text:
Düýbi Londonda ýerleşýän Amnesty International guramasy ”Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedow howp astynda galýar” diýip, täze beýannama ýaýratdy. Iki hepdeden gowrak wagtlap tussaglykda saklanan Ýazmuhammedow 22-nji maýda boşadyldy. Amnesty International guramasy öz beýannamasynda halkara jemgyýetçiligini Röwşeniň işini aýdyňlaşdyrmak talaby bilen türkmen häkimiýetlerine ýüzlenmäge çagyrýar.
Amnesty International guramasy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmeginiň sebäpleriniň näbelli bolup galýandygyna ünsi çekip, edilen basyşlaryň onuň žurnalist hökmünde alyp baran professional işi bilen baglydygyny çak edýär.
Türkmenabat şäherinde iki hepdeden gowrak wagtlap tussag astynda saklanan Röwşen Ýazmuhammedow 22-nji maýda boşadyldy. Ol 2012-nji ýylyň sentýäbr aýyndan bäri Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň, esasan, sosial temalar boýunça habarçysy bolup işleýär.
Tussaglykda
Türkmen häkimiýetleri 30 ýaşly Ýazmuhammedowa garşy öňe sürülýan aýyplamalaryň üstüni açmadylar diýip, Amnesty International guramasy ýazýar. Röwşeniň maşgalasynyň aýtmagyna görä, ol tussaglykdan öň hem howpsuzlyk gulluklary tarapyndan ençeme sapar sorag edilipdir diýip bu maglumatda bellenilýär.
Röwşen Ýazmuhammedow tussaglykda bolan döwründe Içeri işler ministrliginiň Guramaçylykly jeýanatçylyga we terrorçylyga garşy göreş boýunça bölüminiň wagtlaýyn tussaghanasynda saklanypdyr. Ýazmuhammedowyň maşgalasynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Röwşen 6-njy maýda tussag edilensoň, häkimiýetler onuň öýüniň daşynda ýazgy edýän kameralary goýupdyr.
Guramanyň çagyryşy
Düýbi Londonda ýerleşýän Amnesty International guramasy Ýazmuhammedowyň işi boýunça ýaýradan täze beýannamasynda türkmen häkimiýetleriniň adyna türkmen, ors, iňlis we beýleki dillerde ýüzlenmeleriň iberilmegine çagyrýar.
Gurama ýüzlenmeleri Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň, baş prokuror Ýaranmyrat Ýazmyradowyň we içeri işler ministri Isgender Müllikowyň adyna ibermäge ündeýär.
Amnesty International guramasy öz beýananmasynda şeýle talaplary öňe sürýär: türkmen häkimiýetleri Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmeginiň kanuna laýykdygyny we bu tussaglygyň onuň žurnalist hökmünde alyp baran işi bilen baglydygy baradaky çaklamalary derňemeli; onuň tussag edilmeginiň sebäpleriniň üstüni açmaly we oňa garşy bar bolan aýyplamalar barada jikme-jik maglumatlary tizden-tiz mälim etmeli.
Şeýle-de, türkmen häkimiýetlerine her bir adamyň söz we bileleşmek azatlyklaryndan peýdalanmaga haklydygyny we munuň Türkmenistan tarapyndan gol çekilen Graždan we syýasy hukuklar baradaky halkara ylalaşygynda göz öňünde tutulýandygyny ýatlatmaly diýip, Amnesty International guramasy öz beýannamasynda ýazýar.
Gurama Türkmenistanda ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýän Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna ençeme sapar basyşlaryň edilendigini, 2006-njy ýylda Azatlyk Radiosynyň habarçysy Ogulsapar Myradowanyň tussaglykda ýogalandygyny, emma bu waka boýunça garaşsyz derňewleriň henize çenli geçirilmändigini belleýär.


c: text/html

text:
Türkmen döwlet habarlar gullugy 2014-nji ýylda Türkmenistanda 56,7 müň raýatyň iş bilen üpjün ediljegini habar berýär.
Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen maslahatynda ilatyň işe ýerleşdirilişiniň analizi boýunça prezidentiň beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada Zähmet we ilatyň sosial goragy ministri, Türkmenistanyň pensiýa fondunyň prawleniýesiniň başlygy Bekmyrat Şamyradow hasabat bilen çykyş edipdir.
Ministr B.Şamyradowyň ynandyrmagyna görä, 2014-nji ýylda Türkmenistanda 56,7 müňden gowrak adamy iş bilen üpjün etmäge mümkinçilik bar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ministriň hasabatyny diňläp, onuň işinden nägiledigini aýtdy.
Prezidentiň sözlerine görä, häzirki wagtda Türkmenistanda köp iş ýeri boş dur we ýurduň işe ukyply ilatynyň bir bölegi ol ýerlere işe ýerleşip bilmeýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türk sudlary başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygyndan soň derňew üçin tussag astynda saklanylýan esgerleriň 800-den gowragyny azatlyga goýberdi diýip, türk mediasy habar berdi.
30-njy iýulda Stambulda, suduň kararyndan soň, baş prokuraturanyň edarasy tussag astyndaky 989 esgeriň 758-sini azat etdi.
Prokurorlar ol esgerleriň görkezme berendigini we gaçmak töwekgelliginiň ýokdugyny aýtdylar.
Azat edilen esgerleriň arasynda ýokary harby mekdepleriň okuwçylary hem bar.
Ankara sudy hem şu esasda 47 esgeri azatlyga goýberdi. Içeri işler ministri Efkan Alanyň soňky beren maglumatyna görä,200-den gowrak adamyň ölümine getirenagdarylyşyk synanyşygyndan soň esasan harbylardan bolan 9 müň gowrak adam tussag edildi.
Başga-da müňlerçe adam saklanyldy, emma resmi aýyplanmady.


text:
Rus ýazyjysy Sergeý Dowlatowyň bir zaman Nýu-Ýorkda ýaşap, iň bir ýatda galýan eserlerini döreden ýerinde, öz ýaşan köçesine ady dakylmaly edildi.
Ol bu ýeri her dürli sowet emigrantlarynyň: ýuristleriň, ýazyjylaryň, emläk agentleriniň «rus garakçylary, dälileri we jelepleri bilen ýanaşyk ýaşan» mesgeni hökmünde suratlandyrypdy.
"Hatda bu ýerde bir rus sazandasy hem bar» diýip, Dowlatow 1986-njy ýylda çykan «Daşary ýurtly aýal» atly romanynda ýazypdy.
Şondan bäri geçen wagt içinde rus dilinde gepleýän emigrantlaryň «üçünji tolkuny» diýilýäniň wekilleriniň köpüsi bu ýerden göçdi. Emma Dowlatowyň ady welin basym onuň ýaşan we döreden ýerindäki köçä resmi taýdan berkidiler. Ol bu ýerde 1990-njy ýylda, 48 ýaşynda aradan çykýança ýaşapdy.
Nýu-Ýork şäher geňeşi geçen hepde Kwinsde 63-nji köçe bilen 108-nji köçäniň kesişýän ýerine «Sergeý Dowlatowyň köçesi» diýen ady dakmagy karar etdi. Bu karar indi Nýu-Ýork şäheriniň merine iberilip, gol çekileninden soň, kanuna öwrülmeli.
"Eger bu amala aşsa, meniň buýsanjymyň çägi bolmaz - diýip, merhum ýazyjynyň gyzy Ketrin Dowlatowa aýdýar. – Eger kakam diri bolan bolsa, ol hem muny uly hormat hasaplardy diýip pikir edýärin."
Dowlatow Sowet Soýuzynda özüniň ýiti kinaýaly, tragikomik eserlerini çap etdirmek üçin köp ýyllap azap çekdi, ýöne olar ahyrynda dissidentleriň «samizadat», ýagny özbaşdak çykarýan kitaplarynda elden-ele geçmek bilen çäklenmeli boldy.
Ol Birleşen Ştatlara 1979-njy ýylda, Sowet Soýuzyndan gaýdan köp sanly ýewreý emigrantlarynyň hatarynda, «üçünji tolkun» diýilýäniň arasynda geldi. Ol öz aýaly we gyzy bilen Forest Hillsde, Tokaý baýyrlary diýilýän ýerde ýerleşdi.
Dowlatowyň karerasy bu ýere göçüp baranyndan soň asmana galdy: Birleşen Ştatlarda çykýan "The New Yorker" žurnaly onuň hekaýalaryny çap etdi we şondan soň onuň häzir ady dakylýan köçesinde ýaşan kwartirasynda oturyp ýazan 12 kitaby Birleşen Ştatlarda we Ýewropada okyjylara ýetmelidi.
"Bu köçe meniň ejemiň henizem ýaşap oturan ýeri. Ol köçe meniň kakamyň Nýu-Ýorka geleninden soň, Birleşen Ştatlarda 12 ýyllap ýaşan we öz çap edilen eserleriniň köpüsini ýazan ýeri» diýip, Ketrin Dowlatowa aýdýar.
Bu köçä Dowlatowyň adyny dakmak kampaniýasy geçen ýyl, onuň eserleriniň muşdaklarynyň awtoryň adyny Forest Hillsde, Tokaý baýyrlyklarynda bir hatyra ýazgysyny goýdurmakda gazanan üstünliklerinden ruhlanmaklary bilen başlandy.
Bu inisiatiwa internetde dünýä ýündäki goldawçylardan 18 müňden gowrak gol toplady.
Dowlatowyň ölüminden soň geçen ýyllarda onuň eserleri Orsýetde we ozalky sowet giňişliginde köp okyjynyň ünsüni özüne çekdi. Bu meşhurlyk ýazyjynyň adyny ýaşan köçesine dakmak ideýasyny goldan okyjylaryň galdyran ýazgylarynda hem öz yzyny galdyrypdyr.
"Sen onuň eserlerini islendik ýerinden okap, her gezek özüň üçin täze bir zat tapyp bilýärsiň» diýip, özüni Ukrainanyň Odessa şäherinde ýaşaýan Sergeý Bogdanow diýip atlandyran goldawçy ýazypdyr.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Parlament Assambleýasynyň gözegçileriniň delegasiýasy 15-nji dekabrda geçen parlament saýlawlarynyň öňüsyrasynda Türkmenistana bardy.
Parlament Assambleýasynyň prezidenti Ranko Kriwokapiç saýlawlara baha beriji toparyň irlandiýaly senator James Walşyň ýolbaşçylygyndaky baş parlament agzalaryndan ybarat düzümini kesgitledi. Şeýle-de bu delegasiýa Horwatiýanyň, Italiýanyň, Latwiýanyň, Portugaliýanyň, Şwesiýanyň, Şweýsariýanyň we Orsýetiň parlament wekilleri girýärler.
Türkemenistana sapar edýän bu delegasiýanyň başlygy senator Jeýms Walş Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy üçin eksklýuziw interwýu berdi.
Azatlyk Radiosy: ÝHHG-niň Parlament Assambleýasy bu saýlawlara, umuman, nähili baha berdi?
James Walş:
ÝHHG-niň parlamentarileri biziň beren bahamyzy fewralda Wenada geçjek Gyşky maslahatyň dowamynda hödürlärler. Şol wagt biziň gelen netijelerimiz jemgyýetçilige ýetiriler. Men sizi we siziň diňleýjileriňizi şol maslahaty yzlamaga çagyrýaryn.
James Walş (sagda) we Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Orazmyrat Nyýazlyýew. Aşgabat. 14-nji dekabr, 2013 ý.
Biziň hasabatymyz doly taýýarlanyp gutarýança, edil häzirki pursat men anyk jikme-jiklige girmek islemeýärin. Men biziň berjek bahamyzyň Horwatiýanyň, Italiýanyň, Latwiýanyň, Portugaliýanyň, Şwesiýanyň, Şweýsariýanyň, Irlandiýanyň we Russiýanyň parlamentarileriniň delegasiýasynyň synyna esaslanjakdygyny aýdyp biljek.
Biz saýlaw güni ençeme topar bolup Aşgabatdaky we onuň töweregindäki birnäçe saýlaw uçastoklaryna aýlanyp gördük. Biziň aramyzdan käbirleri oba ýerlerine hem aýlanyp, şol ýerlerdäki ses berişlik prosesine gözegçilik etdiler.
Biz saýlaw uçastoklarynyň gowy enjamlaşdyrylandygyna we gurnalandygyna şaýat bolduk. Mysal üçin, saýlaw kabinalary gaty oňat ýasalypdyr. Kabinalar ses berişligiň gizlinligini saklamak üçin saýlaw uçastoklarynyň içinde amatly ýerde ýerleşdirilipdir.
Emma, muňa garamazdan, biziň baryp gören saýlaw uçastoklarymyzyň köpüsinde günüň dowamynda saýlawa gantaşygyň pes bolandygyny gördük. Bu saýlawa bolan parhsyzlyk derejesini alamatlandyryp biler.
ÝHHG PA-nyň Türkmenistana sapar eden delegasiýasy we Türkmenistanyň Parlamentiniň başlygy Akja Nurberdiýewa (çepden dördünji). 14-nji dekabr, 2013 ý.
Azatlyk Radiosy: Bu saýlawlaryň Türkmenistan üçin möhümliligini nähili kesgitlärdiňiz?
James Walş:
Türkmenistanda ilkinji gezek parlamentdäki orunlara birden artyk partiýa dalaş edýär. Ses berişligiň öň ýany men we meniň egindeşlerim Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy we onuň topary, möhleti tamamlanyp barýan Parlament, saýlawlara gatnaşaýan iki partiýanyň wekilleri bilen duşuşdyk. Biz Türkmenistanyň raýatlarynyň ses bermekdäki köpdürlilik mümkinçilikleri bilen gyzyklandyk.
Her niçik-de bolsa biz muny bir ädim hökmünde görýäris. Biz Türkmenistanyň bu başlangyja esaslanyp, munuň bilen baglylykdaky tamalary ödejekdigine, ýagny ýurduň açyklyga we aýdyňlyga esaslanýan hakyky manyda bäsleşik, demokratik, köppartiýaly sistemanyň ornaşmagy üçin kanunçylyk binýadyny we umumy syýasy medeniýeti ornaşdyrmagy dowam etdirjekdigine umyt edýäris.
Türkmenistanyň halky mümkinçiliklere we alternatiwalara esaslanýan öz saýlamak hukuklaryny ulanyp bilmäge mynasypdyr.
Azatlyk Radiosy: Saýlawlara gözegçilik etmek bilen baglylykdaky saparyňyzy gurnamak we ony amala aşyrmak boýunça türkmen resmileri bilen aradaky hyzmatdaşlygyňyza nähili baha berýäňiz?
Saýlawlardan bir gün öň James Walş saýlaw uçastoklaryna aýlanýar. Aşgabat
James Walş:
Siz ýaňy bu saýlawlaryň möhümligi bilen baglylykda sorag berdiňiz, men bu saparyň özüni hem örän möhüm diýip pikir hasaplaýandygymy nygtamalydyryn. Şu ýyl ÝHHG-niň Parlament Assambleýasy parlament saýlawlaryna gözegçilik etmek üçin Aşgabatdan ilkinji gezek açyk çakylyk aldy.
Biz muňa Türkmenistan hökümetiniň hyzmatdaşlygy giňeltmek boýunça bildirýän gyzyklanmasy hökmünde garaýarys we bu mümkinçiligi gowy garşylaýarys. Umuman, biziň saparymyzyň öň ýany we onuň barşynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan gowy hyzmatdaşlygyň bolandygyny şaýat bolduk.
Ýaňy-da belleýşim ýaly, biz saýlaw prosesi bilen bagly täsirlerimiz barada möhleti tamamlanyp barýan Parlament we Daşary işler ministrligi bilen konstruktiw dialog geçirdik. ÝHHG-niň parlamentarileri hökmünde biz bu ýurtda parlamentiň ösmegine aýratyn gyzyklanma bildirýäris.
Biz bu ýerde öz egindeş deputatlarymyz we resmiler bilen geçiren ýürekdeş we açyk gepleşiklerimiziň ikitaraplaýyn düşünişmäge we demokratik reformalara ýardam etjekdigine umyt baglaýarys.
Azatlyk Radiosy: Saýlawlaryň öň ýany adam hukuklaryna gözegçilik edýän Amnesty International topary Türkmenistan barada ýörite beýanat ýaýradyp, onda “ýurtda hakyky manyda oppozision partiýanyň, garaşsyz medianyň, adam hukuklaryny goraýan ýekeje-de garaşsyz toparyň ýokdugyny” öňe sürdi. Topar, bu şertleri nazara alyp, halkara gözegçilerini bu saýlawlary boýkot etmäge çagyrdy. Siz ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň saparynyň ähmiýetine nähili baha berýäňiz?
James Walş:
Biz Türkmenistanyň, edil beýleki köp ýurtlar ýaly, merkezden dolandyrylýan döwletden has demokratik gurluşa geçmek bilen baglylykdaky synaglar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyna düşünmek we aňlamak bilen garaýarys.
Ikuçsuz, Türkmenistan ÝHHG-niň demokratik standartlary we adam hukuklary meselelerindäki borçnamalaryna laýyk bolmak üçin uzak ýol geçmeli. ÝHHG-niň parlamentarileri bu meselede illýuziýalary ýok.
Emma meniň ýaňy hem belleýşim ýaly, biziň parlamentarilerimiziňz köpüsi gatnaşyklaryň izolýasiýadan has peýdalydygyna ynanýar. Biziň bu prosesde Türkmenistana eden islendik belligimiz, tankydymyz we beren jogaplarymyz oňa bir hyzmatdaş we ÝHHG-niň düzümindäki egindeş agza hökmünde edildi.
Biz munuň has ýakyn we içgin gatnaşyklaryň başlangyjy boljakdygyna umyt edýäris. Biz munuň hem Türkmenistan, hem-de wekilçilikli gurama hökmünde ÝHHG-niň Parlament Assambleýasy üçin bähbitli bolar diýip pikir edýäris. Bize berlen maglumata görä, Türkmenistan golaýda ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynda özüniň hemişelik wekilini bellemekçi. Bu juda oňaýly bir özgeriş.
Biz açyk media jemgyýetinde, açyk we bäsleşik esasyndaky saýlawlar ugrunda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygymyzy has-da artdyrmak iseýäris.
Meniň ýene bir zady ýatladyp geçesim gelýär, biziň bu ýere eden saparymyzyň netijesinde bizde ilkinji gezek Türkmenistandaky saýlawlaryň hili barada köpçülige hasabat bermek mümkinçiligi döredi. Meniň ýaňy hem aýdyşym ýaly, biziň delegasiýamyzyň gelen netijesi fewral aýynda, Gyşky maslahatyň dowamynda aýan ediler. ÝHHG/DAHI (OSCE/ODIHR) hem öz hasabatyny sekiz hepdäniň içinde çap eder.


