text:
Süýjülik (kesel)
Ýer ýüzünde maýyplyga we ölümçilige getirýän ýürek-damar, onkologiki keseller bilen bir hatarda, süýji keseli (lat. diabetes mellītus) hem uly kynçylyklara getirýändir.
Süýji keseli adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Bu kesel barada birinji maglumatlar b.e. öň 1550-nji ýyla degişli bolan golýazmalarda duş gelýär.
Keseliň alamatlarynyň biri bolan – näsagyň peşewiniň süýjüligi barada gündogar alymy, lukman Awisenna hem belläp geçipdir. Süýji keseliň häsiýetlendirilmesi gadymy hindi, arap, hytaý ylmy ýazuwlarynda duş gelýär.
Keseliň döreýşi, sebäpleri, görnüşleri, geçişi I. Mering, O.Minkowskiý, P. Langergans, L. Sobalew, G. Buntingyň, Ç. Best ýaly uly alymlaryň geçiren köpýyllyk işleri netijesinde öwrenildi. Köp ýurtlaryň alymlarynyň geçiren kliniki barlaglary, aşgazanasty mäziň B-öýjükleriniň işläp çykarýan gormonynyň – insulynyň ýetmezçiligi sebäpli süýji keseliň döreýänligini anyklady.
Keseli bejermek üçin insulynyň ulanylmagy (1921-1922-ý.ý.) medisina ylmynyň iň uly açyşlarynyň hataryna girdi.
Insulin ulanylmazdan öň, näsaglaryň ömrüniň ortaça dowamlylygy 5 ýyldan köp däldi. Häzirki wagtda, öz wagtynda we kadaly geçirilýän bejerginiň kömegi esasynda näsaglaryň ömrüniň dowamlylygy sag adamlaryňkydan tapawutlanýan däldir.
Süýji keseli getirýän gaýraüzülmeleri boýunça agyr keselleriň hataryna girýändir.Sag adamlar bilen deňeşdirilende, süýji keselli adamlarda ýürek-damar ulgamyna zeperiň ýetmegi – 2-3 esse, körlük – 10 esse, aýaklaryň çüýremegi (gangrena) – 20 esse köp duş gelýändir.
Süýji keselli näsaglarda ýokançly keseller, böwrek keselleri bilen kesellemek, göwrelilik, çaga dogrumy köp kynçylyklary döredýändir.
Süýji keseli – endokrin ulgamynyň keseli bolup, onda diňe uglewod çalşygy däl-de, bedende ýag we madda çalşygynyň beýleki görnüşleri hem bozulýar. Keseliň döremegi giperglikemiýa (ganda gandyň mukdarynyň ýokarlanmagy) ýagdaýy bilen düşündirilýär. Bu ýagdaýyň döremegine insulinyň ýetmezçiligi getirýändir.Onuň ýetmezçiligi esasynda, glukozanyň myşsalara we bedeniň ýag gatlagyna geçmegi kynlaşýar,ýaglardan we belokdan onuň emele gelmegi köpelýär. Şu ýagdaýlar esasynda, ganda glukozanyň mukdary ýokarlanýar. Sag adamlarda, aç ýagdaýlarynda, ol kadada 4,00-6,6mmol/l derejede bolsa, süýji keselinde ol 7mmol/l – 20-30mmol/l, ondan hem köp bolup bilýär. Ganda glukozanyň mukdary 9,5-10mmol/l geçende, ol peşew bilen hem çykarylyp bilýär.
Böwrekleriň işiniň bozulmagy bilen, çykarylýan peşewiň umumy mukdary köpelýär. Adam peşew edip, köp suw ýitirýänligi sebäpli, suwsap, dodaklary, agzy, bokurdagy gurap başlaýar. Bedendäki glukozanyň peşew bilen ýitirilmegi adamyň horlanmagyna getirýär. Insulinyň ýetmezçiligi ýag we belok çalşygyna hem täsir edýär.Ýaglaryň emele gelmegi azalyp, olaryň dargamagy güýçlenýär,bagryň öýjükleriniň ýag almagy bolup geçýär. Beloklaryň emele gelmegi peselýär. Bu bolsa bedeniň dokumalarynyň emele gelmegine we dikeldilmegine ýaramaz täsir edýär.
BSGG-nyň (Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy) bölmegine görä, süýji keseliniň iki görnüşi bardyr: Süýji keseli 1 (SK1) – insulingaraşly we 2 (SK2) – insulingaraşly däl;
SK1 görnüşde aşgazan asty mäziň B-öýjükleriniň işiniň bozulmagy bolup geçýär. Şuňa wirus we bedendäki autoimmun täsirler sebäp bolup biler. Bu görnüş çagalarda we ýaş adamlarda duş gelýär. Olarda gyzamyk, gyzylja, hapgyrtma, aşgazan asty mäziň, öt haltanyň sowuklamalary, nerw ulgamy tarapyndan bozulmalar süýji keseline getirip biler.
Bu kesel nesil yzarlaýjy häsiýete eýe bolup, öten nesillerde keseliň duş gelmegi, onuň bilen kesellemek howpyny ýokarlandyrýar. SK2 görnüşi uly we gartaşan adamlarda duş gelýändir. Bu görnüşde insulina bolan talap aşgazan asty mäziň işine bagly däl ýagdaýlar bilen düşündirilýär.
Böwreküsti mäziň gormony, gipofiziň käbir gormonlary, glýukogon, dermanlar (buşukdyryjy we gan basyşy peseldiji serişdeler, kontraseptiwler) insulinyň dargap, onuň işiniň peselmegine getirip biler.
Süýji keseliniň döremegine semizligiň, uzak dowam edýän nerw dartgynlylygynyň, göwreliligiň, geçirilen şikesleriň, bagryň keselleriniň, ýokanç keselleriň, hirurgiki operasiýalaryň sebäp bolýanlygy subut edildi. Alkogol içgiler hem aşgazan asty mäze, bagra zyýan ýetirmek bilen, soňundan süýji keseliniň döremegine getirip biler.
Wagtynda bejerilmedik süýji keseli bedeniň dürli agzalaryna öz täsirini ýetirýändir.
Köplenç deriniň we deriasty ýag gatlagynyň üýtgemegi bolup geçýär. Agyr geçýän süýji keselinde ol gury bolýar, gasyn atýar, çyban ýaly iriňli dömmeler emele gelip başlaýar. Dabanda jaýryklar, kömelekler sebäpli döreýän ýaralar, eroziýalar emele gelip biler.
Kömelekli zeper ýetmeler ýa-da olara bagly bolmadyk sebäplere görä, daşky jyns agzalarynyň nemli örtüginde gijilemek bolup biler. Injigiň öň tarapynda, dabanlarda trofiki baş keseliniň döremegi mümkindir. Insulin sanjymlary edýän näsaglarda, sanjym edilen ýeriň deriasty ýagly gatlagynyň trofiki üýtgemeleri bolup biler.
Kalsiniň ýitirilmegi, gan aýlanşynyň bozulmagy sebäpli süňkleriň we bogunlaryň, esasan hem injikleriň we dabanlaryň üýtgemegi bolup geçýär.Dişlere we dişiň etine hem zeper ýetýär. Ýokarda bellenilip geçilşi ýaly, süýji keseli näsaglarda köplenç bagryň, böwregiň işine zyýan ýetirýär, öt haltanyň keselleri agyr geçýär, nerw ulgamynda köptaraplaýyn üýtgemeler bolup geçýär.
Süýji keselinde ýürege we gan damarlaryna zyýan ýetirilmegi, köplenç maýyplygyň we ölümçiligiň sebäbi bolýar. Şunuň ýaly näsaglarda ýüregiň infarkty hem has agyr geçýär. Agyr geçýän süýji keseli, jyns mäzleriniň işine hem täsir edip, jynsy höwesi peseldip bilýändir.
Görejiň kütelmegi, böwreklere, aýaklara we başga agzalara zeper ýetirilmegi – bu keselde orta we kiçi gan damarlaryna zyýan ýetip, gan aýlanşynyň bozulmagy bilen düşündirilýär.
Barlaglaryň görkezişi ýaly, ganda gandyň mukdaryny gözegçilikde saklap, bu keselde duş gelýän üýtgemeleriň we gaýraüzülmeleriň öňüni alyp bolýar.
Süýji keseli bilen adam bütin ömrini ýaşamaly bolýar.
Süýji keselli näsag:
- Lukman bilen hemişe aragatnaşykda bolup, bejergi çärelerini kadaly geçirende;
- Öz ýaşaýyş we zähmet şertlerini talaba laýyk gurnanda;
- Öz ýagdaýyna hemişe gözegçilik edende – keseli gözegçilikde saklap, gaýraüzülmeleriň öňüni alyp biler.
Näsagyň maşgalasynyň, ýakyn garyndaşlarynyň hem bu kesel, onuň geçişi, bejergisi, berjaý etmeli gündelik ýaşaýyş düzgünleri barada maglumatlary bilmegi hökmandyr.
Süýji keseliniň bejergisi köp çäreler toplumy öz içine alýandyr: berhiz saklamak, gandy peseldiji dermanlary ýa-da insuliny ulanmak, zähmet we dynç alyş düzgünlerini berjaý etmek, gapdallaýyn dörän keselleri öz wagtynda bejermek;
Gandy peseldiji dermanlar (butamid, glibenklamid, glibutid, metformin) ýa-da insulin bilen bejergini ýörüte geçirilen barlaglardan soň lukman bellemelidir.
Bejergi çäreleri süýji keseliň görnüşine, näsagyň ýaşyna, ýagdaýyna, bar bolan gaýraüzülmeleri göz öňüne tutulyp bellenilýändir.
Süýji keselli näsag üçin keseline gowy gözegçilik eder ýaly, geçirilýän bejerginiň täsirine baha berer ýaly özüne gözegçilik etmek hökmandyr.
Häzirki wagtda, öý şertlerinde günde gandyň mukdaryny bilmegiň çalt we ýönekeý usuly – glukometrleri ulanmakdyr.
Berhiz ýa-da gandy peseldiji dermanlar bilen bejergi alýan näsaglar:
- Gije-gündizde azyndan bir gezek: aç wagty ýa-da naharlanmadan 2 sagat geçenden soň;
- Özüni duýşy erbetleşende;
- Hepdede bir gezek doly barlag geçmek: ganda gandyň mukdaryny günüň dowamynda 4 gezek ölçemek – ertirlik, günortanlyk we agşamlyk naharyndan öň we uklamazdan öň.
Insulin bejerginialýan näsaglar:
- nahardan öň;
- 1,5 - 2 sagat nahardan soň;
- uka gitmezden öň;
- käwagt gije
barlag geçirmek maslahat berilýär.
Goşmaça barlaglar aşakdaky ýagdaýlarda zerurdyr:
- Sport bilen meşgullanýan ýagdaýyňyzda;
- Gündelik düzgüniňiz üýtgände (syýahat ýa-da iş sapary bilen başga ýerlere gitmek);
- Özüňizi ýaramaz duýan günüňiz – her 2 - 3 sagatdan;
- Göwrelilik wagty – günde 7 - 8 gezek;
- Naharlanmagyň hili we wagty üýtgän mahaly – naharlanmadan öň we soň ölçemeli;
- Ganda gandyň aşak düşmek ýa-da ýokary galmak alamatlary ýüze çykan wagty.


c: text/html

text:
Çarşenbe güni Almaty şäherinde Merkezi Aziýa döwletleriniň daşary işler ministrleriniň orunbasarlarynyň ikinji duşuşygy bolup geçdi.
Duşuşygy BMG-niň regional merkezi gurnady. Duşuşyga Merkezi Aziýa ýurtlarynyň daşary işleriniň ähli orunbasarlary, şol sanda Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew gatnaşdy. Bu barada BMG-niň wekili Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Duşuşygyň çäginde regional hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak meselesi masalahatlaşyldy we 2010-njy ýyl üçin hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlary kesgitlendi.
Şeýle-de duşuşykda Merkezi Aziýanyň suw-energetika resurslaryndan önjeýli peýdalanmak, ekologik howpsuzlyk, neşe dolanyşygyna garşy göreş, Owganystandaky ýagdaý hem-de ýadro howpsuzlygy meseleleri-de geňeşildi.
BMG-niň regional merkeziniň wekili duşuşykda gozgalan meseleleriň Türkmenistan üçin hem möhümdigini aýtdy: “Türkmenistan Owganystan bilen serhetdeş ýurt we Owganystan barada gowy inisiatiwalary kabul edýär. Türkmenistan bilen ähli ugurda gowy hyzmatdaşlygy ýola goýmak region üçin möhümdir.”
Duşuşykda seredilen meseleler region üçin iň möhüm, wajyp meseleler hasaplanylýar. Emma bu meselelere DIM-leriň orunbasaralarynyň derejesinde garalmagy hiç hili netije bermez diýip, analitikler aýdýarlar.
Suw-energetika meselesi
Gazagystanly syýasaty öwreniji Dosum Satbaýew duşuşykda seredilen meselelerden Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda çözülmegi kyn bolan suw-energetika meselesini birinji orunda goýýandygyny aýtdy.
Dosum Satbaýewiň aýtmagyna görä, Neşe dolanyşygyna garşy diňe region däl, eýsem “Şanhaý hyzmatdaşlygy guramasy”, ”Kollektiwleýin howpsuzlyk şertnamasy” ýaly strukturalar hem göreş alyp barýarlar. “Şonuň üçin hem bu ugurda az hem bolsa, netijeler göze ilýär. Emma regiondaky suw-energetika hyzmatdaşlygyny ösdürmek ugrunda edilýan işlerde hiç hili öňegidişlik ýok.”
Golaýda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň döwlet baştutanlarynyň Almatyda bolup geçen duşuşygynda bu mesele masalahatlaşyldy. Emma ýokary derejedäki duşuşyk hem hiç hili netije bermedi diýip, Satbaýew aýdýar.
Satbaýew Merkezi Aziýa ýurtlary üçin ýakyn 10 ýyllykda suw problemasy aktual bolar diýip, çak edýär. ”Sebäbi Tajigistan bilen Gyrgyzystanyň daglaryndaky buzluklaryň azalýandygy sebäpli regiondaky suwuň mukdary kemelip, regionyň dowletleriniň arasynda konfliktiň döremegine sebäp bolar”.
Syýasaty öwrenijiniň aýtmagyna görä, bu problemany çözmek üçin regionyň döwlet baştutanlary ýygnanyşyp, özara maslahatlaşyp, bir karara gelmeli. ”Elbetde, suw-energetika konsorsiumyny düzmeli diýlen teklip çykypdy. Emma bu teklip häzirlikçe durmuşa geçmedi”.
Owganystandaky ýagdaýlar
Gazagystanyň daşary işler ministriniň orunbasary Kaýrat Umarow “Kazinform” agentligine beren interwýusynda region üçin Owganystan meselesiniň örän möhümdigini, eger-de bu problema çözülmese, regiondaky ösüş we durnuklylyk barada gürrüň edip bolmajakdygyny aýtdy.
Emma syýasaty öwreniji Satbaýew Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hiç biriniň-de Owganystandaky ýagdaýlara täsir eder ýaly real mümkinçiliginiň ýokdugyny aýdýar: ”Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmak üçin Merkezi Aziýa ýurtlaryndan diňe Özbegistanyň çäkli-de bolsa, anyk gurallary we mümkinçilikleri bar. Beýleki Merkezi Aziýa ýurtlary bu prosese diňe kesesinden syn edip bilerler”.
Satbaýew, muňa mysal edip, Gazagystanda Owganystanyň problemalaryna täsir eder ýaly iş tejribesiniň-de, mümkinçilikleriniň-de ýokdugyny görkezýär.
Dosum Satbaýew ekologik howpsuzlyk meselesiniň üstünde durup, bu meseläniň hem region üçin aktuallygyna galyp gelýandigini, Aral problemasynyň çözgüdi barada regionda hiç hili karara gelinmändigini, diňe Özbegistanyň goňşularda gurulýan GES-leriň regionyň ekologiýasyna ýaramaz täsir etjekdigi barada alada edýändigini, emma şu mahala çenli bir karara gelinmändigini ýatlatdy.
Synçylar şeýle duşuşyklaryň zerur maglumatlary toplamak hem-de özara düşünişmek maksady bilen geçirilýändigini aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Paýtagtyň “Mekan” köşgünde “Arkadagyň ak ýolunda öňe barýar bagtly ýaşlar” atly maslahat boldy. Oňa ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan 800-den gowrak wekil gatnaşdy.
Maslahatyň işine milli parlamentiň deputatlary, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, düzümleriň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, talyplar we orta mekdepleriň okuwçylary gatnaşdylar.
Döwlet Maksatnamasy, ony amala aşyrmak boýunça öňde goýlan wezipeler, Türkmenistanyň ýaşlar syýasatyny durmuşa geçirmekde täze kabul edilen resminamanyň ähmiýeti baradaky mesele maslahatyň gün tertibiniň esasyny düzdi. Talyplar, harby gullukçylar, daýhanlar, alymlar we maslahata gatnaşan beýleki wekiller degişli meseleler boýunça çykyş etdiler.
Çykyş edenler ýaş nesil baradaky aladanyň Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýöredilýän döwlet syýasatynda ileri tutulýan ugurlaryň biri bolup durýandygyny bellediler. Ýurdumyzda ýaşlaryň ruhy we beden taýdan ösüşi, ýaşlaryň hemmetaraplaýyn bilimli bolmagy, döredijilikli zähmet çekmegi, ýaş maşgalalaryň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin ähli zerur çäreler durmuşa geçirilýär.
Duşuşygyň barşynda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň esasy wezipesini berjaý etmekde onuň işiniň netijeliligini artdyrmak bilen bagly meseleler giňişleýin ara alnyp maslahatlaşyldy. Maslahata gatnaşyjylar guramanyň işiniň täze görnüşleri we usullary, ýaşlara elmydama öz bilimlerini artdyrmaga, sowatly bolmaga çalyşmaga endik etdirilmegi barada aýdyp, munuň jemgyýeti ösdürmegiň esasy ugurlarynyň hem-de halkymyzyň ykbalyny we geljegini kesgitleýän möhüm şertleriň biri bolup durýandygyny bellediler. Şunuň bilen birlikde, ýaşlary ýurdumyzda giňden ýaýbaňlandyrylan köpçülikleýin sport hereketine mundan beýläk-de uýgunlaşdyrmak, ýaş nesilde sagdyn durmuş ýörelgelerini, ruhy-ahlak gymmatlyklaryny kemala getirmek bilen bagly ugur boýunça geçirilýän we meýilleşdirilýän işler barada gürrüň edildi.
Maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlaryň maslahatyna gatnaşyjylara Ýüzlenmesini aýratyn üns berip diňlediler. Döwlet Baştutany ýaşlara ýüzlenmek bilen, belent maksatlara ýetmek üçin döwletimiziň we halkymyzyň ýaş nesle uly umyt bildirýändigini belledi.
Maslahata gatnaşyjylar milletiň Liderine hoşallyk hatynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa ýurdumyzyň ýaşlary barada aýratyn alada edýändigi üçin çuňňur hoşallyk bildirip, döredijilikli gözlegleriň, netijeli çözgütleriň we täzeçe çemeleşmeleriň häzirki ýaş nesliň wekilleriniň işiniň esasy ýörelgelerine öwrüljekdigine ynandyrdylar.
Maslahat tamamlanandan soň, “Mekan” köşgünde medeniýet we sungat işgärleriniň gatnaşmagynda uly baýramçylyk konserti boldy.


