text:
Russiýanyň Kazan şäherindäki söwda merkezinde bolan ýangynda adatdan daşary gullugyň işgärleri ýangynyň galyndylarynda has köp jesetleri tapansoň, wakada ölenleriň sany 12-ä ýetdi.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligiň berýän maglumatyna görä, halas ediş gullugyň işgärleri “Admiral” söwda merkezindäki ýangynyň aşagynda galan ýene 20-den gowrak adamy gözleýärler.
11-nji martda Tatarystanyň paýtagtyndaky üç gatly söwda merkezinde bolan ýangynda binanyň belli bir böleginiň ýumrulmagy netijesinde azyndan 55 adam, şol sanda iki polisiýa ofiseri we halas ediş gullugynyň iki işgäri ýaralandy.
Täjigistanyň Russiýadaky Zähmet we migrasiýa bölüminiň metbugat wekili Ibrohim Ahmadow Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, ýangynda pida bolanlaryň azyndan bäş sanysynyň täjik raýatydygyny mälim etdi.


c: text/html

text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça wekili we adam hukuklaryny goraýjy toparlar terrorçylykda güman edilýän adamlary sorag etmekde Senat tarapyndan “rehimsiz” diýlip yglan edilen hereketlere gatnaşygy bolan amerikan resmilerine temmi bermäge çagyrdy.
ABŞ-nyň Senatynyň Derňew komitetiniň 9-njy dekabrda çap eden hasabatynda Merkezi aňtaw agentliginiň (CIA) sorag etmek usullarynyň resmilere habar berlişinden has erbet görnüşlerini ulanandygy aýan edildi.
Şeýle-de, hasabatda aýdylyşyna görä, ulanylan usullar “takyk maglumat almakda we tussaglary hyzmatdaşlyga çekmekde netijeli” bolmandyr.
BMG-niň adam hukuklary we terrorizme garşy meseleler boýunça ýörite hasabatçysy Ben Emmerson jeneýatçylyklary planlaşdyran we olara guramaçylyk eden George Buşuň administrasiýasyndan bolan ýokary derejeli resmileriň, şeýle-de gynamalara jogapkär Merkezi aňtaw agentliginiň we ABŞ-nyň hökümetiniň resmileriniň jezalandyrylmalydygyny aýtdy.
Jogapkärleri adalata çekmäge çagyryş
Beýannamada ABŞ-nyň “jogapkärleri adalata çekmäge kanun taýdan borçludygy” nygtalýar.
Amerikan raýat azatlyklarynyň bileleşigi ABŞ-nyň baş prokuroryny “gynamalar programmasyny döreden, makullan, amala aşyran we ýaşyran” resmileriň işini derňemek üçin ýörite jogapkär adamyny bellemäge çagyrdy.
“Jenaýatçylar jogapkärçilige çekilmeli” diýip, beýannamada aýdylýar. “Biziň sistemamyzda hiç kim kanunyň daşynda bolmaly däl".
Human Rights Watch guramasynyň ýerine ýetiriji müdiri Kenneth Roth, eger hasabat çap edilmegi resmileriň jezalandyrylmagyna getirmese, “gynamalar geljekki prezidentler üçin ‘syýasy müminçilik’ bolup galar” diýdi.
6,000 sahypalyk hasabat Senatyň Derňew komitetiniň bäş ýyllyk derňewleriniň netijesidir. Hasabatyň diňe redaktirlenen 525 sahypalyk jemleýji görnüşi çap edildi.
Hasabatda Merkezi aňtaw agentliginiň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ABŞ-da bolan terrorçylykly hüjümlerden soň “Al-Kaýda” bagly bolmakda güman edilýän adamlaryň Ýewropada we Aziýada gizlin ýerlerde sorag edilmeginiň usullary barada jikme-jik maglumat berilýär.
Hasabatda Merkezi aňtaw agentligi terraktlardan soňky ýyllarda terrorçylykda güman edilýän adamlara garşy ulanylan rehimsizligiň möçberi barada ýalňyş maglumat bermekde aýyplanýar.
Şeýle-de dokumentde “fiziki taýdan şikesleri güýçlendirmeginiň” mümkindigi barada “Merkezi awtaw agentliginiň medisina işgärleriniň duýduryş bermegine garamazdan”, fiziki gynamalaryň ulanylandygy aýdylýar.
Prezident Barak Obama hasabatdaky maglumatlary “howatyrlandyryjy” diýip atlandyrdy.
Ol, 2009-njy ýylda häkimiýet başyna geçende, sorag edişligiň berk düzgünlerini “biziň gymmatlyklarymyza ters gelýär” diýip, gadagan edipdi.
Şeýle-de prezident agzalan derňew usullary “Amerikanyň dünýädäki derejesine uly zeper ýetirdi we biziň ýaranlarymyz hem partnýorlarymyz bilen bähbitlerimize ýetmegimizi kynlaşdyrdy” diýdi. Ol häzir hereket etmek üçin wagtyň gelendigini belläp, ‘Hasabatyň şol usullary olaryň öz ýerinde – geçmişde galdyrmaga kömek berjegine umyt baglaýandygyny” aýtdy.
Merkezi aňtaw gullugynyň müdiri John Brennan öz beýannamasynda agentligiň goýberen ýalňyşlaryndan degerli sapak alandygyny öňe sürdi. Emma ol mejbur ediji usullaryň “hüjüm planlarynyň öňüni almaga, terrorçylary tussag etmäge we adamlaryň janyny halas etmäge” ýardam berendigini belledi.
Öňki wise-prezident Dik Çeneý (Dick Cheney) derňewleriň “tutuşlugyna, dolulygyna kanuny” bolandygyny “The New York Times” neşirine beýan etdi. Çeneý olar “ýurdy köpçülikleýin heläkçilikli hüjümlerden halas etdi, bu hem biziň maksadymyzdyr” diýdi.
Täsirli respublikan senator John Makkeýn (McCain) gynamalaryň “çyn maglumaty seýrek berýändigini” aýdýar.
Onuň sözlerine görä, hatda Osama Bin Ladeni gözlemekde iň möhüm maglumatlar “adaty derňew usullaryndan gelip çykdy”.
Halkara seslenmeleri
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron ABŞ-nyň hasabaty barada özüne berlen soraga şeýle jogap berdi: “Açyk aýtsak: gynamalar nädogry. Gynamalar mydama nädogry”.
"9/11-den soň bolup geçen nädogry zatlar bolupdy. Biz olaryň nädogry bolandygy baradaky fakty boýun almaly”.
Polşanyň goranmak ministri Tomasz Siemoniak hasabatyň çap edilmeginiň ýaranlarynyň ABŞ-a bildirýän ynamyna zeper ýetirýändigini aýtdy.
Hasabatyň Waşingtonda çap edilmeginiň birnäçe sagat öňüsyrasynda ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel (Chuck Hagel) ABŞ-nyň dünýädäki harby güýçlerine “ýokary taýýarlyk derejesinde” bolmagy tabşyrandygyny aýdyp, hasabatyň ABŞ-nyň goşunlaryna garşy hüjümleri güýçlendirmeginiň mümkindigini belledi.
Ak tamyň 8-nji dekabrda habar bermegine görä, ABŞ-nyň dünýä ýüzündäki ilçihanalaryna we beýleki edaralaryna “uly töwekgelçiligiň” bolmagynyň “käbir alamatlary” bilen baglylykda hüşgär bolmak tabşyrylypdyr.
ABŞ-nyň ilçihanalary Owganystandaky we Pakistandaky amerikan raýatlaryna ýüzlenip, hasabatyň çap edilmeginiň “ABŞ-a garşy protestleri döredip biljekdigini we ABŞ-nyň bähbitlerine, şol sanda ABŞ-nyň raýatlaryna garşy zorluklary tutaşdyryp biljekdigini” duýdurdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Özbegistan howpsuzlyk meselelerini we howa howpsuzlygyny sebäp görkezip, pilotsyz uçarlaryň ýurda import edilmegini, satylmagyny we ulanylmagyny gadagan etdi.
Özbek metbugat serişdelerinde berlen maglumatda gürrüňi gidýän karara ýurduň premýer-ministr Şawkat Mirziýaýew tarapyndan 1-nji dekabrda gol goýlandygy we onuň 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap güýje girjekdigi mälim edildi.
Maglumata görä, bu karar ýurtda uçuşlaryň howpsuzlygyny üpjün etmegi we Özbegistanyň howa giňişliginiň rugsatsyz ulanylmagynyň öňüni almagy maksat edinýär.
Gürrüňi gidýän karar Özbegistanyň Içeri işler ministrligi, Döwlet Serhet gullugy, Döwlet Salgyt komiteti we Döwlet Gümrük komiteti tarapyndan durmuşa geçiriler.


text:
Şu günden başlap Türkmenistanda musulmanlaryň Gurban baýramy ýörite dini baýramçylyk hökmünde bellenilip başlanýar.
Ýurduň raýatlary bu dini baýramçylygy üç günüň dowamynda belläp geçerler.
Şu gün irden paýtagtyň we welaýatlaryň merkezi metjitlerinde ýörite Gurban baýramçylygyna bagyşlanylyp doga okaýyşlyk çäreleri geçirildi.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi Gurban baýramynyň dowamynda ýurduň ähli welaýatlarynda ýörite baýramçylyk çäreleriniň we aýdym-saz programmalarynyň gurnaljakdygyny habar berýär.


text:
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş regionlarynda owgan harbylary bilen bilelikde etnik türkmenleriň ýaragly toparlary hem “Talybana” garşy söweşip gelýärler.
Häzir Farýab welaýatynyň Şah obasynyň üstünde söweşiň gidýändigi barada maglumat gowuşýar. Ýerli polisiýa güýçleriniň ýolbaşçysy Buby komandir ýakyn günlerde Türkmenistanyň Owganystan bilen serhedindäki iki serhet gözegçilik nokadyna “Talybanyň” hüjüm etmeginiň netijesinde türkmen serhetçileriniň öz postlaryny terk edendigini gürrüň berdi.
Bu maglumat başga çeşmelerden entek tassyklanmady. Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şamerdanguly Myrady Buby komandir bilen söhbetdeş boldy.


text:
10-njy iýunda paýtagtymyzyň ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde ýokary ligada çykyş edýän zenanlaryň arasynda küşt boýunça Türkmenistanyň çempionatynyň ýeňijilerini we baýrakly orunlary eýelänleri sylaglamak dabarasy boldy. Şeýle hem bu intellektual oýnuň küşti çalt oýnamak görnüşi boýunça ýurdumyzyň çempionatynyň medallary ugrunda ýaryş geçirildi.
Ýaryşlara ähli welaýatlardan hem-de Aşgabat şäherinden 16 küştçi gatnaşdy. Ýaryşda aşgabatly, 17 ýaşly sport ussatlygyna dalaşgär Jemal Öwezdurdyýewa ýeňiş gazandy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Şöhratguly Myratgulyýewiň şägirdi aýlawlaýyn ýaryşyň geçişinde mümkin bolan 15 utukdan 12 utuk gazandy. Bu bolsa onuň diňe bir çempion bolmagyna däl-de, sport ussady derejesini doldurmagyna hem mümkinçilik berdi. Ýeri gelende aýtsak, J.Öwezdurdyýewa şeýle ýaşda şunuň ýaly ýokary netijäni gazanmagy başaran ilkinji türkmen küştçüsi boldy.
Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, sport ussatlygyna dalaşgär Tawus Baýramsähedowa 11 utuk gazanyp, çempionatda ikinji orny eýeledi. Ol Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Serdar Annaberdiýewiň ýolbaşçylygynda küşt bilen meşgullanýar. Aşgabat şäheriniň toparyndan Hurma Weliýewa hem Tawus bilen deň utuk toplady. Ýöne goşmaça sport görkezijileri boýunça ol üçünji orun bilen kanagatlanmaly boldy.
... Küşti çalt oýnamak boýunça Türkmenistanyň çempionaty ilkinji gezek geçirildi. Bu ýaryşda her oýna bary-ýogy üç minut berilýär. Her göçümden soň, wagta iki sekunt goşulýar. Adaty küşt ýaryşlarynda ýeňiş gyssanman, oýlanyşykly hasaplamalaryň netijesine bagly bolsa, çalt küşt ýaryşlarynda tiz netije çykarmak hem-de küşt tagtasynda garaşylmadyk göçümleri etmek üstünligiň özenini düzýär.
Şu sebäpli hem ýokary liganyň ýeňijisi Jemal Öwezdurdyýewa çalt küşt oýnamakda 10 utuk bilen diňe üçünji orny eýeledi. Edil şonuň ýaly utuk toplan Hurma Weliýewadan onuň beýleki sport görkezijileri ýokary boldy. Netijede, Hurma hormatly dördünji orny eýeledi.
Çalt küşt oýnamak boýunça Türkmenistanyň birinji çempionatynyň altyn medalyna bolsa Aşgabat şäheriniň toparyndan Meňli Öwezowa mynasyp boldy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Serdar Baýramsähedowyň 17 ýaşly şägirdi mümkin bolan 14 utukdan 12 utuk toplady.
Ikinji orny Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, ýurdumyzda giňden meşhur bolan Atabaýewleriň küştçüler maşgalasynyň wekili, FIDE-niň ussady Gözel Atabaýewa eýeledi.
Häzir türkmen küştçüleri ýene bir ýaryşa — Aşgabadyň ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde 15—20-nji iýun aralygynda geçiriljek däbe öwrülen tomusky milli ýaryşa taýýarlyk görýärler.


text:
Gazagystanyň Gümrük gullugynyň başlygy guramaçylykly jenaýatlar we korrupsiýa aýyplamalary bilen aýyplanyp, onuň deslapky tussaghanada saklanylmalydygy barada karar çykaryldy.
Gazagystanyň Harby sudunyň resmileriniň 30-njy oktýabrda beren maglumatyna görä, Astananyň Akmola harby sudy Nurlan Žolamanowy “guramaçylykly jenaýat toparyny döretmekde we para almakda” aýyplapdyr.
Sud 27-nji oktýabrda tussag edilen Žolamanowyň 27-nji dekabra çenli deslapky tussaghanada saklanylmalydygy barada karar çykardy.
Bu barada köpçülige jikme-jik maglumat berilmedi.
Soňky iki ýylyň dowamynda para-peşgeş aýyplamalary bilen şübhelenilip, birnäçe gazak resmisi sud derňewleri bilen ýüzbe-ýüz boldy. Olaryň käbirleri uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Gong Kongyň resmileri demokratiýa tarapdar protestçiler gaýtadan köçelere çykan mahaly, 37 adamyň tussag edilendigini habar berýärler.
Polisiýanyň 25-nji dekabrda beren maglumatyna görä, protestçiler Mongkok kiçi etrapçasyndaky birnäçe köçäni böwetläp, köçäni terk etmeklik barada polisiýanyň beren buýrugyndan boýun gaçyrypdyrlar.
24-nji dekabrda gürrüňi gidýän sebitde 12 protestçi tussag edilipdi.
Demokratiýa tarapdar müňlerçe protestçi Gong Kongyň üç kiçi etrapçasyny iki aýdan gowrak wagt ele salypdy. Noýabr aýynda Gong Kongyň polisiýasynyň geçiren birnäçe operasiýasy netijesinde şol protestçiler dargadylypdy.
Protestçiler baş ýerine ýetirijini saýlamak ugrunda 2017-nji ýylda geçiriljek saýlawlarda öz kandidatlaryny dalaşgär görkezmek isleýärler. Emma Pekin bu talaby ret edýär.


text:
Belarusyň prezidentligine öňki kandidat, oppozision syýasatçy Ales Mihalewiç öz watanyna ugradylmaz. Bu barasynda düýn Praganyň sudy karar çykardy.
Mihalewiç we prezidentlige ýene-de birnäçe kandidat ýüzlerçe tarapdarlary bilen geçen ýylyň dekabrynda Minskide tussag edilipdi. Şonda olar saýlawlaryň netijelerine protest bildiripdiler.
Olar şol saýlawlaryň netijeleriniň galplaşdyrylandygyny aýdyp, muňa protest bildiripdiler.
Mihalewiç Belarusyň KGB-siniň derňew izolýatorynda iki aý oturandan soň, boşadylypdy. Şondan soň ol Çehiýa Respublikasyna gaçyp bardy.


