text:
Häzir Türkmenistanda tehnologiýalaryň, innowasiýalaryň, ýagny tehnologiýadaky oýlap tapyşlaryň ähmiýetiniň gaty uludygy barada prezident öz çykyşlarynda birnäçe gezek nygtap geçipdi.
Emma Türkmenistanda 80 ýaşa golaýlan Rejep Jepbarowyň suw hojalygyndaky öz baý tejribesine esaslanyp, akabalary läbikden arassalamak üçin teklip eden usuly kabul edilmedi.
Türkmen metbugatynda 21-nji asyryň ylmy-tehniki ösüş döwrüdigi, geljekki nesil barada pikir edilse, bu meselä köp üns berilmelidigi barada çagyryşdyr makalalar çap edilýär.
Tehnologiýadaky soňky açyşlary durmuşa geçirmek baradaky 2008-nji ýylda çap edilen makalasynda sosiologiýa ylymlarynyň kandidaty Agabaýew şeýle ýazýar: “Ylmy-tehniki üstünlikleriň durmuşa geçirilmeginiň jemi öndürilýän içerki önümiň 50% ösmegine täsir edip bilýändigi dünýä ykdysadyýetinde subut edildi”.
Ylmy açyşlaryň esasynda öndürilen önümleriň möçberi häzir 2 trillion 300 milliard amerikan dollaryna barabardyr. Şol önümleriň 39 %-i ABŞ-da, 30 %-i Ýaponiýada, 16 %-ti-de Germaniýa ýaly ýurtlarda öndürilýär diýip, alym-sosiolog ýazýar.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda tehnologiýa degişli ylmy açyşlary durmuşa geçirmek meselesiniň, ýurduň prezidentiniň baha bermegine görä, kanagatlanarly däldigi hakda bu makalada aýdylýar. Bu ýagdaýy düzetmek üçin hökümetiň ylmy-barlag, konstruktorlyk-synag işlerini aktiw goldap biljekdigi hem bellenilýär.
Rejep aganyň usuly
Gökdepeli ýaşuly Rejep Jepbarow suw akabalaryny gyrmançalardan arassalamak boýunça usuly oýlap tapan adamlaryň biri. 7 klas bilimli, ýöne suw hojalygy pudagynda ömrüniň esli bölegini geçiren Rejep aga öz açyşyny iki ýyl mundan ozal Türkmenistanyň Ykdysadyýet we maliýe ministrliginiň patent müdirligine beripdir.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýewe gürrüň bermegine görä, Rejep Jepbarow öz açyşyna “Kanalyň hanasyndaky gyrmançaly topragy aýyrmagyň usuly hem-de ony amala aşyrmak üçin ýüzýän ýuwujy gural” diýip, at beripdir. Bu açyş şol at bilenem Türkmenistanda hasaba alnypdyr. Emma bu usulynyň Türkmenistanyň suw hojalygynda ulanylmagy bilen bagly Rejep aganyň eden aladalary welin, hiç hili netije bermändir.
Öz baý tejribesiniň netijesinde işläp tapan usulynyň Türkmenistanyň suw hojalygynda ulanylmagyny gazanmak üçin Rejep aga Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky ”Ylym we tehnika baradaky Ýokary geňeşine” we beýleki degerli edaralara ýüz tutupdyr.
Şeýle hem Rejep aga öz açyşyny Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň Patent müdirligine tabşyrypdyr we bu açyş iki ýyl mundan öň resmi suratda hasaba alnypdyr. Rejep aga özüniň mundan başga-da Türkmensuw ylym taslama institutyna we beýleki degerli edaralara ýüz tutandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Rejep Jepbarow öz açyşynyň Türkmenistanyň suw pudagynda ulanylmagyny gazanyp bilmändir. Muňa sebäp bolan zat, ýaşulynyň aýtmagyna görä, býurokratik päsgelçilikler. Ýagny innowasiýalar bilen meşgullanýan Türkmenistanyň hökümet edaralary uly tejribeli aksakgalyň haýyşyny kanagatlandyryp, onuň oýlap tapan usulyny häzire-bu güne çenli synagdan geçirmändir.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen bagly Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky “Ylmy tehnika baradaky Ýokary geňeşine” jaň edip, olaryň bu hakdaky pikirini sorady. Bu edara Türkmensuw ylym taslama institutyna ýüz tutmagy maslahat berdi. Emma agzalýan institutda ýaşulynyň usulyny synagdan geçirmegiň mümkin däldigini aýdýarlar.
Tehnologiýanyň ähmiýeti
Häzir Türkmenistanda geçirilýän maslahatlarda, dürli çärelerde iň täze tehnologiýanyň, açyşlaryň möhümdigi gaýta-gaýta nygtalýar. Mysal üçin, daşky gurşawy goramak meselesine bagyşlanyp 6-njy iýunda geçirilen maslahata gatnaşanlar tebigaty goramak işinde dünýä ylmynyň iň döwrebap gazananlaryny ulanmak arkaly ylmy-barlag işleriniň güýçlendirilmeginiň zerurdygyny biragyzdan bellediler diýip, türkmen metbugaty tassyklaýar.
10-njy iýunda geçirilen Ministrler Kabinetiniň maslahatynda prezident Berdimuhamedow ýene bir gezek Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda tehnologiýa degişli ylmy açyşlary durmuşa geçirmegiň möhümdigine ünsi çekip, bu ugurda hereket edilmese, ne hökümetiň, ne-de jemgyýetiň öňe gidip biljekdigini belledi.
ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň ösmegine bu ýurtda hut täze tehnologiýalary gysga wagtda durmuşa geçirmäge ukyply kärhanalaryň köpdügi öz öňyn täsirini ýetirýär. Soňky 10-20 ýyllykda Hytaýyň ykdysadyýeti hem ösüp, dünýade iň güýçli ykdysadyýetleriň birine öwrüldi.
Elbetde, muňa Hytaý häkimiýetleriniň bazar ykdysadyýetine geçmekde alyp barýan çeýe syýasaty, bu ýurduň ilat sany ägirt köp bolansoň, senagatyň işçi güýji bilen doly üpjünçiligi gowy täsir edýär. Ýöne, bilermenleriň aýtmagyna görä, bu meselede Hytaýyň halk hojalygynda täze tehnologiýalaryň tiz özleşdirilmegi hem az rol oýnanok.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 16-njy awgustda Geňeşliklere we Aşgabat şäheriniň iki saýlaw okrugy boýunça Milli Mejlise geçiriljek saýlawlara bagyşlap maslahat geçirdi.
Maslahatyň dowamynda şu günki gün Geňeşliklere saýlanjak 6041 orna dalaş etmek üçin tutuş ýurt boýunça 13528 dalaşgäriň hasaba alnandygy habar berildi.
Olar kimler? Halk wekilleri bolmaga dalaş edýänler we olaryň maksatnamalary barada raýatlar näme bilýärler?
Asly Balkan welaýatyndan türkmen ýazyjysy Amanmyrat Bugaýew welaýatyň Etrek etrabyna degişli dalaşgärler barada anyklan maglumatlaryny Azatlyk Radiosy bilen paýlaşdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2-nji fewralda Özbegistanyň Jyzak etrabynyň 1-nji kazyýetinde Aramais Awakýanyň sud işine garamak maksady bilen nobatdaky jemlenişik geçirildi. Ol yslam ekstremizmi we Özbegistanyň kanuny döwlet esaslaryny üýtgetmäge synanyşmak ýaly gaty agyr jenaýatlarda aýyplanýar. Netijede Awakýanyň 18 ýyl azatlykdan mahrum edilmegi soralýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugyna Aramais Awakýanyň ençe ýyl mundan owal Ermenistany terk eden ejesi Flora Skunt maglumat beripdir.
Awakýana garşy öňe sürülýän aýyplamalaryň esasy bir adamynyň oňa garşy aýdan sözlerinden ybarat. Ýöne ol raýat hem kazyýetde owalky aýdan maglumatlaryny gaýtalamakdan saklandy we owalky arz-şikaýatyny fiziki taýdan gynalandygy sebäpli bermäge mejbur bolandygyny düşündirdi.
Haçparaz ermeni we yslam ekstremizmi?
Mundan owal Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň beren bir maglumatynda kazyýete 33 ýaşyndaky haçparaz ermeniniň yslam ekstremizmi we beýleki agyr jenaýatlarda aýyplanmagy babatda hiç hili delil ýa-da subutnama hödürlenmändigi aýan edilipdi. Maglumatda Awakýanyň gynamalardan soň hem özüni günäkär hasaplamaýandygyna aýratyn üns çekilipdir.
"Näme üçin aýyplaýanlar jenaýaty subut etmek üçin delil getirjek bolanoklar?".
Bu sowala köp wagtdan bäri HRW guramasynda Özbegistan boýunça işlän Janna Aleksanýan şeýle jogap berýär: ”Özbegistanyň orny iň zalym, rehimsiz we yzagalak ýurtlaryň arasynda. Ol adamzada gelişmeýän şeýle zalymlyklar bilen meşhurlyk gazanan diktatorlyk ýurtdur. Tussaghanalar hem gaty gözgyny ýagdaýda".
Aýyplama balykçylyk hojalygy bilen baglanyşykly
Aramais Awakýanyň Özbegistanyň Jyzak etrabynda balykçylyk hojalygy bar. Onuň balykçylyk hojalygynda işleýän dört sany dosty geçen ýylyň 4-nji sentýabrynda tussag edilipdirler. Ondan soň, balykçylyk hojalygynda işleýän bäş adamynyň hemmesini tussag etmek üçin, ony hem basypdyrlar.
Bu ýylyň 6-njy fewralynda ermeni fermeri bilen dört dostunyň sud işi bilen baglanyşykly kazyýet işleri başlapdyr. Olaryň bäşisem ýurtda esasy kanun düzgünini zor bilen üýtgetmäge synanyşyk etmek, dini ekstremistik topary döretmek we şeýle-de ogurlyk etmek ýaly jenaýatlarda aýyplanýarlar.
Özbegistanyň hökümeti Awakýany terror guramasy hasaplanýan "Yslam döwleti" atly topar bilen aragatnaşykda aýyplaýar. Ýöne, Awakýanyň hossarlarynyň aýtmagyna görä, fermeriň ýerli häkimýetler bilen jetleşmeginiň aňyrsynda başga mesele bar. Ýagny, olaryň aýtmagyna görä, etrap häkimi Gapur Karşybaýew fermeriň balykçylyk hojalygyny zor bilen öz eýeçiligine geçirmek isleýär.
Sülçi: "Seni tussaghanada çüýrederin"
Etrap häkiminiň Awakýan bilen bolan gepleşigi galmagala ýazypdyr. Olaryň töweregindäki adamlar etrap häkiminiň fermere "Seni tussaghanada çüýrederin!" diýip gygyrandygyny eşidipdirler.
Adam hukuklaryny goraýan hukukçy Janna Aleksanýan şeýle diýýär: "Özbegistanda ösjek bolýan her bir raýatyň derrew öňi ýapylýar. Eger seniň gowy girdeji getirýän kiçi biznesiň bar bolsa, onda ony seniň eliňden almak üçin bir topar toslama aýyplamalary tapýarlar we soňam basdyrýarlar. Şeýle ýagdaýda seniň hiç hili öz hak-hukugyňy goramaga ygtyýaryň bolmaýar. Sebäbi, Özbegistan ähli halkara guramalaryny ýurduň çäginden çykardy. Şonuň üçinem öz raýatlaryny gaty berk saklaýar we olara nähili islese, şeýle daraýar".
Hukukçynyň aýtmagyna görä, şeýle ýagdaýlarda Ermenistanyň Daşary işler ministrligi, diaspora we Adalat ministrlikleri öz raýatyna arka çykmalydyr.
Ermenistan şeýle haýyş edýär...
2-nji fewralda Ermenistanyň milli mejlisiniň adam hukuklary baradaky hemişelik komissiýasynyň başlygy Elinar Wardanýan, Özbegistanyň mejlisiniň döwlet-hukuk komissiýasynyň başlygyna haýyş bilen ýüz tutupdyr.
Ol Aramais Awakýan bilen baglanyşykly wakanyň adyl derňelmegini, işiň adalatly ýagdaýda alnyp barylmagyny we bu işiň ünsden düşürilmezligini haýyş edipdir.
Wardanýan şeýle diýýär: "Belli bolşy ýaly, ol Ermenistanyň raýaty däl we şonuň üçinem bu ugurda biziň mümkinçiliklerimiz çäkli. Diňe öz kärdeşlerimizden hyzmatdaşlyk çäginde haýyş bilen ýüz tutýarys. Kazyýet işiniň ünsden düşürilmezligini haýyş edýäris".
Ondan owal Ermenistanyň ombudsmany hem özbek häkimiýetlerine ýüz tutup, Awakýanyň saglyk ýagdaýy bilen baglanşykly maglumat berilmegini we oňa garşy edilýän bikanun hereketleriň öňüniň alynmagyny sorapdyr.


text:
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni
Aýatolla Ruholla Musawi Homeýni (1900-1989).
Ruhany maşgalasynda doglan. Dini bilim alansoň, 27 ýaşynda Kum şäherinde dini bilimleri okatmaga başlaýar. 1953-nji ýylda Mosaddygyň hökümeti agdarylyp, ýurtda şa düzgüniniň berkemeginden soň onuň garşysyna açykdan-açyk çykyş edip başlaýar. 1964-nji ýylda noýabrynda şa hökümeti ony Turkiýd gitmäge mejbur edýär. 1965-nji ýylda Homeýni Nejefe (Yrak) gelýär. Bu ýerdäki şaýy dini merkezinde 13 ýyllap. ders berýär. Şu ýerden dolandyryşyň yslam görnüşi hakynda “Yslam hökümeti“ atly işini ýazýar. 1978-nji ýylyň oktýabrynda Homeýni Fransiýa gidýär. Şu ýerde ol öz tarapdarlary bilen eýran ynkylabyna ýolbaşçylyk edýär. Homeýni 1979-njy ýylyň 1-nji fewralynda Parižden Tährana gelýär. 3 mln. adam ony garşylamaga çykýar.
1979-njy ýylyň başynda Eýranda syýasy dartgynlylyk başlandy. Fewralyň başynda halk çykyşlary has-da güýçlendi. Hereketden gorkan şa ýurtdan çykyp gaçdy. 1979-njy ýylyň 10-11-nji fewralyndaky yslam ynkylabynyň netijesinde halk asyrlarboýy dowam eden şa düzgünini agdardy. Fewral eýran ýylnamasy boýunça bahman aýy diýlip atlandyrylýar. Wakalaryň esasan bahman aýynda bolany üçin eýran halky ol bahman ynkylaby ady bilen meşhurdyr. 1979-njy ýylyň 1-nji aprelinde döwlet resmi taýdan Yslam Respublikasy diýlip jar edildi. Respublikanyň başynda onuň ruhy ýolbaşçysy - rehberi Aýatolla Homeýni durýardy.


text:
BMG-niň adam hukuklary edarasynyň baştutany Nawi Pilleý halkara jemgyýetçiligini Siriýanyň graždan ilatyny goramak üçin gyssagly çäreleri görmäge çagyrdy.
Siriýadan gowuşýan maglumatlara görä, Siriýanyň hökümet goşunlary çarşenbe güni ýaşaýyş jaýlaryny oka tutmak bilen, Homs şäherindäki ýaragly oppozisiýanyň garşysyna hereketlerini aktiwleşdiripdir.
Siriýaly adam hukuklaryny goraýjylar diňe soňky gije-gündizde Homsda 50 töweregi adamyň heläk bolandygyny habar berýärler.
Nawi Pilleý Siriýada bolup geçýän wakalary “köpçülikleýin gyrgynçylyk” diýip atlandyrdy.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun parahat ilatyň garşysyna ulanylýan zorluklaryň prezident Başar al-Assadyň režiminiň kanunylygyny ýoga çykarýandygyny aýtdy.
Geçen hepde Orsýet bilen Hytaý BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Başar al-Assady iş başyndan çekilmäge we milli birlik hökümetini düzmäge çagyrýan rezolýusiýasyny böwetledi.
Siriýadaky ýagdaý boýunça ýakyn günlerde Amerikan hökümeti halkara duşuşygyny geçirip biler.
Ak Tamyň wekili Jeý Karniniň habar bermegine görä, gürrüň ozaly bilen Siriýada gandöküşligiň soňuna nokat goýmak, repressiýalara sezewar edilýän graždan ilata gumanitar ýardam bermek ýaly meseleler barada barýar. Maslahata siriýa oppozisiýasynyň wekilleriniň-de gatnaşjakdygyny Karni aýtdy.
Mundan öň Türkiýe-de Siriýa boýunça halkara konferensiýasyny özünde guranmaga taýýardygyny mälim edipdi.
Çarşenbe güni Tähran Siriýada zamun alnan 29 eýranlynyň 11-siniň azat edilendigini habar berdi. Bu wakanyň jikme-jigi belli däl. Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Huseýin Amir Abdollahiýanyň aýtmagyna görä, prezident Başar al-Assadyň režimine goldaw bermekden Tährany ýüz öwürmäge mejbur etmek üçin siriýa oppozisiýasy eýranlylary zamun alypdyr.


