text:
Dogry-dürs medisina edaralarynyň bolmazlygy, ýalňyş diagnoz goýmak we emelsizlik şu günki Türkmenistanyň uly saglyk problemalarynyň
diňe bir bölegi bolup görünýär.
Bu ýurduň perzidenti Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýete 2006-njy ýylyň aýagynda, öňki prezidentiň nädogry kararlarynyň bir toparyny düzetmek wadasy bilen geldi. Düzedilmeli, ezeneginden galdyrylmaly pudaklaryň biri hem S.Nyýazow döwründe dargadylan saglyk sistemasydy.
Prezident Berdimuhamedowyň portreti çörek önümleriniň arasynda
Emma berlen wadalaryň ýerine ýetirilişiniň ugry bolmady. Has dogrusy, öňki prezident S.Nyýazow ýogalanda saglyk ministri bolup işlän Berdimuhamedow indi bu ýagdaýa düýpden üns bermeýän ýaly görünýär. Has beteri, häkimiýetler adamlaryň daşary ýurtlara gidip, dogry-dürs medisina kömegini almak, özlerini bejertmek synanyşyklaryna hem garşy çykýarlar.
Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugy Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynyň ýagdaýyna göz aýlap, akyla sygmajak zatlaryň üstünden bardy.
Azatlyk Radiosynyň bir habarçysy Lebap welaýatyndaky Birata etrabyndan iň ýakyndaky gowy enjamlaşdyrylan medisina edarasyna barmak üçin birnäçe sagat ýol geçmelidigini habar berdi.
Emma türkmen raýatlarynyň bar bolan medisina edarasyna gelip ýetmegi hem olaryň saglyk problemalarynyň soňlanjagyny aňlatmaýar.
Tersine, kynçylyklar şondan soň başlanýar.
Emelsizlik
Özüni Umyda diýip tanydan aýal Azatlyk Radiosyna Türkmenistandaky doktorlaryň özüne inçekesel diagnozyny goýup, kesel ýokaşmazlygy üçin ýaş çagasyndan daşrak durmagy maslahat berendiklerini aýtdy. Ol aýal doktorlaryň diýşi ýaly edýär, emma geçen ýyl öz saglygyny barlatmak üçin Türkiýä gidýär. Türkiýedäki doktorlar onuň inçekesel bilen kesellemändigini, jan saglygynda hiç bir kemçiligiň ýokdugyny aýdýarlar.
Başga bir aýal bolsa, Azatlyk Radiosyna türkmen doktorlarynyň öz iki ýaşly çagasyna doga maýyp diýendiklerini we onuň hiç wagt düzüwli ýöräp bilmejegini aýdandyklaryny gürrüň berdi. Ol aýal ugruny tapyp, çagasyny Moskwada bir saglyk edarasyna getirýär we indi onuň çagasy kynçylyksyz ýöreýär.
Özüni Läle diýip tanydan bir aýal bolsa, Azatlyk Radiosyna öz ejesiniň alty ýyl çemesi ýürek keselinden ejir çekendigini, zol-zol hassahana girip-çykandygyny gürrüň berdi. Ahyrynda doktorlar ol aýala özleriniň indi hiç hili kömek edip bilmejeklerini, onuň öljekdigini aýdýarlar. Onsoň ol maşgala Türkiýä gidýär we ýüregi agyrýan enäniň ýüregi operasiýa edilýär. Şondan soň enäniň saglygynyň gowulaşandygy aýdylýar.
Bu adamlaryň ählisiniň türkmen doktorlaryndan eşiden zatlaryndan uly gaýgy-alada galandygyna, horluk baryny görendigine garamazdan, olaryň hemmesi soň sag-aman gutulýar.
Emma özüni Aýna diýip atlandyran aýala beýle şowlulyk ýetdirmändir. Ol Türkmenistandaky doktorlaryň birnäçe ýyllap göwsündäki kiçijik çişi bejermek bilen meşgul bolandyklaryny, käte sanjym edendiklerini, käte bolsa, iňňe sançmak bilen bejerendiklerini gürrüň berdi. Ol ahyrynda Türkiýä gidýär we ol ýerdäki doktorlar onuň rak bilen keselländigini aýdýarlar.
Günorta Türkmenistanda ýaşaýan bir ýigide bolsa doktorlar aýagynda süňk keseliniň bardygyny aýdypdyrlar. Onuň wagtal-wagtal aýagy çişýän eken. Maşgala agzalarynyň aýtmaklaryna görä, doktorlaryň ýazan dermanlary näsagyň gowulaşmagyna hiç bir kömek etmändir.
Onsoň olar ony paýtagt Aşgabatdaky hassahana alyp gelipdirler. Aşgabatdaky doktorlar hassanyň aýagyny rentgen barlagyndan geçirip, barlagyň netijesini ýerli doktorlara görkezmegi tabşyrypdyrlar. Emma ýerli doktorlar rentgen ýazgylaryny okap bilmändirler.
Gülmesiz gülki
Her näçe geň hem bolsa, haly harap hassalar ýa-da olaryň hossarlary üçin ýeke-täk çykalga Türkmenistandan daşardaky medisina edaralaryna ýüz tutmak bolup galýar.
Türkmenistanyň ilatynyň aglaba köplüginiň daşary ýurda saglygyny bejertmäge gitmek üçin maliýe mümkinçiligi ýok. Emma bu-da esasy mesele däl. Hatda eýdip-beýdip pul tapylan ýagdaýynda hem, näsaglaryň hemmesine daşary ýurda gitmäge rugsat berilmeýär.
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň
2012-nji ýylda çap eden hasabatynda aýdylmagyna görä, «saglyk edaralaryndaky medisina hyzmatynyň derejesiniň pesligi zerarly, agyr kesellerden ejir çekýän hassalaryň köpüsi, professional medisina bejergisini almak üçin daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolýar.»
"Emma muňa garamazdan, Türkmenistandan daşary ýurt saglyk spesialistlerini gözläp gitmek ýurduň milli saglyk edaralaryndaky ýagdaýy gytaklaýyn tankyt etmek hasaplanansoň, syhatçylygyň sebäbi belli bolan ýagdaýynda, bu hili adamlaryň köpüsi serhet geçelgelerinde ýa aýeroportlarda saklanyp, yzyna gaýtarylýar» diýip, hasabatda aýdylýar.
Türkmenistan barada günbatar metbugatynda çykýan habarlarda, şeýle-de öňki sowet ýurtlarynyň metbugatynda çykýan habarlarda köplenç bu ýurduň dünýäniň iň bir repressiw ýurtlarynyň biridigi bellenilýär.
Emma bu habarlarda hökmany suratda Türkmenistanyň prezidenti hem agzalýar we hakykatda çynlakaý seredilmeli tema gülkünç bir zada öwrülýär.
Prezident Berdimuhamedow we ondan öňki prezident Nyýazow eksentrik liderler we, has dogry sözde aňladyljak bolsa, olara keminden gelmişek diýip bolardy.
Türkmenistanyň prezidentleri hakynda gürrüň edeňde ýylgyrman saklanmak tas mümkin däl we men «Türkmenbaşynyň» we «Arkadagyň» geň-taňlyklary barada ýaňsyly makalalary ýazan köp adamyň diňe biri.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasyndaky emelsizlik, bolmanda meniň üçin, hemişe gülkünç bir zat däl.
1990-njy ýyllaryň aýagynda käbir türkmen dostlarymyň aýdyşy ýaly, «bu ýurduň içinde ýaşaýan adamlar üçin asla gülkünç däl».
-- Brus Pannier, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahiriň kömegi bilen ýazyldy.


c: text/html

text:
Orsýetiň strategik ýadro arsenalyna jogapkär güýçleri şu aýda dört müňden gowrak esgeriň gatnaşmagynda uly türgenleşikleri geçirerler.
Orsýetiň Goranmak ministrligi NATO-nyň Walesdäki sammitinden bir gün öň 3-nji sentýabrda eden beýannamasynda türgenleşikleriň Hytaý, Gazagystan we Mongoliýa bilen serhetdeş Altaý regionynda geçiriljekdigini aýtdy.
Türgenleşiklere howa güýçleriniň, MiG-31 söweş uçarlarynyň we Su-24MR uçarlarynyň gatnaşdyryljakdygy aýdylýar.
Orsýet we NATO Ukrainada hökümet güýçleriniň we Orsýete tarapdar separatistleriň arasynda söweşleriň başlanmagyndan bäri harby türgenleşikleri geçirýärler.
Putin ýakynda eden çykyşynda Orsýetiň uly ýadro arsenalyna eýedigini ýatlatdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Eýranyň ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirmek üçin Tährana bardy. Gepleşikleriň Siriýa gönükdirilmegine garaşylýar.
Moskwa we Tähran Siriýadaky graždan urşunyň dowamynda prezident Başar al-Assadyň esasy ýaranlary bolmagyna galýarlar.
Siriýany halkara sanksiýalaryndan goraýan Orsýet 30-njy sentýabrdan bäri ýurtda “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyna garşy howadan hüjüm edýär, Eýran Siriýanyň hökümetine öz harby geňeşçilerini ýollaýar.
Putin 23-nji noýabrda Tähranda gazy eksport ediji döwletleriň sammitine gatnaşýar we Eýranyň baş ruhany lideri Aýatolla Ali Hamenei hem prezident Hassan Rohani bilen duşuşýar.


