text:
Túrkistan oblysynda batyr analar áýleti turady
TÚRKІSTAN. QazAqparat -Túrkistan oblysynda enesi de, kelini de, qyzdary da kópbalaly otbasy turady. Jetisaı aýdanyna qarasty Jylysý aýylyndaǵy Súttibaevtar otbasyn aýyl jurty kópke úlgili januıa retinde jaqsy tanıdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bıyl 80-ge kelgen otanasy Záýre áje 13 qursaq kóterip, 11 balany tárbıelep jetkizgen.
Batyr ananyń qyzdary men kelinderi qart ananyń jolyn qýǵan. Sondyqtan bul otbasy aýyl ishinde erekshe qurmetke bólengen.
Shańyraqtyń uıytqysy bolǵan Záýre áje bul áýletke 15 jasynda kelin bolyp túskenin aıtady.
Alaıda otaǵasy úıdiń jalǵyz balasy bolǵandyqtan, perzentteriniń kóp bolǵanyn armandaǵan.
Jas kezinde ata-enesine de qarap, eriniń de jaǵdaıyn jasap, bala-shaǵasyn da baǵyp, bárine úlgerýge tyrysqan. Ózi ata-anasyz jetim óskendikten jastaıynan beınetti de kóp kórgen.
Balalarynyń keıbirin úıde bosansa, bireýin at arbanyń ústinde, qalǵandaryn perzenthanaǵa jumystan jaıaý baryp bosanǵan eken.
«Kishkentaıymnan kelip qara jumys istedim. Jaıaý kelip egiz de týdym, jalqy da týdym. Qudaıdyń bergen 13 balasyn týdym, sonyń 11 bar. Áýeli Alla, odan keıin ata-enemniń arqasynda jettim bárine. Qyzym deýshi edi meni. Bir balam ekeý boldy dep, mynaý bala ómirge kelgen jylap ta aldy. Men ár bosanǵan saıyn qýanatyn. Sóıtim júrip ósip-óndik»,- deıdi batyr ana.
«Alma aǵashynan alysqa túspeıdi» demekshi, bul áýlettiń qyzdary men kelinderi de qarııanyń jolyn jalǵap, kópbalaly otbasyna aınalǵan.
Záýre áje qazir bes qyz, alty balasynan 75 nemere men 26 shóbere, 6 shópshek súıip otyr. Qolyndaǵy kishi kelini Saparkúl de kópbalaly ana atanǵan.
«Bul áýletke altynshy kelin bolyp tústim. Aldymda 6 abysynym, bes qaıynaǵam bar. Sol kisilerdiń jolymen, eń aldymen enemniń tárbıesin alyp kelemin. Úıretkenderin ómirimde paıdalanyp, qoldanyp kelemin. Enemniń aqyly - úlken mektep. Toı-tomalaq bolsa, bir toıdyń qyzmetin ózimiz-aq atqaryp tastaımyz»,- deıdi Saparkúl Shorabekova.
Aıta keteıik, Jetisaı aýdanynda Súttibaevtar áýleti sııaqty 16 myńǵa jýyq kópbalaly otbasy turady.
Onyń ishinde 18 jasqa deıingi balasy bar analardyń sany - 8 myńǵa jýyq.
Budan bólek, 369 batyr ana, 1700-ge jýyq altyn, 5 myńnan asa kúmis alqa ıegerleri bar. Al, 749 ana 1,2 dárejeli Ana Dańqy ordenderimen marapattalǵan.
- 903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
- Ózbekstannan Qazaqstanǵa zańsyz qarjy alyp ótpek bolǵan qyrǵyz azamaty ustaldy
- Ádil Ǵalıahmetov short-trekten Álem Kýboginiń kúmis júldegeri atandy
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Tennıs: Zarına Dııas AQSh-taǵy týrnırdiń jartylaı fınalyna shyqty
- 23 qazan kúni astanada ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


c: text/html

text:
Russiýaly telekeçi köne paketlerden plitka öndürýär
Rýazanly telekeçi Pawel we onuň dosty ulanyşda bolan plastik paketlerden ýodajyklar üçin niýetlenen plitkalary öndürip başladylar. Bir plitkany öndürmek üçin bir kilogram köne paket sarp edilýär. Telekeçiler – döwülmeýän, çat açmaýan, güne çydamly, ýangyna we çyglylyga garşy ýokary hilli plitkalary öndürip bilendiklerini aýdýarlar. Olar çig maly poligonlardan, zawodlardan we ýörite nokatlardan ýygnaýarlar.
Önümçilik prosesiniň dowamynda paketler hili we reňki boýunça bölünýär. Soň bolsa çig maly ezmek üçin "aglomerator" diýilýän enjama iberilýär. Netijede übtük görnüşli ýa-da guma meňzeş bir madda emele gelýär. Plitkanyň düzümi suwly çägeden we boýagdan ybarat. Bilmeli iň möhüm zatlaryň biri hem, plitkalaryň özüne düşýän gymmatynyň 70 % -i boýagyň bahasy emele getirýär. Üç komponent garylandan soň, garyndy reaktora ýerleşdirilýär we gyzdyrylyp garylýar. Emele gelen suwuk garyndyny pressiň galybyna guýulýar. Dürli nagyşly ýörite galyplaryň kömegi bilen müşderiniň saýlan dizaýnyna görä plitka taýýar bolýar. Bir smenda 1 ,5 -2 tonna plýonka işlenýär.
Plitkalar saglyga zyýansyz hasaplanylýar. Gurluşukdan başyňyz çykmasa-da plitkalary ýere düşemek kyn däl. Telekeçiler önümçiligini aşakdaky ugurlar boýunça diwersifikasiýa etmegi maksat edinýärler - üçek plitkalary, suw akabalary, bordýurler, awtoulag ýoluna düşelýän böwetleri, kanalizasiýa gapagyny - bularyň hemmesini plastmassadan öndürmekligi meýilleşdirýärler. Telekeçiler bu önümçiligiň peýda çykmak möhletiniň köp wagt aljakdygyny nygtaýarlar, onuň sebäbini hem önümi öndürmek üçin ulanylýan enjamlaryň bahasynyň gymmat bolandygy bilen düşündirýärler. Şol sebäpli inwestisiýanyň özüni ödemek möhleti gysga wagtyň içinde bolmazlygy mümkin diýip belleýärler.
Çeşme: w2e.ru

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dünýäniň ylmy jemgyýetçiliginiň iň ýokary hem-de abraýly sylaglarynyň biri bolan Nobel baýragynyň ýeňijileri yglan edilýär. Lukmançylyk we fizika ugrundan soňra himiýa boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolan alymlar belli boldy. Olar – Benýamin List we Dewid Makmillandyr.
Olar asimmetrik organiki kataliziň ösüşi boýunça bu baýraga mynasyp boldular. Bu usul täze dermanlaryň işlenip düzülmeggine ep-esli derejede täsir etdi we himiýany ekologiýa taýdan arassa bolmagyna getirdi.
Deýwid Makmillan iňlis-amerikan himigi, häzirki wagtda Prinston uniwersitetinde (ABŞ) işleýär. Benýamin List bolsa, Maks Plank kömür gözleg institutynyň nemes himigi. Bularyň ikisi-de, biri-birine garaşsyzlykda 2000-nji ýylda asimmetrik organiki kataliz usulyny işläp düzdüler.
Kataliz, emele gelen önüme täsir etmeýän bir madda bilen himiki reaksiýanyň tizlenmegidir. Şeýle maddalara katalizator diýilýär. Organiki katalizde uglerod, wodorod, kükürt, fosfor we organiki birleşmelere mahsus metal däl elementlerden ybarat katalizatorlar ulanylýar.
Nobel baýragyna maynasyp bolan ýeňijileriň sylaglary 10-njy dekabrda Alfred Nobeliň aradan çykan güni gowşurylýar. Onlaýn tertibinde geçiriljek dabarada ýeňijilere medal we diplom bilen 10 million kron möçberinde pul sylaglary berler.
Geçen ýyl bu baýraga “CRISPR/Cas9” genomyny redaktirleme usuly ösdürmek boýunça amala aşyran ylmy işi üçin Jennifer Dudna we Emmanuel Şarpantýe mynasyp bolupdy.
Nobel hepdeligi: fizika boýunça Nobel baýragynyň ýeňijileri belli boldy


text:
Balalarǵa qarsy qylmystardyń jolyn kesý mınıstrliktiń erekshe baqylaýynda - Nurdildá Oraz
NUR-SULTAN. QazAqparat – Balalarǵa qarsy qylmystardyń aldyn alý jáne jolyn kesý Іshki ister mınıstrliginiń erekshe baqylaýynda. Bul týraly QR Іshki ister mınıstrliginiń resmı ókili Nurdildá Oraz aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Іshki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev vedomstvonyń qurylymdyq jáne aýmaqtyq bólimsheleriniń basshylarymen beınekonferentsbaılanys rejıminde jedel keńes ótkizdi, onda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýyn sapaly jáne ýaqtyly iske asyrý úshin birqatar mindetterdi belgiledi. Joldaýda eldegi turaqtylyqty, azamattardyń tynyshtyǵy men qaýipsizdigin, olardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qamtamasyz etýge erekshe nazar aýdarylǵan bolatyn. Balalarǵa qarsy jynystyq qylmystardyń aldyn alý jáne jolyn kesý mınıstrliktiń erekshe baqylaýynda. Sońǵy jyldary pedofılderdiń polıtsııanyń baqylaýynda bolý sharttary edáýir kúsheıtildi: olar jazasyn qaýipsizdigi joǵary túzeý mekemelerinde ótep jatyr», - dedi N. Oraz onlaın aptalyq brıfıngide.
Osy oraıda atalǵan qylmyskerlerge qatysty taraptardy tatýlastyrýǵa, shartty túrde sottaýǵa, jazany neǵurlym jumsaq túrge aýystyrýǵa, sondaı-aq shartty túrde merziminen buryn bosatýǵa tyıym salyndy.
«Qyzmetter men bólimshelerdiń basshylaryna mınıstr kámeletke tolmaǵandar arasynda jynystyq qylmystarǵa qarsy qylmystarǵa qarsy is-qımyldyń qosymsha sharalaryn belgiledi. Atap aıtqanda, bular - ákimshilik qadaǵalaýdy kúsheıtý jáne jazasyn ótegen pedofılderge qatysty elektrondyq baqylaý quraldaryn qoldaný», - dedi resmı ókil.
Eske sala kepteıik, bıylǵy Joldaýda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev balalarǵa, sonyń ishinde ata-ana qamqorlyǵynsyz qalǵan balalarǵa qarsy jynystyq qylmystardyń aldyn-alý jáne onyń jolyn kesý erekshe baqylaýda bolýǵa tıis ekenin qadap aıtty.
- Aqtóbede polıtsııa qyzmetkerleriniń kabınetine beınekamera ornatylady
- Ózbekstannan Qazaqstanǵa zańsyz qarjy alyp ótpek bolǵan qyrǵyz azamaty ustaldy
- BQO turǵyny polıtsııaǵa para bergeni úshin ustaldy
- ShQO-da zańsyz ań aýlaǵan 20 adam jaýapqa tartyldy
- Іshki ister mınıstrligi aýa raıynyń nasharlaýyna baılanysty júrgizýshilerge úndeý jasady
- Qaraǵandyda jas jigit eki stýdentti pyshaqtady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Täze gazet. Iki goşgy. Hemme zady ýerbe-ýer ýaly okap çykýarsyň, özüne çekmeýär, ynandyrmaýar. Diňe ynandyrmazlygy-da däl, birhili ýakymsyz täsir döredýär.
Näme üçin beýlekä?
Birinjisinde − agras äheňde aýdylmaly zat degişme äheňinde aýdylypdyr.
Ikinjisinde − degişme äheňinde aýdylmaly zat agras äheňde berlipdir.
Diýmek, goşgularyň ritmi olaryň temasyna mahsus däl.
Has düşnükli bolsun üçin öz tejribämden bir mysal almakçy. Megerem, bu mysal başlangyç şahyrlar üçin «görkezme esbap» hökmünde kömek eder.
«Taýmaz baba» poemasyny men ilkibaşda şeýle ritmli setirler bilen başlapdym:
Aýlansaň-da ýüzläp-ýüzläp obany,
Tapaýmarsyň Taýmaz kimin babany.
Onuň gapdalynda epseň dyzyňy,
Aňsat-aňsat küýsemersiň yzyňy.
Bu setirler meniň maňzyma batmady. Näme ýetmeýärkä? Kapyýalary-da saz. Bogunlary-da düzüw. Pikirleri-de dogry. Emma bir ýerinde galplyk bar. Özüne çekmeýär, täsir döretmeýär.
Bir gün Aşgabadyň baýyrlarynda gezelenç edip ýörkäm şeýle setirler öz-özünden agzyma geldi:
Aýlansaň-da oba-oba,
Taýmaz ýaly bälçik baba
Tapaýmarsyň, tapaýmarsyň.
Bir otursaň, gapdalyndan
Aňsat-aňsat gopaýmarsyň.
Öýümize ylgadym. Poemanyň yzy şaglap gitdi. Indi hemme zat düşnüklidi: eseriň mazmunyna kybap ritmini tapmak gerek ekeni.
Şahyryň gözi (6)
Täze gazet. Iki goşgy. Hemme zady ýerbe-ýer ýaly okap çykýarsyň, özüne çekmeýär, ynandyrmaýar. Diňe ynandyrmazlygy-da däl, birhili ýakymsyz täsir döredýär.


text:
Gazçylaryň hyzmatynda
«Türkmengaz» döwlet konserniniň «Marygazçykaryş» müdirliginiň Durmuş taýdan dolandyryş edarasynyň gazçylaryň Şatlyk şäherindäki Medeniýet köşgi şäheriň ýaşaýjylarynyň iň bir gelim-gidimli ýerleriniň biridir. Bu ýerde zehinli aýdymçy-sazandalaryň bir topary zähmet çekýär. Olar ýurdumyzda giňden to Medeniýet köşgünde aýdym-saz gurnagy hereket edip, oňa şäherde ýerleşýän 4-nji hem-de 15-nji orta mekdepleriň sungata höwesli körpeleriniň ençemesi gatnaýar. Şu ýerde mekdep okuwçylary aýdym aýtmak, saz gurallaryny çalmak boýunça endikleri ele alyp, sungat äleminde ilkinji ädimleri ädýärler. Zehi


