text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Russiýany ýurduň gündogaryndaky separatistleri goldamagy bes etmäge we sebitdäki öz goşunlaryny yzyna çekmäge çagyrdy.
Poroşenko şeýle-de iki ýurduň arasyndkay serhedi ýapmaga çagyrdy. Ol munuň netijesinde sanlyja hepdäniň içinde “Ukrainada asudalygy we durnuklylygy üpjün etjekdigini” aýtdy.
Moskwa gündogar Ukrainadaky bolýan wakalara goşulýandygyny inkär edýär.
Poroşenko bu çykyşyny 11-nji dekabrda Awstraliýa saparynynyň dowamynda etdi.
Poroşenkonyň Melburnda eden çykyşynyň yzy bilen, Awstraliýanyň premýer-ministri Tony Abbott hem öz ýurdunyň “Azat Ukraina çuňňur duýgudaşlyk bildirýändigini” nygtady.
Gatnaşyklar
Iki lideriň çykyşyndan bir gün öň gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen separatistleriň nobatdaky çaknyşygy boldy. Munuň netijesinde yglan edilen “Dymyşlyk güni” mynasybetli ok atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşygyň durmuşa geçmegine kölege abandy.
Iýul aýynda gündogar Ukrainada separatistleriň gözegçiligindäki sebitde ”Malaýziýa howaýollaryna” degişli uçar urlup ýykylansoň, Ukraina bilen Awstraliýanyň arasyndaky gatnaşyklar has-da jebisleşdi. Uçaryň urlup ýykylmagy netijesinde ölen 300 töweregi adamyň 38-si Awstraliýanyň raýatydy.
Kiýew we Günbataryň aglaba ýurtlary orsparaz separatistleriň Malaýziýanyň ýolagçy uçaryny Moskwa tarapyndan üpjün edilen raketalar bilen urup ýykandygyna ynanýarlar. Kreml bu fakty inkär edýär.
Abbott bu barada: “Eger-de muny eden adamlara Russiýanyň goldaw berendigi anyklansa, biz bu wagşyçylygy edenleriň derňewe we jogapkärçilige çekiljekdigine garaşýarys” diýdi.
Poroşenko bilen Abbott energiýa meselelerini hem maslahat etdiler. Ukrainanyň prezidenti öz ýurdunyň ýadro desgalary üçin Awstraliýadan uran we kömür satyn alyp biljekdigini aýtdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Dagystandaky bölümi jeňçiler bilen bolan atyşykdan soň dökülen öýleriň birinden janyndan geçen bombaçynyň 13 sany guşagynyň we aýal parikleriniň tapylandygyny aýdýar.
Bu gözleg anna güni Kasawýurt etrabynyň Winsowhoz diýen ýerinde iki sany jeňçi polisiýany oka tutandan soň başlandy.
Iki jeňçi öldürildi, emma polisiýa şol töwerekdäki jaýlaryň birinden janyndan geçen bombaçynyň 13 sany guşagyny, üç sany partlaýjy enjamy tapdy diýip, rus habar gulluklary şenbe güni habar berdi.
Partlaýjylaryň ýanyndan aýal parikleri, maşynlar üçin registrasiýa dokumentleri we dini edebiýat hem tapylypdyr.
Geçen duşenbede Wolgogradda bir awtobusda özüni partladyp, 6 adamy öldüren, 50-den gowrak adamy ýaralan aýal hem Dagystandan gelipdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
20-nji dekabr agşamy gündogar Owganystanda ýedi adam ýol ýakasynda gömlen bombanyň pidasy boldy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, Kunar welaýatynyň Nari etrabynda ýarylan bomba maşynyň üstündäki iki çagany hem öldüripdir.
Başga bir habara görä, ýurduň demirgazyk welaýatynda pitneçiler barlag nokadyna hüjüm edip, 7 polisiýa ofiserini öldürip, bäşsini ýaralapdyrlar.
Jowuzjan welaýatynyň ýokary derejeli polisiýa resmisi Abdul Mannan Raufi pitneçileriň 20-nji dekabrda Goşteppa etrabynda ýerleşýän barlag nokadyna hüjüm edendiklerini aýtdy.
Raufi ol ýere goşmaça esger iberilendigini we şondan soňky atyşykda bäş pitneçiniň öldürilendigini aýtdy.
Kunar welaýatynda hökümet güýçleri bilen pitneçileriň arasynda bolan atyşyklarda hem azyndan üç raýat öldürildi.
Şu aralykda Kabul resmileri žurnalist Zubaýr Hataminiň hem ýogalandygyny aýtdylar, ol şu aýyň başynda fransuz medeni merkezine edilen kast ediş hüjümi mahalynda ýaralanypdy.
BMG şu ýyl Owganystanda asuda ilatdan öldürilen adamlaryň sanynyň rekord derejä ýetendigini aýdýar.


text:
Günorta Koreýa we ABŞ Demirgazyk Koreýanyň ýurduň lideri Kim Jong Unyň täsirli daýysynyň dönüklik sebäpli jezalandyrylandygyny yglan edensoň aladalanma bildirdiler.
Demirgazyk Koreýanyň döwlet gözegçiligindäki telewideniýesiniň maglumatyna görä, ýurduň iň täsirli ikinji resmisi bolan Jang Song Thaek harby sudy tarapyndan ölüme höküm edilipdir.
Geçen hepdede Thaek resmi wezipesinden mahrum edildi we işi başarmazlykda, humarly oýunlary oýnamakda, aýalbazlykda we neşekeşlikde aýyplandy.
Günorta Koreýanyň Bileleşmek boýunça ministrliginiň ýaýradan resmi beýannamasynda Seulyň Phenýandaky wakalara “çüňňur aladalanma” bildirýändigi we onuň öz ýaranlary bilen maslahat geçirendigi barada habar berildi.
Waşingtonda Ak Tamyň Milli howpsuzlyk geňeşi agzalan jezalandyryş çäresiniň bolandygy tassyklansa, munuň Demirgazyk Koreýanyň režiminiň “aýylganç rehimsizliginiň” subutnamasy bolýandygyny belledi.


text:
Anna güni, 20-nji sentýabrda birnäçe ýokary derejeli hökümet ýolbaşçysy korrupsiýa we wezipe borçlaryny şahsy bähbitleri üçin ulananlykda aýyplanyp wezipesinden boşadyldy.
Olaryň arasynda Ministrler Kabinetiniň başlygynyň käbir orunbasarlary bilen bir hatarda Türkmen pagta döwlet konserniň başlygy Hakmyrat Annamyradow we Galla Önümler Döwlet Birleşiginiň başlygy Ýalkapberdi Çaryýewdagylar hem bar.
Bu waka soňky günlerde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurtda pagta ýygymynyň, şeýle-de galla ekişligine görülýän taýýarlygyň talaba laýyk berjaý edilmeýändigi barada eden tankydy çykyşlarynyň yz ýanyna gabat geldi.
Şeýle-de şu hepdäniň dowamynda Azatlyk Radiosynda pagta hasyly barada daýhanlaryň aladalary we synçylaryň garaýyşlaryndan ybarat ençeme tapgyrlaýyn gepleşikler efire berilipdi.
Hususan-da Ahal hem Mary welaýatynyň käbir etraplarynyň daýhanlary şu ýyl pagta hasylynyň juda ýaramaz bolandygyny, onuň sebäbiniň bolsa suwsuzlyk bilen baglydygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdiler.
Agzalýan emeldarlaryň wezipelerinden boşadylmagynyň ýokarda agzalan ýagdaylar bilen bagly bolup-bolmandygy barada takyk maglumat berilmedi, şeýlede olaryň ykbaly babatda hem häzirlikçe anyk maglumat ýok.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda ençeme prokuror hem wezipesinden boşadylypdyr.
Olar hem öz wezipe borçlaryndan bikanun peýdalananlykda aýyplanýarlar. Mälim bolşuna görä, mundan ozal hem soňky aýlaryň dowamynda ençeme etrap we welaýat prokurorlary dürli aýyplamalar boýunça wezipelerinden boşadylypdylar.


text:
Nýu Delide Hindistanyň ýokary sudunyň binasynyň daşynda amala aşyrylan partlamada azyndan 10 adam öldi, onlarça adam ýaralandy.
Resmileriň aýtmagyna görä, bomba gutuda ýerleşdirilene meňzeýär. Ol suduň binasynyň girelgesinde, adamlaryň üýşüp duran ýerinde partladyldy.
Ekstremist “Harkat-ul-Jihad al-Islami” topary elektron hat üsti bilen bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstünde aldy. Häzir polisiýa bu haty derňeýär.
Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh hüjümi ýazgaryp, şeýle diýdi: “Bu bir gorkak terrorstik hüjümidir. Biz munuň bilen hasaplaşarys. Biz hiç haçan terrorizmiň basyşyna boýun bolmarys. Bu bir uly söweş. Terroryň zalymlygyny ýok etmek üçin, ähli syýasy partiýlar, Hindistanyň ähli halky agzybir bolmalydyr”.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet Departamentiniň adam hukuklary baradaky ýyllyk hasabatynda dünýäde barýan otuzdan ýokary uruş we ýaragly çaknyşygyň adam hukuklarynyň bozulmagyny güýçlendirýänligi aýdylýar.
Hasabatda adam hukuklarynyň dürli ýurtlardaky ýagdaýy Birleşen Ştatlaryň dost ýa duşmany diýilmän, deň tankytlanýar ýa taryplanýar.
Döwlet sekretary Hillary Klintonyň aýtmagyna görä, hasabat dürli regionlarda adam hukuklarynyň ýerine ýetirilişine baha bermäge ABŞ üçin bir ölçeg bolup durýar.
“Şu gün neşir edilen hasabatlar biziň nirededigimiziň ýazgysy bolup durýar. Ol ýazgylarda öňümizdäki ýyllarda Birleşen Ştatlaryň beýleki ýurtlar baradaky diplomatik, ykdysady we strategik syýasatyny emele getirjek fakt esaslary berilýär” diýip, Klinton aýtdy.
Klintonyň aýtmagyna görä, ol raportlar bu syýasatlary suratlandyrmak üçin niýetlenilenok. “Ýöne Amerikan hökümetinde bu ugurda işleýän adamlary zerur maglumatlar bilen üpjün edýär”.
Klintonyň garaýşyça, bu maglumatlar bolan öňegidişlikleri ölçemäge, problemanyň şindi-de bar ýerlerini kesgitlemäge aktiwistler we hökümetler üçin bir gural: “Bu hasabatlar dünýäniň dürli jemgyýetlerinde batyrgaý göreşip, adam hukuklaryny goraýan aktiwistlere, bu hukuklaryň bozulan halatlaryny dokumentirleýän žurnalistler we alymlar üçin zerur gural bolup durýar”.
Uruş barýan ýerler
Hasabatda aýdylmagyna görä, 2009-njy ýylda parahat ilatyň adam hukuklarynyň bozulmagy bilen ýüzbe-ýüz bolan ýerleri, aýratyn-da ýaragly çaknyşyk we uruş barýan ýerleri.
Öten ýyl ýurtda ýüz beren gazaply hereketlerden iň agyr ejir çeken Owganystanyň parahat ilaty. Hökümet oba ýerlerinde ýaşaýan adamlary ýeterlik gorap bilenok.
Hasabatda Yrakda ýedi ýyla çeken uruş bilen baglanyşykly hökümetiň ýa onuň organlarynyň ençeme adamlary bikanun ýä ýersiz-ýere öldürenligi aýdylýar.
“Öten birnäçe ýyllykda hökümete degişli däl guramalaryň, adam hukuklary we beýleki guramalaryň üstünden çäklendirme girizen ýurtlaryň sany 25-den az däl” diýip, Döwlet sekratarynyň demokratiýa, adam hukuklary we zähmet baradaky kömekçisi Maikel Posner
aýtdy.
Eýran, Özbegistan we Hytaý
Hasabatda Eýranda adam hukuklarynyň ozal hem öwerlik däl ýagdaýynyň jedelli iýun saýlawlaryndan soň has hem ýaramazlaşandygy bellenilýär.
Birleşen Ştatlar mediany berk gysyp, hökümete tankydy garaýan neşirlere ýol bermeýänligi üçin özbek hökümetini-de tankytlaýar.
Hytaýda hem azlyklaryň, il bähbidi üçin göreşýän adwokatlaryň, şeýle hem häkimiýetler bilen pikirdeş hasaplanmaýan adamlaryň hukuklarynyň depgilenýänligi aýdylýar. Hasabatda: “Hökümetiň aýratyn-da uýgurlardyr tibetlilere görkezýän gysyşy uzak möhletli türme tussaglygyna, adamlaryň urlup-ýenjilip, gynalmagyna, eden-etdilik bilen tutulmagyna, olara ölüm jezasynyň berilmegine ýol açdy” diýilär.


text:
Türkmenistan we Hytaý nebi-gaz ugrundan hyzmatdaşlygy ösdürmäge özara gyzyklanma bildirdiler, diýip Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň merkezi komitetiniň ýobaşçysy Song Taonyň Aşgabatda türkmen ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşygynyň yzýany media maglumatlarynda habar berildi.
Şeýle-de taraplar ykdysady gatnaşyklary artdyrmak boýunça gatnaşyklaryň çäginde Türkmenistanyň senagat mümkinçiliklerini täzelemekde Hytaýyň tejribelerini ulanmak barada pikir alyşypdyr.
Hytaý Türkmenistanyň iň iri söwda partnýorydyr. Hytaýyň Milli nebit korporasiýasy (CNPC) 2009-njy ýylda işe girizilen Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijiisi arkaly Merkezi Aziýa regionyndan gaz satyn alýar.
Media maglumatlaryna görä, Pekiniň Türkmenistandan satyn alýan gazynyň möçberini ýylda 65 milliard kubometre ýetirmegine garaşylýar.


text:
Abort
Abort (latynça: abortus - çaganyň wagtyndan öň düşmegi) - 1) göwredäki çaganyň öz-özünden düşmegi, aýrylmagy. Göwredäki çaga 12 hepdä çenli düşse oňa irki, 13-28 hepdä çenli düşse-giçki abort diýilýär. Grip, brusselýoz, toksoplazmoz, ýatgynyň kiçiligi, ganyň rezus deň gelmezligi ýaly agyr we hroniki keseller çaganyň öz-özünden düşmegine sebäp bolýar; 2) emeli ýol bilen çaga düşürmek medisina kömegi bilen diňe wraçlar tarapyndan ýörite keselhanalarda geçirilýär. Keselhanadan başga ýerde ýa keselhanada bolsa-da bikanun esasda, ýa-da ýörite medisinia bilimi bolmadyk adam tarapyndan emeli ýol bilen göwreliligi togtatmak howpludyr. Ol çaga bolmazlygyna we her hili aýal keselleriniň döremegine sebäp bolýar.


