text:
Ýurtlaryň atlary, geografiki ýerleşişi hem-de şol ýurtlaryň ýetişdiren meşhur alym şahsyýetleri baradaky maglumatlary öz içine alýan „Mujemul-Buldan” (Ýurtlar ensiklopediýasy) atly eseriň awtory, tanymal musulman geograf Hamawynyň maglumatyna salgylanyp, „dehistan“ sözüniň parsça „oba“ diýen manyny aňladýan “deh” hem-de „ýer, ýurt” diýen manyny berýän “estan” sözlerinden emele gelen goşma sözdügini aýtmak mümkindir. Parsçada astyn belgileriň arapçadaky ýaly “i” sesi bilen däl-de “e” sesi bilen aýdylýanlygyna salgylanyp, bu ady “dehestan” diýip okamagyň has dogry boljakdygyny nygtamak gerek. Muňa görä „dehistan” sözi “oba ýer, obaçylyk” diýen manyda ulanylandyr.
Ýakub el-Hamewiniň bellemegine görä Dehistan şäheri Taberistanyň iň uly şäherleriniň biridir. Muňa görä Taberistanyň ady belli şäherleri Dehistan, Jürjan (Gürgen), Esterebaz, Amul, Saryýe, Şalus we ş.m. bolupdyr. Kähalatda Jürjanyň Horasandan hasaplanan ýerleri hem bolupdyr. Taberistan Mazenderan diýlip tanalýan ülkelerdendir. El-Hamawy, bu ýerleşigi içine alýan çäkleriň haýsy döwürde Mazenderan diýlip atlandyrlandygyna düşünip bilmändigini, çünki bu ady gadymy kitaplardan tapmandygyny, muny diňe şol ýerde ýaşaýan halkyň dilinden eşidendigini nygtapdyr. Onuň aýtmagyna görä Taberistan bilen „Mazenderan” diýilýan ýer bir bolmaly. Bu ýerler hem Jilan we Dilman bilen çäkdeş bolup, Reý (Tahran), Kumus we deňziň (Hazar deňzi) aralygynda ýerleşipdir. Bu ýerleriň etraplaryna aýlanan we daglaryny gezen el-Hamawy Taberistanyň köp suwly, gür agaçly we bol miweli bir ýerdigini belläp geçipdir.
El-Hamawy Taberistanyň ady bilen baglanyşykly hekaýany hem şeýle gürrüň berýär: “Pars akyldarlary rowaýat edip şeýle diýdiler: “Käbir kisralaryň (Eýran patyşalaryna berilýän at) ordasynda jezalandyrylmaly adamlaryň sany ep-eslä ýetipdi. Kisra bu babatda öz wezirleri bilen maslahatlaşyp, olaryň sanlary barada maglumat sorapdyr. Wezirler hem olaryň köp kişiden ybaratdygyny habar beripdirler. Şonda kisra wezirlerine olary tussag etmek üçin bir ýer tapmaklaryny buýrupdyr. Olar hem bir boş ýer tapmak üçin ýurtlary aýlanyp, ahyrynda Taberistanyň daglarynyň içine düşüpdirler. Soňra-da bu ýer barada patyşa habar beripdirler. Şonda patyşa wezirlerine ýaňky jenaýatkärleri şol ýerik alyp gitmeklerini we tussag etmeklerini buýrupdyr. Şol döwürde ady agzalan ýer dagdan ybarat bolup, oturymly ýeri ýokdur. Bir ýyl geçensoň patyşa ýaňkylardan habar soramak maksady bilen olaryň ýanyna habarçylaryny iberipdir. Habarçylar olaryň ýanlaryna baryp görseler, olar henizem diri, emma kyn ýagdaýda bolýarlar. Ýaşaýan daglary bolsa, gür agaçly tokaýlyk bolýar. Şonda habarçylar olaryň näme islegleriniň bardygyny sorapdyrlar. Olar hem: “Tabarha (palta)” diýip aýdypdyrlar. Olaryň maksady agaçlary çapyp, öý gurunmak üçin palta mätäçdiklerini bildirmek eken. Bu habar Kisra ýetirilende, ol islegleriniň berjaý edilmegini talap edipdir we olara palta eltilip berlipdir. Soňra kisra olara indiki ýyla çenli möhlet beripdir. Bir ýyl geçensoň, olary ýene barlap görmekligi buýrupdyr. Iberlen adamlar baryp görseler, olar özlerine öýler edinen ekenler. Şonda olara ýene-de näme islegleriniň bardygy soralypdyr. Olar bolsa, bu gezek: “Zenan” diýip jogap beripdirler. Bularyň islegleri patyşa ýetirilipdir. Patyşa olara tussaglykdaky zenanlardan eltip berilmegini buýrupdyr. Buýruk berjaý edilipdir. Şondan soň olar nesil öndürip başlapdyrlar. Bu wakadan soň, ol ýeriň adyna “tabarzenan” diýlipdir. Bu söz bolsa, soňraky döwürlerde arapçalaşdyrylyp, “taberistan” diýlip aýdylypdyr.
„Taberistan” adynyň gelip çykyşy hakdaky ýerli halkdan eşidilen rowaýat ynha, şular ýaly. Meniň pikirimçe-de bu bir hakykat bolmaly. Sebäbi bu dag halkynda gören zatlarym munuň dogrudygyna şaýatlyk edýär. Olar köp söweş eden we ýaraglary iň köp bolan halkdyr. Olaryň bar ýaragy palta bolupdyr. Uly-kiçi, baý-garyp ählisiniň elinde hökman palta bolupdyr. Olarda palta köp bolany üçin ol ýer „Taberistan” diýlip atlandyrylana meňzeýär. Taberistan sözüniň arapçalaşdyrylmadyk görnüşde alanyňdaky manysy hem “paltalar ýurdy” diýmekdir”.
Taberistanyň çäkleri: Taberistanyň iň başy Amuldyr soňra Mamutyr. Bu ikisiniň arasy alty farsahdyr (1 farsah takmynan 5 kilometre deňdir). Soňra Weýme gelýär. Weýme bilen Mamutyryň arasy hem alty farsahdyr. Soňra Sariýe, ondan soňra bolsa Tamis gelýär. Bu ikisiniň arasy on alty farsahdyr. Taberistan bilen Jürjanyň soňky çägi bu ýerdir. Beýleki tarapdan Deýlem bilen Amulyň arasy bäş farsahdyr. Natil we Şalus diýlip atlandyrylýan şäherler bolsa, kiçi dagly düzlük ýerde ýerleşipdirler. Daglyk şäherlere bolsa, Elkelar, Sagydabaz we Erruýan girýär. Erruýan daglyk ülkeleriň iň ulusydyr. Horasan tarapdaky çäklerde Temar, Şerez we Dehistan ýerleşýär.
Taryhy çeşmeler Dehistanyň oturymly halkynyň türkmenler bolandygyny we patyşalaryna-da „Sul” diýlendigini belläp geçipdirler. Bu çeşmelerden biri musulman alym Abu Reýhan al-Birunynyň „Asarul-Bakiýe” (Baky ýadygärlikler) hem-de “es-Saydene fi’t-Týbb” (Farmakologiýa) atly eserleridir. Ol bu eserlerinde “Dehistan patyşalaryna, Sul diýilýärdi (s.94). Sul – Jurjan hökümdarlaryna berlen atdyr. Asly türki bolan Sul öz dogany Firuz bilen birlikde Jurjanyñ hökümdarydylar. Şondan soňra araplar Jurjan hökümdarlaryna „Sul” diýdiler” diýip nygtapdyr. Alymyň bu sözlerinden Dehistanyň syýasy hem-de strategiki taýdan Jurjan bilen içgin baglanyşykly bolandygyny aňlamak kyn däldir. Taryh alymlary Jürjanyň bu ady öz gurujysy, ýagny binagäri Jurjan bin Lawuz bin Sam bin Nuhdan alyp gaýdýandygyny belläpdir. Bu bolsa Jurjan şäheriniň (adamzadyň ikinji atasy hasaplanylýan) Nuh pygamberiň agtykdyr çowluklary tarapyndan gurlan örän gadymy ýurt we şäher bolandygyna güwä geçýär.
Jurjan şäheri hezreti Omaryň halyflygy döwründe musulman ýurtlaryň arasyna goşulýar. Goşunbaşy Nugman bin Mukrin öldürilenden soň, dogany Suweýd bin Mukrin onuň ýerine bellenýär. Suweýd başda Reý şäherini, soň Kumusy, ondan soň hem Jurjany ýeke-ýekeden musulman ýurtlaryň hataryna goşýar. Başda Suweýd Bistamda goşun tutup, Jurjanyň patyşasy Ruzban Sula hat iberýär, soňra-da şähere tarap ýola düşýär. Ruzban Sul bu hata paç (jizýe) bermek we Jurjanyň harby goşunynyň olaryň gerek-ýaraklaryny üpjün edip, ýeňilen halatlarynda-da kömek bermek şertleri esasynda ylalaşyga çagyrýan bir hat bilen jogap berýär. Ruzban Suluň bu islegleri kabul edilýär. Şeýlelikde Jurjanyň hökümdary Ruzban, Suwaýd bilen birlikde şähere girip, tä oňa paçlar gowşurylýança ýanynda bolupdyr.
Şonuñ ýaly hem VIII asyryň başlarynda Dehistan Türklerini Sul Tigin, Jurjany bolsa Firuz ibn Kul edara edipdir. Ibn Hallikan bu iki hökümdaryň dogan bolandygy we Mejusi dinine baglydygy hakynda habar berýändir. Ýene bir taryhçy Makdisi „al-Bed wet-Taryh (Başlangyç we taryh)” atly eserinde Dehistan hakynda söz açýandyr (IV/91). Bu taryhy maglumatdan beýan tapyşy ýaly, Dehistan türkmen taýpalaryndan Sul türkmenlerindendir.
Tarebiniñ habarlaryna görä, musulmanlaryň Horasan ýerindäki Dehistan we Jurjanda Sul Türkleri bilen garşylaşmaklaryna mümkinçilik bermek, 639-njy ýylda musulman goşunlarynyň başy Suwaýd ibn Mukarrin paç bermek we Dehistana demirgazykdan giriş ýollaryny goramak şerti bilen Sul hany bilen şertnama baglaşypdyr. Türkler bilen musulman araplar arasyndaky bu ilkinji şertnamanyň esasyna görä, Sul ýurduna bir çozuş bolaýsa, musulman araplar türkmenlere kömek etmelidi.
Muňa garamazdan, soň musulmanlar bilen „Dehistan“ şertnamasy uzak wagt dowam etmändir. Hakykatdan hem bu oňaýsyz ýagdaý Kuteýbeden soň hem dowam edipdir. Onuň ýerine Horasan häkimi bolan Ýezid ibn Muhalleb 716-njy ýylda täzeden çozuşa geçip, şertnamanyň esaslaryna göz ýummak bilen on dört müň türkmeniň öldürilmegine sebäp bolandygy barada taryhy çeşmelerde aýdylypdyr.
Bu gün Dehistan Etrek derýasynyň aşak akymlaryny öz içine alýan sebitde, ýagny Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň Madaw obasynyň 22 kilometr demirgazyk-günbatarynda ýerleşýär. Bu ýer geçmişde gadymy welaýat we onuň adybir merkez şäheri bolan Dehistanyň ýerleşen ýeridir. Bu sebitlerde gadymy ekerançylyk ýerleri 400 müň gektara ýakyn meýdany tutupdyr.
Orta asyr Dehistanynyň iň möhüm we ähmiýetli bölegi şähristan hem-de rabat bolup, olaryň tutýan meýdany 200 gektar çemesidir. Dehistan şäheri Köneürgenç türkmenleriniň hökmürowanlygy döwründe has gülläp ösüpdir. Şäherde rabatlar, mesjit-medreseler, minaralar, medeni jaýlar, kitaphanalar, derwüşhana, myhmanhana, dürli senetçilik ussahanalary gurlupdyr. Şäheriň daşynda kerwensaraýlar, mal saraýlar we başga-da birnäçe önümçilik ymaratlary we beýleki desgalar ýerleşipdir.
Türkmen halkynyň gadymyýetden gelýän oturymly ýerlerinden biri hem Dehistan welaýaty-şäheridir. Orta asyrlar Dehistanyň iň gülläp ösen döwri bolupdyr. Bu welaýat-şäheriň türkmenleriň mesgen-mekany bolandygyna şek-şübhe ýokdur.
Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde, orta asyrda Dehistan şäherini guranyň, Horasanda „şäherleriň gurujysy“ ady bilen taryhy çeşmelerde agzalan Abdullah ibn Tahyr bolandygyny beýän edipdir. Ýakut Hamawy: “Dihistan Horezm we Jurjan ýakynlarynda, Maranderan taraplarda meşhur ýerdir. Mehdi halyflygynda Abdullah ibn Tahyr tarapyndan guruldy” diýip belläpdir. Şonuň ýaly-da, Abdullah ibn Tahyr Horasanda diňe şäherleşmä, medeniýetleşmä üns bermek bilen çäklenmän, eýsem ol dürli ugurlara, aýratynam ylma uly üns beripdir. Şonuň üçinem Dehistanda orta asyrlarda ylmy merkez bolupdyr. Bu ýerde dürli ugurlarda we pudaklarda ylym adamlary ýetişipdir. Taryhy maglumatlar bu merkeziň orta asyrlarda ylymda dünýä ýol gerkezen ýer bolandygyna güwä geçýär. Hakykatdan-da Katip Çelebi „Keşfun-Zunun” atly eserinde Dehistanly Şeýh Abu Sayd al-Dehistanyň “Tefsürul-Fatiha” atly ylmy işiniň bolandygy hakda söz açypdyr.
Dehistan merkezi Aziýada iň gözel medeniýetli şäherleriň biri bolupdyr. Dehistan şäheriniň özboluşly medeniýetiniň bolandygy taryhy çeşmelerde aýratyn bellenýär. Şol döwrüň ýagdaýyna garanyňda ägirt uly binagärçilikleriň bolandygynyň şaýadydyr. Şeýle-de türkmen halkynda sungat taryhyň irki döwürlerinden başlapdyr diýmek bolar. Gadymy türkmen topraklarynda ýerleşýän şäherleriň galyndylarynda hojalyk hünärmentçilik, senetgärçilik sungatyny görmek mümkindir. Arap edebiýatlarynda „Nisa” diýip agzalýan gadymyýetiň merkezi Nusaý, ýüpek ýolunyñ esasy merkezi hasaplanan we matalary bilen meşhur bolan Merw, Amyderýanyň aşaky akymynda ýerleşýän taryhy welaýat we gadymy döwlet bolan Köneürgenç, orta asyrda ylym we medeniýetiñ ösen şäheri Dehistanda binagärçilik, hojalyk hünärmentçilik, senetgärçilik, zergärçilik, küýzegärçilik senedi ýaly sungatlaryň giňden ýaýrandygyny mysal getirmek bolar. Muňa mysal, orta asyr Dehistanyň iň beýik ýadygärliklerinden biri Juma Mesjidini görkezmek mümkindir. Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde “Abul-Fazl al-Abbas ibn Ahmed ibn al-Fazl az-Zahid we ol Dehistandaky Mesjit Atikiň ymamydy” diýip belleýär. Şol maglumaty Jurjany „Taryhu Jurjan” atly eserinde nygtapdyr. Gadymy mesjit diýen manyny berýän “Mesjit Atikden” söz açýar. Şonuň Dehistandaky Juma Mesjidi bolandygyny aýtmak mümkindir. Dehistanyň uly şäher bolandygy bize galan binagärçilik ýagygärlikleri habar berýär.
Elbetde, bu täzelikleriñ ählisi uly ilatly merkezlerde, şäherlerde kemala gelýär. Şeýle merkezlerden biri hem ösen şäher Dehistandyr. Şonuň ýaly hem Dehistan uly bir welaýatdyr. Bu welaýat öz içinde birnäçe ösen obalardan ybaratdyr. Muny taryhy çeşmelerde görmek mümkindir. Çünki obalary uly alymlaryň doglan mekanlary bolupdyr. Hakykatdan hem Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde “Ahuru… Dehistan töwereginde, Jurjan we Horezm arasynda şäher şekilli obadyr. Oňa ylym ählinden jemagat baglydyr. Olardan Abul-Fazl al-Abbas ibn Ahmed ibn al-Fazl az-Zahid we ol Dehistandaky Mesjit Atikiň ymamydy, Abu Sad Tahbirde aýdyşy ýaly, Abul-Fazl Hazime ibn Aly ibn Abdurahman al-Ahury al-Dehistany we ol üstün fakih, mutezile, edebiýatçy, dilçi, ….” diýip belläpdir. “Hebrasan”, “Hebezetan”, “Harrateýr” Dehistan obalaryndandyr diýip bellän Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde, “Fergul Dehistan obalaryndadyr. Onda Omar ibn Muhammed ibn al-Hasan ibn Aly ibn Ibrahim al-Ferguny al-Dehistany al-Jurjany edebiýatçy Abu Hafs Dehistanda doguldy. Bir müddet Jurjanda ýetişdi. Bir müddet Nişapurda ýaşady. Soň Merwe göçüp, ömrüniň ahyryna çenli şo taýda ýaşady. Ol ökde edebiýatçy, kelamçy (teolog), dil we sentaks alym...” diýip nygtapdyr.
Ýokardaky orta asyr çeşmelerinde bellenen maglumatlardan çen tutsak, orta asyrda Dehistan ylmyň, medeniýetiň, senagat önümçiliginiň merkezi bolandygyny aýtmak mümkindir.
Tahyr Aşyrow,
Filosofiýa ylymlarynyň doktory.


