text:
11-nji iýulda türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we ýurdumyza resmi sapar bilen gelen Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri Narendra Modiniň arasynda gepleşikler geçirildi.
Hindistanyň hökümetiniň baştutanynyň bu sapary soňky ýyllarda täze mazmuna eýe bolan özara bähbitli türkmen-hindi gatnaşyklaryny giňeltmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim bolar.
Biziň ýurtlarymyz dürli ugurlarda hyzmatdaşlygyň oňyn tejribesine eýe bolup, onuň hukuk binýady işlenip düzüldi. Häzir döwletara gatnaşyklaryna dostlukly, deňhukukly we birek-birege hormat goýmak, ählumumy gün tertibiniň esasy meseleleri boýunça taraplaryň özara düşünişmegi mahsus bolup durýar.
Ýangyç-energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk türkmen-hindi gatnaşyklarynyň möhüm ugry bolup durýar, onda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisini gurmagyň taslamasyna aýratyn orun degişlidir. Onuň amala aşyrylmagy taslama gatnaşýan ýurtlara birnäçe möhüm durmuş we gumanitar meselelerini, şol sanda goşmaça iş orunlaryny döretmek, gaz geçirijiniň ugrunda durmuş düzümini döretmek bilen bagly meseleleri çözmäge mümkinçilik berer. Şunda möhüm zat – türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan bu giň gerimli taslamasynyň amala aşyrylmagy sebitde durnuklylygy we parahatçylygy berkitmek üçin kuwwatly itergi berer, taslama gatnaşýan döwletleri bilelikdäki maksatlara, uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň geljegine anyk düşünmegiň esasynda hakyky dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklary bilen has-da mäkäm baglar.
TOPH-nyň ykdysady taýdan esaslylygy oňa gatnaşýanlaryň hiç birinde hem Türkmenistanyň degişli ugur boýunça gaz ibermäge ukyplylygyna hiç hili şübhäniň ýoklugydyr. Bu taslamany durmuşa geçirmek boýunça häzire çenli ägirt uly işleriň amala aşyrylandygyny bellemek gerek.
Energetika pudagyny ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň geljegi uly bolan ugurlarynyň hatarynda görkezmek bilen, döwlet Baştutany Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijini guramagyň taslamasynyň ähmiýetini belledi. Iki sany halkara ulag üstaşyr geçelgesiniň taslamasyny amala aşyrmak boýunça degişli işleriň alnyp barylýandygyny bellemek bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu meseleleriň şu gün geçiriljek gepleşikleriň barşynda ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany bu taslamalaryň durmuşa geçirilmegi diňe bir iki ýurduň däl-de, eýsem tutuş sebitiň ykdysadyýetine hem oňyn täsirini ýetirer diýip belledi.
Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan Bütindünýä Ýoga gününiň yglan edilmeginiň ähmiýeti barada aýtmak bilen, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen halkynyň we Türkmenistanyň Hökümetiniň adyndan Hindistanyň Premýer-ministrini bu waka bilen tüýs ýürekden gutlady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we belent mertebeli myhman özara düşünişmek hem-de işjeňlik ýagdaýynda geçen gepleşikleriň barşynda türkmen-hindi hyzmatdaşlygynyň giň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar, häzirki ýagdaýa we geljegi nazar almak bilen onuň ileri tutulýan ugurlaryny anyklaşdyrdylar. Söhbetdeşler Türkmenistanyň we Hindistan Respublikasynyň giň möçberli hyzmatdaşlygy ösdürmäge meýillidigini tassyklap, söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, ulag ulgamlaryny we beýleki birnäçe pudaklary özara gatnaşyklaryň esasy ugurlarynyň hatarynda görkezdiler. Türkmenistanyň Baştutany we Hindistanyň Hökümetiniň ýolbaşçysy däp bolan gumanitar gatnaşyklaryň ähmiýetini belläp, bilim, ylym we medeniýet ugury boýunça netijeli gatnaşyklaryň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagynyň möhümdigini nygtadylar.
Taraplar duşuşygyň çäklerinde özara gyzyklanma döredýän sebit we halkara syýasatynyň birnäçe möhüm meseleleri boýunça pikir alyşdylar. Türkmenistanyň Prezidenti we Hindistanyň Premýer-ministri iki ýurduň netijeli hyzmatdaşlygy ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda ösdürmegi ugur edinýändigini tassykladylar.
Soňra gepleşikler “Ak pagta” zalynda Türkmenistanyň we Hindistan Respublikasynyň Hökümet wekiliýetleriniň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde geçirildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belent mertebeli myhmany we onuň ýanyndaky wekiliýetiň agzalaryny mähirli mübärekläp, Aşgabat şäherine gelip görmek baradaky çakylygyň kabul edilendigi hem-de döwletara gatnaşyklary has-da giňeltmegiň we berkitmegiň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin dörän mümkinçilige minnetdarlyk bildirdi.
Milletiň Lideri Türkmenistanyň we Hindistanyň asyrlaryň dowamynda dostlukly gatnaşyklary saklaýandygyny hem-de söwda-diplomatik, söwda-ykdysady, medeni-gumanitar ulgamlarda we beýleki möhüm ugurlarda üstünlikli hyzmatdaşlyk edýändigini nygtady.
Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, daşary syýasy gatnaşyklar türkmen-hindi hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup, şunda biziň döwletlerimiz oňyn tejribe topladylar, bu tejribe iki dostlukly döwletiň pikirleriniň we garaýyşlarynyň meňzeşligine esaslanýar. Iki ýurt hem sebitde, kontinentde we bütin dünýäde uzak möhletli howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen parahatçylyk söýüji syýasaty alyp barýar. Olar döwletara gatnaşyklarynda deňhukukly hyzmatdaşlygy goldap, adalatly gatnaşyklary, halklaryň öz ygtyýarly ösmegine we hukuklaryna hormat goýmagy ykrar edýär, şeýle hem gapma-garşylyklary we dawaly meseleleri parahatçylykly ýol bilen, syýasy serişdeler arkaly çözmegiň tarapdary bolup çykyş edýär.
Biziň ýurtlarymyz iri halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär, bu hyzmatdaşlyk netijeli we özara düşünişmek esasynda alnyp barylýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik däl agzalarynyň saýlawlarynda, şeýle hem beýleki halkara guramalarynyň saýlawlarynda Hindistany goldady diýip, döwlet Baştutany Hindistan hem Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan makullanan, Türkmenistanyň halkara başlangyçlarynyň tarapdary bolup çykyş etdi diýip belledi. Hususan-da, bu abraýly Gurama tarapyndan energetika we ulag pudaklary boýunça kabul edilen Rezolýusiýalaryň awtordaşy boldy diýip, milletiň Lideri kanagatlanmak bilen nygtady. Türkmenistanyň Prezidenti pursatdan peýdalanyp, hindi tarapyna bu goldawy üçin minnetdarlyk bildirdi hem-de halkara gatnaşyklarynyň geljekde hem iki dostlukly halkyň bähbidine üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdi.
Soňra goňşy Owganystandaky ýagdaýa ünsi çekip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan bu ýagdaýy diňe syýasy-diplomatiki serişdeler arkaly çözmek ugrunda çykyş edýär diýip belledi. Biziň ýurdumyz Owganystanyň durmuş-ykdysady düzümini dikeltmek maksady bilen uly işleri amala aşyrýar. Hususan-da, bu ýurdy sebit we dünýä hojalyk gatnaşyklarynyň ulgamyna goşmaga gönükdirilen möhüm ähmiýetli taslamalary durmuşa geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisini taslamasynyň ähmiýetini belledi.
Deslapky hasaplamalara görä, şu taslamanyň durmuşa geçirilmegi üstaşyr ýurt hökmünde Owganystana ABŞ-nyň 1 milliard dollary möçberinde girdeji getirer. Mundan başga-da, 12 müňden gowrak täze iş orunlary dörediler diýip, Türkmenistanyň Baştutany aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hindi tarapynyň parahatçylygy we ählumumy howpsuzlygy üpjün etmek babatdaky garaýyşlaryny goldaýandygyny belläp, TOPH taslamasynyň durmuşa geçirilmeginiň diňe bir Türkmenistan we Hindistan üçin däl, eýsem, taslama gatnaşýan ýurtlaryň ählisi üçin hem peýdaly boljakdygyny nygtady. Bu garaýyşlar bolsa Premýer-ministr Narendra Modiniň ýüzlenmesinde beýan edildi.
Milletiň Lideri giň möçberli taslamany durmuşa geçirmek babatda soňky bäş ýylyň dowamynda köp işleriň edilendigini aýtdy. Bu gaz geçirijini gurmak baradaky Çarçuwaly ylalaşyga Türkmenistanyň, Owganystanyň we Pakistanyň Prezidentleri hem-de Hindistanyň Nebit we tebigy gaz ministri gol çekdi. Mundan başga-da bu taslamanyň çäklerinde gazy satyn almak-satmak barada Ylalaşyk baglaşyldy. Ýörite maksatly «TAPI Ltd.» kompaniýasy döredildi. 2014-nji ýylyň noýabrynda Aşgabatda, 2015-nji ýylyň fewralynda Yslamabatda we martynda bolsa, Kabulda bu gaz geçirijiniň Ýolbaşçy Komitetiniň mejlisleri geçirildi. Ýaňy-ýakynda Dubaý şäherinde taslama gatnaşyjylaryň nobatdaky duşuşygy geçirildi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu gepleşikleriň tamamlaýjy tapgyrynyň ýakynlaşýandygyny kanagatlanma bilen belläp, şu ýylyň sentýabrynda Konsorsiumyň ýolbaşçysynyň kesgitlenjekdigini we bäsleşigiň jemleriniň yglan ediljekdigini nygtady. Pursatdan peýdalanyp, Türkmenistanyň Baştutany Hindistanyň Premýer-ministrine, ýurduň Hökümetine taslamany yzygiderli goldaýandygy, ony taýýarlamagyň ähli tapgyrlaryna işjeň gatnaşýandygy üçin, tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Döwlet Baştutany ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk meselelerine geçip, Türkmenistan we Hindistanyň bu ulgamda hyzmatdaşlyk etmekde hem baý tejribe toplandygyny belledi. Soňky üç ýylda ikitaraplaýyn söwdanyň möçberi 185–190 million amerikan dollary derejesinde durnukly saklanýar diýip, milletiň Lideri aýtdy we bu ugurdaky hyzmatdaşlygy has-da ösdürmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny nygtady. Häzirki döwürde iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygynyň 40 göterime golaýy ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz pudagynyň kärhanalaryna degişlidir. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow söwda ulgamynda alnyp barylýan hyzmatdaşlyga kiçi we orta telekeçiligiň gatnaşmagyny giňden goldamagyň zerurdygyny aýtdy.
Bu goldaw ikitaraplaýyn söwda dolanyşygyny artdyrmakda esasy şertleriň biri bolup durýar diýip, milletiň Lideri sözüni dowam etdi we iki ýurduň kärhanalarynyň özara geçirilýän halkara sergi-ýarmarkalaryna has işjeň gatnaşmagynyň hem söwdanyň möçberini artdyrmaga we haryt dolanyşygyny giňeltmäge ýardam berjekdigine ynam bildirdi. Iki ýurduň söwda-senagat edaralarynyň arasynda Özara düşünişmek barada baglaşylan Ähtnamanyň çäklerinde belli bir döwür üçin ikitaraplaýyn meýilnama ýa-da maksatnama kabul edilse, peýdaly bolar diýip, Türkmenistanyň Baştutany nygtady.
Şeýle hem döwletara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologiki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-hindi toparynyň alyp barýan işleri bellenildi.
Ulag ulgamy özara hyzmatdaşlygyň strategik ugurlarynyň biri bolup durýar. Türkmenistan bu ulgamy ösdürmäge aýratyn üns bermek bilen, kontinentara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň derejesinde birnäçe başlangyçlar bilen çykyş etdi. Türkmen bilermenleri häzirki döwürde «Demirgazyk–Günorta» halkara ulag geçelgesiniň taslamasyna goşulmak barada hindi tarapynyň teklibini öwrenýär. Bu taslama Hindistanyň Mumbaý portuny Eýranyň Pars aýlagyndaky deňiz portlary bilen birleşdirmäge gönükdirilendir. Taslamanyň amala aşyrylmagy Hazar deňziniň sebitine we soňra Ýewropa çykmaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutany gumanitar ulgamda gatnaşyklary ösdürmegiň ähmiýetini nygtap, biziň halklarymyzy köp asyrlyk taryhy gatnaşyklaryň, özara hormat goýmak däpleriniň, umumy ruhy gymmatlyklaryň birleşdirýändigini belledi. Häzirki döwürde bu gymmatlyklar täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýar, medeni gatnaşyklar işjeň ösdürilýär. Milletiň Lideri mysal hökmünde soňky ýyllarda guralan bilelikdäki çäreleriň birnäçesini görkezdi. 2013-nji ýylda Türkmenistanda Hindistanyň Medeniýet günleri, 2014-nji ýylda bolsa, Hindistanda Türkmenistanyň Medeniýet günleri geçirildi. Ýurdumyzyň paýtagtynda we welaýat merkezlerinde hindi filmleriniň hepdeligini geçirmek indi asylly däbe öwrüldi. Şu ýyl şeýle festiwal Daşoguz şäherinde geçirildi.
Folklor toparlarynyň çykyşlary, suratkeşleriň sergileri we beýleki döredijilik çäreleri özara esasda yzygiderli geçirilýär. Ýaňy-ýakynda, ýagny şu ýylyň martynda Aşgabatda şeýle çäreleriň biri – hindi folklor toparynyň çykyşy guraldy. Bu bolsa, iki ýurduň gadymy we özboluşly medeni-taryhy mirasyna biziň halklarymyzyň uly gyzyklanma bildirýändigine şaýatlyk edýär diýip, milletiň Lideri nygtady.
Türkmenistanyň Prezidenti Hindistanyň Premýer-ministriniň gadymy hindi filosofiýasyny we medeniýetini dünýä ýaýmak boýunça başlangyjyny goldaýandygyny aýdyp, ýurdumyzda sagdyn durmuş däplerini wagyz etmäge uly üns berilýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri ýurdumyzda şu ýylyň 21-nji iýunynda Bütindünýä ýoga gününiň geçirilendigini belledi. Döwlet Baştutany bu baradaky gürrüňi dowam edip, şu gün belent mertebeli myhmanyň saparynyň çäklerinde Aşgabatda Ýoga we adaty lukmançylyk merkeziniň açylýandygyny aýtdy.
Munuň dürli ugurlarda gatnaşyklary giňeltmäge ýardam etjekdigini belläp, Milletiň Lideri dostlukly ýurduň Premýer-ministrini we ähli hindi halkyny bu şanly waka bilen gutlady.
Mälim bolşy ýaly, Hindistan ylmy we tehnologiýalary ösdürmäge uly üns berýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Iki ýurduň arasynda bilim ulgamyndaky gatnaşyklar hem netijeli ösdürilýär. Döwlet Baştutany Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň ýanynda 2002-nji ýyldan bäri hereket edýän «Okuw-önümçilik merkezini» we Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň ýanynda 2011-nji ýyldan bäri hereket edýän «Türkmen-hindi maglumat tehnologiýalary merkezini» iki ýurduň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýene-de bir oňat mysaly hökmünde görkezdi. Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň Gündogar dilleri kafedrasynyň ýanynda «Hindi» bölümi üstünlikli işleýär. Häzir bu bölümde 50 talyp bilim alýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow saglygy goraýyş ulgamynda ikitaraplaýyn netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belläp, 1998-nji ýylda sebitde ilkinji “TürkmenAjanta Pharma limited” derman öndürýän kärhananyň gurlandygyny nygtady. Bu kärhana häzirki wagtda hem üstünlikli işleýär we derman serişdeleriniň köp görnüşlerini çykarýar. Milletiň Lideri bu ulgamda türkmen-hindi hyzmatdaşlygy baradaky gürrüňi dowam edip, Aşgabatdaky Indira Gandi adyndaky lukmançylyk mekdebiniň işini belledi.
Tebigy ylymlar ulgamynda hem gowy tejribe toplandy. Bu tejribe ýaýradylsa, iki tarap üçin hem peýdaly bolar diýip pikir edýärin diýip, döwlet Baştutany nygtady. Biziň ýurtlarymyzyň arasynda Ylym we tehnologiýalar babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky hökümetara Ylalaşygy bu gatnaşyklary ösdürmegiň hukuk binýady bolup durýar. Ylalaşykda energiýanyň dikeldilýän çeşmeleri, seýsmologiýa we ekologiýa meseleleri ýaly möhüm ugurlar boýunça hem hyzmatdaşlygy giňeltmek göz öňünde tutulýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, Türkmenistan dünýäniň ähli ýurtlary bilen özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen daşary syýasat ugruny amala aşyrýan bitarap döwletdir. Şu ýyl biziň ýurdumyz Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyny giňden belleýär. Şu ýyl bu dereje Birleşen Milletler Guramasynyň Rezolýusiýasy bilen ýene-de bir gezek tassyklanyldy. Döwlet Baştutany şanly senäniň ähmiýeti barada aýdyp, Premýer-ministr Narendra Modini şu ýylyň dekabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Halkara maslahatyna hem-de baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmaga çagyrdy.
Milletiň Lideri Hindistanyň Premýer-ministrine türkmen we hindi halklarynyň arasyndaky netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmak işine goşýan goşandy üçin minnetdarlyk bildirip, biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky dostluk gatnaşyklarynyň we hyzmatdaşlygyň diňe bir özara bähbitli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmäge ýardam etmek bilen çäklenmän, eýsem, sebitiň durnukly ösmegi, şeýle hem häzirki zamanyň wajyp meselelerini çözmek üçin ägirt uly ähmiýete eýedigini nygtady.
Çykyşynyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti belent mertebeli myhmana we onuň üsti bilen dostlukly ýurduň halkyna iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Belent mertebeli myhman döwlet Baştutanyna Türkmenistana gelip görmek baradaky çakylygy hem-de myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirdi. Premýer-ministriň belleýşi ýaly, bu sapar Merkezi Aziýa ýurtlaryna bolan saparlarynyň ilkinjileriniň biridir. “Biz Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklar üçin derwezeleri açýarys, munuň özi biziň üçin örän wajypdyr” diýip, jenap Narendra Modi aýtdy.
Ýurtlarymyzyň arasyndaky medeni gatnaşyklaryň köp asyrlardan bäri üstünlikli dowam edip gelýändigini belläp, belent mertebeli myhman bu gatnaşyklaryň mundan beýläk hem ilerledilmeginiň wajypdygyny belledi. Jenap Narendra Modi türkmen Lideriniň Hindistana bolan saparynyň uly ähmiýete eýe bolandygyny nygtady. Dostlukly ýurduň hökümetiniň ýolbaşçysy türkmen-hindi söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy barada aýdyp, bu ulgamdaky gatnaşyklary has-da berkitmegiň wajypdygyny belledi.
Belent mertebeli myhman iki ýurduň halkara giňişligindäki gatnaşyklary barada durup geçip, Merkezi Aziýanyň dünýäde möhüm sebitleriň biri bolup durýandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, belent mertebeli myhman türkmen Lideriniň Owganystan barada aýdanlary bilen doly ylalaşýandygyny nygtady. Jenap Narendra Modi bu meselede biziň ýurtlarymyzyň garaýyşlarynyň ýakyndygyny kanagatlanma bilen belläp, ol ýurtdaky dawalaryň we beýleki meseleleriň diňe parahatçylyk ýoly bilen çözülmelidigini nygtady.
Hindistanyň Hökümetiniň ýolbaşçysynyň nygtaýşy ýaly, golaýda Ufada Owganystanyň ýolbaşçysy bilen bolan duşuşygyň barşynda bu ýurtda taraplaryň gepleşikleriniň geçirýändigi we olara Pakistanyň hem gatnaşýandygy habar berildi. “Hindistan Owganystanyň parahat we gülläp ösýän ýurt bolmagyny isleýär” diýip, belent mertebeli myhman aýtdy.
Hindistanyň Premýer-ministri Türkmenistan–Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasy barada durup geçip, bu taslamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň oňa gatnaşýan ýurtlaryň ählisi, şol sanda Owganystan üçin hem örän bähbitli boljakdygyny aýtdy. Premýer-ministr Owganystana uly kömek berilýändigini aýdyp, Türkmenistandan bu goňşy ýurda elektrik energiýasynyň iberilýändigini, şeýle hem durmuş maksatly taslamalaryň amala aşyrylýandygyny kanagatlanmak bilen belledi. Jenap Narendra Modi Türkmenistanyň Owganystanyň parahatçylykly ýol bilen ösmegine we dikeldilmegine uly goşandyny goşýandygyny aýdyp, türkmen Lideriniň alyp barýan ugrunyň göreldelidigini we nusgalykdygyny aýratyn nygtady.
