text:
Gazagystanda dini ruhanylar wagyz-ündew işleriniň ýaşlara ýetmegini gazanmak üçin elinde baryny edýärler.
Mollalar we ymamlar mundan beýläk sosial ulgamlaryň ýaşlara güýçli täsiriniň duşundan geçip bilmeýärler. Olar ýaşlar bilen aragatnaşyga girmek üçin Facebook, "Moý Mir" we "Vkontakte" ýaly sosial ulgamlary ulanyp başladylar.
Gazagystanyň demirgazygyndaky Kustanaý welaýatynyň ýokary derejeli resmisi Ruslan Bolatuly dini liderleri bütindünýä web ulgamyny, ýagny internedi ulanmagy öwretmek maksady bilen şu aý welaýatda ýörite seminarlar geçirildi diýýär.
Onuň sözlerine görä, sosial media dini ekstremizmiň ýaýramagynyň "öňüni almaga çäre" hökmünde ulanylyp bilner. "Geçmişde gadagan edilen dini toparlaryň wekilleri özlerine täze agzalary çekmek üçin adamlar bilen ýüzbe-ýüz duşuşmaly bolýardylar. Indi bolsa olar internetden peýdalanýarlar." diýip, Bolatuly gürrüň berýär.
Bolatulynyň aýtmagyna görä, ýaňy-ýakynda Youtubde peýda bolan wideodan soň gazak ýolbaşçylary dini liderleriň sosial mediany özleşdirmegini talap edip başlapdyrlar. Gürrüňi gidýän wideoda Siriýadaky konfliktde söweşýän gazak raýatlary diýilýän adamlaryň bir topary görkezildi. Bu hem öz gezeginde ýurtda giňden gürrüňi edilen wakalaryň biri boldy.
Gazagystanda metjitler döwlet gözegçiligindedir we ymamlar hem döwletiň howandarlygyndaky Gazak musulmanlarynyň Dini direktoraty tarapyndan bellenilýär. Ýurtda 2 müň 500-den gowrak resmi hasaba alnan metjitler bolup, olaryň ählisiniň diýen ýaly öz websahypalary bar. Ýöne resmiler mundan başga-da, goşmaça çäreleri geçirip bolar diýen karara geldiler.
Ymamlar çäräni goldaýarlar
Kustanaý welaýatynyň Maral Eşan metjidiniň ymamynyň orunbasary Darkan Syzdykow döwletiň alyp barýan bu tagallalaryny goldaýar. Syzdykow beýleki 56 dini lider bilen birlikde welaýatda geçirilen seminarlara gatnaşdy. Ol internet we sosial media bolmasa, mollalaryň öz esasy diňleýjileri bilen aragatnaşyklaryny ýitirjekdigine ynanýar.
"Häzirki günlerde ýaşlaryň aglabasy köp wagtyny internetde geçirýär. Hiç kimiň metjidiň wagyz-nesihatlaryny diňläp, bimaza edilesi gelenok. Ýaşlar öz dini meseleler boýunça soraglaryna öýden çykman, jogap tapmak isleýärler. Şol sebäpden hem ymamlar sosial ulgamlarda işjeň bolmaly bolýarlar" diýip, Syzdykow aýtdy.
Syzdykowyň ýaşlaryň oý-pikirlerine haýsy usul bilen aralaşylmalydygy barada aýdyň pikirleri bar. Ýagny, mollalar internetde bloglary we gollanmalary ýazmaga başlamagy planlaşdyrýarlar.
Gazagystanyň Kustanaý welaýatyndaky Žitirkarinkiý etrabynyň metjidiniň ymamy Sabyržan Esmurzin “Moý Mir” we “Odnoklassniki” sosial ulgamlarynda müňlerçe adamyň ünsüni özüne çekmegi başardy.
32 ýaşyndaky ymam Esmurzin rus dilindäki sosial ulgamyny dini gymmatlyklary düşündirmek we mahabatlandyrmak, şeýle-de ulgamda öz çykyşlaryny yzarlaýanlaryň bu mesele baradaky soraglaryna jogap bermek üçin ulanýar.
Beýleki ähli sosial media ulanyjylar ýaly, Esmurzin hem öz sosial sahypasynda ençeme, şol sanda mollanyň öz aýaly hem-de çagalary bilen wagtyny gowy geçirýändigini görkezýän suratlary hem çap edipdir.
Mollalaryň ählisi höwesli däl
Emma gazak mollalarynyň ählisi internet arkaly dost edinmäge höwesli däl.
Günorta Gazagystan welaýatynyň esasy metjidiniň mollasy Ulykbek Aliakparuly "Ýaşuly ymamlar internet bilen gyzyklanmaýar " diýýär.
Ol ymamlaryň aglabasynyň ýaşuly nesle degişlidigini belläp, "Ýaş faktorynyň wajypdygyny" sözüne goşýar. "Ýaş adamlar metjidiň ymamy bolasy gelenok. Sebäbi bu aýlyksyz iş. Şol sebäpden obalardaky, şeýle-de şäherlerdäki ymamlaryň aglabasy 40 ýaşdan aşan adamlar. Olaryň internet ýa-da kompýuter bilen gyzyklanmasy ýok".
Aliakparulynyň sözlerine görä, Gazagystanyň günorta welaýatyndaky 14 etrabyň ýokary derejeli ähli ymamlary internediň nähili ulanylýandygy, maglumatlaryň metjidiň websahypasynda nähili çap edilýändigi we sosial ulgamlarda hasaplaryň nähili açylýandygy barada türgenleşik kurslaryna gatnaşdylar.
Onuň aýtmagyna görä, Gazagystanyň ähli dini liderleri parahatçylykly dini gymmatlyklary mahabatlandyrmak üçin internetden nädip öndümli peýdalanyp boljakdygyny öwrenmeli.
Resmi maglumatlara görä, 2012 ýylyň başlarynda Gazagystanyň 17 millionlyk ilatynyň 20%-i sosial media websahypalaryndan peýdalanypdyr.
Geçen ýyl gazak sosial media ulanyjylarynyň 30%-niň “Moý Mirde”, 14%-niň “Vkontaktede” we 3,5%-niň bolsa Facebook sahypasynda hasaplary bar eken.


c: text/html

text:
Salam hormatly lukman! Ilkl bilen şeýle saýty döredenligiňiz üçin Size öz minnetdarlygymy bildiresim gelýär. Köp sag boluň. Men Size şeýle sorag bilen ýüzlenmekçi. Men mundan 2 ýyl öň dyzymy operasiýa etdirdim. Dyz çanagymyň meniskleri ýyrtyldy, olary tikmek başartmady. Operasiýadan soň lukman maňa semremezligi, agyr fiziki hereket etmezligi tabşyrdy. Men onuň diýşi ýaly edýärin. Häzir ýagdaýym gowy. Ýöne dost oglanlarym dyzlara duzuň ýygnanmagynyň mümkindigini aýtdylar. Men takmynan 1 aý bäri duzly nahar iýemok. Meniň edýänim dogrymyka ýa-da meniň aladalarym esassyzmyka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
"Bogunlara duz ýygnanýar" diýen düşünje lumançylyk edebiýatynda duş gelmeýär. Bu jümle bilen durmuşda adamlar, direg-hereketlendiriş ulgamynyň süňkleriň gurluşynyň üýtgemegi bilen häsiýetlendirilýän kesellerinde döreýän süňk ösüntgilerini atlandyrýarlar. Ýöne bogunlarda duzuň-uratlaryň toplanmagy bilen döreýän ýeke-täk kesel bolan podagra keselini aýratyn bellemek bolar. Ýiti we et önümlerini çäksiz kabul etmek, aşa köp iýmek, bedende urat duzlaryň köp emele gelmegi, alkogol içgilerini kabul etmek, böwrek keselleri podagra keseliniň döremegine itergi berip bilerler. Köplenç ýagdaýlarda podagra dabanyň ownuk süňklerini şikeslendirse hem, duzuň ýygnanmagy dyz we egin bogunlaryny hem zeperlendirip bilýändir.
Nahar duzuny çäklendirmek ýürek-damar ulgamynyň işini, şol bilen bilelikde gan basyşyny kadalaşdyrmaga, beden agramyny azaltmaga ýardam berip bilse-de, duzdan doly ýüz öwürmek hem bedenimize öz ýaramaz täzirini ýetirip biler. Duzy düzýän natriý ionlarynyň beden öýjükleriniň işini we alyş-çalyş ýagdaýlary kadalaşdyrýandygyny bellemelidir. Kadada bir gije-gündiziň dowamynda adama 5-8 gramm, ýylyň yssy wagtynda bolsa 30-40 grama çenli duz gerekdir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň bank ulgamyny ösdürmek we kämilleşdirmek boýunça banklaryň öňünde goýan wezipelerinden ugur alyp işjeňligini amala aşyrýan Türkmen-Türk Paýdarlar täjirçilik banky, Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda 1992-nji ýylyň Maý aýynyň 2-sine gol çekilen Döwletara Memorandumyna laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerindäki daşary ýurt maýa goýumly ilkinji bilelikdäki bank hökmünde, 1993-nji ýylyň Mart aýynyň 31-ine döredildi.


text:
Gazagystanyň garaşsyzlyk ýyllaryny göz öňüne tutup aýdanymyzda, 21-nji maý ýurtda tapawutly bir gün boldy. Şol gün hökümetiň žurnalistlere we aktiwistlere entek görlüp-eşidilmedik derejede basyş edendigine garamazdan, ýüzlerçe adam hökümetiň ýer baradaky täze kanunyna garşy proteste çykdy.
Demonstrasiýalarda ilki diňe ýer meselesi gozgalan hem bolsa, soňy bilen adamlar başga, şol sanda ykdysadyýet, işsizlik meselelerini hem gozgadylar, hat-da Nazarbaýewiň ýolbaşçylygyny tankyt edip başladylar. Emma günüň soňynda protestçiler, ýer meselesi baradaky talaplary bilen bagly, hökümeti eglişik etmäge mejbur etdi.
Şol gün näme boldy? Adamlar ýer reformasyndan başga nämelere nägileligini bildirdiler? Näme sebäpden häkimiýet aljyraňňy ýagdaýya düşdi? Bu ýagdaýlar Gazagystanyň gelejegi nukdaynazaryndan nämäni aňladýar? Şeýle-de, şol protestlerden kim nähili netije çykarmaly?
“Mejlisiň” bu günki sanynda hut şu we beýleki soraglar dogrusynda pikir alyşylýar.
“Mejlisiň” myhmanlary:
Joanna Lillis: Eurasianet neşiriniň Merkezi Aziýa boýunça habarçysy;
Aigerim Toleukhanova : “Conwoy Bulletini” atly neşiriň Gazagystandaky habarçysy;
Bruce Pannier: Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa meselelerine bagyşlanyp taýýarlanýan “Kişlog owazy” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwma basyň.


text:
Täjigistanyň demirgazygynda güýçli ýagan ýagşyň yzýany, topragyň süýşmesi netijesinde üç adam öldi.
Sugd welaýatynyň resmileriniň 10-njy maýda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, 9-njy maýda bolan toprak süýşmesinde Rewad obasynyň ýaşaýjylary – 41 ýaşyndaky Lola Tuighunowa we onuň 18 ýaşyndaky ogly Ismat Rustamow heläk bolupdyr.
Şeýle-de, täjik häkimiýetleri tebigy heläkçilikde Şurça obasynyň ýaşaýjysy 56 ýaşyndaky Toşboý Hujamkulowyň hem ölendigini aýtdylar.
Täjigistanyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, toprak süýşmesinde ençeme ýaşaýyş jaýyna, uly infrastruktura desgalaryna we regiondaky döwlet binalaryna zeper ýetipdir.


text:
Ýaňy aprel aýynda Ýewropa Parlamentiniň agzalaryndan durýan delegasiýa adam hukuklarynyň ýagdaýyny barlamak üçin Türkmenistana barypdy. Bu ýurt bilen “Ýaranlyk we Hyzmdatdaşlyk ylalaşygynyň” (PCA) duruzylmagyna sebäp bolan zat bu saparda gelnen netijeler.
Bu hyzmatdaşlyklar Sowet Soýuzynyň dargamagyndan dörän döwletler bilen iş salyşmakda ÝB-niň ulanýan adaty hyzmatdaşlyk formalary bolup durýar. Syýasy we ykdysady dialog üçin kanuny mümkinçilik bolan bu hyzmatdaşlyklardan maksat demokratiýany we funksional bazar ykdysadyýetini goldamak.
Daşary işler komiteti ýanwar aýynda bu ylalaşygy oňlap, ratirfisirlenmegi üçin onuň parlamentde sese goýulmagyna ýol açdy. Ýöne adam hukuklaryna degişli ençeme meselede öňegidişligiň bolmazlygy ÝB-niň kanun çykaryjylarynyň bu prosesi yza süýşürmegine getirdi.
Eşiden deň bolmaz gören göz bilen
Ýewropa Parlamentiniň Finlandiýadan bolan agzasy Heýdi Hautala Türkmenistana giden delegatlaryň biri. Ol Ýewropa Parlamentiniň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň hem ýolbaşçysy. Hautala Türkmenistanda gören zatlarynyň özüniň aladalandyrandygyny aýdýar.
“Türkmenistanda bize graždan jemgyýetiniň wekilleriniň biri bilen-de duşuşmaga ýol berilmedi. Sebäbi ilki bilen olaryň bolmagy howply hasaplanýar. Ikinjiden-de, olaryň sany köp däl. Sebäbi olar türme tussaglygy we şolar ýaly zatlar bilen berk kontrollyk astynda saklanýar. Şol sebäpden men Türkmenistanyň başgaça pikirlenişe ýol bermelidigine düşünmegini islýärin” diýip, Hautala aýdýar.
Ýewropa Parlementiniň portugaliýaly agzasy Ana Gomes
Türkmenistan baradaky ylalaşyk Ýewropa Parlementindäki esasy partiýalaryň arasyna bölünişik saldy. Delegasiýanyň tankydy doklady Daşary işler komitetini ikirjiňlendirdi.
Ýewropa Parlementiniň portugaliýaly agzasy Ana Gomes hem Türkmenistana sapar edenleriň biri. Onuň pikiriçe, Aşgabatda bilen bolan häzirki aralyk ylalaşyk Brýussel üçin ýeterlik.
“Biz adam hukuklarynyň ýerine ýetirilmegini tutanýerlilik bilen talap etmek üçin iş alyp barmak gerek, ÝB-niň Türkmenistanda degişli delegasiýasynyň bolmagy gerek diýen pikirde. Bu “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygyny” talap edenok. Bize munuň üçin ol ylalaşyk gerek däl. Biz aralyk ylalşykdan doly peýdalanmaly. Aralyk söwda ylalaşygy bar. Ol adam hukuklary maddasy bilen Türkmenistanyň entek ýerine ýetirmedik beýleki zatlaryny hem öz içine alýar” diýip, Gomes belleýär.
Parlament ylalaşygy makullamazdan öň iki zady isleýär. Ilki bilen ÝB-niň bu ýurtda degişli delegasiýasy bolmaly. Ikinjiden-de, adam hukuklarynyň möhüm meselelerine baha berer ýaly, doly işläp duran bir mehanizm bolmaly. Bu ýerde syýasy tussaglaryň boşadylmagy we adam hukuklary boýunça garaşsyz gözegçilere ýurda barmaga ýol berilmegi ýaly çäreler göz öňünde tutulýar.
Gapma-garşylyga getirdi
Ýewroparlamentiň ylalaşyga göwünsizligi ony Ýewropa Bileleşiginiň diplomatik şahasy bilen gapma-garşylyga getirdi.
“Biziň garaýşymyzça, Türkmenistan regionda “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşgyna” degişli bolmadyk ýeke-täk ýurt. 20 ýyldan hem geçýän köne iş strukturamyz bar. Şol sebäpden ÝB-niň elinde adam hukuklaryny ilerletmek üçin bir gowy gural bolar ýaly, “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygyna” gol çekilmeginiň möhümdigini pikir edýäris” diýip, ÝB-niň baş diplomaty Ketrin Aştonyň sözçüsi Maja Koçijançiç aýdýar.
Ýewropa Parlamentiniň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň ýolbaşçysy Heýdi Hautala
Ýöne Hautala ÝB-niň Daşary işler boýunça gullugynyň bu gürrüňleri bilen yryljaga meňzänok: “Olar Türmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmak barada gaty çynlakaý iş edýäris diýen täsir galdyrjak bolýarlar. Şeýle hem “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy” bilen doly iş alyp baryp, ýagdaýy doly gowulandyrmak mümkin diýen bütinleý ýalňyş täsir galdyrýarlar”.
Aslynda iki organyň oňuşmazlygyna ýol açan zat 2009-njy ýylda kabul edilen Lissabon şertnamasy. Bu şertnama güýje gireli bäri Türkmenistan bilen ylalaşyk hem Ýewropa Parlamenti hem-de ÝB-e agza döwletler tarapyndan doly ratifisirlenmegi talap edilýän ilkinji dokument.
Şol sebäpden synçylar türkmen ylalaşygynyň daşary gatnaşyklarda öz güýjüni görkezmek isleýän Ýewropa Parlamenti bilen Ýewropa Bileleşiginiň beýleki organlarynyň arasynda barýan göreşde belli bir gurala öwrülip barýandygyny aýdýarlar.