text:
Iordaniýa özüniň uruş uçarlarynyň Siriýadan ýurda girmäge synanyşýan harby ulaglara hüjüm edendigini we olary ýok edendigini habar berýär.
Bu ulaglaryň kimiň jogapkärçiligindedigi ýaly wakanyň jikme-jikleri barada henize çenli maglumat berilmedi.
Ýurduň harbylarynyň ýaýradan beýanatynda Iordaniýa howa güýçlerine degişli uçarlaryň 16-njy aprelde “Iordaniýa-Siriýa araçägini geçmäge synanyşýan birnäçe harby ulagy” ýok edendigi aýdylýar.
Siriýadaky uruş sebäpli Iordaniýada siriýaly takmynan 600 müň bosgun hasaba alnandyr.
Siriýada mundan üç ýyl ozal başlan konfliktleriň Irodaniýa ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen Iordaniýa serhetlerindäki gözegçiligi güýçlendirdi.


text:
“Başga ýurda göçsem, näme ederkäm? Arkaýyn hormatly dynç alyşda ýaşap bilermikäm? Parkda it gezdireýinmi? Men beýle durmuşda ýaşamany başaramok”.
Russiýa hökümetiniň Krym barasyndaky syýasaty babatda öz garaýşyny beýan edenden soň rokçy Andreý Makarewiçe gysyşlar başlapdyr. Onuň gastrol çykyşlary çäklendirilipdir. Makarewiçi "faşist maşinist", ony goldaýanlary bolsa "Kiýew hökümetiniň" tarapdarlary diýip atlandyrýarlar.
"Ildeşler bilen söhbet" atly aýdymyňyzda şeýle sözler bar: "Kelläňi şol guta sokup ýatma!". Ors telekanallarynda sizi şeýle ynjalyksyzlandyrýan ýagdaý näme?
“Meni efire berilýän gepleşiklerde berilýän maglumatlaryň obýektiw däldigi we çakdanaşa agressiwlik biynjalyk edýär. Adamlaryň arasyndaky gapma-garşylyklar möwjeýär we olar biri-biriniň sözüni kesýärler. Gije-gündiz yzly-yzyna goýberilýän uruş maglumatlary meni ynjalyksyzlandyrýar. Men göýä kimdir biri bizi urşa taýýarlaýan ýaly duýýaryn”.
Russiýa bilen Ukrainanyň arasyndaky urşamy?
“Anyk aýdyp biljek däl. Şeýle uruş bolmaz diýip umyt edýärin. Ýöne uruş çagyryşlary meni gaty erbet biynjalyk edýär. Men sowet döwrüni başdan geçiren biri hökmünde uruş çagyryşlarynyň nämedigini gaty gowy bilýärin”.
Şondan ugur alyp, "Hemmämiz zir-zibiliň içinde!" diýdiňizmi? Häzirki ýagdaýdan çykalga ýokmy?
“Birinji şuny bilmeli, hemme zat geçer gider. Ikinjiden, hökman ylalaşjak bolmaly. Biz dünýäde käbir adamlaryň birek-biregi hiç hili halamaýandygyna gaty gowy düşünýäris. Maňa öz goňşy ýurduny halaýan ýekeje bir döwlet görkeziň şu dünýäde? Beýle ýurt ýokdur. Ýöne ýaşaýan planetamyz gaty kiçijik. Şonuň üçinem her edip, hesip edip ylalaşjak bolmaly. Betbagtçylykly hadysalar döremez ýaly dialog bilen razylaşyp hereket etmelidiris. Bolan boldy, geçdi gitdi. Dünýäniň indi gaýdyp owalky ýagdaýyna gaýdyp geljegine ynanamok”.
Siziň pikriňizçe, Russiýada Meýdan wakasy döräp bilermi, bu mümkinmi?
“Edil häzirki ýagdaýda bolup bilmez”.
Onda, haçan bolup biler?
“Bilemok. Dogrusyny aýtsam, indi biz dartgynly döwre girdik we dartgynlylyk gün saýyn çuňlaşýar. Aýdaly dollar iki esse gymmatlady. Ýöne esasy azyk önümleriniň bahalary iki esse däl, gaty az ýokarlandy. Şonuň üçinem häzirlikçe durgunlyk höküm sürýär. Üstesine, orslar uzak wagtlap sabyr edip bilerler. Halk uzak wagtlap sabyr eder. Haçan-da sabry gutaranda, gaty uly betbagtçylyklar bolar”.
Russiýada siziň bilen pikirdeş bolanlary "makarewiçler" diýip atlandyrýarlar. Bu size agyr degenokmy? Ýa-da bu size ýaraýarmy?
“Bilşiňiz ýaly, maňa lak atan her akmaga jogap berjek bolsam, onda aňym ýerinde bolmaz. Men olary göremogam we görjegem bolamok. Sebäbi durmuş gaty gysga. Dünýäde has gyzykly zatlar barka, olara ünsem berjek bolup duramok!”
Putine ýazan hatyňyz barada maglumat soramakçy...
“Ynha, görüň onuň üstünden näçe wagt geçdi. Siz henizem Putine ýazan hatymdan söz açýarsyňyz! Hiç ýadyma düşenok. Siziň haýsy hat hakda soraýanyňyzy bilemok”.
Ol size jogap berdimi?
“Elbetde, ýok, bermedi”.
Basyşlar goýbolsun edildimi?
“Men özüme garşy hiç hili basyşyň bardygyny duýamok. Men indi göze görünmeýän adama öwrüldim. Hemmeler meni tanamadyksyran bolýarlar. Ýöne meniň bilen gyzyklanýarlar”.
Russiýadamy ýa-da ors telewizion kanallary äsgermedik bolýarlarmy?
“Russiýada. Ýöne meni çagyrýan käbir radio we telekanallar hem bar. Ýöne esasy telekanallar däl, ýagny döwlet kanallary däl. Aslynda bulam möhümdir. Umuman aýdylanda, bütin adamzada gowy görünmek ýaly bir maksadym ýok. Öz auditoriýam meniň özüme ýeterlik”.
Bilşime görä, dostlaryňyzyň aglabasy "Krym biziňkidir" garaýşynyň tarapynda durýan ýaly...
“Ýok, olar meniň dostum däl. Meniň bilen pikirdeş däller meniň dostum bolup bilmezler. Ýöne Krymyň alynmagyny goldaýan tanyşlarym bar. Bu meniň däl, eýsem olaryň problemasydyr. Olar "Krym biziňkidir" öýdýärler, ýöne men beýle hasap edemok”.
Olar bilen gatnaşmagy dowam edýäňizmi?
“Bizi birleşdirýän onlarça ugur bar. Bir pikir tapawutly geldi diýip, durup urşalymy? Beýle bolmaz-a”.
Siz häzirki döwürde Germaniýadaky ors diasporasynyň öňünde çykyş edýärsiňiz. Eýsem, siz Russiýany terk etmek isläňzokmy?
“Maňa muny baryp-ha 1979-njy ýylda teklip etdiler. Şonda eger şeýtsem, onda öz ata-babalarymy oňaýsyz ýagdaýa saljakdygym barada oýlandym... Näme üçin? Nirä gideýin? Häzirlikçe araçäkler açyk. Adamlar gelip-gidip, gatnaşyp durlar. Indi Moskwa gidip barýaryn. Bir gün soň Ukraina gastrola gitmekçi. Ondan soň bolsa Ysraýyla saparym bar. Başga ýurda göçüp näme edeýin? Arkaýyn hormatly dynç alyşda ýaşap bilermikäm? Parkda it gezdireýinmi? Men beýle durmuşda ýaşamany başaramok. Işlerimiň, dostlarymyň köpüsi watanymda. Durmuşa geçirmeli ideýalarym bar”.
Söhbetdeşligi geçiren: Marina Röttinger


text:
Ekwadoryň prezidenti Rafael Korrea goşunyň kömegi bilen hassahanadan halas bolandan soň öz prezident köşgüniň balkonynda peýda boldy.
Rafael Korrea hassahanada hökümetiň girdejilerini kesmek teklibinden gazaba çykan polisiýa ofiserleriniň gabawynda otyrdy.
Çepçi prezident atyşyk içinde, esgerler onuň tas bir gün gabawda oturan binasyna reýd geçirenden soň halas edildi. Ol bu ýere protestçi polisler bilen gapma-garşylykda üstüne göz ýaşardyjy gaz pürkülenden soň getirilipdi.
Prezident gozgalaň wagtynda azyndan bir polisiýa ofiseriniň öldürilendigini aýtdy.
Dünýä liderleri Ekwadoryň prezidenti Rafael Sorrea öz goldawlaryny bildirdiler.
Korrea oppozisiýadaky syýasy fraksilary we ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň käbir böleklerini döwlet agdarlyşygyny geçirmek synanyşygynda aýyplady.
Peru we Kolumbiýa Ekwador bilen serhetlerini ýapypdylar. Birleşen Ştatlar, Kanada, Ýewropa Bileleşigi we BMG Korrea goldaw bildirdiler.
Latin Amerikasy ýurtlary bolan Wenezuela, Argentina, Meksiko, Çili we Paragwaý hem Korreany goldady.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Awstraliýada amerikan harbylarynyň bolmagynyň möhletini uzaltmak baradaky ylalaşyga gelnendigini mälim etdi.
Obama bu baradaky beýanatyny Awstraliýanyň paýtagty Kanberrada ýurduň premýer-ministri Julia Gillard bilen geçiren gepleşiklerinden soň gurnalan metbugat konferensiýasynyň dowamynda aýtdy.
Ylalaşyga görä, geljek ýyldan başlap, amerikanyň 250 esgeri Awstraliýanyň demirgazygynda ýerleşdiriler. Bu san bäş ýylyň dowamynda 2,500-e çenli artar.
Obamanyň sözlerine görä, iki ýurduň arasynda harby hyzmatdaşlygyň ýokarlanmagy Ýuwaş okean regionunda howpsuzlugyň berkemegine getirer
“Bu regionyň gün saýyn ähmiýeti artýar. Biraz wagtda bu sebitiň ekonomikasy dünýä ykdysadyýetiniň ösüşiniň itergi güýjüne öwrüler. Söwda we kommersiýa hyzmatdaşlygy dowamly artýar. Şol sebäpli diňe biziň hyzmatdaşlygyz däl, eýsem regionuň howpsuzlygy hem 21-nji asyryň talaplaryna görä özgermeli” diýip, Obama belledi.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda soňky döwürde Orsyýetiň habar beriş serişdelerinde Hazarda “krizis ýagdaýynyň döremegi ähtimal”, diýip “çakdanaşa çişirilen” maglumatlaryň berlenligi aýdyldy.
Beýannamada Orsyýetiň “REGNUM” habar agentliginiň “Hazardaky halkara hyzmatdaşlygynyň paradigma-nusgasy” atly konferensiýada çykyş eden orsýetli bilermeniň sözünden getiren sitatasyna üns berilýär.
Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasynyň işçi geňeşiniň guramaçylygynda Gazagystanyň hökümetiniň goldawy bilen Aktau şäherinde ýakynda geçirilen bu konferensiýada energetika, ekologiýa, modernleşdiriş we howpsuzlyk meseleleri maslahat edildi.
Tankyt we onuň sebäpleri
Bu konferensiýada Orsýetiň ylymlar akademiýasynyň Merkezi Aziýany we Kawkazy öwrenmek boýunça merkezinden Stanislaw Pritçiniň türkmen-azeri gatnaşyklaryny negatiw tarapdan görkezmäge çalyşandygy, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda bellenýär.
“Munuň bilen baglylykda türkmen tarapy bu çykyşda Hazarda Türkmenistan we Azerbeýjan arasyndaky işleriň ýagdaýy barada aýdylanlar hakykata gabat gelmeýär, diýip hasap edýär. Iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyk bir-birine hormat goýmagyň we konstruktiw dialogyň esasynda ösýär”, diýip Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda aýdylýar.
Stanislaw Pritçiniň “REGNUM” agentliginiň Internet saýtynda 13-nji sentýabarda çap edilen çykyşynda, orsýetli bilermen hususan-da, Hazar deňziniň statusyny kegsitlemekde deňiz ýaka döwletleriň arasynda gepleşikler prosessinde öňegidişligiň ýokdugyny belläp, azeri-türkmen gatnaşyklarynyň gepleşikler prosessine päsgelçilik berýän faktorlaryň biridigini aýdýar.
Daşary işler ministrligi öz beýannamasynda, Türkmenistanyň Hazar deňzi boýunça gepleşikler prosessine aktiw gatnaşýanlygyny bellemek bilen, ýurduň ähli meseleleri diňe kanunyň çäginde we diplomatik usullar arkaly çözmegiň tarapdarydygyny aýdýar.
Resmi reaksiýa
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Orsýetiň habar beriş serişdelerinde çap bolýan maglumatlara nägile bolup, öňem ençeme sapar resmi beýannama ýaýradypdy.
Soňky bir ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat üçin ýaýradan resmi beýannamalarynda, orsýetli habar beriş serişdelerinde hususan-da goşa raýatlyk problemasy, Türkmenistanyň energiýa syýasaty we ýurduň gaz zapaslary barada çap edilen käbir tankydy maglumatlara nägilelik bildiripdi.
Şonda Türkmenistan orsyýet habar beriş serişdelerinde çap edilen maglumatlary “obýektiw bolmadyk baha bermek”, “boş aýyplamak” we “hakyky ýagdaýy ýoýup görkezmek” boýunça synanyşyk atlandyrypdy.


text:
Nigeriň adalat ministri Kaddafiniň ogullaryndan biri Saadiniň Liwiýanyň günortasyndaky Nigere geçendigini tassyklady.
Nigeriň adalat ministri Marou Adamou Saadiniň konwoýynyň Agadez şäherine tarap barýarka, Nigeriň ýaragly güýçleri tarapyndan tutulandygyny 11-nji sentýabrda habar berdi.
“Biz ýene bir ulag kerweniniň Nigere gelendigini şu gün, 11-nji sentýabrda, protokol esasynda hasaba aldyk. Bu kerwende 9 liwiýaly bar. Bularyň arasynda Kaddafiniň ogly Saadi Kaddafi-de bar. Olar ýurdumyzyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan tutuldy” diýip, Nigeriň adalat ministri habarçylara mälim etdi.
Kaddafiniň ýedi oglunyň üçünjisi bolan 38 ýaşly Saadi geçen aý “gandöküşikligiň öňi alynsa”, öz kakasynyň duşmanlaryna boýun egjekdigini aýdypdy.
Saadiniň futbolçy bolup gazanan üstünligi ýok. Ol 2004-nji ýylda sportdan el üzüp, Liwiýanyň ýaragly güýçlerine goşulypdy.
Niger aýan edýär…
Golaýda Liwiýanyň Milli Geçiş Geňeşini ýurduň kanuny geçiş hökümeti diýip ykrar eden Niger gözlenip ýörlen her bir liwiýaly barada özüniň halkara borçnamalaryny ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
Niger hökümeti şeýle hem Kaddafiniň ýokary derejeli generallarynyň iň azyndan üçüsiniň, şol sanda harby-howa güýçleriniň komanduýuşisi general Al-Rifi Ali Al-Şerifiň-de Nigere gelendigini tassyklady.
Milli Geçiş Geňeşiniň ýolbaşçylary Kaddafiniň gaçyp giden resmileriniň Liwiýanyň Merkezi bankyndaky rezerwlerden köp mukdarda Nigere altyn-kümüş geçirendiklerini aýdýarlar.
Ýekşenbe güni Milli Geçiş Geňeşiniň başlygynyň orunbasary Mahmud Jibril Liwiýa azatlyga çykarylansoň, täze hökümetiň 10 günüň içinde düzüljekdigini aýtdy: “Biziň ähli sebitler bilen bolan gepleşiklerimizde günbatardaky we gündogardaky şäherleriň hemmesi, günortadaky ähli sebitler, gabawdaky şäherler-de täze hökümetiň bir bölegi bolar”.
Bani Walid henizem gabawda
Şu gün Kaddafä garşy söweşijileriň Kaddafiniň tarapyny çalýan güýçleriň ýygnanan ýeri bolan Bani Walid şäheriniň käbir ýerlerine girendikleri habar berildi. Kaddafä garşy güýçleriň Kaddafiniň önüp-ösen ýeri Sirte şäherine-de gündogar tarapdan aralaşyp ugrandygy aýdylýar.
Kaddafä garşy söweşijiler Bani Walid şäherini geljek 48 sagadyň içinde aljakdyklaryny aýtdylar. Olaryň sözüne görä, Bani Walidiň we Sabhadaky howa bazasy bilen birlikde Sirtäniň alynmagy diňe wagt meselesi.
Olar Tripoli üç hepde mundan ozal alnaly bäri öňegidişligiň haýallamagyna taýpa ýolbaşçylary bilen geçirilen şowsuz gepleşikleriň sebäp bolandygyny aýdýarlar. Bu gepleşikleriň iň soňkusy ýekşenbe güni Milli Geçiş Geňeşiniň iki wekiliniň öldürilmegi bilen soňlandy.
Sabha we günorta Liwiýanyň çöllük regionlaryna gidýän transport ýollaryna Bani Walid şäheri kontrollyk edýär. Bu şäher bolsa öz gezeginde Kaddafiniň Liwiýanyň iň uly taýpasy warfalla degişli tarapdarlarynyň kontrollygyndaky regionda ýerleşýär.
Liwiýanyň täze ýolbaşçylaryna wepadar güýçler Bani Walidi gabadylar. Olar bu şähere hüjüm etmek üçin özleriniň ýokardan berilmeli buýruga garaşýandyklaryny aýdýarlar.
Geçen hepdäniň soňunda çaknyşyklaryň bolandygy habar berilse-de, Kaddafä garşy güýçleriň aýtmagyna görä, bu şähere entek hüjüm edilmändir.


