text:
"...Bir gezek men saglyk öýünde maşgala lukmanyň kabul edişligine nobata garaşyp otyrkam, ýaramaz wakanyň şaýady boldum. Meniň pikirimçe, ol waka lukmanyň mertebesini peseldýän waka.
Bolup geçen zat şeýleräkdi: biziň maşgala lukmanymyzyň iş otagynyň gapysy birden zarply açyldy we ol ýerden gykylyklap, haýbat atyp bir aýal çykdy. Ol özüniň örän gowy tanyşlarynyň bardygyny, her hili ýagdaý bolsa hem tassyknamany hökman aljakdygyny, maşgala lukmanyň bolsa işden boşadyljakdygyny gygyryp aýdýardy.
Nobatym gelip iş otagyna girenimde, biziň maşgala lukmanymyzyň özüni ýitirip, aglap oturanyny gördüm. Men öz maşgala lukmanymyzy mähirli we päk ýürekli adam hökmünde tananymdan soň, biziň şeýle ýagdaýa duçar bolýan ak ýektaýly hünärmenlerimize ýürekden gynanýaryn. Galp netijeleri ýazyp bermekleri üçin olara zor salynýar, eger-de beýle etmekden ýüz döndürseler bolsa, özüne "men" diýip gaýşarýanlar olary kemsidýärler we göwünlerine degýärler.
Şunuň ýaly ýagdaýlarda näme etmeli? Biziň maşgala lukmanymyza kömek edip bolarmyka? Biziň gödeklige gaýtawul berip bilmedik maşgala lukmanymyz diňe bir gowy adam bolman, eýsem ol köp ýyl işläp tejribe toplan ýokary derejeli hünärmen".
Selbi
Soňky döwürlerde biziň jemgyýetimizde gymmatlyklar we garaýyşlar täzeden düýpli derňelip başlanýar. Adamlaryň köpüsi "Näme gowy we näme ýaramaz?" diýen soraglardan baş çykaryp bilmeýärler. Elbetde, adamyň düşen ýagdaýyna duýgur Selbiniň (oňa uly sag bolsun aýtmak gerek), "özüne göwni ýetýän daýzanyň" özüni şeýle alyp barşyny beýan edýän wakasy diňe ýazgarylman, eýsem Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jeza berilýän ýagdaýdyr. Geliň, "Lukmanyň hukuklary barmy?", eger-de "hawa" diýip jogap bersek, "onda nähili hukuklary bar?" diýen soraga jogap bereliň.
Elbetde, öz döwletiniň raýatlary hökmünde saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň Konstitusiýada, kanunlarda we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryş-hukuk namalarynda berkidilen hukuklary bar. Olar lukmanlaryň hukuklaryny, meselem, ýaşaýşa, bilime... we başga hukuklaryny kepillendirýär. Lukman – ol hem adam!
Emma lukmanlaryň hukuklary, olaryň hünärmenlik borçlary ýaly hem, aýratyndyr: lukmançylyk ýeňil bolmadyk we peýdaly, käbir ýagdaýda gahrymançylykly kärdir. Biz ak ýektaýly adamlara diňe öz saglygymyzy däl, eýsem öz ýakynlarymyzyň saglygyny, käbir ýagdaýlarda ömrümizi ynanýarys. Gerek bolan ýagdaýda, olar hemme töwekgelçiliklere we howplulyklara garamazdan, özlerine zyýan bolsa-da, öz lukmançylyk borçlaryny ýerine ýetitýärler. Muňa garamazdan, biziň jemgyýetimizde soňky döwürde şu käriň mertebesi peseldilýär. Biz köplenç pes düşünjeli adamlaryň: "lukman etmeli", "lukman borçly" diýen pikirini eşidýäris we görýäris, şunuň bilen birlikde "Hemme ýagdaýda we hemişe lukman etmelimi we borçlumy?" diýen soragyň üstünde pikirlenýäris. Näsagyň lukmandan onuň iş wagtyndan ýa-da belet bolmadyk meselesinden daşary bir zady talap etmekligi dogrumyka? Dogrusyny aýtsam, lukman iş ýüzünde hemişe kişi göwnüni görýän (altruist) adam bolmaly bolýar. Meselem, maşgala lukmanlary (6 ýyl okanyndan soň, ortaça 1 500 manat aýlykly) saglygy goraýyş ulgamynda ilata lukmançylyk kömegini berýän esasy we köp sanly topardyr. Köplenç ýagdaýda özüňe berkidilen meýdançanyň näsaglaryna, çagalara, ýaşululara iş wagty tamamlanandan soň hem, gijäniň ýaryna çenli kömek edýär. Käwagt baýramçylyk ýa-da dynç alyş güni näsaglar diňe jaň edip, telefonda maslahat soraman, eýsem lukmanyň öýüne gelip lukmançylyk kömegini soraýarlar. Ine şeýle ýagdaý, meselem, maşgala lukmany Jamal Satlykowanyň hem tejribesinde gabat gelýär.
"Men lukmançylyk institutyny tamamlap, on ýyldan gowrak maşgala lukmany bolup işleýärin we köplenç ýagdaýda häli-şindi saglyk goraýyş işgärlerine öz näsaglary tarapyndan ýeterlikli derejede adalatsyz, käbir ýagdaýlarda özlerini haýasyz alyp barýandyklaryny görýärin. Ine, mysal üçin, soňky waka: dynç alyş güni agşamara meniň ýoldaşymyň doglan gününi belläp otyrkak, agşamyň iň gyzgalaňly wagtynda meniň gözegçilik edýän meýdançamdan bir näsagym öýüme gelip, onuň garnynyň agyrýanlygy sebäpli, oňa seretmekligi talap etdi. Sorag-jogap geçirilenden we oňa seredilenden hem-de ertesi gün saglyk öýünde degerli barlaglaryň netijesi alnandan soň, gorkuly zadyň ýokdugy ýüze çykaryldy. Bu ýagdaý şu näsag we başga näsaglar bilen birinji gezek bolup geçmändi. Men olara saglyk öýünde kabul edişligiň tertibiniň bardygyny, şeýle ýagdaý ýüze çykanda tiz kömek gullugynyň işleýändigini we oňa ýüz tutup bolýandygyny düşündirjek boldum, emma olar öz diýenini edýärler we arza-şikaýat ýazjakdyklary bilen gorkuzjak bolýarlar. Men birnäçe gezek öz ýolbaşçylaryma ýüz tutdum, emma olar gykylyk-galmagaldan çekinip, menden we başga lukmanlardan şol näsaglaryň haýyşlaryny kanagatlandyrmagy soraýarlar. Men, elbetde, şeýle ýagdaýyň adamyň saglygy bilen baglydygyna düşünjek bolýaryn, ýöne esassyz zat üçin edilende, hiç bir adam oňa çydamaýar. Meniň adamym ýeterlik dereje rehimli adam, emma şol wakadan soň, biziň maşgalamyzda, şol sanda çagalarymyň arasynda hem aragatnaşygymyz biraz çat açdy. Häzirki ýagdaýda maňa çagalarymyň we “lukman-näsag” gatnaşyklaryny öz içine alýan işiň arasynda zerur bolan deňagramlylygy tapmak örän kyn..."
Özüne göwni ýetýän daýzanyň lukmanyň göwnüne degen we mertebesini peselden wakasyna gaýdyp gelenimizde, Türkmenistanyň kanunçylygy saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň namysyny we mertebesini goraýar, olaryň hünärmenlik we durmuş hukuklary kanun tarapyndan goralýar. Eger-de ýokarda gürrüň edilen wakany göz öňünde tutsak, lukman öz ýolbaşçysyna ýüzlenip, iň azyndan onuň göwnüne degen şahsdan ötünç soramaklygyny talap edip we şol adama hyzmat etmeklikden boýun gaçyryp biler. Ondan başga-da, lukman şeýle ýagdaýda ruhy taýdan zyýan we kemsitmeleri ýetiren, şeýle hem kanuny däl resminamany (biziň wakamyzda bu tassyknama) bermeklige mejbur edýän adamyny (günälini) administratiw ýa-da jenaýat jogapkärçiligine çekip biler.
Lukmanyň näsaga seretmeklikden boýun gaçyrmak hukugy barmy?
Türkmenistanyň kanunçylygynda bu lukmanyň aýratyn hukugy hökmünde ýazylmandyr. Emma etika we deontologiýa kadalara görä, eger-de lukman özüniň ýeterlik derejede başy çykmaýan meselesi, biliminiň we ukybynyň ýetmeýänligine ynanýan, şeýle hem lukman bilen näsagyň arasynda zerur bolan özara ynam bolmasa, bu Lukmanyň Kasamyna garşy bolmaýandygy sebäpli, ol näsaga kömek etmekden boýun gaçyrsa bolýar. Mysal üçin, 30 ýyl bir kemsiz işlän diş lukmany Tawus Baýramowanyň ýagdaýyndaky ýaly.
"Men işimi örän söýýärin, şunça ýylyň dowamynda ýekeje näsag hem maňa minnetdarlyk sözlerini aýtman giden ýeri ýok. Ynha, meniň tejribämbe şeýle bir waka boldy: men näsaga kömek etmekden boýun gaçyrmaga mejbur boldum, men häzire çenli hem ýüregim gyýylýar. Bir gezek iş wagtynda Stomatologik merkeze, meniň kabul edýän otagyma bir näsag geldi, öň ol meniň ene-atamyň goňşusydy, meniň enem-atam bilen onuň arasynda gapma-garşylykly ýagdaýy bolup geçipdi. Şonda şu erkek adam meniň kakamy urupdy we meniň enem-atam kazyýetiň üsti bilen öz hukuklaryny goramaly bolupdylar. Haçanda men ol adamyny görenimde, oňa bolan ýigrenç hem-de kakamy şeýle ýagdaýa salanlygy zerarly, mende galan kine öz lukmançylyk borjumy ýerine ýetirmäge mümkinçilik bermedi.
Men näsaga lukmançylyk kömegini bermezlik kararyna geldim we müdürime ýüz tutup, bolan ýagdaýyň hemmesini düşündirdim. Müdürimiz meniň haýyşymy kanagatlandyrdy..."
Türkmenistanyň "Raýatlaryň saglygyny goramak hakyndaky" kanunda aşakdakylar göz öňünde tutulan: "Bejeriji lukman öz görkezmeleriniň ýa-da bejeriş-öňüni alyş edarasynyň içerki düzgün-tertip kadalarynyň näsag tarapyndan birnäçe sapar berjaý edilmeýän halatlarynda, eger-de bu näsagyň janyna we daş-töweregindäkilere howp salmaýan bolsa, bejeriş öňüni alyş edarasynyň degişli wezipeli adamy bilen ylalaşyp, näsaga gözegçilik etmekden we bejermekden boýun gaçyryp biler". (58-nji madda)
Saglygy goraýyş babatynda gatnaşyklary tertipleşdirýän kadalaşdyryş-hukuk namalaryň arasyndakylaryň içinde esasy Türkmenistanyň "Raýatlaryň saglygyny goramak" hakynda Kanunyna laýyklykda saglygy goraýyş işgärleri gaýry hukuklarynyň arasynda:
► zähmeti goramagyň talaplaryna laýyklykda olaryň iş şertlerini üpjün etmek;
► hünäriniň kämillik derejelerini almak;
► hünär bilimlerini we endiklerini kämilleşdirmek;
► iş berijileriň hasabyna hünär taýýarlygyny (gaýtadan taýýarlygy) geçmek;
► öz hünärmenlik borçlarynyň wyždansyz (harsal) ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly bolmadyk hünär ýalňyşlygy netijesinde raýatyň saglygyna zyýan ýa-da zeper ýetirilende hünär ýalňyşyny ätiýaçlandyrmak.
Şu hukuklar saglygy goraýyş işgärlerine zähmet şertlerine laýyk gelýän kadalaryny we standartlaryny, şol sanda dynç almaga, zähmet tölegine bolan hukugy kepillendirýär, şeýle hem başga kadalaşdyryş-hukuk namalarynda, hususan Zähmet hakynda Kodeksinde we başgalarda berkidilen soňraky hünärmenlik ösüşi hem berkidilen.
Belli bir ýagdaýlarda lukmanlar öz hukuklaryny goramak kepillerini talap etmeli. Bir gezek şeýle bir ýagdaý boldy. Öýe çagyrylan lukman garaňky, çyrasy ýanmaýan podýezde girende, neşekeşlere gabat geýär. Olar ony urup, elindäki dermanly torbasyny alyp gaçýarlar. Netijede, lukmany öýe çagyrma ýalan bolup çykdy, lukmanyň özi zyýan çekdi, derman gözläp ýören, günäli neşekeşleri bolsa tapmadylar. Şeýle ýagdaýlarda lukmanlar öz hukuklarynyň kepillendirilmegini we ýitirilen zyýanyň öwezini dolmaklygy, şeýle hem saglygy goraýyş edarasynyň ýolbaşçylary bilen ýerli häkimiýetden podýezdleriň ýagty, yşyklandyryjylaryň işledilmegini, ýollaryň howpsuz bolmagyny talap etmeli.
Ýogsa-da, şeýle ýagdaýlarda jemgyýeti, kärdeşler arkalaşyklary işe çekmek gerek. Şuňa-da lukmanlaryň hukugy bar: "...saglygy goraýyş işgärleri öz hukuklaryny goramak, saglygy goraýyş we melhemçilik tejribesini ösdürmek, ylmy barlaglara ýardam etmek hem-de gaýry meseleleri çözmek üçin meýletin esasda hünärmen birleşiklerini döretmäge hukuklydyrlar". (Türkmenistanyň "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanuny, 63-nji madda)
Adaty bolmadyk ýagdaýlarda, tiz lukmançylyk kömegini bermek üçin saglygy goraýyş işgärleriniň syrkawy ýakynda ýerleşýän bejeriş-öňüni alyş edarasyna getirmek üçin kärhanalara, guramalara, şeýle hem raýatlara degişli aragatnaşyk serişdelerini, islendik görnüşdäki ulagy päsgelçiliksiz peýdalanmaga hukugy bardyr.
Çagasy bolandan soň biziň näsagymyzyň ýagdaýy gitdigiçe ýaramazlaşýardy, oba saglyk öýümiziň feldşeri näsagy ýokary derejeli kömegi bermek üçin şähere hassahana äkitmeklik kararyny kabul edýär. Biz näsagy öz tiz kömek maşynymyza mündürip, şähere ugradyk. Bu ýagdaý güýzde bolupdy. Ýollary suw alypdy, näme-de bolsa bize gara ýola çykmak başartdy. Emma şol wagt biziň awtoulagymyz durdy, el telefonymyz işlemedi (hyzmat ediş çäginden daşarydy). Bizi gorky gurşap aldy, näme etjegimizi bilmedik. Men awtoulagy bejerjek bolup jan etdim, ýöne edip bilmedim. Soňra näsagy äkitmek üçin başga ulagy saklajak bolduk. Feldşer ikimiz elimizden gelenini etdik, muňa garamazdan näsagy halas etmek başartmady. Sebäbi hiç kum maşynyny saklamady... Biz ony hassahana äkidip ýetişmedik...
Sürüji Baýram, 42 ýaş
Şonuň üçin eger-de siz ýol-ulag hadysasynyň (YUH) ýa-da başga adaty bolmadyk ýagdaýyň gatnaşyjysy ýa-da şaýady bolsaňyz we sizden saglygy goraýyş işgäri ýardam etmegiňizi haýyş etse, "ýok" diýip jogap bermäkäňiz, meseläniň ýuridik tarapy, elbetde, ýönekeý duýgudaşlyk we rehimlilik barada pikirleniň. Biz köp halatlarda ýolda sürüjileriň yşyklandyryjy ýa-da ses signally gelýän tiz kömek maşynlaryny geçirmeýändikleriniň şaýady bolýarys. Käwaht ÝUH-niň gatnaşyjysy tiz kömek maşynlary hem bolýar, sebäbi gödek sürüjiler tiz kömek maşynyny goýbermeýärler ýa-da öňüni "kesýärler"! "Ýörite belgili tiz saglygy goraýyş kömeginiň gullugynyň awtoulagy hereket etmegiň Türkmenistanyň kanunlary tarapyndan bellenilen artykmaçlyklaryndan peýdalanýar". (Türkmenistanyň "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanuny, 36-njy madda)
Lukmanyň näsagyň razylygy bolmazdan saglygy goraýyş kömegini bermäge hukugy barmy?
Hawa, Türkmenistanyň "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanunyna laýyklykda "...raýatlaryň (kanuny wekilleriň) razylygy bolmazdan saglygy goraýyş kömegini bermäge töweregindäkiler üçin howp döredýän kesellerden ejir çekýän, agyr ruhy bozulmalardan ejir çekýän adamlara, şeýle hem jemgyýetçilik howply etmişleri eden adamlara" kömek bermäge ýol berilýär. (28-nji madda)
Elbetde, biziň jemgyýetimizde özüni gowy görýän, diňe özi hakynda pikir edýän, tiz kömege çagyrlanda gijä galýan ýa-da iş wagtynda gybata gyzyp, wagtynda näsaga seretmäge ýetişmeýän lukmanlara hem gabat gelinýär. Ondan başga-da "telekeçi" lukmanlar hem gabat gelip, olar öz maddy peýdasyny ýatdan çykarmaýarlar... Şeýle hem bu hünärde örän agyr netijelere getirýän lukman ýalňyşlyklary hem bolýar. Başga hünärlerde hem şunuň ýaly hünärmenlik ýalňyşlyklary duş gelýär. Mysal üçin, taksi sürüjisi müşderiň islegini ýerine ýetirip, maşyny ýokary tizlikde sürýär we ÝUH düşýär. Şu ýalňyş edilen hereket üçin şol müşderiniň özi agyr ýagdaýa düşýär. Ýene bir mysal. Suw geçiriji ussa arzan, hili pes suw garyşdyryjyny goýýar we onuň ulanylmagy müşderiň endamynyň gyzgyn suwa ýanmagyna getirýär... Halkda aýdylyşy ýaly, bu durmuş, islendik hünärde-de şunuň ýaly meseleler ýüze çykýar.
Muňa garamazdan, saglygy goraýyş ulgamynda hünär derejesi pes bolanlaryň sany ujypsyzdyr, emma näsaga lukmançylyk kömegi ýaramaz berilse, onuň ýolunda hünär derejesi pes bolan lukman gabat gelse, näsagyň ýokary hilli lukmançylyk kömegini almagy üçin öz hukugyny gorap bilmegi gerek. Hünärinden başy çykmaýan we näsaga zyýan ýetiren ýa-da özüni gödek, utançsyz alyp baran lukmana temmi berilmelidir. Onuň üçin ýokarda duran edaralara we şol meselede kömek edip biljek hukuk goraýjy edaralara ýuz tutmalydyr we geljekde şeýle ýagdaýdan özüňi we başga adamlary goramalydyr.
Şol bir wagtyň özünde saglygy goraýyş işgärini hormatlamaly we olaryň ýeňil bolmadyk we adamlara zerur bolan zähmetine düşünmeli. Bu demokratik jemgyýetiniň kanuny – ÖZ HUKUGYŇY GORAMAK ÜÇIN, BAŞGALARYŇ, şol sanda LUKMANLARYŇ HUKUGYNY HEM HORMATLAMALYDYR!
Teswirlemeler
Yone hemmesini birayakdan surmeli hem dal. Öran seyrek hem bolsa oz isini bilyan, eli yenil adamkarcilikli lukmanlar bar. Solar yaly lukmanlaryn sany kopelewersin.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International”, ýagny Halkara günä geçiş guramasynyň berýän maglumatyna görä, geçen ýyl dünýä boýunça ölüm jezasyna höküm edilenleriň sany azalypdyr. Ýöne, muňa garamazdan, her ýyl müňlerçe adama, hususan-da Aziýa we Ýakyn Gündogar döwletlerinde, iň ýokary jeza berilýär.
“Amnesty International” guramasynyň 2010-njy ýyl boýunça ýaýradan täze hasabatynda
bellemegine görä, geçen ýyl Hytaýy goşmanyňda, ölüm jezasy bilen jezalandyrlyp öldürlenleriň sany 527-ä ýetipdir. Bu görkeziji 2009-njyl ýylda 714-e deň bolupdy.
Hytaýyň ölüm jezasyna höküm edilenleriň sanyny gizlin saklaýandygyna garamazdan, hasabata görä, geçen ýyl Hytaýda “müňlerçe” adam ölüm jezasy bilen jezalandyrylypdyr. Bu Hytaýda ölüm jezasyna höküm edilenleriň sanynyň beýleki ýurtlar bilen deňeşdirende, has köpdügini görkezýär.
Hasabatda bellenmegine görä, Eýranda azyndan 252 adam, Demirgazyk Koreýada 60, Ýemende 53, Birleşen Ştatlarda 46, Saud Arabystanynda azyndan 27 we Yrakda azyndan bir adam iň ýokary jeza – ölüm jezasy bilen jezalandyrylypdyr.
Bu hasabatyň awtory Roseann Raýf duşenbe güni Hong Kongda gurnalan metbugat-konferensiýasynda şeýle diýdi: "Biz munuň ölüm jezasynyň aradan aýrylmagy üçin dogry ýagdaýdygyna doly ynanýarys. Bu maksady BMG öňe sürdi we ony dünýäniň köp döwleti kabul etdi. Meniň pikirimçe, bu diňe wagt meselesi”.Ýewropa-da geldi
Hasabatda nygtalyşyna görä, 2010-njy ýylda Belarusda ölüm jezasyna höküm edilenleriň bolandygyy sebäpli jezalandyrşyň bu usuly Ýewropa-da gelipdir.
Hasabatda bellenmegine görä, 2010-njy ýylda ölüm jezasyna höküm etmegiň umumy derejesi peselen hem bolsa, köp döwletlerde neşe serişdeleri bilen ilteşikli kanun bozmalar, ykdysady jenaýatlar we dine şyltak atmak gadaganlygy esasynda adamlara ölüm jezasy berlipdir.
Geçen ýyl ölüm jezasynyň berilmegini kanunlaşdyran döwletleriň hataryna ýene-de azyndan dört ýurt goşuldy. 2009-njy ýylda bu ýurtlaryň sany 19-a ýeten bolsa, geçen ýyl bu azyndan 23 döwlet boldy diýlip, hasabatda nygtalýar.
Şeýle hem “Amnesty International” guramasy Hytaýy ölüm jezasy bilen bagly resmi sanlaryny aýan etmäge çagyrýar. Hytaý, şu ýylyň başynda ýurtda ölüm jezasy berilýän jenaýatlaryň sanyny 55-den 13-e çenli kemeldendigini aýtsa-da, Roseann Raýf munuň umumy jezalandyrmalara ýetirjek oňyn täsiri bolar öýdenok.
Owganystanda, Indoneziýada, Mongoliýada, Pakistanda we Birleşen Arap Emirliklerinde 2008 we 2009-njy ýyllarda ölüm jezasy boýunça jezalandyrmalar bolan hem bolsa, geçen ýyl şol döwletlerde ölüm jezasynyň amala aşyrylandygy hasaba alynmady. Emma, Pakistanda azyndan 365, Yrakda azyndan 279, Owganystanda azyndan 100 we Belarusda 3 adama ölüm jezasyny bermek barada höküm çykarylypdyr.
Geçen ýylyň dowamynda dünýäniň 67 döwletinde azyndan 2,024 adama ölüm jezasynyň berlendigi aýdylýar. Dünýä boýunça ölüm jezasynyň berilmegine garaşýanlaryň sany bolsa 18,000 töweregi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Moskwa Ermenistana orsýet ýaragyny satyn almak üçin 200 million dollarlyk karz beriljegine kepil geçdi, diýlip Orsýetiň hökümetiniň internet saýtynda aýdylýar.
10 ýyl möhletli eksport karzy “Smerç” raketa atyjy gurallaryň, “Igla-S” howadan goranyş sistemasynyň, radarlara päsgel beriji sistemalaryň, snaýper tüpeňleriniň we harby ulaglaryň satyn alynmagyny maliýeleşdirer.
Karzyň şertlerine görä, Ermenistan satyn alan ýaraglarynyň bahasynyň 10% tölär, galan tölegler karzyň hasabyna amala aşyrylar.
Orsýet Ermenistanyň esasy harby partnýorydyr. Ermenistanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýyndaky Gümri şäherindäki harby bazada Orsýetiň üç müň çemesi esgeri ýerleşýär.