text:
Şäherde satylmaly pomidorlar indi obalarda satylýar. Soňky wagtlar muny hiç kim geňlemeýär. Sebäbi ýerler doly sandan çykdy diýerlik. Daýhanlar indi ýerden gök we bakja ekin önümlerini geregiçe alyp bilmeýärler.
Türkmenistanyň oba hojalygyndaky ekerançylyk ýerleri sandan çykdy. Daýhanlaryň şahsy hojalygynda hem ýagdaý şeýle. Hernäçe dökün dökülse-de, zyýanly mör-möjekleriň garşysyna her hili awuly himikatlar ulanylsa-da, daýhanlaryň şahsy hojalygyna degişli melleklerden gerekli hasyly alyp bolmaýar. Bu ýagdaý Lebap welaýatynda hem şeýle.
—Lebap welaýaty sowet döwründe goňşy Özbegistan respublikasynyň Garşy welaýatyny gök hem bakja ekin önümleri bilen doly ekläp oturan welaýatdy. Esasan daglyk raýonlarda ýerleşen Garşy welaýatyny gök önümleri bilen üpjün etmek Özbegistanyň öz ekerançylaryna başardanokdy. Şeýle bolansoň, Garşy welaýatynyň häkimiýetleri Türkmenistandan gök önüm satmaga barýan daýhanlary güler ýüz bilen garşylap, olar üçin çaý, nahar hyzmatlaryny ýola goýdurýardy. Bazar jaýynyň içindäki myhmanhanany ýörite türkmen daýhanlaryna berýärdi. “Geliň, türkmen doganlarymyz, siz bolmasaňyz, kim bize pomidor, hyýar getirerdi?” diýip, hut häkimiýetleriň özleri aram-aram bazara aýlanyp, biziň berekellamyzy ýetirýärdi—diýip, lebaply daýhan Ahmet aga gürrüň berýär.
Ahmet aganyň aýtmagyna görä, ol döwürler ekinleriň hasyly egsiler ýaly däldi. Howanyň maýyl bolýan ýyllarynda pomidorlar tä ýanwara çenli hasylyny gutarmazdylar. Täze ýyl baýramçylygynyň öň ýanynda, baýramçylyk saçagy üçin parnikden däl, hut mellekdäki pomidoryň gyzaranlaryny ýygyp, uly şäherlerde satyp, olardan pul ýasaýan daýhanlar bir ýa iki däldi.
Bir gezeklik
Ine, indi welin, ýerlere ne döw çalanyny Alla bilsin! Pomidorlardan bir sapar hasyl ýygnap ýetişilse bolany. Olar ölüp başlaýarlar. Saralyp-solýarlar, soňra bolsa hasyllary çüýräp gidýär. Öňler her kartoşkasy çaganyň kellesi ýaly bolan ýerlerden indi kartoşka-da önenok. Iň uly kartoşka hasyly hoz ýaly bolýar. Olary satmag-a beýlede dursun, maşgalanyň iýjegine-de ýetenok.
Öňler bol hasyl berip duran ýerleriň beýle hala düşmesine diňe daýhan gynanýar. Ol ýeriniň özüni ekläp bilmeýänine gynanyp, aldygyna her hili dökünleri döküp görýär. Dökün üçin pul baryny çykarýar. Ýöne ýeriň welin şol bir bolşy.
Ýurduň oba hojalyk işgärleriniň bolsa ýerleriň ýagdaýy azaryna-da däl. Olar ne-hä ýerleriň ýagdaýyny barlaýarlar, ne-de ony döwlet ýolbaşçysyna ýetirýärler, ne-de ýagdaýy gazet-žurnallarda, radio-telewideniýede halka düşündirýärler. Ony gowulandyrmanyň ugruna-da çykanoklar. Türkmen bazarlaryny bolsa Eýrandan gelýän gök önümler eýeleýär.
“Näçe kartoşka düşdi?”
Her döwür—bir döwür. “Daýhanlar kartoşka bilen pomidor satyn alýarlar” diýilse, bir döwürler kim ynanardy! Ine, indi welin, bu ýagdaý täzelik däl. Obalarda pomidor satylýar. Onuň bahasy her hili ýagdaýda üýtgäp durýar. Lebap welaýatynyň obalaryna pomidory Marydan eltip satýarlar, Aşgabada bolsa daşoguzlylar getirýärler. Ýöne pomidor Maryda-da, Daşoguzda-da ýeterlik däl. Pomidorlaryň ählisi bir elden çykan ýaly. “Bolgar pomidory” diýilýän, uzak ýolda ýenjilmeýän, suwsuz hem gaty pomidor.
Eýran kartoşkalary bolsa diňe Aşgabada däl, eýsem, Mara, Lebapdyr Daşoguza-da ýetýär. “Bir kilograma näçe kartoşka düşdi?” diýip, hojalykbaşy kartoşka satyn almaga gidenden soraýar. Eýran kartoşkalary ullakan, bereketli. Onuň dört ýa-da bäş sanysy, has ulurak bolsa— üç sanysy-da bir kilogram bolýar duruberýär. Kartoşkanyň bahasy Aşgabat şäherinde bir manat 60 teňňe, welaýatlarda bolsa iki manat.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
- 🏠 Emläk 151
- 🚗 Ulag 166
- 👌 Hyzmat 9
- 📦 Satlyk harytlar 56
- 👨 Iş 25
Ýer: ✓ Balkan welaýaty - üýtget →
- Balkanabat 158
- Türkmenbaşy 248
- Bereket
- Serdar 1
Balkan welaýaty VIP bildirişler
Balkan welaýaty täze bildirişler
Türkmenistan - NaydiZdes Mugt Bildirişler
Türkmenistanda eýesinden bildirişler Naydizdes saýtynda - bärde islän harydyňyzy tapyp bilersiňiz. Eger öz bildirişiňizi goşmak isleseňiz "Bildiriş ber" dügmesine basyň we isleýän bölümde öz bildiriňşiňizi mugt goşuň. Naydizdes saýtyndan Türkmenistanda ähli zady satyn alyp we satyp bilersiňiz.


text:
Eýranyň Gölistan welaýaty, esasanam eýranly türkmenleriň arasynda "Türkmensähra" diýip aýdylýan sebitiň edebiýata bolan söýgisi hakda gürrüň etmek üçin delile zerurlyk ýok. Bu gürrüňi delillendirmek üçin Magtymguly we Döwletmämmet Azadynyň Eýrandaky türkmenleriň ýaşaýan obalarynda dünýä inendigini aýtmak ýeterlik.
Şol halypalaryň başladan kerwenleri dürli görnüşlerde henizem dowam edýär. Şol kerweniň häzirki nesil ýolagçylaryndan biri hem dutarçy Aýhan. Ol goşgy ýazmasa-da, beýik şahyrlaryň goşgylaryny saz bilen bezeýär, ýagny dutar çalýar. Dünýä türkmenleri gepleşiginiň halk döredijiligi bölüminiň bu gezekki myhmany dutarçy Aýhan.
Azatlyk Radiosy: Türkmensähraly dutarçy Aýhan ilki bilen özüňi tanatsaň dünýä türkmenlerine?
Aýhan:
Men 1990-njy ýylda Türkmensährada dünýä indim. Häzir Gümmet-Kowus şäherinde ýaşaýaryn we dutar öwrenýärin.
Azatlyk Radiosy: Aýhan, dutara höwes nädip we nireden döredi? Senden başga maşgalaňda dutar çalýan barmy?
Aýhan:
Dädemiň bir doganynyň ogly çalýardy. Şony görüp höwes edip gezipdim. Kakama aýdanymda, "Dutar öwrenmäge gerek ýok. Dutar gerekli däl" diýip, goldamandy. Ahyrynda dutar öwrenmekligiň ugruna çykyp, bir toý ýerinde Mejit Teke bilen tanyş boldum.
Şonda Mejit Tekäniň ýanyna baryp "Men dutar öwrensem bolarmyka?" diýip soranymda, "Näme bolman, ýanyma geleniňde görersiň nähili öwrenilýändigini" diýen jogaby aldym. Şondan soň ynha şeýdip Mejit Tekäniň ýanynda dutar öwrenmäge baş goýdum.
Eýranda ýaşaýan türkmen dutarçylary
Azatlyk Radiosy: Aýhan seniň bilen bilelikde Türkmensährada Mejit Teke halypadan dutar öwrenýänler köpmi?
Aýhan:
Meniň bilen bilelikde iki-üç sany türkmen ýaş ýigit hem Mejit Tekeden dutar öwrenýär. Türkmensähraly ýaşlaryň arasynda dutara höwes örän köp. Ýaşlardan köpüsi öwrenesi gelýär. Ýöne ahun-mollalar dutary birhili ýaman görýärler. Olar dutara garşy wagyz-nesihat edýärler.
Biziň halypamyz Mejit Teke bolsa dutaryň hiç zada zyýan bermeýändigini nygtaýar we bize hem dutaryň zyýansyzdygyny düşündirmegimizi isleýär. Din bilen dutary deňeşdirmegiň dogry däldigine üns çekýär.
Azatlyk Radiosy: Aýhan, sungata hem edebiýata bolan söýgiň Garajaoglan bilen obadaş bolmagyňa bagly bolup bilermi?
Aýhan:
Hawa, dogrusy hem şeýle. Men türkmeniň klassiki edebiýatyny we ylaýta-da Garajaoglanyň şygyrlaryny söýýärin. Munuň sebäbi, biziň aňyrymyz Garajaoglan bilen bir şäherde ýagny Garajaoglanyň dünýä inen şäheri bolan Gazanjykda ýaşapdyrlar. Biziň kakalarymyz hem, atalarymyz hem şol ýerde dünýä gelipdirler.
Azatlyk Radiosy: Ata-babalaryňyz Türkmenistandaky Gazanjykda dünýä gelipdir. Ýöne häzir siz Türkmensährada Gümmet-Kowusda ýaşaýarsyňyzmy?
Aýhan:
Biziň babalarymyz 1937-nji ýylda Gazanjykdan bärik Eýrandaky Türkmensähra göçüpdirler.
Azatlyk Radiosy: Bir dutarçy hökmünde Azatlyk Radiosy arkaly aýtjak sözleriň barmy?
Aýhan:
Meniň dünýä türkmenlerine aýtjak bir sözüm bar. Türkmensähradaky türkmenleri ýagny bizi özlerinden bilsinler. "Bular eýranly" diýip, bize sowuk garamasynlar. Meniň özüm köp gürrüňdeşliklerde şeýle ýagdaýy eşitdim hem duýdum. Bir gün hemme türkmenleriň agzybir bolmagyny we bir ýurda ýygnanmagyny dileg edýärin.


text:
Türkiýe 32 müňden gowrak adamy meýletin sürgünlikdäki dinçi Fethulla Gulen bilen aragatnaşykda güman edip tussag astynda saklaýar. Ankara Guleni 15-nji iýulda başa barmadyk döwlet agdarylyşygy synanyşygynda aýyplaýar.
Adalat ministri Bekir Bozdagyň 28-nji sentýabrda Türkiýäniň telewideniýesinde eden çykyşynda aýtmagyna görä, agdarylyşygy amala aşyrmak synanyşygyndan soň 70 müň adam derňew astynda we olardan 32 müň adam Türkiýäniň sudy tarapyndan resmi taýdan tussag astyna alyndy.
“Bu proses dowam etdirilýär” diýip Bozdag aýtdy. Mundan öň Türkiýäniň hökümeti 10 müň çemesi adamyň tussag edilendigini aýdypdy.
ABŞ-da ýaşaýan Gulen döwlet agdarylyşygynyň synanyşygyna gatnaşygyny ret edýär.
Bozdag ABŞ-nyň Türkiýäniň Guleni bermek baradaky ýüzlenmesine ýakyn günlerde jogap berjegi barada Ankarany habarly edendigini aýtdy.


