text:
Müsürde 30 ýyllyk prezident Hosni Mubaregiň halk gozgalaňy netijesinde häkimiýetden gyrakladylmagyna ýakyndan şaýat bolan türkmenistanlylaryň biri Öwez Ýollyýew bu ýurtda 10 ýyldan gowrak bäri ýaşaýandygyny, arap dilini we dini bilimleri öwrenendigini aýdýar.
Ol Azatlyk Radiosynyň telefon arkaly beren soraglaryna Kairdäki öýünden jogap berdi. Söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Müsür halkynyň Hosni Mubaregiň dolandyryşyna garşy şeýle agzybir gozgalaňa turmagyna esasy näme sebäp boldy?
Öwez Ýollyew: Muňa, gysgaça aýtsam, prezident Hosni Mubaregiň diktatorluga ýüz urmagy, ýurtda korrupsiýanyň ösmegi we adam hukuklarynyň depgilenmegi sebäp boldy. Mundanam başga, soňky saýlawlarda parlament orunlarynyň 95 prosenti häkimiýet başyndaky «Watan» demokratik partiýasynyň agzalarynyň eline berildi. Hosni Mubaregiň ýene bir esasy ýalňyşy bolsa, ogluny häkimiýete getirmegi we ony öz ornuna prezident etjek bolmagy boldy.
Azatlyk Radiosy: Indi Müsürde demokratiýa, halk häkimiýeti ýeňip bilermi? Käbir pikirlere görä, Mubarek gitse-de, onuň dolandyryjy elitasy, harbylar saklanyp galýar. Ýa bu aladanyň jany ýokmy?
Öwez Ýollyýew: Juma güni adamlar häkimiýetiň halkyň ygtyýarna geçendigini bildirmek üçin ýörite demonstrasiýa çykdylar we söz azatlygy, din azatlygy ugrunda, öz hak-hukuklary ugrunda janyny pida eden şehitleriň hormatyna gül desselerini goýdular. Olar şonda Mubaregiň soňky galyndylarynyň hem häkimiýetden gitmegini talap etdiler. Bu talaplara ýaşlar hem goşulýar we adamlar häzir köçelerde, ýedi ýaşdan ýetmiş ýaşa arassaçylyk işleri bilen meşgul. Şu zatlary görüp, men Müsürde demokratiki özgerişleriň başlanandygyny duýdum diýsem-de ýalňyş bolmaz. Şundan soň mende Müsür döwletiniň doly demokratiki döwlete öwrülip biljegine umydam, ynanjam bar.
Azatlyk Radiosy: Bu ýagdaýa Mubaregiň tarapdarlary nähili garaýar? Olar häzir nähili pozisiýada durýar?
Öwez Ýollyýew: Mubaregiň tarapdary gozgalaňda-da az boldy. Şol günler Mubarek öz çykyşynda men halkyma hyzmat etdim, ýurt üçin söweşdim diýen ýaly sözleri aýtdy. Şondan soň biraz adam Mubaregi goldap, protestçilere garşy göreşe çykdy. Ýöne olara garşylyk görkezildi we edil häzir Mubaregiň hiç bir tarapdarynyň bardygy bildirmeýär.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, Tunisde hem Müsürde bolup geçen wakalar beýleki arap ýurtlaryna hem ýaýrap bilermi?
Öwez Ýollyýew: Elbetde, ýaýrap biler. Sebäbi bu zatlaryň hemmesi taryha girýär we taryhda galýar. Adamlar bu zatlary haçanam bolsa okaram, eşiderem. Onsoň şu wakalar demokratiýanyň beýleki ýurtlarda hem ýol almagyna täsir ýetirip biler. Sebäbi bu döwletleriň başyndaky adamlar uly diktatorlar, güýçli, hilegär diktatorlar hasaplanýardy. Olar howpsuzlyk, harby taýdan hemmetaraplaýyn ösen, güýçli hasaplanýardy. Emma olar şeýle ýagdaýda hem ýykyldylar. Olary halk ýykdy. Sebäbi halkyň tarapynda hak durýar, hak nirede bolsa ýeňjek eken.
Azatlyk Radiosy: Synçylaryň käbiri Mubarekden soň häkimiýetiň dini ekstremistleriň eline geçmeginiň ahmaldygyny, ýagny Eýranda şa agdarylandan soň bolan zatlaryň Müsürde hem gaýtalanmagynyň mümkindigini duýdurýar. Siz şeýle howpy görýärsiňizmi?
Öwez Ýollyýew: Ýok. Meniň düşünişim boýunça, müsür halkynyň öz aýdýan zatlaryndan çen tutup aýtsam, bärde Yslam jemagaty hereketi bar, ol syýasy jemgyýete öwrülen gurama. Emma Müsüriň hökümeti bu jemgyýeti entek saýlawlara gatnaşar ýaly derejede resmi taýdan kabul edenok. Ol dini partiýa hökmünde resmi taýdan hasaba alynman gelýär. Bu birinjiden. Ikinjiden, müsür halkynyň köp bölegi «bize esgeri nyzamam gerek däl, dini nyzamam gerek däl, medeni nyzam gerek» diýip, demonstrasiýada şeýle şygar astynda çykyş edýär. Şu nukdaý nazardan seretsek, halkyň köp bölegi dini düzgüni islänok. Sebäbi ozal Müsür Osman imperiýasynyň elinde boldy, soň harbylaryň elinde boldy, onsoň olar indi täze bir nyzam, täze bir düzgün-tertip isleýärler.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, Müsürde halkyň täze düzgüni döretmäge, täze demokratik jemgyýet gurmaga hyjuwy, tejribesi ýeterlik bolarmy?
Öwez Ýollyýew: Meniň pikirimçe, olaryň bu meseledäki hyjuwy, tejribesi ýeterlik. Sebäbi bu gezekki ýeňişden soň diňe halkyň özi öz islän adamlaryny saýlap biler we häkimiýetlere öz diýenini etdirer diýip pikir edýärin. Men olar açyk we adalatly saýlawlary geçirip biler öýdýärin. Olar şu ugurda göreşip biljek eken. Biz ozal Müsüriň halkyndan beýle zada garaşamzokdyk, emma müsür halky dogrudanam öwgä mynasyp halk eken.


c: text/html

text:
“Awaza” syýahatçylyk zolagynyň ekologiýa taýdan Hazaryň iň arassa kenarynda ýerleşýändigi barada türkmen metbugatynda häli-şindi maglumat berilýär. Deňziň “Awaza” degişli bölegine seredeniňde, bu aýdylany inkär edere sebäbem ýok.
Emma “Awazadan” sähelçe uzaklaşyp Türkmenbaşy aýlagynyň kenaryna barsaň weliň, hapa-hupa dökülip, Hazaryň köpükläp ýatan bölegi gözüňe ilýär. Ýerli ýaşaýjylaryň käbirleriniň aýtmagyna görä, onuň sebäbi töwerekde ýerleşýän şäheriň lagym ulgamynyň hem-de Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň galyndalarynyň deňze dökülmegidir.
Orta mekdebiň mugallymy, özüni Goçmyrat diýip tanadan ýerli ýaşaýjy bu ýagdaýa uzak wagtdan bäri syn edip gelýän şäherlilerden biri. 47 ýaşly Goçmyrat mugallym hem bu aýlaga Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň önümçilik galyndylarynyň hem-de şäheriň lagym suwlarynyň akdyrylýandygyny tassyklady.
Bu aýlagyň kenarynda Türkmenbaşy we Çarlak atly kaşaň myhmanhanalar ýerleşýär. Bu myhmanhanalaryň aýlagyň kenarynda ýörite suwa düşülýän kenarlary, plýažlary bar. Emma suwa düşýän adam az.
“Türkmenbaşylylar bu aýlagda suwa düşmeýärler, esasan, deňziň bu bölegine biziň şäherimize turist bolup gelýänler girýärler, olara bu aýlagyň ýagdaýy barada ýeterlik maglumat berilmeýän bolmaly, ýerli halkyň arasynda-da bu barada o diýen gürrüň edilmeýär” diýip, Goçmyrat mugallym aýdýar.
Türkmenbaşy aýlagyna guýulýan hapa suwlar bilen birlikde Hazaryň kenaryndaky syýahatçylyk zolagyna ýaramaz täsirini ýetirip biläýjek başga ýagdaýlaram bar. Olardan biri hem Türkmenbaşynyň käbir böleklerini gaplap alan ýakymsyz ys.
Türkmenbaşylylaryň eýýäm öwrenişen bu ysyny şäheriň myhmanlary dessine duýýarlar. Ýanan gazyň ýa-da plastmassanyň ysyna çalymdaş bu ys Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyna golaýlaşdygyňça has-da güýjeýär.
“Bu ys şähere ýeliň öwüsýän tarapy boýunça ýaýraýar. Bu ys käwagt “Awaza” hem ýetýär. Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň tarapyndan gelýän bu ysa biz öwrenişip gitdik” diýip, Goçmyrat aýdýar.
Beýik Watançylyk urşy döwründe Tuapseden ewakuasiýa edilip getirilen bu zawodlar toplumynyň gurluşygy 1942-nji ýylda başlanyp, eýýäm 1943-nji ýylda bu zawodda öndürilen benziniň ilkinji tonnalary fronta iberilip başlanypdyr.
Bu zawodlar toplumy Türkmenbaşy şäheriniň içinde ýerleşip, “Awaza” syýahatçylyk zolagyndan takmynan 15 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Käbir ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, bu ys Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda polipropilen öndürýän zawodyň açylmagyndan soň döräpdir. Ýerli lukmanlaryň käbirleriniň aýtmagyna görä, onuň täsiri adam saglygy üçinem zyýanly.
“Aýdylşyna görä, şol wagt zawod polipropilen önümçiliginiň galyndylaryny asmana goýberýär. Şäheriň lagym ulgamynyň işgärleriniň hem edil şol wagt lagym suwlaryny Türkmenbaşy aýlagyna akdyrýanlygy aýdylýar” diýip, Goçmyrat bu ysyň daňdan sagat 4-lerde başlap, hasam erbet duýulýandygyny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýet rublynyň hümmeti amerikan dollaryna garanda rekord derejesinde pese gaçy. 11-nji sentýabrda 1 merikan dollary 37,57 rubl derejesinde boldy. 12-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşiginiň Orsýetiň Ukrainadaky krizisde oýnaýan roly sebäpli Moskwa garşy girizen sanksiýalary güýje girýär.
Ýewropa Bileleşiginiň täze sanksiýalary Orsýetiň nebit we ýarag pudaklaryna gönükdirilen, şol sanda halkara maliýe bazarlarynyň elýeterliligini çäklendirýän ozalky sanksiýalary has ýaýbaňlandyrýar.
Günbataryň maliýe bazarlarynyň elýeterliliginiň çäklendirilmegi Orsýetiň eýýäm gowşan ykdysady ösüşini hasam çökerip biler.


text:
Mihail Gorbaçýowyň 1980-nji ýyllarda alkogola garşy ýöreden kampaniýasynyň dowamynda aragy we beýleki agyr alkogolly içgileri satyn almak üçin dükanlarda durmaly bolan uly nobatlar öňki Sowet Soýuzynda ýaşan köp adamlaryň ýadynda bolsa gerek.
Häzir öňki sowet lideri özüniň ilkinji uly inisiatiwalarynyň çäginde 30 ýyl mundan öň başlan bu kampaniýasynda goýberilen kemçilikler barada aýdýar.
Gorbaçýow 15-nji maýda “Komsomolskaýa Prawda” gazeti bilen söhbetdeşliginde spirtli içgilerden saklanmak programmasyny “kellä palta urlan ýaly, [birden] girizmeli däldi” diýdi. Ol bäş ýyllyk kampaniýanyň ýuwaş-ýuwaşdan we takyk plana görä alnyp barylmalydygyny belledi.
Alkogola garşy plan
Alkogola garşy plan 1985-nji ýylyň 16-njy maýynda Mihail Gorbaçýowyň häkimiýet başyndaky Kommunistik Partiýasynyň Baş sekretary wezipesine geçmeginden iki aýdan soň başlanypdy.
Bu sowet ykdysadyýetinde zähmet öndürijiliginiň pese gaçmagyna we ilatyň ömrüniň ortaça uzaklygynyň gysgalmagyna sebäp bolan alkogolizmiň pajarlap ösmegine jogap bolmalydy.
Alkogol içgilerini satýan dükanlaryň aglaba köpüsi ýapylypdy we azyk dükanlarynda alkogol satylýan sagatlar çäklendirilipdi. Alkogolyň nyrhy ýokarlanyp, agyr içgileriň düzümindäki esasy serişde bolan gandyň gytçylygy döräpdi.
Iş ýerinde ýa-da köpçüligiň arasynda içgili tutulan adamlara temmi berlipdi.
Ähli mekdepler, kärhanalar, ýokary okuw jaýlary we beýleki guramalar alkogola garşy jemgyýetleri döretmäge mejbur bolupdylar. Alkogol toýlarda hem gadagan bolupdy. Kawkazda, Moldowada, Ukrainada we Orsýetiň günortasynda seýrek çakyrlary öndürýän hojalyklar ýok edilipdi.
Bu syýasat ilat arasynda goldaw tapmandy we netijede alkogol önümçiliginiň gara bazary döräp, sowet býujetine onlarça million amerikan dollary möçberinde zarba urupdy.
1990-njy ýylda bu kampaniýa resmi taýdan ýatyryldy.
Alkogol meselesi
Gorbaçýow “Komsomolskaýa Prawda” neşiri bilen söhbetdeşliginde kampaniýanyň durmuşa kämil geçirilmändiginiň öz şahsy ýalňyşy bolandygyny boýun aldy. Emma ol bu ýalňyşyň jogapkärçiliginiň planlaşdyryş we durmuşa geçiriş işlerine jogapkär bolan ýokary derejeli sowet ýolbaşçylary Ýegor Ligaçowa we Mihail Solomentsewe hem degişlidigini aýtdy.
Alkogola garşy kampaniýanyň 20 ýyllygynyň öňüsyrasynda, 2005-nji ýylda beren interwýusynda Gorbaçýow ony “ýalňyşlyklar sebäpli biabraý bolan beýik ideýa” diýip atlandyrypdy.
Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasynyň maglumatyna görä, häzirki Orsýetde ölüm ýagdaýlarynyň 30%-i alkogol içmek bilen bagly. Şeýle-de Orsýetde akogola garaşly ýaşlaryň sany beýleki ýurtlara garanda has köp.
Emma şu ýylyň başynda Orsýetiň hökümeti ýurtda alkogol içilmeginiň möçberiniň we munuň bilen bagly ölüm derejesiniň peselýändigini aýtdy.


