text:
okan bolmagynyzam mumkin, yone paylashayyn diydim :) biri doktoryň ýanyna baryp arzyny aýdýar: -doktorjan,meniň dawleniýäm pese gaçýar,näme derman içerkäm? doktor:-hiç dermanam içme,altyn asyrdan nomer al,dawleniýäňi bolmalysy ýaly eder derrew... ******* -dünyäde dogulyan 5 çagan biri hytay. Türkmen aga: -bäşimjanam hytaymyka? ******* 2 sany çukça: -fontan calt akyaram welin ici hic dolanoklay? -howa yssy, bugaryp yetishyandirda. ********** oba mekdebinde inlis dili sapagy. mugallym: -iwanow inlisce "дверь" diymek name bor? -dwear - what eto da! ********* Roddomda bir blondinkaň ekiz chagasy bolyar welin, aglap otyr diýýa. medsestra ondan: -wi siz name ucin aglayanyz? -meň ärim 2-nji caga kimden diyip sorasa name diyeyin... ******** Ezizim, sen meň doglan gunume name sowgat etmekçi? - hol penjireden seret, garaja mercedes durmy? - way howwa.... - edil şol reňkde gara jorap alyp berjek. ******** Bir gaharjaň türkmen agaň ýalta gazak aýaly bar eken. Bir gun türkmen aga işden ýadap gelipdir. Aýaly çaý beripdir weli, ýaşuly çaýy käsä guýup guýman çäýnegi aýalyna aýlap salypdyr. Gazak aýal gaçyp barşyna gygyrýa diýýa: - Horoşo çto kaýnagan däldi, kaýnagan bolsa žakardy... ******** Ýyldyrym- bu fotoapparadyň wspyşkasy, ýagny Google ýerin suratyny alanda çykýan ýagtylyk ******** - ezizim hany dogruňy aýt, maňa çykmakaň naçe oglan bilen gurleşdiň? - diyip äri ayalyndan sorapdyr. Jogap ýok, öýkeländir diyip äri daş çykyp, 1 sagatdan gelip aýalyna: - henizem gaharlanýamyň? - ýok, sanaýan.... ******** Ýary gije požarna jaň gelýär. Gyzyň sesi: - bir oglan meň penjiräme, 3-nji etaža dyrmyşyp gelýär - siz 01-e dälde 02-ä, polisiýa jaň ediň! - samsyk, oňa merdiwan geregä... ******* 9-njy etaždan blondinka çalt gaýdarmy brýunetka? - brýunetka - näme uçin? - blondinka ilki ýoly bilmeli ****** - nädip blondikaň gözi ýanar ýaly edip bolar? - gulagyna çyra tutsaň (kelläň içi boş bolmalyda :) ******** - düýn men sizden NÄDIP MILLION GAZANMALY atly kitap satyn alypdym. - howwa onsoň ?! - o kitabyň ýarpy sahypasy ýoga, ýyrtylypdyr!!! - aý name 500 müňem az pul däl, okaber... ********* Девушка показывает парню только что наkрощенные ногти: -Красиво? -Да, прикольно! -1500 рублей!!! -!!! ЗА эту хрень?! ******** - näme uçin ralli ýaryşynda iki bolup sürýaler? - biri sürýär, beylekisi dowa okayar ******** biri çölden ýorap baryar. Öňunden guýy çykyar, ýaňky adam guya serdip: - SSUUUUUUUUWWW Guýydan yzyna ses: - NIRDEEEEEEEE???????
Gülmeşek
-
magnit
8 years ago
-
-
nlo
8 years ago
- üç gezek dal yok on gezek hahahahahahaha hahaha ahahaa naçe boldy ondan geçdi gerek
-
Blackangel
8 years ago
- bet bet bet gazak ayal in beti
-
Oscr1
8 years ago
- Yenede yazyn,gutardymyna?
-
Karat
8 years ago
- WuHahahaha hezil etdimay.
-
Karat
8 years ago
- Menem eshidenjämi aydaýyn.
Iki sany dost kocede gurleship barya.
Biri beylekisine öwünip:
dost sen bir görsediñ, düyn iki sany bolup birini urup duran ekenler menem kömege bardym
dosty:
-tuweleme senä zor ekeniñ, son näme boldy?
-ay name bolar, biz üç bolup yankyny suwa salma yençdik.
-
Karat
8 years ago
- Bir gun narkoman yany tiryek alyp basyp bashlandan yanyna ezrayyl gelip:
-pylanyjan gideli wagtyn doldy. Diyipdir
onda narkosh: dur ezrayyl jan hana pylany sonky demde azarlap oldi diymez yaly shuny basaly diyip ezrayylam doyurypdyr. Sonundanam dymmasy bardyr diyip nas atdyrypdyr. Muna ezrayylyng keypi kök bolup:bolya yene bir hepde uzaldyan wagtyny diyip giden.
Narkosh oyundakilere habaryny aydyp 2 gunden son yene cekmane otursa ezrayyl gelya diyya. Narkosh gysganjyna:
a how ezrayyl bir hepde diydina entek yany iki gun gecdä diyse
ezraýyl:
inim men jan diyip gelemok, zat diyip geldim, zat kimde bar diyip soranmysh.
-
magnit
8 years ago
- aman kadyr bola :)
-
Multyk
8 years ago
- Bä Dawlenýany beýgeltmegä añsat ekenow wu ha ha
bir narko$ barigañ i$iginde zada gara$yp duran yzyndan ezrail gelip pylany diýipdir welin:narko$ yzyna seredip aý ýüregi ýardyñaý uçaskawoýdyr öýtdim diýýä...
Magnit sagbol ýetireniñe
-
handsome1
8 years ago
- arakdan doygun iki sany dost gelyan eken. biri otlynyn yoreyen relsinin ustunde oturyar. beylekisi hem " dost azajyk suyshsene menem oturayyn" diyipdir.
iki sany mes adam yanky relsden emedeklap baryan eken.
biri beylekisine " hachan gutararka bu merdiwan??" diyip sorapdyr. dosty hem, " azajyk gayrat et dos, honha lift hem yetip gelyar" diyenmis :-)
-
mirasymyz
8 years ago
- Sagjabol Magnit dost. Tuweleme nirden tapyanay bu degishmeleri. Ay howwa Nuryshkan ildeshida sen. Ependinem dosty.
-
Kurtoy
7 years ago
- üç giýewisi bolan gaýnene, giýewileriniñ özüni nähili derejede söyyänlerini bilmek üçin, olary kichiräk synagdan gechirmegi yuregine düwyär.bir gün iñ uly giyewisi bilen deñiz kenaryna gezelenje chykyar we gezip yörkäler özüni deñze oklayar. giýewi hay diymän yzyndan okdurylyar we gaynenesini halas edyär. ertesi güni giyewi öyüniñ gapysynda yagy bilen duran peugeout 206 mashynyny göryär, mashynyñ aynasynda bolsa shu yazgyny: "meni halas edeniñ uchin minnetdar. seni bichak söyyän gayneneñ!"bashga bir gün ortanjy giyewi bilen gezelenje chykyar we gaynene yene gark bolyan kishi syrap, deñze özüni oklayar. ortanjy giyewi hem yzyndan yetiship, gaynenesini halas edyar. ertesi gün gapysynda bir peugeot 206 göryar we aynasynda-da shu yazgy: "meni halas edeniñ üchin minnetdar. seni bichak söyyän gayneneñ!"edil shol scenariyany iñ kichi giyew bilenem synap göryär emma... kichi giyewi "nache chalt ölse shoncha gowy" diyip pikir edyär we gaynenesi suwa yykylan wagty gylynam gymyldatmayar. gaynene suwda gark bolup ölyär.ertesi gun sho kici giyewsinin önùnde in sonky cykan model por$ kaye. aynasynda bolsa $eyle yazylgy minnetdar! seni ørän söyyan gaynyatan
-
Kurtoy
7 years ago
- tokayda bir maymynjyk gezip yor diyyar. birdenem yanyndan bir tursukli kellesi takyr bir adam ylgap gecip gidipdir, yzyndanam ahli tokayyn haywanlarydyr gushlary ylgashyp aglap baryala diyya. yanky maymynjyk haywanlan birini saklapdyrda sorapdyr: - barde name bolya, ol adam kim, name ucin on yzyndan kowalap baryanyz? beyleki haywan: - tarzan gitdi tarzaan, tarzany gullyga alyp baryalar.
-
hazeleye
7 years ago
- -doktor, mende hushsyzlyk bar
-o naili yagdayda yuze cykyar?
-näme?
-hushsyzlygyñyz naili yadayda yuze cykyar diyan
-o naili hushsyzlyk?
-
globus
7 years ago
- Degishmeleriñiz ücin sag boluñ,yöne (jan alyjy perishde) bilen oyun etmäñ gelshiksiz günä bolar
-
hazeleye
7 years ago
- globus, saňa goşulýan


c: text/html

text:
Şeýle hem okaň
07.04.2020 | Türkmenistanda Bütindünýä saglyk güni bellenildi
07.04.2020 | Sagdyn durmuş ýörelgeleriniň dabaralanmagy
02.04.2020 | «Milli goşun» žurnalynda Watan goragçylarynyň gullugy hakynda
01.04.2020 | Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň müdiriýetiniň mejlisi
01.04.2020 | Konstitusion toparyň ýanyndaky iş toparyň maslahaty
29.03.2020 | Milli Liderimiz Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna bardy
Aşgabat, 27-nji aprel (TDH). Şu gün Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde “Bitarap Türkmenistan—parahatçylygyň we howpsuzlygyň, dostlugyň we netijeli hyzmatdaşlygyň binýady” ady bilen ylmy maslahat geçirildi. Ony Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Türkmen döwlet uniwersiteti bilelikde gurady.
Ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygyna bagyşlanan maslahata daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň, halkara we sebitleýin guramalaryň, ýurdumyzyň daşary syýasat edarasynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesiniň professor-mugallymlary, talyp ýaşlar gatnaşdylar.
Maslahata gatnaşyjylaryň belleýşi ýaly, bitaraplyk syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýän türkmen döwleti ikitaraplaýyn bolşy ýaly, köptaraplaýyn görnüşdäki netijeli hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürýär we dünýä jemgyýetçiligi bilen syýasy gatnaşyklaryň gerimini giňeldýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumymy howpsuzlyk binýadyny döretmek, ekologiýa abadançylygyny we durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça öňe sürýän işjeň halkara başlangyçlary türkmen bitaraplygynyň dürli ugurlarynyň ösdürilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Milli Liderimiziň işjeň başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp bolýar. Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň hemişelik utgaşdyryjysy, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili Jasinta Barrins bitaraplygyň türkmen modeliniň BMG-niň ýörelgeleri we maksatlary bilen sazlaşyklydygyny we munuň ýurtlaryň ähli düzümleri bilen giň möçberli gatnaşyklaryň giňeldilmegini şertlendirýändigini belledi. Ählumumy parahatçylygyň we howpsuzlygyň, durnukly ösüşiň üpjün edilmegine mynasyp goşant goşmak bilen, türkmen döwleti parahatsöýüji ýurt hökmündäki abraýyny pugtalandyrýar.
Ylmy forumyň çäklerinde Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň durmuş-ykdysady taýdan gazanýan ösüşlerine aýratyn ähmiýet berildi. Amatly daşary syýasat şertlerini üpjün etmek bilen, Türkmenistan milli Liderimiziň paýhasly ýolbaşçylygynda jemgyýetimiziň we döwletimiziň ähli ulgamlaryny gurşap alan giň möçberli özgertmeleri we "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny döretmek, Demirgazyk-Günorta halkara demir ýoluny gurmak, täze gaz känlerini özleşdirmek, Türkmenistan –Hytaý gaz geçirijisini we başga-da köp desgalary gurmak ýaly iri halkara taslamalaryny üstünlikli durmuşa geçirýär.
Maslahatyň jemini jemlemek bilen oňa gatnaşyjylar Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň dünýä bileleşiginiň parahatçylygyň, howpsuzlygyň we dünýä döwletleriň arasynda özara peýdaly hyzmatldaşlygyň berkidilmegine gönükdirilen tagallalaryna mynasyp goşant goşýandygyny biragyzdan bellediler.
Maslahat tamamlandan soň, ol ýerde baýramçylyk konserti geçirildi. Binanyň eýwanynda Türkmenistanyň Çeperçilik akademiýasynyň talyplarynyň iň gowy işlerinden, şeýle hem Türkmenistanyň Döwlet neşirýat gullugynda çap edilen sowgatlyk neşirlerinden düzülen sergi görkezildi.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
26 Naýryz, 2020 NEWS
Koronavırýs anyqtalǵan qazaqstandyqtar sany 88-ge jetti
Foto: qamshy.kz
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Qazaqstanda koronavırýs anyqtalǵan azamattar sany birneshe adamǵa artyp, 88-ge jetkenin habarlady.
26 naýryz kúni mınıstrlik aldymen 5 naýqastyń, artynsha taǵy 2 naýqastyń tirkelgenin málimdedi.
Sońǵy derekke saı, Nur-Sultan qalasy boıynsha 46 adam, Almaty qalasynda – 34 adam, Qaraǵandy qalasynda – 2, Shymkent qalasynda – 2 adam, Almaty oblysynda – 1 adam, Aqtóbe oblysynda – 1 adam, Jambyl oblysynda – 1 adam, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 1 adam jalpy 88 naýqas tirkeldi.
Tótenshe jaǵdaı kezindegi kezekti shara retinde búginnen bastap Almatyda azyq-túlik satatyn oryndar men dárihanalardan basqa barlyq nysandar jabyldy.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Qazaqstan Respýblıkasy Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi «Qazaqstandaǵy taý-ken isi: roýd-shoý 2020» sharasy aıasynda 2020 jylǵy 27 aqpanda Londonda áleýetti ınvestorlarǵa elimizdiń taý-ken salasynyń ınvestısııalyq múmkindikterin tanystyrdy. Bul týraly Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti habarlady.
Is-shara Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulybrıtanııadaǵy elshiliginiń qoldaýymen Brıtanııanyń «British Expertise International» tanymal saýda uıymy alańynda uıymdastyrylyp, elimizdiń perspektıvalyq ınvestısııalyq jobalary boıynsha brıtandyq kompanııalarmen ózara tıimdi yntymaqtastyqty damytýǵa arnaldy.
Is-sharada áleýetti ınvestorlarǵa Qazaqstannyń jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy sońǵy úrdister, zańnamalyq reforma jáne ınvestısııalyq múmkindikter jóninde málimetter usynyldy. Jınalǵandarǵa Qazaqstannyń Ulybrıtanııadaǵy Elshisi Erlan Ydyrysov, Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri Rýslan Baımıshev, «Taý-Ken Samuryq «UK» AQ tóraǵasy Qanat Qudaıbergen jáne Qazaqstan bıznes-qaýymdastyǵy ókilderi sóz sóıledi. Baıandamashylar qazaqstandyq naryqtyń keleshegi, ınvestorlar úshin jańa múmkindikter, taý-ken salasyndaǵy ózgerister men ınnovasııalar, sondaı-aq Qazaqstannyń geologııalyq barlaýda ınnovasııalyq tehnologııalardy engizý jetistikteri týraly aıtyp berdi.
Rýslan Baımıshev mınıstrliktiń taý-ken salasynyń ınvestısııalyq ahýalyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan negizgi bastamalary, sondaı-aq, «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Kodekstiń negizgi jańalyqtary týraly baıandap berdi.