text:
Prezident öz çykyşlarynda ýurtda käbir zerur syýasy özgerişleriň giriziljekdigini aýtsa-da, häzirlikçe ol beren sözünde tapylanok, onuň wadalary resmi kanuna öwrülenok. Olardan, ilkinji nobatda, köppartiýalylyk hakyndaky kanuny, Jenaýat ködeksine girizilmeli üýtgetmeleri (iň agyr jenaýat üçin jeza çäresini 15 ýyla getirmek) we jaýlary hususylaşdyrmak hakyndaky kanuny ýatlasa bolar.
Halkara guramalarynyň öňki prezident S.Nyýazow döwründe tussag edilen döwlet işgärlerini, şeýle-de 2002-nji ýylyň noýabr wakalary bilen baglanyşykly günä bildirilen toparlary, galyberse-de döwlete garşy içalyçylykda aýyplanan raýatlary azatlyga çykarmak talaplarynyň jogapsyz galdyrylmagyny-da muňa goşsa bolar.
Belki, sanaw ýagşy niýet bilen gizlenilýändir...
Beýik Ýeňşiň 65 ýyllygy mynasybetli öňki SSSR-e girýän döwletleriň birnäçesinde bendileriň günäsini geçmek hakynda kararlar kabul edildi. Şeýle kararyň bizde-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 6-njy maýdaky mejlisinde hökümet tarapyndan kabul edilendigini Türkmen telewideniýesi habar berdi.
Ýöne öňki kabul edilen karalardan tapawutlykda bu kararda näçe adamynyň günäsiniň geçilýändigi hakda maglumat berilmedi. Şol karar boýunça azatlyga goýberilýän adamlaryň sanawynyň ýurduň metbugatynda çap edilmänligini-de aýtmak artykmaçlyk etmez.
Tussagdan boşadylýan adamlaryň sanawyny gazetlerde çap etmek ýa-da telewideniýede we radioda atlaryny sanamak aslyýetinde hukuk taýdanam, ahlak taýdanam dogry däldir. Sebäbi, hukuk nukdaýnazaryndan, her bir graždanyň şahsyýeti kanun boýunça goralmaly. Döwletiň graždanlaryň şahsy syryny köpçülige paş etmäge haky ýokdur. Tussagdan boşan raýat kanun öňünde adaty graždanlar bilen deň tutulmaly. Tussaglar özleriniň azatlyga goýberilýänligi hakdaky maglumatyň gazetde çap edilmegini, belki, isläbem duran däldirler.
Ahlak taýdan seredeniňde-de, tussaglykdan boşan adamlaryň metbugatda atlaryny sanap, telewideniýeden we radiodan uly ile äşgär etmek, olaryň uzak aýralykdan soň hossarlary bilen duşuşýan pursatlaryny köpçülige görkezmek aýyp hem-de utanç işdir. Sebäbi olar watany gorap gelen gahrymanlar däl ahyryn. Gynansagam, tussaglykdan boşap gelýänleriň 90 %-i neşe serişdeleri bilen öz parahat milletini zäherlän adamlar.
Hökümet özüne bir ynanýarmyka?
Türkmenistan hökümeti bu gezekki tussaglykdan boşadylýanlaryň sanawyny çap etmedik bolsa-da, olaryň jemi sanynynyň ýedi müňden (7 000-den) geçendigi belli boldy. Bilermenleriň biri bu gezek günäleri geçilip, azatlyga goýberilýänleriň sanawynyň metbugatda çap edilmänliginiň sebäbini şeýle düşündirýär: hamana, Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky günä geçiş komissiýasy, ýokarda agzalan jenaýat işleri boýunça köp ýyllardan bäri türmede ýatan belli adamlar boşadylanda, olaryň atlarynyň köpçülige ýaýramagyny islänokmyş.
Bilermeniň aýtmagyna görä, aýratyn tussaglaryň ýakyn günlerde azatlyga goýberilmegi ahmal. Ol sene – 14-nji maý güni bolar diýlip, çak edilýär. Şol gün Daşoguzda geçiriljek ýaşulularyň maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň birnäçe wajyp kanunlary kabul etmegine garaşylýar. Olar Türkmenistanda köppartiýalylygy girizmek, hojalyk jaýlaryny hususylaşdyrmak baradaky kanunlar we jenaýat ködeksine giriziljek özgerişlerdir.
Bu kanunlar kabul edilen güni köp ýyllardan bäri tussaglykda oturan raýatlara «Wagtyndan öň şertli boşatmak» (WÖŞB) we «tussaglykda oturan döwrüniň ýarpysyny kesmek» (Ýarpylama) düzgünlerine görä, olaryň köpüsiniň azatlyga goýberiljekdigi aýdylýar.
Näme üçin şeýle üýtgetmeler türkmen döwleti tarapyndan gizlin edilýär? Näme üçin halka ýetirilmeli syýasy, hatda ykdysady reformalar-da ýedi gulpuň astynda saklanylýar? Belki, hökümetiň gowy işleri dogrudanam edip biljegine ynamy ýokdur? Halk beýle-de dursun, eýse hökümet özüne berin ynanýarmyka – bu häzir uly sorag.
14-nji maýda göz ýetireris
Ýöne çaklamanyň hakykata golaýlaýandygy baradaky habary Türkmenistanyň merkezi metbugat sahypalaram tassyklady. «Türkmenistan» we «Neýtralnyý Turkmenistan» gazetleriniň 7-nji maýdaky sanlarynda «Türkmenistanyň Mejlisiniň 10-njy maýda öz Dördünji çagyrylyş altynjy mejlisini geçirýänligi» hakda habar çap edildi. Bu habara salgylansak, onda Türkmenistanyň Mejlisiniň öz 10-njy maýdaky nobatdaky ýygnagynda agzalan kanunlar boýunça karar kabul etmegine garaşsa bolar. Ýuridiki kanun esasynda Türkmenistanyň Mejlisiniň kabul eden kanunyny Türkmenistanyň prezidenti gol çekip, tassyklaýar. Diňe şondan soň kanun güýje girýär. Diýmek, bilermeniň aýdyşy ýaly, prezidentiň 14-nji maýda şol kanunlara gol çekip, tassyklamagy we olaryň şondan soň, dogrudanam, durmuşa geçirilmegi mümkin.
Eger-de ýaşulularyň şol maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýdylan kanunlara gol çekmese, netijede ýurtda köppartiýalylyk girizilmese, käbir örän zerur ykdysady reformalaryň başy başlanmasa, iň bärkisi uzak ýyllaryň dowamynda tussaglykda oturan bendiler-de azatlyga goýberilmese, onda prezidentiň ýurduň içinde-de, dünýä jemgyýetçiliginiň öňünde-de syýasy abraýy gara şaýa geler. Şol waka Türkmenistanda ikinji Nyýazowyň dörändigini hem-de Türkmenistanyň gaýtadan totalitar garaňkylyga çümýändigini subut eder. Bu agyr synagyň ýurdumyzyň, halkymyzyň depesinden ikilenç injekdigine ýa-da inmejekdigine biz örän basym, ýagny 14-nji maýda ymykly göz ýetireris.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Häzir Ministrligiň Berlindäki ştab-kwartirasynda öz döwründe juda kuwwatly, diýdimzor kommunistik režimiň gizlin polisiýasynyň muzeýi ýerleşýär. Muzeýe adam hukuklaryny goraýjylaryň bir topary ýolbaşçylyk edýär.
Muzeýiň direktory Ýorg Drizelman Gündogar Germaniýanyň döwlet howpsuzlyk ministrliginiň ýanyndaky türmäniň ýesiri bolupdyr. Drizelman hem onuň tarapdarlary häkimiýetleriň bu jaýy düýpli remont etmek kararyna diş-dyrnak garşy çykýarlar.
Olar bu jaýyň german halkynyň diktaturadan çeken jebirleriniň ýatlamasy hökmünde milli ýadygärlik bolup saklanyp galmagyny isleýärler. Jaý bejerilse, durky täzelense, ýurtda mejbur ediji öňki apparatyň hakyky keşbi ýitip, ýok bolup gider.
Merkezi Ýewropanyň kommunistik bloguna giren ýurtlarda režimiň ýykylmagy bilen jemgyýetde olara degişli jedeller, çekişmeler ýitileşip, bu ýagdaýa üns güýçlendi. Gündogar Germaniýada, ozalky Çehoslowakiýada, Wengriýada, biraz soňra blogyň beýleki ýurtlarynda-da diktaturanyň esasy sütünleriniň biri hökmünde ýörite gulluklar ýatyryldy.
Şol ýurtlarda “Kommunistik režim bilen hyzmatdaşlyk eden adamlar ýolbaşçy wezipeleri eýelemeli däl” diýen kanun kabul edildi. SSSR-den ilkinjiler bolup bölünip aýrylan pribaltika respublikalary-da Kommunizmden daşlaşmak prosesini alyp göterdiler. Ýöne köp sebäplere görä, postsowet giňişligindäki ýurtlaryň galany bu prosese goşulmakdan ýüz öwürdiler.
Gündogar Germaniýa we Türkmenistan
Gündogar Germaniýa bilen Türkmenistanyň arasynda nähili meňzeşlikler bar? Soňky 70 ýylda bu ýurtlaryň ikisi-de bärsinden iki diktaturany başdan geçirmeli boldular.
Gündogar Germaniýa ozal faşizmiň, ondan soň kommunizmiň hupbatyny egninde çekdi. Türkmenistan SSSR-iň düzüminde hukuksyz respublika bolupdy. Gyzyl imperiýa dargandan soň, türkmenler başga bir mergä - Nyýazowçylyk režime uçradylar. Ol şahsyýet kulty bilen bagly rehimsizligi hem gazaplylygy, zalymlygy bilen hatda kommunistik režimdenem elhenç bolup çykdy.
Gündogar Germaniýadaky ýaly sowet döwrüniň ýörite gulluklary ýok edilmekden-ä geçen, şol gulluklar diňe bir adama - Türkmenbaşa tabyn edildi. Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligi totalitarizmiň muzeýine öwrülmedi-de, totalitar režimiň täze serdarynyň hususy ýaragyna öwrüldi. Saparmyrat Nyýazow şol ýaragy dolulygyna öz şahsyýet kultuny döretmek üçin ulandy.
Terror arkaly jemgyýetde gorky döretmek hem ony adamlaryň kalbynda ymykly ornaşdyrmak organlaryň gündelik işine öwrüldi. Türkmenbaşizm ideologiýasynyň guraly hökmünde Milli howpsuzlyk ministrligi ilatyň ähli gatlaklaryny, çagalardan gojalara çenli hemmeleri yzygiderli diňlemek, yzarlamak işini üstünlikli alyp bardy.
3 ýyl geçdi
Jemgyýeti bogýan, demikdirýän bu ägirt uly enjam S.Nyýazow ölenden soň miras hökmünde Gurbanguly Berdimuhamedowa geçdi. Käbir halkara synçylaryň tassyklamalaryna görä, onuň özi şol sistemanyň zamuny bolupdyr.
Şol garaşlylykdan halas bolmaga Berdimuhamedowyň özi synanyşyp bir gördümikä? Bu şu wagta çenli näbelliligine galýar. Ýa-da ol şeýle bolaýmalydyr ödýärmikä?
Türkmenbaşynyň dünýäsini täzelänine üç ýarym ýyl töweregi geçenem bolsa, Türkmenistan ýer togalagynyň iň repressiw režimleriniň arasynda galýar. Adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar repressiw režimiň öz ýaşaýşyny, işini edil öňküsi ýaly dowam etdirmeginde esasy roly Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň oýnaýandygyny aýdýarlar.
Howpsuzlyk gullugy – çekistler sistemasy kommunizm zamanynda totalitar režime hakyky wepalylygyny görkezipdi. Bu sistema postkommunistik režimde-de şol öňki gylygyna görä ýaşamagyny dowam etdirýär.
Türkmen howpsuzlyk gulluklarynda ýygnalan tejribedir eksponatlar bir muzeýe sygardan köp. Ýöne esasy mesele – totalitar režimiň janly ýadygärligi hökmünde tomaşa etmegi üçin şol eksponatlar halka haçan görkeziler?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hasabatda bu bidüzgünçilikleri öjükdiren adamlaryň hem atlary getirildi. Mundan başga-da şol döwürde goňşy Özbegistanyň görkezen sabyr-takatlylygyna minnetdarlyk bildirildi.
Komissiýanyň başlygy Abdygany Erkibaýew sişenbe güni bu hasabaty köpçülige aýan etdi: “Aňtaw gulluklary, hususan-da güýç ulanyjy organlar, bu döreýän wakalary öňünden görmegi başarmadylar, şeýle-de bularyň öňüni almak üçin çäreleri geçirmediler. Emma olar munuň hötdesinden gelip bilmediler”.
Soňra ol sözüni şeýle dowam etdirdi: “Esasanam Milli Howpsuzlyk gullugy, Içeri işler ministrligi we Baş prokuratura şol wakalar boýunça jogapkärçilik çekýär. Milli komissiýanyň pikiriçe, bu edaralaryň ýolbaşçylary öz wezipesinden gelip çykýan borçlaryny ýerine ýetirip bilmediler. Şol sebäpli olar munuň bilen baglylykda jogapkärçilige çekilmelidirler”.
Häzirki resmilerem agzalýar
Hasabatda bellenilmegine görä, bu wakalar boýunça jogapkärçilik çekýänleriň arasynda öňki premýer-ministriň orunbasary Azymbek Beknazarow, günorta region boýunça hökümetiň ýörite wekili Ismail Isakow, Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keneşbek Duşebaýew, baş prokuror Baýtemir Ibraýew we içeri işler ministri Bolot Şerniýazow dagylar hem bar.
Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keneşbek Duşebaýew we premýer-ministriň orunbasary Beknazarow henizem öňki wezipelerinde galýarlar. Ismail Isakow “Sosial-Demokratlar” partiýasyndan parlamentde wekilçilik edýär. Şeýle-de ol parlamentiň Goranmak komitetiniň başlygynyň wezipesini ýerine ýetirýär.
Hasabatda munuň bilen baglylykda degişli çäreleri geçirmek üçin Gyrgyzystanyň prezidentine, parlamentine we hökümtine çagyryş edilýär. Bu hasabatda heläkçilikli çaknyşyklara gyrgyzlar ýa-da özbekler tarapyndan prowokasiýa edilmändigi aýdylýar. Ýöne, muňa garamazdan, ýurduň günortasyndaky özbek jemgyýetiniň ýolbaşçylarynyň şol wakalaryň döremegine sebäp bolandygy hem nygtalýar.
Komissiýa geçen ýylyň 10-14-nji iýuny aralygynda ýüzlerçe müň özbek bosgunlarynyň serhetden geçjek bolanda, käbir özbek toparlarynyň Gyrgyzystana goşun sürmegi talap edip, Daşkende basyş etmegine garamazdan, goňşy Özbegistanyň görkezen sabyr-takadyna uly baha berdi. Komissiýanyň bellemegine görä, Özbegistanyň bu wakalara gatyşman, çetde durmagy ýagdaýlaryň has ula ýazmagynyň öňüni almaga kömek edipdir.


text:
Rim papasy Fransis 2015-nji ýylyň sentýabr aýynda Birleşen Ştatlaryna sapar etjekdigini mälim etdi. Bu Fransisiň Rim Katolik kilisesiniň lideri hökmünde Birleşen Ştatlaryna etjek ilkinji saparydyr.
17-nji noýabrda Watikanda eden çykyşynda papa Fransis “Maşgalalaryň bütindünýä duşuşygyna” gatnaşmak üçin Filadelfiýa gitjekdigini aýtdy. Gürrüňi gidýän duşuşyk kilisäniň maliýe goldawlary esasynda her üç ýylda bir gezek geçirilýär.
Ençeme aý dowam eden spekulýasiýalardan soň, Birleşen Ştatlar saparyň amala aşyryljakdygynyň resmi taýdan tassyklanylmagyna garaşýardy.
Rim papasynyň amala aşyrjak bu saparynyň dowamynda Ak tama, Birleşen Ştatlaryň Kongresine, Birleşen Milletler Guramasynyň Nýu-Ýorkdaky baş edarasyna barmagyna garaşylýar. Emma bu barada Rim papasynyň çykyşynda agzalyp geçilmedi.


text:
Ukrain prezidenti Wolodimir Zelenskiý öz prezident adminstrasiýasynyň başlygy Andriý Bohdanyň wezipä girişenine iki bolandan soň işden çekilmek barada arza berendigini tassyk etdi, emma oňa gol çekmändigini aýtdy.
Zelenskiý bu beýanaty 2-nji awgustda, Ukrainanyň günbatar şäheri Iwano-Frankiwskde žurnalistler bilen gürleşende etdi.
Ukrainanyň “Interfaks” habar agentligi işden çekilmek baradaky arzanyň berlendigi barada şondan bir gün öň habar berdi. Emma habar gullugy, intrigany gyzdyryp, biraz soň, Bohdanyň öz edarasynda ýok wagtynda, öňki habaryny yza çekdi.
"Biz häkimiýetden aslyşmaýarys. Biz, meniň bilen gelen adamlaryň ählisi, başdan biziň hemmämiziň işden çekilmek barada arza ýazjagymyz hakynda ylalaşyga geldik. Eger-de jemgyýet ýa-da prezident bu ýa-da beýleki adam Ukraina üçin kesgitlenen maksatlara eýermeýär diýip bilse, onda islendik pursatda, beýle adam, wezipäni saklaman, işden çekiler” diýip, Zelenskiý öz metbugat gullugynyň saýtynda çap edilen beýanatda aýtdy.


