text:
4-nji noýabrda prezident Mahmud Ahmedinejadyň hökümetine garşy protest bildirip, Tähranyň koçelerine çykan Eýranyň oppozision ”Ýaşyllar hereketiniň” agzalary Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama açyk talap bilen ýüzlendiler.
Birleşen Ştatlaryň Eýrandaky ilçihanasynyň basylyp alynmagynyň 30 ýyllygyna gabatlanyp geçirilen bu ýörişde müňlerçe protestçiler prezident Obamany öz pozisiýasyny anyklaşdyrmaga çagyrdylar. Has dogrusy, olar Obamany ýa-ha Eýranyň hökümetiniň tarapynda bolmaklyga ýa-da özleriniň hökümete garşy alyp barýan göreşlerini goldamaga çagyrdylar.
Eýranyň oppozisiýasynyň agzalary şu ýylyň 12-nji iýunynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda giň gerimde galplyklaryň amala aşyrylandygyny öňe sürüp, Mahmud Ahmedinejady hem şol galplyklaryň netijesinde prezidentlik kürsüsini eýelän diýip hasaplaýarlar.
Oppozisiýanyň tarapdary, tähranly žurnalist Emir ”Azatlyk” radiosyna beren interwýusynda protestçileriň eden çagyryşlaryny Eýranyň ýadro programmasy meselesinde Birleşen Ştatlaryň çakdanaşa eglişikli meýillerine halkyň bildiren reaksiýasy diýip düşündirdi. Žurnalist Emir Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Eýrandaky oppozision hereketlere ähmiýet bermän, Eýranyň hökümeti bilen çakdanaşa eglişikli ylalaşyklara meýil bildirýändigini aýdýar.
Oppozisiýanyň aladasyny näme artdyrdy?
Mälim bolşy ýaly, ýakynda BMG-niň Halkara Atom agentligi Eýrana özüniň pes derejede baýlaşdyrylan uranyny daşary döwletlere eksportirläp, şol döwletlerde-de öz uranyny parahatçylykly maksatlar üçin ulanyp boljak ýadro ýangyçlaryna öwürmekligi teklip etdi. Bu baradaky taslamany Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Orsýet we Fransiýa ýaly ýurtlar hem goldadylar.
Bu meselede halkara jemgyýetçiliginiň Eýranyň hökümetine hödürlän teklibi ýurduň oppozisiýasynyň aladasyny artdyrdy. Eýranyň hökümetini bikanun diýip yglan edip gelýän oppozisiýa agzalary özleriniň bu ugurdaky hereketlerine halkara jemgyýetçiliginiň raýdaşlyk bildirmändigini aýdyp, bu ýagdaýdan nägilelik bildirdiler.
Oppozisiýanyň tarapdary, tähranly žurnalist Emir Eýranyň häzirki hökümeti bilen hyzmatdaşlyklaryny güýçlendirmäge çalyşýan Obamanyň administrasiýasynyň bu meselede goýberjek islendik bir ýalnyşynyň Eýranyň raýatlarynyň arasynda Amerikanyň abraýynyň pese gaçmagyna getirip biljekdigini aýdyp, duýduryş berýär.
”Ýaşyllar hereketiniň” başga bir agzasy Mustafa Hosrawy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we beýleki Günbatar ýurtlaryň şu çaka çenli özlerine diňe ýuzleý raýdaşlyk bildirip gelendiklerini belläp, şeýle diýdi: «Özlerini ynsan hukuklaryny goraýjylar diýip hasaplaýan ýurtlar Eýranda diňe öz graždanlaryna uly basyş görkezilen halatynda ýa-da öz bähbitlerine howp salnan ýagdaýa reaksiýa bildirýärler».
Diňe ýadro meselesimi?
Eýranly reformaçy žurnalist Saraýeddin Mirdamadi hem ”Azatlyk” radiosynyň Pars gullugyna beren interwýusynda Günbataryň Eýran bilen gepleşiklerinde ünsi diňe ýadro meselesine gönükdirmeginiň oňyn netije bermejekdigini aýtdy: «Elbetde, ýadro meselesi Birleşen Ştatlar we Günbatar üçin iň möhüm mesele bolup durýar. Ýöne, eger-de ýurtdaky ynsan hukuklary we demokratiýa bilen baglanyşykly meseleler çözülmese, onda bu ýurtlaryň arasyndaky krizislere durnukly we hemişelik çözgüt tapylmaz».
Oppozisiýanyň wekilleri 4-nji noýabrda Tähranda geçirilen demonstrasiýalarda ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň parahat ýörişlere garşy çakdanaşy gazaply güýç ulanandyklaryny aýdyp, bu bolan wakalara-da Günbatar ýurtlaryň ýüzleý reaksiýa bildirendiklerini öňe sürýärler.


c: text/html

text:
Türkmenistanda 15-26-njy dekabr aralygynda ähliumumy ilat ýazuwy geçirilýär. Bu ilat ýazuwynyň barşynda tutuş ilatyň baş sanyny anyklamakdan daşary, ýurtdaky etniki azlyklaryň sany barada-da anyk maglumatlar toplanar. Şu çaka çenli Türkmenistanda ilat sany iň köp etniki toparlardan birem gazaklar diýlip hasaplanylyp gelinýär.
Türkmenistanda “gazaklar” diýlende, esasan, “gazak obalary” göz öňüne gelýär. Gazaklar Türkmenistanda ýaşaýan beýleki milli azlyklardan tapawutlylykda aýratyn ýaşaýan millet. Birnäçe ýyl mundan ozal gazaklaryň kowçum bolup ýaşaýan obalaryna ýurduň dürli künjeklerinde duşmak bolýardy.
Daşoguzda, Serdarda, Bereketde, Türkmenbaşy şäheriniň töwereklerinde, Bekdaşda gazak obalary bardy. Paýtagt Aşgabadyň özünde hem-de onuň töwereklerinde “gazak obalary” diýlip atlandyrylýan ýerler bardy. Häzir paýtagtyň töweregindäki şol gazak obalaryndan diňe atlary galypdyr.
Häzir takyk maglumat ýok
1995-nji ýylyň ilat ýazuwy boýunça etniki gazaklar Türkmenistanda ilat sany boýunça orslar bilen özbeklerden soň 3-nji ýerde bolan milli azlyk. Şol wagt ýurtda 87 müň sany gazak ýaşap, olar ýurduň umumy ilatynyň 2%-ni düzýärdiler. Häzir olaryň sany barada takyk maglumat ýok.
“1990-njy, 2000-nji ýyllaryň ikinji ýarymynda gazaklaryň köpüsi Gazagystana göçdüler. Häzirem Gazagystana ‘oralman’ bolup göçüp gidýän gazaklar az däl” diýip, paýtagt Aşgabatda ýaşaýan 48 ýaşly etniki gazak Kurmanbek aýdýar.
Gazagystanyň hökümeti dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan etniki gazaklary Gazagystana göçürmek boýunça 2008-nji ýylda ýörite “Nurly koş” atly döwlet programmasyny yglan etdi. Bu programma boýunça Gazagystana göçüp baran gazaklar “oralman” diýlip atlandyrylýar.
Kurmanbek öň Änewdäki “gazak obasynda” ýaşapdyr. Ol: “Nyýazow döwründe Aşgabat-Mary ýoly gurulýar diýip, biziň obamyzyň gazaklarynyň ählisi göçürildi. Käbirleri beýleki gazak obalaryna gitdiler, käbirleri paýtagta göçdüler” diýip, gürrüň berýär. Häzirki döwürde söwda-satyk bilen meşgullanýan Kurmanbek indi Aşgabatda ýaşaýar.
“Aslyýetinde, Türkmenistandaky gazaklaryň köpüsi oba ýerlerinde ýaşaýarlar. Olar maldarçylyk bilen meşgul bolýan çarwa halk. Ýöne şäherlerde ýaşaýan gazaklar hem az däl” diýip, Kurmanbek aýdýar.
Aşgabatly pensioner Ýagşymyrat aga: “Sowet we postsowet döwürleriniň ilkinji ýyllarynda Türkmenistanyň häkimiýet edaralarynda, şol sanda prokuraturada uly wezipeleri eýelän gazaklar hem bolupdy” diýip, ýatlaýar.
Türkmenistanda ýaşaýan gazaklaryň ählisi diýen ýaly gazaklaryň adaý taýpasyndan. Il içinde “Tanasaň, adaýyň, tanamasaň - Hudaýyň” diýen gürrüň hem bar.
“Krasnowodsk, häzirki Türkmenbaşy şäherinde doglan Orsýetiň Kemerowo oblastynyň gubernatory Aman Tuleýew hem adaý taýpasynyň balykşy adaýlaryndan” diýip, gazak ýigidi Kurmanbek buýsanç bilen aýdýar.
Olaryň däp aýratynlyklary
Türkmenistanda ýaşaýan adaý gazaklar öz däp-dessurlaryny hem berk berjaý edýärler. Adaý taýpasyndan bolan gazaklar hem, türkmenler ýaly, öz gyzlaryny beýleki milletlere durmuşa çykarmaýarlar.
“Bu biziň beýleki gazaklardan tapawutly tarapymyz. Biz hatda beýleki gazak taýpalaryna hem gyz bermeýäris” diýip, özi gazaklaryň adaý taýpasyndan bolan Kurmanbek aýdýar.
Ýöne türkmenlerden tapawutlylykda, gazaklar atyň etini iýýärler. “Gazaklaryň düýe çaly we bäşbarmak tagamy hem türkmenleriň arasynda meşhur” diýip, aşgabatly pensioner Ýagşymyrat aga özara söhbetdeşlikde aýtdy.
Türkmenistandaky gazaklaryň aglabasy öz ene dillerinde gepleýärler. Birnäçe ýyl mundan ozal ýurtda gazak orta mekdepleri hem bardy. Balkan welaýatynda gazak dilinde “Jumysçy” ýagny, “Işçi” gazeti hem çap edilýärdi. “Bu ýagdaýlar hem-de Gazagystanyň golaýda ýerleşmegi Türkmenistandaky gazaklara öz milli aýratynlyklaryny saklap galmaga mümkinçilik berdi” diýip, Kurmanbek gürrüň berýär.
Türkmen dilini bilýän gazaklar hem az däl. Hususan-da, oba ýerlerinde ýaşaýan gazaklar türkmen dilini gowy bilýärler. Emma şäher ýerlerinde ýaşaýan gazaklaryň aglabasy beýleki milletler bilen ors dilinde gepleşýärler.
Mundan başga-da, Kurmanbekiň aýtmagyna görä, Gazagystanyň hökümetiniň kömegi bilen türkmenistanly ýaş etniki gazaklaryň Gazagystanda ýeňillikli şertlerde okamaga mümkinçilikleri bar. Şeýle-de, türkmenistanly gazaklara Gazagystana wiza almakda hem ýeňillikler döredilýär.
“Gazak ilçihanasy hem wagtal-wagtal gazak ýaşulularyny çagyryp, duşuşyklar geçirýär. Bu duşuşyklarda ýurtda ýaşaýan gazaklaryň ýagdaýlary barada gürrüň edilýär” diýip, Kurmanbek özara söhbetdeşlikde gürrüň berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Transparency International” guramasy global derejede korrupsiýany özara baglanyşdyrýan baglanyşyklaryň hem az däldigini belleýär.
“Transparency International” guramasynyň Orsýetdäki bölüminiň başlygy Ýelena Panfilowa golaýda “Rossiýskaýa gazeta” beren interwýusynda bu ýurtdaky korrupsiýanyň ýagdaýyny suratlandyryp, şeýle diýdi: “Moskwanyň bir restoranynda hökümet resmisiniň çalaja baş atmagy bilen, düşewüntli döwlet kontraktyny bir uly kompaniýa alýar. Onuň öwezine bolsa, bu resminiň gyzy Oksford uniwersitetinde tölegsiz okamak üçin grant gazanýar”.
Ýüzleý seredeniňde, bu bir özbaşyna üzňe korrupsiýa hadysasy ýaly bolup görünýär. Iş ýüzünde welin, ol näresmi arabaglanyşyk we gatnaşyklar ulgamynyň göze dürtülip duran çetidir. Ekspertleriň “sistemalaýyn korrupsiýa” diýýäni hem şu.
Ekspertler sistemalaýyn korrupsiýadan ejir çekýän ýurtlaryň sanyny 40 bilen 60 aralygynda diýip çaklaýarlar. Postsowet döwletlerinden başlap, Owganystan, Päkistan, Afrikada bolsa Sahara çöllüginiň günortasyndaky ýurtlar ýaly regionlar bu sanawa girýärler.
Globallaşma dinamikasy we korrupsiýa
Soňky onýyllyklarda globallaşygyň dinamikasy we informasiýa tehnologiýasy korrupsiýanyň bir ýurtdan beýleki ýurda ýaýramagyna-da ýol açdy. Kolorado uniwersitetinde iş alyp barýan we postsowet ýurtlaryndaky korrupsiýany öwreniji spesialist, syýasaty öwreniji alym Kristof Stefesiň pikiriçe, korrupsiýa batan ýurtlaryň ykdysady we syýasy taýdan iň güýçlüsi bolan Orsýet munuň açyk mysaly.
“Orsýet barada, elbetde, köp gürrüň edilýär. Bu ýerde guramaçylykly jenaýatçylyk tutuş dünýädäki biznese aralaşyp, olary haram pullary ýuwýan maşyna öwürýär. Bu kompaniýalara başgaça söwda ahlagyny getirýär” diýip, Stefes belleýär.
Ýöne Brookings institutynyň spesialisti Daniel Kaufmannyň pikiriçe, bu kompaniýalar köp ýurtlarda iş alyp barýan günbatar kompaniýalarynyň diňe öňden gelýän zyýanly işlerini dowam etdirýärler. Ol: “Bular Afrikada, Aziýada we başga ýerlerde hem korrupsiýa güýçli goşant goşýarlar. Ýöne hökümetler özlerinde bar bolan korrupsiýa problemasynda daşky täsirleri günäkärlemeli däldirler” diýýär.
“Ýurduň öz içinden gelýär...”
Daniel Kaufmann: “Düýp özeninde korrupsiýa edilýän iň möhüm täsir ýurduň öz içinden gelýär. Kämahallar başga toparlary günäkär edip görkezmek üçin çet ýurtlaryň täsiri ulaldylýar. Elbetde, köp ýurtlarda iş alyp barýan kompaniýalaryň we beýleki döwletleriň munda täsiriniň bolmagy mümkin. Ýöne ýurduň içinde öz borçlaryňy ýerine ýetirmezlik üçin hiç hili bahana bolmaly däldir. Iň möhüm mesele hem şu” diýip, belleýär.
Sistemalaýyn korrupsiýa garşy göreş üzňelikdäki korrupsiýa garşy göreşden gaty kyn. Aslynda, ekspertler sistemalaýyn korrupsiýa batan režimleriň “korrupsiýa garşy göreş” diýen perdä duwlanyp, gaýta korrupsiýany has-da güýçlendirmek bilen meşgullanýandyklaryny öňe sürýärler. Olaryň pikiriçe, bu režimler bu ulgamlardaky parahor işgärleri çalşyrsalar-da, şol ulgamlaryň özüne el uranoklar.
Sistemalaýyn korrupsiýanyň ýaýramagynyň öňüni almak aňsat iş däl. Ýöne Kolorado uniwersitetiniň eksperti Kristof Stefes Birleşen Milletler Guramsy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasy, G-20, şeýle hem Ýewropa Bileleşigi ýaly halkara guramalaryň bu göreşe aktiw goşulýandyklaryna bil baglap, gelejege umytly garaýar.


