text:
Türkiýäniň we Ýewraziýanyň Gün Tertibi
Ýewraziýa sebitinde transport gatnawyny ýeňilleşdirmek
Ýewraziýa sebitinde transport gatnawyny ýeňilleşdirmek ugrunda köp sanly taslama bar. Biz hem gepleşigimiziň bu sanynda Ýewraziýada gatnawy ýeňilleşdirjek taslamalar, Türkiýäniň şol taslamalara goşýan goşandy we onuň sebite ýetirýän täsirleri barada durup geçmek isleýäris.
Atatürk uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň asisenti Jemil Dogaç İpegiň mesele baradaky analizini dykgatyňyza ýetirýäris.
Soňky ýyllarda dünýäde ykdysady ösüşiň esasy bölegi gün batardan gündogara geçýär. Şol çäkde Ýewraziýa sebitiniň eýe bolan ähmiýeti hasam artýar. Ýewraziýa sebitinde transport gatnawyny we hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen köp sanly taslama düzülýär. Şol taslamalar esasanda infrastrukturai energetika we geçirijiler bilen bagly. ÝB, ABŞ, Russiýa, Hytaý, Türkiýe ýaly ýurtlar hem şol çäkde täze strategiýalar taýarlaýar. ÝB üçin bolsa şol taslamalaryň täze bir tarapy bar. ÝB Russiýa alternatiw transport liniýalarynyň gözleginde we Russiýa energiýa serişdeleri boýunça bolan garaşlylygyny azaltmagy nazarda tutýar. Şol çäkde ÝB gaýtadan işlenip bilinýän energiýa serişdelerine gönükmegi höweslendiriji maksatnamalary başlatdy. Orta Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklary ösdürmek üçin täze başlangyçlar edýär.
Şol çakde “Ýüpek ýoly ykdysady gulşagy” we “21-nji Asyr deňiz ýüpek ýoly” başlangyjy iki sany möhüm global taslama. Taslamalar Aziýa bilen Ýewropa bazarlaryny birikdirmegi nazarda tutýar. Şol maksada laýyklykda Türkiýäniň agza bolmagyndaky Ýüpek ýoly bankjy we Aziýanyň infrasrtuktura maýa goýum banky döredildi. Şeýlelikde sebitde ýerleşýän ýurtlar we sebitde işjeň pozisiýa eýelemek isleýän döwletleriň berýän maliýe goldawlarynyň bir merkezde jemlenmegi maksat edinilýär.
Türkiýe şol taslamalar üçin diýseň strategik nokatda ýerleşýär. Türkiýe taslamalary goldaýandygyny beýan etdi we degişli taslamalaryny taýarlady. Şol taslamalardan iň aktualy we esasylary Ýewraziýa koridory, Baku-Tibilisi-Kars demir ýoly, Marmaraý we Ýüpek ýoly orta koridory. Şol taslamalar diňe bir Türkiýe ýa-da Aziýa üçin däl, eýsem Ýewropa üçin hem möhüm. Mysal üçin Baku-Tibilisi-Kars demir ýoly we Marmaraý bilen bilelikde Hytaýdan Britaniýa çenli üznüksiz gatnaw ýola goýular. Baku-Tibilisi-Kars demir ýoly golaýda ýolagçy gatnawyny amala aşyrdy. Baku-Tibilisi-Kars demir ýolunyň halkara ugurda ilkinji gatnawyna sentýabr aýynda başlamagy meýilleşdirilýär. Häzirki wagtda ulanylýan Baku-Tibilisi-Erzurum tebigy gaz turba geçirijisi we Baku-Tibilisi-Jeýhan nebit geçirisiji hem Türkiýäniň eýeleýän pozisýasyny görkezýär.
Baku-Tibilisi-Kars demir ýolunyň beýleki bir maksady bolsa täze energiýa koridoryny döretmek. Azerbaýjanyň nebit önümleriniň şol ugur bilen bütin dünýä ýetirilmegi nazarda tutulýar. Şeýle-de Türkiýe bilen Orta Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky bar bolan gatnawyň esasy bölegi şol ugur boýunça amala aşyrylar. Baku-Tibilisi-Kars demir ýoly Ýewraziýadaky ykdysady gatnaşyklary hasam güýçlendirer. Ol, diňe bir demir ýoly taslamasy däl, eýsem taryhy ýüpek ýoluny ýaňadandan dikeldiljek, sebitde ýerleşýän ýurtlar bilen ykdysady, sosial we medeni gatnaşyklary ösdürme taslamasy. Baku-Tibilisi-Kars demir ýoly bilen Ýewropa we Türkiýe-Gürjistan-Azerbaýjan ugrundan Orta Aziýa bilen Uzak Gündogaryň arasynda demir ýoly arkaly durnukly ýük hem-de ýolagçy gatnawy amala aşyrylar. Şeýlelikde demir ýol gatnawynyň howpsyz hem-de amatly şertleri Ýewraziýa sebitindäki ýurtlaryň söwda mukdarlarynyň artmagyna goşant goşar.
Şol taslamalar dolulygyna seljerilende käbir howplar we pursatlar ýüze çykýar. Owganystandaky durnuksyzlyklar, gümrük şertleriniň we düzgünleriniň utgaşdyrylmagy, Hazar deňiziniň hukuk derejesi bilen bagly düşnüşmezlikler üns çekiji howplar. Häzirki wagtda sebiriň tehniki we hukuk binýagy doly utgaşyklyk üçin amatly däl. Türkiýe hukuk binýadynyň döredilmegi üçin 2009-njy ýylda Bakuwda gümrük işleri boýunça geçirilen “Kerwensaraý taslamasyny” teklip edipdi. Şol teklibe oňyn garaýyşlar hem beýan edildi. Kerwensaraý taslamasy gümrük düzgünleriniň ýeňilleşdirilmegi ugrundaky tagallalary goldaýar. Şol taslama häzirki wagtda synag tapgyrynda. Bu başlangyçlar oňyn netijelenen halatynda sebitleýin ösüşe uly goşant goşar. Uzak möhletde Ýewropa bilen Ýewraziýanyň arasynda köp ugurly ykdysady gatnaşyklar öser.
Ýewraziýa dünýädäki täze konýenktura bilen birlikde global syýasatda we ykdysadyýetde has-da öňe saýlanýar. Şeýlelikde Ýewraziýa ýurtlarynyň sebitleýin başlangyçlary we sebitleýin mehanizmleriň döredilmegi iňňän möhüm hadysadyr. Türkiýe bu sepgitde hem ýeňilleşdiriji hem-de baglanşdyryjy pozisiýa eýeleýär. Türkiýe güýçli deňiz porty infrastrukturasy bilen deňiz ýoly gatnawy taýdan uly özboluşlyga eýe. Emma esasanda demir ýoly we logistiki toryň giňeldilmegi üçin dowam etdirilýän taslamalaryň gysga möhletde tamamlanmagy hökmany. Türkiýe şol taslamalar bilen Hytaý, Russiýa ýaly ýurtlar bilen bolan ösen ykdysady gatnaşyklaryny güýçlendirer. Beýleki tarapdan şol taslamalaryň türk dünýäsi üçin hem uly ähmiýeti bar. Eýsem şol taslamalar bilen Türkiýe; Azerbaýjan, Gazagystan, Türkmenistan, Özbegistan, Gyrgyz Respublikasy ýaly türki dilli döwletler bilen gatnaşyklaryny hasam berkider.


c: text/html

text:
Erdogan: “Döwleti aýakda saklamak üçin näme edilmeli bolsa ediler”
Prezident we Adalat we ösüş partiýasynyň başlygy R.T.Erdogan döwleti aýakda saklamak üçin näme edilmeli bolsa ediljekdigini aýtdy
Prezident Erdogan: “Bu döwleti aýakda saklamak üçin näme etmeli bolsa ederis. Ýaragly uçarmansyz ulaglar bilen hem ederis, tanklar bilen hem ederis” diýdi.
Erdogan “ATO Maslahatlar Merkezinde” geçirilen Häkimleriň maslahatynda sözlän sözünde: “Biz uzak ýyllaryň dowamynda Amerika we Ysraýyl uçarmansyz howa ulaglaryny bermezlik üçin dürli sebäpleri öňe sürdüler. Berenlerinde-de olaryň abatlaýyş işleri bizi uly alada goýdy. İndi ýurdumyz Ýaragly uçarmansyz howa ulaglaryny öndürýär. Olardan biynjalyk bolýarlar. S-400 ylaşalygyna gol çekişenimiz üçin dälirediler. Näme bolmalydy? Size garaşmalymydk? Biz hem howpsyzlyk taýdan ähli çäreleri görýäris we göreris” diýdi.
Erdogan Türkiýäniň içerdäki we daşardaky operasiýalarynda asuda ilatyň zyýan çekmezligi baradaky syýasatyndan egilşek etmeýän ýurtlardan biridigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NATO-dan 15-nji iýul ýüzlenmesi
Ýens Stoltenberg şol gije ýogalan adamlary hormat bilen hatyralaýandygyny belledi
Agdarlyşyk synanyşygynyň birinji ýyly sebäpli ýazmaça ýüzlenme çap eden NATO-nyň Baş sekretary Ýens Stoltenberg 15-nji iýul gijesi agdarlyşyk synanyşygynyň edil yz ýany NATO-nyň möhüm hyzmatdaşy Türkiýäniň ýanyndadygyny we agdarlyşyk synanyşygyny şol bada ýazgarandygyny ýatlatdy.
Stoltenberg agdarlyşyk synanyşygyndan soň Ankara sapar gurandygyny belläp: "Huntaçylar tarapyndan mejlisiň binasyna ýetirilen zeperi görenimde haýran galanymy entegem ýadymdan çykarmadym" diýdi.
Şol gije ýogalan adamlary hormat bilen hatyralaýandygyny aýdan Ýens Stoltenberg: "Türkiýäniň saýlanan hökümetine we demokratik guramalaryna garşy guralan agdarlyşyk synanyşygyna garşy dik duran türk halkyny takdyr edýärin" diýdi.


text:
ABŞ-nyň Kabul bilen has ýakyn işleşmekden we Pakistan babatynda has berk liniýany alyp barmakdan ybarat täze strategiýasy öňki plana garanda işleşmek üçin has gowy mümkinçilik berýär diýip, Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani 20-nji sentýabrda aýtdy.
Nýu Ýorkda Aziýa jemgyýetiniň maslahatynda eden çykyşynda Ghani öňki prezident Barak Obamanyň Owganystanda 16 ýyl bäri dowam edýän urşy tamamlamak we ýurtdan ABŞ-nyň goşunlaryny çykarmak strategiýasynyň şowsuz bolandygyny aýtdy.
Obamadan tapawutlylykda prezident Donald Trampyň “Owganystanda partnýorlar topary” bar diýip, Ghani aýtdy we Tramp öz strategiýasyny “biz bilen sansyz konsultasiýalary” geçirmek arkaly işläp düzdi diýdi.
Aşraf Ghani Milli jemgyýetçilik radiosy bilen geçiren aýra söhbetdeşliginde öz administrasiýasynyň maksadynyň indiki dört ýylyň dowamynda Owganystanyň 80%-ni hökümetiň gözegçiligine geçirmekden ybaratdygyny aýtdy.


text:
Çilimiň bihasap zyýany
Çilimiň bihasap zyýany – ABŞ-nyň “Düwnük keseline garşy göreş gaznasy” çilimiň zyýany baradaky hasabatyny çap etdi. Hasabatda beýan edilişine görä 2010-njy ýylda çilim alty million adamyň ölümine sebäp bolar.
ABŞ-nyň “Düwnük keseline garşy göreş gaznasy” çilimiň zyýany baradaky hasabatyny çap etdi. Hasabatda beýan edilişine görä 2010-njy ýylda çilim alty million adamyň ölümine sebäp bolar.
XX asyrda çilim zerarly aradan çykanlaryň 100 million adama barabar bolandygy aýdylan hasabatda ýeterlik derejede öňi alynmasa, üstümizdäki asyrda bir milliard adamyň çilim zerarly pida boljakdygy aýdylýar. Hasabatda alty million çilimkeşiň düwnük we beýleki keseller zerarly aradan çykandygy tekrarlanýar.
Dünýäde her on ölümden biriniň çilim sebäpli bolýandygy mälim edilen hasabatda, öýken düwnüginiň çilimkeşlerde çilim çekmeýänlere garanyňda 23 esse köp gabat gelýändigi habar berilýär. Şeýle hem çilimkeşleriň çilim çekmeýänlere garanyňda 15 ýyl az ýaşaýandygy bellenilýär. Hasabatda aýdylýan esasy zatlaryň biri hem çilimiň dünýä ykdysadyýetine diňe bir ýyllyk zyýanynyň 50 milliard dollara barabardygydyr. Muňa lukmançylyk enjamlary, önümçiligiň peselmegi ýaly sebäpler girýär. Şeýle hem temmäki ekilýän ýerleriň jemi meýdany pyrtykal we banan ekilýän meýdanyň jemine barabar bolup durýar. Dünýäde 250 milliona ýakyn aýal-gyz çilim çekýär.
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar, Saglyk |


text:
Öýjükli telefonyň hakyky zyýanyny 30 ýylyň dowamynda öwrenerler
Ýazan: Nury Meläýew
Geçen hepde COSMOS (Cohort Study on Mobile Communications) atly, öýjükli telefonlaryň adamyň saglygyna täsirini öwrenmek maksady bilen derňeme işi başlandy. Bu derňeme, Mobile Telecommunications and Health Research (MTHR) programmasyna laýyklykda geçirilýän, 10-30 ýylyň dowamynda amala aşyrylar we bäş ýewropa ýurdyň 250 müň ýaşaýjysyny (ýaşy 18-den 69 aralyk) öz içine alar.
Derňewiň maksady – öýjükli telefony ulanmagyň we birnäçe keselleriň, şol sanda rak keseli we Altsgeýmeriň keseli, mümkin bolan arabaglanşygyny anyklamak.
“Häzirki wagtda, öýjükli telefony ulanmak rak keseline getirmegi mümkin däl diýip, biz entäk aýdyp bilemzok – diýip, MTHR komitetiň professory Louri Çolis (Lawrie Challis) nygtaýar. -Bu çaklamanyň subutlary entäk ýok bolsa-da, şu soragda berk ynamyň bolmagyny isleýäris. Şu meseläniň ýerine ýetirmegiň iň gowy ýoly bolsa COSMOS ýaly uly toparlaýyn derňew işleri bolup durýar”.
Ýazan: Nury Meläýew
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Durmyş, Saglyk |


