text:
Häzirki wagtda Norwegiýada elektromobilleriň satuwy ýokarlanyp, adaty bäş ulaga garanyňda, birisi satylýar. Ýurtda geljekki birnäçe ýylyň dowamynda doly elektromobile geçmek we gibrid awtoulaglary ulanmagy bes etmek meýilleşdirilýär. Bu barada Norwegiýanyň Howa we daşky gurşaw ministri Ole Elwestuen mälim etdi. Norwegiýa özüniň gözel tebigaty bilen tanalýar. Ýurduň raýatlary tebigata juda seresaply çemeleşip, ony jany-teni bilen goraýarlar. Onuň saýasynda ýurtda elektromobillere bolan isleg has-da artýar.
Şeýle hem ministr ýurtda elektrik hereketlendirijili awtoulaglaryň dilerleri we awtoulag eýeleri üçin oňaýly şertleriň döredilýändigini habar berdi. Olara dürli ýeňillikleri bermek boýunça ýörite döwlet maksatnamasy işlenip düzülýär. Ýurduň ýaşaýjylary elektromobil bazarynyň öňe gitmeginde döwletiň tagallalaryny doly goldaýarlar diýlip, “Clean Technicа” žurnalynda bellenilýär. Häzirki wagtda energiýa ugrundan işleýän alymlar uçarlaryň täze elektrik hereketlendirijileriniň taslamasynyň üstünde işleýärler. Ýurtda daşky gurşawyň ýagdaýyna oňaýly täsir edip biljek dürli taslamalary durmuşa geçirmek üçin berilýän goldawlar dowam etdirilýär. Şeýle hem Norwegiýa 2040-njy ýyla çenli özüniň içki gatnawlarynda ähli uçarlarda elektrik hereketlendirijilerini ulanmagy maksat edinýär.
Norwegiýada elektroulaglar ileri tutulýar
Häzirki wagtda Norwegiýada elektromobilleriň satuwy ýokarlanyp, adaty bäş ulaga garanyňda, birisi satylýar. Ýurtda geljekki birnäçe ýylyň dowamynda doly elektromobile geçmek we gibrid awtoulaglary ulanmagy bes etmek meýilleşdirilýär. Bu barada Norwegiýanyň Howa we daşky gurşaw ministri Ole Elwestuen mälim etdi. Norwegiýa özüniň gözel tebigaty bilen tanalýar. Ýurduň raýatlary tebigata juda seresaply çemeleşip, ony jany-teni bilen goraýarlar. Onuň saýasynda ýurtda elektromobillere bolan isleg has-da artýar.


c: text/html

text:
Türkmen döwlet habarlar agentligi (TDH) / 11.12.2017 /
Şu gün paýtagtymyzda “Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkezi: sebitde parahatçylyk we gülläp ösüş maksatlarynda Merkezi Aziýa bilen 10 ýyl hyzmatdaşlyk” atly halkara maslahaty geçirildi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň binasynda geçirilen foruma ýurdumyzyň diplomatik düzüminiň, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň—Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň, Özbegistan Respublikasynyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, şeýle hem beýleki birnäçe döwletleriň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Bu ýere ýygnananlaryň hatarynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň ýolbaşçysy, BMG-niň Ýewropa Ykdysady toparynyň Ýerine ýetiriji sekretary, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň ýolbaşçysy bar. Maslahata BMG-niň Owganystana ýardam etmek boýunça Missiýasynyň, beýleki halkara guramalarynyň, şol sanda ŞHG-nyň we GDA-nyň, ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we missiýalaryň, şeýle hem habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Ştab-kwartirasy Aşgabatda ýerleşen BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygynyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň kabul eden degişli Kararnamasyna laýyklykda ilkinji gezek bellenilýän Halkara Bitaraplyk gününiň öňüsyrasyna gabat gelmeginiň özboluşly manysy bar. Şol resminamada bu senäni esaslandyrmak hakynda Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy anyk beýanyna eýe boldy.
Ýigrimi iki ýyl mundan öň ýurdumyz hemişelik bitaraplyk derejesine eýe boldy, bu waka halkara diplomatiýasynyň täsin hadysasy boldy hem-de türkmenistanylaryň ýürek buýsanjyna öwrüldi. Şeýlelikde, türkmen bitaraplygynyň nusgasy dünýä bileleşiginiň işlerinde özboluşly hukuk ulanyş tejribesi bolup durýar. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistan bitarap döwletiň borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirip, öz döredijilik we ylalaşdyryjylyk kuwwatyny tutuş adamzadyň bähbidine alama aşyrmaga çalyşýar. Biziň ýurdumyzyň daşary syýasatynyň mysalynda “bitaraplyk” we “öňüni alyş diplomatiýasy” düşünjeleriň özara baglanyşygy aýdyň görünýär, munuň özi anyk işlerde öz beýanyny tapdy.
Türkmen tarapynyň wekili maslahaty açmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan bu günki forumyň üstünlikli geçmegini arzuw etdi. Bellenilişi ýaly, forumyň giiňşleýin düzümi sebitiň döwletleri, şeýle hem tutuş halkara bileleşigi tarapyndan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine uly gyzyklanma bildirilýändiginiň, onuň ykrar edilýändiginiň, öňde goýlan maksatlary we wezipeleri durmuşa geçirmek boýunça netijeli iş alyp barmagy bilen bu merkeziň uly abraýa eýe bolýandygynyň nobatdaky subunamasydyr.
Sebitiň işi syýasy meseleler bilen çäklenmän, eýsem ol durnukly ösüş, daşky gurşawy goramak, bilim maksatnamalaryny we taslamalaryny işjeňleşdirmek, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary ösdürmek wezipelerini çözmekden ybaratdyr. Türkmenistan BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň alyp barýan işiniň geriminiň giňeýändigini goldaýar. Ýurdumyz merkeziň alyp barýan işine parahatçylygyň, durnuklylygyň we Merkezi Aziýa howpsuzlygyň berk binýadyny ýola goýmaga möhüm goşandy hökmünde baha berýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň ýolbaşçysy hanym Natalýa Germana söz berildi. Merkeziň ýolbaşçysy bu ýere ýygnananlary Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterreşiň adyndan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygy bilen gutlady. Şeýle hem ol bu gezekki baýramçylygyň dünýä bileleşiginiň 12-nji dekabrda bellejek Halkara Bitaraplyk gününiň öňüsyrasynda geçirilýändigini nygtady.
Hanym Natalýa German çykyşynda merkeziň işine yzygiderli goldaw berýändigi, şanly sene mynasybetli guralan çäreler toparynyň ýokary guramaçylyk derejesi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Bellenilişi ýaly, Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi şu geçen on ýylyň içinde sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkidilmegine mynasyp goşant goşmak bilen ägirt uly tejribe toplady. Häzirki döwürde möhüm hasaplanýan parahatçylyk söýüjilik işleri öňüni alyş diplomatiýasynyň möhüm gurallaryny ulanmak arkaly amala aşyrylýar. Şeýle hem merkeziň tagallalary Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine, olaryň hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ugur edinýän daşary syýasat başlangyçlaryna goldaw berilmegine gönükdirilendir.
Birleşen Milletler Guramasynyň ýolbaşçy düzümi bu sebite aýratyn ähmiýet berýär. 2017-nji ýylda BMG-niň Baş sekretary Merkezi Aziýa ýurtlarynyň 5-sine, şol sanda Türkmenistana sapar bilen geldi. Şunuň bilen baglylykda, hanym Natalýa German şu ýylyň iýun aýynda paýtagtymyzda BMG-niň baştutanynyň ýolbaşçylygynda “BMG bilen Merkezi Aziýanyň arasynda BMG-niň terrorçylyga garşy Ählumumy strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça ýokary derejedäki gatnaşyklar” duşuşygyna ähmiýet berdi. Bellenilişi ýaly, onuň jemleri boýunça terrorçylyga garşy durmak baradaky Aşgabat Jarnamasy kabul edildi.
Öňüni alyş diplomatiýasy—munuň özi esasan ynanyşmak we netijeli hyzmatdaşlykdyr. Bu barada aýtmak bilen, Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň ýolbaşçysy merkeziň döredilmeginiň 10 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň başlangyjy bilen kabul edilen Rezolýusiýa bilen gutlady we onuň awtordaşy bolup çykyş eden Merkezi Aziýa ýurtlaryna hoşallyk bildirdi.
Munuň özi tutuş sebit üçin möhümdir. Onda Merkezi Aziýada howpsuzlygy we gülläp ösüşi üpjün etmek maksady bilen, ýola goýulýan gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlary öz beýanyny tapýar diýip bellemek bilen, hanym Natalýa German Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň bu ugurda mundan beýläk-de netijeli iş alyp barjakdygyna ynandyrdy.
Foruma gatnaşyjylara Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň işi hakynda ýörite taýýarlanylan wideofilm görkezildi.
Soňra maslahat öz işini “Gapma-garşylyklary aradan aýyrmak boýunça gepleşikleri alyp barmak: geljege iň gowy tejribeler, sapaklar we garaýyşlar” hem-de “Öňüni alyş diplomatiýasy hereketde: dünýä tejribesi, BMG-niň sebit guramalarynyň we düzümleriniň bilelikdäki hereketleri” atly umumy mejlisleriň çäklerinde dowam etdi.
Çykyşlarde bellenilişi ýaly, geçen ýyllar Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk derejesiniň sebitde we dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmegiň, durnukly ösüşi üpjün etmegiň netijeli guraly hökmünde ähmiýetini, onuň Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna laýyk gelýändigini tassyklady.
Häzirki döwrüň derwaýys meselelerini çözmäge hil taýdan täze, toplumlaýyn çemeleşmek bilen ýurdumyz ählumumy abadançylygyň we ösüşiň bähbidine giň halkara hyzmatdaşlyk nukdaý nazaryndan üýtgewsiz çykyş edýär. Munuň özi türkmen paýtagtynyň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň ştab-kwartirasy hökmünde saýlanyp alynmagyny öňünden kesgitledi, ony sebitiň ähli döwletleri biragyzdan goldadylar.
2007-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Aşgabatda BMG-niň deňi-taýy bolmadyk düzümi bolan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň dabaraly açylyşyna Türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özi gatnaşdy. Bu düzümi döretmek başlangyjy Türkmenistanyň Prezidentine degişli bolup, dünýäniň strategik taýdan möhüm sebitleriniň birinde özara gatnaşyklaryň düýbünden täze nusgasyny döretmek işiniň başyny başlady. Bu pikiriň amala aşyrylmagy BMG-niň we sebit bileleşiginiň, ozaly bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň şeýle Merkeziň zerurdygyna we maksada laýyk boljakdygyna düşünmegi bilen berkidildi.
Şeýlelikde, sebitiň taryhynda ilkinji gezek netijeli gepleşikleriň, dawalaryň öňüni almagyň hem-de syýasy-hukuk gurallara hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň ägirt uly abraýyna, onuň syýasy guramaçylyk serişdelerine daýanmak bilen, bilelikdäki çözgütleri işläp taýýarlamagyň ösüşe ýardam ediji guraly bolmaga gönükdirilen, hemişelik hereket edýän işçi edarasy peýda boldy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 72-nji mejlisinde Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygynyň şanyna degişli Kararnamanyň kabul edilmegi merkeziň işiniň ähmiýetiniň uludygyna şaýatlyk edýär. Şol resminamada halkara bileleşiginiň öňüni alyş diplomatiýasynyň kuwwatyna uly gyzyklanma bildirýändigi hem-de Bitarap Türkmenistanyň ylalaşdyryjylyk tejribesiniň we onuň döredijilikli başlangyçlarynyň zerurlygy öz beýanyny tapdy. Dünýäniň dürli yklymlaryna wekilçilik edýän döwletleriň 57-si bu resminama awtordaş bolup çykyş etdiler.
Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň ýurdumyzy sebitara we halkara hyzmatdaşlygynyň berkidilmegine hem-de giňeldilmegine önjeýli goşant goşýan ygtybarly, jogapkärli hyzmatdaş hökmünde görýändigi bellenildi. Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy, onuň möhüm düzümleri, şol sanda Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýaysynyň sebit merkezi bilen edýän işjeň gatnaşyklary täze özara ylalaşykly we uzak geljegi nazarlaýan, diňe hojalyk gatnaşyklarynyň häzirki zaman ulgamyna üstünlikli goşulmagyny hasaba almak bilen, sebitleri ösdürmegiň maksatnamalaýyn wezipeleriniň durmuşa geçirilmegine gönükdirilen çemeleşmelerde öz beýanyny tapýar.
Ýurdumyz energetika we ulag, ekologiýa, ykdysady, durmuş we ynsanperwer ugurlarda giň möçberli taslamalary amala aşyrmak bilen, döwletiň we tutuş jemgyýetiň durnukly ösüşiniň pugta binýadyny kemala getirmekde nusgalyk orun eýeleýär.
Şunuň bilen baglylykda on ýyl mundan ozal Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň açylmagy Bitarap Türkmenistanyň öňdengörüjilikli daşary syýasat ugrunyň özboluşly dowamy we onuň dünýä ýüzündäki belent abraýynyň subutnamasy bolup durýar. Häzirki döwürde paýtagtymyz döwrüň has möhüm meseleleri boýunça gepleşikleriň umumy ykrar edilen merkezine öwrüldi. Bu ýerde iri wekilçilikli forumlar, şol sanda BMG-niň howandarlygyndaky maslahatlar yzygiderli geçirilýär.
Merkeziň beýleki sebitleýin we halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygy möhüm wezipeleriň çözgüdinde, şol sanda sebitde howpsuzlygyň, durnuklylygyň saklanmagynda, ählumumy wehimlere we howplara garşy durmakda, serhetýaka suw-energetika serişdelerini dolandyrmakda, Owganystandaky ýagdaýyň parahatçylykly esasda kadalaşdyrylmagynda wajyp tagallalaryň utgaşdyrylmagyny şertlendirýär. Energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegi, ulag, aragatnaşyk, ekologiýa ýagdaýynyň gowulandyrylmagy gatnaşyklaryň esasy ugurlary bolup durýar.
Özara gyzyklanma bildirilýän gatnaşyklaryň öňde durýan wezipeleri çözmekde esasy gural bolup hyzmat etjekdigi bellenildi. Şunlukda, BMG-niň Merkezi Aziýada we goňşy sebitlerde dürli düzümleriniň işiniň netijeli häsiýete eýe bolmagy üçin Türkmenistanda bar bolan düzümleýin mümkinçilikleriň netijeli peýdalanylmagynyň ähmiýeti bellenildi. Bu ulgamlardaky gatnaşyklar ulgamlaýyn, uzakmöhletleýin esasda alnyp barylýar we olar anyk netijelere gönükdirilendir.
Maslahatyň dowamynda sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkidilmegine, hoşniýetli goňşuçylyk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ösdürilmegine mynasyp goşant goşýan we ony yzygiderli dowam edýän Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine ýokary baha berildi. Bellenilişi ýaly, munuň özi BMG-niň şeýle görnüşli wezipe boýunça ýöriteleşdirilen ilkinji düzümidir. Ol dünýäniň beýleki sebitlerinde özara gatnaşyklar üçin nusga bolup hyzmat edip biler.
Häzirki zaman şertlerinde Öňüni alyş diplomatiýasy has möhüm, käbir pursatlarda bolsa gapma-garşylyklaryň öňüni alýan aýgytly şert, sebitleýin we ählumumy ýagdaýlaryň oňyn kadalaşdyrylmagyny üpjün edýän düzüm bolup durýar. Şunlukda, on ýylyň dowamynda Merkeziň toplan tejribesiniň uly ähmiýetiniň bardygy bellenildi.
Forumyň jemini jemlemek bilen, oňa gatnaşyjylar bu çäräniň ägirt uly amaly ähmiýetiniň bardygyny bellediler. Maslahat öňüni alyş diplomatiýasynyň syýasy, ykdysady, taryhy we medeni ugurlary özünde jemleýän janly, döredijilik ýagdaýydygyny bellediler.
Ýurdumyzyň adyndan Türkmenistanyň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň işine mundan beýläk-de doly goldaw berjekdigi, şeýle hem onuň ornunyň we abraýynyň berkemegini şertlendirjekdigi bellenildi. Merkeziň işine yzygiderli goldaw berýändigi üçin sebitiň döwletleriniň ýolbaşçy düzümlerine we BMG-niň Baş sekretaryna aýratyn hoşallyk bildirildi.
Maslahata gatnaşyjylar Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine yzygiderli goldaw berýändigi üçin, şeýle hem sebitleýin we ählumumy ösüşiň esasy wezipeleriniň çözülmeginiň bähbidine tagallalaryň mundan beýläk-de utgaşdyrylmagyny tassyklan maslahatyň netijeli işi ugrunda möhüm şertleriň döredilendigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallyk bildirdiler.
***
Şol gün BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkezinde bu düzümiň döredilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanan daşary işler ministrleriniň we sebitiň döwletleriniň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylarynyň derejesindäki duşuşyk geçirildi.
Onuň dowamynda sebitde öňüni alyş şertlerinde, şol sanda 2018-2020-nji ýyllarda Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň Hereketler maksatnamasynyň çäklerinde ýola goýulýan hyzmatdaşlygy giňeltmegiň mümkinçilikleri hakynda gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasynyň goldaw bermeginde sebitara gatnaşyklar boýunça birnäçe anyk tekliplere garaldy.
Umuman, sebitde ähli ulgamlarda öňüni alyş diplomatiýasyny mundan beýläk-de ilerletmek, Merkeziň goldaw bermeginde netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmak meseleleri boýunça utgaşykly tagallalary işläp taýýarlamak boýunça sebitleýin hyzmatdaşlygyň oňyn ösüşi we onuň artýan mümkinçilikleri bellenildi. Duşuşygyň netijeleri boýunça bilelikdäki Jarnama kabul edildi. Geçirilen metbugat maslahatynda duşuşygyň netijeleri aýan edildi. Şeýle hem Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi bilen ýygjam gatnaşyklary, umuman, ählumumy parahatçylygyň we abadançylygyň bähbidine laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygy dowam etmäge taraplaryň taýýardygy tassyklanyldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistandaky Fransiýanyň Ilçisi, Jenap Patrik PASKAL, 2014-nji ýylyň noýabr aýynyň 7-ne Ilçihananyň birinji Ykdysady maslahatyny geçirdi.
Ykdysady maslahaty täze organdyr, onuň ähli fransuz diplomatik postlarynda döredilmegini Daşary işleri we halkara ösüş ministrligi isledi. Maslahat Ilçileriň missiýalarynyň biri bolan ykdysady diplomatiýa ýardam etmäge gönükdirilendir.
2012-nji ýylyň awgustynda Parižde geçen Ilçileriň konferensiýasy ykdysady diplomatiýanyň biziň ýurdumyz üçin prioritetligini ýatlatdy. Ilçiler öz meýilnamalaryna ykdysady ugry yzygider girizmäge mandat aldylar. Türkmenistandaky Fransiýanyň Ilçihanasynyň ykdysady maslahaty fransuz şereketlerine türkmen bazarynda netijeliligini ýokarlandyrmakda kömek etmek, gerek ýagdaýynda olaryň administratiw ýa-da normatiw kynçylyklaryny aýyrmak, olar bilen bilelikde ýa-da olar üçin häkimiýetlere başlangyçlary etmek, fransuz teklibini ilerletmek üçin strategiýalar barada olar bilen pikir etmek üçin işleýändir. Bu Türkmenistanda has wajypdyr, bu ýurt bilen Fransiýa ykdysady we söwda gatnaşyklaryny ösdürmegi prioritetleriniň içinde örän ýokarda goýýar.
Ilçiniň ýolbaşçylyk etmegindäki bu Ykdysady maslahat Ilçihananyň regional ykdysady gullugyndan we bu ýurtda işleýän fransuz şereketleriniň ýolbaşçylaryndan ybaratdyr. Bu organ Döwletiň administrasiýasynyň we şereketleriň tagallalarynyň bilelikdäki maksady, Fransiýanyň Merkezi Aziýadaky we dünýädäki ykdysady täsiri üçin işleýär.
Geçen anna güni, 7-nji noýabrda geçen günorta naharyň başynda döredilmegi makullanylan Ykdysady maslahat yzygiderlilikde ýygnak geçirer we onuň içki düzgünnamasynyň şertlerine laýyklykda işlär.