text:
Dünýäniň senagat we ykdysadyýet taýdan ösen 20 döwletiniň ýolbaşçylary Günorta Koreýanyň paýtagty Seulda geçen iki günlük gepleşikden soň, anna güni öz pullarynyň hümmetini “bäsleşikli ýagdaýda peseltmekden” saklanjakdyklaryny aýtdylar.
G-20-niň ýolbaşçylary dünýäniň ösüşine öz täsirini ýetirýän söwda deňagramsyzlygyny aradan aýyrmagyň çäresini tapmak hakda hem ylalaşdylar.
Ýöne milli söwda defisiti we artykmaçlygy meselesinde çäk goýmak barada ABŞ tarapyndan girizilen teklip goldaw tapmady. Muňa ilkinji nobatda garşy çykanlar dünýäniň iň uly eksportçy iki ýurdy Hytaý bilen Germaniýa.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama sammitden soň beren metbugat konferensiýasynda milli ykdysadyýetinde söwda ugry çakdanaşa agdyklyk edýän ýurtlara eksporta garaşly bolmakdan dynmaklygy ündedi.
“Käbir ýurtlaryň söwdasynda uly artykmaçlyk, käbirleriniňki-de hem uly defisit bar. Ýöntemje edip aýdanyňda, munuň ykdysady krizise ilkinji nobatda goşant goşan deňagramsyzylyga getirmegi mümkin. Bu global ykdysadyýetiň täzeden dikelmegine howp salar” diýip, Obama aýtdy.Pul nyrhlary
Söwda deňagramsyzlygy baradaky çekişmäniň özenini emele getirýän pul nyrhlary. Birleşen Ştatlaryň resmileri: “Hytaý öz puly ýuany ýasama suratda gowşak saklýar. Bu hem hytaý eksportçularyna adalatsyz artykmaçlygy berýär” diýýärler.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama G-20 sammitinde, 11-nji noýabr.
Obama anna günindäki metbugat konferensiýasynda hem bu tankydy gaýtalady: “Hytaý ýuany asyl nyrhyndan aşakda saklamak üçin bazara gaty köp pul çykarýar. Biziň aýdýanymyz Hytaýyň kem-kemden bazar ykdysadyýetine geçmegi üçin gaty möhüm zat”.
Emma Birleşen Ştatlaryň özi hem dollaryň bahasyny aşakladýanlykda Hytaý we beýleki ýurtlar tarapyndan tankytlanýar. Bu tankyda sebäp bolýan Birleşen Ştatlaryň Merkezi bankynyň ykdysady ösüşi çaltlandyrmak üçin ýene 600 milliard dollar çykdajy etjekdigini aýdanlygy. Munuň dollaryň hümmetini peseltmegi mümkin.
Birleşen Ştatlaryň resmileri bolsa bu tankydy ret edip: “Munuň dollaryň nyrhyna täsiri ýok. Dollaryň nyrhyny kesgitleýän – erkin bazar” diýýärler.Düzgünler güýçlendiriler
G-20-niň ýolbaşçylary, şeýle-de global maliýe krizisine getiren zadyň maliýe pudagynda bolan öte geçmeleriň bolandygyny boýun alyp, geljekde muňa berk gözegçilik etmek barada ylalaşdylar.
Bilelikde çykarylan beýannamada G-20-niň ýolbaşçylary maliýe düzgünlerini güýçlendirmegiň tarapyny çaldylar. Şeýle hem senagatlaşan güýç bolup, ýetişip gelýän ýurtlara Halkara walýuta fondundan köpräk orun berilmeli edildi. Fondda häzir agdyklyk edýän Günbatar ýurtlary.
Ýewropa iki orny bermek barada ylalaşdy. Braziliýa, Orsýet, Hindistan we Hytaý hem Halkara walýuta fondunyň ýokary orunda durýan 10 paýdarynyň hataryna girýär. Hytaý häzirki wagtda bu sanawda has ýokarlap, 6-njy orundan 3-nji orna geçýär.


text:
Türkmenistanyň resmi «Alty asyr» internet saýty ýakynda Aşgabatda tele diň bilen bilelikde gurlan Oguz hanyň sekiz burç ýyldyzynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girendigini habar berýär.
Resmi maglumata görä, bu arhitektura obýekti dünýäde iň uly ýyldyz şekilindäki arhitektura işi hökmünde rekordlar kitabyna giripdir.
Türkmenistan bilen baglanyşykly käbir görkezijiler mundan ozalam Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilipdi.
Hususan-da, 2003-nji ýylda uzynlygy 20 metr we ini 14 metr, jemi meýdany 301 kwadrat metr ululugyndaky türkmen halysy dünýäde iň uly haly hökmünde bu kitaba girizilipdi.
2008-nji ýylda Aşgabatdaky beýikligi 133 metrlik baýdak diňi iň beýik baýdak diňi hökmünde, geçen ýyl bolsa Aşgabat şäheriniň aeroport ýolunyň ugrunda gurlan fontanlar toplumy iň uly fontan hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna giripdi.


text:
Öten ýyl Orsýetde geçen bir maslahata gatnaşmak üçin diplomatik pasport bilen bu ýurda sapar eden iki amerikan resmisine neşe berlip, olaryň biri keselhana düşdi. Ýöne bu soňra, resmileriň gelen netijelerine görä, Orsýetde Birleşen Ştatlaryň diplomatlaryna azar bermek üçin edilýän işleriň bir bölegi bolup çykdy.
2015-nji ýylyň noýabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň anti-korrupsiýa boýunça Sank-Peterburgda geçen maslahatynyň dowamynda bir myhmanhananyň barynda bolan hadysadan howatyrlanan Amerikanyň Döwlet departamenti bu barada assyrynlyk bilen Moskwa protest bildirdi.
Ýöne şu ýylyň iýun aýynda Birleşen Ştatlaryň akreditlenen bir diplomatynyň Amerikanyň Moskwadaky ilçihanasynyň öňünde uçran hadysasyndan soňra, Waşingtondaky resmiler neşe meselesini gaýtadan gözden geçirip, bu hadysalaryň ikisi-de belli bir ülňiniň bir bölegi diýen netijä geldiler.
Çaklamalar
Döwlet departamentiniň çaklamagyna görä, diplomatlaryň ýanalmagy geçen iki ýyllykda bir aýratyn meselä öwrülipdir.
Amerikan hökümetiniň resmileriniň we ýagdaýa ýetik beýleki öňki resmileriň aýtmagyna görä, neşe berlen diplomatlar Birleşen Milletler Guramasynyň korrupsiýa garşy geçen ýylyň 2-6-njy noýabr aralygynda Sank-Peterburgda geçen maslahatyna ilberilen wekiller toparynyň agzalary eken.
2014-nji ýylda Orsýet Ukrainanyň Krym ýarymadasyny zor bilen özüne birikdireninden soňra, Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa Bileleşigi we olaryň ýaranlary Moskwanyň garşysyna sanksiýalary girizdiler. Bu maslahat hem şondan bärde Orsýetde geçen we amerikan hökümetiniň wekillerine gatnaşmaga rugsat edilen ilkinji resmi maslahatdy.
Maslahata dünýäniň dürli ýurtlaryndan, şol sanda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň we Adalat ministrliginiň dürli bölümlerinden hem 21 adamyň gatnaşandygyny maslahatyň sanawyndan görmek bolýar. Ýöne maslahata gatnaşan başga amerikanlar-da, şol sanda akademikler we hökümete degişli däl guramalaryň wekilleri ýaly adamlar-da ýok däl.
Neşe meselesi
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy hökümete degişli däl guramalar tarapyndan maslahata gatnaşan adamlar bilen habarlaşdy. Ýöne olar neşe meselesinden habarlarynyň ýokdugyny aýtdylar.
Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň resmileri Azatlyk Radiosyna amerikan derňewçileriniň iki amerikala - biri aýal, biri erkek - neşe berlipdir diýen netijä gelendiklerini aýtdylar. Bu işiň olaryň Sank-Peterburgda bolan myhmanhanalarynda edilen bolmagy ähtimal.
Maslahata gatnaşan amerikan resmileri Döwlet departamentiniň ýa Adalat ministrliginiň ýokary derejeli resmileri bolmansoň, Döwlet departamenti hadysany ulaltman oňa assyrynlyk bilen çemeleşmeli diýen karara gelipdir. Resmi protest haty iberilipdir, ýöne ors häkimiýetleri neşe berlendigini görkezýän subutnama talap edipdirler. Amerikanlarda-da bu mümkinçilik bolmandyr.
Amerikan resmileriniň bolan myhmanhanasyndan işgärleriň sanawy soralanda myhmanhananyň müdiriniň agzalýan wagt barada ýörite sanawyň ýokdugyny aýtmagy ozal hem bar bolan şübhäni has-da artdyrypdyr.
“Köpräk subutnama bolmasa, biziň edip bilýän işimiz ýok”
Amerikan hökümetiniň resmisiniň aýtmagyna görä, ors resmileriniň neşe meselesine garaýan derňewçilere aýdany şu bolupdyr: köpräk subutnama bolmasa, biziň edip bilýän işimiz ýok.
Azatlyk Radiosynyň bu barada beýanat bermegini sorap eden haýyşyna Orsýetiň ilçihanasy jogap bermedi.
Ors barlarynda çet ýurtlulara neşe berilmegi adatdan daşary zat däl. Ol köplenç ogurlyk synanyşyklary bilen baglanyşykly bolýar. Döwlet departamenti ors barlarynda dykgat etmän her bir içgini içmezligi maslahat berýär.
Ýöne Amerikan resmisiniň aýdýan neşe meselesi köplenç märekeli barlarda we gije klublarynda bolýan hadysalara çalym edenok. Gürrüňi edilýän iki adama aýry-aýrylykda neşe berlipdir, özi-de, pikir edilişine görä, bolýan myhmanhanalarynda. Bu işiň ogurlyk bilen ilteşiklidigini görkezýän hiç bir alamat-da ýok.
Amerikan diplomatlaryna we žurnalistlere orslar we sowet aňtaw gulluklary tarapyndan azar berilmegi dürli möçberde we çynlakaýlykda bolsa-da, onlarça ýyl bäri ýok däl. Ýöne soňky ýyllarda berilýän ezýet-azaryň az-kem artanlygy barada aýdylýar. Bu Moskwanyň Ukrainanyň içerki işlerine garyşmagy netijesinde amerikan-ors gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyndan öň hem şeýledi.
Degişli däl soraglar
Mysal üçin 2013-nji ýylda Döwlet departamentiniň baş derňewçisi "Sowuk uruş döwründen bärde görlüp-eşidilmedik derejede Orsýetiň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan işgärlere basyş edilýär" diýdi.
Döwletiň kontrolyndaky telekanalyň işgärleri 2012-nji ýyldan 2014-nji ýyla çenli Birleşen Ştatlaryň ilçisi bolan Maýkel MkFaulyň hususy duşuşyklaryna öňünden habar etmän baryp, degişli däl soraglar bilen ony ençeme gezek biynjalyk etdiler. Waşington howpsuzlyk aladalary barada derhal Moskwa nägilelik bildirdi. MkFaul gepleşikleriniň diňlenip žurnalistlere ýetirilýändigini aýtdy.
Ýöne bu aýdylýan hadysalar köplenç biynjalyk edilmeler barada. Diplomatlaryň özüne ýetirilen fiziki zyýan ýok diýerlik.
Döwlet departamentinden neşe barada resmi beýanat soralanda olar 2014-nji ýyldan bäri problema artdy diýip güman edýändiklerini aýtdylar.
"Belli hadysalaryň gürrüňini etmesek-de, işgärlerimize çemeleşilişi bizi aladalandyrýar. Halkara hukugy boýunça goragy kepillendirme işine laýyk gelmeýän her bir hadysany ýokary orunlardakylara ýetirdik we ýetirýäris " diýip, Döwlet departamentiniň bir resmisi adynyň berilmezligi şerti bilen Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Köp ýurtlar tarapyndan ulanylýan taktika
Şu ýylyň iýun aýynda Birleşen Ştatlaryň Moskwadaky ilçihanasynyň gapysynda bir amerikalyny ors garawulynyň saklamagy bu meselä ýene üns berilmegine sebäp boldy. Amerikanyň Döwlet departamenti tarapyndan akreditlenen diplomatdygy aýdylýan bu adam garawula özüniň şahsy dokumentini görkezipdir.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmileri bolsa ýurduň esasy howpsuzlyk gullugy FSB tarapyndan işe alnan garawulyň öz wezipesini, ýagny ilçihanany özüniň şübheli hasaplaýan adamlaryndan goramagy ýerine ýetirendigini aýtdylar.
Moskwa soňra agzalýan amerikalynyň Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) diplomatik işe duwlanyp işleýän işgäridigini aýtdy. Bu bolsa köp ýurtlar, şol sanda hem Orsýet hem-de Birleşen Ştatlar tarapyndan ulanylýan taktikalaryň biri.
Bu hadysadan wideo ýazgy taýýarlanyp, soňra Orsýetiň telewideniýesinden berildi.
“Diplomatiýa ikitaraplaýyn”
Şondan soňra Sowuk uruşdan galan adata eýerip, Moskwa we Waşington beýleki tarapyň akreditlenen iki diplomatyny ýurtdan kowdular.
Iýun aýynda Amerika Orsýetde öz diplomatlaryna kynçylyk döredilişi barada galmagal turzup ýörkä, Moskwa hem Birleşen Ştatlarda öz diplomatlary barada basyş taktikalarynyň ulanylýandygyndan zeýrendi. Döwlet departamentiniň sözçüsi Maria Zaharowa Orsýetiň diňe öç alýandygyny ileri sürüp, ýagdaýyň ýaramazlaşmagy barada duýduryş berdi.
"Biziň diplomatlarymyz birsyhly Federal derňew býurosy (FBI) we Merkezi aňtaw gullugy (CIA) tarapyndan bolýan prowokasiýalar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Olar barada kabul ederliksiz çäreleri ulanýarlar. Mysal üçin, maşgala agzalarynyň ýanynda olara ruhy basyş edilýär" diýip, Zaharowa 28-nji iýunda Moskwada bir brifingde aýtdy.
Ol soňra hem: "Diplomatiýa ikitaraplaýynlyga esaslanýar. Birleşen Ştatlar gatnaşyklara näçe zyýan ýetirse, amerikan diplomatlaryna hem Orsýetde iş alyp barmak şonça kynlaşar" diýip, sözüniň üstüne goşdy.


