text:
Prezident Barak Obama ABŞ-nyň bäsdeşlige ukybyny artdyryp, dünýädäki liderligini saklamalydygyny nygtady.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 26-njy ýanwarda Kongressiň bilelikdäki sessiýasynda eden çykyşynda ýurduň “täzelikler döwrüniň” bosagasynda duranlygyny nygtady. Ol ýyllyk çykyşyny iş orunlaryny döretmek proýektine we Amerikanyň “ýeňiş ýoluna” bagyşlady.
Prezident Obama Kongessiň öňünde beren hasabatynda ýurtda täze iş orunlaryny döretmek we ABŞ-nyň dünýädäki bäsdeşlige ukybyny güýçlendirmek planlaryny öňe sürdi we şol planlaryny geljek ugrundaky bäsdeşlikde “üstün çykmagyň ýoly” diýip atlandyrdy.
Emma, syýasy synçylaryň çaklamalaryna görä, prezident Obama öňdäki iki ýylyň dowamynda amerikanlar üçin millionlarça täze iş orunlaryny döredip bilmese, oňa 2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlarynda öz wezipesini ýitirmek howpy abanýar.
Barak Obama ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň çöküşden ahyrsoňy saplanyp başlanlygyny aýtdy we häzirki pursatda hökümetiň goldaýan biomedisina, informasion tehnologiýalar we arassa energiýa ugrundaky barlaglaryny we maýa goýumlaryny goldamagyň ähmiýetini nygtady.
Obama ABŞ has kop iş orunlaryny döretmek meselesine uly üns berýärkä, Hytaýyň we Hindistanyň mekdeplerinde berilýän bilim meselesinde matematika we ylma esasy ünsüň berilýänligini belledi we Hytaýyň ylmy barlaglaryna ägirt uly maýa ýatyrýanlygyna ünsi çekdi.
Prezident Obama ABŞ-da işsizlik derejesi 10% bilen çäklense-de, işlemek isleýän amerikanlaryň uly kynçylyk bilen iş tapýanlygyny öňe sürdi. Şeýle hem ol hökümetiň ylmy barlaglara sarp edýän çykdajylaryny çürt kesik artdyrmaga we 2010-njy ýyla çenli matematika hem ylymlar boýunça mugallymlaryň sanyny ýene 100 müň adama çenli köpeltmäge çagyrdy.
“Sputnik” pursaty
Obama 1950-nji ýyllarda Sowet Soýuzy bilen kosmos bäsleşigini nazara alyp, häzir ABŞ “Sputnik” pursaty bilen ýüzbe-ýüz dur diýdi: “Ýarym asyr ozal sowetler kosmosa Sputnik atly hemrany ýollap, bizden öňe saýlandylar, bizde şol wagt olary Aýa çykyp ýeňjegimiz barada hiç bir pikir ýokdy”.
Prezident Barak Obama şol wagt ylmyň beýle derejä ýetmändigini, NASA-nyň bolsa entek döredilmändigini ýatlady.
“Emma ylmy barlaglara we bilime gowy maýa goýlandan soň biz diňe sowetlerden ozup geçmedik, biz täze senagatlary we millionlap täze iş ýerlerini döreden täzeçilik tolkunynyň jylawyny ýazdyrdyk. Bu biziň neslimiziň Sputnik pursaty” diýip, amerikan prezidenti Kongresse ýüzlenmesinde aýtdy.
Obama ýurduň möhüm infrasktruktura obýektlerini, şol sanda demir ýol we howa meýdanlaryny kämilleşdirmegiň zerurlygyny nygtap, bu meseläni ýurduň global derejedäki bäsdeşlige ukybyny güýçlendirmek meselesi bilen baglylykda agzady.
ABŞ-nyň Respublikan partiýasy tarapyndan dolandyrylýan Wekiller öýüniň maliýe konserwatorlary ýurduň şu ýylky maliýe çykdajylarynyň 100 milliard dollarlyk azaldylmagyny talap edýärler. Obama geljekki bäş ýylyň dowamynda howpsuzlykdan başga içerki çykdajylaryň azaldylmagynyň zerurdygyny aýtdy.
Barak Obama esasan Birleşen Ştatlaryň ykdysadyýetiniň ýagdaýyna bagyşlan çykyşynda ýurduň daşary syýasatyna, şol sanda ýurduň milli gaznasyna agram salýan iki uruş bilen bagly meselä hem degip geçdi.
Obama, hususan-da, şu ýylyň tomsunda ABŞ-nyň Owganystandaky goşunlarynyň ýurtdan çekiljegini we Owganystanyň öz-özüni dolandyrmagy üçin ABŞ-nyň şu ýylyň dowamynda halkara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmekçidigini aýtdy.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar instituty tarapyndan çärýekde bir gezek neşir edilýän “Miras” ylmy-köpçülikleýin žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy. Daşary ýurtly okyjylara niýetlenilen žurnal Magtymguly Pyragynyň döwrüne we döredijilik mirasyna degişli barlaglaryň netijeleri hakynda makalalary çap etmegi dowam edýär.
“Miras” žurnalynyň nobatdaky sanyndaky makalalar, esasan, daşary ýurtly awtorlara degişlidir hem-de türkmen nusgawy edebiýatynyň ussadynyň şahsyýetine, pelsepewi garaýyşlaryna we ynsanperwerlik taglymlaryna ýugrulan şahyrana döredijiligine egsilmez gyzyklanmany beýan edýär.
Okyjy Hindistandan, Azerbaýjandan, Gazagystandan, Germaniýadan hem-de Ispaniýadan bolan alymlaryň makalalaryndan Magtymgulynyň goşgularynyň aýratynlyklary, olaryň Gündogaryň köp şahyrlarynyň döredijiligine täsiri we terjimeleri hakynda maglumat alyp biler.
Däp bolup gelşi ýaly žurnalda ýurdumyzyň jemgyýetçilik, ylmy we medeni durmuşynyň wakalarynyň synynda hem Magtymguly Pyragynyň ýylynyň jemleýji çärelerine uly orun berilýär.
Beýik türkmen şahyryna bagyşlanylan žurnalyň sany şekillendiriş sungatynyň dürli görnüşlerinde we teatr sahnalarynda beýan edilen Magtymgulynyň keşbini suratlandyrýan köp sanly fotosuratlar bilen bezelipdir. Munuň özi “Miras“ žurnalynda çap edilen makalalaryň üstüni ýetirýär hem-de ony dünýäniň köp ýurtlarynda giň okyjylar köpçüligi üçin elýeterli edýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbaýjanda parlament saýlawlary geçýär. Bu saýlawlar Ýewropanyň iň uly gözegçilik guramasy we ýurtdaky ähli oppozisiýa partiýalary tarapyndan boýkot edildi.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Adam hukuklary we Demokratik institutlary edarasy 1-nji noýabrda geçýän ses berilişige öz synçylaryny ugratmagy ret etdi.
Bu netije Bakuwyň gürrüňi gidýän edaranyň rugsat berlen gözegçileriniň sanyny 131-e çenli kemeltmeginden soň yglan edildi. ÝHHG girizilen çäklendirmäniň saýlawlara doly syn edip bilmegi üçin zerur bolan synçylarynyň sanynyň diňe üçden bir bölegini düzýändigini aýtdy.
Azerbaýjanda saýlaw uçastoklary ýerli wagt bilen irden 08:00-da (Aşgabat wagty bilen 09:00-da) açyldy. Ýurtda 5 milliona golaý raýatyň ses bermäge hukugy bar.


text:
3-nji dekabrda Türkiýäniň Izmir şäherinde Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky Medeniýet günleriniň jemleýji çäreleri hem-de bu döredijilik çäresiniň dabaraly ýapylyşy boldy.
Forumyň çäreleri şäheriň ajaýyp ýerleriniň biri bolan giň möçberli Medeniýet seýilgähiniň çäginde jemlenen döredijilik merkezlerinde guruldy. Irden seýilgähiň çeperçilik galereýasynda sergi geçirildi. Ol milli şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň köpdürlüligini hem-de özboluşlylygyny şöhlelendirdi. Günüň ikinji ýarymynda türkmenleriň meşhur nesilbaşysy Oguzhan, onuň agzybirligi berkitmek, döwlet garaşsyzlygyny berkarar etmek, parahatçylygyň gadyryny bilmek barada eden, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hasyl bolan arzuw-wesýetleri barada gürrüň berýän “Dowamat dowam” atly sahna oýny görkezildi. Bu oýun ýurdumyzyň Baş drama teatrynyň topary tarapyndan guraldy.
Şeýle-de türkmen wekiliýeti gadymy Konýa we Izmir şäherleriniň taryhy we beýleki ajaýyp ýerlerine, türkmen we türk halklarynyň köpasyrlyk taryhynyň hem-de doganlyk gatnaşyklarynyň aýdyň sahypalaryny özünde jemleýän ýadygärliklere baryp gördüler.
Dostluk konserti Medeniýet günleriniň jemleýji çäresi boldy. Onda türkmen we türk sazandalary, aýdymçylary, döredijilik toparlary bilelikde çykyş etdiler.


text:
4-nji oktýabrda ÝHHG-niň Warşawada Adam ölçegleri boýunça geçirýän konferensiýasyna iki türkmen aktiwisti goýberilmedi.
30-njy sentýabrdan 8-nji oktýabra çenli Warşawada ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça konferensiýasy geçýär.
ÝHHG-niň Wenadaky bölüminiň metbugat sekretarynyň orunbasary Freýn Marowiç konferensiýa gatnaşmaga isleg bildirip, hökümete degişli bolmadyk guramalardan arza beren 400-den gowrak adamdan diňe birinden galanynyň akkreditasiýa alandygyny mälim etdi.
Akkreditasiýa berilmedik ol adamyň türkmen aktiwisti Annadurdy Hajyýewdigini, bu meseläniň bolsa häzir maslahatlaşylýandygyny ÝHHG-niň wekili belledi.
ÝHHG-niň wekili Freýn Marowiç Nurmuhammet Hanamow barada-da durup geçip, onuň bu konferensiýa gatnaşmak üçin düýpden hasaba alynmandygyny aýtdy.
Indi ikinji günüň dowamynda Warşawada konferensiýa goýberilmeýän, bosgunlykda döredilen oppozision Respublika partiýasynyň egindeş başlygy N.Hanamow özüni registrasiýa etdirtmek üçin arza berendigini, häzirem YHHG-niň jogabyna garaşýandygyny habar berdi.
Bu konferensiýa gatnaşýan gazagystanly hukuk goraýjy aktiwist Balli Marsez türkmen aktiwistleriniň konferensiýa goýberilmezliginiň oňa gatnaşýan hökümete degişli däl guramalaryň wekillerini lapykeç edendigini gürrüň berdi.
Marsez “Bu ýagdaý biziň hemmämizi lapykeç etdi. Olar bu konferensiýa 8 ýylyň dowamynda gatnaşyp gelýärler. Konferensiýa hökümete degişli bolmadyk guramanyň wekiliniň göýberilmezligi ýally waka ÝHHG-de ozal bolmandy. Bu ýagdaý Gyrgyzystandan, Özbegistandan, Gazagystandan gelen aktiwistleri hem gynandyrdy” diýip belledi.
Sebäbi näme bolup biler?
Özüniň konferensiýa göýberilmeýändiginiň sebäplerini Nurmuhammet Hanamow şeýle düşündirdi: “Türkmen resmileri biziň ýarag bilen hökümet agdarylyşygyny etmäge synanyşýandygymyzy aýdyp, bizi terrorçylaryň hataryna goşdular. Özi-de olar biziň ÝHHG-niň konferensiýasyna gatnaşan halatymyzda, özleriniň Astanadaky sammite gatnaşmajakdyklaryny yglan edýärlar”.
Türkmen aktiwistleri ÝHHG-niň konferensiýasyna goýberilmeýändiklerinde türkmen resmilerini aýyplaýarlar. Bu barada türkmen resmileriniň garaýyşlary bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine jaň edeninde, telefony alan işgäri: “Hiç zat aýdyp biljek däl” diýip, telefony taşlady.
ÝHHG-niň Wenadaky edarasynyň metbugat sekretarynyň orunbasary Freýn Marowiç hakykatdanam konferensiýa gatnaşýan ýurtlaryň birinden ýazmaça haýyyşyň gelendigini we onda anyk bir şahsyýetiň jenaýatda aýyplanandygy aydylyp, onuň konferensiýa goýberilmezliginiň soralandygyny mälim etdi. “Şonuň üçin bu mesele bilen bagly beýleki 56 ýurduň agzalary bilen maslahat geçirýäris” diýip, Freýn Marowiç belledi.
Köpleri geň galdyrdy
Türkmenistandaky rus obşinasynyň ýolbaşçysy, ÝHHG-niň konferensiýasyna gatnaşýän Anatoliý Fomin türkmen aktiwistleriniň maslahata goýberilmeýändigi bilen bagly mesele boýunça oňa gatnaşýan ABŞ-nyň delegasiýasyna ýüz tutandyklaryny, amerikanyň wekilleriniň bolsa öz nobatynda bu mesele bilen bagly Kanadanyň we Britaniýanyň wekilleri bilen maslahat geçirýändiklerini aýtdy.
Adam hukuklary boýunça “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa şu ýyl ÝHHG-de ýüze çykan ýagadaýyň köpleri geň galdyrandygyny aýdýar.
Begmedowanyň bellemegine görä, adam ölçeglerine, adam hukuklaryna bagyşlanan ÝHHG-niň bu maslahatyna, adatça, ýurtlaryň resmileri bilen bir hatarda oppozisiýanyň, hukuk goraýjylaryň, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň wekilleri, žurnalistler gatnaşyp, çözülmeli problemmalary orta atyp, bu problemalar bilen bagly dialog geçirýärler.
“Türkmenistanyň resmileri soňky birnäçe ýylyň dowamynda beýle maslahatlara özler-ä bir gatnaşmaýarlar, beýleki aktiwistleriň hem gatnaşmagyna päsgel bermäge çalyşýarlar” diýip, Täjigül Begmedowa nygtady.
Şeýle-de, Täjigül Begmedowa ÝHHG-niň ileri tutýan wezipesiniň adam hukuklaryny goramakdygyny belläp, hut bu guramanyň maslahatynda-da adam hukuklarynyň depelenmeginiň juda lapykeç edýändigini aýtdy.
Häzir Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna Gazagystan ýolbaşçylyk edýär. Bu ýurduň başlyklygy şu ýylyň ahyrynda tamamlanýar.