text:
Pakistanda 11-nji maýda boljak saýlawlaryň öňüsyrasynda syýasatçylaryň üstüne ýaragly hüjümler dowam edýär.
Pakistanyň aňtaw gullugynyň resmileriniň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, hepdäniň anna güni Demirgazyk Wezirstan regionynyň Miran Şah şäherinde dört dalaşgäriň edara jaýlarynyň golaýynda bolan bomba partlamalarynda azyndan üç adam heläk bolupdyr.
Anna güni Kwettada “Pakistanyň halk partiýasynyň” edarasynyň daşynda bomba partlap, bäş adam ýaralanypdyr.
Şol bir wagtyň özünde-de “Pakistanyň halk partiýasynyň” dalaşgäri we ýurduň öňki premýer-ministri Ýusuf Raza Gilaniniň ogly Ali Haýder Gilaniniň ykbaly barada hiç hili habar berilmedi. Penşenbe güni Multanda geçirilen duşuşyga gatnaşan Gilani ýaragly adam tarapyndan zor bilen äkidilipdi.
Pakistanyň ”Talyban” hereketi “Pakistanyň halk partiýasyna” we onuň ýaranlary bolan “Muttahida Kaýumi” hereketine hem-de “Awami” atly milli partiýa haýbat atypdy.
Dalaşgärleriň kampaniýasy
Dalaşgärleriň bäsleşik kampaniýasy resmi taýdan penşenbe güni tamamlandy.
“Pakistanyň halk partiýasynyň” başlygy we janyna kast edilip öldürilen öňki premýer-ministr Benazir Bhuttonyň ogly Bilawal Zardari Bhutto öz çykyşynda atasyna we ejesine salgylandy.
Bilawal Zardari Bhutto ses berijilere ýüzlenip, olary “Pakistanyň halk partiýasynyň” esaslandyryjysy, prezident Zulfikar Ali Bhuttonyň we öldürilen Benazir Bhuttonyň Pakistanyň ykbalyna degişli arzuwlarynyň hasyl bolmagy üçin özüne goldaw bermäge çagyrdy.
Öňde barýan “Pakistanyň musulman ligasynyň” ýolbaşçysy Nawaz Şarif öz tarapdarlary bilen Lahorda duşuşyp, ýaşlary öz daşynda jemlemäge çalyşdy.
Şarifyň esasy bäsdeşi Imran Han öz tarapdarlaryna keselhanadan wideo arkaly ýüzlendi. Han 7-nji maýda Lahorda geçirilen duşuşykda sahna çykarýan liftden ýykylyp, ýaralanypdy.
Soňky aýyň dowamynda saýlawlar bilen baglylykda ýurtda bolan hüjümlerde 110-dan gowrak adam wepat boldy.
Ses berijiler
Emma zorluklara garamazdan pakistanly ses berijileriň ençemesi hüjümlerden gorkmaýandyklaryny aýdýarlar.
Mohammad Hassam Karaçide ses bermek üçin hasaba durdy. Ol howpsuzlyk şertleri ses berijileriň saýlawlara gatnaşmagy üçin doly mümkinçilik bermeýän hem bolsa, ses bermegiň zerurdygyny, munuň Pakistany halas etmek üçin gerekdigini aýtdy.
Pakistanyň Saýlaw komissiýasy ses bermäge hakly ses berijileriň sanawyny gaýtadan düzdi, oňa laýyklykda ýurtda hasaba alnan 85 million ses beriji bar.


text:
“Amnesty International” guramasy pakistanly aktiwist we Parahatçylyk ugrunda Nobel baýragynyň laureaty Malala Ýusufzaýy sylaglandygyny yglan etdi. Londonda ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasynyň maglumatyna görä, Malala 2013-nji ýyl boýunça Wyždan wekili atly baýragy amerikan aýdymçysy hem adam hukuklaryny goraýjy Harry Belafonte bilen paýlaşar.
Gurama bu baýragy gowşurmak arkaly “öz durmuşy bilen adam hukuklaryny godaýan we goraýan şahslaryň edermenligini” sylaglaýar. Baýragy gowşuryş dabarasy sişenbe güni agşam Irlandiýanyň paýtagty Dublinde bolar.
Mekdep okuwçysy we BBC kompaniýasynyň öňki bloggeri Malala Ýusufzaý “Talyban” hereketiniň basyşlary astyndaky durmuşy barada ýazypdy we gyzlaryň bilim almak hukugy barada öz pikirlerini mälim edipdi.
16 ýaşly gyz geçen ýylda “Talyban” hereketiniň agzalarynyň hüjümine sezewar bolup, boýnundan ýaralanypdy we diri galypdy.


text:
Gyrgyzystanyň Issyk-Kul welaýatynda ýüzlerçe protestçi Kumtor altyn gorunyň millileşdirilmegini talap edip, esasy ýollaryň birini ýapdy.
Mundan bir gün öň, protestçiler ýerli bir resmini ençeme sagatlap zamunlykda saklapdylar. Polisiýa azyndan 600 protestçini dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy hem ulandy.
Protestçiler eger-de Kumtor gory bilen bagly talaplar berjaý edilmese, resmini diriligine otlamak bilen haýbat atypdylar. Duşenbe güni 23 protestçi tussag edildi. Wakada dört adam, şol sanda iki polisiýa işgäri keselhana ýerleşdirildi.
Prezident Almazbek Atambaýew bu waka bilen baglylykda derňewiň geçirilmelidigini aýdýar.
Maý aýynda hem müňlerçe protestçi Kumtor gorunyň millileşdirilmegini sorap, polisiýa bilen çaknyşypdy.
Häzirki wagt gürrüňi gidýän altyn goruny Kananadyň “Centerra Gold” kärhanasy dolandyrýar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow döwlet Baştutanyna gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy hem-de ýurtda 3-nji dekabrda belleniljek Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň gününe gabatlanyp guraljak baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Geçen ýylyň hut şu gününde Gazagystan—Türkmenistan—Eýran halkara demir ýolunyň açylyş dabarasy boldy. Şu ýylyň ýanwar aýynda bolsa Türkmenistanyň Prezidenti Demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň gününi döretmek hakyndaky Permana gol çekdi, bu çözgüt türkmen demirýolçulary tarapyndan uly joşgun bilen kabul edildi we olary täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrdy. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiziň garamagyna 3-nji dekabrda geçirilmegi göz öňünde tutulýan baýramçylyk çäreleriniň meýilnamasy hödürlenildi.


text:
Günbatar Afrika döwletleriniň ýolbaşçylaryndan düzülen wekilçilikli topar duşenbe güni Kot D’Iwuara bardy. Bu delegasiýa Kot D’Iwuarda noýabrda geçirilen prezident saýlawlaryndan soň dörän dartgynly ýagdaýy kadalaşdyrmak üçin iň soňky synanşygyny eder.
Afrika döwletleri bolan Beniniň, Siýera Leonyň we Keýp Werdäniň prezidentleri, şeýle-de Kenýanyň premýer-ministri Kot D’Iwuaryň häzirki prezidenti Laurent Gbagbany häkimiýetden gidip, öz ýerini Allasane Ouattara bermegi üçin yrjak bolarlar.
Allasane Ouattara ýurtdaky prezident saýlawlarynyň resmi ýeňijisi hökmünde halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilipdi. Emma Laurent Gbagba saýlawlaryň netijeleri bilen ylalaşman, häkimiýetden gitmejekdigini öňe sürýär.
Ýurduň demirgazygyndaky musulmanlar A.Outtaryny goldaýarlar, günortasyndaky hristiýanlar bolsa L.Gbagbany.


text:
Russiýanyň gündogaryndaky Wladiwostok şäheriniň sudy “rus Rembolary” lakamly alty adamy türme tussaglygyna höküm etdi. Olar üç polisiýa ofiserini öldürmekde, şeýle-de adamy öldürmäge synanyşmakda, talaňçylykda, ogurlykda we bikanun ýarag saklamakda aýyplanýardylar.
Bu toparyň üç agzasy, ýagny Aleksandr Kowtun, Alekseý Nikitin we Wladimir Ilýutikowa 28-nji aprelde ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Başgaça “Primorýe Partizan” diýlip tanalýan bu topar Russiýada hukuk goraýjy organlaryň gatnaşmagynda soňky ýyllarda geçirilen iň uly operasiýalaryň birinde 2010-njy ýylda tutulypdy.
Bu topar polisiýa ofiserlerine edilen hüjümi Russiýanyň hukuk goraýjy organlaryndaky “korrupsiýa we bikanunçylyga” garşy protest alamaty hökmünde düşündirdi.
Gürrüňi edilýän toparyň iki agzasy polisiýa tarapyndan üç gün dowam eden gabawlar mahaly öz janyna kast etdi.


text:
Owganystanyň Kapisa welaýatynda NATO güýçleriniň howa hüjümlerinde 8 çaga heläk boldy.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bu bolan wakany üzül-kesil ýazgardy, öz geňeşçisi Muhammet Zahir Safini wakanyň bolan obasyna iberdi we derňew geçirmegi tabşyrdy.
NATO-nyň komandowaniýesi 8-nji fewralda Kapisa welaýatynda howa hüjümleriniň amala aşyrylandygy faktyny penşenbe güni tassyklady. Bu işiň derňelýändigini habar berdi.
Halkara güýçleriniň harby operasiýalarynyň gidişinde ýene parahat owgan ilatyndan pidalaryň bolmagy owgan ýolbaşçylary bilen NATO güýçleriniň komandowaniýesiniň arasynda täze çynlakaý konflikte sebäp boldy.


text:
Ýyrtyjy haýwanlar toparyna degişli syrtlanlar barada şu günki güne çenli hiç bir halkyň dilinde ýagşy söz aýdylmaýar. Syrtlanlar hakda Aristotel şeýle diýipdir: “Olar juda mekirdiler we gorkakdylar. Açgözlük bilen maslyklary çekeläp, melgunlar deý syrtarýardylar. Mundan başga-da, olar öz jynslaryny üýtgedip, birden aýal jynsa, birdenem erkege öwrülýärdiler”.
Syrtlanlaryň jynslaryny üýtgedýändigi hakda meşhur basnýaçy Ezop hem öz basnýalarynda aýdyp geçipdir. Ernest Hemingueý bolsa bu haýwanlary “ölüleri haramlaýan germafroditler” diýip atlandyrypdyr.
Ylmyň ösmegi bilen, hususan-da, Kaliforniýanyň Berkliý uniwersitetinde 1984-nji ýylda syrtlanlary öwrenmek boýunça merkeziň açylmagy bilen, bu jandarlar baradaky mifler duman dagan ýaly edildi. Syrtlanlaryň germafrodit däldikleri subut edildi. Mundan başga-da bu haýwanlaryň arasynda matriarhat düzgüniniň hereket edýändigi anyklanyldy.
Syrtlanlaryň hem adaty ýyrtyjylardan tapawutlanmaýandygyna garamazdan, bu haýwanlara bolan otrisatel pikirler türkmenlerde-de bar.
Aslynda, adamzat üçin ýyrtyjylaryň hemmesi-de howply. Möjek hem, gaplaň hem, ýolbars hem... Bu ýyrtyjylar adamlaryň özlerine-de, olaryň mallaryna-da erjeşýärler. Ýöne şonda-da türkmenler çagalaryna mertligiň alamaty hökmünde Gurt, Böri, Möjek, Arslan, Şir diýip, şol ýyrtyjylaryň atlaryny dakýarlar. Emma syrtlanyň adyny welin türkmen çagasyna dakmaýar.
Möjek, gaplaň, ýolbars şeýle gazaply ýyrtyjy bolsalar-da, ynsan bilen pete-pet gelende, aňsat-aňsat oňa ilki topulmaýar, onuň bilen erjeşmeýär. Şonuň üçin hem türkmenler şeýle gazaply ýyrtyjylaryň atlaryny mertlige ýanap, öz çagalaryna dakýarlar diýilýär.
Syrtlanlar ýyrtyjy haýwan bolsa-da, türkmenlerde namartlygyň simwoly bolup durýar. Syrtlanlar arslana diňe tapdan düşen wagty, özlerem köplenişip topulýarlar. Daşyna köplük bolup geçip, ony öldürýärler. Mal-garany parçalamaga kümsüklik bilen agşamlaryna barýarlar. Syrtlanlaryň bu namart häsiýetleri türkmenlerde bu haýwana bolan ýigrenç duýgusyny döredipdir.
Adama-da deň siňipdir
Tebigatdaky ýowuz hem mylaýym häsiýetler tebigatyň goýnundaky her bir jandara, şonuň bilen birlikde tebigatyň iki aýakly jandary bolan adama-da deň siňipdir. Adamlaryň arasyndaky rehimli hem rehimsiz, mert hem namart gylyklylary ýatlanymyzda biz bu aýdylanlary makullasak gerek. Hemmelere ýagşylyk edip, alkyş alyp ýören mähriban adamlar bar, hiç bir günäsizleri rehimsizlik bilen parçalap ýören adamlar bar. Hut şonuň ýaly, adamlaryň arasynda-da her döwürde-de syrtlan häsiýetlileri-de ýaşap gelýär. “Hanlaryň hany” titulyna eýe bolup, beýik Mogollar imperiýasyny dolandyran Baýram han türkmeni namaz okap otyrka iki aýakly “syrtlan” arkasyndan bukulyp baryp, pyçaklap öldürýär. Şeýle ýagdaýda hezreti Aly hem öldürilýär. Ol hem metjitde namaz okap otyrka iki aýakly “syrtlanyň” biri arkasyndan bukulyp baryp, ony pyçaklaýar.
Iki aýakly “syrtlanlar-da” hut dört aýakly syrtlanlar ýaly örän namart. Olar hiç wagt ýüzbe-ýüz göreşe girip bilmeýärler. Bigaýrat hereket edýärler. Hatda olar iş ýerlerinde özleriniň çyn atlaryny-da bukýarlar. Ertirki gün atlarynyň bilnerinden gorkýarlar. Ogryn hereket edýärler. Olar kümsükläp, duýdurman, adamlary yzarlaýarlar, adamlary işden, ýurtdan kowdurýarlar, gadagan edýärler. Özleriniň “syrtlançylyk” işlerinden welin lezzet alýarlar. Sebäbi olar özleriniň örän namart iş bilen maşgala ekleýänlerine düşünenoklar. Ejiziň daşyna köplenişip geçýärler. Bir özi galanda hiç bir iş bitirip bilmeýärler. “Syrtlanlar” kapasa düşende özlerini garamaýagyň çagasy ýaly mert alyp baryp bilmeýärler. Ejizläp, bigaýratlyk edip, masgara bolýarlar.
Alaç ýok. “Syrtlanlardan” adam ýasap bolmaýar. Her zat bolsa-da, tebigatyň goýnunda biz olar bilen bile ýaşamaly. Ýöne adamlar olardan ägä bolmagy başarmaly. Olaryň awy bolmazlyga çalyşmaly. Seresap ýaşamaly. Seresap gürlemeli. Aýratyn-da, häzirki döwürde olar örän köpelipdir.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda çilimiň bahasy gitdigiçe ýokarlanýar. Edil şu gün, meselem, “Marlboro” çiliminiň 28 manatdan, ýagny 10 amerikan dollaryndan satylýanlygy habar berilýär.
Çilim diňe gara bazarda satylýar, daşary ýurtlardan çilim getirmeklige hem berk çäklendirmeler girizilen. Aşgabadyň aeroportundaky bildirişlerde ýurda girýän her adamyň elinde çilimiň 10 gapdan köp bolmaly däldigi duýdurylýar.
Çilim gytçylygy ýurtda temmäkiniň beýleki görnüşleriniň gytçylygyna we gymmatlamagyna hem sebäp boldy. Çilimkeşler temmäkä bolan mätäçliklerini kanagatlandyrmak üçin dürli usullary gözlemäge mejbur boldular, olar temmäki çekmek usullaryny özleşdirýärler.
Düşewündi az bolan çilimkeşler mahorkany kagyza dolap çekýärler. Adaty atymlyk çaýy kagyza dolap çekýänler hem bar, sebäbi mahorka hem häzir gyt. Ol ogrynça satylýar. Ilat arasynda “suw çilimi” diýip atlandyrylýan kalýanlar hem häzir ýörgünli. Temmäki trubkalar ýa çybyklar hem iýul krizisinden öňem, häzirem defisit haryt bolup galýar.
Metbugat dymýar
Türkmenistanda dörän temmäki krizisiniň sebäpleri köpler üçin henize çenli nämälim galýar. Ýurtda çilimiň satuwdan aýyrylmagyna türkmen hökümeti tarapyndan ilata hiç hili düşündiriş berilmedi. Iki aýa golaý wagt bäri dowam edýän temmäki krizisi temasy metbugatda hem düýpden gozgalmaýar.
Öňe sürülýän käbir çaklamalarda türkmen hökümetiniň şeýdip çilimkeşlige garşy göreşýänligi baradaky pikirler orta atylýar. Ýurtda çilimiň salgytlarynyň ýokarlandyrylmagyna ýa çilim önümleriniň söwdasynyň doly gadagan edilmegine degişli çaklamalar hem bar. Çilim söwdasyna gözegçilik ugrunda häkimiýet başyndaky toparlaryň arasynda göreşiň gidýänligine degişli çaklamalar hem öňe sürülýär.
Çilimiň düýpgöter gymmatlap başlamagy we soňra ýitip ugramagy temmäkä gözegçilik etmek temasyndan Aşgabatda geçirilen seminara gabat geldi. Iýun aýynyň aýagynda geçirilen bu pudagara seminar Türkmenistanyň Temmäkä gözegçilik etmek boýunça Milli programmasyny taýýarlamak we ony Bütindünýä saglyk guramasynyň “Temmäkä garşy göreş” boýunça çarçuwaly Konwensiýasynyň talaplaryna laýyk kämilleşdirmek maksady bilen geçirilipdi.
Türkmenistanda çilimiň bahasy mundan öňem tutuş GDA regiony boýunça iň ýokarydy. Bu fakty Aşgabatdaky şol seminara gatnaşan Ukrainanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Strategik barlaglary institutynyň temmäkä gözegçilik bölüminiň ýolbaşçysy Konstantin Krasowskiý hem belledi. Bu barada Orsýetiň “Regnum” informasion agentligi habar berdi.
BSG-niň Konwensiýasy
Dünýäniň 174 ýurdunyň temmäkiniň adamyň saglygyna howp salýanlygyny tassyklap, ykrar eden BSG-niň “Temmäkä garşy göreş” boýunça çarçuwaly Konwensiýasyna
Türkmenistan şu ýylyň 13-nji maýynda goşuldy. Konwensiýanyň talaplarynyň Türkmenistan tarapyndan doly ýerine yetirilýänligi Aşgabatdaky seminarda yglan edildi.
2003-nji ýylyň maýynda kabul edilip, 2005-nji ýylyň fewralyndan güýje giren bu Konwensiýa agza döwletlerden ençeme şertleriň ýerine ýetirilmegini talap edýär. Temmäki önümleriniň reklamasyny we çilimiň jemgyýetçilik ýerlerinde çekilmegini gadagan etmek, çilimkeşligiň zyýanlydygy barada yzygiderli duýdurmak ýaly talaplar öňe sürülýär.
Konwensiýada temmäki önümçiligine we söwdasyna salgytlary ýokarlandyrmak hem göz öňünde tutulýar. Emma ol ýurtdaky çilimkeşlik derejesi boýunça barlaglaryň geçirilmegini we çilimkeşlikden saplanmak isleýänlere zerur goldawyň berilmegini hem öz içine alýar. Türkmenistanda bu ugurda edilýän işler barada resmi maglumat berilmeýär.
Çilimiň bahasyny ýokarlandyrmak çäresi babatynda aýdylanda BMG-niň saglyk guramasynyň kabul eden temmäki baradaky Konwensiýasyna ilkinji bolup goşulan ýurtlarda çilimiň bahasy Türkmenistandaky bahalardan has arzan. Meselem, häzir Türkmenistanda 10 dollardan satylýan çilimiň bahasy Birleşen Ştatlarda iki esse arzan.
Temmäkä gözegçilik
Käbir synçylar temmäki önümleriniň bahasyny resmi derejede ýokarlandyrmak, ýagny salgytlary artdyrmak ýa täze düzgün girizmek üçin çilimi söwda dolanyşygyndan aýyrmagyň zerurlygynyň yokdugyny belleýärler. Şeýle pikiri öňe sürýänleriň bir hem hukukçy žurnalist Batyr Muhammedow
:
— Çilim krizisiniň sebäplerini çilim söwdasynyň örän girdejililiginden görýän. Ýurtda bu pudaga gözegçilik ugrunda göreşiň gidýän bolmagy mümkin. Saparmyrat Nyýazow döwründe çilim söwdasynyň onuň oglunyň elinde bolanlygy hiç kim üçin syr däl. Temmäki adamda garaşlylyk döredýän önüm bolansoň, onuň söwdasy milliardlarça girdeji almaga mümkinçilik berýär. Bu girdejili pudagy öz gözegçiligine almaga höwes bildirýänleriň az däldigi çak edilýär.
Çilimkeşlik agyr sosial problema, çilimkeşlige garşy göreşiň netijeli bolmagy üçin hökümet adamlaryň durmuş ýagdaýy gowulanar ýaly zerur şertleri döretmek ugrunda işlemeli. Mälim bolşuna göra, ýurtda durmuş derejesi pes boldugyça, çilim has köp çekilýär. Raýatlaryň saglygy barada alada edilýän bolsa, olaryň durmuş derejesini yokarlandyrmaga çalyşmaly. Sebäbi çilimkeşlik hem arakhorluk we neşekeşlik ýaly sosial kesel — diýip, Muhammedow aýdýar.
Türkmenistanda temmäki önümleriniň ulanylyşy barada resmi statistiki maglumatlar berilmeýär. Bu problemanyň ýurtdaky derejesiniň döwlet tarapyndan öwrenilip-öwrenilmeýänligi-de belli däl.


