text:
Germaniýa "Berlin diwarynyň" ýykylmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli 7-nji noýabrda üç gün dowam etjek dabaralara başlady.
Komunist Gündogar Germaniýada ulalan german kansleri Angelo Merkel repressiw ýurtdan gaçmaga synanyşan mahaly öldürilenleriň hatyrasyna geçirilýän ýatlama çärelerine ýolbaşçylyk edýär.
60 ýaşyndaky Merkel ýakynda beren maglumatynda “azatlygy duýmak üçin 35 ýyl garaşmaly bolandygy” sebäpli "Berlin diwarynyň" ýykylan gününi “hiç haçan unutmajakdygyny” aýdypdy.
"Berlin diwary" 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynda ýykylypdy. Germaniýadaky dabaralar "Berlin diwarynyň" ýykylan gününe gabatlap, 9-njy noýabrda geçiriljek äpet festiwal bilen tamamlanar.


c: text/html

text:
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet agzalarynyň, käbir ministrlikleriň we edaralaryň ýolbaşçylarynyň, Aşgabadyň we welaýat häkimleriniň gatnaşmagynda wideoşekilli hökümet maslahatyny geçirdi.
Maslahatda döwletiň we jemgyýetiň durmuşyndaky möhüm meseleler barada gürrüň edildi diýlip, habar berilýär.
Prezident Ahal welaýatynyň häkimine galla hasylyny doly ýygnamak üçin ähli çäreleri görmegi tabşyrdy. Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynyň häkimleri hem galla oragynyň barşy, gurluşyklaryň gidişi, ilatyň ýagdaýy barada hasabat berdiler.
Prezident Maryda galla hasylynyň ýygnalyşyndan nägiledigini aýdyp, ýagdaýy analizlemegi we zerur çäreleri görmegi häkimden talap etdi.
Berdimuhamedow “Türkmenhimiýa” döwlet konserniň başlygy Myratgeldi Kuraýewiň işinden örän nägiledigini aýtdy we oňa berk käýinç yglan etdi.
Prezidentiň tabşyrygy bilen Türkmenistanyň maliýe ministri Annamuhammet Goçyýew Ýewraziýa komissiýasynyň nobatdaky 14-nji maslahatyna gatnaşar. Ol 15-17-nji iýun aralygynda Orsýetiň paýtagty Moskwada geçiriler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Nebitiň bahasyny ýokarlandyrmak maksady bilen öndürilýän mukdary çäklendirmek barada geçen duşuşykda ylalaşyga gelinmändigi sebäpli 18-nji aprelde nebitiň bahasy aşaklap, geçen iki aýyň içinde özüniň iň pes derejesine ýetdi.
Öňünden satyn alynýan nebitiň bahasy Nýu-Ýorkda 6.8 prosent pese gaçyp, bir barreli 37.61 dollara geldi.
Orsýetiň aksiýa bazarlary hem, Moskwanyň RTS indeksiniň görkezmegine görä, dört prosentden-de köp aşaklady. Orsýetiň puly rubl dollaryň we ýewronyň garşylygynda üç prosent töweregi öz hümmetini ýitirdi.
17-nji aprelde Katarda geçen duşuşyga Orsýet bilen birlikde Nebit eksportirleýän ýurtlar guramasy OPEK-e agza döwletleriň aglabasy gatnaşdylar. Duşuşyga Eýran gatnaşmady.
Eýran öndürýän nebitiniň mukdaryny artdyrmak isleýär
Ençeme sagada çeken gepleşiklerden soň Kataryň energiýa ministri Mohammad bin Saleh al-Sada: "Bize OPEK guramasyndaky we bu guramada durmaýan öndürijiler bolup, öz aramyzda geňeşmek üçin köpräk wagt gerek. Gelnen umumy netije şu" diýdi.
Dünýäniň iň uly nebit eksportirleýjisi bolan Saud Arabystany nebit öndürilişini çäklendirmek boýunça gelnen karary, ol karar nähili bolsa-da, "OPEK" guramasyna agza döwletleriň hemmesi ýerine ýetirmeli diýýär.
Ýöne bu guramanyň agzasy Eýran özüniň öndürýän nebit mukdaryny Tähranyň ýadro programmasy sebäpli girizilen sanksiýalardan öňki derejesine deňeç çäklendirmejekdigini aýdýar.
Dünýäniň güýçli döwletleri bilen ýadro ylalaşygyna gelinmegi netijesinde bu sanksiýalar ýatyryldy. Şol sebäpden Eýran indi öndürýän nebitiniň mukdaryny günde bir million barrele ýetirmek isleýär.
"Gyzma çekişmelere"
Kataryň energiýa ministri OPEK-de durýan ýurtlar iýun aýynda Wenada duşuşyp, önümçiligi çäklendirmek mümkinçilikleri hakda pikir alşarlar diýdi: "Biz önümçiligi çäklendirmek we onuň näme netijelere getirip biljekdigi babatda hemmetaraplaýyn pikir alyşdyk. Duşuşykda indiki maslahat üçin biziň hemmämize wagt gerek diýen netijä gelindi. Şu wagtdan başlap, guramanyň öňümizdäki iýun aýynda geçjek duşuşygyna çenli agza ýurtlaryň hemmesi öz aralarynda, şeýle hem beýlekiler bilen pikir alşarlar."
Ýöne ministr ýagdaýa umytly garaýar: "Dünýä bazarlarynda nebitiň bahasy dogry ugra gönükdi. Ol näçe wagtyň dowamynda durnuklylyga ýetip biler, muny göreris, ýöne ol dogry ugra barýar" diýip Sada aýtdy.
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak 17-nji aprelde maslahatdaky "gyzma çekişmelere" we "Eýranyň tutumyna " salgylanyp, Kremliň önümçiligi çäklendirmekde ylalaşylar diýen umytda däldigini aýdypdy.
Nowak Moskwa "OPEK" guramasyna agza döwletleriň tutumyny üns bilen yzlar, "olar ylalaşyp bilýärmi ýa bilenok, şony görer. Nebit önümçiligini çäklendirmäge olaryň ählisi goşulmaly" diýdi.
Nebit öndürmekde Saud Arabystany bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan soň dünýäde üçünji orunda durýan Orsýet "OPEK" guramasyna agza däl.


text:
Kitabyň ilkinji tanyşdyrylyş dabarasy 13-nji dekabrda boldy. Ýekşenbe güni, ýagny dynç günüdigine garamazdan, deputatlar, alymlar, ýurduň ýokary gatlaklarynyň wekilleri Türkmenistanyň Mejlisine ýygnanyp, täze neşir edilen «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşdylar.
Türkmenistanyň Mejlisinde bolan tanyşdyrylyş dabarasyndan soň, şeýle çäreler ýurduň ähli edara-kärhanalarynda, jemgyýetçilik-guramalarynda, ýokary okuw mekdeplerinde giň gerim bilen geçirilip başlandy.
Bu kitap arhiw materiallary esasynda taýýarlanypdyr. Onuň birinji baby Türkmenistanyň prezidentiniň atasy Berdimuhammet Annaýewiň ömründen söhbet açýar. Kitabyň beýleki bölümlerinde bolsa ýurduň prezidentiniň il-ýurt bähbitli amala aşyrýan işleri barada gürrüň berilýär.
«Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň awtory Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekow. Ýöne kitabyň tanyşdyrylyş dabaralarynda eseriň awtory hakda ýeke agyz hem gürrüň edilmeýär. Tanyşdyrylyş dabaralarynda diňe bu kitabyň ýaş nesli sagdyn, ýokary ahlakly kemala getirmekde terbiýeçilik ähmiýetiniň juda wajyp boljakdygy hakda gürrüň edýärler.
Kitabyň tiražy ýigrimi müňe ýakyn nusgalykda neşir edilen. Emma häzirki wagtda bu kitap dükanlarda heniz satuwda ýok.


text:
Owganystanyň dürli etniki toparlardan ybarat ilatynyň düzümini dokumentleşdirmek günäsiz bir iş ýaly bolup görünse-de, bir topar akademigiň bu baradaky soňky synanyşygynyň olary jenaýat aýyplamasy bilen ýüzbe-ýüz etmegi mümkin.
Problemanyň düýp sebäbi "Owganystanyň puştun bolmadyk etniki toparlarynyň Etnografiki Atlasy" diýlip atlandyrylýan eser bolup, ony geçen aý döwletiň tabşyrygy bilen, agzalary Owganystanyň hökümeti tarapyndan bellenilen Ylymlar Akademiýasy çap edipdi.
Kitabyň käbir baplary Owganystanyň azlykdaky etniki hazara toparynyň aşa gaharyny getirdi.
Hazaralar
"Daily Outlook Afghanistan" gazetiniň habaryndan çen tutulsa, kitabyň baplaryndan birinde hazaralar barada şeýle maglumatlar ýerleşdirilipdir: ''Hazaralar ýalançy, binamys, ynanyp bolmajak adamlar. Olaryň aýallarynyň kellesinden başga, teniniň hiç bir ýerinde tüý ýok. Hazaralar Mongollaryň nesilleri bolup, olar Owganystanyň daglarynda ýaşaýarlar. Bu adamlar uruşmakdan başga hiç zat bilmeýärler."
Gazet bu baradaky maglumatyny dowam etdirip, kitapda hazaralaryň "rafizi", ýagny “kapyrdan-da beter” diýlip sypatlandyrylandygyny ýazýar. Azatlyk Radiosynyň bu kitaby edinmek mümkinçiligi bolmady.
Hazara syýasatçylarynyň närazyçylygy prezident Hamid Karzaýyň iýun aýynyň 19-na “Atlasy” gadagan etmegi üçin sebäp boldy, netijede dört sany akademik Ylymlar Akademiýasyndan kowuldy we olaryň näme sebäpli bu eseri neşir edendiklerini derňemek üçin buýruk berildi. Olaryň dördüsiniň, etniki dartgynlylygy döredendigi üçin, jenaýat jogapkärçiligine çekilmegi mümkin.
Şol derňewe gözegçilik edýän prokuroryň orunbasary general Enaýatullah Kamalyň aýtmagyna görä, “eger kemsitmeleriň bilkastlaýyn edilendigi subut edilse, akademikler öz eden işleri üçin jogap bermeli bolarlar”.
"Owganystanyň etniki toparlarynyň arasynda dürli öjükdirmeleri döretmek gadagandyr. Islendik adam muny bozan ýagdaýynda kanun bilen ýüzbe-ýüz bolar" diýip, Kamal aýtdy.
Karzaý kitabyň mazmunyny "şahsyýeti kemsidiji" we etniki toparlaryň hemmesiniň, diýmek, “ähli owgan halkynyň namysyna degiji" diýip häsiýetlendirdi.
Nireden gelip çykdy?
“Atlasyň” awtory, Saýed Amin Mujahid kitapdaky dawaly baplaryň köpüsiniň hazara taryhçysy Faýz Muhammad Katebiň eserlerine esaslanylyp ýazylandygyny aýdyp, kitabyň mazmunyna arka çykdy.
Mujahid ýazanlarynyň ählisiniň çeşmesine aç-açan salgylanandygyny, emma onuň mazmunynyň syýasy sebäplere görä ýoýlandygyny aýdýar: "Häzirki wagtda akademiki hem-de ylym baradaky soraglar syýasy problemalara öwrüldi. Muny aýtmagymyň sebäbi, käbir halatlarda halka sözlemiň diňe birinji ýarymy barada gürrüň berlip, olar onuň ikinji ýarymyndan daşda tutulýarlar".
Hazaralar barada gürrüň açylanda, gapma-garşylyklaryň döremegi Owganystanyň Ylymlar Akademiýasy uçin täzelik däl. 2001-nji ýylyň soňlarynda etniki azlykdaky şaýy topary agzalýan Akademiýa tarapyndan çap edilen eserde hazaralaryň sanynyň az görkezilendigini aýdyp, öz närazylygyny bildiripdi.
Bu kitapda Owganystanyň takmynan 26 million diýlip çak edilýän ilatynyň 9%-i hazaralar hasaplanylyp, 60%-niň hem puştunlardygy aýdylýar. Hazaralaryň aýtmagyna görä, bu tarap tutulyp, puştunlaryň abraýyny ýokary götermek niýeti bilen ýazylypdyr.
Hazara syýasatçylary özleriniň sanynyň Owganystanyň ilatynyň takmynan 20%-ne deňdigini aýdýarlar.
Owganystanyň ilaty we bu ýurtda ýaşaýan etniki toparlaryň sany barada takyk maglumat ýok, sebäbi bu ýurtda soňky onlarça ýylyň dowamynda hakyky manyda ilat sanawy geçirilmedi. Iň soňky sapar 1970-nji ýylda ilat sany hasaba alynmaga synanyşylypdy, emma bu synanyşyk hem doly başa barmandy. Soňky ýyllarda hem bu uruş zerarly amala aşyrylman gelýär.


text:
Hökümete garşy çykyş edýän protestçiler prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýet başyndaky partiýasynyň Kiýewdäki edara jaýyny eýelediler. Protestçiler sişenbe güni “Regionlar partiýasynyň” jaýyny basyp almakdan ozal oňa ýandyryjy serişdeler bilen hüjüm edip, aýnalaryny döwdüler.
Polisiýa parlamentiň jaýyna tarap ýöriş geçiren protestçilere garşy sesli we tüsseli granatalary hem rezin oklary ulandy. Parlamentiň jaýyna tarap ýöriş geçren müňlerçe protestçi Ýanukowiçiň ygtyýarlyklaryny çäklendirmek üçin reformalar boýunça ses berişlik geçirmegi talap etdiler.
Ýörişiň dowamynda oppozision lider Oleh Tyahnybok “adamlar häkimiýetiň çeşmesi hökmünde öz wekillerine basyş etmekçi we parlamentde zerur kararyň kabul edilmegini gazanmakçy” diýdi. Parlamentiň ýolbaşçysy sişenbe günki maslahatyň gün tertibinde oppozisiýanyň inisiatiwalaryna garamakdan boýun gaçyransoň oppozision deputatlar onuň münberini böwetlediler.
Oppozisiýanyň lideri Witaliý Kliçko Ýanukowiçi sişenbe günki çaknyşyklardan soň ýöriteleşdirilen polisiýany köçelerden aýyrmaga ündedi we oppozisiýanyň täze hökümeti düzmäge taýýardygyny aýtdy. Şeýle-de Kliçko Ýanukowiçi wezipesinden çekilmäge we wagtyndan öň prezidentlik hem parlament saýlawlaryny geçirmäge ýene çagyrdy.