text:
Azerbeýjanyň sudy iki sany ýaş internet blogçylaryny 2 we 2,5 ýyl möhlet bilen azatlykdan mahrum etdi. Olar huligançylykda aýyplandylar.
Adnan Hajizade bilen Emin Milli iýul aýyndan bäri tussaglykda saklanýardy. Olar Bakuwda ýerleşýän bir naharhanada bolan uruşdan soň tussag edilipdi.
Türmä höküm edilenlerden Emin Milliniň aklawjysy Elton Gulyýew suduň bu kararynyň ýalňyşdygyny, appelýasiýa bilen suduň ýokarky instansiýasyna ýüz tutuljakdygyny, gerek bolsa, bu meseläniň adam hukuklary boýunça Ýewropa suduna-da ýetirilip bilinjekdigini tassyklady.
Elton Gulyýew Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy bilen söhbetdeşlikde bu barada şeýle diýdi: «Näme üçin olar türmä höküm edildi, haýsy sebäpden olar türmede oturmaly? Munuň ýeke-täk jogaby bar, ol ýerde kadaly kanuny iş ýok, ol sýyasy akt. Şu mahaldan başlap, biz bu ýaş ýigitleri syýasy bendi haspalap bileris, sebäbi olar diňe sýyasy äheňler esasynda tussag edildiler».
Tussag edilmezlerinden biraz öň olar hökümetiň korrupsiýasyny tankyt edýän bir wideo ýazgyny geçirilýän metbugat konferensiýa ýollapdyrlar.
Türmä höküm edilen Hikmet Hajyzadanyň kakasy Hikmet suduň bu kararyna geň galma bilen nägileligini beýan edip, Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugyna şeýle diýipdir: «Bu karar Azerbeýjan üçin bir gara tegmil, onuň at-abraýyna zeper, suduň haýsy sebäpden şeýle karar kabul edendigine düşünip bilemok, muňa mende jogap ýok, biz appelýasiýa bilen ýokary suda ýüz tutjak, biz olara öz goldawymyzy dowam etdirjek, Adnan we Emin sudda özlerini berk alyp bardylar».
Bakuwdaky hökümete degişli bolmadyk “Jemhuryýet üçin alternatiw” diýen guramany esaslandyrlanlardan Erkin Gadirli ýagdaýa şeýle baha berdi: «Bu durmuş-da, biz sistema düşünýäris, biz sistemanyň nähili zalymdygyna düşünýäris, häzirki ýagdaýda dogrudygyna ynanýan işlerimizi etjek bolýarys, ýöne biz ondan belli bir netije çykjagyna köp umytly bolmaly däl».
Internete gyzyklanamalar artdygyça...
Azeri ýaşlarynyň arasynda bloggerler hereketine we internet saýtlara gyzyklanma artdygyça, geljek ýylda parlamente geçiriljek saýlawlary nazara alyp, analitikler prezident Ylham Alyýewiň awtoritar hökümetiniň olara berk çäre görüp başlandygyny aýdýarlar.
Bakuwly syýasy analitik Ilgar Mämedow şeýle medianyň oppozisiýa üçin güýçli bir serişdä öwrülmeginden häkimiýetleriň gorkýandygyny öňe sürdi: «Beýle sözler ýaş aktiwistlere, diňe aktiwistler däl-de, syýasy ýa-da sosial meseler bilen iş salyşýanlara bir duýduryş, ol açyk-aýdyň signal, ýagny biz sizi munuň üçin jezalandyrarys diýmekden ybarat» diýip, Mämedow radiomyzyň azeri gullugy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Günbatar döwletleri we adam hukuklaryny goraýjy toparlar suduň bu kararyny tankyt edip, Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Alyýewi söz azatlygyna we erkin metbugata gysyş görkezýänlikde aýypladylar. Suduň karary yglan edilen mahaly bir topar adam suduň binasynyň öňüne ýygnanyşyp, bloggerlere hemaýat berdiler we «azatlyk!», «Ylham, ýaş oglanlardan eliňi çek!» diýşip gygyryşdylar.
Hökümetiň tarapyny tutýan media şahsyýetleri, mysal üçin parlamentiň resmi gündelik neşiri bolan «Azerbeýjan» gazetiniň redaktory Bahtyýar Sadykow, suduň bu kararyny goldap çykyş etdi: «Prokuror jenaýat işini gozgan bolsa, şaýatlar diňlenen bolsa, ýaş ýigitler we olaryň aklawjylary çykyş eden bolsalar, Konstitusiýa boýunça men bu kararyň adalatsyzdygyny aýdyp biljek däl, onuň adalatlydygyna mende şübhe ýok, appelýasiýa boýunça geçjek sudda-da şeýle kararyň kabul ediljegine umyt edýärin» diýip, Sadykow aýtdy.
ABŞ-nyň Bakuwdaky ilçihanasynyň wekili Terri Dawidson bu mesele bilen bagly gaýgy-aladanyň bardygyny we ýagdaýyň ýakyndan yzarlanýandygyny mälim etdi. Birleşen Ştatlaryň döwlet departamenti öz ýaýradan beýannamasynda beýle kararyň Azerbeýjanyň alyp barýan demokratik reformalarynda yza gaýdyşlyk boljakdygyny belledi.


text:
Kiýewiň Orsýetiň ulaglaryny Ukraina goýbermejekdigi baradaky duýduryşyna garamazdan, Orsýetiň ynsanperwer kömek ýüklenen 300-e golaý ýuk ulagy Ukraina bilen serhediň golaýynda ýerleşdirildi.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk 13-nji awgustda Orsýeti “bihaýa” diýip atlandyrdy we Ukrainanyň diňe Halkara Gyzyl Haç Jemgyýetinden gelen ynsanperwer kömekleri kabul etjekdigini aýtdy.
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow Facebookda şeýle ýazdy: “Putiniň hiç bir ulag kerweni Harkiw regionynyň üstünden geçirilmez. Bihaýa agressoryň prowokasiýasyna biziň giňişligimizde ýol berilmez”.
Orsýet bu ulag kerweniniň ýolunyň Kiýew bilen öňünden ylalaşylandygyny we, serhetden geçensoň, onuň Halkara Gyzyl Haç Jemgyýetiniň gözegçiliginde öz ýoluny dowam etdirmelidigini aýty.
Halkara Gyzyl Haç Jemgyýeti diňe öz bitaraplyk ýörelgesine hormat goýlan ýagdaýynda ynsanperwer kömegini Ukraina eltjekdigini aýtdy.
Ukrain we Günbatar resmileri Orsýetiň agzalýan ynsanperwer kömegi gündogar Ukraina öz goşunlaryny ibermek üçin bahana edip ulanmagynyň ähtimaldygyny aýdyp, howatyrlanma bildirýärler.
Orsýet gündogar Ukrainada hökümet güýçlerine garşy söweşýän orsýetparaz separatistleri özüniň ýarag we maglumat bilen üpjün edýändigi baradaky maglumatlary inkär edýär.
Kömek barada ylalaşyk
12-nji awgustda Ukraina Orsýetiň ynsanperwer kömeginiň hökümetiň gözegçiligindäki serhet geçelgesinden aşyp, Halkara Gyzyl Haç Jemgyýetiniň gözegçiliginde öz ýoluny dowam etdirip biljekdigini aýdypdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 12-nji awgustda eden çykyşynda Moskwanyň ulag kerweniniň ýoly barada Kiýew bilen gelnen ylalaşyk barada şeýle diýdi: “Biz Kiýewiň häkimiýetleri üçin amatly marşruta boýun bolduk. Biz öz ulaglarymyzda Ukrainanyň giňişliginden geçen wagtynda ukrain belgileriniň bolmagy bilen ylalaşdyk we ynsanperwer ýükli ulaglaryň üstüne Halkara Gyzyl Haç Jemgyýetiniň we ÝHHG guramasynyň wekillerinden daşgary ukrain häkimiýetleriniň wekillerini hem almaga razy bolduk”.
Orsýet özüniň Ukraina iberýän 2 000 tonna kömeginiň düzümine tok öndüriji generatorlar, galla, et konserwleri we süýt önümleri, suw, çagalar üçin iýmit we medisina serişdeleri ýaly zerur önümleriň girýändigini aýtdy.
Ynsanperwer kömek separatistleriň gözegçiligindäki Luhansk şäheri üçin niýetlenýär, bu ýerde müňlerçe ýerli ýaşaýjylar ençeme gün bäri elektrik toksuz we suwsuz galýarlar.
Luhansk we Donetsk soňky wagtda hökümet güýçleriniň basyşy astynda yza çekilen orsýetparaz separatistleriň esasy ýerleşýän ýeridir.


text:
Owganystanda Adam hukuklaryny goraýan garaşsyz guramanyň geçen hepde ýaýradan beýanatynda aýdylşyna görä, ýurduň demirgazygyndaky Serpul we Jouzjan welaýatlarynda janyna kast edýän ýaş gyzlaryň sany göz görtele artypdyr.
Geçen sekiz aýyň dowamynda diňe Serpul welaýatynda 15 ýaş gyz öz janyna kast edipdir. Jouzjanda bolsa bu sanyň ondan hem köpdigi aýdylýar. Janyna kast eden gyzlaryň 15 bilen 18 ýaş aralygyndadygy aýdylýar.
Owganystanyň bu welaýatlarynyň ýaşaýjylarynyň esasy bölegini bolsa türkmenler emele getirýärler.
Eýsem, owganystanly türkmen ýaş gyzlaryň arasynda öz janyna kast edýänleriň artmagynyň sebäbi näme? Şol sebäpler we onuň öňüni almak meselesinde ýaşlar we ýaşulylar näme pikirde? Bu nobatdaky ýaşlar programmamyzyň esasy temasy.
Bu barada sizi hem öz pikiňizi aýtmaga çagyrýarys. Pikir, garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölümimizde galdyryp bilersiňiz.


text:
Biz sizi 2016-njy ýyldaky geçirilýänTürkmenistanyň Halkara Bilim hepdeliginiň sergisine gatnaşmaga çagyrýarys!!!
FLEX MAKSATNAMASYNYŇ AŞGABATDAKY 1-nji TAPGYRYŇ NETIJELERI
FLEX maksatnamasynyň bäsleşigi şu ýyl dartgynly geçirilip, oňa 412 den gowrak okuwçy gatnaşdy.
Ikinji tapgyra çagyrylan okuwçylar 20-nji mekdebe bellenilen wagtyndan iň azyndan 15 minut öň gelmeli we mekdep lybasynda bolmaly. Hem-de ýany bilen GARA ruçka getirmelidir.
ASHGABAT AND AHAL FLEX 2016 TESTING
2017-2018-nji ýyl FLEX Maksatnamasynyň bäsleşiginiň in soňky 1-nji tapgyry 2016-nji ýylyň 6-njy Noýabrynda, Ýekşenbe güni, Aşgabat şäheriniň 20-nji orta mekdebinde sagat 9:00 da geçirilýär.
Bu maksatnama Türkmenistanyň Bilim ministriligi tarapyndan doly tassyklanandyr.


