text:
Şu gün irden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Russiýa Federasiýasynyň Soçi şäherine ugrady. Aşgabadyň Halkara howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy resmi adamlar ugratdylar.
Bu sapar we onuň çäklerinde ýokary derejede geçirilen türkmen-russiýa duşuşygy iki ýurduň däp bolan dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna ygrarlydygyny, taraplaryň ikisiniň hem mundan beýläk-de umumy bähbitlere laýyk gelýän döwletara gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn ösdürmäge çalyşýandygyny tassyklady.
Türkmenistan we Russiýa Federasiýasy üstünlikli gatnaşyklaryň baý tejribesine daýanyp, hyzmatdaşlygyň köptaraply kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga taýýardyklaryny görkezýärler. Şol hyzmatdaşlygyň strategik häsiýeti bolsa binýatlaýyn ikitaraplaýyn resminamalarda berkidildi.
Birnäçe sagatdan soň hormatly Prezidentimiziň uçary Soçiniň Halkara howa menzilinde gondy. Mälim bolşy ýaly, Krasnodar ülkesinde, Gara deňziň kenarýakasynyň demirgazyk — gündogarynda ýerleşýän bu şäher Russiýanyň iri ykdysady, medeni we şypahana merkezleriniň, onuň möhüm ulag halkalarynyň biri bolup durýar. Howa menzilinde milli Liderimizi resmi adamlar garşyladylar. Bu ýerde belent mertebeli myhmanyň gelmeginiň hormatyna Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň Döwlet baýdaklary galdyryldy.
Soňra milli Liderimiz Russiýa Federasiýasynyň Prezidentiniň “Boçarow Ruçeý” kabulhanasyna ugrady. Ol Soçi şäheriniň Merkezi etrabynyň adybir tokaý seýilgäh jülgesinde ýerleşýär. Bu ýerde, esasy girelgäniň öňünde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putin mähirli garşylady. Iki döwletiň baştutanlary dostlarça salamlaşyp, binanyň içine girýärler, şol ýerde Ojak zalynda ýokary derejede ikitaraplaýyn duşuşyk geçirildi.
Prezident Wladimir Putin Russiýa Federasiýasyna sapar bilen gelendigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, dünýä ykdysadyýetindäki çylşyrymly ýagdaýa garamazdan, rubl ekwiwalentinde iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygynyň artýandygyny nygtady. Munuň özi bolsa özara haryt dolanyşygynyň möçberiniň ýeterlik derejededigini aňladýar. 2015-nji ýylda Türkmenistandan Russiýa importyň möçberi iki esse artdy, munuň özi bizi begendirmän bilmez diýip, Russiýanyň Lideri aýtdy we şunuň bilen birlikde, üstünde işlemeli meseleleriň bardygyny we olaryň şu günki duşuşygyň barşynda ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny belledi.
Pursatdan peýdalanyp, Prezident Wladimir Putin türkmen Liderini Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy bilen mähirli gutlady hem-de geljek ýyl ýene-de bir ajaýyp senäniň — iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllyk senesiniň belleniljekdigini ýatlatdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasyna gelip görmek baradaky çakylygy hem-de mähirli kabul edendigi üçin russiýaly kärdeşine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, Türkmenistany we Russiýany öňden gelýän dostluk gatnaşyklarynyň baglanyşdyrýandygyny aýtdy. Häzirki döwürde türkmen-russiýa gatnaşyklary täze many-mazmun bilen baýlaşdyrylýar hem-de ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, abraýly halkara guramalaryň çäklerinde okgunly ösdürilýär.
Parahatçylyk söýüjilik syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýän Türkmenistan özüniň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň Milletler Bileleşigi tarapyndan ykrar edilen ýeke-täk döwletdir. Munuň özi BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamalarynyň ikisinde öz beýanyny tapdy diýip, milli Liderimiz belledi hem-de Russiýa Federasiýasynyň biziň ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesini goldamak bilen çäklenmän, eýsem, bu möhüm resminamalaryň awtordaşy bolup çykyş edendigini aýtdy. Döwletara gatnaşyklary pugtalandyrmak üçin taraplaryň ikisi hem köp işleri amala aşyrýar, biz geljekde hem şu maksatlar bilen netijeli ädimleri äderis diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Döwlet Baştutanymyz dünýä ykdysadyýetinde çökgünli ýagdaýa garamazdan, söwda-ykdysady ulgamda türkmen-russiýa hyzmatdaşlygynyň oňyn görkezijilere eýedigini belledi. Şunda Hökümetara toparynyň işine möhüm orun degişlidir. Milli Liderimiz Hazarýaka döwletleriniň Baştutanlarynyň 2014-nji ýylyň sentýabrynda Astrahanda geçirilen IV sammitiniň çäklerinde Russiýanyň Prezidenti bilen duşuşygynyň barşynda Russiýa tarapynyň goldawyna mynasyp bolan logistiki merkezi döretmek baradaky pikiriň beýan edilendigine ünsi çekdi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek boýunça özara gatnaşyklar meselelerine uly ähmiýet berýändigini aýdyp, Prezident Wladimir Putini Türkmenistana gelmäge hem-de şu ýylyň 26—27-nji noýabrynda BMG-niň howandarlygynda Aşgabatda geçiriljek Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahata gatnaşmaga çagyrdy. Döwlet Baştutanymyz Hazar sebitinde giň gerime eýe bolýan ulag düzüminiň bardygy barada aýdyp, Russiýa Federasiýasynyň bu wekilçilikli foruma gatnaşmagynyň diňe bir Orta Aziýada däl, eýsem, yklym möçberinde hem ulag geçelgeleriniň ösdürilmegine kuwwatly itergi berjekdigini belledi.
Milli Liderimiz köp ugurlary — ylym, bilim we medeniýet, sport hem-de syýahatçylyk ulgamlaryny öz içine alýan ynsanperwer hyzmatdaşlygyň netijeli häsiýete eýedigini belläp, Aşgabatdaky beýik rus şahyry A.S.Puşkiniň adyny göterýän türkmen-rus umumy bilim berýän mekdebini muňa aýdyň mysal hökmünde görkezdi. Russiýada bilim almaga isleg bildirýän ýaş türkmenistanlylaryň sany durnukly artýar. Häzirki wagtda Russiýanyň ýokary okuw mekdeplerinde ýurdumyzyň talyplarynyň 17 müňe golaýy bilim alýar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Türkmenistanda orta okuw mekdepleriniň okuwçylary hem-de ýokary okuw mekdepleriniň talyplary rus dilini öwrenýärler we oňa uly gyzyklanma bildirýärler.
Ylmy-barlag ulgamynda, hususan-da, agrar ylym ulgamynda we oba hojalyk ekinleriniň bol hasylly görnüşleriniň seçgiçilik ulgamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklar üstünlikli ösdürilýär. Munuň özi anyk netijeleri berýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi we häzirki wagtda Türkmenistanyň azyk önümlerine bolan içerki isleglerini kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, azyk önümlerini, hususan-da, gallany daşary ýurtlara hem iberýändigini aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz türkmen-russiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek, onuň ägirt uly kuwwatyndan netijeli peýdalanmak baradaky gürrüňi dowam edip, geljek ýyl Aşgabatda ylmy-tehnologik forumy geçirmek baradaky teklibi beýan etdi.
Soňra milli Liderimiz ýurdumyzyň hem-de Russiýanyň iri sebitleriniň arasynda ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň okgunly ösýändigini aýtdy. Dürli çäreleriň, hususan-da, bilelikdäki işewürlik forumlarynyň hem-de özara medeni çäreleriň yzygiderli geçirilmegi hem muňa ýardam edýär. Mysal üçin, geçen aýda Türkmenistanda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň günleri geçirildi. Ýurdumyz bilen köpden bäri hyzmatdaşlyk edýän Tatarystan bilen ysnyşykly gatnaşyklar ýola goýuldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow netijeli türkmen-russiýa hyzmatdaşlygynyň oňyn mysallarynyň köpdügini, gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmagyň we dowam etmegiň, toplanan baý tejribäni geljekki nesillere geçirmegiň wajypdygyny belläp, Prezident Wladimir Putine iki ýurduň arasyndaky dostluk gatnaşyklaryny ösdürmäge saldamly şahsy goşandy üçin minnetdarlyk bildirdi hem-de berk jan saglyk we onuň jogapkärli döwlet işinde uly üstünlikler, Russiýanyň doganlyk halkyna bolsa abadançylyk we rowaçlyk arzuw etdi.
Şunda milli Liderimiz Russiýa Federasiýasy — beýik Russiýa Türkmenistanyň hemişe strategik hyzmatdaşy bolupdy we şeýle bolmagynda galýar, biz muňa uly sarpa goýýarys diýip belledi. Prezident Wladimir Putin türkmen kärdeşine hoşniýetli sözler we Türkmenistana gelip görmek baradaky çakylygy, şeýle hem hyzmatdaşlyk boýunça duşuşykda ara alnyp maslahatlaşylan teklipler üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi hem-de bu teklipleriň üstünde hökmany suratda işleniljekdigini belläp, şol pikirleriň durmuşa geçirilmeginiň türkmen-russiýa gatnaşyklaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga ýardam etjekdigini belledi. Şol teklipler ozal degişli Ylalaşykda berkidildi. Biz ähli ylalaşyklary doly derejede ýerine ýetirýäris, olar şu resminamada öz beýanyny tapdy diýip, Russiýanyň Lideri aýtdy we hormatly Prezidentimiziň hyzmatdaşlygyň ugurlary barada beýan edenleriniň wajypdygyny nygtady.
Russiýanyň Baştutany dürli ulgamlarda, şol sanda parlamentleriň, doganlaşan şäherleriň ugry boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň oňyn ösýändigini aýdyp, munuň döwletara gatnaşyklaryna saldamly goşant boljakdygyny belledi. Şol gatnaşyklar mundan beýläk hem işjeň ösdüriler, Russiýa tarapy oňa uly sarpa goýýar. Şonuň bilen baglylykda, Prezident Wladimir Putin türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowa Russiýa Federasiýasy bilen hyzmatdaşlyga hemişe uly üns berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Duşuşygyň dowamynda iki ýurduň Liderleri döwletara syýasy gatnaşyklaryň ýokary derejä hem-de oňyn häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belläp, türkmen-russiýa hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar, onuň esasy ugurlaryny anyklaşdyrdylar. Şol gatnaşyklarda tagallalary birleşdirmegiň geljeginiň uludygy bellenildi. Netijeli gatnaşyklary diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek üçin ägirt uly kuwwata eýe bolan söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlyk etmek ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugry bolup durýar. Şunda bilelikdäki Hökümetara topara, Türkmen-Russiýa we Russiýa-Türkmen işewürler geňeşlerine, şeýle hem dürli derejelerde yzygiderli geçirilýän duşuşyklara, ykdysady we işewürler forumlaryna, ähli ugurlar boýunça özara bähbitli gatnaşyklary işjeňleşdirmäge ýardam edýän beýleki çärelere möhüm orun degişlidir.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan toplumlaýyn özgertmeler maksatnamalaryň hem-de amala aşyrylýan iri düzümleýin taslamalaryň dürli pudaklarda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek, onuň täze möhüm usullaryny işläp taýýarlamak üçin oňat mümkinçilikleri açýandygyny bellemek gerek. Ýurdumyz innowasion ösüş we senagatlaşdyrmak, täze tehnologiýalary ornaşdyrmak, häzirki zaman dünýä hojalyk gatnaşyklar ulgamyna sazlaşykly goşulyşmak ýoluny seçip almak bilen, netijeli hyzmatdaşlyk üçin hemişe açykdyr. Şu ýagdaý hem-de Türkmenistanda döredilen amatly maýa goýum ýagdaýy daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň, şol sanda Russiýanyň işewür toparlarynyň geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga çalyşmagyny şertlendirýär.
Taraplaryň umumy pikirine görä, Türkmenistanyň hem-de Russiýa Federasiýasynyň iri sebitleriniň, esasy senagat, ylym-bilim we medeni merkezleriniň arasynda ýola goýlan ysnyşykly gatnaşyklar türkmen-russiýa hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Olaryň hatarynda Tatarystan Respublikasy, Astrahan we Swerdlowsk oblastlary, Sankt-Peterburg şäheri hem-de Russiýa Federasiýasynyň beýleki sebitleri bar.
Ulag ulgamynda hem üstünlikli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler bar. Mälim bolşy ýaly, özüniň amatly ýerleşýändigini we geosyýasy ýagdaýyny nazara almak bilen, biziň ýurdumyz bu ugurda sebit we sebitara ähmiýetli utgaşykly ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek boýunça giň möçberli taslamalaryň başyny başlaýar hem-de yzygiderli durmuşa geçirýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ulgamdaky halkara başlangyçlary dünýä bileleşiginiň goldawyna mynasyp boldy. BMG-niň Baş Assambleýasynyň 2014-nji we 2015-nji ýyllarda kabul eden ýörite Kararnamalarynyň ikisi hem-de noýabr aýynyň ahyrynda Aşgabatda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahatyň geçiriljekdigi hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
Döwletleriň ikisi üçin hem strategik ulgam bolan ýangyç-energetika ulgamynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk netijeli gatnaşyklaryň esasy ugurlarynyň biridir. Biziň ýurtlarymyzyň ikisi hem ýangyç serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolan dünýä derejesindäki energetika döwletleri bolup durýarlar.
Türkmenistan ýangyç çykarýan hem-de gaýtadan işleýän kuwwatyň döwrebaplaşdyrylmagyny we ösdürilmegini, energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegiň ugurlarynyň diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürilmegini, bäsdeşlige ukyply hem-de dünýä bazarlarynda uly islegden peýdalanýan ýokary hilli önümleri çykarýan ýokary tehnologiýaly nebit we gaz önümçilikleriniň döredilmegini ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumyny ösdürmegiň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň hatarynda kesgitläp, bu ulgama innowasion işläp taýýarlamalary we öňdebaryjy gazananlary ornaşdyrmaga hem-de ýokary hilli hünärmenleri taýýarlamaga aýratyn üns berýär. Şunda ekologiýa meselesi, tebigy baýlyklary rejeli ulanmak ýurdumyzyň energetika syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar.
Bularyň ählisi umumy abadançylygyň maksatlaryna laýyk gelýän özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikleri açýar. Mälim bolşy ýaly, Russiýa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň energiýa howpsuzlygynyň döwrebap ulgamyny döretmek, energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegini üpjün etmek baradaky başlangyjyny ilkinjileriň biri bolup goldady. Şol başlangyç bolsa BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan 2008-nji we 2013-nji ýyllarda kabul edilen degişli Kararnamalarynda öz beýanyny tapdy. Ýurdumyz bu ugurda anyk ädimleri ädip, gyzyklanma bildirýän taraplaryň ählisi bilen deňhukukly, netijeli gatnaşyklary ösdürmäge çalyşýar.
Türkmen-russiýa hyzmatdaşlygy baradaky gürrüňi dowam edip, döwletara ynsanperwer gatnaşyklaryň, şol sanda bilim, ylym we medeniýet ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň netijeli häsiýete eýedigini ýene-de bir gezek bellemelidiris.
Ýokarda bellenilişi ýaly, Aşgabatda hereket edýän A.S.Puşkin adyndaky türkmen-rus orta umumy bilim berýän mekdebi hem-de ýokary bilim ulgamy boýunça ýola goýlan netijeli gatnaşyklary muňa mysal görkezmek bolar. Indi birnäçe ýylyň dowamynda köp sanly türkmen talyplary Russiýanyň esasy ýokary okuw mekdeplerinde dürli hünärler boýunça bilim alýarlar.
Türkmenistanda we Russiýa Federasiýasynda yzygiderli guralýan medeni çäreler — döredijilik festiwallary, forumlar, sergiler, Kino günleri, sungat ussatlarynyň konsertleri, sirk artistleriniň çykyşlary we beýleki çäreler özboluşly dostluk hem-de özara düşünişmek köprüleri bolup durýar. Özara esasda geçirilýän Medeniýet günleri hem bu babatda däp bolan gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga ýardam edýär. Şu ýylyň awgust aýynda Russiýa Federasiýasynda — Moskwa we Wladimir şäherlerinde Türkmenistanyň Medeniýet günleri üstünlikli geçirildi. Bu çäre türkmen-russiýa gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga, iki ýurduň halklarynyň has-da ýakynlaşmagyna, olaryň baý taryhy-medeni mirasyny wagyz etmäge saldamly goşant boldy.
Sport ulgamy hem hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň biri bolup durýar. Türkmenistanda hem-de Russiýada sporty we bedenterbiýäni ösdürmäge hem-de jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgelerini pugtalandyrmaga uly ähmiýet berilýär. Bu ulgamda, hususan-da, sportuň hokkeý ýaly görnüşinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň uly tejribesi toplanyldy. Soňky ýyllarda sportuň bu meşhur gyşky görnüşi, şeýle hem figuralaýyn typmak görnüşi türkmen ýaşlarynyň arasynda uly meşhurlyga eýe boldy. Ýurdumyzda degişli häzirki zaman düzümiň döredilmegi muňa ýardam etdi.
Ýeri gelende aýtsak, russiýaly meşhur figuraçylar Irina Rodnina we Ýelena Çaýkowskaýa Türkmenistana ençeme gezek gelip gördüler. Olimpiýa çempionlary, köp gezek dünýä we Ýewropa çempionlary bolan ajaýyp türgenler we tälimçiler ýaş türkmen figuraçylarynyň üstünligini bellediler. Ýurdumyzda olar üçin figuralaýyn typmak bilen meşgullanmak hem-de bu ugurda ussatlygyny kämilleşdirmek babatda ajaýyp mümkinçilikler açyldy.
Şeýlelikde, ýurdumyzda durmuşa geçirilýän, sportuň dürli görnüşlerini ösdürmäge gönükdirilen maksatnamalary nazara almak bilen, bu ulgamda hyzmatdaşlyk üçin oňaýly mümkinçilikler bar. 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bilen baglylykda, häzirki wagtda bu ugurda hyzmatdaşlyk etmek üçin täze mümkinçilikler döreýär. Şeýle derejedäki sport ýaryşlary ýurdumyzda ilkinji gezek geçiriler we şoňa görä-de, Türkmenistan şeýle forumlary guramakda dünýäniň, şol sanda Russiýanyň iň gowy tejribesini öwrenmäge uly gyzyklanma bildirýär.
Şunuň bilen baglylykda, 2014-nji ýylda Soçi şäherinde XXII Gyşky Olimpiýa oýunlarynyň geçirilendigini ýatlatmalydyrys. Onuň açylyş dabarasyna Halkara Olimpiýa Komitetiniň çakylygy boýunça hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hormatly myhman hökmünde gatnaşdy.
Şunuň bilen birlikde, syýahatçylyk ulgamynda hem türkmen-russiýa gatnaşyklary we tejribe alyşmak üçin oňat mümkinçilikler bar. Köp ýagdaýlar, şol sanda Türkmenistana, onuň tebigy baýlyklaryna hem-de taryhy-medeni ýadygärliklerine we Hazar deňziniň ekologiýa taýdan arassa kenarynda döredilýän “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyna gyzyklanmanyň artmagy syýahatçylyk ulgamyny ösdürmek üçin oňaýly şertleri döredýär. Awazada ýylyň bütin dowamynda göwnejaý dynç almak üçin ähli şertler bar. Bu ýerde hyzmatlaryň ýokary derejesi kepillendirilendir. Diňe bir türkmenistanlylar däl, eýsem, daşary ýurtly myhmanlar hem munuň şeýledigini belleýärler we hyzmatlaryň guralyşyna ýokary baha berýärler. Bu halkara derejeli deňiz şypahanasynyň döredilmegi möhüm ykdysady we durmuş ähmiýetli taslamalaryň biri bolup durýar. Şol taslamany durmuşa geçirmäge meşhur daşary ýurt kompaniýalary hem işjeň gatnaşýarlar.
Duşuşygyň barşynda taraplar sebit we ählumumy gün tertibiniň özara gyzyklanma bildirilýän meseleleriniň birnäçesi boýunça hem pikir alyşdylar.
Türkmenistan we Russiýa Federasiýasy häzirki döwrüň wajyp meseleleri hem-de wehimleri babatda garaýyşlarynyň meňzeşdigini ýa-da gabat gelýändigini görkezip, abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürýärler. Russiýa tarapy sebitde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de abadançylygy üpjün etmek işinde möhüm orny eýeleýän ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesini hem-de Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň we beýleki wekilçilikli forumlaryň belent münberinden beýan eden döredijilikli başlangyçlaryny hemişe goldaýar.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň hem-de Russiýa Federasiýasynyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň çäklerinde işjeň gatnaşyk edýändigini bellemek gerek. Biziň ýurdumyz GDA-nyň assosirlenen agzasy bolup durýar.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Wladimir Putin geçirilen gepleşikleriň jemini jemläp, şu günki duşuşygyň hem-de gazanylan ylalaşyklaryň strategik we doly möçberli hyzmatdaşlyk ýörelgeleri esasynda guralýan hem-de anyk netijelere gönükdirilen däp bolan dostlukly döwletara hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine täze itergi berjekdigine ynam bildirdiler. Hoşlaşanlarynda, Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň Baştutanlary birek-birege hem-de iki ýurduň halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.
Soňra milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Soçi şäheriniň Halkara howa menziline bardy we şol ýerden Watanymyza ugrady.
Aşgabadyň Halkara howa menzilinde hormatly Prezidentimizi resmi adamlar garşyladylar.