text:
Muhammet Geldiýew (1889-1931)
Muhammet Geldiýew 1889-njy ýylda häzirki Balkan welaýatynyň Çeleken şäherinde dogulýar. Maglumatlara görä, ol günbatar ýomutlarynyň körler taýpasyndan bolupdyr. Onuň atasy balykçylyk bilen meşgullanypdyr. Oglunyň sowatly bolmagyny isläp, ol Muhammedi oba mollasyna okuwa beripdir. Zehini öte ýiti bolany üçin Muhammet soňra Buhara medresesine okuwa gidýar. 1909-1910-njy ýyllarda medresäni gutaryp gelensoň, Muhammet obada mollaçylyk etmän, bilimini ýene artyrmak üçin Başgyrdystanyň Ufa şäherindäki “Aliýa” medresesine okuwa gidýär.
Medresäni üstünlikli tamamlansoň, Muhammedi şol ýerde mugallym edip alyp galýarlar. 1921-nji ýyla çenli ol Ufa şäherinde tatar we başgyrt dilleriniň mugallymy bolup işleýär. Türkmenistanda milli kadrlaryň ýetmezçiligi zerarly ony Aşgabada işe çagyrýarlar. Ilki ol mugallymçylyk tehnikumynda mugallym bolup işleýär. Soňra türkmen dili bilen baglanyşykly ähli işlere ýolbaşçylyk edip başlaýar. 1926-1928-nji ýyllarda Muhammet Geldiýew Türkmen bilim sowetiniň, 1928-1930-njy ýyllarda bolsa Türkmen medeniýet institutynyň türkmen dili we edebiýaty boýunça ýolbaşçy ylmy işgäri bolýar.
Muhammet Geldiýew gysga döwrüň içinde uly işler bitirýär. Ol Türkmenistanda taýýarlykly ýeke-täk dilçi bolýar. Şonuň üçin hökümet ýolbaşçylary onuň bilen ýakyn aragatnaşykda bolýarlar. Dil bilimine goşant goşan
Elipbiý we orfografiýa boýunça geçiren reformalary, türkmen edebi dilini ösdürmekde we normalaşdyrmak boýunça ýerine ýetiren işleri, mekdepler üçin ýazan kitaplary, dil bilimini ösdürmek bilen baglanyşykly durmuşa geçiren çäreleri Muhammet Geldiýewe abraý getirýär. Onuň öňe süren işleri esasynda Türkmen Bilim komissiýasy taryhda ilkinji gezek arap grafikasynda türkmen edebi diliniň orfografiýasyny reforma edýär. Şu reformada öňe sürlen esasy meseleler arap grafikasyndaky elipbiýde, çekimli sesleri görkezmek meselesidir.
Mälim bolşy ýaly, köne türkmen ýazuwynda çekimli sesler hemişe görkezilmeýärdi. Köplenç üstün, astyn we beýleki hereketlere laýyklykda, okyjy degişli çekimlini özüçe goýup okamaly bolýardy. Muhammet Geldiýew tatarlaryň we başgyrlaryň tejribesini alyp, her fonemany degişli harp (belgi) bilen görkezmegi zerur hasap edýär. Ol türkmen dil biliminde her bir fonemany ýazuwda görkezmek ideýasyny öňe sürýär. Muhammet Geldiýew taryhda ilikinji bolup, türkmen dilinde 7 sany çekimliniň bardygyny, olaryň E-den başgasynyň hem inçe, hem ýogyn aýdylýandygyny belleýär.
1920-1930-njy ýyllarda türkmen diliniň özbaşdak ýaşap bilmejekligi, onuň gödekligi we dünýä medeniýetinden daşlaşdyrýanlygy hakyndaky pikirler güýç alyp başlaýar. Şeýle pikirleri orta atýanlaryň käbiri türkmen dilini taşlap, türk (osmanly türkleriň) diline geçmäge çagyrypdyrlar. Muhammet Geldiýew öz çykyşlarynda olara şeýle jogap beripdir: “Biz beýle pikirlere garşy. Aň-bilimi tiz almak üçin öz iliňde, öz araňda ýöräp duran il dilinden geçip, şol iliň aň-bilimi, düşbüligi, güýji bilen hasaplaşman, gury türkçülik sazyn çalyp, il oglunyň garşysyna onuň aňyndan, biliminden, güýjünden daşary ýat bolan bir dil, bir edebiýat bilen dogrudan-dogry aň-bilim berjek bolmak türkçülik ýoly-da däl, medeniýete tiz barmak hem däl, belki ýasama ýol bilen ýer ýüzünde ýaşaýan bütin türklere bir dil döretjek bolmak hassalygydyr diýýäris. Şonuň üçin-de, biz öz iliňiziň aň-bilim ýoluna girmegi, şol aň-bilimini ösdürmegi üçin iň dogry ýol bu günki köpçüligimiz tarapyndan ulanylýan dilimiz bilen şolaryň aňyna, güýjüne, düşbüligine garap, kitaplar ýazmak, şol kitaplarymyzy bu günki Ýewropa medeniýetine dogry alyp barýan bir ýol bilen baryp, ýuwaş-ýuwaşdan il ogullarynyň güýjüne garap ösdürmek diýip bilýäris”
.
Muhammet Geldiýew türkmen edebiýatynyň ösmegine hem uly goşant goşan alymdyr. “Türkmen ýazyjylar üýşmegi” (Ýazyjylar birleşigi) döredilende, ol onuň ilkinji başlyklygyna saýlanýar. Muhammet Geldiýew türkmen edebiýatyny ösdürmekde, ony ugrukdyrmakda, ýaş ýazyjylaryň, şahyrlaryň döredijilik işlerine kömek bermekde öz güýjüni gaýgyrmandyr. Biwagt ölüm
1931-nji ýylyň 3-nji ýanwarynda Muhammet Geldiýew agyr hassalap, aradan çykýar. Ony Aşgabadyň häzirki “Piwo” zawodynyň ýanydaky gonamçylykda jaýlaýarlar. Şol gün alymy jaýlanlarynda, gonamçylykda ýaş ýazyjy, geljekki Türkmen edebiýatynyň kerwenbaşysy Berdi Kerbabaýew şeýle setirleri okaýar: “Türkmen dilin kada salyp başlan sen,
Dil ugrunda on bäş ýyllap işlän sen,
Dil tamynyň düýbün tutduň, eý ussa.
Şägirtleriň hökman bitir ol tamy.
Dört taýyndan ganatlaýyn galdyrlyp,
Dil düzeler, galmaz onuň bir kemi.
Şuralar ilinde ösdükçe ylym
Ussadyny ýada saljakdyr dilim”.
Eger-de ykbal Muhammet Geldiýewe ýene birnäçe ýyl beren bolsa, onda onuň täleýem öz kärdeşleri, ýoldaşlary Kümüşaly Böriýewiň, Abdylhekim Gulmuhammedowyň, Kakajan Berdiýewiň, Seýitmyrat Öwezbaýewiň keç ykballary ýaly bolardy. Sebäbi milletçilikde aýyplanyp, tussag edilenleriň arasynda döredilen derňew iş materiallarynda Muhammet Geldiýewiňem ady agzalypdyr.
Bu günki gün, alymyň ýogalanyna 80 ýyl geçensoň, bu gonamçylygyň ýeri seýilgähe öwrüldi.
Bu günki gün, alymyň ýogalanyna 80 ýyl geçensoň, bu gonamçylygyň ýeri seýilgähe öwrüldi. Şu günki ýaşlar ony hatda bilmeýärler. Käte onuň deňinden geçemde, klassyk şahyr Keminäniň ör boýuna duran ýadygärliginiň ýanyna gelip, türkmen iline hyzmat eden läheňleri ýatlaýan, olara aýat-töwir edýän. Töweregimde oturan ýaş oglan-gyzlar bolsa muňa geň-galyjy nazarlary bilen garaýarlar. Bu seýilgähde Muhammet Geldiýewden başga-da, 1924-nji ýylda ýogalan ilkinji türkmen zenan mugallymasy Artykgül Teke gyzy hem ýatyr ahyryn...
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni dini ekstremistlere degişli diýlip hasaplanylýan we täjik dilinde maglumat ýaýradýan internet saýty Täjigistanyň hökümet güýçlerine garşy täze hüjümleriň amala aşyryljakdygyny duýduryp, beýanat ýaýratdy.
Bu maglumatda Täjigistanyň raýatlaryna ýurduň prezidenti Emomali Rahmona garşy baş götermeklige hem çagyryş edilýär.
Mundan ozal ady belli bolmadyk «Täjigistanyň mujahedleri» atly bu topar öz ýaýradan beýanatynda yslamçy söweşijileriň lideri Molla Abdullonyň şu üstümizdäki aýda öldürilendigine garamazdan, döwlet resmilerine we hökümet güýçlerine garşy öz hüjümlerini dowam etdirjekdiklerini nygtapdyr.


text:
20-nji sentýabrda Owganystanda ýurduň öňki prezidenti Burhaneddin Rabbaniniň janyndan geçen hüjümçi tarapyndan öldürilmegini dünýaniň beýleki liderleri bilen bir hatarda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hem ýazgaryp çykyş etdi.
1992-1996-njy ýyllar aralygynda Owganystanyň prezidenti wezipesini eýelän Burhaneddin Rabbani Owganystanyň barlyşyk boýunça Ýokary geňeşine ýolbaşçylyk edýärdi. Bu geňeşiň esasy wezipesi talyplar bilen gepleşiklere başlamakdan ybarat.
Rabbaniniň öldürilendigi baradaky habar gowşansoň, Nýu-Ýorkda prezident Obama bilen prezident Karzaýyň gepleşikleri togtadyldy. 70 ýaşly Burhaneddin Rabbaniniň ölümi bilen bagly prezident Karzaý ABŞ-a edýän saparyny kesip, Owganystana gaýtdy.
Prezident Obama Rabbanini Owganystanyň ykbaly barada çuňňur alada eden adam hökmünde häsiýetlendirip, onuň ölümini agyr ýitgi diýip atlandyrdy.
Obama özüniň hem prezident Karzaýyň Owganystanda parahatçylygy ornaşdyryp, bu ýurduň durnukly bolmagy ugrunda hereket etmegi dowam etdirjekdigini nygtady.
“Adatdan daşary ýagdaýyň ýüze çykmagyna garamazdan, biz owganystanlylary erkinlige, howpsuzlyga hem ösüşe alyp barýan ýoldan sowulmarys. Ýurtdaky zorluk-sütemi togtatmak üçin, owgan jemgyýetiniň hemme gatlagyny ýaraşdyrmak ugrundaky tagallalary dowam etdirmek juda möhümdir” diýip, Obama aýtdy.
21-nji sentýabrda Owganystanda adatdan daşary hökümet maslahatynyň geçirilmegine garaşylýar.


text:
25-nji noýabrda “Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy” diýilýän wakanyň bolanyna dogry 10 ýyl boldy.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda raýatlaryň bir toparynyň ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowy häkimiýetden çetleşdirmek synanyşygyny amala aşyrandygy barada maglumat peýda bolupdy.
Şonda Nyýazowyň janyna kast etmeklige we döwlet agdarylyşygyny amala aşyrmaklyga synanyşanlykda aýyplanyp onlarça adam, şol sanda ýurduň ozalky daşary işler ministri Boris Şyhmyradow hem tussag edilipdi.
Bu wakanyň yzy bilen bu tussag edilenleriň dogan-garyndaşlary-da häkimiýetler tarapyndan berk basyşlara we ýanamalara sezewar edilipdiler.
Ynsan hukuklaryny goraýjy köp guramalar “Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy” diýilýän wakada aýyplanyp tussag edilen käbir raýatlaryň ykbaly barada henizem hiç hili anyk maglumatyň berilmeýändigini aýdyp, bu ýagdaýy yzygiderli tankytlap gelýärler.
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligi şu tema bagyşlanyldy.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň:


text:
Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasyna degişli toparyň maglumatlaryna görä, “British Petroleum” kompaniýasynyň we onuň kärdeş firmalarynyň köp mukdardaky pul serişdelerini tygşytlamagy geçen ýylyň aprelinde Meksikan aýlagyna nebitiň akmagyna getiripdir.
Bu hadysa Birleşen Ştatlaryň taryhynda deňizde dörän iň uly heläkçilik boldy diýlip, habar berilýär.
Ýörite düzülen komissiýanyň çarşenbe güni aýtmagyna görä, BP we onuň kärdeş “Halliburton” we “Transocean” kompaniýalary özleriniň goýberýän maliýe serişdelerini azaltmak bilen “ep-esli” puly we wagty tygşatlypdyrlar. Munuň netijesinde heläkçiligiň döremek howpy hem ýokarlanypdyr.
Şeýle-de komissiýa eger-de nebit senagaty pudagynda we munuň bilen bagly hökümet syýasatynda “möhüm” özgerişlikler amala aşyrylmasa, şeýle heläkçilikleriň ýene-de döremek howpunyň bardygyny duýdurdy.
Geçen ýylyň aprelinde Meksikan aýlagyndaky nebit ýatagyny özleşdirýän skwažinada näsazlyk çykyp, millionlarça barrel nebit aýlaga döküldi. BP “Halliburton” we “Transocean” kompaniýalarynyň jogapkärçiligindäki şol wakada 11 adam öldi.


