text:
Müsürde hökümete degişli däl guramalary maliýeleşdirmekde aýyplanýan 40 adam suda çekiler.
Kairde we Suesde demonstrasiýaçylar güýç bilen dargadylansoň, ABŞ Müsüre berýän kömegi meselesine täzeden seretjekdigini mälim etdi. Iki şäherde güýç ulanmalarda 12 adam heläk boldy. Şondan soň, bazar güni suda çekmek baradaky maglumat peýda boldy.
Suda çekiljekleriň arasynda birnäçe müsürli, amerikaly hem beýleki ýurtlaryň graždanlary bar diýip, “Frans-press” agentligi ady tutulmadyk çeşmä salgylanyp habar berdi.
ABŞ tarapyndan maliýeşdirilýän hökümete degişli däl guramalaryň 40 işgäriniň suda çekiljekdigi baradaky bu habara Waşingtonda uly alada bildirdiler.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmi wekili Wiktoriýa Nuland ABŞ-nyň müsürli partnýorlardan ýagdaý barada düşündirişe garaşýandygyny aýtdy.
Onlarça işgär, şol sanda 19 amerikaly bidüzgünçiliklere we Müsüriň häzirki harby ýolbaşçyaryna garşy protestlere meçew bermekde aýyplanyp, olara ýurdy terk etmek gadagan edildi.


c: text/html

text:
Günorta Owganystanda ýolagçy awtobusy bilen ýangyç getirýän maşynyň çakyşmagy we ýangyn döremegi netijesinde azyndan 35 adam öldi.
Owgan resmileri 4-nji sentýabrda bu hadysanyň Zabul welaýatynda bolandygyny aýtdylar. Ýolagçy awtobusy Kandagardan Kabula gelýän eken.
Zabul welaýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Gul Yslam Seýal ýene 25 adamyň ýaralydygyny, olaryň käbiriniň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy.
Seýal sürüjileriň ikisini hem geleňsizlikde aýylady.
Maý aýynda hem hut şunuň ýaly ýolda, emma Gazni welaýatynda iki awtobusyň nebit tankeri bilen çakyşmagy netijesinde 52 adam ölüpdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Musulmanlar barada çydamlylygy ösdürmek jemgyýetçilige edilýän hyzmatmy?
Parižiň metrosynda berilýän bildirişlere gözegçilik edýän Gatnaw mediasy gullugynyň pikiriçe, bu halka edilýän hyzmat däl. Gatnaw mediasy gullugy Fransiýada yslam bilen duşmançylyga garşy göreşýän topar "CCIF" tarapyndan ýola goýlan "Nous sommes la Nation" (millet - biz) atly kampaniýany ret etdi.
Ol Parižiň metrosynyň koridorlaryna ýelmemek üçin göz öňünde tutulan plakatlar "dini we syýasy" diýýär. Şol sebäpden bu iş döwletiň eýeçiligindäki transport ulgamynyň halka hyzmat etmek baradaky missiýasyna, şeýle hem syýasy we dini taýdan bitarplygy berk saklamak baradaky borçnamasyna ters gelýär.
"CCIF" hem muny kabul etmän, öz işiniň il arasyna bölünişik salmak däl-de, eýsem dini ynançlary nazara almazdan, fransuz raýatlarynyň agzybirligini pugtalandyrmakdygyny aýdýar.
"Plakatyň bir dini alamaty görkezmegi onuň belli bir dini topara degişlidigini aňladanok. Tersine, biziň maksadymyz federatiwlik" diýip, "CCIF" toparynyň hukuk geňeşçisi Lila Şaref aýdýar.
"CCIF" fransuz musulmanlarynyň garşysyna gönükdirilýän diskriminasiýa we gazaply hereketlere salgylanyp, "yslam bilen duşmançylyga garşy göreşmek jemgiýetçilige edilýän hyzmat" diýýär.
Bu toparyň sözçüsi Marwan Muhammad kampaniýa ýola goýlanda eden çykyşynda bular ýaly işleriň 2010-njy ýyldan 2011-nji ýyla çenli 50 prosentden hem köp artandygyny aýtdy: "Biz 2011-nji ýylda 298 zorluk we diskriminasiýa bilen baglanyşykly işleriň bolandygyny habar berdik. Bu işlerden pida çekenleriň 85% aýallar. Biz şolaryň adyndan kanun tarapyndan bu işleriň öňüniň alynmagyny isleýäris".
"CCIF" toparynyň bir aý dowam etjek kampaniýasy Parižiň metrosyndan başga radioda we telewideniýede hem bildiriş bermek ýaly işleri-de öz içine alýar.
Parižiň metrosy üçin göz öňünde tutulan bildiriş üç plakatdan durýardy. Bularyň birinde başy bürenjekli bir aýal bilen bir erkek adam dur. Onuň ýanynda bolsa iki sany sary saçly çaga bar. Suratyň aşagynda hem "bir fransuz maşgalasy, 2012" diýen ýazgyny görmek bolýar.
Ýene bir plakatda birnäçe erkek adam bilen birnäç aýalyň suraty bar. Bularyň biri başy bürenjekli, biriniň hem ýüzi nikaply.
Gatnaw mediasy plakatda ulanylan Fransiýanyň dört baýdagyna garşy. Ol muňa ýurduň milli simwolynyň ýaraşyksyz ýagdaýda ulanylmagy diýip düşünýär. Gulluk "millet - biz" diýen şygary-da ret edýär.
Gatnaw mediasynyň Fransiýada yslam bilen duşmançylyga garşy toparyň plakatlaryny ret etmegi ilkinji gezek däl. Ol soňky aýlarda, dürli sebäplere göra, Parižiň metrosy üçin niýetlenen başga plakatlary-da ret etdi.


text:
Gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiren bilelikdäki ýygnagynda Türkmenistan Gyrgyzystany sagatda 700 million kilowat elektrik togy bilen üpjün etmäge taýýar diýdi. Bu barada “24.kg” habar websahypasynda bellenilýär.
“Biz gepleşiklerden örän razy, ol özara düşünişmeklik äheňinde geçdi. Biz gelejek üçin güýçli fundamenti goýduk. Biz dokuz resminama gol çekdik” diýip, Atambaýew türkmen prezidenti Berdimuhamedowy Gyrgyzystana resmi sapar bilen barmaga çagyrandygyny aýtdy.
Almazbekow iki günlük resmi sapar bilen 10-njy noýabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada bardy.


text:
26-njy iýunda Türkmenabat şäherindäki Ruhyýet köşgünde “Aýna” operasynyň ilkinji görkezilişi boldy.
Däp bolşy ýaly, täze operanyň ilkinji görkezilişi Türkmenistanda giňden bellenilýän Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe gabatlanyldy. Medeniýet we sungat işgärleriniň güni 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda—milli sungatymyzyň taryhyna türkmen operasynyň gaýtadan dikeldilen senesi hökmünde giren gününde döredildi.
Mälim bolşy ýaly, bu operanyň sazyny zehinli kompozitorlar Daňatar Öwezow we Adrian Şapoşnikow bilelikde döretdiler, librettosynyň awtory bolsa Güseýn Muhtarowdyr. Bu operanyň ilkinji görkezilişi 1957-nji ýylda bolupdy. Bu sahna oýny türkmen halyçy gyzlarynyň durmuşy we zähmeti barada gürrüň berýän ilkinji operadyr. “Aýna” operasynyň täze görnüşiniň awtorlary meşhur sahna oýnunyň sazyny we sýužetini esas hökmünde ulanyp, onuň üstünde täzeden döredijilikli işlediler we häzirki zaman tomaşaçysyna ýakyn bolmagyny üpjün etdiler.


text:
Oguzhanyň ýyldyzy Ginnesiň rekordlar kitabyna girdi, ýöne türkmen harbylarynyň egnini henizem bäş burç ýyldyz bezeýär.
Türkmen metbugaty “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň esasy bezegi bolan Oguzhan ýyldyzynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendigini habar berýär. Aşgabat şäheriniň çar tarapyndan we şäher eteklerinden görünýän telediňiň üstünde oturdylan äpet ýyldyz dünýäde ýyldyzyň iň uly arhitektura şekili hökmünde ykrar edilipdir.
17-nji oktýabrda dabaraly açylyşy bolan we depesi gün nurundan energiýa alýan sekiz burç ýyldyzly telediňiň beýikligi 211 metrdir. Garaşsyzlyk ýyllarynda gurlan köp sanly beýleki binalar ýaly, bu bina hem türkiýeli gurluşykçylar tarapyndan gurlup, ulanylmaga berildi.
Ideologiýa
Eýsem Oguzhan kim we onuň ýyldyzy näme üçin beýle ýokaryk galdyrylýar diýilmegi mümkin.
Oguzhan türki halklaryň arasynda türk döwletliliginiň simwoly hasaplanýar we garaşsyzlyk ýyllarynda Oguzhanyň ýyldyzy diýlip bilinýän sekiz burç ýyldyz türkmen döwletliliginiň esasy nyşanlarynyň birine öwrüldi. Ýerli ýaşaýjylaryň käbiriniň aýtmagyna görä, bu ýyldyz sowet ýyllaryndaky orak-çekiç we bäş burç ýyldyz ideologiýasynyň ornunda dörän ideologiýa boşlugyny doldurmak üçin oýlanyp tapylan taň bir zat boldy.
“Sowet ýyllarynda Lenin hemmeleriň babasy bolan bolsa, garaşsyzlyk ýyllarynda türkmenler öz babalaryny täzelediler, ýagny Oguzhany baba edindiler” diýip, adyny aýtmazlygy soran 65 ýaşly türkmen ýazyjysy Azatlyk Radiosyna gülüp gürrüň berdi.
Onuň pikiriçe, Oguzhanyň ýyldyzynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilmegi gutlamaly zat, ýöne ol Aşgabadyň bu hormata ozalam birnäçe gezek mynasyp bolandygyny aýdýar. Mysal üçin, ozal Aşgabat Ginnesiň rekordlar kitabyna iki sany äpet haly, 133 metrlik baýdak sütüni we jemgyýetçilik ýerinde gurlan iň kän fontanlar toplumy üçin hem girizilipdi. Şol fontanlar toplumynda hem Oguzhanyň we onuň alty oglunyň heýkelleri dikilipdi.
Sekiz burç ýyldyz
Edebi eserlerde öňe sürülýän käbir pikirlere görä, sekiz burç ýyldyz jennetiň sekiz burçuny aňladýarmyş. Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, türkmen halky Saparmyrat Nyýazowyň prezidentlik eden ýyllarynda altyn asyrda ýaşady we indi, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň gahrymany” diýen at berlende aýdylan sözlerden çen tutulsa, Türkmenistanda ýerdäki jennete deňelýän durmuş-ýaşaýyş şertleri döredilipdir.
Ýöne türk döwletliliginiň esasy nyşanlarynyň biridir öýdülýän sekiz burç ýyldyzyň diňe türki halklaryň nyşany däldigini aýdýanlar hem bar. Adyny aýtmazlygy soran 65 ýaşly ýazyjy bu ýyldyzyň “Dawut pygamberiň ýyldyzy” ady bilen tanalýan alty burçly ýyldyzyň şekilindedigini ýatlap, ýyldyzdan nyşan edinmegiň has gadymlardan gelýändigini, Dawut pygamberiň Oguzhandan has ir ýaşap geçendigine ünsi çekýär. Galyberse, şol alty burç ýyldyz häzirki zaman Ysraýyl döwletiniň hem esasy döwlet nyşanlarynyň biri hasaplanýar. Ysraýylyň bu ýyldyzy esasy döwlet nyşany edip almagynyň sebäbi Dawut pygamber we onuň guran döwleti bilen bagly. Aýdylmagyna görä, ýewreýleriň taryhynda Dawut ýaly güýçli döwlet guran patyşa bolmandyr.
Ýöne bu ýerde başga-da bir paradoks bar. Ýerli synçylar Türkmenistanda sowet ýyllarynda esasy döwlet nyşanlarynyň biri bolan bäş burç ýyldyzyň öz ornuny sekiz burç ýyldyza bermeýändigini, türkmen harbylarynyň eginlerinde henizem şol öňki bäş burç ýyldyzy göterýändiklerini aýdýarlar.


text:
Hormatly Prezidentimiz türkmen spordyny ösdürmek barada yzygiderli alada edýär. Taryh üçin örän gysga döwürde ençeme sport desgalary işläp başlady, häzirki wagtda hem Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy ýokary depginde alynyp barylýar. Beýleki pudaklar bilen bir hatarda sport, saglygy goraýyş ulgamyny osdürmek boýunça, olaryň maddy-tehniki binýadyny pugtalandyrmaklygyň çäklerinde häzirki zaman innowasiýa tehnologiýalaryny ornaşdyrmakda örän uly öňegidişlikler gazanylýar. Kämil inžinerçilik ylmynyň iň soňky gazanan netijelerine esaslanyp gurlan bu sport binalarynda okuw sapaklaryny innowasiýa tilsimatlary, nano we bio-informasiýa tehnologiýalary esasynda ýokary derejede geçirilmegine şertler döredilendir. 2012-nji ýyldan bäri işläp başlan “Türkmenistan sport” teleýaýlymy tutuş türkmenistanlylaryň şatlygyna şatlyk goşdy, ylaýta-da ýaşlarymyzy has hem begendirdi we buýsandyrdy. Dünýäniň iri sport ýaryşlaryny türkmen dilinde göni ýaýlymda berilmekligi ýaşlaryň aňyna uly täsir etdi we olaryň sporda bolan höwesi has hem artdyrdy.
Hormatly Prezidentimiz karary esasynda “Bedenterbiýe we sport” žurnalynyň açylmaklygy spordyň ylmy esaslarda has giň öwrenilmekligine ýakyndan ýardam eder. Bu žurnalyň Milli spordymyzy ösdürmekde we ýaşlarymyzy watansöýjülik ruhynda terbiýelemekde iňňän uly ähmiýeti bardyr.
Milli medeniýetimiziň aýratynlyklary esasynda gurulýän kämil sport binalary, umuman sport babatynda alynyp barylýan ähli işler diňe bir türkmen halkymyzyň däl, tutuş dünýä medenýetiniň we sungatynyň ajaýyp bir bölegine öwrüdi. Bu bolsa türkmen Milli sportunyň şan-şohratynyň we Berkarar döwletimiziň Bagtyýarlyk döwrüniň dabaralanýandygyny aňladýar.
Hormatly Prezidentimiziň Şahsy göreldesi ýaşlaryň bedenterbiýä we sporta bolan höwesini hasda artdyrýar. Bu gün Türkmenistanda müňlerçe, milliýonlarça ýaşlar sport bilen meşgullanýärlar. Adam saglygy iň gymmatly hazyna hasaplanylýan biziň eziz, bagtyýar ýurdumyzda Hormatly Prezidentimizizň öňe sürýän sagdyn ýaşaýyş ýörelgäniz tutuş halkymyzyň ýaşaýyş ýörelgesine öwrüldi.! Biziň her birimiz Milli spordymyzyň Halkara sport giňişliginde mynasyp ornuny tapmaklygy ugrunda gije-gündiz zähmet çekmeklige borçludyrys.
Ähli türkmenistanlylary, şol sanda ýaşlarymyzy “Bedenterbiýe we sport” žurnalynyň döredilip halkymyza yzygiderli gowuşýandygy bilen gyzgyn gutlaýarys. Bu žurnalynyň ökyjylarynyň köp bolmaklygyny we türkmen spordynyň belent sepgitlere ýetmegini arzuwlaýarys!
16 февраля 2013
Bu Žurnaly nirelerden alyp okap bolýar? Iň bolmanda suratyny goýaýmaly ekeniňde awtor.
16 февраля 2013
Menemä öňirä bir ýerlerde okapdym Sport hakynda gowy makalalar bolmaly.
18 февраля 2013
Žurnaldaky bar zatlary saýta çykarsaňyz gyzykly bolardy.