text:
Estrada ýyldyzy Madonna Orsýetiň resmilerine ýüzlenip, aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasynyň türme tussaglygyna höküm edilmezligine çagyryş etdi.
Madonna özüniň “senzura garşydygyny” belläp, “Pussy Riot” toparynyň agzalarynyň azatlyga goýberiljekdigine umyt edýändigini aýtdy.
24 ýaşly Mariýa Alýohina, 22 ýaşly Nadežda Tolokonnikowa we 29 ýaşly Ýekaterina Samusewiça huligançylykda aýyplama bildirilýär. Olar şu ýylyň mart aýynda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde prezident Putiniň dolandyryşyny ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymy bilen çykyş edenlerinde, tussag edilipdiler.
Eger-de olaryň günäsi subut edilse, onda olara 7 ýyla çenli türme tussaglygy berlip bilner.


text:
Gyzykly - Trend
-
Mr. Biniň Gyzy: Tama vs. Hakykat
Kim Mr. Bin hakynda bilmeýär? Elmydama özüne çekiji Rowen Atrkinson gülkünç hereketleri we...
-
Bu Eýnşteýnyň matalyny adamlaryň diňe 2% çözüp bilýär
Biz "Nätdiňäý!?" topary bolup matal çözmegi diýseň gowy görýäris - bu beýniňi işletmegiň g...
-
Gyzykly maglumatlar
Ýene siziň üçin birnäçe gyzyklyja maglumatlar.
-
Söýgüli multfilmlerimiz hakynda köp zatlary bilmeýändigimizi subut edýän 17 sany geň galdyrmalar
Janlandyrylan filmleriniň döredijileri öz işlerine düýbünden kellelerini beripdirler. Öz m...
-
Diş barada faktlar
Diş barada gyzykly we geň faktlary siziň bilen paýlaşmakçy
Täze goşulan Wideo
-
Gyzykly Faktlar
Siziň üçin gyzyklyja faktlar.
-
Koka Kola arkaly işleýän telefon
Daizi Zheng Nokia üçin Koka Kolada işleýän mobil telefonyny taýýarlady!
-
"Ýeke Özi Öýde" kino-filminiň 13 syry
"Ýeke Özi Öýde" filmini görmek üçin aýratyn bir sebäp gerek bolmadyk komediýalaryň biridir...
-
Kakasy oglunyň çeken suratlaryny iň gülkünç hakykata öwürýär
Çagalar göz öňüne getirmegi we surat çekmegi diýseň gowy görýärler. Biziň her birimiz bols...
-
Diňe bir suratyň kömegi bilen bu mataly çözüp bilersiňizmi?
Beýniňizi türgünleşdirmek üçin kelläňizde 10 sanly meseleleri çözmek hökman däldir. Käwagt...
Meşhur Sowalnama
-
Ene-atalary we perzentleri üçin ajaýyp pikirler
Ene-atalar diňe bir gyşarnyksyz mugallymlar däl, şeýle hem käwagtlar perzentleriniň gündel...
-
Haýsy ýaşda bu meşhur atalar we ogullary ekiz ýaly bir-birine meňzeýärdiler?
Wagt örän çalt geçip gidýär. Haýsy bolsa-da bir ýagdaýda öz gahrymanlarymyz bir wagtlar ýa...
-
Söýgi ýyllar boýy ýaşaýandygyny subut edýän 16 meşhur ýyldyz jübütleri
Güýçli nika meşhur ýyldyzlaryň arasynda örän gyt duş gelýär, emma durmuş kynçylyklary, çag...
-
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýar...
Şäherçä baý turist gelip, oteliň hojaýynyna 100$ girewine berýär we otaglary görmäge çykýa...
-
Dünýäde deňi-taýy ýok ýüzükler
Kanadanyň "Secret Wood" kompaniýasynda hakyky jadygöýler işleýän bolmaga çemeli. Olaryň bü...
-
Dessine geýip görmek islejek eşikleriňiz
Dünýäde şeýle bir köp sanda kreatiw işler barka olary size üznüksiz ýetirip durmak bizi ho...
-
Gadymy sungat UKY -FU gerçekleri
Bu adamlar UKY-FU sungatyny kämil derejede özleşdirip, ony başgalara islendik ýerde we isl...
-
Ine, gadymy günlük ulanylýan predmetleriň suratlary
Biz täze tehnologiýalary ulanýarys we olaryň köpsüniň eýýäm ýüzlerçe ýa-da müňlerçe ýyllap...
-
Iýmite we nahar bişirmäge bolan garaýşyňyzy düýbünden üýtgetjek ugurtapyjy usullar
"Nätdiňäý!?" topary her gezek adamlaryň ugurtapyjylygyna geň galýar. Bu gün siz bilen kiçi...
-
Iň ýokary derejeli medal bu gyza berildi, olam ýeňiji bolany üçin däl
Ähli zat saýlaw ylgawynda başlandy. Bu ylgaw 5000 metr aralykda bolup, Täze Zelandiýaly Ni...
-
Bu aýal ýoga bilen meşgullanýar we her gün şerap içýär. Ol 105 ýaşynda.
Eýlin Eşe garry kempirjik diýmäge ynsanyň dilem baranok. Ol köplenç gülýär, açyk sary reňk...
-
Bilbil owazly Mähri Pirgulyýewa durmuş ýoluna gadam basdy
Ülkämiziň ýaş, zehinli we hoş owazly saýrak bilbili Mähri Pirgulyýewa geçen hepde öz saýla...
-
Titanigi täze burçdan görkezýän 10 sahna arkasy surat
"Titanik" filmini seretmedik adam ýok bolsa gerek. Ýöne onuň döredilişi barada bilýän azd...


text:
Siriýanyň Marea şäheriniň töwereginde barýan çaknyşyklarda 47 sany yslamçy söweşiji we pitneçi öldürildi diýip, aktiwistler aýdýar.
Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy 5-nji sentýabrda çaknyşyklar netijesinde «Yslam döwleti» sünni ekstremist pitneçi toparynyň 27 agzasy öldürildi, hökümete garşy beýleki toparlaryň bolsa 20 agzasy öldürildi diýdi.
«Yslam döwleti» topary indi birnäçe aý bäri Aleppo welaýatynda siriýa pitneçileri üçin esasy bastion bolan Mareany almaga synanyşýar.
Ekstremist topar 4-nji sentýabrda Marea täze hüjüm edendigini we özüne garşy söweşýän siriýaly pitneçileriň «onlarçasyny» öldürendigini aýtdy.


text:
Orsýetiň adam hukuklaryny goraýan topary ýurtda geçen ýyl jynparazçylyk zorlugynyň kemelendigini aýtdy.
Garaşsyz Sowa guramasy geçen ýyl jynsparazçylyk zorluklary sebäpli hüjümlerde 71 adamyň öldürilendigini, 2008-nji ýylda bu sanyň 110 bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de Sowa 2009-njy ýylda jynsparazçylyk äheňli hüjümlerde 333 adamyň ýaralanandygyny, bu sanyň öň 487 bolandygyny aýtdy.
Bu topar şeýle zorluk bilen bagly maglumatlary 2004-nji ýyldan bäri toplaýar we bu şol ýyldan bäri jynsparazçylyk zorluklarynyň ilkinji gezek kemelişidir.
Sowanyň başlygynyň orunbsary Galina Kožewnikowa entek Orsýetiň köp ýerinde başga milletleri halamazlygyň güýçlüdigini aýtdy.


text:
Institut aşakdaky ugurlar boýunça talyplyga kabul edýär:
1. Sport (hünärler: sport, sport žurnalistikasy, ýokary derejeler sporty, bedenterbiýe, sagaldyş işi).
2. Syýahatçylyk (hünärler: myhmanhana işewürligi, syýahatçylyk işewürligi).
Instituta Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary:
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- sportsmeniň kämillik kitapçasy (sport, ýokary derejeler sporty, bedenterbiýe, sport žurnalistikasy, sagaldyş işi hünärleri boýunça I derejeden pes bolmadyk) we sport mekdebinden hödürnama (sport ugruna okuwa girýänler üçin);
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda bäsleşiksiz okuwa kabul edilýän ýetim çagalar we ene-atasynyň hossarlygyndan mahrum bolan çagalar, harby gulluk borçlaryny ýerine ýetirýän wagty wepat bolan harby gullukçylaryň çagalary, şeýle hem giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumy bilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary, taýýarlygyň bedenterbiýä we sporta degişli ugurlary (hünärleri) boýunça bilim edaralaryna okuwa girýän Türkmenistanyň çempionlary we halkara sport ýaryşlarynyň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Giriş synaglary:
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
sport ugry — sportuň saýlanan görnüşi (okuwa girýänler institutda alnyp barylýan sportuň 17 görnüşiniň birinden tassyklanan möçbernamany ýerine ýetirmeli), biologiýa;
syýahatçylyk ugry — Türkmenistanyň taryhy, türkmen dili we edebiýaty.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Biologiýa, Türkmenistanyň taryhy, türkmen dili we edebiýaty we Mukaddes Ruhnama derslerinden giriş synaglary dilden döwlet dilinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýärler.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- Türkmenistanyň “Olimp” orta sport mekdebini tamamlan ýokary derejeli türgenler;
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribeleri bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler;
- Halkara ýaryşlaryň ýeňijileri;
- Sportuň görnüşleri boýunça Türkmenistanyň milli ýygyndy toparlarynyň agzalary.


text:
Halkara walýuta fondy (IMF) nagt pul kynçylygy çekýän Ukraina 14 milliard bilen 18 milliard amerikan dollary aralygynda karz pul bermäge wada berdi.
Kiýewde iki hepde töweregi dowam eden gepleşiklerden soň, penşenbe güni Halkara walýuta fondy resmi beýanat ýaýradyp, onda bu ýurda “maliýe hemaýatyny bermek üçin ukrain tarapynyň jogapkär işgärleri derejesindäki aralyk ylalaşyklara gelnendigini” habar berdi.
Şeýle-de, beýanatda “ähli ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn goldawlaryň möçberi hasaplanylandan soň” karz puluň takyk mukdarynyň kesgitleniljekdigi aýdylýar.


text:
ABŞ, Ýaponiýa we ençeme ýewropa döwletleri Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň aradan çykmagy bilen bagly BMG-niň Baş Assambleýasynda bir minutlyk dymyşlygy baýkot etdiler.
Baýkota Beýik Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň köpüsiniň goşulandygyny “Frans-press” agentligi habar berdi.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň häzirki başlygy Naser Abd al-Aziz an-Nasr bir minutlyk dymyşlygyň Demirgazyk Koreýanyň haýyşy esasynda yglan edilendigini aýtdy.
Habar agentlikleriň maglumatyna görä, günbatar diplomatlary şol haýyşy “ýerliksiz” diýip atlandyrypdyrlar.
Bir minut dymmak bilen Kim Çen Iri hatyralamak baradaky Demirgazyk Koreýanyň haýyşy BMG-niň Baş Assambleýasynda ret edilipdir.
Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy bilen bagly onuň garşysyna BMG-niň Baş Assambleýasynyň sanksiýasy hereket edýär.


text:
Owgan esgeriniň Kabulyň harby aeroportunda ABŞ-nyň üç harby gullukçysyny atyp öldürendigi we dördüsini ýaralandygy habar berilýär.
Owganystanyň howa güýçleriniň resmisiniň 29-njy ýanwarda aýtmagyna görä, ok atyşygyň sebäpleri anyk däl.
Owganystanda ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara güçleri we ABŞ-nyň goranmak resmileri ok atyşygyň bolandygyny tassykladylar. Soňky ýyllarda halkara esgerlerine garşy owgan harbylary tarapyndan şeýle “içerki” hüjümleriň ençemesi bolupdy. Geçen ýylyň awgust aýynda Owganystanda ABŞ-nyň general-maýory Harold Green öldürildi.
Soňky hüjüm halkara goşunlarynyň Owganystandaky söweş missiýasyny resmi taýdan tamamlamagynyň yzýany ýüze çykdy. 1-nji ýanwardan soň Owganystanda galan 12000 çemesi halkara harbysynyň esasy missiýasy owgan goşunyny türgenleşdirmekden ybarat.