text:
Geçen ýyl “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan alnyp gaçylan ýazidi zenany özüne edilen jynsy zorluklary, gynamalary gürrüň berdi. 21 ýaşyndaky Nadia Murad Basee bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşiniň 16-njy dekabrda geçirilen ýygnagyndan öň çykyş etdi.
Yrakdaky ýazidi etniki azlygyndan bolan Basee BMG-niň geňeşinden, özüni we başga-da müňlerçe ýazidi zenanyny alyp gaçan “Yslam döwleti” toparyny ýok etmegi haýyş etdi.
“Yslam döwleti topary ýazidi zenanlaryny gaçakçylyk malyna öwürdi” diýip, Basee özüniň Yrakdaky obasyndan nädip alnyp gaçylandygyny we soňra Mosula alnyp gidilişini gürrüň berdi. Yragyň Mosul şäheri geçen ýyl “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan basylyp alnypdy.
Ýazidi zenany özüniň bir adama berlendigini we onuň “her gün özüni kemsidendigini, şol sanda urup-ýenjendigini” aýdýar.
BMG “Yslam döwleti” toparynyň ýazidileri ýok etmek maksady bilen olara garşy genosidi amala aşyryp-aşyrmandygyny derňeýär.


text:
Türkmenistanyň bazarlarynda azyk harytlaryň bahalarynyň gymmatlygynyň fonunda, Azatlyk Radiosy bilen habarlaşýan käbir türkmenistanlylar pensiýalaryň we kömek pullarynyň wagtynda berilmezliginden şikaýat edýärler.
Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabynyň ýaşaýjysy bäş çagaly Maksat Annaýew (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli familiýasy üýtgedildi) oktýabr aýynyň kömek puluny almak üçin, eýýäm noýabr aýynyň başyndan bäri döwlet edarasyna gatnaýandygyny, emma her gezeginde eli boş öýüne gaýtmaly bolýandygyny aýdýar.
“Kömek puly ýok. Men şu gün daň bilen gitdim. Şu indi üçünji gezek barşym. Gije gitmeýän diýip, daňdan altyda baryp nobata ýazyldym. Her potokda [tapgyrda] 20 adam bar. Kömek puluny almak üçin nobata duran adamlar örän köp” diýip, 70 ýaşyna golaýlan Maksat aga gürrüň berdi.
“Adamlar basa-bas”
Ýaşulynyň pikirine görä, adamlara pensiýalaryň we kömek pullarynyň wagtynda berilmän, döwlet edaralarynyň öňünde uly nobatlaryň emele gelmegi, ýurduň ykdysady kynçylyklary başdan geçirýändigi bilen bagly.
“Adamlar basa-bas, şu ýeter-ýetmezçiligiň alamaty. Sebäbi sowet döwründe garry enemiň pensiýasy ýa-da kömek puly poçtanyň üsti bilen öýümize getirilip paýlanýardy. Gazet bilen kömek puluny hem getirýärdiler” diýip, Maksat aga aýdýar.
Ýeri gelende aýtsak, indi ençeme aý bäri Türkmenistanyň dürli welaýatdyr şäherlerinde döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärleriň aýlyklarynyň, kömek pullaryň, pensiýalaryň we studentleriň stipendiýalarynyň wagtynda berilmeýändigi barada, Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna maglumatlar gelip gowuşýar.
“Meýletin salgyt”
Bu gijä goýmalaryň bolsa, ýurtda azyk harytlarynyň bahalarynyň gymmatlan döwründe, eklenji diňe aýlyga, pensiýa ýa-da kömek puluna bagly bolan maşgalalara ýaramaz täsir ýetirýändigi aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde, Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna döwlet işgärleriniň zähmet haklaryndan, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçjek Aziýa oýunlarynyň çykdajylary üçin "meýletin" görnüşde bir böleginiň tutulyp galynýandygy dogrusynda hem dowamly maglumatlar gelip gowuşýar.
Şeýle-de, Türkmenistanyň Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine agza kärhanalardan hem “meýletin salgyt” alynýandygy we munuň netijesinde ençeme hususy firmanyň öz işini bes etmeli bolandygy hem habar berlipdi.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, Türkmenistanda aýlyklaryň, pensiýalaryň, kömek pullarynyň we stipendiýalaryň wagtynda berilmeýändigi we onuň sebäpleri barada resmi metbugatda halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.


text:
Türkmenistanda manadyň dollara görä hümmetsizlenjekdigi baradaky tassyklanmadyk maglumatlaryň fonunda paýtagtdaky, şeýle-de ýurduň beýleki künjeklerindäki alyş-çalyş nokatlarynda manadyny dollara geçirmekçi bolýan adamlaryň nobatlary peýda bolup başlady.
Balkan welaýatynyň Balkanabat şäherindäki “Türkmenbaşybank”, “Daýhanbank” we “Garagum” Halkara paýdarlar banklarynyň öňünde, 1-nji iýundan 1 dollaryň 5 manada çykjakdygy baradaky ilat arasyndaky gürrüňlerden ugur alyp, elindäki manadyny dollara çalyşmakçy bolup, nobata duran onlarça ýaşaýjylary synlasa bolýar.
Emma dollara bolan talabyň artmagy bilen türkmen häkimiýetleri hem walýuta operasiýasyny geçirmekçi bolýanlara garşy dürli çäklendirmeleri girizip başladylar.
Balkanabadyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda diňe bu şäherde ýazgysy ýa-da, ilat arasynda aýdylyşy ýaly “propiskasy” bolanlar, dollar satyn alyp bilýärler. Ýurduň günbatar welaýatynyň beýleki ilatly punktlarynyň ýaşaýjylary, şol sanda Çelekeniň, Türkmenbaşynyň ilaty-da hökümetiň bu ýerdäki alyş-çalyş nokatlaryndan peýdalanmak mümkinçiliginden mahrum edildi. Öz gezeginde Balkanabadyň ýaşaýjylary-da ýurduň, şol sanda welaýatyň beýleki şäherdir-etraplaryndaky alyş-çalyş nokatlaryndan dollar satyn alyp bilmeýärler. Bu gadagan.
Munuň üstesine-de, her bir balkanbatly bir aýyň dowamynda diňe 1 müň dollar möçberinde walýuta satyn alyp bilýär. Hökümetiň bu çäklendirmesiniň doly berjaý edilmegi üçin, dollar satyn almakçy bolýan balkanbatlylaryň pasporty talap edilip, şahsy maglumatlary hem ýörite maglumat toplumyna girizilýär.
Şol bir wagtda ýokarky agzalan çäklendirmeler bilen birlikde günüň ikinji ýarymyna çenli şäheriň ähli alyş-çalyş punktlarynda diýen ýaly “dollar gutardy” diýen düşündiriş bilen, dollar satuwynyň tamamlanýandygy bellenilýär.
“Garagum” Halkara paýdalar bankynyň özüni efirde atlandyrmazlygy soran bir işgäriniň aýtmagyna görä, her bir alyş-çalyş punktuna günde diňe 15 müň dollar möçberinde pul serişdesi goýberilýär.
Döwletiň walýuta alyş-çalyş punktlarynyň ýaşaýjylaryň dollar talabyny doly kanagatlandyryp bilmezliginiň netijesinde şäheriň dürli künjeklerinde “gara bazar” diýlip atlandyrylýan hususy dollar söwdagärleri-de döräp başlady.
Balkanabadyň 120-nji, 147-nji kwartallaryndaky söwda nokatlarynynyň, şeýle-de “Jennet” bazarynyň belli-belli ýerlerinde hususy dollar söwdagäreleri 1 dollary 4 manatdan çalşyp berýärler.
Emma bellemeli ýeri, “gara bazaryň” söwdagärleri hukuk goraýjy organlaryň olara garşy başlan çäreleri sebäpli dollar söwdasyny ýaşrynlykda etmeli bolýarlar.
Ýatlap geçsek, 2009-njy ýyldan tä şu ýylyň ýanwaryna çenli ýurtda dollaryň bir kursy ýöreýärdi. Emma şu ýylyň başyndan Türkmenistanyň Merkezi bankynyň mundan öňki kesgitlän we birnäçe ýyllap ýörän şol kursy, ýagny bir dollaryň 2,85 manada deňelen kursy, resmi suratda 3,50 manada çykaryldy.
Türkmenistanyň bank we häkimiýet resmileri häzir milli manadyň dollara görä ýene hümmetsizlenjekdigi baradaky ilat arasynda dörän gep-gürrüňleri ne tassyklaýarlar, ne-de inkär edýärler.


text:
Russiýanyň resmileri Moskwada 14 radikal yslamçylary tussag edendiklerini habar berýärler. Içeri işler ministrliginiň aýtmagyna görä, resmiler “Takfir wal-Hijra” toparynyň agzalarynyň ýaşaýyş jaýlarynda ýaraglary we partladyjy serişdeleri gizlin saklandyklaryny äşgär edipdirler.
Ministrligiň maglumatynda toparyň öz işlerini “umumy jenaýatlary gurnamagyň” netijesinde maliýeleşdirýändigi habar berilýär.
“Takfir wal-Hijra” topary 1960-njy ýyllarda Müsürde döredildi we 2010-nji ýylda Russiýada bikanun yglan edildi. Toparyň Ýewropadaky birnäçe ýurtlarda we beýleki ýerlerde "Al-Kaýda" bilen arabaglanyşygynyň bardygy aýdylýar.
Russiýa fewral aýynda Soçi şäherinde geçiriljek Gyşky Olimpiýa oýunlaryna berk taýýarlyk çärelerini dowam etdirýär. Soçi şäheri Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionynyň golaýynda ýerleşýär.


text:
Pakistanyň häkimiýetleri ýekşenbe güni Lahor şäherinde 70-den gowrak adamyň ölümine we 300-den gowrak adamyň ýaralanmagyna sebäp bolan bombaly hüjümlere jogapkärleri gözläp tapmagy wada berdiler.
“Bigünä inilerimiziň, uýalarymyzyň we çagalarymyzyň ganhorlaryny adalata çekmeli we bu rehimsiz wagşylaryň durmuşymyzy agdarmagyna hiç wagtda ýol bermeli däl” diýip, harbylaryň metbugat-wekili Asim Bajwa Twitter ulgamynda çap eden maglumatynda aýtdy.
27-nji martda Esater hristian baýramçylygy bellenýän wagtynda şäheriň seýil bagynda çagalaryň oýnaýan ýeriniň golaýynda amala aşyrylan partlamanyň jogapkärçiligini “Talybandan” bölünen topar öz üstüne aldy.
“Jamaat-ul-Ahrar” hristianlara zarba urandygyny aýdyp, mekdeplere we hökümete we harbylara degişli beýleki binalara has köp hüjüm etmegi wada berdi.
Topar bu hüjümiň Punjab welaýatyny we onuň paýtagty Lahory syýasy galasy hasaplaýan premýer-ministr Nawaz Şarife “duýduryş” bolandygyny aýtdy.
Polisiýa hüjüm zerarly wepat bolanlaryň sanynyň 28-nji martda 72 adama ýetendigini, ölenleriň arasynda 29 çaganyň bardygyny aýtdy.
Polisiýanyň ýolbaşçysy Haider Aşraf wepat bolanlaryň aglabasynyň musulmanlardygyny aýtdy. Regional hökümet üç günlük matam yglan etdi.


