text:
Ol şeýle hem bu ýolbaşçylara demokratiýanyň dabaralanmagy üçin kanun häkimligine daýanýan berk graždan jemgyýetiniň, adam hukuklary we söz azatlygynyň hormatlanmagynyň zerurdygyny aýtdy.
“Men regionyň ýolbaşçylaryny halkara adam hukuklary kanunlaryny, özleriniň gol çeken beýleki şertnamalaryny ýerine ýetirmeklige çagyrdym. Şeýle hem olary Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary Geňeşiniň berýän ündewlerini doly ýerine ýetirmeklige çagyrdym” diýip, Ban aýtdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň Orta Aziýa saparynda baryp gaýdan iki ýurdy – Türkmenistan bilen Özbegistan dünýäde adam hukuklaryny depgileýän iň ýaramaz ýurtlar bolup durýarlar. Şol sebäpden hem adam hukuklary guramalary Baş sekretary bu iki ýurduň bu hereketlerini ýiti ýazgarmaklyga çagyrdylar.Bişkekde bolup gaýtdy
Ban Ki Mun gyrgyz prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň agdarylmazyndan iki gün öň Bişkekde bolup gaýtdy. Ban bu ýerde hem ýagdaýy ýakyndan yzarlaýandygyny, özüniň ýörite wekili Ýan Kubişiň ýaňy Bişkege gidenligini bildirdi.
“Ol Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň wekilleri we beýlekiler bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýän ähli taraplar bilen duşuşypdyr. Maksat gyrgyz halkynyň isleg-arzuwlaryny hormatlap, ýurtda kanuny tertip-düzgüni ornatmak we saklamak” diýip, Ban Ki Mun aýtdy.
Gowuşýan habarlarda aýdylyşyna görä, täze hökümet Gyrgyzystanyň daşary ýurtlardaky ilçileriniň birnäçisini, şol sanda Birleşen Ştatlardaky ilçi Zamira Sydykowa bilen Birleşen Milletler Guramasyndaky hemişelik ilçi Nurbek Jeenbaýywy wezipeden boşadypdyr.
Ýöne Gyrgyzystanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky delegasiýasyna degişli bir zenan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna Jeenbaýywyň häzirem Gyrgyzystana wekilçilik edýänligini aýtdy.
Suw we energiýa
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Orta Aziýa ýolbaşçylary bilen geçiren gepleşiklerinde bu bäş döwletiň hemmesi üçin aşa möhüm mesele bolan tebigy resurslara, ilkinji nobatda hem suwa we energiýa üns berilendini aýtdy: “Her ýyl dartgynlylyk döreýär. Özbegistanda Aral deňzine baranymda gämileriň çägä batyp, tozap ýatandygyny gördüm. Bu dartgynlylyklary dialog we gepleşikler arkaly dostlukly çözmek ýeke regionyň ýolbaşçylarynyň däl, eýse halkara arkalaşynyň hem wezipesidir”.
Aral deňzinden daşgary Täjigistan bilen Özbegistanyň arasyndaky suw dawasy hem regionyň durnuklylygyna howp salýar. Täjigistan Rogun bendiniň gurluşygyny tamamlajakdygyny aýdýar. Özbegistan hem muňa garşy. Ol beýle bolan ýagdaýynda özüne gelýän suwuň mukdarynyň azalmagyndan gorkýar.


c: text/html

text:
Düýbi Gonkongda ýerleşýän “Asia Times” internet gazetinde we Italiýanyň “Adnkronos International” habar agentliginde işlän Şahzadyň bedeninde onuň gynamalara sezewar edilendigini görkezýän yzlaryň hem bardygyny polisiýa habar berýär.
Şahzadyň kärdeşleriniň aýtmaklaryna görä, ol öz makalalary bilen Pakistanyň aňtaw gulluklarynyň gaharyny getirene meňzeýär.
Şahzad ýekşenbe güni ýitirim bolupdy. Bu wakadan iki gün öň, Şahzadyň makalasy “Asia Times” internet gazetinde
çap bolupdy. Bu makalada Pakistanyň harby-deňiz güýçleriniň birnäçe ofiseriniň terroristik toparlar bilen aragatnaşykda bolandyklary üçin tussag edilmelerine jogap hökmünde “Al-Kaýda” terror toparynyň Karaçi şäherindäki harby-deňiz bazasyna hüjüm edendigi aýdylýar.
Esasan howpsuzlyk we terrorizm meselelerine ünsüni gönükdiren Şahzad öňler hem juda ýiti mazmunly makalalary ýazypdy. Onuň dostlarynyň we kärdeşleriniň aýtmaklaryna görä, ol özüniň alyp barýan işiniň näderejede howpludygyna düşünip, akyl ýetirip işläpdir.
Pakistanyň “Žurnalistleriň federal bileleşiginiň” baş sekretary Şamsul Islam Nazyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Şahzad ozüniň žurnalistik işi üçin Pakistanyň kuwwatly harby-aňtaw gullugynyň ar almagyndan howatyrlanypdyr.
Duýdurylypdyr
“Saleem Şahzad ýitirim bolmazyndan öň, özüniň dostlaryna we polisiýa, eger-de ol özüniň žurnalistiki derňewini we Pakistanyň harby-aňtaw gullugynyň hem beýleki güýç ulanyjy edaralarynyň üstünden tankydyny bes etmese Pakistanyň harby-aňtaw gullugynyň özüni ölüm howpy bilen gorkuzandygyny aýdypdy” diýip, Naz aýdýar.
Nazyň aýtmagyna görä, Şahzad öňki makalasy boýunça hem “käbir aňtaw agentlikleri” tarapyndan özüniň ulanan maglumatlarynyň çeşmeleri barada sorag edilipdir. Onuň boýun gaçyrmagy bilen, bu ugurda hyzmatdaşlyk etmändigi üçin, munuň soňunyň erbet gutaryp biljekdigi barada hem Şahzada duýdurylandygyny Naz sözüne goşdy.
Şahzadyň ölümi Pakistanda žurnalistik işi alyp barmagyň näderejede howpludygyny görkeýär. Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň maglumatlaryna görä, geçen ýyl Pakistanda dünýä boýunça iň köp žurnalist öldürlipdir.
2010-njy ýylda Pakistanda sekiz sany žurnalistiň öldürilendigi aýdylýar. Şu ýylda, Şahzady hem üstüne goşanyňda, öz alyp barýan işi üçin Pakistanda üç žurnalist öldürildi.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Şahzadyň ölümine öz gynanjyny bildirip, onuň ogurlanmagy we öldürilmegi bilen bagly ýagdaýy tizden-tiz derňemäge çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Almatada gahar- gazaba münen onlarça protestçi Gazagystanyň milli bankynyň öňünde protest geçirýärler we ýurduň milli puly teňňäniň 19% çenli pese düşmegi barada gelnen resmi kararyň sebäpleriniň düşündirilmegini talap edýärler.
Käbir protestçiler bankyň başlygy Kaýrat Kelimbetowy aýyplap, öňa erbet sözler bilen sögýärler we onuň wezipesinden çekilmegini talap edýärler. Kelimbetowyň orunbasary Kuat Kožahmetow protestçiler bilen çarşenbe güni duşuşdy we bahalaryň galmagynyň öňüni almagy, şeýle-de raýatlaryň banklardan dollarda alan kreditleri bilen bagly meseläni öwrenmegi wada berdi.
Sişenbe güni teňňäniň hümmetiniň gaçmagyna rugsat bermek kararyny yglan eden Kelimbetow dekabr aýynda milli puluň hümmetsizlenmegine garaşylmaýandygyny aýdypdy.
Şol bir wagtyň özünde-de, ýurtda alyş-çalyş nyrhlary 1 amerikan dollary üçin 186 we 200 teňňe aralygynda yraň atýar. Duşenbe güni bir amerikan dollaryny 156 teňňä satyn alyp bolýardy.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäherinde ýerleşýän “Human Rights Watch” (HRW) guramasy Azerbaýjanyň resmilerini özüniň Ýewropa Geňeşine agza borçnamalaryny ýerine ýetirip bilmezlikde ýazgardy.
Azerbaýjan 14-nji maýdan başlap belli bir möhlet aralygynda Ýewropa Geňeşiniň Ministrler Komitetiniň ýolbaşçylyk wezipesini öz üstüne alýar.
14-nji maýda çap edilen beýanatda adam hukuklaryny goraýan “Human Rights Watch” guramasynyň Günorta Kawkaz boýunça derňewçisi Georgiý Gogiýa (Giorgi Gogia) Ýewropa Geňeşine “adalatsyz tussag edilen hökümet tankytçylaryň boşadylmagy we giň göwrümli hukuk reformalaryň amala aşyrylmagy üçin” Azerbaýjana basyş etmäge çagyrdy.
Beýanatda berilýän maglumatda soňky iki ýylyň dowamynda azeri resmileri azyndan 38 syýasy aktiwiste, žurnaliste, bloggere we adam hukuklaryny goraýana garşy esassyz jenaýatlary gozgandygy ýa-da haýbat atandygy bellenilýär. Gürrüňi edilýän aktiwistleriň aglabasy häzirki wagt türmelerde saklanylýar.


text:
Gazagystanyň dolandyryjy partiýasynyň 20-nji martda geçirilýän irki saýlawlarda parlamentiň aşaky öýünde köplügi yzyna almagyna garaşylýar.
Prezident Nursultan Nazarbaýewiň «Nur Otan» partiýasy 107 orunly Mejlisdäki orunlar babatda hakyky bäsdeşler bilen bäsleşmeýär.
Synçylar esasy ünsüň prezidentiň gyzy Dariga Nazarbaýewa gönügendigini aýdýarlar, ol premýer-ministriň orunbasary we kandidatlaryň sanawyna girizilen.
Eger ol hökümetden gitse, parlamentiň aşaky öýüniň spikeri bolup biler. Bu onuň 75 ýaşyndaky kakasynyň ornuna geçmek ähtimallygyny güýçlendirer.
Nazarbaýew öňki sowet respublikasyna 1989-njy ýyldan bäri ýolbaşçylyk edýär we başga pikirlilere çydamsyz.


text:
Saud Arabystanynyň häkimiýetleri 26-njy iýunda Kuweýtiň metjidine edilen bombaly hüjüm bilen ilteşikli saud arabystanly üç doganyň tussag edilendigini aýdýarlar. Şol hüjümde 26 adam öldi.
Kuweýt şäherindäki şaýy musulmanlarynyň metjidine edilen bu hüjümiň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” atly topar öz üstüne aldy.
Saud Arabystanynyň “Saudi” atly resmi metbugat gullugynyň Içeri işler ministrliginiň beýanatyna salgylanyp beren maglumatynda şübhelilerden biriniň ýurduň Kuweýt bilen serhediniň golaýyndaky Hafiji territoriýasynda howpsuzlyk gullugyna ot açandan soň tussag edilendigi habar berilýär.
Şeýle-de, maglumatda şübhelileriň ýene biriniň Kuweýtde we üçünjisiniň Saud Arabystanynyň Taif şäherinde tussag edilendigi mälim edilýär.


text:
Sişenbe güni Wengriýanyň paýtagty Budapeştde on müňlerçe protestçi parlamentde ýurduň dolandyryjy partiýasynyň Konstitusiýa girizen üýtgetmelerine protest bildirip, demonstrasiýa geçirdi.
Budapeştiň köçelerine çykan on müňlerçe protestçi Wengriýanyň täze Konstitusiýasynyň ýurdy demokratik gymmatlyklardan yza dolap äkidýändigini aýdyp, bu ýagdaýa öz aladalaryny bildirdi.
Protestçileriň esasy tankydy premýer-ministr Wiktor Orbana gönükdirildi.
Protestçileriň esasy tankydy premýer-ministr Wiktor Orbana gönükdirildi. Sebäbi ýakynda parlamentdäki orunlaryň üçden iki bölegine eýelik edýän onuň dolandyryjy “Fidesz” partiýasy öz agdyklyk ediji rolundan peýdalanyp, Konstitusiýa düýpli üýtgetmeleri girizdi.
Bu täze üýtgetmeler Wengriýanyň kanun goraýjy sistemasyny, merkezi bankyny we habar serişdelerini köp derejede hökümete has garaşly ýagdaýa saldy.
Premýere çagyryş edildi
Hepdäniň duşenbe güni agşamlyk hem premýer-ministr Wiktor Orbanyň dolandyryjy partiýasynyň wekilleriniň Budepeştiň opera teatrynda uly baýramçylyk çäresini geçirýän wagty protestçiler bu teatryň öňüne ýygnanyp, premýer-ministriň wezipesinden gitmegine çagyryş etdiler.
Protestçilerden biri, ýerli profsoýuz guramalaryndan biriniň lideri Kornel Arok
Konstitusiýa girizilen üýtgetmeleriň we şoňa laýyklykda kabul edilen täze kanunlaryň Wengriýany bir partiýaly sistema tarap alyp barýandygyny aýtdy:
—Konstitusiýa bilen baglanyşykly esasy problema onuň indi konstitusion düzgünleri weýran edýänligindedir. Kabul edilen täze esasy kanun, hakykatda, bir partiýalylyk baradaky esasy kanun bolup durýar.
Wengriýada 1-nji ýanwardan güýje giren konstitusion üýtgetmeler ýurtdan daşarlarda-da berk tankyt astyna alyndy. Hususan-da, bu konstitusion üýtgetmeleri Wengriýanyň Günbatardaky partnýor ýurtlary tankyt etdiler.
Gulak asmady
Wiktor Orban
Geçen ýylyň ahyrynda premýer-ministr Wiktor Orban Wengriýanyň garaşsyz Milli Bankynyň prezidentiniň ygtyýarlyklaryny kemeldip, onuň ygtyýarlyklarynyň köpüsini hökümet tarapyndan saýlanýan Maliýe Geňeşine bermekligi göz öňünde tutýan kanunyň proýektini parlamente hödürlände, Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso bu kanuny proýektiň yzyna alynmagyna çagyryş edipdi.
Emma premýer-ministr Wiktor Orban bu çagyryşa gulak asmady. Ol bu bankyň prezidentiniň orunbasarlaryny bellemek ygtyýarlyklaryny hökümete bermek barada kanunyň proýektini öňe sürende-de, bu barada Ýewropa Komissiýasynyň we Halkara pul gaznasynyň eden çagyryşlaryna gulak gabartmandy.
Mundan daşary, Wengriýanyň hökümeti ýurduň sudýalarynyň bir toparyny möhletinden öň pensiýa gitmäge mejbur edende-de, ol halkara jemgyýetçiliginiň tankytlaryny ret etdi.
Täze kanunçylyga görä, häzirki wagt ähli sudlaryň sudýalaryny Ýokary suduň sudýasy Tunde Handonyň bir özi belleýär. Ol bolsa, premýer-ministriň “Fidesz” partiýasyndan Ýewroparlamente wekilçilik edýän deputatyň aýaly.
Media kontrollygy
Wengriýanyň hökümeti özüniň Media Geňeşi atly hökümet organynyň ygtyýarlyklaryny artdyrmak bilenem, habar serişdeleriniň üstünden saklaýan kontrollygyny has güýçlendirdi.
Ýurtdaky media guramalarynda işleýän žurnalistleriň köpüsi indi hökümete degişli bolmadyk media guramalarynyň redaktorlarynyň-da premýer-ministr bilen baglanyşykly tankytlary azaltmagy talap edýändiklerini aýdyp, bu ýagdaýdan şikaýat edýärler.
Kanun goraýjy häkimiýetiň we medianyň üstünden hökümetiň öz kontrollygyny artdyryp gidip oturmagyna alada bildirip, geçen hepde ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Wengriýanyň premýer-ministrine ýörite hat ýazyp, ony raýatlaryň azatlyklaryny hem-de dolandyryşyň deňagramlylygyny goramaklyga çagyrdy.


