text:
Gazagystanyň Baş prokuraturasy Žanaozen şäherinde halka garşy ok atan polisiýa işgärleriniň garşysyna jenaýat işini gozgady. Ondan öň Žanaozendäki demonstrasiýalarda polisiýa işgärleriniň atan okundan ýaralananlar we ölenler barada wideoýazgy ýaýradylypdy.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat sekretary Nurdöwlet Söýündikowyň penşenbe güni Astanada geçiren metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, derňewçiler haýsy polisiýa işgäriniň halka ok atandygyny
derňeýärler.
16-njy dekabrda Žanaozende bolan gandöküşikli wakalardan bäri polisiýa işgärleri halka ok atmandyklaryny, diňe duýduryş bermek üçin asmana ok atandyklaryny nygtap gelýärler.
8 aýdan bäri Žanaozende iş şertleriniň gowulandyrylmagyny, aýlyklarynyň köpeldilmegini talap edip, närazylyk aksiýalaryny geçirip gelýän nebitçiler bilen polisiýa işgärleriniň arasynda 16-njy dekabrda, ýagny Gazagystanyň garaşsyzlygyny belleýän gününde çaknyşyk boldy. Onda, resmi maglumata görä, 16 adam ölüp, 100-den gowrak adam ýaralandy.
Baş prokuraturanyň wekili Nurdöwlet Söýündikow näçe polisiýa işgäriniň garşysyna jenaýat işiniň gozgalandygy we olaryň ady-familiýasy barada anyk maglumat bermedi. Diňe ölenleriň we ýaraly bolanlaryň bedeninden alnan oklaryň barlanýandygyny aýtdy.
Söýündikowyň sözlerine görä, Žanaozende ok degip ölenleriň ölümi sebapli "polisiýa işgärlerini günälemek bolmaýar, olaryň käbirleriniň ölümine polisiýa işgärleriniň hiç hili dahyly ýok". Ol Žanaozen şäherinde baýramçylyk çärelerine okuwçylary getiren mekdep mugallymy Atabergen Dukesenowyň we onuň atasynyň huliganlar tarapyndan öldürilendigini muňa mysal getirdi.
Gazagystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat sekretary Nurdel Dauradza bu iş boýunça Baş prokuraturanyň derňew işlerini alyp barýandygyny we derňew işleri tamamlanýança özleriniň hiç hili maglumat berip bilmejekdiklerini aýtdy.
Geçen hepdede internetde ýaýran wideoýazgyda polisiýa işgärleriniň halka ok atyşy görünýär. Ol wideonyň awtorynyň gije-gündiz yzarlanyp, ony anyklamak boýunça iş alnyp barylýandygy barada Azatlyk Radiosyna maglumatlar gelip gowuşýar.
Penşenbe güni agşam “YouTube” saýtynda peýda bolan wideoýazgyda Žanaozeniň merkezinde ok degip ölüp ýatan ýaş ýigidiň jesedini, onuň ýanynda ýaralanyp gana bulaşyp ýatanlary, ýaralansa-da gaçyp barýanlary, gorkan adamlaryň gykylygyny, olaryň dumly-duşa gaçýandygyny görmek bolýar.


c: text/html

text:
Belarus häkimiýetleriniň syýasatyna garşy protest aksiýasyndan soň saklanan Ukrainanyň “Femen” aýallar hereketiniň aktiwistleri Belarusyň kanun goraýjy organlarynyň işgärleri tarapyndan masgaralama sezewar edildi.
Azatlyk Radiosynyň belarus gullugynyň beren habaryna görä, “Femen” hereketiniň liderleriniň biri Anna Gusaly we saklanan ýene üç gyzy tokaýa eltip, üstlerine ýag guýupdyrlar, otlajakdyklary bilen haýbat atyp, saçlaryny pyçak bilen kesipdirler. Onuň yzyndan olary ýalaňaçlygyna Gomeliň tokaýyna eltip taşlapdyrlar.
Bu wakany häzirlikçe belarus häkimiýetleri kommentirlemedi.
Ukrainanyň DIM-niň wekili Aleksandr Dikusarow Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna şeýle diýdi:
— Ýagdaýyň näderejede çynlakaýdygyny ýerinde biziň konsulymyz anyklar. Eger gerek bolsa, ol ukrain graždanlaryna hökman kömek berer. Ondanam başga, ol ýerdäki adamlaryň raýatlyk ýagdaýyny anyklar, şondan soň olary watanyna ugratmak meselesi çözüler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýet köpmilletli döwlet. Şu günki gün Orsýetde 160-dan gowrak milletiň wekilleri ýaşaýar. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy Orsýetde ýaşaýan halklar barada ýörite gepleşikler toplumyny geçirýär. Gepleşikleriň biri türkmenlere bagyşlandy. Žurnalist Igor Ýakowenkonyň geçiren bu gepleşigine Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Etnologiýa we antropologiýa institutynyň işgäri professor Sergeý Arutýunow we Moskwadaky “Rus-Türkmen” öýüniň başlygy Wladislaw Nemçinow gatnaşdy.
Azatlyk Radiosy: Wladislaw Wýaçeslawowiç başda Orsýetiň asly oturymly ilaty bolan türkmenler subetnosy, ýagny 17-nji asyrda Orsýetiň Stawropol regionyna we beýleki günorta böleklerine göçüp gaýdan türkmenler barada gürrüň edeliň. Olar üç asyra golaý wagt bäri türkmenleriň esasy böleginden daşda ýaşaýarlar, dili hem belli bir derejede tapawutlanýar. Olar türkmen halky bilen näderejede medeni gatnaşyk saklaýarlar, näderejede özlerini türkmen hasaplaýarlar?
Wladislaw Nemçinow: Soňky maglumatlara görä, häzirki wagtda türkmenleriň çak bilen 2 ýarym müňi Astrahanda we ýene 15 müň çemesi Stawropol regionynda ýaşaýar. Stawropolda türkmen etraby hem bar. “Rus-türkmen” öýi Moskwadaky gurama bolsa-da, biz şol regionlara-da baryp görýäris. Türkmenler bilen duşuşýarys. Olaryň öz milli däp-dessurlaryny, medeniýetini saklap gelýänligini aýdyp bolar. Bellemeli zat, ozalky döwürlerde şol regionlarda türkmen dilinde käbir habar serişdeleri bolupdy, häzir bu ýok. Emma muňa zerurlyk bar, aýratynam munuň geljekki nesiller üçin uly ähmiýeti bar. Köpden bäri türkmen dilinde bilim hem berilmeýär öýdýärin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenler bir ýerde köpçülik bolup ýaşaýarka olaryň bähbitlerine näme üçin üns berilmeýär?
Wladislaw Nemçinow: Bu ilkinji nobatda häkimiýetlere berilmeli sowal. Emma, meniň pikirimçe, bu türkmenleriň özlerinde güýçli bir hyjuwyň ýoklugy bilen hem bagly bolup biler. Häzirki wagtda Orsýetde etnik türkmenleriň barha köpelýänligini bellemek gerek. Biz muňa ýygy-ýygydan duş gelýäris. Men her hepdede diýen ýaly Orsýete syýasy ýagdaý sebäpli gelýän türkmenler bilen duşuşýaryn. Örän köp türkmen Orsýete göçüp gelýär we bu ýerde kök urýar. Emma olar köplenç türkmenleriň ýaşaýan Stawropol ýa Astrahan regionlarynda däl-de, Moskwa, Leningrad ýaly iri şäherlerde, Sibir we Uzak Gündogar ýaly regionlarda ýerleşýärler.
Azatlyk Radiosy: Sergeý Arutýunow indi size sowal . Soňky ilat ýazuwyna görä, Orsýetde ýaşaýan türkmenleriň 81% öz dilini bilýär. Türkmenler ors jemgyýetine näderejede tiz aralaşýar? Olaryň öz ene dilini saklamagyna degişli bar bolan 81% diýen san köpmi ýa az?
Sergeý Arutýunow: Bu sowala jogap bermek kyn. Meniň tanaýanlarym esasan bilimli adamlar, intellektual professiýalaryň wekilleri. Olar türkmen dilini berk saklaýarlar. Munuň bilen birlikde olaryň, aýdaly, adamlaryň birek-birek bilen gatnaşyklaryna, şahsy durmuşa, maşgala gatnaşyklaryna bolan garaýyşlary Orsýetdäki beýleki milletleriň intelligensiýa gatlaklaryndan tapawutlanmaýar. Ýöne pes bilimli adamlaryň ýa pes kwalifikasiýaly we agyr işlerde zähmet çekýän adamlar barada men bir zat diýip biljek däl.
Azatlyk Radiosy: Wladislaw Wýaçeslawowiç size sowal. Orsýetdäki türkmenler köplenç nähili işlerde işleýärler?
Wladislaw Nemçinow: Umuman, türkmenleriň ähli ugurlarda işleýänligini görmek bolýar. Olar pedagogika, medisina ugurlarda köp işleýärler. Hususan-da, Moskwadaky ýagdaý şeýle. Agyr işlerde işleýän türkmenleri tapmak bolsa aňsat däl.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda Orsýetde näçe türkmen bar?
Wladislaw Nemçinow: Etnik türkmenler barada aýdylanda, şu günki gün Orsýetde azyndan 50-70 müň adam bar, diýip hasap edýärin.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, hakyky san resmi ilat ýazuwynda görkezilen sanlardan iki esse köp bolup çykýar, şeýlemi?
Wladislaw Nemçinow: Iki, belki-de üç esse köp bolup biler. Biz Orsýetiň Federasiýa subýektlerinde köp duşuşyklar geçirýäris. Orsýetde “Türkmenleriň Kongresi” atly etnik guramamyz döredileli bäri Kamçatkadan Kaliningrad aralygynda ýurduň ähli ýerlerinde iş alnyp barylýar. Türkmenler hemme ýerde bar. Olar uly bolmadyk guramalara jemlenýärler. Öz arasynda gatnaşyk saklaýarlar. Krasnoýarsk regiony ýa Ýakutiýa ýaly uly regionlarda ýaşaýanlaram, ýurduň günorta ýa demirgazyk böleklerinde ýaşaýanlaram özara gatnaşyk saklaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Sergeý Arutýunowa sowal. Türkmenistan bilen Orsýet arasynda goşa raýatlyk ylalaşygynyň ýatyrylmagy bilen bagly ýagdaýlar türkmenleriň Orsýetdäki ýagdaýyna nähili täsir ýetirip biler?
Sergeý Arutýunow: Bu medeni proseslere uly bir täsir ýetirmez. Emma adamlaryň durmuşyny, olaryň watanyna baryp-gelmegini kynlaşdyrar. Bu ýerde bellemeli ýene bir zat, Orsýete gelen türkmenleriň we bu ýerde ýaşaýan türkmenleriň arasynda alymlar hem köp. Olar ylmy işleri üçin has erkin şertleriň gözleginde, öz pikirlerini, ylmy garaýyşlaryny mälim etmek we ylmy işlerini çap etmek üçin mümkinçilikleriň gözleginde Orsýete gelmäge mejbur bolýarlar. Şeýlelikde Orsýetiň raýatlary bolan we entek bolmadyk türkmenler orsýetiň ylmy jemgyýetçiliginiň bir bölegini emele getirýärler.


text:
Paýtagt Aşgabadyň «Bedew» ýaşaýyş massiwindäki hususy dükanlaryň ýapylmaly edilenine dört aý çemesi wagt geçdi. Ýogsa ol dükanlar ýurduň kanunçylygy esasynda, häkimiýetleriň ýörite rugsat bermeginde açylyp, ýüzlerçe adamy iş bilen üpjün edýärdi.
Mundanam başga, «bu ýerdäki gurluşyk harytlary dükanlary jaý gurýan ýa jaýlaryny bejerýän paýtagtlylaryň iň arzyly ýeridi» diýip, ýaşaýjylaryň käbiri Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Bu dükanlaryň ozallar hem hepdeläp ýapylan halatlarynyň bolandygyny aýdýarlar, emma soň olar dükan eýeleri bilen häkimiýetleriň arasyndaky düşünişmelerden soň gaýtadan açylýan eken.
Emma bu gezek şeýle umydyň barha azalýandygy, sebäbi ozallar bir aý çemesi wagtdan gaýtadan açylan dükanlaryň indi dört aý bäri açylmaýandygyny habar berýärler.
Ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow bu dükanlaryň ýapylmagynyň sebäbi bilen gyzyklanyp, ol ýerde işlän adamlaryň käbiri bilen söhbetdeş boldy. Onuň Azatlyk radiosyna beren gürrüňini diňläp, belki, siz hem öz pikirleriňizi ýazarsyňyz.


text:
«Türkmenistan.Ru» internet gazýetiniň maglumatyna görä, «Hazar sähralygy-2009» ady bilen geçirilýän halkara awto-ralli ýaryşyna türkmenistanly maşyn sürüjileriň komandasy hem gatnaşar.
Orsýetiň Wolgograd hem-de Astrahan oblastynda 5-8-nji awgust aralygynda geçýän bu awto-ralli ýaryşyna Orsýetden, Latwiýadan, Gazagystandan we Ukrainadan hem jemi elli toweregi sportsmen gatnaşýar.
Awto bäsleşigiň geçjek ýolunyň umumy uzynlygy 1000 kilometr töweregi bolar. Bu awto-ralliniň yzy bilen, şu ýylyň sentýabr' aýynda «Ýüpek ýoly-2009» ady bilen ýene-de bir halkara awto-ralli bäsleşigi geçiriler. Ol bolsa Orsýetiň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň ýolsuz-ýodasyz territoriýalaryndan geçer.


text:
Gaaganyň Arbitraž sudy “Ýukos” nebit kompaniýasynyň öňki paý eýeleriniň bir toparyna Russiýanyň 50 milliard amerikan dollary möçberinde pul tölemelidigi barada karar çykardy. Bu barada gürrüňi gidýän suddaky çeşmeler habarçylara mälim etdiler.
Gürrüňi gidýän suduň 28-nji iýulda çykaran kararynda Russiýa 2004-nji ýylda “Ýukos” kompaniýasyny dargadyp, onuň esasy emläklerini ýapyk auksionda satan mahaly 1991-nji ýylda gol goýlan halkara Energiýa çarterini pozdy diýilýär.
Şikaýatçylar, ýagny “Group Menatep Limited” topary 114 milliard amerikan dollary möçberinde zyýan çekendigini aýdypdy. Şeýle-de, Gaaganyň sudunyň gürrüňi gidýän ýuridiki iş bilen baglanyşykly “Group Menatep Limited” toparynyň eden çykdajylary üçin Russiýanyň 65 million amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölemelidigi barada karar çykarmagyna garaşylýar.
“Ýukos” nebit kompaniýasy geçen ýyl günäsi geçilip azatlyga goýberilen Mihail Hodorkowskiýniň eýeçiligindedi. Ol salgyt galplyklary we döwletiň puluny ogurlamakda aýyplanyp, sekiz ýyl türme tussaglygynda saklanylypdy. 2005-nji ýylda Hodorkowskiý “Ýukos” kompaniýasyndaky öz paýyny “GML” toparyna satypdy.
“GML” “Ýukos” kompaniýasynyň öňki resmisiniň eýeçiligindedir. Suduň çykaran bu kararyny şikaýat etmek üçin Russiýa 10 gün möhlet berilýär.


text:
2014-nji ýyldaky “Miss Gyrgyzystan” gözellik bäsleşiginiň ýeňijisi 25 ýaşyndaky Aikol Alikžanowa sosial ulgamda özüniň hijaply düşen suratlaryny halk köpçüligine hödürläpdir.
Diýseň owadan, uzyn saçlary bilen köpleriň ýadynda galan ýaş model golaýda özüniň “Instigram” atly sosial ulgamdaky sahypasynda, hijaply suratlaryny çap edipdir we 211 müň janköýerine ýüzlenipdir: “Hawa, ynha indi men hijap geýmegi karar etdim we bu meniň hut öz saýlap alam ýolumdyr. Şeýle karara gelenim üçin, özümi bagtyýar hasaplaýaryn! Geliň, birek-biregimize merhemetli çemeleşeliň we hormatyň nämedigini öwreneliň” diýip, “Gyrgyzystan Missi” ýazypdyr.
“Hijap geýmek aňsat däl”
Owalky gözellik bäsleşiginiň ýeňijisiniň daş keşbini üýtgetmek kararyna gelmegi internetde dürli jedelleşiklere sebäp bolupdyr. Köp adam onuň şeýle karara gelmeginiň aň-düşünjeli hereket etmändigini öňe sürüpdirler. Galanlary bolsa, ýaş modeliň dini ynanjyna hormat bilen çemeleşýändiklerini nygtap, ýöne onuň hijap geýmek kararyna akyl ýetirip bilmeýändiklerini ýazypdyrlar. “Munuň geregi ýokdy. Bu biziň milletimize degişli bir adat däl” diýip, biri öz teswirinde belläpdir.
Garşy çykýanlaryň aglaba köpçülikdigine garamazdan, gyrgyz ýaş model Aikoly goldaýanlar hem azlyk däl. “Seni doly goldaýaryn. Bu gaty parasatly we batyrgaý hereketdir. Hemme zady bir tarapa itip, hijap geýmek aňsat iş däl” diýip, ýene biri öz teswirinde nygtapdyr.
Aktrisa bolmak isleýär
Aikol indi başgaça daş keşbi bilen özüni has arkaýyn duýýandygyny aýdyp, tankytlaýanlaryň bolsa diňe dine düşünmeýändigini pikir edýär.
“Men bagtyýar. Maşgalam hem meni goldaýar. Men şeýle uly goldaw aljagyma, ýagny 24 sagadyň dowamynda internetde 10 müň goldawçynyň ses bermegine, dogrusy, garaşmaýardym. Teswirleriň aglaba köpçüligi hem meni goldaýanlara degişlidir” diýip, ýaş model bildiripdir.
Aikoluň aýtmagyna görä, ol henizem kino aktrisasy bolmagy arzuw edýär. Ýöne ol diňe hijaply rollary göz öňünde tutýar. Eger bu arzuwy başa barmasa, onda ol özüni haýyr-sahawat işlerine bagyş eder we şol bir wagtyň özünde, hijap geýinmegi saýlap alan musulman gyzlar üçin, egin-eşik taýýarlamak bilen meşgullanar.


