text:
Raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyny raýat ýagdaýynyň namalarynyň ýazgysynyň edaralary tarapyndan öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde geçirýärler.
Raýat ýagdaýynyň namalarynyň ýazgysynyň (RÝNÝ) döwlet edaralary fiziki şahslaryň degişli hereketleriniň ýa-da bu adamlaryň hukuklarynyň we borçlarynyň ýüze çykmagyna, üýtgemegine ýa-da bes edilmegine täsir edýän, şeýle hem hukuk ýagdaýyny häsiýetlendirýän wakalaryň hakykylygyny tassyklamak maksady bilen raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyny geçirýärler.
Raýat ýagdaýynyň namalary ‒ raýatlaryň hukuklarynyň we borçlarynyň ýüze çykmagyna, üýtgemegine ýa-da bes edilmegine täsir edýän, şeýle hem olaryň hukuk ýagdaýyny häsiýetlendirýän, döwlet belligine alynmaga degişli bolan raýat ýagdaýynyň ýazgylarynyň namalarynda görkezilýän raýatlaryň hereketleri ýa-da wakalar we faktlar.
RÝNÝ edaralary:
Welaýat hukukly şäherleriň, etraplaryň, etrap hukukly şäherleriň, şäherdäki etraplaryň häkimlikleriniň RÝNÝ bölümleri:
Etrapdaky şäherleriň, şäherçeleriň we geňeşlikleriň Geňeşleri:
Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlarynyň:
1.Türkmenistanyň Maşgala kodeksi
2.Raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagynyň tertibi hakynda Düzgünnama
3.Raýat ýagdaýynyň namalarynyň ýazgysynyň edaralary hakynda Düzgünnama
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almagyň tertibi
Möhletleri
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin çaganyň doglan gününden bir aýdan gijä galman arza berilýar.
Çaga öli doglan halatynda çaganyň doglan gününden üç iş günden gijä galman arza berilýär.
On alty ýaşyna ýeten çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak kazyýetiň çözgüdi esasynda geçirilýär.
Bellige alynýan ýeri
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin arzanyň berilýän ýeri.
Çaganyň doglan ýerindäki ýa-da onuň ata-enesiniň (olaryň biriniň) ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ bölüminde ýa-da Geňeşde bellige alynýar.
Bellige almak üçin gerek bolan resminamalar
I. Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin esas bolup durýan resminamalaryň biri:
1) çaganyň dogluşy hakynda, dogluşyň bolup geçen lukmançylyk edarasy tarapyndan berlen, bellenilen görnüşdäki resminama;
2) çaga doglanda lukmançylyk edarasyndan daşarda lukmançylyk kömegini beren işgäriň işleýän ýa-da çaganyň ejesiniň çaga doglandan soňýüz tutan lukmançylyk edarasy tarapyndan berlen, çaganyň doglandygy hakynda resminama;
3) çaga lukmançylyk edarasyndan başga ýerde doglanda (lukmançylyk kömegi berilmedik) çaga doglan wagty ýanynda bolan adamyň arzasy.
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin göz öňünde tutulan esaslar bolmadyk mahalynda çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak çaganyň dogluşynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň esasynda geçirilýär.
II. Ata-enesiniň pasporty (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasy)
III. Çaganyň ata-enesiniň nikasy döwlet tarapyndan bellige alnan bolsa nikanyň baglaşylandygy hakynda şahadatnama.
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin ýüz tutup bilerler:
1) çaganyň ata-enesi (olaryň biri);
2) çaganyň garyndaşlary, goňşulary, çaganyň doglan lukmançylyk edarasynyň administrasiýasy ýa-da hossarlyk we howandarlyk edaralary, ýa-da ata-enesi syrkaw bolanda ýa-da başga sebäpler boýunça arza bermäge mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýlarda - başga adamlar.
Ýüz tutan adamlaryň islegine görä çaganyň dogluşy dabaraly ýagdaýda geçirilýär.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
69-njy madda. Çaga babatda atalygy anyklamagyň tertibi we ony bellige almak
1. Çaga babatda atalygy anyklamak ata-enäniň RÝNÝ edarasyna berýän bilelikdäki arzasy esasynda, ýa-da kazyýetiň çözgüdi boýunça, ejesi ölende, ejesiniň kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilende, ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende, ejesiniň bolýan ýa-da onuň ýaşaýan ýerini anyklamak mümkin bolmadyk halatlarynda bolsa - çaganyň kakasynyň arzasy boýunça geçirilýär.
2. Çaganyň ejesi bilen nikada durmaýan adamyň çaga babatda atalygy anyklamak, bu adamyň we çaganyň ejesiniň RÝNÝ edarasyna bilelikdäki arzasy esasynda, ejesi ölende, ejesiniň kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilende, ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende, ejesiniň bolýan ýa-da onuň ýaşaýan ýerini anyklamak mümkin bolmadyk halatlarynda bolsa - çaganyň atalygynyň anyklanylmagyny isleýän adamyň arzasy esasynda, eger çaga on sekiz ýaşa ýetmedik bolsa, hossarlyk we howandarlyk edarasynyň razylygy bilen, şeýle razylyk bolmadyk mahalynda bolsa - kazyýetiň çözgüdi esasynda geçirilýär.
Eger çaganyň atalygyny anyklamak isleýän adamyň RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda ol atalygy anyklamak hakynda arzany iberip biler. Şu halatda ol adamyň arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
3. Çaganyň atalygyny anyklamak hakynda bilelikdäki arzanyň berilmegi çaga doglandan soň mümkin däl ýa-da kynçylykly diýip çak etmäge esas berýän ýagdaýlar bolan mahalynda, dünýä injek çaganyň atalygyny anyklamak isleýän biri-biri bilen nikada durmaýan adamlar şeýle arzany RÝNÝ edarasyna enäniň göwreli wagtynda bermäge haklydyrlar.
4. On sekiz ýaşyna ýeten adamyň atalygynyň anyklanylmagyna diňe onuň razylygy bilen, eger ol kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa - onuň hossarynyň ýa-da hossarlyk we howandarlyk edarasynyň razylygy bilen ýol berilýär.
5. Atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak ata-enesiniň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da çaganyň dogluşy döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki ýa-da atalygy anyklamak hakynda ýa-da atalygy bolanlygynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasynda geçirilýär.
6. Çaganyň ata-enesiniň (olaryň biriniň) ýaşaýan ýeri boýunça ýazga almak ýa-da bolýan ýeri boýunça bellige almak halatynyň ýokdugy çaganyň atalygynyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almakdan ýüz döndermek üçin esas bolup hyzmat edip bilmez. Şu halatda çaganyň atalygynyň anyklanylandygyny bellige almak çaganyň dogluşynyň döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki ýa-da atalygy anyklamak hakynda ýa-da atalygy bolanlygynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasynda geçirilýär.
7. Atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň esasynda atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak, çaganyň ejesiniň (kakasynyň) ýa-da çaganyň hossarynyň (howandarynyň), ýa-da çaga eklenjinde durýan adamyň ýa-da on sekiz ýaşyna ýeten çaganyň özüniň arzasy boýunça geçirilýär.
Eger ol adamyň şeýle arzany bermek üçin RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda ol atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak hakynda arzany iberip biler. Şu halatda şol adamyň arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
70-nji madda. Çaganyň ata-enesi hakynda maglumatlary çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizmegiň tertibi
1. Çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna onuň ata-enesi hakynda maglumatlar nika baglaşylandygy hakynda şahadatnamanyň esasynda girizilýär.
2. Eger ata-enesi biri-biri bilen nikada durmaýan bolsalar, çaganyň ejesi hakynda maglumatlar ejesiniň arzasy boýunça çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilýär, çaganyň kakasy hakynda maglumatlar bolsa - çaganyň kakasynyň we ejesiniň bilelikdäki arzasy boýunça, ýa-da şu Kodeksiň 69-njy maddasynyň birinji bölegine laýyklykda, çaganyň kakasynyň arzasy boýunça girizilýär ýa-da kakasy barada maglumatlar kazyýetiň çözgüdi esasynda ýazylýar.
3. Çaga nikada durmaýan ejeden doglan halatynda, ata-enesiniň bilelikdäki arzasy bolmadyk mahalynda ýa-da atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdi bolmadyk mahalynda, çaganyň kakasynyň familiýasy ejesiniň familiýasy boýunça çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilýär, çaganyň kakasynyň ady we atasynyň ady - ejesiniň görkezmesi boýunça, milleti we raýatlygy - ejesiniň milleti we raýatlygy boýunça girizilýär. Girizilen maglumatlar atalygy anyklamak hakynda meseläni çözmek üçin päsgelçilik bolup bilmez. Eger ejesi çaganyň kakasy hakynda maglumatlary görkezmekden ýüz dönderse, onda "çaganyň kakasy" diýen setirde kese çyzyk goýulýar.
4. Eger çaganyň atalygynyň anyklanylmagy kazyýet tertibinde geçirilen bolsa, onda atalygyň anyklanylandygy hakynda nama ýazgyda we çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysynda çaganyň atasy hakynda maglumatlar atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdinde görkezilen maglumatlar esasynda ýazylýar.
5. Çaganyň dogluşyny bellige alan RÝNÝ edarasy çaganyň ata-enesiniň pasportynda çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysynyň esasynda çaga hakynda maglumatlary ýazýar.
Çaganyň dogluşy bellige alnan mahalynda çaganyň ata-enesiniň pasportynda çaga hakynda maglumatlar ýazylmadyk bolsa, şeýle hem ata-enesiniň pasportlary täzelenen halatynda, çaga hakynda maglumatlar, çaganyň dogluş hakynda şahadatnamasynyň esasynda, çaganyň dogluşyny bellige alan RÝNÝ edarasy ýa-da çaganyň ata-enesiniň (olaryň biriniň) bolýan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan ýazylýar.
71-nji madda. Atalygyň kazyýet tertibinde anyklanylmagy
1. Biri-biri bilen nikada durmaýan adamlardan çaga doglan halatynda we olaryň bilelikdäki arzasy ýa-da çaganyň kakasynyň arzasy bolmadyk mahalynda atalyk ata-enäniň biriniň ýa-da çaganyň hossarynyň (howandarynyň) arzasy boýunça ýa-da çaga eklenjinde durýan adamyň arzasy boýunça ýa-da on sekiz ýaşyna ýeten çaganyň özüniň arzasy boýunça kazyýet tertibinde anyklanylýar.
2. Çaganyň atalygy anyklanylanda, kazyýet çaga dogulmazyndan öň çaganyň ejesiniň we jogap berijiniň bile ýaşandygyny we umumy hojalygy ýöredendigini ýa-da çagany bilelikde terbiýeländigini, ýa-da ekläp-saklandygyny, ýa-da jogap beriji tarapyndan atalygyň ykrar edilmegini anyk tassyklaýan başga kanuny subutnamalary nazara alýar.
72-nji madda. Atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak
Özüni çaganyň kakasy diýip ykrar eden, ýöne çaganyň ejesi bilen nikada durmadyk adam ölen halatynda, atalygyň ykrar edilendiginiň fakty Türkmenistanyň raýat iş ýörediş kanunçylygyna laýyklykda kazyýet tertibinde takyklanylyp bilner.
73-nji madda. Atalygyň anyklanylandygy hakynda şahadatnamanyň we çaganyň dogluşy hakynda şahadatnamanyň berilmegi
Atalygyň anyklanylandygy döwlet tarapyndan bellige alnanda RÝNÝ edaralary atalygyň anyklanylandygy hakynda nama ýazgysyny düzýärler we çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna degişli üýtgetmeleri girizýärler, atalygyň anyklanylandygy hakynda şahadatnamany we çaganyň dogluşy hakynda täze şahadatnamany berýärler.
74-nji madda. Atalyk (enelik) barada jedel gozgamak
1. Çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysy, çaganyň onda görkezilen ata-enesinden (olaryň birinden) gelip çykandygynyň subutnamasy bolup durýar.
2. Atalyk (enelik) barada jedel gozgamak, ýagny çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilen, çaganyň ata-enesi (olaryň biri) hakynda maglumatlar barada jedel gozgamak, kazyýet tertibinde geçirilýär.
3. Çaganyň kakasy (ejesi) hökmünde ýazylan adam ýa-da çaganyň hakyky kakasy (ejesi) bolup durýan adam, on sekiz ýaşyna ýeten mahalynda çaganyň özi, ejesi (kakasy) ölen halatynda ýa-da ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende çaganyň hossary (howandary), kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen atanyň (enäniň) howandary, çaga eklenjinde durýan adamyň, çaganyň ejesiniň äri (öňki äri) geçirilen ýazgy barada kazyýet tertibinde jedel gozgamaga haklydyrlar.
4. Öz arzasy ýa-da bilelikdäki arza boýunça çaganyň kakasy (ejesi) diýlip ýazylan adam, eger arzanyň berlen pursatynda özüniň hakykatda bu çaganyň kakasy (ejesi) bolup durmaýandygy oňa mälim bolan bolsa, atalyk (enelik) barada jedel gozgamaga hakly däldir.
5. Donoryň kömegi bilen öz aýalyny emeli tohumlandyrmaga razylyk beren är ondan doglan çaganyň kakasy diýlip ýazylýar we geçirilen ýazgy barada kazyýet tertibinde jedel gozgamaga hakly däldir.
75-nji madda. Biri-biri bilen nikada durmaýan ata- eneden doglan çaganyň hukuklary we borçlary
Şu Kodeksiň 68-nji maddasynyň üçünji böleginde we 69-73-nji maddalarynda göz öňünde tutulan tertipde atalygy anyklanylanda, biri-biri bilen nikada durmaýan ata-eneden doglan çaga hem ata-enesi we olaryň garyndaşlary babatda, biri-biri bilen nikada durýan adamlardan doglan çaganyňky ýaly hukuklara we borçlara eýedir.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
77-nji madda. Çaganyň hukuklarynyň deňligi
1. Türkmenistanyň çäginde ýaşaýan ähli çagalaryň, olaryň özleriniň we ata-eneleriniň milletine, teniniň reňkine, jynsyna, diline, dine garaýşyna, gelip çykyşyna, emläk ýa-da beýleki ýagdaýyna, bilimine we ýaşaýan ýerine, olaryň dogluş ýagdaýlaryna, saglyk ýagdaýyna we beýleki ýagdaýlara garamazdan, deň hukuklary bardyr.
2. Çaganyň özüne berlen ähli hukuklardan we azatlyklardan peýdalanmaga hukugy bardyr. Hukuklaryň we azatlyklaryň durmuşa geçirilmegi çaganyň ömri, saglygy, terbiýesi we sagdyn ösmegi üçin zyýanly netijelere getirmeli däldir.
3. Çaganyň hukugynyň deňligi Türkmenistanyň kanunlary, şu Kodeks we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary, şeýle hem halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalary bilen kepillendirilýär.
78-nji madda. Çaganyň maşgalada ýaşamaga we terbiýelenmäge bolan hukugy
1. Çaganyň maşgalada öz ata-enesi bilen bilelikde ýaşamaga hukugy bardyr.
Çaga Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda onuň isleginiň tersine ata-enesinden aýralyga sezewar edilip bilinmez.
2. Çaganyň, eger munuň özi onuň iň gowy bähbitlerine garşy gelmeýän bolsa, maşgalada ýaşamaga we terbiýelenmäge, öz ata-enesini bilmäge, olar tarapyndan alada edilmäge, olar bilen bilelikde ýaşamaga, öz ata-enesi tarapyndan terbiýelenmäge, asudalykda we hemmetaraplaýyn ösmäge, özüniň ynsan mertebesine hormat goýulmagyna hukugy bardyr.
