text:
Ýewropanyň sebitleýin komitetiniň altmyş ýedinji sessiýasynda BSGG-nyň Ýewropa Sebit Edarasynyň direktorynyň Dr Zsuzsanna Jakabyň çykyşy.
2017-nji ýylyň sentýabr aýynyň 11, Budapeşt, Wengriýa
Siziň aly hezretiňiz Daniýanyň kron şa zenany, hormatly ministrler we wekiliýetleriň agzalary, hanymlar we jenaplar, we elbetde biziň täze Baş direktorymyz, doktor Tedros.
Jenap Baş direktor, her bir adamyň kimdigine we ýaşaýan ýerine garamazdan sagdyn we talaba laýyk durmuş bilen ýaşap bilmek baradaky siziň arzuwyňyzy biz doly ylalaşýarys.
Durnukly ösüş ulgamynyň Gün tertibiniň we saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap almak ugrunda yhlas etmegiň döwründe we häzirki zaman bilimleriň bar bolmagynda bu arzuwy hakykata öwürip bileris.
Saglyga, adalatlylyga, deň hukuklylyga, ähliumumy gurşap almaga we raýdaşlyga bolan hukuga aýratyn üns bermek bilen, saglygy ösüşiň merkezi düzüjisine öwürmelidiris.
Biz, saglyga ýokary girdejileri getirýän has paýhasly maýa goýum hökmünde düşünmelidiris. Geçen ýyllaryň dowamynda Ýewropa sebitindäki tagallalarymyz hut şuňa gönükdirilipdi.
Şu maksatlara ýetmek üçin ilkinji nobatda berk syýasy ygrarlylygy üpjün etmegimiz we “hiç kimi ünsden düşürmeli däl” diýen ýörelgä eýermegimiz gerek.
Saglyk – bu hakykatdan hem syýasy saýlama, we şu zalda premýer –ministrleriň we premýer – ministrleriň orunbasarlarynyň bolmagy –aýdylanlara doly subutnama bolup durýar.
Hanymlar we jenaplar,
Durnukly ösüşiň maksatlary bizi sazlaşykly hereketlere, zerur bolan serişdeleri toplamaga we dünýaniň raýdaşlyk ýagdaýyna laýyklykda olaryň amala aşyrylmagyny üpjün edilmegine çagyrýar.
Biz möhüm ugurlarymyzy anyk kesgitledik we bilelikdäki borçnamalarymyzy durmuşa geçirýäris.
Deňsizlige garşy göreşe, “hiç kimi ünsden düşürmeli däl” ýörelgesine uly üns bermelidiris we syýasatyň ähli ugurlarynda gender ýagdaýlaryny we adam hukuklary meselelerini göz öňünde tutmalydyrys. Saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşalyp alynmagyna ýetmelidiris. Ilkinji kömege üns bermek bilen, saglygy goraýyş ulgamlaryny berkitmelidiris. Meseleleri olaryň başlanýan ýerinde çözmelidiris, keselleriň öňüni almaga we saglygy berkitmäge aýratyn üns bermelidiris we adamlaryň durmuşunyň ähli tapgyrlarynda hereket etmelidiris. Her bir adamyň saglygyny we abadançylygy gazanmak üçin, saglygyň sebäpleriniň ählisine täsir etmelidiris. Şeýle-de adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlygy ýokarlandyrmalydyrys we ýerlikli (adekwat) jogap çäreleriň amala aşyrylmagyny üpjün etmelidiris.
Hanymlar we jenaplar,
Häzir biz esasy strategiki wezipelerini we Saglyk–2020 syýasatyň möhüm ugurlaryny, durnukly ösüşiň 3-nji maksady bilen, şeýle-de durnukly ösüşiň maksatlaryň çäklerinde beýleki wezipeler bilen jikme – jik deňeşdirip bileris.
Durnukly ösüşiň maksatlary bilen Saglyk–2020 syýasatyň arasyndaky ysnyşykly gatnaşygy şu günki tanyşdyrylyş dabarasy size aýdyň görkezer.
Biz möhüm ösüşi gazandyk. Saglyk–2020 syýasatyň amala aşyrylmagynyň orta depginli seljerilmesi, Ýewropada saglygy gowylandyrmaga tarap hereket edýändigimizi görkezdi. Birnäçe mysallary görkezmäge maňa rugsat ediň.
Biziň soňky maglumatlarymyza laýyklykda Ýewropa sebitinde garaşylýan ömür dowamlylygy 77 ýaşdan artdy.
Dogulanda garaşylýan sagdyn ömür dowamlylygy tutuş Sebit boýunça 68 ýaşa ýetdi.
30–dan 69 çenli ýaşdaky erkekleriň we aýallaryň arasynda esasy ýokanç däl kesellerinden ölümçiligiň peselmegine yhlas edilmegini görmek bolýar.
2003–nji ýyldan bäri ähli ýurtlarda diýen ýaly biwagt ölümçiligiň ýylda ortaça 2–3 % peselmegini görmek bolýar.
Bäbek ölümçiligi taryhy has pes derejä ýetdi: müň diri dogulanlara 6,7.
Şol bir wagtda ýetilen üstünlik gyradeň ýaýramaýar.
Ýurtlarda bolşy ýaly we olaryň arasynda hem düýpli deňzislik saklanyp galýar. Mysal üçin, Sebitiň ýurtlarynda garaşylýan ömür dowamlylygy 70–den 83 ýaş aralygynda, 13 ýyl tapawut bilen, üýtgeýär. Sagdyn durmuşyň ýaşynyň görkezijisi 60 – dan 73 çenli üýtgeýär, ýagny 13 ýyldan hem artyk tapawut bilen. Bäbek ölümçiligiň görkezijileri 10 esseden artyk tapawutlanýar. Has düýpli tapawut çagalaryň gyzylja keseline garşy wakinalary ulanmak arkaly sanjymlaryň görkezijilerinde görmek bolýar, olar 42% -den 99% çenli. Bular ýaly tapawut howsalany döretmän bilmez. Olary azaltmak üçin aýgytly çäreleri görmelidiris.
Hanymlar we jenaplar,
2030 Gün tertibine baglylykda - saglyk bu diňe durnukly ösüşiň 3-nji maksady däldigini bilýäris.
Saglyk – bu durnukly ösüşiň beýleki maksatlary üçin hem esasy düzüji we herekete getiriji güýç, bu bolsa saglygyň we onuň kesgitleýji sebäpleriniň çylşyrymlydygyny, köp ugurlydygyny we köp ulgamlydygyny ýene-de bir gezek belläp geçýär.
Saglyk – 2020 syýasatyň esasy strategiki wezipeleri bize geljekki hereketleri görkezýär.
Bu wezipeleri berjaý etmek üçin, işiň täze ýörelgelerini ulanmalydyrys. Pudaklaryň arasynda ylalaşykly hereket ediji (sinergetiki) gatnaşyklary gurmalydyrys, jemgyýetleri we aýry raýatlary toplamalydyrys we şu wezipelere degişlilikde bir pikire gelmek üçin raýat jemgyýetçiligini çekmelidiris.
Umumy döwlet çemeleşmesini, bütin jemgyýetiň gatnaşmak ýörelgesini we ähli baş ýörelgelerde saglygyň bähbitlerini hasaba almak ýörelgesini ulanmaklyga çalyşmalydyrys.
Pudagara we edaralar arasyndaky bilelikdäki hereketi ösdürmek boýunça geçen ýylyň dekabr aýynda Parižde geçirilen maslahat şular ýaly has möhüm bilelikdäki hyzmatdaşlygyň mysaly boldy.
Ýewropa ýurtlarynyň saglygy goraýyş, durmuş taýdan goralmak we bilim pudaklarynyň wekilleriniň ilkinji gezek bilelikdäki gatnaşan şu çäräni kabul ediji ýurt hökmünde Fransiýanyň hökümetine minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
Ähli çagalara has amatly durmuş başlangyjyny we maşgalanyň, bilimiň, saglygyň we durmuş taýdan goralmagyň goldawynyň kömegi bilen, geljekki durmuş üçin gowy mümkinçilikleri üpjün etmäge gönükdirilen anyk ädimleri Parižde ylalaşdyk.
Maslahatyň jemleýji resminamasy geljekki pudagara hereketimiziň syýasy binýady bolup hyzmat edýär. Agza – döwletleriň haýyşy boýunça Parižde döredilen hereketleriň bu meýilnamasy hemişe hereket ediji häsiýetde bolar.
Hyzmatdaşlyklar – maksada ýetmegiň netijeli girewidir. Sebitleýin utgaşdyryjy guralyň howandarlygynda saglyk meseleleri boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň sebitleýin maksatly işçi birlşigine Sebitleýin edara ýolbaşçylyk edýär. Häzirki wagtda hereketleriň Pariž meýilnamasy we saglyk meseleleri boýunça maksatly işçi topary bir gurluşa birleşdirildi.
Maksatlara ýetmek üçin Sub milli derejesine möhüm orun degişlidir.
Bu orny utgaşdyrmak üçin hereketleriň esasy meýilnamalaryň hatarynda aşakdakylary görkezmek bolar:
- Günorta - Gündogar Ýewropanyň saglygy goraýyş Torlary Ministrler maslahatynda kabul edilen Kişinýow ylalaşygy;
- «Sebitler – saglygy goldaýar » torynyň Kaunasda geçen maslahatyň netijeleri;
- Maltada geçirilen maslahatda kabul edilen Kiçi ýurtlar üçin Başlangyjyň çözgütleri;
- «Sagdyn şäherler» Ýewropa torynyň maslahatynda kabul edilen Peç jarnamasy
Biz bu başlangyçlary yzygiderli gollamaga taýýar.
Şeýle-de BSGG hyzmatdaşlyk edýän merkezlerine, olaryň berýän bu möhüm goldawy üçin, minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
Saglyga we saglykda adalatlylyga degişliliklde öňe gidişlik gazanmak üçin, saglygy goraýyş pudagynda syýasatyň ähli çärelerine we, saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap almagy bilen baglylykda, XXI asyryň saglygy goraýyş ulgamlaryna tagallalarymyzy gönükdirilmelidiris.
Bu wezipe ýurtlar üçin ösüş ulgamynda meýilnamalaşdyrmagyň aýrylmaz bölegi bolmalydyr.
Amaly hereketlere höwes döretmek bilen saglygy goraýşyň milli baş ýörelgelerine Saglyk -2020 syýasaty işjeň goşulýandygyny orta möhletli syn görkezdi.
Häzirki wagtda ähli ýurtlarda diýen ýaly, Saglyk–2020 syýasaty bilen ylalaşylan hususy saglygy goraýyş baş ýörelgeleri bolup, olarda milli we sub milli derejeleri üçin maksatly bellikler we görkezijiler kesgitlenendir. Ýurtlaryň aglabasynda saglykda deňsizlige garşylyk boýunça syýasatyň baş ýörelgeleri ýa-da çäreleri bar.
Şu wagt saglyga maýa goýumlary goýmak zerurlygy ilkinji oruna çykýar, birnäçe ýurtlaryň ony etmäge mümkinçiligi bar. Has dogrusy bu ykdysady kynçylyk dälde, syýasy saýlama.
Jemgyýetçilik saglygy goraýyş–ilatyň saglygyny adalatly gowulandyrmagyň hereketlendiriji güýji. Jemgyýetçilik saglygy goraýşy goldamaga bize täze we has işjeň çäreler zerur.
Jemgyýetçilik saglygy goraýyşda geçirilýän çäreler serişdeleri tygşatlamaga ýardam edýär we, Sebitde jemgyýetçilik saglygy goraýyş syýasatynyň çärelerine maýa goýumlaryň netijesinde, saglyk we durnukly ösüş bähbitlerinde ýokary ödeýjiligi üpjün etmäge ukyplydygyny bar bolan hakyky maglumatlar beýan edýär. Ýylda saglykda deňsizligiň 1 % peseldilmegi ýurdyň Jemi Içerki Önümiň ösüşini ýylda 0,15% artdyrmaga ýardam edýär.
Saglygyň berkidilmegi we keselleriň öňüni alynmagy netijelidir: şeýlelikde, girdejileriň derejesi pes we orta bolan ýurtlarda ýürek keselleriniň ýaýramagynyň 10 % peseldilmegi, ýylda 20 milliard ýewro tygşytlamaga ýardam eder.
Esasan, biz sosial goragyň çärelerine maýa goýmalydyrys – irki ösüşe goýlan her bir ýewro, 17 ýewro girdeji berýär. Bu ýerde hereketsizligiň ýokary gymmatyny bellemek gerek: keselleriň ýokary emgegi bilen şertlendirilen göni we goşmaça çykdajylar, Jemi Içerki Önümiň 15 -20% ýurtlara düşmegi mümkin.
Jemgyýetçilk saglygy goraýşyna maýa goýumlary mundan beýläk hem artdyrmak bolar.
Jemgyýetçilik saglygy goraýşyň gün tertibiniň mundan beýläk öňe gitmegi üçin, geljekde jemgyýetçilik saglygy goraýşyň ornuna syn bermegi we resmi kesgitlenen (institusional) we işgärler çeşmelerini berkitmegiň ähmiýetine baha bermegi tabşyrdym. Şu sessiýada hödürlenen habar berýän resminamasy bilen siz tanyşyp bilersiňiz.
Ertir Durnukly Ösüşiň Maksatlaryny amala aşyrmak boýunça Ýol kartasyna serederis, şeýle-de Saglyk-2020 syýasata, Ýokanç Däl Keseller we Durnukly Ösüşiň Maksatlary üçin gözegçiligiň bitewi guralyny ara alyp maslahatlaşarys.
Hanymlar we jenaplar,
Saglygy goraýyş ulgamlarynyň mowzugyna geçmegi maňa rugsat ediň.
Saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap alynma – bu birleşdiriji baş ýörelge, saglygy goraýyş hyzmatlaryny toplumlaýyn hödürlemek we jemgyýetçilik saglygyny goramak üçin hereketleriň meýilnamasy (platformasy) – sosial adalatlylygyň has möhüm sebäpleriniň biri.
Biziň hödürlän giň kesgitlemämiz «maliýe taýdan kynçylyklary başdan geçirmän adamlaryň alyp biljek saglygy goraýyş hyzmatlaryny, şeýle hem saglygy berkitmegi, keselleriň öňüni alynmagyny, bejergini we saglygy dikeltme ýardamyny» gurşap alýar.
Ýewropa sebitinde ahliumumy gurşap alma ýörelgesine giň ygrarlylygy emele getirdik, we bellenilen maksatlaryň köpüsi amala aşyryldy. “Saglygyň ýaramazlaşmagynyň netijesinde adamlaryň garyplyk ýagdaýyna düşmegine ýol berilmeli däldir” onuň möhüm ýörelgesi bolup, ol Tallin hartiýasynyň we Saglyk–2020 syýasatyň esasyny düzdi.
Ýewropa ýurtlarynyň köpüsi özüniň ähli ilaty üçin saglygy goraýyş hyzmatlary bilen gurşap almagy üpjün edýär, emma bular ýaly gurşap alma öz özünden maliýe goragyny kepillendirmeýär.
Şeýlelikde, Sebitiň aglaba ýurtlarynda raýatlaryň hususy serişdeleriniň hasabyna saglygy goraýyş hyzmatlary üçin tölegler ozalkysy ýaly ýokary bolup galýar.
Netijeli hereket edýän saglygy goraýyş ulgamlary ygtybarly maliýe goraglylygyny üpjün edýär we saglygy goraýşyň umumy çykdajylaryndan syrkawlaryň şahsy serişdelerinden 15%-den ýokary bolmadyk tölegi peseltmäge mümkinçilik berýär.
Köp ýurtlara saglygy goraýşyň döwlet tarapyndan maliýeleşdirilme bölegini artdyrmak, şeýle-de öz syýasatyny garyp ilatyň goraglygyna ýokary derejede gönükdirmek gerek.
Öz hasaplamalarymyzda girdejisiniň derejesi ýokary we orta bolan Sebitiň ýurtalary üçin täze usuly ulanmak bilen, ilatyň maliýe goraglylygynyň yzygiderli gözegçiligini (monitoringini) alyp barýarys.