text:
Gigroma – bogny gurşaýan bogun torbasynda, şikeslenmäniň täsiri bilen goýy suwuklygyň ýygnanmagy netijesinde dörän, howply bolmadyk kista şekilli emele gelmedir. Çiş görnüşli bu emele gelme ýumşak ýa-da gaty düzüme eýe bolup, bognuň dürli ýerlerinden peýda bolup bilýändir. Bu keselde ýaş tapawudy bolmaýar, şonuň üçin hem ulularda, hem çagalarda ýygy duş gelýändir.
Aýratynlygy
Gigroma köplenç ýagdaýlarda goşar bognuň, dyz, daban bogunlarynyň töwereginde, örän seýrek halatlarda kelle beýnisinde döräp bilýändir. Kelläniň ýeňse böleginde ýerleşmegi has howply bolup, bu ýagdaý ölüme getirip bilýändir.
Şeýlelikde, gigroma bogun kesellerine degişli bolup, üstünden basylanda çişdäki suwuklygyň bogun boşlugyna guýulmagy sebäpli, çişiň wagtlaýynça ýitip gitmegi mümkindir. Beýle ýagdaý çişiň aýrylyp gidendigini aňlatmaýar, ýene gysga wagtdan ol täzeden döreýär.
Gigromanyň sebäpleri
Gigromanyň döremeginiň anyk sebäbi belli bolmasa hem, lukmanlar birnäçe sebäpleri we ony döredip biljek şertleri belläp geçýärler. Meselem, çagalarda gigroma heniz enesiniň göwresindekä, şeýle hem dogulandan soňra ýüze çykyp biler.
Gigromanyň ösmegi üçin esasy sebäpler:
► süňk bognunyň birleşdiriji dokumasynyň näsazlyklary;
► göwredäki düwünçegiň hereketiniň ýokarlanmagy ýa-da peselmegi;
► el-aýaklaryň şikesleri;
► bogun baglaýjylaryň süýnmegi;
► aşa fiziki agramlylyk;
► nesilyzarlaýjylyk;
► bogunlaryň sowuklama kesellerini geçirmeklik (artit, periartrit, bursit).
Gigromanyň çagalardaky alamatlary
Gigromanyň alamatlary onuň ýerleşýän ýerine we göwrümine gönüden-göni baglydyr.
Uly bolmadyk gigromalar hiç hili ynjalyksyzlygy döretmezden, uzak ýyllaryň dowamynda saklanyp bilýändir. Ýöne wagtyň geçmegi bilen ulalyp, fiziki işjeňlikde agyry alamatlarynyň döremegine getirýändir.
Ýitileşme ýagdaýlarda gigromanyň emele gelen ýerinde deriniň gyzarmagy bolup, el bilen barlanylanda gaty, dykyz, hereketsiz çişi duýmak mümkindir. El bilen barlananda agyry alamaty hem ýüze çykyp biler.
Haçanda ýitileşme döwri geçip, gowşama döwrüne geçen ýagdaýynda bu kesel dowamly geçiş görnüşine öwrülip bilýändir. Aşakdaky alamatlar çagalarda ýüze çykan halatynda, ene-atalar wagty gidirmezden öz çagalaryny barlagdan geçirmelidirler:
→ bedende ululygy 5 sm. çenli bolan togalak görnüşli, ýumşak ýa-da gaty ýagdaýa eýe bolan emele gelmeler;
→ ellenilende ýa-da hereket edilende bogunlarda dürli yzygiderlikde agyry alamatlaryň bolmagy we bogunlarda hereketiň çäklenmegi;
→ gigromanyň töweregindäki deri galňan we teňňe şekilli bolan halatynda;
→ kiçi bolmadyk gigromanyň ýakynynda ýerleşen nerw süýümleriniň basylmagy netijesinde, duýujylygyň bozulmagy.
Gigromanyň häsiýetleri:
⇒ togalak ýa-da süýri şekilli 3-5 sm. çenli ululykda;
⇒ üst gatlagy tekiz;
⇒ adatça gigromanyň üstündäki deri üýtgemedik;
⇒ az hereketlilik, ýagny gigroma bogun gatlagyna berkidilen ýagdaýdadyr;
⇒ köplenç eliň, aýagyň bogunlarynyň öňki üst ýüzünde ýa-da dyzyň arkasyndaky çukurjykda ýerleşýär;
⇒ gigromanyň üstündäki deri hereketjeň, süýşmäne ukyply;
⇒ bedende umumy gowşaklyk alamatlary ýok.
Dyzyň arkasyndaky çukurjykda dörän gigroma ýygy ýüze çykýan görnüşidir. Hereket edilende ynjalyksyzlygy we agyry duýgularyny döredip bilýändir we hereketliligi çäklendirýändir.
Adatça kiçi gigroma üçin agyry alamatlary häsiýetli däldir, ýöne oňa agram berlende agyryp bilýändir.
Gigromanyň birnäçe ýyllaryň dowamynda haýal ösmegi hem, şeýle hem duýdansyz emele gelmegi mümikindir. Çiş öz-özünden ýarylmaýar we ýitip ýok bolup gitmeýär. Hiç haçan howply çiş kesellerine geçip bilmeýär, şonuň üçin hem bejergi netijelidir.
Anyklaýyş çäreleri
Anyklamak üçin lukman inçe iňňe bilen sordurma usulyny belleýär. Bu usul gigromanyň düzümindäki suwuklygy almaklyga we onuň düzümini barlamaga gönükdirilendir. Inçe iňňe bilen sordurmak usulyndan başga-da, onuň düzümini, dykyzlygyny anyklamak üçin ultrases barlagy, rentgenografiýa (çagalarda seýrek geçirilýär) barlagy ulanylýar. Gigroma döremesi barada has anyk maglumaty magnit-rezonansly tomografiýa usuly berýändir.
Gigromany lipomadan, ateromadan, deriniň başga çiş kesellerinden tapawutlandyrmak lukman üçin zerurdyr.
Gigromanyň bejergisi
Gigromanyň bejergisi onuň ýerleşýän ýerine we ululygyna gönüden-göni baglydyr. Onuň bejergisinde birnäçe usullar ulanylýan bolsa-da, köp lukmanlar hirurgiki usuly has netijeli hasaplaýarlar.
Fizioterapiýa emleri
Kiçi ululykly gigromada fiziki faktorlar bilen bejerginiň birnäçe usuly ulanylýar: elektroforez, palçykly bejergi, ultramelewşe şöhle, ýylylyk bilen we parafin ýapgysy.
Deşmeklik (punksiýa)
Uly görnüşlerde gigromany deşip içindäki suwuklygy çykarmak çäresi geçirilýär. Bu ýerde punskiýa anyklaýyş çäresi däl-de, bejergi höküminde geçirilip, gigromanyň içindäki hemme suwuklyk çykarylýandyr we antibiotik derman serişdeleri içine göýberilýändir. Çagalaryň 70%-de gigromany aýyrma gazanylýan bolsa hem, galan böleginde onuň täzeden döreme ähtimallygy ýüze çykyp biler.
Hirurgiýa çäreleri
Çagalarda hirurgiýa usuly bilen bejermeklik, ululara garaňda örän seýrek geçirilýär. Olarda bu usuly ulanmak üçin güýçli agyry we punksiýanyň netijesizligi esasy görkezme bolup biler.
Operasiýany ýerli agyrsyzlandyrma bilen geçirip, onuň tapgyrlary gigromanyň esasyny tapyp, gaýtalanmazlygy üçin daşyndaky bardasy (kapsula) bilen doly kesip aýyrmakdan we tikin göýmakdan ybaratdyr. Uly we anatomiki çylşyrymly ýerlerde ýerleşen gigromalarda umumy agyrsyzlandyrma usuly ulanylýandyr. Gigroma aýrylandan soňky döwürde ellere ýa-da aýaklara bellenen wagt hereket etmek maslahat berilmeýär.
Operasiýadan soňra gigromanyň täzeden döremegi 5-20% ýagdaýlarda duş gelip bilýändir. Operasiýadan soňky dikeldiş çäreleri 2 aý töweregi wagty öz içine alýar.
Häzirki wagtda gigromany endoskopiýa usuly bilen operasiýa etmeklik ýola goýulýar. Bu usul bilen bejergide şikes almaklyk azalýar, dikeldiş döwri gysgalýar we kosmetiki jähtden gowy netijeler gazanylýar.
Önüni alyş çäreleri
Eger kesel çagada nesilleýin häsiýete eýe bolsa ýa-da göwrelilik döwründe emele gelen bolsa, onda onuň öňüni almak mümkinçiligi ýokdur.
Ulular we ýetginjekler üçin birnäçe sada düzgünler, keseliň döremek mümkinçiligini peseldip biler:
► bogunlara düşýän fiziki agramlylygy çäklendirmek ýa-da arakesme bermeklik;
► fiziki hereketlerde, sport bilen meşgullanylanda bogunlary berkidiji sargylary ulanmaklyk örän uly peýda getiriýändir;
► bogunlaryň şikeslerinde özwagtynda lukmana ýüz tutmaklyk zerurdyr.
Teswirlemeler
Häzir 42 ÿaśymda. ;-)
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ABŞ-nyň Energetika ministrliginiň ýanyndaky energetika habarlary müdirligi 2015-nji ýylyň iýunynda gatlakly dag jynsly nebitiň çykarylyş möçberleriniň peselmegine garaşýar. Bu müdirligiň maý aýyndaky hasabatynda getirilýän maglumatlara görä, ABŞ-nyň iri ýataklarynyň 7-sinde (Bakkende, Igl Fordda, Niobrarada, Marsellusda, Permianda, Heýnswillde, Utikada) gatlakly dag jynsly nebitiň çykarylyşy şu ýylyň iýun aýynda bir günde 86 müň barrele çenli peseler.
Şeýle hem ABŞ-nyň Energetika ministrliginiň ýanyndaky energetika habarlary müdirliginiň aprel aýyndaky hasabatynda aýdylyşy ýaly, ýurtda gatlakly dag jynsly nebitiň maýda çykarylan möçberleri apreldäkä garanyňda pes bolar. Bu edaranyň bilermenleriniň hasaplamalaryna görä, maýda bu görkeziji günde 54 müň barrele çenli peseler.
2014-nji ýylyň degişli döwründe (maý we iýun) gatlakly dag jynsly nebitiň çykarylyşy ABŞ-da ösdi. Ýöne nebite bolan bahalaryň birden aşaklamagy kompaniýalaryň köpüsiniň hereket edýän buraw enjamlarynyň sanyny kemeltmegine getirdi. Munuň özi bolsa häzirki çaklanylýan netijeleriň ýüze çykmagyna sebäp boldy.


text:
Siriýanyň oppozision aktiwistleri duşenbe güni ýurduň Homs şäherinde howpsuzlyk güýçleriniň azyndan 13 sany protestçini atyp öldürendiklerini habar berdiler.
Bu wakanyň fonunda duşenbe güni Arap Ligasyndan 50 sany gözegçiniň Siriýa barmagyna hem-de protestçilere garşy güýç ulanylmagy bilen baglanyşykly wakalar boýunça derňew geçirmegine garaşylýar.
Ýöne Siriýanyň hökümeti synçylaryň bu toparynyň ýurda barandygy ýa barmandygy barada häzirlikçe hiç hili maglumat ýaýratmady.
Birleşen Milletler Guramasy soňky dokuz aýa golaý wagt bäri Siriýada dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda 5 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
BMG-niň Baş assambleýasy Kosowo bilen bagly rezolýusiýany kabul etdi. Onda BMG Serbiýa bilen Kosowanyň liderlerini gepleşiklere çagyrýar.
BMG-niň goldamagynda geçirilmeli bu gepleşikler 1999-njy ýylda Serbiýa Kosowanyň gözegçiligini elden gidirenden soňky ilkinji gepleşikler bolar diýlip garaşylýar. Bu rezolýusiýa 9-njy sentýabrda ses berişlik geçirilmän kabul edildi.
Emma Serbiýanyň daşary işler ministri Wuk Jeremik bu mesele bilen bagly eden çykyşynda rezolýusiýanyň makullanmagynyň öz ýurdunyň Kosowanyň ykrar etmegini aňlatjakdygyny belledi.


text:
Çarşenbe güni Moldowanyň prezidentligine ýeke-täk kandidat Marian Lupu prezidentlige dalaşgärlikden çekilýändigini yglan etdi.
Ol muny Moldowada prezidentlik saýlawy bilen baglanyşykly ýüze çykan syýasy krizise çözgüt tapylmagyna “ýol açmak” maksady bilen äden ädimi hökmünde häsiýetlendirdi.
Moldowanyň kanunyna görä, ýurduň prezidentini parlament saýlamaly. Ýöne indi iki ýyl bäri ýurduň parlamentinde prezidentlige dalaş etmek isleýänleriň zerur sesi alyp bilmeýändikleri sebäpli, prezident saýlawy başa barman gelýär.
Prezidentlige dalaşgäriň kandidaturasynyň tassyklanmagy üçin oňa parlamentiň 101 deputatynyň azyndan 61-si goldaw sesini bermeli.


text:
Häzirki döwürde ýewreýlere garşy duşmançylyk öň Holokostyň bolandygynyň iňkär edilmegi ýa-da onuň netijeleriniň peseldilip görkezilmegi ýaly ýagdaýlarda ýüze çykýar. Munuň bilen bir hatarda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Ysraýyl döwletini ýok etmek üçin ikinji Holokosty söz berip gelýär.
Ýewreýleriň tragiki taryhy tejribesi we ýewreýlere garşy duşmançylyk bilen bagly kynçylyklar bu ugurda göreşýänleriň tagallalaryny kemeltmeýär. Hut şu sebäpli onlarça hukuk goraýjylar, taryhçylar we hökümet wekilleri geçen hepde Pragada Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy tarapyndan çagyrylan “Antisemitizme garşy gepleşikleriň üsti bilen göreş” atly konferensiýa ýygnandylar. Bu konferensiýa Çehiýanyň Daşary işler ministrliginde geçirildi.
“Nasistik Germaniýadan üstün çykylmagyna 66 ýyl geçenden soňra, häzir ýewreýlere garşy duşmançylyk bilen ýüzbe-ýüz bolmagymyz juda oňaýsyz ýagdaýdyr” diýip, konferensiýanyň açylşynda Çehiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Ýiri Şnaýder çykyş etdi. Şnaýder häzirki wagtda semitlere garşy duşmançylygy “täze gutulardaky köne zäher” diýip häsiýetlendirdi.
Soňky ýyllar...
Ýewreýlere garşy stereotipleriň gadymy bolmagy bilen, häzir bu ugurdaky çydamsyzlyk täze tehnologiýalaryň üsti bilen ýaýradylyp başlandy. “Çydamsyzlyk entek hiç-haçan häzirkisi ýaly global derejede bolmandy” diýip, ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary edarasynyň başlygy Ýanez Lenarçiç belledi.
Ýewreýlere garşy duşmançylyk meselesiniň halkara derejede ýaýrandygyna garamazdan, konferensiýada ÝHHG-niň çägine girýän region barada söhbet edildi. Antisemitizme gözegçilik etmek we oňa garşy göreşmek boýunça Birleşen Ştatlaryň ýörite gözegçisi Hannah Rosentalyň aýtmagyna görä, soňky ýyllarda antisemitizm wakalary Ýewropada has köp ýüze çykýar. Mysal üçin, maliýe krizisinden soň geçirilen pikir soralyşygyň netijesine görä, Ýewropada adamlaryň ortaça 40 prosenti ýewreýleriň "biznesde çenden aşa uly güýji bar" diýen pikirde.
"Ýewropanyň milletçilik we ýewreýlere garşy duşmançylyk bilen baglylykda erbet taryhy bar. Şeýle-de biz häzir milletçiligiň täze tolkunlarynyň emele gelip başlandygyna şaýat bolýarys. Bu-da öz gezeginde, ýewreýlere garşy duşmançylygyň täzeden döräp başlandygyny görkezýär” diýip, Hannah Rosental nygtady.
Ysraýyl
Häzirki wagtda ýewreýlere garşy duşmançylygyň esasy nyşany Ysraýyl bolup durýar. Ysraýyl nasistik matlaply ýazgarmalara duçar bolýar. Bu ýazgarmalar esasan hem arap we musulman döwletlerinde ýüz berýär.
Ýakyn Gündogar konflikti hem özboluşly dawany, “towuk öň döräpmi ýa ýumurtga” soragyny emele getirdi: Ysraýyl hökümetiniň alyp barýan syýasaty ýewreýlere garşy duşmançylyk duýgurlaryny güýçlendirýärmi ýa-da öňdenem bu duýgulary bolanlar özleriniň çydamsyzlygyny ýewreý döwleti bolan Ysraýyla garşy gönükdirýärlermi?
Londonda ýerleşýän, ýewreýlere garşy duşmançylyk bilen bagly jenaýatlara gözegçilik edýän “Jemgyýet howpsuzlygyna ynam” guramasynyň metbugat wekili Mark Gardneriniň bellemegine görä, haçanda Ysraýyl harby operasiýalary geçirende, Britaniýada antisemetizm hüjümleri ýüz berýär.
Elbetde, hiç bir hökümet syýasaty ýa-da kanuny çäreler ýewreýlere garşy öňden gelýän duşmançylyk duýgularyny düýpden ýok edip bilmez. Munuň bilen baglylykda, polşaly žurnalist Konstanty Gebert bu ugurda hüşgärligiň möhümdigini nygtady.


text:
Şu gün Hind okenanynda ýüzüş edýän Orsýetiň “Moskowsiý uniwersitet” nebit tankeri deňiz garakçylarynyň hüjümine duçar boldy. Bu barada tankere eýelik edýän kompaniýa maglumat ýaýratdy.
Kompaniýanyň metbugat sekretary Serafima Şukşinanyň aýtmagyna görä bu waka 5-nji maýda Moskwa wagty bilen ir sagat 8-de Gyzyl deňziň Hytaý tarapynda bolupdyr. Onda deňiz garakçylary “Moskowskiý uniwersitet” atly tankere hüjüm edip, ony zamun alypdyrlar.
Maglumata görä tankeriň kapitany üstünde ýaragly adamlar bolan iki sany kiçi gäminiň tankere hüjüm edendigini we gämä garşy ot açandygyny habar berip ýetişipdir.
Tankeriň kapitanyndan gowşan soňky maglumata görä, ekipaža hem gämä zyýan ýetmändir. Tankerde Orsýetiň raýaty bolan 23 adam bar eken.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani öz ýurdunyň Siriýadaky graždan uruşyndan çykalga tapmak üçin ABŞ we Saud Arabystany bilen gepleşiklere taýýardygyny aýtdy.
Rohani 8-nji sentýabrda Tähranda Awstriýanyň ýolbaşçysy Heinz Fişer bilen geçren bilelikdäki metbugat-konferensiýasynda “Eýran Siriýa üçin howpsuz, durnukly we demokratik gelejek boýunça regional ýurtlar hem dünýäniň täsirli ýurtlary bilen islendik gepleşikleri geçirer” diýdi.
Siriýada Assadyň režiminiň esasy goldawçysy bolan şaýy Eýran ABŞ-ny we öz bäsdeşi sünni Saud Arabystanyny Siriýanyň gozgalaňçylarynyň we söweşijileriniň tarapyny tutmakda aýyplaýar.


