text:
Orsýetli syýahatçylyk kompaniýalary Türkmenistana wiza almagyň kyndygyny aýdýarlar. Käbir şirketler wiza üçin ýüzlenmeleriň 98%-ni türkmen tarapynyň ret edýänligini habar berýärler.
Türkmenistana syýahatçylyk programmalaryny teklip edýän “Žarkow Tur” şirketi Türkmenistan tarapynyň wiza boýunça ýüzlenmeleriň esasy bölegini ret edýänligini habar berýär.
“[Biziň kompaniýamyza ýüz tutýan] syýahatçylaryň aglaba köpüsine - 98%-ne wiza bermekden ýüz öwürýärler. Syýahatçyny ýurda goýbermek ýa goýbermezlik barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi karar çykarýar” diýip, kompaniýanyň işgäri Roman Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Şu günki gün Türkmenistana syýahatçylyk programmalaryny Moskwanyň özünde onlarça şirket teklip edýär. “Žarkow Tur” şeýle şirketleriň diňe biri. Kompaniýa Türkmenistana syýahatçylyk etmäge islegleriň köpdügini aýdýar.
Moskwada ýerleşýän “Panorama” kompaniýasynyň wekili Ruslan Aşyrowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Türkmenistanda dynç almak isleýänleriň sany Müsür ýaly meşhur ugurlar bilen deňeşdirilende köp bolmasa-da, göze ilýär.
“Gyzyklanma bar. Adamlar ýüz tutýarlar, Türkmenistany görmek isleýärler” diýip, Aşyrow aýdýar. “Olaryň arzalary Türkmenistanyň syýahatçylyk agentliklerine tabşyrylýar. Şol agentlikler müşderileriň isleglerini nazara alyp, programmalary işläp düzýärler”.
Aşyrow wiza meselesiniň Türkmenistandaky turistik şirketleriň üsti bilen çözülýänligini we Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň karar çykarýanlygyny habar berdi.
Ruslan Aşyrowyň sözlerine görä, “Panorama” Türkmenistana syýahadyň programmalaryny müşderileriniň isleglerine görä düzýär. Bu kompaniýa Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň resmi internet saýtynda ýerleşdirilen sanawa girýän şirketleriň biri.
Syýahatçylygyň bahasy
Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň resmi sanawyna girýän Türkmenistandaky syýahatçylyk kompaniýalary orsýetli partnýorlarynyň ençemesine öňünden taýýarlanan syýahatçylyk marşrutlaryny teklip edýärler.
Orsýetli “Žarkow Tur” şirketinde gürrüň bermeklerine görä, kompaniýanyň türkmenistanly “DN TOURS” partnýory bilen bilelikde taýýarlanyp, teklip edilýän programmalarynyň biri bäş günlük Aşgabat-Nohur syýahady.
Bu programmanyň iň arzan görnüşi 1,539 dollara durýar. Oňa, hususan-da, myhmanhana bahasy, ertirlik naharynyň, ekskursiýalaryň tölegleri we gidiň hyzmatlary girýär. Uçar biletleri, wiza we çakylyk haty üçin aýratyn tölemeli.
Syýahatçy 600 dollar çemesi durýan uçar bileti, wiza we çakylyk haty üçin göz öňünde tutulýan töleglerden daşgary Türkmenistana baransoň 12 dollar möçberinde migrasiýa salgydyny hem tölemeli. Türkmen tarapy syýahatça wiza bermekden ýüz öwren halatynda, turistiň wiza üçin çakylyk hatyna tölän 100 dollary gaýtarylyp berilmeýär.
Romanyň sözlerine görä, Türkmenistana syýahat etmek bilen bagly kynçylyklara garamazdan, bu ýurda syýahat etmäge gyzyklanma bildirip jaň edýänleriň sany köp, olaryň arasynda Türkmenistany ýakyndan tanaýan adamlar hem az däl.
“Emma, maňa mälim bolşuna görä, öň Türkmenistanda ýaşan adamlaryň hiç birine wiza berilmeýär, olar syýahatçylyk wizasy boyunça ýurda goýberilmeýär” diýip, Roman aýdýar. “Türkmenistan tarapy şeýle adamlara wiza bermekden ýüz öwürmeginiň sebäbini olaryň myhman wizasy boýunça barmalydygy bilen düşündirýär”.
Türkmenistanyň wizasyny almak miýesser eden syýahatçylar ýurda baransoňlar hem dürli ýagdaýlaryň ýüze çykmagyna öňünden taýýar bolmaly ýaly.
Türkmenistanyň wizasyny almak üçin “Gidişnama almak üçin haýyşnama” atly resmi arzany doldurýan syýahatçy “Ygtyýarly edaralar tarapyndan Türkmenistanyň serhedinden geçmäge rugsat berilmedik halatynda gidişnama üçin tölenen puluň we beýleki harajatlaryň öwezini dolmagy talap etmezligi” öňünden borç edinýär. Bu arzanyň nusgasy Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasynyň resmi internet saýtynda hem ýerleşdirilen.


c: text/html

text:
Ysraýylyň Birleşen Ştatlar we Palestina tarapyndan tankyt edilmeginiň yz ýany premýer-ministr Benýamin Netanýahu ýewreý ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky planyny soňa goýdy. Ysraýyl bu ýaşaýyş jaýlaryny Günbatar kenarda 20 müň töweregi ýewreýe niýetläp gurmagy planlaşdyrýardy.
Netanýahunyň edarasynyň sişenbe güni giçlik ýaýradan beýanatynda gurluşyk resmileri plany beýleki ysraýylly ýolbaşçylar bilen sazlaşyksyz durmuşa geçirmäge başlapdyrlar diýilýär.
Şeýle-de, beýanatda Ysraýyl dünýäniň iri döwletlerine Eýranyň ýadro programmasy barada ylalaşyga gelmäge basyş edýärkä, planyň “halkara jemgyýetinde gereksiz gapma-garşylyk döredýän meseledigi” aýdylyp, tankyt edilýär.
Mundan gysga wagt ozal Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas Ysraýyl ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga dowam etse, parahatçylyk prosesini durdurjakdygyny aýdypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkmenistana sapary Aşgabat bilen Moskwanyň arasynda iň uzaga çeken konfliktiň fonunda geçjege meňzeýär.
Dogrusy, Orsýetiň prezidentiniň Türkmenistana gelmegine öňünden aýratyn bir uly taýýarlyk, dabara alamatlary duýulmaýar, adatça, daşary ýurtlardan gelýän aýry-aýry abraýly myhmanlar aýratyn hormat bilen kabul edilýär. Ýöne Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşenkonyň Aşgabada saparyna ýörite taýýarlyk görülýär.
Orsýet prezidentiniň saparynyň guraksylygynyň özüne ýetesi sebäpleri bar. Taraplaryň ikisi-de yglan edilmedik uruş ýagdaýynda. Ýöne daşyndan rahat görünmäge çalyşýarlar.
Gaz turbasyndaky partlama
Bäş aý mundan öň ýagdaý diýseň dartgynlaşdy. Çaknyşyk birek-birege dil üstünden günä ýüklemek bilen çäklenmändi. Aradaky gapma-garşylyk takyk meselede döräpdi. Şu ýylyň aprel aýynyň başynda gaz turbasynda bolan partlama türkmen gazynyň Orsýete akmasyny doly togtadypdy. Birsalymda Aşgabat iş ýüzünde iň esasy gaz müşderisini ýitiripdi.
Türkmenistan üçin, göräýmäge, iň ýakymsyz pursatlar başlanypdy. Türkmenistanyň eksportynda gaz söwdasy birinji orunda durup, Aşgabat esasy girdejisinden mahrum bolupdy. Ýöne betbagçylyk, tragediýa ýüze çykmady. Däp bolup gelýän gaz monopolistiniň ýok bolmagy Aşgabatda dowul döretmedi. Gaýta, tersine, bu ýagdaý Orsýet üçin, Orsýet ýolbaşçylary üçin garaşylmadyk ýagdaý boldy.
Orsýete gaz satmazdan Türkmenistan näçe wagtlap oňup biler? Aşgabat Orsýete gaz satmagy dikeltmek üçin islendik barlyşyga gitmezmi? - diýen soraglary halkara synçylary ençeme gezek berdiler.
Görlüp oturylsa, Moskwa bilen konflikt türkmen ýolbaşçylaryny birneme ekezlendiripdir. Ol Türkmenistany gujurly, hiç bir plany ýaşyrman, gaz söwdasynyň täze ýollaryny agtarmaga iterdi. Hut Moskwa bilen konflikt täze, diýseň güýçli syýasy hem ykdysady partnýory iş ýüzünde regiona ýakynlaşdyrdy. Aşgabat şu ýylyň ahyrynda Hytaýa gaz akdyryp başlamaga taýýarlyk görýär.
Kime zerur boldy?
Regiondaky monopoliýasyny hiç kim bilen, onda-da Pekin bilen bölüşmek plany bolmadyk Moskwa Hytaýyň bu ýere gelmegine ýardam etdimi? Orsýet ýolbaşçylary Aşgabada täze güýç berip, onuň bilen gepleşikleri has-da çylşyrymlaşdyrandygyna düşünmeýärmi? Ýene bir uly sorag - syýasy hem gaz gepleşiklerini dikeltmek şu günki gün kime - Aşgabada zerurmy ýa Moskwa?
Köp synçylar emele gelen häzirki ýagdaýdan taraplaryň ikisiniň-de peýdalanyp, gatnaşyklary kadalaşdyrmak, başartsa, ony özara bähbitli gatnaşyklara öwürmek isleýändigini belleýärler. Hazar problemalaryny aradan aýyrymak, onuň hukuk durumyny, statusyny kesgitlemekde hemmeden öňde hereket edýän Türkmenistan şu meseleleriň çözgüdine Orsýeti çekmäge synanyşar.
“Nabukko” proýektiniň täsirini Orsýetiň duýjakdygy baradaky habarlar peýda bolýar. Azerbeýjan bilen aradaky dawwaly ýataklar meselesinde Orsýet Azerbeýjana täsir ýetirip, beýleki kaspiýaka döwletleri dil tapyşmaga yrsa, bu ideýanyň Türkmenistan üçin oňyn taraplary bar.
Belki-de, şu günki gün Aşgabat-Moskwa gatnaşyklarynda iň esasy zat - güýç ulanmak ýoluny aradan aýryp, özara bähbitli, parahatçylykly gatnaşyklary dikeltmegiň zerurdygyna taraplaryň düşünmegi hem belli bir karara gelmegidir. Orsýet diýseň açyk işdäsine haý diýip bilermi? Türkmen ýolbaşçylary emele gelen mümkinçilikden peýdalanyp, öz ýurduny has-da garaşsyz edip bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çörek gytçylygyny türkmeniň ata-babalary gadym döwürden bärem göre-göre geldiler. Sowet häkimiýetiniň berkarar edilýän ýyllarynda-da, Ikinji jahan urşy ýyllarynda-da türkmenlere çörek mazaly ýakasyny tanadypdy. Türkmenleriň ol ýyllarda çörekden ine-gana doýanlary az-az bolandyr.
Ikinji jahan urşy ýyllarynda çörek gytçylygy diňe bir urşuň gidýän ýerlerinde däl, eýsem, tylda bolan ýurtlarda, şol sanda Türkmenistanda-da bolupdy. Çörek ýetmezçiliginden aç ölen adamlar, çagalar kän bolupdy. Şonuň üçin türkmenleriň uly nesilleri çöregiň ýekeje owuntygyny-da ýere gaçyrman, çöpläp-çöpläp iýýärler. Gaty çörekleri-de zibile taşlamaýarlar. «Çöregi zaýalamak iň uly günä» diýen sözi nesilleriň gulagyna guýýarlar.
Çörek gytçylygyny türkmenleriň soňky nesillerem gördi. Bu gytçylygyň biri Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň Baş sekretarlarynyň biri Nikita Sergeýewiç Hruşşýowy wezipesinden aýyrmak üçin gurnalan syýasy oýun sebäpli, geçen asyryň altmyşynjy ýyllarynyň ortasynda bolupdy. Hruşşýowyň mallar üçin siloslyk mekgejöweni köp ekmek baradaky buýrugyny ýoýup berjaý edipdiler. Ýurduň bar ýerine mekgejöwen ekdirilip, halka bugdaý ununyň ýerine mekgejöwen uny iýdirilipdi.
Sada halk syýasy oýunlara düşünmeýär. Halk çörek bolçulygynda özüne berilýän çöregi ine-gana iýýär (hatda olaryň köpüsi çörek bolçulygyna begenmegem bilmeýär), çörek gyt bolanda gynanýar, howsala düşýär, ertirki güni üçin çörek basýar. Halk çörek gytçylygyny aradan aýyrmagyň ugruny bilmeýär. Sebäbi Sowet soýuzynda-da ähli ýerler, ekerançylyk hökümetiň elinde bolanlygy üçin çörek kynçylygyny ýok etmäge halkda rol ýokdy. Geçen asyryň altmyşynjy ýyllarynyň ortalarynda, Hruşşýow sebäpli döredilen çörek gytçylygynda-da halk öýüne şeýle bir çörek basdy. Adamlar dükanlardan alýan çörekleriniň arasyny kesip, kakadyp, sandyklaryna salyp goýýardylar. Uruş ýyllaryndaky çörek gytçylygyndan gözi gorkan adamlar çagalarynyň ertirki gününiň aladasyny edýärdiler. Çörek gytçylygy dörände halk gaty gorkýar.
Soňky nesil üçin ýene bir çörek gytçylygy 1996-97-nji ýyllarda bolupdy. Ýurt çörek meselesinde kartoçka sistemasyna geçdi. Toý-sadaka ediljek wagtynda un tapmak kyn bolýardy. Ilaty bir milliondan-da köp Marynyň halky şol döwür has-da kösendi. Olar çöregi beýleki paýtagtdan daşap iýdiler. Garaşsyzlyk ýyllaryndaky çörek gytçylygy iki-üç ýylyň içinde çözüldi. Näme-de bolsa, häkimiýet başyndakylar bu meseläni çözüp bildiler. Soňy bilen çörek, un bolap ugrady.
Soňky döwürde Orsýet, Gazagystan ýaly bugdaýa baý ýurtlar bilen söwda gatnaşygynyň ýola goýulmagynyň netijesinde ýurtda çörek gytçylygy duýulmaýar. Türkmen gallaçylary hem bugdaý hasylyny ösdürip ýetişdirmekde gowy netijeler gazanýarlar. Magazinlerde un köp. Hökümete degişli çörek zawodlarynda-da, hökümete degişli bolmadyk çörek bişirijiler tarapyndan-da çörekler bişirilip satylýar. Hökümete degişli çörek zawodlarynyň jogapkär işgärleri çörek ýaly mukaddes zada, halka iň gerekli hörek bolup duran zada geleňsiz seredýärler. Hökümetiň çörek zawodlarynda bişýän çörekleriň içi köplenç çig - hamyr bolup durýar. Kä halatlarda bolsa, çöreklere drož aşa köp goşulmadan çörekler porsap dur. Olary gyzgynjak wagty zordan iýip bolýar, ertesi güni iýip bolanok. Bu zatlar çörekleriň aşa zaýalanmagyna alyp barýar. Bol unlara kast edilýär.
Türkmen çöregi
Çöregi elde bişirijiler gowy bişirýärler. Tagamly türkmen milli çörekleriniň hyrydary örän kän. Türkmen milli çörekleri hiç wagt zaýa edilmeýär. Öňler çöregi diňe tamdyra bişiren türkmenler indi gazojaklarda hem çörek bişirmegi öwrendiler. Nähili ýagdaýda bişirilende-de türkmen milli çörekleri özüniň has tagamlylygy bilen müşderileri özüne çekýär.
Asyrlaryň dowamynda türkmen diňe bir hili çöregi - özüniň milli çöregini bişirip geldi. Ol çörekleriň petir görnüşi (hamyrmaýasyz), içine ýag çalnyp, et goşulyp, gatlaklanýan hilde bişirilýän görnüşleri-de bar. Çopanlar çöregini ýakýan otlarynyň közüne bişirýärler. Türkmen çörekleri ýürekleri dok edýär. Oba ýerleriniň ýaşaýjylary, şäher ýaşaýjylarynyň-da köpüsi hökümet zawodlarynda bişirilýän çörekleri ýagdaý tapsa, iýmeýärler. Sebäbi ol çörekler, misli gury saman iýen ýaly.
Hökümet zawodlarynda tegelek hem kerpiç ýaly dörtburç hilli çörekler bişýär. Türkmen milli çöregi bişmeýär. Käte türkmen milli çöregine meňzedilen çörekleri bişiräýenlerinde hem olar türkmenleriň elde bişiren çöregiçe bolmaýar. Sebäbi zawod çörekleriniň daşky sypatyny nämä meňzedenlerinde-de olaryň ählisi bir hamyrdan bolýar. Şonuň üçin olaryň tagamlary-da bir meňzeş bolýar. Owranyp, pytrap ýatansoň, olary çeýnemek-de kyn. Bu çörekler Türkmenistana sowet häkimiýeti bilen bile gelipdi. Şonuň üçin olara «ors çörek» hem diýýärler.
Tamdyrda bişirilýän türkmen milli çörekleriniň (el çörekleriniň) has gowy bişenlerini satyn almak köplere elýeterlem däl, olaryň biriniň bahasy iki-üç manat. Elli teňňeden ýörite satyp, pul gazanmak üçin bişirilýän tamdyr çöreklerem bar, olaryň tagamy onçakly işdä ýakyn däl, beýle çöreklere-de hökümet zawodlaryndaky ýaly, drož köp goşulýar. Hakyky tamdyr çörekleri drož goşulman, hamyrmaýa goşulyp bişirilýär.
Hökümete degişli çörek zawodlary türkmen milli çörekleri bişer ýaly, rekonstruksiýa ediläýse, un zaýaçylygynyň azalmagyna-ha getirerdi. Milli türkmen çörekleri görnüşinde diýetikler üçinem, dişsizler üçinem, her hili çörekler bişirip bolar. Ýöne çörek meselesinde hem käbir beýleki pudaklarda bolşy ýaly, jogapkärçiligi öz üstlerine almaly adamlar döredijilikli işlejek bolmaýarlar. Irden barýarlar, agşam gaýdýarlar, gol çekip, aýlyk alýarlar. Bolany şol. «Bula-bula, ber gula» diýlişi ýaly, şol, öňden galan endik boýunça-da ullakan gazanlaryň içinde uny bulamaga öwrüp, peçleriň üstüne atyp çykarýarlar hem-de dükanlara iberýärler.
Indi ýokardan buýruk ýok. Garaşsyz ýurtda her bir zatda milli harytlaryňy orta çykarmaly. Beýtmek - milletçilik etmek däl. Milli harytlaryň keseden getirilen harytdan gowulygyny subut etmek. Haýsy zat gowy bolsa, halka şony bermeli. Keseden gelýän harytlar gowy bolsa - keseden gelýän harydy ber, ýurduň milli harydy gowy bolsa, milli harydy öndür.
Öwnüp aýtdygymyz däl welin, çörek meselesi orta atylanda, türkmeniň tamdyr çöreginiň ýerini tutjak çörek dünýäniň hiç bir ýerinde ýok bolsa gerek. Gowy zat zaýa edilmän iýilýär. Türkmen çörekleriniň köp bişirilmegini ýola goýmak - çörek zaýaçylygyny aradan aýrar.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabatda ukrain şahyry Taras Şewçenkonyň heýkeline gül desselerini goýmak dabarasy boldy. Bu dabara şahyryň öz ýurdunyň topragynda gaýtadan jaýlanmagynyň 150 ýyllygyna gabatlanyp guraldy.
“Neýtralny Türkmenistan” gazetiniň ýazmagyna görä, bu dabara Ukrainanyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň, bu ýurtda işleýän ukrain diasporasynyň we kompaniýalarynyň wekilleri, şäheriň medeniýet we jemgyýetçilik işgärleri gatnaşdylar.
1814-nji ýylda doglan we biraz wagt Hazar boýlarynda hem ýaşap, türkmen temasyndan hem goşgy ýazan Taras Şewçenko 47 ýaşynda Sankt Peterburgda sürgünlükde ýogalýar we şol ýerde topraga berilýär. Emma soň bir goşgusynda eden wesýeti esasynda onuň jesedi ukrain topragynda gaýtadan jaýlanýar.


