text:
Owganystanyň demirgazygyndaky uly şäheriň synmagy baradaky habar halkara metbugatynyň baş sahypalarynda ýerleşdirilip, Günbataryň we regionyň paýtagtlarynda howsalaly jaňlaryň kakylmagyna sebäp boldy.
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynyň paýtagty Gunduz şäheriniň geçen hepde “Talyban” tarapyndan wagtlaýyn basylyp alynmagy Günbataryň metbugatynyň ünsüni özüne çekdi we häkimiýetleri 14 ýyla golaý wagtdan soň ilkinji gezek öz şowsuzlyklarynyň netijeleri barada maglumat bermäge mejbur etdi. 2001-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň we onuň ýaranlarynyň amala aşyran güýçli bomba hüjümleri Gunduzdaky antitalyban ýaragly güýçleriniň şäheri basyp almagyna ýardam beripdi.
Şol bir wagtda Owganystanyň Merkezi Aziýadaky goňşulary Gunduzyň synmagy barada hiç zat ýazmadylar. Täjigistan, Özbegistan we Türkmenistan demirgazyk we günbatar Owganystanyň ýedi, şol sanda Gunduz welaýaty bilen 2 müňden gowrak kilometr uzynlykdaky serhedi öz aralarynda bölüşýärler.
Aladalar
Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça bilermeni Brýus Pannier (Bruce Pannier) täjik we özbek häkimiýetleriniň Gunduzyň synmagy barada, elbetde, alada edip başlandygyny aýdýar.
Sebäbi bir döwürlerde, ýagny “Özbegistanyň Yslam hereketi” atly topar Merkezi Aziýada işjeň bolan döwri, ýagny 1990-njy ýyllarda Gunduz şäheri bu toparyň bazasyna öwrülipdi diýip, Pannier sözüni şeýle dowam etdirýär: “Täjik häkimiýetleri Gunduzda we onuň töwereginde bolup geçýän wakalar barada öz aladalaryny beýan etdiler. Özbek häkimiýetleri bu barada bir söz hem ýazmadylar, emma bu olary hem alada goýýandyr. Biz gelip gowuşýan maglumatlardan häzirki wagtda Gunduzyň töwereginde dowam edýän uruşlara daşary ýurtly jeňçileriň gatnaşýandygyny we olaryň aglabasynyň şahsyýetiniň “täjik” we “özbek” milletindendigini bilýäris”.
Şeýle-de Pannier Merkezi Aziýanyň bu iki ýurdunyň hem eýýäm ençeme aýdan bäri özleriniň Owganystan bilen aralykdaky serhedinde öz harby güýçlerini artdyrýandygyny sözüniň üstüne goşýar: “Täjigistan barada aýdanymyzda, serhedi has gowy goramak üçin täjik hökümetine Russiýadan, Hytaýdan we Birleşen ştatlardan ýardam gelip gowuşýar. Täjigistanyň Owganystan bilen arasyndaky serhediň uzynlygy 1200 kilometr bolany sebäpli, elbetde, onuň has uly problemalary bar. Özbegistan bilen Owganystanyň arasyndaky serhediň uzynlygy bolsa diňe 160 kilometre deň”.
Gaýtawul berýän güýçler
Sowet Soýuzynyň darganyna çärýek asyr geçendigine garamazdan, Russiýa Merkezi Aziýanyň aglaba musulman ilatly ýurtlaryna öz arkadaky mellegi hökmünde garaýar. Moskwa geçen hepde Gunduzyň synmagy bilen baglanyşykly öz aladalaryny tizden-tiz beýan etdi.
”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň” (CSTO) ýolbaşçysy Nikolaý Bordýuža Gunduzyň synmagyny “howply” ösüş diýip atlandyrýar.
“Gunduz ”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň” örän golaýynda ýerleşýär. Biz bu wakalary regionyň durnuklylygyna we howpsuzlygyna çynlakaý gorky diýip görýäris” diýip, Bordýuža 1-nji oktýabrda Russiýanyň “Interfax” habar gullugyna beren maglumatynda belledi.
“Görlüp-eşidilmedik zat”
Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky ”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasy” Ermenistany, Belarusy, Gazagystany, Gyrgyzystany we Täjigistany öz agzasy diýip hasaplaýar. Şu ýylyň başynda Moskwa 70 müňden ybarat goşunly gaýtawul berýän güýçleriň döredilýändigini gaýtadan yglan etdi. Bu güýçleri 72 sagadyň içinde gyzgyn nokatlarda ýerleşdirip bolýar. Şu ýylyň maý aýynda ”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň” 2500 harbysy Täjigistanda geçirilen harby türgenleşik çärelerine gatnaşdylar.
Bordýuža Gunduzyň synmagynyň “görlüp-eşidilmedik zat” bolandygyny we ”Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň” çalt gaýtawul berýän güýçleriniň gurama agza ýurtlary durnuksyzlandyrmak ugrunda ediljek islendik synanyşygy derbi-dagyn etmäge taýýardygyny aýtdy.
Türkmen häkimiýetleri
Pannier Moskwanyň Täjigistandaky goşunynyň sanyny, ýagny häzirki wagtda bar bolan 6500-7000 çemesi esgerini 9000 çemesi artdyrmagy maksat edinýandigini aýdýar. Şeýle-de ol Täjigistanyň Owganystan bilen arasyndaky serhedinde Russiýanyň güýçleriniň täjik serhet gullugyna ýardam berýändigini belläp, sözüni şeýle dowam etdirýär: “Özbegistan özbaşyna hereket edýär. Şu ýylyň başynda Birleşen Ştatlar Özbegistana “320 MRAP” kysymly harby ulaglary beren mahaly nähili derejede ýardam teklip edendigini bilmek kyn”.
Owganystanyň Merkezi Aziýadaky ýene bir goňşusy Türkmenistan bolsa-da, türkmen häkimiýetleri hem Gunduzyň synmagy, şeýle-de şu ýyl öz territoriýasy bilen serhetleşýän dört owgan welaýatynyň üçüsinde bolan ýowuzlyklar barada resmi metbugatda bir söz hem ýazmadylar.
Şol bir wagtda-da “Talyban” we merkezi aziýaly jeňçiler hüjümleri amala aşyryp, Jowzjan, Farýab we Badgys welaýatlarynyň giň territoriýalaryny basyp aldylar.
Awgusta aýynda Kabula eden sapary döwründe Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň owgan kärdeşi, prezident Aşraf Gani bilen geçiren gepleşiklerinde: “Howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmek meselesinde öz tagallalarymyzy artdyrmak ugrunda has köp hyzmatdaşlyk etmek barada pikir alyşdyk” diýdi.
Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky howpsuzlyk hyzmatdaşlygynyň derejesi we gerimi barada maglumat berilmeýär.
Muňa garamazdan, owgan synçylary Owganystanda “Özbegistanyň Yslam hereketi” we “Jammat Ansarullah” toparlary bilen ilteşikli merkezi aziýaly jeňçileriň artýan täsirinden alada edýärler.
Owganystandaky merkezi aziýaly jeňçileriň uly bölegi özüniň “Yslam döwleti” atly topara ygrarlydygyny mälim etdi. Synçylaryň pikirine görä, bu söweşijiler Owganystanyň territoriýasyny ulanmak arkaly Merkezi Aziýa güýç bilen dolanmagy maksat edinýärler.


c: text/html

text:
Penşenbe güni geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde wise-premýer N.Şagulyýew çykyş edip, ýurduň ulag we aragatnaşyk pudaklarynda şu ýylyň 10 aýynda geçiren işleriniň jemleri barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow ýurduň ulag we aragatnaşyk pudaklaryna jogap berýän wise-premýeriň hasabatyny diňläp, soňky wagtlarda raýatlaryň köpüsiniň «Türkmenhowaýollary» milli döwlet gullugynyň işinden nägilelik bildirýändiklerini belledi.
Ýolagçylara awiabiletler satylan mahaly adamlaryň ýüzbe-ýüz bolýan bidüzgünçilikleri, ýolagçylara edilýän hyzmatyň, uçarlaryň üstünde berilýän naharlaryň hiliniň pesdigi sebäpli prezident “Türkmenhowaýollarynyň” başlygy Kakalyýewe berk käýinç yglan etdi.
Öňki prezidentiň döwründe bu gullugyň işinde korrupsiýanyň gülläp ösendigi zerarly öz wagtynda bilet satyn almagyň kyn bolandygy, aeroportlarda arassaçylygyň sanitariýanyň talaplaryna laýyk gelmändigi Azatlyk Radiosyna gelip gowuşýan maglumatlarda aýdylýardy.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýew prezident G.Berdimuhamedowyň döwründe bu gullugyň işiniň birneme gowulaşandygyny aýdýar we welaýat merkezlerindäki aeroportlaryň ählisiniň diýen ýaly durkunyň täzelenendigini belleýär.
Aeroportlar gurulýar, ýöne arassaçylyk agsaýar
“Türkmenbaşy aeroportynyň jaýy, uçuş zolaklary halkara talaplaryna laýyk geler ýaly enjamlaşdyryldy. Maryda-da uly uçarlary kabul edip bilýän uly aeroport gurlup, ulanylmaga berildi. Welaýat merkezlerindäki aeroportlar döwrebaplaşdyrylýar” diýip, O.Hallyýew aýdýar.
Her ýyl «Türkmenhowaýollary» milli döwlet gullugynyň gowy we amatly şertlerde işlemegi üçin ABŞ-nyň «Boeing» uçarlarynyň birnäçesi satyn alynýar. Häzir Aşgabatdan dünýäniň käbir şäherlerine halkara uçar gatnawlary kadaly ýagdaýda ýola goýuldy.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Türkmenistanyň ýaşaýjsy uçara bilet satyn almak meselesinde entegem parahorlygyň bardygyny aýdýar: “Adamlar häzirem bilede nobata durýarlar. Eger-de puluny köpräk berjek diýseler, öňräginden hem bilet tapyp berýärler”.
Ýurduň prezidenti soňky maslahatda aeroportda ýolagçylara hyzmat edilişinde hem käbir kemçilikleriň bardygyny belledi. Aeroportlaryň arassaçylyk ýagdaýynyň talaba laýyk däldigini Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy O.Hallyýew hem tassyklaýar.
Içerki gatnawlar
Soýuz döwründe ýurduň çetki regionlary bilen Aşgabadyň arasynda howa gatnawy bardy. Emma soňky ýyllarda şol reýsleriň ýatyrylmagynyň adamlar üçin amatsyz ýagdaýy döredendigini Azatlyk Radiosynyň habarçysy Türkmenistandaky habarçysy O.Hallyýew sözüniň üstüne goşdy.
«Öňler Könürgenç, Kerki ýaly şäherler bilen paýtagt Aşgabadyň arasynda günde 2-3 gezek kiçi uçarlar gatnardy. Adamlar şol howa gatnawlarynyň täzeden dikeldilmegini isleýärler. Munuň üçin hem 40-50 adamlyk uçarlary almaly” diýip, O. Hallyýew aýdýar.
Häzir Gazojakda ýaşaýan Hajar bu barada şeýle diýýär: “Biziňem Aşgabatda dogan-garyndaşlarymyz bar. Aşgabada barmak üçin öňler uçarlara münýärdik we bir sagatda baryp düşýärdik. Indi şol reýsi ýatyrdylar. Eger-de şol reýsi açsalar gowy bolardy”.
“Umuman, gullugyň işiniň adamlara amatly bolmagy üçin ilki bilen onuň işgärleriniň adamlara bolan gatnaşygyny üýtgetmeli. Ikinjiden, adamlara hyzmat edilişine aýratyn üns bermeli” diýip, Hallyýew belledi. “Sebäbi aeroportlaryň işgärleri ýolagçylar bilen gaty gödek gepleşýärler”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Türkmenistan öz döwlet garaşsyzlygynyň 19 ýyllygyny belleýär.
70 ýyldan gowrak wagtlap bir döwletiň, ýagny Sowet Soýuzynyň düzüminde bolup, umumy taryhy başdan geçiren ýurtlaryň ýaşaýjylary Türkmenistan barada şu günki gün näme bilýärler? Şeýle sowal bilen Azatlyk Radiosy moskwalylara ýüzlendi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanlaryň köpüsi Türkmenistan we onuň ilaty barada gowy pikirdedigini, türkmenleriň açyk we hoşniýetli adamlardygyny aýtdylar. Moskwanyň köçelerinde geçirilen pikir soralyşykda türkmenistanlylar barada käbir negatiw garaýyşlar hem aýdyldy. Şeýle-de ýurduň halkynyň durmuş derejesine we ykdysady ýagdaýyna degişli käbir pikirler hem öňe sürüldi.
“Emma mende negatiw pikir bar. Iki sany ýaş adam bilen söhbetdeş bolamsoň, türkmenleriň bizi ýigrenýänligi barada pikir döredi. Ýöne adamlaryň aç-ýalaňaç we işiň gözleginde Moskwa gelmegi öz ýurdunda durmuşyň öwerlikli däldigini görkezýär” diýip, moskwaly zenan aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň ýene bir söhbetdeşi şeýle diýdi: “Köp adamyň Moskwa gelip işleýänligini bilýärin, bu bolsa olaryň öz ýurdunda durmuşynyň kadaly däldigini aňladýar”.
“Men Türkmenistana ençeme sapar baryp gördüm. Bizi ajaýyp garşy alandyklary ýadymda. Iň soňky sapar 1998-nji ýyldady. Mende şonda türkmenler Pöwrize hem Bäherden ýaly ajaýyp ýerlerinden näme üçin peýdalanmaýarlar diýen sorag döräpdi. Eýran bilen serhetdeş giňişlikleriň ajaýyp tebigaty hem mende ýatdan çykmajak täsir galdyrdy. Şeýle ýerleriň dynç alyş hem syýahatçylyk üçin ulanylmagy Türkmenistana maliýe girdejilerini getirerdi” diýip, Natalýa aýtdy.
Syýasy garaýyşlar
Türkmenistanyň totalitar sistemaly döwletdigini, halkyň adam hukuklarynyň depelenip, awtoritar sistemanyň şu günki güne çenli saklanyp gelýänligini Azatlyk Radiosynyň käbir söhbetdeşleri bellediler. Ýurda barmak üçin mümkinçilikleriň örän çäklidigi hem agzaldy.
“Men Türkmenistanyň öňki prezidenti Türkmenbaşy barada bilýärin. Ol dünýäde iň paýhassyz liderleriň biri hökmünde tanalýardy. Onuň aýlanýan heýkeli barada-da eşitdim. Gadymy Merw şäheri barada-da bilýärin” diýip, Kewin aýtdy.
Kewin Türkmenistanyň ýene bir aýratynlygynyň wiza meselesidigini belledi: “Wiza almagyň hem ýurda syýahat etmegiň kyndygyny hem bilýärin. Köpden bäri gidesim gelýär. Emma syýahatçylyk üçin mümkinçilikler örän çäkli we gymmat. Üstesine-de, mälim bolşuna görä, ýurda gelýänlere gözegçilik edýän ýörite adamlaryň hyzmatlary hem syýahatçylygyň bahasyna girizilýär”.
Moskwaly Wladimir “Türkmenistanyň totalitar sistemaly döwletdigini we onyň nebite baýdygyny bilýärin” diýip, Azatlyk Radiosyna jogap berdi.
Emma onlarça ýyllaryň dowamynda türkmen gazynyň esasy hyrydary bolan Orsýetiň Türkmenistan bilen energiýa gatnaşyklary we gapma-garşylyklary, şeýle de Türkmenistanyň gaz baýlyklary Azatlyk Radiosynyň söhbetdeşleri tarapyndan agzalmady.
“Türkmenistan barada örän az bilýärin we ol hakda seýrek eşidýärin” diýen jogaplar hem boldy.
Azatlyk Raiosynyň söhbetdeşleri Türkmenistanyň Orsýetiň gündogar goňşularynyň biridigini, maýyl howaly we bol miweli ýurtdugyny hem bellediler. Ýelena atly zenan Tükmenistan barada esasan mekdepde okan döwründe berlen käbir maglumatlaryň ýadynda galanlygyny aýtdy.