text:
Dogrusy, bu görkezijä ençeme adamlar ynamsyz garaýarlar. Şeýle pikirleriň döremegine öňden gelýän sebäbem bar. Türkmenistan Saparmyrat Nyýazow döwründen bäri ýurduň ykdysady ösüşini 20-22% derejesinde görkezip gelýär. Ykdysadyýet boýunça synçylaryň elinde statistiki maglumat bolmansoň, olar onuň dogrulygyny tassyklap bilmeýärdiler. Türkmenistan Bütindünýä banky we Halkara walýuta fondy bilen 1998-nji ýyldan bäri hyzmatdaşlyk etmänsoň, ol guramalarda bu ýurtdaky ykdysady ösüşi anyk kesgitlemäge mümkinçilik berýän maglumatlar hem ýokdy. Resmi Türkmenistan uly möçberdäki ykdysady ösüşleri jar edip gelse-de, hatda ýurduň ilaty-da bu maglumatlara gaty şübheli garaýardy.
Uzak ýyllaryň dowamynda işsizligiň artmagy, ortaça aýlyklaryň derejesiniň pesde saklanmagy, hususy eýeçiligiň ösmezligi, bilim we saglygy saklaýyş pudaklarynyň derejesiniň pese gaçmagy, adam ömrüniň gysgalyp, ortaça 65 ýaşa gelmegi ýurtdaky ykdysady ösüş barada dil ýarmaga esas döretmeýärdi. Hyzmatdaşlygyň başlanan wagty
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň wezipä gelmegi ýa-da Saparmyrat Nyýazowyň syýasy sahnadan gitmegi resmi Türkmenistanyň abraýly halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyga girişmegine getirdi. Şeýle hyzmatdaşlygyň esasylarynyň biri hem HWF bilen arada ýaýbaňlandy.
Üstümizdäki ýylyň 3-nji sentýabrynda HWF-niň Ýerine ýetiriji geňeşi bu guramanyň Türkmenistan bilen “Ylalaşyk” dokumentiniň 4-nji maddasy esasynda maslahat geçirdi. Salgylanylýan madda laýyklykda, HWF ýylda bir sapar öz agza döwletleri bilen ikitaraplaýyn gepleşikleri gurnaýar. Onuň şertine görä, HWF-niň birnäçe işgärlerinden düzülen topar şol ýurda baryp, onuň ykdysady we maliýe ugurlary hakynda maglumatlary toplap, resmi döwlet işgärleri bilen olary maslahatlaşýar. Toparyň ýygnan maglumatlary esasynda HWF hasabat taýýarlaýar. Soňra hasabat guramanyň ýerine ýetiriji geňeşi tarapyndan maslahatlaşylýar we onuň netijesi şol ýurduň hökümetine iberilýär. HWF şu tertip boýunça geçirilen maslahat beriji barlag işleriniň netijesini 5-nji noýabrda №10/146(R) belgisi bilen jemgyýetçiligiň dykgatyna hödürledi.HWF öz hasabatynda
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň 2011-nji ýylda 11,5% ösüş gazanjagyny tassyklasa-da, maliýe we ykdysady pudaklarda edilmeli işleriň gaty köpdügini belläp, olaryň her biriniň üstünde aýry-aýry durup geçýär.
HWF Türkmenistanda ykdysady ösüşiň gazanylmagynyň esasy sebäplerini bazaryň diwersifikasiýalaşmagynda, ýagny alternatiw ýollaryň açylmagynda görýär. Gurama Türkmenistanda 2009-2010-njy ýyllarda Hytaý we Eýran gazgeçirjisiniň işe girizilmegi netijesinde uglewodorod önüminiň çykarylyşynyň ýokarlanandygyny we býujete gelýän girdejiniň artandygyny belläp geçýär. Hasabatyň dowamynda HWF Türkmenistandaky bolan we bolup geçýän inflýasiýa barada hem maglumat berýär. Türkmenistanda inflýasiýa 2008-nji ýylda 8,9% bolan bolsa, 2009-njy ýylda ýurduň ykdysadyýetine döwletiň we daşary ýurt maýalarynyň goşulmagy we manadyň durnukly bahasynyň saklanyp, import bahalarynyň aşaklamagy bilen onuň derejesi 0.1%-e gelýär.Milli girdejini nämä sarp etmeli?
HWF býujetiň çykdajylarynyň ösmeginiň inflýasion basyşyň döremegine getirjekdigini, şonuň üçin zerur bolmadyk proýektlere tygşytlylygyň girizilmelidigini, emma ol tygşytlylygyň bilim, saglygy saklaýyş we sosial-üpjünçilik pudaklaryna degmeli däldigini ündeýär. Mundan başga-da, HWF Türkmenistanda 2008-nji ýylda umumy içerki önümiň ösüşiniň položitel ugurda 19%-e deň bolandygyny, emma 2009-njy ýylda, onuň möçberiniň 16% otrisatel derejä gelendigini, oňa hem tebigy gazyň Orsýete eksportynyň saklanmagynyň, nebitiň bazar bahasynyň aşak gaçmagynyň hem-de ýurda import edilýän harydyň möçberiniň artmagynyň sebäp bolandygyny görkezýär.
HWF 2009-njy ýylda Türkmenistanda bilime we sosial-üpjünçilige goýberilýän pullaryň hem-de iri maýa goýumlarynyň artmagynyň UIÖ-niň (Umumy içerki önüm, GDP) çykdajylarynyň ýokarlanmagyna getirendigini belleýär. HWF türkmen hökümetiň döreden “Durnuklylyk” fondunyň işläp başlamagyny oňyn garşylaýar. Gurama Türkmenistanyň “Durnuklylyk” fondunda UIÖ-niň 15%-niň jemlenendigini we bu fondy dolandyrmakda öňdebaryjy halkara praktikasyndan ugur alynmalydygyny, şeýle hem serişdeleri býujete girmeýän proýektlere sowurman, ony tygşytly saklamalydygyny aýdýar.Hasabatda halkara standartlaryna geçiler
HWF Türkmenistanyň hökümetiniň amala aşyran pozitiw işleriniň arasynda 2009-njy ýylyň ýanwar aýyndan başlap, ýurtdaky maliýe hasabatlarynda halkara standartlarynyň tejribesiniň girizilendigini aýdyp, ol hasabatlaryň 2011-nji ýylyň aýagyna çenli ähli banklarda ulanyp başlanjakdygynyň, dörediljek “Býujet kodeksiniň” taýýarlanmagyna Ýewropa Bileleşiginiň ýardam bermeginiň guwandyrjy habarlardygyny belleýär. Maliýe guramasy Türkmenistanyň bank ulgamlarynyň maliýe dellalçylygyna tarap gönükdirilen reformasynyň ýerliklidigini belläp, resmileriň we hususy telekeçileriň daşary ýurt maýasy bilen bilelikde döretjek hususy bankyny döwrebap teklip hökmünde makullaýar. HWF bu başlangyja Ýewropada Dikeldiş we Ösüş bankynyň goşulmagyny kiçi we orta kärhanalary maliýeleşdirmäge giňişleýin mümkinçilik döretjekdigini aýdyp, türkmen resmilerini kiçi we orta kärhanalar üçin banklardan maliýe kömegini almak düzgünlerini ýeňilleşdirmäge çagyrýar.
HWF türkmen tarapyna ýangyç serişdelerini dolandyrmakda öz guramalarynyň tehniki kömegini almagy hem teklip etdi. Gurama türkmen hökümetini esasan gazylyp alynýan baýlyklar boýunça pudaklarda aýdyňlyk döretmäge we uglewodorod sektoryndan gelýän girdejileri aç-açan ulanmak inisiatiwasyna goşulmaga çagyrdy. Walýutanyň kursunyň fiksirlenen, ýagny berkidilen ýagdaýda durmagynynyň gysga möhlet üçin maksada laýykdygy, ýöne geljekde ony uzak möhletleýin şol durşuna saklaman, bahalaryň çeýeligini (flexible) ýokarlandyrmak mümkinçiliklerine seredilmeginiň wajyp meseleleriň biridigi HWF-niň hasabatynda nygtalýar. Ýapyk bazar kemçiligi ýapýar, ýöne ony düzedenok
HFW Türkmenistanda walýutanyň durnukly kursy boýunça berk ätiýaçlyk pozisiýasynyň bolmagynyň we bu ýurduň dünýä maliýe bazary bilen gatnaşyk derejesiniň pes bolmagynyň fiksirlenen bahalaryň saklanmagyna getirendigini aýdýar. Gurama bu ýurtda uzagyndan çeýe alyş-çalyş kursuna geçilmeginiň uly göwrümli walýuta bazarynyň ösmegine, bu ýagdaýyňam çig mallaryň bahalarynyň üýtgemeginiň getirjek negatiw täsirleriniň kemelmegine täsir edip biljekdigini, emma şeýle üýtgeşmeleriň ilkinji nobatda Merkezi Bankyň öz garaşsyzlygyny we syýasatyny utgaşdyrmakda hem-de giň walýuta bazaryny ösdürmekde ep-esli güýji talap etjekdigini belleýär. HWF belli bir maksada gönükdirilen karzlary bermek wezipesiniň salgyt-býujet edaralaryna berkidilmeginiň karz pul syýasatynyň durmuşa geçirilmegine kömek etjekdigini hem aýdyp geçýär.
HWF Türkmenistanyň 2012-nji ýyldan başlap, halkara statistiki standartlara doly geçmeginiň pozitiw çözgütdigini belläp, onuň netijesinde maglumatlaryň hiliniň ýokarlanjakdygyny, ykdysadyýetiň üýtgeýiş proseslerini analiz etmekde giň mümkinçilikleriň dörejekdigini, munuň hem makro-ykdysady dolandyryşyň gowulanmagyna getirjegini tassyklaýar. HWF-niň bilermenleri Türkmenistany karz pul we salgyt-býujet pudaklarynda statistika boýunça reformalary giňeldip, makro-ykdysady görkezijisi baradaky maglumatlary ýaýratmaklyga we Umumy maglumat ýaýradyjy sistema goşulmaga çagyrýar.Netijler haçan belli bolar?
HWF-niň türkmen hökümetine beren teklipleriniň diýseň ýerliklidigini we maksada laýykdygyny görmek mümkin. Şu edilen bellikleri we berlen teklipleri türkmen hökümeti dogry we doly ýerine ýetirip bilse, onda ýurduň içinde hakyky ykdysady reformalaryň ýol aljakdygy ikuçsyzdyr. Ýurduň ykdysady ösüşiniň 2011-nji ýylda 11,5% boljakdygyny bolsa, geň hem görmeli däl, sebäbi ol ösüş halkyň hal ýagdaýynyň ýokarlanmagyna bagly bolman, tebigy baýlyklardan gelýän girdejileri göz öňünde tutýar.
Dünýäde tebigy resurslara baý döwletler kän. Ýöne olar diňe tebigy baýlyklary çykarmakda ösüş gazanman, eýse ykdysadyýetiň beýleki pudaklarynda-da ýokary işjeňligi görkezýärler. HWF-niň türkmen tarapy bilen hyzmatdaşlygy indi dünýäniň üns merkezinde bolar. Onuň netijeleri 2011-2012-nji ýyllarda belli bolar. Hakyky ykdysady ösüşleriň bolandygy ýa bolmandygy şonda aýdyňlaşar. Eger Türkmenistan şol döwre çenli öz boýnuna alan borçlaryndan ugur alyp, ýurtda ykdysady reformalary geçirmegi başarsa we ýokary derejedäki ösüşlere ýetse, onda bu ýagdaý, dogrudan-da, gutlanmaga mynasyp bolar.Gurbangeldi Töraýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýaňy-ýakynda tussaglykdan boşadylan “Pussy Riot” art toparynyň agzalary Nadežda Tolokonnikowa we Mariýa Alýohina Krasnoýarsk şäheriniň aeroportunda duşuşup geljekki planlaryny maslahat etdiler.
Ýaş zenanlaryň bu duşuşygy olaryň amnistiýa edilmeginiň ertesi sişenbe güni boldy. Olar 2012-nji ýylyň fewral aýynda Moskwanyň baş ybadathanasynda pank aýdymyny aýtmagy sebäpli huliganlykda günälenip, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Tolokonnikowanyň adamsy Petr Werzilow zenanlaryň 26-njy dekabrda Moskwa uçyp, 27-nji dekabrda metbugat-konferensiýasyny geçirmegi planlaşdyrýandygyny habar berdi.
Nadežda Tolokonnikowanyň tussaglykdan boşadylmagynyň yzýany žurnalistlere aýtmagyna görä, ol Orsýetiň türme tussaglarynyň hukuklaryny goramagy planlaşdyrýar.


text:
Hepdäniň ýekşenbe güni Müsürde prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyry geçiriler. Ýurtda häkmiýetler tarapyndan syýasy kararlar kabul edilip, protest çykyşlary dowam etdirilýärkä, Amerikanyň Birleşen Ştatlary Müsüriň demokratiýanyň ýolundan gitjegine garaşýanlygyny aýdýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň sözlerine görä, Waşington Müsüriň wagtlaýyn harby häkimiýetleriniň ýurtda demokratiýa tarap geçişi amala aşyrmagyna garaşýar. Waşingtonda eden çykyşynda Klinton “Müsüriň halkynyň talap edýän demokratik geçişinde hiç hili yza gaýdyşlygyň” bolup bilmejegini belledi.
Klintonyň sözlerine görä, ABŞ Müsüriň Ýaragly güýçleriniň Ýokary geňeşiniň halkyň öňünde öz üstüne alan borçlaryna laýyklykda, häkimiýetiň demokratik ýol bilen saýlanan graždan hökümetine doly derejede tabşyrylmagyny görmek isleýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň bu beýanaty ýakynda Müsüriň baş sudy ýurduň yslamçylaryň köpçüligindäki täze saýlanan parlamentini dargatmak barada karar çykaransoň peýda boldy.
Suduň karary
Sud dalaşgärleriň üçden bir bölegi bikanun saýlandy diýen karara geldi we bu kararyny syýasy partiýalaryň agzalary bolan dalaşgärleriň garaşyz dalaşgärler üçin niýetlenen orunlary eýelänligi bilen delillendirdi.
Şeýle-de sud Hosni Mubaregiň döwründe hökümete baştutanlyk eden Ahmet Şafigiň bazar güni boljak prezidentlik saýlawlaryna dalagär hökmünde gatnaşmagyna rugsat berdi. Suduň bu karary Müsürde geçen aýda kabul edilen we Mubaregiň golastynda işlän ýokary derejeli resmilere döwlet wezipelerini eýelemegi gadagan edýän kanuny ret edýär.
Protestçiler Hosni Mubaregiň döwründe hökümete baştutanlyk eden Ahmet Şafigiň portretini ýakýarlar, Kair, 14-nji iýun.
Yslamçy syýasatçylar harbylaryň ýolbaşçylygyndaky we Mubarek döwründe işlän köp resmileri öz içine alýan häkimiýetleriň bu kararyny ýazgardylar.
Suduň karary yglan edilenson, birnäçe ýüz adam Tahrir meýdançasynda ýygnanyp, karary tankyt edip, öňki premýer-ministr Ahmet Şafige garşy protest aksiýasyny geçirdi.
Saýlawlaryň ikinji tapgyry
Ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlarda Şafige bäsdeş boljak “Musulman doganlygy” hereketiniň dalaşgäri Muhammet Morsi suduň kararyndan nägiledigini mälim etdi, emma ony kabul edýänligini aýtdy.
“Musulman doganlar” hereketi geçen ýylyň noýabr aýy we şu ýylyň ýanwar aýy arasynda düzülen parlamentdäki orunlaryň çak bilen ýarpysyny eýeledi.
Hillary Klintonyň sözlerine görä, Waşington Müsürde bazar güni geçiriljek ikinji tapgyr saýlawlaryň “parahatçylykly we adalatly” ýagdaýda geçiriljegine ynam bildirýär.
Suduň karary yglan edilensoň, Ahmet Şafik köpçüligiň öňünde çykyş etdi. Habar serişdeleriniň köpüsi onuň öz ýeňşini baýram edenligini habar berdiler.
Hepdäniň çarşenbe güni Kairiň köçelerinden harby transport ulaglary geçirildi, aýdym-saz çalyndy, esgerler ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlarda raýatlary ses bermäge ündeýän listowka-bildirişleri paýladylar.
Suduň kararynyň öňüsyrasynda harbylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümet howpsuzlyk güýçleriniň ýurduň raýatlaryny dürli sebäplere görä, şol sanda köçe hereketine pägelçilik döredenligi we ykdysadyýet bilen bagly sebäplere görä tussag etmäge rugsat berýän karar çykardy.


text:
Gazagystanda ýurduň Janaözen şäherinde protestçilere ok atanlykda aýyplanan 3 polisiýa işgärine garşy jenaýat işleri gozgaldy.
Bu barada çarşenbe güni giçlik ýurduň milli telewideniýesinda eden çykyşynda Gazagystanyň Baş prokurory Ashat Daulbaýew mälim etdi.
Şol bir wagtda-da, prokuror protestçileri öjükdirenlikde aýyplanyp oppozisiýanyň-da birnäçe wekiliniň tussag edilendigini aýtdy.
Düýn, Gazagystanyň Janaözen şäherinde bolan ganly wakalara ylaýk 40 gün boldy. Žanaözendäki waka Gazagystanyň garaşsyzlygynyň 20-nji ýyl dönüminiň bellenilen güni ýüze çykypdy. Şonda, protestler basylyp ýatyrylanda, resmi maglumata görä, azyndan 16 adam heläk boldy diýlip hasaplanýar.