c: text/html

text:
Aşgabatda täze okuw ýylynyň öňüsyrasynda mekdep bazarlary açyldy. Bu bazarlaryň irilerini Teke, ors we Altyn asyr ýa-da jygyldyk bazarlarynda görmek bolýar. Paýtagtyň uly köçeleriniň käbirleriniň ugurlarynda hem mekdep bazarlary gurnalýar.
Ýörite pawilýonlar gurnalyp döredilen bu söwda nokatlarynda mekdep okuwçysy üçin ähli okuw esbaplarydyr, egin-eşikleri bar. Depderlerdir, gündelikleriň we umumy depderleriň dürli görnüşlerini görmek bolýar.
Paýtagtdaky häzirki döredilen mekdep bazarlardaky harytlaryň assortimentinden hem-de harytlaryň bahalaryndan çen tutup aýdylsa 1-7 klas aralygyndaky okuwçyny mekdebe geýindirip okuw esbaplary bilen üpjün etmek üçin ortaça 380-450 manat töweregi pul harçlamaly boljak.
Harytlaryň bahalary
Mekdep bazarlaryndaky oglanlar okuwçylardan talap edilýän hili boýunça pes ýa-da ýokary bolmadyk orta hilli egin-eşik üçin 280 manat töweregi pul harç etmeli. Hili boýunça gowrak diýip hasaplanýan Türkiýede öndürilen kastýum-balagyň bahasy 100-150 manat. Köýnegi 30-35 manada satyn alyp bolýar. Köwüşi bolsa 40-45 manatdan tapyp bolýar. Tahýalary 10 manada satyn alyp bolýar.
Mundan başga-da, mekdep sport egin-eşigini 50 manatdan, sport krossowkasyny 20-30 manatdan, zähmet formasyny bolsa 10 manatdan satyn almaly. Şeýlelikde hili boýunça orta derejedäki egin-eşik üçin 1-7 klaslarda okaýan oglan mekdep okuwçysyna ortaça 280 manat harç etmeli.
Gyz mekdep okuwçysy üçin sarp etmeli puluň möçberi hem oglanlaryňkylara golaý. Olaryň köýnekleri üçin 30 manat, fartuklaryny 10 manat, tahýany 15 manat, kastýumlary 30-40 manat aralygynda satyn alyp bolýar. Köwüş üçin bolsa 30-40 manat harç etmeli bolar. Gyzlar hem edil oglanlaryňky ýaly sport we zähmet egin-eşiklerini satyn almaly. Bu egin-eşikleriň bahasy hem oglanlaryňkydan o diýen tapawut etmeýär.
Maşgala býujetine ýetirýän täsiri
Şol bir wagtda mekdepleriň okuwçylardan talap edýän ýörite egin-eşikleriniň maşgalalaryň köpüsiniň býujetine agram salýandygy aýdylýar. Özüni Aýsoltan diýip tanadan paýtagtly ýaş zenanyň aýtmagyna görä, mekdep söwdasy her ýyl bergi etmäge mejbur edýär. Onuň maşgalasynda diňe adamsy işleýär. Aýsoltanyň adamsynyň alýan aýlygy 1000 manat töweregi.
“Onsoň üç çagany mekdebe ugratjak bolsaň ol aýlyk ýetmeýär. Tanyş-bilişlerden karz almaly bolýar” diýip, Aýsoltan aýdýar.
Elbetde, ýaşy ulurak mekdep okuwçylarynyň mekdep formalarynyň bahalary ýokarda aýdylan nyrhlardan azyndan ýarym esse ýokary.
Her bir okuwçy edilýän çykdajy
Mekdep okuwçylarynyň okuw esbaplary barada aýdylanda, depderiň bahasy 30 teňňe, umumy depderiň bahasy bolsa hili we sahypa sany boýunça 5-10 manat aralygynda. Gündelikleriň bahasy 5-10 manat aralygynda. Mekdep okuwçylarynyň rýukzaklarynyň bahalary 20-40 manat aralygynda.
Umuman, okuw esbaplary üçin her bir okuwça 100 manat töweregi pul harç etmeli. Özi-de, ýutda ödürilýän mekdep esbaplarynyň sany köpelýändigine garamazdan olaryň bahalary daşary ýurt öndürijileriniňkiden gymmat.
Mysal üçin, Türkmenistanda öndürilen adaty depderiň bir sanysynyň bahasy 40 teňňe bolsa, orsýet ýa-da Belarusda öndürilen depderiň bahasy 30 teňňe. Türkmenistanda öbdürilen umumy depderleriň bahasy hem 7-8 manat bolsa daşary ýurtlarda öndürilenleriň bahasy 5 manatdan başlanýar.
Düýnki açylan “Mekdep bazarlary” adyny alan mekdep harytlarynyň we okuw esbaplarynyň söwdasynyň möwsümi sentýabr aýynyň ortalaryna çenli dowam eder. “Mekdep bazarlary” ýurt boýunça 1 milliondan gowrak mekdep okuwçylaryny geýindirmeli, zerur okuw esbaplary bilen üpjün etmeli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penşenbe güni Pakistanyň Karaçi şäheriniň eteginde janyndan geçen bir hüjümçiniň uly bir ýük maşyna ýerleşdirilen bombany partlatmagy netijesinde azyndan 2 esger ölüp, 19 esger ýaralandy.
Bu partlama howpsuzlyk güýçleriniň esgerleriniň ýaşaýan komplekstiniň öňünde amala aşyryldy.
Howpsuzlyk toparynyň metbugat sekretary bu wakada üsti partlaýyjy maddaly maşynyň harbylaryň ýaşaýan ýaşaýyş kompleksiniň howlusyna girmäge synanyşandygyny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu wakada janyndan geçen hüjümçä maşyny howlynyň içine girizmek başartmandyr. Hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almandyr.


text:
Türkmen esgerleriniň Türkmenistan bilen Owganystanyň arasynda ýerleşýän Amyderýadaky dawaly adany doly eýeländigi habar berilýär.
Ýakynda owgan wise-prezidenti general Raşid Dostumyň ýolbaşçylygynda geçirilen harby operasiýalaryň netijesinde söweşijileriň ençemesi gürrüň edilýän ada gaçyp barypdy.
Emma söweşijileriň bu adadan gaýtmagynyň yzýany, türkmen esgerleriniň adany doly eýeländigini, Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabynyň häkimi wezipesini ýerine ýetiriji Muhammet Sahy Yhsan aýdýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady Garkyn etrabynyň häkimi wezipesini ýerine ýetiriji Muhammet Sahy Yhsan bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ermenistanda Orsýetiň harby bazasynyň golaýynda tutuş bir ermeni maşgalasyny gyrmakda güman edilýän ors esgeriniň sud prosesinde, sud edilýän ýeriň üýtgedilmegi baradaky haýyş ret edileninden soň, arakesme yglan edildi. Aklawçylar prosesiň 30 gün yza süýşürilmegini soradylar.
19 ýaşly ors esgeri Waleriý Permýakow şu ýylyň ýanwarynda demirgazyk-günbatar Ermenistanda ýaşaýan Awetisiýanlaryň maşgalasynyň hemmesini, är-aýalyň özüni hem maşgalanyň bäş sany beýleki agzalaryny, şol sanda alty aýlyk bäbejigi hem atyp öldürenlikde günälenýar.
Orsýet ors soldatynyň güman edilýän jenaýat işine ermeni sudunyň garamagyna alty aýdan soň rugsat berdi.
Sud zaly
Aýdylyşyna görä, Permýakow suddan öňki tussaglykda özüniň ermeni maşgalasyny gyrandygyny boýun alypdyr.
Ýöne sud prosesi Permýakowyň gulluk eden ýeri bolan ors harby bazasynda geçýär.
Ermeni tarapynyň sud harby bazada bolmaly däl diýip eden talabyny sudýa 18-nji dekabrda, Permýakow ors raýaty, onuň howpsuzlygyny orsýet kepillendirmeli diýip, ret etdi.
Pida bolanlara wekilçilik edýän adwokatlar, baza girmäge ilkibaşda ýol berilmänligi üçin, prosesiň başynda ýarym sagatlap suduň zalynda bolup bilmediler.
Galyberse-de, olar suduň zalynda sesiň derejesi pes bolansoň, özleriniň köp zatlary eşidip bilmän galandyklaryndan zeýrendiler.
Höküm
12-nji awgustda Orsýetiň Gümrüdäki harby sudy, özüniň harby bazadan ýarag ogurlandygyny, goşundan gaçandygyny we Gümrükde ýarag ulanandygyny boýun alansoň, Permýakowy 10 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Ermeni maşgalasynyň gyrylmagy ýanwar aýynyň ortalarynda Gümrüde gaharly protestlere getirdi. Adamlar Permýakow derhal ermeni suduna tabşyrylmaly diýip talap etdiler.
Ermeni sudy tarapyndan günäli tapylan halatynda Permýakowa ömürlik türme tussaglygy garaşýar.
12-nji ýanwarda Awetisiýanlaryň maşgalasy tutuşlygyna öz öýünde öli tapylanyndan soňra sanlyja sagatdan soň ors serhetçileri Zaibakal regionynda ýerleşýän Çita şäheriniň ýaşaýjysy bolan Permýakowy tutdular. Ol şondan bäri Orsýetiň Gümrüdäki harby bazasynyň baş tussaghanasynda tussaglykda saklanýar.
Öldürilenler: Awetisiýanyň özi, aýaly, gyzy, ogly, gelni, iki ýaşly gyz agtygy. Onuň alty aýlyk ogul agtygy hem düşen ýaralar sebäpli bir hepde soňra keselhanada ýogaldy.