text:
Biz ejemizi küýseýäris, ony göresimiz gelýär. Enäniň öz perzendini nähili küýseýändigini göz öňüne getirmek kyn.
Aýratyn orun
Enäniň gadyr-gymmaty barada oýlananymda, hormatly ýaşulymyz Hangeldi Garabaýewyň sözüni ýatlamaly bolýarys.
“Özümiz ata bolup, agtyga ýüzümiz düşse-de, enäniň orny bölek bolýar, özi amanadyny tabşyrsa-da, ruhy mydama adamyň kalbyny çoýup durýar. Ol-a bir. Ikinjidenem, aga-ininiň arasynda ene uly köpri bolýar. Bu dünýäden ene gidensoň, şol köpri bozulmak bilen. Dogan-garyndaşyň arasyna birhili mylaýym sowuklyk aralaşýan ekeni. Men muny öz mysalymdan aňýan. Belkäm, beýlekilerem şeýle bolarly.”
Garaşmak
Aşgabatda okaýan ýyllarym mümkin bolsa oýe – oba gitmäge çalşardyk. O döwürde otly mydama gije gatnaýardy. Gün ýaşanda Aşgabatdan ugrarsyň, gijäniň bir çakam Baýramala ýetersiň. Ondan pyýadalap oba ugrarsyň.
Gijäniň içinde, entek gapyny kakmankaň, içerden ejeň sesi geler.
– Oglum, senmi?
Soňra çyra ýanar. Ejeň gapyny açar. Saglyk-esenlik soraşylansoň, ol bende çaý goýmaga ýöneler.
Bu bir gezek däl, ähli gezekde şeýle bolupdy. Ol mydama ýoluma garaşyp oturan ýalydy. Men muny student ýoldaşlaryma aýdanymda oglanlar: “Meniň ejemem şeýle, göwnüme bolmasa, ol mydama maňa garaşyp oturan ýaly” diýip gürrüň berdiler.
Eneler perzendine mydama garaşýan bolarly.
Soň ejesiz wagtymda, ol içerde meniň doganlarym, onuň maşgalasy, çagalary ýaşaýan wagty baranymda, meniň gijeki takyrdyma içerden: “Kim sen?” diýen gazaply hem howsalaly ses eşidildi. Men şonda bu öýüň ejemiňki däldigine, doganymyň öýüne gelendigime düşündim.
Jandan ileri söýgi
Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa institutynyň ylmy ýolbaşçylaryndan biri, Muhammet Şirmämmedow şeýle gürrüň berdi.
Pedinstitutyň fizika fakultetiniň 1-nji kursunyň studenti 1948-nji ýylyň 6-njy oktýabryna geçilen gijede bolan Aşgabat ýertitremesini gözi bilen görüp, egni bilen çekipdir. Oňa ýykylan-ýumrulan weýrançylygyň aşagyndan aman çykmak nesip edipdir. Gün dogup, tä jahan ýagtylýança, weýrançylygyň aşagynda galanlara kömek berip, soňra öz ejesiniň ýanyna ylgapdyr.
On dokuz ýaşly ýetginjek weýrançylygyň, akyla sygmajak ynsan pidalarynyň hem dady-perýadyň arasyndan geçip, öz obasyna – paýtagtdan 20 km. gündogarlykdaky Änew obasyna tarap alňasaýar. Ol kä ýöräp, kä ylgap, bu ýoly günortana golaý geçipdir.
Olaryň obasy ýeryranmanyň merkezine has golaý bolansoň, jaýlaryň bary ýumrulypdyr. „Obamyzyň durkundan, diňe daş düşelen köçeler hem agaçlar galypdyr” diýip, Muhammet aga gürrüň berýär.
Ol öýleriniň ornuna ýeteninde, daýzalaryndan biri: „Oglum, pylan ýere bar. Belki, jaýlamankalar ýetişersiň” diýýär.
Muhammet aýdylan ýere barýar. Bir gyrada ýatan ejesini egin-eşiginden tanaýar. Çöküne düşüp, jesediň ýüzüne örtülen matanyň bir çetini galdyrýar.
– Eje jan, senem şeýle bolaýdyňmy? – diýip seslenýär.
Enäniň çep gözüniň ýokarsynda urgy yzy, ganyň garalyp duran çyzygy bar eken. Ogul gözünden ýaş döküp, möňňürip aglaýar-da, şol ýara yzyny sypalaýar. Ol ýerden gan syzyp çykýar. Enäniň gan öýüp garalan ýüzi agaryp başlaýar. Şonda ene gözüni açaýjak ýaly duýulýar. Emma göz açylman, onuň gabaklary rahatlyk bilen ýumulýar.
– Adatça, merhuma ýüzlenip, „Rahat ýat!” diýýändirler. Ol asla bir boş söz däl ekeni. Men şol rahatlygy hut öz ejemiň ýüzünde gördüm. Meniň elim onuň ýüzüne degenden soň, ol rahat tapdy hem ýüzi nurlandy. Meniň diri galandygymy mähriban ejemiň hakykatdan-da duýandygyna, hut göz ýetirdim. Onuň iň soňky arzuwynyň meniň diri galmagym bolandygyna düşündim. Elim galtaşansoň, onuň ýüzüne rahatlyk indi. Ejemiň jesedi maňa garaşypdyr.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Birleşen Milletler Guramasy (BMG) Aleppo şäheriniň golaýynda öz kerwenlerine edilen heläkçilikli hüjümlerden soň Siriýa iberýän ynsanperwer kerwenleriniň ählisini saklady.
BMG-niň ynsanperwer kömegi boýunça metbugat-wekili Jens Laerke kömek üpjünçiliginiň “howpsuzlyk bilen bagly ýagdaýa baha berilýänçä” wagtlaýyn saklanýandygyny aýtdy.
Laerkeniň aýtmagyna görä, BMG-niň kömek boýunça koordinatory kömek daşaýan kerwenleriň ýurda barmagynyň dowam etdirilmegi üçin Siriýanyň hökümetinden rugsada garaşýar.
ABŞ-nyň hökümeti 19-njy sentýabrda bolan hüjüme “nägilelik” bildirdi. Siriýaly aktiwistler hüjümde azyndan 12 adamyň wepat bolandygyny aýdýarlar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat-wekili Jon Kirby Waşingtonyň hüjümden “nägiledigini” aýdyp bu meseläni Siriýanyň prezidenti Başar al Assadyň ýarany Orsýet bilen göni gepleşjekdigini mälim etdi.


text:
Sylaglaryň gowşurylyş dabarasynda wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowa Türkmenistanyň prezidentiniň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 19 ýyllyk baýramy mynasybetli hormatly atlary dakmak hakyndaky permanyny we Türkmenistanyň prezidentiniň yglan eden «Türkmeniň Altyn asyry» baýragyny almak ugrundaky bäsleşigiň jemleri hakyndaky karary okady.
Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewa bolsa ýurduň döredijilik intelligensiýasynyň wekillerine degişli şahadatnamalary, şeýle hem her ýylky gözden geçirilişiň ýeňijilerine diplomlary we baýraklary gowşurdy.
Her ýylyň Garaşsyzlyk baýramçylygyna gabatlanyp geçirilýän şeýle mazmundaky dabarada ýurduň medeniýet we sungat ussatlarynyň birnäçesine hormatly atlaryň, baýraklaryň gowşurylmagy indi adata öwrüldi. Özi hem medeniýet we sungat ussatlaryna dakylýan atlaryň we gowşurylýan baýraklaryň mukdar sany ýyl geldigiçe artmak bilen bolýar.
Soňky 3-4 ýylyň dowamynda hormatly atlaryň her ýyl topbaklap-topbaklap paýlanylmagy ilat arasynda şol hormatly atlaryň derejesine bolan gatnaşygyň pese düşmegine getirdi. Sebäbi bu gün «Türkmenistanyň halk artisti» hem-de «Türkmenistanyň at gazanan artisti» diýen ady göterýän medeniýet we sungat ussatlarynyň sany ummadan geçýär. Ol atlara mynasyp bolanlaryň arasynda heniz sungat ýolunda känbir ýeterlik tejribe toplamaga ýetişmedikler hem bar.
Medeniýet we sungat ussatlary üçin baýramçylyga öwrülýän gün bolan bu hormatly atlaryň we baýraklaryň paýlanyşygy gününde Türkmenistanyň prezidentiniň yglan eden «Türkmeniň Altyn asyry» atly baýragyny almak ugrundaky bäsleşigiň jemleri-de üns merkezinde bolýar.Maksat — ideologiýany wasp etmek
Gözel Şagulyýewa baýrak gowşurylýar
Aslynda bu baýragy on ýyl mundan ozal ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow döredipdi. Onuň ilkinji ady «Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň «Türkmeniň Altyn asyry» bolupdy. S.Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, bu baýragyň ady ilki «Türkmenistanyň prezidentiniň «Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Altyn asyry» diýen at bilen, soňra bolsa «Türkmenistanyň prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» diýen at bilen çalşyryldy.
Baýragyň ady iki ýola üýtgedilse-de, onuň mazmuny şol öňküligine galdyryldy. Maksat — ideologiýany wasp etmek.
Saparmyrat Nyýazow bu baýragy döretmek bilen, täze müňýyllygyň öňüsyrasynda yglan eden «XXI asyr — türkmeniň Altyn asyry» diýen ideologiýasyny ýurduň döredijilik intelligensiýasyna wasp etdirmek isläpdi.
Nyýazowyň maksady aňryýany bilen amala aşdy diýlip ynanylýar. Prezidentiň yglan eden bäsleşiginiň ýeňijisi bolmak üçin döredijilik işgärleri Nyýazowyň ideologiýasyny, şahsyýet kultuny görlüp-eşidilmedik derejede mahabatlandyrdylar. Emma Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen bu baýragyň abraýy düýbünden pese gaçdy.
Öz döwründe Saparmyrat Nyýazow döredijilik bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary hut özi gowşurardy. Indi bolsa bu işi Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewa ýerine ýetirýär.
Bäsleşigiň ýeňijilerine gowşurylýan puluň mukdary-da juda azaldy. Saparmyrat Nyýazowyň döwründe baýraga mynasyp bolana 4-5 müň amerikan dollary gowşurylardy. Häzir bolsa ýeňijä 1 müň amerikan dollary gowşurylýar. 2000-nji ýylda ortaça aýlygyň bahasy 50 dollar, paýtagtda 4 otagly jaýyň bahasy bolsa 5 müň dolardy. Häzir ortaça aýlyk 250 dollar, paýtagtdaky 4 otagly jaýyň bahasy bolsa 80 müň amerikan dollaryna baryp ýetdi.
Şu zatlary hasaba alanyňda, bu bäsleşigiň abraýynyň nähili derejede pese düşürilendigine göz ýetirmek bolýar. Ýöne muňa garamazdan, bäsleşige gatnaşmaga höwes bildirýänleriň sany köpelmese azalanok.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Eýranyň IRINN döwlet telekanaly ýakynda Türkmenistan bilen Eýranyň “Gaudan-Bajygyran” transport geçelgesinde tranzit bökdençliginiň ýüze çykandygyny habar berýär.
IRINN döwlet telekanalynyň maglumatyna görä, ýurduň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ramin Mehmenparast Türkmenistandan Eýranyň Bajygyran obasynyň üsti bilen geçýän transport geçelgesinde dörän problemalaryň ýakyn wagtlarda çözüljekdigini belläpdir.
Problemanyň sebäpleri
Eýranyň döwlet telekanaly bu serhet geçelgesine golaý ýerleşýän ýurduň Guçan şäheriniň gubernatory Esmail Heýdariniň sözlerine salgylanmak bilen, häzirki problemanyň Türkmenistanyň 20 tonnadan agyr ýükli ulaglary ýurduň territoriýasyna goýbermeýändigi bilen baglanyşyklydygyny aýdýar.
Mundan birneme öň hem Eýranyň ISNA habar agentligi-de ýurduň demirgazygyndaky Horasan welaýatynyň ýerli resmisi Ali Safarzadäniň sözlerine salgylanmak bilen, Türkmenistan tarapynyň bu tranzit geçelgesinden geçýän ulaglaryň 20 tonnadan agyr ýüklüsini Türkmenistanyň öz territoriýasyna goýbermeýändigini habar beripdi.
Eýranyň çeşmeleriniň maglumata görä, Türkmenistanyň bu täze çäreleri ýakynda, sentýabr aýynda girizilipdir. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyndan we Awtomobil transporty ministrliginden bu ýüze çykan waka barada maglumat almak başartmady.
Emma, beýleki tarapdan, agyr ýükli transport maşynlarynyň “Gaudan-Bajygyran” tranzit geçelgesinden Türkmenistanyň territoriýasyna goýberilmeýändikleri baradaky bu maglumat ýakynda Türkmenistanyň prezidentiniň agyr ýük göterýän maşynlaryň ýük normalaryna gözegçiligi güýçlendirmek barada beren görkezmeleriniň yzýany ýüze çykdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şol çykyşynda özüniň bu görkezmesini çakdanaşa agyr ýükli maşynlaryň adaty transport ýollaryny zaýalaýandygy bilen düşündiripdi.
Käbir synçylar Eýran bilen Türkmenistanyň aralygyndaky “Gaudan-Bajygyran” tranzit geçelgesinde ýük maşynlaryna girizilen täze gadagançylyklaryň-da hut türkmen prezidentiniň şol görkezmeleri bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Nähili çözgüt bolup biler?
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew bu gürrüňi edilýän serhet tranzit geçelgesinden hakykatdanam örän köp mukdarda dürli hili ulaglaryň geçýändigini we olaryň hatda goňşy ýurtlara-da ýük geçirýändiklerini aýtdy.
Ýöne Eýranyň habar çeşmeleri Türkmenistan tarapyndan transport serişdelerine girizilen bu çäklendirmelere nähili çözgütleriň tapylmagynyň mümkindigi barada anyk bir garaýyşlary öňe sürmeýär.
Türkmenistan bilen Eýranyň serhedindäki bu “Gaudan-Bajygyran” tranzit geçelgesi 2006-njy ýylyň 25-nji iýulynda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň we Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejatyň gatnaşmaklarynda açylypdy.
Şonda Türkmenistanyň resmi metbugaty ýurduň serhet geçelgesinden her ýylda Eýran tarapyndan geçýän uly ýük maşynlarynyň sanynyň 60-70 müň töweregidigini habar beripdi.
Asly eýranly graždan aktiwisti Ýusup Kor bu iki goňşy ýurduň gatnaşyklarynyň gadymdan gelýändigini belläp, Eýran bilen Türkmenistanyň transport-söwda gatnaşyklarynda izolýasiýanyň bolup bilmejekdigini nygtady.
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem iki ýurduň arasynda häzirki emele gelen transport bökdençliginiň wagtlaýyn häsiýete ele bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.


text:
Penşenbe güni Ýakyn Gündogar we Aziýa ýurtlarynyň köpüsinde bolşy ýaly, Türkmenistanda-da Nowruz baýramçylygy bellenilip geçilýär. Bu gezek Türkmenistandaky bu baýramçylyk region derejesindäki halkara baýramçylygyna öwrüldi.
Aşgabadyň eteginde giň gerimde gurnalan esasy baýramçylyk çäresine gatnaşmak üçin bu gezek goňşy ýurtlaryň-da köpüsinden, şol sanda Owganystandan, Eýrandan, Türkiýeden, Azerbaýjandan, Täjigistandan, Tatarystandan we köpsanly beýleki ýurtlardan ýörite resmi delegasiýalar we döredijilik kollektwileri bardylar.
Türkmenistandaky bu Nowruz baýramçylygyna baran ýokary derejeli daşary ýurt resmileriniň hatarynda Owganystanyň, Pakistanyň, Eýranyň, Täjigistanyň we Tatarystanyň prezidentleri-de bar.
Gadymy Nowruz baýramçylygynyň şu günki gün dünýäniň köp ýurtlarynda we milletlerinde giňden bellenýändigine görä, 2010-njy ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Nowruz baýramyna halkara baýramçylygynyň statusyny berdi.


text:
Ermenistanyň Derňew komiteti 12-nji ýanwarda bir maşgalanyň 7 agzasyny öldürmekde aýyplanýan rus esgeri bilen geçirilen soragyň wideoýazgysyny görkezdi.
Sesi peseldilen wideo 22-nji ýanwarda ermeni metbugatynda efire berildi. Onda esger Waleriý Permýakow we sorag edýän iki adam görkezilýär we soragyň ermeniçe teksti berilýär.
Derňew komiteti sorag edýänleriň ermenilerdigini we ol ýerde Permýakowyň aklawçsynyň hem bolandygyny aýtdy.
Permýakow ermeni-türk serhedinde, Gýumridäki rus harby bazasynyň golaýynda bir maşgalanyň alty agzasy atylyp öldürilenden bir gün soň tutuldy, alty aýlyk oglanjyk bolsa 19-njy ýanwarda özüne salnan pyçak ýarasyndan öldi.
Bu gyrgynçylyk Ýerewanda we Gýumride gaharly protestleri döretdi.


text:
Türkmenistanda nobatdaky günä geçiş yglan edildi. Prezidentiň permanynda jenaýat edendikleri üçin iş kesilen 586 sany türkmen raýatynyň we 26 sany daşary ýurtlunyň galan jeza möhletlerini çekmekden boşadylýandygy aýdylýar.
“Biz şeýlelik bilen, eden etmişlerine ökünip, toba gelen adamlary öz günälerini halal zähmet bilen ýuwup, ýurdumyzyň ösüşine işjeň gatnaşmaklary üçin hem hemme üçin hem hemme mümkinçilikleri döredýäris” diýip, prezident G.Berdimuhamedow aýtdy we mundan öňki günä geçişlerde bolşy ýaly, welaýat, etrap häkimlerine we beýleki ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmegi tabşyrdy.
1-nji iýulda yglan edilen günä geçiş ýylyň başyndan bäri üçünjisidir. 18-nji fewralda Baýdak baýramyna gabatlanyp 1485 tussag, 16-njy maýda Konstitusiýa güni mynasybetli 853 adam günä geçiş arkaly türmeden boşadyldy.
Türkmenistanda 1999-njy ýyldan 2007-nji ýyla çenli günä geçişler ýylda bir gezek Gadyr gijesinde yglan edilip, bir wagtyň özünde on müň çemesi adam türmeden boşadylýardy. Iň uly günä geçiş 2002-nji ýylda yglan edilip, şonda bir wagtda 16 müňden gowrak tussag türmeden goýberilipdi.
Günä geçişlerde türmeden boşadylýan adamlaryň iş bilen üpjünçiligi nähili?
Olar nädip gün görýärler?
Azatlyk Radiosy bu sowallary türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.


