text:
Üstümizdäki ýyl ylymda we tehnologiýada bolan saldamly öňegidişlikleriň arasynda iň ýokary orunda duran zat bu alymlaryň partikel fizikasynda täze metodlary ulanmak bilen geçiren tejribeleri boldy.
SERN-de iş alyp barýan alymlar toparynyň baş direktory Rolf-Dieter Heuer 13-nji dekabrda öz toparynyň Älemi döreden esasy kerpiçjik diýip hasap edilýän, ýöne şu wagta çenli tejribe arkaly subut bolmadyk bir sypjyk subatom bölejiginiň bardygyny görkezýän gyzykly alamatlaryň üstünden barandygyny bildirdi:
—Higgsiň bu ugurda – Şekspiriň bolmalymy ýa ýok?! – diýen soragyna anyk jogaby tapmagy üçin, biziň geljek ýyl ownuk fiziki bölejikleriň ýene ençeme tejribe çaknyşyklaryny geçirmeli bolarys. Ýöne, meniň pikirimçe, biz örän gowy öňegidişlik etdik.
"Hudawy bölejik"
Massanyň Älemdäki ähli jisimlere ýetmegine kömek eden zat şu Higgs boson diýlip, pikir edilýär. Oňa "hudawy bölejik" hem diýilýär. Alymlar onlarça ýyllap iş alyp barsalar-da, onuň bardygyny subut edip bilmän gelýärler.
Bu subatom bölejiginiň üsti açylsa, onda bu açyş fizikanyň taryhynda iň ýokary orunda durar. Älemiň nähili dörändigi barada bar bolan çylşyrymly soraglaryň käbirine hem şeýdip, jogap tapylmagy mümkin.
Şu ýyl SERN-den şular ýaly ýene bir gyzykly habar gowuşdy. Bu ýadro-barlag merkezi sentýabr aýynda neýtrinolaryň tizligini ölçemek barada geçiren tejribeleriniň netijelerini yglan etdi.
Italiýanyň Gran Sasso şäherinde milli laboratoriýanyň direktory Luçia Wotano bu barlaglara ýolbaşçylyk etdi:
—Biz neýtrinonyň ýagtylykdan çalt hereket edýändigini ýüze çykardyk. Onuň SERN-den Italiýanyň Gran Sasso şäherine ýetmegi 2,4 millisekunda çekdi. Biz bu subatom bölejiginiň tizliginiň garaşylanyndan 60 nanosekund çaltdygyny ýüze çykardyk. Olar ýagtylykdan 0,0001 prosent tiz hereket etdiler. Bu bir uly zat däl, ýöne fiziki täsiri welin, uly täsir.
Bu netije tassyklansa, onda Albert Eýnşteýniň ýagtylykdan tiz gidýän zat ýok diýýäni nädogry bolup çykýar.
Planetalary öwreniş
Planetalary öwrenmek barada hem üstümizdäki ýyl uly öňegidişlikler boldy. Dekabr aýynyň başlarynda NASA-nyň alymlaryň ilkinji gezek "ýaşamaga ýaramly zonada" ýerleşýän bir planetany tapandyklaryny bildirdiler. Bu ýerde jandarlaryň ýaşamagy üçin Ýer togalagynyňka çalymdaş şertleriň bar bolmagy mümkin.
Kaliforniýanyň Ames barlag merkeziniň direktory Pete Worden bu açyşy Ýeriň ekiztaýyny tapmak ugrundaky ýolda möhüm çelgi diýip atlandyrdy:
—Bu günki açyş kosmos gämisi Kepleriň wagtyň geçmegi bilen bir günden bir gün Ýeriň hakyky analoglaryny – eger bar bolsa – tapmagynyň mümkindigini görkezýär. Biz hem Ýere çalymdaş, hem-de ýaşamaga ýaramly zonada ýerleşýän planetany tapmaga barha ýakynlaşýarys.
Şu ýyl ýene bir täsin planeta tapyldy. Ol boýdan-başa göwherden ýasalana meňzeýär.
Ondan soň hem amerikaly astrofizikleriň şu ýyl tapan äpet gara oýlary bar. Olar Günden bir milliard esse uly.
Gepiň gysgasy, ýaňky göwherden ybarat planeta bu garaňky oýlaryň birine gaçyp, dargap gitmesin diýip, dileg edibermek galýar.


c: text/html

text:
«Watanyň şöhratly ogullary»
Golaýda Berkararlyk etrap häkimligi, Aşgabat şäher Medeniýet müdirliginiň Merkezleşdirilen kitaphanalar ulgamynyň Ata Gowşudow adyndaky kitaphana şahamçasy, Berkararlyk etrap ýaşlar guramasy bilen bilelikde, Kärdeşler Arkalaşygynyň seýilgähinde 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňşiň şanly 75 ýyllygy mynasybetli «Watanyň şöhratly ogullary» atly aýdym-sazly duşuşyk geçirildi. Çäräniň dowamynda 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşuna gatnaşan weteranlar Prýaniçkowa Antonina Pawlowna, Letunowskaýa Lýudmila Wiktorowna dagylar özleriniň uruşda başdan geçiren kynçylykly we unudylmajak wakalaryny täsirli gürrüň berdiler. Çäräniň dowamynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe asuda, parahat ýurdumyzda ýetilen belent sepgitleri we uruş weteranlarynyň görkezen gahrymançylyklaryny açyp görkezýän kitap sergisi gurnaldy we aýdym-sazly çykyşlar görkezildi. Çärä gatnaşanlar Arkadagly döwrümiziň gadyr gymmaty, Watan mukaddesligi barada söz açyp, Gahryman Arkadagymyzyň adyna hoşallyk sözlerini aýtdylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wýetnamyň suw giňişliginde ýük gämisi batdy
Wýetnamyň suw giňişliginde ýük gämisiniň batmagy netijesinde 15 adam dereksiz ýitdi
Wýetnamyň günbataryndan berilen habarlara görä, Malaýziýadan Gonkonga 7 müň 800 tonna ýük daşaýan Panamanyň baýdagyny göterýän gämi, Wýetnamyň merkezi welaýatlaryndan bolan Binh Thuana golaýlan mahaly batdy.
Wakadan soň gäminiň içinde bolan 11 hytaýly, 4 wýetnamly ekipažyň dereksiz ýitendigi we gözleg-halas ediş işleriniň başladylandygy habar berildi.
Gäminiň ýaramaz howa şertleri sebäpli batan bolup biljekdigini aýdan Wýetnamly resmiler, gäminiň ekipažynyň hadysadan gysga wagt ozal Wýetnamyň Kenarýaka Howpsuzlyk gullugy bilen aragatnaşyga geçip, kömek sorandygyny aýan etdiler.
Degişli Habarlar
G-20-ä Agza Ýurtlaryň Liderleri Rimde Duşuşar
G-20-niň liderler maslahatynda Türkiýä Prezident Erdogan ýolbaşçylyk eder
Ukraina, Donbasda Türk Ýaragly Uçarmansyz Howa Ulaglaryny Ulandy
Russiýanyň tarapdary ekstremistleriň gaubisa bilen guran hüjüminde ukrainaly 1 esgeriň ýogalandygy, 2 esgeriň ýaralanandygy nygtaldy.
Amerikan Senady ABŞ-nyň Ankara şäherindäki ilçisini tassyklady
Jeff Fleýkiň, ýakyn wagtda ABŞ-nyň Ankara şäherindäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçi bolan Dewid Satterfiltden wezipäni kabul etmegine garaşylýar


text:
Qazaqstanda baspanaǵa muqtaj adamdar sany ósýi múmkin
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan Qurylysshylar odaǵynyń basshysy Talǵat Erǵalıev turǵyn úıge muqtajdardyń birneshe ese kóbeıetinin boljap otyr, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Qazir baspanaǵa muqtaj 2 mln adam bar. Ýrbanızatsııanyń qarqynyn eskersek, baspanaǵa muqtaj taǵy 5 mıllıon adamnyń qalaǵa aǵylatynyn bolaýǵa bolady. Nátıjesinde turǵyn úıge qajettiligi bar halyq sany 7 mıllıonnan asýy múmkin. Biraq bul tek elordada ǵana emes, barlyq qalalarda», - dedi Talǵat Erǵalıev uıym otyrysynyń aldynda BAQ ókilderine bergen suhbatynda.
Ol bul oıyn mynadaı boljamdarmen túsindirdi.
«Aýyl turǵyndary oblys ortalyqtary men qalalarǵa, Nur-Sultan, Shymkent jáne Almaty sııaqty iri qalalarǵa kóshedi. Mundaı jaǵdaı 10 jyl ishinde kútiledi. Óıtkeni, iri qalalar men oblys ortalyqtaryndaǵy ómir súrý deńgeıi aýyldyq jerlerge qaraǵanda jaqsy. Búginde aýylda qajet mamandyqtar boıynsha kóptegen granttar berilip jatyr. ıAǵnı, aýyl jastarynyń oqýǵa kelýi burynǵydan da kóbeıedi. Al qalada biraz ýaqyt oqyp, ómir súrgen adamdar aýylǵa oralǵysy kelmeıdi. Osynyń bárin oılap, kóshi-qon úrdisin osylaı boljap otyrmyz», - dedi Qurylysshylar odaǵynyń basshysy.
- «Eńbek» baǵdarlamasy: 400 myńǵa jýyq qazaqstandyq jumysqa turdy
- ShQO-da bıyl alıment tóleýden jaltarǵan 300-den astam adam anyqtaldy
- 903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Balqashta saýyqtyrýdan ótetin erekshe balalardyń sany 2 ese artady
- ShQO-da 2022 jyly maıly daqyldardy óńdeıtin zaýyt salynady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Foto: Vıdeodan skrınshot
Jambyl oblysynda eki kólik bir-birine soqtyǵysýy saldarynan órt shyǵyp, eki adam qaıtys boldy. Bul týraly KTK arnasy habarlady.
Qaıǵyly jaǵdaı 24 qyrkúıek Jýaly aýdany mańynda bolǵan. "ZIL" men "Audi" kólikteri bir-birine soqtyǵysqan. Saldarynan "Audi" kóliginen syrtqa shyǵa almaǵan júrgizýshi men jolaýshy salonda tirideı janyp ketken.
Tilsiz jaý eki tehnıkanyń da túgin qaldyramady. Tek qańqasy qalǵan. Júk mashınasynyń júrgizýshisi men jolaýshysy túrli dene jaraqatymen aýrýhanaǵa jetkizildi. Qazir jol apatynyń sebebin anyqtaý úshin tergeý júrip jatyr.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSGG) 2030-njy ýyla çenli dünýäde meningit bilen kesellemegi iki esse azaltmak isleýär, bu her ýyl 200 müňden gowrak adam ömrüni halas edip biler. Şu maksat bilen sişenbe güni BSGG we onuň hyzmatdaşlary tarapyndan howply kesele garşy göreşmegiň strategiýasy kabul edildi diýip, guramanyň Ženewadaky ştab-kwartirasy habar berýär. Muny TASS ýetirýär.
“Maksat 2030-njy ýyla çenli keseliň has ölüm howply görnüşi bolan bakterial meningit epidemiýasyny ýok etmekden, şeýle-de ölüm derejesini 70% we kesel ýagdaýlarynyň sanyny iki esse azaltmakdan ybarat” – diýip, BSGG belleýär. Hünärmenleriň çaklamasy boýunça, bu strategiýa her ýyl 200 müňden gowrak ömri halas etmäge we bu kesel sebäpli döreýän maýyplygy ep-esli azaltmaga mümkinçilik berer. Kesele garşy göreşmegiň täze ýol kartasynyň çäginde esasy üns keseliň ýaýramagynyň öňüni almaga gönükdiriler.
BSGG meningitiň her ýyl 250 müňden gowrak adamyň ýogalmagyna sebäp bolýandygyny belledi. Kesellänlerden ortaça her onunjy adam, esasanam, çagalar ýogalýar. Her bäşinji adam maýyp bolýar. Soňky 10 ýylda meningit epidemiýasy planetanyň ähli sebitinde hasaba alyndy. Ýöne bu kesel Saharanyň günortasynda ýerleşen Afrikanyň 26 döwletinde has giňden ýaýran diýip, BSGG belleýär.
Täze strategiýada meningite garşy göreşmegiň immunizasiýanyň ýokary derejesini gazanmak, ilat üçin elýeterli täze sanjymlary taýýarlamak, keseli çalt anyklaýyş, amatly bejeriş usullary, näsaglara kömek etmek, kesel barada bilimleri ýaýratmak ýaly ugurlaryna üns berilýär.
Meningiti oýaryjylar dürli mikroorganizmler, şol sanda bakteriýalar, kömelekler we wiruslardyr.


text:
1xBet Turkmenistan häzirki wagtda köpler tarapyndan onlaýn oýunlar üçin sportuň köp görnüşi, ýokary tapawudy we iň soňkusy, geň galdyryjy ýokary derejeli bonuslar sebäpli saýlanýar. 1x Bet hasaba alnanda (ýa-da ulanyjy hasabyna gireniňizden) saýlamak üçin iki sany hoş geldiňiz bonus paketi bar. Ilkinji 1xBet bonus, sport jedelleri üçin operator, beýlekisi onlaýn kazino bölümi üçin berilýär. Birinjisi, 585 TMT çenli 100% garşy alýan bonus. Şeýle-de bolsa, munuň üçin ulanyjy şol bir mukdarda ilkinji gezek goýulmalydyr (bonusyň 5x aýlanmak talaby bar we diňe azyndan 3 jedelde ulanylyp bilner, munuň üçin 1,4x (ýa-da has ýokary) jedel edip bilersiňiz.
1xBet kazino garşy alma bonusy diýen ýaly köp basgançakly “hoş geldiňiz paket” bolup, onda ilkinji dört goýumyň üsti bilen depozit bonuslaryny (degişlilikde 100%, 50% we 25-25%) alyp bilersiňiz (30, 35, 40, 45) mugt aýlanmak üçin. Bu bonus teklibi bilen iň ýokary mukdarda 1500 dollar we 150 mugt aýlaw alyp bilersiňiz. Bu zadyň gözellik kemçiligi, ullakan tölegleri talap edýän “adalatly”. Elbetde, depozitler üçin berilýän bonuslaryň diňe 35 günüň dowamynda talap edilip, 7 günüň dowamynda elýeterli bolmagy we her jedeliň bahasy, talaplar sanawyna girizilen oýunlar üçin 5 dollardan ýokary bolmagy mümkin. bonusyň şertleri.
Hoş geldiňiz bonuslardan başga-da, 1x Bet-de beýleki agzy suwlandyrýan “gowy taraplar” bar: köp sanly mahabat, bonus saýlama oýunlary we köp sanly ýörite teklip. Şeýle-de bolsa, häzirki teklip yzygiderli täzelenýär. Şol sebäpden, üpjün edijiniň diňe siziň üçin oýlanyp tapylan käbir teklibiniň bardygyny ýa-da ýokdugyny bilýän bolsaňyz, “Promo” bölümini hepdede azyndan bir gezek barlap bilersiňiz.
1XBET PROMO KOD


text:
Öňler pikir ederdim, şul amerikanlaryň pullary bütin dünýäde ýöräp dur, biziň manadyň ýagdaýy nämekä diýip.
Talyplyk döwrümde Türkiýede biziň pullarymyz hiç tanalmaýanlygyny gördüm. Ýöne käbir adamlarda kolleksiýa höwesi bardy, şolara elimde bar bolan manatlardan berýärdim. Olaram begenip derrewjik kolleksiýasynyň içine goýardylar. Esasanam kolleksiýalary oturýan stollarda aýnanyň aşagynda durýar. Käbirleri bolsa ýörite pul salar ýaly gaplarda saklaýardylar (bu esasanam şaýlyklar üçindi).
Ýyl 2010, Kuala Lumpur, Malaýziýa. Gezip görmäne gowy ýer. Täsin ýurt. Söwda maksady bilen “Maju Junction” atly söwda merkezine gelipdim. Indi gaýtjak bolup soňky ýerlerimi görüp ýörkäm birden öňüme gatnawdan ýatyrylan pullary satýan dükan duş geldi.
Birden gözüme biziň “Ýaşuly” düşmesinmi.
Üstünde SET diýip duran bolsa kolleksiýa bolanydyr diýip 50 manatdan başlap 10000 manada çenli bardyr öýtdim, ýöne arkalarynda 10000-lik puly görmedim. Bahasy 68 Ringgit, olam 23 amerikan dollary töwerek bolýar. (1 USD = 3 MYR)
Şeýlelik bilen täze manadymyzyň gymmatyny bilmesemem, öňki pullarymyzyň bahasyny bildim.
p.s.
Ýakynda Bangkokda bir takside barýarkam maşynynyň torpedosynda birtopar şaýlyklary goýandygyny gördüm. Biziň “Ýaşuly” hökman bolaýmaly. Köne puldan 500 manat bar ekeni. Aý menem elimde galan täze puldan 50 teňňe berdim…