3. Ýedi ýaşyna ýetmedik çaganyň ýa-da hossarlykda (howandarlykda) durýan adamyň ýaşaýan ýeri diýip, onuň ata-enesiniň, perzentlige alanlaryň, hossaryň (howandaryň) ýaşaýan ýeri ykrar edilýär.
4. Ata-enesi (olaryň biri) bilen bilelikde ýaşamaýan çaganyň, olar (olaryň biri) bilen şahsy gatnaşyklary saklamaga, eger munuň özi çaga, perzentlige almagyň syryna zyýan (zelel) ýetirmese, olar hakynda maglumat almaga hukugy bardyr.
Döwlet we onuň degişli edaralary maşgalanyň birleşmegine ýardam edýärler.
5. Ata-enesi ölen, ata-enesi ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilen, ata-enesi syrkawlan, olar uzak wagtlap bolmadyk, ata-enelik hukuklaryndan çäklendirilen ýa-da eger-de başga esasly sebäplere görä çaga ata-enesiniň howandarlygyndan galan halatlarynda, çaganyň maşgalada terbiýelenmäge bolan hukugy şu Kodeksiň 16-njy babynda bellenilen tertipde hossarlyk we howandarlyk edarasy tarapyndan üpjün edilýär.
79-njy madda. Çaganyň ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen gatnaşyk saklamaga we Türkmenistandan gitmäge bolan hukugy
1. Çaganyň (şol sanda perzentlige alnanyň) ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary, şol sanda Türkmenistanyň çäginden daşynda ýaşaýanlar bilen hem, gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr. Ata-enesiniň nikasyny bozmagy, onuň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi ýa-da ata-enesiniň aýry ýaşamagy çaganyň hukugyna täsir etmeýär.
2. Çaganyň, ata-enesi aýry ýaşaýan halatynda, şol sanda dürli döwletlerde ýaşaýan ata-enesiniň her biri bilen gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr.
3. Çaga Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýan ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen gatnaşmak üçin onuň kanuny wekiliniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan ynanç haty boýunça kanuny wekiliniň ýa-da başga adamyň ýanynda bolmagynda Türkmenistandan olaryň ýanyna gitmäge haklydyr. Kanuny wekili bolmadyk mahalynda çaganyň gitmegine hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan rugsat berlip bilner.
Çaganyň gitmegine rugsat bermekden ýüz dönderilmegi kazyýete şikaýat edilip bilner.
4. On dört ýaşdan on sekiz ýaşa çenli çaga, ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen bilelikde ýaşamak maksady bilen, olaryň ýanyna hemişelik ýaşamak üçin Türkmenistandan gitmäge, diňe çaganyň özüniň ýazmaça görnüşde mälim eden we kepillendiriş tertibinde güwä geçilen razylygy bolan mahalynda haklydyr.
5. Çaganyň ata-enesi tarapyndan nika bozulan we olar tarapyndan täze nika baglaşylan halatynda, eger munuň özi çaganyň iň gowy bähbitlerine gaşry gelmeýän bolsa, çaganyň Türkmenistanyň çäklerinden daşarda ýaşaýan öweý kakasy (öweý ejesi) bilen bilelikde ýaşamaga, eger çaganyň öweý kakasy (öweý ejesi) bilen hemişelik ýaşamaga Türkmenistandan başga döwlete gitmek üçin çaganyň ejesiniň (kakasynyň) öňki äriniň (aýalynyň) ýazmaça görnüşde mälim eden we kepillendiriş tertibinde güwä geçilen razylygy bar bolsa, hukugy bardyr.
6. Çylşyrymly durmuş ýagdaýynda bolýan çaganyň (tutup saklamak, tussag etmek, tussag astyna almak, bejeriş edarasynda bolmak we ş.m.) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öz ata-enesi (olardan biri) we garyndaşlary bilen gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr.
7. Çagalaryň ata-enesi (olardan biri) we ýakyn garyndaşlary, şol sanda Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýanlar bilen gatnaşyk saklamagyň, şeýle hem hemişelik ýaşamak üçin Türkmenistandan çaganyň başga döwlete gitmeginiň meseleleri boýunça düşünişmezlikler kazyýet tertibinde çözülýär.
8. Çaga sport ýaryşlaryna, medeni-köpçülik, aýdym-saz we beýleki çärelere gatnaşmak üçin, şeýle hem syrkawlan halatynda we beýleki ýagdaýlarda kanuny wekiliniň ýa-da başga adamyň ýanynda bolmagynda, onuň kanuny wekilleriniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan ynanç haty boýunça Türkmenistandan gitmäge haklydyr.
Kanuny wekili bolmadyk mahalynda, çaganyň gitmegine hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan rugsat berlip bilner.
Çaganyň gitmegine rugsat bermekden ýüz dönderilmegi kazyýete şikaýat edilip bilner.
80-nji madda. Çaganyň öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga bolan hukugy
1. Çaganyň öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga hukugy bardyr. Çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan, şu Kodeksde göz öňünde tutulan halatlarda bolsa - hossarlyk we howandarlyk edarasy, prokuror we kazyýet tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Çaganyň ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan hyýanatçylyklardan goralmaga hukugy bardyr.
Çaganyň hukuklary we kanuny bähbitleri bozulan mahalynda, şol sanda çagany terbiýelemek, bilim bermek boýunça ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan borçlar ýerine ýetirilmedik ýa-da talaba laýyk ýerine ýetirilmedik mahalynda ýa-da ata-enelik, hossarlyk (howandarlyk) hukuklaryny hyýanatçylykly peýdalananlarynda çaga öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak üçin hossarlyk we howandarlyk edarasyna we beýleki döwlet edaralaryna özbaşdak ýüz tutmaga haklydyr.
3. Çaganyň ömrüne we saglygyna howp salynmagy, onuň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulmalary hakynda özlerine mälim bolan wezipeli adamlar we beýleki raýatlar bu hakda haýal etmän prokurora, şeýle hem çaganyň hakyky ýaşaýan ýerindäki hossarlyk we howandarlyk edarasyna habar bermäge borçludyrlar. Şeýle maglumatlar alnanda prokuror, hossarlyk we howandarlyk edarasy haýal etmän çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak boýunça zerur çäreleri görmäge borçludyrlar.
81-nji madda. Çaganyň öz pikirini mälim etmäge bolan hukugy
1. Çaga maşgalada özüniň iň gowy bähbitlerine täsir edýän islendik mesele çözülende öz pikirini mälim etmäge, şeýle hem islendik kazyýet we administratiw seljerişiň barşynda diňlenilmäge haklydyr.
2. On ýaşyna ýeten çaganyň pikiriniň nazara alynmagy, onuň iň gowy bähbitlerine garşy gelýän ýagdaýlardan başga halatlarda, hökmandyr.
3. Şu Kodeksiň 83-nji, 97-nji, 114-nji, 116-njy, 127-nji maddalarynda göz öňünde tutulan halatlarda hossarlyk we howandarlyk edarasy ýa-da kazyýet ol ýa-da başga çözgüdi, diňe on ýaşyna ýeten çaganyň razylygy bilen kabul edip biler.
82-nji madda. Çaganyň indiwiduallyga we onuň saklanylmagyna bolan hukugy
1. Çaganyň doglan pursatyndan başlap raýatlygyny, milletini, adyny, atasynyň adyny, familiýasyny we maşgala gatnaşyklaryny goşmak bilen, öz indiwiduallygyny saklamaga hukugy bardyr.
2. Çaganyň ady ata-enesiniň razylygy bilen dakylýar.
3. Çaga atasynyň ady kakasynyň ady boýunça dakylýar, şu Kodeksiň 70-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan halatda bolsa - çaganyň kakasy diýlip ýazylan adamyň ady boýunça dakylýar.
4. Eger çaganyň kakasy bilen nikada durmaýan ejesiniň islegi boýunça çaganyň kakasy hakynda maglumatlar çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilmeýän bolsa, onda atasynyň ady oňa ejesiniň görkezmesi boýunça dakylyp bilner.
5. Çaganyň familiýasy ata-enesiniň familiýasy bilen kesgitlenilýär.
6. Eger ata-ene umumy familiýany göterýän bolsa, çaga ata-enesiniň familiýasy dakylýar. Ata-enesiniň familiýasy dürli bolanda, şeýle hem ata-enesiniň (olardan biriniň) familiýasy üýtgände, çaga ata-enesiniň razylygy bilen kakasynyň ýa-da ejesiniň familiýasy dakylýar.
Ata-enesiniň islegi boýunça çaga kakasynyň ýa-da atasynyň, ýa-da babasynyň ady boýunça familiýa berlip bilner.
7. Çaganyň ady we (ýa-da) familiýasy babatda ata-enesiniň arasynda ylalaşyk bolmadyk mahalynda ýüze çykan düşünişmezlikler hossarlyk we howandarlyk edarasy tarapyndan çözülýär.
8. Çaganyň milleti onuň ata-enesiniň milleti bilen kesgitlenilýär. Eger ata-enesiniň milleti dürli bolsa, çaga pasport berlende, milleti onuň islegi boýunça kakasynyň ýa-da ejesiniň milletine görä kesgitlenilýär.
83-nji madda. Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmäge bolan hukugy
1. Çaganyň familiýasyny, adyny we atasynyň adyny üýtgetmäge hukugy bardyr.
2. Çaga on sekiz ýaşyna ýetýänçä ata-enesiniň bilelikdäki arzasy boýunça hossarlyk we howandarlyk edarasy çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almak bilen, çaganyň adynyň üýtgedilmegine, şeýle hem oňa berlen familiýany atanyň (enäniň) beýlekisiniň familiýasy ýa-da çaganyň kakasynyň, atasynyň we babasynyň ady boýunça familiýasynyň üýtgedilmegine rugsat bermäge haklydyr.
Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmek barada arza degişli hossarlyk we howandarlyk edarasyna berilýär. Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmek barada häkimiň karary esasynda degişli RÝNÝ edarasy çaganyň raýat ýagdaýynyň nama ýazgysyna degişli üýtgetmeleri girizýär we täze şahadatnama berýär.
3. On ýaşyna ýeten çaganyň familiýasyny, adyny we atasynyň adyny üýtgetmek diňe onuň razylygy bilen geçirilip bilner.
4. Çaga on sekiz ýaşyna ýetmegi bilen, ol şu Kodeksiň 190-njy maddasynda bellenilen tertipde familiýasyny, adyny we atasynyň adyny özbaşdak üýtgetmäge haklydyr.
5. Şu maddanyň ikinji, üçünji we dördünji böleklerinde görkezilen adamlaryň, eger olara öň atasynyň ady "ogly", "gyzy" diýen sözler goşulyp ýa-da bular goşulman, ilkibaşda çaganyň öz ady, soňra bolsa atasynyň ady ýazylyp ýa-da ýazylman, ýa-da familiýasy ýazylman dakylan bolsa, şu Kodeksiň 82-nji maddasynyň üçünji-ýedinji böleklerinde bellenilen tertipde, olaryň atasynyň adynyň üýtgedilmegine we atasynyň ady ýa-da familýa berilmegine hukuklary bardyr.
6. Ata-enesiniň (olaryň biriniň) familiýasynyň üýtgedilmegi, olaryň on sekiz ýaşyna ýeten çagasynyň familiýasynyň üýtgedilmegine getirmeýär.
7. Nikanyň bes edilmegi ýa-da onuň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi çaganyň familiýasynyň üýtgedilmegine getirmeýär.
8. Eger ata-enesi aýry ýaşaýan bolsa we çaga bilen bile ýaşaýan ata (ene) öz familiýasyny oňa bermek islese, hossarlyk we howandarlyk edarasy bu meseläni çaganyň iň gowy bähbitlerini we atanyň (enäniň) beýlekisiniň pikirini nazara almak bilen çözýär. Atanyň (enäniň) beýlekisiniň ýaşaýan ýerini ýa-da bolýan ýerini anyklamak mümkin bolmasa, ol hossarlyk we howandarlyk edarasyna gelmekden ýüz dönderse, ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilse, kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilse, şeýle hem atanyň (enäniň) beýlekisi çagany terbiýelemäge we ekläp-saklamaga gatnaşmakdan esassyz sebäplere görä ýüz dönderen halatynda, atanyň (enäniň) beýlekisiniň pikirini nazara almak hökman däldir.
9. Eger çaga biri-biri bilen nikada durmaýan adamlardan doglan we atalygy şu Kodeksde göz öňünde tutulan tertipde anyklanylan bolsa, hossarlyk we howandarlyk edarasy çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almak bilen, şeýle haýyş bilen ýüz tutulan pursatynda ejesiniň göterýän familiýasyna görä, onuň familiýasyny üýtgetmäge rugsat bermäge haklydyr.
84-nji madda. Çaganyň emläk hukuklary
1. Çaganyň öz ata-enesinden (olaryň birinden) we maşgalanyň beýleki agzalaryndan, şu Kodeksiň VI bölüminde bellenilen tertipde we möçberlerde eklenç almaga hukugy bardyr.
2. Çagany ekläp-saklamaga degişli alimentler ata-enesiniň biriniň ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlaryň ygtyýaryna gelip gowuşýar we çagany eklemek, terbiýelemek we bilim bermek üçin harçlanylmalydyr.
Kazyýet kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalary eklap-saklamak üçin alimentleri tölemäge borçly bolan atanyň (enäniň) talap etmegi boýunça tölenmäge degişli alimentleriň pul möçberiniň elli göteriminden köp bolmadyk bölegini, eger munuň özi çagalaryň kadaly eklenip-saklanylmagyna we terbiýelenmegine täsir etmese, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň adyna karz edarasynda açylýan hasabyna geçirmek hakynda karar çykarmaga haklydyr.
3. Çaganyň öz alan girdejilerine, özüniň peşgeş ýa-da miras almak tertibinde alan emlägine, şeýle hem çaganyň serişdesine alnan islendik başga emläge eýeçilik hukugy bardyr.
Çaganyň eýeçilik hukugy esasynda özüne degişli bolan emlägine ygtyýarlyk etmäge bolan hukugy Türkmenistanyň raýat kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
Çaganyň emlägini dolandyrmak boýunça ygtyýarlyklar ata-enesi tarapyndan amala aşyrylanda olara çaganyň emlägine ygtyýarlyk etmek babatda Türkmenistanyň raýat kanunçylygynda bellenilen kadalar degişlidir.
4. Çaganyň ata-enesiniň emlägine eýeçilik hukugy ýokdur, ata-enesiniň hem çaganyň emlägine eýeçilik hukugy ýokdur. Bile ýaşaýan ata-ene we çagalar özara razylyk boýunça biri-biriniň emlägine eýelik edip we ondan peýdalanyp bilerler.
5. Ata-enäniň we çagalaryň umumy eýeçilik hukugy ýüze çykan halatynda, olaryň bu eýeçilige eýelik we ygtyýarlyk etmäge, ondan peýdalanmaga bolan hukuklary Türkmenistanyň raýat kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
85-nji madda. Çaganyň göwnejaý terbiýelenmäge bolan hukuklaryny goramak
1. Çagany maşgalada terbiýelemek çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini göwnejaý ýagdaýda üpjün etmekde ileri tutulýan görnüş diýlip ykrar edilýär we diňe Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça bes edilip bilner.
2. Çaganyň mertebesiniň kemsidilmegine, gorkuzylmagyna, beden temmisiniň berilmegine, onuň ruhy ýa-da beden saglygyna zyýan (zelel) ýetirýän beýleki agyrynyň ýetirilmegine ýol berilmeli däldir.
3. Döwlet ata-enesiniň howandarlygyndan galan çaganyň terbiýelenmeginiň maşgala görnüşini - perzentlige alynmagyny, hossar ýa-da howandar bellenilmegini üpjün edýär ýa-da doly döwlet üpjünçiliginde ony degişli çagalar edarasyna, durmuş hyzmaty edarasyna ýa-da beýleki edara kabul edýär.
4. Döwlet çaganyň ata-enesi (olardan biri) ýa-da ol hakda terbiýe we alada üçin jogapkärçilik çekýän beýleki adamlar tarapyndan onuň bilen ýaramaz çemeleşmegiň islendik görnüşlerinden goragy üpjün edýär, hossarlygyň (howandarlygyň) talaba laýyk şertleri üçin degişli gözegçilik barlagyny amala aşyrýar.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
15-nji madda. Nikanyň baglaşylmagy
1. Nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
2. Nika ýaşy on sekiz ýaş diýlip bellenilýär.
3. Aýratyn halatlarda esasly sebäpler bolan mahalynda hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan nika baglaşmak isleýän adamlaryň haýyşy boýunça nika ýaşy bir ýyldan köp bolmadyk wagta peseldilip bilner.
Şu ýagdaýda, şeýle adam nika baglaşylan gününden başlap doly möçberde kämillik ukybyna eýe bolýar. Şunda onuň kämillik ukyby nika bozulan halatynda hem doly möçberde saklanyp galýar.
16-njy madda. Nika baglaşmagyň şertleri
1. Nika, nika ýaşyna ýetenlerinde nika baglaşmak isleýän adamlaryň diňe erkin we özara razylygy boýunça baglaşylyp bilner.
2. Nika şu Kodeksiň 20-nji maddasynda görkezilen ýagdaýlar bolan mahalynda baglaşylyp bilinmez.
17-nji madda. Nika baglaşmagyň tertibi
1. Nika ýaşyna ýeten we nika baglaşmak isleýän adamlar olaryň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da olaryň ata-eneleriniň ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edaralaryna arza berýärler.
Arzada olar şu Kodeksiň 20-nji maddasynda göz öňünde tutulan nika baglaşmaga päsgel berýän ýagdaýlaryň ýokdugyny görkezmelidirler, şeýle hem özleriniň umumy familiýasy hökmünde är-aýalyň haýsysynyň familiýasyny saýlamak isleýändiklerini ýa-da her biriniň nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saklamak isleýändigini, olaryň her biriniň ozal nikada durandygyny we şol nikadan çagalarynyň bolandygyny, bilelikdäki çagalarynyň bardygyny görkezmelidirler. Arzanyň ýanyna pasport (ýa-da onuň ornuny tutýan resminama) goşulýar.
2. Nika baglaşmak nikany baglaşmak isleýän adamlaryň özleriniň gatnaşmagynda, olaryň RÝNÝ edaralaryna arza beren gününden başlap bir aý geçenden soň geçirilýär.
Esasly sebäpler bolan mahalynda nika baglaşylmagynyň bellige alynýan ýerindäki RÝNÝ edaralary bir aý geçmezden öň nika baglaşylmagyna rugsat berip, şeýle hem bu möhleti uzaldyp bilerler, ýöne ol iki aýdan köp bolmaly däldir.
Aýratyn ýagdaýlar (göwrelilik, çaganyň dogulmagy, taraplaryň biriniň ömrüne gös-göni howp abanmagy we beýleki aýratyn ýagdaýlar) bolan mahalynda nika arza berlen gününde baglaşylyp bilner.
3. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň haýyşy boýunça esasly sebäpler bolan mahalynda nika baglaşylmagyny bellige almak RÝNÝ edaralarynyň bolýan ýerinden başga ýerde geçirilip bilner.
19-njy madda. Nika baglaşmagyň bellige alynýan gününiň bellenilmegi. Nika baglaşylmagynyň bellige alynmagy
1. Nika baglaşylmagynyň bellige alynýan güni şu Kodeksiň 17-nji maddasynda bellenilen tertibe laýyklykda nika baglaşmak isleýän adamlar bilen ylalaşmak boýunça bellenilýär.
2. Nika baglaşylmagynyň bellige alynmagy üçin bellenilen günde RÝNÝ edarasy dabaraly ýagdaýda nika baglaşylmagyny bellige alýar. RÝNÝ edarasy nika baglaşýan adamlaryň razylygy bilen, nikanyň dabaraly ýagdaýda baglaşylmagyny üpjün edýär.
3. Nika baglaşylmagyny bellige almak nika baglaşmak isleýän adamlaryň gatnaşmagynda geçirilýär.
4. Nika baglaşylmagyny bellige almak nika baglaşmak isleýän adamlaryň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da olaryň ata-eneleriniň ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edaralary tarapyndan raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin bellenilen tertipde geçirilýär.
5. Nika baglaşylmagy bellige alnandan soň är-aýala nika baglaşylandygy hakynda şahadatnama berilýär.
6. Nika baglaşylmagynyň bellige alnandygy hakynda nika baglaşan adamlaryň pasportynda (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamada) äriniň (aýalynyň) familiýasyny, adyny, atasynyň adyny we doglan ýylyny, nika baglaşylmagynyň bellige alnan ýerini we wagtyny, nika baglaşylmagy bellige alnandan soň äriniň (aýalynyň) aljak familiýasyny görkezmek bilen bellik edilýär (ýazgy geçirilýär).
20-nji madda. Nika baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar
Şu aşakdakylaryň arasynda nika baglaşylmagyna ýol berilmeýär:
1) arza beriljek mahalynda olaryň iň bolmanda biri eýýäm başga bir bellige alnan nikada durýan adamlaryň arasynda;
2) göni ata-babalaryna barýan ýa-da ata-babalaryndan gaýdýan ugurlar boýunça garyndaşlaryň, süýtdeş ýa-da doly süýtdeş däl doganlaryň, şeýle hem perzentlige alanlar bilen perzentlige alnanlaryň arasynda;
3) psihiki bozulmagyň (ruhy keseliň ýa-da kemakyllygyň) netijesinde olaryň iň bolmanda biri kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamlaryň arasynda.
21-nji madda. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň lukmançylyk taýdan barlanylmagy
1. Nika baglaşmak isleýän adamlar özara razylygy boýunça mugt lukmançylyk barlagyndan geçip, şeýle hem lukmançylyk-genetiki meseleler we maşgalany meýilleşdirmegiň meseleleri boýunça döwlet saglygy goraýyş ulgamynyň edaralarynda maslahat alyp bilerler.
Görkezilen hyzmatlary etmegiň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýär.
2. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň barlagynyň netijeleri lukmançylyk syry bolup durýar we diňe olara habar berilýär.
3. Eger nika baglaşylan mahalynda bir adam özünde deri-weneriki keseliň ýa-da adamyň immunoýetmezçilik wirusy bilen döreýän keseliň (AIW ýokaşmasynyň) ýa-da Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy tarapyndan maşgala gatnaşyklary üçin howply diýlip ykrar edilen başga keseliň bardygyny beýleki adamdan gizlän bolsa, bu adam nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda talap bilen kazyýete ýüz tutmaga haklydyr.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
7-nji bap. Nika şertnamasy
43-nji madda. Nika şertnamasy
1. Nika şertnamasy nika baglaşmak isleýän adamlar ýa-da är-aýaltarapyndan meýletin baglaşylýan, nikada we (ýa-da) ol bozulanhalatynda olaryň emläk hukuklaryny we borçlaryny kesgitleýän ylalaşyk bolup durýar.
2. Nika şertnamasynyň birkysmy görnüşi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýar.
44-nji madda. Nika şertnamasyny baglaşmak
1. Nika şertnamasy ýazmaça görnüşde baglaşylýar we kepillendiriş tertibinde tassyklanylmaga degişlidir.
2.Nika şertnamasy nikany baglaşmagyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyna çenli ýa-da nikada durulýan döwrüň içinde islendik wagtda baglaşylyp bilner.
Nikany baglaşmagyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyna çenli baglaşylan nika şertnamasy nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alnan gününden başlap güýje girýär.
3. Bellenilen görnüşde baglaşylmadyk nika şertnamasy hakyky däl diýlip ykrar edilýär.
45-nji madda. Nika şertnamasynyň mazmuny
1. Är-aýal nika şertnamasynyň esasynda är-aýalyň umumy bilelikdäki eýeçiliginiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen düzgünini üýtgetmäge, nikaly döwründe edinilen bilelikdäki emläk ýa-da onuň aýry-aýry görnüşleri, ýa-da är-aýalyň her biriniň emlägi üçin bilelikdäki paýly ýa-da aýratyn eýeçilik düzgünini bellemäge haklydyrlar.
Nika şertnamasy är-aýalyň bar bolan emlägi babatda hem, olaryň geljekde edinjek emlägi babatda hem baglaşylyp bilner.
2. Är-aýal nika şertnamasynda özara ekläp-saklamak boýunça hukuklaryny we borçlaryny; birek-biregiň girdejilerine gatnaşmagynyň usullaryny; olaryň her biriniň maşgala çykdajylaryny çekmeginiň tertibini kesgitlemäge; nika bozulan halatynda är-aýalyň her birine berilmeli emlägi kesgitlemäge, şeýle hem är-aýalyň emläk gatnaşyklaryna degişli Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän islendik beýleki teklipleri goşmaga haklydyrlar.
3. Nika şertnamasynda göz öňünde tutulan hukuklar we borçlar kesgitlenen möhletler bilen çäklendirilip bilner ýa-da aýry-aýry şertleriň gelip ýetmegine ýa-da gelip ýetmezligine bagly edilip bilner.
4. Nika şertnamasy är-aýalyň hukuk ukyplylygyny ýa-da kämillik ukybyny, öz hukuklaryny goramak üçin kazyýete ýüz tutmaga bolan hukugyny çäklendirip, är-aýalyň arasynda şahsy emläk däl we emläk gatnaşyklaryny, är-aýalyň çagalar babatda şahsy hukuklarynyň we borçlarynyň düzgünleşdirilmegine bolan hukugyny çäklendirýän, zähmete ukypsyz mätäç bolan äriň (aýalyň) ekläp-saklanylmaga bolan hukugyny çäklendirýän düzgünleri göz öňünde tutup we är-aýalyň birini has amatsyz ýagdaýda goýýan ýa-da Türkmenistanyň maşgala kanunçylygynyň umumy başlangyçlaryna we düýp manysyna garşy gelýän beýleki şertleri özünde saklap bilmez.
46-njy madda. Nika şertnamasynyň üýtgedilmegi we ýatyrylmagy
1. Nika şertnamasy är-aýalyň ylalaşmagy boýunça islendik wagt üýtgedilip ýa-da ýatyrylyp bilner. Nika şertnamasyny üýtgetmek ýa-da ýatyrmak hakynda ylalaşyk edil nika kontrakty ýaly görnüşde we tertipde amala aşyrylýar.
Nika şertnamasyny ýerine ýetirmekden ýa-da üýtgetmekden bir taraplaýyn ýüz dönderilmegine ýol berilmeýär.
2. Är-aýalyň biriniň talap etmegi boýunça nika şertnamasy şu Kodeksde we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen esaslar boýunça we tertipde kazyýetiň çözgüdi esasynda üýtgedilip ýa-da ýatyrylyp bilner.
3. Nika şertnamasynyň hereketi şu Kodeksiň 28-nji maddasyna laýyklykda nikanyň bozulan pursatyndan bes edilýär.
47-nji madda. Nika şertnamasyny hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Nika şertnamasy, geleşikleriň hakyky däldigi üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça, kazyýet tarapyndan doly ýa-da bölekleýin hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Nika şertnamasy, är-aýalyň (olardan biriniň) hak islegi boýunça şu Kodeksiň 45-nji maddasynyň dördünji böleginiň talaplary bozulanda, eger nika şertnamasynyň şertleri ärini ýa-da aýalyny has amatsyz ýagdaýda goýsa, şeýle hem şu Kodeksiň 48-nji maddasynda göz öňünde tutulan talaplar bozulan halatynda kreditorlaryň hak islegi boýunça kazyýet tarapyndan doly ýa-da bölekleýin hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
48-nji madda. Nika şertnamasy baglaşylanda, üýtgedilende ýa-da ýatyrylanda kreditorlaryň hukuklarynyň kepillikleri
Är-aýalyň her biri nika şertnamasyny baglaşmak, üýtgetmek ýa-da ýatyrmak hakynda öz kreditorlaryna habar bermäge borçludyr. Bu borçlar ýerine ýetirilmedik mahalynda bergidar äri (aýaly) öz borçnamalary boýunça nika şertnamasynyň mazmunyna garamazdan jogap berýär.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
5-nji bap. Nikany bozmagyň tertibi. Nikanyň bozulmagynyň
döwlet tarapyndan bellige alynmagy. Nikanyň bes edilmegi
22-nji madda. Nikanyň bozulmagy üçin esaslar. Nikanyň bes edilmegi
1. Nika är-aýalyň (olaryň biriniň) arzasy boýunça, şeýle hem kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen äriniň (aýalynyň) hossarynyň arzasy boýunça bozulýar.
2. Nika şu halatlarda bes edilýär:
1) är-aýalyň biri ölende ýa-da kazyýet tarapyndan är-aýalyň biri ölen diýlip yglan edilende;
2) nikanyň bozulmagy bellige alnanda;
3) nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çözgüdi kanuny güýje girende.
23-nji madda. Nikanyň bozulmagyna ýol berilmezligi
1. Nika şu ýagdaýlarda aýalyň razylygy bolmazdan bozulyp bilinmez:
1) onuň göwreliligi döwründe;
2) är-aýalyň bir ýaşyna ýetmedik çagasy bolanda.
2. Şeýle-de, eger är-aýalyň biri hossar bolsa, nika kämillik ukyby ýok adamyň hossarynyň arzasy boýunça bozulyp bilinmez.
24-nji madda. Nikany bozmagyň tertibi we täze nika baglaşmaga hukuk
1. Nikanyň bozulmagy RÝNÝ edarasy tarapyndan, şu Kodeksiň 26-njy maddasynda göz öňünde tutulan halatlarda bolsa, kazyýet tarapyndan geçirilýär.
2. Nikasyny bozan adamlar, diňe RÝNÝ edaralarynda nika bozulandygy hakynda şahadatnamany alanlaryndan soň, täze nika baglaşmaga haklydyrlar.
25-nji madda. Nikanyň RÝNÝ edarasy tarapyndan bozulmagy. Nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy we onuň resmileşdirilmegi
1. Är-aýalyň özara razylygy boýunça nikanyň bozulmagy, olaryň kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten umumy çagalary bolmadyk we är-aýalyň bilelikde edinen emlägini (mundan beýläk - bilelikdäki emläk) bölmek hakynda, zähmete ukypsyz mätäç bolan ärini (aýalyny) ekläp-saklamak üçin serişdeleri tölemek hakynda jedel bolmadyk mahalynda, är-aýalyň bilelikdäki arzasynyň esasynda RÝNÝ edarasy tarapyndan arza berlen gününden iki aý geçenden soň geçirilýär.
2. Eger şu maddanyň birinji böleginde göz öňünde tutulan bilelikdäki arzany bermek üçin är-aýalyň biriniň RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, äriniň (aýalynyň) nikany bozmak hakynda erk-islegi aýratyn arza bilen resmileşdirilip bilner. Şu halatda RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
Eger bilelikdäki arzany bermäge mümkinçiligi bolmadyk äri (aýaly) nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny bellige almak üçin bellenilen möhletde RÝNÝ edarasyna gelip bilmeýän halatynda, ol bu barada, özi bolmazdan nikanyň bozulmagyna garşy däldigi we nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany almagy başga adama ynanýandygy barada arzany iberip biler. Şu halatda bellenilen möhletde RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
3. Är-aýalyň biriniň, nikanyň är-aýalyň özara razylygy boýunça bozulmagy we onuň döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin bellenilen möhletde gelmedik we ondan nikasynyň bozulmagyna razy däldigi barada arza gelip gowuşmadyk halatynda, nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy är-aýalyň biriniň gatnaşmagynda hem geçirilip bilner.
Eger nikanyň bozulmagy är-aýalyň özara razylygy boýunça we nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy är-aýalyň biriniň gatnaşmagynda geçirilen bolsa, nika bozulanda we nikanyň bozulmagy bellige alnanda gatnaşmadyk äri (aýaly) nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany alyp biler. Eger äriniň (aýalynyň) hut özüniň gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda äri (aýaly) nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany bermek barada arzasyny iberip biler. Şu halatda RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
4. Är-aýalyň biriniň arzasy boýunça nikanyň bozulmagy, är-aýalyň kämillik ýaşyna ýetmedik we kämillik ýaşyna ýeten zähmete ukypsyz umumy çagalarynyň bolmagyna garamazdan, RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär, eger är-aýalyň beýlekisi:
1) kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen bolsa;
2) kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa;
3) jenaýat edendigi üçin azyndan üç ýyl möhlet bilen azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilen bolsa.
Nika şu bölekde göz öňünde tutulan esaslar boýunça bozulan halatynda är-aýalyň beýlekisi nam-nyşansyz giden ýa-da kämillik ukyby ýok diýlip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çözgüdiniň nusgasy ýa-da är-aýalyň beýlekisine azyndan üç ýyl möhlet bilen azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilendigi barada kazyýetiň höküminiň göçürilen nusgasy arza goşulýar.
5. Är-aýalyň biriniň arzasy boýunça nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy, eger är-aýalyň beýlekisi jenaýat edendigi üçin azyndan üç ýyl möhlete azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilen bolsa, nikany bozmak hakynda arza berlen günden iki aý geçenden soň, eger kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden ýa-da kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa, bir aý geçenden soň arza beren äriniň (aýalynyň) gatnaşmagynda geçirilýär.
6. Nikany bozmak hakynda arzany kabul eden RÝNÝ edarasy üç iş gününiň dowamynda jeza çekýän ärine (aýalyna) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossaryna ýa-da nam-nyşansyz giden äriniň (aýalynyň) emlägini dolandyrýana, olar bolmadyk halatynda bolsa hossarlyk we howandarlyk edarasyna gelip gowşan arza, nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin bellenilen sene hakynda habar berýär.
7. Nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almak är-aýalyň (olardan biriniň) ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
8. Nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamanyň berilmegi bilen nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy, arza RÝNÝ edarasyna berlen gününden başlap, iki aý geçenden soň geçirilýär.
Esasly sebäpler bolan mahalynda, şeýle hem şu maddanyň üçinji böleginde göz öňünde tutulan halatynda möhlet üç aýa çenli uzaldylýar.
26-njy madda. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy. Nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy
1. Nikany bozmak hakynda işe kazyýet tarapyndan Türkmenistanyň raýat iş ýörediş kanunçylygynda bellenilen hak islegi önümçiligi tertibinde garalýar.
2. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy şu ýagdaýlar bolan mahalynda geçirilýär:
1) är-aýalyň kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten umumy çagalary bolan halatynda, şeýle hem nikanyň bozulmagyna är-aýalyň biriniň razylygy bolmasa, şu Kodeksiň 23-nji maddasynyň birinji böleginde we 25-nji maddasynyň dördünji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir;
2) bilelikdäki emläk hakynda jedel bolanda;
3) kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamyň nikasynyň bozulmagy hakynda onuň hossarynyň arzasy bar bolsa, şu Kodeksiň 23-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir;
4) jenaýat edenligi üçin azatlykdan mahrum etmeklige iş kesileniň özüniň nikasynyň bozulmagy hakynda arzasy bar bolsa.
3. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy haçanda är-aýalyň biriniň garşylygynyň ýoklugyna garamazdan, RÝNÝ edarasy tarapyndan nikanyň bozulmagyndan ýüz dönderilen halatynda hem (är-aýalyň özara razylygy boýunça bilelikdäki nika bozmak barada arzany bermek üçin gelmek islemeýän bolsa we ş.m.) geçirilýär.
4. Nika şu halatlarda bozulýar:
1) eger kazyýet tarapyndan mundan beýläk är-aýalyň bile ýaşamagynyň we maşgalanyň saklanyp galmagynyň mümkin däldigi anyklanylsa;
2) eger är-aýaly ýaraşdyrmak üçin çäreler netije bermese we är-aýal (olaryň biri) nikanyň bozulmagyny talap etse;
3) är-aýalyň biriniň bolmadyk mahalynda (gelmese, ýaşaýan ýeri belli bolmasa we ş. m.).
5. Kazyýetiň çözgüdi esasynda nikanyň bozulmagynyň, nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamanyň berilmegi bilen döwlet tarapyndan bellige alynmagy är-aýalyň (olardan biriniň) arzasy boýunça ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossarynyň arzasy boýunça är-aýalyň (olardan biriniň) ýaşaýan ýerindäki ýa-da kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
6. Är-aýal (olaryň biri) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossary beýleki adamlary nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige aldyrmak hakynda arzany bermäge ýazmaça görnüşde ygtyýarly edip biler. Şu halatda äriniň (aýalynyň) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossarynyň golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
7. Nikanyň bozulmagynyň bellige alnandygy hakynda nikasy bozulan adamlaryň pasportynda (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamada) nikanyň bozulmagynyň bellige alnan ýerini we wagtyny hem-de nikanyň bozulmagy bellige alnandan soň äriniň (aýalynyň) aljak familiýasyny görkezmek bilen bellik edilýär (ýazgy geçirilýär).
27-nji madda. Nikanyň bozulmagy hakynda işe garalanda kazyýetiň borçlary
1. Nikanyň bozulmagy hakynda işe garalanda kazyýet şu aşakdakylara borçludyr:
1) är-aýaly ýaraşdyrmak we maşgalany saklamak üçin çäreler görmäge, zerur halatlarda är-aýaly ýaraşdyrmak üçin alty aýa çenli möhlet belläp, işe garamagyny gaýra goýmaga;
2) kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň är-aýalyň haýsysy bilen ýaşajakdygyny, kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalary ýa-da zähmete ukypsyz äri (aýaly) ekläp-saklamak üçin serişdeleri tölemegiň tertibini we möçberini, emläk hakynda jedeliň bardygyny är-aýaldan anyklamaga. Şunda kazyýet çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almalydyr;
3) är-aýalyň (olardan biriniň) haýyşy boýunça kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň nika bozulandan soň ata-enesiniň haýsysy bilen ýaşajakdygyny, ata-enesiniň haýsysyndan we näçe möçberde alimentiň tutup alynmagyny anyklamaga, emlägi bölmegi geçirmäge;
4) eklenip-saklanylmaga hukugy bolan äriniň (aýalynyň) haýyşy boýunça bu eklenip-saklanylmak üçin serişdäniň möçberini kesgitlemäge.
2. Är-aýalyň ikisiniň nikanyň bozulmagyna razylygy bolanda we olaryň arasynda jedel bolmadyk halatynda nikany bozmak üçin üç aýa çenli möhlet bellenilýär.
3. Eger emlägiň bölünmegi üçünji taraplaryň bähbitlerine galtaşýan bolsa, onda kazyýet emlägi bölmek hakynda talaby aýratyn önümçilige almaga borçludyr.
28-nji madda. Nika bozulanda onuň bes edilýän wagty
Nika, şu Kodeksiň 34-nji maddasynda görkezilenden başga ýagdaýda, onuň bozulmagy RÝNÝ edaralarynda döwlet tarapyndan bellige alnan gününden bes edilýär.
29-njy madda. Kazyýet tarapyndan ölen diýlip yglan edilen ýa-da nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen äri (aýaly) gelen halatynda nikanyň dikeldilmegi
1. Kazyýet tarapyndan ölen diýlip yglan edilen äri (aýaly) gelen halatynda we ony ölen diýip yglan etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi ýatyrylan mahalynda, eger aýaly (äri) täze nika baglaşmadyk bolsa, nika dikeldilen diýlip hasap edilýär.
2. Kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen äri (aýaly) gelen halatynda we ony nam-nyşansyz giden diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi ýatyrylan hem-de onuň bilen baglaşylan nika RÝNÝ edarasy tarapyndan bozulan mahalynda, eger aýaly (äri) täze nika baglaşmadyk bolsa, nika är-aýalyň bilelikdäki arzasy boýunça RÝNÝ edarasy tarapyndan dikeldilip bilner. Bu ýagdaýda nikanyň bozulmagy hakynda nama ýazgysy ýatyrylýar.
30-njy madda. Nika bozulanda äriniň (aýalynyň) familiýasyny saýlamaga bolan hukugy
Nika bozulanda äriniň (aýalynyň) özüniň nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saýlamaga ýa-da nika baglaşylanda saýlan familiýasyny saklamaga haklydyr. Nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saýlan halatynda, ol bu hakda nikanyň bozulmagy bellige alnanda hökman mälim etmelidir, bu barada degişli ýazgy edilýär.
31-nji madda. Nikanyň bozulmagynyň bellige alnandygy hakynda habar bermek
Nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almagy geçiren RÝNÝ edarasy bu hakda nikanyň baglaşylmagyny döwlet tarapyndan bellige almagy geçiren RÝNÝ edarasyna habar bermäge borçludyr.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
6 -njy bap. Nikanyň hakyky däldigi
32-nji madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň esaslary
1. Nika şu halatlarda hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner:
1) nika baglaşmak üçin şu Kodeksiň 15-nji, 16-njy we 20-nji maddalarynda bellenilen şertleriň bozulmagy;
2) nika mejbur etmek ýa-da aldaw boýunça baglaşylanda, şeýle hem galp nikada;
3) şu Kodeksiň 21-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan ýagdaýlaryň bolmagy.
2. Eger nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda işe garalan pursatyna çenli nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar aradan aýrylan bolsa, ol bu ýagdaýlaryň aradan aýrylan pursatyndan başlap hakyky diýlip ykrar edilip bilner.
33-nji madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň tertibi
1. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmek kazyýet tertibinde geçirilýär.
2. Är-aýal (olardan biri) ýa-da şu nikany baglaşmak bilen hukuklary bozulan adamlar, şeýle hem hossarlyk we howandarlyk edaralary ýa-da prokuror nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegini talap etmäge haklydyrlar.
3. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi kanuny güýje giren gününden başlap, kazyýet üç iş gününiň dowamynda bu çözgüdiň göçürmesini nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki RÝNÝ edarasyna ibermäge borçludyr.
Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi onuň baglaşylan gününden hasap edilýär.
34-nji madda. Nikanyň hakyky däldiginiň prezumpsiýasy
Eger är-aýal nika baglaşanlarynda özleriniň nikasynyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar barada bilmedik bolsalar, ol kazyýetde şeýle ýagdaýlaryň anyklanan pursatyndan başlap bes edilýär, ýöne ony baglaşan adamlar bu nikanyň bes edilmegine çenli maşgala hukuklaryny we borçlaryny hakyky nikadaky ýaly amala aşyrýarlar.
35-nji madda. Nika ýaşyna ýetmedik adam bilen baglaşylan nikany hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Nika ýaşyna ýetmedik adam bilen baglaşylan nika, eger muny nika ýaşyna ýetmedik nika baglaşan äriniň (aýalynyň) bähbitleri talap edýän bolsa, kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Şu esas boýunça nikany hakyky däl diýip ykrar etmek barada talap etmäge nika ýaşyna ýetmedik äriniň (aýalynyň), onuň ata-enesiniň ýa-da howandarynyň, prokuroryň, şeýle hem hossarlyk we howandarlyk edarasynyň hukugy bardyr.
3. Eger är (aýal) işe garalýan pursatynda nika ýaşyna ýeten bolsa, onda nika diňe onuň talap etmegi boýunça hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
36-njy madda. Mejbury ýa-da aldaw boýunça baglaşylan nikany hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Eger nika mejbury ýa-da aldaw boýunça baglaşylan bolsa, onda ol äriniň (aýalynyň) ýa-da prokuroryň talaby boýunça kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Mejbury ýa-da aldaw boýunça nika baglaşylmagynyň fakty kazyýet tarapyndan anyklanylmalydyr.
37-nji madda. Galp nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi
1. Galp nika kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Eger nika baglaşan adamlar kazyýet tarapyndan işe garalmagyna çenli maşgalany hakykatda döreden bolsalar, nika galp diýlip ykrar edilip bilinmez.
3. Prokuror galp nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi hakynda hak islegini bildirmäge haklydyr.
38-nji madda. Nikanyň päsgel berýän ýagdaýlar bilen baglanyşykly hakyky däl diýlip ykrar edilmegi
1. Şu Kodeksiň 20-nji maddasynda göz öňünde tutulan şertleriň bozulmagy bilen bellige alnan nika kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Eger kazyýetde işe garalýan pursatyna çenli nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar aýrylan bolsa, bu ýagdaýlaryň düzedilen pursatyndan başlap, kazyýet nikany hakyky diýip ykrar edip biler.
3. Bu ýagdaýlar boýunça nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda hak islegini bildirmäge är-aýal we hukuklary bozulan adamlar, hossarlyk we howandarlyk edaralary, şeýle hem prokuror haklydyrlar.
39-njy madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň netijeleri
1. Hakyky däl diýlip ykrar edilen nika är-aýalyň şu Kodeksde bellenilen hukuklaryny we borçlaryny döretmeýär, şu maddanyň dördünji we bäşinji böleklerinde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
2. Nika hakyky däl diýlip ykrar edilende nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar hakynda bilmedik we bilmegi mümkin bolmadyk ynsaply äriň (aýalyň) şu Kodeksiň 60-njy, 61-nji maddalaryna laýyklykda är-aýalyň beýlekisi tarapyndan eklenilip-saklanylmaga, nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine çenli bilelikdäki emläk bölünende bolsa - şu Kodeksiň 56-58-nji maddalaryna laýyklykda özüne berilmäge degişli paýa hukugy bardyr.
3. Nikasy hakyky däl diýlip ykrar edilen adamlaryň emläk gatnaşyklary Türkmenistanyň raýat kanunçylygynda bellenilen tertipde düzgünleşdirilýär.
4. Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi, şeýle nikanyň netijesinde doglan çagalaryň hukuklaryna täsir etmeýär.
5. Ynsaply äri (aýaly) nika hakyky däl diýlip ykrar edilende nikanyň baglaşylmagy döwlet tarapyndan bellige alnanda özüniň saýlan familiýasyny saklap galmaga haklydyr.
40-njy madda. Ynsaply ärine (aýalyna) ýetirilen zyýanyň (zeleliň) öweziniň dolunmagy
Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmeginiň netijesinde emläk zyýany (zeleli) ýetirilen ynsaply äri (aýaly) onuň öweziniň dolunmagyny kazyýet tertibinde talap etmäge haklydyr.
41-nji madda. Är-aýal ölenden soň nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine ýol berilmezligi
Är-aýalyň ikisi ölenden soň nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi talap edilip bilinmez.
42-nji madda. Baglaşylan nika hakyky däl bolan mahalynda täze nikanyň baglaşylmagy
Nikasy hakyky däl diýlip ykrar edilen adamlar, baglaşylan nikasynyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine getiren esaslar aýrylanda, umumy tertipde täzeden nika baglaşyp bilerler.


