text:
ASP
Active Server Pages[üýtget | edit source]
Öndüriji : Microsoft
Durnukly goýberiliş : 3.0 (täze wersiýasy meýilleşdirilmeýär)
Görnüşi : Web-programma karkasy
Lisenziýasy : Hususy
==Active Server Pages (ASP)==, başgaça ady bilen Classic ASP ýa-da ASP Classic, dinamiki döredilýän web-sahypalar üçin Microsoft-yň ilkinji serwer skript işleýjisidir. Ol ilkibaşda Windows NT 4.0 Option Pack (1998 ý.) arkaly Internet Information Services (IIS)-e goşmaça hökmünde goýberildi, soňra bolsa, Windows Server-iň mugt komponenti hökmünde goşuldy (Windows 2000 Server-iň ilkinji goýberlişinden başlap). ASP-niň deregini ASP.NET tutýar.
ASP 2.0 alty sany yaýýar obýekti üpjün edýär: Application, ASPError, Request, Response, Server we Session. Meselem, Session üýtgeýänleriň ýagdaýyny sahypadan-sahypa üpjün edýän kuki esasly sessiýany görkezýär. Active Scripting işleýjisiniň Component Object Model (COM)-e bar bolan goldawy ASP websaýtlarynyň DLL-ler ýaly kompilýatiw kitaphanalarda funksionallyga girmegine mümkinçilik berýär. .asp faýl giňeltmeli web-sahypalar ASP ulanýarlar, emma käbir websaýtlar howpsuzlyk maksatlary sebäpli özleriniň skriptleýiş dillerini gizleýärler (mes. has giňden ýaýran .htm ýa-da .html giňeltmelerini ulanýarlar). .aspx giňeltmeli sahypalar kompilýatiw ASP.NET ulanýarlar (Microsoft-yň .NET Framework-iniň esasynda), bu bolsa, olary iş wagtynda interprirlenýän ASP serwer skriptindäkiden has çaltlaşdyrýar we güýçlendirýär; şeýle hem bolsa, ASP.NET sahypalary barybir käbir ASP skriptlerini öz içine alýan bolmagy mümkin. ASP.NET-iň ulanmaga girizilmegi esasy tehnologiýa üçin Classic ASP diýen terminiň ulanylmagyna getirdi. Programmaçylar aglaba ASP sahypalaryny VBScript ulanyp ýazýarlar, emma oňa derek islendik başga bir Active Scripting işleýjisini @Language direktiwasy ýa-da   sintaksisi bilen saýlap bolýar. JScript (Microsoft-yň ECMAScript amala-aşyrmasy) adatça elýeterli başga bir dildir. PerlScript (Perl ýasamasy) we beýlekiler başga gurulýan Active Scripting işleýjileri hökmünde elýeterlidir.
==Taryhy==
Aspect Software Engineering tarapyndan döredilen dbWeb we iBasic gurallaryna esaslanýan ASP web programmanyň ýerine ýetirilişini gönüden-göni web serwere integrirlän ilkinji web programma taýýarlaýyş serişdeleriniň biridi, ol NeXT-iň (häzir Apple) WebObjects-iniň 1996-njy ýyldaky goýberilişinden 9 aý soňra çykarylypdy. Bu daşarky ulanyp bolýan programmalary ýa-da CGI skriptlerini çagyrmaklyga garanyňda has ýokary önjeýlilik gazanmak üçin ýerine ýetirildi, olar şol wagt web programma ýazmaklygyň iň ýörgünli usulydy. Microsoft korporasiýasy IIS 3 üçin ASP-ni çykarmanka, IIS-de işleýän web programmaçylar dinamiki maglumatlary we sahypalary görkezmek hem-de dolandyrmakda ODBC sürüjileri bilen kombinirlenen IDC we HTX faýllaryna bil baglaýardylar. Bu faýl formatlarynyň we gurluşlarynyň esaslarynyň ASP-niň irki wersiýalarynyň ýerine ýetirilmeginde iň bolmanda kem-käsleýin ulanylmagyna dowam edildi.
Halcyon InstantASP (iASP) we Chili!Soft ASP üçünji tarap önümleri Microsoft Windows işlediş ulgamlaryndan başga platformalarda ASP-ni işledýärler. Hakyky ASP-niň hiç bir alternatiwasy ähli funksiýalary doly emulirläp bilmeýär, üstesine adaty ASP-niň hiç hili meselesi ýok maglumat bazasynyň birikmesi ýaly funksionallygy gazanmak üçin goçmaça komponentleri hem talap edip bilýärler. Microsoft Access maglumat bazalary üçin goldawyň Windows däl ulgamlarda aýratyn meselä öwrülmegi mümkin.
JScript ulanýan Chili!Soft ASP-den tapawutlylykda, iASP programmasy VBScript we JScript dillerini ulanyp bilýär. Microsoft-yň ASP-si bularyň ikisini hem ulanyp bilýär, şeýle hem onuň başga dillere şol skript işleýjisini ulandyrmak potensialy hem bar. iASP programmasy Java-da ýazylandy, şonuň üçinem ol islendik işleýiş ulgamynda diýen ýaly işleýärdi. Indi iASP onçakly elýeterli däl ýa-da iň azyndan ony tapmak örän kyn. Elýeterli başga diller hem bar: mes. Perl we TCL, emma olar o diýen giňden tanalmaýar ýa-da ASP scriptlemesi üçin ulanylýar. Apache Webserver moduly ASP-ä çalymdaş Perl skript dilini işledýär.
Ilki bilen 1997-nji ýylda goýberilen Chili!Soft programmasy 2000-nji ýylyň 24-nji maýynda Cobalt Networks tarapyndan alyndy. Soňra bolsa, Cobalt Networks-i Sun Microsystems satyn aldy (7 dekabr, 2000). Chili!Soft-yň ady "Sun ONE Active Server Pages" bilen çalşyryldy, ondan soňra bolsa "Sun Java System Active Server Pages" diýlip üýtgedildi. Chilisoft ASP programmasy C/C++ bilen ýazylan, ol belli bir web serwer wersiýasyna pugta baglydyr. Sun-a görä, "Sun Java System Active Server Pages"iň ömri paýawlap barýar.
==Ulanylyşynyň mysaly==
ASP-de programmaçylar Microsoft-yň Active Scripting standardy bilen utgaşykly islendik skriptleýiş dilini ulanyp bilýärler. Gaýybana skriptleýiş dili (classic ASP) - VBScript:

Ýa-da ikisi hem birmeňzeş işleýän has ýönekeý formatda

Ýokaryda berlen mysallar HTML dokumentiniň tekstine "Salam Dünýä!" diýen jümläni print edýär.
==ASP.NET==
ASP.NET programmaçylaryň dinamiki websaýtlary, web programmalaryny we web hyzmatlaryny gurmagyna mümkinçilik döretmek maksady bilen, Microsoft tarapyndan tayyarlanylan we satuwa çykarylan web-programma karkasydyr. Ol ilki bilen .NET Framework-iň 1.0 wersiýasy bilen 2002-nji ýylyň ýanwarynda goýberildi, ol Microsoft-yň Active Server Pages (ASP) tehnologiýasynyň mirasdüşeridir. Common Language Runtime (CLR)-da gurlan ASP.NET programmaçylaryň islendik goldanylýan .NET dilini ulanyp, ASP.NET koduny ýazmaklygyna mümkinçilik berýär. ASP.NET SOAP giňeltmesiniň karkasy ASP.NET komponentleriniň SOAP habarlaryny işlemekligine şert döredýär.
==Taryhy==
1997-nji ýylda Internet Information Services 4.0 goýberleninden soň, Microsoft korporasiýasy ASP hakyndaky umumy, hususan-da presentasiýa bilen mazmuny bölüp aýyrmaklyk hem-de "arassa" kod ýazyp bilmeklik boýunça arz-şikaýatlary çözüp biljek täze web-programma modeliniň mümkinçilikleri üçin iş geçirip başlady. IIS toparynda menejer bolup işleýän Mark Anders hem-de 1997-nji ýylda Duke University-ni tamamalap Microsoft-a işe giren Scott Guthrie şol modeliň nähili bolmalydygyny kesgitlemek wezipesine bellenildi. Anders bilen Guthrie başlangyç dizaýny iki aýdan gowrak wagtyň dowamynda işläp düzdüler, Guthrie bolsa 1997-nji ýylyň Roždestwo baýramçylygynda başlangyç prototipleri kodirledi.
==Scott Guthrie (Microsoft Developer Division VP) 2007 ý.==
Başlangyç prototipe "XSP" diýlip, at berildi; Guthrie 2007-nji ýyldaky bir interwýusynda şeýle düşündirýärdi: "Adamlar hemişe X-iň nämäniň gysgaltmasydygyny soraýarlar. Şol wagt aslynda ol hiç bir zadyň gysgaltmasy däldi. XML şeýdip başlady; XSLT hem şeýdip başlady. X harpy bilen başlamaklyk hiç neneňsi bolmady, ine biziň başdaky at goýşumyz şeýleräk boldy." XSP-niň başlangyç prototipi Java bilen taýýarlanyldy, emma kän salym geçmänkä täze platformany Common Language Runtime (CLR)-yň üstüne gurmaly diýen netijä geldik, sebäbi ol obýekte gönükdirilen programmalaýyş gurşawyny, "zibil ýygnamaklygy" we Microsoft-yň Component Object Model platformasynyň goldamaýan funksiýalary hökmünde kabul edilýän başga fuksiýalary hem hödürleýärdi. Guthrie gelnen bu netijäni "uly töwekgelçilik" diýip suratlandyrýar, sebäbi olaryň täze web taýýarlaýyş platformasynyň şowly çykmaklygy CLR-niň şowlulygyna bagly boljakdy, CLR hem edil XSP ýaly şol wagt taýýarlamaklygyň irki sepgitlerindedi, hatda XSP topary Microsoft-da CLR-ni maksat edinýän ilkinji topardy.
Common Language Runtime-a geçilmekligi bilen, XSP täzeden C#-a ornaşdyryldy (oňa içerki leksikada "Project Cool" diýilýärdi, ýöne jemgyýetçilikden gizlin saklanylýardy), şeýlelikde onuň ady ASP+ edilip üýtgedildi, şol pursada çenli täze platforma Active Server Pages-iň mirasdüşeri hökmünde garalýardy, mundaky esasy niýet bolsa ASP taýýarlaýjylary üçin ýeňil geçiş ýoluny üpjün etneklik bolup durýardy. Mark Anders 2000-nji ýylyň 2-nji maýynda Arizonanyň Phoenix (Feniks) şäherinde geçirilen ASP Connections konferensiýasynda ilkinji gezek ASP+-y görkezdi. Giň jemgyýetçilige görkezişler we ASP+-yň başlangyç beta wersiýanyň goýberilişi (şeýle hem .NET Framework-iň galan bölegi) 2000-nji ýylyň 11-nji iýulynda Floridanyň Orlando şäherinde geçirilen 2000 Professional Developers konferensiýasynda bolup geçdi. Bill Gates-iň esasy presentasiýasy wagtynda, Fujitsu kompaniýasy ASP+-yň COBOL bilen bilelikde ulanylýandygyny görkezdi, şeýle hem başga köpdürli diller, şol sanda Microsoft-yň täze Visual Basic .NET we C# dilleri, şeýle-de, ActiveState tarapyndan döredilen utgaşyklyk gurallary arkaly Python we Perl üçin goldawy yglan edildi.
2000-nji ýylyň ikinji ýarymynda ".NET" markasy makul görlensoň, ASP+ adyny ASP.NET diýip üýtgetmeklik barada netijä gelindi. Mark Anders şol ýyl "The MSDN Show" atly gepleşige çykanda şeýle diýdi: ".NET başlangyjynda aslynda ençeme faktorlar bar, programmany hyzmat hökmünde hödürlemeli, XML we web hyzmatlary bolmaly, Internetiň mümkinçiliklerini geňeltmeli... biz onuň adyny platformanyň .NET framework-i düzýän galan böleklerine laýyklykda saýlap aldyk."
Dört ýyllyk taýýarlykdan hem-de 2000-nji we 2001-nji ýyllardaky beta wersiýalardan soň, 2002-nji ýylyň 5-nji ýanwarynda .NET Framework 1.0 wersiýasynyň bir bölegi hökmünde ASP.NET 1.0 goýberildi. Hatda heniz goýberilmankä, ASP.NET hakynda onlarça kitap ýazyldy, Microsoft bolsa, ony özüniň web hyzmatlary platformasynyň bir bölegi hökmünde giňden reklama etdi. Guthrie ASP.NET-iň önümçilik birliginiň menejeri boldy, taýýarlaýyş bolsa çalt depginde dowam etdi, 1.1 wersiýasy 2003-nji ýylyň 24-nji aprelinde Windows Server 2003-üň bir bölegi hökmünde goýberildi. Bu goýberiliş ASP.NET-iň ykjam enjamlary goldamaklygyna gönükdirildi.
==Aýratynlyklary==
Pages.NET sahypalary, resmi ady boýunça "web-formalar" programma taýýarlamakda esasy gurujy bloklar bolup durýar. Web-formalar ".aspx" giňeltmeli faýllarda bolýar; bu faýllarda adatça statiki (X)HTML belligi, şeýle-de, serwer Web Controls-y we User Controls-y kesgitleýän bellik bolýar, ol ýerde taýýarlaýjylar web-sahypa üçin talap edilýän ähli statiki we dinamiki mazmuny ýerleşdirýärler. Mundan başga-da, serwerde işleýän dinamiki kody   blogynyň içinde sahypa ýerleşdirip bolýar, ol PHP, JSP we ASP ýaly beýleki web taýýarlaýyş tehnologiýalaryna meňzeşdir, ýöne maglumat birikdiriş maksatlaryndan başga ýagdaýlarda bu praktika umuman maslahat berilmeýär, sebäbi ol sahypa emele getirilýärkä has köp çagyryş talap edýär. Bellik: Bu mysal kody "tekst-içi" ulanýar, code-behind ýaly däl.
==Code-behind modeli==
Microsoft dinamiki programma koduna code-behind modelini ulanyp, çemeleşmekligi maslahat berýär, ol bu kody aýratyn bir faýla ýa-da ýörite script tegine ýerleşdirilýär. Code-behind faýllarynyň adatça MyPage.aspx.cs ýa-da MyPage.aspx.vb ýaly atlary bolýar, sahypa faýlynda bolsa, MyPage.aspx (sahypa faýlynyňky (ASPX) bilen birmeňzeş bolýar, emma ahyrky giňeltmesi sahypanyň dilini görkezýär). Bu praktika Microsoft Visual Studio-da we başga IDE-lerde awtomatikdir. Şu stildäki programmalar ulanylýan mahaly, taýýarlaýjy dürli wakalara, mes. ýüklenilip duran sahypa, ýa-da üstüne basylan dolandyryşa jogap bermek üçin, dokumentde proseduralaýyn iş geçirmeýär-de, eýsem kod ýazýar. ASP.NET-iň code-behind modeli Classic ASP-den aýrybaşgalaşýar, sebäbi ol taýýarlaýylara prezentasiýa bilen mazmuny ýadynda böleklere aýryp, programma döretmeklige çagyrýar. Teoriýada, bu bir web-dizaýnere, meselem, dizaýn belligine ünsüni jemläp, ony işledýän programmalaýyş koduna zeper ýetirmezlige şert döredýär. Bu bolsa, kontrolçyny model-view-controller karkaslaryndaky görnüşden aýyrmaklyga meňzeşdir.
==ASP.NET bilen ASP Classic deňeşdirmesi==
Windows ulanyjy interfeýsine meňzeş kontrollardan emele gelýän sahypalary döretmeklik ukybyny hödürlemeklik arkaly, ASP.NET taýýarlaýjylaryň Windows programma taýýarlaýlyndan web taýýarlaýşa geçmekligini ýeňilleşdirýär. Bir web kontroly, meselem düwme ýa-da ýarlyk, edil öz Windowsdaky "kärdeşi" ýaly işleýär: kod onuň aýratynlyklaryny belläp we onuň wakalaryna jogap berip bilýär. Kontrollar özlerini nädip döretmelidigini bilýär: Windows kontrollary bolsa, özlerini ekrana çekýärler, web kontrollary HTML we JavaScript segmentlerini döredýär, olar bolsa ahyrky ulanyjynyň brauzerine iberilýän gutarnykly sahypanyň böleklerini düzýär. ASP.NET tehnologiýasy programmaçylary ASP we PHP ýaly adaty web-skriptleýiş gurşawlarynda däl-de, waka dolandyryşly GUI modeli ulanmak arkaly programma döretmeklige höweslendirýär. Ýagdaý ýatlamaýan web gurşawyny hemişelik (isleg-ara) ýagdaýa geçirmek maksady bilen, bu karkas JavaScript ýaly bar bolan tehnologiýalary "ViewState" ýaly içerki komponentler bilen birleşdirýär.
==ASP Classic-den başga aratapawutlar:==
Obýekt kody taýýarlaýyş tapgyrynda has köp dizaýn-wagt säwlikleriniň saplanmagy arkaly has çalt işleýän programmalary aňladýar. Iş-wagt säwliklerini düzetmeklik ep-esli ösdürilen, try-catch bloklary rkaly kadadançykma düzedişlerini ulanýar.
Controllar we wakalar ýaly Microsoft Windows programmalaryna meňzeş metforalary bar. Kontrollaryň we klass kitaphanalarynyň giň toplumy programmalryň tiz döredilmegine şert döredýär, şeýle-de ulanyjynyň kesgitleýän kontrollary menýular ýaly giňden ulanylýan web şablonlaryna şert döredýär. Bu kontrollaryň sahypadaky ýerleşişi has ýeňil, sebäbi onuň uly bölegini aglaba redkatorlarda wizual ýerine ýetirip bolýar.
ASP.NET tehnologiýasy .NET Common Language Runtime-yň köp dilli mümkinçiliklerinden peýdalanýar, web-sahypalary VB.NET, C#, J#, Delphi.NET, Chrome we ş.m. bilen kodlamaga şert döredýär. Önjeýliligi ýokarlandyrmak üçin tutuş sahypany ýa-da onuň käbir böleklerini keşirlemäge ukyply. Biznes-logikany presentasiýadan bölüp aýyrmak üçin, code-behind taýýarlaýyş modelini ulanmaga ukyply. Sahypany we kontrollary programmalamak üçin hakyky obýekt-orientirli proýektirlemäni ulanmaga ukyply Eger bir ASP.NET programmasy ýat syzdyrsa, ASP.NET iş-wagtyýalňyşly programmanyň hosty bolan AppDomain-i sökýär we programmany täze AppDomain-de ýükleýär.
ASP.NET-däki sessiýa ýagdaýyny Microsoft SQL Server maglumat bazasyna, ýa-da web-serwer hökmünde şol bir kompýuterde ýa-da başga bir kompýuterde aýratyn bir prosese ýazdyryp bolýar. Şeýlelikde, web-serwer nol edilen ýa-da ASP.NET işçi prosesi resirkulirlenen mahaly, sessiýa bahalary ýitmeýär. 2.0-dan öňki ASP.NET wersiýalary standartlara utgaşykly däldikleri sebäpli tankyt edilipdi. Öndürilip, müşderi brauzere iberilen HTML we JavaScript hemişe W3C/ECMA standartlaryna gabat gelip durmaýardy. Mindan başga-da, karkasyň brauzer tapyş funksiýasy kämahallar Microsoft-yň öz Internet Explorer-inden başga web-brauzerleri ýalňyşlyk bilen "irki wersiýada" diýip kesgitleýärdi, we bu müşderilere HTML/JavaScript käbir funksiýalary aýrylyp, ýa-da käwagtlar hatardan çykarylyp gaýtarylýardy. Şeýle hem bolsa, 2.0 wersiýasynda, saýtyň konfigurasiýasyna laýyklykda ähli kontrollar abat HTML 4.0, XHTML 1.0 (gaýybana) ýa-da XHTML 1.1 netijesini öndürýär. Standartlara utgaşykly web-brauzerleri tapmaklayk has ygtybarly, Cascading Style Sheets goldawy bolsa, has giňişleýin.
Web-serwer kontrollary: Bular web-formalara ulanyjy interfeýs üpjün etmek üçin ASP.NET tarapyndan işe girizilen kontrollardyr. Bu kontrollar ýagdaý-dolandyryşly kontrollardyr WYSIWYG kontrollarydyr.