text:
«IranBriefing Fondy» atly hökümete degişli bolmak hukuk goraýjy guramanyň internet saýty eýranly atomçy alym Şahram Amiriniň geçen ýyl Birleşen Ştatlardan dolanyp barandan soň, türmä salnandygyny habar berýär.
Geçen ýyl Şahram Amiri Eýrana dolanyp barmazyndan öň, özüniň Birleşen Ştatlaryň gizlin gulluklarynyň agentleri tarapyndan Saud Arabystandan alnyp gaçylandygyny aýdyp, çykyş edipdi.
Emma Birleşen Ştatlaryň resmileri Şahram Amiriniň meýletinlik bilen Birleşen Ştatlara barandygyny we meýletinlik bilen hem onuň Eýranyň ýadro programmasy barada gizlin maglumatlary berendigini aýdýarlar.
Şahram Amiri ABŞ-da bir ýyl bolandan soň, 2010-njy ýylyň iýulynda Eýrana gaýdyp barypdy. «IranBriefing Fondy» atly hökümete degişli bolmak guramanyň internet saýtyndaky maglumatda Şahram Amiriniň başda oý tussaglygynda saklanandygy, birneme soňra bolsa onuň Tährandaky «Heşmatieh» türmesine salnandygy aýdylýar.


text:
Ysraýyl ýekşenbe güni öldürilen alty söweşijiniň jesedini Müsüre berdi. Bu barada sişenbe güni Ysraýylyň mediasy habar berdi.
Ýaragly söweşijiler Sinaýy sebitinde 16 müsürli gümrükçini öldürip, ogurlyk harby ulagda Ysraýylyň territoriýasyna girmekçi bolupdylar.
Müsür şol yslamçy söweşijileri “kapyrlar” diýip atlandyryp, hüjümiň arkasynda duranlaryň jogapkärçilige çekiljekdigini belledi.
Ysraýyl Müsüri Sinaýy sebitiniň gözegçiligini güýçlendirmäge çagyrdy.
Müsürüň ýakynda saýlanan prezidenti Muhammet Mursi Sinaýy regionynyň “doly kontrollyga” alynjakdygyna söz berdi. Mursi söweşjileriň ýekşenbe güni amala aşyran hüjümi üçin “uludan jogap berjekdiklerini” hem sözüne goşdy.


text:
Türkmenistan öz energiýa ulgamynyň gurluşynyň netijeliligi boýunça dünýä derejesinde iň gowşak ýurtlaryň arasynda agzaldy.
Dünýä ykdysady forumy guramasynyň çap eden Global energiýa arhitekturasynyň netijeliliginiň indeksi (EAPI) atly hasabatyna görä, Türkmenistan 125 ýurduň arasynda 93-nji ýerde ýerleşýär. Bu bolsa, hususan-da, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň pes görkeziji bolýar. Hasabatda Täjigistan 49-njy, Gazagystan 58-nji, Özbegistan 78-nji we Gyrgyzystan 87-nji ýerde görkezilýär.
Görkezijiler
Dünýä ýurtlarynyň energiýa gurluşynyň netijeliligine ykdysady ösüş we özgeriş, ekologik taýdan durnuklylyk we energiýanyň elýeterliligi hem howpsuzlygy nukdaýnazaryndan baha berilýär. Türkmenistanyň hasabatdaky umumy görkezijisi göz öňünde tutulan 0.80 balldan 0.52 diýlip kesgitlenýär.
Kategoriýalar boýunça Türkmenistana ykdysady ösüş taýdan maksimal 0,79 balldan 0.32, ekologik taýdan durnuklylygy boýunça 0.87 balldan 0.46 we energiýanyň elýeterliligi hem howpsuzlygy boýunça 0.96 balldan 0.77 ball berlipdir.
Global energiýa arhitekturasynyň netijeliliginiň indeksine görä, Şweýsariýa, Norwegiýa, Fransiýa, Täze Zellandiýa, Şwesiýa iň ösen ýurtlar hasaplanýar. Hasabata görä, iň pes görkezijiler Tanzaniýa, Mongoliýa we Ýemene degişli.
Hasabatyň maksady
Energiýa arhitekturasynyň netijeliliginiň indeksi ýurtlaryň energiýa sistemalaryna degişli kabul edýän kararlary üçin maglumat bilen üpjün etmek we hökümetlere energiýa sistemalarynyň netijeliligini artdyrmak boýunça ýardam bermek maksadyny öz öňünde goýýar.
Dünýä ykdysady forumy guramasynyň maglumatyna görä, Energiýa arhitekturasynyň netijeliliginiň indeksi atly hasabat öňegidişliklere syn etmäge we her bir regionyň, her bir ýurduň ýüzbe-ýüz bolýan aýratyn kynçylyklary nukdaýnazaryndan täze mümkinçilikleri döretmäge kömek berýän aýdyň we deňeşdirmek üçin degerli maglumatlar bilen üpjün edýär.


text:
Il arasynda doňuz dümewi diýlip tanalýan H1N1 wirusy, ýer ýüzünde ýuwaşlyk bilen emma dowamly ýaýrap barýar.
Hazire çenli bu keselden 500 adam ölen hem bolsa, ekspertler 1 million adamyň bu wirusa ýolugandygyny çaklýarlar. Esasy alada goýýan zatlaryň biri bolsa, şu wagta çenli bu kesele garşy belli bir waksinanyň tapylmazlygydyr.
Doňuz dümewiniň giň ýaýranlygynyň tassyk edilendigine garamazdan, beýleki ýokanç kesellere duçar bolanlar bilen deňeşdirlende we görkezijilere seredilende, H1N1 wirusynyň ýaýramgy entek bärden gaýdýar.
"Ýöne meselä beýle garamak ýalňyş bolsa gerek" diýip, Nýu Orlantda hereket edýän töwerek-daşy barlaýyjy merkeziň eksperti Jon Barri, Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy. ”Adamlar, bu barada alada edere zat ýok diýärler. Bu asla dogry däl, sebäbi adamlar, möwsümleýin ýokanç kesellere garşy goralan.”
Ekspert Barriniň aýtmagyna görä, sanjym edilendigine ýa-da edilmändigine garamazdan, adamlaryň imunitet sistemasy, ol wiriusa garşy belli bir dereje goraýyşa geçýär. “Öňden görülmedik bu täze wirus, güyçsiz bolan ýagdaýynda-da has köp adama ýokaşyp biler. Eger-de doly derejede güýçlenip ýaýrasa, ölüm sanyny artdyryp biler.”
ABŞ-li we Gon-Kongly medisina barlagçylary geçen asyrda aşa köp ýaýran ýokanç keseller barasynda iş alyp barýarlar. Olar ylaýta-da 1918-1919-njy ýyllarda, çaklama bilen 50 million adamynyň ölümine sebäp bolan aýlganç epidemiýa babatda barlag işini geçirdiler.
Häzirki duş gelinýän wakalardan, biziň has howply ýokanç kesellere duçar bolmagymyz mümkin we biz heniz onuň garşysyna doly çäre görüp bilemizok.
Sanjym barlagy boýunça Bütindünýä Saglyk Guramasynyň inisiatiwa merkeziniň başlygy Mariýe-Paule Kieni, 12-nji iýulda Londonda eden çykyşynda, şu ýylyň soňuna çenli doňuz dümewiniň sanjymynyň doly lisenziýa eýe bolmazlygy mümkin diýdi.
Mundan owal Bütindünýä Saglyk Guramasy, şeyle sanjymyň her bir ýurt üçin zerurdygyny mälim edipdi.
Belgiýaly biznes topary, her 4 işçiden biriniň keselläp biljekdigine garaşylýandygyny aýtdy. Italiýan hökümeti bolsa bu babatda zerur işgärler, şol sandan polisiýa, ýangyn söndüriji we saglyk pudagynda işleýänleriň saglygyny gormagyň iň wajyp hem derwaýys meseledigini yglan etdi.


text:
Gazagystanyň iň tanymal oppozision sýyyasy şahsyýetlerinden Rahat Alyýew ýakynda sürgünlikde, türmede aradan çykdy. Beýleki bir gazak oppozison liderine bolsa, Fransiýada ekstradisiýa edilmek howpy abanýar. Türkmen we özbek oppozisiýasy hem halkdan üzňe, daşary ýurtlarda ýerleşýär.
Geçen 25 ýylyň dowamynda Merkezi Aziýada oppozisiýa güýçleriniň arasynda, Gyrgyzystany hasaba almasak, şol ýurtlary dolandyrýan ýolbaşçylara altarnatiwa bolup biljek sýyasy güýç döremedi. Eýsem bu oppozisiýanyň başarnyksyzlygyny aňladýarmy?
Azatlyk Radiosy ýörite gepleşikleriniň nobatdaky tapgyrynda Özbegistanda, Gazagystanda we Täjigistanda geçirilýän we geçiriljek saýlawlaryň fonunda, Merkezi Aziýanyň oppozision partiýalarynyň ýagdaýyna syn edýär.
Söhbetdeşlige Täjigistandan, Merkezi Aziýadaky ýeke-täk Yslamçy partiýanyň - Täjigistanyň Yslamçy Gaýtadan Döreýiş partiýasynyň lideri Muhiddin Kebiri, Gyrgyzistanda amala aşyrlan hökümet agdarlyşyklarynda esasy rol oýnan Edil Baisalow, düýbi Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk Institutynyň redaktory John Mcleod, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Bruce Pannier dagy gatnaşýar.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti täze gazgeçirijiniň gurluşygynyň tamamlanmagy ýewropaly partnýorlar bilen hyzmatdaşlygy ýaýbaňlandyrar diýýär.
Gurbanguly Berdimuhamedow 23-nji dekabrda Günbatar-Gündogar gazgeçirijisini açmak boýunça Hazar deňziniň golaýyndaky Belek şäherinde geçirilen dabarada çykyş etdi.
Günbatar-Gündogar gazgeçiriji Türkmenistanyň gündogaryndaky gaz ýataklary Hazar deňziniň kenary bilen birleşdirýär.
Bahasy 2.5 milliard dollarlyk proýektiň Trans-Hazar gaz geçirijisi bilen baglaşmagyna umyt bildirilýär.
Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanýan bu proýekt kagyz ýüzünde galýar, Hazar deňziniň kanuny statusynyň kesgitsizligi we Türkmenistanyň daşary ýurtly şirketler bilen önümi paýlaşmak barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrmagy päsgel bolmagyna galýar.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň günbatar kenaryna gazyň eltilmegi Trans-Hazar gaz geçirijisine täzeden jan berer diýdi. Uzynlygy 773 kilometrlik Günbatar-Gündogar gazgeçirijisi, şeýle-de, Gazagystana we Orsýete tarap göz öňünde tutulýan gazgeçirijisini hem gaz bilen üpjün edip biler.