Premýer-ministr söwda gatnaşyklary barada durup geçip, bu babatdaky görkezijileriň entek iki ýurduň mümkinçiliklerini doly görkezmeýändigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, 2015-nji ýylda geçirilen hökümetara toparynyň mejlisiniň ähmiýeti nygtaldy. Hyzmatdaşlygyň serişdelerini kesgitlemek we ulanmak onuň wezipesi bolap durýar.
Belent mertebeli myhman türkmen Lideriniň ulag geçelgelerini döretmek baradaky aýdanlaryny doly goldaýandygyny nygtap, Eýranyň deňiz ýollarynyň üsti bilen täze bazarlara çykmak mümkinçiliginiň, hususan-da, Hindistanyň bazaryna hem möhüm ýollaryň açylýandygyny belledi. Hindistanyň bazary bolsa uly mümkinçiliklere eýedir. Biz özümiziň tagallalarymyzy birleşdirsek, gatnaşyklarymyzyň çägini has-da giňeldip bileris diýip, belent mertebeli myhman aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, energiýa serişdeleri, dökünleri öndürmek, dokma senagaty, maglumatlar tehnologiýalary, bilim ulgamy, derman serişdelerini öndürmek, syýahatçylyk we sport ulgamlary hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Jenap Narendra Modi saglygy goraýyş ulgamynyň döwletara hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biridigini belläp, Hindistanyň derman serişdelerini öndürmek babatda bütin dünýäde meşhurlyga eýe bolandygyny aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, bu ugur boýunça netijeli gatnaşyklary ýola goýmak baradaky teklip beýan edildi.
Belent mertebeli myhman gurluşyk ulgamynda hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny aýdyp, hindi tarapynyň dürli taslamalar boýunça pikir alyşmaga taýýardygyny belledi. Hususan-da, telelukmançylyk boýunça taslamalary durmuşa geçirmek meýliniň bardygy aýdyldy. Jenap Narendra Modi Türkmenistanyň we Hindistanyň saglygy goraýyş edaralarynyň arasynda netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýup boljakdygyny aýdyp, geljekde bu babatda bilelikde işlemegi teklip etdi. “Biz türkmen Lideriniň sagdyn durmuş ýörelgesi baradaky başlangyçlaryny doly goldaýarys. Munuň özi ähli ýurtlar üçin nusgalyk ýörelge bolup durýar. Bu ugurlarda işleşmek üçin uly mümkinçilikler bar” diýip, Hindistanyň Premýer-ministri aýtdy.
Belent mertebeli myhman 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň üstünlikli geçirilmegini arzuw edip, Aşgabatda gurulýan sport maksatly desgalaryň gurluşygyna Hindistanyň hem goşant goşmagyna umyt bildirdi. Häzirki wagtda Hindistanyň kompaniýalary 2020-nji ýylda Katarda geçiriljek futbol boýunça dünýä çempionatynyň oýunlarynyň geçiriljek desgalarynyň gurluşygyna hem işjeň gatnaşýarlar. Şol kompaniýalar Türkmenistanda şeýle desgalaryň gurluşygyna hem gatnaşyp biler diýip, jenap Narendra Modi aýtdy we bu ugurdaky hünärmenleri biziň ýurdumyza ugratmaga taýýardygyny belledi.
Hindistanyň Premýer-ministri ähli ulgamlarda, şol sanda halkara giňişliginde haýran galdyryjy üstünliklere eýe bolan Türkmen döwletiniň okgunly ösmeginde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ägirt uly hyzmatyny nygtap, Türkmenistanyň gazanan üstünlikleri bütin dünýäde wagyz edilmäge mynasypdyr diýip belledi.
Sözüniň ahyrynda belent mertebeli myhman şu duşuşygyň netijeli häsiýete eýe bolandygyny belläp, myhmansöýerlik we netijeli gepleşikleriň geçirilmegi babatda döredilen şertler üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Giňişleýin düzümdäki duşuşygyň başynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary B.Hojamuhammedowa söz berildi. Ol hormatly Prezidentimiziň tabşyrygy boýunça Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça geçirilýän işler hem-de bu iri möçberli taslamany durmuşa geçirip başlamaga taýýarlyk işleri barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, işlenip taýýarlanan degişli taslamalar görkezildi. Wise-premýer şeýle hem sebitiň ýurtlary üçin möhüm ähmiýete eýe bolan bu halkara gaz geçirijisiniň ugruna degişli maglumatlaryň birnäçesini habar berdi.
Giňişleýin düzümde gepleşikler tamamlanandan soň, “Mermer” zalynda Türkmenistanyň Prezidentiniň we Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministriniň gatnaşmagynda ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek dabarasy boldy.
Himiýa önümlerini ibermek babatda “Türkmenhimiýa” döwlet konserni bilen Hindistan Respublikasynyň “PSU Rashtriýa Chemicals & Fertilizers” kompaniýasynyň arasynda Özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Hindistan Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň Diplomatik gullugy institutynyň arasynda Özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti bilen Hindistan Respublikasynyň Sport we ýaşlar baradaky ministrliginiň arasynda Sport babatda hyzmatdaşlyk etmek hakyndaky Ylalaşyga, Türkmenistanyň Hökümeti bilen Hindistan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda ylym we tehnologiýalar babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda 2015-2017-nji ýyllar üçin Maksatnama, Türkmenistanyň Hökümeti bilen Hindistan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda syýahatçylyk babatda hyzmatdaşlyk etmek barada Özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama, Ýoga we adaty lukmançylyk boýunça hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Hindistan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama, Türkmenistanyň Hökümeti bilen Hindistan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda goranmak babatda hyzmatdaşlyk etmek baradaky Ylalaşyga gol çekilýär.
Ýygnananlaryň elçarpyşmalary astynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri Narendra Modi bilelikdäki türkmen-hindi Beýannamasyna gol çekýärler.
Resminamalara gol çekmek dabarasy tamamlanandan soň, Türkmen döwletiniň Baştutany we Hindistanyň Hökümetiniň ýolbaşçysy köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine ýüzlenme bilen çykyş etdiler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň öňünde çykyş edip, şu gün türkmen-hindi gatnaşyklaryna mahsus bolan açyklyk we düşünişmek ýagdaýynda netijeli gepleşikleriň geçirilendigini aýtdy. Döwlet Baştutany geçirilen netijeli gepleşikler üçin, Hindistanyň Premýer-ministri jenap Narendra Modä we Hindistanyň wekiliýetiniň ähli agzalaryna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy giňeltmek iki tarapyň hem bähbitlerine laýyk gelýär. Halklarymyzyň mundan beýläk-de ýakynlaşmagyna we birek-birege düşünişmegine ýardam berýär diýip, milletiň Lideri belledi. Köp asyrlyk taryhy bolan türkmen-hindi gatnaşyklary häzirki döwürde deňhukukly hyzmatdaşlyk etmek, birek-birege hormat goýmak we ynanyşmak esasynda alnyp barylýar. Şeýle hyzmatdaşlygyň oňyn netijeleri geçirilen gepleşikleriň dowamynda aýratyn bellenip geçildi. Şunuň bilen baglylykda, biz dürli derejelerde Hökümet wekiliýetleriniň saparlaryny yzygiderli guramak we ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň meselelerini ara alyp maslahatlaşmak barada ylalaşdyk diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy.
Gepleşikler birek-birege düşünişmek esasynda geçdi we halkara syýasatynyň esasy meseleleri boýunça garaýyşlaryň meňzeşdigini görkezdi. Iki tarapyň hem Merkezi we Günorta Aziýada parahatçylygy, durnukly ösüşi berkitmäge, ynanyşmaga we özara düşünişmäge çalyşýandygyny tassyklady. Şunuň bilen baglylykda, biz sebitde we dünýäde howpsuzlygy berkitmäge, gapma-garşylykly ýagdaýlaryň öňüni almaga aýratyn üns berdik. Halkara-hukuk kadalary we Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasy esasynda döwletleriň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmegiň berk syýasy-hukuk binýadyny döretmegiň möhümdigini belledik diýip, milletiň Lideri aýtdy .
Türkmenistan we Hindistan halkara gatnaşyklary ulgamyny adalatly we ähli ýurtlaryň bähbitlerini hasaba almak bilen ýola goýmagyň tarapdary bolup çykyş edýär. Bu bolsa, syýasy gatnaşyklarda ösüp gelýän ýurtlaryň ornuny berkitmegi göz öňünde tutýar. Şu gün geçirilen gepleşikler iki tarapyň hem şu maksatlara eýerýändigini tassyklady. Döwletleriň deňhukukly we adalatly gatnaşyklary alyp barmagynyň möhümdigini, halklaryň öz ygtyýarlygyna we hukuklaryna hormat goýmagy biziň ykrar edýändigimizi görkezdi. Şoňa görä-de, Türkmenistan bilen Hindistan ähli gapma-garşylykly we dawaly meseleleri parahatçylykly, syýasy serişdeler arkaly çözmek ugrunda çykyş edýärler diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, taraplar gatnaşyklaryň deňhukukly we özara bähbitli esasda alnyp barylýandygyna ýokary baha berdiler. Bu gatnaşyklar dünýä giňişliginde biziň ýurtlarymyzyň arkalaşykly hereket etmegine öz oňyn täsirini ýetirýär. Biz halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda bolsa, Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde birek-biregi goldamagy dowam etmek barada ylalaşdyk diýip, döwlet Baştutany aýtdy. Goşulyşmazlyk Hereketiniň çäklerinde hyzmatdaşlygymyzy yzygiderli giňeltmegiň möhümdigini belledik. Sebäbi, Goşulyşmazlyk Hereketiniň maksatlary häzirki döwürde dünýäniň ençeme sebitlerinde bolup geçýän çylşyrymly ýagdaýlaryň bardygy bilen bagly aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolýar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti nygtady.
Döwlet Baştutany halkara howpsuzlygynyň täze wehimlerine, şol sanda terrorçylyga, ekstremizme, transmilli jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşde hem mundan beýläk-de tagallalary birleşdirmek barada ylalaşylandygyny aýtdy. Milletiň Lideri
Premýer-ministr bilen geçirilen gepleşikleriň dowamynda Owganystandaky ýagdaýa aýratyn üns berlendigini habar berip, taraplaryň Owganystandaky ýagdaýy diňe parahatçylykly, syýasy serişdeler arkaly çözüp boljakdygyny belländiklerini nygtady.
Soňra döwlet Baştutany energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek meselesi barada durup geçip, bu babatda «Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan» gaz geçirijisiniň taslamasyny durmuşa geçirmegiň möhüm orun eýeleýändigini belledi. Bu taslama gatnaşýan döwletleriň bilelikde geçiren işleriniň netijesinde, bu ugurda gepleşikleriň tamamlanyp barýandygyny belledik. Nesip bolsa, ýakyn wagtda biz «Türkmenistan–Owganystan–Pakistan–Hindistan» gaz geçirijisiniň taslamasyny iş ýüzünde durmuşa geçirip başlarys diýip, milletiň Lideri aýtdy.
Bu gaz geçirijiniň gurulmagy taslama gatnaşýan ähli ýurtlar üçin ykdysady taýdan bähbitli bolar diýip, döwlet Baştutany belledi we bu gaz geçirijisiniň sebitde durnukly ösüşi berkitmäge, oňa gatnaşýan döwletleriň özara düşünişmegine we ynanyşmagyna uly goşant goşjakdygyny nygtady. Bu bolsa, döwletleriň ykdysady taýdan ösmegine we syýasy taýdan ýakynlaşmagyna ýardam berer. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Hindistanyň Premýer-ministrine we Hökümetine bu taslamany goldaýandygy we ony taýýarlamagyň ähli tapgyrlaryna işjeň gatnaşýandygy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Şu gün geçirilen gepleşikler biziň ýurtlarymyzyň söwda-ykdysady we maýa goýum hyzmatdaşlygyny ösdürmegi maksat edinýändigini subut etdi. Şeýle hem, giň gerimli önümçilik we tehnologik hyzmatdaşlygy amala aşyrmak üçin ähli şertleri döretmäge iki tarapyň hem taýýardygyny aýdyň görkezdi diýip, döwlet Baştutany sözüni dowam etdi.
Milli Lideri energetika pudagynda, kommunikasiýa ulgamynda, himiýa we derman senagatynda, oba hojalygynda, ýokary tehnologiýalar we syýahatçylyk ulgamlarynda, şeýle hem beýleki birnäçe ugurlarda bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz ulag ulgamynyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň strategik ugurlarynyň biri bolup durýandygyny belläp, Türkmenistanyň we Hindistanyň «Gündogar–Günbatar» hem-de «Demirgazyk–Günorta» ugurlary boýunça ulag-üpjünçilik taslamalaryny amala aşyrmakda bilelikde iş alyp barmagy maksat edinýändiklerini nygtady.
Biz Mumbaýdaky hindi portuny Eýranyň Pars aýlagyndaky portlary bilen birleşdirýän «Demirgazyk–Günorta» halkara ulag geçelgesiniň taslamasyna gatnaşmak barada hindi tarapynyň çakylygyny gyzyklanma bilen öwrenýäris diýip, milletiň Lideri aýtdy. Taslamany durmuşa geçirmekde «Gazagystan–Türkmenistan–Eýran» demir ýoly möhüm orny eýeläp biler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow «Özbegistan–Türkmenistan–Eýran–Oman» üstaşyr-ulag geçelgesiniň taslamasyna gatnaşmak baradaky meselä seretmegiň hindi tarapyna teklip edilendigini belledi.
Döwlet Baştutany gepleşikleriň medeni-ynsanperwer meselelerine geçip, biziň halklarymyzy köp asyrlyk taryhy gatnaşyklaryň, birek-birege hormat goýmak däpleriniň, umumy ruhy gymmatlyklaryň birleşdirýändigini, häzirki döwürde olaryň täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýandygyny aýtdy.
Milletiň Lideriniň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine habar berşi ýaly, gepleşiklerde Türkmenistanyň we Hindistanyň baý taryhy-medeni mirasy bilen halklarymyzy giňden tanyşdyrmak üçin bilelikdäki çäreleri geçirmek barada ylalaşyldy.
Ylym we bilim ulgamlarynda, hususan-da, iki ýurduň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda, şol sanda Ylymlar akademiýalarynyň ugry boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmek barada hem ylalaşyk gazanyldy.
Döwlet Baştutany jenap Premýer-ministri Türkmenistanyň Bitaraplygynyň şanly 20 ýyllygy mynasybetli şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek halkara maslahatyna we baýramçylyk dabaralaryna gatnaşmaga çagyrandygyny habar berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Hindistanyň Premýer-ministri bilen gepleşikleriň netijelerine ýokary baha berip, bu saparyň dowamynda gazanylan ylalaşyklaryň we kabul edilen möhüm resminamalaryň ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmäge uly itergi berjekdigine ynam bildirdi. Olar söwda-ykdysady, medeni, ylmy, ynsanperwer ulgamlarda we beýleki ugurlarda arkalaşykly hereket etmegiň uly mümkinçiliklerini peýdalanmaga ýardam berer.
Türkmenistan Hindistana ygtybarly hyzmatdaşlyk edýän doganlyk ýurt, sebit hem-de ählumumy syýasatyň möhüm meseleleri boýunça pikirdeş döwlet hökmünde garaýar diýip, milletiň Lideri aýtdy we şu gün geçirilen gepleşikleriň iki döwletiň hem strategik maksatlarynyň gabat gelýändigini tassyklandygyny nygtady. Bu bolsa, türkmen we hindi halklarynyň, şeýle hem sebitiň beýleki ýurtlarynyň we halklarynyň, tutuş dünýä bileleşiginiň bähbitlerine laýyk gelýär.
Türkmenistanyň Prezidenti çykyşyny tamamlap, Premýer-ministr, Narendra Modä, Hindistanyň wekiliýetiniň ähli agzalaryna saparyň netijeli bolmagy ugrunda edýän tagallalary üçin, tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, Hindistanyň dostlukly halkyna parahatçylyk, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Hindistanyň Premýer-ministri gepleşikleriň netijelerini teswirläp, Türkmenistana gelip görmegiň özi üçin uly hormatdygyny nygtady.
Belent mertebeli myhmanyň belleýşi ýaly, ol ak mermerli Aşgabatda ýene-de bolup görýändigine örän şatdyr. Türkmen paýtagty Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly ýolbaşçylygy netijesinde gazanylan ägirt uly üstünlikleriň aýdyň beýany bolup durýar.
Jenap Narendra Modi milletiň Liderine we ähli türkmen halkyna myhmansöýerlik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Hindistanyň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna ýokary baha berýändigini aýtdy. Şol gatnaşyklaryň esasyny bolsa iki halky birleşdirýän we ýakynlaşdyrýan köp asyrlyk taryhy-medeni gatnaşyklar düzýär. Şunuň bilen baglylykda, ilaty 1 milliard 250 million adamdan hem geçýän, ykdysadyýeti okgunly ösýän Hindistanyň we ägirt uly tebigy serişdelere eýe bolan Türkmenistanyň arasynda hyzmatdaşlygy üçin uly mümkinçilikleriň bardygy nygtaldy.
Hindistan Merkezi Aziýa ýurtlary bilen gatnaşyklary ösdürmäge uly ähmiýet berýär. Türkmenistan bolsa şol sebitde möhüm orun eýeleýär diýip, belent mertebeli myhman sözüni dowam etdi. Gepleşikleriň barşynda özara gyzyklanma bildirilýän meseleler, şol sanda Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmaga, Merkezi Aziýa sebitiniň geljegine, terrorçylyga we ekstremize garşy göreşmäge degişli meseleler barada pikir alşyldy diýip, Narendra Modi belledi. Şunuň bilen baglylykda, Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri möhüm halkara meseleleri boýunça iki ýurduň garaýyşlarynyň laýyk gelýändigini aýtdy.
Gepleşikleriň barşynda Günorta we Merkezi Aziýanyň ykdysady hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de ösdürmegiň wajypdygy nygtaldy. Belent mertebeli myhman bular barada aýtmak bilen, Türkmenistanyň Prezidentine bu meselede goldawy üçin hoşallyk bildirdi. Jenap Narendra Modi TOPH gaz geçirijisiniň taslamasyny netijeli hyzmatdaşlygyň mysallarynyň biri hökmünde görkezdi. Bu taslamanyň durmuşa geçirilmegi iki ýurduň we tutuş sebitiň halklaryna uly peýda getirer. Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri şeýle hem hindi tarapynyň dürli ugurlar boýunça gatnaşyklary ösdürmegiň mümkinçiligini öwrenmek baradaky teklibini öňe sürendigini aýdyp, hususan-da, Türkmenistanyň we Hindistanyň Eýranyň üstünden geçýän demir ýol arkaly ulag gatnaşyklaryny ösdürip biljekdiklerini belledi. Bu baradaky gürrüňi dowam edip, belent mertebeli myhman Hindistanyň nebitgaz kompaniýalarynyň Aşgabatda öz wekilhanalaryny açmaga isleg bildirýändigini tassyklady, şeýle hem Nebithimiýa pudagyny we mineral dökünleriň önümçiligini hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň hatarynda görkezdi.
Şunuň bilen baglylykda, jenap Narendra Modi Hindistanyň bilelikdäki taslamalaryň çäklerinde öndürilen önümleri, şol sanda dökünleri öz bazarlarynda ýerlemäge taýýardygyny nygtady. Belent mertebeli myhman şeýle hem Hindistana berýän goldawy, şol sanda onuň Aşgabat ylalaşygyna goşulmak baradaky meýline ýardam berýändigi üçin Türkmenistanyň adyna hoşallyk sözlerini aýtdy. Öz tarapyndan, Hindistan Türkmenistanyň “Demirgazyk-Günorta” halkara ulag geçelgesiniň gurluşygy taslamasyna goşulmagyny goldaýar. Şunda Türkmenistan-Gazagystan-Eýran demir ýoly möhüm orun eýeläp biler. Nygtalyşy ýaly, bu ugurdaky hyzmatdaşlyk iki döwletiň we halklaryň arasyndaky gatnaşyklary has-da pugtalandyrar.
Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri şeýle hem bilim we hünärmenleri taýýarlamak ulgamyny ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezip, Aşgabatda hereket edýän Türkmen-hindi okuw-önümçilik merkezini mysal getirdi.
Pursatdan peýdalanyp, Hindistan Respublikasynyň Premýer-ministri Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny şanly sene--Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady. Jenap Narendra Modi ýurdumyza bolan saparynyň we geçirilen gepleşikleriň netijelidigini belläp, mundan beýläk hem türkmen-hindi gatnaşyklarynyň okgunly ösdüriljekdigine ynam bildirdi we türkmen döwletiniň Baştutanynyň saparyna sabyrsyzlyk bilen garaşýandygyny belledi.