text:
Dogrymy aýtsam, Türkmenistanyň prezidentiniň ýygy-ýygydan geçirýan göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatlaryny, Ministrler Kabinetiniň her hepdäniň anna günlerindäki mejlisleriniň aglabasyny, umuman aýdylanda, gün-güzerany zordan aýlanýan ýonekeý raýatlar üns berip diňleýändir diýip aýtmaga mende esas ýok.
Emma 1-nji maýda geçirilen
maslahat ozalkylardan birneme tapawutly boldy. Beýleki welaýatlaryň ýaşaýjylaryny-ha bilmedim, ýöne, meniň pikirimçe, şol maslahat we onda gozgalan temalar daşoguzlylarda belli bir derejede gyzyklanma döreden bolmagy ähtimal.
Çüňki ol maslahatda soňky iki onýyllygyň dowamynda , megerem, ilkinji gezek sosial-ykdysady taýdan ösüşde yza galan welaýatyň ýaşaýjylaryny tolgundyrýan, olaryň durmuşyny agyrlaşdyrýan problemalar hakynda aýratyn gürrüň gozgaldy.
Kemçilikler sanardan kän
Özüni Hydyr diýip tanadan, Akdepe etrabyndan 47 ýaşly bir kärendeçi: “Eger hökümet başlygynyň ýörite tabşyrygy boýunça onuň iki sany orunbasary Daşoguz welaýatyna barlag bilen gelmedik bolsa, onda biziň durmuşymyzdaky bar bolan kemçilikler ýene onlarça ýyl şol öňküsi ýaly aradan aýrylman galardy.
Şeýlelikde, welaýatda kemçilikleriň barlygy hakynda, iň bolmanda, resmi taýdan agzaldy, olar boýun alyndy. Munuň özi bizde gowulyga tarap ösüşüň boljakdygy barada umyt döretdi” diýip, gürrüň berdi.
Maslahatdan birnäçe gün öň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary A.Goçyýew bilen A.Ýegeleýew Daşoguz welaýatynda iş saparynda bolup, olar saparyň barşynda oba ilatynyň zähmet we durmuş şertlerinde birnäçe kemçilikleri ýüze çykardylar we olar barada G.Berdimuhamedowa degişli maglumat berdiler.
Ol maglumatdan çen tutsaň, döwlet derejesinde kabul edilen “Oba” maksatnamasy Daşoguz welaýatynda ýylyň-ýylyna dürli bahanalar we sebäpler bilen ýerine ýetirilmändir. Oba ýerlerinde awtoýollaryň, köprüdir geçelgeleriň uly bir bölegi öňki Soýuz döwründe gurulany bäri remont garasyny görmändirler, olaryň aglabasy hatardan çykan halda.
Şeýle-de, Daşoguz iň garyp welaýatlardan biri, adamlaryň, aýratynam, ýaşlaryň iş bilen üpjünçiligi uly problema. Obalarda çagalar baglary, senagat kärhanalary, medeni-durmuş maksatly desgalar ýetmezçilik edýär. Welaýatda hatda ilat ýylyň-ýylyna içimlige ýaramly suwy uzak ýerlerden pul berip getirdýär. Bu problema, her ýyl bolşy ýaly, tomus we gyş aýlarynda hasam ýitileşýar.
Problemalar agzaldy, emma…
1-nji maýda geçirilen wideoşekilli maslahat Daşoguzyň ýaşaýjylaryny gyzyklandyrandyr diýenimde men şu agzalan zatlary göz öňünde tutupdym. Ynha, şu maslahatda uzak wagtdan bäri ilkinji gezek edil şol problemalar hakda gürrüň edildi. Onda çözgüt tapdylar diýjek däl, keminden gürrüň edildi, diňe gürrüň däl, anyk sanlaram getirildi.
Bu maslahatda hut prezident öz agzy bilen 2008-2011-nji ýyllarda welaýatda gurlup, ulanmaga berilmeli 143 medeni-durmuş desgadan häzire çenli diňe bary-ýogy 65-siniň gurluşyk işleriniň tamamlananlygyny aýtdy. Ol 61 binada möhletiniň geçendigine garamazdan, işleriň henizem dowam edýänligini, 17-siniň gurluşygyna bolsa asla girişilmänligini aýtdy.
Has möhümi, maslahatda agyz suwy, awtomobil ýollarynyň ýagdaýy, elektrik geçirijileriniň durumy barada gürrüň edilip, 2008-2011-nji ýyl boýunça planlaşdyrylan proýektleriň bary-ýogy üçden bir bölegine barabar işleriň tamamlananlygy boýun alnyp, prezident degişli ýolbaşçylara agzalýan desgalaryň gurluşyk işleriniň haýdan-haý tamamlanmagyna tabşyryk berdi.
Elbetde, göýberilen kemçilikleriň halk köpçüliginiň öňünde boýun alnyp, prezidentiň degişli ýolbaşçylara tabşyryk bermegi plandaky şol proýektleriň amala aşyryljagy barada umyt döredýär. Emma köküni Nyýazowyň döwründen alyp gaýdýan bu problemalaryň bir aý, bir ýylda çözüljegine-de garaşylanok.
Ýagdaýdan çykalga ýok däl
Daşoguzlylaryň käbirleriniň aýtmagyna gorä, şeýle problemalar sebäpli welaýatyň ösüşde yza galaklygy öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe başlanypdy. “Biziň welaýatymyz we onuň ýaşaýjylary onuň üçin öweý eneden bolan ýalydyk, Nyýzowyň döwründe bizde ne idilli senagat kärhanasy guruldy, ne-de iş orunlary döredildi” diýip, özüni Hydyr diýip tanadan ýerli kärendeçi aýdýar.
Dogry, Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümet başyna gelmegi bilen, bu ugurda welaýatda käbir işler edildi, täze desgalar peýda boldy, birneme iş orunlary-da döredildi.
Ýöne ýurduň beýleki sebitlerinde edilen işler bilen deňeşdireniňde, Daşoguz welaýatyndaky bitirilen işler ýene-de ujypsyzja bolup görünýär. Mysal üçin, oba hojalyk önümlerini öndürýän bu welaýatda ýekeje-de karbomid, kaliý, azot, fosfor ýaly dökünleri öndürýän zawoddyr kärhana ýok. Dökünler beýleki welaýatlardan getirilýar.
Daşoguzly işsiz ýaşlar henizem iş gözläp Türkiýe, Orsýet, Arap Emirlikleri, Eýran ýaly döwletlere ýa-da ýurduň beýleki welaýatlaryna gitmäge mejbur bolýarlar.
Daşoguzly pensioner Sapar aganyň sözlerine görä, häzir ýagdaý kem-kem düzelip, birneme gowulyga tarap barýar. Ýöne, entegem etmeli işler gaty köp. Ilkinji nobatda welaýata häkim edip çem gelen adamy däl-de, öz şahsy jogapkärçiligini ýiti duýýan, işeňňir, halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini hakykat ýüzünde ýokara galdyrjak bolýan, yerli şertleri oňat bilýän adamy bellemeli.
Galyberse-de, onuň aýtmagyna görä, ministrlikler we pudak edaralary tarapyndan welaýata bolan ünsi güýçlendirmeli, maksatnamalara laýyklykda göz öňünde tutulýan işleri bellenilen möhletlerde, ýokary hilli ýerine ýetirmegi gazanmaly.
“Welaýatymyzyň zähmetsöýer halky bar. Eger-de ýokarda oturan ketdeler bu halka öndürijilikli işlemäge, oňat ýaşamaga, dynç almaga amatly şertleri döretseler, Daşoguzyň halky yurduň gülläp ösmegine öz saldamly goşandyny iki esse köp goşardy” diýip, 76 ýaşly ýerli pensioner Sapar aga sözüne goşdy.
Kerim Artykow türkmenistanly garaşsyz synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Amerikanyň Pakistandaky ilçihanasy Birleşen Ştatlaryň Peşawardaky konsulhanasynda işleýän iki amerikalynyň ulaglary bomba hüjümine uçranda ýaralanandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň beýanatynda duşenbe güni owgan serhetine golaý ýerde bolan hüjümde Peşawardaky konsulhananyň iki sany pakistanly işgäriniň hem ýaraly bolandygy aýdylýar.
Beýanatda “görnetin terror hüjuminde” Birleşen Ştatlaryň ulagy nyşana alyndy we ýaralanan iki amerikan bilen iki pakistanly bejergi alýar diýilýär.
Biraz öň pakistan resmileri janyndan geçeniň ulaglaryna eden bomba hüjümi netijesinde azyndan üç adam, şol sanda iki amerikan öldürildi diýipdiler.
Gapma-garşylykly habarlar bada-bat aýdyňlaşdyrylyp bilinmedi.
Partlamada 19 adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nulandyň beýanatynda Waşingtonyň bu işi eden adamlary jogapkärçilige çekmek üçin doly derňew geçirmekde pakistan häkimiýetleri bilen işleşmäge taýýardygy aýdylýar.
Bu partlama Peşawaryň iň bir howpsuz künjeginde, daşary ýurt guramalarynyň, şol sanda Birleşen Ştatlaryň konsulhanasynyň we BMG-niň edarasynyň ýerleşen ýerinde boldy.
Partlama şaýat bolan howpsuzlyk işgäri Hazrat Aly öz gören zatlary barada şeýle diýdi:
“Partlama sagat 9:05-de boldy. Men daş çykamda daşary ýurtlularyň süren maşynyny gördüm. Bir daşary ýurtly ot içinde lowlap ýanýardy, başga bir ýaraly bolsa, özüni maşyndan daşaryk oklady.”
Ýakyndaky bir hassahananyň adyny aýtmadyk doktory partlamada ölenler we ýaralananlar barada şeýle diýdi:
"Biz 21 hassany kabul edip aldyk. Şolaryň 19-sy ýaraly, ikisi öli. Olaryň arasynda aýallar we çagalar hem bar. Ýaralylaryň segsen prosenti agyr ýagdaýda."
Uly derejeli polisiýa ofiseri Javed Han nyşana alnan ulagyň ýanyndan amerikan pasportunyň tapylandygyny aýtdy.
Peşawarda bolan partlamadan bir görnüş. 3-nji sentýabr, 2012.
Ýerli telewideniýe doly weýran bolan we ýanan “SUV” ulagyny görkezdi. Resmiler munuň bomba partlamasynda weýran bolan amerikan ulagydygyny aýtdylar.
Aýdylmagyna görä, bu ulaga amerikan konsulhanasyndan çykyp gaýdanyndan soň hüjüm edilipdir.
Hüjüme kimiň jogapkärdigi bada-bat belli bolmady. Ozal şuňa meňzeş hüjümlerde pakistan “Talybany” günälenýärdi.
Khyber Pakhtunkhwa welaýatynyň maglumat ministri Mian Iftikhar Hussain AFP habar gullugyna “bu terrorçylar tarapyndan ädilen howply ädim, olar daşary ýurtlulary dowla salmak isleýärler” diýdi.
Pakistanyň ýarym awtonom tire sebitinde ýerleşýän Peşawar ýurtdaky “Talyban” we “Al-Kaýda” jeňçileriniň esasy gaçybatalgasy bolup durýar. Soňky ýyllarda bu şäherde onlarça partlama boldy. Emma, Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň gören töwerekleýin howpsuzlyk çäreleri sebäpli, amerikan nyşanalaryna degişlilikde seýrek hüjüm edilýär diýip hasaplanýardy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň Demirgazyk Koreýa bilen “dürli ugurlardan” gatnaşyklaryny ösdürmek planlarynyň bardygyny aýtdy.
Lawrow bu barada Demirgazyk Koreýanyň daşary işler ministri Ri Su Yong bilen 1-nji oktýabrda Moskwada geçiren metbugat-konferensiýasynda aýtdy.
Lawrow Ri bilen gepleşiklerinde ikitaraplaýyn gatnaşyklara, ykdysady gatnaşyklara we Koreýa ýarymadasyndaky ýagdaýa esasy üns berilendigini belledi.
Ri Moskwanyň we Phenýanyň arasyndaky “gatnaşyklaryň öňden gelýän däbini” nygtady we iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň “gan bilen berçinlenendigini” aýtdy.
Riniň Orsýete 10 günlük saparynyň dowamynda Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça alty taraplaýyň gepleşikleriň dowam etdirilmegi meselesini maslahat etmegine garaşylýar. Phenýan bu gepleşikleri 2009-njy ýylda togtadypdy.