text:
“Adam hukuklary” programmamyzyň bu gezekki sanynda günbatar ýurtlaryndan Aşgabada sapar edýän ýokary derejeli myhmanlaryň öňegidişlik baradaky tassyklamalary we Türkmenistanda adam hukuklary baradaky hakyky ýagdaý barada adam hukuklaryny goraýan Türkmen Helsinki fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa bilen söhbetimizi, garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň türkmenistanly ýaşlaryň bilim almak hukuklary we emeli çäklendirmeler baradaky synyny, žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň türkmen hem amerikan prezidentleriniň ygtyýarlyklary baradaky gürrüňini diňläp bilersiňiz.
Programmany Ýowşan Annagurban alyp barýar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri käbir şäherlerde we ilatly merkezlerde prezident Başar al-Assadyň wezipesinden çekilmegini talap edýän protestçilere garşy täze reýdleri geçirdiler. Bu barada ýerli aktiwistler we adam hukuklaryny goraýjylar habar berdiler.
Aktiwistleriň sözlerine görä, demirgazykdaky Saramin şäherinde 5 adam öldürilipdir we 60-dan gowrak adam ýaralanypdyr. Damaskyň golaýyndaky Karada bir protestçi öldi diýlip, habar berilýär.
Mundan öň, protestçileriň gözegçiliindäki Rastan şäherini tanklaryň we harby ulaglaryň gabandygy aýdyldy.
BMG-niň maglumatyna görä, 2,200-den gowrak adam soňky aýlarda Siriýada demonstrasiýa çykanlara garşy repressiýalaryň pidasy boldy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel we Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi şu gün Berlinde duşuşýarlar. Duşuşygyň gün tertibinde Ýewropa Bileleşigine abanýan maliýe krizisini ýeňip geçmek barada mesele durýar.
Maglumatlara görä, Ýewropanyň ösen iki döwletiniň liderleri maliýe transaksiýalary üçin bütin Ýewropa boýunça täze salgydy girizmek mümkinçiligini ara alyp maslahatlaşarlar. Bu salgyt “Tobin” ady bilen hem tanalýar.
Bu salgyda Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron garşy çykýar we onuň Londonyň global maliýe merkezine ýaramaz täsirini ýetirjekdigini aýdýar.
Ýekşenbe güni eden çykyşynda Kameron bu salgyda garşy Britaniýanyň öz wetosyny ulanjakdygyny mälim etdi.


text:
Russiýanyň oppozision meýilli “Eho Moskwy”, ýagny ”Moskwa ýaňy” atly radiostansiýasynyň baş redaktory, tanymal žurnalist Alekseý Wenediktow metbugat hasaplaşygynda gelnen bir ylalaşygyň netijesinde, hamana, ençeme million amerikan dollaryny bikanun öz hasabyna geçirmekde güman edilip, onuň garşysyna derňew işine badalga berildi.
Moskwanyň polisiýasy 2011-nji ýylda “Public Post” atly täze web-portralynyň döredilmegi üçin Orsýetiň Sberbankynyň maýa hökmünde goýan 20 million amerikan dollary möçberindäki nagt pul ylalaşygyny gözden geçirjekdigini yglan etdi.
Häzirki wagtda işi togtadylan bu ylalaşyk Wenediktowyň, Sberbankyň we döwlet eýeçiligindäki “Interfax” habar gullugynyň hyzmatdaşlygynda amala aşyrylypdy.
"Ýaşyl arkalaşyk – Halkyň partiýasy” atly toparyň lideri Oleg Mitwolyň sözlerine görä, gürrüňi edilýän nagt pul Wenediktowyň eýeçiligindäki kärhana geçirilipdir. Mitwol şu ýylyň başynda hem agzalýan ylalaşyk bilen bagly Wenediktowyň işiniň derňelmegini sorapdy.
Sberbankda paý eýesi bolan Mitwol ylalaşygyň şübheli bolandygyny aýdyp, munuň banka maliýa taýdan zyýan ýetirendigini öňe sürýär. Ol 27-nji maýda “Izwestiýa” gazetine beren maglumatynda şeýle diýdi: “Men onuň [Wenediktowyň] takmynan 10 million amerikan dollaryny şowhunly oturylyşyklara we öz işgärlerine beren deňsiz-taýsyz aýlyk haklaryna harçlandygyny berk belläsim gelýär. Meniň pikirimçe, jenaýat işi ýakynda gozgalar”.
Ylalaşygy derňemeklik
Häkimiýet başyndaky “Bütewi Russiýa” partiýasynyň parlamentdäki bölümine ýolbaşçylyk edýän dogumly kanunçykaryjy Aleksandr Sidýakin döwlet prokuraturasyndan Sberbank bilen Wenediktowyň kärhanasynyň arasyndaky ylalaşygy derňemekligi resmi taýdan sorandygyny aýtdy.
Özboluşly maglumatlary we ulanyjylar tarapyndan ugradylan hatlary çap edýän “Public Post” web-portralynyň işi 2013-nji ýylyň iýul aýynda duýdansyz togtadylypdy.
Web-portralyň şol döwürdäki redaktory Natalýa Konradowa sahypanyň işiniň togtadylmagy barada şol wagt öz Facebook sahypasynda beýanat bilen çykyş edip, onuň syýasy aheňli bir ädim bolandygyny öňe sürüpdi. Ýöne şonda Konradowa bu hakda jikme-jik maglumat bermändi.
Wenediktow we Sberbank “Public Post” web-portralynyň maliýeleşdirmek bilen baglanyşykly aýyplamalar barada sessiz galmagyny dowam etdirýärler. Wenediktow 27-nji maýda Twitter sosial ulgamynda “Ýaşyl lider bir zatlary umyt edýär. Ha-ha-ha” diýip, gysga maglumat çap etdi.
Muňa garamazdan, žurnalistiň käbir tarapdarlary ony gorap çykyş edip, žurnalistiň garşysyna başlanan derňew işiniň bidüzgün oýundygyny aýdýarlar.
Tanymal hukuk goraýjy aktiwist Lew Ponomarýow Kremliň erkin metbugata garşy has berkleşýän basyşlarynyň bir bölegi diýip, Wenediktowa garşy alnyp barylýan derňewleri düýbünden ret etdi.
"Esassyz, gorkunç derňewler"
Mitwol “Public Post” web-portralynyň maliýeleşdirilmegi bilen bagly ilkinji sapar jenaýat derňewleriniň geçirilmegini soranda, fewral aýynda Ponomarýow bu barada şeýle ýazypdy: “Bu “Moskwa ýaňy” atly örän meşhur radiostansiýa garşy gozgalan esassyz we gorkunç derňewdir. Men söz azatlygynyň we adam mertebesiniň gadryny bilýänleriň hemmesini “Moskwa ýaňy” bilen özleriniň raýdaşlygyny aç-açan beýan etmäge çagyrýaryn!”.
Gepiň gerdişine görä aýtsaň, onda syýasatçy Oleg Mitwolyň Alekseý Wenediktowdan we onuň radiostansiýasyndan ozaldan bar bolan özara şahsy dawalar sebäpli ar almagynyň mümkindigi barada-da gürrüňler ýeterlik.
Häzirki wagtda deputat Oleg Mitwolyň Wenediktowyň garşysyna maliýe bidüzgünçilikleri zerarly diýip inisirleýän aýyplamalary ýöne ýerden dörän zat däl. Bu aýyplamalar “Eho Moskwy”, ýagny ”Moskwa ýaňy” radiosy ýurduň käbir kanunçykaryjylarynyň öz doktorlyk dissertasiýalarynda köpçülikleýin ylmy plagiata
, ýagny edebi, ylmy ogurlyga ýüz uranlygyny paş edenden bary-ýogy iki gün soňra peýda boldy.


text:
Ýakynda NATO-nyň geçiren howa hüjüminde Pakistanyň 24 sany harbysynyň ölmegine protest hökmünde Pakistan Germaniýanyň Bonn şäherinde Owganystan meselesine bagyşlanyp geçiriljek konferensiýa gatnaşmajakdygyny yglan etdi.
Yslamabat bu hüjümiň Pakistanyň özbaşdaklygyna we Owganystandaky halkara güýçleriň mandatyna zeper ýetirendigini aýdýar.
Geçen şenbe güni NATO-nyň amala aşyran bu uly ýitgili hüjümine jogap edip, Pakistanyň häkimiýetleri NATO-nyň Owganystandaky halkara güýçlerine ýük daşalýan ýollary ýapdy.
Owganystan boýunşa halkara konferensiýa Germaniýanyň Bonn şäherinde 5-nji dekabrda geçiriler.


text:
Pasyllar soltany altyn güýz ýetip geldi. Bu iýr-iýmişiň iň tagamly böleginiň ýetişýän döwri hem hasylyň ýygnalýan wagty. Şonuň üçin ynsan ömründe güýzüň aýratyn orny bar.
Gözellik hem bereket
Güýz gözellik babatda hem hiç bir pasyldan pes däl. Poeziýa eserlerine seretsek, güýz ýaz paslyndan soňky iň taryply, iň gözel möwsüm saýylýar. Bizde muňa aýratyn-da 60-njy ýyllarda köp üns berildi. Bu ýerde rus hem dünýä poeziýasynyň täsiri bolandyr diýip çaklaýan.
Onsoňam üç aýyň gazaply tomsundan soň başlanýan güýzüň ynsana aýratyn ýakymy bar. Gijeler salkynlaýar, suwlar sowaýar, dem-dynç almaga şert döreýär. Gündizlerine howa gyzgyn bolsa-da, beýle bir ýakyp-ýandyryp barmaýar.
Güýzde dürli-dümen iýr-iýmişler ýetişýär. Güýzdäki ýaly süýji iýmiş başga hiç pasylda ýok. Munuň özi islendik öwgä-de, tarypa-da mynasyp.
Ýöne XX asyrdan başlap, halk durmuşy bilen tebigat şertleriniň arasynda gazaply üzňelik başlandy.
Geçen asyryň başynda, has takygy 1-nji Jahan urşy başlanýança, Garagum çölünde 4-5 million goýnuň sonarlap gezendigi aýdylýar. Ýöne bu ýurdy ýokardan we başga ýerden dolandyrýanlar maldarçylygy peseldip, ekerançylyga, aýratyn-da pagta köp üns berdiler. Sähel wagtda tebigat keşbini üýtgetdi. Suwy köp talap edýän gowaça meýdany artyp başlady. Şondan soň türkmeniň maly hiç wagtda milliona ýetmedi.
Şonuň bilen birlikde, türkmeniň howa şerti, güýz hem ýaz pasly guraklaşyp başlady.
Hasyl
Biziň tebigatymyzda saralyp duran agaçlary görmek gaty kyn. Sebäbi tebigatda agaç – daragt az. Bar bolan baglar kimiňdir gapysynda ösýär. Şonuň üçin güýzüň goýazy öwüşginini, şahadan tänip düşýän ýapragy synlamak müşgil iş. Bizde tebigaty bezäp duran baglykdyr tokaýlyk az.
Ýöne gowaça meýdany näçe diýseň bar. Töwerek-daşyň, medeniýetli – suwarymly ýeriň aglaba bölegini gowaça tutýar.
Daýhanlar ýyl boýy şol gowaçanyň içinde. Pagta ýygymynyň başlanmagy bilen olaryň aladasy has artýar.
Bir ýerlerde maşyn bilen ýygyljak gowaçanyň ýapragyny düşürýändirler. Zäherli dermanyň ysy bütin töwerege ýaýraýar. Onuň adam saglygyna ýetirýän täsiri barada aýdylmaýar. Ýöne ýaplardan suw içmezlik maslahat berilýär.
Ýygym
Milletiň gazanjy, ýyl boýy çeken azaby pagta planyň dolmagyna baglydy. Plan bolsa bir aýda, iki aýda dolar ýaly däl, pellehana gaty uzakdan bellenýär.
Başga ýerlerde nähilidigini biljek däl, Mary hem Ahal welaýatlarynda, sentýabr aýynyň başlarynda-da gowaça suw tutýarlar. Sebäbi ýaş gozalar ýetişsin, ýetişen gozalar hem çaltrak açylsyn diýýärler.
Pagta ýygylanda, ýagny gowaçanyň içinden adam geçse, körekleriň açylmagyna ýardam edýär. Şol maksat bilen ýolbaşçylar pagtanyň köp ýa azlygyna garamazdan, ýygymçynyň gezip ýörmegini talap edýärler.
Şol talaba laýyklykda daýhanlar, okuwçylar hatda çagalar ir ertirden giç agşama çenli gowaçanyň içinde iki bükülip, pagta ýygýar.
Bu biziň üçin güýz paslydy. Ol tükeniksizdi hem uzakdy.
Durnalar
Güýz aýaklanynda, asmandan durna geçerdi.
– Alha, durnalar barýar! – diýip, biri gygyrardy.
Adamlar bilini ýazyp, gowaçadan başyny dikläp, çaňjaryp duran giň asmany synlardy.
Hakykatdanam, durnalar toýnuk gurap barýandyr. Haýal, ýöne örän parahat uçýandyr. Özlerem örän belentden. Diýmek, biziň topragymyza gonmak niýeti ýokdur. Bu gowaça meýdany olaryň gözüne otluk, bir sonarly ýer bolup görünmeýän bolarly.
Şol durnalar ýygymçylara rahatlyk hem ýeňillik getirýärdi. Diýmek, gowaçany sowuk urjak wagty golaýlaşýar.
Gowaça sentýabryň başlarynda-da suw tutýarlar diýipdik, ol sowuk urýança açylmagyny dowam etdirýär. Suw doňup, ekini sowuk uransoň, bar bolan gozalar bit tapgyr açylýar. Şonuň bilenem pagta ýygymy tamamlanýar.
Onsoň körek ýygymy başlanýar. Garaz, gowaçany sowuk urmagy bilen pagta ýygymy birýanly bolup başlaýar.
Yssy ýurtlara uçup barýan durnalar şeýle hoş habar getirerdi.
Güýzüň şekili
Güýz paslynda biziň gowy görýän hem begenýän pursadymyz şol durnalary synlamakdy. Eger şahyrlar güýzden başga-da bir gözelligi görüp bilýän bolsalar, bu olaryň aşa ýokary ukybyndan habar berýär.
Nähilem bolsa, biziň medeniýetimizde güýzüň ajaýyp şekili bar.
Şahyrlar K. Gurbannepesow hem G. Ezizow güýz pasly barada gowy eserler döretdiler. Bu tema aýratyn-da Gurbannazarda güýçli. Ol güýz pasly bilen baglanyşykly “Güýz peýzažy”, “Güýz gijesi”, “Aýralyk pasly”, “Güýz bilen söhbet” ýaly eserleri, şeýle hem “Güýz” sonetler çemenini döretdi.
Türkmenistanyň halk hudožnigi Durdy Baýramowyň güýzi wasp edýän ajaýyp kartinalary bar.
Bir ýüzi gözellik, bir ýüzi iş-aladadan doly güýz ýetip geldi.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Lisa Muds “Azatlyk öýi” guramasynyň Ýewropa bölüminiň geçiş döwletleri boýunça neşirleriniň redaktory. Ol Türkmenistanyň 2009-njy ýylda dünýä ýurtlarynyň arasyndaky azatlygyň derejesi baradaky barlagda syýasy hukuklar boýunça 7, raýat azatlyklary boýunça hem 7, ýagny «azat däl» ýurtlara berilýän iň pes bahalary alandygyny aýdýar. «Sistemalaýyn özgeriş ýok»
Hasabat Türkmenistanda 2007-nji ýylyň fewralynda geçirilen prezident saýlawlarynyň hem azat we adalatly bolmandygyny ýataladýar.
Lisa Muds geçen ýyl Türkmenistanda käbir ilerleme alamatlarynyň bolandygyny, ýöne bu ýurtda sistemalaýyn özgerişligiň görünmeýändigini nygtaýar.
«Biz sistemalaýyn özgeriş görmeýäris. Biz şindem söz azatlygynyň ýokdugyny, hökümetiň din azatlygyny çäklendirýänini, garaşsyz toparlaryň entegem ýanalýandygyny görýäris» diýip, Lisa Muds aýdýar.
Hasabat 2009-njy ýylda Türkmenistandaky iň soňky halkara jemgyýetçilik guramasynyň, «Serhetsiz lukmanlaryň» hem ýurtdan çykarylandygyny aýdýar. Kanunlar syýasy hukuklary kepillendirýär, ýöne…
Elbetde, Türkmenistanyň syýasy hukuklar we raýat azatlyklary babatda ýylda iň pes bahalary almagynyň görnetin sebäpleriniň biri bu ýurtda diňe bir partiýanyň bolmagydyr.
Hasabat türkmen parlamentiniň 2008-nji ýylda tassyklan täze konstitusiýasynda syýasy partiýalary döretmek hukugynyň berilýändigini, emma ol ýerde hasaba alnan ýeke-täk partiýanyň, Türkmenistanyň demokratik partiýasynyň işleýändigini aýdýar.
Şeýle-de hasabat Türkmenistanda korrupsiýanyň giň ýaýrandygyny, hökümet işine bellenjek adamlaryň özlerine köplenç para bilen ýol açmaly bolýandygyny belleýär.
Ozalky prezident S. Nyýazowyň ölüminden soň häkimiýet başyna gelen G.Berdimuhamedow 2008-nji ýylyň maýynda şeýle diýipdi: «Biziň ýurdumyz her bir raýata Konstitusiýamyzda, kanunlarymyzda we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kararlarynda bellenen hukuklary we azatlyklary kepillendirýär.»
Ylymlar Akademiýasynyň dikeldilmegi kiçi, ýöne bilim reformasyna tarap gowy ädim boldy.
Ýöne bu kepillendirme, hasaba alynmadyk «Bähbit» partiýasynyň lideri Sazak durdymyradowyň tassyklamagyna görä, kagyz ýüzünde galýar.
Eýse, ýurtda syýasy hukuklaryň we raýat azatlyklarynyň tas şol bir çäklendirilen ýagdaýynda galmagynyň sebäbi näme?
Lisa Muds bu soraga anyk jogap bermegiň kyndygyny aýdýar. Ýöne ol bu ýerde esasy meseläniň ykdysady bähbitleriň hukuklardan we azatlyklardan ýokary goýulmagy bilen bagly bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
«Men prezident ýurt içinde syýasy-ykdysady özgerişlikleri geçirmäge garanda öz ýurdunyň gaz eksport ýollaryny artdyrmaga has köp gyzyklanýan ýaly görýärin» diýip, Lisa Muds aýdýar.
«Türkmenistanda Ylymlar Akademiýasynyň dikeldilmegi kiçi, ýöne bilim reformasyna tarap ädilen gowy ädim boldy» diýip, hasabat belleýär. Ýöne, ýuwaş-ýuwaşdan öňki ähmiýetini ýitirýänligine garamazdan, hasabatda S. Nyýazowyň «Ruhnamasynyň» henizem ylym-bilim azatlygyny çäklendirýändigi hem ýatladylýar. Türkmenistanyň türme, tussaglyk şertleri
Hasabat häkimiýetleriň açyk we adalatly sud prosesi, graždaniniň özüni goramak hukuklary bilen bagly kanunlary hem berjaý etmeýändigini, sudlaryň garaşsyz däldigini, sudýalary prezidentiň işe belleýändigini we aýyrýandygyny aýdýar.
Elbetde, türmeleriň tussagdan hyryn-dykyndygy, ol ýerde kadaly naharlanmak, saglyk hyzmatyny almak mümkinçilikleriniň ýoklugy, halkara guramalarynyň garaşsyz synçylarynyň türkmen türmelerine goýberilmezligi hem Türkmenistanyň hukuklar boýunça pes baha almagynyň bir sebäbi bolup durýar.
Ýöne bir täzelik, hasabatyň çap edilen güni (3-nji iýun) “Halkara Gyzyl haç” komitetiniň regional wekilhanasynyň başlygynyň orunbasarynyň Türkmenistana gelendigi habar berildi. Graždan aktiwistiniň aladasy
Eger prezident Berdimuhamedowyň biraz öň köppartiýalylyk barada söz açyp, bu barada ýörite kanunçylygyň döredilmegine çagyrandygyny ýatlasak, resmi Aşgabat syýasy hukuklary giňeltmek barada nähilem bolsa pikirlenýär.
Golaýda geçen Ýaşulular maslahatynda gelnen karara görä, ýurtda ikinji partiýanyň işe başlajak günleri daş däl ýaly. Mundanam başga, prezident kanunlary liberallaşdyrmak, türme, tussag meselelerine jemgyýetçiligiň gözegçiligini artdyrmak, aklawçylaryň roluny ýokarlandyrmak hakynda hem umytlandyryjy pikirleri aýtdy.
Ýöne bäherdenli graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow ýokardan, prezident derejesinde orta atylýan liberal pikirleriň aşakdan, halk içinden çykýan inisiatiwalary basyp ýatyrmak üçin ulanylmagyndan alada bildirýär.
Eýse, Türkmenistanda syýasy hukuklaryň we graždan azatlyklarynyň ýagdaýynyň gowulanmagy üçin nämeler edilmeli?
“Freedom House” guramasynyň eksperti Lisa Muds «ýamanyň ýamany» diýen baha berilýän ýurduň ýagdaýynda islendik görnüşdäki reformanyň gowy garşylanjagyny aýdýar.
Lisa Mudsuň pikiriçe, eger hökümet «Saýlaw sistemasynyň erkinleşdirilmegi, açyk, azat bäsleşige rugsat bermek, halkara synçylarynyň ýurda gelmegine ýol bermek, raýat jemgyýeti toparlaryna işlemäge şert döretmek ýaly mümkinçilikleri peýdalansa», ýurtda syýasy hukuklaryň, raýat azatlyklarynyň derejesi görnetin ýokarlanardy.