c: text/html

text:
Soňky döwürler Türkmenistanyň ykdysady ýagdaýynyň barha ýaramazlaşýandygyny görkezýän maglumatlar gowuşýar. Olaryň arasynda käbir şirketleriň öz işgärleriniň aýlyklaryny wagtynda töläp bilmeýändigi, hatda gaz sektoryna degişli käbir edaralaryň hem işgärleriniň sanyny azaltýandygy ýaly maglumatlar bar.
Emma şol bir wagtyň özünde-de zerurlygy şübheli bolan uly göwrümli proýektleriň gurluşygy hem dowam etdirilýär. Meselem, dekabr aýynda bahasy 1.5 milliard dollara barabar bolan gündogar-günbatar gaz geçirijisiniň gurluşygy tamamlanýar.
Bu proýekte badalga berlende, onuň Hazar ýakasynda guruljak beýleki bir geçiriji arkaly türkmen gazyny daşary ýurtlara akdyrjakdygy barada plan bardy. Emma şol geçiriji asla gurulmady, ýöne Türkmenistan öz geçirijisiniň gurluşygyny dowam etdirdi.
Şeýle-de ýakynda Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demirýol proýektiniň Türkmenistana degişli böleginiň gurluşygy tamamlandy. Dekabr aýynda bolsa Transowgan gaz proýektiniň Türkmenistana degişli böleginiň gurluşygyna hem badalga berilýär.
Bu iki proýektiň hem häzirki döwürde Türkmenistanyň daşyndaky bölekleriniň gurulmak mümkinçiligi ýok we, Owganystanyň howpsuzlyk ýagdaýy nazara alnanda, şeýle mümkinçiligiň ýakyn wagtda döremegine hem garaşylmaýar.
Şeýle ýagdaýyda Türkmenistanyň alyp barýan ykdysady strategiýasyna nähili düşünmeli? Mejlisiň nobatdaky sanynda şu temanyň töwereginde gürrüň edilýär.
Programmanyň myhmanlary:
Türkmenistan barada ençeme ylmy işiň we kitaplaryň awtory we ady belli Çarlz Uniwersitetiniň Ýewraziýa bölüminiň barlagçysy Dr. Salwomir Horak;
Türkmenistanyň Bitaraplygy baradaky kitabyň awtory hemem Glassgow Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa bölüminiň ýolbaşçysy Dr. Lucca Ancesci;
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy "Qishloq Ovoziniň" redaktory Bruce Pannier.
Programmany Azatlyk radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Federal prokurorlar 28 ýaşyndaky owgan-amerikany şu hepde Manhattanda bolan partlama sebäpli köpçülikleýin gyrgyn ýaragyny ulanmakda we beýleki aýyplamalarda aýyplady.
20-nji sentýabrda Nýu-Ýorkda we Nýu-Jerside çap edilen jenaýat şikaýatlarynda Ahmad Han Rahami iki ştatda bir topar bomba goýmakda aýyplandy.
Ol 19-njy sentýabrda, Nýu-Jersi şäherinde polisiýa bilen atyşykda ýaraly bolanyndan soň tussag edildi we hassahanada saklanylýar.
Ol mundan öň atyşykda iki ofiseri ýaralamak baradaky döwlet aýyplamasynda aýyplanypdy.
Derňewçiler Rahaminiň Çelsi mähellesinde iki bomba goýandygyny aýdýarlar. Olaryň biri partlanda 31 adamy ýaralady, beýlekisi partlamady. Başga bir bomba bolsa, şol gün irden Nýu-Jersiniň deňizýaka parkynda zyýansyz partlady.
Şeýle-de ol Nýu-Jersiniň başga bir şäherçesinde,otly stansiýasynda ýene bir bölek partlaýjyny zir-zibil atylýan ýerde goýmakda aýyplandy.


