text:
Duşenbe güni giçlik Bahreýnde Müsürdäki we Tunisdäki tolgunyşyklardan ruhlanyp, “Gahar-gazap güni” atly protest geçirmek planlaşdyrylýar.
Munuň bilen baglylykda, eýýäm ýurduň iki obasynda çaknyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Berilýän maglumata görä, Newidrat obasynda polisiýa işgärleri protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz we rezin oklary ulanypdyrlar. Bu wakada azyndan 14 adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Ýekşenbe güni Karzakan şäherinde hem polisiýa işgärleri bilen protestçileriň arasynda çaknyşyk boldy. Bu çaknaşyklarda hem ençeme adama şikes ýetipdir.


c: text/html

text:
Orsýetiň ilçihanasy Belarusyň häkimiýetleriniň orsýetli adam hukuklary aktiwistiniň Minskide saklanmagynyň sebäplerini düşündirmegini isleýär.
Andreý Ýarow 16-njy martda Minskide saklandy. Ol Belarusa adam hukuklary boýunça kömek etmäge barypdy.
Ýarowy polisiýa saklady we onuň adynyň Belarusa sapar etmegi gadagan edilenleriň sanawynda bardygyny habar berdi.
Orsýetden Belarusa sapar edýänler üçin passport barlagy ýok. Çünki iki ýurduň arasynda wiza düzgüni ýatyryldy.
Şunlukda, Ýarowyň Belarusa girişini serhetde barlag edýän resmiler hasaba almandyrlar.
Orsýetiň Minskidäki ilçihanasynyň resmisi Wadim Gusewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ilçihana Belarusyň Daşary işler ministrligine Ýarowyň tutulmagynyň sebäpleriniň düşündirilmegini sorap, nota ýollapdyr.
Wadim Ýarowyň belarusly kärdeşleriniň sözlerine görä, polisiýa onuň ýanyndaky zatlaryny konfiskasiýa edipdir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
German kansleri Angela Merkel jenaýat eden gaçybatalga soraýjylary deportasiýa etmegi aňsatlaşdyrjak üýtgeşmeleri teklip etdi.
Merkel 9-njy ýanwarda türme tussaglygy berlen islendik bosgun, hatda şertli tussaglyk bolsa-da, ýurtdan kowlup çykarylmaly diýdi.
Parlamentde tassyklanmaly plan Täze ýylyň öňüsyrasynda Keln şäherinde bolan we jemgyýetçilik gaharyny döreden zorluklar bilen bagly.
Şeýle-de, polisiýa 9-njy ýanwarda günbatar şäherde migrantlara garşy guralan protestleri dargytmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.


text:
Düýn Täjigistanyň paýgtagty Duşenbede Türkmenistanyň medeni günleriniň açylyş dabarasy boldy.
Duşenbe şäherindäki «Kohi Borbat» atly Döwlet konsert zalynda geçen bu dabaraly çäreden soň, Türkmenistanyň ýörite delegasiýasy Täjigistanyň Medeniýet ministrliginde kabul edildi. Şol ýerde-de Türkmenistanyň medeniýet işgärleriniň gatnaşmagynda ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin metbugat konferensiýasy gurnaldy.
Täjigistanda Türkmenistanyň medeni günleriniň açylyş dabarasy düýn beýik täjik klassyk şahyry Rudakynyň döredijilik gününe hem gabat geldi.
Şu gün türkmenistanly artistler Täjigistanda türkmen diasporasynyň esasy jemlenen ýeri bolan Hatlon oblastynyň Jiliköl raýonyna-da sapar edip, ol ýerde konsert programmalary bilen çykyş ederler.


text:
Birleşen Ştatlar we Fransiýa Orsýeti we Siriýanyň režimini, hatda gepleşikler mahalynda-da oppozisiýanyň garamagyndaky pozisiýalary yzyna almak üçin dyngysyz kampaniýa geçirmek bilen, parahatçylygy petige diretmekde aýyplady.
Ženewada 1-nji we 2-nji fewralda aralary kesilip geçirilen iki günlük gepleşikler mahalynda, Siriýanyň gury ýer goşunlary, rus howa zarbalarynyň goldawy astynda, Aleppoda we Siriýanyň demirgazygynda, pitneçileriň elindäki ýerleri yzyna almak üçin, ýygjam kampaniýa alyp bardylar.
Olar 3-nji fewralda gozgalaňçylaryň Türkiýeden gelýän üpjünçilik liniýasyny kesmegi başardylar.
Gepleşikler mahalynda hem gowşadylmadyk kampaniýa iň uly oppozision koalisiýanyň gepleşiklere doly goşulmazlygynyň sebäbi hökmünde sitirlendi we BMG-niň Siriýa boýunça wekili gepleşikleriň 3-nji fewralda togtadylmagynyň sebäbiniň esasan "harby aktiwlikler» bilen baglydygyny aýtdy.


text:
10-njy oktýabrda Ruhy saglygyň bütindünýä güni bellenýär. Ruhy saglyk boýunça Bütindünýä federasiýasynyň inisiatiwasy bilen esaslandyrylan bu sene dünýäde 1992-nji ýyldan bäri bellenýär.
Türkmenistanda bu sene resmi taýdan bellenmeýär. Muňa garamazdan, Türkmen Helsinki fondy bu senä gabatlap, ýurtdaky problemalara ünsi çekýär.
Türkmen Helsinki fondy 10-njy oktýabrda bellenýän Ruhy saglygyň bütindünýä gunüne gabatlap ýaýradan öz beýannamasynda halkara guramalaryny Türkmenistandaky ýagdaýa jikme-jik baha bermäge çagyrýar.
Guramanyň başlygy Täjigül Begmedowa beýannama ýaýratmagynyň sebäbini adamyň ruhy saglygyna degişli temanyň Türkmenistan üçin aktuallygy bilen düşündirýär.
“Birinjiden, prezidentimiz professional lukman bolansoň, medisina problemalary onuň üçin ýakyn tema bolmaly. Ikinjiden, saglygy saklaýyşa we adamlaryň ruhy saglygyna degişli problemalar Türkmenistanda örän ýiti durýar, emma, muňa garamazdan, ýaşyrylýar. Biz öz beýannamamyz arkaly aladalandyrýan problemalara halkara jemgyýetçiliginiň, ilkinji nobatda-da, türkmen hökümetiniň ünsüni çekmäge çalyşýarys” diýip, Täjigül Begmedowa belledi.
Ýapyklygyň täsiri
Türkmen Helsinki fondunyň beýannamasynda ýurtdaky ýapyklygyň raýatlaryň ruhy saglygyna degişli ýagdaýyň ýaşyrylmagyna we şu sebäpden ýaramazlaşmagyna getirýänligi aýdylýar.
Beýannamada Türkmenistanda raýatlaryň ruhy saglygyna degişli bar bolan problemalar barada şeýle diýilýär: “Ruhy keselhanalardaky ýagdaý barada açyk maglumatyň berilmezligi, keselhanalardaky ýagdaýy, ýagny maddy-üpjünçilik ýagdaýy, näsaglaryň saklanyş şertlerini we olara berilýän bejerişdir-hyzmatlaryň hilini has-da erbetleşdirýär”.
Türkmen Helsinki fondunyň bellemegine görä, problemalardan ýene birem ruhy hassahanalaryň raýatlaryň syýasy taýdan yzarlanmagy üçin gural hökmünde ulanylmagy. Ynsan hukuklaryny goraýjy köpsanly beýleki guramalar hem bu ýagdaýa alada bildirip, türkmenistanly graždan aktiwistleri Kakabaý Tejenowyň, Gurbandurdy Durdykulyýewiň, Durdymyrat Hojamuhammedowyň, Sazak Durdymyradowyň we Amangelen Şapudakowyň dürli dowürlerde Türkmenistanyň ruhy hassahanalaryna ýerleşdirilmeklerini olaryň graždanlyk pozisiýasy üçin olara garşy ulanylan syýasy jeza çäresi hökmünde hasiýetlendirýärler.
Türkmen Helsinki fondy öz beýannamasynda bu meselede korrupsiýanyň hem Türkmenistanda uly rol oýnaýandygyny belleýär. “Ýurduň penitensiar, ýagny jezany ýerine ýetiriji sistemasyndaky güýçli korrupsiýa sebäpli jenaýatçylaryň ruhy hassahanalardan peýdalanyp, çekmeli jezasyndan gutulmagy ýurtda adamyň ruhy saglygy meselesine degişli problemalaryň ýene biridir” diýlip, Türkmen Helsinki fondunyň maglumatynda bellenýär.
Ruhy saglyk üçin synaglar
Guramanyň başlygy Täjigul Begmedowa Türkmenistanda ýapyklygyň we üzňeligiň-de adamlaryň ruhy saglygyna goşmaça täsir ýetirýänligini aýdyp, onsuzam häzirki döwürde adamlaryň ýüzbe-ýüz bolýan işsizlik ýaly sosial-ykdysady problemalarynyň olar üçin ruhy taýdan agyr synagdygyny belleýär.
“Häzirki döwrüň durmuşy dürli stresslere sebäp bolýar. Aýratynam awtoritar döwletlerde işsizligiň ýokary derejede, ýaşlaryň bilim almagyna mümkinçilikleriň orän çäkli, korrupsiýanyň bolsa güýçli bolmagy adamlarda geljege bolan umydy gowşadýar. Şeýle-de, saglygy saklaýyş hyzmatlarynyň elýeterliligini üpjün etmäge borçly häkimiýetlere ilatyň ynamsyzlygyny güýçlendirýär. Bu ýagdaý agyr depressiýalara sebäp bolýar. Muňa garamazdan, Türkmenistanda şeýle meseleler düýpden öwrenilmeýär” diýip, T.Begmedowa belleýär.
Graždan jemgyýetiniň ähmiýeti
Türkmen Helsinki fondy türkmen hökümetini ýagdaýa çynlakaý üns berip, bar bolan problemalary çözmäge çagyrýar we bu işde problemalaryň üstüni açmak ugrunda hereket edýän graždan jemgyýetiniň, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň we köpçülikleýin habar serişdeleriniň edýän hyzmatyna ähmiýet bermegi ündeýär.
“Türkmen Helsinki fondunyň” bellemegine görä, Türkmenistandaky häzirki ýagdaýda ýapyklyk ýurduň raýatlarynyň informasiýadan we saglygy saklaýyş hyzmatlaryndan peýdalanmak hukuklaryny-da çäklendirýär, şeýle-de graždanlaryň pikir azatlygyny çäklendirmek üçin ulanylýar.
Türkmen Helsinki fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa bu dogruda şeýle diýýär: “Gynansak-da, türkmen režimi aktiwistlere, ynsan hukuklaryny goraýjylara negatiw garaýar. Eger hökümet aktiwistleriň, ynsan hukuklaryny goraýjylaryň we žurnalistleriň edýän işini jemgyýetde bar bolan problemalary çözmek we öňüni almak üçin peýdalanyp bilse, ilat üçin bähbitli netije gazanyp, özüne ilat tarapyndan bolan ynamy-da artdyryp bilerdi”.


text:
(2015-nji ýylyň 12-nji apreli, Tegu şäheri, Koreýa Respublikasy)
Hormatly Başlyk!
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Hanymlar we jenaplar!
Şu ýere ýygnananlaryň ählisini VII Bütindünýä suw forumynyň açylmagy bilen gutlaýaryn we Onuň Alyhezreti Koreýa Respublikasynyň Prezidentine Bütindünýä Suw Geňeşine — bu möhüm halkara duşuşygyna gatnaşmaga iberen çakylygy hem-de bu çäräniň ýokary derejede guralandygy üçin çuňňur hoşallygymy bildirmäge rugsat ediň.
Biz bu ýere ählumumy gün tertibiniň, hakykatdan-da, iň möhüm meseleleriniň biri bolan örän wajyp maksatlary we wezipeleri ara alyp maslahatlaşmak üçin ýygnandyk. Häzirki döwürde suw meselesine uzak geljege niýetlenen ösüşiň, ekologiýa we azyk howpsuzlygynyň üpjün edilmeginiň strategiki maksatlaryndan, durnukly energetikanyň toplumlaýyn ulgamyny döretmekden ybarat bolan umumy dünýä meýilnamalaryndan üzňe garamak mümkin däldir.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň BMG-niň «RIO+20» maslahatynda we beýleki halkara forumlarynda bu babatda durnukly ösüş boýunça ylalaşyklaryň ýerine ýetirilmeginde pugta ygrarlydygyny tassyklamak isleýärin.
Şeýle hem ýakynda Birleşen Milletler Guramasynyň ştab-kwartirasynda geçirilen ýokary derejeli Interaktiw gepleşikleri peýdaly diýip hasap edýäris. Onuň netijeleri suw meseleleri boýunça BMG-niň uzakmöhletleýin Ýöriteleşdirilen Maksatnamasyny işläp taýýarlamak üçin esas bolup hyzmat eder diýip hasap edýärin.
Şunuň bilen bir wagtda Türkmenistan «suw diplomatiýasy» taglymlaryny halkara derejesinde işjeň öňe sürmek boýunça şertleriň döredilmeginiň zerurdygy barada birnäçe gezek öz garaýşyny aýdypdy.
«Suw diplomatiýasynyň» köpugurly gatnaşyklaryň täze syýasy-diplomatik ýollaryny döretmekde ygtybarly gural bolup hyzmat etjekdigini, şunda biz suw serişdeleriniň çeşmelerini emele getirmek we gaýtadan dikeltmek, olaryň oýlanyşykly we rejeli peýdalanylmagy bilen baglanyşykly ähli meselelere garamaga gönükdirilen yzygiderli gepleşikleri geçirmek mümkinçiliklerini görýäris. Dünýä döwletleriniň we halkara guramalarynyň şunuň ýaly bilelikdäki işleriniň Birleşen Milletler Guramasynyň suw boýunça resminamasyny taýýarlamak işlerinde ygtybarly binýat boljakdygyna ynanýaryn.
BMG-niň Suw Strategiýasy şeýle resminama bolup bilerdi. Şu mümkinçilikden peýdalanyp, Bütindünýä suw forumyna gatnaşyjylara Türkmenistanyň bu başlangyjyna içgin garamagyny teklip edýärin.
Ýene bir üns berilmegini talap edýän möhüm ýagdaý hem suwdan peýdalanmaga mümkinçilikdir. Şunuň bilen baglylykda, biz suwdan peýdalanmaga mümkinçiligi ykrar etmek baradaky BMG-niň başlangyjyny adam hukuklarynyň esasylarynyň biri hökmünde goldaýarys. Şeýle çemeleşmäniň esasynda suw serişdelerinden peýdalanmaga ählumumy hukuk we olary netijeli dolandyrmaga jogapkärçilik bardyr.
Biziň pikirimizçe, suwdan peýdalanmaga hukugyň berjaý edilmegini üpjün etmek dünýäniň ähli döwletleriniň borjy bolmalydyr.
Hormatly hanymlar
we jenaplar!
Birnäçe sebäplere görä, Merkezi Aziýada suw meselesiniň örän möhüm, käbir halatlarda bolsa sebitleriň ösüşleriniň aýgytlaýjy şerti bolup durýandygynyň, umumy ýagdaýa, durmuş-ykdysady ösüş meýilnamalarynyň, çynlakaý ekologiýa meseleleriniň çözgüdini tapmaga düýpli täsir edýändigini bellemelidiris. Şeýle şertlerde diňe sebitleýin özara ylalaşyk döwletleriň netijeli özara hereket etmegi üçin ýeke-täk binýat bolup durýar. Türkmenistan hut şeýle çemeleşmeleriň, Merkezi Aziýada suw we suw-energetika meselelerine halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň, özara hormat goýmagyň we sebitiň ähli döwletleriniň bähbitleriniň hasaba alynmagy bilen hem-de halkara guramalarynyň gatnaşmagynda garalmagynyň we çözgüdini gözlemegiň yzygiderli tarapdary bolup çykyş edýär.
Suw meselelerini umumy dünýä derejesinde çözmek işleriniň howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykda çylşyrymly häsiýete eýe bolýandygyny ykrar etmek bilen, Türkmenistan BMG-niň howandarlygynda we işjeň gatnaşmagynda ýöriteleşdirilen düzümi — Howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiýalar boýunça Sebit merkezini döretmek baradaky başlangyç bilen çykyş etdi. Suw meselesi bu düzümiň işiniň aýratyn ugry bolup biler diýip hasap edýäris. Şeýle düzümiň döredilmeginiň Merkezi Aziýa sebitindäki ýagdaýyň zerurlygyndan gelip çykýandygyna ynanýarys.
Şu ýyl Türkmenistan Merkezi Aziýa ýurtlary üçin durnukly ösüş boýunça Döwletara toparynda başlyklygy kabul edýär. Biz sebitde suw meseleleri boýunça, ony halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary derejesine çykarmak babatynda döwletara gatnaşyklaryny ösdürmek işlerini işjeň goldamagy göz öňünde tutýarys.
Hormatly foruma gatnaşyjylar!
Türkmenistan şu forumyň gün tertibine girizilen maksatlary we wezipeleri goldaýar.
Biz beýleki döwletler bilen ýakyndan işjeň hyzmatdaşlyk etmäge, halkara guramalary bilen tejribe alyşmaga, giň we gyzyklanma bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyrys.
Foruma gatnaşyjylaryň ählisine üstünlikler we netijeli işlemegi arzuw edýärin.