text:
2-nji fewralda Aşgabatda Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Medeniýet günleri açyldy. Oňa gatnaşmak üçin EYR-nyň Medeniýet we yslam aragatnaşyklary boýunça guramasynyň başlygy Abuzar Ebrahimi Torkamanyň ýolbaşçylygynda uly döredijilik wekiliýeti Aşgabada geldi. Bu uly çäre Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi tarapyndan EYR-nyň ýurdumyzdaky ilçihanasynyň Medeniýet merkezi bilen bilelikde guraldy. Çäräniň dabaraly açylyşy Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde boldy. Bu ýere döredijilik ulgamlarynyň, giň jemgyýetçiligiň, Aşgabatda resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalaryň, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, talyp ýaşlar ýygnandylar. Dostlukly ýurduň wekiliýetine Tähran we Töwriz şäherleriniň, Demirgazyk Horasan welaýatynyň medeniýet edaralarynyň ýolbaşçylary, görnükli sazandalar, suratkeşler, halk senetçiliginiň ussatlary wekilçilik edýär. Dabarada çykyş eden Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet we yslam aragatnaşyklary boýunça guramasynyň başlygy Abuzar Ebrahimi Torkaman hem-de EYR-nyň ýurdumyzdaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Seýed Mohammad Ahmadi eýran hem-de türkmen halklarynyň baý medeni mirasyna bolan özara gyzyklanmany bellediler. Eýran tarapynyň wekilleri ynsanperwer ulgamda özara hereketleri ösdürmäge we baýlaşdyrmaga gönükdirilen ylmy maslahatlar, sergiler hem-de Medeniýet günleri ýaly çäreleri geçirmegiň wajypdygyny nygtap, türkmen halkynyň milli ruhy-medeni gymmatlyklara hem-de däp-dessurlara aýawly garaýandygynyň nyşany hökmünde Türkmenistanda 2016-njy ýylyň "Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly" diýlip yglan edilmeginiň ähmiýetini aýratyn bellediler. Soňra Mukamlar köşgüniň sahnasynda EYR-nyň medeniýet ussatlarynyň konserti boldy. Onuň maksatnamasyny halk aýdym-sazlaryny meşhur ýerine ýetirijileriniň çykyşlary düzdi. Şu gün Medeniýet günleriniň çäklerinde Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sergi zalynda dostlukly ýurduň şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň sergisi açylar. Aşgabatlylar we paýtagtymyzyň myhmanlary meşhur eýran žiwopisçileriniň, fotosuratçylarynyň, kalligraflaryň, miniatýuraçylaryň, grawirleýjileriň, halyçylaryň, agaç we daş ýonujylaryň işleri bilen tanşarlar. Däp boýunça giňişleýin sergide pars şygryýetiniň nusgawy şahyrlarynyň eserlerini görkezýän ajaýyp şekiller, täsin heýkeltaraşlyk işleri, agaçdan, toýundan ýasalan şekiller, owadan ýazuwyň hem-de ýazgynyň çeper bezeliş sungatynyň nusgalary, demri zikgeleme hem-de reňkler boýunça ýazgylar, gobelenler, milli egin-eşikler, her dürli sowgatlyk önümler görkeziler. Çäräniň maksatnamasy eýran režissýorlarynyň täze filmleriniň görkezilişini-de özünde jemleýär. Şol filmler “Watan” kinokonsert merkezinde görkeziler. “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde EYR-nyň folklor toparlary ajaýyp aýdym-sazly çykyşlary bilen aşgabatlylary we paýtagtymyzyň myhmanlaryny begendirer. Türkmen döwlet gurjak teatrynda ýaş zehinleriň duşuşyklary bolsa çagalar döredijilik toparlarynyň bilelikdäki konsertine utgaşyp gider. Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleri 4-nji fewralda “Türkmenistan” kinokonsert merkezinde jemlener. Şol ýerde çäräniň ýapylyş dabarasy hem-de iki dostlukly ýurduň artistleriniň bilelikdäki konserti bolar.
Türkmenistanda Eýranyň Medeniýet günleri açyldy
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Şwesiýanyň ylymlar akademiýasyyň Nobel Komiteti amerikaly Elinor Ostrom bilen Oliwer Williamsony 2009-njy ýylyň ykdysadyýet boýunça Nobel Baýragy bilen sylaglady. Sebäp olaryň ykdysadyýeti dolandyrmagy guramalaşdyrmak barada iş alyp baranlygy.
Ostrom 1968-njy ýyldan soň, ýagny bu baýrak döredileli bäri oňa mynasyp bolan ilkinji aýal. Ol žurnalistlere bu habaryň özüni aňk-taňk edendigini aýtdy: “Meniň ilkinji reaksiýam geňirgenmek we minnetdarlyk boldy. Bu ugurda bar güýji bilen göreşen köp adamlar bar. Bu baýrak üçin saýlanmak uly abraý. Şindi-de geňirgenmekden doly açylyp bilemok”.
Bu iki alymyň eden ylmy barlaglary
Nobel Komitetiniň aýtmagyna görä, bu iki alymyň eden ylmy barlaglary adamzadyň jemgyýetçilik guramalarynyň köp formalaryna düşünmäge ykdysady analiziň goltgy bolýandygny görkezýär.
“Elinor Ostrom bilen Oliwer Williamsonyň alyp baran barlaglary ykdysady analiziň bazara degişli däl guramalaryň işleýşini aýyl-saýyl edýändigini görkezýär” diýip, Komitetiň başlygy Bertil Holmlund belledi.
Ostrom jemgyýetçilik eýeçiligindäki ýa umumyhalk kontrollygyndaky baýlyklaryň dolandyrylyşyny gaty oňat analizläpdir. Onuň işi “Jemgyýetçiligiň baýlyklary ýaramaz dolandyrylýar, olar hususylaşdyrylmaly” diýýän jedelli garaýşa görkezilýän garşylyk bolup durýar.
Williamson hem ilkinji nobatda söwda kampaniýalaryndaky dolandyryş çäklerini analizläpdir. Ol: “Kompaniýalar ýaly iýerarhik guramalaryň altenatiw dolandyryş strukturalary bar” diýýär.
Komitet “bu aşa ähmiýetli goşantlaryň” geçen 30 ýyllykda ykdysadyýeti dolandyryş meselelerine ylmy ünsi çekendigini aýdýar. Mysal üçin, häzirki ykdysady krizisiň özenini emele getirýän dolandyryş meseleleri.
Aňsat düşmedik bolsa gerek
Häzirki ykdysady krizisi nazara alanyňda, baýrak üçin birini saýlap tutmak Nobel Komitetine aňsat düşmedik bolsa gerek. Sebäbi abanyp gelýän krizisi öňünden görmegi başarmandyklary ykdysadyýetçileriň aglabasyny ynamdan geçyrdy.
Aslynda ykdysadyýet baýragy Nobel baýragynyň iň jedellisi bolup durýar. Sebäbi bu baýrak bilen sylaglananlar köplenç ýeke ykdysadyýet bilen galman, jemgyýetçilik-syýasy meselelere-de goşulýarlar. Mysal üçin 2008-nji ýylda bu baýragy alan Princeton uniwersitetiniň professory hem-de “New York Times” gazetiniň tanymal synçysy Paul Krugmani konserwatiwleri aşa köp tankytlanlygy üçin bir tankytçy Nobel baýragyny abraýdan düşüren adam diýip atlandyrdy.
Bu baýraga 1976-njy ýylda mynasyp bolan Milton Friedman-da Çilide leksiýa okap, harby ýolbaşçy General Augusto Pinoçet bilen duşuşanlygy üçin ýiti tankyda uçrapdy.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ýekşenbe güni Ukrain krizisi barada maslahatlaşmak üçin Parižde duşuşýar.
Kerri şenbe güni Ýakyn Gündogardan öýüne gelýärkä planyny üýtgedip, Fransiýa ugrady. Bu duşuşyk prezident Barak Obama bilen prezident Wladimir Putiniň arasynda anna güni giçlik bolan telefon gürrüňinden soň planlaşdyryldy.
Telefon gürrüňi mahalynda Obama Putini Ukrainanyň gündogar serhedindäki goşunlaryny yzyna çekmäge çagyrdy.
Lawrow şenbe güni rus telewideniýesine beren interwýusynda Moskwanyň Ukrainanyň içine goşun ibermek niýeti ýok diýdi. Emma ol Orsýetiň Ukrainadaky ruslaryň we rus dilli ilatyň hukuklaryny goramaga taýýardygyny hem sözüne goşdy.
Şeýle-de şenbe güni Krym tatarlarynyň azlygynyň wekilleri Orsýetiň ýarymadany anneksiýa etmegini ýazgaryp çykyş etdiler we özleriniň awtonom topar hökmünde ykrar edilmegini sorap, halkara guramalaryna ýüzlendiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama amerikan goşunynyň seržanty Bowe Bergdahlyň – Owganystandaky «Talyban» jeňçileri tarapyndan bäş ýyl ýesirlikde saklanan esgeriň boşadylandygyny aýdýar.
Ol Guwatanamo Beýdäki ýokary derejeli «Talyban» tussaglaryny Katar hökümetiniň ygtyýaryna geçirmek baradaky ylalaşygyň çäginde azat edildi.
Obama adminstrasiýasynyň uly derejeli resmisi 31-nji maýda owgan tussaglarynyň Katar hökümetine geçirilmeginiň Owganystan üçin “has giň ýaraşyk çarçuwasynyň” bir bölegi bolup, muňa Kataryň hem gatnaşýandygyny aýtdy.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Owgan gullugynyň habar bermegine görä, «Talyban» gepleşikçileri 2013-nji ýylda Guwantanamoda saklanýan esasy talyban şahslarynyň Bergdahl bilen çalşylyp, Katara geçirilmegini soradylar, şonda ol tussaglaryň “Talybanyň” Katardaky syýasy edarasy arkaly owgan parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşyp biljegi aýdyldy.
Hamid Karzaýyň garşylygy
Emma geçen ýyl, owgan prezidenti Hamid Karzaý beýle çärä garşy çykandan soň, bu ylalaşygyň arasy üzüldi, «Talybanyň» Katardaky diplomatik edarasy bolsa ýapyldy.
31-nji maýda Katara geçirilen bäş owganyň içinde “Talyban” režiminiň esasy şahslaryndan dört, «Hakkani» jeňçi topary bilen ilteşikli hasaplanýan bir adam bar.
Obama 31-nji maýda, Bergdahl azat edilenden soň, «Katar hökümeti bize özüniň biziň milli howpsuzlygymyzy goramak babatda çäre görjegine kepillik berdi» diýdi.
Obama sözüni dowam edip, ýene şeýle diýdi: “Birleşen Ştatlar, öňe ümzük atyp, owgan ýolbaşçylygyndaky ýaraşyk prosesini goldamagy dowam etdirer, onsoň bu özbaşdak we birleşen Owganystanyň içinde kynlyk bilen gazanylan parahatçylygy berkitmäge kömek eder.»
"Talyban" "hoşwagt" boldy
Owganystanda «Talyban» bir beýanat çap edip, özleriniň bäş owgan tussagynyň Katara geçirilmegini «uly hoşwagtlyk» bilen garşy alandyklaryny aýtdylar.
Ak tamyň uly derejeli resmisi Waşingtonda žurnalistlere bu bäş tussagyň ählisiniň Kataryň kontrollugyndadygyny, olaryň hereketlerine we işlerine çäklendirme giriziljekdigini aýtdy.
Şeýle-de ol resmi Waşingtonyň «Guwantamadaky islendik tussagy, eger onuň Birleşen Ştatlara salyp biljek howpy mazaly gowşadylýança we diňe biziň adamkärçilikli çemeleşmek syýasatymyza laýyk gelýänçä başga ýere geçirmejegini» nygtady.
Ol Bergdahlyň azat edilmegi baradaky gepleşikleriň uzak wagt bäri ileri tutulandygyny we birnäçe hepde mundan öň, Kataryň emiriniň hut özüniň ygrarlylygy bilen, bu gepleşikleri dikeltmek mümkinçiliginiň dörändigini aýtdy.
Ol şeýle diýdi: «“Talybanyň” syýasy komissiýasy bilen göni bolmadyk, emma üstünlikli gepleşikleri geçirmek arkaly, tussaglaryň bu geçirilişi has giň ýaraşyk çarçuwasynyň bir bölegi boldy.»
Möhüm "Talyban" kadrlary
Katara geçirilen dört owgan tussagy möhüm talyban kadrlary bolup, olar 2001-nji ýylyň aýagynda ýa-da 2002-nji ýylyň başynda, «Talyban» režimi agdarylandan soň, amerikan güýçleri tarapyndan ýesir alnypdy.
Olaryň içinde «Talyban» režiminiň içeri işler ministri bolan Khairullah Khairkhwa hem bar we ol degişlilikde aram hasaplanýar.
Olaryň arasynda «Talyban» režiminiň goranmak ministriniň orunbasary bolan Mohammad Fazl; «Talyban» režimi mahalynda Balh welaýatyna ýolbaşçylyk eden Mullah Norullah Noori; «Talybanyň» aňtaw-maglumat gullugynyň başlygynyň orunbasary we hereketiň esaslandyryjy agzasy Abdul Haq Wasik hem bar.
Bäşinji owgan tussagy Mohammad Nabi «Talybanda» az roly bolan, emma “Hakkani” jeňçi topary bilen ilteşigi bolmagy ahmal adam hasaplanýar.
Bergdahlyň indiki kynçylygy
Bergdahl yslamçy jeňçiler tarapyndan Owganystanyň Paktika welaýatynda, 2009-ny ýylyň 30-njy iýunynda, ähtimal «Hakkani» guramasynyň «Talyban» bilen ilteşikli söweşijileri tarapyndan ýesir alnaly bäri saklanyldy.
Pentagon resmisi Bergdahlyň 31-nji maýda Kabulyň demirgazygyndaky Bagram howa bazasynda medisina barlagyndan geçirilenden soň, has gowy medisina bejergisi üçin, 1-nji iýun güni irden Birleşen Ştatlaryň Germaniýadaky harby bazasyna ugradyljagyny aýtdy.
Onuň kakasy Bob Bergdahl Waşingtonda žurnalistlere oglunyň uzak wagtlap tussaglykda bolandygyny we indi onuň iňlisçe geplemek kynçylygynyň bardygyny aýtdy.
Obama Kataryň hökümetine we owgan wekillerine Bergdahlyň boşadylmagyna beren goldawlary üçin minnetdarlyk bildirdi.


text:
GDA-nyň synçylar missiýasynyň baştutany Sergeý Lebedewiň 9-njy fewralda Aşgabada gelendigini, şol gün ony Türkmenistanyň prezidentiniň kabul edendigini türkmen mediasy habar berýär.
12-nji fewralda geçiriljek Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlaryna GDA-nyň missiýasynyň çagyrylmagyna minnetdarlyk bildirip, Lebedew soňky ýyllar Türkmenistanyň saýlawlar hakyndaky kanunçylygynda açyklyga we demokratiýa tarap pozitiw özgerişleriň bolandygyny nygtady diýlip, habar berilýär.
Lebedew prezidentlige dalaşgär sekiz kandidatyň programmalarynyň bir maksada jemlenip, Türkmenistanyň ykdysady mümkinçiliklerini ýokarlandyrmaga, onuň halkynyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga gönükdirilendigini belledi.
Şol gün Sergeý Lebedew Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasyna bardy we saýlawlara görlen taýýarlyklar bilen tanyşdy. Ol bazar güni boljak Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlarynyň erkin, demokratik saýlawlar boljagyna ynam bildirdi diýip, TDH ýazýar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlarynyň gidişine synçy hökmünde gatnaşmaýar. Bu saýlawlara ýeke-täk halkara synçy hökmünde GDA-nyň synçylar topary gatnaşýar.
Sekiz dalaşgär, şol sanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda geçiriljek saýlawlar 12-nji fewralda bolar.
Ýerli we halkara synçylar bu saýlawlarda häzirki prezident Berdimuhamedowyň aňsatlyk bilen ýeňiş gazanjagyny çak edýärler.