text:
Daşary ýurtlarda, hususan-da Türkiýede işleýän türkmen migrantlary Türkmenistanyň pasport meseleleri bilen baglylykda yzlaryna, watana dolanmakda we gaýtadan ýurtdan çykyp, işlerini dowam etdirmekde uly kynçylyk çekýändiklerini aýdýarlar.
Mysal üçin, özüni «Merjen-Ystambul» diýip atlandyran diňleýjimiz «Türkiýäniň hökümetinden türkmenistanlylar hakynda goşmaça kanun çykaryp, ýurduň içinde rahat işlär ýaly ýagdaý döretmegini haýyş edýäris, çünki Türkmenistana gitsek, yzymyza gaýdyp gelmejegmize gözümiz ýetýär» diýip ýazýar.
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň türk kanunçylygyndaky täzelikler we türkmen migrantlary baradaky ýörite söhbetdeşligini diňlemäge hem-de öz tejribeleriňizi, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
BMG-nyň täze hasabaty Aziýada 50 million aýala WIÇ infeksiýasynyň ýokuşmak ähtimallygynyň bardygyny aýdýar. Ol aýallara bu kesel öz ärlerinden ýa-da uzak wagtlyk gatnaşykdan ýokaşar öýdülýär.
Täze hasabat BMG-nyň wiç hem SPID boýunça bilelikdäki programmasy tarapyndan taýýarlanypdyr.
Infeksiýa derejesiniň her ýurtda bir hilidigine garamazdan, bu keseliň ýokuşmagynyň sebäbi bir: goragsyz tölegli jynsy gatnaşyk, neşekeşleriň hapa iňňeleri bilelikde ulanmagy, erkekleriň erkekler bilen goragsyz jynsy gatnaşyk etmegi.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň täsirli syýasatçylaryndan biri Wladislaw Surkowyň premýer-ministriň orunbasary wezipesinden çekilmek baradaky arzasyny kanagatlandyrdy.
Kremliň bu baradaky resmi maglumatynda Wladislaw Surkowyň wezipesinden meýletinlik bilen gidendigi aýdylýar.
Emma prezident administrasiýasynyň metbugat sekretary Dmitriý Peskow çarşenbe güni habarçylara beren interwýusynda onuň wezipesinden gitmeginiň hökümetiň işi barada Wladimir Putiniň eden tankytlary bilen baglanyşyklydygyny tassyklady.
Sişenbe güni prezident Putin öz gol çekýän kararlarynyň durmuşa geçmezliginde hökümeti berk tankyt etdi.
Wladislaw Surkow 1999-njy ýyldan 2011-nji ýyl aralygynda Orsýetiň prezident administrasiýasynyň başlygynyň orunbasary, soňra-da prezident administrasiýasynyň başlygy bolup işläpdi.
Soňky wagtlar onuň gözegçiligindäki “Skolkowo” innowasiýa merkezine garşy maliýe galpyklary bilen baglanyşykly derňewler alnyp barylýar.


text:
Aşgabat, 04.03.2015. “Türkmenportal”.
“Maldarçylyk hojalyklarynda başlanan owlak-guzy möwsümi dowardarçylyk bilen meşgullanýan hünärmenleriň ählisi üçin iň hysyrdyly döwürdir. Olar şu çakda köp wagtlaryny öri meýdanlarda — sürüleriň gyşladylýan ýerinde geçirýärler” diýlip, “Neýtralny Turkmenistan” gazetinde habar berilýär.
Şu günler olar möwsümiň barşynda dünýä inýän garaköli guzularyň görnüşine, tohumçylyk we hojalyk gymmatyna hil taýdan baha bermek işi geçirilýär.
Ýaz işleriniň öňüsyrasynda garaköli hünärmenleriniň arasynda okuw-maslahatlary geçirmek indi asylly däbe öwrüldi.
Ýakynda şeýle çäreler Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň maldarçylyk we weterinariýa institutynyň hünärmenleri tarapyndan Döwlet maldarçylyk birleşiginiň Türkmenistandaky iri hojalyklarynda garaköli tohumçylyk zawodynyň binýadynda geçirildi.
Oňa Lebap, Mary we Daşoguz welaýatlaryndan şu pudaga degişli işgärleriň 60-dan gowragy, şeýle-de Ahal welaýatynyň dowardarçylyk hojalyklaryndan zootehnikler, tohumçylyk işini alyp barýanlar, weterinarlar, garaköli guzularyň tohumçylyk we hojalyk gymmatyna hil taýdan baha berýän hünärmenler gatnaşdylar.
Okuw-maslahat tamamlanansoň diňleýjiler geçirilen ýörite synaglar arkaly öwrenilenleri özleşdirdiler.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň düýn Astanada açylan ýokary derejeli iki günlük Sammiti şu gün öz işini tamamlaýar.
Duşuşygyň birinji güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton ÝHHG-ä agza 56 ýurdy Owganystanda uly rol oýnamaga çagyrdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedýew öz çykyşynda ÝHHG-nyň öz mümkinçiliklerini ýitirýändigini, şeýle-de onuň täzelenmäge mätäçdigini aýtdy
Gazagystan soňky 11 ýylda ilkinji gezek ÝHHG-niň ýokary derejeli Sammitini gurnady. Ol postsowet döwletleriniň arasynda bu gurama ýolbaşçylyk edýän ilkinji ýurtdur.
Şol bir wagtda, adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar Gazagystany adam hukuklaryny goramaga we berjaý etmäge çagyryp gelýärler.


text:
Syýahatçylyk
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen türkmen Diýary sagdynlygyň hem-de ruhubelentligiň ýurdy...
Hytaý Halk Respublikasyna degişli kompaniýa tarapyndan Afrika yklymyna ilkinji elektrikleşdirilen demir...
Meksikanyň paýtagty Mehikoda 4,8 kilometr uzynlykda urganly ýol çekildi. Onuň açylyş...
Her ýyl köp sanly syýahatçylaryň iň bir gelim-gidimli şäherleriniň biri bolan...
Amerikanyň uçar öndürmekde öňdebaryjy kompaniýalaryndan «Boeing» korporasiýasy Eýran Yslam Respublikasy bilen...
Golaýda Hytaý Halk Respublikasy özüniň baş baýramyny – döredileniniň 67 ýyllygyny...
Russiýanyň paýtagty Moskwa şäheriniň býujetine 2016-njy ýylyň dowamynda hytaýly jahankeşdeleriň sarp...
Türkiýäniň esasy syýahatçylyk merkezi hasaplanýan Antalýadaky myhmanhanalar 2017-nji ýylyň tomus möwsüminde...
Dünýäniň syýahatçylyk reýtinginiň lideri hökmünde Tailandyň paýtagty saýlandy. “MasterCard” halkara töleg...
Hormatly Prezidentimiziň ýadawsyz aladasy netijesinde, Türkmenistanyň syýahatçylyk ugry halkara derejesine göterilip,...


text: Türkmenistanda şu aýyň başynda galla hasyly ýygnalyp başlandy. Bu gyzgalaňly döwürde, türkmen resmileri, hususanda prezident G.Berdimuhamedow galla hasylyny ýygnamak üçin ähli şertleriň döredilmelidigini nygtap gelýärler. Emma Lebap welaýatyndaky käbir daýhanlar bolsa, hasyly ýygmak üçin ýüz tutsalar hem, tehniki serişdeleriň berilmeýändigini aýdýarlar. Daýhanlar bu sebäpli uly azap bilen ýetişdiren bugdaýynyň belli bir böleginiň hem eýýäm dökülip, zaýalanandygyny aýdýarlar. Azatlyk Radiosy Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynyň Watan daýhan birleşigindäki şeýle daýhanlaryň biri - Ereşguly Durdybaýew bilen söhbetdeşlik geçirdi.