text:
Şenbe güni Müsüriň sudy ýurduň ozalky awtoritar prezidenti Hosni Mubäregi ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi. Sud ony parahat protestçileriň öldürilmegine dahyllylykda günäli tapdy.
Suduň sudýasy Ahmed Rafaat öz hökümini yglan edip, şeýle diýdi:
“Sud aýyplanýanlaryň hemmesine ýüzbe-ýüz ýagdaýda öz hökümini yglan etdi, diňe aýyplanýanlardan ikinjisine gaýybana ýagdaýda höküm çykaryldy. Ilkinji nobatda: Muhammad Hosni al-Saýýid Mubäregi adamlaryň öldürilmegine dahyllylykda eden hereketleri üçin ömürlik tussaglygy bilen jezalandyrmaly”.
Sud Müsüriň ozalky içeri işler ministri Habib al-Adlyny hem hut şular ýaly jenaýatda aýyplap, ony-da ömürlik tussaglyga höküm etdi.
Aklananlar hem boldy
Müsüriň sudy Hosni Mubäregiň ogullary Alaa bilen Gamala korrupsiýada bildirilýän aýyplamalarda ýeterlik esasyň ýoklugyna salgylanyp, bu aýyplamalary ýatyrdy. Mundan daşary, sud ozalky polisiýa ofiserleriniň-de altysyny günäsiz diýip, aklady.
Hosni Mubäregiň işi boýunça sud diňlenişigi telewideniýe arkaly göni efirde görkezildi. Kair, 2-nji iýun, 2012.
Müsüriň ozalky lideri Hosni Mubärek bu sud prosesine inwalidleriň tigirli krowatynda ýatan halda getirildi. Ol suduň yglan eden hökümine gözi äýnekli ýatan ýerinden aýratyn bir reaksiýa bildirmedi.
2011-nji ýylyň başynda Hosni Mubäregiň režimine garşy protest bildirilip geçirilen demonstrasiýalaryň dowamynda hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde 850 töweregi adam öldürilipdi. 18 gün dowam eden şol demonstrasiýalaryň netijesinde, ahyrsoňy, Hosni Mubärek öz wezipesinden çekilmäge mejbur bolupdy.
Höküm nägilelikleri-de döretdi
Şenbe güni telewideniýe arkaly göni efirde suduň yglan eden hökümleriniň yzy bilen, Hosni Mubäregiň tarapdarlary oňa garşy çykarylan höküme nägilelik bildirip, muny ýazgaryjy şygarlary gygyryşdylar.
Suduň binasynyň daşyna üýşen ýüzlerçe protestçi Hosni Mubäregiň ogullaryna bildirilýän aýyplamalaryň ýatyrylmagyna protest bildirip, muňa garşy çykyş etdi.
Suduň binasynyň daşyna üýşen ýüzlerçe protestçiler bolsa, Hosni Mubäregiň ogullaryna bildirilýän aýyplamalaryň ýatyrylmagyna protest bildirip, muňa garşy çykyş etdiler.
Suduň höküminiň yzy bilen, Kairiň polisiýa akademiýasynyň öňündäki protestçileri dargytmak üçin, polisiýa güýçleri göz ýaşardyjy gazlary ulandylar.
Müsüriň prokuraturasy indi Hosni Mubäregiň ogullaryna maliýe biržalarynda galplyklary amala aşyranlykda bildirilýän başga aýyplamalar boýunça sud diňlenişiginiň geçiriljekdigini mälim etdiler.


text:
Ýüzlerçe kürt Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky Gamyşly şäherinde altynjy gün howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürilen bäş kürti jaýlamaga ýygnandy.
Siriýaly hukuk aktiwisti Mustafa Osso ýekşenbe güni Gamyşlynyň esasy meýdançasyna ýüzden gowrak howpsuzlyk esgeriniň getirilip ýerleşdirilendigini aýtdy.
Ol bäş adam kürt oppozisiýa lideri Maşal Tammony jaýlamaga gatnaşýan mahaly, howpsuzlyk güýçleri gölegçileri oka tutanda wepat boldy. Tammo anna güni öldürilipdi.
Şenbe güni Gamyşlyda ony jaýlamaga 50 müňe golaý adam ýygnandy. Bu Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky kürt sebitinde prezident Başar al-Assadyň režimne garşy protestler başlaly bäri bolan iň uly oppozision ýyganyşyk boldy.
German polisiýasy otuza golaý kürk protestçisiniň Berlinde Siriýanyň ilçihinasynyň öňünde Gamyşlyda şenbe güni bolan zorluk üçin protest bildirendigini we olaryň häkimiýetleriň haýyşy esasynda parahatçylyk bilen dargandygyny aýtdy.


text:
BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komiteti Türkmenistanda çagalaryň hukuklarynyň berjaý edilişine syn edýär.
Komitet 2006-njy ýylda Türkmenistanda çagalaryň ýagdaýyna syn edipdi, onuň häzirki maslahatynda Türkmenistanyň hökümetiniň 2006-njy ýyldan bäri gazanan özgerişliklerine baha berler.
17-nji iýunda Wenada BMG-niň resmi edarasynda Türkmenistanda çagalar meselesine seredilmegi bilen baglylykda adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary ýörite beýannama ýaýratdylar.
Adam hukuklary boýunça ”Türkmen inisiatiwasy” guramasy we ”Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlygy” guramasy öz bilelikde ýaýradan beýannamasynda “awtoritar, repressiw we ýapyk merkezi aziýa döwletinde çagalaryň hak-hukuklarynyň üznüksiz depelenmegine” özleriniň aladalanma bildirýändigini ýazyp, bu meselä ünsi çekýärler.
Guramalaryň beýannamasynda çagalaryň we ýaşlaryň maglumat elýeterliligi, bilim almak, dynç almak we medeni işlere gatnaşmak, medisina hyzmatlaryndan we sosial üpjünçilikden peýdalanmak boýunça hukuklarynyň deplenýändigi aýdylýar we ýurtda 2007-nji ýyldan soň başlanan käbir reformalara garamazdan, uly özgerişiň bolmandygy bellenilýär.
Maglumatda türkmen häkimiýetleriniň internet elýeterliligini çäklendirýändigi, bilimi ideologiýanyň täsirine sezewar edýändigi bellenilýär. Öň mekdeplerde hökmany sapak hökmünde okadylan prezident Nyýazowyň “Ruhnama” kitabynyň häzirki prezidentiň eserleri bilen çalyşylandygy, okuwçylaryň ýurduň gülläp ösýändigini wasp etmek boýunça geçirilýän dabaralara köpçülikleýin gatnaşdyrylýandygy aýdylýar. Soňky ýyllarda ýurtda internet hyzmatlarynyň ýaýbaňlanmagyna garamazdan, garaşsyz maglumatlary berýän saýtlaryň, sosial ulgamlarynyň petiklenýandigi tekrarlanýar.
Adam hukuklary boýunça ”Türkmen inisiatiwasy” we ”Halkara partnýorlygy” guramalarynyň pikirine görä, BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komiteti Türkmenistandaky ýagdaýa üns bilen syn edip, türkmen hökümetinden jikme-jik hasabat bermegi, statistik sanlary görkezmegi we onuň diňe häzirki ýagdaý barada hasabat bermek bilen çäklenmän, sekiz ýyl mundan öň edilen rekomendasiýalaryň berjaý edilişindäki dowam edýän kemçilikleriň sebäplerini hem düşündirmegi soramaly.
BMG-niň çagalaryň hukuklary boýunça konwensiýasynyň ýerine ýetirilişine syn edýän Çagalaryň hukuklary boýunça komitetiniň häzirki maslahatynda Türkmenistanyň häkimiýetleriniň 2015-nji ýylyň ýanwar aýyna planlaşdyrylan indiki maslahatyna çenli hasabat bermeli meseleleriniň sanawynyň hem kesgitlenjekdigi habar berilýär.