text:
Salyr türkmenleri geçen asyryň 30-njy ýyllarynda 500 öýli bolup, Türkmenistandan Eýranyň demirgazyk-gündogaryndaky Horasan welaýatyna göçüpdirler.
Salyr türkmenleri häzirki döwürde hem Eýranyň Türbet-jam şäherinde ýüzlerçe maşgala bolup ýaşaýarlar. Aradan ep-esli wagtyň geçendigine garamazdan, salyr türkmenleri özleriniň milliligini, türkmen dilini, däp-dessurlaryny, aýdym-sazlaryny gorapdyrlar.
Salyr türkmenleri öz sebitinde türkmen edep-terbiýesi, zähmetsöýerligi, başarjaňlygy we ugurtapyjylygy bilen beýleki halklaryň arasynda uly abraý gazanypdyrlar. Salyr türkmenleriniň wekilleri şeýlelik-de Eýran jemgyýetinde dürli pudaklarda abraýly orunlary almagy hem başarypdyrlar.
Azatlyk Radiosy Eýranyň Horasan welaýatynyň Türbet-jam şäherinde ýaşaýan salyr türkmenleriniň görnükli wekillerinden magaryf işgäri Suhan Salarniýa bilen sebitdäki salyr türkmenleriniň taryhy we gündelik durmuşy barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky salyr türkmenleriniň taryhy barada gürrüň berseňiz?
Suhan Salarniýa
Suhan Salarniýa:
Salyr türkmenlerimiz 1930-njy milady ýyllarynda 2-3 ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Serahs şäherinden bärik göçüp gaýdypdyrlar. Ondan soň Eýran tarapdaky Serahs, Maşat we Türbet-jamyň töweregindäki obalara ýaýrap, ýaşap başlapdyrlar. Häzirki döwürde bolsa salyr türkmenleriniň hemmesi diýen ýaly Türbet-jamyň şäher merkezinda ýaşaýar. Maşat tarapynda hem ýaşaýan birnäçe öýli salyr türkmeni bardyr. Eýrandaky salyr türkmenleriniň ilaty 500 öýlüden gowrakdyr.
Azatlyk Radiosy: Salyrlaryň beýleki türkmenler bilen bolan gatnaşyklary nähili?
Suhan Salarniýa:
Türkmensähradaky türkmenler bilen irki döwürlerden bäri gatnaşyp ýörüs. Magtymguly atamyzyň ýatlanýan ýörite belli günlerinde höwesjeň sungat işgärlerimiz, yaşlarymyz, gelin-gyzlarymyz, uly-kiçi hemmeler gatnaşyp durlar.
Eýrandaky öz türkmenlerimiziň aýdymçylary-sazandalary, şahyrlary we hemme adamlary hem biziň märekelerimize gelip, gatnaşyp yörler. Türkmenistandaky türkmenler bilen bolsa 1991-nji ýylda ara açylandan soň gatnaşyp başladyk. Saragtda, Maryda we Aşgabatda ýaşaýan gadym garyndaşlar tapyldy. Ikitaraplaýyn gatnaşyp durus. Olar gelýär, biz hem gidýäris.
Soňky wagtlarda Owganystandaky türkmenler bilen gatnaşyklarymyz ýygjamlandy. Magtymguly günlerine gatnaşýan mahaly ýol ugry bize myhman bolýarlar. Salyr türkmenlerimiz esasy gatnaw ýolunyň ugrunda ýaşaýandygy üçin Anna bagşy ýaly tanymal sungat işgärleri, telewideniýäniň işgärleri bizde düşläp, myhmançylykda bolýarlar.
Salyrlaryň meşhur bagşysy Gulam Salyr Türkiýä çykyş etmäge gidýär. Türkmenistandakylar bilen gatnaşýanlar bar. Dünýä türkmenleriniň gumanitar birleşiginiň medeni çärelerine gidýänler bar. Hemme türkmenler bilen ynha şeýle gowy gatnaşyklarymyz bar.
Eýranyň Türbet-jam şäherindäki salyr türkmen gyzlary.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaşaýan ýeriňizde türkmen mekdepleri barmy?
Suhan Salarniýa:
Aslynda Eýranda hiç bir türkmene türkmen dili okadylanok. Meselem Türkmensähra tarapdaky türkmenler köpçülik bolandygyna garamazdan ne kiçi, ne-de uly hiç öz türkmen mekdepleri ýok.
500 öýli salyr türkmenleriniň arasynda hem öz türkmen mekdebi ýok. Ata-babalarymyz türkmen dilini goramagymyz üçin öňden bäri hemişe öwüt-nesihat gelensoň biz öz dilimizi gowy goradyk. Türkmen dili barada okadylýan zat hem ýok.
Azatlyk Radiosy: Türkmen dilini gorap saklamagyňyza näme sebäp boldy?
Suhan Salarniýa:
Her bir halkyň milliligini goraýan esasy baýlyk dil bolup durýar. Salyrlar, öz türkmen maşgalalarynda diliniň üstünde gaty köp iş alyp barýar. Baba-mamalar, ene-atalar, aýal-gyzlar bilen bir hatarda hemme türkmen öz dilini goramak üçin uly alada edýär.
Toýlarda öz milli eginbaşymyzy geýmeklik, öz däp-dessurlarymyzy dowam etdirmeklik, öz dilimizi saklamaklyk barada tagallalar edilip dur. Mundan 7-8 ýyl owal dilimizi saklamaklyk barada öz salyrlarymyzyň arasynda alada edip, Magtymgulynyň eserlerini okamaga başladyk.
Eýrandaky başga türkmenler hem mundan görelde alyp, öz arasynda maslahat geçirip, öz dilimizi saklamaklyk meselesine uly üns berip başladylar. Şeýle aladalaryň netijesinde häzirki döwürde hemmeler gowy türkmençe gürleýär we öz dilini gowy goraýar.
Azatlyk Radiosy: Salyr türkmenleri näme bilen meşgullanýarlar?
Suhan Salarniýa:
Bu ýerde esasy ugur ekerançylyk. Şol sebäpden Türbet-jamda ekerançylykda ulanylýan kombaýynlar, köp tigirli uly maşynlar ýaly tehnikalar salyrlaryň eýeçiliginde.
Eýranda ýaşaýan dürli halklaryň işi düşen mahaly gönümel salyr türkmenlerine ýüz tutýarlar. Eýrandaky halklar bärdäki türkmenlere “Salari” ýa-da “Turkmenha” diýip at berýärler.
Kombaýynçylarymyzyň ýany bilen 10-18 tigirli uly maşynlarmyz hem işlemäge gidýar. Bazar ýagny söwda işleri bilen meşgullanýanlarymyz hem bar. Gowy ussalarymyz bar maşyn we tehnika bejerýän.
Satyş işlerinde işleýän oglanlarymyz bar. Esasan hem edaralarda işleýan salyrlarymyz bar. Meniň özüm hem hormatly dynç alyşdaky mugallym. Menden başga ýene 10-12 sany mugallym bar.
Türkmenlerimiziň arasynda şeýle-de häkimliklerde we telefon aragatnaşyk ugrunda işleýänler bar. Ýaşaýan sebtimizde türkmenler bolup ýokary abraýa eýe bolanymyz üçin gowy bize gowy işler berýärler.
Maşatdaky salyr türkmenlerimiziň arasynda bolsa 3-4 sany gaty uly halkara firmalary bolanlar bar. Şolaryň arasynda Eýranyň öz içinde hem ady belli transport ugrynda işleýän firmalar hem bar.


text:
Kabul Waşingtonyň howpsuzlyk töwekgelligi hökmünde seredýän tussaglarynyň onlarçasyny boşatjagyny yglan edeninden soň, Birleşen Ştatlar öz aladasyny bildirdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň sözçüsi Kabulyň boşatmagy planlaşdyrýan 72 tussagynyň «howply jenaýatçylardygyny” aýtdy.
Jen Psaki bu barada sişenbe güni Waşingtonda şeýle diýdi:
"Biz bu tussaglaryň owgan jenaýat derňew sistemasy esasynda seljerilmezden boşadylmak ähtimallygyna alada bildirdik. Biz owgan prezidenti Hamid Karzaýyň täzeden seretmek esasynda 88 tussagyň 72-isini boşatmagy tassyklandygy baradaky habarlary gördük. Siziň hem bilýän bolmagyňyz ahmal, bu 72 tussag howply ženaýatçy, olaryň terrorçylyk jenaýatlaryna, şol sanda öýde ýasalan partlaýjy enjamlara dahyllylygy barada berk subutnamalar bar, bu partlaýjylar owgan raýatlarynyň ganymy bolup durýar."
Owgan prezidenti Hamid Karzaý penşenbe güni bu 72 tussagyň garşysyna hiç hili ýa-da suwytly bir deliliň bolmandygyny aýtdy.
Bu beýanatda galan 16 tussagyň işleriniň derňewiniň dowam etdiriljekdigi, diýmek olaryň türmede saklanyljakdygy aýdyldy.
Geçen hepde Birleşen Ştatlaryň senatorlaryndan ybarat bir topar Kabulda Karzaý bilen duşuşyp, oňa şol 88 tussagyň Parwan tussaghanasyndan boşadylmagynyň Amerikan-Owganystan gatnaşyklarynda uly gaýtgynlyk boljagyny duýdurdylar.
Birleşen Ştatlaryň resmileri ABŞ-nyň garamagyndaky Bagram harby bazasynyň golaýynda, Kabulyň demirgazygynda ýerleşýän Parwan tussaghanasynyň kontrollugyny geçen martda owgan häkimiýetlerine tabşyrypdylar.
Tussaglaryň boşadylmagy baradaky mesele Kabul bilen Waşingtonyň arasyndaky gatnaşyklaryň soňky bir çigşik düwni bolup dur. Bu iki tarap şu ýylyň aýagynda NATO güýçleri ýurtdan çykarylandan soň Owganystanda galmaly amerikan goşunlarynyň şertleri we mümkinçilikleri, bu ugurda baglaşylmaly howpsuzlyk şertnamasy barada ylalaşyp bilmeýär.
Şu arada, penşenbe güni giçlik iki sany janyndan geçen bombaçy Laşkar Gahda, Helmand welaýatynyň paýtagtynda polisiýa stansiýasyna hüjüm etdi.
Resmiler bu hüjümde bir polisiýa ofiseriniň öldürilendigini, dokuz raýatyň, şol sanda asuda ilata degişli alty adamyň ýaralanandygyny aýtdylar.
Şeýle-de polisiýa ofiserleriň beýleki iki hüjümçini öz partlaýjylaryny partlatmazlaryndan öň atyp öldürendigini aýtdy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Britaniýanyň premýer ministri Gordon Brown, BMG-ni şu ýyllyň ahyryna çenli Owganystan barada konferensiýa geçirmäge çagyrdy.
Merkel, bu konferensiýanyň maksadynyň Kabula has köpräk jogapkärçilik bermekden, howpsuzlyk we hökümeti dolandyrmak meselesi hakda pikir alyşmakdan ybarat boljakdygyny aýtdy.
BMG-nyň bir wekili bolsa, Owganystandaky sýyasy hem ykdysady problemalar barada öňümizdäki ýyl bu ýurtda sammit geçirmek üçin taýýarlyk görülýändigini anna güni mälim edipdi.


text:
Amala aşyrlan täze bir pikir soralşygyň netijesine görä, Owganystanda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda ýurduň häzirki ýolbaşçysy Hamid Karzai beýleki kandidatlardan köpräk ses gazanar.
Birleşen Ştatlaryň hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilen we düýbi Waşingtonda ýerleşýän Glevum Associates atly gurama tarapyndan geçirilen bu pikir soralşygyň netijesine görä, Karzai saylawlaryň ilkinji tapgyrynda berilen sesleriň 45 prosenti töweregini gazanar.
Owganystanyň esasy kanunyna görä, eger saylawlaryň ilkinji tapgyrynda kandidatlardan hiç biri berilen sesleriň 50 prosentinden gowragyny gazanmagy başarmasa, onda şol ses berişlikde iň köp ses alan iki kandidatyň gatnaşmagynda saylawlaryň ikinji tapgyry geçirilmeli.


text:
Kreml täze rus elektron merkezini döretmek planyny durmuşa geçirmek üçin daşary ýurt maýasyny we tehnologiýasyny gözleýär.
Ýöne bu golaýda ozalky sowet respublikalarynyň ikisine edilen elektron hüjümleri Moskwadan görýänlerde uly alada döredýär. Olar Günbataryň bu ugurda gazanan üstünlikleriniň elektron urşuny turuzmakda ulanylmagyndan howatyr edýärler.
Arnold Şwartsneggeriň geçen aý Moskwanyň eteginde baryp gören ýerinde göz eglener ýaly üýtgeşik zat ýok. Sebäbi ABŞ-nyň Kaliforniýa statynyň Silikon jülgesindäki elektron merkezine meňzeşlikde rus Silikon jülgesini döretmek üçin Moskwanyň etegindäki bu Skolkowa ilatly punktynyň saýlanyp alnanyna entek köp wagt geçenok.
Prezident Dmitriý Medwedew bu proýekt arkaly özüniň nebite garaşly ýurduny okgunly ösdürmek isleýär. Kaliforniýanyň gubernatory bu ýere «Google» we «Microsoft» ýaly ençeme elektron-tehnoloigiýa firmalaryndan möhüm adamlaryň kiçiräk bir topary bilen bile sapar etdi.
Ruslar bu adamlardan öz uly tutumly planlaryny amala aşyrmak üçin zerur bolan tehnologiýa garaşýarlar.
«Gubernator» keltejik Medwedewi «iş prezidenti» we «beýik öňdengörüji» hökmünde taryplyp, öz roluny keýpihon oýnady we Skolkowanyň daşary ýurt maýadarlary üçin «altyn känidigini» aýtdy. Arnold Şwartsnegger: «Men bu ýerde kaliforniýalylar bilen bilelikde ullakan gudrat we ägirt senagat ösüşini döredip bileris diýip pikir edýärin» diýdi.
Orsýetiň niýetine ynanmaýarlar
Başgalar Kremliň daşary ýurtlardaky tehnologiýa kompaniýalarynyň ýüzlerçesi bilen hyzmatdaşlyk etjek bolmagynyň diňe ýagşy niýetden ugur alýandygyna ynanmaýarlar.
Seatlde ýaşaýan elektron howpsuzlygy boýunça ekspert Jeffriý Karryň pikirine görä, rus tehnologiýa senagatynyň äpet «bally pitisinden» peýda görjekleriň arasynda internet hereketiniň her bir gymyldysyna gözegçilik edip oturan howpsuzlyk gulluklary hem bolar.
Jenap Karr bu hakda şeýle diýýär: «Eger siz bir binada sim çekjek bolsaňyz, muny etmegiň iň gowy wagty onuň gurulýan mahalydyr. Şuny nazara alaňda, men bu işi içerki howpsuzlyk gulluklarynyň maglumat ýygnamagy üpçin edilýän uly bir göçüm diýip, pikir edýärin».
Bu ýagdaý howpsuzlyga gezek gelende Moskwa täze global wehimiň, elektron uruş howpunyň örňedilmeginiň öňüni çekýär diýip çaklaýan günbatar ýurtlarynyň arasyndaky aladany has-da güýçlendirdi.
Dogrusy, bu howp jemgyýetçilik ünsüni özüne ilkinji gezek 2007-nji ýylda, Estoniýadaky internet saýtlaryna hüjüm edilende çekdi. Özem ol Moskwa bilen Estoniýanyň arasynda gep uruşdyrylýan wagta gabat geldi. Şol günler Moskwa Gyzyl goşunyň esgerine dikilen ýadygärligiň Talliniň merkezinden başga bir ýere göçürilmegi sebäpli gazaba münüpdi.
Şonda Estoniýanyň parlamentine, dürli ministrliklerine we banklaryna, beýleki guramalaryna degişli internet saýtlaryň bir toparyna birbada electron hüjümleri gurnalypdy we ol uly kynçylyklary döredipdi. Ýagny, ol saýtlar wagtlaýynça iş, hyzmat prosesini togtatmaly bolupdy.
Estoniýanyň goranmak ministri Ýaak Aawiksunyň pikirine görä, bu elektoron hüjümleriniň milli howpsuzlyga wehim salyp biljeginiň ilkinji hakyky duýduryşy bolupdy. Eston ministri sonda: «Bu hüjümleriň häsiýeti, olaryň ýokary derejede koordinirlenişi we bir ugra gönükdirilişi olaryň aňyrsynda saldamly maddy we adam resurslarynyň bardygyny aňladýar» diýipdi.
Jenap Aawiksu bu hüjümiň arkasynda rus hökümetiniň duranlygyny aňladýan gytaklaýyn delillerden başga zadyň azdygyny aýtsa-da, eston çinownikleri barybir ony Kremlden gördüler. Moskwa bu aýyplamalary inkär edýär. Emma şol hüjümden soň kän wagt geçmänkä, rus parlamentiniň görnükli agzalarynyň biri bu hüjümi öz işgäriniň ýeke özüniň gurnandygyny aýdyp öwnüpdi.