text:
Aşgabadyň demirgazyk böleginde ýerleşýän Çoganly daçalyklaryndaky jaýlaryň aglabasynyň ýykylandygy, häzirki wagtda bu sebitde jaýlaryň galyndylaryndan galan harabalyklaryň, zir-zibilleriň üýşüp duran depeleri emele getirendigi habar berilýär.
13 müň çemesi uçastokly bu sebitde jaýlary ýykylan ilata resmiler tarapyndan hiç hili kompensasiýanyň berilmändigi aýdylýar.
Eýse, bu sebitde ýaşan ýaşaýjylar jaýlary ýykylandan soň näme etdiler? Olaryň häzirki ykbaly nähili?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň hökümet resmileri ýurduň Logar welaýatynda soňky iki gün bäri geçirilen operasiýalaryň barşynda talyban söweşijilerinden 23-siniň öldürilendigini mälim etdiler.
Welaýatyň polisiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary Khan Abdul Rahimzaý bu welaýatyň obalaryndan birinde NATO güýçleri bilen bilelikde geçirilen bu operasiýada 40-dan gowrak talyban söweşijisiniň tussag edilendigin aýtdy.
Ýerli resmiler bu harby operasiýada ýerli parahat ýaşaýjylardan hem bäşisiniň, şol sanda dört çaganyň we bir aýal maşgalanyň ölendigini habar berdiler.
Talybanlaryň sözçüsi çarşenbe güni e-meýl arkaly ýaýradan beýanatynda bu gürrüňi edilýän operasiýada diňe 12 sany talyban söweşijisiniň ölüp, parahat ýaşaýjylardan hem 28 adamyň ölendigini öňe sürdi.


text:
Tajigistanyň parlamenti ýurduň prezidentlik saýlawlarynyň geçiriljek gününi belläp, onuň 6-njy noýabrda bolmagyny karar etdi. Anna günki bu karar milli parlamentiň ýokarky we aşaky öýleriniň bilelikde geçirilen maslahatynda ýurduň bäş syýasy partiýalarynyň ähli agzalary tarapyndan biragyzdan goldanypdyr.
Täjigistanda boljak prezidentlik saýlawlaryna ýurduň prezidenti Imomali Rahmonyň dördünji sapar gatnaşmagyna garaşylýar. Ol 2006-njy ýylyň noýabrynda bolan ozalky saýlawlarda resmi taýdan 79 prosent, diýilip yglan edilen resmi netijeler esasynda ýeňiş gazanypdy.
1992-nji ýylda Täjigistanyň döwlet baştutany bolan Rahmon 1994-nji ýyldan bäri ýurduň prezidenti bolup durýar. 2003-nji ýylda Täjigistanda referendum geçirildi we Rahmona 2006-njy ýylyň saýlawlarynda we şu ýylyň saýlawlarynda prezidentlige dalaş etmäge mümkinçilik döredildi.
Rahmon Täjigistanyň häkimiýet başyndaky “Demokratik partiýasyna” baştutanlyk edýär. Rahmon şu ýylky saýlawlaryň azat we aýdyň boljakdygyny yglan etdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow döwlet Baştutanynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişiniň barşy, ilaty elýeterli bahadan sement bilen üpjün etmek, bu önümiň ýurtda öndürilýän möçberlerini has-da artdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada habar berdi.
Balkan we Lebap sement zawodlarynyň işe girizilmegi bilen ýurdumyzda giňden ýaýbaňlandyrylan gurluşyk işlerini özümizde öndürilen sement bilen üpjün etmek wezipesi çözüldi. şu ýylyň başyndan bäri ýurdumyzyň sement zawodlarynda 3 million 254 müň 490 tonna sement öndürildi we ýyllyk meýilnama doly ýerine ýetirildi. Ilatyň bu önüme bolan islegini doly kanagatlandyrmak maksady bilen, ýurdumyzyň welaýat we etrap merkezlerinde Türkmenistanyň Senagat ministrligi tarapyndan sement satmak üçin jemi 35 söwda dükany açyldy, olarda 1 tonna üçin bellenilen 175 manat bahadan häzirki güne çenli 206 müň 568 tonna sement ýerlenildi. Şeýle hem Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň welaýatlardaky söwda kärhanalarynyň we guramalarynyň üsti bilen ilata 31 müň 539 tonna sement satyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, halk hojalygynyň ähli pudaklaryny ösdürmek boýunça ýurdumyzda amala aşyrylýan maksatnamanyň çäklerinde gurluşygyň depginleriniň gurluşyk serişdeleriniň hiline we möçberlerine gönüden-göni baglydygyny, olaryň iň ýokary talaplara we häzirki döwrüň ölçeglerine laýyk gelmelidigini belledi. şunuň bilen baglylykda, milletiň Lideri importyň ornuny tutýan ýokary hilli gurluşyk serişdeleriniň möçberlerini we görnüşlerini artdyrmak, şol sanda sement önümleriniň dürli görnüşlerini öndürmek boýunça işleri çaltlandyrmagyň zerurdygyny belläp, bu işlere telekeçilik düzümlerini hem işjeň çekmek babatynda degişli görkezmeleri berdi.


text:
«Bilim we sport Bitaraplyk we parahatçylyk döwründe» atly halkara sergisine we ylmy maslahata gatnaşyjy, «Montessori-Piter» kärhanasynyň direktory Waleriý Kowşirowyň «Türkmenportalyň» habarçysyna beren interwýusynda şeýle diýdi:
— Biziň kärhanamyz indi 15 ýyldan bäri agaçdan we çaga üçin ýaramly bolan beýleki materiallardan ýasalan oýnawaçlary öndürmek bilen meşgullanýar. Türkmenistanda geçirilýän sergilere ilkinji gezek gatnaşýan hem bolsak, geçen ýyllaryň içinde öz önümlerimiz bilen tutuş Ýewropa, GDA döwletlerinden başlap, Demirgazyk Amerika ýurtlaryna çenli ýaýrawymyzy giňeltdik.
Biziň oýnawaçlarymyz, esasan, 6 ýaşa çenli, ýagny mekdep ýaşyna çenli körpelere niýetlenen. Olaryň her biri çaga nämedir bir zady öwretmegi maksat edinýär. Ýeri gelende aýtsak, biziň öndürýän oýnawaçlarymyz bilimiň dürli ugurlary boýunça ýöriteleşdirilendir. Olaryň kömegi bilen çaga oýun oýnaýan pursatynda bilimiň ugurlary boýunça düşünjeleri alýar.
Çagalaryň zatlary tanamak ukyby uly adamlaryňkydan hem güýçlüdir. Şonuň üçin hem oýnawaçlar ýasalanda iň gowy materiallaryň seçilip alynmagyna hem-de olaryň çaga dünýäsine kybap gelýän dizaýna eýe bolmagyna aýratyn üns berilýär. Galyberse-de, ata-enelerden gelýän islegler hem öwrenilýär. Bu bolsa işimiziň has netijeli bolmagyna ýardam edýär.
Biz Türkmenistanyň bilim we terbiýe beriş edaralary üçin hem bähbitli hyzmatdaş bolup biljekdigimize ynandyrýarys. Şu sergide bolsa Türkmenistanyň bilim edaralaryndan eýýäm, käbir teklipleri aldyk. Olary has içgin öwrenip, geljekde Türkmenistan bilen işleşmek biziň üçin uly şatlyk bolar.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň maliýe ministrleri Polşanyň Wroslaw şäherinde transaksizlere salgyt salmak meselesini maslahatlaşýarlar.
Şu çärä tarapdarlaryň pikiriçe, täze salgyt düzgüni ÝB ýurtlarynyň býujetine gelýän maliýe akymyny artdyrmaga, netijede, kömege mätäç ýurtlara edilýän ýardam ýüküniň belli bir bölegini salgyt töleýjileriň çekmegini gazanmaga ýardam eder.
Fransiýa we Germaniýa bu çäräni goldaýar, Beýik Britaniýa garşy çykýar.
“ÝB-e agza 27 ýurduň ählisinde täze düzgüni girizmegiň mümkin däldigi üçin, ýewrozolaga girýän 17 ýurt bilen bagly bu meseläni maslahat etmeli bolar” diýip, anna güni agşam Belgiýanyň maliýe ministri Didýe Reýnders aýtdy.
Beýik Britaniýa ýewrozolaga girmeýär.
Birleşen Ştatlar täze salgydyň girizilmegine garşy çykyş edýär we "bu çäräni ähli döwletler kabul etmese, garaşylýan netijäni bermez" diýen pikiri öňe sürýär.
Şenbe güni Polşanyň Wroslaw şäherinde ÝB-e agza ýurtlaryň kärdeşler arkalaşyklary ençeme ýewropa hökümetleriniň býujet çykdajylaryny azaltmak planlaryna garşy köpçülikleýin demonstrasiýalary gurnadylar.


text:
Türkiýe türkmenistanly zähmet migrantlarynyň iň köp ýerleşen ýurdy bolup, käbir çaklamalara görä, bu ýurtda 40 müňe golaý türkmenistanly zähmet migranty ýaşaýar.
Şol migrantlaryň aglabasynyň kanuny statusy bolmansoň, olar köp halatlarda resmi däl ýagdaýlarda işleýärler we olaryň hak-hukuklarynyň goraglylygy barada hiç hili kanuny kepil ýok.
Şeýlelikde, tomusky dynç alyş möwsümi başlan häzirki pursatda “Türkiýedäki türkmenistanly migrantlaryň dynç alyş şertleri nähili?” diýen sorag döreýär.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkiýede işleýän türkmenistanly zähmet migrantlarynyň dynç alyş şertlerine bagyşlady.
Söhbetdeşligimizi diňläp, öz pikir-tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, sizden hoşal bolardyk.


text:
Türkiýede hereket edýän “Kürt işçi partiýasy” öz hüjümlerini bir taraplaýyn ýene bir hepdeläp bes etjekdigini mälim etdi.
Türkiýäniň günorta-gündoragynda giň çäkdäki öz awtonomiýasy ugrunda göreş alyp barýanlar kürt topary 13-nji awgustdan bäri wagty “Hereketsiz döwür” diýip atlandyrdy.
Türkiýe, ABŞ we Ýewropa Bileleşigi “Kürt işçi partiýasyny” terroristik gurama hasap edýärler. Olaryň türk hökümeti bilen 1984-nji ýyldan bäri alyp barýan ýaragly çaknyşyklarynda 40 müňden gowrak adam öldi. Olaryň köpüsi kürtlerdir.


text:
Soňky ýyllaryň dowamynda buz üstündäki hokkeý we awtoulag ýaryşlary ýaly türkmenistanlylar üçin nätanyş bolan sportyň käbir görnüşlerine maýa goýulýar. Mysal üçin buz üstünde oýnalýan hokkeý sportuna niýetlenen buz köşgüni gurmak üçin 22 million dollar goýberildi.
Häzir hem biatlon we kürekli gaýakda ýüzmek boýunça amerikaly sportsmenler Türkmenistanda öz ugurlary bilen bagly dürli duşuşyklar we türgenleşikler geçirýärler. Eýsem, sportuň täze görnüşlerine goýberilýän maýa barada türkmen sportsmenleri nähili pikirde?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp Türkiýede ýaşaýan türkmenistanly pälwan Ali Agaýew we Gyrgyzystanda tälimçi bolup işleýän Azat bilen söhbetdeş boldy. Şol söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Eýranyň ýadro programmasy baradaky gepleşikler annada ikinji, soňky gününe girdi.
Eýranly resmiler we 5+1 döwletler topary, ABŞ-nyň, Orsýetiň, Fransiýanyň, Britaniýanyň, Hytaýyň we goşmak Germaniýanyň wekilleri Ženewada duşuşyp, bu meseläniň daşyndaky halkara aladalaryny ýeňletmegiň çäresini agtarýalar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmileri anna güni bu maslahata Ýakyn Gündogarda saparda ýören Jon Kerriniň hem goşuljagyny aýtdylar.
Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif CNN-ene beren interwýusynda Tähranyň dawaly uran baýlaşdyrmak programmasyny bölekleýin togtatmagynyň hem ahmaldygyny aýtdy.


text:
Hindistanyň polisiýasy bir şweýsar aýalyny toparlaýyn zorlandygyny boýun aldy diýilýän bäş adamy tussag etdi. Maglumata görä, gürrüňi gidýän jenaýaty amala aşyrmakda aýyplanýan 6-njy adam hem saklanypdyr.
Polisiýanyň sözlerine laýyklykda, anna güni amala aşyrylan hüjümde şweýsar aýalyndan we onuň adamsyndan ogurlanan kompýuter, el telefony we pul serişdeleri hem tapylypdyr.
Polisiýanyň sözlerinden çen tutulsa, 39 ýaşly aýal we onuň adamsy tigirli syýahat edip ýören wagty, olara hüjüm edilipdir. Häzir şweýsar aýaly keselhanadan çykarylyp, ol Nýu-Deli şäherine geçirildi.
Geçen ýylyň dekabrynda Nýu-Deli şäherinde bir awtobusyň içinde 23 ýaşly hindi gyzy ýenjilip, toparlaýyn zorlanypdy. Ýetginjek talyp soňundan ýaralary sebäpli, aradan çykdy.


text:
Türkmenistan — Hindistan duşuşygynyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň milli ýygyndysynyň ýarym goragçysy Araslanmyrat Amanow köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň sowallaryny jogap berip, şeýle diýdi:
— Aşgabatda milli ýygyndymyzyň resmi duşuşygynyň geçirilmeýändigine ep-esli wagt boldy. Şonuň üçin hem türkmen futbolynyň janköýerleriniň bu duşuşyga uly isleg bildirjekdigine ynanýarys. Biziň tamamyzam şol. Çünki janköýerleriň goldawy bizi has-da ruhlandyrýar. Ýeňşe barýan ýoly ýakynlaşdyrýar.
Elbetde, ýurdumyzda geçirilýän duşuşyklaryň ählisinde hem utuk gazanmak biziň baş maksadymyz hem borjumyz. Türkmen futbolçylary Eýranyň milli ýygyndysy bilen geçirilen kyn duşuşykda şowly çykyş etmegi başardylar. Ýene şol üstünlik gaýtalanar we bu gezek ýeňiş gazanylar diýip açyk aýdyp bileris. Toparda ýagdaýlar gowy, oglanlar oýna doly taýýar. Ählimiz eminiň ilkinji jürlewügine garaşýarys.
Ýaýdanýarysmy, edil özüm-ä ýaýdanamok. Gaýtam öz Watanymyzda, öz howa şertlerimizde çykyş etjekdigimiz üçin özümizi diýseň arkaýyn duýýarys. Esasy zat şu arkaýynlygy saklap bileris.
Biz — futbolçy. Belki dünýäniň başga bir künjündäki toparlarda oýnap bileris. Ýöne şu Watanyň ogly hökmünde milli ýygyndyda çykyş etmek, onda-da bar gujur-gaýratymyzy orta goýmak biziň belent ogullyk borjumyz.


text:
Krym tatarlarynyň Bütindünýä kongresi 1-nji awgustda, Ankara şäherindäki açylyşynda Orsýetiň 2014-nji ýylda Ukrainanyň Krym regionyny anneksiýa etmegini ýazgardy.
"Dünýäde parahatçylygy we Krym halkynyň asudalygyny gazanmagyň ilkinji şerti biziň dogduk mekanymyzyň okupasiýasynyň soňlanmagy» diýip, Krym tatarlarynyň Mejlisiniň başlygy Refat Çubarow aýtdy.
Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Kimkin Krymyň 2014-nji ýylyň martynda anneksiýa edilmegi «wagtlaýyn zat, sebäbi ol bikanun» diýdi.
Kimkin bu kongrese krym tatarlary bilen raýdaşlygyny görkezmek üçin gatnaşýardy. Ol Ukraina Orsýet bilen Krym yzyna berilýänçä kadaly gatnaşykda bolmaz diýdi.
Krymda 300 müň töweregi tatar ýaşaýar we olar bu sebitiň 2 million ilatynyň 15 prosent çemesini düzýär.
Bütindünýä tatarlarynyň türk paýtagtyndaky iki günlük kongresine dürli ýurtlarda ýaşaýan 200 çemesi tatar gatnaşýar.