Adamlaryň mätäçligine bitewleşdirilen we gönükdirilen saglygy goraýyş hyzmatlary – bu ösüşiň düýp özenidir.
Syýasatyň netijeli çäreleri hakyndaky ençeme maglumatlary toplaýarys, şeýlde-de bolsa, bu çylşyrymly maksatnamalary durmuşa nädip geçrilimelidigini käwagt bilmeýäris. Munda bize goşmaça maglumat we ýolbaşçy ýörelegeler zerur bolup durýar. Syýasaty düzüji şahslar bilen anyk päsgelçilikleriň hötdesinden gelmegiň we göwrümli özgertmeleri amala aşyrmagyň gurallaryny gözlemek boýunça iş alyp barýarys.
Saglygy goraýyş ulgamlaryna degişli ýokary derejeli maslahatlaryň ikisini 2018 ýylda geçireris.
Şeýlelikde, ÝDK baglylykda saglygy goraýyş ulgamlaryň hereketi boýunça maslahat aprelde Ispaniýada geçer, ol bolsa öňe gidişlige baha bermek we ýurtlarda baha bermelerimiziň netijeleri boýunça geljekki ädimleri meýilnamalaşdyrmak üçin esas (platforma) bolar.
Tallin Hartiýasynyň kabul edilmeginiň on ýyllygyna bagyşlanan “ Maddy üpjünçilik we raýdaşlyk üçin saglygy goraýyş ulgamlary: hiç kimi ünsden düşermeli däl” atly maslahat iýunda Tallinde geçer.
Bu çäreler saglygy goraýyş ulgamlarynyň ähmiýetli-gönükdirilen baş ugurlary barada täzeden habar bermek we 2030-Gün tertibine baglylykda biziň strategiki garaýşymyzy hödürlemäge mümkinçilik berer.
Jemgyýetçilik saglygy goraýşyna esaslanýan ilkinji saglygy goraýyş -sanitar kömegini, saglygy goraýyş ulgamlarynyň esasy bölegine öwürmek üçin işleýäris.
Almaty şäherindäki ilkinji saglygy goraýyş -sanitariýa kömegi boýunça Ýewropa merkezi talaba laýyk işläp başlady, berilen goldaw üçin Gazagystanyň hökümetine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin.
Alma-Ata jarnamasyna gol çekilmeginiň kyrk ýyllygyna bagyşlanan 2018–nji ýylda geçiriljek maslahatda ara alyp maslahatlaşyljak ilkinji saglygy goraýyş-sanitariýa kömegiň täze baş ugryny işläp taýýarlamagy goldamak üçin 2017-nji ýylyň iýun aýynda ilkinji saglygy goraýyş -sanitariýa kömegi boýunça Maslahat beriş geňeşini döretdim. Doktor Tedros bilen bize goşulmaga we Almatada geçiriljek bu ýokary derejeli global maslahata gatnaşmaga ähliňizi çagyrýaryn.
Barselona şäherindäki edaramyz saglygy goraýyş ulgamlaryny berkitmek boýunça okuwlary geçirmegi dowam edýär.
Barselona şäherndäki edaramyza hemişeki goldawy üçin Ispaniýanyň hökümetine minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
BSGG-nyň täze iki sany okuwyny size höwes bilen hödürleýärin:
* birinji okuw, inçekeseliň öňüniň alynmagyny kämilleşdirmek maksady bilen saglygy goraýyş ulgamlaryny berkitmäge gönükdirilen, ol sagylygy goraýyş we maliýe ministrlikleriň, şeýle-de 11 ýurdyň saglygy goraýyş ätiýaçlandyrma gaznalarynyň wekilleri üçin niýetlenen;
* ähliumumy gurşap almagy üpjün etmek üçin saglygy goraýşy maliýeleşdirmäge bagyşlanan ikinji okuw, iýun aýynda Gyrgyzystanda tomusky mekdep görnüşinde ilkinji gezek rus dilinde geçer.
Saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap almagy, esaslandyrlyan, degişli görnüşde taýýarlanylan we netijeli gurnalan zähmet serişdesiz goldamak mümkin däl.
Saglygy goraýyş ulgamynda iş bilen meşgullylyk derejesiniň ösmegi dowam edýär. Häzirki wagtda bu ykdysadyýetiň esasy pudaklarynyň biri we özüne çekiji iş orunlarynyň möhüm çeşmesi.
Saglygy goraýyş işgärler syýasatyny işläp taýýarlamakda möhüm orun eýeleýäris, we degişli gollanma bilen birlikde saglygy goraýşyň işgärler serişdelerini durnukly üpjün etmek boýunça çarçuwaly esas çarşenbe güni siziň dykgatyňyza ýetiriler.
Elýeterli bahadan netijeli we ýokary hilli derman serişdelerine elýeterliligiň üpjün edilmegi - saglygy goraýyş ulgamynyň hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap almagyň esasy düzüjileriniň biri. Agza-döwletleriň birnäçesinde bu meselä uly üns berilýär.
Esasan hem girdejileriniň derejesi pes bolan ýurtlarda raýatlaryň şahsy serişdeleriniň çykdajylarynyň esasy bölegi derman serişdeleri almagyň paýyna düşýar, we ýaşaýşa möhüm täze derman serişdelerini almak mümkinçiliginiň bolmazlyk ýagdaýyna raýatlar gitdigiçe ýygy sezewar bolýarlar.
BSGG-y farmaseftiki senagaty bilen täze “sosial ylalaşygy” taýýarlamak ugrynda iş alyp barýar, ol bolsa senagat tarapyndan innowasiýalara bolan höwesleri saklamak bilen, nyrh emele getirmesinde adalatlylyga, şeýlelik bilen hem elýeterli bahadan howpsyz derman serişdeleriniň eleýterligini gazanmaga ýardam eder.
Derman serişdelerine elýeterliligi gowulandyrmak meseleleri boýunça agza-döwletleriň arasynda hyzmatdaşlygy berktimegiň teklibi, çarşenbe güni siziň dykgatyňyza ýetireris.
BSGG-nyň Ýewropa sebitinde, saglygy goraýşyň ýokary hilli habary we hakyky maglumatlary – bu saglygy goraýyş syýasatyň ygtybarly esasdygyna ynam bildirýäris.
Geçen ýyllaryň dowamynda bu mowzuk boýunça jikme-jik aýdyp beripdim we şoňä görä, şu gün esasy meseleleriň käbirine degip geçerin.
Saglygy goraýşyň habary has ýokary depginde ýaýraýandygyna size höwes bilen mälim edýärin, we bu mowzuk boýunça täze neşirler toplumy çapdan çykdy.
Aýratyn hem, syýasaty işläp taýýarlamak üçin hakyky maglumatlaryň has möhüm çeşmeleriniň biri bolup hyzmat edýän we syýasatyň täze görnüşlerini hödürleýän, saglyk meseleleri boýunça hakyky maglumatlar torunyň hasabatlary. Saglygyň medeni ugurlary boýunça saglyk meseleleri boýunça hakyky maglumatlar Torunyň hasabaty bu gün Britaniýanyň lukmançylyk birleşiginiň (assosiýasasynyň) sylagyna mynasyp bolýandygyna size höwes bilen habar berýärin.
Şu ýerde elektron saglygy goraýşyň ähmiýetini aýratyn bellemek isleýärin, ol üznüksiz ösmegi dowam edýär we jemgyýetçilik saglygy goraýşyň ornuna täzeçe garamaga bizi mejbur edýär.
Ýewropa komissiýasy we Maltanyň Saglygy goraýyş ministrligi tarapyndan gurnalan, elektron saglygy goraýyş boýunça maýda geçen her ýylky maslahatynda, hakykatdanda möhüm çözgüt kabul edildi.
Penşenbe güni, bu mesele boýunça tehniki taýdan gysgajyk maslahata (brifinge) gatnaşmaga sizi çagyrýaryn, onda saglygy goraýşda uly maglumatlaryň strategiki ornuny has giňişleýin ara alyp maslahatlaşarys.
Hanymlar we jenaplar,
Ýokanç däl kesellere garşy göreşmek we olaryň emgegini peseletmek – durnukly ösüşiň maksatlarynyň we Saglyk-2020 syýasatynyň möhüm meseleleriniň biri.
Özal belläp geçişim ýaly, ÝKD–den ölümçiligiň göze görnüp duran peselmegini, şol sanda biwagt ölümçiligiň, ondan hem başga ilkinji nobatda ýürek-damar kesellerinden düýpli peselemegini gazanmagy başardyk.
Bu bolsa, Durnukly Ösüşiň Maksatlarynyň göz öňünde tutan bu kesellerden ölümçiligi peseletmek boýunça irnik wezipäni, Sebit artygy bilen ýerine ýetirip biljekdigi baradaky ynamy döredýär.
Oktýabr aýynda Urugwaýda geçiriljek ýokanç däl keselleri boýunça BSGG–nyň Global maslahatynda üstünliklerimiz barada kanagatlanma bilen aýdyp bererin.
Sebitiň ýurtlary özleriniň strategiki taýdan ýolbaşçylyk gurluşlaryny kämileşdiriýärler: milli meýilnamalar işlenip taýýarlanylýar we strategiki ugurlar kesgitlenilýär, maglumat ulgamlary kämilleşdirilýär we ýokanç däl keselleri alyp barmagyň gurluşlary işjeňleşdirilýär.
BSGG-nyň ýokanç däl keselleri boýunça Moskwadaky edarasy agza-döwletlere goldaw bermek üçin mümkinçiligi artdyrýar. Bu uly goldaw üçin Russiýa Federasiýasynyň hökümetine minnetdarlyk bildirýärin.
Şonuň bilen birlikde, ÝDK degişlikde Ýewropada geň (paradoksal) ýagdaý emele geldi.
Kliniki taýdan öňüni almagyň we gaýra goýulmasyz kömegiň hyzmatlaryny Saglygy goraýyş ulgamlary ýeterliksiz hödürleýär, temmäki we alkogol juda elýeterli bolmagynda galýar, ilat örän köp gandy, duzy we ýaglary (trans-ýaglary içine almak bilen) ulanýar. Galybersede, ýaramaz sosial we ekologiki sebäpleri bellemezlik mümkin däl.
Ýewropa sebitinde bütinleý öňüni alyp boljak ýagdaýlardan işe ukyply örän köp erkekler biwagt aradan çykýarlar.
Bu baş ýörelgeleri yza döndermäge we ÝDK epidemiýasyny ýeňmäge ýardam etjek aýgytly hereketleri görmegiň wagty gelip ýetdi.
Ýürek-damar keselleri, gipertenziýa, diabet we rak ýaly ýokanç däl keselleri alyp barmagyň gurallaryny mundan beýläk gowulandyrmaga ukyplydyrys.
Ykdysady taýdan maksada laýyk çäreleri doly derejede görmek bilen, keselleriň emgegini mundan beýläk peselmegini gazanyp bileris.
Hanymlar we jenaplar,
Biziň maksadymyz – bu waksinalaryň kömegi bilen öňüni alyp bolýan esasy keselleriň Sebitde ýok edilmegi (eliminasiýasy), we gyzamyk we gyzylja keselleriniň ýok edilmeginde (eliminasiýasynda) ep-esli üstünlikleri gazandyk.
Sebit toparynyň soňky sessiýasyndan soň geçen wagtyň dowamynda, gyzamyk we gyzylja keselleriniň endemiki geçişini ýene bäş ýurt üzmegi gazandy, şunuň bilen baglylykda bu üstünlige ýeten ýurtlaryň umumy sany 42-ä ýetdi.
Şonuň bilen birlikde, käbir ýurtlarda bellige alnan ölüm ýagdaýlary we gaýra üzülmeler bilen gyzamyk keseliniň tiz ýaýramalary, immunlaşdyrma boýunça hyzmatlary bermekde ýetmezçilikleri açyp görkezýan ýol berilmesiz yza gaýtmak ýagdaýyny belleýär.
Waksinalara degişli hereketleriň ýewropa meýilnamasy her bir çaganyň we uly ýaşly adamyň immunlaşdyrma boýunça hyzmatlary almaga hukugyny ykrar edilmegi esasynda gurulýar.
Köp işleri ýerine ýetirenimize garamazdan, saklanmaly däldiris.
Waksinalar bilen üpjün etmekde bökdençlikler, durnuksyz maliýeleşdirilme, ýeterliksiz syýasy ygrarlylyk we kesellere jemgyýetçiligiň arkaýynlaşmagy ýaly, häzirki wagtda Sebitde öwrenilişen bolmagyny bes eden päsgelçilikleri ýeňip geçmäge mejbur bolýarys.
Immunlaşdyrylma deň hukukly elýeterliligi üpjün etmek biziň esasy ugrymyz bolmagynda galýar. Syýasy goldawa we düşünikli we jogap çözgütleri kabul etmek üçin jemgyýetiň habarlylygyny ýokarlandyrmaga çagyrmak bilen, bu meýil bilen göreşmäge hut özüm ep-esli tagallalary edýärin.
Immunlaşdyrylmagyň ýewropa hepdeligi bu ulgamda biziň öňde baryjy çärämiz bolmagynda galýar, biziň hemaýatkärimiz – onuň aly hezreti Daniýanyň şa zenanynyň dowamly goldawyny almak biz üçin uly hormat.
Geçen ýylyň görnükli hadysasyndan – Ýewropa sebitinde gyzzyrma keseleiniň ýerli geçmeginiň üzülmesinden soň – onuň dolanmagyna ýol bermezlik üçin tagallalarymyzy birleşdirdik.
Sebitimiz gyzzyrma keselinden ozalkysy ýaly azat bolmagy, şeýle-de gan soryjy mör-mökeler arkaly geçýän kesellere garşy göreşmek üçin dyngysyz hüşgärlik, epidemiologiki gözegçiligiň we pudagara we serhetara hyzmatdaşlygyň güýçli ulgamlary zerur bolup durýar.
Saglygy goraýşyň Bütindünýa assambelýasynda kabul edilen çözgüdine laýyklykda, keselleriň ýaýradyjylaryna garşy göreşmek boýunça sebit meýilnamasy işlenip taýýarlanylanda siz bilen maslahatlaşarys. Penşenbe güni hödürlenjek sebitleýin çarçuwaly esasy meýilnamanyň binýady bolup durýar.
Siziň uly tagallalarynyzyň, şeýle hem hyzmatdaşlarymyzyň, ilkinji nobatda bolsa – Global gaznanyň alyp barýan işleriniň netijesinde, bäş ýylyň dowamynda inçekeseliň ýaýramagynyň we onuň bilen bagly ölümçiligiň depginlerini peseltmekde biziň sebitimiz dünýäde ilkinji oruna eýe boldy.
Şonuň bilen birlikde, inçekesel, esasan hem onuň derman serişdelerine durnukly görnüşleri, jemgyýetçilik saglygy goraýşyň düýpli meselesi bolmagynda galýar – her ýyl keseliň 300 000–den köp täze hadysalary hasaba alynýar.
Mundan başga-da, inçekesel bilen AIW utgaşdyrylan ýokanjyň ýaýramagy her ýyl 6.2% artýar.
Häzirki wagtda, durnukly maliýeleşdirilmede inçekesele baglylykda netijeli we oýlanşykly hyzmatlary bermegiň ulgamlarynyň işi üçin saglygy goraýyş pudaklarynda bar bolan bökdençlikleriň garşysyna esasy ünsimizi gönükdirdik.
Inçekesel boýunça ministrler derejesinde taryhda ilkinji Global maslahaty şu ýylyň noýabr aýynda Russiýa Federasiýasy geçirjekdigini ýatlatmaga rugsat ediň, onuň netijeleri bolsa 2018-nji ýylda BMG Baş Assambleýasynyň ýokary derejeli Maslahatynda ara alyp maslahatlaşylar.
Baş direktor bilen men bu möhüm çärä gatnaşarys, we bu göreldä eýermegiňizi siziň ähliňizi çagyrýaryn.
AIW-ýokanjyň epidemiýasy howply depginler bilen Sebitde ýaýraýar, şonuň üçin hem haýal etmän hereket etmelidiris.