text:
Şu gün irden Aşgabadyň Halkara howa menzilinden paýtagtyň «Altyn asyr» futbol topary Türkiýä ugrady. Topar bu ýerde okuw-türgenleşik işlerini geçirer.
Toparyň tälimçisi Ýazguly Hojageldiýewiň «Turkmenportala» habar bermegine görä, Türkmenistanyň iki gezek çempiony bolan topar 23-nji fewralda badalga aljak AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görmek üçin Türkiýäniň Antalýa şäherinde bolar. Ol ýerde her gün iki gezekden üç gezege çenli türgenleşikleriň geçirilmegine garaşylýar. Şeýle hem topar iki sany ýoldaşlyk duşuşygyny geçirmegi meýilleşdirýär, olaryň biri 24-nji ýanwarda Ýewropa Ligasynda çykyş edýän «Rabotniçki» (Makedoniýa) topary bilen bolar.
«Altyn asyr» Aşgabatdaky türgenleşiklerine 4-nji ýanwarda başlady. Täze möwsümiň bosagasynda toparyň düzüminde käbir üýtgeşmeler hem boldy. 6 oýunçy — goragçylar Parahat Jumanazarow, Nazar Çöliýew, Azat Orazmuhammedow, ýarym goragçylar Nazim Rahimow, Döwlet Durdyýew we hüjümçi Didar Hajyýew dagylar öňümizdäki möwsümde «aragatnaşykçylaryň» düzüminde çykyş etmez.
Toparyň düzümi beýleki toparlardan 7 oýunçyny goşmak arkaly güýçlendirildi. Derwezäniň goragyna geçen möwsümde «Ahal» toparynda çykyş eden, milli ýygyndymyzyň esasy derwezewany Nikita Gorbunow çagyryldy. Mundan başga-da, goragçylar Akmyrat Jumanazarow (HTTU-dan), Zafar Babajanow («Ahaldan»), ýarym goragçylar Amir Gurbany («Balkandan»), Yhlas Magtymow («Şagadamdan»), hüjümçiler — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň çempionatynyň iň netijeli hüjümçisi bolmagy başaran Myrat Ýagşyýew («Balkandan») we geçen ýyl «Ahal» bilen AFK-nyň Kubogynda çykyş eden, milli ýygyndymyzyň ýaş, ezber hüjümçisi, ýurdumyzyň çempionatynda 2015-nji ýyldan iň kän pökgi geçiren üçünji futbolçy Altymyrat Annadurdyýew dagylar bu ýyl «Altyn asyryň» üçünji çempionlygy hem-de AFK-nyň Kubogynda şowly çykyş etmegi üçin göreşerler. Geçen möwsümde agyr şikes sebäpli kän duşuşyga gatnaşyp bilmedik ýarym goragçy Elman Tagaýew hem täze möwsümde ýaşyl meýdana dolanar.
AFK-nyň Kubogynyň toparçalaýyn duşuşyklary 23-nji fewraldan 10-njy maýa çenli geçiriler. Eýýäm «A» toparçadan orun alan «aragatnaşykçylaryň» bäsdeşleri Iordaniýanyň «Al-Wahdat», Liwanyň «Al-Ahed» toparlary we Bahreýniň «Al-Hidd» topary bilen Pakistanyň «K-Elektrik» toparynyň arasyndaky duşuşygyň ýeňijisi bolar. Ildeşlerimiz toparçalardaky ilkinji duşuşygyny 23-nji fewralda öz meýdanynda «Al-Ahed» bilen geçirer.
Ýatladýarys, AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşa Balkanabadyň «Balkan» topary hem gatnaşar. Ýöne «Balkan» toparçalara düşmek üçin 9-njy fewralda Siriýanyň «Al-Wahda» topary bilen ýoldaşlyk duşuşygyny geçirmeli bolar. Duşuşykda «Balkan» myhmançylykda çykyş eder.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň hökümeti Arap Ligasynyň Siriýadaky öz synçylar toparynyň işini togtatmak barada gelen kararyna nägilelik bildirip, muny tankyt etdi.
Şenbe güni Arap Ligasy Siriýada nobatdaky gezek parahat protestçilere garşy ýarag ulanylmagyna jogap edip, özüniň bu ýurtdaky synçylaryny haýdan-haý yzyna çagyrmak barada karar kabul etdi. Edil häzirki wagt Siriýada Arap Ligasynyň 100 töweregi synçysy bar.
Şu geçen anna güni arap ýurtlarynyň birnäçesi Siriýanyň režimine basyş görkezilmegini we prezident Başar al-Assadyň wezipeden gitmegini talap edýän rezolýusiýanyň taslamasyny taýýarlap, ony BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň garamagyna hödürlediler. Ýöne bu rezolýusiýanyň taslamasyna Orsýet garşy çykdy.
Bu wakanyň yzy bilen, Siriýanyň oppozision Milli Geňeşi dünýäniň dürli ýurtlaryndaky Orsýetiň diplomatik wekilhanalarynyň öňünde protest demonstrasiýalarynyň geçirilmegine çagyryş etdi.


text:
12-nji ýanwarda Türkmenistanda Hatyra güni bellenilip geçilýär. Hatyra gününi Gökdepe urşunyň we tragediýasynyň ýyl dönümine gabatlap 12-nji ýanwarda bellemeklik 1991-nji ýylyň ýanwaryndan resmi ýagdaýda ýola goýuldy.
Şeýlelikde, Hatyra güni ozaly bilen Gökdepe galasynyň 1881-nji ýylda rus patyşa goşunlary tarapyndan rehimsizlik bilen syndyrylyp, türkmen topragynyň Rus imperiýasyna güýç bilen boýun egdirilen güni hökmünde alamatlanýar.
Sowet häkimiýeti ýyllarynda Gökdepe urşy bilen baglanyşykly möhüm taryhy faktlar ýoýlup we ýaşyrylyp, Türkmenistanyň territoriýasy şol döwürlerde Rus imperiýasyna meýletin birikdirilen hökmünde görkezilip gelnipdi.
Sowet häkimiýetiniň bu ideologiýasyny diňe bir rus alymlary däl, eýsem türkmenistanly alymlar-da özleriniň “ylmy delilleri” bilen gorap hem wagyz edip gelipdiler.
Emma 1980-nji ýyllaryň ahyrlarynda şol wagtky sowet lideri Mihail Gorbaçýowyň ýola goýan üýtgedip gurmak we aç-açanlyk syýasaty Gökdepe tragediýasy bilen baglanyşykly taryhy hakykatyň-da açyk beýan edilip başlanmagyna itergi beripdi.
Eýsem, şu günki gün Türkmenistanyň okuw programmalarynda Gökdepe wakasy barada ýaş nesle nähili düjünje berilýär? Türkmenistanly häzirki ýaşlar bu möhüm taryhy waka barada näme bilýärler? Türkmenleriň güri ýaşaýan goňşy ýurtlarda häzirki türkmen ildeşlerimizde bu barada nähili garaýyşlar bar?
Azatlyk Radiosynyň bu gezekki ýörite gepleşiginde şu meselelere üns berildi.
Şu gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Täze 2014/15-nji okuw ýylynyň başlanmagy bilen Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna 6 müňden gowrak täze talyp gadam basar. Mälim bolşy ýaly, türkmen ÝOJ-larynyň okuw prosessi, mugallym-talyp gatnaşyklary, ýörite okuw formasy, köpçülikleýin çäreler ýaly özüne mahsus aýratynlyklary bar.
Şol bir wagtda, daşary ýurduň ÝOJ-larynda hem on müňlerçe türkmen talyby bilim alýar. Eýsem, Türkmenistanyň ÝOJ-lary bilen deňeşdirilende daşary ýurtlaryň uniwersitetdir institutlarynyň nähili tapawutlyklary bar? Siziň pikiriňizçe, Türkmenistan daşary ýurt okuw jaýlarynyň haýsy tejribelerinden peýdalanyp biler?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde şu barada gürrüň ederis. Bu baradaky pikir-garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Paýtagtyň Parahat 1-2-3-4-nji mikroraýonlarynda 100-den hem köp kommersiýa dükanlary ýapyldy. Parahat mikroraýonynyň köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýerzeminlerinde ýa-da ýarym ýerzeminlerinde ýerleşýän bu dükanlaryň ählisinde diýen ýaly zerur dokumentleriň bardygyna garamazdan, düýn gijara Köpetdag etrabynyň polisiýa işgärleri bu mikroraýondaky dükanlara aýlanyp, olaryň gapylaryny möhürläp, ýapyp gidipdirler.
Kommersiýa dükanlary ýapylanlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, polisiýa işgärleri kommersiýa dükanlary mekdebe golaý ýerleşmeli däl diýipdirler. Bu dükanlaryň käbirleri, dogrudanam, bu raýondaky mekdepleriň golaýynda ýerleşýär.
Emma bu mekdeplerden ep-esli uzaklykda ýerleşýän kommersiýa dükanlary-da ýapylypdyr. Mysal üçin, 48-nji mekdepden 150 metrden hem uzakda bolan ýarymýerzemindäki iki sany kommersiýa dükany ýapylypdyr. Bu kommersiýa dükanlarynyň eýelerine bolsa polisiýa işgärleri kommersiýa dükanlarynyň ýaşaýyş jaýlarda ýerleşmeli däldigini aýdypdyrlar. Käbir dükan eýelerine bolsa “ýaşulynyň”, ýagny prezidentiň bu raýona sapar etmeginiň ähtimaldygyny aýdypdyrlar.
Garaz, bu kommersiýa dükanlarynyň ýapylmagynyň takyk sebäpleri düşnüksiz. Bu gadagançylygyň sebäplerini habar serişdelerinde hem resmiler düşündirmeýärler.
Şol bir wagtda bolsa, Parahat mikroraýonyndaky kommersiýa dükanlarynyň ýapylmagy diňe bir olarda işleýän satyjylarydyr, dükan eýelerini nägile etmän, eýse bu dükanlaryň golaýynda ýaşaýan ýaşaýjylar hem bu gadagançylykdan özleriniň nägilediklerini aýdýarlar. Çünki bu dükanlar ýapylandan soň olar öz ýaşaýan ýerlerinden birneme uzagrak bolan Parahat mikroraýonynyň bazaryna gitmeli ýa-da döwlet dükanlaryna barmaly bolýarlar.
“Kommersiýa dükanlaryndaky nyrhlar şol bazardakydan arzanrak bolýar. Döwlet dükanlaryndaky haryt assortimenti bolsa garyp. Onsoňam bu kommersiýa dükanlardan karzyna haryt satyn alyp bolýardy. Olaryň ýerleşýän ýerem golaýdy” diýip, Parahat 2-1-nji mikroraýonynyň ýaşaýjysy Şaguly gürrüň berýär.
Parahat mikroraýonyndaky dükanlaryň ýapylmagynyň takyk sebäplerini resmi taýdan anyklap bolmady.
Ýatlap geçsek, paýtagtdaky hususy dükanlary ýapmak kampaniýasy mundan birnäçe aý ozal başlandy. Şu ýylyň sentýabrynda paýtagtyň ”Hitrowka” we ”Woroşil” diýip atlandyrylýan raýonlaryndaky hususy ýaşaýyş jaýlarynda ýerleşen birnäçe dükanlar, ”Posýolka” diýip atlandyrylýan raýondaky şonuň ýaly dükanlaryň bolsa ählisi ýapyldy. Bu dükanlary ýapan polisiýa işgärleri ýapylan dükanlaryň eýelerine hiç hili düşündiriş bermändiler.
Şeýle-de şu ýyldan başlap kommersiýa dükanlarynyň iş wagtlaryna hem çäklendirmeler girizildi. Hususy dükanlar ozallar 23.00-a çenli söwda edip bilen bolsalar, indi olaryň iş wagty resmi taýdan sagat 22.00-a çenli getirildi.


text:
2013-nji ýylda Türkmenistanda milli ykdysadyýetiň ösüşine gönükdirilip 41 milliard dollarlyk maýa ýatyrylypdyr. Resmi maglumatlarda şeýle-de habar berilişine görä, häzirki wagtda ýurtda 35 milliard dollarlyk iri gurluşyk obýektleri amala aşyrylýar. Olaryň jemi sanynyň 2 müňe golaýdygy hem aýdylýar. Yzygiderli ulanylyşa tabşyrylýan iri obýektleriň arasynda myhmanhanalar hem bar.
Döwletiň hasabyna gurulan iri obýektlerden ýurduň ýaşaýjylary nähili peýdalanyp bilýärler?
Azatlyk Radiosy bu sowaly türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.