text:
Saýlawlaryň öňýany, 11-nji fewralda türkmenistanlylar üçin soňky bäş ýylda geň bir waka boldy: türkmen telewideniýesiniň “Watan” habarlarynda bir gezegem prezident Berdimuhamedowyň ady tutulmady.
Bu täzelik ýurduň saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky Merkezi toparynyň 12-nji fewraldaky prezident saýlawlaryndan bir gün öň “dymyşlyk gününi” yglan etmegi bilen bagly boldy. “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanun ses berişlige laýyk bir gije-gündiz galanda agitasiýa-propoganda işleriniň bes edilmegini talap edýär.
Ýöne düýbi Fransiýada ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy bu dymyşlygy bozdy we “Prezident gaýtadan gazanjak saýlaw ýeňşi üçin nobata durýar: Bir partiýaly dolandyryş, uzak ýaşa” diýen sözbaşy bilen ýaýradan beýanatynda prezident Berdimuhamedowy öňünden, kinaýaly äheňde, 90 prosent ses almak bilen gutlady.
“Ýeňiji öňünden belli”
Türkmenistan prezident saýlawlarynyň alternatiw kandidatlaryň gatnaşmagynda, demokratiki ölçegler esasynda geçirilýändigini aýdýar. Emma daşary ýurt metbugatynda türkmen saýlawlary barada çap edilen makalalarda bu saýlawda iş başyndaky prezidentiň ýeňjeginiň öňünden bellidigi, onuň bilen bäsleşige çykan kandidatlaryň hiç biriniň hakyky bäsdeş däldigi aýdylýar.
Bu pikir bilen “Serhetsiz reportýorlar” hem ylalaşýar. Guramanyň Ýewropa we Merkezi
“Daşary ýurt metbugatynda bu saýlawda iş başyndaky prezidentiň ýeňjeginiň öňünden bellidigi aýdylýar”.
Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bihr Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde öňi oýun gatyşykly gutlag bilen başlanyp, soňy tankyda ýazýan beýanatlarynyň aheňi barada berlen soraga: “Biz prezidentiň aýdýan sözleri bilen hakykatda bolýan zatlaryň arasyndaky tapawuda ünsi çekmek isledik” diýip jogap berdi.
Ýohan Bihr prezident Berdimuhamedowyň indi bäş ýyla golaý wagt bäri demokratiki reformalar, plýuralizm, azat saýlawlar we şuňa meňzeşler barada gürrüň edýändigini, emma bu zatlaryň dünýädäki iň bir ýapyk ýurtlaryň biri bolan Türkmenistanda gaty geň eşidilýändigini, metbugat azatlygynyň ýok ýerinde azat saýlawlaryň asla bolup bilmejekdigini aýdýar.
Emma, muňa garamazdan, döwlet eýeçiligindäki türkmen telewideniýesi saýlawlaryň uly halk baýramçylygyna öwrülendigini, saýlawçylaryň ses bermäge uly höwes bilen gatanaşýandyklaryny tekrarlady. “Watan” programmasynyň saýlaw güni sagat 15-de efire berlen sanynda sagat 14-e çenli ses bermäge ygtyýarly raýatlaryň 68 prosentden gowragynyň ses berendikleri habar berildi.
Telewideniýede öwdüler
Saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky Merkezi saýlaw komissiýasy, öz ýaýradan maglumatlaryna esaslanyp, döwlet baştutanyny saýlamak baradaky saýlawlary geçirildi diýip hasaplaýandygyny mälim etdi.
Türkmen telewideniýesinde saýlawlara gatnaşyp, öz ileri tutýan kandidatlaryna ses beren raýatlaryň hem käbiriniň pikir-garaýşy berildi.
Olardan biri Ogulnur Kakaýewe türkmen telewideniýesine beren interwýusynda ses bermäge ilkinjileriň biri bolup gelendigini aýdyp, şeýle diýipdir: “Şadyýanlyk, toý-baýram hemme ýerde. Gülki, saz, aýdym, demokratiýa. Garaşsyz bitarap döwletde ýaşaýanyma guwanýan, buýsanýan”.
Ahal welaýatynyň “Gämi” obasynyň ýaşaýjysy Meret Işanguly hem ses bermäge irden gelen raýatlaryň biri. Ol Türkmenistanyň “häzir ösen döwletleriň hataryna girendigini” aýdýar we ýurtda gurulýan gurluşyklaryň san-sajagynyň ýokdugyny, iş ýerleriniň ýeterlikdigini kanagatlanma bilen belleýär.
Düzgünleriň bozulandygyny aýdýarlar
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Umyt Jumaýew bu saýlawlaryň Türkmenistanda geçirilen öňki iki prezident saýlawy bilen deňeşdirilende has guramaçylykly bolandygyny aýtdy: “Öňki saýlawlarda her etrap merkezinde, daýhan birleşiklerinde bir sany saýlaw uçastogy işlän bolsa, bu gezek iki saýlaw uçastogy işledi. Bu raýatlar üçin örän amatly boldy.”
Ýöne balkanly bir ýaşaýjy öz adynyň aýdylmazlygyny sorap, saýlawlara barýan adamlaryň iki-ekedigini, gelenleriň hem öz maşgala agzalarynyň pasportlaryny getirip, birnäçe adamyň adyndan ses berendigini aýtdy. Lebaply žurnalist Umyt Jumaýew hem, saýlawçylaryň käbirine salgylynyp, şeýle bidüzgünçilikleriň bolandygyny aýdýar.
Adynyň aýdylmazlygyny soran lebaply bir ýaşaýjy “Lebap welaýatyndaky edaralaryň biriniň işgari, adynyň aýdylmazlygyny sorap, öz pasportynyň ýany bilen gyzynyň pasportyny hem alandygyny, onuň adyndan hem özüniň ses berjekdigini aýtdy. Pasportly barsaň, saýlaw komissiýasynyň işgärleri kimiň saýlawa gelmändigini aňsat anyklap bilýärler we soňra gelmedikleriň adyndan özleri ses berýärler” diýip, bize gürrüň berdi.
Türkmen telewideniýesi daşary ýurtlardaky türkmen raýatlary üçin döredilen saýlaw uçastoklarynda hem ses berişligiň işjeň ýagdaýda geçendigini habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady Owganystanda türkmen ilçihanasynyň işgärleri bilen on çemesi adamyň irden açylan saýlaw uçastogyna baryp, ses berendigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň DIM-niň 6-njy maýda ýaýradan metbugat beýanatynda şeýle maglumat berilýär:
“Soňky günler Halkara habar serişdeleriniň ençemesinde RWE nemes konserniniň wekillerine salgylanylýan maglumat peýda boldy. Onda “gaz satmak barada syýasy karar kabul edildigi Türkmenistan kontrakta gol çekmäge taýýar bolar” diýilýär. Bu tassyklama hakykata bap gelmeýär.
Birinjiden, Türkmenistan gaz pudagynda halkara hyzmatdyşlygyny ykdysady maksadalaýyklyk hem kommersiýa bähbitleri ötri gurnaýar.
Ikinjiden, gazyny diňe serhetde satýar.
Üçünjiden, RWE kompaniýasy bilen anyk bir turbany doldurmak üçin türkmen gazyny satyn almak baradaky mesele gozgalmady.”
Bu metbugat beýanaty soňky döwür Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň ýaýradan üçünji hatydyr.
Şolaryň biri “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň hasabaty bilen bagly, beýlekisi “Daýmler AG” kompaniýasynyň Türkmenistanda «Mersedes» kysymly maşynlary satyş usullary baradaky galmagal bilen bagly reaksiýalardyr.


text:
Düýn Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýewropa Bileleşiginiň delegasiýasy bilen duşuşyk boldy.
Bu delegasiýa Bileleşigiň Türkmenistanda köpçülikleýin habar serişdelerini ösdürmek boýunça hyzmatdaşlyk etmek baradaky proýektiniň başlygy Maýkl Rendallo ýolbaşçylyk edýär.
Bu duşuşykda Türkmenistanyň habar serişdeleriniň işini ösdürmek barada gürrüň edildi. Maýkl Rendallo Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa strategiýasy boýynça gatnaşyklaryny hasam ösdürjekdigini aýtdy.
Düýn Ýewropa Bileleşiginiň delegasiýasy Türkmenistanyň Medeniýet we teleradiogepleşikler ministrliginde-de gepleşikler geçirdi we onda özara hyzmatdaşlygy ösdürmek barada gürrüň edildi.


text:
Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ähli saýlaw uçastoklary baradaky protokollary işläp taýýarlady.
Interfaks habar gullugynyň maglumatyna görä, 30-njy oktýabrda geçen prezidentlik saýlawlarynda Almazbek Atambaýewiň ýeňiş gazanandygy tassyklandy.
Deslapky maglumata görä, Atambaýew sesleriň 63 prosentden gowragyny alypdyr. Ol Bişkekdäki metbugat konferensiýasynda saýlawlarda ýeňlen garşydaşlary bilen gepleşiklere başlamaga taýýardygyny aýtdy.
Atambaýew prezidentlik wezipesini ýerine ýetirmäge başlanda, ýurdy dolandyrýan koalisiýanyň we ýurduň Ministrler Kabinetiniň täze düzüminiň bellenjekdigini sözüne goşdy.
Atambaýewiň prezidentlik saýlawlaryndaky esasy bäsdeşleri Adahan Madumarowyň we Kamçybek Taşiýewiň tarapdarlary saýlawlaryň netijelerini ýatyrmagy talap edýärler.


text:
Amerikanyň Goranmak ministrligi özüniň gury ýer goşunlarynyň sanyny kemeltmek we täze harby uçarlary almak zakazlarynyň möhletini yza süýşürmek ýaly çäreleriň geçiriljekdigini mälim etdi.
Bu býujet çykdajylarynyň 2022-nji ýyla çenli 500 milliard dollar möçberinde kemeldilmegi üçin edilýär.
“Biz Birleşen Ştatlaryň täze goranmak strategiýasyny işläp düzmek mümkinçiligini we Amerikanyň harby güýçleriniň geljegini göz öňünde tutup, bu çäreleri geçirmegi karar etdik. Bu strategiýanyň netijesinde biz uly býujet çäklendirmelerini etmeli bolduk” diýip, Birleşen Ştatlaryň Goranmak sekretary Leon Panetta Pentagonda çykyş etdi.


text:
Aşgabatda 3-4-nji dekabrda «Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary» atly altynjy halkara pagta sergi-ýarmarkasy geçiriler diýip, «Trend» habar gullugy türkmen hökümetine salgylanyp ýazýar.
"Bu ýyllyk forum tejribe alyşmak we gyzyklanýan daşary ýurt partnýorlary bilen hyzmatdaşlyk gurmak, ýurduň pagta öndürmekde we işläp bejermekde gazanan üstünliklerini wagyz etmek nukdaý nazaryndan möhüm» diýip, türkmen hökümetiniň habarynda aýdylýar.
Bu çäre Türkmenpagta döwlet konserni, Döwlet haryt-çig mal biržasy we Türkmenistanyň Sowda we senagat palatasy tarapyndan guralýar.
Pagta Türkmenistanyň dokma senagaty üçin esasy çig mal we möhüm eksport önümi bolup durýar diýip, habarda bellenýär.
Şeýle-de habarda türkmen pagtasynyň Hytaýa, Orsýete, Angliýa, Günorta Koreýa, Türkiýä, Eýrana, Indoneziýa, Singapura, Ukraina hem-de Baltika ýurtlaryna, ýurduň döwlet haryt-çig mal biržasy arkaly satylýandygy aýdylýar.
Sowet ýyllarynda türkmen pagtasy Moskwadan berelen plan esasynda esasan merkeze iberilerdi we respublikanyň çäginde gaýtadan işlenmezdi. Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda egirme-dokma fabrikleri guruldy.
Emma muňa garamazdan, içerki bazarda ýerlenýän we daşary ýurtlara satylýan türkmen pagtasyndan alynýan girdeji, has anygy, pagta ýetişdiren daýhanlaryň alýan arassa girdejileri barada türkmen mediasynda suwytly maglumat berilmeýär.
Türkmenistanda döwlet tarapyndan bellenilýän pagta planlary sowet ýyllarynda ekerançylyk ýerleriniň uly möçberde şorladylmagyna, suwuň bisarpa tutulmagynyň adaty bir zada öwrülmegine getirdi.
Mundanam başga, Sowet Soýuzynyň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýowyň aç-açanlyk we täzeden guruş döwründe türkmen metbugatynda çap edilen makalalarda pagta monopoliýasynyň türkmen halkynyň gadymy ekerançylyk medeniýetine ýetiren zyýany barada delilli gürrüňler edildi. Emma soň doly döwlet eýeçiliginde galan metbugatda bu hili makalalara orun berilmedi.
Ýöne soňky ýyllarda Balkan welaýatynyň adamlarynyň plan esasynda gowaça ekip, pagta tabşyrmak borjundan boşadylandygyny bellemek gerek.
Emma muňa garamazdan, hukuk goraýjy aktiwistler Türkmenistandaky pagta monopoliýasynyň garaşsyzlyk ýyllarynda hem umuman önki durkunda saklanyp galandygyny aýdýarlar.
Howpsuzlyk aladalary sebäpli adynyň görkezilmezligini soran ýerli çeşmeleriň käbiriniň Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, pagtaçylyk indi barha köp mejbury zähmete öwrülýär we adamlar bu işden sowet döwründe alýan girdejilerinden hem az pul gazanýarlar.
Mundanam başga, oba ýerlerinde giň ýaýran işsizlik zerarly, pagtaçylyk çaga zähmetiniň hem giňden ulanylýan pudagy bolup galýar diýip, ýerli çeşmeler aýdýar.
Şu ýyl Türkmenistan garaşsyzlyk baýramçylygyndan öň pagta planlarynyň doldurylandygyny yglan etdi. Emma bu «plan dolma» pagta meýdanlaryna sürülýän býujet işgärleriniň arkasyna şemal çaldyrmadyk bolarly. Sebäbi edara-kärhanalaryň işgärleriniň plan dolanyndan soňam pagta äkidilýändigi barada habarlar gowuşdy. Gynansak-da, Azatlyk radiosynyň bu barada resmileriň pikirlerini almak üçin eden synanyşyklary netijesiz gutardy.


text:
Penşenbe güni Nigeriýanyň paýtagty Abujada “Yslam sekizligi” diýlen sammit başlandy.
Duşuşyga jemi 930 million ilaty özüne birikdirýän Bangladeşiň, Müsüriň, Indoneziýanyň, Eýranyň, Malaýziýanyň, Nigeriýanyň, Pakistanyň hem Türkiýäniň liderleri gatnaşýar.
Liderler ykdysady hem söwda aragatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmek meselelerine seredýärler.
Abujada ýerleşýän Eýran ilçihanasynda çykyş eden Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad ABŞ-ny öz syýasatyny başgalaryň üstüne atmak we dünýä agalygy meselesinde ýene tankyt etdi.