text:
Ýakynda «The Washington Post» gazeti Birleşen Ştatlaryň aňtaýyş sistemasynyň düzümi we dolandyryş aýratynlygy barada özüniň iki ýyllap geçiren barlaglarynyň netijesini çap etdi.
Bu maglumatyň awtorlary çakdanaşa gizlin amerikan aňtaýyş sistemasynyň geriminiň şeýle bir uludygy we onuň şahalarynyň şeýle bir köpdügi sebäpli, olaryň nireden başlap, nirede gutarýandygyndan baş alyp çykmagyň hem mümkin däldigini aýdýarlar.
Geçen ýyl Birleşen Ştatlaryň Goranmak Departamentiniň gizlin programmalarynyň işini öwrenmek metodlary bilen ýakyndan tanşan hormatly dynç alyşdaky general-leýtenant Jon Waýnes aňtaýyş sistemasynda işleriň talabalaýyk sazlaşdyrylmandygy sebäpli olardaky maglumatlaryň gapma-gyrşylykly bolmagy, işleriniň effektiw bolmazlygy we serişdeleriň ýele sowrulmagy ýaly netijeleriň ýüze çykýandygyny aýdýar.
Jon Waýnes bu mesele barada şu hepde «The Washington Post» gazetinde interwýu bilen çykyş etdi. Munuň özi soňky iki ýylyň dowamynda bu gazetiň ekspertlerinden ýigrimiden gowragynyň bu gürrüňi edilýän mesele boýunça geçiren ýüzlerçe interwýularyndan diňe biri.
«Ýokary gizlinlikdäki Amerika»
Bu žurnalistleriň geçiren barlaglary «Top secret America», ýagny, «Ýokary gizlinlikdäki Amerika» rubrikasy astynda tapgyrlaýyn makalalaryň çap bolmagyna getirdi. Ol makalalarda Birleşen Ştatlaryň aňtaýyş infrastrukturasy mähnet bir býurokratik infrastruktura hökmünde suratlandyrylýar we ol sistemanyň ýolbaşçylarynyň-da onuň hakyky geriminden habarsyzdyklary aýdylýar.
Bu barada taýýarlanylan hasabatlarda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr hüjüminden soň kem-kem görlüp-eşidilmedik derejede uly gerim alan aňtaýyş sistemasynyň özüniň indi ýurduň raýatlarynyň howpsuzlygyny goramak meselesini-de kynlaşdyryp goýandygy aýdylýar.
«Ýokary gizlinlikdäki Amerika» atly rubrika astynda makalalar bilen çykyş edýän esasy žurnalistlerden biri, Birleşen Ştatlaryň «Pulitzer-Prize» baýragynyň laureaty Dana Prist Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleriniň aňtaýyş sistemasynyň gerimini ulaltmaklyga işiň hilini gowulandyrmak hökmünde garaýandyklaryny aýdýar.
Dana Prist gizlin gulluklaryň işiniň hilini gowulandyrmak barada alada etmän, olaryň sanyny köpeltmek bilen meşgullanmaklygyň ters netijelere getirýändigini öňe sürýär. Žurnalist Dana Prist Birleşen Ştatlaryň aňtaýyş sistemasynyň näderejede uludygy, onuň nähili çykdajylara durýandygy, onda näçe işgäriň işleýändigi we, galyberse-de, onda näçe ýasama bölümleriň bardygy barada bu sistemanyň çäklerinde hiç kimiň anyk maglumat bilmeýändigini aýdýar.
854 müň töweregi işgär
Birleşen Ştatlaryň bu «ýokary gizlinlikdäki dünýäsi», käbir hasaplamalara görä, 854 müň töweregi işgäri öz içine alýar. Deňeşdirmek üçin alnanda, ol Waşington D.C. şäheriniň ilatynyň sanyndan hem 1.5 esse köpdür.
«The Washington Post» gazeti bu aňtaýyş sistemasynyň düzümine 1 müň 300 töweregi hökümet guramalarynyň we tas 2 müňe golaý hususy kompaniýalaryň girýändigini, olaryň-da terrorizme garşy göreş, içerki howpsuzlyk we razwedka işleri ýaly işler bilen meşgullanýandygyny aýdýar.
Bu maglumata görä, bu guramalaryň bölümleri Birleşen Ştatlaryň dürli regionlaryndaky 10 müň töweregi punktlarda ýerleşýär. «The Washington Post» gazeti bu läheň sistemada kimiň näme iş bilen meşgullanýandygyna göz ýetirmekligiň adatdan daşary kyn mesele bolup durýandygyny ýazýar. Gazetiň ýazmagyna görä, şeýle bulam-bujarlyk hem real howpuň aňsatlyk bilen yşlardan syzyp geçmegine mümkinçilik döredýär.
Geçen ýyl Roždestwo günleri Birleşen Ştatlara uçup baran ýolagçy uçaryndan partlaýyjy guralyň tapylmagy ýa-da bir harby psihologyň 13 sany esgeri atyp öldürmegi ýaly wakalar hem, gazetiň pikiriçe, resurs ýetmezçiligi sebäpli ýüze çykan problemalar däl-de, eýsem, jogapkärçiligiň ýetmezçiligi sebäpli ýüze çykan problemalar.
Şol gürrüňi edilýän wakalardan soň Senatyň aňtaýyş meseleleri boýunça ýörite Komiteti hem öz geçiren derňewleriniň esasynda bu ugurda bar bolan ýagdaýlary berk tankytlady. Hususan-da, bu Komitet öz hasabatynda Birleşen Ştatlaryň aňtaýyş sistemasynyň çäklerinde hiç bir bölümiň abanýan howplar baradaky jogapkärçiligi ýa-da işleri sazlaşdyrmak ýa-da kemçilikler üçin jogap bermek ýaly jogapkärçilikleri hem öz üstüne almaýandygyny ýüze çykardy.


text:
Наш сайт создан с целью соединить сеть ресторанов имеющие услугу доставки и желающих произвести заказ блюд по интернету. Пользователи смогут иметь доступ к самым последним меню ресторанов и произвести заказ без дополнительной оплаты. Используя новейшие инновационные технологии Ваш заказ будет принят и направлен в соответствующий ресторан. Biziň saýtymyz eltme hyzmaty bolan restoranlary we internet arkaly tagamlary sargyt etmäge isleg bildirýän adamlary birikdirmek maksady bilen döredilendir. Ulanyjylar restoranlaryň iň soňky menýulary bilen tanyşyp, isleg bildirýän tagamlaryny goşmaça töleg tölemän sargyt edip bilerler. Döwrebap tehnologiýalar arkaly Siziň sargydyňyz iň gysga wagtyň içinde kabul ediler we degişli restorana ugradylar.
ЗАКАЗ БЛЮД ПО ИНТЕРНЕТУ hyzmatkar.com
0
6222
Похожие объявлении
Комментарии
Для того, чтобы оставить комментарий, авторизуйтесь или зарегистрируйтесь
Комментариев еще нет


text:
Türkmenabadyň uly sport toplumy diýlip hasaplanýan stadionyň zallarynyň birinde mugallymçylyk institutynyň talyp ýigitleri woleýbol oýnaýarlar. Sport toplumynyň esasy girelgesinde, bary-ýogy iki sany küşt stolunyň daşynda bolsa institutyň talyplarynyň küşt oýnaýandygyny görmek bolýar.
Bu Türkmenistanda 1-nji aprelde başlanan we 7-nji aprelde tamamlanmaly "Sagdynlyk we bagtyýarlyk" hepdeliginiň çäginde geçirilýän ýaryşlardan diňe biri. Ýöne bu çäreleriň iň bärkisi Lebap welaýatyny alsaň-da, geçen ýyldakylardan tapawudy bar.
Muňa diňe stadionyň käbir bölekleriniň adamsyzlygyndan däl, Lebabyň bazardyr dükanlarynyň görnüşinden hem göz ýetirmek mümkin.
Spirtli içgileriň söwdasy adaty günlerdäki ýaly dowam edýär.
Geçen ýyldakydan tapawutlylykda, bu ýylky "Sagdynlyk hepdeliginde" Türkmenabat şäheriniň il arasynda "Gök bazar" diýlip atlandyrylýan bazarynda ýerleşýän dükanlarda spirtli içgiler we çilim söwdasy adaty günlerdäki ýaly dowam edýär.
"Gök bazaryň" Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir telekeçileriniň aýtmaklaryna görä, spirtli içgi we çilim satmaga hökümet tarapyndan hiç hili çäklendirme ýok.
Sport çäreleri
Bu tapawuda sport mekdeplerinde hem göz ýetirse bolýar. Geçen ýyl "Sagdynlyk we Bagtyýarlyk hepdeliginiň" dowamynda sport mekdepleridir, stadionlaryň ählisinde ýaryşlar geçirilen bolsa, bu ýyl onuň ýaly ýaryşlaryň diňe belli bir mekdeplerde geçirilýändigini aýtmak mümkin.
Bu ýagdaýa Garaşsyzlyk etrabynyň sport mekdeplerini mysal getirse bolar, çünki etrabyň sport mekdeplerinde kiçi klas okuwçylarynyň arasynda geçirilen birlän-ikilän futbol we basketbol boýunça ýaryşlary hasap etmeseň, öňki ýyldaky ýaly welaýat, etrap derejesindäki ýaryşlar bu ýyl ýok.
Türkmenabat şäheriniň Bitarap Türkmenistan köçesiniň ugrundaky welaýatyň iň uly sport toplumynda-da 2-nji aprel güni diňe Seýitnazar Seýdi adyndaky mugallymçylyk institutynyň talyplaryny we Welaýat Sport komitetiniň işgärlerini görmek bolýardy.
Welaýat Sport komitetiniň efirde adynyň agzalmagyny islemedik bir jogapkär işgäri bu uly stadionda hepdäniň anna güni futbol ýaryşynyň geçiriljekdigini, ondan bärde hiç hili uly çäräniň bolmajakdygyny aýtdy.
Edara-kärhanalaryň işgärleriniň pikirine görä, bu ýyl "Saglyk hepdeliginiň" beýle ýüzleý geçirilmeginiň düýp sebäbi ýokardan edilen talabyň güýçli bolmanlygynda.
Umuman aýdylanda hepdäniň dowamyndaky çäreler o diýen şagalaňly bolmasa-da, Lebapda hepdäniň ýekşenbe güni, ýagny 7-nji aprelde geçiriljek uly çärä taýýarlyk görülýär.
Bu taýýarlygyň çäginde şu günler Sport komitetiniň işgärleri stadionyň oturgyçlaryny arassalap, reňklemeli ýerlerini reňkleýärler, stadiony geljekki çärelere taýýarlaýarlar.
Bu çärä-de, däp bolşy ýaly, döwlete degişli edara-kärhana işgärleriniň, ýokary okuw jaýlarynyň talyplarynyň gatnaşdyrylmagyna garaşylýar.