text:
Türkmenistan boýunça 1 million 284 müň 486 tonna bugdaý hasyly ýygnaldy. Galla oragy bilen birlikde ýygnalan hasyly talabalaýyk saklamak üçin bugdaý hasylyny kabul ediş nokatlaryndan elewatorlara we ammarlara daşamak işleri utgaşykly dowam edýär.
Şeýle hem bugdaý oragyndan boşan meýdanlarda sürüm işleri geirilp, şol ýerlere aralyk ekinlerini ekmek işleri alnyp barylýar.
Şu günler ýurdumyzyň pagtaçylary gowaça ekilen meýdanlarda hatarara bejergi, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek hem-de ösüş suwuny tutmak işlerini alyp barýarlar.


text:
Boston marafon partlamalaryny amala aşyrmakda aýyplanýan Johar Sarnaýew çarşenbe güni ilkinji gezek suduň öňüne çykar.
19 ýaşly asly çeçenistanly Johar 15-nji aprelde öý şertlerinde ýasalan partlaýjy serişde arkaly üç adamy we soňundan polisiýa işgärini atyp öldürmekde aýyplanypdy.
Joharyň agasy, şol bir wagtda onuň jenaýat şärigi bolmakda şübhelenýän Tamerlan Sarnaýew, amala aşyrylan partlamadan birnäçe gün soň, polisiýa bilen ok atyşlykda öldürilipdi.
Marafon partlamalarynda 264 adama şikes ýetip, olaryň käbirleri aýaklaryndan mahrum galypdy.
Eger-de Johar Sarnaýewiň günäsi subut edilse, oňa ömürlik tussaglygyň ýa-da ölüm jezasynyň hem berilmegi mümkin.


text:
Halkara jemgyýetçiligi Gaza garşy Ysraýylyň dowam etdirýän gabawyny ýatyrmagy we Gazanyň gaýtadan dikeldilişi barada ýeterlik alada etmänligi sebäpli uly şowsuzlyga sezawar boldy.
Bu aýyplama 16 sany hukuk goraýjy gurama tarapyndan orta atyldy.
Şol raportda aýratynam Ysraýyl diňe bir näçe adamyň edýän hereketi zerarly Gazany gabawda saklap tutuş ilaty köllektiwleýin jezalandyrýar, bu halkara kanunlaryny aýak asty etmekdir diýilýär.
Ysraýyl tarapyndan geçirilen üç hedelik operasiýanyň ýanwar aýynda tamamlanmagyndan bäri, gurluşuk matariýallaryny alyp barýan diňe 41 sany ýuk maşynyna Gaza barmaga rugsat edildi diýlip şol beýanatda aýdylýar.


text:
Soňky wagtlar ýurtda “at tezegini guratman” geçirilýän köpçülikleýin propaganda çäreleri, ýasama baýramçylyklar, netijesiz konferensiýalar, müňlerçe adamlaryň ýurduň bir künjeginden beýleki künjegine, bosguna berlen ýaly, ýygnalyp-çaşyrylyp ýörülmegi Adama mahsus sagdyn düşünje hem ýerliklilik barada oýlandyrýar. Bu oý-pikirler aýratynam adatdan daşary ýagdaýlar ýüze çykanda seriňe has ýygydan gelip-geçýär.
…Geçen ýylyň güýzünde Mäne obasynyň bir bölegini suw aldy. Suw basan hojalyklaryň jaýlary maly-mülki bilen suwuň içinde galdy. Ilat azygyny, emlägini, suwuň içinde galan ölen hem ölmedik malyny gury ýere çykaryp bilmedi. Obada ýokanç keselleriň döremek howpy emele geldi. Ýagdaýyň adatdan daşarydygy hemmelere äşgär boldy. Şu ýagdaýda oba arçyny, etrap häkimi, ýerli häkimiýet organlary näme etmeli? Etrapda adatdan daşary ýagdaýy yglan etmeli dälmi? Olar Türkmenistanyň prezidentine dörän ýagdaý barada habar edip, ellerindäki tehniki serişdeleri, adam güýçleri bilen suw betbagtçylygyndan pida çekýänlere kömek etmeli dälmidi? Şu ýagdaýda merkez tarapdan wagty elden bermän, betbagtçylygyň bolan ýerinde operatiw ştab döredilip, tebigy betbagtçylyga duçar bolan oba ilatyna gyssagly suratda gerek bolan tehniki, maddy, material, medisina we beýleki gumanitar kömekler edilmeli dälmidi?
Ýöne şeýle adatdan daşary ýagdaýlar dörände aýgytly hereket etmek üçin ýerli häkimiýetlerde aslynda syýasy erk bilen ukyp barmy? Bolan wakanyň ynjalykdan gaçyrýan netijelerini göreňsoň, şular ýaly soraglar döreýär! Bu soraglaryň jogabyny ylmy traktatlardan gözlemek zerurlygy ýok. Bu soraglaryň jogaby zähmetkeş adamyň sagdyn aňynda hem ýerlikli iş tejribesinde gadymyýetden bäri taýýar dur. Eger-de sen döwlet bolup, öz Konstitusiýaňa eýermeseň, iň bolmanda sada halkyň tejribesini bir ulan!
Her kim öz işini etse...
Eýsem-de bolsa, seniň siwilizasiýalaşan döwlet hökmünde tebigy betbagtçylyga duçar bolan daşary ýurtlara gumanitar kömek etmek tejribäň bar ahyryn. Orsýete, Owganystana, Täjigistana, Gaitä edilen gumanitar kömekler goldawa mynasyp. Tebigy betbagtçylygy başdan geçiren gaitili çagalaryň Awazada dynç aldyrylmagam adamkärçilikli akt. Ýöne Awazada dynç aldyrylýan gaitili çagalaryň ýanyna mäneli çagalaram goşmak nähili ajaýyp hem ýerlikli bolardy. Şeýle iş seniň tarapyňdan daşary ýurtlara edilýän gumanitar kömekleriň propaganda üçin däl-de, Adam üçin edilýändigine şaýat bolardy. Suw betbagtçylygyna duçar bolan mänelilere welin, ýerli häkimiýetdenem, döwlet tarapyndanam hiç hili kömek edilmedi. Şu meselede döwletimiz tarapyndan sagdyn aň bilen ýerlikli kömegiň görkezilmändigine gynanýarsyň.
Betbagtçylykdan dokuz aý soň Mänä baramyzda, weýrançylygyň ýok bolup barýan käbir sudurlarydyr, ýykylman galan ýaşaýyş jaýlaryndaky yzgardyr-heň ysy diýäýmeseň, ullakan üýtgeşiklige duşmadyk. Kiçi-girim zada per bermeýän parasatly hem kanagatly adamlara, şadyýan çagalara duşanymyza begendik. Olar Türkmenistanyň hökümetiniň mätäji däl. Olar minneti diňe öz ukyplaryndan hem Alladan çekýärler. Ýöne oba welin, gaza baý hem «Döwlet Adam üçindir» diýen şygarly döwletiň obasyna meňzänok…
Mäne obasynyň töweregindäki garaşsyzlyk döwründe taşlanan mes toprakly düzlüklerden Garagum derýasyna çenli bary-ýogy 22 kilometrdigine ynanmak kyn. Sebäbi döwletimizde sagdyn aň bilen ýerlikli herekete ýer bolanlygynda, şu ýerlere turba bilen suw çykarmaga gurbat bar. Munuň üçin ýurtda geçirilýän çäreleriň birnäçesine ýa-da indi guruljak administratiw jaýyň birjiginiň gurluşygyna sarp ediljek harajaty ulansaň, ýetjek ahyryn. Belki, geljekde şeýle-de bolar. Munuň üçin ýerli häkimiýet, prezidentiň üstüne oklap oturman, öz etmeli syýasy hem ykdysady işlerini özi ýerine ýetirmeli. Elbetde, ýerli häkimiýetleriň zerur çözgütleri kabul etmäge hem ýerine ýetirmäge ozalynda syýasy hem administratiw erki bar bolsa…
Nurberdi Nurmämmedow Aşgabatda ýaşaýan türkmen aktiwisti, "Agzybirlik halk hereketiniň" egindeş başlygy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri demokratik protestleri basyp ýatyranlarynda azyndan 19 adamyň öldürilendigi habar berilýär.
Çarşenbe güni tanklar Homs we Harra şäherlerinde hem ot açdylar.
Türkiýe bilen serhetdeş Aleppo şäherinde 2,000 töweregi studentiň geçirýän protesti howpsuzlyk güýçleri tarapyndan dargadyldy.
Çarşenbe güni Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki SANA habar agentligi hökümetiň täze saýlaw kanunynynyň deslapky nusgasyny taýýarlandygyny aýtdy. Mundan başga goşmaça maglumat berilmedi.
Demokrat aktiwistler prezident Başar al-Assadyň bu herketletleri juda ujypsyz we gaty giç diýip, ony ret etdiler.


text:
Ýeňiş baýramynyň toýlanmagyna sanlyja gün galdy. Soňky hökümet maslahatynda prezident ýeňşiň ýubileý senesiniň öz ähmiýetine mynasyp, iň ýokary derejede geçirilmegini berk talap etdi. Ýöne ýurtda köpler Gurbanguly Berdimuhamedowdan başga bir beýanata garaşýarlar.
Juda ynjyk hem şol bir wagtda-da sabyrsyzlyk bilen garaşylýan ol karar barada entek häkimiýetlerden şu wagta çenli hiç hili habar eşidilenok.
Bu ýerde gürrüň giň, köp tussagy öz içine aljak amnistiýa, ýagny, günä geçiş barada barýar. Ol häkimiýetleriň her ýyl yglan edýän adaty amnistiýasy ýaly bolmaz diýip, köpçülik garaşýar.
Köp synçylaryň pikiriçe, öňki yglan edilen günä geçişler ynsanperwerlik däl-de, mejbury aktlardy. Çünki olar türkmen türmelerinde täze tussaglara ýer boşatmak üçin geçirilýärdi. Şol sebäpdenem, yzygiderli geçirilýän amnistiýalar soňky döwürde ullakan bir gowur turuzup hem baranok.
Başga hili günä geçişe garaşýarlar
Ýöne bu gezekki Ýeňiş gününe gabatlap, adamlar düýbünden başga hili günä geçişe garaşýarlar. Ony eýýäm halk “Altyn amnistiýa “ diýip hem atlandyrypdyr.
Bölek-büçek gowuşýan maglumatlara görä, eýýäm birnäçe aý bäri il içinde indiki bolmaly aksiýa maslahat edilýär. Il içinde “Altyn amnistiýa” syýasy tussaglary-da öz içine alar diýen tamalar bar. Ol ozaly bilen S.Nyýazowyň garşysyna dildüwşük gurnady diýlen iş boýunça köpçülikleýin tussag edilen hem uzak wagtlyk türmä basylan adamlar bilen bagly.
Oppozisiýa wekilleriniň belli bir böleginiň tassyklamagyna görä, Nyýazow ýörite gulluklaryň kömegi bilen, hamana, özüne garşy hüjümi taslapdyr we amala aşyrypdyr. Şol oýun hem häkimiýetlere oppozisiýa paýhynlaýjy zarba urmak üçin mümkinçilik döredipdir. Netijede ýurtdaky ähli oppozision hereketler iş ýüzünde ýoga çykarylypdyr. Şol gürrüňlere görä, ýörite gulluklar bu operasiýany Türkmenbaşynyň hut öz buýrugy esasynda rehimsizlik bilen üstünlikli ýerine ýetiripdirler.
“Dildüwşügiň” bahasy aşa gymmat bolup çykdy. 2002-2003-nji ýyllarda müňlerçe oppozisiýa aktiwistleri, olaryň dost-ýarlary, dogan-garyndaşlary demir gözenegiň aňyrsyna atyldy. Olaryň köpüsiniň ykbaly henize-bu güne çenli-de belli däl.
Myş-myşa öwrülen umytlar
Nyýazowyň tarpa-taýyn ölmegi, Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen jemgyýetde Nyýazowyň sudlary tarapyndan derňelip, höküm çykarylan hem agyr şertlerde ýesirlik hupbatyny başdan geçirýän adamlaryň ykbalyna ýaňadan serediler diýen umytlar peýda bolupdy.
Ondan bäri häkimiýetler köp gezek günä geçiş yglan etdi. Neşebentler, huliganlar, ogrular, ownuk kezzaplar tapgyrlaýyn azatlyga goýberildiler. Emma welin, günäsi geçilýänleriň sanawynda syýasy tussaglaryň ady peýda bolubermeýär.
Ine-de, geçen ýylyň güýzünde türmeleriň içinde-de, daşarky azat dünýäde-de “Ýeňiş baýramyna gabatlap, häkimiýetler aýratyn bir amnistiýa geçirjekmişler” diýen gürrüň ýaýrady we ol şondan bäri-de dilden düşmän gelýär. Il içine ýaýran bu gürrüň häkimiýet töwereklerinden çykdy diýlip hasap edilýär.
Bu umyt prezidentiň özi tarapyndan edilen çynlakaý çagyryşlaryň birnäçesinde ençeme gezek pugtalandyryldy. Ol birdenkä oppozisiýa wekillerine öz partiýalaryny döretmäge rugsat beriljekdigini aýtdy. Birdenem, ol ýurduň türmelerini we lagerlerini liberallaşdyrmaga, açyklaşdyrmaga çagyrdy. Bu çykyşlar “Altyn amnistiýa” baradaky umytlary has hem artdyrdy, adamlar indi ony hamana häkimiýetleriň eýýäm kesgitli kabul eden karary däldir öýdenoklar.
Ýeňiş baýramy ýetip gelýär, ýöne häkimiýetlerden günä geçiş barada, altyn-a däl, mis amnistiýa barasynda-da hiç hili habar ýok.
Häkimiýetiň hemişelik ýapyk gapylarynyň aňyrsynda nämeler bolup geçýär? Oppozisiýa wekillerini türmelerden çykaryp başlamak planlary aslyýetinde bar zatmyka? Eger hakykatdan-da şol plan bar bolsa, häkimiýetler näme üçin dymýarlar?
Häkimiýetiň öz içinde bu ideýanyň tarapdarlaryna garşy durýan we sözi daş ýarýan, güýçli garşydaşlarynyň bar bolmagy mümkin. Belki-de olar her edip-hesip edip, Ýeňiş baýramyny bulaşdyrmak isleýändirler.
Elbetde, islendik gün, islendik sagatda amnistiýanyň yglan edilmegi mümkin. Ýöne ol taryhy günä geçiş bolarmyka?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Belgiýanyň parlamentiniň aşaky palatasy jemgyýetçilik ýerlerinde aýal-gyzlaryň ýüzini ýapýan nikaby ulanmaklaryny gadagan edýän kanuny kabul etdi.
Bu kanun esasan musulman aýallaryna degişli bolup durýar. Kanunyň kabul edilmegini bu yurtdaky käbir musulmanlar ýazgaryp çykyş etdiler.
Indi bu kanun Belgiýanyň senatynda tassyklanylmaly. Kanun senatda hem makullanan halatynda, Belgiýa Ýewropa ýurlarynyň arasynda resmi ýagdaýda jemgyýetçilik ýerlerinde nikaby gadagan eden ilkinji ýurt bolar.
Häzir şuňa meňzeş kanuna Fransiýada hem garalýar.


text:
Anna güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy gazagystanly aktiwist, teatr režissýory Bolat Atabaýewi “wyždan ýesiri” diýip yglan etdi.
Bolat Atabaýew geçen hepde Janaözen wakalary bilen baglanyşykly ilat arasynda “sosial ýigrenji öjükdirmekde” aýyplanyp tussag edilipdi.
“Amnesty International” guramasy öz beýanatynda Bolat Atabaýewe bildirilýän aýyplamalary “toslama aýyplama” diýip atlandyrýar we onuň söz azatlygy boýunça öz hukugyndan peýdalanyp eden hereketi üçin tussag edilendigini aýdýar.