text:
Salam, hormatly lukman! Men 26 ýaşymda. Men jynsy gowşaklykdan ejir çekýän! Men nirä we haýsy lukmana ýùz tutmaly? Sizden geljek jogaplara garaşýaryn!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Jynsy gowşaklyk babatda barlagdan geçip, bejergi almak üçin Enäniň we Çaganyň Saglygyny Goraýyş Ylmy Kliniki Merkezli hassahanasynyň "Önelgelilik saglygy" bölüminiň ýa-da "Ene mähri" merkeziniň androlog lukmanlaryna ýüz tutup bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Jynsy gowşaklyk kynçylygy barada doly maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Jynsy gowşaklyk" atly makaladan alyp bilersiňiz.Ýokarda bellenişi ýaly, bu bozulmanyň bejergisi üçin bejeriş merkezleriň androlog lukmanlaryna ýüz tutup bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ELEKTRONIK ALYJYLAR ŞÜWELEŇI 2016
Şu hepdäniň dowamynda, ýagny 6-9-njy ýanwar günlerinde ABŞ-nyň Las Wegas şäherinde dünýäniň tehnologiýa söýüjileriniň iň uly şüweleňi “Consumer Electronics Show 2016” (Elektronik Alyjylar Şüweleňi 2016) uly dabara bilen geçirildi. 2.4 million inedördül metr meýdanda geçirilen şüweleňde dünýäniň uly tehnologik şereketleri özleriniň iň soňky täzelikleri bilen halky tanyşdyrmaga mümkinçilik gazandy. Bu ýerde sergä çykarylan elektrikli awtoulaglardan akylly enjamlara çenli müňlerçe harytlar geljekde biziň durmuşymyzda möhüm ýer aljak önümleriň hatarynda köpçülige hödürlendi.
3 MINUTDA 100 KM/SAG TIZLIK
Birnäçe wagtdan bäri durmuşymyzda giňden ulanylýan ýangyç bilen herekete getirilýän awtoulaglara alternatiw bolup biljek elektrik togy arkaly herekete gelýän ulaglary döretmek ugrunda dünýäniň iri şereketleri iş alyp barýarlar. Olaryň tagallalary bilen elektrik togy arkaly hereketlendirilýän ulaglary öndürmegiň gerimi barha giňeýär hem-de kämilleşdirilýär. Las Wegas şüweleňinde hem elektrikli ulaglaryň hataryna täze kysym goşuldy. “Faraday Future” atly täze ulag öndüriji şereketi “CES 2016” şüweleňinde “FFZERO 1” kysymly awtoulagyny köpçülige hödürledi. 1000 beýgir güýjündäki elektrik hereketlendirijisi bilen ünsi çeken bu awtoulag, 100 km/sagat tizlige 3 sekuntdan hem az wagtyň içinde çykmaga ukyplydyr. Şereketiň ýolbaşçylarynyň berýän maglumatlaryna görä, ulag doly güýjünde 320 km/sagat tizlige çenli çykyp bilýär. Täze ulag taslamasy taýyndan hem ünsi özüne çekýär. Bir adam üçin niýetlenen ulagyň kuzowynyň ýokarky bölegi doly aýnadan ýasalypdyr. Ulagyň oturgyjy sürüjiniň rahat ornaşmagy üçin amatly görnüşde ýerleşdirilipdir. Awtoulagyň dolandyryjysy bolsa ýaryş awtoulaglarynda bolşy ýaly, 2 sany tutulýan nokady arkaly ele ykjam ýerleşýär. Şereketiň wekili Stas Morris, häzirki wagtda täze kysymly ulagyň synag taýýarlyklarynyň doly tamamlanandygyny, ýakyn wagtda belli bir mukdarda satuwa goýberiljekdigini mälim etdi.
ROBOT MUŞDAKLARY ÜÇIN ELLIK
Robot tehnologiýasy ugrunda iş alyp barýan “Ziro” şereketi hem şüweleňde täze enjamyny köpçülige hödürledi. Şereket tarapyndan döredilen robotlaryň dolandyrylyşy üçin niýetlenen ellik hem-de hereketleri kabul ediş sensory köpleriň ünsüni özüne çekmegi başardy. Ellige bagly görnüşde işleýän bu sensor, ulanyjylaryň ähli hereketlerini kabul edýär. Ýerine ýetirilen hereketler baradaky maglumatlar kabul edilenden soň, sensoryň baglanyşdyrylan hereketlendirijileri işe başlaýar. Şol hereketlendirijiler hem robotlaryň hereketini sazlamaga ýardam berýär. Robotlaryň hereket arkaly dolandyrylmagy, aýratynp-da robotlaryny kämilleşdirmek isleýän muşdaklar üçin gaýtalanmajak sowgatdyr. “Ziro” şereketiniň wekiliniň mälim etmegine görä, täze ellik we hereketlendirijiler 149 amerikan dollaryndan satuwa çykarylar.
SÜRÜJINIŇ ÝERINE “Drive PX2”
Grafiki hereketlendirijileriň önümçiliginde öňdebaryjy kompaniýalardan biri hasaplanýan “Nvidia” şereketi hem Las Wegas şüweleňine öz täzeligi bilen geldi. Şüweleňde köpçüligiň dykgatyna sürüjüsiz awtomobiller üçin niýetlenen “Drive PX2” atly kompýuterini hödürlän döreden şereket bu ugurda bäsdeşlerinden öňe saýlanmagy maksat edinýär. Sürüjisiz awtoulaglaryň has kämil hereketini üpjün etmäge niýetlenilip döredilen enjam, 150 noutbuk kompýuteriniň güýjüni özünde saklaýar. 12 sany kameradan, radardan hem-de ultragyzyl şöhleler bilen işleýän sensorlardan kabul edip alan maglumatlary arkaly işlemäge ukyply bolan bu akylly enjamy, ilkinji bolup “Volvo” şereketi öz awtoulaglarynda ulanmagy maksat edinýär. Eger-de täze enjamyň önümçiligi şowlulyk gazansa, “Nvidia” ýakyn geljekde elektrik bilen hereketlendirilýän awtoulaglar ugrunda hem özüni tanatmagy niýet edinýär.
OTAG GÜLLERINE IDEG EDER
Kinniwanja howa ulaglarynyň önümçiligi bilen ünsi çeken “Parrot” şereketi hem bu şüweleňe öz sowgady bilen geldi. Ýagny, şereket otag güllerine ideg etmek üçin niýetlenen akylly enjamyny köpçüligiň dykgatyna hödürledi. Şahsy iş hem-de durmuş aladalaryndan ýaňa otag ösümliklerine ýeterlik derejede ideg etmäge wagty ýa-da mümkinçiligi bolmadyk ulanyjylar üçin garaşylmadyk sowgat bolan bu enjamda 22 litr suw guýmak üçin gaby hem-de dürli görnüşli sensor kabul edijileri göz öňünde tutulypdyr. Akylly telefon ýa-da tabletlere ýüklenýän ýörite programmasy arkaly dolandyrylýan enjam, internetiň üsti bilen otag gülleriňize ideg etmegiňize mümkinçilik berýär. Şereket tarapyndan mälim edilen maglumata görä, onuň bahasy ABŞ-nyň 100 dollaryna barabar bolar.
AWTOULAG ÖNDÜRIJILERIŇ GYZYKLANMASY
Akylly telefonlaryň ekranlary bilen awtoulaglary baglanyşdyrmakda esas bolup hyzmat edýän “Google Android Auto” we “Apple CarPlay” enjamlary şüweleňe gatnaşýan dünýäniň iri awtoulag şereketleriniň gyzyklanmasyny özüne çekdi. Berlen maglumatlara görä, “Fiat” şereketi şu ýylyň dowamynda “Android Auto” we “Apple CarPlay” akylly enjamlaryny öz awtoulaglarynda ýerleşdirmegi niýet edinýär. “Ford” şereketi bolsa 2017-nji ýylda bu täzeligi öz ulaglarynda ýerleşdirer. Şereketiň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, “Ford” 2016-njy ýylda satuwa goýberiljek ähli ulag görnüşlerini ýylyň soňuna çenli täzelemegi göz öňünde tutýar. 2017-nji ýylyň başyndan başlap, öz ulaglarynda “UConnect” ulgamynyň deregine “Android Auto” we “Apple CarPlay” ulgamlary ýerleşdirilen ulag kysymlaryny satuwa çykarmagy maksat edinýär. Şeýle hem şüweleňde, ýapon esasly “Toyota” şereketi akylly telefonlar üçin döreden täze baglanyşyk ulgamyny mälim etdi. “SmartDeviceLink” atly bu baglanyşyk ulgamynyň şereketiň täze kysymly awtoulaglarynda köpçülige hödürlenmegine garaşylýar.
IÝMITI BARLAÝAN ENJAM
Las Wegas şüweleňinde köpçüligiň uly gyzyklanmasyna mynasyp bolan hem-de uly seslenme döreden tehnologik enjamlardan biri hem fransuzlara degişli bolan “DietSensor” şereketi tarapyndan öndürilen “SciO” atly enjamy boldy. “Bluetooth” baglanyşygy arkaly telefonlar bilen “gürleşip bilýän” enjam çykarýan ultragyzyl şöhleleri arkaly naharlaryň ýa-da beýleki iýmitleriň üstünde barlag geçirip, himiki düzümini ölçeýär we akylly telefonyňyzyň üsti bilen size bu barada maglumat berýär. Diabet keselli näsaglara niýetlenilip döredilen enjam her bir adamyň iýmitleri kabul etmekden ozal, düzümi bilen tanyş bolmagyna ýardam edýär.
HIÇ ÝITMEJEK “FREEDOM”
Gündelik durmuşymyzda häli-şindi ulanýan tehnologik enjamlarymyzyň biri hem aýdym diňlenýän gulaklyklar bolup durýar. Ulanyjylar tarapyndan iň kän ýitirilýän enjamlaryň biri hem şular bolsa gerek. Ýagny, siziň her biriňiziň öz gulaklyklaryňyzy tapman, gynanmaga mejbur bolan bolmagyňyz mümkin. Indiden beýläk täze tehnologiýa esasynda öndüriljek gulaklyklar bolsa, size “wepaly bolar” we özüniň nirededigini habar berer. “Altec Lansing” şereketiniň döreden “Freedom” atly täze görnüşli gulaklygy ýerleşen ýerlerine baglylykda özüniň nirededigini duýmaga ukyplydyr. Gulaklyk ýitendigi barada maglumaty kabul edip alan pursatynda, awtomatik usulda akylly telefonyňyza habar ugratmak arkaly size özüniň nirede durandygyny ýatladyp bilýär. “Bluetooth” baglanyşygy bilen işleýän “Freedom” enjamynyň bahasy 149 amerikan dollaryna barabar bolar.