text:
Şenbe güni Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan “Roýter” habar agentligine beren interwýusynda Azerbaýjany Ermenistana garşy uruş hereketlerine taýýarlyk görmekde aýyplady.
Hususan-da, ol Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly dawalar sebäpli Azerbaýjanyň çakdanaşa uly möçberde ýarag toplap, güýçli depginde täze urşa taýýarlyk görýändigini öňe sürdi.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, prezident Sarkisýan Ermenistanyň bu dawaly meseläni gepleşikler arkaly çözmeklige umyt edýändigini aýtdy.
1990-njy ýyllaryň başlarynda Azerbaýjanyň territoriýasyndaky Daglyk-Garabag regionynyň Ermenistanyň güýçleri tarapyndan kontrollyga alnaly bäri bu iki ýurduň arasyndaky dartgynlylyk dowam edip gelýär.


text:
Ukrainanyň energetika ministri Ýuriý Boýko anna güni telewideniýede eden çykyşynda öz ýurdunyň Orsýetiň tebigy gazyna bolan garaşlylygyny kemeltmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy. Ol bu meselede Orsýetiň halkara sudunda Ukraina bilen sudlaşmagynyň-da mümkindigini ýaňzytdy.
Ukrainanyň “Inter” telekanalynda eden bu çykyşynda Ýuriý Boýko Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň öz gazyna salýan bahasyndan Ukrainanyň nägiledigini aýtdy.
Ol: “Elbetde, biz indi özara dawalaryň we hatda orsýetli kärdeşlerimiz bilen sud göreşleriniň ýüze çykjakdygyna-da düşünýäris. Emma Ukraina öz milli bähbitlerini goramak niýetinden ugur alýar” diýip nygtady.
Problemanyň ýakyn taryhy
Ukraina 2009-njy ýylda Orsýetiň gazynyň tranziti barada özara dawalaryň fonunda gazyň bahasy barada Orsýet bilen ylalaşyga gol çekipdi.
Ukrainanyň energetika ministri Ý.Boýko (çepde) we Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň başly A.Miller. Kiýew, 27-nji iýun, 2012.
Gyşyň iň bir aňzakly günlerinde Gündogar we Merkezi Ýewropa ýurtlaryna akdyrylýan gazyň wagtlaýynça togtadylmagyna getiren şol dawalar Ýewropa Bileleşiginiň-de bu dawalara goşulyşmagy netijesinde çözülipdi.
Ýöne aradan birnäçe ýyl geçensoň, Ukrainanyň täze häkimiýetleri ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkony şol döwürde Orsýet bilen örän gymmat gaz ylalaşygyna gol çekenlikde we bu meselede wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplap, ony ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm etdiler.
Şondan bärem Ukrainanyň häkimiýetleri gazyň bahasy barada Timoşenko bilen Putiniň gol çeken şol ozalky ylalaşygyna täzeden garalmagyna aýak diräp geldiler.
Satyn alynýan gaz eýýäm azaldyldy
Anna güni eden çykyşynda Ukrainanyň energetika ministri Ýuriý Boýko şu üstümizdäki ýylda Ukrainanyň Orsýetden satyn alýan gazynyň möçberini 1.5 milliard kubometr azaldandygyny aýtdy. Beýle diýmek, onuň şu ýyl 26 milliard kubometr gaz alýandygyny aňladýar.
Şenbe güni Orsýetiň “Wzglýad” gazetine beren interwýusynda Ukrainanyň “Naftogaz” döwlet kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Wadim Çuprun 2013-nji ýylda Orsýetden satyn alynýan gazyň möçberiniň ýene azaldylyp, onuň 20 milliard kubometre getiriljekdigini aýtdy.
Orsýetiň hökümeti we “Gazprom” kompaniýasy öz gezeginde Ukrainanyň näçe möçberde gaz alýandygyna garamazdan, Kiýewden özara şertnamada ylalaşylan doly bahany tölemegini talap edýär.
Emma, muňa garamazdan, Ukrainanyň “Naftogaz” döwlet kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Wadim Çuprun Ukrainanyň eýýäm Germaniýanyň RWE kompaniýasy bilen gazyň söwdasy barada ylalaşandygyny we geljek 2013-nji ýyldan başlap Germaniýadan 5 milliard kubometr gaz satyn aljakdygyny mälim etdi.
W.Çuprunyň aýtmagyna görä, Germaniýadan satyn alynjak gazyň her kubometriniň bahasy Orsýetden satyn alynýan gazyň bahasyndan 40-70 dollar töweregi arzan bolar. Tomus möwsüminde bolsa ol bahanyň hatda 100 dollar töweregi arzan boljakdygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanda döwlet gullukçylarynyň etikasyny we özüni alyp barşyny kadalaşdyrýan ýörite kanun kabul edildi.
”Döwlet gullukçysynyň etikasy we gullukda özüni alyp barşy hakyndaky” Türkmenistanyň kanuny türkmen resmileriniň egin-eşiginden başlap, olaryň jemgyýetçiligiň öňündäki iýip-içmek kadalaryna çenli hemme zady düzgünleşdirýär.
Türkmen prezidentiniň 26-njy martda gol goýan bu Kanunynyň 13-nji maddasynda türkmen resmileriniň egin-eşik talaplary beýan edilýär. Oňa laýyklykda, mundan beýläk “Wezipe borçlaryny ýerine ýetirende, döwlet gullukçysynyň daşky görnüşi raýatlaryň döwlet edaralaryna bolan hormatyna ýardam etmeli. [Gullukçylar] resmilik, sabyrlylyk we däbe eýermek bilen tapawutlanýan umumy kabul edilen iş sypatyna laýyk geýnip gezmeli.”
Türkmen metbugatynda 31-nji martda çap bolan bu kanun türkmen resmileriniň raýatlar bilen gulluk maslahatlary ýa-da gaýry gulluk aragatnaşykda wagtynda iýip-içmekden ýa-da gaýry şoňa meňzeş hereketlerden ... saklanmalydygy hem aýratyn nygtalyp geçilýär.
Kanunda “Döwlet gullukçysynyň borçlary” beýan edilýän 6-njy maddasynda türkmen resmileriniň, şol sanda köpçülikleýin habar serişdelerinde, öz pikirini beýan etmek ýa-da maglumatlary bermek ýaly hukuklary çäklendirilýär.
Ýagny, döwlet gullukçysy:
- Jemagat öňündäki çykyşlarynda we gulluk maglumatlaryny bermekde döwlet edarasynda bellenen düzgünleri berjaý etmäge;
- Jemagat öňünde çykyşlarda, şol sanda köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde harytlaryň, işleriň we hyzmatlaryň Türkmenistanyň çägindäki gymmatyny, ähli derejedäki býujetleriň görkezijilerini, döwlet karzlarynyň, döwlet bergileriniň möçberlerini beýan etmekden saklanmaga borçludyr. Kanunda muňa Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlar girmeýändigi bellense-de, olaryň anyk mazmuny aýan edilmeýär.
Şeýle-de 6-njy maddada “Döwlet gullukçylarynyň döwlet syýasatynyň we gulluk işiniň meseleleri boýunça öz pikirlerini jemagat öňünde beýan etmeli däldikleri” hem bellenip geçilýär.
Gürrüňi gidýän täze Kanunda gullukçylaryň wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanmaly däldikleri we resmileriň korrupsiýa ýagdaýlary boýunça habar bermäge borçludyklary hem aýdylýar.
”Döwlet gullukçysynyň etikasy we gullukda özüni alyp barşy hakyndaky” Türkmenistanyň kanuny metbugatda çap edilen pursady öz güýjüne girdi.


text:
Park Geun-hýe öňümizdäki aý Eýrana etjek sapary esasynda, Günorta Koreýanyň bu ýurda sapar eden ilkinji prezidenti bolar. Bu barada Park Geun-hýeniň edarasy habar berýär.
Günorta Koreýanyň prezidentlik edarasynyň 18-nji aprelde beren maglumatyna görä, Park Geun-hýe we Eýranyň prezidenti Hassan Rohani özara gatnaşyklary ösdürmegiň ýollary, şeýle-de Koreýa ýarymadasyndaky dartgynlylyklar ýaly regional meseleler barada maslahat ederler.
Eýran we Demirgazyk Koreýa eýýäm köp wagtdan bäri ýarag tehnologiýasy pudagynda hyzmatdaşlyk etmekde güman edilýär.
Tähran bilen Seulyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1962-nji ýylda dikeldilipdi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen Ukrainanyň prezidenti wezipesine saýlanan Petro Poroşenko Fransiýada II-nji jahan urşy döwründe Ýaran güýçleriň Narmandiýa goşun salmagynyň ýatlama gününiň çäginde gysga gürrüňdeşlik geçirdiler.
Maglumatlarda 6-njy iýunda geçirilen dabaranyň çäginde dünýä liderleri toparlaýyn surata düşenden soň, Putiniň, Poroşenko we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen gysga gürrüňdeşlik geçirendigi aýdylýar.
Putin bilen Poroşenkonyň arasynda resmi ýygnagyň geçiriljekdigi barada henize çenli köpçülige maglumat ýaýradylmady.
Fransiýada II-nji jahan urşy döwründe Ýaran güýçleriniň Narmandiýa goşun salmagynyň 70-nji ýyldönümi Ukrainadaky krizis babatda dünýäde dartgynlylyk dowam edýän mahaly amala aşdy.


text:
Penşenbe güni Ýewropa Bileleşigi we ÝHHG guramasy ynsan hukuklaryny goraýjy belarusly belli aktiwist Ales Belýaskiniň türme tussaglygyna höküm edilmegini berk ýazgaryp çykyş etdiler.
Belarusyň sudy Ales Belýaskini salgyt galplyklarynda günäli tapyp, ony 4,5 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Belýaskiniň aklawçysy suduň bu hökümine garşy şikaýat bilen ýokary suda ýüz tutjakdygyny mälim etdi.
Ýewropa Bileleşigi Ales Belýaskä garşy çykarylan bu hökümi syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip atlandyryp, muny tankyt etdi.


text:
Bahreýniň paýtagty Manamada esgerler we howpsuzlyk güýçleri protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy we harby ulaglary ulandylar.
Dörän çaknyşyklarda azyndan iki protestçiniň we iki polisiýa işgäriniň ölendigi habar berilýär.
Bahreýnde ençeme hepde bäri hökümete garşy protestler geçirilýär. Protestçileriň aglabasy şaýy musulmanlary.
Ýurduň resmileri merkezi Manamada komendant sagadyny girizdiler. Ýurtda köpçülikleýin ýygnanyşyklar we demonstrasiýalar gadagan edildi.
Sişenbe güni Bahreýniň patyşasy ýurtda üç aýlyk adatdan daşary ýagdaýy yglan edipdi.


text:
Aşgabadyň “Oguzhan” köşkler toplumynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Ýewropa Bileleşginiň Merkezi Aziýa we Gürjüstan boýunça ýörite wekili Pýer Morel gepleşik geçirdi.
Duşuşygyň dowamynda türkmen lideri Ýewropa Bileleşigi bilen netijeli we köp ýyllyk diology ösdürmäge Türkmenistanyň çuňňur gyzyklanma bildirýändigini nygtady diýip, TDH habar berýär.
Gepleşikleriň dowamynda esasy üns ýangyç-energetika pudagy boýunça hyzmatdaşlyga gönükdirildi diýlip, habar berilýär.
Berdimuhamedow bilen Pýer Moreliň bu duşuşygyna Polşanyň Türkmenistandaky ilçisi Stefan Radomskiý hem gatnaşdy.


text:
Estoniýanyň “Welmenni” şereketi ofis-edaralarda Li-Fi tehnologiýasyny synagdan geçirdi.
Gürrüňi edilýän kompaniýa bu tehnologiýa arkaly internet tizliginiň 1 Qbit/sekunda ýetendigini mälim etdi. Bu Wi-Fi ulgamynyň tizliginiň orta statistikasy bilen deňeşdirilende 100 esse ýokary diýmegi aňladýar.
Li-Fi ulgamynyň üstünde 2011-nji ýylda işlenip başlanypdy.
Bellenilmegine görä, bu ulgamda maglumatlar nanosekuntlaryň dowamynda LED yşyklaryna geçirilýär. Bu tehnologiýanyň ýeke täk kemçiligi, onuň yşyk şöhleleri Wi-Fi ulgamynyňky ýaly diwarlardan geçmeýär. Muňa garamazdan, bu faktor ulgamyň has howpsuzdygyny aňladýar.
“Welmenni” kompaniýasynyň direktory Deepak Solankiniň sözlerine görä, bu tehnologiýa öňümizdäki 3-4 ýylyň dowamynda ulanyşa beriler.


text:
4-nji oktýabrda “Arkadag” seýilgähinde Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” atly bäsleşigiň çäklerinde höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň arasynda geçirilýän “Ýaňlan, Diýarym-2015!” telebäsleşiginiň jemleýji tapgyry boldy. Sungata höwesli ýaş zehinleriň bu döredijilik bäsleşigini Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi, Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri guradylar. Telebäsleşigiň jemleýji tapgyryna gatnaşmaly iň mynasyp aýdymçylar, Aşgabatda we ähli welaýatlarda geçirilen deslapky saýlama tapgyrlaryň netijeleri esasynda kesgitlendi. Deslapky tapgyrlaryň ýeňijileri däp boýunça ýurdumyzyň baş baýramçylygy bolan Türkmenistanyň Garaşsyzlyk gününiň öň ýanynda guralýan “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň jemleýji dabaraly konsertinde çykyş etmäge hukuk gazandylar.
Konsertiň başlanmazynyň öň ýanynda bu ýere ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ”Türkmeniň Altyn asyry” baýragyny almak ugrundaky bäsleşigiň çäklerinde geçirilýän höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň jemleýji tapgyryna gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler.
Ýaş ýerine ýetirijileriň jemleýji bäsleşige çykmak ugrundaky çykyşlaryna, ses aýratynlyklary, ýerine ýetirijilik ussatlygy we özboluşlylygy, ýaş höwesjeň aýdymçylaryň sahnada özüni alyp barmak endikleri ýaly görkezijiler boýunça baha berildi.
Dabaranyň ahyrynda tomaşaçylaryň dowamly el çarpyşmalary bilen dabaraly ýagdaýda ýeňijileriň atlary yglan edildi. Olar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan ýörite diplomlara we baýraklara mynasyp boldular.
“Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginde ýokary ussatlyk görkezip, aýratyn tapawutlanan aýdymçylary sylaglamak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, ýurdumyzyň şu raýatlary “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň ýeňijileri diýlip yglan edildi we her bir ýeňiji 500 amerikan dollary möçberde pul baýragy bilen sylaglanyldy:
Türkmen döwlet medeniýet institutynyň talyby Rüstem Röwşenowiç Hallyýew;
Ahal welaýat ýörite sungat mekdebiniň talyby Ýagşymyrat Döwletmämmedowiç Annadurdyýew;
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň Balkan welaýatynyň Esenguly etrap şahamçasynyň esasy hünärmeni Abadangözel Abdalyýewna Seýdalyýewa;
Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etrabynyň medeniýet merkeziniň tans artisti Sulgunjemal Allamyradowna Taşmyradowa;
Lebap welaýatynyň Beýik Türkmenbaşy adyndaky etrabynyň Burguçy geňeşligindäki Hatap oba medeniýet öýüniň medeni çäreleriniň guramaçysy Magtymguly Döwranowiç Rozymamedow;
Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabynyň Mollanepes adyndaky geňeşligindäki Gara oba medeniýet öýüniň sazandasy Çary Gurbanowiç Berdiýew.
Türkmenistanyň Merkezi banky pul serişdelerini Türkmenistanyň Prezidentiniň haýyr-sahawat gaznasyndan tölemäge borçly edildi.


