text:
Duşenbe güni Päkistanyň Punjab welaýatynda sopylaryň belli ybadathanasy bolan Farid Shakar Ganjda partlama boldy.
12-nji asyra degişli bu ybadathanadaky partlama netijesinde 6 adamyň ölendigi we birnäçe adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Ýerli polisiýanyň berýän maglumatlaryna görä, partlaýjy serişde ybadathananyň ýanynda duran motosiklede ýerleşdirilipdir. Partlama netijesinde ybadathana zeper ýetmedi.
Häzire çenli bu partlamanyň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady. Ýöne soňky aýlaryň dowamynda sopylar yslam ekstremistleriniň ýygy hüjümlerine sezewar bolupdy.


c: text/html

text:
Şu günler paýtagt Aşgabadyň Teke bazarynda ýerleşýän awtobus duralgasyndaky üýşmeleň toý märekesini ýatladýar. Bu awgust aýynyň bir aýlyk awtobus peteklerini satyn almak üçin dörän nobat.
Bu indi Türkmenistanda dürli edaralaryň öňünde däbe öwrülen nobatlardan diňe biri.
Ýok ýerden döredýän nobatlar
Öňler bu petekleri islendik awtobus duralgasynda diýen ýaly satyn alyp bolýardy. Häzir bolsa olary diňe awtobuslaryň iň soňky duralgalarynda ýa-da, il içinde aýdylşy ýaly, “koneçnyý ostanowkalarynda” satyn alyp bolýar.
Bu girizilen täze düzgün awtobuslaryň şol soňky duralgalarynda uly nobatlary döretdi. Awgust aýynyň golaýlamagy bilen bir aýlyk peteklerini almak üçin nobata durýan adamlaryň sany hem göz-görtele artdy.
Teke bazaryndaky petek nobaty, 30-njy iýul, 2013.
Bu düzgüniň girizilmeginiň sebäbi barada resmi taýdan hiç hili düşündiriş berilmedi. Emma howanyň aşa yssylygy nobata duran pensionerlere has-da agyr düşýär.
“Ýarym sagatdan hem köp wagt günüň aşagynda durmaly bolýar. Öň petekler ýönekeý duralgalarda satylanda, munuň ýaly nobatlar bolanokdy” diýip, Aşgabadyň Teke bazaryndaky “soňky” awtobus duralgasynda nobatyna garaşyp duran pensioner Gylyç aga aýdýar.
Awtobus petekleriniň nobaty soňky döwürlerde paýtagt Aşgabatda dörän nobatlaryň diňe biri.
Möhür nobaty
Ýakynda Aşgabadyň öňki Azatlyk we Nyýazow adyndaky etraplarynyň atlarynyň çalşylmagy netijesinde bu etraplaryň ýaşaýjylary indi ep-esli wagt bäri öz pasportlarynyň propiska baradaky möhürini täzelemek üçin şol etraplaryň polisiýa bölümleriniň pasport stollarynyň öňünde nobata durýarlar.
Bu başagaýlygyň döremeginiň sebäbi pensiýa hem-de kömek pullarynyň diňe pasportlarynda täze möhüri bolan ýaşaýjylara beriljekdigi baradaky gürrüňler bilen bagly. Ýagdaý şeýle bolansoň, adamlar daň bilen nobata durmak üçin gelýärler. Ýörite düzülýän sanawda atlaryny belledip, nobatlaryna garaşýarlar.
“Ir bilen gelseň, öýlän sagat 4-e çenli nobatyň ýetýär” diýip, nobata duran 32 ýaşly Oraz gürrüň berýär.
"Berkararlyk" etrabynyň pasport edarasynyň öňündäki nobat, Aşgabat, 30-njy iýul, 2013.
Emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir raýatlar, pasport stolunyň işgärleri bilen “ylalaşyp”, nobata durman hem pasporta möhür basdyryp bolýandygyny aýdyp, bu işde parahorlugyň bardygyna ünsi çekýärler.
Migrasiýa gullugyndaky nobatlar
Paýtagt Aşgabatdaky beýleki bir yzy üzülmeýän nobat bolsa Migrasiýa gullugynyň binasyndaky nobat. Bu ýerde täze biometrik pasporty aljak adamlar gerekli resminalamalary tabşyrmak üçin nobata durýarlar.
Bu edaranyň, üsti nobatly beýleki döwlet edaralaryndan tapawutlylykda, nobaty düzgünleşdirmek üçin ýörite elektron sistemasy bar. Ozal her bir adam, ýörite enjamyň ýanyna baryp, ondan nobat belgisi görkezilen petegi alyp, kabul edilýän haýsy penjirede öz peteginiň nomeri ýansa, şol penjirä barýardy.
”Barýardy” diýmegimiň sebäbi, bu elektron enjam hem soňky birnäçe günden bäri işlemänsoň, bu edarada adamlar nobat belgisini almak üçin atlaryny ýazdyrmaga bir gezek, nobat belgisini almak üçin ýene bir gezek, belgini alyp dokumentleri tabşyrmak üçin hem ýene bir gezek nobata durmaly bolýarlar.
"Gijelerine gelmeli bolýar"
Nobata duran käbir adamlaryň aýtmaklaryna görä, nobat belgisini almak üçin gije sagat 21:00-da Migrasiýa gullugynyň binasyna baryp, ýörite sanawda adyňy belletmeli. Şondan soň gije sagat 1-2 töwereklerinde ýene-de Migrasiýa gullugynyň binasyna baryp, nobat sany ýazylan petegi alyp gaýtmaly.
"Berkararlyk" etraby, möhür nobaty, Aşgabat, 30-njy iýul, 2013.
Ondan soň ertesi güni dokumentleri tabşyrmak üçin hem ýene bir gezek şol edara barmaly. Bu kösençlige sebäp bolýan enjamyň nädip döwlendigi we onuň haçan oňaryljagy barada bolsa degişli resmiler takyk maglumat bermeýärler.
Şol bir wagtyň özünde-de, ýurduň islendik uly şäherlerinde bolşy ýaly, paýtagt Aşgabadyň otly wokzalynda, şeýle-de howa ýollarynyň biletleri satylýan edaralarynyň öňündäki nobatlar ýylyň-ýylyna dowam edýär. Tomus aýlarynda bolsa bu nobatlar hasam uzaýar.
Bu nobatlaryň häzirki yssy günlere gabat gelmegi bolsa adamlaryň kynçylyklaryny hasam artdyrýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kazy Ahmet Burhaneddin Siwasly
Kazy Ahmed Burhaneddin (Türkçe:Kadı Ahmet Burhanettin) Türkmenleriñ Sivas we Kayseri sebitlerinde 1381-1398-nji ýyllar aralygynda dowam eden begligini esaslandyryjy. Ol 1345-nji ýylda Kaýsaryda doglupdyr. Onuñ kakasy Şemsetdin Mämmet Kaýsarynyñ kazysy bolupdyr. Bu nebere oguzlaryñ Salyr boýundan gelip çykandyr. Burhaneddiniñ atasy Mämmet Horezmden göçüp, Anadolynyñ Kastamonu sebitine (Gara deñziniñ günorta kenarlary) gelipdir. Burhaneddin 4-5 ýaşlaryndan başlap bilim öwrenmäge başlapdyr. Gysga wagtda arapça, parsça ýazmagy we okamagy öwrenipdir. Ol Şamda we Müsürde beýik ylym adamlaryndan sapak alyp, özüniñ ylym derejesini artdyrypdyr. Burhaneddin Ahmet 1364-nji ýylda Kaýsarynyñ kazylygyna bellenipdir. Ol Kaýsaryny edara edýän Eretnaogullary begi Gyýaseddin Mämmediñ gyzyna öýlenipdir. Kazylygy bilen birlikde özüni syýasy sahnada hem görkezip başlapdyr. Eratna begliginiñ gowşamagyndan peýdalanyp goñşy Garamanogullary Kaýsaryny olaryñ elinden alypdyr. Emma Burhaneddin Ahmet Kaýsaryny Garamanogullarynyñ elinden yzyna alypdyr. Bu hyzmaty üçin Eratna begi Aly beg ony 1375-nji ýylda öz wezirligine belläpdir. Eratna begliginiñ ýykylmagy bilen 1381-nji ýylda Kazy Burhanneddin Ahmet Siwasda özüni hökümdar diýip yglan edipdir. Adyna hutba okadypdyr, teññe zikgeledipdir. Burhaneddin Ahmet Yrakdaky, Şamdaky we Anadoludaky musulman döwletlerine ilçi ýollap, öz hökümdarlygyny ykrar etmekleri barada namalar gönderipdir. Kazy Burhaneddin Ahmediñ Müsürdäki Memluk türkmenleriniñ soltanlygy bilen gatnaşyklary dostana ýagdaýda bolmandyr. Sebäbi ol memluklaryñ elinden Malatyýany alypdyr. Memluklaryñ şäheri yzyna gaýdyp almak synanyşygy şowsuz tamamlanypdyr (1389). Kazy Burhaneddin Ahmet Çorumuñ golaýyndaky Kyrkdilim diýen ýerde bolan söweşde Ýyldyrym Baýezidiñ ýolbaşçylygyndaky Osman türkmen goşunyny ýeñipdir (1391). Kyrkdilim söweşinde gazanan ajaýyp ýeñşi Kazy Burhaneddin Ahmediñ şöhratyny Anadola hasam ýaýypdyr. Ol Kastamonu saparynyñ netijesinde öñ osmanlara tabyn bolan käbir ýerleri özüniñ gol astyna alypdyr. Şu ýeñişleriñ yzysüre Kazy Burhaneddin Ahmediñ yzly-yzyna iki oglunyñ ölümüniñ bagyr awusyny çekendigini bellemegimiz gerek. Kazy Burhaneddin Ahmet Teýmirleñe garşy gazaply göreşen türkmen serkerdesidir. Ol Teýmirleñe garşy bileleşigi döretmek üçin Müsürdäki memluk türkmenleriniñ soltany Berkuk, Osman türkmenleriniñ soltany Ýyldyrym Baýezit, Altyn Ordanyñ hany Togtamyş han bilen gepleşikler geçiripdir. Teýmirleñ Hasangalanyñ Çopan köprüsi diýen ýerine gelende bu dörtler bileleşiginiñ garşysyna durup bilmejekdigine düşünipdir. Olary ýeke-ýekeden dargatmagyñ amatlydygyny bilip, ilki Togtamyşyñ üstüne gidipdir. Kazy Burhaneddin Ahmet Teýmirleñe boýun egen türkmen beglerini sylap goýmandyr. 1394-nji ýylyñ ýazynda şeýle beglikleriñ biri bolan Garamanogullarynyñ üstüne ýöriş edipdir. Akgoýunly türkmenleriñ hökümdary Gara Ýülük Osman öz doganlaryna garşy göreşde Kazy Burhaneddin Ahmediñ hyzmatyna giripdir. Ol Burhaneddiniñ iñ bir ynamdar emirleriniñ birine öwrülipdir. Emma Gara Ýülük Osman bilen Burhaneddiniñ aragatnaşyklary ýaramazlaşypdyr. Onuñ sebäpleri barada çeşmelerde gapma-garşy maglumatlar bar. Gepiñ gysgasy 1398-nji ýylda Siwasyñ golaýynda gije bolan söweşde Osman beg Burhaneddini öldüripdir. Kazy Burhaneddiniñ gubury Siwas şäherindedir. Ömrüniñ köp bölegi ýörişlerde geçendigi sebäpli Burhaneddine «Abul Fath» lakamy berlipdir. Çeşmelerde Kazy Burhaneddin alym, adyl soltan, sylag-hormatyñ eýesi hasaplanýan, çydamly, alymlary goldaýan adam hökmünde suratlandyrylýar: «Ulamalar bilen söhbetdeşlik etmekden lezzet alýardy. Hepdede üç gün — Başgün, Sogapgün, we Anna günleri ylmy söhbetleri gurardy». Kazy Burhaneddiniñ ölüm habary Hindistanda ýörişde bolan Teýmir Agsaga-da ýetipdir. Esasy duşmanynyñ biriniñ aradan aýrylandygyna begenen Agsak Teýmir derhal Anadola tarap ümzügini öwrüpdir. Teýmire Kazy Burhaneddiniñ näderejede kuwwatly bir hökümdardygyny şeýle habar beripdirler: «Burhaneddin hiç haçan öz duşmanlarynyñ özüne garşy birleşmegine mümkinçilik bermändir». Erzinjan häkiminiñ 5 müñ, Garamanogullarynyñ 10 müñ, Niksar begi Mahmyt Çelebiniñ 6 müñ, Bafra emiriniñ 2 müñ, mongollaryñ, Diýarbekir we Şam türkmenleriniñ 20 müñ adamly goşuny bilen garşysyna çykanda-da onuñ özüni nähili gorap bilendigi Teýmiri üýşendiripdir. Kazy Burhaneddin Ahmet ýogalansoñ onuñ guran begliginiñ möhüm ähmiýetli Tokat, Niksar, Siwas we Kaýsary şäherleri Osman türkmenleriniñ döwletiniñ golastyna geçipdir. Kazy Burhaneddin Ahmet merkezi häkimiýeti güýçlendiren türkmen hökümdarydyr. Özüne garşy çykanlaryñ gozgalañyny basyp ýatyrmak üçin ol merkezde güýçli goşun saklapdyr. Ömrüniñ köp böleginiñ söweşlerde geçendigine garamazdan, gurluşyk işlerini-de ünsden düşürmändir. Turhalda, Erzinjanda, Niksarda, Kyrşehirde galalar, metjit-medreseler saldyrypdyr. Kazy Burhaneddin hökümdar, serkerde bolmak bilen bilelikde «Siwasly» lakamy bilen goşgy ýazan meşhur türkmen şahyrydyr. Edebiýatçy alym Abdyrahman Mülkamanow «Burhaneddiniñ söz sungaty» /«Edebiýat we sungat», 2001ý. Nowruz aýynyñ 16-sy/ atly makalasynda bu barada şeýle ýazýar: «Ussat şahyr şygyrlar ýazanda, halkyñ dil baýlygyna, sözüñ gudratyna uly sarpa goýupdyr. Sözleriñ açyk-ýapyk bogunlarda gelişlerine, olaryñ sazlaşygyna, çekimsiz sesleriñ öz orunlaryny tapmagyna, gaýtalanýan sözleriñ-sesleriñ biri-birini güýçlendirişine uly üns beripdir. Şahyr şygra girýän sözleriñ ýakyp-ýandyryjy bolmalydygyny nygtapdyr. Her sözüñ, her jümläniñ hyjuw bilen gaýnap durmagyny gazanypdyr. Şahyryñ eserleriniñ ýene bir özboluşly tarapy tejnisler (omonimler) ýa-da söz oýnatmalary bilen bezelenligidir».