text:
Sişenbe güni Eýranyň öňki prezidenti Akbar Haşemi Rafsanjany “Ekspertler ýygnagyna” ýolbaşçylyk wezipesini elden berdi.
“Ekspertler ýygnagy” ýurduň ýokary ýolbaşçysyny wezipä bellemäge we wezipeden boşatmaga hukukly döwlet organy. Rafsanjany kandidatlykdan çekilensoň, bu ýygnagyň ýolbaşçylygyna 80 ýaşly konserwatiw ruhany Aýatolla Mohammad Reza Mahdawi Kani saýlandy.
“Aýatolla Mohammad Reza Mahdawi Kani bu jogapkärçiligi kabul etmäge taýyn bolsa, men aratapawutlardan dynmak we bu mukaddes organa menden zyýan ýetmez ýaly öz kandidaturamy hödürlemerin” diýip, Rafsanjany aýtdy.
Şeýlelikde ýeke-täk kandidat Kani agzalaryň 63-niň sesini aldy. Bu ýarawsyz ruhany oppozisiýanyň tarapdary hasaplanmaýar. Onuň bu wezipä saýlanmagyny konserwatiw media gutlady. Sişenbe günüdäki ýygnakda onuň ozi ýokdy.
Nýu Ýorkda ýaşaýan analizçi Majid Mohammadiniň pikiriçe, Rafsanjanynyň syýasy karýerasynyň şunuň bilen tamamlanmagy mümkin: “Bu 1980-nji ýyllarda Yslam respublikasynyň düýbüni tutan Aýatolla Homeýniden soň, 1990-njy ýyllarda hem Hameneýiden soň, ýurtda ikinji iň güýçli adam hasaplanan Haşeminiň syýasy işleriniň soňlanandygyny aňladýar”.
Rafsanjany soňky hepdelerde ony bu wezipeden aýyrmak isleýän konserwatiwler tarapyndan gysyş astyna alyndy. Rafsanjany reformaçy oppozisiýa aşa ýakyn durýanlykda tankytlandy. Şol sebäpden sişenbe günüdäki waka oppozisiýa üçin öňegidişlik hasaplanyp bilinmez.
“Ýaşyl hereket üçin bu oňaýly zat. Sebäbi ol indi karar çykaryjylarynyň sany azalan bir düzgün bilen ýüzbe-ýüz boldy. Ol şol bir wagtyň özünde-de hiç kime, hatda Rafsanjana-da el urmakdan çekinmeýän bir režim bilen iş salyşmaly” diýip, Waşington institutynyň ýokary derejeli ylmy işgäri Mehdi Halajy aýdýar.
Tankydy pikirli
Rafsanjany 2009-njy ýylda Ahmedinejadyň täzeden saýlanmagyna getiren ses berişlikden soň turan protestleriň hökümet tarapyndan zorlukly basylyp ýatyrylmagyny tankytlan adam. Ol saýlawlarda hem oppozisiýanyň kandidaty, “Ýaşyl hereketiň” başlygy Mir Hossein Musewini gytaklaýyn goldady. Mundan bașga-da, Rafsanjany häkimiýetleri syýasy tussaglary boşatmaga çagyrdy.
Akbar Haşemi Rafsanjany “Ekspertler ýygnagyna” 2006-njy ýylda girip, 2007-nji ýylda hem bu ýygnagyň ýolbaşçylygyna saýlandy. Ýokary ýolbaşçyny wezipeden boşatmaga hukukly bolsa-da, “Ekspertler ýygnagynyň” 1983-nji ýylda gurlaly bäri çykaran möhüm bir syýasy karary ýok.
Soňky hepdelerde Rafsanjanynyň maşgala agzalary-da basyş astyna düşdi. Onuň ogly Mohsen öten hepde Tähran metrosynyň ýolbaşçylyk wezipesinden boşadyldy. Beýleki ogly Mehdi häzir Britaniýada sürgünlikde ýaşaýar. Eýrana dolanan ýagdaýynda onuň tutuljakdygy aýdylýar. Ýaňy “YouTube” saýtynda peýda bolan bir wideoda bir topar adam Rafsanjanynyň gyzy Faezä sögüp, “Haşemä ölüm” diýip gygyryşýarlar.
Öňki deputat Faezeh oppzision protestlere gatnaşanlygy üçin ençeme gezek tussag edildi.
Rafsanjany “Ekspertler ýygnagynyň” agzasy bolup galýar. Bu 76 ýaşly gurply ruhany 1989-njy ýyldan 1997-nji ýyla çenli Eýrana prezidentlik etdi. Ol 2005-nji ýylda ýene prezidentlige dalaş edip, ikinji tapgyrda Ahmedinejatdan ýeňildi.
Prezidentkä Rafsanjany Günbatar bilen dostlukly gatnaşyklaryň dikeldilmeginiň tarapyny çaldy. Ol prezidentlikden öň, 1980-nji ýyldan 1989-njy ýyla çenli, parlamentiň başlygydy.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň ýaşaýyş durmuşynyň barha ýokarlanmagy bilen bir hatarda, ruhy dünýäsiniň baýlaşmagy üçin alnyp barylýan işler döwlet syýasatynda esasy orny eýeleýär. Bu işde hormatly Prezidentimiziň döredýän eserleri halkymyza ylym-bilim çeşmesi bolmak bilen bir hatarda, ruhy taýdan galkynmakda hem taýsyz nusga bolup durýar.
Şeýle eserleriň biri-de mähriban Arkadagymyzyň jöwher zehininden kemala gelip, Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda halkymyza sowgat bolan “Paýhas çeşmesi” atly ajaýyp eseridir. Ata-babalarymyzyň paýhasy bilen asyrlaryň dowamynda döredilen halk nakyllaryny özünde jemleýän bu ajaýyp eser çuňňur many-mazmun bilen okyjylarda iň tämiz duýgulary oýarýar.
Bilşimiz ýaly, türkmen ahalteke bedewleri temasy mähriban Arkadagymyzyň ähli eserinde diýen ýaly görnükli orna eýedir. Çünki ata-babalarymyzyň zehin gory, yhlas keremi bilen döredilen türkmen bedewleri halkymyzyň milli baýlygy we buýsanjydyr.
“Paýhas çeşmesinde” bedew atlar bilen baglanyşykly nakyllara giň orun berilýär. Saldamly eserde kökenli zynjyra düzülen ol nakyllaryň her biri çuňňur mana eýe. Olaryň aňyrsynda giden uly many jemlenýär. Ol nakyllar bilen içgin tanşanyňda, ata-babalarymyzyň bedew atlar babatynda döreden nakyllarynda behişdi bedewleriň üsti bilen durmuşyň başga-da ençeme meseleleri boýunça öwüt-ündewlerini, öz garaýyşlaryny beýan etmegi başarandygyna göz ýetirmek bolýar. Muňa “Paýhas çeşmesinde” beýan edilen “At – münenden, görk – geýenden”, “At ady bilen, ýigit ody bilen”, “At başyna iş düşse, agyzdyrygy bile suw içer, är başyna iş düşse, ädigi bile deňiz geçer”. Görnüşi ýaly, her bir nakylyň aňyrsynda bir däl-de, birnäçe many jemlenýär.
Eziz Arkadagymyz eserinde bedew atlar hakyndaky nakyllary girizende käbir ýagdaýda olaryň bir-iki däl-de, birnäçe manyny özüne birikdirýän nakyllaryny seçip-saýlap alypdyr. Muňa esere girizilen “At ýortuşda belli, gurt-ýyrtyşda, är göreşde, batyr-söweşde” nakyly hem aýdyň mysaldyr. Görnüşi ýaly, bu dana sözde bedew atyň ýortuşy- çapyşy, gitgirligi bilen belli bolýandygy, gurduň ýyrtyşy — öz awuny bölüp-ýyrtyp almaga ukyby bilen, bili kuwwatly är ýigidiň göreşi, batyr goç ýigitleriň bolsa, al meýdanda söweşi bilen belli bolýandygy beýan edilýär.
Hormatly Prezidentimiziň eserine girizen bedewler hakyndaky nakyllary bir tarapdan, okyjylary ata-babalarymyzyň paýhasyna, synçylygyna, dünýä garaýşynyň çuňňurlygyna göz ýetirmäge ýardam etse, ikinji bir tarapdan, okyjylaryň kalbynda terbiýeleýjilik duýgularynyň kemala gelmeginde gözli çeşme bolup durýar. Sebäbi nakyl – akyl. Onuň düýp özeni paýhas ummanyndan gözbaş alýar.
Türkmeniň owadan, Hak sylamyş tebigaty bar. Bu gözel dünýä türkmene ýüz-millionlarça ösümlikler bilen bir hatarda, haýwanat dünýäsiniň, janly-jandarlaryň gaýtalanmajak gözel nusgalaryny hem bagyş edipdir. Şeýle nusgalaryň naýbaşysy hasaplanýan ahalteke bedewleri täsin gudrat, gözellik ölçegi. Syn-sypatly, sagrysy meýdanly bedewler türkmen durmuşynyň aýrylmaz bölegi. Mähriban Arkadagymyzyň eserine girizen bedew atlar hakyndaky nakyllar, gözelden görkana bedewlerimize bolan söýginiň artmagynda aýratyn ähmiýete eýe bolup durýar.
Aprel aýynda sahawatly türkmen topragy has-da gözel keşbe eýe bolýar. Bu aýda halkymyz synmaz buýsanjymyz bolan Türkmen bedewiniň baýramyny belläp geçýär. Şanly sene mynasybetli Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzda halkymyzyň milli baýlygy we buýsanjy bolan behişdi bedewlerimiziň dünýädäki şan-şöhratyny has-da belende galdyrmak maksady bilen ahalteke atlarynyň halkara bäsleşigini hem-de olaryň gözelligini şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserlerinde, neşir önümlerinde, fotosuratlarda, teleýaýlymlarda çeper beýan etmek ugrunda suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, fotosuratçylaryň, neşirýat işgärleriniň, dizaýnerleriň, teleoperatorlaryň arasynda bäsleşikleri geçirmek hakynda ýörite çözgütleri kabul edýär. Bu işler bagtyýar halkymyz bilen bir hatarda, bütin dünýäde Arkadagymyza bolan çuňňur söýgini, buýsanjy artdyrýar.
Gurbanmuhammet MÖJEKOW,
S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen
oba hojalyk uniwersitetiniň mugallymy.


text:
Her okuw ýylynyň başynda bolşy ýaly, şu ýyl hem ýurdumyzyň bazarlarynyň, söwda merkezleriniň ýanynda «Mekdep bazarlary» açyldy. Olarda bilim işgärleri, talyplar, mekdep okuwçylary üçin dürli okuw esbaplary, talyplar we mekdep okuwçylaryna niýetlenen egin-eşikler elýeterli bahadan halka hödürlenilýär. Mekdep bazarlarynda Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň, Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň öndüren önümleriniň has kändigini aýratyn bellemek gerek.
Mekdep bazarlary 9-njy sentýabra çenli ir ertirden giç agşama çenli halkyň hyzmatynda bolar.


text:
Guantanamadaky harby-deňiz bazada – türmede saklanýan iki daşary ýurtlyny ABŞ Ispaniýa we Latwiýa berdi.
Madridiň we Riganyň haýyşy boýunça şol adamlaryň atlarynyň aýan ediljek däldigi ABŞ-nyň Goranmak ministrliginiň maglumatynda bellenýär.
Terrorizmde güman edilýän daşary ýurtly adamlary saklamak üçin 2002-nji ýylda döredilen bu türmäni ýapmaga ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama häkimiýet başyna gelende söz beripdi. Emma şu wagta çenli onda saklanýan adamlaryň sanyny diňe 245-den 176-a çenli azaltmak başartdy.
Bu bazany terk edenleriň köpüsi ABŞ-da günä bildirilmedikler we dünýäniň dürli döwletleriniň kabul etmäge razylyk beren tussaglarydyr.


text:
NATO-nyň Owganystandaky komandowaniýesi ýurduň günortasynda talyplara garşy alnyp barylýan operasiýanyň gidişinde parahat ilatdan 12 adamyň heläk bolandygyny tassyklady.
NATO güýçleriniň atan iki raketasynyň ýaşaýyş jaýa düşmegi netijesinde adamlaryň ölendigi habar berilýär.
Koalision güýçleriň komanduýuşisi general Stenli MakKristal bolan waka üçin Owganystanyň prezidenti Hamyt Kerzeýden ötünç sorady.
Marja şäherinde we Nad Ali etrabynda talyplara garşy iki gün bäri dowam edýän hüjüme 15 müň töweregi amerikan, britan we owgan harbylary gatnaşýar.
Operasiýanyň üstünkli barýandygyny komandowaniýe belleýär.
Talyplardan 20 gowrak adamyň öldürilendigi, koalision güýçlerden ýitginiň 2 adamdygy, ýaralananlaryň bardygy habar berilýär.


text:
Orsýet 23-nji ýanwarda Brýusselde Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri tarapyndan Eýrana garşy sanksiýalaryň çäginde Eýranyň nebitine embargo girizilmegini goldamady.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow birtaraplaýyn sanksiýalaryň Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly problemalary çözüp bilmejegini nygtady.
Täze sanksiýalara laýyklykda Ýewropa Bileleşiginiň çäginde nebit we nebit önümleri boýunça Eýran bilen täze şertnamalary baglaşmaklyk gadagan edilýar.
Nebit söwdasy boýynça ozalky baglaşylan şertnamalar bolsa 1-nji iýula çenli ýatyrylmaly. Orsýet bu sanksiýalary goldamady.


text:
Pakistanyň iň uly ikinji oppozision partiýasy polisiýanyň ulanan göz ýaşardyjy gazy netijesinde özüniň iki tarapdarynyň ölendigini aýdýar. Bu wakanyň polisiýa demonstrantlaryň Yslamabada girmeginiň öňüni almaga synanyşan mahaly bolandygy mälim edilýär.
Pakistanyň “Tehrek-e-Insaf” oppozision partiýasynyň ýokary derejeli lideri Şah Mehmud Kureşi agzalýan iki adamyň düýn gije polisiýa bilen bolan çaknyşyklar döwründe “iň soňky ulanyş möhleti gutaran göz ýaşardyjy gazyň çakdanaşa ulanylmagy sebäpli” 1-nji noýabrda heläk bolandygyny aýtdy.
Oppozision lider Imran Hanyň ýüzlerçe tarapdary 2-nji noýabrda geçiriljek demonstrasiýalara gatnaşmak üçin Yslamabat şäherine girmäge synanyşýar. Han şol demonstrasiýalaryň dowamynda premýer-ministr Nawaz Şarifiň wezipesinden çekilmegini talap etmäge çagyryş edýär.