text:
Geçen hepdäniň penşenbe güni 4-nji dekabrda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň göçme mejlisinde Parahat-7 ýaşaýyş toplumynda täze dokuz gatly ýaşaýyş jaýlarynyň we beýleki desgalaryň gurluşygy baradaky karara gol çekdi.
Bu karara laýyklykda, agzalýan mikroraýonda 1 müň 520 maşgala niýetlenen ýaşaýyş jaýlarynyň 60-syny, 4 sany orta mekdebi, 8 çagalar bagyny we saglyk öýüni gurmak meýilleşdirilýär. Prezident Berdimuhamedow özüniň gürrüňi edilýän karara gol çeken hökümet mejlisinde bu ýerde “Bina edilýän desgalaryň hil derejesini we olaryň öz möhletinde ulanylmaga berilmegini, tutuşlygyna bu ýerde ýaýbaňlandyrylan işleri berk gözegçilikde saklamagyň zerurdygyny” tekrarlady.
Emma prezidentiň nygtap tabşyran “gözegçilik” talabyna garamazdan, bu ýerde öň, ýagny iki ýyl mundan ozal gurlup, ulanyşa berlen ýaşaýyş jaýlarynyň ýagdaýy o diýen öwerlikli däl. Bu jaýlaryň käbirleri çöküp, tamlarynda jaýryklar emele gelipdir. Kwartiralaryň tamlarynyň suwagy hem pakgaryp gaçyp başlapdyr.
Jaýlarda oturdylan penjirelerden bolsa ýagyş ýaganda öýüň içine suw akýar. Ýaşaýjylaryň käbirleri mundan goranmak üçin aýnanyň ýokarsyndan “kozyrýok” ýa-da telär goýýarlar. Emma ýerli häkimiýetler olary aýyrdýarlar.
Ýaşaýyş jaýlarynyň käbirleriniň ýerzeminlerinde kanalizasiýa ulgamyndaky bökdençlikler sebäpli, suw ýygnanypdyr. Ýerzeminler porsap, çyg çekýär.
Kwartiralardaky goýlan wannalaryň we elýuwulýanlaryň-da hiliniň o diýen gowy däldigini bu ýeriň ýaşaýjylary gürrüň berýärler. Bu enjamlaryň ulanylyp başlanyna köp wagt geçmese-de, olar eýýäm poslapdyr.
Bu mikroraýondaky ýaşaýyş jaýlarynyň arasyndan çekilen köçeleriň hem opurylan ýerleri bar. Trotuarlaryň gyralary döwlenleri hem az däl. Bu mikroraýonyň daş-töwereklerinde ençeme baglar ekilipdir. Emma olara ideg bolmansoň, olaryň gurap, saralyp ýatany hem az däl.
Mikroraýonyň arassaçylygy bilen bagly meseleler hem göze ilýär. Jaýlaryň golaýlarynda köne zyňlan awtoulaglary görmek bolýar. Ýük awtoulgalryň tekerleri hem dargap ýatyr.
Çagalar üçin niýetlenip gurlan meýdançalaryň haly hem gowy däl. Olaryň içine zir-zibil atylyp, hiňňillikleriň käbirleri-de döwlüpdir.
Ýatlap geçsek, bu mikroraýonyň gurluşygynyň birinji tapgyry 2012-nji ýylda tamamlanypdy. Şonda bu ýerde 22 sany dokuz gatly ýaşaýyş jaýlary gurlupdy.
Parahat-7 mikroraýondaky gurluşyklary Türkmenistanyň gurluşyk ministrliginiň “Aşgabatgurluşyk” we “Arkaçgurluşyk” önümçilik birleşikleri amala aşyrýarlar.
Parahat-7 mikroraýonynyň gurluşygyna 2011-nji ýylyň awgust aýynda badalga berlipdi. Häzir bu mikroraýonda 20-den hem gowrak dokuz gatly ýaşaýyş jaýlary guruldy.
Resmi metbugatda berilýän maglumatlara görä, 2017-nji ýyla çenli Parahat-7/1,2,3 ýaşaýyş jaý toplumlarynda jemi 3 müň 600 hojalyga niýetlenen ýaşaýyş jaýlary gurulmaly.


text:
Anna güni Täjigistanyň resmileri ýurduň Hatlon oblastynda Özbegistanyň Yslam Hereketiniň regional lideri Zimurod Eşenhonowyň tussag edilendigini mälim etdiler.
Resmileriň maglumatyna görä, kanun tarapyndan gadagan edilen bu Yslam Hereketiniň 39 ýaşly lideri Zimurod Eşenhonow bilen birlikde, onuň iki sany kömekçisi-de tussag edilipdir.
Bu tussag edilenleriň hemmesiniň Kizil Nişon atly ýerli obanyň ýaşaýjylarydygy aýdylýar. Şu ýylyň fewral aýynda şu obanyň başga-da iki ýaşaýjysy Özbegistanyň Yslam Hereketine degişlilikde aýyplanylyp, uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Penşenbe güni, 9-njy awgustda Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä iki günlük iş sapary başlandy. Resmi maglumatlara görä, Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýä bu sapary netijesinde türkmen-türk gatnaşyklarynyň uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy boýunça ileri tutulýan täze ugurlaryň kesgitlenmegine garaşylýar.
Prezident Berdimuhamedowy Stambulyň Atatürk adyndaky Halkara aeroportunda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül garşy aldy. Soňra iki ýurduň prezidentleri şol ýerden “Ambarly” portuna gidip, bu ýerdäki işleriň barşy bilen tanyşdylar.
Stambulyň “Ambarly” portunda Berdimuhamedow bilen Güle brifing berildi. Bu brifinge Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýan hem gatnaşdy. Soňra iki ýurduň baştutanlary portdan kenar howpsuzlygy boýunça edara degişli gämä münüp gaýtdylar diýip, Türkiýäniň prezidentiniň metbugat gullugynyň beýanatynda aýdylýar.
Saparyň dowamynda türkmen prezidentiniň Izmir şäherine hem barýanlygy habar berilýär.
Berdimuhamedowyň Abdylla Gül bilen ýokary derejeli gepleşiklerinde Türkmenistanyň täze transport infrastrukturasyny döretmek, şol sanda deňiz portlaryny täzelemek we olary tehniki taýdan üpjün etmek meselesiniň maslahat ediljekdigi habar berilýär.
Suratlar: Berdimuhamedow Türkiýä sapary mahalynda, 9-njy awgust.
Söwda-ykdysady gatnaşyklar ýurtlaryň özara hyzmatdaşlygynyň esasy ugry bolup galýar. Resmi maglumatlara görä, Türkiýe Türkmenistanyň iri söwda ýaranlarynyň biridir. Türkmenistanda 600-e golaý türk kompaniýasynyň işleýänligi, olaryň gatnaşmagynda 1200-den gowrak inwestision proýektiň amala aşyrylýanlygy habar berilýär.
Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýanyň şu ýylyň başynda Aşgabatda eden çykyşyna görä, 2011-nji ýylda Türkmenistanyň hökümeti gurluşyk pudagyndaky şertnamalaryň 90%-ni türkiýeli şirketler bilen baglaşypdyr.
Dawaly mesele
Soňky ýyllarda Türkmenistanda işleýän türk kompaniýalary tarapyndan türkmen hökümetiniň adresine şikaýatlar hem edilipdi. 2011-nji ýylda 20-ä golaý türk şirketi türkmen hökümetiniň özlerine 1 milliard dollar çemesi bergilidigini aýdyp, halkara suduna ýüzlenjekdiklerini yglan edipdiler.
Bu şirketler toparyna ýolbaşçylyk eden “Seçe Inşaat” şirketiniň başlygy Irfan Dölek Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde türkmen tarapy bilen geçirilen gepleşikler “netije bermänsoň, özleriniň suda ýüzlenmäge mejbur bolandyklaryny” aýdypdy.
Türkiýede geçirilýän häzirki gepleşiklerde türk şirketleriniň türkmen tarapy bilen özara dawasyna degişli meseläniň maslahat edilip-edilmejegi resmi maglumatl ýok.
Hyzmatdaşlygyň ugurlary
Türkmenistan bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklaryň esasy ugurlarynyň ýene biri – energiýa hyzmatdaşlygyna degişlidir. Ankara Türkmenistanyň energiýa serişdelerini Ýewropanyň bazarlaryna çykarmak üçin ýardam bermäge taýýardygyny resmi derejede yglan edýär.
Berdimuhamedowyň türk prezidenti Abdylla Gül bilen gepleşikleriniň gün tertibinde gumanitar hyzmatdaşlygyň hem durýanlygy resmi maglumatlarda habar berildi.
Türkiýe türkmen raýatlarynyň gazanç etmek we bilim almak üçin köp barýan ýurdy. Türkiýede tükmen raýatlarynyň dürli kynçylyklara uçraýanlygy barada hem häli-şindi habar berilýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä edýän häzirki sapary onuň şu ýylyň başyndan bäri bu ýurda ikinji wizitidir. Fewral aýynda ikinji prezidentlik möhletine başlan Berdimuhamedow ilkinji daşary ýurt saparyny Türkiýä edipdi.
Şu ýyl Türkmenistan we Türkiýe özara diplomatik gatnaşyklarynyň 20-nji ýyl dönümini belleýärler.


text:
Dürli taryhy çeşmeleriň tassyklamagyna görä, türkmenler seljuklar döwründe Türkiýä geçipdirler. Seljuklara goşulyp Anatoliýa baran Oguz türkmenleriniň sany 550 müň töweregi bolupdyr diýip, türkiýeli taryhçylar aýdýarlar.
Taryhçylar Türkiýedäki 28 ýeriň adynyň türkmenleriň ady bilen göni baglanyşyklydygyny hem belleýärler.
Häzirki döwürde hem Türkiýä barýan türkmenleriň sany artýar.
Türkmenistan garaşsyzlyk alany bäri müňlerçe türkmen studenti Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynda okap başlady.
Türkmenler iş gözläp hem Türkiýäniň dürli şäherlerine bardylar. Olaryň sany Türkiýäniň uly şäherleriniň biri Stambulda köp.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda owganystanly türkmenleriň öz gadymy däplerini gorap saklaýyşlary barada hem gürrüň edilýär.
Gepleşigi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Duşenbe güni NATO-nyň resmileri soňky bir hepdä golaý wagtyň dowamynda Owganystan-Pakistan serhet ýakasynda geçirilen harby operasiýalarda jemi 200 töweregi ýaragly söweşijinin ele salnandygyny we käbirleriniň öldürilendigini mälim etdiler.
Owganystandaky koalision güýçleriň metbugat sekretary, brigada-generaly Karsten Jeýkobson bu ele salnanlardan ýa-da öldürilenlerden azyndan 20-siniň “Al-Kaýda” we “Hakkany” ekstremistik toparyna degişli adamlardygyny aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, koalision güýçler bu operasiýalarda 400 kilogramdan gowrak partlaýyjy maddany, köpsanly ýaraglarydyr kompýuterleri ele salypdyrlar.


text:
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň mälim etmegine görä, BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşine hemişelik agza 5 döwlet bilen germaniýaly diplomatlar, 2-nji sentýabrda Eýranyň jedelli ýadro programmasy dogrusynda maslahat ederler. Bu mesele bilen Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen telefon arkaly gepleşipdir.
Geçen aý G.20-leriň maslahatynda, gepleşiklere gaýtadan gatnaşmaga Eýrana sentýabra çenli pursat berilipdi. Muňa razy bolmadyk ýagdaýynda, Tährana köpräk sanksiýalaryň giriziljegi öňe sürüldi.


text:
Şu gün Owganystanyň Takhar welaýatynyň Talokan şäherinde 200-den gowrak protestçi NATO güýçleriniň dört sany parahat ýaşaýjyny öldürendiklerini aýdyp, muňa gahar-gazap we protest bildirdiler.
Welaýatyň polisiýa edarasynyň başlygy Şah Jehan Nuri protestçileriň polisiýa edarasynyň jaýlaryna daş zyňyp hüjüm edendiklerini we polisiýanyň birnäçe jaýyny ýakandyklaryny aýtdy.
Owganystanyň hökümet resmileri düýn NATO güýçleriniň Talokan şäherinde geçiren hüjümlerine ölen dört adamdan azyndan üçüsiniň parahat ýaşaýjylardygyny aýdýarlar.
Emma NATO-nyň resmileri bu öldürilenleriň hemmesiniň ýaragly söweşijilerdigini öňe sürýärler.
Bu wakalaryň fonunda şu gün ýurduň Paktiýa welaýatynda talyp söweşijileriniň eden hüjüminde ýol-gurluşyk kompaniýasynyň işgärleriniň 35-siniň ölendigi barada maglumat alyndy.


text:
Çarşenbe güni Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Türkmenistana iki günlük resmi saparyna başlady.
Ermeni lideriniň geçirjek ýokary derejeli gepleşiklerinde dürli ugurlar boýunça özara gatnaşyklaryň derejesini mundan beýläk hem ösdürmek barada gürrüň ediler we degişli ylalaşyga gol goýlar diýip, türkmen metbugaty habar berdi.
Berilýän maglumatlara görä, prezident Serž Sarkisýan prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we ýurduň mejlisiniň başlygy Ajka Nurberdiýewa bilen gepleşik geçirýär.
Türkmenistan bilen Ermenistanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylda ýola goýlupdy.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda talyplar ýerli tiräniň liderini atyp öldürdiler.
Habar berlişine görä, çarwanyň hökümete hormaty we söweşijiler bilen goşun bölümleriniň söweşýän etrabyna öz tiredeşlerini gaýdyp getirmäge synanyşygy bu jenaýata sebäp bolupdyr.
Motosikletli söweşijiniň Tank etrabyndaky bazarda Arsal Hany atyp öldürendigini polisýa habar berdi.
Mundan öň talyplar goşun bölümleri bilen söweşýän etraplaryna adamlary getirmezligi taýpalaryň ýaşulylaryna duýdurypdy.
Emma hökümet çarwalary şol etraplara dolanmaga çagyrýar. Şeýle hereket bilen hökümet talyplara garşy harby operasiýalarda we parahatçylygy dikeltmekde öz üstünligini görkezmek isleýär.


text:
Moskwa Kiýewi Orsýetiň raýatlarynyň Ukraina syýahat etmegi üçin daşary ýurt pasportlaryny talap edýän düzgünleri girizmezlige çagyrýar.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündirip 3-nji fewralda yglan eden bu düzgünlerine görä, 1-nji martdan başlap orsýetliler öz içerki pasportlary bilen serhetden geçip bilmezler.
4-nji fewralda Orsýetiň Daşary işler ministrligi Kiýewiň häzirki serhet düzgünlerini saklamagynyň “ynsanperwer sebäplerden” möhümdigini belledi.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň 3-nji fewralda gol çeken permanyna görä, Ukrainanyň serhet ýakasynda ýaşaýan we işleýän müňlerçe orsýetli serhetden geçip, pasporty üçin ýuz tutmaly bolar.