text:
Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko garşy ýene-de bir jenaýat işi gozgaldy.
Ukrainanyň Baş prokurorynyň birinji orunbasary Renat Kuzminiň aýtmagyna görä, Timoşenko 2009-njy ýylda Orsýet bilen gaz ylalaşygyna gol goýlan wagty öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanylýar.
Kuzmin Timoşenko bilen Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň 2009-njy ýylyň ýanwarynda baglanyşan ylalalaşygyna salgylandy.
2010-njy fewralynda Timoşenko premýer-ministr wezipesinden gideninden soň, döwlet serişdelerini hyýanatçylykly peýdalanandygy baradaky aýyplamalar boýunça oňa garşy iki sany aýry derňew işi hem açylypdy.
Timoşenkonyň özi bu aýyplamalary iňkär edýär.


text: Türkmenistanda pagtaçylaryň öňünde şu ýyl 1 million 50 müň tonna hasyl ýygmak plany resmi derejede goýuldy. Emma ýurduň käbir welaýatlarynda pagta ýygymyň gidişi prezident Berdimuhamedowyň tankydyna eýe boldy. Türkmen hökümetiniň duşenbe günki iş maslahatynda, hususan-da Ahal welaýatynyň Kaka, Derweze we Baharly etraplarynda hasyl ýygmak işiniň haýal gidýändigini aýdyldy. Lebapda bolsa pagta ýygym kampaniýasy giň derejede dowam edýär, şu sebäpden regionyň köp ýerlerinde dükanlaryň, söwda nokatlarynyň we hatda dermanhanalaryň gündizlerine ýapyk durýandygy barada maglumat gowuşýar. Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýew regiondaky ýagdaý barada gürrüň berýär.


text:
Moskwada ýerleşýän “My nasledniki pobedy”, ýagny “Biz ýeňşiň mirasdarlary” proýekti Orsýetıň Ýaragly Güýçleriniň Merkezi muzeýinde Rus-türkmen öýüniň, Orsýetdäki türkmen diasporasynyň we studentleriniň gatnaşmagynda nobatdaky hatyra çäresini geçirdi.
Çäräniň guramaçysy we ýolbaşçysy, hökümete degişli bolmadyk “Mužestwo i gumanizm” halkara bileleşiginiň başlygy Wasiliý Georgewic Kriworotenko bilen Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Gözel Hudaýberdiýewa söhbetdeş boldy.
G.Hudaýberdiýew: Wasiliý Georgewic, 11-nji dekabrda guramaňyz tarapyndan geçirilen duşuşyk barada gürrüň berseňiz?
W.Kriworotenko: Biz halkara çäresini geçirýäris. “Biz ýeňşiň mirasdarlary” guramasynyň göz öňünde tutuýan baş maksady geçen urşa gatnaşan adamlaryň çagalarynda hem agtyklarynda, umuman,ýaşlarda watançylyk hem ahlak terbiýesini güýçlendirmek.
Gynansak-da, geçen urşa gatnaşan adamlar, tylda agyr zähmet çekenler barha azalyp barýar. Olaryň terbiýeçilik göreldesiniň öwezini dolmak üçin, biz ýeňşiň mirasdarlarynyň edermenligine ýüzlenýäris. Ýaragly güýçleriň Merkezi muzeýinde geçirilen duşuşyk hut şeýle çäreleriň biridir. Moskwadaky Rus-türkmen öýüniň bilelikde geçiren bu duşuşygy öňki çäreleriň dowamy boldy. Ol Ýeňiş baýdagynyň öňünde surata düşmekden başlandy. Ýöne bu gezek täze, has takyk meseläniň üstünde duruldy.
Alnyp barylýan gözleg işleriniň netijesinde prezident Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedowyň atasy Beýik Wayançylyk urşuna gatnaşyjy bolup çykdy. Ol 2-nji Ukrain frontunyň 206-njy dwiziýasynyň 748-njy atyjylyk polkunda söweşipdir. Şol polkuň söweş baýdagy Ýaragly güýçleriň Merkezi muzeýinde saklanýar. Biz Rus-türkmen öýüniň, türkmen diasporasynyň hem Moskwada okaýan türkmen studentleriniň teklibini goldap, şol baýdagyň alnynda surata düşmegi gurnadyk.
G.Hudaýberdiýew: Ýaragly güýçleriň Merkezi muzeýinde geçirilen bu çäräniň maksady nämeden ybarat boldy?
W.Kriworotenko: Ol türkmen ýaşlarynyň, studentleriniň hem intelligensiýasynyň inisiatiwasyny goldamak maksady bilen geçirildi. Ol bolsa biziň halkara bileleşigimiz tarapyndan başlanypdy.
G.Hudaýberdiýew: Duşuşyga kimler gatnaşdy?
W.Kriworotenko: Bu çärä Moskwanyň bäş ýokary okuw jaýynyň studentleri, Türkmenistanyň intelligensiýa wekilleri, Türkmenistandan dürli sebäpler bilen çykyp gaýdyp, häzir Russiýada ýaşaýanlaryň wekilleri gatnaşdylar. Mundan daşary-da baýdagyň öňünde surata düşmek dabarasyndan soňra, söweşe gatnaşan adamlar, olaryň ýadygärliklerini ebedileşmek barada gürrüň boldy. Rus-türkmen öýüniň haýyşy bilen men çykyş etdim. Oturanlara seredenimde, men şol ýeňşiň mirasdarlarynyň gözlerini gördüm we bu hakda aýtdym.
G.Hudaýberdiýew: Agzalan diwiziýada we polkda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň atasyndan başga türkmenler hem söweşipdi. Olar barada sizde nähili maglumatlar bar?
W.Kriworotenko: Hawa. Başga türkmenleriň hem söweşendigi belli. Häzir gözleg işleri dowam edýär. Oglanlar Goranmak ministrliginiň baş arhiwi bilen ýakyn aragatnaşykda. Häzir söweşe gatnaşanlaryň sanawlary takyk barlanýar. Bu iş uzak möhleti nazarda tutýar. Häzir 2-nji Ukranin frontunyň komanduýuşisi marşal Koneýiz gyzy Natalýa Konewa diri. Belki-de, 206-njy diwiziýanyň komandirleriniň çagalary diridir diýip, umyt edýäris. Belki, şol polkuň komandiriniň nesilleri diridir. Ýagny, bu bir uzak möhleti öz içine alýan örän uly iş.
G.Hudaýberdiýew: Türkmen diasporasynyň we türkmen studentleriniň gatnaşmagynda geçirilen bu duşuşygyňyza Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň wekilleri gatnaşdymy? Olar çagyryldymy?
W.Kriworotenko: Biz ilçihananyň wekillerini çagyrdyk. Hiç kim gelmedi, iň bolmanda, ilçihananyň wekillerinden hiç biri meniň gözüme ilmedi. Ýogsam bolmasa, biz olara mydama çakylyk ýollaýarys. Ilçiniň özüni - Halnazar Amannazarowiçi bolsa aýratyn çagyrdyk. Şeýle çäreler geçirilende, ilçihana çakylyk ýolamak indi birinji gezek däl. Ýöne biziň çakylygymyz, sypaýyçylykly aýdylanda, äsgerilmeýär. Ýöne bu gezek aýratyn bir buýruk bolmadyga meňzeýär. Oňa student ýaşlar gelip bildiler.
Meniň ýene bir gezek nygtasym gelýär, bu çäre hemmeleri tolgundyrdy, hatda Ýeňiş baýdagynyň hormat garawulynda duran, boýy iki metre ýetýän rus soldatlary hem tolgundylar. Olaryň atalary faşizme garşy göreşde biziň erkinligimizi hem azatlygymyzy goradylar. Onsoňam, gürrüň öň bar bolan, häzirem bar we geljekde-de dowam etjek dostluk hakda gitdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun bölünen Kipr adasyny gaýtadan birleşdimek ugrundaky ylalaşygyň “onuň elýeterliligine baglydygyny” aýtdy.
Ol bu baradaky gepleşiklere Şweýsariýada başlap, Kipriň grek prezidenti Nicos Anastasiades we onuň türk kärdeşi Mustafa Akinci bilen geçiriljek gepleşiklerde territoriýa we “çözülmedik beýleki meseleleriň” ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy.
“Kipr babatdaky meseläniň çözgüdi onuň elýeterliligine bagly. Bu iki jemgyýetden hem edilýän talaplar ýokary” diýip, Ban 7-nji oktýabrda eden çykyşynda aýtdy.
1974-nji ýylda Türkiýäniň Kipre çozup girmegi netijesinde ada ikä bölünipdi. Şondan bäri Nikosianyň (Lefkoşa) Türkiýe bilen gatnaşyklary dartgynly bolmagyna galýar.


text:
Ukraina 26-njy noýabrda sowet diktatory Iosif Stalin döwründe bolan açlygyň pidalaryny ýatlaýar. Ýurtda baýdaklar aşak goýberildi, şatlykly çäreler ýatyryldy.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko, premýer-ministri Wolodimir Hroýsman, ybadathana wekilleri we daşary ýurtlaryň ilçileri pidalaryň hatyra çäresine gatnaşýar.
Bu açlyk 1932-nji we 1933-nji ýyllarda, stalinçi polisiýa daýhanlary kollektiw hojalyklara goşulmaga mejbur edip, olaryň ýyllyk gallalaryny we beýleki azyklaryny ellerinden alanda döredi.
Taryhçylar 1932-nji ýyldaky açlyga sowet resmileriniň ekerançylyk işlerine nädogry çemeleşmesiniň sebäp bolandygyny aýdýarlar.
Stalin zamanyndaky kollektiwleşdirme kampaniýasy bilen baglylykda 9 million adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurduny terk etmeli bolan halatynda Orsýet oňa başpena berip biler diýip, ors prezidenti Wladimir Putin 12-nji ýanwarda çap edilen interwýusynda aýtdy.
"Bu iş Assad babatda [Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk geňeşiniň ozalky işgäri Eduard] Snowdene Orsýetde başpena bermek ýaly kyn bolmaz" diýip, Putin Germaniýanyň "Bild" gazetine beren interwýusynda Amerikanyň gizlin maglumatlaryny paş eden Snowdeniň 2013-nji ýylda Orsýetde gaçybatalga alandygyna salgylandy.
"Ilki Siriýanyň ilaty ses berip bilmeli. Onsoň göreris, ol [Assad] saýlawda ýeňlip, ýurdy terk etmeli bolýar" diýip, Putin belledi.
Putin özüniň "Assad bu konfliktde köp ýalňyşlyk goýberdi" diýip pikir edýändigini boýun aldy.
“Munça ulalmazdy"
Ýöne ol: "Eger konflikt Siriýanyň daşyndan ýarag, pul we söweşijiler bilen öjükdirilmedik bolsady, onda ol asla munça ulalmazdy" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Prezident Putin Orsýetiň uzak wagt bäri öz ýarany bolan Assady goldamak baradaky tutumyny ýene bir gezek nygtap, munuň Siriýanyň dolandyryp bolmaýan, şowsuzlyga uçran döwlete öwrülmeginiň öňüni almak üçin edilýän tagalladygyny aýtdy.
Putin "Biz Siriýanyň Yragyň ýa Liwiýanyň ýagdaýyna düşmegini islämzok. Ine, Müsüre bir serediň, kyn ýagdaýda ýurdy durnuklaşdyrmak üçin jogapkärçiligi, häkimiýeti öz üstüne alan prezident Sisi öwülmeli" diýdi.
Ors prezidentiniň pikiriçe, Saud Arabystany bilen Eýranyň arasynda öten hepde ýüze çykan agzalalyk tutuş Orta Gündogarda bar bolan şaýy-sünni mezhebara konfliktini görkezýär. Bu ýagdaý Siriýada parahatçylyga gowşulmagyny öňküden-de beter kynlaşdyrar.
"Bu uly regional çaknyşyga getirermi, muny bilemok. Meniň bu barada gürläsim ýa pikir hem edesim gelenok" diýip, Putin aýtdy.


text:
Şu gün Hindistanyň sudy 2008-nýi ýylda Mumbaý şäherinde bolan terror hüjümlerinde pakistanly hüjümçini günäli diýip tapdy.
Bu gürrüňi edilýän hüjümlerde 166 adam ölüp, 300-den gowrak adam ýaraly bolupdy.
Şol hüjümleri gurnanlardan ýeke-täk diri ele salnan Muhammad Ajmal Kasap düýbi Pakistanda ýerleşýän yslamçy ekstremist topar Laşkar-e-Taiba agzalykda aýyplandy.
Muhammad Ajmal Kasap on adamdan ybarat hüjümçileriň ýeke-täk aman galan agzasy diýlip bilinýär.
Onuň işi bilen baglanyşykly gutarnykly höküm ertire goýuldy. Oňa ölüm jezasynyň berilmegine garaşylýar.