text:
Liwiýanyň harby resmileri yslamçy toparlaryň, birnäçe güne çeken agyr söweşden soň, goşunyň ýörite güýçleriniň Bengazidäki bazasyny ele geçirendiklerini aýdýarlar.
Yslamçy we jihadçy ýaranlyk ilki gündogar Liwiýadaky harby bazanyň basylyp alnandygyny 29-nji iýulda yglan etdi. Paýtagt Tripolide aeroportdaky söweş dowam etdi, bu ýerde indi üç gün bäri ýangyç deposy ýanýar.
Aeroportdaky söweşde soňky iki hepdede 100-den gowrak adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Bu ýagdaý Fransiýa, Portugaliýa, Niderlandiýa, Kanada we Bolgariýa ýaly ýurtlaryň 29-njy iýulda öz ilçihanlaryny ýapyp, raýatlarynyň Liwiýany terk etmegini buýurmagyna getirdi.
Şu aralykda deňizçiler Liwiýanyň kenarlaryndan 100 km çemesi uzaklykda çöken gämide azyndan 20 migrantyň ölendigini, onlarçasynyň bolsa tapylmaýandygyny aýdýarlar. Ol gämide 150 çemesi adam bar eken.


text:
Irlandiýada okuw okamak barada maglumat Ýurduň ady:
Irlandiýa
Ýerleşýän ýeri: Günbatar-Demirgazyk Ýewropa
Meýdany: 81 müň 638 km2
Ilaty: 6 milýon 300 müňden gowrak (2009-njy ýylyň hasaplaryna görä)
Paýtagty: Dublin
Dili: Irland we Iňlis dilleri
Ykdysatyýeti: Ösen ykdysadyýeti bar. Kişi başyna düşýän ýyllyk puluň mukdary boýunça dünýäde öňki orunlarda durýar.
Näme üçin Irlandiýa?
Irlandiýanyň okuw ulgamy dünýäniň iň oňat okuw ulgamlaryndan biri (IMD World Competitiveness Report 2007)
Iňlisçe gepleşilýän döwlet
Irlandlar myhmansöýer we olar bilen tiz dostluk gurmak mümkin
Ösen demokratik we asuda döwlet
Birnäçe kompýuter tehnologiýasynyň öňde barýan firmalarynyň bu ýurtda bir bölegi ýerleşen
Haýsy ugurlarda okamak amatly:
Kompýuter we soňky tehnologiýanyň ugurlary
Biomedisina we biotehnologiýa
Halkara gatnaşyklar (belki gowy ugur bolup biler)
Ykdysaduýet (belki gowy ugur bolup biler)
Ýokary okuw derejeleri:
Uniwersitet (Bakalawr) derejesi – 3 ýyl
Masterlik derejesi -2 ýyl
Doktorlyk derejesi – 3-4 ýyl
Okuw jaýlary barada:
http://www.educationireland.ie/
Ýokary okuw jaýlaryna gerek bolan dokumentler:
Umuman alanyňda gerekli bolan dokumentler Şwed uniwersitetleriniňki ýaly has giňişleýin maglumatlar aşakda berilendir.
Uniwersitetlere giriş üçin gerekli dokumentler edil beýleki Ýewropa döwletleriniňki ýaly (giňişleýin maglumatlar üçin Şwed uniwersitetlerine gerekli bolan dokumentler serediň.)
Iňlis dilini biliş derejäňiz iň azyndan şeýleräk bolmaly:
TOEFL: 550 (Kagyzda geçirilýän TOEFL) ýa-da 173 (Kompýuterde geçirilýän TOEFL)
IELTS: 6.0
Dokumentleri tabşyrmak üçin gerek bolan pul we tabşyrylmaly wagtlary aşakda berilendir.
Merkezi okuw jaýlaryna dokument tabşyryş edarasyndan gerekli bolan maglumatlary alyp bilersiňiz:
Central Applications Office
Tower House
Eglington Street
Galway
Tel:+353 91 509800
Fax: +353 91 562344
Website: http://www.cao.ie
Email: help@cao.ie
Bakalawr soňrasy okuw üçin şu saýta ugrap bilersiňiz.
Goşmaça maglumatlar üçin: http://www.educationireland.ie/
Okuw we ýaşaýyş üçin pul:
Ýewropa birligi we EEA birligine degişli bolmadyk döwletleriň raýarlaryndan (ýagny bizden hem) ýyllyk okuw puly bakalawr derejesi üçin 1-nji hasapda (table) we bakalawr soňrasy okyw üçin 2-nji hasapda (table) görkezilendir.
Ýaşaýyş puly bolsa ýyllyk ortaça öý kireýi bilen bilelikde 7000-10000 ýewro töweregi.
Stipendiýa(lar):
Birnäçe stipendiýalar bar ýöne olaryň köpüsi bize degişli däl. Şonuň üçin hem olar saýhallanyp soňra bu sahypa ýerleşdiriljekdir.
Ýaşaýyş ýeri barada maglumat:
Ýyllyk jaý kireýi 3000-5000 ýewro arasy. Siz öýi şu salgylardan gözläp bilersiňiz:
http://www.myhome.ie
http://www.daft.ie
http://www.collegecribs.ie
Saglyk ätiýaçlandyrmasy barada:
Irlandiýada galmaga rugsat almak isleýän kişileriň saglyk ätiýaçlandyrmasy almasy gerek. Saglyk ätiýaçlandyrma guramasyna seredip bilersiňiz
Wiza:
Uniwersitetden kabul edilendigiňiz barada çakylyk haty we bu hatda şu aşakdakylar bellenilip geçilen bolmaly:
Okuw doly derejedäki okuw we hepdede iň az 15 sagatlyk okuwy içine almaly
Okaýan sapagyňyzy anyk belli edilen bolmaly
Okuwa gerekli bolan puluň mukdary ýazylan bolmaly we siziň bu puly eýýäm töländigiňiz hemme bellenilip geçilmeli
Bu okuwy okar ýaly derejededigiňiziň subutnamasy. Mysal üçin Iňlis dilini ýeterlik bilýändigiňiz (gerekli bolan dereje ýokarda bellenilip geçilendir)
Ýeterlik derejede puluňyzyň barlygynyň subutnamasy
Saglyk ýagdaýyňyz barada dokument
Her hepde wizanyň kime berilip/berilmändigi baradaky maglumatlary şu sahypada okap bilersiňiz: http://www.justice.ie. Okamak üçin wiza nomeriňiz gereklidir.
Ilçihana barada maglumat:
Irlandiýanyň Russiýadaky ilçihanasy Türkmenistanyň raýatlaryna wiza berýär. Ýöne az wagtlaýyn wiza üçin Germaniýanyň Aşgabatdaky ilçihanasyna ýüz tutmaly.
çeşme : Bayjan
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow siriýaly we eýranly kärdeşleri bilen Moskwada duşuşyp, Siriýadaky howpsuzlyk ýagaýy barada pikir alyşdy.
Lawrow 28-nji oktýabrda Siriýanyň daşary işler ministri Walid Muallem we Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif bilen geçen duşuşygy Siriýa krizisine “konstruktiw çözgüt tapmak üçin pikirdeş adamlary” tagallasy diýip atlandyrdy.
Ol günbatar ýurtlaryny “Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň kararlarynyň manysyny ýoýmaga synanyşmakda we “ekstremistleriň jenaýatçylykly işlerini togtatmaga bolan meýilsizligini” güýçlendirmekde aýyplady.
Lawrow şeýle hem Moskwanyň Orsýetiň we Siriýa hökümetiniň uçarlary geçen on günlükde Aleppoda howa zarbalaryny amala aşyranok diýýänini gaýtalady.
Ol Günbatar “aram oppozisiýa bilen terroristleri” biri-birinden aýyrmakda öňegidişlik edenok, Orsýet muňa geljekde hem garaşanok diýdi.
Lawrow Aleppoda “terroristleriň soňuna çykylmaly” Orsýet muny etmäge “bütinleý kararly” diýdi.
Muallem Lawrowdan Orsýetiň “terrorizme garşy söweşde beren netijeli kömegi üçin” Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň minnetdardygyny ors prezidenti Wladimir Putine ýetirmegini haýyş etdi.
Siriýanyň gabawdaky şäheri Aleppoda hökümete garşy güýçler gabawy böwüsmek üçin hüjüme geçdiler.
Düýbi Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary obserwatoriýasynyň 28-nji oktýabrda beren maglumatynda Alepponyň hökümet güýçleriniň elindäki bölegine gozgalaňçylar tarapyndan edilen raketaly hüjümlerde 15 adam ölüp, ýüzden gowrak adamyň ýaralanandygy aýdylýar.
Siriýanyň goşuny hem bir beýannama çykaryp, öz güýçleriniň hüjümleri yza serpikdirendigini bildirdi.
“Territoriýa Siriýa goşunynyň we onuň ýaranlarynyň kontrollygynda, ýaragly güýçler kartany üýtgedip bilmediler” diýip, beýannamada aýdylýar.
Moskwada Lawrow Yrak şäheri Mosuldaky terroristleriň Siriýa geçerinden hem Orsýetiň alada edýändigini aýtdy.
Mosul “Yslam döwleti” atly terroristik toparyň iň güýçli ýeri bolup durýar. Yrak hökümeti häzir alyp barýan hüjümlerinde olary bu şäherden kowup çykarmagy maksat edinýär.
“Biz terroristleriň Mosuldan çykmagynyň öňüni almak üçin yrakly kärdeşlerimiz bilen hyzmatdaşlykda çäre görmäge gyzyklanýarys. Terroristleriň gelmegi Siriýadaky ýagdaýy, elbetde, ýaramazlaşdyrar” diýip, Lawrow aýtdy.


text:
Türkmenistanda raýatlary arakhorlyk we dilegçilik sebäpli saklamak we tussag etmek üçin, kanun esasyndaky jezalar güýçlendirildi.
21-nji oktýabrda güýje giren Arakkeşlikden, neşebentlikden ejir çekýän, güýçlendiriji psihiki serişdelere garaşly adamlary bejermek bilen bagly görülýän çäreler hakyndaky kanuna girizilen düzedişler, hususan-da, karar çykarýan kazylaryň ygtyýarlygyny artdyrýar, raýatlaryň özlerini goramak tertibi bolsa çylşyrymlaşdyrylýar. Kanuna laýyklykda, raýatlar 3 aýdan bir ýyla çenli mejbury bejeriş çäresine iberilip bilinýär.
Munuň bilen bir wagtda Türkmenistanyň Administratiw kodeksine hem girizilen düzedişlere we goşmaçalara laýyklykda, dilegçilikde we gedaýçylykda güman edilýänler 24 sagat we 15 gije-gündiz aralygyndaky möhletde kanuny esasda tussag astynda saklanyp bilýärler.
Ýerli synçylar täze resmi düzgünleriň Türkmenistanda kanun goraýjy edaralaryň işgärleriniň raýatlar babatyndaky eden-etdilikli hereketlerini kanunlaşdyryp, olaryň ygtyýarlygyny güýçlendirmeginden howatyrlanma bildirýärler, sebäbi iş ýüzünde bejeriş çäreleriň köplenç jezalandyryjy häsiýete eýe bolýandygyny aýdýarlar.
'Jeza guraly'
Azatlyk Radiosynyň aşgabatly çeşmeleri arakhorluk, neşekeşlik sebäpli tussag edilýän we “mejbury bejergä” iberilýän raýatlaryň arasynda şeýle işlere baş goşmaýan raýatlaryň, hatda ýalňyz garrylaryň we çagaly ýeke aýallaryň hem bardygyny habar berýärler.
Käbir maglumatlara görä, ýerli kanun goraýjy işgärler raýatlary gorkuzmak, ar almak ýa-da olaryň emlägini, jaýyny elinden almak üçin, agzalan kanunlary “jeza guraly” hökmünde ulanýarlar.
“Adamlaryň jaýlaryny elinden almak üçin, olary mejbury bejerişe iberýärler. Jaý eýeleri başda “bejergi” üçin iberilýär, soňra asla ýitirim edilýär, olaryň jaýlarynda bolsa kanun goraýjy edaralaryň işgärleri ýaşap başlaýarlar” diýip, aşgabatly Nargiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi (zenanyň hakyky ady howpsuzlyk sebäpli üýtgedildi).
Resmi düzgünlere laýyklykda ýurt raýatlarynyň, hususan-da, arakhorluk edýändigi hakyndaky karary kanuny goraýjy edaralar saglygy saklaýyş edaralar bilen bilekde çykarmaly.
Ýöne bu düzgüniň iş ýüzünde berjaý edilmeýändigi barada dürli maglumatlar gowuşýar.
“Kanuny goraýjy edaralaryň, polisiýanyň uçastok inspektorynyň sözi bilen adamy arakhor diýip kesgitläp, ony düzediş jaýlaryna iberip bilýärler. Bu ýerde adamyň belli bir derejede hukugy hem onuň şahsyýetiniň goragy bozulýar” diýip türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew belleýär.
Tussaghanada
Türkmenistanly Nargiz şu günki gün paýtagtda iň rehimsiz polisiýa wekilleriniň arasynda dördünji mikroraýonuň ýerli polisiýa işgärleriniň tapawutlanýandygyny aýdyp, şeýle gürrüň berýär: “Başda ele salnanlary polisiýa organlary jemleýji nokatlarda ýa-da polisiýa bölüminde toplaýarlar. Bu ýerde ýaş zenanlary ýalaňaçlap, işgärleriň gözüniň öňünde olary bökmäge, oturyp-turmaga mejbur etdirýärler. Soňra Arzuw atly saýlap-seçiş ýerine eltýärler. Bu ýerde hakyky dowzah başlanýar, adamlar urlup-ýenjilýär, zorlanýar. Olara hem ruhy, hem-de fiziki taýdan zor görkezilýär. Bu ýere il içinde ‘presshata’ diýilýär, ýagny bu ýerde, adamlara zorluk görkezip, üsti açylman galýan jenaýatlary boýun aldyrýarlar”.
Nargiziň sözlerine görä, agzalan tussaghanada bendiler hapaçylykda we açlykda saklanýar: “Bu ýerde adamlar tapçanlarda ýa-da ýerde ýatmaly bolýarlar. Ýorgan-düşek bolmasa-da bit, büre köp. Pula garyndaşlar bilen habarlaşmaga mümkinçilik berýärler”.
Bu ýere düşen käbir aýallaryň “bejeriş” üçin Daşoguzyň zähmet-bejeriş hassahanasyna iberilýändigini Nargiz gürrüň berýär: “Ýeke eneleriň çagalaryny elinden alyp, ýörite priýomnige ýerleşdirýärler. Çaglar ol ýerde urlup-ýenjilmelere sezewar bolýarlar. Käte “bejergiden geçen” enelere çagalaryny dessine gaýdyp bermeýärler. Daşoguzda ölüm derejesi örän ýokary. Wagty öten dermanlar, zorluk we açlyk muňa sebäp bolýar, emma ‘ýürekde kemçilik bar’ diýlip, resmi sebäp görkezýärler”.
Emma Daşoguzdaky zähmet-bejeriş hassahanasyndan has aýylganç ýeriň Tejendäki zähmet-bejeriş hassahanadygy aýdylýar.
“Bagtymyza bu ýere aýallary ibermeýärler. Emma erkekler üçin şol ýere iberilmek ölüme gitmek bilen deň hasaplanýar, Tejene iberiljegini bilen adamlaryň öz janyna kast eden pursatlary hem bolýar” diýip, türkmenistanly Nargiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Aşgabadyň agzalan polisiýa bölüminden, ýurduň kanuny goraýjy edaralaryndan, şeýle hem zähmet-bejeriş hassahanalaryndan maglumat alyp bolmady.
Arakhorluga, neşekeşlige baş goşmakda güman edilen adamlary mejbury bejergä ibermek üçin käte garyndaşlarynyň ýa-da nätanyş şaýatlaryň görkezmeleriniň ulanylmagy bilen bagly ýagdaýlaryň seýrek däldigini türkmenistanlylar gürrüň berýärler.
'Arassalaýyş' çäresi
Bu kanun üýtgetmeleriň Türkmenistanyň garaşsyzlygyň 25 ýyllygynyň öňýanynda güýje girmegi adatça uly baýramçylyklaryň öňýanynda ýüze çykýan “arassalaýyş” çäreleriniň nobatdaky tapgyryna gabat geldi.
Garaşsyz çeşmeler we ýerli synçylar güýç edaralarynyň paýtagty “islenilmeýän adamlardan” arassalamak işleriniň çäginde, Aşgabatda resmi hasaba alynmadyklary, agşam sagat dokuzdan soň köçede bolan raýatlary saklandygy, şeýle-de öňden hasaba alnan neşekeşleriň we arakhorlaryň mejbury ýagdaýda welaýatlara ugradylandygyny habar beripdi.
Türkmenistanda arakhorlaryň, neşekeşleriň sany boýunça resmi maglumat elýeterli däl.
Türkmenistanyň Administratiw kodeksi ýurduň iň köp düzedişleriň we goşmaçalaryň girizilýän kanundyr, oňa ýylda azyndan bir gezek üýtgetme girizilýär.