text:
Gyrgyzystanda 10-njy oktýabrda bolan parlament saýlawlarynyň resmi netijesi 22 günden soň, 1-nji noýabrda yglan edildi. Merkezi saýlaw komissiýasy saýlawlaryň netijelerini yglan edenden soň, parlamentde nähili koalisiýanyň düzüljekdigi baradaky mesele jemgyýetçiligiň üns merkezine düşdi.
27-nji iýunda referendumda kabul edilen Konstitusiýanyň 71-nji maddasyna laýyklykda saýlawlaryň netijeleri resmi taýdan yglan edilensoň, parlament özüniň birinji maslahatyny 15 günden gijikdirmän geçirmeli. Konstitusiýanyň 84-nji maddasyna laýyklykda parlment öz işine başlansoň, prezident haýsydyr bir fraksiýa hökümet düzmegi tabşyrýar. Beýle tabşyryk alan partiýa 15 günüň içinde hökümeti düzmeli.
Diňe birleşip, güýje öwrülip boljak
Saýlawlaryň netijesine görä, hiç bir partiýa 61 mandat alyp bilmändir. Şonuň üçin azyndan üç partiýa birleşip koalisiýa düzmeli bolar.
Häzire çenli Gyrgyzystanyň “Sosial-Demokratik” partiýasy bilen “Respublika” partiýasy koalisiýa düzmek barada ylalaşyga geldiler. Emma bu iki partiýanyň alan sesi 49 mandata ýetdi. Şeýlelikde olara üçünji partiýa goşulmaly. Olara parlamentde 18 mandaty bolan “Ata Meken” partiýasynyň goşulmagy mümkin.
Gyrgyzystanyň “Sosial-Demokratlar” partiýasynyň wekili Farid Nyýazow “Sosial-Demokratlaryň” agzalarynyň şol üç partiýanyň gatnaşmagynda koalisiýa düzmek höwesiniň bardygyny 1-nji noýabrda aýdypdy: “Men häzir “Sosial-Demokratlar” partiýasynyň lideri bilen gepleşdim. Biz “Ata Meken” partiýasy bilen koalisiýa düzmek üçin hereket edýäris. Biziň maksadymyz koalisiýany işe ukyply edip düzmek. Bu diýmek saýlawyň öňüsyrasyndaky programmalar we daşky syýasat boýunça özara ylalaşmaly diýildigidir”.
Emma “Ata Meken” partiýasynyň lideri Ömürbek Tekebaýew koalisiýa boýunça pikir alyşardan entek irdigini aýtdy. Ol: “Biz häzir koalisiýa barasynda hiç zat aýdyp bilmeris. Sebäbi koalisiýa barada hiç hili resmi görkezme bolmady. Bize teklip bilen hiç kim ýuz tutmady” diýdi.
Tekebaýew Gyrgyzystanda parlament dolandyrylyşy döwlet sistemasynyň mydamalyk galjakdygyny-da sözüniň üstüne goşdy: “Biziň proýektimiz üstünlikli bolan ýagdaýynda parlamentarizm diňe bizde bolmaz. Ol bütin Merkezi Aziýa döwletlerine ýaýrar. Emma tersine bolaýsa, onda biz döwlet düzümini üýtgetmeli bolarys. Ýöne biz ideýamyzyň amala aşjakdygyna ynanýarys”.
“Ata Žurt” we “Ar-Namys”
28 deputatlyk mandata eýe bolan “Ata Žurt” hem-de 25 deputatlyk orny bolan “Ar-Namys” partiýalary özbaşdak bir koalisiýa düzmäge çalyşýarlar. “Ar-Namys” partiýasynyň agzasy Tursunbaý Bakir ogly koalisiýa boýunça gepleşikleriň alnyp barylýandygyny, emma entek hiç hili netijäniň ýokdugyny aýtdy.
“Häzirlikçe gepleşikler geçirilip tamamlanmady. Ahli partiýalar bilen gepleşikler geçirýäris. Hiç bir partiýa üç partiýadan ybarat blok düzüp bilmedi” diýip T.Bakir ogly aýtdy.
“Ata Žurt” partiýasy-da koalisiýa boýunça gepleşikler geçirdi. Emma esasy gepleşikleriň parlamentde boljakdygyny partiýanyň agzasy Kurmanbek Osmonow bildirdi. Onuň sözlerine görä, “Ata-Žurt” hiç bir koalisiýa girmese, onda parlament azçylygynda galar: “Eger-de doly koalisiýa düzüp bilmesek, onda parlament azçylygynda galarys. Ol betbagtçylyk däl. Kadaly işlesek bolany”.
Şeýlelikde koalisiýa meselesi gyrgyz jemgyýetinde çözgüdine garaşylýan möhum mesele bolup galýar.


text:
Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy Türkiýäniň Stambul şäherinde maslahat geçirýär.
Bu maslahatda esasan Siriýadaky konfliktleriň soňuna çykmak boýunça planlaryň çäklerinde prezident Başar al-Assadyň režimi bilen gepleşik geçirmek mümkinçiliklerine garalar diýlip garaşylýar.
Bu maslahatyň öňýany, ýakynda Birleşen Ştatlar bilen Orsýet Siriýanyň dürli syýasy toparlarynyň wekillerini öz içine aljak halkara konferensiýasynyň geçirilmegi baradaky ideýany öňe sürdüler.
Şu çaka çenli Siriýanyň esasy oppozision koalisiýasy prezident Başar al-Assad bilen nähilidir gepleşikleriň geçirilmegine garşy çykyş edip gelýär.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň oppozision aktiwistleri Homs prowinsiýasyndaky bir metjidiň ýanynda amala aşyrylan partlamada azyndan ýedi adamyň ölendigini habar berdiler.
Siriýanyň SANA döwlet habar agentligi bu wakada ölen adamlaryň sanynyň 15-digini we ýene-de 24 adamyň ýaralanandygyny aýdýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän we Siriýadaky ynsan hukuklary boýunça iş alyp barýan topar ýekşenbe güni paýtagt Damaskyň eteklerinde hökümet güýçleriniň oppozision ýaragly söweşijileriň ýerleşýän ýerleridir diýlip çaklanylýan ýerleri artilleriýa oklaryna tutandygyny habar berdi.
Bu toparyň maglumatyna görä, diňe şu şenbe güni Siriýadaky çaknyşyklarda ýaragly söweşijilerden 76 adam, parahat ýaşaýjylardan 68 adam we hökümet harbylaryndan hem 38 adam ölüpdir.


text:
Akylly telefonlarda hat alyşmak we jaňlaşmak üçin niýetlenen “WhatsApp” tilsimi iPhone telefonlary üçin täze “Beta” atly wersiýasyny köpçülige hödürledi.
Beta v2.12.5.16 wersiýasy özüniň ençeme täze aýratynlyklary bilen ünsi özüne çekýär.
Bu täze aýratynlyklaryň biri ulanyjy her kim üçin başga-başga bildiriş sesini saýlap biler. Şeýlelikde, size kimiň hat ugradandygyny bildiriş sesi arkaly dessine öwrenip bilersiňiz.
Şol sanda bu täze aýratynlyklaryň ýene birinde her bir ulanyjy bilen hat alyşanyňyzda, olaryň her biri üçin özboluşly arka fon saýlamak mümkindir.
Täze aýratynlyklaryň ýene biri bolsa, diňe bir düwmä basmak arkaly ähli hatlaryňyzy okalan ýaly görnüşde bellige alyp bilersiňiz.
Şeýle-de, tiz jogap bermek funksiýasy arkaly “WhatsApp” sahypaňyzy açman hem hatlara jogap ýazyp bilersiňiz.
“WhatsApp-da” köpçülikleýin, ýagny topar görnüşinde hat ýazyşýanlar “mute”, ýagny “sessiz” aýratynlygyndan peýdalanyp bilýärler. Mundan beýläk şahsy hatlaryňyzy ýazyşanyňyzda hem bu funksiýadan peýdalanyp bolar.


text:
On bir alym saglyk ylymlary üçin Böwsüş baýragynyň ilkinji baýragyna mynasyp boldy.
Olaryň her biri 3 million dollar, ýagny Nobel baýragynyň pul serişdesiniň iki essesine barabar sylag alar.
Bu baýrak dünýäniň iň bir tanymal tehnologiýa tütjarlary, şol sanda "Guglyň" egindeş esaslandyryjysy Sergeý Brin, "Feýsbugyň" esaslandyryjysy Mark Zukerberg, şeýle-de biznes kapitalisti Ýuriý Milner dagy tarapyndan döredildi.
Bu serişde alymlara rak, ýagny düwnük, genetika hem-de sütünli öýjükler boýunça ylmy barlaglary alyp barmaga ýardam bermek niýeti bilen berilýär.
Geljekde saglyk ylymlary üçin Böwsüş baýragynyň her ýylda bäşisini bermek planlaşdyrylýar.
Bu fond özüniň ylym-bilime has kän höwes döretmek we adam ömrüni uzaltmak ugrunda işleýän alymlary sylaglamak isleýändigini aýdýar.
Şeýle-de bu topar özüniň alymlaryň gahrymanlar hökmünde sylaglanmagyna umyt baglaýandygyny habar berýär.