text:
Onlarça ýyl bäri Pakistanyň ähli ýerlerinde ulanylýan mekdep okuw kitaplaryndaky wagyz edilen käbir nädogry maglumatlar, ýigrenç we dini çydamsyzlyk häzirki gün ýurdy gaplap alan pitneçiligiň we mezhebara ýowuzlygyň möwjemegine getirdi.
Talyban we beýleki ekstremist toparlaryň bazasy diýlip häsiýetlendirilýän Pakistanyň Haýber Pahtunhwa welaýatynda degişli ýolbaşçylar tarapyndan bu ekstremistik pikiriň ýaş nesle täsiriniň öňüni almak üçin 2008-nji ýylda käbir takyk ädimler ädildi.
Şunlukda soňky birnäçe ýylyň dowamynda Pakistanyň gürrüňi edilýän welaýatynyň döwlet mekdeplerinde 1-nji synpdan 12-nji synpa çenli aralykdaky okuw kitaplarynyň mazmunyna düýpli üýtgeşiklikler girizildi.
Ýeri gelende ýatladyp geçsek, Pakistanda milli bilim programmasy ýok.
Şol reformanyň çäginde okuw kitaplaryndan ýaragy we ýowuzlyklary suratlandyrýan şekiller bilen bir hatarda jyhady ýa-da mukaddes urşy wagyz edýän Gurhanyň aýatlary hem aýryldy. Şeýle-de şol kitaplaryň dini şekilleri we ideologiýalary mahabatlandyrýan bölekleri ýerli şahyrlaryň, filosoflaryň we regiondaky puştun durmuşyny beýan edýän maglumatlar bilen çalşyryldy.
Jyhadçy maglumatlar täzeden dikeldilýär
Ýöne häzirki wagtda kynlyk bilen girizilen şol özgerişler howp astynda. Öňki kriket ýyldyzy Imran Hanyň “Adalat üçin Pakistan hereketi” we onuň koalision partnýory ”Jamaat-e yslam” partiýasynyň welaýat boýunça ýolbaşçylary mekdeplerdäki okuw kitaplaryna ýowuz jyhadçy mazmunly şol maglumatlary girizjekdigini yglan etdi.
Bu pikir, durnuksyz regionda söweşiji toparlar tarapyndan jyhadçylyk propagandanyň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak üçin bilimi iň gowy gural diýip hasaplaýan mugallymlary we magaryf işgärlerini howatyrlandyrdy.
Tankytçylaryň aýtmagyna görä, bu çäre welaýatyň ýaşlaryna radikallaşmak howpuny salýar.
Haýber Puhtunhwa welaýatynyň häkimiýeti bu kararyň haçandan başlap durmuşa geçiriljekdigi barada maglumat bermedi. Ýöne welaýatyň häkimiýetleri munuň üstümizdäki okuw ýylyna taýyn bolmajagyny mälim etdi.
Orta mekdebiň okuw kitaplaryna giriziljek bu üýtgeşiklikler 1-nji synpdan başlap, 12-nji synpa çenli aralykdaky birnäçe sapaklaryň mazmunyna täsir edip biler. Olaryň arasynda Pakistanyň taryhy we yslam sapagy ýaly okuw dersleri hem bar.
"Hökümet muny düzeder"
Haýber Puhtunhwa welaýatynyň maglumat we medeniýet ministri Şah Farman 21-nji awgustda eden metbugat çykyşynda, öňki hökümet başyndaky dünýewi ”Awami milli” partiýasy tarapyndan neşir edilen häzirki okuw kitaplarynyň mazmunyny “çarkandakly we düşnüksiz” diýip atlandyryp, hökümet muny “düzeder” diýdi.
“Yslamyň öwredilişi, jyhad we milli gahrymanlarymyz okuw kitaplarynyň mazmunyndan aýrylandan soň, bu nähili özygtyýarlyk, azatlyk we yslam gymmatlyklary bolýar?” diýen sorag bilen Şah Farman Haýber Puhtunhwa welaýatynyň paýtagty Peşawar şäherine ýygnanan žurnalistlere ýüzlendi. Soňra-da “Jyhad biziň dini ynanjymyzyň bir bölegi. Biz öz kararymyzdan yza gaýtmarys” diýdi.
Doktor Fazal Rahim Marwat Haýber Puhtunhwa welaýatynyň Okuw kitaplary müdirliginiň öňki başlygydy. Bu müdirlik welaýatdaky okuw kitaplaryny çap etmäge we olara üýtgeşme girizmäge jogapkär hökümet komissiýasydyr.
“Dini fanatizmi möwjeder”
Häzirki wagtda Peşawar uniwersitetinde dosent bolup işleýän Marwatyň aýtmagyna görä, welaýat häkimiýetiniň okuw kitaplaryna üýtgeşmeler girizmek baradaky gelen karary dini fanatizmiň möwjemegine getirip, okuwçylaryň aňyny zäherlär.
“Elbetde, munuň täsiri ýeter. Tutuş Pakistanda we tire-taýpalar regionlarynda uruş dowam edýär we söweşijiler hereket edýärler. Okuw kitaplarynyň köpüsinde ýigrenç bar. Siz köp ugurlarda bilimiň täsiriniň islegiň tersine bolýandygyny görüp bilersiňiz. 1980-nji ýyldaky owgan urşy döwründe Pakistanyň hökümeti hem mekdeplere jyhady girizdi. Şol hem biziň häzirki wagtda görýän ýowuzlyklarymyza we ekstremizme itergi berdi. Şeýlelikde kimdir biri ýene-de şeýle mazmunly materiallary okuw kitabyna girizmek islese, onda bu ýene-de şeýle zada itergi berer” diýip, dosent Marwat nygtaýar.
Marwatyň aýtmagyna görä, 2006-njy ýylda geçirilen reforma esasynda, welaýat okuw kitaplary müdirligi islendik görnüşde ýowuzlygy wagyz edýän okuw kitaplarynyň mazmunyny üýtgedip, olara parahatçylygy we oňşuklylygy ündeýän temalary girizipdi.


text:
Bagdadyň günortasyndaky polisiýa barlag nokadynda janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bombaly ulag partlamasy diýlip güman edilýän wakada azyndan sekiz adam öldi.
Hilla şäheriniň demirgazygynda bolan bu partlamada başga-da 20 adam ýaralandy.
Yrakda 30-njy aprelde geçiriljek parlament saýlawlarynyň öň ýanynda, ýurt gan döküşikliklerden ejir çekýär.
Şu ýylyň dowamynda tutuş Yragyň çägindäki ýowuzlyklarda 2 müň 750-den gowrak adam öldi. Şol ýowuzlyklarda nyşana alnanlaryň aglabasy ýurduň şaýy köplügi jemgyýetiniň we howpsuzlyk güýçleriniň agzalaryndan ybaratdyr.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki geňeşinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara sport metbugaty assosiasiýasynyň Aziýa sport metbugaty birleşiginiň «ýokary derejeli altyn medaly» bilen sylaglandy.
Türkmen metbugaty 23-nji sentýabrda geçirilen mejlise Aziýa sport metbugaty birleşiginiň başlygy Mohammad Kasymyň hem çagyrylandygyny habar berýär.
Myhman bu medalyň türkmen prezidentine «halkara hyzmatdaşlygyny berkitmäge goşan uly goşandy üçin» berilýändigini aýtdy.
Mohammad Kasym, resmi maglumata görä, «Türkmenistanyň döwlet baştutanynyň ýolbaşçylygynda diňe sport we habar beriş serişdeleri ulgamynda däl, eýsem durmuş-ykdysady ösüşiniň ähli ugurlarynda ägirt uly üstünlikleriň gazanylandygyny» belläpdir.
Kasym Aşgabatda Aziýanyň Sport žurnalistleriniň gününe hem-de ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça bäşinji Aziýa oýunlaryny wagyz etmäge bagyşlanan sport-media forumyny guramakda beren goldawy üçin hem prezidente minnetdarlygyny bildirdi.
Prezident Berdimuhamedow özüne berlen sylag üçin minnetdarlyk bildirip, myhmanyň Türkmenistanda «sport babatda örän köp işleriň amala aşyrylýandygy» barada aýdanlaryny tassyklady:
"Şu gün siziň gowşuran bu ýokary derejeli nyşanyňyz, altyn medal şu günki gün bütin dünýäde Türkmenistanyň edýän işiniň ykrar edilýändiginiň hem aýdyň subutnamasydyr hem şaýadydyr" diýip, prezident aýtdy.
Emma ol Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçen Tomusky olimpia oýunlaryndan soň, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy Kakabaý Seýidowa berk käýinç beripdi. Kemçilikleri gysga wagtda düzetmek buýrulan Seýidow şu aýyň ortalaryna, wezipesinden boşadyldy.
Türkmenistan Rio oýunlaryna 9 türgen ýollady we olaryň hiç biri medal gazanmady.
2012-nji ýylda, Londonda geçen Olimpia oýunlaryndan soň hem, türkme prezidenti sort komitetiniň başlygyny işden aýrypdy, sebäbi türkmen türgenleri ol ýaryşdan hem boş gelipdiler.
Türkmenistanda sporta, sport desgalaryna uly döwlet serişdesiniň goýberilýändigi baradaky tassyklamalara garamazdan, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolýan ýerli synçylar, türgenler we trenerler ýurt içinde sport bilen meşgullanýan ýaşlara hakykatda zerur bolan ýönekeý şertleriň döredilmeýändigini aýdýarlar.
Ýerli synçy A.Bugaýewiň tassyklamagyna görä, bu ýagdaý Gurban Berdiýew ýaly tejribeli trenerleriň, Daniýar Ysmaýylow ýaly Rio oýunlarynda kümüş medal gazanan türgenleriň dogduk ýurdundan gidip, başga ýurtlaryň baýdagy astynda çykyş etmegi saýlap almagyna getirýär.
Mundan öň, 2013-nji ýylyň iýunynda, “Kran Montana” forumynyň başlygy Žan-Pol Karteron Aşgabatda geçirilen giňeldilen hökümet maslahatynda prezidente, “halkara hyzmatdaşlyklarynyň berkemegine goşan goşantlary” üçin, öz guramasynyň altyn medalyny gowşurypdy.
Geçen ýylyň noýabrynda bolsa, Berdimuhamedow halkara Türk medeniýet guramasynyň (TÜRKSOÝ) medaly bilen sylaglandy.


text:
Aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, soňky ýüze çykan bidüzgünçiliklerde Siriýanyň güýçleri tarapyndan 100 töweregi adam öldürilipdir. Olaryň arasynda 40 adamyň Homs şäherindendigi aýdylýar.
Bu waka Gyzyl Haç halkara guramasynyň Homs we Hama ýaly şäherleriň ýaşaýjylaryna kömek etmek üçin ot açyşlygy bes etmeklige çagyrýan wagtyna gabat geldi.
Waşington Gyzyl Haç guramasynyň Siriýada parahat ilata kömek bermek üçin her gün iki sagatlyk ot açyşlygy togtatmak baradaky çagyryşyny goldady.
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Munuň guramanyň Siriýadaky ynsanperwer programmasyna ýolbaşçylyk eder ýaly kandidat gözleýandigi habar berilýär.
Hökümet güýçleriniň Homs şäheriniň Baba Amr etrabynda amala aşyran artilleriýa hüjüminde iki sany daşary ýurtly žurnalist hem öldürildi.
Ölenleriň Britaniýanyň “Sunday Times” gazeti üçin işlän amerikan žurnalisti Marie Kolwin we fransuz suratçysy Remi Oçlikdigi aýdylýar.
Aktiwistleriň bellemegine görä, mart aýyndan bäri hökümete garşy protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagy netijesinde ölenleriň sany 7,600-a ýetipdir.


text:
Eýran birnäçe wagt bäri Yslam respublikasyna garşy alnyp barylýan “gizlin uruş” barada gürrüň edip, ýurduň bilimli gatlagyny nyşana alýar. Indi abraýly neşirýatlaryň Yslam hökümetini agdarmaga synanyşýanlykda aýyplanmagy režimiň öz basyşyny güýçlendirmk isleýändigini görkezýär.
Bu aýyplama “Hajeh Nasir” uniwersitetiniň Basij güýçlerine degişli bir topary tarapyndan düzülen sanawda gozgalýar. Oppozision “Rahe Sabz” (Ýaşyl ýol) saýty hem bu toparyň howpsuzlyk güýçleri bilen ilteşiklidigin öňe sürýär.
64 sahypalyk dokumentde aýdylmagyna görä, neşirýatlaryň “gizlin urşa” gatnaşýandygy baradaky subutnama bu uruşda nyşana alynýanyň diňe syýasy sahna däldigini aňladýar.
“Yslam hökümetine ‘garşy neşirýatlaryň’ arasynda ilkinji hatarda durýanlykda aýyplanýan abraýly neşiýat “Neşr-e neý”. Bu neşirýat sosiologiýa, filosofiýa, ykdysadyýet, syýasat we din barada dürli meseleleri öz içine alýan kitaplary çap edýär.
Agzalýan beýeleki neşirýatlar “Neşr Çeşme”, “Ataýi”, “Kawir” we “Kognus”. Bularyň neşir edýän eserleri köplenç roman we hekaýa kitaplary. Ýöne olaryň arasynda filosofiýa we jemgyýetçilik bilimlerine degişli kitaplar hem ýok däl.
Sanawda Eýranyň tanymal ýazyjy we edebi şahsyýetleriniň, şol hatarda Simin Behmehaniniň, Mahmud Doletabadiniň, Jawad Mojabiniň, ruhany Mohsen Kadiweriň we sürgünlikde ýaşaýan satiraçy Ebrahim Nabawiniň hem ady bar.
“Garalajak bolýar”
Bu sanawda ady geçiýän belli filosof Ramin Jahanbegloo: “Eýran režimi indi neşirýatlary garalajak bolýar” diýýär. “Garaz olar bir ýol bilen dildüwşik teoriýasyny döretjek bolýarlar”.
“Men beýle zat bardyr öýdemok. Sebäbi bu neşirýatlaryň çap edýän kitaplary diňe dissident awtorlaryň eserleri däl. Olar başga kitaplary-da neşir edýärler. Olaryň arasynda dini kitaplaryň hem bolmagy mümkin” diýip, Jahanbegloo aýdýar.
Jahanbegloonyň garaýşyça, neşirýatlara görkezilýän gysyş režimiň soňky wagtlarda jemgyýetçilik bilimleriniň öwredilmegine görkezýän gaşylygy bilen bagly bolmagy ähtimal. Eýran häkimiýetleri, şol sanda ýokary dini ýolbaşçy Aýatollah Ali Hemeneýi, jemgyýetçilik bilimleri adamlaryň dini ynanjyny gowşadýar diýen pikirde.
“Bu kitaplary ulanýanlar, ilkinji nobatda, studentler we ýokary bilimli eýranlylar, iň azyndan şol derejede. Onsoň uniwersitet derejesinde gumanitar bilimler üýtgedilmeli bolsa, ikinji ediljek iş jemgyýetçilik bilimlerinde ýa filosofiýa bölüminde studentleriň okaýan kitaplaryny senzuralamak bolar” diýip, Jahanbegloo duýdurýar.
Ahmedinejad režimi
Neşirçiler 2005-nji ýylda prezident Mahmut Ahmedinejad häkimiýet başyna geleli bäri döwlet tarapyndan özlerine görkezilýän gysyşyň hem sezuranyň aratandygyny aýdýarlar. Olar bir kitaby neşir etjek bolsalar, ol ilki Medeniýet ministrligi tarapyndan oňlanmaly.
“Biziň işimizde çekýän kynçylyklarymyz, päsgelçiliklerimiz ozal hem az däl. Ýöne bu sanaw bolsa-da, bolmasa-da biziň bu işden el üzjekdigimiz aňladanok” diýip, adyny agzamakdan saklanýan bir neşirçi aýdýar.
Satiraçy Nabawi hem özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär: “Biz ýagdaýyň reformirlenmeginiň tarapdary. Režimiň agdarylmagyny hemmeden beter isleýän Aýatollah Hameneýi bilen Ahmedinejad. Bir gün režim çökse, alyp baran syýasatlary bilen ýagdaýy radikallaşyranlygy üçin, muňa jogapkär Aýtollah bilen Ahmedinejad bolar”.
“Biziň režimi agdarmaga güýjümiz ýok, beýle bir niýetimiz hem ýok” diýip, Nabawi aýdýar. Ol soňra hem öz kitaplarynyň heniz hem Eýranda satylýandygyny sözüniň üstüne goşýar.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainanyň Daşary işler ministrligi Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainadaky ozalky ilçisi Jose Manuel Pinto Teýşeranyň tankydy garaýyşlaryny ret etdi.
Jenap Teýşera soňky dört ýylyň dowamynda Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainadaky ýörite ilçisi hökmünde iş alyp barypdy we ýakynda ol bu wezipeden gitdi.
Geçen hepde ol “Ukrainskaýa prawda” gazetine beren interwýusynda Ýuliýa Timoşenkonyň tussag edilmegini we ýurduň saýlawlar baradaky kanunyna girizilen üýtgetmeleri tankyt etdi.
Ukrainanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Oleg Woloşin Jose Manuel Pinto Teýşeranyň bu tankytlaryny ýerliksiz sözler diýip atlandyrdy we ýakyn wagtlarda onuň ornuna bütinleý başga bir şahsyýetiň geljekdigini aýtdy.


text:
Russiýanyň goranmak ministri Sergeý Şoýgu (Sergei Shoigu) resmi sapar bilen Pakistana bardy.
Russiýanyň Goranmak ministrliginiň metbugat sözçüsi Igor Konaşenkow 20-nji noýabrda Pakistana baran Şoýgunyň pakistanly kärdeşi Hawaja Asif we premýer-ministr Nawaz Şarif bilen duşuşjakdygyny aýtdy.
Şeýle-de, Konaşenkow bu duşuşygyň dowamynda Şoýgu we pakistanly resmiler ikitaraplaýyn harby we tehnologik hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň ýollaryny we regional howpsuzlyk meselelerini ara alyp maslahatlaşarlar diýdi.
Maglumatlara görä, Şoýgu we Asif iki ýurduň goranmak ministrlikleriniň arasynda harby hyzmatdaşlyk boýunça çarçuwaly ylalaşyga gol goýmagy planlaşdyrýarlar.
Şoýgunyň bu sapary Pakistanyň metbugat serişdelerinde Russiýa “Mi-35” kysymly dikuçarlaryň Yslamabada satylmagyna rugsat berdi diýilýän maglumatlar peýda bolanyndan soň amala aşyrylýar.