text:
01.11.2016
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky “Hazar” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda Halkara süýşürintgiler güni hem-de türkmen manadynyň dolanyşyga girizilmeginiň 23 ýyllygy mynasybetli maslahat geçirildi. Türkmenistanyň Merkezi banky hem-de Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Süýşürintgiler kassalarynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça gaznasynyň bilelikde geçiren çäresine ýurdumyzyň karz edaralarynyň, degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekilleri, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary, Ylymlar akademiýasynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň gün tertibine maliýe statistikasynyň hem-de pul-karz syýasatynyň ähmiýeti, jemgyýetçilik süýşürintgileriniň maýa goýumlaryna öwrülmegi, pul dolanyşyk ulgamyny kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler girizildi. Bu çäräniň esasy maksady ilatyň maliýe sowatlylygyny hem-de süýşürintgiler medeniýetini ösdürmegiň möhümdigi baradaky pikir alyşmalary geçirmekdir.
Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Süýşürintgiler kassalarynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça gaznasynyň bilermenleri Mattias Wangler we Konstantin Panteleýew maslahatda çykyş edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa bu çäräni geçirmekde goldaw hem-de ýardam berendigi üçin çuňňur hoşallyk bildirdiler. Nemes hünärmenleri Germaniýanyň Süýşürintgiler kassalarynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça gaznasynyň ýurdumyzyň bank ulgamynyň ygtybarly hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýandygyny nygtap, ýurdumyzda ilkinji gezek Halkara süýşürintgiler gününiň baýram edilmeginiň çäklerinde geçirilýän bu çäräniň ähmiýetini bellediler.
Maslahata gatnaşyjylaryň belleýişleri ýaly, milli maliýe-karz ulgamynyň kämilleşdirilmegi, onuň halkara ülňülerine laýyk getirilmegi döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy bilen geçirilýän ykdysady özgertmeleriň möhüm ugry bolup durýar. Häzirki wagtda ýurdumyzyň dünýä hojalyk gatnaşyklary ulgamyna işjeň goşulyşýan şertlerinde iri Ýewropa banklarynyň tejribeleriniň öwrenilmegi, maliýe ulgamynda dolandyryş usullarynyň häzirki zaman nusgalarynyň ornaşdyrylmagy aýratyn möhüm ähmiýete eýedir.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyz durmuş-ykdysady ösüşiň täze belentliklerine tarap okgunly öňe barýar. Türkmenistanyň ähli ugurlar boýunça ösdürilmegi milli Liderimiziň oňyn özgertmeleriniň makroykdysady strategiýasyna esaslanýar, munuň özi milli ykdysadyýetiň ähli ulgamlarynda hil taýdan täze belentlige çykmaga mümkinçilik berýär.
Soňky ýyllarda iri möçberli milli maksatnamalar işjeň durmuşa geçirilýär. Olar ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösdürilmegini, halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň, şol sanda maliýe ulgamynyň işiniň kämilleşdirilmegini öz içine alýar. Bank ulgamyny mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň çäklerinde bank amаllarynyň täze görnüşlerini giňden ornaşdyrmak, IT-tehnologiýalary peýdalanmak bilen nagt däl hasaplaşyklary girizmek, karzlaşdyrmagyň hem-de ilatyň goýumlarynyň möçberlerini artdyrmak boýunça netijeli çäreler durmuşa geçirilýär. Şunda onlaýn-banking önümlerini hödürlemegiň hasabyna hyzmatlaryň hiliniň ýokarlandyrylmagyna uly ähmiýet berilýär.
Geçirilýän çäreler netijesinde milli manat häzirki zaman elektron görnüşinde hem işjeň hereket edýär. Türkmenistanlylaryň “Altyn asyr” bank kartlaryny ulanmaklary bilen pul dolanyşygynyň ösüşinde täze tapgyr açyldy. Ýurdumyzyň raýatlaryna “Visa Eleсtron”, “Visa Сlassiс”, “Visa Gold” kart görnüşleri hyzmatlary, edara görnüşli taraplar üçin bolsa “Visa Business” karty hödürlenýär. Mundan başga-da, söwda we hyzmatlar ulgamynda nagt däl hasaplaşyklary ýola goýmak, harytlar we hyzmatlar üçin hasaplaşyklary geçirmek, Internetiň üsti bilen petekleriň satyn alynmagy üçin “MasterСard” halkara töleg ulgamyny girizmek boýunça degişli işler geçirildi. Töleg kartlarynyň, şol sanda halkara töleg boýunça kartlaryň peýdalanylmagy pul serişdeleriniň saklanylmagy we toplanylmagy üçin has amatlydyr.
Özgertmeler işlerinde milli kanunçylygyň, şol sanda bank ulgamynyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň döwrebaplaşdyrylmagyna aýratyn orun degişlidir. Soňky birnäçe ýylyň dowamynda bu ulgamda hereket edýän halkara ülňüleri hasaba alnyp, kadalaşdyryjy–hukuk namalarynyň ençemesi işlenip taýýarlanyldy. Olaryň hatarynda şu ýylyň oktýabr aýynda hem-de goýumçylaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga, bank ulgamyna ynamyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilen “Fiziki şahslaryň goýumlarynyň hökmany kepillikleri hakynda” Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi.
Bellenilişi ýaly, geljekde ýurdumyzyň banklarynyň öňünde ägirt uly wezipeler, şol sanda islendik ýurduň milli ykdysadyýetiniň ösdürilmeginiň üpjün edilmeginde möhüm ähmiýeti bolan raýatlaryň pul serişdelerini çekmek boýunça möhüm işler durýar. Süýşürintgiler maliýe goraglylygyny hem-de ýokary durmuş derejesini üpjün edýär. Şunuň bilen baglylykda, ilata pul serişdelerinden netijeli peýdalanmagyň usullaryny öwretmek, maliýe sowatlylygyny ýokarlandyrmak boýunça çäreleri geçirmek zerurdyr, munuň özi geljekde banklaryň has ygtybarly karz alyjylaryň emele gelmegi hem-de munuň bilen bagly töwekgelçilikleri azaltmaklaryna mümkinçilik berer.
Maslahatda edilen çykyşlarda soňky döwürde peýda bolan bank önümlerini hem-de hyzmatlaryny düşündirmek, süýşürintgiler bilen ykdysady ösüşiň arasyndaky baglanyşygy görkezmek, hususy maýa goýum maksatnamalarynyň we depozit önümlerini saýlamagyň ýörelgeleriniň ähmiýetini düşündirmek maksady bilen goýumçylar üçin habar beriş çärelerini guramagyň hem-de geçirmegiň möhümdigine aýratyn üns berildi. Şunuň bilen baglylykda, Ýewropada öňdebaryjylaryň biri hasap edilýän nemes hyzmatdaşlarynyň bu ugurdaky tejribesiniň ýurdumyzyň bank ulgamynyň hünärmenleri üçin örän gyzykly bolup durýandygy bellenildi.
Maslahatyň jemlerini jemlemek bilen, ýygnananlar Türkmenistanyň banklary bilen Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Süýşürintgiler kassalarynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça gaznasynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmegiň mümkinçilikleri barada pikir alyşdylar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari we onuň eýranly kärdeşi Mahmud Ahmadinejat duşenbe güni Eýranyň Çah Bahar diýen ýerinde Pakistan-Eýran gazgeçirijisiniň gurluşygynyň, ABŞ-nyň hökümeti tarapyndan berk garşy çykylan proýektiň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Adynyň aýdylmazlygyny islän pakistanly resminiň Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna, ýagny Maşaal radiosyna aýtmagyna görä, 780 kilometrlik geçiriji 15 aýda gurlup gutarylar. Onuň jemi bahasynyň 7.5 milliard dollar boljagy aýdylýar.
Eger-de geçiriji wagtynda gurulsa, Pakistan 2014-nji ýylda Eýrandan günde 21.5 million kub metr gaz alar.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari geçen duşenbede Lahorda çykyş edip, bu geçirijiniň Pakistanyň barha ösýän energiýa zerurlyklaryny ödemek üçin gerekdigini aýdypdy.
ABŞ-nyň syýasaty üýtgänok
Mälim bolşy ýaly, bu proýektiň Eýran tarapyndan gurulmaly bölegi tasdan tamamlanyp, Pakistan tarapy Biirleşen Ştatlaryň Eýranyň dawaly ýadro programmasy üçin girizen ykdysady sanksiýalary sebäpli gijigip gelýärdi.
Maşaal radiosynyň habarçysy bu meselä amerikan tarapynyň garaýşyny bilmek üçin Birleşen Ştatlaryň Yslamabatdaky ilçihanasyna telefon etdi. Amerikan ilçihanasynyň sözçüsi Raýan Harris habarça şeýle jogap berdi:
“Birleşen Ştatlaryň Eýran baradaky syýasaty örän gowy bilinýär we ol üýtgänok. Onsoň biz bu proýektiň maslahaty başlan badyna Birleşen Ştatlaryň ýa-da BMG-niň kanunlary esasyndaky sanksiýalara gabat geljek hereketlerden gaça durmagyň Pakistanyň bähbidine boljagyny açyk aýdypdyk.”
Bu ýerde sarp ediji bilen araçäkdeş bolan ýurtlar utýar, bular Orsýet, Gazagystan we Eýran.” A.Hajyýew
Ikinji tarapdan, Pakistan-Eýran geçirijisiniň gurluşygynyň çynyrgamagy Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan TOPH proýektiniň, ýagny Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana çekilmekçi bolýan geçirijiniň ykbaly baradaky soragy orta getirýär.
TOPH-a näme bolar?
Pakistanyň daşary işler ministrliginiň sözçüsi Moazzam Ahmad Han Yslamabatda bu barada berlen soraga özleriniň bu proýekti prinsipde goldaýandyklaryny, emma Türkmenistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň gatnaşmagynda gurulmaly geçirijiniň ýakyn geljekde amala aşyrylmagynyň kynrak görünýändigini aýdyp jogap berdi.
Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýewiň pikiriçe, häzirki pursatda Aziýanyň energiýa bazarynda konkurensiýa güýçlenýär.
“Bir tarapda Orsýet, Gazagystan, Türkmenistan, belli derejede Özbegistan ýaly energiýa resrusy bolan ýurtlar dur, beýleki tarapda bu resurslara mätäçligi güýçlenýän Hytaý, Hindistan, Pakistan bolup, bularyň arasynda konkurensiýa güýçlenýär. Bu ýerde sarp ediji bilen araçäkdeş bolan ýurtlar utýar, bular Orsýet, Gazagystan we Eýran.”
Ykdysatçy Hajyýewiň pikiriçe, Pakistan-Eýran geçirijisiniň Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana çekilmekçi bolýan geçirijiden öňe geçmegi ýöne ýerden däl we munuň esasy sebäpleriniň biri Owganystandaky howpsuzlyk meselesi bilen bagly.
“Türkmenistandan çekilmeli geçirijiniň kän kynçylygy bar, sebäbi Türkmenistan ne Pakistan bilen, ne Hindistan bilen araçäkleşýär. Bu proýekt Owganystanyň üstünden geçmeli we bu ýurduň içki problemalary örän uly. Ol ýerde merkezi häkimiýetiň ýurduň içindäki birnäçe welaýata bolan täsiri örän gowşak” diýip, Hajyýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Şu ýagdaý, ýagny Owganystandaky howpsuzlyk meselesi hem, ykdysatçy Hajyýewiň pikirine görä, TOPH geçirijisiniň maliýeleşdirilmegine çynlakaý kynçylyk döredýär.
Tähran karz berýär
Tähran Pakistan-Eýran geçirijisiniň Yslamabat tarapyndan gurulmaly böleginiň garaşylýan bahasynyň, ýagny 1.5 milliard dollara barabar serişdäniň üçden birini karz bermegi teklip etdi we bu geçiriji eýranly gurluşykçylar tarapyndan gurlar.
Ýöne Bulujystanyň üstünden geçmegi bu geçiriji üçin mazaly howpsuzlyk meselelerini döredýär, sebäbi Pakistanyň günorta-günbataryndaky separatist pitneçiler awtonomiýa hem öz resurs paýlary üçin göreş alyp barýarlar.


text:
Sürgünlikdäki özbek aktiwistleri we adam hukuklaryny goraýjylar ABŞ-ny indiki ýylda prezidentlik saýlawlaryny geçirjek Özbegistana syýasy tussaglar meselesinde basyş etmäge çagyrdylar.
Sürgünlikdäki syýasy aktiwist Sanjar Umarow 28-nji oktýabrda Helsinki Komissiýasynyň brifinginde eden çykyşynda Waşingtonyň basyşynyň Özbegistanyň türmelerinde saklanýan 30 çemesi syýasy tussagyň boşadylmagyna kepil geçip biljekdigini belledi.
Özbegistanyň türmelerindäki tussaglar barada maglumat ýakynda adam hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy tarapyndan dokumentleşdirildi.
“Emma bu diňe başlangyç bolmalydyr” diýip, Özbegistanyň oppozisiýasynyň “Güneşli Özbegistan” koalisiýasynyň ýolbaşçysy žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy. Şeýle-de ol “Özbegistanda adalatsyz tussag edilenleriň ýene ençemesi boşadylmaly. Bu milli ýaraşygyň ugrunda oňyn we ähmiýetli ädim bolup bilerdi” diýdi.
HRW guramasynyň hasabaty
Human Rights Watсh guramasynyň 26-njy sentýabrda habar bermegine görä, Özbegistanda syýasy sebäplere görä tussag edilenler aýylganç türme şertlerinde saklanýarlar we gynamalara sezewar edilýärler, şol sanda olar urlup-ýenjilýärler, elektrik togy, bogmak bilen gynalýarlar we olara zorlanmak haýbaty atylýar hem-de olar seksual kemsitmelere sezewar edilýärler.
HRW guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Stewe Swerdlow öz guramasynyň ABŞ we Ýewropa Bileleşigine ýüzlenip, Özbegistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy we, hususan-da “syýasy tussaglaryň saklanýan şertlerini” öwrenmek üçin, BMG-niň Adam Hukuklary boýunça geňeşinde “ýörite mehanizmi” döretmek meselesine çynlakaý seretmäge çagyrandygyny aýtdy.
“Bu meseläniň, hakykatdanam, gynandyrýan we agyr taraplarynyň biri Günbatardyr we onuň Özbegistandaky hukuk bozulmalara göz ýummagydyr” diýip, Stewe Swerdlow aýtdy.
Ünsüň güýçlenmegine umyt baglanýar
ABŞ-nyň resmileri Karimowyň hökümetini ýurtda adam hukuklary bilen bagly ýagdaý sebäpli tankyt etdiler. Şol bir wagtda-da tankytçylar bu meseläniň iki ýurduň howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlygynda, şol sanda NATO-nyň Owganystana Merkezi Aziýanyň we Orsýetiň üstünden geçýän üpjünçilik ýoluna degişli hyzmatdaşlykda yza tesdirilýändigini belledi.
Swerdlowyň sözlerine görä, HRW guramasy ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň goşunlarynyň Owganystandan çekilmegi bilen ABŞ-nyň hökümeti “Özbegistanda syýasy tussaglar meselesini has ýygy-ýygydan gozgar diýip umyt edýär”.
Özbek oppozisiýasynyň wekili Umarow Özbegistanda 2015-nji ýylyň mart aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasynda ABŞ-ny berk çykyş etmäge çagyrdy we özbek prezidenti Yslam Karimowyň, ýurduň konstitusiýasynyň prezidentlik wezipesiniň dowamlylygyny iki möhlet bilen çäklendirýän düzgünlerini bozup, gaýtadan saýlanmak üçin mümkinçilik gözleýändigini belledi.
“Biz ýarag soramaýarys. Biz pul soramaýarys. Biz Döwlet departamentinden Karimowyň gaýtadan saýlanmagyna geçirimlilik etmezlige çagyrýarys” diýip, Umarow aýtdy. Umarow 2006-njy ýylda hilegärlikde we salgytdan gaçmakda aýyplanyp, tussag edilipdi. Onuň tarapdarlary bu tussaglygy syýasy sebäpler bilen baglanyşdyrypdylar.
Syýasy tussaglar
Umarow bilen bilelikde žurnalist Muhammad Bekjanowyň gyzy Aýgul Bekjanowa hem çykyş etdi. HRW guramasynyň maglumatyna görä, Bekjanow 1999-njy ýylda Özbegistanyň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan Kiýewde ogurlanypdy.
Aýgül Bekjanowa kakasynyň tussaglykda sezewar edilýän gynamalary barada aglap gürrüň berdi. Ol, türme düzgünlerini bozmakda aýyplanyp, kakasynyň 2012-nji ýylda tussaglyk möhletiniň ýene bäş ýyl uzaldylmagynyň maşgala agyr zarba bolandygyny aýtdy.
Bekjanowa Daşkentde bolan partlamalaryň yz ýany hökümetiň, oppozisiýany aýyplap başlan tutha-tutlugy döwründe Özbegistany terk eden kakasynyň parahat adamdygyny aýdyp, onuň bigünädigini nygtady.
Aýgül Bekjanowa öz çykyşyny kakasynyň ejesine aýdan sözleri, ýagny onuň tussaglykda bir syýasy bendi bilen tanşandygy we indi ol ýigide öz potensial giýewsi hökmünde garaýandygy baradaky degişmesi bilen jemledi.
Aýgül Bekjanowa: “Gynansak-da, Özbegistanda syýasy tussag bolmaklyk gowy adam bolmagyň subutnamasydyr diýip, soňra öz sözlerini şeýle jemledi: "Eger siz syýasy tussag bolsaňyz, bu siziň gowy adamdygyňyzy aňladýar. Bu Özbegistandaky gynandyryjy bir ýagdaý”.
Bekjanowa öz maşgalasy bilen ABŞ-da ýaşaýar.