2018 jyly «Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Kodeksi kúshine endi. Birinshi ótinim qaǵıdaty, CRIRSCO qorlaryn esepteýdiń halyqaralyq júıesi engizildi. Geologııalyq aqparatqa ashyq qol jetkizý qamtamasyz etildi. Memlekettik retteýdiń aıqyn jáne ashyq tetikteri qabyldandy. Qazaqstan jer qoınaýyn paıdalanýdyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy boıynsha júrgizilgen jumys nátıjeleri boıynsha Freızer ınstıtýtynyń reıtıngisinde 73-orynnan 24-orynǵa (49 pozısııaǵa) kóterildi. Dúnıejúzilik Banktiń Doing Business reıtıngisinde Qazaqstan álemniń 190 eliniń arasynda 25-orynda. Sektorda Rio Tinto, Glencore, Illuka, Polymetal jáne t.b. sııaqty álemdik brendter tabysty jumys isteýde» dedi Rýslan Baımıshev.
Ulybrıtanııa halyqaralyq saýda mınıstrliginiń ókili Roland hanym: «Meniń oıymsha, Qazaqstan halyqaralyq ınvestorlar úshin barynsha tartymdy elge aınalýda. Taý-ken sektoryndaǵy jańa kodeks, taıaý arada qabyldanady dep otyrǵan jańa ekologııalyq kodeks, CRIRSCO standarttary men óndirýshi salalardyń ashyqtyǵy bastamasynyń qoldanylýy Qazaqstandy bıznes júrgizý úshin tartymdy memleket etedi».
Brıtandyq kompanııalar Qazaqstanda júrgizilip jatqan reformalardy oń qabyldap, geologııalyq jáne taý-ken salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtýge jáne tereńdetýge múddelilik tanytyp, saladaǵy qazaqstandyq áleýetti tolyq júzege asyrýǵa qatysýǵa daıyn ekenderin jetkizdi.
Irrıgasııalyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý AО́K-ti damytýǵa serpin beredi - A. Mamın
Qazaqstan • Búgin, 10:12
Qyzylorda: Vırýs juqtyrǵandar sany taǵy ósti
Aımaqtar • Búgin, 10:05
«Ertis Agro» muqtaj jandarǵa 32 tonna gýmanıtarlyq kómek kórsetti
Elorda • Búgin, 10:02
Asqar Mamın 15 mln sharshy metr turǵyn úıdiń salynýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy
Úkimet • Búgin, 09:51
MMA: Fergıýsonǵa qarsy Getjı shyǵady
Sport • Búgin, 09:49
Álemdegi ahýal: Italııada indettiń beti beri qaraǵan sekildi
Koronavırýs • Búgin, 09:40
Fýtbol: Para aldy dep aıyptalýda
Sport • Búgin, 09:38
COVID-19 juqtyrǵan adamdy anyqtaıtyn qosymsha paıda bolady
Álem • Búgin, 09:32
Úndistan: Vagondar aýrýhanaǵa aınaldy
Álem • Búgin, 09:28
Genrıh Shmıdtgal fýtbolmen túbegeıli qosh aıtysty
Sport • Búgin, 09:22
Úkimet • Búgin, 09:20
Qazaqstanda aǵyndy sýlardy tazalaý sapasyn qalaı arttyrýǵa bolady?
Qazaqstan • Búgin, 09:17
Fýtbol: Radomır Antıch dúnıeden ozdy
Sport • Búgin, 09:12
Rıýshtý Rechber aýrýhanadan shyqty
Sport • Búgin, 09:09
Mektep oqýshylaryna 7-8 sáýirge arnalǵan beınesabaqtar kestesi
Qoǵam • Búgin, 08:55
670 naýqas: Koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrǵan taǵy 8 adam tirkeldi
Koronavırýs • Búgin, 08:36
Saıasat • Búgin, 08:25
Kóshe mádenıeti de, kólik tártibi de tómen
Aımaqtar • Búgin, 08:05
Infeksııanyń taralý qarqyny tómendedi
Koronavırýs • Búgin, 08:05
Senimge serpin bergen málimdeme
Qoǵam • Búgin, 08:02
Alǵashqy vırtýaldy sot otyrysy
Saıasat • Búgin, 08:00
Rýhanııat • Búgin, 08:00
Rýhanııat • Búgin, 07:50
Aımaqtar • Búgin, 07:45
Medısına • Búgin, 07:45
Qaýipti indetpen qalaı kúresýde?
Aımaqtar • Búgin, 07:45
Jemqorlyqpen kúres jalǵasyn tabýda
Saıasat • Búgin, 07:40
Apatpen oınamaıyq, oılanaıyq aǵaıyn...
Rýhanııat • Búgin, 07:40
Jeńildetilgen nesıe jetken joq
Ekonomıka • Búgin, 07:38
Rýhanııat • Búgin, 07:35
Ekonomıka • Búgin, 07:35
Saıasat • Búgin, 07:35
Qoǵam • Búgin, 07:30
El ekonomıkasy eleýsiz qalmaıdy
Saıasat • Búgin, 07:30
Aımaqtar • Búgin, 07:28
Jumys isteý úshin qajetti jabdyqtar
Aımaqtar • Búgin, 07:27
Jan indeti (Qazir bárimiz kúrdeli ahýaldy bastan ótkerip jatyrmyz)
Qoǵam • Búgin, 07:25
Tanym • Búgin, 07:16
Rýhanııat • Búgin, 07:15
Aımaqtar • Búgin, 07:15
Baǵany turaqtandyrýda oń nátıje bar
Ekonomıka • Búgin, 07:13
Ońtústik Sýdanǵa qarsy sanksııa uzartyldy
Álem • Búgin, 07:10
Statıstıka: COVID-19 vırýsynyń álemge taralýy
Álem • Búgin, 00:12
Qyzylorda: Dertke shaldyqqandar sany kúrt ósip ketti
Aımaqtar • Búgin, 00:04
Túrkistan: Koronavırýs indetin juqtyrǵan taǵy 5 adam tirkeldi
Aımaqtar • Keshe
Qaýipsizdikti qamtamasyz etedi
Qazaqstan • Keshe
Kúsheıtilgen rejimge kóshirildi
Qazaqstan • Keshe
Elimizde vırýs juqtyrǵandar sany 662-ke jetti
Koronavırýs • Keshe
Qyzylorda: Shıeli aýdanynyń 8 turǵyny vırýs juqtyrǵan
Koronavırýs • Keshe
Qazaqstan • Keshe
Elimizde vırýs juqtyrǵandar sany 651-ge jetti
Koronavırýs • Keshe
Importqa baj salyǵy tómendetildi
Álem • Keshe
Jeke tulǵalardyń banktik shottaryna qoıylǵan shekteýler alynady
Ekonomıka • Keshe
Júk kólikteri jasyl dálizdi qalaı qoldanady?
Elorda • Keshe
COVID-19 ekspress-test tekserýinen ótý úshin ne isteý kerek?
Koronavırýs • Keshe
Vırýske qarsy kúresip júrgen ata-analarǵa balalary qoldaý kórsetti
Aımaqtar • Keshe
Mennı Pakıao óziniń eń qaýipti qarsylastaryn atady
Sport • Keshe
Soltústik Qazaqstanda 1 adam koronavırýstan jazyldy
Aımaqtar • Keshe
Hosep Gvardıolanyń anasy koronavırýstan qaıtys boldy
Sport • Keshe
M.Áıtenov Shymkenttegi perzenthananyń qurylys jumysymen tanysty
Aımaqtar • Keshe
Aqtóbe qalasy karantınge jabyldy
Aımaqtar • Keshe
Onlaın jıynda qandastardyń jaıy talqylandy
Aımaqtar • Keshe
Aldaǵy kúnderi dollar 425-430 teńgege deıin túsýi múmkin be?
Ekonomıka • Keshe
Oralda almatylyq bloger 10 táýlikke qamaldy
Aımaqtar • Keshe
Borıs Djonson aýrýhanaǵa jatqyzyldy
Álem • Keshe
Jambylda koronavırýs ınfeksııasynyń taǵy 7 deregi anyqtaldy
Aımaqtar • Keshe
Eksporttyq áleýetti arttyrý kózdelmek
Ekonomıka • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
Sport
13.02.2015 | Uşu boýunça türkmen ussatlary alty medal gazandylar
Eýran Yslam Respublikasynyň Zahedan şäherinde uşu boýunça geçirilen Günbatar Aziýanyň çempionatynda türkmen türgenleri uly üstünlige eýe boldular. Bu göreşiň “sanda” —tutluşyklar görnüşinde türgenlerimiz iki kümüş we dört bürünç medal gazandylar.
11.02.2015 | Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň utgaşdyryjy toparynyň mejlisi
Aşgabat, 11-nji fewral (TDH). Şu gün türkmen paýtagtynda Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň utgaşdyryjy toparynyň ilkinji mejlisi geçirildi. Ol 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň nobatdaky tapgyrlaryny ara alyp maslahatlaşmaga bagyşlandy.
10.02.2015 | Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasyebtli hokkeý ýaryşy
Aşgabat, 10-njy fewral (TDH). Şu gün türkmen paýtagtynda ýetip gelýän Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlanan hokkeý boýunça ýaryşlar başlandy. Oňa iki toparça 8 topar gatnaşýar.
10.02.2015 | “Altyn Asyr” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlardan çykýar
Aşgabat, 10-njy fewral (TDH). Şu gün “Aşgabat” sport toplumynyň meýdançasynda Aziýa futbol konfederasiýasynyň (AFK) kubogy ugrundaky ýaryşlaryň nobatdaky saýlama oýny geçirildi, onda ýurdumyzyň “Altyn Asyr” topary Ýemeniň “Al Sagr” topary bilen duşuşdy. Oýnuň barşynda myhmanlar 1:0 hasabynda utmagy başardylar.
09.02.2015 | Şort-tregiň ýaş ussatlarynyň ilkinji halkara üstünligi
Aşgabat, 9-njy fewral (TDH). Şu gün ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýan mekdepde türgenleri hormatlamak dabarasy boldy. Olar Koreýanyň Phençhan şäherinde geçirilen şort-trek boýunça (konkide typmak sportunyň bir görnüşi) ýaşlaryň halkara synag-ýaryşynda Türkmenistan üçin ilkinji medallaryň ähli görnüşlerini gazandylar.
09.02.2015 | “Ahal” AFK-nyň Kubogynda ýeňiş bilen başlady
Aşgabat, 9-njy fewral (TDH). Şu gün “Aşgabat” sport toplumynyň merkezi meýdançasynda Aziýa futbol konfederasiýasynyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň çäklerinde “Ahal” (Türkmenistan) we “Dordoý” (Gyrgyzystan) komandalarynyň arasynda duşuşyk geçirildi. Şonda 1:0 hasabynda biziň futbolçylarymyz ýeňiş gazandy.
08.02.2015 | Sport syny
Geçen dynç günleri ýurdumyzyň sport durmuşy birnäçe ähmiýetli wakalara beslendi. Şenbe güni, 7-nji fewralda 1997-1998-nji ýylda doglan ýetginjekleriň we gyzlaryň arasynda basketbol boýunça Türkmenistanyň birinjiligi ugrunda ýaryşyň ýeňijileri we baýrak eýeleri kesgitlenildi. Ýekşenbe güni bolsa ýakynda türkmen paýtagtynda açylan ýöriteleşdirilen täze küşt-şaşka mekdebinde sportuň aň-paýhas görnüşleri boýunça ýaryşyň üçüsi geçirildi.
05.02.2015 | Aşgabat çempionatyna sözsoňy
Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Goşunyň merkezi sport klubynyň toparynyň ýeňişi bilen basketbol boýunça erkekler toparlarynyň ýokary ligasynyň Aşgabat çempionaty tamamlandy. Oýunlaryň jemleýji tapgyrynda ýeňijiler geçen ýyl birinji ýeri eýelän Halkara nebit we gaz uniwersitetiniň “Nebitçi” toparyny iki gezek utdular.
01.02.2015 | Taý boksy boýunça Türkmenistanyň birinji çempionaty geçirildi
Aşgabat, 1-nji fewral (TDH). Türkmenistanyň milli sport hereketiniň taryhyna täze sahypa ýazyldy: şu gün paýtagtymyzyň “Galkynyş” sport toplumynda erkekleriň we zenanlaryň arasynda taý boksy boýunça ýurdumyzyň birinji çempionaty tamamlandy .
01.02.2015 | Türkmen boksçularynyň bürünç medallary
Bişkek, 1-nji fewral (TDH). Türkmen türgenleri şu gün tamamlanan Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkek şäherinde geçirilen boks boýunça halkara ýaryşynda bürünç medallaryň ikisini eýelediler. Milli ýygyndy toparymyzda Arslanbek Açilow (75 kilograma çenli agram derejede) we Ýakup Meredow (56 kilograma çenli agram derejede) sylaglara mynasyp boldy. Bäsleşiklere Russiýadan, Gazagystandan, Türkmenistandan, Özbegistandan, Tailanddan, Mongoliýadan we beýleki ýurtlardan 180-e golaý türgen gatnaşyp, medallaryň 10 toplumy ugrunda özara bäsleşdi.


text:
Dünýä futbol taryhynda iň meşhur futbolçylaryň biri Peledir. Hakyky ady Edson Arantes do Nascimento Pele bolup, ol 1940-njy ýylyň 23-nji noýabrynda Braziliýanyň “Três Corações” diýilýän ýerinde Dondinho we Celeste Nascimentolaryň garyp maşgalasynda dünýä inýär.
Pele 11 ýaşyna çenli Bauru Atletic futbol klubunda oýnap, boş wagtlary bolsa maşgalasyna kömek etmek üçin aýakgap boýagçylygyny edýär. Braziliýanyň meşhur futbolçylarynyň biri bolan Waldemar de Brito Peläniň 11 ýaşyndaka ussatlyk bilen oýnaýan oýnuna göwni ýetip, ony Sao Paulo şäherine alyp gidýär hem-de şol ýerde Santos futbol toparynyň tälimçilerine ony reklama edip, şol toparyň düzümine goşýar. Eýýäm ol 16 ýaşyna gelende, futbolçylaryň arasynda aýratyn orna eýe bolýar. 1956-njy ýylda Santos futbol toparynyň esasy ýygyndysynda oýnamaga başlamagy bilen, ol ilkinji duşuşygynda Corinthianstoparynyň derwezesine bir gol atmagy başarýar. Şol duşuşykda görkezen oýny bilen Pele futbol janköýerleriň söýgüsine mynasyp bolýar.
Pele bary-ýogy 17 ýaşyndaka, 1958-nji ýylda Şwesiýada geçirilen futbol boýunça Dünýä çempionatynda Braziliýanyň milli ýygyndysynyň esasy ätiýaçdaky oýunçylarynyň düzüminde orun alyp, geçiren birnäçe duşuşyklarynda bolsa, iň oňat oýunlaryň birini görkezmeginiň netijesinde garşydaşlarynyň derwezesine 6 gol geçirip, tapawutlanmagy başarýar. Şol ýaryşyň final duşuşyklarynda Braziliýanyň milli ýygyndysynyň ilkinji 11-lik düzüminde orun almaga başlaýar (1958-nji ýylda geçirilen futbol boýunça dünýä çempiony hem Braziliýanyň milli ýygyndysy bolýar).
Dünýä futbol janköýerleriniň aýratyn hormatyna eýe bolan Pele 1962-nji ýyldaky futbol boýunça dünýä çempionatyna şikes alandygy sepäpli gatnaşyp bilmeýär.