text:
6-njy ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky diplomatik işi tamamlanýan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Saýed Mohammad Musa Haşemi Golpaýeganini kabul etdi.
Ilçi Eýranda Türkmenistan bilen ýola goýulýan köpugurly gatnaşyklaryň ösdürilmegine ähmiýet berilýändigini nygtap, Türkmen döwletiniň Baştutanyna Eýran Yslam Respublikasynyň ilçihanasynyň işine hemmetaraplaýyn goldaw berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti hem-de diplomat özara bähbitli we uzakmöhletleýin esasda ýola goýulýan ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň möhüm ugurlary boýunça pikir alyşdylar.
Saýed Mohammad Musa Haşemi Golpaýegani işine ýokary baha berlendigi hem-de mähirli kabul edilendigi üçin milletiň Liderine hoşallyk bildirip, Türkmenistanda alty ýyl işländigini we özünde ýakymly täsirleriň, hoşniýetli duýgularyň galandygyny aýratyn nygtady.


text:
Abdureşit Jepbarow boş oturmaga goýlana meňzemeýär.
Tatar aktiwisti paýtagt Simfereofolyň 40 km çemesi demirgazyk-gündogaryndaky krym şäheri Bilohirskdäki kwartirasynda oturan ýerinden geçen güýzde öz ogly we ýegeni alnyp gaçylaly bäri de fakto häkimiýetleriň özi bilen geçiren söhbetleşliklerini sanaýar: oktýabrda iki söhbetdeşlik, dekabrda biri, ýene biri fewralda boldy.
Jepbarow her duşuşykda kiçiräk bir progresiň bolandygyny boýun alýar: birinde blanka gol çekildi, beýlekisinde ylalaşyk baglaşyldy. Hatda ol Moskwa tarapyndan goldanylýan lider Sergeý Aksýonow bilen hem duşuşdy, ol bu meseleler bilen hut özüniň meşgul boljagyny wada berdi.
Emma hakykatda Jepbarow 19 ýaşyndaky ogly Islýam Jepbarowa, 23 ýaşyndaky ýegeni Jewdet Islýamowa, ýa-da Orsýet 2014-nji ýylyň 18-nji martynda ýarymadany ele geçiren wagtyndan bäri ýitirim bolan beýleki tatar erkeklerine näme bolanyny ýarym ýyl soňam anyklap bilmedi.
"Basym meniň oglumyň we ýegenimiň ýitirim bolanyna alty aý bolýar. Olardan yz-derek ýok» diýip, Jepbarow aýdýar. «Men olaryň sag-aman ýaşap ýören bolmagyna umyt edýärin.»
Jepbarow Timur Şaýmerdanow, Seýran Zinedinow ýaly, otuz ýaşlaryndaky we Krymyň anneksiýa edilmegine garşy işjeňlik görkezen beýleki erkekleri hem ýatlaýar. Olar maý aýynyň aýagynda, bir-birinden bäş gün aratapawutda ýitirim boldy we şondan bäri olardan gördüm-bildim ýok.
Geçen ýyl krym tatarlaryndan jemi 18 adam, şol sanda 39 ýaşyndaky Reşat Ametow hem ýitirim boldy. Ýöne onuň jesedi iki hepde soň (ol geçen martda ýitipdi) tapyldy. Ametowyň öldürilmegi ýa beýleki ýitrim bolanlar bilen baglylykda hiç kim tussag edilmedi.
"Biziň geçen ýyly Russiýa Federasiýasynyň raýaty hökmünde geçirendigimiz belli bolýar» diýip, Jepbarow aýdýar.
Gorkuzma, basyş
Krym tatarlary, Gara deňiz ýarymadasynyň türk ilaty Ikinji Jahan Urşunyň ahyryndan bäri howp astynda ýaşaýan azlykdy, olar nasistler bilen hyzmatdaşlyk diýilýän netijesinde köpçülikleýin Merkezi Aziýa sürgün edilipdi.
Maşgalalar 1980-nji ýyllarda yzlaryna dolanyp gelmäge başladylar, emma indi olaryň ne emlägi, ne ýeri bardy we etniki ruslar ýarymadanyň agalyk edýän köplügine aýlanypdy.
Hatda Krym Ukrainanyň bir bölegi bolanyndan soň hem, tatarlar öz has giň ygtyýarly awtonomiýalary we hukuklary ugrunda göreşmeli boldular. Emma indi, ýene bir gezek Moskwanyň kontrollugy astynda, ýarymadanyň ilatynyň 13 prosentini düzýän tatarlar öz ýagdaýlarynyň has ýaramazlaşandygyny aýdýarlar.
"Mugallymlar we okuwçylar biziň çaglarymyza juda ýakymsyz daramaga başladylar» diýip, geçen ýyl ýol ýakasynda Orsýetiň harby gatyşmasyna we anneksiýasyna garşy köpçülikleýin protest gurnan aktiwistleriň biri Gülnara Memetowa aýdýar.
"Biziň dilimiziň bu ýerde ikinji resmi dildigine garamazdan, hatda biziň käbir okuwçylarymyza tatar dilinde gürläni üçin haýbat hem atyldy» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Öndümli işleýän kyssaçy we Krym Tatar Ýazyjylar birleşiginiň başlygy Riza Fazyl indi tatar edebiýatynyň neşir maliýeleşdirmesi babatda Moskwanyň döwlet komitetine garaşly boljagyny, ýagny rus dolandyryşy astynda ýuwaş-ýuwaşdan ýok boljagyny aýdýar.
"Bu ýerde begenere zat ýok" diýip, 85 ýaşyndaky Fazyl aýdýar. "Geçen ýyl krym tatarlarynyň dilinde diňe iki kitabyň çap edilmegi maliýeleşdirildi. Biz gowulaşma babatda hiç bir üýtgeşiklik göremizok. Biz eýýäm şu ýyl çap edilmeli alty kitaby teklip etdik, emma olar pul ýok diýdiler.»
'Diňe terslikler'
Ýarymadanyň orsýetçi de fakto hökümeti, ATR telewizion kanalyna reýd geçirmek, QHA, meşhur tatar habar gullugynyň lisenziýasyny uzaltmakdan boýun towlap, tatar mediasynyň basylyp ýatyrylmagyna hem gözegçilik edýär.
Medeni ýygnanyşyklaryň köpüsi gadagan edildi ýa-da uzak ýerlere geçirildi. Hukuk toparlarynyň köpüsi ýapyldy, Krym Tatarlarynyň ýokary organy bolan Mejlis, öz tarapdarlaryny referendumy boýkot etmäge çagyryp, rus dolandyryşyny ykrar etmekden ýüz öwrenden soň, öz hukuklaryndan mahrum edildi.
Mejlisiň meşhur agzalarynyň birnäçesi, şol sanda başlyk Refat Çubarow, tatar jemgyýetçiliginiň ahlak nusgasy Mustafa Jemilew ýarymada gelmekden bäş ýyllyk mahrum edildi.
Jemilew 17-nji martda Brýusselde çykyş edip, anneksiýa edilen ukrain ýarymadasynda gorky klimatynyň höküm sürýändigini aýtdy.
Jemilewiň aýaly Safinar, adamsyndan aýraçylykda, Krymda ýaşaýar we «diňe terslik» getiren ýyldan soň halys bolandygyny aýdýar.
Emma ol tatarlaryň, Orsýetiň her neneňsi basyşlaryna garamazdan, bir asyrdan gowrak wagt bäri watan tutan ýerinde ýaşap oturmagynyň esasy zatdygyny belleýär.
"Olar ýarymada örän kän esger getirdiler, örän kän harby enjam getirdiler. Krymyň ilaty bu zatlardan nähilidir bir gowulygyň çykjagyna garaşyp bilmeýär» diýip, Jemilowa aýdýar.
"Emma Krym tatarlarynyň şol ýarymadada bolmagynyň özi bu güýç mazamlamasyna bir synag bolup durýar. Biz öz topragymyzda, onsoň biziň şu ýerde bolmagymyzyň özi hem eýýäm gahrymançylyk."
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
2015-nji ýyldan bäri Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy bilen işleşýän Saparmämmet Nepesgulyýew öz düşüren suratlary we gysga wideomateriallary arkaly diňleýjileri ýerli ilatyň durmuşyndan senzurasyz habarlar we maglumatlar bilen üpjün edip geldi.
Onuň ýurtdaky garyplyk, resmi hökmüzorluk, agyz suw üpjünçiliginiň kemisligi we mekdepleriň ýetmezçiligi baradaky maglumatlary uzak wagtdan bäri dünýäniň iň bir repressiw ýurtlarynyň biri hökmünde tanalýan Türkmenistan barada taýýarlanan gymmatly materiallardy.
Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Awaza syýahatçylyk şäherinde žurnalistika işine laýyklykda zerur materiallary surata düşürýän mahaly, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň agentleri tarapyndan tussag edildi.
Akdaş şäheriniň golaýyndaky türmede Nepesgulyýew bilen bir kamerada saklanan öňki tussag, Nepesgulyýewiň sözlerine salgylanyp, polisiýanyň onuň goşlarynyň arasyna neşe garyndyly maddany nädip ýerleşdirendigini we neşe maddasynyň bardygyny we ony ulanandygyny delillendirmek üçin barlag testini nädip galplaşdyrandyklaryny gürrüň berdi.
“Žurnalisti dymdyrmak üçin edilen wagşylarça hereket”
Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda Türkmenbaşy şäherinde ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud işinde neşe bilen bagly aýyplamalar esasynda tussaglyga höküm edildi.
Nepesgulyýewiň ykbaly baradaky iň soňky maglumatlar 2015-nji ýylyň sentýabryna degişli. Şonda Nepesgulyýew we onuň bilen bir kamerada saklanan öňki tussag Akdaşdaky tussaghanadan Lebap welaýatyndaky “LBK-12” atly türme koloniýasyna geçirilýär. Bu türme özüniň ýowuzlygy bilen tanalýar.
Şondan soň, Nepesgulyýewiň Balkan welaýatyndaky “BL-D/5” belgili tussaghana geçirilendigine ynanylýar. Emma türkmen häkimiýetlerine edilen ençeme ýüzlenmelere garamazdan, Nepesgulyýewiň nirededigi ýa-da onuň saglyk ýagdaýy barada anyk maglumat almak başartmady.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň baş redaktory Nenad Pejic Nepesgulyýewiň tussag edilmegini “Žurnalisti dymdyrmak üçin edilen wagşylarça hereket hem-de adam hukuklarynyň we ynsanperwer standartlaryň bozulmagy” diýip atlandyryp, onuň derhal boşadylmagyny talap etdi.
“Eden-etdilikli tussag edildi”
“Geçen ýylyň sentýabr aýyndan bäri ondan habar alyp bolmaýar. Biz onuň diridigini hem ynamly aýdyp bilemizok” diýip, Nenad Pejic sözüniň üstüni ýetirdi.
Halkara guramalary Nepesgulyýewiň tussag edilmegini ýazgaryp, onuň ýitirim edilmegi, izolirlenen görnüşde tussaglykda saklanylmagy, ony maşgala agzalary bilen görüşmegine rugsat berilmezligi we onuň sud işi döwründe hukuk prosedura düzgünleriniň saklanylmazlygy halkara kanunlarynyň ýiti bozulmagyny görkezýär diýip, onuň tussaglykdan boşadylmagyny talap etdiler.
BMG-niň “Eden-etdilikli tussag etmeler” boýunça iş topary Nepesgulyýewiň azatlykdan mahrum edilmeginiň “eden-etdilikdigini", ýagny bikanun diýlip tapylandygyny habar berip, onuň derhal boşadylmagyna çagyryş etdi. Bu topar “türkmen hökümeti Nepesgulyýewiň zerur bolan hukuk proseduralaryna laýyklykda sud esasynda tussaglyga höküm edilendigini subut edip bilmediler” diýdi.
Nepesgulyýewiň işi baradaky mesele iň soňky gezek 2016-njy ýylyň maý aýynda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň jogapkär resmileriniň arasynda geçirilen ýyllyk Adam hukuklary dialogynda ýewropa resmileri tarapyndan gozgaldy. 2015-nji ýylyň awgust aýynda Ýewropa Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatović Nepsgulyýewiň bikanun tussag edilendigini aýdyp, ony boşatmaga çagyrdy.
Orazowa we Meredowa hat
Geçen ýylyň güýz paslynda düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Žurnalistleri goramak baradaky komitet” Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerrä ugradan hatynda Nepesgulyýewiň boşadylmagyny talap etdi. Bu hata agzalýan komitet bilen bir hatarda Dunýa Miýatović, Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň Demokratiýa, Adam hukuklary we Zähmet boýunça sekretarynyň orunbasary Tom Malinowski we Birleşen Ştatlaryň ilçileri George A. Krol, Sheila Gwaltney, Susan M. Elliott, Allan Phillip Mustard we Pamela L. Spratlen dagylar gol goýdular.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän Amnesty International guramasy 2015-nji ýylyň awgust aýynda türkmen häkimiýetlerinden Nepesgulyýewiň nirede saklanylýandygyny aýtmagy talap etdi.
2015-nji ýylyň oktýabr aýynda Freedom House, Norwegiýa Helsinki komiteti, Human Rights Watch, “Pagta kampaniýasy”, “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” neşiri, “Dünýäniň demokratiýa hereketi”, “Serhetsiz reportýorlar” we Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň Birleşen Ştatlardaky ilçisi Meret Orazowa we Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredowa hat ugradyp, Nepesgulyýewiň boşadylmagyny talap etdiler.
“Erbediň erbedi”
Freedom House guramasy özüniň soňky 13 ýyldaky hasabatlarynda Türkmenistany dünýäde metbugat azatlygy boýunça “erbediň erbedi” diýilýän ýurtlaryň hatarynda agzaýar. Onuň “Metbugat azatlygy 2016” hasabatynda Türkmenistan 199 ýurduň arasynda 198 orunda ýerleşdirildi. “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň “Bütindünýä Metbugat azatlygy 2016” hasabatynda Türkmenistan 180 ýurduň arasynda 178 ýerde ýerleşdirildi.
Şu standartlara laýyklykda, Nepesgulyýewiň tussag edilmegi türkmen hökümetiniň media edýän basyşlaryny güýçlendirendigini görkezýär. Nepesgulyýewiň tussaglygynyň dokuzynjy aýyna çenli Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň dokuz habarçysyndan altysy edilýän basyşlar zerarly öz işini taşlamaga mejbur edildi.
Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Muhammad Tahyr: “Nepesgulyýewiň tussag edilmegi türkmen häkimiýetleri tarapyndan ýurduň ýeke-täk garaşsyz media serişdesini ýok etmek ugrunda yzygiderli alyp baran kampaniýasynyň iň rehimsiz bölegidir” diýýär. Türkmen gullugy onlaýn-Internet diňleýjileri we okyjylary arkaly öz işini dowam etdirýär. Ýöne Tahyryň sözlerine görä, “türkmen hökümeti öz kontrollygynda bolmadyk raýatlaryň [daşarky] aragatnaşyklaryny kesmäge jan edýär”.