text:
Şenbe güni Orsýetiň prezident administrasiýasy prezident Putiniň ýurtdaky hökümetden aýry guramalar baradaky dawaly kanunyň taslamasyna gutarnykly gol çekendigini habar berdi.
Mundan öň bu kanunyň taslamasy parlamentiň aşaky we ýokarky palatalary tarapyndan tassyklanypdy.
Bu täze kanun daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän Orsýetdäki guramalaryň işine gözegçiligi has-da güýçlendirýär we olaryň statusyny “daşary ýurt agentleri” diýip kesgitleýär.
Orsýetdäki ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar we aktiwistler şu günki güne çenli bu kanunyň kabul edilmegine garşy çykyş edip geldiler.


text:
Ýaponiýada ýer yranmasyndan aman galanlaryň gözlegi 17-nji aprelde has ýygjamlaşdyryldy we häkimiýetler, ýene ýer yranmasyndan ätiýaç edip, çärýek milliona golaý adamyň öýlerinden göçmegini buýurdylar.
16-njy aprel güni irden bolan 7.3 bally ýer yranmasy azyndan 32 adamy öldürdi, keminden müň adamy bolsa ýaralady. Ýykylan jaýlar, ýollar we köprüler kän boldy.
Kumamota welaýatyndaky ýer yranmasy Kuýuşi adasynda 30 sagat wagt içinde bolan ikinji ýer sarsgyny boldy. 17-nji aprelde entegem onlarça adamyň harabalaryň aşagynda galýandygy aýdylýar.
Häkimiýetler 200 müň çemesi hojalygyň toksuz galýandygyny, 420 müňden gowrak jaýyň suwunyň kesilendigini aýtdylar.


text:
Isaak Nýuton
Isaak Nýuton beýik iňlis matematigi, fizigi we astronomy.
(iňlis dilinde – Newton Isaac) (4.1. 1643, Wulstorp, Grantemanyň ýakynynda, Angliýa – 31.3. 1727, Kensington, Angliýa) Mehanikanyň we astronomiýanyň teoretiki esasyny döreden, bütindünýä dartyş kanunyny açan, differensial we integral hasaplamany (G. Leýbnis bilen bir hatarda) işläp düzen, zerkal teleskopy oýlap tapan iňlis fizigi we matematigi. Ol optikadan möhüm eksperimental işleriň hem awtorydyr. Nýuton fermeriň maşgalasynda dogulýar. Nýutonyň kakasy onuň dünýä inmeginiň önüsyrasy aradan çykýar. 12 ýaşynda Nýuton Grantem mekdebinde okap başlaýar. 1661-nji ýylda Kembrij uniwersitetiniň Triniti kollejine subsaýzer (gazanç üçin kollejdäki ýumuşlary ýerine ýetirýän garyp talyp) hökmünde girýär. Bu ýerde onuň mugallymy belli matematik I.Barrou bolupdyr. 1665-nji ýylda Nýuton uniwersiteti gutaryp, bakalawr ylmy derejesini alýar. Ol 1665-1667-nji ýyllarda differensial we integral hasaplamalary döretmegiň esasy ideýalaryny jemleýär, zerkal teleskopy oýlap tapýar, bütindünýä dartyş kanunyny açýar we ýagtylygyň dargamagy baradaky tejribäni geçirýär. 1668-nji ýylda Nýuton magistrlik derejä mynasyp bolýar. 1669-njy ýylda Barrou oňa fizika-matematika kafedrasyny berýär we Nýuton onda 1701-nji ýyla çenli işleýär. 1687-nji ýylda Nýuton “Natural filosofiýanyň matematiki başlangyçlary” diýen uly işini çap edýär. 1699-jy ýylda zikgehananyň ömürlik müdiri bolýar. Ol şol ýylda Pariž Ylmy Akademiýanyň daşary ýurtly agzasy bolup saýlanylýar. Nýuton iňlis milli panteonynda jaýlanýar. Nýutonyň ylmy döredijiliginiň iň ýokary belentligi “Başlangyçlardyr”. Onda Nýuton özünden öňki alymlaryň (G.Galileýiň, I.Kepleriň, R. Dekartyň, H. Gýuýgensiň, J.Borelliniň, Gukuň, E.Galleýiň we başgalaryň) işlerini we öz hususy barlaglarynyň netijelerini jemleýär. Şeýlelikde, ol birinji gezek ýer we asman mehanikasynyň ýeke-täk düzgünleşdirilen bitewi sistemasyny döredýär. Ol sistema soňra tutuşlygyna klassyky fizikanyň esasyny düzýär. Nýutonyň bütin ömründäki işleriniň netijeleri onuň “Natural filosofiýanyň matematiki başlangyçlary”, “Tükeniksiz köp agzaly deňlemeleriň kömegi bilen analiz”, “Flýuksiýa metody…”, “Egrileriň kwadraturasy barada oýlanma”, “Üçünji tertipli egrileri sanamak”, “Ählumumy arifmetika”, “Tapawutlar metody” we ş.m. işlerinde jemlenendir.
Çeşme[üýtget | edit source]
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 6, sah.253


text:
Türkmen Dil bilminiň ol diýen uzak bolmasa-da ähmiýetli taryhy bar. Türkmen dili bilen daşary ýurtly alymlar XlX asyryň ortalarynda gyzyklanyp başlaýar. Rus alymy I.N. Berezin Eýran (Astrabat) türkmenleriniň dili barada ylmy makala ýazýar. Şol ýyllar N.I. Ilminskiý ýomutlaryň we esen--illileriň (çowdurlaryň) dili hakynda nemes dilinde makalalar ýazýar. XlX asyryň 60-njy ýyllary Türkmenistanda syýahatda bolan wenger alymy A.Wamberiniň ýazgylarynda-da türkmen dili hakynda maglumat bar. XX asyryň başky ýyllaryndan başlap türkmen alymlary türkmen Dil bilminiň binýadyny tutdy.
Şu ýylyň 6-9-njy oktýabrynda ikinji Lingiwistik gurultaýyň (ol iň soňky gurultaý, birinji Lingiwistik gurultaý 1936-da geçirlipdi) geçirlenine 60 ýyl doldy. Sol senä gabatlap, türkmen Dil bilminiň taryhy bilen bagly käbir materiallary çap etmegi makul bildik.
Taryhyň birinji sahypasy
Türkmen Dil bilminiň binýadyny tutanlaryň iň görnükli wekili Muhammet GELDIÝEW 1889-njy ýylda Çeleken (häzirki Hazar) şäherinde dogulýar. Ilki Buhara, soňra Ufanyň “Aliýa” medresesinde okalýar. “Aliýany” tamamlan, şol ýerde mugallym bolýar. 1921-de Türkmenistana dolanyp, mugallymçylyk tehnikumynda mugallym bolup işleýär. 1924-nji ýylda Türkmenistan SSR-i döredilenden soňra “Elipbiý”, “Dil saplygy” ýaly kitaplary ýazýar. 1929-njy ýylda G.Alparow bilen bilelikde ýazan “Türkmen diliniň grammatikasy” atly kitaby Türkmenistanda neşir edilen ilkinji okuw kitaplarynyň biridir.
Geçen asyryň 20-nji ýyllarynda SSSR-de ýaşaýan türki halklaryň ýazuwyny arap elipbiýinden latyn grafikasyna geçirmek karar edilýär. M.Geldiýew bu işe ýolbaşçylyk edýär. Kümüşaly Böriýew bilen bilelikde türkmen diliniň orfografik kadalaryny morfologik-fonetik esasda döretmek üçin ylmy işleri amal edýär. 1928-nji ýylda K.Böriýew bilen bilelikde “Türkmen diliniň latyn elipbiýsini” taýyarlaýar.
1926-da Türkmenistanda “Ýazyjylar üýşmegi” diýen at bilen döredilen ilkinji Ýazyjylar birleşigine M. Geldiýew başlyk saýlanýar. Ol türkmen edebi diliniň esasyny tutmakda-da uly işleri amal edýär. Bolşewik syýasatçylary M.Geldiýewi milletçilikde, pantürkizmde aýyplaýar. Ol bu nähak yzarlanmalara çydaman 1931-nji ýylyň 2-nji ýanwar gijesi awy içip, özüni helekleýär. Ony Aşgabadyň Goçgar ata gonamçylygynda jaýlaýarlar. XX asyryň 90-njy ýyllarynda diktator Nyýazowyň görkezmesi bilen Goçgar ata gonamçylygy suwa basdyrlyp tekizlendi. Şu günler onuň üstünden ýol çekilip, köpri salynýar.
M.Geldiýewiň ýakyn dosty, kärdeşi Kümüşaly Böriýew 1896-njy ýylda Zakaspi oblastynyň (häzirki Türkmenistan) Müňgyşlak uýezdinde dogulýar. 1915-de Türküstan mugallymçylyk seminariýasyny tamamlaýar. Ol “Türkmen ili” žurnalynyň ilkinji redaktorydyr. K.Böriýew “Türkmen medeniýeti”, “Ýaş jarçy”, “Gyzyl ýol” ýaly žurnallaryny döretmäge, olary redaktirlemäge işeňňir gatnaşýar. K.Böriýew 1924-de döredilen Türkmenistan SSR-niň ilkinji Halk Magaryf komissarydyr. Ol TSSR-iň Döwlet Bilim sowetiniň başlygy, Türkmen Medeniýet inistitunyň direktory, Türkmen döwlet neşirýatynyň direktory ýaly wezipelerde-de işleýär.
Türkmen Dil biliminiň binýadyny tutanlaryň biri K.Böriýew “Latyn esasynda türkmen diliniň elipbiý kitaby” (1927 ý.), “Kolhozçy harplygy” (1932 ý.) okuw kitaplarynyň awtorlarynyň biridir. Ol bolşewikler repressiýasynyň ilkinji pidalarynyň biri bolýar. 1932-de milletçilikde aýplap tussag edilýär. Ak deňizdäki zyndan-gala sürgün edilip, şol ýerde-de wepat bolýar.
Amanmyrat Bugaýew, ýazyjy.
Makaladaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýurdumyzdaky futbol duşuşyklary 12-nji awgustda paýtagtymyzdaky «Köpetdag» stadionynda geçiriljek «Köpetdag» — «Energetik» duşuşygy bilen dowam eder. Mälim bolşy ýaly, 1-nji hem-de 4-nji awgustda geçirilen duşuşyklaryň netijesinde «Köpetdag» «Merwden», «Energetik» bolsa «Daşoguzdan» üstün çykyp, nobatdaky tapgyra gatnaşmaga hukuk gazanypdylar.
Häzirki duşuşyklaryň esasy maksadynyň ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň dörtden bir finalynda Türkmenbaşy şäheriniň «Şagadamynyň» garşydaşyny ýüze çykarmakdan ybaratdygyny hem, «Köpetdagdyr» «Energetigiň» şu ýaryşa ilkinji gezek gatnaşýandygyny hem aýdypdyk. Ýöne «Köpetdagy» birmahalky meşhur «Köpetdagyň» täzeden dikeldilen topary diýip hasap etsek, onda 1992-nji ýyldan bäri ýurdumyzyň Kubogyny «Köpetdag» ýaly kä eýelän topar hem ýokdur. Güýçli futboly bilen sebite ýaň salan «Köpetdag» Türkmenistanyň Kubogyna 6 gezek mynasyp bolup, 3 gezek hem bu ýaryşyň kümüş medalyny gazandy.
Ilkinji gezekdigine garamazdan, «Köpetdag» hem, «Energetik» hem Türkmenistanyň Kubogynda birnäçe ýyllyk tejribesi bolan bolan toparlary ýaryşdan çykarmagy başardy. Indi bolsa bularyň birinden-biri ýaryşy dowam etdirip biler. Ony 12-nji awgustda boljak ilkinji we 19-njy awgustda boljak jogap duşuşygy kesgitlär.
Geçen tapgyrda «Köpetdag» hem, «Energetik» hem deň netijeleri görkezdiler. Iki topar hem garşydaşlaryny iki duşuşygyň netijesi boýunça 3:0 hasabynda ýeňdi. Dört duşuşykda derwezelere geçirilen 6 pökginiň her biri aýratyn oýunça degişli. Entek «Türkmenistanyň Kubogy — 2015-de» iki gezek tapawutlanyp gören futbolçy ýok.
12-nji awgustda boljak ilkinji duşuşykda artykmaçlyk ýer eýeleriniň tarapynda ýaly. Ýöne ýurdumyzyň futbol Kubogy ugrundaky ýaryşyň geçen tapgyryndaky we Ýokary liganyň 19-njy tapgyryndaky oýny bilen «Energetik» hem birinji, ikinji möwsümlerdäkiden güýçlenendigini görkezdi. Onsoňam, geçen tapgyrdaky «Köpetdag» — «Merw» duşuşyklary futbolda garaşylmadyk hasaplaryň hem ýüze çykyp bilýändigini ýene bir gezek subut etdi. Duşuşygyň çekeleşikli geçjekdigi welin çyn, çünki ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşa ilkinji gezek gatnaşyp, onda mümkin bolan basgançaga çenli ýetip bilmek toparlaryň ikisi üçin hem zerur.


text:
Beýik Britaniýa tarapyndan 2009-ýyl boýunça adam hukuklary babatda ýaýradylan ýyllyk hasabatda Türkmenistandaky ýagdaýlar barada alada bildirilýär.
Hasabatda Türkmenistanda adam hukuklary boýunça o diýen özgerişligiň bolmanlygy mälim edilip, söz we dini azatlyklar ýaly ugurlaryň aýratyn ünse mätäçdigi aýdylýar.
Şeýle-de graždan jemgyýetçiligi we syýasy tussaglaryň ýagdaýlarynyň hem oňyn däldigi bellenilip, ýurtda hakyky oppozision partiýalaryň döremegine mümkinçilik berjek şertleriň ornaşdyrylmanlygy aýdylýar.
Beýik Britaniýanyň hökümeti tarapyndan şu gün ýaýradylan hasabatda, ýurtda dürli kemsitmeleriň dowam edýänligi aýdylyp, Türkmenistan aýratyn alada bildirilýän ýurtlaryň sanawyna girizildi.


text:
Pakistanyň Karaçi şäherine has köp harby goşunlaryň giriziljekdigini ýurduň resmileri tassykladylar.
4-nji awgustda daňdan bu ýerde ýene 13 adamyň öldürilendigi habar berildi.
Hepdäniň duşenbe güni başlanan bidüzgünçiliklerde jemi 58 adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
Hepdäniň ýekşenbe güni ýerli deputat Raza Haýderiň öldürilmegi bilen bagly 2-nji awgustda onuň ýasyna gelenleriň arasynda ýüze çykan zorlukda 80-den gowrak adamyň ýaralanandygy habar berildi.
Heläk bolanlaryň kimdigi we nädip öldürilendigi barada häkimiýetler çäkli maglumat berýärler.


text:
Orsýetiň iň uly “VKontakte” sosial ulgamy gomoseksuallar tarapyndan berk tankyt edilýär. Bu çekeleşme, haçanda “VKontekte” ulanyjylarynyň biri, özüni Oleg diýip tanadan bir erkek, özüniň jynsy gatnaşyk ýagdaýyny görkezýän bölümde "Meniň erkek jübütim bar" diýen belligi saýlap bilmänsoň, bu ulgamyň dolandyryjylaryna hat ýazmagy netijesinde başlandy.
Habar berilmegine görä, dolandyryjy oňa Orsýetde gomoseksual erkekleriň arasynda nikalaşmagyň gadagan edilendigini aýdýar, oňa şondan soň internetde öz "jynsyny üýtgetmegi" maslahat beripdirler. Metbugatda çykan habarlara görä, galyberse-de, dolandyryjy oňa "keýpiniň kök bolmagyny" arzuw edipdir.
Gomoseksual erkekleriň hak-hukuklaryny gorap çykyş edýän orsýetli aktiwist Nikolaý Alekseýew bu barada şeýle diýýär: "Olar şeýle etmek bilen Orsýetiň kanunlaryny bozanoklar. Ýöne moral hem-de ahlak taýdan seredeniňde, şeýle-de gomoseksual erkekleriň hem lezbi zenanlaryň bu sosial ulgamyny goldaýandyklaryny, diýmek, sistemanyň olardan peýdalanyp pul gazanýandygyny nazara alanyňda, [sosial ulgamyň jogapkärleri] şeýle gatnaşyklary kabul etmelidirler".
Agzalýan ulgamyň metbugat sekretary Wladislaw Tsipluhin “VKontaktede” bir jynsdaky gatnaşyk statusyny dikeltmegi göz öňünde tutmaýandyklaryny mälim etdi. Gomoseksual erkekler bolsa “Vkontakte” saýtynyň bu baradaky syýasatyna gaty ynjydyjy diýip baha berýärler.
Gomoseksuallygyň 1993-nji ýylda jenaýat däl diýlip yglan edilendigine garamazdan, Orsýetde olara garşy bolan duşmançylyk giňden ýaýran. Gomoseksuallaryň ýöriş geçirmek baradaky tagallasy yzygiderli basylyp ýatyrylyp gelinýär. Şeýle-de Orsýetiň ençeme şäherinde gomoseksuallygy propaganda etmek jenaýat diýlip ykrar edildi.
Käbir aktiwistler bu ýagdaýyň garşysyna protest hökmünde “VKontakte” saýtynyň gomoseksual ulanyjylaryny göreşiň nyşany bolan mämişi reňkdäki üçburçly simwoly öz profiline goýmaga çagyrýarlar. Şeýle-de “Vkontakteden” çykyp, “Facebook” sosial ulgamyna giriň diýen çagyryşy ündeýänlerem bar.
“Facebook” ulanyjylara diňe özleriniň profil sahypasynda gomoseksualdygyny görkezmäge mümkinçilik döretmek bilen çäklenmän, eýsem ýaňy-ýakynda adagly iki erkek adamy ýa-da iki zenany suratlandyrýan nika nyşanyny hem goýdy.
“Facebook” sosial ulgamynyň bu meselede liberal garaýşynyň sebäpleriniň biri hem ony esaslandyrjylaryň biri bolan Kris Hýugsyň aç-açan gomoseksualdygyny aýtmagy bilen bagly bolup biler. Ol iýun aýynda öz oglan dosty bilen öýlenenden soň ilkinji bolup, şol nyşany ulanyp başlanlardan biridir.