text:
Daşary işler ministrliginde Türkmenistanda işleýän diplomatik missiýalaryň
we halkara guramalaryň ýolbaşçylarynyň hem-de wekilleriniň gatnaşmagynda
nobatdaky brifing geçirildi.
Duşuşyk ýurdumyza ýiti wirus ýokanç keselleriň aralaşmagynyň öňüni almak
boýunça geçirilen çärelere bagyşlandy.
Türkmenistanda howply ýokanç keselleriň ýurdumyza aralaşmagynyň öňüni
almak boýunça zerur çäreleriň öz wagtynda amala aşyrylýandygy aýratyn
bellenildi. Bu işler milli kanunçylygy hasaba almak bilen, Bütindünýä saglygy
goraýyş guramasynyň maslahatlaryna laýyklykda alnyp barylýar.
Çykyşlaryň dowamynda Türkmenistanyň ilatyň saglyk we öňüni alyş
meselelerinde bilim derejesiniň ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen düşündiriş
işleriniň giň hem-de yzygiderli alnyp barylýandygy bellenildi, munuň özi
epidemiologiýa gözegçiliginiň möhüm bölegi bolup durýar.
Türkmenistanlylary zerur derman serişdeleri bilen üpjün etmek boýunça uly
işler geçirildi. Şeýle hem Türkmenistanyň Hökümetiniň ulagyň ýerüsti, demirýol,
howa we deňiz gatnawlary görnüşleriniň netijeli hem-de bökdençsiz işlemegi üçin
ähli çäreleri görýändigi bellenildi.
Häzirki wagtda maşgala lukmanlary tarapyndan ilatyň arasynda ýiti respirator
kesellerine garşy sanjym işleri geçirilýär, talyplaryň, mekdep okuwçylarynyň,
şeýle hem çagalar baglaryna gatnaýan körpeleriň we olaryň ene-atalarynyň
arasynda düşündiriş – öňüni alyş çäreleri işjeňleşdirildi. Ýurdumyzyň lukmançylyk
edaralarynda degişli okuw-amaly maslahatlar guralýar.
Türkmenistanda bu toplumlaýyn işleriň ählisiniň Bütindünýä saglygy goraýyş
guramasynyň talaplaryna laýyklykda amala aşyrylýandygyny hem-de bu
guramanyň makullamagyna mynasyp bolandygyny bellemek gerek.
Daşary işler ministrliginde Türkmenistanda işleýän diplomatik missiýalaryň


text:
Hormatly Prezidentimiziň ýaşlaryň tebigy zehinini açmak we ösdürmek babatda bilim işgärleriniň öňünde goýan wezipelerini durmuşa geçirmek, okuw maksatnamalaryny özleşdirmekde aýratyn ukyp-başarnyklaryny görkezen talyp ýaşlary höweslendirmek maksady bilen, orta hünär okuw mekdepleriň talyplarynyň arasynda Döwlet bäsleşigi 2020-nji ýylyň 15-nji maýynda uzagara onlaýn gömüşinde geçiriler.
Döwlet bäsleşigi geçirýän ýokary we orta hünär okuw mekdeplerinde özara birikdirilen kompýuterler bilen üpjün edilen otaglar Halkara nebit we gaz uniwersitetinde, Balkanabat nebitçilik orta hünär okuw mekdebinde, Daşoguz şäherindäki Türkmen oba hojalyk institutynda, Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda we Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynda taýýarlandy. Bäsleşigiň geçirilýän pursatlaryny berk gözegçilikde saklamak maksady bilen ady agzalan ýokary we orta hünär okuw mekdeplerindäki otaglar wideoarabaglanyşygyny ýola goýmak üçin ýokary tizlikli internet we web-kameralar bilen üpjün edildi.
Orta hünär okuw mekdepleriniň talyplarynyň okuw dersleri boýunça Döwlet bäsleşigine gatnaşjak talyp ýaşlarynyň ählisine üstünlik arzuw edýäris!


text:
Samara sebitiniň Syzran etrap kazyýeti “Koşelewskiý Posad” kompaniýasynyň däne ammarynyň öňki müdiri Walentina Ýakunina garşy höküm çykardy, ol 40-dan gowrak adamyň geleňsizlik esasynda zäherlenmegine we üç adamyň ölmegine sebäp bolmakda aýyplandy.
Ýakunina Jenaýat kodeksiniň 109-njy maddasynyň 3-nji bölüminde, seresapsyzlyk bilen ölüme sebäp bolmakda günäkär tapyldy.
Kazyýet oňa iki ýyl synag möhleti bilen üç ýyl şertli tussaglyk hökümini çykardy.
Şeýle-de oňa, ýöriteleşdirilen döwlet edarasyna habar bermezden, hemişelik ýaşaýan ýerini üýtgetmek gadagan edildi. Ol günäsini doly boýun aldy.
“Interfaks” habarlar gullugynyň maglumatyna görä, pidalaryň öwezini dolmak baradaky talaplaryna, olaryň haýyşy boýunça, ýaşaýan ýerlerinde serediler.
Kazyýet işçileriň 2019-njy ýylyň 21-nji martynda “Koşelewskiý Posadyň” däne ammarynyň çäginde kärhananyň baglarynyň çäginde bölekleýin ulanylýan kumarin esasynda, günebakar çigidinden we syçan zäherinden gemrijiler üçin aldawaç edendigini kesgitledi.
Gemrijilere garşy ulanylmaly aldawajyň galan dört haltasy däne ammarynda saklanýar we birnäçe aýdan soň günebakar ýagynyň gaýtadan işlenmegi üçin berilýär.
2019-njy ýylyň tomsunda bu ýag Ulýanowsk sebitinde iki adamy we Samara sebitindäki naharhanada nahar iýen özbegistanly işçileriň 43 sanysyny zäherledi.
Zäherlenen adamlaryň üçüsi heläk boldy.
Bu zäherlenme bilen bagly jemi 69 adam lukmançylyk kömegini almaly boldy.
Zähmet migrantlaryna kömek etmek üçin Özbegistanyň baş toksikology we gematology Russiýa uçup geldi.
Ejir çekenleriň dördüsi Adatdan daşary ýagdaýlar ministrliginiň ýörite uçary bilen, bejergi almak üçin, Moskwa äkidildi.


text:
Serik Erghali: «Tәuelsizdigimiz Semey poligonyn jabumen jariya etilgen edi»
Songhy kezderi keybir orystildi jastarymyz halqymyzdyng Tәuelsizdikti qajetsingenine kýmәn keltirip, últtyng namysyn qorlaytynday pikir taratyp jýrgeni ras. Biz «Azat» qozghalysynyng ardageri, 90-jyldardaghy jas sayasatker Serik Erghaliymen (surette) súhbattasu arqyly onday kýmәnge eshbir oryn joq ekenine, Tarihymyzdyng tәuelsiz múratqa qol sozudan ghana túratynyna kóz jetkizdik.
- Seke, KSRO-nyng ydyrauyna týrtki bolghan Tamyz búlghaghy (putcha) kezinde sayasatpen ainalysqan jastardyng biri boldynyz. Sol oqigha kezin eske ala otyryp әngimeleseniz. Neshe jasta ediniz?
- Tamyz búlghaghy Qyzyl odaqtyng ydyrauyna týrtki bolghan joq, shyn mәninde Kenes odaghy odan búryn ydyrap, qausap túrghan edi. Oghan dәlel retinde Baltyq, keybir Qap respublikalarynyng tәuelsizdik jóninde deklarasiya jariyalaghanyn aitugha bolady. Endi qyzyl imperiyanyng kózin jabu sәtine qatysty akt qalghan edi. Tamyz búlghaghy sol sәtke nýkte qoyghan akt boldy. Kenes odaghyn saqtap qalugha tyrysqan revanshtyq pyighylymen alas úrghandardyng qoldarynan búlghaqtau ghana keldi.
Songhy kezderi keybir orystildi jastarymyz halqymyzdyng Tәuelsizdikti qajetsingenine kýmәn keltirip, últtyng namysyn qorlaytynday pikir taratyp jýrgeni ras. Biz «Azat» qozghalysynyng ardageri, 90-jyldardaghy jas sayasatker Serik Erghaliymen (surette) súhbattasu arqyly onday kýmәnge eshbir oryn joq ekenine, Tarihymyzdyng tәuelsiz múratqa qol sozudan ghana túratynyna kóz jetkizdik.
- Seke, KSRO-nyng ydyrauyna týrtki bolghan Tamyz búlghaghy (putcha) kezinde sayasatpen ainalysqan jastardyng biri boldynyz. Sol oqigha kezin eske ala otyryp әngimeleseniz. Neshe jasta ediniz?
- Tamyz búlghaghy Qyzyl odaqtyng ydyrauyna týrtki bolghan joq, shyn mәninde Kenes odaghy odan búryn ydyrap, qausap túrghan edi. Oghan dәlel retinde Baltyq, keybir Qap respublikalarynyng tәuelsizdik jóninde deklarasiya jariyalaghanyn aitugha bolady. Endi qyzyl imperiyanyng kózin jabu sәtine qatysty akt qalghan edi. Tamyz búlghaghy sol sәtke nýkte qoyghan akt boldy. Kenes odaghyn saqtap qalugha tyrysqan revanshtyq pyighylymen alas úrghandardyng qoldarynan búlghaqtau ghana keldi.
Men ol kezde otyzda edim. «Azat» qozghalysynyng Ortalyq ýilestiru kenesining mýshesimin әri Batys aimaq boyynsha ýilestirushi boldym. Qúzyretime kәzirgi batys aimaqqa jatqyzylyp jýrgen tórt oblystan basqa Torghay men Qyzylorda oblystary engizildi. Mindetim - әr oblystan el egemendigine ýles qosar qauqarly liyderler tauyp, qozghalys bólimderin qúru әri nyghaytu boldy. Sol kezde Manghystaudan - Sayyn Shapaghat, Atyraudan - Jauynbay (ómirden erte ketti, tegi esimde qalmapty), Oraldan - Amanjol Zeynulliyn, Aysúlu Qadyrbaevalar, Qyzylordadan - Saghat Jýsip, Torghaydan - Júmash Somjýrek sekildi liyder azamattar bólimderdi qúryp basqardy.
Ol bir sayasy romantikagha toly qyzyq ta, kýrdeli kezeng edi. Qaltamen de, janúyanyng múqtajymen de sanaspay, qoghamdyq-sayasy júmysqa beriletinbiz. Ekonomikanyng qúldyraghan kezi bolghanmen, sol kezdegi elding qauqary qúryy qoymaghan uaqyt әri kenestik kenshilik aiylyn jyimaghan kez edi. Sondyqtan eldi aralap, halyqty tәuelsizdikke ýgitteu men júmyldyru zaman talabyna úlasqan ayauly dәuren bolatyn.
Sonday tarihy kezenderding birinde, Aqtóbe oblysy Temir audanynyng «Azat» qozghalysynyng belsendileri - Tólegen Bólek, Hamit Qyrqymbaev aghalarymyzben Oiyl audanyna baryp, júrttyng súranysymen kezdesu,miting úiymdastyrdyq. Hamit aghamyzdyng GAZ-21 «Volgasyna» mikrofon,kýsheytkish dybys-kolonka sekildi kerek-jaraqty tiyep, 1991 jyldyng 16-17 tamyz kýnderi Altyqarasu, Amangeldi auyldaryn aralay kelip, jergilikti aghamyz Kәdirjan Júmaghaliyevting úiymdastyruymen Oiylda sharamyzdy ótkizdik. Aqtóbege jetip, ertesine oiymda eshtene joq, teledidardy qosyp qalsam, barlyq arnada «Aqquly kól» baleti kórsetilip jatyr. Saghat tanghy 10-nyng shamasy. Bir kezde diktor shyghyp, tótenshe aqparat jariyalanatyny turaly habarlady. Ýstel basynda qazday tizilgen onshaqty adam otyr. Ishinde viyse-preziydent Yanaev, KGB bastyghy Kruchkov men Qorghanys ministri marshal Yazov taghy basqalary bar qabaqtary týksiygen shaldar jinalyp, biylikting Tótenshe jaghday jónindegi memlekettik komiytetke kóshkenin jariya etti.
Týsten keyin aqtóbelik «Azat» belsendilerin jyinap, jaghdaydy talqyladyq. Almatygha shyqtyq: ortalyq kensede Batyrhan Dәrimbet aghamyz eken, oghan qanday núsqau bolsa da dayyn ekenimizdi habarladyq. Azatshyldar tarapynan qarsylyq bildirsek qaytedi, әitpese, myna jaghday bizding paydamyzgha sheshilmeydi degendey batyl úsynystar da týsti. Jer-jerdegi azattyqtardan ishki dúshpandarymyzdyng bas kóterip, keleke ete bastaghanyn, demokrattardy jazalau bastalatyny jayynda qaueset-aqparattar týse bastady. Oiymyz ben boyymyzdy týrli sezim biylegeni ras. Sol kezde obkomda bizben niyettes azamattar jetkilikti bolatyn, solarmen aqyldasudy sheshtik. Sebebi, olargha qansha degenmen tikeley aqparat týsedi, әrbir mezet sayyn qúbylghan jaghdaymen sanaspasa bolmaytyn edi.
Sóitip, «Azat» belsendilerining úigharuymen Obkomdaghy iydeologiya hatshysy Asylan Musinge bardym. Jaghdaydyng kýrdeli ekenin, alayda, shiyelenis bolsa, bizding qanday da bir boy kórsetuge әzir ekenimizdi bildirip edim, hatshy «2-3 kýn sabyr ete túru kerek, kóp úzamaydy, bir jaghyna shyghady» dep kenes berdi.
Aqyrynda 19-y kýni Mәskeude Elisinning jaqtastary kóshege shyghyp, әr jerlerdegi biylik organdary TJMK-gha baghynbaytyndaryn mәlimdep jatty. Bizde de keybir oblystyq dengeydegi biylik Mәskeudegi búlghaqshylardy qoldap qalghany bar. 20-tamyzda Mәskeude eki jaqtan da әskery shoghyrlanu bastaldy. Reseyding uaqytsha Qorghanys ministrligi qúryldy. Azamat soghysynyng tútanu jaghdayy tuyndady. 21-tamyzda ertesimen әskery kenesting qoldauyn taba almaghan Yazov әskerdi Mәskeuden shygharugha mәjbýr boldy. Oqighanyng tetigin Elisin bastaghan reseylik demokrattar alyp, jaghdaydy mýldem basqa arnagha búryp jiberdi. Gorbachev taqtan týsti. Jana Resey KSRO-ny tarqatugha kiristi. Sodan song pisken syzdauyq sekildi tәuelsizdik sherui bastaldy da ketti.
- Áriyne, sizderding tәuelsizdikke degen qúlshynystarynyz «Qazaqtar tәuelsizdik ýshin kýresken emes!» degen jalagha tolyq jauap. Sodan song biluimshe, «Azat» qozghalysy Semeyge marsh úiymdastyrdy ghoy, solay ma?
- Shynyn aitqanda, sol kezde kóptegen respublikalarda últtyq maydandar qúrylyp, tәuelsizdik mәselesin qymsynbay qoyyp jatty. Bizde qalyptasqan ishki jaghday - qazaq halqynyng birynghay agrarlyq ahualy, qalalardaghy azdyghymyz, eldegi demografiyalyq osaldyghymyz t.t. faktorlar onday sayasy sapagha kóteriluge mýmkindik bermedi. Sony býginde qalanyng tastaghynda ósip-óngen balalarymyz betimizge salyq qyluda. Óz halqynyng tarihy men bolmysyn bilmegesin, solay bilgishsinuden basqa amal tappasa kerek.
Biraq «Azat» qozghalysy qazaqtyng sayasy últtyq maydanyndaghy birtútas kýsh bola aldy. Sonyng bir kórinisi alapat poligondy jabugha elding týkpir-týkpirinen Semeyge júrtty jyinauy edi. Ol kezde qoghamdyq-sayasy jaghday boyynsha qazaqtyng bodandyqtan da búryn dúshpany sol poligon degen pikir qalyptasty. Sebebi, ol әlemdi dirildetken qyzyl imperiyanyng basty qaruy bolatyn. Jerimizde ol barda bizge egemen bolu mýmkindigi meylinshe az kórindi. Sóitip, Kremlge qyr kórsetip, tәuelsizdikke qol jetkizuding basty kilti Semey poligonyn japtyru bolatyn.Búl jaghynan poligon jabu nauqany ekologiyalyq emes, qazaq ýshin eng әueli sol kezde sayasy ýlken aksiya boldy. Oghan halqymyzdyng týrli dengeyi de atsalysty.
- Sonda «Azat» qozghalysy oghan qalay ýles qosty?
- Álginde aittym ghoy, jan jaqtan halyq jyinaldy, oghan ýndeu qosqan negizinen «Azat» qozghalysy boldy.Áli esimde, Jambyl oblysynan ghana bir Kamazgha kiyiz ýy tiyep, lyq toly adamnyng kelgeni bar! Búl saladaghy basty úiym «Nevada-Semey» qozghalysy bolghanymen, onyng basshysy Oljas aghamyz ýlken sayasattyng qazanynda jýrgendikten, meylinshe abay qyimyldaugha tyrysty. Al, bizding «Azat» qozghalysy búqaralyq bolghandyqtan, taza qazaqy syipatqa tәn qimylgha basty: Semeyge jyinalghan júrt kýni boyy mitingilep jatty.
Shyndyghynda, әlemdegi eng alyp imperiya ydyrap jatqanda, biyliktegilerding poligon jóninde sheshim qabyldauy neghaybyl bolatyn. Onyng ýstine KSROnyng birden bir múrageri Resey túrghanda әli tәuelsizdik qújaty joq Qazaqstannyng sheshim qabyldaytynday qúqyqtyq qúzyry da bolmaghan. «Azattyqtar» bir apta boyy Semeyde miting ótkizip, poligondy jabudy talap etti. Tipti, júrttyng sesinen shoshyghan poligonnyng sol kezdegi general basshysy da bizdi qoldap, mitingide amalsyz boy kórsetti. Mitingining qararlaryn, talaptaryn jedelhatpen Amantay Asylbekov («Attan» qozghalysyn qúryp jýrgen kezi) aghamyzben birge auyq-auyq N.Nazarbaev pen O.Sýleymenov attaryna jiberumen boldyq. «Azat» qozghalysynyng búl sharalaryn sol kezdegi tóraghanyng biri Mihail Esenaliyev aghamyz basqardy. Ol respublikanyng Syrtqy ister ministri bolghan, sayasatqa asa jetik әri batyl kisi edi.
Aqyry 29 tamyz kýni Oljas aghamyz úshyp keldi de, poligondy jabu jónindegi sheshim әzirlenip jatqanyn jariya etti. Búl - qazaq halqynyng әlemge ózin túnghysh ret sayasy sheshimimen әigilegen sharasy әri Tәuelsizdikke qaray basqan úly qadamy edi. Yaghny qazaq tәuelsizdigi Semey poligonyn jabudan bastaldy!
- Serik myrza, qazaq halqynyng tәuelsizdik jolyndaghy kýresining taghy qanday aighaqtaryn atar ediniz?
- Ony atau men bekitu tarih ghylymynyng sharuasy ghoy.Biraq tәuelsizdikti qazaq qajetsinbedi degen daugha qalyp jatqanymyzda, ony ataugha tura keledi. Qazaq tәuelsizdigi 25 qazandaghy deklarasiyadan búryn, 29 tamyzda Semey poligonyn jabumen jariya etildi! Sebebi, tәuelsiz el ghana әlemdik auqymdaghy imperiyanyng alapat múrasynan bas tarta alar edi.Ol Qazaq KSRning preziydenti bola jýrip, Núrsúltan Nazarbaevtyng sheshimimen jýzege asty. Shyn mәninde ol sheshimdi qabyldau - sol kezdegi resmy týrde әli de ydyramaghan KSROnyng ofiysi - Kremlding qúzyry bolatyn. Al, múnday tarihy tәuekelge barghan elbasynyng sol kezdegi búl qadamy qúrmetke barynsha tatyityn әreket. Osy sheshimmen birge poligondy jabu ghana emes, sol sheshimge egemendik erkin kórsetken Qazaqtyng tәuelsizdigi jariya bolghanyn úghuymyz kerek. Biraq halyq sonsha belsenbegende, poligon jabu mәselesi sonshalyqty ózekti sheshimge ainalmas edi. Sol arqyly qazaq halqy ózin bodan etken imperiyanyng qaruyn syndyryp, әlemdegi alapat kýshti seyiltti, ózining tәuelsiz el bolugha layyqtyghyn әigiledi. Barlyq odaqtas respublikalar tәuelsiz bolugha bastaryn saghattap jatqanda, qazaq halqynyng ýlesine KSROny demontaj jasaudyng basty isin qolgha alu tiydi. Odan artyq bizding últqa qanday abyroy kerek?!
Ekinshi dәiek - qazaq halqynyng 1991 jyly 14-15 qyrkýiekte Oral qalasynda oryn alghan oqighada óz jerining tútastyghyn qorghap qalghan kýresi. Búl da qazaqtyng әlemdik dengeyde ózin kórsetip, aumaghy jaghynan toghyzynshy oryn alyp otyrghan kәzirgi memelketting irgesin qalauynyng basy edi! Sebebi, taqtan aiyrylghan Gorbachevtyng ózi Qazaqstannyng bes oblysyn Reseyge qosu kerektigin aityp, shovinisterdi aitaqtady. Sonyng saldarynan reseylik 300 ataman jasanyp, Jayyqtyng jaghasyna kelip toylaugha asyqty. Biraq oghan da toytarysty Qazaq halqy berdi. Áytpese, Arqada aru Astana bolar ma edi?! Ýshinshi dәiek - Qazaqstannyng Tәuelsizdigin zanmen bekitip, barlyq rәmizderin ornyqtyrghansha tәuelsizdik ýshin kýresti ýzdiksiz úiymdastyrghan sayasy kýsh - «Azat» qozghalysynyng tarihy qalyptasqan yqpaly. Búlardyng ýsheui de el tarihy tarapynan óz orny men manyzyn әli kýnge ala qoymaghan taqyryptar. Sondyqtan da bizding jas úrpaq arasynan nigilistik kózqarastyng boy kórsetui bir jaghynan alghanda aqtauly jayt.
- Tәuelsizdik sarbazy retinde jas buyngha ne aitasyz?
- Tәuelsizdikke ie bolu basqa júrttargha qaraghanda qazaqqa onay bolghan joq. Óitkeni, qazaqtyng tarihy bolmysy ýshin búl aituly dәuirding qalyptasqan qayshy tústary bar edi. Biraq Jaratqan bizding últtyng egemen boluyn jaqtaghanynan bolar, ata-baba qanynyng qasiyetinen bolar,bәlkim, qazaq últy shyn mәninde úly halyqtyng synyghy ma eken - biz egemen el boldyq. Ol kezeng elding jana tarihyna әldeqashan ense de, jas úrpaq odan beymәlim. Tipti, jana kezenning jas sayasatshylarynyng ózi bizdi tanymaydy, egde tarta qoymasaq ta jatyrqay qaraydy. Sayasy óriste sabaqtastyq joq. Múnyng mәni - dәiekti de jýieli tarihy aqparattyng taralmauynda. Azattyq jolynda әleuetin sarp etkenderdi tanu mindet emes, biraq Tәuelsizdikting kýressiz kelgendigine ilanu - ata-babanyng qasiyetti qanyn qorlaumen birdey kýnә. Onday oigha jastarymyz eshqashan barmasa eken! Sebebi, Tәuelsizdik - bizding býgingi ómirimizding mәni. Oghan eshkim tiyispese eken.
- Ángimenizge rahmet!
Súhbattasqan Shәriphan Qaysar.
«Abay-aqparat»