2006-njy ýyldan bäri tutuş Sebit boýunça täze hadysalaryň sany 75 % ösdi, Gündogar Ýewropanyň we Merkezi Aziýanyň ýurtlarynda ol iki essdenen hem bokary ösdi, esasan hem – iki ýurtdaky hadysalaryň netijesinde.
Geçen ýyl hereketleriň täze Meýilnamasyny tassykladyk we AIW-ýokanjyna garşy göreşmek üçin güýçli depginli we innowasion çäreleri görmäge boýun aldyk.
AIW-ýokanjy bilen galtaşan ýurtlary, gaýra goýulmasyz hereketlere we berk ygrarlylyga ýene bir gezek çagyrmak isleýärin. Epdemiýany haýal etmän yza gaýtarmak üçin ylmy taýdan esaslanan syýasaty alyp barmak bilen, Meýilnamanyň doly amala aşyrylmagyny gazanmalydyrys.
2018–nji ýylyň iýul aýynda Niderlandlarda geçiriljek AIDS boýunça Ýigrimi ikinji halkara maslahaty, AIW ýokanjy boýunça habar we hakyky maglumatlary alyşmak üçin örän öňat esas boljakdygyna ýatlamatmaga maňa rugsat ediň.
Wirusly gepatitlara garşy göreşmek boýunça Sebit meýilnamasy, wirusly gepatitlara garşy göreşmek işinde ygrarlygylyň ösmegine we Sebitiň dürli ýurtlarynda wirusly gepatitiň С görnüşiniň bejergisini içine almak bilen, olara degişli hyzmatlaryň has giň elýeterliligine getirdi.
Eger biz wirusly gepatitleriň ýok edilmegini (eliminasiýasyny) hakykatdan hem isleýän bolsak, bu bellenilen rowaçlanyşyny peýdalanmak we bu keselleriň öňüni almak, anyklamak we bejermek maksady bilen toplumlaýyn çäreleri görmegimiz zerur.
Mikroblara garşy derman serişdeleriň durnuklylygna garşy göreşiň global göwrümli depginleriniň güýçlenýändigine görä, Sebitimizde ýutlaryň köpüsi hereketleriň köp pudakly milli meýilnamalary amala aşyrmagyň üstünde işläp başlaýandyklaryny höwes bilen belleýärin.
Bu global howplara täsir etmek maksady bilen BMG-nyň agentlikleri we ösüş ulgamyndaky edaralar bilen bilelikdäki hereketlerimizi has giňeldýäris.
Uly iýgrimligiň maslahatynyň gün tertibinde saglyk meselelerine merkezi orun berendigi we şu ýyl kabul edilen Berlin jarnamasynyň çäklerinde mikroblara garşy derman serişdeleriň durnuklylygyna we saglygy goraýşyň global möçberindäki beýleki meselelerine garşy göreşmek bagly borçnamalary öz üstüne alandygy üçin Germaniýanyň Hökümetine minnetdarlyk bildirmek isleýarin.
Hereketleriň Ýewropa meýilnamasyny amala aşyrylmagynyň we ýakynda çap edilen «Bitewi saglygy goraýyş» mikroblara garşy derman serişdeleriň durnuklylygyna garşy göreş boýunça Ýewropa bileleşiginiň hereketleriniň Meýilnamasyny ýerine ýetirmeginiň ugrynda bilelikde iş alyp bararys.
Antibiotiklary dogry ulanmagy üçünji Bütindünýä hepdeligi tutuş dünýäde noýabr aýynda geçiriler. Geçen ýyl bu başlangyja Sebitiň 47 ýurdy gatnaşdy, şu ýyl bolsa Bütindünýä hepdeligini 53 ýurt bellär diýip umyt edýärin. Şeýle hem Onuň Alyhezreti Daniýanyň şa zenany tarapyndan berilen gymmatly goldawyny bellemek isleýärin.
Hanymlar we jenaplar,
Saglygy goraýyş pudagynda adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlygyň üpjün edilmegi we olara täsir etmek Sebit edarasynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar.
Saglygy goraýyş pudagynda adatdan daşary ýagdaýlar boýunça BSGG- nyň täze Meýilnamasy mundan beýläk doly möçberde işleýändigini uly höwes bilen habar berýärin. Täze adaty (standart) operasion düzgünler herekete girizildi, we adatdan daşary ýagdaýlara täsir etmegiň Gurluşunyň täzelenen görnüşini girizmek boýunça iş alnyp barylýar. Saglygy goraýyş pudagynda ýakyndaky adatdan daşary ýagdaýlaryň ählisine çalt we netijeli täsir etme muňa tassyklama bolup hyzmat edýär.
Saglygy goraýyş ulgamlaryna we jemgyýetçilik saglygy goraýşyň wezipelerine baglylykda Halkara saglygy goraýyş–arassaçylyk düzgünleriniň çäklerinde adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlygy ýokarlandyrmak we mümkinçilikleri berkitmek Ýewropa sebitinde esasy ugrymyz bolup durýar.
Halkara saglygy goraýyş–arassaçylyk düzgünlerine we ähli howplary hasaba alma ýörelgesine, şeýle-de köp pudakly we umumy döwlet çemeleşmesine esaslanmak bilen ileri tutulýan ýurtlarda salgy çäreleri amala aşyrylýar.
Gowşak bileleşiklere we ynsanperwer häsiýetli jogap çäreleriň we sosial adalatlylyga daýanmak bilen ösüş pudagynda hereketiň arasynda berk gatnaşyklary emele getirmäge üns berilýär.
Halkara saglygy goraýyş–arassaçylyk düzgünleriniň çäklerinde esasy mümkinçilikleriň giňeldilmegi, şeýlde-de ähli degişli milli we halkara subýektleri we raýat jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryň çyňlaşdyrylmagy–jemgyýetçilik saglygynyň howpsyzlygy ugrynda biziň işimiziň esasy düzüjileri. Halkara saglygy goraýyş–arassaçylyk düzgünleriniň doly möçberde we toplumlaýyn amala aşyrylmaga ýurtlaryň ygrarlygy aýgytly ahmiýete eýedir.
Adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlyk meseleleri boýunça edaranyň Stambulda döredilmegi mümkinçiliklerimizi has-da artdyrar; şunuň bilen baglylykda bu işe ygrarlyk üçin Türkiýäniň Hökümetine minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
Gowylandyrylan utgaşdyrylma we bilelikdäki herekete, şeýle-de hyzmatdaşlar bilen bilelikdäki herekete daýanmak bilen, Sebitde uzaga çekiji adatdan daşary ýagdaýlaryň ikisi bilen bagly jogap çäreleriň amala aşyrlyşyna ýolbaşçylyk edýäris we utgaşdyrýarys.
Kiýewdäki ýurt edarasynyň we üç sany meýdan wekilhanalaryň kömegi bilen ynsanperwer häsiýetli halkara jogap çäreleriň amala aşyrylyşyna BSGG-y Ukrainda ýolbaşçylyk edýär.
Lukmançylyk maksatly serişdeler bilen üpjünçiligi Hyzmatdaşlar bilen BSGG-y bilelikde amala aşyrdy we çaknyşyk zolagynyň ugrynda ýaşaýan adamlara esasan hem-öz ýurdyndan içerki göçürilen şahslara hyzmat edýän ilkinji saglygy goraýyş-sanitariýa kömeginiň göçme toparlaryny döretdi.
Psihiki saglygy goramak we psihososial goldaw boýunça hyzmatlary hödürlemekde köp ugurly toparlar kömek berdiler, gözegçi nokatlar bolsa ýokanç keseller baradaky maglumatlary dowamly berip başladylar.
Türkiýe – dünýäde bosgunlaryň has uly sany boýunça ýurt, ol ýerde häzirki wagtda 3 milliondan hem köp siriýa bosgunlary ýerleşýärler.
Saglygy goraýşyň esasy hyzmatlaryna bosgunlaryň elýeterliligini gowylandyrmaga gönükdirilen saglygy goraýyş ulgamyň işine Türkiýanyň Saglygy goraýyş ministrligi bilen bilelikde ýolbaşçylyk edýäris.
Degişli taýýralygy geçmek bilen, saglygy goraýşyň siriýaly hünärmenlerine, bosgunlara hyzmat edmäge mümkinçilik berýän örän möhüm täze kanuny Türkiýe kabul etdi.
Şu güne çenli siriýaly lukmanlaryň, şepagat uýalarynyň we terjimeçileriň 2000-ňe golaýyny taýýarladyk, olar ilkinji we ikinji saglygy goraýyş kömeginiň gulluklarynda işlärler.
Türkiýede ulanylýan bu täze usul, bosgunlar üçin saglygy goraýyş hyzmatlaryna ähliumumy elýeterliligi üpjün etmekde özüniň netijeliligini görkezdi; şular ýaly ýagdaýlar bilen duçar bolan beýleki ýurtlar üçin gowy görelde bolup hyzmat eder.
«Umumy siriýa» çemeleşmesine laýyklykda, adatdan daşary agyr şertlerde işlemek bilen BSGG-nyň Ankaradaky sebit edarasy we Gaziantepdäki meýdan wekilhanasy Siriýanyň demirgazygynda serhetara ynsanperwer kömegi bermegi dowam edýär.
BSGG-y we saglygy goraýyş pudagyndaky hyzmatdaşlary gyssagly saglygy goraýyş kömegini bermek üçin toplumlaryň, derman serişdeleriň we lukmançylyk maksatly zatlaryň üpjünçiligini amala aşyrdylar; şeýle-de olar ilkinji saglygy goraýyş-sanitariýa kömegininiň hyzmalaryny, psihiki saglygy goramak we psihososial goldaw boýunça hyzmatlary berdiler, şeýle hem çagalaryň waksinalar arkaly sanjymlaryny geçirdiler.
Siriýanyň demirgazygynda aýlanýan poliowirusyň 2 görnüşiniň waksinadan gelip çykmagynyň 39 hadysasynyň peýda bolmagy ynjalyksyzlygy döredýär. Gündogar Orta ýer deňiziniň ýurtlary üçin Sebit edarasy bilen netijeli hyzmatdaşlygyň netijesinde, jen-jele garamazdan, tiz ýaýramagyň bökdemek maksady bilen gowşak çagalaryň 84 % waksina bilen gurşalyp alyndy.
Hanymlar we jenaplar,
Saglygy goraýyş kömeginiň dar çäklendirilen paradigmasynyň çäginden çykmalydyrys we giň köp pudakly çemeleşmä doly syýasy ygrarlylyk halatynda, ähli kesgitleýji sebäpler bilen toplumlaýyn we utgaşdyrylan işe gönükdirilen bu çemeleşmäni ulanmalydyrys.
Bir biri bilen bagly kesgitleýji sebäpleriň tutuş toplumy adamyň durmuşynyň ähli döwürlerinde täsir edýär, olara bolsa syýasatyň çäreleri, jemgyýetde kabul edilen daşky şertler we kadalar täsirini ýetirýär.
Saglyk bilen bagly deňsizlikler ykdysady we sosial ösüşe, şeýle-de ýurtlaryň syýasy durnuklylygyna düýpli howp salýar.
Saglyk bilen bagly deňsizlikleriň azaldylmagy üçin, bilim möhüm ähmiýete eýedir.
Saglygyň ähli kesgitleýji sebäplerine täsir etmezden saglygyň gowylanmagynda we abadançylyk derejesiniň ýokarlanmagynda ösüş mümkin däl: syýasy, ykdysady, ekologiki, sosial, özüňi alyp barma, medeni we täjirçilik.
Bu ugurda Sebit edarasy düýpli habar beriş-düşündiriş işini we hakyky maglumatlary toplamagy alyp barýar, şeýle-de ýurtlarda çäreleriň amala aşyrlyşyna ýardam edýär.
Özüňi alyp barmagyň esasy kesgitleýjileri bilen bagly, saglyk peýdasyna saýlaw üçin mümkinçilikler sosial taýdan şertlendirilen, sebäbi olara sosial we ykdysady kadalar we syýasatyň çäreleri täsir edýär. Özüňi alyp barmagyň esasy kesgitleýjileriň mysallaryň toplumyny hödürlemäge tugsat ediň.
Temmäkä garşy göreşde üstünlikleri gazanýarys.
Temmäki önümleri üçin ýönekeý gaplaryny ulanmagy girizmäge ýardam etmekde global ymtylyşy mysal hökmünde getirip bolar.
Bu ymtylyşda öňde baryjy orny eýeleýän we ýönekeý gaplaryny ulanmagy girizmek barada kanuny kabul eden ýedi sany ýewropanyň agza-döwletlerine men minnetdarlygymy bildiresim gelýär.
Gazanylan üstünliklere garamazdan, gynansak-da, sebit derejesinde çilim çekmegiň ýaýramagynyň peseldilmeginiň depginleriniň şu wagta çenli örän pes derejededigini görmek bolýar.
Temmäkä garşy göreşmek ugrunda biziň işimize berýän ýardamy üçin Türkmenistanyň Hökümetine minnetdarlygymy bildirýärin.
Biz şu tagallalarymyzyň netijelerini indiki ýylda geçiriljek Ýokanç Däl Keseller boýunça ministrleriň Ikinji maslahatynda hödürlemek üçin iş geçirýäris.
Temmäki önümleriniň bikanun söwdasyny ýok etmek baradaky Beýannamany tassyklamaga tutanýerli çagyryş bilen ähli agza-döwltelere ýene-de bir gezek ýüzlenmäge rugsat ediň.
Beýannamanyň güýje girizilmegi üçin, onyň ýene-de 10 sany döwlet tarapyndan tassyklanylmagy zerur, bu barada şu gün irden BSGG-ň Baş direktory hem nygtady.
Häzirki wagtda alkogoly ulanmagyň derejesiniň peseldilmegi örän haýal depgin bilen ýerine ýetirilýär; 2030-njy ýyla çenli global maksatlaýyn bellige ýetmek maksady bilen 2025-nji ýyla çenli 10% peseldilmegi üçin yhlas edýäris.
Alkogola degişlilikde syýasatyň has işjeň çärelerini käbir ýurtlar görýärler we alkogol içgileriniň bahalaryny düzgünleşdirmek, olaryň elýetrerliligi we önümçiligi we ýerlenilmegi üçin kanunçylyk çärelerini kabul edýärler. Emma bu ugyrda heniz ençeme işleri amala aşyrmagymyz gerek.
Esasan hem çagalarda we ýetginjeklerde semizligiň we ýaramaz iýmitlenmegiň tertipleriniň ýaýramagynyň ösmegi düýpli ynjalyksyzlygy döredýär, sebäbi bu, bize gazanmaga başardan biwagt ölümçiligiň görkezijilerinde kanagatlanarly özgertmeleriň peselmegine ýa-da yza dönmegine eltip biler. Öňüni alyş çäreleriniň janlylygyny we netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen täze çözgütleri gözlemegimiz zerur.
Hanymlar we jenaplar,
Saglyk bilen bagly deňsizlikler öz göz başyny saglygyň sosial kesgitleýji sebäplerinden alyp gadýar. Saglyk bilen bagly deňsizlikler, diňe bir ilatyň garyp gatlaklaryna däl-de, eýsem ähli adamlara öz ýaramaz täsirini ýetirýär. Olaryň netijeleri ýurtlar üçin pes ykdysady görkezijilerde, uzak möhletleýin sosial adalatsyzlykda we, ahyrky netijede bolsa, syýasy durnuksyzlykda şöhlelenýär.
Ýewropa sebiti, sosial kesgitleýji sebäplere täsir etmäge ýardam etmek boýunça çärelerini we pudagara strategiki çemeleşmelerini işläp taýýarlamakda we durnukly ulanmakda esasy başyny başlaýjysy bolup durýar.
Sosial goraga aýratyn üns bermek bilen syýasat pudagynda we döwleti dolandyrmagyň ähli ulgamlarynyň we tutuş jemgyýetiň möçberinde strategiki ýolbaşçylygy ulgamynda sazlaşykly we bitewleşdirrilen çäreleri görmegimiz gerek. Häzirki wagtda bu ähli ýurtlaryň hökümetleri üçin esasy ugur bolmalydyr.