text:
Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki Rosatom kompaniýasynyň başlygy öz kärhanasynyň Buşehr atom elektrik stansiýasyny Eýrana geçirmek baradaky dokumentlere gol çekmäge taýýardygyny aýtdy.
Sergeý Kriýenko “Buşehr häzir 100 prosent güýjünde işleýär we ony proektiň eýesine, ýagny Eýrana geçirmegi taýýarlamak bu işiň jemleýji bölegi bolar” diýdi. Bu proýekt Eýran tarapyndan başlanypdy.
Hökümet Orsýet bilen Buşehrde ýadro atom elektrik stansiýasyny gurmak şertnamasyny 1995-nji ýylda baglaşypdy.
Bu stansiýanyň gurluşygy aslynda 1970-nji ýyllaryň ortasynda nemes firmasy tarapyndan başlanypdy we yslam rewolýusiýasyndan soň taşlanyp gidilipdi. Şondan soň Eýran Orsýet bilen şertnama baglaşypdy.
Kriýenko Buşehriň kontrollugy Eýrana geçenden soň hem ol ýerde ors spesialistleriniň galyp-galmajagy barada zat aýtmady.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 250 gün galmagy mynasybetli Lebap welaýatynyň zähmetsöýer ilatyna hem-de Türkmenistanyň ähli halkyna
Lebap welaýatynyň zähmetsöýer ilaty!
Eziz watandaşlar, mähriban halkym!
Sizi Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiziň we agzybir halkymyzyň at-abraýyny, şan-şöhratyny has-da belende göterjek 2017-nji ýylyň şanly wakasy bolan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 250 gün galmagy mynasybetli tüýs ýürekden gutlaýaryn. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň — halkara sport baýramynyň barha golaýlaşýandygyny alamatlandyrýan bu waka bedew bady bilen ösüşleriň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýan Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerimizde egsilmez ruhy güýç berýär, jebisligiň we agzybirligiň belent duýgusyny terbiýeleýär. Şoňa görä-de, aýratyn möhüm ähmiýetli bu şanly wakanyň — V Aziýa oýunlarynyň şanyna dowam edýän deňi-taýy bolmadyk atly ýörişiň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň täze, joşgunly, baý döredijilikli durmuşy bilen gaýnap-joşýan Lebap welaýatynyň çägi bilen üstünlikli dowam etjek ilkinji güni bilen gabat gelmegi ruhubelentligiň we ösüşiň, sportuň hem-de sagdynlygyň ýurduna öwrülen Türkmenistan Watanymyza bolan buýsanjymyzy has-da pugtalandyrjakdygyna berk ynanýaryn.
Dostluk we ynsanperwerlik ýörelgelerimizi rowaçlandyrmak, parahatçylygyň ilçisi hasaplanýan sporty dabaralandyrmak arkaly jemgyýetimizi we döwletimizi sazlaşykly ösdürmek, Watanymyzy özgertmek döwlet syýasatymyzyň möhüm ugry bolup durýar. Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO) tarapyndan dünýä medeniýetiniň aýrylmaz bölegi hökmünde ykrar edilen gadymy Nusaý galasyndan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 gün galmagy mynasybetli deňi-taýy bolmadyk atly ýörişe badalga berilmegi hem dünýä bileleşigini gadymy taryhymyz we özboluşly medeniýetimiz bilen tanyşdyrmaga, halklaryň we medeniýetleriň özara gatnaşygyny ösdürmäge, dostluk we parahatçylyk söýüjilik gatnaşyklaryny yzygiderli pugtalandyrmaga döwlet derejesinde aýratyn ähmiýet berilýändigini aýdyň görkezýär. Dostlugyň we hoşniýetliligiň özboluşly belent senasyna öwrülýän bu atly ýörişe watansöýüjiligi, ynsanperwerligi, zähmetsöýerligi ýörelge edinen mähriban halkymyzyň ýokary ruhubelentlikde gatnaşmagy örän guwandyryjy ýagdaýdyr. Munuň özi döredijilikli, işjeň we özgerdiji beýik işlere ruhlandyrýar, jemgyýetimizde, maşgalada, her bir şahsyýetde Nusaý, Merw, Sarahs, Amul, Dehistan, Köneürgenç, Abywerd ýaly gadymy galalarymyza, döwrebap şäherdir obalarymyza, bagtyýar durmuşy öz goýnunda jemlän Watanymyza bolan beýik buýsanjy, ynsanperwer duýgyny terbiýeleýär, parahatçylygyň we bagtyýarlygyň bähbidine halklary doganlaşdyrýar.
Biz bedenterbiýä we sporta jemgyýetimizi jebisleşdirýän, halkymyzy beýik ösüşlere ruhlandyrýan güýç hökmünde garaýarys. Şu maksatlardan ugur alnyp, bedenterbiýäni we sporty goldamagyň hem-de ösdürmegiň, ussat türgenleri taýýarlamagyň döwlet maksatnamalary kabul edildi, toplumlaýyn özgertmelere badalga berildi. Milli maksatnamalarymyzy we özgertmelerimizi amala aşyrmagyň çäklerinde köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini, sporty has-da ösdürmäge uly möçberde maýa goýumlary gönükdirilýär.
Ýurdumyzyň ähli sebitlerinde, şol sanda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dünýä ölçeglerine laýyk gelýän sport toplumlary, stadionlar, atçylyk-sport toplumlary, ýöriteleşdirilen sport mekdepleri, dynç alyş-sagaldyş merkezleri, şypahanalar yzygiderli gurlup, ulanmaga berilýär. Berkarar döwletimiziň merjen paýtagtynda halkara derejesindäki ýaryşlary geçirmäge niýetlenen, türgenlerimizi dünýä, Aziýa çempionatlaryna hem-de Olimpiýa oýunlaryna taýýarlamak üçin berk binýada öwrüljek Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygy tamamlaýjy tapgyrda dowam etdirilýär. Şunuň bilen birlikde, hereket edýän sport desgalarynyň durky täzelenýär, sport ulgamynyň maddy-enjamlaýyn binýady has-da berkidilýär. Aziýa sebitinde iň gözel, rahat we abadan şäherleriň birine öwrülen paýtagtymyz Aşgabat şäherinde geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary sagdynlygyň we ruhubelentligiň mekany bolan Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň gözelligini, gaýtalanmajak keşbini, tutuş dünýä açyklygyny, ähli ugurlarda işjeň hem-de netijeli hyzmatdaşlyga taýýardygyny, asyrlaryň jümmüşinden gözbaş alýan özboluşly medeniýetimizi, milli gymmatlyklarymyzy, ajaýyp myhmansöýerligimizi aýdyň görkezer. Biz Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Olimpiýa hereketiniň ösdürilmeginde, tutuş dünýäniň halklarynyň arasynda parahatçylygyň, özara düşünişmegiň pugtalandyrylmagynda uly goşant boljakdygyna doly ynanýarys!
Lebap welaýatynyň zähmetsöýer ilaty!
Eziz watandaşlar, mähriban halkym!
Sizi jemgyýetimizi beýik maksatlara ýetmäge has-da galkyndyrjak ajaýyp waka — Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 250 gün galmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Siziň ähliňize berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, sagdynlygyň we bagtyýarlygyň ýurdy bolan eziz Watanymyzyň halkara abraýyny artdyrmak ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlarda çap edilýän «Forbes» žurnaly Amerikadaky iň baý 400 adamyň geçen bir ýylyň dowamynda çeken maliýe ýitgisiniň jemi 300 milliard dollar töweregi bolandygyny habar berýär.
Bu žurnalyň maglumatyna görä, global maliýe krizisi 400 sany amerikan milliarderinden 314-sine uly maliýe ýitgilerini getiripdir. «Forbes» žurnaly «Mikrosoft» kompaniýasynyň düýbüni tutujy Bill Geýtsiň henizem Amerikada iň baý adam bolmagynda galýandygyny we onuň maliýe baýlygynyň 50 milliard dollara barabardygyny ýazýar.
Žurnalyň maglumatyna görä, soňky bir ýylyň dowamynda Bill Geýts 7 milliard dollar ýitgi çekipdir.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Manoçer Mottaki şu gün Siriýanyň paýtagty Damaskda bu ýurduň ýolbaşçylary, şeýle-de Palestinaniň Hamas we Liwanyň Hizbulla toparynyň liderleri bilen duşuşýar.
Siriýaly ýolbaşçylaryň aýtmagyna görä, Mottaki bilen Siriýanyň daşary işler ministri Walid Al-Mowalim we prezidenti Başar-ul-Asediň arasynda bolan duşuşyklarda Ysraýyl bilen Palestinaniň arasyndaky dartgynlylyk we Yrakda ýakynda geçiriljek saýlawlar barada pikir alşylar.
Eýranly bir diplomatyň aýtmagyna görä, Mottaki aýratynam Hamasyň syýasy lideri Halit Maşal we Hizbulla toparynyň baş sekretary Hoseýin Al-Hajj Hassan bilen hem pikir alşar.


text:
Sişenbe güni adam hukuklaryny goraýjy halkara «Amnesty International» guramasy Eýranyň hökümetini ýurtdaky ähli oppozision garaýyşlary basyp ýatyrmak synanyşyklarynda aýyplady.
Bu barada täze ýaýradan hasabatynda «Amnesty International» Eýranyň häkimiýetlerini ýurduň häzirki syýasy režiminiň tankytçylaryna, şol sanda, ýuristlere, alymlara, ozalky syýasy tussaglara, şeýle hem, etnik we dini azlyklaryň wekillerine garşy ölüm jezasyny ulanmak, olary gynamalara we türme tussaglygyna sezewar etmek ýaly çäreleri ulanýanlykda tankytlady.
«Amnesty International» guramasynyň bu hasabaty Eýranda geçen ýylyň 12-nji iýunynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ýyl dönüminiň öňýanyndaky günlere gabat geldi.


text:
Şu gün Awstraliýanyň premýer-ministri Juliýa Gillard Kabula sapar edip, prezident Hamid Karzaý bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen, hanym Gillard Owganystanyň paýtagty Kabulda Awstraliýanyň täze ilçihanasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Bu wakalaryň fonunda Owganystanyň Baglan welaýatynyň resmileri şu gün bu welaýatda janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan 6 sany polisiýa işgäriniň ýaralanandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, bu hüjümde ýerli taýpa lideri we geljekki Loýa Jirge maslahatynyň delegaty Molla Alamyň jaýy nyşana alnypdyr. Emma partlamada Molla Alama zyýan ýetmändigi habar berilýär.


text:
Türkmen mejlisiniň deputatlary 10-njy ýanwarda, beýleki birnäçe kanun proýekti bilen bir hatarda, Türkmenistanyň “Syýasy partiýalar hakyndaky kanunynyň” proýektini ara alyp maslahatlaşyp, biragyzdan goldadylar we kabul etdiler.
TDH bu proýektiň raýat we syýasy hukuklar baradaky halkara şertnama laýyklykda taýýarlanandygyny ýazýar. Türkmenistan bu şertnama baryp 1996-njy ýylda goşulypdy we ýurduň Baş kanunynyň 30-njy maddasy raýatlaryň syýasy partiýalary döretmek hukugyny ykrar edýär.
Türkmen režiminiň tankytçylary resmi Aşgabady raýatlaryň syýasy azatlyklaryny we hukuklaryny iki onýyllyga golaý gysyp gelmekde aýyplaýarlar.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň Baş serkerdebaşysy general Jeýms Mattisi kabul etdi.
Sişenbe güni geçirilen duşuşyga general Jeýms Mattis bilen birlikde Birleşen Ştatlaryň Türkmenistanda işleri wagtlaýyn ynanylan wekili hanym Eýlin Malloý hem gatnaşdy.
Türkmenistana ýörite amerikan delegasiýasyna ýolbaşçylyk edip baran ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň Baş serkerdebaşysy general Jeýms Mattis prezident G.Berdimuhamedow bilen bu duşuşygynda Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň geljekde-de Türkmenistan bilen köp ugurly gatnaşyklary ösdürmekçidigini nygtapdyr.
Türkmen döwlet telewideniýesi prezident G.Berdimuhamedowyň hem öz gezeginde Birleşen Ştatlar bilen hyzmatdaşlygyň Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýandygyny nygtandygyny habar berýär.
Duşuşygyň barşynda taraplaryň özara hyzmatdaşlyklaryň mümkinçilikleri, hususan-da, ähliumumy howpsuzlygy üpjün etmek, bikanun neşe gaçakçylygy, guramaçylykly jenaýatçylyk we terrorçylyk ýaly howplara garşy göreşmek meseleleri barada pikir alşandyklary habar berilýär.
Prezident G.Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşiklerinden soň, Türkmenistanyň habar serişdelerine beren interwýusynda ABŞ-nyň Merkezi Komandowaniýesiniň Baş serkerdebaşysy general Jeýms Mattis özüniň bu duşuşykdan hoşaldygyny aýtdy.
Elbetde, beýleki tarapdan, Merkezi Aziýa regionynda Orsýetiň hem geosyýasy bähbitlerini göz öňünde tutup, öz täsirlerini saklamak ugrunda tagalla edýändigini görmek bolýar.
Emma türkmenistanly käbir synçylar, şol sanda ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem demokratik taýdan tejribe öwrenmek meselesinde Türkmenistanyň Orsýet bilen gatnaşyklara görä, ABŞ bilen gatnaşyklardan has uly bähbit görjekdigini aýdýar.
Owganystan meselesi
Owganystanda harby operasiýalary alyp barýan Amerikanyň Birleşen Ştatlary Türkmenistan bilen howpsuzlyk meselesindäki hyzmatdaşlyklara-da uly üns berýär.
1994-nji ýylda Azerbaýjan, Gazagystan, Gyrgyzystan we Özbegistan bilen birlikde Türkmenistan hem NATO Harby Bileleşigi bilen Parahatçylyk ugrunda partnýorlyk hyzmatdaşlygy baradaky ylalaşyga gol çekipdi. Merkezi Aziýa regionynda iň soňky bolup Täjigistan NATO bilen şeýle ylalaşyga 2002-nji ýylda gol çekdi.
«Eurasianet.org» internet saýty Birleşen Ştatlaryň Goranmak boýunça üpjünçilik agentliginiň (Defense logistics agensy) metbugat sekretary Mişel MakÇaskiniň sözlerine salgylanmak bilen, Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandan we Azerbaýjandan harby maksatlar üçin alýan ýangyçlarynyň ýurt üçin örän amatlydygyny ýazýar.
Bu saýtyň ýazmagyna görä, Birleşen Ştatlar bu iki ýurtdan satyn alýan ýangyçlary üçin bu ýurtlara goşmaça salgyt tölemeýär.
Mundan daşary, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň Owganystanda hereket edýän amerikan kärhanalaryny-da ýangyç bilen üpjün ediji esasy ýurtlar bolmaklarynda galýandyklary habar berilýär.


text:
ABŞ-nyň Wiskonsin ştatynda bir ýaragly hüjümçi sikhlaryň ybadathanasynda ot açyp, alty adamy öldürdi. Hüjümçi polisiýa bilen ot atyşlykda öldürildi.
Hüjüm ýekşenbe güni Oak Grik şäherindäki sikhlaryň ybadathanasynda onlarça adam ýygnanda amala aşyryldy.
Resmileriň sözlerine görä, hüjümçi bir polisiýa işgärine hem ençeme gezek ot açypdyr. Şol polisiýa işgäri, başga-da iki adam häzir agyr ýagdaýda bolmagyna galýar.
Hüjümçiniň şahsyýeti barada häzirlikçe hiç bir maglumat berilmedi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu bolan waka “çuňňur gynananýandygyny” aýtdy. Mundan iki hepde töweregi wagt ozal, ABŞ-nyň Koloroda ştatynda hem ýaragly hüjümçi kinoteatrlaryň birinde ot açyp, 12 adamy öldüripdi.


text:
Ol ors dilindäki bu kitabynda ahalteke atlary arkaly Türkmenistanyň taryhy barada fransuzlara gürrüň bermegi maksat edinendigini aydýar. Onun pikiriçe, fransuzlar Turkmenistan barada juda az bilýärler. Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere Ogulbibi Amannyýazowa bilen söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, Ahalteke atlary barada “Dogandanam ýakyn” atly kitaby ýazmak kararyna näme üçin geldiňiz?O.Annanyýazowa
: Men köp ýyllardan bäri Fransiýada ýaşaýaryn. Emma men Aşgabatda ýaşanymda mydama ahalteke atlary bilen içgin gyzyklandym we bu ajaýyp at bilen meşgullanýan adamlar bilen gowy tanyşlygym bardy. Bu 80-nji ýyllardy we şol döwürde ahalteke atynyň tohumyny goramak baradaky sowal örboýuna galypdy.
Haçanda men Pariže gelenimden soňra, ahalteke atlary bilen gyzyklanýan fransuzlara duşdum. Garaz, men 10 ýyllap ahalteke atlaryny öwrenip, içgin gyzyklandym.
Fransuzlar Türkmenistan barada juda az bilýärdiler. Başga tarapdan, bu ýerde Türkmenistan we onuň taryhy barada juda az bilýändikleri üçin köp ýalňyşlyk goýberdiler.
Ilkibaşky ideýa ahalteke atlary barasynda ähli hakykaty gürrüň bermekden ybaratdy. Emma fransuzlaryň Türkmenistanyň taryhyny asla bilmeýändigi üçin men ahalteke atlary arkaly türkmenistanlylar, şol atlaryň hojaýyny, dosty barasynda kitap ýazmagy karar etdim.
Azatlyk Radiosy: Eýsem, bu kitaby ýazmak ýeňil düşdümi?
O.Amannyýazowa:
Elbetde, ony ýazmak aňsat düşdi diýip bilmerin. Emma, men bu kitaby ýazanymda, özümi egnimde edil agyr ýük bar ýaly duýdum. Şol ýüküň egnimden aýrylmagy üçin men bilýän zatlarymy ýazmalydym. Men türkmen atlary, öz halkym barada hakykatlary ýazyp, adamlaryň olar barada doly bilmegini isledim. Bu kitabyň esasan günbatarly okyjylara niýetlenendigi üçin meniň köp zady jikme-jik düşündirmegim zerurdy. Mysal üçin, türkmenleriň däp-dessurlary, bagşylaryň kimdigi barada gürrüň bermelidim. Mende adalatyň dabaralanmagy üçin şu kitaby ýazmak jogapkärçiligi döredi. Elbetde, muny düşündirmek ýeňil däl.
Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, bu kitaby ýazanyňyzda haýsy çeşmeleri ýa-da materiallary ulandyňyz?
O.Annanyýazowa:
Elbetde, çeşmeler örän köp boldy. Olar Türkmenistanda işlän türkmen, ors arheologlarynyň kitaplary, işleri, meniň esasan Parižde tapan rim hem grek antik kitaplarym boldy. Olaryň käbirini fransuz dilinden orsça terjime etmeli boldum. Şeýle-de biziň ülkämizde bolan fransuz, iňlis, ors syýahatçylarynyň, harbylarynyň galdyran ýatlamalaryny hem ulandym. Bularyň arasynda ors dilinde hiç wagt çap edilmedik materiallar hem boldy. Olary terjime etdim. Bulardan başga-da döwürdeşlerimiň şaýat bolan maglumatlaryndan hem peýdalandym. Olaryň biri Mariýa Çerkezowa. Men ony örän gowy tanaýardym.Çerkezowa barada kino hem döretdim. Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, ýeri gelende aýtsak, siz bu kitabyňyzy Mariýa Çerkezowa bagyşlapsyňyz. Näme üçin?O.Amannyýazowa:
Belki, ol türkmenistanly diňleýjileriň ýadyndadyr. Sebäbi Mariýa Çerkezowa ajaýyp, taýsyz zenandy. Ol 83 ýaşady we Aşgabatda oturdy. Çerkezowa bütin ömrüni ahalteke atlaryna bagyşlady we olaryň tohumyny gorap saklamak üçin elde baryny eden spesialistleriň biri boldy. Ol ömrüniň ahyryna çenli atşynaslara we ahalteke atlary bilen gyzyklanýanlara maslahat berdi. Mariýa Çerkezowa bütin ömründe diňe atlar barada pikir etdi. Şoňa görä-de, bular ýaly adamy görmek meniň üçin örän täsirli boldy. Haçanda Mariýa Çerkezowa aradan çykanda, men onuň arkasyndan öwrenen zatlarym barada hökman ýazmaly diýen karara geldim.Azatlyk Radiosy: Eýsem, siziň “Dogandanam ýakyn” atly kitabyňyzy okyjylar nähili garşy aldylar?O.Amannyýazowa:
Ol barada dürli pikirler boldy. Emma meniň Parižde ýaşaýandygym we kitabym ors dilinde bolansoň, okyjylar bilen az duşuşdym. Yöne käbir fransuzlar bu kitap örän çylşyrymly, uniwersitet üçin ýazylypdyr, başgalar bolsa, bu hakyky kandidat işi diýdiler. Emma ony okamagyň aňsatdygyny we möhüm wakalar barada bolsa-da, ýeňil dilde ýazylandygyny aýdanlar hem boldy. Ol taryhy kitap bolansoň, başda okamak kyn diýen pikirleriň bolmagy mümkin.
Dogrysy, men okyjy üçin aňsat dilde ýazmaga çalyşdym. Bir zenan bolsa, türkmen atlary barada asla maglumatynyň bolmandygyny, kitabymy okansoň, haýwanlary juda gowy görüp başlandygyny we halkymyzyň taryhy barada örän köp zat öwrenendigini aýtdy. Hatda Fransiýada ýaşaýan orsýetliler hem türkmenleriň juda baý taryhynyň bardygyna haýran galandyklaryny habar berdiler. Ýeri gelende aýtsam, meniň kitabymy Moskwadaky “Täze Arbat” kitap öýünden we ondan internet arkaly hem satyn alyp bolýar. Parižde bolsa, üç kitap dükanyndan satyn almak mümkin.
Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, geljekki planlaryňyz barada hem aýdaýsaňyz?
O.Amannyýazowa:
Men häzir hem bu kitabymyň üstünde işleýärin we ony fransuz dilli okyjylar üçin taýýarlaýaryn. Garaz, ol taryhy materiallar esasynda ahalteke atlary we onuň hojaýyny, türkmen halkynyň taryhy barada. Emma ol has ýeňil we edebi dilde bolar. Dogrymy aýtsam, bu kitaby ikinji gezek ýazyp bilmejekdigime düşündim. Azatlyk Radiosy: Ogulbibi, söhbetdeşligimiziň ahyrynda özüňiz barada hem gysgaça gürrüň beräýseňiz?O.Amannyýazowa:
Men žurnalist we Aşgabatda ýaşadym. Meniň geljekki adamym Aşgabada işlemäge geldi we biz 1993-nji ýylda tanyşdyk. Biz şol ýylam Türkmenistandan gaýtdyk. Adamym ilki Türkiýede we soňra Almatada işledi. Häzir köp ýyldan bäri Parižde ýaşaýarys. Iki gyzym bar. Pursatdan peýdalanyp, ähli türkmenistanlylary ýetip gelýän täze 2010-njy ýyl bilen gutlaýaryn. Täze ýylyň diňleýjileriňiziň ählisi üçin hakykatdanam, täze döwür bolmagyny arzuw edýärin. Olara berk jan saglyk, rowaçlyk, optimizm we ajaýyp durmuşa ynamy arzuw edýärin. Azatlyk Radiosy: Söhbetdeşlik üçin sag boluň!