text:
GYZLARDA BOLÝAN ÜÝTGEŞMELER BARADA (AÝBAŞY)
Biziň özümiz, bu täsin, adaty durmuş ritmini bozýan, şol wagt biraz gorkunç bolup görünýän üýtgeşmeleriň başlanan wagtyny belki ýadymyza hem düşürip bilmeris. Ýöne günlerde bir gün öz gyzyňyz bilen, aýal maşgalada bolýan şol ýagdaý barada gürrüň etmeli bolýar. Şol wagt hem, göräýmäge ýönekeý bolup görünýän zat ýaly bolup görünse-de, biziň utanýanlygymyzy, çekinýänligimizi özümiz duýýarys, nämeden başlajagymyzy bilmeýäris.
Ýetginjeklik döwrüne gadam basýan gyzjagazlarda ýüze çykýan soraglara, dogry, öz wagtynda jogap berip, kömek eder ýaly, biz sorag-jogap görnüşinde düzülen makalamyzy siziň dykgatyňyza hödürleýäris.
Mende bolup geçýän üýtgeşme nämekä?
Aýbaşy aýlawy – bu diňe ýatgyda, ýumurtgalykda we jynshanada aýdan-aýa bolup geçýän üýtgeşmeler däl-de, eýsem süýt mäzlerinde, saçda, deride, ýag gatlagynda, süňkde hem sikliki üýtgemedir. Bu ýagdaýlaryň daşky häsiýetnamasy bolsa aýbaşyň gelmegidir.
Üýtgeşme näçe ýaşda başlanýar?
Birinji aýbaşynyň 11-16 ýaş aralygynda gelmegi, ýaş aýal bedeniniň çaga galyp, göwreliligi göterip bilmäge taýynlygyny görkezýär. Bu ukyplylyk 45-50 ýaşa, käwagt ondan hem köp wagta çenli saklanýar.
Birinji gün nämeler bolýar?
Aýbaşynyň – jynshanadan gan gelmeleriň – başlan güni aýbaşy aýlawynyň birinji güni hasaplanýar. Ikinji, üçinji we soňky günler … tä soňky boljak aýbaşynyň birinji gününe çenli.
Uzak bolsa gowymy ýa-da gysga?
Aýbaşy aýlawynyň uzaklylygy her kimde her hili bolýar. Eger nobatdaky aýbaşynyň birinji gününden, soňky geljek aýbaşynyň birinji gününe çenli 21 günden az bolmadyk wagt geçse, bu aýbaşy halkasy kadaly hasaplanýar.Ýöne bu aralyk 35 günden köp bolmaly däl, 60% ýagdaýlarda 28 günlik aýbaşy aýlawy duş gelýär.
Aýbaşy aýlawynyň dowamlylygy dürli bolsa gorkulymyka?
Birinji aýbaşy başlandan soň, 1-1,5ýyl töweregi kadasyz aýbaşy aýlawy bolup biler, ondan soň aýbaşy takmynan belli bir wagt aralykdan gelmelidir.
Bu ýagdaý näçe wagt dowam edýärkä?
Aýbaşyda gan gelmeler adatda, 2 günden 7 güne çenli dowam edýär.
Näçe gan ýitirilýärkä?
Aýbaşyda ýitirilýän gan juda az ýa-da çendenaşa köp bolmaly däldir. Ginekologlaryň bellemegine görä, umumy ýitirilýän gan 20 – 80 ml aralygy bolsa kadalydyr.
Kadada aýbaşy agyryly bolmalymyka?
Aýbaşy kadaly gelýän wagtynda aýal agyryny duýmaly däldir. Garnyň aşagynda we bilde biraz syzlaýjy agyrylar, umumy ysgynsyzlyk, ýadawlylyk bolup biler. Aýalda agyrysyzlandyryjy dermanlary içmäge mejbur edýän, ýakymsyz we güýçli agyrylar bolup dursa, hökman ginekolog lukmanyna maslahat üçin ýüz tutulmalydyr.
Aýbaşy aýlawynyň döwürleri we “owulýasiýa“ nämekä?
Aýbaşy aýlawy iki döwre (faza) bölünýär. Olaryň araçäginde, has takygy ortasynda, “owulýasiýa“ diýip atlandyrylýan wagtda, aýallyk jyns öýjükleriň “dogulmagy“ bolup geçýär.
Follikul näme?
Follikul – tegelekleýin ýerleşýän öýjüklerden emele gelen, düwmejigi ýa-da salýan, adaty bolmadyk emele gelmedir. Şonuň içinden aýal jyns öýjügi çykýandyr.
Aýal bedeninde näçe follikul bar we olar haýsy ýaşda emele gelýär?
Şunuň ýaly, içinden jyns öýjügi çykaýjak “öýjagazlary“, dünýä injek gyzjagazlaryň bedenine tebigat 500 mln çemesini goýýar. Ýöne olaryň 90% soňky ösüşe sezewar bolman, öňki ýagdaýda galýarlar. Olar ätiýaçlyk üçindir.Ýöne ýetginjeklik döwründe olaryň sany iki esse azalýar. Aýalyň aýbaşysy başlap, ene bolmak ukyby saklanýan döwründe, follikullaryň diňe 400-e golaýy doly ösüşe ýetýändir.
Nädip follikuldan jyns öýjügi emele gelýär? Estrogenler nirden alynýar?
Aýbaşy aýlawynyň birinji döwri -1-nji den 14 gün –follikulin döwrüdir. Bu döwürde ýörite beýnide ýerleşýän mäzler gana follikulin çykaryjy gormony bölüp çykarýar. Gormonlaryň adyndan belli bolşy ýaly, ýumurtgalykda birden birnäçe follikulyň ösmegine ýardam berýär. Follikullar biri-birinden galmajak bolup, hamala uly ýaryşa goýberilen ýaly ösýärler. Ynha-da bir follikul beýlekilerden çalt ösüp, öňe “çykýar“. Beýleki folikullar ösüşi haýalladyp ýene öňki ýagdaýyna gelýärler. Ösüp, “öňe çykan“ follikul bolsa, göýä iýmiş kimin öňküden hem ösüp, bişip başlaýar. Käwagt onuň ölçegleri 20-28 mm ýetýär. Ýöne iýmişiň hoş boý ysyna derek, ol gana hemmelere belli bolan – estrogen gormonyny çykarýar.
Estrogenler näme üçin gerek?
Jynsy kämillik döwründen başlap, estrogenler aýalyň bedeninde uly orny eýeleýärler.
Ynha olaryň ýerine ýetirýän işiniň käbirleri:
· Jynsy kämillik döwründe aýalda ikilenç jynsy alamatlaryň (süýt mäzleriň ösmegi, aýal bedenine mahsus bolan deriniň, ýag gatlagynyň ösmegi we gyl bilen örtülmeginiň ýörüte görnüşi) emele gelmegine gatnaşýar.
· Ýatgynyň gan aýlanşygyny gowulandyrýar.
· Aýbaşy aýlawynyň birinji döwründe ýatgynyň içki gatlagynyň (endometriýa) ösmegine kömek edýär.
· Follikuldan jyns öýjügiň çykan wagty bolan, aýbaşy aýlawynyň ortasynda, aýalyň jyns gatnaşyga bolan höwesini ýokarlandyrýar. Şeýlelikde,tebigat tarapyndan goýlan, çaga etmek prosessiniň başlanmagyna ýardam berýär.
· Ýatgynyň boýunjygyndaky kanalyň neminiň şepbeşikligini azaldyp, owulýasiýa döwründe, şonyň üsti bilen erkeklik jyns öýjükleriň ýatga düşmek mümkinçiligini ýeňilleşdirýär.
Estrogenler aýalyň beýleki agzalaryna täsir edýärlermikä?
Diňe bir jyns agzalaryna we süýt mäzlerine täsirini ýetirmän, bedeniň dürli prosesslerine gatnaşýarlar. Olar derini owadan, tekiz edip, düwürtikler bilen örtülmeden goraýar.
Estrogenler süňkleri berkleşdirýär. Ol ýüregiň, damarlaryň, beýniň we beýleki agzalaryň işine täsirini ýetirýär.
Näme sebäpden follikul ýarylýar?
Follikullaryň estrogen işläp çykarmagy, beýni üçin özboluşly “habar“ bolup durýar. Ol gana lýuteine öwrüji gormon işläp çykarýar. Şol gormonyň täsirinde follikul ýarylyp, owulýasiýa bolup geçýär, ýagny ondan aýallyk jyns öýjügi çykýar. Onuň üçin bolsa, eýýäm estrogenleriň “aladasy“ bilen ýumurtgalykdan ýatgynyň içine çenli ýatgynyň turbajyklary bilen ýol taýynlanyp goýlandyr.
Owulýasiýa haçan bolup geçýär?
Adatça ol aýbaşy aýlawyň ortasynda bolup geçýär. Eger aýbaşynyň birinji gününden indiki aýbaşynyň başyna çenli 28 gün geçýän bolsa, owulýasiýa takmynan 13-nji – 14-nji gün bolup geçýär.
Jyns öýjügi näçe wagt “ýaşaýar“?
Aýal jyns öýjüginiň ýaşaýyş möhleti – 12-24 sagatdyr. Şol wagtyň içinde erkeklik jyns öýjügi (spermatozoidler) bilen duşuşmasa, ol ölýär. Şeýlelikde, tebigat tarapyndan çaga düwünçeginiň emele gelmegine 1 gije gündiz ýa-da ondan hem az wagt goýberilendir.
Jyns öýjügi ýumurtgalykdan ýatga nädip düşýär?
Aýal jyns öýjüginiň ýatga süýşmegine ýatgynyň turbajyklarynyň ýygrylmagy kömek edýär. Olar jyns öýjügini ýatgynyň içine itýän ýaly hereket edýärler. Ýatgynyň turbajyklarynyň içindäki “gyljagazlar“ hem oňa uly ýardam berýärler. Jyns öýjüginiň ýatga çenli geçýän ýolundaky tizligi örän wajypdyr. Eger onuň hereketi tizleşse, onda aýal jyns öýjügi erkeklik jyns öýjügi bilen “duşuşyp“ ýetişmän, ýatgynyň içini öň “taşlap gider“. Eger haýal hereket etse, onda jyns öýjügi ýatga dälde, ýatgynyň turbajygyna berkleşer. Bu bolsa ýatgydan daşky göwrelilige getirip biler. Şunlykda, hemme zat wagtynda bolup geçmelidir. Ony bolsa biziň gormonlarymyzyň sazlaşykly işi amala aşyrýar.
“Sary beden“ näme?
Jyns öýjügi follikulalardan çykandan soň, onuň içi lýutein öýjükleri bilen dolup başlaýar. Bu lýuteine öwrüji gormonyň (ady hem kybapdaş) täsiri bilen bolup geçýär. Şol wagtdan soň, ýarylan follikul „sary beden“ diýip atlandyrylyp başlanýar.
“Sary beden“ näme üçin gerek?
“Sary beden“ hem örän“işjeň“ bolup, az mukdarda follikulin, köp mukdarda bolsa, progesteron işläp çykarýar. Progesteronyň derejesiniň artdygyça, beýniň follikulin çykaryjy we lýuteine öwrüji gormonlarynyň emele gelmegi peselýär.“Sary bedeniň“ gormonlarynyň esasy işi – ýatgyny bolup biläýjek göwrelilige taýynlamakdyr.
Progesteronyň nähili täsiri bar?
Progesteron-göwreliligiň gormony bolup, ony diňe “sary beden“ we çaga ýoldaşy işläp çykaryp bilýär.
Ol şu işleri ýerine ýetirýär:
· Ýatgynyň içki gatlagyny (endometriýa) bolup biläýjek göwrelilige taýynlamak.
· Ýatgynyň ýygrylmagyna azaldýar, şunlykda göwrelilik wagtynda çaganyň düşme howpynyň öňi alynýar.
· Ýatgynyň boýunjygyndaky kanalyň nemini goýaldyp, erkeklik jyns öýjükleriniň ýatga düşmeginiň öňüni alýar.
· Süýt mäzlerini ösdürýär.
· Çaganyň kadaly ösmegi üçin ýeterlik energiýany işläp çykarýar.
“Sary beden“ bilen soň näme bolup geçýär?
Eger jyns öýjügi tohumlanan bolsa,“sary beden“ göwreliligiň gormonyny işläp çykarmagyny yokarlandyrýar. Soň bolsa bu işi dörejek çaga ýoldaşy öz üstüne alar. Eger aýallyk we erkeklik jyns öýjükleri duşuşmadyk bolsa, onda aýbaşy aýlawynyň soňunda (24-nji – 27 nji günler) “sary beden“ öz işini azaldyp, bes edýär. Ol öz-özünden ýapylyp, ýumurtganyň üstünde gaty bir bildirmeýän tygjagaz goýýar.
Näme üçin aýbaşy aýlawynyň soňunda gan gelme başlanýar?
Aýbaşy aýlawynyň soňunda follikulin emele getiriji we lýuteine öwrüji gormon ýok. “Sary bedeniň“ işiniň tamamlanmagy bilen estrogen we progesteronyň mukdary azalýar. Tohumlanan jyns öýjükleri kabul etmedik ýatgynyň içki gatlagy galyň, ol indi ýokunly maddalaryň degerli derejesini alanok. Bu bolsa endometriýanyň ýokarky böleginiň gaçyp, ösen gan damarlaryny ýalaňaçlaýar. Ol bolsa jyns ýollaryndan gan gelme bilen häsiýetlenýär. Aýalda aýbaşy başlanýar.
Aýbaşy näme sebäpden gutarýar?
Ýatgynyň içki gatlagynyň üstki bölegi tutuş sypyrylyp çykýança, gan damarlary kiçijik gan lagtalary bilen ýapylýança, aýbaşy dowam edýär. Aýbaşy gutaran badyna ýatgynyň içki gatlagynyň diňe aşaky böleg – bazal gatlagy galýar. Ol bolsa gormonlaryň täsiri bilen ösüp, ýene-de ýatgyda bolup biläýjek göwrelilige taýynlanar…
Ref. http://www.saglyk.info
Filed under: Çagalar, Bütin Temalar, Saglyk |


text:
Duşenbe güni Aziýa söwda geleşikleriniň barşynda etalon kysymly nebitiň bahalary gowşak üýtgeýär. Brent nebiti 2015-nji ýylyň iýulyndan bäri özüniň iň ýokary derejesinde saklanýar, WTI bolsa şu ýylyň fewralyndan bäri iň ýokary derejesinde saklanýar, diýip Interfaks agentligi habar berýär.
Baker Hughes-iň berýän maglumatlaryna görä, geçen hepdede ABŞ-da ulanylýan nebit buraw desgalarynyň sany bir birlik artyp – 737-ä...
Münberiň öňündäki harby ýörişden soň meýdança Melehan atly ajaýyp ahalteke bedewini çykaryldy. Eziz Watanymyzyň, ähli türkmen halkynyň abadançylygynyň we bagtyýarlygynyň bähbidine alyp barýan il-ýurt bähbitli işleri üçin çuňňur hoşallygyň nyşany hökmünde hem-de Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygy mynasybetli döwlet Baştutanyna egindeşleriniň adyndan şu ajaýyp bedew sowgat berildi.
Bu saýlama bedew 2015-nji ýylda dünýä indi, ol Meleguşuň we...
Türkmen halky Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 26 ýyllyk baýramyny giňden belläp geçdi. 27-nji oktýabrda sagat 10.00-da Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň milli goşunlarynyň ähli görnüşleriniň harby ýörişi geçirildi. Bu ýöriş eziz Watanymyzyň goranyş kuwwatyny hem-de mukaddes Garaşsyzlygymyzyň gazananlarynyň, mähriban topragymyzyň parahatçylygynyň we asudalygynyň, halkymyzyň döredijilikli durmuşynyň goragynda duran türkmen esgerleriniň ýokary hünär ussatlygyny nobatdaky gezek görkezdi.
Ýurdumyzyň baş meýdançasynda...
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 32-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna boýalan tüýjümek önümleriň giň görnüşi, metallurgiýa senagatynyň önümleri, nah ýüplük, pagta süýümi ýerlenildi. Olary Russiýadan, BAE-den, Şweýsariýadan, Türkiýeden, Pakistandan, Owganystandan, Gyrgyzystandan we beýleki...