text:
Täjik häkimiýetleri iki aý wagt bäri Raşt jülgesindäki yslamçy jeňçileriň pitneçiligine garşy göreş alyp barýarlar. Raşt jülgesi Täjigistanda bolan bäş ýyllyk graždan urşy mahalynda hökümete garşy güýçleriň mesgeni bolupdy. Häzir bu pitneçilik eseriniň we onuň ýurtdaky durnuklylyga näderejede howp salýanlygynyň töwereginde bir topar ýaşrynlyk bar.
«Meniň Raşt jülgesindäki garyndaşlarym ýerli hökümetiň ýagdaýa diňe gündizine gözegçilik edýändigini aýdýar. Garaňky düşen badyna häkimiýeti başgalar alýar» diýip, bizi Duşenbeden şäheriň uçar meýdanyna alyp barýan taksiniň sürüjisi aýdýar.
«Diýmek, siz prezident Emomali Rahmonyň hökümetiniň Raştdaky ýagdaýa kontrolluk edýändigine ynanmaýarsyňyz-da?» diýip, biz özüni Nabi diýip tanadan orta ýaşly adamdan soraýarys.
«Hökümet soňky iki onýyllykda Raşt jülgesine hiç wagt doly kontrolluk edip bilmedi» diýip, Nabi biziň sesini ýazmaýandygymyzy anyklap aýtdy.Ters gelýär
Bu taksiçiniň ýa onuň garyndaşlarynyň näderejede hakykaty aýdýandygyny barlamak aňsat iş däl. Muňa garamazdan, onuň aýdýanlary biziň täjik resmilerinden Raşt jülgesindäki ýagdaý barada eşidenlerimze düýpden ters gelýär. Çet-gyradaky daglykda ýerleşýän Raşt jülgesi bir zaman Täjigistanyň yslamçy oppozisiýasynyň galasy bolupdy.
Täjik hökümet güýçleri iki aý bäri Raşt jülgesiniň Kamorob deresinde özleriniň yslamçy jeňçiler diýip atlandyrýan adamlaryna garşy harby operasiýa geçirýärler. Bu operasiýa hemme taraplaýyn ýaşrynlyga gurşalan. 19-njy sentýabrda harby konwoýyň gana boýalmagy netijesinde başlanan söweşden bäri ol ýerdäki aragatnaşyk liniýalary kesilip taşlanan. Döwlet eýeçiligindäki metbugat bu söweşi köp babatda görmezlige salýar. Garaşsyz habar gulluklary bolsa özleriniň Raştdan maglumat alyp bilmeýändiklerini aýdyp zeýrenýärler.
Resmiler ýagdaý durnukly we döwlet konrollugynda diýmekden başga, bu jülgedäki ýagdaý barada gürrüň etmekden çeke durýan ýaly görünýär. Ýöne ol erde, Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy Saýmumin Ýatimowyň Raştdaky operasiýalaryň üstünlikli geçirilýändigini we tamamlanyp barýandygyny aýtmagyna garamazdan, sentýabryň ortasyndan bäri, iň bir ýönekeý hasaplamalara görä hem, hökümetiň azyndan 65 esgeriniň öldürilendigi aýdylýar.
Adatça, ýurt içinden ýa daşyndan yslamçy jeňçilerden abanýan howpa ilgezik ünsi çekýän hökümetli ýurt üçin bu meselede maglumatyň ýeterlik bolmazlygy geň. Käbirleri Merkezi Aziýa hökümetleriniň bu howpy ulaldyp görkezip, kuwwatly Günbatar döwletlerinden jomart kömekleri we syýasy goldaw alandyklaryny aýdýarlar.
Mysal üçin, häkimiýetler oktýabr aýynda demirgazykdaky Isfara etrabynda geçirilen iki polisiýa reýdini Özbegistanyň gadagan edilen yslamçy hereketi (ÖYH) bilen baglanyşdyrmakda gaty çalasynlyk görkezipdiler. 3-nji sentýabrda Hojant şäheriniň polisiýa edarasynda bolan partlama ýurtda janyndan geçen bombaçylaryň ilkinji kast edişi diýlip suratlandyrylypdy. Näme üçin dymylýar?
Onda Raştdaky operasiýa näme bilen tapawutlanýar we hökümet bu sebit barada näme üçin hiç bir maglumat bermek islemeýär?
Paýtagtdaky jemgyýetçilik pikirlerine görä, eger Rahmonyň hökümetine nähilidir bir howp abanýan bolsa, ol barha artýan «regional» nägilelikden abanýar.
Içeri işler ministrliginiň baş sözçüsi Mahmadullo Azadullozoda Raşt konflikti başlaly bäri žurnalistlere maglumat berýän tas ýeke-täk resmi çeşme bolup durýar: “Aragatnaşyk liniýalarynyň kesilmeginiň sebäbi o sebitde henizem terrorçylary we jenaýatçy toparlary doly süpürip aýyrmak babatdaky operasiýanyň dowam edýänligi bilen bagly”.
Resmi tassyklamalara görä, Raşt jülgesindäki «terror toparlarynyň» arasynda käbir ozalky oppozisiýa komandirleri, daşary ýurt söweşijileri we ÖYH-ne eýerijiler hem bar.
“Häzire çenli hökümet goşunlary 20 jeňçini öldürdi, 30-dan gowragyny tussag etdi” diýip, Asadullozoda aýdýar. “Olaryň köpüsi Owganystandaky we Pakistandaky terrorçy tälim lagerlerinde bolan”.
Raşt jülgesindäki operasiýalar bilen baglylykda molla Abdylla ady bilen tanalýan Abdylla Rahymowyň ady köp agzalýar. Ol raştly we ozalky oppozisiýa komandiridir. Onuň Owganystanda Talybana we Al-kaýda goşulandygyny aýdýarlar. Molla Abdylla hökümet bilen yslamçy oppozisiýanyň graždan urşuny soňlamak üçin 1997-nji ýylda baglaşan parahatçylyk ylalaşygyny kabul etmändi.
Ozal premýer-ministriň orunbasary bolan we ýurduň iň ýokary dini wezipesinde işlän Hajy Akbar Turajonzoda molla Abdyllanyň Raştda harby operasiýa başlamak üçin bahana edinilip ulanylýandygyny aýdýar: “O sebitden gelýän adamlar molla Abdyllany ol ýerde hiç kimiň görmändigini aýdýarlar. Hakykatda molla Abdylla Osama bin Laden ýaly, göze görünmeýän bir närsä öwrüldi”.
Raşt jülgesinde 2009-njy ýylyň maýynda hem bir ýaşryn harby operasiýa geçirilipdi. Şonda raştly öňki oppozisiýa komandiri Mirzo Zioýew gümürtik ýagdaýda öldürilipdi we bu ölümde molla Abdyllanyň tarapdarlary günälenipdi.
Duşenbede häzirki pursatda Raştdaky pitneçilerden Rahmonyň režimine howp abanýanyna gaty az adam ynanýar. Paýtagtdaky jemgyýetçilik pikirlerine görä, eger Rahmonyň hökümetine nähilidir bir howp abanýan bolsa, ol Raşt jülgesindäki çetleşdirilen söweşijilerden däl-de, eýsem barha artýan «regional» nägilelikden we bu režimiň özünde örňeýän korrupsiýadan abanýar.


text:
Wengriýadaky jedelli media kanuny baradaky gahar-gazap öz täsirini ýetirene meňzeýär. Häzir Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edýän Wengriýa zerur bolan ýagdaýynda özüniň bu kanuny üýtgetjekdigini bildirdi.
Premýer-ministr Wiktor Orban Budapeştde halkara žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda bu kanun häzirki formasynda kabul ederliksiz diýlip pikir edilýän bolsa, hökümetiniň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygny aýtdy.
Brýusselde dabara geçirilip, Bileleşigiň prezidentligi resmi taýdan Belgiýadan Wengriýa tabşyrylmazyndan sanlyja sagat öň Orban: “Biz Ýewropa Bileleşiginiň bir bölegi. Oýunda hem ýerine ýetirilmeli düzgünler bar” diýdi.
Orban Franisýa bilen Germaniýa ýaly ýurtlary göz öňünde tutup: “Bu bir belli ýurtlara degişli zat däl-de, Ýewropa Bileleşiginiň meselesi. Wengriýa öz kanunlaryny üýtgetmeli bolsa, onda beýleki ýurtlar-da bu işi etmeli” diýdi.
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň aglabasy, ilkinji nobatda hem Fransiýa bilen Germaniýa tarapyndan ýiti tankytlanan bu kanuny premýer-ministr Orban ozal ençeme hepdeläp gorap geldi.
“Tapawutly däl”
Bu kanun boýunça metbugatyň, radio-telewideniýe we internet mediasynyň üstünden häkimiýetler kontrollyk etmeli. Wengriýanyň hökümeti: “Bu kanun beýleki Ýewropa ýurtlaryndaky media kanunlaryndan tapawutly däl” diýýär.
Wengriýanyň hökümetiniň sözçüsi Anna Nagy muny çarşenbe güni şeýle düşündirdi: “Siz bu ýerde aýdylýan zatlara göz aýlasaňyz – tankytlaýanlar muny ederler diýip hem umyt edýärin – onuň içindäki her bir elementiň Şwesiýa, Fransiýa we Britaniýa ýaly Ýewropa ýurtlarynyň media kanunlarynda bardygyny görersiňiz”.
Emma tankytçylaryň garaýşyça, bu kanun žurnalistikany Sowet döwründäki ýagdaýa getirmek üçin edilýän iş. Bu kanun wengriýaly žurnalist Gabor Szabai ýaly adamlary gahar-gazaba mündirýär.
“Döwletiň azatlygyna howp abanmagy ýaly möhüm ýagdaýlarda hökümetiň media erkinligine garyşmagyny biz belle bir derejä çenli, elbetde, kabul edýäris. Ýöne beýleki ýagdaýlaryň hiç birinde olaryň eli bolmaly däl” diýip, Szabai aýdýar.
Berk reaksiýa
Täze kanuna halkara jemgyýetçiligi-de berk reaksiýa görkezdi. Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy: “Bu kanun media erkinligi baradaky ölçeglere ters. Ol tankydy mediany we ýurtda umumy çekişmeleri dymdyryp bilýär” diýdi.
Täze kanun Ýewropada köp ýurtlar tarapyndan tankytlandy welin, ýöne ýiti tankyt Germaniýadan geldi. Bu ýerde daşary işler ministriniň orunbasary Werner Hoýer: “ÝB-niň gündogar hyzmatdaşlygyna degişli ýurtlar bilen media meselesinde gepleşik geçirmäge Wengriýa rusgat berilmeli däl” diýdi.
Ýewropa Komissiýasy hem täze kanun barada barlag işlerini ýola goýdy. “Men wenger häkimiýetlerinden bu ýagdaý hakda şek-şübhäni aradan aýryp, aýdyňlyk getirmeklerini isleýärin. Men bu mesele barada premýer-ministr Orban bilen gürleşerin” diýip, Komissiýanyň başygy Joze Manuel Barroso aýtdy.
Wegriýanyň jedelli kanuny Ýewropa Bileleşigini biynajyk etdi. Onuň demokratiýa we söz azatlygy barady umumy prinsiplerine garşylyk görkezek agza ozal ýokdy.


text:
Türkmenistanda täze okuw ýylynyň başlanmagyna sanlyja günler galdy. Häzirki wagtda paýtagt Aşgabadyň käbir, esasanam, ýöriteleşdirilen we zehinliler mekdeplerine çagalaryny okuwa bermek isleýän ene-atalardan para soralýandygy habar berilýär.
Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy öý hojalykçy zenan Jahan her mekdep dürli möçberde pul serişdesini soraýar diýip, öz çagalaryny ýöriteleşdirilen ýa-da zehinliler mekdebiniň başlangyç synpyna ýerleşdirmek isleýän ene-atalardan kähalatda 1000 amerikan dollary çemesinde pul soralýandygyny belleýär.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabadyň ýaşaýjysy Jahan bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ispaniýanyň «Real» futbol klubynyň we Portugaliýanyň ýygyndysynyň hüjümçisi Kriştiano Ronaldo klubyň Çempionlar Ligasyndaky ýeňişi üçin berilen 600 müň ýewro baýrak puluny BMG gaznasyna geçirdi diýip «TASS» Ispaniýanyň Bolsamania portalyna esaslanyp ýazýar.
Ýatladyp geçsek: «Real» finalda şäherdeşi «Atletiko» bilen oýnady. Esasy we goşmaça berilen wagtlarda hem hasap 1:1 boldy, penaltylar seriýasynda bolsa 5:3 hasabynda, Ronaldonyň uran soňky penaltysy esasynda ýeňiş gazanan «Real» taryhynda 11 gezek bu kubogy eýeledi. We klub bu ýeňişden jemi 18 mln ýewrodan gowrak pul baýragyny aldy.
Ýene bir bellemeli zat: «Real» — «Wolfsburg» oýnunda Ronaldo eden het-trigi üçin hemaýatkäri «Audi» tarapyndan 4,4 mln ýewro baýrak puly alypdy.


text:
Azatlyk Radiosy: Mommak, golaýda Ispaniýanyň Malaga şäherinde dünýä belli hudožnik Pablo Pikassonyň täze sergisi açyldy. Şol sergini synlanyňda, siziň işleriňiz, Tokar Tuguryň, Hoşgeldi Şahberdiniň işleri ýadyňa düşýär. Pikassony siziň halypaňyz hasaplasak, şol dogry bolarmy?
Mommak Kuly:
Aý, gaty dogry ol. Pikasso, elbetde, dünýäň täze modern sungatynyň beýik hudožnikleriniň biri hasap edilýär. Onuň üçin, elbetde, gaty dogry ol. Ispaniýanyň Barselona şäherinde onuň gaty uly muzeýi bar, Parižde Pikassoň uly muzeýi bar. Olara kän aýlandym, kän seretdim işlerine. Aý, ol, elbetde, beýik hudožnik. Azatlyk Radiosy: Sag bol. Indi şonuň bilen birlikde Pikasso öz dogduk şäherinden okuw bahanasy bilen ýaşlykda çykyp gaýdypdyr. Soňky gezek Malaga 19 ýaşynda barypdyr. Soň gaýdyp barmandyr şol şähere. Ýöne bütin Malaga şonuň ady bilen şöhratlanýar. Diýjek bolýanym, Watany söýmek üçin, watançy bolmak üçin, şol ýerde ýaşamak hökman däl ýaly. Şeýlemi?Mommak Kuly:
Biri menden sorady-da. “Sen öz Watanyňy satan hasaplaýaňmy?” diýip. Indi edil beýle diýsegem, ýalňyş ol. Ýöne men oňa aýtdym: “Men Aýyň üstünde bolsamam, Türkmenistany söýerin. Söýýän” diýdim. Türkmenistan meniň ýüregimde. Ol meniň durkumda. Hudožnigiň, sungat işgärleriniň ýagdaýy şonuň ýaly. Elbetde, sen Watanyňy söýmeseň, nähili sen sungat işgäri bolup bilersiň? Onuň üçin edýän işleriňde, çekýän suratlaryňda diňe Watan. Watana bolan söýgi bilen sungat edilýär.Azatlyk Radiosy: Watan bilen baglanyşykly ýene bir sowalym bar, eger biz Pikassonyň mysalyna ýüzlensek, Pablo Pikassoda millilik nämede? Mommak Kuly:
Millilik… Elbetde, men-ä hemişe sungaty saz bilen baglanyşdyrýan, çeperçilik sungatyny. Onuň eden işlerinde hemişe flamingo sazlary ýadyňa düşýär. Gitara bilen baglanyşykly, ýaňky flamingo tanslary bilen bagly. Ýene alyp görsek, onuň reňkleri, elbetde, Ispaniýany gaty ýatlatdyrýar. Bütin ömrüne Fransiýada ýaşap geçen adam, ýöne işlerinde, elbetde, şol Ispaniýanyň yssylygy, güni, dürli reňkleri görünýär-dä. Korrida öküzleri bilen baglanyşykly işlerem gaty kän. Şondanam görünýä Ispaniýa bolan milli duýgusy. Hem şol ispan atlary. Olary aslynda alyp görseň, arap atlary-da. Millilik şo atlar bilenem baglanyşykly. Tematiki taraplaryndan alyp görsek, şolar bilen baglanyşykly.Azatlyk Radiosy: Siziň öz işleriňize gelsek, sizde belli bir derejede surrealizm bar, abstraksionizm bar. Siziň işleriňiziň milliligi nämeden ybarat?
Mommak Kuly:
Dogrusyny aýtsam, meniň işlerim surrealizm ýa abstrakt ýollar bilen däl-de, türkmen nagyşlary bilen, türkmeniň sazy bilen, Türkmenistanyň reňkleri bilen, türkmen gelin-gyzlarynyň näzik elleri bilen dokan halylary, nagyşlary bilen baglanyşykly. Hem, elbetde, Türkmenistanyň al, ýaşyl reňkleri. Güni, ýakyp barýan güni öz işlerimde görkezmek bilen, şonuň bilen baglanyşykly.Azatlyk Radiosy: Mommak, sen ýurdy ýatlap, ýene bir sowalyň üstünden bardyň.Mommak Kuly:
Hawa. Azatlyk Radiosy:
Ýene-de Pikassonyň mysalyna gelsek, ol bütin ömrüni Parižde ýa-da Fransiýanyň günortasynda ýaşap geçipdir. Siz, ine, Münhende otyrsyňyz. Mommak Kuly:
Hawa.Azatlyk Radiosy: Öz döwründe Tokar Tuguram birnäçe gezek Germaniýa gelip, işläp gitmek isledi. Fransiýanyň ýa-da bolmasa Germaniýanyň howasy aýratynmy? O ýerde şöhle aýratynmy? Näme üçin hudožnikler bärik ymtylýarlar?Mommak Kuly:
Ýok, ol howa bilen baglanyşykly däl. Dogrusyny aýtsam, meniň üçin-ä Türkmenistanyň howasy ýaly howa ýok. Käwagt özüme diýýän, Türkmenistanyň birje tozanlyja köçesini bütin dünýä berjek däl. Ýöne bu taýyk gelmegimiň sebäbi öz edýän sungatymy görkezmek üçin. Bu taýda hudožnik üçin gaty uly mümkinçilikler bar. Azatlyk Radiosy: Hawa. Ikinjidenem, kolleksionerler bar, sungaty öwrenijiler bar. Mommak Kuly:
Hawa, bu taýda näme, köp adam sungat işlerini kolleksiýa edýärler, ýygnaýarlar, toplaýarlar-da. Sungat toplaýan adamlar bar. Sungaty gaty söýýän adamlar kän. Sergi mümkinçilikleri köp. Uly-uly muzeýler bar. Ynha, Münhende, aýtsak, şu taýda her gün azyndan bir sergi açylýar.Azatlyk Radiosy: Indi Türkmenistany ýatlasak, Mommak, seniň bilşiň ýaly, bizde sungatyň ähli görnüşleri üçin, diňe bir sergi zaly bardy-da. Mommak Kuly:
Hawa.Azatlyk Radiosy: Şol sergi zalyna-da düşmek kyn boldy. Ine, soňky döwürde Tokar Tuguryň sergisiniň ilki bilen açylýandygynyň aýan edilmegi, bildirişiniň çykmagy, soň açylmaly wagty gelende-de, onuň ýapylmagy gaty bir gynandyryjy boldy.Mommak Kuly:
Tokar neressäň… Ol bir biz üçin gaty uly hudožnikdi. Elbetde, eşiden habarymyz meniň üçin gaty bir gyanançly boldy. Näme
Men Aýyň üstünde bolsamam, Türkmenistany söýerin. Söýýän. Türkmenistan meniň ýüregimde. Ol meniň durkumda.
üçin bir hudožnigiň işini ýapmaly? Heý, sungat diýilýän zadam bir görkezmän bolarmy?! Onuň işlerinde syýasat bilen baglanyşykly zatlar ýok. Ol bir owadanlygy görkezýän adam. Onuň üçin şol habary eşidip, men-ä özüm, dogrymy aýtsam, gaty gynandym.
Sungata üns berilmese, munuň özi bir gowy zat däl-dä. Sebäbi bütin dünýäde ýurtlary, milleti sungat üsti bilen, medeniýet üsti bilen tanaýarlar. Aýdaly, ynha, Malagada halkara aeroporty Pikassonyň adynda, restoranlary, hotelleri Pikassonyň adynda. Rime baryp görseň, uly aeroporty Leonardo da Winçiniň adynda. Sungat diýilýän zat uly bir güýç. Hawa. Onuň üçin sungata Türkmenistanda-da uly üns berilse, bizem oňa gaty begenjek. Azatlyk Radiosy: Mommak, beren gürrüňleriň üçin köp sag bol.