text:
Esasan özbeklerden düzülen “Katibat al-Imam Bukhari” toparynyň merkezi aziýaly söweşijileri “Yslam döwletine” we onuň lideri Abu Bakr al-Bagdada wepaly boljagyny wada berdiler.
“Yslam döwletiniň” sosial ulgamlardaky sahypalarynda 30-njy oktýabrda çap bolan we agzalan toparyň Bagdada wepaly bolmagy wada berýändigini görkezýän wideoda toparyň söweşijileriniň bir böleginiň “Yslam döwletine” goşulandygy habar berildi, emma beýleki bölegi barada aýdylmady.
“Hatarymyza goşulyň” diýlip atlandyrylan we surata düşürilen wagty 29-njy oktýabr diýlip görkezilen bu wideoda Abu Hafs al-Uzbeki we Abu Sa'ad al-Uzbeki atly iki özbegiň eden çykyşy görkezildi.
Gelip çykyşy
Söweşijiler özleriniň gadymy arapça atlandyrylyşy ýaly “Oksus derýasy” bilen Syrderýanyň arasyndaky ýerleri aňladýan "Mawarannahr topragy" ýa-da "Transoksiana" diýen ýerlerden gelip çykandygyny aýtdylar. Bu häzirki döwürde Özbegistanyň, Täjigistanyň, günorta-günbatar Gazagystanyň we günorta Gyrgyzystanyň ýerleşýän ýerlerine gabat gelýär. Bu wideonyň haçan surata düşürilendigi entek belli däl.
“Katibat al-Imam Bukhari” Siriýanyň Aleppo (Halap) welaýatynda “Al-Kaýda” bilen bagly Siriýanyň “Jabhat al-Nusra” topary we çeçenleriň ýolbaşçylygyndaky Seyfullakh Şişaniniň “Jamaat” we Demirgazyk Kawkazdaky “Kawkaz emirligi” atly söweşiji topar bilen gatnaşygy bolan “Jaiş al-Muhajireen wal-Ansar” toparlary bilen bilelikde söweşipdi.
Agzalan topar internetde we sosial mediada özi baradaky maglumtlary ýaýbaňlandyrýar we Siriýadaky söweşijilerini, şol sanda Aleppo öz welaýatyndaky türgenleşik bazasyny görkezýän wideolary internetde ýygy-ýygydan çap edýär.
Topar öz adyny 9-njy asyrda ýaşap geçen orta aziýaly yslamçy alym Muhammad al-Buharanyň ady bilen baglanyşdyrýar.
Şu aýda çap bolan iň soňky wideolarynyň birinde “Katibat al-Imam Bukhari” öz harbylarynyň Aleppodan demirgazykda ýerleşýän Handarat şäherinde Siriýanyň hökümetine we hökümetiň tarapynda uruşýan güýçlere garşy hüjümlere gatnaşýandygyny görkezdi.
“Jabhat al-Nusra” topary, şeýle-de Günbatar tarapyndan goldanylýan toparlar we şol sanda “Harakat Hazmb” topary hem Handaratdaky söweşlere gatnaşdylar.
“Katibat al-Imam Bukhari” toparynyň söweşijileriniň “Yslam döwletinden” näme sebäpden yza çekilendiginiň sebäpleri mälim däl, emma soňky kasam edişlik toparyň düzüminde garşylyklaryň bardygy baradaky pikirleri döretdi, onuň ideologiýa bilen bagly bolup, “YD-niň” Siriýadaky we Yrakdaky üstünlikleriniň propagandasyny göz öňünde tutan bolmagy-da ähtimaldyr.
Soňky hepdelerde Siriýanyň hökümet güýçleri “Yslam döwletiniň” söweşijilerine basyş etdiler we olary yza serpikdirdiler. Siriýadaky gozgalaňçylaryň Handarat şäheriniň golaýynda ýitgi çekendigi barada habar berildi.
Merkezi Aziýaly toparlar
“Katibat al-Imam Buhari’” özbekleriň we merkezi aziýalylaryň “Yslam döwletine” goşulan ilkinji topary däl.
Aleppoda (Halapda) we Homsda söweşen özbekleriň köpçüligindäki “Sabri Jamaat” topary hem "Yslam döwletiniň" düzümine girýär. Bu topar mart aýynda “Yslam döwletine” we onuň Siriýadaky ýolbaşçysy Umar Şişana kasam etdi.
Özbekleriň ýolbaşçylygyndaky toparyň Yslam döwletine kasam edýänini görkezýän wideonyň ýaýradylmagy Merkezi Aziýada ekstremistik toparyň we onuň radikal yslam ideologiýasynyň döredýän howpy bilen bagly bildirilýän aladalanmalaryň güýçlenen wagtyna gabat geldi.
Gyrgyzystanda, meselem, hökümet, howpsuzlyk güýçleri we hökümete degişli bolmadyk ýerli guramalar gyrgyzlaryň, şol sanda zenanlaryň Siriýada “Yslam döwletine” goşulmagyna aladalanma bildirdirýärler.


text:
Amerikan Senaty Mýanmadan haryt getirmäge gadaganlygyň möhletini uzaltdy. Dokument gol çekmek üçin prezident Barak Obama ugradyldy.
ABŞ bu aksiýanyň maksadynyň Mýanmanyň harby häkimiýetlerini demokratiýalaşma ýolunda ädim ätmäge mejur etmekdigini, hususan-da, oppozisiýa lideri Aun San Su Çjini öý tussaglygyndan azat edip, erkin saýlawlar geçirmekdigini aýdýar.
Soňky 20 ýylda ilkinji gezek saýlawlaryň şu ýyl geçiriljedigini Mýanma häkimiýetleri aýdypdy. Emma saýlawlaryň wagty yglan edilmedi we oňa uly oppozision güçýler gatnaşyp bilmez.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Gaitide düzgün-tertibi ýola salmak we bu ýurda iberilen ýardamlary goramak üçin 3500 töweregi goşmaça harby ibermek baradaky karary biragyzdan goldady.
15 agzadan ybarat bu topar BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun tarapyndan edilen teklibi goldady. Ady agzalýan rezolýusiýada Gaitide ýerleşýän harbylaryň sanynyň 9000 esger we 3700 polisiýa işgärinden ybarat boljakdygy aýdylýar.
Gaitiniň hökümet ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, sişenbe güni bolan ýer titremede ölenleriň sany 75 000 adama ýetipdir. Ýewropa Bileleşigi we BMG-niň wekilleri bolsa ynsan ýitgisiniň 200 000-e ýetjekdigini çak edýärler.
BMG-niň ýolbaşçysy Ban Ki Mun Nýu Ýorkda žurnalistlere beren interwýusynda, Gaitä iberilen ýardamlaryň şu hepdäniň dowamynda ilatyň 1 million töweregine gowşuryljakdygyny aýtdy.
“Ilki başda ýardamlaryň paýlanmagy barada käbir kynçylyklar ýüze çykdy. Biz bu ýurtda ýardam paýlaýan 15 merkezi döretdik. Öň hem aýdyşym ýaly ýardam berlen adamlaryň sany şu hepdäniň dowamynda bir milliona barabar bolar. Geljek iki hepdäniň dowamynda ýardam berlen adamlaryň sanynyň 2 milliona çykarylmagy üçin tagalla ederis” diýip, Ban Ki Mun aýtdy.
25-njy ýanwarda Gaitä ýardam etmek boýunça Kanadada deslapky donorlar konferensiýasy geçiriler. Bu ýygnaga Döwlet sekretary Hillary Klintonuň hem gatnaşjakdygy aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň harbylaryndan ybarat bir topar bolsa bu ýurda iberilýän ýardamlary artdyrmak boýunça taýýarlygyň çäginde Porto-au-Prinse bardy.
Gaitiniň paýtagty Porto-au-Prins güýji rihter ölçeginde 7 balla barabar bolan şol ýer titremeden iň köp zyýan ýeten şäherdir. Şol wakadan soňra paýtagtda talaňçylygyň başlanlygy aýdylýar.


text:
Oktýabr rewolýusiýasynyň ýeňşinden (07.10.1917 ý.) soňra Orta Aziýada Türküstan Awtonom Sowet Sosialistik Respublikasy (Türküstan ASSR-i, aprel, 1918 ý.), Horezm Halk Sowet Respublikasy (HHSP-sy, mart, 1920 ý.), Buhara Halk Sowet Respublikasy (BHSR-sy, sentýabr, 1920 ý.) döredildi.
Olar rewolýusiýadan ozalky syýasy-dolandyryşyň esasynda döredilipdi. Orta Aziýada ýaşaýan milletler böleklere bölünip, şol üç respublikada ýaşaýardy.
Meselem, türkmenleriň 43,2%-i Türküstan ASSR-nde (ozalky Türküstan guberniýasy), 29,8%-i HHSR-de (ozalky Hywa hanlygy), 27%-i BHSR-de (ozalky Buhara emirligi) ýaşaýardy.
BK(b)P MK (Bütinrussiýa Kommunistik (bolşewikler) partiýasynyň Merkezi Komiteti) 12.06.1924-de “Orta Aziýa respublikalarynyň milli bölünişigi hakynda” karar kabul etdi.
Karar partiýa guramalarynda, halk köpçüliginiň arasynda yzygiderli ara alnyp maslahatlaşylýar. Soňra Türküstan MIK-niň (Merkezi Ispolnitel (ýerine ýetiriji) komitetiniň) adatdan daşary III sessiýasy, Sowetleriň Bütinhorezm V hem-de Sowetleriň Bütinbuhara V gurultaýlary Orta Aziýa respublikalarynda milli bölünşigi geçirmek hakynda karar kabul edýär. SSSR MIK-niň II sessiýasy (27.X.1924) karary tassyklaýar.
Türkmenistan Rewkomy (Rewolýusiýa komiteti) döredilýär (05.XI.1924). Onuň düzümine N.Aýtakow (başlyk), G.Atabaýew, I.I. Mežlauk, N.A.Paskuskiý, H.Sähetmyradow, S.P.Timaşkow… girizilýar.
14-24.02.1925-de Aşgabatda Sowetleriň Bütintürkmenistan uçreditel gurultaýy bolýar. Gurultaý “TSSR-i döretmek hakyndaky Jarnamany”, “Türkmenistan SSR-niň SSSR-iň düzümine meýletin girýändigi hakyndaky” karary kabul edýär.
N.Aýtakow MIK-e başlyk saýlanýar. (Bellik: SSSR we onuň düzümine girýän respublikalar Konstitusiýa laýyklykda parlament respublikasydy. MIK-iň başlygy (ol soňra Ýokary Sowetiň Prezidiumy diýlip atlandyryldy) iň ýokary wezipäni eýeleýärdi. TSSR-iň ilkinji konstitusiýasy 26.03--08.04.1927-de TSSR Sowetleriniň II gurultaýynda kabul edildi).
TSSR Hökümeti - Halk Komissarlar Soweti döredilip, G.Atabaýew başlyk saýlanýar.
14-19.02.1925-de Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň I gurultaýy bolup, I.I.Mežlauk, H.Sähetmyradow sekretarlyga saýlanýar.
Türkmenistan Komsomolunyň (LKSMT) Merkezi komitetiniň sekretarlygyna Çary Wellekow saýlanýar. Gurultaýyň işine Bütinsoýuz MIK-iň Başlysy (Bütisoýuz starosta) M.I.Kalilin gatnaşýar.
Sowetleriň 1925-de (maý) geçen Bütinsoýuz III gurultaýynda TSSR SSSR-iň düzümine kabul edildi.
Daşary ýurtlaryň arasynda ilkinjileriň biri bolup, Türkiýe Respublikasy 25.XI.1925-de geçen Hökümet mejlisinde TSSR-iň özbaşdak döwletdigini ykrar edýän karar kabul etdi.
TSSR döredilende onuň tutýan meýdany 488,0 müň inedördil kilometrdi. Ilat sany 1 mln.7 müň adamdy. Ilatynyň 72,9%-i türkmendi. Ol SSSR-de ýaşaýan türkmenleriň umumy sanynyň 94,2%--idi.
Peýdalanylan edebiýatlar: Turkmeniýa, tom 1-2, Leningrad,1929; 2.Türkmenistanyň taryhy, Aşg.,1970.
Suratlar “Sowet Türkmenistany”, fotoalbom, Aşg., 1964 (türkmen rus, iňlis, arap dillerinde); “Türkmen sowet ensiklopediýasy”, Aşg.,1978, 10-njy tomundan alyndy.
Maglumat:
Şasoltan Garajaýewa (1889-1941), Gazanjyk etrabynda doglan, TSSR-de Jogapkär wezipelerde işlän. 1921-de Lenin, onuň aýaly N.K.Kurupskaýa bilen duşuşan.
Ene Kulyýeýwa (1892-1925), Gyzylarbatda doglan. TSSR-de
aýal-gyzlaryň azatlygy ugrunda uly işleri bitiren, jogapkär wezipelerde işlän.
Taýýarlan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Atlylar 250 günüň dowamynda welaýatlaryň serhetlerinde estafetany geçirip, ýol ugrunda 30-dan gowrak desga baryp gördüler. Şu döwürde ahalteke bedewlerine atlanan ýigitler Gökdepe etrabynyň Babarap obasyna, gadymy Paryzdepe ýadygärligine, Merkezi Garagumdaky Derweze obasyna, Içoguz demir ýol bekedine we Ahal welaýatynyň başga-da birnnäçe ajaýyp ýerlerine baryp gördüler.
Atlylar iýun aýynyň ahyrlarynda Balkan welaýatynyň çägine geldi. Serdar etrabynyň merkezinde, Parawbibi taryhy-medeni ýadygärlikden uzak bolmadyk ýerde atlylar Türkmenistanyň döwlet Baýdagyny we Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny balkanlylara geçirdiler. Şonda, atlylaryň ýoly gadymy Uzboýyň ýakasy, Mollagara kölüniň, Hazar deňziniň kenarlary, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagy boýunça dowam etdi. Atlylar birnäçe şäherlere we obalara bardylar.
Oktýabr aýynda Garagumuň merkezinde ýerleşýän “Altyn asyr” Türkmen kölüniň kenarynda atly ýörişi Daşoguz welaýatynyň atlylary kabul etdi. Welaýat boýunça ýörişiň ugruna laýyklykda, 17 çapyksuwardan ybarat topar Gaplaňgyr döwlet goraghanasyna, Aşyk Aýdyň piriň aramgähine, “Köneürgenç” taryhy-medeni goraghana, gadymy Akjagala, etraplaryň merkezlerine, şeýle hem täze Bagtyýar zaman obasyna bardylar.
Şeýlelikde, atly ýöriş Lebap welaýatynyň çägine geldi. Bu ýerde atly ýörişi kabul etmek dabarasy boldy.
Soňra atly ýöriş öz ýoluny dowam etdi hem-de iri ýangyç ýatagy bilen giň meşhurlyga eýe bolan Gazojak şäherine geldi. Bu ýerde, welaýatyň demirgazygynda, Üňüz aňyrsyndaky Garagumda mundan ýarym asyr ozal Türkmenistanyň gaz senagatyna badalga berildi. Mundan 20 ýyla golaý wagt ozal bolsa Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň ösüşinde strategiki ähmiýete eýe bolan Naýyp senagat toplumy işe girizildi. Birmahallar adamsyz hem-de suwsyz çöllerde ýollary, elektrik ulgamlary, suw geçirijileri arkaly baglanyşýan gaz toplumlary, köp gatly ýaşaýyş jaýlary bolan şäherçeler hem-de durmuş düzüminiň desgalary peýda boldy. Üňüz aňyrsyndaky Garagumuň gaz çykaryjy kärhanalary soňra ýurdumyzyň beýleki gaz ýataklaryny netijeli ulanmak üçin hünärmenleri ýetişdirýän kärhana öwrüldi.
Atly ýörişe gatnaşyjylary demirgazyk Lebabyň gaz pudagynyň taryhy we şu güni, Gazojak şäheriniň gözel ýerleri bilen tanyşdyryldy. Ýerli ilat olary dabaraly hem-de uly şatlyk bilen garşylady.
Soňra ajaýyp ahalteke bedewlerinde Watanymyzyň ýaşyl Tuguny, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nuşanyny uly buýsanç bilen alyp barýan 17 atly Gazojak şäheriniň ilaty bilen hoşlaşyp, Birata etrabynyň merkezine tarap ýola düşdi.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň gündogar welaýaty Aziada-2017 mynasybetli geçirilýän atly ýörişi kabul etdi. 100 günüň dowamynda atlylar Amyderýa jülgesiniň şäherlerinde hem-de obalarynda bolar, Daýahatyn kerwensaraýyna, Astanababa, Alamberdar aramgählerine, beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymgulynyň bilim alan Idrisbaba medresesine, Amul galasyna hem-de “Repetek”, “Amyderýa” döwlet goraghanalaryna baryp görerler. Olar Köýtendag gerişlerindäki dinozawrlaryň tekizligine hem-de beýleki taryhy-medeni ýadygärliklerine aýlanyp, Amyderýa boýunça gämili gezelenç ederler.
Atly ýöriş Lebap topragynda
Atlylar 250 günüň dowamynda welaýatlaryň serhetlerinde estafetany geçirip, ýol ugrunda 30-dan gowrak desga baryp gördüler. Şu döwürde ahalteke bedewlerine atlanan ýigitler Gökdepe etrabynyň Babarap obasyna, gadymy Paryzdepe ýadygärligine, Merkezi Garagumdaky Derweze obasyna, Içoguz demir ýol bekedine we Ahal welaýatynyň başga-da birnnäçe ajaýyp ýerlerine baryp gördüler.