text:
2017-nji ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna bank ulgamynyň esasy görkezijileriniň ösüşi boýunça maglumat
2016-njy ýylda ýurdumyzyň bank ulgamynyň işjeňligi milli pulumyzyň we bahalaryň durnuklylygyny üpjün etmeklige, ykdysadyýetiň pudaklarynyň karz serişdelerine bolan islegleriniň kanagatlandyrylmagyna we bank ulgamynyň ösdürilmegine gönükdirildi, şeýle hem pul hümmetsizlenmesiniň derejesini bellenilen çäklerde saklamak maksady bilen, Türkmenistanyň Merkezi banky pul dolanyşygynyň kadaly derejelerde saklanmagyna gözegçiligi alyp bardy. Bu ugurda döwrebap programma üpjünçiligini ornaşdyrmak, bank edaralarynyň işini kadalaşdyrmak we olara gözegçilik etmek boýunça häzirki wagtda ulanylýan ykdysady kadalaşdyryjylary hem-de kadalaşdyryjy namalary kämilleşdirmek boýunça degişli işler alnyp baryldy.
Şeýle hem harytlaryň daşary ýurtlara ugradylmagy we hyzmatlary edilmegi üçin ministrlikleriň we pudak edaralaryň hasaplaryna daşary ýurt pullarynyň gelip gowuşmagy baradaky meýilnamanyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edildi.
Hasabat ýylynda ýurdumyzyň karz edaralarynyň işjeňligi Türkmenistanyň Prezidentiniň halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli ýokarlandyrmak maksady bilen kabul edýän kararlary esasynda, ykdysadyýetiň önümçilik bölegini, ýagny oba hojalyk önümlerini öndürmek, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek maksady bilen, şeýle-de bank karzlarynyň hasabyna welaýat, etrap merkezlerinde we obalarda hususy ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşyk işleri üçin we gurlup taýýar bolan ýaşaýyş jaýlary girewine alyp, raýatlara karz serişdeleriň berilmegi dowam edildi.
Ýokarda bellenilişi ýaly, hasabat ýylyň dowamynda Hormatly Prezidentimiziň degişli kararlary esasynda dürli ugurlar boýunça ýeňillikli şertlerde karzlaryň berilmegi dowam edildi. Hususanda, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda” kararyna laýyklykda, 2017-njy ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna bu ugra berlen karzlaryň möçberi geçen ýylyň degişli senesine görä 47,2% ýokarlandy.
Türkmenistanda ýaş maşgalalaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmenistanda ýaş maşgalalaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak hakynda” kararyna laýyklykda, ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan durmuş guran ýaş maşgalalara berlen karzlaryň möçberi geçen ýylyň degişli senesine görä 23,9% ýokarlandy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň “Daýhan birleşikleri maliýe taýdan goldamak boýunça çäreler hakynda” we “Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakynda” kararlaryna laýyklykda, ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan oba hojalyk tehnikalaryň dürli görnüşlerini satyn almak üçin berlen karz serişdeleriň möçberi geçen ýylyň degişli döwrüne görä 12,6% artdy.
Ýurdumyzyň bank ulgamynyň işjeňliginiň baş wezipeleriniň hatarynda müşderilere döwrebap bank hyzmatlaryny ýetirmek, olaryň erkin serişdelerini banklara çekmek ýaly wezipeleri babatynda Türkmenistanyň karz edaralary öz işjeňligini yzygiderli artdyrýar. Bu döwürde şahsy taraplaryň pul süýşürintgileri 960,4 mln.manada deň bolup, geçen ýyla görä 2,1 esse artdy.
Ýurdumyzda pul dolanyşygynyň netijeliligini has-da kämilleşdirmek üçin, ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan halkara tejribesiniň öňdebaryjy tilsimatlaryna esaslanýan nagt däl hasaplaşyklary barha ýaýbaňlandyrmak boýunça degişli işleriň geçirilmegi dowam edildi.
Netijede, 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna ýurdumyzyň prosessing merkezlerinde hasaba alnan bank kartlarynyň sany geçen ýylyň degişli senesi bilen deňeşdirilende 1,6 esseden gowrak, terminallaryň sany 2,3 esse, bankomatlaryň sany bolsa 1,9 esseden gowrak ýokarlandy.


text:
KELLE AGYRY
Öz ömründe kelle agyrydan ejir çekmedik adamyny tapaýmak kyn bolsa gerek. Duýdansyz ýüze çykýan ýa-da dowamly, barha güýjeýän, sorkuldaýan, gysýan, çekýän ýaly bolup duýulýan kelle agyrylary bilen biziň hemmämiz tanyş ahyryn. Kelläniň belli bir böleginde ýüze çykýan ýa-da tutuş kelläni sämedýän agyrylara öwrenşip, gezip ýören hem bolsak, gürsüldäp, gözüňi çykaryp barýan agyrylarda adam özüni nirä urjagyny hem bilmeýär.
Agyryny kabul ediji nerw süýümleriniň uçlary beýniň gaty gabygynda, damarlaryň diwarynda ýerleşendir. Şolaryň gyjyndyrylmagy netijesinde döreýän signallar beýniň uly ýarym şarlaryna ýetende agyry döreýändir.
Nerw keseller milli institutynyň (ABŞ) hünärmen toparynyň kesgitlemegine görä, kelle agyry diýip, gaşlardan ýokarda, ýeňsä çenli bolan bölekde dörän islendik ýakymsyz duýgular atlandyrylýandyr. Käbir awtorlar oňa ýüzde döreýän agyrylary hem degişli edýärler.
Angliýanyň birnäçe şäheriniň ilatyna anketirlenme geçirlende, kelle agyrydan haçan hem bolsa, erkek adamlaryň 73%-iniň, aýallaryň 81%-iniň ejir çekengini görkezdi. Kelle agyry diňe medisina kynçylygy bolman, ol önümçilikde hem bökdençlik döredýändir. Ýarawsyzlyk sebäpli, önümçilikde müňlerçe zähmet günleri ýitirilýär. Galyberse-de, kelle agyry bilen işleýän adamynyň öndürijiliginiň pes boljagy belli.
Kelle agyry 45-e golaý kesellerde ýeke-täk ýa-da esasy alamat bolup bilýändir: newrozlar, gipertoniýa keseli, arterial gipotoniýa, böwrek we endokrin keselleri, nerw ulgamynyň keselleri, gulagyň, bokurdagyň, burnuň, gözüň keselleri.
Kelle agyrynyň iki görnüşi has ýaýrandyr – çakyza (25%) we dartgynlylyk sebäpli döreýän kelle agyry (70%).
Esasan, kelle agyrylar gelip çykyşy boýunça birnäçe toparlara bölünýändir.
- Beýniniň organiki kesellerinde ýüze çykýan agyrylar. Olara aşakdakylar degişlidir:
- Kelläniň şikesleri netijesinde döreýän agyrylar. Olar umumy ýa-da belli bir ýerde bolup biler;
- Beýniniň täze döremelerinde ýüze çykýan agyrylar. Köplenç irden başlanýar we ýürek bulanma, gaýtarma bilen utgaşyp biler;
- Beýniniň sowuklama kesellerinde kelle agyry (meningit, meningoensefalit).
- Damarlaryň işiniň bozulmagy netijesinde döreýän kelle agyrylar:
- Çakyza – sorkuldap, kelläniň bir tarapyny tutýan agyrylardyr. Maňlaýda, çekgede, ýeňsede ýüze çykýan agyrylardan öň, näsagyň gözüniň öňünde “uçýan“, “ýalpyldaýan“ zatlar döreýändir;
- Näsagda çakyza tutýan wagty ýürek bulanma, gaýtarma, ýagtylykdan we sesden ürkme bolup biler. Köplenç ýetginjekler we ýaş aýallar ejir çekýändir. Çakyza nesil yzarlama häsiýete eýedir;
- Arterial gipertoniýa keselinde ýüze çykýan agyrylar – hemişe duş gelenok. Ýöne bu keselde has köp ýüze çykýan alamatdyr. Agyry basyjy, sorkuldaýan häsiýetli bolup, ýeňsede we boýunda biynjalyk edýär.
- Psiho-emosianal dartgynlylykda ýüze çykýan agyrylar. Kelle agyrynyň iň köp ýaýran görnüşidir. Ol ýiti we dowamly stressleriň getirýän nerw dartgynlylygy netijesinde ýüze çykýar. Köplenç howsalaly, lapykeç adamlarda duş gelýär. Bu agyrylar basyjy, gysyjy, çekiji häsiýetli bolup, hemişe kelläniň bir böleginde bolýandyr. Ol fiziki işden soň güýjemeýär. Adamlar bu agyryny häsiýetlendirip, şeýle diýýärler: “kelläm demir halka bilen gysylýan ýaly“ ýa-da “kelläme gum dykylan ýaly“.
- Beýni bilen bagly bolmadyk sebäpler bilen döreýän kelle agyry:
- Bedeniň dürli ýerlerindäki ýokançlyklar, 40% ýagdaýda ýiti kelle agyrylaryň sebäbi bolup bilýär. Ýokançlyklarda ilki kelle agyry, soňunda bolsa ysgynsyzlyk, gyzgynyň galmagy ýüze çykyär;
- Dermanlaryň ýa-da himiki serişdeleriň täsiri bilen döreýän kelle agyrylar. Dermanlardan kelle agyryny gormonal kontraseptiw serişdeler, nitratlar (nitrogliserin), kofein döredip biler. Himiki maddalardan bolsa, agyrynyň döremeginiň sebäbi alkogol, benzol, gurşun, kömürturşy gaz (uglerodyň okisi), dürli insektisidler bolup biler;
- Bedeniň alyş-çalyş ýagdaýy üýtgände – kislorod ýetmezçiligi, kömürturşy gazyň mukdary köpelende, emeli “böwrekler“ bilen gan arassalananda – dializde;
- Kelle süňküniň, boýnuň, gulaklaryň, burnuň, dişleriň, agzyň, gözüň kesellerinde (göze gara suw inme keselinde, sinusitlerde);
- Boýun oňurganyň osteohondrozy – agyrylar bir taraplaýyn bolup, boýun- ýeňse bölekde döräp, çekgelere çenli ýaýraýar. Birden aýrylyp ýa-da dowamly, üznüksiz hem bolup biler. Köplenç näsaglar boýun oňurganyň az hereketliligine, boýnuň we egniň myşsalarynyň agyrmagyna we gurşup durmagyna, olaryň hereketiniň çäkliligine arz edýärler. Agyrylar duýdansyz ýa-da mehaniki gyjyndyrma netijesinde döräp biler. Olaryň döremegine oňaýsyz ýagdaýda ýatmak, kelläni aşak ýa-da gapdala egip, uzak işlemek, adaty bolmadyk fiziki iş sebäp bolup biler. Ýöne rentgen suratlarda ýüze çykýan, boýun oňurganyň hemme üýtgemeleri kelle agyry bilen häsiýetlendirilýän däldir. Şonuň ýaly-da, rentgen suratda 25-30 ýaşly ýaş adamlarda ýüze çykýan osteohondrozyň alamatlary hem, hemişe kelle agyra sebäp bolup bilmeýär.
Kelle agyrydan ejir çekýän adam doly lukmançylyk barlagyndan geçip, agyrynyň sebäbini anyklamalydyr. Barlagsyz yzygider kabul edilýän agyrsyzlandyryjy demanlaryň sizde allergiki täsirleri, aşgazanyň ýaralaryny döretjekdigini ýatdan çykarmaň. Bejergini size lukman bellese ýerlikli bolar.
Kelle agyrynyň sebäplerini anyklamak üçin aşakdaky medisina barlaglary geçirilip bilner:
- Beýniniň rentgen kompýutor tomografiýasy – lukmanyň täze döremeleri, beýni gan aýlanşygynyň üýtgän ýerlerini, beýniniň şikesli ýerlerini, gidrosefaliýa (suw ýygnanma) alamatlaryny görmäge mümkinçiligi bolýar;
- Beýniniň we oňurganyň magnit rezonans tomografiýasy – kompýuter tomografiýa seredeniňde, has uly anyklaýyş mümkinçiligine eýedir. Ol diňe beýniniň dälde, oňurga ýiliginiň hem ýagdaýyny bilmäge kömek edýär. Täze döremeler, insultdan soňky zeperlenmeleri, şikesleri, oňurgaara ingini we başga sebäpleri anyklamaga kömek edýär;
- Magnit-rezonans angiografiýa – täze anyklaýyş usuly bolup, beýniň we boýnuň gan damarlarynyň ýagdaýyny, olaryň daralan we giňän boleklerini (anewrizmany) anyklamaga kömek edýär;
- Gan basyşyň monitoringi – ýüze çykarylmadyk arterial gipertoniýany anyklamaga, gije- gündiziň dowamynda onuň üýtgemegini öwrenmäge we bejergini dogry bellemäge kömek edýär;
- Ganyň barlagy – ýokançlyklary, sowuklama alamatlaryny ýüze çykarmak üçin;
- Göz lukmanyň (okulistiň) barlagy – kelle agyrynyň hemme görnüşlerinde maslahaty gerekdir. Ol göz düýbünde ýüze çykýan hemme üýtgemeleri anyklamaga, gözüň ýitiligini, görüş meýdanyny kesgitlemäge kömek eder;
- Zerur bolan ýagdaýlarda otolaringolog, stomatolog lukmanyň maslahaty gerekdir.
http://www.saglyk.info/makalalar/keseller-barada-maglumatlar/infeksiyon-dal/42-kelle-agyry.html
//
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