text:
Azatlyk radiosynyň Türkmenistandaky ýol gözegçileriniň işi barada açan forumyna goşulanlaryň aglabasy türkmen polisiýasynyň bu pudakda alyp barýan işinden, hususan-da giň ýaýradygy aýdylýan korrupsiýadan aşa nägile bolup görünýär.
Olaryň arasynda, Allaberdi Bagyýew ýaly, «Türkmen ýol gözegçilerini doly ýatyryp, çatryklaryň ählisinde wideokamera goýmagy, sürüjilik şahadatnamasynyň para bilen alynmagynyň garşysyna göreşmegi» teklip edýänler-de bar.
Ýolagçy atly okyjymyz türkmen ýol gözegçileriniň «10-20 manat bereňsoň «gaty gowy» işläp başlaýandyklaryny» aýdýar. Başga bir okyjymyz (Aaa) ýol gözegçilik gullugynyň adyny özüçe üýtgedip, «ÝDPAG – Ýolda durup, para almak gulluk» diýip ýazýar. Brigada atly okyjynyň pikirine görä, «ýol gözegçilik gullugy gije-gündiz ýolda durup, para alyp gün görmese, ýatyp hem bilmeýär».
Türkmen atly okyjy bu forumdaky soraga sorag bilen jogap berýär, ýagny ýol gözegçileriniň «döwletden alýan aýlygyndan has köp puly ýönekeý halkdan, kösäp alýandygyny aýdýar we bu ýagdaýda olara nädip gowy diýeli diýip soraýar.
Türkmenistanda sowet ýyllarynda hem adamlar GAI, DAI diýlip atlandyrylan ýol gözegçileriniň ilaty kösäp, bahana tapyp, para bermäge mejbur edýändigi hakynda gürrüň ederdiler.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow bu pudakdaky korrupsiýany boýun alyp, polisiýanyň ýol gözegçilik işini, parahorlugy azaltmak maksady bilen, goşuna çagyrylan esgerlere ynandy. Emma Türkmenistanyň ömürlik prezidenti ýogalandan soň, bu düzgün üýtgedildi. Atsyz atly okyjymyz türkmen polisiýasynyň «para almak üçin işleýändigini» aýdyp, Nyýazow döwründäki ýaly, ýol gözegçiligi esgerlere tabşyrylsa, "belki, gowy bolar» diýýär.
Merw atly okyjymyz Türkmenistanda ýol gözegçiligi korrupsiýanyň «iň ösen pudagy» diýýär. Türkmen ýol gözegçileri temasy okyjylaryň käbiriniň ylhamyna ylham goşup, olary goşgy goşmaga hem iteripdir. Azat atly okyjymyz «Ýolka görse – bukular, maşyn görse – topular» diýip, olaryň «gülýaka dakynyp, taýakly dilegçilik edýän resmi parahordygyny” aýdýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň mejlislerinde korrupsiýa garşy çäre görüljekdigini, pudaklarynda parahorluk ýaly ýaramaz hadysalaryň ýüze çykmagyna ýol berýän ýolbaşçylara geçirimlilik bolmajakdygyny ýatladyp durýar.
Emma Habarçy atly okyjymyz, ýol gözegçilik polisiýasynyň işini mysal edinip, «Arkadagymyzyň saýasynda ýurdumyzda parahorluk günsaýy ösüp, öňe barýar» diýip ýazýar. Habarçynyň ýaňsy bilen ýazan teswirinde ýol gözegçileriniň «ala taýak bagtym, radar göz guwanjym» şygary astynda çäre geçirip, jübülerini dolduryp, Arkadaga alkyş aýdýandyklary» bellenýär.
Emma muňa garamazdan, teswir ýazyp, söhbete goşulanlaryň arasynda az-da bolsa, Türkmenistanyň ýol gözegçilik polisiýasynyň işinden razy okyjylaram bar.
Mysal üçin, adyny goýmadyk bir okyjymyz olaryň «gül ýaly işleýändigini», şolar bolmasa, sürüjileriň adamlaryň «üstünden hem sürjegini» ýatladýar. Şeýle-de ol «ýol gözegçileri sürüjilerden pul soranok, düzgün soraýar» diýýär. Hakykat atly okyjy bolsa, “Özüñ düzüw bolsañ, saña zat degýän ýok. Ilki özüñi oñarmaly» diýýär.
Ýöne Anion «meniň dostum ýol gözegçilik polisiýasy, ol işe giden wagty azyndan 400 manat getirýär öýüne» diýýär. Turkoman bolsa, «bermelisini berip, galanjasyndan öýüne getirýän puludyr ol» diýip ýazýar.
Doran Zait 2011-nji ýylda Türkmenistana barşyny ýatlaýar: «Polisiýa Maryda saklap, maşyny sürýäne meni görkezip, «bu näme kemer daňýa, biziň ýollarymyz howplumy näme?» diýýär. Gaýdyşyny ýene duruzdy, bu sapar «näme üçin kemer daňanok?» diýýär. Ştraf tölemeli bolduk, «gaýrat et, agam, eliňi aç, 10 manatjyk taşlaý diýýä» diýip, Doran Zait ýazypdyr.
Bu dawa özüne Işgär diýip at beren okyjymyzy hem söhbete goşulmaga iterene meňzeýär: «Ýol gözegçilik polisiýasy öz goýlan şertine görä işleýär. Ilki işe girende 4000 dollardan 6000 dollara çenli para berip işe girýär» diýip, Işgär ýazýar. Onuň sözlerine görä, «elinde taýak, jürlewük diýmeseň, maşyny özüň edinmeli, günde-de 10-12 sagat aýak üstünde durup, sowuk bolsun, yssy bolsun, tapawudy ýok, işlemeli».
Işgär ýol gözegçileriniň bu hili şertde öz aýlygyna işlmeýändigini, para alýandygyny, köplenç iki-üç ýyldan işden boşadylýandygyny aýdyp, soň indiki işgäriň hem şol şol ýoly gaýtalaýandygyna ünsi çekýär. Sürüji atly okyjymyz bolsa, «hiç edarany öwer ýaly däl, hemmesi para ýatdy» diýýär.
Şol bir wagtda, paranyň giň ýaýrandygyny aýdýan ýa-da beýle zadyň bardygyny inkär edýän okyjylardan tapawutlylykda, üçünji bir pozisiýany orta atýanlar, bu ýagdaýy ýerli medeniýet, halk häsiýeti bilen baglaýanlar hem bar.
Mähri Merw «Wzýatka (para) berýäň, işiň bitýär» diýýär. Onuň pikirine görä, «bu bir tarapdan gowy, şeýdip adamlaryň puluny gaňryp almasaň, prawila (düzgüne) seretmän, edenini ederdi biziň halk» diýip, Mähri Merw öz garaýşyny aýdypdyr.
Elbetde, bular okyjylaryň pikir-garaýyşlary we hiç bir jähtden Azatlyk radiosynyň pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
Ýakynda Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow Türkmenistana sapar etdi. Türkmen metbugaty iki ýurduň arasyndaky konstruktiw, işjeň gatnaşyklaryň soňky ýyllarda has berkändigini we döwletara gatnaşyklarynyň yzygider we maksadalaýyk häsiýete eýe bolandygyny ýazdy.
Synçylar bolsa türkmen-özbek gatanşyklarynyň öňki prezident S.Nyýazowyň ölüminden soň görnetin gowulaşandygyny aýdýarlar. Olar iki ýurduň arasyndaky baryş-geliş gatnaşyklarynyň ýeňilleşdirilmegini, söwdanyň we medeni hyzmatdaşlygyň giňemegini muňa delil edip görkezýärler.
Ýöne iki ýurduň serhetýaka etraplarynyň ýaşaýjylary serhetden geçmekdäki kynçylyklaryň heniz hem saklanyp galýandygyny aýdýarlar. Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa Daşoguz welaýatynyň Gubadag etrabynyň Türkmenistan daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy, 72 ýaşly pensioner Hajyýew Abdal bilen söhbetdeş boldy (aşakda).


text:
Ak Tam prezident Barak Obamanyň ABŞ-nyň Eýran babatynda islendik sanksiýalara gadagançylyk girizjekdigini aýtdy. Bu barada penşenbe güni 26 senatoryň ýagny Senatyň agzalarynyň dörtden bir böleginiň Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmek barada kanuny öňe sürmeginiň yzýany yglan edildi.
Respublikan we Demokratik partiýalaryň hersinden 13 senator tarapyndan goldanan bu çäreler Eýranyň noýabr aýynda dünýä ýurtlary bilen baglaşan wagtlaýyn ylalaşykda görkezilen şertleri bozan ýagdaýynda Eýranyň ykdysadyýetine zarba urujy sanksiýalaryň girizilmegini göz öňünde tutýar.
Ak Tamyň metbugat-wekili Jaý Karneý bu kanuny zerur bolmadyk we zyýan beriji diýip atlandyrdy we munuň häzir dowam edýän gepleşiklere zeper ýetirmeginiň ähtimaldygyny belledi.
Senatyň kanuny öňe sürmegi Eýranyň we dünýäniň iň täsirli alty ýurdunyň wekilleriniň penşenbe güni Ženewada geçiren gepleşiklerine gabat geldi.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň Içeri işler ministrligi ýurduň günortasyndaky “Ile-Alatau” atly döwlet parkyndan 12-nji adamyň jesediniň tapylandygyny mälim etdi. Maglumatda bu soňky jesediň parkdaky ýakylan jaýyň külüniň astyndan tapylandygy aýdylýar.
Geçen hepde parkyň içinden jemi 11 adamyň jesedi tapylypdy, şolardan bäşisiniň tanalmaz ýaly derejede ýakylandygy habar berlipdi. Häzirki tapylan jesediň-de şahsyýetiniň heniz anyklanmandygy aýdylýar.
Geçen hepde tapylan jesetleriň arasynda baş tokaý sakçysy Panaýot Zaharopulonyň we onuň käbir maşgala agzalarynyň-da jesetleri bar.
Mundan öň polisiýa tokaý sakçysynyň oglundan habar-hatyryň ýokdugyny aýdypdy. Gazagystanyň polisiýasy häzirki wagt bu wakalar boýunça derňew işlerini alyp barýar.


text:
14-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Rumyniýanyň daşary işler ministri jenap Bogdan Aureskuny kabul etdi.
Duşuşykda türkmen-rumyn hyzmatdaşlygynyň şu günki ýagdaýy we geljegi barada gyzyklanma bildirilip pikir alyşmalar boldy.
Hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde Türkmenistan tarapyndan öňe sürülýän giň möçberli sebit we yklymara ähmiýetli maksatnamalary göz öňünde tutmak bilen, energetika we ulag-aragatnaşyk pudaklary görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, Hazar we Gara deňiz sebitlerini baglanyşdyrjak hem-de halkara derejesinde ýük daşamak üçin täze gysga ýoly emele getirjek ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmegiň maksatnamasynyň ähmiýeti bellenildi.
Şeýle hem Daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky yzygiderli geçirilýän geňeşmeleriň işjeň döwletara gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga ýardam berýändigi nygtaldy. Mundan başga-da, dürli pudaklarda ikitaraplaýyn özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge ýardam berýän ykdysady we ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-rumyn toparynyň eýeleýän ornunyň ähmiýeti hem bellenip geçildi.
Şunuň bilen baglylykda, rumyn işewür toparlarynyň maýa goýumlary üçin amatly şertler döredilen, geljegi uly türkmen bazarynda iş mümkinçiliklerini giňeltmek meýilleri bellenildi. Türkmenistan tarapyndan durmuşa geçirilýän oňyn durmuş-ykdysady özgertmeler strategiýasy, amala aşyrylýan giň göwrümli düzümleýin maksatnamalary, häzirki zaman dünýä hojalyk gatnaşyklary ulgamyna işjeň goşulyşmaga ugur alynmagy –öňdebaryjy rumyn, tutuşlygyna alnanda Ýewropa kompaniýalarynyň ýurdumyz bilen hyzmatdaşlyk etmäge isleginiň yzygiderli ösmegine ýardam edýär.
Duşuşygyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Rumyniýanyň daşary işler ministri Bogdan Auresku iki ýurduň arasyndaky däbe öwrülen dostlukly hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygyň täze mazmuna eýe bolup, mundan beýläk hem üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putine “Kogalymawia” rus awiakompaniýasynyň uçarynyň heläkçilige uçramagy we bu heläkçiligiň köp sanly adam pidalaryna getirmegi zerarly gynanç hatyny iberdi. Türkmen döwletiniň Baştutany Türkmenistanyň halkynyň we Hökümetiniň adyndan we hut öz adyndan gurban bolanlaryň maşgalalaryna, dogan-garyndaşlaryna hem-de ýakynlaryna çuňňur gynanjyny we medet beriji sözlerini aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Russiýa Federasiýasynyň Prezidentine gynanç bildirdi
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Hosni Mubarek häkimiýetden gitdi. Bu barada Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýman aýtdy.
Müsüre 30 ýyllap prezidentlik eden Mubarek ýurtdaky häkimiýeti harbylara tabşyrdy diýlip, habar berilýär.
Süleýmanyň ýerli telewideniýe arkaly halka ýetiren bu habary 18 gün bäri protest geçirýän müsürliler tarapyndan uly şowhun bilen bilen garşylandy.
Bu täzelikden soň, müsürliler ýurduň baýdaklaryny galgatdylar, begençden ýaňa aglaşdylar we şatlyk şygarlaryny ýaňlandyrdylar.
Mundan öň berlen maglumatlarda 82 ýaşly Mubaregiň öz maşgalasy bilen paýtagt Kairi terk edip, Gyzyl deňziň kenaryndaky Şarm el-Şeih kurortyna gidendigi aýdylypdy.
Bu wakalardan öň, anna güni Müsüriň harbylary ýurtdaky reformalaryň amala aşyrylyşyna özleriniň gözegçilik etjekdiklerini aýdypdylar.


text:
Türk altyn söwdagäri Eýranyň hökümetine ABŞ sanksiýalaryndan sowlup, ýüzlerçe million dollarlyk maliýe serişdesini geçirmek babatda bildirilen aýyplamada özüni günäli hasaplamaýandygyny aýtdy.
Türkiýäniň we dogduk watany Eýranyň raýaty bolan Reza Zarrab ABŞ-nyň Manhattan etrap sudundaky diňlenişikde, sudýa Riçard Bermanyň öňünde çykyp gürledi.
33 ýaşyndaky Zarrab geçen aý Maýamide tussag edilipdi. Ol geçen aý özüniň bir işgäri, Kamalia Jamşidi we Eýrandaky «Mellat» bankynyň jogapkär resmisi Hosseýin Najafzade bilen bilelikde aýyplandy.
Soňky iki aýyplanýanyň ikisi hem eýranly bolup, olar häzir azatlykda gezip ýör.
Prokurorlar bu üç adamyň 2010-njy ýyldan 2015-nji ýyla çenli eýran kärhanalaryna, şol sanda «Mellat» bankyna we şahslaryna, ABŞ sanksiýalaryndan sowlup, Türkiýede we Birleşen Arap emirliklerinde Zarrabyň eýeçiliginde işledilýän kompaniýalar arkaly maliýe transaksiýalaryny amala aşyrmak kömegini edendigini aýdýarlar.