text:
Azatlyk Radiosy: Jenap Lognaýn, Awstraliýa diýlende, Türkmenistanyň raýaty hökmünde meniň göz öňüme birinji bilen tennis we turizm gelýär. Munuň sebäbi nämekä? Türkmenistan diýlende, Awstraliýaly syýasatçy hökmünde siz nähili ýurdy göz öňüňize getirýärsiňiz? Braýn Lognaýn:
Edil häzir bu soragy bermegiňiz örän gyzykly. Sebäbi şu wagt Awstraliýanyň Açyk tennis ýaryşy dowam edýär. Awstraliýanyň turizm senagatyna tennis uly goşant goşýar. Türkmenistanly diňleýjilere Awstraliýa syýahat edip görmegi maslahat berýän. Gyşda-da ol ýeriň howasy köplenç tomus ýaly.
Meniň pikirimçe, Awstraliýanyň adamlary Türkmenistany hem ekzotiki we başga bir dünýä hökmünde göz öňüne getirýärler. Awstraliýalylar üçin ol ýurt başdan geçirmeler üçin syýahat etmäge gowy ýer. Adaty adamlar Türkmenistana syýahata gitmezler, ýöne ol ýaşlar üçin adaty gidilýän ýerlerden gyzykly we üýtgeşik bolar.
Awstraliýanyň ýaşlary örän köp gezelenç edýärler. Meniň pikirimçe, Türkmenistan hem geljekde awstraliýalylaryň syýahat etjek ýerleriniň biri bolar. Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümeti soňky 2-3 ýyl bäri ýurduň turizm senagatyny ösdürmek ugrunda iş alyp barýar. Turizm boýunça baý tejribesi bolan Awstraliýa bu ugurda Türkmenistana nähili ýardam berip biler? Braýn Lognaýn:
Hawa, turizm boýunça Awstraliýanyň örän uly tejribesi bar. Ol ýerde turizm diňe bir dynç alyş diýmek däl, bu pudak Awstraliýanyň ykdysadyýetine hem uly girdeji berýär. Turizm örän köp iş orunlaryny döredýär, kiçi biznesleriň köpüsi turizme bagly. Bu ýurda gelýän adamlaryň islegelerini bilmekde we turizmiň iş ýüzünde durmuşa geçirilişi boýunça uly tejribämiz bar.
Meniň pikirimçe, häzirki wagtda dünýäniň dürli ýerlerine syýahat edenlerinde, adamlar belli-belli zatlary görmek isleýärler. Meniň berjek maslahatym şeýle: Türkmenistan tebigy aýratynlyklaryndan peýdalanmaly we ony mahabatlandyrmaly. Bu örän möhüm. Sebäbi adamlaryň iselgi şeýleräk: olar gaýry ýurtlarda öz ýurtlarynda görüp bilmeýän zatlaryny görmek isleýärler.
Awstraliýa köp adamlar üçin ekzotiki ýer, adaty bolmadyk haýwanlar we şuňa meňzeş zatlar bar. Turizmde nämäniň gowy işlemejekdigi we nämäniň gowy ýol aljakdygy hakynda tejribämiz bar. Milli turizm we kiçeňräk turizm boýunça biznesden biziň gowy başymyz çykýar. Azatlyk Radiosy: Meniň soňky soragym, siziň partiýaňyz barada. Awstraliýanyň “Liberal partiýasy” soňky geçirilen üç saýlawyň ikisinde ýeňiş gazandy. Ýeňiz gazanmagyňyza getiren saýlaw kampaniýalaryňyzda alyp baran esasy strategiýaňyz näme boldy?
Braýn Lognaýn:
Awstraliýanyň adaty ýaşaýjylary üçin iň möhüm zat – ykdysadyýetiň güýji, iş orunlarynyň howpsuzlygy we geljege umytly garamak. Şu ýyl geçiriljek saýlawlarda esasy üns berjek zadymyz hem şular bolar. Awtraliýanyň global maliýe krizisden iň gowy usulda goralmagyna we möhüm döwlet infrastrukturalaryna, şeýle-de saglyk pudagynyň kämilleşdirilmegi ýaly sosial meselelere ünsi çekeris. Şu wezipeleri iň gowy başaryp biljek partiýa hem ýeňiji bolar.


text:
Siriýaly oppozisiýa toparlary düýn Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy bilelikde göreşmegi maksat edinýän geňeşi döredendiklerini yglan etdiler.
Türkiýede bolan duşuşykda döredilen «Siriýa milli geňeşi» prezidenti Başar al-Assad bilen çözülişmekde we halkara jemgyýetçiligi bilen düşünişmekde bir ylalaşygy ýola goýmaga synanar.
Bu topara 140 sany oppozisiýaçy aktiwistiň, şol sanda daşary ýurtlarda bosgunlykda ýaşaýan opponentleriň we ýurt içindäki 70 dissidentiň girýändigi aýdylýar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ-nyň harbylarynyň Ukrainanyň milli gwardiýasyny türgenleşdirmek boýunça programmasynyň Gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada halkara araçylygynda gelnen ylalaşygy bozýandygyny ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerrä aýtdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligine görä, Lawrow bu aýyplamalaryny 22-nji aprelde Kerri bilen geçiren telefon söhbetdeşliginde aýdypdyr. ABŞ muny ret edýär.
ABŞ-nyň 300 çemesi desantçysy Ukrainanyň günbataryndaky Lwiw regionynda 20-nji aprelde resmi derejede başlanan türgenleşiklerde ukrain harbylaryny taýýarlaýarlar. Bu regiondan 1000 kilometr çemesi uzaklykda ýerleşýän Gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arsynda gidýan söweşler zerarly 6 100 gowrak adam heläk boldy.


text:
Şenbe güni Hytaýyň gunbataryndaky Tibetiň paýtagty Lhasa şäheriniň golaýynda ýüz beren ýer süýşgüninde gömlen şahtaçylary gözlemek işleri dowam edýär.
Hytaýyň döwlet mediasynyň maglumatyna görä, anna güni ýüz beren bu wakada şahtaçylaryň lageriniň golaýynda ýerleşýän baýryň üç kilometr töweregi bölegi lageriň üstüne ýumrulypdyr. Bu wakanyň ýüz beren wagty şahtaçylaryň lagerinde 83 işgäriň bolandygy aýdylýar.
Bu waka bilen bir wagtda diýen ýaly, Hytaýyň demirgazyk-gündogaryndaky Jilin prowinsiýasynda kömür şahtasynda gazyň partlamagy netijesinde azyndan 28 adam öldi.
Wakada 13 şahtaçynyň halas edilendigi habar berilýär. Hytaý şahtaçylaryň ölüminiň derejesi boýunça dünýäde iň bir ýaramaz ýurtlaryň biri bolmagynda galýar.


text:
Demirgazyk Koreýanyň döwlet metbugaty ýurduň lideri Kim Jong-unyň gyz doganyny ilkinji gezek häkimiýetdäki “Işçiler” partiýasynyň ýokary derejeli resmisi diýip mälim etdi.
27-nji noýabrda Demirgazyk Koreýanyň döwlet metbugaty Kim Ýo-Jonga “Işçiler” partiýasynyň düzümindäki Merkezi komitetde departamentiň wise-direktory diýip salgylandy.
Ýaşy otuza golaýlap barýan Kim Ýo-Jong ilkinji gezek 2011-nji ýylda kakasy Kim Jong-Iliň jaýlanyş merasymynda köpçülikde görnüpdi. Şondan bäri onuň öz erkek dogany bilen wagtal-wagtal syýasy çärelere gatnaşýandygy görünýär.
Analitikler bu çäreleriň Kim Ýo-Jongyň öz erkek doganynyň awtoritar dolandyryşyny goldaýandygy barada rolunyň artýandygyny alamatlandyryp biler diýýärler.


text:
TDH Aşgabadyň Çandybil etrabynda Türkmenistanda ilkinji söhbetdeşlik merkeziniň açylandygyny habar berýär. Habarda aýdylmagyna görä, bu merkez neşe maddalaryna garaşly bolan adamlara kömek bermek üçin döredilen möhüm sosial proýektiň bir bölegi bolup durýar.
Bu proýekt Türkmenistanyň Saglyk we derman senagaty ministrliginiň, BMG-niň neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş bölüminiň we ABŞ-niň Halkara Ösüş Gullugy (USAID) tarapyndan maliýeleşdrilýän “Potensial” proektiniň bilelikdäki tagallasy esasynda amala aşyrylýar.
“Anonim we tölegsiz esaslarda işleýän söhbetdeşlik merkezi Bekrewedäki 4-nji saglyk öýüniň bazasynda ýaşyl baglyga we üzüm dalbarlaryna basyrylyp oturan saýaly howluda ýerleşýär” diýip, TDH ýazýar. Türkmen metbugatynyň tassyklamagyna görä, bu merkezde kömek üçin ýüz tutan näsaglara sosial, saglyk we ahlak goldawyny, ruhy ýardam bermek üçin gowy şertler döredilipdir.
Täzeçe çemeleşme duýulýar
Ýerli synçylar Türkmenistanda giň ýaýran neşekeşlige we neşe söwdasyna garşy göreş barada täzeçe pikirlenişiň we meselä öňki ýyllardaka garanda täzeçe çemeleşişiň duýulýandygyny aýdýarlar. Bu pikiri Türkmenistanyň prezidentiniň goňşy ýurtlar bilen serehetara hyzmatdaşlyk boýunça Aşgabatda açylan halkara maslahatyna ýollan gutlagyndan hem görmek bolýar. Ol gutlagyň bir ýerinde prezident şeýle diýýär: “Her bir ýurtda we tutuş dünýä bileleşigine howp salyp, bütindünýä wehimine öwrülen neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy diňe belilikdäki tagallalar arkaly netijeli göreşip bolar.”
Türkmenistanda ozal neşekeşlik we neşe söwdasy problemasy sosial dert hökmünde boýun alynmaýardy. Nyýazow režiminiň tankytçylyrynyň käbiriniň pikirine görä, öňki hökümet neşe maddalaryny ilaty gorkuly ýagdaýda saklap syýasat bilen meşgullanmakdan daşlaşdyrmak üçin gural hökmünde ulanýardy. Ýerli synçy Amanmyrat Buganyň pikirine görä, neşekeşligiň Türkmenistanda şeýle giň ýaýramagynyň aňyrsynda ýokary gatlak wekilleriniň bir böleginiň dar şahsy bähbidi ýatyr. “Görüp durus, bir-iki adamyň baýamagynyň ýa-da bir-iki adamyň wezipede galmagynyň hatyrysyna nijeme adam tirýekkeş, geroinçi bolup otyr.”
Neşekeşlik we neşe maddalarynyň bikanyn dolanyşygyna garşy göreş barada prezident derejesinde aýdylýan sözler indi bu ýagdaýyň üýtgemeginiň mümkindiginden habar berýär. Hünäri boýunça wraç Muhammet Deweji Türkmenistanda neşekeşlere garaýşyň üýtgedilmelidigi, olara näsag hökmünde seredilmelidigi barada öňden aýdyp ýören aktiwistleriň biri. Ol Türkmenistanda neşe belasyna uçran adamlara kömek boýunça şeýle merkeziň açylanyna Kanadada oturan ýerinden begenendigini, sebäbi bu merkeziň neşekeşleri bejermekde hökman goşandynyň boljakdygyny aýdýar.
Üç etaply çäre
Muhammet Deweji neşe belasyna garşy göreşiň ozaly bilen neşe derdine ulaşan adamlary ýörite bejeriş merkezinde bejermekden başlanýandygyny nygtaýar. Onuň pikiriçe, bu çäre üç etapdan durýar. “Birinji, neşe derdine ulaşan adamlary derman bilen bejermeli we neşe etmese azarlamaz ýaly etmeli. Ikinji, olary psihiki taýdan bejermeli, ýagny ýörite bilimli adamlar olar bilen gürleşmeli we ş.m. Üçünji, neşekeşler bejeriş alyp dertden saplanandan soň olary iş bilen üpjün etmeli we öňki ýagdaýyň gaýtalanmagynyň öňüni almaly.”
Dewejiniň pikirine görä, eger bejerilen neşekeşler öňki ýaşan ýerlerinden wagtlaýyn göçürilip başga ýerde, başga şertlerde we başga neşe ulanmaýan hem sagdyn durmuş obrazyny alyp barýan adamlaryň arasynda ýaşadylsa, olaryň önki endiklerini gaýtalamazlygyna has köp kepillik dörärdi.
Üç esasy ýörelge
Prezident Berdimuhamedowyň agzalan gutlagynda hem bellenişi ýaly, neşe belasy diňe Türkmenistanyň däl-de, bütin dünýäniň derdi. Bu sosial derde garşy göreş boýunça dünýäde her hili tejribeler bar. Sosiologiýa ylymlarynyň doktory, professor Galina Saganenko “Lisom k lisu s narkomanieý” – “Neşekeşlik bilen ýüzbe-ýüz” atly kitabyň awtory we golaýda 15 ýyllygyny bellän “Azariýa” regional jemgyýetçilik guramasynyň başlygy. Bu gurama Orsyýetde neşekeşlige garşy göreşde we neşe belasyna ulaşan adamlara kömek etmekde ylmy esasda iş alyp barýar.
Professor Saganenkonyň pikirine görä, Orsyýetde neşekeşlige garşy döwlet derejesinde alnyp barylýan göreş repressiýa, basyşa esaslanýar. Ol 2003-nji ýylda Putin tarapyndan neşe maddalaryna garşy federal göreş boýunça ýörite bir edaranyň döredilendigini, bu guramanyň 40 müň işgäriniň, şol sanda 52 generalynyň bardygyny, emma olaryň neşä garşy ýalan işjeňlik bilen meşgul bolýandyklaryny aýdýar.
Professor Saganenkonyň pikirine görä, neşe belasyna garşy göreş syýasaty esasy üç ýörelgä esaslanmaly. “Birinji, neşe söwdegärlerine we neşe maddalarynyň ýurda getirilmegine garşy hakyky göreş; ikinji, adamlar, ýaşlar neşä ulaşmaz ýaly, ilat bilen profilaktika-düşündiriş işlerini geçirmek; üçünji, näsaglar.”
Galina Saganenkonyň pikirine görä, neşekeşlige ulaşan näsaglary bejermek üçin olara ýeterlik serişde goýbermek gerek. Professor Saganenko bu sosial dertden hiç bir maşgala kepillik ýokdugyny, ondan ötri neşe belasyna uçran ýaşlar, olaryň ene-atalary bilen işlemegiň, jemgyeti bu derdiň salýan howpundan habardar etmegiň we göreşe taýýarlamagyň zerurlykdygyny aýdýar.
Göreş hemmeleriň borjy
Kanadada ýaşaýan türkmen wraçy Muhammet Deweji hem bu pikir bilen ylalaşýar. Ol “halkda, jemgyetde neşekeşlik baradaky ýalňyş garaýşy üýtgetmekde döwletiň we metbugatyň möhüm roly bar, ýöne bu diňe döwletiň işi däl, eýsem ene-atalaryň özleriniň hem işi” diýýär. “Şu sebäpden olar döwletiň neşe belasyna göreş meselesinde häzir ädýän sagdyn ädimlerinden peýdalanyp neşä garşy göreş, neşe derdine ulaşan adamlara goldaw boýunça döwlete degişli däl guramalary döretmeli” diýip, kanadaly türkmen aktiwisti Muhammet Deweji nygtady.
Synçylaryň köpüsi neşekeşligiň öňüni almak üçin ozaly işsizlik meselesini çözmelidigini, ýaşlara okara, hünär öwrenere has köp şert döretmelidigini, şonuň bilen birlikde neşäniň zyýany, adamda adamkärçiligi, ar-namysylylygy, mertebäni ýok edişi hakynda anyk adam ykballarynyň mysalynda tele-radio gepleşikleriniň, çeper we dokumental kino eserleriniň, kitaplaryň döredilmelidigini, bu ugurdan işleýän intellektuallara hemme taraplaýyn goldaw berilmelidigini aýdýarlar.


text:
Owganystanyň gündogarynda bolan partlamada 18 adam öldi. Bu wakada 10 polisiýa ofiseri, parahat ilatdan bir adam we ýedi hüjümçi heläk boldy. Heläk bolanlaryň arasynda etrap polisiýa ýolbaşçysy hem bar.
Nangarhar welaýatynyň paýtagty Jalalbadyň polisiýa merkezine edilen hüjümde başga-da 14 polisiýa ofiseri ýaralandy.
Owganystanyň içeri işler ministriniň orunbasary general Mohammed Aýub Solanginiň sözlerine görä, gürrüňi edilýän bu wakada janyndan geçen bir hüjümçi özüni partladypdyr we iki sany hem uzakdan dolandyrylýan bomba ýarylypdyr.
Solangi bu hüjüm owgan güýçleri bilen söweşijileriň arasynda bolan dört sagatlyk ok atyşygyň döremegine sebäp boldy diýýär.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabihullah Mujahid metbugata ýaýradan maglumatynda gürrüňi edilýän hüjümiň “Talyban” söweşijileri tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdy.