text:
Türkmenistanda arak-şerap önümlerine girizilen gadagançylygyň we netijede spirtli içgileriň dörän gytçylygynyň fonunda, Aşgabatda bikanun teker üstündäki çakyr söwdasy döräp başlady.
Ýatladyp geçsek, geçen aý türkmen häkimiýetleri ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça geçiriljek Aziýa oýunlarynyň öňünden, alkogolly içgileriň satylmagyny dilden gadagan edipdiler.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň maglumatlaryna görä, bu bir hepde içinde arak-şerap önümleriniň “gara bazarynyň” döräp başlamagyna, ozal azalan ýasama araklaryň ýasalmagynyň ýene güýçlenmegine, şonuň bilen bir wagtda-da hili gümürtik içgileriň bahasynyň kesgin gymmatlamagyna getiripdir. Şeýle-de, gadaganlygyň yzy bilen Aşgabadyň golaýyndaky Türkmenistanyň azyk senagaty döwlet birleşigine degişli Abadan çakyr kärhanasynyň işi-de togtadylypdy.
Soňky birnäçe günden bäri bolsa, Aşgabatda alkogolly içgiler ulaglarda, ýagny teker üstündaki dükanlarda satylyp başlandy,
“Gadaganlykdan soň, ilki-ilkiler şeraby ogrynça söwdagärleriň öýlerinden baryp alýardyk. Indi dükan eýeleri ynamdar müşderilerine ýörite telefon belgisini berýärler. Mundan soňra, jaňlaşyp gerekli içgini sargaýarsyň, şeýle-de ony eltip bermeli salgyny aýdýarsyň. Belli bir wagtdan soň, ylalaşylan ýeriňe ulag bilen aragyňy getirip gidýärler” diýip, Aşgabadyň 11-nji mikroraýonynyň ýaşaýjysy Italmaz (ady üýtgedilen – red.) Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleriniň birine gürrüň berdi.
Şol bir wagtda, gadaganlygyň fonunda dörän “içgileriň gara bazarynda” arakdyr şeraplaryň bahasy öňki bazar bahasyndan, iň azyndan iki esse gymmat satylýar.
Mysal üçin, “Serdar” aragy ozal 7-8 manada satylan bolsa, häzir onuň “gara bazardaky” nyrhy iň pesinden 20 manada deň. Şeýle-de, Aşgabadyň we Änewiň çakyr zawodlarynda öndürilen alkogolly içgiler ozallar 12-15 manat aralygynda duran bolsa, häzir olar üçin iň azyndan 40 manat soralýar.
Mundanam başga, soňky günler Aşgabatda, hili degişlilikde pes hasaplanýan, Daşogzuň we Balkanyň çakyr zawodlarynda öndürilen alkogolly içgileriň köpelip başlandygyna üns çekilýär. Ozallar paýtagtyň söwda nokatlarynyň tekjelerinde nyrhy 7 manatdan geçmeýän şeraplar häzir “gara bazarda” 17-20 manat aralygynda satylýar.
Bu aralykda, Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylary bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylar häkimiýetleriň spirtli içgileriň satuwdan aýrylmagy baradaky talabyndan soň ýasama araklaryň hem peýda bolup başlandygyny, munuň netijesinde zäherlenme ýaly ýagdaýlaryň-da ýüze çykandygyny öňe sürýärler.
Emma bu maglumaty ne beýleki garaşsyz çeşmelere, ne-de ýerli saglyk resmilerine tassykladyp ýa-da inkär etdirip bolmady.
Galyberse-de, ýurduň döwlet eýeçiligindäki mediasy spirtli içgileriň gadaganlygy we onuň netijesinde dörän “gara bazarlar” barada hiç bir düşündiriş ýa habar çap etmeýär.


text:
Hormatly Prezidentimiziň parasatly hem-de öňdengörüjilikli ýolbaşçylygynda Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe beýik ösüşleri nazarlap, bedew bady bilen öňe barýan ata Watanymyzda adam we onuň saglygy barada döwletli işler alnyp barylýar.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletinimiziň raýatlarynyň bedeniniň berk, ömür dowamatynyň uzak bolmagy, saglygyny berkitmekleri barada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhammedowyň taýsyz tagallalary bilen ýurdumyzyň ähli ýerlerinde iň häzirki zaman tehnologik enjamlary bilen üpjün edilen saglyk öýleri, hassahanalar, şypahanalar, çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleri, keseli anyklaýyş, ”Ene mähri”merkezleri, dynç alyş öýleri, bagy-bossanly, dürli suw çüwdürimli seýilgähler guruldy. Olar bagtyýar çagalaryň sagdyn ösmegine, kemala gelmegine, saglyklaryny gorap saklamaga, wagtlaryny peýdaly we şadyýan geçirmäge giň mümkinçilikler döredýär.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ata Watanymyzda bedenterbiýe we sport dolulygyna kämilleşdirildi. Soňky ýyllarda paýtagtymyzda dünýä ülňülerine laýyk gelýän Gyşky oýunlar sport toplumy, Sportuň suwdaky görnüşleri boýunça merkez, Olimpiýa sport toplumy guruldy we ulanmaga berildi. Aşgabat sportuň dürli görnüşleri boýunça halkara we sebit derejesinde abraýly ýaryşlaryň geçirilýän merkezine öwrülýär. Gözel paýtagtymyzda 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçiriljekdigi ýurdumyza belent mertebe getiren waka bolup, eziz diýarymyzyň sporty sagdynlygyň gözbaşy, halkara hyzmatdaşlygyň we dostlugyň ilçisi hasaplaýandygyny tassyklaýar.
Gahryman Arkadagymyzyň öňdengörüjilikli, parasatly syýasatynyň aýdyň miwesi bolup durýan V Aziýa oýunlaryny geçirmekde Türkmenıstanyň Gyzyl Yarymaý Milli jemgyýeti tarapyndan Aşgabat şӓherınıň we welaýat bölümlerinde meýletinçileri taýýarlamak işleri gyzgalaňly alnyp barylýar. Merkez meýletinçileri başarnyklary boýunça, ýerine ýetiriji komitetiň çärelerine we synag ýaryşlaryna gatnaşanlarynda alnan jemleýji bahalaryna laýyklykda saýlap-seçip alýar. Jemleýji bahalaryň netijelerine görä, merkez işgärleri meýletinçileri derejelendirmäniň netijesinde, Merkez tarapyndan maslahat berilýän oýunlara gatnaşyp biljek meýletinçileriň sanawy düzülýär.Bu sanaw ýerine ýetiriji komitete tassyklanmak üçin ugradylýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň saglygy barada çuňňur aladalanýan hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda ýurdumyzda sporty we bedenterbiýäni ösdürmek ,sagdyn nesilleri kemala getirmek babatda ägirt uly işler durmuşa geçirilýär. Hormatly Prezidentimiziň: ”Biziň borjumyz we ilkinji nobatdaky wezipämiz sport hem-de olimpiýa hereketini höweslendirmekden we ösdürmekden, oňa ýaşlary işjeň çekmekden, türkmenistanlylarda çagalykdan başlap bedenterbiýe bilen meşgullanmaga höwesi döretmekden, zähmet endiklerini kemala getirmekden, sagdyn durmuş ýörelgesiniň, zähmetsöýerligiň we döredijiligiň esasyny düzýän gymmatlyklary ykrar etmekden ybaratdyr” diýen parasatly sözlerinden ugur alyp, ýurdumyzda sagdynlygy wagyz etmek, ony jemgyýetimize ornaşdyrmak, raýatlarymyzy bedenterbiýe we köpçülikleýin sporta çekmäge, ösüp gelýän ýaş nesli sporta we halal zähmete hormat goýmak ruhunda terbiýelemek işleri giň gerim alýar.
Goý, halkymyzy aýdyň, eşretli geljege alyp barýan mähriban Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli beýik işleri rowaç bolsun.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň psihology Bahar Baýramowa.


text:
Golaýda Türkmenistanyň Mejlisi Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşi bilen bilelikde Türkmenistanyň kanunçylyk namalary we halkara hukuk resminamalary boýunça «Türkmenistanda zenanlaryň hukuklary» atly okuw maslahatyny geçirdi. Oňa ýurdumyzyň dürli pudaklarynda zähmet çekýän zenanlar gatnaşdy.
Berkarar döwletimiziň ösüşlerinde zenanlaryň ornunyň, jemgyýetde alyp barýan işleriniň ähmiýetiniň uludygyny bellemelidiris. Häzirki döwürde ýurdumyzda gelingyzlaryň hukuklary we azatlyklary döwlet tarapyndan ygtybarly derejede üpjün edilýär.Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda, zenanlarymyzyň asuda ýurdumyzda erkana ýaşamagy, bilim alyp, hünär öwrenmekleri, işlemekleri üçin ähli zerur şertler döredilendir. Zenanlaryň jemgyýetdäki ornunyň ýokarlanmagy, olaryň diňe mümkinçilikleriniň artmagyna däl, eýsem, döwletimiziň hemmetaraplaýyn ösmegine-de itergi berýär.
Hormatly Prezidentimiziň hukuk özgertmeleriniň çäklerinde ýurdumyzda maşgalany goldamakda, zenanlaryň jemgyýetdäki ornuny giňeltmekde, aýallar babatdaky hal¬kara hukuklaryň esasy ýörelgeleri esasynda milli kanunçylygy kämilleşdirmekde, çagalaryň, eneleriň hukuklarynyň berjaý edilişine talaplary güýçlendirmekde Türkmenistanyň kanunçylyk ulgamynda köp işler bitirildi.
Türkmenistan Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllaryndan başlap, zenanlaryň jemgyýetçilik-syýasy durmuşyň ähli ugurlaryna deňhukukly gatnaşmak pikirini berkitmäge gönükdirilen işjeň gender syýasatyny ýöredýär.
Zenanlar hakyndaky alada mähriban Arkadagymyzyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar: «Biz zenanlarymyzyň ruhy-ahlak, paýhas we zähmet mümkinçiliklerine ýokary baha berýäris. Zenanlaryň kanuny bähbitlerini we hukuklaryny goramak, olary döwlet tarapyndan ýeňillikler bilen üpjün etmek türkmen jemgyýetini durnukly ösdürmegiň möhüm şertleriniň biri bolup durýar» diýip, döwlet Baştutanymyz belleýär.
Dogrusy, ol gün beýik münberden zenanlaryň hukuklary barada edilen çykyşlaryň ählisi uly gyzyklanma bilen garşylandy. Türkmenistanyň Gahrymany Gözel Şagulyýewanyň turuwbaşdan, zenan buýsanjy bilen bagly şahyrana çykyşyndan başlanan söhbetleriň dowamy zenan durmuşynyň dürli ugurlaryny öz içine aldy. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe zenanlar erkek kişiler bilen deňhukukly. Biz okuw maslahatyna gatnaşyp, zenanlaryň käbirleri bilen bu barada söhbetdeş bolduk.
Maral ÝAÝLYÝEWA, Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň usulyýet müdirliginiň başlygy:
— Meniň pikirimçe, zenanyň bagtly bolmagy üçin o diýen bir uly zat gerek däl. Zenan öz bagtyýarlygyny Watanyň asudalygynda, ýurduň bolçulygynda, çagalarynyň gaýgy-aladasyz ýaşaýşynda, olaryň bagtyýarlygynda görýär. Şu zatlaryň ählisi jemlenip, zenanyň bagtyny aýan edýär. Haýsydyr bir döwlete baha berlende bolsa, ilki bilen, şol ýurtdaky zenanlaryň ýagdaýyna, olaryň maşgala abatlygyna seredilip, baha berilýär. Şu babatdan, türkmen zenanlary iň bagtyýar zenanlardyr.
Sebäbi biziň ýurdumyzda zähmetiň has oňaýly şertlerini döretmek we ilatyň ýaşaýyş-durmuş goraglylygy syýasaty alnyp barylýar. Ýurdumyzyň Zähmet kodeksinde hem, aýal-gyzlar we çagaly eneler üçin birnäçe ýeňillikler göz öňüne tutulandyr.
Maýa DURDYÝEWA, Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkeziniň Reproduktiwsaglygy Milli merkeziniňýolbaşçysy:
— Reproduktiwsaglygy halkara derejesinde adamzadyň ösüşinde belli bir bölegi diýlip hasaplanýar. Oňa ilatyň umumysaglygy,ýurtlaryň ösmegi baglydyr. Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynyň esasy öňdebaryjy ugrunyň syýasaty ilatyň reproduktiw saglygyny goramak bolup durýar. Şol babatda onuň esasy maksatlarynyň
biri maşgalada jogapkärçilikli enelik we atalyk, olara çagalaryň sanyny isledikçe çözmeklige mümkinçiligi döretmek göz öňünde tutulýar. Zenan maşgalalarymyzyň we geljekki nesillerimiziň saglykýagdaýlary wajyp orunlaryň birini tutýar. Döwletimizde her bir maşgala zenanyň göwreliligine, çaga dogumyna uly bagt, höwes we uly borç hökmünde garaýar. Türkmen halky köp çagalylygy döwletlilik hasaplaýar. Şol sebäpli köp çaga dogran zenanlara hökümet tarapyndan goldaw berilýär hem-de zenanlaryň hukuklary goralýar.
Hawa, ol günki okuw maslahatynda ähli ulgamlardan hünärmenler çykyş etdiler, çykyşlaryň sowallar bilen üsti ýetirildi. Umuman, Türkmenistanda zenan hukuklarynyň ýerlerde amala aşyrylyşy, bagtyýar zenanlaryň ýurdumyzyň ösüşlerinde tutýan mynasyp orny barada giňişleýin gürrüň edildi.
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Wagt
Soňky ýyllarda, belkide, soňky on ýyllar içinde, käbir adamlar uka doýmazlyk we o bilen bagly kynçylyklar hakynda köp şikaýat edýän bolup galypdyr. Muňa dürli sebäpleri getirýärler, meselem, häzirki zaman durmuşynyň tertipsiz ritminiň getirip çykarýan stress ýagdaýy, ýada hetdenaşa köpelip giden aragatnaşygyň onsuz hem dartgynlaşan ynsan beýnisini ýenede zorukdyrmasy. Gep diňe uly şäherleriň ilaty hakynda barýan bolsady, beýle sebäpleri kabul etsek bolardy. Ýöne hemme adamlara diýen ýaly bu meseläniň baglanşygy bar, bu gep obada ýaşaýanlara hem degişlidir. Ähtimal, oba ýerlerinde ýaşaýanlar we özüniň, diýeli, "obaça" ýaşaýyş görnüşi sebäpli, käbir adamlar uky ýetmezçiligi ýada ruhy gynalma duçar bolan däldir. Ýöne, oba ýerlerde ýaşaýanlar hem edil şäherliler ýaly wagt ýetmezçiliginden ezýet çekýärler. Ähtimal, hemme gep wagtyň özündedir, anykragy, onuň azlygynda? Muňa nähili düşünmek mümkin? Bir günde 24 sagat bar. Ýüz ýyl öň hem şeýle bolan- bir sutka 24 sagatdan ybaratdy. Ýöne, soňky wagtlarda wagt bilen nähilidir bir zat ýüze çykýar. Wagt ýetmeýänligi hemmäniň agzyndan düşmeýär. Her kim özüni ýada wagt ýetmeýänligini we munuň netijesinde ýüze çykýan kynçylyklar hakynda şikaýat edýän başga birlerini ýadyna almaklary mümkin. Ulular aýtsa mümkin, köp ýaşadygyňça wagt hem şonça tiz geçen ýaly bolup duýulýar, diýip (bu hakda hem aýratyn tema bolar). Beýle bolsa, mekdep okuwçysynyň wagt ýetmeýänligi hakyndaky şikaýatlary näme? Wagt hemmämiz üçin diýseň tiz uçup barýar, anykragy, wagtyň berekedi galmady...bir hepde bir gün bilen deňleşip galdy. Täze müňýyllygy garşylanymyza näçe wagt boldy?! Serediň, müňýyllygyň on ýedinji ýyly hem gapymyzy kakyp, töre geçdi....
Wagta näme bolupdyr?
Wagtyň "wagtlaýyn" ekenligi meselesi pelsepi düşüniş predmeti hasaplanýar. Meselem, Losew mundan ýüz ýyl öň, "adamlara diri tejribede berilýän wagt bikararlygy bilen harakterlenýär, ol gysgalyjy, giňeliji, düýpgöter göräli we şertlidir", diýen eken. Şeýle-de, alym:"... 1914-nji ýyldan soň, wagt gysgalyp, tiz "akýan" bolupdyr. Kyýamat gelmegi edil wagtyň gysgarmagy bilen häsiýetlendirilýär" diýip, aýdan eken.
Döwrebap ylym-bilim ýenede uzaga gadam taşlady. Onuň soňky utuklaryndan biri gün dowamynda birnäçe sagadyň ýetişmeýänligini anyklamagydyr. Ýöne bu hyýaly gepe meňzemeýär. Ylmy barlaglaryň netijeleri şuňa şaýatlyk berýär, ýagny, wagt bu obýektiw reallyk (hakykat) däl, ynsan ruhyýetine bagly duýgydyr. W. I. Weýnik tarapyndan öňe sürlen gipoteza hem gyzykly hasaplanýar. Ol ilkinjilerden bolup "hronosfera" düşünjesini ylmy ulanyşa girizipdir. Ýagny, hronosfera planetanyň wagtly meýdany bolup, geçmişiň geljege aýlanmasynyň tizligini dolandyryp barýar, diýen manyny aňladýar. Bu häzirlikçe diňe gipoteza, emma amalda her birimiz özümiziň hronosferamyz barlygyny görmegimiz mümkin. Köpçülik jemagat transportynda irkilenini ýatlaýandyr. Meselem, duralgadan transport gozgalýar, siz bolsa soňky beketde düşmeli. Şo wagt gözüňiz ýumulyp gitdi we düýş görýäňiz, düýşüňizde bolsa, edil huşuňyzda bolýan ýaly, diýseň köp zatlar bolýar. Düýşde bolýan hadysalar üçin düýşdäki bir näçe minutlar ýada sekuntlar azlyk edýär, onda hatda ýarym ömür geçip gitmegi mümkin. Şo wagt duýdansyz oýanyp gidýärsiňiz we gerekli duralgadan geçip, ähtimal, şäheriň aňyry gyrasyna gelip düşdimmikäm diýip, howsala düşýärsiňiz. Ýöne, seretseňiz, awtobus soňky duralgadan indi gozgalandy....
Diýmek, wagt- ruhy bir ýagdaý we ol gysgalmaga başlady. Soňky barlaglar netijesine görä, häzir bir sutka 18 sagat dowam edýär, geçen ata-babalarymyz döwründe ol doly 24 sagatdan ybaratdy. Bu biz günde 6 sagat ýitirýäris, diýmekdir. Ine, şonuň üçin hem biz işlerimizi ne doly bejerip bilýäris we ne doýup uklap bilýäris. Wagtyň gysgalanyny görkeziji deliller ýeterlik.
Işleýiş görnüşine görä asyrlar dowamynda bejerip gelinen dowamly etalon hereketleri gaýtalaýan adamlar şu günlerde özlerini nähili duýýandyklary hakynda ýeterlik derejedäki obýektiw teswirleri internetden tapmak mümkin. Ýönekeý edip aýtsak, edil bir hili bolan amaly geçmişdäkiler bejerip gutaran bolsalar, häzirkiler bu amaly bejermäge wagty ýetmeýär. Meselem, gijesi bilen ybadat edip çykýan ruhanylary (bu ýerde hristian, musulman - kimi mysal alsak hem bolýar) alyp göreliň. Ybadathana (metjid) kadasyna görä, olar mälim bir wagt içinde belli mukdardaky dogalary okap çykmaly. Eger öňler ruhanylar (mollalar) bir gijäniň dowamynda wezipe edilen dogalary okap, soň Gün çykýança biraz dynç almaga ýetişen bolsalar, indi bolsa, edil şo wezipedäki dogalary okap gutarmak üçin ruhanylara bir gije ýetmeýär.
Diýmek, wagtymyz diýseň az galan eken. Galanyny näme etmek bolsa her birimiziň öz ygtyýarymyzda. Ýagny, wagtymyzy ybadat üçin işledýärismi ýada bihuda zatlara sarp edip goýberýärismi... o dünýäde her haýsymyz özümiz üçin gadyrly bolan zady Allatagala görkezip bilmek ygtyýaryna eýediris...
OrazM