Edson Arantes do Nascimento Pele 1966-njy ýylda Angliýada geçirilen futbol boýunça dünýä çempionatynda bolsa Bolgariýa we Portugaliýa bilen bolan duşuşyklarda şikes alandygy sebäpli, ýaryş tamamlanmanka meýdançany terk etmeli bolýar. Her näçe şikes alsa-da, taryha adyny altyn harplar bilen ýazdyran bu oýunçy futbol meýdançasyndan asla daşlaşmaýar.
1967-1970-nji ýyllar aralygynda Nigeriýadaky raýatlyk urşy dowam edýän wagty Peläniň oýnajak bolýan duşuşygy üçin taraplar urşy wagtlaýynça 48 sagatlyk ýatyrýar.
1969-njy ýylda Braziliýa bilen Kolumbiýanyň milli ýygyndylarynyň arasynda bolan duşuşykda emin bilen dawalaşandygy sebäpli, Pele meýdançadan kowulýar. Eminleriň gelen bu kararyna Kolumbiýanyň futbol toparynyň janköýerleri gaharlanyp, tribunadan meýdança howply bolup biljek tapan-tupan zatlaryny zyňyp başlaýarlar. Şol duşuşykda janköýerleriň galmagalyny ýatyrmak üçin, polisiýanyň haýyş etmegi bilen Pele täzeden oýna girip, duşuşyga dowam edýär.
Meksikada geçirilen 1970-nji ýyldaky futbol boýunça dünýä çempionatynyň final duşuşygynda Braziliýanyň milli ýygyndysy bilen Italiýanyň arasynda bolan oýunda, italýanlar braziliýalylardan 4-1 hasabynda ýeňilýär. Pele şol duşuşykda Braziliýanyň milli ýygyndysynyň futbol boýunça dünýä çempionatlaryndaky ýüzünji goluny garşydaşynyň derwezesine geçirmegi başarýar.
Ýewropa futbol toparlary Peläni her näçe öz toparlaryna goşmak isleselerem, Braziliýa hökümeti ony başga ýerlere ugratmajak bolup, şol ýyllarda ellerinde baryny edip töleg töläp, ony öz ýurtlarynda saklaýarlar. Şeýle ýagdaýlar bilen birlikde, 1974-nji ýylda Pele futbol bilen hoşlaşýar. Futbol meýdançasyndan uzaklaşanyndan bary-ýogy bir ýyl soňra, ol täzeden ýaşyl meýdança gaýdyp gelýär. Demirgazyk Amerikanyň futbol ligasyndaky Nýu-Ýork Kosmos toparynda oýnamak maksady bilen, 7 million dollara 3 ýyllyk şertnama baglaşýar.
Futbol kariýerasynda Pele üç gezek dünýä kubogyny gazanmagy başarýar. 1956-1974-nji ýyllar aralygynda Santos futbol toparynda oýnan wagty 1265 duşuşykda 1124 topy garşydaş toparyň derwezesine geçirmegi başarýar. 1975-1977-nji ýyllar aralygynda Kosmos futbol toparynda oýnan wagty bolsa 111 duşuşykda 65 pökgini garşy tora geçirmegi başardy.
Futbol kariýerasy boýunça ähli oýnan resmi duşuşyklarynda jemi 1360 oýun oýnap, 1280 gol geçirip, öz kariýerasynda iň köp gol atan oýunçy rekordyny häzirem öz elinde saklaýan oýunçydyr. 1977-nji ýylda Pele futbol bilen hemişelik hoşlaşýar.
Ol 1994-1998-nji ýyllar aralygynda Braziliýanyň sport ministri hem boldy.
Çeşme: Internet maglumatlary
Pele
Dünýä futbol taryhynda iň meşhur futbolçylaryň biri Peledir. Hakyky ady Edson Arantes do Nascimento Pele bolup, ol 1940-njy ýylyň 23-nji noýabrynda Braziliýanyň “Três Corações” diýilýän ýerinde Dondinho we Celeste Nascimentolaryň garyp maşgalasynda dünýä inýär.


text:
Tirmizi
Tirmizî (Arapça|الترمذي) (dogluşy: 824-nji ýyl, Tirmiz - ýogalyşy 892-nji ýyl) IX. asyrda ýaşan Pars hadys alymy.
Kutub as Sitta ady bilen bilinýän 6 hadys kitabyndan Al Jamius Sahihiň ýazarydyr.
DurmuşyEdit
Häzirki Özbegistandaky Tirmiz şäheriniň Bug obasynda 824-nji ýylda doguldy. Maşgalasy häzirki Türkmenistanyň Merw şäherinden Tirmiz şäherine göçendir.
Tirmiziniň kör bolup doglandygy ýa-da doglanyndan soňky döwürlerde kör bolandygy hakynda çeşmelerde bellenip geçilýär. Ilkinji bilimi alanyndan soňra, 849-njy ýyldan soň, ylym işlerinde hadys ylmyna has köp üns bermäge başlaýar. Hadyslary jemlemek maksady bilen Horasan, Yrak we Hijazda saparlarda boldy. Başda Buhari, Muslim we Ebu Dawud ýaly birnäçe alymdan hadys aldy. Tirmiziniň özünden bolsa, Heýsem bin Kulab el Sasi, Mekhul bin el Fald, Muhammed bin Mahbub el Mahbubi el Merwezi ýaly alymlar hadys rowaýat etdiler.
EserleriEdit
Tirmizi Kitabul İlel, Kitabus Semail, Kitabu Esmais Sahabe, Kitabul Esma wel Kuna ýaly eserler ýazan hem bolsa, esasan, es Sünen hem diýilýän el Jamiul Kebir atly eseri bilen belli boldy. Tirmizi, bu eserde diňe hadyslary jemlemek bilen çäklenmän, her hadysyň soňunda "Ebu İsa diýýär ki" diýip hadys hakyndaky öz düşünjelerini we pikirlerini ýazypdyr. Hadyslary Yslam hukugynyň mowzuklaryna gabat geljek şekilde ýazmagy, şol bir ýazgyny ikilenç gaýtalamakdan daşda durmagy, eserinden peýdalanmak üçin ýeňillikler döredendir. Tirmizi, öz eseri hakynda şeýle diýýär: "Men bu Jamiul Kebiri ýazyp gutaranymdan soňra, ony ilki bilen Hijaz alymlaryna görkezdim. Hemmesiniň hem göwnünden turdy. Has soňlar hem Yrak alymlaryna görkezdim. Olar hem hemmesi birlikde bu eseri öwüp, golladylar. Iň soňunda Horasan diýarynyň alymlaryna görkezdim. Olar hem örän begendiler, şeýlelikde, eseri ylym älemine hödürledim. Bu eser kimiň öýünde bolsa, ol ýerde gürleýän Pygamber bardyr".
Andalus alymlaryndan biri, Tirmiziniň eseriniň aýratynlyklaryny we bahasyny, ýazan şygrynda şeýle düşündirýär:
"Tirmiziniň kitaby bir ylym bakjasydyr. Gülleri edil asmandaky ýyldyzlaryň ýagtylygny ýatladýar...”
"Hadyslaryň iň beýik ýeri sahyhlardyr. Olar nurly ýyldyzlar kimin, her tarapy ýagtyldýarlar...”
"Ondan, biz hem hadyslar ýazdyk; eseri biz hem rowaýat etdik. Bu işi, Jennet çaýynyň suwyndan gana-gana içmek niýeti bilen etdik."
"Düşünje, many deňzine çümdi. Ol ýerden iň dogry manylara ýetdi. Rahman bolan Allah, Ebu Isa et Tirmiziniň bu abraýly işi sebäpli haýyr üstüne haýyr berip buşdulasyn".


text:
Raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyny raýat ýagdaýynyň namalarynyň ýazgysynyň edaralary tarapyndan öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde geçirýärler.
Raýat ýagdaýynyň namalarynyň ýazgysynyň (RÝNÝ) döwlet edaralary fiziki şahslaryň degişli hereketleriniň ýa-da bu adamlaryň hukuklarynyň we borçlarynyň ýüze çykmagyna, üýtgemegine ýa-da bes edilmegine täsir edýän, şeýle hem hukuk ýagdaýyny häsiýetlendirýän wakalaryň hakykylygyny tassyklamak maksady bilen raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyny geçirýärler.
Raýat ýagdaýynyň namalary ‒ raýatlaryň hukuklarynyň we borçlarynyň ýüze çykmagyna, üýtgemegine ýa-da bes edilmegine täsir edýän, şeýle hem olaryň hukuk ýagdaýyny häsiýetlendirýän, döwlet belligine alynmaga degişli bolan raýat ýagdaýynyň ýazgylarynyň namalarynda görkezilýän raýatlaryň hereketleri ýa-da wakalar we faktlar.
RÝNÝ edaralary:
Welaýat hukukly şäherleriň, etraplaryň, etrap hukukly şäherleriň, şäherdäki etraplaryň häkimlikleriniň RÝNÝ bölümleri:
Geňeşler:
Türkmenistanyň diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlarynyň:
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almagyň tertibi
Möhletleri
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin çaganyň doglan gününden bir aýdan gijä galman arza berilýar.
Çaga öli doglan halatynda çaganyň doglan gününden üç iş günden gijä galman arza berilýär.
On alty ýaşyna ýeten çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak kazyýetiň çözgüdi esasynda geçirilýär.
Bellige alynýan ýeri
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin arzanyň berilýän ýeri.
Çaganyň doglan ýerindäki ýa-da onuň ata-enesiniň (olaryň biriniň) ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ bölüminde ýa-da Geňeşde bellige alynýar.
Bellige almak üçin gerek bolan resminamalar
I. Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin esas bolup durýan resminamalaryň biri:
1) çaganyň dogluşy hakynda, dogluşyň bolup geçen lukmançylyk edarasy tarapyndan berlen, bellenilen görnüşdäki resminama;
2) çaga doglanda lukmançylyk edarasyndan daşarda lukmançylyk kömegini beren işgäriň işleýän ýa-da çaganyň ejesiniň çaga doglandan soňýüz tutan lukmançylyk edarasy tarapyndan berlen, çaganyň doglandygy hakynda resminama;
3) çaga lukmançylyk edarasyndan başga ýerde doglanda (lukmançylyk kömegi berilmedik) çaga doglan wagty ýanynda bolan adamyň arzasy.
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin göz öňünde tutulan esaslar bolmadyk mahalynda çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak çaganyň dogluşynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň esasynda geçirilýär.
II. Ata-enesiniň pasporty (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasy)
III. Çaganyň ata-enesiniň nikasy döwlet tarapyndan bellige alnan bolsa nikanyň baglaşylandygy hakynda şahadatnama.
Çaganyň dogluşyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin ýüz tutup bilerler:
1) çaganyň ata-enesi (olaryň biri);
2) çaganyň garyndaşlary, goňşulary, çaganyň doglan lukmançylyk edarasynyň administrasiýasy ýa-da hossarlyk we howandarlyk edaralary, ýa-da ata-enesi syrkaw bolanda ýa-da başga sebäpler boýunça arza bermäge mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýlarda - başga adamlar.
Ýüz tutan adamlaryň islegine görä çaganyň dogluşy dabaraly ýagdaýda geçirilýär.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
69-njy madda. Çaga babatda atalygy anyklamagyň tertibi we ony bellige almak
1. Çaga babatda atalygy anyklamak ata-enäniň RÝNÝ edarasyna berýän bilelikdäki arzasy esasynda, ýa-da kazyýetiň çözgüdi boýunça, ejesi ölende, ejesiniň kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilende, ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende, ejesiniň bolýan ýa-da onuň ýaşaýan ýerini anyklamak mümkin bolmadyk halatlarynda bolsa - çaganyň kakasynyň arzasy boýunça geçirilýär.
2. Çaganyň ejesi bilen nikada durmaýan adamyň çaga babatda atalygy anyklamak, bu adamyň we çaganyň ejesiniň RÝNÝ edarasyna bilelikdäki arzasy esasynda, ejesi ölende, ejesiniň kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilende, ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende, ejesiniň bolýan ýa-da onuň ýaşaýan ýerini anyklamak mümkin bolmadyk halatlarynda bolsa - çaganyň atalygynyň anyklanylmagyny isleýän adamyň arzasy esasynda, eger çaga on sekiz ýaşa ýetmedik bolsa, hossarlyk we howandarlyk edarasynyň razylygy bilen, şeýle razylyk bolmadyk mahalynda bolsa - kazyýetiň çözgüdi esasynda geçirilýär.
Eger çaganyň atalygyny anyklamak isleýän adamyň RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda ol atalygy anyklamak hakynda arzany iberip biler. Şu halatda ol adamyň arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
3. Çaganyň atalygyny anyklamak hakynda bilelikdäki arzanyň berilmegi çaga doglandan soň mümkin däl ýa-da kynçylykly diýip çak etmäge esas berýän ýagdaýlar bolan mahalynda, dünýä injek çaganyň atalygyny anyklamak isleýän biri-biri bilen nikada durmaýan adamlar şeýle arzany RÝNÝ edarasyna enäniň göwreli wagtynda bermäge haklydyrlar.
4. On sekiz ýaşyna ýeten adamyň atalygynyň anyklanylmagyna diňe onuň razylygy bilen, eger ol kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa - onuň hossarynyň ýa-da hossarlyk we howandarlyk edarasynyň razylygy bilen ýol berilýär.
5. Atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak ata-enesiniň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da çaganyň dogluşy döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki ýa-da atalygy anyklamak hakynda ýa-da atalygy bolanlygynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasynda geçirilýär.
6. Çaganyň ata-enesiniň (olaryň biriniň) ýaşaýan ýeri boýunça ýazga almak ýa-da bolýan ýeri boýunça bellige almak halatynyň ýokdugy çaganyň atalygynyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almakdan ýüz döndermek üçin esas bolup hyzmat edip bilmez. Şu halatda çaganyň atalygynyň anyklanylandygyny bellige almak çaganyň dogluşynyň döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki ýa-da atalygy anyklamak hakynda ýa-da atalygy bolanlygynyň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasynda geçirilýär.
7. Atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdiniň esasynda atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak, çaganyň ejesiniň (kakasynyň) ýa-da çaganyň hossarynyň (howandarynyň), ýa-da çaga eklenjinde durýan adamyň ýa-da on sekiz ýaşyna ýeten çaganyň özüniň arzasy boýunça geçirilýär.
Eger ol adamyň şeýle arzany bermek üçin RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda ol atalygyň anyklanylandygyny döwlet tarapyndan bellige almak hakynda arzany iberip biler. Şu halatda şol adamyň arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
70-nji madda. Çaganyň ata-enesi hakynda maglumatlary çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizmegiň tertibi
1. Çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna onuň ata-enesi hakynda maglumatlar nika baglaşylandygy hakynda şahadatnamanyň esasynda girizilýär.
2. Eger ata-enesi biri-biri bilen nikada durmaýan bolsalar, çaganyň ejesi hakynda maglumatlar ejesiniň arzasy boýunça çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilýär, çaganyň kakasy hakynda maglumatlar bolsa - çaganyň kakasynyň we ejesiniň bilelikdäki arzasy boýunça, ýa-da şu Kodeksiň 69-njy maddasynyň birinji bölegine laýyklykda, çaganyň kakasynyň arzasy boýunça girizilýär ýa-da kakasy barada maglumatlar kazyýetiň çözgüdi esasynda ýazylýar.