text:
Wideo: “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň ýaýradan wideosýužetlerinden bölek.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu kadrlar barada “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz prezident Berdimuhamedowyň öz hökümetiniň agzalary bilen gurluşyk proýektleri barada maslahat geçirýän pursatyny görkezýän bir wideoýazgyny saýtyňyzda ýerleşdiripsiňiz. Bu wideoýazgy haçan edilen?
Farid Tuhbatullin:
Bu wideo, biziň maglumatlarymyza görä, 2010-njy ýylda ýazgy edilen.
Azatlyk Radiosy: Onsoň siz bu wideonyň asyl nusgadygyna, ýagny ynamdarlygyna nähili kepil geçýärsiňiz?
Farid Tuhbatullin:
Meniň pikirimçe, birinjiden, şeýle görnüşde galp wideoýazgy taýýarlamak tehniki taýdan örän çylşyrymly, sebäbi ol ýerde diňe bir adamyň hereketi görkezilmeýär. Ikinjiden, Türkmenistanyň nämedigini bilýän adamlar şeýleräk zatlaryň bolup geçýänini gaty gowy bilýärler. Onsoň, biziň pikirimizçe, bu asyl nusgadaky widoýazgy.
Azatlyk Radiosy: Şu wideoýazgyda prezident Berdimuhamedowyň bolşy, türkmen hökümetiniň beýleki agzalary bilen gürleşişi sizde nähili pikir-garaýyş döretdi?
Farid Tuhbatullin:
Elbetde, bu boluş siwilizlenen demokratiki ýurtlaryň ýolbaşçylaryna mahsus däl. Belki-de 19-njy asyryň baýlary öz golastylaryna şeýle çemeleşendirler. Ýöne, meniň göwnüme bolmasa, şol baýlaram öz hyzmatdaşlyk edýän adamlaryna, golastyndaky kişile has sylanyşykly sereden ýaly. Emma ol (Berdimuhamedow) öz ministrlerini, wise-premýerlerini örän kemsidiji ýagdaýda goýýar. Hatda ol ýerde parlamentiň başlygynyň hem sarsman duran ýerinden bolýan zatlary örän dykgatly synlaýşy hem depderçä belleýşi görünýär. Hakykatda olar ýolbaşçynyň buýrugyny gep-gürrüňsiz ýerine ýetirýän esgerleriň komandasy ýaly bolup görünýär. Ýene bir gezek gaýtalaýan, beýle zat siwilizlenen ýurtlara mahsus däl.
Azatlyk Radiosy: Prezidentiň öz egindeşleri bilen şeýle adaty däl äheňde gürleşişi, siziňçe, birinji gezek bolýan zatmy? Ýagny bu bir täzelikmi?
Farid Tuhbatullin:
Men bu bir täze zatdyr öýdüp pikir etmeýärin. Sebäbi men (Saparmyrat) Nyýazowyň hem wagtynda özüni şeýleräk alyp baranyny, belki mundan beterräk hem bolanyny bilýärin. Häzirki prezident, ähtimal, ýurdy dolandyrmagyň, öz golasty işgärleriňe ýolbaşçylyk etmegiň başga, has siwilizlenen usullarynyň bardygyny gören ýa bilýän hem däldir. Ýöne men öňki prezidentiň bolşuna gös-göni öýkünmek bolsa gerek diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Bu wideo siziň okyjylaryňyzda nähili seslenme döretdi?
Farid Tuhbatullin:
Bu wideo örän köp teswir akymynyň gelmegine, uly gyzyklanmanyň döremegine sebäp boldy. Bir gije-gündiziň dowamynda oňa iki müňden gowrak adam tomaşa etdi. Men bu wideoýazga tomaşa edýänleriň sany geljekde hasam köpelermikä diýýärin, sebäbi bu wideonyň bizde ýene iki bölegi bar. Elbetde, seslenmeler şeýle: şuňa çalymdaş zatlaryň bolýandygyny köpler çaklapdyr, ýöne bolýan zatlary anyk şekilde, hakykatda görseň, bu has göwnüçökgün duýgy döredýär. Döwlet ýolbaşçysy özüni beýle alyp barmaly däl.


text:
Ak Tam tarapyndan 4-nji martda çap edilen beýanatda
aýdylyşyna görä, prezident Barak Obama ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine Döwlet departamentinde uzak wagtlap dürli wezipelerde işlän diplomat Robert E. Pattersony teklip etdi.
Synçylaryň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň Türkmenistanda doly ygtyýarly ilçisiniň bolmazlygy Waşingtonyň bu ýurt barada alyp barýan syýasatyna ýaramaz täsirini ýetirýärdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça öňki kömekçisiniň orunbasary we düýbi Waşingtonda ýerleşýän "Proýekt 2049" instituty tarapyndan ýakynda çap edilen hasabatyň awtorlaryndan biri Ewan Feigenbaum Azatlyk Radiosy bilen ýakynda geçiren söhbetdeşliginde bu barada şeýle diýipdi: “Biziň toparymyz Senat tarapyndan ykrar edilmedik ilçiniň ýurtda bolmadyk halatynda ABŞ-nyň Türkmenistanda öz bähbitlerini gorap bilmejekdigini beýan etdi. Biz bu barada gaty alada galýarys we Obamanyň administrasiýasyny bu ugurda tizräk bir karara gelmäge çagyrýarys”.
“Proýekt 2049” instituty tarapyndan çap edilen hasabatda ABŞ-nyň Türkmenistanda we regionda ýerleşýän beýleki ýurtlar baradaky syýasaty hakda gürrüň edilýär. Şol maglumatda aýdylşyna görä, haýsydyr bir ýurtda doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygy Waşingtonyň ol ýurt boýunça öňde goýýan maksatlarynyň başa barmagyny kynlașdyrýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň öňki resmisi Feigenbaum Türkmenistanda ençeme ýyllap doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygynyň Waşingtonyň Türkmenistan boýunça syýasatyny aňlatmaýanlygyny, eýse onuň bir býurokratik meseleden ybaratdygyny hem belledi. Senat tassyklamaly
4-nji martda Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatdan çen tutulsa, şol boş ornuň ýakynda dolduryljakdygyny aýtsa bolar. Emma ýakyn wagtda diýlende-de, onuň ep-esli wagt almagy mümkin. Sebäbi Ak Tam tarapyndan islendik kandidatyň adynyň haýsydyr bir ýurt boýunça ilçi hökmünde teklip edilmegi şol adamyň agzalýan wezipä bellenendigini aňlatmaýar.
Daşary ýurtlarda iş alyp barýan amerikan ilçilerini wezipä bellemek boýunça düzgüne laýyklykda, prezident tarapyndan islendik adamyň kandidaturasy teklip edilenden soň, bu teklip Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetine ugradylýar. Netijede onuň kandidaturasy hakda komitetiň agzalarynyň arasynda gepleşikler geçirilip, umuman aýdylanda, ady teklip edilen şol kandidat komitetde diňlenişige çagyrylýar. Eger onuň ady bu synagdan hem geçse, onuň kandidaturasy Senatyň agzalaryna hödürlenýär, ol ýerde tassyklansa, kandidatyň öňünde täze iş ornunyň gapysy açylýar.
Robert E. Patterson bilen geçirilmeli diňlenişik barada Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetiniň Web sahypasynda henize çenli haýsydyr bir anyk günuň kesgitlenenligi hakda maglumat berilmeýär. Diýmek, ähli prosesler şowly bolaýanda-da, Türkmenistanda işlemeli täze amerikan ilçisiniň wezipä başlamagynyň ençeme aý bolmasa-da, ençeme hepdäni aljakdygyny aýtsa bolar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentinde 1985-nji ýylda işe başlan Robert E. Patterson mundan ozal ABŞ-nyň Keniýadaky ilçihanasynda ABŞ-nyň Somali boýunça wekili we ondan ozal hem ABŞ-nyň Moskwadaky ilçihanasynyň Syýasy meseleler boýunça bölüminiň ýolbaşçysy wezipesinde ișläpdi. Ol ABŞ-nyň Wengriýadaky, Ukrainadaky we Ermenistandaky ilçihanalarynda hem syýasy bölümlere ýolbaşçylyk edipdi.
Robert E. Patterson ýokary bilimini ABŞ-nyň Rid Kollejinde aldy. Kolumbiýa uniwersitetinden M.A we M.Phil ylmy derejelerini alan Robert E. Pattersonyň ABŞ-nyň Harby deňiz kollejinden hem M.A. derejesi bar.


text:
Ukrainanyň hökümeti Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmak baradaky taslamany tassyklady.
Ukrain hökümetiniň metbugat wekili taslamanyň çarşenbe güni Kabinet tarapyndan biragyzdan kabul edilendigini mälim etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainadaky delegasiýasynyň ýolbaşçysy Jan Tombinski Kiýewde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda “Taslamanyň kabul edilmegi ukrain hökümeti tarapyndan ädilen möhüm ädimdir” diýdi.
Şeýle-de, ol noýabr aýynda Wilniusda gol goýulmagy planlaşdyrylýan bu taslamanyň “ukrain we Ýewropa Bileleşigine degişli ýurtlaryň raýatlarynyň bilelikdäki şowlulygy bolar” diýdi.
Moskwa Kiýewi Ýewropa Bileleşiginiň Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmakdan saklanmagy we Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň Gümrük Bileleşigine goşulmagy üçin basyş edip gelýär.


text:
Hindistanyň polisiýasy “Hindi Mujahidin” toparynyň esaslandyryjylarynyň birini tussag etdi. Gadagan edilen bu topar Bombeýde, Nýu-Delide, Bangalorda we ýene birnäçe şäherlerde bolan heläkçilikli bomba partlamalaryna günäkär, diýilip hasap edilýär.
Hindistanyň Içeri işler ministrliginiň penşenbe güni aýtmagyna görä, Ýasin Bhatkal çarşenbe güni Hindistanyň demirgazygynda tussag edilipdir. “Hindi Mujahidin” toparynyň Ahtar ady bilen tanalýan ýene bir agzasynyň-da ele salynandygy barada habar berilýär.
Bhatkal we onuň ýene üç ýarany 2011-nji ýylyň 13-nji iýulynda Bombeýde amala aşyrylan we 27 adamyň ölümine sebäp bolan üç sany partlamanyň guramaçylygynda aýyplanýar.
Hindistanyň, ABŞ-nyň we Beýik Britaniýanyň hökümetleri “Hindi Mujahidin” guramasyny terrorçy topar diýip, hasap edýärler.
ABŞ-nyň Döwlet Departamenti bu guramanyň Günorta Aziýada yslam halifatyny döretmek maksatlara eýerýändigini aýdýar. Bu guramanyň Pakistanda ýerleşýän “Laşkar-e Taiba” söweşjeň topary bilen gatnaşykda bolmagy çak edilýär.


text:
Italiýanyň sudy gark bolan “Costa Concordia” syýahat gämisiniň kapitanyny öý tussaglygynda galdyrdy. 13-nji ýanwarda bolan şol betbagtçylykda bärsinden 17 adam heläk bolupdy.
Kapitan Françesko Skettino heläkçiligiň ertesi tussag edilipdi. Ony adam pidalarynda, ýolagçylaryň ählisi gämiden çykarylmanka, iş ýerini terk etmekde aýyplaýarlar.
Geçen hepde häkimiýetler heläk bolanlaryň jesedini gözlemek işiniň tamamlanandygyny yglan etdiler. Ýene 15 adam at-dereksiz ýiten hasap edilýär.
Halas edijiler, ekologik betbagtçylygň öňüni almak üçin, gark bolan gämidäki ýangyjy çykaryp almak işini dowam etdirýärler.


text:
Türkmen halk aýdym-saz sungatynyň görnükli wekili Orazgeldi Ylýasowyň dünýä inenine 80 ýyl dolýar. Bu ajaýyp bagşynyň ömür ýoly örän gysga boldy. Ol sungat äleminde ýaňy açylyp başlanynda, 40 ýaşyna-da ýetmän, aradan çykdy.
Şeýle-de bolsa, ol edil ýaz gününiň ýyldyrymy ýaly, aýdym-saz äleminde ýagty yz galdyrdy. Ol öz döwründe halk arasynda Sygan bagşy ady bilen tanalýardy.
Orazgeldi Ylýasowyň biwagt ölümi türkmen sungaty üçin örän agyr ýitgi bolup, ol barada 70-80-nji ýyllarda köp gürrüň edildi. Ýazyjy Rahman Gelenow “Sygan bagşy” ady bilen ol hakda roman hem döretdi.
Aýtmaklaryna görä, “Sygan bagşy” romany satuwa çykaýan badyna sanly günüň içinde satylyp gutarypdyr.
Orazgeldi Ylýasow türkmeniň meşhur bagşysy Sahy Jepbaryň iň mynasyp şägitlerinden biri hasaplanylýar.
Onuň aýdan aýdymlaryndan “Ýagşydyr”, “Näzli ýar”, “Amman-amman”, “Ýag ýaly”, “Gitsem gelermen”, “Bidert ýarym”, “Ak ýüzli maralym” halypanyň ýoluny ösdürip bilen, ýokary ussatlykda aýdylan aýdymlar saýylýar.
Azatlyk Radiosynyň bu gezekki medeni gepleşiginde medeni täzeliklerden daşary, bagşy Orazgeldi Ylýasowyň ömri we döredijiligi barada ýörite gürrüň edilýär.
Şu gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Halkara günägeçiş guramasy Amnesty International Moskwany, ýüzlerçe özbek graždanlarynyň Orsýetden mejbury yzyna iberilmegini goldamak bilen, ol adamlaryň Özbegistanda gynalmagyna kömek edýänlikde aýyplaýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän gurama 21-nji aprelde ýaýradan hasabatynda gaçybatalga sorap gelen ýüzlerçe adamynyň, bosgunlaryň we zähmet migrantlarynyň deportirlenendigini ýa-da yzlaryna Özbegistana dolanmaga mejbur edilendigini aýdýar. Ol ýerde bolsa bu adamlar özbek häkimiýetleri tarapyndan gynalýarlar.
Hukuk guramasynyň "Ogurlama we Orsýetden zor bilen Özbegistana gaýtarma" atly raportynda kähalatda, ýagny Moskwa Daşkendiň ekstradisiýa baradaky haýyşyny bitirmedik ýagdaýynda, barybir Özegistanyň howpsuzlyk güýçlerine gözlenýän özbek raýatyny ogurlamaga rugsat edendigini belleýär.
“Özbegistana basyş edilmeli”
Günägeçiş guramasynyň Ýewropa we Orta Aziýa boýunça direktory Jon Dalhuisen Moskwany bular ýaly "ogurlamalary we deportasiýalary" bes etmäge çagyryp, bu işiň onuň adam hukuklary barada öz üstüne alan borçlaryna ters gelýändigini aýdýar.
Ol Orsýet üstüne gynalma howpy abanýan adamynyň Özbegistana gaýtarylyp berilmezligini kepillendirmeli diýýär.
Dalhuisen "Adamlary gynamagy we edilýän beýleki zulum-sütemleri bes etmegi üçin Özbegistana hemmetaraplaýyn basyş edilmeli, sud prosesleriniň halkara ölçeglerine doly laýyk we adalatly bolmagy üpjün edilmeli" diýýär.
Hukuk toparynyň bellemegine görä özbek häkimiýetleri syýasy opponentleri, tankytçylary we yslamçy toparlaryň tarapdarlary diýilýän adamlary yzarlamagy terrorizme garşy göreş bilen aklamaga synanyşýarlar.
Haýyş ret edildi
Amnesty International 2013-nji ýylda Moskwa Özbegistanda bir bikanun yslamçy topary döretmekde aýyplanylýan režissýor we biznesmen Mirsobir Hamidkaryýewiň ekstradisiýa edilmegi barada Daşkentden gelen haýyşy ret etdi diýip ýazýar.
Günägeçiş guramasynyň bellemegine görä, Hamidkaryýewe bildirilýän aýyplamalar onuň bir näresmi üýşmeleňde hyjabyň tarapyny çalyp aýdan gürrüňlerine esaslanýar.
Hamidkaryýew 2014-nji ýylda Moskwada ogurlanyp, Orsýetiň howpsuzlyk işgärleri tarapyndan özbek häkimiýetlerine tabşyryldy. Olar hem ony zor bilen Özbegisatana doladylar diýip, Amnesty International tekrarlaýar.
Hukuk topary Özbegistanyň türmesinde ýurduň howpsuzlyk güýçleri Hamidkaryýewi urup-ýenjip, iki gapyrgasyny we ýedi dişini döwüp, oňa öz günäsini "boýun aldyrdylar" diýip ýazýar.


text:
Sişenbe güni Eýranyň oppozisiýa lideri Mir Husseýin Musawiniň şahsy Web saýtynda onuň özüniň we aýalynyň öz öýlerinde, öý tussaglygynda oturandyklary barada maglumat peýda boldy.
Şeýle-de, Mir Husseýin Musawi bu Web saýta ýerleşdiren maglumatynda ýakynda özüniň türmä salnandygy barada peýda bolan maglumat sebäpli öz tarapdarlarynyň arasynda dörän aladalar üçin ötünç soraýandygyny hem mälim edipdir.
Eýranyň beýleki bir oppozisiýa lideri Mehdi Karrubiniň tarapdarlaryna degişli Web saýtda Mehdi Karrubiniň we onuň aýalynyň anyk nirededikleriniň henizem belli däldigi aýdylýar.
Mehdi Karrubiniň tarapdarlary onuň hökümet güýçleri tarapyndan näbelli bir ýere alnyp gidilendigini öňe sürýärler.
Mir Husseýin Musawi bilen Mehdi Karrubi şu ýylyň 14-nji fewralynda arap ýurtlaryndaky gozgalaňlary goldap, raýdaşlyk demonstrasiýasyny geçirmek barada çagyryş edenlerinden soň, howpsuzlyk güýçleri tarapyndan oý tussaglygyna alnypdylar.