text:
Ferhat Gaýymy
Ferhat Gaýymy (Parsça: فرهاد قائمی) Eýran Milli Woleýbol ýygyndysy toparynyň we Kümmet Gowuz şäheriniň Barij toparynyň sportsmeni.
1989-nji ýylda Kümmet Gowuzda eneden doglan Ferhat Gaýymy 2007-nji ýylda Meksikada oýnalan ýaşlar bütindünýa woleýbol çempiýonadynda Eýran topary bilen birinji orny eýeledi.
FYVB’niň beren maglumatyna görä Ferhadyň iň halaýan nahary Türkmen Çekdirme palawy.
Kümmet Gowuzyň Türkmen ýaş nesli ýaly Ferhad-da çagalykdan woleýbol oýnamaga köçelerden başlaýar we bu spordy milli toparda dowam etdirýär.


text:
26 Kasım 2016 Cumartesi
Aşgabatda Dünýä, Syýasy we Ykdysady Jemgyýetçiliginiň Wekilleri Ýygnandylar
Ir bilen türkmen paýtagtynda işine başlaýan Durnukly ulag boýunça birinji ählumumy maslahatyň açylmagynyň öňüsyrasynda foruma gatnaşyjylar Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna gül desselerini goýdular.
Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda geçirilýän maslahatyň gün tertibine hyzmatdaşlygyň strategiki ugry bolan ulag meseleleri boýunça wezipeleriň giň toplumy girýär.
Ählumumy foruma Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Munyň gatnaşmagy onuň derejesini has-da ýokarlandyrýar. Maslahata gatnaşmaga gelen wekiliýetleriň baştutanlarynyň hatarynda Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti, Gruziýanyň Prezidenti, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri, Awstriýa Pespublikasynyň Milli Geňeşiniň Ikinji Prezidenti, Belarus Respublikasynyň Milli ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy bar.
Aşgabatda geçirilýän maslahata gatnaşmak üçin köp ýurtlaryň hökümet agzalary, ugurdaş ministrlikleriň ýolbaşçylary, iri halkara guramalarynyň we düzümleriň, BMG-niň, onuň komissiýalarynyň hem-de ýöriteleşdirilen edaralarynyň, şeýle hem ÝHHG-niň, YHG-nyň, ŞHG-nyň, GDA-nyň, Ýewropa komissiýasynyň we beýlekileriň ýolbaşçylary we wekilleri geldiler. Wekilleriň hatarynda ulag ulgamynyň ähli ugurlaryna degişli iri halkara guramalarynyň – awtomobil, howa, demir ýol, deňiz ulaglarynyň, şeýle hem iri halkara maýa goýum, bank düzümleriniň ýolbaşçylary we wekilleri bar.
Türkmenistanda şeýle uly ähmiýetli forumyň geçirilmegi ýurdumyzyň belent halkara abraýynyň hem-de türkmen Lideriniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň münberinden öňe süren hem-de ulag-kommunikasiýa ulgamynda hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine gönükdirilen oňyn başlangçlarynyň Ykrarnamasynyň nobatdaky subutnamasydyr.
http://www.turkmenhabargullugy.com/asgabatda-dunya-syyasy-we-ykdysady-jemgyyetciliginin-wekilleri-yygnandylar/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Türkmenistanda saparda bolýan Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenko Lebap welaýatynyň Garlyk şäherçesinde gurlan kaliý dökünleriniň önümçiligi boýunça dag-magdan baýlaşdyryjy toplumyň açylyş dabarasyna gatnaşdylar. Döwlet Baştutanlary toplumyň merkezi derwezesiniň ýanynda bilelikde täze desganyň toý bagyny kesdiler.
Ýylda 1 million 400 müň tonna kaliý hloridini öndürnýän kuwwaty bolan iri senagat merkeziniň binýady 2009-njy ýylyň 19-njy iýunynda türkmen we belparus Liderleri tarapyndan tutuldy. Tlplumyň önümçiligi ýurdumyzyň kaliý dökünlerine bolan isleglerini kanagatlandyrar we onuň ep-esli möçberlini eksporta ugratmaga mümkinçilik berer.
Düýn Aşgabatda geçirilen ýokary derejedäki türkmen-belarus gepleşiklerinde bu senagat toplumy iki ýurduň ykdysady gatnaşyklarynyň esasyny düzýändigi bellenildi. Şunuň ýaly giň möçberli bilelikdäki taslamanyň durmuşa geçirilmegi belarus bilen Türkmenistanyň hyzmatdaşlygynyň ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygyny äşgär etdi. Ýokary derejede geçirilen duşuşygyň jemleri boýunça söwda-ykdysady, medeniýet we syýahatçylyk, bilim, ylym we ýokary tehnologiýalar ulgamyndaky gatnaşyklary işjeňleşdirmäge gönükdirilen resminamalar toplumyna gol çekildi.


text:
Angliýadaky Bristol uniwersiteti bilen Awstraliýada ýerleşen Kwinsländ (Queensland) lukmançylyk-gözleg institutynyň alymlary 1930-njy ýyllarda 4 müň 374 iňlis çagasynda geçirilen ylmy gözlegi dowam etdirdiler. Alymlar çagalykda köp mukdarda süýt önümleri bilen iýmitlendirilen ynsanlaryň ysmazlykdan, şel açmakdan daşrakda durmagyň mümkinçiliginiň has ýokary derejededigini habar berdiler.
Netijesi “Heart” žurnalynda çap edilen gözlegde käbir maşgalalaryň iýmitlenme düzgün-tertibi derňeldi. Netijede bolsa, süýt önümleriniň hem-de kalsiýniň köp mukdarda sarp edilmeginiň ýaşaýyş derejesine 25 göterime çenli täsir edip biljekligi çaklanyldy. Günüň dowamynda iýlip-içilýän 200 millilitr süýdüň, bir käse gatygyň we bölejik peýniriň köp adamyň günlük kalsiý zerurlygyny kanagatlandyrýandygy mälimdir. Netijesi “Heart” žurnalynda çap edilen gözlegde käbir maşgalalaryň iýmitlenme düzgün-tertibi derňeldi. Netijede bolsa, süýt önümleriniň hem-de kalsiýniň köp mukdarda sarp edilmeginiň ýaşaýyş derejesine 25 göterime çenli täsir edip biljekligi çaklanyldy.
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Durmyş |