text:
15-nji sentýabrda türkmen paýtagtynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň açylyş dabarasy we umumy mejlisi boldy.
Türkmen topragynda dünýäniň 80-e golaý ýurdunyň 600-den gowrak wekilini jemlän AOG-niň ýolbaşçy edarasynyň işiniň — 34-nji Baş Assambleýasynyň öňüsyrasynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Ýerine ýetiriji komitetiniň mejlisi geçirildi.
Günüň ikinji ýarymynda döwlet Baştutany Olimpiýa şäherjigine gelip, onuň çäginde gurlan Başa-baş söweş sungaty toplumyna bardy. Bu ýere forumyň wekilleri hem-de köp sanly hormatly myhmanlar ýygnandylar. Olaryň hatarynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, birnäçe ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, daşary ýurtlaryň we ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bar.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowy Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Milli Olimpiýa komitetleriniň Assosiasiýasynyň prezidenti şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah, Okeaniýa döwletleriniň Milli Olimpiýa komitetleriniň prezidenti jenap Robin Mitçel hem-de türkmen paýtagtyna gelen wekiliýetleriň ýolbaşçylaryny mähirli mübärekleýär. Foruma jemi 62 döwletiň Milli Olimpiýa komitetleriniň ýolbaşçylary wekilçilik edýär.
Baş Assambleýanyň 34-nji mejlisiniň işine Aziýanyň we Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetlerinden başga-da, sportuň V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna giren görnüşleri — welosport, suwda ýüzmek, guşakly göreş, sport göreşi (erkin we grek-rim), ýeňil atletika, kikboksing, konkur, basketbol, tennis, küşt we beýleki görnüşleri boýunça halkara federasiýalarynyň wekilleri hem gatnaşýar. Foruma gatnaşyjylaryň hatarynda Halkara Olimpiýa komitetiniň, geçen we öňümizdäki tomusky hem-de gyşky Aziýa oýunlarynyň (Koreýa Respublikasy, Ýaponiýa, Indoneziýa), 2015-nji ýylda geçirilen birinji Ýewropa oýunlarynyň (Azerbaýjan) hem-de 2016-njy ýylda Braziliýada geçiriljek XXXI tomusky Olimpiýa oýunlarynyň guramaçylyk komitetleriniň wekilleri hem bar.
Söhbetdeşligiň barşynda myhmanlar sport hereketini ösdürmäge uly goşant goşýandygy, Aşgabatda Aziýa oýunlarynyň guralýandygy hem-de bu ýaryşlara köp ýurtlaryň, şol sanda Okeaniýa döwletleriniň wekillerini çekýändigi üçin türkmen Liderine hoşallyk bildirdiler. Türkmenistanyň Prezidenti sport ulgamynda hyzmatdaşlyk etmegiň halkara gatnaşyklarynyň beýleki ugurlarynda hem netijeli gatnaşyklary ýola goýmagyň girewi bolup durýandygyny nygtap, ýurdumyzyň 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlaryny mynasyp geçirmek üçin ähli tagallalary etjekdigine we bildirilen ynama buýsanýandygyny belledi.
Bu ýerde döwlet Baştutany ýygnananlaryň öňünde çykyş etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň myhmanlaryna myhmansöýer Türkmenistana «Hoş geldiňiz!» diýip ýüzlenmek bilen, bu iri halkara çäresiniň ýurdumyzda geçirilýändigi üçin, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň ýolbaşçylaryna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Döwlet Baştutany Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýän bu möhüm çäräniň bütin Aziýa sebitinde sporty ösdürmekde ägirt uly ähmiýetiniň bardygyna ynam bildirdi.
Milletiň Lideri Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň 2015-nji ýylda Türkmenistanda geçirilmegine halkara sport dünýäsinde Garaşsyz, Bitarap döwletimize goýulýan uly hormatdygyny, ýurdumyzyň sport ulgamynda gazanan üstünlikleriniň bütin dünýäde ykrar edilmeginiň nyşanydygyny nygtady.
Döwlet Baştutany bu çäräniň ýurdumyz bilen, sport ulgamynda gazanan üstünliklerimiz, gözel paýtagtymyz bilen ýakyndan tanyşmak üçin ajaýyp mümkinçilik döretjekdigini aýdyp, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlady we onuň işine uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistan halkara durmuşyna işjeň gatnaşýan ýurt hökmünde dünýäde sagdyn durmuş kadalarynyň giňden berjaý edilmegine çalyşýar. Halkara derejesinde bedenterbiýe-sagaldyş we sport hereketini wagyz etmäge, onuň hatarlaryna dürli ýaşdaky adamlary çekmäge aýratyn ähmiýet berýär diýip, milletiň Lideri sözüni dowam etdi.
Biziň ýurdumyz hem ikitaraplaýyn, hem köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolmak bilen, dürli derejelerde, hususan-da, halkara guramalarynyň çäklerinde häzirki we geljekki nesiller üçin uly ähmiýeti bolan meseleleri yzygiderli teklip edýär hem-de olary çözmäge işjeň gatnaşýar. Şu gün geçirilýän Assambleýa hem bu aýdylanlara doly şaýatlyk edýär. Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň biziň ýurdumyzda geçirilmegi halkara Olimpiýa hereketine işjeň gatnaşyjy hökmünde Garaşsyz, Bitarap Türkmenistana dünýä jemgyýetçiliginiň ynamynyň ýokarydygyny aýdyň görkezýär.
Biziň ýurdumyz 1993-nji ýyldan bäri Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň doly hukukly agzasy bolup durýar. Halkara Olimpiýa Komiteti we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy alyp barýar. Bu guramalaryň Olimpiýa hereketini we sporty ösdürmek boýunça öňde duran wezipeleri amala aşyrmaga gönükdirilen işlerine hemmetaraplaýyn ýardam berip gelýär. Şoňa görä-de, 2010-njy ýylyň dekabr aýynda Kuweýt döwletinde Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň arasynda 2017-nji ýylda Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek hakyndaky şertnama gol çekildi diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy hem-de bu çäräniň türkmen paýtagtynda Aziýa oýunlaryny ýokary derejede we guramaçylykly geçirmäge uly ýardam berjekdigine ynam bildirdi.
Türkmenistan Olimpiýa hereketiniň ýokary ynsanperwer däplerine we gymmatlyklaryna berk eýerýär. Ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek berkarar döwletimiziň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Milletiň Lideri «Türkmenistanda bedenterbiýäni we sporty goldamagyň hem-de ösdürmegiň 2011—2020-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasyny», «Türkmenistanda 2012—2016-njy ýyllarda sporty ösdürmegiň we ussat türgenleri taýýarlamagyň umumydöwlet maksatnamasyny» mysal getirdi.
Häzirki döwürde «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012—2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasy», “Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasy” üstünlikli amala aşyrylýar. Bu maksatnamalarda hem sport ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da pugtalandyrmaga uly ähmiýet berilýär. Şol maksatnamalara laýyklykda, ýurdumyzda häzirki zaman stadionlary, sport toplumlary we mekdepleri, beýleki köpsanly sport desgalary gurlup, ulanmaga berilýär.
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda hem sport-sagaldyş toplumly häzirki zaman desgalary, çagalar üçin tomusky dynç alyş-sagaldyş merkezleri yzygiderli gurulýar. Kabul edilen bu maksatnamalaryň ählisi uly möçberde gönükdirilýän döwlet serişdeleriniň hasabyna durmuşa geçirilýär.
Garaşsyz Watanymyzda her ýyl «Türkmenistan — ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy» diýen at bilen mekdep okuwçylarynyň, talyplaryň, edara-kärhanalaryň işgärleriniň arasynda sport ýaryşlary guralýar. Her ýylyň aprel aýynda «Sagdynlyk we bagtyýarlyk» diýen at bilen köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we sagdyn durmuş-medeni çärelerini geçirmek hem indi asylly däbe öwrülýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Bulardan başga-da, Bitarap döwletimizde milli we halkara derejelerinde dürli sport ýaryşlary, beýleki sport çäreleri yzygiderli geçirilýär. Ýaş sport ussatlarymyz ýurdumyzyň ýygyndy toparlarynyň düzüminde abraýly halkara ýaryşlaryna gatnaşýarlar. Bu ýaryşlarda olaryň köpüsi baýrakly orunlary eýeläp, Garaşsyz Watanymyzyň Döwlet baýdagyny belentde parladýarlar.
Biziň bedenterbiýäni we sporty ösdürmäge gönükdirilen köpsanly başlangyçlarymyz we taslamalarymyz ýurdumyzyň ilatynyň arasynda giň goldaw tapýar. Şu başlangyçlar we taslamalar halkara derejesinde hem ykrar edilýär. Alnyp barylýan giň gerimli işleriň netijesinde, ýurdumyzyň ilatynyň arasynda sport bilen işjeň meşgullanýan adamlaryň sany barha artýar. Biz bu ugurda gazanan üstünliklerimize buýsanýarys diýip, milletiň Lideri belledi.
Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi Baş Assambleýasynyň nobatdaky mejlisini Olimpiýa şäherjiginde geçirýär, ol 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek üçin ýörite gurulýar. Taryhy ähmiýeti bolan şu Assambleýa bolsa ýene iki ýyldan paýtagtymyzda geçiriljek halkara sport baýramçylygynyň özboluşly başlangyjy hökmünde çuň many-mazmuna we uly ähmiýete eýe bolýar.
Bahasy 5 milliard amerikan dollaryna golaý, meýdany 157 gektara barabar bolan Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygynda halkara ölçegleri we talaplary doly göz öňünde tutuldy. Olimpiýa şäherjiginde sport, ýaşaýyş-durmuş we medeni maksatly desgalaryň 30-a golaýy hem-de üpjünçilik ulgamlary bar. Bu özboluşly sport şäherjiginiň gurluşygy üç tapgyrda amala aşyrylýar. Häzirki döwürde birinji tapgyrda bellenen gurluşyk işleri doly tamamlandy. Ikinji tapgyrda göz öňünde tutulan gurluşyk işleriniň 95 göterimi, üçünji tapgyrda meýilleşdirilen desgalaryň gurluşygynyň bolsa 40 göterimi ýerine ýetirildi.
Häzir Olimpiýa şäherjiginde gurluşyk işleri ýokary depginler bilen alnyp barylýar. Ikinji tapgyrda göz öňünde tutulan desgalaryň gurluşygyny şu ýylyň dekabr aýynda, üçünji tapgyrda göz öňünde tutulan desgalaryň gurluşygyny bolsa 2017-nji ýylyň mart aýynda doly tamamlap, ulanmaga bermek bellenilýär.
Döwlet Baştutany Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisine gatnaşyjylary bu desgalara baryp görmäge hem-de olar bilen ýakyndan tanyşmaga çagyryp, bu ugurda ähli bellikleriň we teklipleriň doly göz öňünde tutuljakdygyny nygtady.
Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygy bilen bir hatarda, biz 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny ýokary derejede geçirmek üçin giň möçberli guramaçylyk işlerini hem alyp barýarys diýip, milletiň Lideri sözüni dowam etdi hem-de bu ugurda Türkmenistanyň Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýändigini, dürli halkara çärelerini yzygiderli geçirýändigini belledi.
2013-nji ýylyň ýanwar aýynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komiteti döredildi, onuň eýýäm birnäçe mejlisi hem geçirildi.
Koreýa Respublikasynyň Inçhon şäherinde 2013-nji ýylyň 29-njy iýuny – 6-njy iýuly aralygynda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça IV Aziýa oýunlarynyň ýapylyş dabarasynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdagy Inçhon şäherinden Aşgabat şäherine gowşuryldy. Bu baýdak ýurdumyzyň paýtagtyna uly dabara bilen getirildi. Şol ýylyň dekabr aýynda V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitet döredildi.
Bu komitet bilen Beýik Britaniýanyň we Demirgazyk Irlandiýanyň Birleşen Patyşalygynyň «CSM Sport & Entertainment LL Ptradingas CSM Strategic» kompaniýasynyň arasynda baglaşylan şertnama esasynda geçen ýyl V Aziýa oýunlaryny geçirmegiň Baş meýilnamasy işlenip taýýarlandy. Bu Meýilnama Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi tarapyndan doly makullandy.
Geçen ýylyň 28-nji noýabrynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komiteti hem-de Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen Okeaniýa döwletleriniň Milli Olimpiýa komitetleriniň arasynda Ähtnama gol çekmek dabarasy geçirildi. Bu resminama laýyklykda, 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna Aziýanyň Olimpiýa Geňeşine agza bolup durýan Milli Olimpiýa komitetleriniň 45-sinden başga-da, ilkinji gezek Okeaniýa döwletleriniň Milli Olimpiýa komitetleriniň hem 17-siniň gatnaşmagy göz öňünde tutulýar.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna sportuň 21 görnüşi girizildi. Olar sportuň ýeňil atletika, suwda ýüzmek, basketbol, futzal, tennis, welosiped sporty, sport göreşi, küşt, sport tansy, agyr atletika (pauerlifting), kik-boksing, taý boksy, sambo, kuraş, guşakly göreş, jiu-jitsu, taekwondo (WTF), bouling, bilýard, türkmen milli göreşi we konkur (atçylyk sporty) görnüşleri bolup durýar.
V Aziýa oýunlaryny wagyz etmek we mahabatlandyrmak boýunça hem 2013–2015-nji ýyllarda dürli çäreler üstünlikli geçirildi. Türkmenistanyň Prezidenti şol çäreleriň hatarynda halkara sport mediaforumlaryny, «Aşgabat — Aziada—2017-niň paýtagty» atly halkara sport sergisini, «Aziada—2017-niň tagamlary» atly ýörite okuwy, «Aziada—2017 we Türkmenistanyň ösüşiň hem-de parahatçylygyň bähbidine sportda tutýan orny» atly halkara maslahatyny görkezdi. Geçen ýylyň noýabr aýynda paýtagtymyzda Guşakly göreş we türkmen milli göreşi boýunça dünýä çempionaty guraldy. Şeýle hem şu ýylyň fewral aýynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Utgaşdyryjy komitetiniň birinji mejlisi geçirildi.
Garaşsyz Watanymyz sport ulgamynda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň tarapdary bolup çykyş edýär. Biz dürli derejelerde, aýratyn-da, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen bütin dünýäde parahatçylygy berkitmegiň we ynsanperwerligiň bähbitlerine hyzmatdaşlygy has-da giňeltmäge hem-de ösdürmäge çalyşýarys diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Soňra milletiň Lideri berkarar Watanymyzda 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilendigini belledi. Şoňa görä-de, biz şu ýylyň dekabr aýynda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň oňyn Bitaraplyk hukuk ýagdaýyny hemmetaraplaýyn açyp görkezýän ýokary derejedäki halkara maslahatyny geçirmegi göz öňünde tutýarys.
Bu taryhy wakanyň öň ýanynda ýurdumyzda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň geçirilmegi bolsa, hemişelik Bitarap döwletimiziň dünýädäki abraýyny has-da ýokarlandyrýar, bütin dünýäde hoşniýetli halkara gatnaşyklaryny ýola goýmak boýunça alyp barýan işlerimize ýardam berýär.
Mümkinçilikden peýdalanyp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň ýolbaşçylaryny Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli şu ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda geçiriljek ýokary derejedäki halkara maslahatyna gatnaşmaga çagyrdy.
Milletiň Lideri çykyşynyň ahyrynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisinde serediljek meseleleriň we kabul ediljek çözgütleriň sporty mundan beýläk-de ösdürmäge ýardam etjekdigine, bu ugurda öňde goýlan maksatlara ýetmek hem-de täze üstünlik gazanmak üçin giň mümkinçilikleri döretjekdigine ynam bildirdi.
Döwlet Baştutanynyň çykyşy uly üns berlip diňlenildi hem-de şowhunly elçarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti çykyş etmek üçin Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Prezidenti Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sabaha söz berdi.
Aşgabatda öz kärdeşlerim bilen duşuşmak, şeýle şanly waka gatnaşmak hem-de türkmen Lideriniň ýolbaşçylygynda gazanylan üstünlikleriň ählisini öz gözlerim bilen görmek meniň üçin uly hormatdyr diýip, AOG-niň baştutany aýtdy we Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa hem-de ýurdumyzyň ähli halkyna myhmansöýerlik we Türkmenistanda Aziýa oýunlaryny guramak boýunça işleriň ruhubelentlik bilen alnyp barylýandygy üçin hoşallyk bildirdi.
Şeýh Türkmenistanyň Prezidentiniň çykyşynda beýan edilen Türkmenistanyň garaýyşlaryny doly goldaýandygyny aýdyp, olaryň türkmen jemgyýetiniň we durmuşynyň ähli ugurlarynda öz aýdyň beýanyny tapandygyny nygtady.
AOG-niň ýolbaşçysy Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Türkmenistanyň okgunly ösüş babatda, şol sanda sport, gurluşyk, ulag-aragatnaşyk ulgamlarynda gazanan haýran galdyryjy netijelerinden ugur alyp, ýurdumyza Aziýa oýunlaryny geçirmegi ynanandyklaryny belläp, bu iri ýaryşlara taýýarlyk görmegiň barşynda ýurdumyzyň örän jogapkärli çemeleşmäni görkezendigini aýtdy we Aşgabadyň V Aziýa oýunlarynyň mynasyp paýtagtydygyny tassyklady. Häzirki wagtda Olimpiýa şäherjiginde gurulýan we gurluşygy tamamlanan desgalaryň ählisi geljekki Oýunlaryň üstünlikli geçjekdigine bizde ynam döredýär.
Esasy zat bolsa, Türkmenistan bu ýaryşlaryň üstünlikli geçirilmegi üçin ýaş işgärleri taýýarlamak babatda ähli zerur şertleri döredýär, çünki munuň özi diňe bir ýaşlaryň däl, eýsem, tutuş jemgyýetiň ösüşine ýardam edýär diýip, Şeýh belledi. Çünki, sport ulgamynda oňat taýýarlyk görmek üçin uly mümkinçiligi bolan ýurt hökmünde Türkmenistanyň beýleki döwletleriň ýaşlaryny hem çekjekdigi Aziadanyň oňat netijesi bolar.
Türkmenistanyň goldawy hem-de myhmansöýerligi netijesinde şu mejlise Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetleriniň hem gatnaşýandygy bellärliklidir diýip, AOG-niň ýolbaşçysy nygtady we şunuň bilen baglylykda, milletiň Liderine tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, hyzmatdaşlar tarapyndan şeýle ähmiýetli çäräniň — Aziýa oýunlarynyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegi üçin ähli tagallalary etjekdigine ynandyrdy.
Şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah şeýle hem türkmen paýtagtynyň gözelligini, şu foruma gatnaşýan wekilleriň ýaşaýan myhmanhanalarynyň kaşaňlygyny belledi.
AOG-niň Baştutany şeýle hem Prezidenti we Türkmenistanyň ähli halkyny şu ýyl bellenilýän Bitaraplygyň 20 ýyllygy bilen gutlap, sport ulgamyny ösdürmekde, Oýunlara göwnejaý taýýarlyk görmekde döwlet Baştutanymyzyň hyzmatyna ýokary baha berdi. Bu ýaryşlara ilkinji gezek Aziýanyň we Okeaniýanyň döwletleri bilelikde gatnaşar.
Soňra Şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah Milli Olimpiýa komitetleriniň assosiasiýasynyň türkmen döwletiniň Baştutanyna sport hereketini we bu ulgamda hyzmatdaşlygy ösdürmäge goşan uly goşandy üçin ýörite sylagy gowşurmak hakyndaky çözgüdini beýan etdi.
Assosiasiýanyň baştutany türkmen Liderine bu hormatly sylagy gowşuryp, ýygnananlaryň adyndan we hut öz adyndan Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa forumyň netijeli işlemegi babatda döredilen mümkinçilikleri üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Döwlet Baştutany bildirilen hormat üçin minnetdarlyk bildirip, bu ýokary sylaga Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistana goýulýan hormatyň, halkara sport hereketine ýurdumyzyň goşan goşandynyň ykrar edilmeginiň, umumy maksatlara ýetmekde hyzmatdaşlygyň we özara düşünişmegiň nyşany hökmünde garaýandygyny aýtdy.
Milletiň Lideri şeýle hem şäherjigiň düzüminde gyşky sport oýunlar toplumy, ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýan mekdep, şeýle hem beýleki köpsanly sport desgalary bar diýip belledi. Bu köpugurly taslama geljege gönükdirilendir we uzak ýyllaryň dowamynda dürli ugurlar boýunça kadaly hereket etmegi göz öňünde tutýar.
Türkmenistan halkara Olimpiýa hereketine işjeň gatnaşyjy döwlet bolmak bilen, sporty parahatçylygyň we ösüşiň bähbitlerine gönükdirmek ugrunda çykyş edýär. Bu bolsa, biziň sebitimizde hem, beýleki sebitlerde hem bedenterbiýe-sagaldyş we sport hereketini giňden wagyz etmegi, onuň hatarlaryna barha köp adamlary çekmegi göz öňünde tutýar.
Biz häzirki zaman sport üpjünçilik ulgamlaryny gurmaga diňe bir ýokary netijeli sporty ösdürmek hökmünde garamak bilen çäklenmeýäris. Bu işlere berk bedenli nesilleri terbiýeläp ýetişdirmek, jemgyýetde işjeň we sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak üçin esas hökmünde hem seredýäris. Bu ugurda alnyp barylýan işleriň ählisi sporty ösdürmek we giňden wagyz etmek bilen özara sazlaşyp gidýär diýip, döwlet Baştutany nygtady.
Dünýäniň sport hereketine işjeň gatnaşýan biziň ýurtlarymyzy umumy gymmatlyklar we jogapkärçilik birleşdirýär. Häzirki döwürde bizi halkara bileleşiginiň öňünde durýan meseleleriň hem-de wezipeleriň mazmunyna düşünmek, Olimpiýa hereketiniň belent maksatlaryna ygrarlylyk baglanyşdyrýar. Bu ugurda mundan beýläk-de öňe hereket etmek baradaky biziň garaýyşlarymyz birmeňzeşdir diýip, milletiň Lideri belledi.
Döwlet Baştutany Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sabaha manyly çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip, Okeaniýa döwletleriniň Milli Olimpiýa komitetleriniň prezidenti jenap Robin Mitçele söz berdi.
Myhman Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetleriniň—häzirki wagtda özüne bu yklymyň milli Olimpiýa komitetleriniň 17-sini birleşdirýän halkara guramasynyň adyndan Türkmenistan bilen ysnyşykly gatnaşyklara taýýardygyny aýdyp, türkmen paýtagtynda 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmäge bagyşlanan AOG-niň maslahatyna gatnaşmagyň özleri üçin uly hormatdygyny nygtady.
Milli Olimpiýa komitetleriniň 17-sinden 14-siniň hem-de Okeaniýanyň assosiatiw agzalarynyň 7-sinden 4-siniň wekilleri, Baş sekretar Rikardo Blas we biziň işgärlerimiz şu gün täsin sport desgalaryna haýran galýandyklaryny aýtmak üçin bu ýere ýygnandylar, şol desgalaryň gurluşygy bolsa eýýäm tamamlanyp barýar diýip, jenap Mitçel aýtdy.
Myhman geçen ýylyň noýabr aýynda Türkmenistana ilkinji saparynyň bolandygyny, şonda Aşgabatda V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň hem-de Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetleriniň arasynda Ähtnama gol çekilendigini ýatlap, Okeaniýanyň köp döwletleriniň uly bolmadyk adalarda ýerleşýändigini, 3 uly ýurtdan başga döwletleriň ilatynyň 1 milliona golaýdygyny, ýöne olaryň sporta uly gyzyklanma bildirýändiklerini belledi. Şoňa görä-de, bu sebitiň türgenleri üçin ýene-de 2 ýyldan Türkmenistanda geçiriljek iri ýaryşlar ukyp-başarnyklaryny görkezmek hem-de Aziýanyň iň güýçli türgenleri bilen medallar ugrunda bäsleşmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir.
Okeaniýanyň Milli Olimpiýa komitetleriniň ýolbaşçysy kabul edýän tarapa myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirip, Aziada—2017-niň eýelerini oýunlaryň geçiriljek ýeri bolan ajaýyp sport desgalarynyň gurulmagy bilen gutlady. Robin Mitçel kärdeşleriniň adyndan Türkmenistanyň Prezidentine we Aşgabadyň ýaşaýjylaryna, şeýle hem Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň ýolbaşçylaryna, AOG-niň agzalaryna tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi we ýurdumyzyň ýygyndy toparlaryna 2016-njy ýylda Braziliýanyň Rio-de Žaneýro şäherinde geçiriljek Olimpiýa oýunlarynda üstünlikler arzuw etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow myhmana çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip, dünýä Olimpiýa hereketine, şeýle hem Halkara Olimpiýa Komitetiniň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň işine ýakyndan gatnaşmak Türkmenistan üçin sport hem-de bedenterbiýe ulgamynda halkara derejesinde hyzmatdaşlyk etmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolandygyny we şeýle bolmagynda galýandygyny nygtady.
Biz şeýle hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini aýdyň görýäris. Aýratyn-da soňky ýyllarda bu ugurda aýdyň ýüze çykýan ösüşe ýokary baha berýäris diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Hyzmatdaşlygy ýokary depginler bilen ösdürmegiň we toplanan tejribäni hem-de bar bolan mümkinçilikleri netijeli peýdalanmagyň möhümdigine oňat düşünýäris diýip, milletiň Lideri aýtdy we bu hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de netijeli ösdüriljekdigine, täze many-mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdi.
Türkmenistanyň Prezidenti gazanylan üstünlikler barada aýtmak bilen, geçen ýylyň noýabrynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň we Okeaniýa döwletleriniň Milli Olimpiýa Komitetleriniň arasynda Okeaniýanyň 17 ýurdunyň Aşgabatda geçiriljek oýunlara gatnaşmagy baradaky Ähtnama gol çekmek dabarasynyň geçirilendigini belledi.
Şoňa görä-de, bu ugurda alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň täze derejä çykandygyny ynam bilen aýdyp bileris. Nesip bolsa, 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň iki sebiti birleşdirýän sport köprüsi hökmünde taryha girjekdigine berk ynanýarys diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Sport ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy barada aýdylanda, biz ýaşlary sport we bedenterbiýe bilen meşgullanmaga giňden çekmek bilen bagly meseleleri düýpli ara alyp maslahatlaşmagy işjeň alyp barmagy maksadalaýyk hasaplaýarys. Olimpiýa, paralimpiýa we bedenterbiýe hereketiniň köpçülikleýin häsiýete eýe bolmagyny, sagdyn durmuş kadalaryny giňden wagyz etmegi goldaýarys, Halkara Olimpiýa Komitetiniň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň çäklerinde täze gurlan sport desgalarynyň netijeli ulanylmagyny makullaýarys diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Robin Mitçele çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip, Halkara welosport birleşiginiň dolandyryş komitetiniň agzasy Igor Makarowa söz berdi.
Myhman ýygnananlary mübärekläp, her sapar dogduk türkmen topragyna gadam basanynda, aýratyn tolgunma duýgusyny başdan geçirýändigini aýtdy. Ol bu toprakda doguldy we kemala geldi, bu ýerde onuň mekdepde we uniwersitetde bile okan dostlary ýaşaýar.
Igor Makarow Aşgabadyň tanalmaz derejede özgerendigini buýsanç bilen belledi. Häzirki wagtda uly şähere, ýurduň senagat, ylmy we medeni merkezine öwrüldi. Türkmen paýtagty ak mermerli binalaryň iň köp jemlenen şäheri hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Türkmenistanda dünýä derejesinde gurlan döwrebap desgalaryň sany barha artýar. Bu ýerde milletiň Lideriniň başyny başlan, sporty ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalaryň çäklerinde giň möçberli sport taslamalary hem üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Şu gün biz dünýäniň islendik ýurdunyň buýsanyp biljek sport desgasynda durus diýip, I.Makarow sözüni dowam etdi. 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny kabul etjek Aşgabatdaky bu Olimpiýa şäherjigi görenleri haýran galdyrýar. Nygtalyşy ýaly, täsin sport toplumy ähli babatda iň ýokary talaplara laýyk gelýär we Merkezi Aziýa sebitinde onuň deňi-taýy ýokdur. Şunuň bilen baglylykda, myhman Halkara welosport birleşiginiň dolandyryş komitetiniň agzasy hökmünde olimpiýa ülňülerine laýyklykda gurlan ajaýyp üsti ýapyk welotregiň bu şäherjigiň esasy desgalarynyň birine öwrülendigini kanagatlanmak bilen belledi.
Jenap I.Makarow şeýle desganyň gurulmagyny Türkmenistanda welosiped sportuny ösdürmekde örän möhüm ädim diýip atlandyrdy. Bu desga giň möçberli ýaryşlaryň geçiriljek ýerine öwrüler. Çykyş edeniň belleýşi ýaly, halkara welosport birleşigi 2017-nji ýylda Aşgabatda, şu trekde welosiped boýunça dünýä çempionatyny geçirmäge gyzyklanma bildirýär. Bu birleşigiň Prezidenti Braýan Kukson hem şu mejlise gatnaşýar. Halkara welosport birleşiginiň bilermenleri eýýäm Aşgabadyň täze welotregine gelip gördüler we bu desganyň ýokary hillidigini bellediler hem-de guramanyň ýolbaşçylary bu ýerde dünýä derejesindäki ýaryşlaryň geçirilmegine hemmetaraplaýyn ýardam bermäge taýýardyklaryny mälim etdiler.
Igor Makarow Türkmenistanyň Prezidentine 2017-nji ýylda Aşgabatda — Olimpiýa şäherjiginiň treginde welosport boýunça dünýä çempionatyny geçirmek mümkinçiligine garamak haýyşy bilen ýüzlendi. Jenap I.Makarow hut türkmen döwletiniň Baştutanynyň türkmen paýtagtynda Olimpiýa şäherjigini gurmak başlangyjyny öňe sürendigini hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň aýratyn üns bermegi netijesinde bu ägirt uly taslamanyň iş ýüzünde durmuşa geçirilýändigini nygtap, halkara welosport birleşiginiň hem-de özüniň ýolbaşçylyk edýän Russiýanyň welosiped sportunyň federasiýasynyň adyndan türkmen Liderini şeýle giň möçberli düzümleýin taslamanyň durmuşa geçirilmegi bilen gutlady hem-de sportuň möhüm ornuna oňat düşünýändigi we ýurdumyzda welosiped sportuny ösdürmäge hemmetaraplaýyn goldaw berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Myhman döwlet Baştutanyna berk jan saglyk, uzak ömür hem-de türkmen halkynyň abadançylygynyň, ýurdumyzyň we onuň paýtagty Aşgabadyň gülläp ösmeginiň bähbidine öňe sürýän ähli asylly başlangyçlarynda üstünlik arzuw etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Igor Makarowa beýan edilen teklip üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň ýurdumyzda ýokary netijeler sportuny we höwesjeňler sportuny ösdürmek arkaly olimpiýa hereketine mynasyp goşant goşmaga çalyşýandygyny belledi. Ýurdumyzda welosport boýunça dünýä çempionatyny geçirmek baradaky teklip öňde goýlan wezipelere doly laýyk gelýär.
Şol bir wagtyň özünde ol halkara sport jemgyýetçiliginiň ygtybarly we geljegi uly hyzmatdaş hökmünde Türkmenistana ynam bildirýändigine şaýatlyk edýär.
Milletiň Lideri sportuň dürli görnüşleri boýunça iri çäreleri üstünlikli geçirmek üçin ähli mümkinçiliklere eýedigini nygtady. Parahatçylygyň we ösüşiň bähbidine öňde goýlan maksatlara ýetmek hem-de wezipeleri çözmek üçin biz hyzmatdaş döwletleri we halkara guramalary bilen ysnyşykly gatnaşyklara taýýardyrys diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy.
Soňra ýygnananlara Aziada — 2017-ä bagyşlanan hem-de Olimpiýa şäherjigi, onuň desgalary hem-de eýýäm taýýar edilen we gurluşygy tamamlanyp barýan düzümleýin desgalar barada gürrüň berýän wideofilm görkezildi.
Umuman, gurluşygy 3 tapgyrda alnyp barylýan Olimpiýa şäherjiginiň düzümine dürli maksatly desgalaryň 30-dan gowragy girer. Şäherjigiň ägirt uly çäginde hereketiň amatly bolmagy üçin monorels ýoly işlär. Ol 12 müň “ýaşaýja” niýetlenen Olimpiýa obasyny şäherjigiň beýleki desgalary bilen baglanyşdyrar.
Oýunlaryň açylyş hem-de ýapylyş dabaralarynyň geçiriljek esasy desgasy bolsa, 2016-njy ýylda ulanmaga bermäge taýýar ediler.
Aziada—2017-ä guramaçylyk taýdan taýýarlyk görmek baradaky hasabatyň media — tanyşdyrylyşyna öwrülen wideorolik ertirki güne nazar aýlamaga hem-de ähli desgalary diňe bir daşyndan däl, eýsem, içinden hem synlamaga, ýöriteleşdirilen sport zallarynyň we köpugurly meýdançalaryň enjamlaşdyrylyşy bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow duşuşygy jemläp, Baş Assambleýanyň netijeleriniň biziň sazlaşykly iş alyp barýandygymyzy, birek-birege ýokary derejede düşünýändigimizi we ysnyşykly hyzmatdaşlyk edýändigimizi aýdyň görkezendigini aýtdy. Bu bolsa biziň umumy üstünliklerimiziň ygtybarly girewi bolup durýar.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny Aşgabatda ýokary derejede geçirmäge Bitarap döwletimizde uly jogapkärçilik bilen taýýarlyk görülýär. Bu Oýunlar diňe bir iri sport ýaryşlary bolmak bilen çäklenmeýär. V Aziýa oýunlary biziň açykdygymyzy, ähli ugurlarda giňden hyzmatdaşlyk etmek üçin taýýardygymyzy we bu işleri amala aşyrmaga çalyşýandygymyzy görkezmäge hem mümkinçilik berýär. Häzirki döwürde sport halklaryň ýakynlaşmagynyň we özara düşünişmeginiň örän möhüm serişdesi bolup durýar. Olimpiýa hereketiniň belent maksatlaryna ygrarly bolmak hemişe parahatçylygyň, dostlugyň we raýdaşlygyň nyşany hasaplanýar. Şoňa görä-de, Berkarar Watanymyzda sporty we bedenterbiýäni ösdürmäge, sagdyn durmuş kadalaryny wagyz etmäge ileri tutulýan ugur hökmünde üns berilýär diýip, döwlet Baştutany belledi.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda iri sport desgalarynyň onlarçasy guruldy. Bu desgalar hil taýdan iň ýokary ölçeglere laýyk gelýär. Ýaşlar hem, ýaşuly nesliň wekilleri hem sport bilen meşgullanmaga, işjeň durmuş kadalaryny berjaý etmäge barha giňden gatnaşýarlar. Bu bolsa, özüniň oňat netijelerini berýär. Ýurdumyzyň ilatynyň saglygy has-da gowulanýar we ömür dowamlylygy uzalýar.
Häzir berkarar döwletimiz halkara sport bileleşigine doly goşuldy we möhüm ähmiýetli ähli sport ýaryşlaryna işjeň gatnaşýar. Eziz Diýarymyzda köpçülikleýin sporty ösdürmegi döwlet tarapyndan goldamak uzak möhletli häsiýete eýe bolýar. Sebäbi, ýokary ahlakly, sazlaşykly ösýän, özüniň we mähriban Watanynyň geljegine uly ynam bilen garaýan şahsyýetleri terbiýeläp ýetişdirmek biziň maksadymyzdyr diýip, milletiň Lideri aýtdy.
Garaşsyz döwletimiz Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek hukugyna eýe boldy. Bu bolsa, diňe bir Bitarap Watanymyza bildirilen ýokary ynam bolmak bilen çäklenmän, eýsem örän uly jogapkärçilik hem bolup durýar. Şoňa görä-de, biz V Aziýa oýunlaryny örän ýokary derejede we guramaçylykly geçirmäge aýratyn üns berýäris diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýene-de bir gezek nygtady.
Geçen ýyllaryň dowamynda iri halkara sport ýaryşlaryny geçirmek boýunça beýleki ýurtlaryň tejribesini hemme taraplaýyn öwrendik. Maglumat häsiýetli çäreleriň hem birnäçesini geçirdik. Bu ugurda toplanan bilim hem-de tejribe we ony iş ýüzünde ulanmak V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görülýän döwürde üstünlik gazanjakdygymyza bizde uly ynam döredýär.
Biz V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmekde Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň hemişe goldaw we ýardam edýändigine hem ýokary baha berýäris.
Men V Aziýa oýunlaryny üstünlikli geçirmek, hakyky sport baýramçylygyna, kontinentiň we bütin dünýäniň halklarynyň dostlugynyň hem-de raýdaşlygynyň nyşanyna öwürmek üçin, bilelikde ähli zerur işleri geçirjekdigimize berk ynanýaryn diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Milletiň Lideri gowşurylan ýokary sylag üçin Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Prezidenti Şeýh Ahmad Al-Fahad Al Sabaha ýene-de bir gezek tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, hemmelere berk jan saglyk we abadançylyk, halklaryň arasynda dost - doganlygy, parahatçylygy we hyzmatdaşlygy berkitmäge ýardam berýän sporty giň gerim bilen ösdürmek ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti mejlise gatnaşyjylaryň ählisine üns berip diňlänleri üçin minnetdarlyk bildirip, Olimpiýa şäherjiginden ugrady.
Ertir forum öz işini dowam eder. Forumyň wekilleri ses bermek arkaly 2022-nji ýylda XXIX tomusky Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýurduny saýlarlar. Bilermenleriň pikirine görä, Hytaýyň Çžeszýan welaýatynyň Hançžou şäheri ýeňiş gazanmak babatda esasy dalaşgär bolup durýar.
Şu günler türkmen paýtagtynda Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasynyň 34-nji mejlisiniň çäklerinde Aziýa Olimpiýa geňeşiniň Utgaşdyryjy komitetiniň we Maliýe komitetiniň mejlisleri geçirildi. Oňa Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komitetiniň, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň hem-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň Ýerine ýetiriji komitetiniň hem-de Guramaçylyk komitetiniň wekilleri gatnaşdylar.
2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Aziada—2017-ä taýýarlyk görmek bilen baglanyşykly meseleler duşuşygyň baş mowzugyna öwrüldi. Şeýle hem mejlislerde öňde boljak sport bäsleşiklerini guramak hem-de geçirmek boýunça geljekki meýilnamalar kesgitlenildi we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň býujet meselelerine garaldy.
Bellenilişi ýaly, Halkara Olimpiýa komitetiniň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň agzasy bolan Türkmenistan halkara olimpiýa hereketiniň ösdürilmegine mynasyp goşant goşýar. Ýurdumyzda bedenterbiýäniň we sportuň ösdürilmegine gönükdirilen döwlet syýasatynyň üstünliklere beslenmegi, şeýle hem ýurdumyzyň halkara giňişligindäki belent abraýy Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny Aşgabatda geçirmek baradaky çözgüdi üçin wajyp şert boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň maksada okgunly we täzeçil ýörelgeleri türkmen paýtagtynyň Aziýanyň sport bäsleşikleri babatda seçilip alynmagynda möhüm ähmiýeti boldy. Şunda milli Liderimiziň tagallasy bilen türkmen sporty soňky ýyllarda dünýäniň sport derejesiniň köp ugurlary boýunça batly depginlerde öňe barýar.
Şeýle hem duşuşyklarda Türkmenistanyň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Aşgabatda geçirilmegine aýratyn ähmiýet berýändigi bellenildi hem-de munuň döwletimizde bedenterbiýäni, sporty wagyz etmekde, ýurdumyzyň halkara sport abraýyny ýokary götermekde möhüm ähmiýetiniň bardygy nygtaldy. Koreýa Respublikasynyň Inçhon şäherinden IV Aziýa oýunlaryny geçirmek baradaky hukugy, şeýle hem Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň bu oýunlary geçirmek baradaky bildiren hormatyny kabul etmek bilen, ýurdumyz Aziýa yklymynda sport we Olimpiýa hereketini ösdürmek işinde ägirt uly jogapkärçiligi öz üstüne aldy.
Türkmen döwleti öňde boljak sport ýaryşlarynyň geçirilmegini öňi bilen ýurdumyza bildirilen hormat, onuň açyklyk esaslaryna daýanýan halkara hyzmatdaşlygy syýasatynyň ykrar edilmegi, şeýle hem sport ulgamyndaky gatnaşyklary giňeltmäge bolan dünýä bileleşiginiň ägirt uly gyzyklanmasy hökmünde kabul etdi. Şunuň bilen baglylykda, V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk we ony üstünlikli geçirmek Türkmenistan üçin möhüm wezipe bolup durýar. Şunda sport desgalarynyň gurluşygyna we paýtagtymyzda degişli düzümiň döredilmegi boýunça meseleleriň çözülmegine aýratyn ähmiýet berildi.
Bellenilişi ýaly, taýýarlyk işlerine daşary ýurtlaryň tejribeli hünärmenleri, iri halkara ýaryşlaryna birnäçe gezek gatnaşan bilermenler çekildi. Şeýle hem V Aziýa oýunlaryny halkara derejesinde mahabatlandyrmak we ony maglumat ulgamy bilen üpjün etmek boýunça alnyp barylýan maksatnamalaýyn çäreler barada aýdyldy. Aziada—2017-ni giňden wagyz etmekde onuň Internet-saýty möhüm orny eýelär. Onuň doly görnüşi 2016-njy ýylyň dekabrynda işe giriziler. Bu saýtyň kömegi bilen internet ulanyjylar göni ýaýlymda ähli ýaryşlara tomaşa edip bilerler. Aziada—2017 saýtyny işläp taýýarlamak we bezemek boýunça yglan edilen halkara bäsleşiginde hut türkmen hünärmenleriniň üstün çykandygyny bellemek gerek.
Aziýa Olimpiýa Geňeşiniň wekilleri Türkmenistanyň V Aziýa oýunlaryny guramak meselelerine jogapkärli çemeleşýändigine ýokary baha berip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa AOG-niň komitetleriniň mejlislerini we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň Baş Assambleýasyny guramakda we geçirmekde berýän goldawy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.