text:
Ýekşenbe güni Bolgariýanyň dürli şäherlerinde on müňlerçe adam ykdysady kynçylyklara protest bildirip, demonstrasiýa geçirýär.
Hususan-da, demonstrasiýaçylar Bolgariýanyň hökümetiniň býujet çykdajylaryny çäklendirmek syýasatyna garşy protest bildirýärler.
Geçen hepde şular ýaly köpçülikleýin protest çykyşlarynyň netijesinde premýer-ministr Boýko Borisow we onuň hökümeti tutuşlygyna işden çekilýändigini yglan etdi.
Ýekşenbe güni Bolgariýanyň paýtagty Sofiýada 10 müňden gowrak adam, Warna şäherinde bolsa 30 müň töweregi adam demonstrasiýa çykdy. Şeýle demonstrasiýalar ýurduň Plowdiw we Dobrih şäherlerinde-de gurnaldy.
Bolgariýanyň prezidenti Rosen Plewneliýew Sofiýada protestçileriň öňünde eden çykyşynda täze hökümet düzülende olaryň talaplarynyň göz öňünde tutuljakdygyny aýtdy.


text:
Düýn Ukrainadaky ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar ýurduň Içeri işler ministrligindäki ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji bölümiň ýapyljakdygynyň yglan edilmegine protest bildirdiler.
Bu baradaky plan düýn içeri işler ministriniň maslahatçysy Konstantin Stohnyý tarapyndan bu Ministrligiň internet saýtynda ýerleşdirilen maglumatda mälim edildi.
Bu soňky çäreler Ukrainanyň täze bellenen içeri işler ministri Anatoliý Mohilýowyň inisiatiwasy bilen başlanan reformalaryň çäklerinde peýda boldy.
Ukrainanyň Içeri işler ministrliginde ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji bu bölüm 2008-nji ýylda döredilipdi.


text:
Ermenistanyň sudy Gýumri şäherinde ermeni maşgalasynyň ýedi agzasyny öldürmekde aýyplanýan orsýetli esgeriň işine garaýar.
Waleriý Permýakowyň sudy 18-nji dekabrda Orsýetiň Gýumridäki harby bazasynda geçýär.
19 ýaşly Permýakow 12-nji ýanwarda Awetisýan maşgalasynyň öýüne baryp, maşgala agzalaryny, şol sanda iki ýaşly we alty aýlyk bäbegi oka utup öldürmekde aýyplanýar.
12-nji awgustda Orsýetiň Gýümridäki harby sudy Permýakowy 10 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Ol harby bazadan ýarag ogurlamakda, goşundan gaçmakda we Gýumride ýarag ulanmakda günäni boýun aldy.
Awetisýan maşgalasynyň öldürilmegi Gýumride uly protestleri döredipdi, ýerli ýaşaýjylar Permýakowyň ermeni suduna tabşyrylmagyny talap edipdi.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň Dagystan respublikasynda bu respublikanyň prezidentini saýlawçylaryň ses bermegi bilen saýlamak düzgüni ýatyrylyp, ony parlament tarapyndan saýlamak düzgüni girizildi.
Bu baradaky kanun düzgüni penşenbe güni Dagystanyň parlamenti tarapyndan tassyklandy. Şu aýyň başynda Inguşystanyň parlamenti hem bu respublikanyň prezidentiniň saýlawy barada hut şeýle düzgüniň girizilmegini öňe sürýän kanunyň taslamasyny taýýarlapdy.
Geçen aý Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň oblastlarynyň we awtonom respublikalarynyň liderleriniň ýerli geňeşler hem-de parlamentler tarapyndan saýlanmaklaryna rugsat beriji täze kanuny düzgüne gol çekipdi.


text:
Karib deňziniň etegindäki Beliz döwletiniň golaýynda şahsy adasy bolan Leonardo DiCaprio bu adada millionerler üçin ekologik taýdan arassa kurort merkezini gurýar.
Golliwudyň ýyldyzy DiCaprio bu adany 2005-nji ýylda 1,75 million amerikan dollaryna satyn alypdy. Adanyň tutýan meýdany 42 gektara barabar bolup, bu ýerden Merkezi Amerika materigine gaýykly 15 minutda baryp bolýar.
“The New York Times” neşiriniň berýän maglumatyna görä, adada guruljak eko-willalaryň, ýagny jaýlaryň bahasy 5 we 15 million amerikan dollary aralygynda bolar.
Bu adada guruljak öýleriň ählisi Günüň energiýasy we okeanyň suwunyň energiýasy bilen işlär.
Aktýor DiCaprio 1998-nji ýylda öz adyna ýörite fond döretdi. Bu fond ekologiýa proýektlerine grantlary berýär.


text:
Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary Bülent Arynç armiýanyň polisiýa kömek etmegi üçin protestleriň geçirilýän meýdanyna çagyrylmagynyň mümkindigini aýdyp, protestçilere duýduryş berdi.
Arynjyň duşenbe güni eden çykyşy premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň Yslam gymmatlyklaryna daýanýan hökümetiniň protestçilere garşy harby güýç ulanjakdygyny aýdyp atan ilkinji haýbaty boldy.
Şeýle-de Türkiýäniň içeri işler ministri çaknyşyklaryň bikanundygyny aýdyp, protestçiler oňa gatnaşan halatynda “kanuny netijelerine çydamaly bolarlar” diýip duýduryş berdi.
Kärdeşler arkalaşygy premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň hökümetiniň 15-nji iýunda Taksim meýdanyndan protestçileri zor bilen çykarmagy baradaky çäräniň ilaty ynjydyjy hereket bolandygyny aýtdy.


text:
Isgender Zülkarneýn
Isgender Zülkarneýn ((Makedonca: Александар Македонски) (Aleksandr Makedonski), (iňlisçe: Alexander the Great). Asyl ady Aleksandr III Makedoniýaly.
Isgenderiň hökümdarlyk titullary: Makedoniýanyň Basileusy, Ellin ligasynyň Gegemony, Persiýanyň şahinşahy , Müsüriň faraony we Aziýanyň hökümdary.
Isgender b.e. öň 356-njy ýylda Pella şäherinde dünýä inipdir. Isgender öz kakasy Filip II Makedoniýalynyň tagtyna b.e. öň 336-njy ýylda geçipdir. Isgender b.e. öň 323-nji ýylda heniz 32 ýaşyndaka Wawilonda aradan çykýar.
Isgenderiň ejesi ady Olimpia bolup, ol grek Neoptolemus I gyzydyr.
Issa söweşi[üýtget | edit source]
Gawgamela söweşi[üýtget | edit source]
1 oktýabrda 331 MÖ Isgender Zülkarneýniň we Persiýa padyşasy Dariý III arasynda Gawgamela (häzirki wagtda Mosul, Yrak ýakynlarynda) atlandyralan ýerde bolan bir söweş. Bu söweşiň netijesinde Persiýa Imperiýasy ýykyldy.
Busefal[üýtget | edit source]
Busefal (latynça Boukέφaλoς Bucephalus 'öküz kelleli') - Isgenderiň atynyň ady.


text:
2010-njy ýylda Türkmenistan 1,5 million tonna bugdaý we 1,3 million tonna çig pagta hasylyny öndürdi. Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligi tarapyndan ýaýradylan bu sanlary halkara habar agentlikleri 4-nji ýanwarda köpçülige ýetirdiler.
Galla ekilen 860 müň gektar ýerde “Ýolöten-1”, “Sähraýy”, “Juwan” ýaly amatly sortlaryň öndürilenligi, emma ekin meýdanlarynyň esasy böleginde Belarusdan getirilen we Türkmenistanyň toprak we howa şertlerine gabat gelen “Batko” we “Ýubileýnaýa-100” atly ýokary hasylly sortlaryň ýetişdirilenligi habar berildi.
Türkmenistanda pagta üçin ekin meýdanlarynyň 550 müň gektardan ybaratdygy we şu ýyl pagtanyň önümliligi üçin howa şertleriniň amatly bolup, ekin meýdanlarynda dokuz sany orta süýümli sortuň öndürilenligi Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrliginiň metbugat gullugynyň maglumatynda aýdylýar.
Habar agentlikleri tarapyndan ýaýradylan şol maglumata görä, iň köp ulanylan sort Türkmenistanyň “Ýolöten-7” atly sorty. Inçe süýümli pagtanyň dört sorty öndürildi. Olar Mary we Ahal welaýatlarynda 27 müňden gowrak gektar ýerde ýetişdirildi.
Hasyl kopelýärmi?
“Reuters” agentligi, Türkmenistanyň hökümet wekiline salgylanyp, amatly howa şertleriniň Türkmenistanyň 2010-njy ýyla planlaşdyran 1 million tonnadan sähel gowrak hasylyna derek 1 million 300 müň tonna pagta hasylyny ýygnamagyna mümkinçilik berenligini habar berdi.
Türkmenistanyň pagta hasyly 2007-nji ýylda 950 müň tonnadan, 2008-nji ýylda 1 million tonnadan ybarat bolupdy. 2009-njy ýylda pagta hasyly boýunça resmi statistikanyň berilmänligini, emma ABŞ-nyň Pagta boýunça Milli geňeşiniň maglumatyna görä, 2009-njy ýylda Türkmenistanyň 1,1 million kip pagtany eksport edip, dünýä boýunça pagta eksport ediji ýurtlaryň arasynda 6-njy orny eýelänligini habar berilýär.
“Kazah-Zerno” informasion agentliginiň maglumatyna görä, 2009-njy ýylda Türkmenistanyň galla we pagta hasyly 1,2 million we 1 million 220 müň tonnadan ybarat bolupdy. Emma “Reuters” agentliginiň maglumatynda bellenişine görä, Türkmenistanyň resmi sanlary köplenç elýeterli däl, berilýän sanlara bolsa garaşsyz ykdysadyýetçiler tarapyndan şübheli garalýar.
Türkmenistanyň Oba-hojalyk ministrliginiň pagta we galla hasyly boýunça beýannamasy täze ýylyň başynda halkara informasion agentlikleri tarapyndan ýaýradyldy. Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrliginiň öz resmi internet saýtynda hasyl boýunça maglumat ýerleşdirilmedi. Ministrligiň özünden hem maglumat almak başartmady.
Informasiýadan daşda
Türkmenistanyň oba hojalyk pudagynyň ýapyklygyna pudagyň zähmetkeşleri hem ünsi çekýärler. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan tejenli agronom Akmyrat Ataýew aýdyňlygyň ýoklugynyň daýhanlaryň işine böwet bolýanlygyny aýtdy.
Daýhan A.Ataýew: “Esasan hem dokument, buhgalteriýa, hasabat işlerimiz pes derejede alnyp barylýar. Iş şertnamalary hem görkezilenok kärendeçilere. Şernamasyny görmese, ol özlerine birilmese, nädip işlesin adamlar?” diýip, öz pikirini aýan edýär.
Soňra ol sözüni şeýle dowam etdirýär: “Hiç bir normatiwler, ynha aýdaly, döküniň bahasy, tehnika işleriniň bahalary kärendeçileriň göräýjek ýerlerinde asylyp goýlanok, bu barada hiç zat aýdylanok. Informasiýadan daşda, hasap-hesipden daşda galýar halk. Oba hojalygyna iň esasy gerek zat – hasap-hesipdir”.
27-nji dekabrda Türkmenistanyň hökümetiniň ýylyň jemleri boýunça geçiren maslahatynda ýurduň prezidentiniň amala aşyrýan düýpli reformalary netijesinde oba hojalygy pudagynyň çynlakaý öňegidişlikleri gazananlygy nygtaldy we döwletiň agrosenagat kompleksi boýunça mundan beýläk-de yzygiderli alada edip, düýpli çäreleri amala aşyrmakçydygy yglan edildi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň golaýda bolan maslahatynda Türkmen bedewiniň baýramyna görülýän taýýarlyk barada hem gürrüň edildi.
TDH-nyň ýazmagyna görä, "Baýramçylygyň maksatnamasynda Halkara atçylyk sport toplumynda bedewleriň päsgelçiliklerden bökmek boýunça atçylyk-sport ýaryşy, şeýle hem uzak aralyga atly ýöriş, däp bolan at çapyşyklary we beýleki sport ýaryşlary" bar.
Mundan başga, "şöhrat gazanan ahalteke bedewi Ýanardagyň Köpetdag şaýoly bilen we Andalyp köçesiniň çatrygynda gurlan ýadygärliginiň açylyşy" hem baýramçylyga gabatlanar; Döwlet çeperçilik akademiýasynyň Sergi merkezinde suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, bezegçileriň, teleoperatorlaryň arasynda döredijilik bäsleşiginiň jemleýji tapgyry bolar.
Resmi habara görä, "ahalteke bedewleriniň gözellik bäsleşikleri türkmen halkynyň iň oňat atçylyk däplerini ösdürmäge ýardam etmek" maksady bilen geçirilýär.
Azatlyk Radiosy ýurtda atçylygy ösdürmegiň üstünlikleri we kemçilikleri barada gürrüň bermegini sorap, aşgabatly synçy Nurberdi Nurmmämedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Täjigistan Respublikasynyň Söwda-senagat palatasynyň (TR SST) başlygy Şarif Said Hytaýyň syýasy geňeşmeler soýuzynyň Daşary ýurtlardaky wekilhanasynyň prezidenti jenap Kewin Вuanyň ýolbaşçylygynda Täjigistana baran Szýansu welaýatynyň wekiliýeti bilen duşuşdy. Bu barada TR SST-nyň resmi saýtynda habar berilýär («proffe.cf»).
Täjigistan Respublikasynyň Söwda-senagat palatasynyň başlygy Рytaý bilen Täjigistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ýokary derejededigini belläp, munuň iki goňşy döwletiň arasyndaky özara bähbitli söwda-ykdysady gatnaşyklaryň has-da ilerlejekdiginiň kepili we esasy bolup durýandygyny aýtdy.
Jenap Kewin Duan Szýansu welaýatynyň wekiliýetiniň şu saparynyň Täjigistan Respublikasy bilen tanyşmak üçin guran ilkinji saparydygyny belledi.