text:
Iki ýurduň arasynda kommersiýa hem hojalyk gatnaşyklaryndan başga bir tema berlen maglumatlaryň çäginden daşarda galdy.
Wiktor Ýanukowiçiň prezident wezipesine saýlanmagy bilen bagly ukrain delegasiýasy Ukrainada düýbünden başga, täze häkimiýetiň wekili hökmünde Aşgabada geldi.
Täze häkimiýet özüniň ilkinji ädimlerinden daşary syýasatyny düýpli özgerdip, Orsýet bilen ýakynlaşmaga başlady. Şol ýakynlaşma tutuş postsowet giňişliginde syýasy deňagramlylygyň üýtgemegine getirdi.
Orsýet-ukrain garşy durmalary aradan aýrylansoň, GDA giňişliginde, elbetde, Merkezi Aziýa regionynda öz täsirini gaýtadan dikeltmekde Orsýetiň aktiwleşmegine getirdi, muňa häzir syn etmek mümkin.
Indi şertler üýtgedi
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Yanukowiç (sagda) we Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Harkowda, 21-nji aprel, 2010-njy ýyl.
Mundan öň türkmen ýolbaşçylary başga, Orsýet bilen alagöz, dikleşip bilýän Ukraina bilen iş salyşýardylar. Türkmenistanyň Moskwa bilen öz gatnaşyklarynda-da hemme zat gülala-güllük däldi. Hatda gatnaşyklar açyk konflikt derejesine baryp ýetipdi.
Şonuň üçinem ýakyn wagta çenli Kiýew Aşgabada diňe bir ykdysady ýaran däl-de, öňki soýuz respublikalaryň üstünden Orsýetiň monopoliýasynyň soňuna nokat goýmaga çalyşýan, şol işe ýykgyn edýän syýasy merkez hökmünde garaýardy.
Şu fakt iki tarapy-da özara hyzmatdaşlyga iterýärdi. Moskwa bilen bolmagy mümkin konfliktiň ýüki, agramy diňe bir tarapyň üstüne düşmeli däldi. Orsýet diktatyna garşy durýanlaryň özboluşly bir kluby döräp, oňa Ukraina liderlik edýärdi.
Kiýew bilen Moskwanyň arasyndaky yzygiderli dartgynlylygyň fonunda beýleki ýurtlaram Moskwa bilen gatnaşyklarynda has garaşsyz pozisiýany eýeläp bilýärdi.
Ukrainanyň şol klubdan çykmagy postsowet giňişliginde köp ýolbaşçylary juda ägä hem aram pozisiýany eýelemäge mejbur etdi. Şu günki gün Türkmenistan üçin Ukrainanyň Moskwa bilen gatnaşyklarynyň, ýakynlaşmasynyň nirelere baryp direjegi uly ähmiýete eýe.
Şonuň üçinem Aşgabatdaky gepleşikler diňe bir kommersiýa häsiýetine eýe bolmady. Gatnaşyklary mundan beýlägem ösdürmek nukdaýnazaryndan türkmen ýolbaşçylary ukrain pozisiýasyny gözden salmazlyga çalyşdylar.Näderejede bil baglap bolar?
“Nebit-gazyň durnukly hem howpsuz tranziti boýunça türkmen inisiatiwasyny Ukraina goldaýar” - diýlip, Ministrler Kabinetiniň maslahatynda bellenildi. Munda Aşgabat iki tarapyňam garaýyşlarynyň umumylygyny hasaba alýar. Çünki bu gürrüňi edilýän temada diýseň-diýmeseň Orsýet, onuň täsiri duýulýar. Hem Aşgabat, hem Kiýew tranzit meselesinde Moskwa bilen berk baglanyşykly.
Bu ynjyk hem möhüm meselede Ukraina näderejede arka diräp, bil baglap bolar? Türkmen ýolbaşçylarynyň şuňa göz ýetirmegi zerur. Orsýet-ukrain gatnaşyklarynda emele gelen maýylganlyk, şol gatnaşyklaryň soýuzdaşlyk giňişligine düşmegi G.Berdimuhamedowy alada goýman durup bilmez.
Ýeňsesindäki gazaply ukrain goh-galmagallaryndan halas bolan Orsýet Gyrgyzystandaky täze häkimiýeti goldamak bilen özüniň berk pozisiýasyny aýan etdi. Ýogsa, täze gyrgyz häkimiýeti Merkezi Aziýanyň beýleki ýolbaşçylarynda aýratyn joşgun ýa höwes döredip baranok.
Başga sözler bilen aýdylanda, Moskwa regionda öz bähbitlerini gorajakdygy barada anyk signal berdi. Merkezi Aziýanyň arsenalynda üýşüp ýatan köp mümkinçilik ýok. Öň ukrain faktory kömekçi faktoryň roluny oýnapdy. Indi ol ýok. Mundan beýläk her bir lider Kreml bilen ýekme-ýek galýar. Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni Pakistanyň Goranmak ministrligi dawaly Kaşmir regionyndaky daglyk ýerde ýüze çykan uly gar süýşgüninde 100-den gowrak esgeriň gara gömlendigini tassyklady.
Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary general-maýor Athar Abbas gar süýşgüniniň tutuş bir harby lageri basandygyny we häzirki wagt halas ediş işleriniň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Ol “Ir sagat altylarda gar süýşgüni gelip, ol ýerdäki 113 admyň gara gömülmegine sebäp boldy. Häzirki wagt ol ýere halas ediş topary ugradyldy. Biz bu işde wertolýotlary, ysgaw itleri we mümkin bolan harby toparlary ulanýarys” diýip, ýagdaýy düşündirdi.
Näçe adamyň ölendigi belli däl
General-maýor Athar Abbas eýýäm garyň astyndan käbir adamlaryň çykarylandygyny aýtdy, emma ol näçe adamyň diri tapylandygy barada anyk maglumat bermedi.
Dawaly Kaşmir regionyndaky Gimalaý daglarynyň gündogar bölegindäki Siaçen buzluklary.
Maglumata görä, bu gar süýşgüni Gimalaý daglarynyň “Karakoram” diýlip atlandyrylýan gündogar bölegindäki Siaçen buzluklarynyň golaýynda ýüz beripdir.
Bu wakadan birneme öň, şu ýylyň fewral aýynda Kaşmir regionynyň Hindistan tarapyndan dolandyrylýan böleginde agyr gar süýşgüni harby lageriň üstünden geçende, Hindistanyň azyndan 16 esgeri ölüpdi.
Iň belent söweş meýdany
Bu regiony öz territoriýasy diýip hasaplaýan Hindistan bilen Pakistanyň ikisem özleriniň müňlerçe esgerini şu uzak daglyk raýonlarda saklaýar.
Bu harbylar dawaly Kaşmir regionynyň uzak daglyk ýerlerinde çakdanaşa sowuk howada we kislorody az bolan çakdanaşa beýiklikde gulluk alyp barýarlar.
1984-nýi ýyldan bäri Pakistanyň we Hindistanyň harbylarynyň yzygidreli çaknyşyp gelýän bu daglyk raýony dünýäde iň beýikde ýerleşýän harby söweş meýdany hökmünde tanalýar.
Harbylaryň ýerleşýän bu daglyk nokadynyň beýikligi 6 müň 700 metr töweregi.


text:
Şu günler Türkmenabadyň ençeme etrapçalary gurluşyk meýdançalaryny ýatladýar. Sebäbi mundan ozal, ýurduň käbir beýleki şäherlerinde bolşy ýaly, soňky döwürde ýerli häkimlikler Türkmenabatda hem “pristroýkalary”, ýagny sapma jaýlary ýykyp başladylar.
“Pristroykalar” esasy jaýa sapylýar. Köpgatly jaýlaryň ýaşaýjylary, eger birinji gatda ýaşaýan bolsalar, onda öz öýleriniň gabadyndan ýene bir otag ýa-da aýratyn girelge üçin gurluşyk edýärler. Şoňa-da sapma jaý ýa-da, il arasynda aýdylyşy ýaly, “pristroýka” diýilýär.
Häzirki wagtda sapma gurluşyklaryň köpçülikleýin ýykylmagynyň sebäbi barada ýerli häkimiýetler halk köpçüligine hiç hili maglumat bermeýärler. Emma şol binalar derhal aýrylmaly diýlen buýrukdan soň adamlar öz jaýlaryny özleri sökmäge mejbur bolýarlar.
“Hökümete salgyt töledik”
Ilatyň öz sapma jaýlaryny özleriniň ýykmagynyň ýene bir sebäbi bar. Ol hem, eger-de berlen möhletde ony ýykmasaň, onda ony häkimiýetleriň özleri ýykýarlar. Onsoň öý eýeleri agyr tehnika ulanylyp ýer bilen ýegsan edilen sapma jaýlaryň gurluşyk materiallaryndan, hatda betonyndanam peýdalanyp bilmeýärler.
Bu ýagdaý bolsa sapma jaýlaryň eýelerini aýratyn alada goýýar. Sebäbi olaryň käbirleri diňe bir şol jaýlaryň gurluşygy üçin çykdajy etmän, eýse bu sapma jaýlar, otaglar üçin ýyllar boýy hökümete salgyt hem töläp gelendiklerini aýdýarlar.
“Men öz pristroýkama köp çykdajy etdim. Onuň töleginem töläp gelýärdim, emma welin häzir öz jaýymy öz elim bilen ýumurmaly etdiler. Bu maňa gaty agyr degýär. Üssesine, ýene-de çykdajy, ýene-de alada bolýar” diýip, 45 ýaşlaryndaky ildeşimiz Guwanç aýdýar.
Sebäbi düşündirilmeýär
Sapmalary ýykmak üçin käbir adamlar ussa tutsa, käbirleri olary işden soň özleri sökýärler. Ýykyşlygyň oraza aýyna düşmegi bolsa, agyz bekleýän adamlar üçin goşmaça kynçylyk bolýar.
Diňe çykdajy we goşmaça zähmet däl, adamlar şol sapma jaýlaryň onlarça ýyl mundan ozal gurlandygyna garamazdan, edil häzirki gün näme sebäpden ýykylyp başlanlygyna hem düşünmeýärler.
“Men bu pristroýkany özüm gurmadym, jaý alanymda bardy. Şu güne çenli küşt diýen bolmady, indi gelip oraza aýynda ýykyň diýýärler, hemem tizden tiz aýyrmaklygy talap edýärler” diýip, Türkmenabadyň 40 ýaşlaryndaky ýaşaýjysy Arslan gürrüň berýär.
Bu kararyň sebäbi barada ýolbaşçylar halk köpçüligine hiç hili düşündiriş bermeýärler, emma ýerli häkimlikleriň, adynyň agzalmazlygy şerti bilen Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, “sapma jaýlaryň ýykylmagynyň sebäbi, olaryň il arasynda dawalara sebäp bolýandygy bilen bagly”.
“Bikanun gurlan jaýlar”
“Pristroýkalaryň uly bir bölegi bikanun gurlupdyr, şol pristroýkalaryň käbirlerinden çykýan haýatlaryň tutýan ýeri jaý eýesine degişli däl, şeýle meýdanlar käbir ýerlerde 20 metre çenli baryp ýetýär” diýip, ýerli häkimiýet resmisi gürrüň berdi.
Ýerli häkimiýetiň adynyň agzalmagyny islemedik beýleki bir işgäri bolsa, sapmalary ýykmak barada häzirki döwürde alnyp barylýan aladanyň, hut Aşgabadyň tabşyrygy bilen amala aşyrylýandygyny gürrüň berdi.
Pristroýkalaryň ýykylyşy diňe şäheriň belli bir böleginde däl, häzirki wagtda Türkmenabadyň ähli etrapçalarynda dowam etdirilýär. Paýtagt Aşgabatda bolsa, şonuň ýaly çäreler indi kän wagtdan bäri alnyp barylýar.
Ýeri gelende ýatladyp geçsek, jaý eýeleriniň käbirleri şol sapma jaýlary ýaşamak üçin ulanýan bolsa, käbirleri olary maşyn goýmak, gündelik ulanmaýan artykmaç öý esbaplaryny goýmak üçin ulanýarlar.