text:
Türkmenistanyň we Orsýetiň liderleri energiýa, oba-hojalyk, transport we telekommunikasiýa ugurlary barada maslahat etdiler. Hazaryň kenaryndaky gepleşikleriň dowamynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Orsýete eksport edilýän tebigy gazyň mukdaryny artdyrmaga türkmen tarapynyň taýýardygyny hem belledi.
Şeýle hem ors delegasiýasynyň düzümine girýän wise-premýer Igor Seçiniň aýtmagyna görä, Orsýetiň “Gazprom” ýangyç kompaniýasynyň Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz geçirijisini gurmak proýektine gatnaşmagy mümkin. Seçin bu ugurda “Gazpromyň” we Türkmenistanyň wekilleriniň gepleşik geçirýändiklerini hem mälim etdi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň anna güni eden çykyşyndan çen tutulsa, Orsýetiň we Türkmenistanyň liderleriniň arasynda maslahatlaşylan temalaryň biri hem - Hazar deňziniň kanuny statusy. G.Berdimuhamedow Hazar bilen bagly meseleleri şol deňze ýanaşýan ýurtlaryň özara gepleşikler esasynda çözmäge ukyplydygyny nygtady.
Hazarýaka döwletleriniň kartasy
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow: “Hazarýaka döwletler Hazar deňziniň kanuny statusy we bu deňizde ykdysadyýet bilen bagly ähli meseleleri birek-biregiň bähbitlerini göz öňünde tutup, deňhukukly, özara hormat esasynda we halkara hukuk normalaryna görä çözmeli. Biziň bu baradaky pozisiýamyz şundan ybarat” diýdi.
Orsýetiň prezidenti D.Medwedew hem öz nobatynda şeýle diýdi: “Hazar deňzi biziň hazynamyz we ähli problemalary çözüp, Hazar regionynda hyzmatdaşlygy ýola goýmaga biziň öz güýjimiz ýetýär. Hazaryň tebigy baýlyklary boýunça kanuny düzgüni ýola goýmak bolsa Hazaryň ýakasynda ýerleşýän bäş döwletiň öz jogapkärçiligine girýär”.
Ýakynda "Bloomberg" neşiri ÝB-niň energiýa wekilleriniň Hazaryň astyndan gaz geçirijiniň gurulmagy boýunça türkmen-azeri ylalaşygynyň gazanylmagyna esas döredip biljek dokumenti taýýarlandyklaryny habar beripdi. Türkmen resmileri bolsa energiýa tranziti boýunça ekspertler toparynyň döredilmegi babatda BMG-de duşuşyk geçiripdi.
Hazarda serhetleşýän Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Eýranyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň baştutanlary noýabr aýynda Hazaryň hukuky statusyny maslahatlaşmak üçin Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda duşuşarlar. Hazaryň territorial bölünişiginiň kesgitlenmegi göz öňünde tutulýan Transhazar gazgeçirijisi we “Nabukko” proýekti üçin hem möhüm ähmiýete eýe.
Orsýet Türkmenistanyň gaz eksporty boýunça uly müşderilerinden biri. Orsýetiň “Itera” kompaniýasy geçen hepde Türkmenistandan Orsýete akýan gazyň möçberiniň artmagyna goşant goşjak täze turbanyň gurluşyk işini tamamlady. Bu proýektiň bahasy 176 million dollara barabar bolup, onuň geçirijilik ukyby häzirki wagtda 3 milliard kub metre barabar.Etniki ors azlygy
Orsýetiň prezidenti D.Medwedew penşenbe güni Türkmenbaşy şäherine baransoň, metbugatyň öňünde eden çykyşynda şeýle diýdi: “Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklar barada pikir alyşmak we bu dostlukly gatnaşyklary ösdürmegiň ugurlary barada diskussiýa etmek üçin Türkmenistana gelmek mende mydama şatlyk duýgusyny döredýär”.
Russiýa Federasiýanyň prezidenti D.Medwedew öz çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow bilen maslahatlaşyljak temalaryň arasynda Türkmenistanda ýaşaýan etniki orslar hakda pikir alşyljakdygy barada asla dil ýarmady. Käbir maglumatlara görä, Türkmenistanyň ilatynyň 4%-i etniki orslardan ybarat bolup durýar.
Graždan aktiwistleriniň aýtmagyna görä, Türkmenistanda ýaşaýan etniki orslar we esasanam goşa raýatlygy barlar dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Türkmenistanly graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts bu barada şeýle diýýär: “Gynansak-da, biz Medwedewiň saparyna umyt baglamaýarys, sebäbi ýene-de gaz meselesine üns berler, adamlar bolsa çetde galarlar”.
Nataliýa Şabuntsyň aýtmagyna görä, Türkmenistanda Orsýetiň müňlerçe raýaty ýaşaýar, emma haçanda bu iki ýurduň ýolbaşçylary duşuşanda, şol etniki orslaryň kynçylyklary ýatdan çykarylýar. Onuň sözlerine görä, olaryň esasy problemalaryndan biri türkmen-ors goşa raýatlygy bolan adamlara täze görnüşli biometriki türkmen pasportlarynyň berilmezligidir.
Şabuntsyň pasport almakda kösenýän Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň berýän maglumatlaryna salgylanyp aýtmagyna görä, degişli edaralaryň işgärleri goşa raýatlardan Orsýetiň raýatlygyndan ýüz öwürmegini talap edýärler: “Dilden edilýän şeýle talabyň kanuny güýji ýok, emma täze pasport almak isleýänler şeýle talaplara tabyn bolmaga mejbur bolýarlar”.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi şu ýylyň 7-nji iýulynda çap eden resmi beýanatynda, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 7-nji maddasyna salgylanyp, Türkmenistanyň raýatlarynyň ikinji bir ýurduň raýaty bolmaga hukugynyň ýokdugyny belläpdi. Goşa raýatlyk boýunça türkmen-ors ylalaşygyny 2003-nji ýylda Türkmenistan bir taraplaýyn ýatyrypdy.
Orsýetiň goşa raýatlyk baradaky kanuny henizem öz güýjünde galdyrýanlygyny belläp, käbir synçylar bu baradaky düşünişmezlikler goşa raýatlyga eýe bolan adamlary kyn ýagdaýa salýar diýýärler. Graždan aktiwisti Nataliýa Şabunts Türkmenistanda ýaşaýan etniki orslaryň we milleti türkmen bolmadyklaryň işsizilikden ejir çekýänligini nygtaýar.
Orsýetiň prezidenti D.Medwedew geçen ýylyň dekabr aýynda hem Aşgabatda bolup, Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda ozalky togtadylan gaz eksportyny gaýtadan dikeltmeklik baradaky ylalaşyga gol çekipdi. Şol ýylyň aprel aýynda gaz geçirijisiň ugrunda ýüz beren partlamanyň yzy bilen, Türkmenistandan Orsýete akdyrylýan gaz kesilipdi.
“RiaNowosti” habarlar gullugynyň berýän maglumatlaryna görä, 2009-njy ýylda Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky söwda dolanşygy 1 milliard dollardan gowrak bolupdyr. Türkmenistanda Orsýetiň kapitaly bilen işleýän 138 sany kompaniýa bar. Mundan başga-da 124 sany dürli ugurlar boýunça türkmen-rus bilelikdäki proýektleri bar.


text:
Türkiýe we dünýäde müňlerçe türkmenistanly migrant bar. Türkiýedäki türkmenistanly migrantlary göz öüne alyp aýdanymyzda, olaryň aglabasynyň kanuny statusy ýok, şunlukda olar dürli kynçylyklary başdan geçirýärler.
Kanuny statuslary bolmadyklar aňsatlyk bilen iş tapyp bilmeýärler, her ädiminde deport edilmek howpy bilen ýaşaýarlar. Olaryň Türkmenistana baryp gelmek mümkinçilikleri hem ýok, olar dogan garyndaşlaryndan, çagalaryndan uzakda ýaşaýarlar.
Emma muňa garamazdan olaryň aglabasy Türkmenistana dolanmagyň tarapdary däl, munuň hem dürli-dürli sebäpleri bar. Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşigi nobatdaky tapgyryny migrantlary bosgunlukda saklaýan sebäplere bagyşlap taýýarlaýar.
Bu temadan sizi hem öz pikirdir garaýyşlaryňyzy aýtmaga çagyrýarys. Teswirleriňizi aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz, eger programma gatnaşmak isleseňiz bize hat ýazyň, siz bilen özümiz habarlaşarys. Adresimiz hat@azatradio.org


text:
Siz nähili pikir edýärsiňiz? Patyşalaryň baýlygynyň agramy näçeräkdir? (Dollar görnüşinde bolsun, gyzyl pul görnüşinde bolsun, tapawudy ýok) Olaryň gazanany näçe wagta ýeterkä?
Gadym döwürlerde bu sowallary bir akyldara beripdirler. Akyldar şonda sowallara şeýle jogap beripdir: «Patyşalaryň baýlygynyň agramy bir gysym samançadyr. Onuň ýetjek wagty hem bir gysym samany ýele sowraňda nirä ýetýän bolsa, şonçarakdyr».
O näme üçin beýle bolýar? Patyşalar ýyllar boýy, ömür boýy baýlyk toplaýar, humlary gyzyl puldan doldurýar, onuň agramy hem bir gysym samança bolaýmalymy?
Patyşalaryň taryhyna degişli kitaplary okaýarsyň welin, şol akyldaryň diýeni bilen ylalaşýaň oturyberýäň. Türk patyşalary, ors patyşalary, pars patyşalary, arap patyşalary… Baý, olaryň köplügini. Biri-birinden baý, biri-birinden köp, biri-birinden zalym… Ýöne, hany olaryň baýlyklary?! Hersiniň patyşalygynyň bir bahana bilen dargap gidişi ýaly, olaryň baýlyklary hem dargap gidipdir. Birini onuň yzyndan tagta geçen dargadýar, soňky geleni ondan soňky gelen dargadýar. Adam ganlaryny seçip, kösenilip gazanylan şa baýlyklary-da akyldaryň aýdan bir gysym samany kimin ýele sowrulyp gidýär.
Bu näme üçin beýle bolýar?
Her bir adam özüniň halal gazanjy bilen hiç kimden artyk baýlyk gazanyp bilmeýär. Artykmaç baýlygyň bar ýerinde haramlygyň barlygy düşnükli. Haram baýlyk— öz gazanmadyk puluň. Zähmet çekilip gazanylmadyk pul. Diýmek, ol başga biriniňki, ýagny, köpüňki — halkyňky. « Iliň haky — belanyň oky» diýýär türkmenler. Türkmenler halky närazy edip, halkdan ogurlanyp gazanylýan puluň, baýlygyň hiç wagt nesip etmeýändigine ynanýarlar. Bu zatlara patyşalaryň taryhyna degişli kitaplary okanyňda hem göz ýetirip bolýar. Patyşa patyşalyk kürsüsinden düşenden onuň baýlygy-da dargadylýar. Biziň zamanamyzda-ha hezillik boldy. Halka degişli baýlygy alyp, gaçyp gidýän patyşalary Interpoluň üsti bilen tapyp, hasabat sorap bolýar.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýogalan günleri onuň daşary ýurt bankyndaky hasabynda kän puluň bolandygy hakdaky gürrüň ýurda ýaýrady. Eger şol gürrüň dogry diýip hasap etsek, bir adam onça puly nädip gazanyp bilýär. Onça puluň bir adamyň zähmetinden üýşmejegi görnüp dur.
Türkmenistanyň Nyýazowdan öňki ýolbaşçysy — Türkmenistanyň Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary Muhammetnazar Gapurowyň aýlygy 480 rubldy. Şol wagt bir rubly bir dollara deň hasaplaýardylar. Diýmek, şol wagt respublikanyň ýolbaşçysy 480 dollar alýan eken. Sowet soýuzynyň ýolbaşçysy Stalin ýogalanda onuň iki sany penjeginiň bolandygy hakda Stalin baradaky dokumental filmde gürrüň berilýär. Sowet soýuzynyň soňky ýolbaşçylarynyň biri Brežnewiň-de daşary ýurt bankynda hiç bir pulunyň bolmandygy barada kitaplardyr filmlerde ýazdylar.
Biziňki şeýleräk boldy...
Sowet soýuzy ýykylansoň, oňa degişli köp respublikalaryň ýolbaşçylary korrupsiýada aýyplandylar. Nämüçindir, biziň zamanamyzyň ýolbaşçylary baýlygy gowy görýän adamlar bolup dörediler. Diňe Sowet soýuzyna degişli respublikalaryň ýolbaşçylary däl, dünýä habarlarynyň maglumatlaryna görä, jahanyň kän ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň halkyň hakyny iýijiler bolanlygy sebäpli, wezipelerinden çetleşdirilýändigi köpçüligiň dykgatyna ýetirilýär. Bu zatlar bolsa halka degişli baýlygy ogurlamagyň, halkyň hakyny iýmegiň gowy zadyň üstünden eltmeýändigine şaýatlyk edýär.
Halkyň ählisine deň göz bilen seretmeli. Hiç kim hiç kimden artykmaç iş edenok. Ýurduň baýlygy hemmeler üçin deň paýlanmaly. Ol baýlygy halka bermän, wezipäňden peýdalanyp ýygnanyň bilenem, ol saňa nesip etmeýär. Munuň şeýle bolýandygy hakdaky ýazgylar taryh gatlarynda dur.
Nyýazowyň töweregindäki uly wezipelerde işläp, korrupsiýa goşulyp, türmelere giden ýolbaşçylaryň, ellerinden baýlyklary alnan ýolbaşçylaryň ykbaly hem sapak edinerlik ýagdaýdyr.
«Iliň haky — belanyň oky» diýýär türkmenler. Sen wezipäňe daýanyp, näçe baýlyk ýygnaber. Ol ahyr bir gün ykbalyň oýny bilen dargap gidýär. Halkyň haky hiç kime nesip etmeýär. Şonuň üçin nähili belent kürsüde oturýan bolsaň-da, halal ýaşajak bolmaly.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hytaý 26-njy iýunda Birleşen Ştatlaryň ýyllyk adam hukuklary hasabatyny «elhenç hukuklar hasabaty» diýip atlandyrdy we Waşingtony polisiýa zalymlygynda hem-de dünýä gizlin gözegçilik etmekde ýazgardy.
Waşingtonyň 25-nji iýunda çap eden ýyllyk adam hukuklary hasabatynda Hytaýdaky adam hukuklary ýagdaýy tankyt edilýär.
Hytaýyň Döwlet geňeşi Amerika «ýaraglaryň ýaýradylmagyndan, zorlukly jenaýatlaryň ýygy-ýygydan bolmagyndan we polisiýanyň aşa güýç ulanmagyndan» ejir çekýär diýdi.
Şeýle-de Döwlet geňeşi ABŞ-nyň aňtaw gulluklary terrorda güman edilýänleri «seljermezden» gynaýar, dron zarbalary we köpçülikleýin gözegçilik etmek bilen «başga ýurtlarda adam hukuklaryny bozýar» diýdi.
ABŞ-nyň adam hukuklary hasabatynda Pekin internet senzurasynda tankytlandy. Hytaý Birleşen Ştatlaryň syýasatynda «pul çözüji faktor» we «amerikan raýatlarynyň hukuklary düzüwli goralmaýar» diýdi.
Hytaýyň Kommunist partiýasy öz dolandyryşyny açyk tankytlan adamlary gaýta-gaýta türmä basýar.