text:
"Yslam döwleti” atly ýaragly topar iýun aýynda Yragyň demirgazyk-günbatar böleklerini basyp alansoň, başda özüni belli bir derejede aram güýç hökmünde görkezmäge çalşypdy we sebitde gözegçiligini artdyrmaga we ünsüni ýerli sünni jemgyýetleriň ynamyny gazanmaga gönükdiripdi. Emma öz-özüni halyfat diýip jar eden toparyň özüne ynamy artdygyça, ol yslam dini barada öz zabun garaýyşlaryna ters gelýän gymmatlyklary ýumrup, öz radikal maksatlaryny aýan edip başlady. Ýumrulan taryhy, dini gymmatlyklaryň köpüsi şaýylaryňky, emma soňky wakalar islendik dini obýektiň, onuň hristian dinine ýa-da sünni yslam dinine degişli bolmagyna garamazdan, dinden çykma diýlip hasaplanan ýagdaýynda howp astyna düşjegini görkezdi.
Tal Afar
“Yrak yslam döwleti we Lewant” diýip tanalýan Yslam döwletiniň söweşijileriniň günbatar Yrakdaky Tal Afar şäherini basyp almagynyň yzysüre bu toparyňky diýlip hasaplanýan Twitter sahypasynda şaýylaryň ýumrulan ybadathanalarynyň suratlary peýda boldy.
Şaffak täzelikler agentliginiň habaryna görä, Tal Afarda iýun aýynyň aýagynda şaýylaryň üç mukaddes ýeri we üç metjidi ýok edildi.
Mosul
Nineweh welaýatynyň paýtagty Mosul soňky hepdelerde Yslam döwletiniň mukaddes ýerlere garşy alyp baran urşunyň merkezine öwrüldi.
Ýonah (Ýunus) pygamberiň metjidi
Bu kaşaň toplum Ýunus pygamberiň gubruny öz içine alýar. Ýunus Töwratda we Gurhanda kit balygy ýuwudansoň diri galan pygamber hökmünde tanadylýar. Bu gonamçylyk ýewreýler, hristianlar we musulmanlar tarapyndan mukaddes ýer hasaplanýar.
Söweşijiler gonamçylygyň daşynda partlaýjy maddalary ýerleşdirip, ony 24-nji iýulda harabalyga öwürdiler.
Şaýylaryň mukaddes ýerlerini goramak üçin Yraga Liwandan baran şaýylaryň şyhy Muktada al-Sadr gubruň ýok edilmegini ýazgardy. “Ol ähli dinleriň pygamberidi diýip, Beýrutyň "The Daily Star Online" neşiri Sadryň sözünden sitata getirýär.
Bu ýitgä garamazdan, käbirleri biziň eramyzdan öňki sekizinji asyrda döredilen gubruň gaýtadan dikeldilmegine garaşýarlar.
Seth metjidi
Bu ýer Adamatanyň we Howenäniň üçünji ogly Sethiň jaýlanan ýeri hasaplanýar. Musulmanlar, hristianlar we ýewreýler tarapyndan sylanýan Sethiň Mosulda ýerleşdirilen gubry 25-nji iýulda partladyldy.
Partlama şaýat bolan adamlaryň biri öz gören zatlary barada Frans Press agentligine (AFP) şeýle gürrüň berdi: “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri adamlaryň golaý barmagyna ýol bermediler we gubruň daşynda partlaýjy serişdeleri ýerleşdirip, ony adamlaryň gozüniň alnynda partlatdylar”.
Awn al-Din gubry
25-nji iýul Mosulyň gadymy Awn al-Din mukaddes ýadygärliginiň hem soňky güni boldy. Onuň ýok edilýän pursaty dokumentleşdirildi.
Ýirjis pygamberiň metjidi
”Yslam döwleti” diýilýän ýaragly ekstremistik topar Ýirjis pygamberiň metjidine hem el urdy. 14-nji asyrda gurlan bu metjit kiçijik gonamçylygy hem öz içine alýardy.
Mosulda ýerleşen bu metjidiň ýumrulmagyna öňünden taýýarlyk görlene meňzeýär.
Netijeler soň peýda boldy.
Mar Behnam
Biziň eramyzyň dördünji asyrynda gurlan we Mosuldan günorta tarapda ýerleşýän Beth Hdeda şäherçesinde ýerleşen Mar Behnam monastyrynyň haçlary Yslam döwletiniň güýçleriniň bu topluma hüjüm etmeginden öň aýryldy we monahlara hem ruhanylara ölümden gutulmaga mümkinçilik berdi.
Monastyr häzir gara baýdaklara bürenen hem bolsa saklanyp galdy, emma onuň gymmatlyklarynyň ykbaly bilen bagly aladalanma bildirilýär.
Al-Hadba minarasy
Egriligi bilen Piza diňine meňzeşligi üçin "Tüňňi minara" diýlip atlandyrylýan Mosulyň Al-Hadba minarasy ýok edilmägä höküm edildi.
Emma soňky maglumatlarda minaranyň ýerli ýaşaýjylar tarapyndan halas edilendigi aýdylýar.
Imam al-Askari gonamçylygy
“Yslam döwleti” toparynyň bu sebitde ýaýbaňlanmagy tutuş dünýädäki şaýylaryň mukaddes ýerlerini goramak ugrundaky çagyryşlary köpeltdi.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani öz ýurdunyň göreşe girişmäge taýýardygyny birinji bolup mälim edenleriň arasyndadyr.
Yragyň baş ruhanysy aýatolla Ali al-Sistani juma namazynyň dowamynda ähli musulmanlara ýüzlenip, şaýylaryň mukaddesliklerini goramak üçin jebislige çagyrdy.
Saýylaryň ruhanysy Sadr Samarrada Imam al-Askari gonamçylygyny goramak boýunça edilen çagyryşlara goşuldy.
Samarradaky tagallalar dowam edýär. Iýun aýynyň aýagynda söweşijileriň şaýylaryň mukaddes gonamçylygyna atan raketalary uly heläkçilige getirdi we azyndan 14 adamyň ölümine sebäp boldy.
Bu gonamçylygyň 2006-njy we 2007-nji ýyllarda bombalanmagy dini toparlaryň arasynda dartgynlylygy güýçlendiripdi we ondan soňky ýyllaryň dowamynda müňlerçe adamyň ölümine sebäp bolupdy.
Gonamçylyk soň dikeldildi we häzirki görnüşe getirildi.


text:
ABŞ-a baran Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew saparyna Kaliforniýadan başlady.
Ol Kremniý jülgesinde Orsyetiň “Ýandeks” kompaniýasynyň Twitter, Apple we beýleki kompaniýalardaky bölümlerine baryp gördi.
Orsýetiň prezidenti şu gün Stanford uniwersitetinde eden çykyşynda ikinji möhlet prezidentlige dalaş etmeginiň mümkindigini aradan aýrymady.
Ondan soň Waşingtona gelip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşikler geçirer, ondan soň iki lider G-20 sammitine gatnaşmak üçin Kanadanyň Toronto şäherine uçar.


text:
Eýran öz ýadro nokatlaryny hüjümden goramak maksady bilen uly howa-goranyş maşklaryna başlady.
Döwlet telewideniýesi bäş gün dowam etjek türgenleşik okuwynyň ýurduň merkezi, günbatar hem günorta böleklerini öz içine aljagyny aýdýar.
Howa güýçleriniň brigada generaly Ahmad Mighani şenbe güni bu türgenleşigiň Eýranyň ýadro nokatlarynyň ýerleşýän ýerlerinde geçiriljegini aýtdy.
Türgenleşik okuwy başlananda Eýranyň rewolýusiýa goragçylarynyň komandiri Amir Aly Hajyzade Eýranyň howa goranyşy, eger olar hüjüm etse, Ysraýylyň harby uçarlaryny hem ýok edip biler diýdi.


text:
19-njy iýunda ABŞ-nyň Döwlet departamenti dünýäde adam söwdasy bilen bagly ýagdaý boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi. “Adam gaçakçylygy 2012” atly hasabatda dünýä ýurtlarynda adam gaçakçylygynyň dürli görnüşlerine, ýagny adamlaryň güýç bilen işledilmegine, çagalaryň gulçulykda saklanmagyna we adamlaryň jyns taýdan mejbury ulanylmagyna degişli ýagdaýlara syn edilýär we muňa garşy göreş çärelerine baha berilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň “Adam gaçakçylygy 2012” atly hasabatynda Türkmenistana adam gaçakçylygy bilen bagly ýagdaý we hökümetiň problema garşy göreşi nukdaýnazaryndan baha berlip, ýurduň adam gaçakçylygy üçin çeşme bolup durýanlygy, emma bu ýurtda erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň zor bilen işledilmeginiň we jyns taýdan mejbury ulanylmagynyň derejesiniň beýleki ýurtlara garanda onçakly ýokary däldigi aýdylýar.
2000-nji ýyldan bäri ýylda çap edilýän bu hasabatda 186 döwlet adam söwdasy bilen bagly ýagdaýyna görä, üç topara bölünýär, dünýä derejesinde iň erbet ýagdaýly ýurduň Eýrandygy aýdylýar. Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistana hem Eýran bilen bir toparda baha berilýär.
Hasabatda bellenişine görä, türkmenistanly aýallar we erkekler gulçulyga köplenç gazanjyň gözleginde ýurduň daşyna çykansoň düşýärler. Käbir aýal-gyzlar jyns taýdan gazanç etmäge mejbur edilýär. Adam gaçakçylarynyň pidalary bolan türkmenistanlylaryň iň köp duş gelýän ýurdy Türkiýedir, onuň yzyndan Orsýet barýar diýip, hasabatda bellenýär.
Gulçulygyň pidasy bolýan türkmenistanlylar Britaniýada, Gazagystanda we Kiprde hem duş gelýär. Halkara guramalary adam gaçakçylygynyň pidasy bolan we Türkmenistana dolanyp barýan adamlaryň sanynyň her aýda 10 we 25 aralygyndadygyny habar berýärler diýip, Döwlet departamentiniň adam gaçakçylygy boýunça ýyllyk hasabatynda bellenýär.
Problemanyň möçberi
Türkmenistanyň içindäki adam gaçakçylygy hem problema bolup galýar. Adamlar gurluşykda we senagatda mejbury işledilýär. 2011-nji ýylda Türkmenistanyň içinde adam gaçakçylygynyň pidalarynyň arasynda Özbegistanyň, Ukrainanyň we Azerbaýjanyň raýatlarynyň bolanlygy anyklandy diýip, hasabatda aýdylar.
ABŞ dünýä ýurtlarynda adam gaçakçylygynyň agyr problema bolup galýanlygyna ünsi çekýär. Döwlet sekretary Hillary Klinton adam gaçakçylygynyň 27 million pidasyny azat etmek üçin we geljekde başga hiç kimiň pida bolmazlygyny kepillendirmek üçin ýol gözlemegiň zerurdygyny belledi.
Klintonyň sözlerine görä, geçen ýylda adam gaçakçylygyna garşy göreşde käbir öňegidişlikler hem bolupdyr. Ol, hususan-da, dünýäniň 29 ýurdunyň kanunlary kabul etmek, derňewleri geçirmek, günäkärleri jezalandyrmak we problemany çözmek uçin takyk ädimleri işläp düzmek arkaly öz görkezijilerini ozalky ýyllardan gowulandyranlygyny aýtdy.
Görlen çäreler
Emma Türkmenistana gezek gelende Döwlet departamentiniň täze hasabatynda adam gaçakçylygyny ýok etmek üçin türkmen hökümetiniň minimal çäreleri-de doly berjaý etmän gelýänligi aýdylýar.
Hasabatda Türkmenistanyň ýurtda adam gaçakçylygynyň bardygyny resmi derejede boýun almak, adam gaçakçylarynyň jezalandyrylmagyny milli kanunlarda kepillendirmek we adam gaçakçylygynyň pidalaryna başpena bermek boýunça jemgyýetçilik guramasyny resmi hasaba almak ýaly käbir ädimleriň ädilenligi aýdylýar.
Türkmenistanda adam gaçakçylygynyň ähli görnüşleri gadagan edilýär. 2010-njy ýylyň maý aýynda kabul edilen Jenaýat Kodeksiniň 129-njy maddasynda jenaýatkärlere jerime ýa 4-den 25 ýyla çenli türme tussaglygy göz öňünde tutulýar diýip, Döwlet departamentiniň hasabatynda, hususan-da Mary we Lebap welaýatlarynda adam gaçakçylygy sebäpli birnäçe adamyň suda çekilenligi aýdylýar.
Emma hasabatda bellenişine görä, Türkmenistanyň adam gaçakçylygyna garşy göreşýänligini görkezýän käbir adimlere garamazdan, türkmen hökümeti adam gaçakçylygynyň pidalaryna ýardam bermek ugrunda ýeterlik çäre görmändir.
Pidalara ýardam
Şeýle çäreleriň 2007-nji ýylda kabul edilen “Adam gaçakçylygyna garşy göreş boýunça” kanunda göz oňünde tutulýanlygyna garamazdan, hökümet pidalara ýardam bermek ýa-da şeýle ýardamy berýän halkara guramalaryny we hökümete degişli bolmadyk guramalary goldamady. Tersine, adam gaçakçylygynyň pidalary hökümet tarapyndan jezalandyryldy diýip, hasabatda aýdylýar.
Hususan-da, şeýle adamlara Türkmenistana dolanyp baran halatlarynda ýurduň Migrasiýa gullugy tarapyndan jerime salnanlygy, käbirlerine bolsa 5 ýyllap ýurdy terk etmäge gadagançylygyň girizilenligi, şeýle-de adam gaçakçylygynyň pidalarynyň özleriniň jezalandyrylmagyndan gorkup, hökümetden ýardam soramaýanlygy hem ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Adam gaçakçylygy boýunça hasabatynda bellenýär.
Rekomendasiýalar
Hasabatda Türkmenistana birnäçe rekomendasiýa derejesindäki teklipler berilýär. Türkmen hökümetine, hususan-da, adam gaçakçylygyna garşy göreş boýunça milli kanunyň berjaý edilişini gowulandyrmak, adam gaçakçylygynyň öňüni almak üçin Jenaýat Kodeksiniň 129-njy maddasynyň ulanylmagyny dowam etdirmek, jenaýatçylygyň öňüni almak meselesinde döwlet edaralarynyň taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak, adam gaçakçylygynyň pidalaryny anyklamak, olara ýardam bermek, şeýle ýardamy amala aşyrýan guramalary maliýeleşdirmek, şeýle-de döwletiň raýat jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygyny ýola goýmak teklip edilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümet togtadylmasy Waşingtonyň myhmanlarynyň esasy gelýän ýerleriniň ýapylmagyna getirip, şäheriň muzeýlerine, ýadygärliklerine we milli haýwanat bagyna baryp görmegi planlaşdyran syýahatçylary lapykeç etdi.
Şol bir wagtda, barlarda we restoranlarda dynç alyşdaky federal işgärlere teselli üçin, ýörite arzanlaşyklar teklip edilýär.
Waşington hökümet şäheri bolmak bilen bir hatarda Amerikanyň iň uly syýahat merkezleriniň hem biri bolup durýar.
Şeýle bolansoň, hökümetiň togtadylmagy diňe 800 müň çemesi hasaplanýan federal işgäre, töleg tölemezden dynç alşa iberilen adamlara täsir ýetirmeýär.
Myhmanlar üçin ýapylan Linkoln memorialy, Waşington, 1-nji oktýabr, 2013.
Ýerli biznesler müşderilerini ýitirseler, syýahatçylar dünýä meşhur Smitsonian ýaly muzeýleriň ýapykdygyny, Linkoln memorialy ýaly ýadygärlikleriň daşynyň gabsalandygyny görüp, lapykeç boldular.
"...milli parklaryň ählisi ýapyldy"
Bu ispan syýahatçylarynyň bir toparynyň çarşenbe güni, maýylgan güýz agşamynda baraýjak ýerleriniň biridi. Emma olar, oturan Abraham Linkolnyň meşhur ýadygärligini görmek üçin basgançakdan galmaga derek, “Federal hökümetiň togtadylmagy sebäpli milli parklaryň ählisi ýapyldy" diýen ýazgyny surata düşürdiler.
Atlantadan gelen Heýliý Monette hem şol ýerde bolup, onuň ýanynda 9 ýaşly gyzy Izabella hem bardy:
"[Biz Waşingtona diňe] bir günlük geldik, emma biziň bu ýerde bolmagy saýlan günümiz hemme zadyň ýapylan wagtyna gabat geldi. Men bilemok, bu biraz gülkünç diýip pikir edýärin. Biz diňe syýasat oýnaýarys."
Ýaşuly weteranlaryň gahary
Sişenbede (1-nji oktýabr), hökümetiň togtadylan ilkinji güni, Birleşen Ştatlaryň uzakdaky şäherlerinden gelen ýaşuly harby weteranlaryň bir topary paýtagtyň Milli molunda, II Jahan Urşunyň gahrymanlaryna dikilen ýadygärligiň daşy sary lenta bilen gabsalan meýdançasyna “zabt” etdiler. Olara ahyry, Kongres agzalary goşulyşandan soň, içeri girmäge rugsat berildi.
Haby weteranlar II Jahan Urşunyň gahrymanlaryna dikilen ýadygärligiň ýanynda, Waşington, 1-nji oktýabr, 2013.
Illinoýsden gelen Ken Kalvert çarşenbe güni diňe adamlary başga ugra gönükdirmek üçin duran park gözegçilerine ýüzlenip, öz lapykeçiligini bildirdi:
"Biziň bu ýere gelmegimiziň sebäbi şu: biz öz ýurdumyzyň milli ýadygärliklerini görmäge geldik. Men şu ýerde doguldym we meniň kakam II Jahan Urşunyň weterany. Bu bir dälilik. Ol şunuň üçin söweşipmidi?"
Golaýda duran dynç alyşdaky işçi Jon Aukotuň elindäki plakatda şeýle ýazgy bardy: “Biziň weteranlarymyz öz işlerini etdi. Kongres, haýyş edýäris, öz işiňi et!"
"Dogrusy, hakykatda men häzir bu ýere biziň owadan monumentlerimizi görmäge gelen adamlar üçin biraz utançly. Meniň utanmagymyň sebäbi, bu biziň hökümetimiziň işlemeýändiginiň bir alamaty bolup görünýär. Men ol edil häzir işleýändir diýip pikir etmeýärin."
Waşingtonyň köp babatda syýahatçylardan gelýän girdejä daýanýandygy üçin, hökümet togtadylmasynyň şäher gaznasyna gymmat düşmegi-de mümkin.
Şäher resmileri myhmanhana otaglaryndan we restoranlardan toplanýan salgytlarda her gün 200 million dollar möçberinde ýitgi çekilmeginiň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Daşary ýurtlarda okaýan, işleýän türkmenistanlylar, tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagy bilen, mümkinçilikleri bolsa, ata watanlaryna, eziz adamlaryny görmäge, dogan-garyndaşlarynyň ýanyna, Türkmenistana dolanýarlar.
Emma, gelip gowuşýan habarlardan çen tutulsa, olary dogan-garyndaşlaryndan öňürti, has «gadyrly» garşy almaga howlukýanlar hem bar ýaly.
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany şu meselä, ýagny daşary ýurtlardan watana dolanýan türkmenistanlylary Aşgabat aeportunda «gadyrly» garşylaýan howpsuzlyk işgärleriniň iş usullaryna, olary gyzyklandyrýan meselelere, «komitet söhbetdeşlikleri» diýilýäniň raýatlara ýetirýän täsirine we olarda galdyrýan pikirlerine bagyşlandy.
Bu gepleşigi diňläp, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri bilen bagly tejribeleriňizi ýa-da olaryň iş usullary baradaky pikir-garaýyşlaryňyzy paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Şu gün Stambulda Türkiýäniň, Eýranyň, Azerbaýjanyň, Pakistanyň, Owganystanyň we Merkezi Aziýa döwletleri bolan Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň liderleriniň we ýokary derejeli wekilleirniň gatnaşmagynda Sammit açyldy.
Bu Sammite gatnaşýan şol döwletler Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň agzalarydyr. Bu gurama regiondaky söwda we ykdasady gatnaşyklary ösdürmek ugrunda iş alyp barýar.
Şu Sammite gatnaşýan döwlet liderleriniň arasynda Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý, Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad we Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew dagylar hem bar.
Türkmen metbugaty bu Sammite Türkmenistan tarapyndan ýurduň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary Tuwakmämmet Japarowyň gatnaşýandygyny ýazdy.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Demirgazyk Koreýanyň soňky ýadro synagyny berk ýazgardy we «düýpli çäreleri» görmegiň, şol sanda Phenýana garşy täze sanksiýalary girizmegiň maslahatyny etmäge başlady.
Geňeş 9-njy sentýabrda Demirgazyk Koreýanyň şu wagta çenli eden iň güýçli ýerasty partlama synagyndan soň ýapyk gapylaryň arkasynda adatdan daşary ýygnak geçirip, derrew beýanat etmek ylalaşygyna geldi.
Bu ýygnak ABŞ-nyň, Ýaponiýanyň we Günorta Koreýanyň talaby bilen geçirildi. Geňeşiň beýanatynda bu «düzgün bozmanyň agyrlygy» hem-de Phenýanyň BMG-niň ozalky rezolýusiýalaryny «gözçykgynç äsgermezlik etmegi» bellenilip, muňa jogap üçin has berk çäreleriň görüljekdigi wada berilýär.
Demirgazyk Koreýa bu ýazgarmany ret etdi we özüniň ABŞ-nyň ýadro «şantažyna» boýun bolmajagyny aýtdy.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Harkiw şäherinde milli baýdagyň ýadygärliginiň aşagynda bomba partladyldy.
Ýerli prokuratura edarasynyň berýän maglumatyna görä, bu waka 7-nji aprelde ir bilen bolupdyr. Partlamanyň netijesinde ýadygärligiň käbir böleklerine we onuň golaýyndaky Medisina uniwersitetiniň binasynyň penjirelerine zeper ýetdi.
Bu wakanyň netijesinde hiç kime zyýan ýetmedi.
Şol bir wagtyň özünde bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Soňky aýlarda Harkiw we hökümetiň kontrollygyndaky Odesa şäherinde birnäçe bomba partlamalary boldy.
Hüjümleriň aglabasynda gündogar Ukrainadaky Russiýa tarapdary separatistlere garşy göreşýän ukrain esgerleri bilen aragatnaşykdaky guramalar nyşana alynýan ýaly bolup görünýär.