text:
Türkmenabadyň iň uly köçeleriniň biri bolan Azatlyk köçesi il arasynda “obýezdnoý”, ýagny aýlanylýan köçe diýlip tanalýar. Emma köçäniň belli bir bölekleri soňky ençeme aýyň dowamynda sürülen mellek ýerini ýatladýar.
Köçäniň ugry çukanaklardan doly, asfalty uzaboýuna döwük-döwük, gyralary bolsa bordýursyz. Bu gözgyny görnüş köçäni mundan ençeme wagt ozal ilki oňaryp başlap, şoňam 7 aý çemesi mundan öňräk bu işleriň soňlanman ýatyrylmagy sebäpli dörän ýagdaý.
Abatlaýyş işleri ýatyrylmazdan ozal, gaýtadan gurmak niýeti bilen köçäniň käbir bölekleriniň asfalty söküldi, yşyklandyryş sütünleri ýykylyp, onuň deregine täze sütünler gurlup başlandy.
Emma gurluşyk diňe sütünler bilen çäklenip, ähli alada mundan 7 aý ozal ýatyp galdy, häzir bolsa täze dikilen sütünlerdäki çyralar-da ýakylmaýar.
Şol bir wagtyň özünde-de bu köçe agyr ýükli maşynlaryň gatnaýan esasy köçeleriniň biri. Bu ýerden her hili gurluşyk materiallaryny daşaýan agyr ýük maşynlary bilen bir hatarda Lebap welaýatynda çykarylýan himiki howply maddalary daşaýan maşynlar hem gatnaýar.
Bu bolsa gürrüňi edilýän köçäni şäheriň adamlaryň saglygy üçin iň howply köçeleriň birine öwürýär.
“Bu köçäni oňarsalar gowy bolardy, ýogsam käwagtlar ýangyç daşaýas welin, köprüden aýlanyp düşýänçäk ”hudaý-hudaý” diýip otyrýarys. Örän howply ýagdaýlar döreýär. [Çünki] ýuwaş sürsek, maşyn dyknyşygyna sebäp bolýarys, gaty sürsek bolsa – howply madda daşaýarys sürmek bolanok” diýip, özüni Allaberdi diýip tanadan 45 ýaşlaryndaky türkmenabatly sürüji gürrüň berýär.
Şeýle-de bu köçäniň ugrunda soňky wagtlarda gurlan täze binalaryň ählisi diýen ýaly halk köpçüligi üçin niýetlenen binalar. Olar esasan dükanlar we naharhanalar. Şol dükanlardan birem ýakynda açylan ”Döwrebap” atly söwda merkezidir.
Bu söwda merkezi açylaly bäri oňa gelýän müşderileriň sany hem köpelýär. Bu söwda merkezi bilen bir hatarda bu köçäniň ugrunda il arasynda demir bazary diýilýän şäheriň esasy bazarlarynyň biri hem ýerleşýär. Gündizlerine bazaryň töwereginde goýlan maşynlaryň sany hem gün-günden artýar we özboluşly dyknyşyklaryň döremegine sebäp bolýar.
Emma bu köçäni abatlamak işleriniň näme sebäpden gutarman taşlanandygy barada halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmedi. Ýöne dilden-dile ýaýraýan maglumatlardan çen tutulsa, ýerli býujet edaralarynyň hasabyna amala aşyrylýan bu gurluşyk maliýe kynçylyklar sebäpli ýatyrylypdyr.
Dünýä bazarynda nebit-gazyň bahasynyň gaty peselmeginiň, ykdysadyýeti esasan ýangyç eksportyna daýanýan Türkmenistan ýaly ýurtlara örän ýaramaz täsir ýetirýändigi barada gürrüň edilýär. Bu ýagdaýy nebit eksport edýän beýleki ýurtlaryň mysalynda-da görmek bolýar.
Emma ýurduň ýolbaşçylary, bu täsiri belli bir derejede boýun alsalar-da, onuň gerimi hem-de bu ykdysady ýitgä garşy görülýän zerur çäreler barada halk köpçüligine giňişleýin maglumat bermekden saklanýarlar.


text:
Anna güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama anna güni Konnektikut ştatynda 26 adamyň ölümine getiren hüjüm bilen bagly ýurtda dört günlük matam gününi yglan etdi.
Anna güni Konnektikut ştatynyň Nýutaun şäherindäki “Sandy Hook” başlangyç klaslar mekdebinde amala aşyrylan hüjümde jemi 26 adam öldi, şolardan 20-si çagalar.
Ýerli polisiýa bu hüjümi şu şäheriň ýaşaýjysy, 20 ýaşly Adam Lanzanyň amala aşyrandygyny aýdýar. Polisiýanyň maglumatyna görä, ol okuwçylara garşy ýaragly hüjüm etmeziniň öňýany öz öýlerinde ejesini-de atyp öldüripdir.
Adam Lanzanyň ejesiniň-de şol mekdepde mugallym bolup işländigi aýdylýar. Ýöne Adam Lanzanyň beýle hüjümi amala aşyrmagynyň sebäpleri barada häzirlikçe anyk bir zat aýdylmaýar.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleri Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Sputnik” habar agentliginiň websaýtyny petiklediler.
“Sputnigiň” Türkiýe boýunça baş redaktory Mahir Boztepe bu baradaky habary 15-nji aprelde “Twitter” sosial ulgamyndaky sahypasyndan mälim etdi. Ol türk ulanyjylarynyň “Sputnigiň” diňe türk dilindäki websaýtyna däl, eýse habar agentligiň 31 dilde maglumatlary taýýarlaýan ähli websaýtlaryna girip bilmeýändigini aýtdy.
Bu barada henize çenli Türkiýäniň telekomunikasiýa ulgamy we interneti düzgünleşdiriji gullugy hiç bir kommentariý bilen çykyş etmediler.
Bu ädim, 2015-nji ýylyň noýabr aýynda Türkiýe Orsýetiň söweş uçaryny urup ýykany bäri Moskwa bilen Ankaranyň eýýäm dartgynly bolan gatnaşyklaryny has-da ýaramazlaşdyryp biler.


text:
"The Washington Post" gazetiniň bellemegine görä, ABŞ-nyň hökümetiniň täze gizlin maglumatlarynda ABŞ-nyň we onuň ýaranlarynyň soňky üç ýylyň dowamynda Owganystanda gazanan öňegidişlikleriniň 2017-nji ýyla çenli esli yza gaýtmagynyň mümkindigi duýdurylýar.
Gazet Milli razwedkanyň syrly çaklamalary bilen tanyş bolan resmi bilen söhbetdeş bolandygyny belleýär we çaklamalaryň ABŞ-nyň 16 sany razwedka agentlikleriniň maglumatlaryna esaslanýandygyny ýazýar.
ABŞ Owganystandaky uruşdan öz goşunlaryny çykarandan soň “Talyban” guramasynyň täsiri çürt-kesik artar, ABŞ owgan hökümeti bilen howpsuzlyk ylalaşygyny baglaşmasa Owganystandaky ýagdaý derhal bulaşar, diýip “The Washington Post” gazeti ýazýar.
Waşingtonyň we Kabulyň arasynda baglaşylman galýan ylalaşyk 2014-nji ýyldan soň türgenleşik we terrora garşy operasiýalary geçirmek üçin daşary ýurtly goşunlaryň Owganystanda galmagyny göz öňünde tutýar.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Damaska garşy harby zarbalary öjükdirmek üçin Siriýanyň oppozisiýasynyň gaýtadan himiki ýaraglary ulanmagyndan Moskwa alada edýär diýdi.
Duşenbe güni çap edilen “Kommersant” gazetine beren interwýusynda Lawrow 21-nji awgustda Damaskyň golaýynda Siriýa hökümetiniň himiki hüjümleri edendigi barada Waşingtonyň öňe sürýän pikirlerini goldaýan delilleriň Russiýa gelip gowuşmagyna garaşýandygyny aýdýar.
Russiýa himiki hüjümleri Siriýanyň söweşijileriniň amala aşyrandygyny öňe sürýär.
Şeýle-de, Lawrow geçen hepde Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa barada kabul eden rezolýusiýasy himiki hüjümleri Assadyň režiminiň edendigini aňlatmaýar diýip, oňa “gapma-garşylykly” sözleriň aýdylmaly däldigini aýdýar.
Lawrow Russiýa “torba içinde pişik satyn almaz” diýen kesgitlemäni belläp, Siriýadaky konfliktlerde himiki ýaraglary ulanan tarap “takyk kesgitlenenden” soň Moskwa Damaska garşy jeza beriş çäresiniň iş ýüzünde amala aşyrylmagyna razy bolar diýdi.


text:
Täze okuw ýyly başlandy. Eýsem, Siriýada, Yrakda, demirgazyk Owganystanda uruş howpy astynda ýaşaýan türkmenler täze okuw ýylyny nähili ýagdaýda garşy aldyka?
Şeýle-de uruş ýagdaýy sebäpli ýurduny terk etmäge mejbur galan siriýaly we yrakly türkmen bosgunlarynyň çagalarynyň okuw ýagdaýlary, mümkinçilikleri we şertleri nähilikä?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Siriýada, Yrakda, demirgazyk Owganystanda ýaşaýan türkmenleriň uruş ýagdaýyndaky okuw mümkinçiliklerini we şertlerini ele alýar.
Hemmeleri gepleşige gatnaşmaga we şu foruma öz pikirdir-garaýyşlaryny, teklipdir belliklerini galdyrmaga çagyrýarys.
Habarlaşmak üçin elektron hat salgymyz hat@azatradio.org


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank Walter Steinmeier Ukrainadaky krizis boýunça 11-nji fewralda parahatçylyk sammitiniň geçiriljekdigine şübhe bildirdi. Ol teklip edilen bu duşuşygyň Minskde geçiriljeginiň anyk däldigini aýtdy.
Steinmeier 9-njy fewralda Brýusselde eden çykyşynda Orsýetiň, Ukrainanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň liderleriniň duşuşygyna çenli entek “açyk görnüşde” köp işiň edilmelidigini aýtdy.
Ol “Ukrainadaky konflikt biz, ýewropalylar üçin, hemişelik howpsuzlygyň Orsýete garşylykda däl-de, onuň bilen bilelikde gazanylmalydygyny aňladýar” diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň garaýyşy
Şol bir wagtyň özünde-de Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Orsýete we gündogar Ukrainadaky orsýetparaz separatistlere häzirki dowam edýän ýaragly konfliktdäki oýnaýan roly üçin temmi bermek meselesinde täze sanksiýalary girizmek boýunça ses berişligiň öňüsyrasynda Ukrainanyň hökümet güýçleriniň ýarag bilen üpjün edilmegine degişli soragda ylalaşyga gelip bilmediler.
Bu meseläniň Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň 9-njy fewralda agşam prezident Barak Obama bilen gepleşiklerinde gozgalmagyna garaşylýar.
Merkeliň Waşingtondaky duşuşykda Germaniýanyň ABŞ-nyň ukrain harbylaryny ýarag bilen üpjün etmegi ugrundaky çagyryşlara garşydygyny ýene bir gezek öňe sürjekdigi çak edilýär.
Germaniýa Minsk sammitini geçirmek teklibini geçen hepdäniň aýagynda Merkeliň, Fransiýanyň prezidenti Fransua Hollandyň, Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň arasyndaky telefon söhbetdeşliginde öňe sürüpdi.
Orsýetiň pozisiýasy
Kremliň 9-njy fewralda yglan etmegine görä, Putin Ukraina boýunça ultimatumy kabul etmez.
Putin Minsk sammitiniň entek kesgitsizdigini belledi. Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen Soçide geçiren ikitaraplaýyn gepleşikleriniň dowamynda Putin, eger agzalan dört lider 11-nji fewrala çenli “ençeme meseleler” boýunça özara ylalaşyga gelmeseler, onda Minskde duşuşygyň bolmajakdygyny duýdurdy.
Şeýle-de 9-njy fewralda Müsüre iki günlük saparyna başlaýan Putiniň Müsüriň “Al-Ahram” döwlet neşirine aýtmagyna görä, Ukrainanyň hökümeti gündogar Ukrainada harby operasiýalaryny ýatyrmaly we separatistleriň elindäki regionlara ykdysady basyş etmegini duruzmaly. Putin Kiýewiň “petige direlip, uly betbagtçylygyň bosagasynda durandygyny” aýtdy.
Putin ýagdaýyň durnuklaşmagy boýunça zerur şertiň ok atyşygy derhal bes etmekden ybaratdygyny bildirdi we “günorta-gündogar Ukrainada jezalandyryş operasiýa” ýatyrylmaly diýdi.
Putin öz bu garaýşyny dynç günleri Mýunhende geçirilen howpsuzlyk konferensiýasynda Ukraina boýunça edilen ýiti çykyşlaryň yzysüre mälim etdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Baýden Orsýeti Ukraina harby goşun ibermekde we Ukrainadaky graždanlyk urşunda esasy rol oýnamakda aýyplady.


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geneşi Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly bu ýurda garşy nobatdaky gezek sanksiýa girizmek meselesi boýunça ses berişlik geçirer diýlip garaşylýar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýrana garşy giriziljek bu gezekki dördünji tapgyr sanksiýanyň ozalkylardan hem has agyr sanksiýa boljakdygyny aýtdy.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Eýrana garşy täze rezolýusiýa kabul edilen halatynda, Tähranyň mundan beýläk öz ýadro programmasy barada daşary döwletler ýa-da guramalar bilen hiç hili gepleşik geçirmejekdigini aýdyp, duýduryş berdi.
Şeýle hem, ol Türkiýäniň we Braziliýanyň ara durmagynda Eýrany ýadro ýangyjy bilen üpjün etmek barada geçen aý başy başlanan gepleşikleriň-de täzeden gaýtalanyp bilmejekdigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Müsüriň ozalky awtoritar lideri Hosni Mübärek iki ýyl mundan ozal tussag edileli bäri ilkinji gezek habar serişdelerine kommentariýa berdi.
Ýurduň metbugatynda çap edilen kommentariýasynda Hosni Mübärek Müsürdäki ýagdaýlara we ýurduň garyp halkynyň başdan geçirýän kynçylyklaryna “gyýylýandygyny” belläpdir. Ol özüniň hemişe garyplaryň aladasyny edendigini we olaryň bähbidine garşy geljek islendik çäreden ýüz öwrendigini nygtapdyr.
Mundan daşary, Hosni Mübärek metbugata beren bu kommentariýasynda geljekki nesilleriň özüne adalatly baha berjekdiklerine ynanýandygyny-da belläpdir.
85 ýaşly Hosni Mübärek şenbe güni öz işi bilen baglanyşykly gaýtadan açylan sud diňlenişigine eltildi. Oňa 900 töweregi protestçiniň ölümine dahyllylykda berlen ozalky ölüm jezasy ýakynda şikaýat sudy tarapyndan ýatyrylyp, sud prosesini gaýtadan geçirmeklik karar edilipdi.