text:
Hojaguly Narlyýew 1937-nji ýylyň 21-nji ýanwarynda öňki Gyzylarbat bilen Gazanjygyň arasyndaky Goç obasynda dünýä inipdi. Ol 1960-njy ýylda Bütinsoýuz Döwlet kinomatografiýa institutynyň operatorçylyk fakultetini tamamlady hem “Türkmenfilm” kinostudiýasynda işe iberildi. Şol döwürdenem ol dürli filmleri surata düşürmek işine başlady.
Operatorlykdan başlanan uly ýol
Hojaguly Narlyýewiň ilkinji uly işi “Şükür bagşy” filimine operatorlyk boldy. Bu film 1963-nji ýylda ekrana çykdy. Belli kino režissýory Bulat Mansurow tarapyndan döredilen bu film ýüzugra uly meşhurlyga eýe boldy.
Owaly bilen, bu filme şol döwürde Bişkek şäherinde geçen Bütinsoýuz
Belli türkmen kino režissýory Hojaguly Narlyýew.
kinofestiwalynda birnäçe baýrak berildi. Yzysüre ol film barada dünýä belli ýazyjy Çingiz Aýtmatow “Gylyjy azala öwren saz” diýen at bilen düýpli makala ýazdy. Şol bir wagtyň özünde, filimi döredenleriň hatarynda onuň operatory Hojaguly Narlyýewiň ady-da dile düşdi.
Soňra ol Ýuriý Trifonowyň romany esasynda surata düşürilen we 1966-njy ýylda ekrana çykan “Teşneligiň gandyrylyşy” filminiň operatory boldy. Filmiň operatorlyk işi üçin H. Narlyýewe Bütinsoýuz kino festiwalynda aýratyn diplom berlidi. Şol filmde hem ol ilkinji gezek aktýor hökmünde surata düşüpdi.
1968-nji ýylda ekrana çykan, belli ýazyjy Andreý Platonowyň powesti esasynda döredilen “Gyrnak” filminiň operatory hem Hojaguly Narlyýew bolupdy. Bu klassyky eserleriň surata düşüriliş işlerine aktiw gatnaşan Hojaguly Narlyýew üçin bu tejribäniň aýratyn döredijilik mekdebi bolandygyny çaklasa bolar .
Režissýorlygyň beren miweleri
Hojaguly Narlyýewiň ilkinji režissýorlyk işi balykçylar durmuşyndan gürrüň beýrän “Gämiçiniň jany bir” diýen çeper filmi bolupdy. 1972-nji ýylda bolsa, ol “Gelin” filmini döretdi. Bu filmiň wakasy örän sada. Adamsy urşa giden ýaş gelniň öz gaýyn atasyna hyzmaty hem adamsyna, ojagyna wepalylygy, onuň beýik enelik arzuwy beýan edlýär. İňňän milli häsiýete eýe bolan, örän az sözli hem çuň mazmunly bu film şol dörän ýylynda yzly-yzyna 4 halkara baýragyna mynasyp bolupdy. Oňa 1973-nji ýylda SSSR-iň Döwlet baýragy berildi. Bu şo döwürdäki iň uly baýraklaryň biridi.
Şwesiýada ýaşayan türkmen ýazyjyzy Akmuhammet Welsapar H.Narlyýewiň bu milli filmleriniň ähmiýetine ýokary baha berip, şeýle diýdi: “Hojaguly Narly ‘Gelin’ hem ‘Pyragy – bagtdan jyda düşen’ filmlerinde Alty Garly bilen Bulat Mansurow ýaly zehinli hem tejribeli režissýorlaryň ýoluny dowam etdi. Hojaguly Narly, aýratynam, ‘Gelin’ filminde özüniň hakyky dörediji adamdygyny, hakyky milli türkmen kinorežissýorydygyny görkezdi”.
Magtymguly Pyragynyň ýaşlyk ýyllaryndan gürrüň berýän “Pyragy – bagtdan jyda” düşen filmi türkmen kino sungatynda ilkinji giň ekranly çeper kartina bolupdy.
Bu gürrüňi edilýän filmlerden daşary, ol türkmen zenanlarynyň durmuşyny hem ruhy dünýäsini açyp görkezýän “Ýok diýmegi başar” we “Aýal ata çykanda” filmlerini-de döretdi. Şol döwürlerde ol belli gyrgyz ýazyjysy Çingiz Aýtmatowyň “Asyrdan-da uzaga çeken gün” romany esasynda “Mankurt” filmini surata düşürdi.
Nojaguly Narlyýewiň tomaşaçylara mälim bolan soňky işlerinden biri bolan “Enäniň sesi” filmini ol 2010-njy ýylda surata düşürdi.
Watanda dörän böwetler
Garaşsyzlyk ýyllarynda köpsanly beýleki döredijilik edaralary bilen birlikde “Türkmenfilm” kinostudiýasy hem ýapyldy, onuň işgärleriniň köpüsi bolsa döredijilikden gyrakladylyp, goldawsyz galdyryldy.
Bu ýagdaý, öz gezeginde, köp döredijilik işgärleriniň ýurdy terk edip, başga ýurtlarda öz bagtlaryny synamaklaryna sebäp boldy. Zehinli kino režissýory Hojaguly Narlyýew hem indi köp ýyllar bäri Orsýetde ýaşaýar.
Hojaguly Narlyýew ýaly tejribeli kino işgärleriniň gaýtadan Türkmenistana gaýdyp baryp, täze milli filmleri döretmeklerine ýol açylar diýip garaşyp bolarmy diýip berlen soraga ýazyjy Akmuhammet Welsapar: “Meniň şoňa ynanasym gelýär. Sebäbi Hojaguly Narly ýaly adamlaryň ykbaly diňe olaryň öz ykbaly däl, ol halkyň ykbaly bilen baglanyşykly, biziň hemämiziň ykbalymyz bilen baglanyşykly. Hojaguly Narly, şonuň ýaly ýurduň öz içinde dilleri lal edilen adamlaryň müňlerçesi döredijilige, halkyň durmuşyna gaýdyp gelmese, Türkmenistan üçin hakyky ruhy janlanyş başlandy diýip bolmaz” diýip, jogap berdi.


text:
Pakistanyň goşun başlygy Kabulda ýokary derejeli owgan resmileri bilen gepleşdi, bu gepleşikler owgan hökümeti bilen «Talyban» ekstremist toparynyň arasyndaky gepleşikleri dikeltmek tagallasynyň çäginde geçirildi.
General Rahil Şarif 27-nji dekabrda Kabulda owgan prezidenti Aşraf Gani, baş ýerine ýetiriji ofiser Abdulla Abdulla bilen duşuşdy.
Abdullanyň sözçüsiniň orunbasary Jawed Faisal Azatlyk radiosynyň Owgan gullugyna resmileriň owgan parahatçylyk progresi, özara bähbitler we howpsuzlyk barada maslahat edendiklerini aýtdy.
Ol gepleşikleriň netijeli bolandygyny aýtdy, emma jikme-jiklikleri açmady.
Pakistanyň harby sözçüsi, general leýtenant Asim Salim Bajwa biraz öň general Rahil Şarifiň Owganystana has gowy serhet goragyny üpjün etmek we owgan parahatçylyk prosesini maslahatlaşmak üçin «çyn ýürekden we optimizm» bilen gidýändigini aýdypdy.


text:
Russiýanyň oppozision lideri Alekseý Nawalnyý Wladimir Putin öz “monopoliýasyny häkimiýetde” berkitmek üçin hiç zatdan bäri gaýtmaz diýip, Russiýanyň prezidentini özüni we içki toparyny baýlaşdyrmak maksady bilen Ukraina garşy uruşy başlatmakda aýyplady.
“Men ol ölüminiň edil öň ýany ýadro düwmesine basmaz we galan adamlary hem öz ýany bilen mazara alyp gitmek islemez diýip umyt edýärin” diýip, 28-nji maýda Nawalnyý Azatlyk Radiosynyň we “Amerikanyň sesi” radiosynyň Rus gulluklaryna beren bilelikdäki interwýusynda belledi.
Nawalnyý dürli meseleleri öz içine alýan interwýusynda Putini gündogar Ukrainada Kiýewiň güýçleri bilen Russiýa tarapyndan goldanylýan separatistleriň arasynda dowam edýän urşy öjükdirmekde hem aýyplady. Ol gündogar Ukrainadaky konfliktde Kremliň rolunyň “jenaýatdygyny” belledi.
Şeýle-de, Nawalnyý: “Bu diňe syýasy bir ýalňyşlyk däl, eýsem bu Russiýa federasiýasyna, onuň halkyna garşy edilýän jenaýatdyr" diýdi.


text:
Ýewropa döwletleri BMG-niň Siriýada parahatçylykly demonstrasiýalaryň basylyp ýatyrylmagyny ýazgarýan rezolýusiýasyny tasladylar.
Günbatar habar gulluklary BMG-niň diplomatlaryna salgylanyp, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Portugaliýanyň taslamanyň tekstini 15 döwletden ybarat geňeşiň hem agzalaryna iberendigini ýazýarlar.
Geçen aý ýewropalylar ABŞ-nyň goldawynda siriýa zorlugyny ýazgarýan beýanata geňeş razylygyny almaga synandylar. Emma Orsýet muňa garşy çykdy, Hytaý bilen Hindistan bolsa, ýazgaryşy agzaman, krizisi parahatçylyk arkaly çözmäge çagyrdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi Türkiýäniň başa barmadyk agdarylyşykda güman edip, müňlerçe adamy tussag etmegine we işden çetleşdirmegine “aladalanma” bildirdi we ýurdy adam hukuklaryna hem kanunyň hökmurowanlygyna hormat goýmaga çagyrdy.
21-nji iýulda Türkiýäniň prezidenti Recep Taýyip Erdogan agdarylyşykda güman edilýänleri tussag etmäge ygtyýarlygyny artdyrmak üç aý möhletli adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi, şeýle-de agdarylyşyga goldaw bildirmekde aýyplap, mekdeplerde, uniwersitetlerde, polisiýada we kanun goraýjy edaralarda 60 müňden gowrak adamy wezipesinden boşatdy ýa-da iş başyndan çetleşdirdi.
“Biz bolup geçýän ýagdaýlara ýakyndan we aladaly syn edýäris”, diýlip Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça ýolbaşçysy Federika Mogherininiň we bileleşigi ýaýbaňlandyrmak boýunça komissary Johannes Hahnyň 22-nji iýulda ýaýradan bilelikdäki beýannamasynda aýdylýar.
Olar hususan-da mugallymlaryň, sudýalaryň we žurnalistleriň yzarlanmagyny “kabul ederlikli däl” diýip atlandyrdylar we Türkiýäniň “kanunyň hökmurowanlygyna, adam hukuklaryna we esasy azatlyklara, şol sanda raýatlaryň adatly sud edilmek hukugyna hormat goýmalydygyny bellediler.


text:
Çarşenbe güni Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň media azatlygy boýunça ýörite wekili Mikloş Harasti Gyrgyzstanyň häkimiýetlerini metbugat azatlygyna gysyş görkezmeklerini bes etmeklige çagyrdy.
Bu barada Gyrgyzstanyň daşary işler ministriniň adyna ýazan hatynda Mikloş Harasti Gyrgyzstanda žurnalistlere garşy ulanylýan zorluk çäreleriniň soňky aýlar has hem artandygyny nygtapdyr we Gyrgyzstanyň hökümetini bu ugurdaky ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagyny açyk boýun almaklyga hem-de bu jenaýatçylyklara adaty jenaýatçylyk hökmünde baha bermekligi bes etmeklige çagyrypdyr.
Gyrgyzstanly žurnalistlere garşy nobatdaky zorluk çärelerinden birem 14-nji dekabrda žurnalist Gennadiý Pawlýugyň janyna kast etmek üçin amala aşyrylan hüjüm boldy.
Bu hüjümden bir hepde töweregi wagt geçenden soň, Gennadiý Pawlýuk huşuna gelmän, düýn koma ýagdaýynda aradan çykdy.


text:
22-nji dekabrda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän, kuwwaty ýylda 3 million tonna çig nebiti gaýtadan işlemäge ukyply bolan ELDAD-HT-7 desgasy hem-de umumyzawod hojalyk desgalary açylyp, ulanmaga berildi.
Dabara gatnaşanlaryň arasynda daşary ýurt kompaniýalarynyň: ELDAD-HT-7 desgasyny gurmak üçin TNGIZT hem-de umumyzawod hojalygynyň desgalarynda işleriň baş potratçysy — «Petro Gas LLP»
britan firmasy bilen şertnama baglaşan “Alliance Engineering and Construction B.V.” niderland firmasynyň wekilleri hem boldy.
Dabaranyň barşynda “Alliance Engineering and Construction B.V.” kompaniýasynyň ýolbaşçysy Konstantin Basýuk hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa bu möhüm taslamany amala aşyrmaga gatnaşmaga bildiren ynamy üçin çuňňur hoşallygyny beýan etdi. Gaýtadan işleýän kuwwatlyklaryň durnukly artmagyny hem-de bäsdeşlige ukyply önümleriň çykarylmagyny üpjün edýän uly möçberli döwlet maýa goýumlary TNGIZT-niň harytlyk nebit önümleriniň mukdarynda we görnüşlerinde esasy höweslendirmeler bolup durýandygyny bellemek bilen, niderland kompaniýasynyň ýolbaşçysy TNGIZT-de amala aşyrylan taslamanyň türkmen hyzmatdaşlary bilen uzakmöhletleýin we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmaga ýardam berjekdigine umyt edýändigini belledi.
ELDAD-HT-7 desgasy gurlanda, innowasion tehnologiýalaryň ulanylmagy, inženerçilik merkezleriniň dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň enjamlary, abzallary hem-de kuwwatly gurallary bilen üpjün edilmegi desganyň ygtybarly işlemegini hem-de TNGIZT-niň nebiti ilkinji gezek gaýtadan işlemegini ekologik taýdan arassa we galyndysyz önümçiligiň has ýokary derejesine çykarmagyna mümkinçilik berer.
Dabara gatnaşyjylar desganyň merkezi dolandyryş bölümine baryp gördüler. Amala aşyrylan taslama boýunça ol ELDAD-HT-2, 6 we 7 desgalary üçin umumy dolandyryş bölümi bolup hyzmat eder. Desgalaryň çig maly gaýtadan işlemek boýunça umumy kuwwaty goýberiş enjamyny işe girizmek bilen, bir ýylda 7,5 million tonna deň bolar.
ELDAD-HT-7 desgasynyň merkezi dolandyryş bölüminiň iki gatly binasynda tehnologik işleri awtomatlaşdyrmak hem-de nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän desgalaryň üçüsiniň tehniki ölçeglerine gözegçilik edýän elektron enjamlar jemlenipdir. Maglumat tehnologiýalarynyň bolmagy netijesinde desgalary dolandyrmagyň paýlaýjy ulgamlary elektrik üpjünçiliginde hem-de maksatlaýyn ulanyşda özbaşdak işleýär.
ELDAD-HT-7 desgasynyň merkezi dolandyryş bölüminde nebiti gaýtadan işlemek üçin gelip gowuşýan hem-de taýýar nebit önümleriniň çykýan mukdaryny ölçeýän ulgama elýeterliligi programmalaýyn üpjün edýän inženerçilik beket oturdyldy. Şeýle hem bu ýerde programmalaýyn ätiýaçlandyryjysy bolan näsazlyga garşy goraýyş ulgamy oturdyldy. Ol adatdan daşary ýagdaýlarda senagat desgasynyň kepillikli goragyny üpjün eder, şol sanda kondensirleýji-sowadyş we beýleki enjamlaryň poslamagynyň öňüni alar.
ELDAD-HT-7 desgasynda Goturdepede we Ekeremde çykarylan, 1-nji göwrüm parkyndan turbageçiriji boýunça ugradylýan nebitiň garyndysy gaýtadan işlener. Täze önümçiligiň taslama kuwwaty nebiti ilkinji gezek gaýtadan işleýän iri zawod bilen barabardyr. Bu ýerde çig mal goşundylary hem-de harytlyk nebit önümleri hökmünde benzinler, kerosinler, dizel ýangyjy, mazut işlenip çykarylar. Ýeňil we agyr benzinler izomerleýji we katalitik riforming desgalarynda ekologik taýdan arassa ýokary oktanly benzinleri öndürmek üçin gönükdiriler. Tehnologik taýdan arassalamak arkaly kerosinlerden we solýarka garyndysyndan TS-1 uçar ýangyjyny hem-de gidrousul bilen arassalanan dizel ýangyjyny — ýokary goşulan bahaly önümi alarlar. Mazut daşarky we içerki bazarlarda taýýar önüm, şeýle hem mazudy gaýtadan işleýän wakuum, katalitik kreking we haýal kokslaýjy desgalary üçin sarp edilýän material hökmünde ýerlenilýär. Ol benzinleriň, suwuklandyrylan gazlaryň, çalgy ýaglarynyň, bitumlaryň, kokslaryň hem-de beýleki açyk we nebithimiýa önümleriniň möçberini artdyrmak maksadynda ulanylýar.
Goýberiş desgasynda ELDAD-HT-6 we ELDAD-HT-7 desgalary üçin dizel ýangyjyny we kerosinleri arassalaýan bir bitewi bölüm bina edildi. Onuň gurulmagy senagat çäginiň netijeli ulanylmagy hem-de daşky gurşawy goramagyň talaplary bilen şertlendirilendir. “Ýaşyl tehnologiýalar” nukdaýnazaryndan, desgada aýlawly suw, enjamlaryň howa arkaly sowadyş ulgamlary oturdyldy, ýer üstünden nebit üçin, harytlyk-çig mal we gaýtadan işlenýän önümler üçin estakada turba geçirijileri çekildi.
Senagat desgalary gurlanda tebigaty goramak nukdaýnazaryndan çemeleşme TNGIZT-niň önümçilik kuwwatlyklaryny giňeltmegiň, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň deňiz ýakasynyň tebigy baýlyklaryny aýawly saklamak we artdyrmak boýunça ekologik konsepsiýasyna birkemsiz eýermegiň ileri tutulýan şerti bolup durýar. Nebiti gaýtadan işleýjiler öňdebaryjy serişde tygşytlaýjy we ekologik taýdan synagdan geçen tehnologiýalary ulanmak bilen , häzir nebithimiýa önümleriniň onlarça görnüşini çykarýarlar. Olaryň hatarynda ýokary oktanly benzinler, uçar ýangyjy, tehniki we yşyklandyryş kerosinler, suwuklandyrylan gazlar, çalgy ýaglarynyň dürli görnüşleri, gidrousul arkaly arassalanan dizel ýangyjy, elektrod koksy, külkelenen polipropilen, sintetiki önümler hem-de ýurdumyzyň sarp edijileriniň we daşary ýurtlarda uly islege eýe bolan beýleki harytlar bar.
ELDAD-HT-7 desgasy işe girizilenden soň, dabaralar umumyzawod hojalyk meýdançasynda dowam etdi. Umumyzawod hojalygynyň düzümine öndürijiligi sagatda 60 tonna deň bolan bug gazan, kuwwaty sagatda 16500 kub metre barabar bolan gysylan howany işläp çykarýan beket hem-de kuwwaty sagatda 1 müň kub metre barabar bolan gaz görnüşli we kuwwaty sagatda 100 kub metre barabar bolan suwuk azot öndürýän beket girdi.
Işe girizilen täze önümçilik kuwwatlyklary möçberi bir ýylda 10 million tonnadan gowrak nebiti gaýtadan işlemek kepili bilen önümleriň geljegi uly görnüşlerini öndürmek mümkinçiligini ep-esli artdyrar. Hili gowulandyrylan nebit önümleriniň üznüksiz çykarylmagy nebithimiýa harytlarynyň dünýä bazarynda TNGIZT-niň eksport ornuny berkitmegiň we giňeltmegiň hemişelik hereket edýän şerti bolup durýar.