text:
17-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow pagta ýygymy kampaniýasyna başlamak barada görkezme berdi. Muňa laýyklykda, pagta ýygymyna Ahal, Balkan, Lebap we Mary welaýatlarynda awgust aýynyň 22-de başlanyp, Daşoguz welaýatynda oňa awgustyň 29-da girişiler.
Pagta ýygymy başlamazdan ozal talap hem belli edildi, yagny bu ýyl daýhanlardan jemi 1 million109 muň tonna pagta garaşylýar. “Turkmenistan.ru” internet gazetiniň hökümet çeşmelerine salgylanyp ýaýradan habaryna görä, bu planyň 234 müň tonnasy heniz pagta ýygymyna başlamadyk Daşoguz welaýatyndan tabşyrylmaly.
Görkezmeler we tamalar takyk bolansoň, planyň dolmagy ýerli häkimler üçin möhüm, sebabi plan dolmasa, “küýze”, umuman aýdylanda, ilkinji nobatda häkimiň kellesinde döwülýär, şonuň üçin häkimler diňe daýhanlara bil baglaman, özlerine tabyn edara-kärhanalaryň-da işgärlerini pagta meýdanlaryna sürýärler.
Çykalgasyz çykalgalar…
Şeýlelikde, iki aýagy bir gonja salnan býujet we hojalyk hasaplaşykdaky döwlet edaralaryň işgärlerine bu ýagdaýda meseläniň çözgüdi üçin diňe üç sany mümkinçilik galyar.
Birinji çözgüt – pagta ýygmaga ýorgan-düşegiňi we azyk-owkadyňy alyp, özüň gep-gürrüňsiz gitmek. Ikinji çözgüt – haýsydyr bir sebäp bilen özüň gidip bilmeseň, öž ornuňa hakyna adam tutup, ony pagta ugratmak. Eger bu çykalgalaryň hem hiç birini halamasaň, onda üçünji çözgüt galýar, olam işden gitmek baradaky arzaňy ýazmak.
“Ýaşamaga, ýuwunmaga, iýmitlenmäge hiç hili şerti bolmadyk uzak ýerlerdäki daýhan birleşiklerine gideniňden ýa-da işden gitmek barada arzaňy ýazanyňdan, elbetde, ornuňa adam tutup, oňa pul töläniň amatly ahyry” diýip, Daşoguz şäherindäki pagta ýagyny işläp çykarýan kärhananyň hünärmeni äýdýar.
Ýagdaýa begenýänler
Pagta ýygym möwsüminiň başlamagy köpleri alada göýsa, ol käbir işsiz adamlary begedirýär. Nepes atly 26 ýaşly ýigit hem şeýle adamlardan biri. Ol indi 5 ýyl bäri pagta ýygymyna gatnaşýar. Nepesi şaheriň welaýat gaz üpjünçilik edarasynyň işgarleri hakyna hakyna tutup, öz orunlaryna pagta ugradýarlar.
Geçen ýyl Nepes özüniň gündelik zähmet hakyny 10 manat diýip kesgitläpdir. Şeýlelik bilen, ol geçen ýygym möwşuminiň 3 aýynda köne puldan 6 million manada golaý pul gazanypdyr. Şonuň 4.5 million manadyny gaz edaranyň işgärleri hakyna tutma işgäriň haky görnüşinde töläpdirler, galan puly bolsa ol kärendeçiden ýygan pagtasy üçin alypdyr.
“Bu ýyl, nesip bolsa, özümiň gündelik nyrhymy birneme galdyraryn. Ony täze puldan 15 manada çykararyn” diýip, Nepes gaty ynamly gürleýar.
Nepesiň beýle ynamly gürlemeginiň sebäbi bar. Ol öz müşderilerini hiç haçan ýüň sakgal etmändir, beýleki hakyna tutulýanlaryň käbirleri ýaly ol pagta meýdanyndan gaçyp gaýtmandyr. Ol ýerde arak içip bozgakçylyk hem etmändir. Umuman, Nepes özüni hakyna tutan adamlara hiç hili “gep getirmändir”.
Hakyna tutaňda-da, bagtyň çüwmeli
Özüni Sapargül diýip tanadan, şäheriň bir saglyk öýünde şepagat uýasy bolup işleýän zenanyň aýtmagyna görä, gowy hakyna tutma adam tapyp, ony öz ornuňa pagta ugratmaklyk belli bir derejede maňlaýyň çüwmegini talap edýän zat. Köp adamlar çem geleni hakyna tutup, soň azara galýarlar.
“Geçen ýyl meniň çagam keselledi, özum şol sebäpden pagta gidip bilmedim, onsoň, her gününe täze puldan 6 manat töläp, hakyna adam tutdym. Oňa bir aýyň hakyny öňünden töledim, jemi 180 manat berdim. Meniň hakyna tutan adamym arakhor bolup çykdy. Ol biri bilen ol ýerde urşupdyr, polisiýa getirilipdir. Şeýlelikde, meniň pulumam köýdi, özümem bir giden gepe galdym. Bu ýyl, gymmat hem bolsa-da, ynamlyrak adamy tapmaly” diýip, Sapargül gürrüň berýär.
Sapargülüň aýtmagyna görä, şäheriň mugallymlary, lukmanlary, kitaphanaçylary, beýleki býujet işgärleri her ýyl pagta ýygym möwsüminde öz alýan aýlyklarynyň tas üçden bir bölegini hakyna tutulýan pagta ýygyjylara bermeli bolýarlar.
“Mekdep okuwçylaryna pagta ýygdyrtmaklyk gadagan edilensoň, pagta ýygym möwsüminiň bar azaby biziň boýnumyza düşdi duruberdi. Hany ol prezidentiň satyn alyp, daýhanlara peşgeş berdi diýlen gymmatbaha pagta ýygýan maşynlary? Aslynda, hasyly ony ýetişdiren daýhanlar ýygnamaly dälmi?” diýip, sepagat uýasy Sapargül bu ýagdaýa öz nägilelgini bildirýär.
Kerim Artykow türkmenistanly garaşsyz synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Türkiýäniň Antaliýa şäherinde geçirilýän G-20-lik toparynyň sammitiniň çäginde duşuşdylar.
Şol duşuşykda iki lider elleşip görüşdi we özara gürrüň etdiler, emma olaryň sesi eşidilmedi.
Ak tamyň metbugat wekili, iki lideriň 35 minutlap gürleşendigini we şol duşuşykda Siriýada dowam edýän graždanlyk urşy barada pikir alşylandygyny mälim etdi.
Gepleşikde aýratynam Siriýada syýasy geçiş döwri hakda gürrüň edilipdir.
Ak tamyň beren maglumatyndan çen tutulsa, prezident Obama bilen prezident Putiniň arasynda bolan gepleşikde Ukrainadaky ýagdaýlar hakda hem pikir alşylypdyr.
Şol duşuşykda prezident Obama Müsüriň Sinaý ýarymadasynda bolan uçar heläkçiliginde wepat bolan rus raýatlary bilen bagly prezident Putine öz gynanjyny bildiripdir.
Harby çäreler ýygjamlaşar
Bu Orsýetiň sentýabr aýynyň soňunda, Siriýada harby çärelere başlanyndan bäri, iki lideriň arasynda bolan ilkinji duşuşykdyr.
Şu hepdäniň soňunda Parižde bolan hüjümler Antaliýada geçirilýän sammitiň esasy gün tertibinde bolar diýlip garaşylýar. ”Yslam döwleti” atly topar tarapyndan amala aşyrylan şol hüjümlerde azyndan 129 adam heläk boldy.
ABŞ-nyň Howpsuzlyk geňeşiniň maslahatçysy Ben Rhodes Fransiýada bolan şol wakalardan soňra Waşingtonyň Pariž bilen hyzmatdaşlykda, Siriýada we Yrakda yslamçy jeňçilere garşy amala aşyrylýan harby çärelerini barha ýygjamlaşdyrjakdygyny aýtdy.
Ol Antaliýada geçirilýän ýygnagyň çäginde eden çykyşynda ”Yslam döwleti” atly terror toparyna garşy ýurduň içinde göreş alyp barýan beýleki toparlaryň ýarag bilen üpjün edilmeginiň täsirli bolandygyny hem sözüne goşdy.
Ünsi “YD-a” gönükdirmek
Rohds ”Yslam döwleti” toparynyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda iş alyp barýan ýurtlarda terror hüjümlerini amala aşyrmak isleýändigini aýdyp, ýöne bu ugurda häzirlikçe anyk alamatlar ýok diýdi.
Şol bir wagtyň özünde Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Orsýeti öz ünsüni, Siriýanyň dünýewi oppozision toparyna garşy däl-de, eýse ”Yslam döwleti” toparyna garşy gönükdirmäge çagyrdy.
Orsýet özüniň Siriýada ”Yslam döwleti” toparyny bombalaýandygyny aýdýar, emma günbatar ýurtlarynyň aglabasy Moskwanyň esasy maksadynyň öz ýarany Başar al-Assadyň häkimiýet başynda galmagyny gazanmakdan ybaratdygyny aýdýarlar.
Tusk Orsýetiň Siriýadaky hüjümlerini dowam etdirmeginiň ýurtdan bosup çykýan bosgunlaryň mundan beýlägem has artmagyna getirjekdigini nygtap, biz bu baradaky çaklamalarymyzyň dogrudygyny görkezýän käbir alamatlary eýýäm görýäris diýdi.


text:
Ysraýylyň we Liwanyň serhedinde iki ýurduň esgerleriniň arasynda garşylyklaýyn atyşyk boldy. Bu wakanyň ýüze çykmagynda iki tarapyň harbylary hem birek-biregi günäkärleýärler.
Ysraýyl harbylarynyň aýtmagyna görä, ysraýyl esgerleri serhetde iş geçirip ýörkä, Liwanyň esgerleri olara garşy ot açypdyrlar. Şondan soň ysraýyl esgerleri garşylyk beripdirler.
Liwanyň harby resmisiniň nygtamagyna görä, olar diňe Ysraýylyň esgerleri serhedi bozup geçen wagty ot açyp başlapdyrlar.
Adam ýitgileri ýa-da ýaralananlar barada maglumat gowuşmady.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollanda Parižde köp sanly adam pidasyna getiren terror hereketleri sebäpli gynanjyny ýollady.
«Terrorizmiň islendik görnüşde ýüze çykmasyny berk ýazgarmak bilen, Türkmenistan halkara jemgyýetçiliginiň bu nägehan belany köki-damary bilen köwläp aýyrmak ugrundaky tagallalaryny doly goldaýar» diýip, beýanatda aýdylýar.
Şeýle-de türkmen lideri wepat bolanlaryň garyndaşlaryna we ýakynlaryna çuňňur gynanç bildirdi we ýaraly bolanlaryň basymrak gutulmagyny arzuw etdi diýip, TDH ýazýar.