c: text/html

text:
Ajax (programmirleme)
AJAX (Asynchronous JavaScript And XML) - taze programirleme dili dal, eysem has gowy, ansat, tiz, interaktiv web application doretmek ucin ulanylyan metod/teknikdir. JavaScript'in XMLHttpRequest obyektini ulanyp, Ajax bilen sizin JavaScriptiniz server bilen goni habarlasip bilyar. XMLHttpRequest-ing komegi bilen JavaScript, sahypany tazelemezden web server bilen habarlasyar.
Ajax - web server softweyrinden garassyz browser tehnologiyasydyr.
AJAX asakdaky web standartlaryndan esaslandyrylandyr:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mahabharata (epos)
Mahabharatanyn has irki doly nusgalary bizin eramyzdan önki VII asyra degishlidir, onun gutarnykly görnüshi bizin eramyzyn IV asyrynda tayyarlanypdyr. Hindiler ony bäsinji Weda hasaplayarlar we ona mukaddes yazgy hökmünde garayarlar. Eposyn yazary akyldar Wyase hasaplanyar. Ol eposda hereket edyän adamlaryn biridir. Eposyn esasynda Pandawa we Kaurawa atly doganlaryn arasyndaky uly agzalalyk baradaky hekayat duryar. Mahabharata 18 kitaba bölünendir . Mahabharatanyn ägirt uly mirasy-bu gadymy hindi halkynyn örän köp ynanclaryny, durmushyny we däp-dessurlaryny, ahlagyny özünde jemleyän hindi medeniyetinin uly gatlagydyr . Mahabharatanyn „Bhagawad gita” we „Moksha-dharma” atly wajyp filosofik tekstleri hindilerin durmushynyn özbolushly etiki kanunyny özünde jemleyär.


text:
Aşgabat şäheri:
Etraplar: 1)Arçabil etraby 2)Azatlyk etraby 3)Çandybil etraby 4)Köpetdag etraby 5)S. A. Nyýazow adyndaky etrap
Şäherler: Aşgaba, Büzmeyin
Ahal welaýaty:
Etraplar: 1)Altyn-Asyr etraby 2)Ak-Bugdaý etraby 3)Babadaýhan etraby 4)Baharly etraby 5)Gökdepe etraby 6)Kaka etraby 7)Ruhabat etraby 8)Sarahs etraby 9)Tejen etraby
Şäherler: Änew şäheri
Balkan welaýaty:
Etraplar: 1)Bereket Etraby 2)Esenguly Etraby 3) Etrek Etraby 4) Magtymguly Etraby 5)Serdar Etraby 6)Türkmenbaşy Etraby
Şäherler: 1)Balkanabat şäheri 2) Bereket Şäheri 3) Garabogaz Şäheri 4)Gumdag Şäheri 5)Hazar Şäheri 6)Serdar Şäheri 7)Türkmenbaşy Şäheri
Daşoguz welaýaty:
Etraplar:1)Akdepe etraby 2)Boldumsaz etraby 3)Görogly etraby 4)Gubadag etraby 5)Gurbansoltan Eje ad. etrap 6)Köneürgenç etraby 7)Ruhybelent etraby 8)S.A. Nyýazow etraby 9)Türkmenbaşy etraby
Şäherler: 1)Daşoguz 2)Köneürgenç
Lebap welaýaty:
Etraplar: 1)Atamyrat etraby 2)Beýik Türkmenbaşy etraby 3)Birata etraby 4)Farap etraby 5)Galkynyş etraby 6)Garabekewül etraby 7) Garaşsyzlyk etraby 8)Halaç etraby 9)Hojambaz etraby 10)Köýtendag etraby 11)Sakar etraby 12)Saýat etraby 13)Serdarabat etraby 14)Seýdi etraby
Şäherler: 1)Atamyrat 2)Magdanly 3)Seýdi 4)Türkmenabat
Mary welaýaty:
Etraplar: 1)Altyn sähra etraby 2)Baýramaly etraby 3)Garagum etraby 4)Mary etraby 5)Murgap etraby 6)Oguzhan etraby 7)Sakarçäge etraby 8)Serhetabat etraby 9)Tagtabazar etraby 10)Türkmengala etraby 11)Wekilbazar etraby 12)Ýolöten etraby
Şäherler: Mary
referans:www.wikipedia.org


text:
Türkmenistan Prezidentlik Saýlawy 2007
Mazmuny
Umumy[üýtget]
Saparmyrat Nyýazowyň 21 Bitaraplyk aýynda aradan çykmagyndan soňra, häzirki Türkmenistanyň wagtlaýynça prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gelejekki prezident saýlawynyň 26 Bitaraplyk aýynda belli boljakdygyny we ol saýlawyň demokratiki usullar içinde geçiriljekdigini nygtady. 26 Bitaraplyk aý, Halk maslahatynda bolsa, prezident saýlawynyň 11 Baýdak aýynda geçiriljekdigi bildirildi. Türkmenistanda saýlawlary we sala salyşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparda TDH-nyň habarçysyna gürrüň berilisi ýaly 65 saýlaw okrygynyn we 1625 saýlaw uçastogynyň ählisi saýlawlara doly taýýar edildi. Giň möçberli, düýpli işler geçirildi. Şol işlere ähli derejedäki döwlet düzümleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri çekildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlara taýýarlyk görmek ýurdymyzda hereket edýän saýlaw kanunçylygyna we halkara hukugynňyň kadalaryna laýýklykda geçirildi. Bu gün ýurdumyzyň saýlaw uçastoklarynyň ählisi saýlawlara doly taýýar edildi. Olaryň her biri öz wagtynda ses bermek üçin aýna gutular, şol sanda, göterilýän gutular, saýlaw býulletenleri we zerur bolan düşündiriş beriji we mestodiki edebiýatlar bilen üpjün edildi. Ses bermek üçin ýörite kabynalar gurnalan otaglar bölünip berildi. Her bir saýlaw uçastogy ygtybarly aragatnaşyk we ulag serişdeleri bilen üpjün edildi
Uçastok saýlaw toparlary öz borçlaryny ýerine yetirmäge çynlakaý we jogapkärli çeşmeleşdiler. Şol toparlaryn düzüminde edara-kärhanalaryn we jemgiýetçilik guramalarynyň abraýly wekilleri girdiler. Işjenler tagallasy bilen ýerlerde ilatyň arasynda giň düşündiriş işleri geçirildi. Munuň özi saýlawçylaryn işjenliginin birnäçe esse ýokarlanmagyna getirdi. Ýeri gelende aýtsak, dürli sebäplere görä , saýlawlar güni öz ýaşaýan ýerinde bolmaýan saýlawçylar möhletinden öň ses bermäge hukuk gazandylar. Şol saýlawçylaryň dolduran kagyzçalary ýa-da saýlaw býullentenleri sesler sanalyp başlanjak pursatyna çenli önünden möhürlenip goýlan gutularda saklanar.
Uçastok saýlaw toparlarynyň işinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärlerin ynanylan adamlary bilen işlemäge, saýlawçylar bilen duşuşyklary guramakda we geçirmekde olara kňmek bermäge aýratyn orun berildi. Saýlawçylaryň döwlet baştutanynyn wezipesine dalaşgärler bilen duşuşyklaryň ählisi bellenilen we taraplaryn öz aralarynda ylalaşan tertibine geçirildi. Habar beriş serişdeleri duşuşyklaryn geçiriljek wagty we ýeri barada saýlawçylara önünden habar berdiler. Şunda dalaşgärlerin ählisine saýlawlaryň öň ýanynda wagyz işlerini geçirmek üçin deň şertlerin we mümkinçiliklerin döredilendigi nygtamak möhümdir.
Ýerlerdaki saýlaw toparlaryna türkmenistanlylardam gelen köpsanly hatlar raýatlaryň aň-duşünjesiniň ýokarydygyna, olaryň döwletiň we jemgiýetin durmuşyna gönüden-göni gatnaşmaga şaýatlyk edýär. Mälim bolşy ýaly, saýlaw toparlarynda göni telefon aragatnaşygy ýola goýuldy. Şol telefon arkaly her gün raýatlarymyzyň onlarçasy ýokary döwlet wezipesine dalaşgärlere niýetlenen sowallar, haýyşlar we teklipler bilen ýüzlendiler. Raýatlarymyzyň ýüztutmalarynyň ählisi kabul edildi, seljerildi we Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgärleriň garamagyna berildi.
Dalaşgärler[üýtget]
Halk maslahatynda 11sinin arasyndan 6 dalaşgär tassyklandy.
- Amanýaz Atajykow, Daşoguz welaýaty häkimi
- Gurbanguly Berdimuhammedow, häzirki wagtlaýynça Prezident
- Orazmyrat Garajaýew, Abadan şäheri häkimi
- Muhammetnazar Gurbanow, Garabekewül etraby häkimi
- Işanguly Nuryýew, Nebit-gaz senagaty we tebigy resurslar ministri
- Aşyrnyýaz Pomanow, Türkmenbaşy şäheri häkimi
Saýlaw Netijesi[üýtget]
Gurbanguly Berdimuhammedow sesleriň 89.12%-sini alandygy we halk maslahat tarapyndan-da, Prezidentlik wezipesi üçin kabul edilendigi bildirildi. Gurbanguly Berdimuhammedow dabarada kasam edip wezipesiniň başyna geçendigi bildirildi.
Dalaşgärlerin beren wadalary, sözleri[üýtget]
Gurbanguly Berdimuhammedow[üýtget]
Berdimuhammedow dalashgarlerin biri bolup her bir etraplarda, shaherlerde oz meyilnamasy bilen cykysh etdi. Ol oz meyilnamasynda ashakdaky zatlary durmusha gecireris diyip agzap gecdi.
- Turkmenistanda her bir rayata internet elyeterli bolmaly.
- Pensiya, aylyk haklaryna tazeden seredilmeli.
- Talyplaryn okayan 4 yyllyk okuwlary 5 yyl etmeklik.
- Mekdep okuwcylaryna 10 yyllyk bilim bermek.
- Talyplaryn alyan "Talyp haklary"ny kopeltmek.
- Kop cagaly ayal gyzlara komek pul berilmegi we shuna menzesh zatlar meyilnamasynda bar bar.