text:
Azatlyk radiosynyň Ukrain gullugyna köp ýyllap Roman Kupçinskiý ýolbaşçy bolup, Ukrainada demokratiýanyň ornaşmagy ugrunda yzygiderli tagallalar etdi. Kärdeşimiz Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugyna Türkmenistanyň gaz eksport problemalary barasynda köp gezek interwýular beripdi. Roman Kupçinskiý Waşingtonda 19-njy ýanwarda agyr keselden, rak derdinden aradan çykdy. Kärdeşimize jaýyň jennetden bolsun diýýäris.
Roman Kupçinskiý aňsatlyk bilen äsgermezlik eder ýaly bir adam däldi. Sakgalyna darak degmedik, ýüzi-gözi mydama bulaşygrak bolan Kupçinskiý islendik ýagdaýda halkyň ünsüni özüne çekmegi-de başaran adamdy.
Onuň agyr, emma geň-taň degişmeleri, wezipesi ministr bolsun ýa öz komandasynyň ýaş işgäri, hemmeler üçin deňdi. Onuň daşky sypatyna garamazdan, Orsýet bilen Ukrainanyň serhet meseleleri we Günbatar bilen Gündogaryň bölünişigi barada orta atan syny gaty ýerlikli bolupdy.
Ruhy taýdan mydama öz watany bolan Ukraina bagly bolup, ol öz bitiren işleri boýunça Ukrainanyň özbaşdaklygy üçin hiç haçan ýatdan çykaryp bolmajak täsirler galdyrdy. Ol Ukraina we postsowet ýurtlarynda aşa ornaşan korrupsiýa barada, şeýle-de Orsýet bilen Gündogar Ýewropada ýerleşýän ýurtlaryň arasynda energiýa meseleleri boýunça makalalar ýazdy.
Ýakyndan tanaýanlar ýatlaýar
Kupçinskini ýakyndan tanaýan we häzirki döwürde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň gepleşikleri boýunça ýolbaşçysynyň orunbasary Mardo Sogom öz ýatlamalaryny şeýle beýan edýär: “Ol öz ýurdunda ornaşan korrupsiýa, syýasy açgözlük, halk bähbidine gulak asmaýan ýolbaşçylary eksponirlemek boýunça gaty uly iş alyp bardy. Ol bu işi amala aşyryp bilenligi we bu barada barlaglar geçirip, habarlar çap edip bilenligi, şeýle-de tutynyň aňyrsynda nämeleriň bolup geçýänligini, syýasy we ykdysady taýdan korrumpirlenen elitanyň ýagdaýlarynyň nähilidigini halka ýetirip bilenligi üçin gaty şatdy” diýip, Sogom aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugynyň häzirki ýolbaşçysy Irena Çalpupa Kupçinskiniň Ukraina ýetiren täsirini tassyklady. Ol Kupçinskiniň Ukrainanyň gaz kompaniýasynyň ýolbaşçysy bilen bagly waka boýunça çap eden habaryny ýatlap, şeýle diýdi: “Bu makala çap edilenden iki hepde soňra, gaz kompaniýasynyň ýolbaşçysy wezipesinden çekildi. Hatda ol “Azatlygyň” şemalynyň özüne degenligini hem agzapdy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Jeff Gedmın, Kupçinskiniň rak, ýagny düwnük keseline garşy mertlik, maýyl edijilik bilen göreşenligini mälim etdi: “Onuň şatlyk duýgusy ýatdan çykar ýaly däldi. Ol aradan çykmazyndan iki aý ozal Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky edarasynda geçirilen bir programmada eden çykyşynda şeýle diýipdi: “Men geçen gije gaty erbet habar aldym. Meniň NATO agza bolmak barada beren ýüzlenmäm ret edilipdir. Bu meniň ýüzlenmämiň dördünji gezek ret edilişidir. Men maňa garşy bir dildüwşügiň bardygyny güman edip başladym. Şol bir wagtyň özünde-de “Bütindünýa banky” hem meniň şol edarada hasap açmak baradaky ýüzlenmäme jogap bermedi, bu alada galar ýaly bir ýagdaýdyr. Her näme-de bolsa, siz meniň häzirki ýagdaýymdan habardar bolduňyz, men NATO-nyň meniň arzamy ret edenligi üçin janyma kast etmäge-hä taýýar däl, emma bu ugurda göreşmäge taýýar”.
Kupçinskiniň terjimehaly
Roman Kupçinskiý 1949-njy ýylyň 1-nji noýabrynda Wena şäherinde dogulýar. Şol ýyl hem onuň ene-atasy Birleşen Ştatlara göçüp barýar.
Birleşen Ştatlarda ösüp-ulalan Kupçinskiý Nýu Ýorkuň golaýynda ýerleşýän “Long Island Uniwersitetinde” ýokary okuwy tamamlandan soňra, Birleşen Ştatlaryň harby goşunlarynyň hatarynda Wýetnamda gulluk edýär. Söweşlerde ýaralananlygy sebäpli ol “Mawy ýürek” atly sylaga hem mynasyp bolýar.
Ol soňra Birleşen Ştatlarda ýerleşýän we ukrain dilinde barlaglar geçirýän edarada 10 ýyl töweregi işleýär.
1970-nji ýylda Sowet syýasy tussaglaryny goramak boýunça komitetiň ýolbaşçysy wezipesine saýlanyp, zähmet lagerlerine iberilen hukuk goraýjy aktiwistleriň hak-hukuklaryny goramak arkaly at gazandy.
Ol 1990-2002-nji ýyllar aralygynda Azatlyk Radiosynyň Ukraina gullugynyň ýolbaşçysy wezipesini ýerine ýetirdi. Ol soňra radionyň synçysy hökmünde işläp, 2008-nji ýylda hem wezipesinden çekildi.
Onuň Markiýan atly bir ogly bar. Kupçinskiý Arlingtonda we Wirjiniýada ýaşapdy, onuň jesedi bolsa Birleşen Ştatlaryň Airlington milli mazarystanlygynda harby sylaglar bilen jaýlanar.


text:
Owgan jeňçi topary “Hezb-e Islami" özüniň hökümet bilen gepleşiklere taýýardygyny aýdýar.
Ýakasy gaýyşly uruş serkerdesi Gulbetdin Hikmetýaryň ýolbaşçylyk eden topary 13-nji martdaky beýanatynda özüniň parahatçylyk isleýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Hikmetýary «Talybany» we «Al-Kaýdany» goldandygy üçin «terrorçylar» sanawyna girizdi.
Emma amerikan we owgan resmileri soňky birnäçe ýylda, urşy soňlamaga kömek etmek üçin, «Hezb-e Islami» toparynyň wekilleri bilen duşuşdylar.
Hikmetýar geçen ýyl öz eýerijilerini «talybana» garşy söweşde «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerini goldamaga çagyrdy.
Bu toparyň 13-nji martdaky beýanatynda, öz agzalarynyň ýene ikisiniň global terrorçylar sanawyna goşulandygy üçin, Waşington tankyt edilýär.


text:
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Gürjüstan, Moldowa we Ukraina ýaly öňki sowet respublikalarynyň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrunda synanyşmaga hukugynyň bardygyny, emma şeýle integrasiýanyň perspektiwalary barada “boş wadalary” bermejekdigini aýtdy.
Tusk 21-22-nji maýda geçiriljek Ýewropa Bileleşiginiň Gündogar hyzmatdaşlygy sammitinden öň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, hyzmatdaşlyk programmasy Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy hiç haçan kepil geçmedi, emma Kiýewiň, Tbilisiniň we Kişinewiň “arzuw etmäge, şeýle-de Ýewropa arzuwyny etmäge hukuklary bar” diýdi.
Rigada geçiriljek sammitiň öň ýanynda, Gürjüstan, Moldowa we Ukraina Ýewropa Bileleşigini bu bileleşige agza 28 ýurduň hataryna goşulmak ähtimallygy barada özlerini takyk maglumatlar bilen üpjün edip bilmezlikde aýypladylar.


text:
Beýik Britaniýanyň we Eýranyň DIM-leri Pars aýlagynda saklanan bäş britan gaýykçysy bilen bagly ýagdaýy telefon arkaly maslahatlaşdylar.
“Dewid Milibend Manuçer Mottakini britan raýatlarynyň saklanmagynyň sebäplerini jikme-jik düşündirmäge, olara konsul kömegini bermäge rugsat etmäge çagyrdy hem olaryň ýakyn wagtlarda azat ediljekdigine umyt bildirdi” - diýlip, Britaniýanyň daşary syýasat edarasynyň beýannamasynda bellenýär.
Mundan öň Eýran häkimiýetleri bir hepde mundan öň saklanan gaýykçylara berk daralar, olar bilgeşländen Eýranyň deňiz serhedini bozdular - diýip, çykyş edipdi.


text:
Düýnki geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň maslahatynda ýylyň dört aýynyň jemlerine seredildi.
Prezident öz çykyşynda ýerlerde regionlarda parlament korpusynyň işini aktiwleşdirmegiň zerurdygyny nygtady hem “deputatlar saýlawçylary bilen ýakyn aragatnaşykda bolmaly, olardan gowuşýan teklipleri, ýüzlenmeleri dykgat bilen öwrenmeli” diýdi.
Berdimuhammedow Daşoguzda boljak Ýaşulylar maslahatynyň gün tertibine döwlet üçin örän möhüm meseleleriň girizilendigini belledi.
Wise-premýer Saparlyýew ýokary okuw jaýlary üçin täze okuw kitaplarynyň türkmenistanly spesialistler tarapyndan taýýarlanýandygyny habar berdi.
Milli howpsuzlyk ministri Ç.Amanow Ýeňiş güni mynasibetli günä geçiş baradaky permanyň proýektini Türkmenistanyň prezidentine gowşurdy.
Permana gol çeken prezident azatlyga goýberilýänleriň baýramçylygy öz ojaklarynda garşgylamalydygyny aýtdy diýip, TDH gullugy ýazýar.


text:
Hormatly lukman! Çaganyň ýan suwlarynyň üýtgäp, ýaşylymtyl reňkli bolmagy nämeden? Ol çaga üçin howplymy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Kadada çaganyň ýansuwlary arassa bolup, diňe göwreliligiň ikinji ýarymynda oňa garyndylaryň goşulmagy netijesinde ol biraz bulançak häsiýete eýe bolup biler. Göreliligiň soňunda ýansuwlara düwünçegiň deri çalgylarynyň, derini örtýän gysgajyk saçjagazlaryň goşulmagy netijesinde ol biraz çalymtyl-bulançak reňke eýe bolup, ol hem kada hasaplanýar.
Çaganyň ýansuwlarynyň ýaşylymtyl reňkli bolmagy düwünçegiň kislorod ýetmezçiliginden habar berýär. Belli sebäpleriň täsiri bilen dörän kislorod ýetmezçiligi düwünçegiň artbujagynyň biygtyýar gysylyp, birinji täret bolan-mekonileriň bölünip çykmagyna getirýär. Şol düwünçek täreti hem ýansuwlara ýaşylymtyl reňk berýär. Ýansuwlaryň şeýle hapalanmagyna enäniň geçiren wirusly ýokançlyklary we başga beden ýokançlyklary, piýelonefrit, giçki gestoz, rezus gapma-garşylykly göwrelilik, ene-çaga-ýoldaş gan aýlanşygynyň bozulmagy, ganazlylygyň agyr derejeleri sebäp bolup biler.
Hapalanan ýansuwlaryň bejergisi dörän kislorod ýetmezçiligini kadalaşdyrmaga, oňa getiren sebäpleri aradan aýyrmaga we çaga ýoldaşynyň işini kadalaşdyrmaga gönükdirilen bolup, ginekolog lukmanyň gözegçiliginde geçirilmelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam lukman! Men 22 ýaşymda, jynsym erkek. Meniň ujydymyň aşagynda kiçijik 3-4 düwürtigiň döremegi meni ynjalykdan gaçyrýar. Meniň özümi hiç zat biynjalyk edenok. Men mundan 3 ýyl öň jyns gatnaşygy arkaly geçýän kesele sezewar boldum we bejergi aldym. Bejergiden soň geçen barlagym meniň sagalandygymy görkezdi. Şeýle ýagdaý mende 1 ýyldan bäri dowam edýär. Bu nämeden bolup bilýärkä?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ujytda düwürtijikleriň ýa-da başga örgünleriň döremeginiň sebäbini barlag geçirmezden anyklama synanşygy çaklamalara getirip biler. Çünki sizi biynjalyk edýän düwürtik görnüşdäki örgünler kömelekli zeperlenmeleriň, deriniň streptodermiýa keseliniň, galtaşykly mollýuskiň, kondilomalaryň ýa-da ownuk papillomalaryň alamaty bolup biler. Geçmeýän örgünleriň sebäbini we görnüşini anyklamak üçin dermatowenerolog ýa-da urolog lukmanyna ýüz tutmak ýerlikli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Guragyry keseline garşy näme bejergi almak mümkin?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Guragyry keseliniň bejergisi üç tapgyrda geçirilýändir:
1-nji tapgyr – keseliň işjeň möwrütinde hassahanada geçirilip, ol 4-6 hepdäni öz içine alýandyr.
2-nji tapgyr – hassahana bejergisinden soň, şypahana-kurort bejergisini geçmek.
3-nji tapgyr – lukmanyň kadaly gözegçiligi (dispanser gözegçiligi).
Guragyryly näsagyň iýmiti witaminlere, beloga, fosfolipidlere baý bolmalydyr. Keseli bejermekde derman serişdelerinden antibiotikler (bisillin-5, oksasillin, metisillin), sowuklama garşy steroid (gormonal) däl serişdeler (aspirin, butadion, diklofenak, ibuprofen), glukokortikoid gormonlar (triamsinolon, prednizalon, deksametazon), immunitetiň işjeňligini peseldýän serişdeler (delagil, plakwenil, hlorbutin,imuran) ulanylýar.
Ýürek-damar ulgamynyň işiniň bozulmalarynda ýürek glukozidleri, buşukdyryjy serişdeler hem ulanylýar. Guragyrynyň bejergisinde fizioemleri hem giňden ulanylýar. Keseliň geçiş tapgyrynda, zeperlendiriş derejesine baglylykda ultramelewşe şöhleleri, derman elektroforezi, infragyzyl şöhleleri, ultra ýokary ýygylykdaky tolkunlaryň täsiri, parafin, ýörite bejergi palçyklar bilen ýapgylary ulanma ýaly fiziki bejergi çäreleri, şonuň ýaly-da bejeriş bedenterbiýesi giňden ulanylýandyr.
Keseliň geçiş häsiýetine baglylykda bejergi çärelerini diňe rewmatolog lukmany bellemelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hasabyň jikme-jikleşdirmesi
HASAP BOÝUNÇA
Islendik hasaplaşyk aýy üçin detallaşdyrylan hasap kompaniýanyň satuwlar we hyzmat ediş islendik ofisinde Peýdalanyjynyň haýyşy boýunça Şertnamanyň baglaşylan pursadyndan başlap döwür üçin berilýär. Jikme-jikleşdirilen hasapda talap edilen hasaplaşyk döwri üçin müşderi belgisi boýunça ähli hasaplap goşulmalar görkezilýär.
Hasabyň jikme-jikligi mugt berilýär.
BIRIKDIRMELER (JAŇLAR) BOÝUNÇA
Jaňlar boýunça jikme-jikleşdirilen hasabat diňe MTS-iň ofisinde, öňki 3 aý galanda we diňe eýesiniň şahsyýetini tassyklaýan resminama görkezilende müşderi belgisiniň diňe öz eýesine berilýär.
Eýesi bolmadyk mahalynda jaňlar hakynda jikme-jik hasabat kepillendiriş taýdan tassyklanan ynanç haty görkezilende ynanylan adama hem berlip bilner.
Jaňlar hakynda jikme-jikleşdirilen hasabat birikdirmegiň wagtyny, dowamlylygyny görkezmek bilen soralan döwür üçin bolup geçen birikdirmeler we edilen belgiler hakynda maglumaty özünde saklaýar. Jaňlar hakyndaky jikme-jikleşdirilen hasabat – tölegli hyzmatdyr. Hyzmatyň bahasy hakynda Size satuwlar we hyzmatlar ofisleriniň işgärleri habar berýärler.
BALANS BOÝUNÇA (ŞAHSY HASAPDAN GÖÇÜRME)
Balans boýunça jikme-jikleşdirilen hasabat şahsy hasaba serişdeleriň geçirilendigi we eýesiniň şahsy hasapdan serişdeleri harçlandygy hakynda, şeýle hem berlen hasaplar hakynda göçürmedir. Jikme-jikleşdirilen hasabat islendik döwür üçin MTS-iň merkezi ofisinde (Aşgabat, Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 85) berilýär.
Hasabyň jikme-jikleşdirilmegi mugtuna berilýär.