text:
Paýtagtdaky, binasy diş görnüşinde gurlan stomatologiýa merkezi 2013-nji ýylda dabaraly ýagdaýda açylanda, resmi media onuň ähli gerek bolan tehniki enjamalar we zerur medisina serişdeleri bilen doly üpjün edilendigini öwüp, ilata habar beripdi.
Bu merkezdäki stomatologik enjamlar Germaniýada öndürilen. Alty gatly merkeziň içki bezegi hem beýleki medisina öýlerinden göz-görtele tapawutlanýar. Merkeziň içine gireniňde hem munuň şeýledigine göz ýetirýärsiň.
Bu merkezde bir günde 400-500 adam medisina kömegini alyp bilýär. Emma bu merkeziň kabul ediş bölüminde hususy stomatologik kabinetlerindäki ýaly uly nobatlar bolmaýar.
Bu medisina obýekti ýurt boýunça diňe bir iň gowy tehniki üpjünçiligi bilen däl-de, eýse onuň hyzmatlarynyň gymmatlygy bilenem tanalýar. Hususy diş lukmanlarynyň hyzmatlary bilen deňäniňde, döwlete degişli bu saglyk öýüniň hyzmatlarynyň käbir görnüşleri has gymmat.
Mysal üçin, bir dişi sogurmak üçin 60-80 manat tölemeli. Hususy diş lukmanlary bolsa bir dişi 20-30 manada sogurýarlar. Bu edarada köwlen dişe plomba goýdurmagam o diýen arzan däl. Gelli plomba üçin 120 manat tölemeli. Hususy diş lukmanlarynda bolsa bu hyzmatyň nyrhy 80 manada durýar.
Elbetde, stomatologik merkeze medisina ätiýaçlandyryş kitapçasy bilen baran näsagyň tölegleri 50% arzanladylýar. Emma, muňa garamazdan, merkeziň hyzmatlarynyň köpüsi entegem ilat köpçüligine elýeter däl.
Bu merkezde diş protezini goýdurmak hem hususyýetçilere görä gymmat. Proteziň özi 1000 manada ýetýär. Ony goýmak üçin bejergi proseduralary üçin bolsa azyndan 600 manat tölemeli bolýandygyny bu merkeziň lukmanlarynyň biri gürrüň berýär. Hususy diş lukmanlarynda bolsa protez goýmak işi 800-900 manada durýar.
2013-nji ýylda hususy diş lukmanlaryň kabinetleri lisenziýasyz işlemekde aýyplanyp, ýapyldy. Olaryň käbirlerine, “bikanun işlemekde” aýyplanyp, jerime salnypdyr. Şol bir wagtda hem hususyýetçilere häzire çenli lisenziýa berilmeýär.
Hususy işleýän diş lukmanlarynyň käbiriniň garşysyna hatda jenaýat işleriniň gozgalandygy barada hem habarlar bar. Şol sebäpden häzirki wagtda hususy diş lukmanlary ýarym legal işlemeli bolýarlar. Olara lisenziýa berilmeýär.
Geçen ýyl bolsa daşary ýurtlardan stomatologik serişdelerini getirýän hususy söwdagärlerden ýörite dokument soralyp, olara şol serişdeleri ýurduň içine getirmegiň gadagan edildendigini diş lukmanlarynyň käbirleri gürrüň berýärler.


text:
Türkiýe eýran gazyna isleg bildirýär we baha meselesi amatly bolan ýagdaýynda onuň importyny artdyrmaga taýýar. Bu barada Türkiýäniň prezidenti Taýip Erdogan sişenbe güni, Eýrana saparynyň barşynda geçirilen metbugat maslahatynda aýdyldy.
Erdogan ýurduň prezidenti Hasan Ruhaniniň resmi çakylygy boýunça sişenbe güni Eýrana geldi. Iki ýurduň liderleri ikitaraplaýyn gatnaşyklary, şeýle hem sebitara we halkara meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
“Eýran gazynyň 90-95 göterimini Türkiýe satyn alýar, bu örän uly möçberdir. Ýöne eýran gazy biziň üçin örän gymmat bolup durýar. Eger biz amatly baha babatda ylalaşsak, importy has-da artdyrarys, çünki senagat taýdan ösen biziň ýurdumyza gaz gerek. Şol sanda biz öz raýatlarymyza-da gazy elýeterli bahadan satmaly” diýip, türk lideri aýtdy.
Şunlukda, Erdogan mawy ýangyjyň bahasyny ylalaşmak meselesinde hiç hili päsgelçiligiň bolmajakdygyna ynanýar. “Biz — iki doganlar döwlet, eger biz birek-birek bilen ylalaşmasak, onda asla kim bilen ylalaşarys” diýip, Türkiýäniň prezidenti belledi.


text:
Ýakynda bir etnik täjigiň Wladimir Putine bagyşlap, ýürekden aýdan aýdymy Orsýetde geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň bir aspektini häsiýetlendirýäne meňzeýär. Çaklamalara görä, Orsýetdäki täjik diasporasy hem Wladimir Putini goldaýanlaryň arasynda.
Karomat Şaripow Orsýetde etniki täjikleriň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryny, ýagny olaryň polisiýa tarapyndan ezilmegini, milletçileriň edýän hüjümlerini juda gowy bilýär.
Karomat Şaripow düýbi Moskwada ýerleşýän guramanyň başlygy bolup, ol Orsýete Merkezi Aziýadan gelýän migrantlaryň gündelik durmuşlarynda duş gelýän kynçylyklaryny çözmäge hemaýat edýär.
Şaripow 1996-njy ýyldan bäri Orsýetde ýaşap, Putiniň gelmegi bilen ol ýerde Merkezi Aziýa migrantlarynyň durmuşynyň oňaýsyz tarapa üýtgemegine hem şaýat boldy. Ýöne, muňa garamazdan, Şaripow Putini berk goldaýar.
Özüniň kabinetinde, kürsüde oturyp, ol diwardaky Putiniň portretine barmagyny çommaldyp, muny şeýle düşündirýär: “Ol sözüň we hereketiň adamy. Serediň bärde şeýle ýazylgy dur-a. Men Putin hakda näme diýip pikir edýänmi? Ol sözüň we hereketiň adamy. Ine, şeýle”.
Şaripowyň Putini goldamagy geň bolup görünse-de, ýöne ekspertleriň sözlerine laýyklykda, Orsýetdäki täjik migrantlarynyň aglabasy Putiniň tarapyny tutýar. Şaripowyň sözlerine görä, Orsýetdäki täjik migrantlarynyň 90%-i Putini goldaýar.
Orýsetdäki täjikleriň syýasy garaýşlary boýunça ýörite barlaglaryň geçirilmändigi üçin, Şaripowyň bu tassyklamasyny-da hiç barlap bolmaýar. Ýöne Şaripowyň bu ýaňsylaýjy tassyklamasynyň hem jany ýok däl.
Şaripow 11-nji fewralda täjik diasporasynyň maslahatyny çagyryp, kimiň ors raýatlygy bolsa, 4-nji martda geçiriljek saýlawlarda Putine ses bermäge çagyrdy.
Synçylaryň pikiriçe, täjikleriň Putini goldamagynyň ençeme sebäbi bolmagy mümkin. Olaryň biri-de Putin edil Merkezi Aziýa döwletleriniň liderleri ýaly özüni berk ýolbaşçy hökmünde görkezmegi başarypdyr.
Düýbi Moskwada ýerleşýän “Migrasiýa we Kanun” jemgyýetiniň başlygy, etnik täjik Göwher Juraýewanyň aýtmagyna görä, onuň özi hem Putini goldaýar. Juraýawanyň pikiriçe, täjikler Putini pragmatiki sebäplerden goldaýarlar.
Moswanyň gurluşyk meýdançalarynyň birinde bikanun işläp ýören, 33 ýaşly täjik Sirojiddin muny tassyklap şeýle diýýär: “Maňa işlemek üçin wiza gerek däl. Men bärde eýýäm ençeme ýyllaryň dowamynda, hatda iş rugsadyny alman, işläp ýörin. Meniň pikirimçe, Orsýetiň syýasy partiýalarynyň we liderleriniň arasynda Putin biz üçin iň eli açygy”.
Orsýetiň prezidentlik kürsüsine dalaş edýän beýleki kandidatlar hem Gennadiý Zýyuganow hem-de Wladimir Žirinowskiý ýurtdaky merkezi aziýalylaryň goldawyny gazanmak üçin özlerini gynap duranoklar. Milliarder Mihail Prohorow bolsa, täjik migrantlary üçin wiza düzgünini giriziljekdigini aýdýar.


text:
Eýsem, gadymda söwda transporty bolup hyzmat eden düýeleriň we kerwenleriň ornuny demir ýol liniýalarydyr nebit turbalary tutup bilermi? Birleşen Ştatlar munuň hut şeýle bolmalydygyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň “Täze ýüpek ýoly” inisiatiwasy halkara güýçleri Owganystany terk edensoň, ýurdy goldamak we sebitde durnuklylygy üpjün etmek üçin energiýa, transport, söwda we infrastruktura proýektlerini ýola goýmagy maksat edinýär.
Geçen tomus Hindistanda eden çykyşynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton ýurtlary asyrlaryň dowamynda Uzak Gündogar bilen Ýewropany birleşdirip gelýän gadymy “Ýüpek ýolundan” ylham almaga çagyrypdy.
Ol şonda: “Geliň, ykdysadyýetiň we tranzit baglanyşygynyň halkara ulgamyny gurnalyň. Bu demir ýollaryň, asfalt ýollaryň we Türkmenistandan Owganystana, Pakistana hem-de onuň üsti bilen Hindistana çenli ýetirilmegi teklip edilýän gazgeçiriji turba ýaly energiýa infrastrukturalarynyň gurulmalydygyny aňladýar. Şeýle hem, bu, gürrüňsiz, harytlaryň we adamlaryň erkin hereket etmekleri üçin býurokratik böwetleriň we beýleki päsgelçilikleriň aradan aýrylmalydygyny aňladýar” diýip belläpdi.
Proýektiň bähbitli taraplary
Teoriýa boýunça bu proýektiň bähbitleri juda köp. Olardan birem 2014-nji ýylda daşary ýurt goşunlary Owganystany terk edensoň, halkara ýardamyň azalmagy sebäpli ýüze çykjak maliýe kynçylyklarynyň öwezini dolmak üçin bu ýurda zerur bolan täze söwda ýollaryny açmakdan ybaratdyr.
Şeýle-de, bu proýektiň özara goňşy ýurtlaryň regional gatnaşyklaryny gaýtadan gurmaklary üçin aktiw hyzmatdaşlyk etmeklerine, ykdysady hyzmatdaşlyklaryň binýadyny döretmeklerine we ekstremizmiň öňüni almaklaryna itergi berer diýen umyt bar.
Şol bir wagtyň özünde-de, Birleşen Ştatlar sebitde öz gyzyklanmasynyň azalmagy bilen, bulaşyklygyň döräp biljekdigi baradaky aladalardan habarly. Diýmek, bu proýekt Eýran ýaly ýurtlary regiondan çetde saklamak üçin Waşingtonyň sebit bilen gyzyklanmasynyň dowam edýändigini görkezmekde-de möhüm rol oýnap biler.
Waşington “Täze ýüpek ýoly” proýekti baradaky gyzyklanmanyň dowam edýändigini görkezmek üçin öz täsirinden peýdalanýarka, ony amala aşyrmak üçin maliýe serişdeleriniň Dünýä bankyndan, Aziýa Ösüş bankyndan, hususy pudakdan we beýleki gyzyklanma bildirýän döwletlerden gelmegine garaşylýar.
Kynçylyklar bar, emma
“Täze ýüpek ýoly” inisiatiwasynyň yglan edilmeginden bir ýyl soň, şu aýda oňa gatnaşýan ýurtlar bolan Owganystanyň we onuň goňşularynyň dünýädäki güýçleriň özara ýagdaýyny ýene bir gezek gözden geçirmäge mümkinçiligi bolar. Bu duşuşygyň Nýu-Ýorkda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýygnaklarynyň çäginde durmuşa geçirilmegine garaşylýar.
Geçen döwrüň dowamynda bilermenler bu proýektiň çäginde regional hyzmatdaşlygy ýola goýmak boýunça käbir oňyn alamatlaryň ýüze çykandygyny aýdýarlar. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, ony hakyky manyda amala aşyrmagyň öňünde dürli kynçylyklaryň hem dowam edýändigi aýdylýar. Bu kynçylyklar durnuksyzlyk, korrupsiýa we özara bäsdeşlik ýaly zatlary öz içine alýar.
Jon Hopkins uniwersitetiniň Merkezi Aziýa we Kawkaz institutynyň başlygy S.Fredrik Star bu proýekte “bolmalysyndan haýal depgindäki, emma pessimistleriň garaýşyndan çalt barýan proýekt” hökmünde baha berdi.
ABŞ-nyň “Täze ýüpek ýoly” inisiatiwasy boýunça düşünjäniň işlenip düzülmeginde esasy rol oýnan S.Fredrik Star Hillari Klintonyň “Transowgan” gazgeçirijisini bu proýektiň esasy damarlaryndan biri diýip häsiýetlendirmeginiň dogry çaklamadygyny aýdýar.
Waşington türkmen gazyny eksport etmek boýunça şu ýylyň baharynda gelnen ylalaşygyň 8 milliard dollarlyk bu proýektiň gelejegi üçin uly ädim bolandygyny aýdýar.


text:
Ýewropa Bileleşginiň daşary işler ministrleri duşenbe güni Luksemburgda duruşuşyp, Bileleşigiň Mýanmara garşy girizen ähli gadagançylyklaryny bir ýyl möhlet bilen duruzmak barada ylalaşdylar. Emma ýarag embargosy öz güýjünde galar.
27 agzaly Ýewropa Bileleşiginiň käbir ministrleri Mýanmara garşy girizilen ähli sanksiýalary ýatyrmaga çagyryş etdiler. Emma Britaniýanyň daşary işler ministri Willýam Heýg ýurtda adam hukuklary boýunça entegem aladalaryň bardygyny aýtdy.
Heýg demokrtatik lider Aung San Su Çi bilen täze hökümetiň arasynda syýasy dawanyň hem bardygyny belläp geçdi.
Bu aralykda Au San Su Çi we onuň partiýasyna degişli deputatlar ýurduň täze parlamentindäki orunlaryna barmakdan boýun gaçyrdylar. Olar parlamente kasam edenlerinde “Konstitusiýany goraryn” söz düzümini “konstitusiýa hormat goýaryn” bilen çalşyrylmagyň gerekdigini öňe sürýärler. Olaryň aýtmagyna görä, ýurduň häzirki konstitusiýasy demokratik däl.


text:
Günbatar metbugaty Ak tamyň adyny aýtmadyk resmisine salgylanyp, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň gelýän aý global klimat sammitine gatnaşmak üçin Kopenhagene gitjegini ýazýar.
Ol resmi prezidentiň Kopenhagene 9-njy dekabrda barjagyny, soňra bolsa Nobel baýragyny kabul etmek üçin Osla gitjegini aýdýar.
Obamanyň bu sammite gatnaşyp-gatnaşmajagy şu wagta çenli belli däldi.
Bu sammite dünýäniň 65 çemesi ýurdunyň liderleriniň gatnaşmagyna garaşylýar. Olar global maýlama garşy göreşmegiň täze şertnamasyny taýýarlamaly.
Obama Kopenhagen duşuşygynyň maksady diňe syýasy jarnama däl-de, eýsem bada-bat işe girjek şertnama bolmaly diýdi.