text:
Bosniýadaky uruş wagty zorlamalaryň pidasy bolan aýallar düýn açyk hat ýaýradyp, onda Bosniýadaky uruş barada filmi surata düşürýän režissýor Anjelina Jolini “nadan” diýip atlandyrypdyrlar.
Hatyň awtorlary BMG-niň Bosgunlaryň baradaky edarasynyň «hoşniýetli erk-islegiň ilçisi» diýen atdan bu aktrisany mahrum etmek haýyşy bilen BMG-ä ýüzlenipdirler.
Zenanlar özlerini alada goýýan problemalary maslahat etmek üçin Anjelina Joliniň özleri bilen ýeke gezek hem duşuşmandygyny nygtaýarlar.
Oktýabr aýynda surata düşürilip başlanan film 1990-njy ýyllaryň birinji ýarymynda Bosniýada uruş gidýän wagty serb ýigidi bilen bosniýaly gyzyň arasyndaky söýgini beýan edýär.
Balkanlardaky uruş wagty jebir çeken aýallaryň Assosiasiýasynyň protestleri sebäpli filmiň esasy bölegi Wengriýada surata düşürildi.


text:
Türkmenistan döwlet garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümini belleýär.
27-nji oktýabrda ýurtda geçirilýän resmi baýramçylyk çäreleri Türkmenistanyň prezidentiniň we beýleki resmileriniň Aşgabadyň merkezinde ýerleşýän Garaşsyzlyk diňine gül gowşurmagyndan başlandy. Olaryň yzýany bilen müňlerçe adamyň monumente gül alyp barandygyny resmi media habar berdi.
Türkmenistany döwlet garaşsyzlygyň 25-nji ýyl dönümi bilen postsowet liderleriniň ençemesi gutlady.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin G. Berdimuhamedowyň adyna ýollan hatynda Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşe degişli meseleleriň çözgüdindäki üstünliklerine ýokary baha berdi, şeýle-de bitarap Türkmenistanyň Merkezi Aziýada durnuklylygyň we howpsuzlygyň üpjün edilmegine möhüm goşant goşandygyny aýtdy, diýlip Kremliň metbugat gullugyna salgylanylyp, media maglumatlarynda habar berildi.
Garaşsyzlyk baýramçylygynyň dabaralaryna resmi taýýarlyklar üç aý öňünden görülip başlanypdy. Maşklara býujet işgerleriniň we studentleriň mejbury gatnaşdyrylandygy habar berilipdi.


text:
Birnäçe günden bäri ýitirim bolan belarus žurnalisti we harby ekspertiň kärdeşleri žurnalistiň Minskdäki deslapky tussaghanada saklanýandygyny aýtdylar.
8-nji dekabrda “Belaruslar we bazar” atly hepdelik neşiriň žurnalistleri öz kärdeşleri Alýaksandr Lesiniň 25-nji noýabrda tussag edilendigi barada maglumat çap etdiler.
Geçen hepde belarus metbugat serişdeleriniň käbirleri Lesiniň içalyçylyk aýyplamalary bilen tussag edilendigini mälim edipdiler.
5-nji dekabrda Belarusyň Milli Howpsuzlyk komitetiniň metbugat sözçüsi Artur Streh Azatlyk Radiosyna bu barada maglumat bermkeden saklanypdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşdy. Bu duşuşyk gündogar Ukrainadaky konflikt we Kremliň tankytçysy Boris Nemsowyň öldürilmegi bilen baglanyşykly dartgynlylyklaryň dowam edýän mahalyna gabat geldi.
Ženewada Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň dowamynda geçirilen 20 minutlyk duşuşykdan soň, Kerri Twitter sosial ulgamyndaky sahypasynda, Lawrow we men Ukraina, Siriýa we Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça halkara ylalaşygyna gelmek ugrunda geçirilýän gepleşikler barada “içgin maslahat etdik” diýip, tweet paýlaşdy.
1-nji martda Kerri Nemsowyň “wagşylarça öldürilmeginiň pugta, aç-açan we real derňelmegi” üçin çagyryş etdi. Şol güni on müňlerçe adam oppozision syýasatçy Nemsowyň hormatyna Moskwada hatyra ýörişine çykdy.


text:
Düýn ABŞ-da maliýe galplygy bilen bagly dildüwşüge gatnaşygy bolan dokuz adama günä bildirildi. Olar nasistik yzarlamalaryň pidalaryna kömek programmasynyň çäklerinde 57 million dollary başga maksatlar üçin harçlapdyrlar.
Şol dokuz adamyň aglabasy Orsýetden, Ukrainadan we Belarusdan baran immigrantlar. Jogapkärçilige çekilenleriň bäşisi pul paýlamak bilen meşgullanýan “Ýewreýleriň Germaniýa maddy şikaýatlary” boýunça komissiýasynyň Nýu-Ýorkdaky guramasynyň işgäri.
Tussag edilenler bu işe gatnaşygy bolmadyk adamlara pul töläpdirler. Şu işiň çäklerinde tussag etmeler geçen ýyl başlanypdy. Şu wagta çenli jemi otuz adam saklandy.


text:
Eýranyň bir ujynda Türkmensähra türkmenleri we beýleki ujynda bolsa Türbet-Jam Salyr türkmenleri köpçülik bolup ýaşaýarlar. Türkmensähra türkmenleri gadymy döwürlerden bäri şol sebitde oturymly ýagdaýda ýaşaýarlar. Horasan sebitindäki Türbet-Jam şäherinde ýaşaýan bäş ýüzden gowrak öýli Salyr türkmenleri bolsa otuzynjy ýyllarda Türkmenistandan göçüpdirler.
Türkmensähradaky türkmenleriň Horasan sebitindäki Türbet-Jam Salyr türkmenleri bilen tanyşlygy 1970-nji ýyllarda başlady. Ýöne olaryň arasyndaky özara gatnaşyklar 2000-nji ýyllarda täze nesilleriň Kerim Salarniýa ýaly öňdebaryjylarynyň aladalary hem guramaçylykly işleri bilen hasam ýygjamlaşypdyr.
Azatlyk Radiosy Eýrandaky türkmen öňdebaryjylardan merhum Kerim Salarniýany ýatlap, Horasan sebitiniň Türbet-Jam şäherinde ýaşaýan onuň agasy hormatly dynç alyşdaky mugallym Suhan Salarniýa bilen Eýran türkmenleriniň özara gatnaşyklary barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky Türkmensähra we Türbet-Jam türkmenleriniň arasyndaky gatnaşyklar haçan başlady we häzirki ýeten sepgidi barada maglumat berseňiz?
Suhan Salarniýa:
Gümmet Kowusda Myratdurdy Kazy diýen kitap neşir edýän bir türkmeniň 1970-nji ýyllardaky aladalary bilen Türkmensähra we Türbet-Jamdaky türkmenleriň arasynda ilkinji gatnaşyklar başlandy. Myratdurdy Kazy ilkinji gezek gelende bäş sany Magtymgulynyň kitabyny getirdi.
Ynha, şol kitaplar hem Eýrandaky türkmenleriň özara gatnaşyklarynyň arasynda bag döretdi. Sebäbi biz oňa çenli bir türkmen kitabyny ýakyndan görmändik. Şol döwürlerde gatnaşyklar başlanam bolsa ýygjam däldi.
Gelim-gidim iki-üç ýyldan bir gezek diýen ýaly bolýardy. Şol ýyllar türkmen ýaşulylarynyň hem aramyzda köpçülik edýän döwrüdi. Ýöne ýollar açyk bolmansoň özara gatnaşyklar hem yzgiderli däldi. Ondan daşaryn adamlaryň düşünjelerem birhiliräk ýagny şeýle ýagdaýa kän taýýar däl ýalydy.
Eýran Yslam ynkylabyndan soň Türkmensähra bilen Türbet-Jam türkmenleriniň arasyndaky ýollar dürli düşünjeleriň köpelmegi bilen açylyp başlady. Ondan soň Magtymgulynyň mazarynyň başynda geçirilýän dabaralara Türbet-Jam türkmenleri hem goşulyp, gatnaşyp ugradylar.
Azatlyk Radiosy: Türkmensähra we Türbet-Jam türkmenleriniň arasyndaky gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn ösmegine esasy goşantlaryň birini goşan Eýrandaky türkmenleriň öňdebaryjylaryndan Kerim Salarniýa siziň iniňiz diýýärler. Merhum öňdebaryjy Kerim Salarniýanyň eden işlery barasynda maglumat berseňiz?
Suhan Salarniýa:
Ol pahyr özi bir okuwlyja oglan bolupdy. Şol ýyllar ýörite Türkmensähra gidip, şol ýerde ýokary bilim aldy. Okan mahaly şol ýerde türkmen ýigitleri bilen tanyş bolup, olardan kitaplar alyp okap, başga ýerlerdäki türkmenler bilen gatnaşyp öz dünýägaraýşyny ösdürdi.
Okuwy gutaranyndan soň ýörite başga ýerde ýaşaýan türkmenleriň gözlegine çykyp, olary tapyp, biziň ýanymyza getirip, ýadaman hem irmän-arman gatnaşyklary ýola goýup başlady.
Şeýlelik-de, merhum öňdebaryjy Kerim Salarniýa, Türkmensähra taraplarda türkmen şahyrlardan, ýazyjylardan, bagşylardan we öňdebaryjylardan köp dost edindi. Gynansagam, ömri gysga boldy. Üç-dört aý mundan owal Kerim Salarniýa aramyzdan aýryldy.
Eýran türkmenleriniň öňde baryjylarynyň biri merhum Kerim Salarniýa
Azatlyk Radiosy: Merhum öňdebaryjy Kerim Salarniýa ýaly şu wagt Türbet-Jam Türkmenlerini dünýä tanadýan we Türkmensähradaky türkmenler bilen gatnaşyklary yzarlap duran başga ýaşlar hem barmy?
Suhan Salarniýa:
Soňky ýyllarda ýaş ýigitlerimiziň arasynda bilimliler köpeldi. Bilim dünýägaraýyşlary ösdürdi we munuň netijesinde hem dünýä türkmenleriniň özara gatnaşyklary meselelerine üns berýänler köpeldi. Internetden yzgiderli aragatnaşyk saklap durlar.
Türkmensährada Magtymguly günleri geçiriljek mahaly uly höwes bilen entäk bir hepde, on gün öňünden şol ýere gidip, guramaçylyk işlerine gatnaşyp ýörler. Türkmensähranyň bagşylary, şahyrlary, ýazyjylary hem-de alymlary bilen köp oturyşýarlar.
Häzirki döwürde Türbet-Jamda her bäş öýden biri Türkmensähra türkmenleri bilen gaty gowy gatnaşyp ýör. Indi diňe bir Türkmensähra däl, eýsem dünýäniň niresinde bir türkmen bar bolsa, Türbet-Jam türkmenleri şolar bilen gatnaşyk saklaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Merhum öňdebaryjy Kerim Salarniýanyň soňky ýyllarda eden işleri nämedi?
Suhan Salarniýa:
Kerim Salarniýa soňky ýyllarda Owganystanda Hyrat şäherinde bir firmada işleýärdi. Şol işi sebäp bolup, Owganystan türkmenlerinden hem gaty köp tanyş edindi. Kerim Salarniýa pahyryň özi gaty türkmen söýerdi. Hemişe türkmenleriň we türkmençiligiň gözlegindedi.
Owganystandaky türkmenleriň arasynda aýlanyp, şolaryň nirede bir bagşysy ýa-da şahyry bar bolsa tapyp, tanyşyp, olar bilen gatnaşygy ýola goýdy. Kerim Salarniýanyň tagallalary bilen Owganystan türkmenleri hem Türkmensähradaky Magtymguly günlerine uly topar bolup gatnaşyp başladylar.
Owganystanly türkmenlerden Anna bagşy bilen bir hatarda Şybyrgan, Mazary-Şerif we Hyrat türkmenlerinden wekiller gelip, gatnaşyp başladylar. Her gezekde sekiz-on kişi gelýärdi we olar Kerim Salarniýa pahyryň tanyşlaryndandy. Kerim Salarniýa şeýdip Magtymguly günleriniň üsti bilen Owganystandaky tanyşlarynyň türkmenler barada gowy düşünjä eýe bolmagyna sebäp boldy.
Häzirki döwürde hem Kerim Salarniýanyň açan ýolundan Owganystan türkmenleri hem diňe bir Türbet-Jam türkmenleri bilen däl, eýsem, Türkmensähra türkmenleri bilen yzgiderli gowy gatnaşyp durlar.


text:
Orsýet Birleşen Ştatlaryň Siriýanyň prezidenti Başar Al-Assadyň režimine garşy harby çärelere girişmeginiň “howply netijeleri” berip biljekdigini duýdurýar.
Bu barada Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň duşenbe güni ýaýradan beýannamasynda aýdylýar.
Resmi maglumata görä, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen ýekşenbe güni telefon arkaly geçiren gepleşiginde amerikan resmileriniň Siriýa goşulyşmaga taýýardygyny aňladýan çykyşlaryna Moskwanyň “çüňňür aladalanma” bildirýändigini aýtdy.
Amerikan resmileriniň şeýle çykyşlary Assadyň güýçleriniň çarşenbe güni himiki ýaraglary ulanmagynyň ýüzlerçe adamyň ölümine sebäp bolandygy barada maglumatlaryň peýda bolmagyndan soň edilipdi.
Siriýa ýekşenbe güni BMG-niň inspektorlarynyň barlag geçirmegine razylyk bildirdi. Assad özüne garşy edilýän aýyplamalary “syýasylaşdyrylan” diýip atlandyrýar we olaryň “akyl-paýhasa ters” gelýändigini aýdýar.


text:
Bişkekdäki adam hukuklary aktiwistleri Gyrgyzystanyň parlament binasynyň daş işigine toplanyp, deputatlar tarapyndan ara alnyp maslahatlaşylýan «daşary ýurt agentleri» kanunyna garşy protest bildirdiler.
Şunuň ýaly kanun Orsýetde dört ýyl ozal kabul edilipdi. Bu kanun söwda etmeýän we syýasat bilen ilteşikli jemgyýetçilik guramalarynyň, daşary ýurt çeşmelerinde maliýe kömegini alan ýagdaýynda, «daşary ýurt agentleri» diýlip tagmalanmagyny talap edýär.
Orsýetiň jemgyýetçilik guramalary bu kanunyň öz ýurtlarynda başga pikirlileri ýuwaşatmak üçin ulanylandygyny aýdýarlar.
Gyrgyz deputatlary bu kanun taslamasyny geçen aý, ikinji okaýyşda kabul etdiler. Eger ol üçünji okaýyşda hem parlament tarapyndan tassyklansa, prezidentiň gol çekmegine iberiler.
Prezident Almazbek Atambaýewiň bu kanuna gol çekip-çekmejegi bada-bat belli bolmady.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan goňşy Siriýada “dini, mezhep we jynsparazlyk häsiýetindäki graždan urşunyň tutaşyp gelýändigini” duýdurdy.
Türkiýe al-Assadyň režiminiň oppozisiýadaky protestçileri güýç bilen basyp ýatyrmagyny tankytlap çykyş etdi, BMG Damask režiminiň zorlukly çäreleri netijesinde mart aýyndan bäri 5 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.
Erdogan metbugat ýygnagynda eden çykyşynda “prezident Başar al-Assadyň režimi öz halkyny rehimsiz gyrmagyny dowam etdirýär” diýdi. Ol “Türkiýe bu ýerde öňbaşçy rol oýnamalydyr” diýip, sözüniň üstüne goşdy we “Siriýadaky graždan urşy bize howp salýar” diýdi.


text:
Hepdäniň penşenbe güni Alžirde resmi taýdan adatdan daşary ýagdaý ýatyryldy. Bu işiň amala aşmagyna oppozisiýa köpden bäri aýak direýärdi.
Arap ýurtlaryndaky tolgunyşyklaryň fonunda Alžiriň oppozisiýasy paýtagtyň köçelerine çykdy, şol çykyşlar polisiýa tarapyndan basylyp ýatyryldy.
1992-nji ýylyň fewralynda Alžirde girizilen adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagy paýtagtda demonstrasiýa geçirmäge girizilen gadaganlyga degişli däl.
Oppozisiýa täze karara Günbataryň ünsüni çekmäge niýetlenen taktik hereket hökmünde baha berýär.