text:
Penşenbe güni Belarusyň sudy ynsan hukuklaryny goraýjy tanymal aktiwist 49 ýaşly Ales Belýaskini 4,5 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Düýbi Minskde ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy “Wesna” merkeziniň başlygy Ales Belýaskini sud salgyt galplyklarynda günäli diýip tapdy. Türme tussaglygyndan daşary, sud onuň emlägini konfiskasiýa etmek barada-da höküm çykardy.
Özüne garşy suduň höküminiň yglan edilmeginiň yzy bilen, Belýaskiý suduň zalynda “Wesna merkeziniň işi togtadylyp bilinmez” diýip gygyrdy. Onuň aklawçysy suduň bu hökümine garşy ýokary suda şikaýat etjekdigini mälim etdi.
Ales Belýaskiniň aýaly Nataliýa Pinçuk habarçylara beren interwýusynda Belarusyň sudunyň şeýle höküm çykarmagyna öňünden garaşylandygyny aýtdy. Ol: “Ýurduň resmi habar serişdeleriniň äheňi suduň höküminiň şundan gowy bolmajakdygyny görkezip geldi” diýip belledi.
Ýiti reaksiýalar bildirildi
Ynsan hukuklaryny goraýjy belarusly belli aktiwistiň türme tussaglygyna höküm edilmegine halkara derejesinde ýiti reaksiýalar bildirildi we onuň haýdan-haý azatlyga goýberilmegine çagyryşlar edildi.
Ýewropa Bileleşigi we ÝHHG guramasy suduň bu hökümini syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip atlandyryp, muny berk tankyt etdi.
Ýewropa Parlamentiniň prezidentiniň metbugat sekretary Robert Golanskiý belarusly aktiwistleriň ykbalyna Ýewroparlamentiň hem örän alada bildirýändigini aýtdy:
—Ýewropa Parlamenti jenap Belýaskiniň salgyt galplyklarynda aýyplanyp, ýerliksiz jogapkärçilige çekilmegine we tussaglyga höküm edilmegine uly alada bildirýär. Parlament Belýaskä garşy yglan edilen suduň hökümini syýasy matlaplara esaslanýan we ýerliksiz jeza diýip hasaplaýar. Ýewroparlamentiň prezidenti Belarusyň häkimiýetlerini jenap Belýaskini we tussaglykdaky ähli beýleki syýasy tussaglary hiç hili şert goýmazdan, haýdan-haý azatlyga goýbermeklige hem-de olara bildirilýän ähli jenaýat aýyplamalaryny ýatyrmaklyga çagyrýar. Hemişe bolşy ýaly, Ýewroparlamentiň prezidenti Ýewropa Parlamentiniň Belarusyň halkynyň tarapynda durýandygyny nygtaýar.
Bank hasaplary bilen baglanyşykly
Ales Belýaskä garşy salgyt galplyklarynda bildirilen aýyplamalar onuň Belarusda ynsan hukuklaryny goramak boýunça alyp barýan işlerine halkara donorlary tarapyndan berilýän we onuň Litwadaky hem-de Polşadaky şahsy bank hasaplarynyň üsti bilen geçýän pullar bilen baglanyşykly.
Litwanyň we Polşanyň häkimiýetleri özleriniň Belarusa beren maglumatlarynyň Ales Belýaskini jenaýat jogapkärçiligine çekmek üçin ulanylandygyna göz ýetirenlerinden soň, bu ýagdaý barada öz gynançlaryny mälim edip we ötünç sorap çykyş etdiler.
Ales Belýaskiý 2010-njy ýylyň dekabrynda Belarusda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesine protest bildirilip gurnalan demonstrasiýalarda häkimiýetleriň güýç ulanmalary bilen baglanyşykly yzygiderli hasabatlar we makalalar bilen çykyş edip geldi.
Ol şu ýylyň 4-nji awgustynda tussag edildi. Birneme soňra bolsa, oňa salgyt galplyklary bilen baglanyşykly jenaýat aýyplamasy bildirildi.


text:
Bosniýanyň serb milletinden bolan ozalky lideri Radowan Karadiçiň resmi maslahatçylary geçen hepde sud prosesini baýkotirlän Karadiçiň sişenbe güni sud prosesine gatnaşjakdygyny habar berdiler.
Geçen hepde Radowan Karadiç sud diňlenişigine taýýarlanmak üçin özüne ýeterlik wagtyň beriländigini aýdyp, öz işi bilen baglanyşykly Hagadaky harby tribunalyň diňlenişigine gatnaşmakdan ýüz öwrüpdi.
Sud oňa 1992-95-nji ýyllarda Bosniýada ýüz beren harby konfliktler bilen baglanyşykly genosid we uruş jenaýatçylygy ýaly jenaýatçylyklar boýunça 11 sany jenaýat aýyplamasyny bildirýär.


text:
Aşgabat, 11.03.2015. “Türkmenportal”.
Şu pursatda “Türkmennebitönümleri” Baş müdirliginiň “Ahaly” “Aşgabat” stadionynda täjikleriň “Istiklolyna” garşy AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça bölegindäki ikinji duşuşygyny geçirip dur.
Iki topar hem ilkinji tapgyrda şowsuz çykyş etdi. Täjigistanyň üç gezek çempiony we Kubogynyň dört gezek eýesi bolan topar AFK-nyň Kubogynyň finalçysy Yragyň “Erbilinden” 1:3 hasabynda ýeňilse, Türkmenistanyň wise-çempiony we Kubogynyň iki gezek eýesi bolsa, yklymyň ikinji derejeli bu ýaryşynyň häzirki çempiony “Al-Kadsiýadan” 2:0 hasabynda asgyn geldi.
Şonuň üçin iki topara-da ýeňiş gazanmak zerur bolup durýardy. Duşuşygyň eýýäm 5-nji minutynda myhmanlar öňe çykdy-0:1 Fathulla Fathulloýew tapawutlandy.
Şondan soň, ýer eýeleri howply hüjümleriň birnäçesini geçirdiler. 26-njy minutda ildeşlerimiz 11 metrlik urgyny ýerine ýetirmäge hukuk gazandylar. Ony Süleýman Orazow dürs ýerine ýetirdi. Netijede toparlar 1:1 hasabynda arakesmä çykdylar.


text:
Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew we Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko 14-nji iýulda Bakuda gepleşik geçirdiler.
Poroşenko 2014-nji ýylda prezident bolaly bäri Azerbaýjana birinji gezek sapar edýär.
Iki ýurduň liderleri syýasy, ykdysady, energiýa we transport ugurlary boýunça meseleleri maslahat ederler we birnäçe ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekerler, diýip Azerbaýjanyň prezidentiniň resmi websaýtynda habar berildi.
Şeýle-de Poroşenkonyň Azerbaýjanyň premýer-ministri Artur Rasizade we ýurduň parlamentiniň spikeri bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Ukrainanyň prezidenti Azerbaýjanyň uly bolmadyk etnik ukrain jemgyýetiniň agzalary bilen duşuşar.


text:
Düýn Türkmenistanda Gökdepe tragediýasynyň ýyl dönümine gabatlanylyp, Hatyra güni bellenilip geçildi.
Düýn bu Hatyra gününde, adat bolşy ýaly, Gökdepe tragediýasynyň pidalary bilen birlikde, watan ugrunda jan beren beýleki türkmenistanlylaryň hem hatyrasyna bagyşlanylyp ýörite hatyra çäreleri geçirildi.
1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda Gökdepe söweşiniň bolan ýerinde, ýagny, Gökdepe galasynyň golaýynda gurlan Saparmyrat Hajy adyndaky metjitde düýn uly gerimde hatyra çäresi gurnaldy. Oňa Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, şeýle-de hökümet agzalary, Parlamentiň deputatlary we daşary ýurtly diplomatlar hem gatnaşdylar.


text:
Taryhdan mälim bolşy ýaly, altynjy-ýedinji asyrlarda Orta Aziýa ýöriş eden araplar öz basyp alan ýerlerinde yslamy ornaşdyrdy hem-de öň başga dinde bolan adamlara ýokarda ýalňyz Hudaýyň barlygyny ündedi. Adamlara jebir-jepa berýänlere Hudaýyň özüniň jeza berýändigi, ýagny olary Hudaýyň tutýandygy hakdaky ündewler yslamyň parzlary we maslahatlary bilen birlikde adamlaryň aňyna ornaşdyryldy.
1917-nji ýylda Russiýada sosialistik rewolýusiýany amala aşyran Wladimir Ilýiç Ulýanowyň (Leniniň) guran sowet hökümeti bolsa diniň-de, Hudaýyň-da, dine ynanýanlaryň-da garşysyna göreş alyp bardy. «Hiç hili Hudaý ýok, ähli barlyk tebigata degişli» diýip öwreden sowet hökümeti dindarlary konslagerlere ugratdy, metjit-medreseleri ýykdy hem-de çagalar üçin dünýewi—täze mekdepleri açdy.
Bularyň haýsy birine ynanmaly?
«Dünýäniň esasy, dünýäni ýaradan hem kesgitleýän başlangyç obýekt hökmünde ýaşaýan, adama, adamlara garaşsyz nähilidir bir ruhdur» diýip, filosof alymlaryň «obýektiw idealistler» diýen ady alan toparlary adamlaryň arasynda ündew geçiripdirler, ýazyp gidipdirler.
Biz bularyň haýsy birine ynanmaly? Dünýede pikir kän, ündew kän, filosofik akym kän. Iň gynançly ýeri hem — dine salýanlar hem, dinden çykarýanlar hem müňläp-müňläp adamlaryň janlaryna kast etdiler. Dinden çykmajak bolup, adamlar sowet hökümetiniň konslagerlerinde çüýredi, sowet hökümeti tarapyndan atyldy. Dini kabul etmejek bolanlar arap gylyçlaryndan öldi.
«Alla hiç kime görünmeýär, emma Onuň özi (Hudaý) hemmeleri görýär» diýip, din öwredýär. «Hudaý hemme zady görýär, ýagşylyk edýänleri ýalkaýar, ýamanlyk edýänlere jeza berýär» diýlip, ýene dini kitaplarda nygtalýar.
Türkmen intelligentleri
Ine, bu günki gün bizi «dine gir» diýip, gylyçdan geçirjek bolup duran arap hem ýok, «Dinden çyk» diýip, atjak bolup duran sowet hökümetem ýok. Bu günki gün türkmenler ynam boýunça erkin. Islän dine, Hudaýyň barlygyna ynanýar, islemedikler öz erkine gezip ýör. Bu günki gün biz «Allanyň hemme zady görýänine, ýagşylyk edýänleri ýalkap, ýamanlyk edýänlere jeza berýänine ynanyp ýaşamalymy ýa-da «Edeniňi edibermeli, ýaman iş üçinem hiç hili garaw ýok» diýen ideýadan ugur almalymy?!
1932-nji ýyldan başlap sowet hökümeti öz basyp alan respublikalaryndaky düşünjeli, bilimli, batyr adamlary «sowet hökümetiniň duşmanlary» diýen ýarlyk bilen ýygnap, konslagerlere ugradyp başlaýar. Üstüne ýüklenýän günäni boýun almadyklary her hili jebir-jepalara, jeza çekmelere sezewar edýärler. Türkmen intelligentlerini hem «sowet hökümetiniň duşmanlary» diýen bahanalar bilen ýygnap, türmelere, konslagerlere ugratmakda Döwlet syýasy uprawleniýesiniň işgärleri edibilen ýaman işlerini edýärler. Görnükli türkmen intelligentleriniň başyny iýen şol —döwlet syýasy uprawleniýesiniň işgärleriniň özleri hem soňra hut sowet hökümeti tarapyndan atylyp öldürilýär.
Ganhor Beriýa hakda-da ýatlalyň. Bütin Sowet soýuzynyň territoriýasyndaky ähli respublikalaryň iň gowy düşünjeli adamlarynyň ganyna galan Beriýanyň özüni-de sowet hökümeti atyp öldürdi ahbeti.
Garaşsyzlykdan soň…
Indi gürrüňimizi Garaşsyz Türkmenistanyň mysalyndan dowam edeliň. Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary, polisiýada demleri bilen dag ýaran ýolbaşçylar, Milli Howpsuzlyk Komitetiniň öňki başlyklary hem olaryň edermen işgärleri, Saparmyrat Nyýazowyň egindeşleri we ýene-ýeneler... Hany olar? Olar näme üçin hernäçe hökümete wepaly bolsalar-da, ösüp gitmediler, işleri olara nesip etmedi, maňlaýlary türmäniň diwaryna uruldy? Olar türmede oturan ýerlerinde halky agladany üçin jezanyň bar ekenligi hakda pikir öwürdimikäler? Çaga ekleýän adamlary çöreksiz goýanlary üçin, bigünäleri türmelere ugradanlary üçin jeza çekmeli pursadyň gelenine göz ýetirdimikäler?
Wezipede oturan wagty, eline pul düşen wagty adam absolýut belentlige galandyryn öýdýär. Mysallardan görnüşi ýaly, edilen günäler welin adamlary sypdyrmaýana meňzeýär. Günä-sogaba şeýle bir içgin düşünýän adamlar bar, olar hatda garynjany-da öldürmeýärler, günä gazanmakdan gorkýarlar. Kä kişi welin maňlaýy gara daşa degýänçä edenini edýär.
Ine, şu aýdylanlar dini pelsepe däl. Ýaman iş üçin dünýede jeza bar. Ol jeza Hudaýdan gelýärmi, ýa-da obýekt hökmünde ýaşaýan Ruhdan, ýa-da ol tebigatyň deňagramlylygy saklamak kanunymy, matematiki hasapmy, men ony aýdyp biljek däl, men diňe bir zady aýdyp biljek — adamlara kast edýänlere jeza bar eken. Bu hakdaky mysallary siziň özüňiz hem töweregiňizden tapyp bilersiňiz.
Özüňizem göwnüňize biri nähak degse, hiç gynanmaň, siziň göwnünize nähak degene jeza garaşýandyr...
Meniň bilen ylalaşýaňyzmy?!
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Howanyň birbada aşa sowamagy sebäpli Merkezi we Gündogar Ýewropada onlarça adam öldi.
Ukrainada soňky bäş günüň dowamynda 30 adamyň ölendigi habar berilýär.
Polşanyň polisiýasynyň maglumatyna görä, sişenbe gününiň dowamynda howa -30C derejä çenle pese düşende, bäş adam ölüpdir. Netijede, ýanwar aýy boýunça ölenleriň sany 27-ä ýetdi.
Rumyniýada hem iki adam heläk boldy. Sowuk netijesinde, çarşenbe gününden bäri ölenleriň sany sekiz boldy.
Mundan başga-da Serbiýada üç, Bolgariýada hem bir adamyň ölendigi aýdylýar. Bolgariýanyň sekiz şäherinde, şol sanda paýtagt Sofiýada sişenbe günündäki ýaly sowuk entek 100 ýylyň dowamynda hem hasaba alynmandy. Ol ýerlerde howa -29C derejä ýetýärdi.
Çehiýanyň paýtagty Pragada-da doňup heläk bolan bir aýalyň jesedi tapyldy.