text:
Saud Arabystanynyň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady agdarmak isleýändigi bir gizlin syr däl. Ýöne Er-Riýadyň bu maksada ýetmek üçin öz pulundan näçeräk sarp etmäge meýillidigi belli däl.
Bu ugurda geçirilen çäreleriň biri saudy döwletiniň aňtaw gullugynyň başlygy şazada Bandar bin Soltanyň 31-nji iýulda Moskwada ors prezidenti Putin bilen duşuşmagy boldy.
Duşuşyk barada jikme-jik maglumat ýok. Ýöne Siriýanyň Saud Arabystanyna ýakynlyk edýän oppozision çeşmeleriniň aýtmagyna görä, şazada Moskwa Assady goldamagy gowşadyp, Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa baradaky indiki rezolýusiýalaryny bökdemegi bes eden halatynda 15 milliard dollarlyk ors ýaragyny satyn almagy teklip edipdir.
"Filosofik häsiýetli"
Moskwa muňa meýilli däle meňzeýär. Sebäbi Kreml 9-njy awgustda "media habarlarynda bir teklip barada aýdylýan zatlar nädogry" diýdi. Putiniň daşary syýasat boýunça geňeşçisi Ýuriý Uşakowyň žurnalistlere aýtmagyna görä, ors prezidenti haýsydyr bir söwda barada pikir alyşmandyr, duşuşyk diňe "filosofik häsiýetli" bolupdyr.
Edilen teklip dogry bolanda-bolmanda-da, Saud Arabystanynyň aňtaw gullugynyň başlygynyň Orsýete sapar etmegi Er-Riýadyň Siriýa konfliktine ýokary derejedäki ähmiýetli daşary syýasy mesele hökmünde garaýandygyny görkezýär.
Ýöne saudy döwletiniň bu meselä beýle ähmiýet bermegine näme sebäp bolýarka?
Germaniýanyň Berlinde ýerleşýän Halkara we howpsuzlyk işleri baradaky institutynyň işgäri Wolker Perthes "bu gorky" diýýär: "Onuň, düzgün peselip, Eýranyň ýeňiş gazanmagyndan ýa Eýranyň Orta Gündogarda we Liwanda gegemoniýa eýe bolup, Yragyňdyr Siriýanyň üsti bilen Eýrandan Liwana çenli gury ýer köprüsini gurmagyndan heder edýän bolmagy ähtimal. Ol Liwanda ”Hezbullanyň” sünni syýasatçylary ýeňmeginden gorkýar. Saud Arabystany bulary asyrlar boýy goldap geldi. Er-Riýad şeýle hem Assadyň üstün çykmagyndan ýa-da oppozisiýanyň özüne ters böleginiň ýeňiş gazanmagyndan gorkýar".
El-Riýadyň başga aladalary-da bar.
"Ýüz müňlerçe bosgun meselesi"
Bu aladalaryň biri Siriýa konfliktiniň Iordaniýany durnuksyzlandyrmagy. Bu ýerde patyşa Abdulla 2-nji ýurduň içinde aýgytly oppozision hereket bilen ýüzbe-ýüz, şol bir wagtyň özünde-de ol Siriýadan gaçyp gelen ýüz müňlerçe bosgun meselesini çözmäge synanyşýar.
Dubaýda ýerleşýän Ýakyn Gündogaryň we Aýlagyň harby analizleri baradaky institutyň işgäri Teodore Karasik muny şeýle düşündirýär: "Iordaniýa patyşalygyna başagaýlyk aralaşsa, saudylar Bahreýne gyssagly girişleri ýaly, bu ýere-de derrew girip, ony goramaga synanyşarlar. Olaryň garaýşyça, haýsy hem bolsa bir monarhiýanyň çökmegi uly betbagtçylyk bolup, beýleki monarhiýalara-da geosyýasy taýdan ýaramaz täsir eder".
Saud Arabystany Siriýanyň gozgalaňçylaryny goldamakda ýolbaşçylygy öz üstüne alyp ýörkä, onuň dünýäniň bu konfliktde eli bar güýçli döwletler bilen eglişige meýilliligi näderejedekä?
Londonda ýerleşýän "Chatham House" ylmy barlag guramasynyň region boýunça eksperti Jeýn Kinninmontyň pikiriçe, Er-Riýad bu ugurda giň gerimli mümkinçilikleri-de peýdalanmaga taýyn.
"Olaryň Orsýetdäki duşuşygy baradaky habarlarda gyzykly zatlaryň biri diňe gamçy däl-de, şekeriň hem ulanylmagydyr. Saudylar Orsýete gaty köp basyş etdiler. Orsýetiň Saud Arabystanyna söwda delegasiýasy ýatyryldy. Sebäbi saudylar olar bilen duşuşmak islemediler. Biz şeýle hem saudy ruhanylarynyň orslaryň garşysyna gönükdirilen köp ritorikasyna şaýat bolduk. Ýöne baryp, orslara 'näme isleýärsiňiz, biz özara söwda hem edip bileris' diýilmejek ýalydy" diýip, Kinninmont aýdýar.


text:
2016-njy ýylyň Fizika boýunça Nobel baýragyna “jisimleriň topologik fazalary we topologik faza geçişleriniň teoretiki açyşlary” üçin Britaniýada dogulan üç alym eýe boldy.
4-nji oktýabrda Şwesiýanyň Ylymlar boýunça patyşalyk akademiýasy David Thouless, Duncan Haldane we Michael Kosterlitz “jisimleriň täsin görnüşe öwrülip biljegi näbelli dünýäniň gapylaryny” açdylar diýdi.
Fizika baýragy şu hepdäniň dowamynda yglan edilmegine garaşylýan alty Nobel baýragynyň ikinjisidir.
Alty sany Nobel baýragynyň ýeňijilerine jemi 8 million şwed krony ($930,000) möçberinde pul sowgady hem berilýär.


text:
Liwiýanyň gozgalaňçy güýçleri häzir Mummar Kaddafiniň önüp-ösen şäheri Sirtäniň gyrasynda durlar. Olar bu şäheri gündogardan hem günbatardan gabap, ýurda doly kontrollyk üçin iň söňky söweşe taýýarlanýarlar.
Gozgalaňçy söweşijler öten hepde režimiň güýçlerini Tripolide ýeňip, Kaddafiniň Bab al-Aziziýa köşgüni alansoň, Sirte onuň tarapdarlarynyň harby berkitmesine öwrüldi.
Ýurduň günbataryndaky regiony-da Kaddafiniň güýçleriniň kontrollygyndan çykarmak üçin gazaply söweşler barýar. Gogalaňçylaryň bir harby ýolbaşçysy Muhammad al-Fortiýa öz güýçleriniň günbatar tarapdan Sirtäniň 30 kilometrligine aralaşandygyny aýtdy. Gündogarda hem gozgalaňçylar Sirtäniň 100 kilometrliginde ýerleşýän Bin Jawady aldylar.
Kaddafiniň nirededigi henizem belli däl. Ýöne ol Tripoliniň 360 kilometrliginde ýerleşýän Sirtede öz tarapyny çalýan taýpadaşlarynyň arasyndadyr diýip güman edilýär. Öten hepde Liwiýanyň paýtagty Tripolide Bab al-Aziziýa kompleksi gozgalaçylar tarapyndan eýelende, Kaddafiniň güýçleriniň uly böleginiň Sirtä çekilendigi görlüpdir.
Gozgalaňçylaryň harby ýolbaşçysy Fortiýa Sirtedäki taýpa ýolbaşçylary bilen olaryň “parahatçylykly boýun egmegi” barada gepleşik geçirilýändigini aýdypdy. Ýöne bu gepleşikler netije bermedige meňzeýär.
Milli geçiş geňeşiniň sözçüsi Mahmud Şammam gozgalaňçylaryň Liwiýada bölünişigi ýeňip geçip, ýurdy basym birleşdirmek isleýändini aýtdy. Şammam: “Ýöne gepleşikler hemişelik dowam etmez” diýdi.
NATO-nyň harby uçarlary hem soňky günlerde Sirtäni nyşana almagy dowam etdirdiler.
Kaddafiniň güýçleriniň Tripoliden çekilmegi žurnalistlere we adam hukuklaryny goraýjy guramalara režimiň öz syýasy garşydaşlaryna eden aýylganç jenaýatlarynyň üstüni açmaga mümkinçilik berdi. “Human Rights Watch” özüniň öten hepde Tripoli gozgalaňçylaryň kontrollygyna geçiberende, Kaddafiniň tarapyny çalýan güýçleriň eden-etdilik bilen adamlary öldürendiklerini çaklamaga esas döredýän subutnamalar toplandygyny aýdýar.
50 müň töweregi ýesiriň ykbaly näbelli
Oppozisiýanyň harby sözçüsi polkownik Ahmed Omar Bani Tripoli alnaly bäri 10 müňden agdyk ýesiriň boşadylandygyny, 50 müň töweregi ýesiriň hem niredediginiň belli däldigini aýtdy. Omar Baniniň aýtmagyna görä, gürüm-jürüm bolan bu ýesirlere ýa ölüm jezasy berlendir ýa-da gaçmasynlar diýlip, bir ýer asty berkitmä geçirilendir, beýle bolsa hem olar uzaga çekmän, ölerler diýip, gorky edilýär.
Gozgalaňçylaryň aralyk hökümetiniň adalat ministri Mohammad al-Alagi: “Bu aýdylýanlar barlanyp, Kaddafiniň goşun birlikleriniň başlyklary sud jogapkärçiligine çekiler” diýdi. Alagi şeýle hem 1988-nji ýylda Lokkerbiýde bir uçary partladanlykda günäli tapylan Abdel Bassat al-Magrahiniň Günbatara tabşyrylmajakdygyny bildirdi.
Rak keseli sebäpli 2009-njy ýylda türmeden boşadylan Magrahiniň sud prosesi üçin indi Birleşen Ştatlara iberilmegi talap edilýär.
“Biz Liwiýanyň hiç bir raýatyny Günbatara bermeris. Adalatyň düýp prinsiplerine laýyklykda Abel Basset al-Magrahi ozal sud edildi. Ol indi sud edilmez. Amerikan talaby hökümetden däl-de, milli guramalardan gelýär. Bu bir boş talap. Biz Liwiýanyň raýatlaryny başga birine bermeris. Liwiýanyň raýatlaryny başgalara tabşyrýan Kaddafidir” diýip, Al-Alagi aýtdy.
Milli geçiş geňeşi Tripolide esasy hyzmatlary ýola goýjak bolup, tagalla baryny edýär. Oňa pul gerek. Şol sebäpden Arap Ligasy Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşini Liwiýanyň doňdurylan milliardlarça dollara barabar baýlygyny açmaga çagyrdy.
Milli geçiş geňeşiniň işgärleri Tripoliniň merkezinde ýerleşýän öýleriň 70 prosentinde suw ýokdugyny aýdýarlar. Içimlik suwy halka metjitler paýlýar. Geňeşiň başlygy Abed al-Obeýdiniň aýtmagyna görä, paýtagtda suw ýetmezçiliginiň esasy sebäbi Kaddafiniň taraplarlarynyň sabotažy däl-de, tehniki ýalňyşlyklar.


text:
Siriýaly oppozisiýa toparlary düýn Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy bilelikde göreşmegi maksat edinýän geňeşi döredendiklerini yglan etdiler.
Türkiýede bolan duşuşykda döredilen «Siriýa milli geňeşi» prezidenti Başar al-Assad bilen çözülişmekde we halkara jemgyýetçiligi bilen düşünişmekde bir ylalaşygy ýola goýmaga synanar.
Bu topara 140 sany oppozisiýaçy aktiwistiň, şol sanda daşary ýurtlarda bosgunlykda ýaşaýan opponentleriň we ýurt içindäki 70 dissidentiň girýändigi aýdylýar.


text:
Türkmensähra
Türkmensähra Eýran Türkmenleriniň iň köp ýaşaýan sebitidir.
Eýran Türkmenleri Türkmenistan bilen Owganystan Türkmenleriniň ýaşaýyş ýerleri bilen goňşy bolan Gülistan, Demirgazyk Horasan, we Rezewi Horasanda ýaşaýandyrlar.
Türkmenistanyň Günbatarynda ýerleşýan Türkmensähra Hazar Deňizinden başlap Owganystan serhedine çenli dowam eder.
Şeýlelik bilen Türkmensähra sebiti de Gülistan, Demirgazyk we Rezewi Horasan welaýatlarynyň bir bölegidir.
Eýranda Türkmenler iň köp Gülistan welaýatynda ýaşaýar. Bu welaýatdan soň demirgazyk Horasan bilen rezewi horasan Türkmenleriň iň köp ýaşaýan sebitleridir.
Türkmensähranyň iň köp Türkmen ilatyna eýe bolan şäheri Kümmet Gowuz (Parsça: Gonbad Kavus-گنبد کاووس) şäheridir.
Türkmenistanyň serhedindäki Bender Türkmen, Kümüşdepe, Akgala, Ambarolum, Inçeburun, Siminşäher, Daşlyburun, Kelala, Marawadepe we Jergelan ýaly şäherlerde-de ilatyn köpüsi Türkmendir.
Munuň bilen birlikde Bojnurd we Meşhed, Çabahar, Türbetjam we Tahran ýaly şäherlerde-de köp sanly Türkmen ýaşaýar.
Etnologue websaýtynyň beren maglumatyna görä Eýranda 1997-nji ýylda takminen 2 million Türkmen ýaşaýardy.
Sebitde ýaşaýan halk köplenç Türkmenleriň Ýomut (Japarbaý ve Atabaý), Göklen, Nohurly ve Salyr taýpalaryndandyr.
Türkmenleriň uly akyldary we milli şahyry Magtymguly Pyragynýň ýädigarligi Türkmensähranyň Marawadepe etrabynyň Aktokaý obasyndadyr.
Serediň:[üýtget | edit source]
Eýran Türkmenleri hakynda bir wideo