c: text/html

text:
Düýn Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň doglan güni mynasybetli onuň tarapdarlarynyň üç müňe golaýy Kiýewde Timoşenkonyň saklanýan türmesiniň öňünde konsert çäresini geçirdi.
Timoşenkonyň 51-nji doglan gününi bellemäge gelenelriň ellerinde gül desseleri we goldaw sözleri ýazylan plakatlar hem bardy.
Ýuliýa Timoşenko wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda aýyplanyp, ýakynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Timoşenkonyň we onuň tarapdarlary bu jenaýat aýyplamasyny syýasy matlaplara esaslanýan aýyplama diýip hasaplaýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanyň “Algha” (Öňe) oppozision partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow özüniň möhletden ir boşadylmagynyň Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) gatnaşmagynda mümkin bolandygyny aýtdy.
Kozlow tussaglykdan boşadylmagyndan üç gün geçensoň 22-nji awgustda Almatyda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda ÝB-niň we Ýewropa Parlamentiniň oňa tussag astynda bolan wagtynda “adam bolup galmaga” mümkinçilik döredendigini aýtdy.
Kozlow 2011-nji ýylyň dekabr aýynda nebit pudagynyň işgärleriniň Žanaozen şäherinde geçiren iş taşlaýyşynda rol oýnamakda aýyplanyp, 2012-nji ýylyň ýanwar aýynda tussag edilipdi.
Žanaozendäki durnuksyzlyklarda polisiýa azyndan 16 adamy atyp öldürdi, 100 çemesi adam ýaralandy.
2012-nji ýylyň oktýabr aýynda Kozlow sosial durnuksyzlygy tutaşdyrmakda günälendi we ýedi ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi.
ÝB-niň resmileri we adam hukuklaryny goraýjy guramalar Gazagystanyň hökümetini Kozlowy boşatmaga çagyryp çykyş edipdi.
22-nji awgustda Eýranyň daşary işler ministrligi Hamadan howa bazasynyň Orsýetiň howa güýçleri tarapyndan ulanylmagynyň häzirlikçe bes edilendigini aýtdy.


text:
NATO-nyň baş sekretary Russiýany Ukrainada “gönüden-göni harby operasiýalary geçirmekde” aýyplady. Şeýle-de Anders Fogh Rasmussen Moskwanyň bu ugurdaky inkär etmelerini “çyplak ýalan” diýip atlandyrdy.
Rasmussen bu barada NATO-nyň Ukrainadaky krizis bilen bagly 29-njy awgustda Brýusselde geçirilen gyssagly maslahatyndan soň çykyş etdi.
Ol “Rus esgerleriniň we harby tehnikasynyň serhetden bikanun geçendigi indi aýdyň” diýip belledi. Rasmussen munuň Ukrainany durnuksyzlaşdyrmak ugrundaky “howply bir ülňüdigini” hem sözüniň üstüne goşdy.
Rasmussen Moskwanyň orsýetparaz seperatistleri tanklar, ok-däri, artilleriýa we raketa atyjylary bilen üpjün edendigini, şeýle-de Russiýanyň territoriýasyndan ukrain goşunlaryna garşy raketa hüjümlerini amala aşyrandygyny nygtady.
"Çaklama"
Mundan öň Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow çykyş edip, Moskwanyň Ukrainadaky krizise goşulandygy dogrusynda Günbataryň degerli delilleri getirip bilmändigini aýdyp, bu ugurdaky tassyklamalary diňe “çaklama” diýip atalandyrdy.
Rasmussen anna güni eden çykyşynda, eger-de Ukraina muny islese, onda onuň bir gün NATO-nyň düzümine girip biljekdigini hem aýtdy.
Bu beýanatdan öň premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk Ukrainanyň NATO agzalyk ýoluny saýlap almagyny goldamaga çagyryp, özüniň ýakyn wagtda parlamente ýüz tutjakdygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da Ýatsenýuk Ukrainanyň esasy maksadynyň ilki bilen Ýewropa Bileleşigine girmekdigini ýene bir gezek nygtady.
Bu aralykda rus prezidenti Wladimir Putin gündogar Ukrainanadaky çaknyşyklary “betbagtlyk” diýip atlandyryp, muny Ikinji jahan urşy döwründäki Leningradyň gabawy bilen deňeşdirdi.
29-njy awgustda Moskwanyň etegindäki çagalar lagerinde eden çykyşynda Putin ukrainlaryň we ruslaryň “iş ýüzünde bir milletdigine” ynanýandygyny hem aýtdy.
Ol çaknyşyklary bes etmek üçin Kiýewiň gozgalaňçylar bilen gepleşige geçmelidigini hem sözüne goşdy. “Olar degerli derejede gürleşmek islemeýärler, şu hem mesele” diýip, Putin tekrarlady.
NATO häzirki wagtda Ukrainada azyndan 1 000 töweregi rus harbylarynyň hereket edýändigini aýdýar.
BMG-niň täze ýaýradan hasabatyna görä, aprelden bäri gündogar Ukrainada 2 müň 600 gowrak adam öldürilipdir. Raportda bellenişi ýaly, sebitde “adam hukuklarynyň gödek bozulmasyna” ýol berlip, bu “aglaba” orsýetparaz separatistler tarapyndan amala aşyrylypdyr.


text:
Üsti açylan ekzoplanetalar (biziň Günümizden aňyrdaky ýyldyzlaryň töweregindäki planetalar) ozallar barmak basyp sanardan-da azdy. Emma indi, ylmyň we tehnikanyň ösmegi bilen, ýagdaý üýtgedi. Häzir bardygy tassyklanan ekzoplanetalaryň sany 800-den, muňa kandidatlaryň sany hem 2700-den gowrak. Ýöne bu uzak dünýäleriň tebigaty, olaryň nämelerden durýandygy barada bilinýän zatlar köp däl. Şol sebäpden ylmy barlagçylar planetalaryň himiki düzümini derňemek üçin öňdebaryjy metodlardan peýdalanmaga synanyşýarlar.
Bu barada soňky ýyllarda gazanylan üstünlikleriň biri – planetalary göni surata düşürmek. Indi ýerde ýerleşdirilen teleskoplar bilen ýyldyzlaryň töweregindäki planetalaryň infragyzyl suratlary alynýar. Astronomlar üçin bir surat, ondaky ýagtylygy älemgoşar ýaly dürli tolkun uzynlyklaryna bölmek başartsa, müň gepden ileri.
Alymlar bu arzuwy amala aşyrmak üçin ýere esaslanýan we jisimiň ýagtylygyny bölek-bölek edip serip, molekulalaryň özboluşly aýratynlyklaryny ýüze çykarýan gural - spektrograf bilen enjamlaşdyrylan teleskoplara infragyzyl kamera oturdýarlar. NASA-nyň "Jet Propulsion Laboratoriýasynyň" (California Institute of Technology) 2013-nji ýylyň 9-njy maýynda bildirmegine görä, "Project 1640" diýlip atlandyrylýan proýekt, San Diegonyň (Birleşen Ştatlar, Kaliforniýa) golaýyndaky Palomar obserwatoriýasyny ulanmak bilen, bu işi edipdir.
Aşa ýagty ýyldyzyň töweregindäki ýagdaý
"Bir aşa ýagty ýyldyzyň töweregindänki dört planetanyň düzümi barada takyk maglumat edinmek bize diňe birje sagadyň içinde başartdy" diýip, JPL-iň (Jet Propulsion Laboratory) astromony Gautam Wasişt aýdýar. "Bu ýyldyzyň şöhlesi planetalaryňkydan ýüz müň esse ýokary. Biz ýyldyzyň ýagtylygyny aýryp, planetalaryň juda öçügsi şöhlesini izolirlemegiň ýollaryny tapdyk".
Ägirt uly planetalaryň atmosferasyny elekden geçirmek barada infragyzyl suratlardan daşary işjeň ulanylýan başga metodlar-da bar. Mysal üçin, NASA-nyň kosmos teleskoplary "Spitzer" we "Hubble" planetalar öz ýyldyzlarynyň (Günleriniň) öňünden geçip, onuň arkasynda gözden ýitýänça olara gözegçilik edýärler. NASA-nyň 2018-nji ýylda kosmosa çykmagyna garaşylýan teleskopy "James Webb" hem Ýerden sähelçe uly bolan planetalaryň atmosferalaryny derňemekde şular ýaly metody ulanar.
Täze barlagda alymlar bizden takmynan 130 ýagtylyk ýylyna deň uzaklykda ýerleşýän "HR 8799" diýlip atlandyrylýan bir ýaş ýyldyzy gözden geçiripdirler. Bu uly ýyldyzyň töwereginde iň azyndan dört sany ägirt uly gyzyl planetanyň bardygy ozal ýüze çykaryldy. Bu planetalaryň üçüsi 2008-nji ýylda Gemini we Kek (ikisi-de Gawaý adasyndaky Mauna-Kea dagynda ýerleşýär) teleskoplarynyň kömegi bilen bir ýyldyzyň töwereginde surata düşürilen ilkinji planetalar. Ýyldyza gaty ýakyn bolany üçin aňsatlyk bilen görüp bolmaýan dördünji planetanyň üstüni hem 2010-njy ýylda ýene Kek teleskopy açdy.
Täze açyşyň ähmiýeti
Bu bir uly üstünlikdir. Sebäbi mundan ozal edilen açyşlaryň ählisi göni däl-de, mysal üçin, planetanyň dartyş güýjüniň ýyldyzda döredýän çalaja yrgyldysyny ýazga geçirmek ýaly gytaklaýyn ýollar bilen edilipdi. Bu ýollar bilen düşürilen suratlar hem, ýeterlik däldigi üçin, planetalaryň himiki düzümi barada maglumat edinmäge ýaranok. Planetalaryň atmosferasyndaky molekulalaryň "barmak yzyny" aýan etmek üçin spektrograf gerek. Haýsy hem bolsa uzakda ýerleşýän bir dünýäniň spektrini almak planetanyň ýagtylygyny köpräk ýygnamagy talap edýär. Bu hem ýyldyzyň göz gamaşdyryjy ýalpyldysynyň öňüniň öňküden hem köp alynmalydygyny aňladýar.
"Project 1640" ýerde ýerleşdirilen teleskoplara gerekli dürli enjamlary oturtmak bilen bu işi bitiripdir. "Gaz läheňleri" bolan bu dört planeta barada alnyp barlan spektral barlaglar bularyň biri-birinden tapawutly himiki düzümlere eýedigini görkezýär. Olarda höküm sürýän temperatura bolsa hemmesinde deňräk.
Astronomlary geň galdyrýan zat - planetalaryň käbirinde metanyň (CH4) ýokdugy. Beýlekileriň atmosferasynda bolsa ammiagyň (NH3) we garaşylmadyk başga himiki baglanyşyklaryň bardygyny görkezýän alamatlar bar.
Ýöne ekzoplanetalaryň köpräk hem gowurak spektrlerini almak baradaky tagallalar dowam edýär. Bu iş üçin iň gowusy döremeginden galan gyzgyny entek sowamadyk ýaş planetalary tapmak. Sebäbi spektrograflar bu planetalarda has köp bolan infragyzyl şöhlelenmä gowy gözegçilik edip bilýär.
Alymlar şeýle hem öz ýyldyzlaryndan uzagrakda göz gamaşdyryjy ýagtylygyň çygryndan daşarda ýerleşýän planetalary tapmaga synanyşýarlar. NASA-nyň "Spitzer" we "WISE" (Wide-field Infrared Survey Explorer), şeýle hem onuň "GALEX" (Galaxy Evolution Explorer) missiýalary astronomlara bu talaplary ödemegi mümkin planetalary anyklamaga kömek edipdir.
"Biz öz ýyldyzlaryndan uzakda ýerleşýän super-Ýupiterleri gözleýäris" diýip, Wasişt aýdýar. "Tehnikamyz gowulansa, kiçeňräk we ýaşy az-kem ulurak bolan gaz planetalarynyň molekulýar düzümini hem kesgitläp bileris diýip umyt edýäris".
Enjam problemasy
Ýöne häzirki enjamlar bilen bu ölçegler üçin mümkinçilik köp däl. "Hubble" teleskopynyň ornuny tutjak kosmos teleskopy "James Webb" arkaly hem bu ýol bilen derňäp bolaýjak planetalar iň bärsinden Saturnyň ululygynda bolmaly. Muny NASA-nyň işgäri Çarles Beihman şeýle duşündirýär: "Ýer toparyna degişli planetalar biziň häzirki tehnologiýamyz we hatda James Webb bilen hem gözegçilik ederden kiçi hem-de öz ýyldyzlarynyň aşa ýakynynda ýerleşýärler".
Diýmek "ikinji ýer" tapylar diýip, göwün hoşlamakdan entek ir. "Proýekt 1640-yň" alymlaryna häzirki wagtda tapdyrmagy mümkin planetalar şöhlesi güýçli ýyldyzlaryň töweregindäki biziň Ýupiterimize çalymdaş uly massaly dünýäler bolsa gerek. Bularda hem ýaşaýyşyň döremegine getirip biljek şertleriň bardygy gümana.
Ýöne daşarky "gaz läheňlerini" öwrenmek-de astronomlar üçin gaty ähmiýetli. "Daşarky gaz planetalary Ýer toparyna girýän planetalaryň ykbalyny kesgitleýärler. Gaz planetalary içeri merkezi ýyldyza tarap göç edip, bu ýerdäki Ýere meňzeş planetalary gum sowran ýaly garym-gatym edip bilýärler ýa ulgamdan bütinleý daşary taşlap bilýärler. Biz bu planetalara içki regionlara geçmezden öň gözegçilik edip, olaryň Ýer toparyna girýän içerki planetalaryň ykbalyna nähili we haçan täsir edip bilýändigini öwrenmäge synanyşýarys" diýip, Wasişt düşündiriş berýär.
ÇEŞMELER:
http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2013-157
http://www.jwst.nasa.gov/
http://www.astronomy.com/en/News-Observing/News/2013/05/Sifting%20through%20the%20atmospheres%20of%20far%20off%20worlds.aspx
http://www.astronews.com/news/artikel/2013/05/1305-012.shtml