text:
"Yslam döwleti Yrak we Lewant" (YDYL) toparynyň owal Jeýms Foleýiň we Stewen Sotlof atly amerikan žurnalistiniň, geçen hepdäniň ahyrynda-da britan kömek işgäri Deýwid Heýnsiň kellesini kesip öldürişi baradaky materiallary ýaýratmagy dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýan musulmanlary ynjalyksyzlandyrdy.
ABŞ-nyň, Angliýanyň we Ýewropanyň dürli ýerlerindäki musulman jemgyýetler metbugat ýygnaklaryny gurnap, ”Yslam döwleti Yrak we Lewant” toparynyň adam öldürişiniň yslama dahylynyň ýokdugyny, olaryň diňe ganhorlar we jenaýatkärler hökmünde hereket edip, yslamyň adyny garalaýandyklaryny beýan etdiler.
Meselem, Amerikanyň Yslamy gatnaşyklar geňeşi öz ýaýradan beýannamasynda YDYL terrorçylarynyň musulman däldigini, tersine, yslamyň özüne hem garşy çykýan jenaýatkärlerdigini bildirdi. Angliýadaky we beýleki ýerlerdäki musulman jemgyýetlerdir-guramalar hem geçen aýdan bäri şuňa meňzeş beýannamalar bilen çykyş edip gelýärler.
YDYL we şonuň ýaly çakdanaşa terrorçy toparlar bolsa olary din ýoluny üýtgedenler diýip yglan edip, şeýle jemgyýetlerdir-guramalary özüni Günbatara satmakda aýyplaýar we hatda olary musulman hasaplaman, gaýta öz adam öldürişlerini yslamyň kadalary bilen esaslandyrmaga çalyşýarlar.
Onda Yslam dini bu babatda näme diýýärkä?
Ýesirlere nähili çemeleşilmegi we zamunlaryň kellesiniň kesilmegi meseleleri yslama görä nähili kadalaşdyrylýarka? Meselem, haýsydyr bir internet ulanyjysynyň biri bu temada maglumat ýygnamak islese, galyberse-de bütin musulmanlar hakynda şek-şübhe etmeýän dini buýsançlary - Gurhany we Muhammet pygamberiň durmuşyny öwrenmek islese näme öwrenerkä?
Bedr söweşi – ilkinji ýesirler
Umuman aýdylanda, musulmanlaryň ýesirler baradaky hereketleri 624-nji ýylda bolan Bedr söweşinden soň kadalaşypdyr. Muhammet pygamber yslamy ýaýratmaga başlan mahaly ymmatynyň ýesirlere has eserdeň çemeleşilmegini we olara hoşmeýilli garalmagyny isläpdir. Bedr söweşinden soň pygamberiň ýesirlere çemeleşişi bilen baglanyşykly birnäçe rowaýatlar bar.
Ýesirleriň pul tölenmegi esasynda ganynyň geçilmegi we azat edilmegi
Söweşiň yz ýanyndan Muhammet pygamber ýesirler babatda iki ýoldan birini saýlap almaly bolupdyr. Ýesirleriň tölenjek pul esasynda ganynyň geçilmegi we olaryň azat edilmegi (hezreti Ebabekiriň teklibi); ýa-da ýesirleri öldürmeklik (hezreti Omaryň teklibi) teklip edilipdir.
Maslahatdan soň pygamber pul tölenmegi esasynda ýesirleriň ganynyň geçilmegi we azat edilmegi babatda öz kararyny aýan edipdir. Pul töläp bilmeýänleriň on sany musulmana okap-ýazmany öwredip, sowatly edenden soň azat edilmegi, puly we sowady bolmadyk ýesirleriň bolsa ondan beýläk musulmanlara garşy hiç hili hereket etmezlik we yslama garşy bolanlara-da kömek bermezlik şerti bilen azat edilmegi göz öňünde tutulypdyr. Pygamber ýesirleri Medinä äkitmekligi we ýolda olara hoşniýetli çemeleşilmegini tabşyrypdyr.
Iýmitiň gowusyny ýesirlere ber
Söweşde ýesir düşensoň musulman bolan Abu Zeýd öz ýatlamasynda şeýle diýipdir: "Şol gün men hem Medinä getirilen ýesirleriň arasyndadym. Nahar wagty bolanda sahabalar Resulyllanyň nesihadyna eýerip, ilki bilen elindäki çöregi maňa berdiler, özleri bolsa hurma iýip açlygyny diňdirmäge çalyşdylar. Hatda olaryň biri, elindäki çöregi maňa beren mahaly ony iýmäge utanyp, meniň çöregi ýanymdaky başga ýesire berýän wagtym bolýardy we kän wagt geçmänkä şol çörek ýene maňa gaýdyp gelýärdi."
Ýesirleri gynamaly däl
Başga bir gürrüňe görä, ýesirleriň Mekgeden Medinä getirilen ilkinji gijesi Muhammet pygamber daň atýança uklap bilmändir. Muny duýan käbir sahabalar ondan näme üçin uklamaýandygyny soranlarynda pygamber olara şeýle jogap beripdir "Abbasyň (Bedr söweşinde ýesir düşen Muhammet pygamberiň kakasynyň dogany) ynjyly, awuly sesi meni uklatmady!" Ony eşiden bir sahaba derrew ýerinden turup, Abbasyň ýanyna baryp, onuň ellerini çözüpdir. Aradan bir salym geçenden soň pygamber "Abbasyň yzaly sesini eşidemok-la?" diýip sorapdyr. Abbasyň elini çözen sahaba "Men onuň elini çözdüm ýa Resullylla" diýip jogap beripdir. Ony eşiden pygamberiň ýüzi açylyp gidipdir we şol bir wagtyň özünde Abbasyň elini çözen sahaba hemme ýesirleriň elleriniň çözülmegini tabşyrypdyr.
Ýesirleriň öldürilmegi - Enfal suresi
Soň halypa bolan Omar ýesirleriň öldürilmeginiň tarapdary bolsa-da, Muhammet pygamberiň ýesirleriň töleg esasynda ganynyň geçilmegi baradaky kararyna eýeripdir. Karardan bir gün soň Omar pygamberiň ýanyna gelipdir we Muhammet pygamberiň Ebabekir bilen edýän maslahadynyň sebäbini sorapdyr. Muhammet pygamber oňa ýesirler barada täze wahyý gelendigini aýdyp, duşman esgerleriniň uruş gutarýança töleg esasynda ganynyň geçilip, azat edilmegi kararynyň wagtlaýynça togtadylandygyny bildiripdir.
Enfal suresi:
67-nji aýat: Hiç bir pygamber ýer ýüzünde (bidüzgünçiligiň doly öňüni alýança elinden geldiginden has köp kapyr) öldürmese, ýesirleri ulanyp (olary öldürmän töleg esasynda azat etmeklik), peýda getirmez. (Eý, müminler!) Siz töleg bilen ganyny geçmek arkaly puç dünýäň malyny isleýärsiňiz. Alla bolsa (siziň) ahyrýeti gazanmagyňyzy isleýär. Alla ýeňilmeýän güýjüň we çäksiz peýdaň eýesidir!
70-nji aýat: Ýa, pygamber! Eliňizdäki ýesirlere şeýle diýiň: "Eger Alla (öz çäksiz ylmy bilen) ýürekleriňizde bir ýagşylygyň bardygyny bilse, size sizden alnandan (zamun töleginden) has peýdalysyny berer we sizi bagyşlar. Alla bagyşlaýandyr, rehimdardyr!
71-nji aýat: Eger ýesirler size hyýanat etmek islese, (bilip goýsunlar) mundan (Bedr söweşinden) owal olar Alla hyýanat edipdiler. Alla (size Bedrde bolanlardan ar almaga) mümkinçilik berdi. Alla (hemme zady) bilýändir, çäksiz hikmete eýedir!
73-nji aýat: Kapyrlar hem biri-biriniň dostlarydyr (kömekçileridir). Eger siz olary (ýokarda size buýrulanlary) etmeseňiz, ýer ýüzünde aýylganç pitne-bidüzgünçilik bolar (yslam gowşar, bidereklik bolsa has köpelip, güýçlener).
Jyhatçylaryň düşünişi
Özüni jyhatçy diýip yglan eden çakdanaşa dinçiler Enfal suresine esaslanyp, zamun alnan ýesirleriň öldürilmegini mamla görkezýänem bolsalar, yslam alymlary bu suräniň diňe "duşman esgerlerini ýa söweş meýdanynda öldüriň, ýesir düşenleri bolsa uruş gutarýança azat etmäň!" diýen manyny berýändigini ýazýarlar.
Kelle kesmek - söweş meýdany ýa-da ýesirleriň öldürilmegi?
Gurhanyň başga bir suresi, ýagny Muhammet suresiniň 4-nji aýadynda ýazylanlarda ýesirleriň derrew öldürilmegi baradaky pikirlere garşy çykylýar. Ol surede-de kelle kesip öldürmeklik emri diňe söweş meýdanyny öz içine alýandyr. Galyberse-de, ýesirleriň uruş gutarýança saklanylmalydygy aýdylypdyr.
Muhammet suresi:
4-nji aýat: Eý, müminler! Kapyrlara (söweş meýdanynda) duş gelen mahalyňyz kellelerini kesiň. Haçan-da olary ýeňip, (ýer bilen ýegsan) eden wagtyňyz (gaçmaz ýaly el-aýaklaryny) kendir bilen mäkäm daňyň. Soňam uruş gutaran mahaly olary ýa (gaýtalamajagyna kasam etdirip) pulsuz ýa-da töleg esasynda ganyny geçip, azat ediň! (Isleseňiz, ýesirleriň günäsini bagyşlap, pulsuz-teňňesiz azat ediň ýa-da olary ylalaşykly ýesir çalşygyna beriň ýa-da deregine kesgitlenen mukdarda pul, haryt-zat alyp, goýberiň). (Buýruk) şeýledir! Eger Alla islän bolsady, olardan (başga görnüşde söweşsiz hem) ar alyp bilerdi. Ýöne Ol sizi biri-biriňiz bilen synap görmeklik üçin (söweşmegiňizi buýruk berdi). Alla öz ýolunda öldürilenleriň hyzmatyny asla puja çykarmaz.
Ýesirleriň azat edilmegi
Gurhanda yslam taryhynyň soňky döwürlerinde durmuşa geçirilen Hubeýbiýýa parahatçylyk şertnamasynyň baglanyşylmagynda Muhammet pygamberiň ýesirlere merhemetli çemeleşendigi barada hem gürrüň edilýär. Fath suresinde Hudeýbiýýa söweşinde Muhammet pygamberiň ýesirleri azat etmegi we şeýle merhemeti sebäpli parahatçylyk şertnamasynyň baglanşylmagynda hut Allanyň erki bolandygy bildirilýär.
Fath suresiniň 24-nji aýaty: Sizi olary (muşrikleri) ýeňdirenimizden soň Mekge jülgesinde (Hudeýbiýýada) olaryň elini sizden, siziňkini-de olardan çeken (olary siziň bilen, sizem olar bilen uruşdyrmaýan) Oldur! Alla siziň näme edýäniňizi görýändir!
Zamun alnan dahylsyzlar söweş ýesirimi?
Gyzyklanan ýönekeý bir adam hökmünde okalan mahaly şeýle hakykata göz ýetirmek bolýar, ýagny Gurhanyň hiç bir aýaty YDYL, ”Talyban” we Al-Kaýda ýaly terrorçy guramalaryň wagtal-wagtal žurnalistleri, ynsanperwer ýardam guramalarynyň işgärlerini, günbatar ýurtlaryndan gelen diplomatlary ýa-da ýönekeý halky zamun alyp, soň olary "ýesir kapyr" höküminde öldürmegini mamla, hakly görkezmeýär.
Amerikanyň musulmanlarynyň geňeşinden we Angliýanyň musulmanlarynyň geňeşinden başga Eýran, Yrak, Müsür we beýleki ýurtlardaky selefi we jafary mezhepleriniň hem din öňbaşçylaryny birleşdirýän nokatlaryň biri hem özüni jyhatçy diýip yglan eden toparlaryň söweşde olara garşy urşanlara goşulyşmaýan bitarap adamlary "uruş ýesiri ýaly görkezip, olary gynamagynyň ýa-da öldürmeginiň" yslama düýbünden ters gelýänligidir.
Sen nähili pikir edýärsiň?
Yslamyň ýesirlere garaýşy we zamunlaryň kellesiniň kesilmegi hakda sen näme bilýärsiň? YDYL we başga terrorçy toparlaryň edýäni yslama gabat gelýärmi?
Seniň bilşiňe görä, yslam ýesirleri saklamaklygy ýa-da öldürmekligi buýruk berýärmi?
Uruş gidýän sebitlerde zamun alnan urşa dahylsyz adamlar söweş ýesiri ýaly öldürilip bilnermi?


text:
Şu gün irden Orsýetiň Dagystan respublikasynda demirýoluň ugrunda partlama amala aşyryldy.
Ýerli milisiýanyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, bu partlama bu demirýoldan Týumen-Baku aralygyna gatnaýan ýolagçy otlusynyň barýan wagty amala aşyrylypdyr.
Ýerli resmiler partlamada demirýola belli bir zeper ýetendigine garamazdan, ýolagçy otlusynyň ol ýerden heläkçilige uçraman geçendigini mälim etdiler.
Geçen hepdäniň anna güni Moskwadan Sankt-Peterburga barýan ýolagçy otlusy şuňa meňzeş partlamanyň netijesinde heläkçilige uçranda, 26 adam ölüpdi.