text:
Mary welaýaty, 23-nji awgust (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatyna amala aşyran iş saparynyň barşynda iri “Galkynyş” gaz känine baryp gördi we bu ýerde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny mynasyp garşylamak boýunça tutuş ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan çäreleriň çäklerinde täze guýularyň gurluşygyna badalga berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz sebitde ýerleşýän “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanynda köpçülikleýin dabaralary geçirmek üçin niýetlenen binanyň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.
Ir bilen döwlet Baştutanymyzyň dikuçary tebigy gazyň ägirt uly goruna eýe bolan käniň ýanyndaky ýörite meýdança gondy. Milli Liderimiz bu ýerden dabaraly çäräniň geçirilýän ýerine tarap ugrady.
Nebitgaz senagaty milli ykdysadyýetiň esasy pudagy bolup, oňa ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan depginli ösüşini üpjün etmekde uly orun degişlidir.
Uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolan Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň innowasion ösüşine gönükdirilen toplumlaýyn strategiýany durmuşa geçirýär. Nebitgaz toplumynyň mümkinçiliklerini doly peýdalanmak, ugurdaş düzümleri öňdebaryjy tehnologiýalaryň, täzeçil işläp taýýarlamalaryň esasynda döwrebaplaşdyrmak, gazyp alýan we gaýtadan işleýän senagatyň kuwwatlyklaryny artdyrmak, “mawy ýangyjyň” eksport ugurlaryny köpugurly esasda ösdürmek onuň esasyny düzýär. Şunda ekologiýa meselesine aýratyn üns berilýär.
Pudagyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak, täze ýataklary, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde hem-de kenarýaka zolagynda, Amyderýa sebitinde, Merkezi Garagumda we ýurdumyzyň beýleki sebitlerinde täze känleri senagat taýdan özleşdirmek meseleleri üstünlikli çözülýär.
Bu möhüm pudakda giň möçberli taslamalary öňe sürmek we olary amala aşyrmak arkaly ýurdumyz sebitara we halkara hyzmatdaşlygyň işjeňleşdirilmegine, häzirki döwrüň ýagdaýyna we talaplaryna kybap gelýän energiýa howpsuzlygynyň bitewi binýadynyň döredilmegine özüniň mynasyp goşandyny goşýar. BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edilen degişli Kararnamalar milli Liderimiziň bu ugurdaky netijeli başlangyçlarynyň hem-de teklipleriniň wajypdygyny tassyklaýar. Şunuň bilen baglylykda, “Galkynyş” gaz käniniň senagat taýdan özleşdirilmegine möhüm ähmiýet berilýär. Onuň açylmagy Türkmenistanyň dünýäniň energetika döwleti hökmündäki derejesini berkitdi we daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen netijeli gatnaşyklary giňeltmek üçin täze mümkinçilikleri açdy.
Amatly maýa goýum ýagdaýyny döredip, ýurdumyz dünýäniň onlarça döwleti, belli daşary ýurt kompaniýalary hem-de abraýly maliýe düzümleri we halkara guramalary bilen netijeli gatnaşyklary ýola goýdy. Nebitgaz pudagynda Türkmenistanyň we Hytaý Halk Respublikasynyň netijeli gatnaşyklary munuň aýdyň mysalydyr. Bu ugurda bilelikdäki iş boýunça köp ýyllaryň dowamynda oňyn tejribe toplanyldy. Transmilli gaz geçirijiniň gurulmagy onuň anyk netijeleriniň biridir. Bu ugur boýunça türkmen gazy Hytaýa ugradylýar.
«XXI asyryň ägirt uly inženerçilik-tehniki desgasy» diýip atlandyrmak mümkin bolan bu gaz geçirijiniň gurluşygynda müňýyllyklaryň dowamynda Ýewraziýanyň halklaryny baglanyşdyran Beýik Ýüpek ýoluny dikeltmek ýörelgesi öz beýanyny tapdy. 2009-njy ýylyň dekabrynda taslama gatnaşyjy ýurtlaryň — Türkmenistanyň, Özbegistan Respublikasynyň, Gazagystan Respublikasynyň we Hytaý Halk Respublikasynyň Liderleriniň gatnaşmagynda işe girizilen gaz geçiriji ýylda 40 milliard kub metr türkmen gazyny ibermäge niýetlenendir. Onuň üç şahasynyň (A, B we C) geçirijilik ukyby bolsa 55 milliard kub metre barabardyr.
Hytaýly hyzmatdaşlaryň “Galkynyş” gaz käniniň döwrebaplaşdyrylmagyna gatnaşmagy özara bähbitli türkmen-hytaý gatnaşyklaryny pugtalandyrmagyň ýolunda möhüm ädime öwrüldi. Bu gaz käni Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň çig mal çeşmeleriniň biri bolup hyzmat edýär. Bu kuwwatly gaz känini ulanmaga bermek boýunça taslamany ýerine ýetirmek üçin hökümetara ylalaşyklara laýyklykda, Hytaýyň Döwlet ösüş banky “Türkmengaz” döwlet konsernine karz serişdelerini berdi. Häzirki wagtda karz serişdeleri dolulygyna gaýtaryldy. Munuň özi ýurdumyzyň öz üstüne alan borçnamalarynyň doly derejede ýerine ýetirilmegine örän jogapkärçilikli çemeleşýändigini aňladyp, ygtybarly işewür hyzmatdaş hökmündäki halkara abraýyny has-da belende göterýär.
“Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde “Galkynyş” gaz känini senagat taýdan özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde düzümleýin desgalaryň ençemesi guruldy. 2013-nji ýylyň sentýabrynda bu desgalar toplumyny ulanmaga bermek dabarasyna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de HHR-iň Başlygy Si Szinpin gatnaşdy. Bu waka uzak möhletleýin, strategik häsiýetli döwletara hyzmatdaşlygyň ýene bir subutnamasy boldy.
Ýeri gelende, “Galkynyş” gaz käninde “mawy ýangyjy” çykarmak, ýygnamak, gaýtadan işlemek hem-de ibermek bilen baglanyşykly tehnologiki işleriň ählisiniň doly awtomatlaşdyrylandygyny bellemek gerek. Ýörite enjam desgalaryň ygtybarly işlemegini hem-de ekologiýa howpsuzlygyny üpjün edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabaraly çäräniň geçirilýän ýerine geldi. Bu ýerde ýokary ruhubelentlik ýagdaýy we baýramçylyga mahsus görnüş emele geldi. Dabara gatnaşyjylar milli Liderimizi mähirli garşyladylar. Bu ýerde taryhy ähmiýeti bolan şanly waka mynasybetli sungat ussatlarynyň aýdym-sazly we joşgunly tansly çykyşlary ýaýbaňlandyryldy.
Döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylar bilen salamlaşyp, ýörite taýýarlanan ýere geçdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlara ýüzlenip, häzirki döwürde biziň Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň her güni şatlykly wakalara, uly üstünliklere beslenýär. Ine, şu gün hem biz ýurdumyzyň gaz pudagyny mundan beýläk-de ösdürmekde möhüm bolan ýene-de bir tutumly işe — ägirt uly “Galkynyş” gaz käninde täze guýularyň gurluşygyna badalga berýäris diýip belledi.
Şu ýyl berkarar döwletimiz şanly senäni — Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk ýubileýini giňden belleýär. Ata Watanymyz Garaşsyzlyk ýyllarynda durmuşyň ähli ugurlarynda ägirt uly üstünlikleri gazanmak bilen, bu şanly ýubileýi mynasyp garşylaýar.
Ýurdumyzda ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak we ösdürmek, oňa innowasion häsiýet bermek, sanly ulgama geçirmek işleri giň gerim bilen alnyp barylýar. Ýokary tehnologiýaly senagat önümçiliklerini döretmek boýunça kabul edilen maksatnamalar hem üstünlikli amala aşyrylýar diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Bu geçirilýän hemmetaraplaýyn özgertmeler gyzyklanma bildirýän ähli daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge giň ýol açýar. Milli ykdysadyýetimiziň esasy pudaklarynyň biri bolan nebitgaz senagatynda alnyp barylýan işleri giňeltmek, pudagy düýpli ösdürmek üçin hem uly mümkinçilikleri döredýär.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, ýangyç-energetika toplumyna uly möçberde maýa goýumlary goýulýar. Bu serişdeler bolsa köp girdeji getirýän pudagy mundan beýläk-de ösdürmäge, nebitgaz kärhanalaryny döwrebap tehniki we tehnologik taýdan enjamlaşdyrmaga niýetlenendir. Geologiýa gözleg we buraw işlerini geçirmäge, täze nebitgaz ýataklaryny senagat taýdan özleşdirmegi güýçli depginler bilen alyp barmaga gönükdirilendir.
Häzirki döwürde 50 trillion kub metr möçberde kesgitlenen tebigy gazyň baý gorlaryna eýe bolan Garaşsyz döwletimiz Ýewropanyň we Aziýanyň energetika bazarlaryny bu gymmatly harytlyk çig mal bilen üpjün etmek baradaky garaýşyny yzygiderli öňe sürüp gelýär. Bu baýlyklary öz halkymyzyň we dünýäniň halklarynyň bähbidine netijeli ulanmak üçin köp işler amala aşyrylýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Bu ugurda biziň ýurdumyz döwletara söwda-ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmek, şeýle hem daşky gurşawy goramak, ekologiýa taýdan arassa energiýany ulanmaga geçmek boýunça özara bähbitli başlangyçlar bilen yzygiderli çykyş edýär. Ählumumy wezipeleri çözmek nukdaýnazaryndan, möhüm ähmiýete eýe bolan giň gerimli taslamalary üstünlikli durmuşa geçirýär.
Dünýäniň iri energetika döwletleriniň hataryna girýän Garaşsyz Watanymyzyň baý uglewodorod serişdeleriniň netijeli ulanylmagy ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny berkitmäge, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmaga hyzmat edýär diýip, döwlet Baştutanymyz belledi. Şonuň bilen birlikde, pudakda amala aşyrylýan iri möçberli maýa goýum taslamalary özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygy giňeltmäge-de ýardam berýär.
Milli Liderimiz Hytaý Halk Respublikasy bilen döwletara gatnaşyklaryň dostlukly we netijeli häsiýete eýedigini nygtap, biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky hyzmatdaşlygy has-da ösdürmek üçin dürli ugurlarda uly mümkinçilikleriň bardygyny belledi. Bu mümkinçilikleriň netijeli ulanylmagy diňe bir iki döwletiň bähbitlerine däl-de, eýsem, tutuş Merkezi Aziýa sebitini ösdürmegiň maksatlaryna hem laýyk gelýär.
Şoňa görä-de, deňhukuklylyk we birek-biregi hormatlamak esasynda guralýan köpugurly gatnaşyklary üstünlikli ösdürmek bilen, Türkmenistan Hytaýa özüniň strategik hyzmatdaşy, şol sanda bilelikde işläp, uly tejribe toplanan nebitgaz pudagynda esasy hyzmatdaşy hökmünde garaýar.
Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň gurulmagy bolsa anyk netijäni gazanmaga gönükdirilen özara bähbitli hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolup durýar. Bu ulgam boýunça indi 11 ýyldan gowrak wagt bäri Hytaý Halk Respublikasyna türkmen tebigy gazy eksport edilýär. Şu döwrüň dowamynda bu gaz geçiriji arkaly Hytaýa 300 milliard kub metrden hem gowrak tebigy gaz iberildi diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Dünýäde iri gaz ýataklarynyň biri bolan “Galkynyş” gaz käniniň senagat taýdan ulanmaga berilmegi ýurdumyzyň energetika strategiýasyny amala aşyrmagyň, eksport gaz geçirijileriniň çig mal binýadyny berkitmegiň ýolunda örän möhüm ädim boldy. Bu iri gaz käniniň gorlary “Ýaşlar” we “Garaköl” ýataklary bilen bilelikde alnanda, 27 trillion kub metre golaý möçberde kesgitlendi.
Mary welaýatynyň günortasynda ýerleşýän bu gaz käni Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmen geologlarynyň iň uly açyşlarynyň biri boldy diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi.
“Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde bu gaz känini senagat taýdan özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde bu ýerde gaz guýularyny hem-de önümçilik düzümleriniň beýleki desgalaryny gurmak boýunça uly işler ýerine ýetirildi.
Bu ýerde umumy kuwwaty ýylda harytlyk gazyň 30 milliard kub metrine barabar bolan gaýtadan işleýän toplumlaryň üçüsi işe girizildi. Olaryň gurluşygyna Hytaý Halk Respublikasynyň, Koreýa Respublikasynyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň kompaniýalary gatnaşdylar.
Umumy meýdany dört müň inedördül kilometrden hem köp bolan “Galkynyş” gaz käniniň ulanyş gorunda häzirki wagtda guýularyň 45-si bolup, olaryň her biri bir gije-gündizde ortaça iki million kub metre çenli tebigy gaz berýär.
Şu gün biz bu gaz käninde üstünlikli ösýän türkmen-hytaý strategik hyzmatdaşlygynyň nobatdaky mysalyna öwrüljek ýene-de bir şanly wakanyň şaýady bolýarys diýip, milli Liderimiz belledi. “Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýlip yglan edilen ýylyň şu gününde “Galkynyş” gaz käninde aýratyn çylşyrymly häsiýeti bilen tapawutlanýan täze gaz guýularynyň üçüsiniň gurluşygyna badalga berýäris.
Bu işleri ýerine ýetirmek barada “Türkmengaz” döwlet konserni Hytaýyň “СNPС” kompaniýasy bilen şertnama baglaşdy. Taslamany durmuşa geçirmegiň möhleti 30 aý bolup, kompaniýanyň hyzmatlary üçin tölegler 2007-nji ýylda gol çekilen ylalaşyga laýyklykda, üç ýylyň dowamynda Hytaýa tebigy gazy ibermegiň hasabyna amala aşyrylar.
Şeýlelikde, täze gaz guýulary “mawy ýangyjyň” goşmaça gorlaryny döretmäge mümkinçilik berer. Bu bolsa ýurdumyza köp möçberde pul serişdelerini getirip, halkymyzyň abadançylygyny has-da gowulandyrmaga şert döreder.
Bitarap ýurdumyz mundan beýläk-de daşary ýurt kompaniýalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürer, olaryň alyp barýan işlerine ýakyndan ýardam berip, hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin ähli tagallalary eder diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Şeýle hem Mary şäherindäki “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanynda 3 müň orunlyk köpçülikleýin çäreleri geçirmäge niýetlenen binanyň düýbüni tutmak dabarasy bolar.
Mundan başga-da, Mary şäheriniň Magtymguly köçesiniň ugrunda ýedi gatly, 188 öýli ýaşaýyş jaý toplumy, Mary çeper halyçylyk kärhanasynyň Baýramaly haly önümhanasy açylyp, ulanmaga berler diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Milli Liderimiz çykyşyny jemläp, hemmelere berk jan saglyk, uzak ömür, maşgala abadançylygyny, eziz Watanymyzyň gülläp ösmegi, mähriban halkymyzyň hal-ýagdaýyny has-da ýokarlandyrmak ugrunda alyp barýan tutumly işlerinde olara täze üstünlikleri arzuw etdi hem-de ýygnananlary beýik Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllygynyň öň ýanynda geçirilýän dabaraly çäreler bilen tüýs ýürekden gutlady.
Soňra Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sýan Naýçene söz berildi. Ol şu günki dabara gatnaşýandygy üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallygyny beýan etdi.
Ýakynda Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygynyň we Türkmenistanyň Prezidentiniň arasynda geçirilen telefon arkaly söhbetdeşligiň döwletara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge täze itergi berendigi bellenildi. Häzirki wagtda taraplar ýokary derejede gazanylan ylalaşyklary durmuşa geçirmek boýunça toplumlaýyn işleri alyp barýarlar, “Bir guşak, bir ýol” başlangyjyny hem-de “Beýik Ýüpek ýolunyň dikeldilmegi” strategiýasyny utgaşdyrmak boýunça resminamanyň esasynda çäreler geçirilýär. Şeýle hem ýakyn geljek bäş ýylda hyzmatdaşlygyň maksatnamasy bilelikde taýýarlanylýar. Bularyň ählisi strategik häsiýetli türkmen-hytaý hyzmatdaşlygyna täze itergi berer, ony has ýokary derejä çykarar hem-de iki ýurduň pajarlap ösmegine itergi berer.
Diplomatyň belleýşi ýaly, Türkmenistan ägirt uly energetika kuwwatyna eýedir. Ýangyç-energetika toplumynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk oňyn gatnaşyklaryň aýdyň mysaly bolup durýar. HHR-e türkmen tebigy gazynyň iberilmegini üpjün edýän gaz geçiriji işe girizilenden bäri, Hytaý 300 milliard kub metrden gowrak “mawy ýangyjy» import etdi hem-de Türkmenistandan tebigy gazy satyn almakda ilkinji orny saklap gelýär.
Şu gün “Galkynyş” gaz käninde üç guýynyň gurluşygyna badalga berilmegi energetika ulgamynda döwletara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň ýolunda täze ädimi alamatlandyrdy diýip, jenap Sýan Naýçen nygtady. Hytaý tarapy türkmen tarapy bilen geljekde hem maýa goýumlary, söwda we beýleki ulgamlary öz gerimine alýan netijeli hyzmatdaşlyga, şeýle hem ýangyç-energetika ugry boýunça toplumlaýyn hyzmatdaşlyga taýýardyr, munuň özi iki tarapyň bähbitlerine laýyk gelýär.
Şu ýyl Türkmenistan döwlet Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny belleýär. Çylşyrymly halkara ýagdaýa garamazdan, ýurduň milli Lideriniň öňdengörüjilikli syýasaty hem-de parasatly baştutanlygy netijesinde ýurt okgunly ösýär, onuň halkara abraýy belende galýar, türkmenistanlylaryň durmuş derejesi yzygiderli ýokarlanýar. Hytaý dostlukly, doganlyk döwlet hem-de ygtybarly hyzmatdaş bolmak bilen, Türkmenistanyň gazanýan üstünliklerine tüýs ýürekden begenýär diýip, diplomat nygtady.
Sözüniň ahyrynda ilçi hemmeleri düzümleýin taslama badalga berilmegi şeýle-de Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk şanly senesi bilen gutlady hem-de pursatdan peýdalanyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa, şeýle-de, türkmen halkyna iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Hormatly Prezidentimiz jenap Sýan Naýçene many-mazmunly çykyşy üçin minnetdarlyk bildirip hem-de ony bu ýerde görýändigine şatdygyny aýdyp, diplomatyň syýasy, ykdysady we medeni ulgamlarda türkmen-hytaý gatnaşyklaryny ösdürmäge mynasyp goşant goşýandygyny belledi. Döwlet Baştutanymyzyň nygtaýşy ýaly, gysga wagtyň — 1 ýyl 8 aýyň dowamynda Hytaýa çenli gaz geçirijiniň 7 müň kilometri guruldy, şeýle hem HHR-iň çäkleri boýunça ýene onuň 2 müň kilometri çekildi. Munuň özi ähli ugurlar boýunça türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň işjeňleşdirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bular barada aýtmak bilen, hytaý tarapyna dost-doganlyk gatnaşyklaryny ösdürmäge jogapkärli we toplumlaýyn çemeleşýändigi üçin minnetdarlyk bildirdi.
Soňra Hytaýyň milli nebitgaz korporasiýasynyň (“CNPC”) Türkmenistandaky “International Ltd.” şahamçasynyň baş direktory Çen Huaýluna söz berildi.
Jenap Çen Huaýlun şu günki dabarada “CNPC” kompaniýasynyň wekilçilik etmegiň özi üçin uly hormatdygyny nygtap, milli Liderimize kompaniýanyň adyndan HHR bilen energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk etmäge elmydama üns berýändigi, şeýle hem hytaýly hyzmatdaşlaryň Türkmenistandaky işlerinde goldaw hem-de ýardam edýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Bellenilişi ýaly, 2007-nji ýylyň 17-nji iýulynda iki döwletiň Baştutanlarynyň gatnaşmagynda “Bagtyýarlyk” şertnamalaýyn çägi boýunça Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnama hem-de “Türkmengaz” döwlet konserniniň we “CNPC” kompaniýasynyň arasynda tebigy gazy satyn almak-satmak baradaky şertnama gol çekildi. Şeýlelikde, ýangyç-energetika toplumynda özara bähbitli uzak möhletleýin türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň binýady goýuldy.
2013-nji ýylyň sentýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we HHR-iň Başlygy Si Szinpiniň gatnaşmagynda “Galkynyş” gaz käniniň senagat taýdan özleşdirilmeginiň birinji tapgyrynyň çäklerinde bina edilen desgalaryň açylyş dabarasy geçirildi. Özüni ägirt uly energiýa serişdelerini öndüriji hem-de ygtybarly işewür hyzmatdaş hökmünde tanadan Türkmenistanyň bu ägirt uly gaz känini üstünlikli özleşdirmegi onuň giň möçberli halkara taslamalaryny durmuşa geçirmäge ukyplydygyny görkezdi, ýurduň dünýä derejesindäki abraýyny ýokarlandyrdy.
Bellenilişi ýaly, häzirki dabaraly çärä hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özüniň gatnaşmagy hytaý we türkmen hünärmenlerine berilýän ählitaraplaýyn goldawyň şöhlelenmesi boldy. Bu waka ikitaraplaýyn energetika hyzmatdaşlygynda täze tapgyry aňladýar.
Jenap Çen Huaýlun “CNPC” kompaniýasynyň adyndan gurluşyk işleri geçirilende häzirki zaman ylmy-tehniki esaslandyrmalaryň hem-de usullaryň ulanyljakdygyna, guýulary burawlamak işleriniň bolsa iň ýokary hilinde ýerine ýetiriljekdigine ynandyrdy.
Hytaýyň milli nebitgaz korporasiýasynyň biziň ýurdumyzdaky “International Ltd” şahamçasynyň baş direktory bilelikdäki tagallalaryň netijesinde bu ekologiýa taýdan howpsuz hem-de ýokary tehnologiýaly taslamanyň üstünlikli durmuşa geçiriljekdigini nygtady we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hem-de ähli türkmen halkyna iň gowy arzuwlaryny beýan edip, dostlukly döwletara hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de rowaçlanjakdygyna ynam bildirdi.
Döwlet Baştutanymyz jenap Çen Huaýluna many-mazmunly çykyşy üçin sagbolsun aýdyp, «CNPC» kompaniýasynyň ähli işgärlerine türkmen gazynyň Hytaýa iberilýän möçberleriniň artdyrylmagyna mynasyp goşant goşýandyklary üçin minnetdarlyk bildirdi. Häzirki döwürde HHR-e türkmen gazynyň 40 milliard kub metri iberilýär. Baglaşylan ylalaşyga laýyklykda, mawy ýangyjyň 65 milliard kub metrini ibermegiň göz öňünde tutulýandygyny belläp, hormatly Prezidentimiz bu görkezijiniň aňrybaş çäk däldigini, geljekde Hytaýa iberilýän tebigy gazyň mukdarynyň 100 milliard kub metre ýetiriljekdigini belledi hem-de öňde goýlan wezipeleri ýerine ýetirmekde kompaniýanyň ýolbaşçylaryna we işgärlerine üstünlikleri arzuw etdi.
Dabaranyň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we parasatly baştutanlygy bilen durmuşa geçirilýän Türkmenistanyň täzeçil energetika strategiýasy netijesinde nebitgaz senagatynda gazanylan üstünliklere bagyşlanan wideofilm görkezildi.
Şeýle hem hünärmen teleköpri arkaly döwlet Baştutanymyza ýüzlenip, ägirt uly uglewodorod käniniň gazyp alyjy düzüminiň nobatdaky desgalarynda buraw işlerine başlamaga ak pata bermegini haýyş etdi.
Dabaraly pursat gelip ýetdi: milli Liderimiziň düwmäni basmagy bilen, “Galkynyş” gaz känindäki täze guýularyň gurluşygyna badalga berildi.
Dabara gatnaşyjylar teleköpri arkaly bu ýokary tehnologiýaly işiň barşyny synladylar.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hemmeler bilen mähirli hoşlaşyp, dikuçara tarap bardy we bu ýerden ugrady.
Döwlet Baştutanymyz Mary şäherine gelip, “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanynda ýerleşip, onuň bilen bir bitewi toplumy emele getirjek 3 müň orunlyk köpçülikleýin dabaralary geçirmäge niýetlenen desgany gurmak üçin taýýarlanan meýdança bardy. Dabara gatnaşyjylar milli Liderimizi mähirli garşyladylar. Sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çykyşlary dabara baýramçylyk öwüşginini çaýdy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlar bilen salamlaşyp, özi üçin niýetlenen ýere geçdi.
Körpe nesiller döwlet Baştutanymyzdan täze gurluşyga ak pata bermegini we ýörite gutuda ýerleşdiriljek ýadygärlik ýazgy galdyrmagy haýyş etdiler. Asylly däbe görä, bu ýere ýygnananlaryň el çarpyşmalarynyň astynda milli Liderimiz hormatly ýaşulular bilen täze desganyň binýadyna ilkinji betony guýup, gurluşyga ak pata berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çagalar babatda gürrüňdeş bolup, olaryň okuwlary bilen gyzyklandy. Körpeler jogap hökmünde Arkadag Prezidentimize ýaş nesil baradaky hemmetaraplaýyn atalyk aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Döwlet Baştutanymyz çagalar hem-de ýaşuly nesliň wekilleri bilen ýadygärlik surata düşdi.
Ministrler Kabinetiniň 20-nji awgustda geçirilen mejlisinde döwlet Baştutanymyzyň gol çeken Kararyna laýyklykda, Mary welaýatynyň häkimliginiň buýurmasy esasynda “Ak täjirçilik merkezi” hojalyk jemgyýetiniň hünärmenleri bu desganyň taslamasyny taýýarlarlar we gurarlar. Köpçülikleýin dabaralary geçirmäge niýetlenilen binada häzirki zaman ugurdaş enjamlarynyň oturdylmagy bilen, ähli zerur şertler üpjün ediler. Binanyň ýanaşyk ýerleri göwnejaý derejede abadanlaşdyrylar.
Soňra döwlet Baştutanymyz “Türkmeniň ak öýi” binasyna bardy. Mälim bolşy ýaly, bu desga 2015-nji ýylyň 27-nji noýabrynda açyldy. Şol gün Mary şäherine “Türki dünýäsiniň medeni paýtagty — 2015” derejesiniň berilmeginiň çäklerinde türki dilli ýurtlaryň sungat ussatlarynyň konserti boldy. Binanyň özboluşly bezeginde milli ýörelgeler bilen häzirki zamanyň binagärlik we bezeg ulgamynda ýeten derejesi özboluşly utgaşýar. Onuň içki we daşky bezeg aýratynlyklary halkymyzyň abadançylygynyň, myhmansöýerliginiň nyşany bolan Türkmeniň ak öýüne mahsus ýörelgeler bilen utgaşýar. Şeýle hem ak öýüň binagärlik aýratynlygy halkymyzyň özboluşly, baý taryhy-medeni mirasyny özünde jemleýär.
Şu ýylyň tomsunda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan, Daşoguz we Lebap welaýatlarynda gurlan “Türkmeniň ak öýi” binalarynyň açylyş dabaralaryna gatnaşdy. Ahal welaýatynda şeýle binanyň açylyş dabarasy 2017-nji ýylyň oktýabr aýynda boldy.
Milli Liderimiz “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanyna geldi. Binanyň öňünde, şeýle hem bu ýerde baýramçylyk görnüşinde gurnalan köp sanly ak öýleriň ýanynda aýdym-sazly çykyşlar ýaýbaňlandyryldy.
Döwlet Baştutanymyz “Türkmeniň ak öýi” binasyna täze awtobusyň açaryny gowşurandan soň, binanyň içine girdi. Bu ýerde bagtyýar çagalar şanly waka mynasybetli taýýarlan şadyýan çykyşlaryny ýerine ýetirdiler.
Soňra milli Liderimiz dabaralar geçirmek üçin niýetlenen zala bardy. Bu ýerde şanly waka mynasybetli dabaraly konsert boldy.
Konsertiň maksatnamasynda köpöwüşginli milli sungatymyz, onuň gadymdan gelýän döredijilik däpleri hem-de häzirki zaman ýörelgeleri öz beýanyny tapdy.
Konsert “Binýat gurduň, Arkadag!” atly aýdym-sazly, joşgunly edebi kompozisiýa bilen başlandy. Soňra estrada we ýaş artistler, döredijilik toparlary aýdym-saz, tans hem-de folklor sungatynda öz ussatlyklaryny we zehinlerini görkezdiler.
Konsert maksatnamasyna Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumynyň “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň çykyşy hem girizildi. Ýurdumyzda tomaşaçylaryň uly söýgüsine mynasyp bolan bu topar onuň çäkleriniň daşynda hem meşhurlyga eýedir. Geçen ýyllaryň dowamynda “Galkynyş” topary halkara bäsleşikleriň ençemesine gatnaşyp, abraýly baýraklara eýe boldy. Toparyň daşary ýurtlarda bolan döredijilik saparlary hem uly üstünlige beslenip, tomaşaçylaryň hakyky söýgüsine mynasyp boldy.
Özüniň ajaýyp çykyşlarynda at üstündäki oýunlaryň inçe sungatyny görkezip, haýran galdyryjy akrobatik maşklaryny ýerine ýetirmek bilen, “Galkynyş” topary halkymyzyň buýsanjy hem-de baky gymmatlygy bolan ahalteke bedewleriniň gaýtalanmajak gözelliginiň dünýädäki abraýynyň artmagyna mynasyp goşant goşýar.
ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna goşulan gadymy türkmen küştdepdi tansy döwürleriň mizemez baglanyşygynyň hem-de nesilleriň dowamatlylygynyň nyşanyna öwrüldi.
Konserte gatnaşyjylaryň ählisi tarapyndan ýerine ýetirilen hem-de türkmen halkynyň täze taryhy eýýamynda ägirt uly özgertmeleriň ruhlandyryjysy bolan öz milli Lideriniň daşyna jebisligini bütin aýdyňlygy bilen görkezen “Uzak ýaşa, Arkadag!” aýdymy dabaranyň özboluşly jemlenmesi bolup ýaňlandy.
Konsert tamamlanandan soň, körpeler hormatly Prezidentimize çuňňur hoşallygyň nyşany hökmünde gül desselerini gowşurdylar. Şeýle hem binada milli amaly-haşam sungatynyň we çeper döredijiligiň dürli görnüşleri, halk senetkärçiliginiň özboluşlylygy barada giňişleýin maglumat almaga mümkinçilik berýän sergi ýaýbaňlandyryldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dünýä medeniýetine mynasyp goşant goşan türkmen halkynyň köpugurly döredijilikli zehininiň aýdyň nyşanyna öwrülen giň möçberli sergini synlady.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp, “Türkmeniň ak öýi” binasyndan çykdy we bu ýerden ugrady.
Döwlet Baştutanymyz ýolugra Mary şäheriniň Saglygy goraýyş we anyklaýyş merkeziniň ýanynda saklandy. Bu ýerde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow adyndaky Howandarlyga mätäç çagalara hemaýat bermek boýunça haýyr-sahawat gaznasyndan Mary welaýatynyň etraplarynyň we şäherleriniň hassahanalarynyň çagalar bölümleri üçin niýetlenen “Tiz kömek” awtoulaglarynyň onusyny bermek barada karara gelendigini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrine ähli zerur enjamlar bilen üpjün edilen ýörite awtoulaglaryň açarlaryny gowşuryp, halkymyzyň, aýratyn-da, körpe nesillerimiziň saglygyny goramak bilen baglanyşykly meseleleriň döwletimiziň üns merkezinde hemişe saklanjakdygyny belledi.
Saglygy goraýyş ulgamynyň ähli işgärleriniň adyndan ýaş nesiller we ýurdumyzyň lukmançylyk edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny yzygiderli döwrebaplaşdyrmak ugrunda edýän aladasy üçin, milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyk sözleri aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz lukmanlara alyp barýan jogapkärli we asylly işlerinde üstünlikleri arzuw edip, bu ýerden ugrady.
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow binanyň dabaralar zalynda şanly waka mynasybetli berlen toý sadakasyna gatnaşdy, baýramçylyk sadakasy dutarçy-bagşylaryň, sazandalaryň we aýdymçylaryň çykyşlary bilen utgaşdy.
Döwlet Baştutanymyz ýygnananlara ýüzlenip, şu gün Mary welaýatynda guralan çäreleriň uly ähmiýetini belledi. Milli Liderimiziň aýdyşy ýaly, sahawatly türkmen topragynda baýramçylyk dabaralary dowam edýär, olaryň barşynda Mary şäherinde häzirki zaman ýaşaýyş jaý toplumy, şeýle hem Baýramaly şäherinde halyçylyk önümhanasy açylar, munuň özi täze iş ýerleriniň döredilmegi bilen bir hatarda, ene-mamalarymyzdan miras galan halyçylyk sungatynyň has-da ösdürilmegine ýardam berer.
Döwlet Baştutanymyz taryhda öçmejek yz galdyran gadymy Maru-Şahu-Jahanyň Beýik Ýüpek ýolunyň örän möhüm çatrygynda ýerleşendigini aýtdy. Soňra hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, häzirki döwürde sungat işgärleri dünýä medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halkynyň döredijilik ýörelgelerini mynasyp dowam edýärler.
Özüniň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy baýram edilýän ýylda Watanymyz Bitaraplyk ýörelgelerine daýanýan parahatçylyk söýüjilikli syýasaty üstünlikli durmuşa geçirmegini dowam edýär diýip, milli Liderimiz aýtdy. BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan iki gezek ykrar edilen Türkmenistanyň bitaraplyk hukuk derejesi ýurdumyzyň belent halkara abraýynyň subutnamasydyr.
Ýurdumyzyň syýasy ugrunyň esasyny ata-babalarymyzyň parasatly ynsanperwer ýörelgeleri, şol sanda ýaşuly nesliň wekillerine hormat goýmak däpleri düzýär diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şu günki dabaralar mynasybetli guralan konsertde sungat ussatlarynyň çykyşlaryna ýokary baha berdi, konserte hormatly ýaşulular we kümüş saçly eneler hem tomaşa etdiler. Döwlet Baştutanymyz bu ýerde konsertde çykyş eden Türkmenistanyň halk artisti, Türkmenistanyň Hormatly il ýaşulusy Kakageldi Çaryýewiň bardygyny aýdyp, ondan “Ýaşlaň arasynda garrylar gerek” diýen aýdymy ýerine ýetirmegi haýyş etdi.
Milli Liderimiziň haýyşy uly joşgun we ylham bilen ýerine ýetirildi.
Toý sadakasy tamamlanandan soňra, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlar bilen hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.
Şol gün döwlet Baştutanymyz Aşgabada gaýdyp geldi.
***
Şu gün Mary şäheriniň Magtymguly köçesinde gurlan ýedi gatly 188 öýli ýaşaýyş jaý toplumynyň dabaraly açylyşy boldy. Ony Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy “Ojar Aziýa” hususy kärhanasy gurdy.
Durmuş maksatly täze desga häzirki zaman talaplaryna doly laýyklykda bina edildi. Diýarymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda ulanmaga berlen we Mary şäheriniň ýaşaýjylary üçin ajaýyp sowgat bolan ýaşaýyş jaý toplumy bäş bölekden ybaratdyr. Onuň birinji gatynda söwda ulgamynyň kärhanalary ýerleşýär.
Jaý toýlaryny toýlaýanlaryň öýlerinde oňaýly ýaşamak üçin ähli şertler döredilipdir. Ýaşaýyş amatlylygyny üpjün etmek üçin degişli düzümler, şol sanda çagalar üçin oýun meýdançalary, awtoulag duralgalary göz öňünde tutulypdyr. Toplumyň daş-töweregi abadanlaşdyrylyp, gülzarlyga öwrülipdir.
Şeýle hem şol gün Baýramaly şäherinde täze halyçylyk önümhanasy açyldy. Ol “Türkmenhaly” döwlet birleşiginiň Mary çeper halyçylyk kärhanasynyň buýurmasy esasynda guruldy.
Döwrebap ugurdaş enjamlar hem-de degişli inženerçilik-tehniki ulgamlar bilen üpjün edilen önümhanada halyçy gelin-gyzlaryň öndürijilikli zähmet çekmegi üçin ähli şertler göz öňünde tutuldy. Şonuň ýaly-da naharhana, dynç alyş otagy, lukmançylyk bölümi, iş otaglary, maslahatlar zaly, ussahana, çig maly we taýýar önümi saklamak üçin ammar bar. Bu ýerde haly muzeýi hem ýerleşýär. Bu önümhana Mary çeper halyçylyk kärhanasyna degişli şeýle desgalaryň ýedinjisidir. Onda şanly waka mynasybetli haly we haly önümleriniň sergisi guraldy.
Mary we Baýramaly şäherlerinde geçirilen dabaralara gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa türkmenistanlylaryň bagtyýar we abadan durmuşy, döredijilikli zähmet çekmegi ugrunda ýadawsyz alada edýändigi, “Döwlet adam üçindir!” diýen çuňňur manyly şygarda öz many-mazmunyna eýe bolan durmuş maksatly syýasaty durmuşa geçirýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan etdiler.
Däp bolşy ýaly, tapawutlanan gurluşykçylara milli Liderimiziň adyndan gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Şeýlelikde, Mary welaýatynda guralan dabaralar Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň taryhy ýylýazgysyna täze sahypany ýazdy. Bu wakalar Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk şanly senesini dabaralandyrýan ýylynda Türkmenistanyň okgunly ösüşiniň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzy we halkymyzy özüniň saýlap alan parahatçylyk, döredijilik we ösüş ýoly bilen ynamly öňe alyp barýar.
Mary welaýaty, 23-nji awgust (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatyna amala aşyran iş saparynyň barşynda iri “Galkynyş” gaz känine baryp gördi we bu ýerde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny mynasyp garşylamak boýunça tutuş ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan çäreleriň çäklerinde täze guýularyň gurluşygyna badalga berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz sebitde ýerleşýän “Türkmeniň ak öýi” binasynyň ýanynda köpçülikleýin dabaralary geçirmek üçin niýetlenen binanyň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.