text:
Deslapky ädim: Geljekki käriňizi saýlaň
EducationUSA guramasy Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda bilim mümkinçilikleri barada diňe barlanan, anyk we döwrebap maglumatlary hödürleýär. EducationUSA sahypasynda ilkinji ädim boýunça maglumat ýerleşdirilen, ol Siziň bilim maksatlaryňyza laýyklykda “Mümkinçilikleriňizi öwrenmekden” ybarat, ýagny onda kollej, uniwersitet, aspirantura, iňlis dili okuwlary, gysgamöhletli ýa-da onlaýn okuwlary baradaky maglumatlary öz içine alýar.
EducationUSA Aşgabatdaky bilim-maslahat beriş merkezi öz gezeginde geljekki käriňizi saýlap almakda ýardam berip biljek tanyşmak üçin maglumatlary hödürleýär.
BigFuture onlaýn resursyndan öz gözlegiňizi tapyň.
Özüňizi we daş-töwerekdäki kär almak mümkinçiliklerini has giňişleýin öwrenmek üçin BigFuture açyk onlaýn resursyny ulanyň. Uly bolmadyk makalalar we dürli görnüşli şahsyýet synaglary görnüşinde goşmaça maglumat Siziň şahsy häsiýetleriňize we islegleriňize laýyk geljek kär mümkinçilikleri barada has köp maglumat alyp bilersiňiz. Şeýle hem link to https://bigfuture.collegeboard.org/majors-careers resursa has içgin garaň – ol size amerikan uniwersitetlerinde kärler we ugurlar boýunça goşmaça maglumat almaga kömek eder.
Kärler ýarmarkasyna baryp görüň.
Kärler ýarmarkasyna baryp görüň, ol ýerde çagyrylan tanyşdyryjylar öz käreleri barada Size gürrüň bererler. EducationUSA bilim-maslahat beriş merkezi Habar beriş-resurs merkezi (IRS) bilen bilelikde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda isleg bildirilýän hünär ulgamlary barada has jikme-jik maglumat almaga kömek bererler.
Ýaňy-ýakynda 2015-nji ýylyň martynda guralan şoňa meňzeş waka öz hünärlerini we kärlerini saýlamakda toplan tejribeleri bilen paýlaşan görnükli tanyşdyryjylaryň çykyşlary bilen bellendi. Şu ugurlar teklip edildi: halkara gatnaşyklary, iňlis dili, elektrik inženerçiligi, antropologiýa, döwlet dolandyryşy, taryh fakulteti we işewürligi dolandyryş.
Biz geljekde şeýle çäreleriň gaýtalanmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýarys, şonuň üçin tertibimize syn ediň!
EducationUSA kitaphanasynyň elýeter resurslaryna ýüz tutuň
Biziň Aşgabat şäherindäki Bilim-maslahat beriş merkezine baryp görüň we bilim almak maksady üçin internetdäki kitaphanadan we tölegsiz ygtyýarlykdan peýdalanyň. Biziň kitaphanamyz Siziň häzirki “kär syýahatyňyzda” gerekli bolan şu kitap neşirleri bar:
- How To Choose A College Major,L.Andrews, 2006
- Planning Your Future: Planning your future: resources on careers and higher education,S.Fallgatter, S.K.Fox, C.M.Henderson, L.G.Hutton, 1995
- The Everything Career Tests Book: 10 tests to determine the right occupation for you,B.Llewellyn, R.Holt, 2007
Köpçülikleýin açylan onlaýn okuwlary arkaly goşmaça bilim alyň.
Öz dünýägaraýşyňyzy giňeltmek we dürli göwrebap ylmy ugurlarda inženerçilik, daşky gurşawy goramak, robot enjamlary we programma düzmek, ykdysadyýet, halkara gatnaşyklary, kompýuter ylmy we beýleki birnäçe ugurlar boýunça başlangyç endikleri almak üçin örän gowy onlaýn resursa – köpçülikleýin onlaýn okuwlara (Massive Open Online courses – МООСs diýip atlandyrylýan) serediň (MOOS barada has giňişleýin maglumaty alyp bilersiňiz.
Okamak üçin şu ajaýyp onlaýn platformalary ulanyň: EdX, Coursera, Udacity, we beýlekilere salgylanyp, Amerikanyň Garward, Prinston Massaçuset tehnologiýa instituty, Kolumbiýa uniwersiteti, Stenford we beýleki ýaly esasy uniwersitetleriniň we kollejleriniň teklip eden okamagyň wirtual tejribesini alyp bilersiňiz.
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-16/21/22 (goş.116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 40 ýaşyndaky Aman Parahat mikroraýonyndaky 9 gatly jaýyň üçeginde ýaşaýar. Adaty günler ol çem gelen ýerde ýatyp-turýar. Emma gyş paslyny ol üçekde geçirýär.
—Parahat mikroraýonyndaky 9 gatly ýaşaýyş jaýlaryň üçeginde sowuk gyşy geçirmek üçin öýsüz-öwzarsyz adamlar üçin amatly şertler bar. Ýaşaýjylar kowmasa, gyşy geçirip bolýar—diýip, Aman aýdýar.
40 ýaşly Amanyň ýatyp turýan ýeri
Howanyň sowamagy jemgyýetiň sosial taýdan goragsyz gatlagy bolan öýsüz-öwzarsyz ýaşaýan adamlar üçin agyr jebir-jepa öwrülýär. Il içinde “bomž” diýlip atlandyrylýan öýsüz-öwzarsyzlara gyşyň sowuk günlerini başdan geçirmek kynlaşýar. Gyşyň sowuk günleri olar ýaşaýyş jaýlarynyň üçeklerinde ýa-da podwallarynda ýatyp-turýarlar.
Käbir öýsüz-öwzarsyz adamlar jaýlary ýylatmak üçin geçirilen ýyly turbalaryň arasynda, açyk asmanyň aşagynda hem ýatýarlar. Ýöne, muňa garamazdan, sowuk howada dürli kesellerden heläk bolýan öýsüz-öwzarsyz adamlar az däl.
Aşgabatly lukmanyň aýtmagyna görä, sowuk howadan iň köp heläkçilige uçraýan adamlar öýsüz-öwzarsyzlar. Lukman bu hakda şeýle diýýär:
—Öýsüz-öwzarsyzlaryň sowukda doňup ýa-da keselläp heläk bolan halatyny hiç kim bilmeýärem. Olar heläk bolansoňlar birnäçe gün geçen soň olaryň jesetleri tapylýar.
Sowet döwründen galan propiska ýa-da belli bir ýerde ýazgyda durmak düzgüni saklanyp gelýän Türkmenistanda öýsüz-öwzarsyz adamlar bolmaly däl ýaly hem bolup görünýär. Emma öýsüz-öwzarsyz galýan adamlar bar.
Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Merdan öýsüz-öwzarsyz galýan adamlaryň aglabasynyň öz ýaşaýan jaýlaryndan bikanun mahrum edilenlerdigini aýdýar:
—Olaryň ählisi diýen ýaly neşekeş ýa-da arakhor adamlar. Ýeke ýaşaýan neşekeş, arakhor adamlaryň kwartiralary domuprawleniýäniň hem-de polisiýanyň ýerli wekilleriniň aýratyn gözegçiliginde bolýarlar. Olar şol adamlara kömek etmek üçin olary gözegçilikde saklanoklar. Olaryň esasay maksady şol adamlaryň kwartiralaryny almak. Kwartiralaryny almak üçin kähalatlarda olary LTP-ä ýa-da türmä hem basýarlar. Kähalatlarda bolsa neşekeş ýa-da arakhor bolmadyk ýeke ýaşaýan garry adamlar hem öýsüz-öwzarsyz galýarlar. Hatda, domuprawleniýäniň käbir işgärleri hem-de polisiýa işgärleri gijelerine ýeke ýaşaýan garry adamlaryň kwartirasynyň çyrasynyň ýanýandygyny ýa-da ýanmaýandygyny hem ýörite barlaýarlar.
Ýardam berilýärmi?
Jemgyýetiň sosial taýdan goragsyz agzalary bolan öýsüz-öwzarsyzlara döwlet tarapyndan ýardam berilýäne meňzänok. Dünýäniň siwilizlenen ýurtlarynda bolşy ýaly, Türkmenistanda öýsüz-öwzarsyz adamlar üçin ýörite ýatak jaýlary ýa-da olara gyzgyn nahar berilýän ýerler barada maglumat tapyp bolmady. Öýsüz-öwzarsyz adamlaryň özleri hem döwletiň şolar ýaly sosial ýardamyndan bihabar.
Öýsüz-öwzarsyzlar zir-zibil taşlanýan çeleklerden iýmitlenýärler.
Öýsüz-öwzarsyzlar zir-zibil taşlanýan çeleklerden iýmitlenýärler. Şol ýerde hem zyňlan eşikleri alyp geýýärler. Zir-zibilden tapan “oljalaryny” paýlaşyp bilmän, uruşýan mahallary seýrek däl.
Ilat arasynda hem öýsüz-öwzarsyzlara kömek etjek adamlar az. Jemgyýetde öýsüz-öwzarsyz adamlara bolan garaýyş esasan biparh ýa-da negatiw. Munuň hem öz sebäbi bar. Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Merdan bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýýär:
—Olaryň öýleri bolmansoň, gije ýatmak üçin ýaşaýyş jaýlaryň üçeklerinde düşleýärler. Elbetde, bular ýaly goňşuçylygyň erbet tarapy köp. Olar zir-zibile zyňlan ýorgan-düşekleri ýaşaýyş jaýlarynyň üçeklerine getirýärler. Üçekler zir-zibile öwrülýär. Ýanlary bilen ýoldaşlaryny getirip, serhoşlyk hem edýärler.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik polisiýa işgäriniň aýtmagyna görä, öýsüz-öwzarsyzlaryň käbirleri açlykdan ölmekden hem-de sowuk gyşdan gutulmak üçin ýörite ownuk jenaýat edip, türmelere düşýärler. Ýa-da arakhorlukdan, neşekeşlikden gutulmak bahanasy bilen LTP-ä meýletin barýarlar. Çünki ol ýerlerde olara nahar berilýär hem-de nähili-de bolsa olaryň ýatak ýerleri bolýar. Ýöne öýsüz-öwzarsyz adamlaryň aglabasy gyşyň sowuk howasyny ýaşaýyş jaýlaryň üçeklerinde ýa-da podwallarynda geçirýärler.
40 ýaşyndaky Aman hem birnäçe gezek LTP-de bolup gören. Emma ol LTP-de bolanyndan gyşda üşänini gowy görýär. “Sowuk gyşy geçirmek agyr hem bolsa erkinlikde bolanyň gowy” diýip, Aman aýdýar.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Wideo: GKÇP mahalynda sowet merkezi telewideniýesiniň efirinde Pýotr Iliç Çaýkowskiniň "Guw köli" eseriniň baletiniň sazy ýaňlanypdy. Täjigistanda demokratiýa tarapdary reformatorlar herekete geçipdi, ýurduň prezidenti olaryň ýoluny böwetlemäge çalyşýardy.
Pýotr Iliç Çaýkowskiý özüniň "Guw köli" eseriniň 20 ýyl mundan ozal ýer planetasynyň gury ýeriniň 6-dan 1 bölegini tutan, SSSR atly döwletiň dünýäniň syýasy kartasyndan ýitip gitmegi bilen baglanyşdyrylar öýden hem däldir. Emma 1991-nji ýylyň awgust aýynda sowet merkezi telewideniýesiniň efirinde goýberilen bu baletiň sazy SSSR-iň soňky akkordlary bolup ýaňlandy.
1991-nji ýylyň 19-njy awgustynda şol wagtky Sowet soýuzynyň kompartiýasynyň merkezi komitetiniň käbir ýolbaşçylary, sowet armiýasynyň we KGB-siniň ýolbaşçylary tarapyndan Adatdan daşary ýagdaý boýunça döwlet komiteti (GKÇP) döredilýär. GKÇP adyny alan ýokary wezipeli pitneçiler Üýtgedip gurmak syýasatynyň lideri, SSSR-iň prezidenti Mihail Gorbaçýowy wezipesinden agdaryp, ýurdy öz ellerine almaga synanyşdylar.
GKÇP-den basylyp ýatyrylandan soň, SSSR-iň prezidenti Mihail Gorbaçýow Moskwa gaýdyp gelýär, 1991-nji ýylyň 22-nji awgusty.
19-njy awgustda, ir sagat 6-da sowet köpçülikleýin habar beriş serişdeleri SSSR-iň prezidenti Mihail Gorbaçýowyň “saglyk zerarly” öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmeýändigini hem-de häkimiýet ygtyýarlyklarynyň GKÇP-ä geçýändigi barada habar ýaýradýarlar. Sowet telewideniýesiniň meýilleşdirilen ähli teleprogrammalary ýatyrylyp, olaryň ýerine Çaýkowskiniň “Guw köli” eseriniň telewizion ýazgysy görkezilýärdi. Şeýdip, kompozitoryň öňem meşhur balet eseri täze meşhurluga eýe boldy.
Beýik kompozitoryň sowet telewideniýesiniň efirinde ýaňlanan bu eseri soýuz respublikalarynyň ýolbaşçylaryna her hili täsir etdi. Olaryň käbirini bu eser üýtgedip gurmak döwründe özleriniň gazanan erkinlikleriniň tepbedi okalyp barýan ýaly kabul etdirip, BTR-e münüp, öz halkyny GKÇP-ä garşy göreşe çagyrmaga itergi beren bolsa, käbirini bukulmaga mejbur etdi.
Çaýkowskiniň “Guw kölüniň” ýaňy Türkmenistana hem ýetipdi. Şol döwürler "GKÇP" wagty sen nirede bolduň?" diýen sorag hem halkyň arasynda giň ýaýrapdy. Bu soraga jogap berlişine görä, adamyň GKÇP-ä bolan garaýşy hem-de GKÇP-niň şol adama täsir edişi kesgitlenýärdi.
Saparmyrat Nyýazowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistanyň hökümeti GKÇP barada öz garaýyşlaryny beýan edip çykyş etmedi. Respublikanyň ýolbaşçysy Saparmyrat Nyýazowyň şol günler nirede bolandygy hem näbelli. Bu barada dürli-dürli maglumatlar bar. Käbir maglumatlarda Nyýazowyň Türkmenistanyň Kompartiýasynyň merkezi komitetiniň gupbaly jaýyndan çykman oturandygy aýdylýan bolsa, başga bir maglumata görä, ol bir ýazyjynyň öýünde gizlenipdir. Hatda, şol ýazyjynyň öýüne Nyýazow üçin ýörite aragatnaşyk ulgamy hem çekilipdir.
Wakadan içgin habarly adamlaryň güwä geçmeklerine görä, 1991-nji ýylyň 19-njy awgustynda Aşgabadyň aeroportunda ýörite uçar uzyn günläp taýyn saklanylypdyr. Şol uçarda Saparmyrat Nyýazow Moskwa uçmaly eken. Ol GKÇP-niň hatarynda Moskwadaky metbugat konferensiýasyna resmi suratda gatnaşmaly edilipdir. Hatda S.Nyýazowyň şol metbugat konferensiýasynda pitneçileriň arasynda oturmaly ýeri hem bellenilipdir, ol Wasiliý Staradubsew bilen Aleksandr Tizýakowyň arasynda oturmaly eken.
Bu maglumatlary barlamak mümkinçiligi ýok. Ýöne Türkmenistanyň hökümetiniň GKÇP barada öz garaýşyny resmi taýdan yglan etmändigi anyk. Emma şol günler respublikanyň häkimiýetiniň garaşlygynda bolan gazetlerde GKÇP-niň kabul eden kararlary çap edilýärdi. Hatda, GKÇP-niň syndyrylanyna 1-2 gün geçensoňam respublikan gazetlerde Moskwanyň komendantynyň buýruklary çap edilipdi.
Saparmyrat Nyýazow GKÇP synansoň, diňe 24-nji awgustda halkyň arasyna çykýar. Ol Nadežda Krupskaýa adyndaky egirme-dokma fabriginiň işçileriniň öňünde çykyş edip, ýurtda berk tertip-düzgüniň bolmagyny talap edipdi.
Mitingi 27-nji awgustda, sagat 18.00-da Magtymgulynyň ýadygärliginiň ýanynda geçirýärler.
Şol günler köçelerde adam ýokdy. Käbir ýerlerde milisionerler, ýörite gulluklaryň adamlary görünýärdi. Iki adam bolup duşulmagy halanmaýardy. Ýöne, muňa garamazdan, respublikanyň oppozision güýçleri GKÇP hem-de Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň GKÇP babatynda dymmagyna öz garaýyşlaryny beýan etmek üçin miting geçirmäge taýýarlyk görüp başlapdylar. Mitingi 27-nji awgustda, sagat 18.00-da Magtymgulynyň ýadygärliginiň ýanynda geçirýärler. Mitingde rezolýusiýa kabul edilip, onda Nyýazowyň baştutanlygyndaky hökümetiň şeýle ýagdaýda öz wezipelerini berjaý edip bilmändigi we olaryň wezipelerinden gitmelidikleri delillendirilýärdi. Şol gün miting Türkmenistanyň ýokary sowetiniň öňünde dowam etdirilipdi hem-de şol ýerde açlyk yglan ediji protest piketi gurnalypdy. Şol gije hem-de ertesi günüň dowamynda mitingde çykyş edenler we mitingi gurnanlaryň barysy diýen ýaly hukuk goraýjy organlar tarapyndan tussag edilipdi.
Türkmenistanyň garaşsyzlygyny almakda uly rol oýnan bu waka barada türkmen häkimiýetleriniň resmi garaýyşlarynyň yglan edilmeýşi ýaly, GKÇP barada hem hiç hili taryhy kitaplar çap edilmedi.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Türkmenistanda saglyk desgalaryna, döwrebap medisina enjamlaryny satyn almaga ullakan döwlet serişdeleriniň harç edilýändigi habar berilýär.
Emma ýurtda saglyk işgärleriniň bilim, hünär derejesininiň peselmegi, saglyk sistemasynda çuň ornaşandygy aýdylýan korrupsiýa ýurt raýatlaryny daşary ýurtlara «saglyk syýahatyna» çykmaga mejbur edýär diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanlylar aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşliginde şu meseleler barada pikir alşyldy.
Söhbeti diňläp, pikirleriňizi paýlaşmagyňyza garaşýarys.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Özbegistanyň birnäçe sebitinde aksakallar bilen aktiwistlere "ýat ýurtlardan gelen adamlaryň täsirinde galmaz ýaly" ýörite sapaklar berilýär.
Ýaşulylar we arçynlygyň aktiwistleri bilen geçirilýän şeýle çäräniň maksadyny "halky keseki dini täsirlerden" we şol sanda "Yslam döwleti" (YD) toparyndan goramak hökmünde düşündirýärler.
Çäräni gurnaýan "Mahelle" atly haýyr-sahawat fondunyň beýannamasyna görä, ýörite sapak berilýän adamlar Özbegistana gelen keseki ýurdyň raýatlary bilen işjeň gyzyklanar ýaly ýörite enjamlar bilen hem üpjün edilýär. Geçirilýän sapaklaryň şygary bolsa "Biziň ideýamyz - biziň goragymyz".
- Olar (aktiwistler we aksakallar) ýaşaýan ýerlerinde kimiň daşary ýurtdan nähili maksat bilen gelýändigini ýa-da kimiň daşary ýurda näme üçin gidýändigini gaty gowy bilýärler, ýagny olar jemgyýetde bolýan hemme hereketi diýen ýaly bilýärler. Hökümet häzir olara ekstrimizme garşy nähili göreşmelidigi barada sapaklar berýär.
Sapaklardan soň olar öwrenen zatlaryny öz ýaşaýan ýerlerinde iş ýüzüne geçirerler. Häzir şeýle propaganda işleri hasam ýaýbaňlandyryldy - diýip, "Mahalle" atly haýyr-sahawat fondunyň Daşkent welaýat bölüminiň adynyň agzalmagyny islemeýän bir işgäri Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna beren maglumatynda aýdypdyr.
Ýörite sapaklardan soň gatnaşýanlara öz ýaşaýan ýerlerinde we goňşy arçynlyklarda öwrenen zatlaryny durmuşa geçirmäge ygtyýar berýän şahadatnama gowşurylýar. Hökümet berilýän bu ýörite tälimiň ekstrimistleri "has gowy tanamagy" öwretmegini umyt edýär.
- Sapaklarda olara häzirki zamanda hereket edýän, meselem YD ýaly ekstrimist toparlar barasynda giňişleýin maglumat berilýär. Şeýle-de adamlaryň olaryň toruna nädip düşýändigi düşündirilýär. Arçynlygyň işgärlerine ekstrimistleri nädip tanamalydygy, olaryň aldawyna düşenleri nädip halas edilmelidigi, şeýle-de jemgyýetde gyz-gelinler hem erkek adamlar bilen nähili işleşilmelidigi babatda ýörite tälimler berilýär - diýip, şeýle tälimleri berýän ýörite okuwlara gatnaşan samarkandly bir resmi Azatlyk Radiosyna düşündiripdir.
Özbegistanda häzirki döwürde döredilen sekiz müňden gowrak arçynlyk ýurtda hökümete garaşly özygtyýarly dolandyrylş organy hökmünde hereket edýär. Soňky iki ýylda şol arçynlyklar, aýdylşyna görä, adamlaryň hasaba alynmagynda, raýatlaryň gözegçilik astynda tutulmagy ýa-da yzarlanmagy, şeýle-de dürli maglumatlaryň degişli organlara ýetirilmegi babatda hökümetiň we howpsyzlyk gullugynyň "sag eli" hasaplanýarlar.
Özbegistandan näçe adamyň daşary ýurda, ýagny şol sanda Siriýada we Yrakda YD-niň gözegçiligindäki sebitlere gidip söweşýändigi babatda resmi bir maglumat ýok. Siriýada we Yrakda söweşýän özbekleriň doly sany bilinmeýänem bolsa, Özbegistanyň raýatlarynyň we şol sanda hem asly özbek bolan Orta Aziýanyň beýleki ýurtlarynyň, ýagny olaryň belli bir böleginiň hem Gyrgyzstandan gidip, Siriýada söweşýändikleri barasynda subutnamalar bar. Etniki özbekler "Tewhid wal-Jihad" we şeýle-de "Jannat oşiklari" atly toparlaryň hatarynda görülýär. Olaryň wekilleri köplenç Siriýada gatnaşýan uruşlarynyň wideolaryny internetde ýaýradýarlar.
"Halkara krizis toparynyň" bu ýyl çap eden hasabatynda aýan edilşine görä, YD-niň hataryndaky orta aziýaly söweşijileriň arasynda etniki özbekler we Özbegistanyň raýatlary has köpçülik ýagdaýdadyr. Hasabata salgylanylan halatynda, Özbegistanyň Siriýada söweşýän raýatlarynyň sanynyň "2500 adamdan hem köp bolup biljekdigi" äşgärdir.
Özbegistanly söweşijiler 1990-njy ýyllaryň ahyrynda Owganystan bilen Pakistandaky toparlaryň hataryna işjeň rol oýnamaga başlapdyrlar. Olaryň aglabasy bolsa Özbegistanda häzirki hökümeti ýykyp, onuň deregine yslam döwletini döretmegi maksat edinýän "Özbegistanyň yslam hereketiniň" tarapdarlarydyr.