text:
Garaşsyzlyk eýýamynda köpçülikleýin çäreler Türkmenistanyň ilatynyň gündelik durmuşyna ornaşdy. Şeýle çärelerden biri hem ýakynda, ýagny 29-njy aprelde geçirildi. Türkmen bedewine bagyşlanyp geçirilen şol çäreler paýtagt Aşgabat bilen bir hatarda ýurduň uly şäherleriniň ählisinde geçirildi.
Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumatlaryndan çen tutulsa, aprel aýynda jemi 84 çäre geçirilen bolsa, maý aýynda köpçülikleýin çäreleriň jemi 97-siniň geçirilmegi planlaşdyrylýar. Bu üstümizdäki aýyň her gününe ortaça üç çäreden düşýär diýmekdir.
Adatça, şeýle çärelere hökümet işgärleri, mugallymlar we talyplar gatnaşýarlar, ýa käbir raýatlaryň aýtmaklaryna görä, gatnaşdyrylýar. Çärelere talyplaryň gatnaşdyrylýanlygy baradaky maglumat “Watan” habarlar programmasynyň 30-njy aprelde görkezen habarynda hem tassyklanýar.
“Türkmen bedewiniň baýramynyň uludan dabaralandyrylan gününde, säher bilen paýtagtymyzdaky 8 kilometrlik saglyk ýolunyň başlanýan ýerine Türkmenistanyň Döwlet Çeperçilik akademiýasynyňdyr, Türkmen Milli konserwatoriýasynyň mugallymlarydyr, talyp ýaşlary ýygnandylar. Saglyk ýolunyň başlanýan ýerine ählumumy joşgunlyk, şatlyk we ruhubelentlik ýagdaýy höküm sürdi” diýip, türkmen telewideniýesiniň “Watan” habarlar programmasynda maglumat berildi.
Ýurtda geçirilýän çäreleriň temasyna garamazdan, adatça, ol prezidentiň ady bilen başlap, saz-şagalaň we ýurt baştutanynyň adyna şöhrat diýen ýaly şygarlar bilen dowam edip, onuň adyna alkyş aýtmak ýa prezidente sowgat bermek dabarasy bilen tamamlanýar.
29-njy aprelde Türkmen bedewiniň baýramçylygy mynasybetli Köpetdagyň eteginde geçirilen dabaralar barada “Watan” habarlar programmasynda görkezilen sýužetlerden bir böleginde şeýle diýilýär:
Bu gün Köpetdagyň jennet goýnunda
Jenneti mekany gurduň Arkadag,
Çarpaýa galandyr behişti bedew
Siziň bilen ak ýollarda Arkadag!
Garaşsyzlyk döwründe köpçülikleýin çäreleriň juda köpelmegi, oňa halk köpçüliginiň gatnaşdyrylmagy, şol çärelere gatnaşýanlar göz öňünde tutulyp, il arasynda “çäreçiler” diýen gatlagyň döremegine sebäp bolanlygyny aýdýanlaram bar. Şeýle pikiri öňe sürýänlerden biri hem agzalýan çäreler bilen içgin gyzyklanýan we dürli çärelere gatnaşmaga mejbur bolýan aşgabatly medeniýet işgärlerinden biri Berdidir.
Ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde bu barada şeýle diýidi: “Çäreçiler diýilýän topara ilki bilen ýaşulularyň käbirleri girýärler. Şol toparda ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we mugallymlaram bar. Olar açylyş dabaralar bolsun, maslahatlar bolsun, tapawudy ýok, hökman gatnaşaýmaly”.
Berdiniň aýtmagyna görä, şeýle çärelere mekdep okuwçylaram çekilýär, olar esasan açylyş dabaralaryna gatnaşdyrylýar: “Döwlet edara-kärhanalaryň işgärleri bolsa, adatça, özleriniň işleýän pudaklaryna degişli çärelere köpçülik bolup gatnaşmaly bolýarlar”.
30-njy aprelde çykan “Türkmenistan” we “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetleriniň sanlarynda maý aýynda geçiriljek çäreleriň we açyljak durmuş-medeni maksatly binalaryň tertibine göz aýlanyňda, bu aýyň çärelere juda baý boljagyny aýtmak mümkin.
Her güne üç çäre
Eger aprel aýynda şeýle çärelerden 84-si geçirilen bolsa, maý aýynda 97-si geçiriler. Maý aýynyň birinji 10 günlügi, esasan, 1941-45-nji ýyllarda Beýik Watançylyk urşunda gazanylan ýeňiş güni mynasybetli geçirilýän çärelerden ybarat bolup, bu ugurdan jemi 39 sany çäre geçiriler.
Suratlar: aprel aýynda geçirilen çärelerden pursatlar
Şol çärelerden biri hem Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Yzgant obasynda ýerleşýän Berdimuhamet Annaýew adyndaky 27-nji orta mekdepde geçiriler. Prezidentiň atasynyň ady dakylan şol mekdepde “Watançy Gahryman Berdimuhammet Annaýewiň nusgalyk ömri – ýaşlara görelde mekdebidir” atly baýramçylyk duşuşygy bolar.
Maý aýynyň ikinji 10 günlüginde bolsa Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli geçirilýän çäreler agdyklyk eder.
10-18-nji maý aralygynda jemi 37 sany çäreleri geçirmek planlaşdyrylýar. Bu senä bagyşlanyp, “Baş kanunymyz - Bagt Kanunymyz”, “Dünýä bize haýran bu gün, Arkadag!”, “Arkadagyň agzybirlik aýdymy”, “Arzuwlaryň hasyl boldy, Pyragy!” diýen ýaly dürli-dürli baýramçylyk dabaralaryny geçirmeklik meýilleşdirilipdir.
Maý aýynda bu senä bagyşlanyp döredijilik işgärleriniň edebi çykyşlary hem guralýar. Emma, adynyň efirde tutulmazlygyny haýyş eden aşgabatly ýazyjynyň aýtmagyna görä, adatça, Aşgabatdaky Magtymgulynyň ýadygärliginiň öňünde geçirilýän bu edebi duşuşuklaryň edebiligi duýulmaýar.
Ol bu barada şeýle diýdi: “Edebi diýip atlandyrylýan bu çärä “çäreçiler” mejbury getirilýär. Adatça, bu çäräniň prezidenti wasp etmek bilen şöhrat gazanan Gözel Şagulyýewanyň çykyşy bilen açylmagy hem onuň nähili terzde geçiriljekdigini öňünden kesgitleýär”.
Aýyň ahyrky 10 günlüginde hem jemi 24 çäre geçirmek planlaşdyrylýar. Bu çäreleriň aglabasy maýyň soňky ýekşenbe güni bellenilip geçilýän “Türkmen halysynyň baýramçylygyna” bagyşlanar. Türkmen halyşynaslarynyň bütindünýä jemgyýetiniň 12-nji mejlisini geçirmeklik hem meýilleşdirilýär.
Maý aýynyň 25-de 2011-2012-nji okuw ýylynyň tamamlanmagyna we uçurymlara bagyşlanan soňky jaň dabarasy hem maý aýynyň köpçülikleýin çäreleriniň sanawyna girizilipdir. Bu çäre köpçülikleýin çärelere gatnaşýanlaryň käbirleri, ýagny mekdep okuwçylary üçin ýylyň iň gowy baýramçylyk dabaralarynyň biri.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu Eýranyň ýadro programmasy boýunça geçen hepdede baglaşylan deslapky ylalaşygyň üstündäki özara gapma-garşylygyny dowam etdirýärler.
Obama ýagdaýa düşünjeli garamagyň Tähranyň ýadro ýaragyny döretmeginiň öňüni almak we Ýakyn Gündogarda howpsuzlygy üpjün etmek üçin “durmuşda bir gezek döreýän mümkinçilik” diýip atlandyrdy.
Obama keskitlenen şertler esasyndaky hemmişeki ylalaşygyň berip biljek bähbitleriniň potensial töwekgelçiliklerden agdyklyk edýändigini
“New York Time” gazetinde 5-nji aprelde cap bolan interwýusynda avtdy.
Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Hytaýyň, Orsýetiň we ABŞ-nyň resmileriniň 2-nji aprelde Şweýsariýada Eýran bilen baglaşan deslapky ylalaşygynda Tähranyň dawaly ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça şertnamasynyň “esasy parametrleri” kesgitlendi, şeýle-de ABŞ, ÝB we BMG tarapydan Eýrana garşy girizilen saksiýalaryň gowşadylmagy göz öňünde tutuldy.


text:
Ýekşenbe güni Liwanyň razwedka gullugynyň resmileri bu ýurduň deňiz territoriýasynda saklanan bir gämiden tapylan ýaraglaryň Siriýa tarap alnyp barylýan bolmagynyň mümkindigini mälim etdiler.
Liwanyň resmileri Afrikanyň Sierra-Leon döwletiniň baýdagy dakylgy we “Lutfullah-2” diýlip atlandyrylýan bu gäminiň ekipažynyň häzirki wagt sorag edilýändigini habar berdiler.
Maglumata görä, Liwiýadan çykyp gaýdan bu gäminiň üstündäki konteýnleriň içinden köp mukdarda ok-ýarag, raketa atyjy toplar we artilleriýa oklary tapylypdyr.
Siriýanyň häkimiýetleri şu çaka çenli ýurduň içindäki oppozision ýaragly toparlara daşary ýurtlar tarapyndan ýarag goldawynyň berilýändigini aýdyp, bu ýagdaýa alada bildirip gelýärler.


text:
“Freedom Now” guramasy “Ýegowanyň şaýatlary” atly dini akymyň türkmenistanly wekilleri Juma Nazarowyň, Nawruz Nasyrlaýewiň, Zafar Abdullaýewiň we Mahmud Hudaýbergenowyň adyndan BMG-niň Eden-etdilikli tussag edilmeler boýunça işçi toparyna petisiýa, ýagny köpçülik arzasy bilen ýüz tutdy. Bu baradaky maglumat we petisiýanyň teksti
“Freedom Now” guramasynyň websaýtynda ýerleşdirilipdir.
20-nji noýabrda BMG-a ýollanan bu petisiýada wyždan ýesirleri diýlip atlandyrylan türkmenistanly raýatlaryň tussag edilmekleri bilen bagly gyssagly herekete çagyryş edilýär.
“Freedom Now” guramasy Nazarowyň, Nasyrlaýewiň, Abdullaýewiň we Hudaýbergenowyň türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussag edilmegi boýunça meselä BMG-niň işçi toparynyň garaýşyny bilmek üçin bu edara ýüz tutdy.
Guramanyň maglumatyna görä, ady agzalan bu raýatlar “Ýegowanyň şaýatlary” akymynyň ynanjy esasynda Türkmenistanda hökmany harby gullukdan boýun gaçyrandyklary üçin 18 aýdan iki ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Bu dini akymyň wekilleriniň Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 219-njy maddasynyň birinji bölümi esasynda jogapkärçilige çekilendigi aýdylýar. Bu madda esasynda harby gullukdan boýun gaçyranlykda jeza berilýär.
“Türkmenistanyň kanuny dini ynanjy esasynda gullukdan ýüz öwürýänler üçin alternatiw graždan gulluk mümkinçiligini döretmeýär. Bu ýagdaý bolsa halkara hukugyna ters gelýär” diýlip, “Freedom Now” guramasynyň maglumatynda aýdylýar.
Şeýle hem türkmen hökümeti hukuk meselesi boýunça halkara standartlarynyň esasy prinsiplerini bozýar diýlip, maglumatda nygtalýar.
Türkmenistanda harby gulluk kämillik ýaşyna ýeten oglanlaryň hökmany borjy hasaplanýar.
Dini ynançlary esasynda harby gullukdan yzygiderli boýun gaçyrandyklary sebäpli Nasyrlaýew bilen Abdullaýewiň 219-njy maddanyň birinji bölümi boýunça eýýäm iki gezek sud jogapkärçiligine çekilendigi we munuň halkara hukugynyň prinsiplerine gabat gelmeýändigi barada “Freedom Now” guramasy BMG-ä ýollan arzasynda ýazýar.
Bu arzada Türkmenistanda dini azlyklara degişli käbir raýatlara garşy gynamalaryň we gödek çemeleşmeleriň ýüz berýän ýagdaýlary baradakay maglumatlara esaslanyp, Nazarowyň, Nasyrlaýewiň, Abdullaýewiň we Hudaýbergenowyň mundan beýläk tussaglykda saklanmagy olaryň janyna we saglygyna howp abandyrýar diýlip bellenilýär.
“Taryhy faktlar Türkmenistanyň halkara gözegçiligi üçin ýapyk ýurtdugyny görkezýär. Garaşsyz halkara guramalaryna ýagdaýy barlap görmäge we synlamaga rugsat berilmeýär” diýip, “Freedom Now” guramasy BMG-niň Eden-etdilikli tussag edilmeler boýunça işçi toparyna ýollan arzasynda belleýär.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän girdejisiz, hökümete degişli bolmadyk, garaşsyz “Freedom Now” guramasy hukuk normalary, syýasy we jemgyýetçilik gatnaşyklary esasynda wyždan ýesirlerini azat etmek boýunça iş alyp barýar.


text:
At güýji
At güýji – kuwwatlylyk birligi. Dünýäde at güýji atlandyrylýan birnäçe ölçeg birligi bar. Biziň ýurtlarymyzda, adatça, at güýji diýlende, takmynan 735,5 watta barabar metriki at güýji göz öňünde tutulýar.
Häzirki wagtda ol kanuny taýdan ulanyşdan galdy, ýöne henize çenli transport salgydynyň hasaplaşyklarynda ulanylýar. Dünýäniň köp ýurdunda ol henizem içinden ýanýan hereketlendirijileriň peýdalanylýan ýerlerinde has giňden ýaýrandyr. Ol bolsa, awtoulaglarda, motosikllerde, traktor tehnikalarynda we beýlekilerde ulanylýar. Halkara ulgamynda resmi suratda kesgitlenen güýç ölçeginiň birligi hökmünde watt ulanylýar. Iňlislerde ölçeg ulgamy, güýji ölçemegiň birligi sekuntdaky funto-fut hasaplanýar, ýöne, hakykatda, ol Angliýada eýýämden bäri ulanyşdan galdy, ABŞ-da bolsa, örän seýrek peýdalanylýar.
AG=At güýji
Mazmuny
At güýçleriniň görnüşleri[üýtget | edit source]
Ýewropa ýurtlarynyň aglabasynda, şol sanda biziň hem ýurdumyzda at güýji 75 kgs•m/s hökmünde kesgitlenýär, ýagny 75 kg agramdaky ýüki 1 metr ýokary 1 sekuntda götermek üçin sarp edilen güýçdür. Şeýle hem ol aşak erkin gaçyşyň standart tizligine (9,80665 m/s²) barabardyr. Şeýle ýagdaýda 1 a.g. göni 735,49875 Wt-dan ybarat bolup, birligiň metrik ulgamyna girmese-de, käwagt metrik at güýji atlandyrylýar. (Ol nemesçe. PS, fr. Ch, niderlandça pk). ABŞ-da we Beýik Britaniýada awtoulag pudagynda ýygy-ýygydan häzirki günlere çenli at güýji 745,69988145 Wt (iňlisçe aňladylyşy hp) deňeşdirilip, ol 1,01386967887 metrik at güýjüne barabardyr. Şonuň ýaly hem ABŞ-da elektrik at güýji we magdan at güýji ulanylýar. (Ol energetikada we senagatda ulanylýar).
Taryhy[üýtget | edit source]
Takmynan, 1789-njy ýylda şotland inženeri we oýlap tapyjysy Jeýms Uatt “at güýji” adalgasyny girizipdir. Ol özüniň bug maşynynyň deregini näçe atyň işiniň tutmaga ukyplydygyny görkezmek isläpdir. Hususan hem, Uattyň ilkinji maşynlarynyň birini suw nasosyny herekete getirýän atynyň deregini tutar ýaly haýsydyr bir piwo gaýnadyjynyň satyn alandygy tassyklanýar.
Şol wagtlar Angliýada magdanlardan kömür çykarmak üçin 140,9-dan tä 190,9 litre çenli sygymly çelek (BARREL) haýyrlanylypdyr. Bir görnüşli barrel ýüküniň 400 funt (1 funt – 0,4095 kg) agramy bolupdyr, ýagny 1 barrel = 163,8 kg. Elbetde, şunuň ýaly çelegi diňe bloguň üstünden zyňyp geçirilen urgana baglanan iki at çekip, çykaryp bilipdir. Ortaça iş ulagynyň güýji 8 sagat işiň dowamynda onuň agramynyň 15 göterimini düzýär ýa-da 500 kg atyň 75 kg barabardyr. At 8 sagadyň dowamynda şeýle güýç bilen sagatda 3,6 km (1/m/s) tizlik bilen 28,8 km geçip biler. Uatt atyň gadymdan gelýän energiýa çeşmesine gözegçilik edip, şahtadan 160 kg agramly çelegi diňe sagatda 2 millik (3,6 km/s) tizlikli iki atyň çekip, çykaryp biljekdigini çak edipdir. Şeýle ýagdaýda at güýji iňlis ölçeginde 1 hp = 1/2 barrel * 2 mill/h = 1 barrel*mill/h görnüşine eýe bolýar. Şol bir ýagdaý has ownuk birliklerde 180 funtdan 181 futa barabardyr. Ol funt-fut hasaplaryny minuta tegeläp, at güýjüniň minutda 33 000 funt-futa deň boljakdygyny hasaplap çykarypdyr.
Uattyň hasaplamalary uzak wagt üçin ortaça at güýjüne barabar bolupdyr. Az wagtyň içinde at güýji 1000 kgs•m/s töweregi güýje çenli ösüp, ol 9,8 kWt ýa-da 33 475 BTU/s-e (magdan at güýji) laýyk gelýär. Beýleki bir maglumata görä, pikde - 15 a,g barabardyr. Britaniýanyň Ylmy assosiasiýasynyň ikinji kongresinde 1882-nji ýylda güýjüň ölçeginiň täze birligi – Watt (aňlatma: Wt, W) kabul edilipdir. Ol bug maşynyny oýlap tapyjynyň hormatyna dakylypdyr. Şoňa çenli aglaba hasaplamalarda Jeýms Uattyň girizen at güýji ulanylypdyr.
Hereketlendirijiniň kuwwaty[üýtget | edit source]
Awtoulag hereketlendirijileriniň kuwwatlylygy üçin diňe bir dürli-dürli ölçeg birlikleri bolman, eýsem, dürli netijeleri berýän ölçegiň dürli usullary bar. Ýewropada kabul edilen kuwwatlylygy ölçemegiň ülňülere laýyk usuly hökmünde kilowatt ulanylýar. Eger-de kuwwatlylyk at güýjünde berlen bolsa, onda ölçegiň usuly dürli ýurtlarda tapawutlanyp biler. (Hatda, eger-de şol bir at güýçleri ulanylan halatynda hem).
ABŞ-da we Ýaponiýada hereketlendirijiniň at güýjüni kesgitlemekde öz ülňüleri peýdalanylýar, ýöne olar eýýäm köpden bäri amaly taýdan bütinleý başgalar bilen bir nusga geçirildi. Amerikada we Ýaponiýada görkezijiniň iki görnüşi bar: Sap agramy ölçemek (netto, net) we bruttony ölçemek (brutto, gross).
At güýji transport salgydynda[üýtget | edit source]
Biziň ýurtlarymyzda transport salgydy hereketlendirijiniň at güýjündäki kuwwatlylygyna baglydyr. Ozallar käbir ýurtlarda (mysal üçin, Beýik Britaniýada, Germaniýada, Belgiýada, Fransiýada, Ispaniýada) transport salgydy at güýjündäki kuwwatlylygyna bagly bolupdyr. Ýöne soňky ýyllarda, käbir ýurtlarda ylaýta-da Beýik Britaniýada hereketlendirijiniň kuwwatlylygy bilen birlikde awtoulagyň gabarasyny, Fransiýada bolsa, at güýji bilen birlikde kilowatty hem ulanyp başladylar.
Güýçleriň gatnaşygy[üýtget | edit source]
AG=At güýji