3. Çaga nikada durmaýan ejeden doglan halatynda, ata-enesiniň bilelikdäki arzasy bolmadyk mahalynda ýa-da atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdi bolmadyk mahalynda, çaganyň kakasynyň familiýasy ejesiniň familiýasy boýunça çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilýär, çaganyň kakasynyň ady we atasynyň ady - ejesiniň görkezmesi boýunça, milleti we raýatlygy - ejesiniň milleti we raýatlygy boýunça girizilýär. Girizilen maglumatlar atalygy anyklamak hakynda meseläni çözmek üçin päsgelçilik bolup bilmez. Eger ejesi çaganyň kakasy hakynda maglumatlary görkezmekden ýüz dönderse, onda "çaganyň kakasy" diýen setirde kese çyzyk goýulýar.
4. Eger çaganyň atalygynyň anyklanylmagy kazyýet tertibinde geçirilen bolsa, onda atalygyň anyklanylandygy hakynda nama ýazgyda we çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysynda çaganyň atasy hakynda maglumatlar atalygy anyklamak ýa-da atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak hakynda kazyýetiň çözgüdinde görkezilen maglumatlar esasynda ýazylýar.
5. Çaganyň dogluşyny bellige alan RÝNÝ edarasy çaganyň ata-enesiniň pasportynda çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysynyň esasynda çaga hakynda maglumatlary ýazýar.
Çaganyň dogluşy bellige alnan mahalynda çaganyň ata-enesiniň pasportynda çaga hakynda maglumatlar ýazylmadyk bolsa, şeýle hem ata-enesiniň pasportlary täzelenen halatynda, çaga hakynda maglumatlar, çaganyň dogluş hakynda şahadatnamasynyň esasynda, çaganyň dogluşyny bellige alan RÝNÝ edarasy ýa-da çaganyň ata-enesiniň (olaryň biriniň) bolýan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan ýazylýar.
71-nji madda. Atalygyň kazyýet tertibinde anyklanylmagy
1. Biri-biri bilen nikada durmaýan adamlardan çaga doglan halatynda we olaryň bilelikdäki arzasy ýa-da çaganyň kakasynyň arzasy bolmadyk mahalynda atalyk ata-enäniň biriniň ýa-da çaganyň hossarynyň (howandarynyň) arzasy boýunça ýa-da çaga eklenjinde durýan adamyň arzasy boýunça ýa-da on sekiz ýaşyna ýeten çaganyň özüniň arzasy boýunça kazyýet tertibinde anyklanylýar.
2. Çaganyň atalygy anyklanylanda, kazyýet çaga dogulmazyndan öň çaganyň ejesiniň we jogap berijiniň bile ýaşandygyny we umumy hojalygy ýöredendigini ýa-da çagany bilelikde terbiýeländigini, ýa-da ekläp-saklandygyny, ýa-da jogap beriji tarapyndan atalygyň ykrar edilmegini anyk tassyklaýan başga kanuny subutnamalary nazara alýar.
72-nji madda. Atalygyň ykrar edilendiginiň faktyny takyklamak
Özüni çaganyň kakasy diýip ykrar eden, ýöne çaganyň ejesi bilen nikada durmadyk adam ölen halatynda, atalygyň ykrar edilendiginiň fakty Türkmenistanyň raýat iş ýörediş kanunçylygyna laýyklykda kazyýet tertibinde takyklanylyp bilner.
73-nji madda. Atalygyň anyklanylandygy hakynda şahadatnamanyň we çaganyň dogluşy hakynda şahadatnamanyň berilmegi
Atalygyň anyklanylandygy döwlet tarapyndan bellige alnanda RÝNÝ edaralary atalygyň anyklanylandygy hakynda nama ýazgysyny düzýärler we çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna degişli üýtgetmeleri girizýärler, atalygyň anyklanylandygy hakynda şahadatnamany we çaganyň dogluşy hakynda täze şahadatnamany berýärler.
74-nji madda. Atalyk (enelik) barada jedel gozgamak
1. Çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysy, çaganyň onda görkezilen ata-enesinden (olaryň birinden) gelip çykandygynyň subutnamasy bolup durýar.
2. Atalyk (enelik) barada jedel gozgamak, ýagny çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilen, çaganyň ata-enesi (olaryň biri) hakynda maglumatlar barada jedel gozgamak, kazyýet tertibinde geçirilýär.
3. Çaganyň kakasy (ejesi) hökmünde ýazylan adam ýa-da çaganyň hakyky kakasy (ejesi) bolup durýan adam, on sekiz ýaşyna ýeten mahalynda çaganyň özi, ejesi (kakasy) ölen halatynda ýa-da ol ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilende çaganyň hossary (howandary), kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen atanyň (enäniň) howandary, çaga eklenjinde durýan adamyň, çaganyň ejesiniň äri (öňki äri) geçirilen ýazgy barada kazyýet tertibinde jedel gozgamaga haklydyrlar.
4. Öz arzasy ýa-da bilelikdäki arza boýunça çaganyň kakasy (ejesi) diýlip ýazylan adam, eger arzanyň berlen pursatynda özüniň hakykatda bu çaganyň kakasy (ejesi) bolup durmaýandygy oňa mälim bolan bolsa, atalyk (enelik) barada jedel gozgamaga hakly däldir.
5. Donoryň kömegi bilen öz aýalyny emeli tohumlandyrmaga razylyk beren är ondan doglan çaganyň kakasy diýlip ýazylýar we geçirilen ýazgy barada kazyýet tertibinde jedel gozgamaga hakly däldir.
75-nji madda. Biri-biri bilen nikada durmaýan ata- eneden doglan çaganyň hukuklary we borçlary
Şu Kodeksiň 68-nji maddasynyň üçünji böleginde we 69-73-nji maddalarynda göz öňünde tutulan tertipde atalygy anyklanylanda, biri-biri bilen nikada durmaýan ata-eneden doglan çaga hem ata-enesi we olaryň garyndaşlary babatda, biri-biri bilen nikada durýan adamlardan doglan çaganyňky ýaly hukuklara we borçlara eýedir.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
77-nji madda. Çaganyň hukuklarynyň deňligi
1. Türkmenistanyň çäginde ýaşaýan ähli çagalaryň, olaryň özleriniň we ata-eneleriniň milletine, teniniň reňkine, jynsyna, diline, dine garaýşyna, gelip çykyşyna, emläk ýa-da beýleki ýagdaýyna, bilimine we ýaşaýan ýerine, olaryň dogluş ýagdaýlaryna, saglyk ýagdaýyna we beýleki ýagdaýlara garamazdan, deň hukuklary bardyr.
2. Çaganyň özüne berlen ähli hukuklardan we azatlyklardan peýdalanmaga hukugy bardyr. Hukuklaryň we azatlyklaryň durmuşa geçirilmegi çaganyň ömri, saglygy, terbiýesi we sagdyn ösmegi üçin zyýanly netijelere getirmeli däldir.
3. Çaganyň hukugynyň deňligi Türkmenistanyň kanunlary, şu Kodeks we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary, şeýle hem halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalary bilen kepillendirilýär.
78-nji madda. Çaganyň maşgalada ýaşamaga we terbiýelenmäge bolan hukugy
1. Çaganyň maşgalada öz ata-enesi bilen bilelikde ýaşamaga hukugy bardyr.
Çaga Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda onuň isleginiň tersine ata-enesinden aýralyga sezewar edilip bilinmez.
2. Çaganyň, eger munuň özi onuň iň gowy bähbitlerine garşy gelmeýän bolsa, maşgalada ýaşamaga we terbiýelenmäge, öz ata-enesini bilmäge, olar tarapyndan alada edilmäge, olar bilen bilelikde ýaşamaga, öz ata-enesi tarapyndan terbiýelenmäge, asudalykda we hemmetaraplaýyn ösmäge, özüniň ynsan mertebesine hormat goýulmagyna hukugy bardyr.
3. Ýedi ýaşyna ýetmedik çaganyň ýa-da hossarlykda (howandarlykda) durýan adamyň ýaşaýan ýeri diýip, onuň ata-enesiniň, perzentlige alanlaryň, hossaryň (howandaryň) ýaşaýan ýeri ykrar edilýär.
4. Ata-enesi (olaryň biri) bilen bilelikde ýaşamaýan çaganyň, olar (olaryň biri) bilen şahsy gatnaşyklary saklamaga, eger munuň özi çaga, perzentlige almagyň syryna zyýan (zelel) ýetirmese, olar hakynda maglumat almaga hukugy bardyr.
Döwlet we onuň degişli edaralary maşgalanyň birleşmegine ýardam edýärler.
5. Ata-enesi ölen, ata-enesi ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilen, ata-enesi syrkawlan, olar uzak wagtlap bolmadyk, ata-enelik hukuklaryndan çäklendirilen ýa-da eger-de başga esasly sebäplere görä çaga ata-enesiniň howandarlygyndan galan halatlarynda, çaganyň maşgalada terbiýelenmäge bolan hukugy şu Kodeksiň 16-njy babynda bellenilen tertipde hossarlyk we howandarlyk edarasy tarapyndan üpjün edilýär.
79-njy madda. Çaganyň ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen gatnaşyk saklamaga we Türkmenistandan gitmäge bolan hukugy
1. Çaganyň (şol sanda perzentlige alnanyň) ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary, şol sanda Türkmenistanyň çäginden daşynda ýaşaýanlar bilen hem, gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr. Ata-enesiniň nikasyny bozmagy, onuň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi ýa-da ata-enesiniň aýry ýaşamagy çaganyň hukugyna täsir etmeýär.
2. Çaganyň, ata-enesi aýry ýaşaýan halatynda, şol sanda dürli döwletlerde ýaşaýan ata-enesiniň her biri bilen gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr.
3. Çaga Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýan ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen gatnaşmak üçin onuň kanuny wekiliniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan ynanç haty boýunça kanuny wekiliniň ýa-da başga adamyň ýanynda bolmagynda Türkmenistandan olaryň ýanyna gitmäge haklydyr. Kanuny wekili bolmadyk mahalynda çaganyň gitmegine hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan rugsat berlip bilner.
Çaganyň gitmegine rugsat bermekden ýüz dönderilmegi kazyýete şikaýat edilip bilner.
4. On dört ýaşdan on sekiz ýaşa çenli çaga, ata-enesi (olaryň biri) we ýakyn garyndaşlary bilen bilelikde ýaşamak maksady bilen, olaryň ýanyna hemişelik ýaşamak üçin Türkmenistandan gitmäge, diňe çaganyň özüniň ýazmaça görnüşde mälim eden we kepillendiriş tertibinde güwä geçilen razylygy bolan mahalynda haklydyr.
5. Çaganyň ata-enesi tarapyndan nika bozulan we olar tarapyndan täze nika baglaşylan halatynda, eger munuň özi çaganyň iň gowy bähbitlerine gaşry gelmeýän bolsa, çaganyň Türkmenistanyň çäklerinden daşarda ýaşaýan öweý kakasy (öweý ejesi) bilen bilelikde ýaşamaga, eger çaganyň öweý kakasy (öweý ejesi) bilen hemişelik ýaşamaga Türkmenistandan başga döwlete gitmek üçin çaganyň ejesiniň (kakasynyň) öňki äriniň (aýalynyň) ýazmaça görnüşde mälim eden we kepillendiriş tertibinde güwä geçilen razylygy bar bolsa, hukugy bardyr.
6. Çylşyrymly durmuş ýagdaýynda bolýan çaganyň (tutup saklamak, tussag etmek, tussag astyna almak, bejeriş edarasynda bolmak we ş.m.) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öz ata-enesi (olardan biri) we garyndaşlary bilen gatnaşyk saklamaga hukugy bardyr.
7. Çagalaryň ata-enesi (olardan biri) we ýakyn garyndaşlary, şol sanda Türkmenistanyň çäginden daşarda ýaşaýanlar bilen gatnaşyk saklamagyň, şeýle hem hemişelik ýaşamak üçin Türkmenistandan çaganyň başga döwlete gitmeginiň meseleleri boýunça düşünişmezlikler kazyýet tertibinde çözülýär.
8. Çaga sport ýaryşlaryna, medeni-köpçülik, aýdym-saz we beýleki çärelere gatnaşmak üçin, şeýle hem syrkawlan halatynda we beýleki ýagdaýlarda kanuny wekiliniň ýa-da başga adamyň ýanynda bolmagynda, onuň kanuny wekilleriniň kepillendiriş tertibinde tassyklanan ynanç haty boýunça Türkmenistandan gitmäge haklydyr.
Kanuny wekili bolmadyk mahalynda, çaganyň gitmegine hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan rugsat berlip bilner.
Çaganyň gitmegine rugsat bermekden ýüz dönderilmegi kazyýete şikaýat edilip bilner.
80-nji madda. Çaganyň öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga bolan hukugy
1. Çaganyň öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramaga hukugy bardyr. Çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan, şu Kodeksde göz öňünde tutulan halatlarda bolsa - hossarlyk we howandarlyk edarasy, prokuror we kazyýet tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Çaganyň ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan hyýanatçylyklardan goralmaga hukugy bardyr.
Çaganyň hukuklary we kanuny bähbitleri bozulan mahalynda, şol sanda çagany terbiýelemek, bilim bermek boýunça ata-enesi (olaryň biri) ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar tarapyndan borçlar ýerine ýetirilmedik ýa-da talaba laýyk ýerine ýetirilmedik mahalynda ýa-da ata-enelik, hossarlyk (howandarlyk) hukuklaryny hyýanatçylykly peýdalananlarynda çaga öz hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak üçin hossarlyk we howandarlyk edarasyna we beýleki döwlet edaralaryna özbaşdak ýüz tutmaga haklydyr.
3. Çaganyň ömrüne we saglygyna howp salynmagy, onuň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň bozulmalary hakynda özlerine mälim bolan wezipeli adamlar we beýleki raýatlar bu hakda haýal etmän prokurora, şeýle hem çaganyň hakyky ýaşaýan ýerindäki hossarlyk we howandarlyk edarasyna habar bermäge borçludyrlar. Şeýle maglumatlar alnanda prokuror, hossarlyk we howandarlyk edarasy haýal etmän çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak boýunça zerur çäreleri görmäge borçludyrlar.
81-nji madda. Çaganyň öz pikirini mälim etmäge bolan hukugy
1. Çaga maşgalada özüniň iň gowy bähbitlerine täsir edýän islendik mesele çözülende öz pikirini mälim etmäge, şeýle hem islendik kazyýet we administratiw seljerişiň barşynda diňlenilmäge haklydyr.
2. On ýaşyna ýeten çaganyň pikiriniň nazara alynmagy, onuň iň gowy bähbitlerine garşy gelýän ýagdaýlardan başga halatlarda, hökmandyr.
3. Şu Kodeksiň 83-nji, 97-nji, 114-nji, 116-njy, 127-nji maddalarynda göz öňünde tutulan halatlarda hossarlyk we howandarlyk edarasy ýa-da kazyýet ol ýa-da başga çözgüdi, diňe on ýaşyna ýeten çaganyň razylygy bilen kabul edip biler.
82-nji madda. Çaganyň indiwiduallyga we onuň saklanylmagyna bolan hukugy
1. Çaganyň doglan pursatyndan başlap raýatlygyny, milletini, adyny, atasynyň adyny, familiýasyny we maşgala gatnaşyklaryny goşmak bilen, öz indiwiduallygyny saklamaga hukugy bardyr.
2. Çaganyň ady ata-enesiniň razylygy bilen dakylýar.
3. Çaga atasynyň ady kakasynyň ady boýunça dakylýar, şu Kodeksiň 70-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan halatda bolsa - çaganyň kakasy diýlip ýazylan adamyň ady boýunça dakylýar.