text:
Şu gün eýranly kinorežissýor Aziýanyň iň uly kinofestiwallarynyň birinde baýraga mynasyp boldy. Morteza Farşbafyň “Matam” atly filmi Günorta Koreýada geçirilýän Busan Halkara film festiwalyndaky “Täze akym” baýraklarynyň birini aldy.
Berilýän iki baýragyň beýlekesini bolsa, filippinli režissýor Loy Arsenas özüniň “Nino” atly filmi üçin aldy.
Bu ýylky festiwalda onlarça ýurtdan 300 töweregi kinofilm görkezildi. Festiwal öz işini şu gün tamamlady.
Busan kinofestiwaly 16-njy gezek geçirildi. Munda, adatça, Aziýa sebitindäki kino režissýorlarynyň ilkinji işleri üns merkezinde bolýar.


text:
Siriýada hökümetiň harby uçarlary Aleppo welaýatynda gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki şäheri bombalanlarynda azyndan sekiz adam öldi. Bu barada Siriýanyň oppozisiýa aktiwistleri maglumat berýär.
Al-Bab şäherine amala aşyrylan bomba hüjüminde ölenleriň arasynda aýallaryň we çagalaryň hem bardygy bellenilýär. Wakada heläk bolanlar barada başga garaşsyz çeşmelerden maglumat alyp bolmady.
Aktiwistleriň sözlerine görä, awgust aýynda hökümet güýçleriniň gozgalaňçylary harby uçarlardan atyp başlanlaryndan bäri, 5 müň töweregi adam ölüpdir


text:
Penşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň goranmak ministriniň orunbasarlaryndan ikisini wezipesinden boşatdy. Wezipelerinden boşadylan Dmitriý Çuşkin bilen Ýelena Kozlowa bu ministrligiň maliýe işlerine serenjamlyk edýärdiler.
Bir hepde mundan ozal Wladimir Putin korrupsiýa bilen bagly derňewleriň barşynda Goranmak ministri Anatoliý Serdýukowy-da wezipesinden boşadyp, onuň ornuna Sergeý Şoýguwy belläpdi.
Häzirki wagt Orsýetiň Goranmak ministrliginiň garamagyndaky bir firmanyň bu ministrlige degişli emläkleri çakdanaşa pes bahadan satmak arkaly, takmynan 100 million dollar möçberinde maliýe galplyklaryny amala aşyrandygy bilen baglanyşykly bildirilýän aýyplamalar boýunça jenaýat-derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Orsýetiň oppozisiýasy duşenbe güni Kremle garşy protest geçirmäge taýýarlanýar. Olaryň bu çäräniň dowamynda mundan bir ýyl ozal tussag edilen protestçilerden 20-ä golaýynyň boşadylmagyna çagyrjakdyklaryna garaşylýar.
Tussaglykdaky aktiwistlere Moskwanyň Bolotnaýa meýdançasynda geçirilen demonstrasiýalar bilen bagly aýyplama bildirilýär.
Mundan bir ýyl ozal polisiýa işgärleri bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşyklarda ýüzlerçe adam tussag edilipdi.
Moskwanyň häkimligi oppozisiýanyň ýolbaşçy geňeşine agzalýan meýdanda 30,000 adamyň gatnaşmagynda miting geçirmäge rugsat berdi. Oppozisiýanyň mitingden soň, şäheriň içinde ýöriş etmek baradaky talaby ret edildi.


text:
Türkmenistanda mekdep okuwçylarynyň gatnaşdyrylýan ekskursiýalary ýatyryldy. Bu mekdep okuwçylarynyň gatnaşdyrylýan çäreleriniň hem azaldylandygyny aňladýar. Bu baradaky maglumat Aşgabadyň käbir mekdeplerinde geçirilen ene-atalar ýygnagynda mälim edildi.
Eýsem, ýurtda mekdep okuwçylarynyň gatnaşdyrylýan ekskursiýalaryň azaldylmagyna okuwçylar nähili garaýar?
Bu sorag bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew özüni Mähri diýip tanyşdyran ýokary synp mekdep okuwçysy bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Täjik gullugy, golaýda Täjigistanyň paýtagty Duşanbede geçirilen halkara Suw hyzmatdaşlygy konferensiýasynyň netijeleri bilen gyzyklanyp, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça wekili Patrisia Flor bilen sebitiň suw meselesi we onuň mümkin bolan çözgütleri barada söhbedeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Suw konferensiýasy barada aýdylanda, siz bu çäre barada näme pikir edýärsiňiz? Ýagny bu maslahat hakykatdanam bar bolan problemalary çözmäge kömek edermi?
Patrisia Flor:
Bu konferensiýa BMG-niň Halkara Suw hyzmatdaşlygy ýylynda bolup geçdi. Onsoň bu çäräniň halkara esaslary bar diýip aýdyp bolar. Elbetde, bu maslahat dünýäni, liderleri we jemgyýetçiligi suw we suw hyzmatdaşlygy meselesiniň gelýän ýyllarda bütin dünýä üçin hakykatdanam örän uly ähmiýetiniň boljagyndan habardar etmegi maksat edindi.
Eger bu meselede käbir sanlary aýtmaly bolsa, biziň hasaplamalarymza görä, gelýän 10-15 ýyl içinde suwa bolan talabyň 35 prosentden 60 prosente çenli ösmegine, ýagny ýokary galmagyna garaşylýar. Onsoň bu ýerde klimat özgermelerini hem nazara almaly. Indi biz barha köp ýerde suwuň ýetmezçilik edýändigini görýäris. Şeýle bolansoň, hökümetleriň alyp barýan syýasatynda suw meselesiniň ýokary derejede goýulmagy diýseň möhüm bolup durýar.
Meniň pikirimçe, bu konferensiýa şu maksat, şu nukdaý nazar babatda hem peýdaly boldy. Onsoň men bu konferensiýada dünýäniň çar künjeginden gelen wekiller bilen duşuşyp, olar bilen suw hyzmatdaşlygyny giň gerimde ýola goýmak üçin nähili işleri edip boljagy barada hem maslahat etdim.
Azatlyk Radiosy: Emma bu meseläniň esasy oppozisiýa bölegi, men bu ýerde Daşkendi, Özbegistanyň wekillerini nazar tutýaryn, konferensiýa gatnaşmady...
Patrisia Flor:
Ýok, bu dogry däl, bu maslhata Özbegistanyň delegasiýasy hem geldi. Daşkentden gelen delegasiýa Özbegistanyň Oba hojalygy we tebigaty goramak ministriniň orunbasary, jenap Hamraýew ýolbaşçylyk etdi. Şeýle-de men başgalar bilen pikir alyşmak mümkinçiligini döreden panel maslahatyna gatnaşdym. Ol ýerde serhet ýakalarynda suw hyzmatdaşlygynyň tendensiýalary barada gürrüň edildi.
Biziň hasaplamalarymza görä, gelýän 10-15 ýyl içinde suwa bolan talabyň 35 prosentden 60 prosente çenli ösmegine, ýagny ýokary galmagyna garaşylýar." Patrisia Flor
Bu maslahata afrikaly wekiller hem gatnaşdy. Panela gatnaşanlaryň ählisi bir meselede, suw akymynyň möçberi, suw zerurlygy, dürli bähbitler barada maglumatlaryň bolmalydygy, bu zatlar barada bilelikde oturyp maslahat edilmelidigi bilen ylalaşdylar. Ideal ýagdaýda alnanda, hyzmatdaşlyk kanuny esaslara daýanmaly.
Elbetde, bizde BMG-niň Suw konwensiýalarynyň bardygyny bilýänsiňiz. Olaryň biri 1992-nji ýyla, beýlekisi 1997-nji ýyla degişli. Ol konwensiýalarda aýry-aýry ýurtlaryň we regionlaryň ulanyp biljek örän gowy düzgünleşdiriji kanunçylyk esaslary berilýär.
Azatlyk Radiosy: Siz Daşkent şol sözleri eşider, diňlär diýip pikir edýärsiňizmi?
Patrisia Flor:
Hawa, olar şol ýerde maslahata gatnaşdylar we, gepiň gerdişine aýtsak, Daşkent BMG-niň şu meseledäki konwensiýalaryny tassyklady. Bu konwensiýalar Merkezi Aziýada entek Gyrgyzystan we Täjigistan tarapyndan tassyk edilmedi. Biziň nukdaý nazarymyzdan olaryň aladalaryna düşünmek kyn däl, sebäbi bu konwensiýalar ýokary akym ýurtlarynyň boýnuna bir topar jogapkärçilik ýükleýär.
Emma biziň gurnan panel maslahatymyzyň wekili, şol bir wagtda ýurist, kanun eksperti bu konwensiýalaryň her bir tarapa berýän anyk hukuklaryny we talap edýän jogapkärçiliklerini örän açyk düşündirdi, ýöne ol bu konwensiýalaryň hemme zatdan ozal hyzmatdaşlyk mehanizmeleri bilen üpjün edýändigini hem belledi.
Eger-da suw pudagy ýaly zerur bir meselede dawaňyz, problemaňyz bar bolsa, siz bu dawany nädip çözmeli, bu ugurda nähili mehanizmler, neneňsi kanunçylyk esaslary bar, bulary bilmek gerek. Şu sebäpden hem men BMG-niň Suw konwensiýalarynyň her bir adam üçin gaty möhümdigine ynanýaryn.
Azatlyk Radiosy: ABŞ, Hytaý, Orsýet we beýlekiler ýaly regional güýçleriň goşulmazlygy ileri tutýan halatynda, siz ýokary akym we aşaky akym ýurtlarynyň arasyndaky suw dawalarynyň çözülmeginde ýa çözülmegine kömek etmekde ÝB-niň roluny nähili göz öňüne getirýärsiňiz?
Patrisia Flor:
Ýewropa Bileleşigi özüniň ÝB-Merkezi Aziýa strategiýasynyň kanuny esaslarynyň çäginde eýýäm Merkezi Aziýa bilen suw we daşky gurşaw meselesinde regoional platforma döretdi. Bu biziň ýylda bir gezek ministrler derejesinde suw hem daşky gurşaw barada ýokary derejeli duşuşyk geçirýändigimizi aňladýar. Şeýle-de, biziň suw hyzmatdaşlygynyň dürli ugurlary boýunça iş toparymyz bar.
Mundan başga, ÝB olary tehniki proektler arkaly hem goldaýar. Mysal üçin, biz käbir serhetaşa derýalar baradaky kiçi proektlere goldaw berýäris. Biz ýerli ilata özara ylalaşyga gelmekde, suwaryş mehanizmlerini nädip gowulandyryp boljagy barada, şeýle-de olaryň bar bolan suw kanallaryny nähili bejerip, gaýtadan ulanyp biljegi barada kömek, maslahat berýäris.
Oş sebitiniň Garasuw etraby
Men golaýda Oşuň golaýynda şeýle proektleriň biriniň amala aşyrylýan ýerine sapar etdim. Şonda ýerli daýhanlar maňa ozal öz ýerleriniň diňe 20 prosentini ulanyp bilendiklerini, emma indi has köp ýer ulanmak mümkinçilgine eýe bolandyklaryny, ýerli ýagdaýyň has gowulanandygyny gürrüň berdiler. ÝB-niň bu ugurda gaty kän tejribesi bar. Sebäbi bizde Dunaý derýasy bar, Reýn derýasy bar. Dunaý hakykatda, konflikt taryhy bolan Balkan döwletleri bilen, örän çylşyrymly bir sebitiň içinden geçýär.
Onsoň biz öz tejribelerimizden, örän kyn syýasy şertler astynda, bu ugurdaky gündelik problemalary çözmekde haýsy mehanizmleriň, haýsy konwensiýalaryň, haýsy şertnamalaryň gowy kömek edip biljegini bilýäris. Biz bu praktikalarymyzy we tejribelerimizi başgalar bilen paýlaşmaga taýýar. Elbetde, soň merkezi aziýalylaryň öz çözgütlerini tapmagy gerek bolar.
Azatlyk Radiosy: Bu gowy, optimistik eşidilýär. Emma köpler, şol sanda amerikan korgesmenleri hem Merkezi Aziýadaky suw meseleleri döwletara ýa-da regional konfliktlere getirip biler diýen pikiri aýdýar. Siz bu barada ÝB-niň Merkezi Aziýadaky ýörite wekili hökmünde näme pikir edýärsiňiz?
Patrisia Flor:
Meniň soňky wagtlarda göz ýetirişime görä, suw hakykatda köp halatlarda, konflikte garanda, hyzmatdaşlyga alyp gelýär. Men bu ýerde durmuş ýüzündäki hyzmatdaşlygy nazarda tutýaryn. Emma muňa garamazdan, bu meselede konfliktler hem döräp bilýär. Sebäbi bu, suwly bolmak durmuşda düýp meseleleriň biri.
Agyz suwy ýa ekerançylyk suwy azyk howpsuzlygy, umumy saglyk ýagdaýy üçin düýp zerurlyk bolup durýar. Ikinji tarapdan, başgalaryň öz halkyny energiýa bilen üpjün etmegi hem suw bilen deň derejede möhüm mesele. Biz bulara düşünýäris. Elbetde, bu meseleler çözülmese, biz ýurtlaryň arasynda gabawa düşsek, onda bu ýerde töwekgellikler bar we soň biz konfliktlere ýa konfrontasiýalara eýe bolup bileris.
Emma biziň şu günki çagyryşymyzyň sebäbi-de şunda, geliň ýagdaýlary ýitileşdirmezlik üçin işläliň, sebäbi ol töwekgellikler hemme üçin örän ýokary we bar kişi ýitgi çekip biler. Bu belli zat, konfliktler bu meseleleriň hiç birini çözmez, tersine olary has çuňlaşdyrar.
Şu sebäpden biz olara muňa derek ylalaşyk, razylaşma tapmagy teklip edýäris. Şeýle edilende, her bir adamyň, tutuş ilatyň suw üpjünçiliginiň bolmagyna, energiýadan kösenmezligine kömek edip bolar.
Azatlyk Radiosy: BMG-niň Merkezi Aziýadaky öňüni alyş diplomatiýasy merkezi bu sebitde suw meselesini çözmek üçin täze bir strategiýa işläp taýýarlady. Siz bu strategiýadan habarlymy, eger şeýle bolsa onuň ähmiýeti barada näme pikir edýärsiňiz?
Patrisia Flor:
Hawa, men ondan habarly we meniň ilçi Ýença, BMG-niň Baş sekretarynyň Merkezi Aziýadaky ýörite wekili bilen örän gowy aragatnaşygm bar. Elbetde, olaryň bu meselede nämeler edendigi ýa haýsy ýerde durandygy barada siz olaryň özünden soramaly.
Emma men bu ýerde başga bir zady aýdyp biljek: elbetde, BMG diýseň möhüm rol oýnaýar, sebäbi olar dünýä standartlaryny işläp taýarlaýarlar. Men ýokarda BMG-niň konwensiýalaryny ýatlap geçipdim. Olar, meniň pikirimçe, suw hyzmatdaşlygynyň kanunçylyk esaslaryny hem öz içine alýar. Şu sebäpden, eger-de BMG şol kanunçylygy esas edip, taraplaryň hemmesini bir ýere jemläp bilse, bu hakykatdanam gowy edilen iş bolardy.