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasy Siriýadan öz işgärleriniň aglabasyny yzyna çagyrýandygyny mälim etdi.
Hususan-da, BMG-niň ýörite koordinatory Mişel Wilýams häzirki wagt Siriýadan bu guramanyň 26 sany işgäriniň we olaryň maşgala agzalarynyň çykarylandygyny aýtdy. Ol bu çäreleri bu ýurtdaky dartgynly ýagdaýlar bilen baglanyşdyrdy.
Bu wakalaryň fonunda Siriýanyň häkimiýetleri ýurduň dürli şäherlerinde raýatlaryň protest çykyşlaryny basyp ýatyrmak boýunça gazaply çärelerini dowam etdirýärler. Ýerli aktiwistler şu gün ýurduň Damask we Latakiýa şäherlerinde onlarça aktiwistiň tussag edilendigini habar berdiler.
Aktiwistler şu ýylyň mart aýyndan bäri dowam edip gelýän protest çykyşlarynyň barşynda hökümet güýçleri tarapyndan azyndan 1 müň 700 töweregi adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Finlýandiýanyň bilim ulgamy
Mekdebe çenli we mekdep bilimi, Finlýandiýada köp sanly günbatar ýurtlaryndan tapawutlylykda, mekdebe çenli bilim 6 ýaşdan başlap, bir ýyla çekýär.
Şu ýylyň dowamynda mugallymlaryň esasy wezipeleriniň biri çagalary mekdepde okamaga taýynlamakdan ybaratdyr. Şu döwürde ähli üns ene dilini (okamak, ýazmak), matematikany, tebigy ylymlarny we ahlak kadalaryny öwretmäge gönükdirilýär. Ýöne bu tapgyr zerur bolman, ene-atalar öz isleglerine görä, çagalarynyň mekdebe çenli taýýarlygyny öýde hem berjaý edip bilerler.
Finlandiýada ählumumy hökmany okuw 9 ýyl okadylýar we çagalar 7 ýaşa barandan soňra başlaýar. Bu tapgyr umumy bilim berýän mekdep ýa-da “de ýura” /umumy/atlandyrylyp, tapgyrlara bölünmeýär, emma “de fakto”/ tejribede/ 1-nji synpdan 6-njy synpa çenli çagalara umumy bilim berýän mekdep döwri hasaplanýan bolsa, 7-nji synpdan 9-njy synpa çenli ululara umumy bilim berýän mekdep diýlip, kabul edilipdir. Kiçi synplarda ähli sapagy okatmak bir mugallymyň borjuna girýär, üstesine-de şol bir otagda. Ýöne uly synpyň okuwçylaryny dürli - dürli mugallymlar okadýarlar. Şonuň ýaly hem kiçileriň we ulularyň umumu bilim berýän mekdebi bütinleý aýry ýerde ýerleşýär.
Finlandiýada mekdep bilimi mugt berilýär. Döwlet mekdeplerinden başga-da hususy mekdepler hem bolup, olarda geň ýeri okuw üçin töleg almak gadagan edilen. Bu ýurtda hususy mekdebi esaslandyrmak üçin Döwlet Maslahatynyň karary zerur. Hususy mekdepleri, şonuň ýaly hem döwlet mekdeplerini deň derejede döwlet maliýeleşdirýär, ýöne munuň üçin olardan iýmit, lukmançylyk hyzmatlary, mugt okuw gollanmalary we mekdep transporty ýaly hyzmatlaryň berilmegi talap edilýär. Finlandiýanyň umumy bilim berýän mekdepleriniň maksatnamalarynda haýsydyr bir äşgär tapawutlandyryjy alamatlary ýok we sapaklaryň meňzeş jemini öz içine alýar.
Umumy bilim berýän mekdepleri tamamlanlaryndan soňra, onuň ähli uçurymy diýen ýaly okuwyny dowam etdirip - etdirmeli däldigi hakyndaky mesele bilen ikiçäk galýarlar. Orta bilimiň çäklerinde okuw jaýynyň 2 görnüşi işleýär: liseý (Lukio) we professional-tehniki mekdep (Ammatillinen oppilaitos). Liseýler öz okuwçylaryny uniwersitetlere taýýarlamaga gönükdirilýärler, şonuň üçin berilýän bilim ýokary hilligi bilen tapawutlanýar. Olarda okuw 3 ýyla çekýär we synaglary tabşyrmak tä kämilleşýänçä dowam edýär (Ylioppilastutkinto). Finlandiýada her ýylyň maý aýynda bu synaglaryň tabşyrylýan gününe gabat getirilip “Vappu” (“Maý baýramçylygy”) bellenip geçilýär. Şol gün ähli uçurym ak papajyk geýip gezýärler.
Professional – tehniki mekdepler hem 2 - 3 ýyla çekýän okuw maksatnamalaryny hödürleýärler. 3 ýyllyk kursy gutaryp, synaglar tabşyrylandan soňra, uçurymlar orta professional bilim hakynda şahadatnama alýarlar, şondan soňra olar zähmet bazaryna çykmak ýa-da politehnikumda ýöriteleşdirilen okuwyny dowam etdirmek hakynda belli bir karara gelmeli bolýarlar. Şonuň ýaly hem professional - tehniki mekdebiň uçurymlarynyň uniwersitete girmäge mümkinçilikleri bar, ýöne diňe belli bir derejä ýetenligi baradaky şahadatnamany almak üçin zerur bolan goşmaça bilimiň kurslaryny we synaglaryny tabşyrandan soňra mümkin.
Fin mekdeplerinde bilimiň bahasynyň juda meňzeş bolmadyk 4-den 10 bala çenli ulgam kabul edilip, 4-lik gaýtadan tabşyrylmagyny talap edýän kanagatlanarsyz baha, 10-lyk bolsa, iň ýokary baha hasap edilýär. Şonuň ýaly hem 9– ýa-da 9+ diýen ýaly dürli bahalar bar. Şu aýratynlyklar baha goýlanda sapak wagty okuwçylaryň özlerini alyp barşyna oňaýly täsir edýär.
Ýokary bilim
Finlandiýada ýokary bilimi 2 görnüşli okuw jaýlarynda almak mümkin: uniwersitetlerde (yliopisto) we politehnikumlarda (mmattikorkeakoulu, yrkeshögskola). Hakykatda, olary orta bilimiň dowamynyň iki şahasy hasaplasaň hem bolar – akademiki we professional. Uniwersitetler öz talyplaryna nazaryýet bilimlerine esaslanýan akademiki bilimleri hödürleýär. Politehnikumlaryň maksatnamasynyň esasynda bolsa, professional bilimi çuňlaşdyrmak öňe sürülýär.
Finlandiýa “Bolon” prosesiniň gatnaşyjysy bolup, bakalawr - magistr - doktorlyk ulgamyny, şeýle hem synag bahalaryny gaýtadan hasaplamagyň ýeke-täk ulgamyny kabul etdi. Bu ýagdaý alnan alymlyk derejesini Ýewropanyňky bilen gabat getirmäge mümkinçilik berýär.
Fin uniwersitetlerinde esasy alymlyk derejesi bakalawr (kandidaatti) bolup, ony almak üçin 3ýyl gerek we azyndan ECTS-iň (EUROPEN CREDIT TRANSFER SYSTEM) 120 bal bahasy gerek. Käbir fakultetlerde bakalawryň gutardyş işi goramagy, şeýle hem bir ýa-da iki sapagy çuňňur özleşdirmegi zerurdyr.
Indiki alymlyk derejesi – magistr (maisteri) - ECTS-iň azyndan 160 bal bahasyny almak bilen 5 ýyl okuw talap edýär (ýa-da bakalawriatadan soň iki ýyl talap edýär), şeýle hem dissertasiýa goramaly. Bilimiň dürli ugurlarynda bu dereje dürli hili atlandyrylýar. Mysal üçin, inženerlikde ol “diplomi-insinööri” diýilse, binagärlikde “maisema-arkkitehti” atlandyrylýar.
Magistr derejesi bolan talyplar mundan buýanky bilimini doktoranturada alýar. Onuň ilkinji tapgyry “lisensiata” derejesi bolup, 2 ýyl okuw talap edýär. Iň ýokary alymlyk derejesi, ylymlaryň doktorlygyny (tohtori) almak üçin ýene-de iki ýyl gerek bolup, ylmy barlaglary geçirmegi we dissertasiýa goramagy talap edýär. Şeýlelikde, Finlandiýanyň uniwersitetlerinde okamak 11 ýyla çenli döwri öz içine alýar.
Politehnikumlar barada aýdanymyzda bolsa, bu ýerde esasy alymlyk derejesi bakalawr bolup durýar. Bakalawriatda okamak üçin ECTS-iň 140 – 180 bal bahasyny we 4 ýyl okuw talap edýär. Politehnikumlar tebigy baýlyklar, tehnologiýa, kommunikasiýa, dolandyryş, myhmanhana biznesi, syýahatçylyk, medeniýet we bilim ýaly ugurlarda hünärmenleri taýýarlaýar. Ýöne politehnikumda bakalawr derejesini almak üçin, edil uniwersitetiňki ýaly 4 ýyl gerek.
Bardy-geldi bakalawriatyň uçurymy okuwyny dowam etdirmegi we uniwersitetiň magistr derejesini almagy ýüregine düwse, onda onuň uniwersitete çenli akademik bilimini ösdürmäge gönükdirilen bir ýyllyk okuw kursuny geçmegi zerur bolup durýar. Şunuň ýaly ýagdaýda magistriň derejesini almak üçin 2 ýyl okuw we diplom işiniň goralmagy talap edilýär. Magistratura bolsa, politehnikumyň cäginde elýeterli bolup, oňa diňe öz saýlap alan hünäriňden üç ýyl iş tejribäni alanyňdan soňra girmek mümkin. Şonuň ýaly hem, öz derejesini uniwersitetde alan bakalawrlar hem bir ýyllyk taýýarlyk kursundan geçenden soňra, politehnikumdaky magistratura girip bilerler. Politehnikumyň we uniwersitetiň arasyndaky tapawut birinjiniňki amaly taýdan ýöriteleşdirilmegi, ikinjiniňki bolsa, akademiki taýdan gönükdirmegi bolup durýar.
Hökümetiň Ýewropa bileleşiginden bolmadyk talyplara okuw üçin tölegleri girizmek meýliniň bardygyna garamazdan, Finlýandiýanyň döwlet uniwersitetlerinde okamak mugt. Akademiki ýyl 1-nji iýundan 31-nji awgusta çenli dynç alyş bilen, sentýabrdan maýa çenli aralykda dowam edýär. Okuwlar fin we şwed dillerinde alnyp barylýar. Käbir uniwersitetde we institutda iňlis dilinde okuw maksatnamalary bar. Adatça, olar maglumat tehnologiýasyndan we täjirçilikden ybaratdyr. Maksatnamalar bütin okuw möhletinde ýa-da ilkinji 2 ýylda iňlis dilinde okadylyp bilner. Ýöne şu döwürde talyplaryň fin dilini öwrenmegi zerur hasaplanýar.
Ýurduň has abraýly okuw jaýlary Helsinki, Tampere we Ýoensu ýaly şäherlerde ýerleşýär. Mahlasy, ylmy barlaglar üçin ýöriteleşdirilen Helsinki uniwersiteti, Helsinkiniň Ykdysadyýet mekdebi, Sungat we Dizaýn uniwersiteti Skandinawiýanyň meşhur çeperçilik mekdepleri hasap edilýär. Jemgyýetçilik, ykdysadyýet, şeýle hem medeniýet we saglygy goraýyş ýaly ylymlar Tampera uniwersitetiniň ýüzüni görkezýän ugurlardyr. Ýoensu uniwersiteti 6 fakulteti öz içine alyp, tebigy we gumanitar, sosiologiýa, tokaý hojalygy, ylahyýet we psihologiýa ýaly maksatnamalarda okuwlary teklip edýär.
Kabul edilmek we ýaşaýyş şahadatnamasyny almak
Ähli uniwersitetlere we politehnikumlara girmegiň jikme-jik düzgünleri juda çylşyrymly. Adatça, her bir okuw jaýy özüne gerek resminamalaryň toplumyny talap edýär. Dalaşgärden notarial edarasynda tassyklanan orta bilim hakyndaky şahadatnamanyň fin, şwed we iňlis dillerine terjime edilen nusgasy talap edilýär. Eger-de iňlis dilindäki okuwlar meýilleşdirilen halatynda, okuw jaýy TOEFL ýa-da IELTS-iň netijeleriniň berilmegini talap edýär, ýa-da dalaşgäri synagdan geçmäge çagyrýar. Iň gowusy, şu meselede takyk maglumatlary onuň ýygy-ýygydan üýtgäp durýanlygyna görä, gönüden-göni gyzyklanýan uniwersitetiň özünden alsaň has talaba laýyk bolýar. Ýewropa bileleşiginden bolmadyk talyplardan ýaşamak üçin rugsatnama almak talap edilýär. Ol bir ýyllyk berlip, möhleti geçenden soňra uzaldylýar.
Ýaşaýyş jaý üpjünçiligi
Finlýandiýada talyplary ýaşaýyş jaý bilen üpjün etmek üçin ýörite ulgam döredilen. Onuň ygtyýarynda tertip boýunça 100000 ýaşaýyş jaýy bar. Adatça, talyplaryň jaýy 2-3 otagdan ybarat bolup, olarda birnäçe adam ýaşaýar. Köp halatlarda ýaşaýyş we umumy ýaşaýyş jaýlary mugt internet bilen üpjün edilen.
Her bir daşary ýurtly talyp şahsy ýaşaýyş şahadatnamasyny alanyndan soňra, bu ýurtda işlemäge hem hukuk gazanýar. Ýöne bu ýerde nähili işde işleseň hem öňi bilen fin dilini gowy bilmegiň zerurdyr.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- Об учебе в Финляндии на официальном сайте Министерства иностранных дел Финляндии
- Финская система образования
- Система образования в Финляндии
- Почему в Финляндии жить хорошо
- Образование в Финляндии


text:
Ukrainanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow ýurduň Adalat ministrliginden Kommunist partiýasynyň güman edilýän separatistik hereketlerine seretmegi sorady.
Ol eger şeýle hereketler subut edilse, partiýanyň sud tarapyndan gadagan edilmelidigini aýtdy. Turçynowyň 13-nji maýda parlamentde eden bu çykyşynda Kommunist partiýasynyň agzalarynyň separatist hereketleri barada köp maglumatyň bardygyny belledi.
"Kommunist partiýasynyň agzalarynyň separatistik we terroristik hereketleriň guramaçylygyna gatnaşygy barada köp maglumatlar we materiallar bar”, diýip Turçynow belledi.
Şeýle-de Turçynow Kommunist partiýasynyň lideri Petro Symonenkony Mariupol şäherinde azyndan 7 adamyň ölümine sebäp bolan çaknyşyklar barada “ýalan” we Orsýete tarapdar “propaganda” ýugrulan maglumatlary ýaýratmakda aýyplady.