text:
Merkezi Aziýada we beýleki postsowet ýurtlarynda bolşy ýaly, Türkmenistanda-da şu ýyl ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy bellenýär.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary garaşsyzlyk eýýamynda ýurtda her jähtden görlüp-eşidilmedik derejede ösüşiň bolanlygyny aýdýarlar. Eýse, Türkmenistanda ençeme ýyl ýaşan amerikan diplomaty bu ýagdaýa nähili baha berýär?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ABŞ-nyň Türkmenistandaky öňki ilçisi Maýkl Kotter bilen söhbetdeş boldy. Ol 1995-1998-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi bolup işläpdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine 1995-nji ýylda bellenipdiňiz. Türkmenistana barmazdan ozal bu ýurt hakda näme bilýärdiňiz?
Maýkl Kotter:
Men Aşgabada barmazdan ozal, 1995-nji ýylyň fewral aýyndan başlap oktýabr aýyna çenli Döwlet departamentinde bolup, Türkmenistan barada bilýän maglumatymy artdyrmaga çalşypdym. Şol döwürde ABŞ-nyň hökümet we hususy kompaniýalarynyň wekilleri, şeýle-de Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçisi bilen duşuşypdym. Ýagny, şol döwürde Türkmenistan barada käbir zatlary öwrenmäge mümkinçiligim bolupdy.
Azatlyk Radiosy: 1995-nji ýyldaky paýtagt ýadyňyzdamy? Şol döwürdäki Aşgabady suratlandyryp beräýseňiz?
Maýkl Kotter:
Maýkl Kotter 1995-1998-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi bolup işläpdi.
Aşgabat şol döwürde kiçijik şäherdi. Şol wagt şäherde käbir täze binalar hem gurlupdy. Elbetde, onuň sany häzirki döwürde gurlan binalar bilen deňeşdirilende juda ujypsyzdy. Gaz eksporty bilen bagly ýurda nagt pul girip başlansoň, türkmenler täze binalary gurup ugradylar.
Biz ilçihana açanymyzda, howpsuzlyk taýdan göwnejaý bina tapyp bilmän, wekilhanamyzyň ýerleşjek binasyny özümiz gurdurypdyk. Şeýle-de biz şäheriň günortasynda ýaşaýyş merkezini hem saldyrdypdyk.
Azatlyk Radiosy: Sizi Aşgabada baranyňyzda haýsydyr bir geň galdyran zat bolupmydy?
Maýkl Kotter:
Meni geň galdyran zatlardan biri, Aşgabadyň aeroportynyň owadanlygy bilen baglydyr. Meniň pikirimçe, şol döwürde Aşgabadyň aeroporty öňki sowet giňişliginde ýerleşýän ýurtlar, şol sanda Moskowanyň aeroportlary bilen deňşdirilende-de, iň owadanlaryndan biridi. Aşgabadyň özi örän kiçi we gowy şäherdi.
Azatlyk Radiosy: Siz prezident Saparmyrat Nyýazow bilen birinji gezek haçan duşuşypdyňyz?
Maýkl Kotter:
Ilçi hökmünde Türkmenistana baramsoň, ikinji hepdede duşuşypdym.
Azatlyk Radiosy: Birinji duşuşykdan soňra, Nyýazow sizde nähili täsir galdyrypdy?
Maýkl Kotter:
Bu örän gyzykly. Haçan-da men Aşgabada baranymda, prezident Nyýazow doly awtoritar lider bolup, ýurt dolulygyna onuň kontrollygyndady. Soňra onuň “Türkmenbaşy” adyny saýlamagy, Türkiýe respublikasynyň düýbüni tutujy Atatürke meňzejek bolmagy bilen baglydyr. Sebäbi Atatürke hem türkleriň kakasy diýen at berlipdi.
Şeýle-de, şol döwürde Nyýazow we onuň hökümeti uly problemalar bilen ýüzbe-ýüzdi. Sebäbi şondan öň hiç haçan Türkmenistan diýlen bir ýurt bolmandy. Türkmenistan SSR-i diýlen ýurt bardy, ýöne ol hem ruslar tarapyndan döredilipdi. Ruslar şol regiona gelmezden ozal, Günbataryň standartlarynyň nukdaýnazaryndan aýdylanda, hiç haçanam hakyky manyda türkmenleriň bir ýurdy bolmandy.
Sowet döwründen ozal tire-taýpalardan ybarat dürli hanlyklar bolup, olar daşary ýurtlulara garşy bileleşen hem bolsalar, öz aralarynda hyzmatdaşlyk etmezdiler. Onsoň garaşsyzlykdan soňra Türkmenistanyň ýüzbe-ýüz bolan ilkinji problemasy hakyky manyda bir türkmen döwletini döretmekden ybarat bolup, ilkibaşda Nyýazow şol meselä üns berýärdi.
Ýöne meniň ýurdy terk eden döwürlerimde eýýäm onuň şahsyýet kulty döredilip ugrapdy.
Aýdylmaly başga bir zat hem, şol döwürlerde onuň suraty şäheriň her ýerinde asylgy dur diýip, käbir adamlar Nyýazowy tankyt ederdiler. Emma şol regionlerda ýaşan adamlar onuň o diýen geň galarlykly ýagdaý däldigini bilýärdiler. Sebäbi prezidentiň suraty asylan regionda başga şäherlerem köpdi. Şonuň üçin Türkmenistanda bolýan şol waka görlüp-eşidilmedik zat däldi.
Azatlyk Radiosy: Nyýazow ABŞ barada nämeler bilýärdi?
Maýkl Kotter:
Onuň ABŞ baradaky maglumaty juda çäklidi. Günbatarlylaryň Türkmenistana baryp görmeýşi ýaly, türkmenler hem, şol sanda türkmen liderleri hem Günbatara o diýen sapar etmändiler.
Türkmenistana garanda özbekleriň Günbatar barada maglumaty köpräkdi, sebäbi Daşkent Merkezi Aziýanyň merkezi diýlip hasaplanýardy. Şeýle-de, türkmenler bilen deňeşdirilende, Orsýetiň armiýasynda we Sowet Soýuzynyň merkezi häkimiýetinde işlän özbekleriň sany köpdi.
Türkmenleriň Günbatar bilen gatnaşyk boýunça tejribesiniň bolmazlygy Aşgabat üçin uly problemalary-da döretdi. Sebäbi, haçan-da Türkmenistan halkara bazarlary bilen gatnaşyk gurup başlanda, uly düşünişmezlikler peýda boldy. Meselem, biz “Transhazar” gazgeçirijisini gurmak barada tagalla edip başlanymyzda, prezident Nyýazow bilen uly düşünişmezlikler ýüze çykdy. Sebäbi Nyýazow gazyň halkara bazarlarda nyrhynyň nähili kesgitlenýänligine göz ýetirip bilmeýärdi. Ol haýsydyr bir proýekte gatnaşmak üçin türkmen gazyna özi baha keserdi we ol nyrh hakykata asla bap gelmezdi.
Netijede Türkmenistan hiç bir proýekte gatnaşmady, “Transhazar” gazgeçirijisi şu wagta çenlem gurulmady. Meniň pikirimçe, şeýle ýagdaýlar sebäpli Türkmenistan henizem Günbatar bazaryna gaz akdyryp bilmän gelýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti we hökümet ýolbaşçylary bilen işleşeniňizde haýsydyr bir ýatdan çykmajak ýa sizi geň galdyran wakalara-da duş geldiňizmi?
Maýkl Kotter:
Ýok, duşuşyklarymyz, aramyzda gozgalan tema gönükdirilip, juda gysga bolardy. Ýöne aýdylmaly bir zat, häzirki döwürde ýagdaýyň nähilidigini bilemok, emma şol döwürlerde karar kabul etjek ministrleri tapyp bolmazdy.
Haçan-da biziň türkmen hökümeti bilen gepleşmeli haýsydyr bir teklibimiz ýa proýektimiz bolsa, ilkinji tapgyrda ministrlikler bilen işleşmäge synanyşardyk. Eger şol tagallardan hiç hili netije çykmasa, ýagny ministrlikler şol proýektler boýunça haýsydyr bir karar kabul edip bilmese, men prezident bilen duşuşmaly bolýardym.
Azatlyk Radiosy: Käte-käte siz prezident Nyýazowyň halamaýan temalaryny hem gozgamaly bolansyňyz, şeýle ýagdaýda ol nähili reaksiýa görkezerdi?
Maýkl Kotter:
Demokratiýa we adam hukuklary, elbetde, kyn temalardy. Şeýle temalara ol, umuman, siz Türkmenistandaky ýagdaýlary bileňzok diýip, jogap bererdi. Ol täze döredilen we dartgynly regionda ýerleşýän Türkmenistanyň esasy maksadynyň ýurduň durnuklylygyny üpjün etmekden ybaratdygyny aýdardy. Bu diňe Nyýazowyň öňe sürýän pikirleri däl, Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlaryň liderleri hem şeýle pikirleri orta atardylar.
Şol döwürlerde meni alada goýýan käbir zatlar bardy. Meselem, Nyýazow belli-belli sözlere ýiti reaksiýa bildirerdi. Şol sözler we söz düzümleri demokratiýa ýa adam hukuklarydy. Eger şeýle sözlere ABŞ döredijilikli çemeleşen bolsady, biz has gowy iş alyp baryp bilerdik. Meselem, biz ýerli häkimiýetlere köpräk ygtyýar berilmeginiň merkezi hökümete getirjek bähbitlerine has köp üns berip bilerdik. Bu hem öz nobatynda halk arasynda demokratiýanyň ösmegine ýol açardy. Aýtjak bolýan zadym, biz Türkmenistanda göz öňünde tutýan maksadymyzy hödürlemekde o diýen döredijilikli çemeleşip bilmedik.
Beýleki tarapdan, Nyýazowyň özi hem ýurduň nähili döwürden geçýänligi we onuň ugrunyň haýsy tarapa gönükdirilenligi barada aç-açan maglumat bermezdi.
Azatlyk Radiosy: Haçan-da onuň halamaýan temalaryny gozganyňyzda ol gaharlanýardymy?
Maýkl Kotter:
Ýok, men diňe Ministerler Kabinetiniň ýygnagyna telekanallarda seredenimde, Nyýazowy juda gazaply ýagdaýda görýärdim. Ol geplände ministrler aýaga galardy. Ol ministrlere käýýärdi. Emma biziň duşuşyklarymyz juda gowy ýagdaýda, diplomatik dilde aýdylanda juda aç-açan ýagdaýda geçerdi. Umuman aýdylanda, biz öz pikirimizi aýdardyk we hiç hili ylalaşyga gelmän, ýygnagymyz gutarardy.
Azatlyk Radiosy: Siz prezident Nyýazowyň ömürlik prezident boljakdygyny şol mahal göz öňüne getirip bilýärmidiňiz?
Maýkl Katter:
Hawa, onuň ömürlik prezident boljagy şol wagtam bellidi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan öz garaşsyzlygyny alaly bäri aradan 20 ýyl töweregi wagt geçdi, ýurtdaky ösüşler we yza gaýdyşlyklar barada siz näme aýdyp biljek?
Maýkl Kotter:
Iň ullakan özgerişliklerden biri Nyýazowyň aradan çykmagydyr. Şeýle-de 90-njy ýyllarda Owganystanda bolan çaknyşyklar, regionda ýerleşýän beýleki ýurtlar ýaly Türkmenistana hem öz täsirini ýetirdi. Şol bir wagtyň özünde-de Eýranyň Günbatar bilen gatnaşygynyň dartgynly bolmagy hem Türkmenistana ýaramaz täsirini ýetirdi.
Öňki döwürler bilen deňeşdirilende, Türkmenistanyň öz ýerasty baýlyklaryna bolan kontrollygy häzirki döwürde birneme artdy. Eýrana we Hytaýa gaz akdyrýan turbalar işläp dur. Onsoň Türkmenistanyň “Gazproma” bolan garaşlylygy öňküsi ýaly däl. Emma Türkmenistandan dolanalym bäri, meniň bu ýurtda bolup geçen wakalar hakda o diýen maglumatym ýok. Ýagny, ýer reformasy baradaky tagallalaryň häzirki ýagdaýyny bilemok.
90-njy ýyllaryň ortalarynda Türkmenistanyň saglyk we magaryf pudaklarynda dürli kynçylyklar bardy. Sebäbi şol wagtlar ýokary bilimli adamlar, hususanam etniki ruslar ýurdy terk edýärdiler. Şol sektorlar boýunça hökümet halkyň talabyny o diýen ödäp bilmeýärdi. Men olaryň häzirki döwürde näderejede gowulaşanlygyny bilemok.
Ýurtda magaryf pudagy täsin döwürleri başdan geçirdi. Meniň Türkmenistanda bolan wagtlarym ors dilindäki kitaplary türkmençä geçirmek prosesi dowam edýärdi. Bu ugurda nähili ösüşler boldy, bu barada mende o diýen maglumat ýok.


text:
Düýbi Londonda ýerleşýän “Çagalary goramak” guramasynyň ýaýradan täze raportyna görä, dünýä soňky nesilde çaga ölümini azaltmakda “görülip-eşidilmedik” derejede öňe gidişlik gazanypdyr.
Çarşenbe güni ýaýradylan raportda 75 ýurda syn edilip, onda öňüni alyp boljak sebäplerden ölýän bäş ýaşyň aşagyndaky çagalaryň ölüminiň geçen ýyl 6,6 milliona barabar bolandygy mälim edilýär. Bu san 1990-njy ýylda 12 milliona deň bolupdy.
Şeýle-de raportda Afrikada ýerleşýän Nigeriýa halkynyň gurakçylyga we resurslaryň ýetmezçiligine garamazdan, bu babatda “geň galdyryjy” öňe gidişlik gazanandygy bellenilýär.


text:
BMG-niň Ynsan Hukuklary boýunça Geňeşi tarapyndan döredilen täze komissiýa penşenbe güni Siriýanyň hökümetiniň ynsanýete garşy jenaýatçylykda günäkär bolmagynyň mümkindigini aýdyp, beýanat ýaýratdy.
Bu baradaky beýanatda käbir “ynamdar delilleriň” Siriýada belli-belli şahsyýetleriň, şol sanda goşun ýolbaşçylarynyň we ýokary derejeli hökümet resmileriniň ynsanýete garşy jenaýatçylyklarda hem-de hukuk bozmalarda jogapkärdiklerini görkezýändigi aýdylýar.
BMG-niň bu komissiýasy gürrüňi edilýän jenaýatçylyklara dahylly hasaplanylýan resmileriň sanawynda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň derejesine çenli ýokary derejeli resmileriň bardygyny aýdýar. Ýöne bu sanawdaky adamlaryň anyk atlary heniz jemgyýetçiligi elýeterli edilmedi.