text:
Geçen ýylyň Pariž hüjümlerinde güman edilýän esasy gaçgak sport stadionynda özüni patrtlatmagy planlaşdyrandygyny, emma soň pikirini üýtgedendigini aýdýar.
Salah Abdeslam muny 19-njy martda, Belgiýanyň derňewçilerine aýtdy. Ol şondan bir gün öň Brýusselde geçirilen polisiýa reýdinde, dört aýlyk gözlegiň soňunda ele salyndy.
"Ol özüni Stade de Franceda ýarmak isläpdir, emma bu niýetinden el çekipdir» diýip, fransuz derňewçileriniň ýolbaşçysy Francois Molins Abdeslamyň beýanatyna salgylanyp aýtdy.
Abdeslam Brýusseliň magistratynda sorag edileninden soň Bruges türmesine geçirildi. Stadiona, kafelere we konsert zalyna edilen ýaragly we bombaly hüjümlerde 130 adam öldürildi we bu Ýewropada 2004-nji ýyldan bäri amala aşyrylan iň ganly jeňçi hüjümi hökmünde bellige alyndy.
Molins Parižde žurnalistlere adamlaryň 26 ýaşyndaky fransuz raýatynyň başlangyç beýanatlaryna serasaply çemeleşmelidiklerini aýtdy.