text:
Türkiýe bilen Türkmenistanyň ýolbaşçylary her gezek duşuşanlarynda, “iki döwlet bir millet” diýen şygar ýaňlanýar. Türkiýeli žurnalist Şener Şawşatly onuň ýöne ýerden aydylýan şygar däldigini, Türkmenistanda habarçy bolup işlän döwürlerinde bu şygary iş ýüzünde görendigini aýdýar.
Žurnalist Şener Şawşatly, habarçymyz Döwlet Baýhana, Türkmenistanda habarçy bolup işlän döwürlerinde, Türkmenistanyň we türkmenleriň özünde galdyran täsirleri, başdan geçiren tejribeleri barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkiýede halkyň arasynda habarçy bolup gezip ýören halky gowy tanaýan bir metbugat işgäri. Türkmenistan bilen bolan gatnaşyklara Türkiýede nähili garalýar we nähili baha berilýär?
Şener Şawşatly:
Bu ýerde aýratyn belläp geçilmeli bir ýagdaý bar. Ýagny Türkiýedäkileriň aglabasy türkmen. Anatoliýa ýagny Anadolyda ýaşaýan türkmenlere türk diýilýär. Sebäbi Türkiýäniň düýbüni tutan türkmenler. Anadolydaky Seljuk döwletini we Osman döwletini guran türkmenler.
Togrul we Çary begler ol ýerde döwlet gurýarka bu taýda hem olaryň dogan oglany Süleýmanşa hem Anadoly Seljuk döwletini gurupdyr. Türkmenistan tarapdan gündogardan gelen türkmen göçleri Anadolyny türkleşdiripdir ýagny türkmen ýurduna öwüripdir. Anadolyny yzyna gaýtaryp alyp, türkleri kowmak üçin gurnalan haçparaz ýörüşlerini derbi-dagyn eden hem ýene şol türkmenler.
Ýöne wagtyň geçmegi bilen taryhyň ünsden düşürilmegi netijesinde hamala türkmenler bilen türkler tapawutly halklar ýaly bir düşünje ýüze çykypdyr. Bu düýbünden nädogry bir düşünje. Türkiýäni häzirki ýaşaýanlara watan edenler türkmenlerdir.
Ynha, şeýle sebäplerden tebigy ýagdaýda Türkiýede ýaşaýanlary Türkmenistan gaty ýakyndan gyzyklandyrýar. Türkmenistan baradaky habarlar we Türkmenistanyň ösüşe hem galkynyşa ymtylyşlary we durmuşa geçirýän çäreleri Türkiýede halky gaty buýsandyrýar.
Türkmenistandaky çalt özgerişi gidip ol ýerde öz gözüm bilen gördüm we soň olary Türkiýede halk köpçüligine gürrüň berýärin. Türkiýede halk ata-babalarynyň gelen ýeri bolan Türkmenistan baradaky gürrüňleri uly höwes bilen diňleýär.
Türkiýede ýönekeý halk Türkmenistan we ol ýerdäki türkmenler barada hemme zady bilmek isleýär. Meselem, meniň ene-atam Türkiýede adaty obaly bir maşgala. Meniň Türkmenistana gidip-gelenimi eşiden enem-atam we öz obamdakylar bilen bilelikde Türkiýede duş gelýän adamlarym: "Türkmenistandaky türkmenler Türkiýedäki türkmenleri bilýärmi?", "Türkmenistandaky türkmenler bize nähili garaýar? Olaryň biz baradaky pikirdir-düşünjeleri nähili?" diýip, Türkmenistandaky halkyň Türkiýe we Türkiýedäki türkmenler baradaky garaýyşlaryny we pikirlerini öwrenmek isleýärler.
Daşoguz welaýatyndaky Nejmettin Kubranyň ýadygärligi.
Azatlyk Radiosy: Şener Şawşatly, siz ol ýerde işläp gaýdan daşary ýurtly bir habarçy hökmünde Türkmenistanyň geljegine nähili baha berýärsiňiz?
Şener Şawşatly:
Türkmenistanda taryhda döwletsiz galynan sekiz ýüz ýyllyk bir döwür bar. Şonuň üçinem taryhdaky sekiz asyrlyk döwletsizligiň täsirlerini birden aýyrmaklyk aňsat iş däl. Ýöne Türkmenistanyň ykdysady mümkinçilikleri we ilatyň aglaba böleginiň ýaş nesilden emele gelmegi şeýle kynçylygyň hötdesinden gelmäge uly goldaw berýär.
Türkiýedäki türkmenleriň arzuwy hem islegi, Türkmenistanyň taryhda bilimde öçmejek yz galdyran Merw we Köneürgenç ýaly ýene bilim bilen dünýäde özüni tanatmaklygy. Türkmenistanyň öz milli taryhyndan hem milli ruhundan ylham alan mahaly bilimde ösen bir ýurda öwrüljekdigine men doly ynanýaryn.
Türkiýeli türkmenler bolup Türkmenistanyň diňe tebigy baýlyklar bilen däl, eýsem bilim taýdan hem taryhdaky ýaly bütin dünýä özüni tanatmagyna garaşýarys.
Azatlyk Radiosy: Şener Şawşatly, siz Türkmenistanda habarçy bolup işlän döwrüňizde elbetde ýatdan çykmajak başdan geçirmeleriňiz hem bolandyr we şolardan bir mysal beräýseňiz dünýä türkmenlerine?
Şener Şawşatly:
Ýatdan çykmajak başdan geçirme diýlende ilki bilen bir waka ýadyma düşýär. Aşgabatda ors bazarda gezip ýörkäm bir türkmen çagajyk ýanyma gelip, arassa türkçe gepläp "Siz türkmi?" diýip sorady. Men yzyma öwrülip, şol türkmen çaga seredip gaty geň galdym.
Men ol türkmen çaga türk mekdeplerine gidýändir öýtdüm. "Sen türkçäni beýle gowy nirede öwrendiň?" diýip soradym. Ýaňky türkmen çagajyk maňa "Telewizordan" diýdi. Bu waka mende uly täsir galdyrdy. Sebäbi şol bazardaky türkmen çagajyk meniň öz çagalarym ýaly bir kemsiz türkçe gepleýärdi.
Türkmenistanda bir türkmen çagasynyň telegepleşiklerden türkçäni şeýle gowy öwrenmegi mende unudylmajak täsir galdyrdy. Türkmenistanda ýatdan çykmajak başdan geçirmelerimiň ýene biri hem Garrygalada bolup geçdi. Garrygala habara gidenimizde bir garry türkmen aýala duş geldik.
Şonda şol garry türkmen aýal bize şeýle diýdi: "Bu ýer Garrygala däl. Bu ýeriň hakyky ady "Gaýy gala" ýagny Osman döwletini guran Oguzlaryň Gaýy taýpasynyň galasy. Öz taryhyňyzy gowy biliň". Ýaşy segsenden aşan bir türkmen mamanyň maňa ýagny türkiýeli bir habarça beren taryh sapagy ýadyma düşen mahaly henizem depe saçym üýşüp gidýär.
Türkmenistanda türkiýeliler üçin ýene bir ýatdan çykmajak pursatlaryň biri, ol hem türkmen halkynyň elinde baryny hat-da öz iýip bilmeýän tagamlaryny hem bir ýerden tapyp saçaga goýup, myhmana hödür etmegi ýaly beýik adamkärçilikli myhman söýerligi boldy.
Şeýle myhman söýerlik Türkiýedäki käbir türkmenleriň arasynda-da häzirem dowam edýär. Ynha meniň Türkmenistanda unutmajak başdan geçirmelerimden käbiri şundan ybarat.


text:
Türkmenistanyň öz tebigy gazyny Ýewropa akdyrmak planlaryny häzirki wagtda Azerbaýjan, Türkiýe we Gürjüstan bilen maslahat edýändigi barada media maglumatlarynda habar berildi.
Türkmen prezidenti G.Bedimuhamedow geçen aýyň aýagynda Berline eden saparynda Türkmenistanyň Ýewropa bilen gaz söwdasyna gyzyklanma bildirýändigini tassyklapdy.
Türkmenistanyň Trans-Hazar gaz geçiriji proýekti boýunça potensial partnýorlary bilen geçirýän häzirki gepleşikleriň iş ýüzünde nähili ähmiýeti bar?
Azatlyk Radiosy bu mesele dogrusynda Azerbaýjanyň Nebit öwrenmeleri boýunça merkeziniň başlygy Ilham Şaban bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň öz tebigy gazyny Ýewropa akdyrmak boýunça proýekti Azerbaýjan, Türkiýe we Gürjüstan bilen geçirýän gepleşikleri barada sizde nähili maglumat bar?
Ilhan Şabam: Bizde beýle maglumat ýok, emma gepleşik geçirilende-de bu adaty bir zat. Sebäbi Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň we Türkiýäniň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda energiýa pudagyndaky hyzmatdaşlyk boýunça gol çekilen protokol bar. Oňa laýyklykda daşary işler ministrlikleriniň we bilermenleriň derejesinde duşuşyklar geçirilip durýar we indiki ädimler kesgitlenýär. Bu duşuşyklarda henize çenli belli bir netije göze ilmeýän hem bolsa, taraplar bu meselä seredýändiklerini ýatladyp durýarlar. Türkmenistanyň iri gaz öndüriji ýurtdugy, Azerbaýjanyň regionyň iri transport ýoluna eýe bolan döwletdigi, Türkiýäniň bolsa gazgeçiriji infrastrukturany dolandyrýan döwletdigi nazara alnanda olaryň tagallalaryny birikdirmeginiň geljekki onýyllyklarda örän amatly mümkinçiliklere ýol açýar.
Azatlyk Radiosy: Emma şeýle proýektler uzak ýyllaryň dowamynda maslahatlaşylyp gelinýär, netije göze ilmeýär.
Ilhan Şaban: Syýasat we geo ykdysadyýet nukdaý nazaryndan bu oýlanyşykly usul. Seredip görüň, Türkmenistan soňky ýyllarda näçe täze turbalara eýe boldy. Üç turba Hytaýa tarap açyldy, dördünjisi gurulýar. TOPH proýektiniň gurluşygy başlandy. Diýmek, işler alnyp barylýar. Ýene on ýyldan Trans-Hazar gaz geçirijisi hem gurlyp bilner.
Azatlyk Radiosy: Trans-Hazaryň öňünde deňziň statusynyň kesgitsizligi we Orsýetiň, Eýranyň garşylygy ýaly bar bolan böwetler päsgelçilik döretmezmi?
Ilham Şaban: Islendik iri proýekt islegleriň iş ýüzündäki şertlere gabat gelen pursadynda başa barýar. Meselem bäş ýyl mundan ozal Eýranyň daşyndaky ýagdaýyň şeýle üýtgejegini hiç kim bilmeýärdi. Berk ykdysady üzňelikdäki Eýrana häzirki wagtda dünýä ýurtlary Boing uçarlaryny satýarlar, kärhanalary gurmak planlaryny yglan edýärler. Şeýlelikde biz ýene on ýylda Orsýetiň Ýewropa Bileleşigi bilen nähili gatnaşykda boljagyny, onuň Türkmenistan we Azerbaýjan bilen gatnaşyklarynyň nähili boljagyny bilmeýäris.