c: text/html

text:
5-nji aprelde geçirilen Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň şu ýylyň 1-nji çärýeginiň netijelerine bagyşlanan Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ykdysady ulgamyny mundan beýläk hem özgertmek, önümçilik ulgamyny döwrebaplaşdyrmak, bazar gatnaşyklaryny ösdürmek, hususy topluma goldaw bermek we ýurdumyzyň telekeçilerini senagatda innowasion taslamalary amala aşyrmaga çekmek boýunça anyk wezipeleri kesgitledi.
Döwlet Baştutanymyz dünýä ykdysadyýetindäki ýagdaýlaryň häzir hem çylşyrymly bolmagynda galýandygyna ünsi çekdi. Şonuň üçin hem şeýle ýeňil bolmadyk şertlerde biz ak ýürek bilen öndürijilikli işlemelidiris. Häzir biziň esasy wezipämiz ykdysadyýetiň nebit ulgamy bilen bagly bolmadyk pudaklaryny güýçli ösdürmekden ybaratdyr diýip, milli Liderimiz belledi. Maliýe ulgamynyň durnuklylygyny, manadyň maýa goýum işjeňligini, durnuklylygyny hem-de satyn alyş mümkinçiligini üpjün etmek, şeýle hem ätiýaçlyk walýuta gaznalaryny artdyrmak, banklaryň karz beriş işjeňligini ýokarlandyrmak möhümdir.
Şeýle hem ýurdumyzyň harytlarynyň eksporta iberilýän we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçiligiň möçberlerini ýokarlandyrmak boýunça döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmagyň depginini güýçlendirmegiň zerurdygy bellenildi. Hususan-da, tebigy serişdeleri senagat taýdan çuňňur işlemek boýunça daşary ýurt firmalary bilen bilelikdäki kärhanalary döretmek babatda görkezmeler berildi. Bu işe Senagatçylar we telekeçiler birleşmesini çekip, ýerasty baýlyklary özleşdirmek bilen meşgullanýan kärhanalara degişli ýeňillikleri bermeli diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, jemgyýetiň önümçiliginiň ösüş şertlerine laýyk gelýän gowy ýola goýlan, takyk hereket edýän salgyt ulgamy bolmasa, netijeli bazar ykdysadyýeti mümkin däldir. Salgyt esasan kadalaşdyryjy wezipäni ýerine ýetirýändigi sebäpli, telekeçileriň, öndürijileriň bähbitlerine döwletiň täsir etmeginiň, olaryň işini jemgyýet üçin zerur hem-de bähbitli ugra gönükdirmek üçin maliýe-ykdysady usullary ulanmak barada gürrüň gidýär.
Salgydy öz wagtynda we doly tölemek bilen baglanyşykly raýat jogapkärçiligini emele getirmek, düzgünnamalary we täze girizilen kadalary düşündirmek, salgyt medeniýetini terbiýelemek we ilatyň salgyt boýunça bilimini ýokarlandyrmak Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugy tarapyndan neşir edilýän žurnalyň esasy wezipesi bolup durýar. Onda çap edilen makalalar bilermenlere ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň düzüm böleklerine çuňňur düşünmäge, onuň mümkinçiliklerini hem-de güýçli depginde öňe gitmeginiň sebäbini açyp görkezmäge ýardam berýär.
“Türkmenistanyň salgyt ulgamy” žurnalynyň nobatdaky sany öz sahypalarynda “Ýurdumyzyň çeşmelerinden girdeji alýan Türkmenistanyň dahyllysy däl edara görnüşli taraplara salgyt salmak we iki gezek salgyt salmagy aradan aýyrmak baradaky halkara ylalaşyklary ulanmak babatynda” we “Iki gezek salgyt salmaklygy aradan aýyrmagyň tertibi hakynda” maglumatlary ýerleşdiripdir. Olarda Türkmenistanyň dahylsyz däl edara görnüşli tarapyň ýurdumyzyň çäklerinde bir ýa-da birnäçe hemişelik wekilhanasynyň (gurluşyk meýdançasy, gurnama ýa-da ýygnama desgalary) döredilmegi bilen, edara görnüşli tarapyň salgytlar hakynda Türkmenistanyň bitewi kanunynyň ýörite düzgüni beýan edilýär.
“Ýurdumyzyň çeşmelerinden girdeji alýan Türkmenistanyň dahyllysy däl edara görnüşli taraplara salgyt salmak we iki gezek salgyt salmaklygy aradan aýyrmak baradaky halkara ylalaşyklary ulanmak babatynda” we “Iki gezek salgyt salmaklygy aradan aýyrmagyň tertibi hakynda” usulyýet maglumatlarynda bu möhüm mesele dürli ugurlar boýunça ösdürilýär.
Işewürlik ulgamynyň salgyt düzgünini kämilleşdirmäge degişli düşündiriş makalalarynyň beýleki toplumy hem ýerleşdirilýär. Olar “Kiçi we orta telekeçiligiň subýektlerinde hasabat ýyly üçin işgärleriň sanaw boýunça ortaça sany artdyrylan halatynda, edara görnüşli taraplaryň peýdasyndan (girdejisinden) alynýan salgydy hasaplamak hakynda”, “Bellenen patent tölegi hakynda” makalalardyr.
Döwletimiz salgydyň möçberlerini, salgyt salynmagynyň şertlerine ýeňillikler girizmek, salgytlaryň bir görnüşini girizmek hem-de beýleki görnüşlerini aýyrmak bilen, belli bir pudaklaryň we önümçilikleriň okgunly ösdürilmegi üçin şertleri döredýär, jemgyýetimiz üçin möhüm meseleleriň çözgüdiniň tapylmagyna ýardam berýär. Ýurdumyzyň telekeçilerini höweslendirmegiň we goldamagyň dürli görnüşleriniň hatarynda olaryň iş alyp barmaklary üçin ýeňillikli karzlary bermek usuly hem üstünlikli hereket edýär, bu meselä milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýratyn üns berýär.
Ýurdumyzyň salgyt syýasaty bir tarapdan salgyt kanunçylygynyň berjaý edilmegine, salgytlaryň tölenilmeginiň üpjün edilmegi boýunça çäreleriň ýerine ýetirilmegine gözegçiligiň güýçlendirilmegini göz öňünde tutýar, beýleki tarapdan ol salgydyň möçberleriniň peseldilmegine, maýa goýum, senagatyň strategiki häsiýetli pudaklarynyň işleriniň höweslendirilmegine, hususy telekeçiligiň bähbitleriniň goralmagyna hem-de olaryň goldanylmagyna gönükdirilendir.
Okyjylar “Sorag – jogap” bölüminde peýdaly habarlary okap bilerler, onda tejribeli hünärmenler salgyt ulgamyny dolandyrmagyň aýratynlyklary hem-de ol ýa-da beýleki anyk ýagdaýda salgyt kanunçylygynyň ulanylmagynyň usullary barada düşündiriş berýärler.
Şeýlelikde, maliýe-ykdysady neşir okyjylaryň giň köpçüligine diňe bir salgyt ulgamyndaky täzelikleri ýetirmek bilen çäklenmän, ýokary derejeli hukuk kömegini almaga hem mümkinçilik berýär.
“Türkmenistanyň salgyt ulgamy” atly maglumat – hukuk žurnaly türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir edilip, onda häzirkizaman görnüşdäki bezegine kybap gelýän we işewürlik äheňindäki makalalar ýerleşdirilipdir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aktiniýa
(latynça – Actiniaria)
Merjen polipler klasynyň boş içege ýalylar otrýadyna degişli deňiz haýwany. Aktiniýa ýeke ýa-da topar bolup deňizde ýaşaýar. Bedeni silindr görnüşindedir. Ululygy birnäçe mm- den 1,5 metre çenli bolýar. Aktiniýanyň reňki dury we ala bolýar. Olaryň käbirleri otşelnik diýen leňňeçler bilen simbioz bolup ýaşaýar. Aktiniýa jynsy ýol bilen köpelýär. Ownuk jandarlar (leňňeçjikler, balyjaklar we b.) bilen iýmitlenýär. Awyny ownuk jandarlary öldürýän (adamyny awundyrýan) atylyjy öýjükleri bilen tutýar. Olaryň aglabasy tropiki we subtropiki deňizlerde duşýar. GDA-da Gara, Barens hem-de Uzak Gündogardaky deňizlerde duş gelýär.


text:
Ilkinji radio
Taryhda ilkinji radio 1901-nji ýylda Guglielmo Markoni (1874-1937) tarapyndan oýlanyp tapylypdyr. Ol Atlantik ummanynyň üstünden «mors» elipbiýi bilen iberen signallarynyň esasynda bu günki radiony oýlap tapypdyr. Ol 1904-nji ýylda «radiony oýlap tapan» diýip patent alýar. Ýöne G. Markoniniň nazaryýetiniň üstünde işläp, serbiýaly Nikola Tesla 1893-nji ýylda ondan öň radiony oýlap tapyp tassykladyp bilmändir. Aradan çykandan soň, ilkinji bolup radiony Teslanyň (1943) oýlap tapandygy aýan bolupdyr. Radiony oýlap tapyjy patenti bolsa ýene-de G. Markonide galypdyr.
Radionyň ilkinji sesli ýaýlymy bolsa 1906-njy ýylda täze ýyl gijesinde Amerikadan Atlantik ummanyndaky gämä iberilen gutlag bilen orta çykypdyr.
Terjime eden:
Süleýman Jumamuhammedow
Çeşme:
Trewor Gomer, «Ilkinjileriň kitaby».