text:
Türkmenistanda gurak gelen 2018-nji ýylyň galla oragyny guramaçylykly geçirmek boýunça döwlet topary döredildi. TDH-nyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidentiniň 21-nji maýda gol çekenkarary ýetişdirilen galla hasylynyňýitgisiz ýygnalmagyny we gallaçylar bilen wagtynda hasaplaşylmagyny maksat edinýär.
Emma muňa garamazdan, Azatlygyň habarçylary bilen söhbetdeş bolan daýhanlar bu ýyl ýurduň galla meýdanlarynda gögeren bugdaýyň ýeterlik boý almandygyny weamerikan kombaýnlarynyň oragyna ilmejekdigini aýdýarlar.
Azatlygyň ýerli çeşmeleri ýylyň gurak gelýändigini geçen ýylyň oktýabr, dekabr aýlarynda, bugdaý ekilýän wagtynda habar berdiler, şol bir wagtda-da bugdaýyň ozal suw tutulan, şüdügär edilen ýerlere ekilmän, küpürsäp ýatan gurak meýdana ekilendigi, ýaplara goýberilmeli suwuň bolsa iki aý çemesi gijikdirilýändigi hakynda habarlar gowuşdy.
Türkmenistan geçen ýyl planlaşdyran 1 milllion 600 müň tonna bugdaýynyň diňe 1 million tonnasyny ýygnady we bu ýadaý ýurtda un gytçylygyna alyp geldi. Emma prezidentiň ýurtda azyk üpjünçiligi boýunça ýörite komissiýa döredendigine garamazdan, gurak gelen ýylyň bugdaý hasylyny halas etmek ýa bugdaý ekilen meýdanlary kanaldan ýa suw howdanlarynda toplanan suwdan suwarmak boýunça edilýän işler barada hiç bir zat aýdylmady.
Şol bir wagtda, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň tassyklamagyna görä, Ahal welaýatynyň Gökdepe, Bäherden, Balkan welaýatynyň Serdar, Bereket etraplarynyň ekin meýdanlarynda gögeren bugdaý häzir juda göýdük görünýär.
Azatlyk radiosy bilen gürrüňdeş bolan daýhanlar hem bu ýyl bugdaýyň göýdük bolandygyny, bugdaý sümmülleriniň boýunyň amerikan kombaýnlarynyň oragyna ýetmejekdigini, üstesine bugdaý hoşalarynyň sanynyň hem örän azdygyny aýdýarlar.
“Hökümet tarapyndan bellenilen plan-borçnama esasynda bugdaý planyny dolmajagymyz ýylyň başyndan hem bellidi, emma biz indi ekiş üçin ulanylan tohum, tehnika, dökün diýen ýaly zatlar boýunça hasaplaşyk geçirmeli we bu berginiň aşagyndan nädip çykjagymyzy alada edýäris” diýip, Azatlygyň habarçysy bilen söhbetdeş bolan gökdepeli daýhan aýtdy.
Öňki ýyllaryň tejribesinden belli bolşuna görä, daýhanlar bergili çykyp, ulanan tohumlary, dökünleri, tehnikalary we suwlary üçin hökümet bilen hasaplaşyp bilmeseler, bergilerini öz emläkleri, mal-garalary bilen üzmeli bolýarlar.
Türkmen prezidentiniň galla oragy barada gol çeken kararynda galla oragyny guramaçylykly geçirmek, däne kombaýnlaryna tehniki hyzmat etmek, ýygnalan bugdaý hasylyny ýitgisiz daşamak barada aýdylsa-da, bergili çykan daýhanlar bilen nähili hasaplaşyljakdygy agzalmaýar.
Munuň üstesine, Daşoguzdan gowşan maglumatlara görä, ýurduň demirgazyk welaýatyndaky ýangyç guýujy stansiýalarda ýangyç gytçylygy döredi.
“Şu ýylky gowaça ekiş möwsüminde welaýatyň oba-hyzmat kärhanalarynda dizel ýangyjy ýetmezçilik etdi. Oba-hojalyk we kommunal hyzmat tehnikalary 15 günden bäri işlemeýär. Ekin meýdanlarynda gowaça ekişi bökdelýär. Ýol gurluşyk, un zawodlarynyň işi hem togtady. Döwlet awtobuslary welaýatdaky ähli gatnawda hyzmat etmeýär” diýip, Azatlygyň Daşoguzdaky çeşmesi aýtdy.
Türkmenistanda galla, pagta hasylyny ýetişdirmek bilen bagly problemalar prezident tarapyndan bölekleýin boýun alynýar, emma tejribeli daýhanlaryň öňe sürýän düýpli reformalaryna derek käýinçler, resmileri täzelemek, komissiýa döretmek bilen çäklenilýär.
Mysal üçin, Berdimuhamedow geçen ýyl hem ýurduň ilatynyň sarp etjek bugdaýny ýetişdirmek bilen bagly problemalaryresmilere käýinç bermek, käbir welaýatlaryň we etraplaryňýolbaşçylaryny täzelemek bilen çözmäge çalyşdy.
Emma Azatlyk radiosy bilen anonim şertde gürleşýän oba hojalyk spesialistleri ýurduň oba hojalygyndaky problemanyň diňe welaýat ýa etrap häkimlerinde däldigini, eýsem sowet döwründen we öňki prezident S.Nyýazowyň ýurt dolandyran ýyllaryndan gelýän ýalňyş syýasat, daýhana ýer we erk berilmezligi, mejbury zähmetiň saklanyp galmagy bilen baglydygyny aýdýarlar.


text:
GUDUZLAMA (RABIÝES)
Guduzlama keseli adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Ol kesel barada maglumatlar gadymy hindi, müsür golýazmalarynda hem ýazylandyr.
Guduzlama – ýiti ýokançly kesel bolup, ol merkezi nerw ulgamyna zeper ýetme bilen häsiýetlendirilýär. Kesel döredýän wirusy, tebigatda käbir ýabany haýwanlar, ýarganatlar özünde saklaýarlar. Köplenç halatlarda keseli eýesiz itler, pişikler hem-de möjekler, tilkiler ýaýradýarlar.
Haýwanlaryň tüýküligi diňe bir kesel wagtynda däl-de, inkubasion döwürde hem (kesel ýokuşyp, birinji alamaty ýüze çykýança geçýän wagt) ýokançlydyr.
Adama bu kesel haýwanlaryň dişlemegi we wirusyň ýokuşmagy hetijesinde ýüze çykýar. Keseliň näsag adamdan adama ýokuşýan halatlary örän seýrekdir. Dişlenmeden soň, wirus nerw süýümleriniň ugry bilen merkezi nerw ulgamyna ýetýär we beýniniň zeperlenmegine (ensefalit) getirýändir. Beýnide diňe şu kesele mahsus bolan, “guduzlama düwünjikleri“ we onuň öýjüklerinde emele gelýän Negriniň öýjükleri döreýär.
Keseliň inkubasion döwri 10 günden 1 ýyla çenli uzalyp bilýär. Köplenç dişlemeden soň, kesel 12-99 günde ýüze çykýar. Haýwanyň bedende dişlän ýeriniň we ýaranyň çuňlygynyň ahmiýeti uludyr. Kelläniň, döşüň we elleriň çuň ýaralary köp halatlarda guduzlama keseline getirip biler.
Guduzlama keseliň geçişini 3 döwre bölýärler:
- Irki alamatlar döwri. Näsag howsalaly, keýpsiz, gorkuly bolýar, ukysy bozulýar. Käwagtlar sebäpsiz şadyýanlyk, soň tukatlyk bilen çalşyp bilýär. Dişlenen ýarada agyrylar, sanjamalar bolup biler. 1-3 günden soň kesel indiki döwre geçýär.
- Tolgunma döwri. Bu döwürde näsagda keseliň esasy alamatlary – suwdan gorkma häsiýeti ýüze çykýar. Suwuň guýulyan sesi, suwly gabyň görnüşi bokurdak myşsalaryň tutgaýyna getirip, ol dem alyş myşsalaryna ýaýraýar. Netijede, dem almanyň wagtlaýyn saklanmagy bolup geçip, soňundan ol göwräniň myşsalarynyň agyryly tutgaýyna geçmegi bilen çalyşýar. Näsag gysgadan, sojap dem alýar. Şuňa meňzeş agyryly tutgaýlar derä sowuk howa akymy düşende hem ýüze çykýar. Tutgaýlaryň dowamlylygy birnäçe sekunt bolsa hem, ol näsaga uly ezýet berip, gorky duýgusyny döredýer. Tutgaýlaryň arasynda näsag gaty derleýär, halsyz bolýar. Şu döwrüň dowamynda ol ýuwdynyp bilmeýär, agzyndan hemişe tüýkülik gelýär. Näsaglar gaty gaharjaň bolup, samraýarlar ýa-da gulagyna ses eşidilip, gözüne bir zat görünýän ýaly bolup biler. Näsagyň ujydyndan üznüksiz tohum suwuklygyň akmagy bolup geçýär. Göreçleri giňäp, gorky duýgusy güýjeýär. Suwdan we howadan gorkma alamatlary güýjäp, soňky tutgaýlar has agyryly we dowamly bolýar. Bedeniň gyzgyny galýar. 2-3 günden gyzgynyň ýokarlanmagy bilen tolgunma döwri ysmaz döwrüne geçýär.
- Ysmaz döwri. Bu döwürde suwdan we howadan gorkma alamatlary kem-kemden peselip, aýrylyp gidýär. Ýüzüň, eliň, aýagyň,göwräniň myşsalarynyň ysmaz ýagdaýy ýüze çykýar. Bu ýagdaý hem güýjäp, ýüregiň we dem alyş merkeziniň ysmazlygy netijesinde 15-20 sagatdan näsag aradan çykýar.
Guduzlama keseli hemişe ýokarda beýan edilýän ýagdaý ýaly geçmeýär. Köplenç kesel tolgunma döwründen başlap biler. Käwagtlar ysmaz döwri bolman hem bilýär. Köplenç ysmaz ýagdaýy dişlenen ýerden başlap biler.
Çagalarda guduzlama keseli dowamlylygyň gysgalygy bilen häsiýetlendirilýär. Çagalaryň 10%-i keseliň 1-nji gününde aradan çykýarlar. Keseliň bejergisi ýokdyr. Keseliň alamatlary ýüze çykandan soň, näsagy halas edip bolmaýar.
Näsagy asuda, garaňky otagda ýatyrmalydyr. Dişlenen ýarany sabynly suw bilen ýuwmalydyr. Ýarany himiki serişdeler bilen işlemek, oňa hirurgiki tikin goýmak maslahat berilmeýär. Lukmanlaryň gözegçiliginde, bejergiler tutgaýyň öňüni almaga, ýürek we dem alyş merkeziniň işini tijendirmäge gönükdirilen bolmalydyr.
Guduzlama keseliň öňüni almakda ýeke-täk, degerli çäre – bu öňüni alyş sanjymlary geçirmekdir.
Guduzlama garşy öňüni alyş sanjymlary, guduzlan ýa-da şoňa güman edilýän haýwanlar tarapyndan dişlenen hemme ýagdaýlarda geçirilýär. Keselli haýwanlaryň tüýküligi degen zatlar bilen ýaralanan adamlar hem şu topara girýändir.
Öňüni alyş sanjymlaryň geçiriliş tertibi we näsaglara gözegçilik aýratynlyklary Saglygy Goraýyş Ministrligiň Düzgünnamasynda beýan edilendir.
Dişlenen näsaglar rabiolog lukmanyň gözegçiliginde durýarlar. Dişlän haýwan (eger ol belli bolsa) 14 gün weterinar lukmanyň gözegçiliginde saklanýar.
Sanjym alynýan wagty alkogol içgileri kabul etmekden, beýleki öňüni alyş sanjymlary almakdan saklanmalydyr.
Aýratyn ýagdaýlarda, dişlenen adamlara bürmä garşy sanjym geçirmek rugsat berilýär.
Guduzlama garşy sanjym edilende birnäçe gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler:
- Sanjym edilen ýeriň gyzarmagy, gatamagy bolup biler. Ol alamatlar birnäçe günden geçýär.
- Şok ýagdaýyň ýüze çykmagy – sanjymdan birnäçe minut soň, ýüzüň gyzarmagy, çişmegi, kelle agyry, baş aýlanma, huşdan gitme ýüze çykýar. Bu ýagdaý 5 minuda çenli dowam edip biler. Sanjym alynýan döwürde näsag ýygy-ýygydan lukmanyň gözegçiligini geçmelidir.
Aşakdaky ýagdaýlarda sanjym alýan, dişlenen adam keselhana ýerleşdirilmelidir:
- Bedeniň köp ýerinden dişlenen, oba ýaşaýjysy;
- Sanjymy gaýtadan alýanlar;
- Göwreliler;
- Nerw ulgamynyň kesellerinden we allergiki täsirlerden ejir çekýänler;
- Soňky iki aýyň içinde başga öňüni alyş sanjymlary alan adamlar.
Guduzlama keseline garşy işi medisina we weterinar gulluklary bilelikde alyp barmalydyrlar.
Weterinar gullugyň işi, haýwanlaryň sanyny kadalaşdyrmaga, kesel haýwanlary ýok etmäge, öýde saklanýan haýwanlara öňüni alyş sanjymlary geçjirmäge gönükdirilen bolmalydyr.
http://www.saglyk.info/makalalar/keseller-barada-maglumatlar/infeksiyon/45-guduzlama.html
//
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