text:
Orsýetli kanunçykaryjylar “Çeka” atly gizlin gullugyň esaslandyryjysy Feliks Dzeržinskiniň heýkeliniň şäheriň merkezine göçürilmegi baradaky planlaryndan yza tesene meňzeýär.
11-nji oktýabr, anna güni, Moskwadaky Döwlet Dumasynyň ýokary wekili Andreý Metelskiý agzalýan heýkel üçin “oňaýly” ýer bolan Lubýanka skwerine onuň gaýtaryp getirlmeginiň ahmaldygyny aýdyp çykyş edensoň, dürli myş-myşlar ýaýrap başlady. Lubýanka skwerinde ozallar ”Çekanyň” sowet döwründäki mirasdüşeri KGB-niň ştab-kwartirasy ýerleşýärdi.
Paýtagtyň şäher komiteti Moskwada Dzeržinskiniň heýkelini hem öz içine alýan ýedi sany ýadygärlikler toplumyny täzeden dikeldýändiklerini mälim edensoň, Metelskiý öz teklibi bilen çykyş edipdi. Ýadygärlikleri täzeden dikeltmek işine 50 million rubl (1.5 million amerikan dollary) möçberinde pul serişdesi sarp ediler.
"Taryhy ähmiýet"
“Bütewi Orsýet” partiýasynyň agzasy Metelskiý heýkeliň “taryhy ähmiýetine” ünsi çekip, Moskwadaky häkimiýetleriň heýkeli täzeden dikeltmek üçin pul serişdesini goýandygyny aýtdy we “indi aýdylan zat durmuşa geçirilmeli” diýdi.
Onuň çykyşy ýyldyrym çaltlygynda metbugat serişdeleriniň esasy habaryna öwrülensoň, Metelskiý öz eden çykyşyna täzeden düşündiriş bermäge mejbur boldy. Ol diňe bir öz teklibini öňe sürendigini, şahsy garaýşyny beýan edendigini aýtdy we žurnalistleriň onuň sözlerini kesä çekendigini mälim etdi.
Şäher geňeşiniň metbugat wekili Wladimir Platonow jedelli gürrüňi ýatyrmak üçin çykyş etdi we parlamentiň paýtagta haýsy heýkeliň has mynasypdygyny saýlamaga haky ýok diýdi.
Sowet Soýuzy ýykylansoň Dzeržinskiniň heýkeli halkda onuň garşysyna negatiw hyjuwlary döredipdi.
Taryh
Dzeržinskiniň heýkeli aýrylýar. 23-nji awgust, 1991 ý.
Dzeržinskiý 1917-nji ýylda ÇK-nyň (Adatdan daşary Komitet) düýbüni tutupdy. Gizlin gullugyň esaslandyryjysyna “demir Feliks” hem diýilýärdi. Dzeržinskiý ýurtda zulum kampaniýasynyň başyny başlap, repressiýa döwründe ýüz müňlerçe adam ÇK-nyň zulumyna çydap bilmän, aradan çykypdy. Gözi ganly ÇK-nyň zulum kampaniýasy 1917-nji ýylda bolan bolşewistik rewolýusiýasyndan soň alty ýyllap dowam edipdi.
Gürrüňi edilýän gan döküşiklik sowet diktatory Iosif Staliniň 1930-njy ýyllarda geçiren zalym repressiýasyna-da goşant goşupdy.
1991-nji ýylyň awgust aýynda Politbýuronyň wekilleri Sowet Soýuzynyň prezidenti Mihail Gorbaçýowy tagtdan agdarmaga synanyşýarlar. Başa barmadyk döwlet agdarylşygynda Dzeržinsikiniň Lubýanka skwerindäki heýkeli protestçiler tarapyndan göteriji kran bilen ýykylyp aýrylýar. Heýkeliň ýumrulmagynyň simwoliki ähmiýeti bardy, sebäbi şol sahna sowet režiminiň çökmeginiň simwoliki buşlukçysy bolup, taryhyň sahypalarynda öz ornuny alýar.
"Simwol"
Şondan bäri ors halkynyň geçmişiniň garjaşyk duýgusynyň şaýady bolan heýkeliň gaýtadan dikeldilmegini talap edýänler hem az bolmandy.
Prezident Wladimir Putiniň hut özi ors goşunyna gyzyl ýyldyzy gaýtaryp berip, şeýle-de Söwet Soýuzynyň döwlet senasynyň (gimniniň) sazynyň Russiýa Federasiýasynyň döwlet senasynyň sazy hökmünde täzeden ulanylmagyny karar edip, sowet nostalgiýasyndan lezzet alýandygyny görkezdi.
2005-nji ýylda Dzeržinskiniň döş heýkeliniň (býustunyň) Içeri işler ministrliginiň howlusynda goýulmagy tankyt edilipdi.
Ýöne Muzeonda, ýagny Moskwadaky unudylan ýadygärlikler toplumyndakysowet döwrüne degişli heýkelleriň arasynda duran Dzeržinskiniň esasy äpet heýkelini öňki ýerine gaýtaryp getirmek barada Putin heniz karar çykaranok.
Adam hukuklary boýunça aktiwist Lýudmila Alekseýewanyň aýtmagyna görä, heýkeli täzeden dikeltmek işi başa barmaz. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Bu heýkeliň täzeden dikeldilmegi baradaky myş-myşlar wagtal-wagtal peýda bolýar, ýöne men bu başa barar öýdemok. Agzalýan heýkel şol döwürde wepat bolan millionlarça bigünä bendäniň ölümine sebäp bolan edaranyň simwolydyr. Meniň pikirimçe, heýkeli täzeden dikeltmek boýunça edilýän islendik synanyşyk protestlere getirer we hiç haçan başa barmaz”.
Moskwanyň ozalky häkimi Ýuri Lužkow hem heýkeli dikeltmegiň tarapdarlarynyň hataryndady. Ýöne oppozision liberallar, hukukçylar we çekistler tarapyndan yzarlamalara sezewar bolan Orsýetiň Prawoslaw buthanasynyň ruhanylary oňa berk garşylyk görkezipdiler.
Tanktyçylaryň bellemeklerine görä Lýubýanka skwerinde Sowet Soýuzy döwründe syýasy repressiýalaryň pidalaryna bagyşlanan Solowetskiý daşy oturdylan ekeni. Solowetskiý daşy Feliks Dzeržinskiniň heýkeliniň agdarylmagyndan bir ýyl öň ol ýerde oturdylypdy.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň türme tussaglygyna höküm edilmegi baradaky wakany adam hukuklaryny goraýjy guramalar, metbugat we söz azatlygy boýunça iş alyp barýan toparlar berk tankyt edýärler.
“Biz bu çärä garaşsyz žurnalisti dymdyrmak üçin edilýän tagalla hökmünde baha berýäris. Biz resmi Aşgabatdan jenap Ýazgulyýewiň hiç hili şertsiz azat edilmegini talap edýäris” diýip, düýbi ABŞ-da ýerleşýän Žurnalistleri goramak boýunça Komitetiň (CPJ) wekili Nina Ognýanowa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy.
Türkmen žurnalisti we edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýew 5-nji oktýabrda Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň 2-nji bendi boýunça 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol madda görä, “adama haýbat atmak, töhmet atmak, çydamsyz güne salmak ýa-da onuň şahsy mertebesini birsyhly kemsitmek bilen, ony öz-özüňi öldürmäge mejbur edene ýa-da öz-özüňi öldürmek kastyna düşürene bäş ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär”.
Žurnalist Ýazgulyýewiň maşgala agzalary, oňa bildirilen günäniň toslap tapylan aýyplamadygyny aýdýarlar. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy hem Ýazgulyýewiň žurnalistik işleri sebäpli şeýle basyşlara sezewar edilýändigine ynanýar.
Žurnalistleri goramak boýunça Komitetiň Ýewropa we Ýewraziýa boýunça programmalaryny dolandyryjy Nina Ognýanowa hem Ýazgulyýewiň Abadanda bolan partlamalar we Türkmenistanda ynjyk diýlip hasaplanýan beýleki temalar barada makaladyr habarlary ýazany üçin şeýle yzarlamalara sezewar edilenligine ynanýanlygyny aýdýar: “Bu aýypalamalar şol möhüm habarlary halk köpçüligine ýetirenligi üçin žurnalistden ar almak maksady bilen ýöňkelýäne meňzeýär. Sebäbi Türkmenistanyň şol habarlary gizlemek isleýänligi juda anykdy”.
Ognýanowa aýratynam Döwletmyrat Ýazgulyýewiň tussag edilmegi we suda çekilmegi baradaky proseslere syn edilende, bu çäreleriň ählisi hökümetiň ony dymdyrmaga synanyşýanlygyny ýüze çykarýar diýen pikirde.
Ahal welaýatynyň Änew şäherçesinde ýaşaýan 43 ýaşly Döwletmyrat Ýazgulyýew 27-nji sentýabrda tussag edilipdi. 4-5-nji oktýabrda geçirilen sud diňlenişiklerinde žurnalist Ýazgulyýewiň aklawçysynyň hem bolmanlygy aýdylýar.
Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň wekili Nina Ogniýanowa türkmen hökümetinden žurnalist Ýazgulyýewi azat etmegi talap etmek bilen, bu ugurda halkara jemgyýetçiliginiň hem oýnap biljek rolunyň bardygyny belleýär: “Halkara jemgyýetçiligi diňe öz işi bilen meşgullanýan şol žurnalistiň azat edilmegi üçin türkmen ýolbaşçylaryna basyş edip biler”.
Žurnalist Ýazgulyýewiň sud işleri barada hem halkara guramalar Türkmenistanyň hökümetine dürli çagyryşlar bilen ýüzlenipdiler. Emma şol çagyryşlar äsgerilmän, žurnaliste 5 ýyl iş kesilendigi yglan edildi. Netijede resmi Aşgabat Ýazgulyýewiň azat edilmegi baradaky häzirki çagyryşlara gulak asarmy diýlen soraga häzirlikçe anyk jogap bermek kyn.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogarynda PKK, Kürdüstan işçiler partiýasyna garşy geçirilen uly operasiýada 70 sany güman edilýän jeňçi, iki sany türk esgeri öldürildi diýip, türk goşuny 19-njy dekabrda aýtdy.
Bu operasiýa 16-njy dekabrda, Jizre we Silopi, şeýle-de goňşulykdaky Diýarbekir şäherlerinde başlanypdyr.
Türk harbylary uruş uçarlarynyň 18-nji dekabrda demirgazyk Yrakdaky PKK lagerlerini hem bombalap, olaryň çadyrlaryny we ýaragly berkitmelerini weýran edendigini habar berdi.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu Türkiýe kürt jeňçileriniň baş-başdaklyk döretmegine ýol bermez diýdi.
"Eger olar bizden bölünmek ugrunda darkaş gurýan bolsa, biz muňa hiç wagt ygtyýar bermeris» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Sişenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabadyň günorta-günbatarynda täze gurulýan telewizion diňiň gurluşygy bilen ýakyndan tanyşdy.
Köpetdagyň dag gerişlerinden biriniň üstünde Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasy tarapyndan gurulýan bu diňiň beýikligi 211 metr bolar.
Bu gurluşyk obýektiniň ýanynda Ministrler Kabinetiniň käbir agzalary bilen duşuşan prezident Berdimuhamedow bu telewizion diňden beriljek geljekki programmalar barada-da degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklar berdi.
Şu hepdäniň başynda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedow Aşgabatdaky ähli ýaşaýyş jaýlarynyň üstünden sputnik antennalarynyň aýrylmagyna görkezme beripdi.
Şol görkezmäniň yzy bilen, käbir habar serişdelerinde ýakyn wagtlarda Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň şu täze gurulýan telewizion diňden beriljek gepleşiklere tomaşa edip başlajakdyklary barada maglumatlar peýda boldy.


text:
Şweýsar polisiýasy pyçakly adamyň otla ot bermezden öň ýolagçylary pyçaklandygyny we pyçak hem ýanyk ýaralary bilen ýedi adamyň hassahana düşmegine sebäp bolandygyny aýdýar.
Soňky maglumata görä, ýaraly bolanlaryň biri, 34 ýaşyndaky aýal 14-nji awgustda pyçak ýarasyndan jan berdi, güman edilýän hüjümçi hem öldi. Üç ýaralynyň ýagdaýynyň agyrdygy aýdylýar.
Güman edilýäniň özi, 27 ýaşyndaky şweýsar raýaty hem 13-nji awgustda hassahana ýerleşdirilipdi.
Bu hadysa ýurduň demirgazyk-gündogaryndaky St. Gallen okrugynda bolupdyr.
Ýaraly bolanlaryň arasynda çaga-da bar. Otly Salez stansiýasyna baranda amala aşyrylan hüjümiň motiwi aýdyň däl.
"Biz munuň terror akty bolandygyny-da, bolmandygyny-da aýdyp biljek däl» diýip, polisiýanyň sözçüsi aýtdy.


text:
Öten agşam Filippinleriň paýtagty Manilada 12 sagat dowam eden zamun alyş dramasy zamun alyjynyň ele salnan awtobusdaky 8 ýolagçy bilen bilelikde öldürilmegi arkaly soňlandy.
Zamun alyjy, öňki polis ofiseri, polisiýa işgärleriniň awtobusy zabt etmezlerinden we özüni bir mergeniň atyp urmazyndan öň Gon-kongdan gelen syýahatçylaryň 8-sini öldürdi.
Häkimiýetler başda ol adamyň 25 adamly awtobusy zamun alandygyny aýdypdylar. Ol adamlary öldürmäge başlamazyndan öň zamunlaryň 9-syny azat etdi we eger öňki işine dikeldilse, beýleki zamunlary hem boşatjagyny aýtdy.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkentde tebigy gaz partlamasy diýlip güman edilýän wakada bir aýal öldi we başga-da üç adam ýaralandy.
Gürrüňi edilýän bu partlama 23-nji aprelde Daşkendiň täjirçilik merkezinde amala aşdy. Bu wakada agyr ýaralanan dört adam keselhana ýerleşdirildi. Keselhana ýerleşdirilenleriň biri gysga wagt soň heläk boldy.
Özbegistanyň Içeri işler ministrliginiň 24-nji aprelde beren maglumatyna görä, partlama binanyň häzirki wagt bejeriş işleri amala aşyrylýan ýerzemininde bolupdyr. Deslapky derňewlerde partlamanyň amala aşmagyna tebigy gazyň ýalňyş ulanylmagynyň sebäp bolandygy aýdylýar.
Ministrligiň resmileriniň beren maglumatynda partlamanyň netijesinde binanyň ilkinji iki gatyna zeper ýetendigi, emma onuň ýumrulmak howpunyň ýokdugy bellenilýär.
Muňa garamazdan Azatlyk Radiosynyň habarçysy gürrüňi edilýän wakadan soň dokuz gatly binanyň gyşarandygyny habar berýär.


text:
Orsýet Siriýada “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy howadan zarba urmak boýunça ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan kampaniýanyň Siriýanyň garaşsyzlygyny we halkara kanunlaryny bozýandygyny aýdýar.
Moskwanyň tankydy Pentagonyň ABŞ-nyň we “partnýor ýurtlaryň güýçleriniň” “Yslam döwletine” degişli bolmagy güman edilýän Siriýadaky nokatlara garşy howadan zarba urup başlandygyny yglan etmeginiň yzýany peýda boldy. Şeýle hüjümler başdsa Yrak bilen çäklenipdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda şeýle çäreleriň Siriýanyň hökümetiniň “açyk razylygy” bilen ýa-da BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň karary bilen amala aşyrylmalydygy aýdylýar. Beýannamada terrorizme garşy göreşiň “BMG-niň howandarlygynda dünýä jemgyýetiniň sazlaşykly hereketlerini talap edýändigi we ABŞ-nyň öz geosyýasy maksatlary üçin Siriýanyň garaşsyzlygyny depeleýändigi aýdyldy.


text:
Nigeriýadaky prezidentlik saýlawlaryndan soň, ýurduň dermirgazygynda dörän bidüzgünçilikler sebäpli onlarça adamyň ölendigi we müňlerçe adamyň öýlerini terk edendigi habar berilýär.
Berilýän maglumata görä, hüjüm eden musulmanlar öýleri, keliseleri we polisiýa merkezlerini oda beripdirler.
Bu gahar-gazaba ýurtda şenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda musulman kandidaty Muhamadu Buhariniň hristiýan Gudlak Jonatdan ýeňilmegi sebäp boldy.
Saýlaw resmileriniň berýän maglumatyna görä, ýurduň günortasyndaky hristiýan sebitinden bolan Jonatan sesleriň 57% alyp, Muhammadu Buhariden üstün çykypdyr.
Halkara gözegçileri bu saýlawlary, umuman, ynamly diýip häsiýetlendirdiler. Emma Buhariniň tarapdarlary saýlawlarda bidüzgünçilikleriň bolandygyny öňe sürýärler.
Nigeriýanyň 150 million ilaty bolup, ýurduň demirgazygynda musulmanlar, günortasynda bolsa hristiýanlar ýaşaýar.


text:
Prezidentlige kandidat Hillari Klinton «Yslam döwleti» jeňçi toparyny ýok etmek üçin global bileleşige çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň demokratiki partiýasynyň üç kandidatynyň 14-nji noýabrdaky çekişmesi fransuz pidalarynyň hormatyna dymyşlyk etmekden başlandy.
Hillari Klinton, amerikan senatory Berni Sanders, Merilandyň ozalky gubernatory Martin O'Malley Parižde 129 adamy öldüren hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alan «Yslam döwleti» jeňçi toparyna berk gaýtawul bermek meselesinde bir hörpden gopdular.
"Biz yslama garşy uruşmaýarys, biz zorlukly ekstremizme garşy uruşýarys» diýip, Klinton aýtdy.
Sanders we O'Malley Klintony Birleşen Ştatlaryň Yraga goşun salmagyna başda goldaw bildirendigi üçin tankyt etdiler.
Klinton Birleşen Ştatlaryň nobatdaky prezident saýlawlarynda demokratiki partiýanyň öňdebaryjy kandidaty bolup durýar.