text:
Belarusda howpsuzlyk güýçleri prezident Aleksandr Lukaşenkonyň režimine garşy protest geçirýän demonstrantlaryň onlarçasyny tussag etdiler.
Hökümete garşy çykýan demonstrantlar “ümsüm” protestleriniň çäklerinde ellerini çarpyp, özleriniň nägileliklerini bildirdiler.
Bu çäre, resmi gadaganlyga garamazdan, her hepdäniň çarşenbe güni geçirilýän “ümsüm” ýygnanyşyklaryň dokuzynjysydyr.
Maý aýynda protestler başlanaly bäri, 1,500 töweregi demonstrant tussag edildi. Olaryň köpüsine jerime salyndy, käbirleri bolsa gysga wagtlyk türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
Şu hepde Orsýetiň hökümeti köpsanly protestlere garamazdan, Moskwanyň etegindäki Himki tokaýlygynyň üstünden esasy transport magistralyny geçirmegi karar etdi.
Bu magistral Moskwadan Sankt-Peterburga çenli uzalar. Hökümetiň transport komiteti bu gurluşygyň alternatiw ýollaryny işlemek boýunça şu hepde maslahat geçirdi.
Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Sergeý Iwanow maslahatda bu gurluşyga garşy çykýan daşky gurşawy goraýjy aktiwistleriň howatyrlanmalary göz öňünde tutuldy diýdi. Şeýle-de Iwanow bu magistralyň gurluşygy tokaýa zyýan ýetirmez ýaly ol täzeden planlaşdyryldy diýip, maslahatda habar berdi.
"Biz esasy transport magistralynyň gurluşygy bilen bagly her bir meselä örän obýektiw çemeleşmäge çalyşdyk. Maňa ynanyň, biz daşky gurşaw meselelerine örän içginden seretdik. Hut şol sebäpli şu günki kabul edilen goşmaça kararlar ekologiýany goramaklygy, goşmaça baglaryň oturdylmagyny we magistralyň sekiz kilometriniň dowamynda ýolýaka infrastrukturalarynyň gurulmazlygyny öz içine alýar” diýip, Sergeý Iwanow belledi.
Iň amatly wariantmy?
Premýer-ministriň orunbasary Sergeý Iwanowyň aýtmagyna görä, tokaýyň içinden geçjek bu magistralyň gurluşygyny 2013-nji ýylda tamamlamak göz öňünde tutulýar. Şeýle-de, Iwanow bu gurluşyk sebäpli Himki tokaýlygyna ýetip biljek islendik ekologiki zyýanyň öwezini dolmak üçin 4 milliard rublyň, ýagny, 130 million töweregi dollaryň goýberiljekdigini aýtdy.
Orsýetiň transport ministri Igor Lewitin 14-nji dekabrda geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş edip, bu transport magistralyny gurmaklygyň beýleki alternatiwalary üçin has köp harajatlaryň gerek boljakdygyny we has köp adamlary öýlerinden göçürmeli boljakdygyny düşündirdi.
"Gurluşygyň häzirki saýlanyp alnan marşrutynda iki öý ýykylar. Beýleki alternatiw marşrutda bolsa 34 sany öý ýykylmaly. Häzirki wagt bu proýektiň bahasy 51 milliard rubla deň. Alternatiw görnüşinde bolsa ýykylan öýleriň öwezini dolmak harajatlaryny göz öňünde tutmanyňda-da, bu 48.5 milliard rubla deň bolar” diýip, Igor Lewitin belledi.
Komitetiň aýtmagyna görä, indi bu baradaky karar prezident Dmitriý Medwedewiň tassyklamagyna ugradylar.
Şu ýylyň awgustynda prezident Medwedew köpsanly protestler sebäpli bu esasy transport magistralynyň gurluşygyny togtadypdy. Şeýle-de, ol hökümet komissiýasyna bu ýoluň täze mümkin bolan marşrutlaryny işläp taýýarlamagy we gurluşygyň ýerli ekologiýa ýetirip biljek zyýanlaryny öwrenmegi tabşyrypdy.
Henizem nägilelikler dowam edýär
Esasy transport magistralyny tokaýyň içinden geçirmek kararyna gelnenden soňra, “EkoDefense” ekologiýa guramasynyň başlygy Ýewgeniýa Çirikowa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Biziň pikirimizçe, prezident Medwedew Iwanowyň, Petrowyň, Sidorowyň, Pronkiniň... arkasynda bukulmaly däl. Ol özüniň syýasy islegini görkezip, haýsy karary kabul edendigini mälim etmeli. Bu karardan soňra prezident Medwedewiň kimiň tarapyny tutýandygy bize aýan bolar. Prezidentiň Himki tokaýlygyny goraýjylaryň, ýagny, halkyň 76 prosentiniň (bu görkeziji Lewada Merkeziniň geçiren garaşsyz derňewlerinde görkezilýär) tarapyny tutýarmy ýa-da ol korrupsionerleriň tarapyndamy, ana, şol aýan bolar”.
“EkoDefense” ekologiýa guramasynyň başlygy Ýewgeniýa Çirikowa esasy transport magistralynyň başga ugurlar boýunça gurulmagy üçin eýýäm köpden bäri çagyryş edip gelýän aktiwistlerden biri. Şeýle-de, Moskwada bu transport magistralynyň gurluşygyna garşy oppozisiýa wekilleriniň, rok aýdymçylarynyň gatnaşmagynda protest çäresi hem geçirlipdi.
Transport magistralynyň gurluşygy baradaky diskussiýalar bilen baglylykda käbir žurnalistlere we aktiwisltere hüjüm edilendigi hem öňe sürülýär. 2008-nji ýylda ýerli Himki gazetiniň redaktory Mihail Beketow ýenjildi. Şonuň netijesinde Beketow maýyp bolup galdy. Şeýle-de, golaýda Himki tokaýyny goraýjylar herekitiniň agzasy we ýerli liberal partiýanyň ýolbaşçysy Konstantin Fetisowa hem hüjüm edildi. Hüjümçileriň şahsyýetleri entek anyklanmady. Fetisow häzir hem komadan açylanok.
Premýer-ministriň orunbasary Sergeý Iwanowyň sözlerine görä, bu karary prezident Dmitriý Medwedewiň goldajakdygy şübhe döretmeýär. Şeýle-de, prezidentiň metbugat sekretary komitet tarapyndan kabul edilen planlaryň tokaýa ýetiriljek zyýany azaldandygyna prezidentiň ynanýandygyny aýtdy.


text:
Täjigistanda 5-nji oktýabrdan bäri petiklenen websahypalaryň ençemesi gaýtadan işläp başlady.
13-nji oktýabrdan başlap ýurtda Facebook, Wikipedia ýaly saýtlara we meşhur rus sosial ulgamlaryna bökdençsiz girip bolýar.
Şeýle-de, geçen hepdäniň dowamynda ýatyrylan SMS hyzmatlary hepdäniň soňunda gaýtadan işläp başlady.
Täjigistanda “Group 24” atly oppozision hereket 10-njy oktýabrda täjik paýtagty Duşenbede hökümete garşy protest çärelerini geçirmek barada sosial ulgamlarda çagyryş edensoň, ýurtda ýüzlerçe websahypa petiklenipdi. Gürrüňi gidýän oppozision herekete gaçgaklykdaky täjik işewüri Umarali Kuwwatow ýolbaşçylyk edýär.
Täjik paýtagty Duşenbede gürrüňi gidýän protest çäreleri geçirilmedi.
9-njy oktýabrda Täjigistanyň Ýokary sudy “Group 24” atly oppozision toparyň ekstremist guramadygy barada karar çykaryp, ony gadagan etdi.


text:
19-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meselelerine, şeýle hem käbir möhüm resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Mejlisiň başynda döwlet Baştutany oňa gatnaşyjylara ýüzlenip, düýn Oraza aýynyň başlanandygyny belledi. Oraza aýy mähriban halkymyz üçin mukaddes aýdyr. Ol halkymyzyň müňýyllyklardan gözbaş alyp gelýän däp-dessurlaryny, medeni we ruhy mirasyny özünde jemleýär. Mukaddes Oraza aýynyň her bir güni ynsany ruhy taýdan galkyndyrýar, ynsanperwer we haýyr-sogap işlere ruhlandyrýar.
Türkmenistanyň Prezidenti ýygnananlary, olaryň üsti bilen mähriban halkymyzy mukaddes Oraza aýynyň başlanmagy bilen tüýs ýürekden gutlady. Siziň mübärek Oraza aýynda berkarar Watanymyzyň asudalygy we abadançylygy, mähriban halkymyzyň parahat we bagtyýar durmuşda ýaşamagy üçin etjek doga-dilegleriňiz, namaz-orazaňyz Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolsun diýip, döwlet Baştutany aýtdy. Milletiň Lideri şeýle hem ýagşy niýetleriň we umyt-arzuwlaryň hasyl bolýan mukaddes Oraza aýynyň Bitarap Watanymyza, mähriban halkymyza rysgal-döwlet, bereket, egsilmez bagt getirmegini arzuw etdi.