text:
Gürjüstanyň paýtagty Tbiliside ýüzlerçe adam gürjü hökümetiniň ýurduň iň uly we iň meşhur telekanalyny sem etmäge synanyşýandygyny aýdyp, hökümete garşy ýöriş geçirdi. 22-nji oktýabrda geçirilen bu ýörişler netijesinde ýurtda syýasy krizisiň döremeginden alada edilýär.
Müňe golaý protestçi ýurtdaky “Rustawi-2” telekanalynyň eýeçiligi bilen baglanyşykly dowam edýän kanuny söweş sebäpli metbugat azatlygyna basyş ýaly bolup görünýän çärä garşy protest geçirdi. Gürjü hökümeti gürrüňi edilýän telekanaly ýurduň esasy oppozision partiýasynyň maglumatlaryny ýaýratmaga ýardam bermekde aýyplaýar.
Protestçiler “Rustawi-2 telekanalyndan eliňizi çekiň!” we “Rustawi-2 halkyň telekanaly” diýen plakatlary göterip ýöriş geçirdiler. Bu waka gürjü prezidenti Giorgi Margwelaşwiliniň döwlet telewideniýesinde çykyş edip, halky asudalyga çagyrmagyna sebäp boldy.


text:
15-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Awiasiýa we howa giňişligini peýdalanmak baradaky halkara geňeşiniň ýolbaşçysy, Döwletara awiasiýa komitetiniň başlygy Tatýana Anodinany kabul etdi.
Myhman wagt tapyp kabul edenligi üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, milletiň Lideriniň ýolbaşçylygynda ähli ulgamlarda ägirt uly üstünlikler gazanan ýurduň döwlet Baştutany bilen duşuşmaga mümkinçilik dörändigine örän şatdygyny belledi. Hanym T.Anodina ulag ulgamynda amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeleriň özünde uly täsir galdyrýandygyny aýdyp, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň türkmen awiasiýasynyň ösdürilmegine saldamly goşandyny belledi. Awiasiýa we howa giňişligini peýdalanmak baradaky halkara geňeşiniň prezidenti, Döwletara awiasiýa komitetiniň başlygy bu gün Türkmenistanyň awiasiýa babatda dünýäde öňdäki orunlary eýeleýändigini aýtdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow myhmana mähirli sözleri üçin minnetdarlyk bildirip, Türkmenistanyň ulag ulgamyny kämilleşdirmegiň meselelerine, şol sanda içerki we halkara howa ýollarynda ýolagçy gatnatmakda hem-de ýük daşamakda möhüm ähmiýeti bolan awiasiýa pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmaga hem-de düzümini döwrebaplaşdyrmaga aýratyn üns berýändigini nygtady. Milli Liderimiz Döwletara awiasiýa komitetiniň işine ýokary baha berip, howa gatnawlarynyň netijeliligini we howpsuzlygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen özara peýdaly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de dowam etmäge taýýardygyny belledi.
Duşuşygyň barşynda raýat awiasiýasyny ösdürmek boýunça Türkmenistanda amala aşyrylýan “Türkmenistanyň raýat awiasiýasyny ösdürmegiň 2012—2030-njy ýyllar üçin milli maksatnamasy” bilen baglylykda, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljegi barada pikir alşyldy. Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, bu maksatnama laýyklykda türkmen paýtagtynda we ýurdumyzyň welaýatlarynda täze howa menzilleri, terminallary, inženerçilik-tehniki maksatly desgalar gurulýar we olaryň bar bolanlarynyň durky täzelenilýär. Şunuň bilen birlikde, Türkmenistanda ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak, uçarlaryň üstüni döwrebap howa gämileri bilen ýetirmek, täze içerki howa ýollaryny hem-de ykdysady bähbitli ugurlar boýunça halkara howa gatnawlaryny açmak meselelerine uly üns berilýär. Bu ugurda geçirilýän ähli işler Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edarasy bolup durýan Halkara raýat awiasiýasy guramasynyň (IKAO) umumylykda kabul edilen standartlaryna we kadalaryna laýyklykda alnyp barylýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen durmuşa geçirilýän yklymyň möhüm söwda ýollarynyň çatryklarynda halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek boýunça iri maksatnamalaryň çäklerinde hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly mümkinçilikleriň açylýandygy bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň “Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň orny” atly Rezolýusiýasynyň ähmiýeti aýratyn nygtaldy.
Duşuşygyň çäklerinde Awiasiýa we howa giňişligini peýdalanmak baradaky halkara geňeşiniň ýolbaşçysy, Döwletara awiasiýa komitetiniň başlygy Türkmenistanyň milli awiasiýasyny ösdürmäge aýratyn goşandy üçin hormatly Prezidentimize N.E.Žukowskiý medalyny gowşurdy.
Milletiň Lideri bildirilen uly hormat üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, häzir Türkmenistanyň awiasiýasynyň ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ösmegine, döwletara gatnaşyklarynyň berkidilmegine we giňeldilmegine, Diýarymyzyň halkara giňişliginde abraýynyň artmagyna aýratyn goşant goşýandygyny belledi.
Duşuşygyň ahyrynda döwlet Baştutany we myhman birek-birege mähirli arzuwlar aýdyp, özara bähbitli uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň geljek-de hem üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu duşenbe güni Ankarada Siriýanyň oppozisiýadaky Milli geňeşiniň wekilleri bilen duşuşyk geçirdi. Bu barada türk mediasy habar berýär.
Habara görä, Dawutoglu Siriýanyň oppozisiýa wekillerini demokratik özgerişlik üçin “asuda ýagdaýda” hereket etmäge çagyrypdyr.
Siriýanyň Milli geňeşi ýurduň oppozisiýa güýçleriniň giň hereketini özünde jemläp, ol geçen aý Stambulda döredilipdi. Geňeş häzire çenli hiç bir ýurt tarapyndan Siriýanyň kanuny hökümeti hökmünde ykrar edilmedi.
Siriýada prezident Başar al-Assada we onuň režimine garşy ýedi aý töweregi wagt bäri protestler geçirilýär. BMG-niň berýän maglumatlaryna görä, protestlerde häzire çenli 3,000 töweregi adam ölüpdir.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň hökümeti Eýranyň bosgunlykdaky oppozision “Halk mujaheddinleri” toparyny Waşingtonyň terror guramalarynyň sanawyndan aýyrmagyny ýazgardy.
Eýranyň Daşary işler ministrligi öz beýanatynda Waşingtonyň bu ädimini Amerikanyň öz kanunçylygyny hem-de onuň boýun alan halkara borçnamalaryny bozmasy hökmünde häsiýetlendiripdir.
Şu geçen anna güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Eýranyň oppozision “Halk mujaheddinleri” toparyny terror guramalarynyň sanawyndan çykarmak baradaky karara gol çekdi.
Ol munuň sebäbini bu toparyň häzirki wagt zorlukly çäreleri açyk inkär edýändigi hem-de soňky on ýyldan gowrak wagt bäri bu topara degişli terrorçylykly işleriň hasaba alynmandygy bilen düşündirdi.


text:
Şu gün Orsýetiň hökümeti ýurduň dürli regionlarynda indi birnäçe hepde bäri dowam edýän tokaý ýangynlarynyň Orsýetdäki ýadro ýaraglaryna howp abandyrmaýandygyny mälim etdi.
Orsýetiň ýadro ýarag güýçleri boýunça armiýasynyň metbugat sekretary Wadim Kawal şu gün bu barada «Ria nowosti» habar agentligine beren interwýusynda ýadro ýaraglarynyň we olaryň ammarlarynyň ýyldyrym urgusyna, elektrik zamykaniýalaryna we ýangynlara garşy durmaga ukyply materiallardan gurlandygyny aýtdy.
Orsýetiň resmileri şu günki güne çenli tokaý ýangynlary sebäpli azyndan 50 adamyň ölüp, ýüzlerçe adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Şu gün tokaý ýangynlaryndan dörän tüsseler zerarly Orsýetiň paýtagty Moskwa gonmaly kommersiýa uçarlarynyň onlarçasy şäheriň aeroportyna gondurylmady.
Ýurduň Awiasiýa ministrliginiň resmileri şu gün bu ýagdaý sebäpli azyndan 60 töweregi uçaryň Ukrainanyň territoriýasynda gonmaly bolandyklaryny mälim etdiler.


text:
TÜRKMENISTANYŇ DÖWLET ÇEPERÇILIK AKADEMIÝASY
2015/2016-njy okuw ýyly üçin hünärmenleri taýýarlamagyň aşakdaky ugurlary (hünärleri) boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär:
1. Nakgaşçylyk (hünärler: stanok nakgaşçylygy; teatr-haşam nakgaşçylygy; filmiň şekillendiriş çözgüdi).
2. Grafika (hünärler: stanok grafikasy; kitap grafikasy; plakat grafikasy).
3. Heýkeltaraşlyk (hünär: heýkeltaraşlyk).
4. Binagärlik (hünärler: binagärlik gurşawynyň bezegi; binagärlik ýadygärlikleriniň rejelenilişi).
5. Dizaýn (hünär: dizaýn).
6. Amaly-haşam sungaty (hünärler: keramika sungaty; zergärçilik sungaty; halyçylyk sungaty)
7. Sungaty öwreniş (hünär: şekillendiriş sungatynyň taryhy we nazaryýeti).
Akademiýa Türkmenistanyň umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Döredijilik ugurlary boýunça okuwa girýän dalaşgärler kabul ediş toparyna özbaşdak ýerine ýetiren işlerini (galamda çekilen suratlar, nakgaşçylyk eserleri, heýkel we keramika işleri we ş.m.) tabşyrýarlar.
Resmi iş kagyzlary Aşgabat şäherinde 2015-nji ýylyň 11-27-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusga boýunça rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy), Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň garamagyndaky ýörite we orta sazçylyk, çeperçilik we sungat okuw mekdeplerini tamamlap, iki ýyllyk iş tejribeligini geçýän ýaşlar üçin orta hünär bilim hakyndaky wagtlaýyn şahadatnamanyň nusgasy;
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde alty sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary, taýýarlygyň döredijilik ugurlary (hünärleri) boýunça bilim edaralaryna girýän milli we halkara döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýän ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- şahsy pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähaty.
Dalaşgär talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýändir.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek 2015-nji ýylyň 30-njy iýulyndan 4-nji awgusty aralygynda Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda (Aşgabat ş.) geçirilýär.
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
Nakgaşçylyk ugry: galamda adamyň göwresiniň şekilini we reňkde adamyň portretini çekmek; berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy;
Grafika ugry: galamda adamyň göwresiniň şekilini we reňkde adamyň portretini çekmek; berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy;
Amaly-haşam sungaty ugry: galamda gipsden ýasalan adamyň portretini we reňkde natýurmort çekmek; hünär aýratynylygyna laýyklykda berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy;
Heýkeltaraşlyk ugry: galamda adamyň göwresiniň şekilini çekmek we gipsden ýasalan adamyň palçykdan portretini ýasamak; berlen temadan heýkeltaraşlyk taslamasyny ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy;
Binagärlik ugry: galamda gipsden ýasalan adamyň göwresiniň şekilini we reňkde natýurmort çekmek; berlen çyzgynyň aksonometriýasyny düzmek; Türkmenistanyň taryhy;
Dizaýn ugry: galamda gipsden ýasalan adamyň portretini we reňkde natýurmort çekmek; berlen temadan dizaýn taslamasyny ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy;
Sungaty öwreniş ugry: galamda natýurmort çekmek; berlen temadan taslama ýerine ýetirmek; Türkmenistanyň taryhy.
Dersler boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň we çeperçilik mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Türkmenistanyň taryhy boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaga esassyz sebäplere görä gelmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň salgysy: Aşgabat ş., Alişir Nowaýy (2022) köçesi, 90; tel.: 92-56-41, 92-31-19, 92-25-08.