text:
Ákimder reytingi - erikkenning ermegi me?
Qazaqstan qashanda ózge elderge úqsamaytyn, talay júrtty tanqaldyratyn «dýniyelerdi» tauyp alyp, sony «keremet janalyq» esebinde úsynugha kelgende aldyna jan salmaytyndardyng qatarynda ma degen oy keledi.
Solardyng biri ózderin asa bilgishter sanaytyn, sarabdal sarapshymyn dep esepteytin keybir diyletanttardyng «Oblys әkimderining reytingi» degen oqyrmandardyng nazaryn audarugha әlektengen lohotron tәrizdes oiyn tauyp alghan. Qarap otyrsan, oblys әkimderining iskerlik dengeyin, úiymdastyru talanty men halyqpen til tabysa bilu qasiyetin tarazylau kez-kelgen agenttik nemese portal, bolmasa tipti qatardaghy blogerlerding de qolynan kele beredi eken.
Búryn múnday kýmәndi tizimdi ana Núr-Súltan nemese Almaty sekildi qalalardaghy aty-jóni anda-sanda bolsa da baspasózde kezdesip qalatyn bir kompaniyalar toqsan sayyn tyrashtanyp jasap jatatyn. Al qazir búl «jarysqa» eshkim estip-kórmegen, ózderi anau Kókshetau qalasynda túratyn «Kókshetau-Aziya» degen aqparattyq agenttik belsene kirisip ketipti. Múny biz jaqynda osy bizding Qostanaydyng jergilikti gazetteri men portaldary «Alaqay, bizding әkimiz Arhiymed Múqanbetov oblys әkimderining ishinde besinshi oryn alyp, liyderler qataryna qosyldy» dep bórkin aspangha atyp jatqanynan bildik (Aytpaqshy, búryn liyderler dep basty ýshtikterdi aitushy edi. Endi bestik te liyderlik bolghany ma? Álde Arhiymed besinshi oryn alsa da kóshbasshy bola bere me?).
Ákimdi jappay marapattaghan maqalardyng siltemesi biz múny oqyrmandary tek qana Aqmola oblysyn ghana qamtityn әlgindey agenttikting «atqarghan auqymdy júmysy» ekendiginen bildik. Barlyghy da soghan silteme jasaghan. Búl agenttik eshtene basyn auyrtpastan oblys әkimderining bir aidaghy yaghny tek qyrkýiek aiyndaghy júmysyn ghana «taldaghan».
Bir qyzyghy, osy shaghyn ghana agenttik elimizding barlyq oblysynyng әkimderine ózderinshe «әdil» bagha berip qoyypty. Múny ózderi kishkene ghana qalada otyryp, qalay bile qoyghan? Ákimderding tizimi qanday talappen jasalady, onyng qyzmeti qalay saraptalady, oghan bagha beretinder kimder degen saualdargha onsha basyn auyrta qoymaghan sekildi. Búlay kete bersek, týbi әr oblys әkimining reytingisin sol әkimning qolynan jem jep otyrghan jergilikti portaldar men aqparattyq agenttikter de jasay beredi. Onda qay әkimning birinshi orynnan týspeytindigi turaly bal ashyp jatudy ózi artyq shyghar.
Bir qyzyghy, búl agenttik osy sholudyng basynda oqyrmandardy «Búl qyrkýiektegi reyting әkimderding koronoviruspen qalay kýreskendigi jәne onyng jana tolqynyna qalay dayyndalyp jatqandyghyna arnaldy» dep sendiredi. Demek, bizding әkim búl «jarysta» ózgelerdi shang qaptyryp ketti degen sóz ghoy. Al olay bolsa, nege búl indetting búl aimaqta órship ketkendigi, sóitip qazir biz búl «jarysta» ýshnshi orynda túrghandyghymyzdy atalmysh agenttik qalay týsindirer eken? Múnda qazirding ózinde qalyng júrt qatty karantinde otyr.
Búl agenttik eshbir tereng әri jan-jaqty saraptama men taldau jýrgizbesten ana Shyghys Qazaqstan, Týrkistan, Manghystau men Atyrau oblystaryn kósh sonynda qaldyryp, yaghny ausayderler qataryna qosady. Olardyng oiynsha Almaty, Shymkent, Núr-Sýltan qalalary men Aqtóbe, Jambyl, Pavlodar jәne de basqa oblystar (ol qanday oblystar eken?) ortasha ghana júmys istep jatqan synayly. Al ózderining oblystaryn tórtinshi oryngha iliktirip qoyypty. Sirә, batyrgha da jan kerek shyghar. Tek, nege ony birden kósh basyna qoymaghandyghyn týsine almadyq. Sypayylyq jasaghan shyghar.
Sypayylyq demekshi, agenttik ózderining bireulerden qorqyp, eshkimnen de aiylyn jiya qoymaytyndyghyn da atap ótipti. «Biz aimaq әkimdikteri ókilderi tarapynan búl jobanyng bedelin týsiruge talpynghan, sóitip qysym kórsetken faktilerdi talay ret atap óttik. Alayda múnyng bizding redaksiya men joba avtorlaryna esh әserin tiygizbeytindigin asygha habarlaymyz» dep kónilimizdi júbatyp qoyady. Alayda qayta-qayta qysym kórsete beretin ol qanday әkimdikterding ókilderi, ózderining aty-jónderi bar ma, bolsa olar kimder?» degen saualdy mýldem jauapsyz qaldyrghan.
Jaraydy, biz kezindi Arhiymedting júmysyndaghy jetistiktermen qatar, óreskel qatelikteri jayly talay jazghanbyz. Sondyqtan ózgelerge de oryn berelik. Mәselen, janaghy «Arhiymed Múqanbetov Qazaqstan oblysy әkimerining bestik liyderlder qataryna qosyldy» dep jazghan portalgha «Daren» degen atpen pikir qaldyrghan oqyrman «Mýldem týsiniksiz reyting. Qarapayym adamdargha esh qajeti joq nәrse. Mәselen, aimaqtaghy sybaylas jemqorlyqtyng dengeyi nege esepke alynbaydy? Búl qylmystan ekonomikagha keletin zalaldyng auqymy erekshe emes pe. Eger osy kórsetkish nazargha ilinse, mәsele basqasha bolary sózsiz».
Shyndyghynda da, ózgesin aitpaghanda jemqorlyq múnda eshkimge de des berer emes. Mәselen, ótkende oblystyq bilim beru basqarmasynyng lauazymdy qyzmetkeri para berip, sottalghan boyda, onyng bastyghy Symbaluk degen «óz erkimen» aryz berip qútylyp ketti. Al osyndaghy Qostanaydan keyingi asa iri qala - Rudnyidyng әkimi Ghayazov Kashar kentining әkimi para alghandyghy ýshin ornynan bosatyldy. Qostanay qalasy әkimining bir orynbasary da qúryqqa ilindi. Al eki birdey dispanserding bas dәrigeri tenderge týsken firmalardan mol aqsha dәmetem dep abaqtyghy qamalyp jatyr.
Nege ekeni belgisiz, agenttik әkimderding qyzmetine bagha bergende olardyng tek qana ekononmikalyq salada jetken «tolaghay» tabystaryna tan-tamasha bolady. Al endi densaulyq saqtau, bilim beru, mәdeniyet pen әleumettik sala sekildi búqara halyqtyng kónil-kýiine tikeley әser etetin jayttargha mýldem nazar audarmaydy.Sonymen qatar býgingi asa ózekti mәselerding biri - jergilikti budjetting qanshalyqty tiyimdi júmsalyp jatqandyghy jayly da auyz ashpaydy. Al bizde halyqtyng aqshasyn bey-bereket, eshbir aqylgha salmastan, kerek te, kerek emes nәrselerge júmsay beruden elimizde eshkimge de des bermeymiz. Sirә, agenttikting múnday jayttargha asa mәn bermeuine qaraghanda olar kerek faktilerdi osyndaghy әkimge tikeley baghynyshty, sondyqtan tek maqtaudan tynbaytyn jergilikti baspasóz ben statistika komiytetinen ghana alghan bolar dep joramaldaugha mәjbýrmiz.
Aytpaqshy, búl agenttik Arhiymedting «erekshe» basshy ekendigi tuarly «jyrlaymen» dep key-keyde tym qisynsyz jayttargha úrynyp jatady. Mәselen, búlar esh shimirkenbesten «Arhiymed Múqanbetov jergilikti elita men ónerkәsip toptarynyng onyng qatal da isker stiyline qatty qarsylyqtaryna qaramastan, oblys ekonomikasyn damytuda jemisti júmys atqaryp keledi» dep aidy aspangha bir-aq shygharady. Agenttik ózine ghana tәn «stilimen» búryn búlardy kim qorqytatyndyghy jayly aitpaghan bolsa, búl joly da Arhiymedke ashyq qarsy shyghyp jýrgen «jýrek jútqan batyrlardy» da naqtylap atap ótpeydi. Ol qanday jergilikti elita men ónerkәsip toptary? Ádettegidey búghan da jauap joq.
Al shyndyghynda búl da oidan shygharylghan shylghy ótirik. Biz osynda Arhiymedting 8 jyl boyy әkim bolghanda oghan qarsy dau aitpaq týgili, onyng kózqarasyna say kele qoymaytyn sypayy ghana pikir aitqan jandardyng birde-birin kezdestirgen emespiz. Oblysty «ashsa alaqynanda, júmsa júdyryghynda» ústaytyn, býkil biylikti bir qolda ústaghan adamgha qarsy keletin ol qanday «qaharman»? Al jalpy bizding eldegi biylik jýiesinen sәil-pәl ghana habary bar adam, oblys әkimining biyligining sheksiz ekendigin, onyng qakshanda «aq degen aq, qara degeni qara bolatyndyghyn» bilmeui mýmkin emes.
Jә, aita bersen, әngime kóp. Qalghanyn oqyrmandar bajaylay jatar. Tek bizge keybir bilikti sarapshylardyng payymdauyna qaraghanda múnday reytingter bostan-bosqa jasalynbaytyn kórinedi. Oghan da arnayy tapsyrys berilmetindigine eshkim de kepildik bere almaydy. Ózderine eshbir payda týspese qanday da әkimder jayly әr jerden qúrap-súrap jinaghan mәlimetter negizinde, eshbir taldaugha moyyn búrmastan múnday kýmәndi reytingter kimge kerek? Al basylyp jasta, demek bireulerge qajet bolghany da.
Jaybergen Bolatov
Abai.kz


text:
“Semalt” iň ýokary web maglumatlary gyryjy gurallaryny kesgitleýär
Web gözleg, web sahypasynyň täze we bar bolan maglumatlaryny nyşana almagy we aňsat girmek üçin gözleg motorynyň maglumat bazalarynda saklamagy öz içine alýar. Web gözleg gurallarynyň wagtyň geçmegi bilen meşhurlyk gazanýandygy hakykat, sebäbi web gözlegçisi web maglumat çeşmelerini internetdäki ähli ulanyjylar üçin elýeterli etmek üçin ähli gözleg prosedurasyny awtomatlaşdyrdy we ýönekeýleşdirdi. Käbir web gözleg gurallary ulanyjylara kodlara zerurlyk bolmazdan, saýtlaryny ýa-da bloglaryny metodiki we täsirli usullar bilen indekslemäge ýa-da gözlemäge mümkinçilik berýär. Şeýle hem maglumatlary dürli formatlara öwürýärler we ulanyjylaryň talaplaryna laýyk gelýär.
Bu ýerde web sahypalaryny we bloglary gyrmak üçin ajaýyp web gözleg gurallaryny ara alyp maslahatlaşdyk.
1. Cyotek WebCopy
Cyotek WebCopy, bölekleýin ýa-da tutuş sahypany gaty diskiňize göçürip almaga mümkinçilik berýän giňişleýin, mugt saýt gözlegçisidir, internet birikmesi ýok wagty okap bilersiňiz. Bu programma, maglumatlary ýa-da mazmunyny aýratyn gaty diskiňize göçürip almazdan ozal görkezilen web sahypalaryny gözden geçirýär. Şeýle hem, suratlar, web sahypalary we sahypanyň ýerli mazmuny ýaly çeşmelere baglanyşyklary awtomatlaşdyrýar we şol bir web sahypasynyň gözleg motorlary üçin hiç zady aňlatmaýan bölümlerini aýyrýar.
2. HTTrack
Web sahypalaryňyzy gyrmak üçin ajaýyp we iň oňat web gözleg gurallarynyň biridir. HTTrack, bütin sahypany internetden kompýuteriňize ýa-da ykjam enjamyňyza göçürip almak üçin dürli funksiýalary we opsiýalary üpjün edýän mugt programma. Käbir meşhur wersiýalary Windows, Sun Solaris, Unix we Linux. Bu programma sahypaňyzy bir gezekden köp aýna etmäge kömek edýär we web gözleg prosedurasyny has aňsat we çaltlaşdyrýar. Şeýle hem, suratlara, faýllara, HTML kodlaryna, kataloglaryna girip bilersiňiz we göçürip almak islän wagtyňyz, islendik ýerde kesip bilersiňiz.
3. Oktoparse
“Octoparse”, sahypaňyzdan zerur maglumatlaryň hemmesini çykarmak üçin ulanylýan güýçli, mugt web gözlegçisidir. Bu programma, web sahypaňyzy has gowy şekilde gyrmak üçin birnäçe wariant ulanýar we peýdalanmak üçin giň funksiýalara eýe. Onuň iki meşhur rejesi “Advanced Mode” we “Jadygöý rejesi” bolup, programmistleriň hiç wagt Octoparse öwrenişmegi üçin amatly. Bu giňişleýin guraly ulanyp, sahypaňyzy birnäçe sekundyň içinde göçürip alyp bilersiňiz. Mundan başga-da, sahypany Excel, HTML we tekst ýaly dürli gurluşly formatlarda saklap bilersiňiz.
4. Getleft
Getleft, blogy ýa-da sahypany derrew döwmäge kömek edýän aňsat programma. Sitehli sahypaňyzy göçürip alar we peýdalanmak üçin birnäçe mümkinçilik bar. Şeýle hem, URL-i girizip, kompýuter ulgamyňyza göçürip almak isleýän faýllaryňyzy saýlap bilersiňiz. Bu programma iň oňat programmalaryň biri, sebäbi 15 dürli dilde gelýär, 24/7 goldawy bar we gözleg tejribäňizi ajaýyp we ajaýyp edýär.
5. Gyryjy
Scraper, maglumat çykarmak aýratynlyklaryna eýe, ýöne onlaýn gözlegleri aňsatlaşdyrmak üçin meşhur Chrome giňeltmesi. Şeýle hem, köp wagt tygşytlamak bilen maglumatlaryňyzy öz kompýuteriňize däl-de, Google elektron tablisalaryna eksport edýär. Scraper web brauzeriňiz bilen birleşdirilip bilner we gözleg motorlaryna URL-ni kesgitlemek üçin kiçi ýollar döreder.


text:
Ammarda bar
Tölegiň görnüşleri
Aşgabatda TÖLEG
Aşgabat boýunça eltip berilende, töleg haryt göwşurylanda tölenýär:
- nagt pul görnüşide;
- bank karty bilen çaparyň ýanyndaky mobil bank terminaly arkaly
Şeýle-de bank karty arkaly öňünden töleg hem edip bolýär.
WELAÝATLAR ÜÇIN TÖLEG
Ýurdumyzyň beýleki şäherlerine üçin sargyt edilende, sargytlaryň bahasyny öňünden töleg etmek şertlerinde islendik amatly görnüşinde amala aşyryp bilersiňiz:
- bank karty arkaly (internet-töleg)
- bank geçirim arkaly (islendik bankda)
Bank karty arkaly öňünden töleg geçirmek üçin kartyňyzda onlaýn tölegler rugsat berilen bolmalydyr. Kartyňyz boýunça onlaýn tölegleriň rugsady barada maglumaty karty beren bankdan telefon arkaly bilip bilersiňiz.
Bank geçirimi arkaly tölegler diňe Operatorlarymyz bilen telefondan sargyt tassyklanylandan soň amala aşyrmak bolýar.
Eltip bermek
- Gyssagly eltip bermek - Aşgabadyň çäginde 2-sagadyň dowamynda eltip bermek.
- Adaty - Aşgabadyň çäginde 1-günüň dowamynda eltip bermek
maglumat
Çalt guratmak, metal, polimetal boýaglary şeýle hem "Poliroad" ýol bellik boýaglary üçin ulanylýan ýokary öndürijilikli sintetiki rastäaritel. Awtoulaglar reňklenende hem boýaglaryna goşmak bolar.


text:
25-nji ýanwar 2018-de Türkmenistanyň prezidentiniň permany bilen Sapardurdy Toýlyýew Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary wezipesinden boşadylyp, Ylymlar Akademiýasynyň prezidenti wezipesine getirildi. Ýadyňyza düşýän bolsa, 22-nji dekabr 2017-de, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň mejlisiniň dowamynda Sapardurdy Toýlyýew ...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Habarlar |
25.01.2018 18:45
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#117)


text:
Süleýman Pygamberiň Pähimleri
(4-nji Bap)
Eý ogullar, ata tälimini eşidiň; düşünje gazanar ýaly, diňläň. Çünki men size oňat sapak berýärin, meniň kanunymy taşlamaň. Men atamyň ogludym, enemiň nazarynda näzik we ekejedim. Ol hem maňa ders berip diýdi: Ýüregiň sözlerimi gaýym tutsyn, tabşyryklarymy saklap ýaşa. Hikmet gazan, düşünje gazan; unutma, agzymdan çykan sözlerimden ýüz öwürme.
Ony taşlama, ol seni gorar; ony söý, ol saňa gözegçilik eder.
Iň möhüm zat akyldarlykdyr; hikmet gazan, ähli gazananlaryň bilen düşünje gazan. Ony belent tut, ol seni beýgelder; ony gujaklaňda seni hormata ýetirer.
Seniň başyňa gözel täç goýar, saňa şöhrat täjini berer.
Eşit, eý oglum, aýdýanlarymy una, ömrüň ýyllary köp bolar. Men saňa akyldarlyk ýolunda tälim berdim, senin gönülik ýodalaryndan ýöretdim. Ýörän mahalyň ädimleriňe päsgel bolmaz, ýortan mahalyň taýmarsyň. Terbiýäni gaýym tut; ony goýberme; ony sakla, çünki ol seniň ýaşaýşyňdyr. Erbetleriň ýodasyna düşme, ýaman adamlaryň ýolundan gitme. Ýanynda geçme, goýbolsun et, ol ýoldan geçme, ondan sowlup geç.
Çünki olar ýamanlyk etmeseler, uklap bilmeýär, birini taýdyrmasalar, ukulary tutmaýar. Olar erbetlik çöregini iýýändir, zorluk şerabyny içýändir.
Dogrularyň ýodasy bolsa ýaňy dogan Gun ýalydyr, bütinleý gündiz bolana deňeç gitdigiçe parlar.
Erbetleriň ýoly tüm garaňkylyk ýalydyr; olar näme büdrändiklerini bilýän däldirler.
Oglum, sözümi diňle, aýdýanlaryma gulak as. Olary gözüňden salma, ýüregiň jümmüşinde sakla. Çünki meniň sözlerim olary tapanlar üçin ýaşaýyş, bütin bedenleri üçin şypadyr.
Bar zadyňdan ilki ýüregiňi gora, çünki ýaşaýşyň gözbaşy şondadyr.
Ýalançy agzy özüňden aýyr, azgyn dodaklary özüňden daş et.
Gözleriň göni ileri garasyn, göreçleriň göni öňüňe seretsin.
Aýagyň ugruna dykgat et, ähli ýollaryň berk bolar.
Saga ýa sola sowulma, aýagyňy ýamanlykdan çek!