text:
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond Tährandaky diplomatiki maýylganlykdan soň Britaniýa Eýranyň Merkezi banky bilen işleşip, Angliýadaky banklaryň Eýrandaky söwda hem-de inwestisiýa işlerini maliýeleşdirmegini aňsatlaşdyrmak isleýär diýdi.
Hammond bu sözleri 23-nji awgustda Tähranda Waliollah Seýf, Eýranyň Merkezi bankynyň gubernatory bilen duşuşyk mahalynda aýtdy.
Ol, dünýäniň iri alty döwleti bilen Eýranyň arasynda Tähranyň ýadro programmasy babatda gelnen ylalaşyk esasynda sanksiýalar ýatyrylsa, Angliýanyň kommersiýa we senagat biznesiniň Eýran bilen işleşmek höwesiniň ägirt uludygyny aýtdy.
Hammond Britaniýanyň maliýe guramalarynyň bu işler goldamak isleýändigini, emma onuň dogry esaslarda edilmeginiň gerekdigini aýtdy.
Seýf Eýran bilen Britaniýanyň geçmişde oňyn gatnaşyklarynyň bolandygyny aýtdy we indi şol tejribelere daýanyp, täzeden hyzmatdaşlyk edip boljagyny belledi.
Hammond biraz öň Tähranda dört ýyl mundan ozal, protestçileriň ilçihananyň binasyna zabt etmegi netijesinde ýapylan britan ilçihanasyny gaýtadan açdy.
Hammond 23-nji awgustda, Tähran bilen Günbatar döwletleriniň arasyndaky gatnaşyklary gowulaşdyrmagyň taryhy ädimini ädip, britan ilçihanasyny açyk diýip yglan etdi we Tähranyň merkezindäki 19-njy asyr binasynyň howlusynda Ýunion Jak baýdagyny galdyrdy.
Hammond we Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawed Zarif 23-nji awgustda giçlik Tähranda metbugat ýygnagyny geçirmeli.
Hammond Londondan Tährana ugramazyndan öň çap eden beýanatynda gatnaşyklaryň 2011-nji ýyldan bäri gowulandyrylandygyny aýtdy we Eýranyň hem Londondaky ilçihanasyny 23-nji awgustda gaýtadan açmagy planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Şu aralykda, Eýranyň döwlet kontrollugyndaky ISNA habar gullugy Eýranyň Londondaky ilçihanasynyň 23-nji awgustda, şol bir wagtyň özünde gaýtadan açylandygyny habar berdi.
Hammond ilçihanalaryň başda ähli işleriň ynanylan wekilleri derejesinde işlejegini, ilçiler meselesinde bolsa birnäçe aý içinde ylalaşyljagyny aýtdy.
Britaniýa Londondaky eýran diplomatlaryny 2011-nji ýylda, gaharly mähelle Tährandaky Britan ilçihanasyna kürsäp girip, onuň içindäki zatlary talanyndan soň ýurtdan çykarypdy.
Bu iki ýurduň bir-birindäki ilçihanalaryny gaýtadan açmagy dünýäniň iri alty döwleti bilen Eýranyň arasynda Tähranyň ýadro programmasy barada iýul aýynda gelnen ylalyşygyň yz ýanylaryna gabat gelýär, bu ylalaşyk Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalaryny ýuwaş-ýuwaşdan aýyrmaga rugsat berýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkmenistandan 188 adamyň Saud Arabystanyna haj zyýaratyna gitmeklerine rugsat beriji permana gol çekdi. Zyýaratçylaryň bu haj zyýaraty şu ýylyň 17-nji oktýabryndan 15-nji noýabryna çenli aralykda amala aşyrylar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň permanynda “Türkmenhowaýollary” Döwlet kompaniýasynyň öz hasabyna “Boing-757” kysymly ýörite uçarda türkmenistanly bu zyýaratçylaryň Saud Arabystanyna saparyny gurnamalydygy aýdylýar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir toparlar Türkmenistandan haj zyýaratyna gitmek isleýän dindarlaryň sanynyň her ýyl häkimiýetleriň görkezmesine laýyklykda çäkli ýagdaýda saklanýandygyny aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Geçmişde dürli ykdysady hem taryhy şertler türkmeni çar ýana dargamaga mejbur etdi. Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda dörän ykdysady kynçylyk hem türkmenleriň dürli ýurtlara, aýratyn-da Günbatara ýaýramagyna sebäp boldy. Şonuň bilen birlikde, SSSR döwründe bir bütewi döwlet hasaplanan Orsýetde, Özbegistanda, Täjigistanda ýaşaýan türkmenler hem milli bölünişikden soň daşary ýurtlarda galdylar.
Orsýetiň Baýkal kölüniň ýakasyndaky Irkutsk şäheriniň Medisina uniwersitetiniň professory, medisina ylymlarynyň doktory Gurbandurdy Haýydow Günorta Sibirde öz milli däp-dessurlaryny gorap saklaýandyklaryny, şonuň bilen birlikde Türkmenistanyň ähli resmi baýramlaryny öz aralarynda belleýändiklerini guwanç bilen gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosy: Gurbandurdy aga, sizi haýsy ykbal, haýsy takdyr ol uzak ülkä eltdi?
G. Haýydow: Meniň doglan ýerim Garagalpagystan awtonom respublikasynyň Dörtgül etrabyndaky Kelteminar obasy. Men Amyderýanyň boýunda doglup, önüp-ösdüm. O ýerde türkmenler känlik. Garagalpagystanyň çäginde ýüz müňden köp hojalyk bar. Tirämiz ata türkmenleri, irki döwürden gelip, şol ýerde ýerleşenler.
Men 1965-nji ýylda Daşoguzda medisina uçilişesini gutardym. Iki ýyl Ýylanlyda, häzirki Gurbansoltan eje etrabynda, oba doktory bolup işledim. Ondan soň harby gulluga aldylar. Günorta Sibirde, Irkutskide gulluk etdim. Bu ýerde harby gullugy gutarjak wagtymyz, medisina institutyna girmegi teklip etdiler. Men bagtymy synap göreýin diýdim. Instituta girdim. Ony tapawutlanan gyzyl diplom bilen tamamladym. Olar meni infeksiýa, ýagny ýokanç keselleri kafedrasynda aspirantura kabul etdiler. Şu ýerde mugallym bolup işläp başladym. 1990-njy ýylda Moskwada kandidatlyk dissertasiýasyny goradym. 2000-nji ýylda doktorlyk dissertasiýasyny goradym.
Azatlyk Radiosy: Bu işler, elbetde, siziň öz başarnygyňyz hem ukybyňyz. Munuň daşyndan, türkmençilik diýenem düzgün bar. Siziň türkmenistanly ýaşlara ýardamyňyz degdimi?
G. Haýydow: Ýaşlary çagyryp, şu ýerde obadan gelen oglan-hyzlary okatdym. Kim orta, kim ýokary okuw jaýlaryny gutaryp, köpüsi oba gidip işläp ýörler. Biziň institutymyz uniwersitet boldy. Türkmenistandan gelip, biziň meduniwersitetimizde okap ýörenler bar. Men häzir şu uniwersitetde professor bolup, ýaşlara sapak berýän.
Azatlyk Radiosy: Siziň hyzmatyňyza Russiýa Federasiýasy ýeterlik hormat goýýarmy?
G. Haýydow: 2005-nji ýylda prezident W.W. Putiniň karary bilen maňa “Russiýanyň at gazanan lukmany” diýen hormatly at berildi. 2006-njy ýylda bolsa Burýat awtonom respublikasy “Ylymda at gazanan işgär” diýen ady berdi.
Azatlyk Radiosy: Garaşsyz Türkmenistan bilen gatnaşyklaryňyz nähili?
G. Haýydow: Ýurt garaşsyz bolandan soň, 2007-nji ýylda ilkinji gezek meni Türkmenistana çagyrdylar. Dünýä türkmenleriniň gumanitar maslahatyna bardym. Şol ýerde-de maňa Irkutskide türkmenleriň guramasyny döretmegi teklip etdiler. Biz ony 2008-nji ýylda döretdik. Häzir bu ýerde hemme türkmenleriň başyny birikdirip otyrys. Geçen ýyl hem Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna baryp gaýtdyk. Meniň bu ýerde maşgalam, iki oglum hem iki agtygym bar. Obadan gelip, bu ýerde ýaşap ýören türkmenler kän. Özümiziň hemme däp-dessurlarymyzy saklap ýörüs.
Azatlyk Radiosy: Türkmen diasporasynda näçeräk türkmen bar?
G. Haýydow: Başga milletlere garanda, biz azçylyk. Irkutsk oblasty boýunça ýüz gowrak hojalyk bar. Şäherde 50 çemesi hojalyk bar. Deňeşdirip aýtsak, bu ýerde 35 müň özbek, 40 müň çemesi gyrgyz bar. Täjikler 30 müňden gowrak.
Azatlyk Radiosy: Dini ýa-da ruhy azatlyklar meselesi nähili?
G. Haýydow: Bu ýerde iki metjit bar. Anna günleri hem musulman baýramlary günleri jemlenýäris.
Azatlyk Radiosy: Gurbandurdy aga, 21-nji fewral Ene diliniň halkara güni hökmünde bütin dünýäde bellenýär. Bu ýurtdan çetde ýaşaýan milletler üçin iňňän gadyrly baýramçylyk. Şol sanda az sanly türkmenlere has gadyrly bolsa gerek. Ene dilini ýitirmän saklamak häzirki döwürde möhüm mesele. Biz çagalary nazara alsak, olar üçin ene dilini ýitirme howpy barmy?
G. Haýydow: Ene dilini ýitirme howpy ýok, hemmesem özara we öý-içerde türkmençe gepleşýärler. Munuň daşyndan, biziň aramyzda bir gyz bar, ol Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetini gutaran. Onuň mümkinçiliginden peýdalanyp, bazar güni mekdebini döredip, onda çagalara türkmen dilinden sapak bermekçi. Jaý tapyp, ony kärendesine alyp, onda çagalara türkmen dilini öwretmekçi. Biz bu işe başladyk.
Azatlyk Radiosy: Gerekli kitap-depder işleri nähili?
G. Haýydow: Bu kyn däl. Olar şeýle mekdep döretseňiz, ýardam bereris diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Aýdym-saz toparlaryňyz barada nämeler aýdarsyňyz?
G. Haýydow: Aýdym-saz toparlarymyzam bar. Geçen ýyl Irkutsk şäheriniň 350 ýyllygyny dabaraly belläp geçdiler. Şoňa bizem gatnaşdyk. Ýigrimi diasporanyň arasyndan türkmenler 2-nji orny aldylar. Gubernatoryň hormat hatyna eýe bolduk. Şonuň ýalyrak, işler gowy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine ýakyn syýasatçylar we öňki hökümet resmileri Orsýetiň iki sany guramaçylykly jenaýat toparlarynyň agasy bolmakda güman edilýänleriň we Ispaniýanyň sudy tarapyndan çap edilen gözleg sanawyna girizilenleriň arasynda agzaldy.
Putiniň daşyndaky topara degişli we Ispaniýaly sudýa De La Matanyň yglan eden şahsyýetleriniň arasynda Orsýetiň kanuny goraýjy, sud, ykdysady, bank we harby ugurlaryna degişli häziki we öňki ýokary derejesi resmileriniň ençemesi bar.
Olaryň Orsýetiň Tambowskaýa we Malyşewskaýa jenaýat toparlaryna degişli bolmagy güman edilýär.
Olaryň baş goşandygy aýdylýan jenaýatlarynyň arasynda janyna kast etmek, adam öldürmek, ýarag gaçakçylygy, hilegärlik, ogurlyk, parahorluk, neşe gaçakçylygy we pul ýuwmaklyk agzalýar.
Hususan-da, sanaw Orsýetiň Döwlet Dumasynyň maliýe komitetiniň başlygynyň orunbasary Wladislaw Reznik we Içeri işler ministrliginiň Baş müdirliginiň ýolbaşçysy Nikolaý Aulow ýaly resmileri öz içine alýar.


text:
Müňlerçe adam Nowruz baýramyna taýýarlyk görüp, azyk önümlerini, sowgatlary, täze geýimleri satyn almak üçin Kabulyň çaň basan köçelerine we bazarlaryna çykýarlar.
Nowruz baýramy owgan halkynyň öz gündeki problemalaryny ýatdan çykaryp, gadymdan gelýän däp-dessrulary berjaý etmäge we baýramçylygy toý saçagy we aýdym-saz bilen garşy almaga mümkinçilik berýän ýylyň iň şatlykly senesidir.
Emma Owganystanyň müňlerçe garyp ýaşaýjylary üçin Nowruz baýramy olaryň gündeki durmuşynyň agyrlygyny hasam güýçli duýmagyna sebäp hem bolýar. Dünýäniň iň garyp we durnuksyz ýurtlarynyň biri bolan Owganystanda köp adam zordan gün görýär.
Agha Sardaryň maşgalasy
Kabul derýasynyň hapa kenarynda, gyzgylt reňkli ýörite eşik geýnen eli sübseli bir goja ýer süpürýär. Onuň duşundan şatlanyp, aýdym aýdýan we ellerinde kagyzdan ýasalan batbörekleri tutup barýan çagalar geçip barýarlar.
72 ýaşly köçe süpüriji Agha Sardar
Emma 72 ýaşly köçe süpüriji Agha Sardar olara garamaýar. Onuň üçin Nowruz baýramy bir wagtky gurply durmuşyny ýatladýan we häzirki agyr ýagdaýyny has güýçli duýmaga mejbur edýän sene. Gojanyň özi bu hakda şeýle diýýär:
—Men hiç zat satyn almadym. Muňa pulum bolmanson, islegim-de ýok. Tutuş gün işleýänligim sebäpli, meniň hiç ýere gitmäge mümkinçiligim-de ýok. Men öň fermer bolup işleýärdim, goşunda gulluk edýärdim we sylanýan adamdym. Indi bolsa durmuş meniň duşumdan geçýär.
Agha Sardar Kabulyň Şarhara atly iň garyp bölekleriniň birinde ýaşaýar. Onuň garaňky we dar köçede ýerleşýän jaýynyň golaýynda hatarlanyşyp duran palçykdan salnan jaýlary we hapa suwly ýaplary görmek mümkin.
Sardaryň bir otagly garaňky we çygly öýüniň içinde çaň basan halyçadan we onuň üstündäki birnäçe ýassyklardan başga hiç zat ýok. Diwarda köne surat asylgy dur.
Sardar bu jaýda dul galan gyzy we ruhy taýdan näsag ogly bilen ýaşaýar. Ol maşgalasyny eklemek üçin ertirden agşama çenli zähmet çekmeli bolýar. Onuň köçe süpürip edýän gazanjy aýda 5 müň owganydan, ýagny 100 dollardan aşmaýar.
Nowruza taýýarlyk
Sardar dul adam. Ol az girdejili we geljege umytsyz garaýan öz maşgalasynyň Nowruz baýramyny bellemäge mümkinçiliginiň ýokdugyny aýdýar:
—Şeýle çykgynsyz ýagdaýda bolmak gaty kyn. Men köplenç dukançylardan azygy karz alyp, pul gazanamsoň, hasaplaşmaly bolýaryn. Maşgalamy şeýdip ekleýärin.
Agha Sardaryň gyzy Şaima, içerini bezemäge we toý saçagyny ýazmaga mümkinçiligi bolmasa-da, öýüň içini tämizlemek bilen Nowruz baýramyna taýýarlyk görýänligini gürrüň berýär:
—Biz ýaly garyp adamlar başga näme edip bilsin? Biz täze geýim ýa iýmit satyn alyp bilmeýäris.
Şaima garyp adamlaryň, öýüniň içini tämizlemek bilen, durmuşlarynyň täzelenmegine bolan islegini görkezýändiklerini , şeýdibem, baýramçylyk däp-dessurlanyny özleriçe berjaý edýändiklerini aýtdy.


text:
26-njy fewralda Azerbaýjanyň 50 müňe golaý raýaty Bakuwda ýörişe çykyp, Daglyk Gabag urşunyň 20 ýyllygyny bellediler.
Azerbaýjanyň resmileri 1992-nji ýylda ermeni goşunlarynyň Garabagda ýerleşýän Azerbaýjanyň Hojaly obasyna eden hüjüminde 613 adamyň öldürilendigini aýdyp, bu wakany “gyrgynçylyk” diýip atlandyrýar. Ermeni tarapy muny ret edýär.
Ýekşenbe güni Türkiýäniň Stambul şäherinde hem Garabag konflikti bilen bagly onlarça müň adamyň gatnaşmagynda ýöriş geçirildi. Onda Türkiýäniň içeri işler ministri Idris Sahin milletçilik äheňinde çykyş etdi.
Azerbaýjanyň resmileri, Daglyk Garabag meselesi boýunça geçirilýän gepleşikler netije bermese, ermenleriň basyp alan ýerlerini gaýdyp almak üçin özleriniň ýarag ulanmakdan gaýtmajakdyklaryny aýdyp gelýärler.


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşigi Eýranyň harby güýçleriniň üç sany komanduýuşisine garşy sanksiýalary girizmek barada karar kabul etdi.
Ýewropa Bileleşigi bu sanksiýalaryň olara Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine goldaw berendikleri üçin girizilýändigini aýdýar.
Bu kabul edilen karara laýyklykda Eýranyň harby güýçleriniň baş komanduýuşisi Mohammad Ali Jafarä, Eýranyň «Kuds» atly ýörite güýçleriniň komanduýuşisi Kasem Suleýmanä hem-de bu harby güýçleriň razwedka toparynyň başlygy Hosseýin Taebä Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasyna girmeklik gadagan edilýär we Bileleşigiň çäklerindäki olaryň ähli bank hasaplary doňdurylýar.


text:
Pakistanyň demirgazygynda gyzlar, öz kollejleriniň adynyň ýaş aktiwist Malala Ýusufzaýynyň ady bilen çalşyrylmagyna garşy protest geçirdiler. Malala Ýusufzaýy “Talyban” hereketiniň söweşijisi tarapyndan atylypdy.
Çarşenbe güni, 150 töweregi talyp Malalanyň suratlaryny ýyrtyp, klaslarda boýkot geçirdiler. Olar hökümetden, demirgazyk Swat jülgesiniň esasy şäheri bolan Saidu Şarifdaky kollejiň adyny üýtgetmezligi talap etdiler.
Şol studentler, kollejleriniň ady üýtgedilen halatynda, okuw jaýlarynyň “Talyban” ekstremistleri tarapyndan nyşana alynmagyndan howatyr edýärler.
Ýerli resmiler studentlere, olaryň talaplaryny welaýat dolandyryjylaryna gowşurjakdyklaryna ynandyrandan soň, gyzlar demonstrasiýalary togtatdylar.
15 ýaşyndaky Malala, oktýabr aýynda “Talyban” tarapyndan atylandan soň, häzirki wagt britan hassahanalarynyň birinde bejergi alýar.
2009-njy ýylda Malala “BBC” telekanalynyň Urdu gullugyna, “Talyban” hereketiniň Swat jülgesindäki rehimsizlikleri barada blog ýazandan soň tanalyp başlandy.


text:
Täjigistanda hökümet güýçleriniň we Duşenbede ýaňy-ýakynda bolan çaknyşyklaryň sebäpkäri diýlip yglan edilen goranmak ministriniň öňki orunbasarynyň tarapdarlarynyň arasynda täze çaknyşyklar boldy.
Täjigistanda hökümet güýçleriniň we Duşenbede ýaňy-ýakynda bolan çaknyşyklaryň sebäpkäri diýlip yglan edilen ýurduň goranmak ministriniň öňki orunbasarynyň tarapdarlarynyň arasynda täze çaknyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Duşenbeden gündogar tarapda ýerleşýän Romit Gorge regionynda bolan söweşlerde “Alfa” ýörite güýçleriniň birliginiň baştutany polkownik Rustam Amakiýew wepat boldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna mälim bolşuna görä, Amakiýewiň ölümi baradaky maglumat güýç ulanyjy edaralara 16-njy sentýabrda irden gelip gowşupdyr.
15-nji sentýabrda agşam başlanan ok atyşykda ýörite güýçleriň ýene bir söweşijisiniň öldürilendigi we Içeri işler ministrliginiň iki wekiliniň ýaralanandygy habar berilýär.
Ýörite operasiýa gatnaşan çeşme AÝ/AR-nyň Täjik gullugy bilen söhbetdeşlikde 16-njy sentýabrda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürilen ençeme söweşijiniň arasynda Goranmak ministrliginiň ýolbaşçysynyň öňki orunbasary Abduhalim Nazarzodanyň hem bardygyny aýtdy.
Çeşmäniň AÝ/AR-a aýtmagyna görä, operasiýanyň dowamynda ýaragly toparyň jemi ýedi agzasy öldürilipdir. Olaryň arasynda Goranmak ministrliginiň öňki işgäri we Nazarzodanyň ýarany polkownik Junaýdullo Umarowyň hem öldürilendigi aýdyldy.
Milli howpsuzlyk komitetindäki çeşme ýaragly toparyň öldürilen agzalarynyň jesetleriniň henizem Romitde çaknyşygyň bolan ýerinde galýandygyny aýtdy.
Bu maglumat resmi taýdan tassyklanmady. Geçen hepdede köpçülikleýin habar serişdeleriniň general Nazarzodanyň öldürilendigi barada beren maglumaty hem tassyklanmandy.
15-nji sentýabrda agşam Romit jülgesiniň Pokrud atly ýerinde bolan ýaragly çaknyşyklarda jemi 11 adamyň, şol sanda howpsuzlyk güýçleriniň dört agzasynyň we Nazarzodanyň ýolbaşçylygyndaky ýaragly toparyň ýedi agzasynyň öldürilendigi hem habar berilýär.
Täjik resmileri Nazarzodany we onuň tarapdarlaryny 4-nji sentýabrda Duşenbäniň golaýynda polisiýa bölümine we harby arsenala edilen hüjümde aýyplaýarlar. Berilýän resmi habarlara görä, şol hüjümde 26 adam, şol sanda 9 polisiýa ofiseri we Emomali Rahmonyň režimine garşy baş göteren söweşijilerdigi güman edilýän 17 adam öldürilipdir.
Bu wakanyň yz ýany Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri Nazarzodanyň ýolbaşçylygyndaky ýaragly toparlary ele salmak boýunça ýörite operasiýa başlapdy.
Kanun goraýjy organlaryň maglumatlarynda goranmak ministriniň öňki orunbasarynyň öz tarapdarlary bilen bilelikde Romit jülgesinde gizlenendigi aýdyldy. Operasiýanyň dowamynda ýaragly toparyň agzalarydygy aýdylýan 100-den gowrak adam tussag edilipdir we 20-den gowrak adam öldürilipdir.
Soňky ýüz beren gandöküşiklikler ozalky sowet respublikasy bolan Täjigistanda gaýtadan durnuksyzlygyň başlanmagyndan täze howatyrlanmalary döredýär.