text: Şu günki gün Türkmenistanda ýaşuly nesliň wekillerini dürli syýasy we jemgyýetçilik çäreleriň ählisinde görmek mümkin. Ýaşulularyň ýörite syýasy guramasynyň Ýaşulular maslahatynyň bolmagy bilen bilelikde, ýurt ýolbaşçylary hem öz çykyşlarynda ýaşulularyň jemgyýetdäki rolunyň ähmiýetini nygtaýarlar, prezidentiň welaýatlara edýän saparlary ýaşulular bilen duşuşyksyz geçmeýär, hatda pagta-galla hasylyny ýygmak boýunça oba hojalyk çäreleri-de ýaşulularyň dabaraly ýagdaýda pata bermegi bilen başlanýar. Emma ýaşulularyň şeýle aktiwligi jemgyýetde negatiw garaýyşlary hem döredýär. Sebäp nämede? Azatlyk Radiosy Ýaşulular maslahatlarynyň ençemesine gatnaşan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeşlik geçirdi.


text:
Myhman kabul etmek milletiň mertebesi saýylýar. Myhman kabul etmegi borç bilip, ondan ýüz öwürýän ýok. Ötegçi islendik gapa baryp, özüniň myhman alynmagyny soranynda, ony şol öý myhman alypdyr.
Ýoldaky topar
Bir myhmançylyk ýadymdan çykanok.
Sowet Türkmenistany döwri Ýazyjylar birleşiginiň ýanynda, Çeper Edebiýatyň ündewi diýlen edara bardy. Ol ýazyjy-şahyrlary ýerlerde çykyş etmäge, dogrusyny aýtsak, az-kem gazanç etmäge ugradýardy.
Biz dört ýoldaş bolup, iň alysdaky Aýböwür etrabyna bardyk. Ol ýerden ,,Ak altyn” daýhan birleşigine iberdiler.
Baryp, Nalaçbabanyň gyrynyň duşundan geçip, düzlükde oturan bir oba ýetdik. Wagt gijigensoň, hojalygyň başlygy bize oba radiosynda çykyş ediň diýdi.
Gol çekdirmeli, möhür basdyrmaly kagyzlar meniň elimde bolansoň, ýoldaşlarym meni öňe sürdüler.
Oba radiosynda resmi gürlemeli boldum. Şol döwürde SSKP MK-nyň baş sekretary L. I. Brežnewiň ýatlama kitaplary çykypdy. Ine, biz şol kitaplaryň gymmatly mazmunyny halka düşündirmek üçin gelendigimizi aýtdym-da, şahyr hem alym Gurbandurdy Geldä söz berdim.
Ol L. I. Brežnewiň kitabyny okamadyk bolarly, öz ýatlamalaryndan söz açdy. Açlyk ýyllarynda Arkajyň ilatynyň şu uly Garagum çölüni paý-pyýada geçip, bu ýere argyşa gaýdandyklaryny aýtdy. Hut öz kakasynyň hem bu ýere birnäçe gezek gelip gidendigini ýatlap, yzyndan öz goşgularyndan okady.
Men üçünji ýoldaşymyza söz berip, daş çykdym. Şol wagtam ala-garaňkylykdan bir adam hasyrdap geldi. Ol gele-gelmäne:
– Kim bularyň başlygy? – diýip, azymly sorady.
Oňa meni görkezdiler. „Janlarym, ýalňyş gürläýdimmikäm?” diýip, gara janym galmady.
Geň ynsan
Ol meniň salamymy alyp-alman:
– Bularyň haýsysy Gurbandurdy bolmaly? – diýdi.
Ol Gurbandurdynyň elinden berk tutup:
– Wäh, sen şol gyzylarbatly Geldiň oglumy? – diýip, geň galyp seretdi.
Gurbandurdy „Hawa” diýen manyda başyny atdy.
– Geldiniň ogly bolsaň, näme bu ýerde dursuň? Salam berip öýden barsaň bolmyýarmy?
Gurbandurdy oňaýsyz ýagdaýda egnini ýygyrdy.
Ol ýaşuly maňa ýüzlendi.
– Inim, gutar bu gürrüňiňi. Gijäniň içinde radioda samyrdap durmak gelşikli bolmaz. Çaý başynda oturyp, adam şekilli gürrüň edeýli.
Gürrüňimizi jemläp, ol adamyň yzyna düşdük. Işigi mal-garaly, odun-çöpi bol, bir döwletli oýe bardyk. Dogrusy, ol toý tutýan ekeni.
Öňümize şeýle bir naharlar geldi! Uzakly günümizi ýolda geçiren ýolagçy bolamyzsoň, başymyzy saçakdan galdyryp bilmedik. Ýary gijä çenli iýmek-içmek, mesawy gürrüň dowam etdi. Şol giň içerde, bol saçagyň başynda, her kim bir gapdala gyşardy.
Minnetdarlyk
Ir ertir örledik. Biziň yza dolanmagymyz gerekdi.
El-ýüz ýuwup, bir käse çaý içmek üçin, saçagyň başyna jemlenen badymyza, adama bir okara unaş geldi.
Haýran saňa! Olar gijäni ýatman geçirdilermi? Kim bilýär?
Aslynda ol adam kim? Gurbandurdynyň kakasy Geldi bilen nähili tanyşlygy bar? Olar köp gezek görşüpdirlermi ýa ýöne şeýle tanyşmy? Bu zatlar barada gürrüň açara wagt bolmady. Ol-a toý aladasy bilen, bizem ýolagçy bolamyzsoň, ine-gana gürrüňe ýetişmedik.
Biz ýola ugrajagymyzy aýtdyk. Ol bolsa:
– Sylap geleniňiz üçin Alla ýalkasyn, ýigitler. Otursaňyz – toý görersiňiz. Gaýtsaňyz, Alla ýaryňyz – ýoluňyz ak bolsun! – diýip, ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Biz bir gezip ýören ýazyjy-şahyr, derwüş mysaly adamlar. Ol şol ýatlary myhman alyp, gijesi bilen hyzmat etdi. Ýene irden kelleçorba bişirilen unaşy taýýarlap alnymyza goýdy. Myhman bolanymyza-da minnetdarlyk bildirýär.
Beýiklik
Ýat illerde ýat adamlardan, halkymyzyň myhmansöýerligi barada gowy sözleri eşitdim. Megerem, mundan ýakymly zat bolmasa gerek. Bu bir milletiň mertebesi.
Şol duýgyny başdan geçirýärkäm, myhmana baş atyp duran ynsan göz öňüme gelýär.
Islendik şertde-de, her halkyň öz bir beýik taraplary bolýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Eýranyň nebit ministri şu hepdäniň başynda “Eýran Türkmenistandan tebigy gaz import etmäge mätäç däl” diýip çykyş etdi.
Bijan Namdar Zanganeh “Eýranyň türkmen gazyny ýeke sebäpden, ýagny Türkmenistan bilen syýasy we ykdysady gatnaşyklary saklamagyň möhümliginiň hatyrasyna satyn alýandygyny" aýtdy.
Zanganeh öňümizdäki ýylyň martynda Eýranyň öz gaz üpjünçiligini 200 milliard kubometr möçberinde artdyrmagy göz öňünde tutuýandygyny, munuň netijesinde-de “türkmen gazyny satyn almagyň zerurlygynyň bolmajakdygyny” nygtady.
Eýran resmisiniň türkmen gazynyň importyny togtatmak baradaky eden çykyşy bilen baglylykda resmi Aşgabat häzire çenli hiç hili reaksiýa bildirmedi.
Üç aý ozal...
Ýatladyp geçsek, mundan üç aý töweregi ozal Eýranyň nebit ministri Zanganeh Türkmenistanyň ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Hojamuhammet Muhammedow bilen geçiren duşuşygynda “Eýranyň türkmen gazyny häzirki derejesinde import etmegi geljekde-de dowam etdirjrekdigini” belläpdi.
Maý aýynda Tähranda bolan şol gepleşiklerde ady agzalan eýran resmisi “Satyn alynýan türkmen gazynyň bahasyny Eýranda öndürilen önümler bilen töläp başlamaga taýýarlyk görülýändigini” mälim edipdi.
Gazgeçirijiler
Häzirki wagtda Türkmenistan Eýrana iki ugur boýunça tebigy gaz akdyrýar.
Uzynlygy 200 km ýetýän Körpeje-Gurtguýy gazgeçirijisiniň gurluşyk işleri 1995-nji ýylda başlanyp, ol 1997-nji ýylyň 29-njy dekabrynda ulanyşa berlipdi. Eýranyň Milli nebit kompaniýasy tarapyndan ýurduň demirgazyk sebitlerini gaz bilen üpjün etmek maksady bilen gurlan bu gazgeçirijiniň bahasy 190 million amerikan dollaryna barabar bolup, onuň her ýylda 8 milliard kubometr mukdarda gaz akdyrmak mümkinçiligi bar.
2009-njy ýylyň oktýabrynda her ýylda 12 milliard kubometr gaz akdyrmaga ukyply Döwletabat-Sarahs-Hangiran gazgeçirijisini gurmak baradaky netijä gelnipdi. Uzynlygy 182 km barabar bu gazgeçiriji 2010-njy ýylda ulanyşa berlip, şol wagt iki döwletiň baştutanlary Eýrana eskport edilýän türkmen gazynyň umumy mukdaryny ýylda 20 milliard kubometre ýetirmek barada gürrüň edipdiler.
Eýrana eksport edilýän türkmen gazynyň möçberi we bahalary barada anyk we takyk maglumatlary tapmak başartmady. Emma käbir habar serişdeleriniň eýran resmilerine salgylanyp berýän sanlaryna görä, geçen ýyl Türkmenistandan Eýrana 11.8 milliard kubometr gaz akdyrylypdyr.
Eýrandan başga-da türkmen gazy Russiýa we Hytaýa eksport edilýär.