4. Eger çaganyň kakasy bilen nikada durmaýan ejesiniň islegi boýunça çaganyň kakasy hakynda maglumatlar çaganyň dogluş hakynda nama ýazgysyna girizilmeýän bolsa, onda atasynyň ady oňa ejesiniň görkezmesi boýunça dakylyp bilner.
5. Çaganyň familiýasy ata-enesiniň familiýasy bilen kesgitlenilýär.
6. Eger ata-ene umumy familiýany göterýän bolsa, çaga ata-enesiniň familiýasy dakylýar. Ata-enesiniň familiýasy dürli bolanda, şeýle hem ata-enesiniň (olardan biriniň) familiýasy üýtgände, çaga ata-enesiniň razylygy bilen kakasynyň ýa-da ejesiniň familiýasy dakylýar.
Ata-enesiniň islegi boýunça çaga kakasynyň ýa-da atasynyň, ýa-da babasynyň ady boýunça familiýa berlip bilner.
7. Çaganyň ady we (ýa-da) familiýasy babatda ata-enesiniň arasynda ylalaşyk bolmadyk mahalynda ýüze çykan düşünişmezlikler hossarlyk we howandarlyk edarasy tarapyndan çözülýär.
8. Çaganyň milleti onuň ata-enesiniň milleti bilen kesgitlenilýär. Eger ata-enesiniň milleti dürli bolsa, çaga pasport berlende, milleti onuň islegi boýunça kakasynyň ýa-da ejesiniň milletine görä kesgitlenilýär.
83-nji madda. Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmäge bolan hukugy
1. Çaganyň familiýasyny, adyny we atasynyň adyny üýtgetmäge hukugy bardyr.
2. Çaga on sekiz ýaşyna ýetýänçä ata-enesiniň bilelikdäki arzasy boýunça hossarlyk we howandarlyk edarasy çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almak bilen, çaganyň adynyň üýtgedilmegine, şeýle hem oňa berlen familiýany atanyň (enäniň) beýlekisiniň familiýasy ýa-da çaganyň kakasynyň, atasynyň we babasynyň ady boýunça familiýasynyň üýtgedilmegine rugsat bermäge haklydyr.
Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmek barada arza degişli hossarlyk we howandarlyk edarasyna berilýär. Çaganyň familiýasyny, adyny, atasynyň adyny üýtgetmek barada häkimiň karary esasynda degişli RÝNÝ edarasy çaganyň raýat ýagdaýynyň nama ýazgysyna degişli üýtgetmeleri girizýär we täze şahadatnama berýär.
3. On ýaşyna ýeten çaganyň familiýasyny, adyny we atasynyň adyny üýtgetmek diňe onuň razylygy bilen geçirilip bilner.
4. Çaga on sekiz ýaşyna ýetmegi bilen, ol şu Kodeksiň 190-njy maddasynda bellenilen tertipde familiýasyny, adyny we atasynyň adyny özbaşdak üýtgetmäge haklydyr.
5. Şu maddanyň ikinji, üçünji we dördünji böleklerinde görkezilen adamlaryň, eger olara öň atasynyň ady "ogly", "gyzy" diýen sözler goşulyp ýa-da bular goşulman, ilkibaşda çaganyň öz ady, soňra bolsa atasynyň ady ýazylyp ýa-da ýazylman, ýa-da familiýasy ýazylman dakylan bolsa, şu Kodeksiň 82-nji maddasynyň üçünji-ýedinji böleklerinde bellenilen tertipde, olaryň atasynyň adynyň üýtgedilmegine we atasynyň ady ýa-da familýa berilmegine hukuklary bardyr.
6. Ata-enesiniň (olaryň biriniň) familiýasynyň üýtgedilmegi, olaryň on sekiz ýaşyna ýeten çagasynyň familiýasynyň üýtgedilmegine getirmeýär.
7. Nikanyň bes edilmegi ýa-da onuň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi çaganyň familiýasynyň üýtgedilmegine getirmeýär.
8. Eger ata-enesi aýry ýaşaýan bolsa we çaga bilen bile ýaşaýan ata (ene) öz familiýasyny oňa bermek islese, hossarlyk we howandarlyk edarasy bu meseläni çaganyň iň gowy bähbitlerini we atanyň (enäniň) beýlekisiniň pikirini nazara almak bilen çözýär. Atanyň (enäniň) beýlekisiniň ýaşaýan ýerini ýa-da bolýan ýerini anyklamak mümkin bolmasa, ol hossarlyk we howandarlyk edarasyna gelmekden ýüz dönderse, ata-enelik hukuklaryndan mahrum edilse, kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilse, şeýle hem atanyň (enäniň) beýlekisi çagany terbiýelemäge we ekläp-saklamaga gatnaşmakdan esassyz sebäplere görä ýüz dönderen halatynda, atanyň (enäniň) beýlekisiniň pikirini nazara almak hökman däldir.
9. Eger çaga biri-biri bilen nikada durmaýan adamlardan doglan we atalygy şu Kodeksde göz öňünde tutulan tertipde anyklanylan bolsa, hossarlyk we howandarlyk edarasy çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almak bilen, şeýle haýyş bilen ýüz tutulan pursatynda ejesiniň göterýän familiýasyna görä, onuň familiýasyny üýtgetmäge rugsat bermäge haklydyr.
84-nji madda. Çaganyň emläk hukuklary
1. Çaganyň öz ata-enesinden (olaryň birinden) we maşgalanyň beýleki agzalaryndan, şu Kodeksiň VI bölüminde bellenilen tertipde we möçberlerde eklenç almaga hukugy bardyr.
2. Çagany ekläp-saklamaga degişli alimentler ata-enesiniň biriniň ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlaryň ygtyýaryna gelip gowuşýar we çagany eklemek, terbiýelemek we bilim bermek üçin harçlanylmalydyr.
Kazyýet kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalary eklap-saklamak üçin alimentleri tölemäge borçly bolan atanyň (enäniň) talap etmegi boýunça tölenmäge degişli alimentleriň pul möçberiniň elli göteriminden köp bolmadyk bölegini, eger munuň özi çagalaryň kadaly eklenip-saklanylmagyna we terbiýelenmegine täsir etmese, kämillik ýaşyna ýetmedikleriň we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň adyna karz edarasynda açylýan hasabyna geçirmek hakynda karar çykarmaga haklydyr.
3. Çaganyň öz alan girdejilerine, özüniň peşgeş ýa-da miras almak tertibinde alan emlägine, şeýle hem çaganyň serişdesine alnan islendik başga emläge eýeçilik hukugy bardyr.
Çaganyň eýeçilik hukugy esasynda özüne degişli bolan emlägine ygtyýarlyk etmäge bolan hukugy Türkmenistanyň raýat kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
Çaganyň emlägini dolandyrmak boýunça ygtyýarlyklar ata-enesi tarapyndan amala aşyrylanda olara çaganyň emlägine ygtyýarlyk etmek babatda Türkmenistanyň raýat kanunçylygynda bellenilen kadalar degişlidir.
4. Çaganyň ata-enesiniň emlägine eýeçilik hukugy ýokdur, ata-enesiniň hem çaganyň emlägine eýeçilik hukugy ýokdur. Bile ýaşaýan ata-ene we çagalar özara razylyk boýunça biri-biriniň emlägine eýelik edip we ondan peýdalanyp bilerler.
5. Ata-enäniň we çagalaryň umumy eýeçilik hukugy ýüze çykan halatynda, olaryň bu eýeçilige eýelik we ygtyýarlyk etmäge, ondan peýdalanmaga bolan hukuklary Türkmenistanyň raýat kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
85-nji madda. Çaganyň göwnejaý terbiýelenmäge bolan hukuklaryny goramak
1. Çagany maşgalada terbiýelemek çaganyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini göwnejaý ýagdaýda üpjün etmekde ileri tutulýan görnüş diýlip ykrar edilýär we diňe Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça bes edilip bilner.
2. Çaganyň mertebesiniň kemsidilmegine, gorkuzylmagyna, beden temmisiniň berilmegine, onuň ruhy ýa-da beden saglygyna zyýan (zelel) ýetirýän beýleki agyrynyň ýetirilmegine ýol berilmeli däldir.
3. Döwlet ata-enesiniň howandarlygyndan galan çaganyň terbiýelenmeginiň maşgala görnüşini - perzentlige alynmagyny, hossar ýa-da howandar bellenilmegini üpjün edýär ýa-da doly döwlet üpjünçiliginde ony degişli çagalar edarasyna, durmuş hyzmaty edarasyna ýa-da beýleki edara kabul edýär.
4. Döwlet çaganyň ata-enesi (olardan biri) ýa-da ol hakda terbiýe we alada üçin jogapkärçilik çekýän beýleki adamlar tarapyndan onuň bilen ýaramaz çemeleşmegiň islendik görnüşlerinden goragy üpjün edýär, hossarlygyň (howandarlygyň) talaba laýyk şertleri üçin degişli gözegçilik barlagyny amala aşyrýar.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
15-nji madda. Nikanyň baglaşylmagy
1. Nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
2. Nika ýaşy on sekiz ýaş diýlip bellenilýär.
3. Aýratyn halatlarda esasly sebäpler bolan mahalynda hossarlyk we howandarlyk edaralary tarapyndan nika baglaşmak isleýän adamlaryň haýyşy boýunça nika ýaşy bir ýyldan köp bolmadyk wagta peseldilip bilner.
Şu ýagdaýda, şeýle adam nika baglaşylan gününden başlap doly möçberde kämillik ukybyna eýe bolýar. Şunda onuň kämillik ukyby nika bozulan halatynda hem doly möçberde saklanyp galýar.
16-njy madda. Nika baglaşmagyň şertleri
1. Nika, nika ýaşyna ýetenlerinde nika baglaşmak isleýän adamlaryň diňe erkin we özara razylygy boýunça baglaşylyp bilner.
2. Nika şu Kodeksiň 20-nji maddasynda görkezilen ýagdaýlar bolan mahalynda baglaşylyp bilinmez.
17-nji madda. Nika baglaşmagyň tertibi
1. Nika ýaşyna ýeten we nika baglaşmak isleýän adamlar olaryň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da olaryň ata-eneleriniň ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edaralaryna arza berýärler.
Arzada olar şu Kodeksiň 20-nji maddasynda göz öňünde tutulan nika baglaşmaga päsgel berýän ýagdaýlaryň ýokdugyny görkezmelidirler, şeýle hem özleriniň umumy familiýasy hökmünde är-aýalyň haýsysynyň familiýasyny saýlamak isleýändiklerini ýa-da her biriniň nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saklamak isleýändigini, olaryň her biriniň ozal nikada durandygyny we şol nikadan çagalarynyň bolandygyny, bilelikdäki çagalarynyň bardygyny görkezmelidirler. Arzanyň ýanyna pasport (ýa-da onuň ornuny tutýan resminama) goşulýar.
2. Nika baglaşmak nikany baglaşmak isleýän adamlaryň özleriniň gatnaşmagynda, olaryň RÝNÝ edaralaryna arza beren gününden başlap bir aý geçenden soň geçirilýär.
Esasly sebäpler bolan mahalynda nika baglaşylmagynyň bellige alynýan ýerindäki RÝNÝ edaralary bir aý geçmezden öň nika baglaşylmagyna rugsat berip, şeýle hem bu möhleti uzaldyp bilerler, ýöne ol iki aýdan köp bolmaly däldir.
Aýratyn ýagdaýlar (göwrelilik, çaganyň dogulmagy, taraplaryň biriniň ömrüne gös-göni howp abanmagy we beýleki aýratyn ýagdaýlar) bolan mahalynda nika arza berlen gününde baglaşylyp bilner.
3. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň haýyşy boýunça esasly sebäpler bolan mahalynda nika baglaşylmagyny bellige almak RÝNÝ edaralarynyň bolýan ýerinden başga ýerde geçirilip bilner.
19-njy madda. Nika baglaşmagyň bellige alynýan gününiň bellenilmegi. Nika baglaşylmagynyň bellige alynmagy
1. Nika baglaşylmagynyň bellige alynýan güni şu Kodeksiň 17-nji maddasynda bellenilen tertibe laýyklykda nika baglaşmak isleýän adamlar bilen ylalaşmak boýunça bellenilýär.
2. Nika baglaşylmagynyň bellige alynmagy üçin bellenilen günde RÝNÝ edarasy dabaraly ýagdaýda nika baglaşylmagyny bellige alýar. RÝNÝ edarasy nika baglaşýan adamlaryň razylygy bilen, nikanyň dabaraly ýagdaýda baglaşylmagyny üpjün edýär.
3. Nika baglaşylmagyny bellige almak nika baglaşmak isleýän adamlaryň gatnaşmagynda geçirilýär.
4. Nika baglaşylmagyny bellige almak nika baglaşmak isleýän adamlaryň biriniň ýaşaýan ýerindäki ýa-da olaryň ata-eneleriniň ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edaralary tarapyndan raýat ýagdaýynyň namalarynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin bellenilen tertipde geçirilýär.
5. Nika baglaşylmagy bellige alnandan soň är-aýala nika baglaşylandygy hakynda şahadatnama berilýär.
6. Nika baglaşylmagynyň bellige alnandygy hakynda nika baglaşan adamlaryň pasportynda (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamada) äriniň (aýalynyň) familiýasyny, adyny, atasynyň adyny we doglan ýylyny, nika baglaşylmagynyň bellige alnan ýerini we wagtyny, nika baglaşylmagy bellige alnandan soň äriniň (aýalynyň) aljak familiýasyny görkezmek bilen bellik edilýär (ýazgy geçirilýär).
20-nji madda. Nika baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar
Şu aşakdakylaryň arasynda nika baglaşylmagyna ýol berilmeýär:
1) arza beriljek mahalynda olaryň iň bolmanda biri eýýäm başga bir bellige alnan nikada durýan adamlaryň arasynda;
2) göni ata-babalaryna barýan ýa-da ata-babalaryndan gaýdýan ugurlar boýunça garyndaşlaryň, süýtdeş ýa-da doly süýtdeş däl doganlaryň, şeýle hem perzentlige alanlar bilen perzentlige alnanlaryň arasynda;
3) psihiki bozulmagyň (ruhy keseliň ýa-da kemakyllygyň) netijesinde olaryň iň bolmanda biri kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamlaryň arasynda.
21-nji madda. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň lukmançylyk taýdan barlanylmagy
1. Nika baglaşmak isleýän adamlar özara razylygy boýunça mugt lukmançylyk barlagyndan geçip, şeýle hem lukmançylyk-genetiki meseleler we maşgalany meýilleşdirmegiň meseleleri boýunça döwlet saglygy goraýyş ulgamynyň edaralarynda maslahat alyp bilerler.
Görkezilen hyzmatlary etmegiň tertibi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýär.
2. Nika baglaşmak isleýän adamlaryň barlagynyň netijeleri lukmançylyk syry bolup durýar we diňe olara habar berilýär.
3. Eger nika baglaşylan mahalynda bir adam özünde deri-weneriki keseliň ýa-da adamyň immunoýetmezçilik wirusy bilen döreýän keseliň (AIW ýokaşmasynyň) ýa-da Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy tarapyndan maşgala gatnaşyklary üçin howply diýlip ykrar edilen başga keseliň bardygyny beýleki adamdan gizlän bolsa, bu adam nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda talap bilen kazyýete ýüz tutmaga haklydyr.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
43-nji madda. Nika şertnamasy
1. Nika şertnamasy nika baglaşmak isleýän adamlar ýa-da är-aýaltarapyndan meýletin baglaşylýan, nikada we (ýa-da) ol bozulanhalatynda olaryň emläk hukuklaryny we borçlaryny kesgitleýän ylalaşyk bolup durýar.