text:
Türkiýeden Gresiýa aşýan migrantlaryň akymy soňky 24 sagatda pese düşdi. Mundan birnäçe gün ozal Gresiýanyň häkimiýetleri Ýewropa Bileleşigi (ÝB) bilen ylalaşygynyň çäginde migrantlary Türkiýä deportasiýa edip başlady.
Gresiýanyň häkimiýetleriniň 6-njy aprelde aýtmagyna görä, soňky 24 sagadyň dowamynda Gresiýa Türkiýeden diňe 68 migrant aşypdyr. Bir gün öň bu san 225 adamdan ybaratdy.
Bu sanyň azalmagynyň Ýewropa Bileleşiginiň Türkiýe bilen baglaşan ylalaşygyna göni bagly bolup-bolmazlygy nämälim galýar.
4-nji aprelde Gresiýa deportasiýa boýunça planyň birinji tapgyrynyň çäginde 200 çemesi migranty Türkiýä iberdi.
Gresiýanyň häkimiýetleri ýurda baran migrantlaryň sanyny 53 müň diýip kesgitleýärler.
ÝB-niň Türkiýe bilen baglaşan ylalaşygyna görä, Ankara Gresiýa bikanun aşan ähli migrantlary we bosgunlary yzyna alar, ÝB bolsa müňlerçe siriýaly bosguny göni Türkiýede kabul eder, şeýle-de Türkiýä has köp maliýe kömegini, wizasyz syýahatçylyk düzgünini we ÝB agza bolmak ugrundaky gepleşiklerde öňegidişligi kepil geçer.


text:
Merezýel
Merezýel keseli (sifilis) – dowamly weneriki kesel bolup, deriniň, nemli örtükleriň, içki agzalaryň, süňkleriň we nerw ulgamynyň şikeslenmegi bilen häsiýetlendirilýär. Ýokuşma wagtyndan başlap, umumy ýokançly kesele öwrülýär we bejergi alynmadyk halatlarynda gaýtalama we gowşama döwürleriniň gezekleşmegi bilen geçýär.
Grek rowaýatyna görä, bu keseliň ady Sifilius atly (gadymy grekçede – "doňuzlaryň dosty") doňuz çopanynyň adyndan gelip çykypdyr. Rowaýatda aýdylyşy ýaly, Sifilius bu kesele "doňuzlar bilen özara dostlukly aragatnaşygy" sebäpli duçar bolupdyr. Merezýel keseliniň gelip çykyşy we dünýä ýaýraýşy barada, esasan üç sany çaklama bardyr: amerikan, yewropa we afrikan ýollary bilen ýaýraýyş çaklamasy.
Amerikan ýaýraýyş çaklamasy boýunça, Ýewropa bu keseli Kolumbyň deňizçileri Täze Dünýäden (Amerikadan) getiripdirler. Olara bolsa öz gezeginde bu kesel ýerli ilatdan (aborigenlerden) ýokuşypdyr. 1496-njy ýylda epidemiýa (keseliň uly göwrümde giňden ýaýramagy) Fransiýanyň, Italiýanyň, Germaniýanyň, Şwesiýanyň çäklerine ýaýrap, 5 mln-dan gowrak adamynyň ölümine sebäp bolupdyr.
1500-nji ýylda epidemiýa tutuş Ýewropany öz içine alyp we onuň çäginden çykyp, Demirgazyk Afrika, Turkiýa, Hytaýa, Hindistana ýaýrapdyr.
Ýewropadan gelip çykma çaklamasy boýunça, bu kesel bu ýerde gadymy wagtlardan bäri belli bolup, Gippokratyň, Galeniň, Dioskoridiň işlerinde hem beýan edilýär. Bu keseliň alamatlaryna meňzeş şikeslenmeler barada Bibliýada hem aýdylyp geçilipdir. Iňlis porty bolan Kingston-Apon-halladan demirgazyk-gündogarda ýerleşýän ybadathanasynyň takwa adamlarynyň hem süňkleriniň galyndylarynda merezýel keseline meňzeş şikeslenmeleriň bardygyny radiouglerod barlagy görkezdi.
Gadymy şäher bolan Pompeýiň ýaşaýjylarynyň galyndylarynyň käbirinde hem dogabitdi merezýel keseline meňzeş alamatlaryň tapylandygyny bu çaklamanyň tarapdarlary belleýärler.
Başga bir öňe sürülýän çaklama boýunça, merezýel keseliniň "watany" Afrika hasaplanýar. Bu çaklama birinji gezek 1961-nji ýylda alymlar T. Cogburg we 1963-nji ýylda E. Hudson tarapyndan beýan edilipdi. Çaklamanyň tarapdarlarynyň düşündirşine görä, merezýel keseliniň we başga tropiki keselleriň (frambeziýa, pinta, bejel) kesel döredijileriniň gelip çykyşy birdir. Merezyel keseli Afrikadan uruşlar, täjirçilik aragatnaşyklary, gullaryň başga ýurtlara äkidilmegi, musulmanlaryň we hristianlaryň keramatly ýerlere zyýarat etmegi netijesinde ýaýrapdyr.
Merezýel keselini öçügsi treponema döredýändir. Ol aýlawly (spiral) görnüşde bolup, bölünme netijesinde köpelýändir. Treponemalar 41-42 Cº gyzgynlykda we guradylanda ölýändirler. Şeýle hem ol myşýagyň, simabyň, wismutyň birleşmeleriniň täsir etmegi netijesinde hereketjeňligini ýitirip ölýändir. Ýaşaýyş üçin amatsys şertler ýüze çykanda ol wagtlaýyn "goragly ýagdaýy" emele getirip, sista görnüşe geçip bilýändir.
Merezýel, esasan, jynsy gatnaşyklaryň dürli görnüşleri arkaly ýokuşyp bilýändir. Öý-hojalyk şertlerinde keseliň geçmegi gaty seýrek bolup, merezýel başy bolan näsagyň ulanan gap-gaçlary, diş çotkasy, sakgal syrýan päkisi, süpürgiç, ýorgan-düşek daşlyklary arkaly ýokuşyp biler. Näsagyň peşewiniň we deriniň üsti bilen ýokuşan ýagdaýlary ýüze çykarylmady. Näsagyň döli arkaly hem kesel geçip bilýändir. Keselli aýaldan çaga merezýel, göwrelilik wagty çaga ýoldaşynyň üsti bilen, dogrum wagty, ene süýdüniň üsti bilen ýokuşyp biler.
Merezýel ýokançlygy özünde saklaýan ganyň adama guýulmagy netijesinde hem adama kesel geçirip biler.
Lukmançylyk işgärlerine näsaglary barlan halatlary, bejeriş çäreleri, operatiw bejergini geçirenlerinde, jesetleri, has hem dogabitdi merezýel keselli çagalaryň jesetleri kesilende ýokyşyp biler.
Bejergi almadyk näsaglarda, merezýel keseliniň geçişinde dört döwri tapawutlandyrýarlar: inkubasion döwri (keseliň ýokuşyp, birinji alamaty bolan gaty şankr emele gelýänçä geçýän wagt aralygy), birinji, ikinji, üçünji döwürleri.
Inkubasion döwri ortaça 20-40 gün dowam edýändir. Bu döwür 7-15 güne çenli gysgalyp ýa-da 3-5 aýa çenli uzalyp hem bilýändir. Bu döwrüň gysgalmagy ýokyşma birden iki ýol bilen bolup geçende, uzalmagy bolsa, ýokuşma wagtynda başga sebäplere görä antibiotik serişdeleri ulanylanda bolup biler.
Birinji döwür.[üýtget | edit source]
Gaty şankryň dörän wagtyndan bäri keseliň birinji döwri başlanyp, deride we nemli örtüklerde özboluşly örgünleriň peýda bolmagy bilen tamamlanýandyr. Birinji döwür 6-7 hepde dowam edýändir.
Keseliň birinji alamaty bolan gaty şankr – çuň, agyrsyz, ganjarmaýan, göni gyraly we tekiz düýpli, tegelek merezýel başy höküminde häsiýetlendirilýär. Baş öçügsi treponemanyň ýokuşan ýerinde döräp, gaty bolýar (şonuň üçin "gaty şankr" diýip atlandyrylýar) we töweregindäki nemli dokumalar bilen sepleşmeýär, ölçegi boýunça ulalmaýar we köpelmeýär.
Bu döwür başlanandan 5-8 günden soň, gaty şankryň ýerleşýän ýerine ýakyn limfa düwünleriniň ulalmagy we limfatik damarlaryň zeperlenmegi bolup geçýändir. Limfa düwünleri ulalan, gaty, ýöne agyrsyz we töweregindäki nemli örtükler bilen bitişmedik "sowuk" ýagdaýda bolýar. (Köp sowuklama kesellerinde limfa düwünleriniň temperaturasy ýokarydyr).
Birinji döwür adaty däl alamatlar bilen hem ýüze çykyp biler:
- Çişiň emele gelmegi – jyns agzalaryň çişmegi bilen häsiýetlenip, ýumurtga haltajygyň, kinnigiň, jyns dodaklaryň reňki üýtgäp, çişip ulalýarlar. Erkeklere garanyňda, aýallarda ýygy duş gelýär. Näsaglary agyry biynjalyk etmeýär, çiş gögümtil reňkde bolup, üstünden basylanda hiç hili yz galmaýar. Çiş 1-2 hepdeden bir aýa çenli saklanyp bilýär. Çişiň gaty şankryň emele gelmegi bilen utgaşmaýan ýagdaýlarynda, bu ýagdaý jyns agzalaryň başga sowuklama keselleri bilen çalşyp boljakdygyny bellemelidir.
- Şankr-okuma görnüşde- adaty okumany (panarisiýany) ýada salyp, eliň barmaklarynda, köplenç sag eliň I-III barmaklarynda döreýär. Adaty gaty şankrdan tapawutlylykda ol agyryly bolýar.
- Şankr-basyk (angina) – bokurdakda döräp, badam şekilli mäziň birtaraplaýyn ulalmagy bilen häsiýetlendirilýär. Badamşekilli mäziň üstünde hiç hili ýaralar, baş döremeýär. Ulalan badam şekilli mäz bokurdaga dykylýar, agyry we kynlyk bilen ýuwdunma ýaly alamatlar döreýär. Näsagyň gyzgyny galyp, bu ýagdaý adaty basygyň alamatlaryny ýada salyp biler. Ýöne ondan tapawutlylykda, merezýel keselde hemişe şikeslenme tarapda limfa düwünleriň we damarlaryň üýtgemegi bolup geçýändir.
Ikinji döwür.[üýtget | edit source]
Keseliň ikinji döwrüniň alamatlary öçügsi treponemanyň gan arkaly ýaýramagy netijesinde ýüze çykyp, deride we nemli örtükde dürli görnüşde örgünleriň emele gelmegi we süňkleriň, nerw ulgamynyň şikeslenmegi bilen häsiýetlendirilýär. Bu döwür gaty şankryň emele gelen wagtyndan
6-7 hepde soň ýa-da ýokuşmadan 9-10 hepde geçenden soň ýüze çykýar.
Bu döwürde derä we nemli örtüklere örgünleriň dürli görnüşleri örüp biler: gögümtil-gyzyl reňkli düwmejikler dürli ululykda bolup, olar nemli örtükde baş görnüşde, elde we dabanda — gataňsy düwmejikler görnüşde, artbujakda — ýaýran siňňiller görnüşde bolup bilerler. Ondan başga-da, başa ýa-da iriňli gabrçaklara öwrülýän dürli ululykdaky gabarçaklar hem döräp biler. Näsaglarda kelle derisiniň alawlama ýagdaýy ýüze çykmazdan, kellede tutuş ýa-da bölekleýin kelligiň döremegi hem duş gelip biler. Merezýel keseliniň ikinji döwri üçin boýunda tegmil görnüşde deriniň agarmagy (leýkoderma) häsiýetlidir. Bu döwürde seýrek ýagdaýlarda bolsa-da, bogunlaryň üýtgemegi bilen ýüze çykýan şikeslenmeler, bagryň, böwregiň, beýniniň bardalarynyň merezýel bilen baglanşykly zeperlenmeleri hem ýüze çykyp biler.
Gaýtalama we gowşama döwürleriň gezekleşmegi bilen geçip, bejerilmedik ýagdaýlarda merezýeliň ikinji döwri 3-4 ýyla çenli dowam edip biler.
Üçinji döwür.[üýtget | edit source]
Keseliň üçünji döwri onuň 3-4-nji ýylynda başlanyp, bejergi alynmadyk ýagdaýynda näsagyň ömrüniň soňuna çenli dowam edýändir. Üçünji döwür agyr geçip, näsagyň daşky keşbini betnyşan edip, ony maýyplyga , köplenç hem ölüme alyp barýandyr.
Häzirki wagtda, anyklama we bejerme çäreleri doly we özwagtynda geçirilýänligi sebäpli, merezýeliň üçünji döwrüniň alamatlary duş gelmeýär.
Bu döwür üçin deride we nemli örtüklerde merezýel tümmejikleriniň we düwünleriň (gummalar) emele gelmegi häsiýetlidir. Köpsanly tümmejikler gögümtil-gyzyl reňkde bolup, deriniň içinde ýerleşip, ýarym togalak gaty emele gelmedir we ululygy boýunça ülje şäniklerini ýadyňa salýandyr. Bu tümmejikler hiç haçan birleşmeýärler, çalt ýumşap dargaýarlar we yzlary bitenden soň reňkli tyglary galdyrýarlar.
Merezýel düwni (gummasy) bolsa agyrsyz bolup, deri asty gatlakda ýerleşýändir. Gögümtil-gyzyl reňkde bolup, hozuň ululygyna çenli ösýändir. Gaty, ýarym togalak görnüşde bolup, merkezi böleginden darganda, az mukdarda şepbeşik suwuklyk bölünip çykyp, dargama özeni emele gelýändir. Dargamadan soň, emele gelen baş agyrsyz bolup, dogry araçäkli bolýar. Bitenden soň merkezinde çekilen (ýyldyz görnüşli), gyrasy bolsa tekiz tyg yzyny emele getirýändir.
Düwünler (gummalar) esasan injikde we bilekde ýerleşýändir. Olar köplenç burnuň, bokurdagyň, diliň nemli örtüginde döräp, aşakdaky dokumalara hem ýaýrap bilýärler. Ýaýrama netijesinde, näsagyň sesi üýtgeýär, ýuwdunmada, dem almada kynçylyklar döreýär. Burun germewiniň süňkli böleginiň dargamagy netijesinde, onuň görnüşi üýtgäp, eýer görnüşi ýadyňa salýar. Deriniň we nemli örtükleriň şikeslenmesinden başga-da dürli agzalaryň: beýniniň (beterleýän yzmaz ýagdaýy), oňurga ýiliginiň, uly gan damarlarynyň, bogunlaryň we myşsalaryň köpsanly üýtgemeleri ýüze çykýar.
Merezýel keselini kliniki alamatlar boýunça hem anyklamak bolýar, ýöne güman etmäni takyklamak üçin serologiki reaksiýalaryň toplumy geçirilýär (agglýutinasiýa, presipitasiýa, immu-nofluoressensiýa reaksiýalary).
Merezýel keseliniň bejergisini wenerolog-lukmanlary, adamynyň ýaşyna, keseliň görnüşine, geçiş ýagdaýya, gapdallaýyn bar bolan başga keselleri göz öňüne tutup belleýändir. Bejergi saglygy goraýyş ministrliginiň gollanmalaryna esaslanyp berilýändir.
Antibiotiklerden penisilliniň, bisillin-3 we bisillin-5, eritromisin giňden ulanylýar. Köplenç olar wismutyň dermanlary bilen (biýohinol, bismowerol) utgaşykda ulanylýar. Ondan başga-da, umumy gurplandyryjy we bedeniň kesellere durnuklylygyny ýokarlandyryjy serişdeleri hem belleýärler. Dermanlaryň mukdary, bejerginiň dowamlylygy, keseliň döwrüne, geçişine baglylykda bellenilýär. Näsag bejergini başlanda wenerologiki keselhana ýerleşdirilýändir.
Bejergi tamamlanandan soň, näsag uzak wagt (1 ýyldan 5 ýyla çenli) gözegçilikde bolup, doly barlagdan soň hasapdan çykarylýandyr. Merezýel keseliniň öňüni almakda jemgyýetçilik we hususy çäreler toplumy geçirilýändir.
Jemgyýetçilik çärelerine aşakdakylar degişlidir:
- Merezýel we başga jynsy gatnaşygy arkaly geçýän keseller bilen kesellän näsaglary hasaba almak;
- Merezýel keseliniň hemme görnüşleri bilen kesellän näsaglara, kesel anyklanylandan bir gije- gündiziň dowamynda bejergini başlamak;
- Merezýelli keselli bilen ýakyn gatnaşykda bolan adamlara barlag çärelerini geçirmek;
- Töwekgelçilik toparlaryna girýänleriniň (tertipsiz jynsy gatnaşykda bolýan aýallar, gomoseksualistler, neşekeşler, belli ýaşaýyş ýeri bolmadyk adamlar) arasynda merezýeli anyklamak üçin barlaglar geçirmek;
- Çagalar we jemgyýetçilik iýmiti taýynlaýan edaralaryň işgärleriniň arasynda öňüni alyş barlag çärelerini geçirmek;
- Hemme keselhanalarda bejergi alýan näsaglara we hemme göwrelilere anyklaýyş serologiki barlaglary geçirmek;
- Hemme donorlary merezýel keseline barlamak;
- Bejergi tamamlanyp, hasapdan çykýança, hemme näsaglary berk gözegçilikde saklamak;
- Ilat arasynda weneriki keselleriň öňüni alyş çäreleri barada wagyz-nesihat işleriniň hilini gowulandyrmak.
Hususy öňüni alyş çäreleri aşakdakylardan ybarat bolup biler:
- Tertipsiz jynsy gatnaşyklardan gaça durmak;
- Keselleriň öňüni alyş çäresi höküminde prezerwatiwleri ulanmak;
- Duýdansyz jynsy gatnaşykdan soň, birinji sagatlarda jyns agzalaryny antiseptikler bilen (0,05%-li hlorgeksidiniň ergini, 0,01%-li miramistiniň ergini ýa-da 1:1000 gatnaşykda sulemanyň ergini) arassalamak. Belläp geçilen serişdeler bilen hususy öňüni alyş çärelerini geçirmeklik, deri-weneriki keselhanalarda hem-de bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň deri-wenerologiýa bölümlerinde we otaglarynda amala aşyrylýandyr.
- ↑ Trihomoniaz Wikipediýa, erkin ensiklopediýa Şuňa git: nawigasiýa, gözle Trihomoniaz Jyns ýollarynyň trihomoniazy – iň köp ýaýran weneriki keselleriň biri bolup, ony jynshana trihomonadasy döredýändir. Bu kesel jyns gatnaşygy arkaly geçip, başga zatlaryň (süpürgiç, moçalka, düşek we başgalar) üsti bilen ýokuşmak ýoly örän seýrek duş gelýär. Keseliň geçişi bedeniň kesellere garşy göreşiji güýçlerine, jyns ýollarynyň ýagdaýyna we başga ýokançlyklar (gonokokklar, kömelekler, mikoplazmalar) bilen utgaşmagyna baglydyr. Keseliň inkubasion (keseliň ýokuşyp, birinji alamatlarynyň ýüze çykýan wagty) döwri 2 - 3 güňden 3 - 4 hepdä çenli dowam edip bilýär. Trihomoniazyň birnäçe görnüşleri bardyr: 1. Täze dörän ýiti trihomoniaz; 2. Alamatlary doly aýdyň bolmadyk, 2 aýdan uzak dowam eden dowamly trihomoniaz; 3. Trihomonada göterijilik – bu ýagdaýda adamda hiç hili görünýän kliniki alamatlar ýüze çykmaýar. Aýallarda trihomoniaz jynshananyň nemli gatlagyna, ýatgynyň boýunjygyna, ýatga, yatgynyň turbalaryna zyýan ýetirip bilýär. Seýrek ýagdaýlarda ol peşew ýollaryna, peşew haltasyna, göni içegä, dem alyş ýollaryna, badam şekilli mäzlerine hem zeper ýetirip biler. Keseliň täze başlan döwründe aýallary garnyň aşagynda agyry, agyryly buşukma, daşky jyns agzalarynda gijilewik we alawlama, jynshanadan köp mukdarda bölünip çykmalar biynjalyk edip biler. Trihomoniazyň dowamly görnüşinde diňe gijilewik we bölünip çykmalar bolup biler. Erkek adamlarda trihomoniaz esasan peşew ýollaryna zeper ýetirýändir. Agyryly peşew etme, peşew ýollaryndan iriňli bölünip çykmalar ýaly alamatlar ýüze çykýar. Keseliň dowamly görnüşinde bu alamatlar kän bir duş gelenok ýa-da olar mese-mälim bildirýär. Erkek adamlarda trihomoniazyň gaýraüzülmeleri kän duş gelip, ol erkeklik jyns mäzine, tohum haltajygyna zyýan ýetirme bilen häsiýetlendirilýär. Keseliň kesgitlenmegi kliniki alamatlaryň we bakteriologiki barlaglaryň kömegi bilen geçirilýär. Bejergi aşakdaky düzgünlere laýyklykda geçirilýär: 1. Aýalyň we erkek adamynyň bilelikde bejergi almagy; 2. Bejergi wagty jynsy gatnaşyklary gadagan etmek; 3. Trihomoniaza garşy doly bejergi almak; 4. Bar bolan başga keselleri hem bejermek. Bejergi keseliň hemme kliniki görnüşlerinde hem geçirilmelidir. Adamsynda trihomoniaz tapylyp, özlerinde tapylmadyk aýallar hem doly bejergini geçmelidir. Trihomoniaza garşy ulanylýan peýdaly serişdelerden metronidazol (trihopol, flagil, klion, orwagil) we fazižin (tinidazol) bellidir. Keseliň başga ýokançlyklar bilen (trihomoniaz+bakteriýalar+kömelekler) utgaşyp geçen ýagdaýynda, klion-D-100, makmiror, efifan, utrikan-250, tiberal-Roş ýaly serişdeler kabul edilýär we jynshana goýulýar. Näsagyň ýagdaýyna, keseliň görnüşine, getiren gaýraüzülmelerine laýyklykda dermanlar bilen bejermegiň dürli shemasy ulanylýar. Her näsag üçin bejergini degişli barlaglardan soň lukman bellemelidir. Özbaşdak bejergi geçirmek keseliň ötüşip, dowamly görnüşe geçmegine, agyr gaýraüzülmeleriň döremegine getirip biler. Bejergi geçirilýän wagty, şahsy gigiýenanyň talaplaryny berjaý etmek hökmandyr. Bejergiden soň näsagy bakteriologiki barlagdan geçirlip, bejerginiň netijeliligini barlamalydyr.