text:
Ýöne amerikan we NATO güýçleriniň Owganystandaky başlygy general Deýwid Petreus bu işiň 2011-nji ýylda ýol aljakdygyna şübheli garaýar. Onuň aýtmagyna görä, esgerleriň çykarylmagy Owganystandaky ýagdaýa bagly.
Petreusyň bu aýdanlarynyň Obamanyň administrasiýasynda bölünişige getirmegi mümkin. Sebäbi goranmak ministri Robert Geýts: “Esgerleriň yzyna gaýtaryljak senesi belli” diýip, generalyň aýdanlaryna berk gaýtawul berdi.“Entek ir”
General Petreus 15-nji awgustda amerikan telewideniýesine beren interwýusynda: “Talibana garşy söweş bir gowşap, bir güýjäp dowam edip gelýän proses. Onuň näderejede üstünlikli boljakdygyny kesgitlärden entek ir” diýdi.
Bellenen sene barada soralanda general Petreus esgerleriň Owganystandan çykarylmagyny Obamanyň haýsydyr bir hadysa däl-de, proses diýip kesgitländigini, prezidentiň bellän senesinde bu işiň ýol almagynyň beýleki şertlere baglydygyny aýtdy.
“Agzalan wagt bu prosesiň başlanmagy barada göz öňünde tutulan sene. Ol belli bir şertlere esaslanýar. Ýagdaý ýol berse, biz öz edýän işlerimizi owganystanly kärdeşlerimize, howpsuzlyk güýçlerine we dürli hökümet edaralaryndaky adamlara tabşyrarys. Onsoň esgerlerimizi jogapkärçilik bilen Owganystandan çykaryp bileris” diýip, Petreus belledi.
General Petreus şular ýaly pikirleri media beren beýleki interwýularynda-da mälim etdi. Ol “NewYork Times” gazetine beren bir interwiýusynda: “Taliban ýeňiş gazanmak üçin amerikan güýçleri çykýança, az-kem garaşmak gerek diýip pikir edýän bolsa, ýalňyşýar” diýdi.Geýts başga pikirde
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts
Goranmak ministri Robert Geýts bolsa “The Los Angeles Times” gazetine beren interwýusynda başga äheňde gürläp: “Biziň 2011-nji ýylda esgerlerimizi çykaryp başlajakdygymyz barada hiç bir adamyň aňynda şek-şübhe ýok” diýdi.
Prezident Barak Obamanyň 2011-nji ýylyň iýuly diýip bellän senesi käbir adamlar tarapyndan ýiti tankytlanýar. Olar bu işiň Talibany “amerikanlar basym gider” diýip, söweşe höweslendirmeginden gorkýarlar.
General Deýwid Petreus administrasiýanyň esgerleri tapgyrlaýyn çykarmak baradaky syýasatyna eýerse-de, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystan bilen iş salyşmagy hemişelik bolmaly diýen pikirde.
Petreus: “Biziň Owganystan bilen iş salyşmagymyz dowamly bolar. Ýöne wagtyň geçmegi bilen owgan ýaranlarymyz käbir ugurlarda köpräk, biz hem käbir ugurlarda azraky iş edip, munuň häsiýetiniň üýtgemegi mümkin” diýýär.
Bu interwýu general Petreusyň Owganystanda 140 müň adamlyk NATO güýçleriniň ýolbaşçylygyna belleneli bäri beren ilkinji interwýusydyr.


text:
Ýewropanyň alymlary 16 adamyň ölümine sebäp bolan bakteriýanyň gelip çykyşyny heniz hem anyklap bilenoklar. Bu waka gök önümleriň importyna täsir ýetirdi we kontinentleriň arasynda diplomatik dartgynlylygy döretdi.
Ýewropanyň azyk önümleriniň howpsuzlygyny derňeýän alymlar adam ölümine sebäp bolan “E. coli” diýilýän bakterial infeksiýanyň aýratynlyklaryny we çeşmelerini anyklamaga çalyşýarlar. Häzirlikçe bakteriýanyň çüýrän gök onümler arkaly ýaýranlygy çak edilýär.
Maý aýynyň ortalarynda tutaşan bu infeksiýa 16 adamyň ölümine getirdi. Heläk bolanlaryň 15-si Germaniýadan. Ýene bir zenan Şwesiýada Germaniýa syýahat edenden soň, ýogaldy.
Gelip çykyşy
Adamlaryň we haýwanlaryň iýmit siňdiriş sistemasyndan tapylýan “E. coli” bakteriýasy ozal hem köp ýurtlarda azyk önümleriniň zäherlenmegi bilen bagly epidemiýalara sebäp bolupdy. Emma köp halatlarda bu bakteriýa ölümlik bolmadyk içagyry ýaly kesellere sebäp bolýardy.
Ýöne bu bakteriýanyň alymlar tarapyndan anyklanan we seýrek duş gelýän EHEC serotip 0104 görnüşi örän howply. Köp näsaglar ganly içgeçmeden ejir çekýärler. Infeksiýa käte böwrege zeper ýetirýän sindromy hem döredýär.
Epidemiýa Germaniýada, Şwesiýada, Awstriýada, Beýik Britaniýada, Çehiýada, Daniýada, Fransiýada, Gollandiýada, Norwegiýada, Ispaniýada we Şweýsariýada tutaşdy. Jemi 1,400 adam keselledi. Olaryň köpüsi ýakynda Germaniýa baryp gaýdan adamlar.
BMG-niň Bütindünýä Saglyk Guramasynyň aýtmagyna görä, kesellänleriň 86%-i kämillik ýaşyna ýeten adamlar. Olaryňam üçden iki bölegi aýallar. Näsaglaryň 400-den gowragynda ölüm howpuny döredýän keselleriň alamatlary bar. Olar ganynyň täzelenmegine mätäç.
Infeksiýanyň ojagy bolan Germaniýanyň Gamburg şäheriniň häkimiýetleri ýerli keselhanalarda ýeterlik mümkinçilikleriň bardygyny aýtdylar. Muňa garamazdan, olar gan tabşyrmak boýunça kampaniýa başladylar.
Germaiýanyň resmileri ilaty çig hyýar, pomidor we gök ot iýmezlige çagyrdylar.
Diplomatik dartgynlylyk
Bu epdemiýa Ýewropa ýurtlarynyň arasynda diplomatik dartgynlylygy hem döretdi. Germaniýanyň häkimiýetleri zäherlenen hyýarlaryň Ispaniýadan getirilenligini aýtdylar. Ispaniýanyň resmileri bolsa muny ret edip, hyýarlaryň haçan we nirede zäherli bolanlygynyň entek anyk däldigini bellediler.
1-nji iýunda Germaniýanyň oba-hojalyk ministri Ilse Aiger Ispaniýadan getirilen hyýarlary iýmekden saklanmalydygyny duýdurdy. Ol şeýle çäräniň Ýewropanyň kanunlaryna doly gabat gelýänligini belledi.
Ispaniýanyň häkimiýetleri epidemiýa zerarly gök önümleri eksport ediji ýurtlaryň her hepdede 200-290 million dollar çemesi zyýan çekýänligini aýdýarlar.


text:
Haýsy ýurduň territoriýasyndan “yslam döwletiniň duşmanlary” Eýrana harby zarba ursa, şol ýurda hüjüm ediler diýip, Eýranyň rewolýusion gwardiýasynyň başlygynyň orunbasary Hoseýn Salamy ýekşenbe güni Ormuz bogazyna golaý ýerde harby okuw geçirilýän wagty aýtdy.
Iki günlük guryýer maşklaryna Eýran Ormuz bogazyndaky harby-deňiz güýçleriniň türgenleşikleri bilen bir wagtda şenbe güni başlady.
Birleşen Ştatlar we Ysraýyl, eger konflikti diplomatik ýollar arkaly kadalaşdyrmak başartmasa, Eýrana harby taýdan zarba urmak mümkinçiligini aradan aýyrmaýarlar.
Tähran Ysraýyla we Pars aýlagyndaky amerikan harby bazalaryna zarby urjakdygy hem arap nebitiniň üçünji ýurtlara daşalýan esasy ýoluny – Ormuz bogazyny ýapjakdygy bilen haýbat atýar.
Eýran ýadro programmasynyň töweregindäki dartgynlylygyň artýan şertlerinde öz harby kuwwatyny görkezmäge çalyşýar.
Ýekşenbe güni agşam NBC telekanalyna beren interwýusynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama öňküleri ýaly ozaly bilen ýaglaýy kadalaşdyrmagyň diplomatik usullarynyň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.


text:
Garaşsyz Hindistan döwletiniň esaslandyryjylarynyň biri Jawaharlal Neruwyň
ägirt uly ýurduň suw we elektrik hajatlaryny üpjün etmek üçin tapan çözgüdi ajaýypdyr. Ol bentleri "Hindistanyň täze ybadathanalary" diýip atlandyrypdy.
Uruşdan soňky döwürlerde Aziýada we Afrikada garaşsyzlygyna täze gowşan ýurtlar, sowet nusgasyndan peýdalanyp, öz ykdysadyýetine badalga bermek maksady bilen energiýa zerurlygyny ägit uly inženerlik proýektleri arkaly üpjün etmäge girişdiler.
Ýagdaýlar üýtgedi
Emma onlarça ýyl soňra ýagdaý üýtgäp, bentlerde ýygnanan suwlaryň daş-töwerege, ýagny tebigata ýaramaz täsirini ýetirýändigi hem-de halkara ylalaşmazlyklara sebäp bolýandygy ýüze çykyp ugrady. Şol bir wagtyň özünde-de şeýle bentler arkaly öndürilen elektrik togunyň tutuş ýurduň hajatlary göz öňüne alnanda gaty ujypsyzdygy ýüze çykdy.
Ýöne häzirki döwürde elektrik energiýasyna bolan zerurlygyň artmagynyň we dünýäniň birnäçe ýerinde ýadro energiýasyny köpçüligiň ret etmeginiň sebäpleri hökmünde, ekspertler gidroenergetika bolan pozitiw garaýşyň täzeden möwjäp ugrandygyny aýdýarlar.
Bentlere köp ekerançylyk hasylyny almagyň guraly hökmünde garalmagynyň we suwaryş desgalaryna bolan talabyň artmagy, şu ýyl Stokgolmyň Halkara Suw Instituty tarapyndan geçirilýän "Dünýä suw hepdesi"
çäresinde ara alyp geňeşiljek esasy tema bolar.
Şol programmanyň dolandyryjysy we gidropolitika ugrunda Stokgolmyň Halkara Suw Institutynyň öňdebaryjy ekspertleriniň biri Ana Kaskao
gidroenergetika bolan gyzyklanmanyň täzeden döremegine nämäniň sebäp bolandygyny şeýle düşündirdi: "Belli bir özgeriş pursaty bolanda, hemme zat üýtgeýär. Öň bentlere, aýratyn-da olaryň ters netije berip biläýjeklerine garşy çykmak moda bolupdy”.
Kaskao sözüni dowam edip: “Biz 10 ýyl soň ýene-de bentler hakyndaky gepleşiklere dolandyk. Ýöne biz ähli görnüşli bentleriň gurulmagyny goldaýarysmy ýa-da mynasyp hyzmatdaşlaryň, ýagny hukuk goraýjy, daşky gurşawy goraýjy aktiwistleriň gatnaşmagyndaky käbir bentleri goldaýandygymyz barada gürrüň edýärismi? Eger bu işler mynasyp hyzmatdaşlaryň gatnaşmagynda amala aşyrylsa, peýdaly bolup biler" diýdi.
Kaskao ägirt gidroelektrik potensialynyň geçen ýyl Ýaponiýada bolan "Fukuşimo" heläkçiliginden soň ýadro energiýasyndan howatyrlanmanyň artmagy netijesinde dünýäniň arassa energiýa görnüşlerine tarap ugrugandygyny aýtdy.
Ol Afrikada ýerleşýän ýurtlaryň ykdysady taýdan güýçlenip barýandygy sebäpli, elektrik energiýasyna we suwa bolan talaby ödemek üçin gidroelektrik stansiýalaryny ösdürmäge bolan tagallalara ünsi çekip, şeýle diýdi: "Bentleriň hemmesi erbet ýagdaýda däl. Şol sebäpden hem bu baradaky garaýyşlar üýtgeýär. Olar, “Hawa, o diýen köp bent gurulmadyk derýalarda käbir şeýle proýektleri gurmaga zerurlyk bolup biler” diýip, aýdýarlar. Meslem, Nil derýasynyň basseýnini nazara alsaň, ol ýerde birnäçe bentleriň gurluşygy planlaşdyrylýar".
"Düşünşmezlikler"
Ýöne suw resurslaryny paýlaşmak barada gürrüň edilende, bentler köplenç iki ýurduň arasynda düşünişmezliklere sebäp bolýar. Meselem, Eýranyň Hilmend derýasynyň basseýninde köp sanly bentleri gurmagy netijesinde onuň resurslaryny çakdanaşa peýdalanmakda Eýran bilen Owganystanyň arasynda birnäçe gezek düşünişmezlikler ýüze çykdy. Owganystanyň hem derýanyň ýokary akymynda - Kajakide öz bentleri bar.
Merkezi Aziýada bolsa uly bent gurmak üçin we energiýa eksport edýän ýurt bolmak arzuwyna ýetmek üçin Täjigistanyň öz öňünde goýan planlary Özbegistan bilen aralarynda dowam edýän dawalaryň esasy çeşmesi bolup durýar.
Suw serişdeleriniň kenarynda ýerleşýän ýurtlar tarapyndan barha azalyp barýan suw resurslarynyň paýlaşylmagy Birleşen Milletler Guramasynyň hemaýat etmeginde öňümizdäki ýylda gurnaljak "Suw hyzmatdaşlygynyň halkara ýylynda" üns beriljek esasy meseleleriň biri bolar.
Stokgolmdaky agzalýan institutyň eksperti Jägerskog, şeýle ylalaşmazlyklaryň çözgütleri üçin bir forum hökmünde 2013-nji ýylda geçiriljrk çäräniň taýýarlyklaryna Merkezi Aziýa ýurtlarynyň işjeň gatnaşýandyklaryny belledi: "Käbir Merkezi Aziýa ýurtlary hakykatdan hem 2013-nji ýylda geçiriljek "Suw hyzmatdaşlygynyň halkara ýylyna" garaşýarlar. Bu geljek ýyldaky çäräniň esasy bölegidir. Esasy öňe saýlanýan ýurt hem Täjigistandyr".
Şeýle hem Jägerskog Stokgolmdaky çekişmelerde klimatyň üýtgemegi, global hyzmatdaşlygyň nusgasyna esaslanýan suw dolandyrylyşy bilen baglanyşykly syýasy derjede ýurtlaryň arasynda bilelikde işleşmek üçin has gowy esas döredýändigini hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky wekiller toparynyň başlygy golaýda bu ýurtda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda aldawçylyga giňişleýin ýüz urlandygyny ilkinji gezek düýn ýekşenbe güni boýun aldy. Ýöne Kai Eide häzirki prezident Hamid Karzaýyň bähbidine aldawa ýüz urlandygy baradaky subutnamalara üns berilmedi diýilmegini ret etdi.
Wezipeden boşadylan Galbraith beripdi
Bu beýanatlary Eidiň öňki orunbasary Peter Galbraith beripdi. Ol şondan soň hem bu wezipeden boşadyldy. Eide öz toparynyň saýlaw barada geçirmeli barlaglarynyň aňsat bolmandyny boýun aldy: “Bu bir kyn prosesdi. Köp problemalar bardy. Ilkinji nobatda hem giňden ýaýran aldaw. Garaz, aňsat iş däldi. Ýöne meniň ýeke-täk üns berenim şol boldy. Möhüm zat ýurdy bu prosesden çykaryp, Owganystanda demokratiýany ornatmak prosesini dowam etdirmek. Meniň edenim – halkara arkalaşygnyň doly goldawy bilen öz mandatymy ýerine ýetirmek boldy”.
“Öňki orunbasarymyň aýdanlary meniň hut özüm ýa meniň dogruçyllygyma garşy gönükdirilen hüjümler däl. Ol hüjümler tutuş saýlaw prosesine täsir etdi” diýip, norwegiýaly Eide amerikan Galbraith tarapyndan özüne gönükdirilen tankytlardan goranmaga synanyşdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky wekiller toparynyň başlygynyň aýtmagyna görä, saýlawda bolan aldawçylygyň möçberi şu wagt kesgitlenip ýör. Bu aldawçylygyň 20-nji awgustdaky prezident saýlawlaryna näderejede zyýan ýetirenligi entek belli däl. Berlen ilkinji netijeler boýunça häzir häkimiýet başyndaky prezident Karzaýyň alan sesleri 55 prosent, onuň baş bäsdeşi Abullah Abdullah hem 28 prosent ses alandyr diýlip çaklanylýar.
Aldawa ýüz urdy diýilýänler-de köplençe Karazaýyň tarapdarlary
Prezident Hamid Karzaý ýekşenbe güni beren metbugat konferensiýasynda özüniň saýlawyň netijeleri basym habar berler diýip, umyt edýändigini aýtdy. Ol şol bir wagtyň özünde-de çet ýurtlylar, aýratyn-da Günbataryň saýlaw prosesine gatyşyp, ýurduň öňe gitmegini bökdeýänlikde gytaklaýyn aýyplady: “Owganystan gün saýyn howpsuzlyk problemalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Milli girdeji kemelýär, howpsuzlyk problemalary köpelýär. Bu ýagdaý gündelik söwda-da zyýan ýetirýär. Men saýlawyň netijeleri öňümizdäki günlerde yglan edilip, owgan halky öz geljegini biler, çet ýurtlular we Günbatardaky käbir elementleriň propagandasy bilen dörän näbellilik soňlanar diýip, umyt edýärin. Owgan halky öz geljegini özi kesgitlemäge hukuklymy ýa saýlaw we ses berişlige garamazdan, onuň ykbaly daşardan kesgitlenýärmi, owganlar muny bilmeli”.
20-nji awgustda geçen saýlawlaryň netijesiniň haçan gutarnykly aýan ediljegi entek belli däl.