2. Nika şertnamasynyň birkysmy görnüşi Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýar.
44-nji madda. Nika şertnamasyny baglaşmak
1. Nika şertnamasy ýazmaça görnüşde baglaşylýar we kepillendiriş tertibinde tassyklanylmaga degişlidir.
2.Nika şertnamasy nikany baglaşmagyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyna çenli ýa-da nikada durulýan döwrüň içinde islendik wagtda baglaşylyp bilner.
Nikany baglaşmagyň döwlet tarapyndan bellige alynmagyna çenli baglaşylan nika şertnamasy nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alnan gününden başlap güýje girýär.
3. Bellenilen görnüşde baglaşylmadyk nika şertnamasy hakyky däl diýlip ykrar edilýär.
45-nji madda. Nika şertnamasynyň mazmuny
1. Är-aýal nika şertnamasynyň esasynda är-aýalyň umumy bilelikdäki eýeçiliginiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen düzgünini üýtgetmäge, nikaly döwründe edinilen bilelikdäki emläk ýa-da onuň aýry-aýry görnüşleri, ýa-da är-aýalyň her biriniň emlägi üçin bilelikdäki paýly ýa-da aýratyn eýeçilik düzgünini bellemäge haklydyrlar.
Nika şertnamasy är-aýalyň bar bolan emlägi babatda hem, olaryň geljekde edinjek emlägi babatda hem baglaşylyp bilner.
2. Är-aýal nika şertnamasynda özara ekläp-saklamak boýunça hukuklaryny we borçlaryny; birek-biregiň girdejilerine gatnaşmagynyň usullaryny; olaryň her biriniň maşgala çykdajylaryny çekmeginiň tertibini kesgitlemäge; nika bozulan halatynda är-aýalyň her birine berilmeli emlägi kesgitlemäge, şeýle hem är-aýalyň emläk gatnaşyklaryna degişli Türkmenistanyň kanunçylygyna garşy gelmeýän islendik beýleki teklipleri goşmaga haklydyrlar.
3. Nika şertnamasynda göz öňünde tutulan hukuklar we borçlar kesgitlenen möhletler bilen çäklendirilip bilner ýa-da aýry-aýry şertleriň gelip ýetmegine ýa-da gelip ýetmezligine bagly edilip bilner.
4. Nika şertnamasy är-aýalyň hukuk ukyplylygyny ýa-da kämillik ukybyny, öz hukuklaryny goramak üçin kazyýete ýüz tutmaga bolan hukugyny çäklendirip, är-aýalyň arasynda şahsy emläk däl we emläk gatnaşyklaryny, är-aýalyň çagalar babatda şahsy hukuklarynyň we borçlarynyň düzgünleşdirilmegine bolan hukugyny çäklendirýän, zähmete ukypsyz mätäç bolan äriň (aýalyň) ekläp-saklanylmaga bolan hukugyny çäklendirýän düzgünleri göz öňünde tutup we är-aýalyň birini has amatsyz ýagdaýda goýýan ýa-da Türkmenistanyň maşgala kanunçylygynyň umumy başlangyçlaryna we düýp manysyna garşy gelýän beýleki şertleri özünde saklap bilmez.
46-njy madda. Nika şertnamasynyň üýtgedilmegi we ýatyrylmagy
1. Nika şertnamasy är-aýalyň ylalaşmagy boýunça islendik wagt üýtgedilip ýa-da ýatyrylyp bilner. Nika şertnamasyny üýtgetmek ýa-da ýatyrmak hakynda ylalaşyk edil nika kontrakty ýaly görnüşde we tertipde amala aşyrylýar.
Nika şertnamasyny ýerine ýetirmekden ýa-da üýtgetmekden bir taraplaýyn ýüz dönderilmegine ýol berilmeýär.
2. Är-aýalyň biriniň talap etmegi boýunça nika şertnamasy şu Kodeksde we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen esaslar boýunça we tertipde kazyýetiň çözgüdi esasynda üýtgedilip ýa-da ýatyrylyp bilner.
3. Nika şertnamasynyň hereketi şu Kodeksiň 28-nji maddasyna laýyklykda nikanyň bozulan pursatyndan bes edilýär.
47-nji madda. Nika şertnamasyny hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Nika şertnamasy, geleşikleriň hakyky däldigi üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan esaslar boýunça, kazyýet tarapyndan doly ýa-da bölekleýin hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Nika şertnamasy, är-aýalyň (olardan biriniň) hak islegi boýunça şu Kodeksiň 45-nji maddasynyň dördünji böleginiň talaplary bozulanda, eger nika şertnamasynyň şertleri ärini ýa-da aýalyny has amatsyz ýagdaýda goýsa, şeýle hem şu Kodeksiň 48-nji maddasynda göz öňünde tutulan talaplar bozulan halatynda kreditorlaryň hak islegi boýunça kazyýet tarapyndan doly ýa-da bölekleýin hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
48-nji madda. Nika şertnamasy baglaşylanda, üýtgedilende ýa-da ýatyrylanda kreditorlaryň hukuklarynyň kepillikleri
Är-aýalyň her biri nika şertnamasyny baglaşmak, üýtgetmek ýa-da ýatyrmak hakynda öz kreditorlaryna habar bermäge borçludyr. Bu borçlar ýerine ýetirilmedik mahalynda bergidar äri (aýaly) öz borçnamalary boýunça nika şertnamasynyň mazmunyna garamazdan jogap berýär.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
22-nji madda. Nikanyň bozulmagy üçin esaslar. Nikanyň bes edilmegi
1. Nika är-aýalyň (olaryň biriniň) arzasy boýunça, şeýle hem kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen äriniň (aýalynyň) hossarynyň arzasy boýunça bozulýar.
2. Nika şu halatlarda bes edilýär:
1) är-aýalyň biri ölende ýa-da kazyýet tarapyndan är-aýalyň biri ölen diýlip yglan edilende;
2) nikanyň bozulmagy bellige alnanda;
3) nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çözgüdi kanuny güýje girende.
23-nji madda. Nikanyň bozulmagyna ýol berilmezligi
1. Nika şu ýagdaýlarda aýalyň razylygy bolmazdan bozulyp bilinmez:
1) onuň göwreliligi döwründe;
2) är-aýalyň bir ýaşyna ýetmedik çagasy bolanda.
2. Şeýle-de, eger är-aýalyň biri hossar bolsa, nika kämillik ukyby ýok adamyň hossarynyň arzasy boýunça bozulyp bilinmez.
24-nji madda. Nikany bozmagyň tertibi we täze nika baglaşmaga hukuk
1. Nikanyň bozulmagy RÝNÝ edarasy tarapyndan, şu Kodeksiň 26-njy maddasynda göz öňünde tutulan halatlarda bolsa, kazyýet tarapyndan geçirilýär.
2. Nikasyny bozan adamlar, diňe RÝNÝ edaralarynda nika bozulandygy hakynda şahadatnamany alanlaryndan soň, täze nika baglaşmaga haklydyrlar.
25-nji madda. Nikanyň RÝNÝ edarasy tarapyndan bozulmagy. Nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy we onuň resmileşdirilmegi
1. Är-aýalyň özara razylygy boýunça nikanyň bozulmagy, olaryň kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten umumy çagalary bolmadyk we är-aýalyň bilelikde edinen emlägini (mundan beýläk - bilelikdäki emläk) bölmek hakynda, zähmete ukypsyz mätäç bolan ärini (aýalyny) ekläp-saklamak üçin serişdeleri tölemek hakynda jedel bolmadyk mahalynda, är-aýalyň bilelikdäki arzasynyň esasynda RÝNÝ edarasy tarapyndan arza berlen gününden iki aý geçenden soň geçirilýär.
2. Eger şu maddanyň birinji böleginde göz öňünde tutulan bilelikdäki arzany bermek üçin är-aýalyň biriniň RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmasa, äriniň (aýalynyň) nikany bozmak hakynda erk-islegi aýratyn arza bilen resmileşdirilip bilner. Şu halatda RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
Eger bilelikdäki arzany bermäge mümkinçiligi bolmadyk äri (aýaly) nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny bellige almak üçin bellenilen möhletde RÝNÝ edarasyna gelip bilmeýän halatynda, ol bu barada, özi bolmazdan nikanyň bozulmagyna garşy däldigi we nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany almagy başga adama ynanýandygy barada arzany iberip biler. Şu halatda bellenilen möhletde RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
3. Är-aýalyň biriniň, nikanyň är-aýalyň özara razylygy boýunça bozulmagy we onuň döwlet tarapyndan bellige alynmagy üçin bellenilen möhletde gelmedik we ondan nikasynyň bozulmagyna razy däldigi barada arza gelip gowuşmadyk halatynda, nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy är-aýalyň biriniň gatnaşmagynda hem geçirilip bilner.
Eger nikanyň bozulmagy är-aýalyň özara razylygy boýunça we nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy är-aýalyň biriniň gatnaşmagynda geçirilen bolsa, nika bozulanda we nikanyň bozulmagy bellige alnanda gatnaşmadyk äri (aýaly) nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany alyp biler. Eger äriniň (aýalynyň) hut özüniň gelmäge mümkinçiligi bolmasa, onda äri (aýaly) nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamany bermek barada arzasyny iberip biler. Şu halatda RÝNÝ edarasyna gelmäge mümkinçiligi bolmadyk äriniň (aýalynyň) arzadaky golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
4. Är-aýalyň biriniň arzasy boýunça nikanyň bozulmagy, är-aýalyň kämillik ýaşyna ýetmedik we kämillik ýaşyna ýeten zähmete ukypsyz umumy çagalarynyň bolmagyna garamazdan, RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär, eger är-aýalyň beýlekisi:
1) kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen bolsa;
2) kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa;
3) jenaýat edendigi üçin azyndan üç ýyl möhlet bilen azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilen bolsa.
Nika şu bölekde göz öňünde tutulan esaslar boýunça bozulan halatynda är-aýalyň beýlekisi nam-nyşansyz giden ýa-da kämillik ukyby ýok diýlip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çözgüdiniň nusgasy ýa-da är-aýalyň beýlekisine azyndan üç ýyl möhlet bilen azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilendigi barada kazyýetiň höküminiň göçürilen nusgasy arza goşulýar.
5. Är-aýalyň biriniň arzasy boýunça nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy, eger är-aýalyň beýlekisi jenaýat edendigi üçin azyndan üç ýyl möhlete azatlykdan mahrum etmeklige iş kesilen bolsa, nikany bozmak hakynda arza berlen günden iki aý geçenden soň, eger kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden ýa-da kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen bolsa, bir aý geçenden soň arza beren äriniň (aýalynyň) gatnaşmagynda geçirilýär.
6. Nikany bozmak hakynda arzany kabul eden RÝNÝ edarasy üç iş gününiň dowamynda jeza çekýän ärine (aýalyna) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossaryna ýa-da nam-nyşansyz giden äriniň (aýalynyň) emlägini dolandyrýana, olar bolmadyk halatynda bolsa hossarlyk we howandarlyk edarasyna gelip gowşan arza, nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almak üçin bellenilen sene hakynda habar berýär.
7. Nikany bozmak we nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almak är-aýalyň (olardan biriniň) ýaşaýan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
8. Nikanyň bozulmagy we nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamanyň berilmegi bilen nikanyň bozulmagynyň döwlet tarapyndan bellige alynmagy, arza RÝNÝ edarasyna berlen gününden başlap, iki aý geçenden soň geçirilýär.
Esasly sebäpler bolan mahalynda, şeýle hem şu maddanyň üçinji böleginde göz öňünde tutulan halatynda möhlet üç aýa çenli uzaldylýar.
26-njy madda. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy. Nikanyň bozulmagynyň bellige alynmagy
1. Nikany bozmak hakynda işe kazyýet tarapyndan Türkmenistanyň raýat iş ýörediş kanunçylygynda bellenilen hak islegi önümçiligi tertibinde garalýar.
2. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy şu ýagdaýlar bolan mahalynda geçirilýär:
1) är-aýalyň kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten umumy çagalary bolan halatynda, şeýle hem nikanyň bozulmagyna är-aýalyň biriniň razylygy bolmasa, şu Kodeksiň 23-nji maddasynyň birinji böleginde we 25-nji maddasynyň dördünji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir;
2) bilelikdäki emläk hakynda jedel bolanda;
3) kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamyň nikasynyň bozulmagy hakynda onuň hossarynyň arzasy bar bolsa, şu Kodeksiň 23-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir;
4) jenaýat edenligi üçin azatlykdan mahrum etmeklige iş kesileniň özüniň nikasynyň bozulmagy hakynda arzasy bar bolsa.
3. Nikanyň kazyýet tarapyndan bozulmagy haçanda är-aýalyň biriniň garşylygynyň ýoklugyna garamazdan, RÝNÝ edarasy tarapyndan nikanyň bozulmagyndan ýüz dönderilen halatynda hem (är-aýalyň özara razylygy boýunça bilelikdäki nika bozmak barada arzany bermek üçin gelmek islemeýän bolsa we ş.m.) geçirilýär.
4. Nika şu halatlarda bozulýar:
1) eger kazyýet tarapyndan mundan beýläk är-aýalyň bile ýaşamagynyň we maşgalanyň saklanyp galmagynyň mümkin däldigi anyklanylsa;
2) eger är-aýaly ýaraşdyrmak üçin çäreler netije bermese we är-aýal (olaryň biri) nikanyň bozulmagyny talap etse;
3) är-aýalyň biriniň bolmadyk mahalynda (gelmese, ýaşaýan ýeri belli bolmasa we ş. m.).
5. Kazyýetiň çözgüdi esasynda nikanyň bozulmagynyň, nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamanyň berilmegi bilen döwlet tarapyndan bellige alynmagy är-aýalyň (olardan biriniň) arzasy boýunça ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossarynyň arzasy boýunça är-aýalyň (olardan biriniň) ýaşaýan ýerindäki ýa-da kazyýetiň çözgüdiniň çykarylan ýerindäki RÝNÝ edarasy tarapyndan geçirilýär.
6. Är-aýal (olaryň biri) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossary beýleki adamlary nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige aldyrmak hakynda arzany bermäge ýazmaça görnüşde ygtyýarly edip biler. Şu halatda äriniň (aýalynyň) ýa-da kämillik ukyby ýok äriniň (aýalynyň) hossarynyň golunyň hakykydygyna kepillendiriş tertibinde güwä geçilen bolmalydyr.
7. Nikanyň bozulmagynyň bellige alnandygy hakynda nikasy bozulan adamlaryň pasportynda (ýa-da onuň ornuny tutýan resminamada) nikanyň bozulmagynyň bellige alnan ýerini we wagtyny hem-de nikanyň bozulmagy bellige alnandan soň äriniň (aýalynyň) aljak familiýasyny görkezmek bilen bellik edilýär (ýazgy geçirilýär).