text:
Türkmenistanyň Mary şäherinde 2012-nji ýylda GDA-nyň medeni paýtagty statusyny resmi taýdan kabul ediş dabarasy geçirildi.
Duşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Marynyň ýaşaýjylaryny bu çäre bilen gutlady we Mary şäherini GDA-nyň medeni paýtagty diýip yglan edýän resminamany Marynyň häkimiýetlerine gowşurdy.
Bu çärä GDA-nyň dolandyryjy komitetiniň başlygy Sergeý Lebedewiň ýolbaşçylygyndaky Orsýetiň delegasiýasy hem gatnaşdy.
Türkmenistanyň Mary we Gazagystanyň Astana şäherleri GDA-nyň ilkinji medeni paýtagtlary edilip geçen ýylyň dekabrynda ozalky Sowet döwletleriniň wekilleriniň ýygnagynda saýlanypdy.
Mary we onuň töweregindäki regionlar taryhy Ýüpek ýolunda möhüm orun eýeländigi bilen tanalýar. Bu region ÝUNESKO-nyň dünýäniň mirasy hasaplaýan ýerleriniň hataryna goşulypdy.


text:
Soňky döwürde käbir sosial ulgamlarda çykýan maglumatlarda Türkmenistanda “çyraçylyk”, ylaýtada “çyraçy gyz” tendensiýasynyň göze ilýändigi görünýär. Özlerini “çyraçy gyz” ýa-da “bet gyz” diýip atlandyrýan gyzlaryň käbir sosial ulgamlarda goýan wideo ýazgylarynda ýa-da suratlarynda olaryň awto-ýaryşyny geçirişine, kalýan çekip, hereketli tanslary oýnap duran pursatlaryna hem duş gelse bolýar.
Aşgabatdaky habarçymyz Myrat Gurban “çyraçylyk” tendensiýasynyň 2007-nji ýyllarda paýtagtyň köçelerinde käbir ýaşlaryň özaralarynda awto-ýaryşlaryny geçirmegi netijesinde emele gelip başlandygyny we soňra-da özlerini “jalaý” alyp barýan käbir ýaşlara ýuwaş-ýuwaşdan “çyraçy” ýa-da “çyraçy gyz” adynyň dakylyp başlanandygyny aýdýar.
Ýokary bilimini Türkiýede dowam etdirýän türkmen talyby Bahar käbir ýaşlaryň arasynda bu tendensiýanyň ýaýramagyny ýurtda ýaşlaryň ünsüni çekip, olary güýmäp boljak başga degerli çäreleriň ýokdugy bilen düşündirýär.
Ukrainanyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň talyby Arslan bolsa, “çyraçy gyz” tendensiýasyny “erkinlik” sözi bilen düşündirýär. Onuň sözlerine görä, özlerini erkin alyp barýan käbir türkmen gelin-gyzlaryna “çyraçy gyz” diýilýär. Emma ol sosial ulgamlarda käbir türkmen gelin-gyzlarynyň öz milli däp-dessurlarymyzy ýatdan çykaryp, alkogolly içgileri aşa köp içip, serhoş bolup düşen wideo ýazgylaryna hem duş gelse bolýandygyny belleýär.
Mundan birnäçe ýyl öň ençeme ýyl Türkmenistanda ýaşap gaýdan amerikaly Silas Türkmenistanda “çyraçylyk” tendensiýasynyň täze zat däldigini aýdyp, munuň soňky döwürlerde has köp göze ilmeginiň sebäbini bolsa mobil telefonlaryň we internediň elýeterliligi bilen baglydygyny belleýär. Şeýle-de, ol şuňa meňzeş tendensiýalaryň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda hem bardygyny sözüniň üstüne goşýar.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň. Garaýyşlaryňyza teswir bölüminde garaşýarys.


text:
Soňky ýyllar Türkmenistanda halkara sergilerini geçirmek we ýurtda alnyp barlýan işler bilen tanyşdyrmak giň gerime eýe boldy. “Türkmenpagta” döwlet konserniniň dekabr aýynda pagta önümleri barada geçirjek halkara sergi-ýarmarkasy hem şu praktikanyň dowamy bolup görünýär. Ýerli synçylar bu sergide görkeziljek pagta önümlerine bikanun çaga zähmetiniň, mejbury zähmetiň hem az goşant goşmajagyny aýdýarlar.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow 2005-nji ýylyň fewralynda türkmen parlamentiniň deputatlaryna ýüzlenip, şeýle diýipdi: “Käwagt pagta möwsüminde, oba hojalygynda, ýene bir ýerde ýaşy zähmet ýaşyna ýetmedik çagalary ulanýarys, mekdep okuwçylaryny, zatlaryny. Şu gün men siziň birinji açylyş sessiýaňyzda peramana gol çekeýin, rugsat berseňiz, Türkmenistanda çaganyň zähmetini bikanun ulanmagy gadagan edeliň”.
Kanunyň täsiri
Ýerli synçylar çaga zähmetini bikanun ulanmagy gadagan etmek baradaky kanunyň Türkmenistanda mekdep okuwçylaryny köpçülikleýin pagta sürmek praktikasyny togtadandygyny aýdýarlar. Mysal üçin, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew geçen ýyl bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýipdi: “Türkmenistanda häzir, mundan ýedi-sekiz ýyl öňki ýaly, pagta üçin ýa beýleki oba hojalyk işleri üçin mekdeplerde okuw ýatyrylanok”.
Ýöne Ýazgulyýew şonda mekdep mugallymlarynyň özi pagta ýygymyna gitmäge höwesek ýa mejbur çagalary sapakdan boşadýandygyny, sebäbi bu ýagdaýyň maşgalanyň eklenji bilen baglydygyny hem sözüniň üstüne goşupdy.
Türkmen metbugaty häzir pagta ýygymy boýunça döwlet planlarynyň doldurylşy barada dabaraly maglumatlary çap edýär, ýöne bu maglumatlarda ol hasylyň nähili ýetişdirilip, nähili ýygnalýandygy doly aýdylmaýar.
Çaga zähmeti
Azatlyk Radiosyna gowuşýan habarlara görä, geçen ýyllardan tapawutlylykda, bu ýyl pagta ýygymyna mekdep okuwçylary köpçülikleýin sürlüpdir. Lebaply žurnalist Osman Hallyýew etraplaryň käbirinde ozal okuwdan soň pagta sürülýän okuwçylaryň indi okuw wagtynda hem pagta ýygmaga mejbur edilýändigini aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “12-nji oktýabrdan soň käbir etraplaryň käbir mekdeplerinde okuw ýatyrylyp, sekizinji, dokuzynjy, onunjy klas okuwçylary pagta ýygymyna çekildi”.
Düýbi Bolgariýada ýerleşýän Türkmen Helsinki fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa özlerinde beýle maglumatyň ýokdugyny, Ahal we Daşoguz welaýatlarynda çagalaryň okuw wagtynda pagta sürülmeýändigini aýtdy. Ýöne Begmedowa çagalaryň syýasy dabaralara görülýän taýýarlyk ýörişleri zerarly kän okuw wagtyny ýitirýändigini we munuň çaga zähmetini bikanun ulanmak baradaky kanuny bozmakdygyny ýatladýar.
Işgärleri pagta sürmek
Balkanabatly (öňki Nebitdag) aktiwist Gurbandurdy Durdygulyýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Balkan welaýatynda bu ýyl edara-kärhanalarda işleýän adamlary pagta sürmek tendensiýasy has güýçlenipdir. Edara-kärhanlaryň işgärlerini pagta ýygmaga mejbur etmek Lebapda hem dowam edýär.
“Meselem, saglyk öýlerinde üç lukmanyň ýerine bir lukman galdyrypdyrlar, şepagat uýalarynyň, tam süpürijileriň ählisi, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň enekeleriniň hemmesi şu günler pagtada” diýip, lebaply žurnalist Osman Hallyýew habar berdi. Ol lebaply edara-kärhanalaryň işgärleriniň öz esasy işinden boşadylyp, uzynly gün pagta ýygýandygyny, mekdep mugallymlarynyň okuwdan soň we dynç günleri pagta ýygýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Sebäp nämede?
Ýerli synçylaryň köpüsiniň tassyklamagyna görä, pagtanyň henizem mejbury zähmet bolup galmagy ýeriň daýhanlara kärendesine adalatly bölünip berilmezligi bilen bagly. Tejenli agranom Akmyrat Ataýew Azatlyk Radiosyna kärende ýerleriniň esasan wezipeli, sözi geçýän adamlaryň ygtyýaryndadygyny, olaryň daýhanyň ýerini islän wagty alyp, başga birine berip bilýändigini aýtdy.
Lebaply žurnalist Osman Hallyýew hem mekdep okuwçylarynyň we edara-kärhana işgärleriniň pagta sürülmeginiň esasy sebäbini ýeriň kärendä berlişindäki adalatsyzlyk bilen düşündirýär. Ol Lebapda daýhanlara bir gektardan üç gektara çenli kärende ýeriniň berilýändigini, emma wezipeli adamlaryň 15-20, hatda 30 gektar ýere gowaça ekdirýän halatlarynyň hem bolýandygyny we şolara goşmaça el güýjüniň gerek bolýandygyny, şu sebäpden hem okuwçylaryň, edara işgärleriniň pagta sürülýändigini belleýär.
Şeýle-de Hallyýew mekdep okuwçylarynyň arasynda pagta begenip gidýänleriniň hem bardygyny, sebäbi şu günler her kilogram pagta tölenýän 20 teňňäniň olaryň maşgalasy üçin goldawdygyny, günde 50 kilogram pagta ýygan çaganyň 10 manat pul gazanýadygyny aýtdy.


text:
26-nji oktýabrda Siriýanyň häkimiýetleri bilen oppozisiýasynyň arasynda barşylyk prosesini ýola goýmaga synanyşmak maksady bilen birnäçe arap ýurdunyň daşary işler ministrlerinden ybarat resmi delegasiýa Damaska bardy.
Kataryň premýer-ministriniň ýolbaşçylygyndaky bu delegasiýa çarşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen duşuşyp, gepleşik geçirdi.
Şol bir wagtda-da, çarşenbe güni Siriýada protestçilerden ýene 13 adamyň öldürilendigi habar berildi.
Arap Ligasy tarapyndan Siriýanyň resmileriniň we oppozisiýasynyň arasynda dialog geçirmek baradaky öňe sürlen teklip entek hiç bir tarapyň goldawyny tapmady.
Ýurduň resmileri prezident Assada garşy dildüwşügiň gurnalýandygyny aýdýarlar. Ýurduň oppozisiýasy bolsa prezident Assad wezipesinden çekilmese, häkimiýetler bilen gepleşik geçirmejekdigini aýdýar.
BMG-niň berýän maglumatlaryna görä, şu ýylyň mart aýynda Siriýada başlanan protestlerde üç müňden gowrak adam heläk bolupdyr. Olaryň köpüsiniň asuda ýaşaýjylardygy habar berilýär.


text:
FIFA, ýagny Halkara futbol federasiýasy Birleşen Ştatlaryň korrupsiýa derňewleri bilen baglanyşykly 10 million amerikan dollary möçberindäki tölege öz Baş sekretarynyň gatnaşygynyň bardygy baradaky maglumatlary ret etdi.
FIFA-nyň Maliýe komitetiniň başlygy tarapyndan ygtyýarlandyrylan tölegde Jerome Walkeniň (Jerome Valcke) hiç hili roly ýok diýip, Halkara futbol federasiýasynyň 2-nji iýunda ýaýradan beýanatynda bellenilýär.
“New York Times” neşiriniň berýän maglumatyna görä, Birleşen Ştatlaryň hukuk goraýjy resmileri 2008-nji ýylda Walkeniň gürrüňi edilýän möçberdäki pul serişdesini Jak Warner (Jack Warner) tarapyndan dolandyrylýan bank hasabyna geçirendigine ynanýarlar.
Warner FIFA-nyň ýokary derejeli öňki resmisi bolup, ol häzirki wagtda Birleşen Ştatlarda korrupsiýa aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar.


text:
Orsýetiň döwlet howpsuzlyk gullugy “Yslam döwleti” ekstremist toparynyň (YD) agzasy bolmakda güman edilýän ýedi adamyň işini derňeýändigini habar berdi.
Federal Howpsuzlyk gullugynyň (FSB) Swerdlowskdaky bölüminiň 17-nji fewralda aýtmagyna görä, şübhe astyna düşen adamlaryň terrorçylyk bilen bagly işine resmi taýdan seredilýär.
Resmiler toparyň agzalarynyň 7-nji fewralda Ýekaterinburg şäherinde tutulandygyny we olaryň “elde ýasalan partlaýjy serişdeleri ulanyp, ýokary taýýarlykly terrorçylyk hüjümlerini Moskwada, Sankt Peterburgda we Swerdlowsk regionynda amala aşyrmagy” planlaşdyrmakda güman edilendigini habar beripdi.
Günälenýänleriň arasynda Orsýetiň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlarynyň bardygy aýdylýar.
Orsýetiň resmileri üç müň çemesi orsýet raýatynyň Siriýada YD toparyna goşulandygyny aýdýarlar.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň metbugat sekretary gazak-hytaý serhet ýakasynda 14 sany serhetçiniň we tokaý sakçysynyň ölüminde bir ýerli esgere garşy jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigini mälim etdi.
Bu gürrüňi edilýän esger şol wakanyň bolan ýerindäki serhet postunda gulluk eden serhetçi.
Baş prokuraturanyň metbugat sekretary Nurdaulet Suindikowyň habarçylara aýtmagyna görä, 19 ýaşly rýadowoý Wladislaw Çelah geçen hepde gazak-hytaý serhet ýakasynda öz gullukdaşlaryny we tokaý sakçysyny öldürendigini boýun alypdyr.
Özara konflikt sebäp bolupdyr
Prokuraturanyň metbugat sekretary N.Suindikow serhetçiniň bu hüjümine şol ýerdäki esgerler bilen Wladislaw Çelahyň arasynda ýüze çykan içerki konfliktiň sebäp bolandygyny aýtdy.
Nurdaulet Suindikow serhetçiniň sözlerine salgylanmak bilen, bu ýüz beren wakanyň yzygiderliligini şeýle suratlandyrdy: “Ozaly bilen gözegçilik postunyň ýanyndaky gijeki garawul esger öldürilipdir. Soňra Çelah kazarma dolanyp gelip, öz gullukdaşlaryny atyp öldüripdir. Olardan dokuzysy uklap ýatan eken. Tokaý sakçysy Ruslan Kim öldürilenlerden iň soňkusy bolupdyr”.
Baş prokuraturanyň metbugat sekretary Nurdaulet Suindikowyň aýtmagyna görä, rýadowoý Wladislaw Çelah 28-nji maý güni daňdanlar öz gullukdaşlaryny atyp öldürenden soň, ol ýerdäki kazarmany ýakandygyny gürrüň beripdir.
Soraglar hem döreýär
Gazagystanly käbir synçylar 19 ýaşly ýaş esgeriň bir özüniň şonça adamy öldürip we bu bolan işiň üstüni basyrmaga synanyşyp biljekdigini sorag astynda goýýarlar.
Düýbi Almatyda ýerleşýän “Kanal 31” atly telekanalyň täzelikleri okaýjy diktory Wladislaw Dlinnow çarşenbe güni bu esgere bildirilýän aýyplama baradaky deslapky maglumaty efire bermekden ýüz öwrendigi üçin, işinden boşadyldy.
Rýadowoý Wladislaw Çelahyň ene-atasy hem onuň öz gullukdaşlaryny öldürmekde günälidigine ynanmaýar. Çelahyň ejesi Swetlana Çelah Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda öz oglunyň “günäsini” boýun alan bolaýanlygynda-da, onuň boýun almaga mejbur edilen bolmagynyň örän mümkindigini belledi.