text:
"...Meniň çagam syrkawlady. 5 ýaşly gyzymyň gyzgyny ýokarydy. Men näme etjegimi bilmän, maşgala lukmanyny çagyrmak üçin saglyk öýüne jaň etdim. Saglyk öýünden lukman çagyryşlaryň köplügi sebäpli, bu gün onuň baryp ýetişmejekdigini aýtdylar.
Çagany saglyk öýüne getirmeli boldy. Maşgala lukmany näsaglary kabul ediş wagtynda ýerinde ýokdy. Ýarawsyz çaga bilen lukmana garaşýan wagtymyzda, zalda tam süpüriji poly ýuwmak üçin birnäçe gezek aýagymyzy ýokary galdyrmagymyzy sorady.
Ahyrsoňy lukmanyň ýanyna bardyk, emma ony kosmetika serişdeleri has gyzyklandyrýardy (şol wagt onuň iş otagynda kosmetikany satýan aýal otyrdy). Kabul eden wagtynda ýarawsyz çaganyň biraz ynjyklyk edýändigi sebäpli lukman bize häli-şindi duýduryş berýärdi we çaga käýýeýärdi. Göwnüme bolmasa, lukmanyň bizden basymrak dynasy gelýärdimikä diýýärin, sebäbi bizi üns berip diňlemeýärdi, häli-şindi sözümizi bölýärdi. Lukman derman ýazyp bereninden soň biz öýe gaýdyp geldik.
Gije çaganyň özüni ýaramaz duýup başlandygy sebäpli biz "Tiz kömegi" çagyrmaly bolduk. Netijede, bizi öýken sowuklamasy, ýagny pnewmoniýa diýen kesel bilen hassahana iberdiler..."
Maral, 32 ýaş.
Şunuň ýaly ýagdaý biziň durmuşymyzda köp gabat gelýärmi? Eger siz saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan şeýle geleňsizlige we edepsizlige duçar bolan bolsaňyz näme edip bolarka? Köplenç biz saglygy goraýyş edaralaryna özümiziň we maşgala agzalarymyzyň, dogan-garyndaşlarymyzyň keselçiligi sebäpli ýüz tutup, aladalar bilen şeýle gatnaşyklary aňşyrmaga we seljerme bermäge hem ýetişemzok.
Näsag höküminde saglyk öýlerine we hassahanalara ýüz tutanymyzda, biziň nähili-de bolsa bir hukuklarymyz barmy we ol hukuklary nädip ulanyp bolýar? Hawa, bar! Türkmenistanda nasagyň saglygyny goramaga bolan hukugy milletine, aslyna, maddy we wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy dünýägaraýşyna bagly bolmazdan döwlet tarapyndan kepillendirilýär.
Haçan-da biz lukmançylyk kömegini sorap baranymyzda, lukmana ýa-da haýsy-da bolsa bir saglygy goraýyş edarasyna ýüz tutan nasaga öwrülýäris. Özüňi dogry alyp barmak we sagalma ugrundaky çärelerde peýdaly netijeleri gazanmak üçin, her bir adamyň özüniň NÄSAG HUKUGYNY bilmegi hökmanydyr. Şeýle hem siziň ýüz tutan edaraňyzyň hususy ýa-da döwlet hassahanasydygyna garamazdan, NÄSAG HUKUGY saglygy goraýyş edarasynyň eýeçilik görnüşine bagly bolmazdan berjaý edilmelidir.
Şu makalanyň çäginde biz NÄSAG HUKUGYNYŇ göz öňüne tutýan umumy esasy ýörelgeleriniň üstünde durup geçesimiz gelýär. Şu ýörelgeler Bütündünýä Saglygy Goraýyş Assosiasiýasynyň lukmanlary tarapyndan 1980-nji ýylda hödürlenip, dünýaniň hemme ýurtlarynyň saglygy goraýyş ulgamlary tarapyndan ulanylýandyr. Şu düzgünleriň berjaý edilmegi adama daş-töwereginde we gös-göni özi bilen saglygy goraýyş edarasynyň arasyndaky gatnaşyga gözegçilik etmegiň binýat kepillerini berýändigi hemmeler tarapyndan makul edilendir.
Şeýlelikde, Türkmenistanda şu ýörelgeler "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanunda bellenen we olar öz içine şulary hem alýar:
► Saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan hormatly we ynsanperwerlikli garaýyş;
► Bejerýän lukmany, şeýle hem anyklaýyş we bejeriş edarasyny saýlap almaga mümkinçilik bermek;
► Barlag, bejerme we sanitariýa-arassaçylyk talaplaryna laýyk gelýän şertleri döretme;
► Kesel sebäpli, lukmançylyk tarapyndan gatyşmaklyk netijesinde döreýän agyrylary ýeňilleşdirmek;
► Türkmenistanyň daşynda barlag geçirmäge we özüni bejertmäge mümkinçilik bermek;
► Lukmançylyk kömeginiň alynmagy, saglyk ýagdaýy, kesgitlenen kesel we gaýry maglumatlary gizlinlikde saklamak;
► Lukmançylyk gatyşma erkin razylygyny bermek ýa-da ret etmek mümkinçiligini bermek.
► Dini däp-dessurlary amal etmek üçin şert döretmek;
► Nasagyň hukuklary we borçlary, onuň saglyk ýagdaýy hakynda maglumat bermek, näsagyň bähbidi üçin onuň saglygy barasyndaky maglumatyň berilmeli şahsyny saýlamak;
► Näsagyň saglygyna zeper ýetirilen ýagdaýynda zyýanyň öwezini dolmak we başgalar.
Bize, näsag höküminde şu ýörelgeler näme berýärler? Birinji nobatda, olar saglyk öýündäki kiçi şepagat uýasyndan başlap, hassahananyň baş lukmanynyň eýermeli kadalaryny kesgitleýärler. Biz näsag höküminde, biziň hukuklarymyzyň berjaý edilmedik ýagdaýynda nämä garaşmalydygymyzy we nämäni talap etmelidigimizi bilmeli. Geliň, olaryň käbirleriniň üstünde jikme-jik durup geçeliň.
SAGLYGY GORAÝYŞ IŞGÄRLERI TARAPYNDAN HORMATLY WE YNSANPERWERLIKLI GARAÝYŞ.
Saglygy goraýyş edaralarynyň işgärleri her näsaga şahs höküminde garap, onuň fiziki we psihologik taýdan gowşak ýerini aňlamalydygyny göz öňünde tutýar. Ynsanperwerlik näsagyň derdine, agyrysyna duýgudaşlyk bildirmekligi aňladýar.
Maralyň düşen ýagdaýynda onuň hukugy iki gezek – (1) kiçi şepagat uýasy tarapyndan, haçanda ol syrkaw çaga bilen oturan aýala azar berende we (2) lukman tarapyndan, näsagy kabul eden wagty ol kosmetika satyjy aýal bilen gürrüňleşip oturanda we häli-şindi syrkaw çaga duýduryş berende bozuldy.
BEJERÝÄN LUKMANY, ŞEÝLE HEM BEJERIŞ-ANYKLAÝYŞ EDARASYNY SAÝLAP ALMAGA MÜMKÜNÇILIK BERMEK.
Kanunçylyga laýyklykda bejerýän lukman näsagyň saýlamagy boýunça bellenilýär. Eger-de näsag bejeriji lukmany çalyşmaklygy talap edýän bolsa, bejeriş-öňüni alyş edarasynyň ýolbaşçysy başga lukmany saýlamakda ýardam bermelidir.
Maral bilen bolan waka gaýdyp geleliň. Ol öz çagasyny bejerýän lukmany çalşyp bilýärmi? Hawa, ol saglyk öýüniň ýolbaşçysyna şonuň ýaly haýyş bilen ýüz tutup, öz haýyşyny lukmanyň perwaýsyz garamagy ýa-da lukmanyň hünär derejesiniň pesligi sebäpli, netije berýän bejergini belläp bilmänligi bilen delillendirmelidir. Iş ýüzünde belli bir düzgünleriň bardygy hemmä aýan zat. Şolara laýyklykda bize ýaşaýan meýdançamyz boýunça bir lukmany belleýärler. Muňa garamazdan, bu ýagdaý bizi bejerýän lukmany saýlap almaga ýa-da çalyşmaga bolan mümkinçiligimizden mahrum etmeýär.
Geliň, näsagyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgäri bilen aragatnaşygynyň hukuk meselelerine degişli taraplaryny gowy düşünmek üçin biziň durmuşymyzdan bir wakany seljereliň.
...Goşun gulluga çagyrylmazdan öň, lukmançylyk barlagy döwründe lukmanlar Nuruda gepatit C keselini ýüze cykardylar. Nurynyň şol howply ýokanç keseliň nirede ýokuşandygyny yzarlap başlanlarynda, onuň öň hususy diş lukmanynda dişini bejerdendigini anykladylar. Barlaglar diş lukmanynyň ulanylan gurallary zyýansyzlandyrma düzgünlerini gödek bozandygyny aýan etdi.
Nuryny Mary şäheriniň hassahanasynda ýatyrdylar. Gije Nurynyň sag tarapynda güýçli agyrylar ýüze çykdy. Ol ýatyp bilmän şepagat uýasyndan agyrsyzlandyrýan sanjymy edip bermegini sorady. Şepagat uýasy syrkawa lukman tarapyndan bellenen dermanlaryň arasynda agyrsyzlandyryjy serişdeleriň ýokdugyny, nobatçy lukmanyň bolsa başga wajyp işler bilen meşgul bolýandygyny we hiç bir gorkuly zadyň ýokdugyny aýdyp, onuň biraz çydam etmegini sorady. Ertire çenli çydamaly boldy. Hassahanadaky bejergi netije bermänsoň, Nurynyň ene-atasy ony Aşgabada äkitmek barada hem pikir edip başladylar.
Bir aýdan soň bejerginiň degişli netijeleri bermändigi sebäpli, olar gaýtadan barlag geçmek we bejergi almak üçin daşary ýurtdaky hassahanalaryň birine gitmegi ýüregine düwdüler. Maşgala lukmany Nurynyň ýerli hassahanada bejergini dowam etdirmekligini gazanjak bolýardy...
Ýaş ýigidiň durmuş ýagdaýynda saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan haýsy baş ýörelgeler bozulypdy? Esasy ýöreldeler bozulyp, olar aşakdakylardyr.
BARLAG, BEJERME WE SANITARIÝA-ARASSAÇYLYK TALAPLARYNA LAÝYK GELÝÄN ŞERTLERI DÖRETME.
Türkmenistanyň kanunçylygyna görä, hemme näsaglara sanitariýa-arassaçylyk talaplaryna, şol sanda zyýansyzlandyrylan gurallar, bir gezeklik ulanylýan şprişler we ş.m., hil taýdan laýyk gelýän lukmançylyk hyzmat etme kepillendirilen. Nurynyň dişini bejeren diş lukmany sanitariýa-arassaçylyk kadalaryny bozdy we özüne ýüz tutan näsagyň saglygy üçin howpsuz şertleri döretmegi başarmady. Her bir näsag lukmanlardan bir gezeklik peýdalanylýan şprişleri, zyýansyzlandyrylan serişdeleri we gurallary ulanmaklygy talap etmäge hukugy bardyr.
KESEL BILEN, LUKMANYŇ GATYŞMAGY NETIJESINDE DÖREÝÄN AGYRYLARY ÝEŇILLEŞDIRMEK.
Kesel bilen, lukmançylyk tarapyndan goşulmaklyk bilen bagly bolan agyrylary ýeňilleşdirmek hukugy ýiti agyrysy bolan näsagyň, şeýle hem ölüm ýagdaýynda bolan näsagyň ejir çekmelerini ýeňilleşdirmäge gönükdirilendir. Nury bilen bolan wakada hassahananyň şepagat uýasy şu ýörelgäni bozdy. Nury ýa-da onuň garyndaşlary nobatçy lukmana, bölüm müdürine ýüz tutup, degişli kömegi talap edip bilerler. Hassahana bolsa degişli görkezmeler bolan ýagdaýynda, agyryny ýeňilleşdirmek hukugyny amala aşyrmak üçin näsaga kömek bermelidir.
TÜRKMENISTANYŇ DAŞYNDA BARLAG GEÇIRMÄGE WE ÖZÜNI BEJERTMÄGE MÜMKINÇILIK BERMEK.
Türkmenistanyň daşynda barlag geçirmäge we özüni bejertmäge mümkinçilik bermek tertibi Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenýär. Gerek bolan ýagdaýynda, Nurynyň garyndaşlary zerur bolan görkezmeleriň esasynda düşündiriş almak üçin Ministrlige ýüz tutup bilerler.
LUKMANÇYLYK KÖMEGINIŇ ALYNMAGY, SAGLYK ÝAGDAÝY, ANYKLANAN KESEL WE GAÝRY MAGLUMATLARY GIZLINLIKDE SAKLAMAK.
Kanunçylyga laýyklykda, näsagyň lukmançylyk kömegini almaga ýüz tutanlygy, saglyk ýagdaýy, anyklanan kesel we gaýry maglumatlar – bu lukmançylyk syrydyr. Raýata onuň saglygy barada berilýän maglumatyň gizlinlikde saklanmagy kepillendirilip, şular ýaly maglumatyň berilýän ýagdaýlary (meselem, ýokanç keselleriň ýaýramak howpy dörände, derňew edaralarynyň, prokuraturanyň, kazyýetiň sorag etmelerinden başga ýagdaýlar) çäklendirilendir.
Bir gezek men tötänden awtobusda iki aýalyň gürrüňiniň şaýady boldum. Aýallaryň biri ginekolog lukmany bolup işleýärdi. Gürrüňde lukman öz tanyşlarynyň atlaryny tutup, içinde durmuşa çykmadyk gyzlaryň çagasyny düşürendikleri, çatynjalaryň çagalarynyň bolmaýanlygy, onuň käbir näsaglarynyň sözenek keseli bilen keselländikleri barasynda gürrüň berýärdi.
Saglygy goraýyş işgärleriniň özlerini şeýle alyp barmagy, olaryň hünärmenlik we medeniýetlilik derejesiniň pesligini aňladyp, şeýle ýagdaýlar syryň paş edilmegine getirende, kanunçylyga laýyklykda administratiw we jenaýat temmisiniň berilmegi görkezilendir.
LUKMANÇYLYK GATYŞMA ERKIN RAZYLYGYNY BERMEK ÝA-DA RET ETMEK MÜMKINÇILIGINI BERMEK.
Diňe näsagyň ýagdaýy barada oňa maglumat berlenden we onuň erkin ýazmaça razylygy alnandan soň, lukmançylyk gatyşmasy geçirilip bilner. Eger-de raýatyň ýagdaýy öz islegini aýtmaga mümkinçiligi bermese, näsagyň ýagdaýy gaýragoýulmasyz kömegi talap edip, onuň geçirilmegi raýatyň bähbidine bolsa, onda ony lukmanlardan düzülen toparyň maslahaty (konsilium) çözýär. Konsiliumy ýygnamak mümkinçiligi bolmasa, ony gös-göni bejerýän (ýa-da nobatçy) lukman çözýär.
Raýat lukmançylyk gatyşmasyny ret etmäge ýa-da bes edilmegini talap etmäge, diňe näsagyň daş-töweregindäkilere howp döredýän keseli, agyr psihiki keselleri bolan ýagdaýyndan başga ýagdaýlarda hukugy bardyr. Lukmançlyk gatyşmasyny ret eden ýagdaýynda raýata soňundan bolup biläýjek netijeler düşündirilmelidir. Ret etmeklik lukmançylyk resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilýär we raýat tarapyndan, şeýle hem saglygy goraýyş işgäri tarapyndan gol çekilýär.
Geçen aýda 6-njy synpyň okuwçysy Aýnany iýmit zäherlenmesine çaklama bilen (onuň içi agyrýardy, ol gaýtarýardy we onuň içi geçýärdi) tiz kömek ulagynda hassahana getirdiler. Barlagdan soň hirurg lukmany ýiti appendisitiň ýüze çykandygyny anyklap, enesinden operasiýa etmek üçin rugsat sorady (gyzyň ejesi iş saparyndady, kakasy bolsa ejesi bilen aýrylyşyp başga döwletde ýaşaýardy). Gyzyň enesi razylyk bermäge ýaýdandy we ejesiniň gelerine garaşdy. Ejesi gelende, Aýnanyň ýagdaýy örän agyrlaşdy, onuň ömri howp astyndady...
Gyzyň ejesi oňa wagtynda lukmançylyk kömegini bermändikleri üçin şikaýat bilen prokuratura ýüz tutdy.
Şu ýagdaýda näsagyň lukmançylyk gatyşmasyna razyçylyk bermeklik ýa-da ony ret etmeklik mümkinçiligine bolan hukugy bozuldymy? Lukman Aýnanyň enesiniň islegine (ol operasiýa etdirmeklikden boýun gaçyrýandygy barada ýazmaça görnüşinde dil haty beripdi) garşy durup operasiýa etmelimidi? Prokuratura öz kararyny çykarmady... Gynansakda, durmuşda hemme ýagdaýlar üçin taýýar çözgütler bolmaýar.
NÄSAGYŇ HUKUKLARY WE BORÇLARY, ONUŇ SAGLYK ÝAGDAÝY HAKYNDA MAGLUMAT BERMEK, NÄSAGYŇ BÄHBIDI ÜÇIN ONUŇ SAGLYGY BARADAKY MAGLUMATYŇ BERILMELI ŞAHSYNY SAÝLAMAK.
Raýatyň onuň saglyk ýagdaýy, şol sanda barlaglaryň netijeleri, keseliň barlygy, onuň kesgitlenilişi we çaklamalar, bejerilişiň töwekgelçilik bilen bagly bolan usullary, lukmançylyk gatyşmasynyň bolup biläýjek görnüşleri, olaryň netijeleri we geçirilen bejergileriň netijeleri barada maglumat almaga hukugy bar.
Keseliň ösüşiniň ýaramaz çaklamalary bolan ýagdaýynda, ol baradaky maglumat raýata (kanuny wekile), eger-de raýata şol barada aýtmaga gadagan edilmedik ýa-da şol maglumatyň berilmeli şahsy bellenilmedik bolsa, onda onuň özüne sypaýçylykly görnüşde aýdylýar.
Lukman barlagdan soň inçekeseli güman edensoň, Maýa etrap hassahanasynda goşmaça barlagy geçýärdi. Maýa barlagyň netijelerini almaga gelende, olary tapyp bilmediler. Soňra irden işleýän şepagat uýasynyň Maýanyň barlaglarynyň netijelerini onuň gaýyn enesine berendigi ýüze çykdy. Gaýyn enesi bolsa şol keseliň kesgitlemesini garyndaşlaryň arasynda ara alyp maslahatlaşýardy. Ahyr soňunda kesgitleme tassyklanmady, ýöne şol wagt aralaygynda gaýyn enesi Maýanyň öýden gidip, başga ýerde ýaşamagyny talap etmäge ýetişdi...
Elbetde, Maýanyň gizlinlige bolan hukugy, şeýle hem onuň saglygy baradaky maglumatyň berilmeli şahsy saýlamak hukugy gödek bozuldy. Eger Maýa şepagat uýasyny onuň hukugyny gödek bozanlygy üçin jogapkärçilige çekäýende-de, onuň maşgalasyndaky gatnaşyklary indi ýola goýma aňsat düşmez.
NÄSAGYŇ SAGLYGYNA ZEPER ÝETIRILEN ÝAGDAÝYNDA ZYÝANYŇ ÖWEZINI DOLMAK.
Kanunçylyga laýyklykda, eýeçiligiň görnüşine bagly bolmazdan edaralar, şeýle hem raýatyň ömrüne we saglygyna zyýan ýetiren günäli fiziki şahslar Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenen möçberde we tertipde zyýan çeken raýatlara ýetirilen – maddy hem-de moral – zyýany, şeýle hem soňra şunuň ýaly raýatlara lukmançylyk kömegini beren saglygy goraýyş edaralarynyň çeken çykdajylarynyň öwezini dolmalydyr.
Näsag höküminde biziň hukuklarymyz bozuldy diýip hasaplan ýagdaýymyzda biz näme etmeli? Ilkinji nobatda, öz pikirimizi we aladamyzy, biziň pikirimiz boýunça, hukugymyzy bozýan saglygy goraýyş edarasynyň işgärine düşündirjek bolmaly. Eger-de şol işgär biziň duýduryşymyza degişli derejede baş galdyrmasa, biziň:
→ bize lukmançylyk kömegini berýän bejeriş-öňüni alyş edarasynyň wezipeli adamsyna (bölüm müdürine, saglyk öýüniň müdürine, hassahananyň baş lukmanyna we ş.m.);
→ ýokarda duran edara (welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň saglygy goraýyş müdirligine; Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine);
→ kazyýete, prokuratura şikaýat arzasy bilen ýüz tumaga hukugymyz bardyr.
Şu tapgyrlaryň her birinde arza bilen ýüz tutmaňy resmileşdirmelidir (ýazmaça ýüz tutmaňyzy resmileşdirmeli, atlary, seneleri, bolan zatlary jikme-jik beýan edip, gerek bolsa, jogap almak üçin gaýdyp gelmelidir).
Biz ýaşaýşymyzyň dowamynda saglygy goraýyş işgärleri bilen hemişe aragatnaşyk saklamaly bolýarys. Näsag höküminde öz hukugyňy bilmek, şu aragatnaşygy has kesgitli we netijeli edip, lukmançylyk hyzmatlarynyň berlişini gözegçilikde saklamaga mümkinçilik berer. Biz hem näsaglar höküminde, lukmançylyk hyzmatlaryň ýokary hilli we netijeli bolmagy üçin, şu çärelere jogapkärli çemeleşip, bellenen düzgünleri we maslahatlary dogry we özwagtynda berjaý etmelidir.
Teswirlemeler
Lukman aga! Maral gelniň düşen ýagdaýynda onuň gyzgyny ýokarlan çagasyna lukmanyň çagyryşyny kabul edilmän, ony saglyk öýüne çagyrylmagynda onuň hukugy gaty bozulýar. Siz şondan başlan bolsaňyz gowy bolardy. Bu ýagdaýda Maral gelniň saglyk öýüniň işgärleri tarapyndan ýaramaz nowsanlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmazdy. Ýöne biziň kärimizde şonuň ýaly gaýragoýulmasyz kömek bermeli ýagdaýynda käbir saglyk işgärleriniň "hakyky ýüzüni" açyp görkezmäge mümkinçilik döredýär. Olar ýaly lukmanlarda duýgudaşlyk, ynsanperwerlik duýdusy ýok. Hemme döwürde-de, häzir hem lukmanyň çagyryşynyň köplügine garamazdan, gyzgynly näsaga onda-da çaga öýde seredilip, bejergi bellenilýär. Dümewiň epidemiýasy döwründe 30-40 gyzgynla öýde seredilerdi. Häzir-ä Hudaýa şükür onuň ýaly epidemiýa ýok.
Emma haçan-da özüm gyssaga düşemde, paytagtdaky newrolog lukmanynyn yanyna nobatsyz giripdim 'el aklyk' bermek şerti bilen.
Halkymyz muna islegli, barde lukman birini yakyar, beylede kassir, yene bir yerde mugallym.
Makalanyz üçin sag bolun, elbet-de her yerde hukugumyzy bilsek, ony goramany hem başararys.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Oskaryň ýeňijisi ssenarist Rustam Ibragimbekow, häzirlikçe Azerbaýjandan daşda durjakdygyny aýtdy. Ol oktýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda prezident Ylham Aliýewe garşy durmagy üçin, geçen aý Azerbaýjanyň oppozision koalisiýasy tarapyndan prezidentlige dalaşgär saýlanypdy.
74 ýaşly Ibragimbekow, özüniň Bakuwda tussag ediljekdigi baradaky haýbatlar sebäpli yzyna dolanmaýandygyny we saýlanyp bilýän dalaşgär bolmagy üçin Russiýa bilen bolan iki raýatlygyny tabşyrmak baradaky prosesiň uzak wagt dowam edýändigini aýtdy.
Ibragimbekow AFP habar agentligine beren maglumatynda, Azerbaýjanyň Demokratik güýçleriň milli geňeşi oppozisiýasynyň özüne häzirlikçe daşary ýurtda galmagy hem teklip edendigini aýtdy.
Ssenarist Ibragimbekow, Moskwadaky işlerini çözenden soň Azerbaýjana syýahat etjekdigini aýtdy.