text:
Meksikanyň resmileriniň berýän maglumatlaryna görä, çarşenbe güni ýurduň Naýarit ştatynyň maşyn ýuwulýan stansiýasynda näbelli ýaragly ot açypdyr. Bu waka netijesinde 15 adamyň ölendigi habar berilýär.
Bu hüjümiň sebäbi entek doly anyklanmady. Emma derňewçileriň çaklamasyna görä, bu waka guramaçylykly neşe jenaýatçylarynyň özara dawasy bolmagy mümkin.
Bu waka eýýäm soňky hepdäniň dowamynda amala aşyrlan üçünji şeýle hüjümdir.
Çarşenbe güni Meksikanyň prezidenti Felip Kalderon heläk bolan adamlaryň maşgalalaryna gynanç bildirdi we jenaýatçy toparlaryň etmişini ýazgardy.
Soňky 4 ýylyň dowamynda Meksikada neşe bilen baglanşykly jenaýat toparlanyşyklarynyň özara dawalarynda 28,000 adamyň ölendigi habar berilýär.


text:
Şu hepde Belarusyň Witebsk şäherinde erkin göreş boýunça 17 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilen halkara ýaryşynda türkmenistanly sportsmenler iki altyn medala we bir bürünç medala mynasyp boldular.
Hususan-da, postsowet ýurtlarynyň birnäçesinden sportsmenleriň gatnaşmagynda geçirilen bu ýaryşda 54 kilograma çenli agramlyk kategoriýasynda K.Hojakow öz garşydaşlarynyň bäşisinden üstün çykyp, altyn medala eýe boldy.
58 kilogram agramlyk kategoriýasynda çykyş edýän Ş.Begjanow bolsa, altyn medala eýe bolmak üçin öz garşydaşlarynyň dördüsinden üstün çykmaly boldy.
Türkmenistanly sportsmenlerden ýene biri B.Ýarmämmedow 63 agramlyk kategoriýada bürünç medaly almagy başardy.


text:
Biziň döwrümiziň teleýaýlymlary diş pastasynyň köpdürli görnüşlerini giňden mahabatlandyrýarlar. Mahabatlandyrylýan diş pastasynyň hemmesini alasyň gelýär. Eýsem diş pastasyny nähili saýlamaly?
Dermanhanalaryň we dükanlaryň tekjelerinde diş pastasynyň islendik görnüşini: derman otlary, ary mumunyň, hatda agaç kömri goşulanyny hem tapmak mümkin.
Diş pastasyny öndürijileriň biri köp sagatlyk goragy, başga biri dişleri göz ýumup-açasy salymda agartmagy, ýene biri agyz boşlugynyň ýaramaz ysyny aýyrmagy wada berýär. Eýsem hut size ýaraýan diş pastasyny nähili saýlamaly?
Görnüşi we düzümi
Diş pastasy toz bölejiklerinden we suwuklykdan ybaratdyr. Toz bölejikleri şulardan ybarat: üpürdik (abraziw) düzüjileri, pastanyň strukturasyny emele getirijiler we gel suwuklygynyň düzüminde eremeýän maddalar. Gel suwuklygy bolsa ýüzleý gatlaga aktiw täsir edýän maddalardan, biologiki taýdan aktiw bolan maddalardan, hoşboý ys beriji maddalardan we konserwantlardan ybaratdyr.
Toz bölejikleri dişiň kirini, daşlaryny aýyrmak, şeýle-de dişleri himiki taýdan arassalamak üçin gerekdir. Diş pastasynyň köpürjiklemesine bolsa onuň düzümindäki suwuk maddalar jogap berýär. Aktiw maddalary dişiň gaty dokumalaryna we agyz boşlugynyň nemli örtügine ýetirmäge bolsa suwuk maddalar kömek edýändir. Şoňa görä-de, diş pastasynyň düzümindäki toz bölejikleriniň we suwuklygyň özara gatnaşygy onuň hilini, täsirliligini we wezipesini kesgitleýär.
Arassalaýjy diş pastalarynyň düzüminde derman ýa-da agyz boşlugynyň keselleriniň öňüni alýan haýsydyr bir serişde goşulmaýar. Şonuň üçin-de olaryň esasy we ýeke-täk wezipesi — dişleri arassalamak we agyz boşlugynyň ysyny tämizlemek.
Lukmançylyk diş pastalaryny diňe lukmanyň bellemeginde tapgyrlaýyn ulanmak bolýandyr. Bu diş pastalarynyň düzümine agyş boşlugynyň kesgitli bir keselini bejerýän derman serişdeleri goşulýandyr. Muňa agyz boşlugynyň kömelek ýokançlygyna garşy niýetlenen diş pastalaryny mysal hökmünde getirip bolar.
Lukmançylykda ulanylýan diş pastalary diňe diş lukmanlaryň iş otagynda tapmak mümkindir. Olar dişleri düýpli agartmak, ýylmamak we arassalamak üçin ulanylýandyr. Şeýle diş pastalarynyň düzüminde wodorodyň öteturşusy bar. Olaryň kömegi bilen agardylan dişler köp ýyllaryň dowamynda ap-aklygyny saklaýar (ýöne dişler barada dogry alada edilmelidir).
Adaty diş pastalarynyň düzümine wodorodyň öteturşusy goşulýan däldir, sebäbi ol himiki taýdan örän aktiw maddadyr. Wodorodyň öteturşusy dişiň etine, agzyň nemli örtügine ýa-da aşgazana düşen ýagdaýlarynda güýçli ýanyklaryň döremegine sebäp bolýar. Şoňa görä-de, diňe lukmançylykda ulanmaga niýetlenen diş pastalaryny diş lukmanynyň gözegçiliginde ulanmalydyr.
Agyz boşlugynyň keselleriniň öňüni almak maksady bilen öndürilýän diş pastalary dürli-dürlüdir. Olaryň düzümine diňe arssalaýjy we demi hoşboý ediji düzüjileri däl, eýsem witaminler, ekstraktlar we derman otlaryň şiresi, duzlar, mikroelementler, fermentler hem goşulýar. Şeýle diş pastalaryny agyz boşlugynyň arassaçylygy üçin-de, keselleriň (diş çüýremesi, parodontoz, agyz boşlugynyň nemli örtüginiň keselleri) öňüni almak üçin-de ulanmak bolýar. Agyz boşlugynyň kesellerini bejermek we olaryň öňüni almak maksady bilen ulanylýan diş pastalaryň düzümi dürli-dürlüdir. Mysal üçin:
Diş çüýremesinden goraýan diş pastalary
Bu görnüşinde ftoryň dürli birikmeleri bardyr. Köp halatlarda bu natriniň ftoridi (ýa-da natriniň monoftorofosfaty), flýuoridler ýa-da düzüminde ftor bolar birikmelerdir. Bu diş pastalary dişiň syrçasyny mäkämlendirip, dişde ýumşak örtügiň emele gelmeginiň öňüni alýar.
Diş çüýremesine garşy öndürilýän diş pastalary diş syrçasynyň emele gelýän döwründe, ýagny çagalyk döwründe netijeli täsir edýär. Diş lukmanlarynyň gözegçiligine laýyklykda, düzüminde ftor bolan diş pastalarynyň ulanan çagalarda diş çüýremesi 15-35% peselýär. Ýöne uly ýaşly adamlarda bu diş pastalary beýle netijeli täsir etmeýär.
Aýratynlyklary. Diş çüýremesiniň öňüni almak maksady bilen diş pastasyny saýlamazdan ozal, öz ýaşaýan ýeriňizdäki akar suwuň we azyk önümleriniň ýagdýyna üns bermeli. Ýogsa bu pastalar peýdaly täsir etmegä derek zyýan ýetiräýmegi-de ahmal. Dişiň gaty dokumalaryny ftoryň ionlary bilen baýlaşdyrmak üçin, bir týubikde ftor toplamasy 2%-den köp bolmaly däldir.
Eger adamyň organizmi ftoruň ýeterlik derejesini başga zatlaryň üsti bilen onsuzam kabul edýän bolsa, ftorly diş pastalary saýlamak zerurlygy ýok. Siz diş çüýremesinde goraýan, ýöne düzüminde başga düzüjileri bolan diş pastalaryny saýlaýmaly. Bu düzüjilere kalsiniň we natriniň birikmeleri degişlidir.
Ösümlik ekstraktlary goşulan diş pastalary
Olaryň dikeldiş, sowuklama garşy täsiri bolup, agyz boşlugyndaky alyş-çalyş ýagdaýyny gowulandyrýar, diş etiniň ganamasyny azaldýar. Şeýle-de olar agyz boşlugyndaky ýaramaz yslaryň bolmazlygyna ýardam berýär.
Aýratynlyklary. Şeýle diş pastalaryny saýlanyňyzda olaryň düzümindäki maddalara allergiki täsiriňiziň bolup-bolmazlygyny barlamaly. Şonuň üçin-de, diş pastasyny saýlanyňyzda, olaryň düzümi we ösümlik ekstraktynyň nämä niýetlenýändigi baradaky maglumaty ünsli okaň.
Fermentler goşulan diş pastalary
Olar dişiň daşky ýüzünde emele gelýän ýumşak örtügi, iýmit galyndylaryny oňat aýyrýarlar. Olar çilim çekilmegiň netijesinde dişlerde emele gelyän sarymtyl örtügi hem aýyrýarlar.
Aýratynlyklary. Şeýle diş pastalaryny parodontyň we agyz boşlugyndaky nemli gatlagynyň keselleriniň ýitilişen ýagdaýlarynda ulanmak maslahat berilýär.
Düzüminde duzlar bolar diş pastalary
Bu diş pastalary agyz boşlugyndaky gan aýlanyşygy gowulandyrýar. Bu bolsa parodontda we agyz boşlugynyň nemli gatlagynda alyş-çalyş işleriniň gowulanmagyna ýardam berýär. Olar sowuklan diş etinden sowuklama alamatlaryny aýryp, agyryny kemeldýärler.
Aýratynlyklary. Duzlar nemiň eremegine, dişiň daşky ýüzünde emele gelýän ýumşak örtügiň aýrylmagyna, agyz boşlugynyň aşgarlanmagyna ýardam berýär. Bu bolsa öz gezeginde diş syrçalarynyň minerrallaşmagy üçin oňaýly şertleri döredýär.
Dişde daşlaryň döremeginiň öňüni almaga niýetlenen diş pastalary
Bu diş pastalarynyň düzüminde pirofosfatlar ýa-da sink esasynda taýýarlanylan birikmeler bolýar. Şeýle diş pastalarynyň yzygiderli ulanylan ýagdaýynda dişlerde daşyň döremek howpy 50% azalaýar.
Aýratynlyklary. Ýöne bu diş pastalary dişde eýýäm dörän ýa-da diş etiniň astyndaky daşlary aýryp bilmeýärler. Şeýle ýagdaýlarda diş lukmanlaryna ýüz tutmalydyr.
Çakdanaşa syzgyr dişler üçin niýetlenen diş pastalary
Adamyň dişinde onuň içki gatlagyna alyp barýan mikroskopiki kanaljyklar bolaýar. Şu kanaljyklaryň mukdarynyň köp bolan ýagdaýynda dişler gyzgyna syzgyr bolýar. Bu diş pastalary bolsa şol kanaljyklara dyky hökmünde täsir edýärler. Dişler şeýle diş pastalary bilen arassalananda, onuň düzümindäki gidroksiapatit, trikalsiý fosfat we olaryň beýleki görnüşleri ýaly aktiw düzüjiler şol kanaljyklara dykylýarýar. Şu diş pastasynyň ulanylyp başlanayndan 4-9 gün soň syzgyr dişleriň syzgyrlygy düýpli kemelip, dişler gyzgyn çaýa ýa-da nahara agyrysyz "garaýar".
Aýratynlyklary. Ýöne şeýle diş pastalary uzak wagtyň dowamynda ulanylanda, olar dişiň syrçasyny çalymtyk reňke boýaýar. Bu kanaljyklaryň gidroksiapatitden "pürepür" bolmagynyň netijesinde bolup bilýär. Şeýle çalymtyk reňki aýyrmak üçin birnäçe gün haýsydyr başga bir diş pastasyny ulanaýmaly. Soňra ýene-de syzgyrlygy kemeldýän diş pastasyny ulanmak bolýar.
Dişleri agartmak üçin niýetlenen diş pastalary
Olaryň esasy aýratynlygy — düzümindäki üpürdikleriň (abraziwleriň) köp bolmagy. Olaryň mukdary 70-120 birlik bolup bilýär. Çilimkeşler üçin niýetlenen bu diş pastalarynyň düzümindäki üpürdikleriň mukdary 200-de ýetip bilýär. Olar diş syrçasyny mehaniki usulda agardýarlar.
Aýratynlyklary. Bu diş pastalaryny dyngysyz ulanmak gaty howpludyr. Parodont keselleriniň ýa-da çakdanaşa syzgyrlygyň bolan ýagdaýlarynda bu diş pastalaryny ulanmak bolmaýar. Ýöne düzüminde turşulyklar we fermentler bolan diş pastalar hem dişleri agardyp bilýärler. Olaryň himiki täsiriniň netijesinde dişlerdäki garamtyl tegmiller has ýumşak usulda aýrylýarlar.
Indi bolsa haýsy diş pastasyny ulanjakdygyňyzy özüňiz çözüň. Dişleriňizi goraň.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
BMG-niň täze hasabatynda Ukrainanyň gündogarynda dowam edýän konflikt zerarly şu ýylyň aprel aýynyň ortasyndan bäri 2 600 çemesi adamyň wepat bolandygy aýdyldy.
Maglumatda ýurtda adam hukuklarynyň “gödek depelenmegi”, şol sanda, adam ogurlygy we gynamalar ýaly eden-etdilikler nygtalýar we munuň ilkinji nobatda Orsýete tarapdar separatistler tarapyndan amala aşyrylýandygy aýdylýar.
29-njy awgustda Ženewada we Kiýewde köpçülige hödürlenen bu hasabatda Ukrainanyň goşunlarynyň giňişlikleri gozgalaňçylaryň elinden almak boýunça tagallalarynda amala aşyran zorluklary hem hasaba alyndy.
BMG wepat bolýanlaryň sanyny günde 36 adam çemesi, diýip kesgitleýär we heläkçilikli wakalaryň çürt-kesik köpelmeginiň sebäplerini söweşleriň gür ilatly ýerlerde alnyp barylmagy bilen düşündirýär.