text:
Hokkeý boýunça 2015-nji ýylyň dünýä çempionaty 1—17-nji maý aralygynda Çehiýanyň iki şäherinde —Pragada we Ostrawada geçiriler.
Dünýäniň iň gowy ýygyndysy adyny almak ugrundaky ýaryşyň takmynan her sekizinjisi Çehiýa kabul edýär. Dogrusy, bu ýerde geň galar ýaly zat ýok, bu ýurduň hokkeýi öňdebaryjy orunlarda bolmagynda galýar. Bu eýýäm Çehiýada geçirilýän onunjy şeýle derejeli bäsleşikdir.
Düýnä çempionatyna 16 topar gatnaşýar. Olar iki toparça bölündiler. “A” toparçanyň oýunlary paýtagtda — Pragada, “B” toparçanyň duşuşyklary bolsa Ostrawada geçiriler.
“A” toparça: Awstriýa, Germaniýa, Kanada, Latwiýa, Fransiýa, Çehiýa, Şweýsariýa, Şwesiýa.
“B” toparça: Belarus, Daniýa, Norwegiýa, Russiýa, Slowakiýa, Sloweniýa, ABŞ, Finlýandiýa.
1-nji maýda boljak duşuşyklar
“A” toparça Kanada — Latwiýa, Çehiýa — Şwesiýa.
“B” toparça ABŞ — Finlýandiýa, Russiýa — Norwegiýa.


text:
Täjigistanyň Şahritus etrabynyň ýaşaýjysy bolan bir ýaş zenan, Siriýadan öz adamsyna ýüzlenme iberip, eger ýurduna dolanyp bilmese, jeňçileriň özüni "janyndan geçen hüjümçä" öwürjekdigini habar berýär.
Marjona Allanazarowa 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda üç çagasy bilen bilelikde Moskwada ýaşaýan daýzasynyň ýanyna gidip, ol ýerde tikin tikýän firmada işe durýar.
Sentýabr aýynyň başynda bolsa Şahritusda işleýän adamsyna aýtman-diýmän, çagalaryny Moskwadaky daýzasynyň ýanynda goýup, Siriýa gidýär.
Allanazarowa, "YD" toparyna goşulandan soň, 15-nji sentýabrda "Odnoklassniki", ýagny "Klasdaşlar" atly ors sosial ulgamda adamsy bilen aragatnaşyk gurýar we şonda özüniň gyssagly suratda ýurda dolanmagyna kömek etmegini soraýar. Eger ýurda gyssagly dolanyp bilmese, jeňçileriň özüni "janyndan geçen hüjümçä" öwürjekdigini aýdýar.
Çagalar kakasynyň ýanyna getirildi
Marjona Allanazarowanyň aýtmagyna görä, onuň ýanyndaky zenan Siriýada janyndan geçen hüjümçi bolup, ölüpdir. Indi bolsa onuň nobaty gelipdir. Ony gowy aýlykly iş berjek diýip, aldap Siriýa çagyrypdyrlar.
Etrap häkimligi, Siriýadaky 27 ýaşyndaky zenan Marjon Allanazarowanyň Şahritus etrabynyň Gagarin adyndaky köçesiniň ýaşaýjysydygy baradaky maglumaty tassyklaýar.
Marjonyň ýedi ýaşyndaky uly ogly Moskwadaky bir mekdepde okaýar ekeni. Biri bäş we beýlekisi hem 2 ýaşyndaky çagalary-da çagalar bagyna gidýär ekeni.
Täjigistanyň hökümeti çagalary Moskwadan kakasynyň ýanyna getirip beripdir. Marjon Allanazarowanyň adamsy Farruh Allanazarow häzir öz aýaly bilen diňe Internet arkaly gepleşip bilýär. Ol öz aýalyny aldaw bilen Siriýä äkidendiklerini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, Täjigistanyň resmileri çagalary Moskwadan getirip beripdir. Ýöne aýalynyň Siriýadan yzyna getirilmegi babatda hiç zat aýtmandyrlar.
Ýigrimä golaý ýaş
Farruh Allanazarowyň Şahritus etrabynda zergärlik dükany bar. Onuň gürrüň bermegine görä, maşgalasy hiç haçan mätäçlik çekmändir. Ýöne, öz aýaly çagalary bilen bile Moskwadaky daýzasynyň ýanynda ýaşamak isleýändigini kän gezek gaýtalansoň, ahyrsoňy onuň bilen razylaşmaga mejbur bolupdyr.
Farruh Allanazarowyň goňşusy we özüni Mawjudo diýip tanadan zenanyň aýtmagyna görä, ol maşgala barly maşgala. Haçan-da Marjon Allanazarowanyň şeýle nädogry karara gelendigini eşidende, muňa gaty geň galypdyr.
Şahritusyň kazyýeti Marjon Allanazarowanyň ähli dogan-garyndaşlaryny soraga çekip, onuň bilen baglanşykly ähli dokumentleri we maglumatlary ýygnasa-da, onuň näme sebäpden şu wagt Siriýada bolýandygy barasynda jikme-jik maglumat bermekden saklanýar.
Ýaşlar sport we turizm baradaky bölümiň baş hünärmeni Murodbek Dawlatowyň aýtmagyna görä, ol aýal maşgala "Odnoklassniki" atly sosial ulgamyň üsti bilen adamsyna özüniň nirede ýerleşýändigini habar berip, özüniň halas edilmegi üçin kömek sorapdyr.
Resmi maglumata görä, Şahritusdan ýigrimä golaý ýaşlar "Yslam döwleti" toparynyň hataryna goşulypdyrlar. Olardan Parwiz Nabiýew bilen Mawzuna Mirzoýewi Türkiýeden, ýagny ýoluň ýarpysyndan yzyna gaýtarmak başardypdyr. Soňra hökümet olar babatynda günägeçişlik yglan edipdir.


text:
2012-nji ýylyň Tomusky Olimpiýa oýunlarynyň ikinji resmi güni Londonda irden badminton we aýallaryň hokkeýi boýunça bäsleşiklerden başlandy.
Bu günüň esasy wakalary aýallaryň 140 km aralyga ýolda tigir sürmek ýaryşyny, erkekleriň we aýallaryň agyr atletika bäsleşigini we saýlantgy gimnastikaçy zenanlaryň çykyşlaryny öz içine alýar.
Ýekeşenbe güni geçýän ýüzmek ýaryşlary dört sany altyn medaly hödürleýär.
Erkekleriň futboly boýunça geçirilmeli deslapky ýaryşlar planlaşdyrylan alty oýun bilen dowam etdirilýär.


text:
Irlandiýa maliýe taýdan kyn ýagdaýa düşen bank sektoryny halas etmek we býujet defisitini kemeltmek üçin ýekşenbe güni Ýewropa Bileleşigine we Halkara walýuta fonduna ýüz tutdy. Bu kynçylyklary ýeňip geçmek üçin Dubline uly möçberde kredit gerek.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri hem munuň bilen derrew ylalaşdylar. Olar: “Bileleşik we Halkara pul fondy tarapyndan göz öňünde tutulan 100 milliard ýewro Ýewropa Bileleşigine, ýewro zonasyna degişli ýurtlara durnuklylyk getirer” diýýärler.
Ýöne bu pul Irlandiýa ýönekin berlenok. Ol bu kreditleri aljak bolsa, berk şertleri ýerine ýetirmeli. Bu barada hem öten hepde Dublin bilen Ýewropa Bileleşiginiň we Halkara walýuta fondunyň arasynda gepleşik geçdi.Tygşytlylyk talap edilýär
Irlandiýanyň premýer-ministri Braýn Koweniň aýtmagyna görä, bu şertleriň käbirinde esasan üns merkezinde duran zat - ýurduň hususy banklaryndan, şeýle hem irland hökümetinden berk tygşytlylyk talap edilýär.
Irlandiýanyň premýer-ministri Braýn Kowen
“Ýönekeýleşdirip aýtsak, irland banklary indi öňkülerinden ep-esli kiçi bolar. Şeýdip, olar öz aýagynyň üstünde durar ýaly ýagdaýa geler. Ylalaşygyň esasy elementiniň ikinjisi-de býujet defisitimizi azaltmak bolar. Has düşnüklisi, hökümet salgytlary artdyrp, edilýän çykadyjylary, mümkin boldugyça, kemeltmeli bolar” diýip, Kowen aýtdy.
Ýewro zonasyna degişli beýleki ýurtlar Irlandiýa kömek edilmedik ýagdaýynda ýewronyň çökmeginden gorkýarlar. Ýewropa resmileri berilýän bu kredit Irlandiýanyň maliýe bazarlaryndaky bergilerine gidýän harajaty kemelder diýip, umyt edýärler. Ýene bir maksat, ýewro zonasynda agyr býujet kemçiliginden ejir çekýän Portugaliýa, Ispaniýa, Gresiýa we Italiýa ýaly ýurtlaryň maýa goýujylaryň ynamyndan gaçmazlygy.
Irlandiýa krizisi ýeke bu ýurt bilen çäklenmeýär. G7 ýurtlarynyň ministrleri: “Bu krizisiň global maliýe sistemasyna ýokaşmazlygy üçin Irlandiýa kömek edilmegi zerur iş” diýýärler.
Eksport güýji
Ýöne kredit üçin Ýewropa Bileleşigi we Halkara walýuta fondy tarapyndan Irlandiýadan talap edilýän berk tygşytlylyk çäreleri dogry ýol däl diýip hasaplaýanlar bar. Olaryň biri Londonda ýerleşýän Ýewropa Reformasy baradaky merkeziň baş ykdysadyýetçisi Simon Tilford.
“Bu ýerde esasy mesele, jemgyýetçilik maliýesi gaty gowşak ýewro zonasyna degişili beýleki ýurtlara garanyňda, söwdä bäsleşigini ýitiren ykdysadyýetleriň bardygy. Bu ýurtlar ykdysady ösüş üçin pullarynyň hümmetini peseldip, eksporta eýerip bilenok. Sebäbi bular ýewro zonasyna agza” diýip, Tilford belleýär.
Ykdysadyýetçi Simon Tilford: “Bularyň edip bilýän ýeke-täk işi – bu zonanyň içinde edýän çykdajylaryny azaltmak. Hökümetler çykdajyny azaltsalar hem, içki talabyň köki gyrylýar” diýýär. Emma Irlandiýanyň maliýe ministri Braýn Lenihan: “Irlandiýada ýagdaý beýle däl” diýýär. Ol bu aýdýanyny ýurtda ykdysady ösüşiň sagdyn eksporta daýanýanlygy bilen delillendirýär.
“Biziň býujet kynçylyklarymyza, bank sektorymyzda bar bolan kynçylyklara garamazdan, irland ykdysadyýetiniň düýbiniň sagdyndygyny bellemek gerek. Biziň eksportymyz ýylba-ýyl artýar. Ol şu ýyl 6 prosent ösdi. Çak edilişine görä, geljek ýyl biziň gazanjymyz töleglerimizden artar” diýip, Irlandiýanyň maliýe ministri Lenihan aýdýar.