text:
Premýer-ministr Wladimir Putin Ukrainany Orsýet-Belarus-Gazagystan gümrük birligine goşmak üçin tagalla edýär.
Premýer-ministr Putiniň özüniň ukrainaly kärdeşi Mykola Azarowa aýtmagyna görä, Kiýewiň gümrük birligine goşulmagy netijesinde, ukrain ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynda uly ösüş bolar.
Şu ýylyň 11-nji iýunyndan başlap güýje girýän Orsýet-Belarus-Gazagystan gümrük birligi şol döwletleriň arasyndaky ähli gümrük päsgelçiliklerini aradan aýyrmaga gönükdirilendir.
Ukraina bu birlige goşulmak kararyny uzaga çekdirip gelýär. Munuň esasy sebäpleriniň biri Kiýewiň Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda şertnamasyny baglanyşmak umydydyr.


text:
Birleşen Ştatlar we onuň Ýewropadaky ýaranlary Liwiýanyň işlerine daşardan gatyşylmagyna garşy duýduryş berdiler.
Olar munuň demirgazyk Afrika ýurdundaky agzalalyklary çuňlaşdyrjagyny we onuň demokratiki geçişine zyýan berjegini aýtdylar.
Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Italiýanyň bilelikde çap eden beýanatynda bu ýurtdaky söweş we zorluk hadysalarynyň güýçlenmegi hem ýazgaryldy.
Geçen hepde, Tripoli aeroporty üstünde yslamçylar bilen milletçi milisiýanyň arasynda söweş gidýän wagtynda, näbelli söweş uçarlarynyň bu ýere iki sany howa zarbasyny urandygy aýdylýar.
Habarlarda yslamçy milisiýa garşy urlan howa zarbasynyň Birleşen Arap Emirlikleriniň Müsürdäki bazasyndan atylandygy aýdyldy.
Kair bu işe baglanyşygyny ret etdi, emma Birleşen Arap Emirlikleri hiç zat diýmedi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewropa we Ýewraziýa meseleleri boýunça kömekçi sekretary Filip Gordon Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda Günorta Osetiýanyň üstünde bolan gysga urşuň bir ýyllygynyň öňüsyrasynda rus-gürji dartgynlylygy we Moskwa bilen Waşingtonyň gatnaşyklary barada pikirini aýtdy. Azatlyk radiosynyň gürji gullugynyň žurnalisti Salome Asatianiniň Gordon bilen geçiren söhbetdeşliginiň gysgaça mazmuny.
Azatlyk radiosy: Siz Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda ýene-de bir gowga turmak mümkinçiligine nähili garaýarsyňyz? Ekspertleriň köpüsi, şol sanda orsýetli ekspertler, Mokwanyň geçen ýylky wakalara “gutarylmadyk uruş” hökmünde seredýändigini, onsoň onuň, öz sözleri bilen aýtsak, “işi tamamlamak” isleginiň mümkindigini aýdýarlar. Siz muňa real stenariýa hökmünde garaýarmysyňyz?
Filip Gordon: Biz mümkin bolan howpdan bihabarlykda hiç bir zat babatda özümizden hoş bolmak islemeýäris. Bu örän çynlakaý ýagdaý. O taýda bir topar harby güýç bar, iki tarapda-da dartgynlylyk duýgulary ýeterlik. Bizde urşuň gaýtadan başlanjagyna ynanmaga hiç bir esas ýok.
Onsoňam biz beýle zadyň bolmagynyň öňüni almak üçin elimizde baryny edýäris. Ýöne biz bu ýerdäki ýagdaýyň çynlakaýlygyna hem kembaha garamaýarys. Şu sebäpden biz taraplaryň ikisi bilen hem ýakyn gatnaşyk saklaýarys we olary asudalygy saklamaga höweslendirmäge çalyşýarys.
Azatlyk radiosy: Analitikleriň köpüsi Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasyndaky düzediş, gaýtadan başlaýyş syýasaty barada pikirini aýdyp, munuň Orsýet bilen Birleşen Ştatlara gaty kyn düşjegini, sebäbi olaryň düýpden tapawutly daşary syýasat konsepsiýalarynyň bardygyny öňe sürýärler. Siz Orsýetiň halkara gatnaşyklaryna häzirki garaýşy barada nähili pikirde?
Filip Gordon: Meniň pikirimçe, şol kommentariçiler mamla. Bu kyn bolar. Eger Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň gatnaşyklaryny sazlamak aňsat bolan bolsa, bu bir wagt edilerdi. Bu ýerde bähbitlerde we dünýägaraýyşda käbir tapawutlar bar. Biz muny açyk aýdyp gelýäris. Ýöne muňa garamazdan, biziň örän berk umumy bähbitlerimiz hem bar. Onsoň biz şol bähbitlere üns berip, bu ugurlarda anyk pragmatiki işleri etsek, bu, belki-de, äheňleriň üýtgemegine, şübhäniň aradan aýrylmagyna we biziň has köp umumylyga eýe bolmagymyza getirer diýip, pikir edýäris. Sebäbi, dogrusyny aýtsak, biz hakykatda öz edýän işlerimizden has köp iş etmeli.
Mysal üçin, olaryň ikisiniň hem bähbidi ýadro ýaraglarynyň ýaýramagynyň öňüni almak, yslam ekstremizmini jylawlamak we has açyk hem durnukly Orta Gündogar bolsa, Orsýet we Birleşen Ştatlar Orta Gündogarda näme üçin bäsleşmeli? Biziň dünýäniň köp böleginde aýrybaşgalyga garanda has kän umumylyklarymyz bar. Ýöne geçmişdäki onýyllyklaryň täsiri netijesinde ikarada bir topar ynamsyzlyk bar. Biz şol ynamsylygy aradan aýyrmaga synanýarys.
Azatlyk radiosy: Orsýet Gürjüstana harby kömek berilmezligi baradaky duýduryşlaryny gaýtalaýar. Dek şu gün (6-njy awgustda) Orsýetiň daşary işler ministrliginiň wekili ýurtlar Gürjüstany hüjüm we beýleki dürli görnüşli ýaraglar hem harby enjamlar bilen üpjün etmekden saklanmaly diýdi. Bu ýagdaý Birleşen Ştatlaryň Gürjüstana etmekçi bolýan kömeklerine nähilidir bir täsir ýetirermi?
Filip Gordon: Biz Gürjüstanyň özüni goramaga hukugynyň bardygyny aýdýarys we bu ýerde Gürjüstana garşy ýarag embargosy bolmaly däl. Ýöne biz Gürjüstan bilen edýän howpsuzlyk hyzmatdaşlygymyzyň tälim, okuw esasyndadygyny, ýaragly güýçleri professional taýdan kämilleşdirmegi we Owganystan missiýasy üçin taýynlamagy nazara alýandygymyzy hem aýdýarys.
Bu biziň umumy bähbidimizdäki iş. Biz harby çözgüt görmeýäris. Biz konfliktden sowulmak isleýäris. Biz häzir Gürjüstana ýarag satmaýarys. Bu meselede Orsýetiň duýduryşy barada aýdylanda bolsa, Gürjüstanyň özüni goramalydygy ýa däldigi, neneňsi goramalydygy baradaky meseläni Orsýet çözmeli däl. Emma şol bir wagtda biz sebitde hiç hili harby dartgynlaşmany görmek islemeýäris.


text:
Çigrekli howanyň aralaşanyna eýýäm esli wagt bolup barýar. Emma şeýle-de bolsa, öňki Soýuzyň sostawynda bolan döwletlerde şol, öňki — sowet döwründäki endikler saklanyp galypdyr.
Howa hernäçe salkyn bolsa-da, noýabr aýyndan öň hökümet tarapyndan salnan jaýlarda ýyladyş sistemasy işe girizilmeýär, ýagny, peçler ýakylmaýar. Peçler ýakylan ýagdaýynda-da, turbalaryň ýarylyp, öýlere hiç hili ýylylyk berilmeýändigi hakda uly nesliň nägileliklerini her bir ýerde eşidip bolýar.
Sowet döwründe salnan çagalar baglarynyň ýyladyş sistemasy hem ýaşaýyş jaýlarynyň ýyladyş sistemalary bilen baglanyşykly. Ýaşaýyş jaýlarynda bolmaýan ýylylyk çagalar baglarynda-da bolmaýar.
Bu ýagdaý çagalaryň saglygyna örän uly zyýan edýär. Şu günler haýsy bir saglyk öýüni, haýsy bir hassahanany görseň, çagalar bagynda üşänligi üçin çagasyna sanjym urdurmaga baran ene-atalary görüp bolýar.
Çagalar, aýratyn-da günortan uklan çagy üşeýärler. Çagalar baglary örän sowuk. Bejergi alynmadan bolsa haýyr ýok. Sebäbi saglygy dikeldilen çaga ýene çagalar bagyna barsa, ýene sowuklap, öňki keselini gaýtalaýar.
Işleýän ene-atalar çagalaryny çagalar bagyna bermeseler, alaç ýok. Işe gitmek üçin körpeleri hökman çagalar bagyna bermeli bolýar. Ene-ata çagasyny ynanyp, çagalar bagyna tabşyrýar.
Çagalar bagynda çagalara üşemekden başga howplar hem döräp durýar. Sanitariýa kadalarynyň doly berjaý edilmeýänligi sebäpli, bir çaga haýsydyr bir kesel bilen kesellese (ýagny, sarygetirme, içgeçme, syçratgy we ş.m.) şol kesel beýleki çagalara-da köpçülikleýin geçýär.
Bu zatlaryň üstesine-de, bag ekmek, töweregi arassalamak, dürli baýramçylyklara, ýygnaklara gatnaşmak çäreleri üçin çagalar baglarynyň terbiýeçileridir enekeleri gitmeli bolanda, ähli toparlardaky çagalar ýekeje enekä goýlup gidilýär. Çagalar bagyndaky iň howply ýagdaý hem şudur. Sebäbi şol pursatda haýsydyr bir çaga kesellese, ýa-da howply ýagdaý ýüze çyksa, olaryň dadyna Hudaý ýetişäýmese, ýekeje enekäniň ýetişip bilmejegi görnüp dur.
Täze gurulýan çagalar baglarynda ýyladyş sistemalary gowy. Ol çagalar baglaryndaky enekelerdir terbiýeçiler-de bag ekmek, töweregi arassalamak işlerine we baýramçylyklara, çärelere gatnaşsa-da, şol pursatda çagalar ýeke enekä zyňlyp gidilse-de, garaz, ol çagalar baglarynda çagalar ýyly ýerlerde-hä oýnaýarlar we ukularyny alýarlar.
Bütin ýurduň çagalaryna ýyladyş sistemasy gowy bolan, täze tipli çagalar baglaryny gurup bermeli bolsa, entek Türkmenistan üçin iş köp. Sebäbi obalardaky, etraplardaky, ýurduň ähli şäherlerindäki, welaýatlardaky, paýtagtdaky çagalar baglarynyň durkuny täzelemek bir ýa-da iki ýylyň işi däl. Bu iş onlarça, belki-de ondan-da köp ýyllaryň işi. Müňlerçe çagalar baglary bar. Ýagdaý şeýle bolansoň, körpeleriň gyşyna üşäp keselleme meselesi ýakyn ýyllarda çözülmez.
Öý uprawleniýeleri, häkimlikler çagalar baglarynyň ýyladyş sistemasyny düzetmeli jogapkär edaralar. Ýa-ha çagalar baglarynyň ýyladyş sistemasyny düzetmek üçin döwlet pul serişdelerini goýberenok, ýa-da öý uprawleniýeleridir häkimlikleriň işgärleri geleňsizlik edýär, belli däl, çagalar baglaryna gatnaýan körpejeleriň güni gyşyna-ha gowy däl.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
24-nji iýulda Ermenistanyň premýer-ministri Owik Abramýan Türkmenistanyň Ermenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Muhammetnyýaz Maşalowy kabul etdi.
Ermenistanyň NEWS.am habarlarynda, Ermenistanyň Hökümetiniň metbugat gullugynda habar berlişi ýaly, Owik Abramýan Muhammetnyýaz Maşalowy wezipä girişmegi bilen gutlap, oňa diplomatik işde üstünlikler arzuw etdi. Premýer-ministr ermeni-türkmen gatnaşyklarynyň häzirki derejesine ýokary baha berdi we ilçiniň dürli ulgamlardaky hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna we çuňlaşdyrylmagyna ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
Ilçi Muhammetnyýaz Maşalow Ermenistanyň premýer-ministrine kabul edişlik üçin minnetdarlyk bildirip, bu wezipede işlejek döwründe dürli ulgamlardaky hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak we ikitaraplaýyn gatnaşyklary pugtalandyrmak üçin yhlasyny gaýgyrmajakdygyna ynandyrdy. Söhbetdeşler ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň, bar bolan mümkinçiliklerden doly derejede peýdalanmagyň möhümdigini belläp, şunuň bilen baglylykda Hökümetara toparynyň işiniň uly ähmiýete eýedigine ünsi çekdiler.