text:
“Ukrainanyň halkara howaýollary” awiakompaniýasy (UHH) 2015-nji ýylyň 21-nji sentýabryndan başlap Kiýew bilen Aşgabadyň arasynda wagtly-wagtynda göni gatnawlary amala aşyryp başlar. Bu barada awiakompaniýanyň metbugat gullugy habar berýär.
Gatnawlar hepdede iki gezek iki derejeli hyzmatlar (işewür we tygşytly) boýunça “Boeing—737” uçarynda amala aşyrylar.
Gatnawlar Kiýewden Aşgabada duşenbe we çarşenbe günleri amala aşyrylar.
1992-nji ýylda esaslandyrylan UHH iri ukrain kompaniýasy bolup durýar. Esasy aeroporty — Borispol. Awiakompaniýanyň hasabynda 31 uçar bar. Olaryň 27-si orta aralyklara, dördüsi bolsa uzak aralyklara niýetlenendir.


text:
Türkmenistanyň hökümeti ýurtda güýçli ykdysady ösüşiň bardygyny yglan etdi.
7-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda yglan edilen sanlar ýurduň pudaklaýyn önümçilik, ownuk daşary söwda, maýa goýumlar taýdan güýçli ösüşe eýedigini aňladyp biler.
Başga bir tarapdan, ýurtda harytlar gymmatlap, işsizlik ýaly problemalaryň agyrlygyna galýanlygy, şeýle-de dünýäde global maliýe-ykdysady krizisiň dowam edýänligi sebäpli türkmen hökümetiniň yglan eden ýokary ösüş baradaky sanlaryna synçylar şübheli garaýarlar.
Resmi görkezijiler ýokary
Hökümet maslahatynda wise-premýer Tuwakmämmet Japarowyň, milli ykdysadyýetiň 2009-njy ýylyň ýedi aýy boýunça beren hasabatyna görä, bu döwrüň pozitiw makroykdysady görkezijiler bilen tamamlananlygy we Umumy Içerki Önümçilik derejesiniň durnukly ösüş bilen tapawutlananlygy “Türkmen Döwlet Habarlar” gullugynyň maglumatynda bellendi.
Maglumata görä, geçen ýyl bilen deňeşdirilende, pudaklaryň köpüsinde önümçilik taýdan ösüş gazanylypdyr. Ýurduň milli walýutasynyň kursy durnukly. Ownuk haryt dolanyşygynyň möçberi geçen ýylka garanda 114%, daşary söwda dolanyşygy bolsa 22% ösüpdir. Eksport importdan 1,7 % artyk. Şeýle-de, döwlet budjetiniň girdeji bölegi 121%, çykdajy bölegi bolsa 94% ýerine ýetirilipdir.
TDH-nyň maglumatyna görä, Ykdysadyýet we ösüş ministri B.Hojamämmedow ýurtda maýa goýumlary ugrundan hem öň görlüp-eşidilmedik aktiwligiň emele gelenligini aýtdy. Ol geçen ýylkysy bilen deňeşdirip, diňe şu ýylyň birinji ýarymynda 2,5 esse köp maýa goýumlarynyň özleşdirilenligini belledi. Emma şol maýa goýumlarynyň haýsy pudaklara we nähili obýektlere ýatyrylanlygy “Türkmen Döwlet Habarlar” gullugynyň maglumatynda takyklanmady.
Hökümet maslahatynda yglan edilen sanlardan netije çykaryp, prezident G.Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, ýedi aýyň netijeleri ýurduň halk hojalygynyň esasy pudaklarynyň güýçli ösüşini aňladýar. “Olar milli ykdysadyýetiň ugurlaryny üýtgetmek boýunça edilen işleriň we dünýädäki maliýe-ykdysady krizise garşy durmak boýunça görlen çäreleriň göni netijesi bolup durýar”.
Soňky maglumatlarda Türkmenistanda harytlaryň, esasan hem ilkinji zerurlykdaky harytlaryň we azyk önümleriniň, gymmatlaýanlygyny habar berilýär. Ykdysadyýetçileriň sözlerine görä, harytlaryň gymmatlamagy häzirki dowürde dünýäni gurşap alan maliýe-ykdysady krizisiň göze ilýän iň esasy alamatlarynyň biri bolup durýar.
Azatlyk radiosynyň habarçysy Osman Hallyýewiň aýtmagyna görä, şu ýylyň fewral-mart aýlarynda et-süýt önümleriniň bahasy biraz aşaklan bolsa, soňky wagtda 15-20 prosent gymmatlady. Aýlyklar bolsa, öňki derejesinde galdy. “Şol nyrhlar ilatyň köp bölegi üçin, ylaýta-da oba adamlary üçin, elýeterli däl. Oba ýerlerinde hepdeläp, hatda aýlap et iýmän oňňut edýän adamlar kän” diýip, Osman Hallyýew aýtdy.
Milli programma syn edildi
Hökümetiň anna günki maslahatynda 2020-nji ýyla çenli ýurduň oba ýerleriniň we etraplarynyň sosial-durmuş şertlerini özgertmek boýunça prezidentiň milli programmasynyň durmuşa geçirilişine hem syn edildi. TDH-nyň maglumatyna görä, häzirki wagtda onlarça möhüm obýektleriň gurluşyklary, şol sanda keselhanalaryň, mekdepleriň, çagalar baglarynyň we inžener-kommunikasion sistemalaryň gurluşyklary tamamlandy.
Oba ýerlerini ösdürmek boýunça ýörite programmany düzmek karary 2007-nji ýylyň aprel aýynyň başynda hökümet maslahatynda yglan edilipdi. Emma şondan bäri programmanyň amala aşyrylýanlygy resmi taýdan tekrarlanýan hem bolsa, oba ýerlerinde uly bir özgerişlikleriň göze ilmeýänligini synçylar aýdýarlar.
Programmanyň kemçilikli amala aşyrylýanlygyny ýurt resmileri hem agzapdylar. “Türkmenistan.ru” Internet gazetiniň maglumatyna görä, geçen ýylyň iýul aýynda milli programmanyň çäginde regionlarda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň yza tesdirilýänligi, muňa bolsa ipoteka-kredit bermek ugrundaky kemçilikleriň päsgelçilik döredýänligi bellenilipdi.
Osman Hallyýewiň sözlerine görä, regionlaryň ösüşine, işsizlik we oba hojalyk önümçiligini ösdürmek maksadyna gönükdirilen çäreleriň amala aşyrylmaýanlygy uly böwet bolýar. “Oba ýerlerinde onçakly uly bolmadyk kärhanalar gurulmasa, işsizlik problemasyny çözmek mümkin däl. Her obada ýerli önümleri gaýtadan işleýän kärhanalar gurulsady. Häzir hemme zat zaýa bolup ýatyr. Pomidor, şetdaly, gök önümler, şolary gaýtadan işläp, hem girdeji, hem zaýalanmaz ýaly bir mümkinçilik döredilse, gowy bolardy weli, bu barada-da edilýän iş ýok” diýip, Osman Hallyýew aýtdy.
Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalyk boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýew Türkmenistanda ilat köpçüliginiň ýaşaýan şertleri agyrlygyna galýarka, hökümet derejesinde ösüş bar diýip, yglan etmek sanlary galplaşdyrmak boýunça ýurtda öňden bäri ýörgünli endigiň dowam edýänligini görkezýär diýip, hasap edýär. Emma ol hakyky sosial ykdysady ösüşiň takyk çäreleri talap edýänligini, aýratynam ýurduň oba ýerlerinde ýagdaýyň has gözgynydygyny belledi.
Ýerofeýewiň bellemegine görä, gazdan gelýän girdejiler, olar entek barka, kiçi kärhanalar üçin ýörite gurallary satyn almak ýaly çärelere sarp edilmeli. “Aýratynam bu oba ýerleri üçin zerur. Mysal üçin, süýt, gök we miwe önümlerini gaýtadan işleýän kärhanalaryň her obada diýen ýaly bolmagy netijeli çäre bolup bilerdi. Kärhana gurallary adamlara kärendä-de berlip bilnerdi.”
Resmi maglumatlara görä, häzirki wagtda Türkmenistanda amala aşyrylýan sosial-ykdysady programmalar ýurduň durnuklaşdyryş fondunyň serişdelerini ulanmazdan durmuşa geçirilýär.
Anyk planlara zerurlyk
Wladimir Ýerofeýewiň sözlerine görä, soňky döwürde Türkmenistanda amatly kredit we ipoteka şertleriniň döredilmegi mümkinçiligi bolan käbir raýatlaryň Aşgabatda we onuň golaýynda jaý alyp, ýa kredit puluna jaý gurup, soň ony has gymmat bahadan satmagy bilen bagly usullaryň giňden ulanylmagyna sebäp boldy we öz nobatynda soňky wagtda jaýlaryň bahasynyň gymmatlamagyna getirdi.
Şeýle ýagdaýyň sebäplerini W.Ýerofeýew döwlet tarapyndan amala aşyrylýan çäreleriň ýurtdaky hakyky şertleriñ we ilat köpçüliginiň mümkinçilikleriniñ hasaba alynmazdan, amala aşyrylýanlygynda görýär.
“Döwlet tarapyndan dowamly we takyk ädimler ädilmeli, maýa ýatyrylmaly, adamlara döwlet tarapyndan karz pul berilmeli. Emma şol pullary işletmek üçin anyk planlar düzülmeli, ýöne ýatan döwlet pullaryndan näme peýda?” diýip, Türkmenistanyň hökümetiniň Oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýew aýdýar.