text:
2017-nji ýylyň 29-njy maýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Aşgabat şäherine iş sapary bilen gelen Hindistanyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisiniň orunbasary, hökümetiň kätibi doktor Arwind Gupta bilen duşuşyk geçirildi.
Gepleşikleriň barşynda taraplar sebit we halkara häsiýetli esasy meseleleriň birnäçesi boýunça pikirler alyşdylar. Türkmen-Hindi ykdysady gatnaşyklarynyň iň möhüm ugry ýangyç-energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk etmekdir we munda esasy orun Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) transmilli gaz geçirijisini gurmagyň taslamasyna degişlidir. Hindi tarapy bu taslamany ýerine ýetirmek oňa gatnaşýan ýurtlarda strategik görüjiligiň bardygynyň nusgasydyr, Hindistan üçin bolsa öz ýurduna ýangyç import etmek çeşmeleriniň diwersifikasiýalaşdyrmagyň mümkinçiligini aňladýar diýip belledi.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar sebitde howpsuzlyk babatyndaky ýagdaýy seljerdiler. Şeýle hem, ekstremizm, migrasiýa, sebitleýin durnuklylyk we howpsuzlyk, kiberhowpsuzlyk ulgamynda hyzmatdaşlyk, neşe serişdeleriniň bikanun dolanşygy we kontrabandasy ýaly howpsuzlyk ugrundaky wehimler ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Türkmenistan — dag ýerinde dagy, çöl ýerinde çöli bolan güneşli mekan. Bu toprakda dört paslyň ählisem öz möwritini bolmalysy ýaly geçirýär. Bahar güller açylsa, tomus jöwzasyny eçilýär. Gyşyny ak gary bezese, güýzüni sary-elwan bolup bulduraşýan miweleri bezeýär. Şeýle bolansoň biziň bereketli topragymyzda bitýän ir-iýmişlerem datly, tagamly. Elbetde, «her kimiň öz ýurdy özüne jennet» diýleni. Öz topragyň önümi, ir-iýmişi, miwesi seni has-da özüne çekýär.
Men arada säher bilen paýtagtymyzyň ajaýyp künjeginde, Gülüstan bazarynyň öňündäki duralgada durdum. Birden ýanyma ýaşy durugşanrak bir aýal geldi-de köne tanşy ýaly söze başlady:
— A gyz, biziň jennet ýaly ýurdumyz bar, oňa başga ýurtlarda bolup göreniňde has gowy göz ýetirýärsiň. Iň bärkijesi, öýüňden çyksaň, öz topragyňda biten önümleri küýseýäň-dä. Men geçen aý Dubaýda bolup geldim. Ol ýer dünýäniň iň ösen ýeri, bazarlarynda näme iýseň-içseň, näme isleseň bar. Ýöne öz topragymyzda bitýän önümler ýaly däl-dä – diýdi. Men «dogry aýdýaňyz» diýen äheňde başymy atdym. Şol oturyşyma-da oýa batypdyryn.
Hakykatdanam, ata-baba ýurduňdan, ýyly mähriň siňen topragyňdan daşda bolanyňda ýerli önümleriň gadyryny has gowy bilýärsiň. Öz iliňde biten önümleriň tagam-lezzeti agzyňa üýtgeşik degäýýär. Olaryň saglygyňa ýokumy diýjekmi, görnüşi ýa durumy diýjekmi, garaz, bu önümler gündelik durmuşymyzda saglygyňa derman bolup täsir edýär. Özge ýurduň ananasydyr pyrtykaly, almasydyr armydy, bananydyr hurmasy bazarlarymyzda näçe diýseň bar. Olary höwes bilen alyp iýýäris. Ýöne ene topragymyzda ýetişýän bakja we gök önümler göýä adamlarymyzyň ýürek mähri siňen ýaly süýji, diýseň tagamly. Üstesine, saglygyňa-da peýdaly. «Hassany onuň ýaşaýan topragynyň oty-çöpi bilen bejermeli» diýen jümläni okanym ýadymda. Dogrudanam, islendik ýeriň önümi şol topragyň howasyndan dem alýan, suwundan ganyp, Gününe çoýunýan, şol ýere uýgunlaşan adama täsiri güýçli bolýar. Diýarymyzda ýetişýän gawunlarymyz ödüňi bejerýän bolsa, garpyzymyz böwregiňi ýuwýar. Harsaň ýaly kädiler aşgazanyňy gowulasa, erikdir injirimiz ýüregiňe melhem bolýar. Bazara barsaň, lowurdaşyp duran kişdelerimiz, kişmişdir hozlarymyz gözüňi dokundyrýar. Türkmeniň melleginden ýolup iýýän ternesi agyr hassanam tirsegine galdyrýar. Ine, muňa onsoň tebigatyň gudraty diýmän näme diýersiň?!
Hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitabynda taryhda-da türkmen topragynyň bol-bereketli bolandygy bellenilip geçilýär. Kitabyň «Gadymy Merw» bölüminde: «Üzüm bazarynda kakadylan, ter miweler bol ekeni. Şaly bazarynda ak tüwi, gyzyl tüwi, gyzyl güýzlük bugdaý, arpa, jöwen, ýalpyldap duran dary haltalap hatarlanypdyr» diýilmegi-de bu mekanyň bolçulygyň mekany bolandygyny tassyklaýar. Häzirki bagtyýar zamanamyzda bolsa toprakdan islän önümiňi öndürmäge mümkinçilikler bar. Bize diňe olary yrýa etmän, saglygymyzyň gadyryny bilip, datly önümleri öz wagtynda, öz möwritinde lezzetini duýup iýäýmek galýar.
Biziň depen ýeriňden gyzyl önýän topragymyzdan hiç ýeriniň miwesini küýsetmeýän önümler önýär. «Alys ýeriň bugdaýyndan ýakyn ýeriň samany ýagşy» diýlişi ýaly, özümizde ýokumly hem datly miwelerdir gök önümler ýetişýärkä, ýurt aşyp satyn almagyň zerurlygam ýok. Şonuň üçinem dür önýän topragymyzyň önümlerini iýip ulalýan çagalarymyz hem sagdyn, hem berdaşly ösýär.
Şükür, bazarlarymyz bol, hersiniň aýrybaşga ýokumy bolan pomidor, hyýar, kelem, käşir, bulgar burç, badamjan, alma, nar, gawun, garpyz ýaly islän önümiň bulduraşyp dur. Bu behişdi önümler biziň saçaklarymyzyň berekedi, rysgal-döwletimiziň gözbaşy.
Geliň, olary «her bir dänäň müň bolsun!» diýip ekýän babadaýhanlara alkyş aýdyp, lezzetini duýup ýaşalyň!


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat Gaznasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli instituty bilen bilelikde Aýallar barada kemsitmäniň ähli görnüşlerini ýok etmek hakyndaky konwensiýa, şeýle hem Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2015-2020-nji ýyllar üçin Milli Hereketleriniň Meýilnamasy barada jemgyýetçilik habarlylygyny ýokarlandyrmak boýunça okuw maslahatlaryny oktýabr, noýabr aýlarynda geçirmekligi meýilleşdirýär. Bu okuw maslahatyna jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hukuk goraýjy edaralaryň wekilleri, welaýat gazet-žurnallaryň wekilleri gatnaşýarlar.
2017-nji ýylyň noýabr aýynda “Süýt mäzleriniň howply täze döremelerine garşy göreş” atly geçiriljek bir aýlygynyň çäreleri boýunça Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň we Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň bilelikdäki taýýarlyk işleriniň tertibi bellenilen tertipde geçýär.
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Türkmenistanda nagt däl hasaplaşyklar ulgamynyň kämilleşmegi
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynda, hormatly Prezidentimiziň alyp barýan il-ýurt bähbitli we öňdengörüjilikli syýasaty netijesinde, Türkmenistanyň bank ulgamyny ösdürmek we döwrebaplaşdyrmak ugrunda, şol sanda ýokary amatlyklary hödürleýän nagt däl hasaplaşyklaryň tehnologiýalaryny ornaşdyrmak boýunça degişli çäreler amala aşyrylýar.
2017-nji ýylyň 1-nji fewraly ýagdaýyna ýurdumyzyň prosessing merkezlerinde hasaba alnan bank kartlarynyň sany 1 758 113-e deň bolup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 1,6 esseden gowrak artdy.
Häzirki wagtda söwda merkezlerinde, saglyk edaralarynda, ätiýaçlandyryş guramalarynda, awiapetek satýan nokatlarda ilatdan tölegleri bank kartlarynyň üsti bilen almak boýunça ähli zerur şertler döredildi.
Bank kartlarynyň üsti bilen töleg terminallary arkaly nagt däl görnüşde söwda we hyzmat ediş nokatlarynda harytlary satyn almagyň, aragatnaşyk, jemagat we ýaşaýyş hyzmatlaryny tölemegiň, awtoulaglaryň ýangyjy üçin tölemegiň, saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlary, awiapetekler üçin tölemegiň, karzy üzmek we onuň göterimlerini tölemegiň döwrebap, amatly we howpsuz usullary hödürlenýär.
2017-nji ýylyň 1-nji fewraly ýagdaýyna ornaşdyrylan töleg terminallarynyň sany 15 561-e deň bolup, geçen ýylyň degişli döwrüne görä 2,5 esse ýokarlandy.
Bankomatlar ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan raýatlara elýeterli we amatly nokatlarda ýerleşdirilip, nagt puly çykarmak, degişli edara gitmezden öýjükli telefonlaryň hyzmaty, «Türkmentelekom» döwlet elektrik aragatnaşyk kompaniýasynyň hödürleýän internet hyzmaty, «Aşgabat şäher telefon ulgamy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň hödürleýän internet, öý telefon we IP-TV telewideniýe hyzmatlary üçin tölemäge, ipoteka karzlaryny gaýtarmaga we olaryň göterimlerini, saglyk ätiýaçlandyryş töleglerini tölemek ýaly amatly mümkinçilikler hödürleýär.
2017-nji ýylyň 1-nji fewraly ýagdaýyna 2 019 sany bankomat ornaşdyrylyp geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 2 esse ýokarlandy.
Ýurdumyzda nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, bank kartlaryndan peýdalanyjylara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de bank ulgamyna döwrebap hyzmatlary ornaşdyrmak maksady bilen geçirilýän işleriň çäklerinde bank kartlarynyň üsti bilen, hakyky wagt tertibinde hasaplaşyklary geçirmek üçin internet-bank ulgamy taýýarlanyldy. Onuň ýurdumyzda giňden ýaýradylmagy ugrunda zerur bolan çäreler durmuşa geçirilýär.
Şeýle-de ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan “Mobil-bank” hyzmatyny işe goýbermek boýunça hem işler alnyp barylýar. Bu hyzmat hem edil “Internet-bank” hyzmaty ýaly müşderilere ýeňillikleri döredýär. Müşderiler işleýän ykjam telefonlaryny ýa-da planşetlerini ulanyp, hödürlenilýän hyzmatlardan peýdalanyp bilerler.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň baştutanlygynda ýurdumyzyň alyp barýan hoşniýetli daşary syýasaty netijesinde, dünýäniň ençeme ýurtlary bilen syýasy, ykdysady, medeni we ynsanperwer aragatnaşygy ýola goýuldy. Russiýa Federasiýasynda, Ukrainada, Belarus Respublikasynda, Hytaý Halk Respublikasynda, Koreýa Respublikasynda, Türkiýe Respublikasynda we dünýäniň onlarça beýleki ýurtlarynda ýaş türkmenistanlylar üçin bilim almaga mümkinçiligi döredildi.
Häzirki wagtda şahsy taraplara satylýan daşary ýurt pulunyň aňryçäk möçberi her aýda 1000 (bir müň) amerikan dollaryna deň bolup, şahsy taraplaryň satyn alýan daşary ýurt pullary (Visa, MasterСard) kartlaryna geçirilýär, şeýle hem WesterUnion, MoneyGram halkara geçirim ulgamlary arkaly daşary ýurtlara iberilýär. Türkmenistanyň karz edaralary daşary ýurtda bilim alýan türkmenistanly ýaşlar üçin amatly bolan şu hyzmatlary yzygiderli we bökdençsiz ýagdaýda ýerine ýetirýärler.
MasterCard we VISA halkara bank kartlary daşary ýurtda okaýan ýaşlar üçin örän uly mümkinçilikler hödürleýär. Häzirki günde Türkmenistanyň ähli karz edaralarynda we olaryň ýurduň çägindäki ähli şahamçalarynda MasterCard we VISA halkara bank kartlaryny edinmek boýunça şertler döredildi. Daşary ýurtda bilim alýan ýaşlaryň bilim alýan döwründe bilim edarasyna degişli tölegleri, şahsy harajatlaryny olaryň adyna açylan MasterCard we VISA halkara bank kartlarynyň üsti bilen tölemäge mümkinçilikler bar.
Şeýle kartlaryň üsti bilen nagt däl görnüşde hasaplaşyklaryň ählisini ýerine ýetirmek mümkin bolup, zerur ýagdaýlarda bankomatlar arkaly kart hasabynda duran pullar nagt görnüşde hem alnyp biliner. Şeýle-de MasterCard we VISA halkara bank kartlarynyň kömegi bilen okuw üçin kitaplary, harytlary we beýleki hyzmatlary internetiň üsti bilen satyn alyp bolýar.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde nagt däl hasaplaşyklar ulgamyny ösdürmek bilen, ýurdumyzda hasaplaşyklary döwrebaplaşdyrmak, halkara derejesine çykarmak we raýatlar üçin amatly bolmagyny gazanmak maksat edinilýär.