text:
Hormatly lukman! 5 aý mundan öň aýagyma tiken çümdi. Tikeniň giren yzy ýok, ýöne şol ýerde çiş döräp gatap galdy. Maňa ýerlikli maslahat beräýiň.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň aýagyňyza giren tiken heniz hem şol ýerde oturan bolsa gerek. Tiken hiç hilli kynçylyksyz, ýerli agyrsyzlandyrmanyň kömegi bilen hirurg lukmanlar tarapyndan aýrylýar. Üns berilmedik ýagdaýynda onuň gaýraüzülmeleri islenilmedik netijelere getirmegi mümkin. Dörän ýagdaýa dogry baha bermek üçin, hirurg lukmana ýüz tutmagy Size maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam lukman! Meniň aýalym peşewini saklap bilmeýär. Şeýle ýagdaýda näme maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aýal maşgalanyň pesewi saklap bilmezligi dürli sebäplere görä ýüze çykyp, barlag geçirmezden anyk jogap bermek kynçylyk döredip biler. Şeýle ýagdaýa peşew ýollaryň alawlama ýagdaýy (peşew haltanyň sowuklamagy), peşew haltanyň agzyny büzüji myşsasynyň gowşaklygy, dogrumdan soňky şikeslenmeler, jyns agzalaryň aşak düşmegi ýaly sebäpler getirip biler. Aýbaşydan galma döwründe hem, gormonal üýtgeşmeleriň täsiri bilen pesewi saklamada kynçylyk döräp bilýändir. Dörän bozulmanyň sebäbini anyklamak üçin urolog we ginekolog lukmanlaryň maslahatyny almak netijeli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
"Hormatly lukman! Meniň üçin şu soraga jogap tapmak wajyp bolup durýar. Meniň ujydymyň gönelen wagty uzynlygy 10 sm. Bu kada laýykmy?"
Saýtyň okyjysy.
"Salam lukmanlar! Meniň eşidişime görä, erkek ujydynyň ortaça kadaly uzynlygy 11-14 sm. bolmaly. Lukmançylykda haýsy uzynlyk kada hasaplanýar?"
Saýtyň okyjysy.
Erkek adamlaryň hemmesi diýmesem hem, aglaba bölegi ujydynyň uzynlygyna üns berýärler we ony köpeltmegiň isleginde bolýarlar. Gynansakda, ujydy düzýän gowak görnüşli bedenjikler gaty bolan belokly örtükden ybaratdyrlar: olary myşsalar ýaly "ösdürip" hem bolmaýar, dürli agramlyklary asyp süýndirip hem bolmaýar. Islegi uly bolan erkek adamlar üçin eke-täk mümkinçilik höküminde hirurgiki usuly maslahat berip bolýar, ýöne hirurgyň öňünde ýatmakdan köpler gorkýarlar.
Erkek adama öz ujydynyň uzynlygyna baha berip, bolup biljek bozulmalary kesgitlemek üçin urolog-lukmanlary tarapyndan düzülen synag testini siziň dykgatyňyza ýetiresim gelýär.
Gadymy bilermenleriň pikiriçe, ujyt oňa howanyň düşmesi arkaly gönelýär ekeni. Häzir bolsa ujydyň gönelmeginiň esasy sebäbiniň jynsy oýanmada arterial ganyň ujyda gelmesiniň ýokarlanyp, wena ganynyň bolsa gitmeginiň kynlaşmagyndadygyny hemmämiz bilýändiris.
Indi bolsa, ujydyň uzynlygynyň onuň gönelen wagtynda ölçelmelidigini ýatda saklap, netijeler bilen deňeşdiriň.
1-2 sm. – gönelen wagtynda şeýle uzynlykly ujyt çagalarda duş gelýär. Uly erkek adamda şeýle uzynlykly ujydyň bolmagy agyr dogabitdi kemçiligiň bardygyndan habar berip, urolog-androlog lukmanlaryň maslahatyny talap edýändir. Bu diňe bir psihiki, kosmetiki we peşew çykaryş bilen bagly bozulmalaryň çözbaşy bolman, eýsem önelgesizligiň sebäbi hem bolup biler.
3-7 sm. – eger gönelen wagty ujydyňyz şeýle uzynlyga eýe bolsa, ol kiçi ujyt hasaplanýar. Bu bozulma hirurgiki bejergi bilen düzedilip bolýandyr we oňaýly kosmetiki netije alynýandyr.
8-10 sm. – ortaça görkezijiden pes bolan uzynlykdyr. Ol artykmaç beden agramlylygy, nesil yzarlaýjylyk häsiýetleri we beden aýratynlyklary bilen bagly bolup biler. Kesel bilen bagly sebäbini anyklamak üçin urologa ýüz tutuň. Eger bozulma anyklanylmasa, ondan peýdalanmagy öwreniň we göwniçökgünlilige ýol bermek üçin sebäbiň ýokdugyny biliň. Şahsyýet höküminde kämilleşiň we jynsy gatnaşyklarda ol santimetrleriň ýeke-täk çykalga bolup bilmeýändigini ýatda saklaň.
11-16 sm. – siz orta görkezijili uzynlykdaky ujydyň eýesi bolup, biynjalyk bolara sebäp ýokdur. Eger bu babatda siz biynjalyk bolýan bolsaňyz, onda mümkin siziň öz mümkinçilikleriňize göwnüňiz ýetýän däldir ýa-da siz ýaş bolup, has uly adam bilen maslahatlaşmaga çekinýänsiňiz, bolmasa hem siz pornografiki filmlere has köp üns berýän bolmagyňyz mümkindir. Bar bolan mümkinçilikden peýdalanmagy öwreniň, şeýle hem öz ünsüňizi okuwyňyza, işiňize, gyzyklanmalaryňyza gönükdiriň.
17-20 sm. – siz buýsanyp bilersiňiz, bu orta görkezijiden uly uzynlykdyr.
21-26 sm. – siz uly ujydyň eýesi. Takyklyk üçin ýene bir gezek ölçäp görüň. Bu siz üçin uly buýsanç bolsa hem, jynsy gatnaşyklarda siziň ýanýoldaşyňyzda oňaýsyzlyk döredip biler. Onda jyns agzalarynyň şikeslenmesi bolmaz ýaly ägä boluň. Ondan başga-da, prezerwatiw saýlamak hem kynçylyk döredip biler.
27 sm. we ýokary – ýene bir gezek ölçäp görüň. Şeýle uzynlyk bolup bilmeýär. Bolaýan ýagdaýynda hem, ol önelgelilik ulgamynda çynlakaý bozulmalaryň bardygyndan habar berip biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplary halkara aň-paýhas bäsleşiklerinde üstünlik gazanýarlar
Türkmen talyplary halkara derejesindäki ders olimpiýadalarynyň ikisinde dürli derejeli medallaryň on ikisini eýelediler, olaryň sekizis altyn medallardyr. Ýaryşlar uzak aralykda, onlaýn tertipde geçirildi.
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinden Gulnyýaz Babanyýazow bilen Atajan Tagyýew, Türkmenistanyň Oguzhan adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinden Eziz Atabaýew, Mergen Nunnakow, Aýgül Kössekowa we Taňryberdi Akmyradow dagy altyn medallara eýe boldylar. Olar Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň, Gazagystanyň, Litwanyň, Belarusyň, Ukrainanyň, Çernogroiýanyň, Moldowanyň we Russiýanyň wekilleri bilen çynlakaý bäsleşip, Saratow şäheriniň “Erudit” Ylym-bilim merkeziniň himiýa dersi boýunça guran „Atom-çylşyrymly bölejik“ atly Ikinji Halkara uzak aralykdaky olimpiýadasynda ýeňiş gazandylar.
Türkmen talyplary matematika boýunça uzak aralykdaky Halkara olimpiýadasynda hem dürli derejeli medallara mynasyp boldylar, ony Ysraýylyň «Ariel» Uniwersiteti gurnady. Gruziýadan,Türkmenistandan, Gyrgyzystandan, Özbegistandan, Belarusdan, Bolgariýadan, Polşadan, Sloweniýadan, Moldowadan, Ukrainadan,Wengriýadan, Rumyniýadan, Russiýadan we beýleki ýurtlardan talyplaryň 500 ýüze golaýy baş baýraga dalaş etdiler.
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinden iki topar altyn medal eýeledi. Olaryň biriniň hatarynda Gurbangeldi Gurbangeldiýew, Gözel Taýmazowa we Ýyldyz Jumaýaewa, beýlekisinde –Şahlo Hasanowa, Nurýagdy Tirkeşow, Perman Iljanow we Eziz Eminow dagy çykyş etdiler.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň talyplary hem olimpiýadada şowly çykyş etdiler. Gurtmyrat Motukow, Hojamyrat Arazow, Agaserdar Ýollyýew, Seýitmuhammet Şamyradow kümüş, Myrat Çäşemow, Begenç Akyýew, Babanyýaz Agambaýew, Jepbarberdi Jepbarow we Hamytbek Hajyýew dagy bürünç medala mynasyp boldylar. Türkmen oba hojalyk institutyndan Nury Atajanow, Eziz Kakyşow, Azat Amangeldiýew, Muhammetnazar Mirabow dagy hem bürünç baýrak eýelediler.


text:
Paýtagtymyzda “Aşgabat 2017” oýunlary üstünlikli jemlendi. Aşgabadyň Olimpiýa stadionynda 10 günläp olimpiýa alawy lowlap ýandy. “Aşgabat 2017” oýunlarynyň şaýady hökmünde Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagy pasyrdady.
Aşgabat Aziýa we Okeaniýa döwletleriniň türgenleriniň dostluk mekanyna öwrüldi. Olar şol 10 günüň dowamynda bäsleşdiler hem dostlaşdylar. Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda «Aşgabat 2017» oýunlary ýokary guramaçylyk derejesinde geçdi. Myhmanlar türkmen myhmansöýerliginiň şaýady boldular. Ol myhmanlar Aşgabada öňem gelip, ýene-de gelmegiň arzuwynda bolan myhmanlar. Olar öň Aşgabada gelip görmedik, ýöne Aşgabadyň gözelligine aşyk bolup, gelip görmegi arzuw eden myhmanlar. Gözel paýtagtymyz Aşgabat bolsa adatdaky ýaly bu gezek hem myhmanlary öz mähribanlygy, gözelligi, söýgüsi, ajaýyp keşbi bilen garşylady. Gözel şäherimize seýil eden myhmanlarda Aşgabadyň agşamy ýatdan çykmajak ýatlamalary galdyrdy.
Ýeňiş ugrunda göreş
Hawa, «Aşgabat 2017» Watanymyzyň taryhyna şöhratly sahypa ýazdy. Ýaryşlar döwri dünýä döwletlerinden gelen türgenler sportuň 21 görnüşi boýunça bäsleşdiler. Olaryň bäsleşigi ýokary derejede gurlan Olimpiýa şäherçesiniň dürli görnüşli sport binalarynda geçirildi. Türgenler ähli güýjüni jemläp, sport bäsleşiklerinde yhlasly göreşdiler. Olar ýeňiş üçin, öz Watanynyň, ildeşleriniň özlerine bildiren ynamlaryny ödemek üçin ýaryşdylar. Ýeňijiniň hormatyna onuň ýurdunyň baýdagy galdyrylyp, döwlet senasy ýerine ýetirildi. Ýaryşlarda biziň türgenlerimiziň üstünlikli çykyş etmegi bolsa ildeşlerimiziň şatlygyny goşalandyrdy. Türgenlerimiz 89 altyn, 70 kümüş, 86 bürünç medallaryny gazanyp, umumy medal sanyny 245-e ýetirdiler. Şeýlelikde, Gahryman Arkadagymyzyň yhlasyndan, ildeşlerimiziň umydyndan goldaw tapan türgenlerimiziň «Aşgabat 2017» oýunlarynda medal gazanmak boýunça birinji orunda bolmagy Watanymyzyň sport taryhyna öçmejek şöhrat getirdi.
Hoşlaşyk pursatlary
Ine-de, «Aşgabat 2017» oýunlarynyň ýapylyş dabarasy. Bu dabara türgenler öz gazanan üstünliklerini sowgat getiren bolsalar, 45 000 tomaşaçy olary gutlamaga geldi. Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagy aşak düşürildi, olimpiýa alawynyň ody söndürildi, «Aşgabat 2017»-niň keşbi bolan Wepaly atly alabaý bilen hoşlaşyldy. Elbetde, hoşlaşyk wagty, ol dabaraly hoşlaşyk bolanlygyna garamazdan, adamlara ýeňiljek gussa aralaşdy. Myhmanlar özlerini garşy alan Wepaly bilen hoşlaşdylar. Ýöne olar hoşlaşsalar-da, sowgatlyk hökmünde ýasalan Wepalynyň keşbini ýanlary bilen öz ýurtlaryna alyp gitdiler. Olar Wepalynyň keşbine gözleri düşende «Aşgabat 2017» oýunlaryndaky ýakymly ýatlamalary aňlarynda aýlamak üçin şeýle etdiler.
«Aşgabat 2017» oýunlarynyň ýapylyş dabarasyny biziň estrada ýyldyzlarymyz bilen bilelikde daşary döwletlerden gelen belli estrada aýdymçylary hem şatlyk-şowhuna beslediler. Russiýa Federasiýasyndan, Özbegistandan, Liwandan, Beýik Britaniýadan, Türkiýeden gelen estrada ýyldyzlary özleriniň aýdymlaryny «Aşgabat 2017»-niň şanyna ýerine ýetirdiler. Olar tomaşaçylara türkmen dilinde ýüzlenmek bilen parahatçylyk söýüji, dostana türkmen halkyna, halkyň Arkadag Prezidentine öz söýgülerini, hormatlaryny beýan etdiler.
Hawa, Gahryman Arkadagymyzyň pähim-parasady bilen ýurdumyzda geçirilen «Aşgabat 2017» oýunlary ýurdumyzyň taryhyna ýatdan çykmajak şanly waka bolup girdi. Sport baýramçylygyna gatnaşan myhmanlar ol pursatlary hemişelik ýatlarynda saklasa, geljekki nesillerimiz halkymyzyň bu şöhratly taryhyna guwanyp ýaşarlar.