text:
Türkmenistanda Nowruz baýramynyň bellenilişi
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Nowruz tämizligiň, sahawatyň, agzybirligiň, ynsanperwerligiň, bagtyýarlygyň baýramy hökmünde her ýylyň 21-nji martynda–gije-gündiziň astronomik taýdan ýazky deňleşýän güninde döwlet derejesinde giňden bellenilip geçilýär.
Türkmenistanda Nowruz baýramynyň döreýiş kökleri öz gözbaşyny örän irki döwürlerden alyp gaýdypdyr. Munuň özi her ýylyň mart aýynyň 21-ne gije-gündiziň deňleşýän günüdigini atalarymyzyň iň gadymy döwürlerde anyklap bilendigi bilen baglydyr. Orta asyrlarda bu astronomik hadysa Gündogaryň belli akyldarlary Abu Reýhan Biruni, Ferdöwsi, Omar Haýýam we beýlekiler tarapyndan tassyklanypdyr.
Türkmenistanyň ähli ýerlerinde Nowruzyň öň ýanyndaky günlerde öý-içeriniň, daş-töweregiň arassalanylmagy, zenanlaryň baýramçylyk günlerinde täze lybaslary geýip, çagalary gözden-dilden goraýjy güýji bar hasaplanylýan dogajyklardyr şaý-sepler bilen aýratyn bezemekleri hem gözbaşyny örän irki döwürlerden alyp gaýdýar.
Ýyl täzelenmänkä, bergileriň bermek, goňşy-golamlar bilen birek-biregiňkä myhmançylyga barmak, toý şatlygyny paýlaşmak dessurlary hem parasatly milli ýörelgeler hökmünde meşhurdyr.
Türkmenistanda käbir etraplarynda öňler ýaşulylar ähli obadaşlarynyňka ýekän-ýekän myhmançylyga baryp, olaryň hojalyklary bilen ýakyndan tanyşypdyrlar. Ýaş maşgalalara zerur maslahatlary, kömekleri beripdirler. Nowruz günlerinde oba ýaşulylaryny myhman almak öý eýesi üçin uly hormat hasaplanypdyr. Şol sebäpli olar Nowruz baýramçylygyny garşy almaga örän jogapkärli çemeleşipdirler. Nowruz günlerinde öňden bäri meşhurlyk bilen ýöredilip gelinýän şeýle ynsanperwerlik däpleri halkyň agzybirliginiň barha berkleşmegine täsir edip gelýär.
Halk arasynda Nowruz günleri gonamçylyklara zyýarat edip, dünýäden öten ýakynlaryny ýatlap, aýat-doga okamak, garry, hassa adamlaryň halyny sorap barmak, olar üçin semeni tagamyny, dürli milli naharlary taýýarlap dadyrmak sogap iş hasaplanylýar.
Nowruz baýramynyň şüweleňli geçmeginde çagalaryň aýratyn orny bardyr. Çagalar baýramçylyk günleri halk oýunlaryny ýerine ýetirmekde bäsleşip baýraklara mynasyp bolýarlar, däpleriň berjaý edilişine, milli tagamlary taýýarlanyşyna diýseň höwesli gatnaşýarlar. Mahlasy çagalaryň şatlygy–gülküsi Nowruz baýramynyň aýrylmaz bezegine öwrülýär.
Baýramçylygyň guramaçylykly, täsirli geçirilmeginde esasy orun zenanlara degişlidir. Zenanlar milli däpleriň, ynançlaryň nesilden-nesle geçirilmegine, tagamly naharlaryň, naz-nygmatlaryň taýýarlanmagyna diýseň işjeň çemeleşýärler.
Nowruzyň dabaraly medeni çärelerini, köpçülikleýin gezelençlerini türkmen zenanlarynyň geýinýän ajaýyp tebigatynyň ýaz günlerindäki zynaty ýaly owadan, baharda açylýan ilkinji bägülleriň, çigildemleriň, gülälekleriň keşbi nagyşlanan milli lybaslary has-da gözel görke getirýär.
Nowruz baýramy berkarar Türkmenistana dünýäniň çar künjünden gelen myhmanlara guýma-gursak zehinli, hem-de atalaryň myhmansöýüjilik däplerine ygrarly halkymyzyň iň naýbaşy gymmatlyklary bilen has içgin tanyşmaga giň mümkinçilik döredýär. Baýramçylyk mynasybetli guralýan sergilerde halk zehinleriniň ylhamynyň joşgunyndan dörän bilezik, ýüzük, gulakhalka, saça, boýna dakylýan ajaýyp zergärçilik şaý-seplerini synlap gözüň doýmanka, türkmen gelniniň sep bukçasyny bezeýän älemgoşar reňkli sapaklardan düzülen el işlerinde nazaryň eglenýär. Mundan başga-da, baýramçylyk dabaralarynda guralýan halkymyzyň şöhratly taryhynyň sözsüz şaýady bolup gelýän muzeý gymmatlyklarynyň täsin sergileri hem myhmanlaryň üns merkezine öwrülýär.
Amaly-haşam sungatynyň naýbaşy önümleriniň biri bolan türkmeniň ak öýi hem-de onuň biri-beýlekisine meňzemeýän öý-hojalyk enjamlary hem diýseň täsindir. Metaldan ýasalan iş gurallary, azyk önümlerini saklamaklyga niýetlenilen külalçylyk önümleri, deriden taýýarlanylýan dürli önümleriň gadymy nusgalary, dürli ölçegdäki gaplar we beýleki gymmatlyklar halkymyzyň özboluşly dünýäsini açyp görkezýär. Ýüňden döredilýän önümler haly, keçe, milli egin-eşikleriň täsin görnüşleri hem türkmen halkynyň ruhy dünýäsiniň naýbaşy gymmatlyklarydyr.
Tut, erik, garagaç, arça, derek, söwüt ýaly agaçlardan bejerilen, dürli mazmunly nagyşlar haşamlanan gap-gaçlaryň gadymy görnüşleri, dutar-gyjak ýaly saz gurallary, sandyklar, sallançakdyr kitap goýmak üçin ulanylýan agaç gurluşlar baýramçylyk dabarasynyň kop tomaşaly sergileriniň birine öwrülýär.
Baýramçylyk günlerinde milli senetçilik önümleriniň sergileri nakgaşlardyr heýkeltaraşlaryň tebigat temasyna degişli eserleriniň görkezilişleri utgaşdyrylýar.
Nowruz baýramy güneşli Türkmenistanyň dürli ýerlerinde saklanyp galan däpler: ýüzärlik tütetmek, otdan bökmek, suw bilen bagly ynançlary berjäý etmek, aýdym-sazly söhbet, tans etmek, monjukatdy, küştdepdi, läleler ýaly halk döredijilik eserlerini ýerine ýetirmek, dürli milli oýunlar boýunça ýaryşlary guramak, körpelere Nowruzyň döreýşi bilen bagly rowaýatlary, hekaýatlary gürrüň bermek ýaly milli ýörelgeler bilen utgaşdyrylyp örän gyzykly geçirilýär.
Halk zehinleriniň ýerine ýetirmeklerinde Nowruz bilen bagly aýdym-saz, tans, folklor eserleriniň çykyşlary guralýar. Ýeri gelende, Nowruz baýramyny giňden belleýän beýleki halklardan tapawutlykda, halk döredijilik eserleriniň monjukatdy görnüşiniň şu baýramçylyk bilen baglanyşykly döredilendigini aýratyn bellemelidiris.
Nowruz baýramy ruhy-çeper gymmatlyklaryň giden bir hazyna-genjini özünde jemleýär. Bu barada gürrüň edilende, baýramçylyk dabaralarynda Orta we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň halklaryny ruhy dünýäsinde meşhur hyýaly şahslaryň keşpleriniň çeper-sahna çykyşlarynda ussatlarça janlandyrylýandygyny bellemelidiris. Tebigata jan getirip, gyzyl-elwan gülli ýaşyl kürte büreýän jadyly hasaly Nowruz babanyň hem-de bahar bägüllerinden görklenen Bahar perisiniň, jadyly jamynda dünýäni synlap oturan Jemşit şanyň we beýleki hyýaly gahrymanlaryň keşpleriniň sahnada janlandyrylmagy baýramçylyk tomaşalarynyň mazmuny has-da çuňlaşdyrýar. Nowruza bagyşlanyp düzülen aýdymdyr saz eserleri toý-baýramlaryň şatlygyny has-da belende göterýär. Magtymguly Pyragynyň, Andalybyň, Mollanepesiň, Seýdiniň, Mätajiniň hem-de beýleki nusgawy şahyrlarymyzyň şygyrlary bagşy sazandalaryň döredijilik hazynasynyň belent heňdäki aýdymlary bolup ýaňlanýar.
Dutaryň kalplary heýjana getirýän owazyna utgaşyklykda geçirilýän halk oýunlary toý dabaralarynyň şüweleňini has-da artdyrýar. Halkymyz tarapyndan şirin dilli dutaryň şabram kakuwlaryna bäsleşip aýak urýan behişdi türkmen bedewleriniň at çapyşyklary Nowruz baýramynyň iň şatlykly pursatlarynyň biridir. Soňky ýyllarda baýramçylyk dabaralarynda has-da meşhurlyga eýe bolan türkmen ýigitleriniň at üstündäki ýerine ýetirýän milli oýunlary hem tomaşaçylarda ýatdan çykmajak täsirler galdyrýar.
Ady rowaýata öwrülen pälwanlaryň kesbi-käri göreş tutmak, ýaglyga towusmak, ýüp çekişmek, daş götermek ýaly milli sport oýunlarynda dowam etdirilýär. Nowruz baýramynda çagalaryň we ýaşlaryň “ak süňk”, “aşyk”, “ýüzük”, “çilik-hekgal”, ‘çiş”, “ýaglyga towusmak” ýaly halk oýunlary, horaz, goç, it uruşdyrmak boýunça ýaryşlar uly şowhun bilen geçirilýär. Germewaçda çekdirilen ýüpüň üstünde ýöreýän darbazlaryň, gözbagçylaryň, şahandazlaryň, sirk tomaşalarynyň beýleki görnüşleriniň, gurjak oýunlarynyň ussatlary Nowruz baýramynyň şowhunyny has-da artdyrýar. Gyzlaryň hiňildiklerde-sallançaklarda uçmak dessurlary bolsa birnäçe günläp dowam edýär.
Dürli naz-nygmatlara, tagamly naharlara, süýji ir-iýmişlere beslenen toý saçagy Nowruz baýramçylygyň esasy gözelligidir. Türkmen tamdyrynyň mele myssyk nany, çopan işleklisi, ýagly petirdir toý çelpegi bereketli Nowruz saçagynyň ýaraşygydyr. Gazanlarda pakyrdap gaýnap duran etli ýarmadyr nowruz köjesi, tagamly türkmen palawy baýramçylygyň gözelligini has-da artdyrýar. Çaýyň ýanynda saçaga getirilýän pişmäniň, çak-çaky, kak, kişmiş ýaly şirin nygmatlaryň tagamy bu baýramçylykda aýratyn lezzetlidir. Toý saçagynyň gelşigine öwrülen akmaýanyň müň derde derman çaly şerbetleriň naýbaşydyr.
Diýarymyzyň ähli künjeklerinde giňden ýaýran semeni tagamy Nowruz baýramynyň nyşany tagamlarynyň biri hasaplanylýar. Onuň Eýranda “samany”, Gyrgyzystanda “sumolok”, Özbegistanda we Täjigistanda “sumalak” diýlip atlandyrylmagy hem-de taýýarlanyş usullarynyň meňzeşligi türkmen halkynyň goňşy halklar bilen gadymdan bäri dostana gatnaşyk saklap gelýändiginiň subutnamasydyr.
Nowruz saçagynyň mukaddes ak bugdaýyň maýsasynyň üwelen şiresinden taýýarlanylýan keramatly semeni tagamy bilen bezelmegi – bagtyýarlygyň, şem ýakylyp goýulmagy – ýagty geljegiň, duzuň, unuň goýulmagy – bereket-rysgalyň, ýumurtganyň goýulmagy – nesil dowamatynyň nyşany hasaplanylýar. Mundan başga-da, Nowruz saçagynda milli tagamlaryň ýedisiniň goýulmagyna aýratyn ähmiýet berilýändigini hem bellemelidiris.
Umuman aýdanymyzda, türkmenler tarapyndan Nowruz bilen bagly täsin we özüne çekiji gadymy däp-dessurlar müňlerçe ýyllaryň dowamynda ýöredilip gelinmegi bu gadymy baýramçylygyň dörän ojagynyň Türkmenistandygyny doly tassyklaýar.
Türkmenistanyň çuňňur hormatlanylýan Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen Garaşsyz Türkmenistnda 2013-nji ýylda “Nowruz-parahatçylygyň we ynsanperwerligiň baýramy” atly halkara festiwalynyň geçirilmegi bolsa gadymy we nowjuwan Nowruzyň umumadamzat medeniýetiniň naýbaşy gymmatlygydygyny ýene-de bir gezek subut edýär.
www.nowruz.gov.tm
One Comment
-
It’s awesome to go to see this web site and reading the views of all colleagues about this post, while I am also keen of getting familiarity.


text:
Alberto Morawia
Alberto Morawia
(1907-1990)
XX asyr italýan edebiýatynyň iň tanymal ýazyjylarynyň biri Alberto Morawia 1907-nji ýylda Rimde dünýä inýär. Onuň hakyky familiýasy Pinkerle, Morawia bolsa ýazyjynyň edebi lakamydyr. 9 ýaşyndaka Morawia erbet keselläpdir, diňe 17 ýaşynda düzelipdir. Geljekki ýazyjy şol ýarawsyz wagty örän köp kitap okapdyr. Has hem XVII, XVIII asyr ýazyjylaryny (Goldoni, Şekspir, Molýer ýaly ýazyjylary) ürç edip okapdyr. Dilleri hem öwrenipdir: italýan, fransuz, nemes, iňlis dilini suwara bilýär eken. Ol 17 ýaşyndaka ýazyjylyk senedine baş goşupdyr. Hassahanadan çykarylandan soň, Morawia Bressanon atly şäherçede ýaşap, şol ýerde “Biperwaýlar” atly ilkinji romanyny ýazmaga girişipdir. Bu eser 1929-nji ýylda çap edilip, döwrüň syýasy gapma-garşylyklaryna garamazdan, ýazaryna derrew şöhrat getirýär. Mundan soň ýazyjy özüniň pikirdeş italýan ýazyjylary Korrado Alwaro we Massimo Bontempelli bilen dostlaşýar, “XX asyr” žurnalyna işe girip, ol ýerde “Ýadan Kortijiana” atly nowellasyny çap edýär. Ol wagtky Italiýada häkimýetlik eden faşistler “Biperwaýlar” romanynda özlerine garşy pikirleri tapyp, ýazyja garşy göreşip başlaýarlar. Şonuň üçin ýazyjy uzak wagtlap syýahat edýär, ýol ýazgylarydyr makalalaryny “La Stampa” gazetinde çap etdirýär. Morawia Gresiýada, Hytaýda, ABŞ-da, Fransiýada, Meksikada bolýar, ol ýerleriň ýokary okuw jaýlarynda I.Niewo, A.Mandzoni, J.Werga ýaly ýazyjylar baradaky leksiýalar bilen çykyş edýär.
1937-nji ýylda Italiýa gaýdyp baranyndan soň, ýazyjy “Bompiani” žurnalynda “Ýalan” atly hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. 1941-nji ýylda Morawianyň “Maskarad” atly antifaşistik romany kitap bolup çykýar. Bu romandan soň ýazyja eserlerini çap etmek gadagan edilýär, şonuň üçin ýazyjy makalalaryny “Pseudo” lakamy bilen çykartmaga mejbur bolýar. Uruş döwri Morawia Kapride ýaşap, ol ýerde “Agostino”(1944) romanyny tamamlaýar. Şol döwürlerde hem “Epidemiýa” ýygyndysyna girizilen hekaýalary çap edilýär. Uruş döwri gören zatlarynyň täsirinde Morawia “Çoçara”(1957) atly iň belli romanlarynyň birini döredýär. Italiýa, Rima gaýdyp baranyndan soň ýazyjy has hem öndümli işleýär, “Karriere della sera” gazetinde ömrüniň ahyryna çenli makalalary bilen çykyş edýär, döwrüň her bir wajyp hadysalaryna seslenýär.
Alberto Morawianyň uruşdan soňky döwürlerde ýazan eserlerinden “Rimli”(1947), “Konformist”(1951), “Ýigrenç”(1854), “Gam-gussa”(1960), “Üns”(1965), “Men we ol”(1971), “Içki durmuş”(1978) romanlary, “Boýunegmezlik”(1948), “Är-aýalyň durmuşyndan”(1949) powestleri, “Rim hekaýalary”(1954), “Täze Rim hekaýalary”(1959), “Atom”(1962), “Jennet”(1970), “Başga durmuş”(1873), “Bäh”(1976), “Zat”(1983) atly hekaýalar ýygyndylary bütin dünýäde meşhurlyk gazanyp, okyjylar tarapyndan söýülip okalýan eserlere öwrülýär. Morawia “Täze deliller” atly žurnal açýar, onda Sartr, Wittorini, Italo kalwino ýaly ýazyjylar öz eserlerini çap etdirýärler. 1958-nji ýylda ýazyjyny Nobel baýragyna dalaşgär saýlaýarlar. Ol iň mynasyby hasaplansa-da, baýrak döwrüň ýagdaýy sebäpli Pasternaga gowşurylýar.
Morawia 1990-njy ýylda aradan çykýar. Ol dünýeden öteninden soň hem täze hekaýalar ýygyndylary çap edilýär.


text:
Nahar wagtyndan soň ýine klasa gidipdirler we mugallyma: “Bilýädiňizmi? Kümüş geçen ýyl hem öwrenji bolupdur” diyip sorapdylar. Gözel Daýza: “Näme? Nähili beýle bolýa? Kakaň şu gün birinji gündigiňi aýtypdyr” diýipdir. Kümüş mugallymyna: “Dogry, şu gün bu mekdebde birinji günümdür! Ýöne birinji günüm mekdebde däl. Men geçen ýyl başga şäherde mekdebe gitdim! Şoň üçin hemme zady öň öwrendim” diýip jogap beripdir. Mugallymy oňa: “Wii, meni bagyşlaň! Bilmedim-de. Näme üçin kakaň ikinji klasdigiňi aýtmady?” diýip sorapdyr. Ýöne Kümüş ony bilmändir.
Bir näçe sagat soň Kümüşüň kakasy gaýdypdyr. Kümüş “Salam Kaka!” diýip gygyrypdyr! “Şu gün örän gowy geçti. Men şu mekdebi halaýan. Ertir ýine gelip bilýanmi?” diýip sorapdyr. Kakasy “Meni bagyşlaň. Ýalňyşypdyryn. Sen şu mekdebe gitmeli däldiň. Seň mekdebiňi öýümize golaýrak ekeni. Bagyşlaň meni bilemokdym” diýip jogap beripdir. Kümüş oňa: “Çynmy kaka? Näme üçin? Köp daş däl” diýipdir. Ol salymda Gözel Daýza gelipdir we olara: “Bize problema däl. Gelip bilýä. Ýöne başga bir zady bilmeli, Aga. Şu klas birinji klasdyr. Kümüş ikinji klas gitmeli ekeni” diýipdir. Kakasy: “Wii, köp ýalňyşypdyryn!” diýip. Ondan soň hemmeler bilenlikte gülüpdürler.
Share:


text:
Indoneziýa
Indoneziýa, Indoneziýa respublikasy (Respublyk Indonesiýa).
Umumy maglumaty[üýtget]
Indoneziýa (ind. Indonesia), resmi ady — Indoneziýa Respublikasy (ind. Republik Indonesia) — Günorta-gündogar Aziýada iň iri döwlet. Ol Zond arhipelagynyň adalarynda ýerleşýär we dünýädäki iň iri ada döwlet bolup durýar. Ol Aziýa bilen Awstraliýanyn aralygynda Malaý (Indoneziýa) arhipelagynyn adalarynda (uly Zond, Kiçi Zond we Molukka adalary) ýerleşýär. Indoneziýanyn sostawyna täze gwineýa (gb. Irian) Aziýanyn günbatar bölegi we onuň töweregiňdäki käbir ownuk adalar hem girýär. Meýdany 1904,3 mun km/kwadrat. Ilatyň 144,9 mln. Adam (1979) ýýlyn aýagynda). Paýtagty-Jakarta şäheri. Indoneziýa adminstratiw taýdan welaýatlara boluňýar. Jakarta we Jokýakarta şäherleri-de aýratyn adminstratiw birliklere bölünen.
Döwlet gurluşy[üýtget]
Indoneziýa respublikasy. Häzirki konstituşyýasy 1945 ýýlda. (1949 ýýlyn 27 dekabryndan 1959 ýýlyn 5 iýulyna çenli ýurtda başga konstituşyýalar hereket etdi). Kabul edilýär. Döwletiň we hökümmediniň baştutany prezident. Prezident halk konsultatiw kongresi (HKK) tarapyndan 5 ýýl möhlete saýlaňýar. 1969 ýýlyn kanunyna görä döwlet häkimýetiniň ýokary organy HKK bolup, ol parlamentin halk wekilleri söwetiniň (HWS) 460 wekilinden dürli ýerli jemgyýetçilik toparlarynyň 460 wekilinden ybaratdyr. Kanun çykarjylyk funksiýalary HBS degishlidir. Sud sistemasy ýokary suddan (onuň çlenlerini president belleýär), oblast sudlaryndan, döwlet sudlaryndan (ýustisa ministry belleýär.) hem-de musulman dini sudlaryndan ybaratdyr.
Tebigaty[üýtget]
Indoneziýa ekwatoryýal, atmosferanyň çalşyp durýan mossunly zonasynda ýerleşýär. Indoneziýanyn ekwatora we adalarda ýerleşmegi ol ýerde mydama maýýl howanyň bolmagy üçin şert döredýär. Indoneziýada deňiz suwunyň tempraturasy hemişe +27-dan ýokarydyr. Suw akymlary möwsüme görä üýtgäp durýar, deňiz haýwanlaryna baý. Ýeriniň ½ böleginden gowragyny orta beýiklikdäki daglyklar we pes daglyklar tutýar. Gb,Irianda kem-kes, beýik daglyklara (in beýik ýeri 5029m) düş gelmek bolýar. Ýurduň bütin gd. Bölegini diýen ýaly epinli we wulkanyk daglar tutýar. Wulkanlar örän köp. Indoneziýanyn köp bölegi kaýnozoý tektogenezisine, dg-gd Sumatra we go-gb. Kalymaňtaň mezozoý oblastyna, Täze Gwineýanyn go. Bölegi we Aru a-lary bolsa mezozoýa çenli bolan ýýgyrtlanmalara degishlidir. Indoneziýanyn geologyç gurlusynda metamorfik jynslar , dürli sostawdaky paleoý, mezozoý we paleogen-neogen effusiw çokundy jynslar, sheýle hem antropegen wulkanyk hadysalar gatnashýarlar. Gažylyp alyňýaň peýdaly zatlardan nebitm kömür, demir-laterit magdanlary, marganes, galaýý, alýumynyý, nikel bar. Ýurduň köp böleginiň klimaty ekwatoriýalydyr. Gd. Ýawada we Kiçi Zond adalarynda bolsa subekwatoriallardyr. Peslikleriň hemme ýerinde diýen ýaly ortaça aýlyk t+25-27. Ýýllyk ygalyň mukdary 2000-4000 mm-e ýetýär. Indoneziýanyn derýa seti gurdyr. Köpüsi hemishe bol suwly derýälär. Esasy derýalary: Kapuas, Baryytom Kampar, Muşy, Mamberamowe Digul. Indoneziýanyn meýdanynyň 4/5 bölegine golaýýnyn, easan ulýond adaarynyn we Gb. Irianyn çaklrinde mydama çygly tokaýlaryň gyzyl-sary laterit, dag laterit we laterit topragy bar, düzlüklerde tropiki batgaçylyk we laterit gleý, go-gd-da gyzyl laterit, gyzyl-goňur topraklar agdyklyk edýär. Indoneziýanyn köp bölegi-peslikler we 1300-1500 m-e çenli beýiklikli dag ýennitleri ebedi gök, çygly ekwatoryýal tokaý bilen örtülendir. Bu tipdaki tokaýlarda esasan, fikuslar, dipterokarp agaçlary, raşamala, pandanuslar, çörek agajy, sheýle-hem palmalar agaç gornushli paporotnikler, bambuklar ösýär. 1300-1500 m we 2600-300 m aralykdaky zolakda dag-tropiki tokaýlar giň ýaýran, olarda, esasan , ebedi gök (ebedi gök dublar), ýasy ýaprakly agaçlar (buk, dub kashtan), purly agaçlar (podokarpus), go-gd-da ýapragyny dökýän tropiki tokaýlar (tik, kazuarin) we sawannalar ösýär. Indoneziýa teritoriýasyny köp bölegi Hindi-Malaý zoogeografik oblastynyň Malaý podoblastýa, Gb, Irian, Molukka we Kiçi Zond adalarynyň käbiri Awstralyýa oblasynyn Papuas podoblastyna degishlidir. Indoneziýanyn gb. Böleginde esasan maýmynlar, bir we iki shahly kerkler, piller, malaý aýýsy, totugushlar, krokodiller, ýýlanlar, zemzenler ýashaýar. Gd bölegi üçin torbalylar, ýarganatlar, kakady totulary mahsusdyr. Içerki suwlary we deňizler balyga baýdyr.
Ilaty[üýtget]
Indoneziýada 150-deň gowrak halk ýashaýar. Olaryň köpüsi öz (96 %)dilleri, medeňiýeti we durmuşhy boýunça malaý-poliňiziýa diliniň indoneziýa toparyna degishlidir. Bu toparyn has uly halklary: ýawanlar, we olara kowumdash şundanlar hem madurlar, malaýlar, olara ýakyn banjaklar, minangkabauwlar, açerler, batakla we bashgalardyr. Indoneziýanyn shaherlerinde we plantasyýa raýonlarynda hytaýlar (3 mln ýakyn), asly hindistanlylar we päkistanlylar (90 mun), araplar (100mun), gollandlar (10mun) hem ýashaýar. Döwlet dili-indonez dili. Esasy dini-yslam Ylatyn ýýlyk köpelişhi orta hasap bilen 2,8% (1963-70) Ylatyn üçden iki bölegi Ýawa a-nda jemlenendir. Ylatyn 70%-e golaýý oba ýerlerinde ýashaýar (1965). Ylaty 100 müňden geçýän shaherlerin her birinde 1mln-dan gowrak ýashaýar.
Sazy[üýtget]
Indoneziýanyn sazy taryhy döwrün öňümidir. Gadym wagtlardan bary dil üsti bilen saz-söhbet edilip gelnipdir. Indoneziýanyn sazynyň esasyny 5 sesli slendro sistemasy düzýär, ol 7 sesli pelog sistemasyna çenli giňelýär. Indoneziýa sazynyň häsiýeti sypaty giň ösen geterfonaýadan we köp seslikden ybaratdyr. Indoneziýanyn häzirki zaman sazynda ýewropa notasyýasy hem ulanylýar. Garashsyzlyk gazaňylaňdan soň (1945), saz kollektiwleri milli däpleri döredijilikli ösdürmäge çalyshýarlar. Kompozitorlardan Syjasmina, A.Paşarybu, Susbini we bashgalar bellidir. 1952 ýýldan bary Jokýakartada döwlet sazçylyk mekdebi ishleýä. 1960 ýýlda konserwatoriýa, Indoneziýa klassyky sazçylyk mekdebi açylýar. 1968 ýýlda we Jokaýakartada radionyn ýanynda kämera orkestrleri hem ishleýär.
Album[üýtget]
-
National Museum of Indonesia in Central Jakarta
-
-
Wisma 46, Indonesia's tallest office building, located in the middle of Jakarta skyscraper.
-
-
A train at Gambir station in Central Jakarta
-
The Bung Karno Stadium is capable of hosting 100,000 spectators
-
-
-
-
-
A selection of Indonesian food, including Soto Ayam (chicken soup), sate kerang (shellfish kebabs), telor pindang (preserved eggs), perkedel (fritter), and es teh manis (sweet iced tea)
-
-
-
-
-
-
Mazda6 used by the Jakarta Metro Highway Patrol (Ditlantas Polda Metro Jaya) as a patrol car
-
Mitsubishi Lancer used by Vital Object Protection of Indonesian National Police
-
GE U20C in Indonesia, #CC201-05
-
-


text:
Resmi habarlar
10.12.2012
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe paýtagtymyz Aşgabat şäheriniň binagärlik –şähergurluşyk keşbini has-da gözelleşdirmek hem-de Türkmenistanyň nebitgaz, himiýa we balyk hojalygy toplumynyň işgärleriniň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konsernine nebitgaz, himiýa we balyk hojalygy toplumynyň Aşgabat şäheriniň Ankara köçesiniň ugrunda ýerasty awtoduralgasy bolan 12 gatly 72 öýli üç sany döwrebap ýaşaýyş jaýynyň hem-de jemgyýetçilik desgalar toplumynyň, şol sanda sport merkeziniň, söwda merkeziniň, jemagat çärelerini geçirmek üçin niýetlenen binanyň we gurluşyk meýdançasynyň çäginden daşarky galan ýerleri abadanlaşdyrmak işleriniň taslamasyny düzmek we olary ýanyşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “VISOR Mühedislik Inşaat Turizm Gida ve Mehanik Elektrik Taahhüt Ticaret Limited” türk kompaniýasy bilen şertnamany baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda başlamak we döwrebap ýaşaýyş jaýlaryny we desgalary 2015-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi hem-de sungatymyzy has-da ösdürmek, ruhy baýlygymyz bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Balkan welaýatynyň häkimligine Balkanabat şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Gündogdy” hususy kärhanasy bilen şertnamany baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi we sungatymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, türkmen halkynyň ruhy baýlygy bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen milli golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Daşoguz welaýatynyň häkimligine Daşoguz şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Myradym” hususy kärhanasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi we sungatymyzy mundan beýläk-de ösdürmek, türkmen halkynyň ruhy baýlygy bolan milli neşir önümleriniň, ata-babalarymyzyň ruhy siňen milli golýazmalaryň we gadymy kitaplaryň häzirki zaman şertlerinde goralyp saklanmagyny üpjün etmek, halkymyzyň kitaba, okamaga höwesini artdyrmak we ýurdumyzda kitaphana işini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Lebap welaýatynyň häkimligine Türkmenabat şäherinde welaýat kitaphanasynyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada “Nahal” we “Döwlet Gurluşyk” hojalyk jemgyýetleri bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda” öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek, milli syýahatçylyk pudagymyzy mundan beýläk-de ösdürmek we welaýat merkezinde myhmanlaryň ýokary derejede dynç almagy üçin has amatly şertleri döretmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Mary welaýatynyň häkimligine “Sedaş Inşaat Anonim Şirketi” türk kompnaiýasy bilen Mary şäherinde 350 orunlyk myhmanhananyň taslamasyny düzmek we ony ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak barada şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2012-nji ýylyň dekabr aýynda başlamak we binany 2014-nji ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.
Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, çäk bitewüligini gorap saklamak we pugtalandyrmak hem-de halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna we Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasyna laýyklykda berk we uzak möhletli parahatçylygy, strategik durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde halkara jemgyýetçiliginiň tagallalaryna işjeň ýardam bermek, şeýle hem daşary ýurtlar bilen deňhukuklylyk we özara hormat goýmak esasynda hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2013-2017-nji ýyllar üçin Konsepsiýasy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasy bilen söwda-ykdysady aragatnaşygyny mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 24-nji aprelinde çykaran 9776-njy we 2012-nji ýylyň 3-nji awgustynda çykaran 12476-njy kararlaryna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky Ilçihanasynyň (Moskwa şäheri) ýanynda Türkmenistanyň Söwda wekilçiligini açmak bellenildi.
Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasy bilen söwda-ykdysady aragatnaşygyny mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 24-nji aprelinde çykaran 9776-njy we 2012-nji ýylyň 3-nji awgustynda çykaran 12476-njy kararlaryna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndaky Ilçihanasynyň (Pekin şäheri) ýanynda Türkmenistanyň Söwda wekilçiligini açmak bellenildi.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Gara girdap
Umumy otnositellik teoriýasynda, gara girdap älem giňişliginiň dartyş meýdançasy örän güýçli bolan sebitidir. Hiç bir zat, şol sanda ýagtylyk hem onuň dartyş güýjünden gaçyp bilmeýär. Gara girdabyň ýeke ugurly ýüzi bar bolup, oňa tekiz gözýetim diýilýär, ol ýeriň içine obýektler düşüp bilýär, emma welin ondan ýekeje zat hem çykyp bilmeýär. Oňa "gara" diýilmeginiň sebäbi hem, ol özüne gelip degen ähli ýagtylygy sorup alýar we hiç hili yzyna gaýtarmaýar. Gara girdabyň bu aýratynlygy edil termodinamikadaky kämil gara jisim ýalydyr.