text:
Geçen hepdäniň aýagynda Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň nobatdan daşary II gurultaýy geçirilip, oňa ýurduň çar künjeginden 600-den gowrak wekiliň gatnaşandygy habar berildi.
Bu gurultaý ýurduň prezidentiniň Ahal welaýatynyň Daýhan birleşiklerinde her gektardan alynýan bugdaý hasylynyň 16 sentner bolup, şahsy hojalyklarda her her gektardan alynýan bugdaýyň 63 sentnere ýetýändigini aýdan, şeýle-de ýeri hususy eýeçilige ýa-da uzak möhletli kärendesine bermek baradaky kanunçylygy taýýarlamaga çagyran wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Mundanam başga, prezident Berdimuhamedow soňky döwürde daşary ýurtdan getirilýän gök önüme köp altyn puluň harçlanylýandygyny, ýerleriň şorlaşandygyny we ekerançylyk ýerlerinden alynýan hasylyň möçberiniň ýyl-ýyldan pese gaçýandygyny aýdýar.
Elbetde, bu boýun alyşlaryň gapdalyndan, Türkmenistanda daýhanlaryň ýerden ýokary hasyl almagy üçin ähli şertleriň döredilýändigi barada aýdylýan sözler hem gaýtalanýar.
Eýsem, ýurtda daýhanlaryň, oba adamlarynyň bähbitlerini goramak üçin döredilen Agrar partiýanyň nobatdan daşary II gurultaýynda oba hojalygynda dörän şu we beýleki meseleler, olaryň çözgüdi hakynda gürrüň edildimi?
Ýa-da bolmasa, metbugatda prezidentiň aýdan çynlakaý tankydy bellikleri, oba hojalygynda dörän ýagdaýdan çykalga barada nähili pikirler bar?
Azatlyk radiosy bu soragy aşgabatly ýazyjy, oba hojalyk hünärmenleri bilen görşüp-gürleşip ýören ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewe berdi.


text:
Şu gün Aşgabatda HTTU — “Energetik” duşuşygy bilen Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynda 13-nji tapgyr başlandy.
Bu garşydaşlaryň birinji aýlawdaky Baýramalyda geçen duşuşygy garaşylmadyk netije bilen tamamlanypdy. Ýokary ligada ilkinji gezek çykyş edýän topar AFK-nyň Prezidentiniň Kubogynyň eýesinden 3:1 hasabynda üstün çykypdy. Şonuň üçinem köp sanly janköýerleri we hünärmenleri HTTU “Energetik” bilen haklaşyp, ahmyrdan çykyp bilermi diýen sowal gyzyklandyrýardy.
Ýöne ýer eýeleri näçe jan etseler-de, myhmanlaryň derwezesine pökgi geçirip bilmediler. Netijede duşuşyk 0:0 hasabynda tamamlandy.
Şeýlelikde HTTU ýaryş tertibinde altynjy ýere geçdi, “Energetik” bolsa 8 utuk bilen dokuzynjy orunda galdy.
Çempionatda hersi 24 utuk toplan “Şagadam” bilen “Altyn asyryň” öňde barýandygyny ýatladýarys. Ýöne “Altyn asyryň” bäsdeşine görä bir oýun az geçirendigini-de bellemek gerek.
Türkmenistanyň çempionatynyň 13-nji tapgyry 23-nji maýda “Aşgabat” — “Hazyna”, “Merw” — “Altyn asyr”, “Şagadam” — “Ahal”, duşuşyklary bilen dowam etdiriler.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris:
HTTU – «Energetik» – 0:0
22-nji maý. Aşgabat. Halkara türkmen türk uniwersitetiniň stadiony. 100 tomaşaçy.
Duýduryş alanlar: Wezirgeldi Ylýasow 49, Dawis Sarkizow 72, Begenç Seýitmämmedow 77, Orazberdi Myradow 90+3 – Muhammetresul Şamuhammedow 25, Frahad Bazarow 90+3.
Emin: Babanazar Haknazarow.
Gözegçi emin: Batyr Orazsähedow.


text:
25-29-njy maý aralygynda dünýäde dereksiz ýitenleriň halkara hepdesi bellenilýär. Dünýäde zor bilen ýitirim edilýän adamlaryň ykbalyna ünsi çekmek maksady bilen geçirilýän bu hepdäniň dowamynda her bir adamyny Dereksiz ýitirim edilmekden goramak boýunça halkara konwensiýasyny tassyklamaga we durmuşa geçirmäge çagyrylýar. Şu günki gün dünýäde zor bilen ýitirim edilenleriň sanynyň 43 müňden geçýändigi habar berilýär.
Maý aýynyň soňky hepdesinde dereksiz ýitenleriň halkara hepdesi bellenilýär. Bu sene ýitirim bolan müňlerçe adamyň maşgalalary we näbelli türmelerde saklanýan we boşadylmagyna garaşýan dereksiz ýiten müňlerçe adam barada ýatlama bolup durýar diýip, adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegine garşy halkara koalisiýasynyň beýannamasynda aýdylýar.
Adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegine garşy halkara koalisiýasy we onuň 53 agzasy adamlary zor bilen ýitirim edilmekden goramak boýunça halkara konwensiýasyny tassyklamaga hem durmuşa geçirmäge, BMG-niň Zor bilen ýitirim edilmegine garşy komitetiniň ygtyýarlygyny ykrar etmäge we ýitirim etmekligi kriminallaşdyrýan içerki kanunlary kabul etmäge çagyrýar.
Konwensiýada adam zor bilen ýitirim edilende onuň depelenýän adam hukuklarynyň ençemesi göz öňünde tutulýar. Häzirki wagtda BMG-niň Zor bilen ýitirim edilmeler boýunça işçi toparynyň garamagynda dünýäniň 88 ýurdunda ýitirim bolan 43 250 adamyň ykbalyna degişli maglumatyň bardygy habar berilýär.
Türkmenistanda dereksiz ýitenler
Türkmenistanda dereksiz ýitirim bolan adamlaryň sany barada takyk maglumat elýeterli däl. “Olary diri görkeziň” atly halkara kampaniýasynyň düzen sanawynda türkmen türmelerinde dereksiz ýiten 65 adam barada maglumat berilýär. Olaryň aglaba köpüsi 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kest etmek synanyşygy diýilýan wakalar bilen baglylykda tussag edilip, ondan soňky ykbaly nämälim galýan adamlar, şeýle-de Nyýazowyň goly astynda işlän ýokary wezipeli öňki resmileriň birnäçesi bar.
Türkmen türmesinde dereksiz ýitenleriň biri, Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradow 25-nji maýda 66 ýaşady.
Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin Türkmenistanda adamlary ýitirim etmek tejribesiniň Sapamyrat Nyýazowyň döwründe “onuň öz garşydaşlaryndan ar almak üçin olary türmä basyp başlansoň” ornaşandygyny aýtdy.
Tuhbatullin 25-nji noýabr wakalaryndan başga-da adamlaryň köpçülikleýin dereksiz ýitmegine degişli ýene bir wakanyň şol ýylyň başynda hem bolandygyny belledi: “2002-nji ýylyň bahar aýlarynda Milli howpsuzlyk komitetiniň ýolbaşçylarynyň uly topary türmä basyldy. Olaryň tussaglyk möhleti indi dolan hem bolsa, olar boşadylmady. Olaryň aklawçylary, garyndaşlary hiç zat edip bilmeýärler. Şol tussaglaryň ençemesiniň ykbaly hem nämälim bolup galýar”.
Tuhbatulliniň sözlerine görä, Türkmenistanda kanuny goraýjy sistemanyň aýdyňsyzlygynyň adamlaryň ýitirim edilmegi bilen bagly tejribäniň saklanyp galmagyna şert döredýändigini belleýär: “Sistemanyň aýdyňsyzlygy, ýitirim edilen öňki resmiler we häkimiýete loýal bolmadyk adamlar bilen bir hatarda islendik derejeli ýolbaşçynyň öz göwnünden turmadyklary jezalandyrmaga şert döredýär. Ýagny, ýerli häkimiýet resmisi öz bähbidi üçin islän adamyň türmä düşmegini we ýitirim bolmagyny gazanyp bilýar. Muny soň hiç kim derňemeýär. [Hiç kes] adamyň hukugyny goramaýar”.
Halkara resminamalar
Adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegine garşy halkara koalisiýanyň dereksiz ýitenleriň halkara hepdeliginde ýaýradan beýannamasynda adamlary zor bilen ýitirim edilmekden goramak boýunça halkara konwensiýasyna gol çekmedik, tassyklamadyk we öz milli kanunlaryny kämilleşdirmedik hökümetler bu işi gaýragoýulmasyz berjaý etmäge çagyrylýar.
Adamlary ýitirim edilmekden goramak boýunça halkara konwensiýa 2006-njy ýylyň dekabr aýynda kabul edildi we 2010-njy ýylyň dekabr aýynda durmuşa geçirildi. Oňa dünýäniň 94 ýurdy gol çekdi, olardan 46 ýurt [bu kanuny] tassyklady. Türkmenistan bu ýurtlaryň hataryna girmeýär.
Adamlary zor bilen ýitirim edilmekden goramaklyga BMG-niň 1992-nji ýylda kabul eden deklarasiýasynda hem kepil geçiliýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji oktýabrdaky mejlisinde hem habar berlişi ýaly, ýakyn günlerde Ýaponiýanyň Premýer-ministri Türkmenistanda resmi saparda bolar.
Soňky ýyllarda däbe öwrülen türkmen-ýapon gatnaşyklary hil taýdan täze sepgitlere çykdy. Ýokary derejede ýygy-ýygydan geçirilýän duşuşyklar, dürli derejedäki ikitaraplaýyn yzygiderli guralýan gatnaşyklar munuň aýdyň subutnamasydyr. Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy, 2013-nji hem-de 2015-nji ýyllarda Ýaponiýa bolan resmi we iş saparlary döwletara gatnaşyklarynyň taryhyndaky möhüm wakalary alamatlandyrdy. Iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmekde Türkmen-ýapon we Ýapon-türkmen komitetleriniň işine, şeýle hem özara gatnaşyklaryň netijeli görnüşlerini hem-de ugurlaryny kesgitlemek üçin oňyn mümkinçilikleri döredýän bilelikdäki işewür forumlara möhüm orun degişlidir.
Nobatdaky türkmen-ýapon gepleşikleriniň jemleri boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň kadalaşdyryjy-hukuk binýadyny berkitjek resminamalar toplumyna gol çekmek göz öňünde tutulýar.
Mejlisde milletiň Lideri türkmen-ýapon gatnaşyklary bilen baglanyşykly meselelere degip geçmek bilen, Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň döwletleri bilen ýola goýulýan hyzmatdaşlygy ösdürmegiň Türkmenistanyň daşary syýasatynyň möhüm ugrunyň biridigini nygtady. Şeýle-de Türkmenistan işjeň hem-de ygtybarly hyzmatdaşlaryň biri bolan Ýaponiýa bilen netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn ösdürmäge ähmiýet berýär. Şunda döwlet Baştutany ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny we medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti türkmen-ýapon hyzmatdaşlygynyň ägirt uly mümkinçiliklerini doly herekete girizmegiň zerurdygyny belläp, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň ýurdumyza boljak resmi saparyna taýýarlygyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.


text:
Paýtagt Aşgabatda gurulýan täze binalaryň, köşkleriň, giňeldilýän ýollaryň şäheriň içindäki we gyrak-bujagyndaky gonamçylyklara hem howp salýandygy aýdylýar.
Umuman, soňky ýyllarda häkimiýetleriň alyp barýan gurluşyk syýasaty gonamçylyklara, taryhy hakyda nähili täsir ýetirýär we bu ýagdaýa ilat nähili garaýar?
Azatlyk Radiosynyň bu mesele barada gurnan söhbetdeşligine ýerli synçylar Nurberdi Nurmämmet, Amanmyrat Bugaýew, owganystanly ahun Habybulla Hakgany gatnaşdy. Şeýle-de onda Yrakdaky, Özbegistandaky, Çehiýadaky köne gonamçylayklar, olara garaýyş barada gürrüň edilýär.
Söhbetdeşligi diňläp, pikirleriňizi galdyrmagyňyza garaşýarys.


text:
Hormatly müşderiler! “Altyn Asyr” ÝGPJ-niň dördünji nesli bolan ýokary tizlikli 4G LTE internet ulgamy 2013-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda ulanylyşa girizildi. Bu ulgam döredilen gününden bäri müşderilerimize ykjam enjamlardan Internede girmegiň görlüp-eşidilmedik ýokary tizligini üpjün edip gelýär. Bu ulgam arkaly göz açyp-ýumasy salymda suratlary açyp, poçta göz aýlap, faýllary ýükläp, HD hilindäki onlaýn wideolaryny görüp we saz diňläp bolýandygyny ýene-de ýatladýarys.
Hormatly müşderiler! 2013-nji ýylyň 1-nji dekabryndan biz 4G LTE ulgamyna size örän bähbitli boljak täzelik girizýäris.
1-nji dekabrdan başlap ýokary tizlikli 4G LTE internet ulgamy ulanylanda nyrhlar has arzan bolýar, ýagny 3G internet ulgamyň nyrhy bilen doly deň bolar.
Ýokary tizlikli 4G LTE internet ulgamynyň hyzmatyndan peýdalanyň! Ol siziň öz bähbidiňize bolar!Habarlar→


text:
Norwegiýanyň psihiatriýa barlaglary şu ýylyň 22-nji iýulynda Osloda we Utoýa adasyndaky ýaşlar lagerinde köpçülikleýin adam öldürmekde aýyplanýan Anders Breýwik akyly ýerinde däl adam diýip netije çykardy.
Breýwikiň amala aşyran hüjümlerinde 77 adam ölüp, 150 adam ýaralanypdy.
Terror hüjümleriniň yzy bilen tussag edilenden soň, Anders Breýwikiň özi Norwegiýany we Ýewropany liberalizmden hem-de köp medeniýetlilikden halas etmek üçin “köp adamy gyrmagyň zerurlyk bolandygyny” aýdypdy.
Anders Breýwikiň saglygyny barlan iki psihiatr lukman öz hasabatlarynda onuň terror hüjümlerini amala aşyran wagty “paranoid şizefreniýadan ejir çekýän Breýwikiň başga bir dünýäde bolandygyny we şonuň esasynda hereket edendigini” belläpdirler.
Psihiatrlaryň bu karary Breýwikiň türmä däl-de, ruhy hassahana ugradyljakdygyny aňladýar diýip, Norwegiýanyň prokuraturasynyň wekili belledi.