text:
«Olary diri görkez!» kampaniýasy zorlukly ýitirim bolmalaryň pidalarynyň 30-njy awgustda bellenilýän Halkara gününe gabatlap, ýörite beýanat ýaýratdy.
«Türkmenistanda onlarça adam zorlukly ýitirim bolma sezewar edildi, olaryň käbiri barada on ýyldan gowrak wagt bäri hiç zat belli däl» diýip, beýanatda bellenilýär.
«Türkmenistanyň häkimiýetleri ýitirim bolan adamlaryň ykbaly we ýerleşýän ýeri barada olaryň garyndaşlaryna haýal etmän maglumat bermeli hem-de ýakynlarynyň olar bilen görüşmegine ýol açmaly» diýip, 25 çemesi ýurtdan «Olary diri görkez» kampaniýasyna goşulan hukuk goraýjy guramalar koalisiýasynyň 29-njy awgustda Ženewadan ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Ýitirim bolanlaryň köpüsine 1990-njy ýyllaryň ahyrynda, 2000-nji ýyllaryň başynda, birnäçe köpçülikleýin tussag etmeler tolkunynda we adalatsyz sud proseslerinde, galp aýyplamalar esasynda uzak möhletli ýyl kesildi, ýitirim bolanlaryň köpüsi ozal döwlet wezipelerini eýelän, soňra ýurduň şol wagtky ýulbaşçysynyň gözünden düşen adamlardy diýip, hukuk goraýjylar aýdýar.
«Türkmenistanyň häkimiýetleriniň on ýyldan gowrak wagt bäri dymýandygy üçin, zorlukly ýitirimçilige sezewar bolanlaryň hossarlarynyň köpüsi öz garyndaşlarynyň diridigini ýa ýogalandygyny hem bilmeýär – diýip, kampaniýa gatnaşyjy guramalaryň (Crude Accountability) biriniň direktory Keýt Wotters aýdýar. –Häkimiýetler muny bes etmeli we azyndan öz türmä basan adamlarynyň hossarlaryna olaryň ýakynlarynyň diridigini ýa ölendigini aýtmaly.»
Zorlukly ýitirim edilmeler problemasy
BMG 30-njy awgusty, bütin dünýäde zorlukly ýitirim edilmeler problemasyna ünsi çekmek üçin, zorlukly ýitirim bolmalaryň pidalarynyň Halkara güni diýip yglan etdi. «Olary diri görkez» kampaniýasy şu güne gabatlap, Türkmenistanyň häkimiýetleriniň tussaglara hemişe garyndaşlary, aklawçylar, degişli garaşsyz guramalaryň wekilleri, şol sanda Gyzyl Hajyň we BMG-niň ekspertleri bilen duşuşmaga rugsat bermelidigini ýatladýar.
«Kampaniýanyň başlanany bäri geçen ýylyň dowamynda birnäçe döwlet, hökümetara guramalary, Türkmenistanyň we beýleki köp ýurtlaryň ýaşaýjylary biziň ýitirim edilen adamlaryň we olaryň ýakynlarynyň esasy hukuklaryny dikeltmek baradaky çagyryşlarymyzy goldady – diýip, kampaniýa goşulan rus guramasynyň (Demokratiýanyň we adam hukuklarynyň ösüş merkezi) prezidenti Ýuriý Jibladze aýdýar. – Indi türkmen häkimiýetleriniň herekete geçmegine wagt ýetdi.»
«Olary diri görkez» kampaniýasyna gatnaşyjylaryň pikirlerine görä, zorlukly ýitrim bolma sezewar edilenler barada on ýyldan gowrak wagt bäri maglumat berilmezligi olaryň garyndaşlary üçin gynag bolup durýar.
"Olary ölüme höküm etmediler ahyryn"
«Adamlary, goý adalatsyz hem bolsa, azatlykdan mahrum etmek hökümini çykardylar, emma olary ölüme we unudylmaga höküm etmediler ahyryn» diýip, kampaniýa goşulan norweg guramasynyň (Norweg Helsinki komiteti) başlygy Lene Wettelan aýdýar.
Halkara kanunçylygynda adamy zorlukly ýitirim etmek doly gadagan we günäkärleri jogapkärçilige çekmäge esas berýän agyr jenaýat hasaplanýar. Bu Raýat we syýasy huukuklar baradaky halkara paktynyň, Adam gynamalaryna garşy konwensiýanyň düzgünleriniň gödek bozulmasy bolýar we Türkmenistan hem bu şertnamalara gatnaşyjy ýurt bolup durýar diýip, «Olary diri görkez» kampaniýasynyň beýanatynda aýdylýar.
«Berdimuhamedow häkimiýete gelenden soň, zorlukly ýitirim edilmeleriň soňuna çykmalydy – diýip, Hýuman Raýts Wotç guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber aýtdy. – Zorlukly ýitirimçilik adam ýitirim bolup, onuň ykbaly we ýerleşýän ýeri barada hiç bir zat bilinmeýän wagtyň bütin dowamyna uzaýan jenaýatdyr. Berdimuhamedow bu ugurda näçe uzak hereket etmese, onuň hökümetiniň bu edilýän jenaýata dahyllylygy hem şonça ulalar» diýip, Reýçel Denber sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
15-nji awgustda Türkmenistana sapar eden Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň baş harby ýolbaşçysy, general Deýwid Petreusyň ýolbaşçylygyndaky amerikan delegasiýasy türkmen tarapy bilen parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek meseleleri boýunça iki taraplaýyn konsultasiýalary geçirdi. Bu barada “Türkmenistan Altyn Asyr” Internet saýty ýazdy.
Ýokary derejeli amerikan harby resmisiniň Türkmenistana saparynyň maksady bilen gyzyklanyp, Azatlyk radiosy ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasyna ýüz tutdy. “Bu Merkezi Aziýa planlaşdyrylan adaty sapar boldy. Onuň maksady türkmen tarapy bilen häzirki we geljekki harby hyzmatdaşlygy maslahatlaşmakdan ybarat” diýip, ilçihananyň wekili William Stiwen aýtdy.
ABŞ-nyň harby resmi topary bilen Türkmenistanyň Daşary işler we Goranmak ministrliklerinde, şeýle-de Döwlet serhet gullugynda duşuşyklary geçirildi. Emma taraplaryň özara maslahat eden meseleleri barada jikme-jik maglumat berilmedi.
ABŞ, NATO we Merkezi Aziýa
Owganystanda terrorizme garşy harby çäreleri amala aşyrýan ABŞ-nyň we NATO-nyň Merkezi Aziýa bilen hyzmatdaşlyga uly gyzyklanma bildirýänligini synçylar belleýärler. 2001-nji ýylyň sentýabr aýynda ABŞ-da bolan terrorçylykly hüjümleriň yz ýany Owganystanda terrora garşy halkara harby operasiýalara başlan ABŞ birnäçe ýylyň dowamynda Özbegistanyň harby bazasyndan peýdalanypdy. Amerikan harbylarynyň Gyrgyzystandaky bazasynda galmagy barada-da häzirki wagtda gepleşikler dowam edýär.
Bitaraplyk statusyna eýe bolan Türkmenistan ABŞ bilen göni hyzmatdaşlyk alyp barmasa-da, NATO bilen “Parahatçylyk ugrunda hyzmatdaşlyk” programmasy boýunça işleşýär. Soňky wagtda bu gatnaşyklar giňelýär diýen pikirler metbugatda-da, synçylar tarapyndan hem öňe sürülýär.
Londonda ýerleşýän Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutyndan John Mak Loudyň sözlerine görä, ABŞ-nyň Merkezi Aziýa we, hususan-da Türkmenistan bilen, gatnaşyklaryny giňeltmek ugrunda edýän yzygiderli tagallalaryny onuň Owganystandaky durnuklylaşdyryş maksatlary bilen düşündirip bolar.
Harby däl ýükler
ABŞ Türkmenistanyň Owganystanda parahatçylygy döretmekdäki rolunyň ähmiýetini ençeme sapar nygtady. Döwlet departamentiniň ýanyndaky “Defense Energy Support Center” merkeziniň “Fuel Line” neşiriniň maglumatyna görä, 2002-nji ýylyň aýagyndan bäri Türkmenistandan satyn alynýan uçar ýangyjy demir ýol arkaly Owganystanyň serhetýaka Turgundi we Hairaton şäherlerine äkidilýär. Bu barada “Eurasia.net” Internet neşiri 12-nji iýulda ýaýradan maglumatynda ýazdy. Şol maglumatda 2004-2005-nji ýyllarda Türkmenistanyň Owganystana öz üstünden azyk, çüýşeli suw we gurluşyk materiallaryny aşyrmagy rugsat berenligi aýdylýar.
Şu ýylyň fewral aýynda Türkmenistan ABŞ-nyň ynsanperwerlik ýükleriniň öz üstünden uçar arkaly aşyrylmagyna rugsat beripdi.
Häzirki wagtda Türkmenistanda ABŞ-nyň uly bolmadyk harby toparynyň ýerleşýänligi hem habar berildi. “Eurasia.net” Internet saýty Aşgabadyň howa meýdanynda ýangyç üpjünçiliginiň üstüni ýetirýän uçarlara ýardam bermek üçin ABŞ-yň howa güýçleriniň ýedi adamdan ybarat kiçi toparynyň ýerleşýänligini ABŞ-yň Goranmak departamentine salgylanyp, habar beripdi.
Türkmenistan ABŞ we NATO bilen harby hyzmatdaşlyga degişli planlaryny resmi taýdan mälim etmeýär. Bu barada amerikan resmileriniň-de açyk diskussiýa girişmekden saklanýanlygy aýdylýar. “Muňa garamazdan, öz nobatynda Türkmenistan hem Günbatar bilen harby gatnaşyklaryny giňeltmäge gyzyklanma bildirýär” diýip, analitik Artem Ulunýan belleýär.
Esasy iki ugur
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Türkmenistanyň ABŞ bilen harby meselede hyzmatdaşylygynyň birnäçe esasy ugurlarynyň bardygyny belleýär. “Birinjisi, Owganystan ugry. Bu halkara koalisiýasynyň Owganystanda alyp barýan çärelerini goldamak üçin Türkmenistanyň territoriýasynyň ulanylmagyna degişli.”
Ekspertiň aýtmagyna görä, şol ugurlaryň ikinjisi, Türkmenistanyň ýaragly güýçleriniň reformirlenmegine degişli. “Bu ugurdan dolandyryş we kadrlary taýýarlamak meslelelerine esasy üns berilýär”.
Artem Ulunýanyň pikirine görä, harby diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak we giňeltmek meselesi hem taraplaryň özara hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Bilermen Türkmenistanyň ýolbaşçylary üçin Günbatar bilen gatnaşyklary syýasy, ykdysady hem-de hatda harby täýdan giňeltmegiň GDA döwletleri we Orsýet tarapyndan geljekde ýurda harby howp salynmagynyň öňüni almak nukdaýnazaryndan hem ähmiýetlidigini belleýär.


text:
Müsüriň harbylary milleti ikä bölen syýasy krizisi çözmek ugrundaky “dialogy goldaýandygyny” aýdýar.
Harbylar şenbe güni beýanat ýaýradyp, onda “dialog başa barmasa, bu bizi elhenç netijeleri döretjek garaňkylyga alyp gitjekdigini” duýdurdylar.
Bu iki hepde mundan ozal prezident Mohammed Mursä garşy başlanan protestlerden soň, harbylaryň çap eden ilkinji beýanatydyr.
Şenbe güni protestçiler tikenekli simler bilen Tahrir meýdançasyndaky administratiw binanyň girelgesini böwetlejek boldular.
Nägileligiň sebäpleri
Mena Ramsi atly demonstrantlary biri şeýle gürrüň berdi: “Biz meýdança ilkinji gezek gelenimizde, prezidentiň ygtyýarlyklaryny artdyrýan kararyň ýatyrylmagyny talap edipdik. Ýöne, haçanda Mursi muny ret edende, biz onuň häkimiýetden çekilmegini talap edip başladyk” diýdi.
Soňra ol sözüni dowam etdirip: “Prezidentiň köşgüniň öňünde ‘Musulman doganlarynyň’ bize eden süteminden, şeýle-de yslamy wagyz edip, aýallary ýençýän şeýhleri görenimizden soň, Mursi özüniň kanunylygyny ýitirdi. Biz oňa mümkinçilik berjekdik, biz ondan diňe kanunyň ýatyrylmagyny sorapdyk. Emma ol ähli zada atanak çekdi” diýip, belledi.
Prezident Mursi öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan kanuny kabul edenden soň, 22-nji noýabrdan bäri tolgunşyklar dowam edýär. Şeýle-de protestçiler aglaba yslamçylar tarapyndan düzülen konstitusiýanyň taslamasynyň 15-nji dekabrda referenduma goýulmagyna, özleriniň nägileligini bildirýärler.
Mursiniň garşydaşlary prezidentiň öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan kanunyň ýatyrylmagyny we referendumyň soňa süýşürilmegini soraýarlar.


text:
18-nji oktýabrda Lebap welaýatynda täze gurlan desgalaryň ulanylmaga berilmegine bagyşlanan dabaralar boldy.
Bu dabaralara anna güni Marydaky täze desgalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşan prezident G.Berdimuhamedow hem geldi.
Türkmen telewideniýesi prezidentiň gatnaşmagynda Lebap welaýat kitaphanasynyň, köp ugurly Söwda merkeziniň açylandygyny habar berýär.
Umumy bahasy 78 million 375 müň manat bolan bäş gatly kitaphana ýurduň telekeçileri tarapyndan gurlupdyr.
Prezident Berdimuhamedow welaýat kitaphanasynyň açylyşynda eden çykyşynda ýurduň ähli welaýatlarynda döwrebap kitaphanalaryň gurulýandygyny, kitaphana ulgamynyň işiniň bolsa yzygiderli kämilleşdirilýändigini aýtdy.
Ýöne Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda ýurt daşyndan kitap, gazet-žurnal almak mümkinçilikleri çäklendirildi, ýerli ýazyjylaryň bir toparynyň atlary gara sanawa saynyp, olaryň kitaplarynyň çykarylmagy gadagan edildi diýen maglumat bar.
Mundan başga, Türkmenistanda internetiň hem haýaldygy we onuň ilat köpçüligine elýeterliliginiň juda çäkli bolmagynda galýandygy aýdylýar.
Ýöne ýurtda täze, döwrebap kitaphanalaryň gurulmagy we ulanylmaga berilmegi ýerli ýaşaýjylar, kitap muşdaklary tarapyndan gowy garşylanýar.
Eýsem olar bu kitaphanalarda, umuman ylym-bilim, erkin maglumat alyp bilmek meselesinde ýene nähili giň mümkinçilikleriň döredilmegini isleýärler.
Azatlyk radiosy bu sorag bilen Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewe ýüzlendi.