text:
Gürjüstanyň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, Eýranyň daşary işler ministri Manuçer Mottaki resmi sapar bilen Tbilisä barýar.
Gürjüstanyň daşary işler ministriniň orunbasary Nino Kalandadzeniň aýtmagyna görä, şu hepde boljak saparynyň dowamynda Manuçer Mottaki ýurduň prezidenti Mihail Saakaşwili we daşary işler ministri Grigol Waşadze bilen gepleşik geçirer.
Şeýle hem iki ýurduň arasyndaky wiza düzgünini ýeňilleşdirmek boyunça ylalaşyga gol goýlar.
Eýran soňky ýyllaryň dowamynda Gürjüstan bilen jebis gatnaşyklary ýola goýmak ugrunda alada edýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi.
Türkmen telewideniýesi Mejlisiň gün tertibine 2014-nji ýyl üçin ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň netijelerini jemlemek, ýakyn geljek üçin öňde durýan wezipeleri kesgitlemek bilen bagly meseleleriň girizilendigini habar berýär.
Täze kanunlar
Prezident Berdimuhamedow hökümet maslahatynda «döwletimiziň hukuk binýadyny we ykdysady esaslaryny has-da berkitmäge ýardam edýän täze kanunlary işläp taýýarlamaly» diýdi.
Ol bu ugurdaky sözüni dowam etdirip, ýurduň Konstitusiýasynyň täze proýektiniň taýýarlanyp, sentýabra çenli halk köpçüliginiň ara alyp maslahatlaşmagyna hödürlenmelidigini aýtdy.
Türkmen prezidentiniň döwlet telewideniýesinde efire berlen çykyşynda «oba hojalygynda alnyp barylýan özgertmeleriň, telekeçiligi goldamagyň, maliýe ulgamyny ösdürmegiň, maýa goýumlaryny işjeňleşdirmegiň we ýokarlandyrmagyň hukuk binýatlarynyň berkidilmelidigi» nygtalýar.
Şeýle-de prezident şu günki gün ýurtda tebigy baýlyklary gazyp alýan senagaty ösdürmek, öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça edilýän işleriň hukuk binýadyny berkidýän kanunlaryň zerurdygyny belläpdir.
Makro-ykdysady meseleler
Mejlisde hökümet başlygynyň orunbasary A.Goçyýewiň makro-ykdysady görkezijiler hakynda, maliýe ministri M.Muhammedowyň ýurduň döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi, maliýe-býujet ulgamynda geçirilen işleriň netijeleri hakynda beren hasabatlary diňlendi.
Döwlet baştutany bu hasabatlary diňläp, ýurt üçin ileri tutulýan urugrlarda ýokary ykdysady ösüş depginlerini saklamak boýunça zerur işleriň edilmelidigini, türkmen manadynyň durnuklylygyny we satyn alyş ukybany ýokarlandyrmalydygyny belläp, şeýle diýdi:
«Bank ulgamynyň esasy wezipesi, edil öňkisi ýaly, puluň hümmetiniň pese düşmeginiň öňüni almakdan, bu görkezijileri göz öňünde tutulan ortaça 6 göterimden geçirmän saklamakdan ybarat.»
Şeýle-de ol pudaklary döwrebap ýagdaýa getirmek we makro-ykdysady görkezijileri deňagramly saklamak boýunça alnyp barylýan syýasaty dowam etmelidigini nygtady.
Mälim bolşy ýaly, 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanda milli puluň hümmeti dollaryň garşylygynda pese düşürilip, benziniň bahasy hem 60 prosent ýokarlanypdy.
Hökümet maslahatynda bu ýagdaýyň sebäpleri barada anyk bir zat aýdylmaýar, emma resmileriň bir topary işden boşadylyp, bir toparyna bolsa, «işde goýberen kemiçilikleri üçin» diýlip, käýinç yglan edilipdir.
Işden boşadylan resmileriň arasynda Merkezi bankyň müdiriýetiniň başlygy G.Myradow, Döwlet Täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy B.Aşyrow, Türkmengaz döwlet konserniniň başlygy Ç.Hommadow, Döwlet balyk hojalygy komitetiniň başlygy D.Hojamyradow dagynyň atlary getirilýär.
Türkmenistanyň hökümet başlygynyň orunbasary A. Goçyýew, ykdysadyýet we ösüş ministri W.Abdylhekimow, maliýe ministri M.Muhammedow, zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministri B.Şamyradow, Baş döwlet salgyt gullugynyň başlygy Ş.Hümmedow, wise-premýer A.Ýazmyradow, suw hojalyk ministri S.Taganow we ýene birnäçe resmi bolsa, «işde goýberen kemçilikleri» üçin diýlip, käýinç berildi.
Metbugat we gurluşyklar meselesi
Şeýle-de prezident milli telekanallaryň, gazet-žurnallaryň, Medeniýet ministrliginiň işini tankyt etdi.
2015-nji ýylda öňde goýlan wezipeler barada aýdylanda, prezident telekeçiligi ösdürmek üçin 100 million amerikan dollary möçberinde maksatlaýyn karz pul serişdesiniň beriljegini, maldarçylyk önümlerini artdyrmak üçin welaýatlarda ellä golaý häzirki zaman maldarçylyk toplumlarynyň guruljagyny aýtdy.
Şeýle-de 2015-nji ýylda ýurtda alnyp barylýan gurluşyk işleriniň giň gerimde dowam etdiriljegi aýdylýar.
Ýagny şu ýyl 362 sany iri desga ulanylmaga berilmeli, 10 milliard amerikan dollaryna golaý möçberde maýa goýum serişdeleri özleşdirilmeli, şol sanda paýtagty ösdürmek, Aşgabatda göz öňünde tutulýan binalary we desgalary gurmak üçin serişde goýberilmeli diýip, prezident Berdimuhamedowyň mejlisde eden çykyşynda aýdylýar.


text:
Ukraina Orsýetiň peýdasyna içalyçylyk etmekde güman edilýän 25 ýaşly özbek raýatyny tussag edendigini aýdýar.
Döwlet serhet gullugy şübhe astyna düşen adamyň 19-njy sentýabrda Ukrainanyň günorta Harkiw regionyna Orsýetden barýan wagtynda serhet geçelgesinde saklanandygyny habar berdi. Döwlet serhet gullugy serhetçileriň adamyň geýimindäki düwmesinde gizlin kamerany, şeýle-de onuň jübülerinde wideo we ses ýazýan gurallary tapandygyny aýtdy.
Ady mälim edilmedik özbek raýaty Orsýetde bikanun ýaşaýanlygy sebäpli tussag edilmeginden soň orsýet resmileriniň özüne ýazgy edýän gurallary berendigini serhetçilere aýtdy.
Bu adam Ukrainanyň howpsuzlyk gullugyna derňew üçin tabşyryldy.


text:
Çarşenbe güni Belarusda Minskidäki metro duralgasynda bolan partlamanyň pidalary ýatlanyp, matam geçirilýär. Partlama duşenbe güni bolupdy.
Resmileriň bellemegine görä, bu terroristik hüjüm saýylýar. Emma bu partlamanyň amala aşyrylmagynyň matlaplary henizem belli däl.
Belarusyň KGB-siniň aýtmagyna görä, bu partlama boýunça esasy güman edilýän adam kesgitlenilipdir.
KGB-iň başlygy Wadim Zaitsewiň maglumatyna laýyklykda, şübhe edilýän daşky keşbi boýunça slawýan bolmadyk, 27 ýaşyndaky biridir.
Zaitsewiň aýtmagyna görä, partlama bilen baglylykda başga-da üç adam tussag edilipdir.
Resmileriň berýän sanlaryna görä, duşenbe güni Minskide amala aşyrylan partlamada 12 adam ölüp, 150 töweregi hem ýaralanypdyr.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem bu partlama bilen baglylykda, Belarusyň prezidentine gynanjyny bildirdi.
Prezident Aleksandr Lukaşenko bu partlamanyň ýurtda durnuksyzlyk döretmek maksady bilen amala aşyrylandygyny aýtdy.
Şeýle-de Lukaşenko bu wakalara daşary ýurtlularyň dahylly bolmagynyň mümkindigini hem aradan aýyrmaýandygyny sözüne goşdy: “Men bu “sowgadyň” daşary ýurtdan getirilen bolmagynyň mümkindigini aradan aýyramok. Ýöne ilki bilen ýurduň içini barlamaly”.


text:
Prezident Almazbek Atambaýew Gyrgyzystanyň raýatlaryny bütewüligi we parahatçylygy saklamaga çagyrdy. Bu çagyryş Gyrgyzystanyň ýurduň günortasynda bäş ýyl mundan öň etnik gyrgyzlaryň we özbekleriň arasynda bolan gandöküşikli çaknyşyklaryň ýyl dönümini belleýän senesinde edildi.
10-njy iýundaky beýannamasynda Atambaýew “özbekleri halas eden gyrgyz maşgalalary we gyrgyzlary halas eden özbek maşgalalary ozleriniň etnik degişliliginden adamkärçiligiň we mertebäniň has möhümdigini tassykladylar” diýdi.
Atambaýew Bişkekde geçirilen dabarada “Bizden başga hiç kim Gyrgyzystanda parahatçylygy we abadançylygy saklap bilmez” diýip, “ýurduň we halkyň bütewüligi her bir öýden, her bir köçeden, her bir obadan we her bir şäherden başlanýandygyny” nygtady.
Oşdaky gandöküşiklik
2010-njy ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalal-Abad şäherinde bolan etniki çaknyşyklaryň dowamynda 400-den gowrak adam, esasan özbekler, öldürildi we onlarça müň adam öz öýlerinden göçmäge mejbur boldular. Onlarça adam ýitirim boldy.
Atambaýew zorluklaryň “guramaçylary” “iru-giç jogapkärçilige çekilerler” diýip, ozalkylary ýaly, bu gandöküşikli wakalarda öňki prezident Kurmanbek Bakyýewi we onuň “ýaranlaryny” aýyplady.
Oşdaky gandöküşiklik 2010-njy ýylyň aprel aýynda bolan protestleriň netijesinde Bakyýewiň häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginiň yz ýany döräpdi. Bu ýagdaý 5.6 million ilatly garyp Gyrgyzystanyň zorlukly bulam-bujarlyga batmagy bilen bagly howatyrlanmalary güýçlendiripdi. Şol döwürde Gyrgyzystan ABŞ-nyň we NATO-nyň Owganystandaky üpjünçiliginiň möhüm ýoly bolupdy.
Bakyýew syýasy taýdan durnuksyz bu postsowet ýurdunyň häkimiýet başyna protestleriň dowamynda 2005-nji ýylda geçipdi. Bakyýew döwlet başyndan çetleşdirilenden soň Belarusa gaçyp çykdy we özüniň käbir maşgala agzalary bilen şol ýerde ýaşaýar.
Bişkekdäki dabarada Atambaýew 2010-njy ýylyň konfliktinde başga milletleriň wekillerini goran we halas eden onlarça adama prezidentiň sowgady hökmünde sagat gowşurdy.
Atambaýew milletçi aktiwistleri tankyt etdi we olary “galp watançylar” diýip atlandyrdy.
Ýurduň günortasynda köpçülik bolup ýaşaýan etnik özbekler Gyrgyzystanyň ilatynyň 14%-ini düzýärler, orslar hem ýurduň etnik azlyklarynyň uly toparyny emele getirýärler.
ABŞ-nyň Gyrgyzystandaky ilçihanasynyň resmi websaýtynda çap bolan beýannamada Gyrgyzystany bütewülige, kanunyň hökmürowanlygyny üpjün etmäge, jynsy we dini hukuklary gorap saklamaga çagyrdy.
Şu günler Merkezi Aziýa sapar edýän BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moonyň 10-11-nji iýunda Gyrgyzystana barmagyna garaşylýar.


text:
Ýaňy-ýakynda Belarusyň Döwlet harby-senagat komitetiniň resmi topary Aşgabada sapar edip, Türkmenistanyň we Belarusyň arasynda harby-tehniki hyzmatdaşlyk meselesini maslahat etdi. Resmi maglumatlara görä, duşuşyklaryň çäginde Belarus Türkmenistana öz harby önümlerini hem hödürledi. Häzirki wagtda, Türkmenistan öz Owganystan bilen aradaky serhediniň goragyna ünsüni artdyrýarka, Belarus serhet gözegçiligi üçin Türkmenistana nämeleri hödürläp biler?
Azatlyk Radiosy Minskde ýerleşýän harby bilermen Alýaksandr Alesin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan Owganystan bilen serhediniň goragyna ünsi artdyrýarka Belarus serhet gözegçiligi üçin Türkmenistana näme hödürläp bilýär?
Alýaksandr Alesin: Belarusyň Türkmenistana pilotsyz uçarlary hödürleýändigi barada gürrüň edipdik. Häzirki wagtda Belarusyň serhet goşunlarynda döwlet serhedine gözegçilik we syn etmek üçin pilotsyz uçarlar giň derejede ulanylýar. Bu diňe bir pilotsyz uçarlar däl, Belarus häzir pilotsyz dirižabl gurallaryny hem öndürýär. Bu gurallar radiolokatorlary we ýylylykly nyşanlary anyklamaga mümkinçilik berýän optiki kameralary howa galdyrmaga we örän uly giňişliklere kontrol etmäge mümkinçilik berýär, möhüm ýeri olar örän ownuk detallary hem anyklamaga ukyply. Bu Türkmenistan üçin örän aktual diýip pikir edýärin. Bizde pilotsyz uçýan enjamlaryň kömegi bilen hatda tokaýda kömelek çöpläp ýörkä azaşan adamlar ýa-da ýiten çagalar hem gözlenilýär. Şeýle gurallar diňe bir toparlaryň däl-de, aýrybaşga adamlaryň-da edýän hereketlerini yzarlamaga mümkinçilik berýär. Çölde, tokaýlarda we düzlüklerde uçýan apparatlar has netijeli.
Azatlyk Radiosy: Alýaksandr, agzan apparatlaryňyz Belarusyň döreden önümimi?
Alýaksandr Alesin: Bu Belarusyň oýlap tapyp, döreden önümi. Olar Ylymlar akademiýasynyň bazasynda döredilýär we awiaremont zawodlarynda ýasalýar. Belarusda şeýle önümleri öndürýän azyndan bäş kärhana bar, olar hatda pilotsyz dikuçarlary hem öndürip satýar. Olar Belarusyň öz goşunynyň düzüminde-de ulanylýar, daşary ýurtlara-da giň gerimde satylýar. Meselem, Belarusda GDA-nyň giňişliginde iň gowy pilotsyz dikuçarlary öndürýän kärhanalar bar, olar howada saklanyp, derýalaryň akymlaryna we dag jülgelerine girip, näme bolup geçýändigini jikme-jik anyklap bilýärler. Şeýle gurallar az sanly adamlar bilen uly serhede gözegçilik etmäge we serhediň gözegçiliginiň hilini çürt-kesik güýçlendirip, ýurduňy serhet bozujylaryň öz territoriýaňa girmeginden goramaga mümkinçilik berýär.
Bu zatlardan başga-da Belarusda adamlaryň edýän hereketlerini yzarlamaga mümkinçilik berýän radiolokatorlar öndürilýär. Uzakdan işledilýän robotlar hem bar, olar diňe bir gözegçilik we anyklamak üçin ulanylman, zarba urmaga-da ukyply. Olar görkezilen nyşany oka tutup bilýär. Bu gural häzir Belarusda synagdan geçýär. Belarus hemme ýerde ýöreýän awtoulaglary hem öndürýär, olar esasan serhet goşunlary üçin satyn alynýar. Meniň pikirimçe, Belarusyň agzalan önümleri Türkmenistan üçin peýdaly bolup bilerdi.
Azatlyk Radiosy: Alýaksandr, sizde Belarus bilen Türkmenistanyň harby-tehniki hyzmatdaşlygynyň häzirki möçberini görkezýän sanlar barmy?
Alýaksandr Alesin: Men Belarusyň Türkmenistanyň ýaragly güýçleriniň harby-zenit raketa kompleksleriniň täzelenmegine giňden gatnaşandygyny bilýärin. Bu işi belarus-orsýet harby-goranyş kompaniýasy amala aşyrdy. Bu ilkinji nobatda S-125 kysymly zenit raketa kompleksine degişli. Türkmenistanyň harby paradynda bu tehnikanyň nusgalary görkezildi. Belarusyň Türkmenistan üçin radiolokatorlary we radioelektron göreş serişdelerini täzelemek işlerini hem geçirendigini bilýärin. Bu işleriň möçberi barada aýdylanda, bu döwlet syry hasaplanýar, emma onuň onlarça million dollardan başlap, ýüzlerçe million dollara çenli ýetýändigini çak etmek mümkin.


text:
Aşgabatda Beýik Ýeňşiň 70 ýyllygy hem-de Türkmenistanyň Konstitusiýasy we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýdan sözlerinden ybarat “Türkmenistan — abadançylygyň we rowaçlygyň ýurdy” diýen täze kitap neşir edildi.
Kitapda Türkmenistanyň Prezidentiniň halkara maslahatlarynda eden çykyşlaryndan, baýramçylyk mynasybetli halkymyza gutlaglaryndan alnan gymmatly we parasatly sözleri türkmen, iňlis we rus dillerinde öz beýanyny tapdy. Olaryň köp bölegi uruş weteranlaryna, Watan goragçylaryna bagyşlanyp, türkmen döwletiniň parahatçylyk söýüjilige, ynsanperwerlige we ýer ýüzüniň ähli halklary bilen özara bähbitli giň hyzmatdaşlygy ösdürmäge meýillerini şöhlelendirýär.
Ýokary hilli neşir edilen kitap weteranlarymyz we Watanymyzyň häzirki goragçylary, paýtagtymyzdaky “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumy baradaky fotosuratlar bilen owadan bezelipdir. Giň okyjylar köpçüligine niýetlenen kitap Watanymyzyň geljegi bolan ýaş türkmenistanlylar üçin hem, Türkmenistanyň üstünlikleri bilen gyzyklanýan daşary ýurtly okyjylar üçin hem pähim-paýhasyň we bilimleriň möhüm çeşmesi bolup hyzmat eder.
Täze kitabyň tanyşdyrylyş dabarasy 12-nji maýda Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň mejlisler zalynda geçirildi. Dabaraly çärä gatnaşyjylar kitabyň ýaş nesli watançylyk ruhunda terbiýelemekdäki, eziz Watanymyzyň şöhratyny mundan beýläk-de artdyrmakdaky möhüm ornuny we ähmiýetini bellediler.