text:
Amnesty International Türkiýäni soňky aýlarda müňlerçe siriýalyny yzyna, bikanun ýagdaýda öz uruşdan tozan ýurtlaryna ibermekde günäledi.
Adam hukuklaryny goraýan topar Türkiýe ýanwaryň ortasyndan bäri her gün diýen ýaly 100 çemesi erkegi, aýaly we çagalary yzyna çykaryp kowýar diýdi.
"ÝB liderleri görnetin faktlara bilkastdan göz ýumdular: Türkiýe siriýaly bosgunlar üçin howpsuz ýurt däl» diýip, Halkara Günä geçiş guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça direktory John Dalhuisen 1-nji aprelde aýtdy.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi siriýalylaryň öz meýillerine garşy yzlaryna iberilýändigini ret etdi, emma Ýewropa Komissiýasynyň sözçüsi öz edarasynyň bu aýdylýanlara çynlakaý garaýandygyny we olar barada Ankara bilen gürleşjekdigini aýtdy
Bu habar Gresiýanyň indiki hepde migrantlary we bosgunlary yzyna, Türkiýä deportasiýa edip başlamak planynyň öň ýanyndan peýda boldy.
Afinadaky kanun çykaryjylar 1-nji aprelde, bosgunlaryň yzyna iberilmegine rugsat berilmegi üçin, parlamentden çalasyn geçirilýän goldaýjy kanun taslamasyny sese goýdular we bu proses 4-nji aprelden gijikmän başlanylyp biler.
Bu operasiýa netijesinde grek adalaryna 20-nji martdan soň gelen migrantlar we bosgunlar gämilere ýüklenip, yzlaryna, Türkiýä ýollanar.
Türkiýe bilen golaýda baglaşylan ylalaşykdan soň, olaryň derhal deportasiýa edilmegi Ýewropa Bileleşigi tarapyndan hem goldaw tapdy we Gresiýadaky tussag lagerlerinde has kän zorlugyň döremegine itergi berdi.
Gresiýanyň Çios adasynyň häkimiýetleri birnäçe ýüz adamyň hyryn-dykyn tussag lagerlerinden dyzap, özlerine ýol arçap, 1-nji aprelde adanyň esasy şäherinde parahatçylykly protest gurnandyklaryny we «azatlyk, azatlyk», «Türkiýe däl» diýip gygyrandyklaryny aýdýar.
2-nji aprelde adada has köp protest geçirmek planlaşdyrylýar.
Grek resmileri bu tankyda göni jogap bermediler, emma tussaglykdaky gaçybatalga gözleýjileriň hukuklarynyň goralýandygyny aýdyp, aýak depdiler.
"Men özümiziň, adamlaryň toslamlaryny däl, şu wagtky ýagdaýlaryň talap edýän zadyny, adam hukuklary proseduralaryny berk berjaý etjegimize ynandyrýaryn” diýip, migrasiýa meseleleri ministri Ioannis Mouzalas 1-nji aprelde parlamente aýtdy.
Ženewada, Şweýsariýada BMG-niň Bosgunlar edarasy Gresiýany we Türkiýäni, yzyna bermek başlanmazdan öň, gyçybatalga gözeýjileriň goşmaça kepilliklerini üpjün etmäge çagyrdy.
Bosgunlar edarasy grek adalarynda tussaglykda saklanylýan 4 müňden gowrak adamyň şertleriniň gün-günden ýaramazlaşýandygyny belledi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Çaga beýni ysmazy (ÇBY) – bu giň düşünje bolup, birnäçe dürli kesel alamatlar toplumyny öz içine alýan, kesel alamatlarynyň ýüze çykmalarynyň we döreme sebäpleriniň biri-birine meňzeşligi bilen belli bolan keseldir.
ÇBY – kelle beýnisiniň zeperlenmesi sebäpli irki çagalyk döwründe ýüze çykyp, merkezi degna we hereket ulgamynyň bozulmalary: ysmazlyk, bedeniň myşsalarynyň gowşamagy, dogry hereketlenmäniň bozulmagy we elleriň, aýaklaryň erksiz hereketi bilen häsiýetlendirilýär. Bu keselde ýüze çykýan beýniniň hereket merkezi we başga merkezleriň zeperlenmesi elleriň, aýaklaryň, kelläniň, boýnuň, göwräniň myşsalarynyň işjeňliginde aýdyň görünýär. Keseliň bildirýän alamatlary beýniniň zeperlenmesiniň ýaýramasyna bagly bolup, ýeňil çala bildirýän derejeden çenden aşa agyr görnüşde ýüze çykyp, çagany doly maýyplyga getirip biler. Kähalatlarda garagyş tutgaýlary, aňyň ösüşiniň saklanmasy sebäpli okamaga, öwrenmäge akyl ýetirme, özleşdirme ukyplarynyň bozulmalary bilen birlikde görüşiň, eşidişiň, gepleýşiň bozulmalary hem ýüze çykyp biler.
ÇBY nesil yzarlaýan kesel däl, gös-göni ölümçilige getirenok. Ýöne berlen ýaşaýyş ömrüň hilini peseldip, dowamlylygynyň gysgalmagynyň sebäbi bolup bilýändir. Keseliň aýratyn düýpli we netijeli bejergisi ýok.
Keseliň sebäpleri
Keseliň esasy sebäbi çaganyň beýnisiniň haýsy hem bolsa bir böleginiň ölmegi ýa-da kemçilikli ösmegi, beýniniň dokumalarynyň kislorod ýetmezçiligi sebäpli zeperlenmegi we beýniniň dogrumdan öňki ýa-da soňky döwürde şikeslenmesiniň (beýniniň ýenjilmegi, gan inme) sebäp bolýandygy bellenilse-de, keseliň 80% ýagdaýlarda göwrelilik döwründe döräp başlaýandygy bellenilýär.
Täze bolan çaganyň merkezi nerw ulgamynyň keselçiligine getirýän 100-den gowrak töwekgelçilik sebäpleri öňe sürülýär we şu aşakdaky uly toparlara birleşdirilýär.
Göwrelilik döwründe bolup geçýän ýaramaz ýagdaýlar:
► göwrelilik döwründe we dogrum wagtynda enäniň dürli şikeslenmeleri;
► dogrum wagtyndaky gaýraüzülmeler;
► ýaramaz täsirli ekologiýa ýagdaýy;
► enede bolan genetiki keseller;
► çaganyň beýnisiniň gan aýlanşynyň bozulmalary;
► irki aş saýlama we giçki gestoz;
► göwreliniň içki agzalarynyň keselleri ýagny, ýürek-damar (gan basyşynyň ýokarlanmagy, doga kemçilikli ýürek, ýüregiň işemiýa keseli) we içki mäzleriň keselleri (süýji keseli);
► göwrelilik döwründe bolan zyýanly endikler (çilim çekme, spirtli içgileri içme);
► enäniň ýokanç keselleri;
► enäniň we çaga düwünçeginiň gan toparynyň ýa-da rezus-faktorynyň gabat gelmezligi;
► göbegiň çaganyň daşyna aýlanyp, dartylyp durmagy;
► çörekçäniň wagtyndan öň sypyrylmagy;
► witaminleriň ýetmezçiligi we nädogry iýmitlenme.
Şeýle hem ÇBY keseliniň döremeginiň töwekgelçilik toparyna:
► wagtyndan öň dogma;
► az agramly çaganyň dogmagy;
► aşa uly çaganyň dogmagy;
► çaganyň çanaklygy bilen dogmagy;
► anatomiki we kliniki dar çanaklyk;
► çalt, okgunly dogrum;
► dogurmany derman serişdeleriniň täsiri bilen oýandyrmak;
► buşluk suwuny deşip, dogrumy çaltlandyrmak ýaly sebäpler degişli edilýändir.
Çaga dogulandan soň ÇBY-ny döredip biljek sebäpler:
→ agyr ýokançlyklar (meningit, ensefalit, ýiti uçuk ýokançlygy);
→ gurşun bilen zäherlenme, kelle çanagyň şikesleri;
→ beýnini kislorod ýetmezçiligine getirýän başga hadysalar (suwa gark bolma, dem alyş ýollarynyň iýmit bölejikleri bilen we başga zatlar bilen ýapylmagy).
Keseliň döremegine sebäp boljak töwekgelçilik alamatlarynyň uly böleginiň öňüni alma mümkinçiliginiň bardygyny ýa-da çaganyň saglygyna zyýanyny has azaldyp boljakdygyny bellemelidir.
Maglumatlara görä, ÇBY bilen kesellän çagalaryň 40-50%-i wagtyndan öň doglan çagalardyr. Wagtyndan öň bolan çagalaryň beýnisi doly kemala gelmedik bolup, dürli zyýanly sebäplere garşy durma başarnygy pes bolýar.
Keseliň alamatlary
ÇBY-yň alamatlarynyň çaga doglan badyna ýa-da süýt emýän döwründe bildirip ugramagy mümkin. Bu ýagdaý çalt takyklanyp, tizden-tiz keseliň anyklanylmagy möhümdir.
Keseliň alamatlary beýniniň zeperlenme derejesine we ýaýraýşyna baglylykda dürli-dürlidir. Kesele mahsus şu aşakdaky alamatlary bellemek bolar:
♦ myşsalaryň dartgynlylygynyň bozulmasy;
♦ hereketleriň erksiz, gözegçiliksiz bolmagy;
♦ akyl ýetirşiniň, aňynyň ösüşiniň togtamagy;
♦ damar çekmeler;
♦ sözleýşiň, eşidişiň, görüşiň bozulmagy. Keselli çagalaryň 75% -i görüşiniň kemçiliginden ejir çekýärler. Köplenç göreji herekete getirýän myşsalaryň gowşaklygy sebäpli gözi çaşylyk, kähalatlarda şowa körlük ýüze çykýar;
♦ düşünmek, duýmak, akyl ýetirmek, giňişligi anyklama ukybynyň bozulmagy we okuwy özleşdirmegiň pese düşmegi;
♦ ýuwdunmanyň kynlaşmagy;
♦ aşgazan-içege, peşew çykarma ulgamlarynyň işiniň bozulmasy;
♦ tolgunma, duýgulary äşgär etme başarnygynyň bozulmasy.
Keseliň görnüşleri
Kelle beýnisiniň haýsy böleginiň zeperlenendigine we ýüze çykmasynyň häsiýetine garaşlylykda şu aşakdaky görnüşleri tapawutlandyrýarlar:
1. Spastiki diplegiýa – keseliň görnüşi bolup, 40% ýagdaýlarda duş gelýär. Ol esasan ýaşaýşyň birinji ýylynyň ahyrynda, ýetik dogmadyk çagalarda aýdyň ýüze çykýar. Bu görnüşde beýniniň elleriň, aýaklaryň hereketiniň işjeňligine jogap berýän bölegi zeperlenip, ýokary derejede elleriň, aýaklaryň doly ýa-da bölekleýin yzmazlygy syn edilýär, aýaklaryň ysmazlygy has ýokary derejede ýüze çykýar. Bu keselli çagalaryň elleri, aýaklary epýän we ýazýan myşsalarynyň hemişe dartgynlylykda bolany sebäpli mejbury ýagdaýda bolýarlar. Gollary tirseginde eplenip, göwresine gysylan, aýaklary bolsa adaty ýagdaýdakysy ýaly uzaldylman, biri-birine gysylan ýa-da çatryk ýagdaýda bolýar. Çaganyň ösmegi bilen dabanyň görnişi üýtgeýär. Bu ýagdaýdaky çagalaryň köplenç gepleýşi, eşidişi bozulan, ýady, akyl ýetirme, aňlaýyş ukyby pes, ünslerini belli bir zada jemlemäni başaranoklar. Bu görnişde damar çekme alamaty seýrek bolýar.
2. Goşa gemiplegiýa – agyr görnişi bolup, 2% ýagdaýlarda duş gelýär. Bu görnüşde göwrelilik döwründe kislorod ýetmezçiligi sebäpli beýniniň uly ýarym togalagyna ýa-da umumy hemme agza zeper ýetýär. Körpejäniň durmuşynyň birinji aýynda ýüze çykýar. Bu görnüşde elleriň, aýaklaryň ysmazy, esasan hem eller zeperlenip, goly tirseginde eplenip, göwresine gysylan, aýaklary dyzynda we çanaklyk-bud bognunda eplenen ýa-da ýazylan bolup biler. Olaryň sözleýşi çalt we gaty bolup, haýal, ýuwaş maňkalap, düşnüksiz ýagdaýda gepleýärler. Ol çagalaryň ýatlary, akyl ýetiriş ukyplary pes, bilýän sözleriniň sany az. Olar köplenç keýpli ýada sus bolýarlar. Bu görnüşde damar çekme bolup, ol näçe ýygy we güýçli bolsa, keseliň geçişine ýaramaz täsir edýär.
3. Gemiparetik görnüş – 32% ýagdaýda duş gelip, çaga doganda anyklanylýar. Beýniniň hereketi berjaý edýän ýarym togalagynyň beýni bardasynyň düzümi zeperlenip, bedeniň bir tarapynyň (eliň, aýagyň birtaraplaýyn) ysmazy bolup, alamatlar ýarym togalaga görä atanaklaýyn ýüze çykýar. Çaganyň sözleýşiniň bozulmasy döräp, onuň sözleri dogry aýdyp bilmezligi bu görnüşe häsiýetlidir. Akyly, ýady, ünsi peselen ýagdaýda bolýar. 40-50% ýagdaýlarda damar çekme bolup, ol ýygy boldugyça keseliň geçişine ýaramaz täsirini ýetirýär.
4. Giperkinetiki görnüşi – 10% ýagdaýda duş gelip, çaganyň durmuşynyň birinji ýylynyň ahyrynda, ikinji ýylynyň başynda ýüze çykýar. Beýniniň aşaky gatlagynyň düzüminiň gurluşy zeperlenýär. Hereketiň güýjemegi (giperkinez) bilen elleriniň, aýaklarynyň, ýüzüniň myşsalarynyň, boýnunyň erksiz artyk hereketleri ýüze çykyp, ýadaw we tolgunan wagtynda alamatlaryň güýjemegi bellenilýär. Beýle çagalar giç gepläp, sözleriň aýdylyşy bozulan, haýal, bir labyzly bolýar. Aň, akyl ýetiriş ukyplary köplenç ýerinde bolup, mekdebi, käbirleri ýokary okuw çaýlary okap gutaryp bilýärler. Damar çekme alamaty seýrek bolýar.
5. Atoniki-astatik görnüşi beýnijigiň zeperlenmegi bilen ýüze çykyp, 15% ýagdaýda duş gelýär. Bu görnüşde hereketiň sazlaşygy, deňagramlylyk duýgusynyň bozulmagy syn edilip, myşsalaryň dartgynlylygy gaty pes ýagdaýda bolýar. Bu alamaty çaga doganda anyklap bolýar. Ol çagalar giç oturýar, turýar we giç ýöreýär. Hereket sazlaşygynyň bozulandygy sebäpli, köplenç çaganyň elleri, aýaklary, kellesi titreýär. Aň-akyl ýetiriş ukybynyň ujypsyzja bozulmasy duş gelýär.
Şeýle hem keseliň gatyşyk görnüşi 1% ýagdaýlarda duş gelip, keseliň dürli görnüşleriniň utgaşmasy bilen ýüze çykýp biler.
Keseliň anyklanylşy
Öz wagtynda goýlan kesel kesgidiniň we ir başlanan bejergi çäreleriniň çaganyň geljekki durmuşyny ýeňilleşdirjekdigini her ene-atanyň bilmegi hökmandyr. Şonuň üçin her bir ene-ata öz körpejesiniň akyl-hereket ösüşine ünsli gözegçilik edip, onuň ösüşinde bir alamat howsalandyrýan bolsa, ol ýagdaýy anyklamak, oňa wagtynda täsir edip, aradan aýyrmak üçin her aýda maşgala lukmanynyň barlagyna barmalydyr.
Eger:
► 1 aýlyk çaga gaty güýçli sesi eşidende gözüni gyrpmaýan bolsa;
► 4 aýlyk çaga ses eşdende kellesini öwürmeýän bolsa;
► 4 aýlyk çaga oýunjak oýnamaga ymtylmaýan bolsa;
► 7 aýlyk çaga goltgysyz oturmaýan bolsa;
► 12 aýlyk çaga hiç bir söz diýmeýän bolsa;
► 12 aýlyk çaga hemme hereketleri bir elinde edýän bolsa;
► çagada damar çekmeler bolup dursa;
► çagada gözi çaşylyk bolsa;
► çaganyň hereketi örän çalt ýa-da gaty haýal bolsa;
► çaganyň ýöremezligi ýa-da barmagynyň ujynda ýöremegi ýaly alamatlar bar bolsa, newropatolog lukmana hökman ýüz tutmalydyr.
Lukman çaga ünsli seredip, ene-atanyň, maşgalanyň kesel taryhyny, göwreliligiň we dogrumyň geçişini anyklap, kesel kesgidini goýar. Şeýle hem dürli ýokançlykly keselleri, gormonal we bedende bolup geçýän alyş-çalyş bozulmalaryny, genetiki keselleri aradan aýyrmak üçin ganyň, peşewiň umumy derňewini, biohimiki, genetiki barlaglary, kelle beýnisiniň çiş kesellerini we gan inmäni aradan ayrmak üçin ultrases barlagy we magnit-rezonans tomografiýa barlagyny görkezme bilen geçirmelidir.
Keseliň bejergisi
ÇBY-nyň bejergisiniň netijeliligi keseliň görnüşlerine baglydyr. Ir başlanan, yzygiderli, degerli geçirilýän bejergi çäreleriniň netijesinde näsaglar köp ýagdaýlarda kadaly durmuşda ýaşamaga ukyply bolup galýarlar. Ene-atalar keselli çaga 8 ýaşyna çenli dikeldiş çärelerini yzygiderli, doly geçirmegiň aladasyny etmelidir. Bu beýniniň sagdyn böleginiň kesel tarapyndan zeper ýeten ýerleriniň işini dikeltmäge ýardam edýär.
Keseliň bejergisi toplumlaýyn çäreleri öz içine alýar:
► owkalama – myşsalaryň dartgynlylygyny aradan aýyrmaga, tersine, myşsalaryň gowşaklygynda tijendirmäge kömek edýärler;
► bejeriş bedenterbiýe maşklaryny bellenen tertipde, yzygider ýerine ýetirmeli. Maşklar bedeniň hereketini işläp düzüp, hereketleriň has anyk goýulmagyny gazanmaga ýardam berýär.
► fizioemleri (elektroforez, myşsalaryň tijendirilmegi)- damar çekmeler bolmadyk ýagdaýynda bellenilýär;
► elektrorefleks bejergisi-kelle beýnisiniň gabygyndaky hereket neýronlarynyň işjeňligini dikeldip, myşsalaryň dartgynlylygyny peseldýänligi sebäpli hereketleriň sazlaşygyny, gepleýşi, sözleriň aýdylşyny gowlandyrmaga ýardam berýär;
► haýwanlar bilen bejergi – ippoterapiýa, kanisterapiýa;
► logoped, psiholog lukmanlaryň sapaklary;
► hereket endiklerini ösdürmek üçin sapaklar;
► beýniniň işleýşini kadalaşdyrýan derman serişdelerini ulanmak:
→ Beýniniň damarlaryny giňediji serişdeler (winposetin, sinnarizin);
→ Beýni dokumasynyň alyş-çalyş hadysalaryny kadalaşdyryjy serişdeler (pirasetam, kalsiý pantonat, aminoturşylyklar);
→ Myşsalaryň dartgynlylygyny kadalaşdyryjy serişdeler (tolperazin);
→ Toplumlaýyn täsirli serişdeler (meselem, korteksin);
► görkezme bilen myşsalaryň dartgynlylygyny kadalaşdyryjy hirurgiki usullar hem ulanylýar.
Keseliň döremegine garşy anyk bellenen netijeli öňüni alyş çäreleri bolmasa hem, göwreliligiň meýilleşdirilýän döwründe enede bolan dowamly ýokançlykly keselleriň bejerilmegi, gyzylja keseliň garşysyna wagtynda sanjymyň geçirilmegi, aýal-gyzlar lukmanynyň kadaly gözegçiligi, göwrelilik döwründe bolsa özüňe we çaga bolan aýawly gatnaşygy saklamak, wirusly keselliler bilen gatnaşykda bolmazlyk, gan basyşyna gözegçilik etmek we göwrelilik döwründe rezus gapma-garşylykly ýagdaýlaryň öňüniň alynmagy, wagtyndan öň bolýan dogrumlaryň garşysyna çäreleri geçirmegiň netijeli bolup biljekdigini bellemelidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSGG) gündelik kabul edilýän gandymyzyň mukdarynyň iki esse azaldylmagyna çagyrýär. BSGG-nyň täze tekliplerine görä, adamyň her gün umumy kabul edýan kaloriýalarynyň diňe 5%-i goşulan gantdan ybarat bolmalydyr. Bu san aýallar üçin şekeriň 5-6 çaý çemçesiniň (25 g), erkekler üçin 7-8 çaý çemçesiniň (35 g) kadaly mukdar bolup durýandygyny aňladýar. Adamlaryň aglaba bölegi kesgitlenen gandyň kada hasaplanýan mukdaryndan azyndan iki esse kän kabul edýärler. Gazlandyrylan şekerli içgileriň bir gabynda dokuz çaý çemçesine (!) golaý gant saklanýar.
Bu çäklendirme diňe iýmitlere goşulýan gandy içine alman, adaty ýagdaýda duş gelýän (gant goşulmadyk) önümleri hem içine alýar: bal, siroplar, miwely şireler.
BSGG-sy bu düzgünleri gandyň adam saglygyna ýetirýan täsiriniň ylmy delillerine esaslanyp öňe sürýär. Gandyň adamyň saglygyna ýetirýan ýaramaz täsirleri dişleriň çüýremegi, semizlik, süýji keseli we rak (düwnük) keselleri bilen ýüze çykyp bilýändir.
Köpsanly geçirlen barlaglara görä, şekerli içgileriň kabul edilmegi adamlaryň semiremegine getirýär. Gant adamyň "doýgunluk" duýgusyna böwet bolup durýar we adam gandyň boş kaloriýalaryndan doýman artyk iýmitlenýär.
Gandyň görnüşleri
Gant iki görnüşde bolýar: meselem, süýdüň (laktoza), miweleriň (fruktoza) düzüminde adaty ýagdaýda bolýan we çaýymyza, şireli içgilere, miwe şirelerine goşýan sukroz görnüşindäki gandymyz. Bu görnüş "goşundy" ýagny "tebigy ýagdaýda önümlerde bolmaýan" gant diýip atlandyrylýar.
Keýpiňi köklendiriji şekeriň ýaramaz täsiri
Şeker keýpiňi göterýär, bedeniňe düşende edil neşe serişdesi höküminde täsir edýär. Şonuň üçin durmuşymyzda bir zada begenemizde, gynanamyzda gantdan dalda gözlemäne çalyşýarys. Aramyzda şekeri halamaýanlar hem, islemeýänler hem bilmezlikden, ony bolmalysyndan kän iýmekleri mümkindir. Ýarym taýar, taýar naharlarda meselem çorbalar, irden iýilýän gury şüleler, çorek, gaplardaky ýapylan batyrmalar ýaly önümleriň düzüminde gandyň möçberi ýokary bolup durýar.
Dürli ýurtlardaky alymlar berhizimizde gandyň aşa köp bolmagynyň biziň saglygymyza zyýanly täsir edip, ony azaltmalydygyna güýçli delillendirmeler, esaslar bar diýip belleýärler. Alymlar gündelik kabul edýän gandymyz bilen semizligiň, süýji keseliň, rak keselleriň, dişleriň çüýremeginiň gönümel, anyk arabaglanşygynyň bardygyny belleýärler. Alymlar adamlara, häkimiýetlere bu babatda pikir etmäge çagyryş edýärler. Iýýän, içýän tagamlarymyza täzeden göz aýlamalydygy barada nygtaýarlar.
Azajyk iýsem bolarmyka?
Ýokumlylygy ýokary bolýän iýmitleri kabul edýän adamlar üçin, aslynda hem biziň aglaba bölegimize gandy kabul etmek zerurlyk bolman durýar. Şu döwürde biziň bedenimiz gandyň berýan boş kaloriýalaryna mätäçlik çekmeýär. Aglaba bölegimiz açlykdan ejir çekmän, ofis işleri bilen meşgul bolýarys.
Gant – ýokumlylygy, peýdasy bolmadyk boş kaloriýalardyr. Ondan başga-da, gant goşulan önümleriň düzüminde ýagyň mukdary hem ýokary bolup durýandyr. Näçe kän kaloriýälary, iýmitleri kabul etsek, şonça-da semizlige bolan töwekgelligimiz artýar we gant köp keselleriň, adam ölümçiliginiň esasy sebäbine öwrülýär.
Näme etmeli?
Alymlar, lukmanlar gündelik kabul edýän gandymyzyň möçberini azaldyp, iýmitimize iri süýümli önümleriň (gök önümler, däneliler, ir-iýmişler) goşulmagynyň durmuşymyzyň uzak we sagdyn bolmagynyň töwekgelligini artdyrýandygyny belleýärler. Mümkin, ertirden bäşlap emeli ýasalan miwe şireleriniň ýerine miweleri saýlarsyňyz ýa-da çaýyňyza goşýan gandyňyzy azaldarsyňyz? Ya-da şekerli gazlandyrylan suwlardan ýuz öwürersiňiz? Uzak, sagdyn, agyrsyz, gantsyz durmuşy saýlap almak mümkindir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Wenesuelanyň maglumat ministri Kubadaky hassahanada berjergi alýan prezident Ugo Çaweziň ýagdaýynyň durnuklydygyny aýdýar. Emma muňa garamazdan, hepdäniň dördünji güni, köşkde prezident inagurasiýasynyň resmi dabarasynyň tutuljak güni näme boljagy belli däl.
Maglumat ministri Ernesto Willegaz Çaweziň Kubada "yzygider we berk" bejergi alýandygyny aýdýar. Geçen aý oňa rak, düwnük keseli sebäpli dördünji operasiýa edildi.
Milli assambleýa lideri Daýasdado Kabello dördünji gün, Çaweziň üçünji möhlet prezidentlige kasam kabul etjek gününde köpçülikleýin ýygnanyşyk geçirmäge çagyrdy.
Çawez bir aý çemesi mundan öň Kuba gidip, şondan bäri il içinde görnenok. Onuň garşydaşlary prezidentiň öz wezipesini ýerine ýetirmek ukyby bilen baglylykda konstitusiýa talaplaryna salgylanyp, täze saýlawlaryň geçirilmegine çagyrýarlar.