text:
ABŞ-nyň öňki döwlet sekretary Hillari Klinton Newadanyň demokratik partiýasynyň duşuşygynda üstünlik gazandy.
Nýu Ýorkly milliarder Donald Trump bolsa Respublikanlaryň Günorta Karolinadaky deslapky ses berişliginde öňe saýlandy.
20-nji fewralda bolan ses berişlikde Klinton öz bäsdeşi senator Bernie Sandersden üstün çykdy. Sesleriň 93%-niň sanalmagyndan soň Klintonyň 52.5% ses toplandygy aýdyldy.
Klinton Nýu Hempşirdäki deslapky ses berişlikde Sandersden ýeňileli bäri bu onuň ilkinji ýeňişidir.
ABŞ-nyň iki partiýasy noýabr aýynda boljak prezidentlik saýlawlaryna gatnaşdyrmak üçin öz saýlan dalaşgärlerini iýul aýynda milli gurultaýlarynda hödürlärler.


text:
Eýranyň häkimiýetleri oppozisiýanyň geçen tomusky saýlawlardan soňraky hereketlerinde garşylyk görkezişiň simwolyna öwrülen Neda Aga Soltany ABŞ-nyň we Britaniýanyň peýdasyna içalyçylyk etmekde aýyplaýarlar.
Saýlawlardan biraz soňra Tähranyň köçelerindäki protest ýörişine gatnaşan 27 ýaşly Neda Aga Soltan atylyp öldürildi. Şonda bütin dünýä onuň aýylganç ölümine, köçede gana boýalyp ýatyşyna şaýat boldy.
Resmiler Nedanyň ölüminiň şübhelidigini we munuň Eýrana gara sürtmek üçin öňden ýörite gurnalandygyny öňe sürüp gelýärler.
Nedanyň öldürilen pursaty mobil telefon arkaly surata düşürilip, Youtube internet saýty arkaly ýayradyldy. Tiz wagtdan ol köpsanly beýleki internet saýtlarynda-da ýerleşdirildi.
Merhum barada nobatdaky aýyplama
Şondan bäri Eýranyň režimi bu ölüme özüniň dahylynyň ýokdugyny subut etmäge synanyşyp gelýär. Soňky synanyşyklaryň biri-de 5-nji ýanwarda döwlet telewideniýesinde görkezilen dokumental film boldy. Onda Neda Aga Soltanyň daşary ýurtlularyň we oppozisiýanyň döwleti agdarmaga eden synanyşygynyň pidasy bolandygy öňe sürüldi.
Şol dokumental filmde Neda Aga Soltana ok degen mahaly onuň ýanynda bolan bir ýazyjy we fizik alym, şeýle-de Nedanyň bir saz mugallymy bu wakada aýyplanýarlar.
Filmde Nedanyň günbatarly hem-de eýranly dostlary tarapyndan öňürti maşynyň içinde atylyp öldürilendigi we soňra-da onuň jesediniň köçä taşlanandygy tassyklanylýar.
Şaýatlar “Besij” toparynyň agzasyny aýyplaýarlar
Neda Aga Soltanyň öldürilmegine dahylly hasaplanýanlardan biri - Hejazi häzir Londonda ýaşaýar. Telefon arkaly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde ol beýle filmiň utançly wakadygyny aýtdy: «Günäsiz, ýaş bir gyz protestlerde atylyp öldürilýär, şondan bäri Eýran hökümeti hakyky günäkäri jezalandyrmakdan boýun towlap, gaýta onuň deregine günäni başgalaryň üstüne atmaga synanyşyp gelýär».
Ol bu wakada Neda Aga Soltana şol wagt adamlaryň arasynda ýören ýaragly “Besij” toparyndan biriniň ok atandygyny öňe sürýär.
Neda atylanda, onuň golaýyndaky adamlar “Besij” toparynyň bu ok atan agzasyny saklap, onuň şahsyýetini tassyklaýan dokumentini-de elinden alypdyrlar. Şonda onuň ady we suraty-da oppozisiýanyň internet saýtlarynda ýerleşdirilipdi.
Neda Aga Soltanyň ölüminden 6 aý geçdi. Şondan bäri häkimiýetler bu jenaýata öz dahylynyň ýokdugy we bu işde daşary ýurtlaryň elleriniň bardygy barada dürli toslamalary öňe sürüp gelýärler.
Häkimiýetlerde belli bir pozisiýa ýok
6-njy ýanwarda Eýranyň Bahreýindäki ilçisi Husseyin Abdyllahiýan Nedanyň ölümine Britaniýanyň we ABŞ-nyň dahylynyň bardygyny aýdyp, çykyş etdi.
Londonda ýaşaýan Hejazi Tähranyň öňe sürýän toslamalarynyň üýtgäp durandygyna ünsi çekýär: «Ilkibada Nedanyň diridigini öňe sürdüler, soňra suratyň galpdygyny aýtdylar. Ýene bir gezek olar BBC-niň habarçysynyň Nedany öldürendigini, soňra bolsa Amerikanyň Merkezi Razwedka gullugynyň ony öldürendigini, başga bir gün bolsa Halk mujahedleriniň Nedany öldürendigini öňe sürdüler».
Neda Aga Soltanyň adaglysy Makan Eýrandan çykmazyndan öň biraz wagtlap tussaglykda saklandy. Ol Nedanyň ýagty ýadygärligine häkimiýetleriň şeýle bihormat garamaklaryny olaryň günäsiz gyzyň mazaryna ikilenji gezek “ok atmaklary” diýip hasaplaýandygyny aýtdy.


text:
Emläk tütjary Donald Tramp Birleşen Ştatlaryň nobatdaky prezidenti wezipesine saýlanandan iki gün soň, russiýaly garaşsyz syýasy analitikler munuň ikitaraplaýyn gatnaşyklar üçin nämäniň aňladýandygy dogrusynda pikir çakyşdyrdylar.
Trampyň rus prezidenti Wladimir Putini has az tankyt etmeginiň mümkindigi we Obamadan tapawutlylykda, Moskwa bilen ylalaşyklary baglaşmaga has isleglidigi baradaky alamatlara garamazdan, ol bir syr görnüşinde saklanyp galýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy garaşsyz russiýaly analitiklerinden halkara gatnaşyklarynyň bu täze tapgyrynyň potensial mümkinçilikleri we howplary barada pikirlerini sorady.
Oppozision syýasatçy Ilýa Ýaşin: “Rus propogandasy we amerikan mediasy Trampa, hamana, ol Putiniň agentidigi ýaly at ýa-da pikir döretdi. Hem [Demokratlaryň kandidaty Hilari Klintonyň] we Putiniň saýlawçylary munuň Putiniň ýeňşidigine, ýagny Kremliň Birleşen Ştatlardaky öz prezidentine ýetendigine ynanýarlar. Emma bu Tramp üçin örän uly problema, sebäbi ol indi özüniň Putiniň kandidaty däldigini subut etmeli bolar. Trampyň muny nädip subut etjekdigini, biz onuň häsiýetini, temperamentini we adaty bolmadyk syýasy tejribesini nazara alanymyzda, diňe çaklap bileris”.
“Ol ýerde esasy soraglar bar”
Russiýanyň Birleşen Ştatlardaky öňki ilçisi we rus Dumasynyň Daşary işler komitetiniň öňki agzasy Wladimir Lukin täze amerikan administrasiýasyna gaýtadan başlamaga mümkinçilik berilmelidigine ynanýar:
“Eger men biziň administrasiýamyzda bolsadym, onda men täze administrasiýa arassa sahypadan başlamak mümkinçiligini teklip etmegi çynlakaý pikirlenerdim. Ýa-da öňki ýalňyşlara we kimiň dogry ýa-da ýalňyşdygyna üns bermän, gatnaşyklary has möhüm meselelere, global syýasatyň iň wajyp problemalaryna we iň pragmatik derejelerdäki ikitaraplaýyn gatnaşyklara gönükdirmegi teklip ederdim. Eger bu amala aşyrylsa, onda biziň dialoga başlamagymyz üçin gowy mümkinçilik bolar. Emma munuň haýsy tarapa gitjekdigini kim bilýar?”.
Moskwanyň ykdysadyýet mekdebiniň professory Wiktor Kuwaldin hem “bu mümkin bolmasa-da, biziň üçin iň gowy zadyň arassa sahypadan başlamakdygyna ynanýaryn” diýýär.
Anyk eglişikler
“Ol ýerde Ukraina, Siriýa bar. Ol ýerde esasy sorag bar: Biz Birleşen Ştatlary dünýäniň esasy güýçli ýurdy diýip kabul edýärismi ýa-da ýok? Şeýle-de, Birleşen Ştatlar biziň demirgazyk Ýewropadan başlap gündogar Aziýa çenli köpregional bähbitli regional güýç hökmünde biziň kanuny gyzyklanmalarymyzy ykrar edýärmi? Bu meselelerden gaçyp bolmaýar.”
Syýasy analitik Stanislaw Belkowskiýniň aýtmagyna görä, esasy zat Tramp-Putin sammitiniň geçirilip-geçirilmezligi däl, esasy zat onuň güntertibiniň nämedigine we onuň netijeleriniň nähili boljakdygyna bagly.
“Men Donald Trampyň ýerli meseleler babatda Russiýa käbir anyk eglişikleri edip biljekdigine ynanýaryn. Şeýle-de, men Trampyň işewür hökmünde her bir adam bilen ylalaşyga gelmäge öwrenşendigi bilen hem ylalaşýaryn. Emma biz Trampy öňünden çak edip bolmaýandygy baradaky hakykaty gözden sypdyryp bilmeris. Tramp özüniň rus agentidigi baradaky pikirlerden saplanmaly bolar. Ol haýsydyr bir usul bilen munuň daşyndan aýlanmaly bolar. Bu bolsa, Russiýa ýakymly ýa-da ýakymsyz garaşylmadyk ýagdaýlary getirip biler”.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň ähli regionlarynda giň gerimde ähliumumy ýowar geçirildi. Aşgabadyň günortasynda, Çandybil şaýolunyň gyrasynda geçirilen ýowarda prezident G.Berdimuhamedow ilkinji bolup ol ýerde ýaş nahal oturdyp, bu ýowara öz “ak patasyny” berdi.
Türkmenistanyň resmi mediasy şenbe güni umumymilli ýowar çäresine tutuş ýurt boýunça 320 müň töweregi adamyň gatnaşyp, onda 367 müňden gowrak ýaş agaç nahallarynyň oturdylandygyny habar berýär.
Soňky ýyllar Türkmenistanda şular ýaly nahal oturtmak çäreleri bilen utgaşdyrylýan ähliumumy ýowar çäresi her ýyl geçirilýär.
Şu ýylyň 2-nji martynda eden çykyşynda prezident Berdimuhamedow şu ýyl Aşgabadyň golaýyndaky Änew we Baharly şäherçeleriniň aralygyndaky “Gök guşak” zolagynda jemi 1.5 million agaç nahalynyň oturdylmalydygy baradaky permana-da gol çekipdi.


text:
Penşenbe güni Gürjüstanda korrupsiýa bilen baglanyşykly derňewleriň barşynda alty adam, şol sanda, ýurduň ozalky ministrlerinden hem ikisi tussag edildi.
Tussag edilen ozalky ministrler Gürjüstanyň ozalky maliýe we energiýa ministri Aleksandr Ketaguri hem-de ozalky bilim we adalat ministri Nika Gwaramýa.
Tussag edilenleriň arasynda “Telasi” atly iri elektrik kompaniýasynyň başlygynyň-da bardygy-da aýdylýar.
Gürjüstanyň Maliýe ministrligi ýurduň bu ozalky ministrleriniň 1 million dollar puluň bikanun ýollar arkaly başga hasaplara geçirilmegi hem-de käbir beýleki kanun bozmalar bilen bagly bildirilýän aýyplamalar esasynda tussag edilendiklerini mälim etdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystandaky saýlaw gözegçileriniň raporty 2014-nji ýylyň iýun aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda sistematiki galplyklaryň bolandygy baradaky käbir güýçli çaklamalary goldaýar.
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystandaky toparynyň soňky raportynda şübheli ses býulletenleriniň ujypsyzja böleginiň üstüni açan topar hem tankyt edilýär.
16-njy dekabrda çap edilen raportda bellenilmegine görä, 8,1 million saýlaw býulleteniniň 2 million sanysy problemaly saýlaw okruklaryndan gelipdir.
Şol bir wagtyň özünde Ýewropa Bileleşiginiň baş gözegçisi Thijs Berman häkimiýeti paýlaşmak barada ylalaşany üçin prezident Aşraf Ganä we baş ýerine ýetiriji Abdulla Abdulla gowy baha berdi.


text:
Owganystanyň Goranmak ministrligi “Talybanyň” söweşijileriniň Kandagarda ýurduň iki uly harby bazalarynyň birine eden hüjüminde 50-den gowrak adamy öldürendigini aýtdy.
Ministrligiň 10-njy dekabrda çap eden beýannamasynda ölenleriň arasynda 38 raýatyň, owgan goşunynyň 10 esgeriniň we iki polisiýa ofiseriniň bardygy aýdylýar. Şeýle-de, wepat bolanlaryň arasynda aýallaryň we çagalaryň bardygy hem habar berildi.
8-nji dekabrda agşam başlanyp 24 sagatlap dowam eden hüjümde “Talybanyň” 11 söweşijisiniň hem öldürilendigini, ministrlik habar berdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Beýik oýlap tapyjy adyny almakdan gijä galan alym.
Bu waka 1876-njy ýylda bolupdy. Amerikaly oýlap tapyjy Elaýşa Greý bir
zady oýlap tapmagyň üstünde gije-gündiz kelle döwýärdi. Netije-de, ol maksadyna
ýetdi, öz oýlap tapan zady üçin patent aldy. Onuň açyşy tehnikada täze söz
boldy. Greýiň oýlap tapan zadynyň kömegi bilen “telegraf simi boýunça adamyň
gepleýän sesini geçirip bolýar we ses geçirilip bolandan soň, ony ýene ugradyp
bolýar. Bu oýlanyp tapylan zat biri-birini görmeýän, biri-birinden uzakda bolan
iki adamyň arasynda möhüm gepleşigi amala aşyrmak mümkin”. Patent berlen oýlap
tapmanyň manysy şondan ybaratdy. Gysgaça aýdylanda, Elaýşa Greý telefon oýlap tapypdy. Ŷöne ol eýýäm gijä
galypdy. Oňa patent berilmezden iki sagat öň edil şonuň ýaly zady oýlap
tapandygy üçin başga bir adama patent berlipdir.
Ol adam Aleksander Greýam Bell
diýen biridi. Telefon oýlap tapmagyň ähli şan-şöhraty oňa degişli boldy.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 13-14-nji iýulda ilkinji gezek resmi sapar bilen Gyrgyzystana barar, diýip gyrgyz resmileri aýtdylar.
Gyrgyzystanyň prezidentiniň 7-nji iýulda aýtmagyna görä, Merkel Bişkekde Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew, şeýle-de ýurduň parlament agzalary we raýat jemgyýetçiliginiň wekilleri bilen duşuşar.
Merkel we Atambaýew ikitaraplaýyn gatnaşyklary, regional we halkara meseleleri ara alyp maslahat ederler.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier mart aýynda Gyrgyzystana we beýleki Merkezi Aziýa ýurtlaryna sapar edipdi we resmi maglumatlara görä, terrorizme garşy göreş, regional hyzmatdaşlyk we ykdysady gatnaşyklar ýaly meseleleri maslahat edipdi.