text:
86 ýyl mundan ozal, 1924-nji ýylyň maý aýynda eýranly türkmenleriň ýaşaýan ýeri Türkmensährada Jumhuryýet düzgüni yglan edilýär. Bu düzgün ýaşulularyň we ahunlaryň maslahaty bilen Omçalda döredilen geňeş tarapyndan jar edilýär.
Taryhy çeşmelere görä, bu geňeşe ýaşululardan Hojanyýaz han, Göki sopy, Janmät han we ahunlardan Welijan ahun, Rejep ahun we Osman ahun dagylar gatnaşýar.
Geňeşin agzalary öz aralarynda Osman ahuny Jumhuryýetiň başlygy edip saýlaýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda Türkmenistanyň Türkmen diasporasy bilen gatnaşyklaryny ösdürmek üçin nämeleriň edilmegi barasynda hem gürrüň edilýär.
Gepleşigi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllar ýurda daşary ýurtlardan has köp turist, syýahatçy çekmek meselesi barada wagtal-wagtal hökümet maslahaty derejesinde gürrüň edilýär.
Şol bir wagtda Hazaryň kenarynda halkara ölçeglerine laýyk gelýän dynç alyş şertleriniň döredilendigi, ýurduň beýleki bir topar ýerinde hem hyzmatlaryň hiliniň ýokarlandyrylýandygy aýdylýar.
Mundan başga, Türkmenistanda bir topar taryhy ýerleriň, tebigy gözelliklleriň, hem içeri, hem daşary ýurt syýahatçylarynyň ünsüni çekjek täsinlikleriň az däldigi, eger bu iş dogry we halkara ölçeglerine laýyk ýola goýulsa, täze iş ýerlerini döretmekde, ykdysady girdeji almakda köp peýdasynyň boljagy aýdylýar.
Bir tarapdan, Türkmenistana barýan daşary ýurtly syýahatçylaryň S.Nyýazow döwründäkiden köpelendigi aýdylýar. Emma ikinji tarapdan, ýurtda halkara turizminiň ösmegine böwet bolýan zatlaryň hem az däldigi habar berilýär.
Eýsem, türkmen turizmini näme bökdeýär?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu soraga bagyşlaýar. Bu barada pikirleriňizi aýdyp, söhbete goşulsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Orsýetiň Ýokary sudy sentýabr aýynda slawýan däl halklaryň wekillerine edilen etniki hüjümler, şol sanda bir adamyň öldürilenligi üçin ýyl kesilen takyrkelle liderlerine berlen türme möhletini azaldýar.
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy suduň sişenbe güni takyrkelle lideri Ilýa Şutkonyň bir, Ýewgeniýa Žiharewanyň hem bir ýylyny kemeldip, olaryň türme möhletini azaldandygyny habar berdi.
10 adamdan ybarat takyrkelleler toparynyň ähli agzasy başda 3 ýyldan 10 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilipdi.
2008-nji ýylyň fewralynda şu takyrkelle toparynyň bäş agzasy gyrgyz raýaty Altynbek Aşyrowy urup, pyçaklap öldüripdi.
Şeýle-de olar Moskwada gyrgyz, özbek, hytaý raýatlarynyň üçüsini öldürmek synanyşygynda aýyplanypdylar.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa 23-nji martda Bişkekde geçen mejlisde 2010-njy ýylyň 7-nji aprelindäki wakalaryň, 2005-nji ýylyň halk rewolýusiýasynyň dowamydygyny aýtdy. Şeýle-de ol bu iki günüň deň derejede bellenmelidigini nygtady.
Roza Otunbaýewa 2005-nji ýylyň 24-nji martynda şol döwürdäki prezident Askar Akaýewi hökümetden gitmäge mejbur eden wakanyň sebäplerini, awtoritar hökümetiň halkyň halys ýüregine düşendigi bilen baglanyşdyrdy. Prezident 24-nji martadaky halk rewolýusiýasynyň gazanan üstünlikleriniň, soňky saýlanan prezident Kurmanbek Bakyýewiň hökümeti tarapyndan ogurlanandygyny, 24-nji marty ilkinji halk rewolýusiýasy hökmünde taryhdan öçürip bolmajakdygyny hem belledi.
Askar Akaýew bilen Kurmanbek Bakyýew halkyň olara ynanyp, ellerine tabşyran hökümetini hususylaşdyryp, özleri hakyky diktatora öwrüldiler.
Roza Otunbaýewa öz çykyşynda: “Şol rewolýusiýadan soň halkda uly umytlar peýda bolupdy. Emma biraz wagt geçip-geçmän, hökümetden halkyň göwnüniň galandygyny hemmämiz bilýäris. Askar Akaýew bilen Kurmanbek Bakyýew döwlet dolandyrylyşyny düýpden üýtgetmelidigine doly düşünmediler. Olar halkyň olara ynanyp, ellerine tabşyran hökümetini hususylaşdyryp, özleri hakyky diktatora öwrüldiler. Biz 2005-nji ýylda erkinlik we halk hökümeti üçin göreşipdik. 2005-nji ýyldaky göreş bolmadyk bolsa, onda 2010-njy ýyldaky rewolýusiýa-da bolmazdy” diýip nygtady.Aksy wakalary
Prezident apparatynda adam hukuklary boýunça komitetiň başlygy Tursunbek Ahun Akaýewiň režimine garşy göreşiň, Gyrgyzystanyň ýeriniň Hytaýa berilmegi bilen bagly dörän Aksy wakalaryndan başlanandygyny aýtdy.
“Şol döwurde hökümetiň öz syýasy garşydaşlaryny türmä basyp, söz azatlygyny bogup ugrady. Soňra-da döwlet mehanizminden peýdalanyp, president saýlawlarynda üçünji möhlete saýlanmak, döwleti maşgalalaýyn dolandyrmak we ähli pudaklary öz golastyna geçirmek ýaly tendensiýalar ýüz berdi. Bu hem adamlaryň aýaga galmagyna sebap boldy” diýip, Tursunbek Ahun hökümetiň şol Aksy wakalarynda alty adamyny atyp öldürmeginiň halkyň sabyr käsesini dolduryp, wakalaryň ösüşini has-da tizleşdirendigini sözüniň üstüne goşdy.
“Ilkinji gezek garaşsyz Gyrgyzystanyň taryhynda alty adamyny, hökmetiň buýrugyna görä, atyp öldürdiler. Bu waka 2002-nji ýylyň 17-nji martynda bolupdy. Rewolýusiýa şol günden başlandy. Şol günden Akaýewe halkyň ynamy gaçyp ugrady. Şeýlelikde bolan wakany näme üçin halk rewolýusiýasy diýip bolmasyn?” diýip, Tursunbek Ahun aýtdy.Indi gaýtalanmazlygy üçin...
Mejlisde parlamentdäki oppozision fraksiýalardan deputatlar çykyş edip, üçünji rewolýusiýanyň bolmazlygy üçin nämelere üns bermelidigini aýtdylar.
“Ar-Namys” fraksiýasyndan deputat Akylbek Japarow rewolýusiýanyň halkyň ýaşaýyş derejesi bilen baglydygyny aýtdy: “Häzir bizi rewolýusiýanyň maksatlary doly ýerine ýetirildimi ýa-da üçünji rewolýusiýa bolarmy diýen mesele alada goýýar. Elbetde, üçünji rewolýusiýany hiç kim islemeýär. Emma syýasatyň we ykdysadyýetiň ýazylmadyk tebigy kanunlary bar. Olara hiç kim garşy durup bilmeýär. Diňe şol kanunlara görä iş alyp barmaly bolýarys. Iki prezidenti kowduk. Emma onuň bilen problemalarymyz çözülmedi. Meniň diýjegim: sistemany uýtgetmeli”.
Gyrgyzystanyň alymlary ýurtda soňky 10 ýylyň dowamynda bolup geçen wakalara aradan birnäçe wagt geçensoň, baha bermegiň mümkindigini aýdýarlar.
Mejlisde 24-nji mart we 7-nji aprel wakalaryny düýpli barlap, öwrenip, olaryň asyl sebäplerini we tebigatyny çuň analiz etmelidigi barada hem aýdyldy.


text:
Duşenbe güni Aşgabatda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň döredijilik we ylmy intelligensiýasynyň VII forumy öz işine başlady.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu foruma gatnaşyjylara ýüzlenip eden çykyşynda medeniýetiň jemgyýetçilik ösüşiniň özeni bolup durýandygyny aýtdy.
Bu forumyň işine Orsýet Federasiýasynyň Döwlet dumasynyň Federal geňeşiniň başlygy Sergeý Naryşkin, GDA-nyň ýerniýe ýetiriji sekretary Sergeý Lebedew, GDA gatnaşyjy döwletleriň Döwletara gumanitar hyzmatdaşlyk fondunyň (DGHF) prawleniýesiniň başlygy Polat Bilbil ogly, DGHF-nyň ýerine ýetiriji direktory Armen Smbatýan, Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň döwletara medeni hyzmatdaşlyk meseleleri boýunça ýörite wekili, DGHF-nyň egindeş başlygy Mihail Şwydkoý we beýlekiler gatnaşýarlar.
Şeýle-de şol gün prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Orsýet Federasiýasynyň prezidenti Wladimir Putin telefonda ikitaraplaýyn we köpugurly hyzmatdaşlygyň meseleleri barada maslahat etdi.
Türkmen metbugaty prezidentleriň iki ýurduň arasyndaky döwletara gatnaşyklarynyň sazlaşykly ösüşini kanagatlanma bilen belläp, Türkmenistanyň GDA başlyklygyny nazarda tutmak bilen, ikitaraplaýyn we köptaraply hyzmatdaşlyklary mundan beýläk-de ösdürmek baradaky meýillerini mälim edendiklerini ýazýar.
Telefon söhbetdeşliginiň dowamynda gumanitar hyzmatdaşlygy ösdürmek, Türkmenistanyň we Orsýetiň arasyndaky medeni alyş-çalyşlary mundan beýläk-de giňeltmek barada gürrüň edilipdir.
Eýsem Türkmenistan öňki sowet respublikalary bilen medeni alyş-çalyşlary ýygjamlatmaga taýýarmy? Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu sorag bilen Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy Amanmyrat Bugeýewe ýüzlendi.
Bu söhbetdeşligi diňlemek üçin şu ýere basyň.


text:
Çarşenbe güni Täjigistanyň harby güýçleri ýurduň gündogar regionynda ýakynda ýaragly söweşijileriň amala aşyran hüjümlerine jogap edip, harby operasiýany ýola goýdular.
Dört gün mundan öň Täjigistanyň gündogaryndaky daglyk raýonda ýaragly söweşijileriň amala aşyran hüjümleriniň netijesinde 25 esger öldi.
Täjigistanyň howpsuzlyk gullugynyň bir resmisi düýn «Roýter» habar agentligine beren interwýusynda bu harby operasiýanyň Raşt regionynda gizlenýän ozalky söweşjeň oppozisiýa toparlaryna garşy ýola goýlandygyny aýtdy.
Düýn giçlik bolsa, ýurduň Içeri işler ministrligi Täjigistanyň ozalky söweşjeň oppozisiýa lideri Mirzahoja Ahmadowyň söweşijilerinden azyndan bäşisiniň öldürilendigini habar berdi.


text:
German neşiri ABŞ-nyň aňtaw gulluklarynyň kansler Angela Merkeliň mobil telefonyny 2002-nji ýyldan bäri diňlän bolmaklarynyň ahmaldygyny aýdýar.
“Der Spiýegel” žurnalynda çap edilen hasabatda prezident Barak Obamanyň, eger muny bilen bolsa, onuň telefonynyň diňlenmegini bes etdirjegini aýdandygy hem habar berilýär.
Žurnal 2010-njy ýyla degişli gizlin dokumente salgylanyp, Milli aňtaw gullugynyň dünýäniň 80 çemesi ýurdunda, şol sanda Berlinde, Parižde, Madridde we Pragada içalyçlyk merkezlerini işledendigini aýdýar.
Şenbe güni Waşingtonda ýüzlerçe adam ABŞ-nyň elektron gözegçilik programmalaryna garşy proteste çykdy.
ABŞ-nyň dünýä boýunça alyp barýan gizlin gözegçilik işleri şu ýyl ozalky aňtaw işgäri Edward Snowden tarapyndan paş edildi.


text:
Ýakynda Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda «Ýylyň talyby» döwlet bilim bäsleşiginiň ýeňijileri yglan edildi. Olara Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Diplomlary hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň sowgatlary gowşuryldy. Bäsleşigiň baş baýragyna S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň agronomçylyk fakultetiniň oba hojalyk ekinleriniň seçgisi we tohumçylyk hünäriniň 4-nji ýyl talyby Yslam Mommadow mynasyp boldy.
«Ýylyň talyby» döwlet bilim bäsleşigi Türkmenistanyň Bilim ministrligi hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi tarapyndan guralýar. Bäsleşigiň döwlet tapgyryna ýokary okuw mekdeplerinde geçirilen deslapky tapgyrlarda ýeňiji bolan talyplar gatnaşdylar.
Bäsleşigiň döwlet tapgyry 3 günüň dowamynda geçirildi. Birinji güni S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde bäsleşigiň şertlerine görä, öňünden tabşyrylan resminamalar boýunça talyplaryň üstünliklerine baha berildi. Şeýle-de, olaryň kompýuter tehnologiýasy boýunça bilimleri barlanyldy. Ikinji güni Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde taryh, türkmen dili dersleri boýunça bäsleşik guraldy. Üçünji güni bäsleşik Halkara türkmen-türk uniwersitetinde iňlis dili dersi boýunça dowam etdi. Bu ýerde talyplar erkin tema boýunça çykyş etdiler.
Yslam Mommadow erkin tema boýunça çykyşynda öz hünärini, bilim ojagyny wasp edip, «Arzyly kesbim» atly goşgyny labyzly okady. Bu hem onuň öz hünärini söýýändigini we ony ürç edip öwrenýändigini görkezýär.
Yslam 2006-njy ýylda Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň 22-nji orta mekdebini tamamlaýar. 2008—2010-njy ýyllarda Watan gullugynda bolýar. Şol ýyllarda-da oba hojalygyny söýýän ýigit bu ugurdan ýokary bilim almagy ýüregine düwýär. 2011-nji ýylda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetine okuwa girýär.
Eýýäm mekdep ýyllarynda Yslam biologiýa dersi boýunça ders bäsleşiklerine gatnaşyp, üstünlikleri gazanýar. Talyplyk ýyllarynda-da birnäçe bäsleşiklerde şowly çykyş edýär. Ol şu ýyl Açyk halkara internet olimpiýadasyna informatika we ekologiýa dersleri boýunça gatnaşyp, III derejeli Diplomlara we medallara mynasyp boldy.
Yslam Mommadow «Güýzlük bugdaýyň täze sortlarynyň ösüş aýratynlyklary» atly ylmy işiniň üstünde işleýär. Ol şu işi bilen ýaş alymlaryň we talyp ýaşlaryň arasynda geçen ýylda geçirilen ylmy bäsleşikde 1-nji orna eýe boldy. Geljekde-de oba hojalyk ekinleriniň seçgisini, tohumçylygyny ösdürmek, ylmy esasda kämilleşdirmek boýunça ylmy işleriň üstünde işlemegi maksat edinýär. Ol genetika, molekulýar biologiýa, biotehnologiýa ylymlary bilen hem içgin gyzyklanýar. Oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmegiň gidroponika usuly, ýagny topraksyz ekinleri ýetişdirmek bilen bagly tejribeleri geçirip, bu ugurda bilimini artdyrýar.
Yslam okaýan bilim ojagynda atly talyp hakynyň eýesi. Ol ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda guralan «Akyl giňişligi» telebäsleşigine öz toparynyň toparbaşysy bolup gatnaşdy. Bu topar telebäsleşigiň tapgyrlarynda Kuboga we 1-nji ýere mynasyp boldy.
Zehinli talyp okuwyndan daşary sportuň düzzüm, şahmat, şaşka görnüşleri bilen gyzyklanýar. Ýokary okuw mekdepleriniň arasynda geçirilýän uniwersiadalara işjeň gatnaşyp, ýeňiji bolýar.
Ýurdumyzyň oba hojalyk neşirlerinde, şol sanda «Bereketli toprak» gazetinde Yslam Mommadowyň agzalan ylmy işi, şeýle-de gowaça, mekgejöwen ösdürip ýetişdirmek bilen bagly makalalary, oba hojalygyndaky ylmy-barlag işlerine synlary okyjylara ýetirildi.
Biz hem uly yhlasly hem-de zehinli talybyň geljekde-de uly üstünlikleri gazanmagyny, ylym-bilim, durmuş ýolunyň ýagty bolmagyny arzuw edýäris.


text:
ABŞ-nyň energetika Ministrligi, tebigaty goramak boýunça agentligi hem ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy 26-29-njy aprel aralygynda Aşgabatda gaztransport sistemasyny dolandyrmak boýunça Simpozium geçirýär.
Bu forum gaz sistemasynyň işi hem ony dolandyrmak bilen bagly meseleleriň giň toplumyny maslahatlaşmak üçin tejribeli spesialistleri, tehniki ekspertleri we türkmen hökümetiniň wekillerini ýygnar.
Dört günlük Simpoziumda gaztransport sistemasyny ykdysady taýdan netijeli ulanmak hem dolandyrmak boýunça günbatarly operatorlaryň ulanýan tehniki usullary we prosesleri maslahatlaşylar. Oňa dünýä belli amerikan kompaniýalarynyň ýekspertleri hem gatnaşýar.


text:
Eýran “ýer-ýer” kysymly raketanyň üstünlikli synagyny geçirdi. Bu barada anna güni ýurduň goranmak ministri Ahmed Wahid aýtdy. Ýöne synagyň takyk haçan geçirilendigini aýtmady.
Döwlet telewideniýesi bolsa raketanyň goýberilişiniň ýazgysyny görkezdi.
Raketanyň täze synagynyň geçirilendigi baradaky habar Orsýet tarapyndan Buşer şäherinde gurlan atom elektrik stansiýasynyň işe başlamaly wagtyna gabat geldi. Ol 21-nji awgustda işe başlamaly.
Eýrandaky atom elektrik stansiýasynyň gurluşygyna gatnaşandygy üçin, Günbatar döwletleri Orsýeti birnäçe gezek tankyt etdiler.
Moskwa bolsa onuň ýadro ýaragyny öndürmek üçin däl-de, graždan gurluşygydygyny aýdýar.