27-nji madda. Nikanyň bozulmagy hakynda işe garalanda kazyýetiň borçlary
1. Nikanyň bozulmagy hakynda işe garalanda kazyýet şu aşakdakylara borçludyr:
1) är-aýaly ýaraşdyrmak we maşgalany saklamak üçin çäreler görmäge, zerur halatlarda är-aýaly ýaraşdyrmak üçin alty aýa çenli möhlet belläp, işe garamagyny gaýra goýmaga;
2) kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň är-aýalyň haýsysy bilen ýaşajakdygyny, kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalary ýa-da zähmete ukypsyz äri (aýaly) ekläp-saklamak üçin serişdeleri tölemegiň tertibini we möçberini, emläk hakynda jedeliň bardygyny är-aýaldan anyklamaga. Şunda kazyýet çaganyň iň gowy bähbitlerini nazara almalydyr;
3) är-aýalyň (olardan biriniň) haýyşy boýunça kämillik ýaşyna ýetmedik we zähmete ukypsyz kämillik ýaşyna ýeten çagalaryň nika bozulandan soň ata-enesiniň haýsysy bilen ýaşajakdygyny, ata-enesiniň haýsysyndan we näçe möçberde alimentiň tutup alynmagyny anyklamaga, emlägi bölmegi geçirmäge;
4) eklenip-saklanylmaga hukugy bolan äriniň (aýalynyň) haýyşy boýunça bu eklenip-saklanylmak üçin serişdäniň möçberini kesgitlemäge.
2. Är-aýalyň ikisiniň nikanyň bozulmagyna razylygy bolanda we olaryň arasynda jedel bolmadyk halatynda nikany bozmak üçin üç aýa çenli möhlet bellenilýär.
3. Eger emlägiň bölünmegi üçünji taraplaryň bähbitlerine galtaşýan bolsa, onda kazyýet emlägi bölmek hakynda talaby aýratyn önümçilige almaga borçludyr.
28-nji madda. Nika bozulanda onuň bes edilýän wagty
Nika, şu Kodeksiň 34-nji maddasynda görkezilenden başga ýagdaýda, onuň bozulmagy RÝNÝ edaralarynda döwlet tarapyndan bellige alnan gününden bes edilýär.
29-njy madda. Kazyýet tarapyndan ölen diýlip yglan edilen ýa-da nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen äri (aýaly) gelen halatynda nikanyň dikeldilmegi
1. Kazyýet tarapyndan ölen diýlip yglan edilen äri (aýaly) gelen halatynda we ony ölen diýip yglan etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi ýatyrylan mahalynda, eger aýaly (äri) täze nika baglaşmadyk bolsa, nika dikeldilen diýlip hasap edilýär.
2. Kazyýet tarapyndan nam-nyşansyz giden diýlip ykrar edilen äri (aýaly) gelen halatynda we ony nam-nyşansyz giden diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi ýatyrylan hem-de onuň bilen baglaşylan nika RÝNÝ edarasy tarapyndan bozulan mahalynda, eger aýaly (äri) täze nika baglaşmadyk bolsa, nika är-aýalyň bilelikdäki arzasy boýunça RÝNÝ edarasy tarapyndan dikeldilip bilner. Bu ýagdaýda nikanyň bozulmagy hakynda nama ýazgysy ýatyrylýar.
30-njy madda. Nika bozulanda äriniň (aýalynyň) familiýasyny saýlamaga bolan hukugy
Nika bozulanda äriniň (aýalynyň) özüniň nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saýlamaga ýa-da nika baglaşylanda saýlan familiýasyny saklamaga haklydyr. Nika baglaşmagyndan öňki familiýasyny saýlan halatynda, ol bu hakda nikanyň bozulmagy bellige alnanda hökman mälim etmelidir, bu barada degişli ýazgy edilýär.
31-nji madda. Nikanyň bozulmagynyň bellige alnandygy hakynda habar bermek
Nikanyň bozulmagyny döwlet tarapyndan bellige almagy geçiren RÝNÝ edarasy bu hakda nikanyň baglaşylmagyny döwlet tarapyndan bellige almagy geçiren RÝNÝ edarasyna habar bermäge borçludyr.
Türkmenistanyň Maşgala kodeksinden alynma
32-nji madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň esaslary
1. Nika şu halatlarda hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner:
1) nika baglaşmak üçin şu Kodeksiň 15-nji, 16-njy we 20-nji maddalarynda bellenilen şertleriň bozulmagy;
2) nika mejbur etmek ýa-da aldaw boýunça baglaşylanda, şeýle hem galp nikada;
3) şu Kodeksiň 21-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan ýagdaýlaryň bolmagy.
2. Eger nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda işe garalan pursatyna çenli nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar aradan aýrylan bolsa, ol bu ýagdaýlaryň aradan aýrylan pursatyndan başlap hakyky diýlip ykrar edilip bilner.
33-nji madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň tertibi
1. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmek kazyýet tertibinde geçirilýär.
2. Är-aýal (olardan biri) ýa-da şu nikany baglaşmak bilen hukuklary bozulan adamlar, şeýle hem hossarlyk we howandarlyk edaralary ýa-da prokuror nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegini talap etmäge haklydyrlar.
3. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda kazyýetiň çykaran çözgüdi kanuny güýje giren gününden başlap, kazyýet üç iş gününiň dowamynda bu çözgüdiň göçürmesini nikanyň baglaşylmagynyň döwlet tarapyndan bellige alnan ýerindäki RÝNÝ edarasyna ibermäge borçludyr.
Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi onuň baglaşylan gününden hasap edilýär.
34-nji madda. Nikanyň hakyky däldiginiň prezumpsiýasy
Eger är-aýal nika baglaşanlarynda özleriniň nikasynyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar barada bilmedik bolsalar, ol kazyýetde şeýle ýagdaýlaryň anyklanan pursatyndan başlap bes edilýär, ýöne ony baglaşan adamlar bu nikanyň bes edilmegine çenli maşgala hukuklaryny we borçlaryny hakyky nikadaky ýaly amala aşyrýarlar.
35-nji madda. Nika ýaşyna ýetmedik adam bilen baglaşylan nikany hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Nika ýaşyna ýetmedik adam bilen baglaşylan nika, eger muny nika ýaşyna ýetmedik nika baglaşan äriniň (aýalynyň) bähbitleri talap edýän bolsa, kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Şu esas boýunça nikany hakyky däl diýip ykrar etmek barada talap etmäge nika ýaşyna ýetmedik äriniň (aýalynyň), onuň ata-enesiniň ýa-da howandarynyň, prokuroryň, şeýle hem hossarlyk we howandarlyk edarasynyň hukugy bardyr.
3. Eger är (aýal) işe garalýan pursatynda nika ýaşyna ýeten bolsa, onda nika diňe onuň talap etmegi boýunça hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
36-njy madda. Mejbury ýa-da aldaw boýunça baglaşylan nikany hakyky däl diýip ykrar etmek
1. Eger nika mejbury ýa-da aldaw boýunça baglaşylan bolsa, onda ol äriniň (aýalynyň) ýa-da prokuroryň talaby boýunça kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Mejbury ýa-da aldaw boýunça nika baglaşylmagynyň fakty kazyýet tarapyndan anyklanylmalydyr.
37-nji madda. Galp nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi
1. Galp nika kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Eger nika baglaşan adamlar kazyýet tarapyndan işe garalmagyna çenli maşgalany hakykatda döreden bolsalar, nika galp diýlip ykrar edilip bilinmez.
3. Prokuror galp nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi hakynda hak islegini bildirmäge haklydyr.
38-nji madda. Nikanyň päsgel berýän ýagdaýlar bilen baglanyşykly hakyky däl diýlip ykrar edilmegi
1. Şu Kodeksiň 20-nji maddasynda göz öňünde tutulan şertleriň bozulmagy bilen bellige alnan nika kazyýet tarapyndan hakyky däl diýlip ykrar edilip bilner.
2. Eger kazyýetde işe garalýan pursatyna çenli nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar aýrylan bolsa, bu ýagdaýlaryň düzedilen pursatyndan başlap, kazyýet nikany hakyky diýip ykrar edip biler.
3. Bu ýagdaýlar boýunça nikany hakyky däl diýip ykrar etmek hakynda hak islegini bildirmäge är-aýal we hukuklary bozulan adamlar, hossarlyk we howandarlyk edaralary, şeýle hem prokuror haklydyrlar.
39-njy madda. Nikany hakyky däl diýip ykrar etmegiň netijeleri
1. Hakyky däl diýlip ykrar edilen nika är-aýalyň şu Kodeksde bellenilen hukuklaryny we borçlaryny döretmeýär, şu maddanyň dördünji we bäşinji böleklerinde göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
2. Nika hakyky däl diýlip ykrar edilende nikanyň baglaşylmagyna päsgel berýän ýagdaýlar hakynda bilmedik we bilmegi mümkin bolmadyk ynsaply äriň (aýalyň) şu Kodeksiň 60-njy, 61-nji maddalaryna laýyklykda är-aýalyň beýlekisi tarapyndan eklenilip-saklanylmaga, nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine çenli bilelikdäki emläk bölünende bolsa - şu Kodeksiň 56-58-nji maddalaryna laýyklykda özüne berilmäge degişli paýa hukugy bardyr.
3. Nikasy hakyky däl diýlip ykrar edilen adamlaryň emläk gatnaşyklary Türkmenistanyň raýat kanunçylygynda bellenilen tertipde düzgünleşdirilýär.
4. Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi, şeýle nikanyň netijesinde doglan çagalaryň hukuklaryna täsir etmeýär.
5. Ynsaply äri (aýaly) nika hakyky däl diýlip ykrar edilende nikanyň baglaşylmagy döwlet tarapyndan bellige alnanda özüniň saýlan familiýasyny saklap galmaga haklydyr.
40-njy madda. Ynsaply ärine (aýalyna) ýetirilen zyýanyň (zeleliň) öweziniň dolunmagy
Nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmeginiň netijesinde emläk zyýany (zeleli) ýetirilen ynsaply äri (aýaly) onuň öweziniň dolunmagyny kazyýet tertibinde talap etmäge haklydyr.
41-nji madda. Är-aýal ölenden soň nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine ýol berilmezligi
Är-aýalyň ikisi ölenden soň nikanyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegi talap edilip bilinmez.
42-nji madda. Baglaşylan nika hakyky däl bolan mahalynda täze nikanyň baglaşylmagy
Nikasy hakyky däl diýlip ykrar edilen adamlar, baglaşylan nikasynyň hakyky däl diýlip ykrar edilmegine getiren esaslar aýrylanda, umumy tertipde täzeden nika baglaşyp bilerler.


text:
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargap, Türkmenistan garaşsyz bolandan soň türkmen ýazyjylarynyň we okyjylarynyň ozalky merkezi neşirler bilen arasy kem-kemden açyldy we rus edebiýatyndaky täzelikleriň köpüsi türkmenistanlylara eşidilmän galýar.
Azatlyk bu meseledäki boşlugy belli bir derejede doldurmaga synanyp, uly nesil türkmen okyjylaryna ýakyndan tanyş bolan ýazyjy Mihail Şolohow hem-de "Ýuwaş Donuň" hakyky awtory meselesinde aýdylýan zatlary, edilýän gürrüňleri gysgaça öz okyjylaryna we diňleýjilerine ýetirmegi makul bildi.
Sowet edebiýatynyň iň görnükli wekilleriniň biri, edebiýat boýunça Nobel baýragynyň eýesi bolan Mihail Şolohowyň hakykatda don kazaklarynyň durmuşyny gowy bilýän kazak, ussat ýazyjy däl-de, eýsem OGPU tarapyndan döredilen edebiýat ogrusy bolandygy barha giň köpçülige aýan bolýar.
Sankt-Peterburgda, Puşkin öýünde ýazyjy Fýodor Krýukowyň 150 ýyllygy mynasybetli Ilkinji Krýukow okaýyşlary geçirildi, barlag geçirenler onuň Mihail Şolohow tarapyndan gaýtadan işlenen "Ýuwaş Don" romanynyň ilkinji golýazmalarynyň awtorydygyny aýdýarlar diýip, AÝ/AR-nyň Rus gullugy habar berýär.
Mihail Şolohowyň romanlary sowet ýyllarynda türkmen dilinde hem çap edildi we mekdep programmalaryna girizildi.
1980-nji ýyllaryň başynda Aşgabatda bolan we türkmen ýazyjy-şahyrlary bilen döredijilik aragatnaşygyny saklan rus şahyry Tatýana Woltskaýanyň 9-njy martda çap edilen uly göwrümli makalasynda aýdylmagyna görä, Mihail Şolohow ak gwardiýaçy Fýodor Krýukow tarapyndan ýazylan romany, çekistleriň (howpsuzlyk işgärleriniň) tabşyrygy esasynda gaýtadan işläp, öz adyna geçiripdir.
Woltskaýa mundan öň türkmen okyjylaryna nätanyş bolan Fýodor Krýukowyň terjimehal maglumatlaryny hem berýär. Ol 1870-nji ýylyň fewralynda Don boýunda, gallaçy kazagyň, atamanyň maşgalasynda dünýä inýär; gimnaziýany altyn medal bilen tamamlaýar, Sankt-Peterburgda taryh-filologiýa institutynda okaýar we soňra 13 ýyllap mugallymçylyk edýär. Soňra Krýukow Aklar hereketiniň ideologlarynyň biri bolan "Donskiýe wedomosti" gazetiniň redaktory bolýar.
Fýodor Krýukow 1906-njy ýylda Ilkinji Döwlet dumasyna don kazaklarynyň arasyndan wekil edilip saýlanýar we zähmetkeşler fraksiýasyna ýakyn bolup, Halk sosialistleri partiýasynyesaslandyryjylaryň birine öwrülýär. Deputat Krýukow 1906-njy ýylyň 13-nji iýunynda, Ilkinji Döwlet dumasynyň umumy mejlisindehökümetiň kazak goşun bölümlerini raýat gozgalaňlaryny basyp ýatyrmakda ulanmagyna garşy söz sözleýär we onuň garaýyşlary beýleki deputatlaryň arasynda uly reaksiýa döredýär. Ilkinji Döwlet dumasy dargadylandan soň, ol Dona gidýär we bir ýyldan Dondaky jeza atamany tarapyndan Peterburga ugradylyp, 1909-njy ýyldaüç aý türmede oturýar... Ol 1918-nji ýylda Donda bolşewiklere garşy gozgalaňa gatnaşýar we tussag edilýär, emma ýaşlyk dostunyň kömegi bilen azatlyga çykýar…
Resmi maglumata görä, Krýukow 1920-nji ýylyň ýazynda garahassalykdan ölýär, başga bir maglumata görä gyzyllar tarapyndan atylyp öldürilýär.
Fýodor Krýukow öz eserlerini 1890-njy ýylda, "Sewerniý westnik" neşirinde çap etdirmäge başlaýar, Wladimir Korolenko tarapyndan çap edilen "Russkoýe bogatstwo" žurnalynyň redkollegiýa gazasy bolýar, 1907-nji ýylda onuň "Kazak motiwleri. Oçerkler we hekaýalar" ýygyndysy, 1910-njy ýylda hekaýalar ýygyndysy çapdan çykýar.
Krýukow diri wagtynda "Kazakçylygyň Gomeri" hasaplanypdyr, Maksim Gorkiý, Wladimir Korolenko onuň kyssasyna uly baha beripdir.
Onuň döredijiligini öwrenen adamlaryň arasynda "Ýuwaş Don" romanynyň hakyky awtory Krýukow diýen netijä gelenler hem tapyldy.
Şahyr, terjimeçi we edebiýat taryhçysy Andreý Çernow 2000-nji ýyllarda Krýukowy öwrenijiler toparyny bir ýere jemledi, onuň başlangyçlary esasynda Puşkin öýünde ilkinji Krýukow okaýyşlary geçirildi.