text:
Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň rus edebiýaty institutynyň (Puşkin öýi) saýtynda “Rus edebiýaty” žurnalynyň 1958–2017-nji ýyllar aralygynda çykan arhiw sanlarynyň ählisi elýeterli edildi. Žurnallar “pdf” formatynda goýlup, ähli isleg bildirýänlere okamak hem-de göçürmek üçin mümkinçilik döredildi. Munuň üçin saýta bellige alynmagyň zerurlygy ýok. “Rus edebiýaty” žurnaly ýurtda ilkinji we ýeke-täk döwürleýin neşir bolup, onuň ösüşiniň ähli tapgyry rus edebiýatynyň taryhyna bagyşlanýar. Onuň ilkinji sany 1958-nji ýylyň baharynda neşir edilýär. Oňa köptaraply bilimi bolan, zehinli awtorlary hyzmatdaşlyk etmäge çekmegi başaran W.G. Bazanow ýolbaşçylyk edýär.
1968-nji ýyldan başlap, 20 ýyllap bu žurnalyň redaktory W.W. Timofeýew bolýar. 1988-nji ýyldan hem bu işi ýurtda rus nusgawy edebiýaty boýunça tanymal hünärmen N.N. Skatow dowam etdirýär. Okyjylar üçin žurnalyň sahypalarynda halk döredijiligi, gadymy rus hem-de XVIII asyryň edebiýaty, nusgawy edebi mirasy we täze döwrüň edebiýaty bilen baglanyşykly birnäçe makalalar ýerleşdirildi. Esaslandyrylan gününden bäri žurnalyň sahypalarynda ýurduň edebiýatyny öwrenmekde özboluşly ensiklopediýa bolup hyzmat eden 6 müňden gowrak iş çap edilipdir. Ýüzlerçe alymlar özleriniň dürli mowzuklardaky ylmy işleri bilen žurnalyň taryhynda öçmejek yz galdyrypdyrlar.
Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň rus edebiýaty institutynyň (Puşkin öýi) saýtynda “Rus edebiýaty” žurnalynyň 1958–2017-nji ýyllar aralygynda çykan arhiw sanlarynyň ählisi elýeterli edildi. Žurnallar “pdf” formatynda goýlup, ähli isleg bildirýänlere okamak hem-de göçürmek üçin mümkinçilik döredildi. Munuň üçin saýta bellige alynmagyň zerurlygy ýok. “Rus edebiýaty” žurnaly ýurtda ilkinji we ýeke-täk döwürleýin neşir bolup, onuň ösüşiniň ähli tapgyry rus edebiýatynyň taryhyna bagyşlanýar. Onuň ilkinji sany 1958-nji ýylyň baharynda neşir edilýär. Oňa köptaraply bilimi bolan, zehinli awtorlary hyzmatdaşlyk etmäge çekmegi başaran W.G. Bazanow ýolbaşçylyk edýär.


text:
Ilatyň erkin duran pul serişdelerini bank ulgamyna çekmek ugrundaky çäreler
Hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda milli puluň hümmetini durnukly derejede saklamak, töleg ulgamyny dünýäniň ösen döwletleriniň derejesinde guramak, ilatyň erkin pul serişdelerini bank ulgamyna möhletli we möhletsiz goýum görnüşinde çekmek babatynda anyk çäreler durmuşa geçirilýär. Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň bank ulgamy üçin zerur hukuk şertlerini we kepilliklerini döredýär, netijeli ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny geçirýär, pul dolanyşygyny guraýar, hasaplaşyk-töleg ulgamynyň netijeli işlemegini üpjün edýär, bank kadalaşdyrmasyny we bank gözegçiligini guraýar, bahalaryň durnuklylygyny saklamaga gönükdirilen çäreleri amala aşyrýar.
Hormatly Prezidentimiziň atalyk aladalary bilen ýurdumyzyň her bir raýatyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda dürli çäreler durmuşa geçirilýär. Býujetden maliýeleşdirilýän edara-karhanalaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň zähmet haklarynyň, pensiýalarynyň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberi yzygiderli ýokarlandyrylýar. Zähmet haklary, pensiýa we döwlet kömek pullary, talyp we diňleýji haklary raýatlaryň bank kart hasaplaryna öz wagtynda bökdençsiz geçirilip gelinýär.
“Müşderiniň islegi ähli zatdan öňde” ýörelgesi bank ulgamyny üstünlige eltýän ýoldur. Ösüşe okgunly banklar müşderileriň dürli isleglerini anyklamak we olary kanagatlandyrmak üçin kämil tehnologiýalary ornaşdyrmaga borçludyr.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň raýatlary karz edaralarynda hereket edýän birnäçe goýum hyzmatlarynyň amatly mümkinçiliklerinden peýdalanýarlar. Dürli ýaş toparlaryna degişli bolan, nagt we nagt däl görnüşinde çekilýän goýumlara mysal hökmünde Türkmenistanyň “Halkbank” DTB-niň “Bagtyýar nesiller”, TDDYIB-niň “Kämillik sowgady”, “Senagat” PTB-niň “Çagalara niýetlenilen maksatly goýum”, “Ene-atalar hakynda alada” Türkmenistanyň “Türkmenistan” DTB-niň “Talyp goýumy”, Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” DTB-niň “Ruhubelent nesiller goýumy”, Türkmen-türk PTB-niň “Maşgala süýşürintgileri” atly goýumlaryny görkezmek bolar. Ýurdumyzyň ähli karz edaralary tarapyndan raýatlaryň “Altyn Asyr” bank kart hasaplaryndaky galyndy pul serişdelerine ýyllyk 5% möçberinde göterim tölenýändigini hem bellemek gerek. Bu öz gezeginde ilatyň goşmaça girdeji çeşmelerini emele getirmäge mümkinçilik döredýär.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň ähli karz edaralarynda ýyllyk 5%-6% girdejisi bolan “Goýum bank karty” atly täze goýum hyzmaty girizildi. Raýatlara bu hyzmaty ýurduň islendik bankynda açmak, goýum bank kartlaryna islendik möçberde nagt puly goýmak, töleg amala aşyrmak, kartdan nagt puly almak, bankomatlardan we internet ulgamy arkaly goýumdaky puluň we toplanan göterimiň möçberini bilmek mümkinçiligi döredilen.
Ilatyň erkin pul serişdelerini karz edaralaryna möhletli goýum görnüşinde çekmek hem-de goýumlaryň goraglylygyny hukuk taýdan üpjün etmek boýunça 2016-njy ýylyň 15-nji oktýabrynda „Fiziki şahslaryň goýumlarynyň hökmany kepilligi hakyndaˮ Türkmenistanyň kanunynyň kabul edilmegi geçirilýän işleriň aýdyň subutnamasydyr. Bu Kanun fiziki şahslaryň Türkmenistanyň banklaryndaky goýumlarynyň kepilliginiň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny, banklaryň goýumlaryň hökmany kepillendiriliş ulgamyna gatnaşmagyny kesgitleýär, goýumçylaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyna hem-de ilatyň tygşytlanan pullarynyň çekilmeginiň höweslendirilmegine we bank ulgamyna bolan ynamynyň berkidilmegine gönükdirilendir.
Umuman amatly we çalt hyzmat etmäge gönükdirilen dünýäniň öňdebaryjy innowasion tehnologiýalarynyň, kämil bank hyzmatlarynyň bu ulgama yzygiderli ornaşdyrylmagy ilatyň ösen talaplaryny kanagatlandyrmaga, olaryň ynamyny has-da ýokarlandyrmaga mynasyp goşant goşar.
TMB-niň Ylmy-önümçilik geňeşi


text:
Ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň maksatnamasy ýerine ýetirilýär
2018-nji ýylyň 6-njy iýunynda Tagtabazar etrabynda häzirki zaman suw arassalaýjy desgalar toplumynyň açylyş dabarasy boldy, desgany “Aby-Köwser” hojalyk jemgyýeti bina etdi. Bir gije-gündizlik kuwwaty 15 müň kubmetr agyz suwuny arassalamaga deň bolan toplum ýerli ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün eder.
Suw serişdelerini tygşytlaýjy häzirki zaman tehnologiýalarynyň giňden ornaşdyrylmagynyň hasabyna suwdan rejeli peýdalanylmagyny üpjün etmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän “Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň baş maksatnamasynyň” möhüm ugry bolup durýar, munuň özi ozaly bilen ekologiýa abadançylygynyň saklanylmagy bilen baglanyşyklydyr.
Ilaty arassa agyz suwy bilen bökdençsiz üpjün etmek meseleleri Türkmenistanda döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň derejesine çykaryldy, ol halkyň durmuşynyň hiliniň ýokarlandyrylmagynyň, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan üstünlikli ösdürmegiň möhüm şertleriniň biri bolup durýar, bularyň ählisi iri taslamalaryň birnäçesiniň – suwy arassalamak boýunça kärhanalaryň, suw howdanlarynyň we beýleki desgalaryň gurluşygynda iş ýüzünde amala aşyrylýar.
Desganyň umumy meýdany 3,2 gektara deňdir. “Ýaşlyk” we “Marçak” ýerasty suw ýataklaryndan suw açyk görnüşli ýörite howuzlara akdyrylýar, olaryň her biriniň göwrümi 3 müň kub metre barabardyr. Agyz suwy sarp edijilere eltilmeginden ozal arassalaýşyň ähli tapgyrlarynda kärhananyň himiýa we baktereologiýa barlaghanalarynda içgin barlagdan geçiriler we düzümi seljeriler. Suw arassalaýjy toplumda täze iş orunlarynyň 40-synyň döredilendigini hem bellemek gerek.
Tehnologiýa talaplaryna laýyklykda, suw birnäçe gezek arassalanylar, süzgüçlerden geçiriler hem-de zyýansyzlandyrylar. Ähli işler kompýuter ulgamy arkaly dolandyrylar. Toplum Çehiýanyň we Türkiýäniň belli önüm öndürijileriniň häzirki zaman sorujy enjamlarynyň onlarçasy, süzgüçler hem-de beýleki enjamlar bilen üpjün edildi.
Desga 60 müň adamdan gowrak ilatly Tagtabazar etrabynyň ilatyny ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün eder. Taslamada göz öňünde tutulyşy ýaly, suw arassalaýjy desgalaryň gurluşygy bilen bir wagtda, ilatly ýerlere täze suw geçirijiler hem çekildi.
Şol gün täze gurluşygyň çäginde baýramçylyk ýagdaýy höküm sürdi. Ähli ölçegler boýunça halkara ülňülere laýyk gelýän suw arassalaýjy desga ulanmaga berilmegine taýýar edildi. Onuň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, ýerli häkimiýet edaralarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular, ýaşlar, köp sanly ýerli ýaşaýjylar gatnaşdylar. Döredijilik toparlary aýdym-sazly çykyşlary bilen bu ýere ýygnananlary begendirdiler.
Suw arassalaýjy toplumyň işgärleri telekeçiligi höweslendirmek meselelerine yzygiderli üns berýändigi, oba ýaşaýjylary barada hemmetaraplaýyn aladasy, türkmen halkynyň mynasyp durmuşynyň üpjün edilmegine gönükdirilen durmuş syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylýandygy üçin döwlet Baştutanymyza çuňňur hoşallyk bildirdiler.
Bularyň ählisi suw serişdelerinden netijeli peýdalanmak babatynda Türkmenistanyň ýokary ylmy mümkinçilikleri bilen bilelikde bu ugurda geçirilýän işleriň netijeliligini we hilini täze derejä çykarmaga, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň sebitleriniň okgunly ösüşini üpjün etmäge kömek edýär.
Dabaranyň çäklerinde aýratyn tapawutlanan gurluşykçylara hormatly Prezidentimiziň adyndan sowgatlar gowşuryldy.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Paýtagtymyzyň „Ýyldyz“ myhmanhanasynda suw serişdelerini utgaşdryp dolandyrmak ýörelgesine bagyşlanan Merkezi Aziýa Sebit ekologiýa merkeziniň seminary geçirildi. Çäre AHEHG-a ýurdumyzyň başlyklyk etmegi we suw ulgamynda ýerli dolandyryjylar düzüminiň mümkinçiligini ýokarlandyrmak jähtinden gurnaldy.
Duşuşyga işi ykdysadyýetiň tebigy serişdeleri ulanmak bilen baglanşykly döwlet edaralarynyň wekilleri, dürli ekologiýa taslamalarynyň, TTGJ we „Tebigy kuwwat“, tebigaty goramak jemgyýetçilik guramalarynyň hünärmenleri, AHEHG-niň DÖDT-y, BMG-niň ÖM-ny, GIZ ýaly tebigy serişdeleri goramak we olardan rejeli peýdalanmak boýunça Türkmenistanyň hyzmatdaşlary bolan halkara guramalarynyň wekilleri, Mejlisiň deputatlary, Oba we suw hojalygy, Maliýe we ykdysadyýet ministrlikleriniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky milli komitetiniň hünärmenleri, şeýle hem Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymlary gatnaşdylar.
Ylmy-amaly seminar suwdan peýdalanmak ulgamynda işleýän ýerli hünärmenleri derýalary basseýn usulynda dolandyrmagyň halkara usuly we sebit tejribesi bilen tanyşdyrmak maksady bilen gurnaldy.
Çeşme: Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi
Habarlar
MASEM-niň guran seminary derýalary basseýn usulynda dolandyrmagyň sebit tejribesine bagyşlandy
Paýtagtymyzyň „Ýyldyz“ myhmanhanasynda suw serişdelerini utgaşdryp dolandyrmak ýörelgesine bagyşlanan Merkezi Aziýa Sebit ekologiýa merkeziniň seminary geçirildi. Çäre AHEHG-a ýurdumyzyň başlyklyk etmegi we suw ulgamynda ýerli dolandyryjylar düzüminiň mümkinçiligini ýokarlandyrmak jähtinden gurnaldy.