text:
Şu gün Aşgabatda ýerleşýan Birleşen Milletler Guramasynyň öňüni alyş diplomatiýa merkezinde Aral deňziniň problemalaryna bagyşlanyp tegelek stol söhbetdeşligi geçirlýär.
Bu çäre “Regional hyzmatdaşlygy giňeltmek bilen Araly halas etmek boýunça halkara fonduny gurnaýjy ýurtlaryň liderleriniň sammitiniň netijeleri boýunça geçirilýar”, diýip Trend news habar gullugy BMG-niň ýaýradan metbugat beýanatyna salgylanyp habar berýar.
Bu maslahata, Araly halas etmek boýunça halkara fonduny gurnaýjy ýurtlaryň liderlerinden başga, agzalan fonduň ýerine ýetiriji komitetiniň ýolbaşçylary, BMG-niň regional bölümleriniň ýokary derejeli wekilleri, hem-de regional we halkara guramalaryň wekilleri gatnaşypdyr.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko täze hökümeti düzmek barada şu hepde ilkinji ädimleriň ädiljekdigine wada berdi.
Birleşen Ştatlar we Günbataryň beýleki hökümetleri Kiýewi oktýabr aýynda geçirilen saýlawlaryň yzýany, hökümeti düzmek we Günbataryň ýardamlary bilen ilteşikli zerur bolan reformalary amala aşyrmak meselesinde şowsuz bolmakda aýyplady.
Analitikleriň aýtmagyna görä, Ukrainada hökümeti düzmek meselesiniň soňa goýulmagyna esasy wezipeleriň kontrollygy babatynda Poroşenko bilen premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugyň arasyndaky bäsdeşlik sebäpli boldy.
Şeýle-de, Poroşenko Kiýewiň orsparaz separatistler bilen söweşine kömek etmek üçin Litwanyň Ukrainany käbir harby ýardam bilen üpjün etjekdigini yglan etdi.


text:
14-nji martda Berlinde “Türkmenistan-Ýewropa: hyzmatdaşlygyň perspektiwalary” atly halkara konferensiýasy açyldy.
Forumda Türkmenistan tarapyndan Nebit-gaz senagaty we mineral resurslary ministrligi, Türkmenistanyň söwda-senagat öýi çykyş edýär.
Resmi türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, halkara konferensiýa prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy bilen Türkmenistanyň nebit-gaz, himiýa senagaty we balyk hojalygy boýunça wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa gatnaşýar.
Bu halkara konferensiýada Türkmenistan bilen Ýewropanyň dürli ugurlar boýunça dialogyny ösdürmek meseleleri, Türkmenistanyň energetika we transport potensialy, onuň inwestisiýa mümkinçilikleri, milli ykdysadyýete inwestisiýa ýatyrylmagynyň perspektiwalary barada maslahat ediler.
Bu forumyň dowamynda Türkmenistanyň nebit-gaz pudagy barada täze maglumatlar berler we biznes gatnaşyklaryny ýola goýmak boýunça bu pudagyň ýolbaşçylary bilen gepleşikler geçiriler diýlip, habar berilýär.


text:
Hindistanyň parlament oppozisiýasynyň lideri agyr jenaýat edýän ýetginjeklere berilýän jezany agraltmak üçin kanun taslamasyny hödürlejegini aýdýar.
Suşam Swaraj Nýu-Deli sudy aýal zorlamaga gatnaşan ýetginjege üç ýyllyk türme tussaglygyny bereninden bir gün soň çykyş etdi.
Ol ýetginjek 2012-nji ýylyň dekabrynda 23 ýaşly studentiň toparlaýyn zorlanmagyna we öldürilmegine gatnaşypdy.
Şonda ol 17 ýaşyndady. Başga bir oppozision syýasatçy bolsa, bu ýetginjegiň «jezalandyrylyp öldürilmelidigini» aýtdy we bu hökümden şikaýat etjegini habar berdi.
Bu iş boýunça sud edilýän ýene dört adama, günäli tapylsalar, ölüm jezasynyň berilmegine garaşylýar.
Bäşinji tussag bolsa, görnetin öz janyna kast edip, türmede ýogaldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurda ýaramaz hilli harytlaryň getirilmeginiň öňüni almak üçin görülýän çäreleri güýçlendirmegi talap etdi.
Prezident soňky döwürde daşarky döwletlerden ýurda getirilýän ýaramaz hilli önümleriň köpelýändigini aýdyp, «Türkmenstandartlary» döwlet gullugynyň başlygy A.Täçmämmedowa käýinç berdi.
Şeýle-de ol, bu ugurdaky çäreleri güýçlendirmek üçin, Mejlisiň başlygy A.Nurberdiýewanyň, wise-premýerler S.Toýlyýewiň, P.Taganowyň gyssagly maslahat geçirmegini buýurdy.


text:
Gazak häkimiýetleri harby baza we ýarag satylýan iki dükana edilen we alty adamynyň başyna ýeten hüjümlerden soň polisiýanyň öten agşam ýene bäş sany ýaragly adamy öldürendigini, iki adamy hem tutandygyny aýtdy.
Içeri işler ministrlginiň 6-njy iýunda çykaran beýannamasynda bellenmegine görä, "Aktobede ýagdaý durnukly. Söwda işleri we jemgyýetçilik gatnawy adatdakysy ýaly dowam edýär". 5-nji iýunda häkimiýetler yslamçy söweşijiler diýip güman edilýän adamlar tarapyndan gurnalan hüjümleriň "terrora garşy operasiýalara" sebäp bolandygyny aýdýarlar.
Ondan öň hem Içeri işler ministrligi geçirilen operasiýalarda hüjümçileriň dördüsiniň öldürilip, ýedisiniň ele salnandygyny habar berdi.
Ýerli medianyň 6-njy iýunda bildirmegine görä, Aktobe, Almaty we Atyraw şäherlerinde, şeýle hem paýtagt Astanada ýarag satylýan dükanlar ýapylyp, olaryň golaýynda howpsuzlyk işgärleri ýerleşdirilipdir.
6-njy iýunda "Tengrinews.kz" Akobe şäherinde internetiň ýapylandygyny habar berdi. Bolan hüjümlerden bäri bu ýerde ýokary derejedäki hüşgärlik höküm sürýär.
Içeri işler ministrligi 5-nji iýunda bolan hüjümlerde hüjümçileriň bir garawuly we ýarag satylýan dükanyň bir işgärini öldürendiklerini aýtdy. Ol ýere baran üç polisiýa işgäri hem ýaralanypdyr.
Ýarag satylýan beýleki dükanda bolsa, howpsuzlyk işgärleri gelip, üç hüjümçini atyp öldürmezinden öň bir müşderi öldürilipdir.
Içer işler ministrliginiň beren malumatynda ýene bir topar hüjümçiniň bir awtobusy ogurlap, ony Milli gwardiýanyň bazasynyň derwezisine urduryp, üç ofiseri öldürendigi aýdylýar. Hüjümçileriň biri howpsuzlyk işgärleri tarapyndan atylyp öldürilipdir.
Ors serhediniň 100 kilomtrliginde ýerleşýän senagat şäheri Aktobe 2011-nji ýylda Gazagystanda bolan şuňa meňzeş wakada janyndan geçen hüjümçiniň ilkinji gezek özüni partladan ýeridir.