text:
Brýussel 22-nji noýabrda hem ýokary hüşgärlik ýagdaýynda galýar. Häkimiýetler jemgyýetçilige, «çynlakaý howpuň abanýandygy» sebäpli, üýşmeleňlerden çeke durmagy maslahat berýärler.
21-nji noýabrda dördünji derejeli howpsuzlyk hüşgärligi jar edildi. Belgiýanyň paýtagtynyň metro sistemasynyň işi hepde ahyrynda togtadyldy, futbol ýaryşy ýaly uly çäreler goýbolsun edildi. Otlulara, demirýol stansiýalaryna, aeroportlara goşmaça howpsuzlyk güýçleri ýerleşdirildi.
Brýusseliň häkimi 21-nji noýabr agşamy söwda merkezleri, jemgyýetçilik binalary bilen bir hatarda şäherdäki restoranlary, kafeleri hem ýapmagy buýurdy.
Premýer-ministr Çarlz Mişel «13-nji noýabrda Parižde bolan we 130 adamy öldüren, ýüzlerçe adamy ýaralan hüjümlere çalymdaş hüjüm töwekgelligi barada diýseň anyk maglumat bar" diýdi.
Pariž hüjümleriniň jogapkärçiligini «Yslam döwletiniň» jeňçileri öz üstüne aldy we Brýussel bu jenaýat işiniň derňewiniň merkezine öwrüldi. Sebäbi Pariždäki hüjümleri amala aşyran janyndan geçen bombaçylaryň ikisi Belgiýada ýaşaýan adamlar bolup çykdy.
Pariždäki terror hüjümlerinde güman edilýän fransuz raýaty, 26 ýaşyndaky Salah Abdeslam Parižde amala aşyrylan hüjümleriň guramaçylarynyň biridir diýip bilinýär we onuň Brýussele gaçan bolmagynyň ahmaldygy çaklanylýar.
Metbugat habarlarynda öňe sürülýän pikirlerden çen tutulsa, terror howpy zerarly hüşgärleriň ýokarlandyrylmagy Abdeslamyň Brýusselde bir ýerde gizlenýändigi bilen bagly.
Pariž hüjümleriniň guramaçylarynyň ýene biri 28 ýaşyndaky Abdelhamid Abaaoud hem Marokko asylly belgiýaly bolup çykdy.
Ol fransuz howpsuzlyk güýçleriniň Parižiň eteginde, 18-nji noýabrda geçiren reýdi mahalynda öldürildi.
Belgiýa Pariž hüjümleri bilen ilteşiklilikde tutulan raýatlarynyň üç sanysynyň garşysyna jenaýat işini açdy.
Premýer-ministr Mişel resmileriň «ýaraglanan we partlaýjyly birnäçe şahsyýetiň birnäçe ýerde hüjüm etmeginden howatyr edýär» diýdi.
"Biz ilaty dowla düşmezlige çagyrýarys, sebäbi biz zerur bolan ähli çäräni görýäris» diýip, ol aýtdy.
Brýussel polisiýasy 21-nji noýabrda paýtagta geçirilen reýd mahalynda partlaýjy öndürilýän laboratoriýanyň üstüni açandygyny aýtdy.
Şeýle-de bu ýerde ýarag tapylypdyr, emma partlaýjy we janyndan geçenleriň guşaklary tapylmandyr.
Polisiýa üç adamyň tussag edilendigini aýtdy, emma goşmaça detallary aýtmady.
Brýusseliň daşynda, Belgiýanyň galan ýerlerinde howpsuzlyk hüşgärligi 3-nji derejede saklanýar.
Dünýä ýüzündäki resmiler Siriýadaky yslamçy ekstremsitlerin kömegi bilen Pariž hüjümlerini gurnan fransuz we belgiýa guramalarynyň yzyny derňeýärler.
Türkiýäniň polisiýasy 21-nji noýabrda güman edilýän üç terrorçyny, şol sanda Belgiýanyň raýaty, Marokkoda doglan Ahmet Dahmanini tussag etdi.
Brýusselde bir milliondan gowrak adam ýaşaýar, şeýle-de bu ýerde ÝB-niň we NATO-nyň, köp sanly uly korporasiýalaryň edaralary bar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Çiliniň häkimiýetleri 5-nji awgustdan bäri ýeriň astynda, magdan käninde oturan 33 magdançyny halas etmek işini tizleşdirmäge çalyşýarlar. Olary halas etjek ötügi gazmak üç-dört aýa çeker diýip, Çiliniň resmileri çaklaýarlar.
Altyn hem kümüş gazylyp alynýan kände, 700 metr çuňlukdaky şahtada galyp, üstleri gömlen magdançylaryň diridigi geçen hepde anyklandy.
Ýeriň aşagynda galýan magdançylaryň käbiriniň saglyk ýagdaýy kadaly bolsa, beýlekileri depressiýa uçrana meňzeýär. 30-njy awgustda magdançylar ilkinji gezek öz ýakyn garyndaşlary bilen telefon arkaly gürleşmek mümkünçiligine eýe boldular.
Depressiýanyň alamatlary
Çiliniň Saglyk ministri Jaime Manalihi, magdançylaryň düşüren wideoýazgysyndan çen tutup, olaryň iň bärkisi bäşisinde depressiýanyň alamatlarynyň bardygyny aýdýar: “Olar üzňe saklanýarlar, wideoýazga köp düşesleri gelmeýär, olaryň işdäsiniň ýokdugy görünýär. Olarda depressiýa başlanýar diýsem, ýalňyşmaryn”.
Depressiýanyň alamatlary bolan adamlar bilen psihiatrlaryň işleşjekdigini ol sözüne goşdy. Jenap Manalihiň aýtmagyna görä, diňe geçen hepdede diridikleri anyklanan magdançylar iki hepdäniň dowamynda bar bolan azyk gorlaryny tygşytly ulanyp, agramlaryndan köp ýitirdiler. Jenap Manalihi olaryň käbirlerinde henize çenli teşneligiň (degidrasiýanyň) alamatynyň saklanýandygyny belledi.
Häzirki düşen kyn ýagdaýlaryna garamazdan, magdançylar ruhybelentligi saklamaga synanýarlar. Muňa olaryň özleriniň düşüren wideoýazgysy şaýatlyk edýär. Şol wideoýazgyda magdançylar Çiliniň milli gimnini aýdyp, “Çili uzak ýaşasyn, magdançylar uzak ýaşasyn” diýýärler.
Magdançylaryň biri öz ýatýan ýerlerini, aşhanalaryny, domino oýnap, doga okaýan ýerlerini wideo düşürip, bizde hemme zat düzgünleşdirilen diýip öwündi.
Resmi aladalar
27-nji awgustda çykyş eden Çiliniň prezidenti Sebastýan Pinera ýer astynda galan magdançylara elden gelen kömegini etjekdigini aýtdy: “Men ýurduň Saglyk ministrligine magdançylary halas etmek üçin San Lorenzo operasiýasyna başlamagy görkezme berdim. San Lorenzo ýa-da keramatly Leonard magdançylary gorap saklaýandyr. Şol operasiýanyň dowamynda ýer astynda galan magdançylarymyza zerur bolan suw, kislorod, iýmit, derman-däri, medisina enjamlary berler. Olaryň fiziki hem psihiki ýagadaýyny kadaly saklamak üçin elden gelen tagallamyzy ederis”.
Ýer astynda uzak wagt baglanyp galan magdançylaryň maşgalalary, olaryň golaýynda çadyr dikip, ýakynlarynyň ýanlarynda bolmak islediler. Olar wagtal-wagtal hat ýazyp, kyn ýagdaýa düşen adamsyny, ogluny, doganyny ruhy taýdan goldamaga synanyşýarlar. Çilim soran käbir magdançylara düzüminde nikotin bolan sakgyjyň berlendigi aýdylýar.
Şeýle hem garaňkyda uzak dowam edýän günlerde biraz güýmenje bolsun diýip, magdançylara kiçi proýektorlar hem elektron oýunlar ýaly enjamlar iberildi.
NASA-dan kömek soraldy
Çiliniň hökümeti kosmosda dar ýerde uzak wagtyň dowamynda bolýan adamlar bilen işleşýän ABŞ-nyň aeronawtika boýunça milli edarasy NASA-ny kömege çagyryp, ondan tejribe alyşmagyny haýyş etdi.
NASA-nyň ýokary derejeli işgäri doktor Maýkl Dunkan magdançylaryň düşen ýagdaýy barada şeýle diýýär: “Çiliniň hökümeti gaty guramaçylykly hereket edýär. Olar ýer astynda üzňelikde galan magdançylara ýardam bermek ugrunda köp iş alyp barýarlar. Ýöne magdançylaryň özleri-de diri galmak üçin köp zat edene meňzeýärler. Ýagny, olaryň häzirki düşen ýagdaýlaryndan diri çykmak üçin guramaçylykly hereket edendikleri görünýär. Biz magdançylaryň saglygyny kadaly ýagdaýda saklamak üçin degerli maslahatlar bilen ýardam bermegi planlaşdyrýarys”.
5-nji awgustda San Hose şahtasynda awariýa bolup, 33 magdançy ýer astyndaky şahtada daşky dünýäden üzňelikde galdy. 28 magdançynyň dogan-garyndaşlary şahtanyň eýelerine garşy suda arza bilen ýüz tutdular.
Ýerli sud hem bu şahtanyň eýelerine degişli 2 million dollara barabar serişdäni doňduryp, zerur bolan halatynda bu pullaryň magdançylaryň maşgalalaryna kompensasiýa tölemek üçin ulanyljakdygyny habar berdi.


text:
2014-nji ýylda halkara harby güýçleriniň Owganystany terk etmegi bilen bu ýurduň howopsyzlyk ýagdaýy, ýurtda hereket edýän dürli ýaragly toparlaryň Owganystana abandyrýan we abandyryp biljek howpy hakda dürli maglumatlar we çaklamalar bar.
Şeýlede, Owganystanda emele geläýjek islendik ýagdaýyň onuň goňşularyna, şol sanda Türkmenistana ýiti täsiriniň boljakdygy çak edilýär. Sebäbi Türkmenistan bilen Owganystanyň serhedi 744 kilometere barabar bolup, onuň goragy barada dürli soraglar bar.
Soňky döwürlerde, serhet ýaka etraplarynda dürli wakalaryň ýüze çykyp başlamagy, wagtal-wagtal serhet aşyr çaknaşyklaryň bolmagy, hatda şu ýylyň fewral aýynda 3 sany türkmenistanly serhetçiniň "Talyban" hereketi tarapyndan atylyp öldürlmagi ýaly ýagdaýlar bu baradaky howsalany barha artdyrýar.
Edil şu ýagdaýlary nazarda tutup, Azatlyk Radiosy soňky döwürlerde türkmen-owgan serhedi bilen baglanyşykly yzygiderli maglumat berýär. Şol maglumatlarda serhet ýaka etraplarynda ýaşaýan adamlaryň hal ýagdaýlary, Türkmenistanyň Owganystan baradaky sýyasaty ýaly meseleler hakda gürrüň edilýär.
Bu temany owganystanly hem-de türkmenistanly ekspertleriň nukdaýzaryndan ençeme gezek ele aldyk, gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda bolsa, bu barada Merkezi Aziýa boýunça tanymal halkara we regional ekspertleriň gatnaşmagynda gürüň etmekçi.
Eger bu meselede soragyňyz bolsa, ýa Türkmenistanyň edýän ýa etmeli işleri hakda öz garaýyşyňyzy aýytmakçy bolsaňyz, aşakdaky forumdan peýdalanyp bilersiňiz. Öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp beýän etmekçi bolsaňyz, bize hat ýazyň, özümiz siz bilen habarlaşarys. Salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Russiýada 1-nji maýda bellenilýän “Raýdaşlyk güni” mynasybetli on müňlerçe adam Moskwanyň merkezinde geçirilýän parada gatnaşdy.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargaly bäri “Maý güni” parady ilkinji gezek Moskwanyň Gyzyl meýdançasynda geçirildi.
Moskwanyň polisiýasy gürrüňi edilýän parada gatnaşyjylaryň sanynyň 100 müňden gowrakdygyny çaklaýar. Bu parad Moskwanyň häkimi Sergeý Sobýaniniň ýolbaşçylygynda geçirildi.
Parada gatnaşanlaryň käbirleri geçen aý Ukrainanyň Krym sebitiniň Russiýa tarapyndan anneksiýa edilmegi barada prezident Wladimir Putiniň kararyny goldaýan şygarly bannerleri hem göterdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde çykyş edip, ýurduň kanun çykaryjylaryny ykdysady çöküşiň öňüni almak üçin özara ylalaşmaga çagyrdy.
Emma Obamanyň bu çykyşyndan soň kanun çykaryjylaryň arasynda düşünişmäge synanyşygyň bardygyna şaýatlyk edip biläýjek alamat entek peýda bolmady. Şu ýylyň 2-nji awgustyna çenli Amerikanyň kanun çykaryjylary özara ylalaşyga gelmeseler, ýurduň ykdysadyýetiniň gaty ýaramaz ýagdaýa düşmek howpy bar.
Şu günler dünýäniň iň ösen ykdysadyýetli ýurtlarynyň biri ABŞ-a taryhda ilkinji gezek ykdysady çöküş howpy abanýar. Muňa ýurduň iki partiýasyna – demokratlara hem respublikanlara wekilçilik edýän deputatlaryň döwlet bergisiniň ýokary çägini 14,3 trillion dollara çenli galdyrmak meselesinde ylalaşyp bilmezlikleri sebäp bolýar. Bu mesele 2-nji awgusta çenli çözülmese, ABŞ ykdysady defolta, ýagny ykdysady çökgünlige uçrap biler.
Bu mesele bilen bagly ýurduň telewideniýesinde eden çykyşynda Obama ykdysady çökgünligiň amerikan raýatlarynyň hemmesine agyr düşjekdigini duýduryp, şeýle diýdi: “Eger ykdysady çökgünligiň öňüni alyp bilmesek, hökümet ilata sosial kömek puluny, weteranlara tölenýän puly, müňlerçe telekeçi bilen hökümetiň arasynda gol çekilen ylalaşyklar boýunça tölegleri töläp bilmez”.
Ýurduň iki partiýasynyň hem wekilleri defoltyň öňüni almak üçin ellerinden gelenini edýändiklerini aýdýarlar. Şol bir wagtda-da amerikan parlamentinde respublikanlara wekilçilik edýän deputatlar diňe öz şertleri ýerine ýetirilen halatynda döwlet bergisiniň ýokary çägini galdyrmaga ylalaşjakdyklaryny aýdýarlar.
Respublikan deputatlar döwlet býujetiniň defisitini aşaklatmak üçin hökümetiň edýän çykdajylaryny azaltmaly diýen pikiri öňe sürýärler. Şol çykdajylaryň hataryna maliýe kömegine mätäç amerikalylara berilýän saglyk ätiýaçlygy üçin sarp edilýän serişdeleri azaltmak ýaly meseleler hem girýär. Maddy ýagdaýy pes bolan amerikalylary saglyk ätiýaçlygy bilen üpjün etmek meselesi bolsa Obama prezidentlik wezipesini eýelänsoň çözülipdi.
Öz nobatynda demokratlar maliýe ýetmezçiliginden ejir çekýän garyp gatlagyň hasabyna däl-de, baý amerikanlara salynýan salgydy köpeltmek arkaly bergini üzmegi teklip edýärler. Respublikanlar bu meselä çürt-kesik garşy çykýarlar.
Respublikanlaryň wekili John Beýner: "Eger seniň sowýan puluň gazanýanyňdan köp bolsa, onda puly azrak sowmaly".
Respublikanlaryň wekili John Beýner 25-nji iýulda eden çykyşynda geljekki 10 ýylyň dowamynda 1,2 trillion dollary tygşytlamak üçin iki tapgyrdan ybarat plany teklip etdi.
“Men bir zady bilýärin: hökümetiň göwrümi näçe uly bolsa, şonça-da halka az sarpa goýulýar. Biziň hökümetimiz bolsa häzir şeýle uly göwrümli hem gymmat welin, ony saklamak üçin halkyň suwy sykylyp, ykdysady ösüşe böwet döreýär. Häzirki krizisiň çykalgasyny tapmak kyn hem däl. Eger seniň sowýan puluň gazanýanyňdan köp bolsa, onda puly azrak sowmaly” diýip, Beýner aýtdy.
Dünýäniň dürli ýurtlarynyň ykdysady ýagdaýyna baha berýän “Standart&Poor’s” agentligi amerikan kanun çykaryjylary döwlet býujetiniň defisitini geljekki 10 ýylyň dowamynda 4 trillion dollara çenli azaltmak meselesinde ylalaşsalar-da, häzirki dörän ýagdaý eýýäm ABŞ-nyň kredit almak meselesindäki ynam derejesini pese düşürip biler diýen netijä geldi.


text:
ABŞ-nyň wise-prezienti Jo Baýden Kiýewe geldi. Bu saparyň dowamynda Baýdeniň Ukrainanyň häkimiýetleri bilen gepleşikleri geçirmegine garaşylýar.
Baýdeniň töweregindäki ýokary derejeli resminiň beren maglumatyna görä, iki günlük saparyň dowamynda ABŞ-nyň Ukraina etmekçi bolýan tehniki hemaýaty mälim ediler.
Resminiň sözlerine görä, bu hemaýatyň çäginde tebigy gaz gorlarynyň netijeliligini ýokarlandyrmak ýaly tehniki kömek hem bolar.
Russiýa Ukraina akdyrýan gazy üçin bahany birden ýokarlandyrmagy netijesinde, ýurduň energiýa meselesi barada käbir aladalar döredi. Moskwa bu ädimi Krymy anneksiýa edeninden soň ätdi.
Baýden prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji Oleksandr Turçynow, premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk we ukrain parlamentiniň deputatlary bilen hem gepleşikleri geçirer.
ABŞ Ukrainanyň täze hökümetiniň tarapynda çykyş edýär. Waşington eger-de Moskwa Ukrainanyň gündogaryndaky dartgynlylygy aradan aýyrmak üçin çäreleri görmese, Russiýa garşy ýene-de sanskiýalaryň girizilmeginiň mümkindigini aýtdy.