text:
Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň aklawçylary Orsýet bilen baglaşylan gaz ylalaşygyndan 200 sahypanyň ýitirim bolandygyny aýdýarlar. Timoşenko 2009-njy ýylda gaz kontraktyny baglaşanda wezipe ygtyýarlylygynyň çäginden çykmakda aýyplanyp, sud edilýär. Eger-de onuň günäsi subut edilse, oňa on ýyla çenli türme tussaglygynyň hem berilmegi mümkin.
Timoşenkonyň öz sözlerine görä, ýitirim bolan sahypalar oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň galplaşdyrylandygyny subut edip bilerdi. Ol duşenbe güni geçirilen sud diňlenişiginde özüniň goranmak hakyny çäklendirýändikleri üçin döwlet aýyplaýjylaryny günäledi. Suduň zalynda Timoşenko: “Siz jenaýat işiniň materiallaryny elýeterli etmediňiz. Siz maglumatlary seljermek üçin diňe bir ýarym, iki gün berdiňiz. Aslynda siziň iki günden has köp wagtyňyz bardy” diýip, çykyş etdi.
Sülçüler Timoşenkonyň işi boýunça hiç bir maglumatyň ýitmändigini öňe sürýärler. Olaryň bellemegine görä, resminamalar döwlet derňewçileri tarapyndan seljerilenden soň, ýaňadandan toparlara bölünipdir. Hut şu sebäpli, maglumatlar ýitirim bolan ýaly bolup görünýär.
Ýuridiki işler boýunça bilermenler hem bu beýanatyň hakykata bap gelýän bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar. Aklawçy Tatýana Muntýanyň Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna gürrüň bermegine görä, maglumatlar seljerilenden soň, olaryň tertibiniň üýtgemegi – Ukrainanyň ýuridiki sisteamasynda juda ýygy duş gelýän bir ýagdaý.
“Dokumentleriň sany köp ýa-da az bolup, olaryň yzygiderligi üýtgäp biler. Bu, elbetde, gowy däl. Ýöne bu juda köp gaýtalanýar. Muňa onçakly bir adatdan daşary ýagdaý hökmünde hem garalmaýar” diýip, Muntýan aýtdy.
Muntýan Timoşenkonyň aklawçy toparynda sud işiniň materiallarynyň nusgalarynyň bolmalydygyny belläp, aklawçylaryň häzire çenli aýyplamalary subut edip bilmändiklerini hem sözüne goşdy.
Ýöne, Timoşenkonyň aklawçysy Ýuriý Sukhowyň Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna aýtmagyna görä, olarda diňe suda hödürlenen materiallaryň nusgalary bar. “Bärdäki kynçylyk şundan ybarat: ýagny bizde 522 sahypalyk goşmaça materiallaryň bardygyny mälim edýän bir hat bar. Başga bir hata görä bolsa, ýene-de 13 tomluk goşmaça maglumat bar. Ýöne bu materiallar ne sudda, ne-de bizde bar” diýip, Sukhow mälim etdi.
Timoşenko suda hormatsyzlygy üçin şu aýyň başynda tussag astyna alnypdy. Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi bu hereketi ýazgaryp, ukrain häkimiýetlerini Timoşenkony azat etmäge çagyrdylar.
Timoşenkonyň tarapdarlary bu sud işiniň syýasy matlap bilen gurnalandygyny aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, prezident Wiktor Ýanukowiç bu hereketiň üsti bilen özüniň syýasy garşdydaşy Timoşenkony geljekki saýlawlara gatnaşdyrmajak bolýar.


text:
Şenbe güni Belarusyň Daşary işler ministrligi Ýewropa Bileleşiginiň Belarusa garşy girizen sanksiýalaryna Ýewropanyň ýene ýedi döwletiniň goşulmagyna özüniň örän gynanýandygyny aýtdy.
Bu wakanyň öňýany Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça bölüminiň başlygy Katerin Aşton Bileleşigiň ýakynda kabul eden sanksiýalaryna indi Albaniýanyň, Islandiýanyň, Lihtenşteýniň, Makedoniýanyň, Serbiýanyň, Horwatiýanyň we Çernogoriýanyň-da goşulandygyny mälim etdi.
Bu sanksiýalar Belarusyň resmilerine garşy wiza gadagançylygyny we käbir ykdysady çäklendirmeleri göz öňünde tutýar.


text:
Türkmenistanyň Owganystana berýän elektrik togunyň möçberini köpeltmek meselesine seretmäge taýýardygy barada 7-nji fewralda geçirilen hökümet maslahatynda mälim edildi.
Türkmen hökümetine salgylanyp habar berilişine görä, Türkmenistan özüniň energiýa infrastrukturasyny giňeldip, geljekde Owganystanyň elektrik sistemasyna çatmak meselesine hem garamaga taýýar.
Türkmenistan elektrik toguny Owganystandan daşary ýene ençeme ýurda, şol sanda Türkiýä we Eýrana satýar.
Türkmenistan 2020-nji ýyla çenli elektrik toguny öndürýän pudaga 5 milliard dollar möçberde maýa ýatyrmagy planlaşdyrýar, diýip “Trend. Az” neşri habar berýär.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary Türkmenistanyň welaýatlarynda elektrik togunyň kesilip durýandygyny barada Azatlyk Radiosyna habar berýärler.


text:
Moskwanyň sudy türmä basylan nebit tütjary Mihail Hodorkowskiniň sud höküminiň 15-nji dekabrdan okalyp başlanjagyny aýtdy.
47 ýaşly Hodorkowskiý 2003-nji ýylda, öz ýolbaşçylyk eden Ýukos kompaniýasynda kezzaplyk etmekde we salgytdan gaçmakda günälenip türmä basyldy.
Onuň häzirki 8 ýyl türme tussaglygyna köpler rus lideri Wladimir Putine garşy gideni üçin berlen jeza hökmünde garaýarlar.
Hodorkowskiý häzir kezzaplyk we döwlet emlägine el urmak aýyplamalarynyň ikinji tapgyry üçin sud edilýär we bu onuň 2017-nji ýyla çenli türmede saklanmagyny üpjün etmeli.
Hodorkowskiý suddaky soňky sözünde özüniň aklanjagyna ynanmaýandygyny aýtdy.


text:
9-njy oktýabrda Ýewropa Parlamentinde aýallaryň hak-hukuklarynyň ýagdaýy barada ýörite diňlenişik geçirildi. Ýewropa Parlamentiniň Adam hukuklary boýunça komitetinde geçirilen bu diňlenşikde Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna garaldy. Ynsan hukuklaryny goraýjy türkmen aktiwistleriniň çykyşlary diňlendi.
Ýewropa Parlamentiniň ynsan hukuklary boýunça komitetinde aýallaryň hak-hukuklary barada geçirilen maslahatyň çäginde Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna aýratyn garaldy.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän “Ynsan hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy” we “Türkmenistanyň demokratik graždan bileleşigi” atly guramalaryň ýolbaşçylary Farid Tuhbatullin we Wýaçeslaw Mämmedow çykyş etdiler.
Türkmen aktiwistleriniň gozgan meseleleri
Wýaçeslaw Mämmedow Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny ratifikasiýa etmekden ozal türkmen tarapynyň öňünde goýlan talaplary berjaý edişine üns bermeli, diýip aýtdy.
Mämmedowyň pikirine görä, bu meselede türkmen tarapynyň hereketlerine iki kriteriýa, ýagny graždan azatlyklarynyň berjaý edilişi we graždan jemgyýetçiliginiň ýagdaýy nukdaý nazaryndan baha berip bolar.
“Ýöne Türkmenistanda hökumete degişli bolmadyk hiç bir gurama hasaba alynmandy, döredilen ikinji syýasy partiýa-da halkyň erk-islegi esasynda döredilmedi. Bu syýasy partiýa repressiw döwlete wekilçilik edýär”, diýip Mämmedow belledi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy türkmen aktiwistleriniň çykyşlarynda Türkmenistanda ynsan hukuklaryny goraýjylaryň we graždan aktiwistleriniň yzarlanmagynyň dowam etdirilýändigi bellendi. Olar Ýewropa Parlamentiniň wekillerini Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny baglaşanda ýurduň öňünde goýlan şertleriň ynsan hukuklary meselesinde berjaý edilmändigini hasaba almaga çagyrdylar.
“Ynsan hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy” guramasynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin ýurduň hususan-da bilim meselesinde üzňeleşdirilýändigini belledi. Ol Birleşen Ştatlaryň iňlis dilinden sapak berýän birnäçe programmalarynyň, şol sanda “Parahatçylyk korpusynyň” we “Hello amerika” programmalarynyň ýapylandygyna ünsi çekdi.
Tuhbatullin daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleriniň ýurduň daşyna çykmakda kynçylyk çekiýändiklerini, şu sebäpden köp studentleriň hatda kanikul döwründe ýurda barmakdan saklanýandyklaryny belledi. Ol şu günki gün ýurduň daşynda azyndan 20 müň studentiň bilim alýandygyny aýtdy.
Tuhbatullin türkmen häkimiýetleriniň syýasy tussaglaryň ençemesi barada henize çenli hatda olaryň garyndaşlaryna-da maglumat bermän gelýandigini belledi.
Tuhbatullin Ýewropa Bileleşigini Türkmenistan bilen söwda gatnaşyklaryna gezek gelende ynsan hukuklaryna has uly ähmiýet bermäge çagyrdy. “Adamlara goldaw beriň, emma režimi goldamaň”, diýip Tuhbatullin aýtdy.
Ýewropa Parlamentiniň wekilleriniň garaýyşlary
Ýewropa Parlamentiniň wekilleri tarapyndan edilen çykyşlarda Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýynyň özgermänligine aladalanma bildirildi we bu meselede türkmen hökümedi bilen gepleşikleriň dowam etdiriljegi aýdyldy.
Ýewropa Parlamentiniň ynsan hukuklary boýunça wekili Andruni Perkanskiýen Türkmenistanda adalat sistemasynyň reformalaryna, türmelerdäki ýagdaýa, graždan jemyýetçiliginiň ösüşine, bileleşmek, söz, hereket we milli azlyklaryň hak-hukuklaryna degişli bar bolan kemçilikleriň aladalanma döredýändigini belledi.
Ýewropa Parlamentiniň wekilleri, Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyna gol çeken ÝB türkmen tarapynyň bu ylalaşyga hakykatdanam gyzyklanma bildirýändigine göz ýetirmeli, diýen pikiri öňe sürdüler.
Çykyşlaryň birinde häzirki wagtda Türkmenistanyň ynsan hukuklaryna hormat goýmakda 179 yurduň sanawynda Eritreýa we Demirgazyk Koreýanyň arasynda galmagynyň ýoberilmesiz ýagdaýdygy aýdyldy.
Ýewropa Parlamentiniň Ynsan hukuklary boýunça komitetinde geçirilen bu maslahat barada Ynsan hukuklary we Daşary gatnaşyklar boýunça komitetler tarapyndan hasabatyň çap ediljegi habar berildi.


text:
Düýbi Gollandiýada ýerleşýän “VimpelCom” tele-kommunikasiýa kärhanasy Özbeigsatanda 114 million dollar möçberinde para berendigini aýan etdi.
Baş edarasy Amstertamda ýerleşýän we Russiýanyň iň uly mobil aragatnaşyk operatoryny dolandyrýan “VimpelCom” para meselesi barada 18-nji fewralda ýaýradan beýanatynda maglumat berdi.
ABŞ-nyň Adalat departamenti hem şol gün ýaýradan beýanatynda “VimpelCom” kärhanasynyň Özbegistanda gerekli lisenziýalary almak üçin degişli resmilere para berendigini habar berdi.
Bu Merkezi Aziýa sebitinde sermaýa ýatyran tele-kommunikasiýa kärhanalarynyň para berendigi baradaky alnyp barylýan halkara derňewleriň çägindäki iň uly özgerilişikleriň biri boldy.
“VimpelCom” kärhanasynyň ýolbaşçysy Jean-Ywes Şarlie beýanat bilen çykyş edip, “ýalňyşlyk... biz bu barada diýseň gynanýarys, bu kabul ederliksiz” diýdi.
ABŞ-nyň Adalat ministrligi “VimpelCom” kärhanasynyň özbek bazarynda iş alyp baryp bilmegi üçin 2006-2012-nji ýyllar aralygynda özbek resmisine 114 million dollar möçberinde para berendigini boýun aldy diýdi.
Gürrüňi gidýän özbek resmisiniň şahsyýeti aýan edilmedi. Emma suduň dowamyndaky we beýleki hukuk dokumentlerinden, şeýle-de media hasaplaryndan çen tutulsa, onda gürrüň Özbegistanyň awtoritar prezidenti Yslam Kerimowyň gyzy – Gülnara Kerimowa barada gidýär.
ABŞ-nyň Nýu-Ýork regionynyň sülçüsi Preet Bharara “VimpelCom” Özbegistandaky biznesini hökümet resmisine 114 million dollar möçberinde para berip dolandyrdy. Bu tölegler kärhananyň hasap kitaplarynda galp çykdajylar bilen görkezilip, soňra bank hasaplary arkaly ýuwulypdyrlar” diýdi.
Adalat minstrliginiň maglumatyna görä, “VimpelCom” ABŞ-nyň we Gollandiýanyň häkimiýetlerine, özüniň korrupsiýa hereketleri sebäpli ýetiren zyýany üçin, 230 million dollar möçberinde jerime tölär. Şeýle-de kärhana ABŞ-nyň gymmat kagyzlary boýunça biržasyna 375 million dollar jerime tölär.
Şol bir wagtda, ABŞ-nyň Adalat ministrligi “VimpelCom” kärhanasynyň para bilen bagly şweýsar banklaryndaky 550 million dollaryny konfiskasiýa etmegi göz öňünde tutýar.
“VimpelCom” ençeme araçy kompaniýalar arkaly russiýaly milliarder Mihaýil Fridman tarapyndan dolandyrylýar.