text:
Ukrainanyň Goranmak ministrligi howa güýçleriniň Suhoý Su-25 kysymly harby uçarynyň 11-nji noýabrda Zaporožýe regionynda türgenleşik geçirýän wagtynda ýere gaçandygyny, netijede 23 ýaşly pilotyň wepat bolandygyny aýtdy.
Goranmak ministrliginiň metbugat-wekili uçar heläkçiliginiň ýerli wagt bilen ir sagat onda bolandygyny habar berdi, emma hadysanyň sebäpleri barada maglumat bermedi.
Sowet döwrüniň Su-25 uçary 1970-nji ýyllarda gury ýer goşunlaryna howadan ýardam bermek maksatlary üçin döredilipdi.
Bu uçar gündogar Ukrainada 2014-nji ýylda konflikt başlanaly bäri Ukrainanyň howa güýçleri tarapyndan orsýetçi separatistlere garşy ençeme gezek ulanylypdy.
Ukrainanyň hökümet güýçleriniň Su-215s kysymly uçarlarynyň ençemesi orsýetçi separatistler tarapyndan urlup ýere gaçyrylypdy.


text:
Gürjüstanly Bidzina Iwanişwili täze hökümetiň kandidatlaryny teklip etdi. Onuň “Gürji arzuwy” atly syýasy koalisiýasy geçen hepdäniň saýlawlarynda parlamentdäki 150 ornuň 83-sini eýeläpdi.
Duşenbe güni Iwanişwili içeri işler ministri wezipesine Irakli Garibaşwilini, goranmak ministri wezipesine Irakli Alasaniany, daşary işler ministri wezipesine Maia Panjikidzeni, adalat ministri wezipesine bolsa Tea Tsulukianini teklip etdi. Iwanişwiliniň özi täze hökümete baştutanlyk eder.
Iwanişwili parahatçylyk ýoly bilen çalyşan hökümetiň indi has köp iş edip, hakyky açyk hökümet bolmalydygyny belledi.
Prezident Mihail Saakaşwiliniň “Birleşen Milli Hereketi” atly syýasy topary oppozisiýa geçýär. Onuň agzalary sekkiz ýylyň dowamynda parlamentde köpçülik bolupdy.
Iwanişwili Gürjüstany NATO we Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşdyrmak bilen bilelkde ýurduň goňşy Orsýet bilen gatnaşyklaryny gowulandyrmagy hem isleýändigini aýdýar.


text:
Orsýetde 4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda esasy dalaşgärleriň biri premýer-ministr Wladimir Putin “Nezawisimaýa gazetada” çap edilen nobatdaky makalasynda köpmilletli Orsýetde milletçilik, etnigara gatnaşyklar, migrasiýa ýaly meselelere ünsi çekip, bu problemalary çözmegiň ýollary barasynda öz garaýyşlaryny beýan edipdir.
Wladimir Putiniň 23-nji ýanwarda “Nezawisimaýa gazetada” çap edilen nobatdaky makalasynyň giriş bölegi.
W.Putiniň makalasynda: “Açyk aýdalyň, şu günki gün hem daşarky, hem Orsýetiň öz içindäki migrasiýa bilen bagly köp zatlar graždanlaryň gaharyny getirýär, jynyny atlandyrýar. Biz döwletiň migrasiýa baradaky syýasatynyň hilini ýokarlandyrmaly. Biz bu meseläni çözeris” diýlip nygtalýar. Azatlyk Radiosy migrasiýa barada Orsýetde göz öňünde tutulýan reformalaryň geljekde bu ýurtdaky türkmen raýatlaryna ýetirmegi mümkin täsirleri barada türkmenistanly ýurist Ýewgeniý Greçuhin
bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý, eger Orsýetde migrasiýa meselesi Putiniň aýdyşy ýaly terzde çözülse, ol bu ýurtda ýaşaýan türkmenlere nähili täsir ýetirip biler?
Ý.Greçuhin:
Meniň Moskwada, ondan uzaklarda ýaşaýan türkmenlere edýän synyma görä, bu aýdylýanlar türkmenlere degişli bolmaz. Türkmenler ,esasan, Stawropol ülkesinde hem Astrahanda köplük bolup ýaşaýarlar. Olar ýüzýyllyklar bäri şol ýerde ýaşaýarlar. Orsýetiň raýatlarynyň “gaharyny getirýän” diýilýän etniki toparlar— demirgazyk kawkazlylar. Meniň pikirimçe, bu meselede merkezi aziýalylara nägilelik ýok. Meniň bilşime görä, türkmenler Orsýetde özlerini kemsidilen hasaplamaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Makalasynda Putin migrasiýa bilen bagly berk kanunlary kabul etmegi teklip edýär. Eger ýagdaý edil Putiniň isleýşi ýaly bolsa, ol türkmenistanly migrantlara täsir ýetirip bilermi?
Ý.Greçuhin:
Özbegistandan, Gyrgyzystandan Orsýete barýan migrantlaryň akymy ýaly akym Türkmenistandan ýok. Şonuň üçin, ol türkmenistanlylara juda az täsir ýetirer.
1999-njy ýylyň 9-njy iýunynda Türkmenistan GDA ýurtlarynyň wizasyz giňişlik baradaky Bişkek şertnamasyndan çykýandygyny yglan etdi. Şondan soň Orsýete barýan türkmenistanlylaryň sany juda azaldy. Ondan öň Orsýete Türkmenistandan göçüp baranlar ýurtda gowy ornaşdylar. Olar, esasan, ýokary hünärli wraçlar, mugallymlar, inženerler, nebit-gaz pudagynyň işgärleri, alymlar bolup, baran ýerinde islenýän adamlar bolup çykdy. Olar tiz ornaşdylar.
Ýöne başga bir ýagdaý geň galdyrýar. Orsýetiň hökümetiniň wekili jenap Borşewskiý hepdäniň sişenbe güni “Eho Moskwy” radiosynda çykyş edip, “Täjigistanyň döwlet býujetiniň ýarsyny Orsýetden zähmet migrantlary ýurduna iberýär. Türkmenistanly türkmenlerem ýurduna köp pul ugradýarlar” diýdi. Onuň pikiriçe, hamala, şol pullaryň hasabyna Türkmenistan ösýärmiş. Muny eşitmek nähili ýakymsyz. Jenap Borşewskiý bu zatlara düşünmeýän bolarly.
Azatlyk Radiosy: W.Putiniň makalasynda bellemegine görä, Orsýete gelen migrantlar rus dilinden, edebiýatyndan ekzamen tabşyrmaly, rus medeniýetine gatylyp- garylmaly. Siz şu barada nähili pikir edýärsiňiz?
Ý.Greçuhin:
Meniň jenap Putine şeýle bir sorag beresim gelýär: Orsýet graždanlarynyň hemmesi rus dilini, taryhyny, kanunçylygyny kämil bilýärlermi? Men ruslaryň özleriniň sowatsyz ýazýanyny bilýärin ahyryn.
Putin rus diliniň beýle öwrenilmegini isleýän bolsa, näme üçin prezident wagty Aşgabada baranda, ýeke-täk Puşkin adyndaky mekdebi deňi-taýy bolmadyk hadysa atlandyrdy. Türkmenistanda türkmen dili, edebiýaty, taryhy hökman öwrenilmeli, oňa söz ýok, ýöne şonuň ýanyndan Orsýetiň programmasynyň öwrenilmegini isleýän bolsa, näme üçin Putin , meselem, Aşgabatda , hiç bolmanda bäş sany, her welaýat merkezinde bir bilelikdäki mekdep açyp, ony maliýeleşdirmeýär?!
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda häzir işsizligiň ýokarydygy barasynda dürli çeşmelerden maglumatlar bar. Siziň getiren faktlaryňyzdan çykýan netije: Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky wiza režimi türkmenistanly immigrantlaryň Orsýetde az bolmagyna ýa-da asla bolmazlygyna sebäp bolýar. Mundan kim utýar—Orsýetmi ýa Türkmenistan?
Ý.Greçuhin:
Bu ýerde ozaly bilen adamlaryň erkin baryp-gelmek hukugy bozulýar. Eger erkin baryp-gelmäge türkmenistanlylaryň hukugy bolanlygynda, olar başga ýerden iş tapmak, ýagny öz ýurdundakydan gowy gazanç etmek mümkinçiligine eýe bolardylar.
Şol wiza režimi Türkmenistandaky kompaniýalarda işlemäge barmakda orsýetli spesialistlere-de wiza almakda böwet bolup dur. Bu ýagdaý Orsýetiňem, Türkmenistanyňam peýdasyna däl.


text:
Türkmen paýtagtynda şu gün, Söwda-senagat edarasynyň binasynda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahat öz işine başlady.
Türkmen mediasy BMG-niň howandarlygynda geçirilýän forumyň gün tertibine «hyzmatdaşlygyň strategiki ugry bolan ulag meseleleri boýunça wezipeleriň giň toplumynyň girýändigini» habar berýär.
BMG-niň Aşgabada sapara gelen Baş sekretary Ban Ki-Mun çykyş edip, bu maslahatyň halkara jemgyýetçiligi üçin durnukly ösüş babatynda möhüm böwsüşleriň edilýän depginli pursatynda geçirilýändigini belledi. Ol durnukly ulag ulgamynyň klimat özgermesi boýunça Pariž ylalaşygynyň ýerine ýetirilmegine hem goltgy boljakdygyny aýtdy.
BMG-niň Baş sekretary durnukly ulag ulgamynyň iş orunlaryny döretmäge, garyp-gasarlygy azaltmaga, bazarlary açmaga, aýallaryň ygtyýarlyklaryny artdyrmaga hem-de ilatyň beýleki gowuşgynsyz toparlarynyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga kömek etjekdigini nygtady.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşynyň başynda durnukly ulag ulgamynyň döredilmeginiň döwletler, regionlar we tutuş kontinentler üçin ägirt uly mümkinçileri açýandygyny belledi.
«Ulag pudagy bu günki gün dünýä ösüşiniň uzak möhletleýin perspektiwadaky ugurlaryny kesgitleýän esasy pudaklaryň biri bolmak bilen, dünýäniň geosyýasatynyň möhüm faktoryna aýlanýar» diýip, türkmen prezidenti aýtdy.
Şeýle-de ol «döwrebap, integrirlenen, deňagramlaşdyrylan we ýokary tehnologiýaly transport infrastrukturasynyň»häzirki zamanyň durnukly ösüş maksatlary nukdaý nazardan «obýektiw zerurlyk bolup durýandygyna ynanýandygyny» nygtady.
Prezident Berdimuhamedowyň ynanjyna görä, durnukly ulag ulgamynyň döredilmegi tutuş halkara jemgyýetçiliginiň strategiki bähbitlerine laýyk gelýär.
Aşgabatda geçirilýän ýokary derejeli maslahata gatnaşýan delegasiýalaryň baştutanlarynyň hatarynda Owganystan Yslam Respublikasynyň prezidenti, Gürjüstanyň prezidenti, Pakistan Yslam Respublikasynyň premýer-ministri, Awstriýa Pespublikasynyň Milli Geňeşiniň ikinji prezidenti, Belarus Respublikasynyň Milli ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň başlygy bar diýip, türkmen mediasy ýazýar.
Şeýle-de bu maslahata ençeme ýurtdan hökümet agzalary, ugurdaş ministrlikleriň ýolbaşçylary, iri halkara guramalarynyň we düzümleriň - BMG-niň, onuň komissiýalarynyň hem-de ýöriteleşdirilen edaralarynyň, şeýle hem ÝHHG-niň, YHG-nyň, ŞHG-nyň, GDA-nyň, Ýewropa komissiýasynyň we beýlekileriň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşýarlar.


text:
Owganystanyň ýakyn taryhynda etniki hem dini bölünişikler we syýasy dawalar esasynda amala aşyrylan uruş we dartgynlylyk agdyklyk edýär.
Häzirki wagtda owganystanlylaryň ählisiniň bir owgan baýdagynyň astynda ýaşaýandygyna garamazdan, gapma-garşy toparlaryň we adamlaryň diňe bir duldegşir ýaşaşmaklary däl, eýsem olaryň bilelikde işleşmekleri-de juda kyn meseleleriň biri.
Geçmişde Kabulyň iň agyr etnigara we dini söweşleri başdan geçiren ýerlerinden birinde gaçybatalga maksady bilen gurlan bir merkez häzir edil şu işi amala aşyrmaga synanyşýar.
Öňki urşujylaryň köpüsi hemişelik maýyp bolup, olar şol merkeze girenlerinde, öňki duşmançylyklaryny, pikir tapawutlylyklaryny gapydan daşarda galdyryp girýärler.
Ol ýerde olar Owganystanyň döwlete degişli bolmadyk Maýyplar bileleşiginiň hemaýatlary netijesinde iýmit, ýaşaýyş ýeri hem-de maddy goldawlardan peýdalanyp bilýärler.
Köpler üçin hemaýat
Bu guramanyň ýolbaşçysy Muhammet Isagyň aýtmagyna görä, şol gorag öýi owganystanlylaryň etniki, syýasy, dini ýagdaýlaryna we geçmişine garamazdan, adamlary kabul edýär. Ol adamlaryň duçar bolan umumy betbagtlyklary netijesinde bir ýere jemlenendigini we garaşylmadyk raýdaşlygyň peýda bolandygyny aýdýar.
“Olaryň hemmesi birmeňzeş derwaýys problemalar bilen ýüzbe-ýüz. Olaryň hersiniň hemaýat etmeli köp maşgala agzalary bar. Olar şu problemalardan kynlyk bilen baş alyp çykýarlar. Olaryň maýyplar üçin niýetlenen ulagy ýa-da derman almak üçin ýeterlik pullary ýok. Hatda biziň hemaýat edýän ujypsyzja pulumyz hem olar üçin ýeterlik däl” diýip, Muhammet Isag aýdýar.
Isak ýüzden gowrak hasaba alnan ýaşaýjysy bolan bu gorag öýüniň çykdajylarynyň bir bölegini ýerli ilatyň, galan bölegini bolsa gorag öýündäki adamlaryň zähmet çekip gazanan girdejileri bilen üpjün edilýändigini aýdýar.
Gorag merkezindäki adamlaryň hersi özüniň başarnygyna görä edip biläýjek işlerini saýlap alýarlar. Kimleri gurluşyk meýdançalaryna materiallary daşaýan bolsa, käbirleri ýerli bazarlarda ýükçi bolup işleýärler. Olaryň arasynda köwüşleri tikmek, motosikllelri we hatda uly ulaglary bejermek bilen meşgullanýanlary-da bar.
Birek-birege goldaw
Isagyň aýtmagyna görä, günüň soňunda gorag öýüniň hemme agzalary gazanan pullaryny merkeze getirýärler we olary deň paýlaşýarlar. Olaryň her biri, ortaça, 200 owgana, ýagny 4 amerikan dollaryna golaý pul gazanýarlar we ol gorag öýi tarapyndan hemme ýaşaýjylara deň paýlanylýar.
Bu merkezdäki ýaşulularyň biri Bismilla Wekili ýere ýazylan düşegiň üstünde gorag öýüniň beýleki ýaşaýjylary bilen çaý içip otyr. Ol ýuwaşlyk bilen çaýyny owurtlaýarka, 1980-nji ýyllarda Sowet Soýuzy Owganystana çozanda nädip aýagyndan maýyp bolandygyny ýatlaýar.
Wekili öňki uruş komandiri Abdul Resul Saýýafyň ýolbaşçylgyndaky “Owganystan partiýasynyň azatlyk üçin Yslam Bileleşigi” atly harby toparyň agzasy bolup, ol sowet goşuny tarapyndan amala aşyrylan bomba hüjüminde aýagyndan mahrum bolandygyny aýdýar.
Wekili özüniň bu ýagdaýa gynanmaýandygyny aýdyp, maýyp bolmagy hem-de gorag öýüne ýerleşýänçä başdan geçiren uzak kynçylyklardan halas bolandygyny nygtaýar.
“Eger biz bir adamyň garyp bolup, öz etmeli wezipesini berjaý edip el-aýagyndan mahrum bolandygyna göz ýetirsek, ony biz kabul edýäris. Şeýle ýagdaýda olaryň haýsy tire-taýpadan bolandygy o diýen tapawut edenok. Men müjaheddinler we hökümetiň tarapynda göreşýänler bilen ýaşaýaryn. Olar diri galmak hem-de iýmek üçin bir zat tapmaga synanyşyp, el-aýagyndan mahrum bolupdyrlar” diýip, Wekili aýdýar.
Hökümetden nägilelik
Sakgally, orta ýaşly Atik Wahidulla sag aýagynyň abat galan bölegini gaşap, diwaryň garşysynda närahat ýagdaýda ýatyr. Ol 1999-njy ýylda Talybana garşy göreşen öňki “Demirgazyk bileleşigi” atly koalisiýanyň pyýada esgeri bolan wagtynda, öz aýagynyň köp bölegini maýyp edendigini aýdýar.
Ol şonda Kabulyň demirgazygynda, Penjşirde ýerleşýän topara Talyban söweşijileriniň raketalar bilen hüjüm edendigini aýdýar. Şol raketalaryň biri hem edil onuň öňüne gelip düşüpdir.
Wahidulla hem bu merkeziň beýleki agzalary ýaly, hökümetde bu merkezdäki adamlara ýardam etmek isleginiň ýokdugyny aýdyp, muňa nägilelik bildirýär we halkyň goldawyny gazanmak isleýän bolsa, hökümetiň etmeli zatlarynyň gaty köpdügini aýdýar.
Ol ýylda 13 müň owgany, ýagny takmynan 270 amerikan dollary möçberinde “ujypsyz” posobiýa alýandygyny we ony alty kişiden ybarat maşgalasynyň goldawy üçin bir aýda harçlaýandygyny aýdýar.