Çernow radio bilen söhbetdeşlikde "Ýuwaş Don" romanynyň awtorlygynyň Şolohowa berilmegi, howpsuzlyk işgärleriniň bu işe ýüz urmaklarynyň sebäbi, onuň näme üçin gerek bolandygy barada şeýle diýdi:
"Krýukowyň aýal dogany Mariýa Dmitriýewnanyň 20-nji ýyllaryň başynda Moskwa baryp, Serefimowiçi gözleýşi, ol bolmansoň, kazaklar hakyndaky haýsydyr bir kagyzlary Demýan Bednä berşi hakynda ýatlama bar" diýip, Çernow Demýan Bednyniň Kremlde ýaşandygyna, Staliniň golaýynda işländigine örän geň galandygyny aýdýar.
Aýdylmagyna görä, "Ýuwaş Donuň" awtorlygyny öz üstüne almagyň ilki Aleksandr Serafimowiçe teklip edilmeginiň sebäbi hem şu ýerden gelip çykýar. Emma ol özüne edilen teklipden boýun gaçyrýar we bu barada ýaş Paustowskä gürrüň berýär.
Paustowskiý soň, haçanda "Ýuwaş Don" romany Mihail Şolohowyň ady bilen çap edilende, bolan işi ilik-düwme bilýän Serafimowiçiň ýüzüni sallap, gözlerini gaçalakladyşyny ýatlaýar.
Serafimowiç bu romana awtor bolmakdan ýüz öwrenden soň, OGPU – Birleşdirilen döwlet syýasy dolandyryşy geljekki meşhur sowet ýazyjysynyň kandidatlygyna 20 ýaşlaryndaky Mihail Şolohowy seçip alýar.
Ýöne Şolohow hem ilki bu işe boýun bolmaýar. Onsoň ony sud edip, atuw meýdançasyna çykaryp gorkuzýarlar. Şondan soň ol bu teklip bilen razylaşýar. Ilki ony bir ýyl türme tussaglygyna höküm edýärler, soň Moskwa iberýärler we ol bu ýerde ykdysady işler boýunça uly howpsuzlyk işgäri Mironowyň kwartirasynda ýaşaýar. Şolohowyň dul galan aýalynyň ýatlamasyna görä, ol Mironow bilen baryp Donda ýaşaýarkalar tanyş bolupdyr.
Şeýlelikde, Çernowyň tassyklamagyna görä, Şolohow Mironowyň kwartirasynda ýaşaýar, oňa hekaýa ýazmagy öwredýärler.
Görnüşinden, ol ol hiç wagt hiç zat ýazmandyr, ýasama bir zatlar bolmasa, onuň hatlaryny, golýazmalaryny gören adam ýok. Ýazan zatlary diýilýänleriň bolsa onuň öz eli bilen ýazylandygyny ýa-da aýalynyň dogany Iwan Gromoslawskiniň eli bilen ýazylandygyny hiç kim bilmeýär.
Şolohowyň özi bir gezek "Ýuwaş Donuň" iki kitabyny Gromoslawskiniň göçürip berendigini boýun alypdyr.
Eýsem, Şolohowyň adyndan çap edilen beýleki eserler hem onuň özüniňki dälmi, olary kim ýazypdyr diýip soralmagy mümkin.
Çernow bu soraga hem jogap berýär: Şolohowyň adyndan çap edilen "Göterilen tarp", "Adamyň ykbaly" we beýleki eserler "edebi gullar" tarapyndan, ýazyjylar toparynyň gizlinlikde işledilmeginde döredilýär.
"Ol her smenada 10 ýa-da 100 adamyň işini edýän Stahanow ýaly, bütin brigada Şolohow üçin işleýär" diýip, Çernow Stahanowyň özüniň hem bir zatlar edendigini, emma Şolohowyň hiç bir iş etmändigini, onuň üç ýarym klas bilimli, hünärsiz adam bolandygyny hem sözüne goşdy.
Eýsem, howpsuzlyk işgärlerine "Ýuwaş donuň" hakyky awtorynyň nämesi ýaramandyr?
Çernow muny Krýukowyň aklaryň tanymal ýazyjysy, Don hökümetindäki üçünji adam bolmagy bilen düşündirýär. Şu sebäpden, Staliniň hut özüniň goldamagy bilen, howpsuzlyk işgärleri ýörite operasiýa işläp düzýärler. Çünki olara ýaş proletar genisi tarapyndan ýazylan beýik eser gerekdi, olar bu romany bölekleýin owadanladylar, köp redaktirlediler, oňa başga ak ýazyjylardan hem bir topa zat goşdular. Elbetde, romana goşulan zatlary çak edip bolýar, emma ondan kesilip aýrylan zatlary bilmek kyn diýip, Çernow aýtdy.
"Ýuwaş Donuň" golýazmasynyň bir ýerlerde saklanyp galan bolmagy mümkinmi?" Çernow bu soraga şeýle jogap berýär:
"90-njy ýyllaryň başynda biraz maýylganlyk bolanda, Lubýankanyň arhiw işgärleri "Ýuwaş Donuň" golýazmasynirede, näme üçin ony bereňizok?" diýlip soralanda, "Biz bererdik, ýöne Şolohowlaryň maşgalasy garşy çykýar" diýip jogap beripdirler. Men Ýuriý Polýakowa salgylanmagy gowy görýärin, ol 2005-nji ýylda "Literaturnaýa gazetada" "Biz üçin Şolohowy ýitirmek Beýik Watançylyk urşundaky ýeňşi ýitirmek bilen deň" diýip ýazdy. Meniň pikirimçe, golýazma bir ýerler-de ýatyr, sebäbi KGB Irina Nikolýaewna Medwedewa-Tomaşewskaýanyň kitapçasy çykandan soň, ony Donuň ähli ýerinden gözledi. 1974-nji ýylda çykan kitap Şolohowy paş edýän ilkinji barlaglary öz içine alýardy. Şolohow şondan soň insult boldy. Ol kitap Parižde, Aleksandr Solženitsiniň sözbaşysy astynda çykdy" diýip, Çernow gürrüň berdi.
Ol FSB-niň, KGB-niň mirasdüşeriniň öz agentleriniň üstüni açmaýandygyny, emma Bolotow atly howpsuzlyk işgäriniň bir kärdeşine 1923-nji ýylda Mironowyň elinde işlän howpsuzlyk işgäri Şolohow hakynda hat ýazandygyny, bu hatyň birnäçe ýyl öň, Bolotowyň ogly tarapyndan internet-auksionda goýlandygyny hem gürrüň berdi.
"Bu Şolohowyň awtorlygyna garşy çykarylan ölüm hökümidi. Sowet mekdeplerinde Krýukowyň eserlerini öwretmediler, men ol hakynda ýazan kitabymy "Gadagan edilen klassyk" diýip atlandyrdym" diýip, Çernow aýtdy.
Tanymal edebiýatçy, akademik Aleksandr Lawrow häzir 150 ýyllygy bellenilýän tanymal ýazyjy Fýodor Krýukowyň mundan öň hiç wagt beýle meşhur bolmandygyny, ony Şolohowyň adyndan çap edilen "Ýuwaş Don" romanynyň meşhur edendigini aýdýar.
Onuň pikiriçe, Krýukowy ozaly 1974-nji ýylda Şolohow we "Ýuwaş Don" hakynda ýazylan we tamamlanmadyk kitabyň çykmagy meşhur edýär. Bu kitaby tanymal edebiýatçy alym Boris Tomaşewskiniň dul galan aýaly Irina Mewdedewa-Tomaşewskaýa ýazýar.
Lawrowyň sözlerine görä, bu kitabyň awtorynyň, aýdylyşy ýaly, Şolohow däldigi hakynda baryp 1929-njy ýylda, romanyň ilkinji bölekleri çap edilende gürrüň edilip başlanýar.
"Men akademik Mihail Pawlowiç Alekseýew bilen 10 ýyl işledim, ol Mihail Şolohow bilen akademiki mejlislerde köp duşuşan adam we hemişe doly ynam bilen: "Men ony tanaýaryn, men ony gördüm, ol hiç wagt ol kitaby ýazyp biljek adam däldi" diýerdi diýip, Lawrow radio bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Lawrow bu kitabyň bolşewik-ýazyjynyň galamynyň astyndan çykyp bilmejekdigini aýtsa-da, onuň awtorynyň anyk kimdigi barada anyk bir pikiriniň ýokdugyny hem belläp geçdi. Ýöne ol "Ýuwaş Donuň" awtorynyň Krýukow bolan bolmagynyň mümkindigi bilen hem ylalaşýar.
Krýukow okaýyşlarynda çykyş edenleriň biri Georgiý Malahow bolup, ol Fýodor Krýukowyň irki döredijiliginiň we "Ýuwaş Donuň" birinji böleginiň esasynda ýatan kazak aýdymlary hakynda gürrüň etdi. Malahowyň sözlerine görä, Krýukow kazak aýdymlaryny baryp student ýyllaryndan ýygnap başlaýar we daşary ýurtda onuň 1889-njy ýylda aýdym ýazan depderi saklanýar.
Don folklaryny toplan Aleksandr Listopadow "Men 2,5 müň kazak aýdymyny topladym, Krýukow olaryň ählisini bilýän eken" diýipdir.
Krýukow okaýyşlarynda çykyş edenleriň ýene biri Igor Muraşkin boldy, ol Fýodor Krýukow gaznasynyň edýän işleri hakynda gürrüň berdi, ýazyjynyň eserler ýygyndysynyň gazna tarapyndan çap edilen 6 tomlugyny görkezdi.
Şahyr we žurnalist Tatýana Woltskaýanyň makalasy esasynda taýýarlandy.


text:
Nebitiň bahasynyň arzanlamagy we koronawirusyň ýaýramagy sebäpli iki urgudan ejir çekýän Russiýa ykdysadyýeti goldamak çäreleriniň bir bölegi hökmünde 4 milliard dollarlyk gaznanyň döredilendigini yglan etdi.
Russiýanyň premýer-ministri Mihail Mişustin 16-njy martda eden çykyşynda bu täze çäreleriň syýahatçylyk pudagyndaky kompaniýalar we awiakompaniýalar üçin salgyt ýeňilliklerini, şeýle-de kärhanalara ýeňillikli karzlary bermek baradaky maksatnamany giňeltmegi öz içine alýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, bu çäreleriň çäginde “Gazprom” we “Rosneft” ýaly döwlet kompaniýalaryna paý peýda töleglerini alty aýa çenli yza süýşürmegine rugsat berilmegi ähtimal.
Russiýada döwlet kompaniýalary paý peýda töleglerini adatça ýylyň ortasynda töleýärler.
Russiýanyň ykdysadyýeti nebit bahalaryna ýiti derejede garaşlydyr. 9-njy martda nebitiň bahalary soňky 30 ýyla golaý wagtyň dowamynda iň uly bir günlük aşaklamany başdan geçirdi.


text:
Niderlandlarda 2014-nji ýylyň iýulynda separatistleriň kontrollygyndaky gündogar Ukrainada Malaýziýanyň howaýollary kompaniýasynyň MH17 gatnaw belgili uçarynyň urlup ýykylmagy bilen bagly, Russiýanyň üç we Ukrainanyň bir raýatynyň sud diňlenişigi başlandy.
9-njy martda güman edilýän dört şübheli Şiphol aeroportunyň golaýyndaky berk gözegçilikde saklanýan sud zalyna gelmedi. Ýöne kazylar sud diňlenişiginiň olaryň ýoklugynda dowam etdiriljekdigi barada karar çykardylar.
Bir pursatda prokuror MH17 gatnaw belgili uçarda ölen 298 ýolagçynyň we ekipaž agzalarynyň atlaryny okady. Kuala Lumpura uçan bu uçar Russiýada öndürilen raketa tarapyndan urlup ýykyldy.
Heläk bolanlaryň arasynda Gollandiýanyň 193, Malaýziýanyň 43 we Awstraliýanyň 38 raýaty bar.


text:
Medeniýet
10.11.2016 | Türkmenistanyň Özbegistandaky Medeniýet günleri tamamlandy
Buhara, 10-njy noýabr /TDH/. Şu gün Özbegistan Respublikasynda Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy hem-de iki ýurduň sungat ussatlarynyň dostluk konserti boldy.
09.11.2016 | Daşkentde Türkmenistanyň Medeniýet günleri dowam edýär
Daşkent, 9-njy noýabr (TDH). Özbegistan Respublikasynyň paýtagtyndaky döredijilik çäresiniň ikinji güni özbek doganlarymyzy türkmen sungatynyň geçen asyrlardaky we häzirki döwürdäki täsin özboluşlylygy bilen tanyşdyrýan çärelere baý boldy.
08.11.2016 | Özbegistanda Türkmenistanyň Medeniýet günleri açyldy
Daşkent, 8-nji noýabr /TDH/. Şu gün özbek paýtagtynda Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň dabaraly açylyşy we ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň konserti boldy.
08.11.2016 | Türkmenistan türki medeniýetiniň festiwalyna gatnaşýar
Seul, 8-nji noýabr /TDH/. Şu gün düzüminde estrada aýdymlaryny meşhur ýerine ýetirijiler, belli sazandalar we tansçylar bolan Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleriniň wekiliýeti Koreýa Respublikasynyň paýtagtynda geçirilýän türki medeniýetiniň halkara festiwalynyň açylyş dabarayna gatnaşdy.
06.11.2016 | Türkmenistanyň Russiýadaky şekillendiriş sungatynyň tanyşdyryş sergisi
Russiýanyň Çeperçilik akademiýasynyň Moskwadaky sergi toplumynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan neşir edilen “Gadymy Merwiň täsin rowaýatlary” atly kitabyň tanyşdyryş sergisi geçirildi.
02.11.2016 | “Görogly” şadessany—milli we dünýä ruhy-genji hazynasynyň aýrylmaz bölegi
Aşgabat, 2-nji noýabr /TDH/. Şu gün paýtagtymyzda “Görogly” şadessanynyň dünýä medeniýetindäki orny” atly halkara ylmy maslahaty öz işine başlady. Geçirmek başlangyjy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa degişli bolan maslahatyň guramaçysy hökmünde ýurdumyzyň Medeniýet ministrligi çykyş edýär.
26.10.2016 | “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly kitabyň rus diline terjimesiniň tanyşdyrylyşy
Aşgabat, 26-njy oktýabr (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet kitaphanasynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň türkmen halkynda uly sarpalanýan ussat Şükür bagşy hakynda gürrüň berýän “Parahatçylyk sazy, dostluk, doganlyk sazy” atly rus dilinde neşir edilen kitabynyň tanyşdyryş dabarasy boldy.
26.10.2016 | Türkmenistanyň Prezidenti Garaşsyzlyk güni mynasybetli guralan baýramçylyk konsertine gatnaşdy
Aşgabat, 26-njy oktýabr (TDH). Şu gün paýtagtymyzdaky Mejlisler merkezinde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygyna bagyşlanan döwlet konserti geçirildi. Sungat ussatlarynyň guran bu baýramçylyk konsertine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
15.10.2016 | “Ýaňlan, Diýarym!” bäsleşiginiň jemleýji tapgyry
Aşgabat, 15-nji oktýabr /TDH/. Şu gün Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde ýaş aýdymçy çeper höwesjeňleriň “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi.
06.08.2015 | Türkmenistanda Hytaýyň Medeniýet günleri tamamlandy
Aşgabat, 6-njy awgust /TDH/. Şu gün türkmen paýtagtynda Hytaý Halk Respublikasynyň Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy hem-de türkmen we hytaý artistleriniň gatnaşmagynda dostluk konserti boldy.