text:
Hytaýyň döwlet eýeçiligindäki mediasy polisiýanyň kömür känine edilen hüjümde güman edilýän 29 adamyň birinden başga ählisini, «terrorçy» hökmünde öldürendigini aýdýar.
Hytaýyň günbatar Sinjiaň regionynda, musulman we etniki türk uýgurlarynyň agdyklyk edýän sebitinde bolan hadysada azyndan bäş polisiýa ofiseriniň öldürilendigi habar berilýär.
Sinjiaňyň regional hökümetiniň Tianşan web portaly 20-nji noýabrda 18-nji sentýabrda Aksuwdaky Sogan şahtasynda edilen pyçak hüjüminde güman edilýänleriň öldürilendigini habar berdi. Şonda Sogan şahtasynda 11 graždan we 5 polisiýa ofiseri öldürilipdi.
Bu habarlar kömür käninde bolan ganly hüjümiň ilkinji gezek resmi tassyklanmasy boldy. Aslynda bu waka barada bolan gününiň ertesi Azat Aziýa radiosynda habar berlipdi.
"Sinjiaň 56 gün dowam eden söweşden soň daşary ýurt ekstremist toparynyň göni ýolbaşçylygyndaky terrorçy topary ýok etdi» diýip, hökümet eýeçiligindäki Sinjiaň gazeti ýazdy. «Ýesir düşen bir adamdan başga, 28 kellekeser doly ýok edildi» diýip, habarda aýdylýar.
Gazet uýgur atly bolup çykan iki adamyň şol aýdylýan daşary ýurt toparyna ýolbaşçylyk edýändigini öňe sürýär, emma olaryň atlaryny aýtmaýar.
Sinjiaňda ýaşaýan ýerli musulman uýgurlary bilen han hytaýlylaryň arasyndaky dartgynlylyk soňky ýyllarda zorlukly wakalara getirip, ýüzlerçe adamyň öldürilmegine sebäp boldy.
Hytaý resmileri bu gandöküşlikde yslamçy jeňçileri günäledi.
Bosgunlykdaky uýgur toparlary we adam hukuklaryny goraýjylar Hytaýyň Sinjiaňda alyp barýan repressiw syýasatynyň, şol sanda yslama we uýgur medeniýetine edilýän berk kontrollygyň gozgalaňa meçew berendigini aýdýarlar.
Sinjiaňda, esasan Merkezi Aziýanyň üç ýurdy bilen serhetleşýän etraplarda, uýgurlar bilen bilelikde, etniki gazak, gyrgyz we täjik azlyklary hem ýaşaýar.
Uýgurlar, Merkezi Aziýa ýurtlary yzyna, Hytaýa iberenden soň, adatça uzak türme möhletlerini alýar ýa-da jezalandyrylyp öldürilýär.
Gazagystan özünden oturym sorap gelen uýgura asylly birnäçe hytaý raýatyny yzyna, Hytaýa tabşyryp, ýerli hem halkara hukuk guramalarynyň tankydyna sezewar boldy.
Tianşan portalynyň habaryna görä, polisiýa kömür käniniň hüjümçilerini gözläp tapmak üçin, «dürli etniki toparlardan» 10 müň çemesi adamy mobilizledi.
Azat Aziýa radiosy hökümete we ýerli çeşmelere salgylanyp, şu hepdäniň başynda häkimiýetleriň güman edilýänleriň 17-sini, şol sanda ýedi sany aýal-oglan-uşagy öldürendigini habar berdi.
Hytaýyň dolandyryjy Kommunist partiýasy durnuksyz Sinjiaň regionyna barmagy örän çäklendirýär, onsoň ol ýerden çykýan maglumatlary garaşsyz ýagdaýda tassyklatmak kyn bolýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
MTS-iň saýtynyň ulanyjylary üçin hukuk maglumaty
МТС-iň saýtyny ulanyjylar üçin hukuk maglumaty
Şu düzgünler saýtyň ulanyjylarynyň we saýta girijileriniň ählisine degişlidir. Saýtyň maglumatlaryny ulanyp, ulanyjy şu düzgünleri bilen ylalaşýandygyny mälim edýär. «МТС-Türkmenistan» hojalyk jemgyýeti (Kompaniýa) öz islegi boýunça şu düzgünleri we gözükdirijileri üýtgetmek hukugyny öz ygtyýarynda galdyrýar. Şu düzgünler bozulan ýagdaýynda, Kompaniýa düzgün bozujylara garşy kanun boýunça rugsat berilýän ähli serişdeleri ulanmak hukugyny öz ygtyýarynda galdyrýar. Şu düzgünler häzirki we geljekki Kompaniýanyň saýtyny ulanyjylar üçin niýetlenendir.
Saýtda ýerleşdirilen maglumatlaryň takyklygy barada Kompaniýa hiç hili jogapkärçilik çekmeýär.
Kompaniýa öňünden duýdurman, islän wagty hödürleýän önümlerini, hyzmatlaryny we meýilnamalary üýtgetmek hukugyny öz ygtyýarynda galdyrýar. Üçünji taraplaryň önümleri we hyzmatlary baradaky salgylar maglumat hökmünde berilýär we Kompaniýa olary goldaýar ýa-da hödürleýär diýip hasap etmeli däl.
SAÝTDA HÖDÜRLENILÝÄN ÄHLI MAGLUMATLAR MÜMKIN BOLAN ÝALŇYŞLYKLAR, GÖNI BILDIRÝÄN ÝA-DA ÇAKLANYLÝAN ISLENDIK GÖRNÜŞINIŇ KEPILSIZLIGI BILEN “BOLŞY ÝALY” ("AS IS") NYŞAN BILEN ÝERLEŞDIRILÝÄR. KOMPANIÝA WE ONUŇ ÜPJÜN EDIJILERI HIÇ HILI KEPILLIKLERI, ŞOL SANDA BAZAR TALAPLARYNA LAÝYKLYGYNA ÇÄKSIZ KEPILLIKLERI, BELLI MAKSATLARY ÜÇIN ULANYLÝAN GEREKLILIK KEPILLIKLERI, BOZULMAZLYK KIPILLIKLERI HEM-DE ULANYLMAK WE SATYLMAK NETIJESINDE EMELE GELÝÄN KEPILLIKLERI BERMEÝÄR. KOMPANIÝA WE ONUŇ ÜPJÜN EDIJILERI HAÝSY HEM BOLSA GÖNIDÄL WE GÖNI, HAKYKY ÝA-DA GYTAKLAÝYN ÝITGILERI, ŞOL SANDA ÇÄKSIZ ELDEN GIDIRILEN BÄHBITLERI, ÝA-DA HARYDYŇ ÇALŞYLMAGY NETIJESINDÄKI ÝITGILERI, KOMPANIÝANYŇ BU HYZMATYŇ ÝA-DA BEÝLEKI HYZMATLARY ULANMAGYŇ ÝA-DA ULANMAGY ÝERINE ÝETIRIP BOLMAZLYK NETIJESINDE EMELE GELEN ÝITGILERI, MAGLUMATLARYŇ YNAMDARLYGYNY ULANYLMAGY NETIJESINDÄKI ÝETGILER BOÝUNÇA, KOMPANIÝA WE ONUŇ ÜPJÜN EDIJILERI ŞULAR ÝALY ÝETGILERIŇ BOLJAKDYGYNY ÖŇÜNDEN DUÝDURYLANAM BOLSA, JOGAPKÄRÇILIK ÇEKMEÝÄR.
Üçünji taraplaryň saýtlaryna salgylar
Şu saýt üçünji taraplaryň saýtlary barada maglumatlary özünde saklap bilýär. Bu saýt bilen baglynyşykly haýsy hem bolsa başga Internet-resursa geçmek, ulanyjynyň öz jogapkärçiligine degişlidir; bu saýtlarda ýerledirilen maglumatlaryň, garaýyşlaryň, maslahatlaryň ýa-da beýannamalaryň takyklygy boýunça Kompaniýa jogapkärçilik çekmeýär. Kompaniýa başga saýtlaryň salgysyny ulanyjynyň amatlylygy üçin ýerleşdirýär, ýöne Kompaniýa bu saýtlarynyň mazmunyny goldaýandygyny ýa-da oňa jogapkärçilik çekýändigini aňlatmaýar.
Söwda nyşany
МТС – ÝPJ-niň “Mobil TeleUlgamlar” söwda nyşany hökmünde hasaba alnan. Türkmenistanyň çäklerinde görkezilen söwda nyşanyny ulanmak hukugy “МТС-Türkmenistan” hojalyk jemgyýetine degişlidir. Bu saýtda ýerleşdirilen, söwda nyşanlary, logotiplar, we hyzmatlaryň kysymy Kompaniýanyň ýa-da üçünji taraplaryň eýeçiligine degişlidir.
Çäklendirilen ygtyýarnama
Şunuň bilen Kompaniýa Size bu saýtda çap edilen maglumatlary diňe täjirçilik bolmadyk ýagdaýynda nusgasyny göçürmäge hukuk berýär. Başga maksatlar üçin maglumatlary ulanyp bolmaýar. Şol sebäpli, saýtyň islendik maglumatlarynyň nusgasyny göçüreniňizde, Siz asyl nusgasynyň degişli belliklerini we ähli awtorlyk hukuklaryny saklamak bilen ylalaşmalysyňyz. Ýokarda görkezilenlerden başga, ähli beýleki hereketler Kompaniýanyň ýa-da üçünji taraplaryň awtorlyk hukugyna ýa-da söwda nyşanyna, ygtyýarnamasyna ýa-da patente bolan hukugyna gytaklaýyn, bilkastdan ýa-da haýsy hem başga eýelemesi diýlip teswirleniler.
BU SAÝTYŇ ÄHLI MAGLUMATLARY AWTORLYK HUKUGY BILEN GORALÝAR. ÝOKARDA GÖRKEZILEN ÝAGDAÝLARDAN BAŞGA, BU MAGLUMAT KOMPANIÝANYŇ DESLAPKY ÝAZMAÇA RUGSADY BOLMASA, HIÇ HILI GÖRNÜŞDE, HIÇ HILI SERIŞDELER BILEN ÇYKARYLMAÝAR. ULANYJYLARA WE GIRIJILERE JEMGYÝETÇILIK ÝA-DA TÄJIRÇILIK MAKSATLAR ÜÇIN SAÝTYŇ MAGLUMATLARYNY ÜÝTGETMÄGE, ÝAÝRATMAGA WE ÇAP ETMÄGE RUGSAT EDILMEÝÄR.


text:
Şu gün Brýusselde Ýewropa Bileleşigi bilen Orsýetiň sammiti bolar. Oňa gatnaşmak üçin Belgiýanyň paýtagtyna Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hem barar.
Gepleşikleriň baş temasy Orsýetiň Dünýä söwda guramasyna girmek perspektiwalary bolar diýlip garaşylýar. Bu maslahatda Orsýetiň Dünýä söwda guramasyna girmegine Ýewropa Bileleşigi resmi goldaw bermegi mümkin diýlip çaklanylýar.
Dmitriý Medwedew Brýussele Warşawadan barýar. Ol düýn Warşawada Polşanyň ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirdi. Bu saparyň barşynda syýasy, ykdysady we medeni ugurlar boýunça ençeme ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) Eýranyň ýadro programmasy barada ylalaşyk baglaşmak hakda 24-nji noýabra bellenen soňky möhletiň öňüsyrasynda Wena etjek saparyny yza süýşürdi. Wenada halkara araçylary Eýranyň ýadro programmasy barada ylalaşyga gol goýmaga synanyşýarlar.
Resmiler geçen ýylyň noýabr aýynda ylalaşylan wagtlaýyn ylalaşygy döretmek we 12 ýyl dowam eden gapma-garşylygyň soňuna ýetmek üçin birnäçe aýdan bäri geçirilýän gepleşiklerden soň, Eýran bilen Günbataryň iri ýurtlarynyň arasynda möhüm tapawutlaryň saklanyp galýandygyny aýtdylar.
Kerriniň Tähranyň ýadro hereketlerini jylawlamak hem-de Birleşen Milletler Guramasy we Günbatar ýurtlary tarapyndan Eýrana garşy girizilen ykdysady sanksiýalary ýuwaş-ýuwaşdan kemeltmek baradaky ylalaşygyň baglaşylmagyna basyş etmek maksady bilen şu hepdäniň ortasynda Wena barmagyna garaşylýardy.
Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro hereketleriniň atom ýaraglaryny özleşdirmäge alyp baryp biljekdigi barada aladalanma bildirýärler.


text:
Türkmenistanyň Graždan we Syýasy hukuklar boýunça Halkara Şertnamasyny berjaý edişine syn edilip, Nýu-Ýorkda geçirilýän diňlenişikde türkmen resmileri milli hasabaty hödürlediler we özlerine berlen käbir soraglara jogap berdiler.
Türkmenistanyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça milli institutynyň müdiri Ýazdursun Gurbannazarowa ýurduň öz üstüne alan halkara borçnamalaryny “gyşarnyksyz ýerine ýetirýänligini” we bu ugurdan halkara hyzmatdaşlyga uly ähmiýet berýänligini aýtdy.
Gurbannazarowa 2011-2012-nji ýyllarda Türkmenistanda kabul edilen Jenaýat kodeksini, Türkmenistanda daşary ýurt raýatlarynyň ýagdaýyny kesgitleýän kodeksi, Maşgala kodeksini, Howa we Tokaý kodekslerini, şeýle-de Syýasy partiýalar baradaky kanuny wajyp işler hökmünde agzap geçdi.
Türkmen resmisi 2011-nji ýylyň 25-nji martynda kabul edilen Jenaýat kodeksinde tussaglaryň hak-hukuklarynyň, şol sanda olaryň kanunyň öňündäki deňliginiň berjaý edilmeginiň kepillendirilýänligini aýtdy.
Gurbannazarowa Türkmenistanda tussaglaryň hat alyşmaga, saklanýan şertlerinden şikaýat etmäge, psihologlaryň we ýuristleriň ýardamyndan peýdalanmaga haklydygyny, olaryň pensiýany we döwlet tarapyndan berilýän dürli goldaw tölegleri almaga hukugynyň bardygyny hem belledi.
Maglumatlar çapraz
BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň agzasy, şwesiýaly ekspert Krister Telin
Türkmenistan tarapyndan hödürlenen resmi hasabatyň daşarky garaşsyz çeşmeleriň maglumatlaryna gabat gelmeýänligini, olaryň biri-birinden çürt kesik tapawutlanýandygyny nygtady.
Telin türkmen hökümetiniň halkyň durmuşyna berk gözegçiligi dowam etdirýänligi, raýatlaryň pikir, hereket, bileleşmek we din azatlyklaryny çäklendirýänligi, dissidentleriň tussag astyna alnyp, dälihanalara salynýanlygy, hökümetiň syýasaty bilen ylalaşmaýanlaryň ýurduň içinde sürgün edilýänligi, raýatlaryň ýurduň daşyna çykmak hukuklarynyň bozulýanlygy, metbugat azatlygynyň we internetiň elýeterliliginiň çäklendirilýänligi, websaýtlaryň petiklenýändigi barada garaşsyz çeşmelerden habar berilýänligini belledi.
Şwesiýaly ekspert Telin adamlaryň öz hukuklarynyň bozulmagy barada gürlemäge hem gorkýandyklary barada maglumatlaryň bardygyny aýtdy.
Ol şeýle ýagdaýda Türkmenistanyň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça milli institutynyň wezipesiniň-de kesgitsiz görünýänligini belledi.
Komitetiň adyndan çykyş eden Gerald Neuman Türkmenistanyň öz türmelerine garaşsyz synçylary goýbermeýänligini ýatlatdy.
Şeýle-de, Neumanyň sözlerine görä, halkara synçylarynyň gyzyklanmasy Türkmenistanyň kanunlarynyň diňe mazmuny bilen çäklenmeýär. Şol kanunlary durmuşa geçirýän institutlaryň we döwlet edaralarynyň işleýşine degişli hakyky ýagdaý hem synçylary gyzyklandyrýar.
“Habar saýtlary petiklenenok”
Türkmen resmileri özlerine berlen käbir sowallara jogap berdiler. Gurbannazarowa öz ýolbaşçylygyndaky institutyň alyp barýan işleriniň arasynda milli we halkara kanunlara syn etmek wezipesiniň bardygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, institutyň ýurtdaky problemalara garamaga we demokratik ösüşe syn bermäge-de ygtyýary bar. Şeýle-de bu edarada raýatlaryň ýüzlenmelerine garamaga ygtyýarly bölum hem işleýär.
Komitetiniň agzalarynyň Türkmenistanyň resmi hasabatynyň ýurda daşardan berilýän bahalardan tapawutlanýanlygy barada eden belligine Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew jogap berdi. Onuň sözlerine görä, türkmen tarapynyň öz hasabatyny hödürläp çykyş etmeginiň özi hökümetiň niýetini görkezýär.
Hajyýew Türkmenistanda daşary ýurt habar serişdeleriniň hem erkin işlemeklerine mümkinçilikleriň döredilýändigini aýdyp, ýurtda iş alyp barýan AP, AFP, “Reuters” ITAR-TASS, “RIA-Nowosti” agentliklerini, şeýle hem Hytaýyň, Türkiýäniň, Pakistanyň media edaralaryny mysal getirdi. Ol ýurtda daşary ýurtly 32 žurnalistiň akkreditasiýa edilendigini belledi.
Türkmenistanyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça milli institutynyň müdiri Gurbannazarowa bolsa Türkmenistanda internet saýtlarynyň çäklendirilýändigi baradaky maglumaty ret edip, ýurtda maglumat sebäpli hiç hili saýtyň petiklenmeýändigini, diňe pornografiýa maksatly saýtlara girişleriň ýapylýandygyny öňe sürdi.
Türkmen resmileriniň bu çykyşy Türkmenistan tarapyndan BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetinde 1997-nji ýyldan bäri edilen ilkinji çykyş boldy. Komitetiň şeýle diňlenişiklerinde guramanyň agza döwletleri, adatça, ýylda çykyş edýärler.