text:
Duşenbe güni Fransiýada jemgyýetçilik ýerlerinde ýüzüňi örtýän lybaslary geýmegi gadagan edýän kanun güýje girdi.
Fransiýa ýewropa döwletleriniň arasynda ilkinji bolup, bu gadaganlygy girizdi.
Bu gadaganlyk esasan nikap geýýän musulman aýallaryna täsirini ýetirer. Bu kanuny bozanlara 150 ýewro möçberinde jerime salnar.
Öz aýallaryna ýüzüni büremäge mejbur edýän erkeklere hem jerime salnar we türme tussaglygy berler.
Gadaganlygyň tarapdalarynyň bellemegine görä, bu kanun howpsuzlyk we jyns deňligi üçin möhümdir.
Tankytçylaryň nygtamagyna laýyklykda, bu gadaganlyk din we söz azatlyklaryny çäklendirýär.
Fransiýada 6 milliondan gowrak musulman ýaşaýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ukrainadaky krizis babatynda Ženewada geçirilen gepleşiklerde gelnen ylalaşyk Ukrainadaky krizisi diplomatiýanyň gowşadyp biljekdigine umyt berýär diýdi.
Obama häzirki wagt Russiýa “bulagaýlyga getiren güýjüni” Ukrainada tertip-düzgüni gaýtadan dikeltmäge ulanyp-ulanmajakdygynyň sorag bolup durýandygyny hem sözüne goşdy.
Şeýle-de, Obama bu mesele babatda Russiýada hiç hili öňe gidişlik bolmasa, Moskwa garşy has köp sanksiýalary girizmek barada ýaranlary bilen gepleşikleri geçirýändigini aýtdy.
Bu barada Obama 17-nji aprelde Ak tamda çykyş etdi. Obamanyň bu çykyşy Şweýsariýanyň Ženewa şäherinde Ukrainadaky krizisi gowşatmak, şol sanda “bikanun ýaragly toparlary dargatmak” barada Birleşen Ştatlaryň, Ukrainanyň, Russiýanyň we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda gelnen ylalaşygyň yzýanyna gabat geldi.


text:
Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna (ŞHG) agza we synçy statusynda gatnaşýan ýurtlaryň prezidentleri bu guramanyň sammitine gatnaşmak üçin 23-nji iýunda Özbegistanyň paýtagty Daşkente bardylar.
ŞHG-nyň liderleri iki gün dowam etjek bu duşuşygyň çäginde regional howpsuzlyk we Owganystandaky häzirki ýagdaýy öz içine alýan meseleler barada maslahat edýärler.
22-nji iýunda Kreml bu maslahatyň dowamynda Sanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň düzümine 2017-nji ýylda Hindistany we Pakistany goşmak ähtimallygynyň hem maslahat ediljekdigini mälim etdi.
Bu ýurtlaryň ikisiniň hem Daşkentde geçirilýän sammit döwründe ŞHG-na resmi taýdan kabul edilmegine garaşylýardy.


text:
Birleşen Ştatlar müsür sudunyň gyrakladylan yslamçy prezident Muhammad Morsini we ýene 100-den gowrak adamy ölüme höküm etmesinden «çuňňur alada» bildirdi.
Müsür sudy olary 2011-nji ýyldaky gozgalaň mahalynda köpçülikleýin türmeden gaçylmagyndaky rollary üçin ölüme buýurdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmisi Waşingtonyň köpçülikleýin sudlar we türmä basmalar praktikasyna yzygiderli garşy çykandygyny, bu işiň Müsüriň halkara borçnamalaryna we kanunyň hökmürowanlygyna laýyk gelmeýändigini aýtdy.
Adam hukuklary toparlary müsür häkimiýetlerini «Musulman doganlygynyň» goldawçylaryny we dünýewi aktiwistleri bikanun basyp ýatyrmakda aýyplaýarlar, häkimiýetler muny ret edýär.
Morsi Müsüriň azat saýlanan ilkinji prezidenti boldy. Ol 2013-nji ýylyň iýulynda, bölüji syýasaty köpçülikleýin protestlere getirenden soň, harbylar tarapyndan işden gyrakladyldy.


text:
ABŞ-nyň Halkara ösüş agentligi (USAID) Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlykda we “Şewron” kompaniýasynyň ýardamy bilen “Nebitgaz önümçiliginde ýerli hyzmatlaryň we önümiň paýyny ýokarlandyrmak” atly okuw maslahatyny geçirmegi başlady.
Bu dört-günlük okuw çäresiniň dowamynda Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrligine, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky Döwlet agentligine, “Türkmengaz” Döwlet konsernine, “Türkmennebit” Döwlet konsernine we “Türkmengeologiýa” Döwlet korporasiýasyna wekilçilik edýän 20 sany gatnaşyjy ýerli hyzmatlaryň we önümiň mukdaryny artdyrmaklyga degişli çäreleriň dürli görnüşleri barada, we şunuň ýaly çäreleriň artykmaçlyklary, kemçilikleri we olaryň netijeligine baha bermek barada öwrenerler.
Hususanda, okuwyň dowamynda klasterleri döretmek we tilsimatlary we bilimleri öwrenip almak bilen bagly beýleki ýurtlaryň tejribesinden alnan okuw mysallary seljeriler. Seminar tamamlanýança gatnaşyjylar Türkmenistanda ýerli hyzmatlary we önümi artyrmak syýasatyny mundan beýläk hem kämilleşdirmek barada teklipleri işläp taýýarlarlar. Bu okuw maslahaty amerikan halkynyň adyndan USAID arkaly Türkmenistanda amala aşyrylýan ençeme çäreleriň biridir. 1992-nji ýyldan başlap, USAID Türkmenistanda ykdysady ösüşi, durmuş ulgamyny we jemgyýetçilik başlangyçlaryny goldamak üçin takmynan 100 million amerikan dollary möçberinde serişde bilenüpjün etdi.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kan wezipesinden çekilýändigini, şeýle-de, ýurduň başyndaky Ýaponiýanyň Demokratik partiýasynyň başlyklygyndan gidýändigini mälim etdi.
Partiýanyň täze başlygy duşenbe güni saýlanar. Saýlanjak adamyň ýurduň täze premýer-ministri bolmagynyň örän ähtimaldygy hem çak edilýär. Bu wezipä saýlanmagy mümkin dalaşgärleriň arasynda ýurduň ozalky daşary işler ministri, maliýe ministri hem söwda ministri bar.
Naoto Kan şu ýylyň 11-nji martynda bolan heläkçilikli ýer titreme we sunami wagty ýeterlik derejede çäre görmändigi, şeýle-de ýurtda gowşak maliýe syýasatyny alyp barandygy üçin berk tankyt edilipdi.
“Bu köp kynçylyklary bolan juda agyr bir ýagdaýdy. Şony hasaba alanyňda, men öz elimden gelen ähli zady edendigime ynanýaryn” diýip, Naoto Kan anna güni eden çykyşynda belledi.


text:
2010-njy ýylyň aprel aýy, bu sene – Mahmud Ahmedinejad jedelli prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazananda, köçelerde turan protestlerde müňlerçe adam tutulyp, türmä atylandan on aý soň.
Tähranyň "Ewin" türmesinde gözi bagly bir tussag diwara bakyp otyr. Içeri ümsümlik. Birdenkä gapdaldan bir ses eşidilip, onuň ady soralýar. Tussag: "Human Musawi" diýip, jogap berýär.
Ýaňky adam güýçli ýumrugy bilen Musawiniň ýeňsesine urýar. Onsoň bir portfeli açyp, bir topbak kagyzy çykarýar-da, Musawa: "Gol çek" diýip, buýruk berýär. Ony ýene bir gezek urýar, ýöne bu gezek ýeňsesine däl-de, ýüzüne urýar.
"Bu ýagdaý on sekiz sagatlap dowam etdi. Soragçy, yzyny üzmän, maňa haýbat atyp, ähli zada gol çekmegimi talap etdi. Bu dokumentlerde meniň kimler bilen gatnaşyk saklandygym, haýsy demonstrasiýalara gatnaşandygym, nähili raportlary we wideo ýazgylary taýýarlap, kimlere iberendigim görkezilendi" diýip, Musawi aýdýar.
Musawi ”Ýaşyl hereketiň” protestlerine gatnaşanlygy, demonstrasiýalary surata düşürip, olardan wideo ýazgylar taýýarlandygy üçin iki ýarym ýyl türmede oturypdyr. Munuň ýedi aýyny hem ýalňyz oturylýan tussaglykda geçiripdir.
Ilkinji gezek däl
Ýöne bu Musawiniň türme babatynda edinen ilkinji tejribesi däl. Ol 1986-njy ýylda Şiraz şäheriniň Adelabat türmesinde doglupdyr. Onuň dokma senagatçysy bolan kakasy Eýranyň halk mujaheddinleri guramasy bilen hyzmatdaşlyk edýänlikde günälenip, tussag edilipdir. Göwreli ejesi hem jenaýatçynyň şärigi hökmünde türmä basylypdyr. Musawi türmede dünýä inip, ömrüniň ilkinji iki ýylyny tussaghanada geçiripdir.
Musawi özüniň türmede geçen bäbeklik döwri barada şeýle gürrüň berýär: "Bu iki ýylda hemişe näsag bolandygymy daýzam maňa aýdardy. Mydama aglardym. Mende deri başlary bardy hem-de erbet sowuklardym. Ulalanymdan soň hem çagalykda iki ýyllap kynçylyk çekenim üçin bu simptomlar menden aýrylyp gitmedi. Daýzamyň aýtmagyna görä, ejemiň meni emdirere süýdi bolmandyr. Türmede meni 5-6 aýal emdiripdir. Ölmän galmagyma sebäp bolan şol bolupdyr".
Iň soňunda hem onuň ejesine-de, kakasyna-da ölüm jezasy berlip, Musawi ýetim galypdyr.
Musawa öz garyndaşlary hossar çykypdyrlar. Ýöne garyplyk we Eýranyň howpsuzlyk güýçleriniň ezýeti, azary netijesinde ony ekläp-saklamak aňsat bolmandyr. Ene-atasyna döwlet tarapyndan ölüm jezasy berlen çaga hökmünde, syýasy işjeňlikden saklanmagy üçin, oňa birsyhly duýduryş berlip durlupdyr.
2010-njy ýylda türmä düşende hem soragçy oňa ejesini, kakasyny ýatladyp, ýygy-ýygydan: "Saňa-da, ejeňe, kakaňa berlişi ýaly, ölüm jezasy berler" diýipdir.
"Gamçylanan ilkinji adam men boldum. Göwnüme bolmasa, meni uran esger bu işe ökde däl ýalydy. Gamçy üç sany inçe, örülen gaýyşdan ybaratdy. Urgy degen ýerini agyrtsyn diýip, gamçynyň ujy düwlendi.
Esger uranda, meniň gursagyma urdy. Gursagym gyzaryp çişdi. Aglamajak ýa ýalbarmajak bolup, elde barymy etdim. Iň soňunda hem çydaman, 'Näme üçin gursagyma urýarsyň? Sen meniň arkama urmaly' diýdim" diýip, Musawi aýdýar.
Üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Musawi iki ýarym ýyldan soň, 2012-nji ýylyň awgust aýynda, günäsi geçilip, boşadylypdyr. Ýöne türmeden çykansoň hem howpsuzlyk güýçleri ony gözden sypdyrman, yzarlap gezipdirler. Soragçy ony çagyryp, ikinji gezek türmä düşse, onda onuň dar agajyndan sypyp bilmejekdigini aýdypdyr.
Gidere ýeriniň ýokdugyny aňan Musawi ahyrsoňy barja goşuny bir haltajyga düwüp, ýurtdan gaçyp çykypdyr.


text:
Siriýanyň Deraa şäherinde hökümete garşy köpçülikleýin tolgunyşyklar bolýan ýere habry güýçler eltildi.
Hukuk goraýjylaryň aýtmagyna görä, geçen gije-gündizde bu şäherde 25 çemesi adam heläk bolupdyr.
Siriýanyň resmileri köpçülikleýin protestler gurşap alan birnäçe şähere harby güýçleriň girizilmeginiň “ol ýerlerde düzgün-tertibi ýola goýmak maksady bilen edilendigini” aýdýar.
Resmileriň aýtmagyna görä “terroristik toparlaryň” agzalary tussag edilipdir.
Ýerli ýaşaýjylaryň we hukuk goraýjylaryň aýtmagyna görä, birnäçe hepde bäri dowam edýän köpçülikleýin tolgunyşyklarda ýüzlerçe adam ölüpdir.
Waşington Siriýa garşy täze sanksiýalaryň girizilmeginiň mümkindigini mälim edýär. Şeýle teklibi Fransiýa bilen Beýik Britaniýa hem öňe sürýär.
Ähtimal sanksiýalar hökümete garşy geçirilýän tolgunyşyklara garşy Siriýanyň häkimiýetleriniň güýç ulanýandygy üçin giriziler.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň tanymal aýdymçylaryndan biri Walentina Tolkunowa 63 ýaşynda aradan çykdy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy habar berýär.
Rak keseline duçar bolan Tolkunowa 16-njy fewralda Belarusda geçirilen konsertde özünden gidip ýykylandan soň keselhana ýerleşdirilipdi.
Tolkunowa 1971-nji ýylda düşürilen we “Gün yzyna gün“ diýilip atlandyrylan kinoda çykyş edenden soň tutuş Sowet Soýuzynda at gazanypdy.
Onuň “Kümüş toýlar”, “Eje, meniň bilen gürleş” we “Köne sözler”, atly aýdymlary halk arasynda gaty meşhur bolupdy. Ol Sowet Soýuzynda ençeme sylaglara-da mynasyp boldy.
Tolkunowa, Orsýet bilen bir hatarda, Ukrainada, Gazagystanda, Türkmenistanda we Estoniýada-da dürli sylaglara mynasyp bolupdy.


