text:
12 Haziran 2015 Cuma
Paýtagtymyzy Ösdürmegiň 15-nji Tapgyryna Badalga Berildi
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe gönüden-göni hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen ýurdumyzyň gurluşyk ulgamy sazlaşykly ösüş ýoluna düşdi. Bu ulgamda lanyp barylýan işleriň netijeli häsiýete eýe bolmagynda ýurdumyzyň hususyýetçileriniň möhüm ornunyň bardygyny bellemeli. Häzirki döwürde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birlşmesiniň agzalarynyň milli ykdysadyýetimiziň ähli pudagynyň ösmegine mynasyp goşandy bardyr. Türkmen hususyýetçileriniň gurluşyk ulgamynda amala aşyrýan işleri has-da bellärliklidir. Paýtagtymyzyň tapgyrlaýyn esasda ösdürilmegine türkmen telekeçileri has-da işeňňir gatnaşýarlar.
Soňky döwürde ýurdumyzyň baş şäherinde ýaýbaňlandyrylan giň möçberli gurluşyk-binagärlik maksatnamasynyň ýerine ýetirilmegi ugrunda milli hususy gurluşyk kompaniýalarymyzyň işleriniň öňe ilerleýändiginiň aýdyň subutnamasyna öwrülýär. Mälim bolşy ýaly, Aşgabady toplumlaýyn ösdürmek maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly meseleler döwlet Baştutanymyzyň elmydama üns merkezinde durýar.
Häzirki wagtda milli Liderimiziň başlangyjy bilen amala aşyrylýan iri möçberli şähergurluşyk maksatnamasynyň netijesinde ýurdumyzyň baş şäheriniň keşbi barha özgerýär we ol dünýäniň iň owadan şäherleriniň biri derejesinde ykrar edilýär. Şu babatda ýokary dünýä ülüňleriniň derejesinde ýaşaýyş jaýlarynyň, şeýle hem beýleki edara ediş düzümleriniň binalarynyň gurluşygyna aýratyn ähmiýet berilýär. Şunuň bilen baglylykda Aşgabady ösdürmegiň gurluşyk maksatnamasyna laýyklykda onuň birnäçe tapgyrlary eýýäm üstünlikli durmuşa geçirildi.
Häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň yzygiderli tagallalary netijesinde Aşgabady ösdürmegiň 13-nji nobatdakysynyň barşynda lanyp barylýan işleriň depginleri barha ýokarlanýar. Bellenilişi ýaly, paýtagtymyzy ösdürmegiň 13-nji nobatdakysy Oguzhan, Garaşsyzlyk we Bitarap Türkmenistan şaýollarynyň aralygyndaky böleginde alnyp barylýar.
Ýeri gelende aýtsak, Aşgabat şäherini ösdürmegiň 13-nji tapgyrynda dürli maksatly binalaryň jemi 32-si gurular. Olaryň hatarynda köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 11-si, her biri 160 orunlyk iki çagalar bagy, her bir 600 orunlyk orta mekdepleriň 2-si, 200 orunlyk iki sany köpgatly awtoduralga, bir sagaldyş öýi, söwda hem-de hyzmatlar merkezi bar. Şeýle hem bu ýerdäki şaýoluň beýleki tarapynda dürli ministrliklere we pudaklaýyn edaralara degişli binalaryň gurluşygy alnyp barylýar. Häzirki döwürde bu ýerde alnyp barylýan işleriň möçberiniň tamamlaýjy tapgyga gadam goýandygy has-da guwançlydyr.
Olaryň gurluşygynyň Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bolup durýan ýerli gurluşyk kompaniýalaryna ynanylmagy türkmen telekeçileriniň bu babatda möhüm orun eýeleýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Häzirki döwürde netijeli işleýän ýerli kompaniýalaryň guruşykçylarynyň çekýän yhlasly işleriň has-da ilerlemegini üpjün edýär.
Mälim bolşy ýaly, paýtagtymyzy ösdürmegiň 13-nji nobatdakysynyň taslamalary işlenip taýýarlanylanda ýurdumyzyň baş şäheriniň çäkleriniň giňeldilmegi, onuň ilatynyň sanynyň artmagy bilen baglanyşykly meseleler nazara alyndy. Häzir bu ýerde gurluşygy alnyp barylýan desgalaryň işleriniň depgini barha ýokarlanýar. Olarda ýokary hil derejesiniň üpjün edilmegi we binalaryň öz wagtynda gurlup ulanmaga berilmegi ugrunda zerur tagallalar amala aşyrylýar.
Paýtagtymyzda durmuşa geçirilýän gurluşyk taslamalaryny ýerine ýetirmekde milli binagärlik ýörelgeleri bilen häzirkizamanyň ösen tejribeleri utgaşykly alnyp barylýar. Şeýle hem bu ýerde ýerine ýetirilýän gurluşyklarda ýerli gurluşyk serişdeleriniň netijeli ulanylýandygyny aýratyn bellemeli. Türkmen gurluşykçylarynyň yhlasy bilen bu ýerdäki alnyp barylýan işler barha ilerleýär. Kuwwatly häzirkizaman tehnikalaryň güýjünden netijeli peýdalanýan guruşykçylar desgalaryň öz wagtynda tamamlanmaga ugrunda netijeli çäreleri durmuşa geçirýärler.
Şeýle hem bu künjekde gurulýan medeni-durmuş we beýleki maksatly binalar bilen bir hatarda ulag ýollarynyň gurluşygyna hem giň gerim berildi. Bu ýerde çekilýän ýollaryň halkara derejesinde ykrar edilen ülňülere laýyk gelmegi, ýola gurluşygynda ýokary hilli serişdeleriň ulanylmagy paýtagtymyzda döwrebap ýol-ulag düzüminiň kemala gelmegini üpjün eder.
Türkmen ýol gurluşykçylarynyň erk edýän kuwwatly häzirkizaman tehnikalarynyň netijeli peýdalanylmagy bilen bu babatda öňde goýlan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetiriljekdiginiň baş şerti bolup durýar. Işleriň şunuň ýaly toplumlaýyn esasda alnyp barylmagy 13-nji nobatdaky desgalaryň öz wagtynda we ýokary hilli gurlup ulanmaga beriljekdigini alamatlandyrýar.
Ýurdumyzda we paýtagtymyzda gurulýan binalaryň ýanaşyký ýerlerini öwnejaý abadanlaşdyrmak döwrüň baş talaby bolup durýar. Şunluda bu ýerde gurluşykçylar desgalaryň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak işlerini hem toplumlaýyn esasda hem alyp barýarlar. Bu ýerde seýilgäh toplumlary, gök zolaklar döwrebap derejede döredilýär. Şeýle hem bu künjekde ýaşajyk bag nahallaryny ortutmak, dürli gülleri ekmek işleri sazlaşykly alnyp barylýar. Binalaryň töwereginde, ulag ýollarynyň ýakalarynda häzirkizaman yşyklandyryjylary ornaşdyrylýar.
Milli Liderimiziň tabşyrygyna laýyklykda, ýaşaýyş jaýlarynyň daşky görnüşine aýratyn ähmiýet berilýär. Binalaryň daşky bezegi ugurdaş desgalar bilen bitewi sazlaşygy emele getirip, olarda milli binagärlik ýörelgeleri äşgär duýulýar.
Paýtagtymyzda gurulýan binalaryň daşky bezegi bilen bir hatarda, şäheriň ähli künjeklerinde gök zolaklaryň döredilmegi, bag nahallarynyň otrudylmagy, döwrebap yşyklandyryjylar bilen üpjün edilmegi, şeýl hem seýilgählerde dynç almak üçin zerur şertleriň döredilmegi bilen baglanyşykly meseleler hemişe gözegçilikde saklanylýar. Şonuň bilen baglylykda, binalaryň daşky bezegi bilen bir hatarda olaryň içki bezeglerine hem aýratyn ähmiýet berilýär.
Häzirki döwrüde bu ýerde türkmen gurluşykçylary milli bezeg aýratynlyklaryny we bu ugur boýunça milletiň ussaçylyk däplerini netijeli ulanýarlar. Olaryň ýerine ýetirýän bezeg işlerinde mili ýörelgeler bilen häzirkizaman ösen tejribesi sazlaşykly utgaşýar. Bu işlerde döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, hiç hili ownuk zat bolmaýar. Ýerine ýetirilýän işler binalaryň içerki bazagi boýunça häzirkizaman derejesini üpjün edýär.
Gurluşykçylaryň işleri toplymlaýyn esasda alyp barmagy, elektrik we suw geçirijileriň çekilmegi, suwag işleriniň alnyp barylmagy, otaglaryň özboluşly boýaglar bilen bezelmegi işiň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyny üpjün edýär. Bu işleri synlanyňda, türkmen halkynyň gadymy ussaçylyk däpleriniň yzygiderli ösdürilýändigine we onuň kämilleşdirilýändigine magat göz ýetirýärsiň. Ak mermere beslenýän binalar ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbiniň gözelligini has-da artdyrýar.
Aşgabady ösdürmegiň 14-nji tapgyry boýnunça hem işleriň alnyp barylýandygy örän guwançlydyr. Bu taslamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzyň dürli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň buýurmalary boýunça ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de beýleki durmuş ähmiýetli desgalaryň iri toplumyny bina etmek, şeýle hem awtomobil ýollaryny döwrebaplaşdyrmak göz öňünde tutulýar. Bu babatda esasy orun ýurdumyzyň telekeçilerine degişli bolup durýandygy bellärliklidir.
Şäheriň Oguzhan şaýoly bilen Bitarap Türkmenistan şaýolunyň aralygynda gurulýan desgalaryň hatarynda söwda toplumynyň işgärleri üçin 12 gatly 66 we 44 öýli ýaşaýyş jaýlary; ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň, pudaklaýyn edaralarynyň buýurmalary esasynda her biri 66 öýli ýaşaýyş jaýlaryny gurmak meýilleşdirilýär. Daşary işler ministrliginiň, Aşgabat şäher häkimliginiň hem-de Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň buýurmalary boýunça bolsa 44 öýli ýaşaýyş jaýlaryny gurmak göz öňünde tutulýar.
Şeýle hem bu ýerde 600 orunlyk umumybilim berýän orta mekdep we çagalar bagy bina ediler, paýtagtymyzda döwrebap ulag düzümini kemala getirmek boýunça netijeli işler amala aşyrylar, täze ýollar gurlar.
Mundan başga-da, paýtagtymyzy gurmagyň 14-nji nobatdakysynyň taslamasy söwda we hyzmatlar ulgamynyň degişli düzüminiň döredilmegini, şol sanda ýaşaýyş jaýlarynyň birinji gatynda dükanlaryň gurulmagyny göz öňünde tutýar.
Aşgabady ösdürmegiň 14-nji tapgyryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde ýurdumyzyň hususy gurluşyk düzümleri özlerine ynanylan işleri hem öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirmek ugrunda ählasly zähmet çekýärler.
Şu gün bolsa paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji nobatdakysyna badalga berildi. Aşgabat şäherniň häkimliginiň, degişli düzümleriň ýolbaşçylarynyň hem-de wekilleriniň. hormatly ýaşulularyň, ýaşlaryň gatnaşmagynda geçirilen dabarada çykyş edenler paýtagtymyzda häzirkizaman durmuş üpjünçiligini ýola goýmak, Aşgabady hemmetaraplaýyn ösdürmek babatda tagalla edýän hormatly Prezidentimize alkyş sözleri aýdyldy. Bu ýerde ýaýbaňlandyrylan aýdym-sazly çykşlar bu ýerde guralan dabara özboluşly baýramçylyk ösüşgini çaýdy.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen, ýurdumyzyň telekeçilerine döwlet tarapyndan uly goldaw berilýändigini belläp, bu ýerde çykyş eden gurluşykçylar Türkmenistanyň ýerli gurluşyk kompaniýalarynyň öňünde durýan möhüm wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdylar.
Soňra asyrlar aşyp gelýän asylly däbe görä, hormatyl ýaşulular täze binalaryň binýadynyň tutuljak ýerine gazyk kakyp, haýyrly işe badalga berdiler. Munuň özi halkymyzyň hormatly ýaşululara hormat goýmak, olaryň göreldesine eýermek ýaly asylly ýörelgeleriniň rowaç alýandygyny alamatlandyrydy. Şeýlelikde, milli Liderimiziň tagallasy bilen paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji tapgyryna özboluşly badalga berildi.
Paýtagtymyzy ösdürmegiň döwlet maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi barada aýdylanda bolsa, Aşgabadyň töwereklerinde döwrebap nusgalyk obalaryň gurluşygynyň alnyp barylýandygyny aýratyn bellemeli. Mälim bolşy ýaly, Ahal welaýatynyň Derweze etrabynyň çäginde “Täze Zaman” nusgalyk obasynyň ilkinji tapgyry gurlup ulanmaga berildi. Häzirki döwürde bu ýerde birnäçe bagtyýar maşgalalar Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň eşretiniň hözirini görüp ýaşaýarlar.
Bu ýerde ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň çäklerinde giň möçberli işler alnyp barylýar. “Täze Zaman” nusgalyk obasyny ösdürmegiň ikinji tapgyrynda gurlup ulanmaga berilmegi meýilleşdirilýän desgalardaky işleriň depginleri barha ýokarlanýar. Täze gurulýan obada işleriň toplumlaýyn esasda alnyp barylmagy binalaryň hatarynyň artmagyny şertlendirýär.
Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ýerine ýetirilýän gurluşyklarda bolşy ýaly, bu ýerde hem gurluşygyň ýokary hil derejesiniň üpjün edilmegi hem-de olaryň öz wagtynda ulanmaga berilmegi döwrüň möhüm talaby bolup durýar. Täze obada gurulýan kottež görnüşdäki ýaşaýyş jaýlarynda ilatymyz üçin ähli amatlyklar üpjün ediýär. Ýaşaýyş jaýlarynyň bellenilen möçberdäki mellek ýerleri bolup, onda mal saklamak, ekin ekmek üçin zerur blan şertler ýola goýulýar. Munuň özi hormatly Prezidentimiziň halkymyzyň durmuş ulgamynyň ösdürilmegini nazarlaýan içerki syýasatynyň we ýurdumyzda milli Liderimiziň başlangyjy bilen ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň oňyn netije berýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Gönüden-göni milli Liderimiziň tabşyrygy esasynda gurulýan täze döwrebap obalar barada gürrüň edeniňde, hormatly Prezidentimiziň 2014-nji ýylyň aprel aýynda gol çeken Kararyna laýyklykda, Ahal welaýatynyň Derweze etrabynyň çäginde Aşgabat şäheriniň ilaty üçin täze döwrebap obanyň gurluşygy alnyp barylýar. Onuň gurluşygy iki tapgyrda amala aşyrylyp, täze obanyň birinji tapgyrynda gurulmagy meýilleşdirilýän desgalarda işler ýokary depginde alnyp barylýar.
Umumy eýeleýän meýdany 257 gektardan gowrak bolan bu toplumda ýaşaýyş jaýlarynyň 1536-sy gurlar. Olar iki we bir gatly döwrebap ýaşaýyş jaýlaryndan ybaratdyr. Şeýle hem bu ýerde azyk harytlary dükanlary, suwaryş akabalary, zeýkeş ulgamlary gurlar. Oba barýan daşarky ýoluň we obanyň içerki ýollarynyň ugrunda häzirkizaman yşyklandyryş sütünleri oturdylar. Şeýle hem bu ýerde guruljak suw lagym ulgamlary obada üpjün ediljek oňyn şertleriň üstüni ýetirer.
Mundan başga-da, döwrebap obanyň çäginde ýangyn howpsuzlygy bölüminiň edara binasy, ýaşaýyş jaý ulanyş bölümleriniň binalary, iki sany saglyk öýi, her biri 160 orunlyk dört sany çagalar bagy, häzirkizaman enjamlary bilen üpjün edilen 600 orunlyk umumybilim berýän mekdepleriň ikisi gurlar. Bellenilişi ýaly, täze obanyň çägindäki binalar iki tapgyrda gurlup ulanmaga berler. Häzirki döwürde bu ýerde dürli maksatly desgalaryň, ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşgyy batly depginlerde dowam edýär.
Ýeri gelende aýtsak, ýurdumyzyň ähli künjeklerinde bolşy ýaly, bu ýerde hem esasan ýerli gurluşyk serişdeleri peýdalanylýar. Bu ýerde beýleki desgalar bilen bir hatarda obanyň içerki we daşarky ýollaryny gurmak işleri hem gyzgalaňly dowam edýär. Halkara ülňülerine laýyk derejede gurulýan ýollar täze obanyň görküni artdyrýar. Mundan başga-da, “Täze Zaman” we Aşgabat şäheriniň ilaty üçin gurulýan täze obada seýilgäh toplumlarynyň, gök zolaklarynyň döredilmegine aýratyn ähmiýet berilýär.
Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan gurluşyklar, olaryň ýokary depginleri hemde täze binalaryň gurluşygyna türkmen telekeçileriniň işjeň çekilmegi Türkmenistanda bu pudagyň hemmetaraplaýyn ösdürilýändigini alamatlandyrýar. Alnyp barylýan giň möçberli işleriň halkymyzyň hal-ýagdaýynyň mundan beýläk-de gowulanmagyna, ilatyň bagtyýar durmuşynyň berkidilmegine gönükdirilmegi hormatly Prezidentimiziň “Döwlet adam üçindir” diýen şygarynyň halkymyz üçin eşrete öwrülýändiginiň aýdyň nyşanydyr.
Munuň özi hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen ýaýbaňlandyrylan we ilatyň durmuş üpjünçiliginiň gowulandyrylmagyna gönükdirilen giň mçöberli özgertmeleriň rowaçlyklara beslenýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


c: text/html

text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Gahryman Arkadagymyzyň alyp barýan her bir tutumly işleriniň netijesinde biz talyp ýaşlara okamaga, döretmäge ajaýyp zamana boldy. Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda bilim alýan talyp ýaşlary hem milli sungatymyzyň dürli görnüşleri boýunça ýokary derejede bilim alýarlar. Zehinli talyp ýaşlar öz gezeginde türkmeniň milli sungatyny dünýä ýaýmak maksady bilen birnäçe ajaýyp eserleri döredýärler. Ýaş suratkeşlerimiz döredijilik işlerinde türkmen halkynyň ajaýyp tebigatynyň waspyny ýetirýärler.
Güýz pasly her bir döredijilik adamlarynyň ýüreklerine ylham berýän pasyldyr. Türkmen suratkeşleri dürli döwürlerde tebigata çykyp, pasyllara görä birnäçe eserleri döredýärler. Her bir pasylyň özüne mahsus gözelligi, reňk öwüşginleri bolýar. Şeýle gözelligi duýup, ony halka ýetirýän şekillendiriş sungatymyzyň ýaş wekilleri pasyllaryň içinde güýz paslyny has-da tapawutlandyrýar. Güýz paslynyň gözelligini şekillendiriş sungatynyň wekilleri bilen birlikde ýazyjy şahyrlarymyz hem öz eserlerinde wasp edýärler. Güýz pasly ýatlanyňda Türkmenistanyň halk ýazyjysy Gurbannazar Ezizowyň “Söýýän güýz paslyny” atly setirleri ýadyňa düşýär:
Söýýän güýz paslyny,
Sarylygyny.
Göwnüme hos ýakýar onuň pes päli.
Şahyr güýz paslynyň gözelligini onuň hasyl bermek, özünde bar bolan miweleri, naz-nygmatlary il-güne eçilmek ýaly alamatlarynda görýär. Sebäbi güýz paslynda baglardaky ýapraklar saralyp, ekin meýdanlarda miweler ýetişip, hasyllar ýygnalýar. Pasyllaryň arasynda güýz pasly ýylyň jemi jemlenýän, bereketli pasyllaryň biri hasaplanýar.
Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda her ýylda geçirilişi ýaly güýz paslynyň gelmegi bilen talyp deň-duşlarymyz güýzki tejribelik möwsümine çykýarlar. Ýaş suratkeşler gözel paýtagtymyzyň birnäçe ýerlerinde eserleri döredýärler. Şahyrlar goşgy ýazýar, sazandalar saz çalýar, şekillendiriş sungatynyň ussatlary bolsa, kagyzdyr, kendiriň ýüzüne özleriniň reňk baýlygy bilen tebigatyň gaýtalanmajak reňk sazlaşykly gözelligini öz eserlerinde şekillendirýärler. Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda hem talyplaryň güýzki tejribelik möwsüminiň netijesinde “Güýz” atly ýaş suratkeşleriň döredijilik sergisi açyldy. Sergide türkmeniň gözel tebigatynyň, bereketli topragynyň waspyny ýetirýän 200-den gowrak nakgaş we grafika eserleri görkezildi. Bu serginiň esasy maksady bolsa, ýaş suratkeşleriň döredijilik dünýäsiniň kämilleşmeginiň, özleriniň ukyp-başarnyklaryny görkezmek bolup durýar. Talyplar arassa meýdana çykyp, güýzüň mylaýym howasyny duýup, tebigatyň reňk baýlygynyň, ýagny daş-töwerege şöhle saçýan reňkleri hakyky göz bilen görüp, özleriniň reňk baýlygynyň artmagyna we döredýän peýzaž eserlerinde täze gözýetimleriň açylmagyna getirýär.
Ýaş suratkeşlerimiziň arasynda R. Abdullaýewiň “Bagyr” atly peýzaž eserinde Aşgabadyň golaýynda ýerleşýän Bagyr obasyny görkezýär. Eserde türkmeniň bereketli topragyny, bol hasyllygyny görkezýän üzümçilik obany dürli reňkler bilen ýerine ýetiripdir. Suratkeş peýzaž eserinde merkezde ýyly reňkler bilen üzümçilik meýdany şekillendirýär. Ikinji meýilnamada bolsa daglar bilen bulutlaryň birigip gidýän pursadyny görkezipdir. Onuň başga-da, “Manyş obasy” atly eserlerinde hem türkmeniň gözel tebigatyny görkezýär. Suratkeşiň umuman peýzaž eserlerinde türkmeniň bol hasylly, gözel tebigatyny ussatlyk bilen ýerine ýetirýär. Eserlerde suratkeş dürli öwüşginli, ýyly reňkleri köp ulanýar. Paýtagtymyzyň golaýyndaky tebigatyň owadan ýerlerini suratkeşler B. Mämiýewiň “Gurty köl”, A. Sytdyhowyň “Peýzaž”, Z. Babaýewiň “Peýzaž” atly eserlerinde görmek bolýar. Eserlerde ülkämiziň dag etekleri, sähralyklary, baglaryň saralan ýapraklary arassa asmanyň astyndaky tebigatyň beýany mähirli duýgular arkaly suratkeşler bilen sazlaşykly dünýäde görmek bolýar.
Umuman, çeperçilik akademiýamyzyň talyp ýaşlary güýzki tejribelik döwründe tebigatymyzyň gözel ýerlerine çykyp birnäçe ajaýyp eserleri döredýärler. Bu bolsa ýaşlaryň tebigaty söýmegiň, olaryň döredijilik ukubyny has-da kämilleşmegine getirýär.
Maksat Çerkezow
Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň talyby

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sport
Türkmenistanyň woleýbol ýygyndy topary Aziýanyň bäsleşiginde finala çykdy
Türkmenistanyň ýygyndy topary Gyrgyzystanyň (3:0) we Özbegistanyň (3:1) ýygyndy toparlary bilen bolan oýunlarda ýeňiş gazanyp, “B” toparynda öň hatara çykdy.
Reýimbergen Jumaýew - agyr atletika boýunça Aziýanyň çempiony
Ýaryşyň üçünji güni biziň ýygyndy toparymyzyň çykyşlary ýeňişlere beslendi. Ýaryşlaryň şeýle iri bäsleşiginde türkmen topary ilkinji gezek altyn medala mynasyp boldy. Bu üstünlige Ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýyş mekdebiniň 10-njy synp okuwçysy Reýimbergen Jumaýew 62 kilograma çenli agram derejesinde mynasyp boldy. Biziň türgenimiz iki synanyşykda 233 kilogram jemläp, iň oňatlaryň hataryna çykdy. Mundan başga-da, onuň hasabynda silkip götermekde 110 kg altyn we itekläp götermekde 133 kg kümüş medallar bar.
“Altyn asyr” AFK-nyň Kubogynda “Ahaldan” üstün çykdy
Ikinji ýarymda toparlar oýnuň barşyny üýtgetmäge çalyşdylar, ýöne oýnuň dartgynlylygy artsa-da, derwezelere gönükdirilen pökgüler netijesiz boldy.
Türkmen agyr atletikaçylary Aziýa çempionatynda şowly badalga aldylar
50 kilograma çenli agram derejesinde Lebap welaýatyndan türgen Ali Babamyradow kümüş medala mynasyp boldy. Ol silkip we itekläp götermekde ikinji netije görkezdi, şeýle hem iki maşkyň jemleri boýunça ikinji orny eýeläp, Türkmenistanyň ýygyndy topary üçin kümüş medallaryň üçüsini gazandy.
Türkmenistanyň diplomatik wekilhanasy Er-Riýadda kiçi futbol boýunça ýaryş gurnady
Ýaryşa Er-Riýadda ýerleşýän ilçihanalaryň we halkara guramalarynyň wekilhanalarynyň toparlary, şeýle hem bu ýerde ýaşaýan türkmenleriň wekilleri gatnaşdylar.
Taekwondo boýunça ýurdumyzyň çempionlary kesgitlendi
Ýaryşa paýtagtymyzdan hem-de welaýatlardan erkekler we zenanlar düzümlerinden hem-de geljegine uly umyt bildirilýän ýetginjeklerden öňdebaryjy türgenleriň ýüze golaýy gatnaşdy.
Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşda türkmen toparlarynyň deňme-deň oýny
Geçen möwsümde «Türkmenistanyň çempiony» diýen at ugrunda bäsleşen bu toparlaryň arasyndaky oýun örän çekeleşikli ýagdaýda geçdi. Garaşylyşy ýaly, oýnuň birinji ýarymynda toparlaryň ikisi hem goranyşa üns berdiler. Oýun çekeleşikli bolan bolsa-da, iş ýüzünde pökgi salynmadyk pursatlar bilen geçdi. Ýöne ýaryşyň deňme-deň barşy hiç topary, aýratyn-da oýnuň öňdebaryjysy “Altyn asyry” kanagatlandyrmady. Bäsleşigiň barşynda bu topardakylaryň tizligi düýpli artyp, “Ahalyň” futbolçylary bäsdeşleriniň hüjümlerine gaýtawul bermeli boldular.