text:
"...Meniň çagam syrkawlady. 5 ýaşly gyzymyň gyzgyny ýokarydy. Men näme etjegimi bilmän, maşgala lukmanyny çagyrmak üçin saglyk öýüne jaň etdim. Saglyk öýünden lukman çagyryşlaryň köplügi sebäpli, bu gün onuň baryp ýetişmejekdigini aýtdylar.
Çagany saglyk öýüne getirmeli boldy. Maşgala lukmany näsaglary kabul ediş wagtynda ýerinde ýokdy. Ýarawsyz çaga bilen lukmana garaşýan wagtymyzda, zalda tam süpüriji poly ýuwmak üçin birnäçe gezek aýagymyzy ýokary galdyrmagymyzy sorady.
Ahyrsoňy lukmanyň ýanyna bardyk, emma ony kosmetika serişdeleri has gyzyklandyrýardy (şol wagt onuň iş otagynda kosmetikany satýan aýal otyrdy). Kabul eden wagtynda ýarawsyz çaganyň biraz ynjyklyk edýändigi sebäpli lukman bize häli-şindi duýduryş berýärdi we çaga käýýeýärdi. Göwnüme bolmasa, lukmanyň bizden basymrak dynasy gelýärdimikä diýýärin, sebäbi bizi üns berip diňlemeýärdi, häli-şindi sözümizi bölýärdi. Lukman derman ýazyp bereninden soň biz öýe gaýdyp geldik.
Gije çaganyň özüni ýaramaz duýup başlandygy sebäpli biz "Tiz kömegi" çagyrmaly bolduk. Netijede, bizi öýken sowuklamasy, ýagny pnewmoniýa diýen kesel bilen hassahana iberdiler..."
Maral, 32 ýaş.
Şunuň ýaly ýagdaý biziň durmuşymyzda köp gabat gelýärmi? Eger siz saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan şeýle geleňsizlige we edepsizlige duçar bolan bolsaňyz näme edip bolarka? Köplenç biz saglygy goraýyş edaralaryna özümiziň we maşgala agzalarymyzyň, dogan-garyndaşlarymyzyň keselçiligi sebäpli ýüz tutup, aladalar bilen şeýle gatnaşyklary aňşyrmaga we seljerme bermäge hem ýetişemzok.
Näsag höküminde saglyk öýlerine we hassahanalara ýüz tutanymyzda, biziň nähili-de bolsa bir hukuklarymyz barmy we ol hukuklary nädip ulanyp bolýar? Hawa, bar! Türkmenistanda nasagyň saglygyny goramaga bolan hukugy milletine, aslyna, maddy we wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy dünýägaraýşyna bagly bolmazdan döwlet tarapyndan kepillendirilýär.
Haçan-da biz lukmançylyk kömegini sorap baranymyzda, lukmana ýa-da haýsy-da bolsa bir saglygy goraýyş edarasyna ýüz tutan nasaga öwrülýäris. Özüňi dogry alyp barmak we sagalma ugrundaky çärelerde peýdaly netijeleri gazanmak üçin, her bir adamyň özüniň NÄSAG HUKUGYNY bilmegi hökmanydyr. Şeýle hem siziň ýüz tutan edaraňyzyň hususy ýa-da döwlet hassahanasydygyna garamazdan, NÄSAG HUKUGY saglygy goraýyş edarasynyň eýeçilik görnüşine bagly bolmazdan berjaý edilmelidir.
Şu makalanyň çäginde biz NÄSAG HUKUGYNYŇ göz öňüne tutýan umumy esasy ýörelgeleriniň üstünde durup geçesimiz gelýär. Şu ýörelgeler Bütündünýä Saglygy Goraýyş Assosiasiýasynyň lukmanlary tarapyndan 1980-nji ýylda hödürlenip, dünýaniň hemme ýurtlarynyň saglygy goraýyş ulgamlary tarapyndan ulanylýandyr. Şu düzgünleriň berjaý edilmegi adama daş-töwereginde we gös-göni özi bilen saglygy goraýyş edarasynyň arasyndaky gatnaşyga gözegçilik etmegiň binýat kepillerini berýändigi hemmeler tarapyndan makul edilendir.
Şeýlelikde, Türkmenistanda şu ýörelgeler "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanunda bellenen we olar öz içine şulary hem alýar:
► Saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan hormatly we ynsanperwerlikli garaýyş;
► Bejerýän lukmany, şeýle hem anyklaýyş we bejeriş edarasyny saýlap almaga mümkinçilik bermek;
► Barlag, bejerme we sanitariýa-arassaçylyk talaplaryna laýyk gelýän şertleri döretme;
► Kesel sebäpli, lukmançylyk tarapyndan gatyşmaklyk netijesinde döreýän agyrylary ýeňilleşdirmek;
► Türkmenistanyň daşynda barlag geçirmäge we özüni bejertmäge mümkinçilik bermek;
► Lukmançylyk kömeginiň alynmagy, saglyk ýagdaýy, kesgitlenen kesel we gaýry maglumatlary gizlinlikde saklamak;
► Lukmançylyk gatyşma erkin razylygyny bermek ýa-da ret etmek mümkinçiligini bermek.
► Dini däp-dessurlary amal etmek üçin şert döretmek;
► Nasagyň hukuklary we borçlary, onuň saglyk ýagdaýy hakynda maglumat bermek, näsagyň bähbidi üçin onuň saglygy barasyndaky maglumatyň berilmeli şahsyny saýlamak;
► Näsagyň saglygyna zeper ýetirilen ýagdaýynda zyýanyň öwezini dolmak we başgalar.
Bize, näsag höküminde şu ýörelgeler näme berýärler? Birinji nobatda, olar saglyk öýündäki kiçi şepagat uýasyndan başlap, hassahananyň baş lukmanynyň eýermeli kadalaryny kesgitleýärler. Biz näsag höküminde, biziň hukuklarymyzyň berjaý edilmedik ýagdaýynda nämä garaşmalydygymyzy we nämäni talap etmelidigimizi bilmeli. Geliň, olaryň käbirleriniň üstünde jikme-jik durup geçeliň.
SAGLYGY GORAÝYŞ IŞGÄRLERI TARAPYNDAN HORMATLY WE YNSANPERWERLIKLI GARAÝYŞ.
Saglygy goraýyş edaralarynyň işgärleri her näsaga şahs höküminde garap, onuň fiziki we psihologik taýdan gowşak ýerini aňlamalydygyny göz öňünde tutýar. Ynsanperwerlik näsagyň derdine, agyrysyna duýgudaşlyk bildirmekligi aňladýar.
Maralyň düşen ýagdaýynda onuň hukugy iki gezek – (1) kiçi şepagat uýasy tarapyndan, haçanda ol syrkaw çaga bilen oturan aýala azar berende we (2) lukman tarapyndan, näsagy kabul eden wagty ol kosmetika satyjy aýal bilen gürrüňleşip oturanda we häli-şindi syrkaw çaga duýduryş berende bozuldy.
BEJERÝÄN LUKMANY, ŞEÝLE HEM BEJERIŞ-ANYKLAÝYŞ EDARASYNY SAÝLAP ALMAGA MÜMKÜNÇILIK BERMEK.
Kanunçylyga laýyklykda bejerýän lukman näsagyň saýlamagy boýunça bellenilýär. Eger-de näsag bejeriji lukmany çalyşmaklygy talap edýän bolsa, bejeriş-öňüni alyş edarasynyň ýolbaşçysy başga lukmany saýlamakda ýardam bermelidir.
Maral bilen bolan waka gaýdyp geleliň. Ol öz çagasyny bejerýän lukmany çalşyp bilýärmi? Hawa, ol saglyk öýüniň ýolbaşçysyna şonuň ýaly haýyş bilen ýüz tutup, öz haýyşyny lukmanyň perwaýsyz garamagy ýa-da lukmanyň hünär derejesiniň pesligi sebäpli, netije berýän bejergini belläp bilmänligi bilen delillendirmelidir. Iş ýüzünde belli bir düzgünleriň bardygy hemmä aýan zat. Şolara laýyklykda bize ýaşaýan meýdançamyz boýunça bir lukmany belleýärler. Muňa garamazdan, bu ýagdaý bizi bejerýän lukmany saýlap almaga ýa-da çalyşmaga bolan mümkinçiligimizden mahrum etmeýär.
Geliň, näsagyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgäri bilen aragatnaşygynyň hukuk meselelerine degişli taraplaryny gowy düşünmek üçin biziň durmuşymyzdan bir wakany seljereliň.
...Goşun gulluga çagyrylmazdan öň, lukmançylyk barlagy döwründe lukmanlar Nuruda gepatit C keselini ýüze cykardylar. Nurynyň şol howply ýokanç keseliň nirede ýokuşandygyny yzarlap başlanlarynda, onuň öň hususy diş lukmanynda dişini bejerdendigini anykladylar. Barlaglar diş lukmanynyň ulanylan gurallary zyýansyzlandyrma düzgünlerini gödek bozandygyny aýan etdi.
Nuryny Mary şäheriniň hassahanasynda ýatyrdylar. Gije Nurynyň sag tarapynda güýçli agyrylar ýüze çykdy. Ol ýatyp bilmän şepagat uýasyndan agyrsyzlandyrýan sanjymy edip bermegini sorady. Şepagat uýasy syrkawa lukman tarapyndan bellenen dermanlaryň arasynda agyrsyzlandyryjy serişdeleriň ýokdugyny, nobatçy lukmanyň bolsa başga wajyp işler bilen meşgul bolýandygyny we hiç bir gorkuly zadyň ýokdugyny aýdyp, onuň biraz çydam etmegini sorady. Ertire çenli çydamaly boldy. Hassahanadaky bejergi netije bermänsoň, Nurynyň ene-atasy ony Aşgabada äkitmek barada hem pikir edip başladylar.
Bir aýdan soň bejerginiň degişli netijeleri bermändigi sebäpli, olar gaýtadan barlag geçmek we bejergi almak üçin daşary ýurtdaky hassahanalaryň birine gitmegi ýüregine düwdüler. Maşgala lukmany Nurynyň ýerli hassahanada bejergini dowam etdirmekligini gazanjak bolýardy...
Ýaş ýigidiň durmuş ýagdaýynda saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan haýsy baş ýörelgeler bozulypdy? Esasy ýöreldeler bozulyp, olar aşakdakylardyr.
BARLAG, BEJERME WE SANITARIÝA-ARASSAÇYLYK TALAPLARYNA LAÝYK GELÝÄN ŞERTLERI DÖRETME.
Türkmenistanyň kanunçylygyna görä, hemme näsaglara sanitariýa-arassaçylyk talaplaryna, şol sanda zyýansyzlandyrylan gurallar, bir gezeklik ulanylýan şprişler we ş.m., hil taýdan laýyk gelýän lukmançylyk hyzmat etme kepillendirilen. Nurynyň dişini bejeren diş lukmany sanitariýa-arassaçylyk kadalaryny bozdy we özüne ýüz tutan näsagyň saglygy üçin howpsuz şertleri döretmegi başarmady. Her bir näsag lukmanlardan bir gezeklik peýdalanylýan şprişleri, zyýansyzlandyrylan serişdeleri we gurallary ulanmaklygy talap etmäge hukugy bardyr.
KESEL BILEN, LUKMANYŇ GATYŞMAGY NETIJESINDE DÖREÝÄN AGYRYLARY ÝEŇILLEŞDIRMEK.
Kesel bilen, lukmançylyk tarapyndan goşulmaklyk bilen bagly bolan agyrylary ýeňilleşdirmek hukugy ýiti agyrysy bolan näsagyň, şeýle hem ölüm ýagdaýynda bolan näsagyň ejir çekmelerini ýeňilleşdirmäge gönükdirilendir. Nury bilen bolan wakada hassahananyň şepagat uýasy şu ýörelgäni bozdy. Nury ýa-da onuň garyndaşlary nobatçy lukmana, bölüm müdürine ýüz tutup, degişli kömegi talap edip bilerler. Hassahana bolsa degişli görkezmeler bolan ýagdaýynda, agyryny ýeňilleşdirmek hukugyny amala aşyrmak üçin näsaga kömek bermelidir.
TÜRKMENISTANYŇ DAŞYNDA BARLAG GEÇIRMÄGE WE ÖZÜNI BEJERTMÄGE MÜMKINÇILIK BERMEK.
Türkmenistanyň daşynda barlag geçirmäge we özüni bejertmäge mümkinçilik bermek tertibi Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan kesgitlenýär. Gerek bolan ýagdaýynda, Nurynyň garyndaşlary zerur bolan görkezmeleriň esasynda düşündiriş almak üçin Ministrlige ýüz tutup bilerler.
LUKMANÇYLYK KÖMEGINIŇ ALYNMAGY, SAGLYK ÝAGDAÝY, ANYKLANAN KESEL WE GAÝRY MAGLUMATLARY GIZLINLIKDE SAKLAMAK.
Kanunçylyga laýyklykda, näsagyň lukmançylyk kömegini almaga ýüz tutanlygy, saglyk ýagdaýy, anyklanan kesel we gaýry maglumatlar – bu lukmançylyk syrydyr. Raýata onuň saglygy barada berilýän maglumatyň gizlinlikde saklanmagy kepillendirilip, şular ýaly maglumatyň berilýän ýagdaýlary (meselem, ýokanç keselleriň ýaýramak howpy dörände, derňew edaralarynyň, prokuraturanyň, kazyýetiň sorag etmelerinden başga ýagdaýlar) çäklendirilendir.
Bir gezek men tötänden awtobusda iki aýalyň gürrüňiniň şaýady boldum. Aýallaryň biri ginekolog lukmany bolup işleýärdi. Gürrüňde lukman öz tanyşlarynyň atlaryny tutup, içinde durmuşa çykmadyk gyzlaryň çagasyny düşürendikleri, çatynjalaryň çagalarynyň bolmaýanlygy, onuň käbir näsaglarynyň sözenek keseli bilen keselländikleri barasynda gürrüň berýärdi.
Saglygy goraýyş işgärleriniň özlerini şeýle alyp barmagy, olaryň hünärmenlik we medeniýetlilik derejesiniň pesligini aňladyp, şeýle ýagdaýlar syryň paş edilmegine getirende, kanunçylyga laýyklykda administratiw we jenaýat temmisiniň berilmegi görkezilendir.
LUKMANÇYLYK GATYŞMA ERKIN RAZYLYGYNY BERMEK ÝA-DA RET ETMEK MÜMKINÇILIGINI BERMEK.
Diňe näsagyň ýagdaýy barada oňa maglumat berlenden we onuň erkin ýazmaça razylygy alnandan soň, lukmançylyk gatyşmasy geçirilip bilner. Eger-de raýatyň ýagdaýy öz islegini aýtmaga mümkinçiligi bermese, näsagyň ýagdaýy gaýragoýulmasyz kömegi talap edip, onuň geçirilmegi raýatyň bähbidine bolsa, onda ony lukmanlardan düzülen toparyň maslahaty (konsilium) çözýär. Konsiliumy ýygnamak mümkinçiligi bolmasa, ony gös-göni bejerýän (ýa-da nobatçy) lukman çözýär.
Raýat lukmançylyk gatyşmasyny ret etmäge ýa-da bes edilmegini talap etmäge, diňe näsagyň daş-töweregindäkilere howp döredýän keseli, agyr psihiki keselleri bolan ýagdaýyndan başga ýagdaýlarda hukugy bardyr. Lukmançlyk gatyşmasyny ret eden ýagdaýynda raýata soňundan bolup biläýjek netijeler düşündirilmelidir. Ret etmeklik lukmançylyk resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilýär we raýat tarapyndan, şeýle hem saglygy goraýyş işgäri tarapyndan gol çekilýär.
Geçen aýda 6-njy synpyň okuwçysy Aýnany iýmit zäherlenmesine çaklama bilen (onuň içi agyrýardy, ol gaýtarýardy we onuň içi geçýärdi) tiz kömek ulagynda hassahana getirdiler. Barlagdan soň hirurg lukmany ýiti appendisitiň ýüze çykandygyny anyklap, enesinden operasiýa etmek üçin rugsat sorady (gyzyň ejesi iş saparyndady, kakasy bolsa ejesi bilen aýrylyşyp başga döwletde ýaşaýardy). Gyzyň enesi razylyk bermäge ýaýdandy we ejesiniň gelerine garaşdy. Ejesi gelende, Aýnanyň ýagdaýy örän agyrlaşdy, onuň ömri howp astyndady...
Gyzyň ejesi oňa wagtynda lukmançylyk kömegini bermändikleri üçin şikaýat bilen prokuratura ýüz tutdy.
Şu ýagdaýda näsagyň lukmançylyk gatyşmasyna razyçylyk bermeklik ýa-da ony ret etmeklik mümkinçiligine bolan hukugy bozuldymy? Lukman Aýnanyň enesiniň islegine (ol operasiýa etdirmeklikden boýun gaçyrýandygy barada ýazmaça görnüşinde dil haty beripdi) garşy durup operasiýa etmelimidi? Prokuratura öz kararyny çykarmady... Gynansakda, durmuşda hemme ýagdaýlar üçin taýýar çözgütler bolmaýar.
NÄSAGYŇ HUKUKLARY WE BORÇLARY, ONUŇ SAGLYK ÝAGDAÝY HAKYNDA MAGLUMAT BERMEK, NÄSAGYŇ BÄHBIDI ÜÇIN ONUŇ SAGLYGY BARADAKY MAGLUMATYŇ BERILMELI ŞAHSYNY SAÝLAMAK.
Raýatyň onuň saglyk ýagdaýy, şol sanda barlaglaryň netijeleri, keseliň barlygy, onuň kesgitlenilişi we çaklamalar, bejerilişiň töwekgelçilik bilen bagly bolan usullary, lukmançylyk gatyşmasynyň bolup biläýjek görnüşleri, olaryň netijeleri we geçirilen bejergileriň netijeleri barada maglumat almaga hukugy bar.
Keseliň ösüşiniň ýaramaz çaklamalary bolan ýagdaýynda, ol baradaky maglumat raýata (kanuny wekile), eger-de raýata şol barada aýtmaga gadagan edilmedik ýa-da şol maglumatyň berilmeli şahsy bellenilmedik bolsa, onda onuň özüne sypaýçylykly görnüşde aýdylýar.
Lukman barlagdan soň inçekeseli güman edensoň, Maýa etrap hassahanasynda goşmaça barlagy geçýärdi. Maýa barlagyň netijelerini almaga gelende, olary tapyp bilmediler. Soňra irden işleýän şepagat uýasynyň Maýanyň barlaglarynyň netijelerini onuň gaýyn enesine berendigi ýüze çykdy. Gaýyn enesi bolsa şol keseliň kesgitlemesini garyndaşlaryň arasynda ara alyp maslahatlaşýardy. Ahyr soňunda kesgitleme tassyklanmady, ýöne şol wagt aralaygynda gaýyn enesi Maýanyň öýden gidip, başga ýerde ýaşamagyny talap etmäge ýetişdi...
Elbetde, Maýanyň gizlinlige bolan hukugy, şeýle hem onuň saglygy baradaky maglumatyň berilmeli şahsy saýlamak hukugy gödek bozuldy. Eger Maýa şepagat uýasyny onuň hukugyny gödek bozanlygy üçin jogapkärçilige çekäýende-de, onuň maşgalasyndaky gatnaşyklary indi ýola goýma aňsat düşmez.
NÄSAGYŇ SAGLYGYNA ZEPER ÝETIRILEN ÝAGDAÝYNDA ZYÝANYŇ ÖWEZINI DOLMAK.
Kanunçylyga laýyklykda, eýeçiligiň görnüşine bagly bolmazdan edaralar, şeýle hem raýatyň ömrüne we saglygyna zyýan ýetiren günäli fiziki şahslar Türkmenistanyň kanunçylygy tarapyndan bellenen möçberde we tertipde zyýan çeken raýatlara ýetirilen – maddy hem-de moral – zyýany, şeýle hem soňra şunuň ýaly raýatlara lukmançylyk kömegini beren saglygy goraýyş edaralarynyň çeken çykdajylarynyň öwezini dolmalydyr.
Näsag höküminde biziň hukuklarymyz bozuldy diýip hasaplan ýagdaýymyzda biz näme etmeli? Ilkinji nobatda, öz pikirimizi we aladamyzy, biziň pikirimiz boýunça, hukugymyzy bozýan saglygy goraýyş edarasynyň işgärine düşündirjek bolmaly. Eger-de şol işgär biziň duýduryşymyza degişli derejede baş galdyrmasa, biziň:
→ bize lukmançylyk kömegini berýän bejeriş-öňüni alyş edarasynyň wezipeli adamsyna (bölüm müdürine, saglyk öýüniň müdürine, hassahananyň baş lukmanyna we ş.m.);
→ ýokarda duran edara (welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň saglygy goraýyş müdirligine; Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine);
→ kazyýete, prokuratura şikaýat arzasy bilen ýüz tumaga hukugymyz bardyr.
Şu tapgyrlaryň her birinde arza bilen ýüz tutmaňy resmileşdirmelidir (ýazmaça ýüz tutmaňyzy resmileşdirmeli, atlary, seneleri, bolan zatlary jikme-jik beýan edip, gerek bolsa, jogap almak üçin gaýdyp gelmelidir).
Biz ýaşaýşymyzyň dowamynda saglygy goraýyş işgärleri bilen hemişe aragatnaşyk saklamaly bolýarys. Näsag höküminde öz hukugyňy bilmek, şu aragatnaşygy has kesgitli we netijeli edip, lukmançylyk hyzmatlarynyň berlişini gözegçilikde saklamaga mümkinçilik berer. Biz hem näsaglar höküminde, lukmançylyk hyzmatlaryň ýokary hilli we netijeli bolmagy üçin, şu çärelere jogapkärli çemeleşip, bellenen düzgünleri we maslahatlary dogry we özwagtynda berjaý etmelidir.
Teswirlemeler
Lukman aga! Maral gelniň düşen ýagdaýynda onuň gyzgyny ýokarlan çagasyna lukmanyň çagyryşyny kabul edilmän, ony saglyk öýüne çagyrylmagynda onuň hukugy gaty bozulýar. Siz şondan başlan bolsaňyz gowy bolardy. Bu ýagdaýda Maral gelniň saglyk öýüniň işgärleri tarapyndan ýaramaz nowsanlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmazdy. Ýöne biziň kärimizde şonuň ýaly gaýragoýulmasyz kömek bermeli ýagdaýynda käbir saglyk işgärleriniň "hakyky ýüzüni" açyp görkezmäge mümkinçilik döredýär. Olar ýaly lukmanlarda duýgudaşlyk, ynsanperwerlik duýdusy ýok. Hemme döwürde-de, häzir hem lukmanyň çagyryşynyň köplügine garamazdan, gyzgynly näsaga onda-da çaga öýde seredilip, bejergi bellenilýär. Dümewiň epidemiýasy döwründe 30-40 gyzgynla öýde seredilerdi. Häzir-ä Hudaýa şükür onuň ýaly epidemiýa ýok.
Emma haçan-da özüm gyssaga düşemde, paytagtdaky newrolog lukmanynyn yanyna nobatsyz giripdim 'el aklyk' bermek şerti bilen.
Halkymyz muna islegli, barde lukman birini yakyar, beylede kassir, yene bir yerde mugallym.
Makalanyz üçin sag bolun, elbet-de her yerde hukugumyzy bilsek, ony goramany hem başararys.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türk Dünýäsinden Habarlar
Türk dünýäsiniň tapawutly ýerlerinden bize gelip gowuşan möhüm wakalar bilen bagly habarlar
Halkara türk medeniýeti guramasy TÜRKSOÝ-yň Baş sekretary Düsen Kaseinow öňümizdäki ýyl döredilmegine 25 ýyl doljak TÜRKSOÝ guramasynyň Türki dünýäni geljek nesile ýetirmek üçin edebiýat, sungat we diplomatiýa ugurlarynda biri-biriden möhüm taslamalary durmuşa geçirendigini belledi.
TÜRKSOÝ-yň Baş sekretarlygynda geçirilen Medal gowşurylyş dabarasyna, Nursultam Nazarbaýewiň Milli düşünjäniň täçlendirilmegi manifesti we Türk alymlarynyň üstünde düşýän wezipeler konferensiýasyna Ankarada iş alyp barýan daşary ýurt guramalaryň wekilleri, diplomatlar, alymlar, metbugat işgärleri we ş.m. adamlar gatnaşdylar.
Guramanyň baş sekretary Kaseinow dabaranyň açylyşynda eden çykyşynda Azerbaýjan, Gazagystan, Türkmenistan, Özbegistan we Gyrgyzystanyň garaşsyzlyklarynyň 25 ýyllyklaryny, bu ýyl bolsa diplomatik gatnaşyklarynyň 25 ýyllyklaryny belläp geçendiklerine ünsleri çekdi.
Döwletler üçin uzak wagt bolmadyk bu 25 ýyllyk döwürde Türki dünýäniň geljegi üçin möhüm taslamalaryň durmuşa geçirilendigini aýdan Kaseinow: “Gatnaşyklaryň güýçlenmegine her tarapyň aýry-aýry we gurama derejesinde örän wajyp goldawlary boldy” diýdi.
Türki dilli döwletleriň TÜRKSOÝ-a berýän goldawlaryna minnetdarlyk bildiren Kaseinow: “Bu goldawlar geografiýadaky ähli hünärmenlerimiziň arasynda dostlyk we doganlyk gatnaşyklarynyň berkemegine sebäp boldy” diýdi.
Gazagystanyň Türkiýedäki adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Abzal Saparbekuly hem TÜRKSOÝ-yň geçiren medal gowşurylyş dabarasynyň we konferensiýasynyň sebitiň ýurtlary üçin örän möhüm bir çäre bolandygyny belledi.
Saparbekuly TÜRKSOÝ-yň medeniýet we sungat ugrunda edýän işleri bilen diňe Türk dünýäsinde däl, eýsem dünýäde tanalýan halkara guramadygyny nygtady.
Gazi uniwersitediniň Türk dili we edebiýaty bölüminden hormatly dynç alyşa çykan Ahmet Bijan Erjilasun Nursultan Nazarbaýewiň mart aýynda orta goýan Milli düşünjäniň täçlendirilmegi taslamasynyň döwlet düşünjesiniň döwrebaplaşdyrylmagy taýdan möhümdigini habar berdi.
Nazarbaýewiň syýasy özgertme we ykdysady döwrebaplaşdyrma taslamalaryna goşmaça ýagdaýda döwlet düşünjesiniň döwrebaplaşdyrylmagyna hem üns berýändigini aýdan Erjilasun Nazarbaýewiň: “Düşünje işden ozal gelmeli. Işden ozal düşünje döwrebaplaşyp, täzelenmeli” diýen sözlerini ýatlatdy.
Çykyşlardan soň aralarynda Atatürk Dil Taryh ýokary guramasynyň başlygy Prof. Dr. Derýa Örs, Türk Taryh guramasynyň başlygy Prof. Dr. Refik Turan we Türk dünýäsiniň ylmy-derňew guramasynyň başlygy Közhan Ýazgan ýaly adamlar bolan köp sanda ylmy işgärlere we jemgyýetçilik guramalaryň wekillerine medallar berildi.
Nobatda Özbegistandan gelip gowuşan bir habarymyz bar. Türk lukmanlar Özbegistanda 70-den gowurak özbek syrkawy operasiýa eder.
Özbegistan-Türkiýe Saglygy goraýyş hepdeliginiň çäginde Özbegistana baran türk lukmanlar 70-den gowrak özbek syrkawa ýürek-damar, ortopediýa, urologiýa we zenan keseller ýaly ugurlarda operasiýalar geçirer.
Türkiýäniň we Özbegistanyň Saglygy goraýyş ministrlikleri Türk iş hyzmatdaşlygy we utgaşdyryjy gullugy TIKA-nyň goldawy bilen Daşkentde 4-nji Özbegistan-Türkiýe Saglygy goraýyş hepdeligi geçirildi.
Saglygy goraýyş ministrliginiň Daşary gatnaşyklar we Ýewropa Bileleşigi baş müdürliginiň Saglygy goraýyş syýasatlary bölüminiň başlygy we Saglygy goraýyş hepdeliginiň koordinatory Selami Kylyç Daşkent Çaga keselleri hassahanasynda geçirilen dabarada çykyş etdi.
Türkiýäniň 1991-nji ýylda Garaşsyzlygyny alan Özbegistany tanaýan ilkinji döwletdigini ýatladan Kylyç Türkiýäniň doganlyk Özbegistan bilen gatnaşyklaryny her ugurda ösdürmäge ähmiýet berýändigini, türk we özbek halklarynyň arasyndaky gatnaşyklaryň ösdürilmegi ugrundaky ygtyýaryny orta goýandygyny nygtady.
Iki ýurdyň arasyndaky saglygy goraýyş babatyndaky hyzmatdaşlygyň 1997-nji ýylda Türkiýäniň we Özbegistanyň hökümetleriniň arasynda gol çekilen Saglygy goraýyş we lukmançylyk ugrundaky hyzmatdaşlyk bilen baglanşykly şertnamanyň çäginde ösendigini aýdan Kylyç geçen ýylyň oktýabr aýynda geçirilen Özbegistan-Türkiýe saglygy goraýyş hepdeliginiň çäginde türk lukmanlarynyň 381 syrkawy gözden geçirendigini, 139 kesellä operasiýa edendigini we 165 özbek lukmana bilim berendigini habar berdi.
Kylyç Özbegistan-Türkiýe saglygy goraýyş hepdeliginiň çäginde iki ýurdyň lukmanlarynyň arasyndaky dostlyk we doganlyk gatnaşyklarynyň has hem berkejekdigini we taraplaryň arasyndaky bilim we tejribe paýlanşygynyň artjakdygyna ynanýandyklaryny belledi.
Daşkent Çaga keselleri hassahanasynyň baş lukmany Gulirano Usmanowa hem türk lukmanlara özbek syrkawlaryň bejergisine we özbek lukmanlarynyň bilimine goşan goşantlaryna minnetdarlyk bildirdi.
Gepleşigimizi Gazagystandan gelip gowuşan habarymyz bilen tamamlamak isleýäris. Türk dünýäsi Astanada aýdym-saz festiwalynda duşuşdy. Gazagystanyň paýtagty Astanada geçirilen 10-njy Halkara Astana Arkau türk dünýäsi aýdym-saz festiwalyna Türkiýe, Gazagystan we Azerbaýjan bilen birlikde ilkinji gezek Awşar we Salyr türkmenlerinden aýdymçylar gatnaşdy.
Astana opera we balet teatrynda geçirilen festiwalda türk dünýäsiniň tapawutly ýurtlaryndan gelen wekiller öz milli saz gurallary bilen milli sazlaryny we aýdymlaryny ýerine ýetirdiler.
Festiwalyň guramaçysy Askar Umarow Anadoly habarlar gullugyna beren beýanatynda milli türk aýdym-sazynyň Astanada tanyşdyrylmagyny isleýändiklerini belledi.
Umarow: “Aýdym-saz halklary birleşdirýän mukaddes bir dildir. Ähli aýdym-sazlaryň düýbi birdir. Bu ýylky festiwala ilkinji gezek awşar we salyr türkmenleri gatnaşdylar. Salyrlar Hytaýdan geldi. 100 müň ilata eýe we oguz dil grubuna agza dilde gürleşýärler. Awşarlar Günorta Eýrandan geldiler. Asly türki halklardandyr” diýip mälim etdi.