text:
Türkmen ýolbaşçylary demokratik hakykatdan diýseň uzak Türkmenistanyň häzirki ýagdaýyna garamazdan, öz gazanan üstünliklerini arşa götermekde demokratik ritorikany häli-şindi ulanyp başladylar.
Mysal üçin, Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow Ministrler Kabinetiniň maslahatynda: “Ýurt ähli alan borçlaryny, şol sanda adam hukuklaryny berjaý etmek we demokratik prosessleri çuňlaşdyrmak boýunça borçlaryny gyşarnyksyz ýetiren ýetirýär” –diýip, bütin dünýä eşider ýaly aýtdy.
Bu sözleriň hakyky bahasynyň näçedigini ýurduň içinde graždanlar hemmeden gowy bilýär. Belki ministriň özem, sypaýy aýdylanda, öz tassyklamalary bilen türkmen hakykatynyň arasyndaky tapawutlara düşünýändir.
Ýöne türkmen ýolbaşçylarynyň şunuň ýaly propagandistik çykyşlaryny dünýä jemgyýetçiligi diňe şu gün görenok, şu wagt eşidenok. Häkimiýetleriň aýdýanlarynyň çepbesine çöwrülen, oňa düýbünden garşy gelýän türkmen durmuşynyň real suratyny adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar berýärler we Türkmenistanyň ýer togalagynda iň repressiw režimleriň biridigini üznüksiz tassyklaýarlar.
Pöwhe şygarlara, boş sözlere esaslanýan türkmen ideologiýasyndan tapawutlylykda garaşsyz halkara guramalar adam hukuklarynyň we demokratik azatlyklaryň Türkmenistanda bozulýandygy barasynda anyk faktlar getirýärler.
Esasy azatlyklar
Türkmenistanlylaryň köpçülikleýin häsiýetde äsgerilmeýän hukuklarynyň biri - olaryň erkin ondan oňa baryp-gelmek, ýurtdan çykmak we ýurda dolanmak hukugydyr. Daşary ýurtlara gitmek isleýän adamlar üçin döwletiň döredýän problemalaryny we çäklendirmelerini öz tassyklamalary bilen ministr R.Meredow nähili baglanyşdyryp biler?
Baryp S. Nyýazow döwründe ýurdy daşarky dünýäden doly üzňeleşdiren, izolýasiýa salan aýylganç sistema döredilipdi. Mundan başga Nyýazow režimi adamlaryň ondan oňa baryp- gelmek meselesini akyla sygmajak derejä ýetiripdi. Ýurduň içinde hereketem çäklendirilipdi. Ol etrapdan beýlekisine, bir şäherden ikinjisine baryp-gelmek türkmenistanlylar üçin hupbatdy, olaryň şol hereketine, gatnawyna ýerli häkimietler gözegçilik edýärdi.
Şol gözegçiligiň, ylaýta-da ýurtdan çykmaga we ýurda dolanmaga gözegçiligiň şu günki güne çenli saklanyp galandygyny bellemek gerek. Döwlet diktaty diňe bir hukuklary, has dogrusy türkmenistanlylaryň hukuksyzlygy, hereket gadaganlygy bilen çäklenmeýär.
Türme sistemasyny, azatlyklary aňrybaş çäklendirmeleri açykladyrmaga, liberallaşdyrmaga türkmen ýolbaşçylary eýýäm ençeme gezek söz berdiler. Jezanyň iň ýokary derejesi - 25 ýyl türme tussaglygyna ýaňadan serediljekdigini Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özi aýtdy.
Başa baranok
Şol liberallaşdyrmany prezident içerki kanunlary halkara demokratik standartlara bap getirmegiň zerurlygy bilen baglanyşdyrdy. Emma bu aýdylan başa barmady, durmuşda amala aşmady. Ýöne şu fakta garamazdan R.Meredow Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça alan halkara borçlaryny gyşarnyksyz ýerine ýetirýändigini köpçüligiň içinde tassyklaýar.
Häkimiýetler eden real işleri bilen delillendirip, esaslandyryp bilmejek bu beýannnama-tassyklamasyny kimlere niýetleýärkä? Ýurduň propagandistik maşyny Türkmenistanyň dünýäde iň gazaply režimleriň biridigi baradaky täsirleri ýumşadyp, prezidentiň BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasyna gitmegine dykgatly taýýarlyk görýän bolmagy-da mümkin.
Şol hökümet maslahatynda prezident BMG-niň sessiýasyna ideologiýa taýdan gowy taýýarlyk görmäge tabşyryk beripdi. Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň sessiýanyň işine gatnaşmagynyň propagandistik üpjünçiliginiň esasy ugurlaryny bezäp-beslemek, timarlamak, taraşlamak üçin ýörite, doly möçberli konferensiýa gçirmäge-de görkezme beripdi.
Bu rowaýat, gury şagalaňlar kime derkar? Türkmen häkimiýetleriniň şol görýän çäreleri bütin dünýäde ajy ýylgyrma, ýaňsy bilen garşylanýar. Şol rowaýata her gün režim bilen ýüzbe-ýüz bolýan türkmenler ynanaýmasa!
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Kontinent
Kontinent (lat. continens) — daş-töweregi suw bilen gurşalan iň iri gury ýer bölegi; oňa materik hem diýilýär.
Kontinentler[üýtget | edit source]
Ähli kontinentleriň doly gury ýer meýdany 148 647 000 км², ýa-da Ýeriň meýdanynyň 29%-i (510 065 600 km²).
Materikler[üýtget | edit source]
Dünýä bölekleri[üýtget | edit source]
- Awstraliýa (+ Okeaniýa)
- Antarktida
- Afrika
- Ýewropa
- Aziýa
- Amerika (Demirgazyk Amerika we Günorta Amerika, ýa-da Täze Dünýä)
Şeýle hem serediň[üýtget | edit source]
Çykgytlar[üýtget | edit source]
- Materikleriň dreýfiniň rekonstruksiýasy(iňlis dilinde)


text:
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň maglumatyna görä, Şwesiýanyň Stromsand şäherinde janyna kast etmäge synanyşykdan aman galan tanymal özbek ymamy Obidhan Kary Nazarowyň polisiýanyň goragy astynda başga şähere geçirilipdir.
Stromsandyň polisiýasynyň sözçüsi çarşenbe güni 50 ýaşly ymamyň şäherde atylandygyny, onuň ýaraly ýagdaýda keselhana ýerleşdirilendigini tassyklady. Sözçi bu iş boýunça derňew işiniň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Çarşenbe güni Nazarowa ýakyn çeşmeleriň biri onuň aman galandygyny, ýöne üç-dört gezek tüpeňlenensoň, ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy.


text:
Owganystanda Kabuldaky ABŞ-nyň bazasynyň golaýynda, janyndan geçenleriň amala aşyran hüjüminde howpsuzlyk güýçleriniň iki wekili öldi. Çarşenbe güni amala aşyrylan hüjümde, parahat ilatyň arasyndan bäş adam hem ýaralandy.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, hüjümçiler baza tarap barýan mahaly, Owganystanyň howpsuzlyk işgärleri tarapyndan saklanylýar. Sakçylar olara garşy ok atdylar, emma munuň netijesinde, olaryň üstündäki partlaýjy serişdeler hem ýarylypdyr.
“Talyban” hereketi bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Orsýet bilen Ukrainanyň arasyndaky krizis mundan beýläk beterleşse, onda ol iki döwletiň arasynda uruş turmagyna getirer. Bu iki döwletiň harby kuwwatyny näderejede biri-biri bilen deňeşdirip bolar?
Iki tarapyň harby kuwwaty deňmi?
Esgerleriň sany boýunça Orsýet Ukrainadan dört esse güýçli, tanklarynyň sany boýunça iki esse güýçli. Orsýetiň howa hüjümlerini amala aşyrmak üçin niýetlenen harby uçarlarynyň sany Ukrainanyňkydan alty esse köp. Agzalýan iki döwletiň, goranyş ulgamyna her ýyl sarp edýän pulunyň möçberi deňeşdirlende, olaryň arasyndaky ýer bilen gök ýaly tapawut göze ilýär. Orsýet öz goranyş ulgamyny ösdürmek üçin her ýyl 78 milliard dollar möçberinde pul serişdesini sarp edýär. Ukrainanyň goranyş býujeti bolsa 1.6 milliard dollara barabar.
Ýagdaý şeýle-de bolsa, Orsýetiň Ukrainanyň garşysyna öz ähli harbylaryny sürmek mümkinçiligi ýok. Ol öz goşunynyň diňe belli bir bölegini Ukrainanyň garşysyna gönükdirip biler. Sebäbi Moskwanyň öz Demirgazyk Kawkazdaky ýa-da bolmasa Hytaý bilen araçäkdäki harby bölümlerini yza çekmäge milt etmez.
Nýu-Ýork uniwersitetiniň ýanyndaky Halkara gatnaşyklar merkeziniň Moskwada ýaşaýan regional eksperti Mark Galeottiniň çaklamalaryna görä Orsýet islendik söweş üçin Ukrainanyň harby mümkinçiliklerinden iki esse güýçli goranyş ulgamyny urşa ugrukdyryp biler. Bu ýagdaýdan çen tutsaň, iki ýurduň arasynda “ýeňşi” öňünden kepillendirjek aşa uly tapawut ýok.
Iki tarapyň operatiw kuwwaty nähili?
2008-nji ýylda bolan Gürjüstan bilen aradaky urşdan soň Orsýet, öz goranyş ulgamynyň kuwwatynyň ähmiýetine has gowy göz ýetirip, öz harby pudagyna öňküsinden 30 göterim köp pul serişdesini sarp edip başlady. Orsýet özüniň harby pudagyny öz daşary syýasatynyň ötgür ýaragy hökmünde ulanýar.
Onuň tersine, harby pudagyň kuwwatyna kän bir üns bermän, Kiýew soňky ýyllarda oňa býujetden has az pul sarp edýärdi. Ukrainanyň “men” diýen harby birikmeleri NATO-nyň hatarynda halkara parahatçylyk operasiýalaryna gatnaşýar. Ýöne şolardan galanynyň maddy binýady bolmalysyndan has gowşak. Harby tehnika barada aýdylanda, ýigrimi ýyl mundan ozal Sowet Soýuzy darganda, Ukrainanyň paýyna näme düşen bolsa ol häzirem şol harby tehnikasy bilen oňşup ýör.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän garaşsyz “Çaknyşyklaryň barlagy we analizi” merkezinden Kristofer Langton ukrain harby pudagyny has hem professionallaşdyrmagy maksat edinýän käbir reformalaryň tamamlanmazlygy onuň kuwwatyna zyýan ýetirdi diýýär: “Soňky ýyllarda Ukrainanyň harby pudagyny ösdürmek üçin birnäçe reformalar edildi. Ýöne harby tehnikanyň we harby gullukçylaryň maliýe üpjünçiliginiň ýeterliksizligi bu meselede bökdençlik döretdi. Şeýle-de olar çagyryş boýunça ýöredilýän harby gullugy ýatyrjak boldular ýöne bu başa barmady. Elbetde, bu ýagdaý ukrain goşunynyň tiz herekete gelmek mümkinçiligini gowşadýar.”
Ozal 245 müň bolan ukrain harby gullukçylarynyň sany soňky bäş ýylyň dowamynda 184 müňe düşdi. Ýöne bu sanyň 60 göterimini çagyryş boýunça harby gullugy geçýän esgerler düzýär.
Eger-de Orsýet Ukraina çozan ýagdaýynda ukrain armiýasy ikä bölünermi?
Uruş başlasa, ukrain armiýasy ikä bölünermi diýen sorag, esasan, ene dili rus dili bolan ukrainalylaryň arasynda has köp gürrüň edilýär. Olar aýratynam ýurduň gündogar welaýatlarynda agdyklyk edýärler we Orsýet bilen ysnyşykly gatnaşyklara ýakynlygy bilen tanalýarlar. Ynha, şol armiýanyň ikä bölünmek ýagdaýy regional bölünişige getirip biler diýen çaklamalar bar.
Regional bölünişik barada aýdylanda, başga-da göz öňünde tutulmaly käbir faktorlar bar. Ukrainanyň ýokary harby ýolbaşçylary, esasan, orsýetli kärdeşleri bilen bile sowet goşunynda gulluk eden adamlardyr. Haçan-da Ukrainanyň deňiz goşunlarynyň serkerdebaşysy wezipesine täze bellenen harby ýolbaşçy, 2-nji martda Krymda orslaryň tarapyna geçendigini yglan edende, adamlarda şeýle sorag döräp başlady, ýagny ukrain goşunynda ruslaryň tarapyna geçjekler häzir köpelermi?
Galeotti şeýle diýýär: “Gözbaşyny sowet döwründen alyp gaýdýan ukrain harby pudagy ösdürildi. Ukrain goşunynda ‘bir jan-bir ten’ diýen düşünje bar”.
Uruş nähili görnüşde bolar?
Moskwa nähili strategiýany saýlap alarka diýen sorag bar. Belki, Orsýet 1968-nji ýylda Çehoslowakiýany basyp alşy ýaly tutuş Ukrainany eýelemäge synanyşar. Ýa-da bolmasa-da ol Krymda durmuşa geçiren üstünlikli taktikasyny amala aşyrjak bolar. Ol Krymy ele almak üçin regiondaky “özbaşdak gorag güýçlerini” goldap, olaryň hatarlaryna öz hamana “näbelli” harby güýçlerini goşdy.
Langtonyň bellemegine görä, eger Orsýet Ukraina garşy doly göwrümli hüjümi amala aşyrsa, onda ol munuň aşagyndan çykyp bilmez. Sebäbi eger şeýle edilse, onda bu hemmelere äşgär bolan “iki döwletiň arasyndaky urşy” aňladýar: “Iki döwletiň güýjüniň deň däldigine garamazdan, eger Orsýet Ukraina doly masştably hüjüm etse, onda bu uruş ukrain teritoriýasynda bolup geçer we olar hem uruşmaly bolarlar. Bu örän gandöküşikli uruş bolar. Şeýle bolsa, bu orslar üçin kabul ederliksiz bolar. Turjagy ahmal bolan söweşiň soňunyň “partizançylyk uruş strategiýasyna” ýazmagy mümkin”.
Moskwanyň gös-göni, doly masştably urşa derek Ukrainanyň regionalaryny bir-birden aýratynlykda ele almagy has makul hasaplamagy mümkin. Aýratynam halky aglaba rus dilinde gepleýän gündogar ukrainalylaryň üstünden öz gözegçiligini amala aşyrmak oňa aňsat bolar. Bu strategiýa Kryma gezek gelende, Orsýetiň derdine ýarady we Kiýewi agyr güne saldy.
Her niçik hem bolsa, Ukraina Orsýetiň öz üstüne gönümel hüjümine taýýar däl. Ukrainanyň Sowet Soýuzyndan miras alan harby bazalarynyň infrastrukturasy gündogardan çozjak duşmanyň garşysyna däl-de, eýse Günbatardan çozjak duşmana garşy işlenilip düzülen.


text:
Dünýäniň dürli künjeginden baran resmiler we jemgyýetçilik pudagynyň işgärleri Birleşen Milletler Guramasynyň kem iýmitlenme boýunça geçirýän üç günlük konferensiýasyna gatnaşmak üçin Rimde ýygnandylar.
190 ýurtdan baran wekilleriň Iýmitlenme boýunça ikinji halkara konferensiýa gatnaşmagyna garaşylýar. Bu konferensiýa BMG-niň azyk gullugy we Bütindünýä saglyk guramasy tarapyndan guramalaşdyrylýar.
Gürrüňi gidýän konferensiýa gatnaşyjylaryň arasynda Rim papasy Fransis hem bar.
BMG-niň azyk gullugynyň eksperti Lesli Amoroso konferensiýanyň öňüsyrasynda žurnalistlere beren maglumatynda “az iýmitlenme sebäpli adam ýitgisiniň derejesiniň ýokarydygyny” aýdyp, “dünýäde 805 million adamyň ýeterlik mukdarda iýmitlenip bilmeýändigini we 161 million çaganyň ösüşinde yza galmalaryň bardygyny” belledi.