text:
Penşenbe güni Azerbaýjanyň Döwlet telewideniýesiniň internet saýtyna elektron hüjümi amala aşyrylyp, saýtyň öçürilmegine sebäp boldy.
Azerbaýjanyň Aragatnaşyk ministrligi döwlet telewideniýesinden daşary ýurduň “AZAL” atly howa agentliginiňem saýtyna şeýle haker hüjüminiň geçirilendigini habar berdi.
Azerbaýjanyň resmileri bu elektron hüjüminiň Eýranyň territoriýasyndan gurnalandygyny aýdýarlar.
Şu ýylyň ýanwar aýynda-da Azerbaýjanyň käbir resmi saýtlaryna şular ýaly hüjümler amala aşyrylypdy.
Soňky wagtlar Eýranyň häkimiýetleri Azerbaýjan bilen Ysraýylyň ýakynlaşýan gatnaşyklaryna öz nägileliklerini bildirip gelýärler.


text:
Aşgabat, 21.02.2015. “Türkmenportal”.
Ýakynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy ýiti zehinli, özboluşly şygyrlary bilen ýatda galan, aramyzdan ir giden Çary Ýegenmyradowyň ilkinji goşgular ýygyndysyny okyjylara hödürledi. Bu kitapda şahyryň 100-den gowrak eseri şygyr muşdaklaryna hödürlendi.
Öz gysga ömründe okyjylaryň ýüreklerinde ýer alan Çary Ýegenmyradow 1983-nji ýylda M. Gorkiý (häzirki Magtymguly) adyndaky TDU-nyň türkmen dili we edebiýaty fakultetine okuwa girdi. Onuň şygyr sungatynyň öňden dowam edip gelýän däplerini mazmun we edebi çemeleşiş babatda baýlaşdyran goşgulary şol döwürden belli bolup başlady.
Ol dürli ýyllarda “Ýaş kommunist”, “Galkynyş” gazetleriniň redaksiýasynda işledi, gum içindäki Diňli obasynda mugallymçylyk etdi. Ol haýsy temada eser döretse-de, öz sözüni özüçe aýtmaga çalyşdy. Şahyryň durmuş äheňlerinden, Garagumuň gözelliklerinden, gumlularyň durmuşyndan, iş-aladalaryndan söhbet açýan goşgulary diňe şu günki gün däl, eýsem, gelejekde-de söýlüp okalar.


text:
Günorta Koreýa harby deňiz gämileriniň biriniň deňize çümmegine Demirgazyk Koreýanyň suwasty gämisinden atylan torpedanyň sebäp bolandygy baradaky subutnamalaryň ýeterlikdigini aýdýar.
Mart aýynda suwa batan gämide 46 deňizçi heläk boldy.
Günorta Koreýa şu gün Sary deňizde wakanyň bolan ýerinden tapylan torpeda bölekleriniň Demirgazyk Koreýada ýasalan ýaraga degişlidigi barada hasabat ýaýratdy. Ol hasabatda «Çeonan» söweş gämisiniň çökmegine başga düşündirişiň ýokdugy aýdylýar.
Demirgazyk Koreýa bu gäminiň batmagyna özüniň jogapkärdigini ret edýär.


text:
5-nji ýanwarda geçirilen hökümet maslahatynda Berdimuhamedow ýolbaşçylaryň, hususan-da, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň ýolbaşçylarynyň arasynda parahorluk hadysalarynyň ýüze çykarylandygyny boýun aldy.
Türkmenistanlylaryň käbirleri korrupsiýanyň dürli pudaklarda, şol sanda işe ýerleşmek meselesinde ýaýrandygyny aýdýarlar. Şeýle ýaşaýjylardan biri Mary welaýatyndan özüni Orazsähet diýip tanyşdyran pensioner ýaşuly.
Ol özüni bu ugurdan başdan geçiren tejribeleri barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Şu ýylyň ýanwar aýynda tutuş obasenagat toplumy boýunça önümçiligiň umumy möçberiniň ösüşi 105,4 göterime deň boldy. Şunda Oba we suw hojalyk ministrligi boýunça bu görkeziji 103,9 göterime, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetinde 106,7 göterime, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça 110,9 göterime hem-de “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 122,4 göterime barabar boldy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, çörek we çörek önümleriniň öndürilişi 14 göterim, süýt önümleriniň öndürilişi 1,7 göterim hem-de etiň öndürilişi 1 göterim ýokarlandy. Obasenagat toplumynyň ministrlikleri we pudak edaralary maýa goýumlary özleşdirmek boýunça meýilnamany 164,1 göterim ýerine ýetirdiler.
Mejlisde döwlet Baştutanyna gök we bakja önümleriniň öndürilişi, gaýtadan işleniş we eksport möçberlerini artdyrmak maksady bilen, durmuşa geçirilýän çäreler, ýazky ekiş, gyş suwunyň tutulyşy ýaly işler boýunça hem habar berildi.


text:
Başa barmadyk gopgun
Bir gezek ýazyjylar Çary Aşyrow bilen Nurberdi Pomma restorana barýar. Ofisant olaryň buýran naharyny getirýär. Däde Pomma naharyň duzuny dadan dessine “Naharynyň duz-tagamy ýok. Işdäň alar ýaly däl. Nahary iýjek däl. Restoranyň direktoryny çagyryň” diýip, goh edýär. Çary aga:
-Pomma, janyňy ýakyp, goh-galmagal etme! Çagyrsaň, elbet-de, direktor geler, ýöne barybir bu nahary iýmez -diýip, ony köşeşdiripdir.
Göwünlik
Geljekki ýazyjylar Ýylgaý Durdyýew bilen Gurbangylyç Hydyrow Türkmen Döwlet uniwersitetinde okaýan wagty studentleriň umumy ýaşaýyş jaýynyň bir otagynda bile ýaşaýan eken. Günlerde bir gün umumy ýaşaýyş jaýnyň komendanty olaryň ýaşaýan otagyna gelýär. Onuň milleti rus eken. Ol rus dilinde “Oglanlar, bizi barlamaga komissiýa geljek. Kirlän prostynlary, ýassykdaşlary tizden-tiz maňa beriň. Ine, men tämizlerini getirdim -diýip, rusça aýdýar.
Gurbangylyç aýdylany berjaý edýär. Ýylgaý şol wagt krowadyň üstünde ýüzün ýatyp goşgy ýazýan eken. Ol komendantyň haýyşyny eşitmezlige salýar. Komendant 3-nji gezek haýyş edende Ýylgaý bildigiçe rusçalap:
-Ne myşaý, ýa poýet, ýa lirik (Azar berme, men lirik şahyr) -diýýär. Boýy 2 metr çemesi uzyn, deşli komendant gazaba münýär. Ol boýy kelte Ýylgaýyň ýakasyndan mäkäm ebşitläp tutup ýokara galdyryp “Ty, ne lirik, a porosýonok (Sen lirik däl, sen jojuk) - diýýär. Aýagy ýerden üzülip, ho-ol, ýokarda hallan atýan Ýylgaý:
-Gurbangylyç, daýaw göwräň bar, kömek et, bu orus meni bogup öldürjek -diýip, krowadyň ütünde äwmän oturan kursdaşyny kömege çagyrýar. Äwmezek (has takyg-a ýalta) Gurbangylyç:
-Ýylgaý, gaýrat et! Orus uzakçyl däldir, basym ýakaňy goýberer -diýip, oňa göwünlik beripdir.
Nägilelik
Ussat ýazyjy Berdinazar Hudaýnazarow entek öylenmänkä, sallah ýaşaýan wagty dosty şahyr Halyl Kulyýewe “Halyl, hökümet maňa bu golaýda jaý-kwartira berjek däl. Gaýrat et, maňa kireýine ýaşar
ýaly muzdy arzan jaý tapyp ber” diýip, haýyş edipdir. Halyl 4 gatly jaýyň 1-nji etažyndan oňa jaý tapyp beripdir. Aradan esli gün geçipdir. Halyl Berdinazaryň sallahhanasyna, kireýine ýaşaýan jaýna myhmançylyga gelýär. Berdinazar:
-Halyl, jaý eýesi depämde, ikinji gatda ogly bilen ýaşaýar. Her gün depämden suw akdyrýarlar. Özüm arz etmäge çekinýän, jaylaryndan çykarmagy mümkin. Olar seň köne tanyşlaryň, bu ýagdaýy sypaýçylyk bilen duýdursana -diýip, haýyş edipdir. Halyl:
-Berdinazar, jaýa ujypsyzja kireý muzduny töleýäň. Şol azajyk tölegiň üçin depäňden arak-şerap akyrsynlarmy? -diýip, hezil edip gülüpdir.
Toplan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Türkmen futbolunyň uçurymy Dmitriý Homuha Russiýanyň ýaşlar ýygyndy toparynyň (21 ýaşa çenli) baş tälimçisi wezipesine bellenildi. Bu barada öz resmi saýtynda Russiýanyň futbol soýuzy (RFS) habar berýär.
45 ýaşly hünärmen bilen 2017-nji ýylyň Ýewropa çempionatynyň saýlama böleginiň ahyryna çenli niýetlenen şertnama baglaşyldy. Russiýanyň ýaşlar ýygyndysynyň öňki ýolbaşçysy Nikolaý Pisarew bolsa öz işini RFS-iň sport direktory hökmünde dowam etdirer.
—Russiýanyň ýaşlar ýygyndysyna ýolbaşçylyk etmegi teklip edendikleri we ynam bildirendikleri üçin RFS-iň ýolbaşçylaryna minnetdarlyk bildirýärin — diýen D.Homuhanyň sözleri RFS-iň resmi saýty getirýär. — Bu — meniň üçin diýseň hormatly we jogapkärli. Öňde goýlan maksatlara ýetmek, esasan-da, 2017-nji ýylyň Ýewropa çempionatynyň final bölegine ýollanma gazanmak üçin elimizde baryny ederis. Toparçamyzda çykyş edýän Germaniýa, Awstriýa, Finlýandiýa güýçli garşydaşlar. Ýöne biz şeýle jogapkärli wezipäni ilkinji gezek geçemzok, şonuň üçinem biz bu synaga taýýar. Tälimçiler topary barada aýdylanda, oňa maňa Russiýanyň ýetginjekler ýygyndysynda kömekleşen adamlar girerler. Gürrüň Wladimir Skokow, Nikolaý Koçeşkow, Alekseý Orlow barada barýar. 4-nji sentýabrda biz Finlýandiýada Ýewro — 2017-niň ilkinji saýlama duşuşygyny geçireris. Şonuň üçin topar 31-nji awgustda ýygnanyşar we eýýäm 2-nji sentýabrda duşuşygyň geçiriljek ýerine — Kotka ugrar. 8-nji sentýabrda Awstriýada ikinji duşuşygymyzy geçireris.
Dmitriý Homuhanyň 1969-njy ýylyň 23-nji awgustynda Pöwrize pasýologynda (Aşgabat şäheriniň häzirki Arçabil etraby) doguldy. Ol futbol bilen Aşgabat şäheriniň futbol mekdebinde Waleriý Nepomnýaşiniň elinde meşgullanyp başlady. 2-nji klasdan tä orta mekdebi tamamlaýança çagalar-ýetginjekler sport mekdebinde hem-de sport internatynda Täçmyrat Agamyradowdan tälim aldy. Ussatlar toparlaryndaky çykyşlaryna 1985-nji ýylda Aşgabadyň “Köpetdagynda” başlady. Ol oýnan toparlarynda, şol sanda Türkmenistanyň ýygyndysynda hem jerime urgularyny ýerine ýetirmegiň ussady hökmünde özüni tanatdy. Milli ýygyndynyň düzüminde Bangkokda (Tailand) geçirilen XIII Aziýa oýunlarynyň çärýek finalçysy boldy.
Dmitriý Homuha tälimçilik ýolunda 2006-njy ýylda, SSKA-nyň çagalar-ýetginjekler sport mekdebinde başlady. 2010-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda Russiýanyň 1996-njy ýylda doglanlardan ybarat ýetginjekler ýygyndysyna ýolbaşçylyk etdi. Bu topar bilen iki ýyl mundan ozal Ýewropa çempionatynyň (17 ýaşa çenli oýunçylaryň arasynda) ýeňijisi boldy, şu ýyl bolsa Ýewropa çempionatynyň (19 ýaşa çenli) wise-çempiony boldy.


text:
Täjigistanda sosial ulgamlar, şol sanda Facebook, YouTube we Odnoklassniki petiklendi.
Bu ýagdaý «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň hataryna geçen täjik komandirini görkezýän ikinji wideo peýda bolanyndan soň döredi.
Duşenbe häkimiýetleri bu gadaganlyga resmi düşündiriş bermediler. Emma Içeri işler ministrliginiň pitnä garşy güýçleriniň komandiri Gulmurad Halimowyň aprel aýynda gaçyp, daşary ýurtdaky «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň hataryna goşulmagy Täjigistan üçin uly ynjalyksyzlyk döretdi.
Sebäbi bu ýurt Siriýa, Yraga gidip, jeňçi toparyň hataryna goşulýan ýaşlaryň pikirini üýtgetjek bolup tagalla edýär.
Täjik mediasy internet ulanyjylaryň 18-nji iýundan, Halimowly wideo görkezileli bäri websaýtlara girip bilmeýändiklerini ýazdy.