text:
Qaraǵandy kolonııasynda alǵashqy elektrondy dúken paıda boldy
QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy oblysynda sottalǵandar úshin taǵy bir jańalyq engizildi. Endi jazasyn ótep jatqan azamattar arnaıy elektrondy dúken arqyly ózderine qajetti taýarlardy satyp ala alady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qaraǵandy oblysy boıynsha QAJD AK-159/5 mekemesinde oblystaǵy alǵashqy elektrondy dúken óz jumysyn bastady. Jańashyldyqtyń bastamashysy mekeme basshylyǵy men oblystyń mamandandyrylǵan prokýratýrasy boldy.
Sottalǵandardyń ózderi usynylǵan taýarlar assortımentimen tanysyp, alǵashqy satyp alýlaryn júzege asyra bastady. Taýardy satyp alý úshin sottalǵandar termınal arqyly logın men parol engizedi, jeke kabınetke túsedi, mekemeni, odan ári sanatty tańdaıdy jáne qajetti taýardy tańdaıdy. Rastalǵannan keıin tapsyrys bazaǵa túsedi de, ony menedjer óńdeıdi, taýarlar tizimi jınalyp, mekemedegi tapsyrys berý ornynda jetkiziledi.
Sonymen qatar, sottalýshynyń týystary elektrondy dúkenniń veb-saıty arqyly tapsyrys bere alady. Bul rette sottalǵan adamdy ustaý sharttary eskeriledi. Onyń qansha somaǵa taýar ala alatyny osyǵan baılanysty bolady. Dúkenniń assortımenti qatań túrde sottalǵandarǵa QR ІІM «QAJ mekemeleriniń ishki tártip erejelerin bekitý týraly» buıryǵyna sáıkes ózimen birge alyp júrýge ruqsat etilgen zattar men taýarlardyń tizimine sáıkestendirilgen.
«Men Semeı qalasynyń týmasymyn. Týystarym maǵan árdaıym kelip, sálemdemeler bere almaıdy. Biraq elektrondy dúken arqyly olar meniń shotymdy toltyra alady, nemese ózderi maǵan ónimderdi tańdaı alady, bul óte yńǵaıly qyzmet», - dep atap ótti AK-159/5 mekemesinde otyrǵan sottalǵan azamat.
Kóbinese sottalǵandar temeki ónimderin, táttiler men etten jasalǵan jartylaı fabrıkattaryn satyp alady.
- Astana Balette «Leonıd Ilıch Brejnevke qarsy Jarqanat adam» sahnalanady
- Penjimdegi oqýshylardyń jappaı tóbelesi: Aýdan ákimi turǵyndarmen kezdesti
- Atyraý jerinde Joshy ulysynan shyqqan 7 han bılik qurǵan
- Elordada ÚEU akademııasynyń alǵashqy túlekterine sertıfıkattar tabystaldy
- Avıaotyn tapshylyǵy: Elorda áýejaıyna 200 tonnadan astam janarmaı jetkizildi
- Eńbek ardagerleri men «Eńbek joly» konkýrsynyń jeńimpazdary marapattaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Prezıdenttik jastar kadr rezervi jobasyna arnalǵan portal iske qosylady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstanda jýyrda Prezıdenttik jastar kadr rezervine kandıdattardy irikteýdiń ekinshi kezeńi bastalady. Osy oraıda atalǵan jobaǵa arnalǵan portal iske qosylady.
Bul týraly Memlekettik qyzmet personalyn basqarý ulttyq ortalyǵy AQ-nyń bas dırektory Kenjebek Sanabaev málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Biz arnaıy ınternet portal ázirledik, ol erteńnen bastap qoljetimdi bolady. Dálirek aıtqanda pkreserv.gov.kz saıty birneshe bólimnen turady, basty bet, joba týraly, jıi qoıylatyn suraqtar, galereıa jáne irikteýdiń qorytyndysy. Portalda Prezıdenttik jastar kadr rezervi jobasyna qatysty barlyq aqparattar qazaq jáne orys tilderinde bolady. ıAǵnı jobany ótkizýdiń barlyq kezeńi saıtta ashyq túrde jarııalanady. Kez kelgen adam kandıdattyń aty-jónin terip irikteýdiń nátıjesimen tanysa alady. Bul ashyqtyq pen jarııalylyqty qamtý maqsatynda jasalyp otyr», - dedi Kenjebek Sanabaev OKQ-de onlaın ótken baspasóz máslıhatynda.
Onyń aıtýynsha, kadr rezervine testileý kezinde kandıdattarǵa táýlik boıy qoldaý kórsetiledi.
«Sonymen qatar irikteýge qatysýshy kandıdattarda túrli suraqtar týyndaýy múmkin. Osy oraıda kandıdat óz suraǵy men ótinishin elektrondy poshta kómegimen portalǵa jibere alady. Odan ári mamandar qoıylǵan suraqtarǵa tıisti jaýap beredi. Kandıdat portalǵa tirkeler aldynda odan ETsQ-y (elektrondy tsıfrlyq qoltańba) men onyń kelisimi suralady jáne ár kandıdattyń jeke kabıneti bolady. Sondaı-aq, irikteýge qatysýshy úmitker portalǵa tirkelgen soń zań aıasynda portaldaǵy ár áreketine jaýapty bolady», - deıdi ol.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, elimizde Prezıdenttik jastar kadr rezevrine kandıdattardy irikteýdiń ekinshi kezeńi bastalady.