text:
Birki günlükde Türkmen döwlet uniwersitetinde ýüz beren waka paýtagtyň ilatynyň ruhy dünýäsini sarsdyrdy. Uniwersitetiň dört sany talybynyň «Saglyk ýolundan» tiz geçmek maksady bilen, gysga ýoly saýlap alandyklary, şol hereketleri üçinem okuwlaryndan çykarylandyklary baradaky habar hatda doňýürek adamlaryň hem kalbyna täsir etdi.
Bu ýüz beren wakanyň şaýatlarynyň aýtmagyna görä, talyplar 8 kilometre uzap gidýän «Saglyk ýolunyň» ýarty bilini kesip geçmek isläpdirler we ýodadan çykyp, gysga ýola geçipdirler. Emma olaryň gysga ýoldan ýöräp baryşlaryna ýurduň prezidentiniň nazary kaklyşypdyr diýlip aýdylýar.
Ine, hut şu sebäp bilen hem olar Türkmen döwlet uniwersitetinden okuwdan çykaryldylar. Talyplar bilen bir hatarda uniwersitetiň dekanlarynyň ikisiniň hem wezipesinden çetleşdirilendigi barada aýdylýar.
Näme maksat bilen guruldyka?
Aslynda «Saglyk ýolunyň» hökümet tarapyndan başda näme pikir-niýet bilen gurlandygyny anyk bilýän adam ýok. Köp ýurtlarda döwlet baştutanynyň adyna belent dagyň üstünden gurlan ýoluň, köpriniň ýa-da derýalaryň üstünden çekilen köpriniň bardygy hakda, şeýle zadyň hökman Türkmenistanda-da bolmalydygy hakda ýaranjaň žurnalistler Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda aldygyna ýazýardylar.
Belki, şonuň netijesidir, belki-de, halky güýmemegiň bir serişdesi hökmünde, syýasy maksat göz öňüne tutulandyr, garaz, Türkmenistanyň paýtagtyndan gaty bir uzakda bolmadyk Köpetdagyň eteginde «Serdaryň saglyk ýoly» atly ýoluň gurlandygy, her hepdäniň dynç gününde, baýramçylyk günlerinde uzynlygy 8 kilometre uzap gidýän bu ýoly talyplaryň, býujet edaralarynda işleýänleriň hökman geçmelidigi hakda eýýäm ençeme ýyl bäri garaşly hem garaşsyz žurnalistler ýazyp gelýärler.
«Saglyk ýoly» diýilýän ýol özüniň döredilen gününden bäri halkda diňe nägilelik oýaryp gelýär. Diňe bir nägilelik däl, eýsem bu ýol sebäpli ençeme adamlaryň başyndan betbagtçylyk indi. Adamlaryň, aýal-gyzlaryň, çagaly gelinleriň «Saglyk ýoluny» geçmek üçin gije sagat 3-de iş jaýlaryna baryp uklaýandyklary, ep-esli çykdajy edip, sport eşigini satyn almalydygy hakda aýtmanymyzda-da, bu ýol sebäpli ençeme adamlaryň hut «Saglyk ýolunda» amanadyny tabşyrmaly bolandygy, birnäçe adamlaryň şol ýoly geçip, gan basyşy artyp, ysmaz keseline sataşandygy, şol kesel sebäpli hem aradan çykandygy hakda öň kän makalalar ýazyldy.
Bu betbagtçylyklaryň-da daşyndan «Saglyk ýoly» ençeme wezipeli adamlaryň wezipesinden aýrylmagyna, köp talyplaryň öz okaýan okuw jaýlary bilen hoşlaşmagyna sebäp bolan ýola öwrüldi.
Iki aýa golaý mundan öň Türkmenistanyň politehniki institutynyň dört sany talyby «Saglyk ýolundan» geçmejek bolup, gaçyp gaýdandyklary üçin okuwlaryndan kowlupdylar. Ine, ýaňy-ýakynda hem Türkmen döwlet uniwersitetiniň dört talyby «Saglyk ýoly» sebäpli okuwlaryndan kowuldylar.
Adamlaryň saglygy göz öňünde tutulmaýar
Talyp bolsun, işgär bolsun, adamlaryň hemmesiniň saglyk ýagdaýy deň bolanok. Bedenterbiýe sapagyna eýgermän çaşýan okuwçylar, talyplar bolýar. Uzaga çekýän ýygnaklara, dabaralara çydaman, çaşýan işgärler bolýar. Garaşsyzlyk baýramçylygyna taýýarlyk görülýän döwürde uzak wagtlyk goha çydaman, stadionda çaşýan mekdep direktorlary, mugallymlary az däl. Ýöne hökümet işgärleri «Saglyk ýoluna» münülmeli bolanda şu zatlary göz öňüne tutmaýarlar.
Geçen ýyl Türkmenistanyň oba hojalyk uniwersitetinden «Saglyk ýolunda» ýogalan mugallym ýürek keselli eken. Şol ýolda ysmaz bolup ýykylanlar gaty beýik gan basyşly eken. Çagasy kesilip alynýan gelinler, inçekesel bilen kesellänler hem işden kowulmajak bolsa, «Saglyk ýoluny» geçäýmeli.
Gidip barýan ýolundan gyşaran ýaş talyplara birinji sapar käýinç hem berip bolardy. Ýöne beýle adamkärçilik edilmeýär. Sebäbi «Saglyk ýolundan» geçmäge garşy bolýanlar hökümetiň syýasatyna garşy adamlar hasaplanýar.
Talybyň «Saglyk ýolundan» çala gyşarany üçin bilim ministrine käýinç, ýokary okuw mekdebiniň rektoryna käýinç, dekanlara käýinç, talyba bolsa okuw bilen hoşlaşmak garaşýar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Biziň döwrümiziň iň aýylganç belalaryň biri adamyň gysga wagtlyk keýpini göterip biljek zatlaryň agdyklyk etmegidir. Gynansak-da, häzirkizaman adamzadyň köp bölegi halal, agyr zähmetiň rehnedinden lezzet alanyndan aňsatlyk bilen gazanylýan, gysga wagtlaýyn lezzeti ileri tutýar. Neşe sereşdelerine öwrenişmegiň, oňa bütinleý özüňi bermegiň esasy sebäpleriniň biri hem şol ýeňil lezzetiň gaýtalanyp durmagyna bildirilýän islegdir.
Neşekeş adam daşyny gurşap alýan dünýä bilen gyzyklanmagyň deregine diňe neşe ulanmak bilen gyzyklanýar. Neşäniň biziň ägirt uly we gyzykly dünýämiziň ujypsyz bir owunjak bölegidigine düşünmän, oňa bütinleý özüni bagş edýär, diňe şonuň bilen gyzyklanýar. Bu ýagdaý fiziologiki, durmuş, nesil taýdan esaslandyrylan agyr kesele uçradýar.
Neşekeşlik aýratyn bir adam bilen bagly bolman, eýsem tutuş maşgala bilen hem bagly keseldir. Hut şol sebäpli neşekeşiň psihologik taýdan dikeldilmegine ähli maşgala gatnaşmaly we bejergi ulgamlaýyn amala aşyrylmalydyr.
Neşekeş fiziologiki we psihologiki özgertmelere sezewar bolýar. Neşe dura-bara adam bedeniniň dokumalarynyň himiki düzümine ornaşýar. Netijede, adam olara öwrenişýär, sebäbi bu onuň bedeniniň biologiki we himiki deňagramlylygyny saklamak üçin zerur bir şertine öwrülýär.
Fiziologiki üýtgeşmelere bagyr keselleri, köplenç gepatit keseli degişlidir. Mundan başga-da jyns agzalarynyň keselleri, deri ýokançlyklary duş gelýär, merkezi nerw ulgamynyň işi bozulýar.
Ilkibaşda neşe serişdesi keýp üçin ulanylýan bolsa, ol soňra ýaramaz, zyýanly, maýyplyga eltýän endige öwrülýändir! Neşekeş öz ýerine ýetirmeli işlerini, borçlaryny unudýar, unutmasa-da, onuň iş etmäge ukyby, başarnygy kem-kemden ýitýär. Ol diňe neşäniň, ony satyn almak üçin puluň ugrunda enteýär.
Neşe serişdesini ýaňy-ýaňy ulanyp başlan adamyň keýpi sebäpsiz ýygy-ýygydan üýtgäp başlaýar, ol köplenç sustupeslik ýagdaýynda bolýar. Soňky döwürde neşe serişdelerini ulanýanlaryň esasy bölegi ýetginjeklerdir. Şeýle ýagdaýlarda ilkinji alamatlara maşgalada üns berilmelidir. Neşe bilen meşgullanýan ýetginjek maşgala agzalary bilen gürrüňdeş bolmakdan gaça durýar, esasanam – ene-atasy bilen. Ýetginjek özüni günäkär duýýar we özüne temmi berilmeginden gorkýar. Ol töweregindäki bolup geçýän zatlar bilen gyzyklanmagyny bes edýär. Ol asla hereket etmek islemeýär. Ol birnäçe sagadyň dowamynda bir nokada seredip, hiç zat etmän we geplemän ýatyp bilýär. Käte ol saz diňleýär. Mümkin saz ýetginjegiň şol ýagdaýyna laýyk gelýändir.
Neşe serişdesini ulanýan adamyň göreçleri kiçelýär, ol ýörände, iki ýana yranýar, sözleýşi bulaşyk we düşnüksiz bolýar.
Neşekeşlik meselesi esasan oňaýsyz maşgalalarda has ýiti bolýar. Maşgalada ene ýa-da ata hemişe içgili bolsa, günde-günaşa dawa-jenjel höküm sürse, çaga özüni betbagt duýýar, bu ýagdaýdan özbaşdak çykalga gözleýär. Neşe bolsa onuň ýagdaýyny ýeňilleşdirýän, halas ediji bir zat ýaly bolup görünýär...
Elbetde, şeýle maşgalalardaky ýagdaý düşnükli, ondaky meseleler aýan bolup görünýär. Emma göräýmäge sagdyn, gurply maşgalada hem neşekeşlik meselesi ör boýuna galyp bilýär. Şeýle maşgalada ene-ata çagasynyň maddy üpjünçiligine uly uns berýär. Ýöne çagasynyň içki dünýäsi, onuň aladalary bilen gyzyklanmagy bolsa düýbünden unudýarlar ýa-da olar bilen asla gyzyklanmalydyr hem öýtmeýärler.
Maşgaladaky terbiýe şahsyýetiň esasy taraplaryny ösdürýär. Her bir ene-ata çagasyna "agy-garany" saýgarmagy öwretjek bolmaly. Şeýle hem dünýäde ähli zada pul ýa-da maddy nukdaýnazaryndan garaman, ruhy taýdan baha bermegi öwretjek bolmaly.
Maşgalada aýdanyna "ýok" diýilmän terbiýelenen çaga durmuşda, geljekde örän kyn bolýar. Ol öz isleg – arzuwlarynyň aýdan badyna berjaý edilýändigine öwrenişýär, soň hem şony talap edýär. Emma oňa jemgyýetde beýle kanunlar boýunça ýaşamak örän kyn düşýär. Kynçylyklary ýeňip geçmegi bolsa ol asla başarmaýar. Şeýle adam ejizläp, öz durmuşyny ýeňilleşdirmek üçin neşe serişdelerini ulanyp başlaýar, neşe salgymlarynyň dünýäsine aralaşýar.
Elbetde, hiç bir ene-ata çagasynda şeýle häsiýetleri bilip terbiýelemeýär. Ýöne enäniň aşa aladaçyllygy, çagasyna bolan hamraklygy özbaşdak, paýhasly şahsyýetiň ýetişmegine böwet bolýar. Ýeke zurýady bolan maşgaladaky ene-ata hem çagany läliksiretmejek bolmalydyr. Çaganyň ähli diýenini etmegiň geljekde oňa zyýan ýetirip biljekdigini hiç wagt ýadyňyzdan çykarmaň.
Kähalatlard çaga gaharjaň ejesiniň ýumşaklygyna, mährine mätäç bolýar. Ol hemişe hemme aýdylanlar bilen razylaşmagyň garşysyna çykýar. Bir tarapdan – ol ejesiniň hoşamaý sözüne garaşýar, beýleki bir tarapdan bolsa ene-atasyna gaharly, öýke-kineli garaýar. Şeýle ýagdaýlarda hakykaty salgyma öwürmegi başarýan neşe serişdesi çaga deňagramlylygy saklamaga kömek edip biljek ýeke-täk serişde bolup görünýär.
Käte ene-atalar çaga köp zatlary gadagan edýärler. Elbetde, ene-ata çaga näme etmelidigini we nämeden gaça durmalydygyny öwretmelidirler. Ýöne her bir zadyň çeni-çaky barada unutmaly däldir. Çaganyň her bir etjek bolýan hereketine, gyzyklanýan zadyna diňe "bolanok" ýa-da "ýok" diýmek hem nädogrudyr. Çaga öýkeläp ýa-da gaty görüp, özüni erksiz duýýar. Garşylyk görkezen ýagdaýynda bolsa, oňa temmi berilýär. Şeýle çaga ene-atasyna gönüden-göni hiç zat aýdyp ýa-da edip bilmän, neşekeşlige baş goşýar. Ol ene-atasyna şeýdip gaýtawul berýär. Olara öz çagasyny neşe bilen üpjün etmäge mejbur edýär, olaryň erkini elden alýar.
Käbir ene-atalar öz edýän zatlaryna doly düşünmän, neşekeş çagasyna ýardam berýärler. Ony bejertmegiň, oňa gutulmaga kömek etmegiň deregine, onuň diýenini edip, neşe serişdesine pul tapmaga kömek edýärler. Şeýle etmek bilen olar öz gerekligini, çagasynyň özlerine mätäçdigini duýýarlar. Olar öz orunlaryny tutup biljek adamyň ýokdugyny, çagasynyň doly özlerine garaşlydygyny duýmak isleýärler.
Maşgalada bolup geçýän ýaramaz zatlaryň ilki bilen çaga zyýan ýetirýändigini hemişe ýatda saklamaly. Çagalykdan galan psihiki şikes adam ulananda hem oňa zyýan ýetirip, durmuşynda kynçylyklaryň döremegine eltip bilýär. Adamyň susty peselip, ol özüni çykgynsyz bir ýagdaýa düşen ýaly duýýar. Hut şeýle ýagdaýlarda neşäniň hatda bir gezek ulanylmagy hem neşekeşlige eltýär.
Perzent edep görmese, edep görkezmez.
Her bir ene-ata öz çagasyny "Çaga eziz, edebi ondan hem eziz" diýen pähimden ugur alyp, öz ýagşy edim-gylymlary, oňat endikleri bilen terbiýelese, geljekde sagdyn, jemgyýete peýdaly, ilhalar adam ýetişdirip biljekdigine şek-şübhe ýokdur.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şahyr aýtmyşlaýyn, uruşlaryň bir kadasy bar, olar "mazar ekýär hem dullaryň sanyny köpeldýär".
Owganystanda dowam edýän uruş-gowga hem bu kadadan çykmaýar, ýöne ölenlerden tapawutlylykda, dullar öz hekaýalaryny aýdyp, gürrüň berip bilýärler.
Emma hakykaty, çynyňy aýtmak hemişe arzan düşmeýär. Mysal üçin, Owganystanyň Helmand welaýatynda ýaşaýan 16 ýaşly Zarmina Rahila Muska lakamy bilen gadymy landaý formasynda goşgy ýazýardy we, mekdebe goýberilmänsoň, ol goşgulary telefonda şahyr joralaryna okap berýärdi.
Emma ol bir gün telefonda goşgy okap durka, gelnejesi tarapyndan tutulýar we dogany tarapyndan erbet ýenjilýär. Olar Zarmina oglan bilen gürleşendir öýdýärler.
Elbetde, şahyr aýtmyşlaýyn, "şahyrlyk ýangyndan başlanýar", Zarmina ýöne ýerden, keýpine goşgy ýazmaýardy, kakasy ony ýetim galan adaglysyna bermekden ýüz öwrüpdi, sebäbi ol talap edilýän 12500 dollar galyňy töläp bilenokdy.
Goşgy okaýarka tutulyp, gelnejesi tarapyndan "näçe söýgüliň bar?" diýip gižželenen Zarmina iki hepde soň özüni otlaýar we bir hepde hassahanada ejir çekip, ýagty jahan bilen holşaýar. Soň onuň adaglysy hem özüni öldürjek bolýar.
Bu waka 2010-njy ýylda bolýar we amerikan şahyry, terjimeçisi Eliza Griswold ýaly döredijilik adamlarynyň tagallalary bilen, owgan zenanlarynyň ýüreginden dagdan syzan mumyýa ýaly syzan goşgularyň azat dünýä çykmagyna belli bir itergi berýär.
Netijede, olaryň iki setirlik landaý formasynda ýazan goşgulary, dilden aýdan gürrüňleri ýazylyp alnyp, iňlis dilindäki ilhalar neşirlerde, "Men dünýäniň dilegçisi" ýaly aýratyn kitap görnüşinde, ýörite proýektlerde ile ýetirilip başlanýar. Emma internet mümkinçiligi, iňlisçe okamak ýaýrawy giň bolmansoň, türkmenistanly okyjylar owgan zenanlarynyň ýazýan, dilden dile geçirýän eserlerinden doly habarly bolup bilmeýär.
Biz şu boşlugy nazara alyp, owgan zenanlarynyň ýazan, dilden aýdan iki setirlik landaýlaryny, hekaýalaryny çap eden proýektleriň birinden käbir nusgalary iňlisçeden terjime edip, Azatlygyň okyjylaryna ýetirmegi makul bildik.
Landaýlar
Men düýşümde prezident bolýaryn,
Oýansam - dünýäniň gedaýy duran.
Alla seniň öýüňi başyňa ýyksyn, kaka,
Ütülen garra satdyň, men seniň gyzyňdym-a!
Iki uýa birikse, taryp eder gardaşyn,
Iki gardaş birikse, uýasyn satar başga.
Alla, meni nä günlere saldyň sen,
Başgalar gülledi, guran agaç men.
Çydam etmeli durmuş (Şakilanyň gürrüňi)
Meniň durmuşym kyn boldy, örän kyn boldy. Ene-atam meni ýaş gyzkam durmuşa çykardy. Adamym biçimçidi we örän gowy adamdy. Ol maňa ýowuzlyk etmedi we men onuň bilen on ýyl ýaşadym. Ýöne onuň maşgalasy özi ýaly däldi. Meniň maňlaýyma ene bolmak ýazylman eken. Onuň maşgalasy meni şu sebäpden ýigrendi.
Olar maňa “Sen biziň öýümizde çagasyz näçe wagt ýaşajak?" diýýärdiler. Men çagasyz gaýyn öýümde bir hyzmatkärdim, gul-gyrnakdym. Men adamymyň maşgalasynyň özümi sylamagyny, bolmanda äsgermezlik etmezliklerini isleýärdim, sebäbi men onuň aýalydym. Emma olar beýle etmediler. Men olaryň hyzmatyny etdim, gije-gündiz diýmän elden gelen kömegimi gaýgyrmadym, emma bu hiç kimiň azaryna däldi.
Olaryň öz öýümden çykaryp kowmazlyklary üçin, men öz-özüme "olar näme diýse etmeli" diýdim. Men olaryň egin-eşiklerini, gap-gaçlaryny ýuwdum, her kimiň arassaçylyk işlerini etdim, men bulary diňe günümi-gijämi geçirmek, diňe saklanyp bilmek üçin etdim. Men on ýyllap şeýdip ýaşadym.
Adamym meniň bilen gowy gatnaşykdady. Ol maňa şeýle diýdi: "Maňa çaga gerek däl, sen gowy aýal, sen meniň maşgalama-da gowy we olara çydaýarsyň. Men çagasyzlyga kaýyl."
Emma ykbal meni ýene çürkenmeli etdi; adamym bir gün işden gaýdyşyn, ýol hadysasyna uçrap, wepat boldy. Ol indi meniň ýanymda bolup biljek däldi.
Adamym tarpa-taýyn ýogalanyndan soň, meniň gaýynlarymda ýaşamagyma hiç bir sebäp galmady, emma meniň gidere başga ýerim ýokdy. Meniň ene-atam ýogalypdy, kömek edere erkek doganym ýokdy. Meniň erkek doganym, gowurak güzeran agtaryp, Eýrana gidipdi we biz ondan şondan bäri hiç bir habar eşitmändik. Biz onuň ölendigini ýa diridigini hem bilmeýärdik. Meniň bir aýal doganym bardy, emma ol durmuşa çykanyndan soň ýogalyp, meni ýakyn garyndaşsyz, ýeke-ýalňyz goýupdy. Men şeýle ýagdaýda gaýynlarym bilen ýene bir bäş ýyl ýaşadym. Meniň her günüm güzap bilen geçýärdi we olar maňa her gün duýduryş berýärdiler, bu ýerde näme üçin ýaşaýanymy soraýardylar.
Günleriň bir güni gaýyn agam indi meniň bu öýi terk etmelidigimi aýtdy. Agşamarady, men näme etjegimi bilmedim. Men aglap, öýden çykdym we gijäni bir joramyň öýünde geçirdim. Emma men ol ýerde ýaşap biljek däldim.
Mazarda bir garyndaşym bardy, men oňa telefon edip, özümiň öý-öwzarsyz galandygymy aýtdym. Meniň egnimdäki eşiklerimden başga hiç zadym ýokdy. Joram meniň Mazara gitmek üçin ýol kireýimi töledi. Indi men garyndaşlarym bilen, olarda hyzmatkär bolup ýaşaýaryn. Men eşik ýuwýaryn, nahar bişirýärin, içerini, daşaryny syryp-süpürýärin. Men ýaşaýaryn, emma meniň durmuşym kynlyk bilen geçýär. Meniň hiç bir ýakyn adamym ýok, hiç kim meniň aladamy etmeýär.
Näsag bolamsoň, garyndaşym meni Kabula iberdi. Ýagny men Kabula ýokary gan basyşym we depressiýa, göwnüçökgüglik sebäpli geldim. Men öz durmuşym, gören görgülerim, çeken ejirlerim sebäpli depressiýa düşýärin.
Kabulda dullara kän kömek berilýär diýýärler. Munuň dogry bolmagy ahmal, emme men bu ýerde bir hepde boldum, entäk peýda tapamok. Emma olar maňa täze egin-eşik satyn aldylar, meniň ýeterlik iýgi-içgim, azygym bar. Men bu ýerde hoşwagt, emma men yzyma, Mazara gitmeli bolaryn. Garyndaşym telefon edip, meniň geljegimi ýa gelmejegimi sorady, sebäbi gelmesem, ol başga hyzmatkär tutunmaly. Men yzyma giderin.
Men şu günler özüme kömek eder ýaly oglum ýa gyzym bolan bolsady diýýärin. Men öz maşgalam men hakynda pikir eden bolsady diýýärin. Bu dünýäde her kimiň bir hossary bar, emma meniň hiç kimsäm ýok. Belki-de men muňa mynasyp däldirin. Men hudaýa çokunýaryn we allanyň maňa kömek etmegini dileýärin. Men alladan ölüm dilemeýärin, men özümi öldürmeýärin, sebäbi men munuň dogry däldigini bilýärin.
Siz menden öz durmuşym barada gürrüň bermegimi soradyňyz. Men bulary "problema" atlandyrmaýaryn. Men muňa çydaýaryn. Bu meniň ykbalym.