text:
Russiýanyň Sankt-Peterburg şäherinde bir jelephananyň üsti açylanda, onda jelepçilik bilen meşgullanan dört sany türkmenistanly gyz hem ele salyndy diýip, Russiýanyň habar serişdelerinde maglumat peýda boldy.
"Topspb.tv" habar portalynda ýerleşdirilen maglumatda gürrüňi gidýän jelephananyň Newskiý prospektiniň “abraýly” ýaşaýyş jaýlarynyň birinde ornaşandygy we ençeme aýlap iş alyp barandygy bellenilýär.
Jaýyň ýaşaýjylary dowamly goh-galmagaldan we nätanyş adamlaryň gelim-gidiminden soňra, polisiýa şikaýat bilen ýüz tutýarlar. Merkezi polisiýa bölüminiň reýdi netijesinde, “orta girdejili müşderiler üçin niýetlenen” jelephanada bäş, şol sanda dört sany türkmenistanly loly hem saklanylýar.
Bu maglumaty ýaýradan habar gullugynyň taýýarlan wideosynda ýüzüni kameradan gizlejek bolýan gyzlaryň, şeýle-de jelephanada tapyldy diýilýän Türkmenistanyň daşary ýurt pasportlarynyň şekilleri hem görkezilýär.
Gürrüň gidýän türkmenistanly gyzlaryň sözlerine salgylanyp berilýän maglumata görä, olary bu işe baş goşmaga hiç kim mejbur etmändir, olar jelepçilik bilen meýletin meşgullanýarlar. Gyzlar “gazanan” pullaryny Türkmenistandaky öýlerine, maşgala agzalaryna ýollaýandyklaryny hem gürrüň beripdirler.
Habar berlişine görä, jelephanada ele salnan gyzlara jerime tölediler, daşary ýurtly, ýagny türkmenistanly gyzlar, üstesine-de, öz ýurduna deportasiýa-da edilerler.
Bu iş bilen baglylykda “jelepçiligi ýola goýmak” maddasy boýunça jenaýat işiniň gozgalandygy hem nygtalýar.
Türkmenistanly gyzlaryň daşary ýurtlarda, şol sanda Türkiýede, Birleşen Arap Emirliklerinde, Hindistanda we beýleki ýerlerde jelepçilik bilen meşgullanyp tutulandyklary barada mundan öň hem dürli maglumatlar peýda bolupdy.


text:
Türkmenistanda takmynan 40 sany gazetdir-žurnallar çap edilýär. “Adalat” gazeti hem şolaryň biri. Türkmenistanyň “Adalat” gazeti adyndan hem mälim bolşy ýaly adalatyň tarapyny tutýan, raýatlaryň arz-şikaýatlary barada maglumatlaryň çap edilýän gazeti bolmaly.
Eýsem, häzirki wagt bu gazetiň halk içinde meşhurlygy nähili? Raýatlaryň bu gazete ýazýan arz-şikaýatlaryna çözgüt tapylýarmy?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmet bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistandan Londonda geçirilýän paralimpiýa oýunlaryna
jemi bäş sportsmen gatnaşýar.
Türkmen toparynyň düzüminden:
-
Mekan Agalykow – 52 kg. agrama çenli erkekleriň arasynda pauerlifting boýunça ýaryşlara gatnaşar. 23 ýaşly Agalykow öz güýjüni 31-nji awgustda synap görer;
-
Söhbet Çaryýew – F13 topary boýunça erkekleriň arasynda uzynlygyna bökmek ýaryşlaryna 1-nji sentýabrda gatnaşar. Çaryýew 23 ýaşynda;
-
Sergeý Meladze – 32 ýaşly türkmen atleti 2-nji sentýabrda 67.50 kg. agrama çenli erkekleriň arasynda pauerlifting boýunça ýaryşlarda çykyş eder;
-
Jennet Orjiýewa – 75 kg. agrama çenli aýallarya arasynda pauerlifting boýunça ýaryşlaryna 3-nji sentýabrda gatnaşar. Orjiýewa 48 ýaşynda;
-
Walentina Simakowa – 25 ýaşyndaky türkmen sportsemeni 3-nji sentýabrda 67.50 kg. agrama çenli aýallaryň arasynda geçirilýän pauerlifting ýaryşlaryna gatnaşar.
Paralimpiýa oýunlarynda türkmen sportsmenleri ilkinji gezek 2000-nji ýylda çykyş edip, Londondaky oýunlar hem hasaba alnanda, olar bu ýaryşlara dört gezek gatnaşdy. Häzire çenli geçirilen ýaryşlarda Türkmenistanyň Milli paralimpiýa komiteti medally orunlary almagy başarman gelýär.
"Medallar üçin şertler bar"
Sportuň ösmegine uly üns berýändigini aýdan Türkmenistanyň prezidenti-de türkmen atletleriniň halkara derejesinde baýrakly orunlary alyp bilmeýändigine ünsi çekdi. Gurbanguly Berdimuhamedow
awgust aýynda geçirilen iş maslahatlarynyň birinde ähli şertleriň döredilendigine garamazdan, türkmen atletleriniň göwnejaý çykyş etmändigini hem belläp geçipdi
.
Emma, ýerli ýaşaýjylaryň bellemegine görä, maýyplaryň doly derejede türgenleşip bilmekleri üçin şertler ýetmezçilik edýär. Türkmenistandaky habarçylarymyzyň berýän maglumatyna görä, ýurduň käbir künjeklerinde maýyp sportsmenler üçin ýörite desgalaryň bardygyna garamazdan, ol ýerlerde ýeterlik şertler döredilenok.
Türkmenistanda maýyplaryň sport bilen meşgullanmagy üçin doly mümkinçilikleriň döredilmeýändigini käbir garaşsyz çeşmeleri hem belleýärler. “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň “Hronika Türkmenistana” websaýtynda ýerleşdirilen “Sport we maýyplar”
atly makalada Türkmenistanyň Milli paralimpiýa komitetiniň we Maýyplaryň bedenterbiýe we sport klubunyň işleri talaba laýyk gurnap bilmeýändiklerine üns çekilýär.
“Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin
maýyp sportsmenler üçin pullaryň goýberilýändigi barada habarlaryň bardygyna garamazdan, şol maliýe serişdeleriniň ulanylyşynda kemçilikleriň bardygyny nygtaýar.
Tuhbatullin: “Käbir maglumatlara görä, býujetden pullar goýberilýär. Emma bu ugura seredýän degişli edaralar edilmeli işler babatynda özara ylalaşyp bilenoklar. Netijede goýberilen pul serişdeleri maksada laýyk ulanylmaýar” diýdi.
Azatlyk radiosy ýokarky meseleler boýunça Türkmenistanyň Maýyplar baradaky bedenterbiýe we sport kluby bilen habarlaşanda, degişli maglumatlary alyp bilmedi.
Londonda çarşenbe güni başlanýan 14-nji tomusky paralimpiýa oýunlarynda sportuň 20 töweregi görnüşi boýunça jemi 503 altyn medal oýnalar.


text:
Türkmen-owgan serhedinini berkitmek maksady bilen serhetde garym gazyp, simagaç dikýän türkmenistanly toparyň gurluşyk enjamlarynyň nämälim adamlar tarapyndan alnyp gidilendigi barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Bu wakanyň soňky iki günlükde Jowzjan welaýatynyň Hamýab etrabynyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Çöpli Depe obasynda bolandygy aýdylýar we alnyp gaýdylan enjamlaryň arasynda sim, dürli demir predmetler, abzallar bilen bilelikde traktor ýaly has uly tehniki enjamlaryň hem bardygy aýdylýar. Şol gurluşuk enjamlarynyň Owganystan tarapyna alnyp gidilendigi hakda gürrüňler bar.
Bu barada ýokary derejeli owgan resmileri tarapyndan henize çenli hiç hili maglumat berilmedi, Türkmenistan tarapyndan hem bu mesele bilen baglylykda henize çenli hiç hili resmi maglumat ýok. Emma bu habary Jowzjan welaýatynyň welaýat geňeşiniň başlygynyň orunbasary Abdyl Kadyr Maliýe tassyklady.
“Hamýapda olaryň birazrak simlerini-zadyny alyp gaýdypdyrlar, yzyna eltip bermändirler” diýip, owganystanly resmi Maliýe Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Serhetde garym gazmak bilen meşgullanýan türkmen toparyna degişli we alnyp gidilen şol gurluşyk enjamlarynyň takyk sany, möçberi we nähili enjamlardan ybaratdygy hakda hem henize çenli jikme-jik maglumat berlenok.
Ýerli ilat tassyklady
Emma wakanyň bolandygy baradaky habar deputat Maliýe bilen bir hatarda Hamýabyň ýaşaýjylarynyň we il ýaşulularynyň ençemesi tarapyndan tassyklandy. Şeýle-de wakanyň nähili ýagdaýda we günüň haýsý sagatlarynda bolandygy hakda hem resmi bolmadyk dürli maglumatlar gelip gowuşýar.
Türkmen-owgan serhedinde garym gazmak bilen meşgullanýan topar bilen baglanyşyklydygy aýdylýan bu waka, soňky döwürlerde serhediň owgan tarapynda ýaşaýan adamlaryň, Türkmenistanyň gazýan garymynyň we dikýän simagaçlarynyň käbir ýerlerde Owgan topragyndan geçýändigi barada bildirilen garşylykly pikirleriniň yz ýany bolup geçdi.
Geçen hepde käbir ýerli owgan resmileri, Türkmenistanyň serhetde alyp barýan garym gazmak işlerine garşylyk bildirip, bu barada ýokary derejeli hökümet ýolbaşçylary bilen gepleşiljekdigini aýdypdylar.
Maliýe bu barada geçen hepde Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Türkmenistanyň sim çekýän territoriýasyndan käbir bölekleriniň owgan topragyny öz içine alýandygyny we bu meselede Mazary-Şerifdäki Türkmen konsullugy bilen habarlaşylandygyny aýdypdy.
Gepleşikler
Owgan deputaty Maliýe bu barada şeýle diýýär: “Türkmenistan birnäçe wagtdan bäri garym gazýar, derýa alyp, biziň jaýlarymyz aňyrda galan. Iki hökümetiň arasynda protokol diýen bir zat bolýar, garym gazýanlyklary barada bizem gepleşip gördük. Türkmen konsuly bilen gepleşip gördük, olaram bizler göreris diýýär”.
Jowzjan welaýatynyň Garkyn etrabynyň ýerine ýetiriji häkimi Muhammet Sahy Yhsan Türkmenistanyň garym gazýan käbir etraplarynyň ençeme kilometere çenli Owganystanyň territoriýasyna aralaşandygyny we Aşgabadyň bu hereketini owgan resmileri bilen ylalaşmazdan amala aşyrýandygyny gürrüň beripdi: "Türkmenistanyň garym gazýan ýerleri garkyn halkynyň mirasy ýerleri. Olaryň serhedi häzirki döwürde garym gazylýan ýerden 15 kilometr aňyrda ýerleşýär. Türkmenistanyň edýän işi bize nusga edip dur. O taýda biziň malymyzy goýmasa, ýakar ýaly odunymyzy bermese, bizler nirä gideris, nirä geçeris?“.
Aşgabat türkmen-owgan serrhedinde garym gazmak we sim çekmek işine mundan ençeme aý ozal başlapdy, bu ädim Owganystanda ýerleşýän söweşijiler toparlarynyň şu ýylyň dowamynda iki gezek serhetden geçip, Türkmenistanyň teritoriýasynda alty sany türkmen serhetçisini atyp öldürmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Türkmenistan serhetçileriň ölümi, owgan serhedinde garym gazýandygy baradaky habarlary ne tassyklaýar, ne-de inkär edýär. Bu wakalaryň ählisi demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk ýagdaýlaryň barha ýaramazlaşýan pursatynda bolup geçýär.
Ýatladyp geçsek, bu ýyl Owganystanda howpsuzlygy üpjün etmek üçin iş alyp barýan halkara güýçleriniň aglaba bölegi Owganystany terk edýärler.


text:
Prezident Dmitriý Medwedew bilen bile Hytaýa sapar edýän Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Igor Seçin Orsýetden Hytaýa gaz akdyrmak baradaky täze ylalaşyga geljek ýyl gol çekiljekdigini aýtdy.
Hytaýyň prezidenti Hu Jintao hem şu gün prezident Dmitriý Medwedew bilen geçiren özara gepleşiklerinden soň metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda iki ýurduň hyzmatdaşlyklarynyň perspektiwasyna ýokary baha berdi.
Şu gün giçlik Orsýetiň we Hytaýyň döwlet liderleri Orsýet-Hytaý nebit geçirijisiniň gurluşygynyň tamamlanmagyna bagyşlanylan ýörite dabara gatnaşmaklygy planlaşdyrýarlar.


text:
Awstriýaly sportsmen Feliks Baumgartner ýekşenbe güni stratosferadan, ýagny deňiz derejesinden 9-11 kilometr ýokary bolan atmosfera gatlagyndan bökmekde sesiň tizliginden ozduryp rekord goýdy.
Baumgartner dünýä boýunça rekordyny ABŞ-nyň Nýu Meksiko ştatynda goýdy.
Aeronawtika boýunça halkara federasiýasy ýerden 39 kilometr beýiklikden böküş tizligini Baumgartner sagatda 1342 kilometre çenli ýetirmegi başardy diýip yglan etdi.
Baumgartneriň beýleki goýan rekordy onuň böken beýiklik aralygy boldy.
Baumgartneriň 39 kilometr belentlikden ýere çenli bolan aralygy on minuda golaý wagtda geçendigi aýdylýar.


text:
Pakistanda Talybana garşy göreşýän harby toparyň ýolbaşçysy mundan beýläk ýurduň hökümetini goldamagy özüniň bes edip biljekdigini duýdurdy.
Dilawar Khan bu barada öz golastyndaky harbysyna çarşenbe güni janyndan geçen adamyň hüjüm etmeginden soň aýtdy.
Dilawar Khanyň bellemegine görä, Pakistanyň hökümeti söweşijilere garşy göreşýän harbylara ýeterlik derejede kömek etmeýär.
Pakistan ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Al-Kaýda we Talyban söweşijilerine garşy ençeme operasiýalary alyp barýar. Munuň bilen bir hatarda-da söweşijilere garşy göreşýän taýpalaryň harby toparlarynyň döredilmegine-de hemaýat berýär.


text:
Saudlylaryň ýolbaşçylygynda Ýemendäki pitneçilere garşy söweşýän koalisiýa öz uruş uçarlarynyň biriniň paýtagt Saanada «ýalňyşlykda» gölegçileri nyşana alyp, 140-dan gowrak adamy öldürendigini aýdyp, tertip-düzgün çärelerini yglan etdi.
Koalisiýanyň derňew topary 15-nji oktýabrda bu howa zarbasynyň koalisiýanyň düzgün-talaplaryna eýerilmän, ýalňyş maglumat esasynda urlandygyny aýtdy.
8-nji oktýabrdaky howa zarbasy halkara gahar-gazap döretdi we hatda Saud Arabystanynyň iňýakyn günbatar ýaranlary hem ony berk tankyt etdi.
Ak tam 14-nji oktýabrda özüniň saudlylaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa berýän goldawyna gaýtadan seretmekçidigini aýtdy.
ABŞ-nyň uly derejeli resmisi 14-nji oktýabrda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, bu hüjüm sebäpli Birleşen Ştatlaryň Saudlylaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa berýän ähli kömegine, şol sanda aňtaw maglumatlaryna, logistika we uçarlara ýangyn guýulmagy babatda berilýän kömeklere gaýtadan seredilýändigini aýtdy.
Birleşen Ştatlar Saud Arabystanyny we onuň bu kampaniýadaky Aýlak hyzmatdaşlaryny 100 milliard dollardan gowraga durýan ýarag bilen üpjün etdi.