text:
Salam lukman. Meniň durmuşa çykanyma 5 ýyl bolup barýar. Durmuşa çykanymdan 2 ýyl soň göwramde caga galdy. Göwreliligiň 9 aýyndan alanymda içimden sanjy tutup başlady we biz dogrum öýüne baranymyzda, çagamyň içimde ölendigini aýtdylar. Ondan bäri 2 ýyl geçdi, ýöne göwrämde çaga galanok. Onuň sebäbi nämeden bolup biler?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Barlag çärelerini geçirmezden anyk jogap bermek kynçylyk döredip biler. USB-gy netijesinde jyns agzalarynyň ýagdaýyny kesgitleme, aýal öýjükleriniň emele geliş häsiýetini, jyns gormonlarynyň we prolaktin gormonynyň derejesini, bedendäki alamatsyz geçýän ýokançlyklaryň görnüşlerini anyklama ýagdaýy aýdyňlaşdyrmaga kömek edip, sizi indiki göwreliligiň oňaýly we üstünlikli geçmegine taýynlamaga ýardam berer. Size ginekolog we maşgala lukmanynyň, görkezme bilen endokrinolog lukmanynyň barlaglaryny geçmek we degişli bejergisini almak zerurdyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Çagaňyň kellesini görmezden anyk jogap bermek kynçylyk döredýär. Dörän alamatlar kelläniň derasty gatlagyna gan ýygnanmamy ýa-da süňkiň üstki gatlagynyň aşagyna gan toplananmy- ony diňe barlag netijesinde kesgitläp bolar. Size dörän şikeslenmäni we şonuň bilen baglylykda nerw ulgamynyň bozulma alamatlarynyň barlygyny ýa-da ýoklugyny anyklamak üçin maşgala lukmanyna we newropatolog lukmanyna ýüz tutmagy maslahat berýäris.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hytaýda okaýan türkmen studentleriniň ençemesi tomusky dynç alyşda Türkmenistana dolanmak üçin uçar biletlerine möhlet goýdurmakda kynçylyk çekýär. Emma “Türkmenhowaýollary” tomus aýlary üçin biznes klas biletleriniň, iýun aýy üçin bolsa tygşyt klas biletleriniň hem bardygyny aýdýar.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň howa gatnawlarynyň baş gullugyndan ilki başda alnan informasiýa görä, tomus aýlary üçin Pekin-Aşgabat uçar biletleri satylyp gutarypdyr. Emma gulluk biraz soňra iýun aýynyň 16-sy üçin Pekin-Aşgabat uçar reýsine tygşyt klas biletleriniň ýeterlik möçberde bardygyny tassyklady.
Hytaýda okaýan türkmenistanly studentleriň sany barada resmi statistika elýeterli däl. Emma garaşsyz çeşmeleriň berýän maglumatlaryna görä, häzir olaryň sany müňe golaýlan bolmaly. Olaryň 300-e golaýynyň döwlet tarapyndan iberilendigi, galanlarynyň bolsa öz hasaplaryna okaýandygy aýdylýar.
“Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň Pekin-Aşgabat uçar reýsleri hepdede iki gezek – hepdäniň şenbe we ýekşenbe günleri üçin gurnalan. Ol “Boeing” 757-200 kysymly uçar arkaly amala aşyrylýar. Bu uçaryň biznes klasy 16, tygşyt klasy bolsa 170-den gowrak ýolagça niýetlenen.
Azatlyk Radiosyna gowşan maglumata görä, Pekinden beýleki şäherlerde okaýan türkmen studentleri “Türkmenhowaýollarynyň” Pekindäki bölümine jaň edenlerinde, olara iýun aýynyň aýagyndan awgust aýyna çenli reýsleriň dolandygy aýdylypdyr. Awgust aýynyň ahyrynda bolsa studentleriň täze okuw ýylyna taýýarlyk işleri başlanýar. Tomus aýylary üçin Pekin-Aşgabat goşmaça uçar reýsleri barada häzirlikçe maglumat ýok.
Özüni Jemile diýip tanyşdyran 20 ýaşly türkmen studenti Hytaýyň uniwersitetleriniň birinde okaýar. Ol nebit-gaz ugry boýunça bilim alýar we häzir okuwynyň ikinji kursuny tamamlaýar. Jemile tomusky dynç alyş döwründe Türkmenistana – öz öýlerine dolanmak üçin biletsiz kösenýän studentleriň biri.
“Iýunyň aýagyndan awgust aýynyň başyna çenli biletler ýok diýdiler. Soň “Türkmenhowaýollarynyň” Pekindäki edarasyna ýüzlendik. Olar hem belli jogap bermediler. Goşmaça reýs boljagyna umyt baglaýarys” diýip, Hytaýda okaýan türkmen studenti Jemile Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ilkinji gezek däl
Daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleriniň tomusky dynç alyş döwründe özlerinde bar bolan açyk möhletli uçar biletlerine möhlet basdyrmaklaryndaky kynçylyk mundan öňki ýyllarda hem ýüze çykypdy. Bu ýagdaý esasan Orsýetde, Hytaýda we GDA ýurtlarynda ýokary bilim alýan türkmen studentlerine degişli.
“Türkmenhowaýollarynyň” Minsk-Aşgabat adaty uçar reýsi hepdäniň şenbe güni üçin gurnalan. Kompaniýanyň berýän maglumatyna görä, iýun we iýul aýlarynda oňa goşmaça üç reýs girizilipdir. Belarusda okaýan türkmen studentleriniň sanynyň 6 müňe golaýdygy aýdylýar. Şonça türkmen studentiniň okaýan ýeri bolan Ukrainada bolsa Kiýew-Aşgabat reýsleri hepdede iki gezek gurnalan. Bu ýurtdan tomus aýlary üçin goşmaça uçar reýsleri barada hem maglumat ýok.
Dünýäniň birnäçe iri şäherlerine göni reýsleri ýerine ýetirýän we 30-dan gowrak ýurda çarter uçuşlaryny amala aşyrýan “Türkmenhowaýollary” döwlet howa-aragatnaşyk kompaniýasynda internet arkaly bilet satyn almak ýa bronlamak düzgüni häzirlikçe ýola goýulmady. Kompaniýanyň internet saýtynda hem bu usul işlemeýär.
Şu günki gün kompaniýa Türkmenistandan başga ýurtlara gatnaýan uçarlaryna satýan biletleriniň esasy bölegini açyk möhletli satýar. Biletlere uçuş wagtyny goýdurmak üçin, ýolagçylar kompaniýanyň daşary ýurtlaryň paýtagtlarynda we beýleki uly şäherlerinde ýerleşýän kassalaryna barmaly bolýarlar. Bu ýagdaý uzak we kiçi şäherlerde okaýan türkmen studentlerine goşmaça kynçylyklary döredýär diýlip, habar berilýär.
Şeýlelikde, türkmen telekeçileriniň iň köp gatnaýan ýurtlarynyň biri bolan Hytaýda okaýan müňe golaý türkmen studentiniň ençemesiniň tomusky dynç alyşda öýlerine dolanyp bilmekleri “Türkmenhowaýollarynyň” goşmaça uçar reýslerine ýa-da adaty reýsler üçin bar bolan biletleri studentlere elýeterli etmeklerine bagly bolmagynda galýar. Ene-atalaryň gözleri ýolda, studentler bolsa hoş habara garaşýarlar.


text:
Gyrgyzystanyň hökümet ýolbaşçylary Manasda ýerleşýän amerikan harby bazasyny ýangyç bilen üpjün etmek boýunça döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän kompaniýanyň dörediljekdigini aýdýarlar.
Bu baradaky karara sişenbe güni Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa gol goýdy. Şol karara görä, bu kompaniýa 10 günüň dowamynda dörediler.
Mundan ozal şol harby bazany ençeme hususy kompaniýalar ýangyç bilen üpjün edýärdi. Olaryň aglabasynyň Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakýyewiň ogly Maksim Bakyýewe degişli bolanlygy aýdylýar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 29-njy iýulda, Moskwanyň ÝB we NATO bilen arasyndaky dartgynlyklar mahalynda, Sloweniýa sapar edýär.
ÝB-niň we NATO-nyň agzasy bolan Sloweniýa, gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere goldawy we Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa edendigi üçin Orsýete garşy girizilen sanksiýalara goşulan hem bolsa, Moskwa bilen dostana gatnaşyklary saklamagy başardy.
Sloweniýa Putiniň saparyny resmi däl diýip häsiýetlendirdi.
Emma ÝB diplomatlary «Roýters» habar gullugyna özleriniň Orsýet, ýewropa ýurtlarynyň Moskwa garşy sanksiýalar babatdaky agzybirligini bozmaga çalyşýar diýip, alada edýändiklerini aýtdylar.
Sloweniýanyň prezidenti Boris Pahor TASS habar gullugyna bu saparyň ynamy we dialogy berkitmek üçin guralandygyny aýtdy.


text:
“Halypam bolsady” (ulanyjylardan)
Durmuşda her bir adama, aýratyn zehin berilýär. Meniň özümem ýaşlygymdan surat çekmegi halaýardym, ýöne surat cekmek däl-de, maňa başga-da bir zat berilen bolsa nädäýjek, meselem şahyrçylyk, dogry bu aňsada zat däl… Ýöne soňky wagt meniň ýazýan goşgularymyň aglaba bölegi köp adamlary haýrana goýýardy, meniň ýazan we ýazýan goşgularymyň ählisi diýen ýaly gysgaça many-mazmundady… Köp adamlar sende aýratyn üýtgeşik zehiniň bar diýýärdiler… Ýöne her bir işde mana halypa gerekdi. Sebäbi özümiň käbir ýerinde goýberen ýalňyşlyklarymy… Köp sanly adamlaryň okamagy netijesinde düzülýärdi… Elbetde häzirki wagtda ýaş şahyrlar diýseň köp… Ýöne maňa baha bermeklerine görä… Meniň ýazýan goşgularym äheňi ýa-da stili Gurbannazar Ezizow bilen Kerim Gurbannepesowyňka çalymdaşdy… Ýöne meniň özüm Pyragy ýaly şahyr bolasym gelýärdi…
Adam ogly kä mahal däl, hemişe-de ýalňyşýar
Ýalňyşmazlygy üçin öňden görüp bilsedi
Sözläniňde sözleriňe käte sögünç garyşýan
Agzyňa elek tutup bilyän adam bolsady!
Menem ýazýan kä mahal däl, hemişe-de manysyz
Kä ýerinde otursyz, kä ýerinde nokatsyz
Şygyrlarymy okap diýmäň ýöne sowatsyz
Ýalnyňym düzetmäne ussat Mollum bolsady.
Belki-de bardyram mende-de zehin
Sebäbi şygyrlarmyň entek ýok jemi
Bolardy ýalňyşlarmyň bir eýýäm çeni
Pyragy ýaly dana meň HALYPAM BOLSADY.
Awtory: Döwran Gazakow


text:
Pakistanyň polisiýasy “Gurhan” kitabyna dil ýetirmekde aýyplanan hristian jübüdiň ölümi bilen ilteşikli 40-dan gowrak şübhelini tussag etdi.
Pakistanyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, 4-nji noýabrda Punjab welaýatynyň Kot Radha Kişan şäherçesindäki musulmanlaryň üýşmeleňi Şehzad Masihi we onuň aýaly Şamany ýenjip, öldüripdir we soňra olaryň jesedini otlapdyr. Bu waka Pakistanda hudaýa dil ýetirmekde aýyplanyp, azlykdaky jemgyýetlere garşy köpçülikleýin amala aşyrylan ýowuzluklaryň iň soňkusydyr.
Premýer-ministr Nawaz Şarif hristian jübüdiň öldürilmegini “kabul edip bolmajak jenaýat” diýip atlandyrdy. Punjabyň baş ministri Şahbaz Şarif wakanyň derňewlerini çaltlaşdyrmak maksady bilen üç agzadan ybarat komiteti düzdi we hristianlaryň ýaşaýan territoriýalarynda howpsuzlygy güýçlendirmegi üçin welaýat polisiýasyna tabşyryk berdi.


text:
Türkmenistanda fewral aýynda geçirilen günä geçişde Ýehowa şaýady bolan tussag Bahram Hemdemow azatlyga goýberilmedi we indi onuň adyndan BMG-niň Adam hukuklary komitetine şikaýat arzasy taýýarlanýar diýip, düýbi Osloda ýerleşýän Forum -18 habar gullugy ýazýar.
BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň 2015-nji ýylda Türkmenistanda tussag edilen dört Ýehowa şaýadynyň hukuklarynyň bozulýandygy barada çykaran kararlaryna garamazdan, Türkmenistanyň hökümeti olaryň garşysyna gozgalan jenaýat işlerini ýatyrmakdan, kompensasiýa teklip etmekden ýa-da geljekde şeýle kanun bozmalaryň öňüni almak boýunça çäre görmekden boýun gaçyrdy diýip, habarda aýdylýar.
Dini meseleler baradaky habarlary çap edýän gullugyň maglumatyna görä, gürrüňi edilýän dört Ýehowa şaýady, dini ynanjy esasynda harby gullukdan ýüz öwrendigi üçin tussag edilip, tussaglyk wagtynda gynamalara sezewar edilipdir.
Forum -18 Türkmenistanda hökmany harby gulluga derek hiç bir alternatiwanyň döredilmändigini aýdýar.
Parlamentiň Kanunçylyk komitetiniň başlygy Pirnazar Hudaýnazarow dini meseleler barada ýazýan habar gullugy bilen bu mesele barada gürrüň etmekden doly boýun gaçyrypdyr.
Hemdemowyň saklanýan türmesinde, Seýdi şäherindäki zähmet-düzediş lagerinde musulmanlar, «Wahhabist» diýip tagmalanmagyndan we has ýowuz ýere iberilmeginden gorkup, türme metjidine barmakdan çeke durýarlar diýip, ozalky tussaglaryň biri Forum -18 habar gullugyna gürrüň beripdir.
Ýehowa şaýatlary 52 ýaşyndaky wyždan ýesiri Bahram Hemdemowyň fewral aýynda yglan edilen günä geçişde azat edilendigi aýdylan 1,485 tussagyň arasynda türmeden boşadylmazlygyndan lapykeç bolupdyr. Hemdemowyň öz türme tussaglygyna garşy eden şikaýatlarynyň ählisi netijesiz boldy.
"Tussag edileli bäri, toslanyp tapylan günälerini boýun aldyrjak bolup, ofiserler oňa basyş görkezdiler, agyr fiziki işlerde işletdiler we, aýalynyň onuň adyndan suda eden şikaýatlaryna jogap edip, gazaply urup-ýençdiler» diýip, Ýehowa şaýatlary Forum – 18 habar gullugyna aýdypdyrlar.
Hemdemowyň gündogar Lebapda, Seýdi şäherindäki umumy düzgünli zähmet koloniýasynda saklanylýandygy aýdylýar. Habar gullugynyň maglumatyna görä, soňky ýyllarda türmä basylan wyždan ýesirleriniň, şol sanda Ýehowa şaýatlarynyň we protestantlaryň köpüsi şu ýerde saklanyldy. Olaryň köpüsi türmede gynamalara sezewar edildi diýip, Forum -18 Türkmenistanda dini azatlyk boýunça geçiren pikir soraşlygyna salgylanyp aýdýar.
BMG-niň Adam hukuklary komiteti 2015-nji ýylyň martynda we oktýabrynda Türkmenistanyň dini ynançlary esasynda hökman harby gullukdan ýüz öwren dört raýatyň – Zafar Abdyllaýewiň, Mahmud Hudaýbergenowyň, Ahmet Hudaýbergenowyň we Sunnet Japparowyň hukuklaryny bozandygyny aýtdy.
Şeýle-de olaryň, kelleleri gaýta-gaýta diwara urlup gynalandygy we munuň üçin hökümetiň bejeriş çäreleri bilen üpjün etmelidigi aýdyldy.
5-nji aprelde Türkmenistanyň daşar işler ministrliginde Forum -18 habar gullugy bilen bu dört raýatyň hukuklary we şunuň ýaly beýleki hukuk bozulmalarynyň öňüni almak barada gürleşmek üçin hiç kim tapylmandyr.
Türkmenistanyň Ženewadaky missiýasynyň resmisi 5-nji aprelde Forum – 18 habar gullugyna ilçi Atageldi Haljanowyň häzir gürleşip bilmejekdigini aýdyp, soraglaryň ýazmaça iberilmegini sorapdyr.
Emma habar gullugynyň şol günüň özünde ýazyp iberen we hukuklary bozulan dört raýat, hökmany harby gullugyň ýerine alternatiw gullugyň döredilmezligi, şeýle-de hukuk bozmalaryň öňüni almak üçin geljekde görülmeli çäreler barada beren soraglaryna Türkmenistanyň Şweýsariýadaky missiýasyndan iş gününiň ahyryna çenli hiç bir jogap berilmändir.
Şeýle-de Forum – 18 türkmen parlamentiniň 26-njy martda Din we dine uýmak azatlygy hakynda täze kanuny kabul edendigini, emma onuň tekstiniň 5-nji aprele çenli çap edilmändigini habar berýär.