text:
Şu hepde Aşgabatda geçirilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahaty ýurtdaky ähli güýç ulanyjy gurluşlaryň dokuz aýdaky işiniň jemlerine bagyşlanyldy.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bu maslahaty Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygynyň bellenişiniň sözme-söz diýen ýaly gaýtalanmasy boldy. Onda ýene-de wepalylyga, watançylyga, watana jan-dilden hyzmat etmeklige aýratyn üns berildi.
Dogrusy, harbylara we kanun goraýjy organlara gönükdirilen talaplarda türkmen harbylaryna we çekistlerine asla mahsus bolmadyk görkezmeler hem bar. G.Berdimuhamedow bu ýowuz hem kuwwatly organlardan kanunçylygy, tertip-düzgüni aňrybaş derejede berk goramagy we ýerine ýetirmegi talap etmek bilen çäklenmän, eýsem graždanlaryň hukuklaryny, olaryň abadan ýaşaýşy üçin “döredilen” şertleri we türkmen halkynyň döredijilikli zähmetini goramagy-da talap etdi.
Türkmenbaşynyň döwründe-de, ondan öňki döwürlerde-de güýç ulanyjy gurluşlar bilen bagly düzgünler, adatça, jemgyýetde köpçülikleýin gorky döredäýmese, aýratyn bir ruhubelentlik döretmeýärdi. Eger gürrüň “adam hukuklary” barada gidýän bolsa-ha, ol hasam gorkulydy...
Düşnüksiz “adam hukuklary”
Prezidentiň “adam hukuklary” baradaky soňky çagyryşlaryna we talaplaryna ýurduň adaty raýatlarynyň çäklendiriji düzgünleriň öňküdenem berkidilmegi, täze arassalaýyşlar we ar almalar kampaniýasynyň başlanmagy hökmünde düşünýän bolmaklary-da mümkin.
Prezidentiň “zähmet şertlerini üpjün etmek” baradaky çagyryşy hem gümürtik ýaňlanýar. Eýsem, harbylar we howpsuzlyk gullugynyň işgärleri köp müň adamly işsizler armiýasyna mundan beýläk nähili garamaly? Prokuratura we Milli howpsuzlyk ministrligi ýüzlerçe müň işsiz türkmenistanlynyň başdan geçirýän hupbatlaryny nähili paýlaşmaly?
Hawa, bärsinden ýurduň işe ukyply ilatynyň 25%-ne häkimiýetleriň özi iş tapyp bilmeýän wagty ýaňky agzalan organlar şol adamlara nähili kömek berip biler?
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda prezident ýene bir gezek harby doktrinanyň diňe goranmak häsiýete eýedigini, ýurduň parahatçylyk söýüjilik, gumanizm prinsiplerine esaslanýan ýokary derejeli bitaraplyk durumyny nygtady.
Emma şol aýdylýan, nygtalýan zatlar ýurduň graždanlaryna gatnaşyklarda juda az, pes derejede göze ilýär. Muňa mysal hökmünde ýarym million töweregi işsiz adamynyň öz işsizligi üçin döwletden hiç hili kömek almaýandygyny getirmek mümkin.
Mundan daşary, onýyllyklar bäri türkmen jemgyýetinde dowam edip gelýän başga bir fakty-da getirmek bolar. Ol-da güýç ulanyjy gurluşlaryň tutuş güýç-kuwwatynyň, olaryň elinde bar ähli mümkinçilikleriniň ýurdy doly gabawda, daşarky dünýäden üzňelikde saklamaga hyzmat edýänligidir.
Şol bir wagtda-da propaganda döwlet ýolbaşçylarynyň açyk gapylar syýasatyny alyp barýandygyny nygtaýar. Emma Türkmenistanda şol “gapylary” çalaja açyp goýýan ýa-da açylmaz ýaly berk ýapýan graždan geýmindäki ýa-da resmi formadaky daýylardygyny hatda çagalar hem bilýärler.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bükri Garagumda ýerleşýän obalardan biri. Bu obanyň ýaşaýjylarynda nägilelik döredýän zat edil häzirki wagtda tutuş ýurtda bellenýän “Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligi” bilen bagly şagalaňlaryň ýoklugy däl-de, eýsem saglyk ojagy bolan keselhananyň bu obada bolmazlygydyr.
Aşgabatdan 235 kilometer, Daşoguzdan bolsa takmynan 300 kilometr uzaklykda ýerleşýän, gum içindäki bu obada diňe keselhana däl, hatda ýekeje doktoram ýok. Saglyk meselesinde olaryň gapysyny kakyp biläýjek ýeri, uçilişäni tamamlan bir şepagat işgäri. Uly şäherlerden ýüzlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýän, 200 töweregi hojalygy bolan Bükri obasyna Tiz kömek maşyny hem ýok.
Sowet Soýuzy dargansoň, ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow oba ýerlerindäki keselhanalaryň, saglyk öýleriniň köpüsini ýapdyrdy (aşakdaky audio). Bu ýagdaý beýleki etrapdyr obalar bilen bir hatarda Garagumda ýerleşýän Bükri ýaly obalaryň ýaşaýjylaryna-da ýaramaz täsirini ýetiripdi.
Bükrili bir ýaşaýjynyň aýtmagyna görä, “olar obada saglyk ojagy bolmansoň, Kükürt zawodynyň gapdalyndaky saglyk merkezine barmaly bolýarlar. Emma ol merkez hem çäkli serişdesi bilen töwerekde ýerleşýän üç oba hyzmat bermekden ejiz”.
“Kükürt zawody diýip atlandyrylýan ýerde wagtlaýyn jaýda saglyk merkezi bar. Merkez bir lukman bilen ýekeje şepagat işgärinden ybarat. Lukmanyň öýi uzakda bolansoň, ony her gün saglyk merkezinden tapyp bolanok” diýip, Bükriniň bir ýaşaýjysy aýtdy.
Kükürt zawodyndaky saglyk ojagyna degişli Bükri, Gyzyltakyr we Diňli obalary agzalýan ýeriň 5-10 kilometr uzaklygynda ýerleşýärler. Bu obalaryň jemi ýaşaýjylary bolsa takmynan 350-400 hojalykdan ybarat.
Bükrilileriň aýtmagyna görä, Kükürt zawodynyň saglyk ojagy köplenç talaby ödäp bilmeýär, şunlukda agyr kesellän ýaşaýjylar Aşgabada gaýtmaly bolýarlar. Emma Aşgabadyň hem özüne mahsus kynçylyklary bar diýip, özüni Ýakup diýip tanadan Bükriniň ýaşaýjysy aýdýar.
“Kimiň Aşgabatda garyndaşy bolsa, paýtagta gidip, şol ýerde bejergi alýar. Ýagdaýy bolmadyk adamda hiç hili çykalga ýok, şunlukda obada saglygyny bejertmek üçin, tebibe ýüz tutýanlaram az däl” diýip, Ýakup aýdýar.
Hasaba alynmadyk çagalar
Bükrilileriň aýtmagyna görä, saglyk serişdeleriniň ýetmezçiligi bilen döreýän problemalar diňe adamlaryň saglyk meselesi bilen çäklenmeýär. Bäbekhana bolmansoň, öýde dogulýan çagalaryň dokumenti bilen bagly dürli kynçylyklar hem bar. Bükriniň ýaşaýjysy 48 ýaşly Bossan şeýle kynçylyklary başdan geçirenlerden biri.
“Öýde dogrulan çaga bellige alynmaýar. Kükürt zawodyndaky saglyk merkeziniň şepagat işgäriniň ýanyna baryp, çaganyň doglandygy baradaky şahadatnamany bermegini haýyş etseň, baş lukman ýok diýip, başdan sowma jogap berilýär” diýip, Bossan daýza aýdýar. “Baş lukmanyň özi ýerbentli. Kükürt zawody bilen Ýerbendiň arasy 100 kilometr çemesi. Baş lukmana duşaýan mahalyňda hem ol dürli bahana tapyp, çaganyň doglandygy baradaky şahadatnamany dessine bermeýär”.
Bossan daýzanyň öňe sürýän bu kynçylyklary barada Kükürt zawodynyň keselhanasyndan jogap alyp bolmady.
Obalylaryň aýtmagyna görä, çagalaryň dogluş şahadatnamasynyň bolmazlygy hem keselhanalyk iş ýüze çykanda köp kynçylyklary döredýär.
“Eger çaga agyr syrkawlasa, ony köplenç Aşgabatdaky 11-nji mikroraýonda ýerleşýän çagalar keselhanasyna äkitmeli bolýar” diýip, Bossan daýza aýdýar. “Ol ýerde bolsa çaganyň dogluş hakyndaky resminamasyny soraýarlar. Olar ýaly resminama bolmansoň, tanyş görüp çaga bejergi almaly bolýar”.
Bükrileriň aýtmagyna görä, çagasynda dogluş resminamasy bolmadyk enelere çaga seretmek üçin döwlet tarapyndan berilýän kömek pullaryny almak hem kyn düşýär.
“Döwlet kömegi bilen bagly men Ruhabat etrabynyň häkimligine ýüz tutdum, sebäbi biziň obamyz şol häkimlige degişli” diýip, Bossan dayza şeýle gürrüň berdi: “Häkimlik meni etrabyň sosial üpjünçilik edarasyna iberdi. Etrabyň sosial üpjünçilik edarasy bolsa Kükürt zawodyndaky keselhana baryp, çagamyň doglandygy baradaky şahadatnamany getirmegimi maslahat berdi. Kükürt zawodyndaky keselhanada bolsa öňki ýaly ýagdaý gaýtalandy, ýagny lukman ýok, şahadatnama-da ýok”.
Bükrilileriň aýtmagyna görä, Garagumda ýerleşýän bu obada keselçilik adaty ýagdaý. Obada arassa agyz suwy, gaz we tok hem bolmansoň, tomsuň yssysynda, gyşyň aýazynda keselçilik hasam artýar.
Şeýlelikde, Türkmenistanda “Saglyk we bagtýyarlyk hepdeligi” bilen bagly uly şäherlerde geçirilýän şagalaňlar Garagumuň içine entek-entekler ýetmejege meňzeýär. Ol obalarda elektrik togy bolmansoň, şol dabaralara telewideniýe arkaly tomaşa etmek mümkinçiligi hem häzirlikçe çäkli bolmagyna galýar.


text:
Hyzmat: Size jaň edildi
Ähli hyzmatlar→
Hatda Siz ulgamyň hyzmat ediş çäginden daşda bolsaňyz hem, ýa-da telefon öçürilen bolsa hem, Siz telefony birikdiren ýa-da hyzmat ediş çägine dolanan pursatyňyz, Size jaň edilen belgileriň sanawyny özünde saklaýan SMS geler. Ähli şol belgilere hem Siziň ulgamdalygyňyz hakynda habarnamaly SMS barar. Siz şu hyzmatlary dolandyryp bilersiňiz:
- Jaň edýänleriň Siziň ulgamdalygyňyzy bilmegini islemeseňiz, 0880 belgisine A0 tekstli (A latyn harply we nol sifrli) SMS ugradyň.
- Eger jaň edýänler siziň ulgamdalygyňyz hakynda hemişe habarnama almagyny isleseňiz, 0880 belgisine A1 tekstli (A latyn harply we bir sifrli) SMS ugradyň.
- Eger Siz jaň eden adamyňyzyň jaň edenligiňiz hakynda bilmegini islemeseňiz, 0880 belgisine C0 tekstli (C latyn harply we nol sifrli) SMS ugradyň.
- Eger Siz beýleki müşderileriň ulgamyň çäginden daşda bolan wagtynda Siziň jaň edenligiňizi hemişe bilmegini isleseňiz, 0880 belgisine C1 tekstli (C latyn harply we bir sifrli) SMS ugradyň.
- Siz şeýle hem SMS-awtomat jogap berijini birikdirip bilersiňiz. TEXT sözüni (latyn harplary bilen) we probel arkaly - ulgamda däl wagtyňyz jaň üçin Siziň habaryňyzyň tekstini görkeziň. Meselem, şeýle: "TEXT Bagyşlaň, şu wagt men Size jogap berip bilemok ". Şonda ulgamda däl wagtyňyz Siz bilen jaňlaşmaga synanyşýanlaryň ählisi Siziň habarnamaňyzy awtomatik alarlar.
- SMS - awtomat jogap berijini aýyrmak üçin, TEXT sözi bilen (latyn harplary bilen) 0880 belgisine SMS ugradyň.
Hyzmatymyz mugt.
Birikmegiň usuly: hyzmatymyza birikmek gerek däl, TMCELL abonentleriň hemmesine awtomatik usulda birikdirilen.


text:
Duşenbe güni, 1-nji oktýabrda Gürjüstanda parlament saýlawlary geçirilmezden öň, ses berişlikler netijesinde bu ýurduň geljekki syýasy durmuşynda dawalaryň, protestleriň, hatda zorluklaryň ýüze çykmagyna garaşylýardy.
Prezident Mihail Saakaşwiliniň sahna çykyp, özüniň "Birleşen milli hereketiniň" oppozision "Gürji arzuwy" blogundan ýeňilendigini boýun almagy köpler üçin garaşylmadyk waka boldy.
2003-nji ýylyň Bägül rewolýusiýasyndan soň Gürjüstany syýasy ewolýusiýanyň post-Sowet nusgasyna öwüren Saakaşwili ýeňlişi hoşamaýlyk bilen boýun aldy.
"Birleşen milli hereket indi oppozision partiýa bolar. Gürjüstanyň ençeme asyrlyk taryhynyň iň möhüm döwürleriniň biri bolan geçen sekiz ýylyň içinde Bägül rewolýusiýasynyň gazanan üstünlikleri diňe bir Gürjüstanyň taryhy üçin möhüm ähmiýete eýe bolman, eýsem bu üstünlikler Gürjüstany dünýäniň iň möhüm ýurtlarynyň birine öwürdi" diýip, Saakaşwili aýtdy. "Şonuň üçin, gazanylan bu üstünliklere indiki aýlaryň ýa ýyllaryň dowamynda nähili howp abanýan hem bolsa, olary ýok etmek mümkin däldir".
Tussaglaryň zorluga sezewar edilmeginde öz hökümtiniň roly boýunça hapa kampanýa usullary we köpçülikleýin gahar-gazap bilen soňa golaýlan agyr syýasy möwsümiň ahyrynda Saakaşwiliniň eden çykyşy köpleri haýran galdyrdy.
ÝHHG we "Transparency International" ýaly halkara toparlar tarapyndan, umuman, adalatly hasaplanan saýlawlaryň Saakaşwili üçin syýasy häkimiýetini uzaltmaga soňky pursat hasaplanandygy, emma munuň beýle bolmandygy has hem geň galdyrdy.
Ol indiki ýyl prezidentliginiň ikinji möwsümi tamamlanda 45 ýaşynda wezipesinden çekiler. Emma käbir synçylar onuň täzeden güýçlendirilen premýer-ministrlik wezipesine geçmegine garaşýardylar. Bu hereketiň etiki taýdan şübheli, emma syýasy taýdan täsirli bolýandygyny onuň demirgazykdaky garşydaşy, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin görkezipdi.
Gürjüstanyň Konstitusiýasyna soňky girizilen üýtgetmeler prezidentiň ygtyýarlylygynyň ençeme bölegini parlamente we premýere geçirdi.
Saakaşwiliniň tarapdarlary bu hereketi 10 ýyl mundan öň häkimiýet başyna geçen prezident tarapyndan başladylan demokratik reformalaryň binýadynyň berkidilmegi hökmünde ters tarapdan aklamaga synanyşdylar.
Emma synçylar tarapyndan uzak möhletli mirasynyň goramaga ýykgyn edýän prezident hökmünde häsiýetlendirilen Saakaşwiliniň premýerlikden daşda durýandygy hatda ses berişliklerden öň hem görnüp durdy.
Gürjüstany ýakyndan synlaýanlar Saakaşwiliniň prezidentlikden soňky planlaryna şübheli garaýardylar. 2007-nji we 2011-nji ýyllarda hökümete garşy çykýan protestçileriň aç-açan basylyp ýatyrylmagy we ýuwaş-ýuwaşdan awtoritarizmiň kemala gelmegi onuň reformaçy abraýyna zeper ýetiripdi.
Saakaşwiliniň terjimehaly bulaşyk bolup biler diýip, Kawkaz regiony boýunça ekspert Swante Kornel belleýär. Emma ol premýerlige geçmegiň öz abraýyna nähili täsir ýetirjegine Saakaşwiliniň gowy düşünendigini aýdýar. "Onuň iň ýigrenýäni – Putine deňelmek" diýip, Kornel aýdýar.
"Mişa Saakaşwilini halasaňyzam, halamasaňyzam, bu başga mesele. Emma ony syýasatçy, syýasy jandar hökmünde inkär edip bilmersiňiz. Onuň syýasy duýgurlygy örän ýiti. Muny onuň öz prezidentliginiň dowamynda eden hereketlerinden hem görüp bilersiňiz" diýip, Kornel aýdýar. "Mysal üçin, 2007-nji ýylyň noýabr aýyndaky ýykyp-ýumuryjy gozgalaňlardan soň, Saakaşwili ilki başda wezipesinden çekildi, täze saýlawlaryň geçirilmegine çagyrdy, pursat tapdy we täzeden saýlandy. Soňra 2008-nji ýylyň söweşinde abraýy gaçdy. Ol özüni sazlady, özüni ele aldy. Pikir soralyşyklara seretseňiz, onuň söweşden bir ýarym ýyl soňky abraýynyň iň ýokary derejä ýetendigini görersiňiz".
Saakaşwiliniň Gürjüstanyň syýasatyndan iň bolmanda wagtlaýynça çekilmeli bolmagy mümkin. Emma Saakaşwiliniň gujur-gaýratyna ýokary baha berýän synçylar onuň ahyrynda syýasy wezipäni kabul etmeginiň ýa-da Tbilisiniň häkimi ýa Adjara awtonom welaýatynyň gubernatory hökmünde hökümete dolanmagynyň mümkindigini aradan aýyrmaýarlar.