text:
Soňky günleriň dowamynda Türkmenabadyň telekeçileri garaşylmadyk barlaglar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan dükançylaryň aýtmaklaryna görä, Türkmenabadyň Salgyt gullugynyň işgärleri hususy eýeçilikdäki dükanlara aýlanyp, dürli dokumentleri soraýarlar.
Salgyt inspektorlarynyň ýanynda Aşgabatdan gelendigi aýdylýan ýokary wezipeli hökümet işgärlerem bar. Salgyt inspektorlarynyň dükandarlara, salgyt inspektorlarynyň öz işine bolsa olaryň ýanyndaky paýtagtdan gelen şol ýokary wezipeli adamlaryň gözegçilik edýändigi aýdylýar. Görnüşine görä, alada juda çynlakaýa meňzeýär.
“[Öňler] salgyt inspektorlary gelenlerinde, bize jerime salmaýardylar, olar kemçiliklerimizi aýdyp, olary düzetmegi talap edip, ylalaşyp gidýärdiler. Bu gezek bolsa näme sebäpdendir uly jerime salýarlar, maňa salnan jerime dükanymyň bahasyndanam ýokary” diýip, özüni Hanmyrat diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky telekeçi aýdýar.
Hanmyradyň şäheriň çeträgindäki sebitleriň birinde kiçeňräk dükany bar, ol şol töwerekdäki hojalyklary gündelik harytlary bilen üpjün edýärdi. Ol onuň ýeke-täk eklenç çeşmesi. Bu jerimeden soň ol dükanyny ýapmaly boldy.
Hanmyradyň dükany salgyt patenti bolmanlygy üçin ýapylan bolsa, bu ýerde dükanlary ýapylmadyk, emma oňa derek agyr jerime tölemeli edilen telekeçilerem bar.
Uçdantutma
Gök bazarynda gök önüm söwdasyny edýän we özüni Narhal diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky aýal özüne 100 manat jerime salnandygyny aýdýar, bu bolsa, onuň öz sözlerine görä, onuň azyndan bäş günlük gazanjyna deň.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir dükan eýeleri, ýagdaýa görä, salnan jerimeleriň 100-4000 manat aralygyndadygyny aýdýarlar. Telekeçiler bu hili uçdantutma barlaglaryň mundan ozal Türkmenabat şäherinde hiç haçan bolmandygyny aýdýarlar.
Garaşylmadyk ýagdaýda başlanan şol barlaglarda esasanam telekeçiniň patenti, satýan harytlarynyň lisenziýasynyň barlygy ýa-da ýoklugy, salgyt töleginiň kadaly tölenip-tölenmänligi bilen gyzyklanylýar, we şol meseleler boýunça telekeçiden takyk dokumentler talap edilýär.
“Inspektorlar düşünmeýärler”
Göräýmäge, kadaly ýaly bolup görünýän bu talaplaryň bulaşyklyk döredýän ençeme ugry bar.
“Edip ýören söwdaň çaga eşikleri bolsa, gyrasyndan çaga gerekli oýunjak ýaly önümlerdenem ýek-tük getiraýäň, iki-üç sany oýunjak bar diýip, onuň üçin ýörite lisenziýa almaýaň, emma bu ýagdaýa inspektorlar düşünmeýärler” diýip, özüni Ylham diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly söwdagär Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Dükanynda satuwa hödürlenen her önüm üçin aýratyn lisenziýa açdyrmaklyk we hersine aýratyn salgyt tölemeklik bolsa telekeçiler üçin agyr düşýär. “Emma salgyt sistemasyndaky bu kemçilikleri aýtsaň, gepiňi diňleýän adam ýok” diýip, Ylham zeýrenýär.
Harytlar daşary ýurtdan getirilýär
Türkmenistana haryt giren wagty telekeçiler bilen soňky alyja çenli haryda ençeme gezek salgyt salynýar. Bu salgytlaryň ilkinjisi gümrükhanalarda töledilýär, soňra bolsa harydyň möçberi üçinem salgyt tölenýär we iň soňunda satylan harydyň girdejisinden hem salgyt tölenýär.
Türkmenistanda telekeçilere salynýan salgytlaryň möçberi uly bolmasa-da, harytlaryň aglabasy daşary ýurtlardan getirilýär, şeýlelikde her haryt alyjynyň eline degýänçä üç gezek salgytdan geçýär, bu hem onuň bahasyna mazaly täsirini ýetirýär.
Eger-de etrapdyr welaýatlarda adamlaryň nagt pula däl, kähalatlarda nesýe söwda edýändigi hem göz öňünde tutulanda, dükan eýeleri üçin köptaraplaýyn çykgynsyz ýagdaý döreýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan telekeçiler salgyt inspektorlarynyň häzirki alyp barýan işleriniň bu ýagdaýy hasam çykgynsyz agyrlaşdyrýandygyny aýdýarlar.
Bellemeli zat, edil häzirki wagtda näme sebäpden salgyt inspektorlarynyň şeýle barlaglary alyp barýandygy barada halka hiç hili maglumat berilmeýär. Telekeçiler hem bu barada özlerine açyk düşündiriş berilmeýändigini aýdýarlar.


text:
Özbegistanyň resmileri prezident Yslam Kerimowyň 2-nji sentýabrda ýogalandygyny habar berdiler.
Günüň başynda özbek hökümeti 27-nji awgustda beýnisine gan inip keselhana düşen Kerimowyň ýagdaýynyň soňky 24 sagadyň dowamynda “görnetin ýaramazlaşandygyny hem-de doktorlar tarapyndan agyr diýlip hasaplanylýandygyny” habar beripdi.
78 ýaşly Yslam Kerimow 30 million çemesi ilatly Özbegistana 27 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ýolbaşçylyk etdi.
Kerimowyň 3-nji sentýabrda dogduk şäheri Samarkandda jaýlanmagyna garaşylýar. Bu ýerde 1-nji sentýabrdan bäri resmi taýýarlyk işleri amala aşyrylýar.
Metbugatda peýda bolan maglumatlara görä, Kerimowyň jaýlanyş çäresine gatnaşmak üçin Özbegistana Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň, Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmonyň, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň we käbir beýleki ýurtlaryň resmileriniň barmagyna garaşylýar.


text:
Ýekşenbe güni Morokkonyň Konstitusiýasyna üýtgetmeleriň girizilmegine protest bildirip, ýurduň Tangiers şäherinde müňlerçe adamlar demonstrasiýa geçirdi.
Ýakynda Morokkonyň şasy Mohammed Konstitusiýa üýtgetme girizip, özüniň käbir ygtyýarlyklaryny saýlawly organlara geçiripdi.
Ýurduň hökümeti bu meseleler boýunça 1-nji iýulda geçirilen ähliumumy referendumda ýurduň ses bermäge hukukly ilatynyň 98,5 prosentiniň täze konstitusion düzgünleri goldandygyny yglan edipdi.
Protestçiler konstitusion reformalaryň çäkli reformalardygyny aýdyp, referendumyň netijeleriniň hem çişirilip görkezilýändigini öňe sürýärler.


text:
Ol öz milletini öňki belentligine, milli gymmatlyklaryna ýetirmek wadasy bilen häkimiýet başyna geldi. Ol awtoritar, oppozisiýa çydamlylygy begenerli däl. Şeýle hem ol döwlete ýolbaşçylyk etmegi esasan şahsy işe öwrüp, netijede öz ýurdunyň umumy sypatyna öwrüldi.
Bu ors prezidenti Wladimir Putinmi ýa-da türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan?
Suratlandyrma olaryň ikisine-de gabat gelýär. Sebäbi köp babatlarda bular biri-birine öran çalymdaş.
Güýçli çalymdaşlyk awtoritar liderleriň özara düşünişmegini ençeme ýyllap aňsatlaşdyran ýalydy. Ýöne indi bu häsiýetleriň Türkiýäniň 24-nji noýabrda Orsýetiň söweş uçaryny urup ýykmagy bilen bagly ýagdaýda eglişik etmegi iki tarap üçin-de kynlaşdyrmagy mümkin.
Öten on ýyllykda iki ýurduň arasynda ýakyn ykdysady gatnaşyklary ýola goýanlarynda Putin bilen Erdogan birek-biregi köp taryplapdylar.
Ýekemenlik häsiýetleri
Geçen dekabrda Putin Erdogany "güýçli şahsyýet" diýip öwdi. Ondan sanlyja aý ozal, 2014-nji ýylyň sentýabrynda hem Erdogan ors lideriniň Moskwada Ýewropanyň iň uly metjidini açyş dabarasyny goldap, ýörite Moskwa bardy.
Bu gün bolsa iki ýolbaşçynyň arasyndaky duýgudaşlyk duşmançylyga öwrülerli görünýär. Ozal olary dost eden şol bir häsiýetleriň indi bu duşmançylygyň dowam etmeginde esasy rol oýnamagy ahmaldyr.
"Putinde sar, ýagny patyşalyk meýiller bar bolsa, Erdoganda soltanlyk meýilleri bar" diýip, türkiýeli žurnalist Hilmi Toros 2009-njy ýylda belläpdi.
Bularyň ikisinde-de ýekemenlik häsiýetleriň bardygyny görkezýän alamatlar bar. Uzak wagtlap häkimiýet başynda bolmak hem muny çuňaltdy. Putin 16 ýyl bäri, Erdogan hem 12 ýyl bäri häkimiýet başynda.
Prezident köşgi
"Bularyň ikisinde-de imperial geçmişe bolan ymtylyş bar. Putinde Sowet Soýuzy barada, Erdoganda hem Osman Imperiýasy barada" diýip, Stambulda ýaşaýan syýasy analizçi Garet Jenkins aýdýar.
Bu aýdylýanyň näderejede dogrudygyny olaryň köşkleri görkezýär. Erdogan öten ýyl osmanly döwrüne kybapdaş temadaky 615 million dollar bahaly müň otagly prezident köşgüniň gurluşygyny tamamlady.
Putiniň hem, aýdylyşyna görä, bir milliard dollar çykdajy edilip, Sankt-Peterburgyň Gyş köşgüniň stilinde gurlan Gara deňiz köşgi bar.
24-nji noýabrda Türkiýe Orsýetiň söweş uçaryny atyp ýykaly bäri, Putin bilen Erdoganyň özlerini alyp baryşlary ikisiniň-de häsiýetlerine doly gabat gelýär.
Putiniň uçaryň ýykylmagyny "arkadan urlan hanjar" diýip atlandyrmagy onuň Erdoganyň bu hereketine köne dosty tarapyndan özüne edilen dönüklik diýip garaýandygyny çak etdirýär.
NATO we Moskwa
Türk prezidenti Türkiýe ol uçary öz howpsuzlygyny we Siriýadaky "doganlarymyzyň hukuklaryny" goramak üçin urup ýykdy diýdi. Ol, birinjiden, Türkiýäniň Orsýet tarapdan gaýta-gaýta bozulan howa giňişliginiň goralmagyna, ikinjiden hem, Ankara tarapyndan goldanylýan siriýaly türkmen gozgalaňçy toparynyň goralmalydygyna salgylandy. Orsýetiň türk serhediniň golaýynda bombalaýan bu topary onuň Siriýada nyşana alýandygyny aýdýan topary, ýagny "Yslam döwleti" diýip atlandyrylýan jeňçi topara degişli däl.
Orsýetiň söweş uçarynyň atylyp ýykylmagy Sowuk uruşdan bäri NATO bilen Moskwanyň arasynda bolan iň çynlakaý hadysadyr. Ýöne krizisiň mundan beýläk haýsy ugra gönükjekdigini öňünden aýtmak kyn.
Iki ýurt harby hereketlerden saklanjakdyklaryny 25-nji noýabrda duýdurdylar.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow: "Biziň Türkiýe bilen uruşmak niýetimiz ýok" diýdi.
Gatnaşyklar
Erdoganyň aýtmagyna görä Ankara-da Orsýet bilen dartgynlylygy artdyrmakçy däl.
Ýöne ors we türk prezidentleriniň häsiýetlerini göz öňüne getireniňde, özara berk ykdysady baglanyşyklara garamazdan, iki ýurduň öz öňki gowy gatnaşyklaryna dolanmagyna garaşarlyk tutaryk köp däl.
Jenkins "[Dartgynlylyk] artyp, gyzgyn urşa ýazmaz diýen umyt bar. "[Ýöne] meniň pikirimçe, biz Orsýet bilen Türkiýäniň arasynda sowuk urşa şaýat bolarys. Putin muny geçirmez, Türkiýäniň işini kynlaşdyrara Orsýetiň elinde köp gural bar" diýýär.
Türkiýe Orsýetiň tebigy gaz eksporty üçin esasy bazar hasaplanýar. Türkiýäniň turizm senagatynyň saldamly bölegini düzýän orsýetli turistler. Galyberse-de, Ankara ýurduň günorta-gündogar böleginde kürt separatistik topary (PKK) garşy söweş alyp barýar. Bu hem Türkiýä goşmaça basyş etmäge Moskwa üçin bir gural.
Tersine, Moskwa basyş edere Türkiýäniň elinde zat köp däl. Orsýet üçin iň möhüm zat - onuň Günorta Ýewropa gaz akdyrmak planynda Türkiýäniň tranzit ýurt bolup durýanlygy.
Ýöne Ýewropa Bileleşiginiň “Gazprom” Ýewropa bazarynda monopolistik işlere ýykgyn edýär diýen aýyplamasy netijesinde "Türk akymy" diýip atlandyrylýan bu geçiriji proýektiniň öňi öten ýyl bökdeldi.


text:
Daşary ýurtlarda okaýan talyplarymyz üçin peýdaly maglumat
1) Okamak maksady bilen daşary ýurtlara gidýän Türkmenistanyň raýatlary okaýan ýeriniň (ýurdunyň) Türkmenistandaky ilçihanasyndan talyp wizalaryny resmileşdirip, Türkmenistandan gitmäge we Türkmenistana gelmäge hukuk berýän hem-de Türkmenistanyň raýatynyň şahsyýetine güwä geçýän resminamalar boýunça ýurdumyzyň Döwlet serhediniň migrasiýa gözegçilik postunyň üsti bilen daşary ýurtlara gidýärler.
2) “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanyň kämillik ýaşyna ýetmedik raýatlary öz ata-eneleriniň biri ýa-da beýleki kanuny wekiliniň biri bilen ýurduň çäginden gidip bilýärler, şunda ata-eneleriniň beýlekisiniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy bolmalydyr.
Türkmenistanyň 18 ýaşyna ýetmedik raýatlary ýany bilen gidýän adamyň adyna öz kanuny wekilleriniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy boýunça şol wekiller ýany bilen gitmezden Türkmenistandan gidip bilerler. Türkmenistanyň kämillik ýaşyna ýetmedik raýaty ýany bilen hiç kim gitmezden Türkmenistandan gidýän halatynda, onuň ýanynda kanuny wekilleriniň şol raýatyň gitjek senesini we barýan ýurduny görkezýän we kepillendiriş tertibinde tassyklanan razylygy bolmalydyr.
Kanuny wekili bolmadyk mahalynda kämillik ýaşyna ýetmedik raýatyň gitmegine hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan rugsat berlip bilner.
3) Daşary ýurtlara okuwa barýan raýatlarymyz migrasiýa gözegçilik postlaryna gelende ýany bilen talyp şahadatnamalaryny, ilkinji gezek gidýänler - okuw jaýlary tarapyndan berlen çakylyklaryny hem almagy zerurdyr.
4) Daşary ýurduň okuw jaýy tarapyndan berlen çakylykda okuwyň görnüşi (gündizki ýa-da gaýbana, tölegli ýa-da tölegsiz) baradaky maglumatlar görkezilmedik ýagdaýynda, daşary ýurda okuwa barýan Türkmenistanyň raýaty bu maglumatlary öňünden aýdyňlaşdyrmalydyr.
5) Daşary ýurtlarda bolýan raýatlarymyz özüniň Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasportyny örän aýawly saklamalydyrlar. Elektron maglumaty özünde jemleýän pasportlary mikrosistemalaryň we elektromagnit tolkunly enjamlaryň ýanynda goýmak, ýokary temperaturaly we çygly ýerlerde saklamak pasportyň zaýalanmagyna getirip biler.
6) Türkmenistanyň raýaty pasportyny ýitiren halatynda Türkmenistana gaýdyp gelmek üçin şahsyýetini tassyklaýan resmi namasy Türkmenistana gelmäge hukuk berýän resmi nama bolup durýar, ony Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary berýär.
7) Türkmenistanyň çäklerinden daşary gidýän Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döwletiň goragy we howandarlygy kepillendirilýär.