text:
Hindistanyň Ilçisi milli Liderimize ilçihananyň işine beren goldawy üçin hoşallyk bildirdi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda diplomatik işini tamamlaýan Hindistan Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Nagendra Prasady kabul etdi.
Ilçi wagt tapyp kabul edendigi üçin döwlet Baştutanymyza çuňňur hoşallygyny bildirip, Hindistanyň Türkmenistanyň Baştutanynyň ýöredýän parahatçylyk söýüjilik we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyny hemmetaraplaýyn goldaýandygyny aýtdy. Bu syýasat türkmen Lideriniň sebitde hem-de dünýäde parahatçylygyň, durnuklylygyň we abadançylygyň esaslaryny hemmetaraplaýyn berkitmegiň bähbidine öňe sürýän möhüm halkara başlangyçlaryny ilerletmekde esasy şert bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow soňky ýyllarda ýola goýlan netijeli döwletara gatnaşyklaryny berktmekde ilçiniň şahsy goşandyna ýokary baha berdi. Iki ýurduň bähbidine doly kybap gelýän şol gatnaşyklaryň halklary dostluk, ynanyşmak we hoşniýetli goňşuçylyk däpleri bilen baglanyşdyrýar.
Duşuşygyň çäklerinde döwlet Baştutanymyz we diplomat ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň dürli meseleleri boýunça pikir alyşdylar. Halkara we sebit syýasatynyň esasy ugurlary boýunça iki ýurduň garaýyşlarynyň ýakyndygy ýa-da gabat gelmegi, olaryň däbe öwrülen söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmegi maksat edinmegi şol hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürmäge gös-göni hyzmat edýär.
Bellenilişi ýaly, soňky ýyllarda türkmen-hindi hyzmatdaşlygy özara bähbitlere kybap gelýän täze derejä çykdy. Munuň şeýledigine iri möçberli bilelikdäki taslamalary amala aşyrmakda gazanylan uly üstünlikler hem-de möhüm ylalaşyklar aýdyň şaýatlyk edýär. Şol taslamalaryň hatarynda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygy aýratyn orun eýeleýär. Türkmen Lideriniň başyny başlan TOPH taslamasynyň durmuşa geçirilmegi sebitiň ýurtlarynyň ykdysady taýdan ösmegine, tutuş dünýäde parahatçylygyň, howpsuzlygyň hem-de durnukly ösüşiň bähbidine has ýakyn we netijeli gatnaşyklara kuwwatly itergi berer.
Taryhy we medeni kökleriň umumylygyna esaslanýan gatnaşyklaryň ynamly häsiýeti ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň täze ugurlaryny ýola goýmaga mümkinçilik berýär. Türkmen we hindi halklarynyň taryhy-medeni mirasyny öwrenmek maksady bilen ynsanperwer ulgamda alyşmalary has-da işjeňleşdirmegiň möhümdigi bellenildi. Şeýle hem ylym-bilim, häzirki zaman maglumat tehnologiýalary ulgamlarynda hyzmatdaşlygyň uly geljeginiň bardygy nygtaldy.
Dostlukly ýurduň ilçisi döwlet Baştutanymyza geçen döwrüň içinde Hindistanyň ilçihanasynyň işine beren goldawy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Türkmenistany hemişe aýratyn mähir bilen ýatlajakdygyny, bu ýerde türkmen halkynyň abadançylygynyň hem-de rowaçlygynyň bähbidine milli Liderimiziň başyny başlan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň beýik özgertmeleriniň şaýady bolandygyny aýtdy.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we ilçi Nagendra Prasad däbe öwrülen türkmen-hindi gatnaşyklarynyň hoşniýetli erk-islege we özara mümkinçiliklere esaslanyp, ähli ugurlarda netijeli hyzmatdaşlygyň giňeldiljekdigine, dostlukly halklaryň we döwletleriň ikisiniň hem bähbidine mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Hydyr Amangeldi-Gurruk guýy
Ýaşy kyrkdan geçip ugran Myrat köçäň gyrasynda aşyk oýnaýan oglanlary maşynyndanam düşmän, synlap duranyny özem duýanokdy. Ol oglanlaryň biri kenegini dogrulap atyp bilse, hamala özi atan ýaly begenip, emelsizrägi pys geçirse-de, «Häh» diýip gynanýardy. Onuň bolup oturşy «Eý, menem oýnadaýyňda» diýip, maşynyndan düşüp baraýjaga meňzeýärdi. Ol oglanlaryň utýan aşyklaryny jübülerine salyşlaryny görüp: «Meň dagy ýörite aşyk torbam bolardy. Onda-da birem däl, ikisi bardy» diýip içinden pikir etdi. Soňam edil oglanlygyndaky ýaly: «Biziň ýanymyzda dagy bular öwrenje-laý» diýdi. Ahyram mugallymlar «Agtygyň aşykdan başga bilýän zady ýok, okuwyny okanok» diýip, onuň atasyna arz edipdiler. Atasy pahyram bir gün Myrada: «Hany oglum, getir aşyklaryňy. Getir, sanap göreli» diýipdi. Şol gün ataly-ogul aşyklary täze ýyl kän aşyk getirer ýaly melleklerinde, üzümleriň arasynda ekipdiler. Şeýdip, Myrat aşyk oýnamasyny goýupdy. Dogrusy, aşygy taşlanynyň sebäbi diňe bu-da däldi...


text:
2017-06-13
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
Türkmenistanda Halkara ylmy maslahat geçirilýär
12.06.2017
Türkmen paýtagtynda «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahat öz işine başlady. Ylymlar güni mynasybetli geçirilýän bu foruma türkmen alymlary bilen bir hatarda dünýäniň onlarça ýurtlaryndan mugallymlar, ýaş ylmy işgärler gatnaşýarlar.
Maslahatyň açylyş dabarasy milli Liderimiziň başlangyjy boýunça döredilen we ýurdumyzyň intellektual we ylmy-tehniki kuwwatyny artdyrmaga ýardam berýän Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde geçirildi.
Foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň maslahata gatnaşyjylara we ähli ylmy işgärlere iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler. Öz gutlagynda hormatly Prezidentimiz biziň esasy maksadymyz Türkmenistanyň dünýäniň syýasy, ykdysady, medeni, ylmy giňişlikdäki hem-de dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň hataryndaky ornuny pugtalandyrmakdan ybaratdyr diýip belledi. Şunda ylmyň ösüşini tizleşdirmekde, ýokary tehnologiýalaryň, innowasion tejribeleriň netijelerine daýanylýar.
Umumy mejlise Ýewropanyň we Aziýanyň belli ylmy merkezlerinden ylymlaryň doktorlary we professorlar: Andrea Walpersdorf (Grenobl uniwersiteti, Fransiýa), Hanno Şaumburg (Gamburg tehniki uniwersiteti, Germaniýa), Seong Min Hong, Gündogar Günbatar ylmy-barlag ykdysadyýet we jemgyýet institutynyň prezidenti, (Koreýa Respublikasy), Belarusyň Milli ylymlar akademiýasynyň Ylmy işgärleri taýýarlaýan institutynyň rektory Igor Gançerenok, Gruziýanyň Milli ylymlar akademiýasynyň prezidenti Georgiý Kwesitadze, akademik, Azerbaýjanyň Milli ylymlar akademiýasynyň wise-prezidenti Isa Akper ogly Gabibbeýli, Gazagystan Respublikasynyň Milli ylymlar akademiýasynyň akademigi Urişbaý Çomanow we beýlekiler gatnaşdylar.
Olar çykyşlarda bilim ulgamynyň dürli pudaklaryny ösdürmegiň möhüm ugurlaryna degip geçdiler, özleriniň ylmy-barlag işleriniň netijelerini paýlaşdylar, hyzmatdaşlyk etmegiň we bilelikde işlemegiň ýollarynda bolan garaýyşlaryny beýan etdiler. Çykyş edenler innowasion ykdysadyýetiň mazmunynyň ähli ykdysady işleriň we ýagdaýlaryň hil taýdan üznüksiz täzelenilmegine maýa goýmak bolup durýandygyny bellediler. Häzirki zaman dünýäsiniň düýpli ykdysady, jemgyýetçilik, syýasy we beýleki özgertmeleriň tapgyryna gadam goýandygy nygtaldy. Ählumumylyk we ýakynlaşmak ýagdaýlary täze anyk hakykaty döredip, alymlaryň, ýokary okuw mekdepleriň mugallymlarynyň hem-de ýokary tehnologiýaly, ylmy önümçilikleriň hünärmenleriniň degişli hünär ussatlyklarynyň ýokary hilini göz öňünde tutýan milli intellektual howpsuzlyk ýaly düşünje aýratyn ähmiýete eýe bolýar.
Çykyş edenleriň biri şu ýylyň fewral aýynda resmi taýdan wezipä girişmek dabarasynda türkmen Lideriniň aýdan: «Bilimli nesil kuwwatly Watan» diýen sözüni mysal getirdi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan işlenip taýýarlanylan döwlet gurluşynyň konsepsiýasynda, milli ösüş maksatnamalarynda çuňňur nazary bilimlere hem-de netijeli tehnologiýalarda birleşen giňişleýin amaly tejribä esaslanýan ykdysadyýeti ösdürmegiň innowasion ýoluna esasy orun berilýär. Bu tehnologiýalary biz «ýokary» diýip, olarda diňe bir iň täze sanly ulgamlaryň we öňdebaryjy inenerçilik çözgütleriniň ulanylandygy üçin däl, eýsem-de, ilkinji nobatda, önümçilikde, jemgyýetçilik durmuşynda we ýaşaýyşda, adam gatnaşygynda olaryň ýokary anyk netije berýändigini göz öňünde tutup atlandyrýarys.
Mejlisde edilen ylmy çykyşlar energetikadan başlap, ekologiýa çenli ykdysadyýetiň dürli pudaklaryny ösdürmegiň nazary we amaly meselelerini gurşap aldy. Mysal üçin, ukrain işläp taýýarlaýjylaryň topary «hereket edýän turbageçirijiler arkaly» gysylan tebigy gazy deňiz bilen ibermegiň usulyny görkezdi. Onuň aýratynlygy gämide ýerleşdirilen adaty ölçegli gaz geçiriji turbalardan bolan modullardan ybaratdyr. Mikroorganizmleriň hereketine esaslanan innowasion biotehnologiýalary döretmekde gruziýaly alymlaryň tejribesi, çöl çägesini fotoelektrik energiýasynyň çeşmesine öwürmek we «ýaşyl» ulag ýoluny döretmek boýunça ýapon taslamasy görkezildi. Gazagystandan bolan ylmy-barlagçylar ösümlik goşundylary bilen baýlaşdyrylan däp bolan turşadylan süýt önümlerini taýýarlamagyň täze tehnologik usullary barada gürrüň berdiler, nemes hünärmenleri bolsa gün bilen işleýän enjamlaryň Orta Aziýanyň şertlerinde netijeli ulanylyşyna degişli dürli görnüşlere seljerme berdiler.
Daşary ýurtly alymlar täze tehnologiýalary işläp taýýarlamak ulgamynda türkmen kärdeşleri bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmäge, bilelikdäki taslamalara, synag nusgalaryny soňra önümçilige ornaşdyrmak üçin olaryň synama barlaglaryna gatnaşmaga taýýardyklaryny beýan etdiler. Şu gün halkara ylmy maslahatynyň umumy mejlisiniň barşynda türkmen alymlarynyň uly toparyna lukmançylyk, ykdysady, himiýa, tehniki, oba hojalyk, taryh, filologiýa, pedagogika, sungaty öwreniş ylymlarynyň doktorlyk we kandidatlyk derejeleriniň diplomlary dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.
Maslahata gatnaşyjylar Ylymlar gününe bagyşlanyp geçirilýän çärelere ýaş türkmen alymlarynyň ylmy bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna hem-de sungat ussatlarynyň baýramçylyk konsertine gatnaşmaga mümkinçilik aldylar.
Ertir, maslahatyň jemleýji gününde oňa gatnaşyjylar bölümler boýunça mejlisi dowam etdirerler. Halkara nebit we gaz uniwersitetinde «Täze senagat innowasion tehnologiýalary» atly bölüm mejlisi geçiriler. Daşary ýurtly myhmanlar öz ýurtlarynyň milli senagatlaryny döwrebaplaşdyrmagyň tejribesini beýan ederler, türkmen hünärmenleri bolsa halkara wekillerini iň täze işläp taýýarlamalar bilen tanyşdyrarlar, olar häzirki wagtda ýurdumyzyň nebit we gazhimiýa, elektroenergetika, gurluşyk serişdeleri senagaty pudaklaryna, uglewodorod serişdelerini, mineral serişdeleri we beýleki tebigy baýlyklary gazyp almak we gaýtadan işlemek ulgamyna işjeň ornaşdyrylýar.
Bu mejlisiň gün tertibine şeýle hem nanokompozit serişdeleri döretmegiň usullary, suw arassalamagyň tärleri, gazyň çykarylyşyny artdyrmak, peýdaly tebigy baýlyklaryň ýataklaryny gözlemek, seýsmiki howpsuzlyga gözegçilik etmek meseleleri geçiriler. Beýik Britaniýanyň we Türkmenistanyň alymlarynyň Köpetdag babatda bilelikde geçiren meýdan barlaglarynyň ilkinji netijeleriniň, kosmos geodeziýa ulgamynda öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak, ulag-logistika ulgamyny, şäher hojalygyny dolandyrmak we beýlekiler boýunça iş tejribeleriniň tanyşdyrylyşy geçiriler.
Tehnologiýalar merkezinde ekologiýa we biotehnologiýa meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar. Bu pikir alyşmalara howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleler, oba hojalyk ylmynyň we oba hojalyk pudagynyň maldarçylygyň, guşçulygyň we ekerançylygyň, strategiki ähmiýetli ekinleriň seçgiçiliginiň, weterinariýanyň we zootehnikanyň, şeýle hem gen ineneriýasynyň, suw serişdelerinden rejeli peýdalanmagyň, galyndylary gaýtadan işlemegiň wezipeleri, topragyň hasyllylygyny ýokarlandyrmagyň hem-de ýerleriň şorlaşmagyna garşy göreşiň usullary boýunça meseleler hem goşular.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda «Ykdysady ösüş, halkara hyzmatdaşlyk we hukuk» ady bilen mejlis geçiriler. Bu ýerde salgyt we maýa goýum syýasaty, öňüni alyş diplomatiýasy, söwda gatnaşyklaryny ösdürmek, iri düzümleýin taslamalary durmuşa geçirmek, syýahatçylyk pudagynda täze ykdysady çemeleşmeler, erkin ykdysady zolaklary döretmek, maglumat tehnologiýalarynyň orny we beýlekiler boýunça meselelere garalar.
«Lukmançylyk we derman ösdürmek» bölüminiň mejlisi Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetinde guralar. Bu mejlisiň dowamynda oňa gatnaşyjylar kardiologiýa ulgamynda, mikrohirurgiýada, stomatologiýada, oftalmologiýada şikesleri bejermekde, onkologiýada operasiýalary geçirmegiň täze usullary, nanotehnologiýa, derman önümçiliginde, şeýle hem anyklaýyş enjamlary toplumlarynda täze gazanylanlary ara alyp maslahatlaşarlar.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde alymlar ynsanperwerlik ylymlaryň ösüşini öz içine alýan meseleler boýunça çykyş ederler. Bu ýerde bilim beriş syýahatçylygy, ýokary netijeli sportda we bedenterbiýe-sagaldyş hereketinde innowasiýa tehnologiýalary, etnoekologiýa däp-dessurlary, kompýuter lingwistikasy ýaly gyzykly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Şeýle hem alymlar taryhy we arheologiýa barlaglarynyň jemleri, pedagogika, sungaty, sazy, edebiýaty öwreniş ylymlarynda geçirilen işler boýunça çykyşlary hödürlärler.
Şeýle hem maslahata gatnaşyjylaryň paýtagtymyzyň ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlar düzümi hem-de talyplary, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň alymlary bilen duşuşyklary, Aşgabadyň ajaýyp künjeklerine baryp görmegi öz içine alýan medeni maksatnama göz öňünde tutulýar.
Daşary ýurtly myhmanlar şeýle hem TYA-nyň Tehnologiýalar merkeziniň işi, onda alnyp barylýan ylmy barlaglar bilen tanyşmaga mümkinçilik aldylar, bu ýerde geçirilýän barlaglaryň netijeleri dürli forumlarda we maslahatlarda yzygiderli ýagdaýda beýan edilýär. Tehnologiýalar merkeziniň ylmy işgärleri Türkmenistanyň tebigy serişdelerini toplumlaýyn gaýtadan işlemegiň innowasiýa tehnologiýalarynyň üstünde barlaglary geçirýärler, dünýewi ylymlar, mikrobiologiýa, bioekologiýa, şeýle hem himiýa, botanika we beýleki ulgamlarda amaly barlaglary geçirýärler.
Alymlar diňe bir barlaghanalarda däl-de, tebigat goraghanalarynda, goralýan çäklerde zähmet çekmek bilen, gymmatly, seýrek duş gelýän ösümlikleriň görnüşlerini, ýurdumyzyň «ýaşyl» genofonduny goramak maksady bilen, miweli ekinleriň ýabany görnüşlerini, bejeriş häsiýetli we dermanlyk otlary hem-de beýleki ösümlikleri öwrenýärler.
Türkmen alymlarynyň dikeldilýän energiýa çeşmelerini, ozaly bilen bolsa gün energiýasyny peýdalanmak boýunça tejribe-synag taslamalary daşary ýurtly hünärmenlerde uly gyzyklanma döredýär. Şol taslamalaryň birnäçesi ýakynda açylan «Astana EKSPO 2017» halkara sergisinde görkezilýär we biziň ýurdumyzyň sergi merkezine gelýänleriň köpsanlysynda içgin gyzyklanma döredýär.
Bular ýurdumyzyň alymlarynyň alyp barýan işleriniň diňe käbir ugurlaryny görkezýär. Häzirki wagtda durnukly ösüş we islendik döwletiň hemmetaraplaýyn abadançylygy ylma esaslanýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar we innowasiýalar ulgamynda ýurdumyzyň strategiki mümkinçiliklerini ýokarlandyrmagyň ýoluny görýär. Milli Liderimiziň bu çagyryşyna türkmen milli ylmy mynasyp jogap bermäge çalyşmak bilen, halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklaryna innowasiýa tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak, düýpli we amaly ylmy barlaglary geçirmek, öňdebaryjy dünýä tejribesini özleşdirmek boýunça möhüm wezipeleri üstünlikli çözýär, muňa şu gezekki «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahat hem ýardam berer.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
ABŞ-nyň saglyk we adam hyzmatlary sekretary Tom Praýs (Price) 29-njy sentýabrda, işe dahylly syýahatlarda kommersiýa uçarlaryny ulanmagyň deregine gymmatbaha hususy uçarlary ulanmakda gaýtadan tankyt edilenden soň, işden çekildi.
Onuň işden çekilmegi öz uçar tölegleriniň diňe az bölegini salgyt töleýjilere gaýtaryp berjegini aýdan gününiň ertesine gabat geldi.
Şeýle-de ol maý aýyndan bäri hususy uçarda eden 26 syýahaty üçin ötünç sorady, bu syýahatlar salgyt töleýjilere 400 müň dollara düşdi.
Hökümet resmileri, eger milli howpsuzlyk meselesi bilen bagly bolmasa, işe degişli syýahatlar üçin kommersiýa uçarlaryny ulanmaly.
Praýsyň syýahatlary boýunça geçirilen derňewler onuň hususy uçarlarda eden saparlarynyň 1 million dollardan gowrak serişdä düşendigini, munuň üstesine onuň daşary ýurtlara harby uçarlarda eden saparlarynyň hem goşulmalydygyny görkezýär.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Maýk Pompeo Phenýanda Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaraglaryndan saplanmagynyň wagtyny kesgitlemek boýunça geçirilen iki günlük gepleşikleriň “netijeli” bolandygyny aýtdy.
Pompeo Demirgazyk Koreýanyň ýokary derejeli resmisi Kim Ýong Çol bilen “gowy ynanyşmak ýagdaýynda” geçirilen gepleşikleriň käbir ugurlarda “örän uly öňegidişlik” döredendigini belledi.
"Meniň pikirimçe, biz öz ara alyp maslahatlaşan meselelerimiziň her bir elementinde progres gazandyk” diýip, döwlet sekretary Tokiýo tarap uçanda aýtdy.
Ýöne ol “entek başga ugurlarda hem edilmeli işleriň köpdügini” belledi we ol işleriň aglaba böleginiň, iki tarapyň aýratynlykdaky meseleleri çözmegi üçin, işçi toparlar tarapyndan amala aşyrylmalydygyny nygtady.
Pompeo Demirgazyk Koreýanyň resmileriniň 12-nji iýulda ýa şol töwerekde Demirgazyk bilen Günorta Koreýanyň arasyndaky serhetde Pentagon topary bilen duşuşyp, Koreýa urşy döwründe öldürilen amerikan esgerleriniň galyndylaryny olaryň watanyna gowşurmagy maslahatlaşjagyny hem sözüne goşdy.