text:
BMG-niň Jynsy kemsitmeleri ýok etmek baradaky komiteti 30-njy noýabr, 1-nji dekabr aralygynda Türkmenistanda bu ugurda edilen işler baradaky hasabaty diňleýär.
Türkmenistanyň hökümeti Ženewadaky duşuşykda Jynsy kemsitmeleri ýok etmek baradaky konwensiýanyň talaplary boýunça, dört ýyl mundan öň beren hasabatyndan bäri eden işleri hakynda anyk hasabat berýär.
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» topary, Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlygy guramalary hem bu mesele boýunça alternatiw hasabat taýýarlap, Türkmenistanyň bu konwensiýanyň talaplaryny ýerine ýetirmekde, şeýle-de Jynsy kemsitmeleri ýok etmek baradaky komitetiň ozalky beren rekomendasiýa-maslahatlaryny berjaý etmekde ýol beren esasy geleňsizliklerine ünsi çekdi.
Bu rekomendasiýalar Türkmenistanyň ilatynyň etniki düzümi barada ynamdar we hemmetaraplaýyn statistiki maglumatlaryň berilmezligini, türkmen häkimiýetleriniň etniki azlyklaryň hukuklaryny üpjün etmek, olaryň medeni aýratynlyklaryny saklamak we ösdürmek, kemsitmeleriň öňüni almak üçin anyk çäreleri görmezligini we beýlekileri öz içine alýar.
Adam hukuklary baradaky halkara hyzmatdaşlygy guramasynyň ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda etniki azlyklaryň wekilleriniň öz ene dillerinde bilim almak mümkinçiligi çäklendirilýär we başga milletden bolan studentler türkmen milli eşiklerini geýmäge mejbur edilýär.
Azatlyk radiosyna ýurt içinden berilýän habarlara görä, başga ýurtlardan türkmenistanla durmuşa çykan aýallaryň raýatlyk, çagalaryna dokument almagynda emeli kynçylyklaryň döredilýän halatlary hem az däl.


text:
Hoň-Koň polisiýasy protestiçilere garşy göz ýaşardyjy gaz ulandy. Biraz öň Hoň-Koňyň lideri halky protest aksiýalaryna gatnaşmazlyga çagyrypdy.
Emma demokratiýa tarapdar müňlerçe adam şäheriň merkezini eýelemäge çalyşýar, polisiýa barrikada gurup, köçeleri bekleýär.
Laň Çan-ýiň (Leung Chun-ying) 28-nji sentýabrda bu protestleriň «bikanundygyny» aýtdy. Bu onuň studentler Hoň-Koňda 26-njy sentýabrda köpçülikleýin demonstrasiýa başlaly bäri protestler barada eden ilkinji beýanatydyr.
Studentler ýurtda has giň demokratiýa çagyrýarlar we döwlet baştutanynyň özleri bilen duşuşyp, saýlaw reformalary barada maslahatlaşmagyny talap edýärler.
Laň basym hökümetiň saýlaw reformalary barada konsultasiýalara başlajagyny wada berdi, emma hiç bir anyk senäni agzamady.
Protestçiler Pekiniň saýlaw reformalaryny çäklendirmek barada golaýda kabul eden kararyny ret edýärler.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Moskwada Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe bilen gepleşik geçirdi.
Munuň özi Ýaponiýa bilen Orsýetiň döwlet liderleriniň soňky onýyllygyň dowamynda geçiren ilkinji duşuşygy hökmünde alamatlandy.
Bu gepleşiklerde özara hyzmatdaşlyklara degişli käbir meseleler bilen birlikde Ýuwaş okeandaky käbir dawaly territorial meseleleriň-de ara alnyp maslahatlaşylandygy habar berilýär.
Maglumata görä, gepleşiklerde Orsýetiň Uzak Gündogar regionyndaky energiýa we infrastruktura proýektlerine Ýaponiýanyň gatnaşmak meseleleri barada-da pikir alşylypdyr.
Ýaponiýanyň premýer-ministri bilen birlikde Moskwa ýaponiýaly 120 sany täsirli biznes wekilini öz içine alýan delegasiýa hem bardy.


text:
10-njy dekabrda halkara derejesinde Birleşen Milletler Guramasynyň ynsan hukuklary baradaky ähliumumy Jarnamasynyň kabul edilmeginiň 61 ýyllygy bellenilip geçilýär.
BMG-ä agza her bir döwlet öz kanunçylyklarynda bu Jarnamanyň düzgünlerine eýermäge we oňa hormat goýmaga borçly bolup durýar.
Eýsem, Türkmenistanda ýurduň içinde hereket etmek hukuklaryndan hemmeler deň peýdalanyp bilýärlermi?
Çehiýaly žurnalist Türkmenistana eden saparyndan alan täsirleri barada gürrüň berýär.
Geljek ýanwardan aýlyklary we pensiýalary galdyrmak barada kabul edilen karardan hemmeler hoşalmy?
Bu barada taýýarlanan "Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň


text:
Sag-salamat gezip ýörenliginde, Bally Hajy şu günlerde 55 ýaşyny toýlamalydy. Bu asla uly ýaş däl, ýöne ol 40 ýaşdan geçip-geçmän aradan çykdy. Biwagt ölüm onuň zehinine agyr zarba urdy.
Zehin
Aşa mylaýym sesli bu ýigit 80-nji ýyllarda tanalyp başlady. Owal başda akkordeonyň ýanynda aýdym aýdýardy. Mary ilinde bu usuly Mämi Çaryýew ýola goýupdy hem meşhurlyga ýetiripdi. Tiz wagtdan Bally klawişli saz guralyna geçdi. Sebäbi onuň mümkinçiligi artykdy.
Ençeme saz gurallarynyň öwüşginini özünde jemleýän “Ýamaha” çaklaňja bir orkestriň ornuny tutýardy. Aýdymçy üçin diýseň amatlydy, birnäçe adamy, ençeme sazandany bir ýere jemlemek hem olar bilen bileleşikli işlemek zerur däldi. Bar iş bir adamyň elinden gelýärdi. Sähel wagt içinde bu saz guralynda meşhurlyk gazanan sazandalar boldy. Olardan iň tanymaly Çary Hekim bolsa gerek. Onuň çalýan sazlary Leýla Şadurdyýewanyň aýdymlaryny bezedi.
Bally Hajy bolsa “Ýamahada” hem saz çaldy, hem aýdym aýtdy.
Şol döwürde Mary hem Tejen sebitlerinde şeýle gürrüň ýaýrady. “Iň gymmat bahaly “Ýamaha” Ballyda barmyşyn” diýýärdiler. Bu hakykatmy ýa-da dälmi, aýtmak kyn, ýöne iň gowy sesli, iň baý hem çylşyrymly owaz döredip bilýän gural Ballynyň elindedi. Onuň döredýän owazy, aýdymlar arasynda çalýan sazlary täsin hem ýakymlydy.
Bir gezek men bu ýagdaýy bir bilermenden soradym.
Ol uzak ýaýdanyp durdy.
– Elbetde, Ballynyň saz guraly gymmat bahaly. Şol döwürde ony Moskwadan alyp bolýardy. Ýöne gep onuň bahasynda däl. Ony göwnejaý düzmek gerek. Ol programma boýunça saz çalýar. Düzeniňden soň, çalmagy başarmaly. Bally örän ukyply, üstesine-de mukama aşa düşbi. “Ýamahadan” mümkin bolan baý hem ýakymly owazy alyp bilýär.
Şöhrat
Megerem, bu şeýledir. Ukyply aýdymçy derrew tanaldy. Onuň aýdan “Ala gaýyşly”, “Balam seni”, “Nowaýy”, “Aglaryn” ýaly halk aýdymlary merkezi radiodan berlip başlandy.
Ballynyň aýdym aýdyş usulyna eýerýän ýaşlar peýda boldy.
Ol beýleki bir tarapdan, beýik halypa Sahy Jepbaryň Kerim Gurbannepesowyň goşgularyna döreden aýdymlaryny özüçe, ýaňadan janlandyrdy.
Üçünji üstünligi bolsa Magtymgulynyň eserlerinden ýa-da şonuň adyna berilýän eserlerden bolan dini aýdymlary aýtdy. Merkezi radiodan goýberilmese-de, Perestroýkanyň döreden şertine görä, halk arasynda dini aýdymlaryň aýdylmagyna gadagançylyk ýokdy.
Talap hem isleg
80-nji ýyllaryň abadançylyk döwründe, halkyň maddy-hal ýagdaýy gowulaşyp, toýlar uludan tutulyp başlandy. Şonuň bilen birlikde täze toýlar kada öwrüldi.
Durmuşa çykýan gyz öz joralary hem oba ýaşlary bilen uly toýdan öňinçä, gyzlar agşamyny geçirýärdi. 80-nji ýyllaryň aýagynda şol agşamyň iň baý hem derejeli bezegi Bally Hajy boldy. Mary hem Tejen sebitlerinde durmuşa çykýan gyz öz toýunda Ballynyň aýdym aýtmagyny isleýärdi.
Ballynyň bahasy birden ýokary göterildi. Azyndan bir aý öňünden onuň bilen wagt gepleşmelidi. Ýöne onuň aýdymlary toý bezegi bolman, uly iliň guwanjyna öwrülip biljekdi. Ady bar, abraýy bar bolsa-da, beýik aýdymlary halk arasynda ýol alyp baranokdy.
Gaýdyş
Yurt Garaşsyzlygyny alansoň, “Ýaňlan, Diýarym” atly tele bäsleşigi ýola goýuldy. Bu bäsleşik ençeme aýdymçynyň halk arasynda giňden tanalmagyna hem täze aýdymlaryň döremegine ýol açdy.
Bally şu mümkinçilikden peýdalanyp biljekdi. Hut şu bäsleşikde ýeňiş gazanyp, özüni tutuş ýurda ykrar etdirmelidi. Emma onuňky bolmady. Emin agzalary onuň çykyşyna kembaha garadylar. Ol bu bäsleşigiň ahyrky, jemleýji tapgyryna gatnaşmady ýa-da oňa gatnaşmakdan ýüz öwürdi.
Şol döwürlerde aýdymçylara dürli atlar berilýärdi. Öňki adyny ýitirenler öz atlaryny ýaňadan gaýdyp aldylar. Öň köpçüligiň öňünde çykyş etmäge hukugy bolmadyklar “halk bagşysy” diýen iň beýik derejäni gazanyp, merkezi telewideniýede sagatlap çykyş edýärdiler. Olar prezidentiň ýolbaşçylygyndaky resmi delegasiýa goşulyp, dürli ýurtlara gidýärdiler hem çykyş edip gelýärdiler.
Bally bularyň barysyndan mahrumdy. Ol edil unudylan ýalydy. Oňa ne at berildi, ne-de onuň çykyşy merkezi telewideniýede görkezildi.
Şeýdip, kiçi toýlaryň bezegi bolup, uly toýa ýetip bilmedi.
Ol, megerem, bu parhsyzlyga uzak çydamady.
Bar bolan resmi çeşmelerde Bally Hajy 1959-njy ýylyň 8-nji sentýabr aýynda dünýä indi diýilýär. 2000-nji ýylyň noýabr aýynyň 10-na hem aradan çykypdyr.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiridir.


text:
Türkmenistanda, 1-nji awgustdan başlap, awtoulag sürüjileriň we awtoulagyň öňdäki oturgyjynda oturan ýolagçylaryň howpsuzlyk kemerlerini dakynmalydygy barada maglumatlar peýda boldy. Ýogsam, jerime salynjakdygyny aşgabatly hususy taksiçi, 38 ýaşly Sapar aýdýar.
“Häzir munuň şeýle boljakdygyny “gaişnikler” [awtoulaglary] saklanlarynda, duýdurýarlar” diýip, Sapar gürrüň berýär.
Käbir ildeşlerimiz bu barada “Owaz” radiosyndaky Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň polisiýanyň Ýol gözegçiligi gullugynyň “Ýoluňyz ak bolsun” atly ýörite gepleşiginde hem habar berlendigini aýdýarlar.
Öňki talap
Bu düzgüniň diňe paýtagtly sürüjilere degişli boljakdygyny ýa-da ýurduň beýleki şäherlerine-de degişli boljakdygyny häzirlikçe anyklamak başartmady. Ýöne awtoulag sürüjilerinden howpsuzlyk kemerlerini dakynmak öňem talap edilýärdi. Esasan, ilatly ýerleriň çetinden geçýän şäherara uly ýollardan barýan awtoulaglaryň sürüjilerinden we olaryň ýolagçylaryndan howpsuzlyk kemerini dakynmaklyk talap edilýärdi.
“Bu talaba sürüjilerem, “gaişniklerem” o diýen üns bermeýärler. Diňe käwagt howpsuzlyk kemerini dakynmadyk sürüjilere jerime salynýar. O-da para almak üçin başga hiç hili bahana bolmasa” diýip, Aşgabat-Balkanabat aralygynda gatnaýan hususy taksiçi Guwanç bu barada gürrüň berýär.
Awtoulag sürüjilere we ýolagçylara howpsuzlyk kemerlerini dakdyrmak düzgüni daşary ýurtlaryň köpüsinde olaryň howpsuzlygyny üpjün etmekde giňden ulanylýan tejribe.
Türkmenistanda awtoawariýalar baradaky resmi statistika elýeterli bolmasa-da, soňky döwürde ýurtda ýol hadyslarynyň köpelýändigi hökümet maslahatlarynda hem aýdylýar. Awtoawariýalar paýtagt Aşgabadyň köçelerinde hem seýrek duşýan ýagdaý däl. Şu nukdaýnazardan howpsuzlyk kemerlerini dakynmagyň girizilmegi – döwrüň talaby.
"Mümkinçilik"
Emma, muňa garamazdan, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň täze girizjek bolýan düzgünine şol gullugyň käbir işgärlerine goşmaça gazanç etmek üçin mümkinçilik hökmünde garaýan sürüjiler hem az däl. Aşgabat-Balkanabat aralygynda taksiçilik edýän Guwanç hem täze düzgüniň girizilmegini Ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň bikanun gazanç etmek üçin ulanjakdyklaryna şübhelenenok.
“Ylaýta-da ilkibaşda “gaişniklerde” jerimäniň ýerine para almaga uly mümkinçilikler bolar. Sebäbi täze giriziljek düzgünden sürüjileriň köpüsi bihabar” diýip, Guwanç gürrüň berýär.
Sürüjileriň käbirleriniň bu düzgün 1-nji awgustdan, käbirleriniň bolsa 1-nji sentýabrdan girizilýär diýýändiklerinden çen tutsaň, Guwanjyň aýdýanlary bilen ylalaşmazça hem däl.
Sürüjileriň käbirleri howpsuzlyk kemerlerini dakynmak düzgüniniň 2000-nji ýyllaryň başlarynda hem girizilendigini ýatlaýarlar. Şol wagt sürüjileriň köpüsiniň awtoulaglarynda howpsuzlyk kemerleri-de ýokdy. Olar şol kemerleri bazardan satyn almaly bolupdylar.
“Hut şonuň üçin hem bu düzgün şol wagt girizilipdi. Şonda aýdylyşyna görä, bir ýokary wezipeli işgär ýurda howpsuzlyk kemerleriniň uly partiýasyny getirip, ony ýerläpdir. Biraz wagtdan soň howpsuzlyk kemerlerini dakynmak düzgüni aradan aýrylypdy” diýip, Sapar ýatlaýar.
Emma howpsuzlyk kemerlerini dakynmak düzgüniniň häzir bu hili maksat bilen girizilmejekdigini aýdýan sürüjiler az däl. Olaryň aýtmaklaryna görä, häzirki awtoulaglaryň köpüsi öň ulanylan awtoulaglardygyna garamazdan, olaryň ählisinde diýen ýaly howpsuzlyk kemerleri bar.
Ýöne...
Ýeterlik düşündiriş işleri geçirilmänsoň, sürüjileriň köpüsi bu giriziljek düzgüniň howpsulykdan başga bir maksadynyň bardygyny çaklaýarlar.
“Biziň ýudrumyzda bir düzgün ýa-da gadagançylyk girizilse, hökman şonuň resmi düşündirilişinden başga-da bir sebäbi bolmaly. Biziň ýurdumyzda başgaça bolanok” diýip, aşgabatly hususy taksiçi Sapar bu ugurdan öz pikirini aýan edýär.
Türkmenistanly sürüjileriň köpüsi howpsuzlyk kemerlerini dakynmaklyga biparh garaýarlar. Olaryň pikiriçe, bu düzgün gerekmejek çäre. Sürüjileriň arasynda bu düzgüniň awtoulag sürüjileriniň howpsuzlygy üçin dogrudanam zerur zatdygyna ynanýanlary az.
“Howpsuzlyk kemerini dakynmaklyga özlerine peslik ýa-da kiçilik bilýän sürüjiler hem köp. Olar howpsuzlyk kemerlerini dakynmaklyga hamana özleriniň maşyn sürüp bilmeýändigini görkezýän alamat diýip düşünýänleri-de az däl. Ylaýta-da ýaşlaryň arasynda şeýle sürüjiler köp” diýip, aşgabatly sürüji, 56 ýaşly Kakabaý gürrüň berýär.
Onuň pikiriçe, ýurduň habar serişdelerinde sosial reklamalaryň ýoklugy, ýeterlik düşündiriş işleriniň geçirilmeýändigi sebäpli, türkmen häkimiýetleriniň girizýän oňyn düzgünleri hem ilat arasynda gowy garşy alynmaýar.