text:
Garpyz – kädiler maşgalasyna degişli birýyllyk ösümlik. Onuň baldagy 2-3 metre çenli uzap, miwesi togalak, daşy ýylmanak, eti bolsa gülgüne ýa-da gyzyl bolýar. Garpyzyň watany Günorta we Merkezi Afrika hasaplanylýar. Garpyzyň 96 göterimi suwdan ybarat. Garpyz sözi parslaryň “harbýuza” sözünden bolup, “äpet hyýar” diýen manyny berýär. Häzirki döwürde bu gök önüm ýer ýüzüniň gurak we yssy howaly ýurtlarynyň 96-synda ösdürilip ýetişdirilýär. Onuň 1200-den gowrak görnüşi bar. Garpyzyň düzümi suwdan (agramynyň 80% çenli), fruktozadan, mikroelementlerden we ösümlik kletçatkasyndan ybarat. Fruktozanyň 30-40 gramyny adam organizmi insulinsiz siňdirip bilýär, şonuň üçin garpyzyň günde 200-300 gramyny süýji keselliler hem iýip bilýär. Garpyzyň tagamy ondaky bar bolan şekerlere bagly. Onuň etinde 5,5-den 13%-e çenli şeker bar. Olar – glýukoza, fruktoza we köp bolmadyk möçberde saharoza. Garpyzyň süýjüligini fruktoza kesgitleýär. Onuň möçberi garpyz şekeriniň 50%-ine barabar. 3-4 kilogram garpyz miwesiniň düzüminde arassa fruktozanyň 150 gramyna çenli bar. Adam organizmine günüň dowamynda gerek bolan magniniň möçberini ýetirmek üçin garpyzyň 150 gramyny iýmek ýeterlikdir. Garpyz- pektin maddalaryň, kletçatkanyň, B1, B2, B6, C, PP witaminleriniň, foliý turşusynyň we A prowitaminiň çeşmesidir. Şeýle hem onda margansyň, nikeliň, demriň, magniniň we kaliniň duzlary bar. Garpyz etiniň düzümi şulardan ybaratdyr: pektin maddalary-0,68%, beloklar-0,7%, kalsiý-14mg/%, magniý-224mg/%, natriý-16mg/%, kaliý-64 mg/%, fosfor-7mg/%, organiki görnüşdäki demir-1mg/%; witaminler- tiamin, riboflawin, niasin, foliý turşusy, karotin-0,1-0,7mg/%, askorbin turşusy-0,7-20mg/%, aşgar maddalary. Garpyzyň çigidinde 25%-e çenli ýag bar. Bu ýag D witaminine baý we fiziki-himiki häsiýetlerine görä badam ýagyna meňzeş. Garpyz ter görnüşinde iýilýär. Garpyzyň eti teşnelegiňi gandyrýar. Onuň paçagyndan süýji müreppe, etinden bolsa toşap taýýarlanylýar. Garpyz lukmançylykda peşew we öt çykaryjy gök önüm. Şeýle hem gyzgyny düşüriji häsiýete eýedir. Ol sowuklama garşy hem ulanylýar. Garpyz narkoz ulanylmagy bilen geçen operasiýalardan soň garpyz iýmek örän peýdaly. Sarylama keselinden soň bagryň işleýşini dikeltmek üçin garpyzy köp iýmeli.
Garpyzy nädip saýlamaly:
Garpyz möwsümi – iýul aýynyň aýagy awgust aýynyň ortasy. Bişen garpyzy eliň aýasy bilen ýeňiljek kakyp görmeli. Ol özboluşly ses berýär. Bişen garpyz çalaja basylanda-da şatyrdaýar. Aljak garpyzyňyz 5-7 kilogramdan uly bolmaly däl. Bişen garpyzy dyrnagyňyz bilen ýeňiljek çyzyp görüň. Daşynyň ýuka gatlagy eliňize gelmeli. Garpyzyň baldagynyň töweregindäki ýerine üns beriň- eger-de ol daşyna çykyp çişip duran bolsa, gyralaram agaran bolsa, diýmek bu garpyz bişipdir. Garpyzy öýe getirip keseniňizden soň, onuň etiniň bölejigini suwa salyp goýuň. Eger-de suw gülgüne reňk berse, diýmek garpyza boýaglar goşulypdyr. Şeýle garpyzy iýmek howply. Türkmen topragynda akçigit, guzy baý, kökeneçigit, haýytgara, ýerbent, möjük, geldigarbak, garamürri, garaçigit, pirgarpyz, pelgarpyz, aksüýri diýen ýaly garpyzlar ösüp ýetişýär.
Ýaponlar kub şekilindäki garpyzlary ösdürip ýetişdirýärler. Olar kub şekilindäki aýna gaplara salyp, şeýle görnüşli garpyzlary ösdürip ýetişdirýärler. Bu garpyzlar eliňde götermek üçin diýseň amatlydyr. Bu garpyzlar uzak ýola äkitmek üçin hem peýdalanylýar. Ýaponlar mundan başga-da, ýürek şekilli gaplara salyp, ýürek şekilli edibem ýetişdirýärler. Alymlar içi sary, ýabany, iýilmeýän garpyzlar bilen adaty garpyzy çakyşdyryp, täze bir garpyzyň görnüşini döretdiler. Ol garpyzlar Ispaniýada tomsuna bişýär, Taýlandda bolsa gyşyna ýetişýär.
Ýerli halk garpyzlaryň sary reňkini rysgal-berekediň nyşany hasaplaýarlar. Ukrainler hem içi sary reňkli garpyzy ösdürip ýetişdirmek üçin tejribe geçirdiler we garpyzyň üýtgeşik görnüşini ýetişdirdiler. Ukrainleriň “Kawbuz” diýip atlandyran bu görnüşli garpyzlarynyň içi sary, tagamy kädä meňzeýär, ysy bolsa garpyza. Adatça, garpyzlaryň agramy 5-10 kilograma barabar bolýar. Ýöne 2005-nji ýylda ABŞ-nyň Arkanzas ştatynyň ýaşaýjysy Lioýd Braýd agramy 122 kilogram bolan garpyzy ösdürip ýetişdirdi. Ol garpyz 2006-njy ýylda Ginnesiň Bütindünýä rekordlar kitabyna girizildi.
Iň kiçi garpyzlar Günorta Amerikada ösdürilip ýetişdirilýär. Olaryň ini bary-ýogy 3-4 santimetr. Ýaponlar 2008-nji ýylda daşy gara reňkli garpyzy ösdürip ýetişdirdiler. Ol garpyzlaryň agramy 8-10 kilogram, tagamy süýji, çigidi-de az. Bu garpyzlar Ýaponiýanyň diňe Hokkaýdo adasynda ýetişýär. Ýaponlar ýylda gara garpyzlaryň 10 000 sanysyny ösdürip ýetişdirýärler. Il içindäki gürrüňlere görä, süýji garpyzy tanamak üçin onuň gara çyzyklaryny sanamaly. Eger-de şol çyzyklar täk bolsa, onda garpyzyň süýjüdigidir. Garpyz näçe ýeňil bolsa, onda şol garpyz süýjidir.


text:
Türkmenabat şäheriniň «Bitaraplyk» seýilgähinde Aşgabat şäheriniň we Ahal welaýatynyň medeniýet we sungat işgärleriniň konserti boldy.
«Türkmeniň toý döwresi» meýdançasynda ýygnanan myhmanlaryň öňünde halk aýdymlaryny, türkmen kompozitorlarynyň dürli döwürlerde döreden eserlerini ussatlyk bilen ýerine ýetirdiler. Olarda häzirki döwrüň ösüşleri, Watanyň waspy ýetirildi. Ynsan duýgularyny inçelik bilen açyp görkezýän aýdymlar hem belentden ýaňlandy. Tansçylar bolsa özleriniň sazlaşykly hereketleri bilen tomaşaçylara ruhy lezzet paýladylar.
Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde guralan konsertde folklor toparlarynyň çykyşlarynda däp-dessurlar açylyp görkezildi.
Aşgabat şäheriniň we Ahal welaýatynyň medeniýet we sungat işgärleriniň konserti boldy
Türkmenabat şäheriniň «Bitaraplyk» seýilgähinde Aşgabat şäheriniň we Ahal welaýatynyň medeniýet we sungat işgärleriniň konserti boldy.


text:
[terti:p]
Bir zadyň dogry düzgünleşdirilen ýagdaýy, düzgün.
Suwy tygşytly ulanmakda degişli tertip bolmalydyr. («Sowet Türkmenistany» gazeti)
Egin-eşiginiň arassaçylygyna hem tertibine çaga wagtynda-da geleňsizdi. (A. Gowşudow, Köpetdagyň eteginde)
Bir zadyň yzygiderli, bir sydyrgyn gidişi.
Krosswordyň formasyny düzeniňden soň, ony tertip boýunça nomerlemeli. («Mydam taýýar» gazeti)
Bir zadyň berjaý ediliş, amala aşyrylyş düzgüni.
Saýlawda ses bermeklik tertibi.
Bir kollektiwiň, maşgalanyň ähli çlenleri üçin berkarar edilmeli düzgün, kada-kanun.
Soňuna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar ýa-da -räk goşulmasy goşulanda, sözüň soňundaky dymyk çekimsiz degişli açyk çekimsizine öwrülýär.
Meselem tertip - tertibi.


text:
Alǵash ret oraza ustaıtyndarǵa qandaı keńes beresiz?
Sálemetsiz be! Oraza ustaǵym kelip júr. Nıetim bar. Oraza ustar aldynda qandaı keńes bere alasyzdar? Malıka
Ответ
Ýaǵaleıkýmássálám ýá rahmatýllahı ýá bárakátýh!
Alla jazsa kópten kútken qasıetti Ramazan aıy da kelip qaldy. Qudaıǵa shúkir, Allanyń buıryǵyna bas ıip, oraza ustaýǵa nıet qylǵandardyń sany jyldan-jylǵa artýda. Sondyqtan da, suraǵyńyzǵa oraı birshama keńesterimizdi bere ketelik:
1. Myqty nıet. Ramazan orazasy keıbir qandastarymyzdyń aıtatynydaı, úsh kún basynda, úsh kún ortasynda jáne úsh kún sońynda emes. Oraza – otyz kún (keıde aıdyń erte týýyna baılanysty 29 kún bolýy múmkin). Sondyqtan da, eń aldymen otyz kún orazany Alla rızalyǵy úshin, úzbeı ustaýǵa ishteı nıetińizdi bekemdep, nyqtap alyńyz. «Amaldar nıetke baılanysty», – deıdi Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.).
2. Kerekti málimet. Ekinshiden, orazanyń negizigi shart-talaptarymen qosa, orazany buzatyn jáne buzbaıtyn jaǵdaılardy bilip alǵanyńyz durys. Qazirgi tańda Allaǵa shúkir, ana tilimizde jaryq kórgen málimetter barshylyq. Odan qala berdi, saıttarǵa tikeleı suraq joldap, bilmeı turǵan nárseńizdiń jaýabyn alý múmkindigi qarastyrylǵan. Kerekti málimetterge ıe kisiniń orazasy ýaıymsyz ári jeńil ótedi. Ýaıymsyz deýimniń sebebi, áldebir jasaǵan áreket orazany buzdy ma, joq pa dep, naqty bilmegendikten orynsyz ýaıymǵa berilip jatatyndar bar. Al, jeńil deýimniń máni: ádette orazany buzbaıtyn, orazaǵa zııany joq nárselerden shamadan tys saqtanyp, yńǵaısyz jaǵdaılarǵa tap bolýy múmkin. Mysaly, aýyzdaǵy silekeı men túkirik orazany buzady dep júrgen adam, kúni boıy túkirýmen bolady.
3. Sáresige turý. Laj bolsa, sáresini jibermeńiz. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.): «Sáreside bereke bar»,[1] – degen. Sáreside tábetińiz tartpaı tursa, tym bolmaǵanda sý ishken jaqsy. Osylaısha, ózińizdiń deneńizdi qajetti suıyqtyqpen qamtamasyz etken bolasyz. Onyń ústine, sáresi adamǵa rýhanı demeý.
4. As máziri. As mázirine kópshiligimiz mán bermeıtinimiz ras. Kúni boıy ash júrgen adamnyń as mázirine mán berýi de qıyn shyǵar. Degenmen, bile júrgenimiz artyq etpeıdi. Medıtsına mamandarynyń aıtýynsha, maıly ári maıǵa qýyrylǵan taǵamdy jáne quramynda qanty kóp dámdi azaıtý kerek. Sondaı-aq, sáreside artyq tamaq jeýden, shamadan tys sýsyn ishýden saqtaný kerek eken. Olaı etpegen jaǵdaıda, aǵzadaǵy mıneraldy tuzdar tez shyǵyp, deneniń jyldam álsireýine alyp keletinge uqsaıdy.
5. Aýyz ashar sáti kelgende birden asqa otyrmaǵan jaqsy. Aldymen qol qýsyryp tilegińizdi tilep, sýmen nemese qurmamen aýyz ashyp, odan soń namazǵa turyńyz. Namaz oqyp bolam degenińizshe, asqazanyńyzǵa nár baryp, ári qaraı tamaq qabyldaýǵa daıyn bolady. Jáne aýyz ashqannan, uıyqtaǵanǵa deıingi aralyqta kóbirek sý ishken jaqsy.
6. Kúnáli isterden uzaq júrý. Aýyz bekitken kisi túrli kúnáli isterden ózin tyıýy tıis. Ǵaıbat, ósek-aıan, urys-keris t.b. ábes ádetterden arylý shart.
7. Orazany buzatyn jaǵdaılardan ne aýzy berik kezde mákrýh sanalǵan áreketterden boıdy aýlaq ustaý lázim.
8. Ramazan aıyn tıimdi paıdalanǵan jón. Namaz oqymaı júrgender bolsa, eń birinshi namaz oqyp bastaǵandary durys. Odan qala berdi, bos ýaqyttarymyzda Quran oqyp úırenýge, jańa súre-aıattar jattaýǵa, dinı bir ádebıet (mysaly, paıǵambarymyzdyń ómir baıany jaıynda) oqyp shyǵýǵa tyrysqanymyz abzal.
Alla Taǵala barshamyzdyń ustaǵan orazalarymyzdy kem-ketigimen qabyl etip, o dúnıede «Raıan» esiginen kirýdi jazsyn. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s.) bylaı dep aıtqan:
«Shynynda peıishtiń «Raıan» degen esigi bar. Qııamet kúni odan oraza ustaýshylar ǵana kiredi. Ózgeler ol esikten kirmeıdi. Sol kúni (perishteler): «Oraza ustaýshylar qaıda?» – dep suraıdy. Oraza ustaýshylar turyp, esikten kirgennen keıin esik jabylyp, odan basqa eshkim kirmeıdi»[2].


text:
Türkmenistana ýörite amerikan delegasiýasyna ýolbaşçylyk edip baran ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň Baş serkerdebaşysy general Jeýms Mattis prezident G.Berdimuhamedow bilen bu duşuşygynda Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň geljekde-de Türkmenistan bilen köp ugurly gatnaşyklary ösdürmekçidigini nygtapdyr.
Türkmen döwlet telewideniýesi prezident G.Berdimuhamedowyň hem öz gezeginde Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlygyň Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýandygyny nygtandygyny habar berýär.
Duşuşygyň barşynda taraplaryň özara hyzmatdaşlyklaryň mümkinçilikleri, hususan-da, ähliumumy howpsuzlygy üpjün etmek, bikanun neşe gaçakçylygy, guramaçylykly jenaýatçylyk we terrorçylyk ýaly howplara garşy göreşmek meseleleri barada pikir alşandyklary habar berilýär.
Prezident G.Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşiklerinden soň, Türkmenistanyň habar serişdelerine beren interwýusynda ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň Baş serkerdebaşysy general Jeýms Mattis özüniň bu duşuşykdan hoşaldygyny aýtdy.
Elbetde, beýleki tarapdan, Merkezi Aziýa regionynda Orsýetiň hem geosyýasy bähbitlerini göz öňünde tutup, öz täsirlerini saklamak ugrunda tagalla edýändigini görmek bolýar.
Emma türkmenistanly käbir synçylar, şol sanda ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem demokratik taýdan tejribe öwrenmek meselesinde Türkmenistanyň Orsýet bilen gatnaşyklara görä, ABŞ bilen gatnaşyklardan has uly bähbit görjekdigini aýdýar.
Owganystan meselesi
Owganystanda harby operasiýalary alyp barýan Amerikanyň Birleşen Ştatlary Türkmenistan bilen howpsuzlyk meselesindäki hyzmatdaşlyklara-da uly üns berýär.
1994-nji ýylda Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan we Özbegistan bilen birlikde Türkmenistan hem NATO Harby Bileleşigi bilen Parahatçylyk ugrunda partnýorlyk hyzmatdaşlygy baradaky ylalaşyga gol çekipdi. Merkezi Aziýa regionynda iň soňky bolup Täjigistan NATO bilen şeýle ylalaşyga 2002-nji ýylda gol çekdi.
«Eurasianet.org» internet saýty Birleşen Ştatlaryň Goranmak boýunça üpjünçilik agentliginiň (Defense logistics agensy) metbugat sekretary Mişel MakÇaskiniň sözlerine salgylanmak bilen, Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandan we Azerbaýjandan harby maksatlar üçin alýan ýangyçlarynyň ýurt üçin örän amatlydygyny ýazýar.
Bu saýtyň ýazmagyna görä, Birleşen Ştatlar bu iki ýurtdan satyn alýan ýangyçlary üçin bu ýurtlara goşmaça salgyt tölemeýär.
Mundan daşary, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň Owganystanda hereket edýän amerikan kärhanalaryny-da ýangyç bilen üpjün ediji esasy ýurtlar bolmaklarynda galýandyklary habar berilýär.