text:
Moskwanyň golaýynda ýerleşýän Puşkino şäherinde polisiýa migrantlara garşy protestleriň dowamynda 60 adamy tussag etdi. Protestçiler ýerli ýaşaýjyny ödürmekde aýyplanýan Özbegistanyň raýatyny tussag etmegi talap etdiler.
15-nji maýda Moskwadan 30 kilometr uzaklykda ýerleşýän Puşkino şäherinde ýüzlerçe adam ýygnandy, käbirler immigrantlara garşy şygarlary gygyrdy, käbirler ýoluň gyrasyndaky söwda nokatlaryna hüjüm etdi we awtobusyň sürüjisini urup-ýençdi.
Bu hereketleri üçin tussag edilen adamlar boşadyldy. Bu çykyşlar Moskwada geçen ýylyň oktýabr aýynda we 2010-njy ýylda bolan milletçilikli zorluklary tutaşdyrmak baradaky howatyrlanmalary güýçlendirdi.
Puşkino şäherindäki protest aksiýasy şu hepdäniň başynda Žahongir Ahmedow adam öldürmek jenaýaty bilen baglylykda tussaglykdan gaçyp, Özbegistana gidip gutulansoň başlandy. Polisiýa Ahmedowyň Özbegistanda tussag edilendigini we sud edilmek üçin Orsýete gaýtaryljagyny ýatdy.


text:
Türkmenabatda mahorka ýaly önümleriň söwdasy artýar. Bu temmäkini adamlar kagyza dolap, çilimiň ýerine çekýärler.
Türkmenabadyň bazarlarynda mahorkanyň kiçi bulgury bir manatdan satylýar. Ondan daşary bu mahorkany çilim şekilinde düýrläp, çekmäge taýýar görnüşinde hem satýarlar. Çilim görnüşde satylýan mahorkanyň 10 sanysy 2-3 manatdan satylýar.
Çilimiň gytçylygynyň döremegi we onuň gymmatlamagy bilen baglylykda, mahorka bolan talap hem güýçlenýär.
“Bir hepdäniň içinde 150 kilogram temmäki satýan wagtymam bolýar. Umuman ortaça alnanda, bir hepdede 80-90 kilogram satylýar” diýip, temmäki söwdasy bilen meşgullanýan 45 ýaşly türkmenabatly Ikram aýdýar.
Emma Ikram we mahorka satýan beýleki söwdagärler öz söwdasynyň depgininden we alýan girdejisiniň möçberinden kanagatlanyp baranoklar. Sigarete derek mahorkany çekýän çilimkeşler nägilelik bildirýärler. Olar mahorka diýlip satylan önümiň hilinden nägile bolup, onuň aslynda çeker ýaly mahorka däldigini aýdýarlar.
“Men näçe ýyl bäri mahorkany çekip gelýärin, şondan men onuň tagamyny gowy bilýän. Bu satylýan önümler bolsa mahorka däl. Onuň nämedigini hem aýdyp biljek däl” diýip, 70 ýaşlaryndaky türkmenabatly ýaşuly Stepan Wladimirowiç aýdýar.
Ýerli ýaşaýjylar ýurtda temmäkiniň önümçiligine garşy hökümet tarapyndan görülýän berk çäreleriň netijesinde, arassa temmäkiniň ýitip barýandygyny aýdýarlar. Türkmenistanda ekilýän temmäki diňe çekimlik üçin däl, eýse nas hem ýasalýar.
Häkimiýetler temmäki önümçiliginiň üstüni açan halatynda, hasyly ýakýarlar we eýesine uly jerime salýarlar.
Şeýlelikde, temmäki söwdasyndaky araçylaryň bu önüme dürli goşundylary, şol sanda dürli bag-bakja ýapraklaryny goşulýandygyny aýdýarlar.
“Arassa temmäki satýanlar indi azaldy” diýip, özüni Umyt diýip tanadan lebaply aýdýar. Umydyň sözüne görä, bu hili temmäki görnüşleri esasanam güýz aýlarynda, pomidordyr hyýaryň hasyly sowulandan soňra köpelýär.
“Girdeji gowy, önüm bolsa kän däl, şonuň üçin adamlar temmäkiniň içine ot-çöp ýa bolmasa dürli ösümlikleriň ýapragyny goşýarlar. Şonuň üçinem hil zaýaçylygy ýüze çykýar” diýip, temmäki söwdasy bilen meşgullanýan Merdan aýdýar.
Bu hili näbelli goşundylaryň adama zyýanlydygy barada hem aýdylýar. Mahorka çekýän adamlaryň ençemesinde demgysma ýaly keselleriň peýda bolýandygy hem aýdylýar.
Mahorkanyň söwdasy mundan iki ýyl ozal çilimiň gymmatlamagy bilen baglylykda artdy.


text:
Düýn Ysraýyl F-35 kysymly söweş uçarlarynyň 20 çemesini ABŞ-dan satyn almak barada Amerika bilen ylalaşyga gol goýdy.
Bu söwdanyň bahasy 3 milliard çemesi amerikan dollaryna deň. Şol söweş uçarlarynyň bahasy we uçarlary öndürmäge Ysraýylyň gatnaşmagyndaky paýy barasynda birnäçe ýyllap geçirilen gepleşikleriň netijesinde bu ylalaşyga gol goýuldy.
Ysraýylyň Amerikadaky ilçisiniň aýtmagyna görä, satyn alynjak harby tehnika Ysraýylyň goranyş ukybyny pugtalandyrar we Ysraýylyň güýçlerine islendik ýurtdan abanjak howplardan üstün çykmaga mümkinçilik berer.


text:
Eýranyň düýn ýaýradan habaryna görä, olar 20 prosent baýlaşdyrylan uranyň 20 kilograma golaýyny öndürdi. Bu barada Eýranyň ýadro meselesi boýunça baş wekili Ali Akbar Salehi resmi ISNA agentligine aýtdy.
Salehi şu ýylyň sentýabryna çenli Tährandaky barlag geçirýän reaktory özleriniň baýlaşdyrylan urany bilen üpjün edip biljekdiklerini hem sözüne goşdy.
Dünýä jemgyýetçiligi urany baýlaşdyrmagyy bes etmäge Eýrana yzygiderli çagyryş edip gelýär. Eýranyň baýlaşdyrylan urany ýadro ýaragyny edinmek üçin ulanmagy mümkin diýilýär.


text:
Türkiýäniň harbysy 10-11-nji awgustda kürt pitneçileriniň 17 sany nokadyna garşy howa zarbalarynyň urlandygyny aýdýar. Bu hüjümler Türkiýäniň harbylarynyň ýurduň günorta-gündogar bölegindäki kürt pitneçilerine garşy howa hüjümleriniň gerimini giňeltmegi bilen bagly amala aşyryldy.
Türkiýäniň Hakkari welaýatyndaky bu hüjümlerde bikanun ”Kürdüstan işçiler partiýasyna” (PKK) degişli söweşijiler nyşana alyndy. Gürrüňi edilýän söweşijiler has uly Kürt awtonomiýasyny döretmek maksady bilen üç on ýyllykdan bäri gozgalaňlary dowam etdirýärler.
Türkiýäniň harbysy tarapyndan ýaýradylan beýanatda howa zarbalarynyň Buzul dagynyň we Ikiýaka regionynyň töwereginde amala aşyrylandygy mälim edildi. Ikiýaka regiony Eýran we Yrak bilen serhetleşýär.
“Sinhronlaşdyrylan uruş”
Türkiýäniň güýçleri iýul aýyndan bäri Siriýadaky “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerine garanyňda demirgazyk Yrakdaky we Türkiýedäki PKK pitneçilerine garşy has köpräk hüjümleri amala aşyrýarlar. Ankara bu hüjümleri iki duşmançylykly topara garşy “sinhronlaşdyrylan görnüşde alnyp barylýan uruş” diýip atlandyrdy.
Türk häkimiýetleri Türkiýäniň öz çäklerinde-de ýüzlerçe güman edilýän kürt pitneçilerini tussag etdiler.
PKK-a ýolbaşçylyk edýän Jemil Baýyk (Cemil Bayik) Türkiýäni kürt söweşijilerine garşy hüjüm etmek arkaly “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerini goramakda aýyplady.
Aýyplamalar
Baýyk 10-njy awgustda BBC korporasiýasyna beren maglumatynda “Meniň pikirimçe, türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Siriýadaky kürtleriň Türkiýäniň serhediniň golaýynda has köp territoriýa kontrollyk etmeginiň öňüni almak maksady bilen “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň demirgazyk Siriýadaky kürtlere garşy alyp barýan söweşinde üstünlikli bolmagyny isleýär” diýdi.
NATO-nyň agzasy Türkiýe bu aýyplamalary ret edip, ýakynda “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerine garşy operasiýalaryny güýçlendirmegi planlaşdyrýandygyny aýdýar.
Türk howa zarbalarynyň soňky tolkuny 10-njy awgustda kürt pitneçileri Türkiýäniň howpsuzlyk güýçlerine garşy öz hüjümlerini gaýtadan başladan mahaly has-da güýçlendi. Şol hüjümlerde azyndan dokuz adam öldi.
Stambulda partladyjy serişdeler ýerleşdirilen ulag bilen polisiýa merkezine hüjüm edildi.
Hüjümler
Stambulyň häkiminiň edarasy bu wakada bir pitneçiniň ölendigini, şeýle-de partlamanyň yz ýany bolan ok atyşykda başga-da iki söweşijiniň we bir polisiýa ofiseriniň heläk bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de 10-njy awgustda iki sany aýal Birleşen Ştatlaryň konsulhanasyna garşy ot açdy, emma bu wakada hiç kime ýara düşmedi.
Şol bir wagtyň özünde 10-njy awgustda Türkiýäniň günorta-gündogar böleginde harby ulagyň ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň üstünden barmagy netijesinde dört polisiýa ofiseri heläk boldy.
Türkiýäniň harbysy Şyrnakdaky kürt söweşijileriniň harby dikuçara eden aýry hüjüminde hem bir türk esgeriniň ölendigini mälim etdi. Şyrnak Hakkari regionynyň gapdalynda ýerleşýär.


text:
Günorta-Gündogar Aziýa
Günorta-Gündogar Aziýa — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.
Kontinental böleginde Wýetnam, Kamboja, Laos, Mýanma we Taýland, ada böleginde bolsa Bruneý, Gündogar Timor, Indoneziýa, Singapur we Filippinler ýerleşýär. Malakka ýarymadasynyň günorta bujagyny we Borneo adasynyň demirgazyk bölegini Malaýziýa eýeleýär. Wýetnam, Kamboja we Laos ýurtlaryna hindihytaý döwletleri hem diýilýär, ada döwletleriniň umumy ady bolsa Nusantara bolup durýar. Sebit demirgazykdan günorta 3,2 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 5,6 müň km-e ýaýylyp gidýär.
- ↑ Footnote tekstini şu ýere giriziň


text:
Pudaklaýyn düzümiň toplumlaýyn döwrebaplaşdyrylmagynyň we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürilmeginiň, öňdebaryjy enjamlaryň we täzelikleriň ulanylmagy netijesinde ýurdumyzda aragatnaşygyň, öýjükli tele we radiogepleşikleriň köp şahaly ulgamy üstünlikli işleýär, elektron resminama dolanyşyk ulgamy ornaşdyrylýar. Telefon beketleriniň ösen ulgamy giň zolakly internete goşulmak we maglumatlary bermek üçin ýokary tizlikli ýaýlymlary üpjün edýär. Milli “Altyn asyr” öýjükli aragatnaşyk operatorynyň abonent ulgamy çalt ösýär.
Ýurdumyzda transmilli optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamlaryny çekmek işi dowam edýär. Analog awtomat-telefon beketleriniň ählisi sanly ulgamlar bilen çalşyldy. Hyzmatlaryň ýokary hilini üpjün etmek we olaryň görnüşlerini giňeltmek üçin STM-64, СWDM/DWDM hem-de IP/MPLS ýokary tizlikli geçirijiler ulgamlaryna geçilýär. DWDM ulgamlaryň ( ýaýlymlary bölmek) esasynda baş ulgamlar döwrebaplaşdyrylýar. Munuň özi dürli maglumatlaryň elýeterli bolmagyny hem-de aragatnaşyk hyzmatlarynyň bahasyny peseltmäge mümkinçilik berilýär.
Öýjükli aragatnaşygyň hyzmatlarynyň bahasynyň peselmeginiň we görnüşleriniň giňelmeginiň hasabyna “Altyn asyr” ýapyk paýdarlar jemgyýetiniň müşderileriniň sany 116 göterim artdy. Häzirki wagtda myhmanhanalarda, ilatyň dynç alýan ýerlerinde we söwda merkezlerinde Wi-Fi tehnologiýalaryny ornaşdyrmak boýunça işler alnyp barylýar. Munuň özi şol ýerlerde internetiň ýokary tizlikli elýeterliligini üpjün eder.
Aragatnaşygyň hiliniň gowulandyrylmagy we 2014-nji ýylda bahalaryň peselmegi netijesinde internet ulanyjylaryň sany 4 esse artdy, daşky ýaýlymlaryň tizligi bolsa 32 göterim ýokarlandy.
LTE tehnologiýalarynyň binýadynda iň döwrebap 4G ykjam aragatnaşyk ulgamyny ähli ýerlerde ornaşdyrmak boýunça işler çalt depginde alnyp barylýar.
Älem giňişligine ilkinji milli aragatnaşyk emeli hemrasynyň çykarylmagy bilen, dünýä ülňülerine laýyk gelýän telekommunikasiýa aragatnaşyk ulgamyny döretmek üçin uly mümkinçilikler we şertler peýda boldy. 2015-nji ýylyň 9-njy iýunyndan “TürkmenÄlem520E” milli aragatnaşyk hemrasy arkaly türkmen teleýaýlymlarynyň ýedisi HD formatynda hem-de radiogepleşikleriň dördüsi alnyp berlip başlandy. Häzirki wagtda “TürkmenÄlem520E” aragatnaşyk hemrasynyň peýdaly göwrümini ulanmak üçin gyzyklanma bildirýän taraplar bilen gepleşikler alnyp barylýar.