Saglyga we ösüşe maýa goýumlar boýunça BSGG-nyň ýewropa edarasy subut ediji binýady döretmekde we saglygyň sosial taýdan kesgitleýji sebäplerine baglylykda anyk we syýasy çäreleri amala aşyrmagyň zerurlygyny goramakda saldamly goşant goşýar. Edara ýakynda resmi taýdan täze bina göçdi, üzniksiz goldaw üçin Italiýanyň Hökümetine we Weneto Sebitine minnetdarlyk bildirýärin.
Baha bermeleriň maglumatlaryna görä, howpyň ekologiki sebäpleri Sebitde öňüni alyp boljak 1,4 million ölüme getirýär.
Ölümçiligiň kabul edip bolmajak bu görkezijilerini peseltmegiň işine täzelenen syýsay ygrarlylyk, Iýun aýynda Ostrawada geçirilen daşky gurşaw we saglygy goramak boýunça ministrleriň Altynjy maslahtynyň netijesi boldy.
Maslahat, BMG Ýewropa ykdysady topary we daşky gurşaw boýunça BMG maksatnamasy (ÝUNEP) bilelikde, şäherleriň we sebitleriň işjeň gatnaşmagynda gurnaldy.
Görkezilien myhmansöýerlik üçin Çehiýa Respublikasynyň Hökümetine we häkimiýetiň sebit edaralaryna çuňňur minnetdarlygymy bildirýärin.
Durnukly ösüşiň maksatlarynyň çäklerinde degişli wezipeleri ýerine ýetirmek boýunça borçnamalary, şeýle-de 2018-nji ýylyň ahyryna çenli milli derejede hereketi amala aşyrmagyň depginlerini ösdürmegi Ostrawa jarnamasynda agza-döwletler öz üstüne aldylar.
Bonnadaky daşky gurşaw we saglygy goramak boýunça BSGG-yň Ýewropa merkezine berýän üznüksiz goldawy üçin Germaniýanyň hökümetine ninettdarlyk bildirýärin.
Ostrawa jarnamasynda kesgitlenen esasy ugurlaryň ýedisine aýratyn üns bermek bilen, daşky gurşaw we saglygy goramak ulgamynda toplumlaýyn tehniki goldawy geljekde hem, merkez berer.
Hanymlar we jenaplar,
«Saglyk – 2020 syýasat bilen baglylykda durmuşyň ähli döwürlerini gurşap alma» ady bilen Belarussiýada geçirilen BSGG-nyň Ministrler maslahatynyň netijelerini geçen ýyl maslahatlaşdyk. Saglygyň we abadançylygyň adalatly derejesini ähli adamlara üpjün etmek - öz maksatlarymyza ýetmek üçin durmuşyň ähli döwirlerini gurşap alýan çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmagyň zerurdygyna ylalaşdyk. Degişlilikde, bu ýyl soraglaryň birnäçesine degip geçerin.
Jynsy we nesil öndüriji (reproduktiw) saglygy goramagy ugrynda hereketleriň Meýilnamasyny ýerine ýetirmek ýaly, aýallaryň, çagalaryň we ýetginjekleriň saglygynyň goramak, ozalkysy ýaly biziň işimiziň möhüm ugry bolmagynda galýandygyny baradaky hakykaty bellemäge maňa rugsat ediň.
Jynsy we nesil öndüriji (reproduktiw) saglygy goramk ugrynda öz milli baş ýörelgeleri işläp taýýarlamakda ýurtlary goldaýarys.
Jynsy duýgyrlyk we saglygy berkitmek ýaly ugurlaryň meseleleri boýunça goşmaça teklipler baradaky talaplaryňyza jogap edip, bu ulgamda aň-bilim bermek ýaly ugurlaryň geljekki ösüşiniň üstünde işe başladyk.
Eger biz «Hiç kimiň ünssiz galmazlygyna» hakykatdan ymtylýan bolsak, psihiki bozulmalary bar bolan we çäklendirilen psihososial mümkinçilikleri bolan adamlaryň meseleleri baradaky habardarlylygy ýokarlandyrmak üçin öz tagallalarymyzy iki esse artdyrmalydyrys.
Adam hukuklarynyň berjaý edilmegi ýörelgesini, şeýle-de şu ýyl Bütindünýä saglyk gününiň baş mowzugy bolan depressiýanyň öňüni almagyň we bejermegiň baş ýörelgelerini aýratyn bellemek bilen, uzak wagtlaýyn bolmak edaralarynda kömegiň standartlaryny we hilini gowylandyrmagyň ýollary, ertir ministrleriň iş öýlänliginiň çäklerinde ara alnyp maslahatlaşylar.
Ünssiz goýup bolmaýan ýene bir topar – bu bosgunlar we migrantlar.
Hereketleriň Ýewropa meýilnamasyny amala aşyrmak bilen biziň Sebitimiz bu ugurda öňde baryjy orny eýeleýär. Maý aýynda saglygy goraýşyň Bütindünýä assambleýasynyň mejlisinde garalan, bosgunlaryň we migrantlaryň saglygyny berkitmek üçin esasy ugurlaryň we baş ýörelgeleriň global ulagamyny işläp taýýarlamakda möhüm goşant goşdyk. Häzirki wagtda BMG-y tarapyndan işlenip taýýarlanylýan bosgunlar hakyndaky Global ylalaşygynda we howpsyz, düzgünleşdirilen we kanuna laýyk migrasiýa hakyndaky Global ylalaşykda saglygy goramagyň meseleleri doly möçberde göz öňünde tutyljakdygyny kepillendirmek üçin indi bize tagallalarymyzy birleşdirmek gerek.
Italiýanyň Hökümetiniň we Sisiliýa sebitiniň saglygy goraýyş Geňeşiniň goldawy netijesinde, 2016-njy ýylyň noýabr aýynda BSGG-ň saglyk we migrasiýa meseleleri boýunça Ýewropa maglumat merkezi resmi taýdan öz işine başlady. Şu ýyl Merkeziň binýadynda bosgunlaryň we migrantlaryň saglyk meseleleri boýunça birinji Tomusky mekdebini geçirdik.
Hanymlar we jenaplar,
Biziň ýerine ýetirýän işlerimiziň ählisi ýurtlar bilen bilelikde we ýurtlar üçin amala aşyrylýar, we saglygy goraýyş ulgamynda ýurtlaryň zerurlygy hemişe üns merkezimizde durýar.
Ýewropa ýurtlarynyň ýaşaýjylarynyň saglyk ýagdaýyny we abadançylygyny gowulandyrmak ugrynda ygrarlylyk we önjeýli hyzmatdaşlyk üçin ähli agza-döwletlere minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
Biziň kabul eden borçnamalarymyzy berjaý edilmegi bilen bagly işiň öňdäki hatarynda ýurt edaralarynyň işgärler düzümi durýar. Sebit edarasy derejesinde birinji derejeli işgärler düzümini goldamak bilen, öz ýurtlarymyzyň edaralarynyň işgärler mümkinçiligini ep-esli derejede güýçlendirdik.
2014–nji ýyldan başlap ýurt edaralarynyň sany üç esse artdy, olara BSGG-nyň halkara derejeli wekilleri ýolbaşçylyk edýärler.
Şu mümkinçilikden peýdalanyp, ak ýürekli we nusgalyk işi üçin öz kärdeşlerimize minnetdarlyk bildirmek isleýärin.
BSGG- nyň ýurtlarda bolmagy barada gürrüň berilýän we ýurtlar derejesinde giň hereketimiziň mysallarynyň toplumy gorkezilýän resminamany, Sebitleýin komitetiň häzirki sessiýasy üçin taýýarladyk.
53 agza-döwletleriň bahbitleri üçin Sebit edarasy ýurt derejesinde öz işini güýçlendirmegi nädip dowam edendigi barada, ertir geçiriljek tehniki gysgajyk maslahatda (brifingde) size gürrüň bererler.
Sebitleýin strategiki wezipeleri, milli bähbitleri we hyzmatdaşlygymyzy berkitmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin, Sebit edarasyna bolan ministrleriň saparlary, geçen ýyllardaky ýaly ajaýyp esas bolup hyzmat etmegi dowam etdi.
Ministrler derejesindäki 15 wekiliýeti we beýleki ýokary derejeli wekiliýetleri Sebit edarasynda kabul etmek bize miýesser etdi.
28 ýurda baryp görmek maňa nesip etdi, we şol saparlaryň dowamynda görkezilen ýokary derejedäki syýasy ygrarlylyk üçin örän minnetdar.
Maňa diňe bir ministrler bilen däl, eýsem prezidentler we premýer-ministler bilen duşuşmak miýesser etdi, bu bolsa ýokary döwlet derejesinde saglygyň bahbitlerini goramaga we saglygy goraýyş ulgamyndaky gün tertibini durmuşa geçirmäge ýardam bermek mümkinçiligini beripdi.
Bellenilişi ýaly, biziň işimiz hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikdäki hereketde amala aşyrylýar, bu gün bu ýerde hyzmatdaşlarymyzyň köpüsiniň gatnaşýandygyny görmäne şatdyryn. Bar bolan hyzmatdaşlyga esaslanmagy dowam edýäris. Hyzmatdaşlyk pudagynda teklip edilýän baş ýörelgäniň kömegi bilen hyzmatdaşlarymyz bilen ähli derejelerde (şol sanda raýat jemgyýetçiligini we hususy pudagy) özara aragatnaşygymyzy giňeltmäge taýýarlanýarys.
Sebit komitetiniň sessiýalaryna gatnaşmaga hukuk berýän, döwlete degişli däl pudaklara akkreditasiýalaryň berilmeginiň gidişi (prosessi) şu hepdede siziň garamagyňyza hödürlener.
Hanymlar we jenaplar,
Şu iki ýylyň dowamynda hereketimiziň netijelerini gowylandyrmak maksady bilen hasabatlylygyň ygtybarly ulgamynyň işini goldamak we ähli operatiw prosesslere dolandyrmagyň düzüjisini girizmek üçin işi dowam etdik.
Düzgünleriň we talaplaryň berjaý edilmegi bilen bagly howplara degişlilikde nolluk çydamlylygynyň syýasaty Guramada kabul edildi.
Biz size «aşakdan ýokaryk» ýörelgesi boýunça bilelikde meýilnamalaşdyrylmagynyň netijesi bolan, 2018-2019-njy ýyllar üçin Maksatnamalaýyn býujetiň ýerine ýetirilmeginiň sebitleýin meýilnamasyny hödürläris.
Onda global aralyk netijelerini gazanmakda Ýewropa sebitiniň goşandy umumy häsiýetde görkezilýär.
Bu resminama hasabat bermekligi üpjün etmek maksady bilen mundan beýläk hem biziň aramyzdaky özboluşly «şertnama» bolup durar.
«Aşakdan ýokaryk» çemeleşmesi esasynda bu işe işgärleriň gatnaşmagynda BSGG-ň özgertmesi durmuşa geçirilmegi dowam eder.
Serişdeleriň jemlenilmesi, ýurt derejesine aýratyn üns bermek arkaly, hyzmatdaşlyk aragatnaşyklary berkitmäge gönükdiriler, ýetilen netijeleriň soraglary boýunça dürs aragatnaşyk bolsa, hasabat bermegi üpjün etmäge mümkinçilik berer.
Şeýle-de biz şu gün, Durnukly Ösüşiň Maksatlary bilen ylalaşylan, ýeke-täk bitewileşdirilen we arabaglanyşylan maksatnamalaýyn esas hökmünde, işiň On üçünji umumy maksatnamasyny ara alyp maslahatlaşarys.
Bu resminamada, saglygy goraýyş hyzmatlary bilen ähliumumy gurşap almak bilen baglanyşykda XXI ýüz ýyllyk döwür üçin saglygy goraýşyň syýasatyna we saglygy goraýyş ulgamlaryna esasy üns beriler.
Biziň geljegi bar bolan göz ýetirişi we artykmaçlyklary bilelikde kesgitlemek üçin, men siziň teklipleriňizi we bellikleriňizi doly gulak asjakdygyma umyt baglaýaryn.
Hanymlar we jenaplar,
Saglyk we abadançylyk adamyň kämilleşmeginiň merkezi düzüjileri bolup durýarlar.
Indi biz, saglyk we abadançylyk soraglary boýunça ep-esli bilimleriň möçberine, şeýle hem saglygyň kesgitleýji sebäpleri we olaryň arasyndaky arabaglanyşygy barada hakyky maglumatlara eýediris.
Eger-de biz ýeterlikli gaýduwsyzlygy görkezsek, biz adamlaryň ömür dowamlylygynyň uzalmagyny we onuň hiliniň ýokarlanmagyny gazanyp bileris.
Biz deň hukuklylyk we raýdaşlyk ýörelgeleri esasynda şol maksatlara ýetmek üçin öz hyjuwlylygymyz barada ýene-de bir gezek habar bermeli.
Durnukly Ösüşiň Maksatlary we Saglyk-2020 syýasaty bize ýol görkezýärler.
Bize Ýewropa sebitinde syýasatçylar, syýasaty emele getirýän we karar kabul edýän şahslar, hünärmenler we köpçülik tarapdan ygrarlylygy gazanmak zerurdyr.
Biziň öňümizde duran meseleler- bu hem mümkinçilikler hem-de çagyryş.
BSGG-y, hiç kimi ünsden düşürmezden, Ýewropanyň ýaşaýjylarynyň saglygyny durnukly we deň hukukly gowulandyrmaga yhlasly.
Üns bereniňiz üçin sag boluň!


c: text/html

text:
Habarlar 12 may 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Hormatly Prezidentimiz «Amul — Hazar 2018» halkara awtorallisiniň saýlama tapgyryna gatnaşdy
Ýaryşlaryň saýlama tapgyryna ýurdumyzyň Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkeziniň hem-de Türkmenistanyň Awtomobil sporty federasiýasynyň wekilleri gatnaşdylar.
Ykdysadyýet
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 48-si hasaba alyndy
Manat serişdelerine Russiýanyň, Beýik Britaniýanyň, Pakistanyň işewür toparlarynyň wekilleri 2 million 172 müň manatlykdan gowrak möçberde arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügi, şeýle hem Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrlginiň kärhanalarynda öndürilen önümleri satyn aldylar.
Sport
Türkmen samboçylarynyň Aziýanyň çempionatyndaky üstünlikli çykyşy
Söweş sambosy boýunça türgenlerimiz bäş altyn medaly gazanyp, aýratyn tapawutlandylar. Ýokary agram derejesinde (100 kilogramdan ýokary) çykyş eden Babajan Iwadullaýew ýokary baýraga eýe bolup, Aziýanyň häzirki çempiony derejesini tassyklady. Geçen ýyl bu türgen Daşkentde geçirilen ýaryşda 100 kilograma çenli agram derejesinde birinji orny eýeläpdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda salynan Olimpiýa şäherjiginiň girelgesiniň depesinde ahaltekee atynyň kellesiniň heýkeli Guinness-de hasaba alyndy.onuň boýy 40 metrden we ini hem 37 metreden zyýatdyr.
- Türkmenistanyň Prezidenti Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentini gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady
- Gasemi: Saudylar Sionistleriň ýanynda Ortagündogarda jenaýatyň simwolyna dönendirler
- Kamalwwandi:ýadro ylalaşygyň bozulmagy halkara köpçüligine urgy mysalyndadyr
- Eýranyň ýadro işlerine Braziliýa goldaw berýär
- Eýran bilen Orsýetiň parlament hyzmatdaşlyklary barada bir ylalaşyga gol goýuldy
- Ruhani:ýadro ylalaşygyň bozulmagy bilen ygraryndan dänen taraplar puşman boljakdyrlar
- Aşgabada Aziýa futbol konfederasiýasynyň wekiliýeti bardy
- Minskde GDA-nyň Daşary işler ministrleriniň geňeşiniň mejlisi geçirildi
- Hytaý bilen Orsýet ýadro ylalaşygyny bozmak dogrusyndaky Amerikanyň hereketini ýazgardylar
- Brujerdi: ýadro ylalaşygyndan peýdalanyp bilýän mahalyna çenli Eýran ýadro ylalaşygyndan çykmaz
Aşgabadyň Olimpiýa şäherjigi Guinness-de hasaba alyndy
Image Gallery
http://turkmen.irib.ir/xeberler/t%C3%BCrkmenistan/item/22627-a%C5%9Fgabady%C5%88-olimpi%C3%BDa-%C5%9F%C3%A4herjigi-guinness-de-hasaba-alyndy#sigProGalleria2a4714ca91


text:
Buraw wyşkasy
Buraw enjamy ýer gatlagynda deşik (adatça buraw sütüni diýlip atlandyrylýar) we/ýa-da sütün emele getirýän enjamdyr. Buraw enjamlary suw, nebit ýa-da tebigy gaz alynýan guýulary burawlamak üçin ulanylýan ägirt uly toplum ýa-da bir adam tarapyndan süýşürilip bilinjek derejedäki kiçiräk enjam bolup bilýar. Bular ýeriň aşagyndaky mineral känleri, gaýalary, topragy we ýerasty suwlaryň fiziki aýratynlyklaryny derňemek, şeýle hem ýerasty toplumlary, gurallary, tunelleri gurmak we guýulary gazmak üçin hem ulanylyp bilinýär. Buraw enjamlary ulaglara, tirkeglere birikdirilip hereket etdirip bolýan ýa-da gury ýeriň ýüzündäki ýa-da deňizdäki gozganmaýan desgalara (özünde buraw enjamy bolmasa hem adatça 'deňizdäki nebit buraw enjamlary' diýlip atlandyrylýan nebit platformalar) berkidilip bilinýän toplumlar bolup bilýär.