Awiamodelizm muşdaklary ilkinji bahar ýaryşyny geçirdiler
Geçen ýylkysy ýaly, diňe bir türgenleriň öz eli bilen ýasan awiamodelleriniň däl, eýsem dünýä belli kompaniýalaryň önümleriniň hem gatnaşdyrylmagy ýaryşa höwesekleriň sanyny artdyrdy. Şonda-da Kubok ugrundaky ýaryşyň birinji tapgyrynda radio arkaly dolandyrylýan uçarçygyň nusgasyny öz eli bilen ýasan Gajy Toçkus ýeňiş gazandy. Ýaryşyň aýgytlaýjy tapgyrynda ol has tejribeli türgenlerden-de öňe saýlandy. Ikinji orny geçen ýyllardaky ýaryşlarda ençeme gezek ýeňiş gazanan sport ussady Sähet Kulyýew eýeledi. Sergeý Obrazsow üçünji orna düşdi. Ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň birinji tapgyrynyň ýeňijileri ...
Türkmen kikboksçylarynyň gazanan bäş medaly
“K-1” ugry boýunça türgenlerimiz iki sylaga mynasyp boldular: 54 kilogram agramda çykyş edýän Çary Çaryýew ýaryşyň kümüş medalyny, Akmyrat Akyýew bolsa (67 kilograma çenli) bürünç medaly gazandy.
Aşgabada Aziýa futbol konfederasiýasynyň wekiliýeti geldi
Myhmanlar Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň edara jaýynda bolup, bu ýerde onuň işi bilen tanyşdylar. Mundan başga-da, ýurdumyzda sportuň bu görnüşiniň ösdürilmeginiň geljegi hakynda anyk gürrüň edildi.


text: Körpeleriň uly höwes bilen okaýan “Tintiniň başdan geçirenleri” komikslerini döreden belgiýaly Žorž Prosper Reminiň, has ýörgünli ady, Erženiň çeken suraty gymmat baha satyldy. Parižde geçirilen “Christie’s” auksion öýünde satuwa çykarylan bu surata 629 müň ýewro tölendi. Erže tarapyndan çekilen surat komiksleriň 7-nji kitaby bolan “Ottokaryň hasasy” üçin baş sahap hökmünde 1939-njy ýylda taýýarlanypdy. Ozal ýeke saparam auksiona çykarylmadyk bu surat ady agzalan kitapda ulanylmandy. Şeýle-de Erženiň mundan ozalam gara galamda çeken “Tintiniň Aýa syýahaty” hem-de “Şanhaýdaky başdan geçirmeleri” atly suratlary ýokary baha satylypdy.


text:
Syn berilýän 2016-njy ýyl hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bäsdeşlige ukyply obasenagat toplumyny döretmäge, azyk howpsuzlygyny hem-de ýurdumyzyň eksport kuwwatyny pugtalandyrmaga gönükdirilen agrar syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň täze subutnamalaryny äşgär etdi. Geçen ýyl Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy dabaraly ýagdaýda bellenilip geçildi.
Oba hojalygy milli ykdysadyýetimiziň esasy ulgamlarynyň biridir. Ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijilerini hemmetaraplaýyn goldamaga gönükdirilen, çuňňur oýlanyşykly strategiýa oba hojalygynyň okgunly ösdürilmegine ýardam edýär.
Obasenagat toplumyny döwlet tarapyndan dolandyrmagyň esasy wezipeleriniň hatarynda oba hojalygynyň düzümleýin üýtgedilip gurulmagyny üpjün etmek, onuň pudaklarynyň düşewüntliligini ýokarlandyrmak, obada täze ykdysady gatnaşyklary kemala getirmek, dürli hojalyk ulgamlary üçin bäsdeşlige ukyply ýagdaýy döretmek, ýer-suw serişdelerinden rejeli peýdalanmak, daşky gurşawy goramak, oba hojalyk ylmyny ösdürmek, innowasiýalary, iň täze ylmy-tehniki işläp taýýarlamalary, menejmentiň hem-de marketingiň öňdebaryjy usullaryny giňden ornaşdyrmak, oba ýerlerinde durmuş meselelerini çözmek we beýleki wezipeler bar.
Obasenagat toplumyny netijeli dolandyrmak ulgamyny döretmek agrar syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar. Hususan-da, şu maksat bilen 2016-njy ýylyň ýanwarynda degişli ministrlikleri, birleşikleri, ylmy-barlag institutlaryny hem-de beýleki pudaklaýyn düzümleri üýtgedip gurmak işi amala aşyryldy. Olaryň binýadynda Oba we suw hojalyk ministrligi, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky Türkmenistanyň Döwlet komiteti, Oba we suw hojalyk ministrliginiň Oba hojalyk ylmy-barlag instituty döredildi.
Tapgyrlaýyn amala aşyrylýan oba hojalyk özgertmeleriniň barşynda yzygiderli durmuşa geçirilýän ulgamlaýyn çäreler, ykdysady, salgyt we hukuk gurallarynyň netijeli ulanylmagy diňe bir hil däl, eýsem, mukdar babatda hem uly netijeleri gazanmaga mümkinçilik berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçen ýylyň sentýabrynda bolan Ýaşulularyň maslahatynda eden maksatnamalaýyn çykyşynda belleýşi ýaly, 2016-njy ýylda ýygnalan ak bugdaýyň möçberi 1 million 600 müň tonnadan geçdi. Bu bolsa, 1991-nji ýyl bilen deňeşdireniňde 8 essä golaý köpdür. Häzirki döwürde Türkmenistan bugdaýy we uny daşary ýurtlara ýerleýän ýurda öwrüldi. Pagtanyň her ýylda öndürilýän möçberi hem 1 million 100 müň tonnadan geçdi.
Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 13-nji ýanwarynda geçirilen, 2016-njy ýylyň jemini jemlän giňişleýin mejlisinde beýan edilen maglumatlara laýyklykda, tutuş obasenagat toplumy boýunça önümçiligiň umumy möçberiniň artyş depgini, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 104,9 göterime barabar boldy. Şunda Oba we suw hojalyk ministrligi boýunça 106,1 göterim, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti boýunça 113,2 göterim, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça 100,5 göterim, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 125,6 göterim ösüş depgini üpjün edildi.
Ýurdumyzyň oba hojalygynyň ähli ulgamlarynda diýen ýaly oňyn iş netijeleri gazanylýar. Öndürilen şaly 2015-nji ýyl bilen deňeşdireniňde iki essä golaý artdy, kartoşka 31,1 göterim, bakja önümleri 13,6 göterim, gök önümler 7 göterim artdy. Etiň öndürilişi, mallaryň baş sany, ýumurtganyň hem-de miwäniň öndürilişi durnukly artdy. Şunuň bilen birlikde, miwe-gök önüm konserwleri 18,5 göterim, un 7,3 göterim, çörek önümleri 1,9 göterim, ýarma 19,7 göterim artdy.
Oba hojalyk toplumyna degişli ministrlik we pudak edaralary tarapyndan maýa goýumlaryny özleşdirmegiň ýyllyk meýilnamasy 124,6 göterim ýerine ýetirildi.
Ýokary hasyl oba hojalyk önümçiligini ösdürmegiň, gowaçanyň we däne ekinleriniň netijeli sortlaryny ulanmagyň, döwrebap agrotehnologiýalary ornaşdyrmagyň hasabyna üpjün edilýär. Şunuň bilen birlikde, tarp ýerler işjeň özleşdirilýär.
Geçen ýylda ekerançylar güýzlük bugdaýyň ekişini öz möhletinde tamamlap, geljekki hasylyň ygtybarly binýadyny tutdular. 760 müň gektar meýdana güýzlük bugdaý ekildi. 2017-nji ýylda daýhanlar şol meýdandan 1 million 600 müň tonna galla öndürmelidirler. Ahal welaýatynda 450 müň tonna, Mary welaýatynda 380 müň tonna, Lebap welaýatynda 350 müň tonna, Daşoguz welaýatynda 300 müň tonna we Balkan welaýatynda 120 müň tonna bugdaý öndüriler.
Oba hojalygyny mehanizasiýalaşdyrmagyň derejesi yzygiderli ýokarlandyrylýar. Döwlet tarapyndan meýdan işleriniň has oňaýly agrotehniki möhletlerde geçirilmegini üpjün etmek üçin ýeterlik derejede oba hojalyk tehnikasy satyn alynýar. Dünýäniň esasy önüm öndürijileriniň – “Case”, “New Holland”, “John Deere”, “CLAAS” kompaniýalarynyň we beýlekileriň galla we pagta ýygýan kombaýnlary, traktorlaryň dürli görnüşleri we beýleki tehnikalar we enjamlar mehanizatorlaryň ygtyýaryndadyr.
Geçen ýylyň dekabrynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekip, Oba we suw hojalyk ministrligine oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny, läbik sorujylary hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini 2017-2020-nji ýyllarda 3 tapgyrda Türkmenistana getirmek şertinde satyn almak barada Germaniýa Federatiw Respublikasynyň “Umax Trade GmbH” kompaniýasy bilen şertnamalary, oba hojalyk tehnikalaryny, gurallaryny hem-de olar üçin ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini satyn almak barada Şweýsariýa Konfederasiýasynyň “John Deere International GmbH” kompaniýasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berdi.
Öz işini tamamlan “Türkmenobahyzmat” döwlet birleşiginiň ygtyýarynda duran “Belarus” kysymly traktorlaryň 6 müň 446-synyň hem-de tirkeg oba hojalyk enjamlarynyň 10 müň 334-siniň daýhan birleşiklerine berlendigini bellemelidiris.
Döwletimiziň maliýe tarapdan goldaw bermegi, şol sanda ýer üçin ujypsyzja tölegleriň göz öňünde tutulmagy, salgyt salmakdan doly boşadylmagy oba zähmetkeşleri üçin uly kömek bolup durýar. Tehnikalara hyzmat etmek, tohumlar, mineral dökünler, suw bilen üpjün etmek işleri we hyzmatlaryň beýleki görnüşleri kärendeçilere hem-de daýhan birleşiklerine ýeňillikli şertlerde amala aşyrylýar. Mundan başga-da, oba hojalyk taslamalaryny ýeňillikli karzlaşdyrmak ulgamy giňden ulanylýar. Olary durmuşa geçirmek üçin ministrliklere, pudak edaralaryna, edaralara we kärhanalara, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna hem-de daýhan hojalyklaryna zerur bolan ýer bölekleri bölünip berilýär.
Oba hojalygyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek maksady bilen netijeli çäreler görülýär. Gallaçylyk we pagtaçylyk bilen birlikde häzirki wagtda ýurdumyzda maldarçylyk, guşçulyk, gök ekerançylyk, bagçylyk, üzümdarçylyk, bakjaçylyk, balaryçylyk we oba hojalygynyň beýleki görnüşleri işjeň ösdürilýär.
Oba hojalyk önümleriniň öndürilýän möçberlerini artdyrmagyň zerurlygy sebäpli hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalygyny senagatlaşdyrmak, çig maly gaýtadan işleýän hem-de şunuň esasynda ýokary hilli önümleriň köp görnüşlerini çykarýan döwrebap obasenagat kärhanalaryny döretmek wezipesini öňe sürdi. Bu babatda
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasy”, şeýle hem daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümleri öndürmek we Türkmenistanda öndürilýän önümleriň eksportunyň möçberini artdyrmak boýunça Döwlet maksatnamalary uly ähmiýete eýedir. Bu maksatnamalary durmuşa geçirmäge ykdysadyýetiň hususy ulgamy işjeň çekilýär. Hususy ulgamyň oba hojalygyndaky paýy eýýäm 90 göterimden geçýär. Hususan-da, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan 2016-njy ýylda 1,3 milliard manatlyk oba hojalyk hem-de azyk önümleri öndürildi. Munuň özi 2015-nji ýyldakydan 68,1 göterim köpdür.
Soňky ýyllaryň dowamynda ýurdumyzyň welaýatlarynda iri un üweýän, maldarçylyk we guşçulyk toplumlary guruldy we bu ugurdaky işler giň gerimde dowam etdirilýär. Hususan-da, hormatly Prezidentimiziň 2016-njy ýylda gol çeken Kararlaryna laýyklykda, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý hem-de Tejen etraplarynda, Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynda we Mary welaýatynyň Garagum etrabynda her biriniň kuwwaty ýylda 200 tonna önüme barabar bolan täze maldarçylyk toplumlary gurulýar. Täze desgalar Azyk senagaty döwlet birleşiginiň buýurmasy boýunça bina edilýär, olary 2018-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga bermek meýilleşdirilýär.
Ekologiýa taýdan arassa azyk önümlerini öndürmek, hatda gyşyna hem bu önümler bilen ýurdumyzyň ýaşaýjylaryn üpjün etmek obasenagat toplumyny ösdürmegiň “ýyladyşhana” ugrunyň esasy wezipeleriniň biridir. Döwletimiz bu ugry goldamak bilen daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilişini artdyrmak, ekerançylygyň öňdebaryjy tehnologiýalaryny ornaşdyrmak, oba öý hojalyklaryna netijeli kömek bermek hem-de wagtyň geçmegi bilen gök önümleri goňşy ýurtlara ibermek üçin oňaýly şertleri döredýär.