text:
Şwesiýa
Ýerleşýän ýeri: Demirgazyk Ýewropada Skandinaw ýarym adasynda ýerleşýän Norwgiýa we Finlandiýa bilen serhetleşýän döwlet. Şwesiýany Öresund köprüsi Daniýa bilen baglaýar.
Meýdany: 449 müň 964 km2.
Ilaty: 9 milýon 263 müň 872 (2009-njy ýyldaky hasaplara görä)
Paýtagty: Stokgolm
Dili: Şwed dili, ýöne halkyň aglabasy Iňlis dilini bilýär.
Ykdysatyýeti: Kişi başyna düşýän ýyllyk girdejisi boýunça dünýäniň iň öňde gelýän döwletleriniň biri bolup durýar.
Näme üçin Şwesiýa?
* Ýokary standartlar.
* Iňlis dilinde berilýän 600-dan gowrak Master derejesendäki prgorammalar.
* Daşary ýurtdan gelen talyplara açyk jemgyýet
* Daşary ýurtdan gelen talyplar ähli talyplaryň 8.5%-ini düzýär.
* Okuw üçin stipendiýalar bar (ýöne olardan diňe biri biziň raýatlarymyz üçin).
* Şwesiýada Iňlis dilini hemme diýen bilýär.
Ylym
Şwesiýada ýokary okuw jaýlarynda berilýän bilimiň ýokary derejede bolmagy üçin ýurduň ýokary bilim baradaky edarasy (Högskoleverket) her 6 ýylda bir barlag geçirip durýar we elbetde munuň netijesinde Şwesiýadaky uniwersitetlerde berilýän bilimiň hili hem ýokary bolup durýar.
Haýsy ugurda okamak amatly
Şwesiýada okamak üçin bize amatly bolup biljek ugurlar esasanam şular:
1. Lukmançylyk we bu ugurdakay ylmy gözlegler.
2. Habarlaşma we Informasiýa Tehnologiýasy (Kompýuter bilimi, Internet, Telefon we beýlekiler)
3. Biotehnologiýa
4. Fizika we onuň ýan ugurlary
5. Sungat ugurlary
Ýokary okuw ulgamy
Norwegiýada okuw ýyly Awgustyň ortasyndan Iýunyň ortasyna çenli dowam edýär we uniwersitetlerinde ECTS standardy (European Credit Transfer System) ulanylýar. Bu standardyň oňat tarapy Ýewropanyň beýleki uniwersitetlerinde siziň alan sapagyňyzyň kabul edilmesidir (elbetde sapakdan geçilen ýagdaýynda). Mysal üçin Norwegiýada 2 ýyl okap soň Germaniýa ýada Daniýa okamaga gitmek isleseňiz gaty köp zat ýitirmän öňki okan sapaklaryňyzy täze baran uniwersitetinizde okamaga mejbur dälsiňiz.
Ýokary okuw sistemasy gysgaça şeýleräk:
* Bakalawr (3 ýyl – 180 ECTS) + Masterlik derejesi (2 ýyl – 120 ECTS)
* Bakalawr (3 ýyl – 180 ECTS) + Magisterlik derejesi (1 ýyl – 60 ECTS)
* Masterlik derejesini alanyňyzdan soň ylymlaryň doktory derejesini almak üçin ýene-de 4 ýyl okamaly we ylmy gözleg geçirmeli.
Okuw jaýlary barada
Şwesiýada uniwersitet diýlende iki dürli oku jaýy aklyňa gelýär. Olara universitet we högskola diýilýär. Bu ikisiniň arasynda gaty uly tapawut bolmasa bularyň högskola diýilýäni köplenç halatlarda doktorlyk derejesini berip bilmeýär. Şonuň üçin bolubilse universitet diýilýän ýokary okuw jaýlaryna girmek has dogry bolup biler.
Şwesiýada uniwersitetler käbir beýleku Ýewropa döwletlerindäki ýaly merkezden köp babatda aýrylandyr. Ýagny döwlet haýsy ugurlarda hünärmenler gerekdigini belli edýär we sapaklaryň nähili gurnaljagyny uniwersitetleriň özleri çözýär. Elbetde mundan başga-da döwlet uniwersitetlerde berilýän bilimi barlap durýar.
Ýokary okuw jaýlaryna giriş
Ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin ilki bilen özüňize görä bir bölüm seçip şol ugurda haýsy uniwersitetde okap biljegiňizi bolsa uniwersitetleriň salgýlary berilen şu internet sahypasyndan seçiň: http://www.studyinsweden.se/Course-search/ . Gerekli dokumentler geljek ýyl okamak üçin uniwersitetlere her ýylyň 15-nji Ýanwaryna çenli tabşyrylmaly. Gijä galan dokumentler köplenç ýagdaýda kabul edilýän däldir.
Uniwersitetde bakalawr derejesini berýän programmalar (adaty biziň uniwersitetlerde berilýän ýokary bilim) üçin gerekli dokumentler gysgaça şeýle:
1. Mekdebi gutarandygyň barada dokument – attestat.
2. Şwed dilini bilýändigiňiziň subutnamasy, eger siziň seçen programmaňyzda Şwed dilinde sapak ýok bolsa bu hökman däl.
3. Eger okuw Iňlis dilinde bolsa onda Iňlis dilini bilýändigiňiziň subutnamasy: TOEFL synagyndan 500-550 arasy baha (kompýuter synagyndan 173-213) ýa-da IELTS synagyndan 5.0 (kompýuter synagyndan 6.0) baha gerek. Bu bölümde aýdylanlar unwersitetden uniwereritete üýtgäp biler.
Masterlik we doktorlyk derejeleri üçin bolsa gerekli dokumentler edil beýleki Ýewropa döwletleriniňki ýalydyr (http://www.bayjan.com/dasharyYurtdaOkuw salgysyndan beýleki Ýewropa ýurtlarynda okamak baradaky maglumatlara seredip bilersiňiz). Ýagny Masterlik üçin degişli ugurda bakalawr derejesi we Iňlis dilini bilýändigiňiziň subutnamasy. Doktorlyk derejesi üçin bolsa degişli ugurda Masterlik derejesi we Iňlis dilini bilýändigiňiziň subutnamasy.
Okuw we ýaşaýyş üçin pul
Elbetde bu biziň köpimiz üçin iň esasy bölüum bolup durýar. Şwed uniwersitetlerinde okamak üçin ne daşary ýurtlylar ne-de şwedleriň özleri pul töleýär. Ýöne her semestrde 150 – 400 şwed kronyny (20-55 dollary arasy) talyplar birligine tölemeli. Elbetde kitap we ulag serişdeleri üçin goşmaça puly hem nazara almak gerek. Her aýda harjanyp biljek pul ortaça şeýleräk: Azyk harytlary üçin: 285 dollar. Ýaşaýyş üçin:455 dollar. Ulag üçin: 70 dollar. Telefon/Internet: 42 dollar. Saglyk ätiýaçlandyrmasy: 35 dollar. Elbetde şäheriň ululygyna görä-de bu bahalar üýtgeşik bolar.
Stipendiýalar
Şwed uniwersitetlerinde okamak üçin birnäçe stipendiýalar bar, ýöne olaryň içinden diňe biri biziň raýatlarymyza degişli bolup onuň ady “Erasmus Mundus” bolup durýar. Bu programma bilen diňe bir Şwesiýada däl eýsem Ýewropanyň beýleki döwletlerinde hem okamak mümkin. Bu stipendiýa barada giňişleýin maglumaty http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/index_en.php salgysyndan alyp bilersiňiz. Bu stipendiýanyň kömegi bilen diňe bakalawr ýa-da masterlik derejesini almak bilen çäklenmän eýsem biziň ýokary okuw jaýlarynda işleýän ylmy işgärlerimiz hem Şwesiýada ýa-da Ýewropanyň beýleki döwletlerinde ylmy-gözleg geçirip bilerler.
Wiza
Şwesiýa wiza almak üçin gerekli dokumentler gysgaça şeýleräk:
1. Uniwersitetden kabul edilendigiňiz barada çakylyk haty.
2. Eger 1 ýyldan az möhlet bilen okamak isleseňiz onda saglyk ätiýaçlandyrmasy.
3. Ýeterlik derejede puluňyzyň barlygynyň subutnamasy, ýagny her aý 7500 şwed kronyny (1050 dollar töweregi) tölär ýaly ýagdaýyňyzyň barlygy
Bu baradaky has giňişleýin maglumatlary http://www.migrationsverket.se/english.jsp salgysyndan we Şwesiýanyň Orzýetdäki ilçihanasyndan alyp bilersiňiz.
Wiza, okuw, ýaşaýyş we beýleki peýdaly maglumatlary www.studera.nu salgysyndan alyp bilersiňiz.
Ulanylan çeşmeler
1. Wikipedia: www.wikipedia.org
2. Study in Sweden: http://www.studyinsweden.se/
3. Şwesiýada okuw barada maglumatlar: www.studera.nu
4. Erasmus Mundus stipendiýasy barada: http://eacea.ec.europa.eu/erasmus_mundus/index_en.php
çeşme : Bayjan
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Ylmy Guramalar |