text:
Türkmenistanly studentler Ukrainanyň gündogarynda, häzirki wagtda separatistik hereketleriň dowam edýän şäherleriniň ýokary okuw jaýlarynda hem bilim alýarlar. Azatlyk Radiosy Donetskiň dolandyryş boýunça döwlet uniwersiteti bilen gepleşip, regiondaky durnuksyzlygyň türkmenistanly studentlere ýetirýän täsiri barada sorady.
Uniwersitetiň daşary ýurtly studentler boýunça merkeziniň müdiri Aleksandr Bogdanow bu okuw jaýynda bilim alýan türkmen studentleriniň arasynda edil häzir okuwyny bes edip, ýurduna gidenleriň bolmandygyny, şol bir wagtda-da uniwersitetde studentleriň, eger isleseler, öz okuwyny wagtlaýynça togtatmagy ýa-da başga bir ýerde dowam etdirmegi üçin ýörite düzgünleriň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Aleksandr Wiktorowiç, siziň uniwersitetiňizde Türkmenistandan näçe adam okaýar?
Aleksandr Bogdanow:
Biziň uniwersitetimizde Türkmenistandan jemi ýedi adam okaýar.
Azatlyk Radiosy: Edil häzirki wagtda, Donetskde dartgynlylyk dowam edýärkä, studentleriň özlerini alyp barşyna ýa-da okuw prosesine degişli haýsy-da bolsa bir goşmaça girizilen ýörite düzgünler barmy?
Aleksandr Bogdanow:
Türkmen studentleri bu ýerde umumy toparlaryň düzüminde bilim alýarlar we uniwersitetiň içerki düzgünlerine laýyklykda okuw prosesini dowam edýärler. Häzirki wagtda biziň okuw jaýymyzyň iş tertibi-de ozalkysyndan tapawutlanmaýar. Sapaklar adaty tertipde geçirilýär, uniwersitetiň territoriýasynda ýa-da umumy ýaşaýyş jaýlarynda biziň studentlerimiz bilen bagly hiç hili çaknyşyklar ýa-da ýakymsyz wakalar ýüze çykmaýar. Şol bir wagtyň özünde-de häzirki wagtda şäherde dörän ýagdaý bilen baglylykda, studentleriň özlerinde isleg dörän halatynda olaryň Ukrainanyň territoriýasyny terk etmäge doly hukugynyň bardygy daşary ýurtly studentleriň dykgatyna ýetirildi.
Azatlyk Radiosy: Okuwyny togtatmaga isleg bildiren studentler boldumy?
Aleksandr Bogdanow:
Biziň uniwersitetimizde... men daşary ýurtly studentler, şol sanda türkmenistanly studentler bilen ýygy-ýygydan duşuşýaryn. Şeýle duşuşyklaryň soňkusy düýn geçdi. Men olar bilen mydama, [gije-gündizde] 24 sagadyň dowamynda aragatnaşykdadygymy aýtdym. Mobil telefonumyň mydama işläp durjagyny, biziň her pursatda gepleşip, maslahatlaşyp biljekdigimizi studentleriň dykgatyna ýetirdim. Eger studentler sessiýany möhletinden ir tabşyrmak isleseler, olaryň bu islegi uniwersitetiň ýolbaşçylaryna ýetiriler we ýolbaşçylar derejesinde munuň üçin ýörite çäre görler. Studentlere ekzamenleri wagtyndan ir tabşyrmak mümkinçiligi döredilýär. Bu uniwersiteti tamamlaýanlara hem degişli.
Azatlyk Radiosy: Studentler Uniwersitetden dokumentlerini nähili tertipde alyp bilýärler?
Aleksandr Bogdanow:
Biziň düzgünlerimize görä, dokumentleri diňe bir ýagdaýda alyp bolýar. Student ekzamenleri tabşyrmak we okuw ýylyny tamamlamak bilen bir wagtda öz islegine görä okuwdan çykarylmagy barada arza ýazmaly. Şeýle ýagdaýda studente akademik resminama berilýär. Bu bolsa studentiň alan biliminiň derejesini tassyklaýar we oňa öz okuwyny indiki tapgyrda dowam etdirmäge mümkinçilik berýär. Meselem, student ikinji kursda okaýan bolsa, ol okuwyny dowam etjek bolanda, okan ýyllaryny ýitirmän, üçünji kursdan dowam etdirýär.
Azatlyk Radiosy: Agzalan bu resminama studentleriň başga ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda hem okamagyna mümkinçilik berýärmi?
Aleksandr Bogdanow:
Elbetde, emma munuň üçin student resmi taýdan belli bir okuw tapgyryny tamamlamaly. Bu bolsa biziň ýurdumyzda diňe bir ýagdaýda mümkin. Student resmi taýdan özüniň okuwdan çykarylmagyny soramaly, yz ýany oňa akademiki dokumenti we uniwersitetde saklanýan dokumentleri berilýär.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitetiňizde okaýan daşary ýurtly studentlerden öz dokumentlerini soran boldumy?
Aleksandr Bogdanow:
Ýok, bizde dünýäniň 13 ýurdundan bolan 67 sany daşary ýurtly student okaýar. Olardan hiç biri, şol sanda türkmenistanly studentlerden hiç kim dokumentlerini yzyna soramady.
Azatlyk Radiosy:
Dokumentlerini alyp gitmek isleýänler tapylsa, olar muny näderejede tiz edip bilerler?
Aleksandr Bogdanow:
Eger studentler şeýle haýyş bilen ýüzlenseler, olaryň haýyşyna gaýragoýulmasyz tertipde garalar. Daşary ýurtly studentlere degişli ähli soraglar örän operatiw çözüler.