Ýurdumyzyň ähli sebitlerinde şäherleriň we obalaryň ilatyny ýylyň bütin dowamynda ter gök önümler bilen üpjün etmäge ukyply ýyladyşhanalaryň gurluşygy ýaýbaňlandyryldy. Olary şeýle işewürlik taslamalarynyň amatlylygyna hem-de olaryň ykdysady taýdan netijeliligine ýokary baha beren ýerli telekeçiler gurýarlar. Bölek söwda nokatlary hem-de jemgyýetçilik iýmiti kärhanalary hem ter we ýokary hilli önümlere uly isleg bildirýärler. Hemişelik işleýän ýyladyşhana hojalygy ýylyň tutuş dowamynda uly girdeji almaga mümkinçilik berýär.
Et, süýt, gök-miwe önümleriniň aýawly saklanylmagyny üpjün etmek üçin hemme ýerde degişli düzüm döredilýär. Dekabr aýynda Daşoguz şäherinde 3 müň tonna gök we miwe önümlerini saklamaga niýetlenen sowadyjy ammar ulanmaga berildi. Täze desga Azyk senagaty döwlet birleşiginiň buýurmasy boýunça guruldy hem-de Ýewropanyň esasy önüm öndürijileriniň ýöriteleşdirilen enjamlary bilen üpjün edildi.
Ammarda ulanylýan kompýuterleşdirilen sowadyjy ulgam ammarlarda goýlan gök önümleriň we miweleriň görnüşlerine baglylykda, sowadyjylaryň içinde howanyň oňaýly temperaturasyna we çyglylygyna takyk gözegçilik eder. Ammarlar awtomatlaşdyrylan wentilýasiýalar ulgamy bilen üpjün edildi, munuň özi harytlyk görnüşi we önümleriň hilini uzak wagt saklamaga mümkinçilik berýär.
Desganyň esasy bölegi sowadyjylaryň 23-sinden ybaratdyr. Binada önümleri seçmek we gaplamak üçin awtomatlaşdyrylan ulgamlaryň üçüsi oturdyldy. Ammar otaglary gök önümleri we miweleri saklamak üçin ýörite gaplar bilen üpjün edildi. Alyjylary ibermek üçn bu ýerde dürli ýük göterijiligi bolan elektrokar-ýük ýükleýjiler we awtorefrižeratorlar bar.
Pagta ýurdumyzyň ekerançylygynyň möhüm ekni bolup, ony türumen topragynda ösdürip ýetişdirmegiň gadymdan gözbaş alýan däpleri bar. Ak altyny öndürmek we gaýtadan işlemek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň obasenagat syýasatynyň esasy ugurlarynyň hatarynda durýar. Toplumda geljegi uly bolan bu pudagyň tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagyna, ekerançylygyň medeniýetini ýokarlandyrmaga sebitleriň toprak-howa şertlerini nazara almak bilen işlenip taýýarlanylan pagtany ösdürip ýetişdirmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan usullaryny peýdalanmaga aýratyn ähmiýet berilýär.
Şunuň bilen birlikde, tiz ýetişmegi, hasyllylygy we ýokary hilli süýümi bilen tapawutlanýan gowaçanyň täze etraplaşdyrylan sortlaryny döretmek, seçgiçilik babatda işler ýaýbaňlandyryldy. Pagta arassalaýjy kärhanalarda saýlama tohumy taýýarlamaga aýratyn üns berilýär. Munuň özi türkmen eksportunyň gymmatly bölegi hem-de dokma pudagynyň kärhanalary üçin esasy çig mal bolup durýan “ak altynyň” öndürilýän möçberini artdyrmagyň möhüm şerti bolup durýar. Bu pudagyň önümlere dünýä döwletleriniň köpüsinde uly isleg bildirilip, Türkmenistanyň meşhur harytlyk nyşanyna öwrüldi.
Geçen ýylyň noýabr aýynyň ahyrynda geçirilen Türkmenistanyň pagta önümleriniň VI Halkara sergi-ýarmarkasy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlary boýunça durmuşa geçirilýän özgertmeleriň üstünlikli amala aşyrylmagy netijesinde pudakda gazanylan ýokary netijeleri ähli aýdyňlygy bilen görkezdi. Bu sergi ýurdumyzyň Oba we suw hojalygy ministrligi, Döwlet haryt-çig mal biržasy hem-de Söwda senagat-edarasy tarapyndan guraldy.
Bu ykdysady sergä döwletleriň 30-dan gowragynyň, Russiýadan, ABŞ-dan, Hytaýdan, Germaniýadan, Beýik Britaniýadan, Italitýadan, Şweýsariýadan, Ýaponiýadan, Singapurdan, Hindistandan, Bangladeşden, Eýrandan, Türkiýeden, Gazagystandan, Özbegistandan, Belarusdan we beýleki
ýurtlardan kompaniýalaryň 70-den gowragynyň wekilleri gatnaşdylar. Olaryň hatarynda öňden gelýän hyzmatdaşlar, iri oba hojalyk tehnikalaryny öndürijiler, pagtaçylar hem-de gaýtadan işleýän kärhanalar üçin ýöriteleşdirilen enjamlary öndürijiler, ösümlikleri zyýan berijilerden goraýan himiýa serişdeleriniň, şeýle hem dökünleriň we biogoşundylaryň dürli görnüşlerini getirýänler bar. Foruma bolan uly gyzyklanma döwletimiziň obasenagat toplumynyň artan kuwwaty, amatly maýa goýum ýagdaýy, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dünýäniň hojalyk gatnaşyklaryna okgunly goşulmagy, onuň eksport mümkinçilikleriniň ýokarlanmagy bilen şertlendirilendir.
Serginiň çäklerinde “Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary” atly halkara maslahaty geçirildi. Ol pagtaçylyk pudagyny ösdürmegiň möhüm meselelerine, dünýäniň pagta bazarynyň meýillerine, obasenagat toplumynyň netijeliliginiň we öndürijiliginiň artmagyna hem-de bu ugurlarda halkara hyzmatdaşlygynyň mümkinçiliklerine bagyşlandy. Şeýle hem “ak altyny” iberijileriň we alyjylaryň arasynda ikitaraplaýyn gepleşikler geçirildi.
Türkmen çakyr öndürijileri nobatdaky gezek ýokary ussatlygyny tassyklap, öz sylaglarynyň üstüni “Ýalta. Altyn Grifon-2016” halkara bäsleşiginiň baýraklarynyň we medallarynyň täze tapgyry bilen ýetirdi. Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň üzümçilik we çakyr önümçiligi baradaky Ählirussiýa milli ylmy barlag institutynyň binýadynda iýul aýynda geçirilen bäsleşige dünýäniň 7 ýurdundan 53 kärhananyň önümleriniň 202-si gatnaşdy. Türkmenistan önümleriniň 8 görnüşi bilen tanyşdyrdy, olaryň hemmesi ýokary sylaglara mynasyp boldy.
“Gran pri” Kubogynyň ikisine “Prezident” konýagy, “Ýasmansalyk” desert çakyry hem-de altyn medallaryň altysyna “Köpetdag” nyşanly çakyr, “Galkan” aragy, “Türkmen” balzamy, “Şanly diýar” we “Gara üzüm” desert çakyrlary, “Türkmenistan” likýory mynasyp bolup, Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň çakyr öndürýän kärhanalarynyň önümlerine abraýly emin agzalarynyň beren ýokary bahasynyň, şeýle hem onuň dünýä bazarynda bäsdeşlige ukyplylygynyň aýdyň subutnamasy boldy.
Ýeri gelende ýatlasak, Türkmenistan “Ýalta. Altyn Grifon” bäsleşiginiň, şeýle hem Moskwada we Sankt-Peterburgda, Fransiýada geçirilýän şunuň ýaly bäsleşikleriň ýeňijileriniň hataryna girýär.
Biziň çakyn öndürijilerimiziň köp sanly ýeňişleriniň diňe ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň ussatlygynyň däl-de, eýsem, Türkmenistanda ösdürilip ýetişdirilýän üzümiň ýokary hiliniň netijesi bolup durýandygyny bellemek gerek. Çünki türkmen çakyrlarynyň ajaýyp çemenini we tagamyny emele getirmekde tebigy çig-mal esasy orun eýeleýär.
Çakyr önümçiligi-Azyk senagaty döwlet birleşiginiň köp ugurly işinde bir ugur bolup, onuň kärhanalary tarapyndan önümleriň dürli görnüşleriniň ýüzlerçesi çykarylýar. Önümçilik kuwwatlyklarynyň artmagy netijesinde et- süýt önümleriniň hem möçberi ýylsaýyn ýokarlanýar, olaryň görnüşleri artýar. Azyk senagaty döwlet birleşiginiň düzümine ýokary hilli agyz suwuny öndürýän zawodlar hem girýär. Ýerli çig-maly, şol sanda buýan köküni, ýandagy we beýleki dermanlyk ösümlikleri peýdalanmak bilen, alkogolsyz içgileriň çykarylyşy durnukly artýar. “Ruhubelent” zawody hakyky şireli suwlary öndürmek bilen, öz tomat ekinzarlygyna, alma, şetdaly, nar ýaly baglaryna eýe bolup durýar.
Geçen ýyl milli parlament tarapyndan möhüm kadalaşdyryjy-hukuk resminamalarynyň birnäçesi kabul edildi. Olaryň hatarynda “Azyk howpsuzlygy hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşi bolup, ol bu pudakda ýurduň syýasatynyň döwletiň ykdysady howpsuzlygynyň esasy bölegi bolan döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär, şeýle hem raýatlarymyzyň saglyga we doly bahaly iýmitlenmegine bolan hukuklaryny amala aşyrmagynyň hukuk esaslaryny belleýär. Obasenagat toplumynyň ösmegi “Ösümlikleri goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyny hem işläp taýýarlamak zerurlygyny şertlendirdi.
Ýeri gelende aýtsak, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýöredýän syýasaty Birleşen Milletler Guramasynyň ileri tutulýan maksatlary hem-de wezipeleri, ilkinji nobatda bolsa ählumumy parahatçylygy, durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, geçen ýylyň güýzünde BMG-niň Durnukly ösüş boýunça sammitinde kabul edilen “Ösüş babatda 2030-njy ýyla çenli döwür üçin gün tertibini” amala aşyrmak boýunça wezipeler bilen gös-göni baglydyr.
Munuň şeýledigine döwlet Baştutanymyzyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde, BMG-niň Durnukly ösüş boýunça “Rio+20” maslahatynda, şeýle hem BMG-niň Tebigy betbagtçylyklaryň töwekgelçiligini azaltmak boýunça Ýaponiýada geçirilen III Bütindünýä maslahatynda hem-de Koreýa Respublikasyndan geçirilen VII Bütindünýä suw forumynda öňe süren başlangyçlary aýdyň şaýatlyk edýär. Olaryň hatarynda Aşgabatda Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini açmak, BMG-niň Suw Strategiýasyny işläp taýýarlamak baradaky teklipler we beýlekiler bar.
Mälim bolşy ýaly, obasenagat toplumynyň ösmegi köp babatda ýer we suw serişdeleriniň oýlanyşykly peýdalanylmagyna bagly bolýar. Biziň ýurdumyzda sawarymly ekerançylyk dürli gidrodesgalary gurmak we ulanmaga bermek meselelerinde uly tejribe toplanyldy, suwdan peýdalanmagyň öňdebaryjy we tygşytlaýjy tehnologiýalar işjeň ornaşdyrylýar. Çünki suw hojalyk taslamalaryny amala aşyrmakda gazanylan üstünlikler netijesinde gurak ýerlerde oba ekinleriniň önümçiligi öz netijeliligini görkezip, ýurdumyzda azyk bolçulygyny üpjün etmäge mümkinçilik berýär.
Garagum çölünde “Altyn asyr” Türkmen kölüniň gurulmagy—dünýäniň suw serişdelerini aýawly saklamak we daşky gurşawy goramak bilen bagly bolan ählumumy meseleleri çözmäge Türkmenistanyň uly goşandynyň aýdyň mysallarynyň biridir. Meýdanlarda ýygnanan ýerasty suwlaryny öz wagtynda sowmaga, ýerleriň ýagdaýyny gowulandyrmaga, topragyň şorlamagynyň öňüni almaga, ýerleriň hasyllylygyny ýokarlandyrmaga hem-de ýerasty suwlaryny ikilenç peýdalanmaga gönükdirilen bu giň gerimli taslama çölüň howasyny ýumşatmaga hem-de diňe biziň ýurdumyzda däl-de, eýsem tutuş Orta Aziýa sebitinde ekologik ýagdaýy gowulandyrmaga mümkinçilik berer.
“Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň baş maksatnamasynyň” hem-de “Türkmenistanda suw serişdelerini rejeli peýdalanmak hem-de Garagum derýanyň suw geçirijilik ukybyny artdyrmak boýunça 2015-2020-nji ýyllar üçin işleriň maksatnamasynyň” çäklerinde iri maýa goýum taslamalary amala aşyrylýar.