text:
Duşenbe güni Özbegistanyň parlamentiniň ýokarky öýi – Senaty prezidentlik möhletini üýtgetmek baradaky kanuny makullady. Oňa görä, prezidentlik möhleti ýene-de 5 ýyla getirilýär.
2002-nji ýylyň ýanwarynda geçirilen milli referendumda prezidentlik möhletini 7 ýyla getirmek tassyklanypdy. Şondan bäri häzirki prezident Islam Karimow diňe 2007-nji ýylda täzeden saýlandy.
Karimowyň ýene-de ikiden köp möhlete prezident bolmagy göz öňünde tutýan bolmagy mümkin.
Özbegistanyň Baş kanuny prezidentiň diňe iki möhlete galmagyna rugsat edýär.
73 ýaşly Karimow üç möhlete prezident boldy we iki gezek referendum arkaly prezidentlik möhletini uzaltdy.
Täze kanuny parlamentiň aşaky öýi eýýäm makullady. Indi oňa diňe prezident Karimow gol goýmaly.


text:
11-nji iýunda Özbegistanyň paýtagtynda Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyna agza ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň 10-njy maslahaty boldy. Oňa hormatly myhman hökmünde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy.
Hytaý bilen Orsýetden başga-da, bu gurama Merkezii Aziýa ýurtlarynyň Türkmenistandan beýlekileriniň hemmesi agza. Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy Merkezi Aziýa regionynyň derwaýys meselelerini hemişe maslahatlaşýanam bolsa, S.Nyýazow bu gurama girmäge kes-kelläm garşy çykyp geldi. Dogrusy, bu guramanyň özi-de, käbir sebäplerden ötri, täze agzalary kabul etmäge moratoriý girizipdi.
Daşkentde bolan soňky sammit şol moratorini ýatyrdy hem gurama täze agzalary kabul etmek üçin täze düzgünler girizdi. Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy bilen Türkmenistanyň hyzmatdaşlyk meselesi aýratynlykda gozgalmady, ýogsa Daşkent sammitinde garalan meseleler hyzmatdaşlyga tarap ýol açýardy.
Gyzyklandyrýan meseleler
Iki tarap - Türkmenistan hem Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy şeýle formada ysnyşykly işleşmäge taýýarmy? Çünki Daşkent duşuşygynda gös-göni Türkmenistany gyzyklandyrýan meseleler gozgaldy. Şol meseleleriň biri - Gyrgyzystandaky wakalar, bu ýurduň krizisden çykmagy üçin kömek bermegiň mümkinçilikleri analiz edildi.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň beýleki liderleri ýaly, Gurbanguly Berdimuhamedowam Gyrgyzystandaky ýagdaýy äsgermezlik edip bilmez. Sebäbi gyrgyz wakalary dünýä metbugatynda regionyň beýleki ýurtlaryna-da ýaýrap biljek hadysa diýlip atlandyryldy.
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň Daşkent sammitinde Orsýet tarapynyň pozisiýasyna üns berildi. Orsýetiň pozisiýasyna laýyklykda, Gyrgyzystan ýurtda eden-etdiligiň möwç almazlygy üçin Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyndan kollektiwleýin kömek almaly. Daşkent sammitinde gozgalan ýene bir mesele Türkmenistan bilen gös-göni baglanyşykly. Ol Owganystandan gaýdýan neşe ýoluny ýapmak ugrundaky göreş.
Şunuň bilen baglanyşykly Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň neşä garşy ýedi ýyllyk strategiýasyny kabul etmegi öňe sürdi.
Diňe şu iki mesele - Gyrgyzystandaky wakalar hem Owganystandan gelýän neşäniň ýaýramak problemasy bir tarapdan Türkmenistan üçin, ikinji tarapdan Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy üçin tagallalary birleşdirmek hem iş ýüzünde ýakynlaşmaga girişmek boýunça çynlakaý esas döredýär.
Uly bir problema bar
Iki tarap üçinem bu täze perspektiwada uly bir problema bar. Hut şol hem başda Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyny Türkmenistandan daşlaşdyrypdy. Şol problemany Daşkent sammitinde Hytaýyň prezidenti Hu Szintao öz çykyşynda agzady.
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak barada onuň eden teklipleriniň biri Türkmenistan bilen berk baglanyşykly. Hu Szintaonyň aýtmagyna görä, “Guramany ösdürmek üçin amatly şertler döretmekde aýdyňlyk, aç-açanlyk prinsipleriniň berjaý edilmegi möhüm rol oýnamaly.”
Gurama dörediläýen wagty Türkmenistan ondan daşda galdy. Belki, hut şol aç-açanlygy, aýdyňlygy döretmekde türkmen tarapynyň ýerine ýetirmek mümkinçiliginiň ýokdugy üçin Türkmenistan guramadan uzakda galandyr?!
Saparmyrat Nyýazow öz režimini muňa düýbünden ters doktrina esasynda gurupdy. Ol ýurdy doly syrly, ýapyk döwlete öwürdi. Hiç kim bilen maglumat alyşmak islemedi. Ýurt şu wagtam şol öňki syrlylygyna, ýapyklygyna galýar. Türkmenistanda iň ýönekeý sandyr maglumatlaram aşa gizlin döwlet syry hökmünde goralyp saklanýar.
Eger türkmen tarapy neşe problemasy boýunça maglumaty paýlaşmak islemese, neşä garşy bilelikde göreş barada gürrüň bolup bilmejegine Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynda düşünmän duranoklar.
Indi Daşkentdäki sammitiň hormatly myhmany - Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow bir meseläni aýdyňlaşdyrmaly: Türkmenistan hakykatdan-da Nyýazowyň öz üstüne urup giden agyr ýükünden, onuň goýan ýaramaz mirasyndan gutulyp, açyklyk prinsipini berjaý edip başlarmyka?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki metbugaty hökümet maslahatynda, prezident derejesinde edilýän tankydy bellikler, ol ýa-da beýleki pudagyň degişli ýolbaşçylaryna goýberilen kemçilikleri gysga wagtda düzetmek barada berilýän tabşyryklar, käýinçler barada öz wagtynda habar berýär.
Emma metbugat, näme üçindir, soňra prezident tarapyndan tankyt edilen pudakda işleriň barşy hakynda töwerekleýin maglumat bermekden, bu ugurdaky işleri düzetmek bilen bagly meseleler barada söhbetdeşlikleri, derňew materiallaryny taýýarlamakdan köplenç saklanýar diýip, synçylar aýdýar.
"Tersine, käte prezident tarapyndan tankytlanan pudagyň resmi metbugatda öwülýän, mahabatlandyrylýan pursatlary hem bolýar" diýip, ýerli synçy Amanmyrat Bugaew Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Golaýda bu ýagdaý prezidentiň bilim pudagy, mugallym kadrlary barada eden tankydy belliklerinden soň hem gaýtalandy diýip, ýerli synçy habar berdi.
Azatlyk Radiosy bu barada publisist ýazyjy A.Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.
Bu söhbeti diňläp, prezident derejesindäki tankydyň näme üçin diňlenmeýändigi barada öz pikiriňizi ýazsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Türkmenistanyň ruhy hassahanasynda saklanan 80 ýaşly Amangelen Şapudakow azatlyga göýberildi. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy aýdýar.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy Ýewropa Parlamentiniň agzalarynyň 27-nji aprelde Türkmenistana barmagynyň önüsyrasynda ýurtda soňky iki aýyň dowamynda syýasy matlap bilen azyndan dört adamyn tussag edilendigi barada ýörite beýanat ýaýradypdy. Şol dört adamyň biri Amangelen Şapudakowdy.
Şu ýylyň mart aýynda Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň Sakgar obasynyň ýaşaýjysy 80 ýaşly Amangelen Şapudakow zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirilipdi.
Ýerli graždan aktiwistleri, ýaşulynyň öz ýaşaýan etrabyndaky bikanunçylyklar barada öz pikirlerini degişli ýolbaşçylara açyk aýdandygy sebäpli, ýerli häkimiýetler bilen düşünişmezliginiň bolandygyny aýdýarlar.
Ýewropa Parlamentiniň agzalary 27-30 aprel aralygynda Türkmenistana sapar etdiler. Ýewroparlamentiň wekilleriniň bu saparynyň esasy maksady ýurtda adam hukuklarynyň berjaý edilişine baha bermekden ybarat boldy.
Türkmen metbugatynda berlen maglumatlarda Ýewropa Parlamentiniň agzalarynyň ýurduň Daşary işler ministrliginde gepleşik geçirenligi, Ýewropa Parlamentiniň delegasiýasyna ýolbaşçylyk eden Hanes Swobodanyň Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşine ýokary baha berenligi aýdyldy.


text:
Sudanyň prezidenti Omar Hassan al-Başiriň nobatdaky prezidentlik saýlawlaryna dalaş etmejekdigini ýurduň resmileri habar berýär.
Ýurduň dolandyryjy partiýasynyň ýokary derejeli resmisi Rabiýe Abdelatiniň “Reuters” habar gullugyna aýtmagyna görä, bu netijä ýurdy demokratiýalaşdyrmak ugrunda amala aşyrylýan reformalaryň çäginde gelnipdir.
Ýurtda nobatdaky prezidentlik saýlawlary öňümizdäki dört ýylyň içinde geçirilmeli.
Halkara jenaýat sudy prezident Omar Hassan al-Başiri uruş jenaýatlarynda we genosidde aýyplaýar.
Başiriň özi bu aýyplamalary iňkär edýär.


text:
Ýaşy otuza golaýlan Didaryň durmuşy Tagtabazar şäherçesinde ýaşaýan ençeme beýleki maşgalalaryň durmuşyndan, göräýmäge, o diýen tapawutly däl: darajyk jaýy bar, hojalygyň tebigy gaz we suw bilen üpjünçiligi juda çäkli. Şol bir wagtda-da onuň maşgala agzalarynyň sany barha artýar we netijede bu maşgalanyň jaýy barha darlyk edýär.
Beýleki käbir tagtabazarlylar ýaly, ol hem indi 18 ýaşyndan bäri nobata duran mellek ýerinden bir netije bolarmyka diýen umyt bilen ýaşaýar. Ol häzir 26 ýaşynda, mellek ýerini almaga haçan öz nobatynyň ýetjegi barada oňa hiç kim hiç zat aýdyp bilenok. Didaryň günde-günaşa ýerli häkimligiň edarasynyň öňüne aýlanmagy-da bu prosese o diýen täsirini ýetiriberenok.
Mellek ýeri Türkmenistanda wagtal-wagtal paýlanýar, bu barada hökümetiň karary bar, hatda prezident hem bu ugurda yzygiderli çykyş edip, degişli ýolbaşçylara tabşyryklar berýär. Onsoň mellek ýer alyp jaý gurunýan hem bar, ekerançylyk meýdany hökmünde ýeri kärendesine alan adamlaram. Bu ýagdaýa Tagtabazarda hem duş gelmek bolýar.
“Mundan 2-3 ýyl ozal şäherçäniň ýokary başynda ýerleşýän awtomobil ýag guýujy stansiýanyň aşaklaryndan ýer paýlandy. Ýöne nobat maňa gelende, paýlanjak ýerleriň kesgitlenmändigi aýdylýar” diýip, Didar Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Daşoguzda welaýaty
Tagtabazar Mary welaýatynda ýerleşýär. Emma, ýurt ýolbaşçysynyň tabşyrygyna garamazdan, mellekýer alyp bilmän kösenýänlere Daşoguz welaýatynda hem duşsa bolýar. 60 ýaşlaryndaky pensioner Şirin daýzanyň maşgalasy hem indi ep-esli wagtdan bäri nobatyna garaşýanlardan biri.
“Men barsam, aýdýar, oçurda garaş diýýär. Biz-ä şol, garaş diýilse, garaşyp otyrys. Bizlere ýetenok. Bilmeýän gyzymyň arzasy bar. Arzasy bolany bilen ony haçan berýär, haçan bermeýär bilmeýärin” diýip, daşoguzly pensioner gürrüň berýär.
Edil tagtabazarly Didaryňky ýaly, Şirin daýzanyň hem maşgalasy gün saýyn ulalýar, jaý darlygy olar üçin hem uly maşgala problemasyna öwrülip barýar. Emma Didar ýaly Şirin daýza hem häzirlikçe nobata garaşmakdan başga çykalganyň ýokdugyny aýdýar.
Para-peşgeş...
Tagtabazar baradaky gürrüňe gaýdyp gelsek, mellegiň kime berlip, kime näme sebäpden berilmeýändigi barada resmiler tarapyndan ilat köpçüligine hiç hili düşündiriş berilmeýär. Bu hem adamlaryň arasynda Türkmenistandaky durmuşyň käbir beýleki ugurlarynda bolşy ýaly, para-peşgeşiň durmuşyň bu ugruna-da ornaşandygy baradaky myş-myşlaryň ýaýramagyna getirýär.
Mundan bir ýarym ýyl töweregi öňräk etrap arçynynyň wezipesinden boşadylyp, ýerine täzesiniň bellenmeginiň hem şonuň ýaly ýagdaýlar bilen baglydygy barada halk arasynda gürrüňler bar. Emma bu barada resmi çeşmelerde hiç hili maglumat berlenok.
Ýöne iň bärkisi Tagtabazar barada aýdylanda, prezidentiň ilata mellek ýerlerini paýlaň diýen tabşyrygynyň düzüwli berjaý edilmeýändigini aýtmaga doly esas bar. Bu hem öz nobatynda adamlaryň durmuşyna erbet täsirini ýetirýär.
15 sotuklyk ýeriň bahasy 14-15 müň dollara barabar bolan Tagtabazarda hususy mellekýeri edinmäge mümkinçiligi bolan ilatyň sany gaty az, bu hem öňdenem giň bolmadyk jaýlarda köpçülik bolup ýaşaýan maşgalalaryň sanyny gitdigiçe artdyrýar.
Sosial şertleri öwerlik bolmadyk we sanlary barha köpelýän şeýle dar jaýlary görmek üçin şäherçäniň halk arasynda Magtymguly diýlip atlandyrylýan bölegine göz aýlamak ýeterlik.