text:
Geçen Anna güni Permdäki gijeki klubda bolan tragiki waka geçen onýyllykda Orsýetde bolan iň köp adam ýitgili ýangyndyr. Häzire çenli bu waka sebäpli ölenleriň sanynyň 130-dan hem geçendigi habar berildi. Emma ýene-de şonçarak adam keselhanada galýar we olaryň aglabasynyň bedeni erbet ýanypdyr. Düýn ölenleriň arasynda gijeki klubuň eýeleriniň biri Aleksandr Titlýanowyň bardygy aýdyldy.
Owal milisiýanyň geçiren derňewinde Titlýanowa şübhe bildirilendigi aýdylypdy. Eýýäm regional barlag edarasynyň birnäçe resmisi wagtlaýynça wezipesinden çetleşdirildi we şol ýangynda aýyplanyp, dört adam tussag edildi.
Emma Permiň hökümetiniň iş başyndan çekilmegi ýaly waka Orsýete mahsus däl. Bu ýurtda resmileriň adam ýitgili betgbagtçylyklara jogapkärçilik çekyändigi üçin wezipesinden gitmegi seýrek duşýar. Permiň hökümetiniň iş başyndan gitmegi Orsýetiň premýer-ministri Putiniň regiona saparyndan bir gün soňra boldy. Putin ýangyndan goranmak düzgünleriniň durmuşa ornaşdyrylmandygyny regional resmilere aýtdy.“Dogry edilen iş”
Liberal “Ýabloko”partiýasynyň regional bölüminiň başlygy Olga Kolokolowa Permiň regional hökümetiniň işden gitmegine gowy baha berdi. Ol Radiomyzyň Ors gullugyna beren interwýusynda: “Regional hökümetiň agzalarynyň işden çekilmegi ýa-da olary welaýatyň häkiminiň boşatmagy dogry edilen iş. Men munuň beýleki resmilere hem sapak boljakdygyna we olaryň öz şahsy jogäpkärçiligine düşünjekdigine umyt edýärin” diýdi.
Permiň regional hökümetiniň aglaba agzasy täze hökümet düzülip, ýangyn baradaky derňew tamamlanýança, wezipesinde galar. Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň maglumatlaryna görä, üç regional ministr wezipesinden çekildi.
Regional kommunistik partiýanyň lideri Wladimir Korsun bu wezipe çalyşygynyň ýerliklidigini aýtdy: “Hökümeti tutuşlygyna täzeden düzmeli. Eger ýagdaýlar häzirkisi ýaly dowam etse, onda bütin Perm ülkesi ýangyn bolan “Agsak At” atly gijeki kluba meňzär”.
Permiň regional hökümetinde doly özgerişligiň haçan boljakdygy anyk däl. Düýn Permde bolan kollektiwleýin wezipeden çekilmeleriň ýurtdaky täze bir waka däl-de, köpräk simwoliki häsiýete eýe bolmagy mümkin. Sebäbi Orsýetli ýangynyň öňüni almak boýunça inspektorlara howpsuzlyk çärelerini durmuşa geçirijiler däl-de, eýse parahorlar hökmünde garalýar.


text:
Ispaniýada müňlerçe adam ýokary derejeli sudýa Baltasar Garzon üçin goldaw ýörişini geçirdi. Baltazar Garzon özüniň wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda aýyplanýar.
56 ýaşly Garzon 1936-39-njy ýyllar aralygynda bolan graždan urşy döwründe 114,000 adamyň ýitirim bolmagyny derňemäge görkezme beripdi. Munuň bilen baglylykda, Ýokary sud Garzona garşy iş gozgady. Suduň öňe sürmegine görä, gürrüňi edilýän jenaýatlar 1977-nji ýylda ylalaşylan amnistiýanyň çägine düşýär.
Mundan öň, Garzon çiliniň diktatory Augusto Pinoçetiň Londondan ekstradisiýa edilmegi ugrunda eden synanyşygy bilen dünýäde meşhurlyk gazanypdy.


text:
Stambul şäheriniň Taksim meýdanynda müňlerçe protestçileriň Türkiýäniň premýer-ministri Taýyp Erdogana garşylyk bildirip, çykyşa başlanyna duşenbe güni on bir gün boldy.
Erdogan özüniň sabrynyň çäklidigini duýduryp, protestçileriň bu hereketini mundan alty ýyl ozal harbylaryň güýje daýanyp, öz hökümetini agdarmaga edilen synanyşyga meňzetdi.
Türk premýer-ministri özüniň ykbalynyň köçelerde däl-de, saýlawlarda çözüljekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Paýtagt Ankarada Erdoganyň çykyş eden meýdanyndan birnäçe kilometr uzaklykda howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy göz ýaşardyjy gazy we suw pürküji serişdeleri ulanandygy habar berilýär.
Tolgunyşyklarda üç adamyň öldürilip, 500-den gowrak protestçiniň ýaralanandygy mälim edildi. Belli bolşuna görä, 31-nji maýda Stambulyň ortasynda häzirki parkyň ýerinde söwda merkeziniň gurulmagy baradaky plana garşy geçirilen parahatçylykly protestlere howpsuzlyk güýçleriniň ýowuz daraşmagy netijesinde, 31-nji maýdan bäri ýurduň 78 şäherinde protest demonstrasiýalary geçirilýär.


text:
Düýn bolşy ýaly, bu günki demonstrasiýada hem adamlar bu ýerde ýaşaýan özbekleriň ýolbaşçylarynyň biri bolan Kadyrjan Batyrowyň tutulmagyny talap edipdirler. Olar Batyrowy regionda etniki toparlaryň arasyna agzalalyk salanlykda aýyplaýarlar.
“Düýn bolşy ýaly, protestçiler bu gün hem Kadyrjan Batyrowyň tutulmagyny talap etdiler. Olar şeýle hem häkimiýetlerden soňky günlerde şäherde ýüz beren gazaply hereketlerde ulanylan ýaraglaryň tapylmagyny, 14-nji maýda we düýn 19-njy maýda protestçilere ot açanlaryň kimlerdiginiň anyklanmagyny talap etdiler. Bilşiňiz ýaly, bu ýerde iki adam atylyp öldürildi” diýip, Abdraimow habar berdi.
Abdraimowyň sözlerine görä, protestçiler özleriniň häkimiýet başyndan kowlan prezident Kurmanbek Bakyýewiň tarapdary däldiklerini aýdýarlar.
Wagtlaýyn hökümetiň başlygynyň orunbasary Ömürbek Tekebaýew şu gün habarçylara düýn 19-njy maýda çykarylan bir perman boýunça Roza Otunbaýewanyň 2011-njy ýylyň 31-njy dekabryna çenli wagtlaýyn prezident bellenendigini aýtdy.
Tekebaýew: “Şu ýylyň oktýabr aýynda göz öňünde tutulan prezident saýlawlary planlaşdyrylandan bir ýyl soň geçer” diýdi. “Prezidentlik saýlawlary wagtlaýyn prezidentiň möhleti soňlanmazdan iki aý öň geçer” diýip Tekebaýew belledi.Serhet açyk
Bu aralykda Gazagystan Gyrgyzystan bilen aradaky üç sany möhüm serhet geçelgesiniň üçüsiniň-de açylandygyny şu gün habar berdi. Gazak häkimiýetleri bu geçelgeleri Gyrgyzystanda aprel aýynda bolan wakalar sebäpli ýapypdylar.
Bişkekdäki waglaýyn resmiler serhetiň ýapylmagynyň ýurduň ozal hem ysgynsyz ykdysadyýetine agyr zarba bolup degenligini aýdýarlar. Sebäbi beýleki goňşy Özbegistanyň hem ähli serhet geçelgelerini ýapmagy munuň üstüne urna bolupdy.
Gazagystanda Gyrgyzystan bilen aradaky serhetiň Gyrgyzystandaky kynçylykly sosial-ykdysady ýagdaýyň göz öňünde tutulyp açylandygy aýdylýar.
Häzir Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk edýän Gazagystanyň daşary işler ministri Kanat Saudabaýew bir beýanatda öz ýurdunyň krizis başlaly bäri ony çözmek üçin Gyrgyzystana kömek edip gelýänligini aýtdy.
Ol şeýle hem Jelalabatda bolýan tragiki wakalaryň özüni gaty aladalandyrýanlygyny bildirdi.


text:
Aşgabadyň sudy anna güni Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň lideri Bisenkul Begdesenowy şertli ýagdaýda azat etdi. 56 ýaşly Begdesenow kezzaplykda we para bermekde araçylyk etmekde aýyplanyp, Türkmenistanyň organ işgärleri tarapyndan 11-nji aprelde tussag edilipdi.
Şertli tussaglyk möhleti kesilip, gös-göni suduň zalyndan erkinlige goýberilen Bisenkul Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogly Amir öz kakasynyň ýagdaýy we suduň netijesi barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Kakamyň ýagdaýy, umuman aýdylanda, gowy. Ol şertli ýagdaýda bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Şeýle-de ol, hamala, hökümete ýetiren zyýanyny tölemeli edildi”.
Bisenkul Begdesenowyň özüniň aýtmagyna görä, entek onuň elinde suduň çykaran resmi karary ýok. Bu karar diňe penşenbe güni oňa gowşurylar. Bisenkul bu barada şondan ozal kommentariý bermekden saklanýandygyny aýtdy.
Bisenkulyň Almatyda ýaşaýan ogly kakasynyň kanuny bozmandygyny belläp, adalaty diketlmek üçin hereket etjekdigini aýdýar: “Biz eýýäm Gazagystanda her dürli çäreleri gurnaýarys. Munuň bilen baglylykda biz şu gün metbugat-konferensiýasyny geçirdik. Ondan soň, dürli raýatlardan köpçülikleýin hat ýygnadyk. Bu hatlary biz Türkmenistanyň we Gazagystanyň prezidentlerine ýollamakçy. Şeýle-de, biz suduň kararynyň üstünden şikaýat edip, hökmany ýagdaýda konstitusion edaralara ýüz tutarys”.
Bisenkul Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogly Amir
Şu günki geçirilen konferensiýanyň dowamynda Gazagystanyň “Azat” syýasy partiýasynyň we Respublikan hereketiniň wekilleri, şeýle-de Bisenkulyň iki ogly çykyş edip, onuň ýagdaýy barada habar serişdelerine maglumat berdiler.
Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara “Human Rights Watch” guramasy hem geçen aýyň ahyrynda ýaýradan beýanatynda Bisenkul Begdesenowyň syýasy sebäbe görä tussag edilen bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürüpdi.
Amir Begdesonow öz kakasyna ýöňkelýän aýyplamar aradan aýrylyp, tä adalat dikeldilýänçä, soňuna çenli göreşjekdigini aýdýar.
Bisenkul Begdesonowyň tussag edilmegi we onuň üstünden bolan sud diňlenişigi boýunça türkmen resmilerinden maglumat almak başartmady.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary Geňeşiniň Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik etmek üçin ýörite barlagçy bellemegi barada ozal bu wezipäni ýerine ýetiren Maurik Kopitorn bilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyndan Golnaz Esfandiari geçirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary Geňeşi Eýranda adam hukuklarynyň bozulmalaryna gözegçilik etmek üçin bir barlagçy bellemegi karar etdi. Bu işiň ähmiýeti näderejede uly?
M.Kopitorn: Eýran barada bir ýörite gözegçiniň wezipesini täzeden döretmek – ädilen ilkinji möhüm ädim bolup biler. Gözegçiniň işi doly başa barmaýanda-da, degişli adam öz tarapyndan möhüm inisiatiwalary öňe sürüp, ony Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada giň gerimli raporta öwrüp bilse, bu ýene-de peýdaly iş bolar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Eýran Birleşen Milletler Guramasynyň bu rezolýusiýasyny ret etdi. Ol özüniň adam hukuklary borçnamasyna baglydygyny aýdýar. Tähran Birleşen Milletler Guramasynyň bellän wekili bilen hyzmatdaşlyk etmese, bu gurama Eýrany hyzmatdaşlyga mejbur etmek üçin näme praktiki çäreleri görüp bilýär?
M.Kopitorn: Meniň bilşime görä, Birleşen Milletler Guramasynyň bu barada girizip bilýän praktiki çäreleri ýok. Köp wagt bäri ulanylyp gelinýän prinsip boýunça ýörite gözegçini kabul et diýip degişli ýurduň boýnuna borç ýüklenenok. Ony degişli ýurduň özi çagyrmaly. Başga sözler bilen aýdanyň-da, mysal üçin, men Eýrana şeýle baryp bilmeýärdim. Meni Eýran hökümeti çagyrmalydy. Meniň ilkinji raportymy okanlarynda olaryň keýpi şeýle bir bozuldy welin, meni ikinji gezek asla çagyrmadylar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Adam hukuklarynyň bozulmalary hakda daşardan agzap bilýärmidiňiz?
M.Kopitorn: Bu gün, bu döwürde gaty köp zatlary edip bolýar. Meniň döwrümde daşardan agzalýan zatlar köp artykmaçlyk getirýärdi. Ýöne daşardan, eger girip bolsa-da içerden, muny agzaýan iň azyndan kimdir biri bolmaly. Daşardan gaty köp iş edip bolýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýörite gözegçi Eýranyň içinde adam hukuklarynyň ýagdaýyny nädip gowulandyryp biler? Mysal üçin, Birma barada munuň bir gowulandyran zady bolmady, şeýle dälmi?
M.Kopitorn: Dogry, ýöne bu bir aýry mesele. Bu gözegçiniň işine, onuň göwnejaý raporty ýazyp bilýändigine ýa bilemeýändigine bagly zat däl. Ol ikinji etapa degişli. Bu edilmeli iş, ýöne ol bir aýry mesele. Meniň pikirimçe, ýörite gözegçiniň beren ündewlerini ýerine ýetiren ýurtlar köp däl bolsa gerek.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýörite gözegçiniň işi ýurduň içinde hökmany suratda ýagdaýyň gowulanmagyna getirmeýän bolsa, onda munuň näme ähmiýeti bar?
M.Kopitorn: Dogry, ol hökmany suratda ýagdaýyň gowulanmagyna getirenok. Ýöne bu ýörgünli prosesiň bir bölegi. Men häzirem ýörite gözegçiniň gerekdigine ynanýaryn. Sebäbi bu hökümete edilýän basyşy artdyrýar. Onuň ýagdaýyň gowulanmagyna getirmegi ýa getirmezligi mümkin. Mysal üçin, Eýran barada aýdanyňda, bir zat ýazsam-ýazmasam-da, olar meniň bardygyma asla begenenokdylar. Bir ýörite gözegçiniň raportyna tabyn edilýän ýurtlar özlerini beýle ýazyklam hasap edenoklar. Şol sebäpden Eýran bu pikire berk garşydy. Meniň pikirimçe, muňa sebäp bolýan zat – Eýranyň özüni beýle ýurtlaryň hataryna degişli däl diýip hasaplamagydy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Eýran hökümetine belli bir derejede täsir edip biljek adam hökmünde siz gowy gözegçini nähili sypatlandyryp biljek?
M.Kopitorn: Soragyňyzyň ikinji bölegini bir gapdalda goýaly. Gowy gözegçiniň bu işe laýyk ýerligi bolmaly. Bu hem köplenç bir adwokat ýa bir hukuk professory bolýar. Meniň pikirimçe, hukukdan baş çykarmak möhüm. Bu zerur diýemok, ýöne möhüm.
Ikinjiden hem olar köp zatlary çekip-çydap bilmeli. Sebäbi olara köp toparlar, şol sanda Eýran hökümetinň özi-de, hüjüm eder. Meniň döwrümde men barada köp gürrüňler çykdy. Ýöne sen bu zatlara ähmiýet bermän, adam hukuklary boýunça takyk raport diýip hasaplaýan zatlaryňy ýazmagy dowam etdirmeli.
Eýran hökümetine täsir edip, onuň tutýan ýoluny üýtgetmegi barada aýdanyňda bolsa, men mandatlaýyn pikirlenmämi goýdum. Bu gaty ýokary, ýöne ýetip bolmajak arzuwdy. Sen Eýran hökümetine näwagt täsir edýäniňi bileňok. Ýöne mende, düýpli bolmasa-da, her halda ol ýurda täsirim ýetýär diýen duýgynyň dörän mahallary boldy.