text:
“Kiçi we orta telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamak hakynda” Türkmenistanyň Prezidentiniň 2012-nji ýylyň 20-nji iýulynda çykaran 12446 belgili karary esasynda, telekeçileri we hususy kärhanalary karzlaşdyrmak
-
Karzyň möhleti
10 ýyla çenli
-
Karzyň möçberi
Maýa goýum taslamanyň 85% çenli
-
Göterim derejesi
Ýyllyk 5%
“Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakynda” Türkmenistanyň Prezidentiniň 2018-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda çykaran 942-nji karary esasynda, oba hojalyk önümlerini öndürijilere ýeňillikli karzlary bermek
-
Karzyň möhleti
10 ýyla çenli
-
Karzyň möçberi
Maýa goýum taslamanyň 85% çenli
-
Göterim derejesi
Ýyllyk 1% we 5%
Önümçilik, hyzmat we ş.m. maksatly karzlar
-
Karzyň möhleti
5 ýyla çenli
-
Karzyň möçberi
300 000 manada çenli
-
Göterim derejesi
Ýyllyk 7-9%
Türkmenistanyň Prezidentiniň
kararlaryna laýyklykda döwlet tabşyrygy boýunça oba hojalyk önümlerini
öndürmek üçin
Karzlaryň üpjünçiligi zamunçylyk, girew emlägi, kepillik.
Karzlar nagt däl görnüşinde berilýär.
-
Karzyň möhleti
Möwsümleýin
-
Karzyň möçberi
Bellenen tertibe laýyklykda
-
Göterim derejesi
Ýyllyk 2%
Hususy telekeçi karz almak üçin banka şu resminamalary tabşyrýar:
1) karz almak üçin ýüztutmasy;
2) iş meýilnamasy ýa-da tehniki ykdysady esaslandyrmasy;
3) işjeňliginiň soňky üç ýyly boýunça - hususy telekeçiniň girdejileri barada Türkmenistanyň salgyt edaralary tarapyndan tassyklanan salgyt beýannamasynyň (arassa peýdasyny görkezmek bilen) nusgasy (eger telekeçiniň hasaba alnan pursadyndan bäri 3 senenama ýyly geçmedik bolsa, onuň hasaba alnan pursadyndan bäri tabşyran girdejileri barada salgyt beýannamalary);
4) karzy ulanmagyň maksady bolan harytlary, ýerine ýetirilýän işleri, hyzmatlary tassyklaýan resminamalaryň (şertnamalar, töleg tabşyryknamalary we ş.m.) nusgalary;
5) salgyt töleýjiniň salgyt hasabyna goýlandygy hakynda şahadatnamanyň we hususy telekeçi hökmünde döwlet belligine alnandygy baradaky şahadatnamanyň we patentiň göçürmesiniň nusgalary;
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda ygtyýarlylandyrylmaga degişli işleriň görnüşleri boýunça ygtyýarnamanyň nusgalary (eger-de önümçilik täze ýola goýlan bolsa, onda ygtyýarnamanyň nusgasyny önüm öndürilip başlandan soň almaklyk şerti bilen);
7) maliýeleşdirilýän taslama boýunça ýer böleginiň ýa-da önümçilik jaýynyň barlygyny tassyklaýan resminamalaryň göçürmesi (ýer bölegine eýeçilik hukugyny berýän Döwlet namasy, ýerden peýdalanmak hukugyny berýän Döwlet namasy, ýere kärende hukugy barada Şahadatnama, tükelleýiş işi, kärende şertnamasy);
8) karzyň üpjünçiligine hödürlenýän girewleriň eýeçilik hukugyny we olaryň bahasyny tassyklaýan resminamalaryň göçürme nusgalary;
9) karz alyjy başga karz edaranyň müşderisi bolan ýagdaýynda gollaryň nusgalary goýlan we gollaryň hakykydygyna, oňa döwlet notarial edaralary tarapyndan güwä geçilen bolmalydyr;
10) önümçilik desgalaryny gurmaklyga potrat şertnamalar (gurluşyk we taslama işlerine degişli ygtyýarnamalaryň nusgalaryny çatmak bilen);
11) Baş binagärler tarapyndan tassyklanylan baş meýilnamanyň we eskiz taslamanyň nusgasy;
12) satyn alynýan enjamlaryň gelip çykyşyny, şeýle hem esasy serişdeleri satyn almak bilen bagly önümçilik taslamalar boýunça çig mal üpjünçiligini tassyklaýan resminamalar.