text:
Azerbaýjanyň öz garaşsyzlygyny yglan edenine 26 ýyl bolupdyr. Şunça ýylyň dowamynda ýurtda nebitiň güýji bilen dürli üýtgeşiklikler emele geldi. Ýöne kino sungaty ýurtda ösüşe eýe bolmandyr. Hatda ýurduň kino pudagy dikeldilmändirem. Surata düşürilen kinofilmler diňe tanadyş güni we ondan daşaryn haýsam bolsa bir çäre çäginde görkezilipdir. Halk köpçüligi bolsa täze kinolardan bihabar bolupdyr.
Sebäbi ýurtda düşürilen kinofilmleriň halk köpçüligine hödürlenmegi, ýagny "prokaty" guramaçylykly amala aşyrylmaýar. Prokatsyz kino edilen çykdaýjy ýöne ýere sowulan pula öwrülýän ýaly bolýar. Ýöne 70-nji ýyllarda eýe bolnan Sowet tejribesi, kinoprokatyň diňe bir kinomatografiýa üçin däl, galyberse-de ýurduň umumy ykdysadyýeti üçin hem örän möhüm rol oýnaýandygyny subut edipdir. "Iskusstwo kino" (Kino sungaty) atly žurnalyň redaktory Daniil Dondureýiniň makalasy hem ýaňky tejribe barasynda söz açýar.
Sowet döwründe kino özgä mätäç bolmaýan we şol bir wagtyň özünde hem ummasyz girdeji getirýän ýeke-täk pudak ekeni. Sebitlerde nagt pula mätäçlik çekilen mahaly welaýat ýa-da şäher kinoprokat şahamçasyndan halkyň halaýan, meselem, "Brilýanly el", "Zorro", "Ýeseniýa" ýaly kinofilmlerinden biriniň ýedi-sekiz nusgasyny ibermek ýeterlik bolmak bilen ähli meseläni çözýär ekeni.
Wolgogradda mugallymlaryň, doktorlaryň aýlyklaryny tölemek üçin pul galmadyk wagtynda, Moskwadan satylar ýaly "Ýeseniýa" kinofilminiň 10-15 sany nusgasyny iberipdirler. Ol kinofilm etraplarda gaty ýörgünli bolupdyr we şeýlelikde esasy girdeji çeşmesine öwrülipdir.
Sowet kinoprokaty öz taryhyndaky iň uly rekordy 1971-nji ýylda goýupdyr. Şol ýyl kinoteatrlara tomaşa etmäge baranlaryň sany 5 milliarda golaýlapdyr we bu 4.8 milliard bilete barabar bolupdyr.
60-njy we 70-nji ýyllarda orta gatlagyň sowet raýatlary – täze doglanlar we garrylar bilen bilelikde ýylda ortaça 15-19 gezek kino gidipdirler. Şol döwürde Sowet soýuzynyň şärigi Gündogar Ýewropa, belki-de, bütin dünýäde tomaşaçy sany taýdan birinji orunda durupdyr.
Şol ýyllarda kinoprokatda umumy ulgamyň ýaýbaňlanmagy bilen üstünlikli sepgitlere ýetilipdir we ýüzlerçe ullakan kinoteatrlar gurlupdyr. Her ýaşaýyş böleginde sekiz ýüz we müň adamlyk tomaşaçy sygýan kinozallar gurmak plana girizilipdir. Olara kitaphana ulgamlary, ädikçi ussahanalary, naharhanalar, kir ýuwýan ýerler, dükanlar hem "goşulypdyr". Teatrlara ýa-da beýleki medeniýet öýlerine garanda (meselem, muzeýlere), müň adamlyk kinoteatrlar salmak esasy ýörelge edilipdir.
80-nji ýyllaryň ortasynda SSSR-de bäş müň zalda we mekdeplerde, ýokary okuw jaýlarynda, klublarda, medeniýet öýlerinde, jemi 70 müň kino enjamy bar ekeni. Çagalar we garrylar hasaba alynmanda-da, sowet raýaty ýylda 40-50 gezek kino gidýän ekeni. Şol döwürde adamlar "Ýeseniýa" kinofilmine ençeme gezek gaýtadan tomaşa edipdirler. Başgaça aýdylanda, halkyň aglaba köpçüligi, esasanam ýaşlar her hepde kinoteatrlara ýykgyn edipdirler.
Sowet soýuzynyň jemgyýetçilik ýaşaýyş ulgamynda dynç alyş üçin kazino, oýun awtomatlary, keýpi-sapa merkezleri döredilmändir. Restoranlarda dynç alyp, wagtyňy geçirmek bolsa gaty gymmat düşüpdir. Ýurtda ýapyk režim höküm sürensoň, turizm mümkinçilikleri-de diýseň çäkli bolupdyr. Hut şeýle ýagdaýda kinoteatrlar iň esasy wezipäni ýerine ýetiripdir. Meselem, ýaşlara duşuşyk üçin jaý ýa-da otag tutmak, olam bolmasa myhmanhana gitmek üçin ummasyz çykdaýjy edilmeli bolansoň, olaryň deregine kinoteatrlara ürç edipdirler.
Sowet prokatynda adaty ýagdaýda 220-250 sany kinofilm halka hödürlenipdir we olaryň takmynan 140 sanysy ýerli kinofilm bolupdyr. Meselem, Tarkowskiniň "Aýna", Alekseý Germanyň "Ýollardaky synag" ýaly kinofilmleri gaty kyn ýagdaýda ekranlara çykmaga mümkinçilik berlipdir.
Bu ýerde gaty täsin bir ýagdaýy ýatlap geçmek gerek. Sowet Soýuzynda umuman alynanda 130 sany welaýat bar ekeni. Her sebite we welaýata halka hödürlenmeli kinofilmlerden bir nusga iberilmeli ekeni. Ýöne olar iberilmändir. Täze surata düşürilen bir kinofilm iň azyndan 130 nusga görnüşinde taýýarlanmaly ekeni. Eger Döwlet kino edarasy kinofilmiň ýeterlik nusgasynyň taýýarlanmagy barasynda karar kabul eden bolsa, onda sebitdir-welaýatlaryň köpüsi ol kinony almandyr.
Senzuranyň başgaça sapalaklary hem bar ekeni: Meselem, Bergmanyň "Çybykly meýdan" atly kinofilmini Türkmenistana iberipdirler. Hindi filmlerini bolsa has köp Estoniýa we Latiwýa gönükdiripdirler.
Her ýyl sowet ekranlaryna çykan daşary ýurt kinofilmleri iki topara bölünipdir: filmleriň ýüzden 50 göterimi sosialist dünýägaraýşa eýe bolaýmaly ekeni. Ýöne bu ýerde hem hökmany suratda üns berilmeli kadalar bolupdyr. Meselem, Demokratik Germaniýa respublikasynda surata düşürilen ýedi kinofilmiň ählisi sowet prokatynda görkezilipdir. Ýöne, meselem, Çehoslowakiýa, Wengriýa, Polşa ýaly "şübheli" sosialistleriň kinofilmlerini senzura saýlapdyr.
Galan ýüzden 50 göterimi bolsa kwota görä beýleki ýurtlaryň kinolary emele getiripdir. Eger bir ýylda alty-ýedi sany Amerikan kinosy görkezilmeli bolsa, bu sany diňe Merkezi komitetiň ýolbaşçylary köpeldip bilipdir. Ol hem, meselem, Leonid Brežnewiň ABŞ-a sapary bilen baglanyşykly ýagdaýda bolupdyr. Şeýle ýagdaýda sekizinji kinony, meselem, "Makkenanyň gyzyllary" atly western kinofilminiň prokatyna rugsat berlipdir.
Uly welaýatlarda kinofilmleriň nusgalarynyň saklanýan filmotekalary bolupdyr. Mundan daşaryn hatda ýarym million ýa-da iki müň ilatly ýerleriň hem filmotekalary bolupdyr. Şäherlerde kinofilm görkezýän göçme kinoçylar film nusgalaryny şol filmotekalardan alypdyrlar.
Göçme kinoçylarda filmleriň biletleriniň bahasy 5 köpükden 10 köpüge çenli baryp ýetipdir. Tutuş ýurtda kinoteatrlarda çagalar üçin biletler hem şol bir bahadan satylypdyr. Kämillik ýaşyna ýetenler üçin bolsa kinolaryň biletleriniň (petekleriniň) bahalary 20 köpükden 1 rubl 40 köpüge çenli baryp ýetipdir. Ullakan kino senagatyny öz garysyna galdyrmak üçin bilet bahalaryndan gazanylýan girdejileriniň ýüzden 6 göterimi ýeterlik bolupdyr.
Hemme ugurda bolşy ýaly kinoprokatda hem anyk plan hökmany suratda ýerine ýetiriläýmeli ekeni. Prokatçylar şonuň üçinem dürli sapalaklara ýüz urupdyrlar.
Olaryň ilkinji esasy açyşy – iki seriýaly, ýagny bölümli kinofilmler bolupdyr (belki, hut şeýle bolansoň, bir ýylda adam başyna düşýän tomaşa edilen kino sanynyň mukdary 19-a ýetipdir). Umuman alynanda, iki bölümli kinofilmler o diýen köp görünmese-de, az hem bolmandyr. Surata düşürilen her 140 kinodan 30 sanysy iki bölümli bolupdyr. Esasy bellemeli zat, iki sagatdan köp dowam eden kinony iki bölümde görkezmäge ygtyýar berlipdir.
Hronometraž az bolan halatynda bolsa, ikinji bölümiň başynda birinji bölümde bolup geçenleriň mazmuny görkezilipdir. Ýöne bu ýerde esasy mesele – iki bilet ekeni. Sen bir kino diýip gelen mahalyň kassada saňa iki bilet satýarlar. Şeýlelikde, hasabata görä, ol adam iki adam ýaly kabul edilýär. Biletiň aňrybaş bahasy (eger ýörgünli ýa-da uzyn metražly bolsa) 70 köpük bolupdyr. Kinofilm iki bölümli edilen halatynda, bir adamdan 1 rubl 40 köpük gazanmak mümkin ekeni.
Ortaça aýlygy 100 manat bolan ýönekeý raýatlar üçin bu ummasyz pul hasaplanypdyr. Onda-da kino diňe ýeke özüň giden mahalyň. Eger ýaş ýigit kinoteatra bir gyz bilen gidäýse, ol 1,40 köpüklik iki sany bilet alaýmaly bolupdyr. Onuň üstesine ol ýerde bufetde oduk-buduk garbanaýsa – bu gaty uly girdeýji gazandyrypdyr.
Aslynda girdejiniň ýarysy ýerli häkimiýete berlipdir (raýkom, ispolkom). Hut şonuň üçinem olar kino bilen çakdanaşa içgin "gyzyklanypdyrlar". Kinoteatrlar şäher durmuşyna mahsus bolupdyr. Işgärleriň – petekçileriň (bilet satýanlaryň), kinomehanikleriň, gözegçileriň näçe aýlyk alýandygyna garamazdan, görkezilýän kinolardan alynýan puluň ýarysy şähere berlipdir. Indi ýagşy oýlanyp görüň: kinoteatrda uruşly kino görkezilen mahaly zal hyryn-dykyn dolýan ekeni.
Birinji tomaşaçy toparyny ir bilen sagat 8:30-da kabul edip, ahyrkyny bolsa agşam sagat 22:00-de goýberen mahalyň 1.40 bahadan birnäçe tapgyryň gazandyrjak girdejisi 100 müňe golaý ummasyz bolupdyr. Üstesine, gazanylýan girdeji nagt pul bolupdyr, wirtual ýa-da nesýe hem bolmandyr. Şeýlelikde, prokatdan gazanylýan her bir rubldan 50 köpük şäheriň gaznasyna gidipdir.
Bu bolsa şäheriň ähli çykdajylaryna ýetipdir – jemgyýetçilik hyzmatlary, aýlyk-günlükler, abadanlaşdyryş işleri we ş.m. Şeýle hyzmatlaryň jemine 15-20 köpük çykdajy edilipdir. Bu ýagdaý kinoteatrlardan gazanylan pullaryň üçden bir böleginiň arassa girdeji bolýandygyna güwä geçýär.
Elbetde, totalitar ideologiýany göz öňünde tutman ýagdaýa üns bermän bolmaz. Önümçilige geçilen mahaly we öndürilip, gutarnykly tabşyryljak mahaly kinofilmler birnäçe senzura tapgyryndan geçirilipdir. Diňe, meselem, Sergeý Bondarçuk üçin ol tapgyrlaryň sany az bolupdyr. Ýöne ýönekeý adamlara bu ugurda geçilmeli hupbatly sepgitler köp bolupdyr.
Emma ssenariýa kinostudiýa tabşyrylyp, ekrana hödürlenýänçä, ol kino 10-14 gezek barlagdan geçirilipdir. Kinostudiýanyň hatarynda köpsanly bölümler iş alyp barypdyr – arkalaşyklar, baş redaksiýa, studiýanyň çeper geňeşi, Döwlet kino edarasynyň baş redaksiýasy we ş.m. Hemmesi olaryň garamagynda tassyklanypdyr, täzeden ýazylypdyr we ençeme gezek düzeldilipdir. Merkezi komitetde, partiýanyp welaýat komitetlerinde ýörite resmiler bu ugurda ygtyýarly bolupdyr.
Elbetde kinomatografýaçylar derňewleriň hemmesinden geçmek we ideologiýany ýaýbaňlandyrmak üçin, dürli sapalaklar oýlap tapypdyrlar. Meselem, kinofilmden soň aýrylmaly bölüm höküminde sosial sahna goýupdyrlar (Şeýle sapalaga "Ak pudel kadasy" diýip at beripdirler. A. Gaýdaý "Brilliýatly el" kinofilminde şeýle sapalakdan peýdalanypdyr). Ýa bolmasa ogşaşylýan sahnany, ýarym-ýalaňaç roldakylary gizlemek üçin, kinoda diňe ýatylýan ýeri görkezipdirler. Şeýlelikde, ýatak otagyndaky sahna kesilipdir we diňe ogşaşylýan sahna galypdyr.
Wasiliý Piçulin 1988-nji ýylda halk köpçüligine hödürlenen "Kiçijik Wera" atly kinofilmi bilen SSSR-iň taryhynda 50 million bilet rekordyny goýan iň soňky filmi taýýarlapdyr. Ol film çeperçilik kadalaryna görä däl, eýsem "zenan tematikasyna" görä tapawutlanypdyr. Halk ilkinji gezek ekranda şeýle zady görüpdir. Mekdep okuwçylary klas ýolbaşçysy mugallymlary bilen topbak-topbak bolup, üýşüp kinoteatrlara gidipdirler. Şeýlelikde 1988-nji ýylda Sowet Soýuzynda bar bolan senzura öz täsirini ýitiripdir.
Sowet kinoprokatçylarynyň ikinji açyşy diýseň sada bolupdyr. Hasabatlarda görkezilýän kinolaryň her biri hasaba ýazylman, günlere görä näçe gezek kino görkezilýändigi san görnüşinde ýazylypdyr. Bir kino, galan bütin Sowet filmleriniň tomaşa edilişiniň umumy sanyň ýüzden 50 göterimini geçip, rowaçlanan halatynda ony taýýarlanlara serpaýlar berlipdir.
70-nji ýyllarda şeýle sapalak oýlap tapypdyrlar, ýagny ir bilen sagat 9:00-da görkezilmeli kino haýsam bolsa bir ideologiki kino ýa-da "Karol Lir" filmi görkezilipdir. Ondan soň bolsa günüň dowamynda tutuşlaýyn Sofi Loreniň ýarym-ýalaňaç ýagdaýda oýnan bir italian filmi görkezilipdir. Hasabatlarda bolsa, tutuşlaýyn "Karol Lir" atly kinonyň görkezilendigi ýazylypdyr.
Şeýlelikde, 19880-nji ýylda režime agyr zarba urlupdyr. Birinjiden, Döwlet kino edarasynyň baş kinoprokat edarasy dargapdyr. Ikinjiden, senzuranyň täsiri aýrylypdyr. Her sebitiň öz kinowideo bileleşigi döredilipdir. Kinoteatrlarda repertuara gözegçilik etmek ygtyýary hem olaryň garamagyna geçipdir. Munda bazaryň talaplary esasy roly oýnapdyr. Sebitiň ýolbaşçylary her üç aýdan bir gezek Moskwa baryp, kinofilmleri synlap, saýlap alan kinolaryndan nusgalar isläpdirler we şol esasda şertnama gol çekipdirler.
Bir ýyl soň bolsa, gizlin kooperatiwler peýda bolmaga başlapdyr we 90-njy ýyllar kinoda kooperatiw döwri görnüşinde taryha ýazylypdyr. Kinofilm surata düşürmek üçin, 50 müň dollar ýeterlik bolupdyr. Kino surata düşürmek üçin hünärmen bolmaga zerurlyk galmandyr we adamlar gaty arzan bahadan kinofilm surata düşüripdirler. Hiç kim olardan institut diplomyny, ssenariýanyň derňewe iberilip, ýörite rugsat alynmagyny talap etmändir.
1988-nji ýylda daşary ýurt filmlerine tomaşa edilmegine rugsat berlipdir. Şeýlelikde, sowet kinosynda şol wagta çenli görlüp-eşidilmedik ýagdaýda bäsdeşlik döräpdir. Sowet režissýorlary şoňa çenli hiç wagt Bergaman, Hiçkok ýalylar bilen bäsleşmäge mejbur bolman ekeni. Sebäbi olaryň sowet ekranlarynda görkezilmegine mümkinçilik berilmändir. Tanymal daşary ýurt kinolaryna diňe birnäçe kinoteatrda ýa-da ýörite çärelerde, ýagny festiwallarda, fransuz, iňlis kino hepdelerinde tomaşa etmek mümkin bolupdyr. Moskwa kinofestiwalynda daşary ýurt kinolarynyň üsti bilen ummasyz pul gazanylypdyr: filmler 20 kinoteatrda görkezilidir we adamlar ir bilen sagat 7-de nobata durupdyrlar.
1988-nji ýylda senzura böwedi böwsülip geçilende bolsa, iň gowy Ýewropa we Amerika kinofilmleri ekranlarda ýörgünli bolupdyr we kinoda durşy bilen başgaça döwür başlapdyr.


text:
Russiýanyň goranmak ministri Sergeý Şoýgu Moskwada halkara howpsuzlyk konferensiýasynda eden çykyşynda Ukraina “täsirli bir görnüşde raýat urşuna iterildi” diýdi.
Şoýgu delegasiýa ýüzlenip, “dartgynlylygyň ojagy emeli ýagdaýda Ýewropada döredildi” diýdi we bu meselede “reňkli diýlip atlandyrylýan rewolýusiýany” aýyplady.
Şeýle-de, ol “demokratiýanyň görnüşi hökmünde daşary ýurt gymmatlyklarynyň zor bilen adamlaryň boýnuna dakylýandygyny” sözüne goşdy.
Şoýgu şuňa meňzeş ýagdaýyň Wenezuellada hem bolup geçýändigini aýdyp, ol ýerde ýurduň kanunalaýyk hökümeti demokratik diýlip atlandyrylýan oppozisiýa tarapyndan garşylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar diýdi.


text:
Owganystanyň paýtagtynda talyp söweşijileri tarapyndan düýnki gurnalan hüjümler bilen baglanyşykly şu gün Kabulda ýörite howpsuzlyk maslahaty geçirildi.
Bu maslahatyň yzy bilen prezident administrasiýasy ýörite beýanat ýaýratdy. Beýanatda Kabulyň howpsuzlygyny goramakda ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň bitiren işlerine prezidentiň minnetdarlyk bildirýändigi nygtalypdyr.
Düýn Kabulda prezident köşgüniň we hökümetiň baş edaralarynyň golaýynda talyp söweşijileri bilen hökümet güýçleriniň arasynda ýüze çykan atyşyklarda jemi 12 adam ölüp, 70-den gowrak adam ýaralandy.
Ölenlerden 7-siniň talyp söweşijileridikleri aýdylýar. Bu atyşyklaryň barşynda janyndan geçen hüjümçiler birnäçe partlamalary hem amala aşyrdylar.
Şu gün Kabulda howpsuzlyk çäreleri örän ýokary derejede bolmagynda galýar.


text:
Täjigistanyň Masçoh regionynda ýaşaýan 18 ýaşly Jowid şu ýyl öz ene-atasynyň ýeterlik para berip bilmändigi sebäpli Polisiýa Akademiýasyna okuwa girip bilmän, salgyt inspektory ugrundan okuwa girmäge mejbur bolandygyny aýdýar. Jowidiň sözlerine görä, onuň daýhançylyk bilen meşgullanýan ene-atasy özüniň Täjigistanyň Maliýe uniwersitetine okuwa girip bilmegi üçin 1000 dollar para töläpdir.
Jowid Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna beren interwýusynda: «Biz ýeterlik pul toplamak üçin birnäçe malymyzy satmaly bolduk. Ýetmedik puly bolsa, garyndaşlarymyzdan karz aldyk. Bizde başga alaç bolmady. Elbetde, men uniwersitete öz bilimiň bilen girip bolmagyny isleýän. Ýöne biziň ýurdumyzda bu mümkin däl» diýdi.
Täjigistanly Jowid öz ene-atasynyň okuw üçin parany bir dellala berendigini, onuň hem öz gezeginde puly giriş ekzamenlerine jogap berýän professorlara gowşurmaklygy söz berendigini aýtdy. Ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmek üçin şular ýaly para bermek usuly Merkezi Aziýanyň hemme ýurtlaryna-da mahsus zat. Ýerli ýaşaýjalar munuň öz ýurtlarynda adaty bir zada öwrülendigini aýdýarlar.
Türkmenistanda okuw üçin berilýän bu parany ilat, ýuwmarlap, «el aklygy» diýip atlandyrýar.Ýokary bilim näçä durýar?
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň dokumentleri kabul ediş edarasy.
Merkezi Aziýanyň ýurtlaryndaky dürli ýokary okuw jaýlarynyň we kollejleriniň resmi bolmadyk öz bahalary bar. Bahalar ortaça 600 dollar bilen 15 000 dollaryň aralygynda diýlip hasaplanylýar. Mysal üçin, Täjigistanly abituriýentler ýurduň welaýatlaryndaky uniwersitetleriň iňlis dili fakultetine okuwa girmek üçin azyndan 2000 dollar tölemeli.
Türkmenistanda bu baha has hem ýokary. Ýagny, Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryndaky orunlara dalaş edýän abituriýentleriň sanyna baglylykda institutlarda paranyň möçberi 40 müň dollardan hem gowrak bolup bilýär. Bu meselede tölenýän paranyň möçberi köplenç eýe bolunjak hünäriň nä derejede girdejili hünärdigine bagly bolýar.
Şu nukdaýnazardan regiondaky iň bir uly isleg bildirilýän fakultetlerden biri ýuridiki, ýagny hukuk fakulteti hasaplanylýar. Sebäbi adamlar ýuridiki hünär bilen gysga wagtyň içinde köp pul gazanyp bolýar diýip hasaplaýarlar. Bilimiň para satylmagynyň howpy
Soňky ýyllar bilim ulgamyndaky parahorluk problemasy Merkezi Aziýa regionynda syýasy diskussiýalaryň birine öwrüldi. Hökümet resmileri bilim sistemasyndaky korrupsiýanyň we parahorlugyň öz ýurtlaryndaky bilimiň hiline uly urgy urýandygyny boýun alýarlar. Regiondaky ekspertler hem bu problemanyň öňi alynmasa, Merkezi Aziýa regionynyň talabalaýyk bilim almadyk spesialistleriň giden bir neslini özünde jemleýän regiona öwrülmek howpunyň bardygyny duýdurýarlar.
Regionyň ýaşaýjylary soňky wagtlar ýokary bilimli hünärmenlere, aýratynam medisina ugrundan tälim alyp gelýän ýaş spesialistlere ynam etmeýärler. Hut şu sebäbe görä-de, adamlar köplenç öz saglyklaryny bejerdenlerinde ýaşuly lukmanlara ýa-da daşary ýurtlaryň okuw jaýlaryny tamamlap gelen medisina işgärlerine ýüz tutmaga ýykgyn edýärler.
Bilim sistemasyndaky korrupsiýa garşy göreşiň çäklerinde geçen aý regiondaky ýokary okuw jaýlaryndan käbirleriniň ýolbaşçylaryna we professorlaryna çäreler görüldi. Şol sanda Türkmenistanyň Dünýä dilleri institutynyň rektoryna, Täjigistanyň Hojent Medisina kollejiniň fakultet ýolbaşçysyna, şeýle hem Gyrgyzstanyň Bişkek we Oş şäherlerindäki uniwersitetleriň birnäçe professoryna şu mesele bilen baglanyşykly çäreler görüldi. Emma muňa garamazdan, regionyň köp ýaşaýjylary bu aýry-aýry çäreleriň çuňňur kök uran parahorlukdyr korrupsiýa problemalarynyň düýpli çözgüdi bolup bilmejekdigini aýdýarlar.