text:
18-nji maýda ýurduň ähli künjeklerinde milli senenamanyň ähmiýetli senesi bolan Türkmenistanyň Konstitusiýasy we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli baýramçylyk dabaralary geçirildi.
Ir säher bilen Konstitusiýa binasynyň öňünde ýaşyl tuglar pasyrdaýar, bu ýere ýygnanan adamlaryň ruhubelentligi we şadyýan keşpleri ajaýyp gülleriň dürli öwüşginlerine beslenýär.
Konstitusiýa binasyna gül goýmak dabarasy tamamlanandan soň, wakalar türkmen paýtagtynyň taryhy merkezinde ýerleşýän Magtymguly seýilgähinde dowam etdi. Bu ýerde suw çüwdürimleriniň arasyndan beýik Pyragynyň hormatyna daşdan oýulyp ýasalan ýadygärligi howalanýar.
Magtymgulynyň ýadygärliklerine gül goýmak dabaralary, şeýle hem ählumumy baýramçylyk mynasybetli aýdym-sazly şygryýet dabaralary we konsertler diňe ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň merkezleriniň baş meýdançalarynda däl-de, eýsem, daşary ýurtlaryň-da köpüsinde geçirildi.
Elbetde, bu baýramçylyk agşamynda bagşy-sazandalaryň ençemesi öz çykyşlaryny türkmen şygryýetiniň beýik ussady Magtymgula bagyşladylar. Onuň döredijilik mirasy we Türkmenistanyň Konstitusiýasy biziň halkymyzyň bir bitewi gymmatlyklaryny beýan edýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.


text:
Şu günler Gazagystanyň Uralsk şäher sudunda ýakynda rehimsizlik bilen ýenjilen we pyçaklanan žurnalist Lukpan Ahmedýarowa garşy sud prosesi gidýär.
Bu sud prosesi ýerli çinownikleriň biri Tilekkabyl Imaşewiň arzasynyň esasynda geçirilýär. Welaýat häkimliginde işleýän Imaşew žurnalist Lukpan Ahmedýarowyň ýazan hem “Ural hepdeligi” gazetinde çap edilen makalasynda öz abraýyna şek ýetirilendigini aýdýar.
Welaýat häkimliginde içerki syýasat boýunça bolu başlygy bolup işleýän Tilekkabyl Imaşewiň arzasyna sudda garalyp başlanmazynyň öňýany Gazagystanyň “Ural hepdeligi” gazetiniň žurnalisti Lukpan Ahmedýarow 19-njy aprelde bäş sany näbelli adam tarapyndan erbet ýenjilip, birnäçe gezek pyçaklandy. Ol häzir hem keselhanada ýatyr.
Tilekkabyl Imaşew žurnalist Lukpan Ahmedýarowyň garyndaşparazlyk barada ýazan makalasynda öz abraýyna ýetirilen şek sebäpli ahlak taýdan çeken zyýanynyň öwezini doldurmak üçin, özüne 5 million teňňe (takmynan, 33 müň 330 dollar) möçberinde kompensasiýanyň berilmegini talap edýär.
Suda başlamaly edildi
24-nji aprelde geçirilen birinji sud diňlenişigine “Ural hepdeligi”gazetiniň baş redaktory Tamara Ýeslýamowa we bu gazeti esaslandyran “Žurnalistik inisiatiwa” guramasynyň wekili Pawel Koçetow dagylar gatnaşdylar. Koçetowyň bellemegine görä, sudýa žurnalistiň agyr ýagdaýda keselhanada ýatanlygy barada berlen maglumata garamazdan, sud diňlenişigine başlamagy karar edipdir.
Gazagystanyň jenaýat-prosessual kodeksinde aýyplanýanyň möhüm sebäplere görä suda gelip bilmedik ýagdaýynda, sud diňlenişiginiň geçirilmeýändigi aýdylýar.
19-njy aprelde žurnalist Lukpan Ahmedýarowa garşy amala aşyrylan hüjümiň netijesinde ol 8 ýerinden pyçaklanyp, keselhana ýerleşdirilipdi. Žurnalistiň kärdeşleri bu hüjüme onuň žurnalistik wezipesini ýerine ýetirmeginiň sebäp bolandygyny aýdýarlar. Bu hüjümden öň hem Lukpan Ahmedýarow dürli ýanamalara sezewar edilipdi.
“Žurnalistik inisiatiwa” guramasynyň wekili Pawel Koçetowyň aýtmagyna görä, esasy sud diňlenişigi 27-nji aprele bellenilipdir. Ol Ahmedýarowyň berk graždanlyk pozisiýasyna eýermeginiň, närazylyk mitinglerini gurnamagynyň we dürli tankydy maglumatlary çap etmeginiň şeýle hüjümiň amala aşyrylmagyna sebäp bolandygyny aýdýar.
Lukpan Ahmedýarowyň garyndaşparazlyk barada ýazan we uly dawa döreden makalasynda käbir beýleki gazak resmileriniň-de atlary getirilýär. Ýöne olardan diňe biri – Tilekkabyl Imaşew suda arza bilen ýüzlendi.
Makalada aýdylýanlar dogrumyka?
Bu gürrüňi edilýän makalada Imaşew barada ýazylan maglumatda onuň öň bedenterbiýe mugallymy bolup işländigi, häzir bolsa onuň welaýat häkimliginde içerki syýasat boýunça boluminiň başlygy wezipesini eýeleýändigi aýdyldy. Makalada Tilekkabyl Imaşewiň şeýle wezipäni eýelemeginiň sebäbi onuň Gazagystanyň öňki premýer-ministri Imangali Tasmagambetowyň garyndaşlygy bilen baglanyşdyrylýar
Imaşew “Ural hepdeligi” gazetine bu çap edilen maglumaty inkär etmegi üçin bir aý möhlet berendigini, emma gazetiň redaksiýasynyň özüniň bu aýdanlaryna gulak asmandygyny belleýär. Ol makalada özüniň iş tejribesi, ukyplary hem işe bolan höwesi barada hiç zat aýdylmandygyny nygtaýar.
“Ural hepdeligi”gazetiniň düýbüni tutan “Žurnalistik inisiatiwa” guramasynyň wekili Pawel Koçetow Imaşewiň suda ýüzlenmegini esassyz hasaplaýar. Pawel Koçetow: “Tilekkabyl Imaşew özüniň Tasmagambetowyň garyndaşydygyny inkär etmeýär” diýip nygtaýar.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, Gazagystanyň polisiýasy žurnalist Lukpan Ahmedýarowa huliganlaryň hüjüm edendigini aýdýar. Gazagystanda öň ABŞ-nyň ilçisi bolup işlän diplomat Wilýam Kortni bolsa gazak resmileriniň bu aýdanlaryna yananmaýar.
Wilýam Kortni: “Lukpan Ahmedýarowyň urlup-ýenjilmegi bilen bagly waka gorkuzýar hem geň galdyrýar. Lukpan Ahmedýarow häkimiýetler tarapyndan berk basyş edilendigine garamazdan, hemişe adamlaryň azatlyklarynynyň hem mertebesiniň goragyna çykýardy. Elbetde, öňa huliganlar hüjüm etmedi. Men hüjümçileriň käbir resmileriň görkezmesi boýunça hereket edendigine şübhelenmeýärin. Häzirki ýagdaýda halkara derňewiniň geçirilmegi ýerlikli bolardy” diýip nygtady.
Ol şeýle garaşsyz derňewiň geçirilmegine ÝHHG-niň wekilleriniň gatnaşmalydygyny öňe sürdi. “Serhetsiz reportýorlar” we “Article 19” atly halkara guramalary-da žurnalist Lukpan Ahmedýarowyň janyna kast etmek maksady bilen amala aşyrylan hüjüm bilen bagly garaşsyz derňewiň geçirilmegine çagyrdylar.


text:
Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Kazenew (Bernard Cazeneuve) Alp daglarynda heläkçilige uçran “Germanwings” howaýollaryna degişli uçaryň galyndylarynyň arasynda tapylan gara gutynyň uçardaky pilotlaryň soňky ses ýazgylaryny saklaýan enjamdygyny habar berýär.
Kazenew helakçilikde gara gutunyň zaýalanandygyny, emma ony 24-nji martda “A320” kysymly uçaryň heläkçilige uçramagyna nämäniň sebäp bolandygy barada maglumat almak üçin heniz hem “ulanyp boljakdygyny” aýtdy. Fransiýanyň Alp daglarynda bolan bu uçar heläkçiliginde uçardaky ýolagçylaryň we ekipaž agzalarynyň ählisi, jemi 150 adam heläk boldy.
Şeýle-de, Kazenew barlaglaryň dowamynda derňewçileriň ähli zady göz öňünde tutýandygyny, emma terrorizm bilen ilteşikli şübhelenmek üçin hiç hili esasyň ýokdugyny belledi.