text:
Londondan 50 kilometr uzaklykda, Gatwik aeroportunyň golaýynda baý nebit gorly ýatak ýüze çykaryldy. Bu barada UK Oil and Gas Inwestments (UKOG) kompaniýasy habar berdi.
Kompaniýanyň beren maglumatlaryna görä, bu wagtyň nebit gory takmynan 100 milliard barrele her kwadrat mili (takmynan 2,6 kwadrat kilometr) 158 million barrele deňdir. Ýöne onuň uly bolmadyk bölegi çykarylyp bilner.
Bu ýerde buraw işlerine geçen ýyl girişildi. UKOG-yň maglumatlaryna görä, nebitiň agramly bölegi 762 we 914 metr çuňlukda ýerleşýär. Bilermenler bu ýeriniň geologiýasyny ABŞ-nyňky we Günbatar Sibiriňki bilen meňzeşligi üçin nebitiň 3 göterimden 15 göterimine çenli borlary çykarylyp bolar diýip çaklaýarlar.
UKOG-niň ýerine ýetiriji direktorynyň aýtmagyna görä, bu Beýik Britaniýanyň gury ýerlerinde soňky 30 ýylyň içinde ýüze çykarylan iň düýpli “tapyndy” bolup, örän uly milli bähbitlere eýedir


text:
Dünýä inen çaga ulalyp, kämilleşip başlaýar. Enäniň öňünde bolsa onuň saglygy we ösüşi bilen bagly dürli soraglar ýüze çykýar. Ýaş ene-atalar çagasynyň durmuşynda ilkinji gezek bolup geçýän zatlaryň ählisini uly waka hökmünde kabul edýärler. Olaryň biri hem ilkinji dişleriň peýda bolmagydyr.
Çaganyň geljekki dişleri ol ýaňy enesiniň göwresinde galandan soň, ilkinji üç aýlygynda kemala gelýär. Şol sebäpli bu döwürde enäniň iýmit üsti bilen kabul eden maddalary, göwrelilik döwründe geçiren keselleri we kabul eden derman serişdeleri dişleriň dogry, sagdyn ösmegine täsir edýär. Doglan çaga 6-7 aýlyk bolandan soň, onuň ilkinji dişleri çykyp ugraýar. Belli bolşy ýaly, süýt dişleri çykanda körpelerde birnäçe ýaramaz ýagdaýlar ýüze çykýar: iýmit siňdirişi bozulýar, içi geçýär, gyzgyny galyp biynjalyk bolýar. Lukmanlar şeýle bozulmalar çaganyň bedeniniň bu döwürde kesele garşy durnuklylygynyň peselmegi sebäpli döreýär diýip hasaplaýarlar. Emele gelen kynçylyklara hötde gelmek üçin, käbir ýörelgeleri bilmek peýdalydyr.
Içege bozulmalarynyň ilkinji alamatlary peýda bolandan (täretiniň suwuk we ýygy-ýygy bolmagy), çaga iýmit çäklendirmesini girizip, artykmaç naharlamazlyga çalyşmaly. Bu döwürde çaganyň işdäsi öňküsine garanda peselýär. Şonuň üçin-de, goý, ol işdäsiniň alanyny iýsin. Ýöne kemeldilen iýmitiň öwezini suwuklyk bilen doldurmagy ýatdan çykarmaň. Nahardan soň hökman çaga miweleriň we gök önümleriň şiresini, ýuwanjak çaý ýa-da miwe kişdesiniň şiresini içirmeli. Täreti suwuk bolup, onda nem emele gelse, lukmana ýüz tutmak maslahat berilýär.
Çaganyň işdäsi kadalaşanda, onuň iýmitine seresaply çemeleşmeli. Çig ir-iýmişleri we miweleri bermekden saklanyp, ýerine dürli şüleleri we gök önüm pýurelerini bermäge çalyşmaly. Ýöne bu döwürde şugundyry we kelemi bermek, pýure taýýarlananda ösümlik ýagyny goşmak maslahat berilmeýär.
Diş çykmak bilen bagly ýene-bir ýagdaý – çaganyň gyzgynynyň galmagydyr. Körpeleriň köpüsi bu ýagdaýy ýeňillik bilen geçirýärler. Emma endamynyň gyzgyny 38ºС ýetse, ony derman serişdeleriň kömegi bilen kada getirmeli. Munuň üçin lukmanyň maslahatyndan soň parasetamol we düzüminde parasetamol bar bolan derman serişdeleri ulanmak bolar. Kiçi çagalara aspirin serişdesini bermegiň gadagandygyny ene-atalar ýatda saklamalydyr.
Süýt dişleri hemişelik dişlere garanyňda kiçi, inli, gysga bolýar. Çaga 2-3 ýaşaýança olar doly çykyp gutarýar. Çeýnemekligiň netijesinde biri-birine sürtülip, dogry orny eýeleýärler.
Süýt dişleri tertip boýunça çykyp, ilki bilen alyn dişleri görnüp ugraýar. Olar 8 sanydyr.
- 6 aýda iki aşakdaky merkezi dişleri – ortaky alyn dişleri
- 8 aýda iki ýokarky ortaky alyn dişleri
- 10-12 aýda iki ýokarky gapdal alyn dişleri
- 13-14 aýda iki aşakdaky gapdal alyn dişleri
- 15-16 aýda 4 sany öňdäki azy dişi çykýar.
Azy dişleri bilen alyn dişleriň arasynda gyýyk dişlere ýer galýar. Olar çaga 20-24 aýlyk bolanda peýda bolup ugraýar. Soňra iki ýarym ýaşa çenli dört yzky alyn dişleri çykyp, çagada 20 sany süýt dişi emele gelýär.
Hemişelik azy dişleri süýt azy dişleriniň yzyndan, çaga 6 ýaşandan soň çykýar. Emma olaryň kemala gelip ugramagy örän ir, çaga doglup, ýaňy birnäçe aý geçenden soň başlaýar. Dişleriň sagdyn bolup çykmagynda ene süýdüniň orny uludyr. Sebäbi çaga iýmitde ulanýan süýdünden uly mukdarda fosfor we kalsiý kabul edýär. Hemişelik dişleriň ösüp başlamagy bilen, süýt dişleriniň köki gowşap, olar yrgyldap ugraýarlar we bir-birden dökülýär. Süýt dişleri edil çykandaky tertibi boýunça gaçýar: alyn dişleri, azylar, gyýyk dişleri. Süýt dişleriniň hemişelik dişler bilen çalyşmak prosesi 12-14 ýaşda gutarýar.
Süýt dişleriniň sagdyn bolmagy ugrundaky alada – hemişelik dişleriň sagdyn bolmagynyň girewi.
Ilkinji dişler çykandan soň, onuň bilen bagly dürli kynçylyklar peýda bolýar. Olar esasan çaganyň agyz boşlugynyň arassaçylyk düzgünlerini doly berjaý edilmeýänligi we ýaramaz endikler: barmak sormak, agzy emzikli çüýşe bilen uklap galmagy zerarly ýüze çykýar. Çüýşejigiň içindäki suwuklyk (ylaýta-da ol süýjüli bolsa) özboluşly goňur reňkli çüýrükligi emele getirip, körpejäniň ähli alyn dişlerini zaýalaýar.
Çagalaryň süýjini gowy görýänligi hemmelere mälim. Ýöne ene-atalar çaga dişleriniň çüýremeginiň sebäbiniň bakteriýalaryň şeker we krahmaldan işläp çykarýan süýt turşulygyndadygyny ýatdan çykarmaly däldir.
Süýt dişlerine ideg etmek
Süýt dişleriň sagdyn bolmagy we geljekde hemişelik owadan, sag dişler bilen ornuny çalyşmagy üçin, peýda bolan gününden başlap ideg edip ugramaly. Munuň üçin barmaga geýilýän ýörüte diş çotgany, pagtany ýa-da hasany gaýnag suwa batyryp dişleri süpürip durmaly. Dişleriň diş etine birigýän ýerine has üns bermeli. Dişleriň sany köpelip ugransoň, olaryň ýüzini we aralaryny arassalap durmaly. Diş pastasyny we diş çotgasyny takmynan çaga 12-14 aýlyk bolandan soň ulanyp başlamaly.
Iki ýaşa çenli süýt dişleri günde bir gezek – agşam arassalamak ýeterliklidir. Soňra kem-kemden özbaşdak iki sapar – ertirine we agşamyna ýuwup başlamaly. Ýöne agşamky idegiň has ähmiýetlidigini ýatdan çykarmaly däl. Ilki bilen çaga diş pastasyz, diňe diş çotganyň özüni beriň. Ol ony çeýnär, oýnar we az salymdan dogry ulanmaga endik eder.
Diş çotgasy emeli süýümden we ýumşak bolmaly. Has ýumşamagy üçin ony ulanmazdan öň gaýnan suwa ýatyrmaly. Çotganyň ululygy çaganyň ýaşyna görä saýlanylýar. Köplenç diş çotgalaryň gabynda haýsy ýaşa niýetlenendigi görkezilen. Ony her üç aýdan çalşyp durmaly, hemişe arassa saklamaly we hökman ulularyň diş çotgasyndan aýry goýmaly.
Çaga diş ýuwujy pastalaryň düzüminde zyýanly maddalar ýokdur. Dişini arassalap durka körpeje ony ýuwdaýanda-da howply däl. Çaga dişini dogry arassalamany öwrenenden soň, ýönekeý arassalaýjy pastalardan düzüminde fosfor, ftor bolan bejeriş-öňüni alyş diş pastalaryna geçmek bolar. Çaga üçin diş ýuwujy serişdelerini dogry saýlamak barada sorag ýüze çyksa, diş lukmany bilen maslahat etmek bolar.
Gözleg işleriniň görkezmegine görä, çaganyň dişleriniň sagdyn we berk bolmagy üçin onuň iýmit arkaly kabul edýän maddalary: kalsä, fosfora baý bolan süýt, peýnir, dorog; gün şöhlesiniň derä täsir etmegi bilen emele gelýän D witamini; pyrtykalda we beýleki sitrus ösümliklerinde, gök soganda, smorodinada, itburunda, pomidorda, kelemde bolan C witamini örän peýdalydyr. Şeýle-de A witamini, B witaminler topary, ftor we beýleki peýdaly maddalar zerurdyr.
Çaga iki ýaşandan soň ýylda iki sapar diş lukmanyna görkezmek maslahat berilýär. Zerurlyk ýüze çykanda lukman maslahatyny has ýygy hem alyp bolar. Eger siziň çagaňyzyň dişeri we diş etleri bilen hiçhili howply ýagdaý ýüze çykmadyk bolsa, siz lukmanyň berekellasyny eşidersiňiz. Lukman hem öz gezeginde käbir öňüni alyş çärelerini geçirer. Dişleriň saglygy bütün bedenimiziň saglygyna täsir edýänligini, olary çagalykdan aýap başlamalydygyny ýadyňyzdan çykarmaň.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Gyrgyzystanyň Oş oblastynyň ýaşaýjysy Nasiba hemme tarapdan ejiz görünýän bir ýaş zenan. Öz hakyky adynyň tutulmazlygyny haýyş eden 34 ýaşly bu özbek zenany geçen ýylyň tomsunda Oşda bolan galagoply wakalarda özüniň gyrgyz erkekleri tarapyndan jynsy taýdan zorlanyşyny ýatlaýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu waka onuň Oş şäheriniň “Çeremuşki” raýonyndaky jorasynyňka myhmançylyga baran agşamsy ýüz beripdir.
Ol agşamlyk çaý-çörek iýip, telewizor görüp, gülşüp-degşip, ýarygijiler ýatmak üçin düşege geçen wagtlary özüniň myhman öýüne ýedi-sekiz sany erkek adamyň kürsäp girip, özleriniň köpden bäri özbek gyzy bilen ýatmagy arzuw edip gelendiklerini aýdandyklaryny we özüne el urup başlandyklaryny aýdýar.
Nasibanyň aýtmagyna görä, ol garşylyk görkezensoň, erkek adamlardan biri onuň boýnuna urup, ony özünden giderdipdir. Diňe ertesi irden özüne gelende, Nasiba özüniň ýalaňaç halda gana bulaşyp ýatandygyny hem-de 3 ýaşly we 9 ýaşly iki sany çagasynyň-da öz ýanynda sojaşyp, aglap oturandyklaryny görüp galýar.
Nasiba özüni zorlan adamlaryň kelleleri beýsbol kepkaly daýaw gyrgyzlardygyny ýatlaýar we olaryň asla ýerli gyrgyzlar däldigini aýdýar. Nasiba gaýdap ol erkek adamlara duş geljekdigine ynanmaýar. Emma olar Nasibada ýatdan çykmajak ejirleri, keselleri we gorky duýgusyny miras goýup gidipdirler.
Nasiba şol wakadan bäri hatda erkek adamlara seredip bilmeýändigini we seretmek hem islemeýändigini, hatda özüne öz erkek doganynyň eli degäýende-de özüniň gorkudan ýaňa sandyraýandygyny aýdýar.
Gyrgyzystanly özbek zenany Nasiba 2010-njy ýylyň iýunynda Gyrgyzstanyň günortasynda ýüz beren etniki çaknyşyklarda jynsy taýdan zorlanan diýlip hasaplanylýan onlarça zenanlardan diňe biri.
20 waka dokumentleşdirildi
Şu hepde bu wakalar bilen baglanyşykly hasabat ýaýradan ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” we “Human Rights Watch” guramalary öz hasabatlarynda şol galagoply wakalarda gyrgyzlara-da, özbeklere-de garşy jynsy zorluklaryň ulanylandygyny tassyklaýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de, olar bu hadysylar barada anyk statistiki maglumatlaryň ýokdugyny belleýärler.
“Amnesty International” guramasy häzirki wagt jynsy taýdan zorlamalar bilen baglanyşykly 20 sany wakanyň dokumentleşdirilendigini, emma hakyky sanlaryň has hem ýokary diýlip hasaplanylýandygyny aýdýar.
Şeýle-de, “Amnesty International” guramasy parahat ýaşaýjylara garşy ulanylan jynsy taýdan zorlamalar ýaly zorlukly çäreleriň ynsanýete garşy jenaýat hökmünde häsiýetlendirilip hem bilinjekdigini belleýär. Ýöne Gyrgyzystanyň resmileri beýle häsiýetlendirmeleri inkär edýärler.
Jenaýatçylykly iş hökmünde jynsy taýdan zorlama köpçülikleýin gahar-gazaby öjükdiriji häsiýete eýe. Geçen ýylyň iýun aýynda bolan wakalaryň sebäplerini anyklamak boýunça geçirilen derňewler şonda Oş şäherindäki bir umumy ýaşaýyş jaýynda özbekleriň bir toparynyň bir gyrgyz gyzyny zorlandyklary barada mobil telefon arkaly gönderilen ýalan habaryň uly gerimdäki etniki çaknyşyklaryň ýüze çykmagyna getirendigini görkezýär.
Beýleki bir tarapdan, jynsy zorluk ýaly jenaýatyň yzyny derňemek hem kyn bolýar. Bu köp babatda jynsy zorluga sezewar edilýänleriň jemgyýetiň gara tagmasyny almak gorkusy bilen baglanyşykly.
Gyrgyzlar we özbekler barada aýdylanda, bu milletleriň ikisinde-de jynsy taýdan zorlama bilen baglanyşykly jenaýatlar diňe bir zorlaýjynyň däl, eýsem zorlanan adamyň hem jemgyýetden çetleşdirilmegine getirýär. Şeýle ýagdaýlarda ejir çekeniň tutuş maşgalasam uly basyş astyna düşýär.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly prezident Obamanyň administrasiýasyny I Jahan uruşy döwründe ermenileriň gyrgynçylygy bilen bagly rezolusiýany ret etmäge çagyrdy.
Ol Ankarada eden çykyşynda bu rezolusiýanyň Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň komitetinde kabul edilmeginiň özlerini gaty alada goýandygyny nygtady.
Häzir Türkiýe ABŞ-daky ilçisini geňeşmek üçin yzyna çagyrdy.
Türkiýänyň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan 4-nji martda bu waka bilen baglanyşykly ýaýradan beýanatynda Kongresiň ýörite komitetiniň hiç hili şert goýmazdan kabul eden bu rezolýusiýasynyň Türkiýe bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklaryny ýaramazlaşdyrjakdygyny duýdurdy.
Şeýle hem ol bu rezolusiýanyň Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda indi bir asyr bäri dowam edip gelýän duşmançylygy aradan aýyrmak ugrundaky tagallalaryň hem öňüne böwet bolup biljekdigini nygtady.