text:
Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubaregiň işi boýunça sud prosesi gaýtadan öz işine başlady.
Mubarek korrupsiýada we parahat demonstrasiýaçylaryň öldürilmegi bilen baglanyşykly çärelerde aýyplanýar.
Çarşenbe güni geçirilen diňlenişikde fewral aýyndaky gozgalaňda ýüzlerçe protestçiniň öldürilmegi boýunça täze şaýatlara söz berildi. Şol tolgunyşyklaryň netijesinde Mubarek häkimiýetden çetleşdirilipdi.
Ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişigine 83 ýaşly Mubarek näsaglaryň arabasynda getirildi.
Mubarek özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.


text:
Orsýet Moskwadan günorta tarapda ýerleşýän şäherde siganlaryň gazyň kesilmegine garşy çykyş edip geçirýän protestini basyp ýatyrmak üçin howpsuzlyk güýçleriniň ýüzlerçe wekilini iberdi.
17-nji martda Tula regionynyň Plehanowo şäherinde 500 çemesi howpsuzlyk wekili ýerleşdirildi.
Mundan bir gün öň ýüzlerçe adam köçä çykyp siganlaryň öýlerine gaz üpjünçiliginiň kesilmegine protest bildirdiler.
Käbir protestçiler polisiýany daşladylar we şäheriň häkimiýet binasynyň öňünde tigir otladylar.
Häkimiýetler gazyň kesilmeginiň şäheriň esasy gaz turbasyna zeper ýetmegi bilen baglydygyny aýtdylar we bu ýagdaýyň döremeginde sigan jemgyýetini aýypladylar.
Sigan jemgyýeti aýyplamalary ret edýär.


text:
Hurşida Jurabaýewa ilki başda suratdaky gyzyň Gülsümaý Abdujalylowadygyny aýdypdy.
Stambul şäherinde 19-njy dekabrda “Dünýä özbekleriniň birligi” merkeziniň binasynda metbugat konferensiýasy geçirildi. Onda Özbegistanyň Halk Hereketiniň başlygy Muhammed Salyhyň janyna kast etmäge synanyşygyň öňüniň alnandygy hakynda beýanat ýaýradyldy.
Stambuldaky “Dünýä özbekleriniň birligi” merkeziniň başlygy Adem Çewigiň sözlerine görä, özbegistanly Hurşida Jurabaýewa atly zenan bu merkeze ýüz tutupdyr. Ol özüniň Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugy tarapyndan Muhammed Salyhyň janyna kast etmäge taýýarlanandygyny aýdypdyr. Bu hakda Adem Çewik
şeýle diýdi:
—Hurşida hanym şeýle ýagdaýyň bolandygyny boýun aldy. Şeýlelikde bu gezek Muhammet Salyhyň janyna kast etmäge synanyşygyň öňi alyndy. Emma şeýle ýagdaýyň ýene-de dowam etmegi mümkin. Şu wagta çenli onuň janyna kast etmäge birnäçe gezek synanyşdylar. Hatda şu ýyl Muhammet Salyhyň ýolbaşçylyk edýän Özbegistanyň Halk Hereketiniň Orsýetdäki bölüminiň lideriniň hem janyna kast etmäge synanyşyk boldy.
Häzire çenli Hurşida Jurabaýewa Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň işgärleri tarapyndan gynamalara sezewar edilendigini we onuň bilen bile andijanly ýene bir Gülsümaý Abdujalilowa atly gyzyň-da Milli howpsuzlyk gullugynyň basyşy astynda Muhammed Salyhyň janyna kast etmek üçin taýýarlanandygyny aýtdy.
Hurşida Jurabaýewanyň sözlerine görä, onuň şu güne çenli özi we Gülsümaý barada aýdanlary umuman Milli howpsuzlyk gullugynyň basyşlary astynda aýdylan ýalan, toslama zatlar. Ony ýalan sözlemäge mejbur eden Milli howpsuzlyk gullugynyň işgärleri Hurşidany öý tussaglygynda saklap, Gülsümaý Abdujalilowa baradaky toslama waka we Muhammed Salyhyň janyna kast etmek synanyşygy boýunça düzülen plana berk ynandyrypdyrlar. Onuň bellemegine görä, Milli howpsuzlyk gullugynyň işgärleriniň arasynda özüni Gülsümaý diýip tanadan näbelli bir gyz internet arkaly Özbegistanyň Halk Hereketiniň agzalary bilen yzygiderli gatnaşykda bolupdyr.
—Ol zenan meni sorag etdi. Ol iki erkek adam bilen bile geldi. Olar meni ýurtdan çykyp gidip barýarkaň şeýle diý diýip, mejbur etdiler. Aslynda men Gülsümaý diýen gyzy tanamok—diýip, Hurşida Jurabaýewa
boýun aldy.
Ýüze çykan jedeller
Bu resminama Gülsümaý Abdujalilowanyň ölendigi baradaky dokument hökmünde görkezilipdi.
Andijanly 32 ýaşly Gülsümaý Abdujalilowanyň Özbegistanyň Halk Hereketiniň başlygy Muhammed Salyha garşy görkezme bermäge mejbur edilendigi üçin 4-nji dekabrda agşam öz janyna kast edendigi barada ilki Özbegistanyň adam hukuklary alýansy beýanat ýaýratdy. Şol günden Gülsümaýyň şahsyýeti we onuň özüni öldürenligi ýa öldürmänligi barada jedeller başlandy.
Internet arkaly wideogepleşikde andijanly Iroda Karabaýewa atly zenan öz janyna kast etdi diýilýän Gülsümaý Abdujalilowanyň suratlarydygy aýdylan we metbugatda çap edilen suratlaryň hemmesiniň özüniňkidigini tassyklady. Şeýlelikde, Gülsümaý Abdujalylowa diýilýän şahsyýet ýok bolup çykdy.
Hurşida Jurabaýewanyň
sözlerine görä, Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugy ony Özbegistanyň Halk Hereketiniň başlygynyň janyna kast etmek üçin peýdalanjak bolupdyr:
—Moskwa baranymdan soň, BMG-e baş pena sorap ýüz tutmalydym. Soňra garaşyp oturan ýerimde maňa bir adam jaň etmelidi. Ana, şol adam baryp, Muhammed Salyhyň janyna kast etmelidi. Men diňe şol adamy “meniň ýaly zulum gören garyndaşym” diýip, Özbegistanyň Halk Hereketiniň agzalary bilen tanyşdyrmalydym. Soňra islendik wagt Özbegistana dolanaýmalydym.
Öň maşgala agzalaryna we 5 ýaşly gyzynyň janyna howp abanandygy zerarly Milli howpsuzlyk gullugynyň şertlerine razy bolandygyny aýdan Hurşida Jurabaýewa
häzirem gorksa-da, bu buýrugy ýerine ýetirmejekdigini aýtdy:
—Men gaty gorkdum. Uly adamlar azaba çydarlar, emma gyzym çydamaz. Ol häzirem meniň bilen däl. Häzir Milli howpsuzlyk gullugynyň islendik wagt ony ele salyp biljekdiklerinden gorkup ýaşaýaryn. Emma bu ýere gelenimden soň, maňa hak-hukuklarymy düşündirdiler. Men hakykaty dünýä ýaýratsam, Milli howpsuzlyk gullugy garyndaşlarymy ýanamazlar diýip düşündim.
Jurabaýewanyň aýdanlaryny halkara jemgyýetçiligine ýetiren “Dünýä özbekleriniň birligi” merkeziniň başlygy Adem Çewik Özbegistanda höküm sürýän režimiň şeýle jenaýatlary bes etmelidigini aýdýar.