text:
Milli aýdym-saz sungatymyzyň ýaş zehinleri!
Berkarar Watanymyzyň bagtyýar körpeleri!
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda eziz Watanymyzyň, mähriban halkymyzyň toýlary toýlara ulaşýar. Merdana halkymyz dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 24 ýyllygynyň, şeýle hem hemişelik Bitaraplygymyzyň 20 ýyllygynyň şanly baýramlaryna guwanç we buýsanç duýgulary, ajaýyp zähmet üstünlikleri bilen barýar.
Eziz Diýarymyzyň dünýädäki abraýynyň has-da ýokarlanýan, özboluşly öwüşgini bilen tapawutlanýan milli medeniýetimiziň halkara derejesinde giňden dabaralanýan Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda hem, däp bolşy ýaly, zehinli çagalaryň «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» bäsleşiginiň döwlet derejesinde geçirilen jemleýji tapgyrynda eden çykyşlary şanly Garaşsyzlygymyzyň toý dabaralaryna aýratyn bezeg berýär. Siziň ähliňizi bu ajaýyp sungat we döredijilik baýramçylygy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Size berk jan saglygyny, okuwda, aýdym-saz äleminde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Bagtyýarlyk zamanamyzyň saýrak bilbilleri!
Siziň şirin owazly aýdym-sazlaryňyzda bagtyýar çagalygyň, joşgunly ýaşlygyň belent ruhy ýaňlanýar. Sungat äleminiň ýaş zehinleri bolan siziň çaga kalbyňyzdan joşup çykýan aýdym-sazlarda ösüşlere beslenýän ata Watanymyz, keremli topragymyz, bagtyýarlyk döwrümiz, merdana halkymyz, gözel tebigatymyz belentden wasp edilýär. Siziň joşgunly çykyşlaryňyz eziz Watanymyza, mähriban halkymyza bolan beýik söýginiň we wepalylygyň belent nusgasydyr.
Watansöýüjiligi we ynsanperwerligi dabaralandyrýan hoş owazly aýdym-sazlaryňyz ýüreklerimize egsilmez şatlyk we joşgun paýlaýan özboluşly gudratdyr.
Ýaş kalbyňyzdan joşup çykýan hoş owazly aýdym-sazlaryňyz ylham çeşmesi bolup duýulýar. Siziň jadylaýjy owazyňyz Garaşsyzlygymyzy, Bitaraplygymyzy wasp edýän, ýurdumyzyň we halkymyzyň şan-şöhratyny äleme ýaýýan täsin sungatdyr! Çagalaryň kalbynda sungata söýgini terbiýelemekde we ösdürmekde, zehinleri ýüze çykarmakda hem-de kämilleşdirmekde «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» aýdym-saz bäsleşigine uly orun degişlidir.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ata Watanymyz ösüşleriň täze belentliklerine tarap bedew bady bilen ynamly öňe barýar. Türkmenistan döwletimiziň beýik geljegi ýaşlarymyzyň bagtyýarlygy we kadaly ösüşi bilen berk baglydyr. Zehinli, başarnykly, beden taýdan sagdyn we belent ahlakly nesiller Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň güýji, kuwwaty, abraý-mertebesi hem-de beýik geljegidir. Siziň merdana ata-babalarymyzyň ynsanperwer däplerine eýerip, milli medeniýetimize, çuň many-mazmunly aýdym-saz sungatymyza bolan söýgiňiz, yhlasyňyz bilen agzybirligi, dostlugy, ynsanperwerligi we bagtyýarlygymyzy wasp etmekde ýiti zehiniňizi görkezjekdigiňize berk ynanýaryn!
Mähriban ýaş zehinler!
Bagtyýar körpeler!
Sizi Türkmenistanyň zehinli çagalarynyň «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» bäsleşiginiň jemleýji tapgyryna gatnaşmagyňyz bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Size janyňyzyň sag, ömrüňiziň uzak, çaga kalbyňyzda beslän päk arzuwlaryňyzyň hasyl bolmagyny, geljekde hem Watanymyzyň we halkymyzyň abraý-mertebesini has-da belende götermekde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Siziň berkarar Watanymyzy, parahatçylygy we bagtyýarlygy wasp edýän şirin owazlaryňyz, joşgunly aýdym-sazlaryňyz elmydama belentden ýaňlanyp dursun!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Bagration
BAGRATION Pýotr Iwanowiç [1765—12(24). IH. 1812] —knýaz, rus serkerdesi, 1812 ý-yň Wat. ur-nyň gahry-many. Gen. B. Kizlýar ş-inde gadymy gruzin knýazlary-nyň ieslinden bolan polkownik maşg-synda dogulýar. Ol 1787—91 ý-larda rus-türk urşuna, 1793—94 ý-lar-da Polşa kampaniýasyna gatnaşýar. Ol 1799 ý-da A. B. Suworowyň Italiýa we Şweýňariýa eden ýörişlerinde gen-maýor çininde awangardda komandirlik edip, äh-li uly söweşlerde tapawutlanýar. 1805—07 ý-larda Fraissiýa b-n bolan uruşlarda rus goşunynyň arer-gardyna baştutanlyk edýär we Şengrabeiiň, Preýsiş—Eýlauwyň, Fridlandyň ýanyndaky söweşlerde tapawut-lanýar. 1808—09 ý-laryň rus-şwed uruşlaryna gatna-şyp, 1809 ý-yň baharyida Aland adalaryny eelän diw, komandirlik edýär. 1806-12 ý-laryň rus-türk urşun-da B. 1809 ý-yň iýulyidai 1810 ý-yň martyna çenli Moldawiýa goşunypa komandirlik edýär. B. 1811 ý-yň awg-yndan Podolsk goşunynyň, 1812 ý-yň martyndai II Gb. goşunyiyn komanduýuşisi bolup, 1812 ý-yň Wat, ur-nda ussatlyk b-n söweşip, şol goşunlary güýç taý-dan agdyklyk edýän duşman goşunlarynyň zarbasynyň astyndan alyp çykýar we Smolenskiniň etegindäki I Gb. goşunlary b-n birikdirýär. Borodino söweşinde rus goşunlarynyň çep ganatyna komandirlik edip, uly ba-tyrlyk gärkezýär we agyr ýaralanyp aradan çykýar.


text:
Şu gün Belarusyň häkimiýetleri bu ýurtdaky polýak aktiwistlerinden birnäçesini tussag etdiler.
Polşanyň Belarusdaky ilçihanasy şu gün bu ýurtda gadagan edilen polýaklaryň Bileleşiginiň lideri Anžela Boris bilen birlikde ýene azyndan 13 sany aktiwistiň tussag astyna alnandygyny habar berdi.
Maglumata görä, bu tussag edişlikler Belarusyň Grodno, Woložin hem-de Iwanes şäherlerinde amala aşyrylypdyr.
Käbir synçylar Belarusyň häkimiýetleriniň bu çäresine şu gün polýak Bileleşiginiň regional aktiwisti Tereza Sobolyň işi boýunça sud diňlenişiginiň başlanýandygy bilen baglanyşykly gören ätiýaçlyk çäresi hökmünde baha berýärler.
Geçen hepde Belarusdaky polýak Bileleşiginiň ýerli edarasynyň ýapylmagynyň yzy bilen, Belarus bilen Polşanyň gatnaşyklarynda käbir dartgynlylyk emele geldi.


text:
Dünýäniň iň uly neşirýatlarynyň ikisi birleşip, dünýäniň iň uly kommersiýa kitaplary neşirýatyny döretjeklerini yglan etdi.
Duşenbe güni tassyklanan plan boýunça britaniýaly Pirsonyň “Penguin books” neşirýaty bilen germaniýaly Bertelsmanyň “Random House” neşirýatlary birigip, bir neşirýata öwrülýär.
Habarlara görä, bilelikdäki neşirýat global neşirýat bazarynyň 25% töweregine kontrollyk eder. Plan boýunça, Bertelsman bu neşirýatyň 53% eýelik edip, geňeşiň 5 direktoryny hödürlär, Pirson bolsa, kärhananyň 47% eýelik edip, 4 direktor hödürlär.


text:
Bikanun ýollar bilen getirilen spirtli içgilerden zäherlenýänleriň sany artansoň, Polşa Çehiýadan getirilýän güýçli alkogol içgileriniň satuwyny duruzdy.
Polşanyň baş saglyk inspektory Marek Pozowkiýewiç duşenbe güni Çeh ruspublikasyndan getirilýän içgileriň çakyr bilen piwodan başgasyny satmagyň bir aýlyk gadagan edilendigini tassyk etdi.
Çehiýada zäherli metanol goşulan spirtli içgileri içen adamlaryň 20-si ölüp, onlarçasy hassahana ýerleşdirildi.
Çeh häkimiýetleri anna güni düzüminde 20 prosentden köp alkogol bolan içgileri gadagan etdiler. Polýak metbugaty gaçak ýollar bilen getirilen spirtli içgileri içenleriň azyndan 4-siniň ölendigini aýdýar. Şol dört adamyň azyndan ikisi çeh içgisinden ölendir öýdülýär.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Siriýanyň daşy gabalan şäheri Aleppodaky mätäç adamlar üçin «howa köprüleri» arkaly ynsanperwer kömeginiň ýetirilmeginiň zerurdygyny aýdýar.
Ministr Frank-Walter Steinmeier 13-nji awgustda «Welt am Sonntag» gazetine Germaniýanyň Birleşen Ştatlar, Orsýet we BMG bilen Siriýanyň demirgazyk şäherine gyssagly ynsanperwer kömegini gurnamak barada gepleşýändigini aýtdy.
Atyşygy bes etmek baradaky çagyryşlara we Orsýetiň her gün howa zarbalaryna, ynsanperwer kömegine ýol açmak üçin, üç sagat arakesme bermek baradaky wadalaryna garamazdan, bu ýerdäki uruş-gowga köşeşmedi.
Steinmeier 15-nji awgustda Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde rus kärdeşi Sergeý Lawrow bilen duşuşyp, Siriýa krizisini ara alyp maslahatlaşmaly.
Bu duşuşyk Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň şu hepde Orsýete sapar edip, rus prezidenti Wladimir Putin bilen Siriýa konflikti baradamaslahat etmeginiň yz ýanyna gabat gelýär.


text:
Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň başlygy Mohamed bin Hammam FIFA-nyň, ýagny Bütindünýä futbol federasiýasynyň prezidentligine öz kandidaturasyny goýjakdygyny mälim etdi.
"Futbola bolan söýgim we höwesim, şeýle-de biziň oýunlarymyzyň adalatly geçirilýändigine ynanmak bilen, men 2011-nji ýylyň 1-nji iýunynda geçiriljek FIFA-nyň prezidentlik saýlawlaryna öz kandidaturamy goýmak kararyna geldim” diýip, Mohamed bin Hammam anna güni Kuala Lumpurda çykyş etdi.
Mohamed bin Hammam bu orun uçin FIFA-nyň häzirki prezidenti, 75 ýaşly Stepp Blatter bilen bäsleşer.
61 ýaşly katar multimilliarderi Mohamed bin Hammamyň bellemegine görä, Blatteriň 13 ýyllyk prezidentliginden soň, FIFA-da reformalary geçirmegiň wagty gelipdir.
Mohamed bin Hammam 2002-nji ýyldan bäri Aziýanyň Futbol konfederasiýasyna başlyklyk edip gelýär.