text:
Hytaýyň premýer-ministri wezipesine täze saýlanan Li Kesýan ýekşenbe güni media beren interwýusynda ýurtdaky howanyň arassalygy we azyk önümleriniň howpsuzlygy ugrunda tutanýerli iş alnyp baryljakdygyny aýtdy.
Hususan-da, ol “Biz ilatyň arassa howadan dem alyp bilmegine hem-de howpsuz suw we azyk önümlerinden peýdalanyp bilmegine mümkinçilik berjek ykdysady ösüş modelini işläp düzeris” diýdi.
Hytaýyň täze premýer-ministri öz hökümetiniň bu iki möhüm problemanyň çözgüdi ugrunda “demir ýumruk we tutanýerli rezolýusiýalar” arkaly iş alyp barjakdygyny nygtady.
Ýekşenbe güni Pekinde Hytaýyň ýokary saýlaw organy bolan halk deputatlarynyň Gurultaýy öz işini tamamlady. Şu Gurultaýyň dowamynda hepdäniň penşenbe güni delegatlar Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň lideri we döwlet lideri wezipesine Si Szinpini tassykladylar.


text:
Ukrainanyň parlamenti hökümete ynamsyzlyk bildirmek teklibini ret etdi. Oppozisiýanyň inisiatiwasy boýunça öňe sürülen bu teklip kabul edilmegi üçin zerur bolan 226 sesden diňe 186 sesi toplady.
Oppozisiýa Wiktor Ýanukowiçiň prezident wezipesinden çekilmegini onuň Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmagy barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmeginden soň talap edip başlady.
Ýanukowiçiň karary Ukrainada 2004-nji ýyldan bäri iň güýçli protestleri döretdi. Sişenbe güni parlamentiň öňünde jemlenen müňlerçe protestçi parlamentde geçirilen ses berişligiň netijelerini “Masgaraçylyk” we “”Rewolýusiýa” diýen şygarlar bilen kabul etdi.
Ses berişligiň öňüsyrasynda Ukrainanyň premýer-ministri Mykola Azarow dynç günlerinde polisiýanyň protestçilere garşy amala aşyran rehimsiz hereketleri üçin ötünç sorady. Şeýle-de, Azarow öz hökümetiniň düzümini täzelemegi wada berdi.
Oppozisiýa protestleri dowam etdirjekdigini aýtdy.


text:
Horwatiýa bilen Serbiýa, ÝB liderleri ara goşulanyndan soň, 25-nji sentýabrda öz umumy serhetlerinde migrant krizisi sebäpli dörän dartgynlyklary gowşadyp başlady.
Iki balkan ýurdy geçen hepde 1990-njy ýyllaryň Ýugoslaw konfliktinden bäri iň ýaramaz gatnaşyk ýagdaýyna baryp, demirgazykdaky gurply ýewropa döwletlerine ýetmäge çalyşýan müňläp migrant serhetden aşanyndan soň, berk serhet çäklendirmelerini girizdi.
Hatda geçen hepde bir pursatda iki tarap serhetleri doly ýapyp, harytlaryň we adamlaryň ýoluny doly bekläp goýdy. Emma olar 25-nji sentýabrda giçlik, ÝB resmileri ara goşulanyndan soň, çäklendirmeleri gowşatdylar.
Şu aralykda ÝB-niň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini serb we horwat liderleri bilen telefonda gepleşdi.
Şondan biraz soň Horwatiýanyň Içeri işler ministrligi serhet çäklendirmelerini ýatyrdy we, birnäçe sagat soň, Serbiýa hem bu herekete eýerdi.


text:
Ýamaýkada howpsuzlyk güýçleri bilen dünýäde iň uly neşe söwdagärleriniň biri Kristofer Koukyň tarapdarlarynyň ýaragly çaknyşygynda pida bolanlaryň sany 30 adama ýetdi.
Heläk bolanlaryň köpüsiniň paýtagt Kingstonyň parahat ýaşaýjylarydygy habar berilýär.
Harbylardan, polisiýa işgärlerinden heläk bolanlar bar. Ýurduň ençeme etrabynda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Ýamaýka häkimiýetleriniň eýýäm üç gün bäri geçirýän ýörite operasiýasyndan maksat Kouky tutmak. Ony ABŞ dünýäniň iň howply neşe söwdagäri hasap edýär.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Türkiýä saparyny dowam edýär.
Deýwid Kameron bilen Britaniýanyň goranmak ministri Wilýam Hag iki günlük saparyň dowamynda Türkiýäniň ýokary derejeli resmileri bilen ikitaraplaýyn gepleşikler geçirýärler.
London Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrundaky tagallalaryny goldaýar.
27-nji iýulda Ankarada türk telekeçileriniň öňünde eden çykyşynda Deýwid Kameron şeýle diýdi: “Gepleşiklerimiziň netijesinde erkin telekeçilik, NATO we goranmak meseleleri boýunça bir pikirdedigimiz belli boldy. Iki tarap hem Türkiýäniň Ýewropa Bileleşiginiň doly agzasy bolmagyny isleýär. Biz Türkiýäniň bu Bileleşige howandarlyk etmeginiň soralyp, özüniň bolsa oňa alynmaýandygynyň adalatsyzlykdygy bilen ylalaşýarys”.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameronyň Türkiýeden soň Hindistanda sapar etjekdigi habar berilýär.


text:
Özbegistanda yslamçy ekstremizm bilen ilteşiginiň bardygy öňe sürülip, resmiler tarapyndan gözlenýän özbek kinorežisýorynyň Moskwada alnyp gaçylandygy habar berilýär.
Düýbi Moskwada ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Mermorial” atly merkeziň maglumatyna görä, Mirsobir Hamidkoriýew dermanhanadan ogly üçin derman alýan aýaly Eleonora Isaýewa öz ulagynda garaşýan mahaly ýitirim bolupdyr.
Bu waka şaýat bolan ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, iki adam Hamidkoriýewiň ulagyna zor bilen girip, ulagy sürüp gidipdir.
Russiýada gaçybatalga almak isleýän Hamidkoriýewi rus resmileri geçen ýyl Daşkentiň haýyşy bilen tussag edipdiler. Ol 2013-nji ýylyň awgust aýynda azatlyga goýberilipdi.


text:
Islendik halky halk hökmünde kemala getirýän aýratynlyk nämeden ybarat? Şu sowalyň jogaby belli bir derejede türkmençiligiň nireden başlanýandygyna göz ýetirmäge ýardam edip bilerdi. Ýöne bu sowala jogap bermegiň ýeňil-ýelpaý iş däldigine köpler düşünýän bolsa gerek.
Nemes akyldary Gýote: “Din – däp-dessuram, hatda ynanç-ygtykadam däl, din – munuň özi adamzadyň kalbydyr, janydyr” diýip ýazypdyr. Beýik akyldaryň kesgitlemesine göni manyda düşünýän käbir pelsepeçiler ähli däp-dessuryň din bilen baglanyşykly kemala gelendigini delilendirmäge çalyşýarlar. Ýöne pederlerimiziň “Dinden çyksaňam, ilden çykma” diýen dana sözi türkmençiligiň kemala gelmeginde Yslam däp-dessurynyň, käbir adamlaryň pikir edişleri ýaly, juda uly ähmiýete eýe bolmandygyny görkezýan bolsa gerek.
Halklaryň asyrlarboýy toplan däp-dessurynyň diniň adyndan ebedileşdirilýändigi köplere mälim hakykat. Aýdaly, türkmençilikde merhumyň belli günlerinde sadaka etmek däbiniň Yslamda ýokdugyny müňlerçe adamlarymyz bilýänem däldir. Ýa bolmasa Yslamyň mukaddes Gurbanlyk günlerinde, diniň inkär edýändigine garamazdan, türkmenler hiňňäldik uçýarlar.
Yslam düzgüni boýunça gelin-gyzlar perenjeli, ýüzünden-topugyna çenli örtgüli bolmaly. Emma pederlerimiz türkmençilige uýup, gelin-gyzlarymyza ýüzlerini ýapdyrmandyrlar. Elbetde, Yslama berk uýup, ýüzüni ýapdyrýan ýa ýapýan gelin-gyzlarymyz öňem bolupdyr, häzirem bar, emma olar az sanlydyr. Türkmeniň bu däp-dessurlary bilen din hadymlaram ylalaşmaly bolupdyrlar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy.
Türkmenler Yslamyň kada-kanunlaryny, esasanam, onuň adamzady dost-doganlaşdyrýan däp dessuryny berk tutmaga çalşypdyrlar. Ýöne pederlerimiziň beýle bir dindar halk bolmandygyny türkmeni öwrenen ýa şu topragyň üstünden geçip giden syýahatçylaram, alymlaram tassyklapdyrlar. Şonuň üçin türkmen iň sylanýan din hadymyna “Sylasam pirim, sylamasam birimdir“ diýipdir.
Wamberi: “Türkmenler täsin adamlar. Olar her bir adamyň lebzine, sözüne ynanýarlar. Olarda birek-birege ynam etmezligem ýok, ýöne gözden düşäýseň, gaýdyp ynama girip bilmersiň, dat günüňe” diýip ýazypdyr. Orta asyr syýahatçysy Marko Polo ilki türkmen topragymyza syýahat edenden soňra, häzirki Türkiýä gidip, şol taýda mesgen tutan türkmenleriň arasyna baryp, bu uzak aralykda ýaşaýan pederlerimiziň däp-dessurynyň gaty meňzeşdigine haýran galyp: “Bular uzak ýerde ýaşasalaram, däp-dessurlary edil goňşular ýaly biri-birine meňzeş“ diýip ýazypdyr.
Türkmen topragyna syýahat eden gadymy-antik, hatda orta asyr syýahatçylaram ata-balarymyzyň gelin-gyzlara erkin garaýşynyň, beýleki halklardan tapawutlanýan däp-dessurynyň bardygyny edil dilleşen ýaly aýratyn belläpdirler.
Belli bir döwürde türkmençilige diniň, döwrüň ýa haýsydyr bir däp-dessuryň talaby hökmünde käbir edim-gylymlary girizmäge synanyşylan halatlary az bolmandyr. Ýöne türkmençiligiň kämilleşen däp-dessuryna laýyk gelmeýän edim-gylymlar nähili ýol bilen ornaşdyrylmaga çalyşylsa-da, ol düzgünleri türkmençilik kabul etmeýär. Elbetde, türkmençiligiňem döwre laýyklykda az-kem özgerýändigini inkär etmek bolmaz, ýöne ol özgerişler soňlugy bilen türkmençilik däp-dessuryny barha baýlaşdyrýar.
Şeýlelikde, meniň berk ynanjyma görä, din däl-de, türkmençilik däp-dessury türkmeni halk hökmünde kemala getiripdir. Pederlerimiz özleriniň asyrlarboýy toplan kämil däp-dessuryna laýyk gelýän dine, iň soňunda bolsa Yslama uýupdyrlar.
Gýotäniň ýazyşy ýaly, din her bir adamyň, adamzadyň jan, kalp pelsepesidir, emma türkmençiligiň kemala gelmeginde ata-babalarymyzyň asyrlarboýy toplan däp-dessury binýat bolupdyr.
Türkmençilik – pederlerimiziň müňlerçe ýyllap toplan kämil däp-dessuryndan emele gelen adamzat gatnaşyklarynyň jemidir.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pragada Ikinji Jahan urşy döwründe 669 çagany halas eden britan raýaty Nikolas Winton 106 ýaşynda aradan çykdy.
Londonda ýewreý maşgalasynda doglan Winton Londonyň haryt biržasynyň ýaş işgäri hökmünde nasistleriň gol astyndaky Çehoslowakiýa sapar edýär.
Ol 1939-njy ýylda şol ýerden 669 çaganyň otla münüp, Britaniýa aşmagyny gurnaýar. Ol çagalaryň köpüsi ýewreýdi we bu olaryň konsentrasiýa lagerlerinden gutulmagyna sebäp bolýar.
Winton 1939-njy ýylyň 3-nji sentýabyrynda ikinji otlyny hem ýola salýar, emma eýýäm Britaniýa Germaniýa garşy uruş yglan edipdi we serhetler ýapylypdy. Ikinji otla mündürilen 250 çagadan soň gördüm-bildim bolmaýar.
Wintonyň bu eden işi 50 ýyl soň, tötänden belli bolýar.