text:
«Egemen Qazaqstan» gazetiniń espedıtsııasy Baıanaýylda
NUR-SULTAN. QazAqparat – «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» aktsıonerlik qoǵamyna qaraıtyn qos gazettiń Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵyna arnaǵan «Atameken» mádenı-aǵartýshylyq ekspedıtsııasy kerýen basyn Pavlodar oblysyna burdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Buǵan deıin de jazǵanymyzdaı , óńirlerdiń tarıhı-mádenı jáne týrıstik áleýetin, Táýelsizdik jyldarynda osy salada qol jetkizgen eleýli jetistikter men tabystardy nasıhattaý úshin qolǵa alynǵan ekspedıtsııa chellendj formatynda ótkizilip, bir oblystan ekinshisine joldanyp otyrady. Sol tártip boıynsha ekspedıtsııa tizgini Pavlodar oblysyna berilgen.
Quramynda «Egemen Qazaqstan» jáne «Kazahstanskaıa pravda» gazetteriniń menshikti tilshileri, oblystyq ákimdik qyzmetshileri men jergilikti BAQ ókilderi, «Qaǵandyq» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Erkeǵalı Janǵazy bastaǵan ekspedıtsııa Baıanaýyl óńiriniń kıeli jerlerin aralap, taǵlymdy sharalarǵa qatysyp qaıtty.
«Júrgen jolymyz Máshhúr Júsip Kópeıuly, Musa Shormanuly, Sultanmahmut Toraıǵyrov keseneleri, Qońyráýlıe úńgiri, Saq zamanynan qalǵan Murtty qorǵany arqyly ótti.
Baıan óńiriniń ólketanýshylarynyń qyzyqty da tartymdy áńgimelerin tyńdap, qasıetti oryndardyń mańyzdylyǵy týraly málimetter aldyq. Ataqty atalarymyzdyń arýaqtaryna arnap duǵa baǵyshtadyq.
Sapar qyzyqty jáne ýaqyty tyǵyz boldy. Aımaǵymyzdyń kıeli oryndarynyń kishkentaı ǵana bóligin aralaýǵa bir kún ýaqytymyz azshylyq etti. Degenmen bolashaqta mundaı saparlar bolyp turady dep oılaımyz», - dep jazdy Erkeǵalı Janǵazy.


text:
Eksproprıatsııa Qazaqstan turǵyndarynyń búkil múlki tárkilendi degendi sıpattaýǵa jaraıdy – Memkomıssııa
NUR-SULTAN. QazAqparat - Nur-Sultanda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jónindegi Óńirlik komıssııalardyń Jumys toptarynyń «Kýlaktardy, baılardy, jartylaı feodaldardy (orta sharýa) jáne krestıan-sharýalardy aqtaý boıynsha qorytyndylar men usynymdardy zerdeleý, ázirleý» taqyrybyna arnalǵan ekinshi semınary ótti.
Atalmysh sharany Memlekettik komıssııa janyndaǵy Jobalaý keńsesi jáne Qostanaı oblysy ákimdigi uıymdastyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Memlekettik komıssııa múshesi, Jobalyq keńse basshysy Sabyr Qasymov óz sózinde «Eger búkil Keńes halqy úshin tragedııa 1937-1938 jyldar, sol sııaqty «Úlken terror» jyldary bolsa, onda Qazaqstan jáne onyń halqy úshin buryn-sońdy bolmaǵan tragedııa men naǵyz apat, 1928-1933 jyldar bolyp tabylady. Osy jyldary bolshevıktik-Stalındik rejımniń halyqqa qarsy aldyn ala ázirlegen saıasaty, sondaı – aq Qazaqstandaǵy onyń «taǵaıyndaǵan» qoldaýshylarynyń qabyldaǵan memlekettik sheshimderi nátıjesinde, memleket tarapynan qazaq halqynyń jalpy sanynyń jartysynan aıyrǵan adamgershilikke jatpaıtyn naýqandar júrgizildi... naq osy iri baılar men kýlaktardy, orta sharýalar sharýashylyǵy men múlikteriniń joǵarydan túsirilgen jospar arqyly jappaı tárkilenýimen, halyq ómiriniń materıaldyq negiziniń joıylýyna jol ashty».
Semınar jumysynda repressııa kezeńiniń leksıkasynda «tárkileý» termınimen qatar «eksproprıatsııa» termıni qoldanylatyny atalyp ótildi. Sózdikter mamunynda osy uǵymnyń kelesideı onyń sınonımderin quraıdy: «tonaý», «tartyp alý», «alyp qoıý», «qol suǵý». Dál osy termınder Qazaqstan turǵyndarynyń búkil múliki tárkilendi degendi sıpattaýǵa jaraıdy.
S. Qasymov zertteýshiler men búkil qoǵamdy «jalpy taqyryp boıynsha, sondaı-aq jekelegen faktilerdi de saıasılandyrýǵa jol bermeýge, osyndaı aýyr jyldary burynǵy keńes eliniń barlyq halyqtary zardap shekkendikten, ózge halyqtar men memleketterdi aıyptamaýǵa shaqyrdy.
Semınarǵa qatysýshylar zertteý jumystarymen ózara tájirıbe almasyp, birqatar jańa materıaldardy, jazyqsyz qýǵyn-súrgin qurbandarynyń jańa esimderin usynyp, odan ári qaraı zertteý josparlaryn belgiledi.


text:
Amerikanyň kino akademiýasy “Iň gowy film” hökmünde “Oskar” baýragyna dalaşgärlik etmek üçin indiden beýläk düşürýän suratlaryny täze kabul edilen standartlara laýyk getirmelidirler. Mahlasy, kino akademiýasy bu ugurda täze standartlary girizdi. Ýetirilýän habarda: “Bu sfera üýtgeşmeleri girizmegiň wagty gelip ýetdi. Şol sebäpden hem biz “Iň gowy film” netijesini gazanmaga dalaş etjek film ler üçin täze standartlary girizýäris. Ol bolsa eýýäm “Oskar” baýragynyň 96-njy tapgyryndan başlap güýje giriziler.” – diýlip bellenip geçilýär.
Şeýlelikde, 2024-nji ýyldan başlap, surata düşürilýän kinofilmler girizilýän standartlaryň iň bolmanda dörtden ikisine laýyk gelmelidir. Täze düzgünleriň girizýän limitleri barada bellesek, onda kinolarda çykyş edýän personažlaryň sanynyň, režissýorlaryň hem-de hünärmenleriň sanynyň belli normalaryň göz öňüne tutulyp azaldylmagydyr. Mysal üçin, surata düşürilýän filmde çykyş edýän aktýor ýa-da ony taýýarlaýan adamyň wezipelerinde gelip çykyşy boýunça aýry-aýry adamlar işläp biler, şeýle-de ol wezipäni aýallara ýa-da inwalid kemçilikleri bolan adamlara bermek bolar.
Bu standartlaryň çäginde kesgitlenen beýleki kriteriler hem filmde çykyş edýänleriň mukdaryny ýeterlik derejede azaltmak bilen baglanyşyklydyr.
Amerikanyň kino akademiýasy “Iň gowy film” hökmünde “Oskar” baýragyna dalaşgärlik etmek üçin indiden beýläk düşürýän suratlaryny täze kabul edilen standartlara laýyk getirmelidirler. Mahlasy, kino akademiýasy bu ugurda täze standartlary girizdi. Ýetirilýän habarda: “Bu sfera üýtgeşmeleri girizmegiň wagty gelip ýetdi. Şol sebäpden hem biz “Iň gowy film” netijesini gazanmaga dalaş etjek film ler üçin täze standartlary girizýäris. Ol bolsa eýýäm “Oskar” baýragynyň 96-njy tapgyryndan başlap güýje giriziler.” – diýlip bellenip geçilýär.