text:
Özbegistan TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygyna gatnaşar
Özbegistan Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyna gatnaşmagy meýil edýär. Bu barada Prezident Şawkat Mirziýoýew Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşikleriniň jemleri boýunça köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine ýüzlenip beýan etdi. Ş.Mirziýoýewiň belleýşi ýaly, hususan-da, bu mesele Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Özbegistana döwlet saparynyň çäklerinde maslahatlaşyldy. «TOPH — ägirt uly taslama, ol...


text:
Adyndan belli bolşy ýaly bu näsazlygy ählimiz bilýän bolsak gerek. Kompýuterde Wifi näme üçin pes işleýär. Telefonyňda Wifi gowy işläp Kompýuterde hem pes işleýän bolsa onda kompýuteriň Wifi sazlamalarynda bir kemçilik bardyr. Şol kemçilik we näsazyklary çözmek üçin ýörite programma bar. Programma awtomat şekilde kompýuterdäki ähli Internet sazlamalary düzetýär we kompýuterimize gelýän internet tizligini nämede bolsa öňkisinden ýokarlandyrýar. Programmany ulanmak gaty aňsat.
Ulanylşy: Ilki bilen Programmany iň aşakdaky linkden ýükläň we kompýuteriňize gurnap açyň. Açanyňyzdan soňra garşyňyza suratdaky ýaly Penjire açylar siz edil suratdaky ýaly ediň.
- ADSL/Cable/lan/satelite/... Şuny saýlaň
- Soňra aşakda Accelerate diýen düwmä basyň.
- Soňra analyz dolýança garaşyň.
- Ählisi dolandan soňra Complete ýazgysy çykar.
- Ok basyň.
- Kompýuteriňizi täzeden başladyň diýip dialog çykar.
- Siz Yes basyp täzeden başladyň.
- Soňra barlaň internediňiziň tizligi öňkisinden üýtgäpdirmi.
- Eger hiç hili täsir etmedik bolsa. Forumda tema açyň üýşüp çözgüt taparys.
Programmany ýüklemek üçin şu ýere basyň: http://link.tsoltanov.com//12
BELLIK: Eger-de temalarymyzda düşünmedik ýeriňiz bar bolsa Forum sahypamyza gelip sorap has giňişleýin jogap alyp bilersiňiz. Forum: https://forum.tsoltanov.com/
Goşmaça:
Indi Iphone ulanyjylar we Owrenmelini web saytda ulanyanlar Saytymyza köp traffik harjaman ulanyp bilerler. Web saytymyza AMP goýduk.
AMP bu Google kompaniyasynyñ çykaran funksiyasy.
Peydasy. internediñ pes işleyan yerlerinde web sayta girenlerine has yeñil girip bilyarler şeyle hem köp traffik gidirman.
Saytymyzda AMP ulanmak üçin blog.tsoltanov.com/amp
Yagny saytyn sonuna /amp yazmak yeterlidir.
Saglykda ulanyň
8,101 gezek okaldy


text:
31 Ocak 2017 Salı
Saglygy Goraýyş, Sport, Syýahatçylyk
Saglyk we raýatlaryň sagdyn durmuş ýörelgeleri hakyndaky alada diňe bir döwlet maksatnamalarynda, Türkmenistanyň Kanunlarynda, lukmançylyk edaralarynyň, sport desgalarynyň giň möçberli gurluşygynda we şypahana, dynç alyş ulgamynyň ösdürilmeginde däl, eýsem, jemgyýetçilik durmuşynda, adamlaryň ruhy we medeni derejesiniň ýokarlanmagynda, milli ykdysadyýetimiziň ekologiýa taýdan ösüşinde öz beýanyny tapýar. Hut şu ýörelgeler we gymmatlyklar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň esasyny düzýär.
Ýurdumyzda ilatyň sagdynlygyny üpjün etmek, bedenterbiýe we sport hereketini ösdürmek, syýahatçylyk mümkinçiliklerini durmuşa geçirmek halkara gatnaşyklarynyň üsti bilen amal edilýär. Döwlet Baştutanymyzyň bu möhüm üç strategik ugry Türkmenistan üçin wajyp hasaplanylýan “Aziada—2017-niň” taslamasynda bir bütewi görnüşi emele getirdi.
Hormatly Prezidentimiz Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmeginiň Bitarap ýurdumyz üçin has-da ähmiýetlidigini belläp, bu oýunlaryň ilatyň bedenterbiýe hem-de sort bilen köpçülikleýin meşgullanmagy berk bedenli ýaş nesilleriň terbiýelenmegi we ýokary derejeli türgenleriň taýýarlanmagy üçin zerur şertleri üpjün etjekdigini nygtaýar. Aziada milli sporty dünýä derejesine çykarmakda möhüm orun eýeleýär. Hut şonuň üçin hem bu ugurda alnyp barylýan işleri milli däp-dessurlar we myhmansöýerlik ýörelgeleriniň biziň günlerimize ýetip gelen derejesiniň esasynda guramalydyr.
2016-njy ýyl üçin saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk babatdaky teswirlemäni has ähmiýetli wakalardan başlamak ýerlikli bolar.
5-nji maýda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 500 günlük dabaraly atly ýörişe badalga berdi. Ol Türkmenistanyň ähli sebitlerinden geçip, Aziada—2017-niň açylýan gününde paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň baş meýdançasynda tamamlanar. Bu waka bilen birlikde, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanjak senesiniň sanawy ýola goýuldy.
Dabaraly çäre 2007-nji ýylda ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawuna girizilen we ady rowaýata öwrülen Parfiýa galasy bolan “Nusaý” döwlet taryhy-medeni goraghanasynda geçirildi. Indi on ýyllyklaryň dowamynda bu taryhy ýadygärlik diňe bir dünýäniň alymlarynyň däl, eýsem, köp sanly syýahatçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Geçen ýylyň maý aýynyň başlarynda Türkmenistana daşary ýurtly myhmanlaryň ýüzlerçesi, şol sanda Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň baştutany şeýh Ahmad Al Fahad Al Sabah, Aziýa Olimpiýa Geňeşine agza ýurtlaryň, daşary ýurtlaryň iri habar beriş serişdeleriniň birnäçesiniň wekilleri geldi.
Gadymy galanyň ýanynda gurnalan sahnalaşdyrylan çykyşlarda dabaranyň taryhy pursatlary janlandy. Hormatly Prezidentimiz dabara gatnaşyjylaryň öňünde çykyş etmek bilen, atly ýörişiň halkymyzyň baý medeni, milli mirasynyň, däp-dessurlarynyň we häzirki döwürde ýeten derejesiniň hem-de gazanan üstünlikleriniň aýdyň nyşanyna öwrüljekdigine ynam bildirdi.
Bu ýerden Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny, Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň baýdagyny we oýunlaryň alawuny göterip, 17 atly ýurdumyzyň ähli welaýatlary boýunça dabaraly ýörişe rowana boldular. Atlylar her welaýatda 100 gün bolup, onuň taryhy-medeni ýadygärliklerine we ajaýyp ýerlerine baryp görýärler. Dabaraly atly ýörişiň geçişi bilen tanyşmaga mümkinçilik berýän telegepleşikler we makalalar taýýarlanylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda işlenip taýýarlanylan Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň strategiýasy döwletimizi dünýäniň ýokary ykdysady görkezijileri we ilatyň aňrybaş abadançylygy bolan kuwwatly ýurtlaryň hataryna çykarmak baradaky wezipeleri goýýar. Şu maksat bilen amala aşyrylýan çäreler döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň ilatynyň saglygyny baş baýlyk hasaplaýan saglygy goraýyş ulgamynda ýaýbaňlandyrylan ähli özgertmeleriň esasyny düzýär.
Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, häzirki zaman tehnologiýalaryny, täze ylmy açyşlary, tutuş dünýäde keselleriň görnüşleriniň üýtgemegini nazara almak bilen, ilata edilýän lukmançylyk hyzmatlaryny mundan beýläk-de ýokarlandyrmak baradaky başlangyçlar oňyn işläp taýýarlamalaryň we täzeçil usullaryň esasynda saglygy goraýyş ulgamynyň ösüşini şertlendirdi.
2016-njy ýylda gurlup, ulanmaga berlen saglygy goraýyş desgalarynyň döwrebap derejede enjamlaşdyrylyşy we ýurdumyzyň ähli künjeklerinde iri bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň gurluşygy munuň aýdyň subutnamasydyr.
27-nji maýda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow deňiz ýakasyndaky syýahatçylyk zolagynda “Awaza” döwrebap şypahananyň we Türkmenbaşy şäherinde köpugurly hassahananyň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.
Awazada gurulmagy meýilleşdirilen täze şypahana birbada 200 adamy kabul eder. Dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň iň täze lukmançylyk enjamlary bilen üpjün ediljek ýöriteleşdirilen bölümler bejeriş-dikeldiş hyzmatlarynyň giň ugurlaryna, dürli keselleri, şol sanda dem alyş ýollarynyň, daýanç-hereket ugurlarynyň, nerw ýürek-damar ulgamlarynyň näsazlyklaryny anyklamaga niýetlenendir.
Şypahanada fizioterapiýa, bejeriş bedenterbiýesi, rentgen, ultra ses barlaglary, elektrokardiografiýa, elektroterapiýa, bejeriş owkalama otaglary, kliniki barlaghana we beýlekiler hereket eder.
Dikeldiş merkeziniň birinji gatynda çagalar we ulular üçin howzy bolan gidroterapiýa bölümi, deňiz we mineraly suwy bolan wannaly otag, parafin, ozokerit, bejeriş ähmiýeti bolan palçyk hem-de Mollagara kölünden getirilen dermanlyk palçyk bilen bejeriş ýola goýlar. Daýanç-hereket ugurlarynda näsazlygy bolan näsaglar, şikesli ýa-da opeasiýa geçiren näsaglar üçin howza girmek we ondan çykmak üçin ýöriteleşdirilen gurallar göz öňünde tutuldy. Olar üçin ýaşaýyş otaglary, bejeriş gimnastikasy bolan zallar degişli derejede enjamlaşdyrylar.
Taslamada saunasy we galoterapiýa otagy bolan SPA –salonlary göz öňünde tutuldy. Otagyň içine ýörite köpgatly duz örtügi düşeler. Bu usul ýerasty duzly gowaklaryň şertlerine laýyk gelýän mikrohowany döretmäge esaslanýar.
Şypahanada howa bejerişi, balneofizoterapiýa, iňňe refleksoterapiýa bilen bir hatarda, türkmen topragynda bitýän dermanlyk ösümlikler ulanylýan fitoterapitýa usulyna aýratyn ähmiýet berler. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi, lukmançylyk ylymlarynyň doktory Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikler” atly düýpli ylmy işinde köp ýüzýyllyklaryň dowamynda milli tejribede işjeň peýdalanylýan dermanlyk ösümlikleriň aýratynlyklary beýan edilýär.
Mundan başga-da, näsaglaryň wagtlaryny peýdaly geçirmegi üçin tennis, bilýard oýunlaryna niýetlenen sport zallary, çagalar üçin sport zaly bar. Toplumyň çäginde açyk howuz, çaýhana, futbol, basketbol we tennis oýnamaga niýetlenen sport meýdançalary ýerleşer. Şypahanany 2018-nji ýylyň iýun aýynda ulanmaga bermek meýilleşdirildi.
Şeýle hem Awazada köpugurly sport toplumynyň gurulýandygyny bellemeli. Onuň düzüminde sport oýunlary üçin arena, ýüzülýän howuzlar, şol sanda dürli beýikliklerden bökmäge niýetlenen enjamlar, başa-baş söweş üçin niýetlenen aýratyn bina, hokkeý we buzda figuralaýyn typmak üçin meýdança hem-de 2500 orunlyk tomaşa münberleri bolan iki gatly Buzly köşk bolar.
Täze hassahana barada aýdylanda bolsa, onuň düzümine iç keselleri bölümi, hirurgiýa, akuşer, ginekologiýa, çaga hirurgiýasy, trawmotologiýa, urologiýa, kardiologiýa, onkologiýa, ýiti zäherlenme we gemodializ ýaly ugurlar girer. Mundan başga-da, bu ýerde fizioterapiýa, funksional anyklaýyş, tiz kömek, gan banky, barlaghana, kislorod gurnamasy we beýlekiler göz öňünde tutuldy.
Türkmenabatda 836 orunlyk täze iri saglygy goraýyş merkezi gurulýar. Döwrebap, köpugurly hassahananyň halkara ähmiýeti bolup, onda ýokary hünärli lukmanlaryň işlemegi üçin ähli zerur şertler döredilýär. 2016-njy ýylyň iýul aýynda döwlet Baştutanymyz ýaşaýyş jaý toplumy bolan lukmançylyk şäherjiginiň gurluşygyna badalga berdi.
Paýtagtymyzda giň möçberli lukmançylyk ulgamyny döretmek işleri dowam edýär. Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününiň bellenilýän senesi bolan 21-nji iýulda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Aşgabatda birbada dört desganyň açylyş dabarasy boldy. Olar Morfologiýa merkezinden, Halkara newrologiýa merkezinden, Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezinden hem-de Aýratyn howply keselleriň öňüni alyş merkezinden ybaratdyr.
Berzeňňide ýerleşýän we Halkara lukmançylyk merkezleri müdirliginiň düzümine girýän Halkara newrologiýa merkezi ýurdumyzyň esasy ylmy-barlag we bejeriş-anyklaýyş merkezi bolmak bilen, newrologiýa we garyşyk ugurlar boýunça islendik wezipeleri çözmäge ukyplydyr.
Bu ýerde çagalarda we ulularda newrologiýa kesellerini bejermek üçin ähli zerur şertler döredildi. Merkez birbada 120 näsagy kabul edip bilýär. Bölümleriň hemmesi dünýä ölçeglerine kybap gelýän enjamlar, şol sanda magnit-rezonans terapiýany, ultrases we beýleki bejeriş-anyklaýyş barlaglaryny geçmäge, beýni gan aýlanyşynyň ýiti bozulmalaryny, arka beýniler kesellerini bejermäge mümkinçilik berýän enjamlar bilen üpjün edildi.
Maslahat beriş-anyklaýyş bölüminiň hünärmenleri ýiti hroniki keseli, merkezi we çetki nerw ulgamynyň keselleri bolan näsaglary barlamak hem-de olara ýokary derejeli lukmançylyk kömegini bermek işlerini alyp bararlar.