text:
Türkmenistanyň “Ýaşulular geňeşiniň” ýolbaşçysynyň orunbasary, Türkmenistanyň Saýlawlary we Referendumlary geçirmek baradaky Merkezi komissiýasynyň öňki başlygy Myrat Garryýew 2012-nji ýylyň 28-nji awgustynda 81 ýaşynda aradan çykdy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Resmi maglumata görä, “Türkmenistanyň hormatly ýaşulusy”, “Ýaşulular geňeşiniň” ýolbaşçysynyň orunbasary, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi Myrat Garryýewiň biwagt aradan çykmagyna Türkmenistanyň prezidenti we hökümet ýolbaşçylary çuňňur gynanç bildiripdir.
Türkmen jemgyýetinde gapma-garşylykly pikir döreden hökümet resmisi Myrat Garryýew 1996-njy ýyla çenli Türkmenistanda dermanlyk otlary boýunça ylmy işleri bilen meşgul bolýan alym hökmünde tanalýardy. Ol 1957-1996-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginde we Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynda dürli wezipeleri ýerine ýetirdi.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň başky döwründen, ýagny 1990-njy ýyllaryň ikinji ýarymyndan başlap Myrat Garryýew Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky din işleri baradaky geňeşiň başlygynyň orunbasary, Geňeşiň jogapkär iş dolandyryjysy, Türkmenistanda Saýlawlary we Referendumlary geçirmek baradaky Merkezi komissiýasynyň başlygy hem-de Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatynyň başlygynyň orunbasary wezipelerini ýerine ýetirdi.
“Diktaturanyň sakasyndaky şahsyýet”
Synçylaryň pikiriçe, ýurduň garaşsyzlygynyň başky ýyllarynda we mundan öň Myrat Garryýew türkmen jemgyýetinde alym hökmünde tanalan hem bolsa, soňra ol Türkmenistanda demokratiýanyň ösmegine uly böwet goýan adam hökmünde halkyň aňynda galypdyr.
Aşgabatly garaşsyz synçy, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew ýurt garaşsyzlygyny alanyndan soňra Myrat Garryýewiň hakyky ýüzüniň görnüp başlandygyny aýdýar.
Bugaýew: “Myrat Garryýew ýurtda demokratiýany depelemegiň, ýurtda diktaturanyň berkarar bolmagynyň sakasynda, gözbaşynda duran adamlaryň biri. Ol bir adamyň göwnüni tapmak üçin tutuş jemgyýetiň üstüne atanak çekmegi hem başarýardy, ýaranjaňlykda ýakasynam tanadan adamdy” diýdi.
Wideo: Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow ýazgynyň ahyrynda Myrat Garryýew barada gürrüň edýär.
Türkmenistanyň öňki awtoritar prezidenti Saparmyrat Nyýazow aradan çykanyndan soň hem Myrat Garryýew öz ýörelgesinden dänmedi diýip, Bugaýew sözüniň üstüni ýetirdi: “Ol täze saýlanan hökümet baştutanyna ýaranjaňlyk etmekde öz ýakasyny tanatdy”.
Türkmenistanda 2007-nji ýyldaky prezident saýlawlaryna taýýarlyk görülýän döwürde Saýlawlary we Referendumlary geçirmek baradaky Merkezi komissiýasynyň başlygy bolan Myrat Garryýewiň prezidentlige dalaş eden Gurbanguly Berdimuhamedowa ýüzlenip eden çykyşy jemgyýetiň arasynda bu şahsyýet barada bar bolan gapma-garşylykly garaýyşlary has hem güýçlendirdi.
“Şu wagt saýlamaly hem bolsa saýlajak, Gurbanguly Mälikgulyýewiç sizi. Daş-töweregimizdäki döwletler hem seredip otyr, nähili bolar, geçirilýärkä diýip. Saýlaw geçdi diýip hem biljek şu wagt, eger ýagdaý bolsa welin, ýöne daş-töweregimiz seredip otyr” diýip, Myrat Garryýew eden çykyşynda belläpdi.
Resmi nekrolog çap edildi
Myrat Garryýew (öňki setiriň sagynda) hökümet maslahatynda, 2011 ý.
Türkmenistanyň garaşsyzlyk ýyllarynyň taryhynda metbugatda nekrolog bermek düzgüniniň ýatyrylmagyna garamazdan, Myrat Garryýewiň ýogalmagy bilen baglylykda habar beriş serişdelerinde döwlet baştutany we hökümet agzalary tarapyndan ýörite gynanç bildirildi. Türkmen telewideniýesinde berlen bu gynançda Myrat Garryýewe “başarjaň guramaçy, ruhybelent, kiçigöwünli we hoşgolaw, köpleriň halypasy hökmünde özüni tanadan ynsan” diýilip baha berilýär.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, watan öňünde bitiren uly hyzmatlary göz öňünde tutulyp, Myrat Garryýew “Türkmenistanyň hormatly il ýaşulusy”, “Türkmenistanyň ylymda we tehnikada at gazanan işgäri” diýen hormatly atlara mynasyp bolupdyr.
Myrat Garryýew “Watana bolan söýgüsi üçin” we “Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy” atly ýubileý medallary, “Gaýrat” medaly, “Galkynyş”, “Bitaraplyk”, “Garaşsyz Türkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin” ordenleri, “I, II we III derejeli Altyn Asyr” ordenleri, şeýle hem “Prezidentiň ýyldyzy” ordenleri bilen sylaglandy.


text:
Il arasynda sylanýan doktor Marat Gunaşewiň aýaly Amina Gunaşewa Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine göwnüçökgün ýagdaýda hat ýazandygyny aýdýar.
Ýaş zenan Dagystanda sylanýan, käri boýunça anesteziolog bolan adamsyny, hukuk goraýjy organlaryň işgärleri tutup alyp gideli bäri görenok.
Ony organ işgärleri Mahaçgaladaky keselhanadan iş wagty zor bilen alyp gidipdirler. Ýüzi maskaly resmiler Marat Gunaşewi, operasiýa gidip duran otagdan çykaryp, lukman geýminde we aýakgaplarynda bada-bat ulaga mündürip, alyp gidipdirler.
Aýyplamalar
Häzirki wagtda Marat Gunaşew beýleki bir Demirgazyk Kawkaz respublikasynda, sud edilmän, tussaglyga höküm edildi. Ol 2010-njy ýylda Mahaçgalanyň polisiýa ýolbaşçysynyň öldürilmegi bilen baglanyşykly söweşijilere kömek etmekde aýyplanýar.
Marat Gunaşew (gyzy bilen)
Gunaşewa bu aýyplamalary ”bolgusyz” diýip, ret edýär. Şeýle-de polisiýanyň, prokurorlaryň we Federal howpsuzlyk gullugynyň sowuk-salalygy sebäpli, ol başga maglumat almaga mümkinçiliginiň bolmandygny aýdýar.
Ol prezident Wladimir Putine ýüzlenmeginiň özüniň soňky umydydygyny aýdýar. “Elbet-de, men bu hatyň käbir täsirleriniň boljakdygyna umyt edýärin. Men bu ýagdaýda başga näme edip bilerin?” diýip, Gunaşewa aýtdy.
Maşgalanyň görgüsi munuň bilen hem çäklenmeýär. Gunaşewiň aýalynyň jigisi, hirurg Şamil Gasanow hem şol gün şol keselhanada tussag edilipdir. Ol hem şäheriň polisiýa ýolbaşçysynyň öldürilmegine kömek etmekde aýyplanýar.
Gasanow tussaglykda heläk boldy. Onuň jesedi, kellesi çapylan we bedeniniň ençeme ýerinde zorluklaryň we urgularyň yzlary bolan, şeýle-de iki dyzy hem atylan oklaryň netijesinde owranan ýagdaýda öz dogan-garyndaşlaryna gaýtarylyp berlipdir.
Polisiýa hirurg Şamil Gasanowyň, öýi dökülende, öz öýündäki rugsatsyz saklan ýaragy bilen hukuk goraýjy organlaryň işgärleriniň üstüne hüjüm eden wagty öldürilendigini aýdýar.
Şaýatlaryň görkezmeleri
Şol aýdylýan zatlar, bu waka şaýat bolanlaryň görkezmelerine çapraz gelýär. Şaýatlaryň aýtmagyna görä, Gasanowyň gözleri hem-de elleri daňlan ekeni.
Bu ýagdaý doktorlara uly hormat goýulýan ýer bolan Mahaçgalada nägilelikleriň döremegine sebäp boldy.
Doktorlaryň dogan-garyndaşlary, dostlary we kärdeşleri olaryň günäsizdiklerini nygtap, ikisiniň hem yslamçy gozgalaňçylar bilen hiç hili ilteşigi bolmadyk dünýewi garaýyşly we orta gatlakdaky maşgaladandyklaryny aýdýarlar.
Gunaşewa adamsy barada şeýle gürrüň berýär: “Ol sylanýan adam, onuň üç sany dürli görnüşdäki işi bar. Ol diňe ýokary saglyk bileleşiginiň ýolbaşçysy bolman, şeýle-de ol näsaglary bejermek üçin ýygy-ýygydan daşary ýurda sapar edýärdi. Ol köplenç anti-terrorçylyk operasiýalarda ýaralanan hukuk goraýjy organlaryň ofiserlerini bejerýärdi. Ol olary öz keselhanasyna getirip, bejerip, aýaga galdyrýardy. Şeýlelikde bu bolýan zatlaryň ählisi biziň üçin dälilik” diýip, Gunaşewa aýtdy.
Şeýle-de Gunaşewa polisiýany öý dökenlerinde öz sekiz ýaşly gyzynyň otagyna, okuw kitaplarynyň arasyna narkotik jisimleri oklanlykda aýyplaýar.
Ýerli saglyk ministri keselhana işgärlerinden kimdir biri Gunaşewidir Gasanowy goldap protest çäresini geçiräýseler, onda protestçileriň oka tutuljakdygy aýdyp, haýbat atandan soň, Gunaşewiň kärdeşleriniň onuň goldawyna protest çäresini geçirmek synanyşyklary ýatyrylypdyr.


text:
Owganystanda uçar bazasyna edilen raketa hüjüminde ABŞ-nyň ýokary derejeli harby wekili general Martin Dempsiniň uçaryna zeper ýetdi.
Resmileriň maglumatyna görä, hüjümiň amala aşyrylan wagty ABŞ-nyň Bilelikdäki Serkerdeler Ştabynyň baştutany general Martin Dempsi uçaryň bortunda däl eken we oňa hiç hili şikes ýetmändir. Häzir Martin Dempsi Kabula sapar edýär.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabiullah Mujahid bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstlerine aldy.
Resmileriň sözlerine görä, zeper ýeten uçar Demsi we onuň işgärleri tarapyndan seýrek ulanylypdyr. Raketa hüjüminde uçaryň golaýyndaky wertolýota hem şikes ýetdi.


text:
Balkan welaýatynyň ençeme obasynda aragatnaşyk ulgamynyň, şol sanda mobil we öý telefon liniýalarynyň çekilmändigi habar berilýär. Etrap merkezlerinden ençeme kilometr uzaklykda ýerleşýän bu obalara aragatnaşyk ulgamynyň çekilmändigi sebäpli, ýaşaýjylaryň käbir bökdençlikleri başdan geçirýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu obalaryň ýerleşýän ýeri we telefon liniýalarynyň ýoklugynyň ilata ýetirýän täsirleri barada, ýakynda Balkan welaýatyna sapar eden aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainada metbugat azatlygyny goramak boýunça iş alyp barýan «Senzurany togtat» atly gurama ýakyn wagtlarda ýurduň žurnalistleriniň metbugat azatlygyna görkezilýän basyşlara garşy protest bildirip, köpçülikleýin iş taşlaýyşlyklary yglan etmekleriniň mümkindigini duýduryp, ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda prezident Wiktor Ýanukowiçiň ýolbaşçylygy astynda soňky 6 aýyň dowamynda Ukrainada metbugat azatlygynyň berk gysyşlara duçar bolandygy aýdylýar.
Metbugat azatlygyny goramak boýunça iş alyp barýan bu toparyň ýaýradan beýanaty şu gün Ukrainada iki sany telekanalyň işi boýunça geçiriljek sud diňlenişiginiň öňýanyndaky güne gabat geldi.
Şu gün Kiýewde geçiriljek sud diňlenişiginde oppozisiýa tarapdar «TVi» hem-de «5-nji Kanal» atly telekanallaryň lisenziýalarynyň kanunydygy ýa däldigi baradaky mesele boýunça höküm çykarylar diýlip garaşylýar.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulyň demirgazygyndaky Panjşir welaýatynda agyr ýagan garyň netijesinde dörän gar süýşmesinde azyndan 28 adam öldi.
Owgan resmileriniň 25-nji fewralda beren maglumatynda, wakada ýene-de onlarça adamyň ýitirim bolandygy we ölenleriň sanynyň artmagyna garaşylýandygy mälim edildi.
Daglyk Panjşir welaýatynda iki günläp agyr ýagan garyň netijesinde welaýatyň esasy ýollary böwetlendi. Munuň netijesinde halas ediş işgärleri agyr ýagan garyň ýiti täsir eden obalaryna barmakda kynçylyk çekdiler.
Panjşir welaýat polisiýasynyň başlygy Abdul Aziz Gaýratyň aýtmagyna görä, Pariýan, Darah we Bazarak etraplaryndaky ýaşaýyş jaýlaryň aglabasy garyň we buzyň aşagynda galypdyr.


text:
Pentagon Ormuz bogazynda döräp biljek islendik bökdençlik bilen “ylalaşmajakdygyny” mälim etdi. Ormuz bogazynyň üsti bilen Ýakyn Gündogaryň nebiti dünýä bazarlaryna çykarylýar.
Amerikanyň beýanatyndan bir gün öň, Eýranyň wise-prezidenti Mohammed-Reza Rahimi Tähranyň nebit eksportyna garşy halkara sanksiýalar girizilse, onda Ormuz bogazyndan “ýekeje damja-da nebtiň” geçirilmejekdigini aýdypdy.
Amerikanyň prezident Barak Obamanyň Eýranyň Merkezi bankyna garşy täze gadagançyklaryň toplumyna gol goýmagyna garaşylýar. Munuň netijesinde Tähranyň nebitden gelýän girdejilerine uly zyýan ýetmegi mümkin.
Bu aralykda Eýranyň harby-deňiz güýçleriniň komanduýuşisi admiral Habibulla Saýari “Ormuz bogazyny böwetlemek – biz üçin bir bulgur suw içmekden hem aňsat, ýöne häzirlikçe muny amala aşyrmaga zerurlyk ýok” diýdi.


text:
Anna güni Pakistanyň Lahor şäherinde Birleşen Ştatlaryň konsullygynyň işgäri düýn iki adamy atyp öldürenlikde aýyplanylyp, tussag edildi. Ol şu gün şäher sudunda geçirilen gysgajyk diňlenişikden soň, tussag astyna alyndy.
Amerikan konsullygynyň bu işgäriniň kimdigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Maglumata görä, bu resmi düýn özüni talamak üçin yzyna düşen iki sany raýaty öz howpsuzlygyny goramak üçin atandygyny aýdypdyr.
Pakistanyň polisiýasy düýn bu resminiň iki sany raýaty atandan soň, ol atylanlara kömege baran ýene bir adamy hem maşyny bilen kakdyryp öldürendigini aýdýar.
Polisiýa amerikan konsullygynyň bu işgärine bikanun ýarag götermekde we üç adamy öldürmekde jenaýat aýyplamasynyň bildirilýändigini mälim etdi.