text:
Azerbaýjanly garaşsyz žurnalist we Azatlyk Radiosynyň hyzmatdaşy Hatyja Ismaýilowa özüne garşy ýöňkelen täze aýyplamalary ret etdi we özüniň ýokary derejeli korrupsiýa barada alyp baran derňewleri sebäpli tussag edilendigini aýtdy.
Ismaýilowa kimdir birini öz janyna kast etmäge iteklemekde güman edilip, 5-nji dekabrdan bäri deslapky tussaghana saklanylýar.
Onuň yzýany, Ismaýilowa garşy ýöňkelen täze aýyplamalaryň arasynda pul ogurlamak, bikanun telekeçilik etmek, salgyt galplygy we öz wezipäňden hyýanatçylykly peýdalanmak ýaly aýyplamalar bar.
Azerbaýjanyň türmesinden gizlin daşary çykarylan we 18-nji fewralda “The Washington Post” neşirinde çap edilen hatda Ismaýilowa: “Meniň häzirki wagt türmede saklanmagymyň sebäbi ýurtdaky korrupsiýa, ýöne režimiň korrupsiýasy meniňki däl” diýýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň halkara we sebit forumlarynyň belent münberlerinden öňe sürýän, ynanyşmak we özara düşünişmek ýagdaýyny berkitmäge, halklaryň we ýurtlaryň arasynda dostluk gatnaşyklaryny we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmaga gönükdirilen netijeli başlangyçlary we oňyn pikirleri dünýä bileleşiginiň üns merkezinde durýar.
Ynha, Nýu-Deli (Hindistan Respublikasy) şäherinde neşir edilýän hem-de Aziýa sebitiniň ýurtlarynda we onuň çäklerinden daşarda ýaýradylýan “Business Central Asia” halkara žurnaly hem nobatdaky sanyny Bitaraplygynyň 20 ýyllygyny giňden we dabaraly belläp geçen Garaşsyz Türkmenistana bagyşlady. Neşiriň sahabyny Garaşsyz döwletimiziň sütünleriniň mizemezliginiň, parahatçylygyň, hoşniýetliligiň we ynsanperwerligiň maksatlaryna ygrarlylygynyň nyşanyna öwrülen Bitaraplyk binasy bezeýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň üstünlikli amala aşyrýan durmuş ugurly içeri syýasaty, Türkmenistanyň ýokary netijeli we bäsdeşlige ukyply ykdysadyýeti döretmäge tarap ýolda maksada gönükdirilen hereketi “Business Central Asia” žurnalynyň okyjylarynda uly gyzyklanma döretjekdigi şübhesizdir.
Makalalarda bellenilişi ýaly, dünýäniň iri energiýa serişdelerini öndürýän we iberýän döwletleriniň biri hökmünde ykrar edilen Türkmenistanyň ýokary derejede beýan eden başlangyçlary energetika ulgamynda hyzmatdaşlygyň dürli ugurlary boýunça halkara gatnaşyklaryny giňeltmäge uly itergi berip, XXI asyrda ählumumy energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça netijeli çäreleri amala aşyrmagyň hem-de hyzmatdaşlygyň çeýe we halkara-hukuk usulyny döretmegiň başyny başlady.
“Business Central Asia” žurnalynda giň halkara ykrarnamasyna eýe bolan hem-de häzire çenli türkmen halkynyň buýsanjy bolan türkmen halylarynyň we ahalteke bedewleriniň şöhratly köpasyrlyk taryhyna uly ünsüň berilmegi munuň aýdyň mysalydyr.


text:
Özbegistanyň prezidentiniň metbugat gullugynyň habar bermegine görä, türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz kärdeşi Islam Karimowa üç ýaşyndaky Ahal-teke atyny sowgat berdi.
Bu sowgat Özbegistanyň prezidenti Islam Karimowa 19-20-nji oktýabr günlerinde Türkmenistana eden resmi saparynyň dowamynda gowşuryldy.
Bu saparyň dowamynda prezidentler Karimow bilen Berdimuhamedow iki ýurduň arasyndaky ykdysady, söwda, bilim, transport hyzmatdaşlygy we regional meseleler barada gepleşikler geçirdiler.


text:
Salam, hormatly lukman! Meniň soragyma jogap çykmady welin, ýazanlarym barmandyr öýdýän. Soragymyň mazmuny şeýledi: Jynsy isleglerde aýal maşgala bilen erkegin arasynda tapawut barmy? Eger bar bolsa, tapawudy nähili? Şeýle tapawutlylygynyň sebäbi nämekä? Giňişleýin gürrüň berseňiz, minnetdar bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Biz Siziň soragyňyzy aldyk. Beren soragyňyzyň gyzykly we maşgala durmuşy üçin wajypdygyny, oňa giňişleýin jogap bermegi haýyş edeniňizi göz öňüne tutup, lukmanlarymyz ýörite makala taýynlamagy niýet edindiler. Ol ýakyn günlerde saýtymyzda peýda bolar.
Hormat bilen, saýtyň administratory.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pakistanyň paýtagty Yslamabatda noýabr aýynda geçiriljek iri regional sammitiň ýatyrylmagy ähtimal. Bangladeş we Hindistan özleriniň gatnaşmajagyny aýtdylar.
Hindistanyň mediasy Owganystanyň we Butanyň hem sekiz ýurtdan ybarat Regional hyzmatdaşlyk boýunça Günorta Aziýa Bileleşiginiň (SAARC) sammitini boýkot etmek kararyna gelendigini we muňa Pakistanyň Kaşmir regionynda söweşiji hüjümleri goldamagyna bildirilýän aladalanmalaryň sebäp bolandygyny 28-nji sentýabrda habar berdi. Bu mesele Pakistanyň we Hindistanyň arasynda dawa döredýär we bileleşigiň agzalarynyň içerki meselelerine goşulýar.
Hindistan bir gün öň ýaýradan beýannamasynda Pakistany göz öňünde tutup, özüniň “bir ýurduň agza ýurtlaryň içerki meselelerine goşulyşmagynyň gitdigiçe güýçlenmegine” garşy çykandygyny aýtdy.
Şeýle-de Hindistan Pakistanda ýerleşýän söweşijileri Kaşmiriň Hindistanyň gözegçiligindäki böleginde 18-nji sentýabrda harby baza hüjüm edip, 18 harbynyň ölümine sebäpkär bolmakda aýyplady.
Hindistanyň Hindu gazetiniň Günorta Aziýa Bileleşigine häzirki wagtda ýolbaşçylyk edýän Nepalyň ady görkezilmedik diplomatyna salgylanmak bilen 28-nji sentýabrda habar bermegine görä, bileleşigiň dört agzasynyň gatnaşmadyk ýagdaýynda sammit ýatyrylyp bilner.