text:
Ýöne bu taýda bir kanunalaýyklyk bar: jemgyýet näçe yzagalak bolsa, adamlar şonça-da miflere, rowaýatlara köp ýykgyn edýärler. Tersine, adamlaryň aňy näçe ösen, bilim derejesi näçe ýokary bolsa, mifleriň, rowaýatlaryň adam aňyna, dünýägaraýşyna edýän täsiri şonça-da gowşaýar. Ösen jemgyýetde adamlar taryhy faktlary, anyk sanlary, hasaplamalary, analitik netijeleri öwrenýärler we durmuşda şolardan ugur alýarlar.
Bu mesele bilen baglanyşykly alanyňda, häzirki zaman türkmen jemgyýetiniň ýagdaýy nähili? Öz halkyňy gözüň göreji ýaly görseňem, eger aýagyňy ýerden üzmeseň, oňa ösen jemgyýet diýmek kyn. Sebäbi türkmen jemgyýeti anyk taryhy sebäplere görä, tas ähli ugurlardan diýen ýaly döwrebap ösüşden örän yza galdy.
Syýasy-ykdysady yzagalaklyk öz gezeginde türkmen jemgyýetini döwrap tehnologik ösüşdenem yzda goýdy. Türkmenler döwrüň iň progressiw, öňdebaryjy açyşy bolan kompýuter tehnologiýasyny, internet aragatnaşygyny-da ilden ençeme ýyl soň, diňe XXI asyryň birinji onýyllygynyň ahyrynda örän çäkli möçberde özleşdirmäge mümkinçilik aldylar.
SSSR ýykylansoň, Türkmenistanda emele gelen başistik diktatura boş takal bilen halkyň elinden 20 ýylyny aldy. Döwrebap jemgyýetlere mahsus tehnologik ösüşiň diňe ýaňy çetinden giren, ilatynyň diňe örän ujypsyz bölegi ýokary bilimli, döwrüň ähli ylmy gözleglerinden, açyşlaryndan bihabar jemgyýetiň häzirki zaman şertlerinde öz başyny çaramagy, milli özbaşdaklygyny saklap bilmegi mümkinmi? Bu ýagdaýda milli garaşsyzlyk diňe nominal gymmatlyga öwrülmezmi? Eger öz döwletini dolandyrmaga gatnaşdyrylmasa, halkyň öz tebigy baýlyklaryna erki ýetmese, onda onuň milli garaşsyzlygy nämeden ybarat? Beýle garaşsyzlyk diňe adaty formallyk dälmidir? Iş ýüzünde Türkmenistan häzir kolonializmiň täze görnüşine uçramadymy?Faktlar ýa-da bedroý mif
Hakykatdan daş düşmezden, bu soraga ”ýok” diýmek kyn. Faktlar inkär ederden köp. Bu tragiki petikden iru-giç baş alyp çykyljak bolsa, milleti çökeren sebäpler düýpli analiz edilmeli. Neogulçulykdan başyňy gutarmak aňsat wezipe däl. Garaşsyzlyk döwründe düşülen syýasy-ykdysady, sosial-medeni ýagdaý düýpli hem töwrekleýin analiz edilse hem-de emele gelen ýagdaýdan baş alyp çykmagyň çäreleri tapylsa, belki-de bu türkmenleri abanyp gelýän milli derbi-dagynçylykdan, milli ejizlikden halas edip bilerdi. Öz geljegimiziň hatyrasyna bize dürli miflerden halas bolmak hem zerur. Garaşsyzlyk ýyllaryndaky agyr syýasy-ykdysady, sosial ýagdaý döwrebap mifleriň birnäçesini döretdi. Şolaryň iň howplularynyň biri-de türkmenler üçin kolonializmiň, gulçulygyň erkinlikden gowudygy hakyndaky bedroý mifdir.
Bu mife görä, sowet döwründe Türkmenistanda ösen jemgyýet bolanmyş, garaşsyzlyk bolsa ol ösen jemgyýetiň ýok bolmagyna getirenmiş. Emma bu rowaýata uýýanlar iň esasy hakykaty – SSSR ýykylansoň Türkmenistanda emele gelen başizmiň öz köklerini hut kolonializm döwründen alyp gaýdýanlygyny unudýarlar. Garaşsyzlygy gulçulyga öwren S.Nyýazow sowet häkimiýetiniň ýetişdiren syýasatçysy, onuň garşysyna durup bilmedik jemgyýet hem hut sowet kolonializminiň apologetleriniň öwüp, arşa çykarýan türkmen-sowet jemgyýeti!
Eger-de häzirki hyýalbent hekaýatlarda suratlandyrylyşy ýaly türkmen-sowet jemgyýeti ylymly-bilimli, tehnologik taýdan ösen jemgyýet bolan bolsady, onda bir çalasowat despot ol jemgyýeti kül edip, ylymly-bilimli adamlaryň millionlarçasyny lepbeýçi gullara öwrüp bilmezdi. Sebäbi bu prinsipde mümkin däl. Eger-de bu gabahat iş bir diýdimzor diktatora we onuň töweregindäki oýnam sany ýaranjaňa hem bäş-üç sany kese ýerli hakynatutma başardan bolsa, onda öwgüli türkmen-sowet jemgyýetiniň ozalynda içinden çüýrändigini, ol jemgyýetiň progressiw böleginiň, şol sanda ylymly-bilimli, düşünjeli gatlagynyň hem edil gaýmak ýaly ýuka bolanlygyny we ol naşyja gatlagyň ilkinji öwsen yzgytsyz şemala döz gelip bilmän, pytrap gidendigini boýun almakdan başga çäre galmaýar.Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Fitch Ratings agentligi, nebit bahasynyň arzanlamagynyň ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsir ýetirendigini aýdyp, Gazagystanyň kredit derejesini aşak düşürdi.
Fitch Gazagystanyň kredit derejesini BBB+dan BBB-ä, ýagny kompaniýanyň ikinji derejeli pes inwestisiýa derejesine getirdi.
Bu Gazagystanyň pul birligi ýanwar aýynda nebit bahalarynyň peselmegi bilen rekord derejede hümmetini ýitireli bäri edilýän üçünji peseldişdir.
Dereje berýän agentlik nebit bahalarynyň peselmegi Gazagystanyň hökümetiniň 2015-nji ýyldaky JIÖ ösüşiniň bergisiniň, ondan öňki ýyl 13.9 prosent bolanlygyndan, 22.1 prosente bökendigini aýtdy.
Fitch Gazagystanyň ykdysadyýetiniň bu ýyl hem 1 prosent peseljegini çaklaýar.
Agentlik Gazagystanyň mart aýyndaky inflýasiýa derejesiniň hem ýokary, ýagny 15.7 prosent bolandygyny aýtdy.
Bu soňky ýedi ýyldaky iň ýokary hümmetsizlik bolup, kredit derejesiniň peseldilmeginiň sebäbi bolup durýar.