text:
Gresiýanyň häkimiýetleri 24-nji maýda ýurduň Makedoniýa bilen serhedindäki "Idomeni" atly iň uly bosgunlar lagerini göçürip başladylar.
Azyndan 200 çemesi polisiýa wekili lagere barýan ýoly böwetläp başlady, emma hökümetiň bosgunlar krizisi boýunça metbugat-wekili Giorgos Kyritsis polisiýanyň güýç ulanmajakdygyny aýtdy. Ol çäreleriň bir hepdeden on güne çenli dowam etjekdigini belledi.
Bu lagerde 8400 adam ýerleşýär. Häkimiýetler ýaşaýjylaryň täze döredilen we guramalaşdyrylan lagere ýuwaş-ýuwaşdan göçüriljekdigini aýtdylar.
Žurnalistler "Idomeni" lagerine goýberilmedi.
Geçen ýylyň dowamynda Balkan we Ýewropa ýurtlarynyň garyplykdan gaçyp öz ýurtlaryny terk eden bir milliondan gowrak adamdan ybarat migrant akymyny saklamak üçin öz serhetlerini ýapmagy sebäpli, 54 müň bosgun we migrant maliýe kynçylyklary başdan geçirýän Gresiýada gabawda galdy.
Migrantlaryň aglaba bölegi Siriýadan, Yrakdan we Owganystandan. Olaryň aglaba bölegi Gresiýa Türkiýäniň üstünden gaýykly we gämili barýar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti 2009-njy ýyl boýunça adam hukuklary babatdaky ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. 11-nji martda ýaýradylan şol hasabatda bellenilmegine görä, käbir ösüşleriň bolandygyna garamazdan, Türkmenistanda söz, metbugat we pikir azatlygynyň çäklendirilmegi dowam etdirilýär.
Bu hasabat Türkmenistan bilen bir hatarda dünýäniň 194 ýurduny öz içine alýar. Eýse, bu raportyň maksady näme? Ol adam hukuklary boýunça ýagdaýyň gowulanmagyna täsir ýetirýärmi?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu aktual mesele bilen gyzyklanyp, ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň demokratiýa, adam hukuklary we zähmet boýunça kömekçisi Mike Posner bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: 2009-njy ýyl boýunça ýaýradan hasabatyňyzda ýüze çykan esasy temalar nämelerden ybarat?
Mike Posner: Biz ençeme esasy temalara üns berdik. Olardan biri hem durnuksyzlyk höküm sürýän 30 töweregi ýurtdaky ýagdaýlara ünsi çekmekdir. Şol dartgynlylyklardan ejir çekýän esasy topar bolsa çagalar, zenanlar we bosgunlardyr. Şol konfiliktleriň esasy sebäpleri dini, etniki we şoňa meňzeş beýleki ylalaşmazlyklardan ybaratdyr.
Ikinji mesele bolsa, bilişiňiz ýaly, häzirki döwürde aragatnaşyk gurallarynyň täze görnüşlerinden peýdalanmak boýunça dürli aktiwlikler göze ilýär. Aýtjak bolýan zadym, graždan aktiwistleri we döwlete degişli bolmadyk guramalaryň agzalary internet we mobil telefonlaryndan has köp peýdalanyp başladylar. Käbir hökümetler şeýle hereketlenmeleri basyp ýatyrmaga synanşýar. Olar adam hukuklary boýunça we graždan aktiwistleriniň şeýle serişdelere elýeterliligini çäklendirmäge synanyşýarlar.
Üçünji mesele bolsa, Orsýet we Şri Lanka ýaly ýurtlarda howpsuzlyk güýçlerinden we bu ugurdaky kanunlardan žurnalistleriň we hukuk goraýjy aktiwistleriň işine ýol bermezlik üçin peýdalanylmagydyr.
Azatlyk Radiosy: Bu hasabatyň ýaýradylmagynyň yz ýany bilen ony Hytaý ret edip, Waşingtonyň bu dokumentden syýasy gural hökmünde peýdalanýanlygyny, şonda Amerikadan başga ähli ýurtlardaky ýagdaýlaryň tankyt edilýänligini aýdýar. Şeýlelikde Amerikadaky ýagdaýlary tankyt edip, Hytaý öz ýyllyk raportyny ýayradýar. Siz bu tankydy garaýyşa nähili jogap bermekçi?
Mike Posner: Biz häzirki döwürde ABŞ-daky ýagdaýlar barada ählumumy döwürleýin syn taýýarlamak boýunça tagalla edýäris, bu hasabat BMG-ä hödürlener. Raportyň sentýabr aýynda çap edilmegine garaşylýar.
Biz bu mesele barada çynlakay alada edýäris. Bu barada hukuk hem graždan aktiwistleriniň gatnaşmagynda tutuş ýurtda ýygnaklar geçirilýär. Biz şeýle tagallalarymyzy geljekde hem dowam etdireris.
Hytaýyň tankydy garaýyşlary barada aýdylanda, biziň pikirimize görä, beýleki ýurtlar barada Amerikanyň öz alyp barýan syýasatyny kesgitlemegi nukdaýnazaryndan bu raport Waşington üçin gowy esas bolu hyzmat edýär. Şonuň üçin biz alyp barýan işimiz dogry diýip, pikir edýäris. Biz öz alyp barýan işimiz barada beýleki ýurtlaryň, şol sanda Hytaýyň öz garaýyşlaryny beýan etmeginiň tarapdary.
Azatlyk Radiosy: Bu hasabatyň maksady näme? Raportda ady agzalýan ýurtlar, umuman, şol dokumentde öňe sürlen pikirleri äsgermeýärler, hatda ABŞ-nyň käbir hökümet edaralary hem siziň hasabatyňyzda öňe sürlen pikirlere o diýen üns bermeýän ýaly, sebäbi hasabatda tankyt edilýän ýurtlar bilen siziň käbir hökümet edaralaryňyz aragatnaşygyny artdyrmaga synanyşýarlar. Bu ýagdaýa siz nähili garaýarsyňyz?
Mike Posner: Bu raportyň ençeme maksady bar, emma bu document ýurduň syýasy ugruny kesgitleýji serişde däl. Biziň maksadymyz Adam hukuklary boýunça bütindünýä jarnamasynda beýän edilen maddalary göz öňünde tutup, dürli ýurtlar, şol sanda ABŞ-daky ýagdaýlar bilen hem bagly maglumatlary ýygnamak we ony ýaýratmakdan ybaratdyr.
Göz öňünde tutulýan maksat, ýurduň syýasy ugurlaryny kesgitleýän edaralary bu mesele hakda dogruçyl maglumatlar bilen üpjün etmekdir. Has anygrak aýtsam, hökümetler arasynda geçirilýän gepleşiklerde adam hukuklary mydama esasy tema bolman biler, emma bu ugur hemişe umumy dialogyň bir bölegini emele getirýär. Bu dokument hökümet wekillerini adam hukuklary boýunça beýleki ýurtlardaky hakyky ýagdaý bilen tanyşdyrýar.
Bu hasabatdan aýratynam ABŞ-nyň Kongresiniň wekilleri, hökümetiň beýleki edaralarynyň resmileri, hatda beýleki ýurtlaryň hökümet wekilleri hem peýdalanýarlar. Şeýle maglumatlara aşa talap bar. Biz BMG-e, şeýle-de hökümete degişli bolmadyk halkara guramalary bilen yzygiderli aragatnaşyk saklaýarys. Bu hasabat çap edileli bäri biziň websahypamyza girenleriň sany aşa köpeldi. Biz şol hasabaty dürli dillere terjime edýäris. Bu dokumentiň peýdaly taraplary gaty köp.
Azatlyk Radiosy: Siz Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar bilen gowy aragatnaşyk gurmaga synanyşyp, regionda Hytaý bilen Orsýetiň täsirini deňagramlylaşdyrmak barada tagalla edýärsiňiz. Şeýle etmek bilen siz öz hasabatyňyzda awtoritar diýlip häsiýetlendirilen ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen hem işleşmäge mejbur. Onsoň Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan syýasatyňyzda adam hukuklary boýunça gymmatlyklaryňyz bilen syýasy bähbitleriňizi deňagramly derejede alyp barmagy nähili başarýarsyňyz?
Mike Posner: Daşary syýasat barada gürrüň edilende, umuman aýdylanda, oňa howpsuzlyk, söwda, ykdysadyýet we diplomatik aragatnaşyklar bilen bir hatarda adam hukuklary hem girýär. Adam hukuklary ABŞ-nyň daşary syýasatynyň esasy özeňlerinden biridir. Beýleki ýurtlaryň wekilleri bilen geçirilýän duşuşyklarda bu pudaga aýratyn ähmiýet berilýär.
Özbegistanyň we Gazagystanyň hökümet wekilleri bilen soňky ençeme aýyň dowamynda geçirilen gepleşiklere menem gatnaşdym. Biz şeýle duşuşyklary munden beýlägem dowam etdireris. Sebäbi biziň pikirimizçe, haýsydyr bir ýurtda durnukly demokratiýanyň ornaşdyrylmagy üçin adam hukuklaryna hormat goýulmagy zerur, bu şol ýurtlaryň öz bähbidine laýyk gelýär. Bu ABŞ-nyň hem bähbidine gabat gelýär. Şonuň üçin bu biziň alyp barýan işimiňiziň esasy bölegidir.
Azatlyk Radiosy: Siz Özbegistandaky ýagdaýlar barada gürrüň etdiňiz. Şu pursatdan peýdalanyp, men Özbegistanly kärdeşimiň Waşingtonyň bu yurt boýunça alyp barýan syýasaty baradaky garaýşyny hem onuň size bermekçi soragyna siziň ünsüňizi çekesim gelýär. Onuň aýdyşyna görä, “ABŞ Özbegistandaky ýagdaýlary tankyt edip, raportlary çap edýär, emma hökümete basyş etmek üçin aýgytly ädim ätmeýär. Hatda köp halatlarda Özbek hökümeti bilen aragatnaşygyny saklamak üçin Waşington Özbegistanda bolup geçýän wakalara üns bermeýär. Siz bu syýasatyňyzy haçan uýtgetmekçi?
Mike Posner: Men bu garaýyş bilen ylalaşamok. Ilki bilen biz Özbegistandaky ýagdaýlara göz ýumýar diýip, pikir edýän bolsaňyz, çap edilen raportyň bu ýurt baradaky bölegini okap görüň. Şol hasabatda Özbegistanda adam hukuklarynyň basgylanýanlygy bilen bagly gaty çynlakay alada bildirilýär. Hatda meniň özüm ýurtda çaga zähmeti baradaky meseläni gozgadym. Sebäbi ol ýurtda çagalar mekdeplerden äkidilip, pagta ýygdyrylýar.
Dokumentde Özbegistanda hukuk goraýjy aktiwistleriň alyp barýan işleriniň basylyp ýatyrylmaga synanyşylmagy, dini we metbugat azatlygynyň çäklendirilmegi ýaly meseleler-de gozgalýar.
Özbegistanda ençeme uly problema dowam edýär, biz bu meseleler barada halk köpçüliginiň öňünde çykyş etmegi we bu barada ösüşiň bolmagy üçin basyşlarymyzy dowam etdireris.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda täze hökümet häkimiýet başyna geçdi, emma siziň şu ýyl çap eden hasabatyňyz bilen mundan öňki ýyllaryň dowamynda çap edilen dokumentiňiziň Türkmenistan baradaky böleginde o diýen tapawut ýok. Munuň sebäbi näme?
Mike Posner: Raportyň özi bu soraga jogap berýär. Türkmenistanda o diýen uly özgeriş göze ilmeýär. Hatda meni alada goýan başga bir zada-da duş geldim. Türkmenistan ynsan ölçegleri barada geçen ýyl Warşawada geçirilen ýygnaga gatnaşmadyk ýeke-täk yurt boldy. Biziň bu yurt bilen bagly aladalarymyz dowam edýär, diýmek, Türkmenistandaky ýagdaýlar ünsden düşürilmez.
Azatlyk Radiosy: Döwlet departamentiniň wekilleri Türkmen resmileri bilen ençeme ugurlar boýunça gepleşikler geçirýärler we käbir ugurlar, şol sanda adam hukuklaryny gowulandyrmak barada Aşgabat bilen hyzmatdaşlyk hem edilýär. Bu tagallalaryňyzdan göze ilerlik netije barmy?
Mike Posner: Meniň pikirimçe, Türkmenistan we käbir beýleki ýurtlar bilen aragatnaşygymyz, prezident Barak Obamanyň hem Döwlet sekretary Hillary Klintonyň aýdyşy ýaly, “prinsipýal esaslar boýunça aragatnaşykdan” ybaratdyr.
Biz şol ýurtlar bilen işleşmegi dowam etdireris, peýdamyz ýetäýjek ugurlar ýüze çyksa, şol hökümetlere kömek etmäge synanyşarys. Şol bir wagtyň özünde-de şeýle ýurtlarda çözgüdi tapylmadyk problemalar, şol sanda adam hukuklarynyň depgilenmegi ýaly meseleler ýüze çyksa, biz bu barada şol ýurtlaryň hökümet wekilleri bilen geçirilýän özara gepleşiklerde we halk köpçüligine öz aladamyzy ýetirmegi dowam etdireris.
Azatlyk Radiosy: Siz bu maglumatlary nireden aldyňyz? Meselem, Türkmenistan, Özbegistan, hatda Eýran ýaly ýurtlardan şeýle maglumatlary ýygnamak o diýen aňsat bolmasa gerek?
Mike Posner: Hasabatda ady agzalan ýurtlaryň köpüsinde biziň wekilhanalarymyz bar. Şol ilçihanalarda bu raporty taýýarlamak boýunça ýörite iş alyp barýan ofiserlerimiz bar. Bu hasabatyň taýýarlanmagyna 1000-den köpräk adam goşant goşdy.
Şeýle dokumentler taýýarlanylanda, biz beýleki toparlar, şol sanda hökümete degişli bolmadyk halkara guramalar hem-de BMG-e tarapyndan çap edilen raportlara hem syn edýäris. Şol bir wagtyň özünde dürli ýurtlarda hereket edýän hukuk goraýjy aktiwistler bilen hem aragatnaşyk gurmaga synanyşýarys. Emma Eýran ýaly ýurtlar barada gürrüň edilende, ýagdaý kyn.
Muňa garamazdan, ýurduň içinde we daşynda Eýrandaky hakyky ýagdaýlary aýan edýän ençeme maglumat çeşmeleri bar.


text:
Penşenbe güni Braziliýanyň Rio-de-Janeýro şäherinde Birleşen Milletler Guramasynyň daşky tebigaty goramak we ykdysady abadançylyk meselesine bagyşlanan konferensiýasy açyldy.
“Rio+20” ady bilen geçirilýän bu konferensiýa BMG-niň iň bir uly gerimli konferensiýalaryndan biri hasaplanylýar.
Oňa dünýäniň onlarça ýurdundan 50 müň töweregi delegatyň, şol sanda, tebigaty goraýjy aktiwistleriň, ýokary derejeli hökümet resmileriniň we biznes ýolbaşçylarynyň-da gatnaşjakdygy habar berilýär.
Munuň özi tebigaty goramak meselesine bagyşlanyp 1992-nji ýylda Rio-de-Janeýroda geçirilen ozalky sammitiň özboluşly bir dowamy hasaplanylýar. Bu konferensiýa 22-nji iýuna çenli dowam eder.


text:
Fransuz prokurorlary 2-nji iýulda Fransiýanyň ozalky prezidenti Nikolas Sarkozini korrupsiýada we jenaýat derňewine bikanun täsir ýetirmekde aýypladylar.
Bu karara Sarkozi 15 sagatlap sorag edilenden soňra gelindi. Ol Fransiýanyň tussaghana salnan ilkinji döwlet baştutany boldy.
Sarkozi 1-nji iýulda korrupsiýa garşy sülçüler tarapyndan sorag edilmek üçin Nanterre, Parižiň günbataryna geldi. 30-njy iýunda onuň aklawçysy we iki magistraty sorag edilmek üçin saklanypdy.
Fransuz mediasynyň ýazmagyna görä, 59 ýaşly Sarkozi başga bir derňew barada şol sudýalaryň birinden içerki maglumatlary almakda güman güman edilýär.
Ol hamala sudýalaryň mobil telefonyny diňläp, 2007-nji ýyldaky saýlaw kampaniýasy mahalynda ozalky Liwiýa diktatory Muammar Kaddafiden maliýe kömegini alandygy barada aýdylýanlara anyklajak bolmagyndan habarly edilipdir.