text:
Geçen hepdäniň dowamynda türkmenistanlylara prezident G.Berdimuhamedowyň adyndan çykan “Döwlet guşy” romanyndaky goşgulara döredilen aýdymlary diňlemäge “giň mümkinçilik” döredi. Her gün bu kitapdaky goşga döredilen bir aýdym türkmen telewideniýesiniň ähli telekanallarynda ýaň berdi. Bular sebäpli Türkmen telewideniýesiniň efir wagty hem üýtgedilip, “Siziň üçin körpeler” programmasy dagy 5-6 minut gysgaldylyp berildi.
Jemal Saparowanyň ýerine ýetirmeginde aýtdyrylan bu aýdymlar “Watan” informasion programmanyň öň ýanyndan görkezildi. “Döwlet guşy” romanyndaky bu watançylyk tematikasyndaky aýdymlaryň goşgularynyň awtorynyň prezidentiň kakasy Mälikguly Berdimuhammedowdygy aýdylýar.
Käbir ildeşlerimiz öňden ýok bu praktikanyň birden ornaşdyrylmagyny hepdäniň ahyrynda geçirilen Bedew baýramy bilen baglanyşdyrýarlar. Ýagny, prezidentiň ýazdy diýilýän kitabyndaky goşgulara düzülen aýdymlary efire berip, muny prezidente edilen özboluşly “gutlag” diýip häsiýetlendirýän türkmenistanlylar hem bar.
“Türkmen ýolbaşçylary prezidenti bedew baýramçylygy bilen gutlamak üçin şeýle eden bolsalar gerek. Öňem bir baýramçylygyň öňüsyrasynda Gözel Şagulyýewa, şeýdip, bir gezek goşgy okadypdylar” diýip, paýtagtly pensioner Aşyr aga aýdýar.
"Täze tapgyr"
Bedew baýramçylygyna edilen “gutlag” bilen bir hatarda prezident ýazdy diýilýän kitabyň goşgularynyň esasynda döredilen aýdymlaryň aýdylyp başlanmagyna ýurtda döredilýän şahsyýet kultunyň täze bir etabynyň başlangyjy hökmünde düşünýänler-de bar.
Prezidentiň “Döwlet guşy” we beýleki kitaplarynyň orta mekdep okuw programmasyna girizilmegi hem munuň şeýledigini belli bir derejede subut edýär. “Döwlet guşy” romany boýunça orta mekdepleriň edebiýat sapaklarynda ders geçilýär.
Şeýle-de şol kitabyň haýsy-da bolsa bir bölümi her gezekde mekdeplerde geçirilýän “açyk sapaklaryň” hem esasy temasy bolýar. Mekdeplerde entek okuwçylaryň köpüsinde bu kitap bolmansoň, olar kitapdaky goşgulary klasda göçürip, soňra ýat tutýarlar.
Ýokary okuw jaýlarynda hem bu kitap boýunça ýörite çäreler geçirilýär. Şol ýygnaklarda bu kitabyň “terbiýeçilik ähmiýeti” barada gürrüň edilýär. Mundan başga-da, ýokary okuw jaýlarynda we edara-kärhanalarda geçirilýän islendik köpçülikleýin çärelerde çykyş edýänleriň dokladlarynda hem bu kitapdan jümleler getirilip, ol barada öwgüli sözler aýdylýar.
Edara-kärhanalarda bu kitabyň ençeme tanyşdyrylyş dabaralary geçirildi. Kärhanalarda geçirilýän bu ýygnaklara işgärleriň mejbury barmaly bolýandyklary aýdylýar. “Bu kitap bilen o diýen gyzyklanyp barýanam ýok welin, birnäçe gezek biziň edaramyzyň ýolbaşçylary işgärleri ýygnap, ýygnak geçirdi” diýip, paýtagtyň döwlet edarasynyň işgäri Aman gürrüň berýär.
Paralleller
“Döwlet guşy” romany baradaky öwgüli we mahabatlandyryjy makalalara we seslenmelere resmi metbugatda hem häli-şindi duş gelmek mümkin. Bu makalalarda, esasan, bu kitabyň türkmen halkyna prezidentiň peşgeş berendigi, onuň terbiýeçilik ähmiýetiniň uludygy nygtalýar.
Şol makalalarda kitapda çagalyk ýyllarynyň bir ýarym ýyly beýan edilýän, prezidentiň kakasy Mälikguly Berdimuhammedowyň ömür ýolunyň her bir türkmenistanla görelde bolmalydygy aýdylýar. Käbir awtorlar bolsa prezidentiň atasynyň ykbaly barada hem şolar ýaly manydaky pikirleri aýdýarlar.
Bu soňky özgerişlikleriň fonunda käbir synçylar ozalky prezident S.Nyýazowyň galamyndan çykdy diýilýän “Ruhnamanyň” kulty bilen hem paralleller geçirýärler. Ýatladyp geçsek, şol kitap hem ozallar, edil häzirki “Döwlet guşy” kitaby ýaly mahabatlandyrylyp, adamlaryň aňyna köpçülikleýin ornaşdyrylýardy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy” atly romany geçen ýyl Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň Metbugat merkezi tarapyndan çapdan çykaryldy. Şol ýylyň 21-nji oktýabrynda bolsa Daşoguz welaýatynda geçen ýaşulular maslahatynyň öňüsyrasynda onuň ilkinji tanyşdyrylyş dabarasy bolup geçdi. Bu kitabyň häzirlikçe 12 müň sanysy neşir edildi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Ösümlikleriň karantini hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2009 ý., № 3, 55-nji madda)
Şu kanun döwletiň ykdysadyýetine zyýan ýetirmäge ukyply karantin we beýleki howply zyýan berijileriň, ösümlikleriň keselleriniň we haşal otlaryň daşary döwletlerden geçmeginden Türkmenistanyň çäklerini goramak babatdaky döwlet çärelerini durmuşa geçirmegiň hukuk esaslaryny we ýörelgelerini kesgitleýär.
I bap Umumy düzgünler
1-nji madda Şu kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda şu aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar
1) ösümlikleriň karantini (fitosanitar gorag) – ýurdumyzyň ösümlik baýlyklaryny we ösümlikden alynan önümleri başga döwletlerden, şeýle-de ýurdumyzyň karantin zolaklaryndan karantin zyýan berijileriň gelmeginden we getirilmeginden goramaga, olaryň ýaýran ýagdaýynda bolsa – olaryň ýaýran ojaklaryny çäklendirmäge we ýok etmäge gönükdirilen döwlet çäreleriniň ulgamyny göz öňünde tutýan hukuk düzgüni
2) ösümlikleriň karantinini üpjün edýän düzgünler we kadalar – ösümlikleriň karantinini üpjün etmek baradaky kadalaşdyryjy hukuk namalary, kadalaşdyryjy tehniki we usulyýet resminamalary
3) döwlet karantin fitosanitar gözegçiligi – karantin zyýan berijileri ýüze çykarmak, karantin astyndaky desgalaryň karantin fitosanitariýa ýagdaýyny anyklamak, ösümlikleriň karantinini üpjün etmek, ösümlikleriň karantinini üpjün etmegiň düzgünleri we kadalary babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň berjaý edilişine döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini amala aşyrmak boýunça çäreler
4) ösümlikleriň karantini boýunça gözegçilik – ösümlikleriň karantini boýunça kadalaryň, düzgünleriň we gözükdirijileriň talaplarynyň ýerine ýetirilişini barlamak boýunça ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly edaranyň jogapkär wezipeli adamlarynyň amala aşyrýan işleri;
5) karatnin astyndaky önümler (karantin astyndaky material, karantin astyndaky desgalar) – zyýanly organizmleriň gizlenip saklanmagyna gulluk edip biljek ýa-da zyýanly organizmleriň ýaýramagyna ýardam etjek, olar babatda fitosanitar çäreleri geçirmeklik zerur bolan islendik ösümlik, ösümlikden alnan önüm, ammar ýeri, gap, ulag serişdeleri, konteýnerler, toprak ýa-da islendik başga organizmler, desga ýa-da material
6) karantin astyndaky önümleriň toplumy – bir ýerde ýerleşen we bir ulag serişdesi bilen bellenen bir nokada bir alyja ibermek üçin niýetlenen karantin astyndaky birmeňzeş önümiň sany
7) ösümlikden alnan önümler – ösümlikden alnan gaýtadan işlenmedik material (gallany hem goşmak bilen) şeýle hem özüniň tebigaty ýa-da gaýtadan işlenen usuly boýunça zyýanly organizmleriň gelmek we ýaýramak howpuny döredip biljek önümler
8) introduksiýa – zyýanly organizmiň howa şertlerine uýgunlaşmagy arkaly geçmegi;
9) import karantin rugsatnamasy – ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaranyň kesgtleýän şertlerinde karantin astyndaky önümleri Türkmenistana getirmäge, şeýle-de üstäşyr geçirmäge rugsat berýän resminama
10) fitosanitariýa güwänamasy – äkidilýän karantin astyndaky önümiň karantin ýagdaýyny tassyklaýan resminama
11) fitosanitar güwälendirme – fitosanitariýa güwänamasyny bermeklige alyp barýan fitosanitariýa çäreleriniň ulanylmagy;
12) karantin zyýan beriji – Türkmenistanyň çäklerinde bolmadyk ýa-da çäkli ýaýran, emma geçirilen ýa-da özbaşdak daşdan geçip biljek we ösümliklere hem-de ösümliklerden alynýan önümlere ep-esli zeper ýetirip biljek zyýankeşiň, ösümlikleriň keselini öjükdiriji organizmleriň ýa-da haşal otlaryň görnüşi
13) karantin zyýan berijiniň ojagy – karantin zyýan berijiniň ýüze çykarylan we onuň daşynyň gabalmagy we ýok edilmegi boýunça çäreleriň amala aşyrylmaly ýa-da amala aşyrylýan ýeri
14) karantin zolak – karantin zyýan berijiniň ýüze çykarylmagy sebäpli bellenen tertipde karantin astynda diýlip yglan edilen ýer
15) karantin fitosanitar çäreler – Türkmenistanyň çäklerine zyýan beriji organizmleriň gelmeginiň we (ýa-da) ýaýramagynyň öňüni almaga gönükdirilen çäreler
16) introduksion-karantin nahalhanalary – daşary ýurtlardan getirilen nahallarda we tohumlarda karantin zyýankeşleriň, ösümlikleriň keselleriniň we başga aýratyn howply zyýanly organizmleriň gizlin ýokuşandygyny ýüze çykarmak üçin ýörite enjamlaşdyrylan nahalhanalar
17) ýokuşma – karantin asty önümde ösümlik ýa-da ösümlikden alynýan önüm üçin zyýanly janly organizmiň bolmagy;
18) gözegçilik barlagy – barlaglaryň kömegi bilen belli bir zolakda zyýanly organizmiň barlygy ýa-da ýoklugy hakyndaky maglumatlary ýygnamak we bellige almak baradaky resmi iş;
19) reeksport ýük – bir ýurda getirilýän we soň şol ýurtdan daşary çykarylýan ýük;
20) biologik göreş – janly tebigy garşydaşlaryň, antogonistleriň, bäsdeşleriň ýa-da beýleki öz-özünden köpelýän organizmleriň ulanylmagyna esaslanan zyýanly organizmlere garşy göreşiň baş ugurlary;
21) biologik göreş agenti – zyýanly organizmlere garşy göreşde ulanylýan tebigy garşydaş, antogonist, bäsdeş ýa-da beýleki öz-özünden köpelýän biologik organizm;
22) antagonist – eýesine uly zeper ýetirmeýän, emma ony zyýanly organizm tarapyndan ýetirilip bilinjek uly zeperden goraýan organizm;
23) bäsdeş – zyýanly organizmler bilen daş-töweregiň esasy elementlerine (meselem iýmite, buky ýerlere) bäsdeşlik edýän organizmler;
24) zyýanly organizm – ösümlikler ýa-da ösümliklerden alynýan önümler üçin zyýanly patogen agentleriniň ýa-da haýwanlaryň, ösümlikleriň islendik biogörnüşi, görnüşi;
25) patogen – keseli öjükdirýän mikroorganizm;
26) fumigasiýa bölümi – karantin astyndaky önümi gazly dezinseksiýa, himiýa usuly we işläp bejermegiň beýleki görnüşleri bilen zyýansyzlandyrmagy ýerine ýetirýän ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň düzüm birligi;
27) fitosanitar töwekgellik – introduksiýanyň we zyýanly organizmiň ýaýramagynyň ähtimallygy we olar bilen baglanyşykly anyk ykdysady netijeleriň gerimi;
28) fitosanitar düzgün – karantin zyýan beriji organizmleriň ýaýramagynyň we (ýa-da) introduksiýasynyň öňüni almak boýunça çäreler ulgamyny belli bir ýerde we belli bir wagtda çäklendirýän hukuk esasynda bellenilýän düzgünleriň jemi.
2-nji madda Ösümlikleriň karantini babatda Türkmenistanyň kanunçylygy
Ösümlikleriň karantini babatda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan, Türkmenistanyň ösümlikleriň karantini baradaky meseleleri düzgünleşdirýän beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan durýar
3-nji madda Ösümlikleriň karantininiň esasy wezipeleri
Ösümlikleriň karantininiň esasy wezipeleri şulardan ybaratdyr
1) Türkmenistanyň çäklerini onuň daşyndan halk hojalygyna uly ykdysady ýitgi getirip biljek karantin we beýleki howply zyýan berijileriň, ösümlikleriň keselleriniň we haşal otlaryň geçmeginden goramak
2) Türkmenistanyň çäklerinde karantin we beýleki howply zyýan ýetirijileri, ösümlikleriň kesellerini we haşal otlary öz wagtynda ýüze çykarmak, olary çäklendirmek we ýok etmek, şonuň ýaly-da olaryň bolmadyk ýerlerine ýaýramagynyň öňüni almak
3) ösümlikleriň karantini babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň hem-de bellenilen düzgünleriň we kadalaryň berjaý edilişine döwlet gözegçiligini amala aşyrmak;
4) oba hojalyk we ösümlikden alynýan beýleki önümler öndürilende, taýýarlanylanda, daşalanda, saklanylanda, gaýtadan işlenende, ýerlenende we ulanylanda ösümlikleriň karantini boýunça çäreleri görmek.
4-nji madda Ösümlikleriň karantini boýunça döwlet çäreleri
Türkmenistanyň çäginde ösümlikleriň karantini boýunça döwlet çäreleri şulardan ybaratdyr
1) ýurdumyzyň azyk we çig mal howpsuzlygyny saklamak maksady bilen ösümlik baýlyklaryny we ösümlikden alnan önümleri karantin zyýan berijileriň zaýalamagyndan we ýok etmeginden goralmagyny üpjün etmek
2) ösümlikleriň karantini boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň berjaý edilişini döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek we gözegçilik etmek
3) fitosanitar töwekgelçiligiň barlagyny geçirmek we karantin zyýan berijileriň ösümlik baýlyklaryna we ösümlikden alnan önümlere edip biljek täsirine hakyky, ylmy taýdan esaslandyrylan baha bermek we olaryň edip biljek zyýanynyň öňüni almak
4) ösümlikleriň karantini boýunça çäreleriň ýerine ýetirilmegine ilatyň, ýuridik we fiziki şahslaryň, döwlet dolandyryş, ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň işeňňir gatnaşmagy
5) degişli şertnamalar esasynda ösümlikleriň karantini babatynda halkara hyzmatdaşlyk
II bap Ösümlikleriň karantini babatda döwlet düzgünleşdirmesi
5-nji madda Ösümlikleriň karantini babatda döwlet dolandyryşyny amala aşyrýan edaralar
Ösümlikleriň karantini babatda döwlet dolandyryşy Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy, onuň edaralary, şeýle-de ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde amala aşyrylýar
6-njy madda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary
Ösümlikleriň karantini boýunça Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklaryna şu aşakdakylar girýär:
1) ösümlikleriň karantini we fitosanitar gözegçiligi babatda döwlet syýasatyny kesgitlemek;
2) ösümlikleriň karantini we fitosanitar gözegçiligi boýunça milli maksatnamalary tassyklamak;
3) ösümlikleriň karantini we fitosanitar gözegçiligi hem-de olaryň ýerine ýetirilişiniň guralyşy boýunça halkara hyzmatdaşlygynyň maksatnamalaryny tassyklamak;
4) Türkmenistanda ösümlikleriň daşky karantini we karantin zyýan berijileriniň Sanawy boýunça Kadalary tassyklamak;
5) ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň görkezmesi boýunça iki we şondan köp welaýatlaryň çäklerinde karantin düzgünini girizmek we ony ýatyrmak bilen karantin zolagyny tassyklamak;
6) ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň nyşany baradaky Düzgünnamany kabul etmek.
7-nji madda. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ygtyýarlyklary
1 Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy Türkmenistanda:
1) fitosanitar töwekgelçiligiň seljermesini geçirýär we onuň esasynda özleri babatda ösümlikleriň karantini boýunça döwlet çäreleri bellenilýän we amala aşyrylýan karantin zyýan berijileriň Sanawyny işläp düzýär we ony Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine tassyklamaga hödürleýär;
2) ösümlikleriň keselleriniň ýaýramagyna garşylykly çäreleriň ulanylmagy boýunça umumy düzgünleriň we buýruklaryň, fitosanitar kadalarynyň ýerine ýetirilişi boýunça ýuridik we fiziki şahslaryň işini utgaşdyrýar;
3) karantin zyýan berijileriniň köpeliş ojaklary we olaryň köpelişleri barada maglumatlary ýygnamak maksady bilen, şeýle hem karantin zyýan berijileri bilen göreşmek üçin ösdürip ýetişdirilýän zolaklary we ýabany ösýän ösümlikleri hem goşmak bilen ösümlikleriň ösüş döwründäki, şeýle-de saklanylýan ýa-da ulaglara ýüklenilýän ösümlikleriň we ösümliklerden alynýan önümleriň barlagyny geçirýär;
4) karantin zyýan berijileriň ýaýramagynyň hasabyny ýöredýär we gyzyklanýan taraplara maglumatlary berýär
5) karantin düzgünini, karantin zolaklaryny belleýär we ýatyrýar;
6) öz ygtyýaryna degişli bolan meseleler boýunça kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň we usuly görkezmeleriň taslamalaryny taýýarlaýar we olary Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine tassyklamak üçin ugradýar;
7) daşary döwletlerden tohumlaryň, ösümlikleriň we ösümliklerden alynýan önümleriň, senagat harytlarynyň getirilmeginiň, şol önümleriň Türkmenistanda daşalmagynyň karantin şertlerini işläp taýýarlaýar;
8) karantin çärelerine goýberilýän material we pul serişdeleriniň tygşytly we maksatly peýdalanylmagyna gözegçiligi amala aşyrýar;
9) getirilýän karantin astyndaky önümleriň fitosanitar gözegçiligini we barlaghana, karantin barlagyny geçirýär;
10) karantin astyndaky önümiň, şeýle hem ösümlikleriň karantini boýunça gözükdirijilere we kadalara laýyklykda ulag serişdeleriniň ýokançsyzlandyrylmagyny guraýar we geçirýär;
11) daşary ýurtdan getirilen karantin asty ekilýän we tohum materiallarynyň introduksion-karantin nahalhanalaryndaky barlagyndan geçirilýär;
12) halkara kadalary we teklipleri esasynda ylmy-barlag edaralary bilen bilelikde karantin çärelerini işläp taýýarlaýar hem-de ýuridik we fiziki şahslaryň olary ýerine ýetirişlerine gözegçiligi amala aşyrýar
13) fitosanitariýa güwänamalaryny berýär, karantin astyndaky önümlere daşary ýurtdan getirilen önümleri ýurtdan çykarmaga fitosanitariýa güwänamalaryny we getirmek üçin karantin rugsatnamalaryny berýär
14) Türkmenistandan daşary ýurtlara äkidilýän ösümliklere we ösümlikden alynýan önümlere fitosanitar güwälendirmäni geçirýär;
15) Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň tabşyrygy boýunça ösümlikleriň karantini meseleleri babatda halkara guramalarynda Türkmenistanyň bähbitlerine wekilçilik edýär
2. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ulgamyna şu aşakdakylar girýär:
1) merkezi we welaýat, şäher, etrap we etrabara gulluklary;
2) ösümlikleriň karantini boýunça serhet nokatlary;
3) merkezi karantin barlaghanasy;
4) fumigasion bölüm.
3. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň wezipeli adamlary ösümlikleriň karantini boýunça döwlet gözegçileri bolup durýarlar we olar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ýörite geýim bilen üpjün edilýär
Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň, şeýle hem onuň ýerlerdäki edaralarynyň döwlet gözegçileriniň wezipeleri işgärler düzümine laýyklykda tebigy bilim, zootehniýa we weterinariýa, agronomiýa ugurlary boýunça taýýarlanylýan, degişli ýokary we orta hünärmen okuw jaýlaryny tamamlan hünärmenlerden bolan adamlar kabul edilýär. Döwlet gözegçileri üç ýyldan bir gezek, şeýle-de ösümlikleriň karantini boýunça döwlet edaralar ulgamyna işe girenlerinde, ýokary wezipä hödürlenende hökmany hünär synagyndan geçýärler.
4. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy hünärmenlere bolan zerurlygy kesgitleýär we olary taýýarlamagy Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilen tertipde Türkmenistanyň we daşary döwletleriň bu ugurdaky okuw mekdeplerine sargyt edýär.
Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaranyň işgärleriniň hünärlerini ýokarlandyrmak ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň binýadynda, şeýle hem ýokary we orta hünärmen okuw mekdeplerinde amala aşyrylýar.
5. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy öz işini serhet, gümrük, hukuk goraýjy we beýleki döwlet edaralary bilen bilelikde amala aşyrýar
6. Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy Türkmenistana getirilýän tohumlary, nahallary we beýleki gözegçilikdäki karantin asty ösümlik önümini, şeýle hem Türkmenistanyň üsti bilen geçirilýän karantin asty ýükleri barlagdan geçirýär we karantin rugsatnamalaryny berýär.
Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaranyň ygtyýarlarynyň çäklerinde kabul edilen kararlary ýuridik we fiziki şahslar üçin ýerine ýetirilmegi hökmany bolup durýar
8-nji madda Ösümlikleriň karantini babatda ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ygtyýarlyklary
Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary:
1) ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaralary we onuň edaralaryna muzdsuz esasda Türkmenistanyň kanunçylygy bilen üstlerine ýüklenen wezipelerini ýerine ýetirmek üçin şertleri döredýärler;
2) olar bilen bilelikde deňiz we derýa portlarynda, gämi duralgalarynda, demirýol beketlerinde, uçar menzillerinde, poçta aragatnaşygy kärhanalarynda, bazarlarda, awtomenzillerde, awtobeketlerde we beýleki karantin asty desgalarda karantin çäreleriniň geçirilişine barlag işlerini guraýarlar we amala aşyrýarlar;
3) özleriniň golasty çäklerindäki ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaralarynyň görkezmesi boýunça karantin düzgünini girizmek we ony ýatyrmak bilen karantin zolagyny bellemek barada karar kabul edýärler.
III bap Ösümlikleriň karantinini üpjün etmek
9-njy madda Türkmenistanyň çägini karantin zyýan berijilerden goramak