text: Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazandygy aýdylýan täze kitap halk köpçüligine hödürlendi. Onuň ady “Döwlet Guşy”. Beýleki kitaplaryndan tapawutlylykda bu Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýazandygy aýdylýan ilkinji roman kitabydyr. Prezident Berdimuhamedowyň çagalyk ýatlamalaryna bagyşlanan bu kitabyň bahasy 47 manat bolup, onuň 570 sahypadan ybaratdygy aýdylýar. Mundan ozal prezident Berdimuhamedowyň ýazandygy aýdylan kitaplar medisina, türkmen atlary, ykdysadyýet ýaly dürli temalary öz içine alýar. Wideoda şol kitaplardan käbirleri şekillendirilýär.


text:
Ukrainanyň häkimiýet başyndaky koalisiýasynyň ýarany gaýra çekilip, bileleşigi “milleti aňrybaş dargamak derejesine alyp baran klanlar koalisiýasy” diýip atlandyrdy.
Ýuliýa Timoşenkonyň “Batkiwşçina” partiýasy öz kararyny 17-nji fewralda yglan etdi we kanun çykaryjylary koalisiýany terk etmäge çagyrdy.
Bu hereket “Batkiwşçina” partiýasynyň we “Samopomoş” partiýasynyň parlamentdäki wekilleriniň premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuga ynamsyzlyk bildirilip, geçirilen ses berişlige protest hökmünde parlamentiň maslahatyny boýkot etmäge çagyrmaklarynyň yzýany edildi.
16-njy fewralda geçirilen ses berişligiň netijesinde Ýatsenýuk wezipesinde saklanyp galdy. Munuň öňüsyrasynda prezident Petro Poroşenko “hökümete bolan ynamy dikeltmek üçin” Ýatsenýugy hökümet başyndan çekilmäge çagyrypdy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel “2011-nji ýylyň iň täsirli zenany” diýlip atlandyryldy.
Çarşenbe güni amerikan žurnaly “Forbes” däp bolup gelýän ýyllyk görkezijisini çap etdi. Ýer togalagynyň iň täsirli zenanlarynyň üçlügine şeýle-de Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton we Braziliýanyň prezidenti Dilma Russeff girýär.
“Forbes” žurnalynyň sanawynda diňe bir aýal syýasatçylar däl, telekeçilerem, sungat işgärlerem, tomaşa biznesiniň ýyldyzlaram bar. Mysal üçin, “Forbes” žurnaly “Microsoft” kompaniýasyny esaslandyryjy Bill Geýtsiň aýaly, dünýäde iň uly haýyr-sahawat fonduna ýolbaşçylyk edýän Milena Geýtsi 6-njy orunda goýupdyr.
8-nji orny Birleşen Ştatlaryň birinji hanymy Mişel Obama, 11-nji orny pop ussady Ledi Gaga eýeleýär.


text:
Yragyň premýer-ministri Nury al-Maliki öz ýyllyk aýlygynyň ýarsyny hökümetiň gaznasyna gaýtaryp berjegini aýtdy.
Premýer-ministriň beýanatynda «şu aýdan başlap meniň aýlygymyň 50 prosenti kemeldiler» diýilýär.
Ol bu işi döwlet resmileriniň aýlyklarynyň aratapwudyny azaltmaga goşant hökmünde edýändigini aýdýar.
Şeýle-de ol munuň jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň ýaşaýyş standartlarynyň arasyndaky tapawudy kemeltmäge ýardam etjegini aýtdy.
Assoşeýted Presiň ýazmagyna görä, ol ýylda azyndan 360 müň amerikan dollaryny gazanýar diýip bilinýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämad Nepesgulyýewe 3 ýyl iş kesildi. “Türkmenistanyň Alternatiw habarlar” neşiriniň ýolbaşçysy Ruslan Mätiýewiň aýtmagyna görä, bu habary oňa Nepesgulyýewiň ejesi beripdir.
Bu maglumaty henize çenli resmi çeşmelerden tassyklatmak başartmady.
Mätiýew Nepesgulyýew bilen baglanşykly sud diňlenşiginiň 31-nji awgustda ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirlendigini we diňlenişige onuň maşgala agzalarynyň gatnaşdyrylmandygyny aýdýar.
Nepesgulýewe bildirilen günä, şeýle-de diňlenişikde onuň aklawçysynyň bolup bolmandygy barada hem hiç hili maglumat berilmeýär. Bu meselede Azatlyk Radiosynyň Nepesgulyýewiň ejesi bilen habarlaşmak synanyşygy hem başa barmady.
Nepesgulyýewiň maşgala agzalarynyň aýtmagyna görä, “Türkmenistanyň Alternatiw habarlar” neşiri bilen hem hyzmatdaşlyk edýän žurnalist 7-nji iýulda ýanynda neşe serişdeleriniň tapylandygy aýdylyp tussag edilipdi. Emma Saparmämmediň ejesi bu aýyplamalary ret edýär.
Mundan ozal Nepesgulyýewiň tussag edilmegi adam hukuklaryny goraýjy hem-de metbugat azatlygy boýunça çykyş edýän halkara guramalary tarapyndan berk ýazgarlypdy.
“Amnesty International”, “Human Rights Watch”, “Serhetsiz Raportýorlar” guramalary we žurnalistleri goraýan komitet, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy ýaly edaralar, Nepesgulyýewe ýöňkelýän aýyplamalaryň, hiç hili esasynyň ýokdugyny we oňa garşy žurnalistiki işleri üçin çäre görülýändigini aýdyp, žurnalistiň derhal boşadylmagyny talap edip gelýärler.


text:
Birleşen Ştatlarda we Ýewropada ýüze çykýan bergi krizisleriniň täze global ykdysady çökgünligiň döremegine eltmegi mümkin diýen howatyrlanma esasynda dünýä maliýe bazarlary pese gaçmagyny dowam etdirýär.
Birleşen Ştatlaryň pul bazarynda soňky iki ýyldaky iň güýçli pese gaçyşlygyň bolan gününiň ertesi aziýa bazarlarynda hem aşak düşmeler peýda boldy. Ýaponiýanyň esasy “Nikkei 225” indeks görkezijisi 3,7% peseldi, Günorta Koreýanyň görkezijisi bolsa 4,3% aşak düşdi.
Ýewropanyň pul bazarlarynda-da şoňa meňzeşräk ýagdaýlary görmek bolýar. Frankfurtyň DAX we Fransiýanyň CAC indeks görkezijileri bazaryň açylyşynda 3% töweregi aşak düşdi.
Birleşen Ştatlarda yzagaýdyşlygyň täze tolkunlarynyň döremek howpy, şeýle-de Ýewropa Bileleşiginde Italiýanyň we Ispaniýanyň barha çökýän ykdysadyýetlerini dikeltmek üçin, ÝB-niň pul ýardamyny bermäge mejbur bolmagynyň mümkindigi baradaky habarlar maýa goýujylaryň ynamyna urgy boldy.
Aziýanyň resmileri global ykdysadyýetiň çökmegine ýol bermezlik üçin Amerikadaky we Ýewropadaky krizisleriň öňüni almak ugrundaky hyzmatdaşlygy artdyrmaga çagyrýarlar. Ýaponiýanyň maliýe ministri Kaoru Ýosano şeýle diýdi: “Tutuş dünýä ykdysadyýet arkaly özara baglanyşýar. Nýu-Ýorkda ýa-da Londonda bolýan zatlar diňe olaryň öz içinde galanok. Şol sebäpli biziň ähli pul bazarlaryny göz öňünde tutmagymyz möhüm”.
Anna güni Germaniýa bilen Fransiýa bergi krizisini maslahat etmek üçin gepleşikler geçirýärler. Angela Merkel bilen Nikolýa Sarkoziniň telefon gürrüňdeşligine Ispaniýanyň premýer-ministri Hose Luis Rodriguez Zapateronyň hem goşulmagynyň mümkindigi habar berilýär.
Mundan bir gün öň Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso barha ýygjamlaşýan krizis sebäpli özüniň howatyrlanmasyny bildirip, Ýewrozonanyň düzümine girýän döwletleriň liderlerini Ýewropa Bileleşginiň bergiden çykmak strategiýasyny berkitmek üçin, gyssagly çäreleri görmäge çagyrdy.
Şol bir wagtda-da dünýäniň käbir döwletleri özleriniň milli walýutasynyň hümmetini peseltmek ugrunda tagalla edýärler. Ýaponiýa bilen Şweýsariýa milli pul birlikleriniň ýokarlanmagynyň öňüni almak üçin, ýörite çäreleri geçirdi. Eger şeýle çäre geçirilmese, bu ýurtlaryň eksport harytlarynyň dünýä bazarynda bäsleşmek ukyby peselýär. Başgaça aýdylanda, olaryň harytlaynyň bahasy ýokary bolup, beýlekileriňki pes bolýar.


text:
Golaýda Birleşen Ştatlaryň San Fransisko şäherindäki keselhanada işe başlanyna 70 ýyl doljak Elena Griffing atly zenan, ýakyn döwürde öz işini taşlamak planynyň ýokdugyny aýdýar. Ol zenan häzir 90 ýaşynda. Ol şu wagta çenli keselhanada dürli wezipelerde işläpdir.
Ýöne işlän döwründe her gün onuň üçin edil baýramçylyk ýaly bolupdyr we ol muny şeýle düşündirýär: "Men her gün işe gitmäge sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn... Hyzmat edip, peýdam degip biljek her bir işden çäksiz lezzet alýaryn..."
Duruberiň, bu entek esasy geňlik däl. Zenan Griffing işlän 70 ýyl möhletiniň dowamynda diňe 4 gezek, keselläp, işinden rugsat alypdyr. Mundan 15 ýyl owal bir bazar güni Berkeleý atly keselhanada köriçegesini operasiýa etdiren zenan Griffing, şol günem öz nobatçylyk iş haladyny geýip, ýatan hassa bölüminden bir gat aşak düşüp, işlemäge başlapdyr.
Ol bu barada şeýle gürrüň berýär: "O diýen ähmiýetli bolan zat ýokdy. Ellerim sagdyndy. Şonuň üçinem men ýazmaly, çap etmeli we seretmeli işlerimi aňsatlyk bilen edip bilýärdim".
7,5 santimetrlik köwüş
Ýöne onuň edýän işi derrew baş lukmanyň gulagyna baryp ýetipdir we ol zenany gutulýança öýüne iberipdir.
Zenan Griffing 1964-njy ýylyň 10-njy aprelinde, entek 20 ýaşyndaka Alta Bates keselhanasynda işe başlapdyr. Şol döwürde keselhananyň gurujysy bolan şepagat uýasy Alta Alice Miner Bates her gezek ökjesi 7,5 santimetr köwüşli düňküldäp ýören Griffingi görende, oňa gaýdyp işde şeýle köwüş geýme diýip, duýduryş berer ekeni. Sebäbi ol döwürde hassalar şeýle ýagdaý sebäpli keselhanany suda berip bilýär ekeni.
Ol "Haçan-da onuň barmagyny maňa sömeldenini gören mahalym, men tekjäniň çekmesine giräýjek bolýardym" diýip ýatlaýar. Zenan Griffing häzir ökjesi 7,5 santimetr däl-de 6 santimetrlik köwüşleri geýýär.
“Gurbum çatýança işlemegimi dowam etjek”
Zenan Griffing hassahanada ilkibaşda laborant bolup işläp başlapdyr. Şol döwürde zenanlaryň göwrelidigini ýa-da däldigini anyklamak üçin olaryň "buşugyny" gurbagalara, towşanlara sanjyp, şolarda synag edýär ekenler. Griffing patalogyň esasy kömekçisi bolupdyr we gysga wagtyň içinde gurbagalara kateter goýýan esasy hünärmene öwrülipdir. Ol şondan soň 10 ýyl endokrinologiýada işläpdir. Soňra hem keselhananyň ýananlara seredýän bölüminde işläpdir. Zenan Girffing häzir hepdede dört gün hassalar bilen gürrüňdeşlik geçirýän bölümde işleýär.
"Men özümi 20 ýaşymdakydan tapawutly duýamok. Dogrudanam, meniň bagtym çüwen ekeni" diýip, ol buýsanç bilen belleýär. Griffing işe başlan döwründe Amerikada ortaça aýlyk 2500 dollar, benziniň litri bolsa 15 sent ekeni. "Men ýaňy işe başlan mahalym özüme bir täze köýnek alar ýaly pul gazanaryn diýip pikir edýärdim. Ýöne meniň aýlygym aýda 120 dollardy" diýip, ol öz başdan geçirenlerini ýatlaýar.
Häzir bolsa zenan Giriffing golaýdaky Orinda şäherinde arkaýyn ýaşap, islän eginbaşyny hem alyp biler ýaly ýeterlik aýlyk gazanýar. Ol işiniň ýanyndan bagbançylyk bilen meşgullanyp, jaz aýdym-sazyna gulak asmany halaýar. Elbetde, ol edil häzir işlemäni hem goýbolsun edenok.
Elena Griffing bu barada şeýle diýýär: "Maňa galsa, men tä olar meni köçä zyňýançalar ýa-da tapdan düşemsoň, bir guta salyp goýýançalar, ýagny entek gurbum çatýança işlemegimi dowam etjek".