text:
48 ýaşly tatar zenany Nuriýa Bakjasaraý şäherindäki öýünde otyrka, köçeden geçip barýan eli dürreli adamlary görýär. Olar öz aralarynda rus dilinde gepleşýärdiler.
Dürreli topardan biriniň elinde şol ýeriň ýaşaýjylarynyň atlary we öý salgylary bar eken. Akçukrak diýlip atlandyrylýan bu ýeriň ýaşaýjylarynyň aglaba bölegi tatarlardan ybarat. Galan bölegini bolsa etniki kazaklar düzýär.
Nuriýanyň duldegşir goňşusy Awa öz ýedi ýaşly oglunyň mekdebinde geçirilien ene-atalar ýygnagyndan ýaňy gelip durşydy. Ol mekdepden ogluny ýany bilen alyp gaýdýar. Awa şol ýaňky köçedäki adamlaryň krymly tatar maşgalalarynyň öýleriniň derwezelerine nähilidir bir bellik edýändiklerini görüpdir. Haçan-da olar dürrelerini iki ýana bulap Awa ýakynlaberenlerinide, ol ogluny ýanyna alyp, gaçypdyr.
"X" belgisi
Dürreliler olary yzarlamandyrlar. Ýöne olar Awanyňam, Nuriýanyňam derwezelerine ak hek bilen “X” belligini goýup gidipdirler.
“Meniň goňşym olary göreninde gaty gorkupdyr we dessine gaçyp, öýünde bukulypdyr. Soň ol meni çagyrdy we biz daşary çykyp, gapymyzda goýlan belligi gördük. Gapa otwýertka, ýagny towlawaç bilen bellik edipdirler. Ol ýerde hek bilen edilen bellik hem bar eken, ýöne biz ony süpürip aýyrdyk. Emma sypjyrygy bolsa aýryp bolmady” diýip, Nuryýa gürrüň berýär.
Awa bu wakadan soň ýerli polisiýa jaň edip, olary çagyrypdyr. Ýöne, Nuriýanyň aýtmagyna görä, krym tatarlarynyň ynjalyksyzlygyny köşeşdirmek üçin häkimýetleriň elinden gelýän zat ýok. Krym tatarlary “orsparaz” kellekeserler tarapyndan özleriniň gorkuzylýandygyny aýdýarlar.
Howsala üçin esas
Asly musulman bolan krym tatarlary ýöne ýere howatyrlanmaýarlar. Olaryň geçmişde duçar bolan agyr günleri häzirki howsalasynyň esaslydygyna güwä geçýär.
Ikinji jahan urşy döwründe olar başga ýerlere sürgün edilip, öz ýurtlaryny terk etmäge mejbur edilipdiler. Aýatda diri ýören ýaşuly nesil şol pajygaly göçhä-göçlügiň diri şaýatlary.
1944-nji ýylda Sowet Soýuzynyň şol wagtky baştutany Iosif Stalin we gizlin gullugyň başlygy Lawrentiý Beriýanyň buýrugy bilen 200 müňden gowrak krym tatarlary mal daşalýan otlulara mündürilip, Sowet Soýuzynyň dürli ýerlerine, esasan hem Özbegistana we Sibire göçürilýärler. Şol bir wagtyň özünde sowet goşunynyň hatarynda faşistlere garşy söweşip ýören krym tatarlary goşundan çykarylyp, Sibirdäki we Ural daglaryndaky işçi lagerlerine iberilýärler.
Şol pajygaly ýatlamalar Nuriýanyň howuny basmarlaýar. Onuň ene-atasy hem Özbegistana sürgün edilenleriň arasynda ekeni. Olar Fergana jülgesinde sürgünlikde wagtlary Nuriýa dünýä inýär.
Sürgün edişligiň birinji hepdesinde on müňlerçe adam açlyga we suwsuzlyga çydap bilmän, wepat bolýar. Sürgün edilen krym tatarlaryndan 1946-njy ýylyň ahyryna çenli ýarpysy, ýagny 100 müňden gowrak adam ölýär.
Krym tatarlaryndan bolan aktiwistler “sürgün edişlik” wakasynyň “köpçülikleýin gyrmak (genosid)” hökmünde kabul edilmegi üçin dürli kampaniýalary alyp barýarlar.
Krym tatarlaryna 80-nji ýyllarda öz dogduk diýarlaryna dolanyp gelmäge rugsat berilýär. Ýöne Nuriýanyň ejesem, kakasam Özbegistanda aradan çykýarlar.
“Altynjy etrapça”
Haçan-da Nuriýe Bakjasaraýa dolanyp geleninde, tatarlaryň 44-nji ýylda öz dogduk oba-şäherlerinden çykarylyp kowlansoňlar, olara derek Kryma etniki orslaryň eltilip, olaryň hem öz öýlerini eýeländiklerine düşünip galýarlar. Bakjasaraý 1500-nji ýyllarda Krym Tatar hanlygynyň dolandyryş merkezi eken.
Sürgünlikden yzyna dolanlara niýetlenilip, aýratynam 1991-nji ýyldan soň Kryma dolanan müňlerçe tatar maşgalalary üçin Bakjasaraýda “Altynjy etrapça” diýlip atlandyrylýan şäherçe gurulýar we müňe golaý tatar maşgalalary şol etrapçalarda ýerleşdirilýär.
Rus dilinde gepleýän “kellekeserleriň” tatarlaryň öýlerine kürsäp girýändikleri barada ýaýradylan habardan köp wagt geçmänkä, has takygy çarşenbe güni 5-nji martda, ýüzi nikaply we elleri ýaragly iki sany adam bir tatar maşgalasynyň öýüne urduryp girýär. Şeýle habardan soň Bakjasaraýyň “Altynjy etrapçasyndaky” ýaşaýjylaryň “ýürekleri ýarylýar”.
Bu waka şaýat bolan Söýün Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde “talaňçylaryň” rus dilinde suwara gepleýändiklerini, olaryňöz öýlerini agdar-düňder edendiklerini, ýöne soňam hiç zady ogurlaman, öýden çykyp gidendiklerini gürrüň berýär. Olar hiç zat ogurlamasalar-da, Söýüne we aýalyna ýarag çenäp haýbat atypdyrlar.
Şol wakanyň ertesi güni Krymyň parlamenti Orsýete birikmek barada ses berişlik geçirdi we referendum geçirlmeli diýlen karara gelindi. Şondan soň halkyň gorkusy has hem artyp başlady. Sebäbi şol gün gündogar Ukraina degişli ulaglarda käbir adamlaryň tatarlaryň ýaşaýan jaýlaryny surata düşürip ýörendikleri görlüpdir.
50 ýaşly Serwer hem “Altynjy etrapçada” ýaşaýar. Onuňam ene-atasy 1944-nji ýylda Bakjasaraýdan Özbegistana sürgün edilenleriň arasynda ekeni. Serweriň aýtmagyna görä, hiç haçan krym tatarlary Krymyň Orsýete birikdirilmegini kabul etmezler. Hatda 16-njy martda geçiriljek referendumda şeýle netijä gelinse-de, tatarlar muňa razy bolmazlar: “Olar birwagt bizi sürgün edipdiler. Olar çeçenlerem, bizem sürgün edipdiler. Biz olara ynanmaýarys. Ukraina bize kömek etdi. Dile çolar ýaly kömek bolmasa-da, şonda-da “kömek etdi” diýse boljak”.
Ene-atasy sügründe wepat bolan Ýakup hem Serwer bilen ylalaşýar: “Biz Orsýete goşulmak islämzok. Sebäbi ol polisiýa döwleti. Krymyň täze [orsparaz] häkimiýetleri (hökümeti we parlamenti) diňe harby güýje bil baglaýar. Olar hiç kime hiç bir meselede sala salanoklar”.
Krymda dartgynly ýagdaý başlaly bäri göze ilýän uly gerimli göçhä-göçlük bolmady. Ýöne ýüzlerçe adam günbatar Ukraina göçüpdir ýa-da Türkiýä geçipdir. Olaryň Türkiýä wizasyz girmek hukugy bar.
Häzirlikçe bakjasaraýly tatarlar özlerini gorkuzyp, göçmäge mejbur etjek bolýanlardan goranmagyň çäresini agtarýarlar. Şonuň üçinem olar özlerini prowakasiýa itekläp, soňam Orsýetiň güýç ulanmagyny mamla edip görkezmäge ýol açjak bolýan we dartgynlylylyga meçew berýän “orsparaz” toparlardan ägä bolmak üçin şäherde howpsuzlyk sakçylarynyň nobatçylygyny ýola goýdular.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 19-njy sentýabrda Orsýetiň Siriýa taktiki awiasiýany eltmegi Waşingtony biynjalyk etdi diýdi.
Kerri Londonda, Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond bilen duşuşykdan soň çykyp gürledi.
Ol rus uçarlarynyň ABŞ-nyň harbylaryna we onuň ýaranlygyndaky harby güýçlere wehim salyp biljegini boýun aldy.
Amerikan resmileri Orsýetiň 18-nji sentýabrda Siriýadaky baza az möçberde söweş uçarlaryny eltendigini aýdýarlar.
Bu iş ABŞ-nyň goranmak sekretary Aş Karter Orsýetiň goranmak ministri Sergeý Şoýgu bilen gepleşeninden birnäçe sagat soň edildi. Bu gepleşik iki ýurduň arasynda bir ýyldan gowrak wagt bäri edilen ilkinji göni harby aragatnaşyk boldy.
Kerri 19-njy sentýabrda asmanda söweşýän we ýerden raketa atmaga ukyply uçarlaryň eltilmeginiň çynlakaý aladalary döredýändigini aýtdy.
Orsýet özüniň Siriýa berýän harby kömeginiň «Yslam döwleti» jeňçi toparyna garşy söweş üçin niýetlenendigini aýdýar.
Emma Waşington bu kömek Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini güýçlendirer we raýat urşuny uzaga çekdirer diýip alada edýär.


text:
Özbegistan Respublikasynyň neşirýat-poligrafik döredijilik öýüniň marketing bölüminiň başlygy Zarifjan Mirzaýew.
Men her ýyl “Kitap – hyzmatdaşlygyň we ösüşiň ýoly” atly halkara kitap sergisine we ylmy maslahatyna gatnaşýaryn. Bu sergi, bize her ýyl özümiziň täze önümlerimizi hödürlemäge, adamlaryň durmuşynda kitabyň nähili möhüm orun tutýandygyny we Türkmenistanda dürli žanrlardaky kitaplara nähili gyzyklanma bilen garaýandyklaryny görmäge mümkinçilik berýär. Biziň neşirýatymyz okuw kitaplaryny, ylmy-köpçülik üçin kitaplary we çagalar üçin niýetlenen kitaplary çykarmaga ýöriteleşdirilendir. Olar türkmen okyjylarynyň arasynda uly gyzyklanma döredýärler.
Pursatdan peýdalanyp, bu möhüm foruma gatnaşmaga we özümiziň täze kitaplarymyzy hödürlemäge döredilen mümkinçilik üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk sözlerini aýdasym gelýär.
Men her ýyl Aşgabada gelenimde aýratyn ylham alýaryn. Gün-günden ösýän we gözümiziň öňünde özgerýän bu ak mermerli şäher maňa juda ýaraýar. Men her ýyl Aşgabada gelenimde bu ýerde gysga wagtyň içinde bolup geçýän özgerişlere haýran galýaryn.


text:
Şu gün Türkmenistanda ýurduň garaşsyzlygynyň 19 ýyllygy uly dabara bilen bellenilip geçilýär.
Bu waka mynasybetli şu gün Türkmenistanyň resmi metbugatynda prezident G.Berdimuhamedowyň ýurduň halkyna eden gutlag ýüzlenmesi çap edildi.
Türkmenistanyň halkyny we ýurduň hökümetini garaşsyzlyk baýramçylygy bilen gutlan köpsanly ýurtlaryň hatarynda Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem bar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton prezident Barak Obamanyň hem-de tutuş amerikan halkynyň adyndan Türkmenistanyň halkyna eden gutlag ýüzlenmesinde Birleşen Ştatlaryň Türkmenistan bilen öz gatnaşyklarynda ykdysady hyzmatdaşlyklary ösdürmek bilen bir hatarda, ýurtdaky demokratik institutlary we adam hukuklarynyň goragyny ösdürmekligi-de maksat edinýändigini nygtady.
19 ýyl mundan ozal, ozalky Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzy bilen, 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Türkmenistan resmi ýagdaýda öz garaşsyzlygyny yglan edipdi. Şeýlelikde, türkmenleriň gadymyýetden bäri arzuw edip gelen özbaşdak türkmen döwleti dünýä kartasynda peýda bolupdy.
Emma köp synçylar garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda Türkmenistanyň käbir meselelerde, aýratynam, adam hukuklaryny goramak meselesinde dünýäde iň bir ýaramaz ýurtlaryň hataryna goşulandygyny belleýärler.


text:
Gyrgyzystanda adam hukuklaryny goraýjy ady belli guramanyň edarasy talandy.
“Bir dünýä-Gyrgyzystan” atly hökümete degişli bolmadyk guramanyň wekilleriniň anna güni aýtmagyna görä, ogrular edara gije girip, kompýuterleri, dokumentleri, wideo arhiwleri we ýene birnäçe gymmatly zatlary alyp gidipdirler.
Polisiýa derňew geçirýär. Gyrgyzystanly meşhur adam hukuklaryny goraýjy Tolekan Ismailowa tarapyndan esaslandyrylan bu gurama soňky wagtda Gyrgyzystanyň ýokary derejeli resmileriniň arasyndaky korrupsiýanyň üstüni açmak boýunça iş geçiripdi.


text:
8-nji oktýabrda Aşgabatdaky “Köpetdag” sport toplumynyň meýdançasynda futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda Türkmenistanyň we Hindistanyň ýygyndylarynyň arasynda oýun geçirildi. Bu ýerde türkmen futbolçylary 2:1 hasaby bilen ýeňiş gazandylar.
Komandalaryň ikisi hem “D” toparyna wekilçilik edýär. Şu toparda olardan başga-da çempionata çykmak ugrunda Eýran Yslam Respublikasynyň, Omanyň we Guamyň ýygyndylary göreş alyp barýarlar. Häzir olaryň her biriniň 7 utugy bar. Türkmenistanyň we Hindistanyň ýygyndylary häzirlikçe yzdaky orunlary eýeleýärler: şu duşuşygyň öňüsyrasynda biziň ýygyndymyzyň 3 oýundan soň 1 utugy bardy (dördünji orun) we hindistanlylaryň bolsa ýekeje-de utugy ýokdy (bäşinji orun). Şoňa görä-de duşuşykda ýeňiş gazanmak komandalaryň ikisine-de örän zerurdyr.
Duşuşykdan öň biziň ýygyndymyzyň tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Amangylyç Koçumow birnäçe sebäplere görä hindistanly futbolçylar bilen duşuşyga esasy oýunçylaryň birbada birnäçesiniň – ýarym goragçylar Ruslan Mingazowyň, Serdar Geldiýewiň, hüjümçi Aleksandr Boliýanyň we esasy derwezeban Nikita Gorbunowyň gatnaşyp bilmejekdigini aýtdy. Ýöne munuň özi biziň türgenlerimiziň lapyny keç etmedi. Olar şu gün örän owadan hem-de hüjümlere beslenen oýunlary görkezdiler.
Biziň bäsdeşlerimiz barada aýdylanda bolsa, oýnuň öň ýanyndaky metbugat maslahatynda Hindistanyň ýygyndysynyň baş tälimçisi, angliýaly hünärmen Stefen Konstantin “Türkmenistan bilen oýnuň ýeňil bolmajakdygyny, ýöne öz komandasynyň bar ussatlygyny görkezip oýnamaga çalyşjakdygyny” belledi. Oýnuň görkezişi ýaly, ol mamla bolup çykdy.
Duşuşyk Türkmenistanyň ýygyndysynyň hüjümlerinden başlandy. Biziň futbolçylarymyz eýýäm 8-nji minutda hasaby açdy. Okgunly hüjümiň barşynda ýarym goragçy Guwanç Abylow tapawutlandy. Ol batly urgy bilen pökgini derwezä geçirmegi başardy. Duşuşygyň 28-nji minutynda, biziň derwezebanymyzyň we goragçylarymyzyň ýalňyşlyga ýol bermegi netijesinde hindistanly goragçy Žeže Lalpehlua hasaby deňledi.
Şondan soňra ýer eýeleri has tijendiler. Hindistanyň ýygyndysynyň derwezesiniň öňünde döredilýän köp sanly howply pursatlara garamazdan, türkmenistanlylar bary-ýogy bir pökgini geçirmegi başardylar. Ýarym goragçy Arslanmyrat Amanow duşuşygyň 60-njy minutynda dürs urgy bilen hasaby ikä ýetirdi.
Şu günki duşuşykda ýeňişden soň Türkmenistanyň ýygyndysynyň toplan utugy 4-e ýetdi, ýöne komandalaryň topardaky eýeleýän orunlary üýtgemän galdy. Muňa garamazdan, biziň türgenlerimiziň ýaryşyň indiki tapgyryna çykmagy üçin oňat mümkinçilikleri bar. Öňde ýene-de dört duşuşyk bar, olarda türkmenistanlylara ussatlygyny görkezmek zerur bolup durýar. Iň ýakyndaky oýun 13-nji oktýabrda geçiriler: Türkmenistanyň ýygyndysy Guamyň ýygyndysyny kabul eder. Iýun aýynda biziň ýygyndymyz bu topardan utulypdy. Indi şol utulyşyň öwezini dolmagyň wagty ýetdi.
Duşuşykdan taýýarlanan fotoreportažymyzy seretmäge unutmaň!


text:
Halkara walýuta gaznasynyň öňki baştutany Dominik Straus-Kan ýekşenbe güni Pariže geldi. Şu ýylyň maý aýynda Nýu-Ýorkda myhmanhana hyzmatçysyny zorlamakda günä bildirilip, tussag edilenden soň, ol ýurduna ilkinji gezek gelýär.
Straus-Kan tussag edilenden soň HWG-niň başlygy wezipesinden çekildi we birnäçe gün türmede, ondan soň öý tussaglygynda oturdy.
Şikaýatçynyň ynamdan gaçany üçin awgustyň ahyrynda prokuratura onuň garşysyna gozgalan işi ýapdy. Şondan soň oňa Birleşen Ştatlary terk etmäge rugsat berildi.
Fransiýada fransuz žurnalisti Tristan Banon hem Straus-Kany jynsy zorlukda aýyplaýar.