Geçen ýyl Ahal welaýatynyň Altyn asyr we Kaka etraplarynda ekin dolanyşygyna girizilen 25 müň gektara golaý ýerleri suwaryş suwy bilen üpjün etmäge gönükdirilen suw hojalyk toplumy ulanmaga berildi. Ol Garagum derýasyndan suw alýan hem-de oba hojalyk ekinlerine suwuň zerur bolan möçberini berýän dürli gidrotehniki desgalary öz içine alýar.
2007-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan “Türkmenistanyň Suw kodeksi” güýje girdi. Milli parlament tarapyndan bu kadalaşdyryjy-hukuk namasynyň işlenip taýýarlanylmagy we kabul edilmegi ýurdumyzyň suw serişdelerini rejeli peýdalanmak we aýawly saklamak boýunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňde goýan wezipelerini üstünlikli çözmek, oba hojalyk önümçiligini sazlaşykly ösdürmegiň durnukly şerti hökmünde suwarymly ýerleriň netijeliligini artdyrmak, bugdaýyň, pagtanyň we beýleki oba hojalyk ekinleriniň bereketli hasyllaryny durnukly almagyň, obasenagat toplumynyň kuwwatyny amala aşyrmagyň möhüm şerti hökmünde suwarymly ekerançylygyň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça nobatdaky möhüm ädimdir.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan Birleşen Milletler Guramasynyň howanyň üýtgemegi baradaky Çarçuwaly maksatnamasynyň 21-nji maslahatynyň çäklerinde 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda gatnaşyjy ýurtlar tarapyndan goldanylan “Pariž ylalaşygyna” gol çekildi.
“Atmosfera howasyny goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. Ol atmosfera howasyny hapalaýjy maddalaryň bölünip çykmalaryndan goramagyň hukuk we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýär hem-de ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmäge, hojalyk we beýleki işleriň daşky gurşawa we ilatyň saglygyna ýaramaz täsiriniň öňüni almaga gönükdirilendir.
Aral deňzini halas etmäge degişli meseleleri aýratyn bellemek gerek. Ýurdumyzda bolşy ýaly, umuman, sebitde hem ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek, bu ugurda giň netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça öňdengörüjilikli tebigaty goraýyş syýasatyny durmuşa geçirip, Türkmenistan Aral bilen baglanyşykly hem-de Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň (AHHG) howandarlygynda geçirilýän halkara maksatnamalaryna we çärelerine işjeň gatnaşýar.
Geçen ýylyň maý aýynda Aşgabatda 2015-2016-njy ýyllarda Durnukly ösüş boýunça halkara toparynda ýurdumyzyň başlyklyk etmeginiň çäklerinde Türkmenistanyň daşky gurşawy goramak we Ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti tarapyndan guralan Araly halas etmegiň halkara gaznasyny Durnukly ösdürmek boýunça halkara toparynyň nobatdaky mejlisi geçirildi.
Mejlise Merkezi Aziýa ýurtlarynyň wekiliýetleri, iri halkara guramalarynyň—Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň (AHHG) Ýerine ýetiriji komitetiniň, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM), BMG-niň daşky gurşawy goramak boýunça maksatnamasynyň (ÝUNEP), BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň, BMG-niň Ýewropa ykdysady toparynyň, Ýewropa Bileleşiginiň, BMG-niň Azyk we oba hojalyk guramasynyň (FAO), Merkezi Aziýanyň sebitleýin ekologiýa merkeziniň (MA SEM), BMG-niň Ramsar Konwensiýasynyň Sekretariatynyň, Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça german jemgyýetiniň (GIZ), Bütindünýä bankynyň wekilleri we beýlekiler gatnaşdylar.
Mejlisiň gün tertibi milli tebigaty goraýyş strategiýalarynyň, halkara ekologiýa maksatnamalarynyň we taslamalarynyň ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly meseleleriň giň toplumyny özünde jemledi. Olar ilatyň Aralyň ýakasynda ýaşamagy üçin amatly şertleri döretmäge, suw we beýleki tebigy serişdeleri oýlanyşykly peýdalanmaga, bag ekilişini amala aşyrmaga hem-de sebitiň çölleşmeginiň öňüni almaga, biologik köpdürliligi gorap saklamaga, ösümlik we haýwanat dünýäsini goramaga, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmaga we şuňa meňzeşlere gönükdirilendir.
Döwlet Baştutanymyzyň Kararyna laýyklykda, 2017-2019-njy ýyllarda ýurdumyzyň Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etmegi bilen baglanyşykly meseleler boýunça iş topary döredildi. Oba we suw hojalygy ministrligi tarapyndan Daşary işler ministrligi bilen bilelikde Türkmenistanyň Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etmegi boýunça Konsepsiýasynyň taslamasy işlenip düzüldi.
Döwlet tebigaty goraýyş syýasatynda Türkmenistanyň uzakmöhletleýin Milli tokaý maksatnamasyna möhüm orun berilýär. Onuň amala aşyrylmagyna ýurdumyzyň ähli ilaty diýen ýaly çekilendir. Ýaş bag nahallarynyň el bilen döredilen giňişligi, baglyklar, seýilgähler onlarça müüň gektar meýdana ýaýylyp gitdi. Bary-ýogy birnäçe ýylyň içinde paýtagtymyzyň hem-de onuň töwerekleriniň, welaýat we etrap merkezleriniň şäher we tebigy gurşawy tanalmaz derejede özgerdi. Ýurdumyzy Demirgazykdan Günorta we Günbatardan Gündogara kesip geçýän awtomobil we demir ýolarynyň ugrunda gök bag zolaklary uzalyp gidýär. Derýalaryň we kanallaryň, dünýä derejeli şypahana bolan, eýýäm özüniň täsin tebigy künjekleri bilen meşhur “Awaza” milli syýahatçylyk zolagy kemala getirilýän Hazaryň ekologiýa taýdan arassa kenarýakasy gök lybasa beslenýär.
2016-njy ýylyň bagy-bossanlyga büreýiş möwsüminiň barşynda jemi baglaryň we üzüm nahallarynyň 3 million düýbi oturdyldy. Birnäçe ýyldan olar arassa howa we salkynlyk berýän goýy kölegeli baglyga öwrüler.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň buýurmagy bilen, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda bezeg baglarynyň nahallaryny we gülleri ösdürip ýetişdirmek boýunça ýyladyşhananyň gurluşygy alnyp barylýar. Desganyň umumy meýdany 10 gektara barabardyr. Ýyladyşhanany 2017-nji ýylyň oktýabrynda ulanmaga tabşyrmak maksat edinilýär.
Aşgabatda geçen ýylyň martynda geçirilen Söwda-senagat edarasy hem-de Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi tarapyndan guralan Gülçülik we bagçylyk boýunça halkara sergi döredijilik ylhamynyň we gözelligiň baýramçylygyna öwrüldi. Ýöriteleşdirilen gözden geçiriliş ýurdumyzyň ösümlikçilik pudagynyň ösüşindäki üstünlikleri, bagy-bossanlyga büremek ulgamynda gazanylanlary, bezeg gülleriniň we nahallarynyň giň görnüşlerini ösdürip ýetişdirmegiň häzirki zaman tehnologiýalaryny, ösümlik dünýäsini öwrenmekde, landşaft dizaýninde täze çemeleşmeleri görkezdi.
Sergi gatnaşyjylaryň köpsanlysyny özüne çekdi. Olaryň arasynda daşky gurşawy goramak boýunça, jemagat hojalygy, oba we suw hojalygy, söwda we daşary-ykdysady aragatnaşyklar Zenanlar birleşigi hem-de Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça düzümler bar. Ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmegiň mümkinçiliklerine gyzyklanma bildirýän daşary ýurtlaryň iri assosiasiýalarynyň we kompaniýalarynyň 16-synyň, şol sanda Fransiýadan, Hytaýdan, Türkiýeden, Eýrandan we beýlekilerden wekiller sergä bezeg gülçüligi, bagçylyk hem-de ýyladyşhana hojalygyny gurnamak ulgamynda öz teklipleri we täze işläp taýýarlamalary bilen geldiler. Forumyň barşynda işewür gatnaşyklary berkitmek hem-de halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek maksady bilen, duşuşyklar we tanyşdyrylyş çäreleri geçirildi.
Ýene-de bir wajyp mesele obanyň wagyz edilmegidir. Şunda “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen Milli maksatnamasy” ýol görkeziji bolup hyzmat edýär. Mälim bolşy ýaly, bu maksatnamanyň esasy ugurlary ýaşaýyş jaýlaryny gurmakdan, ulag we aragatnaşyk düzümlerini, saglygy goraýyş, bilim, medeniýet ulgamlaryny, kiçi telekeçiligi ösdürmekden, sebitleriň ykdysady ösüşiniň hereketlendirijisi hökmünde täze obasenagat kärhanalaryny döretmek boýunça maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilmeginden ybaratdyr.
2016-njy ýylyň aýratyn ähmiýetli wakalarynyň hatarynda ýurdumyzyň dürli künjeklerinde gurlup, hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda açylan täze obalar bar.
Bary-ýogy üç ýylyň içinde Mary etrabynyň Jemgyýet geňeşligindäki tarp ýerlerde ak öwüşginli binalary we gök baglyklary bolan döwrebap ilatly nokat peýda boldy. Döwletli zaman şäherçesiniň umumy meýdany 100 gektara barabardyr. Taslamada amatlyklaryň doly toplumy bolan bir gatly öýleriň 284-si göz öňünde tutuldy. Olaryň hersi bir maşgalanyň ýaşamagyna niýetlenendir. 320 orunlyk ajaýyp mekdep, Medeniýet öýi, Saglyk öýi, çagalar bagy oba adamlarynyň buýsanjydyr. Şeýle hem oba Hyzmat ediş öýi, 500 orunlyk iki gatly “Toý mekany” şäherdäki şonuň ýaly desgalardan kem däldir. Mundan başga-da, bu ýerde Geňeşligiň binasy hem-de 500-den gowrak belgisi bolan awtomatlaşdyrylan telefon beketli aragatnaşyk bölümi bina edildi, poçta, öýjükli, geçirijili we Internet aragatnaşygynyň hyzmatlary hödürlenilýär. Bazar, azyk we senagat harytlaryny satmaga niýetlenen birnäçe dükanlar ýerli ýaşaýjylaryň hyzmatyndadyr. Şeýle hem çörek we çörek önümlerini öndürýän, et we süýt önümlerini gaýtadan işleýän kärhana, ýangyna garşy göreşmek boýunça depo bar.
Daşoguz welaýatynda açylan Bagtyýar zaman täze obasy Daşoguz şäheriniň golaýda 144 gektar meýdanda ýerleşdi. Onda hiç bir babatda şäheriňkiden kem durmaýan zerur bolan düzümleriň hemmesi döredildi. Bu hem geň däldir, çünki ýaşamagyň oňaýlylyk derejesi boýunça şäher şertleriniňkä şunuň ýaly has doly ýakynlaşdyrylmagy täze türkmen obasyna bildirilýän esasy talaplaryň biridir. Täze nusgaly bu obada, umuman, 500 maşgala niýetlenen bir gatly 4 otagly öýleriň 274-sini hem-de ähli amatlyklary bolan kottej görnüşli iki gatly 6 otagly ýaşaýyş jaýlarynyň 226-syny özünde jemleýän dürli ähmiýetli köpsanly desgalar göz öňünde tutulandyr. Mundan başga-da, bu ýerde ýerli dolandyryş edaranyň binasy, mekdep, çagalar bagy, saglyk, medeniýet we hyzmat ediş öýleri, telefon bekedi, “Toý mekany”, Söwda merkezi, birnäçe dükanlar guruldy. Obada şeýle hem täze metjit bina edildi.
Lebap welaýatynda Garabekewül etrabynyň “Zelili” geňeşliginde Berkarar zaman diýen häzirki zaman nusgaly şäherçe açyldy. 600 hojalyga niýetlenen bu täze oba Türkmenabat-Atamyrat awtomobil we demir ýolunyň aralygynda, etrap merkezinden 32 kilometrlikde 210 gektar meýdana ýaýylyp gidýär. Ýokary amatlygy bolan 3, 4 we 5 otagly öýleriň 600-siniň ählisinde diwarlar birýarym kerpiçden örülendir. Bu bolsa ýokary seýsmiki durnuklylygy hem-de ýylylygyň oňat saklanmagyny we daşarky seslerden goralmagyny üpjün edýär.
Mysal üçin, 4 otagly öýüň umumy meýdany 132 inedördül metrden gowrakdyr. Bu ýerde Medeniýet öýi, durmuş toýlaryny tutmak üçin 500 orunlyk zaly bolan “Bagt öýi”, metjit guruldy. Obada şeýle hem 640 orunlyk mekdep, 280 orunlyk çagalar bagy, dermanhanasy bolan saglyk öýi, Geňeşligiň binasy, 650 nokatlyk awtomatlaşdyrylan telefon bekedi bolan aragatnaşyk binasy, köpugurly bazary bolan söwda merkezi, Hyzmat ediş öýi, azyk we senagat harytlaryny satýan 4 dükan bina edildi.
Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda gurlan Bereketli zaman obasy döwlet Baştutanymyzyň döredijilik syýasatynyň üstünlikli ýerine ýetirilýändiginiň ýene-de bir aýdyň mysalyna öwrüldi. Şol syýasatyň esasy ileri tutulýan ugry halkymyzyň, her bir maşgalanyň, ýurdumyzyň her bir raýatynyň abadançylygy baradaky hemmetaraplaýyn aladadan ybaratdyr. 400 hojalyga niýetlenen oba Köpetdagyň eteginde Aşgabat-Mary awtomobil ýolunyň ýanynda ýaýylyp gidýär. Bu ýerde bir gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 400-si, çagalar bagy we umumy bilim berýän orta mekdep, Saglyk öýi, Medeniýet öýi we Hyzmat ediş öýi, bazary bolan Söwda merkezi, şeýle hem çörek önümlerini we alkogolsyz içgileri öndürýän kärhana, azyk harytlarynyň dükany, aragatnaşyk bölümi, “Toý mekany” we metjit bina edildi.
Döwlet tarapyndan welaýatlarda häzirki zaman durmuş-ykdysady düzümlerini döretmäge bölünip berilýän uly möçberli serişdeler eýýäm oňyn netijesini berýär. Olar yhlaslary bilen, gülläp ösüş we bereket döredýän oba zähmetkeşleriniň, daýhanlaryň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna ýardam berýär. Sebitleýin maýa goýum syýasaty obany ýaşlar hem-de ähli ýaşaýjylar üçin özüne çekiji etmäge, öz işewürligiňi alyp barmaga, bu ýerde uly, köp çagaly maşgalalaryň döremegine we berkemegine gönükdirilendir.
Umuman, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň obasenagat toplumynyň öňünde goýan wezipeleriniň obada işlemegiň täze usullarynyň giňden ornaşdyrylmagynyň hasabyna üstünlikli çözülýändigini nygtap bolar. Ekerançylaryň yhlasly zähmetleriniň netijeleri biziň agzybir we jebis halkymyzyň bereketli saçaklarynyň hemişe bezegi, gün-günden kuwwatlanýan Watanymyzyň abadançylygynyň we gülläp ösüşiniň, gadymy we baky juwan türkmen topragynyň baýlygynyň egsilmez çeşmesi bolupdy we bolar.


text:
Türkmenistanda daşary ýurt telekanallaryna tomaşa edýän ilatyň sanynyň barha artýandygyny, munuň bilen bir wagtda türkmen dilinde däl-de, türk ýa-da rus dillerinde gürleýän adamlaryň, hususan-da, ýaşlaryň barha köp göze ilýändigini Azatlygyň ýerli çeşmeleri aýdýarlar.
“Türk telewideniýesine, filmlerine tomaşa edýän ýaşlaryň türk dili medeniýeti aňyna girip, hatda häzir mekdep okuwçylary öýlerinde, mekdeplerde öz aralarynda türk dilinde gepleşip başladylar” diýip, Azatlyk Radiosynyň adynyň efirde agzalmazlygyny soran Daşoguzdaky çeşmesi gürrüň berdi.
Ýurduň tas ähli welaýatlaryna diýen ýaly sapar edýän ýene bir çeşmämiz türkmenistanlylaryň öz aralarynda türk dilinde gepleşmegi bilen baglanyşykly ýagdaýyň Lebap, Mary we Ahal welaýatlarynda hem gaýtalanýandygyny aýtdy.
“Men eneleriň öz çagalary bilen örän gowy derejede türk dilinde gürleşýändigine ençeme gezek şaýat boldum. Bir gezek, Türkmenabatdaky kafede ýaşy 40-a ýetmedik iki zenanyň Stambulyň özlerinde galdyran täsiri barada türk dilinde gepleşýändigini gördüm. Maryda bolsa, aýallaryň we çagalaryň öz sözleýşine türk sözlerini goşup, ýagny garyşdyryp gürleşýändigini eşitdim. Meselem, ‘aýakgabyň barmy?’ diýip soramagyň deregine ‘Aýakkabyn warmy?’ diýip soraýarlar. Munuň aýdylyşynda o diýen uly tapawut bolmasa-da, öň bu adaty däl kabul edilýärdi. Häzir bolsa, bu gepleşik dilinde kada öwrüldi” diýip, atlandyrylmazlygyny soran çeşmämiz gürrüň berdi.
Azatlygyň çeşmeleri we käbir dilçiler bu ýagdaýyň Türkmenistanyň döwlet telekanallarynda görkezilýän gepleşikleriň hiliniň ilatyň islegini kangatlandyrardan örän pesligi bilen baglanyşyklydygyna ünsi çekýärler. Olar syýasy propagandada diliň çäklendirilmeginiň adamlaryň özüni beýan edenlerinde köplenç başga ýurduň sözlerini öz sözleýşine girizmegine sebäp bolýandygyny aýdýarlar.
“Biziň telewideniýe öz tomaşaçysyny we metbugat hem öz okyjysyny mundan ençeme ýyl öň ýitirdi. Daşoguzda türkmen telekanallaryna tomaşa edýän tas ýok. Resmi metbugatda, telekanallarda halkyň aladasy, problemasy, ilatyň iş bilen üpjünçiligi barada aýdylmaýar. Adamlary gyzyklandyrýan gepleşiklerem ýok. Onda diňe Arkadagyň kitaby, onuň propagandasy edilýär. Onsoň adamlar daşary ýurt telekanallaryna, ylaýta-da türk telewideniýesine tarap ymtylyp, öz isleglerini bu ýerde kanagatlandyrmaga synanyşýarlar. Sebäbi bu telekanallarda gowy seriallar, aýdymlar, şowlar görkezýärler, halkyň problemasy-da aýdylýar. Biziňki ýaly ýasama gepleşikler ýok” diýip, Daşoguzdaky çeşmämiz gürrüň berdi.
Şol bir wagtda, käbir dilçiler, ene-atalar we mugallymlar ýaş nesliň arasynda türk dilinde gepleşmek tendensiýasynyň güýçlenmegine alada bildirip, munuň türkmen diliniň ýitip gitmegine getirip biljekdigini aýdýarlar.
“Bu ýagdaý dowam etse, ýene-de sanlyja ýyldan türkmen diliniň ýitip gitmegi hem mümkin. Munuň öňüni almak üçin telewideniýedäki gepleşiklerde ýaşlary gyzyklandyrjak ýa-da ilatyň problemasyny gozgaýan gepleşikler görkezilmeli. Türkmen diliniň üstünde işlemeli, resmi gepleşiklerde ilatyň sözleýiş dilinde ulanýan ýönekeý sözleri ulanylmaly, problemalar aýdylmaly. Häzir syýasy propagandada bolşy ýaly türkmen dili çäklendirilmeli däl” diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran 54 ýaşyndaky mugallym aýtdy.
Ýeri gelende bellesek, türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi hem wagtal-wagtal türkmen telewideniýesiniň işine nägilelik bildirip, onuň mazmun taýdan kämilleşmelidigini tekrarlap gelýär. Emma prezidentiň aglaba bellikleri “ýurduň gazanýan üstünlikleri” diýilýänleriň waspyny güýçlendirmekden ybarat bolup durýar.
Şol bir wagtda, media azatlygyna gözegçilik edýän halkara guramalary Türkmenistanyň media azatlygy boýunça dünýäniň iň ýaramaz ýurtlarynyň arasynda agzalýandygyny, döwlet mediasynyň häkimiýet başyndaky režimiň bähbidine propaganda maksatly ulanylýandygyny belleýärler.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Türkmenistanda türkmen diliniň doly döwlet dili durumyna eýe bolanyna 25 ýyldan gowrak wagt bolup, häzir Türkmenistanda 7: “Altyn Asyr”, “Ýaşlyk”, “Miras”, “Türkmenistan”, “Aşgabat”, “Türkmen owazy”, “Türkmenistan sport” telekanallary we dört: “Çar tarapdan”, “Miras”, “Owaz” we “Watan” radiokanallary işleýär.


text:
12.01.2018
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Türkmenistanyň wekiliýeti Birleşen Arap Emirliklerine iş saparyny amala aşyrdy. Şol ýerde BAE-niň Hökümetinde, şeýle hem birnäçe iri energetika kompaniýalaryň, Abu-Dabiniň ösüş gaznasynyň we Yslam ykdysady ösüşiniň Dubaý merkeziniň ýolbaşçylary bilen duşuşyklar geçirildi.
Gepleşiklerde gatnaşyklaryň möhüm ugurlarynyň hatarynda maýa goýum hyzmatdaşlygynyň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy. BAE-niň hökümet we işewür toparlarynyň wekilleri ýurdumyzda ykdysadyýeti innowasion taýdan ösdürmäge, önümçilik, tehnologiki we söwda aragatnaşyklarynyň halkara ulgamyna Türkmenistanyň has-da ýakynlaşmagyna gönükdirilip, durmuşa geçirmek maksat edinilýän taslamalara uly gyzyklanma bildirdiler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysadyýetiň, ýurdumyzy senagat, ylmy-tehniki taýdan ösdürmegiň wajyp wezipeleri bilen kesgitlenilýän maýa goýum syýasaty ahyrky netijede halkymyzyň durmuş derejesiniň, ýaşaýşynyň hiliniň ýokarlandyrylmagyna, jemgyýetiň, her bir raýatyň döredijilik we ruhy mümkinçiliginiň has doly açylmagyna ýardam etjek şertleriň döredilmegine gönükdirilendir.
Milli Liderimiz döwletimiziň maýa goýum syýasatynyň strategiki ileri tutulýan ugurlaryny kesgitläp, dünýä bazarynda Türkmenistanyň bäsdeşlige ukyplylyk artykmaçlyklaryndan ugur alýar. Bu bolsa, ilkinji nobatda, ägirt uly tebigy serişdelere baglydyr. Olaryň senagat taýdan gaýtadan işlenilmegi hem-de ýokary tehnologiki taýýar önümleriň çykarylmagy ýurdumyzyň esasy ykdysady ugruna öwrüldi.
Innowasion häsiýetli önümçiliklere maýa goýmak durmuş üpjünçiligi pudaklarynyň we halk hojalygy ulgamlarynyň ösüş maksatnamalaryna netijelilik bermäge, ýurdumyzyň öndürijilerini, şol sanda hususy öndürijileri goldamaga, diňe bir üstünlik bilen importuň ornuny tutmaga däl, eýsem, ýurduň barha artýan girdejisiniň çeşmesi bolan isleg bildirilýän harytlaryň hasabyna eksport kuwwatlyklaryny giňeltmäge mümkinçilik berýär.
Döwlet Baştutanymyz tarapyndan başy başlanan önümçilik ulgamyny düzümleýin özgertmeleri tehnologiki taýdan gaýtalan enjamlaşdyrylmagy hem-de döwletimiziň geosyýasy ýagdaýyny nazara alyp, dünýähojalyk aragatnaşyklaryna goşulmagy hut şol talaplardan gözbaş alýar.
Dünýäniň maliýe çökgünligi ýagdaýynda Türkmenistanyň makroykdysady durnuklylygynyň esasyna öwrülen bu özgertmeleriň üstünlikleri, içeri we daşary syýasatyň yzygiderliligi, oňat ösen düzümler hem-de önümçilik serişdeleri daşary ýurtlaryň göni maýa goýumlary üçin ýurdumyzyň özüne çekijiligini şertlendirdi. Munuň özi kärhanalary innowasion taýdan enjamlaşdyrmak, pudaklary döwrebaplaşdyrmak bilen bilelikde häzirki zaman dünýä tehnologiýalaryna ýol açýar.
Milli ykdysadyýetimizi düýpli özgertmek hem-de Türkmenistanyň ykdysady taýdan gülläp ösmegini üpjün etmek maksady bilen, giň möçberli maýa goýum syýasatynyň amala aşyrylmagy maýalaryň halkara bazarlarynda ýurdumyzyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edýän Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň alyp barýan işleriniň möhüm ugurlarynyň biridir. Milli ykdysadyýetimize daşary ýurt karzlaryny çekmek babatda bank tarapyndan daşary ýurtlaryň dürli maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmegiň we özara hereketleriň ajaýyp tejribesi toplanyldy. Bu babatda geçen, 2017-nji ýyl hem üstünlikli boldy. Bu bolsa nobatdaky abraýly sylag bilen tassyklanyldy—Beýik Britaniýanyň «Financial Times» diýen abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly nobatdaky gezek, indi 13-nji ýola Türkmenistanyň Döwlet daşary iş bankyny Türkmenistanda ýylyň iň oňat banky diýip atlandyrdy.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýalaryny çekmegiň netijeleri boýunça daşary ykdysady bank 2017-nji ýylda 2016-njy ýylyň karz beriş maksatly işleriniň möçberini 1,5 esse artdyrdy.
Şu döwürde gol çekilen ylalaşyklaryň sanawynda, hususan-da, Türkmenistanyň Oba we suw hojalygy ministrligi üçin oba hojalyk tehnikalaryny hem-de enjamlaryny, ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini ibermegi maliýeleşdirmäge degişli «Deere Credit Inc.» (ABŞ) «Kommerzbank AG» (GFR) kompaniýalary bilen gol çekilen ylalaşyk; kiçi we orta telekeçiligi ösdürmegiň döwlet goldawyna degişli ylalaşyk bar—bu babatda Katar Döwletiniň «Al Kamra Holding Grup» maýa goýum gaznasy bilen ylalaşyk gazanyldy; Türkmenistanyň Hökümeti bilen Saud Arabystany Patyşalygynyň «Global Projects Development Holding Co.» kompaniýasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama bar.