text:
Hukuk topary Amnesti Internaşnl 2-nji sentýabrda çap eden hasabatynda «Yslam döwletiniň» jeňçileriniň demirgazyk Yrakda «yzygider etniki arassalaýyş geçirmekde» günäkärdiklerini aýtdy.
Hasabatda gyrgynçylykdan gutulan şaýatlaryň beren gürrüňleri esasynda «depe saçyňy» düýrükdirýän mysallar getirilýär.
Halkara günä geçiş guramasy bu deliller «Yslam döwletiniň» söweşijileriniň «uruş jenaýatlaryny» edendigini görkezýär diýýär.
Şeýle-de hasabatda 3-nji awgustda Kiniýe obasynda, 15-nji awgustda Koço obasynda öldürilenleriň sany «ýüzlerçe» diýilýär.
Şeýle-de «Yslam döwletiniň» Sinjar töweregindäki obalary arap we sünni musulman bolmadyklary yzarlamagyň we öldürmegiň ganly meýdançasyna öwrendigi aýdylýar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow öz ýurdunyň Siriýanyň hökümetiniň we oppozisiýasynyň arasynda gepleşikleriň geçirilmegine mümkinçilik döretmek ugrunda hereket etmäge taýýardygyny aýtdy.
Lawrowyň bu kommentarileri hepdäniň çarşenbe güni Moskwada geçirilen Orsýet-arap forumynyň birinji tapgyryndan soň mälim edildi.
Lawrow Orsýetiň we arap ýurtlarynyň Siriýanyň iki syýasy güýjüniň gepleşiklere başlamagyny gazanmak ugrunda iş alyp barýandyklaryny aýtdy. Ol siriýadaky özara söweşýän toparlaryň birek-biregiň öňünde gepleşiklerden öň şert goýmazlygynyň örän wajypdygyny belledi.
Orsýetiň daşary işler ministri Siriýadaky häzirki ýagdaýyň dowam etmeginiň ýurduň dargamagyna getirjekdigini nygtady. Sergeý Lawrow bu barada öz hökümetiniň pikirini şeýle beýan etdi: “Iki ýyl bäri dowam edyän bu konflikti duruzmaly. Taraplaryň hiç birisi harby taýdan çözgüt tapyp bilmeyär, sebäbi bu çykalgasyz bir ýol, bu adamlaryň bir-birini gyrmagynyň ýoly”
Optimizm üçin esas
Emma Lawrow optimizm hem bildirdi. Ol Siriýanyň oppozisiýasynyň gozgalaňçylaryny gepleşiklere ündemekde öňegidişligiň bardygyny aýtdy: “Soňky wagta çenli Siriýanyň oppozisiýasyny hökümet bilen dialogdan saklanmaga ündeýänler bardy. Indi bolsa, meniň düşünişime görä, ýagdaý üýtgeýär. Siriýanyň oppozision liderleriniň dialoga taýýarlygynyň hökümetiň hem dialoga taýýarlygy bilen tassyklanmagy örän möhüm”.
Şeýle-de, Lawrow Siriýadaky konfliktiň tamamlanmagy üçin Arap döwletleriniň ligasynyň “öňdebaryjy rol” oýnamagyna zerurlygyň bardygyny belledi.
Moskwadaky foruma gatnaşan Arap döwletleriniň ligasynyň baş sekretary Nabil Elaraby Orsýetiň Siriýanyň hökümetine bolan täsiriniň Siriýadaky konflikti çözmek boýunça tagallalarda uly rol oýanandygyny belledi.
Siriýadaky konflikt gowşajaga meňzemeýär.
Şu hepdäniň başynda Siriýanyň hökümeti oppozision güýçleriň golastyndaky Alleponyň, ýagny Halap şäheriniň golaýynda ballistik raketany atdy. Partlama zerarly 30 çemesi adam heläk boldy, binalaryň birnäçesi ýumruldy.
BMG-niň maglumatlaryna görä, 2011-nji ýylyň mart aýyndan bäri Siriýada 70 müňe golaý adam heläk bolup, dört milliona golaý adam hem ynsanperwerlik kömeginden mätäçlik çekýär.


text:
Orsýetde ýokary tizlik bilen ýaýraýan AIDS we beýleki keseller barada ýurduň ýolbaşçylarynyň talaba laýyk alada etmeýänligi, ýurtda işe ýarawly ýaşdaky adamlaryň sanynyň ýylda 1 million töwregi azalýandygy, peseliş şeýle dowam eden ýagdaýynda ykdysadyýeti çökermän saklamagyň aňsat bolmajakdygy barada Orsýet boýunça ekspert, ýokary derejeli alym Murray Feşbah bilen söhbetdeşlik.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Birleşen Milletler Guramasynyň dünýä ilaty barada öten aý neşir eden raportynda Orsýetiň häzir 142 milliona golaý ilaty 2050-nji ýyla çenli aşaklap, 110 million töweregi bolar diýip, çak edilýär. Hökümetiň ilat sanynyň barha azalmagyna garşy berýän gaýtawuly dogum derejesini ýokarlandyrmak. Ilat sanyny artdyrmaga başga ýol ýokmy?
Murraý Feşbah: Ölüm barada kän agzalanok. Ýöne bu san gaty ýokary. Mysal üçin, ýürek we rak keselinden gidýänleriň sany adam başyna hasaplanyňda Günbatar Ýewropa we Birleşen Ştatlardakydan 3-4 esse ýokary. Olar dogulýan çagalaryň üstüni doldurmak üçin muny kemeltmeli. Görşümiz ýaly çagaly aýallaryň sany indi gitdigiçe azalýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Spid ýaly ýokanç keselleriň täsiri nähili? Hökümetiň bu meselä çemeleşişi talaba laýykmy?
Murraý Feşbah: Gynansak-da, ors ýolbaşçylary ýeke spid däl, eýsem inçekesel we gepatit barada hem ýeterlik alada etmeýärler. Bularyň hemmesi sanjylyp ulanylýan neşe bilen baglanyşykly. Has çylşyrymlysy-da, köp dermanlar bilen bejerip bolmaýan inçekeseliň köpelendigi. Inçekesel bilen spidiň birlikde ýokaşýan halatlarynyň artmagy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Saglyk we demografiýa barada gözden salnan başga nähili problemalar bar?
Murraý Feşbah: Bular çilim çekmek we beýleki töwekgelçilikli gylyk - häsiýetleri öz içine alýar. Muňa çaga saglygyny, täze önüp-ösýänleriň saglygyny-da goşmak gerek. Bu problemanyň çözgüdi üçin edilmeli işler gaty köp. Ýöne bular aňsat işler däl. Mysal üçin adamlara alkogolly içgini nädip az içirjek? Olaryň içgi içme endigini nädip üýtgetjek?
Orsýetde içenlerinde zat goýman, hemmesini birden içýärler. Gürrüň ýeke bir köplükde däl. Beýle içilende, ol gandaky etanol derejesine-de ýaramaz täsir edýär. Bu hem başga problemalara getirýär. Bütindüňýä Saglyk Guramasy ýylda adam başyna içilýän alkogol 8 litrden geçse, zyýanly diýip garaýar. Orsýetde bolsa bu 16-18 litr töweregi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Orslar millet hökmünde ölüp gider diýip, çak etmäge esas barmy?
Murraý Feşbah: 2075 ýa 2100-nji ýyla çenli ilat sany aşaklap, 35-50 million aralygyna geler diýip edilýän çaklamalar ýok däl. Men bilemok. Ýöne ykdysadyýeti çökermän saklamak gaty kyn düşer. Sebäbi işe ýarawly ýaşdaky adamlaryň sany ýylda 1 million çemesi azalýar. Orsýet döwlet hökmünde dargap gider öýdemok. Ýöne geçmişde edişi ýaly, ol öz güýjüne daýanyp, töweregine pitjiň atyp bilmez.


text:
Owganystanyň gündogarynda ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň harby lybasyna geýnen bir hüjümçi Halkara güýçleriniň üç wekilini atyp öldürdi. Halkara koalisiýanyň ýaýradan beýanatynda başga goşmaça maglumat berilmeýär.
Owganystanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Mohammad Zahir hüjümiň Pakita welaýatynyň Gardez şäherinde bolandygyny aýdýar. Zahir söweşijiniň hem öldürilendigini habar berýär.
Adynyň tutulmagyny islemedik başga bir resminiň maglumatyna görä, hüjüm harby türgenleşik lagerinde ýüze çykypdyr.


text:
Liwiýanyň paýtagty Tripolide Muammar Kaddafini häkimiýetden çetleşdirmek boýunça amala aşyrylan harby operasiýalaryň yzy bilen, şäherde gumanitar ýagdaýyň örän ýaramazlaşandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Hususan-da, Liwiýanyň paýtagtynda häzirki wagt azyk, agyz suwy, däri-derman we elektrik ýetmezçiliginiň güýçli duýulýandygy habar berilýär.
Liwiýanyň oppozision söweşijileri indi Muammar Kaddafiniň dogduk şäheri Sirte şäherine hüjüm etmäge taýýarlyk görýändiklerini aýdýarlar. Muammar Kaddafiniň özüniň nirededigi henizem belli däl.


text:
Penşenbe güni Liwiýada Muammar Kaddafiniň güýçlerine goldaw berenlikde aýyplanýan 20 sany ukrain raýatynyň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Liwiýanyň sudy Ukrainanyň bu raýatlaryna geçen ýyl Kaddafiniň güýçleri bilen oppozision söweşijileriň arasynda bolan söweşlerde Kaddafiniň güýçleriniň harby tehnikalaryny remont etmek işlerine ýardam berenlikde aýyplama bildirýär.
Aýyplanýanlar şol döwürde özleriniň Liwiýanyň nebit pudagynda işlemäge barandyklaryny aýdyp, özlerine bildirilýän jenaýat aýyplamalaryny ret edýärler. Olaryň Liwiýada geçýän sud prosesine ukrainaly diplomatlaryň-da gatnaşmagyna rugsat berildi.


text:
“Amnesty International” guramasy Yragyň hökümet güýçleriniň Mosul şäheriniň golaýyndaky oba ýaşaýjylaryny gynamalara sezewar edip, öldürendigi barada delilleri ýygnandygyny aýdýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparyň aýtmagyna görä, oktýabr aýynyň ahyrynda Mosulyň günortasyndaky birnäçe obada alty çemesi adam “Yslam döwleti” atly ekstremist topar bilen ilteşigi bolmakda güman edilip öldürildi.
Birleşen Ştatlaryň howa zarbalary we Kürt peşmerga söweşijileri tarapyndan goldanylýan yrak güýçleri Mosuly söweşijilerden yzyna almak ugrunda uruşýarlar.
“Federal polisiýa eşigindäki adamlar ýaşaýjylaryň ençemesini bikanun saklap, soňra-da öldürdiler” diýip, “Amnesty International” guramasynyň Beýrutdaky regional edarasynyň barlaglar boýunça direktorynyň orunbasary Lynn Maalouf aýtdy.
Ol “käbir ýagdaýlarda ýaşaýjylaryň öldürilmezden ozal, gynamalara sezewar edilendigini” sözüniň üstüne goşdy.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän topar Yragyň hökümetini bu adam öldürmelerini derňemäge çagyrdy.


text:
Türkmen türgenleri Marokkonyň Kasablanka şäherinde sport we söweş sambosy boýunça erkekleriň hem-de zenanlaryň arasynda geçirilen dünýä çempionatynda nobatdaky üstünlige eýe boldular. Türkmenistanyň sportda gazanan üstünlikleriniň üsti ýene-de dört bürünç medal bilen ýetirildi.
Bu ýaryşa dünýäniň 80 ýurdundan ýüzlerçe türgenler gatnaşdylar. Türkmenistanlylar sambonyň iki görnüşinde-de tapawutlanmagy başardylar.
Sambonyň sport görnüşinde Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Arzuw Ýalkabowa (48 kilograma çenli agram derejede) hem-de Goranmak ministrliginiň harby gullukçysy Tejen Tejenow (82 kilograma çenli agram derejede) hormat münberine galdylar.
Sambo göreşiniň söweş görnüşinde bolsa ýygyndymyzyň düzüminde Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk institutynyň talyby Ahmet Taňryberdiýew (57 kilograma çenli agram derejede) hem-de Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Abdylla Babaýew (68 kilograma çenli agram derejede) baýrakly orunlara mynasyp boldy.


text:
29-njy sentýabrda Aşgabatda GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň duşuşygy boldy.
GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň Aşgabatda geçen duşuşygyna Russiýa Federasiýasynyň, Ermenistanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň wekilleri gatnaşdylar.
Duşuşykda özara hyzmatdaşlygyň derejesine garalyp, GDA döwletleriniň serhet howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça geljekki aragatnaşyklar maslahat edildi. Onuň gün tertibinde halkara terrorçylygyna, bikanun neşe dolanyşygyna, bikanun migrasiýa garşy göreş tejribesi barada çykyş edilenligi aýdylýar.
Resmi maglumatlara laýykylykda, duşuşykda GDA girýän döwletleriň daşarky serhetlerinde häzirki şertlerde durnuklylygy üpjün etmek boýunça serhetçilik çärelerini aktiwleşdirmek we bilelikde operatiw-öňüni alyş çäreleri boýunça maslahat edildi. Agzalan meseleleriň arasynda deňiz giňişliklerinde bikanun awçylygy bes etmek çärelerine hem garaldy.
GDA-nyň çägindäki hyzmatdaşlyk
Türkmenistan bäş ýyl bäri GDA guramasynyň assosirlenen agzasy. Türkmenistanyň doly hukukly agza hökmünde guramanyň çäginden çykyp, assosirlenen agzasy statusyna eýe bolmak we gurama çäkli derejede gatnaşmak karary 2005-nji ýylyň awgustynda yglan edilipdi. Emma soňky ýyllarda Türkmenistan postsowet giňişliginde regional guramalar, şol sanda GDA bilen hem hyzmatdaşlygyny has aktiwleşdirdi.
GDA döwletlerinde syýasy-jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän informasion analiz merkeziniň bilermeni Aleksandr Karawaýew Türkmenistanyň GDA-nyň çägindäki aktiwligini ýurduň umumy daşary syýasatyny giňeltmek boýunça alyp barýan strategiýasy bilen baglanyşdyrýar.
Emma A.Karawaýew GDA gurmasynyň çägindäki hyzmatdaşlygyň aýratynlygyna ünsi çekýär. Onuň sözlerine görä, GDA resmi taýdan bütewi regional struktura bolsa-da onuň hakykatda alyp barýan işleri umumy häsiýete eýe bolup, bilelikdäki takyk çäreleriň kabul edilmegini we ýerine ýetirilmegini talap etmeýär.
Türkmen metbugatynyň habaryna görä, Aşgabatdaky duşuşykda GDA-nyň assosirlenen agzasy bolan we bitaraplyk statusyna daýanýan Türkmenistanyň bütin adamzadyň bähbitleri ugrunda öz parahatçylyk dörediji mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge çalyşýanlygy nygtalýar.
Potensial howplar
Şol bir wagtda-da GDA döwletleriniň serhet gözegçiligine degişli problemalaryň Turkmenistana-da degişlidigini synçylar belleýärler. Regionyň serhet gözegçiligine degişli esasy problemalaryň biri neşe gaçakçylygydyr.
A.Karawaýew regionyň döwletleriniň öňünde duran terrorçylyga garşy göreş, neşe we haryt gaçakçylygynyň öňüni almak ýaly problemalardan daşgary, bikanun migrasiýanyň öňüni almak meselesiniň hem ähmiýetiniň gitdigiçe güýçlenýänligini belledi. Onuň sözlerine görä, bikanun migrasiýanyň döredýän howplarynyň biri epidemiýalaryň tutaşmagyna we ýaýramagyna degişli.
GDA döwletleri boýunça bilermeniň A.Karawaýewiň pikirine görä, halkara we regional hyzmatdaşlyk Türkmenistan üçin serhet gözegçiligini kadalaşdyrmakda we serhetleriň tehniki hem kadrlar taýdan üpjünçiliginde peýdaly bolup bilerdi.
Soňky döwürde türkmen serhetçileriniň maddy-tehniki üpjünçiligine döwlet tarapyndan uly üns berilýär. Serhetçiler täze ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün edilýär, serhetlerde täze serhet galalary gurulýar. Şol bir wagtda-da ýurduň serhetleriniň uly bolekleriniň gözegçiliksiz galýanlygyny habar berilýär. Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň bellemegine görä, milli serhetlerde gözegçiligiň iň gowşak alnyp barylýan ýeri daglyk ýerlerden geçýän bölekleri bolup durýar.
Resmi maglumatlarda GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň Aşgabatdaky duşuşygyna gatanaşan ýolbaşçylarynyň Kaka etrabynyň döwrebap abzallaşdyrylan täze serhet galalarynyň birine syýahat edenligi habar berilýär.