text:
Orsýetli tütjar we Kremliň tankytçysy Aleksandr Lebedewiň garşysyna çarşenbe güni höküm çykaryldy. Ol telewideniýede gurnalan gepleşikde beýleki bir biznesmene garşy “hüjüm” edenlikde we ”huligançylykda” aýyplandy.
Onuň günäli tapylan ýagdaýynda Lebedewe 5 ýyla çenli türme howpy abanýar. Millioner bankir we media magnaty Lebedew syýasy sebäpler boýunça özüniň Wladimir Putin tarapyndan yzarlanýandygyny aýdýar.
Sülçüler 2011-nji ýylyň 16-njy sentýabryndaky tele gepleşikde Lebedewiň “Miraks Group” kompaniýasynyň başlygy Sergeý Polonskiniň bedenine şikes ýetirendigini aýdýarlar. Dessine bu wakadan soň jenaýat işi gozgaldy.
Polonski bu waka boýunça Lebedewe garşy Londonyň suduna arza berdi we özünden ötünç soralmagyny we kompensasiýa talap etdi.


text:
Aşgabat, 10-njy ýanwar. «Türkmenportal».
Ýurdumyz boýunça şu ýyl 1 million 600 müň tonna galla, 1 million 50 müň tonna pagta hasylyny ösdürip ýetişdirmeli we ýygnap almaly.
Ähli hojalyklarda maldarçylyk önümleriniň öndürilişini artdyrmaly. Şu wezipeden ugur alyp, 2015-nji ýylda ýurdumyzda 48 sany häzirki zaman maldarçylyk toplumlaryny gurmaly. Şeýlelikde, etiň öndürilişini diri agramda 656,8 müň tonna, süýdüň öndürilişini 2 million 536,4 müň tonna, ýumurtganyň öndürilişini 1 milliard 255,5 milliona, ýüň öndürilişini 49,1 müň tonna ýetirmeli.
Ýurdumyzyň jemi içerki önüminiň möçberinde ýangyç-energetika toplumy hasaba alynmanda, telekeçilik pudagynyň paýyny 65 göterime ýetirmek wezipesi biziň öňümizde durýar. Biz ýurdumyzyň telekeçilerine giň goldaw bermek maksady bilen, olara 300 million manat ýa-da 100 million amerikan dollaryna golaý möçberde maksatlaýyn karz serişdelerini bölüp berýäris – diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Hökümetiň giňişleýin mejlisinde eden çykyşynda aýtdy.


text:
ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasy 2010-njy ýyla syn edip, 13-nji ýanwarda 2011-nji ýyl boýunça ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.
194 ýurdy we garaşsyzlygy halkara jemgyýetçiliginiň aglaba köpüsi tarapyndan heniz ykrar edilmedik käbir territoriýalary öz içine alýan şol hasabatda agzalýan ýurtlardaky syýasy hukuklaryň we graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna baha berilýär.
Hasabatda Türkmenistan bilen bir hatarda beýleki sekiz ýurda berip boljak iň pes baha, ýagny 7 bal berlipdir. Olar iň repressiw ýurtlar diýlip häsiýetlendirilýär.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu mesele bilen gyzyklanyp, “Freedom House” guramasynyň ýokary derejeli wekili Kristofer Walker bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Walker, şu ýylky hasabatyňyzy taýýarlanyňyzda Merkezi Aziýada nähili täzeliklere duş geldiňiz?
Kristofer Walker: Demokratik özgerişlere garşy päsgelçilikleriň tutuş regionda dowam edýänligine göz ýetirdik. Umuman aýdylanda, bu region iň pes baha alan sebitlerden biridir. Bu regionda ýerleşýän iki ýurt, ýagny Özbegistan bilen Türkmenistan tutuş dünýä boýunça iň pes baha alan ýurtlaryň hataryna girýärler.
Ykdysady taýdan ösen ýurt diýlip hasaplanýan Gazagystan hem şol sebitde ýerleşýär. Ykdysady ösüşlerine garamazdan, sýyasy hem demoktratik jogapkärçilikleriň berjaý edilişi nukdaýnazaryndan bu ýurduň ýagdaýy gowy däl we soňky ençeme ýyldan bäri agzalýan ugurlar boýunça Gazagystanyň barýan ugry dürs däl.
Emma, umuman aýdylanda, Gyrgyzystanda käbir pozitiw özgerişlikler göze ilýär. Şunlukda Gyrgyzystan agzalýan kategoriýalar boýunça erkin bolmadyk diýlip hasaplanýan bölümden çykarylyp, belli bir derejede erkinlik bar diýlen katagoriýa girizildi.
Bu ýurtda ösüşe sebäp bolan zat, guramaçylykly referendumyň geçirilmegidir. Şol ses berişlik Otunbaýyewanyň ýolbaşçylygyny kanunylaşdyrdy. Şeýle-de köp partiýalaryň gatnaşmagynda geçirilen saýlawlar hem Gyrgyzystanyň hasabatymyzdaky ornunyň ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Bu ýurtda käbir negatiw ýagdaýlara-da duş gelindi, meselem, Gyrgyzystanda bolan konfliktden soň etniki özbeklere garşy edilen basyşlar we kemsitmeler barada gürrüň etmek mümkin.
Azatlyk Radiosy: Siziň hasabatyňyzda iň pes baha berlen ýurtlar bolan Türkmenistan we Özbegistan barada gürrüň etsek, olaryň bu orny eýelemegine sebäp bolýan zatlar näme?
Kristofer Walker: “Azatlyk Öýi” guramasynyň öz ýyllyk hasabatlarynda ýurtlaryň ýagdaýyna baha bermek üçin ulanýan görkezijilerine, ýagny metodlaryna seretseňiz, bu ýurtlardaky ýagdaýlaryň juda pes baha eýe bolýanlygyna göz ýetirersiňiz. Netijede bu ýagdaýlar bu iki ýurduň, ýagny Özbegistan bilen Türkmenistanyň, iň pes baha alan ýurtlaryň hataryna girizilmegine sebäp boldy.
Meselem adalatly, bäsleşlikli we erkin saylawlaryň geçirilişine, saýlawlar baradaky kanunlaryň we ýurduň köp partiýalylyk düzgünine seretseňiz, bu ugurlar boýunça agzalýan ýurtlardaky ýagdaýlar gowy däl.
Şeýle-de söz we metbugat azatlygy baradaky bölüme seretsek, we graždan jemgýyetçiliginiň erkin ýagdaýda iş alyp barmagyna mümkinçiliginiň bolup-bolmanlygyna seretsek, bu ähli ugurlar göz öňünde tutulanda Türkmenistan bilen Özbegistana berlen baha juda pes.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan käbir ädimler ädildi. Meselem prezident hökümetden garaşsyz gazetiň çap edilmegine we syýasy partiýalaryň döredilmegine rugsat ediljekdigi barada çykyş etdi, şeýle hereketler siziň hasabatyňyzda nähili orun aldy?
Kristofer Walker: Şeýle ädimler hakda öňe sürlen pikirleri biz, elbetde, öz raportymyzda belläp geçeris. Emma esasy üns berilmeli zat, şeýle çykyşlaryň iş ýüzünde haýsydyr bir özgerişlige ýol açyp-açmanlygydyr.
Regionda ýerleşýän hökümetleriň şeýle beýanatlary ýaýratmagy mümkin. Emma Türkmenistan ýaly ýurtlarda öňe sürlen şeýle pikirler iş ýüzünde haýsydyr bir takyk netije bermeýär. Şeýle ýagdaýda biz öz hasabatymyzda öňe sürlen şol pikirleri, belki agzap geçeris, emma olar ýaly beýanatlar ýurtda haýsydyr bir esasy özgerişlige sebäp bolmasa, onuň ýurda berilýän umumy baha täsiri bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizden çen tutulsa, Türkmenistanda täze prezident häkimiýet başyna geçenden soň, reformalar amala aşyrylar diýlen umytlar puja çykana meňzeş, şeýlemi?
Kristofer Walker: Meniň pikirimçe, Türkmenbaşy aradan çykandan soň, onuň deregine häkimiýet başyna geçen ýolbaşçy käbir düýpli özgerişlikleri amala aşyrar diýlen umytlar döräpdi. Emma häzire çenlem öňki prezident tarapyndan gurlan düzgünler dowam edýär, haýsydyr bir takyk ösüş göze ilenok.
Azatlyk Radiosy: 2010-njy ýyl Täjigistan üçin birnäçe ugurdan hereketli ýyl boldy. Meselem, media garşy hökümetiň basyş edýänligi we dini azatlyklaryň çäklendirilýänligi barada habarlar peýda boldy. 2010-njy ýyla seredip, bu ýurtda 2011-nji ýylda boljak wakalar hakda näme aýtmak mümkin?
Kristofer Walker: Käbir gözgyny meselelere degip geçdiňiz. Biziň hasabatymyzda Täjigistan sýyasy hukuklara we graždan azatlyklara ýol berilmeýän ýurt diýilip hasaplanýar. Bu ýurtda institutlaryň öz işlerine jogapkärçilikli çemeleşmekleri bilen bagly ençeme kynçylyklar bar.
Şu ýyl boýunça ýaýradylan hasabatymyzda, esasanam Müsüriň, Pakistanyň we Eýranyň ýokary dini mekdeplerinde bilim alýan täjigistanly studentleriň yzyna çagyrylmagy barada hökümetiň tagalla edýänligine şaýat bolduk.
Şeýle sýyasatyň alnyp barylmagy ýurtda köp ugurly özgerişlikleriň amala aşyrylmagyna böwet döredýär. Biz bu syýasat özgerer diýip, umyt edýäris.
Mundan beýläk boljak wakalar hakda pikir beýan etmän, geljekde boljak wakalara üns beresimiz gelýär. Emma, umuman aýdylanda, soňky döwürlerde Täjigistandaky ýagdaýlar oňyn däl.
Azatlyk Radiosy: Eger şu ýylky hasabatyňyzy göz öňünde tutsak, siz haýsydyr bir garaşylmadyk ýagdaýa duş geldiňizmi?
Kristofer Walker: Meniň pikirimçe, umuman, bu ýylyň esasy kynçylygy awtoritarlygyň güýçlenmegidir. Agzalýan ýurtlarda bolup geçýän wakalardan hem-de käbir beýleki ugurlarda ädilen ädimlerden çen tutsaň, bu ýagdaýa göz ýetirmek mümkin.
Muňa mysal hökmünde aýtsak, mundan öňki ýyllarda syýasy hak-hukuklara we graždan jemgyýetiniň azatlyklaryna sarpa goýulýan ýurtlar diýlip hasaplanýan Meksika we Ukraina belli bir derejede erkin diýlen kategoriýa girizildi. Şol ýurtlarda oňyn özgerişlikleriň boljakdygy barada umytlar döräpdi. Emma häzirki hasabatymyzda olar ýagdaýy ortaça diýlip baha berlen ýurtlaryň hataryna girizildi.


text:
Öňde durýan milli baýramçylyklar – Ýeňiş güni, Türkmenistanyň Konstitusiýasy we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni, Aşgabat şäheriniň güni, Türkmen halysynyň baýramy mynasybetli geçiriljek medeni-köpçülik çäreleriň, şeýle hem bu senelere gabatlanylyp durmuş-medeni maksatly desgalaryň açylmagy mynasybetli guraljak dabaralaryň maksatnamasy taýýarlanyldy. Ählihalk baýramlary mynasybetli Aşgabatda täze Metbugat öýüniň açylyş dabarasy bolar, paýtagtymyzyň hem-de welaýatlarymyzyň medeni merkezlerinde, ýurdumyzyň şäherleriniň we obalarynyň seýilgählerinde maslahatlar, duşuşyklar, sergiler, konsertler guralar.
8-nji maýda Ýeňiş güni mynasybetli uruş weteranlaryna, uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan pul sowgatlary hem-de gymmat bahaly sowgatlar gowşurylar. Aşgabat şäheriniň güni mynasybetli “Arkadag”, “Abadançylyk”, “Ýyldyz”, “Ylym”, “Ak bugdaý”, “Sagdynlyk” ýadygärlik binalary açylar.


text:
«Talyban» sişenbe güni «Yslam döwleti» toparynyň liderine Owganystanda parallel pitne urşuny alyp barmazlyk barada duýduryş berdi.
«Yslam döwleti» toparynyň lideri Abu Bakr al-Bagdadynyň adresine iberilen hatda «Talyban» amerikanlara garşy jyhadyň bir baýdak we bir ýolbaşçylyk astynda alnyp barylmalydygy aýdylýar.
“Yslam emirligi, ýagny Talyban žyhat hatarlarynyň köpelmegi ne jyhad, ne-de musulmanlar üçin peýdaly diýip hasaplaýar» diýip, «Talyban» lideriniň orunbasary Molla Ahtar Muhammad Mansur tarapyndan gol çekilen hatda aýdylýar.
Şeýle-de hatda «Yslam döwleti» toparynyň uzak aralykdan gelýän kararlarynyň Yslam emirligini gaýtargy bermäge mejbur etjekdigi aýdylýar.
Emma «Talybanyň» websaýtynda dört dilde çap edilen hatda bu gaýtargynyň nämeden ybarat boljagy barada anyk bir zat aýdylmaýar.


text:
Düýn Orsýetiň hökümeti köpsanly protestlere garamazdan, Moskwanyň etegindäki Himki tokaýlygynyň üstünden esasy transport magistralyny geçirmegi karar etdi. Bu magistral Moskwadan Sankt-Peterburga çenli uzalar.
Düýn Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Sergeý Iwanow “ähli faktorlary göz öňünde tutup” bu magistralyň gurluşygyny hökümet komissiýasynyň kabul edendigini aýan etdi.
"Biz esasy transport magistralynyň gurluşygy bilen bagly her bir meselä örän obýektiw çemeleşmäge çalyşdyk. Şeýle-de, biz daşky gurşaw meselelerine içgin seretdik. Şu günki kabul edilen goşmaça karar ekoligiýany goramaklygy, goşmaça baglaryň oturdylmagyny we magistarilyň 8 kilometriniň dowamynda ýolýaka infrastrukturalaryň gurulmazlygyny öz içine alýar” diýip, Sergeý Iwanow belledi.
Şeýle-de, Iwanow Himki tokaýlygyna ýetjek ekologiki zyýanyň öwezini dolmak üçin 100-130 million dollaryň goýberiljekdigini aýtdy.
Şu ýylyň başynda prezident Medwedew köpsanly protestler sebäpli bu esasy transport magistralynyň gurluşygyny togtadypdy. Iwanow häzir hem bu mesele bilen baglylykda soňky sözüň prezident Medwedewe degişlidigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Müsür özüniň Siriýadaky ilçisini yzyna çagyrandygyny mälim etdi.
Müsüriň bu karary Siriýada prezident Başar al-Assadyň howpsuzlyk güýçleriniň hökümete garşy pitneçileri zor bilen basyp ýatyrmaklaryny ýazgarýan halkara jemgyýetçiliginiň aladasynyň güýçlenmeginiň fonunda yglan edildi.
Bu karara Müsüriň daşary işler ministri Mohamed Amryň Kaire çagyrylan Müsüriň Damaskdaky ilçisi bilen duşuşygynda gelindi. Ministriň sözçüsi Amr Ruşdiniň aýtmagyna görä, ilçi indiki karara çenli Kairde galar.
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, Siriýanyň hökümet güýçleri ýekşenbe güni Homs şäherini täzeden top okuna tutupdyrlar. Bu şäher 11 aý dowam edýän protestleriň merkezi hasaplanýar.
BMG-niň ýanwar aýynda beren maglumatyna görä, 2011-nji ýylda Siriýa dawasynda ölenleriň sany azyndan 5,400 adam bolupdyr.