text:
Daşary ýurt metbugatyna syn
Daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Türkiýe bilen bagly habarlar giň beýan tapýa
Eýranyň IRNA habarlar gullugy: “Erdogan: Türkiýe S-400 raketa ulgamlaryny Russiýadan alar” söz başyly habarynda, Türkiýäniň Prezidenti Erdoganyň şertnama gol çekileninden we etap tamamlananyndan soğ Türkiýäniň S-400 raketa goranyş ulgamlaryny Russiýadan aljakdygyny aýdandygyny habar berýär. Habarlar gullugy Gazagystan saparyndan gaýdyp gelýärkä metbugat işgärleriniň soraglaryna jogap beren Erdoganyň Russiýadan S-400 ulgamlarynyň alynmagy bilen baglanşykly ilkinji pullaryň geçirilendigini belläp: “S-400 raketa goranyş ulgamlarynyň satuwy we berilmegi babatynda ylalaşyk gazanyldy we ilkinji pullar iberildi” diýendigini beýan edýär. Habarda Erdoganyň: “Bu şertnamadaky nobatdaky etap Russiýanyň Türkiýä berjek kredit bilen baglanşyklydyr. Hem men hem Russiýanyň Prezidenti Putin bu ylalaşygyň durmuşa geçirilmeginde tutanýerlidiris” diýendigi bellenýär.
Azerbaýjanyň Trend habarlar gullugy: “Türkiýäniň ÝB baradaky beýanaty” söz başyly habarynda, ÝB ministri Ömer Çeligiň Britaniýanyň paýtagty Londonda eden çykyşynda aşa toparlaryň iň köp isleýän zadynyň musulman, dünýewi, demokratik bir hukuk döwlete eýe bolan Türkiýe bilen ÝB-niň arasyndaky gatnaşyklaryň gopmagydygyny aýdandygyny okyjy köpçüliginiň dykgatyna ýetirýär. Habarda Ömer Çeligiň: “ÝB Geňeşiniň Baş sekretary bilen geçiren gepleşigimiz netijeli geçdi. ÝB bilen gepleşiklerimizi dowam etdireris. Onuň ýoly bolsa ÝB-niň gepleşiklerdäki ukybydyr” diýendigi ýazylýar.
ABŞ-nyň Turkish American Web saýty: “THÝ-dan Maýama goşmaça uçar gatnawy” söz başyly habarynda, ABŞ-da täsirli bolan Irma tupany sebäpli Türk howa ýollarynyň goşmaça uçar gatnawyny ýerine ýetirjekdigini mälim edýär. Habarlar saýty THÝ tarapyndan berilen beýanata görä ady agzalan tupan sebäpli şu gün Maýamiden Stambula bir sany goşmaça uçar gatnawynyň ýerine ýetiriljekdigini belleýär.
Russiýanyň Sputnik habarlar gullugy: “Gazprom we Botaş Türk Akymyny Ýewropa ýetirmek üçin bilelikde iş alyp barar” söz başyly habarynda, Gazprom we Botaş kärhanalarynyň Türk Akymy tebigy gaz geçiriji turbanyň Ýewropa ýetiriljek bölüminiň gurluşygy üçin umumy kärhana gurjakdygyny habar berýär. Habarlar gullugy Gazprom tarapyndan berilen beýanatda: “Bilelikdäki kärhana Russiýanyň we Türkiýäniň arasynda gol çekilen hökümetara şertnamanyň çäginde Türk Akymynyň Türkiýäniň territoriýasyndaky böleginiň gurluşygyny ýerine ýetirmek üçin döredilýär” diýilendigi nygtalýar.