text:
Türkmen hökümeti Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň Türkmenistandaky habarçylaryny akkreditasiýasyz işlemekde aýyplady.
Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew anna güni BMG-niň ýygnagynda çykyş edip, ýurtda daşary ýurt habar beriş serişdeleri üçin işleýän žurnalistleriň akkreditasiýa edilmekleriniň hökmanydygyny belledi:
—Emma siziň belläp geçen kategoriýaňyza Azatlyk Radiosy üçin maglumat ýygnaýan graždanlar girýär. Olaryň hiç biriniň akkreditasiýasy ýok. Eger-de olar muny “žurnalistiki iş” diýip atlandyrýan bolsalar, onda bu Türkmenistanyň häzirki kanunçylygyna gabat gelenok.
Türkmenistanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew
Türkmen DIM-niň ýokary derejeli resmisi Wepa Hajyýew bu barada Nýu-Ýorkda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetinde Türkmenistandaky hukuk ýagdaýlary we syýasy azatlyklar boýunça geçirilen iki günlük diňlenişigiň soňky gününde aýtdy.
Penşenbe güni, diňlenişigiň birinji gününde, Türkmenistanyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça milli institutynyň müdiri Ýazdursun Gurbannazarowa bolsa Türkmenistanda informasion internet saýtlarynyň petiklenýändigi baradaky maglumaty ret edip, diňe pornografiýa maksatly saýtlara girişleriň ýapylýandygyny öňe sürdi.
Emma, Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlara görä, birnäçe habar saýtlary, şol sanda Azatlyk Radiosynyň internet sahypasy, Eurasianet.org, "Türkmen Inisiatiwasy" toparynyň neşiri, "Gündogar" neşiri, "Turkmeninform", "Facebook", "Twitter" saýtlary petikli, pornografiýa maksatly saýtlar bolsa açyk bolmagynda galýar.
15-16-njy mart aralygynda geçirilen ýygnakda Türkmenistandaky ýagdaýa Graždan we Syýasy hukuklar boýunça Halkara Şertnamasynyň esasynda 1997-nji ýyldan bäri ilkinji gezek syn edildi.
Sessiýada Türkmenistanyň resmileri we adam hukuklary boýunça halkara bilermenler çykyş etdiler. Türkmen resmileri milli hasabaty hödürlediler we özlerine berlen soraglara jogap berdiler. Aşgabat bu ugurda özüniň ilkinji hasabatyny 1998-nji ýylda hödürlemelidi, emma ol 14 ýyl gijikdirildi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy obýektiw habarlary, analizleri hem-de demokratiýa we erkin bazara geçiş döwründe zerur bolan ýerli we regional meseleler boýunça diskussiýalary halk köpçüligine ýetirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň adminstrasiýasyndan bir resmi prezident Barak Obamanyň Mehsika aýlagyndaky nebit heläkçiligini derňemek we nebit senagaty işini we hökümetiň bu senagata gözegçilik etmekdäki roluny öwrenmek üçin prezident komissiýasyny döretmekçidigini aýtdy.
Britiş Petrolium (BP) bolsa indiden eýläk hiç wagt deňiz astyndaky ýataklardan nebit almaga synanyşmajagyny aýtdy.
20-nji aprelde deňiz astyndaky burawda bolan partlamadan soň Mehsika aýlagyndaky nebit heläkçiligi döräpdi.
BP-niň resmisi duşenbe güni kompaniýanyň ahyry nebit ýatagyny sement bilen petikläp, nebit akmasyny duruzmaga umyt edýändiklerini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň elhenç adam hukuklary ýagdaýy 2015-nji ýylda ýaramazlaşdy, bu ýurt adatdan daşary repressiw we garaşsyz derňew üçin ýapyklygyna galýar diýip, Hýuman Raýts Wotç guramasynyň täze hasabatynyň Türkmenistan bölüminiň başynda aýdylýar.
Hasabat «Şahsyýet kulty», «Raýat jemgyýeti», «Metbugat we maglumat azatlygy», «Hereket azatlygy», «Din azatlygy», «Syýasy tussaglar, mejbury ýitirimlik, adam gynamasy» diýen ýaly bölümlere bölünip, bu ugurlarda ýyllarboýy dowam edip gelýändigi aýdylýan esasy tendensiýalara baha berilýär.
Mysal üçin, türkmen hökümetiniň metbugat we din azatlyklaryna ýowuz çäklendirme girizýändigi we maglumat elýeterliligine doly kontrollyk edýändigi aýdylýar.
Häkimiýetler dürli toparlaryň we adamlaryň, bosgunlykdaky dissidentleriň garyndaşlarynyň, şol sanda daşary ýurtlarda okaýan studentleriň syýahat etmegine girizilen resmi bolmadyk, eden-etdilikli gadaganlygy saklap galýar.
HRW guramasynyň täze hasabatynda nygtalmagyna görä, türkmen hökümeti tussag etmegi, daşary ýurtlara syýahat gadaganlygyny syýasy öç almagyň guraly hökmünde ulanmagyny dowam etdirýär.
Hasabatda Türkmenistanyň adam hukuklary meselesindäki çemeleşmesinde göze ilen täzelik, ýagny Aşgabadyň Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Adam ölçegleri konferensiýasyna 12 ýylda ilkinji gezek öz delegasiýasyny iberendigi, daşary ýurt hökümetleri we halkara guramalary bilen gatnaşyklaryny giňeltmegi dowam etdirendigi hem bellenip geçilýär. Emma muňa garamazdan, bu üýtgeşmeleriň adam hukuklary reformasynda uly bir özgerişlik döretmändigi aýdylýar.
Ýurtda konstitusiýany özgertmek, adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň, ombudsmanyň wezipesini döretmek planlaryna garamazdan, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we onuň kömekçileri çäksiz häkimiýetiň we Türkmenistanyň jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugruna doly gözegçiligiň hözirini görýärler diýip, hasabatyň «Şahsyýet kulty» diýlip atlandyrylan bölüminde aýdylýar.
«Türkmen hökümeti adamlary Berdimuhamedowyň gatnaşýan çärelerine gatnaşmak üçin sagatlap toplanyp durmaga mejbur edýär, olara gaýtmaga ýa-da hajathana gitmäge rugsat berilmeýär» diýip, hasabatda aýdylýar we muňa delil edilip, Aşgabatda gurlan stadionyň açylyş dabarasynda bolandygy aýdylýan waka ýatlanylýar.
Düýbi Wenada ýerleşýän Adam hukuklary toparynyň – «Türkmen inisiatiwasynyň» maglumatyna görä, 5-nji awgustda, prezidentiň gatnaşmagynda açyljak stadion dabarasynda adamlar 41 gradus yssyda ýedi sagat garaşdyrylýar we üç adam heläk bolýar.
Hasabatyň «Raýat jemgyýeti» bölüminde ýurt içinde garaşsyz guramalaryň işlemeginiň adatdan daşary ýagdaýda kynlaşdyrylandygy aýdylsa, «Metbugat we maglumat azatlygy» bölüminde ýurtda metbugat erkinliginiň düýpden ýokdugy bellenilýär.
«Häkimiýetler ýurtda türkmen dilinde ýeke-täk alternatiw habar çeşmesi bolan Azatlyk radiosyny, Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugyny gaýta-gaýta nyşana aldylar» diýmek bilen, hasabat garaşsyz žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewe ýyl kesilişini mysal getirýär.
Şeýle-de hasabatda Türkmenistanyň 2015-nji ýylda Azatlyk radiosynyň ýene üç habarçysyny işini togtatmaga mejbur edendigi aýdylýar.
Hasabatyň «Hereket azatlygy» bölüminde häkimiýetleriň tanymal atşynas Geldi Kärizowyň ýurtdan çykmagyna ahyry rugsat berendigi, emma bosgunlykda ýaşaýan ozalky syýasatçynyň gyzy Aýjemal Rejebowanyň öz iki çagasy bilen ömürlik syýahat gadaganlygyna sezewar edilişi we beýlekiler baradaky maglumat berilýär.
Hasabatyň «Syýasy tussaglara, mejbury ýitirimlige we adam gynalmasyna» bagyşlanan bölüminde, syýasy matlaply aýyplamalar esasynda türmä basylana meňzeýän onlarça adamyň türmedäki ykbaly barada olaryň maşgala agzalaryna hiç bir maglumatyň berilmändigi bellenilýär.
2008-nji ýylda, Norwegiýadan dolanyp gelende tussag edilen syýasy dissident Gulgeldi Annanyýazow bolsa henizem türmede we oňa ýüklenen aýyplamalardan hatda maşgalasy hem habarsyz diýip, HRW guramasynyň 2015-nji ýyl boýunça ýyllyk hasabatynyň Türkmenistan bölüminde aýdylýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýurduň taryhynda iň uly ekologik betbagçylyk bilen bagly telewideniýe arkaly halka ýüzlenmesinde Meksikan aýlagyndaky çykyp duran nebite garşy bar serişdeler bilen jebir çeken regionyň doly dikeldilmegi üçin näçe wagt gerek bolsa, ABŞ-nyň şonça wagtlap göreşjekdigini aýtdy.
Obama şeýle-de öz administrasiýasynyň British Petroleum kompaniýasyndan ýetirilen zyýanyň öwezini dolmagy talap etjekdigini nygtady.
Meksikan aýlagynyň suwuna akyp duran nebitiň möçberi baradaky sanlary şu gün amerikan häkimiýetleri iki esse artdyrdy.
Täze maglumatlara görä, suwa goşulýan nebitiň möçberi 35 müň däl-de, 60 müň barrel.
British Petroleum kompaniýasynyň spesialistleri şol nebitiň belli bir bölegini az mukdarda gämilere ýygnaýarlar.


text:
“Human Rights Watch” guramasy 9-njy oktýabrda Azerbaýjanda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda ýurduň hökümeti häkimiýetden üzňe pikirde bolanlara garşy “ýörite” strategiýa alyp barýar diýdi.
Duşenbe güni ýaýradylan raportda, “Human Rights Watch” guramasy Azerbaýjanyň ýolbaşçylaryny oppozisiýanyň syýasy işlerini, hökümetiň köpçülikde tankyt edilmegini çäklendirmekde we döwlete degişli däl guramalaryň üstünden gözegçiligi aşa artdyrmakda aýyplaýar.
Raportda azeri resmileri ýurtda prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görülýärkä, özüňi beýan etmek, ýygnanyşmak we bileleşmek babatdaky erkinlige çäklendirmeleri artdyrdy diýilýär. Şol saýlawlarda häzirki wagt häkimiýet başyndaky prezident Ylham Aliýewiň ýeňiş gazanmagyna garaşylýar.
Şeýle-de agzalýan guramanyň raportynda, Azerbaýjanda soňky 18 aýyň dowamynda özüňi beýan etmek, ýygnanyşmak we bileleşmek erkinliginiň “güýçli depginde erbetleşmegine” azeri resmileriniň jogapkärdigi nygtalýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň ýaýradan raportynda, azeri ýolbaşçylarynyň “galp aýyplamalar” esasynda onlarça aktiwisti, tankytçy žurnalistleri tussag edendigi we parahatçylykly geçirilýän köpçülikleýin demonstrasiýalary dargadandygy nygtalýar.


text:
Abhaziýa
Abhaziýa (Abhazça Аҧсны Аҳәынҭқарра - Apeny "Mähriban ýurt").
Umumy maglumaty[üýtget | edit source]
Gruziýanyň içine girýän awtonom döwlet. Ol 1921-nji ýylyň Aprel aýynyň 4-ünde döredilýär. Meýdany 8,6 müň km² Ilaty 250,000 . Abhaziýanyň içine 6 welaýat, 6 şäher, 3 şäherçe girýär. Paýtagty Suhumi şäheri.
Tebigaty[üýtget | edit source]
Abhaziýa Kawkazlaryň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýär, günorta-günbatar tarapy Gara deňze ýanaşýar. Abhaziýanyň gözel tebigaty bar. Abhaziýanyň teritoriýasynyň köp bölegi daglyk bolup, onda Gagra, Bzyb, Abhaziýa we beýleki dag gerişleri hem-de Kolhida pesligi bar. Ýanwar aýynda ortaça temperaturasy +4-7, daglarda +2dan -2 ýetýär. Gorkut aýynda +22-24, daglarda +18-16. Esasy derýalary - Kodori, Bzyb, Gumista. Kölleri Risa we Amtkeldir. Abhaziýada ösümlikleriň 2000 görnüşi bar. Onuň ähli meýdanynyň 55%-inden gowragyny tokaýlar tutýar. Derýalarynda we köllerinde dürli balyklar bar. Abhaziýada Risa, Gumista, Pisunda goraghanalary ýerleşýär.
Ilaty[üýtget | edit source]
Abhaziýada 10-dan gowrak halk bolup, jemi 250,000 adam ýaşaýar. Ol ýerde abhazlar, gruzinler, ruslar, ermeniler, ukraýinler, estonlar, ýewreýler, grekler, beloruslar we başgalary ýaşaýarlar. Esasy şäherleri - Suhumi, Tkwarçeli, Gagra, Oçamçira, Gudauta, Gali.
Taryhy[üýtget | edit source]
Arheologik gazyp-agtaryşlar netijesinde paleolit döwründe-de Abhaziýanyň teritoriýasynda adam ýaşandygy, bizin eramyzdan öň 3-2 müňýyllygyň II ýarymynda ol ýerde ekerançylygyň, maldarçylygyň bolandygy, misden, bürünçden, demirden peýdalanylandygy mälim boldy. 10. asyryň II ýarymynda Abhaziýa Gruziýanyň içine girýär. 16. asyryň II ýarymynda Abhaziýa, şeýle hem Günbatar Gruziýa tutuşlygyna Türkiýäniň golastyna geçýär. Abhaziýa halky türklere garşy ýaragly gozgalaňlar bilen (1725, 1728, 1733, 1771, 1806 we başgalary) jogap beripdir. Abhaziýa 1810 ýylda resmi suratda Russiýa birikdirilýär. 1870 ýylda Abhaziýada kropornoýçylyk düzgüni ýatyrylýar. 1918 ýylyň Nowruz aýynda bolşewikleriň ýolbaşçylygynda Abhaziýanyň zähmetkeş köpçüligi ýaragly gozgalaň turuzýar we Gusbansoltan aýynyň 8-nde Suhumini eýeleýärler. Ol ýerde Sowet häkimiýeti jar edilýär. Emma gazaply söweşlerden soň Suhumi ýene-de (Magtymguly aýynyň 17-nde) kontrrewulusiýaçylaryň eline geçýär. 1921 ýylyň Baýdak-Nowruz aýlarynda Abhaziýanyň zähmetkeşleri ähli Gruziýanyň zähmetkeşleri bilen bilelikde, Gyzyl Goşunyň goldamagynda ýaragly gozgalaň turuzýarlar. 1921 ýylyň Aprel aýynyň 4-nde Suhumi ýene-de Sowetleriň eline geçýär we ol ýerde Sowet häkimiýeti yglan edilýär. 1921 ýylyň Maý aýynda Gruziýa Rewkomy Abhaziýa ASSR(Awtonom Sowet Sosialistik Respublikasy)-nyň özbaşdaklygy hakynda deklarasiýa çap edýär. 1921 ýylyň Bitaraplyk aýynyň 16-nda Abhaziýa Gruziýa SSR-niň içine girýär. 1922 ýylyň Noýabr aýynyň 13-nde bolsa Abhaziýa Gruziýanyň bir bölegi hökmünde bolýar. 1925 ýylyň Aprel aýynyň 1-nde Abhaziýanyň birinji Konstitusiýasy kabul edilýär. Abhaziýa 1931 ýylyň Fewral aýynda awtonom respublika hukugy bilen Gruziýa SSR-niň içine girýär.
Ykdysadyýet[üýtget | edit source]
Russiýa Abhaziýa ykdysadyýetine köp mukdarda kömek edýär. Pul birligi bolsa Rus Rubly
Halk Hojalygy[üýtget | edit source]
Abhaziýada gön-aýakgap, tikin fabrikleri, agaç işläp bejerýän, metal işleýän, pribor gurluşyk senagaty kärhanalary bar. Oba Hojalygynyň esasy pudagy çaýçylyk, temmäkiçilik, sitrus baglaryny ösdürmek, üzümçilik, miweçilik, gök ekerançylyk hem-de maldarçylykdyr.


text:
23-nji ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Eýran Yslam respublikasynyň Daşary işler ministriniň orunbasary, eýran prezidentiniň Hazar bilen bagly meseleler boýunça ýorite wekili Mohammed Mehdi Ahunzadeni kabul etdi.
Bu duşuşygyň barşynda prezident Berdimuhamedow soňky döwür Hazar bilen bagly meselelerde köp öňegidişligiň gazanylandygyny aýdyp, Hazaryň hukuk durumy barada bir ylalaşyga gelmek üçin, bu ugurda konsultasiýalaryň dowam etdirilmeginiň möhümligini belläpdir.
Bu duşuşyga Eýranyň Türkmenistandaky ilçisi Saýed Golpeýeganiniň hem gatnaşandygy aýdylýar.


text:
Azatlyk Radiosynyň okyjylaryndan gelip gowşan maglumatlara görä, welaýat belgili ulaglaryň Aşgabada girmegine heniz hem rugsat berilmeýär.
Bilşimiz ýaly, Bitaraplyk baýramyna we Täze ýyl baýramçylygyna görülýän taýýarlyklaryň öňýanynda, welaýat belgili ulaglaryň Aşgabada girmegine gadagançylyk girizilipdi. Okyjylarymyzyň berýän maglumatyndan çen tutulsa, şeýle çäklendirme heniz hem dowam edýär.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen bir salym ozal söhbetdeş boldy.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşçenka şu gün Polşa barýar. Onuň şol ýerde Polşaly kärdeşi Leç Kaçzynski we premýer ministr Donald Tusk bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Bu duşuşykda 2012-nji ýylda geçiriljek Ýewropa Futbol Çempoinaty boýunça görülýän taýýarlyklar, şeýle-de özara gatnaşygy artdyrmak barada pikir alyşylar.
Mälim bolşuna görä, 2012-nji ýylda bolmaly şol çempionaty bu iki ýurt bilelikde gurnarlar. Bu duşuşykda Polşanyň energiýa pudagy boýunça hyzmatdaşlyk meselesini-de gozgamagyna garaşylýar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň Gazagystana etjek iki günlük sapary soňa goýuldy. Gazak resmileri Putiniň syrkawlan bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Rus prezidenti Putin Belarusyň prezidenti Alýaksandr Lukaşenkanyň we gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň gatnaşmagynda 12-13-nji martda Astanada geçiriljek ýygnaga gatnaşmalydy.
11-nji martda Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow üç ýurduň liderleri “Astanada geçiriljek duşuşygy birnäçe gün soňa goýdular” diýdi.
Adynyň efirde agzalmazlygyny soran gazak hökümet resmisi “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda, “Putiniň syrkawlan bolmagynyň mümkindigini” aýdyp, duşuşygyň saglyk näsazlygy sebäpli soňa goýlan bolmagynyň ähtimaldygyny belledi.