text:
Siriýada hökümet güýçlerine garşy göreşýän yslamçy söweşijileriň hatarynda sekiz gyrgyzystanly öldürildi.
Gyrgyzystanyň Oş regionynyň Içeri işler direktoratynyň metbugat wekili Jeniş Aşyrbaýew (Jenish Ashyrbaev) 29-njy sentýabrda habarçylara beren maglumatynda Siriýadaky yslamçy pitneçileriň hataryna jemi 100 çemesi gyrgyzystanlynyň goşulandygyny aýtdy.
Aşyrbaýewiň sözlerine görä, Siriýada jyhadçylaryň hatarynda söweşýän gyrgyz raýatlarynyň aglabasy Russiýanyň we Türkiýäniň üsti bilen Siriýa sapar edipdir.
Russiýanyň, Merkezi Aziýanyň käbir ýurtlarynyň we Kawkaz ýurtlarynyň resmileri öz ýurtlaryndan ýüzlerçe raýatyň Siriýada hökümet güýçlerine garşy göreşmek üçin yslamçylaryň hataryna goşulandygyny habar berýärler.
Geçen hepde Birleşen Ştatlar Gürjüstanyň raýaty Tarhan Batiraşwilini we aka Omar al-Şişanini Siriýadaky terrorçylykly söweşleri goldamak üçin ekstremist guramalar bilen işleşýän şahslaryň sanawyna goşupdy.


text:
Meniň joram öz gyzynyň adamsyndan aýrylşýanyny aýdyp kellesini aşak egdi. Joramyň gözlerinden syrygyp gaýdan ýaş bolsa, bu ahwalatyň ene ýüregini gyýym-gyýym edip kesýändiginden habar berýärdi. Joramyň bir ýyl mundan ozal gyzynyň toýunda begenjinden ýelgamak ýaly ylgap myhmanlary garşy alşyna, gyzyny durmuş ýoluna ibermek üçin uly taýynlyk görşüni ýatlap, oňa ýüregim awady. Ene arzuwy puç boldy. Men: "Mähri näme üçin aýrylyşmagy ýüregine düwdi?" diýip soradym. Joram uludan demini alyp: "Döwran düýbünden başga adam ekeni. Özi hem ejem ogly. Biz hiç düşünşip bilemzok diýýär" diýip jogap berdi...
Näme üçin biziň döwrümizde nikalaryň bozulmagy köp duş gelýär? Näme üçin biziň mama-babalarymyzdyr, ata-enelerimiziň döwründe durmuşy şertler ol diýen ýaramly bolmasa hem, nikalar berk bolup, olar özara hormat we söýgi bilen ýaşapdyrlar? Belki-de, biziň ýaşlarymyz durmuş ýoluna taýynlyksyz rowana bolýandyrlar? Men bu mesele babatda pikirlendim we biziň ýaşlarymyzyň nazara almaly esasy ýagdaýlaryny kesgitlemäge synanşyk etdim.
Aýal maşgalalaryň köpüsi jynhananyň hemişe gury bolmalydygy barada ynamly bolup, islendik bölünip çykmalara keselçiligiň alamaty höküminde seredýärler we olardan dynmagyň çärelerini gözleýärler. Olar belli häsiýetli bölünip çykmalaryň beden üçin edil tüýküligiň, göz ýaşynyň, ödüň we başga bölünip çykmalaryň adatylygy ýaly kadaly hadysa bolup durýandygyndan habarsyzdyrlar.
Başga tarapdan bolsa, jynshanadan bölünip çykmalaryň häsiýetiniň we mukdarynyň üýtgemeginiň jyns ulgamynyň keselleriniň alamatydygyny bilmelidir. Ginekolog lukmanyna wagtynda ýüz tutmak üçin, kada bilen döreýän keseliň arasyndaky araçägi kesgitläp bilmek möhümdir.
Güneşli tomus günleriň biri tamamlanyp barýardy. Kakam bilen oglan jigilerim daşarda, goňşularymyz bilen üýşüp futbol oýnaýardylar. Men bolsa olaryň oýnuny penjireden synlap otyrdym. Ynha, oglan doganym Myrat topy derwezä saldy. Meniň kakamyň Myrada buýsanýandygyny yüzünden bilip bolýardy. Kakam Myradyň kiçiliginden sport bilen meşgullanmasyny gollaýardy we onuň futbol oýunçysy bolup ýetişmegini isleýärdi. Meniň bu şadyýan pursady synlap damagym doldy, çunki meniň hem kiçiligimden futbol oýnamana höwesim bardy. Ýöne kakam meniň gyz maşgaladygym üçin rugsat bermeýärdi. Kakam maňa: "Gyz öýde, oglan düzde" bolmaly diýip her sapar käýinýärdi. Şeylelik bilen meniň sport baradaky arzuwlarym puç boldy.
"Zeminiň görki – zenanlar" diýip ýöne ýere aýdylmandyr. Dogrudan hem, zenan gözelligini wasp etmage dil gerek. Şeýlede bolsa, zenanlar hasam owadan bolmak üçin dürli kosmetiki serişdeleri ulanýarlar. Şeýle usullary ulanma toplumyna makiaž diýlip (fransuz "maquillage" – täzeden reňk goýma), zenanlar üçin özlerini görkezmegin usuly diýip hasaplanylýar. Eger Aşgabadyň köçelerine gezelenç etseň, onda makiažsyz gyzlaryň azlygyna göz ýetirmek bolýar. Esasan hem, söwda merkezlerine gitsek, bezenip beslenen aýal-gyzlara gabat gelmek bolýar. Eger birnäçe ýyl mundan öň Türkmenistanda, esasan şäher gyzlary kosmetiki serişdelerini ulanan bolsa, bu gün obalarda hem bu giňden ýaýran. Häzirki wagta bu babatda obaly gyzlaryň şäherli gyzlardan tapawudy barha azalýar.
Aýbaşy bozulmalarynyň dürli görnüşleriniň ýüze çykmagy iň ýygy duş gelýän ginekologiki bozulmalar bolup durýandyr. Adatça aýbaşy halkasynyň bozulmagy aýalyň bedeninde ýüze çykan näsazlyklardan habar berip, lukmanyň maslahatyny talap edýändir. Aýbaşy bozulmalary beden gormonlarynyň işläp çykarylmagynyň üýtgemegine bagly diýlip hasaplansa hem, bu bozulma hemişe jyns gormonlaryna bagly bolup hem durmaýar. Onuň sebäpleri galkan şekilli mäziň, böwreküsti mäziň ýa-da gipofiz mäziniň işiniň üýtgemeleri görnüşinde hem ýüze çykyp bilýändir.
Aýbaşy näme?
Perişde Ýaradana ýüzlenip: "Ol diýseň ýumşak, eý Ýaradan, bu jandar näme?" diýip soraýar. Ýaradan: "Hawa, ol ýumşak we näzik. Üstesine ol berk we çydamly. Onuň näçe zatlary çydap başarýanyny sen göz öňüne hem getirip bilýän dalsiň!" diýip jogap berýär. "Ol pikirlenip bilýärmi?" – diýip perişde ýene sorag edýär. Ýaradan: "Ol diňe pikirlenmän, öz nukdaý nazaryny beýan edip, söhbetdeşlik gurup bilýär" – diýip jogap berýär. Şol wagt, perişde zenanyň ýaňagyna elini degirip geň galýar: "Eý Ýaradan, ol suw geçirýär. Görýän welin ol aýdyşyň ýaly berk däl". "Ýok, ýok ol suw geçirenok. Bu onuň göz ýaşlary. Ol göz ýaşlarynyň üsti bilen, özüniň begenjini, gaýgy-hasratyny, agyrsyny, ýekeligini we buýsanjyny beýan edip bilýär" – diýip jogap berýär. Bularyň ählisini eşiden perişde, "Eý Ýaradan, sen dogurdanam üýtgeşik jandar ýaradypsyň. Bu zenan hakykatdanam üýtgeşik! Deňi-taýy ýok we bolmadyk" – diýip begençli jogap berýär.
Siz beýik ökjeli köwüşleri geýmegi halaýarsyňyzmy? Onda biz siziň dykgatyňyza ýetirýäris: beýik ökjeleriň saglygyňyza we göwräňizi sagdyn, dik tutmagyňyza zyýan ýetirmegi mümkin.
Biziň zenanlarymyz örän gaýduwsyz! Olar beýik ökjeli aýakgaplary geýip, hatda gazaply gyşda surçek ýollarda ýöremäge-de ukyply. Ýöne ýylyň haýsy paslydygyna garamazdan, beýik ökjeli ayakgaplar zenan saglygy üçin belli bir derejede howply bolup biler. Näme üçin şpilkalary seýrek, diňe toydur-baýramlara geýip, galan wagtlary ondan ýüz öwürmek ýerlikli bolarka?
, rak keseli babatda iş alyp barýan, ABŞ-nyň esasy merkezleriniň biri bolan uly ylmy barlarglar, bilim we bejeriş merkezidir. NCCC jemgyýetçilik uçin niýetlenen täze maglumatlar kampaniýasynda, kitapçalarynda we plakatlarynda köpçüligi süýt mäziniň howply döremeleri, rak keseli barada habarly etmek maksady bilen limonyň şekilini ulandy. Dartmouth-Hitchcock Norris Cotton Cancer Center (NCCC)
Maglumatlar kampaniýasynyň esasy maksady – bilim derejesine garamazdan,jemgyýetiň ähli sosial gatlaklaryndan bolan aýal-gyzlary süýt mäzleriniň saglygyna gözegçilik etmekleriniň wajypdygyny ynandyrmakdyr.
Aýallaryň we erkekleriň fiziologiki aýratynlyklary diňe önelgelilik ulgamy bilen çäklenmeýär. Görlüp oturylsa, jynslaryň reňkleri we yslary kabul edişi, garaňkyda görme, pikirlenme ukyplylygy diýseň tapawutlanýar eken. Geliň, bu tapawutlyklara belli bir tertipde seredip geçeliň.
1. BEÝNI
Erkek adam, düzgün bolşy ýaly, bir meseläni çözmek üçin ünsüni jemlemäge ukyply bolsa, aýallar birnäçe meseläni, bir wagtda çözmäge ukyplydyrlar. Onuň sebäbi beýniniň gurluş aýratynlygyndadyr: aýallarda beýniniň sag we çep ýarym şarlaryny nerw süýümleriniň köp mukdary birleşdirýändir. Erkeklerden tapawutlylykda, aýallarda gepleme merkezleriniň beýniniň iki ýarym şarlarynda hem ýerleşýändigi sebäpli, olara daşary ýurt dillerini öwrenme ýeňil düşýär. Ýöne giňişlikde ugur tapma ukyplylygy boýunça aýallaryň erkek adamlardan has yza galýandygyny bolsa boýuň almalydyr.
Aýal jyns agzalarynyň keselleriniň arasynda, jynshananyň nemli örtüginiň sowuklama keseli (waginit, kolpit) has ýygy duş gelýändir. Sowuklama daşky jyns agzalaryny hem şikeslendirse, onda ol wulwowaginit diýlip atlandyrylýar. Mehaniki şikeslenmeler, allergik täsirler, bakterial, kömelek we wirus ýokançlyklary (şol sanda jyns gatnaşygy arkaly ýokuşýanlar), ýaş üýtgeşmeleri waginitiň döremegine sebäp bolup bilýär. Käte waginit birnäçe sebäpleriň täsiri bilen hem döräp bilýändir.


text:
1-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Aşgabadyň ýalkymy” söwda merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Söwda merkezi 44,5 müň inedördül metre golaý meýdany eýeläp, onuň içinde 17 dükan, 550 orunlyk restoran we “Altyn açar” ulgamynyň garbanyşhanasy, gözellik salony ýerleşdirildi.
Merkeziň birinji gatynda ýerleşýän dükanlar toplumy, olarda hödürlenýän önümleriň görnüşleri bilen tanşyp başlady. Bu ýerde ýurdumyzyň telekeçileriniň öndürýän dürli görnüşli azyk önümleri ilata hödürlenýär.
Merkeziň çörek we çörek önümleri satylýan dükanynda türkmeniň ak bugdaýyndan öndürilen dürli görnüşdäki çörek önümleri bu ýere gelýänleriň ünsüni özüne çekýär. Beýleki bir bölüminde türkmen telekeçileri tarapyndan öndürilen gök we miwe önümleriniň dürli görnüşleri satuwa çykarylypdyr.
“Aşgabadyň ýalkymy” söwda merkezinde ýurdumyzyň gaýtadan işleýän senagatyna degişli önümleriň köp görnüşi, şol sanda gawun kaky, gawun toşaby, miwe suwlary we beýleki alkogolsyz içgileri, pomidor goýaltmasy, şeýle hem konditer önümleri ilata hödürlenilýär. Bu önümleriň we olaryň gaplarynyň ýurdumyzyň telekeçileri tarapyndan öndürilýändigi has-da guwandyryjy ýagdaýdyr.
Merkeziniň ikinji gatynda “Altyn açar” kafesine bar. Onda alyjylara ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň öndürýän süýji tagamlary hödürlenýär. Kafeniň eko-nusgada bezelen özboluşly görnüşi wagtyňy gowy geçirmäge ýardam edýär. Bu ýerde özüňi tebigatyň gujagynda, palmalaryň boýnunda, tropiki ösümlikleriň arasynda ýaly duýýarsyň. Kafeniň eýwanynda bolsa, açyk howada oturyp, bir käse çaý içip bolýar.
Söwda merkeziniň ikinji gatynda uly dokma önümleri bölümi hem bolup, bu ýerde alyjylara ýurdumyzda öndürilen matalardan taýýarlanan ýokary hilli önümleriň dürli görnüşleri, şol sanda ýorgan—düşek, daşlyklary, desmal we beýleki zatlar hödürlenýär. Jinsi matasyndan tikilen zatlar uly islegden peýdalanýar. Olar türkmen dizaýnerleriniň tagallalary netijesinde moda meýillerine, aýratyn-da ýaşlaryň arasynda meşhur bolan biçüwlere gabat gelýär.
Türkmen telekeçileriniň öndürýän mebelleri we öý goşlary satylýan dükanda öý üçin, edara we jemgyýetçilik ýerleri üçin niýetlenen mebeller, aşhana enjamlary, hojalyk esbaplary bar.
Merkezde şeýle hem çaga egin-eşikleriniň dükany ýerleşdirilipdir. Bu ýerde Türkmenistanda öndürilen owadan we ekologik taýdan arassa önümleri satyn almak bolýar. Olaryň hatarynda dürli ýaşdaky çagalar üçin, körpelerden başlap mekdep okuwçylaryna çenli niýetlenen gelşikli egin-eşikler, sport lybaslary, gündelik we toýa geýmek üçin niýetlenen geýimler bar.
Elde ýasalan sowgatlyklaryň we milli önümleriň dükany dürli reňkli tekjeleri bilen ünsüňi özüne çekýär. Onuň harytlary halk döredijiliginiň muzeý sergisini ýadyňa salýar. Bu ýerde hödürlenýän harytlaryň hatarynda dürli haly önümleri, bezeg şaý-sepleri, şeýle hem milli lybaslar bolan telpekler, donlar, owadan nagyşlanan tahýalar bar. Bu ýerde şeýle hem keteni matasyndan dokalan sowgatlyklary, Aziada-2017-si nyşanly torbalary, kädiden ýasalan zatlary, etniki mowzuga degişli sowgatlyklary görmek bolýar. Elbetde, bu zatlaryň hemmesi sap nah önümlerden: ýüplükden, keçeden, ýüpekden, agaçdan ýasalyp, olaryň her biri gözüň dokundyrýar, öz owadanlygy bilen ajaýyp sowgat bolup bilýär.
Mundan başga-da bu ýerde kitap önümleri we okuw esbaplary satylýan bölüminde täze neşirler, mekdep okuwçylary üçin harytlar, dürli çap önümleri bar.
Söwda merkezde şeýle hem gül satylýan dükany ýerleşdirilipdir. Bu ýerde özüniň gözelligi we hoşboý ysy bilen haýran galdyrýan gülleriň köp görnüşleri bar.