text:
Orsýetli üç ýaş zenan II Jahan urşunyň ýadygärliginiň golaýynda twerking tans hereketlerini ýerine ýetirip, döreden wideo ýazgysy üçin gysga möhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
25-nji aprelde Gara deňziniň golaýyndaky Noworossisk şäheriniň etrap sudy bäş zenany huligançylykda günäli tapdy.
Sud zenanlaryň birini 15 gün, ikisini 10 bilen 20 gün aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi. Zenanlaryň beýleki ikisine pul jerimesi salyndy.
Bu sud diňlenişigi Russiýanyň derňewçileri ýadygärligiň golaýynda zenanlaryň bir toparynyň twerking, ýagny prowokatiw tans hereketlerini ýerine ýetirýändigini görkezýän meşhur wideo barada derňewleri başladandan iki hepdä golaý wagt soň geçirildi.
Prokurorlar “erotik we seksual twerk tans hereketleri” II Jahan urşy döwründe söweşenleriň hatyrasyna hormatsyzlyk görkezdi diýdiler.
Şeýle-de, resmiler wideoda tans edýän ýetginjek ýaşyna ýetmedik gyzyň ene-atasynyň hem derňeljekdigini bellediler.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Parižde guralan ganly hüjümleri ýazgaryp çykyş etdi we yslamyň parahatçylykly dindigini nygtady.
Rohani 10-njy ýanwarda öz websaýtynda çap edilen beýanatynda "biz ähli görnüşdäki terrory ýazgarýarys, onuň Liwanda ýa Palestinada, Parižde ýa Birleşen Ştatlarda bolanynyň tapawudy ýok» diýdi.
Ol radikallar tarapyndan edilýän terrorçylykly hüjümleriň diňe özgeleri öjükdirýändigini hem-de yslama bolan negatiw garaýyşlary artdyrýandygyny aýtdy.
Prezidentiň sözleri howpsuzlyk gulluklary eýranly žurnalistleriň Parižde öldürilen kärdeşleriniň hormatyna ýygnanyşmagynyň öňüni alanyndan iki gün soň peýda boldy.


text:
1948-njy ýylyň 6-njy oktýabryna geçilen gije Aşgabatda bolan elhenç ýer titreme hakynda köp ýazyldy. Saparmyrat Nyýazowyň Permany bilen 1995-nji ýylyň 6-njy oktýabryndan bu pajygaly ýer titreme owalbaşda "Ýatlama Güni", 2000-nji ýyldan bolsa ýurdumyz boýunça "Matam güni" hökmünde bellenýär.
SSSR-iň ýykyljagyny, özüniň "Beýik Serdar" boljagyny aňmadyk Saparmyrat Nyýazow 1990-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda şol wagtky studentler, ýagny biz bilen "Mekan" köşgünde bolan duşuşygynda "Sapar Ataýewiç, siz, ene-ataňyz, öz terjimehalyňyz hakynda gysgaça gürrüň beräýseňiz" diýlip berlen sowala şeýle jogap beripdi: "Maňa şu sowala jogap bermek gaty agyr. Meniň kakam Atamyrat Annanyýaz 1930-njy ýyllarda repressiýa edilipdir, ejeme Soltan diýýärler eken, ol adaty öý hojalykçy bolupdyr. Men çagalykdan ýetim galdym. Men özümiň uruş ýyllarynyň ahyrlarynda ýetimler öýünde bolandygymy bilýärin. Men dogrumy aýdýan, maňa kömek eden bolmady. Meniň enemem-atamam sözüň doly manysynda kompartiýa boldy".
Emma S. Nyýazow ene-atasy hakynda bu aýdanlaryny unudyp, olaryň terjimehalyny galplaşdyryp, ýer titremede gaýduwsyzlarça wepat bolan ejesine – Gurbansoltan ejä Türkmenistanyň Gahrymany belent adyny dakdy. Aşgabat ýer titremesi Nyýazowyň ejesi bilen baglanyşdyryldy. Milletiň käbesi atlandyrylan Gurbansoltan ejäniň hormatyna şol gün ýurdumyzyň ähli ýerinde sadaka berilýärdi.
Häkimiýetiň çalyşmagy bilen bu pajygaly ýer titremede halkyň çeken agyr elhençligi hakynda belli bir derejede hakykat aýdylyp başlandy.
Bu pajygaly ýer titremäniň weýrançylyklaryny ilki başda SSSR-iň şol wagtky diktator ýolbaşçysy Stalinden gizläpdirler. Ýöne bu Ýer titreme hakynda daşary ýurt metbugaty yzygider elhenç maglumatlary berensoň, Stalin Aşgabat ýer titremesiniň weýrançylygyny doly bilmek üçin 1948 –nji ýylyň 15-nji oktýabrynda meşhur kinooperator Roman Karmeni Türkmenistana ýörite ýollapdyr. Roman Karmen 40 gün ýer titremäniň aýylgançlygyny ussatlyk bilen surata düşürip, iki sagatlyk film döredipdir. Staline bu pajygaly film bir gezek görkezilensoň, ol arhiwe oklanypdyr.
Akademik Ş. Täşliýew bu ýer titreme hakynda beren leksiýasynda şeýle diýipdi: "Dünýä belli kinooperator Roman Karmeniň Aşgabatdaky aýylganç ýer titremäniň iň owunjak pidalaryny surata alyp, film etmegi üçin şol wagtky Türkmenistan kompartiýasynyň birinji sekretary Şaja Batyrow alada edipdir. Şonuň üçin onuň bu ýer titreme hakynda surata düşüren filmi hakykaty doly açyp görkezýär. Şonda bu ýer titremede 30 müňden 40 müňe çenli adamyň pida bolandygy aýdylýar. Bu hakykata doly gabat gelýär".
Garaşsyzlyk zamanamyzda 1993-nji ýylda Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa institutynyň alymlary T. Aşyrow, G. Golinskiý. B. Garryýew "Üns beriň! Güýçli ýertitreme" atly rus – türkmen dillerinde çykaran kitaplarynda şu çaka çenli Türkmenistanyň territoriýasynda bolup geçen Ýer titremeler hakynda gysgaça, ýöne örän zerur maglumatlary okyjylara ýetiripdirler. Seýsmologik bu alymlarymyz hem Ýer titreme hakyndaky bu kitaplarynda 1948 – nji ýylyň 6 –njy oktýabrynda bolan elhenç Ýer titremede 30 – 40 müňe çenli adam pidalary boldy diýilýän maglumatyň dogrudygyny tassyklaýar.
Seýsmologik alymlar T. Aşyrow, G. Golinskiý. B. Garryýew "Üns beriň! Güýçli ýer titreme" atly kitabynda Türkmenistanyň seýsmologik zonadagyny belläp, ýer titremede özüňi nähili alyp barmagyň düzgünini beýan edipdirler. Şeýle hem Seýsmologik barlaglaryň netijesinde ýer yranma hadysasyny duýup, öňünden çäre görüp boljakdygyny belläpdirler. Bu alymlaryň tassyklamagyna görä, ýurdumyzyň seýsmologiýa institutynyň alymlary tarapyndan Türkmenistanyň territoriýasynda 1978, 1982, 1987 hem 1989-njy ýyllarda bäş hem ondan pes bal derejede boljak ýer titremeler öňünden bilnip, oňyn çäre görlüpdir.
Akademik Ş. Täşliýew: "1948 –nji ýyldaky Ýer titremäniň öň ýanynda Aşgabatda 100 müňe ýakyn, onuň töwerek daşynda (Gäwers – Gökdepe aralygynda) hem 40 müň töweregi adamyň ýaşandygyny tassyklap, bu aýylganç ýer titremede şol ilatyň 25-28 % pida boldy" diýip bize – studentlere leksiýasynda ýazdyrypdy.
S. Nyýazow özüniň ýazandygy aýdylýan "Ruhnama" kitabynda Aşgabat ýer titremesinde 176 müň adamyň pida bolandygyny ýazypdyr, ýöne Nyýazow bu maglumaty haýsy çeşmeden alandygyny asla agzamaýar. Haýran galmaly zat, Nyýazow Aşgabat ýer titremesini azaldyp görkezmekde SSSR emeldarlaryny aýyplasa-da, onuň özi 1999-njy ýylyň dekabrynda Gazanjykda bolan ýer titremesini, onda bolan käbir adam pidalaryny, ejir çekenleri asla inkär edipdi.
Bu günki gün Aşgabatda bolan Ýer titremeden alynmaly sapaklar köp, alymlar tarapyndan bu elhenç ýer titreme hakyndaky hakykat açylmagyna garaşyp ýatyr. Ýöne bu ýer titremede şehit bolanlary ýatlap berilýän, sadakalaryň kabul bolmagyny diläp, şu makalama nokat goýýaryn.
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy.Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Mejlisiniň nobatdaky – 14-nji maslahatynda beýleki dokumentler bilen birilikde “Kinematorgrafiýa hakyndaky” kanun taslamasyna hem garaldy.
Resmi maglumatda bu täze kanunyň Türkmenistanyň kinematografiýasynyň “ägirt uly döredijilik, önümçilik, ylmy, tehniki, aň-bilim, maglumat, wagyz mümkinçiliklerini hemmetaraplaýyn durmuşa geçirmäge gönükdirilendigi” aýdylýar.
Resmi maglumatdaky öwgüli sözlere garamazdan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylaryň aglabasy ýurduň häzirki kino pudagynyň çykarýan eserleriniň pes hillidigini, durmuş hakykaty bilen ilteşiginiň ýokdugyny aýdyp, nägilelik bildirýärler.
Azatlyk Radiosy, agzalýan bu iki garaýşy hem nazara alyp, türkmen kinematografiýasyny içginden yzarlaýan daşary ýurtly režissýor bilen söhbetdeş boldy. Gyrgyzystanly režissýor Temir Birnazarow türkmen kinosynyň düýni we şu güni barada şeýle gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosy: Temir aga, şu günki türkmen kinosy barada näme aýdyp bolar?
T.Birnazarow: Gynansak-da, “türkmen kinosy” diýlen zat häzir düýbünden ýok edildi.
Türkmen kinematografiýasy bilen birlikde dünýä türkmeniň ajaýyp medeniýetinden, däp-dessuryndan, adatyndan hem jyda düşdi. Kino sungaty bir ýurduň, halkyň durmuşyny tutuş dünýä ýetirmek üçin örän gowy bir gural hasaplanýar.
Gynansak-da, 25 ýyl mundan ozal türkmen kinosynyň tanapy üzüldi.
Azatlyk Radiosy: Siz soňky 25 ýylyň dowamynda türkmen kinematografiýa sungatynyň agyr günleri başdan geçirýändigini aýtdyňyz. Mundan öňki döwür barada hem gürrüň beräýseňiz? Türkmen kino eserlerine nähili baha berilýärdi?
T.Birnazarow: Bilýäňizmi, häzirki ýagdaýlar juda gynandyrýar. Sebäbi türkmen kinosynyň özüne mahsus ajaýyp bir ýörelgesi, ýoly bardy. Türkmen film sungatynyň aýratyn baý taryhynyň bolandygyny hem nygtap geçmelidiris.
Türkmen kino pudagyny örän zehinli adamlar, uly şahsyýetler aýaga galdyrypdy. Men şol döwrüň türkmen kinolaryny diýseň gowy görýärin.
Özümi gaýtalaýan bolmagym hem mümkin, ýöne türkmen kinosynyň häzirki düşen güni juda we juda gynandyrýar.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin beýle boldy?
T.Birnazarow: Bu ýurduň başyndaky häkimiýete baglymyka diýýärin. Olaryň muny näme sebäpden edendigine men-ä düşünip bilýän däldirin. Türkmen emeldarlary aldylar-da, tutuş bir medeniýeti, taryhy ýok etdiler oturyberdiler; öldürdiler.
Men ozalky ady belli türkmen režissýorlary bilen köp oturyp-turuşýaryn. Türkmen kinosynyň şu güni barada gürrüň edilende, olaryň bagryny paralap, ýüzüni aşak salyp oturýan gezekleri hem az däl. Bulary görüp, meniň öz ýüregim-de dilim-dilim bolýar.
Bilmedim, belki-de, Türkmenistan garaşsyz bolandan soň, ol özüne başga durmuş gymmatlyklaryny saýlap alandyr. Onda bu ýurt başyndakylaryň sunagata, medeniýete hormat goýup bilişleri bolýarda?!
Beýdip bolmaz-a, aldylar-da, tutuş bir medeniýeti ýok edäýdiler. Munuň bilen birlikde gyra atylan zehinli şahsyýetleriň hem hetdi-hasaby ýok. Olaryň nä günlere duçar bolandyklaryny bir bilsediňiz?! Olaryň ykballarynyň özleri hem bir kino etmäge mynasyp.
Men henizem türkmen kinosynyň bir gün aýaga galyp, mynasyp eserleri döredip başlajakdygyna umyt edýärin. Daşary ýurtlara dargadylan bolsalar-da, zehinli türkmen režissýorlary heniz hem aýatda gezip ýörler.
Azatlyk Radiosy: Biziň bilen söhbetdeş bolýan diňleýjilerimiz Türkmenistanda häzir çykarylýan kinolaryň hakyky durmuşy görkezmeýändigini aýdýarlar. Eýse, näme üçin beýle bolýar? Näme üçin, siziň aýdyşyňyz ýaly, uly mekdebi bolan türkmen kinosy häzir tomaşaçylary özüne çekip bilenok?
T.Birnazarow: Men bu ýagdaýlara diýseň gowy düşünýärin. Men bulary düşürýän kinoçylaryň hem ýagdaýyna düşünýärin. Olara “palan görnüşde kino al” diýip, görkezme berilýär. Olaryň erk-ygtyýary barmy näme?! Olaryň bar aladasy – öz jany.
Mysal üçin, men öz egindeşlerim bilen her ýyl kinofestiwal gurnaýaryn. Türkmenistandan öz eserlerini ugratmak soralanda, olar ýa ha hiç zat iberenoklar ýa-da “biziň prezidentimiz nähili ajaýyp” diýen görnüşdäki kinolary ýollaýarlar.
Dogrusy, olaryň ugradýan filimleriniň esasynda ýurtdaky režimiň gerimine we adamlaryň hakyky ýaşaýyş şertlerine göz ýetirse bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, nädilende bu ýagdaýy üýtgedip bolar?
T.Birnazarow: Doly erkinlik bermeli. Bolany!
Ýöne, “haçan häkimiýet erkinlik bererkä?” diýip garaşyp oturyp bolmaýar. Bu ugurda hereket etmeli. Munuň başga hiç bir ýoly ýok. Döredijilik erkinligini almak üçin göreşmeli.
Film döretmeli! Hakyky durmuşy görkezýän kinolary surata düşürmeli! Hawa, basyşlar bolar. Ýöne, eger-de adam döretmegi, öz sesini eşitdirmegi isleýän bolsa, ol mydama-da munuň ugruny-ýoluny tapar.


text:
Polisiýanyň maglumatyna görä, ýekşenbe güni Bagdadyň polisiýa akademiýasynyň öňünde janyndan geçen hüjümçi bomba partladypdyr. Partlamada azyndan 18 adam ölüpdir, 20-den gowragy bolsa ýaralanypdyr.
Polisiýanyň beren maglumatynda hüjümçi şäheriň gündogarynda gür ilatly, birnäçe hökümet edaralarynyň ýerleşýän ýerindäki polisiýa akademiýasynyň daşynda köçede garaşyp durupdyr. Akademiýanyň binasyndan türgenleşik geçýän bir topar adam çykanda, hüjümçi ulagyny olara garşy sürüp, bombasyny partladypdyr.
Bu hüjüm soňky bir aýyň dowamynda Yragyň paýtagtynda iň köp adam ýitgisi bolan partlama hasaplanýar.


text:
Hytaýyň Syçuan welaýatynda torpak süýşmesinde ýykylan köprüde ýolagçy otlusynyň heläkçilige uçrandygy habar berildi.
Otlynyň 2 wagony derýa gaçyp, suwuň güýçli akymy bilen 200 metr aralyga akyp gidipdir.
Häzir halaş ediş işleri geçirilýär. Suwa gaçan wagonlarda näçe adamyň bardygy belli däl.
Otlynyň galan 5 wagonyndaky ýolagçylar halas edildi. Olaryň arasynda heläk bolanlar ýa ýaralananlar ýok diýlip, Hytaýyň metbugatynda habar berildi.
Soňky aýyň dowamynda Hytaýda uzak wagtlap ýagan yagyş netijesinde emele gelen toprak süýşmeleri zerarly müňden gowrak adam heläk boldy.


text:
Orsýetli «talyban» diýilýän söweşiji Birleşen Ştatlarda bildirilen terror aýyplamalaryny boýun almady we 2015-nji ýylyň aprelinde geçirilmeli suda çenli saklanmaly edildi.
Irek Ilgiz Hamudillin 7-nji noýabrda Wirjinia ştatyndaky sud diňlenişiginde özüni bildirilýän aýyplamalar boýunça günäli hasaplamaýandygyny aýtdy.
Oňa 12 jenaýat maddasy boýunça aýyp bildirilýär we ömürlik tussag edilmek ähtimallygy garaşýar.
Hamudillin 2009-njy ýylyň noýabrynda Owganystanda ABŞ güýçleri tarapyndan, Host welaýatynda amerikan goşunlaryna we owgan serhet polisiýasyna hüjüm edýän üç topara ýolbaşçylyk edýänligi baradaky tassyklamalardan soň tutuldy.
FDB Hamudilliniň rus harby ofiseri bolandygyny we soň «Talybana» goşulandygyny aýdýar.