text:
Mälik şa
Gysgaça maglumat[üýtget | edit source]
Höküm sürdi 1072-1092
Özünden öň: Alp Arslan
Özünden soň: Mahmyt I Seljukly
Çagalary: 1. Berkýaryk
6. Dawut
7. Mahi-Mülk
8. Sitara
9. Jöwher hatyn
Ýurdy: Seljukly hökümdarlygy
Kakasy: Alp Arslan
Doguldy: 16. 08. 1055.
Öldi: 19. 11. 1092. (37 ýaş) Bagdat
Depin edildi: Yspyhan
Lakamy: Muizeddin (gysga), Jelaluddöwle, Abul-fatyh.
Dini ady: Hasan Türkmen
Dakylan ady: Mälik şa
Doly ady: Alp Arslan bin Çagry bin Mikaýyl bin Seljuk bin Dükak[1]. Soltan Jelaluddöwle Weddin Muizzuddin Abulfatyh Mälikşa Seljukly döwletiniň hökümdarydyr (1072-1092) Hökümdarlyk eden döwründe Beýik Seljukly döwleti özüniň iň gülläp ösen döwri we sethetleriniň giňän döwri bolupdyr[2]. Seljukly türkmen döwletiniň serhedi Abadolydan Araplar deňzine, Kawkaziýadan Hindistan serhetlerine çenli uzandy (10. 000.000 km²). Mälikşadan soňra Seljuklylar öňki güýçli döwürlerini getirip bilmediler. Onuň döwründe astrolog Omar Haýýam we lukman Abu Aly Ibn Sina hem-de Nyzamylmülk dagylar syýasat ugurlaryna berk ýapyşypdyrlar[3] Mälikşa 1055-nji ýylyň 16-njy Awgustynda dynç güni doguldy. Çagalygy Yspyhan we onuň ýakynlarynda geçdi. Kakasy Alp Arslan onda gaýratly, garadangaýtmaz alamatlary görüp onuň bilen aýratyn gyzyklandy. Mälik şa uzyn boýly, biraz tokkarak we ak tenli, bugdaý reňk adam bolupdyr. Mälikşa kakasy bilen birlikde entek çaga wagtlary Gürjüstana (Gruziýa) bolan ýörüşlere gatnaşdy. Şol ýyllar Garahanlylar hanynyň gyzy Türkan hatyn bilen öýlendi. Alp Arslan 1066-njy ýylda Mälikşany tagt mirasdüşeri edip belledi we «Ykda» hökmünde Yspyhan şäherini oňa berdi. 1071-nji ýylda kakasy Alp Arslan bilen Siriýa ýörüşe çykdy. Kakasy Wizantiýa imperatory Roman Diýogeniň Anadolydaky hereketlerini durdurmak üçin demirgazyk günbatara tarap hereket etdi we Malazgirt söweşinde ýeňiş gazandy. Mälik şa bu wagtlar Siriýadaky Halap galasynda galdy. 1072-nji ýylda ýene kakasy Garahanlylara garşy ýörüşe çykanda ondan galmady. Kakasy şol ýörüşlerinde Garahanly gala serkerdesi Ýusup Horezmi tarapyndan şehit bolupdy. Mälikşa Seljukly goşunlarynyň başyna geçdi we soltan bolandygyny yglan etdi. Çagry begiň ogly bolan, ýagny agasy Kawurt beg Mälikşanyň soltanlyga dalaş etmegini kabul etmedi. Mälikşa ýanynda wezir Nyzamylmülk bilen birlikde günbatar Eýranyň içine goşun çekip ýörüş etdi. Kawurt beg bolsa goşuny bilen 1073-nji ýylyň 17-nji Aprelinde Eýranda ýerleşen Eraka (Karaç) süsňäp girdi. Bu söweşde käbir Türkmen esgerleri Kawurt begiň tarapyna geçdi. Şol sebäpden Mälik şa we onuň goşuny asgyn geldi. Kawurt beg tussag edildi we iki oglunyň gözlerini kör etdiler. Şondan şoň Seljukly döwletindäki emrler Mälik şa tarapyndan buýrulyp soltan hökmünde tanalyp başlandy. 1074-nji ýylda Bagdatda täze Abbasy halyfy Mälik şanyň soltan bolandygyny yglan etdi.
Hökümdarlygy[üýtget | edit source]
Mälikşa 1072-nji ýylda soltan bolanyndan soňra wezirlik wezipesini Nyzamylmülke berdi. Mälikşanyň hökümdarlyk eden wagtlary Beýik Seljukly döwletiniň iň parlak döwri bolupdyr. Tagta geçeninde jigsi tagty we patyşalygy eýelemek üçin uruş yglan etdi. Mälik şa onuň gozgalaňyny basyp ýatyrdy. Pursatdan peýdalanan Gaznaly we Garahanly türkmen döwletleri birleşip Mälik şanyň garşysyna aýaga galdylar. Mälikşa bu ikisiniň hem üstünden ýeňiş gazandy. Garahanly türkmen döwleti bu ýeňlişden soňra iki bölege bölündi. Gündogar Garahanlylary Garahytaýlylar, Günbatar Garahanly türkmen döwletini bolsa Horezmşalary türkmen döwleti ýykdy[4]. Mälikşa tagta çykanyndan soňra Gaznalylar we Garahanlylar Seljukly türkmen döwletine ýene çozdylar. 1073-nji ýylda Gaznalylar Soltany Ybraýym Alp Arslanyň ölümini pursat bilip Hindiguş daglarynyň demirgazygyndaky Horasan topraklaryny eýeledi. Mälikşa herkete geçip bir çozuşy bilen bu topraklary ýene yzyna aldy. 20 ýaşlarynda Gaznalylar soltany Ybraýym han bilen Mälikşanyň arasynda parahatçylyk gazandy. Serhetler üýtgemedi we birek-biregiň üstüne çozmaly däl edildi[4]. Şondan soňra Mälikşa beýleki goňşy döwletlere garşy syýasy planlary düzdi. Seljukly döwletine täze topraklary goşmak maksady bilen tejribeli söweşçileri ýetişdirdi. Kakasy Alp Arslanyň alyp ýetişip bilmedik Mawerannahra iki sapar öz şahsy esgerleri bilen ýörüşe çykdy. 1073-1073-nji ýyllarda günbatar Garahanlylara tarap herekete geçdi. Olaryň özlerini bolsa Amyderýanyň sag kenaryndan gysyp çykardy we Termez şäherini zabt edip aldy[4]. 1089-njy ýyldaky ýörüşinde Mälik şa Samarkanty eýeledi we ol ýeriniň häkimi Türkan hatynyň ýegeni Ahmet han Kezri tussag etdirýär. Soňra Ýedisuwa (häzirki Gazagystandaky «Jetişu» ýa-da orsça Semireçýe) tarap bardy we Kaşgary dolandyrýan Gündogar Garahanlylar döwletiniň hökümdary Ebu Aly el-Hasan Mälikşaha boýun boldy[5]. 1086-1087-nji ýyllarda Arabystanda Lahsada ýerleşen Karmatylaryň üstüne uly goşun iberdi. Kawkaziýada Mälikşa Gürjüstana tarap üç sapar ýörüş etdi. Soňra 1078-1079-njy we 1086-njy ýylda gazanylan ýeňişlerde Mälik şa özüniň başarnygyny görkezdi. Agyr ýörüşlerden soňra Genjede hyzmata duran Emir Fazyl III Gürjüleriň karoly we onuň etrabyndakylar Seljukly türkmen döwletiniň häkimýetini kabul etdiler. Günorta-gündogar Anadola tarap Diýarbekre täze göçüp gelen Merwany Kürtleri bu ýerlerden göçürmek üçin 1087-nji ýylda weziri Ibni Jahiriň taýynlan plany amala aşyrlyp başlandy. Bu ýerdäkileri Mosul we Halap galalarynyň aralygyndaky «Ukeýle» göçürdi. 1086-1087-nji ýyllarda gyş aýyndaky ýörüşlerde Urfa, Halap, Antakýa we Lazkiýe galalary eýelenip Seljuklylar Ortaýer deňzine çykdylar[4] Mälikşanyň döwründe Seljuk serkerdeleri Palestinany we Ýemeni hem eýelediler. Mälikşanyň baştutanlygyndaky Seljuk türkmenleriniň akymy dowam edýärdi. Seljuklar ökde söweşiji atarman, çaparman esgerlerdi. Goşunda «Gulam» ady berilen aýratyn ýeňil ýaraglandyrylan urşujylar we hakyna tutma esgerler hem bar eken. Mälikşanyň 46 müň suwarysy bilen hereket edýär eken. Bu esgerlere serkerdelik edýän ökde emirler hem bardy. Mälikşanyň emirleriniň käbirleri:
1. Emir Sawtekin (ö. 1084)
2. Emir Bozan (ö.1094)
3. Emir Porsuk (ö. 1099)
4. Emir Aksungur (ö. 1094)
5. Emir Goharaýyn (ö. 1100)
6. Kumak (...-....)
Mälikşa günbatara tarap gönükdiren syýasatyny Türkmen emirleriniň kömegi bilen amala aşyrypdy. Mälikşa Emir Artygy ilki bilen Palestina we Atsyza garşy söweşe ugratdy. Soňra gündogar Arabystandaky Karmatylara garşy söweşde goşun serkerdesi edip ugratdy. Ýene bir Türkmen asylly bolan Emir Ahmedi Gürjüstana tarap ýollan goşunyna serkerde edip belläpdi. Ýemene ugradan goşunynyň başynda hem Türkmen Emiri Çabak atly adam bolupdyr. Bu serkerdeler Göçüp gelen türkmenlere garaşsyz ýerleri taýynlapdyrlar. Harran we Diýarbekr obalaryna Türkmenler göçüp bardylar. Emma Mälikşa bilen Türkmenleriň arasy sowaşypdyr diýlip hasap edilýär. Sebäbi 1073-nji ýylyň 17-nji aprelinde agasy Kawurt beg bilen başlanan «Karaç söweşinde» Türkmen emirleri Mälikşanyň goşunyny terk edip gidýärler. Mälikşa bolsa Eýrandaky Jebel topraklaryndaky Türkmenleri zorluk bilen göç etdiripdir. Şol tutaryk hem ýaňky aýdanymyza mysal bolup biler.
Mirasy[üýtget | edit source]
Mälikşa döwründe Beýik Seljukly türkmen döwletiniň serhetleri Orta ýer deňiz we Mermer deňzinden Kaşgara, Kawkaziýadan Ýemene çenli uzalypdyr. Mälikşa köplenç Yspyhan şäherinde dynç alypdyr. Şol sebäpli Yspyhan Mälikşanyň döwründe Beýik Seljukly döwletiniň paýtagty bolupdyr. Şahsy we döwlet hazynasy bilen goşunynyň intek ulanmadyk ýaraglary Yspyhandan 8 km günortasyndaky Soffa dagdaky gala Dezküh (ýada Sahdez) de saklanýar. Soltan Mälik şa ömrüniň ahyrlarynda döwletiň merkezini Bagdat etmeklik kararyna gelipdi. Şol sebäpden 1092-nji ýylda ol ýerde aramgähler saldyrypdyr. Mälikşanyň ýurdunyň her taraplary bir standart görnüşde dolandyrylýardy. Emir Sawtekin Genje şäherine, Emir Atsyz Horezm şäherine, Emir Goheraýyn Bagdada, Emir Ýagy-Basan Antakýa, Emir Aksungur Halap şäherine, Emir Bozan Urfa, Emir Çökermiş bolsa Musul dolandyryjysy eken. Hökümdarlykdaky galan ýerlere bolsa Seljukly maşgalasynda terbiýe alan häkimler ýetişdirilýärdi. Olaryň käbirine bolsa «Mälik一 patyşa» diýlip atlandyrylýardy. Walwaleý (Gunduz) welaýatyna agasy Osman bin Çagry, Toharystana jigsi Aýazy (ö.1073), soňra ogly Tekiş bin Aýaz (ö. 1084), soň onuň ogly Ahmet bin Tekiş Hyrada jigsi Böribars, Kermana (gozgalaň başladan agasy Kawurt begiň ogullary) giýewleri Soltanşa we Turanşa, Azerbeýjana giýewsi Ysmaýyl bin Ýakudy bin Çagry we Siriýada jigsi Tutuş häkim hökmünde taýynlanypdyr. Mälikşa aw-awlamany gowy görýär eken. Syýahat edip aýlanmaklyk onuň göwnüni açypdyr. Mälikşa alymlary we bilim adamlaryny gorardy. Gazaly, Mahmyt Kaşgarly, Omar Haýýam we Ibn Sina ýaly alym şahyrlara kömek ederdi. Bagdatda soltan Mälikşa mesjidini bina etdirdi. Yspyhanda bir rasathana, kä ýerlerde kerwensaraýlar, köpriler, ymarat, gala, mesjit medreseler bina etdiripdir. Emma Mälikşanyň gurduran binalarynyň hiç biri biziň günlerimize çenli gelip ýetmändir. Yspyhan we Nyşapurda onuň adyna gurulan binalaryň proýekt kitaplary tapyldy. 1074-nji ýylda Omar Haýýam Mälik şa üçin Jelaly ýyl hasabyny (kalendar) döretdi. Bu ýyl hasaby Yspyhandaky obserwatoriýada saklanypdyr[6]. Söwda-satykdan alynan bergileriň käbirlerini aýyrtdy. Ermeni Patriginiň islegi bilen haçparazlary, monastyrlary we ruhanylary bergiden azat etdi. Haç ýollarynda guýulary gazdyrdy we bu ýollaryň howpsuzlygyny ýola goýdy.
Ölümi[üýtget | edit source]
Bir şyga çeşmesine görä Mälikşa Yslam içinde aýrylan mezhepleriň sebäbini we hakykysyny ykrar etmek üçin, Bagdatdaky Nyzamyýe Medresesinde 10 sany takwa ylymly-bilimli dini adamlary ýygnak etdiripdir[7] Soltan Mälikşanyň öziniň baştutanlygynda we bitarap bolup Nyzamylmülkiň gatnaşmagynda Nyzamylmülkiň mollasy bolan Mukatil bin Atiýýe bilen birlikde bu konferensiýa 3 güne çekdi. Japary alymlary Mälikşanyň bütin soraglaryna Gurhany Kerimden we Hadysy şeriflerden delil getirendiklerini görüp, haýran galypdyr we şu wagta çenli düşünjesiniň ýalňyş bolandygyny görüp Şyga mezhebine geçendigini konferensiýada aýdypdyr[8]. Soňra Nyzamylmülk we käbir mejlisdäki adamlar hem Japary mezhebine geçipdirler[9]. Şol günden soňra käbir Sünni alymlar Soltan Mälikşany we weziri Nyzamylmülki yzarlap başlaýarlar. Şol yzarlamalar sebäpli hijri 485-nji ýylyň Remezan aýynyň 12-sine (1092-nji ýylyň oktýabry) Nyzamylmülki we yz ýanyndan Soltan Mälikşany 37 ýaşynda öldürtdiler[10]. Käbir çeşmelerde bolsa olaryň bu mesele bilen asla baglanyşykly däldigini we Mälikşanyň hem syrkawlykdan ölendigini aýdypdyr. Käbir çeşmeler Nyzamylmülki Hasan Sabbahyň emrindäki Haşhaşylar tarapyndan öldürilendigini ýazypdyrlar[11]. Öz döwründe ýazylan möhüm senelerde we taryhçylaryň eserlerinde näme üçin we nähili ölendigi hakynda gapma-garşylykly maglumatlar bar[12]. Taryhçy Ebul Feda Soltan Mälikşanyň 1092-1093-nji ýylda (hijri 485) Bagdatda aw şikar wagtyndan soň syrkawlap ölendigini ýazypdyr. Möhüm seneleri ýazyjy, taryhçy Hamdullah Mustewfi Kazwini «Taryhy Guzide» atly eserinde Mälikşanyň 1092-nji ýylyň Noýabrynda (Hijri. 585. Şowwal) 38 ýaşynda Bagdatda ölendigini ýazypdyr. Ermeni möhüm wakalary ýazyjy, taryhçy Wardana görä 1092-nji ýylda «Ýaraşmagy gowy görýän soltan öz aýaly tarapyndan zäherlenip öldürildi we kakasy Alp Arslanyň ýanynda Merw şäherinde depin edilendigini» ýazypdyr. Möhüm wakalary yzarlan Kyrak Ganjaketsiň ýazan Ermeni taryhy eserinde Mälikşanyň 20 ýyl höküm sürendigini, Ermeniler üçin gowy şertleri döredendigini, soňra bolsa aýaly tarapyndan zäherlenip öldürilendigini ýazypdyr. Urfaly Matia atly Hristiýan taryhçysy bolsa Mälikşanyň 1092-nji ýylyň fewral aýynyň 25-ine ýa 27-sine Bagdatdaky aýaly Samarkant soltanynyň gyzy tarapyndan zäherlenip öldürilendigini we kakasy Alp Arslanyň ýanynda Marandda depin edilendigini ýazypdyr[12].
Rowaýat[üýtget | edit source]
Soltan Mälik şanyň nusgalyk häsiýetleriniň biri hem şu ýagdaýdyr: «Dogany Tekeş Horasanda özüne garşy aýaga galansoň, ony ýatyrmak üçin gidende, Aly ibn Musa Ryzanyň Tusdaky gümmezine baryp zyýarat etdi. Gümmezden çykansoň Nyzamylmülkden: 一Näme diýip dileg etdiň一diýip sorady. Ol hem: 一Allanyň seni ýeňiji etmegi üçin dileg etdim一 diýdi. Soltan Mälik şa bolsa: 一Men beýle dileg etmedim. «Eý, Allam! Haýsymyz musulmanlar üçin haýyrly bolsak, ony ýeňiji et!» diýip dileg etdim 一diýdi.
Rowaýat edilmegine görä, bir daýhan aglap, soltan Mälik şanyň ýanyna geldi, ondan kömek isledi. Ol: 一Birnäçe dirhemim bardy, oňa-da garpyz aldym. Başga pulum ýokdy. Üç sany türk menden ol garpyzy güýç bilen aldy一diýdi. Soltan hem oňa: 一Otur一diýdi. Soň bolsa bir hyzmatkäre: «Meniň garpyz iýesim gelýär (wagt öýlän mahalydy)» diýdi we esgerlerden garpyz getirmegini sorady. Hyzmatkär hem gidip bir garpyz getirdi. Soltan garpyzy kimden alan bolsa, şol adamy-da getirmegini isledi. Soltan garpyzy kimden alan bolsa, şol adamy-da getirmegini isledi. Ýaňky adam gelensoň, soltan ol esgerden: 一Bu garpyzy nireden aldyň? - diýip sorady. Esger hem: 一Gullarym getirdi一diýdi. Soltan onuň gullarynyň ýanyna getirilmegini emr etdi. Esger hem gidip olaryň gaçmalydyklaryny aýtdy, soň bolsa «Olary tapmadym» diýdi. Soltan daýhana garap: «Sen şu gulumy al, äkit. Men garpyza derek saňa muny bagyş etdim. Senden garpyzy alanlary hem tapyp getir. Eger ony goýberäýseň, walla, onda kelläňi alaryn» diýdi. Daýhan ol guly alyp gitdi. Gul ýolda oňa üç ýüz dinar berip, ondan azat boldy. Daýhan şoň soltanyň ýanyna gelip: «Ony üç ýüz dinara azat etdim» diýdi. Soltan ondan 一Sen muňa razymy? 一diýip sorady. Ol hem: 一Hawa 一diýdi. Soltan hem: 一Onda razy bol diýdi.
Başga bir rowaýatda aýdylşyna görä, soltanyň emirlerinden biri Hyratda Abdyrahman atly bir alymyň öýüne myhman bolupdyr. Bu emir serhoş ýagdaýda bir gün soltana: 一Abdyrahman şerap içýär, butlara çokunýar, haramy halal hasaplaýar一diýdi. Ýöne soltan ynanmady. Ertesi gün ol emir serhoşlykdan açyldy. Soltan gylyjyny eline alyp, ol emire: 一Abdyrahman barada maňa hakykaty aýt, ýogsam öldürerin一diýdi. Emir hem soltandan aman diledi. Soltan hem oňa aman berdi. Onda emir: 一Abdyrahmanyň gowy öýi we owadan aýaly bardy. Seniň ony öldürmegiňi isledim, şeýdip hem men onuň öýüni we aýalyny almak isledim一diýdi. Soltan hem ol emiri ýanyndan kowdy. Abdyrahman barada aýdylanlara ynanmandygy üçin, Alla şükür etdi we köp möçberde sadaka paýlady[13].
Çeşme[üýtget | edit source]
1. ^ Fazlulla Reşideddin (2010). "Üçünji Patyşa Soltan Jelaludöwle wed-din Mälikşa Ebul Feth bin Alp Arslan Muhammet bin Dawudyň Zikri" (Türkçe). ISBN 978-975-8839-76-6.
2. ^ Tettweti, Abdurreşid (1875). Fehrengi Reşidi.
3. ^ Mahmud, Ahmed bin (1977) (Türkçe). Selçukname.
4. ^ a b c d Bosworth, Clifford E. “Malik-Shāh" ed. M. Th. Houtsma we başgalar. (1936) Encyclopaedia of Islam C.3, s. 272-74.(iňlisçe) çeşme ýalňyşy: Güýji ýiten
5. ^ Boşworth, 1968, s.. 92-93
6. ^ S. Aýdyň. (1960) The Observatory in Islam, Ankara:Türk Tarih Kurumu, s.161-166
7. 8. 9. 10. ^ Mukatil bin Atiýýe - "Bagdat alynlarynyň konferensiýasy" kitaby, B. 2-Konferensiýanyň başlangyjy, S. 16., B. 12.S.94-95., B. 12. S. 96. (türkçe)
11 ^ Larousseniň uly Ensiklopediýasy.
12. ^ a b Cawley, Charles, (2008-07) West Asia & North Africa, Chapter 5. Iran and Iraq. Seljukid Sultanat,Foundation for Medieval Genealogy TURKS.htm#_Toc179089990 (iňlisçe)
13. ^ Yzzeddin ibn Esir. Kämil taryh. Arap dilinden terjime eden we çapa taýýarlan: Rahman Ilmämmedow. Aşgabat «Miras» 2005. sah 91-92.