Maliýeleşdirilmegine daşary ýurt maýalary çekilen iri taslamalaryň biri Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan amala aşyrylýan taslamadyr. Ol ýurdumyzda kommunikasiýa ulgamlaryny, elektron we Internet-hyzmatlaryny ösdürmäge hem-de Baku-Türkmenbaşy aralygyna suwasty optiki-süýümli geçirijini gurmaga gönükdirilendir. 2017-nji ýylyň noýabrynda Yslam Ösüş banky bilen karz ylalaşygyna gol çekildi. Bu bank şu möhüm taslama 20 ýyl möhlet bilen 273 million dollar bölüp berýär.
Şol birwagtda, Saud Ösüş gaznasy bilen TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň amala aşyrylmagyny çaltlandyrmak üçin turba geçirijileri ibermäge degişli maliýe ylalaşygy baglaşyldy. Bu babatdaky başlangyjyň saud tarapyndan döremegine taslamanyň geljeginiň uludygy hem-de ýurdumyzyň kuwwatyna iri maliýe edarasynyň ynam bildirýändigi hökmünde baha bermek bolar.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky Hökümetiň adyndan 2017-nji ýylyň 20-nji dekabrynda Abu-Dabiniň Ösüş gaznasy bilen Türkmenistanda dürli desgalary gurmagyň iri maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek boýunça özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekdi.
Soňky birnäçe ýylda Türkmenistanyň Daşary ykdysady banky tarapyndan ençeme iri maýa goýum ylalaşyklary baglaşyldy. Olaryň hatarynda Gyýanlyda polipropilen we polietilen önümçiligi boýunça zawodyň gurluşygy, Garabogazda karbamid zawody hem-de Owadandepede gazy gaýtadan işlemek we ondan benzin öndürmek boýunça senagat toplumy ýaly taslamalaryň maliýeleşdirilendigini agzap bolar. Innowasion häsiýetli bu önümçilikleriň döredilmegine Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we Koreýanyň eksport-import banky uly serişdeleri goýberdi. Munuň özi hem bu düzümleriň ygtybarly we jogapkär hyzmatdaş hökmünde Türkmenistana doly ynanýandygyna şaýatlyk edýär.
Ýurdumyzyň şeýle abraýynyň berkemegine ýapon bankynyň gatnaşmagynda ozal durmuşa geçirilen taslamalar hem ýardam etdi—bu Marydaky karbamid zawodynyň gurluşygy we kükürt kislotasyny öndürmek boýunça önümçiliklerdir. Häzirki wagtda ýapon maýadarlary bilen bilelikde ýene-de bir taslamanyň – elektroenergetika ulgamy boýunça taslamanyň üstünde işlenilýär. Ol Çärjew etrabynda gazturbinaly elektrik stansiýasyny gurmagyň taslamasydyr.
Daşary döwletleriň maýadarlary üçin Türkmenistanyň barha artýan özüne çekijiliginiň esasy ugurlarynyň hatarynda ýurtdaky ykdysady we syýasy ýagdaýlaryň durnuklylygy, kanunçylyk kepillikler hem-de döwlet tarapyndan berilýän goldawlar durýar. Türkmenistanyň ykdysadyýetine ýakyn döwür üçin maýa goýumlary höweslendirmegiň toplumlaýyn çäreleri işlenip taýýarlanylanda, ýurdumyzyň eksport kuwwatyny we senagatlaşdyrmagyň derejesini artdyrmak arkaly, onuň dünýäniň hojalyk ulgamyna girmegine ýardam bermek, tehnologiki işleri ösdürmek, durmuş ugurly bazar ykydsadyýetini kemala getirmek hem-de ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak ýaly esasy ýörelgeler göz öňünde tutuldy.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky ýurdumyzda täze taslamalary maliýeleşdirmek üçin maýa gogýumlary çekmek maksady bilen, daşary ýurt guramalarynyň gatnaşmagynda açyk görnüşli Maýa goum gaznasyny döredýär: tehniki-ykdysady esaslandyrmalary we işewürlik meýilnamany taýýarlamak boýunça geçirilen halkara bäsleşigiň esasynda 2017-nji ýylyň 4-nji dekabrynda «Baker Tilly Rus Cоnsulting» (Russiýa Federasiýasy) kompaniýasy bilen şertnama gol çekildi hem-de degişli işlere başlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, maýa goýumlaryň möçberiniň artdyrylmagy bilen bir hatarda, olaryň özleşdirilişiniň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyny, serişdeleriň maksada laýyk peýdalanylyşyna gözegçiligiň güýçlendirilmegini, daşary ýurt maýasyny çekmek hem-de goýumlary ygtybarly goramak maksady bilen, kadalaşdyryjy binýadyň kämilleşdirilmegini üpjün etmek zerurdyr.
Türkmen döwlet habarlar agentligi (TDH) / 11.12.2017 /
Şu gün paýtagtymyzda “Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkezi: sebitde parahatçylyk we gülläp ösüş maksatlarynda Merkezi Aziýa bilen 10 ýyl hyzmatdaşlyk” atly halkara maslahaty geçirildi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň binasynda geçirilen foruma ýurdumyzyň diplomatik düzüminiň, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň—Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Täjigistan Respublikasynyň, Özbegistan Respublikasynyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, şeýle hem beýleki birnäçe döwletleriň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Bu ýere ýygnananlaryň hatarynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň ýolbaşçysy, BMG-niň Ýewropa Ykdysady toparynyň Ýerine ýetiriji sekretary, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy, BMGÖM-niň Türkmenistandaky Hemişelik wekili, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň ýolbaşçysy bar. Maslahata BMG-niň Owganystana ýardam etmek boýunça Missiýasynyň, beýleki halkara guramalarynyň, şol sanda ŞHG-nyň we GDA-nyň, ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we missiýalaryň, şeýle hem habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Ştab-kwartirasy Aşgabatda ýerleşen BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygynyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň kabul eden degişli Kararnamasyna laýyklykda ilkinji gezek bellenilýän Halkara Bitaraplyk gününiň öňüsyrasyna gabat gelmeginiň özboluşly manysy bar. Şol resminamada bu senäni esaslandyrmak hakynda Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy anyk beýanyna eýe boldy.
Ýigrimi iki ýyl mundan öň ýurdumyz hemişelik bitaraplyk derejesine eýe boldy, bu waka halkara diplomatiýasynyň täsin hadysasy boldy hem-de türkmenistanylaryň ýürek buýsanjyna öwrüldi. Şeýlelikde, türkmen bitaraplygynyň nusgasy dünýä bileleşiginiň işlerinde özboluşly hukuk ulanyş tejribesi bolup durýar. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistan bitarap döwletiň borçlaryny abraý bilen ýerine ýetirip, öz döredijilik we ylalaşdyryjylyk kuwwatyny tutuş adamzadyň bähbidine alama aşyrmaga çalyşýar. Biziň ýurdumyzyň daşary syýasatynyň mysalynda “bitaraplyk” we “öňüni alyş diplomatiýasy” düşünjeleriň özara baglanyşygy aýdyň görünýär, munuň özi anyk işlerde öz beýanyny tapdy.
Türkmen tarapynyň wekili maslahaty açmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan bu günki forumyň üstünlikli geçmegini arzuw etdi. Bellenilişi ýaly, forumyň giiňşleýin düzümi sebitiň döwletleri, şeýle hem tutuş halkara bileleşigi tarapyndan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine uly gyzyklanma bildirilýändiginiň, onuň ykrar edilýändiginiň, öňde goýlan maksatlary we wezipeleri durmuşa geçirmek boýunça netijeli iş alyp barmagy bilen bu merkeziň uly abraýa eýe bolýandygynyň nobatdaky subunamasydyr.
Sebitiň işi syýasy meseleler bilen çäklenmän, eýsem ol durnukly ösüş, daşky gurşawy goramak, bilim maksatnamalaryny we taslamalaryny işjeňleşdirmek, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary ösdürmek wezipelerini çözmekden ybaratdyr. Türkmenistan BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň alyp barýan işiniň geriminiň giňeýändigini goldaýar. Ýurdumyz merkeziň alyp barýan işine parahatçylygyň, durnuklylygyň we Merkezi Aziýa howpsuzlygyň berk binýadyny ýola goýmaga möhüm goşandy hökmünde baha berýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň ýolbaşçysy hanym Natalýa Germana söz berildi. Merkeziň ýolbaşçysy bu ýere ýygnananlary Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterreşiň adyndan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygy bilen gutlady. Şeýle hem ol bu gezekki baýramçylygyň dünýä bileleşiginiň 12-nji dekabrda bellejek Halkara Bitaraplyk gününiň öňüsyrasynda geçirilýändigini nygtady.
Hanym Natalýa German çykyşynda merkeziň işine yzygiderli goldaw berýändigi, şanly sene mynasybetli guralan çäreler toparynyň ýokary guramaçylyk derejesi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Bellenilişi ýaly, Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi şu geçen on ýylyň içinde sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkidilmegine mynasyp goşant goşmak bilen ägirt uly tejribe toplady. Häzirki döwürde möhüm hasaplanýan parahatçylyk söýüjilik işleri öňüni alyş diplomatiýasynyň möhüm gurallaryny ulanmak arkaly amala aşyrylýar. Şeýle hem merkeziň tagallalary Merkezi Aziýa döwletleriniň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine, olaryň hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ugur edinýän daşary syýasat başlangyçlaryna goldaw berilmegine gönükdirilendir.
Birleşen Milletler Guramasynyň ýolbaşçy düzümi bu sebite aýratyn ähmiýet berýär. 2017-nji ýylda BMG-niň Baş sekretary Merkezi Aziýa ýurtlarynyň 5-sine, şol sanda Türkmenistana sapar bilen geldi. Şunuň bilen baglylykda, hanym Natalýa German şu ýylyň iýun aýynda paýtagtymyzda BMG-niň baştutanynyň ýolbaşçylygynda “BMG bilen Merkezi Aziýanyň arasynda BMG-niň terrorçylyga garşy Ählumumy strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça ýokary derejedäki gatnaşyklar” duşuşygyna ähmiýet berdi. Bellenilişi ýaly, onuň jemleri boýunça terrorçylyga garşy durmak baradaky Aşgabat Jarnamasy kabul edildi.
Öňüni alyş diplomatiýasy—munuň özi esasan ynanyşmak we netijeli hyzmatdaşlykdyr. Bu barada aýtmak bilen, Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň ýolbaşçysy merkeziň döredilmeginiň 10 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň başlangyjy bilen kabul edilen Rezolýusiýa bilen gutlady we onuň awtordaşy bolup çykyş eden Merkezi Aziýa ýurtlaryna hoşallyk bildirdi.
Munuň özi tutuş sebit üçin möhümdir. Onda Merkezi Aziýada howpsuzlygy we gülläp ösüşi üpjün etmek maksady bilen, ýola goýulýan gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlary öz beýanyny tapýar diýip bellemek bilen, hanym Natalýa German Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň bu ugurda mundan beýläk-de netijeli iş alyp barjakdygyna ynandyrdy.
Foruma gatnaşyjylara Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň işi hakynda ýörite taýýarlanylan wideofilm görkezildi.
Soňra maslahat öz işini “Gapma-garşylyklary aradan aýyrmak boýunça gepleşikleri alyp barmak: geljege iň gowy tejribeler, sapaklar we garaýyşlar” hem-de “Öňüni alyş diplomatiýasy hereketde: dünýä tejribesi, BMG-niň sebit guramalarynyň we düzümleriniň bilelikdäki hereketleri” atly umumy mejlisleriň çäklerinde dowam etdi.
Çykyşlarde bellenilişi ýaly, geçen ýyllar Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk derejesiniň sebitde we dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmegiň, durnukly ösüşi üpjün etmegiň netijeli guraly hökmünde ähmiýetini, onuň Birleşen Milletler Guramasynyň maksatlaryna laýyk gelýändigini tassyklady.
Häzirki döwrüň derwaýys meselelerini çözmäge hil taýdan täze, toplumlaýyn çemeleşmek bilen ýurdumyz ählumumy abadançylygyň we ösüşiň bähbidine giň halkara hyzmatdaşlyk nukdaý nazaryndan üýtgewsiz çykyş edýär. Munuň özi türkmen paýtagtynyň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň ştab-kwartirasy hökmünde saýlanyp alynmagyny öňünden kesgitledi, ony sebitiň ähli döwletleri biragyzdan goldadylar.
2007-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Aşgabatda BMG-niň deňi-taýy bolmadyk düzümi bolan Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň dabaraly açylyşyna Türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özi gatnaşdy. Bu düzümi döretmek başlangyjy Türkmenistanyň Prezidentine degişli bolup, dünýäniň strategik taýdan möhüm sebitleriniň birinde özara gatnaşyklaryň düýbünden täze nusgasyny döretmek işiniň başyny başlady. Bu pikiriň amala aşyrylmagy BMG-niň we sebit bileleşiginiň, ozaly bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň şeýle Merkeziň zerurdygyna we maksada laýyk boljakdygyna düşünmegi bilen berkidildi.