text:
Hünärleriň sany 100-den geçýär. Olaryň arasynda ykdysadyet, nebit-gaz işleri, metallurgiýa, himiýa, arhitektura, jurnalistika, medisina, turizm ýaly ugurlar bar.
Şol ugurlara ýaşy 35-den uly bolmadyk, konkurs esasynda giriş synagyndan geçen Türkmenistanyň graždanlary kabul ediler.
Giriş synaglary Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde 6-njy–10-njy sentýabr aralygynda geçiriler. Synaglar umumybilim sapaklaryndan ekzamen hem Türkmenistanyň taryhy boýunça gürründeşlik esasynda geçiriler.
Ekzamenler ors dilinde ýazmaça, gürrüňdeşlik türkmen dilinde Türkmenistanyň orta mekdebiniň programmasy esasynda geçiriler-diýip, “Türkmenistanyň ru” internet gazeti ýazýar.


text:
Milonow Orsýetiň ikinji uly şäherindäki restoranlarda naharlaryň düzümindäki ýokumsyz ýaglaryň mukdaryny azaltmak, taýýarlanýan azyk önümleriniň düzümindäki maddalary görkezýän maglumatlary ýazyp görkezmek boýunça kanun taslamasyny taýrlady. Ol indi bu göreşini bütin ýurt möçberinde ýaýbaňlandyrmak isleýär.
Peterburgyň Kanunçylyk assambleýasynyň deputaty Milonow Orsýetde azyk önümleriniň hilini gowulandyrmaga, naharlarda ýürek kesellerine getirip biljek ýokumsyz ýaglaryň möçberiniň azaldylmagyna getirjek çäklendirmeleri içine alýan milli kanunyň kabul edilmegine çagyrýar.
Sankt Peterburgyň Kanunçylyk assambleýasy çarşenbe güni, 5-nji iýunda bu uguradky kanun taslamasyny ilkinji okaýyşda kabul etdi. Bu kanun golaýda döwlet derejesinde ara alyp maslahatlaşmak üçin Orsýetiň Döwlet dumasyna iberiler.
Bu kanunçylyk prosesi düzüminde 2 prosentden agdyk trans-ýagly kislota bolan azyk önümini import etmegi, satmagy gadagan edýär. Milonow şeýle azyk önümleriniň saglyk duýduryşynyň hem bolmagyna çagyrýar. Ol tiz bişirilýän naharlary satýan naharhanalary iň ýaramaz kanun bozujylar diýip atlandyrýar we öz başlangyjynyň berhizleri ýokarlandyrjagyna umyt edýär.
Şeýle-de Milonow hödürlenýän azyklaryň ýarlyklarynda önümiň iýmit we hümmet derejesiniň görkezilmegini talap edýär.
Ol Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Gynansak-da, tiz bişirilýän naharlar biznesi öz hereketleri üçin jogap bermeýär. Bir tarapdan olar bir ýetimhana üçin pul toplaýar, beýleki tarapdan, çagalar üçin ýörite naharlary taýýarlamak arkaly, howply trans ýaglary ulanmak bilen, ýüz müňlerçe çaganyň saglygyny opurýar."
Günbatardan alnan ylham
Ol özüniň bu başlangyjyna Günbatarda ýagly naharlara garşy guralýan kampaniýalardan ylham alandygyny aýtdy.
"Bu ýurtda tiz bişirilýän naharlary çäklendirmek üçin başlanan başlangyç däl. Bu biziň ýurdumyzda trans ýaglary ulanmagy çäklendirmek üçin başlanan başlangyç. Men Olimpiýa oýunlary mahalynda Beýik Britaniýada bolan graždan aktiwliginden ylham aldym. Men "Utujylar şu naharlardan iýmäň" diýen şygarly herekete goşulýaryn. Men bu dogry şygar diýip ynanýaryn. Eger bir halkara kompaniýasy nahar üçin trans ýaglary ulanýan bolsa, onda olar bir seçgi etmeli: ýa olar üýtgedilmedik tebigy önümleri ulanmaga geçmeli, ýa-da olar beýle önümi öndürmegi goýmaly. Sebäbi ol saglyk üçin gaty howply, hususan-da çagalar üçin.”
Nýu-Ýork şäheriniň häkimi Maýkl Blumberg, trans ýaglara göreşiň çäginde, 2008-nji ýylda restoranlarda nahar bişirilende gidrirlenen ösümlik ýaglaryny ulanmagy gadagan etdi. Blumberg şondan bäri düzüminde kän mukdarda şeker bolan içgileri nyşana almagyň çäresini agtarýar.
Milonowyň Sankt Peterburgdaky kanun tagallasy Orsýetiň regionlarynda dowam edýän başga bir geň-taň kampaniýanyň, semizlige garşy göreşiň gerim alýan wagtyna gabat geldi.
Penza oblastynyň gubernatory Wasiliý Boçkarýow şu hepde öz töweregindäki ýerli resmilere, eger işlerini ýitirmejek bolsalar, agramlaryny kemeltmegi tabşyrdy. Penza Habar gullugynyň şu hepde beren maglumatyna görä, Boçkarýow öz saglyk ministrine şeýle diýipdir: "Men saňa şu ýyl 16 kilo agramyňy aýyrmagy buýurýaryn."
Ol öz sport ministrine berhiz tut diýip dyzady: “Seniň iki aý möhletiň bar. Eger sen agramyňy kemeldip, özüňi tijemseň, onda hökümetden git! Sen bu äpet garnyň bilen nädip sport komitetinde işläp biljek?”
Ylmy-barlag maglumatlaryna görä, 2012-nji ýylyň sentýabrynda orsýetli erkekleriň arasynda koronar ýürek kesellerinden ölýänleriň derejesi 2003-nji we 2009-njy ýyllar arasyndakydan mazaly aşak gaçdy. Emma her ýüz müň orsýetliden 251 adamyň ýürek kesllerinden ölmegi, ýewropa ýurtlaryndaky dereje bilen deňeşdirilende, entegem ýokary hasaplanýar.


text:
Awstraliýanyň hökümet ýuristi Bill Kampbell çarşenbe güni Halkara sudunda eden çykyşynda Ýaponiýanyň “ylmy programma” diýip atlandyrýan çärelerini kitleriň söwdasyny ýola goýmak üçin “perdä duwlanan çäre” diýip atlandyrdy.
“Gysgaça aýdylanda, kommersiýa maksatlary üçin kitleriň awlanmagyny Ýaponiýa ylmyň perdesine duwlamaga çalyşýar. Suda tabşyrylan ýazmaça subutnamalardan hem her ýyl ýüzlerçe kitiň öldürilmeginiň ylmy maksatly çäredigine ýaponiýaly raýatlardan-da örän az adamyň ynanýandygyny aýdyň görmek bolýar. Bu iş ylym bilen asla baglanyşykly däl” diýip, awstraliýaly adwokat sud diňlenişiginde nygtady.
Awstraliýa Ýaponiýanyň “ylmy programma” diýip atlandyrýan çäreleriniň netijesinde 1988-nji ýyldan bäri 10 müňden gowrak kitiň öldürilendigini aýdýar.


text:
SSSR zamanynda-da, Nyýazowyň Türkmenistanyň Prezidenti döwri-de serhetýaka etraplara ýörite rugsat haty (propuska) bilen gitmelidi. Ýörite döwlet gulluklarynyň işgärleri gulluk şahadatnamasy bilenem ol etraplara gidip bilýärdi. Bir gezek Nebitdagda ýaşaýan Pyhy Tagan Türkmen-Eýran serhedinde ýerleşýän Etrek etrabyna ýolagçy awtobusynda gidýär.
Nebitdag-Etrek ýolundaky serhet postunda serhetçiler ýolagçylaryň rugsat hatlaryny barlaýar. Pyhy Tagan bilen goňşy oturan iki ýigit “Biz KGB-den” (Döwlet howpsyzlygy komiteti, häzirki Milli howpsuzlyk ministrligi) diýip, ýuwaşlyk bilen aýdýar. Serhetçiler göze iler-ilmez derejede baş atýar, olardan rugsat haty talap etmeýär. Nobat Pyhy aga ýetýär. Goňşularynyň jogabyny aýan-açyk eşiden Pyhy aga tas pyşyrdap diýen ýaly:
- Men TOKG-den -diýýär. Serhetçiler oňa-da baş atyp, rugsat hatyny soramaýarlar. Beýleki ýolagçylaryň-da rugsat hatyny barlandan soňra serhetçiler awtobusdan düşýär. Awtobus ýolyny dowam edýär. Pyhy aga bilen goňşy oturan KGB-niň işgäriniň biri:
- Ýaşuly, göwnüňe hiç zat getirme, diňe bilmek üçin soraýaryn, ýaňky TOKG diýeniň nähili edara bolýar? -diýip, ondan soraýar. Pyhy Tagan:
- TOKG sen ýaly ýaşlaryň bilmeýän edarasy. Hiç kime aýtmajagyňa söz berseň, onuň nähili edaradygyny saňa aýdaýyn -diýip, öz şertini aydýar. KGB-niň işgäri şahyryň şertine boýun bolýar. Pyhy aga:
- TOKG, “TUR-OTUR, KERSEN GETIR” diýildigi. Men işsiz, günamamy dolandyrmak üçin tapan işimde - TOKG-de işleýän -diýip, KGB-niň işgärine “gizlin maglumaty” aýan edýär.
Öýde doguldym
Ýazyjylar Şäher Borjakow bilen Goşjan Seýitmädow Mary şäherine döredijilik saparyna gidýär. Agşamara şähere gezelenje gykýarlar. Şäher Borjakow uly köçäniň ugrunda aýak çekip:
- Şu köçe Poltaraçki köçesi, men Maryda şu köçede doguldym. Sen Daşoguzda öz doglan köçäňi bilýärmiň? -diýip, Goşjana sowal berýär. Goşjan oňa:
- Şäher Nyýazowiç, men köçede däl, öýde doguldym -diýip, parahat jogap beripdir.
Maňa bir gezek guýuň
Ýaşuly şahyr Pomma Nurberdi meýlissöýer adamdy. Saçak başyna geçilende arak-şeraply çüýşä ümläp:
- Men diňe bir gezek içjek, näçe guýsaňyz, bir gezek guýuň! -diýerdi. Halypa hormat goýup, göwrümi 200 gramlyk bulgury dolduryp, oňa uzadardyk. Soňra-da şerap guýup uzadan bulgurmyzdan Pomma şahyryň ýüz öwürmesi ýokdy. Biz bilen deň içerdi. Bu mydama şeýledi. Bir gezek Annaberdi Agabaýew:
- Däd Pomma (Pomma daýy), “Bir gezek içjek” diýýäň, ýöne soňra-da biz bilen deň içişýäň! Biz-ä saňa düşünýän däldiris -diýip, degişmä salyp, sowal berdi. Göwni kir-kimirsiz halypa bu sowala öýke-kine etmedi. Ol:
- Başda iki ýüz gramy höwes edip içýän. Soňkulary siziň göwnüňize degmezlik üçin içýän -diýdi.
Toplan, taraşlan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Daşary işler ministrliginiň şenbe güni ýaýradan beýanatynda şeýle diýilýär: "Owgan ýaraşyk prosesini ilertletmek üçin, Pakistan ýedi talyban tussagyny, ýagny Mansur Dadulla, Saýid Wali, Abdul Manan, Karim Aga, Şer Afzal, Gul Muhammad we Muhammad Zai dagyny azat edýär.»
Geçen ýyl Pakistan 25 töweregi talyban tussagyny azat edipdi.
Bu tussaglar owgan prezidenti Hamid Karzaýyň Pakistana parahatçylyk prosesi barada maslahatlaşmak üçin eden saparyna iki hepde hem bolmanka azat edildi.
Karzaý owgan konflikti barada syýasy çözgüt gazanmak üçin «Talyban» bilen dil tapyşmaga synanýar.