text:
Geçen aý Orsýetiň "Domodedowo" aeroportunda amala aşyrylan partlamanyň jogapkärçiligini yslamçy lider Doku Umarow boýun alaly bäri Orsýetiň dartgynly regiony bolan Demirgazyk Kawkazda bulagaýçylyklar barha güýçlenýär.
14-nji fewralda Dagystan Respublikasynyň Gubden etrabynda ýerleşýän harby bölüminiň we hökümet binasynyň golaýynda janyndan geçen bombaçylar tarapyndan amala aşyrylan partlamalarda iki polisiýa ofiseri bilen bilelikde jemi 27 adamyň heläk bolanlygy habar berildi.
15-nji fewralda Çeçenistanyň paýtagty Groznyda howpsuzlyk güýçleri bilen bolan çaknyşykdan soň, iki gozgalaňçy öz janyna kast edip öldi. Şol gün Stawropol oblastynda bolan bir çaknaşykda hem bäş gozgalaňçy bilen howpsuzlyk güýçleriniň üç agzasy heläk boldy.
Dartgynlygyň barha güýçlenmegine garamazdan, Içeri işler ministrligine degişli howpsuzlyk gulluklaryň ýolbaşçysy Nikolaý Rogožkin sişenbe güni žurnalistlere beren maglumatynda ýagdaýyň kontrol astyndadygyny we hökümetiň regiona goşmaça harby güýç ibermegi planlaşdyrmaýanlygyny aýtdy.
Çözgüt näme?
Dagystanyň prezidenti Magomad Salam Magomedow ýakynda Orsýetiň telekanalyna beren interwýusynda gozgalaňçylary basyp ýatyrmak boýunça güýç ulanmak baradaky Moskowanyň strategiýasyny öziniň oňlaýanlygyny aýtdy.
Dagystanyň ýolbaşçysy: "Käbir gozgalaňçy toparlar göz ýumyp bolmajak pozisiýany eýelediler, olara garşy diňe berk we güýçli çäre görmekden başga çykalga ýok. Olara mynasyp jeza berilmeli" diýýär.
Regiondaky dartgynlylyk Sowet Soýuzy dargandan soň başlanan bulagaýçylyklaryň dowamydyr. 1999-njy ýyldan bäri Kremliň ýagdaýa harby usulda kontrollyk etmek boýunça alyp barýan synanyşygy başa barman gelýär.
Moskwanyň tankytçylary bolsa Kawkazdaky Kremli goldaýan güýçleriň adam hukuklaryny depelemekleriniň regionda gozgalaňçylaryň peýdasyna bolanlygyny aýdýarlar. Nalçikde ýaşaýan adwokat Larisa Dorogowa hökümetiň strategiýasynyň juda negatiwdigini aýdyp, "Hatda Kremliň regionda hakykatdanam durnuklylygy ornaşdyrmak isleýänligi meniň üçin soragly" diýýär.
"Terrorizmiň öňüni almaklygyň iň gowy usuly – adam hukuklarynyň bozulmagynyň öňüni almakdyr. Eger adam hukuklarynyň bozulmagynyň öňi alynsa, regionda terrorizm, diýdimzorluk we şuňa meňzeş beýleki negatiw zatlar bolmaz. Halk ýaşamak isleýär. Halk öz çagalaryny eklemek isleýär. Ýetginjekler ölýärler olaryň dadyna ýetişýän ýok" diýip, Dorogowa aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: "Käbirleri biziň Kawkazda sanymyz azalar ýaly we biri-birimizi öldürer ýaly hapa syýasat alyp barýar. Meniň gelen netijäm şu. Käbirleri ýerli ýaşaýjylary bolmadyk Kawkazy eýelemek ýa görmek isleýär".
"Inguşystanyň ýagdaýy tapawutly"
Moskwada ýerleşýän "Memorial" toparynyň ýolbaşçysy Oleg Orlowyň aýtmagyna görä, beýleki dartgynly regionlar bilen deňeşdirilende, Inguşystanyň ýagdaýy tapawutly. Onuň aýtmagyna görä, munuň sebäbi ýolbaşçylaryň alyp barýan syýasaty we onuň netijesidir.
"Inguşystanda terroristik aktlaryň sany soňky bir ýylyň dowamynda juda azaldy. Onuň ençeme sebäbi bar. Şol sebäplerden biri ilat bilen gepleşikler geçirilmegi we söweşijileri kadaly durmuşa dolandyrmak üçin alnyp barylýan tagallalardyr. Iň bärkisi şol söweşijileriň maşgala agzalary bilen gepleşikler geçirilip, olar ýaraglaryny taşlamaga çagyryldy" diýip, Orlow aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: "Şol regionda şowly harby operasiýalar hem geçirildi. Meselem, Burýatskiý öldürildi. Özüni emir diýip atlandyrýan Magas tussag edildi. Ençeme meýdan komandirleri hem heläk edildi. Şol çäreler sebäpli Inguşystanda gizlinlikde hereket edýän terroristler iş ýüzünde hereket edip bilmeýärler".
Soňky döwürlerde Moskowa ýüzlenip, ony ýerli ýaşaýjylar bilen gepleşikler geçirmäge çagyrýan adamlar barha köpelýär. Synçy Andreý Soldatow Kawkazda alnyp barylýan göreşiň çäginde ýerli ýaşaýjylaryň ynamyny gazanmak işine üns berilmänligini aýdýar.
"Demirgazyk Kawkazyň ýaşaýjylary öz üstlerine gozgalaňçylar hem harby güýçler tarapyndan ikitaraplaýyn hüjüm edilýär diýip hasaplaýarlar. Sebäbi harby güýçleriň gozgalaňçylara garşy geçirýän harby operasiýalary parahat ýaşaýjylara hem zyýan ýetirýär. Olar bilen gyzyklanýan we gepleşikler geçirmek isleýän adam ýok" diýip, Soldatow aýdýar.
Soldatowyň pikiriçe, eger gepleşikler geçirilýän hem bolsa, onuň sany gaty az: "Häzirki döwürde edilmeli zat – ýerli ýaşaýjylaryň özleriniň söweş meýdanynda däldigine ynanmagy üçin olar bilen gepleşikler geçirmeli".
Emma häzirlikçe Orsýetiň Demirgazyk Kawkazda alyp barýan syýasatyny özgertjekdigi, şeýle-de regionda dowam edýän dartgynlygyň hörpüniň azalýanlygy ýa gowşajakdygy barada hiç hili alamat göze ilmeýär.


text:
Aşgabadyň protokol köçelerindäki, hususanda Parahat 2 mikroraýonyndaky käbir jaýlaryň daşyny ak mermere çalymdaş serişde bilen örtmek işleriniň mundan bir aý ozal togtadylandygy habar berilýär. Munuň bilen birlikde bejergi işleriniň gaýtadan haçan başlajakdygy we onuň näçe wagt dowam etjekdigi barada resmiler tarapyndan maglumat berilmeýändigini bu sebitiň ýaşaýjylary belleýärler.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaýyň ýaşaýjylara ýetirýän täsirleri bilen gyzyklanyp, Aşgabadyň ýaşaýjysy ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
ÄLEM GIŇIŞLIGINE TARAP
28.04.2015
Bu sene Türkmenistanyň garaşsyz taryhynyň senenamasynda aýratyn orun eýelär: 2015-nji ýylyň 28-nji aprelinde Aşgabat wagty bilen 4 sagat 03 minutda Kanaweral burnundaky kosmodromdan (Florida ştaty, ABŞ) Türkmenistanyň «TürkmenÄlem 52° E» ilkinji aragatnaşyk hemrasy uçuryldy. Ýurdumyzyň buýurmasy boýunça Fransiýanyň «Thales Alenia Space» kompaniýasy tarapyndan gurlan emeli hemra «Falcon 9» göterijisi tarapyndan älem giňişligine çykaryldy.
Bu wakanyň möçberine we ähmiýetine düşünmek üçin, birnäçe ýyl mundan öňki wakalara gaýdyp gelmelidiris. Mälim bolşy ýaly, baryp 2007-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň belent münberinden ýurdumyzyň dünýä üçin açykdygyny hem-de ähli ugurlar boýunça halkara bileleşigi bilen giň hyzmatdaşlygyň başlanýandygyny beýan etdi. Innowasion we tehnologiki ösüş şol hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenildi. Kosmos aragatnaşygynyň we kommunikasiýalaryň mümkinçiliklerini ulanmak onuň möhüm bölegi bolup durýar. Döwlet Baştutanymyzyň çözgüdi boýunça 2011-nji ýylda döredilen Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentligi esasy halkara hyzmatdaşlary bilen ysnyşykly gatnaşyklara girişdi. Bu işiň aýdyň netijesini gazanmak – ilkinji milli aragatnaşyk emeli hemrasyny uçurmak üçin dört ýyldan hem azrak wagt gerek boldy. Häzirki wagtda bu üstünligiň uly ähmiýete eýedigi äşgär görünýär. Bu waka barada birnäçe deslapky netijäni çykarmak bolar.
Birinji. Türkmenistan tehnologiki ösüş babatda uly ädim ätdi. Şeýle ädim ätmek diňe okgunly ösýän ykdysadyýete, takyk uzakmöhletleýin wezipelere hem-de ösüş meýilnamalaryna eýe bolan, guramaçylyk, intellektual, maliýe serişdelerini öňde goýlan maksada ýetmäge gönükdirmäge ukyply döwlete başardýar.
Ikinji. Bu kosmos taslamasynyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň esasy şertleriniň biri-de ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň toplumlaýyn uzakmöhletleýin maksatnamasynyň bardygy we onuň üstünlikli durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşyklydyr. Bu maksatnamada innowasion ugra, ýokary tehnologiýalaryň önümçilige ornaşdyrylmagyna, hemmetaraplaýyn kompýuterleşdirmäge, ýurdumyzyň durmuşynyň dürli ulgamlarynda dünýäniň iň gowy tejribesini özleşdirmäge aýratyn üns berilýär. Döwletimiz bilimiň derejesine we hiline uly ähmiýet berip we adamlary, ilkinji nobatda bolsa, ýaşlary häzirkizaman dünýä ylmyny we tehnologiýalary, tebigy ylymlary, jemgyýeti öwrenişi ösdürmegiň esasy ugurlaryna çekip, bu ulgamlarda giň halkara gatnaşyklaryny höweslendirip, maýa goýumlarynyň geljegi uly ugruna – adamyň döredijilik mümkinçiliklerini açmaga maýa goýumlaryny goýýar. Munuň özi ýurdumyzyň geljegine gönükdirilen maýa goýumlarydyr, milletiň iň gymmatly strategiki serişdesiniň – onuň aň-paýhasynyň üstüniň ýetirilýändiginiň kepilnamasydyr.
Üçünji. Türkmen aragatnaşyk emeli hemrasynyň uçurylmagy milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistany ösen döwletleriň derejesine çykarmak barada yglan eden strategiki ugrunyň esaslydygyny we aýdyňdygyny görkezdi. Türkmenistanyň köp babatda çig mal ýurdy hökmünde kabul edilen döwri geçmişde galdy. Ýokary tehnologiýalara we ösüşiň geljegi uly ulgamlaryna daýanylyp, ykdysadyýetiň hem-de senagatyň diwersifikasiýa edilmegi häzirki Türkmenistanyň hakyky ýagdaýydyr we köp babatda ýurdumyzyň ösüşini hem-de abadançylygyny üpjün edýän ertirki güne bolan anyk ugurdyr. Şunda adamlaryň ýaşaýyş – durmuş derejesiniň hilini ýokarlandyrmak, daşky gurşawy goramak, önümçiligi dolandyrmagyň häzirkizaman usullaryny ornaşdyrmak bilen baglanyşykly meseleleri çözmegiň möhüm ähmiýeti bardyr. Şunuň bilen baglylykda, kosmos aragatnaşygynyň we kommunikasiýalaryň hem ösüşiň geljegi uly ulgamlaryna degişlidigini bellemelidiris.
«Açyk gapylar» syýasatynyň maksadalaýyk durmuşa geçirilmegi milli kosmos taslamasyny üstünlikli durmuşa geçirmegiň möhüm şerti boldy. Bitarap daşary syýasat ugry, dünýäniň onlarça ýurtlary bilen oňyn gatnaşyklaryň ýola goýulmagy Türkmenistana dünýä derejesindäki ösen kompaniýalar, hususan-da, kosmos barlaglary we işläp taýýarlamalary bilen meşgullanýan kompaniýalar bilen hyzmatdaşlyk etmek üçin giň mümkinçilikleri üpjün etdi. Biziň ýurdumyz dürli pudaklarda, şol sanda ýokary tehnologiýaly ulgamlarda uzakmöhletleýin daşary ýurt maýa goýumlary üçin özüne çekiji döwlete öwrüldi. Içerki durnuklylyk, döwrebap maýa goýum kanunçylygy, halkara abraýy we ygtybarly hem-de açyk hyzmatdaş hökmünde abraýynyň barha artmagy Türkmenistana öňdebaryjy döwletler we iri ykdysady hem-de maliýe, ylym we bilim edaralary bilen ysnyşykly we özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge ýardam edýär. Türkmen hünärmenleri ylym we ylmy-tehniki alyşmalar çärelerine işjeň gatnaşýarlar, daşary ýurtlaryň ylmy-önümçilik merkezlerinde ýokary hilli taýýarlyk geçýärler.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň bilim ulgamynda başyny başlan özgertmeleri aýratyn ähmiýete eýe bolýar. Halkara ylmy we talyplar alyşmalary onuň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Hormatly Prezidentimiz dürli ýurtlaryň iri ylmy edaralarynda eden köpsanly çykyşlarynda dünýäniň bilim we barlag merkezleri bilen giň hem köpugurly hyzmatdaşlygyň ileri tutulýandygyny aýratyn nygtaýar. Häzirki wagtda türkmen ýigitleriniň we gyzlarynyň müňlerçesi Ýewropanyň, Amerikanyň, Aziýanyň, GDA ýurtlarynyň iň gowy ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýarlar.
Milli aragatnaşyk emeli hemrasynyň uçurylmagyna Türkmenistanyň häzirkizamanyň düýpli meselelerini çözmek boýunça köptaraplaýyn tagallalary birleşdirmäge gönükdirilen daşary syýasat strategiýasyny, şeýle hem hormatly Prezidentimiziň BMG-niň belent münberinden durnukly energetika, ulag we kommunikasiýalar, ekologiýa, ýaragsyzlanmak ýaly ulgamlarda öňe süren başlangyçlaryny durmuşa geçirmek babatda hem garamak wajypdyr. Hut kosmosdaky bilelikdäki halkara işi häzirki wagtda halkara derejesinde energiýa serişdeleriniň iberilmegine, ulag kommunikasiýalaryna netijeli gözegçiligi amala aşyrmaga, tebigy we tehnogen betbagtçylyklaryň döremek howpuny, köpçülikleýin gyryş ýaragynyň bikanun ýaýradylmak howpuny aradan aýyrmaga, ägirt uly çäkleriň ekologiýa goraglylygynyň derejesine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.
Türkmen aragatnaşyk emeli hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy diňe bir tehnologiki babatda öňegidişlik bolmak bilen çäklenmeýär. Munuň özi ägirt uly syýasy-psihologiki ähmiýetli wakadyr. Türkmenistanyň halky, ilkinji nobatda, parasatly hem-de öňdengörüji Lideriň ýolbaşçylygynda aýdyň maksatlaryň töwereginde jebisleşip, häzirki wagtda islendik, iň çylşyrymly we giň möçberli wezipeleri çözmäge ukyplydygyny subut etdi.
Emeli hemranyň ýurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilen ýylynda uçurylmagynyň çuňňur manysy bardyr. Türkmenistan belent we päk tutumlar hem-de niýetler bilen älem giňişligine çykýar. Biziň döwletimiz älemiň tutuş adamzadyň geljeginiň bähbidine parahatçylygyň, özara düşünişmegiň we bähbitleriň sazlaşygynyň çägidigine oňat düşünýänleriň ählisine dostluk we hyzmatdaşlyk goluny uzadýar.
Türkmenistanyň DIM-niň metbugat gullugy
Gözle
Gözle
Soňky habarlar.............
© 2015 "Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýanyndaky Milli Kosmos Agentligi"