Bu ýerde keseli takyk anyklamakdan başlap, näsaglaryň çalt sagalmagyny kesgitleýän bejerginiň iň gowy ugruny kesgitlemek işleri başlanýar. Bölümde newrologiýa we neýrohirurgiýa boýunça ýokary bilimli hünärmenler işleýär. Otonewrolog lukmanyň otagynda beýni gan aýlanyşygynyň bozulmalarynyň, neýroinfeksiýa hem-de beýleki patologiýalaryň dürli görnüşlerinde gulak nerwine zeper ýetmäniň derejesini anyklamak we kesgitlemek üçin barlag (audiometriýa) geçirilýär. Bu keseller gulaklarda sesiň bolmagy, eşitmegiň peselmegi, başyň aýlanmagy ýaly ýagdaýlarda jemlenýär. Barlag geçirmek üçin ykjam kompýuterli “SentieroAdvanset” (“Happersberg” german kompaniýasy) enjamy hem-de eşidiş enjamlaryny sazlamaga mümkinçilik berýän, programmalaşdyrýan enjamly “Maxi Sound Shelter” audiometriki otagy niýetlenendir.
Nemes işläp düzüjileri bu ýerde oturdylan enjamlary adaty barlaglardan başga-da, ýörite otonewrologik barlaglary: wideookulografiýa — gözleriň göreçleriniň hereketlerini grafiki hasaba almaga esaslanan; stroboskopiýa -bogaza zeper ýetmeleri kesgitlemek usuly bolup, olar insult keselli hassalarda newrologik anyklaýşy kesgitlemek üçin örän möhüm bolup durýar; timpanometriýa-aralyk gulagyň newrologik we otolaringologiki patologiýasyny anyklamak usuly; stabulometriýa –daýanç-hereket ediş, nerw ulgamy, westibulýar we görüş seljerijiler tarapyndan bozulmalary kesgitlemek bolup durýar. Bu usullaryň ulanylmagy çylşyrymly newrologik keselli hassalarda anyklaýyş geçirmäge hem-de dikeldiş bejergisiniň netijeliligine gözegçiligi amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Ýokary tehnologik german enjamlary bilen üpjün edilen oftalmolog – göz lukmanynyň otagynda gözüň içiniň damarlaryny barlamak, gözüň içki basyşyny näsag üçin howpsuz usulda ölçemek üçin ähli mümkinçilikler bar. Ýörite abzal – kompýuter perimetri näsagyň gözüniň görşüni barlamak üçin niýetlenip, onuň netijeleriniň kesgitlenmegi patologik keseliň ýagdaýy barada düşünje berýär.
Endoskopik barlaglar anyklaýyş bölüminde otaglaryň enjamlaşdyrylyşy ünsüňi özüne çekýär. “Siemensiň” önümi bolan “Asuson S3000” ultrasesli köpugurly enjam bir wagtyň özünde barlaglaryň üç görnüşini geçirmäge mümkinçilik berýär. Olar reňkli şekili almak mümkinçiligi bilen kelle beýniniň böleklerinde takyklygyň ýokary derejesini barlamakdan ybaratdyr. Şeýle hem ulgamyň serişdeleri adaty doppler düzgünlerini (2D, 3D, 4D) peýdalanmagyň çäklerinden daşary çykmaga hem-de damarlaryň gysylma derejesini, gan akyşynyň tizligini kesgitlemäge, kelle beýnisini iýmitlendirýän uky we oňurga damarlarynda aterosklerotik dykyzlygy ýüze çykarmaga mümkinçilik berýär.
“Siemensiň” öňdebaryjy tehnologiýalary ýüregiň bir urgusynyň dowamynda ýüregiň üç ölçegli şekilini özgerdýän we döredýän tehnologiýaly ultrasesli skanerde jemlenendir. Endoskopiýa otagy “FUJINON” ýapon şereketiniň abzallary bilen üpjün edilip, olar Bluray/DVD görnüşde ýazgy geçirmäge we ýokary takyklykdaky şekili almaga mümkinçilik berýär.
Rentgen anyklaýyş bölüminde magnit-rezonans tomografiýasy hem-de angiografiýasy babatda innowasion tehnologiýalar hereket edýär.
Hususan-da, bu ýerde Türkmenistanda ilkinji gezek “Siemensiň” 3 Tesla magnit meýdanly iň täze magnit-rezonans tomografy oturdyldy. Bu enjamyň birnäçe aýratynlyklary bolup, has ownuk şekilleri görmeklikde mümkinçiligi iki esse ýokary bolup, kelle beýni dokumasynyň üýtgemelerini, irki döwürdäki gan ýetmezçilik, sowuklama, ownuk zeperlenme ojaklary, çylşyrymly damar kesellerini has takyk anyklamakda ähmiýeti uludyr.
Bu enjam magnit meýdanynyň dartgynlylygynyň ýokarylygy sebäpli barlagy iki esse tizleşdirilen ýagdaýda geçirmäge ukyplydyr. Mysal üçin, tutuş merkezi nerw ulgamyny barlamak üçin 10 minutdan hem az wagt gerek bolýar.
Angiografiýa bölüminiň rentgen-endowaskulýar otagynda “Siemensiň” ýene-de bir täsin enjamynyň – täze angiografyň işi hereket edýär. Bu enjam ýurdumyzda ilkinji gezek anyklaýyş gullugynyň ygtyýaryna gelip gowuşdy. Bu enjamyň kömegi bilen, kelle beýni gan damarlaryny görmek we olara baha bermek bolýar. Ol ýörite ulgama birigip, kelle beýniniň dokumalarynyň gan aýlanyşygynyň umumy göwrümine baha bermek bolýar.
Şunuň ýaly köpugurly enjamyň ulanylmagy kelle beýniniň gan aýlanyşygynda ýiti bozulmalara getirip biljek keselleri irki döwürde ýüze çykarmakda uly ähmiýete eýe bolup durýar. Ahyrky netijede bu ýokary hilli bejerişiň täze netijeli usullaryny işläp taýýarlamaga ýardam edýär.
Operasiýa bölümleriniň her birinde neýrohirurgiki operasiýalarynyň dowamynda nerw damarlarynyň geçirijiligine we olaryň bitewüligine gözegçilik edip, ysmaz ýaly gaýra üzülmeleriň hem-de beýleki newrologik bozulmalaryň öňüni almaga ýardam berýän intraoperasion neýromonitoring ulgamy oturdyldy.
Hirurgiýada täze söz bolan “Siemensiň” “Cios Alpha” ykjam ulgamy entek dünýäniň lukmançylyk tehnikalarynyň sanawyna girip ýetişmese-de, eýýäm biziň ýurdumyzda ulanyp başlandy. Bu enjamyň kömegi bilen, operasiýa döwründe ýörite serişde ulanmazdan, patologiki ojagyň damar üpjünçiliginiň ýerleşýän ýerini kynçylyksyz tapyp, anyk kesgitläp bolýar. Ulgam uly synlaýyş meýdanly takyk şekili alyp bilýär hem-de ýokary aralaşmak ukybyna eýedir, munuň özi dowamly we çylşyrymly operasiýalar üçin örän möhümdir.
Fizioterapiýa bölüminde bar bolan enjamlaryň kömegi bilen insultdan soňky ýagdaýda daýanç hereket ulgamynyň bozulmalary we hereket durnuksyzlygy bar bolan näsaglarda dik ýagdaýda howpsuz durmagy, deňagramlylygy saklamagy hem-de hereket sazlaşygy üçin maşklary geçirilip, näsagyň dikeldiş döwrüniň gysgalmagyna getirýär.
Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi innowasion kärhana bolup, onuň işi durmuş hem-de biologik şertleriň ilatyň saglygyna täsir etmegi, umuman, ekologiýa taýdan arassa azyk tehnologiýalaryny we sagdyn iýmitlenmek kadalaryny işläp taýýarlamagy babatda ylmybarlaglary geçirmäge gönükdirilendir.
Merkez döwrebap barlaghana hem-de lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edildi, munuň özi onuň işinde amaly we ylmy-barlag hem-de tejribe-önümçilik wezipelerini çözmek üçin öňdebaryjy usullary peýdalanmaga mümkinçilik berýär.
Merkeziň işiniň esasy ugurlary bioindikasiýa usullarynyň esasynda daşky gurşawa gözegçilik etmekden, azyk önümlerine, şol sanda daşary döwletlerden ýurdumyza getirilýän azyklyk harytlaryna yzygiderli gözegçilik etmekden, arassaçylyk kadalaryny, kesellere garşy göreşmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan düzgünlerini işläp taýýarlamakdan ybaratdyr.
Binada aýratyn howply ýokanç keselleriniň ýaýramagyna garşy göreşmek, azyk önümlerini we olary gaplamak üçin serişdeleriň döwlet hasaba alyş, bazarlara gözegçilik barlaghanasy, ýöriteleşdirilen azyk barlaghanalary, daşky gurşaw, zähmet, jemagat we radiasion gigiýena, toksikologiýa, bakteriologiýa, wirusologiýa, parazitologiýa, epidemiologiýa hem-de immuno biologik serişdeleriniň merkezi ammary bolan immunologiýa bölümleri bar.
Merkeziň hünärmenleri azyk önümleriniň hili hem-de howpsuzlygy, ekologiýa-biologiýa gurşawy, azyk önümleri we suw bilen bagly bolan keselleriň öňüni almak babatda barlaglary geçirýärler, şeýle hem ýokanç keselleriň çeşmelerini kesgitlemek üçin wiruslary, bakteriýalary hem-de parazitleri öwrenýän ylymlaryň belli bir ugurlary boýunça işleri amala aşyrýarlar.
Bu edaranyň işe girizilmegi bilen döwrebap we ylmy-tehniki çemeleşmeler arkaly “Türkmenistanda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynda kesgitlenen wezipeleri 2014-2020-nji ýyllarda ýerine ýetirmegiň milli maksatnamasyny”, “Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmeginiň 2013-2017-nji ýyllar üçin milli maksatnamasyny” hem-de “Türkmenistanda 2003-2020-nji ýyllar üçin ummun-öňüni alyş milli maksatnamasyny” ýokary guramaçylykly amala aşyrmak üçin uly mümkinçilikler açyldy.
Wiruslary öwreniş bölüminde oturdylan innowasion barlaghana enjamlary referens barlaghanasy bilen bilelikde gysga wagtyň içinde wiruslary anyklamaga mümkinçilik berýär, şeýle hem bu ýerde wiruslary howpsuz saklamak üçin awtomatlaşdyrylan ulgamly biobank döredildi.
Mälim bolşy ýaly, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy ýurdumyzda ýokanç wiruslaryň käbiriniň ýokdugyny ykrar etdi. Ynha, eýýäm ençeme ýyl bäri ýurdumyzda gyzamyk we garamyk keselleriniň hasaba alnan ýagdaýlary bolmady. Bularyň hemmesi saglygy goraýyş ulgamynda döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda yzygiderli geçirilýän işleriň netijesidir.
Soňky döwürde daşary ýurtlarda grippiň wiruslary özgerýär, keseli döredijileriň täze görnüşleri peýda bolýar, olaryň tiz ýaýramak howpy emele gelýär. Täze barlaghana bolsa ştammlary ýokary derejede we gysga wagtda kesgitlemek mümkinçiliklerine eýedir.
Ozallar şeýle barlaglar köp wagty talap edýärdi. Häzirki döwürde öňdebaryjy tehnologiýalar netijesinde olar awtomatik usulda tiz, ýokary hilli we anyk ýagdaýda amala aşyrylýar. Germaniýanyň ugurdaş barlaghanalarynyň binýadynda taýýarlyk geçen hünärmenler täze maglumatlar we programmalar esasynda alnan maglumatlary işläp taýýarlaýarlar.
Şeýle hem täze merkeziň düzüminde waksina we immunobiologiýa serişdeler ammarlary bar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda işlenip düzülen “2003—2020-nji ýyla çenli döwür üçin immuno öňüni alyş Milli maksatnamasynyň” çäklerinde, ýurdumyzda dürli agyr ýokanç keselleriň öňi alyndy we birnäçe keseller düýbünden ýok edildi. Çagalara 11 kesele garşy ýokary hilli waksinalar bilen öňüni alyş sanjymlary mugt geçirilýär.
Ýurdumyza gelýän sanjym we immunobiologiki serişdeleri “sowuklyk zynjyrynyň” talaplaryny doly berjaý edip, ammara kabul etmek, saklamak we daşamak üçin ähli zerur bolan şertler döredildi.
Morfologiýa merkezinde lýuminessent mikroskopiki hem-de immunogistohimiki barlaglaryň usullarynyň ornaşdyrylmagy howply çişleriň antigenlerini kesgitlemekde aýratyn orun eýeleýär. Munuň özi çiş kesellerini anyklamak işini täze derejä çykarar. Morfologiki barlaglar keseli anyklamakda iň ygtybarly usul hökmünde keseli bejeriş usulyny saýlap almaga ýardam berýär. Bu merkeziň okuw düzümine Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Okuw-barlag bölümi girýär. Ol adam anatomiýasy, topografiki anatomiýa we operatiw hirurgiýa kafedrasyndan, patologo-anatomiýa hem-de kazyýet lukmançylygy hukuk kafedrasyndan ybaratdyr.
Talyplaryň sapaklary üçin bu ýerde adamyň anatomiki gurluşyny öwrenmek üçin 3D ekranly interaktiw diseksion stollar bar.
Adamyň bedeniniň anatomiýasynyň anyk görkezilmegi hem-de nusgalaryň sany bu enjamyň täsin aýratynlygy bolup durýar. Kuwwatly tehniki düzümi hem-de programma üpjünçiligini özünde jemleýän bu önüm örän kämil tehnologiýany hödürleýär.
Bogunlaryň hem-de muskullaryň hereketlerini, ýüregiň we gan damarlaryň işini, aýry agzalary dürli ölçeglerde ulaldyp ýa-da kiçeldip, olary üç tekizlikde böleklere bölüp, öýkeniň ýa-da bagryň her segmentiniň işini yzarlap syn edip bolýar. Şeýle hem animasiýa görnüşinde bedeniň hereketini görkezmek bolýar. Mundan başga-da, bu anatomiki, diseksion stolda agzalaryň käbir, dogabitdi ýetmezçiliklerini modelirlemek hem-de olaryň mehanizimlerini öwrenmäge mümkinçiligi bardyr.
Elektron mikroskopiýa barlaghanasynda elekrton -mikroskopiýa barlag usulynyň esasynda işleýän enjam ornaşdyrylypdyr. Ol operasiýa wagtynda näsaglardan anyklaýyş we bejeriş maksady bilen, içki agzalardan we dokumalardan has ýuka kesimleri taýýarlap, öýjük derejesinde näsaglaryň kesellerini dogry we öz wagtynda kesgitlemekde wajyp barlag usuly bolup durýar.
Häzirki döwürde bu barlag usuly onkomorfologiýada, wirusologiýada öýjükleri, bakteriýalaryň we wiruslaryň has kiçi görüp bolmaýan öýjükleriň içki gurluşlaryny öwrenmekde möhüm barlag usuly bolup durýar. Ol elekrton-mikroskopiýa barlag usuly bilen onkomorfologiýada täze döremeleriň gistogenezini anyklamakda ulanylýar, bu bolsa öz gezeginde onkologiki keselleri bejermekde we öňüni almakda wajyp bolup durýar.
Aýratyn howply ýokanç keselleriň öňüni alyş merkezi, Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezi ýaly, ýurdumyzyň döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynyň düzümini innowasion derejede ösdürmäge ýardam eder. Bu merkeziň esasy maksady Türkmenistanyň çäginiň aýratyn howply karantin ýokançlaryň getirilmeginden we ýaýradylmagyndan goramakdan ybaratdyr. Gorag işleri ygtybarly we döwrebap usullar arkaly geçirilýär.
Bu ýerde oturdylan enjam innowasion tehnologiýalar esasynda işleýär. Hünärmenler gen-molekulýar ylmynda iň soňky gazanylanlara esaslanyp, mikrop öýjüginiň doly nukleotid yzygiderliligini kesgitleýär. Bu bolsa ýokanç keseli döredijileriň näbelli görnüşleriniň genetiki gurluşyny anyklamaga ýa-da genomy belli bolan ýokanç kesel döredijileriň genetiki aratapawudyny, gelip çykyşyny we ýaýraýşyny seljermäge mümkinçilik berýär.
Geçen ýyllaryň iş tejribesinde barlaga getirilen nusgalar birnäçe günüň dowamynda bakteriologiki usulda barlanyp, morfologiki taýdan kesgitlenilýärdi. Häzirki wagtda bolsa täze merkezde, döwrebap enjamyň kömegi bilen, ýokanç kesel döredijileriň nukleotid yzygiderliligini birnäçe sagadyň dowamynda kesgitläp bolýar.