Şeýlelikde, sebitiň taryhynda ilkinji gezek netijeli gepleşikleriň, dawalaryň öňüni almagyň hem-de syýasy-hukuk gurallara hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň ägirt uly abraýyna, onuň syýasy guramaçylyk serişdelerine daýanmak bilen, bilelikdäki çözgütleri işläp taýýarlamagyň ösüşe ýardam ediji guraly bolmaga gönükdirilen, hemişelik hereket edýän işçi edarasy peýda boldy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 72-nji mejlisinde Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasynyň sebit merkeziniň döredilmeginiň 10 ýyllygynyň şanyna degişli Kararnamanyň kabul edilmegi merkeziň işiniň ähmiýetiniň uludygyna şaýatlyk edýär. Şol resminamada halkara bileleşiginiň öňüni alyş diplomatiýasynyň kuwwatyna uly gyzyklanma bildirýändigi hem-de Bitarap Türkmenistanyň ylalaşdyryjylyk tejribesiniň we onuň döredijilikli başlangyçlarynyň zerurlygy öz beýanyny tapdy. Dünýäniň dürli yklymlaryna wekilçilik edýän döwletleriň 57-si bu resminama awtordaş bolup çykyş etdiler.
Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň ýurdumyzy sebitara we halkara hyzmatdaşlygynyň berkidilmegine hem-de giňeldilmegine önjeýli goşant goşýan ygtybarly, jogapkärli hyzmatdaş hökmünde görýändigi bellenildi. Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy, onuň möhüm düzümleri, şol sanda Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýaysynyň sebit merkezi bilen edýän işjeň gatnaşyklary täze özara ylalaşykly we uzak geljegi nazarlaýan, diňe hojalyk gatnaşyklarynyň häzirki zaman ulgamyna üstünlikli goşulmagyny hasaba almak bilen, sebitleri ösdürmegiň maksatnamalaýyn wezipeleriniň durmuşa geçirilmegine gönükdirilen çemeleşmelerde öz beýanyny tapýar.
Ýurdumyz energetika we ulag, ekologiýa, ykdysady, durmuş we ynsanperwer ugurlarda giň möçberli taslamalary amala aşyrmak bilen, döwletiň we tutuş jemgyýetiň durnukly ösüşiniň pugta binýadyny kemala getirmekde nusgalyk orun eýeleýär.
Şunuň bilen baglylykda on ýyl mundan ozal Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň açylmagy Bitarap Türkmenistanyň öňdengörüjilikli daşary syýasat ugrunyň özboluşly dowamy we onuň dünýä ýüzündäki belent abraýynyň subutnamasy bolup durýar. Häzirki döwürde paýtagtymyz döwrüň has möhüm meseleleri boýunça gepleşikleriň umumy ykrar edilen merkezine öwrüldi. Bu ýerde iri wekilçilikli forumlar, şol sanda BMG-niň howandarlygyndaky maslahatlar yzygiderli geçirilýär.
Merkeziň beýleki sebitleýin we halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygy möhüm wezipeleriň çözgüdinde, şol sanda sebitde howpsuzlygyň, durnuklylygyň saklanmagynda, ählumumy wehimlere we howplara garşy durmakda, serhetýaka suw-energetika serişdelerini dolandyrmakda, Owganystandaky ýagdaýyň parahatçylykly esasda kadalaşdyrylmagynda wajyp tagallalaryň utgaşdyrylmagyny şertlendirýär. Energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegi, ulag, aragatnaşyk, ekologiýa ýagdaýynyň gowulandyrylmagy gatnaşyklaryň esasy ugurlary bolup durýar.
Özara gyzyklanma bildirilýän gatnaşyklaryň öňde durýan wezipeleri çözmekde esasy gural bolup hyzmat etjekdigi bellenildi. Şunlukda, BMG-niň Merkezi Aziýada we goňşy sebitlerde dürli düzümleriniň işiniň netijeli häsiýete eýe bolmagy üçin Türkmenistanda bar bolan düzümleýin mümkinçilikleriň netijeli peýdalanylmagynyň ähmiýeti bellenildi. Bu ulgamlardaky gatnaşyklar ulgamlaýyn, uzakmöhletleýin esasda alnyp barylýar we olar anyk netijelere gönükdirilendir.
Maslahatyň dowamynda sebitde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkidilmegine, hoşniýetli goňşuçylyk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň ösdürilmegine mynasyp goşant goşýan we ony yzygiderli dowam edýän Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine ýokary baha berildi. Bellenilişi ýaly, munuň özi BMG-niň şeýle görnüşli wezipe boýunça ýöriteleşdirilen ilkinji düzümidir. Ol dünýäniň beýleki sebitlerinde özara gatnaşyklar üçin nusga bolup hyzmat edip biler.
Häzirki zaman şertlerinde Öňüni alyş diplomatiýasy has möhüm, käbir pursatlarda bolsa gapma-garşylyklaryň öňüni alýan aýgytly şert, sebitleýin we ählumumy ýagdaýlaryň oňyn kadalaşdyrylmagyny üpjün edýän düzüm bolup durýar. Şunlukda, on ýylyň dowamynda Merkeziň toplan tejribesiniň uly ähmiýetiniň bardygy bellenildi.
Forumyň jemini jemlemek bilen, oňa gatnaşyjylar bu çäräniň ägirt uly amaly ähmiýetiniň bardygyny bellediler. Maslahat öňüni alyş diplomatiýasynyň syýasy, ykdysady, taryhy we medeni ugurlary özünde jemleýän janly, döredijilik ýagdaýydygyny bellediler.
Ýurdumyzyň adyndan Türkmenistanyň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň işine mundan beýläk-de doly goldaw berjekdigi, şeýle hem onuň ornunyň we abraýynyň berkemegini şertlendirjekdigi bellenildi. Merkeziň işine yzygiderli goldaw berýändigi üçin sebitiň döwletleriniň ýolbaşçy düzümlerine we BMG-niň Baş sekretaryna aýratyn hoşallyk bildirildi.
Maslahata gatnaşyjylar Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine yzygiderli goldaw berýändigi üçin, şeýle hem sebitleýin we ählumumy ösüşiň esasy wezipeleriniň çözülmeginiň bähbidine tagallalaryň mundan beýläk-de utgaşdyrylmagyny tassyklan maslahatyň netijeli işi ugrunda möhüm şertleriň döredilendigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallyk bildirdiler.
***
Şol gün BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkezinde bu düzümiň döredilmeginiň 10 ýyllygyna bagyşlanan daşary işler ministrleriniň we sebitiň döwletleriniň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylarynyň derejesindäki duşuşyk geçirildi.
Onuň dowamynda sebitde öňüni alyş şertlerinde, şol sanda 2018-2020-nji ýyllarda Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň Hereketler maksatnamasynyň çäklerinde ýola goýulýan hyzmatdaşlygy giňeltmegiň mümkinçilikleri hakynda gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasynyň goldaw bermeginde sebitara gatnaşyklar boýunça birnäçe anyk tekliplere garaldy.
Umuman, sebitde ähli ulgamlarda öňüni alyş diplomatiýasyny mundan beýläk-de ilerletmek, Merkeziň goldaw bermeginde netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmak meseleleri boýunça utgaşykly tagallalary işläp taýýarlamak boýunça sebitleýin hyzmatdaşlygyň oňyn ösüşi we onuň artýan mümkinçilikleri bellenildi. Duşuşygyň netijeleri boýunça bilelikdäki Jarnama kabul edildi. Geçirilen metbugat maslahatynda duşuşygyň netijeleri aýan edildi. Şeýle hem Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi bilen ýygjam gatnaşyklary, umuman, ählumumy parahatçylygyň we abadançylygyň bähbidine laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygy dowam etmäge taraplaryň taýýardygy tassyklanyldy.


text:
8-nji maýda Orsýetiň Döwlet dumasynyň Dmitriý Medwedewiň premýer-ministr wezipesini ýene bir möhlet bilen uzaltmagyna garaşylýar. Bu waka prezident Wladimir Putin Medwedewiň premýer-ministr wezipesinde galmalydygyny yglan edenden bir gün soňa gabat geldi.
7-nji maýda alty ýyl möhlet bilen täzeden prezidentlige kasam eden Putin resmi inaugurasiýadan sanlyja sagat soň, bu baradaky kararyny parlamentiň aşaky öýüne ugratdy.
Orsýetiň Döwlet dumasynda Putiniň “Birleşen Orsýet” partiýasy agdyklyk edýär. Medwedew bu partiýanyň başlygydyr.
Orsýetiň parlamentiniň 8-nji maýdaky ýygnagynyň Moskwa wagty günortan sagat 3-de başlamagyna garaşylýar.
Orsýetiň konstitusiýasyna laýyklykda, täze prezidentlik möhleti başlanda ýurduň hökümeti işden çekilmäge borçludyr.


text:
Rim papasy Fransis Birleşen Ştatlar bilen Demirgazyk Koreýanyň arasynda uly uruş tursa, “köp adamyň heläk boljakdygyny” duýdurdy we üçünji bir döwletiň iki garşydaşyň arasyna araçy bolmalydygyny öňe sürdi.
Fransis bu sözleri 29-njy aprelde, Müsüre eden saparyndan Rime dolanyp gelýän wagtynda, Rim papasynyň uçarynyň üstünde aýtdy.
Demirgazyk Koreýanyň BMG-nyň düzgünlerine garşy gidip, ballistik raketa synaglaryny dowam etdirmegi Koreýa ýarymadasynda dartgynlyklary ýokarlandyrdy.
Phenýan ýadro ýaraglaryny hem synag etdi we Birleşen Ştatlara ýetýän raketalary ýasamaga çalyşýandygyny görkezdi.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp, Koreýa ýarymadasyna deňiz zarba uruş toparyny ibermek bilen, dünýä Demirgazyk Koreýanyň lideriKim Jong Unyň ýadro programmasyny togtamagy başarmasa, munuň agyr netijesiniň boljakdygyny duýdurdy we bu meselede ähli çäreleriň gün tertibinde galýandygyny aýtdy.
Rim papasy amerikan prezidentini-de, beýleki liderleri-de, adamzadyň gelejeginiň hatyrasyna, gepleşikleri we diplomatiýany ulanmaga çagyrjakdygyny aýtdy.


text:
20-nji maýda "Awaza" Kongresler merkezinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Özbegistan Respublikasynyň prezidenti Şawkat Mirziýoýewiň arasynda geçirilen gepleşiklerden soň ikitaraplaýyn hyzmatdaşly giňeltmek boýunça dokumentler toplumyna gol çekildi.
Hususan-da Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen «Uzbekenergo» paýdarlar jemgyýetiniň arasynda; Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti bilen Özbegistan Respublikasynyň Ekologiýa we daşky gurşawy goramak baradaky döwlet komitetiniň arasynda; Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti bilen Özbegistan Respublikasynyň Bedenterbiýe we sport baradaky döwlet komitetiniň arasynda; “Türkmennebit” döwlet konserni bilen “Uzbeknefitgaz” milli holding kompaniýasynyň arasynda; «Türkmenhowaýollary» gullugy bilen «Uzbekiston hawo ýullari» milli awiakompaniýasynyň arasynda ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekildi.
Taraplar Aşgabat bilen Daşkent şäherleriniň arasynda doganlyk gatnaşyklaryny ýola goýmak, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk instituty bilen Nizami adyndaky Daşkentiň döwlet mugallymçylyk uniwersitetiniň arasynda hyzmatdaşlyk etmek hakynda hem ylalaşyk baglaşdylar diýip, TDH-nyň habarynda aýdylýar.


text:
Merkezi Aziýa boýunça maglumat berýän düýbi Orsýetde ýerleşýän “Fergana.ru” atly meşhur websaýt Gyrgyzystanda petiklendi. Bu ýagdaý internet neşriň habarçysynyň etnik ýigrenji tutaşdyrmakda aýyplanyp sud edilmeginiň yzýanyna gabat geldi.
“Fergana.ru” neşriniň baş redaktory Daniil Kislow 11-nji iýunda çap eden beýannamasynda öz habarçysy Ulugbek Babakulowyň sud edilmeginiň ertesi websaýtyň petiklenendigini aýtdy.
Kislow Babakulowyň sud edilmeginiň we saýtyň petiklenmeginiň syýasy matlaplydygyny aýdýar. Şeýle-de, ol neşriň Babakulowyň derňew astynda bolan döwründe habarçy bilen gatnaşygyny bes edendigini belleýär.
Babakulowa garşy gozgalan iş onuň bir özbek we dört gyrgyz adamyň arasyndaky konflikt barada maý aýynda çap eden we sosial ulgamlarynda reaksiýa döreden makalasyna esaslanýar.
Gyrgyz kanun çykaryjylary 1-nji iýunda Babakulowyň makalasyny “öjükdiriji” diýip atlandyrdylar we onuň 2010-njy ýylda Gyrgyzystanyň günortasynda gyrgyzlaryň we özbekleriň arasynda bolan etnikara çaknyşyklaryň ýyl dönüminiň öňüsyrasynda bolandygyna ünsi çekdiler. Şol çaknyşyklar zerarly 442 adam wepat bolupdy.
2-nji iýunda AÝ/AR bilen söhbetdeş bolan Babakulow, meseläni gozgamak isländigini, emma ýigrenji tutaşdyrmak niýetiniň bolmandygyny aýtdy.