text:
FLEX – bu bäsleşik esasynda geçirilýän, talyp hakyny berýän we ABŞ-nyň hökümeti tarapyndan doly maliýeleşdirilýän maksatnama, guramaçylyk ýolbaşçylygyny bolsa, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bilim we medeni maksatnamalarynyň Býurosy amala aşyrýar (ECA). Bäsleşigiň netijesinde ýeňiji mekdep okuwçylaryna maksatnama bir ýylyň dowamynda ABŞ-da kabul edýän meýletin maşgalada ýaşamak we amerikan orta mekdebinde okamak üçin talyp haky bilen üpjün edýär. Maksatnamanyň maksady, ABŞ-nyň we beýleki döwletleriň halklarynyň arasyndaky özara düşünişmekligi ösdürmek. FLEX maksatnamasy amerikanyň raýatlarynyň şeýle hem mekdepleriň goldawy bilen geçirilýär we olar berýän goldawlary üçin maliýe öwezini talap etmeýärler. Özüniň 27 ýyllyk işiniň dowamynda FLEX eýýäm 28.000-den gowrak okuwça talyp hakyny berdi.
Maksatnamany kim gurnaýar?
Halkara bilim boýunça Amerikan geňeşlikleri bäsleşigi, dalaşgärleriň saýlawyny, ugrukdyryjy maksatnamany geçirýärler we FLEX maksatnamasynyň gatnaşyjylaryny ABŞ-a uçuşyny gurnaýarlar. Başga-da dürli amerikan täjirçilik däl we hökümet edarasyna degişli bolmadyk edaralar hem FLEX maksatnamasynyň çäklerinde işleýärler. ABŞ-nyň hökümetiniň tabşyrygy boýunça, bu guramalar maksatnama gatnaşyjylary amerikan maşgalalaryna ýerleşdirýärler we maksatnamanyň bütin ýylynyň dowamynda çäreleri gurnaýarlar.
Talyp haky nämeler bilen üpjün edýär?
• Öýünden ABŞ-daky ýaşajak ýerine çenli tölegsiz gitmek we yzyna dolanyp gelmek;
• Okuwça jemgyýetçilik durmuşyna gatnaşmaga we gündelik ulanýan şahsy serişdelerini satyn almaga mümkinçilik berýän çykdaýjylaryň her aýdaky tölegi;
• Gatnaşyjyny bir ýylyň dowamynda saýlanylyp alnan, kabul edýän maşgala ýaşatmak;
• Amerikan orta mekdebine ýerleşdirmek;
• Maksatnamdan öňki we soňky taýýarlygy özünde jemleýän ugrukdyryjy okuwy gurnamak;
• ABŞ-da ýerli derejedäki çäreleri gurnamak;
• Medisina ätiýaçlandyrmasy, ýöne bu ABŞ-a gelmezden öňki keselleriň bejergisini we stomatologiýa kömeginiň töleglerini tölemeýär.
FLEX maksatnamasyna kimler gatnaşyp bilýär?
FLEX maksatnamasy talaplara laýyk gelýän ähli okuwçylar üçin açyk we tölegsiz bolup, bäsleşik esasynda geçirilýär. Fiziki mümkinçiligi çäkli bolan okuwçylar hem maksatnama gatnaşyp bilýärler. Her ýyl takmynan 20 sany fiziki mümkinçiligi çäkli bolan okuwçylar FLEX maksatnamasynyň ýeňijisi bolýarlar. Olar hem beýleki gatnaşyjylar ýaly umumy esasda bäsleşigi geçýärler. Okuwçylar bäsleşige ýylyň dowamynda diňe bir gezek gatnaşyp bilýärler.
Gabat gelýän gatnaşyjylaryň ählisi:
1) Öz ýurtlary üçin bellenilen ýaş/synp toparlaryna gabat gelmeli (test rejesine serediň)
2) Bäsleşik geçirilýän wagty orta mekdepde okaýan bolmaly
3) Gowy we tapawutly bahalara okamaly.
4) Öňden iňlis dilini öwrenýän we bäsleşige gatnaşýan döwründe iňlis dilinden bilimini görkezmeli
5) Amerikan giriş wizasyny almak üçin talaplara laýyk gelmeli.
6) Türkmenistanyň raýaty bolmaly.
FLEX maksatnamasy barada goşmaça maglumat almak üçin:
Elektron poçta: flex@americancouncilstm.org
Tel: (993) 12-36-90-16/21
Mob: (993) 63-50-20-36
Fax: (993) 12-36-90-16 (104)


text:
Maglumat merkezinden iň täze
BMGÖM we hyzmatdaşlar Türkmenistanyň COVID19 garşy taýýarlygyny güýçlendirýärler
Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy (BMGÖM) Bütindünýä Banky (WB) we Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi (TSGweDSM) bilen…
Türkmenistanda ýerli derejede täze durmuş hyzmatlaryny synagdan geçirmek: gazanylan üstünlikler we ýüze çykan kynçylyklar
Durmuş hyzmatlary bilen üpjün edýän Türkmenistanyň Hökümetiniň we hökümete dahylsyz edaralarynyň wekilleri, şeýle hem Aşgabat, Türkmenabat we Mary şäherlerinden gelen täze durmuş işi boýunça…
BMGnyň Ösüş Maksatnamasy, Türkmenistanda klimatyň üytgemegi bilen bagly meselelere bagyşlanyp geçirilen Ýaşlaryň 1-nji maslahatyna gatnaşdy
Şu gün BMGnyň Ösüş Maksatnamasynyň Türkmenistandaky Wekilhanasynyň hünärmenleri, Türkmenistanda klimatyň üytgemegi bilen bagly meselelere bagyşlanyp, utgaşdyrylan tertipde geçirilen Ýaşlaryň 1-nji…
Türkmenistan milli adam hukuklary guramalaryna goldawy güýçlendirmek ugrundaky hyzmatdaşlyk boýunça ýokary derejeli ýygnaga gatnaşýar
BMG-nyň Ösüş Maksatnamasy insulin bilen üpjün etmegini dowam edýär
BMGÖM süýjikeseli bejermek üçin wajyp derman bolan insuliniň ikinji tapgyryny TSGDSM gowşurdy. Ikinji tagyra Noworapid, Nowomiks, Protafan insulinler girýär, şeýle hem “Nowofаýn” iňňelerini we…
BMGÖM, Türkmenistanyň pandemiýa taýýarlygyny ýokarylandyrmak üçin Bütündünýä banky bilen bileleşýär
BMGÖM Türkmenistanyň SGLSM bilen Bütindünýä banky tarapyndan maliýeleşdirilýän “COVID19 öňüni alyş” taslamasyny durmuşa geçirmek üçin şertnama gol çekdi
BMG-nyň Ösüş Maksatnamasy insuliniň ilkinji tapgyryny Türkmenistana getirdi
BMGÖM süýjikeseli bejermek üçin wajyp derman bolan insuliniň ilkinji tapgyryny Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine gowşurdy (Aktrapid we Mikstard).
BMGÖM-nyň DÖM-ny durmuşa geçirmek boýunça bilelikdäki taslamasynyň işiniň jemleri jemlendi
BMGÖM hem-de Türkmenistanyň Maliýe we ykdysadyýet ministrligi tarapyndan bilelikde durmuşa geçirilýän “Durnukly Ösüş Maksatlaryny durmuşa ornaşdyrmak üçin meýdança» atly taslamasynyň çäklerinde…
BMGÖM Türkmenistanda Oba hojalyga maslahat bermek baradaky kanunyny taýýarlamak işine ýardam berýär
"Türkmenistanda oba hojalygy maslahat beriş ulgamy barada" kanunynyň taslamasyny düşünmek üçin onlaýn tegelek stol geçdi.


text:
2021-nji ýylyň 7-18-nji dekabr aralygynda Daşkentde agyr atletika boýunça dünýä çempionlygy ugrundaky ýaryş geçiriler. Bu karary sportuň Agyr atletika boýunça Halkara Federasiýasynyň Ýerine ýetiriji geňeşi kabul etdi.
Mundan öň bu dünýä ýaryşyny Perunyň paýtagty Limede geçirmek meýilleşdirilipdi, emma soň bu ýurt ýaryşy geçirmekden ýüz öwürdi. Soňky gezek agyr atletika boýunça dünýä çempionaty 2019-njy ýylda Pataýýada (Taýlandda) geçirildi.
Türkmenistanyň taryhynda dünýä çempionatyna çykyp uly hormata mynasyp bolmak diňe dört agyr atletikaça miýesser edipdi. Ilkini bolup, bu ýokary basgançaga 1993-nji ýylda Melburnda geçen çempionatda Altymyrat Orazdurdyýew çykypdy. Şonda ol 76 kg çenli agram toparynda 370 kg (silkip götermek ‒ 167,5 kg, itip galdyrmakda ‒ 202,5 kg) netije görkezmek bilen, öňe saýlandy.
2017-nji ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Anahaým şäherinde geçirilen dünýä çempionatynda Kristina Şermetowa (53 kg çenli) we Rejepbaý Rejebow (77 kg çenli) dagy kümüş medal gazandylar.
Şu ýyl bolsa Halkara agyr atletika federasiýasy türkmen sportçy gyzy Ýulduz Jumabaýewany öň dopinge garşy kadalary bozandygy üçin, ýaryşdan çykarylan Taýlandly Tunýa Sukçaroýeniň ýerine aýal-gyzlar arasynda 45 kg çenli agram toparynda 2018-nji ýylyň dünýä çempiony diýip yglan etdi. Bu barada 2018-nji ýylda Aşgabatda dünýä çempionatyna gatnaşan sportçularyň tabşyran nusgalary täzeden barlanandan soň mälim boldy.
Şu ýylyň dekabr aýynda Özbegistanda geçiriljek dünýä çempionaty barada aýdylanda bolsa, şu ýylyň aprel aýynda türkmen ştangaçylary çempionatyň saýlama tapgyrynda Maksat Meredow (73 kg çenli) we Gülnabat Kadyrowa (71 kg) kümüş medal, Rejepbaý Rejebow (81 kg çenli) we Aýsoltan Toýçyýewa (81 kg çenli) bolsa bürünç medal gazandy. Şu ýaryşlarda Polina Gurýewa Tokioda geçirilen Olimpiada gatnaşmaga hukuga eýe boldy. Ol ýerde bolsa 59 kg çenli agram toparynda çykyş etmek bilen Garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda ilkinji olimpiýa medalyny ‒ kümüş medal gazandy.
Oguljan AMANOWA,
Döwletmämmet Azady adyndaky
TMDDI-niň talyby.


text:
2021-nji ýylyň ahyryna çenli şereket Lebapda «KAMAZ»-yň hyzmat merkezi açylar. Bu barada kompaniýanyň metbugat merkezine salgylanmak bilen, «Türkmenistan. Altyn asyr» saýty habar berýär.
«2008-nji ýyldan bäri Aşgabatda 5 müň inedördül metrden gowrak meýdany bolan KAMAZ okuw we hyzmat merkezi işleýär. Bu şereket ýurduň sebitlerinde täze awtoulag merkezlerini gurýar. Türkmenbaşyda hyzmat merkeziniň resmi açylyşy 2021-nji ýylyň oktýabr aýynyň ahyryna meýilleşdirilipdir. 2021-nji ýylyň ahyryna çenli şereket Lebapda, 2022-nji ýylda Maryda we Daşoguzda hyzmat merkezlerini açmagy meýilleşdirýär», diýlip habarda aýdylýar.
Şonuň ýaly-da. Russiýa Federasiýasynyň dizel ýük awtoulaglaryny we dizel dwigatellerini öndürýän «KAMAZ» kompaniýasy 2022-nji ýylda Türkmenistanda ýörite enjamlaryň önümçiligini ýola goýmagy meýilleşdirýär.
Türkmenistanda ýörite enjamlaryň önümçiligini guramagyň taslamasy «KAMAZ»-yň baş müdiri Sergeý Kogoginiň Tatarystanyň wekiliýetiniň Türkmenistana eden soňky saparynyň dowamynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşygynda ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň dowamynda «KAMAZ» Türkmenistana 11 müňden gowrak awtoulag iberdi. Olaryň 2 müňüsi soňky üç ýylyň dowamynda gelip gowuşdy.


text:
Fewralyň üçünji hepdesinde türkmen dilli Internet giňişligi hem-de garaşsyz habar serişdeleri türkmenistanly bir ýaş pälwanyň ölümi baradaky habarlar bilen sarsyldy.
Habarlara görä, Ahal welaýatynyň ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýan sport mekdep-internatynda tälim alýan Köneürgenç etrabynyň ýaşaýjysy, 14 ýaşly Süleýman Tursunbaýew gümürtik şertlerde aradan çykdy.
Onuň ölüminiň töweregindäki birnäçe sorag heniz hem jogapsyz galýar.
Düýbi Gollandiýada ýerleşýän Turkmen.news neşiriniň redaksiýasy 18-nji fewralda sport mekdebiniň administrasiýasyndan kommentariýa almagy başardy.
Ýöne ýaş pälwanyň ölümi boýunça mekdep administrasiýasynyň öňe sürýän beýanatlary köpleri kanagatlandyrmady. Mekdep resmisi pälwanyň dişini sogurdandan soňra näsaglandygyny, öýüne ugradylandygyny we soňra özlerine onuň ölüm habarynyň gelip gowuşandygyny öňe sürdi.
Tursunbaýewiň ýaşaýan ýeri onuň tälim alýan mekdebinden 500 kilometr töweregi aradaşlykda ýerleşýär.
Garaşsyz neşiriň habarlaryna görä, wakanyň ýene bir wersiýasy bar: oňa görä, Tursunbaýew bir sport bäsleşigine gatnaşýar. Ýaryşyň öňüsyrasynda oňa öz garşydaşyndan ýeňilmek boýunça görkezme berilýär. Ýöne pälwan garşydaşyndan üstün çykýar, ýeňiji bolýar; munuň yzýany näbelli ýaş adamlar Tursunbaýewi aýdylmaýan bir ýere äkdip, urup-ýençýär. Habara görä, ýaş pälwan urgulardan alan agyr şikesleriniň netijesinde Köneürgenjiň bir hassahanasynda aradan çykýar.
Mekdep resmisi ýaryş baradaky maglumatlary ret edýär, pandemiýa sebäpli mekdepde ähli sport bäsleşikleriniň togtadylandygyny öňe sürýär.
Türkmen häkimiýetleri bu heläkçilikli waka barada jenaýat işiniň gozgalyp-gozgalmandygyny aýtmaýarlar.
Türkmenistanyň Sport we ýaşlar syýasaty ministrligi ýaş pälwanyň keç ykbaly barada jemgyýetçilikde dörän soraglaryň arasynda hiç hili beýanat bilen çykyş etmeýär.
Dünýä Türkmenleriniň bu sany pajygaly wakanyň töweregindäki jogapsyz soraglara aralaşmaga synanyşýar we türkmen sportynyň häzirki ýagdaýyndan söz açýar. Gepleşigimize Azatlyk Radiosynyň žurnalisti, başa-baş göreş sungaty boýunça halkara sport ýaryşlarynyň ýeňijisi Merdan Saryýew gatnaşýar.