text:
Türkmenistanyň orsýet pasportyna eýe bolan raýatlaryna häzirki wagtda daşary ýurt pasportynyň berilmeýändigi barada birnäçe maglumatlar gelip gowuşdy. Muňa näme sebäp bolýar? Pasport almak üçin göz öňünde tutulan düzgünlerde näme üýtgedi? Biz bu sowallar bilen türkmenistanly graždan aktiwisti Nataliýa Şabuntsa ýüzlendik.
Azatlyk Radiosy: Nataliýa, goşa raýatlyga eýe bolan adamlara Türkmenistanyň daşary ýurt pasportlarynyň berilmeýändigi barada sizde nähili maglumatlar bar?
Nataliýa Şabunts: Hawa, gynansak-da, bu hakykat. Men bu barada eşidenimde, başda ynanyp bilmändim, belki-de adamlar ýalňyş düşünen bolaýmasyn diýip. Emma bu maglumat tassyklandy. Gynançly bu ýagdaý Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň döredilmeginiň 11 ýyllygyna gabat geldi.
Azatlyk Radiosy: Pasportyň berilmezliginiň sebäbi adamlara nähili düşündirildi?
Nataliýa Şabunts: Bärde hiç hili sebäp görkezilmeýär. Adamlara düşündiriş berlenok, olaram indi pasportyň berlip başlanmagyna garaşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurt pasportynyň berilmezligi bilen bagly dörän häzirki ýagdaý barada jikme-jik gürrüň beräýseňiz?
Nataliýa Şabunts: Köpüsi eýýäm pasportly, emma käbir agzalary entek pasportyny alyp ýetişmedik tutuş maşgalalar hem bar. Olar baryp pasportyny aljak bolanlarynda, pasportyň berilmegi wagtlaýynça togtadyldy diýen jogaby alypdyrlar. Ýogsa, bu adamlaryň dokumentleri bireýýäm tabşyrylypdy. Käbirleri dokument tabşyrmakda hem kynçylyk çekipdirler. Ýöne dokumentlerini eýýäm tabşyryp, taýýar dokument aljak bolýanlar has köp.
Azatlyk Radiosy: Pasport almak üçin Migrasiýa gullugyna baran adamlara näme diýýärler?
Nataliýa Şabunts: Pasportyň berilmegini togtatmak barada karar kabul edildi diýilýär, emma kim tarapyndan kabul edildi, näme üçin, bu näme bilen baglylykda kabul edildi diýen sowallara hiç hili düşündiriş berilmeýär. Migrasiýa gullugynyň işgärleriniň munuň sebäplerinden özleriniň-de habarsyz bolmaklary ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlygy bolan adamlara pasportyň berilmejegi barada Migrasiýa gullugynda haýsy-da bolsa bir resmi maglumat ýerleşdirildimi, edaranyň içinde ýa daşynda ýazmaça görnüşde bildiriş barmy?
Nataliýa Şabunts: Häkimiýetleriň kanuna ters gelýän hereketleri barada hiç wagtda resmi görnüşde habar berilmeýär. Diňe sözde jogap berilýär. Öz wagtynda, türkmen pasportyny aljaklar daşary ýurt pasportyndan ýüz öwürmeli diýen talap hem adamlara ýazmaça ýetirilmändi, bu hakda resmi bildiriş çap edilmändi, bu diňe dilden beýan edilipdi.
Azatlyk Radiosy: Size mälim bolan maglumatlara görä, goşa raýatlyga eýe bolan adamlara daşary ýurt pasportynyň berilmegi haçan bes edilipdir?
Nataliýa Şabunts: Bu soňky iki hepde töweregi wagt bäri dowam edýär. Şol bir wagtyň özünde-de goşa raýatlyga eýe bolan adamlar pasport almak bilen baglylykda ýylyň dowamynda hem kynçylyk çekipdiler. Pasportyň taýýarlanmagynyň möhleti käbir halatlarda sebäbi düşündirilmezden uzaga çekilýär. Köplenç şeýle ýagdaý bilen Türkmenistanda propiskasy bolup, täze pasport almak üçin Orsýetden gelýän adamlar ýüzbe-ýüz bolýarlar. Meselem, adamlar garaşyp, ençeme wagtdan soň täze pasportyny eline alansoň, pasportyň çap edilen wagtyna seredip, onuň bir-iki aý öň taýýar bolandygyny bilip galýarlar, ýagny taýýar pasportyň eýesine berilmän saklanmagy bilen bagly düşnüksiz ýagdaýlar ýüze çykýar.
Azatlyk Radiosy: Nataliýa, geçen ýylyň tomsundan bäri goşa raýatlykly adamlar pasport almakçy bolanlarynda, näçe wagtlap garaşmaly bolupdylar?
Nataliýa Şabunts: Men muny takyk aýdyp biljek däl. Her bir adamyň ýagdaýy dürli hili boldy. Käbirlerine pasportlar tiz berlipdi, käbirleri üç aýlap garaşmaly bolupdylar. Meniň bir tanşym Orsýetden gelip, Türkmenistanda üç aýlap pasporta garaşyp ýaşamaly bolupdy. Ol öňünden alnan uçar biletlerini birnäçe gezek yzyna tabşyrdy, sebäbi ol başda pasport bir aýda berler öýdüpdi. Ýagdaýlar bir-birine meňzeş bolmady, hatda bir wagtda dokument tabşyran bir maşgalanyň agzalaryna-da pasportlar dürli wagtda berilýär, birine pasport tiz berilýän bolsa, başgasynyňkyny, sebäbini düşündirmezden, saklaýarlar. Şol bir wagtda-da goşa raýatlyga eýe bolmadyk adamlar pasportlary beýlekilere garanda tiz, köplenç wagtynda alyp bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda pasport almakda kynçylyk çekýänler Orsýetiň pasportyna 2003-nji ýyldan öň eýe bolan adamlarmy ýa-da soňmy?
Nataliýa Şabunts: Ýok, bu meseläniň iň ýaramaz tarapy-da şudur, geçen ýyl 2003-nji ýyldan soň Orsýetiň raýatlygyny alan adamlara pasport almaga rugsat berilmänsoň, olar öz meselesiniň çözülmegini, özlerine-de pasport berilmegini umyt edip, bir ýyllap garaşyp ýaşadylar. “Goşa raýatlaryň” ýene bir topary, ýagny Orsýetde propiskasy bolan türkmen raýatlary-da pasport almakda kyn ýagdaýa düşdüler. Emma, bu agzalan toparlaryň meselesiniň çözgüdiniň uzaga çekmeginiň üstesine, 2003-nji ýyla çenli orsýet pasportyny alan adamlara-da indi pasport berlenok, bu örän gynandyrýar.
Azatlyk Radiosy: Geçen ýylda goşa raýatly adamlara täze türkmen pasportynyň berilmegi bilen bagly mesele döwlet derejesinde çözlende 2003-nji ýyla çenli Orsýetiň raýaty bolan türkmen raýatlaryna pasport almaga rugsat berildi. Şonda 2003-nji ýyldan soň orsýet pasportyny alanlaryň ýagdaýy nähili boldy?
Nataliýa Şabunts: Iki ýurduň pasportlaryny özünde saklap galan raýatlar, şeýle-de türkmen raýatlygyny tassyklap, özünde saklap galan adamlar türkmen raýatlygyndan ýüz öwren adamlara garanda, has agyr ýagdaýa düşdüler. Sebäbi türkmen raýatlygyndan mahrum bolup, orsýet raýatlygyny saýlap alan adamlar Türkmenistanyň wizasy bilen ýurda gelip bilýärler. Türkmenistanyň pasportyny saklap galan türkmenistanlylar bolsa dürli sebäplere görä Türkmenistanyň daşyna çykanlarynda ýa-da içine baranlarynda, serhetde pasportynyň elinden alnan halatlary hem boldy. Ýagny, olaryň ellerindäki köne türkmen pasportlary alynýar, täzesi bolsa berilmeýär.
Şol bir wagtyň özünde-de pasportyň elinden alynmagy adamyň raýatlygynyň hem elinden alnandygyny aňlatmaýar. Türkmenistanyň raýatlygyndan çykmagyň özi-de örän kyn we uzaga çekýän proses boldy. Meniň özüm Türkmenistanda, türkmen raýatlygyndan çykmak isläp, raýatlykdan çykarylandygy tassyklanan adama duş gelmedim. Häzirki ýagdaýda adamlaryň düşen ýagdaýyny zamunlyga meňzetmek mümkin. Adamlar meseläniň çözülmegine garaşýarka, çözgüde derek ýagdaý hasam agyrlaşdy.
Azatlyk Radiosy: Raýatlaryň pasport meselesine degişli soraglaryna resmi jogap berilýärmi, muňa haýsy edara jogapkär?
Nataliýa Şabunts: Resmi jogap diýen zat bizde ýok, hiç wagtda bolmandy we bolmazam. Bu mesele Migrasiýa gullugyna we onuň bilen bagly edaralara degişli. Ýüz tutanyňda, köplenç jogap berilmeýär, ýa-da örän umumy bir jogap berilýär. Ýöne käbir halatlarda käbir çäreler görülýär. Maňa mälim bolşuna görä, meselem, geçen ýylyň dekabr aýynda örän çäkli bir toparyň agzalaryna, ýagny 2003-nji ýyldan soň orsýet raýatlygyny alan käbir adamlara gyş baýramçylygynda Orsýete baryp gaýtmak üçin köne içerki pasportlaryň içine çykyş wizasy goýuldy. Şol adamlar iki hepdelik Orsýete gidip geldiler. Emma bu örän çäkli görnüşde edilen bir çäre bolupdy. Köpçülik mundan habarsyz galdy.
Häzirki wagtda bolsa biometriki türkmen pasportyna eýe bolmadyk adamlara köne içerki pasportlarynyň esasynda çykyş wizasynyň berilýän halatlary bolýar. Maňa mälim bolşuna görä, şeýle çykyş wizasynyň bahasy 95 dollar, ondan peýdalanmak üçin üç günüň dowamynda ýurtdan çykmaly. Bolmasa ol köýýär. Türkmenistandan Orsýete baryp gaýtmak, garyndaşlaryny görmek ýa-da öz işlerini bitirmek isleýän adamlar muňa-da kaýyl bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Agzalan 95 dollarlyk çykyş wizasy kanuny bir zatmy ýa-da bikanun?
Nataliýa Şabunts: Bu Migrasiýa gullugy tarapyndan edilýän zat, emma onuň kanuny ýa bikanundygyny men bilemok, emma adamlaryň şeýle wizalar bilen Orsýete baryp gaýdanda, serhetden geçirilendigini bilýärin.
Azatlyk Radiosy: Nataliýa, Siz raýatlygy bolmadyk adamlaryň hem bardygyny aýtdyňyz. Şeýle adamlaryň sany köpmi? Olar ýurduň daşyna gitmekde nähili kynçylyk çekýärler?
Nataliýa Şabunts: Men muňa ýakynda duş geldim. Raýatlygy bolmadyk adamlarda ýörite dokument bar, olara raýatlygy bokmadyk şahsyň pasporty diýen bir dokument berilýär. Bu pasport ýurduň daşyna syýahat etmäge mümkinçilik berýär. Emma bu pasportyň möhletini her ýarym ýyldan uzaldyp durmaly. Meniň bir tanşym häzir Ukrainada bilim alýar. Onuň gürrüň bermegine görä, geçen ýylyň oktýabr aýyndan bäri onuň pasportyndaky wizanyň möhletini uzaltmaýarlar we muny şol pasportlaryň täze bir görnüşi bilen çalyşylmagyna garaşylýandygy bilen düşündirýärler.
Şol gyzyň maşgalasy 1993-nji ýylda Ukrainadan Aşgabada göçüp barypdyr. Olar Türkmenistanyň raýatlygyny almak üçin 2007-nji ýylda hasaba durup, ýylyň dowamynda birnäçe gezek öz nobatyny belledip gelipdir. 2011-nji ýylda ejesine we erkek doganyna pasport berlip, bu gyza pasport berilmänsoň, bu gyz daşary ýurtlarda okamakçy bolanda, oňa raýatlygy bolmadyk şahsyýetiň pasporty berildi. Talyp gyz şeýle pasporty bilen okuwyna arkaýyn gatnaýardy.
Soňky sapar student ekzamenlerini tabşyryp Türkmenistana gelende, oňa pasportyň möhleti martda gutarýan hem bolsa, täze görnüşine garaşyň diýipdirler. Emma indi, pasportyň möhleti martda gutardy diýip, oňa täze pasport bermekden ýüz öwrüpdirler. Ol bolsa maýda diplomyny goramaly. Student gyz Migrasiýa gullugyna ýüzlenende, oňa gullugyň başlygyna ýüz tut diýilýär, başlyk bolsa Migrasiýa gullugynyň özüne ýüzlen diýýär. Ine şeýdip, adamlar şol bir tegelegiň içinde aýlanyp ýörmeli bolýarlar.


text:
Türkmenistanda mekdepleriň remont işleri indi 20 ýyl bäri okuwçylaryň hem-de mugallymlaryň hasabyna amala aşyrylýar.
Bir mekdepde 3-4 çagaçy okaýan ene-atalara birbada köp pul çykarmak gaty çökder bolýar. Emma mugallymlaryň arasynda şeýle ene-atanyň ýagdaýyna düşünesi gelýän az-az bolýar.
Her okuw ýylynyň başynda mekdep müdiriniň tabşyrygy bilen klas ýolbaşçylar özlerine berkidilen klasyň okuwçylaryndan aýda 2 manat möçberinde mekdebiň fonduna diýip pul ýygnaýarlar.
Netijede 9 aýyň dowamynda, ýagny sentýabrdan maý aýyna çenli ýygnanan fond puly mekdebiň zalyny we daşyny, howlyny abatlamak işlerinde peýdalanylýar.
Bu remont işleri bilen mesele gutaranok. Bulardan başga, klas otaglaryny remont etmek üçin hem serişdeler zerur bolup durýar.
Soňky iki ýylyň dowamynda bilim bölümleri tarapyndan klas otaglaryndaky diwarlyklaryň hiliniň ýokary bolmagy berk talap edilýär. Öň mugallymlar öz elleri bilen ýasan diwarlyklary bilen klaslaryny bezän bolsalar, indi ýörite firmalara buýurma bilen taýýar edilen deň ölçegli diwarlyklaryň bolmagyny bilim edaralaryndan gelen barlagçy-hünärmenler talap edýärler.
Şu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa ýerli zenan bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllyk baýramynyň toýlanjak senesi ýakynlaşdygyça, býujet edaralarynda işleýänleriň hysyrdysy barha artýar. Çäreler, maslahatlar zerarly, olar halys ber-başagaý bolýarlar.
Baş baýram mynasybetli şu günler tutuş ýurtda uly başagaýlyk. Hususan-da, paýtagt Aşgabatda ummasyz serişdeler çykarylyp, binalardyr köçeler toý lybasyna beslendirilýär. Şäher häkimligi tarapyndan şu günler paýtagtyň köçelerinde toý-baýramyny alamatlandyrýan dürli baýdajyklardyr bannerleri asmak işleri güýçli depginde alnyp barylýar.
Garaşsyzlygyň baýram edilýän güni ýakynlaşdygyça, býujet edaralarynda işleýänleriň lapy barha keç bolýar. Olaryň bar umytlary—ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli bir aýlyk möçberinde pul sylagyny almak. Ýöne pul sylagy hakda welin resmi taýdan hiç hili gep gürrüň edilenok.
Eýýäm şu ýylyň başyndan ilat arasynda ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna 20 gün dynç, bir aýlyk hem pul sylagy beriljekmiş diýlen myş ýaýrap ugrady. Şeýle myş-myşlaryň döremegine düýpli esas hem bardy. Ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 10 ýyllygy mynasybetli, 2001-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan 30-njy oktýabryna çenli döwri iş güni däl, dynç alyş günleri diýip yglan edipdi. Munuň hem üstesine, Nyýazow iş ýeri boýunça eýeçiligiň ähli görnüşlerinde işleýänlere bir aýlyk hakyny, pensionerlere, maýyplara we talyplara bir aýlyk tölenýän pullarynyň möçberinde goşmaça toý sowgadyny bermek hakda permana gol çekipdi.
Ine, türkmenistanlylar Saparmyrat Nyýazowyň on ýyl mundan ozalky eden sahylygyna häzirki prezidentden hem umyt bilen garaşýar. Ýöne olaryň umytlara tala daňlana meňzeýär. Sebäbi ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna on günden hem az wagt galdy. Bir aýlyk pul sylagy hakda welin hiç hili gürrüň ýok. Saparmyrat Nyýazow bolsa şol taryhy permanyna 2001-nji ýylyň 10-njy awgustynda, ýagny baýrama iki aýdanam öň gol çekipdi. (Sebäbi pul serişdelerini paýlamak meselesini birki günde çözüp bolmaýar. Onuň üçin azyndan birki aý gerek.) Şol gün, ýagny 10-njy awgustda Nyýazow Ministrler Kabinetiniň giňeldilen mejlisini geçirip, ýetip gelýän baýramçylygy mynasyp garşylamak barada uly maslahat edipdi we halky begendiren taryhy permanyna gol çekipdi.
Elbetde, Berdimuhamedowy halkyny Saparmyrat Nyýazowça söýenok diýip aýyplap bolmaz. Birinjiden, 2001-nji ýylda býujet edaralarynda ortaça aýlyk 30-35 amerikan dollarydy. Häzir bolsa ortaça hak 250 amerikan dollary. Mundan hem başga Türkmenistanyň häzirki býujeti 2001-nji ýylyň döwri bilen deňeşdireniňde üç esse ulaldy. Şu ýagdaýlary göz öňünde tutsaň, býujet edaralarynda işleýänlere bir aýlyk pul sylagyny bermekligiň döwlet býujetine ep-esli derejede agram saljakdygy görnüp dur.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
“Talybanyň” söweşijileri Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri bilen söweşleriniň dowamynda ýurduň demirgazygyndaky etraba jemlendi.
Tahar welaýatynyň hökümetiniň metbugat-wekili Sonatulah Taimoryň 28-nji oktýabrda aýtmagyna görä, söweşijiler ýurduň Täjigistan bilen demirgazyk serhedinde ýerleşýän Darkad etrabyny öz gözegçiligine alypdyr.
Taimor söweşlerde alty owgan esgeriniň wepat bolandygyny aýtdy. “Talyban” söweşijileriniň ikisiniň öldürilendigini we etrabyň hökümet hem polisiýa jaýlaryny eýeländigini habar berdi.
Owgan hökümetiniň resmileri “Talybanyň” Merkezi Aziýa gadam basmak maksatly “Özbegistanyň yslam hereketi” we beýleki toparlar bilen bileleşendigini aýdýarlar.