text:
9-njy iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyz we onuň töweregi boýunça dikuçarda iş saparyny amala aşyryp, guşuçar belentlikden birnäçe möhüm desgalarda alnyp barylýan işleri synlady. Milletiň Lideri 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bilen baglanyşykly käbir meselelere aýratyn üns berdi.
Bu uly sport ýaryşynyň başlanmagyna bary-ýogy iki ýyl galdy. Şu babatda döwlet Baştutany Aziada düýpli taýýarlanmagyň diňe bir gurluşyk desgalarynyň, hususan-da, sebitde deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherçesiniň gurulmagy bilen çäklenmeýändigini nygtaýar. Biz ähli ölçegler boýunça degişli tertibi üpjün etmelidiris diýip, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhammedow aýdýar. Şu işlerde merkezden uzakda bolan ýerleri hem goşmak bilen, Aşgabadyň ulag ulgamyny kämilleşdirmäge aýratyn orun berilýär.
2013-nji ýylda Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynyň we Abadan şäheriniň käbir ilatly nokatlary paýtagtymyzyň düzümine goşuldy. Bu bolsa 37 müň gektardan gowrak meýdandyr. Aşgabadyň meýdany iki esse diýen ýaly artyp, 70 müň gektar töwerege ýetdi. Paýtagtyň çäkleriniň giňelmegi diňe bir işjeň ösdürilýän şäheriň talaplaryna laýyk gelmän, eýsem-de, onuň ýakynyndaky etraplaryň durmuş-ykdysady mümkinçiliklerini artdyrmagyň, olaryň depginleriniň işjeňleşmeginiň hem-de ilatyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagynyň maksatlaryna gabat gelýär. Munuň özi Aşgabadyň terjimehalynda täze sahypanyň resmi taýdan açylmagyny alamatlandyrdy. Çünki bu ädim birnäçe maksatlara ýetilmegine gönükdirilendir.
Bu bolsa, ilkinji nobatda, adamlara ýaşamagyň oňaýlylygy boýunça iň oňat şertleri döretmekden, ähli ölçegler boýunça ýaşaýşyň hiliniň ýokary ülňülerini kemala getirmekden, şeýle hem ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň strategik wezipelerini çözmekde paýtagtyň goşýan goşandyny artdyrmakdan we elbetde, Aşgabadyň möhüm halkara syýasy, işewür, medeni, syýahatçylyk merkezi hökmünde ähmiýetini we ornuny ýokarlandyrmakdan ybaratdyr.
Milletiň Lideri türkmen paýtagtynyň derejesini we abraýyny pugtalandyrmak barada aýdyp, hut şu wezipeleri öňde goýýar. Ösen düzümleriň netijesinde Aşgabat sebit, halkara we dünýä derejesindäki wajyp çäreleriň geçirilýän ýerine öwrüldi. 2017-nji ýylyň Aziadasy garaşylýan şol möhüm wakalaryň biri bolar.
Bu gün Aşgabadyň iri sport merkezine öwrülmegi üçin uly mümkinçilikler açylýar. Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýeri boljak paýtagtymyzdaky Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy ýurdumyzyň täze belentliklere we dünýä derejeli üstünliklere ymtylyşynyň nyşanyna öwrüldi. 2014-nji ýylyň noýabrynda bolup geçen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň guramaçylyk komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň hem-de Okeaniýa ýurtlarynyň milli Olimpiýa komitetleriniň arasynda Ähtnama gol çekmek dabarasy gatnaşyjy döwletleriň düzümini 45-den 62-ä çenli artdyrdy. Munuň özi, ilkinji nobatda, oýunlary guramaçylaryň üstüne uly jogapkärçilik ýükleýär, köpsanly myhmanlary kabul etmek hem-de uly sport baýramçylygyny üstünlikli geçirmek üçin olardan sazlaşykly we utgaşykly özara hereket etmegi talap edýär.
Şu maksatlar bilen paýtagtymyzyň täze howa menzilinde sport wekiliýetleriniň agzalary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, meýletinçiler we beýleki resmi adamlar üçin ýörite “ýaşyl geçelge” göz öňünde tutuldy. Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, halkara howa ulaglarynyň gatnawlarynyň şunuň ýaly örän ýokarlanan ýagdaýynda yzygiderli ýerli howa gatnawlarynyň hem üznüksiz işini üpjün etmek zerurdyr. Munuň üçin, zerurlyk ýüze çykan ýagdaýynda, goşmaça mümkinçilikleri peýdalanmak gerek.
...Döwlet Baştutanynyň dikuçary uçuşyň barşynda, paýtagtymyzyň etegindäki ýörite meýdança gelip gondy. Bu ýerde milletiň Liderini Türkmenistanyň goranmak ministri B.Gündogdyýew garşylap, Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berdi.
Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň goranyş kuwwatynyň daýanjy bolan milli Ýaragly Güýçlerimizi döwrebaplaşdyrmak boýunça yzygiderli çäreler durmuşa geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Türkmenistanyň harby-howa güýçleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça tekliplere, şeýle hem beýleki degişli meselelere garady.
Türkmen döwletiniň Harby doktrinasynyň diňe goranyş häsiýetlidigini nygtap, Türkmenistanyň Prezidenti häzirki zaman harby tehnikalary dolandyrmakda harby gullukçylaryň ussatlygyny has-da kämilleşdirmegi möhüm wezipeleriň hatarynda görkezdi. Belent Serkerdebaşymyz şeýle hem harby gullukçylaryň zerur bolan durmuş şertlerini üpjün etmäge degişli birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra hormatly Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň başlygy M.Aýazowa ýüzlenip, 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bilen baglylykda howa – ulag düzüminiň sygymlylygyny ýokarlandyrmak ýaly meselelere ünsi çekdi. Öňde boljak V Aziýa oýunlaryna daşary ýurtlardan köpsanly myhmanlaryň gelmegine garaşylýandygyny, munuň bolsa paýtagtymyzyň Halkara howa menziliniň işini örän artdyrjakdygyny nygtap, şol döwürde eger zerur bolsa, paýtagtymyzyň etegindäki howa menzilini peýdalanmagy teklip etdi.
— Bu ýerde ýerli uçuşlary amala aşyrmak üçin şertler döredilse, maksadalaýyk bolar diýip, Milli Liderimiz aýtdy hem-de zerur bolan hemme degişli işleri alyp barmagy tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz Aziada - 2017-niň oýunlarynyň ähli babatda guramaçylykly we sazlaşykly geçirilmelidigini nygtady.
Döwlet Baştutany howa menziliniň durkuny täzelemek boýunça meýilleşdirilen taslamalar bilen tanyşdy hem-de işleri talabalaýyk alyp barmak barada anyk tabşyryklary berdi.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Korýanyň araçägindäki “Demilitarizasiýa zonasy” diýlip atlandyrylýan ýere sapar etdi.
Ol bu ýerdäki serhet gözegçilik postuna baryp, ol ýerdäki amerikan harbylary bilen duşuşdy. Amerikan prezidentleriniň Günorta Koreýa bilen Demirgazyk Koreýanyň araçägindäki “Demilitarizasiýa zonasyna” saparlary soňky onýyllyklarda özboluşly bir däbe öwrüldi.
Mundan ozal bu ýere ABŞ-nyň ozalky prezidentleri Ronald Reýgan, Bill Klinton we Jorj Buş dagylar-da sapar edipdi.
Barak Obama Günorta Koreýa edýän häzirki saparynyň barşynda hepdäniň duşenbe güni ýadro terrorizminiň potensial howplary bilen baglanyşykly Seulda açyljak halkara konferensiýasyna-da gatnaşar.
Bu konferensiýa dünýäniň 50-den gowrak ýurdundan döwlet liderleriniň gatnajykdygy habar berilýär.
Möhüm gepleşiklere-de garaşylýar
Ýekşenbe güni giçlik prezident Obama Günorta Koreýanyň prezidenti Li Mýung-Bak bilen gepleşik geçirdi.
Günorta Koreýa saparynyň dowamynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan bilen-de duşuşyp, Siriýadaky krizisler bilen baglanyşykly gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.
Mundan daşary, amerikan prezidenti hepdäniň duşenbe güni Hytaýyň prezidenti Hu Žintao hem-de Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew dagylar bilen-de gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Ýadro howpsuzlyk meselesine bagyşlanylyp duşenbe güni Seulda açylýan iki günlük sammitde döwlet liderleri ýadro terrorizminiň döremek howpunyň öňüni almak meseleleri bilen baglanyşykly maslahat ederler.
Bu sammitiň geçirilýän döwri Demirgazyk Koreýanyň uzak aralyga uçýan raketasyny kosmosa uçurmak planlary bilen baglanyşykly dartgynlaşan günlere gabat geldi.


text:
Çarşenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç “Bloomberg” habar gullugyna beren interwýusynda ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň Ukrainanyň bir deputatynyň ölümine-de dahylly diýlip hasaplanýandygyny aýtdy.
Ýanukowiç bu interwýusynda: “Timoşenkonyň gatnaşmagynda dürli hili jenaýat işleri amala aşyrylypdyr, şol sanda, deputat Şerbanyň öldürilmegi-de. Munuň üçin belli bir matlaplar bolupdyr” diýip, belledi.
Uly biznese eýelik edýän deputat Ýewgeniý Şerban 1996-njy ýylyň noýabrynda Donesk şäherinde atylyp öldürilipdi. Şonda prokuratura işgärleri onuň ölüminiň energiýa resurslaryna kontrollyk ugrundaky bäsleşikler bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini öňe sürüpdiler.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Giň sähra keşdedir bedew gadamy
Atly ýöriş Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasyna geldi.
Gözel paýtagtymyzda geçirilýän V Aziýa oýunlary mynasybetli 500 günlük atly ýörişe gatnaşyjylar ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynyň çägindäki Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasynda dabaraly garşy alyndy. Türkmen tebigatynyň iň görkana künjegi bolan bu gözel giňişlikde il sylagly ýaşulularyň, jemgyýetçilik wekilleriniň, tebigaty goraýyş ulgamynyň işgärleriniň, medeniýet we sungat ussatlarynyň, ekologlaryň, sport tälimçileriniň hem ýaş türgenleriň uly toparynyň gatnaşmagynda baýramçylyk çäresi boldy. Asylly däbe görä, ýörişe gatnaşyjy 17 atly ýigit çöl ösümlikleriniň öwşün atýan, täze döredilýän tokaý zolagy bilen gurşalan ummasyz giňişligiň çäginde baýramçylyk lybasyna beslenen meýdançany aralap geçdiler.
Bu ýaýylyp ýatan giňişligiň tämiz hem tebigy durky täsinligi hem aýratyn täsirliligi bilen müdimi hakydaňda galýar: Günüň howry bilen ýüzi gaýzygan meýdan, bütin gözýetimi tutup, saralyp ýatan alaňlar nazaryňa sygmaýar, birdenem derýanyň gadymy hanasy peýda bolýar. Onuň çuňňur düýbi, suwuň kert eňňit ýasan kenarynyň çylgam-çylgam ýüzüniň kükürtsöw reňki gadymyýetiň doňdurylan keşbine meňzeýär. Uzboý düzlüginde guran derýanyň yzy, birmahallar Hazar deňzine guýan, soň-soňlar Arala ýüzüni öwren Amyderýanyň gadymy hanasy gadymyýet kitabynyň syrly sahypasyny ýada salýar. Onuň kenar ýakasynyň bütin dowamynda gadymy şäherleriň harabalary, kerwen ýollarynyň yzlary, aramgähler, özboluşly suwaryş desgasynyň, akabalaryň ençemesiniň galyndylary saklanýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bu gadymy mekana döwran dolandy, bu ýerleriň tebigy durkuny saklamak, onuň haýwanat we ösümlik dünýäsini goramak hem baýlaşdyrmak, şunuň bilen baglylykda tokaý zolaklaryny döretmek boýunça giň gerimli işler amala aşyrylýar. Tebigy toplumlary kämil derejede gorap saklamak maksady bilen 1979-njy ýylda döredilen Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasy häzirki döwürde sebitiň ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek babatynda alnyp barylýan möhüm işlerde netijeli orun eýeleýär.
Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasynda çöl ösümlikleriniň 300 müň düýbüniň şitilleri we nahallary ösdürilip ýetişdirildi, olaryň aglaba bölegi goraghananyň çägindäki ýerlere ekildi, düýp tutan şol çöl ösümlikleri ýaşyl zolaga öwrülip, howanyň arassalygy üçin tebigy taýdan hyzmat edip ugrady.
Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasy “Altyn asyr” Türkmen kölüniň döredilýän çöketliginden uç alyp gaýdýar. Şol giňişligiň gutaran ýerinden 110 kilometre uzap gidýän Gaplaňgyr beýikligi başlanýar. Uzak geçmişde bu ýerlerde gum gaplaňlary juda kän ekeni. Onuň adynyň giň sährada topar-topar mesgen tutan şol gum gaplaňlary bilen baglanyşykly dörändigi mälimdir. Döwlet tebigy goraghanasynyň umumy tutýan meýdany 275 müň gektara barabardyr. Onuň düzümine girýän Şasenem hem Uzboý çäkli goraghanalarynyň meýdanyny hem goşsaň, onda goraghananyň tutýan meýdanynyň möçberi ep-esli artýar. Bu ýerler baý ösümlik hem haýwanat dünýäsi bilen haýran galdyrýar. Häzirki wagtda onuň ösümlik dünýäsi 400 görnüşe barabardyr. Gaplaňgyr döwlet tebigy goraghanasynyň çäginde süýrenijileriň 21 görnüşine, guşlaryň 213 görnüşine, süýt emdirijileriň hem 45 görnüşine duş gelinýär. Goraghananyň hünärmenleri gözel tebigatymyza ýaraşyk berýän gulanlaryň sanyny köpeltmek boýunça hem netijeli işleri alyp bardylar. Onlarça ýyl mundan ozal seýrekläp ugran bu çöl haýwanlarynyň uly topary beýleki goraghanalardan getirildi. Birnäçe ýylyň dowamynda olaryň baş sany artdy. Häzirki wagtda gulanlaryň süri-süri bolup, güzere gelýän ajaýyp görnüşi göwnüňi göterýär.
Hormatly Prezidentimiziň tebigaty goramak, ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek baradaky beýik başlangyçlary diňe bir bu sebitde däl, eýsem, halkara derejede hem uly ähmiýete eýedir. Ýurdumyzda alnyp barylýan toplumlaýyn we uzakmöhletleýin ekologiýa syýasaty jemgyýetimiziň ösüşini tebigy gurşawyň ösüşi bilen sazlaşdyrmaga, ýaşaýşyň ekologiýa taýdan arassa gurşawyny döretmäge gönükdirilendir. Ýurdumyzyň tebigy baýlyklaryny gorap saklamak, olardan rejeli peýdalanmak, ekologiýa taýdan arassa, kämil tehnologiýalary ornaşdyrmak, umuman, ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň birine öwrüldi. Atly ýörişe gatnaşyjy ezber ýigitler bu sebitde alnyp barylýan giň gerimli işleriň şaýady boldular, türkmen tebigatynyň gözelliklerine syn etdiler, häzirki wagtda tebigaty goramak bilen bagly geçirilýän çäreler bilen tanyşdylar. Uludan tutulan toýlary ýada salýan baýramçylyk dabarasynyň dowamynda goraghananyň işgärleri atly ýigitleri ýeneki täze menzile, atly ýörişiň indiki düşläp geçjek gözel künjegine sary ugratdylar.
Ýelden ýyndam gamyşgulak bedewler ynsan nazaryna sygmaýan ümmülmez sähranyň goýnuna täsin keşde çekip, ýola düşdi; ak bagtdan nurlanan täze eýýamyň bu ajaýyp pursady barça ýüreklere unudylmajak täsirleri, mähribanlygy hem egsilmez şatlygy paýlady. Bu gözel görnüşde abadan ýurduň beýik badynyň, güýç-kuwwatynyň, hemişelik ýar bolan ak bagtynyň synmaz ruhy şugla saçýar.
"Türkmenistan".
Habarlar #Atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


text:
10-njy sentýabrda Owganystanyň dürli künjeklerinde Gurhany ýakmak çäresine garşy protestler geçirildi.
Ýerli polisiýanyň beren maglumatlarynda Badahşan regionynda geçirilen protestlerde 3 adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
Protestçiler NATO-nyň Germaniýadan gelen goşunlaryny daşlap başlanynda howpsuzlygy üpjün edýän güýçler demonstrantlara ot açdy diýlip, habar berildi. Tassyklanmadyk habara görä, protestçileriň biri heläk bolupdyr.
Owganystanyň beýleki welaýatlarynda hem protestleriň geçirilendigi habar berildi.
Dünýa jemgyýetçiligi ABŞ-nyň Florida ştatyndaky bir hristian ybadathanasynyň 11-nji sentýabr hüjüminiň ýyl dönümine gabatlap Gurhan ýakmak aksiýasyny geçirjekdigini yglan etmegini ýiti ýazgardy.
Bu ybadathananyň pastory Terri Jones bu çäräniň gaýra goýulýandygyny, ýöne ony geçirmekden özleriniň el çekmeýändigini mälim etdi.
10-njy sentýabrda prezident Barak Obama hem bu çäräniň geçirilmegini ýatyrmaga çagyrdy.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmadinejad Türkiýäniň Konýa welaýatyna etmeli saparyny ýatyrdy, diýip Türkiýäniň “Anadoly” habar agentligi maglumat berýär.
Berilýän maglumata görä, Ahmadinejad özüniň iş grafigindäki kynçylyklary sebäpli, bu saparyny ýatyrmaly bolupdyr.
Ahmadinejady Konýa welaýatyna premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan çagyrypdy. Ol ýerde 13-nji asyr sopusy – Ruminiň ölenine bagyşlanyp ýörite çäreler geçirilýär.
Soňky döwür Siriýadaky konflikt we beýleki käbir meseleler sebäpli, Ankara-Tähran özara gatnaşyklary dartgynlaşypdy.


text:
Pakistanyň harbylary Demirgazyk Waziristan tire-taýpalar regionynda soňky iki günüň dowamynda amala aşyrylan howa zarbalarynyň netijesinde “Talybanyň” 47 söweşijisiniň öldürilendigini 23-nji aprelde aýtdylar.
Harbylaryň beýannamasyna görä, howadan edilen zarbalar “Talyban” gozgalaňçylarynyň galasy Datta Khel obasyna gönükdirilipdir.
Öldürilenleriň sanyny we şahsyýetini barlap bolmady, sebäbi Pakistanyň daglyk tire-taýpalar regionlary žurnalistler üçin elýeterli däl. Owganystan bilen serhetde ýerleşýän bu giňişlik geçmişde ABŞ-nyň sürüjisiz uçarlarynyň zarbalaryna sezewar edilipdi.
Soňky hüjüm Pakistanyň goşunynyň ýurtdaky “Talyban” hereketine garşy 2014-nji ýylyň iýun aýynda başlanan operasiýasynyň çäginde amala aşyryldy. Bu operasiýa “Talybanyň” we Özbegistanyň Yslam Hereketiniň Karaçiniň aeroportuna edilen hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne almagyndan soň başlanypdy.