text:
Gyrgyzystanyň öňki parlament sözçüsiniň goldawçylary onuň boşadylmagyny talap edýärkä, ýurduň Oş regionyndaky iň uly şaýolynda ýüzlerçe awtoulag dyknyşygy döredi.
Akmatbek Keldibekow ýurduň Salgyt gullugynda we Döwlet sosial fondunda işlän döwri wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we maliýe galplyklarynda aýyplanyp geçen hepde tussag edilipdi.
Keldibekowyň tarapdarlary Gyrgyzystan bilen Hytaýy birikdirýän Oş-Erkeçtam şaýolunyň ugrunda üç sany çadyry dikdiler. Bu şaýolunyň ugrunda azyndan onlarça protestçiniň ýygnanadygy habar berilýär.
Keldibekow Gyrgyzystanyň oppozision Ata-Jurt, ýagny Ata Watan partiýasynyň agzasydyr we ol 2010-2011-nji ýyllar aralygynda parlamentiň sözçüsi wezipesinde işläpdi.
Geçen hepde ýüzlerçe adam Keldibekowyň derhal boşadylmagyny talap edip, Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde we Oş regionynda protest geçiripdiler.


text:
Territoriýa taýdan dünýäde dokuzynjy orunda durýan Gazagystanyň uzynlygy 12.000 kilometrlik serhediniň howpsuzlygyny goramak hiç haçan hem aňsat bolan däldir. Emma 2012-nji ýylda Gazagystan bu ugurda dürli kynçylyklary başdan geçirdi. 14-nji maýda hytaý-gazak araçäginde ýerleşýän harby bölümde 14 sany serhetçi atylyp öldürildi we olaryň bazasy ýapyldy.
Bu waka bilen baglanyşykly 19 ýaşly esger Wladislaw Çelak gyrgynçylykda aýyplanyp, ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Bu waka gazak serhet gullugynda ençeme ýolbaşçynyň wezipesinden kowulmagyna sebäp boldy. Gullugyň ýolbaşçysy general-maýor Nuržan Myrzalyýew wezipesinden çekildi.
Onuň ornuna wezipä bellenen polkownik Turganbek Stambekow bolsa problemaly punktlarda reformalary geçirmäge buýruk berdi.
Çimkent şäheriniň golaýynda bolan uçar heläkçiliginde uçaryň ähli 27 ýolagçysy, şol sanda serhet gullugynyň başlygy Turganbek Stambekow hem heläk boldy.
Emma 25-nji dekabrda Stambekow özbek araçäginden demirgazykdaky Çimkent şäherinde bolan uçar heläkçiliginde ýogaldy. Şol wakada uçaryň ähli 27 ýolagçysy, şol sanda Stambekowyň aýaly Saule, şeýle hem serhet gullugynyň 20 sany ýokary wezipeli işgäri-de heläk boldy.
Penşenbe güni Almaty şäherinde geçirilen ýas çäresinde Gazagystanyň milli howpsuzlyk komitetiniň ýolbaşçysy Nurtaý Abakaýew Gazagystanyň araçäklerini goramaklykda Stambekowyň eden aladasy hakda şeýle diýdi: “Biziň ählimiz polkownik Stambekowyň durmuşy, onuň şahsy we professional ukyplary barada bilýäris. Stambekow döwlet araçäklerini 10 ýyldan gowrak gorapdy we serhet araçäginiň ýolbaşçysynyň orunbasary wezipesinden serhet gullugynyň ýolbaşçysy wezipesine adalatly getirilipdi”.
“Wyždansyz oýunlar ýok”
Gazak resmileri uçar heläkçiliginde hiç hili wyždansyz oýunlaryň ýokdugyny aýdýarlar. Milli howpsuzlyk komitetiniň ýolbaşçysy Nurtaý Abakaýew gazagystanlylary Çimkentdäki waka bilen maý aýyndaky gyrgynçylygyň arasynda baglanyşyk gurmakdan gaça durmaga çagyrdy.
Her niçigem bolsa, soňky betbagtçylyk Gazagystanyň serhet gullugyndaky kynçylyklary täzeden ýatladýar. Gazagystanyň Türkmenistan, Özbegistan Gyrgyzystan, Orsýet, Hytaýyň Sinszýan Uýgur awtonom regiony, şeýle hem Kaspiý deňzi bilen araçägi bar.
Serhet polisiýasy araçäkdäki söwda gatnaşygyna gözegçilik etmekde esasy rol oýnap, dürli gaçakçylyklara gözegçilik etmek, şol sanda Owganystandan getirilýän bikanun neşe gaçakçylygynyň öňüni almak üçin iş alyp barýar.
Emma Gazagystan 17 million ilaty we giň territoriýasy bilen özüniň araçäklerini doly goramakda kynçylyk çekip gelýär. Gazagystanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň öňki başlygy Tölegen Žukeýew Gazagystanyň serhet liniýalaryny “elek” diýip suratlandyrýar.
Köplenç beýleki gümrük gullukçylary we kanun goraýjy organlaryň işgärleri bilen işleşýän serhet goraýjylar korrupsiýa baş goşmaga meýilli diýlip hasaplanylýar. Şeýle hem, olar bikanun ýollar bilen gelýän girdejiler ugrunda özara bäsleşýän agentlikler bilen ogurlyklara şärik bolýar diýlip çaklanylýar.
Bu garaýyşlar esasan hem gazak-hytaý serhedindäki ýagdaýlara gabat gelýär. Gazagystanyň orta girdejili ilatynyň öý-hojalygynda peýdalanýan harytlarynyň 80 prosenti Hytaýda öndürilen önümlerden ybarat.
Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň öňki ýolbaşçysy Nartaý Dutbaýewiň aýtmagyna görä, söwdegärleriň köpüsi kanuny gümrük salgydyny tölemegiň deregine serhetde para bermegi gowy görýärler, gümrük salgytlary bolsa çakdanaşa ýokary
Ol: “Serhet goraýjylar biziň araçäklerimizi goramak bilen, serhetden geçýän adamlaryň we ulaglaryň biziň kanunlarymyza laýyklykda hereket edýänligini kepillendirýärler. Olaryň borçlary araçäkde gerek bolan dokumentleri, wiza we şoňa meňzeş zatlary bermekden ybarat bolmaly. Serhet goraýjylaryň boýnuna kontrabanda bilen bagly goşmaça işleri ýüklemäge zerurlyk ýok. Beýle işler üçin biziň gümrük resmilerimiz we maliýe boýunça polisiýamyz bar. Beýle jenaýat işleri bilen şolar iş salyşmaly” diýip, öz garaýşyny mälim etdi.


text:
Şu gün 2018-nji ýylda geçiriljek dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynyň çäklerinde Türkmneistanyň futbol ýygyndysy myhmançylykda Eýran Yslam Respublikasynyň ýygyndy topary bilen duşuşdy.
Iýun aýynda bu ýygyndylaryň arasynda Türkmenistanda geçirilen duşuşyk deňlik bilen tamamlanan hem bolsa, Aziýanyň iň güýçli ýygyndysynyň garşysyna ýeňil oýnuň bolmajakdygy öňden hem mälimdi. Megerem, ildeşlerimizi şu duýgy aljyraňňylyga salandyr ýa-da başga bir zat sebäp bolandyr — ýer eýeleri eýýäm 6-njy minutda Morteza Pouraliganjiniň dürs urgusy bilen öňe saýlandylar.
Birinji ýarymyň galan wagtynda hasap üýtgemese-de, ýer eýelerine ýene-de öňe saýlanmak üçin birnäçe mümkinçilikler döredi. Hatda 30-njy minutdan soňra pökgi iki gezek sütüne degip gaýtdy. Esasan, gorag taktikasyny saýlap alan türkmenistanly futbolçylar bolsa, iň bolmanda şu hasaby saklamagyň hatyrasyna öňe hüjümleri seýrek geçirdiler. Bolanjasynam Eýranyň tejribeli goragçylary gaýtardy.
Ikinji ýarymda hem esasy artykmaçlyk eýranly futbolçylarda boldy. Şeýle-de bolsa 62-nji minutda meýdanyň burçundan berlen pökgini derwezä dürs gönükdirip, hasaby deňläp bilen goragçy Mekan Saparow türkmenistanly futbol janköýerlerini begendirdi. Ýöne biziň janköýerlerimiziň şatlygy bary-ýogy iki minut dowam etdi. Pökgini meýdanyň ortasyndan oýna girizen ýer eýeleri ilkinji hüjüminde hasaby 2:1-e çykardylar. 83-nji minutda bolsa A.Dejaga 11 metrlik jerime urgusyndan dürs peýdalanyp, hasaby 3:1-e çykardy. Duşuşyk hu şu hasap bilen hem tamamlandy.
Ildeşlerimiz kyn geçen duşuşygyň 37 göteriminde pökgini özlerinde saklap bildiler. Ýer eýelerinden bir, ildeşlerimizden bolsa iki futbolça sary kart görkezildi.
Hindistanyň futbol ýygyndysy ilkinji utuklaryny gazandy
Türkmen futbolçylarynyň nobatdaky dünýä we Aziýa çempionatlaryna saýlama tapgyryndaky topardaşlary Hindistan bilen Guamyň arasynda geçirilen duşuşyk toparçadaky orunlaryň üýtgemegine täsir edip bilerdi. Esasan hem duşuşygyň Guamyň ýygyndysynyň peýdasyna tamamlanmagy ildeşlerimizi toparçada 4-nji basgançaga düşürjekdi. Ýöne beýle bolmady. Hindistanly futbolçylar duşuşygyň 11-nji minudynda Robin Singiň urgusy bilen öňe saýlandy we bu hasap duşuşygyň ahyryna çenli saklandy. Şeýlelikde, Hindistanyň futbol ýygyndysy toparçada geçiren 6 duşuşygyndan soňra ahyry utuk gazanmagy başardylar.
Türkmen futbolçylary toparçadaky ornuny saklap galdy
Hindistanyň ýygyndysynyň guamly futbolçylardan üstün çykmagy bilen ildeşlerimiz toparçada eýeleýän ornuny saklap galdylar. Yzda galan 6 duşuşykdan soňra Türkmenistanyň hem, Guamyň hem 7 utugy bar. Ýöne ildeşlerimiz pökgi gatnaşyklarynda guamly garşydaşlaryndan öňe saýlanýarlar.
17-nji noýabrda Aşgabatda geçiriljek duşuşykda türkmen futbolçylaryna toparçadaky ornuny has-da berkitmäge mümkinçilik bar. Çünki nobatdaky duşuşyk (Türkmenistan — Oman) ildeşlerimiz üçin hem ýeňil bolmaz welin, Guamyň ýygyndysy üçin hem kyn bolar. Çünki Guam şol gün toparçanyň liderini — Eýranyň futbol ýygyndysyny kabul eder. Şol günki duşuşyklarda hindi futbolçylary dynç alar.
17-nji noýabrdaky duşuşyklar «D» toparçanyň iň möhüm oýunlary bolar
Yzda galan 5 duşuşykdan soň, Eýranyň ýygyndysynyň hem, omanly futbolçylaryň hem 11 utugy bar. Häzirlikçe eýranly futbolçylary birinji orna geçirýän zat pökgi gatnaşygydyr. Häzire çenli garşydaş ýygyndylaryň derwezesine 14 pökgi geçiren goňşularymyz öz derwezesine bary-ýogy 3 pökgi goýbertdiler. Omanyň ýygyndysynyň öz derwezesine goýberden pökgüleriniň sany eýranly futbolçylaryňky bilen deň bolsa-da, olaryň garşydaş toparlara geçiren pökgüleriniň sany az. Omanly futbolçylar yzda galan 5 duşuşykda derwezelere 5 pökgi geçirdiler.
Nobatdaky duşuşyklary öňdebaryjylaryň ikisi hem myhmançylykda geçirer. Olary kabul edýän ýer eýeleri — Türkmenistanyň hem-de Guamyň ýygyndylary bolsa üçünji orun üçin göreş alyp barýarlar. Şonuň üçin bu duşuşygyň netijesi türkmen we guamly futbolçylar üçin hem juda möhüm. Mahlasy, 17-nji noýabrdaky duşuşyklar toparçadaky 1-nji we 3-nji orunlaryň eýelerini anyk kesgitlese gerek. Ildeşlerimiz Omanyň ýygyndysy bilen boljak duşuşykda utuk alyp bilseler, Guam Eýrandan utulan ýagdaýynda toparçadaky ornuny berkidip bilerler. Toparçany üçünji orunda tamamlamak ildeşlerimize Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna gönümel çykmak mümkinçiligini berýär.
Arslanmyrat Amanow Türkmenistanyň futbol ýygyndysynyň Omanyň ýygyndysy bilen geçirjek duşuşygyna gatnaşyp bilmez
Eýran — Türkmenistan duşuşygynyň 82-nji minurdynda sary duýduryş kartyny alan ýarymgoragçy, milli ýygyndymyzyň iň esasy oýunçylarynyň biri Arslanmyrat Amanow 17-nji noýabrda Aşgabatda geçiriljek duşuşykda ildeşlerimize kömek edip bilmez. Çünki bu sary kart tejribeli ýarym goragçynyň toparçadaky ikinji duýduryşydyr. Arslanmyrat toparçadaky birinji sary kartyny hem Eýran bilen geçirilen duşuşykda alypdy.


text:
Ukrainanyň Çernobyl ýadro stansiýasyndan radiasiýanyň syzmagynyň öňüni aljak uly desga 29-njy noýabrda soňky pozisiýasyna ýerleşdiriler.
Dünýäde bir ýerden başga ýere hereket etdirip bolýan iň uly desga, 1986-njy ýylda bolan heläkçilikden soň, halas ediş işgärleri tarapyndan ýadro stansiýasynyň dördünji reaktorunda ýerleşdirilen beton desganyň deregine goýlar.
108 metr uzynlygyndaky bu desga Birleşen Ştatlardaky Azatlyk heýkelinden hem has uzyndyr. Ýewropanyň Rekonstruksiýa we ösüş banky tarapyndan maliýeleşdirilen bu desganyň bahasy 1,6 milliard amerikan dollaryna barabardyr.
Birleşen Milletler Guramasy 1986-njy ýylda bolan heläkçilik sebäpli gös-göni ýa-da radiasiýa bilen ilteşikli rak ýa-da beýleki keseller bilen näsaglan 4,000 çemesi adamyň ölendigini çaklaýar.


text:
Anna güni prezident G.Berdimuhamedow 2013-2014-nji okuw ýylyndan başlap ýurtda 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçmek barada ýörite permana gol çekdi.
Bu permanda 12 ýyllyk bilim sistemasy bilen baglylykda Türkmenistanyň kanunlaryna we kanunçylyk aktlaryna girizilmeli üýtgetmeler barada ýurduň Bilim ministrligine we Adalat ministrligine ýörite teklipleri taýýarlap, Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemeklik tabşyrylýar.
Mundan daşary, Bilim ministrligine 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçilmegi bilen baglylykda degişli okuw planlaryny işläp düzmeklik hem-de ony Ministrler Kabinetiniň başlygynyň garamagyna hödürlemeklik hem tabşyrylýar.
Bu baradaky permanda täze işlenip düzüljek okuw planlarynyň esasynda degişli okuw programmalarynyň, okuw kitaplarynyň we esbaplarynyň tassyklanylmalydygy hem aýdylýar.