text:
Ol duşuşykda, Türkmenistan tarapyna Daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew bilen Prezidentiň ýanyndaky Demokratiýa we Adam Hukuklary Boýunça Institutyň ýolbaşçysy Şirin Ahmedowa wekilçilik etdi.
Ýewropa Birleşigine bolsa, şol mahal Ýewropa Birleşiginiň ýolbaşçysy bolan Çehiýadan, birleşigiň täze ýolbaşçysy Şwesiýadan, Ýewropa Komissiýasyndan we Ýewropa Geňeşinden resmiler wekilçilik etdiler.
Ýewropa Birleşiginiň iň güýçli bölümi diýlip hasaplanýan Ýewropa Geňeşine, birleşigiň Daşary sýyasaty boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Hawiýer Solananyň adam hukuklary boýunça ýörite wekili Rina Kionka wekilçilik etdi. Şol duşuşykda gozgalan meseleler barada Rina Kionka bilen Türkmen gullugyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy. Azatlyk radiosy:
Hanym Rina, 30-njy iýunda türkmen wekilleri bilen adam hukuklary boýunça geçiren duşuşygyňyzda, esasan näme hakda gürrüň edildi, bu barada giňişiräk maglumat beräýseňiz? Rina Kionka:
bu türkmen resmileri bilen Ýewropa Birleşiginiň wekilleriniň arasynda adam hukuklary boýunça geçirlen ikinji ýygnak. Elbetde, ýygnakda ençeme meselelere garaldy. Olar, graždan jemgyýetçiliginiň işleýşi, metbugat we söz azatlygy, täze gurama döretmek we jemlenişmek hukugy, pikir, din we hereket etmek azatlygy ýaly meselelerden ybaratdyr.
Şeýle hem adamlary zor bilen bir ýerden beýleki yere göçmäge mejbur etmek, türkmen türmelerindäki ýagdaýlar, adalat sistemasy we onuň erkinligi, zenan we çagalaryň hak-hukuklary barada gürrüň etdik.
Bu ýygnakda aýratyn hem türkmen wekillerine anyk wakalardan ybarat sanawy tabşyrdyk we bu barada olardan jogaba garaşýandygymyzy aýtdyk. Azatlyk radiosy:
Bu sanaw barada giňişiräk maglumat bermek mümkinmi? Rina Kionka:
Bu elbetde gizlin maglumat. Onuň hökümet syry bolanlygy üçin bu barada size açyk maglumat berip biljek däl. Emma onuň türme tussaglygyna höküm edilen käbir adamlar bilen baglydygyny aýdyp bilerin. Biz olaryň ykbaly barada türkmen resmilerinden anyk maglumat bermeklerini talap etdik.
Adam hukuklary barada gepleşikler geçiriliýän ähli ýurtlara biz bu usul arkaly çemeleşýäris. Siziň hem bilşiňiz ýaly, Ýewropa Birleşigi Merkezi Aziýada ýerleşýän ähli ýurtlar bilen adam hukuklary meselesi boýunça gepleşikler geçirýär. Şol ýurtlaryň wekilleri bilen adam hukuklary boýunça geçirilýän dialoglarymyzda, biz umuman şol ýurtlarda tussag edilen adam hukuklaryny goraýjylaryň, žurnalistleriň we adam hukuklary bilen baglanşygynyň bardygy aýdylýan we dürli gynamalara sezawar edilen adamlar bilen bagly wakalardan ybarat sanawy olara tabşyrýarys.
Öň hem aýdyşym ýaly, onda görkezilýän maglumatlar gizlin dokumentdir. Emma bu Ýewropa Birleşiginiň beýleki ýurtlar bilen adam hukuklary boýunça geçirýän islendik ýygnaklarynda, adaty peýdalanylýan usul. Azatlyk radiosy:
Türkmen tarapyndan bu barada nähili jogaba garaşýarsyňyz? Eger olardan garaşýan jogabyňyzy alyp bilmeseňiz, ondan soňky ätjek ädimleriňiz nämelerden ybarat bolar? Rina Kionka:
Adam hukuklary daşary sýyasatyň gysga wagtyň içinde netije gazanyp bolýan ulgamy däl. Elbetde biz gysga wagtyň dowamynda bir netijä gelmek isleýäris. Emma köp halatda umuman bu beýle bolanok, bu bir uzak möhletleýin alada.
Adam huklary barada gürrüň edenimizde, biz tutuş sistemany reformalaşdyrmak we ony üýtgetmek ýaly meseleleri göz öňünde tutýarys. Emma bir bellemeli zat, bu ýygnagyň ilkinji tapgyry bilen deňeşdirilende, men ikinji duşuşykda käbir zatlaryň özgerendigine göz ýetirdim.
Mälim bolyşyna görä, Türkmenistanda esasy kanunyň täze redaksiýasy kabul edildi. Bu öňki kanun bilen deňeşdirilende has kämil. Şeýle hem täze zähmet we jenaýat kodeski kabul edildi. Zenanlaryň hak-hukugy we adam gaçakçylygynyň öňüni almak meselesi barada esasy kanunyň täze redaksiýasynda gowy maddalar bar. Emma bu kanun iş ýüzünde nähili amala aşyrlar diýen sorag hem bar. Biz munuň nähili amala aşyrylýandygy barada türkmen resmilerinden yzygiderli maglumat talap ederis. Ýöne şeýle kanunyň kabul edilmegi barada zerurlygyň duýulmagynyň özi, ilki bilen, pozitiw bir ösüşdir. Azatlyk radiosy:
Siziň bu talaplaryňyza türkmen ýolbaşçylary nähili reaksiýa görkezdiler? Meselem, siz şol talaplary stoluň üstünde goýanyňyzda, olaryň reaksiýasy nähili boldy? Rina Kionka:
Ýewropa Birleşigi hökmünde, biziň öz talaplarymyzy hiç haçan hem stoluň üstünde goýmaýandygymyzy aýtmaga rugsat ediň. Biz islendik hökümet wekili bilen gepleşik geçirenimizde, özimizi gaty konstruktiw derejede alyp barýarys. Sebäbi biziň tejribelerimizden belli bolşuna görä, beýleki hökümet wekillerine öz talaplaryňyzy stoluň üstünde goýup kabul etdirmek kyn. Biz şeýle meseleler hakda iki taraply pikir alyşmaklygyň has netijeli usul boljakdygyna ynanýarys.
Ýewrokomissiýanyň Daşary gatnaşyklar boýunça agzasy Benita Ferrero-Waldner bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredow duşuşyk wagtynda, Brýussel, 3-nji iýun, 2009 ý.
Biz Türkmenistana öz halkara jogapkärçiliklerini berjaý etmegi üçin, bu aladalary nähili amala aşyryp biljekdigi barada öz tejribämizi görkezýäris we käbir ýagdaýda bolsa, Ýewropanyň kömegi bilen dürli proýektleri we seminarlary amala aşyrýarys. Ýene bellemeli bir zat, ýygnakda atmosfera gaty gowy boldy. Bu geçen ýyl hem erbet däldi. Emma bu gezekki dialog gaty konstruktiw ýagdaýda geçdi.
Elbetde türkmen wekilleri bilen ençeme meselelerde ylalaşmazlyk hem ýüze çykdy. Esasan hem metbugat azatlygy, žurnalistleriň öz işlerini erkin berjaý etmäge mümkinçiliginiň bolmazlygy ýaly meselelerde olaryň beren hasabaty bilen biziň maglumatlarymyz deň gelmedi. Ýöne käbir beýleki ugurlarda ösüşin bardygyna hem göz ýetirdik.
Şol duşuşykda bolan bir waka, belki-de siziň diňleýjileriňiz üçin gyzykly bolar. Biz bu ýygndakda, Azatlyk radiosynyň Türkmenistandaky habarçylarynyň ýagdaýyny hem gozgadyk. Gynamalara sezawar edilendigi aýdylýan bu žurnalistlaryň ýagdaýy barada türkmen resmilerinden dolurak maglumat bermegini talap etdik. Azatlyk radiosy:
Bu anyk waka barada olaryň öňünde goýan talabyňyza türkmen resmileri nähili reaksiýa bildirdiler? Rina Kionka:
Biz bu hili talaplarymyza türkmen wekilleri tarapyndan beriljek jogaplara garaşýarys.
Azatlyk radiosy:
Hanym Kionka, adam hukuklary we şuňa meňzeş beýleki problemalary türkmen wekilleriniň öňünde goýanyňyzda, olaryň bu problemalardan käbirlerini asla ykrar etmeýän halatlary hem boldumy?
Rina Kionka:
Ençeme problemalar barada beýleki çeşmelerden bize gowşan maglumatlar bilen olaryň bize beren jogaplary deň gelmedi. Mysal üçin aýtsam, ýurtda çaga zähmetinden heniz hem giňden peýdalanylýandygy barada bize maglumatlar gowuşýar. Emma olar bu wakany tassyklamakdan saklandylar.
Bize ýurtda gara sanawyň, şeýle-de hereket etmek azatlygy problemasynyň dowam edýändigi habar beriliýär. Emma türkmen delegasiýasy gara sanawyň ýatyrylanlygyny aýtdy. Emma täze häkimiýet hökümet başyna geçenden soňra hem mundan öňki hökümetiň gara sanawa goşup giden adamlarynyň hereket azatlygynyň heniz hem çäkli bolup duranlygy barada bizde maglumatlar bar.
Şeýle hem daşary ýurt metbugatyna halkyň el ýeterliligi gaty çäkli. Bu ýagday hem türkmen wekilleriniň bize beren düşündirişi bilen çapraz bolup dur.
Elbetde, aramyzda pikir tapawutlygy bar. Emma esasy zat, gepleşmezlikden gepleşmek gowurakdyr. Azatlyk radiosy:
Eger türkmen ýolbaşçylary bu hili problemalaryň bardygyny geljekde hem boýun almakdan saklanmagy dowam etdirse, bu Ýewropa Birleşigi bilen Türkmenistanyň gatnaşygynyň geljegine nähili täsirini ýetirer ?
Rina Kionka:
Biziň aladalarymyzy nä derejede çynlakaý kabul edip-etmezlik meselesi, uly möçberde Türkmenistanyň özüne degişli waka. Men adam hukuklary meselesiniň Ýewropa Birleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça giň göwrümli sýyasatynyň bir bölegidigini ýatladasym gelýär.
Başgaça söz bilen aýdylanda, adam hukuklary meselesi maşynyň bir mehanizmidir. Maşyndan bir bölegini aýryp, onuň gowy işlemegine garaşyp bolmaz. Haçan maşynyň ähli enjamlary gowy işlese, şonda tutuş sistema işlär. Azatlyk radiosy:
Meniň pikirimçe esasy problema hem şu ýerde. Meselem öz alyp barýan sýyasatyňyza seredip göreliň. Siz bir tarapdan türkmen resmileriniň öňünde bu hili talaplary goýýarsyňyz, beýleki tarapdan hem Aşgabat bilen özara ykdysady gatnaşygyňyzy artdyrmaga synanyşýarsyňyz. Siz hem bu ýerde iki hili sýyasat alyp barýan ýaly bolup görünmeýärsiňizmi? Rina Kionka:
Men bu meselä başgaça nukdaý nazardan seredýärin. Eger ýadyňyzda bolsa, Ýewropa Parlamenti Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda aragatnaşygy şertnamasyny ençeme ýyllap kabul etmekden saklandy.
Adam hukuklary boýunça bu ýurduň öz borçlaryny berjaý edip-etmeýändigine Ýewropa Birleşiginiň garaýşyna, onuň bu hereketinden hem göz ýetirip bolar.
Ykdysady gatnaşyklar bilen adam hukuklary meselesi biri-birinden üzňe däldir. Bu Türkmenistan we Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlar bilen gatnaşygymyzyň esasy özenini emele getirýär. Eger beýleki gatnaşyklaryň adam hukuklary bilen hiç-hili baglanşygy bolmasady, onda bu ýurtda adam hukuklary barada ösüşiň bolmagyna garaşyp oturmazdyk.


text:
Sişenbe güni Ýewropa Komissiýasy Ýewropa Bileleşiginiň kanunçylygyny bozmagy bilen bagly Wengriýanyň garşysyna sanksiýa girizmäge getirip biljek ýuridiki işlere resmi taýdan garap başlady.
Ýewrokomissiýanyň baştutany Joze Manuel Barosso Wengriýanyň öz sud sistemasyny, milli bankyny, maglumatlary goramak baradaky edarasyny reformirlemek barada kabul eden täze kanunlary boýunça Ýewropa guramalarynyň eden belliklerine Wengriýanyň reaksiýa bildirmändigini aýtdy.
“Ýewropa Bileleşiginiň kanunlaryny ýerine ýetirmegi kepillendirmek üçin wenger häkimiýetleri kanunlaryna zerur üýtgetmeleri girizer diýip umyt edipdik.Ol tamamyz çykmady, şonuň üçinem Wengriýa bilen bagly zerur ýuridiki işlere başlamak kararyna geldik” diýip, Barosso belledi.


text:
Düýbi Kanadada ýerleşýän “The Secdev Group” topary Türkmenistanda internede girizilýän gadagançylygy we senzurany öwrenip, ýörite hasabat
çap etdi.
Hasabat 2011-nji ýylyň oktýabry – 2012-nji ýylyň sentýabry aralygyny öz içine alýar. Hasabatda türkmen hökümetiniň internedi has elýeterli etmek tagallalary bilen birlikde resmileriň bu ugurdaky gadagançylyklary we çäklendirmeleri barada giňişleýin maglumat berilýär.
“Ne eýläk, ne-de beýläk: Türkmenistanyň öýjükli äleminiň durgunlygy” atly hasabatda, häkimiýet başyna Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçmegi bilen, ýurtda onlarça ýyl dowam eden internediň “gözgyny” ýagdaýynyň gowulaşyp başlandygy nygtalýar.
Emma, muňa garamazdan, bu ugurda alnyp barlan işleriň köp halatlarda “iki ädim öňe, bir ädim yza” tutumyndan ugur alandygy hem bellenilýär.
Nyýazow döwri
Türkmenistanda internedi ornaşdyrmak boýunça ilkinji ädimler 1990-njy ýyllaryň başlarynda ädilipdi. “The Secdev Group” toparynyň hasabatynda bellenilşi ýaly, ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe internet esasan hökümet resmileri, şeýle-de daşary ýurt diplomatlary we kärhanalary tarapyndan ulanylyp, ol ýerli ilat üçin juda çäkli derejede elýeterlidi.
Hasabatda nygtalmagyna görä, 2000-nji ýylda Nyýazow ýurtda internet hyzmatlaryny hödürleýän dört sany şahsy prowaýderi gadagan edip, olaryň işini döwletiň eýeçiligindäki ”TürkmenTelekomyň” monopoliýasyna geçirýär.
2002-nji ýylyň “sanjar”, ýagny prezidentiň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän wakalardan soň, ýurtdaky bar bolan internet kafeleriň hem ýapylandygy bellenilýär.
2007-nji ýylda Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentlige saýlanandan soň, öz öňünde goýýan esasy maksatlaryň biriniň bu ýurtda internedi elýeterli etmek boljakdygyny aýdypdy.
“The Secdev Group” toparynyň hasabatynda prezidentiň bu ugurdaky wadalarynyň belli bir derejede durmuşa geçirilendigi aýdylýar. Ýagny, hasabatda: ýurtda internet-kafelerine bolan gadagançylygy aýyrmak, adamlaryň öýlerine şahsy internedi çekmegine ýol açmak,
mobil internedi ýola goýmak ýaly çäreler mysal hökmünde getirilýär.
“Iki ädim öňe, bir ädim yza”
Soňky ýyllaryň dowamynda hökümetiň internedi halka ýetirmek ugrunda eden oňaýly tagallalaryna garamazdan, hasabatda bellenmegine görä, Türkmenistanda bu pudak juda çäkli bolup galýar, şeýle-de onuň mazmunyna berk gözegçilik edilýär.
“Ne eýläk, ne-de beýläk: Türkmenistanyň öýjükli äleminiň durgunlygy” atly hasabatda nygtalmagyna laýyklykda, öýlere berilýän şahsy internediň tizligi juda haýal we internet käte paýtagtyň daşyndaky regionlarda asla açylanok.
Hasabatda Türkmenistanda internetden maglumatlary almak üçin tizligiň 72 kbps-e deňdigi aýdylýar. Deňeşdirmek üçin aýtsak, bu görkeziji Owganystanda 150 kbps-dir.
Öýe çekilýän internediň töleginiň degişlilikde gymmatdygy, şeýle-de ony almak üçin belli bir derejede çylşyrymly hasaba alyş ötüginden geçmelidigi hem hasabatda aýdylýar.
Hasabatdaky getirilen sanlara görä, ADSL internet hyzmatynyň iň tiz işleýäniniň aýlyk tölegi $7,000 çenli ýetýär. Bu hyzmatyň iň haýal görnüşi bolsa, aýlyk $330-a durýar.
Türkmenistanda petiklenen saýtlaryň arasynda Azatlyk Radiosynyň ”Azathabar.com” websahypasy hem bar.
2007-nji ýylda gaýtadan açylan internet-kafeler döwletiň eýeçiliginde bolup, olary ulanmaga barýanlar hökmany ýagdaýda özleriniň pasportyny ýa-da şahsyýetini tassyklaýan beýleki resminamalary görkezmeli. Maglumata görä, häzir Türkmenistanda döwletiň eýeçiligindäki 15 internet-kafe bar.
Hasabatda bellenilişi ýaly, türkmen hökümeti internedi senzurlaýar. Emma “The Secdev Group” toparynyň hasabatynda nämeden ugur alnyp, haýsy saýtlaryň petiklenýändigi barada hiç hili resmi maglumatyň jemgyýetçilige ýetirilmeýändigi-de nygtalýar.
Türkmenistanda petiklenen saýtlaryň arasynda meşhur blog we habar serişdeleriniň sahypalary, şol sanda CNN we Azatlyk Radiosynyň ”Azathabar.com” websahypasy hem bar.
“The Secdev Group” toparynyň Türkmenistanda internediň ýagdaýy baradaky hasabaty “Open Society Foundations” (“Açyk jemgyýetiň binýady”) atly fond tarapyndan maliýeleşdirildi.