text: Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherinde geçirilen sport we söweş sambosy boýunça Aziýa çempionatyna gatnaşan türgenlerimize Aziýanyň çempiony diýen belent atlaryň berilmegi türkmen halkyny diýseň begendirdi. Geliň, bu halkara ýaryşda üstünlikli çykyş edip, baýrakly orunlara mynasyp bolan ýeňijilerimiziň ýürek buýsanjyny diňläliň. Muhammet KÖSSEKOW, Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, altyn medalyň eýesi: -Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherinde geçirilen Aziýa çempionatyna 68 kilogramm agramda gatnaşyp, altyn medala, şeýle-de Aziýanyň çempiony diýen ada mynasyp boldum. Bu çempionatda Özbegistandan, Gazagystandan we Gyrgyz Respublikasyndan gelen türgenler bilen bäsleşdim. Ýaryş diýseň çekeleşikli geçdi. Bu halkara ýaryşa dünýäniň 29 döwletinden gelen ezber türgenler gatnaşdylar. Ýaryşyň dowamynda biz olar bilen pikir alyşdyk. Olaryň biziň ýurdumyzda geçirilen sambo we söweş sambosy boýunça Aziýa çempionatyna gatnaşandyklaryny şeýle-de türkmen halkynyň myhmansöýerligi hakynda aýtmaklary meni has-da buýsandyrdy. Ýene bir buýsandyran zatlaryň biri, bu halkara ýaryşa öz jigim Kössek Kössekow ham gatnaşyp, kümüş medala mynasyp boldy. Biziň bu ýeňşimiz maşgalamyzy diýseň begendirdi. 2014-nji ýylda Özbegistanda geçirilen Aziýa çempionatynda bürünç medala, 2015-nji ýylda Germaniýa döwletinde geçirilen halkara ýaryşda altyn medala mynasyp boldum. Geçen ýyl ýurdumyzda geçirilen sport we söweş sambosy boýunça Aziýa çempionatynda hem altyn medal gazandym. Nesip bolsa, sanlyja aýdan ýurdumyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna öz gujur-gaýratymy gaýgyrman taýýarlanaryn. Türkmen türgenlerine şular ýaly halkara ýaryşlara gatnaşmak bagtyny eçilen Hormatly Prezidentimize çäksiz sagbolsun aýdýarys! Solmaz BOZAGANOWA, Aşgabat gurluşyk orta hünär okuw mekdebiniň talyby, kümüş medalyň eýesi: -Men ilkinji gezek daşary ýurtda geçirilen halkara ýaryşa gatnaşyp, kümüş medala mynasyp boldum. Bu ýeňşim sporta bolan söýgimi has-da artdyrdy. Hormat münberine münen pursadym gözlerimden begençli ýaşlarym syryganyny hem duýmandyryn. Şol wagt ýaryşa gaýtmazymdan öň ejemiň maňa: “Gyzym, ýeňiş gazanmak üçin ilki bilen özüňe ynam bolmaly” diýen sözleri gulagymda ýaňlandy. Özüňe ynamyň bolsa, ýeňşiň mydama seňki boljakdygyna göz ýetirdim. Boýnuma medal dakanlarynda diýseň tolgundym. Geljekde şeýle halkara ýaryşlara gatnaşyp, ýurdumyzyň sport abraýyna öz goşandymy goşaryn. Gazanan ýeňşim ýurdumyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda üstünlikli çykyş etmäge ruhy itergi berýär. Meni bu halkara ýaryşa taýýarlan Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Nurýagdy Mämmedowdyr. Biz – türgenlere şeýle iri ýaryşlara gatnaşmaga uly mümkinçilikleri döredip berýän Gahryman Arkadagymyza köp sagbolsun aýdýarys!


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Un amerikan prezidenti Donald Trampy “akyldan azaşan” diýip atlandyryp, ol Demirgazyk Koreýany “bütinleý” dargatmak bilen haýbat atanlygy üçin, “agyr baha” tölär diýdi.
Kim muny täze sanksiýalar boýunça Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan soňky tagallalara we Trampyň 19-nji sentýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasynda eden çykyşynyň jogabynda aýtdy.
21-nji sentýabrda Tramp Phenýan bilen iş salyşaýn şahsyýetleri we kompaniýalary nyşana almak bilen Demirgazyk Koreýa baradaky sanksiýalaryň giňeldilmegi hakda bir permana gol çekdi.
Ol žurnalistlere dürli guramalaryň Demirgazyk Koreýanyň režimini maliýe taýdan goldamagy kabul ederliksiz diýdi.
Trampyň aýtmagyna görä, bu perman Phenýanyň atom ýaraglaryny öndürmek ugrunda edýän tagallalaryny maliýeleşdirýän girdejini peselder.
Demirgazyk Koreýa Kimiň ýolbaşçylygynda onlarça raketa atdy. Phenýan kontinentara ballistik ýadro raketalary bilen Birleşen Ştatlary nyşana almak başarnygyny ýokarlandyrmak üçin, özüniň ýarag programmasyny giňeldýär.
22-nji sentýabrda Kim Tramp “aýtjak sözlerini saýlanynda sypaýylygy öwrenmeli, dünýäniň öňünde söz sözläninde, sözlerini kime gönükdirýändigi hakda oýlanmaly” diýdi.
“Men Birleşen Ştatlarda ýokary serkerdelik hukugyna eýe bolan adama öz çykyşynda [Demirgazyk Koreýany] doly dargatmaga çagyryş edenligi üçin, agyr baha tölederin” diýip, Kim aýtdy.
Günorta Koreýanyň mediasy soňra Demirgazyk Koreýanyň ýokary derejeli bir diplomatynyň öz ýurdunyň Ýuwaş okeanynda ýa onuň depesinde wodorod bombasyny synag etmeginiň mümkindigini aýdandygyny habar berdi.
Tramp 19-njy sentýabrda BMG-niň Baş assambleýasynda eden çykyşynda Kime “raketa adam” diýip salgylanyp, bu gurama agza döwletleri Demirgazyk Koreýadan abanýan howplaryň garşynda has berk liniýany yzarlamaga çagyrdy.
Günorta Koreýanyň prezidenti Moon Jae-in hem 21-nji sentýabrda Demirgazyk Koreýanyň ýadro krizisine “durnukly usul” bilen çemeleşmegi teklip etdi.
Moon Baş assambleýada Phenýany gepleşik stolunyň başyna getirmek üçin sanksiýalaryň zerurdygyny aýtsa-da, Seoulyň Demirgazyk Koreýanyň çökmegini islemeýändigini belledi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaraglary we ballistik raketa programmalary sebäpli onuň garşysyna birnäçe gezek sanksiýa girizdi.
18-nji sentýabrda Phenýan sanksiýalaryň artdyrylmagynyň we edilýän basyşlaryň özüniň ýadro programmasyny çaltlandyrmagyna getirjekdigini duýdurdy.
Tramp täze sanksiýalary yglan edeninde Hytaýyň merkezi bankynyň Demirgazyk Koreýa bilen söwda işlerini togtatmak boýunça beýleki banklara buýruk berendigini aýtdy. Bu çäre ýük we söwda ulgamlaryny-da öz içine alýar.
Trampyň aýtmagyna görä, ol ABŞ-yň Gazna departamentine Demirgazyk Koreýa bilen baglanyşykly söwda işlerinde transaksiýalary amala aşyrýan daşary ýurt banklaryny hem jezalandyrmaga ygtyýar beripdir.


text:
Siriýanyň Idlib welaýatyndaky hüjümlerde 14 adam ýogaldy
Siriýanyň Idlib welaýatyndaky käbir obalara guralan howa hüjümlerinde ýene-de 14 adam ýogaldy
Idlib welaýatynyň Graždan goranyş gullugynyň müdüri Mutafa Haj Ýusuf: “Rus uçarlarynyň Han Es Sübüle guran howa hüjümlerinde 9 adam ýogaldy, azyndan 10 adam ýaralandy” diýdi.
Asuda ilatyň ýaşaýan ýerlerine guralýan howa hüjümleriň dowam edýändigini aýdan Haj Ýusuf: “Rus uçarlarynyň Idlibde ýerleşýän Kefer Battih we Serje obalaryna guran howa hüjümlerinde bolsa 2-si zenan, 1-i çaga bolmak bilen jemi 5 adam ýogaldy” diýip mälim etdi.
Ýaralan adamlaryň golaýdaky saglygy goraýyş merkezlerine iberilendigini aýdan Haj Ýusuf Erihadaky Graždan goranyş merkeziniň hem hüjümlerde zeper ýetip, hyzmat bermegini bes edendigini belledi.
Alynan maglumata görä Idlibde soňky 1 aýda guralan hüjümlerde azyndan 110 adam ýogaldy.