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri Arseniý Awakow anna güni agşam Ukrainanyň Harkow şäherinde iki adamyň öldürilendigini, birnäçe adamyň bolsa ýaralanandygyny tassyk etdi.
Awakow şenbe güni öz Feýsbuk sahypasynda anna güni gije «iki tarapdan» 30 çemesi adamyň tussag edilendigini ýazdy.
Öldürilenleriň kimlerdigi aýdylmady. Awakow bir polisiýa ofiseriniň «çynlakaý» ýaralanandygyny we onuň ýaraglarynyň alnandygyny aýtdy. Ol bu iş boýunça derňew gidýändigini hem sözüne goşdy.
Bu waka gündogardaky Donesk şäherinde bir ukrainaçy protestçi öldürilip, beýleki birnäçesi ýaralanandan bir gün soň boldy.


text:
Şu gün Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi ýurduň oppozisiýa liderlerinden biri Irakli Okuraşwilini ýurduň içine getirmek maksady bilen bikanun ýaragly topary döredenlikde 8 sany aktiwiste garşy jenaýat işiniň gozgalandygyny mälim etdi.
Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, bu ýaragly topar geçen aý Tbiliside gurnalan protest çykyşlary wagtynda Irakli Okuraşwilini Gürjüstana getirmek üçin oňa ýardam bermäge çalşypdyr.
Gürjüstanyň ozalky goranmak ministri, oppozisiýa liderlerinden biri Irakli Okuraşwili korrupsiýada özüne garşy bildirilen jenaýat aýyplamalarynyň yzy bilen ýurdy terk edipdi.


text:
Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň kitaphanasyna (mundan beýläk – ylmy kitaphana) soňky gezek ýarym ýyl mundan öň, Döwlet medeniýet merkeziniň döwlet milli kitaphanasyna (mundan beýläk – milli kitaphana) barmagam, girmegem kyn bolansoň barypdym. Bu kitaphananyň milli kitaphanadan ýekeje utuşly tarapy bar – ol şäheriň ortasynda ýerleşýär.
Milli kitaphana bolsa, şäheriň ortasynda ýerleşen negözel jaýyndan mahrum edilip, elbetde, gowy jaýa, emma okyjy barardan has daşa zyňlypdy. Milli kitaphana şeýle urgudan entegem aýňalyp bilenok.
Bir makalanyň gözlegi
Men kitaphanadan Bäherdeniň «Uçgun» atly gazetiniň Perestroýka döwründe çykan näbelli bir sanyny gözlemekçidim. Gazetiň şol sanynda, aýdylyşyna görä, Näz urşy barada makala ýerleşdirilen bolmalydy.
Bamy obasynyň otuz kilometrlik demirgazygynda Näzdepe diýen depe bar. Açyk howada şol depe Bamy obasyndan mese-mälim görünýär.
1862-nji ýylda şol depäniň eteginde ýerleşen adybir obany gyzylbaşlar gabaýarlar. Uruş bolýar. Gyrlan gyrylýar, gyrylmadyk ýesirlige sürülýär. Nurberdi hanyň ýolbaşçylygynda gelen goşun gijä galýar. Onsoň goşun ýüküni ýazdyrman, ýagyň yzyny alyp, Eýrana geçýär.
Ylmy kitaphananyň kartotekasyndan adaty okyjyň baş alyp çykmajagyna belet bolamsoň, kartotekalar zalynda işleýän gelinden kömek soradym. Kartoteka welin, çaklaşymdanam bulaşyk çykdy – gelin maňa gazetleriň saklanýan ýerzeminine barmagy maslahat berdi.
Ýerzemindäki gazetler
Ýerzeminiň içi düýrlenip daňylan gazet toplaryndan doly eken. Münder-münder edilip basylan gazet toplarynyň içinden haýsy gazetiň nireden gözlenilmelidigem näbellidi.
Gözleýän gazetimi «gazet dagynyň» aşaky gatlaklaryndan gözlemeli boljagymy aýdansoňlar, ýitigimi milli kitaphanadan gözlemegiň has amatlyrak boljagyna göz ýetirdim. Maşynymy goýmaga ýer tapmagyňam bir alajy bolarda…
Şo-da bir kösençlik – goýan ýeriňden kowup durlar. Ýogsa, kitaphana bilen köçäniň arasynda ýörite bejerilen 100-e ýakyn maşyn sygjak awtoduralga-da bar. Bu bir hökmany bolaýmaly zat, emma şol awtoduralganyň girelgesi bilen çykalgasy gelşikli ýasalan tumbalar bilen beklenipdir. Köçäniň ugrunda bolsa, degişli köçe belgileri bolmasa-da, maşyn goýmak gadagan – protokol köçesi – düşbije bolmaly.
"Maşynyňyzy aýryň"
Bardym. Ine saňa progres: tumbalar ýok, ýol açyk, maşynyňy, hil bir adam ýaly, awtoduralgada goýup, ruhubelentlik bilen dabaraly girelgeden giribermeli. Şeýle-de etdim, emma girip ýetişmedim. Ýaňy bir iň soňky basgançaga basyp, petekämi gaýşartdym welin:
- Maşynyňyzy aýryň – diýen ses maňa meniň nirede ýaşaýanymy kesgitli ýatlatdy. Ýaňam-a gara görnenokdy… Öwrüldim. Eli sübseli aýal maňa tarap gazaply seredýär.
- Maşyny nirede goýsa bolýar?
- Jaýyň syrtynda goýmaly, şol ýerdenem girmeli.
Düşnükli. Syrtyndan girmeli; döwlet edaralarynyň girip bolunýanynyň hemmesiniň diýen ýaly syrtyndan girmeli. Bu Nyýazowyň özbaşdaklyga daýanyp, durmuşymyza ornaşdyran medeniýeti.
Alaç ýok. Aýlanyp, jaý kompleksiniň syrtyndaky awtoduralga bardym. Şlagbaum ýapyk. Iki sany adam budkaň içinde otyr. Kesekilere maşynlaryny awtoduralgada goýmak gadagan eken.
- Onda nirede goýmaly ahyryn?
- Şu köçäň ugrunda goýaýyň.
- Hernä, protokol köçesi däldir-dä?! – Bu janyýananyň ysgynsyzja degşişmesidi. Çynlary bilen düşündirdiler: däl eken.
Birki ýüz metrden ýolbarslaryň äpet heýkelleriniň arasyndan geçip, kitaphana girdim. «Akyldarlaryň heýkelleri goýlan bolsa has ýerlikli bolardy. Kitaphana ahyryn…» - Bu meniň oýlanmam. Şul oýlanmam her gelemde gaýtalanýar. Ýogsa, kitaphananyň foesinde Nyýazowyň öz çykaran teňňesindäki barelefem bar-la…
"Güler ýüz bilen garşylaýarlar"
Milli kitaphanada okyjylary güler ýüz bilen garşylaýarlar. Kartotekada-da ýeke goýmaýarlar – kömekleşýärler.
Gözleýän gazetim garaşyzlyga çykylandan soň ýapylan eken. Onuň soňky bäş ýylynyň podşiwkalaryny aldym. Gazet sanlaryny gözden geçirdim, olardaky meni gyzyklandyran makalalary okadym.
Gözleýän makalamy welin tapmadym, emma sarp eden wagtyma gynanmadym: hakyky galkynyş döwrüniň raýon gazetiniňem çeperçilik derejesiniň, many-mazmunynyň, gozgaýan meselesiniň diktatura döwrüniň hemme gazetleriniňkiden ýokarydygyna, özüniňem … adam üçinem, jemgyýet üçinem, döwlet üçinem zyýansyz hem howpsuzdygyna ýene bir gezek göz ýetirdim.
Elbetde, çylşyrymly bolmadyk şu hakykata hökümdarlaryň göz ýetirmegi ýurt üçin has peýdaly bolardy.
Üç-dört aýlykda ýene-de milli kitaphana baryp, taryha hem-de ylmy-tehniki özgerişliklere degişli käbir maglumatlary gözledim. Emma suwytly tapan zadym bolmady – kitaphana maglumatlar boýunça-da, hyzmatlar boýunça-da geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň derejesinden özgermedige meňzeýär.
Nurberdi Nurmämmet, blogda öňe sürlen pikirler awtora degişli.


text:
Penşenbe güni Fransiýada belarusly oppozisionerleriň bir topary Belarusyň içeri işler ministri Anatoliý Kuleşowyň üstünden şikaýat edip, Parižin suduna ýüz tutdy.
Oppozisiýa Anatoliý Kuleşowy ýurduň aktiwistlerine garşy gazaply çäreleri ulanmakda we gynamalara gatnaşykda aýyplaýar.
Şikaýatçylaryň aklawçysy Wilýam Burdon 2010-njy ýylyň 19-njy dekabrynda, prezident saýlawlarynyň güni Minskide oppozisiýanyň çykyşyny basyp ýatyrmak çärelerine ministriň näderejede gatnaşygynyň bardygy baradaky ýagdaýy anyklamak üçin, haýdan-haý derňewleriň başlanmagyna çagyryş etdi.


text:
Eýran orta aralyk üçin niýetlenen “Şahab-3” ballistik raketasynyň synagyny üstünlikli amala aşyrdy diýip, bu ýurduň mediasy habar berýär. Bu raketalar Ysraýyla çenli baryp bilýär.
Eýranyň berýän maglumatyna görä “Şahab-3” kysymly raketalarynyň 2 müň kilometre çenli uçmak ukyby bar. Eýran bilen Ysraýylyň aralygy bolsa 1 müň kilometre golaý.
“Şahab-3” raketasynyň synagy “Beýik Pygamber-7” ady bilen geçirilýän harby türgenleşikleriň çäginde amala aşyryldy. Bu türgenleşikler duşenbe güni başlanypdy.
Şol bir wagtda, Günbatar Tähranyň dawaly ýadro programmasy boýunça Eýrana garşy basyşyny güýçlendirýär. Ýewropa Bileleşiginiň Eýranyň nebitine girizen embargosy hem 1-nji iýuldan başlap güýje girdi.
“Fars” habarlar gullugynyň berýän maglumatyna laýyklykda, Eýranyň ençeme künjeginden onlarça dürli kysymly raketlar Kawir çölündäki bir nyşana garşy atylypdyr.
Eýranyň Respublikan gwardiýasynyň howa-kosmos bölüminiň başlygy general Amir Aly Hajizadeh häzire çenli 300-den 1,300 km. aralyk üçin niýetlenen raketlaryň synag edilendigini aýtdy.
Eýranyň resmi habar agentliginiň berýän maglumatlaryna görä, Rewolýusiýa sakçylarynyň ýokary derejeli resmisi general Hossein Salami bu türgenleşikleriň “Eýranyň halkyna syýasy gyýa göz bilen bakýanlaryň hereketiniň netijesinde” geçirilendigini aýdypdyr. General Salami gytaklaýyn ABŞ-ny we Ysraýyly göz öňünde tutýana meňzeýär. Şeýle-de ol “ähli çäreleriň görlüp bilinjekdigini” hem sözüne goşdy.
Waşington we onuň ýarany Ysraýyl Eýranyň dawaly ýadro progammasy bilen baglylykda ähli, şol sanda harby çäreleriň hem görlüp bilinjekdigini gaýta-gaýta nygtapdylar. Emma ABŞ meseläniň diplomatik çözgüdine ýykgyn edýändigini aýdýar.
Eýranyň ýadro programmasy boýunça şu ýyl üç gezek gepleşikler geçirilipdi. Olara Eýranyň resmileri bilen bir hatarda dünýäniň iri alty döwletiniň, ýagny ABŞ-nyň, Orsýetiň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Hytaýyň we Germaniýanyň wekilleri-de gatnaşypdy. Emma şol gepleşiklerde uly öňegidişligi gazanmak başartmandy.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Ramin Mehmenparast sişenbe güni çykyş edip, eger-de dünýä güýçleri Eýranyň ýadro “hukuklaryny” kabul etmeseler, onda gepleşikleriň petige diremeginiň mümkindigini duýdurdy.
Şeýle-de Mehmenparast Günbataryň sanksiýalarynyň Eýranyň pikirini üýtgedip bilmejekdigini aýtdy.
Tähran özüniň ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini öňe sürýär.


text:
BMG-niň paneli Krymda adam hukuklarynyň bozulmagyny ýazgaryp, Orsýete BMG-niň gözegçileriniň 2014-nji ýylda anneksiýa edilen ukrain territoriýasyna goýberilmegi üçin basyş etdi.
BMG-niň Baş assambleýasynyň adam hukuklary komiteti özüniň Krym baradaky ilkinji çäresinde Ukraina tarapyndan taslanan we ABŞ, Fransiýa we Britaniýa tarapyndan goldanan rezolýusiýany kabul etdi.
Bu rezolýusiýa 15-nji noýabrda sese goýuldy we ol 73 goldaw, 23 garşy we 76 saklanan sesler bilen kabul edildi. Ol indiki aý Assambleýanyň doly gatnaşygynda sese goýulmaly we kabul ediler öýdülýär.
Orsýet bu rezolýusiýanyň garşysyna berk lobbistlik edip, onuň «syýasy äheňlidigini» we «bir taraplydygyny» öňe sürdi. «Krymyň halky taryhy referendumda Orsýet bilen gaýtadan birikmegi saýlap aldy» diýip, Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmisi Anatoliý Wiktorow aýtdy.
Bu rezolýusiýa garşylykda Orsýete goldaw beren ýurtlaryň arasynda Hytaý, Eýran, Hindistan, Siriýa, Günorta Afrika, Gazagystan, Serbiýa we Demirgazyk Koreýa bar. Latyn Amerikasynyň köp ýurdy oňa ses bermekden saklandy.
Ukrainananyň daşary işler ministriniň orunbasary Serhiý Kyslytsýa Krymda, «sud-soragsyz öldürmeler, gorkuzmalar,eden-etdilikli tussag etmeler, gynamalar» we söz azatlygyna basyş etmek bilen, adam hukuklary ýagdaýynyň juda ýaramazlaşandygyny aýtdy.


text:
Sişenbe güni Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat Müsüre ilkinji gezek sapara bardy. Şol gün hem ol Müsüriň prezidenti Muhammad Mürsi bilen özara gepleşik geçirdi.
Munuň özi soňky 30 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda Eýranyň döwlet lideriniň Müsüre eden ilkinji sapary hökmünde alamatlandy.
Çarşenbe güni prezident Ahmedinejat dünýäniň 50-den gowrak ýurdunyň wekilleri bilen bilelikde Kairde Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasynyň sammitine gatnmaşmaklygy planlaşdyrýar.
Sişenbe güni geçirilen özara duşuşykda Müsüriň baş ymamy Ahmed al-Taeb sünnüler tarapyndan dolandyrylýan ýurtlaryň içerki işlerine Eýranyň gatyşmaly däldigi, şeýle hem Eýranyň öz içindäki sünni musulmanlaryna garşy basyş görkeziji çäreleriň-de ulanylmaly däldigi barada duýduryş berdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) Owganystanda geçirilen prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşykly dörän krizisi çözmek maksady bilen gepleşikleri geçirmek üçin Kabula bardy.
11-nji iýulda Kerri Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen duşuşdy we günüň dowamynda ýurduň prezidentligine dalaş edýän kandidatlar Abdulla Abdulla we Aşraf Gani bilen gepleşikleri geçirdi.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň sişenbe güni ýaýradan hasabatynda ýewro zolagyndaky krizisiň dünýä ykdysadyýetiniň dikeldilmegine howp abandyrýandygy bellenilýär.
Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň ykdysatçylary berk tygşytlaýyş çäreleriniň zerurdygyna garamazdan, ýewro zolagynyň döwlet liderleri ykdysadyýetiň ösüşine ýardam bermeli diýýärler.
Guramanyň baş ykdysatçysy Pier Karlo Padoan “ýewro zolakdaky krizis global ýagdaýy pese gaçyrjak ýeke-täk iň uly töwekgelçilik bolmagynda galýar “ diýdi.
Emma Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy ABŞ-da şu ýyl ykdysadyýetiň takmynan 2,4 prosent, 2013-nji ýylda bolsa 2,6 prosent ösjekdigini çaklaýar.
Bu hasabat Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň çarşenbe güni geçirilýän sammitiniň bosagasynda ýaýradyldy.