text:
Moskwanyň azyk importyna gadagançylyk girizmegi ilkibaşda Günbatar ýurtlarynyň Moskwanyň Ukrainadaky hereketleri zerarly onuň garşysyna girizen sanksiýalaryna degerli jogap diýlip hasaplanypdy. Emma bu gadagançylyk öz sarp edýän azyk önümleriniň agramly bölegini import edýän Russiýada azyk harytlarynyň bahasynyň ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Bu ýerde biz Moskwanyň azyk urşunyň we onuň Orsýete ýetirýän täsirleri barada bilinmeli dört sany zat barada gürrüň edýäris.
Bu gadaganlyk kime has köp oňaýsyz täsir edýär?
7-nji awgustda Kreml Birleşen Ştatlaryň, Ýewropa Bileleşiginiň, Awstraliýanyň, Kanadanyň we Norwegiýanyň azyk önümleriniň aglabasyna 1 ýyllyk gadaganlyk girizýändigini yglan eden mahaly, bu çärä köpleri geň galdyrdy.
Munuň esasy sebäbi - Russiýa öz sarp edýän azyk harytlarynyň 40%-ni diýen ýaly daşary ýurtlardan import edýär. Ol iýmitleriň arasynda balyk, süýt, et we peýnir önümleri bar. Şeýlelikde islendik import gadagançylygy gönüden-göni rus sarp edijilerine ýa-da alyjylaryna oňaýsyz täsirini ýetirýär.
Geçen ýyl Russiýa Moskwanyň azyk importyna gadagançylyk girizen ýurtlaryndan 17,2 milliard amerikan dollary bahasyndaky azyk harytlaryny satyn aldy. Bütindünýä Söwda Guramasynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň bilelikdäki kärhanasy bolan Halkara söwda merkeziniň maglumatyna görä, şol harytlaryň bahasy 9,2 milliard amerikan dollaryna deň bölegi häzirki wagtda Russiýada importy edilen azyk önümleridir.
Moskwanyň çen edişi ýaly edil häzir Günbataryň käbir haryt öndürijileri Orsýetiň azyk önümlerine girizen import gadagançylygyndan ejir çekýärler.
Gadagançylyk Ýewropa Bileleşiginiň Russiýa bilen serhetleşýän ýurtlaryna has köp ýaramaz täsirini ýetirdi. Sebäbi bu ýurtlaryň öndürýän harytlarynyň aglabasy rus bazaryna gönükdirilip taýýarlanylýardy.
Moskwanyň azyk importyna girizen gadagançylygy Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň oba hojalygyna belli bir derejede öz täsirini ýetirdi. Bu ýagdaý Günbatar ýurtlarynda ýetişdirilen bag-bakja önümlerini eksport etmäge alternatiw bazarlary tapyp bilmeýän daýhanlary goldamak üçin 18-nji awgustda Bileleşigiň 170 million amerikan dollary möçberinde pul goýberýändigini yglan etmegine sebäp boldy.
Ýöne Ýewropa Bileleşigi günbatarly daýhanlaryň maddy ýitgileriniň öwezini dolmak barada alada etse-de, Moskwanyň girizen azyk gadagançylygynyň esasy pidasy bolan ilata, ýagny rus alyjylaryna maddy taýdan ýardam bermek barada Orsýetde hiç kes dil ýarmaýar.
Moskwanyň resmileri ýurtda import gadagançylygy güýje gireli bäri, paýtagtyň iň uly söwda dükanlarynda doňdurylan balygyň bahasy öňküsinden 6%, süýdüň bahasy 5,3%, peýniriň bahasy 4,4% ýokary galdy diýýärler.
Russiýada azyk harytlarynyň nyrhynyň ýokarlanmagy rus alyjylarynyň onsuzam ýurtda infilýasiýanyň derejesiniň eýýäm 7,5%-e ýetmeginden ejir çekýän döwrüne gabat geldi. Russiýada infilýasiýanyň derejesiniň ýokarlanmagyna
Ukrainadaky hereketleri sebäpli Günbataryň Moskwa garşy girizen sanksiýalary belli bir derejede itergi beripdi. Ykdysadyýetçiler Moskwanyň azyk importyna garşy girizen sanksiýalarynyň ýurtda infilýasiýanyň derjesini has-da ýokarlandyryp biljekdigini duýdurýarlar.
Moskwadaky Täze ykdysadyýet mekdebiniň öňki rektory we häzirki wagtda Parižiň Syýasy bilimler institutynyň professory Sergeý Guryýew: “Bu sanksiýalaryň netijesinde infilýasiýanyň derejesi ýokarlanar” diýdi.
Ol Moskwanyň prosent gatnaşygyny ýokarlandyrmak usuly bilen infilýasiýanyň derejesiniň ýokarlanmagynyň öňüni almaga synanyşyk etmeginiň mümkindigini belleýär. Muňa garamazdan, ol munuň gaýta Russiýanyň ykdysady ösüşiniň has-da haýallamagyna alyp barjakdygyny nygtaýar.
Russiýa daşary ýurt azyk harytlarynyň ýerini ýerli önümler bilen dolduryp bilermi?
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew azyk importyna girizilen gadagançylygyň Russiýanyň içerki azyk pudagynyň ösüşini stimulirlejekdigini aýdyp, ýurtda bolup geçýän zatlara oňyn garamaga çalyşýar.
12-nji awgustda Russiýanyň günortasyndaky Stawropol regionynda eden çykyşynda Medwedew “mundan ozal ünsden düşürilen we importyna has beter bil baglanylýan milli oba-hojalyga degişli pudaklary ösdürmäge goldaw bermek üçin” hökümet goşmaça serişdeleri hödürlär diýdi.
Russiýanyň içerki azyk senagatynyň köp pudaklary ýiti derejede gaýtadan dikeldilmäge mätäç. Munuň netijesizligi ýerli harytlaryň Günbatar önümleri bilen bäsleşikde yza galmagyna getirdi. Şeýlelikde gysga möhletiň dowamynda gadagançylyklar, dogrudanam, içerki öndürijileriň ýiti ýetmezçiligine sebäp bolup biler.
“Islendik bäsleşigiň aradan aýrylmagy öndüriji üçin peýdalydyr. Şeýlelikde azyk harytlarynyň import edilmegine gadagançylygyň girizilmegi Russiýanyň oba hojalygy üçin gowy habar” diýip, Guryýew belleýär.
Ýöne içerki inwestorlaryň azyk önümçiligine maýa goýmak meselesinde ätiýaçly bolmagyna getirýän ençeme nätakyklyklar bar. Nätakyklyklar, eger Ukrainadaky krizis gowşan ýagdaýynda gürrüňi edilýän gadagançylygyň näçe wagtlap dowam etjekdiginden başlap, Russiýanyň Merkezi bankynyň infilýasiýany kontrol etmek maksady bilen prosent gatnaşygyny ýokarlandyryp-ýokarlandyrmajakdygy dogrusyndaky meseleleri öz içine alýar. Gürrüňi edilýän bankda prosent gatnaşygynyň ýokarlandyrylmagy bolsa bankdan pul karz alýan maýadarlara bu önümçiligi has gymmada düşürýär.
Russiýa daşary ýurtlardan başga azyk öndürijileri tapyp bilermi?
Moskwa häzirki wagtda Orsýeti azyk bilen üpjün etjek başga ýurtlary gözleýär. Olaryň arasynda Ýewropa Bileleşigine agza bolmadyk ýewropa ýurtlary hem-de Ýakyn Gündogar we Latyn Amerika döwletleri bar.
Emma Ýewropa Bileleşigi we Waşington gürrüňi edilýän ýurtlara Russiýa bilen hyzmatdaşlyk etmezligi üçin basyş görkezip, Moskwa Ýewropa Bileleşigidir Birleşen Ştatlar tarapyndan özüne has ýiti garşylygyň görkezilmegine hem uçrap biler.
Muňa garamazdan, azyk urşundaky ilkinji emeli ok 11-nji awgustda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin tarapyndan atyldy diýse bolar. Ýagny, şol gün Putin müsürli kärdeşi Abdel Fattah Sisi bilen Soçide duşuşyp, iki tarap Russiýanyň Müsürden azyk harytlaryny satyn almaga taýýardygyny yglan etdi.
Mundan sanlyja gün soň, ýagny 15-nji awgustda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde duşuşdylar hem-de ÝB-niň ynsanperwer kömeginiň iň uly göwrümini alýan Müsüre we Russiýanyň bazarynda Ýewropa Bileleşiginiň ýerini dolmaga synanyşýan islendik ýurda garşy bileleşip nähili gaýtawul berip boljakdygyny maslahat etdiler. Bu gaýtawulyň nähili boljakdygy barada jikme-jik maglumatlar häzirlikçe yglan edilenok.
Ýagdaýlar nähili özgerer?
Azyk urşy dowam edýän mahaly resmi Moskwa rus halkyna import gadagançylygynyň tutuş 1 ýyl dowam etmezliginiň mümkindigini hem ýaňzydyp geçdiler.
Medwedew 18-nji awgustda öz orunbasarlary bilen geçiren ýygnagynda “olar [gadagançylyklar] uzak wagt dowam etmez diýip umyt edýärin” diýdi.
Şeýle-de, bu gadagançylyklar dowam eden ýagdaýynda-da, olaryň häzirki wagt bolşy ýaly öňümizdäki hepdelerdäki ýaly derejede ýiti bolmazlygynyň mümkindigi barada alamatlar bar. Russiýanyň häkimiýetleri import gadagançylygy girizilen käbir harytlaryň Russiýanyň Gümrük bileleşigindäki partnýorlary – Belarus we Gazagystan tarapyndan üpjün edilýän “haryt” hökmünde ýurda girizilmegine rugsat bermek barada gepleşikleri geçirýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň azyk harytlarynyň nädip belarus we gazak önümlerine öwrüljekdigi bolsa, nätakyk bolup galýar. Emma Medwedew Belarusda we Gazagystanda Ýewropa Bileleşigine degişli harytlar gaýtadan taýýarlanylanda, “önümlere uly göwrümde garyndy goşulsa, ol täze haryt bolýar” diýdi.
Şeýle kesgitsiz gepleşikler gadagançylyk girizilen Ýewropa harytlarynyň Russiýanyň bazaryna gelmegi üçin Belarus bilen Gazagystanyň täsirli ”gara gapynyň” roluny oýnap biljekdigi-bilmejekdigi barada soraglaryň döremegine sebäp boldy.
Eger şeýle bolsa, onda häzirki başlanýan azyk urşunda Kremliň esasy maksady berk import azyk önümleriniň garsysyna embargo girizmek däl-de, eýse Moskwanyň Ukrainadaky hereketleri sebäpli Günbatar bilen aradaky konfliktde ýurduň ilatynyň garaýyşlaryny öz peýdasyna mobilizirlemekden ybarat ýaly bolup görünýär.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň gündogarynda ABŞ-nyň howa hüjümleri zerarly azyndan dört parahat ýaşaýjynyň wepat bolandygyny habar berdiler.
Kunar welaýatynyň polisiýanyň başlygy Abdul Habib Sayedheli 10-njy sentýabrda irden Narang etrabynda “Talybanyň” hüjümine duçar bolan owgan howpsuzlyk güýçleriniň NATO güýçlerinden kömek sorandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, NATO-nyň uçarlary söweşijilere howada hüjüm edipdir we ýedi sany söweşiji bilen bilelikde dört parahat ýaşaýjyny hem öldürip, 10 adamy ýaralapdyr.
NATO bu operasiýanyň dowamynda raýatlaryň heläk bolmagyna degişli maglumatyň hasaba alynmandygyny aýtdy.
Prezident Hamid Karzaýyň metbugat-wekili Aimal Faizi Karzaýyň bu hüjümleri berk ýazgarandygyny Twitter arkaly habar berdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri Ukrainanyň gündogarynda söweşleriň güýçlenmegine degerli jogap bermek, şol sanda Orsýete garşy täze sanksiýalary girzmek meselesine seretmegi daşary işler ministrlerine tabşyrdylar. Daşary işler ministrleriniň duşuşygy 29-njy ýanwarda Brusselde geçiriler.
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilelikdäki beýannamasynda “separatistlere Orsýet tarapyndan berilýän kömegiň dowam edýändigiň we güýçlenýändiginiň tassyklanmagyna ünsi çekdiler we agzalan kömegiň Orsýetiň jogapkärçiligini güýçlendirýändigini bellediler.
Şeýle-de beýannamada Orsýetiň separatistleriň hereketlerini ýazgarmalydygy aýdylýar we 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda Minskde gelnen ylalaşygy berjaý etmäge çagyryş edilýär.
Şol bir wagtyň özünde-de Ukrainanyň harbylarynyň metbugat-wekiliniň 27-nji ýanwarda aýtmagyna görä, Ukrainanyň gündogarynda 24 sagadyň dowamynda hökümet güýçleriniň dokuz sany esgeri wepat bolupdyr we 29 harby ýaralanypdyr.


text:
Laureatlar - Tunisde özüni otlap, protestlere itergi beren merhum Mohammed Bouazizi, müsürli aktiwist zenan, Kairdäki demonstrasiýalaryň gurnalmagyna aktiw gatnaşan Asmaa Mahfouz, liwiýaly dissident, ömrüniň 30 ýylyny tussaglykda geçiren Ahmed as-Sanusi, siriýaly ýurist hem hukuk goraýjy aktiwist zenan Razan Zeýtune we Siriýada oppozision hereketi üçin rehimsizlik bilen urlup-ýenjilen karikaturaçy Ali Farzat.
Ýewropa Parlamenti tarapyndan döredilen Andreý Saharowyň adyny göterýän baýrak 1988-nji ýyldan bäri adam hukuklary üçin göreşe goşant goşan adamlara berilýär. Laureatlara 50 müň ýewro barabar pul baýragy hem gowşurylýar.
Geçen ýyllar Saharow adyndaky baýraga Günorta Afrika respublikasynyň öňki prezidenti Nelson Mandela, Birmadaky oppozisiýanyň lideri Aun San Su Ji, kubaly dissidentler, düýbi Orsýetde ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Memorial” guramasy we beýlekiler mynasyp bolupdylar.


text:
Gazak türmesinde oturan tussagyň ejesi öz ogluny urup, kellesine zeper ýetiren türmäni suda berjegini aýdýar.
Nesipgül Alpysbaýewa Azatlyk radiosyna öz ogly Eskendir Tugelbaýewiň gündogar Gazagystandaky OV156/18 belgili türmede saklanýandygyny, onuň 12-nji maýda polisiýa ýa-da türme sakçylary tarapyndan gazaply ýenjilendigini aýtdy.
Ol oglunyň kelleçanagyna, beýnisine zeper ýetendigini we onuň şu sebäpden gürläp bilmeýändigini aýdýar.
Tugelbaýew häzir Semeý şäherindäki hassahanada saklanýar. Türme häkimiýetleri, buýruga boýun bolmanyndan soň, oňa garşy güýç ulanylandygyny tassyk etdiler. Emma olar munuň kanun çäginde bolandygyny aýdýarlar.


text:
Kremliň geňeşçisi ABŞ-nyň gündogar Ukrainada konfliktiň soňuna çykmak boýunça täze ýörite wekili bilen geçiren gepleşigi barada optimistik çykyş etdi we taraplaryň “konstruktiw” duşuşykda “täze ideýalary” maslahat edendigini mälim etdi.
ABŞ-nyň wekili Kurt Wolker Kremliň gündogar Ukraina boýunça wekili Wladislaw Surkow bilen 21-nji awgustda Belarusyň paýtagty Minskde ýapyk gapylaryň aňyrsynda duşuşdy.
Surkow Wolker bilen gepleşiginde Ukrainadaky häzirki ýagdaýyň kabul ederlikli däldigi we “parahatçylyk prosesiniň syýasy ugurdan, şeýle-de howpsuzlyk taýdan has tiz öňe gitmelidigi” barada ylalaşylandygyny aýtdy.
Wolker duşuşygyň yzýany çykyş etmedi.


text:
Žurnalistleri goraýan komitet Azerbaýjanyň häkimiýetleri geljek hepde geçiriljek irki prezident saýlawlaryndan öň “hakykatda başga pikir aýtmagyň formal ýollarynyň ählisini arassalady” we bu iş uzak wagtlyk prezident Ylham Alyýewiň täze prezidentlik möhletini gazanmagy üçin edildi diýýär.
“Azerbaýjanyň häkimiýetleri raýatlary ýuwaşatmaga gezek gelende janypkeş we ugurtapyjy bolup geldi” diýip, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän metbugat gözegçiligi guramasynyň 6-njy aprelde çap eden beýanatynda aýdylýar.
Alyýewiň hökümeti “garaşsyz media agyzdyryk salmak, tankydy sesleri sem etmek üçin” “žurnalistleri türmä taşlamak, olary daşary ýurtlardan alyp gaçmak, maliýe kezzaplyklarynda aýyplamak, websaýtlary petiklemek, sosial media hasaplaryna hakerlik hüjümini gurnamak, syýahat gadaganlyklaryny girizmek” ýaly usullary ulandy diýip, Žurnalistleri goramak baradaky komitet aýtdy.
Şu aralykda, 11-nji apreldäki prezident saýlawlarynda bäsleşige çykjak oppozision kandidatlar ýasaýlawa gatnaşmakdan “gadagan edildi, ýa-da türmä basyldy” diýip, hökümetden aýry gurama aýtdy.
Alyýew fewralda karar çap edip, ozal oktýabrda geçirilmeli edilen prezident saýlawlaryny bärik, irki möhlete geçirdi we munuň üçindüşündiriş bermegi zerur hasaplamady.
Azerbaýjanyň esasy iki syýasy partiýasy bu saýlawlary boýkot etmäge çagyrdy.


text:
Şweýsariýada Senior Applied Fellowship 2021-2022 maksatnamasy
Senior Applied Fellowship maksatnamasy – uniwersitet ýa-da ýokary tehniki institutlaryň uçurymlary üçin amaly ylymlar, hasaplaýyş we inženerlik ugurlarynda ýokary derejelere ýetmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir.
Kabul edýän gurama: CERN (Ýadro gözlegleri boýunça Ýewropa Geňeşi)
Tejribäniň dowamlylygy: 6 aýdan 36 aýa çenli.
CERN Fellowship maliýe goldawy:
-7201-8178-e çenli Şweýsariýa franky mukdarynda aýlyk stipendiýa.
– CERN Pensiýa gaznasyna agzalyk üpjün ediler.
– Ýanýoldaşlary ýa-da çagalary üçin saglyk ätiýaçlandyryşy.
– Göçmek üçin kömek puly.
-Maşgala we çagalar üçin gollanma puly.
– Ýol çykdajylaryň ödenmesi.
– Aýlyk dynç alyş.
– Zähmet şertnamasy 6 aýdan 36 aýa çenli gol çekilýär.
Kriteriýalar:
-CERN ýa-da baglanyşykly agza döwletleriň milli agzasy bolmaly.
– CERN döwletleriň sanawyna girmeýän ýurtlardan bolan dalaşgärlere çäklendirilen wezipeler berler.
– Doktorlyk derejesi bolmaly. Dalaşgäriň magistr derejesi bar bolsa azyndan 4 ýyl iş tejribesi bolmaly.
– Magistr derejesini alandan soň 10 ýyldan köp iş tejribesi bolmaly däl.
– CERN işgärleri bu maksatnama gatnaşyp bilmeýärler.
Tabşyryş möhleti: 2021-nji ýylyň sentýabr aýynyň 1-i
Has giňişleýin maglumat üçin: https://www.smartrecruiters.com/CERN/743999740814434-senior-applied-fellowship-programme


text:
3-nji awgustda Ysraýylyň esgerleri iki tarapyň arasyndaky "Gök zolakda" ösen agajy ýykjak bolanlarynda Liwan bilen iki aralykda ok atyşlyk emele geldi.
Wakada Liwan tarapyndan iki esger we bir žurnalist öldürildi. Ysraýylyň bir polkowniginiň hem heläk bolandygy habar berilýär.
Iki ýurduň arasyndaky serhediň jedelli ýerleri "Gök zolak" diýlip atlandyrylýar. Bu zolaga BMG-niň wekilleri gözegçilik edýär.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi taraplary asudalygy saklamaga çagyrdy.
Ysraýyl "Gök zolagy" agaçlardan arassalamak işini dowam etdirjekdigini mälim etdi.