text:
Adam bedeni ewolýusiýanyň täsirinde ullakan üýtgeşmelere, daşyndan berilýän agramlara mejbur bolup gelýär. Käbir alymlaryň bellemegine görä, "Adam bedeni az iýip, köp hereket etmäge ukyplydyr". Ýöne häzirki zaman adamlarynyň aglabasy edara işlerinde işläp az hereketlilik durmuşyny alyp barýarlar. Kompýuterleriň peýda bolmagy bilen bu meseleler has hem çuňlaşdy. Çagalar, ýetginjekler köp wagtlaryny monitoryň öňünde oturmak bilen geçirip başladylar. Daşarda, arassa howada bir wagtky oýnalýan çaga oýunlaryna, indi kompýuterleriň üsti bilen arkaýyn hyýaly aralaşyp bolýar. Bu bolsa saglyga ters täsirini ýetirýär. Kompýuteriň başynda uzak wagtlap oturyp işlenende, okalanda, oýnalanda bu ýagdaýyň beden agzalary üçin uly agram we urgy bolup bilýandigi öňden bellidir.
Kompýuterde uzak wagtlap işlemek oňurgalara we ony gurşap alýan myşsalara ýaramaz täsirini ýetirýär:
Hereketsiz duruş. Bu ýagdaý oňurganyň myşsalarynyň gowşamagyna getirýär. Bir toparyň myşsalary öz ýerine ýetirmeli işinden gowşasa, beýleki görnüşleri hemişe dartgynly ýagdaýda saklanýarlar. Netijede myşsalarda agyry alamatlary döreýär. Uzak wagtlap dowam edýän dartgynlyk, oňurgalara we oňurgara disklerine özüniň zeperini ýetirýändir.
Küýkerilip oturmak. Eger monitor pesde duran bolsa, onda kompýuter işleýän adam hemişe öňe tarap egilip, küýkerilip oturmana mejbur bolýar. Bu ýagdaý oňurgara diskleriniň öňki bölegine agram berip, oňurgara ingileriniň döremegine itergi berip biler.
Az hereketlilik we doly däl iýmitlenme. Uzak wagtlap kompýuter bilen işleşýän adamlar özleriniň bedeniniň fiziki görnüşüne we iýmitlerine üns bermegi ýatdan çykarýarlar. Bu ýadaý hem beýlekiler ýaly oňurgalara we tutuş bogun ulgamyna ýaramaz täsirini ýetirýär.
Göwraniň durkynyň bozulmagy we skolioz – kompýuterde uzak wagtlap işleýänlerde köp ýaýran meseleleriň biridir. Beýle adamlarda osteohondroz ir ýüze çykyp, oňurgara ingileriň peýda bolmak töwekgelligi ýokarydyr.
Boýunda, pilçede, kellede, arkada döreýän agyrylaryň kompýuteriň täsirinde bolmaklygy az ýüze çykmaýar. Eger sizde şeýle ýagdaýlar, agyrylar ýüze çykan bolsa, onda bejergini wagtynda almak maksady bilen lukmana ýüz tutuň, degişli barlaglardan geçiň, kompýuterli işleriňizi çäklendiriň.
Kompýuterde uzak wagt işlenilenden soň daýanç-hereket ediş ulgamynda döreýän meseleleriň öňüni alyş çäreleri:
► Ýörite ofis oturgyjyny ulanyň. Ol oňurgalara we arka düşýän agramy peseldip biler.
► Siziň aýagyňyz ýere degip durmaly, dyz we but bogunlary 90° burç boýunça eplenilen ýagdaýda bolmalydyr. Aýdaklary biri-biriniň üstünde goýmaň.
► Arkanyzy göni saklaň. Arkaňyzyň göni we rahat saklanmagy üçin oturgyjyňyzy sazlaň.
► Kompýuterde bir sagat işlenilenden soň 10 minut ýaly arakesme ediniň.
Maşklary ediň. Az hereketli durmuş görnüşi diňe bir daýanç-hereket ediş ulgam üçin däl, eýsem ýürek-damar ulgamy, içki agzalar üçin hem ýakymsyzdyr. Günüň belli bir bölegini fiziki işlere sarp ediň. Mümkin bolsa maşynly ýa-da jemgyýetçilik ulaglarynda däl-de, pyýada ýöräň.
Kompýuter görüş sindromy
Häzirki wagtda kompýuter görüş sindromynyň göze çynlakaý bir zeper ýetirýändigi barada anyk barlaglar, gözegçilikler ýok. Şeýle hem bolsa, bu ýagdaý göz üçin birnäçe oňaýsyzlyklary, ýakymsyz duýgylary, işjeňligiň peselmegini döredip bilýändir.
Kompýuter görüş sindromy indiki alamatlary ýüze çykaryp bilýändir:
♦ Gözüň ümezleşmegi;
♦ Guraklyk, gözüň gyzarmagy;
♦ Görüşiň ikilenmegi;
♦ Kellagyry;
♦ Gözüň gijemegi, gyjynjylygyň ýokarlanmagy.
Eger bu ýagdaýlara üns berilmese, wagtyň geçmegi bilen olar işjeňlige ýaramaz täsir edip, işe ukyplylygy peseldip biler.
Kompýuter görüş sindromynyň bejergisi
Köp ýagdaýlarda bu sindromdan dynmak üçin işleýän gurşawyňa birnäçe üýtgeşmeleri girizmek ýeterlikdir:
• Ekrana düşýän söhleleri, ýagtylygy aýyryň. Eger siziň kompýuteriňiz penjiräniň öňünde duran bolsa, onuň ýerini penjiräniň gapdalyna üýtgediň ýa-da tutulary oňat edip ýapyň. Ekranyň ýagtylygyny sazlaýjylary ulanyň. Işleýän stolyňyzy deň derejede ýagtylandyryjy stol lampalaryny ediniň.
• Stolyňyzy we kompýuteri dogry goýuň. Barlaglaryň bellemegine görä, monitoryň gözüň deňinde ýa-da azajyk aşakda, 50 sm aralykda ýerleşmegi kadaly hasaplanýar. Beýle ýagdaýda ekrana seredip gözleriňizi we boýnuňyzy oýnadyp oturmakdan dynarsyňyz.
• Eger siz gapdaly bilen kitap ýa-da depder bilen işleşýän bolsaňyz, onda olary hem monitoryň gapdalynda ýerleşdirmäne çalşyň. Şeýle etmek bilen gözleriňizi zol-zol aşak, stola bakdyrmakdan azat bolarsyňyz.
• Gözleriňize dynçlyk beriň. Her 20 minutdan 20 sekunt töweregi dynç alyp, penjireden daşaryk seretmeklik ýa-da gözleriňizi otagyň içine aýlamaklyk peýdalydyr. Gözler üçin niýetlenen maşklary ýerine ýetirmeklik hem has oňaýlydyr.
• Size oňaýly bolar ýaly kompýuteriň sazlamalaryny üýtgediň. Täzeligindäki sazlamalary saklamaň. Ýagtylygy, hatlaryň göwrümini gözüňiz üçin rahat boljak görnüşüne geçiriň.
Gözleriň guraklanmagyna ýol bermäň. Okulist lukmanyna ýüz tutuň, ol size degerli dermany belläp berer.
Kompýuteriň nerw ulgamyna, pikirleniş ukybyna, özüňi alyp barşyňa edýän täsiri
Adamlar kompýuter bilen işlän pursatynda belli bir wagtyň içinde anyk meseläni, bellenilen işi ýerine ýetirmeli bolýandygy üçin ünsi jemläp, köp "kelle döwýärler". Bu bolsa çalt ýadamaklyga getirýär. Şeýle hem bolsa, barlaglaryň netijesinde kompýuteriň aň-düşünjäni giňeltmekde peýdaly tarapynyň bardygy bellidir.
Adam beýnisiniň aň-düşünjelerini giňeldýän öwrenmek, okamak, täze bir maglumatlary bilmeklik, olary ýatda saklap başga bir adama ýetirmek ýaly wezipeleri bardyr. Ýaşyň geçdigiçe bu başarnyklar peselip ugraýar. Kompýuter ýaşlar üçin bu babatda has peýdalydyr. Ýaşlaryň maglumatlary kabul edijiligi ýokary bolup, pikirleniş, aň-düşünjesini ösdürmekde belli bir derejede kompýuterleriň peýdasy ulydyr.
Kompýuter oýunlarynyň özüňi alyş barşyňa edýän täsiri
Kompýuter oýunlaryny oýnaýan köp çagada ýa-da ýetginjekde özüni agressiw alyp barmalaryň döreýändigi bu günki günde täzelik däldir. Agressiýa olaryň gündelik ekran arkaly oýnaýan, görýän sahnalarynda duş gelýändigi bilen düşündürilýär. Şeýle hem bolsa, geçirilen barlaglaryň netijesinde meseläniň diňe bir munda däldigi anyklanyldy. 2014-nji ýylda alymlar agressiw özüni alyp barmaklygyň köp ýagdaýlar bilen baglydygyny – oýunlaryň has çylşyrymly bolmagy ýa-da olary soňuna çenli geçip bilmezlikleri, olardan baş alyp çykyp bilmezlikleri bilen düşündirdiler. Bu barlaglardan çen tutulsa, geýmerleriň (kompýuter oýunlaryny yzygiderli oýnaýanlar) hiç hili zorlukly sahnalar bolmazdan, hemişe paýyş sözleri bilen agressiw hereketleri etýändiklerini bellese bolar. 2014-nji ýylyň awgust aýynda amerikan alymlary ABŞ-yň üç sany şäheriniň 5-nji synp okuwçylaryna gözegçilik geçirip belli netijeleri aldylar: günüň dowamynda 2 sagatdan köp kompýuter oýunlaryny oýnaýan çagalarda 2 sagatdan az oýnaýanlar bilen deňeşdirlende depressiýa alamatlarynyň ýokarydygy anyklanyldy.
Goşaryň "tunnel" sindromy
Goşaryň "tunnel" sindromy – penjäni dolandyrýan nerw damarynyň myşsalaryň we baglaýjylaryň arasynda gysylmagy netijesinde döreýän ýagdaýdyr. Klawiaturada we syçanjykda uzak wagtlap bir görnüş hereketi etmeklik bilen eliň barmaklary, goşarlary ýadaýar. Bu ýagdaý nerw damaryna düşýän basyşy ýokarlandyrýar.
Ilkibaşda goşarda ýakymsyz duýujylyklar peýda bolup başlaýar: wagtal-wagtal sançma, agyrma, gurşmak.
Agyry – esasy alamatlaryň biridir. Ol kütek, çümüji, barmaklara tarap ýaýramak ýaly häsiýetlere eýedir. Ir bilen barmaklaryň gurşmagy hem mahsus alamatdyr. Ýuwaşlyk bilen myşsalar tarapyndan bozulmalar ýüze çykyp, kiçijek zatlary hem elde saklamak kynçylyklary peýda bolýar. Nerwler gan damarlaryny sazlaýandygy sebäpli, barmaklarda gan aýlanşygynyň bozulmagy, eliň sowamagy, agarmagy hem mümkindir. Der mäzleriniň işiniň bozulmagy bilen, eliň aşa derlemegi ýa-da guraklanmagy, dyrnaklaryň görnüşüniň bozulmagy mümkindir.
Kompýuterde işlenilende goşaryň we barmaklaryň sagdynlygyny nädip saklamaly?
→ Eliň aýasy syçanjygy doly ýapyp, syçanjygyň aşaky bölegi goşara ýakyn ýerleşmeli;
→ Başam we külbike barmaklar azajyk gapdalda ýerleşip, syçanjygyň gapdal bölegine degip durmaly;
→ Süýem barmak – çep düwmejige, orta barmak – sag düwmejigiň üstünde ýeňiljek ýagdaýda saklanmaly;
→ Syçanjygy süýşüreniňizde ullakan güýç ulanmazdan ýeňillik bilen hereket etdirmeli.
Klawiaturany ulanmaklygyň düzgüni:
⇒ Eller erkin ýagdaýda, tirsek boguny 90° burç boýunça eplenilip, stoluň üstünde durmalydyr. Barmaklar hem azajyk eplenilen ýagdaýa geçmelidir. Klawiaturanyň düwmelerine diňe barmaklaryň içki, ýumşak tarapy bilen basylmaldyr.
⇒ Ýazgylar ýazylanda edilýän hereketi bilek boguny bilen däl-de, diňe barmaklar bilen etmeklik has oňaýlydyr;
⇒ Aýaňyzy stola ýa-da klawiatura goýmaň;
⇒ Eger siz uzak wagtlap işleýän bolsaňyz arakesmeleri ediniň we käbir maşklary gaýtalaň.
Kompýuteriň ýürek-damar ulgamyna ýetirýän täsiri
Ýürek-damar ulgamyna esasy ýaramaz täsir ýetirýän ýagdaý bu – az hereketlilikdir.
Ýüze çykyp biljek näsazlyklar:
► Ateroskleroz, gan basyşynyň ýokarlanmagy – uzak wagtlap oturyp işlenilende, üstesine hem süýji, ýagly iýmitleri halaýan adamda ilki bilen semizlik, ateroskleroz ýaly ýagdaýlar peýda bolup biljekdir. Uzagyndan gan basyşynyň ýokarlanmagyna getirip ýürek, beýni gan aýlanyşygynyň bozulmalaryna getirjek netijelere garaşybermelidir.
► Wena damar näsazlyklary, aýaklaryň wenalarynyň warikoz giňelmeleri – ganyň aýaklardan ýürege barmagy şeýlede ullakan güýji talap edýär. Uzak wagtlap oturylyp (şol sanda dik durup) işlenilýän wezipelerde ganyň aýlanyp ýürege barmagy kynlaşýar. Netijede, aýaklaryň wenalarynda gan toplanyp birnäçe gaýryüzülmeleri ýüze çykarýar. Agyrylar, gurşmalar, aýak çişmekligi ýaly ýakymsyz alamatlar peýda bolýarlar.
► Babasyl (gemorroý) – muňa warikozyň bir görnüşi diýsek hem bolar. Uzak wagtlap oturyp işleýänlerde, göni içegäni gurşap alýan wena damarlarynda gan aýlanşygyň peselmegi netijesinde döreýän ýagdaýdyr.
Şeýle hem uzak wagtlap oturyp işlemekligiň gan aýlanşygyny peseldip, peşew bölüp çykaryş ulgamynyň kesellerine, önelgesizlige getirip biljekdigini hem unutmaly däldiris.
Şonuň üçin wagtly-wagtynda arakesme berip, ýönekeýje maşklary yzygiderli gaýtalamak öz bedenimize edýän ullakan kömegimiz bolup biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
10-njy sentýabr – özüňe kast etmä garşy göreşmegiň Halkara günidir.
Adam durmuşy şeýle köptaraply we dürli öwüşginli bolup, ol dürli ýagdaýlaryň täsiri bilen üýtgäp durýar. Biz okaýarys, işleýäris, belli bir işleri meýilleşdirýäris, halaýarys, dotlaşýarys, söhbetdeş bolýarys, ýalňyşýarys... Adamyň durmuşy edil gije-gündiz ýaly, ýagty, şatlykly, üstünlige beslenen günler bilen, "garaňky", arassa howa kimin gerek bolan umydyň, arzuwlaryň bizi wagtlaýyn taşlap giden pursatlaryndan "dokalan" bolýar. Durmuşymyzda ýüze çykan şol pursatda alaçsyzlyga, gaýgy-hasrata, umytsyzlyga ten bermän, "gamgynlylyk kölünden" çykmak üçin adam gaýratlylyga, ýardamlylyga, ýakyn adamlaryň kömegine juda mätäç bolýar.
Adamlar ýüzlerçe ýyllaryň dowamynda durmuşyň agyr labyryna düşüp, çykalga tapmaýan pursatlary, köňülde döreýän agyryny ýeňip geçmegiň ebeteýni gözläpdirler. Ýöne olaryň daşyny gurşap alýan biz-adamlar, köplenç öz aladalarymyz bilen ýakynlarymyzyň kynçylyklaryny görmeýän we bilmeýän "gözli körlere" we "gulakly kerlere" öwrülýäris.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň habar bermegine görä, ýer ýüzünde her ýyl 800. 000 golaý adam öz ömrüni özüne kast etmek ýoly bilen tamamlaýar, ýagny her 40 sek. bir adamyň ömri kesilýär. Statistiki maglumatlar her özüne kast eden uly adama 20 sany özüne kast etmäge synanşan adamlaryň bolup biljek pajygaly gatnaşygyny äşgär edýärler. Bu sanlaryň bolmazlygy üçin biziň her birimiz nämeler edip bilýäris?
Howsala döredip biljek alamatlar
Ýakyn adamlaryňyzy olarda dörän kynçylyklardan, ruhy gamgynlylykdan, durmuş bilen biwagt hoşlaşma isleginden halas etmek we wagtynda goldaw bermek üçin hemişe olara ünsli boluň.
Bu ýagdaýyň döräp biljek töwekgelçilik toparlaryndan habarly boluň:
► Agyr ezýetlere getirip biljek beden keselli adamlar;
► Ruhy keselleri we geçmişde öz-özüne kast etme synanşyklary geçiren adamlar;
► Agyr ruhy kynçylyklary başdan geçirýän adamlar (ýeke galma, ýakyn adamlaryň ölümi, tussag edilme, iş ýeriniň ýitirilmegi, aýrylyşma we baş.);
► Neşe we alkogol serişdeleri ulanýan adamlar.
Şeýle-de,
► Emosional sarsgynlyklara durnuksyz;
► Hakyky dostlary, maşgala gatnaşyklary, durmuş gymmatlyklary bolmadyk;
► Öz mümkinçiliklerinden göwni geçen ýa-da tersine, aşa gopbam, özüne göwni ýetýän adamlar hem üns bermeli toparlara degişli edilip bilner.
Özüne kast etmegi meýilleşdirýän adamlara mahsus çynlakaý alamatlar hem bellenilýär:
♦ Öz gutarylmadyk işleriniň hemmesini tamamlamak (eger bu häsiýet adama öň mahsus bolmadyk bolsa);
♦ Hoşlaşmak we durmuşynyň dürli döwürlerinde oňa kömek beren adamlara minnetdarlyk bildirmek (eger bu häsiýet adama öň mahsus bolmadyk bolsa);
♦ Dowamly ruhy gamgynlylykdan soň, adamyň şeýle çözgüdi kabul edip birden arkaýynlaşmagy, ukysyzlygyň döremegi;
♦ Adamyň hat üsti bilen ýa-da dilden duýdurmalary: "Meniň tanşym şeýle iş edipdir...", "Men şeýle etsem nähili bolardy?".
Jemgyýetde bar bolan toslamalar
Biziň jemgyýetimizde hakykata deň gelmeýän, öz-özüňe kast etme ýagdaýyna degişli birnäçe toslamalar bolup, olar adamyň ruhy dünýäsinde bolup geçýän hadysalara düşünmäge we dogry baha bermäge bökdençlik döredýär.
Jemgyýetde özüne kast etme barada gürrüň edýän adamynyň hiç haçan ony amala aşyrmajagy barada toslama ýaýrandyr. Hakykatdan bolsa şeýle düşünjäniň howplydygy psihologlar tarapyndan subut edildi. Hakykatdan bolsa, beýle hyýaly meýilleşdirýänler ilki bu barada umumy kynçylyk ýaly söz açsalar, soňundan özüne degişli äheňde ýetirmäge çalyşýarlar ("Eger birden men ölsem...", "Men bolmasam şeýle etmegiňizi haýyş edýärin" we ş. m.), ýörite alyp barýan gündeliklerinde ýazyp, bu barada gazet-žurnallardan alnan bölekleri "tötänleýin" ýakynlarynyň eline düşer ýaly edýärler, öz maşgala lukmanyna özüni gurşap alan gamgynlylyga we ýaşamaga bolan islegiň we güýjüň ýoklugyna arz edip duýduryp bilýärler.
Statistiki maglumatlara görä, özüne kast etmegi ýüregine düwen adamlaryň 80%-den gowragy öz meýilleri barada başga adamlary dürli ýollar bilen habarly etmäge çalyşýarlar. Bu bolsa beýle meýilleriň birden döremeýändiginden (birden döreýän ruhy şikes ýetiriji hadysalaryň täsirini nazara almanyňda) habar berip, adamynyň hyýalynda ol pikirlenme-ýerine ýetirme tapgyrlaryny geçip "bişişýändigini" aňladýandyr.
Öz-özüňe kast etmeleriň esasy sebäbi ömrüňi üzmek islegi dälde, çykalgasy diňe ölümde görülýän ruhy agyrlykdan we çydap bolmajak agyrydan, dörän çykalgasyz ýagdaýdan dynmak islegidir. Her özüňe kast etme synanşygynyň aslynda kömege mätäçlik duýgusy ýatandyr. Ýagty jahan bilen hoşlaşma synanşygynyň esasynda: "Haýyş edýärin, meniň ýagdaýyma hem üns berip, kömek edäýiň!" diýen zarynly ýollanma ýatandyr.
Ýene bir nädogry düşünjeleriň biri hem, özüne kast edýän adamlary ruhy taýdan gowşak we näsag hasaplamakdyr. Hakykatda bolsa, ruhy taýdan näsaglar olaryň 40-50%-i düzüp, galanlary ruhy taýdan sag, ýöne öz şahsy häsiýetleriniň we garaýyşlarynyň esasynda çylşyrymly ýagdaýa düşüp, ondan çykalga tapyp bilmedik şahsyýetlerdir.
Edil şu sebäpden hem, öz wagtynda beriljek kömek adamyny merhumlar dünýäsinden ýaşaýşa alyp barjak halas ediji köpri bolup, şonsuz adam eke-täk çykalga höküminde ölümi saýlap biler.
Özüňe kast etme pikirleriň döremeginiň garşysyna nämeleri goýup bolar?
Adamy alaçsyzlyk girdabyndan çykarmak üçin onuň köňlüniň haýsy tarlaryny "kakyp", haýsy gymmatlyklary ulanma mümkinkä?
Düzgün bolşy ýaly, öz-özüňi ýok etme synanşygyna garşy edip adamynyň öz şahsy gymmatlyklaryny we dünýägaraýşynyň aýratynlyklaryny ulanyp bolar:
► ýakynlaryna bolan emosional baglylygy we olar barada aladalanma borjyny ýadyna salna;
► özüňe ýetirip bilinjek şikeslenmeden we agyrydan gorky;
► hemme bar bolan durmuşy mümkinçilikleri ulanmaga gönükdirme (çykalga gözleme, ony hormatlaýan we halaýan adamlaryň kömegini ulanma we baş.);
► jemgyýetçilik, şol sanda ýakyn hossarlar tarapyndan ýazgarylma gorkusy;
► adamda bar bolan ahlak, dini gymmatlyklary, şeýle-de bar bolan we ýetilmeli maşgala, hünärmenlik hem-de döredijilik meýillerini ýatlatmak.
Elbetde, özüne kast etme synanşygyny başyndan geçiren ýa-da onuň hyýalynda bolan adama hünärmenleriň (psiholog, narkolog) kömegini alma hökmandyr. Ýöne aladaly we ünsli ýakyn adamlaryň üznüksiz kömegi hem örän gymmatly we ýerlikli bolup biler.
BIRI-BIRIŇIZE ÜNSLI BOLUŇ!
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
9-14 ýaş aralygyndaky ýetginjeklerde "geçiş" ýa-da "özgermeler" döwri başlanýar.
Bu döwür jynsy taýdan kämilleşme diýlip atlandyrylýp, şol wagt ýetginjegiň bedeninde birnäçe fiziologik we psihologik üýtgeşmeler bolup geçýär:
► sesiň üýtgemegi;
► deri we ýag mäzleri has işjeňleşýär. Şol sebäpli hem, ýetginjegiň ýüzünde örgün we düwürtikler döreýär;
► goltukda we daşky jyns agzalarynda gyl örtügi çykyp başlaýar. Oglanlaryň ýüzünde we döşünde tüý örtügi ösýär. Tüýüň köp ýa-da az çykmagy nesil yzarlaýjylyk we endokrin faktorlara bagly bolýar.
GYZLARDA:
► süýt mäzleri (göwsi) ulalýar;
► bilekleri dolmuşrak bolýar, bykynlary giňeýär, syraty aýal maşgalanyň syratyna meňzäp başlaýar ;
► her aýda aýbaşy gelip başlaýar.
OGLANLARDA:
► eginleri daýawlaşyp, elleri we aýaklary has güýçlenýär we olaryň myşsalary berkeýär;
► jyns agzalarynda üýtgeme bolup, ujyt we ýumurtgajyklar ulalýar.
Ýetginjekde bolup geçýän şeýle üýtgeşmeler bedeniň nesil öndürmek işine taýynlanýandygyny görkezýär.
Jynsy taýdan ýetişmek döwründe ýetginjek oglan-gyzlary biynjalyk edýän soraglar ýüze çykyp biler.
Ýüzde çykýan düwürtikleri aýryp bolarmy?
Jynsy taýdan ýetişmek döwründe gormonal üýtgemeler netijesinde ýag mäzleriniň işjeňligi artýar. Bu hadysalar döwri tamamlanýança, ýüzde, boýunda we ýagyrnyda çykýan düwürtikler (olar "akne" diýlip atlandyrylýar) biýnjalyk edip, ýetginjegi alada goýup biler. Bu döwürde deriniň arassaçylygyna we sagdyn iýmitlenmege uly üns berilmelidir.
Düwürtikler aşa köp bolsa, onda dermatolog lukmana ýüz tutup, degişli bejergini geçirmelidir.
Bedenimde näme sebäpli ýakymsyz ys peýda boldy?
Jynsy taýdan ýetişmek döwründe der mäzleri has işjeňleşýär we deriň ysy hem güýçlenýär. Töwerekdäkileri we özüňizi ýakymsyz ys bilen biynjalyk etmezlik üçin, arassaçylyk düzgünlerini berjaý ediň, egin-eşikleriňizi hem ýygy-ýygydan ýuwmagy unutmaň.
ÝETGINJEK GYZDA ÝÜZE ÇYKJAK SORAGLAR:
Näme sebäpli ýaşytdaş joramyň göwsi meniňkiden ulyka?
Iki sany birmeňzeş sypatly adam bolmaýar. Her bir zenanyň öz syraty, ýüz keşbi we beýleki aýratynlyklary bolýar. Bu tebigy kanun göwsüň ululygyna hem degişli bolup, ol genetiki aýratynlyklara hem köp derejede baglydyr. Haýsysynyň has gowudygy barada belli netije çykarmak mümkin däl. Käte göwsüň biri beýlekisinden ulurak ýa-da kiçiräk hem bolup biler. Bu adatydyr.
Näçe ýaşda göwreli bolmak mümkin?
Gyzda aýbaşy başlandan soň, jyns gatnaşyk arkaly ol göwreli bolup biler. Ýöne beýle diýildigi, ýetginjek gyzyň psihologik, sosial taýdan ene bolmaga taýyndygyny aňlatmaýar.
Mende aýbaşy ilkinji gezek haçan başlanar?
Gyzlaryň köpüsinde ilkinji aýbaşy 12-13 ýaş aralygynda başlanýar. Käbir gyzlarda ol has ir (10-11 ýaş) ýa-da giç (16 ýaş) hem başlanyp biler.
Ilkinji aýbaşynyň boljagyny men öňünden duýarynmy?
Aýbaşydan öň hiç hili alamatlar bolman hem biler. Käbir halatlarda gyzlaryň garnynyň aşagy agyrýp, jynshanadan sülekeý görnüşli bölünip çykmalar bolup biler we göwüsleri biraz gatap, hiç bir sebäpsiz özüni alyp barşy we keýpi üýtgäp bilýändir.
Aýbaşy wagty köp gan gidýärmi?
Aýbaşy wagtynda köp gan gidýändigi göwnüňizedir. Adatça bir gije-gündüziň dowamynda 50-100 ml mukdarda gan ýitirilip bilner. Aýbaşy birinji gezek açylanda onuň biraz uzak dowam edip bilýändigini lukmanlar duýduryp bilerler. Biliňiz güýçli gelende, hökman ýetginjekler ginekologyna ýüzlenmelidir.
Aýal jyns öýjükleri tükenmeýärmi?
Gyzjagaz doglanda, onuň ýumurtgalygynda ýüz müňden hem gowrak jynsy öýjükler bolýar. Önelgelilik döwründe olaryň 450 golaýy ýetişýär. Ýaşy 50 golaýlan aýallarda bu öýjükleriň işlenilmegi ýumurtgalyklar tarapyndan bes edilýändir.
Ilkinji gezek aýbaşy başlansa men näme etmeli?
Aýbaşy ilkinji gezek gelip başlandan soň, birnäçe aýyň dowamynda ol şol bir wagt başlanmanam bilýär. Aýbaşy yzygider wagtly-wagtynda gelip başlanda-da, arasynda bir aý gelmeýän wagty bolup biler. Bu gorkuly däl. Emma aýbaşy iki aýlap bolmasa, bu barada ene-ataňyza we lukmana aýtmalydyr. Adatça, aýbaşy halkasy birinji bir ýylyň dowamynda kadalaşýandyr. Gyz jyns gatnaşygynda bolan bolsa, aýbaşynyň bolmazlygy göwreliligiň alamaty hem bolup biler.
Soňky aýbaşynyň haçan bolandygyny ýatdan çykarmaz ýaly näme etmeli?
Aýbaşy bolan günlerini bellemek üçin ýörite kalendar ýöredip, onuň başlan we gutaran günlerini belläň.
Bedeniň haçan ösüp we üýtgäp başlamalydygy size bagly bolmaýar.
Şonuň ýaly-da, ösüşi we üýtgeşmeleri siziň islegiňiz boýunça togtadyp ýa-da tizleşdirip hem bolýan däldir.
ÝETGINJEK OGLANDA ÝÜZE ÇYKÝAN SORAGLAR:
Näme üçin ýaşytdaş dostumyň ujydy meniňkiden uly?
Ujydyň görnüşi we ululygy tapawutly bolup biler. Emma bu aratapawut uly däldir. Ujyt gönelen (ereksiýa) wagtynda, hemmelerde hem ujyt takmynan birmeňzeş ululyga eýe bolýandyr.
Pollýusiýa näme?
Ýetginjek oglanlaryň köpüsi käte gijelerine pollýusiýa (gyjynma) bolanyny düýýarlar. Pollýusiýa-tohumyň öz-özünden dökülme ýagdaýy bolup, ol bedeni kadalaşdyryjy hadysa bolup durýandyr. Ýetginjeklik döwrüniň başlanmagy bilen, ýumurtgajyklarda önýän tohum öýjükleriniň sany has artýar. Jyns agzalaryndaky basyş hem ýokarlanýar. Şol basyşy peseltmek üçin bolsa pollýusiýa döreýär. Bu ýetginjeklik döwri üçin adaty hadysadyr.
Meniň dölüm haçan-da bolsa bir wagt gutaryp bilermi?
Bu babatda howatyrlanmagyň geregi ýok. Jyns taýdan ýetişip başlan döwründen başlap, erkegiň ýumurtgajyklary bir günüň dowamynda millionlarça erkeklik öýjüklerini (spermatozoidleri) işläp çykarýar.
Teswirlemeler
Siziň soragyňyzyň jogaby bilim pudagynyň ýolbaşçylaryndan talap edilse dogry bolarmyka diýýärin.Hakyna garanyňda,bu maglumatlar biologiýa dersiniň Adam bölüminde aýdylyp, düşündirilmelimikä diýip pikir edýärin.Köp mugallymlar jynsy ulgama we jynsy gatnaşyklara degişli maglumatlary okatmak, ýetginjeklerde oňa bolan gyzyklanma we wagtyndan öň isleg döreder diýip pikir edýärler.Bu islegi 14-18 ýaş aralygy tebigatyň özi olarda döredýär.Şol döwürde, olary dogry maglumatlar bilen habarly etme, olar üçin hem, jemgyýet üçin hem peýdaly bolardy.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
20 Haziran 2015 Cumartesi
Türkmenistan Kosmos Pudagy Üçin Hünärmenleri Taýýarlamaga Girişýär
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda “Gami gurluşygy” we “Radioelektron ulgamlary we toplumlary” ýaly täze hünärleri açmaga taýýarlyk işleri görülýär.
Kosmos pudagy üçin ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamaga bolan zerurlyk şu ýylyň 17 –nji maýynda ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasynyň üstünlikli uçurylmagy bilen baglanyşyklydyr.
Bu günki gün ýurduň iň iri tehniki ýokary okuw mekdebiniň fakultetleriniň sekizsinde 22 ugur boýunça hünärmenler taýýarlanylýar. Öňki ýyllaryň uçurymlarynyň bir topary fransiýanyň «Thales Alennia Space» kompaniýasynyň aerokosmos kärhanalarynda degişli taýýarlygy geçdi we indi olar ýurduň hemra aragatnaşyk ulgamynyň tehnologiki dolandyrylyşyna gatnaşýarlar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Germaniýanyň goranmak ministri Karl-Teodor zu Güttenberg plagiatda aýyplanyp, wezipesinden gitdi. Bu dawa Germaniýanyň konserwatiw hökümetini erbet sarsdyrdy.
Güttenberg doktorlyk işini ýazanda plagiatçylyk etmekde, ýagny başganyň pikirini ogurlamakda aýyplanýar. Ol sişenbe güni Berlinde geçiren metbugat konferensiýasynda işden gitmek kararynyň özüne agyr düşendigini aýtdy: "Syýasy edaradan gidýändigimi dostlukly söhbetdeşlikde kansleriň dykgatyna ýetirdim. Şeýle-de wezipämden boşadylmagymy haýyş etdim. Bu meniň ömrümdäki iň agyr pursat boldy”.
Geçen hepde 39 ýaşly aristokrat we ozalky maliýe ministri, soňraky goranmak ministri öz dissertasiýa işinde kemçilikleriň bardygyny boýun alanyndan soň, Baýroýt uniwersitetiniň Hukuk fakulteti onuň doktorlyk derejesini ýatyrdy. Ol uniwersitetden ötünç sorasa-da, gönüden-göni plagiata baş goşandygyny boýun almady.
Emma Germaniýanyň metbugaty Güttenbergi “Googleberg” diýip atlandyryp, onuň 2006-njy ýyldaky “Ýewropa Bileleşiginde we Birleşen Ştatlarda konstitusion hukugyň özgerişi” atly dissertasiýasynyň ençeme sahypalaryny çap etdi. Bu böleklerde ýerleşdirilen maglumatlar gös-göni gazet makalalaryndan hem beýleki akademiki dissertasiýalardan düzüwli düşündiriş berilmezden, göçürilipdir.
Güttenberg bu dawalaryň özüni halys güýçden gaçyrandygyny aýtdy: "Men elmydama-da göreşmäge taýýardym, ýöne men eýýäm öz güýjümiň ahyrky çäklerine ýetdim”.
Öz aýtmagyna görä, ol bu dissertasiýa bilen bagly galmagalyň mundan beýläk-de zyýan ýetirmek howpunyň öňüni almak maksady bilen işden gidipdir: "Meniň edarama, Ýaragly güýçlere, Akademiýa we partiýalara gelip biljek zyýanyň öňüni almak üçin, men bu netijä geldim, men bular ýaly hereketi başga biri bolsa-da, talap ederdim. Ähli kişiler ýaly, men hem özümiň gowşak ýerlerimi we ýalňyşlarymy boýun almaly”.
Germaniýanyň meşhur kansleri bolan Otto Won Bismarkyň ýuwlugyna öýlenen Güttenbergiň işden çekilmegi Merkel üçin has uly zarba boldy. Merkel ony dawaly ýagdaýlarda goldap gelýärdi.
Duşenbe güni 23,000 student we başga adamlar Merkeliň ony goramak kararyny ýazgaryp, kanslere açyk hat ýolladylar.
Güttenbergiň işden gitmek karary Merkeliň Hristian demokratik partiýasynyň şu aýda ýurduň üç ştatynda saýlawlary geçirmäge taýýarlyk görýän wagtyna gabat geldi.