text:
Salam, hormatly lukman! Meniň 21 ýaşly joram durmuşa çykmaga gorkýar. Ol hatda şular ýaly tema boýunça gürrüňleri eşideninden, özüni erbet duýýar, gözleri garaňkyraýar. Oňa näme maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Maşgaladaky alan terbiýesine, ýaşaýan gurşawyna baglylykda, jynsy gatnaşyklara gyz maşgala fiziologiki jähtden taýyn bolsa-da, psihologiki nukdaýnazardan dürli möhletde taýyn bolup biler. Jynsy gatnaşyklaryň aýratynlyklary babatda dogry maglumaty almazlyk, maşgalada bu gatnaşyklara utanç zat hökmünde seretmek, durmuşa çykan jorasynyň ýa-da aýal doganynyň pikirlerine daýanyp netije çykarmak jynsy gatnaşyklara nädogry garaýyşlaryň emele gelmegine esas döredip biler.
Joraňyz bu babatda dogry maglumaty hünärmenler tarapyndan ýazylan kitaplardan okasa peýdaly bolar. Bu mesele babatda dogry habary ejesi ýa-da maşgaladaky başga ynamdar uly adam hem berip biler. Joraňyz wagty gelende jynsy gatnaşyklary başlamagyň kanuny ýagdaýdygy, maşgala durmuşynyň dowam edişinde bu gatnaşyklaryň ornunyň möhümdigini ýatda saklamalydyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Aýbaşynyň öň ýanynda ýüze çykýan alamatlar agyrlyk derejesine görä dürli bejergini talap edip, lukmanyň maslahatyna zerurlygy ýüze çykaryp biler.Degişli barlaglary geçirme hem gerekdir.Sizi gyzyklandyrýan ýagdaý barada doly maglumaty, saýtymyzda ýerleşdirilen "Aýbaşynyň öň ýanynda döreýän kynçylyklar (predmenstrual sindromy) atly makaladan alyp bilersiňiz.
Sizi gyzyklandyrýan soraglara giňişleýin we doly jogaby almak üçin okamaga peýdaly çeşmeleri men "Gorkýan gyzlar hakynda" diýen jogabymyň aşagynda ýerleşdirdim.
Erkeklik jyns agzasy we jynslaryň seksual aýratynlyklary barada okyjylary gyzyklandyrýan köpdürli soraglary göz öňüne tutup lukmanlar saýtda "Ujydyň kadaly uzynlygy we ýogynlygy näçe bolmaly?" diýen soraga jogaby ( "Sorag-jogap" bölümi), "Aýalyň we erkegiň jynsy islegleriniň arasynda tapawut barmy?", "Erkek adamlary gyzyklandyrýan 11 soraga jogap" atly makalalary ýerleşdirdiler.Siz özüňizi gyzyklandyrýan soraglara doly jogaby şu makalalardan okap bilersiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.