text:
28-30-njy iýulda Tatarystan Respublikasynda (Russiýa Federasiýasy) “Russiýa — Yslam dünýäsi: KazanSummit 2021” atly XII halkara ykdysady sammiti geçiriler. Oňa dünýäniň 48 döwletinden, şol sanda Türkmenistandan wekiller gatnaşar. Sammitiň birinji gününde Türkmenistanyň Kazan şäherindäki baş konsuly Atadurdy Baýramow çykyş eder.
Sammit onlaýn hem-de oflaýn görnüşinde geçiriler. Oflaýn görnüşde guraljak böleginde tematiki sessiýalaryň 90-sy geçirilip, olara dünýäniň ähli gatnaşyjy döwletlerinden we Russiýanyň sebitleriniň 25-sinden wekiller gatnaşar.
Çäräniň maksady Russiýa bilen Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň arasynda söwda-ykdysady, ylmy-tehniki, sosial we medeni gatnaşyklary berkitmekden, şeýle-de ýurtda yslam maliýe institutlarynyň ösüşine ýardam bermekden ybaratdyr. Sammite halkara guramalaryň, jemgyýetçilik we maliýe edaralaryň wekilleri, ilçihanalaryň işgärleri, syýasatşynaslar we telekeçiler gatnaşar.
Sammit sanitar-gigiýena düzgünlerini berk berjaý etmek arkaly geçiriler.
2019-njy ýylda geçirilen sammitiň işine dünýäniň 72 döwletinden müňe golaý wekil gatnaşdy.


text:
1-nji sentýabrda mekdep okuwçylary, şeýle hem birinji synp okuwçylary üçin täze okuw ýylynyň başlanandygynyň alamaty bolan ilkinji jaň ýaňlandy. Bu barada «Türkmenistan: Altyn asyr» habar berýär.
Her ýyl bolşy ýaly, şu ýyl hem okuw ýylynyň başynda täze mekdepler açylyp ulanylmaga berildi we okuwa bilimiň täze ugurlary goşuldy.
Türkmenistanda Bilimler we talyp ýaşlar güni mynasybetli täze orta mekdepleriň ýedisi okuwçylar üçin gapysyny giňden açdy. Olaryň bäşisi Ahal, ikisi Lebap wealýatlarynda açyldy.
Täze okuw ýylynda IT-tehnologiýalaryna zehinli okuwçylara täzelikler garaşýar. Ýurduň welaýatlarynyň hersinde ýöriteleşdirieln orta mekdepleriň bäşisinde 5-nji synp okuwçylary üçin maglumatlar-tehnologiýa ugruna ýöriteleşdirilen täze synplar açylýar. Ol sanly bilimiň depginli ornaşdyrylmagy we ösdürilmegi, sanly tehnologiýalarda geljekki hünärmenleri giňişleýin taýýarlmak bilen baglanşykly häzirkizaman möhüm wezipelere laýyk gelýär.
Ahal welaýatynyň Tejen şäherindäki 12-nji, Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherindäki 10-njy, Daşoguz welaýatynyň Daşoguz şäherindäki 21-nji, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherindäki 28-nji, Mary welaýatynyň Ýolöten şäherindäki 45-nji orta mekdeplerde maglumat-tehnologiýalar ugurlary boýunça sapaklar guralar.
Okuwçylar olarda, ilkinji nobatda, ugurdaş ylymlary öwrenerler, IT- ulgamy dersi we bilimleri barada giňişleýin düşünje alarlar, matematikany, informatikany, fizikany çuňlaşdyryp öwrenerler, munuň üçin goşmaça sapaklar giriziler.
Indi üç ýyl bäri paýtagtymyzdaky ýöriteleşdirilen 28-nji orta mekdepde maglumatlar-tehnologiýa ugurlary boýunça okuwçylar taýýarlanylýar. Täze okuw ýylynda maglumat-tehnologiýalar ugrundan ýörite bilim alýan çagalar 7-nji synpda öwrenip başlarlar.
Aşgabat şäherindäki ýöriteleşdirilen 141-nji mekdebinde hem 1 – 11-nji synp okuwçylary üçin iňlis dilini çuňlaşdyryp öwretmek boýunça goşmaça sapaklar giriziler.
turkmenportal


text:
Jańaózendegi «Astana» shaǵyn aýdanynda osydan bes jyl buryn paıdalanýǵa berilgen jylyjaı qazir jylyna 50-60 myń tonna ónim berip otyrǵan sharýashylyq kózine aınalǵan. Jaǵdaıyn jasasań, jylyjaı jylyna eki ret ónim beredi. Kúzde qyzaryp qyzanaq pisse, erte kóktemde qııar jıyp alýǵa bolady.
Jylyjaı ıesi Ǵaıbolla Qabylulynyń aıtýynsha, bir túp qyzanaq toqsan kúnniń aınalasynda tolyqtaı pisedi eken. Jalpy, jylyjaıda kókónistiń tórt myńdaı túbi otyrǵyzylǵan. 24 sotyq aýmaqqa 9 myń túp qııar egilipti.
«Eń az degende 50-60 myń tonnadaı ónim beredi dep otyrmyz. Kútimge baılanysty. Jaqsylap qaraı alsaq, jaqsy ónim beredi. Qańtar-aqpan aıynda birinshi lek egilse, ekinshi legi shilde aıynyń ortasynda jańadan otyrǵyzylady. Pisken ónimdi bir kún tastap terip otyramyz jáne arnaıy paketke salamyz. Básekelestik bar. О́nimderdi iri saýda núktelerine kóterme baǵamen bir-aq satamyn», deıdi kásipker.
Bir ǵana jylyjaıdyń ózinde bes-alty azamatty turaqty jumyspen qamtyp otyr. Jylyjaı ıesi jumys aýqymyn keńeıte tússem deıdi. Árıne ol úshin memleket usynyp otyrǵan baǵdarlamalardy da paıdalanyp kórgen abzal. Bul rette osydan 11 jyl buryn qolǵa alynǵan «Agrobıznes – 2020» baǵdarlamasyn aıtsaq bolady. Baǵdarlama aıasynda sýbsıdııalaý boıynsha jylyjaıdyń ár gektaryna bólingen qarjyǵa tyńaıtqyshtar, tuqym alýǵa múmkindik bar. Sóıtip shyǵynnyń ornyn toltyryp, tabystyń kólemin arttyra alady. Álbette tynymsyz eńbeksiz eshteńe de ónbeıdi. Sony jaqsy túsingen Ǵaıbolla Qabyluly jáne onyń komandasy shúmektep ter tógip, qara jerge tastalǵan tuqym túınek bolyp boı kóterip, ónim bolyp jaıqalǵansha eńbekterin bir sátke de toqtatpaıdy.
Bıyl jazda ónim tapshylyǵy kezinde baǵa qymbattap, halyqtyń kúndelikti as-aýqatyna aralastyrar kókónis tappaı qınalyp ketkeni el esinde. Al osyndaı jylyjaılardyń kóbeıýi jáne olarǵa beriler kómektiń de arta túsýi otandyq ónim men naryqty qoldaý bolmaq. Qazaqstan naryǵyn syrttan emes, ózimizdiń otandyq ónimmen qamtamasyz etýge baǵyttalǵan jańaózendik kásipkerdiń áreketi óz jemisin beredi jáne ózgelerge úlgi bolady degen senim basym.
«Egemen-aqparat»
Latvııada koronavırýs órship tur
Álem • Búgin, 09:48
Qylmyskerdiń ultyn kórsetken BAQ jazalanýy múmkin
Álem • Búgin, 09:41
Qazaqstanda karantındik shekteýler jeńildeıdi
Koronavırýs • Búgin, 09:33
Qoqys jáshiginen tabylǵan sábıdiń anasy ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 09:28
Sıngapýr týrıster úshin shekarasyn ashty
Álem • Búgin, 09:23
Sport • Búgin, 09:11
Bárimiz bir aspannyń astyndamyz
О́ner • Búgin, 09:10
Aımaqtar • Búgin, 09:08
Shotlandııada jarylystan eki turǵyn úı qırady
Álem • Búgin, 09:08
Aımaqtar • Búgin, 09:07
Medısına • Búgin, 09:05
Sport • Búgin, 09:02
Sport • Búgin, 09:00
Elordalyqtar tumaýǵa qarsy ekpeni 100% aldy
Medısına • Búgin, 08:59
«Kıeli joldyń ıesi – Raıymbek...»
Tanym • Búgin, 08:58
Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy
Aýa raıy • Búgin, 08:57
Bilim • Búgin, 08:55
Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Búgin, 08:54
Koronavırýs pen pnevmonııadan taǵy 53 qazaqstandyq qaıtys boldy
Koronavırýs • Búgin, 08:52
Bilim • Búgin, 08:52
Ashyq sabaq Elbasynyń beıbit bastamalaryna arnaldy
Bilim • Búgin, 08:51
Aımaqtar • Búgin, 08:49
Aımaqtar • Búgin, 08:47
Ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosyldy
Aımaqtar • Búgin, 08:45
Aımaqtar • Búgin, 08:43
Biligin shyńdaǵan isten jańylmas
Aımaqtar • Búgin, 08:41
Jaýapkershiligi mol joldy tańdaǵandar qatary qalyń
Qoǵam • Búgin, 08:39
Alystaǵy aǵaıynnyń óner týyndylary – atamekende
О́ner • Búgin, 08:35
Qazaqstan • Búgin, 08:33
KVI juqtyrǵan 627 adamnyń jaǵdaıy aýyr – DSM
Koronavırýs • Búgin, 08:32
Bókeı ordasynyń baǵyn ashqan – Táýelsizdik
Qazaqstan • Búgin, 08:30
Qazaqstannyń bitimgerlik mindeti mańyzdy
Elbasy • Búgin, 08:22
1387 adamnan koronavırýs anyqtaldy
Koronavırýs • Búgin, 08:22
Aldyn alsa, qaterli isik emdeledi
Medısına • Búgin, 08:18
Tutyný qaryzdarynyń táýekeli artýda
Qarjy • Keshe
Eýro-2022: Fýtzaldan Qazaqstannyń qarsylastary anyqtaldy
Sport • Keshe
Vetnamda sý tasqynynan úsh adam qaza tapty
Álem • Keshe
Qazaqstan • Keshe
О́ńirlerdegi jemqorlyqty aýyzdyqtaý amaly
Pikir • Keshe
Qustardy saqtandyrý memleketten sýbsıdııalanady
Qazaqstan • Keshe
Qoǵam • Keshe
Áleýmettik jetimdik asqynyp barady
Qazaqstan • Keshe
Dıstiń jalaqysy – 100 mıllıon rýbl
Hokkeı • Keshe
О́ner • Keshe
О́ner • Keshe
Álem • Keshe
О́ner • Keshe
Jambyl men Ǵalıdyń qaljyń qaǵytpasy
Rýhanııat • Keshe
Abaı, Alash hám Táýelsiz Qazaqstan muraty
Rýhanııat • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Rýhanııatqa jasalǵan úlken qoldaý
Qazaqstan • Keshe
Qarjy sektorynda qandaı ózgeris bolýy múmkin
Qarjy • Keshe
Qarjy • Keshe
Bas múftı Rýhanı kelisim kúnimen quttyqtady
Qazaqstan • Keshe
Álem chempıonatyna Qazaqstannan 13 boksshy barady
Boks • Keshe
Atyraýda kópqabatty turǵyn úı órtendi
Oqıǵa • Keshe
Fýtzaldan Eýropa chempıonatynyń jerebesi tartylady
Sport • Keshe
Qazaqstan men Shvesııa SIM arasyndaǵy yntymaqtastyq talqylandy
Qazaqstan • Keshe
Qyzylordada qoqystan shala týǵan balanyń denesi tabyldy
Aımaqtar • Keshe
Qazaqstannan kóshetinder sany artqan
Qazaqstan • Keshe
Jemqorlyq: 64 tulǵa jaýapqa tartyldy
ANTIKOR • Keshe
Fotogalereıa • Keshe
Memleket basshysy jańa zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Qazaqstanda jańa áleýmettik jeli paıda boldy
Qoǵam • Keshe
Regbıden Qazaqstan erler quramasy BAÁ komandasyn jeńdi
Sport • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
Sanly bilim, sanly ykdysadyýet barada söz açylanda kibernetika – kiberhowpsuzlyk barada agzaman geçmek bolmaz. Sözümiz gury bolmaz ýaly ilki bilen “Kibernetika” näme, ol haçan ýüze çykypdyr, şular dogrusynda durup geçeliň.
“Kibernetika” adalgasy “kubernao” diýen grek sözünden gelip çykyp, ol “çarhy aýlaýaryn, dolandyrýaryn” diýmekdir. Ilkibaşda kibernetika adalgasyny grek filosofy Platon “gämini, soňra bolsa jemgyýeti dolandyrmak sungaty” manysynda peýdalanypdyr. Kibernetika ylmynyň ösüş taryhy 1937-nji ýyldan başlanýar, şol ýyl amerikan alymy, professory, matematigi Norbert Winer tarapyndan ylmy maslahat gurnalýar, bu maslahata dürli hünärli alymlar – matematikler, fizikler, biologlar, fiziologlar, sosiologlar çagyrylýar. Şol maslahatyň netijesinde ylmyň täze ugrunyň, ýagny kibernetika ylmynyň düýbi tutulýar.
Kibernetika – bu aýratyn bir ylym däl-de, eýsem birnäçe ylymlaryň we ylmy dersleriň umumy jemidir.
Giň manyda aýdanymyzda Kibernetika – maglumatlar ylmynyň, şol sanda anyk ulgamdan kibernetika düşünjesine geçmek esasynda ulgamy modelirlemäge, onuň häsiýetini derňemäge we ulgamy kämilleşdirmek barada maslahat bermäge mümkinçilik berýän dolandyryş ylmynyň umumy jemidir.
Indi bolsa “Sanly kibernetika”, “Sanly ulgam” diýen düşünjelere garap geçeliň. Bu düşünje häzirki wagtda biziň durmuşymyzyň aýrylmaz bölegine öwrülen kompýuterler bilen baglanyşykly. Dünýäniň häzirki ýaşaýyşyny göz öňünde tutsak, bize öz durmuşymyzy kompýutersiz, telefonsyz, umuman tehnologiýasyz göz öňüne getirmek örän kyn bolardy. Köp iş ýerlerinde, edaralarda işler kompýuter önümçiligi esasynda alnyp barylýar. Ine bu diýmek bolsa, sanly ulgamyň biziň durmuşymyzda esasy orun tutýandygyny subut edýär. Aýratyn hem kompýuteri ulanyjylaryň kompýuter ugrundan esasy kösenýän hadysasy kompýuteriň goraglylygy, kompýuteriň bökdençsiz işlemekligi bolup durýar. Kompýuter ulanyjylaryň dilinden esasy: kompýuterim agyr işleýär, kompýuterimde wirus bar, kompýuterimde öz-özünden döreýän faýllar bar, fleşkamda wirus bar, fleşkam gizlin görkezýär, fleşkam ýandy, fleşkamdan zat geçirip bilemok we.ş.m sözleri köp eşidýäris. Kompýuterlerden başga-da maglumat göteriji enjamlar bolan fleşkalara, çiplere, hard disklere zyýan ýetmek hadysasy köp ýüze çykýar. Maglumat göterijilere wirus geçmek, olaryň içki ýagdaýyny gizlin görkezmek hadysasy olar näsaz ýa-da wirusly kompýuterlere birikdirilen ýagdaýynda maglumat göterijide (fleşka, çip, hard disk) näsazlyklar döräp bilýär.
Geliň şol kemçilikleri nädip aradan aýyrmalydygyny birnäçe ädimleriň üsti bilen göz ýetireliň.
- Kompýuter wiruslaryndan näsazlyklaryndan gorkýan bolsaňyz, ulanýan kompýuteriňize goraglylyk üçin antiwirus programmalaryny oturdyň;
- Kompýuteriňiziň ähli programmalaryny, obýektlerini doly tanaýan bolsaňyz, onda kompýuteriňizi antiwirussyz ýagdaýda-da ulanyp bilersiňiz.
Munuň üçin siz kompýuterden CTRL+SHIFT+ESC – buýrugyna basyp, kompýuteriňizde hereket ähli programmalaryň, prosesleriň sanawyny alyp bilersiň. Ol ýerden bolsa öz kompýuteriňize, ulanýan programmalaryňyza degişli bolmadyk wirus obýektleri düýbünden kompýuteriňizden ýok edip aýryp bilersiňiz. Ýöne köpümizde şeýle sorag ýüze çykýar – “Ol wiruslary nädip tanamaly, nädip ýok etmeli?”
Gerekmejek obýektlerden – wiruslardan nädip dynmaly?
- CTRL+SHIFT+ESC – buýrugyna basalyň;
- Açylan penjireden prosesler (operasion sistemaňyz windows 7 bolsa – prosesler; windows 10 bolsa giň(подробные)) bölümine geçeliň;
- Ol ýerden islendik bir prosesy saýlap, sag düwmäni basyň we şol prosesiň häsiýetnamasyny (Свойства) görüň. Eger şol proses haýsydyr bir programmanyň awtorlyk hukugyny alan bolsa, onda ol wirus ýa-da zyýanly proses däldir. Eger-de şol proses hiç bir programmanyň awtorlyk hukugyny almadyk bolsa, onda onuň häsiýetnamasy boş, diňe programma(приложение) diýip durar. Ine bu bolsa siziň kompýuteriňize zeper ýetirip biläýjek wiruslardyr. Bu wiruslary düýbünden kompýuteriňizden ýok etmek isleseňiz ýok etmek isleýän obýektiňizi saýlap sag düwmäni basyň;
- Çykan ýerine ýetiriji panelden “Завершить дерево процессов” buýrugy saýlalyň;
- Şerti tassyklaň.
Indi siziň kompýuteriňiz şol wiruslardan azat edildi.
Kompýuteriňizi şol gerekmejek obýektlerden arassalasaňyz kompýuteriňizi bökdençsiz ulanyp bilersiňiz.
Köp mugallymlaryň, edara işgärleriniň, okuwçylaryň, talyplaryň kösenýän zady maglumat göterijileriniň näsazlyklarydyr. Olary nädip aýyrmaly diýen sowal ýüze çykýar. Olary ýok etmegiň birnäçe usullary bar.
Fleşkaňyzy wirusly ýa-da näsaz kompýutere salanyňyzda fleşkaňyzda näçe faýl boldygyça wirus geçiriler hem-de fleşkaňyz gizlinlik ýagdaýyna düşer.
Eger fleşkaňyzyň göwrümi belli bir derejede doly bolsa, içinde-de hiç hili obýekt görkezmeýän bolsa, onda ol maglumat göterijiňiz gizlinlik ýagdaýyna düşendir. Eger-de fleşkaňyzyň içinde fleşkanyň suraty görkezilen ýarlyk(Ярлык) bar bolsa, şol obýekte girmäň ol wirus bolup kompýutere geçer we fleşkada-da hemme kompýutere geçýän wirus hökmünde bolup galar.
Fleşkany nädip gizlinlik ýagdaýyndan açmaly?
1.Windows+R – düwmelere basyp ýerine ýetiriji penjiräni açmaly.
2.Açylan penjirede cmd diýip ýazyp giriziň.
- Açylan system32\cmd.exe penjirede (Eger fleşkaňyz F disk diýip duran
bolsa) F: – ýazyp enter basyň. Diýmek siz F diske girdiňiz
- Indi gizlinligi açmak üçin kody girizeliň: attrib F:*.* /d /s -h -r -s.
- Siziň fleşkaňyzdaky gizlin faýllar “_” atly papkadadyr.
Eger-de siz yzygiderlikleri doly we dogry ýerine ýetiren bolsaňyz bu amallar siziň kompýuteriňiziň howpsuzlygyna ýardam edip biler.
Mekan Bäşimow,
Magtymguly adyndaky TDU-nyň talyby