text:
"Azatlyklary çäklendirmek gysga möhletlerde durnuklylyk illýuziýasyny döredip biler" diýip, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Aşgabatda, türkmen studentleriniň öňünde eden çykyşynda aýtdy diýip, BMG-niň Radiosy habar berýär.
Ban Ki-mun "adam hukuklarynyň käbir aspektleriniň ýarmazlaşandygy, demokratik meýdanyň daralandygy baradaky aladalary" eşidendigini aýtdy.
Şeýle-de ol "ýagdaýlaryň daşyndan seredeniňde asuda, kadaly hem görnüp biljekdigini, emma pikir, söz aýtmak gadaganlygynyň içki nägilelikleri çuňlaşdyryp, ekstremist meýilleriniň döremegine esas bolmagynyň ähtimaldygyny" duýdurdy.
Türkmenistan BMG-niň Baş sekretarynyň Merkezi Aziýanyň bäş ýurduna edýän saparynyň soňky duralgasy boldy.
Türkmen mediasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şenbe güni ýokary derejeli myhmanyň hormatyna agşam naharyny berendigini, Baş sekretaryň Aşgabada saparynyň onuň doglan gününe gabat gelendigini ýazýar.
"Roýters" habar gullugynyň habarçysy Marat Gurduň Aşgabatdan ýazmagyna görä, Ban Ki-mun Türkmenistanyň prezidenti bilen duşuşykda garaşsyz synçylaryň tussaglaryň saklanylýan ýerlerine baryp görmeklerine rugsat berilmelidigini aýdypdyr.
Tussaglar meselesi
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän «Human Rights Watch» guramasy Türkmenistanda onlarça tussagyň, şol sanda öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradowyň türmede ýitirim bolandygyny aýdýar.
Halkara hukuk toparlarynyň koalisiýasynyň alyp barýan "Olary diri görkez" kampaniýasy öňki prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän iş esasynda uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edilen adamlaryň köpüsi barada on ýyldan gowrak bäri hiç bir maglumatyň berilmeýändigini aýdýar.
Baş sekretar regionda soňky bäş ýylda bolan özgerişleriň özünde uly täsir galdyrandygyny nygtady, emma onuň pikirine görä, ösüş we parahatçylyk gönüden-göni adam hukuklaryna hormat goýulmagyna bagly diýip, BMG-niň Radiosynyň websaýtynda aýdylýar.
Demokratiýa we metbugat azatlygy
Şeýle-de Baş sekretar ýaşlara Merkezi Aziýada demokrtiýanyň mümkindigini düşündirmek möhüm diýipdir. Ol durnukly gelejege barýan ýoluň kanunyň hökmürowanlygyny berkitmegiň, korrupsiýa bilen göreşiň, köpçülikleýin habar serişdeleriniň azatlygyny we sud edaralarynyň garaşsyzlygyny üpjün etmegiň üstünden geçýändigini nygtapdyr.
Ban Ki-mun türkmen prezidenti bilen bilelikdäki metbugat ýygnagynda hökümetiň adam hukuklary boýunça ombudsmeniň edarasyny döretmek kararyny, häkimiýetleriň Adam gynalmagyna garşy konwensiýanyň fakultatiw protokolyny tassyklamak niýetini we Metbugat hakyndaky kanunyň kabul edilmegini gutlady.
Şeýle-de Baş sekretar döwlet baştunanyny Türkmenistanyň bitaraplyk durumyny jar etmeginiň 20 ýyllygy bilen gutlady, klimat özgermesine garşy göreşiň Milli programmasynyň kabul edilmegi, «ýaşyl ykdysadyýete» geçmek planlary bilen mübärekledi.
Ban Ki-mun Aşgabada saparynyň dowamynda BMG-niň Merkezi Aziýadaky öňüni alyş diplomatiýasy merkezine baryp gördi. Onuň pikirine görä, bu merkez regionda serhetaşa suw resurslary meselesini çözmek, terrorizme garşy göreşmek ýaly ugurlarda dialogyň we hyzmatdaşlygyň gurulmagyna ýardam edýär.
Türkmen mediasy BMG-niň başlygynyň türkmen parlamentine hem baryp görendigini ýazýar, adam hukuklary, azatlyklar barada edilen gürrüňler barada suwytly maglumat bermeýär.
"Roýtersiň" habarçysy Marat Gurduň ýazmagyna görä, Ban Ki-mun Aşgabatda «adam hukuklaryny hormatlamagyň, hasabat beriş institutlaryny gurmagyň, syýasy gatnaşygy ilerletmegiň, hemmeler üçin mümkinçilik döretmegiň başa barmazlygy boşluklary döredýär» diýipdir.
"Boşluklar näçe uly boldugyça, zorlukly ekstremistler üçin giňişlik hem şonça kän bolýar. Men regionda bu hadysanyň ýokarlanyp barýandygyny görýärin we bu ýagdaý meni uly alada goýýar» diýip, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Aşgabada sapary mahalynda aýdypdyr.
Şeýle-de ol Aşgabady "media plýuralizmine, söz azatlygyna we maglumat elýeterligigine tarap ugur almaga" çagyrdy.
BMG-niň başlygy Türkmenistana Täjigistana, Gyrgyzystana, Gazagystana we Özbegistana sapar edeninden soň bardy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Wenanyň merkezinde, Mariýa Tereziýanyň meýdançasynda ýerleşýän Taryhy sungat muzeýine baryp gördi. Bu muzeý oňa meňzeş beýleki binalar — Tebigat ylymlary muzeýi, uly bolmadyk owadan seýilgäh we imperator zenanyna gurlan ýadygärlik bilen birlikde Maria Theresien-Platz binagärlik toplumyna girýär.
Taryhy sungat muzeýiniň daşky keşbi üçburçlugy ýatladýar. Onuň depesinde 60 metrlik gümmez bar. Bu bina arhitektorlar Gotfrid Zemperiň we Karl fon Hazenaueriň taslamasy boýunça XIX asyryň ortalarynda imperator gymmatlyklaryny ýerleşdirmek üçin guruldy. Muzeý 1891-nji ýylda açyldy we häzirki wagtda dünýäniň iri çeperçilik muzeýleriniň hataryna girýär. Onuň baş binasynda 91 zal bar, muzeýiň ekspozisiýasynda bolsa çeperçilik we arheologiki gymmatlyklar, gadymy ýadygärlikler, numizmatiki gymmatlyklar görkezilýär. Dünýä ähmiýetli surat galereýasy muzeý ýygyndysynyň esasy bölegi bolup durýar.
Wenanyň Taryhy sungat muzeýine baryp görmek Türkmenistanyň Baştutanynyň Awstriýa Respublikasyna saparynyň möhüm ähmiýetli bölegidir. Mälim bolşy ýaly, türkmen halkynyň ruhy mirasyny aýawly saklamak, öwrenmek we bütin dünýäde giňden wagyz etmek bilen birlikde, dünýäniň çeperçilik medeniýetiniň gazananlaryny çuňňur özleşdirmek täze taryhy eýýamda ýurdumyzyň medeniýetini we sungatyny ösdürmegiň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Gumanitar ulgamda giň halkara gatnaşyklary, dünýä bileleşigi bilen medeni gatnaşyklary ýola goýmak bu wezipäniň çözülmegine ýardam edýär. Bu möhüm meseleler ýokary derejedäki döwletara gepleşikleriniň gün tertibine goşulýar, şeýle hem Türkmenistanyň Baştutanynyň daşary ýurtlara saparlarynyň maksatnamasynda öz beýanyny tapýar.
Hormatly Prezidentimiziň awtoulagy muzeýiň esasy girelgesiniň öňüne barýar. Türkmen döwletiniň Baştutanyny Awstriýa Respublikasynyň Federal Prezidenti Haýns Fişer garşylaýar. Wenanyň Taryhy sungat muzeýiniň baş direktory hanym Sabine Haag mähirli mübärekleýär. Muzeýiň ýolbaşçysy belent mertebeli myhmanlary muzeýiň eýwanyna çagyrýar, şol ýerde hormatly Prezidentimizi bu täsin muzeýiň taryhy bilen tanyşdyrýar. Mälim bolşy ýaly, baý muzeý ekspozisiýasynyň seýrek duş gelýän gymmatlyklarynyň hatarynda Gadymy Müsür we Gündogar gymmatlyklarynyň toplumlary bar. Bu ýerde Müsür döwletiniň taryhynyň dürli döwürlerine degişli heýkeller görkezilýär. Binagärlik genji-hazynalary we daşdan ýasalan heýkeljikler, bürünç we agaç önümleri, papiruslar, sarkofaglar we bezeg önümleri Müsür ybadathanalarynyň hem-de aramgähleriniň äheňinde döredilen desgalaryň öňünde goýlupdyr.
Gadymy sungat bölüminde etruss, gadymy grek, rim döwürleriniň gymmatlyklary: dürli döwürlerde geçirilen gözleg işleriniň netijesinde tapylan şaýy pullary, heýkeljikler, medallar we şaý-sepler jemlenipdir. Özboluşly gymmatlyklaryň biri-de Ptolemeýiň oniksden ýasalan bezeg şaýlarynyň ýygyndysydyr. Beýik göçüş eýýamynyň giň möçberli ekspozisiýasy we şaý-sepleriň sergisi hem gyzyklydyr. Muzeýiň Kunstkamerasy özboluşlylygy bilen tapawutlanýar. XVIII asyryň başyna degişli ýüpek şpalerler, şeýle hem amaly-haşam sungatynyň gymmatly metallardan we piliň süňkünden ýasalan eserleri onuň bezegi bolup durýar. Muzeýiň ýygyndysynda şaýy we kagyz pullaryň, aksiýalaryň, ordenleriň we medallaryň, tapawutlandyryş nyşanjyklarynyň dünýädäki iň iri bäş sany toplumyň biri ýerleşýär.
Surat galereýasy Taryhy sungat muzeýiniň hakyky genji-hazynasy hasaplanylýar. Onda Günbatar Ýewropanyň XIV — XVIII asyrlarda ýaşap geçen ussatlarynyň suratlary goýlupdyr. Hormatly Prezidentimiz muzeý ekspozisiýasy bilen tanyşlygyny hut şu bölümden başlaýar.
Muzeýiň oňat bezelen zallarynda günbatar sungatynyň köp sanly gymmatlyklary, şol sanda Rafaeliň “Ýaşyl lybasly Madonnasy”, Welaskesiň suratlary, Wermeýeriň, Rubensiň, Rembrandtyň, Dýureriň, Tisianyň, Tintorettonyň eserleri goýlupdyr. Muzeýde Piter Breýgeliň suratlarynyň dünýädäki iň uly ýygyndysy ýerleşýär—bu ýerde suratkeşiň dürli ýyllarda döreden ähli işleriniň ýarysyny görmek bolýar. Meşhur “Ýylyň pasyllary” atly topluma girýän suratlar ýygyndynyň merjeni hasaplanýar.
Soňra muzeýiň ýolbaşçysy belent mertebeli myhmany “Salýers”, “Rudolf II”, “Ekzotik” we “Aýwori” zallarynyň täsin gymmatlyklary bilen tanyşdyrýar. Soňra Türkmenistanyň Prezidentine Gabsburglaryň nebereleriniň ozalky genji-hazynasyndan, imperator Rudolf II kunstkamerasyndan (Kunstkammer) gymmatlyklar görkezilýär. Onuň gymmatlyklary dünýäniň iň uly kunstkameralarynyň hataryna girýär hem-de Orta asyr, Galkynyş we barokko eýýamlarynyň gymmatlyklaryny öz içine alýar. Piliň süňkünden ýasalan zatlar, bürünç heýkeljikler, ylmy gurallar, sagatlar we gap-gaçlar, oýnawaçlar we ýöriteleşdirilen tehniki serişdeler uly gyzyklanma döredýär.
Türkmenistanyň Baştutany şeýle hem Müsüriň we Ýakyn Gündogaryň gymmatlyklarynyň ýygyndysy bilen tanyşdyryldy. Gadymy patyşalyk döwrüniň (300 — biziň eýýamymyzdan ozalky 2270-nji ýyllar) gadymy müsür ýadygärlikleriniň toplumlarynyň jemlenmegi netijesinde bu gymmatlyklar dünýädäki iň ähmiýetlileriň biri hasaplanylýar. Faraonlaryň we ýokary wezipeli emeldarlaryň heýkelleri, haýwanlaryň şekilleri, relýefler, daş we bürünç heýkeljikler, tumarlar, bezegler, papiruslar, mumyýalar, sarkofaglar we beýleki zatlar demirgazyk-günorta Afrikanyň we alynky Aziýanyň halklarynyň gadymy siwilizasiýalary bilen tanyşdyrýar. Bu ýerde şeýle hem Gündogar çapyksuwar esgerleriniň esbaplary goýlupdyr.
Bu toplumlaryň ýerleşen muzeý zallary diňe bir baý ýygyndylary bilen däl, eýsem, bezeg we amaly-haşam işleriniň ýokary ussatlyklyk bilen geçirilmegi netijesinde bu ýere gelýänlere Gadymy Müsür dünýäsine özboluşly syýahat etmäge mümkinçilik berýär. Bu gymmatlyklar bolsa şol döwrüň ybadathanalarynyň içki bezegini aýdyňlyk bilen görkezýär. Arhitektorlar granitden taýýarlanan hakyky üç sütüni (takmynan, biziň eýýamymyzdan ozalky 1420 ýyl) ulandylar, şeýle hem zallary ýörite nagyşlar bilen bezediler. Olar aramgählerdäki nagyşlara çalymdaşdyr.
Haly we haly önümleri—dünýäniň dürli ýurtlarynyň ussatlarynyň işleri—Gabsburglar maşgalasyndan bolan awstriýaly imperatorlara sowgatlar, hususan-da, ösümlikleriň käbir görnüşleriniň şekilleri şöhlelendirilen uly möçberli gobelen döwlet Baştutanynyň ünsüni özüne çekdi. Bu gobelen diňe bir sungat eseri bolmak bilen çäklenmän, eýsem, floristika boýunça özboluşly gollanma hem bolup durýar. Köp sanly gymmatlyklaryň arasynda Karl V tugrasy şekillendirilen gobelen hem görkezilýär.
Türkmen döwletiniň Baştutany hödürlenen gymmatlyklaryň – adamzadyň gadymy taryhynyň we medeniýetiniň subutnamalarynyň ähmiýetine ýokary baha berip, Türkmenistanyň çäginde, hususan-da, Köne Nusaýda we Gadymy Merwde arheologlar tarapyndan ýüze çykarylan gadymy siwilizasiýalaryň subutnamalary barada durup geçdi we şunuň bilen baglylykda, ajaýyp alymlar W.Sarianidiniň hem-de W.Massonyň haýran galdyryjy açyşlaryny ýatlap geçdi. Köp sanly arheologiki ekspedisiýalar özleriniň tapyndylary bilen türkmen muzeýlerini baýlaşdyrdy diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Muzeý gymmatlyklary bilen tanyşlyk tamamlanandan soň, türkmen döwletiniň Baştutany Türkmenistanyň wekiliýetiniň adyndan günbatar sungatynyň gymmatlyklarynyň toplumlarynyň özboluşly merkezi bolan muzeýe gelip görmek çäresiniň ýokary derejede guralandygy üçin muzeýiň ýolbaşçysyna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Türkmenistanyň Prezidenti “Maria Tereziýa” zalynda Hormatly myhmanlaryň kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy. Döwlet Baştutany Taryhy sungat muzeýiniň ýolbaşçysyna işinde üstünlikler arzuw edip, Sabine Haaga ýadygärlik sowgadyny — ajaýyp türkmen halysyny gowşurdy we türkmen halkynyň medeniýetiniň hakyky gymmatlygy bolan milli halyçylyk sungatynyň asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alýan taryhy barada gürrüň berdi.
Sabine Haag ajaýyp sowgat üçin hoşallyk bildirip, türkmen döwletiniň Baştutanyny indi türkmen halysynyň belent sungat eseri hökmünde Wenanyň Taryhy sungat muzeýinde mynasyp orun eýelejekdigine ynandyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Taryhy sungat muzeýiniň baş direktoryny biziň ýurdumyza gelmäge hem-de türkmen halkynyň taryhy gymmatlyklary, ýadygärlikleri we baý ruhy medeniýeti bilen tanyşmaga çagyrdy.


text:
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez opponentleriniň käbirini özüni öldürip biljek islendik adama 100 million dollar teklip etmekde günäleýär.
Çawez bu aýyplama delil bolup biljek anyk bir zat ýa subutnama aýtmady. Ýöne oppozisiýa tarapdar Wenesuelan Globowizon telewizion stansiýasynyň eýesi Gullermo Zuloaganyň diýilýän dildüwşüge gatnaşyjylaryň biridigini aýtdy.
Çepçi lider şu ýyl galplykda aýyplanandan soň Birleşen Ştatlara gaçan Zuloagany adalatdan gaçmakda aýyplady we Wenesuela häkimiýetlerini oňa garşy çärä görmäge çagyrdy.
Zuloaga özüniň hiç hili bikanun iş etmändigini aýdyp, bu aýyplamany ret edýär.


text:
Türkmenistanda soňky onýyllykda ýaşlar estradasynyň öňki ýyllardaka garanda has dürlüleşendigi, ýaşlaryň gözlegleriniň köpelendigi, şonuň bilen birlikde olaryň, ýagny türkmen aýdymçylarynyň internet, sosial ulgamlar arkaly dünýä türkmenlerine çykyp, öz aýdym-sazlaryna muşdak diňleýjileri, hususan-da ýaşlary özlerine çekmegi, bolmanda belli derejede gyzyklanma döretmegi başarýandygy aýdylýar.
Elbetde, Türkmenistanyň garaşsyz ýurt bolmagy, Türkiýe we beýleki daşary ýurtlar bilen gatnaşyklaryň ösmegi, galyberse Türkmenistanda çanak antennalar arkaly tomaşa edilýän telekanallaryň köpelmegi türkmen estradasyna öz täsirini ýetirdi diýýýän synçylar hem bar.
Ozalky prezidentiň döwlet dolandyran ýyllarynda halk aýdym-sazlaryna, klassyk şahyrlaryň sosial adalatsyzlyk baradaky goşgularyna döredilen aýdymlara çäklendirme girizilendigini ýatladyp, özi hem gitara çalyp, aýdym aýdýan Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelenden soň, türkmen estradasynyň has erkinleşip başlandygyny öne sürýänler hem ýok däl.
Ýöne türkmen estradasynyň wekilleriniň öz ýollaryny tapjak bolup, aňyrdan gelýän däplerden daşlaşýandygyny, şonuň bilen bir wagtda, başga ýurtlaryň we medeniýetleriň meşhur aýdymçylaryna öýkünip, original bir zat döredip hem bilmeýändigini aýdýanlar-da bar.
Eýsem türkmen estradasynda däpler we täzeçillik nähili ýagdaýda, aslynda ýaş aýdymçylardan kim nämä garaşýar?
Azatlyk Radiosynyň bu baradaky söhbetdeşligine Türkmenistandan şahyrlar Aşyrguly Baýryýew, Amanmyrat Bugaýew, Owganystandan Anna bagşy gatnaşýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Pakistanyň Bulujystan welaýatynyň paýtagt şäheri Kwettada polisiýa ýüzlerçe protestçini dargatdy. Demonstrantlar hökümetiň ýeterlik howpsuzlygy üpjün etmeýändigini aýdyp, häkimiň edarasynyň öňünde ýygnanypdylar.
Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň berýan maglumatyna görä, bu protestden öň näbelli ýaragly adamlar awtobusyň içindäki 21 ýolagçyny atyp öldüripdirler.
Şaýatlar bu hüjümiň etniki maksatly amala aşyrylandygyny aýdýarlar. Howpsuzlyk gulluklarynyň lybasyna geýnen söweşijiler öldürmezinden ozal ýolagçylaryň şahsy resminamalaryny barlapdyrlar. Puştunlar öldürilip, buluçlar hem goýberilipdir.
Häzirlikçe hiç bir topar bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne almady.
Bulujystada aşa dinçi söweşijiler we buluç separatistleri hereket edýärler.