text:
Azatlygyň baýry işgäri, ömrüniň 17 ýylyny bu radio bagyş eden Nazar Hudaýberdi 2-nji martda dünýäden ötdi. Ol 66 ýaşyň içindedi.
Terjimehaldan
Owaly bellemeli zat, Nazar Hudaýberdi meniň uniwersitet ýoldaşym boldy. Ol 1967-1972-nji ýyllarda, Türkmen döwlet uniwersitetinde okady.
1950-nji ýylyň 17-nji awgustynda, Halajyň Çohpetde obasynda dünýä indi. Entek uniwersiteti tamamlamanka, Türkmen radiosyna diktor bolup işe bardy.
Şo ýyllar Rozynazar aşa söýlüp diňlenýän “Bahar” programmasyny alyp barýardy. “Oňa şeýle çeper gürlemegi hem sesini kadaly alyp barmagy meşhur artist Juma Ýazmyrat öwredýärmiş” diýip gürrüň edýärdiler. Soňra resmi habarlary hem täzelikleri okap başlady.
Özara gürrüňçilikde, belli diktor Geldi Döwletowy aşa sylaýandygyny aýdýardy hem esasy halypasynyň Geldi aga bolup durýandygyny nygtaýardy.
Sesi örän güýçli hem ýakymly bolansoň, Nazar Hudaýberdi tanymal diktor bolar diýen tamamyz bardy. Ýöne ol Aşgabatda uzak oturyp bilmedi. Diktorlaryň aýlygy azdy hem kireýine jaý tutup ýaşamalydy.
Duz-nesibe
Nazar Hudaýberdi 1972-nji ýylda Kerki şäherine göçüp gaýtdy. Bu ýerde pedagogiki uçilişä mugallym bolup, işe ýerleşdi.
On ýyl çemesi Kerkiniň pedagogiki uçilişesinde türkmen dili we edebiýaty sapagyndan ýaşlara bilim berdi. Biz Nazary Lebap welaýatynyň çeper höwesjeňleriniň çykyşlarynda, alyp baryjy hökmünde görýärdik.
Howa şertlerine, aýratynam yssa çydamsyzlyk olary Moskwa göçmäge mejbur etdi. Nazar SSSR Bilim ministrliginde işle ýerleşdi. 1989-njy ýylda, entek SSSR dargamanka, ýöne hususy işlere ýol açylan badyna, biznes işlerine geçdi.
Ol 1995-nji ýylyň iýunyndan, Praga şäherine gelip, Azatlyk radiosynda gepleşikleri alyp baryjy boldy.
Şeýlelikde, Aşgabatda başlanan diktorlyk hünärini Pragada dowam etdirdi.
Akaba dolanmak
Öň kämil mekdep geçensoň, ol bu işe tiz girişdi, gepleşikleri has janly hem täsirli alyp bardy.
Aýratyn-da, radionyň dil medeniýetini artdyrmaga köp jan çekdi. Öz kärdeşlerine diliň takyk hem düşnükli bolmalydygyny, mikrofona gygyrmaly däldigini öwredýärdi. Saldamly gürleseň, sesiň ynamly hem owazly bolýandygyny düşündirmäge çalyşýardy. Nazar aýtmasy kyn seslerden gaça durmagy, onuň ornuna başgaçarak söz ulanmagy maslahat berýärdi.
Şeýlelikde, gepleşikleriň esasy hem agramly bölegi Nazaryň üstüne düşdi. Onuň Hudaý tarapyn berlen gowy sesi hem professional endigi Azatlyk üçin ýetdirgisiz mümkinçilik döretdi.
Hyzmaty
Şol döwürlerde Nazar Hudaýberdiniň aladasy bilen köpçülige ýetirilen gepleşiklerden biri “Bir türkmen – bir ykbal” boldy. Biziň ýakyn taryhymyzdaky milli gahrymanlar, belli-belli şahslar barada söhbet açýan bu gepleşik many taýdanam, çeperçilik jähitdenem örän şowly çykdy. Onda Türkmenistanyň öz içinde hem dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýan ildeşlerimiz, olaryň il-gün üçin çeken hyzmaty hem ömür ýoly barada gürrüň gitdi.
Onuň aýratyn bir hyzmaty hökmünde “Parahat” programmasyny ýatlamak bolar. Şeýle tapgyrlaýyn hem bir maksada gönükdirilen gepleşikler diňleýjiniň sanyny artdyrdy. Olarda: «Ýekşenbe güni hökman “Bir türkmen” bolar. Çarşenbede “Tegelek stol” efire gider» şekilli pikirler döredi.
Ol şeýle uly hyzmata öz kärdeş ýoldaşlary bilen bilelikde hötde geldi. Ýoldaşlary bilen arkalaşykly işleşmegi başardy. Olaryň her biriniň mümkinçiligini nazarda tutdy. Ýogsa her niçik ukyply bolaýanyňda-da, ol işler bir adamyň tagallasy bilen amala aşmajakdy.
Ol dürli ýerlerde işledi. Ýöne ömrüniň esasy işi radio bilen baglanyşykly boldy. Hut şu hyzmaty bilen köpüň söýgüsini gazandy. Asyryň ahyrynda hem täze asyryň başynda türkmenleriň arasyndaky iň meşhur adama öwrüldi.
Nakylda aýdylyşy ýaly, alkyş bilen är gögerýän bolsa, Nazar Hudaýberdiniň alan ýalkawy hem şol derejelere ýetendir.
Dostumyz, kärdeşimiz, Nazar, ýatan ýeriň ýagty bolsun!
Jaýyň Jennetden bolsun!
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Hytaýyň häkimiýetleri protestlerden soň ýurduň günorta böleginde urany işlemek boýunça zawodyň gurluşygyny ýatyrdylar. Mundan bir gün ozal müňlerçe adam proýektiň ýatyrylmagyny talap edip, çykyş edipdi.
Heşan şäheriniň hökümetiniň resmi websaýtynda şenbe güni çap edilen maglumatda aýdylyşyna görä, hökümet “ilatyň isleglerine hormat goýup”, döwlete degişli Milli ýadro korporasiýasynyň bu proýektini goldamakdan ýüz öwürýär.
Hepdäniň anna güni müňlerçe adam proýekte protest bildirip, şäheriň resmi edaralarynyň öňünde jemlenipdi.
Bahasy 6 milliard dollara durýan bu proýektiň çäginde urany işlemek we baýlaşdyrmak işleri göz öňünde tutulýar.
Hytaýda tebygaty goramak meselesi bilen bagly demonstrasiýalar köpelýär. Ýurduň soňky 30 ýyla golaý wagtyň dowamynda senagat taýdan batly ösmegi ýurduň ençeme böleklerinde töwerek daşyň hapalanmagyna getirdi.


text:
Türkmenistanyň Pakistandaky ilçisi Sapar Berdiniýazow 8-nji fewralda Pakistanyň söwda-senagat öýleriniň federasiýasynyň Yslamabatdaky baş edarasynda çykyş edip, Aşgabadyň Yslamabat bilen ykdysady we medeni gatnaşyklaryny ösdürmek isleýändigini aýtdy.
Türkmenistan Pakistana regionda maýa goýumlar üçin iň amatly ýurt hökmünde garaýar. Üstesine Türkmenistan Pakistana ýurduň ykdysdy ösüşine päsgel berýän energiýa krizisinden çykmaga ýardam berip biler.
Gaz baýlyklaryndan başga-da Türkmenistanda goşmaça elektrik togunyň hem bardygyny ilçi Berdiniýazow belledi diýip, “Associated Press of Pakistan” habar agentliginiň maglumatynda aýdylýar.
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurulmagyna ýurtlaryň gatnaşyklarynyň ösüşine güýçli itergi berip biljek ýene bir ädim hökmünde garalýar. Bu gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça ylalaşyga 2010-njy ýylyň 11-nji dekabrynda Aşgabatda gol goýlupdy.
Türkmenistanyň ilçisi Sapar Berdinyýazow sözlän sözünde iki ýurduň arasyndaky dostluk-doganlyk gatnaşyklarynyň we umumy taryhynyň ähmiýetini hem nygtady.
Türkmen ilçisiniň sözlerine görä, ýurtlar nebit gaz, energiýa, oba holajygy, ylym, tehnologiýalar, infrasktruktura we bilim ugurlaryndan özara hyzmatdaşlygy ösdürmäge çalyşýarlar.
Öz tarapyndan Pakistanyň hökümeti we biznes toparlary hem Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna uly ähmiýet berýärler.
Perspektiwa
Pakistanyň söwda-senagat öýleriniň federasiýasynyň Yslamabatdaky baş edarasynyň koordinasion ýolbaşçysy Raza Hanyň sözlerine görä, Pakistanyň eksport edijileri Türkmenistanda ýuwujy serişdeler we deri önümçiligine, şeýle-de derman senagatyna degişli ugurlardan bar bolan mümkinçiliklerden peýdalanyp bilerler.
Raza Han ýurtlaryň özara ykdysady hyzmatdaşlygy bilen bir hatarda adamlaryň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmaga hem synanyşýanlygyny belledi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan pakistanly žurnalist we regional bilermen Ikram Hoti Türkmenistan bilen Pakistanyň arasynda hyzmatdaşlygyň ösüşi üçin şu günki gün hiç hili päsgelçilik görmeýär.
Ikram Hoti Pakistanyň gaza bolan talabynyň we täze guruljak gaz geçirjisiniň berip biljek girdejileriniň hyzmatdaşlygyň ösüşi üçin mümkinçilikleri artdyrýanlygyny belleýär.
Türkmenistanyň Pakistandaky ilçisiniň 8-nji fewralda Pakistanyň söwda-senagat öýleriniň federasiýasynyň Yslamabatdaky baş edarasynda geçiren duşuşygynda Pakistan tarapy regional gaz geçirijisiniň gurluşygynyň yza tesdirilmezden durmuşa geçirilmeginiň zerurdygyny nygtady diýlip, habar berilýär.


text:
Russiýanyň goranmak ministri Türkmenistana sapar edýär. Sergeý Şoýgunyň Aşgabatda mahaly türkmen tarapy bilen “Yslam döwleti” toparynyň Owgansytandan abanýan howpy barada maslahat ediljekdigi aýdylýar. Ýeri gelende bellesek, bu Şoýgunyň 2012-nji ýylda goranmak ministri wezipesine bellenenden bäri Türkmenistana ilkinji sapary bolar.
Eýse, Şoýgunyň edil häzirki pursatda Türkmenistana barmagyny nähili häsiýetlendirse bolar? Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Brýus Panniýer bu soraga jogap bermäge synanyşýar.
Azatlyk Radiosy: Brýus, Şogýunyň sapary üçin edil häzirki pursatyň saýlanyp alynmagynyň nähilidir bir ähmiýeti barmy?
B.Panniýer: Meniň pikirimçe, Şoýgu diňe Owganystanyň demirgazygyndaky bolup geçýän howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli Türkmenistana sapar edýär.
Soňky döwürde Owganystanyň demirgazyk, şol sanda Türkmenistan bilen serhetleşýän sebitlerinde aldym-berdimli söweşler gidýär. Ýeri gelende bellesek, türkmen häkimiýetleri ýurduň günorta serhediniň alkymynda bolup geçýän ýowuz çaknyşyklary görmezlige salyp, olary ykrar hem edesi gelmeýär.
Russiýa eýýäm ençeme aýdan bäri türkmen-owgan serhediniň golaýynda bolup geçýän ýagdaýlara aladalanma bildirip gelýär. Kreml türkmen harby güýçleriniň bu ýagdaýdan baş alyp çykyp biljekdigine şübhe bilen garaýar.
Bir tarapdan, Moskwa eýýäm esli wagtdan bäri türkmen tarapyna öz kömegini teklip edip gelýän bolsa, başga tarapdan, Aşgabat hem bulary dowamly ret edip gelýär. Meniň pikirimçe, Şoýgu Russiýanyň edip biljek kömegini ýene bir gezek aýtmak üçin Aşgabada bardy.
Azatlyk Radiosy: Moskwa nähili kömegi hödürläp biler?
B.Panniýer: Meniň pikirimçe, häzirki tapgyrda [rus] maslahatçylaryny [ibermek] bilen çäklenseler gerek. Rus harbylarynyň türkmen-owgan serhedinde nämeleriň bolup geçýändiginden habarly bolaslary gelýär.
Haçan-da serhetdäki ýagdaýlar dogurdan hem ýaramazlaşyp başlanda, ruslar türkmen harbylaryna hemaýat hökmünde öz goşunyny hem ýollap bilerler.
Azatlyk Radiosy: Näme sebäpden Moskwa türkmen-owgan serhedindäki ýagdaýlardan beýle aladalanýar? Türkmen serhedinde çaknyşyk ýüze çykaýan halatynda-da, Russiýanyň Türkmenistan bilen serhedi ýok ahyryn.
B.Panniýer: Bu dogrudan hem gyzykly. Russiýanyň päliniň ýamandygyny aýdýanlar, elbetde, Moskwanyň ýagdaýlary bolşundan hem artykmaç çişirip görkezip, Türkmenistanda öz täsirini ornaşdyrmakçy bolýandygyny öňe sürýärler.
Bilşimiz ýaly, türkmen häkimiýetleri eýýäm ençeme ýyldan bäri ýurtda Kremliň täsiriniň artmagynyň öňüni aljak bolup tagalla edip gelýärler: Aşgabat Russiýanyň ne maslahatçylaryny ne-de goşunyny isleýär.
Moskwa hem öz gezeginde, Türkmenistanyň günorta serhediniň, şol bir wagtda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň hem günorta serhedidigini öňe sürýär. Ruslar eger-de türkmen-owgan serhedinde howply ýagdaý ýüze çyksa, munuň diňe Türkmenistan bilen çäklenmen, eýse tutuş GDA giňişligine hem täsir etjekdigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siziň aýdyşyňyz ýaly, türkmen-owgan serhedindäki ýagdaýlar ýaramazlaşsa, Türkmenistan hemaýat üçin Russiýa ýüz tutup bilermi?
B.Panniýer: Türkmenistan daşardan kimdir biriniň gelmegini düýbünden islemeýär. Türkmenistan özüniň Bitaraplyk syýasatyny ýöredýändigini aýdyp, muny galkan hökmünde ulanyp gelýär.
Eger-de Aşgabat ýagdaýlaryň elden gidendigini boýun alyp, ýurda rus harbylaryny çagyrsa, ol öz raýatlarynyň gözünden düşer. Häzire çenli türkmen häkimiýetleri ilaty ýurduň durmuşynyň ähli ugurlaryny gözegçilikde saklaýandygyny ynandyrjak bolup, jan edýärler.
Halk “bitaraplyk” diýilýäniniň hem boş sözdügine göz ýetirse, onda döwletiň alyp barýan syýasatynyň beýleki ugurlaryny hem sorag astyna alyp başlar.