text:
Berkarar türkmen döwletiniň, bagtyýar türkmen halkynyň şu günki belent mertebesi, uly ösüşleri, ýeten we gelejekde nazarlanýan beýik sepgitleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan içeri we daşary syýasaty bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Türkmenistanyň Merkezi banky gymmaty bir, elli we ýüz manat bolan 2014-nji ýylyň banknotlarynyň täze modifisirlenen görnüşlerini dolanyşyga goýberdi. Bu täzelik 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen milli puluň gorag alamatlaryny artdyrmak we wizual serişdelerini kämilleşdirmek maksady bilen girizildi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň alyp barýan il-ýurt bähbitli işlerinden, ata Watanymyzyň gülläp ösmegi baradaky tagallalaryndan egsilmez ylham we güýç alýan halkymyz ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda uly-uly sepgitlere ýetýär.
Ykdysady gatnaşyklaryň köp ugurlarynda, ylaýta-da maliýe we pul ulgamlarynda özara baglanyşyklaryň artmagy, halkara söwdasynyň we oňa hyzmat edýän maýanyň ýokary depginler bilen ösüşi, häzirki wagtda dünýä ykdysadyýetiniň häsiýetli aýratynlyklarynyň hataryndadyr.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň bank ulgamy bagtyýarlyk döwrüniň düýpli özgertmeleriniň akymynda ykdysadyýetiň depginli ösýän ulgamy bolup durýar. Milli ykdysady ösüşiň maliýe üpjünçiligini berkitmek, milli manadyň hümmetiniň durnuklylygyny saklamak, bank hyzmatlarynyň häzirki zaman toplumyny ornaşdyrmak we çekilen serişdeleri netijeli peýdalanmak Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarydyr.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda raýat jemgyýetini gurmak giňden ýaýbaňlandyrylýar. Raýat jemgyýeti bolsa, raýatlaryň jemgyýetçilik gatnaşyklaryna özara ylalaşyk baglaşmak esasynda girmeklerini, özara arabaglanyşygy diňe sagdyn jemgyýetçilik aňynyň serişdeleri bilen döretmeklerini üpjün edýän öz-özüňi düzgünleşdiriş gurluşyna eýe bolan, dürli gatlaklara, toparlara bölünen adamlaryňaň-düşünjeli şahslaryň umumy jemidir.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň bank ulgamynyň durnuklylygyny we ösüşini üpjün etmek Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ilkinji nobatdaky wezipeleriň biri bolup durýar. Türkmenistanyň çuňňur hormatlanýan Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň bank ulgamynyň öňünde goýan reformalary amala aşyrmak bilen, Merkezi bank, durnuklylygy üpjün ediji faktor hökmünde, prudensial gözegçiliginiň pugtalanmagyna aýratyn ähmiýet berýär.
Türkmenistanda beýik türkmen nusgawy şahyry Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllygy mynasybetli geçirilýän dabaralaryň öňüsyrasynda ýurdumyzyň Merkezi banky ýadygärlik şaýy pullaryny çykardy. Her haýsynyň hümmeti 50 manada deň bolan altyn we kümüş ýubileý şaýy pullaryndan ybarat bolan...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlarynda, şol sanda bank ulgamynda hem oňyn özgerişlikler amala aşyrylýar we töleg ulgamy kämilleşdirilýär.
Türkmenistanda ýangyç-energetika toplumynda bazar ykdysadyýeti ýörelgelerine birsydyrgyn geçmek babatda nobatdaky ädim ädildi. Şeýlelikde, ýurdumyzyň ykdysadyýetini yzygiderli ösdürmek, nebit önümleriniň rejeli peýdalanylmagyny gazanmak we içerki bazarda ýerlenmegini tertipleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti 2014-nji ýylyň 28-nji aprelinde degişli karara gol çekdi.
2014-nji ýylyň 24-nji aprelinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet durmuşyna degişli birnäçe möhüm meselelere, şol sanda bank edaralarynyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen durmuşa geçirilýän toplumlaýyn çärelere bagyşlanan Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy bilen häzirki döwürde ýurduň ykdysady ulgamy üýtgedilip gurulýar we barha kämilleşdirilýär. Ykdysadyýetimizi ýokary depginler bilen ösdürmek hem-de ilatyň durmuş hal ýagdaýyny gowulandyrmak üçin öňde goýlan wezipäni çözmekde býujet, maliýe, salgyt we bank ulgamlary düýpgöter täzeden gurnaldy...
Şu ýylyň mart aýynda “Haryt-çig mal biržalary we birža söwdasy hakynda” Türkmenistanyň Kanuny güýje girdi.Bu Kanun Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrlyşynyň 1-nji martda bolup geçen mejlisinde kabul edildi. Kanun haryt-çig mal biržalarynyň işlemeginiň, birža söwdalarynyň guralmagynyň we geçirilmeginiň hukuk, guramaçylyk weykdysady esaslaryny kesgitleýär hem-de Türkmenistanda harytlaryň lomaý bazarynyň ösdürilmegine gönükdirilendir.
Häzirki döwürde bank kartlary biziň durmuşymyza kem-kemden ornaşýandygyny ynamly belläp bolar. Şolary dürli maksatlar üçin işjeň ulanýan adamlar bar. Esasan hem ýurdumyzdaky ministrlikler, edara-kärhanalar, kompaniýalar öz işgärleriniň zähmet hakyny bank kartlary arkaly tölemekligini giňden ornaşdyrýarlar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, ýurdumyzyň ykdysadyýetinde uly we taryhy ähmiýetli özgertmeler amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiziň ýer böleklerini hususy eýeçilige bermek baradaky Karary halkymyzyň ýaşaýyş derejesini mundan beýläk-de ýokarlandyrmakda möhüm ädimdir. Ýurdumyzy ösdürmek, halkymyzy bagtyýar durmuşda ýaşatmak ugrunda hormatly Prezidentimiz ýadawsyz aladalar edýär. Milli Liderimiziň tagallasy bilen adam hakyndaky alada döwletimiziň baş aladasyna öwrüldi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň saýasynda özünde mähremligi, gözelligi, näzikligi jemleýän mähriban ene-mamalarymyza we gelin-gyzlarymyza uly sarpa goýulýar.
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna geçmek kärhanalara we guramalara döwlet edaralary tarapyndan, şol sanda salgyt edaralary tarapyndan goldaw bermegiň şertleriniň biridir.
Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda durmuşa geçirilýän uly gerime eýe bolan işleriň netijesinde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklary bilen bir hatarda bank ulgamy hem barha kämilleşýär. Bank ulgamy ýurdumyzda ykdysady syýasatyň kemala gelmegine we bolup geçýän uly ykdysady özgertmelere gatnaşýar, hem-de ykdysady döwlet maksatnamalaryny netijeli durmuşa geçirýär.
Häzirki döwür telekeçiligiň iş ýüzünde dikeldilýän, işewür adamlara öz ukyplaryny doly açmak üçin ähli şertleriň döredilýän döwrüdir. Döwletimiz senagat önümçiligini mundan beýläk-de ösdürmek üçin hususy telekeçileriň mümkinçiliklerini çekmäge ilkinji nobatdaky wezipeleriň biri hökmünde garaýar.
2013-nji ýylda — Türkmenistanyň öz Garaşsyzlygynyň ýigrimi ikinji ýylynda türkmen halkynyň bähbitleri üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýhasly ýolbaşçylygynda ýöredilýän uly möçberli döwlet syýasaty netijesinde dünýäniň depginli ösýän ýurtlarynyň hatarynda mynasyp orny eýeläp, durmuş-ykdysady ösüşde ýokary üstünlikleri görkezdi.
2014-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň göni aragatnaşyk arkaly geçiren wideoşekilli iş maslahatynda Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 290 ýyllygy mynasybetli Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan goýberilmegi meýilleşdirilýän altyn we kümüş şaýy pullarynyň nusgalary hödürlendi.
Nagt däl hasaplaşyklaryň uly mäýdanynda ýene-de bir iri oýunçysy Türkmenistanda işläp başlar. Türkmenistanyň daşary ykdysady iş banky töleg işiniň ulgamyna gatnaşmaga hukuk berýän MasterСard bilen lisenzion ylalaşygy baglaşar. Daşary ykdysady iş bankyna şular ýaly ygtyýary Türkmenistanyň Prezidentiniň ýakynda gol çeken Buýrugy hukuk berýär.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan kabul edilen «Eýeçiligiň döwletiň garamagayndan aýrylmagy we döwletiň emläginiň hususylaşdyrylmagy hakynda» Türkmenistanyň täze Kanuny 2014-nji ýylyň 1-nji iýulyndan güýje girýär.
Hormatly Prezidentimiz 2014-nji ýylyň 17-nji ýanwarynda geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankyna MasterCard kompaniýasy bilen Ygtyýarnama Ylalaşygyny baglaşmaga rugsat berýän Buýruga gol çekdi we häzirki şertlerde halkara töleg ulgamlaryny, şol sanda nagt däl hasaplaşyk ulgamlaryny ornaşdyrmak aýratyn ähmiýete eýe bolýandygyny nygtady.
Copyright © 2008-2014
Türkmenistanyň Merkezi banky
Salgymyz: 744000, Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 36
Telefon: +99312 381027 Faks: +99312 920812


text:
Biotehnologik maglumatlar milli merkezi
ABŞ-nyň Biotehnologik maglumatlar milli merkezi (iňl. National Center for Biotechnological Information, NCBI).
Molekulýar biologiýanyň maglumatlaryny işläp taýýarlaýan we saklaýan merkezi institut hökmünde 1988-nji ýylda ABŞ-nyň Betesta şäherinde esaslandyryldy. Ol ABŞ-nyň Milli medisina kitaphanasynyň(iňlis dilinde)türkm. (iňl. United States National Library of Medicine, NLM) bir bölegi, ABŞ-nyň Milli saglyk institutlarynyň (iňl. National Institutes of Health, NIH) kiçi bölegi bolup durýar.
Çykgytlar[üýtget]
- NCBI HomePage — guramanyň resmi saýty (iňl. )
- Medisinanyň we molekulýar biologiýanyň maglumat bazalary — maglumat bazalarynyň sanawy (nem. )


text:
Garagum
Garagum çöli Türkmenistanda ýerleşýär. Tutýan meýdany 350,000 km² bolan bu çöl Türkmenistanyň 70 prosentinden gowragyny öz içine alýar. Adynyň Garagum (Gara Gum) gumunyň reňkiniň beýleki çölleriň gumundan garaňky reňkde bolanlygy sebäplidir. Türkmenistanyň çäklerindäki ähli çägelik düzlükleri öz içine alýar.
Garagumuň iň uly böleginiň iki dürli ady bolup, oňa Peslik Garagum ýa-da Merkezi Garagum diýýärler. Ýer üstüniň deňiz derejesinden beýikligi töweregindäki ýerlerden pes bolany üçin oňa Peslik Garagum diýilýär. Merkezi Garagum diýilmeginiň sebäbi bolsa bu çägelik meýdanyndan günbatarda-da, gündogarda-da, demirgazykda-da, günortada-da başga çägelikleriň ýerleşýändigi üçindir. Merkezi Garagum Balkan, Ahal, Mary welaýatlarynyň çäklerine ýaýrandyr.
Tutýan meýdany boýunça ikinji uly çägelige Üňüzaňyrsy Garagum diýilýär. Bu çägelik tutuşlygyna diýen ýaly Daşoguz welaýatynda we Lebap welaýatynyň demirgazyk-günbatar çetinde ýerleşýär.
Meýdany boýunça üçünji ýerde durýan çäge-düzlüge Günorta-Gündogar Garagum diýilýär. Bu çägelik Merkezi Garagumuň gönüden-göni gündogardaky dowamydyr. Günorta-Gündogar Garagum Lebap hem-de Mary welaýatlarynyň çäginde ýerleşýär.
Garagumuň hemme ýeri boýdan-başa çägeler bilen örtülen däldir. Günorta böleginde toýunly düzlükler takyrlyklar bilen cäge gerişleriniň, depeleriniň utgaşykly ýer üstüniň giňden ýaýran çäkleri öri meýdanlary üçin ýylyň bütin dowamynda amatlydyr. Ata-babalarymyz “Gumum bar – humum bar” diýip ýöne ýere aýtmandyrlar. Türkmen halkynyň sallançagy, gowgaly ýyllarda goragçysy bolan we ony maldarçylyk, gurluşyk önümleri, şeýle hem dürli ýerasty baýlyklar bilen bol-elin üpjün edýän bu ümmülmez giňişlik, sözüň doly manysynda, ülkämiziň genji-hazynasydyr, tükeniksiz baýlygydyr. Şuny göz öňünde tutup, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnamada:
Gaýmagyň galňasyn, synman gaýnagyn, Goýny Garagumly – gorly türkmensiň!
Garagumuň – desterhanyň, hazynaň, Rysgal-bereketli, barly türkmensiň! –
diýip ýazýar (275-276 s.).


text:
Togrul beg
Toğrul Beg (990 – 4 sentýabr 1063) Seljuk dinastiýasynyň ikinji, Beýik Seljuk Imperiýasynyň bolsa ilkinji resmi hökümdarydyr. Togrul beg Uly Ýewraziýa Sähralarynda ýaşaýan Türkmen taýpalaryny bir ýere jemläp, olary gündogar Eýrany eýelemeklige gönükdiripdir. Ol soňra tutuş Eýrany we 1055-de Abbasylaryň paýtagty bolan Bagdady basyp alyp, Beýik Seljuk Imperiýasyny döretdi. Ýigrimi üç ýyllap (1040-1063) Beýik Seljuk Imperiýasyna hökümdarlyk etdi. Oguz türkmenleriniň Kynyk boýundan bolan Seljuk begiň agtygydyr. Kakasy - Mikaýyl.


text:
Türkmen - Türk paýdarlar täjirçilik banky
Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky, Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda 1992-nji ýylyň Maý aýynyň 2-sine gol çekilen Döwletara Memorandumyna laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerindäki daşary ýurt maýa goýumly ilkinji bilelikdäki bank, 1993-nji ýylyň mart aýynyň 31-ne döredildi.
Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky 2000-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri Yslam Ösüş Bankynyň agzasy bolan ýurtlaryň milli ösüş maliýe guramalarynyň birleşmesiniň (ADFIMI-niň) agzasy bolup durýar. Bank tarapyndan açylan 5 sany nagt daşary ýurt pullarynyň alyş-çalyş nokady hereket edýär. Bankyň baş binasyndaky alyş-çalyş nokadynyň gije-gündiz iş tertibinde işlemegi müşderilere goşmaça amatlyklar döredýär. Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky bank hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak, bank işjkeňliginiň kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny kämileşdirmek, maliýe hasabatlarynyňhalkara ülňülerini ornaşdyrmak, hödürlenýän hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek hem-de töleg amallaryny kämilleşdirmek ýaly çäreleri durmuşa geçirýär. Bank önümleriniň görnüşlerini giňeltmek, müşderilere edilýän hyzmatlary kämilleşdirmek, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz bolegini ösdürmek, hususy telekeçilik işini karzlaşdyrmak ýaly ugurlar boýunça-da işleri yzygiderli alyp barýar.
Töleg ulgamyny kämilleşdirmek boýunça bankyň öňünde durýan wezipelerden ugur alyp, bankda häzirki wagtda dünýäde giňden ýaýran Viza we Mastercard ýaly halkara töleg kartlary boýunça hyzmatlary ýola goýmak boýunça işler alnyp barylýar.
Mundan başgada, müşderileriň tabşyryklary boýunça geçirilýän tölegleriň tizligini artyrmak we ygtybarlygyny has ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly seljeriş işleri geçirilýär. Şolar bilen baglylykda, birinji derejeli daşary ýurt banklarynda habarlaşyk (aragatnaşyk) hasaplarynyň açylmagy we bankyň halkara SWIFT ulgamyna goşulmagy netijesinde, berilýän hyzmatlaryň has kämil bolmagy, ýerine ýetirilýän bank amallarynyň halkara standartlarynyň derejesine ýetirilmegine we müşderileriň hasaplaşyklarydyr tölegleriniň has çalt amala aşyrylmagy baradaky islegleriniň doly kanagatlandyrylmagy üpjün edilýär.
Ýurdumyzda telekeçiligiň ösmegine aýratyn üns berilýär. 2008-nji ýylyň 17-nji martyndaky Türkmenistanda hususy telekeçilik işini maliýeleşdirmegiň meseleleri hakynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda, hususy kärhanalaryň we telekeçileriň önümçiligini ösdürmek bilen bagly taslamalary üçin karz bermek işleri hem-de giňden ýaýbaňlandyrylýar. Ilatdan we kärhanalardan çekilen serişdeleriň möçberini artdyrmaklyga we çekilen serişdeleri karzlar we maýa goýumlar görnüşinde ulanmaklyga uly üns berip Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik banky goýumlar boýunça teklip edilýän göterimleriň özüne çekiji we amatly bolmagyny üpjün etmek üçin, çekilýän we ýerleşdirilýän serişdeler boýunça göterimleriň sazlaşykly bolmagyna ähmiýet berýär. Munuň bilen bir hatarda, goýumlaryň dürli görnüşleri işlenip düzülende we olar boýunça tölenjek göterimlerdir, goýumlaryň möhletleri kesgitlenende müşderileriň islegleri göz öňünde tutulýar.
Bank tarapyndan berilýän hyzmatlar baradaky maglumatlary özünde jemleýän neşir önümleriniň ilatyň arasynda ýaýradylmagy we bank baradaky makalalaruyň ýurdumyzyň döwürleýin metbugatynda çap edilmegi bilen bir hatarda, internet sahypany açylmagy netijesinde bankyň gysgaça taryhy, guramaçylyk düzümi, ýerine ýetirýän amallarydyr, hödürleýän hyzmatlary, bankyň durmuşynda bolup geçýän täzelikler baradaky maglumatlaryň halk köpçüligine çalt we yzygiderli ýeririlmegi üpjün edilýär.


text:
Ahyrsony, ligamyz hem başlady, hemde 11 topar bar bu yyl.
bilyansiniz, geçen yyl, 8 topar (komanda) bardy we birinji Aşgabat, 2nji HTTU, 3nji Nebitçi gutarypdy.
In sonky hem Köpetdag bolupdy. Köpetdag 6 gezek çempiyon boldy jemi. Yöne gynansakda, edil, Nisa komanda yaly, Köpetdag hem ekonomiki kynçylyklar sebapli, bu yyl ligada yok.
Taze gelen toparlar: Lebap, (geçen yyl ön lebapdan hiç topar yokdy), Ahal (geçen yyl ahaldan hem topar yokdy), Altyn Asyr (hazirlikçe bu namanin we niranin topary bilemok) we Gara Altyn ( Balkanabadyn özünden ön Nebitçi bardy, indi dogan komanda hem geldi)..
beyleki toparlar:
Aşgabat (Aşgabat ş.)
Talyp-Sporty (sport we turizm uniw.)
HTTU (tm-türk uniw.)
Merw (Mary ş)
Turan (Daşoguz ş)
Şagadam (Türkmenbaşy ş)
Nebitçi (Balkanabat ş.)
* başga maglumat bolsa, yazyp durjak.
Telpekler (3 kisiden 3 sany)
Bu yazgi ucin
- aslymarly 1 telpek goyyar we yazyar: "hemme yazanlang we yazjaklang üçin, okmak hem welin azabyng üçin!!+1"
- ata 1 telpek goyyar we yazyar: "maglumatlaryňa!"
- ata22 1 telpek goyyar we yazyar: "Yhlasyn ucin!"