text:
Bank maglumatlarySiz öýjükli aragatnaşyk hyzmatlaryny, “MTS-Türkmenistan” Hojalyk jemgyýetiniň hasaplaşyk hasabyna bank geçirimi arkaly töläp bilersiňiz.
Bank maglumatlary:
Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky
Manatdaky tölegler üçin hasaplaşyk hasaby 23203934220184000135000
Daşary ýurt pulundaky tölegler üçin hasaplaşyk hasaby 23203000220184000137000
Salgyt kody 102621002734
Pul serişdeleri geçirilende aşakdakylar hökman görkezilmeli:
1. Alyjynyň maglumatlary (ýagny, “MTS-Türkmenistan” HJ)
2. Habarçy banky maglumatlary
3. Tölegiň maksadynda görkezilmeli: aragatnaşyk hyzmatlary üçin, müşderiiň hasaby (IT), müşderiň telefon belgisi we FAAa (töleg kime gidýän bolsa).


text:
Türkmen häkimiýetleri Parahatçylyk korpusynyň 47 sany meýletinçileriniň Türkmenistana barmaklaryna rugsat bermedi.
Amerikan hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilýän we hökümetden garaşsyz iş alyp barýän Parahatçylyk korpusynyň Türkmenistan boýunça ýerine ýetiriji direktory Kristofer Liliň Azatlyk Radiosyna tassyklamagyna görä, waka 29-njy sentýabrda bolup geçipdir.
Guramanyň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, ähli resminamalarynyň ýerbe-ýer bolandygyna garamazdan, meýletinçiler ABŞ-dan Türkmenistana gaýtmazlaryndan bir gün öň bu ýurda indiki ýyl çagyryljakdyklary barada ilçihanadan diplomatiki nota alypdyrlar.
“Näme sebäpli şeýle kararyň alnandygy barada maglumatymyz ýok. Emma muny anyklamak üçin ýerli häkimiýet wekilleri bilen gepleşik geçirmäge synanyşýarys” diýip Parahatçylyk korpusynyň Türkmenistandaky ýolbaşçysy Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmen häkimiýetleriniň bu hereketi, Bişkekdäki amerikan uniwersitetinde okaýan studentleriň Türkmenistandan çykmaklaryna gadaganlyk girizilen döwrüne gabat geldi.
Häzirlikçe, türkmen tarapy alnan kararlaryň sebäbi barada resmi beýanat ýaýratmady.
Ýakynda, ABŞ-nyň Nýu Ýork şäherinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton duşuşypdy we gepleşikleriň barşynda amerikan uniwersitetlerinde okaýan türkmen studentleriniň meselesi hem gozgalypdy.


text:
“Türkmentelekom” com.tm, edu.tm we gov.tm üçünji derejeli domenleri hasaba almak boýunça hyzmatlary hödürläp başlady.
Mundan başga-da, milli internet-prowaýder saýty ýerleşdirmek boýunça hosting, şeýle hem, bellenilen Wirtual serwer hödürleýär.
Domeni hasaba almagyň nyrhlary:
—com.tm domeni — ýylda 110 $;
—edu.tm domeni — ýylda 54, 50 $;
—gov.tm domeni — ýylda 52, 91 $;
Has doly maglumatlary siz 95-59-10, 95-59-11 belgiler arkaly ýa-da Oguz han köçesinde ýerleşýän “Altyn asyr” öýjükli aragatnaşyk bölüminden alyp bilersiňiz.
tm — Türkmenistan üçin ýokary derejeli milli domen, ýöne domeniň häzirki hasaba alyjylaryň Türkmenistana hiç hili dahyly ýok. Tm domeni gysgaldylan iňlis trade marke (önüm belgisi) gabat gelýär, şol sebäpli bu domeniň ikinji derejeli erkin atlarynda ýetmezçilik emele geldi, domeniň özi bolsa öýjükde (set) iň gymmat bahalysy bolup durýar. Tm domeni umumy ABŞ-nyň 10 müň dollar nyrhynda diňe 10 ýyllyk möhlet bilen hasaba alynýar. Hut şu sebäplere görä-de, tm domeni Türkmenistanda ýaýrawa eýe däldir.


text:
“Türkmengazyň” öňki başlygy Nury Muhammedowyň işden boşadylmagyna, resmi maglumatlara görä, onuň “işde goýberen düýpli kemçilikleri” sebäp boldy. Emma bu kemçilikleriň nämeden ybaratdygy mälim edilmedi.
Energiýa meseleleri boýunça bilermen Dan Susio Türkmenistanyň energiýa pudagynda amala aşyrylan kadrlar çalşygynyň syýasy sebäpleriniň bolmagynyň ähtimaldygyny çak edýär.“Düýpli kemçilikler” nämeden ybarat?
Syýasaty öwreniji Aždar Gurdow Türkmenistanyň kadrlar syýasatynda ýyllar boýy ulanylyp gelinýän “düýpli kemçilikler” baradaky umumy düşündirişiň aňyrsynda käbir takyk kemçilikleriň ýatanlygyny öňe sürýär.
“Bir tarapdan, ýurtda gülläp ösen korrupsiýa ýolbaşçylaryň bikanunçylyklara baş goşanlygyny çak etmäge esas döredýär. Başga bir tarapdan bolsa, uly üstünlikler, ummasyz gaz baýlyklary we täze proýektleriň perspektiwalary resmi derejede yglan edilýärkä, iş ýüzündäki bökdençlikler halkara derejesinde öz abraýyny galdyrmak isleýän ýurt ýolbaşçylaryny nähili-de bolsa çäre görmäge mejbur edýär” diýip, Aždar Gurdowyň aýdýar.
Aždar Gurdowyň pikirine görä, Türkmenistanda gazyň önümçilik derejesi ýokarlanmaýar, gaz söwdasyndan ýurduň gaznasyna gelýän girdejileriň möçberi türkmen häkimiýetleriniň islegine laýyk köpelmeýär. Türkmenistanyň gaz önümçiliginiň derejesi we ondan gelýän girdejiler barada resmi maglumatlarda habar berilmeýär. Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň hökümeti ýurduň gaz önümçiligini ýakyn geljekde ýylda 250 milliard kubometre ýetirmek planlaryny yglan edýär.
Aždar Gurdow Türkmenistanyň Hytaýa satýan gazynyň bahasynyň türkmen gazynyň Eýrana we Russiýa Federasiýasyna satylýan bahasyndan, aýratynam Ýewropa bazaryndaky nyrhlardan has pes bolmagy girdejileriň azlygyna sebäp bolýar diýip, çak edýär. Ugur hanjak?
Merkezi Aziýa boýunça syýasy analitik Artýom Ulunýanyň pikirine görä, “Türkmengazyň” başlygynyň çalşyrylmagy ýurt ýolbaşçylarynyň gaz eksporty boýunça syýasatynyň ugruny üýtgetmek niýetini hem aňladyp biler.
Soňky döwürde esasy ünsüni Hytaýa we “Transowgan” gazgeçirijisine gönükdirýän Türkmenistanyň gaz söwdasynda mundan beýläk Günbatar ugruny ösdürmek isleýän bolmagy ähtimal diýip, A.Ulunýan belledi. Syýasy analitigiň pikirine görä, Türkmenistanyň Ýewropanyň we ABŞ-nyň kompaniýalary bilen gepleşiklerini ýygjamlatmagy Aşgabadyň niýetinden habar berýär.
9-njy oktýabrdaky hökümet mashalatynda Türkmenistanyň hökümeti energetika pudagynda Birleşen Ştatlaryň «Chevron» hem-de Fransiýanyň «Total» korporasiýalary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmekçidigini hem mälim etdi.
Hususan-da, wise-premýer G.Hojamuhammedow «Chevron» we «Total» korporasiýalarynyň ýolbaşçylarynyň ýakyň günlerde Türkmenistana sapar edip, ýurduň häkimiýetleri bilen Türkmenistanyň energiýa sektoryny ösdürmek işlerine gatnaşmak meselesi barada gepleşik geçirjekdiklerini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu gepleşiklerde esasan «Chevron» we «Total» korporasiýalarynyň Hazardaky Türkmenistana degişli käbir energiýa ýataklaryny özleşdirmek işlerine gatnaşmak meselesi barada gürrüň ediler. Açyklyk ýok
Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Türkmenistanda ýokary derejeli resmiler wezipelerinden boşadylanda, munuň sebäbiniň düşündirilmezligi Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň awtoritar tejribelerinden el çekmek islemeýänligini we ýurduň halk hojalygyna degişli prosesler barada köpçülige habar bermegi öz borçlary hasaplamaýandyklaryny görkezýär.
Üstesine nebit gaz pudagy ýaly halk hojalygynyň strategik ugurlaryna degişli maglumatlara gezek gelende, açyklygyň üpjün edilmegi, analitigiň pikirine görä, halk baýlyklarynyň söwdasyndan gelýän girdejiler we olaryň ulanyşy barada jemgyýetiň sorag bermegine hem mümkinçilik döreder. “Şeýle ýagdaýda jemgyýetde pul nirä gidýär diýlen sowal orta atylar” diýip, bilermen belledi.
Halkara guramalarynyň ýakynda ýaýradan hasabatynda Türkmenistanyň öz tebigy resurslaryny dolandyrmak boýunça dünýäde iň ýapyk döwletdigi bellenildi. ABŞ-da ýerleşýän “Revenue Watch Institute” we “Transparency International” guramasynyň “Girdejilere gözegçilik indeksi”
atly bilelikde ýaýradan hasabatynda ýurtlaryň nebit, gaz we beýleki tebigy baýlyklaryny dolandyryşynyň açyklyk derejesine baha berilýär. Bu sanawda Türkmenistan iň soňky 41-nji orny eýeleýär.
Şol bir wagtda-da, hasabatda bellenişine görä, tebigy baýlyklaryň dolandyrylyşynda açyklyk, korrupsiýa garşy göreş, jemgyýetde ynamyň döremegi we ýurtlaryň syýasy durnuklylyk esasyndaky sosial-ykdysady ösüşi üçin zerur şertdir


text:
Täjigistnda neşe gaçakçylygynda aýyplanyp, ýurduň Içeri işler ministrligindäki Neşä garşy göreş boýunça bölüminiň birnäçe ýokary derejeli resmisi tussag edildi.
Olaryň hatarynda Farhor regionynyň neşä garşy göreş boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Faridun Umarow hem bar. Ol Täjigistanyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň ýolbaşçysynyň birinji orunbasary Mansur Umarowyň dogany.
Şeýle hem, tussag edilenleriň arasynda ýurduň Içeri işler ministrliginiň neşä garşy göreş boýunça bölüminiň ýolbaşçysynyň bardygy aýdylýar.
Neşe gaçakçylygy bilen meşgullanýan bu jenaýatçy topara Faridun Umarowyň ýolbaşçylyk edendigi habar berilýär.
Adynyň agzalmagyny islemedik täjik resmisi bu jenaýatçy toparyň üstüniň şu aýyň başynda açylandygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin ýurtda rugsatsyz geçirilýän demonstrasiýalaryň mundan beýläk hem basylyp ýatyryljakdygyny aýtdy.
W.Putin “Kommersant” gazetine beren interwýusynda "häkimiýetlerden degişli rugsady almadyk adamyň kellesine rezin taýak bilen uruljakdygyny" duýdurdy.
Şeýle hem bu söhbetdeşlikde W.Putin 2012-nji ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna özüniň gatnaşmagynyň mümkindigini gytaklaýyn aýtdy.
Häzir Orsýetiň premýer-ministri wezipesini eýeleýän W.Putin 2000-2008-nji ýyllar aralygynda ýurda prezidentlik etdi.
Orsýetiň Konstitusiýasy boýunça W.Putin prezidentligiň 3-nji möhletine dalaş edip bilmeýärdi. Emma Putin 2012-nji ýylda geçiriljek saýlawlara gatnaşyp, geljekki 6 ýyllyk prezidentlige dalaş etmäge hakly.


text:
Belarus Türkmenistana 550 sany MAZ ulagyny iberer. Bu barada Belarusyň premýer-ministri Anatoliý Kalinkiniň aýdan sözlerine salgylanyp, BELTA Belarus agentligi habar berýär.
Wise-premýeriň aýtmagyna görä, Aşgabatda belarus ulaglaryna hyzmat ediş merkeziniň gurluşygy tamamlanyp barýar. Munuň özi täze, has ýokary derejä çykmakdyr: bu ýerde diňe bir ulaglaryň satuwy geçirilmän, eýsem, olaryň ulanylyşynyň tutuş dowamynda ýokary hilli hyzmatlary ýerine ýetiriler.
Elbetde, Türkmenistanyň bazarlarynda bäsdeşligiň ýokarydygyna söz ýok. Bu ýagdaý Belarus tarapyny has tijenmäge, hili has gowy önümleri hödürlemäge mejbur edýär. “Biz bäsdeşlerimizde bolmadyk zatlary: giň hyzmatlar ulgamyny, ätiýaçlyk şaýlar bilen üpjünçiligi, okuw geçmek boýunça çäreleri hödürleýäris. Bu meselede teklipler toplumynyň özi eýýäm utuşly bolup durýar” — diýip, Kalinkin aýtdy.


text:
"Eger Ysraýyl pozisiýasyny üýtgetmese, özüniň möhüm dostlarynyň birini ýitirmegi mümkin"-diýip, Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan şu gün duýduryş etdi.
Erdogan Ankarada eksporterler assambleýasyna gatnaşyjylaryň öňünde çykyş edip, “Hepdäniň duşenbe güni Ysraýylyň geçiren reýdinde heläk bolan dokuz aktiwistiň ölümine Türkiýe göz ýummaz” diýdi.
Ölenleriň sekizisi Türkiýäniň graždany, ýene biri türk asylly amerikan raýaty.
Şu gün "parahatçylyk flotiliýasyna" gatnaşan 600 töweregi adam Türkiýä gaýdyp geldi, olar Ysraýyl tarapyndan saklanypdy hem yzyna ugradylypdy.
Düýn Ýakyn Gündogardaky halkara araçylarynyň ýörite wekili Toni Bleýer Iýerusalimde çykyş edip, ýagdaýa şeýle baha berdi: “Gazadan çykýan islendik terroristik hereketi ýatyrmaly, HAMAS hereketi bilen hiç hili umumylygy bolmadyk Gazanyň ilatyna zyýan ýetirýän zatlaryň ählisini aradan aýrymaly”.


text:
"Hollywood"-yň kino ýyldyzy Tom Hanks özünde diabet, ýagny süýji keseliniň bardygyny mälim etdi. Oskar baýragynyň eýesi doktorynyň özünde diabetiň ikinji görnüşiniň bardygyny anyklandygyny aýtdy. Hanks bu barada amerikan telekanalynda belläp geçdi.
57 ýaşly Hanks kesele kontrol edilýändigini, ýöne soňunda hemme kişiniň ölýändigini aýdyp degişdi.
Tom Hanks amerikanyň telekanalynda Deýwid Lettermeniň alyp baryjylygyndaky telegepleşige özüniň täze çykan “Captain Phillips,” ýagny “Kaptan Filips” kinofilmini mahabatlandyrmak maksady bilen gatnaşdy.