text:
Paýtagt Aşgabatdaky sport mekdepleriniň birnäçesiniň ýerzeminlerde ýerleşýän okuw-türgenleşik jaýlary bir hepde mundan ozal, aýdylşyna görä, wagtlaýynça ýapylypdyr. Aşgabatly küşt treneri ýerzeminlerde ýerleşen bu sport mekdepleriniň jaýlarynyň ýapylmagynyň sanitar-gigiýena şertleriniň pesligi sebäplidigini aýdýar. Ýerzeminlerde ýerleşýän bu mekdeplerdäki şertler barada ýakynda aýratyn habar beripdik
.
“Noýabryň 10-laryna sport mekdepleriniň ýerzeminlerdäki jaýlaryny prokuratura barlapdyr. Zerur sanitar-gigiýenik şertleriň ýokdugyny aýdyp, ýapypdyrlar” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemedik Aşgabat şäheriniň küşt sport mekdebiniň treneri gürrüň berýär.
Aşgabat şäheriniň küşt sport mekdebiniň ýerzemini hem şol ýapylan ýerzeminleriň biri. Ol 14-nji noýabrda ýapylypdyr. Bu küşt sport mekdebi paýtagtyň 30-njy mikroraýonyndaky Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşýän dört gatly ýaşaýyş jaýynyň ýerzemininde ýerleşýär.
Küşt sport mekdebine öz çagalaryny türgenleşmäne iberýän ene-atalaryň aýtmaklaryna görä, ýerzeminde ýerleşen bu sport mekdebinde sanitar-gigiýenik şertler ýaramaz.
“Bu mekdebiň otaglarynyň diwarlaryndan suw akyp, içi çyg bolýar. Käwagt kanalizasiýa turbalary hem ýarylýar. Howanyň düzüw wentilýasiýasy bolmansoň ys hem bar. Otaglarynyň yşyklandyrylyşy hem gowy däl” diýip, ogly bu küşt mekdebine gatnaýan aşgabatly Nurmyrat gürrüň berýär.
Şu ýylyň dekabr aýynda Aşgabat şäheriniň küşt sport mekdebiniň açylanyna 30 ýyl bolýar. Şondan bäri, ençeme abatlandyryş işleriniň geçirilendigine garamazdan, bu sport mekdebinde çagalara türgenleşer ýaly amatly şertler döredilmändir.
“Her näçe remont edilse-de, ýerzeminde ýerleşýän bu sport mekdebinde ýeterlik sanitar-gigiýenik şertleri döredip bolmaýar. Elmydama ýokardan suw akyp, remont edilse-de, edilmedik ýaly bolýar” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemedik aşgabatly küşt trenerleri gürrüň berýärler.
“Wagtlaýynça başga bir jaý berilse...”
Küşt mekdebine gatnaýan çagalaryň ene-atalarynyň köpüsi küşt sport mekdebiniň ýerzeminde ýerleşen jaýynyň ýapylmagyna o diýen garşy däl. Emma 30 ýyl şol ýerzeminde ýerleşen mekdebiň jaýynyň edil şu ýyl ýapylmagy ene-atalary hem-de trenerleri geňirgendirdi. Sebäbi häkimiýetler şu ýylyň ýaz aýynda bir ýylyň içinde hemme amatlyklary bolan küşt mekdebiniň täze jaýyny gurmagy wada beripdirler.
“Küşt mekdebiniň häzirki ýerleşýän jaýy, dogrudanam, ýapylmalydy. Ýöne meseläniň çözgüdi başgaça bolmalydy. Küşt mekdebiniň häzirki jaýy täze jaý gurlansoň ýapylan bolsa, ýa-da iň bolmanda wagtlaýynça başga bir jaý berilse gowy bolardy” diýip, Nurmyrat pikir edýär.
Aşgabatly küşt treneriniň aýtmagyna görä, küşt mekdebiniň administrasiýasy Köpetdag stadionynyň aşagynda ýerleşýän otaglaryň birinde özüne ýer tapypdyr. Emma okuw-türgenleşik işlerini geçirer ýaly otaglary tapmandyr. Şonuň üçin küşt sport mekdebiniň ýaş küştçüleriniň dyknyşyk ýerde türgenleşmeli bolýandyklaryny aşgabatly küşt treneri gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, bu küşt sport mekdebinde hersinde 10-15 sany ýaş küştçi bolan 10-a golaý topar türgenleşýär. Küşt mekdebiniň jaýynyň ýapylmagy bilen şol toparlaryň türgenleşmek mümkinçilikleri ýaramazlaşypdyr.
“Häzir biz küşt mekdebiniň ýanynda ýerleşýän Merkezi küşt klubunda türgenleşik geçýäris. Öňem uly bolmadyk klubuň zalynda ýaş küştçileriň türgenleşmegi üçin şertler ýok. Bir wagtda birnäçe toparlaryň türgenleşmegi türgenleşigiň hiline zeper ýetirýär” diýip, ol aýdýar.
Aşgabatly küşt treneriniň aýtmagyna görä, küşt mekdebiniň jaýynyň ýapylmagy ýakynda küşt boýunça geçiriljek ýaryşlara hem öz täsirini ýetirer. Ol bu hakda şeýle diýdi: “Onsuzam küşt boýunça ýaryşlary geçirmek üçin ýer köp däl. Indi bolsa, ýaryşa gatnaşjak küştçileri ýerleşdirmek kyn bolar. Merkezi küşt klubunyň ýeke-täk zalynda uly ýaryşlary geçirmek mümkin däl”.
Aşgabatdaky Merkezi küşt klubunyň ilkibaşda uly we kiçi zaly bar eken. Birnäçe ýyl mundan ozal, onuň kiçi zaly telekeçilere berlip, ol ýerde derman satylýan dükan açyldy. Öňem uly bolmadyk klub has-da kiçeldi.
Geçen asyryň 60-njy ýyllarynda gurlan dört gatly ýaşaýyş jaýynyň birinji gatynda ýerleşýän Merkezi küşt klubunyň meýdany 100 inedördül metrdenem kiçi ýalňyz zaly häzirlikçe paýtagtly küştçüleriň ýeke-täk mekany bolup galýar.


text:
Absolýutizm
Absolýutizm (latynça: absolutus - garaşsyz, çäklendirilmedik) - absolýut monarhiýa; feodalizmiň dargap, kapitalistik gatnaşyklaryň dörän döwründe emele gelen iň soňky feodal döwlet formasy. Özüniň synpy mazmuny boýunça Absolýutizm asylzadalaryň, iri ýer eýeleri-mülkdarlaryň diktaturasydyr. Absolýutizmiň emele gelşi we ösüşi dürli ýurtlarda dürli-dürlidir. Ýöne Absolýutizm hemme ýerde feodalizmden kapitalizme geçiş döwründe emele geldi. Feodal jemgyýetiniň krizisiniň ýitileşmegi bilen feodalçylyk ekspluatassiýa garşy daýhanla gozgalaňlary giň gerim aldy we şäher garyplarynyň çykyşlary artdy. Şu şertlerde dworýanlar gatlagy öz agalygynyň ömrüni uzaltmak üçin ayk diktatura ýüz urmaga mejbur boldular. Bu diktaturanyň häsiýetli aýratynlygy agalyk ediji synpa gös-göni garaşly bolmady we ondan gatnaşyk boýunça özbaşdak, ýöne onuň bähbitlerini gyşarnyksyz goraýan güýçli döwlet serişdeleriniň döredilmegidir. Absolýutizm öz döwründe taryhy taýdan özgerdiji rol oýnady. Ol syýasy dagynyklygyň galyndylaryny ýok edip, feodal aýrylyşygyň soňuna çykdy, ýurdy ykdysady taýdan birleşdirdi we kapitalistik gatnaşyklaryň ösmegine ýardan etdi. Absolýut monarhiýa manifaktura önümçiligini ösdürmek üçin karz pul goýberdi, gümrük sistemasyny öz kontrollygyna aldy, merkantalizm syýasatyny ýöretdi we täze söwda bazarlaryny basyp almak üçin koloniýal uruşlar alyp bardy. Aziýa ýurtlarynyň köpüsinde kapitalistik gatnaşyklaryň haýal ösmegi zerarly Absolýutizm has uzaga çekdi. Buržuaziýanyň özmegi bilen absolýut monarhiýa özüniň özgerdiş häsiýetini ýitirdi, kapitalizmiň we bütin jemgyýetiň ösüşine päsgel berýän ýurdy dolandyryş şekline öwrüldi. Ösen kapitalistik ýurtlarda Absolýutizm buržuwa rewolýussiýalary netijesinde ýok edildi. Kapitalizmiň gowşak ösen ýurtlarynda, buržuwa proletarlaryň güýçlenmeginden gorkup, feodal absolýut monarhiýalar bilen dildüwüşige ýüz urdy we bu ýurtlarda absolýut monarhiýa buržuwanyň mülkdarlyk monarhiýasyna öwrüldi.


text:
Ýekşenbe güni Hytaý Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ynsan hukuklary boýunça görkezijilerini tankytlaýjy hasabat ýaýratdy.
Munuň özi Hytaýyň häkimiýetleriniň ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň anna güni dünýä ýurtlaryndaky ynsan hukuklarynyň ýagdaýy barada ýaýradan hasabatyna bildiren reaksiýasy hökmünde alamatlandy.
Hytaý özüniň taýýarlan göwrümli hasabatynda Birleşen Ştatlary öz amerikan raýatlaryny içalyçylykly ýollar arkaly yzarlamakda, aýal-gyzlaryň we etniki azlyklaryň hukuklaryny kemsitmekde, raýatlaryň ýarag ulanyp amala aşyrýan jenaýatçylyklaryna talabalaýyk kontrollyk etmezlikde tankytlapdyr.
Mundan daşary, Hytaýyň ýaýradan hasabatynda Birleşen Ştatlaryň Owganystan, Pakistan we Ýemen ýaly ýurtlarda geçirýän harby operasiýalary arkaly bu ýurtlaryň raýatlarynyň hukuklaryny-da gödek ýagdaýda bozýandygy aýdylýar.


text:
Düýn Aşgabatda ÝHHG-niň howandarlygynda korrupsiýa garşy göreş meselesi boýunça seminar başlandy.
Iki günläp dowam etjek bu seminara Türkmenistanyň prokuraturasynyň, parlamentiniň we başga-da hökümet ministirlikleriniň wekilleri gatnaşýarlar.
Olar Birleşen Milletler Guramasynyň Korrupsiýa garşy göreş boýunça konwensiýasy bilen tanyşdyrylar.
Mundan başga-da, seminara gatnaşyjylar Gazagystanyň, Latwiýanyň, Orsýediň we Özbegistanyň korrupsiýa garşy göreşmek bilen bagly programmalaryny durmuşa geçirmek boýunça tejribelerini öwrenerler.
Türkmenistan 2005-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Korrupsýa garşy göreş boýunça konwensiýasyna goşulypdy.


text:
Slowakaiýada ýaşaýan müňlerçe etniki wenger jemgyýetçilik edaralarynda diňe slowak dilinde geplemek baradaky täze kanuna garşy proteste çykdy.
Slowakiýanyň Dunaýska Streda şäherinde sişenbe güni bolan demonstarsiýa, etniki wengerleriň SMK partiýasynyň resmileriniň maglumatyna görä, 12 müň çemesi adam gatnaşdy.
Brýusselde we Budapeştde hem kiçiräk protestler geçirildi. Bu ýurtda ýarym milliondan gowrak slowak özüni wenger asylly saýýar we slowaklar bilen wengerler medeni kimlik meselesinde öňden dawalaşyp gelýär.


text:
Britaniýada penşenbe güni geçirilen ähliumumy saýlawlardan soň, hiç bir partiýa ýurduň parlamentinde absolýut agdyklyk ediji orna eýe bolmadyk ýaly görünýär.
Bu saýlawlarda oppozision Konserwatiw partiýanyň umumy sesleriň sany boýunça birinji orundadygyna garamazdan, bu partiýanyň alan ses sany hem parlamentde dolandyryjy partiýa bolmaga mümkinçilik bermeýär.
Ýöne bu partiýanyň lideri Dewid Kameron ýurduň häzirki dolandyryjy partiýasy bolan Leýboristler partiýasynyň indi hökümeti düzmäge ygtyýarly däldigini aýdyp, çykyş etdi.
Penşenbe günindäki saýlawlarda Britaniýada indi 13 ýyl bäri ýurdy dolandyryp gelýän Leýboristler partiýasy sesleriň sany boýunça ikinji orna eýe boldy.


text:
Anna güni Şweýsariýanyň radioaktiw elementler boýunça laboratoriýasy Palestinanyň ozalky lideri Ýasser Arafatyň jesedinde radioaktiw jisimler boýunça barlagyň geçiriljekdigini mälim etdi.
Şweýsariýanyň “Lauzanne” uniwersitetiniň medisina merkezi bu barada Ýasser Arafatyň aýalyndan resmi rugsat alandan soň yglan etdi. Bu medisina merkeziniň metbugat sekretarynyň aýtmagyna görä, Ýasser Arafatyň jesedinde barlag geçirmek üçin ýakyn wagtlarda ekspertler topary Palestina barar.
Ýakynda žurnalistleriň geçiren barlaglarynyň netijesinde Ýasser Arafatyň geýen soňky geýimlerinden ýokary möçberde radioaktiw polonium elementiniň tapylandygy habar berlipdi.
Bu maglumatlaryň yzy bilen, Palestinanyň hökümeti Ýasser Arafatyň jesedinde-de barlaglaryň geçirilmelidigi barada karara geldi. Ýasser Arafat 2004-nji ýylda 75 ýaşynyň içinde Parižiň keselhanasynda aradan çykypdy.


text: Owganystanda täze okuw ýylynyň öňüsyrasynda türkmen dili boýunça ýörite seminar geçirildi. Oňa bilim pudagynyň beýleki işgärleri bilen bir hatarda, ilkinji gezek aýal mugallymlar hem gatnaşdy. Şeýle-de golaýda Owganystanyň Bilim ministrliginiň düzüminde Türkmen dili boýunça ýörite bölüm döredildi. Kabulda geçen seminara gatnaşyjylar Türkmenistanyň magaryf pudagynda uly kömekleri edýändigini, emma muňa garamazdan hem ýerli türkmen çagalaryny okatmak üçin okuw-esbaplarynyň ýetmezçilik edýändigini aýdýarlar. Owganystandaky türkmen dili mugallymlary türkmenistanly resmilere ýüzlenip, ýurtda türkmen dilini ösdürmek ugrunda mundan beýläk hem kömek berip durmaklaryny soradylar.


text:
Patyşa Russiýasynyň goşunlarynyň tekeleriň Gökdepe galasyny basyp almak ugrundaky söweşine özi gatnaşyp, gözi bilen gören zatlaryny kagyz ýüzüne geçiren W.A. Tugan—Mürze—Baranowskiý özüniň «Ruslar ahaltekede» atly kitabynda şeýle bir wakany suratlandyrýar: «Dragunlaryň Ashabat (Aşgabat) ýoluna gelenine mähetdel tekeler topar-topar bolup çykyp başlady. Pereýaslawçylar olara tarap çozdy we ýene-de galanyň içine dykdy. Şondan soň atly goşun gündogar tarapy galadan çykýan toparlardan we iki-eke adamlardan saplamaga girişdi.
Şol ýerde bir waka hakda aýdyp geçmek gerek: at salyp barýan dragunlaryň wzwodyna golaýdaky salmadan üç gezek ok atyldy, soldatlaryň birnäçesi şol tarapa at saldy, ýöne esgerleriň däl-de, sapançasyna ok salyp oturan ýaş aýal maşgalanyň üstünden bardy: onuň gapdalynda ýene-de iki sapança ýatan eken. Soldatlar ýaş gelni tutdy we golaýdaky galada duran bölüme eltip tabşyrdy: ýesiri goşun başynyň ýanyna alyp barypdyrlar. Ýesir aýal hemmelere otlukly we arly nazarlaryny aýlap: «Men hiç zatdan gorkamok, eliňizden gelenini aýamaň, ýöne siz bizden gorkuň we eýmeniň, sebäbi siziň hiç biriňiz biziň ýurdumyzdan aman gitmersiňiz» diýip, buýsançly jogap beripdir.
Juwan, merdana aýalyň jogaby hemmeleri haýrana goýupdyr, şonuň bilen bir wagtda-da oýlanypdyrlar: biziň duşman baradaky pikirimiz üýtgäp başlady. Başga bir ýerde, aňyrrakda, ýabyň içinden ýene-de bir aýal tapyldy, ýaşy ötüşen, ýöne gujurlyja kempir duşundan geçýän bölümleri oka tutýan eken. Ýöne onuň kysmaty ýaman boldy. Gazaba münen soldatlar ony tutan ýerlerinde öldüripdirler».
Ine, şujagaz ýazgylardan-da görnüşi ýaly, batyr gökdepelileriň öz galalaryny goraýşy hakdaky wakalaryň her biri haýran galdyryjy. Ýurt garaşsyz bolandan soň geçen ýigrimi ýylyň içinde bu wakalaryň her biri hakda çeper hem dokumental filmler düşürip, türkmenleriň gahrymançylygy hakdaky wakalary dünýä görkezip bolardy. Ýöne haýp, baknalyk ýyllarynda Gahryman Gökdepe galasyndaky wakalary agzaman, dymyp gezmeli bolşy ýaly, Garaşsyzlygyň ýigrimi ýylynyň içinde hem bu wakalary dünýä ýaýmaga, ol hakda filmler döretmäge rugsat bermediler. Prezident Nyýazowyň alyp baran syýasaty Gökdepe wakasy hakda agzamak — orsuň göwnüne degmek diýen ideologiýany ýöretdi.
Prezident Nyýazow Gökdepede diňe öz adyny göterýän metjit gurdurdy. Şony hem Gahryman Gökdepäni hem öz galalaryny jan-tenleri bilen goran gökdepelileri hatyralamagyň aňrybaşy diýip hasap etdi. Her ýyl hem ol ýerde sadaka berlip, iýlip-içilip gaýdylýar, şunuň bilenem gahryman gökdepelileri hatyralamak tamamlanýar.
Gökdepe hakda söz açmagy adamlar ýüz ýyllap arzuwlap geldiler. Gökdepe wakalary hut Ikinji jahan urşunyň wakalarynyň ençeme ýyllar bäri edebiýatyň hem sungatyň dilinden düşmeýşi ýaly, döredijileriň baky temasyna öwrülmelidir. Gahryman Gökdepe galasy hem ony goran gökdepeliler hakda edebiýat, sungat, saz, şekillendiriş sungaty eserleriniň konkurslary yglan edilip, bu gala hem ony goraýjylara degişli çeper filmler düşürilip durulmalydyr. Ýöne, gynansak-da, ýurt garaşsyzlygyna eýe bolanymyza 20 ýyl töweregi wagt geçen-de bolsa, bu zatlara ýol açylmaýar. Bolgusyz konkurslar bilen ýazyjy-şahyrlar, sungat işgärleri güýmenilip gelýär.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.