text:
Russiýanyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça edarasynyň başlygy Sibiriň käbir böleklerine ýaýran we Hakasiýa regionynda birnäçe şäherçäni ýok eden tokaý ýangynynda 34 adamyň ölendigini we başga-da 7 500 sanysynyň ýaralanandygyny aýtdy.
Prezident Wladimir Putiniň Hakasiýa edýän saparynyň dowamynda çykyş eden Russiýanyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministri Wladimir Puçkow ýangynda, 1 400 çemesi jaýyň ýumrulandygyny we 5 müň adamyň öýsüz galandygyny aýtdy.
Putin jaýlary ot alan adamlaryň bolýan lagerine baryp, ähli dikeldiş we gaýtadan bejeriş işleriniň 1-nji sentýabra çenli tamamlanjakdygyny aýtdy.
Puçkow tokaý ýangynynyň döremeginde “adaty bolmadyk howa çalyşyklarynyň” hem-de ýerli ýaşaýjylaryň oty we zir-zibilleri otlamagynyň jogapkärdigini aýtdy. Bu sebitde daýhanlar gyşyň yzýany, ekin meýdanlaryny arassalamak üçin ýygy-ýygydan guran otlary otlaýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti iki günlük iş sapary bilen Türkiýä bardy.
6-njy awgustda Stambula baran Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu saparynyň gün tertibiniň wakalara baý boljakdygyny türkmen mediasy habar berdi.
Şol günüň özünde Türkmenistanyň prezidenti Türkiýäniň Söwda öýleriniň we biržalarynyň bileleşiginiň ýolbaşçysy Mustafa Rifat Hisarjyklyçoglyny kabul etdi we yzýany türk biznesmenleri bilen duşuşdy.
G.Berdimuhamedow türk biznesmenlerini Türkmenistanyň energiýa, transport, kommunikasiýa, senagat, oba hojalygy pudaklara degişli proýektlere gatnaşmaga çagyrdy.
Türkmen prezidenti ýurtda özleşdirilýän maýa goýumlarynyň möçberiniň, hususan-da 2014-nji ýylda 15 milliard 700 million amerikan dollaryna barabar bolandygy habar berdi.
Türkiýä saparynyň öňüsyrasynda Berdimahamedow iki günlük resmi sapary bilen Gyrgyzystanda boldy.


text:
Ysraýyl Palestina bilen parahatçylykly gepleşiklere itergi bermek üçin 26 sany palestinaly tussagy boşatmaga taýýarlyk görýär.
Şenbe güni giç agşam Ysraýylyň häkimiýetleri ysraýyllylary öldürmekde günälenip uzak möhletli türme tussaglygynda bolan palestinaly bendileriň sanawyny çap etdi. Resmileri boşadylýan palestinalylaryň türme möhletiniň 19 we 28 ýyl aralygynda bolup, olaryň Ysraýylyň we Palestinanyň arasynda parahatçylykly gepleşikleriň 1993-nji ýylda düýbüniň tutulmagyndan ozal tussag bolandygyny habar berdiler.
Şu ýylyň iýul aýynda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň basyşy astynda parahatçylykly gepleşikler gaýtadan başlanaly bäri Ysraýyl palestinaly tussaglary üçünji sapar boşadýar.
Soňky karar palestinalylaryň elinden heläk bolan ysraýyl raýatlarynyň garyndaşlarynyň gaharly çykyşlaryna sebäp boldy. Onlarça adamyň Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahunyň Ierusalimdäki edarasynyň öňünde protest geçirendigi barada habar berildi.


text:
Häzirki döwürde Türkmenistan demokratik özgertmeler, dünýä bileleşigine goşulyşmak, giň halkara hyzmatdaşlyk ýoly bilen ynamly we okgunly öňe gidip, özüniň daşary syýasat ugruny hemişelik oňyn Bitaraplyk ýörelgeleri esasynda gurýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, ýurdumyzy ösdürmegiň milli nusgasynyň oňynlygy we döredijilik ruhy, şeýle hem ykdysadyýet, ylym we bilim, medeniýet, hukuk ulgamlaryna we beýleki ugurlara dünýäniň iň gowy tejribesiniň ornaşdyrylmagy döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ulgamlarynda oňyn özgertmeler strategiýasyny üstünlikli amala aşyrmaga ýardam edýär.
Garaşsyzlyk ýyllary içinde, aýratyn hem soňky birnäçe ýylyň dowamynda Türkmenistan milletiň Lideriniň parasatly syýasaty netijesinde durmuş-ykdysady ösüşde uly üstünliklere eýe boldy. Ykdysadyýetde netijeli düzümleýin özgertmeleriň amala aşyrylmagy netijesinde jemi içerki önümiň adam başyna düşýän derejesi boýunça Türkmenistan Bütindünýä bankynyň görkezijisi babatda girdejileri orta derejeden geçýän ýurtlaryň toparyna girýär. Galyberse-de, dünýäde maliýe-ykdysady çökgünligiň bolan döwründe-de Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistan ykdysady ösüşiň ýokary depginini saklap galmagy başardy — soňky ýyllarda jemi içerki önümiň ösüş depgini ortaça 10 göterim derejesinde saklanyp galýar.
Oýlanyşykly durmuş, şol sanda gender syýasaty durmuşa geçirilmezden, hukuklaryň we mümkinçilikleriň deňligini üpjün etmezden, iri ykdysady taslamalaryň hem-de maksatnamalaryň amala aşyrylmagy şeýle netijeli bolmazdy. Türkmenistan durmuş ugurly döwletdir. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hökümetiň öňünde biziň ykdysadyýetimiziň bazar netijeliliginiň hem-de durmuş adalatlylygy ýörelgeleriniň arasynda deňagramlylygy üpjün etmek wezipesini goýdy. Ýurdumyzda diňe bir tutuş ilaty däl, eýsem her bir raýaty, her bir maşgalany, ilkinji nobatda bolsa köp çagaly maşgalalary durmuş taýdan goramak üçin maddy ýeňillikler ulgamy döredildi.
Zenanlaryň kanuny bähbitlerini we hukuklaryny goramak we döwlet tarapyndan üpjün etmek jemgyýeti durnukly ösdürmegiň möhüm şertleriniň biri bolup durýar. Ýurdumyzda eneligi goldamaga, zenanlaryň döwletimizdäki we jemgyýetimizdäki derejesini hem-de ornuny ýokarlandyrmaga, milli kanunçylyga we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda gender deňligini üpjün etmäge aýratyn üns berilýär. Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň şeýle syýasaty zenanlaryň ýokary durmuş, ykdysady we zähmet işjeňligini şertlendirýär.
Şeýlelikde, ykdysady ulgamda işleýän zenanlaryň paýy 44 göterimden gowrakdyr, döwlete degişli bolmadyk ulgamda işleýän zenanlaryň paýy bolsa şondan hem ýokarydyr, ýagny 47 göterime golaýdyr.
Häzirki döwürde türkmen zenanlary dürli ulgamlarda özleriniň iň gowy hünär we şahsy häsiýetlerini görkezýärler, köp ulgamlarda esasy wezipeleri eýeleýärler hem-de işiň täze ulgamlaryny ynamly özleşdirýärler. Türkmenistanda ministrlige ýa-da pudak edarasyna zenanlaryň ýolbaşçylyk etmegi adaty ýagdaýa öwrüldi. Ýurdumyzda zenanlar erkekler bilen deň derejede diňe bir döwleti dolandyrmaga däl, eýsem, daşary syýasat işine hem işjeň gatnaşýarlar.
Milli parlamentiň deputatlarynyň üçden birine golaýy zenanlardyr. Munuň özi orta dünýä derejesinden we dünýäniň ösen ýurtlarynyň köpüsiniň görkezijilerinden ýokarydyr. Zenanlaryň ýüzlerçesi Türkmenistanyň wekilçilikli häkimiýet edaralarynda, müňlerçesi bolsa ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynda işleýärler.
Bilimde we hünäri seçip almakda hem deň mümkinçilikler döredildi. Gyzlar ýetginjekler bilen bir hatarda ýörite orta okuw mekdeplerinde dürli hünärler boýunça bilim alýarlar. Senagat we gurluşyk hünärleri boýunça gyzlar okuwçylaryň umumy sanynyň üçden birinden gowragyny eýeleýän bolsa, mugallymçylyk we lukmançylyk hünärleri boýunça ýörite orta hünär mekdeplerinde olaryň sany ep-esli köpdür (degişlilikde 87,8 göterim we 86 göterim).
Gyzlar ykdysady hünärlere hem uly gyzyklanma bildirýärler. Bu ulgamda ýörite orta okuw mekdeplerinde okaýanlaryň 70 göterime golaýy gyzlardyr.
Medeniýet we syýahatçylyk ulgamynda ýöriteleşdirilen orta hünär okuw mekdeplerinde okaýanlaryň ýarysyndan gowragy gyzlardyr. Hatda oba hojalyk hünäri boýunça ýöriteleşdirilen orta okuw mekdeplerinde hem gyzlar okaýanlaryň köp bölegini tutýar, olaryň sany 46 göterimden gowrakdyr.
Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde okaýan talyplaryň 35 göterime golaýy gyzlardyr, ýokary okuw mekdepleriniň professor – mugallymlar düzüminiň 40 göterime golaýy zenanlardyr.
Ýokary okuw mekdepleriniň hünärleri türkmen gyzlarynda dürli derejede gyzyklanma döredýär. Mysal üçin, inžener-tehniki hünärler boýunça fakultetlerde okaýanlaryň 17 göterimden gowragy gyzlar bolsa, tebigy ylymlarda bu görkeziji iki esseden hem gowrakdyr. Gumanitar we jemgyýetçilik hünärleri boýunça fakultetlerde bu görkeziji mundan hem ýokarydyr. Ýöne köp ýyllaryň dowamynda gyzlaryň arasynda lukmançylyk ýokary okuw mekdepleri has meşhur bolmagynda galýar, olarda okaýan talyplaryň umumy sanynyň 60 göterime golaýy gyzlardyr.
Türkmenistan Adam hukuklarynyň ählumumy jarnamasyny ykrar etmek bilen, adam hukuklary hakyndaky esasy halkara namalaryna, şol sanda zenanlaryň hukuklary hakyndaky jarnamalara we konwensiýalara goşuldy. Ýurdumyzda netijeli kadalaşdyryjy-hukuk binýady hereket edýär, partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň birnäçesiniň, şol sanda Zenanlar birleşiginiň işi her bir şahsyýetiň, şol sanda zenanlaryň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak maksatlarynyň ýerine ýetirilmegine ýardam edýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretarynyň şu ýylyň tomsunda Türkmenistana bolan sapary mahaly, Pan Gi Munuň aýaly hanym Pan Sun –Taek Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi geňeşine baryp gördi. Şol ýerde belent mertebeli myhmana bu iri jemgyýetçilik guramasynda alnyp barylýan uly işler barada gürrüň berildi. Zenanlar birleşigi döwlet çäreleriniň ählisine işjeň gatnaşýar, ýurdumyzyň ähli forumlaryna wekilçilik edýär. Onuň işi zenanlaryň raýatlyk aň-düşünjesiniň ýokarlanmagyna, olaryň durmuş işjeňliginiň artmagyna ýardam edýär.
Türkmenistanyň BMG-niň Ilat gaznasy bilen hyzmatdaşlygy hem işjeň ösdürilýär. Gazna bilen hyzmatdaşlygyň çäklerinde bilelikdäki taslamalaryň köpüsi üstünlikli durmuşa geçirildi. Bu düzümiň goldaw bermeginde Türkmenistanda gender deňligini üpjün etmek boýunça 2015—2020-nji ýyllar üçin hereketleriň milli meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy. Bu meýilnama gender gatnaşyklary ulgamynda döwlet syýasatynyň esasy ugurlaryny kesgitleýär. Ol zenanlaryň jemgyýetçilik-syýasy, durmuş-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamdaky işe gatnaşmagyny giňeltmek üçin zerur bolan şertleri döretmäge gönükdirilendir.


text:
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi korrupsiýa gürrüňli wideo ýazgyny “Youtube” saýtynda goýan goşun kapitanynyň bozgaklyk üçin jogapkärçilige çekilýändigini aýtdy.
“Youtube” saýtynda ýerleşdirilen gysgajyk klipde kapitan Ramin Gasimow we ýene iki ofiser garymda duran ýerlerinden korrupsiýa sebäpli öz kazarmalarynyň bejergisi üçin hem aýlyklaryndan pul tölemäge mejbur bolandyklaryny aýdýarlar.
Emma Goranmak ministrligi Gasimowyň bu wideo şikaýaty ýurduň prezidenti Ylham Aliýewe ýetirip, özüne ýaş esgerleri ezmekde bildirilen aýyplamalary ýatyrtjak bolýandygyny aýdýar.
Hukuk toparlary Azerbaýjanyň goşunynda korrupsiýanyň we esgerlere azar ýamanyny bermegiň giň ýaýrandygyny aýdýarlar. Emma resmiler goşunda gulluga alnan ýaş esgerleriň urlup-ýenjilmeginiň giň ýaýrandygyny ret edýärler.


text:
Türkiýäniň polisiýasy Stambul şäherinde protestçileri dargatmak üçin gözi ýaşardýan gazy, suw pürkýän gurallary we plastik oklary ulandy. Protestçiler korrupsiýa bilen bagly dawa bilen baglylykda premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň wezipesinden çekilmegini talap edýärler.
Polisiýa hökümete garşy protest geçirýän adamlary dargatmak üçin paýtagt Ankarada hem çäre gördi.
Protestler anna güni hökümetiň polisiýanyň geçirýän derňewleri barada ýokary derejeli resmilere hasabat bermegini talap edýän permanynyň güýje girmegi sud tarapyndan böwetlenensoň başlanypdy.
Tankytçylar ýokary derejeli resmileriň jenaýatçylyklary boýunça geçirilýän derňewlere pasgel bermäge synanyşmakda hökümeti aýypladylar.
Krizisiň güýçlenmegi bilen häkimiýet başyndaky “Adalat we ösüş” partiýasynyň agzasy bolan üç kanun çykaryjy, şol sanda Türkiýäniň öňki medeniýet ministri Ertugrul Gunaý wezipesinden çekilýändigini aýtdy.
Erdoganyň reaksiýasy
Şol bir wagtda-da, Erdogan özüne garşy öňe sürülýän aýyplamalary ret edýär we dörän ýagdaýy Türkiýäni durnuksyzlandyrmak boýunça daşary ýurtlardan edilýän tagallalaryň netijesi diýip atlandyrýar.
Erdogan anna güni Stambulyň aeroportunda regionlara sapara gitmeginiň öňüsyrasynda öz tarapdarlarynyň öňünde çykyş edip, suduň öz ygtyýarlyklarynyň çäginden çykýandygyny aýtdy.
Türk metbugatyna görä, korrupsiýa bilen bagly derňewler Eýrana bikanun pul geçirilmegine we gurluşyk proýektleri bilen bagly parahorluga degişli işleri öz içine alýar.
Şeýle-de, şu hepdede Türkiýäniň metbugaty prokurorlaryň Erdoganyň ogly Bilaly hem çagyryp, derňewler boýunça onuň “güman edilýän” şahs hökmünde görkezme bermegini sorandyklary barada habar berdi. Bu maglumatlaryň hakykata gabat gelip-gelmezligi tassyklanmady.
Krizis Türkiýäniň ykdysadyýetine zarba urdy. Anna güni ýurduň milli puly bolan lira amerikan dollaryna garanda rekord derejede pese gaçdy.
Türkiýedäki dawaly ýagdaý dekabr aýynyň ortalarynda polisiýa 24 adamy, şol sanda üç hökümet agzasynyň ogullaryny we döwlet bankynyň başlygyny tussag edenden soň döredi.
Dawa-jenjeli gowşatmak üçin Erdogan şu hepdede ministrler kabinetiniň 10 agzasyny çalyşdy.
Korrupsiýa bilen bagly jenjele ogullarynyň gatnaşygy bolan ykdysadyýet, içeri işler we tebigat ministrleri wezipelerinden çekildiler.
Hökümetden edilýän talap
Ankarada protest geçirýänleriň biri Nejati Feýizoglu “Reuters” agentligine şeýle diýdi: “Biz Türkiýäni bulaşyklykdan çykarmak isleýäris. Biz öz hukuklarymyzyň berjaý edilmegini isleýäris. Biz demokratiýany isleýäris”.
Ýene bir protestçi Haluk Solak şeýle diýdi: “Men Türkiýäni talamagy bes ediň diýmek üçin bu ýere geldim. Men parahorlugy ýazgarmak we hökümetiň çekilmegini talap etmek üçin bu ýere geldim”.
Ýewropa Bileleşigi Erdoganyň administrasiýasyny korrupsiýa bilen bagly aýyplamalara “aýdyň we bitarap ýoldan” çemeleşmäge çagyrdy. Türkiýe Ýewropa Bileleşigine agza bolmaga çalyşýar.
Ýewropa Bileleşiginiň ýaýbaňlanmak boýunça komissary Stefan Fuele Türkiýädäki ýagdaýlar bilen bagly “aladalanmalaryň güýçlenýändigini” aýtdy.
Tankytçylar iýun aýynda ýurtda hökümete garşy geçirilen çykyşlarda protestçilere garşy güýç görkezilenden soň 11 ýyl bäri häkimiýet başynda galýan Erdoganyň halk içindäki abraýynyň pese gaçandygyny aýdýarlar.
Erdoganyň ýolbaşçylygynda Türkiýe belli bir ykdysady ösüşi gazanan hem bolsa, onuň awtoritar dolandyryşy, häkimiýet başyndaky “Adalat we ösüş” partiýasynyň bolsa konserwatiw yslam gymmatlyklaryny ornaşdyrmaga eden synanyşyklary garşydaşlary tarapyndan berk tankyt edilipdi.