text:
Düýn Täjigistanyň resmileri ýurduň demirgazygyndaky Isfara raýonynda milisiýanyň geçiren reýdi wagtynda azyndan üç sany söweşijiniň öldürilendigini mälim etdiler.
Ýurduň resmileri bu operasiýanyň Isfara raýonyndaky bir terror toparyna garşy geçirilendigini aýdýarlar.
Düýn Isfara raýonyndaky Çorkuh obasynyň ýerli administrasiýasynyň başlygy Nemat Olimow Azatlyk Radiosyna telefon arkaly beren interwýusynda bu operasiýanyň başlamazyndan öň bu obadan ýaşaýjylaryň wagtlaýynça çykarylandygyny aýtdy.
Ol operasiýanyň barşynda ýaragly söweşijileriň awtomatlardan ok atyp we granat zyňyp, garşylyk görkezendiklerini tassyklady: «Edil häzirki wagta çenli terrorçylardan üçüsiniň jesedi biziň ýanymyza getirildi. Olardan biriniň jesedi şahsyýetini anyklamak üçin raýon merkezine ugradyldy. Wakalar barada edil häzir bizde kän bir maglumat ýok».
Nemat Olimowyň aýtmagyna görä, ýaragly söweşijilerden azyndan biri aman sorap, özüni organ işgärlerine tabşyrypdyr, olardan ýene birine bolsa gaçyp gutulmak başardypdyr. Şeýle-de, ol ýerli polisiýanyň söweşijilerden azyndan biriniň gyrgyz milletindendigini anyklandygyny aýtdy.
Maglumata görä, Täjigistanyň Isfara raýonyndaky bu waka goňşy Gyrgyzystanyň Batken oblastynda-da howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilmegine sebäp bolupdyr.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň Batken oblastyndaky habarçysy Janyş Aýdarow düýn iki ýurduň serhetlerine golaý ýerde Täjigistan tarapyndan ok sesleriniň birnäçe sagatlap eşidilendigini habar berdi. Şeýle hem, ol Täjigistan bilen serhetleşýän Batken oblastynda Gyrgyzystanyň öz harby we milisiýa güýçlerini artdyrýandygynyň göze ilýändigini mälim etdi.
Isfara raýony
Täjigistanyň Isfara raýony Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň serhetleşýän ýeri bolan Fergana jülgesinde ýerleşýär. Bu raýon belli bir derejede liberal oblast hasaplanylýan Sogd oblastynyň iň bir dini-konserwatiw bölegi bolup durýar.
Tutuş Merkezi Aziýada resmi taýdan hasaba alnan ýeke-täk yslam partiýasy hasaplanylýan Täjigistanyň «Yslam gaýtadan dikeldiş» partiýasy ýurduň diňe şu Isfara raýonyndan bu partiýanyň 4 müň 500 agzasynyň bardygyny aýdýar. Munuň özi tutuş ýurt boýunça bu partiýanyň iň köp agzasyny öz içine alýan raýondyr.
Mundan daşary, Täjigistanyň häkimiýetleri gadagan edilen käbir beýleki yslamçy guramalaryň we toparlaryň-da şu Isfara raýonynyň ýaşaýjylarynyň arasynda uly goldawdan peýdalanýandygyny aýdýarlar. Olaryň aýtmaklaryna görä, şol guramalaryň hatarynda Özbegistanyň Yslam Hereketi-de bar.
Şu aýyň başynda Täjigistanyň Içeri işler ministrligi şu Isfara raýonynyň ýaşaýjylaryndan azyndan 40-synyň Özbegistanyň Yslam Hereketi we käbir beýleki gadagan edilen dini toparlar bilen hyzmatdaşlyklary üçin gözleg astyndadygyny mälim edipdi.
Soňky ýyllar bu raýonyň ýaşaýjylaryndan ençemesi hut şular ýaly gadagan edilen ekstremistik dini guramalar bilen hyzmatdaşlyklary üçin tussag hem edildi.
Ýöne, şeýle-de bolsa, käbir ýerli ýaşaýjylar Täjigistanyň häkimiýetlerini ekstremizmiň howpy barada ýasama dowul döretmekde we musulmançylyga eýerýän parahat dindarlara basyş görkezmekde aýyplaýarlar.
Täjigistanyň demirgazygyndaky Isfara raýonynda amala aşyrylan düýnki howpsuzlyk operasiýasy ýurduň gündogaryndaky Raşt jülgesinde yslamçy ekstremistlere garşy alnyp barylýan harby operasiýalaryň fonunda ýüze çykdy.


text:
Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň baş tälimçisi Amangylyç Koçumow 8-nji we 13-nji oktýabrda Aşgabatda Hindistanyň hem Guamyň garşysyna geçiriljek saýlama duşuşyklara taýýarlanjak oýunçylaryň sanawyny atlaryny mälim etdi. Sanawda 25 futbolçy bolup, olaryň 23-si duşuşyga gatnaşyp biler.
Derwezeçiler:
Nikita Gorbunow (“Ahal”)
Mämmet Orazmuhammedow (“Altyn Asyr”)
Sergeý Kuznesow (“Aşgabat”)
Goragçylar:
Şöhrat Söýünow (“Altyn Asyr”)
Serdar Annaorazow (“Altyn Asyr”)
Bagtyýar Hojaahmedow (“Altyn Asyr”)
Rahymberdi Baltaýew (“Aşgabat”)
Mekan Saparow (“Balkan”)
Zafar Babajanow (“Ahal”)
Ýagmyrmyrat Annamyradow (“Balkan” )
Akmyrat Jumanazarow (HTTU)
Ýarym goragçylar:
Süleýman Orazow (“Ahal”)
Ahmet Ataýew (“Altyn Asyr”)
Umytjan Astanow (“Altyn Asyr”)
Guwanç Abylow (“Hazyna”)
Didar Durdyýew (“Hazyna”)
Artur Geworkýan (“Nasaf”, Özbegistan)
Arslanmyrat Amanow (“Almalyk”, Özbegistan)
Serdar Geldiýew (“Altyn Asyr”)
Hüjümçiler:
Süleýman Muhadow (“Altyn Asyr”)
Serdaraly Ataýew (“Balkan”)
Altymyrat Annadurdyýew (“Ahal”)
Ätiýanç üçin oýunçylar:
Amir Gurbani (“Balkan” )
Ilýa Tamurkin (“Merw”)
Aleksandr Boliýan (“Balkan” )
Amangylyç Koçumowyň “Türkmenportalyň” habarçysyna habar bermegine görä, Hindistanyň we Guamyň garşysyna geçiriljek öňdäki oýunlarda Türkmenistanyň ýygyndysynda şikes alan Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama duşuşygynda Eýranyň ýygyndysynyň derwezesine gol geçiren Ruslan Mingazow kömek edip bilmez. Geçen ýyl bu oýunçy “Ýablonesiň” düzüminde bürünç medal eýeläp, Çehiýanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň finalçysy bolupdy. Onuň ýerine ätiýaja girizilen futbolçylaryň biri goşular.
4-nji oktýabrda Türkmenistanyň ýygyndysy doly düzümde Gökderä ýygnanar we şol ýerde Hindistana garşy geçiriljek duşuşyga taýýarlyk görer.
Türkmenistanyň we Hindistanyň ýygyndylary “D” toparçada çykyş edýär. Häzirlikçe türkmenistanlylaryň 1 utugy bar, hindilerde bolsa heniz utuk ýok.
Häzire çenli Hindistanyň ýygyndysy birmeňzeş 1:2 hasabynda Omandan we Guamdan, hem-de 0:3 hasabynda Eýrandan ýeňildi. Türkmenistanyň ýygyndysy bolsa myhmançylykda Guamdan 0:1 hasabynda asgyn gelip, öz meýdanynda reýting boýunça Aziýanyň iň gowy topary Eýran bilen 1:1 oýnady, soňra Maskatda Omandan ýeňildi — 1:3.
Öňdebaryjylardan — Eýranyň, Omanyň, Guamyň ýygyndylaryndan 6 utuk yza galýan Türkmenistanyň ýygyndysynyň ýaryş tertibindäki ýagdaýy biziň futbolçylarymyzy öz meýdanynda Hindistana we Guama garşy geçiriljek duşuşyklarda diňe ýeňiş üçin oýnamaga borçly edýär.


text:
BMG-niň bosgunlaryň işi boýunça edarasy Italiýanyň Lampeduza adasynda ýagdaý aşa ýiti diýýär. Sonky döwür bu ýere Tunisden gaty köp mejbury bosgun geldi.
Edaranyň Italiýadaky bölüminiň işgäri Laura Boldrini bosgunlaryň açyk asmanyň aşagynda ýatýandygyny, olarda hiç zadyň ýokdugyny, uzyn gün köçelerde aýlanyşyp ýörendiklerini aýtdy.
Şol bir wagtda-da ýerli ilatyň arasynda nägilelikler artýar. Daşardan gelenleriň sanynyň ýerli ilatdan köpdügini polisiýa belleýär.
Lampeduza Ortaýer deňzinde, Sisiliýanyň golaýynda ýerleşýän adadyr.


text:
Dünýä saglyk guramasy global derejede rak keseliniň “aladaly derejede” ýaýbaňlanýandygyny duýdurýar. Guramanyň aýtmagyna görä, hökümetler ilatyň saglygyny saklamak boýunça sanjymlary we beýleki çäreleri ulanmak ugrunda tagallalary artdyrmaly, sebäbi keseliň bejerilmeginiň özi onuň ýaýramagynyň öňüni alyp bilmeýär.
Ýakynda geçirilen barlaglarda rak keseli bilen täze kesellän adamlaryň sany 2012-nji ýylda 14 million, diýlip kesgitlenipdir. Bu sanyň ýene artmagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Dünýä saglyk guramasy rak keseliniň Afrika, Aziýa, Merkezi we Günorta Aziýa regionlarynyň ösýän ýurtlarynda has batly depginde ýaýbaňlanýandygyny aýdýar. Dünýä saglyk guramasynyň bellemegine görä, rak keseliniň ýaýbaňlanmagy baý ýurtlara-da täsir ýetirýär.
Gurama 2010-njy ýylda rak keseli bilen bagly çykdajylaryň 1.16 trillion dollara durandygyny belleýär we semizlige hem çilimkeşlige garşy göreşi rak keseliniň öňüni almak üçin iň netijeli çäreleriň arasynda agzaýar.


text:
Owganystanyň resmileri durmuş şertlerinden närazy ýetginjekleriň “Talyplaryň” hataryna goşulmagyndan öňden hem howatyr edip gelýärdiler. Garyplyk, işsizlik, üstesine-de bilimden özgelikde saklanýandyklary baradaky duýgy eýýäm köpleriň çyzykdan geçmegine sebäp boldy.
Owganystanyň hökümeti soňky on ýylyň dowamynda ýurtda amala aşyrylan işleriň arasynda iň görnüklileriniň biriniň ýurduň bilim sistemasynyň dikeldilmegidigini aýdýar.
Göze ilýän özgermelere garamazdan, bu ugurda käbir howatyrly alamatlar hem ýok däl. Bir tarapdan bilim ulgamynyň kämilleşdirilmegi bilen adamlara mümkinçilikleriň açyljakdygy baradaky umyt puja çykan bolsa, beýleki bir tarapdan, bilim ulgamyndaky ýetmezçilikler ekstremistleriň öz sanlaryny artdyrmagyna ýol açdy.
Owgan hökümeti turuwbaşdan ylym-bilim bilen garyplygyň we radikalizmiň soňuna çykyljakdygyny öňe sürüpdi. Hökümet çagalaryň okuwlara ugradyljakdygy, uniwersitetleriň bina ediljekdigi, iş ýerleriniň dörediljekdigi baradaky planlary hödürläpdi. Emma mekdebi gutaran owganlylaryň öňünde uniwersitet we iş mümkinçilikleri açylyp baranok.
Hukuk boýunça owgan professory Wadir Safi bu ýagdaýlarda ýaşlaryň juda kyn hala düşýändigini aýdýar. Safi umydy üzülen ýaşlaryň “Talyplaryň” hataryna goşulmagyny geň görmeli däldigini duýdurýar. Onuň sözlerine görä, köp halatlarda ýaşlar “Talyplaryň” arasynda has “gowy durmuşda” ýaşaýarlar.
“Okuwa girip bilmedik we işsiz galan ýaşlaryň saýlap aljak ýoly çäkli. Hökümetiň iş orunlaryny döretmäge meýli-de ýok. Bu ýagdaýlara gazaply ýaşlar söweşijileriň hataryna meýletin goşulýarlar. Olar hökümetiň kömek etmejekdigine düşünip, söweşijileriň tarapyna geçýärler” diýip, Safi aýdýar.
Mekdepden soňky durmuş
Kabul Uniwersitetiniň syýasy ylymlar boýunça professory Najib Mahmudyň bellemegine görä, soňky on ýylyň dowamynda täze açylan müňlerçe mekdeplerden millionlarça okuwçy uçurym bolupdyr. Ýöne hökümet başlangyç bilimiň aladasyny eden bolsa-da, ýaşlaryň mundan soňraky durmuşy barada pikir etmändir.
Mahmud bu ýyllarda diňe birnäçe uniwersitetiň gurlandygyny aýdýar: “Geçen 10 ýylyň dowamynda owgan hökümeti diňe bir başlangyç bilime üns bermän, eýsem ýurduň her bir welaýatynda, esasan hem durnuksyz diýilýän sebitlerde uniwersitetleri açmalydy. Eger bu edilen bolsa, onda bilimli-ylymly adamlar dörärdi. Biziň çagalarymyz hem “Talyban” hereketine goşulmazdy”.
Bilim sistemasyndaky korrupsiýa hem ýaşlaryň ugur saýlap almakdaky ikirjiňlenmelerine sebäp bolýan goşmaça kynçylyk.
Owganystanyň Zabul welaýtynyň ýaşaýjysy, ýaňy mekdebi gutaran Abdul Wali şu ýylky ýokary okuw jaýlaryna giriş synaglarynda korrupsiýanyň bolandygy baradaky gep-gürrüňleri ýatlaýar. Waliniň aýtmagyna görä, onuň köp tanyşlarynyň talap edilýän baly alandygyna garamazdan, olar okuwa alynmandyr.
“Şu sapar juda köp adam uniwersitetleriň giriş ekzamenlerine gatnaşdy. Diňe sanlyja adam girip, galany yzyna ugradyldy. Okuwa girip bilmedikler şondan soň “Talybanyň” hataryna goşulýar. Olaryň arasynda meniň köp dostlarym hem bar. Indi olar “Talyplar” bilen egin-egne berip, hökümete garşy göreşýärler” diýip, Wali aýdýar.
Owganystanyň Bilim ministrliginiň berýän maglumatyna görä, şu ýyl ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin synaga gatnaşan 147 müň dalaşgärden diňe 40 müňe golaýy okuwa girmegi başarypdyr.


text:
Aşgabat, 13.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi häzirki zaman egin-eşikleriniň arasynda “Çeper eller” atly bäsleşik yglan edildi. Türkmenistanyň Dokma senagaty işgärleriniň güni mynasybetli guralýan bäsleşige ministrligiň kärhanalarynyň dizaýnerleri, şeýle hem isleg bildiren adamlar gatnaşyp bilerler.
Bäsleşik 2017-nji ýylda boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşyjylar (ýerine ýetiriji komitetiň işgärleri, türgenler, alaw göterijiler, eminler, meýletinçiler we beýlekiler) üçin egin-eşikler toplumyny we mekdep okuwçylary üçin “Ýaz-tomus — 2015” egin-eşikler toplumyny taýýarlamak ugurlary boýunça geçiriler.
Ýeňijiler gymmat bahaly sowgatlar bilen sylaglanar.
Bäsleşige hödürlenýän işler 2015-nji ýylyň 1-nji maýyna çenli şu salgy boýunça kabul edilýär: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 96. Habarlaşmak üçin telefonlar: 40-70-72, 40-70-71, 40-70-68, 40-70-69, 40-71-76.