text:
Bir tarapdan, bu pozisiýa diňe bir ykdysady meseleleri däl, gumanitar gymmatlyklary hem öz içine alýar. Şol gymmatlyklara Birleşen Ştatlar uly sarpa goýýar, onuň goragynda durýar.
Ikinji bir tarapdan, Waşington regionda garaşsyzlygyny pugtalandyrmaga ýykgyn edýän Merkezi Aziýa döwletleriniň belli bir derejede kepili we goragçysy bolmak roluny öz üstüne almaga synanyşýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk ýakynda Merkezi Aziýa problemalary maslahat edilende amerikan milli bähbitleri üçin regionyň uly ähmiýete eýedigini belledi. Liberallaşma we açyklyk
Ýöne Merkezi Aziýanyň bäş döwletiniň her biriniň özbaşdaklygyny goldamak bilen ABŞ gyşarnyksyz dünýä ykdysadyýetine olaryň integrasiýasyny goşmak arkaly durnukly demokratik prosesler döretmekde goltgy bermäge çalyşýar.
Şunuň bilen baglanyşykly häzirki amerikan administrasiýasynyň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça ileri tutýan ugurlarynyň arasynda Robert Bleýk şol ýurtlarda syýasy liberallaşmagy, açyklaşmagy we adam hukuklaryna hormat goýmagy belledi.
Mundan hem başga ýokary derejeli amerikan diplomaty ABŞ-nyň Türkmenistanda we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlarynda ykdysadyýetiň bäsleşikli bazar gatnaşyklaryny döretmäge hemmetaraplaýyn ýardam etjekdigini aýtdy.
Döwlet departamentiniň resmisi Robert Bleýk Geçen aý amerikan administrasiýasynyň beýleki bir agzasy Maýkl Pozner bilen Türkmenistanda we Özbegistanda bolandygyny we agzalan problemalary iň ýokary derejede maslahat edendiklerini belledi. Aktiw goldaw
Amerikan tarapy gumanitar gymmatlyklara uly sarpa goýmak we olary goramak bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň özbaşdaklygyny goramaga aktiw goldaw berjekdigini äşgär edýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk
Robert Bleýk şeýle diýdi: “Biz Merkezi Aziýada beýleki döwletleriň hem öz bähbitleriniň bardygyny ykrar edýäris. Emma haýsydyr bir ýurduň Merkezi Aziýanyň haýsydyr bir böleginde ýörite bähbitleriniň bolmagyny kabul etmeýäris”.
Halkara synçylar bu pikiriň Merkezi Aziýa regionynda öz monopol häsiýetli täsirini güýçlendirmek ýaryşyna yzygiderli gatnaşýan Moskwa gönükdirilýändigini öňe sürýärler.
Belki, amerikan resmisiniň bu beýanaty belli bir derejede Hytaýa-da degişlidir. Çünki soňky döwür Hytaý Merkezi Aziýada syýasy, uly derejede ykdysady oýunça öwrüldi.
Energiýa howpsuzlygy
Käbir kuwwatly goňşy döwletleriň göz gyzdyrmasyndan regiony goramak meselesi ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Ýewraziýanyň energiýasy boýunça ýörite wekili Riçard Morningstaryň ýakynda Türkmenistana saparynda-da gozgaldy.
Döwlet departamentiniň Ýewraziýanyň energiýasy boýunça resmisi R.Morningstar beýleki meseleleriň arasynda halkara gazgeçiriji sistemalarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça türkmen inisiatiwasynyň möhümdigini belledi.
Geçen ýyl Orsýet öz tarapyndan türkmen gazyny almagy togtadyp, öňki ylalaşygy bozansoň, bu inisiatiwa has-da aktual häsiýete eýe boldy. Şondan bäri energiýa akdyrmagyň howpsuzlyk meselesi Orsyetiň öz şertlerini regionyň we hut Türkmenistanyň boýnundan asmaga synanyşygy bilen baglanyşýar.
ABŞ Türkmenistanyň tarapyny tutýandygyny ençeme gezek mälim etdi. Ýöne Waşingtonyň syýasy we ykdysady liberallaşma baradaky çagyryşlaryny kabul etmäge Türkmenistan näderejede taýýar? Bu sorag açyklygyna galýar. Ony çözmeli Aşgabat. Onuň ýerine bu işi dünýäde başga etjek ýok.Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Duşenbe güni Londonyň olimpiada şäherçesinde 1972-nji ýylyň Mýunhen olimpiadasynda öldürilen ysraýylly sportsmenleriň we trenerleriň ölüminiň 40 ýyllygyna gabatlap, ýörite ýatlama çäresi geçirildi.
Bu çärä köpsanly resmiler we sportsmenler bilen birlikde Halkara Olimpiada Komitetiniň prezidenti Žak Rogge hem gatnaşdy.
1972-nji ýylda Mýunhende geçen Olimpiadanyň ikinji hepdesinde palestinaly 8 sany söweşiji olimpiada lagerine girip, ysraýylly sport delegasiýasynyň agzalaryny zamun alypdylar.
Şol günüň ertesem olar bu zamun alnan 11 adamy atyp öldüripdiler. Şowsuz geçirilen halas ediş operasiýasynda ýaragly söweşijileriň bäşisi atylyp öldürilipdi.


text:
Habybulla Hakganynyň ömri öz halkynyň galagoply durmuşyna çalymdaş boldy. Agyr aladalar, dürli göreşler arasynda ýaşady hem iň gowy maksadynyň amala aşmagyny görmän gitdi.
Düşünişmek
Geçen asyryň aýagynda Owganystanda talyp güýçleriniň gazaba münen wagty Azatlyk radiosynyň gepleşiklerinde, owgan meselesine üns ýokarlandy. Owganystandaky habarçylaryň sany artdy. Biz şonda Habybulla Hakgany bilen tanyşdyk.
Süýthorluk, karz bermek, kredit meseleleri barada gepleşik taýýarlandy. Bu meselä diniň garaýşy barada Hakganydan pikir soradyk. Ol süýthorlugy ýiti ýazgaryp, gaty söz aýtdy. Oňa beýle agyr söz aýtmaly däldigini duýduranymyzda, birsellem oýlanyp, soňra janygyp başlady.
– Millete karz berip, onuň puluny däl, ganyny sorýarlar. Men agyr söz aýdýan bolsam, oňa subudym bardyr. Ony her ýerde aýdyp biljek.
– Ol dogry, belki, agyr sözüň öz orny bardyr – ol aýdylandyr. Ýöne sen milletiň ony göterjek ýa-da götermejegine seret. Biziň halkymyz Hanafy mezhebine uýýar. Abu Hanafa bolsa örän barlyşykly, ýerli şertleri nazara alýan ymam bolupdyr. Halk arasynda “Ýagşy söz ýylany hinden çykarar, ýaman söz musulmany – dinden” diýen nakyl bar.
Ol ýene oýlanyp durdy. Soňra bolsa “Dogry aýdýaňyz” diýdi.
Barlyşyk
Pakistanda dini bilim alanlar fundamental taglymata ýykgyn edýärler. Ýöne Hakgany barlyşyga gelýärdi, ýerli şertlere, adamlaryň ýagdaýyna gowy düşünýärdi. Azatlykdaky çykyşlarynda aram pikirlere köp agram berýärdi.
Azatlygyň teklibi bilen Sagdynyň sopuçylyk taglymatlary baradaky ençeme eserine türkmençe düşündiriş berdi. Babarahym Meşrep barada gowy gepleşik taýýarlady. Meşrebiň biziň ilimizde örän meşhur saýylýan ,,Geldi” goşgusyny asyl nusgasyndan türkmençeleşdirip okap berdi.
Oňa beýle işleriň ýeňil düşmeýändigini aýtmak gerek. Gepleşik taýýarlamak üçin, Sagdynyň ýa-da Meşrebiň kitaplaryny satyn almaly bolupdyr. Pakistanda bosgunlykda ýaşansoň, aýak ýeterde kitaphananyň ýokdugyny, ol ýerde durmuşyň aşa agyrdygyny aýdýardy. Bir oňat tarapy, ol kynçylykdan gaçmaýardy.
Onda uly mümkinçilik bardy; dilleri, hususan-da nusgawy mirasy gowy bilýärdi. Ýöne onuň hyzmatyna eýe gerekdi. Owaly “şu-şu işleri etmek gerek” diýip, möhümden-möhüm meselä gönükdirmelidi. Ikinjiden, hyzmatyna eýe çykyp, başarnygyna hormat goýmalydy. Ol hyzmata gadyrsyz garamak adamyň elini işden sowadýardy.
Özara pikirler
Hakgany diňe gepleşikler üçin däl, özara pikir alyşmaga-da tapylgysyz adamdy. Durmuşda duş gelýän däp-dessurlar bilen baglanyşykly sowallara açyk-aýdyň jogap bermegi başarýardy. Käte özüniň aşa geň galan, içine sygdyryp bilmeýän pikirlerini-de aýdýardy.
– Heý, adam biri-birine şeýle gazaply, şeýle doňbagyr bolarmy? – diýip, Talyp hereketiniň ýola salmak islän düzgünlerinden gürrüň açdy. – Bu başy amanat biçärelere munça melamat, munça gowga ýeterlik dälmi? Olar bolsa dert-üstüne dert tapdylar.
“Şu aýdýanlaryň barada gepleşik edip bolmazmy?” diýsem, meseläniň örän bulaşykdygyny aýtdy.
– Kimiň talyp, kimiň däldigini saýgarmak kyn. Seniň bilen talyp derdinden zeýrenip oturandyr, häli görseň olaryň arasyndadyr. Milletimiz köp sada, halkyň göreni görgi, edeni bergi boldy. Bizde dert-aladalar, uruş-topalaňlar aşa uzak, diňe adam ömri gysga. Milletiň iň agyr heläkçiligi bolsa nadanlyk. Biz nadanlykdan saplanmasak, dert-aladalardan gutulyp bilmeris.
Hakgany öz pikirini hem arzuw-islegini goşga geçirdi. Türkmen, pars, paştu, urdu – dört dilde goşgy ýazdy. “Meniň bir dilde aýdanyma düşünmeseler, beýleki dilde aýdanyma düşünerler” diýdi.
Millet iň bolmanda Allanyň sözüne ten berer diýen umyt bilen Kurhany Kerimi türkmen diline terjime etmäge girişdi.
Ýagşy niýet
Ol Owganystana göçüp geldi hem Mazary-Şerifde ýerleşdi.
– Men gurluşyk harytlary dükanyny açdym. Millet köp weýrançylyk gördi, tozgunçylyga düşdi. Indi öý-jaý gurunsyn, öňki ýaşap oturan jaýlaryny abatlasyn diýip, bu işi ýola goýdum. Çagalara dogry bilim bermek üçin, mekdep-medrese açdym – diýip, kanagatlanma bilen gürrüň beripdi.
Ol döwrebap bolmak üçin yzygider jan çekdi. Kompýuter tehnologiýasynyň hyzmatyndan peýdalanmaga köp üns berdi. Türkmen hem iňlis dilini kämilleşdirmäge çalyşdy.
Habybulla Hakganynyň ömür ýoly gysga boldy. Ol Remezan aýynyň 27-sine geçilen gadyr gijesinde, 54 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Belli radiožurnalist Şamerdanguly Myrady Habybulla Hakganynyň ölüminiň owgan türkmenleri üçin agyr ýitgi bolandygyny aýtdy. Aslynda bu milli ýitgi. Nähili kynlyk bilen kemala gelen zehin, müň gowgada taplanan akyl-paýhas aýny gerekli wagtynda aramyzdan gitdi.
Onuň ruhy gözümiziň alnynda, aýdan sözi, wesýetleri hyýalymyzda ýaňlanyp dur. Men onuň Magtymguludan halaýan bir bent goşgusyny ýatlaýan.
Ýa habyp, Hak resuly sen,
Çyn jandan söýmüşem seni.
Derwüşler gadyr gijesin
Söýen dek söýmüşem seni.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Bazar güni Kairde Arap döwletleri ligasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň maslahaty boldy. Ol Siriýadaky krizise bagyşlandy.
Duşuşyk Pars aýlagynda ýerleşýän birnäçe ýurduň haýyşy boýunça çagyryldy. Onuň maksady oppozisiýanyň gurnaýan protest aksiýalaryna gatnaşyjylara garşy repressiýalary alyp barýan Başar al-Assadyň režimine goşmaça gysyş görkezmekden ybarat.
Maslahata gatnaşyjylar Siriýa häkimiýetlerini we oppozisiýany 15 günüň dowamynda milli ýaraşyk gepleşiklerine başlamaga çagyrdylar. Şeýle gepleşikleriň geçirilip bilinjek ýeri hökmünde Arap döwletleri ligasynyň Kairdäki rezidensiýasy teklip edildi.
Siriýada ýedi aý bäri dowam edýän bidüzgünçiliklerde, BMG-niň maglumatyna görä, üç müňden gowrak adam ölüpdir.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň paýtagty Moskwada bir günlük resmi saparda boldy.
Bu saparynyň dowamynda ol Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew we premýer-ministri Wladimir Putin dagylar bilen özara gepleşik geçirdi. Bu gepleşiklerde taraplar Türkmenistan bilen Orsýetin hyzmatlaşlyklarynyň dürli ugurlary barada pikir alyşdylar.
Gepleşiklerde söwda-ykdysady, ýangyç-energetika hem-de bilim we medeniýet boýunça hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleriniň aýratyn üns merkezinde bolandygy habar berilýär.
Şeýle-de, maglumata görä, 2012-nji GDA Bileleşigine ýolbaşçylyk etjek Türkmenistanyň bu Bileleşigiň çäklerindäki hyzmatdaşlyklary baradaky mesele hem gepleşikleriň aýratyn bir temasy bolupdyr.
Ýöne Türkmenistanyň prezidentiniň Orsýetde geçiren bu ýokary derejeli duşuşyklarynyň çäklerinde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklar barada nähilidir bir dokumentlere gol çekilendigi barada hiç hili maglumat alynmady.