text:
Türkmenistanda 15-nji dekabrda ýurtda ilatyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwyna girişildi. Şol gün bu barada SMS arkaly mobil telefonlaryň eýelerine ýörite habar hem iberildi. Şu günler, howanyň sowukdygyna garamazdan, eli Ilat ýazuwynyň nyşany çekilen portfelli, döşlerine öz suraty ýelmenen tarketkaly hasapçylar öýme-öý aýlanyp, ýurduň ilatyny hasaba alyp başladylar.
Ýazuwçylar her öýüň gapysyndan iki adam bolup gelýärler. Olaryň arasynda bu çäräniň dogry we öz wagtynda geçirilmegine jogapkär - Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň işgärleri-de, bu işe wagtlaýynça çekilen mugallymlar-da, saglygy goraýyş edaralarynyň işgärleri-de, etrap häkimlikleriniň we geňeşleriniň wekilleri-de, beýleki dürli hökümet edaralarynyň işgärleri-de bar.
Hasapçylar sagat 8.00-dan tä 21.00-a çenli işlemeli. Hasapçylaryň hersine ýörite uçastoklar paýlanyp berilýär. “Herimiz 200-den gowrak hojalyga aýlanmaly. Eger-de öýde adam bolmasa ikinji gezek baryp, ýazuw geçirmeli” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemedik, paýtagtyň orta mekdepleriniň birinde mugallym bolup işleýän hasapçy aýdýar.
Soraglar
Hasapçylar ilki bilen ýaşaýyş jaýynyň kime degişlidigini, näçe otagdan ybaratdygyny, onda näçe adamyň ýaşaýandygyny, ýaşaýyş jaýynyň umumy meýdanyny, krantdan suw içilýändigini ýa-da suwuň başga ýerden getirilýändigini, gyzgyn suwyň bardygyny ýa-da ýokdugyny, ýylaldyş sistemasynyň işleýşini sorap, bu baradaky maglumaty ýörite ýazuw kagyzlaryna geçirýärler.
Soň hasapçylar ýaşaýyş jaýynda ýaşaýan adamlaryň her haýsynyň doglan senesi we ýeri, jynsy, ýaşy, raýatlygy, milleti, haýsy dilleri bilýändigi, bilimi, maşgala ýagdaýy, çagalarynyň sany, iş bilen üpjünçiligi, girdeji çeşmeleri ýaly soraglaryň hem jogaplaryny ýazuw kagyzlaryna ýazýarlar.
Bellemeli zat raýatyň nirde ýazgy edilendigi barada sorag berilmeýär. “Bize hiç hili resminama soramaly däl diýip aýtdylar. Eger-de, adam bir ýerde bir ýyldan gowrak wagtlap ýaşaýan bolsa, ol şol ýerde hemişelik ýaşaýan hökmünde hasaplanýar. Bir ýyldan az bolsa, onda wagtlaýyn ýaşaýar diýlip hasaplanýar” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemedik Ilat ýazuwyna hasapçy hökmünde gatnaşýan mugallym gürrüň berýär.
Ynamsyz garaýyşlar
Häzirki geçirilýän ilat we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwy barada ilat arasynda düşündiriş işleriniň geçirilendigine garamazdan, adamlaryň käbirleri bu ýazuwa şübheli garaýarlar.
Munuň şeýledigini efirde adynyň tutulmagyny islemedik hasapçy mugallym hem tassyklaýar: “Käbir adamlar berilýän soraglara jogap bermäge ýaýdanýarlar. Mysal üçin, daşary ýurtlarda okaýan ýa-da işleýän garyndaşlary barada sorag bereniňde, olar “soň oňa hiç zat bolmazmy?” diýip soraýarlar. Propiskasyz ýaşaýanlar hem soraglara jogap bermäge çekinýärler.”
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 53 ýaşly Rüstem Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde, raýatlaryň berilýän soraglara şübheli garamagynyň käbir sebäpleriniň bardygyny aýdyp, “Meniň oglum daşary ýurtda işleýär. Hasapçylaryň bu baradaky soraglaryna jogap berdim. Emma indi howatyrlanmanam duramok” diýdi.
Ýöne şol bir wagtda hem bu ýazuwdan soň özleriniň gündelik ýüzbe-ýüz bolýan problemalarynyň çözülmegine häzirki geçirilýän ýazuwyň ýardam etjekdigine umyt bilen garaýanlar-da bar.
Hususan-da, ýazuw anketlarynda ilata hödürlenýän kommunal hyzmatlaryň ýagdaýy baradaky soraglaryň bolmagy paýtagtlylaryň käbirlerinde şol ýagdaýlar bilen bagly ýüze çykýan meseleleriň çözüljekdigine umyt döredýär.
“Şu ýazuwdan soň ýolbaşçylar paýtagtyň kommunal hojalygynyň gözgyny ýagdaýyna göz ýetirseler gerek. Sowet döwründe gurlan ýaşaýyş jaýlarynyň köpüsinde krantdan suw içer ýaly däl. Ýyladyş sistemasy bolsa işlänok” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy 62 ýaşly Toýly aga aýtdy.
15-nji dekabrda başlan Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdatutma ýazuwy 26-njy dekabra çenli dowam eder. Ilat ýazuwyny amala aşyrmak boýunça Türkmenistanda jemi 700 sany stasionar uçastok iş alyp barýar.
Şeýle-de, şu ýylyň 1-nji dekabryndan tä 31-nji dekabryna çenli aralykda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynda we onuň sebitleýin statistika edaralarynda “gyssagly jaňlar” telefon aragatnaşygy hereket edýär.
“Gyssagly jaňlar” arkaly raýatlar uçdantutma ilat ýazuwy bilen baglanyşykly özlerini gyzyklandyrýan sowallar baradaky maglumatlary alyp bilýärler.
Türkmenistanda Ilat ýazuwy iň soňky gezek 1995-nji ýylda geçirilipdi. Şonda Türkmenistanyň ilatynyň jemi sanynyň 4 million 483 müň adama barabardygy habar berlipdi.


text:
Sezaryň hazynasy
Iki dost tötänlikde sataşýar. Biri beýlekisine “Ýap-ýaňy aýlygymy aldym. Seni restorana çagyrýaryn. Nahar başynda biraz kelle ýeňledip, derdinşeli” diýip, mürähet edýär. Olar restorana baranda aýlyk alan “Islän zadyňy buýur, sahylyk menden galsyn” diýýär. Restorana çagyrlan dosty “Kişi aşyna bol böwürçilik” edip “Beýleki naharlary soň saýlarys. Ilki “Sezar” salatyny buýraly. Sezar şol bir wagtda gepläpdir, diňläpdir, küşt oýnapdyr. Salat-da adyna degýär. Naz-nygmatyň görnüşi kän, juda tagamly, näçe iýseň-de aşgazana agram salanok” diýipdir.
Aýlyk alan “Sezaryň” bahasyna belet eken. Ol:
-Aýdýanlaryň dogry, ýöne mende Sezaryň hazynasy ýok -diýipdir.
Ýolbars özünden görsün
Äri aýalyna dynç alyş güni daga gezelenje gitmegi teklip edýär. Olaryň gyzjagazy “Daga gitmäliň, ol ýerde ýolbars barmyşyn. Birdenkä ejemiň üstüne hüjüm etse, näderis?” diýýär. Kakasy:
-Ýolbars hüjüm etse, özünden görsün. Hüjüm eden özi, özi-de goransyn -diýip, gyzyny köşeşdiripdir.
Myhmanyň haýyşy
Şäheriň o çetinde ýaşaýan biri şäheriň bü çetinde ýaşaýan tanşynyňka myhmançylyga gelýär. Öý eýesi saçak ýazyp, naharyň ýany bilen şeraply çüýşe-de getirýär. Şeraply çüýşä nebsewir nazar salan myhman “Ortada goýlan zadyň ýüzüne urmak gelşiksiz. Muny içsek meni maşynyň bilen öýüme eltip gaýdasyň-da” diýipdir.
Çagyrylmadyk myhmana edebiň hatyrasyna hödür-kerem eden öý eýesi:
-Onuň gürrüňi bolmaz, howlukýan bolsaň, häzirem eltip-gaýdaýyn- diýipdir.
Arwah
Bir biedep ýigit ýolda sataşan gojanyň üstünden gülmek üçin “Aga, iller “Pylany aga arwah bilenem gepleşip bilýär” diýip, seniň gürrüňiňi edýär. Ýogsa-da, arwahyň sypaty nähil-aý, aga?” diýip, kikr-kikr gülüpdir. Goja sakgal-murtuna timar bermek üçin elmydama ýanynda göterýän ýüz görülýän naşyja aýnasyny goltuk jübüsinden çykaryp oňa uzadypdyr. Soňra-da:
-Şu aýna ünsli seret, arwahyň suraty görüner. Ol bilen özüň-de gepleşip bilersiň -diýipdir.
Il içinden çöpläp, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň howpsuzlyk güýçleri Dagystan respublikasynda geçirilen operasiýada üç sany ýaragly söweşijiniň öldürilendigini habar berdiler.
Maglumata görä, ýekşenbe güni irden bu ýaragly söweşijiler tokaýlyk ýerde reýd geçirip ýören howpsuzlyk işgärlerine garşy ok atypdyrlar. Bu wakada ýüze çykan özara atyşyklarda howpsuzlyk güýçlerine bu üç söweşijini ýok etmek başardypdyr.
“Interfaks” habar agentligi bu öldürilen üç adamdan biriniň gözlegdäki meýdan komandirlerinden biri Daniýal Zargalowdygyny habar berýär.
Daniýal Zargalow Demirgazyk Kawkaz regionynda “demirgazyk sektoryň emiri” diýen at bilen tanalýar. Orsýetiň häkimiýetleri Dagystan Respublikasyndaky ýaragly söweşijilere garşy yzygiderli göreş alyp barýarlar.


text:
Gürjüstanyň prezidenti geljekki prezident saýlawlarynyň gününi belli etdi: onuň kararyna görä, täze prezident saýlawlary 2013-nji ýylyň 31-nji oktýabrynda geçiriler.
Saakaşwili ýene bir möhlet prezident bolmaga synanmaz, sebäbi ol ikinji möhlet prezidentligini tamamlaýar.
Premýer-ministr Bidzina Iwanişwili geçen hepde Saakaşwiliniň iş başyndan aýrylandan soň tussag edilmek ähtimallygyny aradan aýyrmaýandygyny aýtdy.
Iwanişwiliniň «Gürji arzuwy» koalisiýasy geçen oktýabrda paralament saýlawlarynda ýeňiş gazanaly bäri Saakaşwiliniň ýaranlarynyň birnäçesine jenaýat aýyplamasy bildirildi.
«Gürji arzuwy» koalisiýasy maý aýynda prezidentlige kandidatlyga bilim ministri Giorgiý Margawelaşwilini belledi.
Geçen hepde ozalky parlament spikeri Nino Burjanadze hem bäsleşige goşuldy.
Işçiler partiýasy bolsa, martda Şalwa Natelaşwilini kandidatlyga belledi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Birleşen Ştatlar Eýran ýadro bombasyny öndürmek başarnygyna eýe bolmakdan bir ýyl ýa köpräk wagt uzaklykda diýip ynanýar diýdi
Obama bu sözleri «Assoşeýted Pres» tarapyndan şenbe güni ýaýradylan eksklýuziw söhbetdeşliginde aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň aňtaw-maglumat gulluklarynyň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmek babatdaky wagt pursatlaryna berýän bahasy baradaky soraga jogap berip, Obama "biziň synymyz bir ýyl ýa-da köpräk bolmagynda galýar, onsoň hakykatda belki biziň hasaplamalarymyz Ysraýylyň aňtaw gulluklarynyňkydan has konserwatiwdir" diýdi.
Ysraýyl Eýran ýadro bombasyny ýasap bilmekden diňe aýlap uzakda diýdi.
Şeýle-de prezident Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Eýranyň ýadro programmasy babatdaky dawany diplomatiýa arkaly çözmek meselesinde çynyny aýdýarmy ýa-da ýok, muny dünýä synap görmeli diýdi. Emma muňa garamazdan, Obama Waşington Eýrandan «ýaramaz ylalaşygy» kabul etmez diýdi.
Geçen aý Obama Rohani bilen telefonda gürleşdi, bu Birleşen Ştatlaryň we Eýranyň liderleriniň arasynda 34 ýylda bolan birinji göni pikir alyşmady.
27-nji sentýabrda bolan gürrüňdeşlik Rohaniniň Nýu-Ýorka, BMG-niň Baş Assambleýasyna söz sözlemäge gelen wagtynda boldy.
Obama AP bilen söhbetdeşlikde Rohaniniň Eýranda ýeke özi karar kabul edip bilýän ýolbaşçy däldigini belledi.
Aýatolla Ali Hameneýi
Ýokary ruhy lider aýatolla Ali Hameneýiniň giň gerimli kontrollugyny nazara alyp, Obama Rohani "hatda Eýranda soňky karar çykaryjy hem däl" diýdi.
Hameneýi Amerika ynanmaýar
Döwletiň ähli möhüm meseleleri babatda soňky karary özi çykarýan Hameneýi biraz öň Rohaniniň Nýu-Ýorkdaky diplomatiýa inisiatiwasyny goldandygyny, emma özüniň Birleşen Ştatlara gepleşik geçirip boljak partner hökmünde ynanmaýandygyny aýtdy:
"Biz hökümetiň diplomatik inisiatiwasyny goldaýarys we onuň bu sapardaky işlerine uly ähmiýet berýäris. Elbetde, biziň pikirimizçe, Nýu-Ýorka saparda bolan zatlaryň käbiri düzüw däl. Biz öz hökümetimiziň diplomatiýa işgärleri babatda optimist, biz amerikanlar babatda pessimist. Birleşen Ştatlaryň hökümeti ynanarlyk däl, ol bir özüni bilýär, sözünde durmaýar. [Birleşen Ştatlaryň hökümeti] sionistleriň kontrollugynda we şolaryň bähbitlerine hyzmat etmäge çalyşýar."
Hameniýi öz pikirlerini anyklaşdyrmady.
Bu bellikler Tähranda, harby serkerdeleriň we okuwyny tamamlan kadetleriň gutardyş dabarasy mahalynda sözlenen sözde edildi. Bu Hameneýiniň Rohani geçen aýda Nýu-Ýorkda söz sözläli bäri birinji gezek jemgyýetçilige çykyşydy.
Şeýle-de Hameneýi öz ýurdunyň Eýran döwletine garşy islendik ýaman herekete berk we weýran ediji gaýtargy berjegini aýtdy.
Rohani Eýranyň dünýä döwletleri bilen ýadro meselesinde üç aýdan alty aýa çenli aralykda ylalaşyk gazanjagyna umyt bildirdi.
Eýran özüniň gizlinlikde ýadro ýaragyny edinjek bolýandygy barada aýdylýanlary ret edýär.


text:
Duşenbe güni Yragyň parlamenti 7-nji martda geçirilen parlament saýlawlaryndan soň özüniň ilkinji sessiýasyny geçirdi.
Saýlawlardan bäri üç aýdan gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, ýurduň parlamentinde henizem dolandyryjy koalisiýa döredilip bilinmän gelinýär. Bu ýagdaý bolsa Yragyň parlamentiniň funksiýasyny kyn ýagdaýda goýýar.
Duşenbe güni geçirilen ilkinji parlament sessiýasyna käbir synçylar özara ylalaşyga gelmek ugrunda edilen ilkinji möhüm ädim hökmünde baha berýärler.
Emma muňa garamazdan, Yragyň premýer-ministrini saýlamak meselesinde parlamentdäki fraksiýalaryň arasynda gutarnykly ylalaşyga gelmekligin aňsat bolmajakdygyny öňe sürýänler hem bar.