text:
Göwrelilik döwrüniň ýakymly garaşmalaryny, umytlaryny, arzuwlaryny puja çykarýan ýagdaýlaryň gynansak-da, duş gelýändigini bellemelidir. Şoniň ýaly ahwalatlara göwreliligiň ösmeden galmagy hem degişli edilip bilner.
Ösmeýän göwrelilik – çaga düwünçegiň ösmeden galyp ölýän ýagdaýydyr. Lukmanlar şu güne çenli düwünçegiň ösmeden galma ýagdaýlarynyň anyk sebäplerini aýdyp bilmeýärler.
Ýöne irki möhletlerde ýüze çykýan ýagdaýlaryň 70%-iň genetiki bozulmalar bilen baglydygyny seljermeler görkezýärler.
Göwreliligiň uly möhletlerinde (ikinji we üçünji ýarymy) göwreli aýalyň şikeslenmeleri, dürli ýokançlyklara ýolukmagy çaganyň ösmeginiň togtadylyp ölmegine getirip bilýändir.
Kähalatlarda görelilik anyk sebäpsiz, aýalda 2 ýa-da 3 gezek hem şeýle şowsuz tamamlanyp biler.
Ýöne köp ýagdaýlarda, göwreliligiň irki möhletlerinde düwünçegiň ösüşden galmagynyň aşakdaky sebäpleri anyklanyp bilner:
► Ýaramaz endiklere ýykgyn etme (çilimkeşlik, arakhorluk);
► Käbir derman serişdelerini kabul etmek;
► Ýokanç keselleri başdan geçirmek (dümew, sitomegalowirus, gyzylja);
► Jyns gatnaşygy arkaly geçýän keselleri (sözenek, merezýel, mikoplazmoz);
► Süýji keseli;
► Gormonal deňagramlylygyň bozulmagy (progesteronyň ýa-da estrogenyň ýetmezçiligi);
► Enäniň immun ulgamynyň çagany del beden höküminde kabul etmegi (meselem, rezus-gapma garşylykly göwrelilik);
► Antifosfolipid alamatlar toplumy – çaga ýoldaşynyň gan damarlarynda gan lagtalarynyň emele gelip, çaga düwünçegi iýmitlenmeden mahrum etmegi;
► Önümçiligiň ýaramaz täsirlerine sezewar bolmak;
► Gaýtalanýan stress ýagdaýlary;
► Aşa fiziki agramlylyk.
Aýallaryň şu toparynda ösmeýän göwrelilik ýagdaýyna sezewar bolma töwekgelçiligi ýokarydyr;
♦ 35 ýaşdan uly aýallar;
♦ Köp gezek çagany aýyrdan (abort eden) aýallar;
♦ Ýatgydan daşary göwrelilige sezewar bolan aýallar;
♦ Ýatgysynda dürli dogabitdi kemçilikleri(eýer görnüşli, iki şahly ýatgy we ş.m.) bolan aýallar.
Göwreliligiň birinji üç aýlygy (1–13 hepdesi) çaga düwünçegi üçin has howply bolup, esasan hem göwreliligiň 3-nji – 4-nji we 8-nji – 11-nji hepdelerinde has ünsli bolmalydyr.
Ýöne göwreliligiň ikinji üç aýlygy, esasan hem 16-njy-18-nji hepde aralyklary has jogapkärli bolup durýandyr.
Göwreliligiň ösmeýänligini nädip anyklamaly?
Göwreliligiň dürli möhletinde ösmeden galan göwrelilik dürli alamatlar bilen ýüze çykyp biler ýa-da birnäçe hepde hiç hili alamat ýüze çykman hem biler.
Düwünçegiň ösmän galandygyndan habar berýän alamatlar duýlanda hökman ginekolog lukmana ýüz tutmalydyr.
Aş saýlama alamatlaryň duýdansyz kesilmegi, garnyň aşagynda dörän tutgaýly agyrylar, jyns ýollaryndan ganyň gelmegi, süýt mäzleriniň ulalyp, ýene öňki ýagdaýyna gaýdyp gelmegi, bazal temperaturanyň (göwrelilik döwründe göni içegede ölçelýän temperatura ýokary bolýar) peselmegi, bedeniň temperaturasynyň bolsa kähalatlarda beýgelmegi göwreliligiň ösüşden galandygyna güman etmäge esas döredip biler.
Uly möhletlerde bolsa düwünçegiň gymyldysynyň galmagy göwreliligiň ösmeden galanlygynyň alamaty bolup biler.
Aşakdaky barlaglaryň kömegi bilen lukman ösmedik göwreliligi anyklap biler:
⇒ Lukman bazal temperaturasynyň derejesini, ýatgynyň ululygynyň göwreliligiň möhletine deň gelşi bilen deňeşdirer;
⇒ Adamyň horion gonadotropin gormonynyň derejesini anyklamak. Onuň derejesiniň peselendigi ösmeýän göwrelilikden habar berip biler;
⇒ Düwünçegiň USB-y düwünçegiň ýürek urgularynyň ýoklugyny anyklap biler.
Göwreliligiň ösmeden galandan soňky geçirilmeli bejergi çäreleri
Düwünçek ösmeden galandan soň, hemme bejergi çäreleri aýalyň saglygyny dikeltmäge gönükdirilen bolmalydyr.
Ýatgyda ösüşden galan düwünçek bedeniň zäherlenmesine, ýatgydan güýçli gan akmalara, ýatgynyň sowuklama (endometrit) ýagdaýlaryna getirip biler.
Şol sebäpli ösmedik düwünçegi ýatgydan mümkin boldugyça çalt aýyrmak maslahat berilýär.
Kähalatlarda göwreliligiň irki möhletlerinde onuň özbaşdak düşmegi bolup geçip, aýal göwreliligiň ösmän galandygyndan habarsyz bolýar. Onuň aýbaşysy bolsa biraz gijikme bilen gelýär.
Eger "ösmedik göwrelilik" kesgidi goýlan bolsa, onda düwünçegi aşakdaky usullar bilen aýyrýarlar:
1. Derman serişdesi bilen – 8 hepdeden kiçi möhletde ulanylyp, düwünçegiň düşmegine getirýän serişdeler ulanylýar.
2. Wakuumly sorma (mini-abort) – düzgün bolşy ýaly, operasiýa agyrsyzlandyrma bilen, ýatgynyň içini arassalaýan wakum-sorujy ulanylyp geçirilýär.
3. Ýatgynyň içini we diwarlaryny gyryp, ösmedik düwünçegi aýyrmak operasiýasy. Agyrsyzlandyrma serişdeleriň täsirini ulanyp geçirilýär.Bu operasiýadan soň, ýatgynyň içini USB-nyň kömegi bilen barlap, düwünçegiň galyndylarynyň galmandygyna göz ýetirmek wajypdyr.
4. Uly möhletlerinde (16 hepdeden ýokary) çaga düwünçegini aýyrmak üçin oksitosin we prostaglandinler ulanylyp, emeli dogrum güýçleri tijendirilýär.
Ösmedik göwrelilikden soň indiki göwreliligi meýilleşdirmek üçin geçirmeli çäreler
Ginekologlaryň maslahat bermegine görä, ösmän galan göwrelilikden soň, azyndan 6 aýgöwrelilikden saklanma zerurdyr.Bu möhlet aýalyň endokrin ulgamynyň işiniň kadalaşmagy üçin wajypdyr.
Indiki göwreliligi meýilleşdirmezden öň aşakdaky barlaglary geçirmek hökmandyr:
► ganyň gormonlaryň derejesine barlagy (progesteron we estrogen);
► jyns ýollary arkaly geçýän kesellere barlagy geçmek (jynshana çyrşagy, ganyň ýokançlyklara barlagy);
► kiçi çanaklyk agzalaryň USB-gy;
► görkezme boýunça ýatgynyň içki gatlagynyň gistologiki barlagy;
► genetik lukmanyň maslahaty we barlagy.
Göwreliligi meýilleşdirmeden öň, gyzylja hem-de garamyk ýokanç kesellerine garşy öňüni alyş sanjymlary, has hem çagalar baglarynda, mekdeplerde işleýän aýallara almak peýdaly bolup biler.
Özüňizde bar bolan dowamly beden keselleri, jyns ýollary arkaly geçýän keselleri bejerip, bedeniňi taplaýjy serişdeleri kabul etmäge çalşyň.
Bejerginiň tertibi babatda öz lukmanyňyz bilen maslahatlaşyň.
Şowsuz göwreliligi başdan geçiren aýallaryň geljekde sagdyn çaga dogrup biljekdigini ýatda saklap, ruhdan düşmezligi gerekdir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Günorta-günbatar Hytaýyň çet künjeginde Atulir atly bir dag şäherçesi bar. Indi ol şäherçe bütin dünýäde meşhur. Şäherçä meşhurlyk gazandyran zat bolsa, onuň örän hatarly dag ýollarydyr. Ol şäherçäniň okuwçylarynyň mekdebe barýan ýoly hem örän howply gaýalaryň üstünden geçýär. Ol gaýalara örän howply diýmegem, aslynda gaty bärden gaýdýar...
6 bilen 15 ýaşyň arasyndaky ondan gowrak okuwçy her iki hepdeden bir gezek şol hatarly gaýaly ýoldan geçmeli bolýarlar. Olar, kompýuter tälimini berýän okuw jaýyna gitmek üçin, belentligi 800 metre baryp ýetýän hatarly gaýa dyrmaşmaly bolýarlar. Olar munuň üçin gaýanyň ýüzüne berkidilen her biri onlarça şahadan ybarat bolan 17 sany bambukdan ýasalan merdiwandan peýdalanýarlar. Arkasynda agyr mekdep torbasy bolan okuwçylar, daglaryň arasynda ýerleşýän şäherçeden mekdebe gatnamak üçin, her gün 800 metr belentlikdäki gaýa ýaňky ýaly dyrmaşmaly bolýarlar. Şonuň üçinem ol okuwçylar göýä alpinist ýaly.Ýöne olar adaty okuwçy, ýagny alpinist däl. Olary alpinist ýaly bolmaga mejbur edýän bolsa mekdebiň ýoly, ýagny mekdebiň aslynda hiç haçan bolmadyk ýoly.
Ol şäherçe Siçuan welaýatynyň Lýanşan Ýi özerk sebitinde ýerleşýär. Şäherçä barmak üçin örän hatarly ýollardan geçmeli bolýar. Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, olar gözüni dünýä açandan bäri hemişe şol bambukdan ýasalan merdiwanlardan peýdalanyp gelýärler. Bambuk şahalaryndan haýsy hatarda çyksa, derrew ony täzesi bilen çalşyp, ulanmagy dowam edýärler.
Bambugyň deregine demirden merdiwan söz berlipdir
Ýöne häkimiýetler, gysga wagtyň içinde bambugyň deregine olara görä howpy has az demir merdiwanlar guruljakdygyny söz berýärler. Eger bu durmuşa geçse, onda bu wagtal-wagtal öz ösdürip ýetişdirýän önümlerini golaýdaky bazarlara satmaga äkidýän ýerli ilat üçin diýseň amatly ýagdaý döreder. Ýöne berlen söz käşgä hemişe berjaý ediläýse.
Kommunistik partiýanyň şäherçedäki bölüminiň ýolbaşçysy Jikejingsong, şäherçe üçin iň wajyp meseläniň ýol bolup durýandygyna aýratyn nygtap, "Ýol kynçylygy çözülse, onda şäherçe üçin täze ykdysady we turizm mümkinçilikleri dörär" diýýär.
Ýöne demir merdiwanlar hem meseläniň wagtlaýyn çözgüdidir. Sebit hökümetiniň transport, magaryf we ýerli häkimiýetler baradaky edaralarynyň wekillerinden ybarat bolan 50 adamlyk bir topar geçen hepde ol şäherçä baryp görüpdir. Tebigy şertler o diýen oňaýly bolmasa-da, täze ýol gurmak plany barasynda hem gürrüň gozgalypdyr.
Atulir şäherçesiniň ýaşaýjylary Ýi milli azlygynyň wekilleridir. Olar pagsa, gamyş we tagtadan ýasalan öýlerde ýaşaýarlar. Aslynda Hytaýda milli azlyklaryň aglaba köpçüligi şuňa meňzeş durmuş şertlerinde ýaşaýarlar.
Bambuk merdiwanlar bilen gaýa 2 sagatlap dyrmaşýarlar
Şäherçäniň ýerli ýaşaýjylary "Chına Daily" gazetine beren gürrüňinde, bambukdan ýasalan merdiwanlar bilen gaýa 2 sagatda dyrmaşyp çykýandyklaryny aýdýarlar. Aşak düşmek bolsa has az wagty alýar ekeni, ýagny ýarym sagat.
Kimde-kim tapdan düşüp, ýoly dowam etmäge hiç mydary galmasa, başga biri ony öz biline daňyp, alyp çykýar. Aşak gaýdyşyn bolsa, tapdan düşenler iki adamyň goldawy bilen düşürilýär.
Şäherçäniň ýolbaşçysy Api Jitiniň aýtmagyna görä, häzire çenli şol ýoldan gatnaýanlardan 7-8 adam aşak gaçyp ölupdir. Gaty köp adama bolsa şol ölüm howply ýol sebäpli şikes ýetipdir.
Fotograf Çen Jie üç günläp şol şäherçede ýaşapdyr. Olaryň "ölümli ýoldan" gatnaýşyny surata düşüripdir. Onuň "The Guardian" gazetine beren maglumatyna görä, bambuk merdiwanlardan dyrmaşyp düşýän mahalyň sähelçe-de ünssüz säginmäge maýyň bolmaýar. Çünki adamyň sähel ünsüniň gowşamagy gaýadan aşak gaçmagyna getirýär. Çen Jie, Atulir şäherçesinde ýaşaýan çagalara ilkinji gezek duş gelende, ör-gökden gelendigini aýdýar. Ýerli halkyň arasynda 3 gün bolan fotografyň aýtmagyna görä, "olaryň ýaşaýşy ajy jebir”...