text:
Geçen ýyl Yragyň mekdepleri okuwçylardan hyryn-dykyn doludy. Hökümetiň mekdepleri täzeden gurmak programmasynyň başa barmany üçin bu güýzde ýagdaý has hem erbetleşdi.
Yragyň Bilim ministrligi tarapyndan maliýe serişdesi tölenensoň, gurluşyk firmalary ulurak mekdepleri gurmak üçin maý aýynda bütin ýurtda köne mekdep jaýlaryny ýykyp başladylar. Netijede ýüzlerçe okuw jaýlary ýykyldy. Ýöne täze mekdepler gurulmady we Bilim ministrligi häzirki wagtda täze binalary gurmak üçin serişdäniň ýokdugyny aýdýar.
Şu hepde Yrakda täze okuw ýylynyň başlanmagy bilen, problemanyň hakyky möçberi ýüze çykdy.
Maý aýyndan bäri diňe Diýala welaýatynda 100-den gowrak mekdep ýykylyp, olaryň deregine asla täze mekdep salynmandyr. Şol welaýatyň Al-Adhlm atly şäherinde bolsa 28 sany mekdebi ýykypdyrlar.
15 ýaşly Ahmet 9-njy synpyň okuwçysy. Geçen ýyl ol Al-Adhlm Nuh adyndaky orta medebe gatnaýardy. Häzirki wagtda ol mekdepleri ýykylan başlangyç synp okuwçylary bilen bir mekdepde okamaga mejbur boldy.
"Biz geçen ýyl öz okuw jaýymyzda okaýardyk, ýöne ony ýykdylar. Şonuň üçin indi biz ýakyndaky başlangyç mekdebe okuwa gitmäge mejbur bolýarys. Ol mekdep örän dyknyşyk bolany üçin biz üç smenada, ýagny ertir, öýlän hem-de agşam okamaly bolýarysdiýip, Ahmet aýdýar. "Meniň okuwym irden sagat 11-den öýlän 2-ä çenli dowam edýär. Her sapak 30 minut dowam edensoň, onda nämedir bir zada düşünmek kyn bolýar. Mekdebimizi ýakynda gaýtadan gurarlar diýip umyt edýäris".
Sebäp näme?
Al-Adhlmyň ýerli dolandyryjysy Mohammed Ibrahimiň aýtmagyna görä, problemanyň sebäbi gurluşyk potratçylary bilen Yragyň hökümetiniň arasyndaky şübheli kontrakt ylalaşyklary bilen bagly: "Biz mekdepleri ýykmak we olary gaýtadan gurmaklygyň Bilim ministrliginiň kararydygyny bilýäris. Gynansak-da, olar gaýtadan gurulmady. Şu wagt biziň çagalarymyzyň mekdebi ýok. Köpüsi açyk meýdanda okamaga mejbur bolýarlar. Biz ministrlik bilen ilteşigi bolan kompaniýalar tarapyndan ýykylan mekdepleriň problemasyny çözmek zerur diýip hasap edýäris".
Yragyň Bilim ministrliginiň sözçüsi Walid Hussein mekdeplerde okuwçylaryň sanynyň çakdanaşa köp bolmagynda welaýat hökümetlerini günäkärläp, täze mekdepleriň gurluşygynyň çykdajylaryny olaryň özleriniň tölemelidigini aýdýar: "Biz ähli welaýatlaryň geňeşleriniň gatnaşmagynda tutuş ýurtda kompaniýa geçirilip, olaryň öz býujetlerinden maliýe goşant goşmak arkaly mekdepleriň gurulmagy üçin puluň tygşytlanmagyna bil baglaýarys. Her ýyl biziň okuwçylarymyzyň sanynyň artmagy bilen mekdep bilen bagly problemalarymyz hem ýyl saýyn ulalýar. Biz bu ýyl diňe birinji synp okuwçylarynyň 1 million 250 müňüsini kabul etdik. Mekdebi tamamlaýan okuwçylaryň sany bolsa diňe 250 müň. Ýöne okuw binalarymyzyň sany ýeterlik däl. Okuwa kabul edilen täze okuwçylar üçin 700-800 töweregi täze okuw binalary gerek".
Ýöne parlamentiň dokladçysy Mohammed Al-Halidi Bilim ministrliginiň ýykylan mekdep binalary bilen bagly problemadan çetleşmeginiň ýalňyşdygyny aýdýar: "Paýtagt Bagdatda-da geçen ýyldan bäri 150 töweregi okuw binasy ýykyldy".
Bagdadyň welaýat geňeşiniň Bilim komitetiniň agzasy Nasrin Hadiniň aýtmagyna görä, şol binalary gurmak bilen meşgullanýan Kipr firmasy köne okuw binalaryny ýykandan soň, baglaşylan şertnamadaky borçlaryny ýerine ýetirmezligi sebäpli mekdepler gaýtadan gurulmandyr.
Hadi mekdepleriň gurluşygy baradaky şertnamanyň Bilim ministrligi tarapyndan maliýeleşdirilendigini, şeýle hem oňa Gurluşyk hem-de ýaşaýyş jaý ministrliginiň bir pudagy bolan "Al-Fao" döwlet firmasynyň gol çekendigini aýdýar.
Bagdadyň welaýat geňeşiniň bilim boýunça maslahatçysy Ahmed Raşid şäherdäki orta mekdeplerdäki synplaryň köpüsiniň ortaça 25-30 okuwça niýetlenendigini, emma häzirki wagtda her synpda 80-den gowrak okuwçynyň bardygyny aýdýar.


text:
Moskwanyň sudy Kremliň açyk tankytçysy bolan Alekseý Nawalnyny iki aýlyk öý tussaglygyna höküm etdi. Nawalna interneti ulanmak we media serişdeleri bilen gepleşmek gadagan edilýär.
Anna güni Moskwanyň Basmannyý etrap sudy ogurlyk we bikanun pullary ýuwmak bilen bagly aýyplamalaryň esasynda Nawalnynyň özüne we dogany Olege garşy derňewler alnyp barylýarka derňewçileriň ony 28-nji aprele çenli öý tussaglygynda saklamak boýunça eden talabyny kanagatlandyrdy.
Sud öz kararyny Nawalnynyň suduň çykaran özalky hökümini berjaý etmändigi bilen delillendirdi.
Nawalna öň Moskwany terk etmek gadagan edilipdi. Korrupsiýa garşy çykyş edýän we Putini tankytlaýan bloger Aleksený Nawalnyý ogurlyk bilen bagly aýyplamalaryň esasynda bäş ýyllyk şertli tussaglygy başdan geçirýär. Nawalnyý özüne garşy aýyplamalary Kremliň ar almak çäresi diýip atlandyrýar. Sişenbe güni Nawalnyý ýörişde tussag edilende garşylyk görkezendigi sebäpli indiki hepdäniň duşenbe gününe çenli tussag astyna alnypdy.


text:
Russiýa özüniň günorta regionlarynda nobatdan daşary harby türgenleşikleri geçirýär. Bu şu ýylyň başynda rus prezidenti Wladimir Putin harby birleşiklere çaltlyk bilen ýaýbaňlanmak üçin gysga wagtyň içinde ýygnanmaga ukyply bolmalydyklary barada tabşyryk berensoň, ýurduň ýaragly güýçleri tarapyndan geçirilýän harby türgenleşikleriň iň soňkusydyr.
Russiýanyň Goranmak ministrliginiň berýän maglumatyna görä, 11-nji sentýabrda ýurduň Gündogaryndaky harby etrabyň Ýuwaş okeanynyň töweregindäki territoriýalarynda harby uçarlary ýerleşdirmek barada tabşyryk berlipdir.
Russiýanyň gündogar regionynda geçirilen harby türgenleşiklere 100-den gowrak uruş uçarlary we dikuçarlar gatnaşdy. Olar Russiýanyň uzak gündogar territoriýalarynda ýerleşýän Anadyr, Kurile adalary we Sahalin adasyna çeli uçuşlary ýerine ýetirdiler.


text:
«Google» kompaniýasy hytaýly internet hakerleriniň Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli hökümet resmileriniň, harby ofiserleriniň we žurnalistleriniň ýüzlerçesiniň şahsy internet bukjalaryna girendiklerini aýdýar.
Ýöne «Google» kompaniýasy «G-mail» hasaplaryna degişli şol bukjalardan nähilidir bir gizlin maglumatlaryň ogurlanandygy ýa ogurlanmandygy barada hiç hili maglumat bermeýär.
Hytaýyň daşary işler ministri Hong Leý hakerleriň işi bilen baglanyşykly bu elektron hüjümlerine Hytaýyň hökümetiniň nähilidir bir dahylynyň bardygyny ret etdi.


text:
Türkmenistana wiza almak düzgüni çylşyrymly, şonuň üçin isleg bildirenleriň ählisine wiza almak başartmaýar. Emma, muňa garamazdan, Türkmenistana sapar etmek, ýurdy ýakyndan tanamak isleýänlerem ýok däl. Olardan birem özüni Wiktor diýip tanadan gyrgyzystanly telekeçi.
Wiktor Türkmenistanda bolanda Aşgabadyň arassalygynyň özünde gowy täsir galdyrandygyny, emma ýurtda aragatnaşyk mümkinçiligikleriniň juda çäkliligi sebäpli, özüniň dürli kynçylyklara duçar bolandygyny aýdýar.
Azatlyk Radiosy Wiktoryň Türkmenistandaky başdan geçirmeleri bilen gyzyklanyp, onuň bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Wiktor, gürrüňe wiza baradaky sorag bilen başlasym gelýär, wiza almak aňsat boldumy?
Wiktor: Ýok, onçakly bir aňsat bolmady. Esasanam birgiden proseduralar, ýagny aeroportdaky barlaglar [köp wagt alýar], baranymyzda-da gaýdanymyzda-da bizi biraz gynadylar. Bu diýmegim, barlag proseduralary gaty uzaga çekýär. Muňa garamazdan, meniň bellejek zadym, türkmenler gaty göwnaçyk halk eken.
Emma adamlar onçakly bir syýasat, ykdysadyýet ýa-da başga bir sosial temalar barada gürrüň etmeýär ekenler. Adamlar esasanam howa, iýmit ýa tebigat barada gürrüň edýärler. Onsoň menem, özümiň nirededigimi bilenim üçin, adamlar bilen meni gyzyklandyrýan temalardan gürrüň açmaýardym.
Ýöne saparymyň dowamynda çärjewliler bilen duşuşmaly boldum. Olar birneme açykrak hem batyrrak ekenler, sebäbi käbir temalar barada arkaýyn gürrüň edýärdiler.
Azatlyk Radiosy: Wiktor, ýurtda gözüňize ilen ilkinji zat näme boldy?
Wiktor: Ilkinji gözüme ilen zat, hatda ömrümde ilkinji gezek uçarlarda prezidentiň portretlerini gördüm. Ol ekonom klasda-da, biznes klasda-da diwarda asylgy dur ekeni, haýran galdym. Ondan başga baýdak köp ekeni, hemme binalaryň ýokarsynda bar diýen ýalydy. Ondan başga-da, dogrymy aýtsam, Aşgabat bilen onuň daşynda ýerleşýän ýaşaýyş punktlarynyň arasynda ullakan tapawut bar. Başgaça söz bilen aýdylanda, Aşgabat owadan, beýik we kaşaň binalara baý, şäheriň daşyna çyksaň, eýýäm pessejik jaýlar başlanýar.
Haýran galdyran zatlaryň ýene biri, Aşgabatda her köçäniň çatrygynda diýen ýaly polisiýa işgärleri bardy. Beýle ýagdaý biraz biynjalyk edýär adamy, sebäbi edil biri seni synlaýan ýaly bolup görünýär.
Meniň halan zatlarymdan biri, arzan bahaly tekstil önümleri, men olardan birgidenini satyn aldym.
Ýadyma düşýän kynçylyklardan ýene birem telefon aragatnaşygydy. Halkara nomerlere jaň etmek üçin, sowet döwründäki ýaly, telefonistka aýdýaň, onsoň olam gerekli nomeriňi aýlap berýär. Men ýerli SIM kartam alyp bilmedim, sebäbi ony almak üçin nobatlaram uzyndy, şeýle hem olary diňe Türkmenistanyň raýatlaryna satýardylar.
Internet meselesi hem gaty kyndy. Meniň baran döwrüm şäherde diňe ýedi sany internet kluby bardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly ýaşlar bilen söhbetdeş bolan bolsaňyz, olar sizde nähili täsir galdyrdy?
Wiktor: Meniň duşuşan ýaşlarymyň hemmesi aşgabatlydy. Olaryň döwrebap garaýşa eýe bolan maşgalalardandygy bellidi, olaryň hemmesi irde-giçde ýurdy terk etmek isleýän adamlardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda görenleriňizden Gyrgyzstanda hem bolmagyny islän zadyňyz boldumy?
Wiktor: Arassaçylyk. Men şäheriň arassadygyny şeýle bir haladym. Adamlaram medeniýetli we ekologiki taýdan terbiýelenen ekenler. Iň bolmanda merkezde hemme ýer tämizdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ýaşamagy islärdiňizmi?
Wiktor: Ýok, sebäbi global derejede pikirlenýän we bir maksada ýetmek isleýän ýaşlara aňyrda [Türkmenistanda] üstünlik gazanmak gaty kyn ýaly. Myhmançylyga barmak gowy, Türkmenistan turistler üçin gaty gyzykly ýurt.


text:
Soňky on günde Daşoguzyň etraplarynyň aglabasynyň bazardyr-dükanlarynda Türkmenistanda öndürilen un tapdyrmaýar. Munuň sebäbi Köneürgençdäki un zawodynyň sandan çykmagy bilen baglanyşdyrylýar. Zawodda un çykmansoň, welaýatyň dükanlarynyň we bazarlarynyň köpüsinde un tapdyrmaýandygy aýdylýar.
Dükanlarda un satylmansoň, demrigazyk welaýatyň ilaty Görogly etrabyna baryp, öz iýjek ununy indi gös-göni zawoddan satyn almaly bolýar.
Emma, onlarça kilometr ýoly söküp Görogly etrabyndaky un zawodyna baranyň bilen hem un satyn alyp biljegiň gümana. Sebäbi un goýberilýän söwda nokadynyň öňünde her gün onlarça adamdan ybarat uzyn nobat döreýär. Has uzakdaky etraplardan gelýän adamlar, öz nobatlary ýetýänçä tutuş gijäni zawodyň öňünde geçirmeli bolýandyklaryny gürrüň berýärler.
“Bu günler nobatlar has hem uzaldy. Sebäbi mundan iki gün öň on günlük ýygan pagtamyzyň puly berildi. Biziň nobatymyz ýetýänçä tutuş gijäni şu ýerde geçirmeli bolýarys” diýip, Saparmyrat Türkmenbaşy etrabyndan 140 kilometr aralygy söküp gelen kärendeçi Begenç aga Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Galyberse-de, un nobaty uly bolansoň, satylýan unuň möçberine çäklendirilme girizilip başlandy. Ýagny, indi her maşgala bir haltadan artyk un satylmaýar. Üssesine-de, 50 manatdan berilýän 50 kilogramlyk 1 halta uny satyn almak üçin: ýaşaýan ýeriňden güwanama hem-de pasportyňy görkezmeli bolýar.
Nobatyna garaşyp duran 60 ýaşlaryndaky Begenç aga häzirki ýaly ýagdaýa diňe 1990-njy ýyllaryň başlarynda şaýat bolandygyny aýdyp, öz howatyrlanmasyny bildirýär: “Bu gytçylyk, bu nobatlar... 1993-95-nji ýyllardaky açlyk döwri şeýle bolupdy”.
Başda belläp geçişimiz ýaly, ýerli häkimiýetler unuň dükanlaryň tekjelerinden ýitirim bolmagyny Köneürgençdäki un zawodynyň işiniň näsazlyk sebäpli 25-nji awgustdan bäri durzulandygy bilen düşündirýärler.
Emma ýerli adamlar welaýatyň her bir etrabynda diýen ýaly un zawodynyň bardygyny, diňe onuň biriniň sandan çykany bilen tutuş Daşoguz welaýatynda un gytçylygynyň döräp biljekdigini sorag astyna alýarlar.
“Biziň Boldumsazymyzda hem un zawody bar. Emma, şonda-da 95 kilometri söküp ‘Göroglydaky zawoda baryp, uny alyň’ diýýärler. Şu ýyl ammardaky bugdaýyň möçberi-de gaty az. Un ýetmezçiligi has hem ýiti duýlup başlaýmasa...” diýip, Boldumsazyň bugdaý ammarnyň jogapkär işgäri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Şol bir wagtda-da ýurduň özünde öndürilen un ýetmezçilik etse-de, Daşoguzyň bazardyr-dükanlarynda daşary ýurtlardan getirilýän unuň “näçe diýseň” bardygy aýdylýar.
“Gazak uny näçe diýseň bar. Onuň hili hem biziňkä görä gowy. Ýöne, onuň 1 haltasy üçin 190 manat tölemäge ýagdaýymyz ýok” diýip, Saparmyrat Nyýazow etrabynyň ýaşaýjysy Leýla daýza gürrüň berýär.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzda dörän unuň gytçylygy bilen baglylykda welaýat we etrap häkimliklerinden nähilidir bir kommentariý ýa düşündiriş almak synanyşyklary netije bermedi.
Sözümiziň soňunda ýatlatsak, türkmen häkimiýetleri şu ýyl plan boýunça göz öňünde tutulan 1,6 million tonna galla hasylynyň ýygnalandygyny we netijede “ilatyň azyk howpsuzlygynyň” doly üpjün edilendigini uly dabara bilen buşlapdylar.
Ýöne ilaty milliondan hem geçýän Daşoguzyň häzir un gytçylygyndan çekýän kynçylyklary barada ne hökümet derejesinde, ne-de döwlet mediasynda dil ýarylýar.


text:
Türkmenistan 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan aýlyklaryň, pensiýalaryň, posobiýalaryň we stipendiýalaryň möçberini 10 prosent köpeltdi.
Türkmen metbugaty, prezident G.Berdimuhamedowyň kararyna laýyklykda, täze ýyldan býujetden maliýeleşdirilýän döwlet edaralarynyň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň, pensionerleriň, studentleriň we diňleýjileriň, şeýle-de döwlet posobiýasyny alýan adamlaryň 10 prosent goşmaça pul aljagyny habar berýär.
Aýlyk haklaryny düzgünleşdirmek baradaky dokument minimal aýlygyň 590 manat ($168-e golaý) möçberinde bolmagyny kesgitleýär.