text:
Prezident Barak Obama amerikan Senatyndan özüniň Azerbaýjan üçin saýlan ilçisini tassyklamagyny haýyş etdi.
Prezidentiň Azerbaýjan üçin ilçilige hödürlän kandidatyna amerikan ermeni toparlary garşy çykypdy.
Metýu Braýzanyň ilçiligi geçen ýyl, Kaliforniýadaky ermeni diasporasyna wekilçilik edýän Barbara Bokseriň Senat komitetindäki garşylygy zerarly tassyklanman galypdy.
Obama dekabrda komitet tassyklamasyndan sowulmak üçin özüniň ýerine ýetiriji häkimiýetini ulandy we Braýzanyň kandidaturasyny doly Senat tassyklamasyna iberdi.
Amerikan ermenileri Braýzany prezident Ylham Alyýewiň hökümetine gaty ýakyn durmakda aýyplaýarlar.


text:
Aýlak ýurdunyň sekiz aýda ikinji gezek geçirýän saýlawlarynda Kuweýtiň şaýy azlyklary özleriniň parlamentdäki orunlarynyň ýarysyndan hem köpüsini ýitirdiler, liberallar bolsa biraz orun gazandylar.
Saýlawyň şenbe güni yglan edilen resmi netijeleri şaýy kanditdatlaryň 50 agzaly parlamentde diňe 8 orun utandygyny görkezdi.
Şaýy kandidatlary dekabrda geçen saýlawlarda 17 orun utup, rekord dereje gazanypdylar.
Emma ol netijeler geçen aý suduň karary bilen hasaba alynmasyz edildi.
Kuweýtiň Maglumat ministrligi şenbe güni geçirilen saýlawlara gatnaşygyň 52.5 prosent bolandygyny, ýagny rekord derejäni görkezendigini aýdýar.
Dekabrda geçen saýlawlara saýlawçylaryň diňe 40 prosenti gatnaşypdy.
Şaýylar Kuweýtiň ýerli ilatynyň 30 prosent çemesini düzýär.


text:
Ylham Alyýew Azerbaýjanyň üçünji möhlet prezidenti hökmünde kasam kabul etdi. Şenbede guralan dabara ýurduň parlamentinde bolup geçdi.
Resmi netijelere görä, Alyýew 9-njy oktýabrda geçen saýlawlarda sesleriň 85 prosentine golaýyny alyp, gaýtadan prezident saýlandy.
Birleşen oppozisiýanyň kandidaty Jamil Hasanly saýlawçylaryň 5 prosent çemesiniň sesini aldy.
ÝHHG guramasy bu saýlawyň düýpli kemçilikleriniň bolandygyny aýdyp, ony ýazgaryp çykyş etdi.
Emma Baku bu tankydy ret etdi we olara oppozisiýa tarapyndan bir taraply maglumatyň berlendigini aýtdy.
Alyýew 2003-nji ýyldan bäri Azerbaýjanyň prezidenti bolup işleýär, ol bu wezipä öz kakasynyň yzyndan, uzak wagtlyk dolandyryjy Haýdar Alyýew ýogalandan soň geçdi.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň daşary işler ministri Şah Mehmud Kureşi regionda parahatçylygy üpjün etmek maksady bilen Pakistanyň we Owganystanyň ýörite özara bir komissiýa döretmekligi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Bu barada ol penşenbe güni Owganystanyň daşary işler ministri Zalmaý Rasul bilen bilelikde Yslambatda geçiren metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda mälim etdi.
Şah Mehmud Kureşiniň aýtmagyna görä, parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmek ugrunda iş alyp barjak bu komissiýanyň düzümine bu ýurtlaryň ikisinden hem graždan ilatynyň we harby güýçleriň wekilleri girer.


text:
Moskwada rus-amerikan biznes forumy geçirilip, onda iki ýurduň ykdysady hyzmatdaşlygynyň meseleleri maslahatlaşylypdyr.
ABŞ-niň prezidenti Barak Obama, amerikan kanunlarynyň täzelenmändigi üçin Russiýa bilen söwdada milliardlarça dollaryň ýitirilendigini aýdypdyr. Hususan-da, 1974-nji ýylda kabul edilen Jekson-Wenik atlandyrylýan kanuna goşmaçany ýatyrmak üçin elde baryny etjekdigine ynandyrypdyr. Şol goşmaça, ýurda getirilýän harytlara peýdasy bolmadyk tölegler girizmek arkaly Sowet Soýuzy bilen hyzmatdaşlygy çäklendirýärdi.
Russiýanyň prezidenti Dmitriý Medwedew, Russiýanyň Dünýä Söwda Guramasyna girmek meselesini gozgapdyr. Russiýanyň lideri bu meseläniň tiz wagtda ylalaşyljagyna hem-de ýüz ugruna döreýän beýleki problemalaryň çözüljekdigine ynam bildiripdir.


text:
Gazagystanyň howpsuzlyk resmileri aşa-konserwatiw yslamçy toparyň tarapdarlarynyň gizlin terrorçylykly hüjümiň arkasynda durandygyny aýdýarlar.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti (KNB) “elde ýasalan partlaýjy serişdeleri ulanmak arkaly terrorçylykly hüjümleri amala aşyrmagy” planlaşdyran toparyň birnäçe agzasyny tussag edendigini 29-njy iýunda yglan etdi. Terrorçy bolmakda güman edilýänleriň biri öz-özüni partlatdy, diýlip maglumatda bellendi.
Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň başlygy Wladimir Žumahanow tussag edilen alty adamyň salafitlerdigini aýtdy we olaryň şu aýyň başynda Aktobe şäherinde bolan heläkçilikli hüjüme jogapkärler bilen hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny habar berdi.
Şol hüjümlerde häkimiýetler tarapyndan “Yslam döwleti” toparynyň tarapdarlary diýlip atlandyrylan 20 çemesi adam ýarag satýan dükanlara we harby bölüme hüjüm edip, ýedi adamy öldürdiler.
Howpsuzlyk güýçleri 18 hüjümçini öldürdiler.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Aktobe hüjümçilerini salafitler diýip atlandyrypdy.
Salafitler sünni yslamyň berk akymy bolup, yslamyň şaýy akymyny we sifizmi ykrar etmeýär.


text:
Halk döredijiligi adamlaryň, milletleriň ruhy gatnaşygynyň bir nusgasy saýylýar. Olar esasan şol bir hyzmaty berjaý edýärler hem many-mazmun babatynda ýakyn bolýarlar.
Durmuşdaky meňzeşlik
Bu aslynda durmuşyň meňzeşliginden gelip çykýan bolsa gerek. Adamzat takdyry şeýle guralypdyr, olaryň ykballary, gün-güzeran aladalary, durmuş şertleri özara golaý baglanyşykda gurlupdyr.
Halk döredijiligini öwrenijileriň arasynda şeýleräk çaklama bar; hamana dünýäde kyrk çemesi orginal erteki bolup, her millet ony özüçe özgerdip aýdýarmyş. Elbetde, sýužetleriň original sany barada takyk pikir aýtmak kyn, ýöne olaryň arasynda meňzeşligiň bardygyny mydama ykrar edýärler. Dünýäde hiç bir arassa diliň ýa-da arassa medeniýetiň ýokdugy-da aýdylýar.
Meňzeşligiň bolmagy tebigy zat. Adamlar arasynda ykdysady gatnaşyklaryň dowam eden wagtynda, syýahatlara, baryp-gelişmäge mümkinçilik bolanda, pikir-ideýa gatnaşyklary-da dowam edipdir.
Halk dilindäki rowaýatlara ýa-da tymsallara üns bersek, ol biziň ýakyn töweregimizde, şu golaýda bolup geçen ýaly. Ýöne Jelaleddin Rumyny we başgalary okasaň, onuň has öňräk, özem başga milletlerde bolandygy aýdylýar.
Aýratynlyk
Şol wagtyň özünde, her halkyň öz milli halk döredijiligi bar. Olar muny öz dillerinde, ýerli şertlere laýyk edýärler. Halk döredijiligi milli häsiýete eýe bolmasa, ol şol milletiň dilinde hem hakydasynda ýaşap bilmeýär.
Aýratynlyk owaly ýerli şertler esasynda döreýär. Millet daglyk ýerlerde ýaşaýan bolsa, şoňa laýyk halk döredijiligi bolar, düzlükde, sähralarda ýaşaýanlarda başgarak erteki-nakyllar emele geler.
Aýratynlygy döredýän beýleki bir şert ol milletiň taryhy bilen baglanyşykly.
“Türkmen halk nakyllary” ady bilen 2005-nji ýylda çykan saldamly neşiriň 152-167-nji sahypalarynda at bilen baglanyşykly 120 çemesi nakyl bar ekeni.
Şahyrana nakyllar
Şeýle aýratynlygy pars nakyllarynda-da görýäris. Pars dilinde örän şahyrana nakyllar bar. Bu şol dildäki poeziýanyň täsirinden bolsa gerek.
“Behistun dagyny ýaran söýgi,
şöhrady bolsa Perhadyňky”
Bu nakylda biz Perhat hem onuň söýgülisi Şirin baradaky meşhur rowaýaty hem ol barada ýazylan eserleri ýatlaýarys.
“Her gurrukdan Ýusup çykmaz” diýen nakylda, Ýusup pygamber ýadymyza düşýär. Doganlary ony “böri iýdi” diýip, bir gurruk guýa taşlapdylar.
«Leýlä Mejnunyň gözi bilen gara» diýen nakylyň hem meşhur rowaýat bilen baglydygy belli.
Beýleki bir tarapdan, ol nakyllar bize çeper edebiýaty, taryhy hem rowaýata öwrülen wakalary ýatladýar.
Aslynda nakyllaryň bary şahyrana. Olar şeýle bolmasa, ýatda galmazdy.
Pars nakyllaryndan birnäçe mysal.
Bilbiller dymanda, eşek aňňyrar.
Bir binamaz üçin metjit ýapylmaz.
Dar we münber – ikisi-de bir agaçdan ýasalýar.
Döwleti – baýlygy eşege berdiň, hormaty – ite,
Bizi näme üçin ýaratdyň? Olary görmek üçinmi?
Dünýäniň gapysy hemişe bir tarapyna açylyp durmaz.
Düýeguşa aýdypdyrlar: “Ýük çek!”
“Men – guş” diýipdir. Onda: “Uç!” diýseler,
“Men düýe” diýipdir.
Eşek şol öňki eşek-le, ýöne palany başga.
Gorky – ölümiň doganydyr.
Göz görse, göwün istär.
Howuz gurup bilseň, gurbaganyň özi geler.
Iki ýylan bir hinden çykan bolsa, olaryň biri türki, beýlekisi parsy geplemez.
Kesip bolmaýan eli ogşamak lazym.
Munça eşegiň bolunda, biz näme pyýada!
Ogry ogrudan ogurlar, Hudaýyň olara gülküsi tutar.
Ogry şowhunly bazary söýer.
Ömür hoş zat, arman soňy boş.
Patyşanyň ýeňsesinden atasy bolar.
Samsyk bol, seniň gamyňy akyllylar etsin.
Serdaryň çyrasam daňdana çenli ýanyp durmaz.
Sözüň gözelligi gysgalygynda.
Tamtamyň sesi uzakdan gowy eşidilýär.
Tutulmadyk ogry – patyşadyr.
Ussadyň taýagy güldür,
ony datmadyk güňdür.
Taýýarlan hem terjime eden Hudaýberdi Hally.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy barada täze kabul edilen kanun bu gullugyň işine nähili täsir eder?
Migrasiýa gullugy baradaky kanundan daşary Migrasiýa kanuny hem raýatlara köp kanuny garantiýalary berýär. Bu garantiýalar iş ýüzünde nähili amala aşýar?
Türkmenistandaky migrasiýa bilen baglanyşykly meselelere üns berip, ÝHHG-niň taýýarlan ýörite dokumentiniň ähmiýeti nämeden ybarat?
Bu barada taýýarlanan "Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Belarusyň esasy oppozisiýa partiýalarynyň ikisi ýekşenbe güni geçjek parlament saýlawlaryny boýkot etmäge çagyrýar.
Olar bu saýlawlaryň galpdygyny aýdýarlar we adamlaryň oňa derek balyk tutmaga gitmeginiň ýa-da ene-atalaryny görmäge barmaklarynyň peýdaly boljagyny öňe sürýärler.
Oppozisiýadaky Birleşen raýat bileleşigi we Belarus milli fronty öz kandidatlaryny bäsleşikden çykarýandygyny, sebäbi oppozisiýa aktiwistleri türmede saklanýan wagty demokratiki saýlawyň geçirilip bilinmejegini aýdýarlar.
Adam hukuklary toparlary Belarusda 2010-njy ýylyň dekabrynda geçen prezident sakýlawlaryndan soň türmä basylan adamlardan 15 çemesi syýasy tussagyň henizem türmede oturandygyny aýdýarlar.


text:
Anna güni “Roýter” habar agentligi “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygynyň sözlerine salgylanmak bilen, Türkmenistandan Eýrana gaz akdyrylmasynyň gaýtadan ýola goýlandygyny habar berdi.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygy Sähetmyrat Mämmedow “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda şu hepde Türkmenistanyň Eýrana akdyrýan gazynyň wagtlaýynça togtadylmagynyň Tähranyň haýyşy esasynda ýüze çykandygyny aýdypdyr.
“Roýterin” maglumatyna görä, Sähetmyrat Mämmedow bu bökdençligiň gazyň bahasy baradaky ylalaşmazlyklar sebäpli ýüze çykandygy barada habar serişdeleriniň ýaýradan maglumatyny ret edipdir.
Emma şu hepdäniň çarşenbe güni Eýranyň “Mehr” habar agentligi bu ýurduň nebit ministri Rostam Kaseminiň sözlerine salgylanmak bilen, Türkmenistandan akdyrylýan gazyň wagtlaýynça kesilmegine gazyň bahasy baradaky ylalaşmazlyklaryň sebäp bolandygyny habar beripdi.
“Mehr” habar agentliginiň maglumatyna görä, nebit ministri R.Kasemi baha meselesi boýunça iki tarapyň arasynda gepleşikleriň dowam edýändigini we ylalaşyga gelnen ýagdaýynda gaz importynyň täzeden ýola goýuljakdygyny aýdypdyr. Emma anna güni gazyň taýtadan akyp başlamagynyň baha meselesi barada ylalaşyga gelnendigini aňladyp-aňlatmaýandygy barada heniz anyk maglumat ýok.
Eýran Türkmenistandan günde 15-18 million kubometr gaz satyn alýar, ýöne bu sanyň gyş möwsüminde 30 million kubometr möçbere ýetýändigi aýdylýar. “Britiş Petroleum” kompaniýasynyň maglumatyna görä, Eýran geçen ýylda Türkmenistandan 10.2 milliard kubometr gaz satyn alypdyr.
“ISNA” habar agentliginiň geçen ýekşenbe güni beren maglumatyna laýyklykda, Eýran Türkmenistandan gündeki satyn alýan gazynyň möçberini 40 million kubometre ýetirilmegini sorap ýüzlenipdir.
Eýranyň Milli gaz kompaniýasynyň direktory Jawad Owjä salgylanyp, “IRNA” habar agentligi şu ýylyň birinji ýarymynda import edilýän türkmen gazynyň möçberiniň öten ýylkysy bilen deňeşdirilende 52 prosent pese gaçandygyny ýazýar.