text:
Türkmenistanyň ýokary we ýörite orta okuw jaýlaryna kabul ediş kampaniýasynyň başlanmagy bilen bagly ýurtda korrupsiýa meselesi ýiti ýaňlandy. Jogapkär işgärleriň hatarlaryny arassalamak, sanitaryň wezipesini ýerine ýetirmek ýüki ýene-de prezidentiň gerdenine düşdi. Hamana ikinji derejeli işler bilen meşgullanar ýaly onuň başga aladasy ýok ýaly…
Ministrler Kabinetiniň nobatdaky maslahatynda ele düşen korrupsionerler bilen bagly ýene-de tertip-düzgün meselesi öňe saýlanyp çykdy. Milli dünýä dilleri institutynda üsti açylan jenaýat, parahorluk barasynda Baş prokuror Çary Hojamyradow hökümet maslahatynda gürrüň berdi. Ele düşenleriň arasynda institutyň rektory Aýna Gurbannyýazowa-da bar. Ol özüniň ýakyn kärdeş dostlarynyň kömegi bilen okuwa girmek islän birnäçe okuwçydan 120 müň töweregi amerikan dollaryny alypdyr. Gurbannyýazowanyň şunuň ýaly goşmaça gazanjy ýeke gezek edendigini göz öňüne getirmek kyn.
Türkmenistanyň beýleki köp sanly döwlet edaralarynda-da şunuň ýaly galplyklaryň edilmeýändigine kim ynanar?
Ministrler Kabinetiniň maslahatynda ýene bir rektor - Döwlet çeperçilik akademiýasynyň rektory M.Durdyewa bilen hem hoşlaşdylar. Akademiýanyň mugallymlarynyň köpüsi esli wagt bäri akademiýany hut özüniň şahsy emlägi ýaly görýän hem dolandyrýan Durdyýewanyň üstünden şikaýat edýärdiler.
Bilim sistemasyndaky ýagdaýlar barasynda ýurt baştutanyna gelýän signallaryň ählisini hasaba almak bilen, prezident ýagdaýyň çydamsyzdygyny ykrar etdi hem bilim ministrini çalyşdy. Şunuň ýaly arassalaýyş işlerini geçirmek bilen Berdimuhamedow korrupsiýanyň öňüne geçmäge synanyşýar. Mundan netije bolarmy? Ol gaty uly sorag.
Köne tejribeler
Öz döwründe Saparmyrat Nyýazow hem häkimiýetiň ýokary gatlaklarynda günä, ogurlyk eden çinownikleriň emini berýärdi. Saparmyrat Nyýazow olary häli-şindi Ministrler Kabinetiniň maslahatyndan göni türmä ýollaýardy. Köpçüligiň içinde olary uly ile masgara edýärdi. Köp ýyllap Türkmenistanyň Baş prokurory bolan Gurbanbibi Atajanowany Nyýazowyň masgaralaýşy türkmenistanlylaryň ýadynda bolsa gerek. Ol telewideniýe arkaly baş prokuroryň etmişlerini paş etdi, kasamlar, gözýaşlar, aman sorap ýalbarmalar hökümdaryň ýüregini ýukaldyp bilmedi. Şondan soň o hanymy gören ýok. Belki-de, gözenekden aňyrda jezasyny çekýändir.
Ýöne uly iliň gözüniň alnynda gurulýan bu paş ediji tomaşalar garaşylýan netijäni bermedi. Şeýle usul bilen Amerikada-da, Eýranda-da, Sowet Soýuzynda-da korrupsiýanyň ganly ýarasyndan gutulyp bilmändiler. Terror hem rehimsizlik iş ýüzünde peýda getirmeýär.
Korrupsiýa garşy nobatdaky göreş kampaniýasynda talabyň, gysyşyň güýçlendirilmegi paranyň möçberini artdyrýar. Çünki töwekgellik bazarynda ýagdaýyň ýitileşýändigi dünýä praktikasynda görlen zat. Korrupsiýany agyzdyryklaýan, onuň örüsini daraldýan, hat-da gysyp çykarýan, synagdan geçen birnäçe faktor bar.
Hususylaşdyryş we erkin metbugatyň roly
Şolaryň birinjisi erkin hususy telekeçiligi aktiw ösdürmek. Bazar ykdysadyýetinde her kim öz edýän işine jogapkär, korrupsiýa bolsa ösüşe aýakbagy bolýar. Şonuň üçin bir döwürde bazar ony ýuwudýar.
Ikinji usuly - köpçülikleýin habar serişdeleri. Ol azat dünýäde häzir Türkmenistanyň prezidentiniň mejbury ýagdaýda edýän işlerini ýerine ýetirýär. Diňe azat metbugat, garaşsyz telewideniýe jemgyýetdäki her hili gyşarmalary, nogsanlyklary heniz düwünçekdekä yzarlap bilýär. Diňe garaşsyz, azat-erkin metbugat býurokratlaryň, çinownikleriň terip-düzgüne boýun bolmagynda döwlete ýardam edip bilýär.
Eger prezidentiň gözegçilerden ybarat ägirt uly apparaty bolaýanda-da, tutuş jemgyýetiň tertibine kontrollyk edip bilmez. Bu ýerde sistema döretmek gerek, şol sistemada jemgyýetiň özi biriniň görkezmesi, tabşyrygy bilen ýaşamaz-da, öz-özüňi gurnamak prosessine gatnaşar. Erkin metbugatsyz, hususy inisiatiwasyz korrupsiýa prezidentiň juda ýakyn töwereginde-de özüne ýol tapar.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň şu gün etjek çykyşynda Amerikanyň Owganystandaky urşa gatnaşygyny azaltjakdygyny aýtmagyna garaşylýar. Obama özüniň çykyşynda müňlerçe amerikan esgerini Owganystandan yzyna – öz ýurduna getirmek boýunça plany yglan eder.
Bu çykyşyny prezident Obama şu gün Waşingtonda eder. Ertir bolsa ol Fort Drum harby bazasyna barar. Bu ýerde 10-njy dag-pyýada goşun diwiziýasy ýerleşýär. Bu diwiziýanyň düzüminden Yraga we Owganystana ýygy-ýygydan harbylar ugradylýar.
Häzir esasy üns indiki aý Owganystandan näçe amerikan esgeriniň çykaryljakdygyna gönükdirilen hem bolsa, esasy meseleleriň biri iýuldan soňky ýagdaýlarydyr. Hususan-da, Birleşen Ştatlaryň 2009-njy ýylda Owganystana ugradan 30,000 esgeriniň ol ýerde ýene näçe wagtlap galjagydyr.
Çaklamalara görä, Obama köpçülige ýüzlenende, birinji nobatda şol 30,000 esgeriň çykarylmagy boýunça plany hödürlär. Ýöne bu esgerler 8-12 aýyň dowamynda köp-köpden çykarylmalymy ýa-da, tersine, has uzak wagtyň dowamynda az-azdan öz ýurduna dolanmalymy diýen sorag möhüm.
Harby komandirler Owganystanda esgerleri mümkingadar köp wagtlap saklamak isleýärlär. Olaryň aýtmaklaryna görä, esgerleriň birbada uly bölümleriniň Owganystandan çykarylmagy “Talyban” bilen söweşde gazanylan howpsuzlyga zeper ýetirmegi mümkin.
Mümkinmi?
Waşingtonda ýerleşýän Demokratiýany goramak boýunça fonduň harby analitigi Sebastian Gorka 2014-nji ýylda Owganystanyň howpsuzlygynyň jogapkärçiligini ýerli güýçlere geçirmek barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Eger-de gürrüňi edilýän territoriýanyň giňligine, koalisiýanyň düzümindäki güýçlere, şeýle-de Hamid Karzaýyň hökümetiniň düzümindäki ýa-da potensial güýçlerine seredilse, onda muny amala aşyrmakdan entek daşdadygymyzy görmek bolýar”.
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Robert Geýts esgerleriň ilkinji çykarylyşynyň “çäklendirilen” ýagdaýda amala aşyrylmalydygyny aýdypdy.
“Owgan halky iki möhüm zady ýadynda saklamalydyr: birinjiden-ä, Amerika ýa-da biziň koalisiýadaky ýaranlarymyz öz güýçlerini belli bir wagtyň içinde çykarsa-da, Owganystan bilen uzak möhletleýin strategiki hyzmatdaşlygymyz dowam eder. Biz Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerini türgenleşdirmäge, enjamlaşdyrmaga we olara goldaw bermäge dowam ederis. Şeýle-de hökümetiň öz raýatlarynyň hal-ýagdaýlaryny gowulandyrmak ugrunda edýän tagallalaryna elimizden gelen kömegi ederis. Gysgaça aýdylanda, biz galagop ýagdaýda esgerleri çykarmarys” diýip, Geýts şu aýyň başynda Kabula eden saparynyň dowamynda aýtdy.
Emma Obamanyň käbir maslahatçylary iýul aýynda ep-esli sanda esgerleriň çykarylmagyny we bu çäräniň soňky aýlarda-da dowam etdirilmegini goldaýarlar. Olaryň aýtmaklaryna görä, Owganystanda gazanylan üstünlikler, Osama bin Ladeniň öldürilmegi, şeýle-de “Al-Kaýda” toparynyň köp baglanşyklarynyň kesilmegi ýaly netijeler prezident Obama şu ýylyň dowamynda köp sanly esgerleri Owganystandan çykarmaga mümkinçilik berýär.


text:
Şu ýanwar aýynyň başyndan Germaniýa, Kolumbiýa, Portugaliýa, Günorta Afrika we Hindistan iki ýyllyk möhlet bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşine agzalyga saýlandylar.
Germaniýa şeýle wagtlaýyn agzalyga indi bäşilenji gezek saýlanýar. Wagtlaýyn agzalyga saýlanan häzirki bäş ýurtdan üçüsi, hususan-da, Germaniýa, Günorta Afrika we Hindistan BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalygyna eýe bolmak ugrunda çalyşýarlar.
Häzirki wagt BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine diňe bäş döwlet, ýagny, Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Orsýet, Hytaý, Britaniýa we Fransiýa hemişelik agza bolup durýarlar.


text:
Yragyň harbylary Mosul şäherini “Yslam döwleti” (YD) toparynyň elinden gaýdyp almak boýunça uly operasiýanyň başlanandygyny aýtdylar.
Goşun generaly brigadir Ýahia Rasool “Al-Farah” gizlin atly operasiýanyň başlanandygyny 24-nji martda habar berdi.
Rasool yrak güýçleriniň Yragyň ululygy boýunça ikinji şäherinden gündogar tarapda ýerleşýän Mahmour şäheriniň etegindäki ençeme obany eýeländiklerini aýtdy.
Şeýle-de Rasool “Yslam döwleti” atly topara garşy söweşýän ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň howadan goldaw berýändigini belledi.
Bagdatdan 360 kilometr uzaklykda ýerleşýän Mosul şäheri 2014-nji ýylyň iýun aýynda “Yslam döwleti” topary tarapyndan basylyp alyndy.
2015-nji ýylyň dekabr aýynda yragyň harbylary günbatar Ramadi şäherini gaýdyp aldylar we ençeme aýyň dowamynda YD toparyna garşy ilkinji uly üstünlik gazandylar.


text:
Ukraina ýurduň gündogaryndaky de fakto häkimiýeti bölüp aýyrmak isleýän orsparaz separatistleri kabul etmezligi üçin Ýewropa Bileleşigine çagyryş etdi. Ukraina olaryň Ýewropany hem durnuksyzlaşdyryp biljekdigi barada duýduryş berdi.
Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Klimkin öňümizdäki aý ýurduň gündogaryndaky Donestk we Luhansk regionlarynda öz saýlawlaryny geçirmegi planlaşdyrýan separatistleri bu kararyndan yza gaýtmaga razy etmegi üçin Moskwa çagyryş etdi.
Brýusselde “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda Klimkin ýerli ilat şu ýylyň dekabra aýynda Kiýew tarapyndan gurnaljak ýerli saýlawlarda ses berse gowy bolardy diýdi.
Şeýlede, Klimkin Donetskdäki we Luhanskdaky separatistler tarapyndan gurnaljak “galp saýlawlaryň” gündogar Ukrainadaky ýagdaýyň Transdinestrdäki ýa-da Abhaziýadaky ýaly uzak wagt dowam etjek “doňdurylan konflikte” öwrülmegini güýçlendirip biler diýdi.
Moskwa tarapyndan goldanylýan Transdinestr we Abhaziýa sebiti Moldowanyň we Gürjüstanyň aýralykdaky regionlarydyr.


text:
Iordaniýanyň harbylary 21-nji iýunda awtoulagly janyndan geçen hüjümçiniň ýurduň Siriýa bilen serhedindäki gala hüjüm edip, alty iordaniýaly serhetçini öldürendigini aýtdylar.
Ulagda goýlan bomba siriýaly bosgunlaryň Rakban atly lageriniň birnäçe ýüz metr golaýynda bolupdyr. Bu künjek Iordaniýanyň, Siriýanyň we Yragyň serhetleşýän ýerinde ýerleşýär.
Häkimiýetler hüjümiň Siriýanyň territoriýasyndan edilendigini aýtdylar.
Häkimiýetler hüjüme gatnaşan ýene birnäçe ulagyň ýok edilendigini aýtdylar, emma goşmaça maglumat bermediler.


text:
Gülnara Kerimowa bireýýäm aýdymçy, kompozitor, modelýer, professor, diplomat, haýyr-sahawatçy we telekeçi bolup ýetişipdi. Indi bolsa, özbek diktatory Yslam Kerimowyň gyzy öz gazanan “üstünlikleriniň” sanawyna durmuş toýlarynyň guramaçylygyny hem goşup biler.
2012-nji ýyl Özbegistanda “Kuwwatly maşgala ýyly” diýlip yglan edildi. Kerimowa özüniň haýyr-sahawat guramasy bolan Gazna Forumy arkaly ýola goýlan “1000 durmuş-toýy we 1000 sünnet toýy” proýektiniň üsti bilen öz toý-şagalaň gurnamak ukybyny hökümetiň maşgalalara gönükdirilen kampaniýasynda ulanýar.
ÝUNESKO, UNDP, we Britan Geňeşi ýaly abraýly guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýän Gazna Forumy
köpçülikleýin durmuş we sünnet toýlarynyň ýetim çagalar we garyp maşgalalardan çykan ýaş çatynjalar üçin gurnalýandygyny aýdýar. Mart aýynda geçirilen şeýle dabaralaryň birinde Özbegistanyň Nawoýi we Kaşkadarýa regionlarynda 123 sany ýaş çatynja durmuş toýyny tutup, 200 sany oglanjyk sünnet edilipdi.
Emma o diýen hezillik hem ýok. Adamlar özleriniň zor bilen dabara gatnaşmaly edilýändikleri, bolmasa pensiýalaryndan we beýleki sosial ýeňilliklerden mahrum ediljekdikleri barada duýduryş alýandyklary hakda şikaýat edip başladylar.
Dört ýaşly çaganyň atasy, maýyplyk boýunça kömek puluna ýaşaýan 26 ýaşly Arazdurdy Toşmatowyň Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna aýtmagyna görä, ýerli resmiler ony köpçülikleýin durmuş toýlaryna gatnaşmaga mejbur edipdirler.
“Häkimlige baryp, özümiň garyp durmuşymdan şikaýat edip, kömek soranymda, olar meni Gazna Forumy tarapyndan gurnalýan durmuş toýuna gatnaşmaly etdiler” diýip, Toşmatow aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, häkimligiň işgärleri, eger-de bu çärä gatnaşmasa, onuň maýyplyk boýunça kömek pulundan mahrum ediljekdigini duýdurypdyrlar.
Soňunda Toşmatowa kömek puly tölenmändir. “Bize iýun we iýul aýlary üçin kömek pul tölenmedi” diýip, ol aýdýar. “Bank bize hemme pullaryň durmuş toýy üçin sowlandygyny aýtdy. Bu ýagdaý puly ýele sowurmak bolýar, durmuş toýy gowudy, ýöne onuň çykdajylaryny tölän bolsalar hasam gowy bolardy”.
Bu ýagdaýy başyndan geçiren diňe bir Toşmatow däl. Andijanda ýaşaýan 76 ýaşly pensioner Adhamyň 4-nji iýunda Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol özüniň aýlyk pensiýasyny almak üçin poçta edarasyna baranda, oňa pulunyň gijikdiriljekdigini aýdypdyrlar. Sebäp näme? Resmiler Adhama pullaryň Gazna Forumy tarapyndan gurnalýan durmuş toýlary üçin sowlandygyny aýdypdyrlar.
Gazna Forumy 2004-nji ýylda esaslandyryldy. Gülnara Kerimowa bolsa bu guramanyň Direktorlar geňeşiniň başlygy. Kerimowanyň pul baýlygynyň çeşmesi syr bolmagynda galýar, emma ol düýbi Şweýsariýada ýerleşeýän “Zeromaks” kompaniýasy bilen köpden bäri ilteşikli hasaplanypdy. Özbegistanda möhüm senagat pudaklarynyň tas hemmesinden diýen ýaly paý alandan soň, 2010-njy ýylda bu kompaniýanyň eýeçiligi hökümete geçdi. Şweýsariýada salgyt töleýän Gülnaranyň bolsa 600 million dollarynyň bardygy çak edilýär.
-- Deana Kjuka we Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ýurda eden hyzmatlary üçin diýip, rus daşary işler ministri Sergeý Lawrowy abraýly döwlet medaly bilen sylaglady.
23-nji martda çap edilen kararda Putiniň Lawrowy “Ata Watana eden hyzmatlary üçin” diýen medalyň birinji derejesi bilen sylaglandygy mälim edilýär.
Putin bu karara Lawrowyň 65-nji doglan gününde, ýagny 21-nji martda gol goýdy.
2004-nji ýyldan bäri Russiýanyň daşary işler ministri wezipesini ýerine ýetirýän Lawrow indi “Ata Watana eden hyzmatlary üçin” diýen medalyň dört derejesine hem eýe boldy.