text:
Penşenbe güni Estoniýanyň resmileri ýurduň Goranmak ministrliginiň binasyna hüjüm eden bir raýatyň atylyp öldürilendigini habar berdiler.
Prokuratura resmileriniň aýtmaklaryna görä, Talliniň merkezinde ýerleşýän Goranmak ministrliginiň binasyna kürsäp giren bu raýat binanyň içine tüsse ýaýradyjy mina oklap, iki sany resmini zamun alypdyr.
Wakada ol ýere baran polisiýa işgärleri ony atyp öldüripdirler.
Bu hüjüm eden adamyň 1954-nji ýylda doglan ermeni asylly eston raýaty Karen Drambýandygy aýdylýar.
Hüjümiň sebäpleri barada häzirlikçe anyk maglumat ýok.


text:
Gazagystanyň Žurnalistler bileleşiginiň we Milli metbugat klubunyň başlygynyň we onuň oglunyň sud diňlenişiginiň güni bellendi.
Astananyň Esil etrap sudy Seitkazy Mataýewiň we onuň ogly Asetiň işiniň deslapky diňlenişigini 3-nji awgustda geçirdi sudy 23-nji awgustda geçirmek kararyny yglan etdi.
Sud olary girew astynda boşatmak baradaky ýüzlenmäni ret etdi.
Mataýew we onuň ogly KazTAG täzelikler agentliginiň müdiri polisiýa tarapyndan fewral aýynda tussag edilipdi hem öý tussaglygyna alnypdy.
Olar maliýe galplyklara baş goşmakda aýyplanýar. Şeýle-de Seýitkazy Mataýew salgytdan gaçmakda günälenýär.
Olaryň ikisi-de özlerine ýöňkelýän aýyplamalary ret edýärler we olaryň syýasy matlaplydygyny aýdýarlar.


text:
"Türkmentelekom" döwlet aragatnaşyk kärhanasy 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, täze internet hyzmatlaryny hödürledi. Şol hyzmatlaryň biri arzan bahadan çäksiz internet hyzmatydyr. Bu hyzmaty birikdiren müşderiler her aýda 10 manat müşderi tölegini töläp, aýyň bütin dowamynda internetiň 1 megebaýtyny 6 teňňeden peýdalanyp biler.
Çäksiz internet hyzmatynda öňki tölegleriň üstüne az mukdarda töleg goşulmak bilen, tizlik 2 essä çenli artdyryldy. "Türkmentelekomyň" internet saýtynda habar berlişi ýaly, müşderiler indi tizligi 256 Kbit/s bolan internet hyzmatyndan aýda 190 manat, 512 Kbit/s tizlikli interneti 456 manat, 1024 Kbit/s bolan interneti 950 manat töleg bilen peýdalanyp bilerler. Çäksiz internet hyzmatyndan ozaldan peýdalanyp gelýän müşderilere-de ýeňillikler döredildi. Olar indi ozalky ulanýan internet hyzmatyny 2 esse ýokary tizlikde ulanyp biler. Has takygy, çäksiz interneti ozaldan ulanyp ýören müşderiler şu ýylyň ilkinji minutlaryndan başlap:
tizligi 128 Kbit/s-dan 256 Kbit/s-a çenli bolan interneti aýlyk 135 manatdan;
tizligi 256 Kbit/s-dan 512 Kbit/s-a çenli bolan interneti aýlyk 335 manatdan;
tizligi 512 Kbit/s-dan 1024 Kbit/s-a çenli bolan interneti aýlyk 780 manatdan peýdalanyp bilerler. Bu tölegleriň 1-nji marta çenli dowam etjekdigini hem ýatladýarys. Şol günden soňra:
tizligi 128 Kbit/s-dan 256 Kbit/s-a çenli bolan internetiň aýlyk bahasy 150 manada;
tizligi 256 Kbit/s-dan 512 Kbit/s-a çenli bolan internetiň aýlyk bahasy 375 manada;
tizligi 512 Kbit/s-dan 1024 Kbit/s-a çenli bolan internetiň aýlyk bahasy 780 manada barabar bolar.


text:
BMG-nyň baş sekretary Ban Ki-Mun özüniň Yragyň Kuweýte uruş zyýany sebäpli bermeli öwez puluny azaltmak talabyna “alternatiw” çözgüt tapmak pikirini goldaýandygyny aýtdy.
BMG-nyň Howpsuzlyk Geňeşi 1991-nji ýylyň Aýlag urşundan soň Yragy 1990-1991-nji ýyllarda Kuweýti basyp almagy netijesinde zyýan çeken ýurtlara kompensasiýa tölemäge borçly edipdi. Indi Bagdat özüniň nebit girdejileriniň 5 prosentini şol töleglere bermeli.
Yragyň premýer ministri Nury al-Maliki BMG-ny bu tölegleri azaltmaga ýa-da ýatyrmaga çagyrdy. Ol bu pullar Yragyň öz içinde harçlansa gowy bolar diýýär.


text:
Üç adamy öldürmekde günälenen türkmen raýaty Orsýetde ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi. Orsýetiň Derňew komiteti 31 ýaşly türkmenistanlynyň bir aýal maşgalany we onuň iki çagasyny öldürmekde günäli tapylyp, onuň ömürlik türme tussaglygyna höküm edilendigini habar berýär.
Orsýetiň Derňew komitetiniň resmi maglumatynda Türkmenistanyň raýaty bolan 31 ýaşly Tirkeş Amanowa Orsýetiň Jenaýat kodeksiniň 105-nji maddasynyň ikinji bölegi boýunça işiň kesilenligi habar berilýär. Maglumata görä, Amanow ikiden köp adamy öldürmekde we öz jenaýatynyň üstüni ýaşyrmak üçin pidalarynyň ejizliginden peýdalanmakda günäli tapylypdyr.
Derňew komitetiniň 3-nji iýulda ýaýradan maglumatyna görä, Amanow 2011-nji ýylyň 15-nji awgustynda Moskwa oblastynyň Solneçnogorsk raýonynyň Çernaýa Grýaz obasynda gurluşykçylar üçin salnan jaýda özi bilen bile ýaşan 31 ýaşly zenany we onuň 9 hem 8 ýaşly çagalaryny öldürip, soňra jesetleri gizläp, wakanyň bolan ýerinden gidipdir.
Maglumatda Amanowyň bu jenaýaty gabanjaňlykdan edendigi aýdylýar.
Suduň karary bilen Amanowyň ýörite režimli düzediş koloniýasynda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilendigi, şeýle hem suduň ejir çeken tarapyň ahlak we maddy taýdan çeken zyýanynyň öwezini dolmak baradaky talabyny hem kanagatlandyranlygy aýdylýar. Bu kompensasiýanyň mukdarynyň 2 million rubla barabar bolanlygy bellenýär.
Türkmenistanyň raýaty bilen bagly ýüze çykan bu waka barada Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasyndan reaksiýa alyp bolmady.
Türkmenistanyň raýatlary bilen bagly jenaýatçylykly wakalar barada Orsýetiň habar beriş serişdelerinde soňky aýlarda ençeme maglumat berildi.
Orsýet Türkmenistanyň raýatlarynyň ýurduň daşynda gazanç etmek üçin gidýän esasy ýurtlarynyň biri bolup durýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Nýu Jersi ştatyndan iki erkegiň hersine azyndan 20 ýyl türme tussaglygy berildi.
Olar Somalide Al-Şababa, Al-Kaýda bilen ilteşikli jeňçi topara goşulmak barada dil düwşenleri üçin jezalandyryldy.
23 ýaşly Mohamed Alessa we 27 ýaşly Karlos Almonte Birleşen Ştatlardan daşarda Al-Şababyň adyndan adam öldürmek barada dil düwşendiklerini tassyk etdiler.
Duşenbe güni Alessa 22 ýyl türme tussaglygy berildi, Almonte 20 ýyl aldy.
Olar 2010-njy ýylyň iýunynda Nýu-Ýorkda, Jon Kennedi aýeroportunda tussag edildi.


text:
Türkmenistanda Nowruz baýramy bellenilýär. Adatça, bu baýramçylygyň esasy baýramçylyk çäresi Aşgabatdan 20 kilometr töweregi uzaklykda ýerleşýän “Ahal ýaýlasy” diýlip atlandyrylýan giň meýdanda geçirilýär. Şenbe güni hem bu ýerde ak öýler dikilip, özboluşly türkmen obasy döredi. Baýramçylyk konsertleri, folklor çykyşlary we etnografik sergiler gurnaldy.
Çärä gatnaşyjylaryň arasynda, bu ýere mejbury ýagdaýda getirilen ýokary okuw jaýlarynyň talyplaryny we döwlet edara-kärhanalarynyň işgärlerini görmek bolýardy. Şol bir wagtda baýramçylyga öz islegi bilen baran türkmenistanlylar hem bardy.
Öz islegi boýunça bu çärä barmak isleýän adamlar üçin paýtagtdan bu ýere gatnaýan ýörite 75-nji marşrut nomerli awtobus gatnawy ýola goýuldy. Bu awtobus marşrutynyň ýola goýlandygy barada ilata öňünden bildiriş berilmänsoň, paýtagtlylaryň köpüsi ondan bihabardylar.
Şol bir wagtda, gürrüňi gidýän awtobusda ýa-da öz hususy transporty bilen Ýaýla barmakçy bolanlar, baýramçylyk bolýan ýere gönümel baryp bilmeýärdiler. Olar çäräniň geçirilýän ýerinden takmynan 1-2 kilometr uzaklykda Aşgabat-Mary ýolunda düşüp, ýol-ýoda ýok ýerden ýöräp, baýramçylyk geçirilýän ýere barmalydylar. Şenbe güni baýyrlaryň üsti bilen baýramçylyga tarap ýöräp barýan eli çagaly, çaga arabajykly ýaşlarydyr garrylary synlasa bolýardy. Şol bir wagtda ildeşlerimiziň arasynda, ulagy geçirilmän, ýolda saklanyp, şol sebäpden baýramçylyga baryp bilmän, yzyna dolanýanlary hem bardy.
“Beýle boljakdygyny bilen bolsam, gelmezdim. Çagalary kösäp, nämä gerek bu baýramçylyk” diýip, paýtagtly 45 ýaşlaryndaky Şamyrat aýdýar. Şamyrat hem, beýleki “ýönekeý” adamlar ýaly, bu baýramçylyga gatnaşmak üçin üç çagasy we aýaly bilen 2 kilometre golaý ýoly pyýada ýöräp geçen ildeşlerimiziň biri.
Dogrusy, baýrmaçylyk geçirilýän ýere barýan ýol ýok hem däl. Iki gapdaly dürli reňkli baýdaklar bile bezelen ýörite ýoluň bardygyna garamazdan, ol ýapykdy. Bu ýola adamlary goýbermän, gorap saklaýan hukuk goraýjy organlaryň işgärleri resmi adamlar çäreden yzlaryna gaýdýançalar bu ýoluň açylmajakdygyny duýdurýardylar.
Mundan başga-da, baýramçylyga bürenen “türkmen obasynyň” özi-de günortana çenli ýapykdy. Bu ýere golaýlaşan adamlara “Ýaşulular bar. Entäk ýapyk” diýip, howpsuzlyk gullugynyň raýat egin-eşigindäki işgärleri duýdurýardylar.
Howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň “ýaşulular” diýýän resmileri wize-premýerlerden, ministrlerden we daşary ýurt diplomatik missiýalaryň wekillerinden ybarat adamlardy. Olar bu çäreden gaýdýançalar Ýaýla barýan esasy gatnaw ýoly açylmady. Ol ýol diňe günortanlar açyldy.
Şondan soň admlar bu baýramçylykdan gaýdyp başladylar. Bu ýerden adamlary alyp gaýtmaga gelen awtobuslaryň köpüsiniň haýsy-da bolsa bir edaranyň ýa-da ýokary okuw jaýynyň sargydy boýunça gelendigininden çen tutup aýtsak, bu baýramçylyga gelenler, esasan, il içinde “çäreçiler” diýip atlandyrylýan mejbury gatnaşjylardan we tomaşaçylardan ybaratdy.
Türkmenistanda Nowruz baýramy geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň başynda, Sowet Soýuzy dargansoň, giň bellenilip başlandy. Resmi taýdan ýurduň baýramçylyk kalendaryna goşulan bu baýramçylyk mart aýynyň 21-22-de milli baýramçylyk hökmünde bellenilýär.