text:
Şu günler ýurdumyz iň oňat atşynaslary hem-de seýisleri, arassa ganly ahalteke bedewlerini ösdürip ýetişdirmek we türgenleşdirmek bilen meşgullanyp, milli gymmatlyk hökmünde nesilden-nesle geçirilip gelinýän, müňýyllyklaryň dowamynda mähir bilen garalan atlaryň nesillerini dowam etdirýän ähli adamlary hormatlaýar. Häzirki döwürde bu täsin däpler ösüşiň täze tapgyryna çykýar, pudagyň maddy-enjamlaýyn binýady döwrebaplaşdyrylýar. Türkmen atşynaslygynyň halkara pudaklaýyn senagata ýakynlaşmagy bolsa ýokary bahaly baş sanynyň nesil binýadynyň diňe bir giňelmegine däl, eýsem, Türkmenistanyň dünýä atçylygynda öňdäki orunlarda ykrar edilmeginde ähmiýetli ädim bolup hyzmat edýär.
Şunda döwlet Baştutanymyz ylmy-barlag hem-de seçgiçilik işleriniň alnyp barylmagyny, bu işlerde iň oňat dünýä tejribesiniň we täze tehnologiýalaryň özleşdirilmegini, ýurdumyzyň hem-de daşary ýurtlaryň hünärmenleriniň tagallalarynyň birleşdirilmegini we, elbetde, sporta degişli taraplary milli atşynaslyk mekdebini mundan beýläk-de ösdürmegiň möhüm ugurlary hökmünde kesgitledi. Bularyň ählisi ahalteke bedewleriniň täze nesliniň olaryň şöhratyny hem-de türkmen halkynyň buýsanjyny artdyrmaga gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ulagy Ahalteke atçylyk toplumyna gelýär. Bu ýere ýygnananlar—Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri döwlet Baştutanymyzy uly şatlyk, joşgunly el çarpyşmalar bilen garşylaýarlar.
Iň oňat halk döredijilik toparlarynyň we meşhur aýdymçylaryň gatnaşmagynda görkezilen aýdym-sazly horeografiýa çykyşy wakanyň dabarasyny has-da artdyrdy. Türkmen halkynyň öz bedewlerine çäksiz söýgüsini, buýsanjyny beýan edýän aýdym we joşgunly tans ýerine ýetirildi.
Hormatly Prezidentimiz artistleriň ajaýyp çykyşyna minnetdarlyk bildirip, toplumyň baýramçylyk görnüşde bezelen çäklerine geçýär. Bu ýerde uly türkmen toýy tutulyp, aýdym-sazlar ýaňlanýar.
Döwlet Baştutanymyz özi üçin bellenilen ýörite ýere geçdi. Bu ýerde ýurdumyzdaky resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular, ýaşlar, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri hem-de at çapyşyklarynyň köpsanly janköýerleri ýygnanypdyr. Dabara gatnaşyjylaryň arasynda Aşgabatda baýramçylygyň öň ýanynda guralan iri halkara forumlaryna – Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň V mejlisine, sergi-ýarmarkasyna hem-de «Türkmen bedewi we dünýäniň seýisçilik sungaty» atly halkara ylmy maslahatyna gatnaşyjylar bar.
Alypbaryjy dabaranyň başlanýandygyny yglan edýär. Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine köptaraply işi, dünýäde ahalteke bedewleriniň şöhratyny has-da ýaýmak boýunça alyp barýan işleri üçin ähli türkmen halkynyň adyndan milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirilýär. Ýurdumyzda giňden bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli gutlag sözleri, ýurdumyzy ösdürmek ugrunda täze üstünlikler baradaky arzuwlar ýaňlanýar.
Türkmenistanyň Prezidentini atçylyk pudagyny ösdürmek baradaky aladasyna çäksiz hoşallyk bildirmegiň nyşany hökmünde ahalteke bedewlerini sowgat almak üçin syn ediş meýdançasyna geçmäge çagyrýarlar.
Meýdançada döwlet Baştutanymyzy ýurdumyzyň bäş welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň häkimleri garşylaýarlar. Gezekli-gezegine bedewleri çykarýarlar, ýaşuly, ýetginjek oglan hem-de Türkmenistanyň welaýatlarynyň her biriniň ýolbaşçysy milli Liderimizi mübärekläp, bedewiň pasportuny gowşurýarlar. Milli Liderimize harby we hukuk goraýjy edaralarynyň wekilleriniň adyndan hem ahalteke bedewi sowgat berilýär.
Soňra bu ýerde ahalteke bedewleriniň arasyndaky halkara gözellik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döredilip, türkmen halkynyň atçylyk däplerini ösdürmegi höweslendirmäge, ahalteke tohumyndan bolan atlaryň dünýädäki şöhratyny has-da artdyrmaga gönükdirilen bu bäsleşik, oňa gatnaşanlaryň we hünärmenleriň ýeke-täk pikirine görä, ähli babatda nusgalyk bedewleri ösdürip ýetişdirmegiň usulyny kämilleşdirmäge aýratyn itergi berýär.
Geçirilen saýlama tapgyrlarynyň barşynda bäsleşigiň jemleýji tapgyryna deňsiz-taýsyz beden gurluşy, ajaýyp başarjaňlygy ýaly iň oňat häsiýetleri özünde jemleýän atlaryň onusy çykaryldy. Şol alamatlary boýunça bu atlar abraýly eminler topary tarapyndan ýeňiş gazanmaga hem-de ýylyň iň owadan bedewi diýen ada eýe bolmaga has mynasyplar diýlip ykrar edildi.
Gözden geçiriş meýdançasyna gözbaşy abraýly atlaryň neslinden bolup, ahalteke bedewleriniň iň oňat nesil ugruny esaslandyran naýbaşy, biri-birinden owadan-nurana şöhratly tohum atlar çykarylýar.
Alypbaryjy bedewleriň her biriniň ady hem-de olaryň gelip çykyşy bilen gysgaça tanyşdyrýar. Olar mele reňkli Bitaraplyk, dor reňkli Akbilek, Beýikdag, Gadam, Karar, Ýigit, gara dor reňkli Jahyl we Gürgen, mele reňkli Galkasen, gara reňkli Aşgabat bedewleridir.
Özüniň bütin durky bilen tebigy gözelliginde tomaşaçylaryň öňünden arassa ganly bedewler geçýär. Olar haýran galýan tomaşaçylaryň we emin agzalarynyň öňünden geçmezden öňürti birnäçe tapgyrlaryň netijesinde saýlanyp alyndy. Eminler bedewleriň beden gurluşyna, çarpaýa galşyna, tohum häsiýetlerine hem-de atlaryň başarnygyna baha berip, iň gowudan gowusyny saýlamalydy.
Biziň bedewlerimiziň reňkiniň ýüpek öwüşginli häsiýeti, olaryň görkana we nepis keşbi, guşlaryň uçuşy kimin ýeňil, okgunly çapyşy, şeýle hem egsilmez güýç-kuwwaty öz işinde uly sepgitlere ýeten ussatlaryň, yhlasly seýisleriň, zähmetsöýer atşynaslaryň yhlasly zähmetiniň netijesi bolup durýar.
Wagt ahalteke atlarynyň şöhratynyň hiç haçan öçmejekdigini tassyklady. Olaryň şöhraty döwürleriň içinden geçip, diňe ýeke gezek görenleriň hem ählisiniň ýüreklerini maýyl edip, barha belende galar.
Bedewler tomaşaçylaryň öňünden ilki bezelmedik görnüşinde, soňra bolsa iň oňat zergärleriň taýýarlan milli at şaý-sepleri bilen ajaýyp görnüşde bezelip geçdiler. Olaryň gözden geçirilişiniň ýany bilen alyp baryjy gözellik bäsleşigine gatnaşýan atlar baradaky maglumaty aýdyp, bedewler bilen baglanyşykly milli däpler, olaryň üýtgeşik häsiýetleri barada gürrüň berdi. Şeýle hem ahalteke bedewlerine bagyşlanan şahyrana setirler belent ýaňlandy.
Düzümine türkmen eminlerinden başga-da, daşary ýurt bilermenleri giren abraýly emin agzalary maslahatlaşanlaryndan soň çözgüt çykardylar. Ony ahalteke bedewleriniň halkara gözellik bäsleşiginiň, şeýle hem sungat ussatlarynyň arasyndaky döredijilik bäsleşiginiň eminler toparynyň başlygy Katerina—Irena Ýakob Şraýner yglan etdi.
Şeýlelikde, ajaýyp Bitaraplyk bedewi ahalteke bedewleriniň halkara gözellik bäsleşiginiň ýeňijisi boldy. 2012-nji ýylda doglan bedew türkmen atçylygynyň taryhynda uly yz galdyran meşhur Gelşikliniň neberesindendir. Şowhunly el çarpyşmalar astynda täsin bedewiň eýesi Begmyrat Hojalyýewe Türkmenistanyň Prezidentiniň baş baýragyny we göçme Kubogy gowşurdylar.
Soňra ahalteke atlarynyň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek boýunça döredijilik bäsleşiginiň ýeňijileri yglan edilýär. Çeper beýan etmek arkaly ahalteke bedewlerini giňden wagyz etmäge gönükdirilen bu döredijilik bäsleşigine tanymal we ýaş suratkeşler, heýkeltaraşlar, halyçylar, zergärler, fotosuratçylar, neşirýat işgärleri, dizaýnerler we teleoperatorlar gatnaşdylar.
Olaryň her biri döredijilik işinde gözelligiň we sazlaşygyň nusgasy hasaplaýan atyň keşbine bolan garaýşyny ussatlarça şekillendirmäge çalşypdyr.
Bäsleşigiň ýeňijilerine Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan baş baýraklar gowşurylýar. Türkmenistanyň halk suratkeşi Ada Gutlyýewiň «Ezeli kämillik» diýen işi iň gowy haly eseri diýlip ykrar edildi. «Zergärçilik eseri» diýen bölümde Aşgabat şäheriniň 90-njy orta mekdebiniň matematika mugallymy Çarymyrat Sähedow «At şaý-sep toplumy» diýen işi bilen bedewleriň bezeg şaý-sepleri üçin ýeňiş gazandy. Iň gowy surat eseri boýunça «Jygalybegiň patasy» diýen işi üçin Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň kafedra müdiri Berdimyrat Toýçyýew baýraga mynasyp boldy. Türkmenistanyň halk suratkeşi Saragt Babaýew «Jelaleddin Meňburun» diýen heýkeli üçin üstünlik gazandy. Iň gowy neşir önümi – «Pyýada» diýen işi üçin Türkmen oba hojalyk uniwersitetiniň 4-nji ýyl talyby Enwer Abalakow sylaga eýe boldy, iň gowy wideo şekili üçin «Türkmen owazy» teleýaýlymynyň teleoperatory Gurbanberdi Gurtgeldiýew baýraklara mynasyp boldy.
Soňra dabarany alypbaryjy halypa çapyksuwarlaryň gatnaşmagynda baýramçylyk at çapyşygynyň başlanandygyny yglan edýär. Soňra mähelle at çapyşygyna gatnaşjak bedewleriň 7-si, şeýle hem olaryň çapyksuwarlary bilen tanyşdyrylýar.
Saz çalynýar we ýelden ýüwrük bedewler bat alyp öňe okdurylýar. Ussat çapyksuwarlaryň çapyp barýan atlarynyň arasynda çekeleşikli bäsleşik ýaýbaňlanýar.
Türkmenistanda sportuň täze görnüşleriniň ösmegi bilen bir hatarda, onuň gadymdan gelýän milli görnüşleri hem meşhurlygyny saklaýar. Şunda ýazky we güýzki at çapyşyklaryna, milli baýramlara gabatlanýan at çapyşyklaryna aýratyn orun degişli bolup, olar ýurdumyzyň atçylyk sport toplumlarynda janköýerleriň köpsanlysyny jemleýär. Atçylyk sporty jemgyýetimiziň durmuşynda aýratyn orun eýeläp, milletiň mirasy bolup durýar we täze ýeňişleri bolan okgunly hereketi beýan edýän taryhy döwri alamatlandyrýar.
Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary diýen hormatly ada eýe bolan döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ahalteke bedewleriniň hakyky muşdagy, janköýeri bolmak bilen çäklenmän, eýsem, şahsy göreldesi we goldawy bilen milli atçylyk sportyny ösdürmäge, onuň halkara abraýyny artdyrmaga ägirt uly goşant goşdy.
... Pellehana birinji bolup Ahalteke atçylyk toplumynyň baş seýsi, çapyksuwar Kakamyrat Agamyradowyň çapan Perzent (Pereňiň ugry) diýen bedewi, ikinji bolup, şol toplumdan çapyksuwar Orazmyrat Annalyýewiň çapan Ýellidag (Fakirpälwanyň ugry) we üçünji bolup, hususy atşynas, çapyksuwar Ilmyrat Agamyradowyň çapan Tebip (Meleguşuň ugry) atly bedewi geldiler. Halypa çapyksuwarlaryň arasynda geçirilen ýaryşyň ýeňijilerine baýraklar—awtoulaglaryň açarlary gowşurylýar.
Türkmenler asyrlarboýy gaýduwsyz serkerdeleri we ussat çapyksuwarlary bilen tanalypdyr. Bu gün bolsa halkymyz täze taryhy döredip, asuda ene topragynda täze bagtly durmuşyny gurýar. Ahalteke bedewleri bolsa hemişekisi ýaly milletiň durmuşynda uly orun eýeleýär—ýöne olaryň wezipesi indi gözelligi, täsin sazlaşygy bilen eziz Watanymyza bolan buýsanç duýgusyna we belent maksatlara sagdynlygy, ruhubelentligi, kämillige ymtylmagy utgaşdyrmak bolup durýar.
Türkmenistanda at çapyşyklarynyň we aýlawlardaky türgenleşikleriň, ussat çapyksuwarlaryň sirk sahnasyndaky çykyşlarynyň näderejede meşhurlyga eýe bolup durýandygy barada aýdylanda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen konkuryň (atlaryň päsgelçiliklerden geçmegi) 2017-nji ýylda paýtagtymyzda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna goşulandygyny bellemek gerek, munuň özi häzirki döwürde türkmen halkynyň gadymdan gelýän däpleriniň üstünlikli dowam etmeginiň we artmagynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Baýramçylyk çäresiniň ahyrynda dünýäde iň kämil atlar baradaky şöhratyň belent owazy hökmünde jemleýji aýdym ýaňlandy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.