text:
Beýik Britaniýanyň harbylary Owganystanyň iň dartgynly etraplarynyň biri bolan Sanginden çekilýär. Bu etraba mundan beýläk amerikaly esgerler gözegçilik ederler.
Bu karary Britaniýanyň goranmak ministri Liýam Foksyň yglan etmegine garaşylýar. Bu baradaky deslapky maglumatda aýdylmagyna görä, britan esgerleriniň noýabr aýyna çenli regiony terk etmegi mümkin.
Owganystanyň günortasynda ýerleşýän Helment welaýatynyň Sangin etrabynda ýerleşýän britaniýaly esgerleriň sanynyň 1000 töweregidigi aýdylýar.
Bu harbylaryň Sangini terk etmegi baradaky kararyň NATO-nyň şol regionda ýerleşýän esgerleriniň guramaçylyk işi bilen baglylykda amala aşyryljakdygy aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde britan harbylary Sanginiň iň problemaly regionlardan biridigini aýdýarlar. Bu problemalardan biri hem bu etrapda ýerleşýän tire-taýpalaryň özara oňşuksyzlygy bilen bagly.
Owganystanyň günortasynda ýerleşýän bu etrabyň neşe öndürilýän merkezlerden biri bolmagy bu regionyň ýagdaýyny has hem çylşyrymlaşdyrýar.
Britaniýaly resmilerden käbirleriniň aýtmagyna görä, bu ýurduň aňtaw gulluklarynyň Sangindäki tire-taýpalaryň strukturalaryndan başlarynyň çykmazlygy olar bilen ylalaşyga gelmegi hem kynlaşdyrdy.
Bu ýagdaý öz nobatynda şol regionda ýerleşýän britan esgerlerine edilýän hüjümleriň öňüne geçmek baradaky tagallalaryň şowsuz bolmagyna sebäp boldy.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Sanginde heläk bolan britan esgerleri bilen bagly wakanyň Britaniýanyň ilatynyň owgan missiýasyna goldawynyň azalmagyna sebäp bolandygyna ynanýar.
Britaniýa ABŞ-dan soň Owganystana iň köp harby iberen ikinji ýurt. Şeýle-de Helmentde ýerleşýän daşary ýurtly esgerleriň dörtden üç böleginiň britaniýalydygy aýdylýar.
Britaniýa Helment welaýatynyň daglyk jülgeleriniň howpsuzlygy boýunça jogapkärçiligini geçen ýyl ABŞ-nyň harbylaryna tabşyrypdy.
Owganystanda alnyp barylýan operasiýalaryň täze tapgyry bilen baglylykda bu ýurduň günortasynda ýerleşýän etraplara has köp amerikaly harbylar iberiler. Şunlukda, Owganystanda ýerleşýän daşary ýurtly esgerleriň sany 150 müňe çykarylar.
Britaniýanyň Goranmak ministrligi britan harbylarynyň Sanginden çekiljekdigi baradaky maglumaty henize çenli tassyklamady.
Emma Britaniýanyň daşary işler ministri William Hag 6-nji iýulda eden çykyşynda bu ýurduň Owganystandaky goşunlarynyň 2015-nji ýyldan başlap uruş funksiýasy bolan wezipelerden çekiljekdigini aýtdy.
Käbir britan harbylary bu ýurduň esgerleriniň Sanginden çekilmeginiň talyplar tarapyndan propaganda hökmünde ulanylmak howpunyň hem bardygyny aýdyp, alada bildirýärler.


text:
Eýranyň ýadro nokatlaryna sapar eden BMG-niň ýadro ekspertleriniň üç günlük sapary şu gün tamamlanýar.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehiniň bu toparyň Eýrana saparynyň möhletini uzaltmaga taýýardygyny aýdandygyna-da garamazdan, ekspertler topary şu gün Eýrana saparyny tamamlaýandygyny mälim etdi.
BMG-niň bu topary Eýranyň ýadro programmasynyň harby maksatlaramy ýa-da parahatçylykly maksatlara eýerýändigini anyklamak we bu ugurda fakt toplamak missiýasy bilen Tährana barypdy.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi BMG-niň ekspertleriniň eden bu saparynyň Eýranyň ýadro programmasy boýunça Eýran bilen Günbataryň arasynda dowam edip gelýän dartgynlylygy gowşadar diýip umyt edýändigini aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň döwlet howpsuzlygy boýunça milli komiteti gadagan edilen “Hizb-ut-Tahrir” toparyna agza bolmakda şübhelenýän adamyň Yssyk-Kul regionynda ele salnandygyny aýtdy.
Komitetiň duşenbe güni ýaýradan beýannamasyna görä, şübhelenýän 21 ýaşly adam tussaghana iberilipdir. Polisýa onuň ýanynda “ekstremizmi propaganda edýän” listowkalaryň tapylandygyny aýdýar.
Şeýle-de duşenbe güni Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň resmisiniň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, dynç günlerinde ýene bir ýaş adam Nookat etrabynda tutulypdyr. Resmileriň aýtmagyna görä, ol ekstremist toparyň agzasy bolmakda şübhelenýär.
Bu iki waka boýunça derňew geçirilýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Sport syny
Geçen dynç günleri ýurdumyzyň sport durmuşy birnäçe ähmiýetli wakalara beslendi. Şenbe güni, 7-nji fewralda 1997-1998-nji ýylda doglan ýetginjekleriň we gyzlaryň arasynda basketbol boýunça Türkmenistanyň birinjiligi ugrunda ýaryşyň ýeňijileri we baýrak eýeleri kesgitlenildi. Ýekşenbe güni bolsa ýakynda türkmen paýtagtynda açylan ýöriteleşdirilen täze küşt-şaşka mekdebinde sportuň aň-paýhas görnüşleri boýunça ýaryşyň üçüsi geçirildi.
Basketbol boýunça gyzgalaňly ýaryşlar Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň sport toplumynda geçirildi. Ýetginjekleriň ýaryşyna iki toparça bölünen 8 topar /3-si Aşgabatdan we 5-si welaýatlardan/ ýygnandy. Her toparçanyň iň oňat iki topary medallar ugrunda ýarym final duşuşyklarda ýaryşy dowam etdi.
Ahyrky netijede, çempionlyk derejesi ugrunda bäsleşikde Aşgabat-1 hem-de Mary welaýatynyň ýygyndy topary duşuşdylar. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Raşid Kaýumowyň ýolbaşçylygynda tälim alýan paýtagtly türgenler duşuşygy garşydaşyň toruna tarap ýyldyrym çaltlygyndaky hüjümlerden başladylar hem-de eýýäm oýnuň ilkinji minutlarynda özlerine hasapda uly artykmaçlygy üpjün etdiler.
Alekseý Zaplatnynyň türgenleri oýunçylary gorag hataryna geçirmek arkaly aşgabatlylaryň okgunly hüjümlerini saklamaga çalyşdylar. Emma bu ýeterlik bolmady. Netijede, marylylar 48:61 hasabynda ýeňlip, ikinji orny eýelemek bilen, hormat münberiniň iň ýokary basgançagyny aşgabatlylara berdiler.
“Bürünç” baýragy Lebap welaýatynyň basketbolçylary eýelediler. Olar üçünji orun üçin duşuşykda paýtagtyň “Olimp” sport mekdebinden bolan deň-duşlaryndan üstün çykdylar.
Gyzlaryň arasynda geçirilen ýaryşa basketbol toparlarynyň 6-sy – ýurdumyzyň welaýatlaryndan bäş we Aşgabat şäherinden toparlar gatnaşdylar. Duşuşyklar aýlaw ulgamy boýunça geçirildi. Ýeňlişsiz netijäni--mümkin bolan bäş oýunda bäş ýeňşi Zarima Sultanowanyň tälim berýän Lebap welaýatyndan bolan ýygyndy topar gazandy. Özi-de şol ýeňişleriň her biri hasapda uly aratapawut görkezmek bilen gazanyldy.
Lebap welaýatynyň toparynyň üstünligini Jennet Bäşimowa, Madina Aliýewa, Kümüş Hudaýberdiýewa, Dilfuza Azizowa we Umyda Joraýewa üpjün etdiler. Olaryň görkezen oýunlary we pökgä ynamly eýelik etmekleri, meýdançanyň bütin çäklerinde hereket etmekleri, oýny goranyşdan hüjüme tiz geçirip bilmekleri, şeýle hem ýyldyrym çaltlygynda yzlaryna dolanmagy başarmaklary özlerine we topardaky deň-duşlaryna şunuň ýaly talap edijilikli bolan ýagdaýlarynda olara sportda oňat geljegiň garaşýandygyny öňünden aýtmaga mümkinçilik berýär. Ähli bildirilýän talaplar oňaýly gabat gelen ýagdaýynda olaryň köpüsine 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda milli ýygyndynyň düzüminde çykyş etmek ýaly belent hormat nesip eder. Çünki,mälim bolşy ýaly, basketbol hem bu iri möçberli toplumlaýyn ýaryşlaryň maksatnamasyna goşuldy. Şol ýaryşlar ilkinji gezek diňe bir Aziýa döwletleriniň däl, eýsem, Okeaniýa ýurtlarynyň ýygyndy toparlaryny hem ýygnar.
Ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde geçirilýän ýaryşlar barada aýdylanda, bu ýerde 12 ýaşa çenli bolan oglan-gyzlaryň arasynda küşt boýunça Aşgabadyň çempionaty, 18 ýaşa çenli bolan ýetginjekleriň arasynda şaşka boýunça paýtagtyň birinjiligi ugrunda ýaryş hem-de “Türkmenistan-sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy!” diýen şygar astynda geçirilýän VI Umumymilli oýnuň çäklerinde küşt boýunça şäher ýaryşy geçirildi.
12 ýaşa çenli küştçüleriň ýaryşynda paýtagtyň sport komitetiniň küşt sport mekdebinde tälim alýanlaryň 40-sy 9 tapgyrda şweýsar ulgamy boýunça bäsleşdiler. Ýetginjekleriň toparynda ýaryş tamamlanmagyna eýýäm 2 tapgyr galanda ýeňiji kesgitlendi: Allaýar Şirliýew altyn medal gazandy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewiň elinde tälim alýan küştçi ýeňlişe sezewar bolman, mümkin bolan 9 utuk gazandy.
Ýaş küştçi oýunlarynda öz döwründe bütin dünýä meşhur grossmeýster, küşt boýunça dünýäniň dördünji çempiony Aleksandr Alýohiniň ulanan hüjüm ediş tärleiniň ähli artykmaçlygyny erjellik bilen başarnykly peýdalanýar. Öz ýaş toparynda öňdäki orny eýeläp, A.Şirliýew bir wagtyň özünde oýunlary geçirmek görnüşinde, şeýle hem sport ussady adyna we halkara atlara eýe bolan uly ýaşly küştçüler bilen oýunlarda öz ussatlygyny ýokarlandyrýar.
Gyzlaryň toparynda birinji ornuň ykbalyny sport koeffisentleriniň gatnaşyklary arkaly kesgitlemeli boldy, çünki ýaryşa gatnaşýanlaryň ikisi – Merjen Batyrowa we Ogulsuraý Baýrambaýewa 8,5 utuk topladylar. Sanlar deňeşdirilende, Merjende oňat görkeziji emele geldi we ol netijede, altyn medal gazandy. Ogulsuraý kümüş medala eýe boldy.
Şaşka boýunça ýaryşlar 14-nji fewrala çenli dowam eder. Ýeňijiler we baýrak eýeleri iki görnüşde—nusgawy ýaryşlarda we çalt göçmek görnüşinde kesgitlener.
Umumymilli oýunlaryň çäklerinde geçirilýän küşt bäsleşikleriniň netijeleri boýunça oýunlaryň jemleýji tapgyryna gatnaşmak üçin Aşgabadyň ýygyndy toparynyň düzümi kesgitlener. Şonda zähmet toparlarynyň wekilleri -- ýaş küşt söýüjiler iň güýçli diýen at ugrunda ýurdumyzyň welaýatlaryndan bolan ýygyndy toparlar bilen güýç synanyşmaly bolar. Häzirki ýaryşlaryň ýeňijileri Bagtyýarlyk etrabyna wekilçilik edýän zähmetkeşler boldy. Ikinji orna Ruhabat etrabynyň, üçünji orna bolsa Köpetdag etrabynyň toparlary mynasyp boldular.
Şu gün, 9-njy fewralda Türkmenistanyň zenanlar ýygyndysy Reşt şäherine /Eýran Yslam Respublikasy/ ugraýar. Şol ýerde 11-20-nji fewral aralygynda halkara ýaryşy geçiriler. Bu ýaryşlar, hürärmenleriň pikirine görä, beýleki iri halkara ýaryşlaryna, şol sanda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň bir tapgyry bolar.
Biziň ýurdumyzyň ýygyndysynyň düzüminde şu günki günde Türkmenistanyň iň güýçli küştçüleri, şol sanda 2013-nji ýylda Aziýanyň çempiony Gözel Atabaýewa, 2014-nji ýylda ýokary milli liganyň ýeňijisi Bahar Hallaýewa, Aziýanyň wise-çempiony Meňli Öwezowa we beýlekiler bar.
Halkara ýaryşlary baradaky gürrüňimizi dowam edip, şu gün-9-njy fewralda “Aşgabat” köpugurly stadionynda Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň /AFK/ kubogy ugrundaky ýaryşyň çäklerinde duşuşygyň geçiriljekdigini belläliň. 2014-nji ýylda Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” we AFK-nyň kubogynyň iki gezek /2006, 2007 ýyllarda / eýesi Gyrgyzystanyň “Dordoý” toparlary güýç synanyşar. Ertir—10-njy fewralda sport baýramçylygyny Türkmenistanyň häzirki çempiony “Altyn asyr” bilen Ýemeniň çempiony “Al Sagr” toparynyň duşuşygy dowam eder. Oýunlaryň ikisi hem 17.00-da başlanar.
Habarlar #Basketbol
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary altyn we kümüş medallara mynasyp boldular29 Dekabr, 2016 (20:40)
- Soňky habarlar
Aşgabatly türgenleriň tapawutlanmagy18 Dekabr, 2016 (12:18)
- Soňky habarlar
Basketbol: Türkmenistanyň ýygyndy topary – halkara ýaryşynyň ýeňijisi06 Noýabr, 2016 (10:22)
- Soňky habarlar
Türkmen paýtagtynda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga aldy05 Noýabr, 2016 (22:45)
- Soňky habarlar
Aşgabatda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga alýar04 Noýabr, 2016 (12:55)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri Aziýanyň kenarýaka oýunlaryny üstünlikli başlaýarlar26 Sentýabr, 2016 (11:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Baýramçylygyň hormatyna ýaryşlar18 Maý, 2015 (22:01)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Aşgabat çempionatyna sözsoňy05 Fewral, 2015 (23:13)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary çärýek finala çykdylar17 Noýabr, 2014 (19:08)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar23 Oktýabr, 2014 (19:19)
- Soňky habarlar
Geljekki olimpiýa ýeňişleriniň bähbidine18 Aprel, 2014 (19:18)


text:
Aşgabat, 01.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndysyndaky çykyşlary bilen ýatda galan 23 ýaşly hüjümçi Wahyt Orazsähedow Russiýanyň premýer-ligasynyň “Rostowynyň” düzümine goşuldy. Bu toparda 17-nji belgide çykyş etjek türkmen futbolçysy erkin hukukly oýunçy hökmünde geldi diýlip, “Rostow” futbol toparynyň resmi saýtynda aýdylýar.
Wahyt Orazsähedow “Abadan” sport klubunyň we SDÝUŞOR-yň uçurymydyr. Ol 10 ýaşdan başlap SDÝUŞOR-yň tälimçisi Robik Danelýansyň elinde türgenleşdi. 14 ýaşyndan Kiýewiň DÝUSŞ-15-inde kämilleşdi. Ol ýerden bolsa Kazanyň “Rubinine” geçdi.
Bu toparyň ýaşlar düzümindäki ilkinji möwsüminde 16 ýaşly futbolçy 24 oýunda 7 pökgi geçirdi. “Rubiniň” esasy düzüminde ilkinji gezek 2009-njy ýylyň 15-nji iýulynda Russiýanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň 1/16 finalynda Tweriň “Wolgasyna” garşy geçirilen duşuşykda ýaşyl meýdana çykdy. Aradan üç ýyl geçensoň, premýer ligada Nižniý Nowgoradyň “Wolgasyna” garşy geçirilen duşuşygyň ikinji ýarymynda oýna girdi.
W. Orazsähedow 2012-nji ýylda Nižnekamskiniň “Neftehimiginde”, 2014-nji ýylda Kişinýowyň “Daçiýasynda” 2014—2015-nji ýyllarda Türkiýäniň “Osmanlysporynda” oýnady.
2011-nji ýylda Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndy toparynyň düzüminde muhmançylykda Indoneziýanyň we Siriýanyň toparlaryna garşy geçirilen duşuşyklaryň hersinde bir pökgi geçirmegi başardy.