text:
Qamshy.kz
Jambyl oblysynyń 80 jyldyǵyna oraı Taraz qalasynda Kenen Ázirbaev eskertkishiniń ashylý saltanaty ótti. Qazaqtyń áıgili halyq aqyny, ánshi, kompozıtor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen óner qaıratkeriniń eskertkishi «Balasaǵun» ortalyq konsert zaly ǵımaratynyń aldyna ornatylǵan.
Kenen Ázirbaev — qazaq ónerindegi sal-serilik jáne aıtyskerlik dástúrlerdi úzbeı, HH ǵasyrdyń 70-jyldaryna deıin jetkizgen ónerpaz. Dastan janryn jastaıynan jyrlaǵan. Qazaq halqynyń aıtys óneriniń nasıhatshysy. 150-deı án tolǵap, ánderi halyq súıip aıtatyn máńgilik rýhanı qazynaǵa aınaldy. Kenen Ázirbaevqa bıyl 135 jyl.
Kenen Ázirbaev eskertkishin ashý qurmeti Qazaqstannyń eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri, kúıshi-kompozıtor Ábdimomyn Jeldibaev, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Maral Ysqaqbaı jáne Kenen atamyzdyń urpaǵy Murat Kenenovke buıyrdy.
Saltanatty sharaǵa arnaıy qatysqan aımaq basshysy Asqar Myrzahmetov pen oblystyq máslıhattyń hatshysy Baǵlan Qarasholaqov barsha jambyldyqtar atynan eskertkishke gúl shoqtaryn qoıdy. Budan soń qonaqtar Qordaı aýdandyq K.Ázirbaev ádebı-memorıaldyq mýzeıi ázirlegen kórmeni tamashalady.
Eske sala keteıik, jyr alyby – Jambyldyń janynda jarty ǵasyr ýaqyt júrip qazaq aýyz ádebıetiniń mol murasymen qanyqqan Kenen aty ult mádenıeti tarıhynda altyn árippen jazylǵan esim sanalady. О́tken jyly jyr dúldúliniń esimi oblystyq fılarmonııaǵa berilgen bolatyn. Sondyqtan da onyń eskertkishi dál osy oblystyq fılarmonııa qonystanǵan «Balasaǵun» ortalyq konsert zalynyń aldyna qoıylýy óte utymdy usynys bolyp otyr. Demeýshiler qarajaty esebinen salynǵan tas músindi músinshi Kóljigit Temirhan ázirlegen.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Fransiýanyň Nise şäherinde bir sürüji ýük ulagyny adamalaryň üstüne sürende azyndan 84 adam öldi, başga-da onlarçasy ýaralandy. 14-nji iýulda giçlik ýüze çykan bu wakada Nisedäki adamlar Bastilliýa gününi belleýärdiler.
Polisiýa ýük ulagynyň sürüjisiniň atylyp öldürilendigini habar berýär. Sürüji öz ýük ulagyny deňziň kenaryndaky feýerwerk dabarasyndan gaýdyp gelýän tomaşaçylaryň köpçüliginiň üstüne sürdi.
Niseniň häkimi ulagyň içindäki adamyň dabara gelenleri ýaragdan oka tutup başlandygyny habar berdi. Kristian Estrosi ýük ulagynyň içinden el granatlarynyň we ýaraglaryň tapylandygyny hem mälim etdi.
Estrosi Twitter sosial ulgamyndaky sahypasynda: “Bu biziň şäherimiziň taryhyndaky iň ýowuz tragediýa. 70-den gowrak adam öldi” diýip ýazdy.
Fransuz parlamentiniň ýerli agzasy Erik Siotti (Eric Ciotti) “France Info” neşirine beren maglumatynda ýük ulagy polisiýa tarapyndan saklanylmazdan öň, ol “ýüzlerçe adam ot açdy” diýdi.
Resmiler wakada ölenleriň sanynyň 84-e ýetendigini, şeýle-de onlarça adamynyň ýaralandygyny aýdýarlar. Hüjümden birnäçe sagat soň, üsti ak kepeň bilen örtülen adamlaryň jesetlerini görmek bolýardy.
Parižiň Derňew edarasy terrorizm aýyplamalary boýunça derňewe başlady. Sürüjiniň şahsyýeti anyklanmady. Hüjümiň jogapkärçiligini hem häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Sürüjiniň şahsyýeti barada häzire çenli köpçülige maglumat berilmeýär. Emma polisiýanyň ýük ulagynyň içinde Tunisde dogulan 31 ýaşyndaky fransuz raýatynyň resminamalaryny tapandygy we onuň jenaýatçydygyna ynanylýandygy habar berilýär.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland muny “terroristik hüjüm” diýip häsiýetlendirdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu hüjümi ýazgaryp, çykyş etdi.


text:
27-nji sentýabrda nebitiň birža bahasy 1 göterim gymmatlady. Irden Londonyň ICE Futures biržasynda Brent haryt nyşanly nebitiň bahasy 0,99 dollar gymmatlap, bir barrel üçin 79 dollardan hem geçdi. Geçen annada hem onuň nyrhy 0,84 dollar gymmatlady.
WTI markaly “gara altynyň” nyrhy hem Nýu-Ýorkuň haryt biržasynyň (NYMEX) elektron söwdalaşyklarynda 0,98 dollar (1,32 göterim) gymmatlap, bir barrel üçin 74,96 dollara deň boldy. Nebit bazary eýýäm bäşinji möwsümdir, ösmegini dowam edýär, kotirlemeleriň ýokarlanmagyna dünýäniň dürli sebitlerinde ýokanç bilen bagly çäklendirmeleriň gowşadylmagy şertlerinde nebite islegiň artmagy blen bagly bahalaryň hem gymmatlajakdygy baradaky çaklamalar sebäp bolýar.
Soňky on iki aýyň dowamynda kotirlemeler 80 göterim ýokarlandy. Nyrhlaryň ýokarlanmagyna energiýa bazarlarynda teklipleriň çäklendirilmegi hem sebäp bolýar diýip, ING Groep NV kompaniýasynyň çig mal bazarlarynda işlemek boýunça direktory Uorren Patterson “Blumberg” neşirine beren beýanatynda nygtady, ol bazarda nebite bolan islegiň ýene-de artjakdygyny çaklaýar.
Nebitiň bahasyny gymmatlamagyna tebigy gaz bazarynda, esasan hem, Ýewropada emele gelen ýagdaýlar täsir edýär. Şunuň bilen baglylykda, Goldman Sachs Group Inc. kompaniýasynyň bilermenleri ýakyn döwürde “gara altynyň” bahasynyň barrel üçin 90 dollara barjakdygyny aýdýarlar.


text:
Geçen 30 ýylyň içinde Ýeriň Günorta polýusy beýleki yklymlara garanda
3 esse çalt gyzýar, şeýle netijä alymlaryň halkara topary geldi.
Antarktidanyň goýan temperatura rekordy barada “Nature Climate Change”
ylmy žurnalynyň sahypalarynda habar berilýär, muny live24.ru ýetirýär.
Derňew geçirijiler temperaturanyň her onýyllykda, takmynan, 0,6 gradus
ýokarlanandygyny, munuň bolsa ýer şary boýunça ortaça ösüşinden üç
esse ýokary geçýändigini düşündirýärler.
Antarktidada temperatura görkezijileriniň pasyla we sebite baglylykda
güýçli üýtgeýändigi gizlin däldir, şonuň üçin uzak ýyllaryň dowamynda
adamlar yklym global ýylama sebäpli klimatik üýtgemelere kän duçar
bolmaýar diýip hasaplaýardylar. Ýöne soňky 60 ýylyň içinde meteorologik
stansiýadan alnan maglumatlar we kompýuter modelirlemäniň netijeleri
ýagdaýy başgaça görkezýär.
Güýçli ýylamanyň sebäbi birnäçe onýyllygyň içinde Günbatar
Antarktidanyň kenarýakasynda, Günorta ummanyň atlantik böleginde
ýerleşýän Ueddella deňziniň üstünden atmosfera basyşyny pese düşüren
Ýuwaş ummanyň günbatar böleginde suwuň temperaturasynyň
ýokarlanmagy boldy. Bu Günorta polýusyň üstünden ýyly howanyň
akymynyň güýçlenmegine getirdi.
“Bu bolsa tropiklerde we Antarktikada klimatik prosesleriň öz aralarynda
berk baglanyşyklydygyny ýene bir gezek görkezýär” – diýip, derňewçiler
ýazýar. Şeýlelikde, 1989-njy ýyldan bäri ol Selsiý boýunça 1,83 gradusdan
hem gowrak gyzdy.
Ähli klimatologlar diýen ýaly global ýylamanyň hereket edýändigine we
eger-de temperaturanyň ösüşini 1,5 gradusda saklamak başartmasa, onuň
ýer şarynyň görnüşini düýpli üýtgetjekdigine şübhelenmeýärler.
Mundan başga-da, derňew işiniň awtorlary temperaturanyň
ýokarlanmagyny adamyň işiniň goşmaça önümi bolan, atmosfera gaz
zyňyndylarynyň netijesinde ýüze çykýan parnik täsirleriniň hem
güýçlendirýändigini belleýärler.
Geçen 30 ýylyň içinde Ýeriň Günorta polýusy beýleki yklymlara garanda


text:
Futbol boýunça Angliýa Kubogynyň 1/8 final duşuşyklaryndan biri 10-njy fewralda “Ewerton” we “Tottenhem” klublarynyň arasynda geçdi. “Gudision Park”-da bolup geçen 5-4 hasabyndaky oýun “Ewerton”-nyň peýdasyna tamamlandy.
Bu oýun 1961-nji ýyldan bäri Angliýa Kubogyny almak boýunça geçirilen oýunlaryň çäginde iki sany ýokary derejedäki wekilleriň arasyndaky iň gowy netijeli duşuşyk boldy. 60 ýyl mundan öňki oýunda “Şeffild Uensdeý” topary “Mançester Ýunaýted” toparyny 7:2 hasabynda ýeňlişe sezewar edipdi.
“Ewerton” topary ýarym goragçysy Gilfi Sigurdsson duşuşyk gahrymanlaryndan biri boldy. Islandiýaly 31 ýaşly futbolçy öz hasabyna bir gol we 3 gol gönükdirme bellige goşdy.
Şeýle hem ol 2012-nji ýyldan bäri “Ewerton” toparynyň hasabynda bir oýunda üç golly gönükdirme bermegi başaran ilkinji futbolça öwrüldi. 9 ýyl öň bu işi toparyň öňki ýarym goragçysy Stiwen Pinar amala aşyrdy.


text:
«C5+1» FORMATYNYŇ ÇÄKLERINDE MERKEZI AZIÝA ÝURTLARYNYŇ WE ABŞ-NYŇ DUŞUŞYGY GEÇIRILDI
2021-nji ýylyň 22-nji sentýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 76-njy mejlisiniň çäklerinde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we ABŞ-nyň «C5+1» formatyndaky onlaýn duşuşygy geçirildi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary hem-de Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň Daşary işler ministrleri «C5+1» sebitleýin diplomatik platformasynyň aýratyn ähmiýetini nygtamak bilen, onuň 2021-nji ýylyň dowamynda owgan meseleleriniň, COVID-19, ykdysady gatnaşyklaryň hem-de howanyň üýtgemeginiň meseleleriniň utgaşdyrylmagy boýunça derwaýys gepleşikleriň ilerledilmegindäki netijeliligini belläp geçdiler.
Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredow bu formatyň çäklerinde geçirilýän yzygiderli duşuşyklaryň ähmiýetini bellemek bilen, bu görnüşdäki gepleşikleriň sebit hem-de halkara gün tertibiniň derwaýys meselelerini giňişleýin ara alyp maslahatlaşmak hem-de olar boýunça gaýragoýulmasyz çäreleriň durmuşa geçirilmegine mümkinçilik berýändigini nygtady.
MA ýurtlarynyň hem-de ABŞ-nyň işewürler düzümleriniň işjeň özara hereket etmegi üçin ýörite platformanyň döredilmegi baradaky pikir beýan edildi. Bu formatyň ýurtlarynyň ykdysadyýet, söwda, maýa goýumlar we ulag ulgamyndaky özarabaglanşyklylyk ýaly ugurlar boýunça mümkinçiliklerini berkitmegiň hem-de giňeltmegiň derwaýyslygy bellenilip geçildi.
Işjeň ýagdaýda geçirilen duşuşygyň çäklerinde daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylary sebit howpsuzlygynyň wehimlerine we howplaryna garşy göremek ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň berkidilmegine gönükdirilen diplomatik gepleşikleriň dowam edilmegine gyzyklanma bildirleriler.
Ministrler şeýle-de Owganystandaky ynsanperwerlik ýagdaýlarynyň oňyn çözülmegine gönükdirilen tagallalaryň utgaşdyrylmagynyň zerurlygyny nygtadylar. Şu nukdaýnazardan, özara isleg bildirilýän ugurlaryň ählisi boýunça bu ýurduň täze hökümeti bilen açyk hem-de özara ylalaşykly gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň derwaýyslygy bellenildi.
Mundan başga-da, göni wideoaragatnaşyk arkaly geçirilen gepleşikleriň çäklerinde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we ABŞ-nyň syýasy, söwda-ykdysady we ynsanperwer ulgamlaryndaky özara hereketleriniň ileri tutulýan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu ugurda, howanyň üýtgemegine we ekologiki meselelere garşy göreşmek, sebitiň ulag-üstaşyr mümkinçilikleriniň giňeldilmegi netijeli gatnaşyklaryň derwaýys ugurlarynyň hatarynda kesgitlenildi.