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Kimiň dissertasiýasy goralanda alymlara seredende, köpräk futbol janköýerleri oturypdyr?
Meşhur daniýaly fizik Nils Bor futbol bilen gyzyklanypdyr we “Akademisk” klubynyň derwezeçisi bolupdyr. Onuň dogany Harald hem ylymlar doktory bolupdyr – ol matematika bilen meşgullanypdyr – we şol klubda çykyş edipdir, emma ýene Daniýanyň ýygyndy toparynda hem oýnapdyr. Harald Bor tomaşaçylaryň arasynda şeýle bir meşhur bolupdyr welin, onuň dissertasiýasynyň goralmagynda matematiklere seredende futbol janköýerleri köp bolupdyr.


text:
Parahatçylyk boýunça “Nobel” baýragy komitetiniň aýtmagyna görä, şu ýyl bu baýragyň hiç kime gowşurylmazlygy mümkin. Munuň sebäbi bu baýragyň eýesi hytaýly dissident Liu Şiabonyň maşgala agzalarynyň hiç biriniň baýragyň gowşurylyş dabarasyna gatnaşyp bilmeýänligidir.
"Nobel" baýragyny diňe onuň eýesine ýa-da onuň maşgala agzalaryna gowşurmak zerur şertdir. Bu baýragyň eýesi hytaýly Liu Şiabo häzir türmede, onuň aýaly bolsa öý tussaglygynda saklanýar.
Hytaý Oslodaky şol dabara öz wekillerini ibermezligi üçin beýleki döwletlere hem basyş edipdi.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň Jalal-Abat oblastynyň sudy özbek asylly tanymal biznesmen Kadyrjan Batyrowa ömürlik türme tussaglygyny bermek barada ozalky çykarylan hökümi öz güýjünde galdyrdy.
Kadyrjan Batyrowa garşy ozalky hökümi geçen ýylyň oktýabrynda Jalal-Abat şäheriniň sudy çykarypdy.
Gyrgyzystanyň sudy häzirki wagt Şwesiýada bosgunlykda ýaşaýan Kadyrjan Batyrowy 2010-njy ýylda ýurduň günorta regionynda separatistik propoganda ýaýradanlykda, etniki duşmançylygy öjükdirenlikde we ýerli özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda etniki çaknyşyklary gurnanlykda aýyplaýar.
Kadyrjan Batyrowyň özi özüniň bu jenaýat işlerine dahylly däldigini aýdyp, muny ret edýär.


text:
Makedon paýtagtynda müňlerçe adam tapgyr dördünji gije proteste çykyp, telefon diňlemek galmagaly bilen baglylykda çuňlaşan syýasy krizisi soňlamak üçin, irki parlament saýlawlarynyň geçirilmegine çagyrdylar.
Protestçiler, onlarça syýasatça, şol sanda ozalky premýer-ministre garşy gozgalan jenaýat işlerini togtadanlygy üçin, prezident Gjorge Iwanowyň hem işden çekilmegini talap edýärler.
Oppozisiýa partiýalary Nikola Gruewskiniň we onuň hökümetiniň 20 adamyň, şol sanda syýasatçylaryň, sudýalaryň, polisiýa ofiserleriniň, žurnalistleriň we diplomatlaryň telefonlarynyň bikanun diňlenmeginiň arkasynda durandygyny aýdýarlar.
Şu hepde Iwanow bu galmagal bilen ilteşikli 56 adama günä geçiş yglan etdi we bu ýagdaý Skopýede käte zorlukly protestleriň başlanmagyna getirdi.


text:
Hindistanyň we Pakistanyň arasynda dawaly Kaşmir regionynda bolan ok atyşykda bäş parahat ýaşaýjynyň wepat bolandygy habar berildi.
Pakistan Hindistany Sialkot regionynda serhet hökmünde seredilýän ýerde ot açmakda aýyplady. Bu ýerde dört ýaşaýjynyň öldürilendigi we bäş adamyň ýaralanandygy habar berildi.
Hindistan bolsa Pakistanyň esgerleriniň Pargwal giňişliginde ok atmagynyň netijesinde bir zenanyň öldürlendigini we üç adamyň ýaralanandygyny aýdýar.
Şeýle-de Pakistanyň harbylary Kaşmirde Hindistanyň sürüjisiz uçaryny urup ýere gaçyrandygyny mälim etdiler.
Hindistan we Pakistan dawaly serhetde ýüze çykýan ok atyşyklarda bir-birini aýyplap gelýärler.


text:
Şu ýylyň sentýabr aýynda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maglumat üpjünçüligini ilerletmek maksady bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi beýleki döwlet düzümleri bilen bilelikde çäreleriň Meýilnamasyny işläp taýýarlady, ol dünýä jemgyýetçiligini ýurdumyzyň häzirki ýeten sepgitleri, üstünlikleri we gazananlary, şeýle hem Aziada-2017-ä görülýän taýýarlyk işleri bilen tanyşdyrylmagyna gönükdirilendir.
Maksatnamalaýyn çäreleri durmuşa geçirmek üçin “Euronews”, Hytaýyň CCTV, Rossiýa-24 ýaly dünýä belli teleýaýlymlar bilen hyzmatdaşlyk etmek göz öňünde tutulýar. Bu ýaýlymlar boýunça Aziada-2017-ä bagyşlanan wideorolikleri, mahabat şekillerini, ýörite reportažlary we telegepleşikleri görkezmek teklip edilýär.
Milli elektron köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, daşary ýurtlaryň milli olimpiýa komitetleriniň hem-de Halkara sport federasiýalarynyň web-serişdelerini işjeň peýdalanmak, şeýle hem Youtube, Facebook, twitter, instagram we beýleki halkara durmuş ulgamlarynyň mümkinçiliklerini ulanmak bellenildi.
Aziýa oýunlaryny giňden beýan etmekde tanyşdyryş çärelerine uly ähmiýet berler, olary fewral aýynda Ýaponiýanyň Sapporo şäherinde geçiriljek Gyşky Aziýa oýunlary, Gazagystanyň Almaty şäherinde ýanwar-fewral aýlarynda geçiriljek Bütindünýä gyşky uniwersiada, iýul aýynda Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda geçiriljek Yslam sport oýunlary we beýleki iri çäreleriň barşynda geçirmek meýilleşdirilýär.
BMG-niň Nýu-Ýorkdaky we Ženewadaky ştab-kwartiralarynda Aziada bagyşlanylan sergileriň we tanyşdyryş çäreleriň birnäçesi guralar.
Maksatnamalaýyn meýilnama laýyklykda Türkmenistanda we daşary ýurtlarda halkara maslahatlaryny, media-forumlary, metbugat maslahatlaryny geçirmek göz öňünde tutulýar, şeýle hem Aziada-2017-ä bagyşlanan ýörite sahypalar dürli žurnallarda we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çap etmäge taýýarlanylýar.


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň territoriýasynda internet aragatnaşygy kesildi. Internetiň ulanylyşyna gözegçilik edýän guramalar, şol sanda “Google” kompaniýasy hem Siriýanyň territoriýasynda internet aragatnaşygynyň sişenbe güni giçlik kesilip başlanandygyny mälim etdiler.
Ýöne muňa nämäniň sebäp bolandygy heniz aýdyň däl. Ekspertler edil häzirki wagt munuň sebäbini anyklamaklygyň mümkin däldigini aýdýarlar.
Bu wakanyň öňýany sişenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi bilen Damaskda geçiren gepleşiginiň yzýany eden çykyşynda, “Ysraýylyň agressiýasyna” garşy Siriýanyň garşylyk görkezmäge mümkinçiliginiň bardygyny nygtap, duýduryş beripdi.
Munuň özi Siriýanyň territoriýasynda Ysraýylyň geçiren soňky howa hüjümleri bilen baglanyşykly prezident Assadyň eden ilkinji resmi çykyşy hökmünde alamatlandy.


text:
Täjigistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezident Imomali Rahmonyň ýolbaşçylygyndaky “Halk demokratik partiýasynyň” ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlarynda berlen sesleriň 72%-i töweregini alanlygyny habar berdi.
Komissiýa 63 agzadan ybarat parlamentde oppozision “Yslam täzeden döreýiş” partiýasy bilen “Kommunistik partiýasynyň” hem ençeme orny eýelejekdigini belledi.
Imomali Rahmon 17 ýyl bäri Täjigistany dolandyryp gelýär.
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda aşa bidüzgünçiliklere ýol berlenligini aýtdy.
ÝHHG-niň Parlament Assambleýasy boýunça prezidentiniň orunbasary Piýa Kristmas Moller tarapyndan ýaýradylan beýanatda, bu ses berişligiň ençeme ugurlar boýunça demokratik standartlara gabat gelmänligi habar berilýär.


text:
Serbiýanyň häkimiýetleri 46 adamy korrupsiýa we pul ýuwmak aýyplamalarynda tussag edendiklerini aýdýarlar.
Içeri işler ministri Nebojsa Stefanowiç 18-nji martda ýol gözegçilik polisiýasynyň 15 ofiseriniň para almakda güman edilip tussag edilendigini aýtdy.
Aprel aýyna bellenen parlament saýlawlaryndan öň tutuş ýurt boýunça geçirilýän arassalaýyşda tussag edilenleriň arasynda bir sudýa, döwlet eýeçiligindäki pensiýa fondunyň bir resmisi, ozalky häkim hem bar.
Güman edilýän adamlaryň eden ters işleri netijesinde döwlete ýa ýerli häkimiýetlere jemi 7 million ýewro möçberinde zyýan ýetirilendir öýdülýär.
Bu dekabrdan bäri geçirilýän ikinji arassalaýyşdyr, öňki gezek polisiýa 86 adamy tussag edipdi.
Serbiýa Ýewropa Bileleşigine goşulmak baradaky gepleşikleriň çäginde giň ýaýran korrupsiýa we guramaçylykly jenaýata garşy çäre görýändigini görkezmeli.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Hytaý häkimiýetlerine bir milliard dollara barabar karz-kredit berendikleri üçin minnetdarlyk bildirdi. Hytaý bilen Belarusyň arasynda karz pul baradaky şertnama 17-nji sentýabrda gol çekildi.
Belarusyň prezidenti ýurduň telewideniýesinde çykyş edip, bu serişdeleriň Belarusyň ykdysadyýetini döwrebaplaşdyrmak hem halk hojalygynyň dürli pudaklaryna soňky tehnologiýalary ornaşdyrmak üçin ulanyljakdygyny aýtdy.
Häzir Belarus Sowet Soýuzy dargaly bäri iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýär. Belarus häkimiýetleri Halkara pul gaznasyna 8 millard dollara barabar karz pul sorap ýüz tutdy, emma bu gazna karzyň esasy şerti hökmünde ýurtda zerur reformalaryň geçirilmegini talap edýär.


text:
Diňe geçen ýylyň özünde dünýäde temmäki serişdeleri sebäpli ölen adamlaryň sany 6 milliona ýetdi. Bu barada ýakynda çap bolan “Tobakko Atlas” atly hasabatda aýdylýar. Hasabatdaky berlen maglumatlardan çen tutulsa, onda 2009-njy ýylda çekilen çilimleriň sany, geçen on ýyllyk bilen deňeşdirilende 13% ýokarlanyp, san hasabynda 5,9 trillion çilime deň bolupdyr.
Hasabatda getirilen maglumatlara görä, soňky döwürde temmäki serişdelerini ulanmak höwesi pes we orta girdejili döwletlerde has ýokarlanypdyr. 1990-2009-njy ýyllar aralygynda Günbatar Ýewropada temmäki serişdelerini ulanmak derejesi 26% azalan bolsa, degişlilikdäki döwürde Ýakyn Gündogarda we Afrikada bu görkezji 57% artypdyr.
Ekspertler muny ýokary girdejili döwletlerde çilimkeşlige garşy alnyp barylýan kampaniýalaryň netijesi, temmäkiniň ýetirýän zyýanyna adamlaryň düşünip başlamagy diýip düşündirýärler.
Çehiýaly lukman Ýana Kotowskaýanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, çilimkeşlik adam bedenine esasan iki ugur boýunça zyýan ýetirýär. Birinjiden, ýürek-damar sistemasyna, ýagny ýürege we arteriýalara, beýleki tarapdan, öýkene, ýagny dem alyş ulgamyna ýaramaz täsir ýetirýär.
“Birinji ýagdaýda ýürek agyry, ýokary gan basyşy, kelle agyry ýaly näsazlyklar dörese, ikinji ýagdaýda ol rak ösüntgileriniň döremegine getirýär” diýip, Kotowskaýa aýdýar.
Hasabatda aýratyn nygtalyşy ýaly, temmäki serişdeleri mahabatlandyrylanda, onda çilim çekýän erkekler beýlekilere görä has güýçli, edermen edilip şekillendirilse-de, iş ýüzünde bu tersine bolup çykýar. Her ýyl ortaça 4 milliona golaý erkek temmäki zerarly önelgesizlik, saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy, ir ölüm ýaly zatlara sezewar bolýar.
Zenanlaryň arasynda...
Hasabatda soňky döwürde çilimkeşligiň aýallaryň, hususan-da ýaş gyzlaryň arasynda artyp başlandygy bellenilýär. Maglumata görä, häzir dünýäde 200 milliona golaý aýal maşgala çilim çekýär. Mahabatlandyryjy kampaniýalar çilim çekmegiň aýallary hamana sosial deňlige ýetirýändigini mazamlap, çilim önümlerini halk köpçüligine ýetirýärler.
Hasabatda bellenmegine görä, mundan bir asyr öň Amerikada bir kompaniýa aýallaryň ses bermek hukugyny “Azatlygyň ýol görkezijisi” atly çilim bilen deňeşdirip, temmäki serişdelerini mahabatlandyrypdyr.
Bazarda aýallar üçin ýörite “ýuwan” çilimler satylýar. Hasabatda bellenişi ýaly, zenan maşgalalar hem bu hili çilimleriň az zyýan ýetirýändigi baradaky ýalňyş düşünjeden ugur alyp, bu görnüşdäki çilimleri ulanýarlar. Aslynda “ýuwan” diýilýän çilimler bilen adaty çilimleriň düzümindäki nikotiniň derejesi deňdir diýip, hasabatda nygatlaýar.
Hasabata görä, çilim çekýän aýallarda çaga öndürmek ukyby peselýär, şeýle-de olaryň bu endigi olardan önýän nesle hem oňaýsyz täsirini ýetirýär.
Ýaşlar
“Tobakko Atlas” hasabatynyň awtorlary çilim öndürýän kompaniýalar ýaşlara özüniň geljekki müşderileri hökmünde mümkinçilik nazarýetinden garaýarlar diýýärler. Mysal üçin, ABŞ-da çilimkeşleriň 83%-niň 18 ýaşdan kiçikä çilim çekmäge başlandygy aýdylýar.
Uly adamlar bilen birlikde ýetginjek oglanlaryň köpüsi, çilim çekseler, özlerini hakyky erkek kişi hökmünde görkezýändirin öýdýärler. Hasabatda bellenişi ýaly, bu tersine, çilim oglanlaryň saglygyna ýaramaz zyýan ýetirip, hatda olaryň bedeniniň ukybyny peseldýär.
Oglanlarda bolşy ýaly, ýetginjek gyzlar hem entek doly kemala gelmänkäler, çilim çekip başlaýarlar. Bu hem olaryň, çilim çekseler, has garaşsyz we meşhur adam bolýandyklary baradaky ýalňyş düşünjeden gelip çykýar. Çilimiň bedeniň agramyny peseldýändigi baradaky düşünjäniň hem ýalňyşdygy hasabatda bellenilip geçilýär.
Hasabatda Merkezi Aziýa döwletleri barada jikme-jik maglumat berilmese-de, Türkmenistan geçen ýylyň maýynda Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly Konwensiýasyna resmi taýdan goşuldy. Türkmenistan bu çarçuwaly Konwensiýasyna resmi taýdan gol goýansoň, ýurtda temmäki serişdeleriniň bahasy göz-görtele ýokarlandy.
Çilimiň bahasynyň ýokarlanmagy Türkmenistanda dürli-dürli garaýyşlaryň döremegine getirdi. Käbirleri munuň ýurtda çilimkeşligiň ýaýramagyna garşy edilen oňaýly ädim bolandygyny aýtsa, beýlekiler temmäki önüminiň gytçylygy we çilimleriň bahasynyň ýokarlanmagy bilen köpler çilime alternatiw has arzan serişdeleri çekip başlandygyny aýdýarlar. Lukmanlaryň bellemegine görä, bu çilimkeşleriň saglygyna has hem beter zyýan ýetirýär.