Şeýle-de bioinformatiki usullary ulanyp, mikroorganizmleriň täze genotiplerini ýüze çykaryp we olar zerarly emele gelýän keselleriň öňüni almak boýunça netijeli çäreleri işläp taýýarlamak mümkinçiligi döreýär.
Saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynyň işgärleriniň güni mynasybetli paýtagtymyzda ýaýbaňlandyrylan baýramçylyk dabaralaryna nemes professor-lukmanlary gatnaşdylar. Olar Türkmenistana ýygy-ýygydan gelmek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça bu ulgamda türkmen-german hyzmatdaşlygynyň işjeň ösdürilýändiginiň şaýady bolýarlar.
Lukmançylyk bilermenleri we GFR-iň Ýewropa lukmançylygynda öňdebaryjy hasaplanylýan iri ylmy-kliniki merkezleriniň hünärmenleri türkmen lukmanlary bilen tejribe alyşmak, Ýewropanyň iň kämil anyklaýyş we bejeriş tejribesini öwrenmek maksady bilen, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan özgertmelere işjeň çekilýärler. Şeýle gatnaşyklarda ýokary tehnologiýaly täzeçil ýörelgeler gürrüňdeşligiň esasyny düzýär. Munuň özi döwlet Baştutanymyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň öňünde goýýan wezipelerini üstünlikli çözmegiň möhüm şerti bolup durýar.
2016-njy ýylyň noýabrynda Aşgabatda Germaniýanyň saglygy goraýyş Federal ministrliginiň wekilleriniň, ýokary tehnologiýaly lukmançylyk enjamlaryny taýýarlaýan iri kompaniýalaryň bilermenleriniň, şeýle hem GFR-iň dürli şäherleriniň iri alym-professorlarynyň gatnaşmagynda VI Türkmen-german lukmançylyk forumy geçirildi. Oňa türkmen tarapyndan döwlet düzümleriniň we ylmy-kliniki merkezleriň, şypahana-sagaldyş edaralarynyň ýolbaşçylary, hünärmenleri, Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň professor-mugallymlary gatnaşdylar. Saglygy goraýşyň dürli ulgamlarynda, hususan-da, süýji diabeti, çagalarda we ulularda çiş kesellerini bejermekde, endokrinologiýa we fizioterapiýa ulgamynda bar bolan işläp taýýarlamalarda ulanylýan netijeli usullar barlaglar hem-de ýetilen sepgitler boýunça netijeli pikir alyşmalar boldy.
Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyna bejerişiň täze usullary, tehnologiýalary we kämil enjamlar ornaşdyrylýar. Döwrebap ylmy-kliniki erkezler, häzirki zaman tehnikalary bilen üpjün edilen bejeriş-öňüni alyş edaralary gurulýar.Ýeri gelende aýtsak, ornaşdyrylýan enjamlaryň agramly bölegi bu ugurda öňdebaryjy hasaplanylýan GFR-de öndürilen enjamlardyr. Netijeli hyzmatdaşlyk türkmen lukmanlaryna bejerişiň, öňüni alyşyň, anyklaýşyň komisiýallaryny peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Munuň özi Ýewropanyň öňdebaryjy hünärmenleri bilen yzygiderli gatnaşyklary netijesinde amal boldy.
20-22-nji iýulda Aşgabatda “Saglyk—2016” Halkara sergisi we ylmy maslahat geçirildi. Sergä dünýäniň 42 ýurdundan lukmançylyk ulgamynyň dürli ugurlary boýunça hünärmenler gatnaşdylar. Türkmenistanyň ministrlikleriniň, pudak edaralarynyň we şypahanalaryň diwarlyklary bilen bir hatarda bu ýerde formasewtika önümlerini, lukmançylyk enjamlaryny we sarp ediş serişdelerini öndürýän, saglygy goraýyş ulgamynda dürli hyzmatlary ýerine ýetirýän kompaniýalaryň bölümleriniň 240-sy görkezildi. Ýewropa ýurtlaryndan bu sergä 126 kompaniýa gatnaşdy.
Gatnaşyjylaryň hatarynda, şeýle hem Sport baradaky döwlet komiteti, Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti hem-de V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça ýerine ýetiriji komitet bar.
Myhmanlar köpçülik netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek we giňeltmek barada gyzyklanma bildirýändiklerini aýdyp, Türkmenistanyň Baştutanyna saglygy goraýyş ulgamynda alyp barýan syýasatynyň netijelidigini bellediler. Bu syýasat öňdebaryjy tehnologiýalary, iň täze ylmy we önümçilik işläp taýýarlamalary hem-de köpçülikleýin keselleriň öňüni alyş işlerini utgaşdyrýar, bedenterbiýe-sagaldyş hereketi onuň möhüm düzüm bölegi bolup durýar.
“Sagdynlyk we bagtyýarlyk” şygary astynda däp bolan sport we wagyz ediş çäreleriniň biraýlygy 5-nji aprel — 5-nji maý aralygynda geçirildi, onuň maksatnamasynda onlarça ýaryşlar guraldy. Aziada—2017-niň maksatnamasyna girizilen sport görnüşleri boýunça bäsleşiklere aýratyn üns berildi, olaryň ýeňijileri geljekki Oýunlarda ýurdumyzyň sport abraýyny gorajak milli ýygyndy toparlarymyzyň düzümine dalaşgärlerdir.
Paýtagtymyzda taý boksy boýunça geçirilen Türkmenistanyň çempionaty hem-de sport tanslary boýunça ýurdumyzyň birinjiligi has täsirli ýaryşlaryň biri boldy. Şeýle hem biraýlygyň çäklerinde Aşgabadyň atçylyk sport toplumynda atçylyk sporty (konkur) boýunça Türkmenistanyň açyk çempionaty geçirildi. Mälim bolşy ýaly, sportuň bu görnüşi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen türkmen milli göreşi bilen bir hatarda Aziada—2017-ni maksatnamasyna girizildi.
Şeýlelikde, Oýunlaryň başlamagyna galan wagtyň dowamynda çapyksuwarlarymyz sportuň bu görnüşi boýunça öz ussatlygyny has-da kämilleşdirmelidirler. Atçapyşyklary gadymdan bäri türkmenlerde uly meşhurlyga eýedir, emma konkur sportuň täze ýaýrap başlan görnüşi boýunça durýar. Şeýle-de bolsa türkmen çapyksuwarlary tebigy taýdan çeýedirler we konkur boýunça hem oňat netijeleri görkezerler.
2016-njy ýylyň aprel aýynda Aşgabadyň atçylyk sport toplumynda döwlet Baştutanymyzyň hem-de ýurdumyzda geçirilýän halkara çärelerine gatnaşýan köp sanly daşary ýurt wekilleriniň gatnaşmagynda 600 tomaşaçy orunlyk täze konkur boýunça manežiň açylyşy boldy. Bu atçylyk toplumynda her ýyl dünýäniň atçylyk sportunyň hünärmenleri we bilermenleri ýygnanýarlar. Manežiň häzirkizaman sport enjamlary bilen üpjün edilmegi bu ýerde halkara derejeli ýaryşlary geçirmäge hem mümkinçilik berýär.
Maý aýynyň ahyrynda türkmen çapyksuwarlary konkur boýunça Bişkekde geçirilen halkara ýaryşynda “Arkalaşygyň Kubogyna” mynasyp boldular. Ahalteke bedewlerine ussatlyk bilen erk eden Milli atçylyk sport merkeziniň türgenleri iň gowy netije görkezip, birinji we ikinji orunlary eýelediler.
Ýurdumyzda soňky wagtlarda sportuň bouling görnüşi hem meşhurlyga eýe bolýar. 2016-njy ýylyň aprel aýynda paýtagtymyzda bouling boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempionaty geçirildi.
Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesinde iri halkara bäsleşikleri: maý aýynda sambo boýunça Aziýa çempionaty, iýunda milli göreş we guşakly göreş boýunça Aziýa çempionatyny, sentýabr aýynda ýetginjekleriň arasynda tennis we ýeňil atletika boýunça halkara ýaryşlary, noýabr aýynda basketboluň 3х3 görnüşi boýunça halkara ýaryşy, dekabr aýynda bolsa žiu-žitsu boýunça Aziýa çempionaty geçirildi. Ýaryşlaryň ählisinde ýurdumyzyň ýygyndy toparlary umumytoparlaýyn hasapda birinji orunlary eýelediler. Ýeňijilere hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
2016-njy ýylda türkmen türgenleri daşary ýurtlarda 138 halkara ýaryşlaryna gatnaşyp, jemi 643 medala — 221 altyn, 196 kümüş we 226 bürünç medala eýe boldular.
Ýaş türgenleri goldamak we höweslendirmek, sport ulgamyny ýokary derejeli mugallym – tälimçi hünärmenler hem-de beýleki zerur serişdeler bilen üpjün etmek türkmen sportunyň dünýä abraýyny ýokarlandyrmak babatynda we Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek bilen baglylykda alnyp barylýan işleriň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Şu maksatlar bilen şeýle hem daşary ýurtly hünärmenler bilen hyzmatdaşlyk ösdürilýär. Bu ugurda Aziada—2017-niň maksatnamasyna girýän sportuň 21 görnüşi boýunça Milli federasiýalaryň we merkezleriň işjeňligi ýokarlanýar.
2016-njy ýyldan başlap her aýyň soňky ýekşenbesinde geçirilýän Aziada—2017-niň Guramaçylyk komitetiniň mejlislerinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň barşy yzygiderli ýagdaýda ara alnyp maslahatlaşylýar. Munuň özi V Aziýa oýunlarynyň Bwş meýilnamasynyň ähli ugurlary boýunça taýýarlygyň üpjünçilik meselelerini has netijeli utgaşdyrmakda we dessin çözmekde oňat mümkinçilik berýär.
Ýurdumyzda Aziýa oýunlaryny mahabatlandyrmak hem-de wagyz etmek maksady bilen 2016-njy ýylda halkara sport mediaforumlary guraldy. V Aziýa oýunlarynyň “Saglyk. Ruhubelentlik. Dostluk” şygary, şeýle hem Aziada—2017-niň umumy nyşany, resmi keşbi we Oýunlaryň tumary tassyklanyldy. V Aziýa oýunlarynyň resmi Internet-saýty açyldy.
Oktýabr aýynda Aziýa—Ýuwaş Ummany teleradiogepleşikler birleşiginiň Indoneziýanyň Bali adasynda geçirilen Baş Assambleýasynda Aziada—2017-niň tanyşdyrylyşy boldy.
Bu iş sapary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň media we sport žurnalistikasy ulgamynda daşary ýurt tejribesini öwrenmek, “Aşgabat—2017” taslamasyny wagyz etmek boýunça mahabat maglumat çärelerini giňeltmek hem-de bu ugurda ýakyn hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ýola goýmak boýunça beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen amala aşyryldy. Foruma Aziýa—Ýuwaş Ummany teleradiogepleşikler birleşiginiň agzasy bolup durýan kompaniýalaryň we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň kompaniýalarynyň 200-sinden gowragynyň wekilleri gatnaşdylar, bu çäre “Geljek üçin media” diýen şygar astynda guralyp, Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary onda garalan esasy meseleleriň biri boldy.
Türkmenistanda diňe bir Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilen oýunlar däl-de, sportuň beýleki görnüşleri hem, şol sanda hokkeý, figuralaýyn typmak, awto—moto sport hem işjeň ösdürilýär. 14-nji aprelde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Içeri işler ministrliginiň Awtosport merkezi toplumyna girýän täze sport desgasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Bu ýerde motosport boýunça türgenleşikleri we ýaryşlary geçirmek üçin ýörite meýdança guruldy we enjamlaşdyryldy. Bu çäre ýurdumyzda sportuň dürli görnüşleriniň, şol sanda tehniik görnüşleriniň wagyz edilmegine we ösdürilmegine ileri tutulýan ähmiýet berilýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr.
Aprel aýynda “Volkiсar” we “Alfa Romeo” awto mobillerinde IIM-niň kubogy ugrunda bäsleşikler we ýurdumyzda ilkinji gezek “kwadrosikil” derejeli motosport boýunça ýaryşar geçirildi.
“Sagdynlyk we bagtyýarlyk” biraýlygynyň çäklerinde şeýle hem Derweze—Gökdepe ugry boýunça awtomobil ýörişi guraldy. Bularyň ählisi ýurdumyzda sport tehniki görnüşleri boýunça halkara ýaryşlaryny geçirmek üçin oňyn şertleri emele getirýär.
Türkmenistanda ýokary derejeli türgenleri taýýarlamak ulgamy döwrebaplaşdyrylýar — hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Milli sport we syýahatçylyk institutynda täze fakultet açylar, onda ylmy esasda Olimpiýa çempionlaryny ýetişdirmek boýunça işler geçiriler.
Hormatly Prezidentimiz jemgyýetimizde saglyn durmuş ýörelgeleriniň ornaşdyrylmagyna döwlet derejesinde çemeleşmegiň nusgasyny görkezmek bilen köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini we ýokary netijeli sporty höweslendirmek we ösdürmek, saglygy goraýyş ulgamyny we şypahana-sagaldyş düzümleriniň kämilleşdirmek meselelerini hemişe üns merkezinde saklaýar. Şunuň bilen baglylykda. döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň syýahatçylyk pudagynyň ösdürilmegine hem aýratyn üns berýär.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň tebigy-dikeldiş we taryhy-medeni desgalaryň giň toplumy syýahatçylygy söýýänler üçin açykdyr: bular «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny, meşhur şypahanalary, Nusaýyň, Dehistanyň, Köneürgenjiň, Köýtendagyň, Gadymy Merwiň meşhur ýadygärliklerini, şeýle hem şeýle bir meşhur bolmadyk, emma jahankeşdeler üçin gyzyklanma döredýän beýleki künjekleri öz içine alýar.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly türkmen halkynyň taryhy-medeni mirasyna häzirki döwrüň nukdaý nazaryndan baha bermäge mümkinçilik açdy. 2016-njy ýylda Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti ýurdumyzyň taryhy we tebigy künjeklerini giňden wagyz etmek esasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňde goýan wezipelerinden ugur alyp içki syýahatçylygy ösdürmek boýunça işleri güýçlendirdi.
Syýahatçylyk ulgamyna täze desgalary girizmek maksady bilen 2016-njy ýylyň aprel aýynda döwlet we hususy syýahatçylyk kärhanalarynyň hünärmenleri we terjimeçileri üçin gönüden-göni Parzdepe ýadygärliginde okuw maslahaty guraldy. Olaryň öňünde Milli golýazmalar institutynyň we Ylymlar akademiýasynyň Arheologiýa we etnografiýa institutynyň ylmy işgärleri çykyş etdiler.
“Türkmensyýahat” döwlet kärhanasy tarapyndan Köýtendagyň ajaýyp künjeklerine, bu täsin mekanyň baryp bolýan gowaklaryna yzygiderli gezelençler guraldy.
Çagalaryň sagdyn durmuş ýörelgesini kemala getirmek döwlet syýasatynyň möhüm wezipeleriniň biri bolup durýar, muňa sport-sagaldyş syýahatçylygy ýardam berýär Jahankeşdeligiň bu görnüşleri has netijeli sagaldyş tehnologiýalaryna degişlidir we ägirt uly ruhy-ahlak ähmiýete eýedir.
Mysal üçin, şunuň ýaly terbiýeçilik işleri Serdar şäheriniň golaýyndaky “Dürdäne” sagaldyş merkezinde guralan “Ýaşajyk syýahatçylar” gurnagynda geçirilýär. Bu çagalar sagaldyş merkezi mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alşynyň başlanýan wagty –25-nji maýda açyldy. Şol gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çagalar şäherjiginiň körpelerini gutlamaga geldi.
Täze sagaldyş merkezi 5 müň inedördül meýdanda ýerleşip, her çylşykda çagalaryň 300-sini kabul etmäge niýetlenendir. Bu ýerde amatly ýaşaýyş toplumyndan başga-da, körpeleriň netijeli dynç almagy, aň-paýhas we döredijilik ukyplaryny ösdürmegi üçin ähli şertler döredilendir.