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Saud Arabystanyna saparynda Pars aýlagy döwletlerini Eýran bilen aradaky ýokary dartgynlylygy peseltmäge çagyrdy diýip, Ak tam 20-nji aprelde aýtdy.
Obama özüniň sünni musulmanlarynyň ýolbaşçylygyndaky aýlak döwletlerini şaýy ýolbaşçylygyndaky Eýran bilen «sowukganly parahatçylyk» gurmaga, mezhep dartgynlyklaryny gowşadyp, iki tarapyň hem «Yslam döwleti» toparyndan abanýan has uly howpa üns bermegine yrmak isleýändigini aýtdy.
Obama saud patyşasy Salman bilen duşuşyk mahalynda bu meseläni göni gozgamady, emma kömekçileri ol sünni döwletleriniň Eýran bilen goňşuçylygy bölüşmegini isleýändigini açyk etdi diýdiler.
«Prezident we patyşa Eýranyň prowokatiw hereketleriniň sebitde döredýän kynçylyklaryny ara alyp maslahatlaşdylar we regional konfliktleri ýatyrmak üçin goşujy çemeleşmäniň möhümdigi barada bir pikire geldiler» diýip, Ak tam aýtdy.


text:
Türkmen ýolbaşçylary korrupsiýa garşy barlyşyksyz göreş alnyp baryljagyny yglan etdiler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, zerur bolsa, has berk çäreleri görmäge-de taýýardygyny mälim etdi. Ol, hususan-da, maliýe polisiýasy ýaly yörite gullugy döretmek çäresini agzady.
29-njy iýulda geçirilen hökümet maslahatynda korrupsiýa meselesine giňişleýin garalyp, ýene-de Merkezi bankyň ýokary wezipeli işgärleriniň parahorluga baş goşmagy bilen bagly derňewler temasy gozgaldy. Korrupsiýa bilen bagly şol waka milli derejede şöhlelendirilipdi we bu habar ýerli habar serişdelerinde giňişleýin habar berlipdi.
Korrupsiýanyň, parahorlugyň üstüni açmakda we meselä jemgyýetiň ünsüni çekmekde maglumatlaryň açyklygy we elýeterliligi esasy rol oýnaýar.
Soňky ýyllarda reformalar syýasaty yglan edilip gelinýän Türkmenistanda korrupsiýa problemasyna milli derejede mundan ozal 2009-njy ýylda üns berlipdi. Şonda Azady adyndaky dünýä dilleri institutynda we medisina ulgamynda parahorlugyň üstüniň açylmagy bilen bagly wakalara döwlet derejesinde garalypdy. Şonda parahorluk bilen bagly ol wakalar milli habar serişdelerinde-de öz beýanyny tapypdy.
Dünýä ýurtlarynda korrupsiýanyň derejesine baha berýän halkara guramalarynyň biri bolan “Transparency International” guramasynyň hasabatlarynda dünýäniň iň korrumpirlenen ýurtlarynyň biri hasaplanýan Türkmenistanda parahorluk bilen bagly wakalaryň milli metbugatyň sahypalaryna düşen şol sanlyja wakalar bilen çäklenmeýänligi düşnükli.
Medianyň ukypsyzlygy
Şol bir wagtyň özünde-de korrupsiýa, parahorluga garşy göreşmekde, şeýle wakalaryň üstüni açmakda erkin habar serişdeleriniň uly hyzmaty bar. Bu pikir bilen Azatlyk Radiosynyň öz internet sahypasynda geçirýän pikir soralyşygyna gatnaşanlaryň 50%-i ylalaşýar. Hukuk goraýjy işgärleriň sanynyň artdyrylmagyny goldaýanlar bolsa 3%-e hem ýetenok. Pikir soralyşykdaky bu netijeler 4-nji awgusta degişli.
Emma döwletiň doly gözegçiligindäki türkmen habar serişdeleri islendik meseläni, tä ýurt ýolbaşçysy agzaýança, gozgamaga ukypsyz bolup çykýarlar.
Moskwada ýaşaýan türkmen žurnalisti we ýuristi Batyr Muhammedow türkmen habar serişdeleriniň ygtyýarsyzlygynyň soňky ýyllarda öň görlüp-eşidilmedik derejä ýetenligini aýdýar: “Agitasiýa işini alyp barýan şu günki neşirler köpçülikleýin habar serişdeleriniň 20 ýyl mundan öňki derejesinde-de habar bermek wezipesini ýerine ýetirip bilenoklar. Netijede häzirki türkmen mediasynyň totalitar sowet sistemasynyň golastyndaky derejesinden-de has pese gaçanlygyny açyk aýtmaly”.
Muhammedowyň pikirine görä, türkmen mediasynyň jemgyýetiň we döwletiň durmuşynda rol oýnap başlamagy üçin onuň hiç bolmanda metbugat çäkliligi bilen tapawutlanan sowet döwründäki derejede hereket edip başlamagyna ygtyýar berilmeli. Metbugat baradaky milli kanun kabul edilmeli.
Edilýän resmi talap
Türkmenistanyň habar serişdeleriniň işinden ýurduň ýolbaşçylary hem nägile. Bir tarapdan, türkmen mediasyndan halky gyzyklandyraýjak maglumatlaryň berilmegi talap edilýär. Başga bir tarapdan bolsa, ýurduň içinde we daşynda bolup geçýän we köpçüligi gyzyklandyrýan wakalar, alada döredýän problemalar barada onsuzam dil ýarmaýan türkmen habar serişdelerinden ýurt baştutanynyň ýöredýän syýasaty barada öňküdenem has pozitiw maglumat bermek talap edilýär.
Şu günki gün reformalar syýasatyny yglan edýän Berdimuhamedow medianyň öňünde şeýle wezipeleri goýdy: “Garaşsyzlygyň 20 ýyllyk baýramynyň dabaralaryny giňden we täsirli beýan etmek üçin dünýädäki iň öňdebaryjy tejribeleri we tehnologiýalary ulanmaly. Watanymyzyň ykdysadyýetinde we medeniýetinde gazanylýan üstünlikleri gazet-žurnallarda berilýän makalalarda giňden beýan etmeli”.
Şatlykly-şagalaňly dabaralar türkmen habar serişdelerinde berilýän maglumatlaryň uly bölegini emele getirýär. Şeýle çäreler mundan beýläk ýene köpeljege meňzeýär. Şu ýagdaýda türkmen döwlet mediasynda halky gyzyklandyrýan habarlaryň, il-günüň problemalaryna ünsi çekýän maglumatlaryň bu golaýda beriljegine köpler ynananmaýar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde iş sapary bilen Aşgabada gelen Sloweniýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi (hemişelik ýerleşýän ýeri Moskwa şäheri) Primož Şeligonyň ýolbaşçylygyndaky Sloweniýa Respublikasynyň wekiliýeti bilen gepleşikleri geçirildi. Bu barada DIM-niň metbugat gullugy habar berýär.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2015-nji ýylyň birinji ýarymynda Sloweniýa Respublikasyna boljak resmi saparyna degişli guramaçylyk meseleleri, şeýle hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň dürli ugurlary babatda pikir alşyldy.
Taraplar öň gol çekilen şertnamalaryň we ylalaşyklaryň çäklerindäki anyk taslamalary amala aşyrmagyň wajypdygyny belläp, ykdysady we medni-gumanitar ugurlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmäge ymtylýandyklaryny beýan etdiler.
Şeýle hem iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň, şol sanda halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda bolsa BMG-niň çäklerinde yzygiderli syýasy maslahatlaşmalaryň geçirilip durulmagynyň wajypdygy bellenildi.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky polisiýa merkeziniň daşynda bombaly ulagyň partladylmagy netijesinde azyndan 11 polisiýa ofiseri öldi we başga-da 78 sanysy ýaralandy.
Bu partlama 25-nji awgustda Türkiýäniň Siriýa we Yrak bilen serhediniň golaýyndaky Jizre şäherçesinde boldy. Bu şäherçäniň ilatynyň aglabasy kürtlerden ybarat.
Partlamanyň netijesinde Jizre şäherçesindäki ýörite polisiýa güýçleriniň merkezi binasyna güýçli zeper ýetdi. Telewideniýede görkezilen wideo şekillerde partlamanyň bolan ýerinden gara tüssäniň ýokary galýandygy görkezildi.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.
Emma Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki “Anadolu” habar agentligi partlamanyň “Kürdüstan Işçiler partiýasy” (PKK) tarapyndan amala aşyrylandygyny aýtdy. Bu partiýa Türkiýe, Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar tarapyndan terroristik gurama diýlip hasaplanýar.


text:
Türkiýäniň sudy geçen aý Stambulyň esasy aeroportuna edilen üç hüjüm bilen ilteşikli ýene ýedi adamy tussag etdi. Munuň netijesinde, bu iş bilen baglanyşykly tussag edilen adamlaryň sany 37-ä ýetdi diýip, türk metbugat serişdeleri habar berýär.
Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki “Anadolu” habar agentliginiň 11-nji iýulda ýaýradan maglumatyna görä, ýedi şübheli “ýaragly terroristik topara agza bolmakda” we öldürmäge gatnaşmakda aýyplanýar.
Hususy eýeçilikdäki “Dogan” habar agentligi 10-njy iýulda agşam tussag edilen ýedi şübheliniň ählisiniň daşary ýurt raýatlarydygyny habar berýär.
28-nji iýunda Stambulyň Atatürk aeroportunda bolan hüjümde azyndan 45 adam öldi we başga-da 240 çemesi ýaralandy.


text:
Düýn Eýranyň döwlet mediasy Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Farda bölümi bilen hyzmatdaşlyk edýän adamlardan 7-siniň tussag edilendigini habar berdi.
Eýranyň habar serişdeleri bu tussag edilenlerden käbirleriniň Birleşen Ştatlaryň gizlin gulluklary bilen hyzmatdaşlyklarda aýyplanýandyklaryny habar berýär.
Düýn Eýranyň döwlet radiosy we resmi IRNA habar agentligi bu tussag edilenleriň geçen dekabrda Tähranda gurnalan hökümete garşy demonstrasiýalara meçew bermekde möhüm rol oýnandyklary barada maglumat ýaýratdylar. Ýöne bu tussag etmeler barada Eýranyň hökümeti häzirlikçe anyk resmi beýanat ýaýratmady.


text:
Rus prokurorlary 4 esgeriň uçar heläkçiliginiň pidalarynyň kredit kartlaryny ogurlamakda aýyplanandygyny we olaryň öz günälerini boýun alandyklaryny aýdýarlar.
Olar Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskiniň heläk bolan uçarynyň pidalaryna degişli kredit kartlary ogurlapdyrlar.
Federal derňew komiteti ol esgerleriň polýak uçarynyň ýykylan ýeriniň golaýyndaky Smolensk aeroportuna berkidilendigini aýdýar.
Polýak derňewçileri ýekşenbe güni Polşanyň milli uruş ýatlamalary komitetiniň başlygy bolan Anjeý Pžewoznigiň bank hasabyndan 1700 dollar çemesi puluň alnandygyny aýtdylar.
Orsýet başda bu ogurlygy we esgerleriň tutulandygyny inkär edipdi.


text:
Azerbaýjanyň birleşen oppozisiýasynyň prezidentlige ýeke-täk kandidaty Kamil Hasanlynyň tarapdarlary 9-njy oktýabrda geçjek saýlawdan öňki soňky ýygnanyşyklaryny geçirdiler.
Guramaçylar şenbe güni Bakuwda guralan demonstrasiýa 10 müňe çenli adamyň toplanandygyny aýdýarlar, emma polisiýa demonstrantlar bir ýarym müňden köp bolmady diýýär.
Hasanly ýygnanalara, eger prezident saýlansa, Azerbaýjynyň diktatura öwrülmegine ýol bermejgini aýtdy.
Ol häkimiýetleri ýurduň ummasyz nebit girdejilerini ýönekeý adamlar bilen paýlaşmazldykda aýyplady.
Hasanly millionlap adamyň Azerbaýjany terk edip, çörek puly gazanmak üçin Orsýete, Ukraina we beýleki ýurtlara gidendigini aýtdy.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkazdaky Çeçenistan Respublikasynda geçen hepdede zäherlenmegiň alamatlary bilen keselhana düşen 229 adamyň ählisi keselhanadan goýberildi.
Geçen hepdede wakanyň derňewini geçiren döwlet komissiýasy respublikanyň gündogaryndaky Nožaý-Ýurt regionynda keselçilige çeşme suwunyň sebäp bolandygy baradaky çaklamalary aradan aýyrdy.
Häzir Işhoý-Ýurt obasynyň ýaşaýjylary adamlaryň zäherlenmegine oba hojalygynda aşa ulanylýan himiki dökünleriň sebäp bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.
Çeçenistanyň premýer-ministri Abubakar Edelgeriewiň ýolbaşçylygyndaky komissiýa wakany derňemegi dowam etdirýär. Çeçen resmileri ýaşaýjylara krantdan akýan suwy içmezligi maslahat berýärler.


text: Ysraýylyň prezidenti Şimon Peresiň 28-nji iýunda Azerbeýjana eden saparyndan soň, Eýran öz Bakudaky ilçisini konsultasiýa üçin Tährana çagyrdy. Eýranyň ISNA habarlar gullugy “bir ynamdar çeşmä” salgylanyp, ilçiniň Tährana “haýbat atmalardan” soň çagyrylandygyny, ýagny Bakudaky Ysraýyl ilçisiniň Eýrana garşy bir zatlar diýendigini ýazdy. Ýöne habarlar gullugy anyk bir zat aýtmady. Ýarym resmi Fars habarlar gullugy hem şeýle mazmunda bir habar ýaýratdy. Eýranyň Bakudaky ilçihanasynyň sözçüsi Abbas Iskanderi ilçiniň Tährana çagyrylandygyny tassyklamakdan ýa inkär etmekden ýüz öwürdi. Ol “ilçihananyň garaýşyny beýan edýän resmi maglumat metbugata ertir iberiler” diýdi.


text:
Amyderýa
Amyderýa Türkmenistanda bir derýadyr. Amyderýa öz gözbaşyny Owganystandaky Hindiguş daglaryndan alyp gaýdýar ve Aral deňizine guýýar.
Amyderýa – Merkezi Aziýanyň iň uly derýasy. Ol Owganystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň çäginden geçip, Aral deňzine guýýar. Derýa ep-esli ýerde Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Owganystanyň tebigy araçägi hasaplanýar. Uzynlygy 1 415 kilometr, goşandy Penj derýasy bilen 2 540 kilometr. Onuň 1 000 kilometri Türkmenistanyň çäginden geçýär. Amyderýanyň suwunyň ortaça mukdary 2 000-2 200 metr kub/s, ol gyşyna 500 metr kub/s-a çenli azalýar. Ol Mart aýynda köpelip başlaýar we İyun-İyul aýlarynda iň ýokary derejä ýetip, 4 000-6 000 metr kub/s-a çenli köpelýär. Amyderýanyň suwunyň şeýle düzgüni oba-hojalyk ekinlerini suwarmak üçin örän amatlydyr. Derýanyň ýyllyk suwunyň akymynyň ortaça mukdary 64 kilometr kub. Amyderýa gözbaşyny Owganystandaky belentligi 4900 metr bolan Hindiguşdaglarynyňdemirgazyk eňňidindäkiWrezewskiý buzlygyndan alyp,ilki Wanjir,soňra Wahanderýa ady bilen akýar.Wahanderýa bilen Pamir derýasynyňbirleşmeginden bolsa,Penj derýasy emele gelýär.Wahşyň Penje guýýan ýerinden başlap,tä Aral deňzine çenli Amyderýa adyny alýar.Gunduz,Surhab,Kafirnigan hem-de Surhanderýa Amyderýanyň esasy goşantlarydyr.Amyderýa dünýäde iň bulanyk suwly derýalaryň biridir.Onuň1 metr kub suwunyň düzüminde 3kilograma çenli gyrmynça bardyr,derýa joşanda ol 5-7 kilograma çenli köpelýär.Amyderýanyň halk hojalygynda uly ähmiýeti bar.Termez şäherinden Aral deňzine çenli gämi gatnaýar.Onuň 1metr kub suwunyň düzüminde 3 kilograma çenli gyrmança bardyr, derýa joşanda ol 5-7 kilograma çenli köpelýär. Amyderýanyň halk hojalygynda uly ähmiýeti bar. Termez şäherinden Aral deňzine çenli gämi gatnaýar. Onuň boýunda Termez, Atamyrat, Türkmenabat, Ürgenç, Nöküs, ýaly şäherler ýerleşýär. Amyderýanyň suwy bilen merkezi Aziýa ýurtlarynda we Owganystanyň 8 million gektardan gowrak ýer suwarylýar. Amyderýadan Garagum derýa, Garşy, Amy-Buhara, Türkmenderýa ýaly kanallar suw alýar. Derýanyň suwuny tygşytly ulanmak üçin onuň goşantlarynyň we hanasynyň ugrunda Nurek, Ragun, Düýeboýun ýaly uly suw howdanlary guruldy.
Bu derýa geçmişde Oks (Oguz) derýasy hem diýlipdir, oňa gepleşikde Jeýhun hem diýilýär.


text:
Gyrgyzystanyň sudy türmä basylan etniki özbek aktiwisti Azimjan Askarowyň sud işini gaýtadan derňewçilere geçirdi.
Askarow 2010-nji ýylda etniki gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda bolan ýowuz çaknyşyklar döwründe etniki ýigrenji möwjetmekde we polisiýa işgäriniň öldürilmegine gatnaşmakda aýyplanyp, 2011-nji ýylda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Şu ýylyň iýul aýynda Gyrgyzystanyň Ýokary sudy Askarowyň ömürlik türme tussaglygyny goýbolsun edip, aktiwistiň işini “sud işinde peýda bolan täze ýagdaýlar” sebäpli aşaky suda iberdi.
4-nji oktýabrda Çui regional sudy derňewler tamamlanýança, Askarowyň tussaghanada galmalydygy barada karar çykardy.
Birleşen Milletler Guramasy Askarowa garşy ýöňkelen aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny aýdyp, Gyrgyzystany ony azatlyga goýbermäge çagyrdy.
2010-njy ýylda Gyrgyzystanda bolan çaknyşyklarda aglabasy etniki özbeklerden ybarat 450-den gowrak adam heläk bolupdy.