text:
Owganystanyň Içeri işler ministrligi duşenbe güni daşary ýurtly raýaty atyp öldüren owgan polisiýasynyň aýal wekiliniň aslynyň Owganystandan däl-de, eýsem Eýrandandygyny mälim etdi.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Sidik Sidikiň sişenbe güni žurnalistlere beren maglumatyna görä, daşary ýurtlyny öldürmekde aýyplanyp tussag edilen aýal – seržant Nargas – Owganystanyň raýatlygyny mundan on ýyl töweregi ozal alypdyr.
Sidikiň aýtmagyna görä, bu onuň adamsy tarapyndan hödürlenen galp resminamalaryň esasynda, bikanun ýol arkaly edilipdir.
Sidiki: “Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, ol aýal Eýranyň raýaty eken. In-e, onuň pasportynyň nusgasyna hem seredip bilersiňiz. Ol owganly birine durmuşa çykyp, Owganystana degişlidigi barada ýörite şahadatnama alýar. Biziň geçiren derňewimiziň netijesinde, bu şahadatnamanyň bikanun ýollar arkaly alnandygy mälim boldy. Ol şeýdip Owganystanyň polisiýa güýçleriniň düzümine girdi.”
Sidikiniň sözlerine laýyklykda, dört çaganyň enesi, 33 ýaşly Nargas häzir hem Eýranyň raýaty bolmagynda galýar. Ol soňky iki ýylyň dowamynda Içeri işler ministrligiň gender haklary bölüminde işläpdir.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekiliniň belleýşi ýaly, Nargas tussag edilmegi bilen, özüni “deňagramsyz” alyp barypdyr. Owgan resmisi, häzirki maglumatlara esaslanyp, Nargasyň söweşijileriň toparlary bilen ilteşiginiň ýokdugyny aýtdy.
Owgan resmileri bu iş boýunça Nargasyň adamsynyň hem tussag edilendigini, şeýle-de onuň soraga çekilendigini mälim etdiler.
Owganystanyň we NATO ýaranlygynyň resmileri, duşenbe güni ABŞ-nyň şertnamalaýyn gullukçysyna garşy amala aşyrylan hüjümiň, owgan howpsuzlyk gullugynyň aýal wekili tarapyndan amala aşyrylan ilkinji hüjümiň bolandygyny belleýärler.
Nargasyň öldüren adamy – 49 ýaşly Josef Griffin diýlip tanadyldy. Ol Owgansytanda ýurduň howpsuzlyk işgärlerine tälim berýärdi.


text:
Owgan resmileri gündogar Owganystanda bolan partlamalaryň bäş adamy öldürip, onlarça adamy ýaralandygyny aýdýarlar.
25-nji noýabrdaky partlamalar Nangarhar welaýatynyň paýtagty Jalalabadyň üç sany dürli böleginde bolupdyr we häzirlikçe olaryň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.
Bombalaryň biri ýerli türme resmisi Abdul Hakimiň öýüniň ýanynda partlap, ony we bir çagany öldüripdir, alty adamy bolsa ýaralapdyr.
Ikinji partlama ýangyn brigadasynyň edarasynda bolup, 3 adam öldürip, 21 adamy ýaralapdyr.
Birinji partlamadan soň Hakimiň öýüne ýygnanan adamlary nyşana alan üçünji partlamada pida bolanlar barada maglumat ýok.


text:
Yrakda sünnüleriň ýaşaýan ýerlerini nyşana alan hüjümlerde anna güni azyndan 20 adam öldürildi.
Iň ganly hüjüm Bagdadyň günortasyndaky Doura mähellesinde boldy. Bu ýerde bir dükanyň daş işiginde iki bomba partladylyp, 6 adam öldi, 18 adam ýaralandy.
Günorta we günbatar Bagdatdaky metjitleriň golaýynda hem iki bomba partladyldy. Bu hüjümlerde üç adam ölüp, 12 adam ýaralandy.
Bagdadyň demirgazygyndaky Tarmiýa mähellesinde bir bomba hökümete tarapdar sünni milisiýasynyň 3 agzasyny öldürip, ýene üçüsini ýaralady.
Ýaragly adamlar Diala şäheriniň metjidinde ymamy, Nineweh şäherinde bolsa iki polisiýa işgärini we iki esgeri atyp öldürdiler. Bagdadyň demirgazygyndaky barlag nokadynda hem iki polis ofiseri atylyp öldürildi.


text:
Bazar güni Polşada Smolenskiniň eteginde bolan uçar heläkçiliginiň bir ýyllygy bellendi.
Geçen ýylyň 10-njy aprelinde bolan uçar betbagtçylygynda Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskini goşmak bilen 96 adam heläk bolupdy. Olar 1940-njy ýylda NKWD-niň işgärleri tarapyndan atylyp öldürilen polşalylaryň hatyrasyny tutmak üçin barýardylar.
Warşawanyň harby gonamçylygynda bolan ýas mitinginde eden çykyşynda Polşanyň prezidenti Bronislaw Komorowski gurban bolanlara iň gowy ýadygärligiň agzybirlik boljakdygyny aýtdy.
Ýurduň ybadathanalarynda hatyra dabaralary geçirildi.


text:
Carşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Bahreýne saparynyň ilkinji güni ýurduň patyşasy Hamad Bin Isa Al-Halif bilen özara gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde taraplar Türkmenistan bilen Bahreýn Patyşalygynyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada pikir alyşdylar.
Gepleşikleriň yzýany geçirilen dabarada Bahreýniň patyşasy Türkmenistanyň prezidentine «iki ýurduň özara dostlugyny we hyzmatdaşlygyny ösdürmek işine goşan uly şahsy goşandy» üçin ýurduň ýokary döwlet ordenini gowşurdy.
Bu wakanyň yzy bilen bolsa, Türkmenistan bilen Bahreýn Patyşalygynyň dürli ugurlardaky hyzmatdaşlyklaryna degişli Düşünişmeklik memorandumlaryna hem-de ylalaşyklaryna gol çekilişlik dabarasy boldy.
Prezident G.Berdimuhamedowyň Bahreýne sapary şu gün ýene dowam edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Federal Derňew Býurosy prezident Barak Obamanyň we bir senatoryň adyna içi gümürtik bir himiki jisimli bukjany ýollamakda güman bildirilýän adamyň tussag astyna alnandygyny habar berdi.
Çarşenbe güni tussag edilen bu erkek kişiniň Missisipi ştatynyň Korins şäheriniň 45 ýaşly ýaşaýjysydygy aýdylýar. Federal Derňew Býurosynyň resmileriniň aýtmagyna görä, prezident Barak Obamanyň we senator Rojer Wikeriň adyna ýollanan bukjalardaky ýazgylar bir adam tarapyndan ýazylypdyr.
Ýöne sişenbe güni Ak Tama we Kongrese gelip gowşan bu bukjalaryň içinde ölüm howply risin maddasynyň alamatlaryny görkezýän jisimiň bardygy anyklanan badyna, ol bukjalar barlag bölümlerinde saklanypdyr.
Häzirki wagt bu bukjalardaky maddany doly takyklamak boýunça olarda has düýpli barlaglaryň geçirilýändigi aýdylýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun Yragyň hemme raýatlaryny 7-nji martda Yrakda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşmaga çagyrdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu saýlawlar milli barlyşygy gazanmak boýunça örän möhüm pursat bolup durýar.
2003-nji ýylda Saddam Husseýiniň režimi dargadylanyndan soň, bu Yrakda geçirilýän ikinji parlament saýlawlary bolup durýar.
Soňky birnäçe günüň dowamynda dürli sebäpler bilen saýlawlara hut şol günüň özünde gatnaşyp bilmejek adamlara öz seslerini wagtyndan öň bermäge mümkünçilik döredildi.
Saýlaw uçastoklarda birnäçe terror hüjümleri hem amala aşyryldy.
2011-nji ýyla çenli Yrakdan amerikan goşunlaryny doly çykarmak planlaşdyrylýar.
Bu saýlawlar şol waka 6 aýdan az wagt galanynda geçirilýär.


text:
Penşenbe güni agşam Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäherinde «Mersedes-Benz» kompaniýasynyň sponsorlyk etmeginde açylan moda hepdeliginiň işine özbegistanly oppozisiýa wekilleri protest bildirip çykyş etdiler.
Özbegistanyň oppozision Halk Hereketiniň agzalarynyň bu moda çäresine protest bildirmeklerine onda prezident Islam Karimowyň gyzy Gülnara Karimowanyň moda geýimleri bilen çykyş etjekdiginiň yglan edilmegi sebäp boldy.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň maglumatyna görä, Gülnara Karimowa Nýu-Ýorkda 8-nji sentýabrdan 15-nji sentýabr aralygynda geçiriljek bu moda görkezilişiniň iň soňky güni moda kolleksiýasy bilen çykyş eder.
Penşenbe güni agşam Özbegistanyň oppozision Halk Hereketiniň birnäçe agzasy bu moda görkezilişiniň geçirilýän binasynyň öňünde Islam Karimowyň maşgalasyny özbegistanly çagalaryň pagta meýdanlaryndaky zähmetleriniň hözirini görmekde aýyplaýan plakatlary göterip çykyş etdiler.


text:
Günbatar Gürjüstanyň öz-özüni garaşsyz diýip yglan eden Abhaziýa regiony bilen Russiýanyň arasyndaky baglaşylan ylalaşygy tankytlady.
24-nji noýabrda Soçide rus prezidenti Wladimir Putin bilen Abhaziýanyň lideri “strategiki hyzmatdaşlyk” baradaky özara şertnama gol goýdular.
Tbilisi bu şertnamany tankytlap, muny Moskwanyň sebiti basyp almak synanyşygy diýip häsiýetlendirdi.
Ylalaşyga laýyklykda sebitdäki rus we abhaz güýçleri birikdirilip, olara bir rus komandiri ýolbaşçylyk eder.
Putin geljek ýyldan başlap Abhaziýa üçin goýberilýän subsidiýalaryň artdyrylyp, regiona $200 million möçberinde pul goýberiljekdigini aýtdy.
Waşingtonda Döwlet departamenti Russiýa bilen Abhaziýanyň arasyndkay “ylalaşyk diýlip atlandyrylýan” hiç hili dokumenti ykrar etmejekdigini aýtdy.
Tankytlar
NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg bu şertnamanyň Gürjüstandaky ýagdaýlaryň parahatçylykly çözgüdini tapmaga ýardam etmejekdigini belledi.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogherini şertnamanyň Gürjüstanyň özygtyýarlylygyny we territorial bütewüligini bozýandygyny nygtady.
Moskwa Abhaziýany we Gürjüstandan aýrylan beýlkeki region – Günorta Osetiýany 2008-nji ýylda garaşsyz döwletler hökmünde ykrar etdi.
Bu jarnama Russiýa bilen Gürjüstanyň arasynda Günorta Osetiýanyň üstünde turan, gysga wagtlyk gandöküşikli uruşdan soň kabul edildi.
Abhaziýa 1990-njy ýyllaryň başynda ýüze çykan gazaply uruşdan soň Gürjüstandan bölünipdi. Şol wagt sebitdäki etniki gürjüleriň tas hemmesi diýen ýaly öz öýlerini terk etmeli bolupdylar.
Gürjüstanyň daşary işler ministri Tamar Bedruçaşwili bu täze ylalaşygy “Abhaziýanyň Russiýa Federasiýasy tarapyndan basylyp alynmagyna tarap ädilen ädim” diýip atlandyrdy.
Gürjüstanyň prezidenti şertnamany “akyla sygmajak zat” hökmünde häsiýetlendirdi.
Käbir gürji resmileri Putiniň edil şular ýaly ylalaşygy Günorta Osetiýa bilen hem baglaşmaga taýýarlyk görýän bolmagynyň ähtimaldygyny çaklaýarlar.


text:
Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Igor Seçin "Ýukos" kompaniýasynyň öňki başlygy, häzir tussaglykda saklanýan Mihail Hodorkowskini “adamlary öldürmäge, gynamaga we olardan güýç bilen pul almaga” buýruk berenlikde aýyplady.
Seçiniň bu aýyplamalary barada onuň “Wall Street Journal” gazetine beren interwýusynda aýdylýar.
Seçin Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň ýakyn egindeşi. Şeýle-de ol “Rosneft” kompaniýasynyň Direktorlar geňeşiniň başlygy.
"Rosneft" döwlet eýeçiligindäki kompaniýadyr. Oňa "Ýukos" kompaniýasy batandan soň, onuň serişdelerini öz hasabyna geçirmäge ygtyýar berlipdi.
Orsýetiň öňki nebit läheňi Mihail Hodorkowskiý salgyt galplyklarynda aýyplanyp, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Geçen ýylyň dekabrynda Hodorkowskä 26 milliard dollara golaý pul ogurlamakda hem aýyplama bildirilip, ýene-de goşmaça alty ýyl türme tussaglygy berildi
Hodorkowskiniň aklawçylary bu aýyplamalary “manysyz we syýasy matlaply” diýip atlandyrdylar.


text:
Pakistanyň sudy, Muhammet pygamberiň karikaturasyny çekmäge öz ulanyjylaryny höweslendirýänligini aýdyp, Facebook saýtyny wagtlaýynça gadagan etmek barada höküm çykardy.
Facebook saýtynda Muhammet pygamberiň karikaturasynyň peýda bolmagy halkyň gahar gazabyna ýol açypdy. Bu barada Pakistanyň “Yslam Akalwçylar Guramasy” tarapyndan suda ýüz tutulypdy.
Sud bu talap bilen bagly çykaran höküminde bu internet sahypasynyň 31-nji maýa çenli gadagan edilmegini hökümetden talap edýär.
“Facebookdaky “Hemmeler Muhammet güni barada karikatura çeksin” diýlen çäre bu sahypanyň ulanyjylaryny Muhammet pygamberiň karikaturalaryny çekmäge höweslendirýär” diýlip, sudyň çykaran kararynda aýdylýar.


text: Türkmenabat şäheriniň bazarlarynda oturyp gök önüm satmaga niýetlenen ýerleriň ujypsyzdygy aýdylýar. Şu sebäpden daýhanlar gök önümleri bazarlaryň daş töwereginde, ýollarda, ýerde oturyp satmaly bolýarlar. Bazarlara wagtal-wagtal gelip durýan dürli barlaglar sebäpli bazarlaryň resmileri ýerde oturyp söwda edýänleri kowamak bilen bolýarlar. Tomsuň yssy howasynda söwdagärler saýawansyn açyk meýdanda oturmaly bolýarlar. Wideoda Türkmenabat şäheriniň Merkezi bazarynyň daş töwereginde gidýän gök-önüm söwdasyndan käbir pursatlar görkezilýär.