text:
Onlarça aktiwist rus we iňlis dillerinde, arassa ganly aha-lteke atlarynyň Türkmenistanda köpçülikleýin metisleşdirilýändigini aýdyp, prezident G.Berdimuhamedowa ýüzlenip, sosial ulgamlarda petisiýa çap etdi.
«Respublikada ýurduň ahal-teke atlaryny metisleşdirmegiň we olaryň gelip çykyşyny galplaşdyrmagyň aktiw lobbisi bireýýämden bäri hereket edýär» diýmek bilen, petisiýa gol çeken aktiwistler bu işiň Türkmenistanyň resmi ýolbaşçylarynyň, güýç gulluklarynyňbaşlyklarynyň gatnaşmagynda edilýändigini aýdýarlar.
Azatlyk radiosy bu petisiýa barada oňa gol çeken aktiwistleriň biri, Ýanardag ekspertler merkeziniň prezidenti Geldi Kärizow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasy ýurduň 34 welaýatynyň 20-sinden saýlaw gapyrjaklarynyň ses sanamak üçin Kabula alnyp barylandygyny aýtdy.
Komissiýanyň 7-nji aprelde aýtmagyna görä, galan welaýatlardaky saýlaw gapyrjaklary 15-nji aprelde alnyp barylar. Komissiýanyň metbugat-wekili Noor Muhammad Noor “Býülletenleriň ählisi Owganystandan merkezi saýlaw edarasyna 15 aprelde ugradylar” diýdi.
Şeýle-de saýlaw resmileri 5-nji aprelde prezident wezipesine we welaýat geňeşlerine geçirilen saýlawlardaky galplyklar boýunça komissiýa gowşan 2000-den gowrak arz-şikaýata garalýandygyny habar berdiler.
Owganystanyň ses bermäge hakly 12 million ilatyndan 7 milliondan gowragy ses berişlige päsgel berjegini duýduran “Talyban” söweşijileriniň haýbatlaryna garamazdan ses berişlige gatnaşdy.
Ýewropa Bileleşiginiň saýlawlara gözegçilik eden topary 7-nji aprelde eden çykyşynda owgan halkynyň “öz liderlerini saýlamak boýunça ajaýyp we täsirli gaýduwsyzlyk” görkezmegini, şeýle-de, saýlawlara “san taýdan garaşylmadyk möçberde köplük” bolup gatnaşmagyny makullady.


text:
ÝHHG-nyň delegasiýasy iş başyndaky prezident Oleksandr Turçinow bilen ýetip gelýän prezident saýlawy barada maslahat etdi.
Anna güni Turçinow bilen gepleşik geçiren delagasiýa ÝHHG-nyň gysga wagtlyk missiýasynyň ýörite kordinatory, portugaliýaly deputat Joao Soares ýolbaşçylyk edýär.
Soares Turçinowyň we Ukrainanyň beýleki hökümet resmileriniň azat we demokratik saýlaw geçirmek üçin elde baryny etjekdiklerine ynandyrandyklaryny aýtdy.
Soares ukrain resmilerine «arassa saýlawyň» Ukrainanyň häzirki krizisde berip biljek iň güýçli jogaby boljakdygyny aýtdy.
Ukraina 25-nji martda prezident saýlawlaryny geçirýär.


text:
Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda geçirilen konferensiýa Owganystana hemaýat berýän halkara donorlary ýygnandy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munyň aýtmagyna görä, 2014-nji ýylda halkara güýçleri Owganystany terk edensoň, ýerli graždan jemgyýetçiligine goldaw berilmese, yurtda soňky on ýylyň dowamynda gan dökülip gazanylan öňegidişlikleriň howp astyna düşmegi mümkin.
Ban Ki-mun bu pikirini ýekşenbe güni Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda geçirilen konferensiýanyň dowamynda öňe sürdi. Şol konferensiýa Owganystana hemaýat berýän halkara donorlary ýygnanypdy.
Ban Ki-mun Owganystanyň häzir çatrykda durandygyny hem çykyşynda belläp geçdi.
Ol: “şu wagta çenli Owganystana berlen kömek onuň edaralarynyň esaslanmagyna itergi berdi, edil häzirki döwürde Owganystan halkara hemaýata mätäçlikden, özbaşdak bir ýurt hökmünde öz halky hem halkara hyzmatdaşlary bilen kadaly aragatnaşyk gurmak boýunça geçiş döwrüniň aýgytlaýjy tapgyrynda dur” diýdi.
Agzalýan konferensiýa 70 döwletiň wekilleri gatnaşýarlar. Olar şol ýygnakda eden çykyslarynda 2015-nji ýyla çenli Owganystana 16 milliard dollar kömek berjekdiklerine wada berdiler.
Howpsuzlyk boýunça çykdajylary göz öňünde tutulmanynda-da, häzirki döwürde Owganystanyň ýyllyk harajaty 6 milliard dollara barabardyr, bu ýurt öz çykdajylarynyň diňe üçden bir bölegini özi üpjün edýär.
Donorlar berilýän hemaýatyň talaba laýyk ulanylmagy ugrunda Kabulyň has köp tagalla etmegine garaşýandyklaryny aýdyp gelýärler. Owganystanyň hökümeti hem bu meselä üns beryändigini aýdýar.
Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý ýygnakda eden çykyşynda bu barada şeýle diýdi: “Gadyrly jenaplar we hanymlar biziň özara hyzmatdaşlygymyzyň şowly bolmagy, bu kömegiň ýagny siziň raýatlaryňyzyň tölän salgytlarynyň, Owganystanda nähili sarp edilendigi barada hasap bermek ukybymyza baglydygyny ykrar edýärin”.
2002-nji ýyldan bäri Owganystana 60 milliard dollara golaý komek berildi. Emma, ýurtda korrupsiýanyň derejesi hem gözgyny ýagdaýda bolmagyna galýar.
Transparency International guramasynyň geçen ýylky maglumatyna görä, Owganystan dünýäniň iň korrumpirlenen ýurtlarynyň arasynda ikinji orunda dur.
Tokioda geçirilýän konferensiýa gatnaşyjylaryň arasynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton hem bar. Ol şenbe güni öňünden duýdurman Kabula sapar edipdi.
Ol şol saparynyň dowamynda Owganystany ABŞ-nyň NATO agza däl hyzmatdaşy hökmünde ykrar edendigini mälim etdi. Bu statusa indi 15 ýurt eýe boldy. Mundan ozal, 2004-nji ýylda bu status Pakistana hem berilipdi.


text:
Anna güni Pakistanyň Peşawar şäherinde janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan 10 töweregi adam ölüp, 25 töweregi adam hem ýaralandy.
Bu wakada hüjümçiniň Hyber Paktunkwa prowinsiýasynyň polisiýasynyň ýörite güýçleriniň komandiri Abdul Majid Marwaty nyşana alandygy aýdylýar.
Ýerli keselhananyň resmisi bu partlamada polisiýa güýçleriniň komandiriniň ýaralanandygyny mälim etdi. Emma onuň alan ýarasynyň näderejede çynlakaýdygy ýa däldigi barada maglumat alynmady.
Ýerli polisiýa ölen adamlardan azyndan altysynyň parahat ýaşaýjylardygyny aýdýar. Bu wakanyň yzy bilen Pakistandaky talyban toparynyň sözçüsi Ehsanullah Ehsan Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugyna jaň edip, bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstlerine aldy.


text:
Aşgabat, 03.02.2015. “Türkmenportal”.
Şu ýyl Türkmenistanyň dünýä bileleşigi tarapyndan biragyzdan goldanylyp, BMG-niň Baş Assambleýasynyň rezolýusiýasyna laýyklykda, hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolanyna 20 ýyl dolýar. Bu waka mynasybetli Türkmenistanyň Ýaşulylarynyň maslahatynda “2015-nji ýyl Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly” diýlip yglan edildi.
Türkmenistanyň Özbegistan Respublikasyndaky ilçisi Şiri Şiriýew “12news.uz” saýtyna beren beýanatynda Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesine eýe bolmak bilen öz üstüne uly jogapkärçilik alýandygyny we onuň hötdesinden gelmek üçin yzygiderli iş alnyp barylýandygyny nygtady. “Parahatçylyk, howpsuzlyk we ösüş – Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarydyr” diýip, ilçi sözüni jemledi.
Dabaraly waka mynasybetli 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Aşgabatda döwlet baştutanlarynyň, BMG-niň we onuň ýöriteleşdirilen edaralarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda halkara maslahatyny geçirmek maksat edinilýär. Şeýle-de BMG-niň we halkara guramalarynyň ýokary derejeli wekilleriniň gatnaşmagynda iri forumlary guramak göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek çäreleriň arasynda Özbegistanyň žurnalistleriniň arasynda yglan ediljek Bitarap Türkmenistan baradaky iň gowy makalalaryň bäsleşiginiň hem bardygyny aýtmalydyrys.


text:
Şu gün Orsýetiň oppozisiýa liderlerinden biri Boris Nemsow öz telefon gürrüňdeşliginiň audio ýazgysynyň internetde peýda bolmagynda Kremli aýyplap çykyş etdi.
Bu ýazga geçirilen telefon gürrüňdeşligi, esasan, Boris Nemsowyň öz syýasy egindeşlerini we käbir beýleki oppozisiýa liderlerini tankyt edýän sözleriniň ýazgysy bolup çykdy.
Bu audio ýazgy hepdäniň duşenbe güni Orsýetiň hökümetine ýakyn internet saýtlarynyň birinde peýda boldy.
Boris Nemsowyň adwokaty Wadim Prohorow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu bolan işde prezident administrasiýasynyň eliniň bar bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.


text:
Ýekşenbe güni Bakuda gurnalan demonstrasiýada Azerbaýjanyň polisiýasy protestçileri dargatmak üçin rezin oklary, göz ýaşardyjy gazlary we suw çüwdürimlerini ulandy.
Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy bu demonstrasiýanyň ýurduň goşun bölümlerinde ýaş esgerleriň ölmegi bilen baglanyşykly wakalara protest bildirmek maksady bilen gurnalandygyny habar berýär.
Maglumata görä, ýekşenbe güni ýüzlerçe protestçi Baku şäheriniň merkezindäki fontanlar meýdançasyna ýygnanypdyr. Protestçileriň arasynda öz ogullary goşun gullugynda ölen ene-atalaryň-da bolandygy aýdylýar.
Maglumata görä, resmi taýdan rugsat berilmedik bu demonstrasiýany polisiýa güýçleri güýç bilen dargadypdyrlar. Wakada onlarça protestçiniň tussag astyna alnandygy-da habar berilýär.


text:
Anna güni Ýaponiýanyň häkimiýetleri 17 ýyl mundan ozal Tokionyň metrosyna zäherli gaz goýberip, adamlary öldürmekde aýyplanýanlardan iň soňkusynyň ele salnandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, 54 ýaşly Katsuýa Takahaşi anna güni Tokiodaky kafelerden birinde göze ilenden soň, aradan kän wagt geçmän tussag edilipdir.
“Aum Sinrikýo” atly sektant toparyň ozalky agzasy Katsuýa Takahaşi 1995-nji ýylda adamlary köpçülikleýin gyrmak synanyşygy bilen bagly wakada aýyplanylýar.
Şol gürrüňi edilýän wakada bu sektant toparyň agzalarynyň Tokionyň metrosyna zäherli gaz goýbermekleri netijesinde, 13 adam ölüp, 6 müňden gowrak adam agyr nähoşlapdy. Şonda bu toparyň lideri Sýoko Asahara bilen onuň yzyna eýerijileriň 12-sine ölüm jezasy berlipdi.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygynyň 18 ýyllygyny baýram edýär. Garaşsyzlyk ýylynda doglan çaga bu gün kämillik ýaşyna ýetdi, ol adam çykdy. Eýsem şol döwürde Watan şeýle kämillige ýetip bildimi?
Biz geçen döwürde örän çylşyrymly hem agyr ýyllary başdan geçirdik. Aýratynam Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda, geçiş döwri diýilýän wagtda ýurtda ýiti ýetmezçilik duýuldy. Käbir welaýatlarda, aýratynam Maryda galla ýetmezçiligi döredi.
Şeýle-de bolsa, yurt özbaşdak ýaşap biljekdigini subut etdi. Ýurduň ykdysadyýetiniň iň esasy pudagy bolan tebigy gaz hem nebit millileşdirildi. Ol öňküleri ýaly Moskwa hasapsyz we mugt akdyrylman, baglaşylan şertnama esasynda öz hakymyzy talap edip bildik.
Ýurduň senagatynyň beýleki bir möhüm pudagy – pagtaçylyk hem çig mal hökmünde tutuşlygyna Orsýete iberilmän, onuň bir bölegi ýurduň öz içinde işlendi. Türkmenistanda dokma – tekstil senagaty ösüp başlady. Ýurduň dolandyryş pudagynda hem gaty köp işler edildi. Bilim pudagy doly diýen ýaly millileşdirildi.
Çözgüde garaşýan meseleler
Şonuň bilen birlikde ýurtda başlanyp, çala taşlanan işlerem az bolmady. Meselem, ýerleri daýhana bermek meselesi. Bu ugurda owal başda prezident Nyýazow örän möhüm ädim ätdi. Ol ýerleri daýhana bölüp bermelidigini aýtdy. Özem her daýhana 5-3 gektardan däl-de, eger başaryp bilse 25-30 gektardan ýer bermelidigini aýtdy. Şol maksat bilenem Daşoguzda hem Maryda Şa mülkleri peýda bolup, olar prezidentiň garamagyna berildi. Şonuň bilenem bu iş tamamlandy. Nyýazow gerek ýeri özüne alansoň, suw meselesini bahanalap, daýhana ýer paýlap bolmajakdygy aýtdy.
Eger ýadyňyzda bolsa, Sowet häkimiýetiniň başynda hem şeýle bolupdy. Sowet häkimiýetiniň ilkinji günlerinde rewolýusiýanyň serdary W.I. Lenin Zawod-fabrik işçilere, ýer daýhana berler diýipdi. Emma sowet häkimiýeti dargaýança hem daýhana ýer berilmedi. Zawod-fabrikleriň eýesi hem işçiler bolmady.
Bu bizde Garaşsyzlyk ýyllarynyň başynda hem şeýle boldy. Birbada ummasyz köp telekeçi, kiçi kärhana eýeleri döredilenem bolsa, soňy bilen olar kem-kem gysylyp hem azalyp başlady. Netijede bolsa ýurtda örän agyr işsizlik peýda boldy. Öz döwründe Nyýazow hem ýurtda şeýle meseläniň bardygyny boýun alyp, işsizlige örän kuwwatly döwletleriň hem hötde gelip bilmeýändigini aýtmak bilen bu işi çözmek meselesinden gyra çekildi. Netijede bolsa, Nyýazowyň bir aýdany dogry çykdy. Onuň türkmen dünýäniň çar künjünde döşüni gaýşardyp gezer diýşi ýaly, indi dünýäniň ähli ýurtlarynda türkmenler iş gözleşip aýlanýarlar.
Ýurduň esasy tebigy baýlygy bolan gaz hem nebit öňküleri ýaly diňe çig mal hökmünde satylýar. Nyýazow döwründe Tejende guruldy diýilýän traktor zawody hiç zat bilen tamamlandy. Bu gün mekdep okuwçylarynyň ulanýan ýönekeý galamy-da daşardan getirilýär. Şeýle baý çig malyň bardygyna garamazdan himiýa senagatyny döretmeg-ä däl, hatda oňa başlamak barada hem gürrüň gidenok.
Ylym we bilim
Häzir prezident Berdimuhamedow ýurtda kadr ýetmezçiligini aýdýar. Diýmek, ýurduň bilim pudagyna urlan zarba indi duýlup başlan bolsa gerek. Sebäbi ýurduň Garaşsyzlygyna 18 ýyl boldy. Ýurtda tutuş bir nesil bilimsiz ýetişdi.
Golaýda Çehiýanyň esasy neşiri bolan Dnes gazeti ýurtda ylmyň ösmeýänligi baradaky meseläni öňe sürüp, bir maglumaty çap etdi. Häzirki wagtda Ýaponiýada her 137 ýaşaýjydan 1 adam alym ekeni. Çehiýa döwletinde bolsa 424 ýaşaýja 1 alym düşýär.
Bu ýagdaý Türkmenistanda nähili? Megerem, bizde her 100 müň ýaşaýja 1 alym düşýändir. Ýurtda bar diýilýän 5 ýarym million adam sanyny nazara alsak, onda 55 sany 100 müň bar. Eýsem Türkmenistanda 55 alym barmy? Nyýazow döwründe esasan iki akademik bardy. Olaryň birinjisi akademik S.A. Nyýazow, beýlekisi bolsa akademik Onjuk Musaýew. Goý, şonça alym bar bolaýanda-da, olar diňlenmese, olaryň dogry sözi alga alynmasa, ondan näme peýda?!
Ýagdaý şeýle bolansoň, ýurduň geljegi, kadrlaryň ukyby hem ylmy derejesi barada näme aýdyp bolar? Eger iş edilmese Garaşsyzlygyň bir özüniň hiç zat bermejekdigini bu geçen ýyllar görkezdi.
Hudaýberdi Hally türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.