text:
Men Türkiýä 15-nji iýuldan, ýurdy 20 sagat çemesi sarsdyran we tutuş türk döwletini henizem dürli ugurlarda dowam edýär trawma, ejirli ýagdaýa çeken döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň bolan gününden bäri hepdäniň ýedi gününde gije-gündiz syn edýärin.
300-e golaý adam öldürildi, olaryň köpüsi agdarylyşyk synanyşygyna garşy durlandaheläk boldy, emma bu işi planlaşdyran ofiserler, ýa-da olaryň komandasy astynda näme bolýandygyny bilmezden hereket eden esgerler hem heläk boldy.
Hökümet ABŞ-da ýaşaýan türk ruhanysy Fethulla Güleni derhal bu agdarylyşyk synanaşygynyň arkasynda duran adam diýip jar etdi.
Ilkinji 48 sagatda 7,000 çemesi adam saklanyldy, tussag edildi ýa-da işlerinden çetleşdirildi. Bu sanlar yzygiderli ýokarlanyp, yzarlamalar jemgyýetiň ähli gatlagyna aralaşdy we 66,000 çemesi adama ýetdi, emma esasan hökümet işgärlerini öz içine aldy.
Tussag edilenleriň we işden çetleşdirilenleriň üstüne olaryň maşgala agzalaryny hem goşsaň, mümkin bolan täze garşydaşlaryň sany 250,000-300,000 çemesi adama baryp ýeter.
Ýogsam bolmanda, bu adamlaryň köpüsi «beýleki» tarapa goşulan ýa olar bilen hiç bir göni aragatnaşyk guran adamlar hem däl. Öldürilen adamlar baradaky ýatlama, ýigrenç, zorluk, goşunda we hökümetde kimiň haýsy tarapdadygy babatdaky bölünişik – bularyň hemmesi türk milleti üçin aňrybaş trawmatik we ejirli ahwalatlar.
Dürli partiýalardan we mediadan bolan adamlaryň köpüsi, agdarylyşyga garşy durup, demokratiýany goramak üçin prezident Rejep Taýyp Erdoganyň ýolbaşçylygyndaky güýçlere goşuldy.
Tussag etmeler we işden çetleşdirmeler togtamady. Emma agdarylyşyk synanyşygyndan iki hepde soň, Gülen hereketi özüniň hakyky we güman edilýän goldawçylarynyň ählisi babatda, duýgudaşlyk bildirýän esgerler we howpsuzlyk wekilleri, hökümet işgärleri, mugallymlar we žurnalistler ýa-da işewürler, umuman tutuşlygyna «arassalandy» diýip hasaplanyp biler.
Emma muňa garamazdan, krizis howasy, bölünişik, syýasy duşmançylyk, hüşgärlik, gep-gybatlar, hökümete ygrarlylygy görkezmek ýaryşy, duşmanlary günälemek ýagdaýlary aşa agdyk gelýär.
Men, Türkiýe respublikasy 1923-nji ýylda esaslandyrylaly bäri bolan "iň erbet milli konfliktden» soňky iki hepde içinde özümiň türk jemgyýetçiliginiň meýlini we duýgularyny kabul edişim baradaky şahsy täsirlerimi jemlemäge synanyşaýyn:
-- Uly köplük, şol sanda hökümetiň goldawçylary we garşydaşlary, arkasynda kimiň durandygyna garamazdan, agdarylyşygyň betbagtçylykdygyna we ret edilmelidigine, onuň hatda güýç ulanmak arkalam bolsa hökümet tarapyndan öňüniň alynmalydygyna ynandyrylan ýaly görünýär. Hökümeti çalşyrmagyň ýeke-täk ýolunyň saýlawlar bolmalydygy baradaky ideýa hatda Erdoganyň iň gazaply duşmanlarynyň hem ynanýan bir zady bolup durýar.
-- Köp adam, syýasy taýdan ýykgyn edýän tarapyna garamazdan, Erdoganyň agdarylyşygy planlaşdyryjalardan goralmagyny zerur diýip hasaplaýar.
-- Şindi, esasan hökümetden we mediadan uç alan gorky-howatyr kampaniýasy zerarly, adamlar jemgyýetçilikde açyk pikir aýtmakdan saklanýana çalym edýär. Metbugat neşirleriniň köpüsi Gülen hereketini paş etmekde bir-biri bilen ýaryşýar. Käte bu kampaniýa we jemgyýetçilik utandyrmalary baradaky metbugat habarlary etiki ölçeglerden has aňryk geçýär. Dini işler baradaky döwlet agentligi agdarylyşyk synanyşygyna dahylly merhumlary adaty dini dessurlar esasynda jaýlamagy ret etdi. Uniwersitet professory bolsa, hökümet tarapyndan ölen adamy «şehit» diýip atlandyrmak islemändigi üçin işden kowuldy.
-- Adamlaryň, metbugat neşirleriniň aglabasy Güleniň agdarylyşyk synanyşygnyň esasy planladyryjysy bolandygyna ynanan ýaly görünýär. Ýöne bu pikiriň näderejede çyndan ýa-da gorkudan aýdylýandygy belli däl.
-- Hawa, Erdogan adamlary agdarylyşyga garşy birleşdirmek we onuň öňüni almak bilen, öz halk içindäki meşhurlygyny has-da güýçlendirdi.
Gysgaldylyp terjime edildi.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde duşuşar diýlip garaşylýar.
Bu duşuşyk Ýekaterinburg şäherinde 14-15-nji iýulda geçiriljek Orsýet-German hökümetara komissiýasynyň maslahatynyň çäklerinde geçiriler.
Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Sergeý Prihodkonyň aýtmagyna görä, geçiriljek gepleşiklerde esasan Ýewropadaky howpsuzlyk, Orsýet bilen NATO-nyň hem-de Orsýet bilen Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlyklary ýaly meseleler üns merkezinde bolar.


text:
“Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň Halkara atçylyk sport toplumy “Intellektual eýeçiliginiň çäginde iň gowy kärhana” atly baýraga mynasyp boldy. Bu abraýly halkara baýragy Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasy (WIPO) tarapyndan döredildi. Birleşen Milletler Guramasynyň ulgamynyň bu hökümetara ýöriteleşdirilen guramasy intellektual eýeçilik ulgamynda esasy halkara konwensiýalaryň birnäçesini dolandyrmak bilen meşgullanýar.
Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasynyň Baş direktory Frensis Garriniň WIPO-nyň baýragyny gowşurmak dabarasynda eden çykyşynda belleýşi ýaly, bu baýrak Halkara atçylyk sport toplumyna sebitde iň gowy kärhanalaryň biri hökmünde gowşuryldy. Bütin dünýäde meşhurlyga eýe bolan ahalteke bedewlerine uly sarpa goýýan milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýratyn üns bermegi netijesinde bu toplum özüniň esasy işiniň ugry boýunça ajaýyp üstünliklere eýe boldy.
Ştab-kwartirasy Şweýsariýanyň Ženewa şäherinde ýerleşýän Intellektual eýeçiliginiň bütindünýä guramasy 1967-nji ýylda döredildi. Bu guramanyň esasy maksady ähli ýurtlaryň ykdysady, durmuş we medeni ösüşiniň möhüm guraly bolup durýan intellektual eýeçiligi netijeli ulanmaga we goramaga ýardam etmekden ybaratdyr. WIPO-nyň işinde intellektual eýeçilik ulgamynda halkara kanunlary we kadalary işläp taýýarlamaga, intellektual eýeçilige degişli meseleleri milli ösüş maksatnamalaryna goşmaga uly üns berilýär. Türkmenistan 1995-nji ýyldan bäri WIPO-nyň agzasy bolup durýar.


text:
Resmi metbugatda habar berlişine görä, 10-njy ýanwarda Türkmen döwlet milli konserwatoriýasynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy” atly kitabyndaky goşgularyna saz ýazmak boýunça bäsleşik geçirildi.
Bu bäsleşige ady agzalan okuw jaýynyň studentleri we ony tamamlan ýaş kompozitorlar gatnaşdylar.
Tanyşdyrylyş
Agzalan bäsleşik prezidentiň geçen ýyl çap edilen “Döwlet guşy” kitabyna bagyşlanyp ýurtda geçirilýän çäreleriň diňe biri. Bu kitabyň çap edilen gününden bäri ýurt boýunça onuň bilen ençeme tanyşdyryş dabaralary geçirildi.
Türkmen telewideniýesinde bu kitabyň daş keşbini, ondaky bölümleri we suratlary görkezýän wideorolik her gün diýen ýaly efirde birnäçe gezek görkezilýär. Türkmen radiosynda bolsa şol kitapdan parçalar okalyp, efire goýberilýär.
Merkezi gazetleriň-de her sanynda diýen ýaly bu roman barada makalalardyr seslenmeler çap edilýär. “Özüniň ajaýyp eserleri bilen, kalbymyza ganat bagladan milli Liderimiziň “Döwlet guşy” atly täze kitabyna ýazan sözbaşysyny okap başlanyňdan üýtgeşik duýgular kalbyňa dolýar. Bu göwher diwanda öwrenmäge, nusga almaga örän köp zatlar bar” diýip, Türkmenistan gazetiniň 7-nji ýanwaryndaky sanynda çap edilen makalasynda Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň kafedra müdiri, dosent Gözel Öwezowa ýazýar.
Ilatyň garaýşy
Emma ilat arasynda bu romana bolan garaýyş köplenç halatda resmi metbugatda beýan edilýän garaýyşdan tapawutlanýar. “Döwlet guşy” romany bilen bagly dörän häzirki ýagdaýdan çen tutup, bu kitabyň S.Nyýazowyň “Ruhnama” kitabynyň deregine döredilen täze ideologik maksatly eserdigi baradaky çaklamalary öňe sürýän ildeşlerimiz az däl.
Aşgabatly medeniýet işgäri Ýakubyň aýtmagyna görä, bu kitabyň çap edilen wagtynyň orta mekdeplerde “Ruhnama” kitaby boýunça dersleriň ýatyrylan döwrüne gabat gelmegi hem munuň şeýledigini belli bir derejede tassyklaýar.
“Häzir bu kitabyň adamlaryň aňyna ornaşdyryljak bolunmagy “Ruhnamany” ýatladýar. Ilki tanyşdyrylyş dabaralary geçiriler. Soň ony ýat tutduryp başlarlar. Daşary ýurt telekeçileri bähbitli biznes proýektlerine gatnaşmak üçin ony daşary ýurt dillerine terjime ederler. Şol bir zat gaýtalanýar” diýip, paýtagtly medeniýet işgäri Ýakup aýdýar.
Mekdeplerde...
Aşgabadyň mekdeplerinde hem bu kitapdaky goşgularyň okuwçylara ýat tutdurylýandygy aýdylýar. Paýtagtyň 55-nji orta mekdebiniň efirde adynyň tutulmagyny islemedik mugallymy okuwçylaryň “Döwlet guşy” romanyndaky goşgulary göçürip, soňam ýatdan aýdyp bermeli bolýandyklaryny gürrüň berýär.
“Bu kitap mekdep programmasynda ýok hem bolsa, ol barada okuwçylara gürrüň bermek hem-de ondaky goşgulary olara ýat tutdurmak hakynda ýokardan buýruk bar” diýip, adynyň efirde tutulmagyny islemedik mugallym aýtdy.
Käbir ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň aýtmaklaryna görä, olar bu kitaby satyn almaga mejbur hem edilýär. Munuň şeýledigini paýtagtyň kitap satýan dükanlarynyň satyjylarynyň hem käbirleri tassyklaýarlar.
“Bu kitaby, esasan, studentler, olaryň mugallymlary satyn alýarlar diýäýmeseň, başga adam satyn alyp baranok” diýip, paýtagtyň kitap satýan dükanlarynyň biriniň satyjysy Mähri gürrüň berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet guşy” atly romany geçen ýyl Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň Metbugat merkezi tarapyndan çapdan çykaryldy. Şol ýylyň 21-nji oktýabrynda bolsa Daşoguz welaýatynda geçen ýaşulular maslahatynyň öňüsyrasynda onuň ilkinji tanyşdyryş dabarasy bolup geçdi.


text:
Birleşen Ştatlar Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Salehiň 30 gün içinde häkimiýeti geçirmek plany bilen ylalaşmagyny gutlady. Barha möwjeýän protestlere garamazdan, aýlap öz diýenine tutan Saleh ahyry şenbe güni goňşy ýurtlaryň araçylygyndaky häkimiýet geçiş planyna razy boldy.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Salehiň eldegrilmezik şerti esasynda birnäçe hepdäniň dowamynda işden çekiljegini yglan etmegini gutlady. Ak Tam Ýemende halk islegine laýyklykda häkimiýetiň parahatçylykly geçişini goldaýandygyny aýtdy.
Prezident Saleh, uly kömekçileriniň biriniň aýtmagyna görä, şenbe güni Aýlak hyzmatdaşlyk geňeşiniň araçylygynda häkimiýet geçiş planyna razy boldy. Waşington taraplaryň ählisiniň derhal bu plany durmuşa geçirmegine çagyrdy.
Informasiýa ministriniň orunbasary Abdoh al-Janady şenbe güni žurnalistlere prezidentiň kararyny habar berdi: “Prezident Ali Abdullah Saleh we dolandyryjy GPS partiýasy bu inisiatiwanyň ähli maddalaryna razy, bu iş Ýemen respublikasynyň Konstitusiýasy esasynda amala aşyrylar, bu prezidentiň Wekiller öýüniň agzalary babatdaky 116-njy madda laýyklykda işden çekiljegini aňladýar.”
Hökümete garşy protestçiler Salehiň işden çekilmegini iki aý bäri talap edýärler. Ol öz 23 million ilatly tire döwletine 30 ýyldan gowrak wagt bäri ýolbaşçylyk edýär we biraz öň işden çekilmejegini aýdyp aýak depipdi.
Hökümetiň arap gozagalaňlaryndan ruhlanan ýaşlar hereketine garşy gören çäreleri netijesinde onlarça adam wepat boldy.
Hökümetiň arap gozagalaňlaryndan ruhlanan ýaşlar hereketine garşy gören çäreleri netijesinde onlarça adam wepat boldy. Protestçiler prezidenti korrupsiýada we arap dünýäsiniň iň garyp ýurduny nädogry dolandyrmakda aýyplaýarlar.
Esasy oppozision koalisiýanyň bu plany kabul etmäge höwesli görünýänligine garamazdan, protestçileriň ählisiniň bu teklibi kabul etjegi ýa etmejegi belli däl.
Bu plan arap ýurtlarynyň, şol sanda Saud Arabystanynyň gatnaşamagynda Aýlak hyzmatdaşlyk geňeşi tarapyndan taslanyldy. Onda Salehiň oppozisiýa bilen ylalaşyga gol çekilenden soň bir aý wagt içinde häkimiýeti öz wise-prezidentine tabşyrmagy hem sud jogapkärçiligine çekilmejeginiň kepillendirilmegi teklip edilýär. Eldegrilmesizlik onuň maşgala agzalaryna we uly kömekçilerine hem degişli bolmaly. Bu plan Saleh işden çekilenden soň iki aý wagt içinde prezident saýlawlaryny geçirmäge çagyrýar.“Soňky pursat”
Al-Janady bu inisiatiwa Aýlak hyzmatldaşlyk geňeşinden, ABŞ-dan we ÝB-den şaýatlaryň gatnaşmagynda gol çekiler diýdi. Ol oppozisiýany bu plany kabul etmäge çagyrdy.
“Men oppozisiýadaky partiýalary, şol sanda ählumumy halk gurultaýyny we onuň ähli agzalaryny bu ýygnaga goşulmaga çagyrýaryn. Bu hakykatda agzybirligi we demokratiýany berjaý etmek üçin soňky pursat, şeýle-de bu häkimiýetiň parahatçylykly we düzgünli geçmegi üçin amatly” diýip, al-Janady aýtdy.
Uly oppozisiýa koalisiýasy şenbe güni özüniň bu planyň esasy elementleri bilen ylalaşjakdygyny aýtdy. Ilki olar Salehiň eldegrilmesizlik kepilligi baradaky teklibe garşydylar.
Emma metbugat habarlarynda ýurduň çar künjeginde ýaşlar protestleriniň dowam edýändigi aýdylýar.