1. Eger bellenilen önümleri getirmek üçin resminamalary hem-de şeýle önümleriň ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalaryň we düzgünleriň, ösümlikleriň karantinine degişli Türkmenistanyň halkara şertnamalarynyň talaplaryna laýyklygyny tassyklaýan resminamalar bar bolsa, karantin astyndaky önümleriň Türkmenistanyň çägine getirilmegine rugsat berilýär
2. Karantin zyýan berijileri ýokuşan karantin astyndaky önümleri (ösümlikleriň karantinini üpjün etmegiň kadalarynda we düzgünnamalarynda göz öňünde tutulan ýagdaýlardan başga), şeýle-de karantin astyndaky önümler getirilende ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalar we düzgünler bozulanda karantin astyndaky önümleriň Türkmenistanyň çäklerine getirilmegi gadagan edilýär
3. Karantin astyndaky önümleri diňe ösümlikleriň karantinini üpjün etmegiň kadalarynyň we düzgünleriniň talaplaryna laýyklykda enjamlaşdyrylan serhet geçelgelerindäki karantin gulluklary bar bolan Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçilýän nokatlardan Türkmenistanyň çäklerine getirmäge rugsat berilýär
4. Türkmenistanyň çäklerine getirilýän karantin astyndaky önüm hökmany döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligine – barlagyna degişlidir Türkmenistanyň çäklerine getirilýän karantin astyndaky önüm Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçilýän nokatlarda ilkinji döwlet karantin fitosanitar gözegçiligine, şol sanda barlagyna degişlidir we bellenilen ýerlerinde ikinji gezek döwlet karantin fitosanitar gözegçiligine – barlagyna degişlidir
5. Türkmenistanyň çäklerine getirilýän we Türkmenistanyň çäklerinden çykarylýan karantin astyndaky önümlere döwlet fitosanitariýa karantin gözegçiligi ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan amala aşyrylýar
6. Türkmenistanyň çäklerine karantin zyýan berijileri ylmy barlaglar üçin getirmek, ösümlikleriň karantinini üpjün etmegiň düzgünlerinde we kadalarynda düzgünleşdirilyär
7. Ösümlikleriň karantinini üpjün etmegiň kadalarynda we düzgünlerinde göz öňünde tutulan ýagdaýlardan başga ýagdarlarda karantin zyýan berijiler bilen ýokuşan karantin astyndaky desgalary ulanmak gadagan edilýär
8. Ösümlikleriň karantinini üpjün etmäge degişli bolmadyk wezipeleri çözmek üçin karantin fitosanitariýa çärelerini we çäklendirmelerini (olaryň islendik görnüşlerinde) ulanmak gadagan edilýär
10-njy madda Ösümlikleriň karantini boýunça gözegçilik desgalary
Ösümlikleriň karantini boýunça gözegçilik desgalary şulardan ybaratdyr
1) karantin zyýan berijileriň ýaýradyjysy bolup biljek oba hojalyk, tokaý we bezeg agaçlarynyň, ösümlikleriniň tohumlary we nahallary, ösümlikler we olaryň bölekleri (çybyklar, sogana meňzeş düýpler, hasyl, ýapraklar, miweler), şeýle-de ösümlikden alnan islendik başga önümler
2) ösümlikleriň kesellerini döredijiler – diri kömelekleriň, wiruslaryň, barlaghanalarda alnan bakteriýalaryň jemi, şeýle-de biologik göreşiň agentlerini we ösümlik üçin peýdaly beýleki organizmleri hem goşmak bilen, nematodalar, sakyrtgalar, mör-möjekler we ş.m.
3) mör-möjekleriň, ösümlikleriň, tohumlaryň kesellerini döredijileriň we gerbariýleriň ýygyndysy
4) karantin zyýan berijileriň ýaýradyjysy bolup biljek topragy işläp bejermek üçin oba hojalyk maşynlary we gurallary, ulag serişdeleri, gaplaryň hemme görnüşleri, gaplamak üçin zatlar, senagat harytlary we ösümlikden alnan önümler, monolitler we toprak nusgalyklary
5) edara tabynlygyna we eýeçiliginiň görnüşine garamazdan ösümlikden alynýan önümleri ösdürip ýetişdirýän, taýýarlaýan, ammarlara ýerleşdirýän, gaýtadan işleýän, ulag bilen daşaýan we satýan kärhanalaryň, guramalaryň, daýhan birleşikleriniň, daýhan hojalyklarynyň mellekdäki hojalyklaryň ýerleşýän ýerleri we jaýlary, oba hojalyk, tokaý, suw we bagşa maksatly ýerler
11-nji madda Karantin astyndaky önümleri getirmegiň we çykarmagyň tertibi
1 Karantin astyndaky önümleri bilen üpjün etmäge ýa-da olaryň üstaşyr geçmegi üçin şertnama baglaşylanda üpjün ediji ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasyndan karantin çäreler hakynda zerur maglumatlary almaga borçludyr we karantin zyýan berijileriň getirilmeginiň öňüni almagyny üpjün edýän şertleri göz öňünde tutmalydyr
Ýaşyryn häsiýetli maglumatlary saklaýan baglaşylan şertnama üpjün edijiniň ýazmaça razylygy bolmasa aýan edilmeli däldir
2 Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ýüküň ýurda getirilmegine çenli 30 günden köp bolmadyk döwürde hereket edýän getirmek üçin karantin rugsatnamasy we alyp gaýdylýan ýurduň milli karantin gulluklarynyň fitosanitariýa güwänamalary bar bolsa, karantin astyndaky önümleri ösümlikleriň karantini boýunça serhet nokatlaryň üsti bilen getirmäge we üstaşyr geçirmäge rugsat berilýär
Döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini geçenden soň karantin astyndaky önümleriň gümrük resminamalary resmileşdirilýär
Başga ýurtlaryň karantin çäreleri Türkmenistanda kabul edilen fitosanitariýa goragyň degişli derejesini üpjün edýän bolsa we derejesi şondan pes bolmasa, ykrar edilýär
3 Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň fitosanitariýa güwänamalary bar bolsa, karantin astyndaky önümleri karantin astynda diýlip yglan edilen zolakdan karantin zyýan berijileriň ýok zolaklaryna çykarmaga rugsat berilýär
4 Karantin astyndaky önümleri, ýükleri we ulag serişdelerini barlamak we zyýansyzlandyrmak, karantin resminamalaryny bermek, bar bolan nyrhlara laýyklykda olaryň eýeleriniň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar
Nyrhlar ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan işlenilip taýýarlanylýar we Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilen tertipde tassyklanylýar
12-nji madda Karantin astyndaky önümi almak, ýok etmek, yzyna gaýtarmak
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň çäklerine karantin zyýan berijileriň gelmeginiň we ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň görkezmeleri boýunça karantin astyndaky önüm alnyp, ýok edilip we yzyna gaýtarylyp bilner
13-nji madda Karantin astyndaky önümiň barlaghana seljermesi we derňewi
Karantin astyndaky önümiň karantin fitosanitariýa ýagdaýyny anyklamak maksady bilen döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligine, şol sanda barlaga we zerurlyk bolsa barlaghana seljermesine we derňewe degişlidir
Karantin astyndaky önümiň (karantin asty materialyň, karantin asty desganyň) karantin fitosanitariýa ýagdaýyny anyklamak maksady bilen barlaghana seljermesi we derňewi ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň merkezi barlaghanasynyň hünärmenleri tarapyndan geçirilýär
14-nji madda Karantin zyýan berijileri ýüze çykarmak we olaryň ýaýramagynyň öňüni almak
Karantin zyýan berijileri öz wagtynda ýüze çykarmak, olaryň ojaklarynyň serhedini anyklamak maksady bilen karantin astyndaky desgalar Türkmenistanda zyýanly ösümliklere umumy gözegçiligiň çäklerinde geçirilýän yzygiderli karantin fitosanitariýa barlagyna degişlidir
Türkmenistanyň çäklerine getirilýän däne, dänäni gaýtadan işlenip alynan önümler, ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalarda we düzgünlerde göz öňünde tutulan ýagdaýlarda tohumlaryň gögermek ukybynyň mahrum edilmegini üpjün edýän tilsimatlara laýyklykda gaýtadan işlenmäge degişlidir Dänäni, dänäniň gaýtadan işlenen önümlerini gaýtadan işlenen ýerlerinden gögermäge ukyply tohumlar bilen çykarmaga rugsat berilmeýär
15-nji madda Karantini goýmak we aýyrmak tertibi
1 Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edaralarynyň görkezmesi boýunça karantin düzgüni girizmek ýa-da ony ýatyrmak bilen karantin zolagy bellemek baradaky karary:
1) iki we şondan köp welaýatlaryň çäklerinde – Türkmenistanyň Ministrler Kabineti;
2) welaýatyň, Aşgabat şäheriniň, etrabyň we şäheriň çäklerinde – degişli ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralary kabul edýärler
2 Karantin zolaklarynda karantin zyýan beriji ýokuşan karantin astyndaky önümleri çykarmaga gadaganlyk ýa-da çäklendirilmeler girizilýär, karantin zyýan berijileriň ojaklaryny çäklendirmek we ýok etmek boýunça çäreler işläp taýýarlanylýar we amala aşyrylýar, karantin asty önümiň zyýansyzlandyrylmagy, onuň tehniki gaýtadan işlenmegi geçirilýär
Karantin zolakdan çykarylan, ýokuşan önüm yzyna gaýtarylmaga, zyýansyzlandyrylmaga ýa-da ony gaýtadan işleýän edaralara geçirilmäge degişlidir
Ýokuşan önümi zyýansyzlandyrmak we gaýtadan işlemek mümkin bolmasa, ol Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde alynmaga we ýok edilmäge degişlidir
Karantin zyýan berijileri çäklendirmek we ýok etmek boýunça karantin çäklendirmeleriň we çäreleriň sanawy ýuridik we fiziki şahslaryň we karantin zolagynyň ilatynyň dykgatyna ýetirilýär
Karantin zolagynyň we karantin düzgüniniň öz wagtynda bellenilmänligi üçin ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ýolbaşçysy jogapkärçilik çekýär.
16-njy madda Karantin astyndaky önümleri zyýansyzlandyrmak, arassalamak, zähersizlendirmek
1. Ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalarda we düzgünlerde göz öňünde tutulan ýagdaýlardan başga ýagdaýlarda, Türkmenistanyň çäklerine getirilýän, karantin zyýan berijiler bilen ýokuşan karantin astyndaky önüm Türkmenistanyň Döwlet serhedinden geçilýän nokatlarynda ýa-da bellenen ýerlerinde zyýansyzlandyrmaga degişlidir
Ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalarda we düzgünlerde göz öňünde tutulan ýagdaýlarda, karantin zyýan berijileriň ýaýran ýurtlaryndan Türkmenistanyň çäklerine getirilýän karantin astyndaky önüm öňüni alyş zyýansyzlandyrylmagyna degişlidir
2. Karantin astyndaky önümi daşamak üçin ulanylan ulag serişdeleri hökmany suratda arassalanylmaga ýa-da gerek bolan ýagdaýynda ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalara we düzgünlere laýyklykda zyýansyzlandyrylmaga degişlidir
3. Karantin astyndaky desgalary gazlandyrma usuly bilen zyýansyzlandyrmak we olary zähersizlendirmek, himiki we işläp bejermegiň beýleki görnüşleri boýunça işler ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan geçirilýär
Karantin astyndaky desgalary zyýansyzlandyrmak, arassalamak, zähersizlendirmek ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalara we düzgünlere laýyklykda amala aşyrylýar
17-nji madda Ösümlikleriň karantinini üpjün etmek babatda ýuridik we fiziki şahslaryň borçlary
1. Karantin astyndaky önümleri öndürýän, taýýarlaýan, Türkmenistanyň çäklerine getirýän, onuň çäklerinden çykarýan, daşaýan, saklaýan, gaýtadan işleýän, ulanýan we satýan ýuridik we fiziki şahslar şu aşakdakylara borçludyrlar:
1) karantin astyndaky önümler öndürlende, taýýarlananda, Türkmenistanyň çäklerine getirilende, Türkmenistanyň çäklerinden çykarylanda, daşalanda, saklananda, gaýtadan işlenende, ulanylanda we satylanda ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalary we düzgünleri ýerine ýetirmäge;
2) karantin astyndaky önümiň gelmegi barada ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ýerlerdäki edaralaryna haýal etmän habar etmäge;
3) ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ýazmaça rugsady bolmasa, Türkmenistanyň çäklerine gelen karantin astyndaky önümli ulag serişdeleriň we konteýnerleriň açylmagyna ýol bermezlige;
4) öz wagtynda döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini, şol sanda barlagyny amala aşyrmak üçin zerur şertleri döretmäge;
5) karantin astyndaky önümleri saklamak üçin karantin fitosanitar talaplaryna laýyk gelýän jaýlary bölüp bermäge we şolar ýaly önümiň goragyny üpjün etmäge;
6) karantin astyndaky önümli ulag serişdesini barýan ugrunda arassalanmagyna, şeýle-de munuň üçin niýetlenmedik ýerlerde arassalanmagyna ýol bermezlige;
7) döwlet karantini fitosanitariýa gözegçiliginiň amala aşyrylmagynyň başlamagyna çenli karantin astyndaky önümiň göwnejaý saklanylmagyny üpjün etmäge;
8) karantin astyndaky önümleri zyýansyzlandyrmagy, arassalamagy, zähersizlendirmegi we işläp bejermegiň beýleki görnüşlerini amala aşyrmak üçin ulag serişdelerini, ýörite enjamlaşdyrylan gämi duralgalaryny, meýdançalary, jaýlary, zerurlyk bolsa işgärleri bermäge;
9) karantin astyndaky desgalaryň karantin zyýan berijiler bilen ýokuşan alamatlary ýüze çykarylandygy barada ösümlikleriň karantini boýunça ýerlerdäki ygtyýarly döwlet edarasyna haýal etmän habar etmäge;
10) karantin astyndaky önümleriň ýitgilerine we Türkmenistanyň çäklerine karantin zyýan berijileriň ýaýramak mümkinçiligine ýol bermezlik boýunça çäreleri üpjün etmek bilen daşamaklygy amala aşyrmaga;
11) ösümlikleriň karantinini üpjün etmek babatda başga borçlary Türkmenistanyň kanunçylygyna, ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalara we düzgünlere laýyklykda ýerine ýetirmäge.
2. Karantin zyýan berijileri ýüze çykarmak we olara garşy göreşmek, ojaklaryny çäklendirmek, ýok etmek boýunça çäreler karantin astyndaky desgalaryň eýeleriniň, ulanyjylaryň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.
Karantin astyndaky önümi barlamak, zyýansyzlandyrmak, tutmak, ýok etmek we yzyna gaýtarmak hususyýetçileriň, eýeleriniň, ulanyjylaryň, ýüki alýan ýa-da ibermek bilen meşgul bolýan guramalaryň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar
18-nji madda Işi karantin astyndaky önümler bilen baglanyşykly döwlet edaralarynyň wezipeli adamlarynyň, guramalaryň, şeýle hem eýeçiligiň görnüşine garamazdan beýleki ýuridik şahslaryň ýolbaşçylarynyň we fiziki şahslaryň borçlary
Işi karantin astyndaky önümleri öndürmek, taýýarlamak, gaýtadan işlemek, saklamak, daşamak we satmak bilen baglanyşykly döwlet edaralarynyň, guramalaryň wezipeli adamlary, şeýle hem haýsy edara degişlidigine we eýeçiligiň görnüşine garamazdan beýleki ýuridik şahslaryň ýolbaşçylary, fiziki şahslar şu aşakdakylara borçludyrlar:
1) şu Kanunyň talaplaryny, ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň ösümlikleriň karantini baradaky düzgünlerini we degişli karantin çäreleri geçirmek baradaky görkezmelerini ýerine ýetirmäge;
2) ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly edaranyň gözegçileriniň talaby boýunça karantin astyndaky önümleriň we karantin zyýan berijileriň bolmagy barada maglumat bermäge;
3) karantin astyndaky önümler saklanýan ammarlaryň, ýerleriň, ekinleriň, jaýlaryň we beýleki desgalaryň yzygiderli barlanmagyny üpjün etmäge, şeýle-de bar bolan karantin astyndaky önümleri barlamaga we derňew üçin bermäge;
4) karantin zyýan berijileriň ýüze çykarylan ýagdaýynda, bu barada haýal etmän ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasyna habar bermäge.
IV bap Ösümlikleriň karantini babatda döwlet gözegçiligi
19-njy madda Ösümlikleriň karantini babatda döwlet gözegçiligini amala aşyrmak
Ösümlikleriň karantini babatda döwlet gözegçiligini amala aşyrmak ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň üstüne ýüklenýär
20-nji madda Döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini amala aşyrýan wezipeli adamlaryň hukuklary
1. Döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň jogapkär wezipeli adamlary amala aşyrýarlar
2. Döwlet karantin fitosanitariýa gözegçiligini amala aşyrýan wezipeli adamlar öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde şulara hukugy bardyr, ýagny:
1) bellenilen tertipde kärhanalara, edaralara, guramalara, hususy kärhanalara we raýatlara degişli bolan karantin astyndaky desgalara, şeýle hem görkezilen desgalaryň ýerleşýän ýerlerine, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet serhedini goramak, gümrük işini, içeri işler, howpsuzlyk, goranmak meselelerini alyp barýan döwlet edaralarynyň, harby bölümleriň ýerleşýän ýerlerine şeýle-de ýerli ýerine ýetiriji häkimiýetiň desgalaryna päsgelçiliksiz girmäge;
2) ýerine ýetiriji häkimiýetiň döwlet edaralaryndan, ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryndan, kärhanalardan, edaralardan, guramalardan, hususy telekeçilerden we raýatlardan ösümlikleriň karantinine bagly bolan resmileşdirilen maglumatlary almaga;
3) karantin astyndaky desgalaryň we karantin astyndaky önümleriň, şol sanda olaryň taýýarlanylýan we iberilýän ýerleriniň karantin fitosanitariýa barlagyny geçirmäge;
4) karantin astyndaky desgalardan barlag üçin nusgalary we nusgalyklary almaga;
5) karantin astyndaky önümleri öndürmegi, taýýarlamagy, Türkmenistanyň çäklerine getirmegi, Türkmenistanyň çäklerinden çykarmagy, daşamagy, saklamagy, gaýtadan işlemegi, ulanmagy we satmagy togtatmaga ýa-da gadagan etmäge;
6) kärhanalara, edaralara, guramalara, hususy telekeçilere we raýatlara bellenen möhletde ýerine ýetirilmegi hökmany bolan ösümlikleriň karantinini üpjün edýän kadalaryň we düzgünleriň bozulmagyny ýok etmek baradaky görkezmeleri bermäge;
7) karantin astyndaky önümleri zyýansyzlandyrmak, arassalamak, zähersizlendirmek, yzyna gaýtarmak baradaky karary kabul etmäge;
8) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda karantin astyndaky önümleri almaga ýa-da ýok etmäge;
9) ösümlikleriň karantini babatda Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrmaga
21-nji madda Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň nyşany
Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň tanadyş nyşany bardyr Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň nyşany baradaky Düzgünnama Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýar
V bap Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly
döwlet edarasynyň işini we karantin çärelerini maliýeleşdirmek
22-nji madda Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasynyň işini maliýeleşdirmek
Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasy öz işini:
- ösümlikden alnan önümleri, ammarlary, ulag serişdelerini zyýansyzlandyrmak boýunça işleriň ýerine ýetirilendigi üçin;
- geçirilýän derňewler we karantin seljerişi;
- getirilýän we äkidilýän önümleriň barlanylandygy we resminamalarynyň resmileşdirilendigi we Türkmenistanyň çäginden üstaşyr geçirmegi üçin gelip gowuşýan serişdeleriň hasabyna hojalyk hasaplaşygy ýörelgelerinde amala aşyrýar
23-nji madda Ösümlikleriň karantini boýunça döwlet çärelerini maliýeleşdirmek
1 Karantin zyýankeşleriň, ösümlikleriň keselleriniň we haşal otlaryň Sanawyna laýyklykda karantin zyýan berijileri çäklendirmek we ýok etmek boýunça Döwlet çärelerini maliýeleşdirmek Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň hasabyna amala aşyrylýar
2 Ösümlikleriň karantini boýunça ygtyýarly döwlet edarasyna berlen ygtyýarlyklarynyň çäklerindäki görkezmeler boýunça döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk desgalarda, şeýle-de ýuridik we fiziki şahslaryň ýerlerinde ösümlikleriň karantini boýunça çäreleri geçirmek olaryň eýeleriniň we ýerden peýdalanýanlaryň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar
VI bap Jedelleri çözmek we ösümlikleriň karantini
boýunça kanunçylygyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
24-nji madda Ösümlikleriň karantini babatdaky jedelleri çözmek
Ösümlikleriň karantini babatdaky jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde çözülýär
25-nji madda Ösümlikleriň karantini boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
1 Ösümlikleriň karantini boýunça kanunçylygy bozan ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige çekilýärler
2 Jerimäniň ýa-da başga temmi beriş çäreleriniň bellenmegi günäkär ýuridik we fiziki şahslary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyndan boşatmaýar.
3. Ösümlikleriň karantini boýunça kanunçylygyň bozulandygy üçin alnan serişdeler Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde Döwlet býujetine geçirilýär
VII bap Ösümlikleriň karantini babatda halkara hyzmatdaşlygy
26-njy madda Ösümlikleriň karantini babatda halkara hyzmatdaşlygynyň ýörelgeleri
Türkmenistan karantin zyýan berijileriň getirilmeginiň we ýaýramagynyň iki taraplaýyn howpsuzlygyny berjaý etmek ýörelgelerinden ugur alyp, ösümlikleriň karantini babatda halkara hyzmatdaşlygyny amala aşyrýar
27-nji madda Halkara şertnamalary
Eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda ösümlikleriň karantini babatda şu Kanunda göz öňünde tutulan kadalardan başga kadalar bellenen bolsa, onda halkara şertnamalarynyň kadalary ulanylýar
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2009-njy ýylyň 15-nji awgusty.
№ 54-IV