text:
Parahatçylyk fondunyň “Dünýäniň gowuşgynsyz ýurtlarynyň indeksi 2017” atly hasabatynda, Türkmenistan tendensiýa bölüminde ilerleme görkezýän, ýöne hakyky alamaty boýunça duýduryş ýagdaýyndaky ýurtlaryň hatarynda ýerleşdirildi.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Parahatçylyk fondunyň 15-nji maýda ýaýradan ýyllyk hasabatynda, Türkmenistan 178 ýurduň arasynda 86-njy oruna eýe boldy. Türkmenistan bu sanawda 2016-njy ýylda 83-nji, 2015-nji ýylda 78-nji orunda we töwekgelçilikli ýurtlaryň toparynda ýerleşdirilipdi.
Şu ýyl 13-nji gezek köpçülige hödürlenen bu hasabatda dünýä ýurtlarynyň sosial, ykdysady, syýasy ýagdaýyny görkezýän 12 sany kategoriýa esasynda baha kesgitlenilýär. Şeýle-de, onda uruşlaryň, parahatçylyk ylalaşyklarynyň, tebigy betbagtçylyklaryň we syýasy hereketleriň ýurdy nähili durnuksyzlyga ýa-da ýykylmaga itekläp biljegine syn berilýär.
Hasabata görä, 2016-njy ýyldaky netijelerden bäri Birleşen Ştatlar (158-nji) şu ýyl dünýäde gowuşgynsyzlyk taýdan has ýaramazlaşan on üçünji ýurt hasaplansa, Efiopiýa (15-nji), Meksika (88-nji) we Türkiýe (64-nji) görkezijisi iň köp ýaramazlaşan döwletleriň hatarynda agzalýar.
Maglumatda Birleşen Ştatlar hakyky alamaty boýunça durnukly ýurtlaryň hatarynda ýerleşdirilse-de, onuň sosial we syýasy basyşlar boýunça has gowuşgynsyz ýagdaýa öwrülýändigi nygtalýar.
Parahatçylyk fondy Türkiýäniň 2017-nji ýylda görkezijisi iň köp ýaramazlaşan üçünji döwletdigini aýdyp, muňa geçen ýylyň tomus paslynda başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň yz ýany, syýasy oppozisiýa we azat media edilen basyşlardan soň, ýurduň awtoritar we liberal däl dolandyryşa ugrukmagynyň sebäp bolandygyny belleýär.
Türkiýäniň dolandyrylyşyndaky meselelerden başga-da, Siriýadaky konflikt ýurduň serhet çäklerine durnuksyz täsirini dowam etdirýär diýlip, hasabatda nygtalýar.
Parahatçylyk fonduna görä, dünýäniň iň gowuşgynsyz ýurdy diýlip 1-nji orunda Günorta Sudan ýerleşdirilip, iňňän uly töwekgelçilik astyndaky ýurtlaryň hataryna Somali, Merkezi Afrika respublikasy, Ýemen, Sudan, Siriýa, Kongo demokratik respublikasy, Çad, Owganystan we Yrak hem girýär.
Hasabatda dünýäniň iň durnukly ýurdunyň, geçen ýylda bolşy ýaly, ýene Finlýandiýadygy aýdylyp, iň durnukly döwletleriň hatarynda Norwegiýa, Şweýsariýa, Daniýa, Şwesiýa, Irlandiýa, Awstraliýa we Islandiýa hem ýerleşdirilipdir.
Bu sanawda Merkezi Aziýa ýurtlary duýduryş ýagdaýyndaky ýurtlaryň hatarynda ýerleşdirilip, Özbegistan 63-nji, Täjigistan 61-nji, Gyrgyzystan 65-nji, Gazagystan 113-nji orunda getirildi. Azerbaýjan bolsa 81-nji we Russiýa Federasiýasy 67-nji oruna eýe boldy.
Parahatçylyk fondy düýbi Waşingtonda ýerleşýän garaşsyz, hiç bir partiýa degişli bolmadyk we girdejisiz barlag we bilim guramasy bolup, dünýäde ýowuz konfliktiň öňüni almagyň we durnukly howpsuzlygy üpjün etmegi goldamagyň üstünde işleýär.


text:
Türkmeniň goşgy dünýäsiniň beýik serdary Magtymguly Pyragynyň 278 ýaşy gutly bolsun!
Çykyş eden ildeşler dürli-dürli temalary ara atyp, inçeläp we açyklap gürrüň berenlerinden soň, al-elwan saçakda ýerleşdirilen çekdirme, süzme, unaş we börek ýaly türkmen tagamlaryndan kükän ys ähli myhmanlary özüne çekýärdi.
Hormatly Begmyrat Gereý öňki saýtlarda ýerleşdirilen makalasynyň esasynda, gysga görnüşde, Magtymgulyň şahsyýetiniň dürli taraplaryny öz goşgularyna ýüzlenmek bilen, açyklady.
Şondan soň oturanlar bir agyz-bir dil bolup, Türkmeniň diýen aýdymy aýtdylar.
Hormatly şahyr Ibrahym Badahşan öz çykyşynda, Pyragy il we dil elementlerine bil baglapdyr we bu gün hem bu iki element beýik we berk Pyraga bil baglaýar diýdi. Ol, bu gün hem Türkmensahramyzda il we diliň ýagdaýy bizi aladalandyrmalydyr diýip artdyrdy.
Hormatly şahyr Eýýub Gerkeziniň, Pyragyň goşgularynda tankyt we satyra diýen tema bilen eden çykyşyny, ildeşlerimiz köp gülki we iň täsinlik bilen diňlediler.
Holandde ýaşaýan, Owganystanly türkmen uýamyz hormatly Meňli Rahymy hem bu dabarany gutlap, Owganystanda ýaşaýan türkmen çagalaryň okuw ýagdaýlaryndan gürrüň berip, şol hakda ýazylan bir goşgyny okydy.
Azerbaýjanly hossarymyz hormatly Suleýmanogly hem bu baýrama goşulyp, Magtymgulynyň goşgularynda gadym türkçe sapaklary diýen makalasyny gysga görnüşde tanytdy.
Şonuň bilen hem meýlisiň birinji bölümi soňlap, agşamlyk iýlenden soň, ikinji bölüm saz bile başlanyp, aýdym bilen dowam etdi.
Türkmen Kultur Ojagy bu meýlisde hödürlenen saza we duza gatnaşyp, ýardam eden ildeşlerden tüýs köňülden minnetdarlyk edýär!
Müdüriýet topary
25.05.2011


text:
Bawariýa
Bawariýa (nem. Bayern) — Germaniýa Federatiw Respublikasynyň (GFR) günortasynda we günorta-gündogar böleginde ýerleşýän toprak. Ol tutýan meýdany boýunça GFR-iň düzümindäki iň uly toprak bolup durýar.
Administratiw bölünişi: ýedi sany administratiw okrugy — Ýokarky Frankoniýa, Ortaky Frankoniýa, Aşaky Frankoniýa, Ýokarky Pfals, Aşaky Bawariýa, Ýokarky Bawariýa, Şwabiýa. Paýtagty — Mýunhen şäheri. Ilatynyň esasyny dört sany halk düzýär — bawarlar, frankonlar, şwablar we sudet nemesleri.
Meýdany 70,6 müň km2. Ilaty 10,5 mln. adam (1969). Bu ýerde Alp daglarynyň iň belent nokady Ssugşpitsse 2963 m-e ýetýär. Ýanwaryň ortaça temperaturasy 0 °C,—3 °C, iýulyňky +15 °C, +29 °C. Ýylyň dowamynda 935 mm ygal duşýär. Bawarýanyň territoriýasynyň 1/3 bölegi tokaýlykdyr, çemenlikleriň, dag çemenlikleriniň ep-esli bölegi şu regiondadyr. Uly derýalary Dunaý we onuň goşantlarydyr. Bawariýa GFR-iň industrial-agrar ýeridir. Senagatyň maşyn gurluşygy, elektrotehnika, dokma, azyk, nebiti gaýtadan işleýän pudaklary ösendir. Oba hojalygynda däne, gant şugundyry, kartoşka we başga ekinler ekilýär. Maýn derýasynyň jülgesiide üzümçilik bilen hem meşgullanylýar. Demir ýollaryň köpüsi elektrifikassiýalaşdyrylandyr. Dunaý we Maýn derýalary gämi gatiawly. Bawariýada 3 uniwersitet bar.