text:
ABŞ-da prokurorlar Nýu-Ýorkda ýük furgon ulagy bilen sekiz adamy öldürmekde güman edilýän özbek migrantyna terrorçylyk aýyplamalaryny bildirip, onuň “Yslam döwleti” ekstremist toparyndan ruhlanandygyny aýtdylar.
1-nji noýabrda prokurorlar Manhattanyň suduna Saýfulla Saipowyň hassahanadaky otagyna YD-yň baýdagyny asmagy haýyş edendigini we onuň “öz eden etmişinden hoşaldygyny” aýdandygyny ýetirdiler.
Saipow maýyplar üçin niýetlenen arabada el-aýagy zynjyrly sorag edildi. Kazyýetiň oňa ölüm jezasyny bermegi mümkin.
1-nji noýabrda giç agşam Birleşen Ştatlaryň prezidenti Donald Tramp öz Twitter hasabynda Saipowyň ölüm jezasyna mynasypdygyny aýtdy. Prezident “Nýu-Ýork terrorçysy hoşal... Ol 8 adamy öldürdi we 12 adamy agyr ýaralady. Ölüm jezasyny bermeli!” diýip ýazdy.
Prokurorlar Saipow hassahanada sorag edilende, özüniň kanuny hukuklaryndan ýüz öwrendigini we hüjümi aç-açan boýun alandygyny mälim etdiler.
Bu aralykda, Federal derňew býurosy, ýagny FBI gozgalan iş bilen bagly gözlenýän 32 ýaşly beýleki bir özbek raýaty Muhammadzoir Kadirowy tapandygyny habar berdi.
Kazyýet proseduralarynyň dowamynda öz hukuklary bilen tanyşdyrylýan wagtynda Saipow gaýta-gaýta kellesini kakdy. Saipowa rus dilini bilýän terjimeçi arkaly aýdylýan zatlar düşündirilýär.
Oňa kazyýetiň bellän adwokaty Dewid Patton Saipowyň özüni “örän agyryly duýýandygyny” we onuň Birleşen Ştatlaryň türmesinden muzdsuz tussaglykda saklanýan wagtynda garnyna alan ok ýarasyny bejermek üçin lukmançylyk kömeginiň berilmegine dowam edilmegini haýyş etdi.
“Gozgalan işe berilýän üns bilen bir hatarda, hemmeler kazyýet prosedurasynyň doly berjaý edilmegine üns berer diýip umyt edýärin” diýip, adwokat belledi. “Men size söz berýärin, kazyýet prosedurasynyň dowamynda jenap Saipowa çemeleşigimiz ol barada däl-de, biz barada örän köp pikir berer” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Saipowa 31-nji oktýabrda Bütindünýä söwda merkeziniň öňki “Twin Towers” binasynyň ýerleşen ýerindäki tigir ýodasynda öý gurluşyk dükanyndan kireýine alan ýük ulagyny tigirli we pyýada ötegçileriň üstüne sürüp sekiz adamy öldürmekde we on iki adamy ýaralamakda günä bildirilýär. Şeýle-de, oňa terrorçy topara material ýardam bermekde aýyplama bildirilýär.
Prokurorlar onuň el telefonlarynyň birinde 90 sany wideo bilen 3 müň 800 sany suratyň bardygyny we olaryň köpüsiniň YD bilen bagly propaganda materiallardygyny, şol sanda şekillerde YD tarapyndan kellesi kesilýän, atylýan ýa-da üstünden taňk ýöredilýän tussaglaryň görkezilýändigini habar berdiler.
Suduň dokumentlerinde Saipowyň “Halloween” gününi ýörite saýlap alandygy, sebäbi onuň şol güni köçe adamly bolar diýip pikir edendigi, netijede has köp adamy öldürmäge niýetlenendigi aýdylýar.
Suduň kagyzlarynda FBI-yň agenti Ember Taýri (Amber Tyree) Saipowyň ulagda sowuk ýarag bilen arap we iňlis dillerinde dini mazmunly bellik goýup gidendigini aýdýar.
Hassahanda sorag edilende Saipow özüniň el telefonynda tomaşa eden “Yslam döwletiniň” wideolary arkaly ruhlanandygyny, hüjümi mundan bir ýyl ozal meýilleşdirip başlandygyny we hüjümde ýük ulagyny ulanmagy mundan iki aý ozal kararlaşdyrandygyny aýdypdyr.
FBI-yň işgäri Taýri soňky hepdelerde Saipowyň internetden Nýu-Ýorkda “Halloween-iň” nirede geçiriljekdigi barada maglumat gözländigini, şeýle-de onuň nireden ýük ulagyny alyp boljakdygy hakynda internet arkaly gyzyklanandygyny aýtdy.
Saipow hüjüme öňünden taýýarlyk görmek üçin 22-nji oktýabrda ýük ulagyny kireýine alypdyr. Ol Bruklin köprüsinde has köp pyýada baryp urmak üçin ilkibaşda aşaky Manhattanyň ugrundaky tigir ýodasynda ulag sürmegi meýilleşdiripdir diýip, Taýri aýtdy.
Saipow hüjümiň dowamynda YD-yň baýdagyny ulagdan asmagy göz öňünde tutupdyr, ýöne soňra muny goýbolsun edipdir, sebäbi ol ünsi çekmek islemändir diýip, häkimiýetler aýdýarlar.
Nýu-Ýork polisiýasynyň aňtaw boýunça gullukçysy Jon Miller Saipowyň YD-yň Günbatarda hüjümi nädip amala aşyrmalydygy dogrusynda berýän görkezmelerini edil bolşy ýaly berjaý edene çalym edýändigini aýtdy.
Soňky ýyllarda YD-yň internet arkaly ýaýradýan maglumatlarynda öz adamlaryna ýaşaýan ýurtlarynda adamlary öldürmek üçin ulag, pyçak ýa-da el-ýüzdäki başga gurallary ulanmak tabşyrylýar.
2016-njy ýylyň ikinji ýarymyndan bäri şeýle gyrgynçylykly ulagly hüjümler Angliýada, Fransiýada, Şwesiýada, Ispaniýada we Germaniýada amala aşyryldy.
Saipowyň Nýu Jersi, Patersondaky goňşusy soňky üç hepdäniň dowamynda güman edilýäni we onuň iki dostuny meňzeş markaly kireýine alnan ulagda telim gezek görendigini aýtdy.
Miller Saipowyň hüjümden ozal derňew astynda bolmandygyny, ýöne onuň derňelýän adamlar bilen gatnaşyk saklandygyny mälim etdi.
Häkimiýetler Nýu-Ýork hüjüminde Saipowyň tigir ýodasynyň ugry bilen 1,5 km töweregi ýokary tizlikde ýük ulagyny sürendigini soňra mekdep awtobusyna baryp urandygyny aýdýarlar.
Ol ulagyndan böküp düşüp ikki elindäki ýasama ýaraglaryny galgadyp, arap dilinde “Hudaý beýikdir” diýip gygyrýan wagty garnyndan atylypdyr.
Hüjümde 5 argentinaly, 1 belgiýaly we iki amerikan wepat boldy diýip, häkimiýetler aýdýarlar. 12 adam ýaralanyp, hassahanadaky dokuz ýaralynyň ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlarda bu hüjüm gysga wagtyň içinde syýasylaşdyryldy. Prezident Donal Tramp Saipowyň ýurtdaky statusyna salgylanyp, immigrasiýany çäklendirjekdigini, hususan-da “green card” wiza lottereýa programmasyny ýatyrmak isleýändigini aýtdy. Saipow 2010-njy ýylda Birleşen Ştatlara agzalýan lotereýa programmasy arkaly gelipdi.
Şol lotereýa programmasy sebäpli sakally Saipow Birleşen Ştatlaryň hemişelik kanuny ýaşaýjysydyr. Bu programma 1990-njy ýylda Jorj H. W. Buşuň prezidentlik döwründe iki partiýanyň hem goldamagyndaky immigrasiýa kanuny hökmünde kabul edilipdi.
Tramp Kongresden muny ýatyrmagy talap edip, “Biz has berkräk, has paýhaslyrak we syýasy taýdan has az dürsüräk” bolmaly diýdi.
Tramp Saipowy “haýwan” häsiýetlendirip, onuň Birleşen Ştatlara başga-da adam getirendigini we giňişleýin maglumat bermezden onuň 23 adamyň arasynda habarlaşygy üpjün edendigini aýtdy. Şeýle-de prezident Saipowy hökmany suratda Birleşen Ştatlaryň Kubadaky Guantanamo harby türmesine ýollamagy göz öňünde tutjakdygyny aýtdy.
Ak tamyň metbugat wekili Sarah Sanders Saipowyň eden etmişi sebäpli Guantanamodaky beýleki tussaglar ýaly “duşman söweşiji” hökmünde kabul edilip bilinjekdigini aýtdy, ýöne beýle kanuny kesgitleme entek kabul edilmedi.
1-nji noýabrda Nýu-Ýorkuň ýolbaşçylary şäheriň hüjümden basylmajakdygyny, 5-nji noýabra meýilleşdirilen “Nýu-Ýork marafonynyň” bellenen tertipde ýöne has güýçlendirlen howpsuzlyk şertlerinde dowam etdiriljekdigini aýtdylar. Bu çärä 2 million tomaşaçynyň we 50 müň gatnaşyjynyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Saipowyň tanyşlary onuň Ohaýoda ýaşan döwründe ýük ulagy sürüjisi bolup işländigini, ýöne onuň golaýda aýaly we üç ýaş çagasy bilen Nýu Jersä göçüp gelip, Uberde sürüji bolup işe başlandygyny aýdýarlar.
Özbegistanly beýleki bir ýük ulagy sürüjisi Mirrahmat Muminow Saipowyň jedelleşmegi halan adamdygyny we soňky döwürde ýük ulagy sürüjisi bolmakdan ýadap “durmuşdan närazy” bolandygyny aýtdy.
Muminow “Onuň hemmeler bilen närazyçylykly jedelleşmek gylygy bardy” diýip, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy. Şeýle-de Muminow Saipowyň ilki Birleşen Ştatlara geleninde o diýen dindar bolmandygyny we onuň internetdäki YD wideolary arkaly radikallaşan bolmagynyň ahmaldygyny gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň özbek howpsuzlyk gulluklaryndaky bir çeşmesi Saipowyň ejesiniň, kakasynyň we 17 ýaşly gyz jigisiniň 1-nji noýabrda soraga çekilendigini mälim etdi. Bu çeşme jemgyýetçilikde çykyş etmäge ygtyýarsyz bolansoň atlandyrylmazlyk şerti bilen gürrüňdeş boldy.
Özbegistanyň prezidenti Şawkat Mirziýoýew 1-nji noýabrda Daşary işler ministrliginiň websaýtynda “öz hökümetiniň bu terror aktyny derňemäge ýardam bermek üçin öz güýçlerini we mümkinçiliklerini ulanmaga taýýardygyny” aýdyp beýanat ýaýradansoň, Özbegistanda bu iş boýunça derňew başlandy.
Özbek howpsuzlyk güýçleri ygtyýarsyz bolansoň anonim şertinde Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren gürrüňlerinde Saipowyň ene-atasynyň Daşendiň Uçtepa etrabynda ýaşaýandygyny we olaryň şäheriň Bektopi bazarynda söwdegärlik edýändiklerini aýtdylar.
Ilatynyň agramly bölegi musulmanlardan düzülen we öz raýatlary Ýakyn Gündogara we Owganystana baryp ekstremist toparlaryň hataryna goşulýan bu ozalky sowet respublikasynda döwletiň yslamçy ekstremizme garşy aladalarynyň artýan wagtynda özbegistanly resmiler Saipowyň maşgalasynyň üýtgeşik dindar däldigini aýdýarlar.
Prokurorlar Saipowyň ulagly hüjüm etmek barada YD-yň internetde ýaýradýan maslahatyna eýerendigini aýdýarlar. Yslamçy ekstremistler soňky 16 aýyň dowamynda Ýewropada pyýadalara garşy ulagly hüjümleri amala aşyrýarlar.
2016-njy ýylyň iýul aýynda bir adam Fransiýanyň Nisse şäherinde Bastille gününi belleýän mähelläniň üstüne agyr ýük ulagy sürüp 86 adamyň ölümine ýüzlerçe adamyň ýaralanmagyna sebäp boldy. Bu hüjümiň jogapkärçiligini YD topary öz üstüne alypdy.
Şondan bäş aý soňra YD-a wepalylyk kasamyny içen tunisly bosgun Berlinde “Roždestwo” baýramçylygy üçin guralan bazardaky mähelläniň üstüne ýük ulagyny sürüp 12 adamy öldüripdi we 48 adamy ýaralapdy.
Şu ýylyň aprel aýynda bosgunlyk arzasy ret edilen bir özbegistanly Stokgolmuň merkezindäki adamly köçeleriň birindäki söwda merkezini süsüp üç adamy öldüripdi. Bu hüjümi ýurduň premýer-ministri terror hüjümi atlandyrypdy.
17-nji awgustda bir sürüji Barselonanyň merkezinde köpçüligiň üstüne ýük ulagyny sürüp, 13 adamy öldüripdi. Şonda häkimiýetler bu hüjümi yslam jeňçiliginde güman edilýäniň amala aşyrandygyny aýdypdy.


text:
Soňky döwürlerde türkmen ýaşlarynyň käbirleriniň belli bir derejede häzirki durmuşa, ýurtdaky alnyp barylýan syýasata, hökümete bolan öz nägileliklerini gyýtaklaýyn usul bilen, ýagny rep aýdymlary arkaly beýan edýän halatlaryna duş gelinýär.
Beýle usul daşary ýurtlaryň käbirlerinde eýýäm bar. Meselem, Siriýada dowam edýän çaknyşyklar, Ysraýyl-Palestina dartgynlylygy ýaly dürli jedelli meseleleri ele alýan rep aýdymlary sosial ulgamlarda näçe diýseň bar. Eýsem, siz öz nägileligiňizi bildirmek üçin haýsy usuly saýlaýarsyňyz?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan ediň. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Ýewropa Bileleşigi Ukrainanyň gündogarynda noýabryň başynda geçirilen saýlawlara guramaçylyk eden separatist liderlere garşy sanksiýa girizip, separatistler we olaryň guramalary babatynda hasaplary doňdurmak we syýahatçylyga gadagançylyk ýaly çäreleri ulandy.
29-njy noýabrda Ýewropa Bileleşigi 13 sany ukrain separatistiniň we olaryň bäş sany syýasy guramasynyň adyny eýýäm 119 adamy we 23 guramany öz içine alýan sanksiýalar sanawyna goşdy. Bu karara Ýewropa Bileleşiginiň ilçileriniň 27-nji noýabrda Brusselde geçiren maslahatynyň netijesinde gelindi.
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk we Luhansk regionlarynda orsýetçi separatistler 2-nji noýabrda saýlaw geçirip, Kiýewden garaşsyzlygy talap etdiler. Günbatar bu saýlawlary bikanun diýip atlandyrdy, Orsýet bolsa ykrar etdi.


text:
Şu günler Türkmenistanda VISA we MasterCard ulanyjylarynyň mobil telefonlaryna öz bank kartlaryny başga hiç kime bermezlik barada, SMS hatlary ugradylýar diýip, “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiri ýazýar.
Neşiriň 8-nji noýabrda çap eden maglumatynda aýdylyşyna görä, “Altyn Asyr” mobil operatoryndan ugradylýan SMS-iň mazmunynda: “Hormatly müşderi, öz VISA we MasterCard-ňyzy başgalara bermegiň gadagandygyny ýatladýarys. Eger öz kartyňyzy başgalara bereniňizde, häzir hereket edýän kanunyň öňünde jogapkärdigiňize ünsüňizi çekýäris” diýilýär.
Bu maglumaty Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri hem tassyklap, bu çäräniň soňky bir hepdäniň dowamynda amala aşyrylýandygyny we SMS-leriň ähli telefon eýelerine däl-de, hususan, daşary ýurtlara söwda gatnaýan raýatlara hem-de il içinde “owadan nomer” diýlip hasaplanýan telefon belgileriniň eýelerine ugradylýandygyny aýdýarlar.
“Altyn Asyr öýjükli telefonyny ulanýan ‘owadan we saýlantgy nomerli’ müşderilere şeýle SMS gelipdir. ‘Özüňiziň plastik kartlaryňyzy diňe özüňiziň ulanmalydygyňyzy ýatladýarys. Ony kesekilere bermegiň gadagandygynam ýatladýarys” diýlen ýazgy gelipdir. Bu SMS-ler daşary ýurtlara plastik kartlar bilen gidip, söwda-satyk edýänleriň hem birtoparyna gelipdir. Bu – olaryň öýjükli telefon nomerleriniň owadanlygy üçinmi ýa-da olaryň daşary ýurtlar bilen söwda-satyk edýänligi öňünden anyklanyp ugradylypdyrmy – muny olaram, menem bilemok. Ýöne adaty telefon nomerleri ulanýan iki sany tanşyma jaň edenimde, ‘biz beýle SMS habaryny almadyk’ diýip aýtdylar” diýip, ýurtdaky VISA we MasterCard ulanyjylarynyň ençemesine salgylanyp, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Adynyň efirde agzalmazlygyny soran “Altyn Asyr” mobil aragatnaşyk kompaniýasynyň merkezi ofislerinde işleýän käbir işgärler bu SMS-leriň ugradylmagy barada özlerine görkezme berlendigini, emma munuň sebäpleri barada hiç hili düşündiriş berilmändigini Azatlygyň ýerli çeşmelerine gürrüň berdiler.
Şol bir wagtda, ýurtda VISA we MasterCard halkara bank kartlaryny ulanyjylaryň mobil telefonlaryna gürrüňi edilýän SMS-leriň ugradylmagy barada türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri tarapyndan hem häzirlikçe ilat köpçüligine maglumat berilmeýär.
Ýöne bu waka soňky bir hepdä golaý wagtyň dowamynda Türkmenistanda halkara bank kart eýelerine birnäçe tapgyr çäklendirmeleriň girizilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Şu hepdäniň başynda Türkmenistanyň banklarynda özleriniň VISA ýa-da MasterCard bank kartlaryna pul geçirmäge baran türkmenistanlylardan, öz işleýän edarasyndan ýörite güwänama talap edilip başlandy. Azatlygyň Aşgabatdaky çeşmeleri halkara bank kartlarynyň eýlerinden, öň haýsy edaradan, näçe aýlyk alýandygy hakynda güwänama talap edilen bolsa, indi şol güni işgäriň zähmet ýa-da saglyk dynç alşyndadygy baradaky güwänamanyň hem soralýandygyny aýtdylar.
Mundanam başga, “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiri özüniň 6-njy noýabrda beren maglumatynda, ýurtda döwlet işgärleriniň iş gününiň dowamynda banklara barmagynyň dil üsti bilen gadagan edilendigini, muny berjaý etmedikleriň işi bilen hoşlaşmaly bolýandygyny habar berdi.
“Eger işgär duşenbe güni irden sagat 10-da öz VISA kartyna pul geçiren bolsa, onda ertesi güni organ işgärleri ony çagyryp, oňa banka baran wagtyny kompýuterde görkezýärler” diýip, neşir öz çeşmesine salgylanyp ýazýar.
Şu hepdäniň başynda türkmen raýatlarynyň daşary ýurtlaryň bankomatlaryndan nagtlaşdyryp bilýän maliýe serişdeleriniň möçberine hem täze çäklendirmeler girizildi. Türkmenistanyň Döwlet Daşary Ykdysady Iş Banky raýatlaryň daşary ýurtlarda bank kartlary bilen amala aşyryp bilýän gündelik nagt amallarynyň 100 dollardan 50 dollara, nagt däl amallarynyň 500 dollardan, 200 dollara çenli kemeldilendigini mälim etdi.
Oktýabr aýynyň başynda türkmen raýatlarynyň daşary ýurtlaryň bankomatlaryndan bir günüň dowamynda nagtlaşdyryp bilýän maliýe serişdeleri 250 dollardan, 100 dollara çenli azaldylypdy. Şu ýylyň martyna çenli bolsa, nagt däl amallar üçin çäk 1000 dollara barabardy.
Ýatladyp geçsek, 2016-njy ýylda Türkmenistanda amerikan dollarynyň satuwy resmi taýdan bes edileni bäri, türkmenistanlylar amerikan dollaryny döwlet tarapyndan kesgitlenen kursdan diňe plastik kartlar arkaly satyn alyp, daşary ýurtlaryň bankomatlarynda nagtlaşdyryp bilýärler.
Häzirki wagt ýurduň banklarynda 1 amerikan dollarynyň bahasy 3 manat 50 teňňe diýlip kesgitlenen bolsa-da, onuň “gara bazardaky” nyrhy 9 manada golaýlady.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi bu çäklendirmeleriň we gadagançylyklaryň sebäplerini, Türkmenistanyň öz garaşsyzlygyna eýe bolany bäri iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigi aýdylýan döwürde, türkmen häkimiýetleriniň walýutany ýurduň içinde saklamak üçin edýän tagallalarynyň bir bölegi diýip düşündirýärler.
Türkmen hökümeti we media serişdeleri ýurduň ykdysadyýetindäki “ösüş sanlaryny” ýygy-ýygydan tekrarlaýarlar, emma ýurtdaky dollar çäklendirmeleri we munuň ilata ýetirýän täsirleri barada, häzire çenli mesele gozgaman gelýärler.


text:
Käbir haýwanlaryň kelle baldagynyň gapdallaryndan gögerýän çybyk, ösüntgi.
Düzüm-düzüm gozalar gowaçalaryň şahalaryny aşak egipdirler. (B. Pürliýew, Ilkinji gün)
Bir gün kakaň alma şetdaly sapdy, Ýene bir şahasyna garaly sapdy. (A. Haýydow, Gök Asman)
Işiň, ylmyň, önümçiligiň belli bir pudagy, ugry, bölümi.
Ylmyň aýry-aýry şahalary, dürli-dürli pudaklary boýunça kadrlar ösüp ýetişýärler.
Bir zadyň bölünip gidýän ugry, gol, bölek.
Jaryň şu iki şahasynyň gündogarkysynyň sag kenarynda lüň bardyr. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)