text:
Mähri Pirgulyýewa
Mähri Pirgulyýewa 1988-nji ýylyň 11 martynda Aşgabat şäherinde dogyldy. 1995-2006 ýyllar aralygynda ATAL-da (Aşgabat Türk Anadoly liseyi) okady. Maşgalalarynda Mähri-den başga diňe Bahar atly gyz dogany bar. Aýdym aýtmaga mekdepde okaýan döwründe başlady. Ilkinji "gijeler" aýdymyny "Polyx" studiýasynda ýazga geçirtdi. Ilkinji "Seňki däl" atly albomyny Türkmenistanyň belli produseri Nikolaý Ýakimow bilen bilelikde işläp 2007-nji ýazga geçirdi. Ondan soňra ikinji "Söýgi wagty geldi" atly albomyny işläp başlady. Şol albomda Mähri Pirgulyýewanyň öz düzen aýdymlary hem ýer aldy. Şu albomdaky "Eziz Watanym" atly aýdymyny bolsa türkmen ýaşlarynyň adyndan Türkmenistana sowgat etdi!!! Häzir Mähri Pirgulyýewa özuniň 3-nji albomynyň hem-de täze klipleriniň üstünde işläp ýör... Mähri boş wagytlary täze aýdymlary üçin saz düzýä we kitap okaýa... Mähri Pirgulyýewanyň durmuşyndaky iň uly arzuwy ejesinin adyndaky çagalar bagyny açmak... 24 ýaşly Mähri Pirgulyýewa heniz orta mekdepde okaýan döwürleri aýdym-saz sungaty bilen gyzyklanmaga başlaýar. Ol özüniň ilkinji albomyny “Seňki däl” ady bilen prodýuser Nikolaý Ýakimowyň gatnaşmagynda 2007-nji ýylda ýazga geçirýär. Wideoşekilli estrada senagatyndaky döredijilik ýoluna 2007-nji ýylda, 15 ýaşyndaka paýtagt Aşgabatda ýerleşýän studioda başlan Şatlyk Sopyýew gysga döwrüň içinde operatorlyk we senaristlik hünärleri, şeýle hem wideo klipleriniň timary boýunça giň tejribe gazanýar. Prodýuser Sopyýew Mähriniň “Türkmenistanym” , “Tans etmeli” , meşhur aýdymçy Parahat Amandurdyýewiň “Söýenim saňa” , “Durnalar” , Söhbet Kasymowyň “Gelmediň” we Şamyrat Orazowyň birnäçe aýdymyny ekranlaşdyrandan soň hasam meşhurlyk gazandy.


text:
Ibn al-Fakih Hemedany
ABU BEKIR AHMET ibn Muhammet ibn Ishak al-Hemedany ibn al-Fakih - geograf. Ol Hemedanda önüp-ösýär. Takmynan 902/03 ýyllarda, halifler al-Mutadit (892-902) we al-Muktefi (902-908) döwründe "Ýurtlar hakynda hekaýatlar kitaby" (Kitab ahbar al-buldan") diýen uly goegrafiki ýygyndy ýazypdyr. Ol iş biziň döwrümize bölekleýin gelip ýetipdir. Kitap 1022 ýylynda Aly ibn Jafar ibn Ahmet aş-Şeýzary tarapyndan gysgaldylypdyr, 1885 ýylynda çap edilipdir. Awtoryň eserlerinde gündogar ýurtlary, Horasan, Orta Aziýa, türk welaýatlary barada oňat maglumatlar berilýär. Onda Bagdat, Hemedan, Ermenistan barada has jikme-jik ýazylypdyr. Awtoryň eseriniň Orta Aziýa bagyşlanyp ýazylan bölüminde Mary, Balh we guzlar (oguzlar) barada maglumatlar berilýär.


text:
Sapporo
Sapporo Ýaponiýanyň ilaty boýunça bäşinji uly şäheri hasaplanýar. Ol Hokkaido adasynyň paýtagtydyr. 2007-nji ýylyň 1 -nji fewralyndaky maglumata görä, şäheriň ilatynyň sany 1 million 890 müňden geçýär. Ilatyň gürlügi bir inedördül kilometre 1686 adam düşýär. Şäher ýurduň esasy senagat we medeniýet merkezi hasaplanýar. Sapporoda iki sany ýokary okuw mekdebi bar. Şeýle hem Sapporo Hokkaýdo adasynyň şypahana ýeridir. Ol ýere ýylyň her paslynda dürli ýurtlardan jahankeşdeler gelýär. Şäher 1972-nji ýylda gyşky olimpiýa oýunlarynyň geçirilen ýeri hökmünde tanalýar. Şeýle-de her geçirilýän gar festiwaly şäheriň abraýyna abraý goşýar.
Şäher XIX asyrda Meýdzi döwründe gurulýar. Ol Kiotonyň gadymky bölegine meňzeş edilip gurlupdyr. Sapporoda oba hojalyk pudagy hem ösendir. Şäherde birnäçe iri senagat önümçilik kärhanalary işleýär. Şäherde gubernatorlygyň administratiw we hökümet binalary. şeýle hem Ýaponiýanyň iň abraýly uniwersitetleriniň biri ýerleşýär.
Şäheriň ykdysady mümkinçiliginiň 70 göterimi lomaý we bölek satuw söwdasy, jemgyýetçilik iýmiti we hyzmat pudagyna degişli senagat kärhanalary tutýar. Meselem, Susukino şatlykşagalaň meýdançasynda 4600-e golaý göwün açyjy jaýlar bar. Ol ýurtdaky iri göwün açyjy merkezleriniň biri bolmak bilen Ýaponiýanyň Las-Wegasy hasaplanýar.
Sapporonyň tebigatynyň gözellikleri daşary ýurtly jahankeşdeleriniň hem ünsüni çekýär. Her ýyl şähere 13 müň jahankeşde gelýär. Bu ýerde ýerlidir daşary ýurtly jahankeşdeler üçin ösen hyzmat ulgamy döredilipdir. Gyşyna jahankeşdeler gar festiwaly üçin gelýän bolsalar, ýaz we tomus pasyllarynda şäheriň muzeýlerini seýilgählerini we dürli sport desgalaryna aýlanyp görýärler.


text:
Sözlemde baş we aýyklaýjy agzalar bolup bilmeýän, ýagny sözlem agzasy hasaplanmaýan käbir sözler gabat gelýärler. Bu hili sözler sözlemiň umumy manysyna goşmaça many berýärler. Olar haýsydyr bir zada gürrüňdeşiň ünsüni çekmäge ýa bir zada bolan garaýşy, jogaby aňlatmaga hyzmat edýärler.
Jemal, sen şu gün okuwa gidýärmiň?
Sözlem agzasy hasaplanmaýan sözler, dört topara bölünýärler, ýüz tutma sözler, jogap sözler, ümlükler we giriş sözler.
Sözlemde aňladylýan pikiriň kime ýa nämä ýüzlenip aýdylýandygyny bildirýän söze ýüz tutma söz diýilýär. Ol bir we birnäçe sözden bolup bilýär.
Ine, diýen ýerimize geldik. Häzirlikçe sag boluň, ýoldaş mugallym.
Ýüz tutma sözler baş düşümdäki sözlerden bolup, sözlemiň beýleki agzalaryndan bölünip, belent heň bilen aýdylýar. Olar, esasan, gepleşikde köp ulanylýar.
Käbir ýüz tutma sözleriň özlerine baglanyp gelýän garaşly sözleri-de bolup bilýär.
Garry melgun, seniň ähli pikirleriň maňa aýdyň.
Ýüz tutma sözler sözlemiň başynda hem, ortasynda hem, soňunda hem gelip bilerler.
Sözlemiň başynda gelen ýüz tutma sözleriň yzyndan, ortasynda gelende iki tarapyndan, soňunda gelenleriň bolsa öňünden otur goýulýar.
Eger ýüz tutma sözler sözlemiň başynda has belent heň bilen aýdylsalar, onda olaryň yzyndan ýüzlenme belgisi goýulýar we olaryň yzyndan gelen sözler baş harp bilen başlanýar.
Akja! Gaýt yzyňa!
Gepleşikde berlen soraga diňleýji hawa, şeýle, bar, ýok, bolýar, mumkin, dogry ýaly sözler arkaly jogap berýär. Eger bu sözlerden aňlanylýan pikiri giňeltmek üçin, yz ýanlaryndan sözlem getirilse, onda ol sözler jogap sözleri bolýarlar.
- Giden ýeriňden kitap hem getirgin. Hawa, tapsam-a getirerin.
Gepleşikde soraga, buýruga ýa haýyşa biragyzdan jogap bolýan sözlere jogap sözler diýilýär. Jogap sözler sözlemiň beýleki agzalary bilen grammatik taýdan baglanyşmaýar.
Jogap sözler bir sözden hem, ýa şol sözüň birnäçe gezek gaýtalanmagyndan hem hasyl bolup bilerler.
Gaýtalanyp gelen jogap sözleriň tassyklaýjylyk ýa-da inkär edijilik häsiýeti has güýçli bolýar.
- Men şu gün onda gidäýeýin? -Ýok, ýok, bu gün däl, ertir gidersiň.
Jogap sözler esasan, sözlemiň başynda, kä halatda bolsa sözlemiň ortasynda gelýärler. Olar sözlem agzalaryndan otur arkaly aýratynlandyrylýarlar.
Ümlükler bile ulanylýan sözleminde ýüze çykan waka, ýagdaýa bolan emosional-ekspressiw garaýşy, buýrugy, çagyryşy, hoşallygy we ş. m. aňladýarlar. Ümlükleriň dürli duýgy-pikirleri aňlatmagynda intonasiýanyň hem-de kontekstiň roly örän uludyr.
Ümlükler sözlemiň haýsy ýerinde gelseler hem, sözlem agzalaryndan otur üsti bilen aýrylmalydyrlar.
-- Haçan gitmekçi, how?
Sözlemiň başynda gelip, aýratyn bir güýçli intonasiýa bilen görnetin bölünip aýdylýan ümlüklerden soň bir ýa-da birnäçe ýüzlenme belgisini goýmak bolar.
Waý-waýeý!!! Endam-janym owum-döwüm bolup barýar.
Sözleýän ýa ýazýan adamyň ýüze çykarýan pikirine bolan garaýşyny aňladýan sözlere giriş sözleri diýilýär.
Giriş sözler sözlem agzalary bilen grammatik taýdan baglanyşmaýar.
Dogrudan-da, Myradyň diýenleri dogry gelip durdy.
Giriş sözleri sözlemiň ähli ýerinde gelip bilerler we sözlem agzalaryndan otur arkaly aýratynlandyrylýar.
Giriş sözler aňladýan manylaryna görä bäş topara bölünýärler:
Şübhelenmezligi ýa berk ynanmagy aňladýanlar: şübhesiz, elbetde, hakykatdan, dogrudan, şeksiz.
Hakykatdanam, gowy kitap eken.
Başganyň ýa özüniň pikirine daýanmagy aňladýanlar: diýmek, eýsem bolsa, meniňçe, seniňçe, aýtmagyna görä, biziňçe.
Meniňçe, şeýle etsek ýagşy bolar.
Netije çykarmagy, jemlemegi aňladýanlar: diýmek, eýsem bolsa, şeýlelikde, umuman, jemläp aýdanymyzda.
Diýmek, sen ýalňyş.
Ikuçlulygy aňladýanlar: ähtimal, belki, megerem, çaky.
Ýagyş ýagar, belki.