text:
Karantın kezinde engizilgen shekteýlerge baılanysty tabysynan aıyrylǵan azamattarǵa tólenetin áleýmettik járdemaqyǵa ótinimder qabyldaý 17 shildeden bastalǵan edi. Atalǵan kómekten úmitti oblys turǵyndary alǵashqy apta ishinde-aq belsendilik tanytqan. Bul jóninde Óńirlik komýnıkasıa qyzmetinde ótken brıfıńte aıtyldy.
Áleýmettik tólemge ótinim berý burynǵydan ońtaılana túsken. Iaǵnı, qazir SMS-habarlamalar arqyly qabyldaıdy. 20 shildeden bastap tólem alýdyń basqa joldary engizilgen.
«Siz bes jolmen ótinim bere alasyz. Birinshiden, elektrondy úkimet portaly arqyly jiberýge bolady. Ekinshi ádis – jedelhatpen, úshinshi tásil – ekinshi deńgeıli bankterdiń mobıldi qosymshalarynyń kómegimen. Sondaı-aq, tólemdi proaktıvti formatpen alýǵa bolady. Besinshi ádis – 42500.enbek.kz portaly arqyly», — dep atap ótti brıfıńte Qostanaı oblysy ákimdiginiń jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasy basshysynyń orynbasary Aıda Qusaıynova.
Bir apta ishinde osy ádisterdi paıdalana otyryp, oblys turǵyndary 51,5 myń ótinim joldady. Solardyń jartysyna jýyǵy mártebesin SMS-habarlamalar arqyly rastaǵan. Ótinimderdiń basym bóligi maquldanyp, bul sanatqa tek 190 adam sáıkes kelmepti.
«Ótinim qabyldanbaı jatsa, onyń negizgi sebepteri – jumyssyz retinde esh jerde tirkelmeýi nemese basqa tabys kóziniń bolýy. Sonymen birge, áleýmettik saqtandyrý qorynan belsendi tólem júrgizilip, respýblıkalyq búdjetten basqa da alymdar alyp júrgen azamattarǵa 42500 birelmeıdi», — dedi Memlekettik áleýmettik saqtandyrý qory fılıalynyń bas mamany Sholpan Seralınova.
El arasynda «jumyssyz qaldym, maǵan nege bermeıdi?» dep surap jatatyndar bar. Memlekettik áleýmettik qory bas mamanynyń aıtýynsha, ondaı azamattar jumyspen qamtý ortalyqtaryna esepke turýy tıis. Jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń málimetinshe, 51,5 myń adamnyń 49 337-sine tólem taǵaıyndalǵan. Olarǵa aýdarylǵan qarjy kólemi 2 mıllıard teńgeden asady. Qazir ótinimderdi qabyldaý jalǵasyp jatyr. Onyń sońǵy ýaqyty ázirge 1 qyrkúıekke deıin dep belgilenip otyr.


text:
Süleýman Demirel
Süleýman Demirel — 1924-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Isparta iliniň Atabeg ilçesiniň Yslam obasynda dogulýar. Başlangyç bilimi obada alýar. Spartada orta mekdebi, Afýongarahisarda liseýi tamamlaýar. 1949-njy ýylda suw gurluşygy (bent gurmak) inženerçiligi temasyndan alymlyk derejesini alyp, Stambul tehniki uniwersitetini tamamlaýar. 1949-1950-nji ýyllarda Amerikada öz ugry boýunça hünär praktikasynda bolýar. 1955-ýylda Türkiýe döwlet suw işleriniň baş müdiri bolýar. Ol 28 ýylyň içinde 7 gezek premýer-ministriň wezipesini eýeläp, hökümeti dolandyrýar (1965-1969, 1969-1970, 1970-1971, 1975-1977, 1977-1978, 1979-1980, 1991-1993). 1983-nji ýyldan bäri öz döreden Dogry Ýol partiýasynyň (DÝP) öňbaşçysydyr. “Erk, ynanç we çörek“ şygary bu partiýanyň baş maksatnamasydyr. 1993-2000-nji ýyllar aralygynda Türkiýäniň Prezidenti boldy.
Türkiýede köppartiýalylyk ulgamy dowam edýär. Harby düzgün mahalynda (1980-1982) syýasy partiýalaryň işlemegi gadagan edilenem, bolsa 1983-nji ýyldan başlap olar gaýtadan hereket edip ugraýar. Süleýman Demireliň prezidentlik döwründe ýurtda dürli syýasy partiýalaryň guran gatyşyk hökümetleriniň ençemesi çalyşdy. Olara Tansu Çiller (Dogry Ýol partiýasy), Nejmeddin Erbakan (Refah partiýasy), Mesut Ýylmaz (Ene Watan partiýasy), Bülent Ejewit (Demokratik Çepçiler partiýasy) ýolbaşçylyk etdiler. Ejewitiň hökümeti Türkiýe Respublikasy döräli bäri 57-nji hökümetdi.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:47
-
-
keshe 22:15
-
-
-
keshe 21:25
Jańa format ońtústik pen soltústik arasyndaǵy kóshti jandandyrady - Erbolat Ábilhatın
NUR-SULTAN. QazAqparat – Prezıdent Joldaýynda ońtústikten soltústikke qonys aýdarýshylardy qoldaýdyń formatyn jańartý kerektigi aıtylǵan bolatyn. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Eńbek, áleýmettik qorǵaý jáne kóshi-qon komıteti tóraǵasynyń orynbasary Erbolat Ábilhatın «QazAqparat» tilshisine jańa formattyń basymdyqtary týraly málimet berdi.
- Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda kóshi-qon saıasatynyń jańa tujyrymdamasyn ázirleýdi tapsyrdy. Sol tapsyrma aıasynda ne istelip jatyr? Ne istelmek?
- Kóshi-qon saıasatynyń tujyrymdamasy 2017 jyly qabyldandy. Aǵymdaǵy jyly onyń merzimi aıaqtalady jáne kóshi-qon salasyndaǵy jańa syn-tegeýrinderdi eskere otyryp, jańa tujyrymdama ázirleý qajet. Koronavırýs pandemııasy shekaralar jabylyp, jumys kúshiniń qozǵalysy men kóshi-qon shektelse, eńbek naryǵy oısyrap qalatynyn kórsetti. Іshki kóshi-qon máselesi de ózekti bolyp otyr. Qazaqstan – TMD kóleminde mıgranttardy qabyldaý kórsetkishi boıynsha Reseı Federatsııasynan keıingi ekinshi el. Jyl saıyn Qazaqstanda 500 myńǵa jýyq sheteldik azamat jumys isteıdi. Negizinen Ózbekstan, Tájikstan, Ázerbaıjan, Qyrǵyz Respýblıkasy sııaqty elderden keledi. Shekara jabylǵan kezde shetel azamattarynyń bir bóligi bizde qaldy. Biz ol tusta áleýmettik qorǵaý, medıtsınalyq qorǵaý, shetel azamattaryn áketý jáne tranzıtteý máseleleri boıynsha mindettemeler qabyldadyq. Prezıdent aıtqan tujyrymdamany daıyndaǵan kezde osy pandemııa kezinde týyndaǵan qıyndyqtar eskeriledi.
- Prezıdent kóshi-qon saıasatynyń jańa tujyrymdamasynda shetelde eńbek etip júrgen óz azamattarymyzdyń máselesin retteýdi de tapsyrdy ǵoı...
- Tujyrymdamada biz shetelde jumys isteıtin qazaqstandyq azamattardy qorǵaý máselelerin qarastyramyz. Qazaqstandyqtar negizinen Koreıa Respýblıkasynda, Túrkııada, BAÁ-de, Reseıde jumys isteıdi. Taǵy shaǵyn bóligi basqa memleketterde de eńbek etip júr. Olardyń mártebesin quqyqtyq retteý, eńbek quqyqtaryn qorǵaý máseleleri jańa tujyrymdamada mindetti túrde kórinis tabady. Sondaı-aq, tujyrymdamada azamattardyń ońtústikten soltústikke kóshýine erekshe nazar aýdarylmaq.
- Osy kóshtiń qazirgi ahýalyna toqtala ketseńiz.
- Azamattardy ońtústik óńirlerden soltústik óńirlerge erikti túrde kóshirý baǵdarlamasy «Jumyspen qamtý baǵdarlamasy» sheńberinde júzege asyrylyp keledi. Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda soltústik óńirlerdiń demografııalyq máselelerin sheshýge erekshe nazar aýdaryldy. Ózderińiz bilesizder, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan, Qostanaı oblystarynda demografııalyq teńgerimsizdik problemasy bar. ıAǵnı, ońtústik óńirlermen salystyrǵanda bala týýdyń tómendigi, jastardyń irgedegi Reseıge kóshýi baıqalady. Saldarynan kóshi-qonnyń teris saldosy men egde jastaǵy azamattardyń úlesi artýda.
- Baǵdarlama bastalǵannan beri soltústik óńirlerge qansha adam kóship keldi?
- 2017 jyldan bastap «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy sheńberinde qonys aýdarý júzege asyrylýda. Osy ýaqyt ishinde ońtústik óńirlerden soltústikke 30 myńǵa jýyq adam kóshirildi. Bul shamamen 7965 otbasy.
Olarǵa kóshý shyǵyny retinde birjolǵy kómek tólendi. Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha, bıyl kómek eki ese, 35 AEK-ten 70 AEK-ke deıin artty. Bul 200 myń teńgeden astam qarjy degen sóz. Memleket qonys aýdarǵan azamattarǵa bir jyl boıy turǵyn úı jaldaý sýbsıdııasy men kommýnaldyq qyzmet aqysyn tólep beredi. Onyń mólsheri qonys aýdarýshynyń qaıda ornalasqanyna baılanysty. Sonymen qatar, azamattardyń qonys aýdarýyna járdemdesetin jumys berýshilerge úlken kóńil bólinedi. Olarǵa 450 AEK nemese 1 mln teńgeden astam sýbsıdııa beriledi. Azamattardy qonys aýdarýǵa yntalandyrýdaǵy mańyzdy máselelerdiń biri – turǵyn úımen qamtamasyz etý. QR Tuńǵysh Prezıdenti - Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha 2016 jyldan bastap Soltústik Qazaqstan oblysynda qonys aýdarýshylarǵa arnap turǵyn úı salý jáne satyp alý jónindegi pılottyq joba qolǵa alyndy. Sonyń aıasynda negizinen aýyldyq jerlerde turǵyn úıler salyndy.
- Kóshi-qon saıasaty tujyrymdamasy qashan qabyldanady?
- Kóshi-qon saıasatynyń tujyrymdamasyn biz jyldyń sońyna deıin ázirleımiz. Al naqty qabyldanatyn ýaqyty 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵyna deıin dep otyrmyz. Osydan keıin tıisti normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister engizilip, sonyń aıasynda qonys aýdaratyn azamattarǵa kómek kórsetýdiń formaty qaıta jasaqtalady.
- Ol týraly Joldaýda da aıtyldy ǵoı. Qaıta formattaýdyń aıasynda qandaı ózgerister bolýy múmkin?
- Jalpy qazirdiń ózinde memleket elge qonys aýdarýshylardy qoldaý boıynsha túbegeıli sharalar qabyldady. Bul sharalar Izraıl, Reseı sııaqty elderde de bar. Prezıdent aıtqandaı, kóship kelýshilerge kórsetiletin kómekti ákimdikter arqyly ǵana emes, jumys berýshiler arqyly da iske asyrýymyz kerek. Mysaly ońtústikten soltústikke jumys kúshin otbasymen kóshirip ákelgen jumys berýshilerge kóp kóńil bólinbek. Eger jumys berýshi qonystanýshyǵa qyzmettik baspana, jataqhana usynsa, bir jyldyq baspana jaldaý sýbsıdııasy men kommýnaldyq shyǵyn tólemi soǵan beriledi. Demek, qaıta formattaý ishki kóshke jumys berýshilerdi kóbirek tartýǵa baǵyttalady. Soltústik óńirlerde mashına jasaý, óńdeý ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy baǵytyndaǵy kásiporyndar salynyp jatyr. Fermerlik sharýashylyqtarda mehanızatorlar, veterınarlar, jumysshy mamandar tapshy. Sondyqtan bul jerde jumys berýshilermen naqty jumys júrgiziledi. Ol úshin enbek.kz portalynyń aqparattyq qyzmet kórsetý áleýeti keńeıtilip, qaıta formattalady. Bıyl portalda azamattardy qonystandyrý máselelerine arnalǵan arnaıy bólimder daıyndaldy. Onda kóshýge bolatyn eldi mekenderdegi mektepter men balabaqshalardyń sany týraly aqparattar qamtylǵan. Portaldyń qoldanys aıasyn osy turǵyda keńeıte túsemiz. Ońtústikten kóshýge nıetti adamdar osy saıt arqyly qaı salada jumys izdeıtini týraly habarlama qaldyrady. Soltústiktegi jumys berýshi sonyń negizinde ózine qajet mamandy tańdap alady.
Tujyrymdama aıasynda biz soltústik óńirlerge kóshý jónindegi sharalardyń tıimdiligin kúsheıtýge kóp kóńil bólemiz. Qaıta formattalǵan baǵdarlama aıasynda 2022 jyldan bastap kósh qaıta jandanady.
- Bul kósh 2017 jyldan beri soltústik óńirlerdiń damýyna ózgeris ákele aldy ma?
- Sharanyń basty maqsaty - soltústik óńirlerdiń jumys berýshilerin eńbek resýrstarymen, suranysqa ıe kadrlarmen qamtamasyz etý. Feldsherler, dárigerler, muǵalimder, mehanızatorlar aýyldyq eldi mekenderge qonystanýda. Kásipkerlik qyzmetpen aınalysqysy keletinder jáne eginshilikti, mal sharýashylyǵyn damytqysy keletinder de kóship kelip jatyr. Soltústik óńirlerge qonys aýdarýdyń arqasynda adamdar jylyjaı sharýashylyǵyn damyta bastady. Qyzmet kórsetý salasy damı bastady.
- Qonys aýdarýshylar kóbinese qaı aımaqqa kóshkisi keledi?
- Negizinen turǵyn úı usyný jaǵy jolǵa qoıylǵan Soltústik Qazaqstandy tańdaýshylar kóp. Klımattyq múmkindikterdi eskere otyryp, Pavlodar men Shyǵys Qazaqstan oblystaryn tańdap jatqandar da bar. Soltústik óńirlerdiń ákimdikteri kóp balaly otbasylarǵa kóbirek kóńil bóledi. Bir jaǵynan, bul demografııany kóteredi.
- Atyraý oblysynda ulttyq halyq sanaǵynan 539 321 adam ótti
- SQO-da memlekettik qyzmetshilerdiń 64 paıyzy - áıelder
- Soltústik Qazaqstanda taǵy qus tumaýy tirkeldi
- SQO-da memqyzmetshilerdiń sany 15 paıyzǵa qysqartylmaq
- Astanada vaktsınalanǵandar arasynda Maldıvke eki joldama oınatylady
- Qazaqstannyń tuńǵysh ulttyq jerseriktik telearnasy týǵan kúnin atap ótýde
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Qaraǵandylyq oqýshy Halyqaralyq matematıka olımpıadasynyń júldegeri atandy
QARAǴANDY. QazAqparat – Qaraǵandy qalasyndaǵy Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń 11-synyp oqýshysy Raqym Baımýrzın 62-shi Halyqaralyq matematıka olımpıadasynyń (IMO) qola medalin jeńip aldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi .
Bıylǵy jyly jas matematıkterdiń jarysy onlaında ótti. Olımpıadaǵa álemniń 107 elinen 600-den astam oqýshy qatysty. Qaraǵandylyq Raqym Baımýrzın alty adamnan turatyn qazaqstandyq komandaǵa endi. Qurama alty medalǵa ıe boldy: bir altyn, úsh kúmis jáne eki qola.
«Tapsyrmalar qıyn boldy. Nátıjesi qanaǵattandyrdy. IMO-da 2022 jyly óner kórsetip, óz deńgeıimdi kórsete alamyn dep úmittenemin», – deıdi Raqym Baımýrzın.
Jas matematıktiń kóptegen jetistikteri bar. Ol XVII Halyqaralyq Jáýtikov jáne Halyqaralyq Azııa-Tynyq muhıt matematıka olımpıadalarynyń kúmis júldegeri, «Jibek joly» halyqaralyq matematıkalyq olımpıadasynyń qola júldegeri. Nazarbaev Zııatkerlik mektepteriniń jelilik olımpıadasynda jáne jalpy bilim beretin pánder boıynsha respýblıkalyq olımpıadada ekinshi oryn alǵan.


text:
Hususan-da, halkara Human Rights Watch we Amnesty International guramalary öz ýaýradan beýanatlarynda žurnalist Eýnulla Fatullaýewiň tussaglykdan boşadylmalydygy barada Ýewropa sudunyň çykaran kararyny Azerbaýjanyň Ýokary sudunyň ýerine ýetirmeýändigini belläp, bu ýagdaýy tankytlapdyrlar.
Ýakynda, 11-nji noýabrda Azerbaýjanyň Ýokary sudy žurnalist Eýnulla Fatullaýewe garşy terrorçylyk we milletçilik bilen bagly bildirilen ozalky jenaýat aýyplamalaryny ýatyrsa-da, neşe gaçakçylygy bilen bagly bildirilen aýyplamany welin ýatyrmady.
Şeýlelikde, 2007-nji ýylda 8.5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen žurnalist Eýnulla Fatullaýew henizem türmede bolmagynda galýar.


text:
Dört adamdan ybarat bu delegasiýa Britaniýanyň parlamentiniň agzasy Jak Straw baştutanlyk edýär. Straw soňky gezek Tährana 2003-nji ýylda daşary işler ministr bolan döwründe sapar edipdi. Britaniýa özüniň Tährandaky ilçihanasyny 2011-nji ýylda günbataryň Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly sanksiýalaryna garşy protest aksiýasy geçirilip, ilçihana hüjüm edilensoň ýapypdy.
Dartgynlylygyň güýçlenmegi bilen Eýranyň Londondaky ilçihanasy hem ýapyldy. Iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar prezident Hassan Rohaniniň awgust aýynda häkimiýet başyna geçmeginden soň gowulanyp başlady.
Britaniýa geçen ýylyň noýabr aýynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tähran bilen wagtlaýyn ylalaşyk barada gepleşik geçiren alty ýurduň biridir.