text:
Guduzlama
Guduzlama keseli (lat. rabies) adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Ol kesel barada maglumatlar gadymy hindi, müsür golýazmalarynda hem ýazylandyr. Guduzlama – ýiti ýokançly kesel bolup, ol merkezi nerw ulgamyna zeper ýetme bilen häsiýetlendirilýär. Kesel döredýän wirusy, tebigatda käbir ýabany haýwanlar, ýarganatlar özünde saklaýarlar. Köplenç halatlarda keseli eýesiz itler, pişikler hem-de möjekler, tilkiler ýaýradýarlar. Haýwanlaryň tüýküligi diňe bir kesel wagtynda däl-de, inkubasion döwürde hem (kesel ýokuşyp, birinji alamaty ýüze çykýança geçýän wagt) ýokançlydyr. Adama bu kesel haýwanlaryň dişlemegi we wirusyň ýokuşmagy hetijesinde ýüze çykýar. Keseliň näsag adamdan adama ýokuşýan halatlary örän seýrekdir. Dişlenmeden soň, wirus nerw süýümleriniň ugry bilen merkezi nerw ulgamyna ýetýär we beýniniň zeperlenmegine (ensefalit) getirýändir. Beýnide diňe şu kesele mahsus bolan, “guduzlama düwünjikleri“ we onuň öýjüklerinde emele gelýän Negriniň öýjükleri döreýär. Keseliň inkubasion döwri 10 günden 1 ýyla çenli uzalyp bilýär. Köplenç dişlemeden soň, kesel 12-99 günde ýüze çykýar. Haýwanyň bedende dişlän ýeriniň we ýaranyň çuňlygynyň ahmiýeti uludyr. Kelläniň, döşüň we elleriň çuň ýaralary köp halatlarda guduzlama keseline getirip biler. Guduzlama keseliň geçişini 3 döwre bölýärler:
- Irki alamatlar döwri. Näsag howsalaly, keýpsiz, gorkuly bolýar, ukysy bozulýar. Käwagtlar sebäpsiz şadyýanlyk, soň tukatlyk bilen çalşyp bilýär. Dişlenen ýarada agyrylar, sanjamalar bolup biler. 1-3 günden soň kesel indiki döwre geçýär.
- Tolgunma döwri. Bu döwürde näsagda keseliň esasy alamatlary – suwdan gorkma häsiýeti ýüze çykýar. Suwuň guýulyan sesi, suwly gabyň görnüşi bokurdak myşsalaryň tutgaýyna getirip, ol dem alyş myşsalaryna ýaýraýar. Netijede, dem almanyň wagtlaýyn saklanmagy bolup geçip, soňundan ol göwräniň myşsalarynyň agyryly tutgaýyna geçmegi bilen çalyşýar. Näsag gysgadan, sojap dem alýar. Şuňa meňzeş agyryly tutgaýlar derä sowuk howa akymy düşende hem ýüze çykýar. Tutgaýlaryň dowamlylygy birnäçe sekunt bolsa hem, ol näsaga uly ezýet berip, gorky duýgusyny döredýer. Tutgaýlaryň arasynda näsag gaty derleýär, halsyz bolýar. Şu döwrüň dowamynda ol ýuwdynyp bilmeýär, agzyndan hemişe tüýkülik gelýär. Näsaglar gaty gaharjaň bolup, samraýarlar ýa-da gulagyna ses eşidilip, gözüne bir zat görünýän ýaly bolup biler. Näsagyň ujydyndan üznüksiz tohum suwuklygyň akmagy bolup geçýär. Göreçleri giňäp, gorky duýgusy güýjeýär. Suwdan we howadan gorkma alamatlary güýjäp, soňky tutgaýlar has agyryly we dowamly bolýar. Bedeniň gyzgyny galýar. 2-3 günden gyzgynyň ýokarlanmagy bilen tolgunma döwri ysmaz döwrüne geçýär.
- Ysmaz döwri. Bu döwürde suwdan we howadan gorkma alamatlary kem-kemden peselip, aýrylyp gidýär. Ýüzüň, eliň, aýagyň,göwräniň myşsalarynyň ysmaz ýagdaýy ýüze çykýar. Bu ýagdaý hem güýjäp, ýüregiň we dem alyş merkeziniň ysmazlygy netijesinde 15-20 sagatdan näsag aradan çykýar.
Guduzlama keseli hemişe ýokarda beýan edilýän ýagdaý ýaly geçmeýär. Köplenç kesel tolgunma döwründen başlap biler. Käwagtlar ysmaz döwri bolman hem bilýär. Köplenç ysmaz ýagdaýy dişlenen ýerden başlap biler. Çagalarda guduzlama keseli dowamlylygyň gysgalygy bilen häsiýetlendirilýär. Çagalaryň 10%-i keseliň 1-nji gününde aradan çykýarlar. Keseliň bejergisi ýokdyr. Keseliň alamatlary ýüze çykandan soň, näsagy halas edip bolmaýar. Näsagy asuda, garaňky otagda ýatyrmalydyr. Dişlenen ýarany sabynly suw bilen ýuwmalydyr. Ýarany himiki serişdeler bilen işlemek, oňa hirurgiki tikin goýmak maslahat berilmeýär. Lukmanlaryň gözegçiliginde, bejergiler tutgaýyň öňüni almaga, ýürek we dem alyş merkeziniň işini tijendirmäge gönükdirilen bolmalydyr. Guduzlama keseliň öňüni almakda ýeke-täk, degerli çäre – bu öňüni alyş sanjymlary geçirmekdir. Guduzlama garşy öňüni alyş sanjymlary, guduzlan ýa-da şoňa güman edilýän haýwanlar tarapyndan dişlenen hemme ýagdaýlarda geçirilýär. Keselli haýwanlaryň tüýküligi degen zatlar bilen ýaralanan adamlar hem şu topara girýändir. Öňüni alyş sanjymlaryň geçiriliş tertibi we näsaglara gözegçilik aýratynlyklary Saglygy Goraýyş Ministrligiň Düzgünnamasynda beýan edilendir. Dişlenen näsaglar rabiolog lukmanyň gözegçiliginde durýarlar. Dişlän haýwan (eger ol belli bolsa) 14 gün weterinar lukmanyň gözegçiliginde saklanýar. Sanjym alynýan wagty alkogol içgileri kabul etmekden, beýleki öňüni alyş sanjymlary almakdan saklanmalydyr. Aýratyn ýagdaýlarda, dişlenen adamlara bürmä garşy sanjym geçirmek rugsat berilýär. Guduzlama garşy sanjym edilende birnäçe gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler:
- Sanjym edilen ýeriň gyzarmagy, gatamagy bolup biler. Ol alamatlar birnäçe günden geçýär.
- Şok ýagdaýyň ýüze çykmagy – sanjymdan birnäçe minut soň, ýüzüň gyzarmagy, çişmegi, kelle agyry, baş aýlanma, huşdan gitme ýüze çykýar. Bu ýagdaý 5 minuda çenli dowam edip biler. Sanjym alynýan döwürde näsag ýygy-ýygydan lukmanyň gözegçiligini geçmelidir.
Aşakdaky ýagdaýlarda sanjym alýan, dişlenen adam keselhana ýerleşdirilmelidir:
- Bedeniň köp ýerinden dişlenen, oba ýaşaýjysy;
- Sanjymy gaýtadan alýanlar;
- Göwreliler;
- Nerw ulgamynyň kesellerinden we allergiki täsirlerden ejir çekýänler;
- Soňky iki aýyň içinde başga öňüni alyş sanjymlary alan adamlar.
Guduzlama keseline garşy işi medisina we weterinar gulluklary bilelikde alyp barmalydyrlar. Weterinar gullugyň işi, haýwanlaryň sanyny kadalaşdyrmaga, kesel haýwanlary ýok etmäge, öýde saklanýan haýwanlara öňüni alyş sanjymlary geçjirmäge gönükdirilen bolmalydyr.


text:
ABŞ-nyň Georgia ştatynda howa güýçleriniň bazasynda türgenleşikden geçen iki owganystanly ýitirim boldy, diýip harbylar 8-nji dekabrda aýtdy.
Habar berilişine görä, ýitirim bolan harbylar Harby howa güýçleriniň 81-nji söweş eskadronynyň düzüminde Moody howa bazasynda türgenleşikden geçipdir.
Olaryň harby howa bazasyndan 2015-nji ýylyň fewral aýyndan bäri bolandygy bellenýär.
2014-nji ýylyň sentýabr aýynda üç owgan harbysy Massaçusetts ştatynda (Cape Cod) geçen türgenleşikleriniň dowamynda ýitirim bolupdy. Olar yzýany Kanada geçmäge synanyşanlarynda tapylypdy. Resmiler bu uç harbynyň Owganystana dolanmak islemändigini aýdypdy.


text:
Ýemeniň araçäginden Saud Arabystanynyň serhedine edilen raketa hüjüminde bir adam heläk boldy we başga-da iki sanysy ýaralandy.
Saud Arabystanynyň “SPA” atly döwlet habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, bu waka 21-nji maý gijesi ýurduň günortasyndaky Dahran welaýatynda bolupdyr.
Eýran tarapyndan goldanylýan Huthi pitneçileri Ýemeniň prezidentini ýurdy terk etmäge mejbur edip, Ýemeniň aglaba bölegini ele saldylar. Saud Arabystanynyň liderligindäki koalisiýa sekiz hepde bäri Ýemendäki Huthi pitneçilerine garşy hüjümleri amala aşyrýar.
Şu hepdäniň başynda Huthileriň “Al Masira” alty telekanaly Huthi söweşijileriniň Saud Arabystanynyň serhet postuna aralaşýandygy aýdylýan wideo ýazgylary görkezdi.


text:
Prezident Barak Obama Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň kanunçykaryjylaryna Eýran bilen alnyp barylýan diplomatiýa mümkinçilik bermäge çagyryş etdi. Geçen hepdäniň soňunda Tähranyň ýadro programmasy barada Eýran we dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň arasynda gelnen alty aýlyk deslapky ylalaşyk 20-nji ýanwardan başlap güýje girer.
Obama duşenbe güni beren maglumatynda deslapky ylalaşyk “mümkinçilikleriň gapysyny” hödürleýär diýdi.
Obamanyň bu çykyşy ABŞ-nyň käbir kanun çykaryjylary Eýrana garşy täze sanksiýalara goldaw bermäge çagyryş edenden soň bolup geçdi. Olar bu çagyryşy Eýran bilen diplomatiki inisiatiwalary bozup biljekdigi baradaky duýduryşlara garamazdan amala aşyrýarlar.
Obama Eýran ylalaşygy durmuşa geçirmegi başarmasa, onda özüniň Tährana garşy täze jeza beriji çäreleri goldap biljekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
VIP bildirişlerÄhlisini görmek
Tarixo.com - döwrebap we özboluşly internet-sahypa bolup, bu ýerde ulanyjylar islendik harydy ýa-da hyzmady satyp we satyn alyp bilerler. Biz her gezek bir täze zat satyn aljak bolanymyzda, başda köne zady satmagyň ugryna çykýarys. Ýöne nirede çalt we amatly satyp bolýanyny bilemzokdyk. Şol sebäpli bir täze we özgeren reklama portaly | Tarikso atly bir internet-sahypany döredip we işe ugrukdyrmany ýüregimize düwdik. Bu ýerde ýaşa garamazdan islendik adam ýeňillik bilen reklamasyny (başgaça bildiriş) portalymyzda ýerleşdirip, öz harydyny/hyzmadyny çalt satyp bilmäne mümkinçilige eýe bolar.
Türkmenistanyň reklama portaly | Tarikso - diňe döwrebap we köp funksional internet sahypa bolup durman, hem seýrek duş gelýän saýtlaryň hataryna girýär. Siz bu ýerde gysga wagtyň içinde öz harydyňyzy/hyzmadyňyzy hödürläp bilersiňiz. Biziň portalymyz siziň interneda çykýan enjamyňyzyň ekranynyň ulylygyna göra, bu kompýutermy ýa-da öýjükli telefonmy, özini awtomatik sazlamak ukyby bar. Bu bolsa ulanyjylara has uly ýeňillik döredýär. Biziň internet-sahypamyzda reklama ýa-da bildiriş goýmak üçin "Bildiriş bermek" düwmä basyň we gyzyl ýyldyzjyk bilen bellenen ähli setirleri dolduryň. Hemme zady dolduranyňyzdan soň, "Neşir etmek" düwmä basyň. Siziň bildirişiňiz biziň administratorymyz tarapyndan barlanylyp makullanmagyndan soň, ähli ulanyjylara görkezilmäne ukyba eýe bolar.
Biziň saýtymyzyň aýratynlyklary: üýtgeşik we dowrebap dizaýn, seýrek gabat gelýän internet-sahypanyň gurluşy, siziň ekranyňyza göra sazlanmagy we iki dilli (rus we türkmen) bolmagy.
Türkmenistanyň reklama portaly | Tarikso - söwda etmegiňiziň özboluşly guraly bolup, bu ýerde siz ýurdumyzyň ähli künjeginde ýerleşýän raýatlarymyza öz reklamaňyzy/bildirişiňizi görkezmäne ýardam berersiňiz. Bu siziň satlyk ulagyňyz, jaýyňyz ýa-da öýjükli telefonyňyz bolandada, biziň reklama portalymyz size ony amala aşyrmana uly kömek eder. Indi siz öziňize haryt/hyzmat gözläniňizde, öz ýerleşýän ýeriňizi saýlap alan ýagdaýyňyzda, Tarikso size diňe siziň ýerleşýän ýeriňizi saýlap alanyňyza göra ähli bildirişleri görkezer. Eger-de siz gözleg wagtyňyzda biziň "Filtr" gurallaryny ullanan ýagdaýyňyzda, siziň gözleg wagtyňyz üç esse azalar.
Tarikso-nyň işçiler topary biziň ulanyjylarymyza has köp ýeňillik döretmek maksady bilen, gün-günden täze we döwrebap pikirleri amala aşyrýarlar. Diňe biziň portalymyzda bildiriş barlagy administrator tarapyndan amala aşyrylýar. Eger siziň bildirişiňiz saýtyň ulanyjylyk ylalaşygyna gabat gelmese, onda biziň internet-sahypamyza ýerleşdirilmeýär. Şeyle hem siz öziňize düşnükli dili (türkmen ýa-da rus dilini) saýlap almana ukybyňyz bar. Bu bolsa reklama portalyny ähli adamlara kynçylyksyz ulanmaga ýardam berer. Bu ähli amala aşyrylan işler bolsa, ulanyjylarymyza has hem ýeňillik döredýär.
Tarikso reklama portalymyzyň iň belli bölümleri: ýenil awtoulag, satlyk kwartira, arenda kwartira, boş iş ýerleri, öýjükli telefonlar, hyzmatlar, mebel, erkek/oglan egin eşikler, aýal/gyzlaryň egin eşikleri, öý haýwanlar.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Robert Geýts Pentagonda gepleşik geçiren Russiýa Federasiýasynyň Goranmak minisri Anatoliý Serdýukowy gutlady.
Bu Orsýetiň goranmak ministriniň 5 ýyldan soň ilkinji gezek Pentagona gelişidir.
Amerikanyň we Orsýetiň goranmak ministrleri Waşingtonyň hem Moskwanyň bähbitlerini goraýan dokumente gol çekerler diýlip garaşylýar.
Gepleşiklerden öňinçä Interfaks agentligine beren interwýusynda Robert Geýts ABŞ Orsýeti özlerine howp saýmaýar, gaýtam ABŞ hem Orsýet birnäçe ugurlarda partnýordyrlar, beýleki birnäçe möhüm meselelerde bolsa bäsdeşdirler diýdi.
ABŞ-a Owganystandaky NATO güýçlerine gerekli ýardamy geçirmäge Orsýet öz çägiden geçmäge rugsat berer diýlip garaşylýar.
Şeýle hem Ýewropany raketa hüjüminden goramak, ýadro ýaraglaryny azaltmak meselelerine-de serediler.