text:
«Energetigiň» 1-nji ýarymy: Şu duşuşykda ilkinji bolup hasaby açan «Energetik» topary Türkmenistanyň Kubogy ugrunda geçiren duşuşyklarynyň üçüsinde-de derwezelere diňe duşuşygyň birinji ýarymynda gol geçirip bildi. Bu gezek hem Kerim Hojaberdiýew 12-nji minutda myhmanlary öňe çykardy.
Hojalygurban Türkmenistanyň Kubogynyň iň gowusy: Şu duşuşykda iki gezek tapawutlanyp, iki duşuşykda 3 gol geçiren Hojalygurban Öwezow («Köpetdag») Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň iň netijeli futbolçylarynyň sanawynda birinji orna çykdy.
Hojaberdiýew «Energetigiň» umydy: Iň netijeli hüjümçileriň sanawynda ikinji orna çykan Kerim Hojaberdiýew Kubok ýaryşlarynda-da «Energetigiň» umydyna öwrülýär.
«Köpetdagyň» ýeňişli ýoly: «Köpetdag» häzirlikçe Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda bir gezek hem utulmadyk topardyr.
Deň ýary: Yzda galan üç duşuşykda garşydaş derwezelere 4 gol geçiren «Energetik» öz derwezesine 2 pökgi geçirtdi.
5-e 1: Üç duşuşykda garşydaş derwezelere 5 gol geçiren «Köpetdag» öz derwezesine bary-ýogy ýekeje pökgi goýberdi.
«Taryha girdiler»: Belki, bir mahal öňümizden şeýle bir sowal çykyp biler?! «Türkmenistanyň Kubogyny gazanmak ugrundaky ýaryşlaryň taryhynda «Energetik» toparynyň derwezesinde ilkinji pökgini kim geçirdi?» Edil şeýle sowal «Köpetdag» topary hakynda hem berlip biler. Şol mahal şu duşuşygy ýatlalyň! Kerim Hojaberdiýew «Köpetdag» futbol toparynyň Türkmenistanyň futbol Kubogy bilen baglanyşykly taryhynda derwezesinden ilkinji gol geçiren futbolçydyr. Şonuň ýaly hem Hojalygurban Öwezow Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda «Energetigiň» derwezesine ilkinji goly geçiren futbolçy boldy.


text:
27 Aralık 2016 Salı
Agyr Atletikaçylaryň Üstünlikleri
Köpugurly “Aşgabat” sport toplumynda agyr atletika boýunça Türkmenistanyň açyk çempionaty geçirildi, oňa ýurdumyzyň ähli sebitlerinden 100-e golaý türgen gatnaşdy. Sport baradaky döwlet komitetiniň we Agyr atletika boýunça milli federasiýanyň guran bu birinjiliginiň jemleri boýunça Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşmak üçin milli ýygyndy toparymyzyň deslapky düzümi saýlanyp alnar.
Zenanlaryň toparynda Braziliýada geçirilen Olimpiada-2016-a gatnaşyjy, halkara derejeli sport ussady Gülnabat Kadyrowa has tapawutlanyp, 69 kilograma çenli agram derejede birbada milli rekordlaryň üçüsini täzeledi. Ştangany silkip götermek boýunça 93 kilogram, itekläp götermek boýunça hem 113 kilogram netije görkezip, jemi 206 kilogram netije bilen şeýle üstünlige eýe boldy.
Dünýäniň esasy ýaryşlarynda hem Gülnabadyň bu iki görnüşiň jemi boýunça 195 kg netije bilen rekopd derejesine ýetendigini ýatladýarys. Indi ol görkeziji 11 kg ýokarlandyryldy! Şahsy görkezijileriniň durnukly ösüş häsiýete eýe bolmagy Gülnabadyň Aziada-2017-ä galan wagtyň dowamynda has-da uly üstünlikler gazanjakdygyna umyt etmäge mümkinçilik berýär.
Muny onuň goşmaça – resmi taýdan bellige alynmaýan itekläp götermekde dördünji synanyşygy hem görkezdi. Şunda G.Kadyrowa 115 kilogram agramy götermegi başardy.
Geljegi uly türkmen türgeni Aýsoltan Toýçyýewa (75 kg çenli) itekläp götermekde dört gezek synanyşdy. Ol 115 kilogram netije görkezip, milli rekordy täzeledi, goşmaça synanyşykda bolsaol netijäni ýene üç kilogram artdyryp, ýurdumyzda apsolýutgörkezijini gazandy. Iki synanyşygyň jemi boýunça 200 kilogram – bu agram derejesinde ýene bir täze rekorduň goýlandygyny görkezýär.
63 kilograma çenli agram derejede hem iki rekord goýuldy. Ýetginjekleriň arasynda 2014-nji ýylda geçirilen Aziýa çempionatynda ikinji orna mynasyp bolan 17 ýaşly sport ussady Polina Gurýewa itekläp götermek boýunça görkezijisini gowulandyryp, (106 kg) iki synanyşygyň jemi boýunça 190 kilogram netije gazandy. Bu bolsa onuň “halkara derejeli sport ussady” adyna eýe bolmagy üçin esas döretdi.
Şeýle hem Ýyldyz Jumabaýewa (48 kg çenli), Bägül Berdiýewa (53 kg çenli), Kristina Şermetowa (58 kg çenli) we 15 ýaşly Sangiza Bahtiýarowa (75 kilogramdan ýokary) birinji orunlara eýe boldular.
Ýurdumyzyň zenanlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ahmet Saryýewiň aýdyşy ýaly, ýaryşa gatnaşan zenan türgenleriň ählisi öz şahsy rekordlaryny täzelediler. Zenanlaryň arasynda sportuň agyr atletika görnüşiniň yzygiderli ösüşe eýe bolmagy, ygtybarly sport binýadynyň döredilmegi bilen baglydyr. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzyň ähli künjeklerinde köpugurly häzirkizaman sport toplumlary bina edildi. Bu bolsa köpsanly zehinli ýaşlaryň sportyň dürli görnüşleri bilen meşgullanmagyna ýardam berdi. Şularyň esasynda tälimçiler ýetginjekleriň arasynda geljek ýylyň aprel aýynda Bangkokda (Tailand) geçiriljek Aziýa çempionatyna uly umyt baglaýarlar.
Erkekleriň toparynda 105 kilogramdan ýokary agram derejede tapawutlanan Hojamuhammet Toýçyýewiň üstünligini bellemelidiris. Bu ýaryşlaryň öň ýanynda ol Kataryň kubogy we Aziýanyň kubogy ugrundaky halkara ýaryşlarynda jemi üç medala – iki kümüş we bir bürünç medala mynasyp bolup, uly üstünlik gazandy. Watanymyza gaýdyp gelen badyna türkmen agyr atletikaçysy sport meýdançasyna çüykyp, iki görnüş boýunça 400 kilogram (silkip götermekde 180, itekläp götermekde 220 kilogram) netije bilen öz agram derejesinde ýurdumyzda iň güýçli agyr atletikaçy türgendigini ýene bir gezek görkezdi.
Osman Handurdyýew (56 kilograma çenli), Döwlet Gorganow (62 kilograma çenli), Rahmetjan Sultanow (69 kilograma çenli), Rejepbaý Rejepow (77 kilogrma çenli), Şöhrat Hojamyradow (85 kilograma çenli), Yzzat Merediw (94 kilograma çenli) we Öwez Öwezow (105 kilograma çenli) birinji orunlary eýelediler.
Bu ýaryşda ýeňişlere we baýrakly orunlara mynasyp bolanlardan başga-da, sylaglary gowşurmak dabarasynda türkmen türgeni Azat Serdarowyň şu ýylyň oktýabr aýynda ýetginjekleriň arasynda Malaýziýanyň Penanga şäherinde geçirilen dünýä çempionatynda kümüş medala mynasyp bolandygy aýratyn bellenildi. Agyr atletika boýunça milli federasiýanyň adyndan bu türgene we onuň tälimçisi Şatlyk Durdygylyjowa pul baýraklary gowşuryldy.
Biziň türgenlerimiz häzirki wagtda 2017-nji ýylyň aprel aýynda Aşgabatda geçirilmegi meýilleşdirilen Aziýa çempionatyna taýýarlyk görýärler. Bäsleşikler Olimpiýa şäherjiginiň desgalarynda guralar. Onuň netijeleri boýunça Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşjak milli toparyň gutarnykly düzümi yglan ediler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
AŞGABAT - Akjagül Aşyrowa
: ZAMAN Gazýeti
-
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda ýurdumyzyň halkara abraýy ýylsaýyn belende göterilýär.
Milli Liderimiziň ägirt uly tagallalary netijesinde ýurdumuzda daşary ýurt maýadarlarynyň, işewürleriniň
gatnaşmaklarynda ägirt uly işler amala aşyrylýar. Berkarar döwletimizde syýahatçylygy ösdürmek babatynda orta
atylýan taslamalaryň ägirt uly möçberlerde ýerine ýetirilmegi hem ýurdumyzyň ykdysady kuwwatynyň
mäkämdigine şaýatlyk edýär. Hormatly Prezidentimiziň Permany bilen golaýda Türkmenistanyň Syýahatçylyk
baradaky döwlet komitetiniň döredilmegi-de ýurdumyzda syýahatçylygy ösdürmeklige aýratyn üns berilýändigine
şaýatlyk edýändir.
Türkmenistanda toplumlaýyn innowasion häsiýete eýe bolan syýahatçylygy ösdürmek
milli ykdysadyýetimizde ileri tutylýan ugurdur. Şol sebäpli, hormatly Prezidentimiz soňky ýyllarda ýurtda
syýahatçylygy giňden ösdürmek, tebigatyň täsin ýerlerini syýahatçylykda giňden peýdalanmak bilen, ony milli
ykdysadyýetimiziň kuwwatynyň berkitmegine gönükdirmek üçin ençeme işleri amala aşyrdy.Ýurdumyzyň gözel ýerlerine
dünýäniň jahankeşdeleriniň dynç almagyny guramak üçin ägirt uly işler geçirildi.
Mälim bolşy ýaly, awgust aýynyň 11-inde hormatly Prezidentimiz Türkmenbaşy şäheriniň “Serdar” myhmanhanasynda “Awaza” milli syýahatçylyk
zolagyny gurmagyň nobatdaky desgalarynyň taslamalary bilen tanyşdy. Hormatly Prezidentimiz dynç almaga
gelýänleriň, aýratynam, çagalaryň öz wagtyny gyzykly geçirmekleri üçin akwaparky we okeanariumy gurmagyň
taslamasy özünde innowasion maksatlary, öňde baryjy tehnologiýalary jemlemelidir diýip belledi. Bu taslama
durmuşa geçirilende, dynç alýan myhmanlar we çagalar, olaryň ene-atalary deňiz çuňluklarynyň täsin jandarlary bilen
duşuşarlar. Bu ajaýyp suwasty görnüşler olarda uly kanagatlanma duýgularyny döreder. Hormatly Prezidentimiz
Awazanyň çäginde gurulýan desgalaryň iň häzirkizaman enjamlary bilen üpjün edilmelidigini we olaryň
bezeglerine üns berilmelidigini belledi. Bu ýerde gök zolaklary döretmek, medeni güýmenje merkezlerini gurmak
bilen bir hatarda köp ugurly dynç alyş merkezleri hem gurlar.
Awazada Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy, ýurdumyzyň Syýahatçylyk we sport baradaky döwlet
komiteti dynç alyş merkeziniň, myhmanhanalaryň gurluşygyny alyp barýar. Bu ýerde Aşgabat şäheriniň
häkimliginiň 12 kotteji bolan merkezi dynç alyş merkezi, Türkmenistanyň maliýe ykdysady ulgamynyň we Daşary işler
ministrliginiň işgärlerine niýetlenen 2 gatly 10 kotteji özünde jemleýän şypahana şäherjigi, Türkmenistanyň
Medeniýet ministrliginiň hem-de “Türkmennebitgazgurluşyk” konserniniň kottejleri gurulýar. Şeýle-de, bu ýerde sergi
köşgüni, söwda we işewürlik merkezlerini, ýurdumyzyň welaýatlarynyň her haýsy üçin ululara we çagalara
niýetlenen 300 orunlyk häzirkizaman sagaldyş merkezlerini gurmak üçin taýýarlyk işleri alnyp barylýar.
Milli Liderimiz ähli derejedäki geçirýän maslahatlarynda deňiz ýakasynda dünýä derejeli şypahana ulgamyny döretmek
boýunça taslamanyň aýratyn ähmiýete eýedigini we onuň baş maksady baý tebigy serişdeleriň rejeli peýdalanmagyny
üpjün etmekden, ýurdumyzyň üstaşyr ulag we syýahatçylyk mümkinçiliklerini artdyrmakdan ybaratdygyny belläp
geçýär. Munuň özi milli ykdysadyýetimiziň mundan beýläk-de köp ugurly ösdürmegini we dürli ulgamlardaky halkara
hyzmatdaşlygynyň geriminiň giňeldilmegini şertlendirer.
Dogrudan-da, ýurt Baştutanymyzyň Hazar deňziniň gündogar kenarynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny yglan etmegi bilen,
gysga wagtyň içinde deňziň ekologiýa taýdan arassa kenary tanalmaz derejede özgerdi. Sanlyja ýyllaryň içinde gurlan
dünýä ülňülerine laýyk gelýän binalar görenleri haýrana goýýar. “Hazyna”, “Watançy”, “Çarlak”, “Nebitçi”, “Kuwwat”,
“Kerwen” myhmanhanalary şeýle-de “Arzuw”, “Daýanç” çagalar we uly adamlar üçin niýetlenen dynç alyş merkezleri, uzynlygy 7
kilometr bolan gämi gatnawly ajaýyp derýa, innowasion deňiz çüwdürimleri, täze halkara howa menzili, döwrebaplaşan
Türkmenbaşy halkara deňiz menziliniň şeýle az wagtyň dowamynda açylyp, ulanylmaga berilmegi ýurdumyzyň güýçli
depginde ösýändigini görkezýär. Iýul aýynyň başynda hut hormatly Prezidentimiziň özüniň gatnaşmagynda Awazanyň
gözelligine gözellik goşýan ýene-de birnäçe binalaryň açylyş dabarasy bolup geçdi. Olar Türkmenistanyň dokma
senagaty we söwda toplumynyň 250 orunlyk “Bereket” oteli we Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kottejler toplumydyr. Bu
täze binalarda hem adamlaryň dynç almagy, wagtlaryny hoş geçirmegi, saglygyny berkitmegi üçin dünýä ülňülere laýyk
gelýän ähli amatly şertler döredilendir. Hazar deňziniň gözelleşen kenary daşary ýurtlularyň höwes bilen dynç alýan
mekanyna öwrüldi. Şeýle-de bu ýer-de dynç alýan myhmanlar üçin gyzykly gezelençler, gämili aýlawlar, konsertler, sport
bäsleşikleri, oýunlar, gyzykly çäreler uly şowhun bilen geçirilýär. Her ýyl dürli ýurtlardan gelýän çagalar hem bu
ajaýyp ýerde dynç alýarlar. Dynç almaga we halkara çagalar festiwalyna gatnaşmaga gelen wekiller, şol sanda düýn öz
işini tamamlan “Awaza-12”atly halkara sergisine, sungat festiwalyna we ylmy maslahata gatnaşyjylar halkymyzyň,
şol sanda ýaş neslimiziň Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ýaşaýandygynyň şaýady bolýarlar.
Munuň özi ynsan bähbitlerini ähli zatdan ileri tutýan milli Liderimiziň, ýylsaýyn gülläp ösýän Türkmenistan
döwletimiziň halkara derejesindäki abraýyny has belende göterýär.