text:
Mýanmaryň oppozisiýa lideri, Nobel baýragynyň laureaty Auň San Su Çiniň syýasy partiýasy onuň ýakyn günlerde ýurduň daşyna sapar etjekdigini mälim etdi.
Maglumata görä, Auň San Su Çi geljek hepde Taýlandda geçiriljek Dünýä Ykdysady Forumyna gatnaşar. Munuň özi Mýanmaryň oppozisiýa lideri Auň San Su Çiniň soňky 24 ýylda ilkinji gezek ýurduň daşyna çykmasy hökmünde alamatlanar.
Ol 1988-nji ýylda Mýanmardaky oppozision hereketleri goldamak üçin, bosgunlykdan öz ýurduna dolanypdy. 1989-njy ýylda Su Çi harby hunta tarapyndan tussag edilip, 15 ýyllap öý tussaglygynda saklandy.
Şu ýylyň aprelinde Mýanmarda geçirilen parlament saýlawlarynda Auň San Su Çi ilkinji gezek parlamente deputat saýlandy.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 10-11-nji mart aralygynda resmi sapar bilen Türkmenistana barýar.
Eýranyň “Mehr” habar gullugynyň websahypasyndaky maglumatda, Rohaniniň aragatnaşyk we metbugat boýunça orunbasary Parwiz Esmailiniň sözleri getirilip, onda eýran lideriniň – Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň resmi çakylygy esasynda – Aşgabada barýandygy bellenilýär. Şeýle-de, Rohaniniň sişenbe güni Aşgabadyň aeroportunda türkmen prezidenti tarapyndan garşy alynjakdygy aýdylýar.
Türkmenistanyň resmi metbugatynda berilýän maglumata görä, ýokary derejede geçiriljek türkmen-eýran gepleşikleriniň dowamynda söwda-ykdysady, medeni-gumanitar pudaklar boýunça ikitaraplaýyn resminamalar toplumyna gol çekmek hem planlaşdyrylýar.
Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 18-nji fewralynda ýola goýuldy.