text:
Şu gün irden Ýaponiýanyň “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýalarynda spesialistler reaktorlary sowatmak boýunça täzeden işe girişdiler.
Irden alty reaktoryň dördüsiniň depesinde ak bug peýda boldy. Düýn 3-nji reaktordan gara tüsse çykansoň, iş togtadylypdy.
Energobloklaryň altysynda-da elektrik bilen üpjünçilik dikeldildi. Inženerler reaktorlary sowadýan sistemany işe girizmegi planlaşdyrýarlar.
Mundan öň ýapon häkimiýetleri Tokiodaky turbalaryň suwunda radioaktiw elementleriň derejesiniň kadadan iki esse ýokarydygyny, ony içmegiň çagalar üçin howpludygyny duýdurypdy.
Radioaktiw elementler şeýle-de stansiýa golaý regionlardan getirilen süýtde, deňiz suwunda hem gök önümlerde tapyldy.


text:
Rumyniýanyň jenaýat agtaryş işgärleri geçen ýyl Gollandiýadaky Sungat galereýalarynyň birinden ogurlanan sungat eserlerine degişli kartinalaryň ýakylandan soňky galyndylaryny tapandyklaryny aýdýarlar.
Agzalýan galyndylar Matisseniň, Pikassonyň we Moneniň işlerini hem öz içine alýan, bahasy millionlarça dollarlyk ýedi sany žiwopis eserini ogurlamakda aýyplanýan adamyň ejesiniň ojagyndan tapylypdyr.
Soňky ýyllarda bolup geçen sungat işleriniň ogurlanmagy bilen baglanyşykly jenaýata ahyrsoňy ogluny halas etmäge çytraşýan enäniň öýünde nokat goýuldy.
Olga Dogaru, jenaýaty agtaryş gulluklarynyň onuň ogly Radu Dogaruy bu ogurlykda güman edip başlandyklaryny, şonuň üçinem sungat işlerini otlandygyny aýtdy. Radu Dogarua oktýabr aýynda Rotterdamyň Sungat galereýasyndan sungat eserleriniň ajaýyp nusgalaryny ogurlan üç rumynyň hatarynda aýyplama bildirilýär.
Eserler
Ogurlanan kartinalar şulardan ybarat: Pawlo Pikassonyň “Arlekiniň kellesi” atly eseri, 1971-nji ýyl; Klaudiýa Moneniň “Londondaky Woterlu köprüsi” atly eseri hem-de “London köprüsiniň üstünde işlemek” atly eseri, 1901-nji ýyl; Genri Matissiň “Ak we sary reňklerde gyzy synlamak” atly eseri 1919-njy ýyl; Paul Gogeniň “Açyk penjiräniň öňündäki gyz” atly eseri 1898-nji ýyl; Mayer de Hanyň “Öz portretim” atly eseri, 1890-njy ýyl; şeýle hem Luçian Froýdyň 2002-nji ýyldaky sungat işi bolan “Gözi ýumuk zenan” atly eseri agzalan suratkeşleriň ogurlanan sungat işleridir.
Bu waka soňky on ýylyň içinde Gollandiýada bolup geçen iň ullakan sungat talaňçylygydyr. Ogurlanan işleriň takmynan 100 million ýewro bilen 200 million ýewro aralygynda bahasy bar (amerikan dollary bilen aýdanymyzda bahalar 130 million dollar bilen – 260 milion dollar aralygynda).
Olga Dogarunyň jenaýaty agtaryş gulluklarynyň işgärlerine gürrüň bermegine görä, ol ýanwar aýynda ogly tussag edilensoň, ogurlyk suratlary bir öýüň içinde gömüpdir. Ol öýde hiç kim ýaşamaýan ekeni. Soňra jenaýatçynyň ejesi Danube Deltada ýerleşýän Karakliýu obasyndaky bir mazarlyga baryp, agzalýan sungat işlerini bu ýerde gömüp gizlejek bolupdyr.
"Subutnamalary ýok etmek..."
Fewral aýynda Olga Dogaru mazarlykda gömüp gaýdan suratlaryny yzyna çykaryp, öýüne getirip, otlapdyr. Muny etmeginiň sebäbi, bu aýalyň öz sözlerine görä, degişli subutnamalary ýok edip, ol talaňçylygyň guramaçysy hasaplanýan oglunyň jenaýata çekilmeginiň öňüni aljak bolupdyr.
Rumyniýanyň Milli taryhy muzeýiniň müdiri Ernest Oberlande Tarnowiýenu, jenaýat agtaryş işgärleriniň mart aýyndan bäri ýakylan sungat işlerinden galan külleri derňeýändiklerini we öňümizdäki hepdäniň dowamynda netijeleriň we tapyndylaryň prokuratura geçiriljekdigini aýtdy.
Oberlande-Tarnowiýenu sülçüleriň ojakdaky kül galyndylarynyň içinden suratkeşleriň onlarça ýyl mundan ozal ulanan materiallarynyň galyndylaryny tapandygyny aýtdy.
“Bu boýaglaryň käbirleri gaty zäherli we olar eýýäm köp wagtdan bäri ulanylanok. Şeýle hem biz suraty rama çüýlemek üçin ulanylan çüýleriň hem üstünden bardyk. Olar ýaly çüýler indi öndürilmeýär. Biziň gürrüňini edýän çüýlerimiz mis bilen iş salyşýan zergärler tarapyndan elde ýasalypdyr. Indi olar ýaly materiallar hem ulanylanok.”
Oberlande-Tarnowienunyň aýtmagyna görä, emele gelen küller diňe bir surata degişli bolman, dürli suratlardan yza galan küller bolmaly. Ol: “Birnäçe suratyň ýakylandygy aç-açan görnüp dur” diýýär. “Surat galyndylary bar, olar gyzyl, ýaşyl, sary we gök ýaly dürli reňklerde” diýip, muzeýiň müdiri sözleriniň üstüni ýetirdi.
Ogurlyk
Gollandiýada talaňçylygy amala aşyran ogrular, gowşak goralýanlygyndan peýdalanyp, geçen ýylyň 16-njy oktýarynda galereýa giripdirler. Olar suratlary ulagalaryna çenli arzan plastiki paketlere salyp eltipdirler we, aýdyşlaryna görä, olar ýol-gözegçilik polisiýasynyň postunda saklanypdyrlar.
Derňewçiler suratlary we jenaýat bilen baglanyşykly subutnamalary ele salansoňlar, Radu Dogaru bilen birlikde beýleki iki sany güman edilýän adamyny-da gözenege gabadylar.
Bu jenaýata baş goşandygy güman edilýänleriň sungat eserlerini ogurlamakda ussat däldikleri çaklanylýar, sebäbi olar talan zatlarynyň näderejede gymmatbaha eserlerdigini anyk bilmändirler.
Ogurlanan suratlar hususy Triton guramasyndan getirilip, olar saýlama hem-de täzeçil sungat işleridir. 1991-nji ýylda Amsterdamdaky Wan Gog muzeýinden 20 sany sungat eseri ogurlanypdy. Ynha, biziň bu gün gürrüňini eden jenaýatymyz, 1991-nji ýyldaky şol hadysadan soň, ýurtda bolup geçen iň uly sungat talaňçylygydyr.
Oberlande-Tarnowiýenunyň aýtmagyna görä, eger-de derňewçiler sungat eserleriniň ýok edilendigini gürrüňsiz subut edäýseler, onda bu ýagdaý “aýlyganç jenaýat we ägirt uly ýitgi” diýlip atlandyrylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Riýadda Saud Arabystanynyň ýolbaşçylary bilen duşuşýar. Sebäbi Hytaýyň Eýranyň ýadro arzuw-hyýallary babatynda berk pozisiýany eýelemegini gazanmak üçin Saud Arabystanynyň goldawy gerek.
Ýadro programmasy sebäpli Eýranyň garşysyna Birleşen Milletler Guramasynyň sanksiýalarynyň dördünji tapgyryny ýola goýmak üçin Waşington halkara derejesinde goldaw isleýär.
14-nji fewralda, Katarda “Birleşen Ştatlar – Yslam Älemi” forumynda eden çykyşynda Klinton Eýrany öz “howply” karary barada täzeden oýlanmaklyga çagyrdy.
“Eýranyň gizläre näme zady bar? Eýran näme üçin öz üstüne alan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmekden boýun gaçyrýar? Bu onuň halkara arkalaşygy bilen syýsy hem ykdysady taýdan integrirlenmgine getirip, onuň öz halkyna peýdaly bolar. Eýran edýän prowokasion hereketleri üçin halkara arkalaşygyna ýokary baha tölemeli bolýar. Ol halkara arkalaşygyna mundan başga ýol goýanok. Biziň hemmämiz Eýrany howply kararlaryny täzeden gözden geçirmäge çagyrýarys” diýip, Klinton aýtdy.
Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary Eýran atom ýaragyny öndürmäge synanyşýar diýip güman edýärler. Tähran hem muny inkär edip, ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini gaýtalaýar.
Hytaý garşy
Birleşen Milletler Guramsynyň Hopwsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzasy Hytaý Tähranyň garşysyna häzirkisinden artyk sanksiýa girizilmegine garşy.
Aýdylyşyna görä, Pekin Eýranda goýan maýalaryna gelýän girdejiniň aşaklamagyndan gorkýar. Galyberse-de, ol Eýrandan günde 400 müň barrel nebit satyn alýar.
Ýöne Hytaý häzir aňsat ýagdaýda däl. Sebäbi ol Saud Arabystanynyň hem möhüm söwda ýarany bolup durýar. Onuň bu ýerden satyn alýan nebiti günde 1 million barrel.
Amerikan resmileri Eýranyň garşysyna sanksiýa girizilip, Hytaýyň alýan nebiti ýetmezçilik eden ýagdaýynda, Saud Arabystany bu ýetmezçiligiň üstüni doldurmagy kepillendirse, onda Pekin sanksiýalara garşy çykmaz diýip, pikir edýärler.
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Joe Biden 14-nji fewralda telewideniýede eden çykyşynda Hytaýyň tutumyny üýtgedip, täze sanksyýalary goldajagyna özüniň ynanýandygyny bildirdi.
“Biz uly öňegidişlik gazandyk. Eýran öz içinde, öz halky tarapyndan geçen 20 ýyllykdakysyndan has köp çetleşdirildi. Olar regionda butinleý üzňelikde galdylar. Biz Orsýetden tutup, Ýewropa çenli hemmeleriň goldawyny gazandyk. Pekiniň hem goldawyny gazanjakdygymyza men berk ynanýaryn. Onsoň olara gidere ýer galmaz” diýip, Biden aýtdy.


text:
Duşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň Yrakdaky goşunlarynyň öňünden planlaşdyrylyşy ýaly şu ýylyň 31-nji awgustynda söweş tabşyrygyny ýerine ýetirmegini tamamlaýandyklaryny aýtdy.
Obama duşenbe güni Atlantada maýyp weteranlaryň öňünde çykyş etdi. Obamanyň bellemegine görä, onuň häkimýete gelen gününden bäri we 31-nji awgusta çenli Yrakdan çykarylan amerikan harby gullukçylaryň sany 90 müň bolar.
Yrakdaky geçiş döwründe 50 müň harbyly kontingent galar. Olar Yragyň polisiýasyny türgenleşdirmek, terrorizme garşy operasiýalary geçirmek we raýar spesialistleri taýýarlamak bilen meşgullanarlar.
Obama 2011-nji ýylyň ahyrynda amerikan harbylarynyň Yrakdan doly çykaryljakdygyny aýtdy.


text:
Täjigistanda baş kanuna girizilýän düzedişler boýunça referendum geçirilýär, bu referendum arkaly prezident Emomali Rahmonyň häkimiýeti elinde saklamagynyň has-da berkidilmegine garaşylýar.
22-nji maýdaky referendum konstitusiýa girizilmegi teklip edilen 41 düzedişi öz içine alýar.
Ses berijilerbu topluma ýa “hawa”, ýa-da “ýok” diýip ses bermeli. Aýry-aýry teklipler boýunça ses bermek mümkinçiligi ýok.
Merkezi saýlaw komissiýasy ses berişlik ýapylmazyndan iki sagat çemesi soň
oňa gatnaşygyň 88 prosentden aşandygyny, ýagny kanunydygyny jar etdi.
Prezidentlik möhleti
Teklip edilýän düzedişleriň içinde iň möhümleri Rahmonyň prezident bolmak möhletleriniň çäginiň aradan aýrylmagy, prezident bolmak üçin ýaş çäginiň aşakladylmagy hem-de din esasyndaky syýasy partiýalaryň döredilmegini gadagan etmek bolup durýar.
Prezidentlik möhletiniň çägi bilen bagly düzediş diňe Rahmona, geçen ýyl parlament tarapyndan ses berlen “Milletiň lideri” derejesine eýe bolan syýasatça degişli bolar. Bu dereje oňa we prezidentiň maşgala agzalaryna hemişelik kanun jogapkärçiligine çekilmezlik hukuklaryny berýär.
Rahmon Täjigistana çärýek asyra golaý wagt bäri ýolbaşçylyk edýär, tankytçylar soňky ýyllarda onuň din, raýat jemgyýeti azatlyklaryna we syýasy köpdürlilige bolanäsgermezliginiň ýokarlanandygyny aýdýarlar.
Referendumda ses berijilerden prezident boljak adamyň ýaş çägini 35 bolanlygyndan 30-a getirmek baradaky soraga hem jogap bermek soralýar. Bu ýagdaý Rahmonyň 29 ýaşyndaky ogly Rustam Emomaliniň kakasynyň ornuna biraz ir geçip bilmek mümkinçiligini artdyrýar.
Dini partiýa gadaganlygy
Şeýle-de referendumda, Täjigistanyň Yslamçy gaýtadan döreýiş partiýasynyň esasy agzalaryna garşy edilýän suda gabat, dine esaslanýan partiýalaryň döredilmegini gadagan etmek baradaky teklibe ses berilýär.
Täjigistanyň Yslamçy gaýtadan döreýiş partiýasy, geçen ýyl hökümet “terrorçy topar” diýip tagmalamazyndan ozal, giňden aram gurama hökmünde görülýärdi. Bu ýagdaý Rahmon režiminiň iň möhüm resmi oppozisiýasynyň gyrakladylmagyna getirdi.
Ozalky referendumlar
Täjigistandaky soňky referendum 2003-nji ýylda geçirilip, prezidentligiň bir möhlet çägini iki möhlete çenli uzaltdy.
Täjigistanyň ondan öňki referendumynda, 1999-njy ýylda, dini we syýasy partiýalaryň kanunylaşdyrylmagy tassyklanyldy. Täjigistanyň 1992-97-nji ýyllardaky raýat urşuny soňlan parahatçylyk ylalaşygy oppozisiýanyň agzalarynyň hökümetde orun almagyna ýol açýardy we olaryň uly bölegi Täjigistanyň Yslamçy gaýtadan döreýiş partiýasyna degişlidi.
Şol referendum prezidentiň bäş ýyllyk möhletini ýedi we ondan aňryk uzaltmak teklibini hem tassyklady we prezident Rahmon şu esasda özüniň birinji iki saýlawynyň iki möhlet prezidentligiň bir bölegi hökmünde hasaplanylmaly däldigini jar etdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanda pensiýa üpjünçiligi ilatyň sosial durmuşynda aýratyn we möhüm orun tutýar.
Türkmenistanly synçylaryň sözlerine görä, şu günki gün garrylyk ýaşyna ýeten adamlaryň pensiýasynyň tutuş maşgalalar üçin ýeke-täk girdeji çeşmesi bolup durýan halatlary seýrek däl.
Türkmen resmi metbugatyna görä, ýurtda alnyp barylýan pensiýa reformasynyň çäginde iýul aýynda Türkmenistanda Pensiýa fondy döredildi we öňünden tygşytlamak boýunça pensiýa düzgüni girizildi.
Eýsem, ýurtdaky pensiýa üpjünçiliginiň yagdaýyna pensionerler nähili garaýar? Bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa ýerli pensioner zenan bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.