text:
Düýn ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton orsýetli öňki biznesmen Mihail Hodorkowskiý barada Moskwanyň sudunyň çykaran kararynyň bu ýurduň halkara abraýyna we biznes klimatyna ýaramaz täsirini ýetirjekdigini aýdyp, muny tankyt etdi.
Işi ýatyrylan Ýukos nebit kompaniýasynyň ozalky ýolbaşçysy Mihail Hodorkowskiniň işi barada düýn sudda ikinji diňlenişik geçirildi.
Hillari Klinton bu barada ýayradan beýanatynda prezident Medwedewe ýüzlenip, ony ýurtda adalat systemasynyň garaşsyzlygyna hormat goýlar ýaly ýagdaýy döretmäge çagyrdy.
Mundan ozal Germaniýanyň adam hukuklary boýunça komissary Markus Loen we halkara “Amnesty International” guramasy hem M.Hodorkowskiý baradaky suduň kararyny tankyt edipdilr.
Moskwanyň sudunda geçirilen düýnki diňlenişikde sudýa Mihail Hodorkowskini we onuň biznes partnýory Platon Lebedewi bikanun pul ýuwuşlykda günäli diýip tapdy. Suduň gutarnykly hökümi indi yglan edilmeli.


text:
Ermenistanyň paýtagtynda iki müň çemesi protestçi hökümet tarapyndan teklip edilýän konstitusiýa reformalaryna garşylyk bildirdi.
Protestçiler hökümet ýolbaşçylarynyň bu düzedişler netijesinde, häkimiýeti prezidentden premýer-ministre geçirip, öz häkimiýetlerini we ýurduň üstünden edilýän gözegçiligi berkitmekçi bolýandyklaryny aýdýarlar.
Bu protest Ermenistanyň oppozisiýadaky Milli kongresi we Miras partiýalary tarapyndan gurnaldy.
Ermenistanyň parlamenti 5-nji oktýabrda parlament respublikasyny döretmek üçin konstitusiýany üýtgetmek boýunça referendum geçirmegi sese goýdy.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
7-nji iýulda paýtagtyň “Ýyldyz” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda suw serişdelerini rejeli peýdalanmak boýunça türkmen-koreý maslahaty geçirildi. Ol Türkmenistanyň Suw hojalyk ministrligi tarapyndan Koreýa Respublikasynyň ýurdumyzdaky ilçihanasy bilen bilelikde guraldy. Maslahatyň esasy maksady tejribe alyşmakdan hem-de täze tehnologiýalar esasynda taslamalar we hyzmatlar bilen tanyşdyrmakdan ybarat boldy.
Işewür duşuşyga gatnaşmak üçin paýtagtymyza Koreýanyň döwlet kompaniýasynyň - suw serişdelerini dolandyrmak babatda dünýäniň öňdebaryjy “K-water” kompaniýasynyň, “Hyundai Engineering”, “Doosan Heavy Industry”, Koreýanyň “KECC” inženerçilik-konsalting korporasiýasynyň, şeýle hem Koreýanyň atom energetikasy boýunça ylmy-barlag institutynyň wekilleri geldiler.
Türkmen tarapyna ýurdumyzyň Suw, Oba we Jemagat hojalygy, Tebigaty goramak ministrlikleriniň we edaralarynyň esasy hünärmenleri we bilermenleri, şeýle hem Aşgabat şäher häkimliginiň hem-de Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri wekilçilik etdiler.
Koreýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi jenap Jong Te-in maslahata gatnaşyjylara gutlag sözünde özara bähbitli hem-de uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygy has-da berkitmek üçin şu günki duşuşygyň aýratyn ähmiýetiniň bardygyny belledi. Bu hyzmatdaşlyk Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylyň aprelinde Koreýa Respublikasyna bolan saparynyň barşynda uly itergä eýe boldy. Şonda döwlet Baştutany “Suw biziň geljegimiz üçin” diýen şygar astynda Tegu şäherinde geçirilen 7-nji Bütindünýä suw maslahatynyň işine gatnaşdy.
Ilçi türkmen Lideriniň şol maslahatda “suw diplomatiýasyny” ilerletmek boýunça beýan eden başlangyçlarynyň ähmiýetiniň örän uludygyny belläp, suwy rejeli peýdalanmak wezipelerini çözmekde baý tejribesi bolan Türkmenistanyň we Koreýa Respublikasynyň bilelikdäki tagallalary bilen sebitde suw serişdelerini döretmek we dikeltmek, dolandyrmagyň birleşen ulgamyny döretmek arkaly olary oýlanyşykly sarp etmek wezipelerini çözmäge uly goşant goşup biljekdigine ynam bildirdi.
Koreý tarapy Türkmenistanda suw serişdeleriniň ýagdaýy, olary aýawly saklamak we rejeli peýdalanmak meselelerinde kanunçylyk-hukuk binýady, şeýle hem suw hojalyk ulgamynda durmuşa geçirilýän giň gerimli maýa goýum taslamalary, şol sanda täze suw howdanlaryny, gidrotehniki we melioratiw desgalaryny gurmagyň taslamalary bilen tanyşdyryldy.
Bellenilişi ýaly, döwrebap “ýaşyl” we suw tygşytlaýjy tehnologiýalary, öňdebaryjy ylmy-tehniki gazanylanlary işjeň ornaşdyrmak, tebigaty goramak işlerini amala aşyrmak Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýar. Ýurdumyzda “Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmegiň baş meýilnamasyna” laýyklykda, suw arassalaýjy zawodlar, suwy süýjediji desgalar bina edilýär, bar bolan suw arassalaýjy desgalaryň we suw geçiriji ulgamlaryň durky täzelenilýär.
Garagumuň jümmüşinde “Altyn asyr” Türkmen kölüni gurmagyň maýa goýum taslamasynyň amala aşyrylmagy ýurdumyzyň suw serişdelerini aýawly saklamagyň ählumumy meselelerini çözmäge goşýan uly goşandynyň aýdyň mysalydyr.
Koreý kompaniýalary öz nobatynda degişli ugurda gazanylan täze üstünlikler—suw üpjünçiligini dolandyrmagyň, suwy arassalamagyň we süýjetmegiň, onuň hiline gözegçilik etmegiň öňdebaryjy birleşen ulgamyny döretmegiň, şeýle hem Smart-AES /energiýanyň dikeldilýän çeşmeleri/ ulgamyny ösdürmegiň taslamalary bilen tanyşdyrdylar. Ýurtda öňdebaryjy “K-water” kompaniýasy – türkmen kärdeşlerini derýalary dikeltmegiň, şol sanda dürli maksatly bentleri hem-de gidroenergetikanyň beýleki desgalaryny gurmagyň, suw joşmalaryndan we gurakçylykdan gorag ulgamyny döretmegiň, ýerli ykdysadyýeti ösdürmegiň taslamalary bilen tanyşdyrdylar. Iri taslamalary işläp taýýarlaýan “Hyundai Engineering”, “Doosan Heavy Industry” hem-de “KECC” kompaniýalary hili pes suwlary içimlik derejesine çenli gaýtadan işlemek we arassalamak, durnukly suw üpjünçiligi hem-de senagatda ulanylan suwlary gaýtadan peýdalanmak /”HANT”-tehnologiýasy/ babatda alyp barýan işleri bilen tanyşdyrdylar.


text:
Eýranda sünnileriň gözgalaňçy toparyndan 13 adam jezalandyryldy. Bu barada Eýranyň resmi metbugatynda maglumat berildi. Onda Jundallah toparyndan 13 adamyň Zahedan şäheriniň türmesinde jezalandyrylandygy aýdylýar. Olaryň neşe gaçakçylygynda, adam ogurlamakda, adam öldürmekde aýyplanandyklary habar berilýär.
Şeýle hem olaryň Eýranyň Päkistan hem-de Owganystan bilen araçäginde ýerleşýän regionlarynda sünni we şaýy musulmanlaryň arasynda dartgynlylygy emele getirýän hereketleri edendikleri aýdylýar.
Ynsan hukuklary boýunça Amnesty International guramasy, geçen ýyl Eýranda ölüm jezasyna höküm edilen adamlaryň sanynyň, Hytaýdan soň iň ýokary bolandygyny habar berdi.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy duşenbe güni ýaýradan hasabatynda Eýranda 2011-nji ýylyň dowamynda ölüm jezasy berlen adamlaryň sanynyň 2010-njy ýyldakydan iki esse köp bolandygyny mälim etdi.
“Amnesty International” guramasy ölüm jezasy berlen adamlaryň takyk sanyny anyklamaklygyň kyndygyny aýdyp, bu meselede diňe Eýranyň öz mediasynyň maglumatlary bilen çäklenmeli bolýandygyny belleýär.
Guramanyň bellemegine görä, 2011-njy ýylda Eýranyň mediasy 600 töweregi adama ölüm jezasynyň berlendigini habar beripdir. Bu san 2010-njy ýylda 253 bolan eken.


text:
Ýewropanyň adam hukuklary boýunça sudy Orsýetiň "Ýukos" nebit kompaniýasynyň öňki başlygy Mihail Hodorkowskiýniň we onuň işdeşi Platon Lebedewiň birinji sud işleriniň adalatsyz bolandygy we olaryň hukuklarynyň bozulandygy barada karar çykardy.
Ýewopanyň adam hukuklary boýunça sudy bu karary penşenbe güni mälim etdi.
Agzalýan suduň kazylary “orsýetli iki işewüre garşy gozgalan sud işinde güýçli esaslaryň bardygyny" belledi. Emma muňa garamazdan, olaryň sud diňlenişiginiň "adalatsyz geçirilendigini we nähäk uzakdaky jeza kaloniýalaryna ýerleşdirilendiklerini" nygtady.
Şeýle-de, Ýewropanyň adam hukuklary boýunça sudy orsýetli işewürleriň sud işiniň syýasy sebäplere görä gozgalandygy barada hiç hili esas tapmandyklaryny bellediler.
Mundan ozal Hodorkowskiý we Lebedew özlerine garşy gozgalan sud işiniň syýasylaşdyrylandygyny aýdypdylar.
Hodorkowskiý we Lebedew 2003-nji ýylda bidüzgünçilik aýyplamalary bilen tussag edilip, dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdiler.
2010-nji ýylda olara, bikanun ýagdaýda pul geçirmek we ogurlykda aýyplama bildirilip, goşmaça ýyl kesilipdi.


text:
Türkmenistanda esasy azatlyklaryň we syýasy alternatiwleriň arasyndaky bäsleşigiň çäkli bolup galýandygy, şeýle-de kanunçylyk binýadynda ÝHHG-niň demokratik saýlawlar boýunça bildirýän talaplary babatda hem entek edilmeli işleriň bardygy göz öňünde tutulyp, Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek missiýanyň, hatda onuň az sandaky gözegçileriniň hem häzirki wagtda ol ýere ugradylmagy maslahat berilmeýär. Bu barada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň ýörite Kesgitleýji toparynyň (OSCE/ODIHR NAM) 3-nji ýanwarda ýaýradan hasabatynda
nygtalýar.
Türkmenistanda saparda bolupdy
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň Kesgitleýji topary Türkmenistanda fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek toparyň düzümini we iş çäklerini belli etmek üçin, 7-9-njy dekabrda Aşgabadyň çakylygy bilen Türkmenistanda saparda bolupdy.
Bu saparyň netijeleri barada ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň metbugat wekili Ýens Eşenbaher Azatlyk Radiosyna şeýle diýipdi:
—Saýlawlara gözegçilik etmek barada çakylygy alanymyzda, biz şol ýerdäki ýagdaýlary öwrenmek üçin, ilki Kesgitleýji topary ugradýarys. Şol toparyň berjek rekomendasiýalary netijesinde-de, biz saýlawlara düýpli gözegçilik etmelimi, şeýle bolsa, muny nähili ýagdaýda amala aşyrmalydygy barada netijä gelýäris. Ýagny, munuň netijesinde gürrüňi gidýän döwlete nähili gözegçilik missiýasynyň ugradylmalydygy kesgitlenilýär.
Çäklendirmeler göz öňünde tutuldy
Kesgitleýji toparyň Türkmenistana eden sapary bilen bagly hasabat sişenbe güni çap edildi. Hasabatda Türkmenistanda häzire çenli “Demokratik partiýadan” başga syýasy partiýalaryň ýokdugy, hökümetiň dürli ugurlary boýunça güýjüň kanagatlanarly bölünmändigi, şeýle-de möhüm adam hukuklaryna we azatlyklaryna bolan hormatyň hem çäklidigi bellenilýär.
Şeýle-de hasabatda 2011-nji ýylda kabul edilen “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanunyň bu ugurdaky kanunçylygyň halkara standartlaryna tarap ädilen ädim bolandygyna garamazdan, onda saýlaw prosesiniň käbir möhüm taraplarynyň kesgitlenmändigi ýa-da ýeterlik derejede esaslandyrylmandygy bellenilýär.
Netijede Kesgitleýji topar Türkmenistana fewral aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik missiýasynyň ugradylmagynyň häzirki wagtda maksada laýyk däldigini öňe sürýär.
Saýlawlara hemaýat beriji topar
Emma türkmen resmileriniň ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasy bilen saýlaw reformalary ugrunda dialogy gurnamak maksatlaryna ünsi çekip, Türkmenistana saýlawlara hemaýat beriji toparyň ugradylmagyny maslahat berýär. Bu topar mundan beýläk saýlawlaryň kanuny we administratiw binýadyna gözegçilik edip, şeýle-de saýlaw prosesi boýunça has köp maglumat ýygnamak üçin ýurduň ençeme künjeklerine sapar eder.
Mundan öň hem ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy Türkmenistanda 2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna we 2008-nji ýylyň 14-nji dekabrynda Mejilise geçirilen saýlawlara özüniň saýlawlara hemaýat beriji toparyny ugradypdy. Şeýle-de 2010-njy ýylyň 5-nji dekabrynda geçirilen ýerli saýlawlara saýlaw ekspertleriniň toparyny ýollapdy.
ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy (ODIHR) adam hukuklary, demokratik institutlar, kanunyň üstünligi, şeýle-de ÝHHG-niň düzümine girýän döwletleriň öz üstüne alan beýleki giň gerimli borçnamalary esasynda işleşýär. Emma edaranyň üns berýän iň esasy meseleleriniň biri saýlawlaryň demokratik tertipde geçirilmegine gözegçilik etmekdir.