text:
Robatlar barada
Adamzat 21-nji asyra çenli ýaşap bilmez
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryň harby merkezi bolan Pentogondaky işleýän ylmy alymalar janly adamyň beýnisine meňzeş kompýuter döretdi. Bakylyk hakynda arzuw edýän adamlar, haýwanat dünýäsine bizi kowjak täze swilizasiýany döretjekler
Adamzada reýal howpy baradaky temada Orsýetiň „Komsomol“ gazýetiniň krospendenti Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň milli aýrokosmiki agenstwanyň ylmy barlag professory Aleksandr Blonkin bilen söhbet. Aleksandr Aleksandrowiç, adamzat bakylyk barada arzuw edýär.Ýöne 10-20 ýylda näme boljakdygynyň mümkünçiligini Sizden başga hiç-kim öňünden aýtmandy, medesina optimizimi az berýärmi ? Adamzat ýaşyny uzaltmak üçin özüniň saglygynyy tä dörtden bir bölegine çenli sarp edýär. Lukmanlaram netije gazandylar. Däri-derman döretdiler, organlary ýasap-oýlap we otyrtmany öwrendiler. Soňky 200 ýyl bäri orta ýaşyň dowamlygyny iki esse galdy. Näme aýtsagam bu çykgynsyz ýagdaý. Näme üçin, biologlaryň habar bermeklerine görä ýaşyňy uzaltýan mäzi bölüp aldylar, ol kletkasyňyň bölünmegine jogap berýär. Olaryň aýtmaklaryna görä onuň bölünýän kletkasy bakylygy döretýär. Kletkanyň bölünmegniň bes edilmegi(togtatmagy) goramak mehanizimiň ilkinji şerti däldir. Siz awtomobiliň motoryny çalşyp bilersiňiz, ýöne bary-ýogy başga mehanizimleri tapdan çykýar. Ýaşaýşy 5-10 ýyla çenli dowam etmek mümkin. Bir goşun pensiýonerleri jemgiýet aldy diýäýmeseň, bu hemmesi üçin gowydyr. Bolsada umumuy organizimiň garramasy ölüme sezebar bolmak bilen biologiki çäklenmesi gadam basýar. Bakylyga nähili ýol görünýär ?
Döwülüp ýok bolup gitjek, janyň biologik molekularyny ýarym gejiriji çiplere çalyşmaly, olar kisloroda mäteçlik çekmeýär we gerek bolsa müň ýyla dagy çekip biler
Bu birhilek fantastika görnüşli eşdilýär. Silikon çipleriň biziň janly sypatymyz bilen nähilek gatnaşygy bar. ? Adam beýnisiniň modelini kompýutelerde döredip bolýar. Şonuň ýaly tejribäni Britan alymy Worwik geçirýär. Ol „ýedi gnom“ (garsaky adamlar) atly öz-özi hereket edýän mini robotlaryň gruppasyny döretdi. Massaçuset Tehnologik Institutynda Bruk diýen alym, atly ýaşly çagaň fiziki we akyly ukyply, başarnykly modelini döretmekde işlejek bolýar. Ol bir topar intlektli, adamsypatly robatlaryň „atasydyr“. Olaryň ýeke bir elektron gözleri, gulaklary elleri bilen çäklenmän, şertli reflekslerini öwrenmeklerde ukyby bar. Bu onda bakylyk ýalyda ? Howa, şeýlelikde adam kopiýasyny wagtyň täsiriniň astynda döretmek mümkündir, şonuň ýaly ýaş uzaltmalar, degme şeýle formada bolaýsyn onuň islegi gutarmazmykan öýtýärin. Haçan adam-robatlar ýüze çykyp ugrar we olaryň sany ňäçe bolarka ? Ilki bilen munuň ýaly transformasiýa 10 million dollara çenli çykdaýjylar we ol ýeke gaty baý adamlara ýeterlikli bolar. Ýöne 2020 ýyla çenli adam-ekwiwalent çipli we özi hereket edýän teniň bahasy şeýle bir gaçar welin, ösüp barýan döwletlerde-de almak başardar. Şondan soňra 10-15 ýyl bakylyk miwesini hemme planetanyň adamlary dadyp görer. Diýmek geljekde, ýerde elektron beýnili akyldy jandarlaryň we mehanki bedenli, Siziň aýtmagyňyza görä, E-jandarly robot barlyklaryň döredilmegine ýüze çykmagy mümkin. Olaryň biologik gabykda ýaşaýanlar we şol biologik şertde galjaklar bilen nähilek gatnaşykda bolarlar. Ilki bilen oňuzmaça bolar. Haýsam bolsa bir duýgy bilen biýologik çagalaryny ýatlap bilýän elektron kopiýaly ene-atalary bolar. Haýsam bolsa bir wagyt, bileräk ýaşaýmaklaram ahmal ýöne geljekdäki perspektiwada-häzirki şu siwilizasiýanyň soňy bolar. Näme üçin? Adamzadyň gündäki problemalaryny üstüne alyp durmuşda aladasyz, lezzet almaklygy berýän akylly robotlar barada arzuw edýär ahyryn ! Ol ynanjaňlyk azaşmaklakdadyrlar, E-robot barlyklar biraz kämil bolarlar. Olara iýmit, suw, howa gerek bolmaz. Adamlaryň 10-ýyldaky bilimini olar göz-açyp ýumasy edinerler . Olar baky bolup, döwülen, lagşan ýerlerini aňsatlyk bilen çalşarlar. Olar ýerde we kosmosda ýerlerini üýtgetmelerini fiziki hereketsizlikde bolar, maglumatlayny bir çipden bir çipe ýazmaklyk, ýeterlikli bolar. Adamlar olara garanyňda, pes jynslardan bolup görnerler. E-barlyklar-robot özüniň biýologik ata-babalaryna hormot goýmaklyk borjy duýulmazda? Biziň häzirki janly dünýämiz–biziň ata-babalarymyzdyr. Adam şekilli maýmynlar biziň ýakynrak garyndaşymyz biz şolary hormatlamaga taýynmy ? Ewalýusiýanyň kanuny şeýle, pes derejeli akyldar jandarlar gaçyp gutulmasyz- beýik derejeli akyldarlarlaryň guly ýa-da oňa hyzmat etmeli bolýar. Biziň bagtymyza daşary planetanyň adamalary gelenok. Ony ýeke, örän uly derejä ösüp giden siwilizasyýadakylar edip biler we biz olaryň gaçyp gutulmasyz guly bolarys. E-barlyk robatlar, aň-pikirde uly özgerişler tizligi bilen böküp, bizi özüne deň etmeklikde hasap etmesini goý bolsyn ederler. Küştçi Kasparowy kompýuter sensasiýion ýeňenden soňra, öz reputasiýasyny hasam berkedenem bolsa, komputerlleriň intellektnini göz öňüne getirmek örän kyn. Şu günlere çenli, kuwwatly komputerler 40-dan 60 milliona çenli neýronly modelini döredildi. Ol çak edilmegine görä 200 esse adam beýnesinden gowşakrakdyr. Ýöne komputerler şeýle bir çalt täzelenip gurulýar welin, ynha ýene-de bäş ýyldan arasy üzülen ýerlerini tiziräk doldyrarlar. We şonda adam beýnesiniň elektron taslamalary (görnüşleri) dörär ? Bar gepem şonda-da, ýöne bir taslama ýa-da model dälde, eýsem konkret adamyň beýnisiniň analogynyň kopiýasydyr. ABŞ-yň goranmak ministrligi eýäm näçe ýyllar „Kompýuter Maugli „ diýen proýektiň üstünde işlenýär. Şol proýekte gatnaşyjylaryň biri, Stim Roýleriň aýtmagyna görä Sid diýen täze dogyp ölen çagaň beýnesini 60 % prosent neýronlaryny skanirlenýär. Sid öldi, ýöne onuň elektron beýnisi ösmäge we özgermäge başlady. Ene atasy oňa nähilek garady ? Ejesi rahatyrak, Kakasy ilki bilen gazaply boldy we ol elektron beýnini ýok etmekligi talap etdi, ýöne olam soňra köşeşdi. Ylmy-barlagçylar, kompýutere wirtual hakykatlygy ýagny surat şekilini sistema otyrdylar. Çagany üç ölçegli surat şekilde görüp bolýar we onuň sesini eşidip gepleşibem bolýar. Indi onuň ata-eneleri janly çaga sereden ýaly aladalanýarlar. Geň göräýmeli, ýöne Sid hakynda hiç hili maglumata eşdemzok we ol hakynda gürlänoklara ?. Amerikanlar proýektiň jikme-jik ýerini görkezmän syrly saklaýarlar. Bu düşnükli zat, sebäbi gep-gürrüň adamzadyň ykbaly barada gitýär. Alymlar çüýşeden jyny goýberer öýdüp gorkýarlar. Ýöne belli bolşy ýaly, hiç-hili syry köp ýylyň dowamynda saklap bilmezler. Diýmek elektronly Sidden soň uly adamlaryň computer kopiýasy bolmalyda ? Howa, ýene 10 ýyldan ýa-da bir näçe ýyldan, islendik adamlaryň aňy, onuň ýatkeşligi, huşy, pikiri, endikleri-silikon çipler görnüşde döretmek mümküňçilikler bolar. Ola beýni, a beýleki bedenleriň böleklerini nätmeli bolar. ? Robatlaryň tenini islendik forma görnüşde ýasap bolar. Bu bolsa mehanikleriň işi. Gerek bolsa, islegiň boýunça ony biologik nusga meňzeş görnüşde ýasamak mümkündir. Oňa ham, täze ýüz keşbi, göz, burun aý garaz ol islegiň modosyna baglylykda döredip bolar. Gerek bolsa, biz olara peýdaly bolsak öňat hasap ederler, päsgel bersek bizi ýok etmekden gaýtmaz. Adamzadyň günleri rezerwasiýa we haýwanat dünýäsinde gutarar. Biz olara öý haýwanlary bolmak mümkünçiligi ýokdyr, çünki robatlar onuň ýaly zada mätäçlik çekmez. Sebäbi E-barlyk robatlara daşky gurşalyp alynan sreda ýagny güne ýagyşa, howa zerur bolmaz, olaryň çipine gerek bolan minerallary gözläp tapmak üçin, ýerleri çöwürüp ugrarlar welin janly jandardan zat galmaz we ýitip gitmegine sezebar ederler. Eger-de öňünden aýtmalar (prognozlar) garaňkylyk bolsa, robatlaryň çozmagyna päsgel ýa-da olary duzyrmak üçin we biziň siwilizasiýamyzy uzaltmak üçin, Adamzat güýjini birleşdiräýende bolanokmy ? Ylmyň we tehnikanyň progressini ýatyrmak asla mümkün däldir. Döwlet ony togtatsa, başga güýçli ösýän döwletleriň eline geçeýmegem mümkündir. Şonuň üstünden işleýän ylmy-barlaglara sylag berip, özünüň bakylygy we dünýäsiniň üstünden häkim sürjek aladaly diktator hemişe tapylar. Ýöne e-robatly adamlaryň üstünde kontrol etmek synaşygyň mümkünçilikleri bolara ? Geliň onda adam sypatly maýmynlara adamlary control etmekde olara hukuk bereli. Adamyň akyly bilen, ugrytapyjylygy bilen hemişede ýeňiji bolup galar. E-beýneli robot barlyklar bizi şeýtmeklikde hiç-hilek esasa müňkürlük etmek şek şübhe ýokdyr. Beýik Paýhasly ýaradanyň döreden biologik basgançak rolyny ýerine ýetirip Adamzat ýerdäki wekilçiligini tamamlar. Bizi köşeşderýän pikir şeýle bolmaly ýagny, biz Galaktikada ýeke-täk we belkem älem jahanda elektron swilizasiýany dörediler we olaryň, ýagny E-barlyklaryň, Ýeriň çäginden çykyp gitmek we geljekdäki kosmiki kataklizimlerde bize görä olaryň örän uly mümkinçilikleri bardyr diýen umyt bardyr.
Terjime eden Şasöýin Ýasawi


text:
Abbrewiatura
Abbrewiatura (italýança: abbrviatura - gysgaltma) - Birnäçe sözden ybarat bolan atlaryň ýazuwda gysgaldylyp ulanylmagy.
Abbrewiatura türkmen diline rus diliniň üsti bilen geçipdir. Türkmen dilinde Abbrewiaturanyň aşakdaky ýaly görnüşlerini görkezmek mümkin: 1) seslerden düzülenler: TASS, ZIL we ş. m.; 2) harplardan düzülenler: TSSR (te-es-es-er), SSKP (es-es-ka-pe) we ş. m.; 3) bogunlardan, söz böleklerinden düzülenler: kolhoz, sowhoz, raýkom, komsomol we ş. m.; 4) garyşyk düzülenler: raýono, raýfo, şäherkom we ş. m. Abbrewiatura türkmen dilinde Oktýabr sossialistik rewolýusiýasyndan soň peýda boldy.


text:
Knut Hamsun
KNUT HAMSUN
Knut Hamsun (08/1859-02/1952) norweg ýazyjysy bolup onuň eserleri 1920-nji ýylda edebiýat ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp görüldi. Onuň 70 ýyldan gowrak döredijilik işjeňligi öz eserlerinde tema taýdan, garaýyş taýdan hem-de giňişlik taýdan köpdürliligi özünde jemleýär. Onuň 20-den köp romany, goşgular ýygyndysy, esseleri, käbir gysga hekaýlary we piýesalary, şeýle hem ýol ýazgylary çap edildi.
Ýaş Hamsun realizm we naturalizm akymlaryna garşy gidýärdi. Ol häzirkizaman edebiýatynyň esasy ugry we maksady adamoglunyň aňy bolmaly diýen pikiri öňe sürýärdi. Ýagdaý şeýle bolan halatynda ýazyjy “damarlardaky ganyň pyşyrdysyny, süňňümiziň iňňildisini” halka ýetirip biler diýýärdi. Hamsun 20-nji asyryň bosagasyndaky Neo-romantik öwrülşigiň sakasyndaky şahsyýet hasaplanýar. Onuň “Hunger” (Açlyk), “Mysteries” (syrlar), “Pan” we “Wiktoriýa” atly eserleri munuň şeýle kabul edilmegine esas döretdi. Onuň soňky döredijiligi (aýratynam Nordland eseri) “täze norweg realizminiň” täsiriniň astynda galandygyny görkezýär. Ol bu eserinde Norwegiýanyň çetgi obalaryndaky gündelik durmuşy gürrüň berýär we eseriň maňzyny ýerli dialketler, ýaňsytmalar we ýumor düzýär.
Hamsun soňky ýüz ýylyň içinde dörän “iň täsirli we döredijilik taýdan täzeçil ýazýan” görnükli ýazyjy hasaplanýar. Ol, adam psihologiýasyna ýykgyn edýän stilde ýazylan eserleriň öňbaşçysydyr. Eserleriniň içinden eriş argaç bolup geçýän “huş akabasy (aňyň akgynlylygyny)” we “içgi monologlar” öz täsirliligi bilen tapawutlanyp onuň işleri Tomas Man, Frans Kafka, Maksim Gorki, Stewan Swaýg, Genri Miller, German Ges we Ernst Hemigweý ýaly dünýä belli ýazyjylara ylham çeşmesi boldy. Isaak Başewiç Singer Hamsun barada “subýektiwlik taýdan, eserlerindäki giňişlik taýdan, lirika taýdan umuman hemme taraplaýyn häzirkizaman edebiýatynyň atasy” diýip aýdýar. 20-nji asyryň çeper edebiýaty tutuşlygyna diýen ýaly Hamsundan gönezlik alýar. Ernest Hemingweý “maňa nädip eser ýazmalydygyny Hamsun öwretdi” diýýär.
2009-njy ýylyň 4-nji awgustynda Hamaroý şäherinde Knut Hamsun merkezi açyldy. 1916-njy ýyldan bäri onuň işleri kino sungatynda ulanylýar.
Ýelharaz © 2013www.yelharaz.com