Ýurdumyzyň syýahatçylygynda gazanylan görkezijiler içerki jahankeşdeligiň ösýändigine hem-de döwlet we hususy syýahatçylyk kärhanalarynyň hyzmatlarynyň möçberlerini artýandygyna şaýatlyk edýär.
Umuman syýahatçylyk barada aýdylanda, ýurdumyzyň taryhy ýadygärliklerden başga-da, soňky döwürde Hazaryň kenar ýakasy, Awazanyň täze şypahana ugurlary uly gyzyklanma eýe bolýar. Bu zolagyň uly geljegini we ösüşini nazara almak bilen daşary ýurt syýahatçylyk kärhanalarynyň köpüsi oňa deňiz, kenarýaka dynç alşy we ýahta syýahatçylygynyň dünýä merkezleriniň biri hökmünde garaýarlar.
2016-njy ýylyň awgust aýynda bu ýerde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda “Ak ýelken” kottežler toplumynyň, şeýle hem “Tolkun” kottež şäherjigini öz içine alýan ýahta—klubunyň açylyşy boldy. Täze ýahta –klubunyň ýanynda okuw merkezi hem hereket edýär, bu ýerde hünärmenleriň ýolbaşçylygynda serfingiň, daýwingiň, suw skuterlerini, gidrosikilleri, ýelkenli gämileri we karterleri dolandyrmagyň tilsimlerini özleşdirmek mümkindir.
Awazada açylan ikinji ýahta kluby hem derejesi boýunça Hazar deňziniň türkmen kenarynda açylyş ilkinji ýahta klubunda, şeýle hem daşary ýurt ýahta klublaryndan hem kem däldir. Geljekde onuň binýadynda windsorfing ýa-da ýelkeni gämilerde iri ýaryşlary geçirmäge mümkinçilik bar. Emma esasy zat işjeň dynç alşyň netijeli görnüşi bolan höwesjeň deňizde ýüzüşler, ýahtalarda gezelençler bolup durýar.
Syýahatçylyk ugurlarynyň mazmun taýdan baýlaşdyrylmagy bilen bir hatarda pudakda hyzmat medeniýetiniň ýokarlandyrylmagy boýunça hem işler dowam edýär. Bu maksat bilen Awazada şypahana zolagynyň myhmanlar toplumynyň işgärleri üçin yzygiderli ýagdaýda okuwlar guralýar. Bu çäreler olar üçin özboluşly synag bolup hyzmat ediş derejesi boýunça iň gowy myhmanhana adyny almak ugrunda geçirilýän hünär bäsleşiginde üstünlik gazanmaga mümkinçilik berýär.
Şeýle hem köpugurly türkmen-german hyzmatdaşlygynyň çäklerinde işewürlik gatnaşyklary ösdürilýär, hususan-da, ýurdumyzyň syýahatçylyk pudagynyň ýolbaşçy düzüminiň hünärmenleri Berlinde okuw saparynda boldular. Germaniýanyň paýtagtynda geçirilen okuwlaryň maksady syýahatçylygy ösdürmekde dolandyryş başarnyklary ýokarlandyrmak ýurdumyzyň içinde syýahatçylygy guramak üçin durnukly we netijeli şertleri döretmegiň usullaryny kämilleşdirmek, türkmen halkynyň tebigy we taryhy-medeni mirasyna ünsi çekmek bolup durýar.
Daşary ýurtlarda milli syýahatçylyk pudagyny wagyz etmegiň netijeli görnüşleriniň biri hem ýurdumyzyň wekilleriniň halkara sergi çärelerine gatnaşmaklarydyr, olarda tanyşdyryş çärelerinden başga-da, işewürlik duşuşyklary we gepleşikler meýilleşdirilýär.
2016-njy ýylda Türkmenistanyň wekiliýetleri daşary ýurtlarda geçirilýän syýahatçylyk ýarmarkalarynyň birnäçesine gatnaşdylar. Olaryň hatarynda Awstriýanyň meşhur Ferien — Messe Wien” syýahatçylyk sergisi bar, oňa gatnaşmak üçin Wena 55 ýurtdan 530 wekil ýygnandy. Türkmenistanyň syýahatçylyk mümkinçilikleriniň giň toplumlary, esasynda ýewropalylar üçin täsin bolan Garagum çölüne, Ýaňgalanyň täsin künjeklerine we ýurdumyzyň beýleki meşhur tebigy ýerlerine hödürlenýän ugurlar bu pudagyň işgärlerinde we sergä gelip görýänlerde uly gyzyklanma döretdi.
Ispaniýanyň paýtagty Madrid şäherinde geçirilen “HITUR-2016” halkara syýahatçylyk sergisinde hem Türkmenistanyň diwarlygy görkezildi. Sergä dünýäniň 165 ýurdunda 10 müňe golaý kompaniýanyň wekilleri gatnaşdylar. Serginiň işlän döwründe Türkmenistanyň syýahatçylyk pudagynyň wekilleriniň ispaniýaly we portugaliýaly kärdeşleri bilen işewür gepleşikleri geçirildi, duşuşyklaryň käbirinde hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pesmi taýdan berkidýän ylalaşyklar gazanyldy.
Finlýandiýanyň paýtagty Helsink şäherinde geçirilen halkara syýahatçylyk sergisine gatnaşan 70 ýurduň diwarlyklarynyň hatarynda Türkmenistanyň syýahatçylyk ugurlary hem görkezildi, şunda ýurdumyzda belli wakalara borçlanyp guralýan syýahatçylyk hyzmatlary hem hödürlendi. Helsinki şäherinden Orta Aziýa çenli 12 günlük syýahatçylyk boýunça bilelikdäki taslama aýratyn gyzyklanma döretdi, onuň çäklerinde jahankeşdeler ak merkezrli şäher hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna giren Aşgabada we Mary şäherine baryp görerler.
Germaniýa Federatiw Respublikasynyň paýtagty Berlinde geçirilen ITB Berlin 2016 Halkara syýahatçylyk sergisine gatnaşyjylar hem Türkmenistanyň syýahatçylyk ugurlaryna gyzyklanma bildirdiler, bu sergide dünýäniň dürli 89 ýurdundan 10 müňden gowrak kompaniýa öz hyzmatlaryny hödürlediler.
Mundan başga-da, ýazda, Nowruz we Türkmen bedewiniň baýramy geçirilýän günlerinde 52 ýurduň syýahatçylyk pudagynyň agentlikleri hem-de kompaniýalary, hünärmenleri üçin Türkmenistan boýunça maglumat beriş—tanyşdyryş gezelenji guraldy.
Ýewropadan, Aziýadan we Amerikadan hünärmenler türkmen halkynyň gadymy däp-dessurlaryny açyp görkezýän köp öwüşginli baýramçylyk şüweleňlerine gatnaşyp, halk döredijiliginiň ajaýyp dünýäsine aralaşmaga hem-de milli aşpezlik sungatynyň tagamyny dadyp görmäge mümkinçilik aldylar. Olar Türkmenistany baý taryhy mirasyň watany hökmünde açyp görkezýän täsin we gaýtalanmajak tebigat, medeni hem-de zehinli we zähmetsöýer halkymyzyň gaýnap joşýan häzirki durmuşy bilen tanyşmaga ýardam berýän gezelençleri-de amala aşyrdylar.
Myhmanlar gyzykly syýahatçylyk ugurlaryndan başga-da, ýurdumyzyň myhmanhanalar düzüminiň, hyzmatlar ulgamynyň derejesi bilen içgin tanşyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Diýarymyzda bolup geçýän düýpli özgertmeleriň haýran galdyryjy netijelerini gözleri bilen gördüler.
27—29-njy sentýabr aralygynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda nobatdaky “Syýahatçylyk we jahankeşdelik” atly halkara sergi geçirildi, onuň çäklerinde bu ulgamda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meselelerine bagyşlanan maslahat hem guraldy. Pudagyň hünärmenleriniň däp bolan duşuşygy Bütindünýä syýahatçylyk gününe gabatlanylyp, Hazar deňziniň kenarynda geçirilýär, oňa 22 ýurduň –Russiýanyň, Hytaýyň, ABŞ-nyň, Rolşanyň, Belgiýanyň, Ysraýylyň, Iordaniýanyň, Türkiýäniň, Eýranyň, Hindistanyň, Latwiýanyň, Estoniýanyň, Belarusuň, Gruziýanyň, Gazagystanyň we beýleki ýurtlaryň wekiliýetleri gatnaşdylar.
Olar milli syýahatçylyk agentlikleriniň, ugurdaş döwlet edaralarynyň, guramalarynyň hem-de kompaniýalarynyň ýolbaşçylary we hünärmenleridir, şypahana, sagaldyş ulgamynyň, syýahatçylyk pudagynyň, myhmanhana we ätiýaçlandyryş işewürliginiň işgärleridir, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlarydyr.
Türkmenistanyň syýahatçylyk toplumynyň kuwwaty esasynda halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň ägirt uly geljegini 68 kompaniýanyň gatnaşmagynda geçirilen sergi hem görkezildi. Hyzmatdaşlyk we täze teklipleriň mümkinçiliklerini aýdyň açyp görkezen gözden geçirilişe ýurdumyzyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň düzümleri we hususy kärhanalary, daşary ýurtly hyzmatdaş kompaniýalar gatnaşdylar, daşary ýurtly kärdeşler bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmäge uly höwes bildirdiler.
Sergi Türkmenistanyň syýahatçylyk mümkinçilikleri bilen tanyşdyrdy, bu çärä gatnaşyjylar syýahatçylyk hem-de myhmansöýerlik babatynda iň möhüm we iň täze meýiller, dynç alşyň dürli görnüşlerini guramak, medeni wagyz hem-de aň ýetiriş—ülkäni öwreniş işleri barada maglumat aldylar.
Sergide guralan pikir alyşmalar bu pudagyň ösdürilmegine dürli çemeleşmeleri beýan etmäge, pudakda amala aşyrylan üstünlikli işleriň netijeleri görkezmäge we Türkmenistanyň daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bu ugurdaky hyzmatdaşlygynyň has netijeli usullaryna garamaga kömek etdi.
Aziada—2017-niň işlenip taýýarlanylýan medeni maksatnamasy ýurdumyzyň syýahatçylyk kuwwatynyň doly açylyp görkezilmegine, arheologiýa we binagärlik ýadygärliklerimize, gaýtalanmajak tebigy, taryhy hem-de rowaýaty künjeklerimize, şeýle hem ýurdumyzyň muzeýlerine, teatrlaryna, sergi zallaryna üns çekilmegine gönükdirilen ýene bir iri taslama bolup durýar. Bu maksatnamada etnografiýa we folklor mirasy, halk senetçiligi, häzirki zaman amaly-haşam sungaty bilen tanyşlyga aýratyn ähmiýet berilýär.
2016-njy ýylyň 4-nji martynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti medeniýet ulgamynyň guramalarynyň we edaralarynyň ulgamyna girizildi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, Medeniýet ministrliginiň we Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň täze gatnaşyklar esasynda işlemegi, olaryň has-da ýakyn hyzmatdaşlykda hereket etmegi üçin şertleri döredýär, ýurdumyzyň taryhy we medeni ýadygärliklerine gelip görýän jahankeşdeleri işjeň çekmegiň hasabyna syýahatçylyk pudagynyň depginli ösdürilmegine ýardam berýär. Beýleki bir tarapdan — munuň özi türkmen halkynyň medeni mirasyny bütin dünýäde wagyz edilmegini giňeltmäge mümkinçilik berer.
Muňa Medeniýet ministrliginiň taryhy ýerleri we ýadygärlikleri döwlet tarapyndan goramak babatynda ornuny pugtalandyrýan ýene bir çözgüt mysal bolup biler. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, medeni mirasyň desgalaryny, ýurdumyzyň gozgalmaýan taryhy ýadygärliklerini goramak maksady bilen, belli bir çäkleri abadanlaşdyrmak boýunça gurluşyk ýa-da beýleki işler diňe Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň makullmagynda geçirmäge rugsat berilýär.
Täze düzgün Türkmenistanyň çäklerinde ýerleşýän medeni mirasyň desgalaryny goramak babatynda gözegçilik işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmaga, olary has içgin öwrenmäge we syýahatçylyk dolanyşygyna giňden çekmek arkaly işjeň wagyz etmäge ýardam berer.
Şeýlelikde, bu geçirilýän çäreler hem-de döwlet Baştutanymyzyň şahsy howandarlygy netijesinde syýahatçylyk pudagy möhüm ugurlaryň birine öwrülýär, halkara hyzmatdaşlygy üçin giň mümkinçilikleri açýar. Şunda hormatly Prezidentimiz tarapyndan syýahatçylyk ulgamyna milli ykdysadyýetimizi ösdürmegiň we döwrebaplaşdyrmagyň depginlerini çaltlandymagyň, çig mala esaslanmaýan önümçiligi ugur edinýän hem-de eksporta ugrukdyrylan ykdysadyýeti kemala getirmegiň kuwwatly guraly hökmünde uly orun berilýär, munuň özi Türkmenistanyň dünýäniň has bäsdeşlige ukyply ýurtlarynyň hataryna girmegine ýol açýar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Balygyñ elýeterli bahadan satylmaýandygyny hem aýtmak adalatly bolar. Kepek, künjara ot iým berip uly azap edilip mal etini ýetişdirmrli. şoña görä onuñ bahasy gymmat bolýar.
emma balyk Türkmenistanyñ uly teritorýasyny onuñ balyk zapaslaryny hasaba alyp teritorýa görä ilaty az bolan ýurdumyzda gymmat bolmagy nämä baglyka?!
aýdaly orta tagamly balygyñ dirileýin agramynyñ kilosyny 9-10manada satyn alyp bolýar. onyñ bir kilosyny arassalap taýar etini çekseñ zordan ýarym kilo gelýär
bu bolsa onuñ etiniñ kilosynyñ mal etiniñki bilen deñdigini hatda ondanda gymmatdygyny añladýar.sebäbi maly dirileýin alyp soýsañ etini pesinden kilosyny 16-17manat töwereginde edip düşürip alyp bolýar.
balygyñky bolsa arassalanan ýagdaýda kilosy 20manada düşýär.
balygyñ etiniñ arassalanan (iç goşlaryndan we gabygyndan) ýagdaýynda kilosy 8-9 manada düşende-de arzan däl. ýöne oñuşsa bolardy.
özümä dogrusy iñ soñky gezek 2017-nji ýylyñ awgustynda Aşgabadyñ Garaşsyzlygyñ 15ýyllygyna gurlan söwda merkeziniñ naharhanasyndan satyn alyp iýenim. bu gün 2018-nji ýylyñ 14-nji ýanwary.
Döwletimiziñ ýolbaşçylary azyk önümleri bilen bir hatarda balygyñ hem halk üçin elýeterli bolmagy ugrunda alada etse gowy bolardy.
dokuñ açdan habary ýok diýlenini etmeli däl...işsizlik sebäpli pulum bolmansoñ bazara baramda balyklary görüp gözüm gitse-de satyn alyp bilmedim. pulumy has zerur iýmite çörege kartoşka ýaga harçladym.
Redaksiýadan: Okyjylaryň hatlary bolşy ýaly çap edilýär. Hatlarda aýdylanlar Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny şöhlelendirmeýär.


text:
Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlary öndürýän kärhanalary döretmegiň Döwlet maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde Senagat ministrligi tarapyndan bu ugurda zerur işleriň amala aşyrylýar.
Durmuş tehnikalarynyň dürli görnüşleriniň –gaz we elektrik ojaklarynyň, elektrik demojaklarynyň, elektrik gyzdyryjylaryň, tozan sorujylaryň önümçiligini ýola goýmak maksady bilen, “Hojalyk harytlary” atly hojalyk jemgyýeti döredildi.
“Türkmenmaşyngurluşyk” konserni bilen Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy täze bilelikdäki kärhananyň esaslandyryjysy bolup çykyş etdiler.
Içerki bazar üçin ýokary hilli elektrotehnika harytlarynyň öndürilmegi bu ulgamda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň möçberini azaltmaga mümkinçilik berer, ilaty uly isleg bildirilýän harytlar bilen elýeterli bahadan üpjün eder.