text:
Halkara türkmen-türk uniwersiteti
Halkara türkmen-türk uniwersiteti, Türkmenistanda bir uniwersited.
Gurluşy[üýtget]
Halkara türkmen-türk uniwersitetinde dil taýýarlaýyş fakultetinden başga üç sany fakultet bar. Olar: 1. Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti 2. Mugallymçylyk fakulteti 3. Injinerlik fakulteti Fakultetler öz ugurlary boýunça aşakdaky agzalýan bölümlere aýrylýar:
Telekeçilik we halkara işewürligi fakulteti 1. Halkara gatnaşyklary we diplomatiýa 2. Täjirçilik 3. Bank we maliýe bölümi 4. Ykdysadyýet
Mugallymçylyk fakulteti 1. Türkmen hem-de türk dili we edebiýaty 2. Iňlis dili we edebiýaty 3. Terjimeçilik bölümi 4. Matematika 5. Taryh
Inženerlik fakulteti 1. Kompýuter Inženerligi 2. Dokma Senagaty 3. Senagat injinerligi
Şeýle-de dil taýýarlaýyş bölüminde iňlis, türk we türkmen dillerinden taýýarlyklar geçirilýär.
Şeýle hem uniwersitetde 3 sany ylmy merkez işleýär: Beýik Galkynyşlar Merkezi, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlary merkezi, Ykdysady derňew merkezi. Häzirki wagtda Beýik Galkynyşlar Merkezi "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaşlara terbiýe bermegiň usulyýet çeşmesidir" diýen temanyň, Dokma senagaty we kompýuter tilsimatlarynyň ylmy merkezi "Türkmenistanyň dokma senagatynyň kämil egirme ulgamlarynyň aýratynlyklary" diýen temanyň, Ykdysady derňew merkezi "Türkmenistanda maýa goýum syýasatynyň alnyp barlyşy we söwda ulgamynyň ösüşi" diýen temanyň üstünde işleýärler.
Esasy ylmy ugurlary[üýtget]
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Atalyk kitaplary ýaş nesli terbiýelemegiň usulyýet esasydyr. Türkmenistanyň dokma senagatynda kompýuter tilsimatynyň ösüşi. Türkmenistanda söwdanyň we maýa goýumlarynyň ösüşi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Hatyra güni mynasybetli matam çäresine gatnaşdy
12.01.2013
Wagt bizi şol agyr ýyllaryň wakalaryndan näçe uzaklaşdyrdygyça, şonça-da geljek nesillerimiziň ýagty geljegi ugrunda öz janlaryny gurban eden eziz Watanymyzyň gahryman goragçylarynyň edermenligine bolan hormaty has-da artýar. Halk gahrymanlarynyň Hatyra güni—bu kynçylyklardan we synaglardan, şatlyklardan we hasratlardan, baýramçylyklardan we pajygalardan, şöhratly ýeňişlerden we işlerden doly bolan beýik taryhy ýoluň ençeme müňýyllyklaryny başdan geçiren halkymyzyň ägirt uly hormatynyň nyşanydyr.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe biziň gazanan üstünliklerimiz, türkmen halkynyň asuda we abadan durmuşy eziz Watanymyzyň ajaýyp ogullarynyň hormatyna goýuljak mynasyp ýadygärlik bolsa gerek. Olar öz zehinleri we edermenlikleri bilen Watanymyzyň şan-şöhradyny artdyryp, onuň berkararlygy, rowaçlygy, azatlygy we garaşsyzlygy hakynda arzuw edip geçdiler. Bu gün biz Gökdepe galasynyň şehitleriniň, Beýik Watançylyk urşunda wepat bolanlaryň, Aşgabat ýertitremesiniň pidalarynyň müňlerçesini çuňňur hoşallyk bilen ýatlaýarys.
Şu gün 1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda biziň watandaşlarymyzyň ene topragymyzda erkin ýaşamak hukugyny goramak bilen uly edermenlik we gaýduwsyz gahrymançylyk görkezen ýerinde bina edilen Gökdepe etrabyndaky Saparmyrat Hajy metjidinde däbe görä aýat-doga okaldy. Bu ýere ömür tanapy biwagt üzülen milli gahrymanlarynyň, dogan-garyndaşlarynyň, watandaşlarynyň hatyrasyny tutmak üçin türkmenistanlylaryň müňlerçesi geldiler. Gökdepe urşy öz ata-babalarynyň däp-dessurlaryna görä ýaşamak, öz ykbalyny kesgitlemek, öz ösüşiniň taryhy ýoly bilen öňe gitmek hukugy ugrunda biziň halkymyz üçin ýowuz synag boldy. Gökdepe galasynyň gahrymanlarynyň arasynda türkmen zenanlary, ýaşulular we çagalar hem bolup, olar deň bolmadyk uruşda şehit boldular. Bu gün olary tutuş dünýä bilýär, olaryň gahrymançylygy we edermenligi barada aýdym-sazlar düzülip, olaryň keşpleri ençeme sungat eserlerinde şekillendirildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen metjidiň golaýynda ýadygärligiň bir bitewi binagärlik toplumynda gurlan “Gökdepe” milli muzeýi türkmen halkynyň öz edermen ata-babalaryna çuňňur hoşallygynyň, ruhubelentliginiň nyşanyna öwrüldi. Muzeýde rowaýata öwrülen wakanyň gahrymanlaryna bagyşlanan gymmatlyklaryň 1300-den gowragy göýä janly şaýatlar hökmünde biziň taryhymyzyň pajygaly sahypalarynyň biri hakynda gürrüň berýän ýaly bolup dur.
Hakyda-biziň milletimiziň durmuşynyň ruhy sütünidir. Ol nesilleri baglanyşdyrýan, göze görünmeýän, emma berk ýatlamadyr. Ol diňe gözbaşlary we däplerimizi aýawly saklamaga mümkinçilik bermek bilen çäklenmän, eýsem, taryhy tejribäniň esasynda täze durmuşy gurmaga, öz geljegiňi döretmäge ýardam edýär. Elbetde, öz halkynyň namys- mertebesini, Watanyň azatlygyny, ruhy gymmatlyklaryny şirin janlaryny gurban etmek bilen goran milli gahrymanlaryňa hormat goýmak we hatyralamak, halkymyzyň şöhratly geçmişiniň subutnamalary bolup durýan milli mirasy, taryhy ýerleri aýawly saklamak asylly däpleriň biridir.
Öz gaýduwsyz edermenligi bilen ene topragymyzy goran eziz Watanymyzyň gahryman ogullaryny we gyzlaryny ýatlamak çäresine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Galanyň edermen gahrymanlarynyň binagärlik ýadygärligi hasaplanýan metjidiň öňündäki meýdança ir säher bilen Türkmenistanyň Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň agzalary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň häkimleri, ministrilikleriň we edaralaryň ýolbaşçylary, milli parlamentiň deputatlary, Tükmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň baştutanlary, işewürler, ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň we habar beriş serişdeleriniň wekilleri, din işgärleri we talyp ýaşlar ýygnandylar.
Metjide alyp barýan ýoluň ugrunda elleri baýdakly hormat garawulynyň esgerleri nyzama düzüldi.
Milli Liderimizi ýurdumyzyň müftüsi, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Din işleri baradaky geňeşiň başlygy, Gökdepe etrabynyň ymamy, hökümet agzalary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, paýtagtymyzyň we welaýatlaryň häkimleri garşyladylar.
Hormat garawulynyň orkestriniň ýerine ýetirmeginde Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar. Soňra ýurdumyzyň ýaş nesliniň wekili eziz Watanymyza wepalylyk kasamyny aýdýar, milli goşunymyzyň edermen esgerleriniň wekili bolsa eziz Watanymyzy goramak, mähriban halkymyza, hormatly Prezidentimize wepaly gulluk etmek kasamyny ýerine ýetirýär.
Metjidiň girelgesiniň öň ýanynda gahrymançylykly geçmişiň wakalaryny we Gökdepe galasynyň gaýduwsyz merdanlaryny janlandyrýan sahnalaşdyrylan çykyşlar ýaýbaňlanýar. Ata-babalarymyzyň beýik maksatlaryna wepaly bolmak, öz ene topragyňy janyň-teniň bilen söýmek we goramak baradaky çagyryşlar göýä asyrlaryň jümmüşinden gelýän owaz ýaly ýaňlanýar. Çykyş türkmen halkynyň gahrymançylykly we şöhratly däpleriniň nyşanlaryny ýaş nesle gowşurmak bilen tamamlandy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow metjidiň howlusyna girip, bu ýerde Gökdepe etrabynyň ýaşululary bilen söhbetdeş bolýar, olaryň iş-aladalary we durmuşy bilen gyzyklanýar. Il sylagly ýaşulular hormatly Prezidentimize milleti ruhy taýdan galkyndyrmak babatda alyp barýan syýasaty, ýaşuly nesil barada edýän aladasy, eziz Watanymyzy has-da gülläp ösdürmegiň bähbidine tutuş ýurdumyz boýunça geçirýän beýik özgertmeleri üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirýärler.
Soňra döwlet Baştutanymyz we bu ýere ýygnanan adamlar doga-dileg etmek üçin metjide girýärler. Bu ýerde ene topragymyzda azatlygy, parahatçylygy we agzybirligi goran Gökdepe söweşiniň şehitleriniň, şeýle hem eziz Watanymyzyň bagtly geljegi ugrunda şirin janlaryny gurban eden adamlaryň hatyrasyna aýat-doga okalýar.
Doga-dileg edilenden soň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sadaka berilýän ýere barýar.
Nahar çekilmezden öň tebärek çykylyp, Gökdepe galasynyň gahrymanlarynyň, şeýle hem eziz Watanymyzyň azatlygynyň, parahatçylygyň we agzybirligiň, ene topragymyzyň gülläp ösmeginiň we abadançylygynyň hatyrasyna şirin janlaryny gurban eden şehitleriň ruhlaryna bagyşlanyp doga-dileg edildi.
Sadaka tamamlanandan soň milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow biwagt aramyzdan giden watandaşlarymyzyň hatyrasyna berlen sadakalaryň we okalan aýatlaryň Beýik Allatagalanyň dergähinde kabul bolmagyny, türkmen topragynda bolsa hemişe parahatçylygyň, abadançylygyň höküm sürmegini arzuw edip, bu ýere ýygnananlar bilen mähirli hoşlaşdy we Gökdepeden ugrady.
Hatyra güni mynasybetli sadakalar bu gün ýurdumyzyň ähli şäherlerinde we obalarynda berlip, aýat-dogalar okaldy.
Goý, okalan doga-dilegler we berlen sadakalar Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolsun!
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
Mämmetweli Kemine
Türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyk şahyrlaryň biri Keminedir. Satiranyň taýsyz ussady Kemine garyp-pukaranyň çyn hossary, arslan ýürekli arkadagy hem şahyry hökmünde şan-şöhrata eýedir. XIX asyr türkmen edebiýatynda ýüz görmän, ýagşa-ýagşy, ýamana-ýaman diýip bilen iň demokratik şahyr Mämmetweli Keminedir.
ÖMRI
Kemine Sarahs töwereginde 1770-nji ýylda Garadöwletiň maşgalasynda eneden bolýar. Ol kämillik ýyllaryny Sarahs, Mary etraplarynda geçiripdir. Kemine Sarahsda oba mekdebinde başlangyç bilimi alýar. Soňra şol ýerde bir ahundan ýörite sapak alyp başlaýar. Emma bu hem bilesigeliji Mämmetwelini kanagatlandyrmandyr. Halk arasyndaky gürrüňe görä, ol ilki Buhara medreseleriniň birinde okaýar, soňra bilimini kämilleşdirmek maksat bilen Hywa gidýär we ol ýerde Äraly işandan sapak alypdyr. Mahlasy, Mämmetweli Kemine köp ýurtlary gören, Äraly işan ýaly döwrüniň meşhur piri bilen deň derejede sowatly bolan adam bolupdyr. Kemine obadaşy Gurbanbagt diýen gyz bilen maşgala durmuşyny gurýar. Olaryň Allaýar hem Hadaýýar atly iki ogly bolupdyr. Kemine bilen Gurbanbagt 29 ýyl ýaşaşandan soň, çagalarynyň ejesi aradan çykýar. Şahyr ýassykdaşynyň ölüm aýralygy hakynda:
Bir kem otuz ýyldyr sürüşdim döwran,
Ýar sensiz gerekmez bu pany jahan- diýip ýazypdyr.
Kemine deň-duşlary bilen oturuşmagy, saz-söhbeti söýen şahyrlaryň biri. Kemine “Yşk mülküniň şasy” Mollanepes bilen hem ýakyn aragatnaşykda bolupdyr diýlip, halk rawaýatlarynyň birinde aýdylýar. Ol ýaşlykdan wäşi, gepe çeper ýigit bolupdyr. Keminäniň ýomaklary, şorta sözleri köp temaly. Şahyryň adyna aýdylýan “Büre dermany”, “Belli bir ýerini soraň”, “Içinde özüm hem bardym”, “Kemine we ogry” ýaly onlarça şorta sözleri türkmen halkynyň ähli künjegine ýaýrap, zamanasynda örän şöhratlanypdyr. Kemine 70 ýaşap, 1840-njy ýylda aradan çykypdyr. Şahyryň nebereleriniň köpüsi häzir Baýramaly, Türkmengala etraplarynda ýaşaýarlar.
DÖREDIJILIGI
Keminäniň çuňňur many mazmunly, giň temaly döredijiligi bar. Şahyr halk köpçüliginiň üstüne garyplygyň agyr ýük bolup düşendigini “Garyplyk” atly goşgysynda şeýle aňladypdyr.
Günde müň gussam bar ýüz elim bilen,
Derdimiň baryndan beter garyplyk;
Soragy men boldum gaýgy-gam bilen,
Gelip düşer hatar-hatar garyplyk.
Kemine topragyny, il-gününi jan-dilden söýüp, onuň bagtly gelejegini arzuw eden ynsanperwer şahyr. Onuň ynsanperwerlik duýgusy, mähir-muhabbeti söýgi lirikasynda-da özüni doly äşgär edýär. Keminäniň “Gelinler”, “Zülpüň”, “Bilbile gel” goşgularynyň ynsanperwerlik ideýasy, milli ruhy, “Örtär meni”, Arzym aýdaýyn”, “Diýmänmişim hamana”, “Güllere”, “Gyzlaryň” ýaly söýgi temadan döreden onlap eserlerine mahsusdyr. Olaryň hemmesi birleşip, Kemine şahyryň gelin-gyzlara hormat goýýan, kalby päk, ynsan söýüji adam bolandygyna şek-şüwhe goýmaýar. Şahyryň eserleri doganlyk halklaryň dillerine terjime edilip, dürli ýygyndylarda ýa-da özbaşdak kitap edilip çykaryldy. Şahyryň heniz ýaşap ýören döwründe “Garşy”, “Ogulbike”, “Gola gel”, “Ogulbeg”, “Derdindim”, “Içinde”, “Ynanmaz”, “Akmeňli” ýaly goşgulary aýdyma öwrülipdir. Şahyryň golýazmalary 20-nji asyra gelip ýetmändir. Ýakup Annanurow 1940-njy ýylda Keminäniň portredini döretdi. Şahyr barada Petr Skosyýew “Siziň sadyk gulyňyz”, Gurbandurdy Gurbansähedow “Kyrk teňňe” powestlerini, Bazar Amanow “Kemine” komediýasyny döretdi.
1940-njy ýylda Keminäniň aradan çykanynyň 100 ýyllygy giňden bellenildi. 1971-nji ýylda bolsa beýik şahyryň doglan güniniň 200 ýyllyk ýubileýi beýleki döwletlerden myhmanlar çagyrylyp, halkara möçberinde bellenilip geçildi. Türkmen edebiýatynyň beýleki klassyklary bilen bir hatarda, Keminäniň ady hem ebedileşdirilýär. Garaşsyz Türkmenistan döwletiniň paýtagty Aşgabadyň merkezi köçeleriniň birine, Marynyň drama teatryna, onuň nebereleriniň Türkmengala etrabynda ýaşaýan obasyna onuň ady dakyldy.
Çeşme: Türkmen Edebiýaty, 9-njy klas, sah.42-68


text:
Induktiw logika
INDUKTIW LOGIKA - logikanyň bölümi ol bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmagyn logiki proseslerinden öwrenýär. Adaty logikanyň wekilleri, mysal üçin, Mill ýekeleýin, empiriki bilimlerden umumy teoritiki bilimleri almaklygyn prosesleriň aňalyz etmek, öwrenmek I. l-nyň wezipesidir diýip tassyklaýar. Logikanyň taryhynda I. l-nyň predmeti 19 asyrda iňlis logikaçasy uewell tarapyndan esaslandyrylan gipotetik-deduktiw metodynyň möçberinde ylmy tassyklamalary barlamaklygyn logiki kriterlerini analizlemek bilen çäklendirýän bashga garaýýs hem bolupdyr. Şoňabaka bu garaýýs häzirki zaman logiki ylmynda özüniň bir näçe tarapdarlaryny tapýar. Emma şeýle-de bolsa bu konsepsiýa I. ll-nyň meselelerini doly we gutarnykly öz içine alyp bilmeýär. Çünki ol ylmy bilimleri almaklygyn proseslerini logikanyň metodlary esasynda analizlemekden, ýagny olary induwidual anyn aýratyňlyklaryna bagly bolmazdan, akyl ýetiriş prosesleriniň obýektiw mazmuny bilen kesgitlenýän jemgyýetçilik zerurlygy hökmünde analizlemekden dashlasýar. I.l-nyň taryhy problemätikasy umuman teoritiki we empiriki bilimleriň arasyndaky gatnaşhyklary öwrenmegiň has giň gneşölögik problemasy bilen, gönüden-göni gözegçilik etmeklige we ekspirmente esaslanýan ylymlaryň logikasynyň hem-de metodologiýasynyň meseleleri bilen ýakyndan baglanşyhýar. Häzirki zaman I.l özüniň çäklerini barha giňeldýär. Indio l diňe bir bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmaklygy öwrenmän, eýsem barlanylýan bilimiň hakykatlylygyny hakykylygyny bize belli bolan bilimleriň esasynda dogry anyklap bolmadyk wagtda, diňe soňky alnan bilimleriň ilkinji bilimi tassyk edýäňligini ýa-da etmeýäňliligini kesgitlemek mümkin bolan wagtda ýüze çykýan ähli logiki gatnaşhyklary hem öwrenýär. Shonun üçin-de häzirki zaman I. l=synyň esasy dushunjelerinden biri hem empiriki bilimleriň bar wagtynda ymy çaklamalaryň ähtimallygy hökmünde ündeňilýäň subut etmekligin derejesi hakyndaky dushunjedir. Bu bolsa häzirki zaman I.l-synyň ähtimallyk teoriýasynyň logikasyna öwrülýändigini görkezýär.


text:
Söýgi hakda
Söýmek – bu beýlekilere görünmeýän gudra tygörmek. Moriak Fransua, fransuz ýazyjy sy . Söýgi – bu göwün göteriji we güýje-güýç goşýan zat. Söýgi bagtsyzlara bagt paýlaýar. Lew Nikolaýewiç Tolstoý, rus ýazyjysy. Biz öz-özümizi öňküden-de beter söýmegi mizüçin, beýlekileriň söýgüsini gazanmaga çalyşýarys. Didro Deni, fransuz filosofy. Söýgüden gorkýan durmuşdanam gorkýan dyr, durmuşdan gorkýan bolsa, ölüniň üç den biri ýalydyr. Rassel Bertran, iňlis filosofy. Söýgi biziň ýaşaýşymyzyň gözbaşy hem-de ahyrydyr. Söýgisiz ýaşaýyş ýokdur. Konfusiý, gadymy hytaý akyldary.


text:
Pifagor
Doly ady: Pifagor Samosskiý(Samosly) (Pythagoras of Samos)
(b. e. ön takmynan 570-500) – gadymy grek akyldary, dini we syýasy işgäri,pifagoreizmi esaslandyryjy. Pifagor barada her hili rowaýatlar ýaýrap, şolarda ol pähimli adam, bütin antiki we Ýakyn Gündogar ylmynyň mirasdary, “gudratly” adam hökmünde suratlandyrylýar. Ol ilki Samos adasynda ýaşaýar, soňra rehimsiz hökümdar Polikratyň syýasy garşydaşy bolany üçin, Günorta Italiýadaky Kroton şäherine gidýär. Pifagor şol şäherde öz yzyna eýerijileriň ýapyk dini soýuzyny esaslandyrýar, olar Pifagora “keramatly” ynsan hökmünde hormat goýupdyrlar.
Matematika babatda bolsa geometrik subutnamalaryň yzygiderli girizilmegini, gönüçyzykly figuralaryň planimetriýasynyň gurulmagyny, meňzeşlikler baradaky taglymatyň döredilmegini, onuň ady dakylan teoremanyň (Pifagoryň teoremasynyň) subut edilmegini, başga-da köp zatlary Pifagoryň ady bilen baglanyşdyrýarlar.
Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasy,
Tom 7, sah.92