text:
Şotland häkimiýetleri Glazgowda bir meýhananyň depesinden polisiýanyň wertolýotynyň ýykylandgyny aýdýarlar.
Häkimiýetler şenbe güni irden şäheriň merkezindäki Klata meýhanasyna halas edijiler toparynyň barandygyny we gözlegiň dowam edýändigini aýtdylar.
Resmiler bir topar adamyň halas edilendigini we 32 adamyň hassahanalara alnyp gidelendigini aýtdylar.
Britan parlamentiniň agzasy Jim Mörfi bu waka bolanda şol ýerde eken:
"Men gelenimden birnäçe sukund soň dikuçar meýhananyň üstüne ýykyldy. Adamlar meýhanadan bosup çykýardylar, hemme ýerden tozan gelýän ýalydy, üçekdenem, gapydanam, ýerdenem tozan göterilýäridi. Emma adamlar dowla düşmedi, ümsümlikdi, biri-birine kömek etmäge çalyşýan adamlaryň käbiri gygyrdy. Emma howsala bolmandy" diýip, Mörfi aýtdy.


text:
Şu gün Owganystanyň Parlamenti ýurduň goranmak ministriniň wezipesine ýene-de şu wezipedäki ozalky ministr Abdul Rahym Wardagy saýlady.
Munuň özi prezident Hamyt Kerzeýin ministrliklere hödürlän kandidatlaryndan ilkinjisiniň saýlanmasy hökmünde alamatlandy.
Parlamentiň deputatlary ýurduň ozalky energiýa ministri Ysmaýyl Hanyň ýene bu wezipä gaýtadan hödürlenmegine garşy ses berdiler.
Mundan daşary, adalat ministriniň wezipesine hödürlenen Sarwar Danişiň kandidaturasy hem Parlamentde goldanmady.
Bu baradaky ses berişlikler şu gün Parlamentde gizlin ses bermek görnüşinde geçirildi.
Ministrler Kabinetiniň agzalygyna hödürlenen kandidatlardan aglabasy ozalky ministrler we ýokary wezipeli çinownikler bolmagynda galýar.


text:
Demirgazyk Owganystanyň Farýab we Jowuzjan welaýatlarynda talyp jeňçilerinň sanynyň artýandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar. Hususan-da, bu iki welaýatyň Türkmenistan bilen serhetleşýän ýerlerinde talyplaryň ýaragly hereketiniň güýçlüdigi aýdylýar.
Farýab welaýatynyň häkimi Muhammetulla Bataş serhet ýakasynda ýerleşen Gaýsar we Gormaç etraplarynyň talyp söweşijileriniň kontrollygyna geçmeginiň mümkindigini duýdurýar.
Türkmenleriň köplükde ýaşaýan Jowuzjan welaýatynda hem talyp güýçleri artýar. Bu welaýatyň Akja etrabynyň häkimi, käri boýunça injener Ahmet talyp jeňçileriniň öňüni almagyň başartmaýandygyny Azatlyk Radiosynyň habarçysyna aýan etdi:
– Owganystanyň demirgazygynda talyplar günbe-günden köpelip barýar – diýip, ol talyp jeňçileriniň Türkmenistana-da wehim salmagynyň ahmaldygy barada şeýle gürrüň berdi: – Bu bolup biler. Eger bu ýerde güýji köpeliberse, o çete hem munuň täsiri ýeter. Çünki bular üçin serhet ýok. Gijeläp serhetden ötüp bilerler.
Akja etrabynyň häkimi, muňa garamazdan, bu regionda howpsuzlyk meselesi bilen bagly Türkmenistanyň ýerli owgan resmileri bilen henize çenli hyzmatdaşlyk etmeýändigini aýdýar.
Demirgazyk Owganystanda talyp söweşijilerine garşy göreşmek üçin öňki türkmen meýdan komandirleri ýaragly topar döretdiler. Ady agzalan häkim Türkmenistanyň olara goldaw bermelidigini aýdýar. Sebäbi, ýerli häkim Ahmediň sözlerine görä, türkmen ýaragly toparlary Owganystan tarapdan Türkmenistanyň döwlet serhedini goramaga-da taýyn:
– Eger edip bilse, Türkmenistan şulara maddy kömek etsedi.
Owgan türkmenleriniň il ýaşulularyndan biri hajy Mustak baýyň aýtmagyna görä, Jowuzjan welaýatynda jeňçiler döwlet edralaryna hüjüm edýär. Talyp jeňçileriniň arasynda ýerli ýaşaýjylaram bar.
– Olaram biziň öz birek-biregimiz, talyp bolup ýörenleriň köpräjigi öz kowumlarymyzdan. Bilmedim men, “Keýigiň ýatyşyndan, ýa mergeniň atyşyndan” diýipdirler, bu tarapda bir gep-ä bar. Bolmasa, olaram bir keseki däl. Şu pille ölýän-öldürýän, ikisem özlerimiz bolup otyrys. – Hajy Mustak baý talyp jeňçileri Türkmenistana zyýan ýetirmez diýip umyt bildirýär. – Ýok, talyplaryňam akyly-pikiri bardyr. Türkmenistana garşy hüjüm etjek bolsa, ony ne wyždan, ne iman, hiç bir zat kabul etmez. Bu öz düşünjäm. Men talyp bolsam, Türkmenistana garşy hüjüm etmen. Olary närazy-da etmen.
Owganystan tarapdan Türkmenistana howp abanmagyna owgan türkmenleriniň ýol bermejekdigini hajy Mustak baý şeýle nygtaýar:
– Eger elden gelse, muňa asla ýol bermeris. Türkmen ýaşulularymyz bolup, hemmämiz bolup, oňa biziň elimizden gelse, gelerem enşalla. Oňa asla ýol bermeris. Ony iman-wyždanymyz kabulam etmez. Türkmenistan öz kowmumyz, ol ýerde meniň agam, inim – bary Lebapda. Ilimiz bir, aslymyz bir, neslimiz bir, kyblamyz bir, Hudaýymyz, pygamberimiz bir. Şu döwre çenli ýagşylyk eden bolaýmasa, ýamanlygy ýok Türkmenistanyň. Dilimiz bilen bolsun, güýjümiz bilen bolsun, elimizden gelen ýardam-kömegi görkezmeli. Olam biziň öz Watanymyz, öz Türkmenistanymyz.


text:
Magtymguly-Pyragynyň şygyrýet gününiň bosagasynda penşenbe güni Türkmenistanyň döredijilik delegasiýasy Eýranyň Gülüstan welaýatyna sapara ugrady.
Soňky ýyllarda däp bolşy ýaly, bu gezek hem türkmenistanly döredijilik işgärleri 18-nji maýda Eýranyň bu welaýatynda ýerleşýän Magtymgulynyň guburyna zyýarat ederler we şahyryň hormatyna döredijilik çäresini geçirerler.
18-nji maýda türkmen klassyk şahyry Magtymguly-Pyragynyň hormatyna şygyrýet gününi geçirmek däbi Türkmenistanda Sowet häkimiýeti ýyllarynda ýola goýlupdy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda bu däp birneme üýtgedilip, 18-nji maý gününi Magtymguly-Pyragynyň we Döwletmämmet Azadynyň şygyrýet güni hem-de Türkmenistanyň Konstitusiýa, Galkynyş we Agzybirlik güni hökmünde-de bellemeklik karar edildi.


text:
Günorta Koreýanyň “Aziana howaýollary” San Fransiskonyň halkara uçar meýdanynda heläkçilik gonuşyny amala aşyran "Boeing 777” ýolagçy uçarynyň pilotynyň entäk “türgenleşik” döwründedigini aýtdy.
Şenbe güni bolan bu uçar heläkçiliginde hytaýly iki ýetginjek heläk bolup, onlarça adam hem ýaralandy. Olaryň käbirleri häzirki wagtda agyr ýagdaýda bolmagyna galýar.
Birleşen Ştatlaryň howa howpsuzlygynyň derňewçileri uçar kabinasynda ýazga alynan sesleri nazara alyp, ekipažyň uçary aşak gonmazyndan diňe 1,5 sekund öň saklamaga çalyşandygyny aýdýar.
Milli transport howpsuzlyk gullugynyň ýolbaşçysy Deborah Hersman “maglumatlar ekipaž uçaryň tizligini aşak gonmazyndan sanlyja sekund öň haýallatmaga synanyşandygyny görkezýär” diýdi.
Derňewçileriň ele salan wideo ýazgysyndan görnüşüne görä, Seuldan 307 ýolagçyny alyp gelýän uçar gaty aşaklap uçup deňiziň gyrasyndaky gaýalara urulýar we böleklere bölünýär.


text:
Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçiniň aýtmagyna görä, Kosowanyň polisiýasy we gümrük resmileri, şeýle-de Ýewropa Bileleşiginiň polisiýasy Serbiýa bilen aralykdaky iki sany serhet barlag-gözegçilik nokadyna ýerleşdirilipdir.
Maglumata görä, serhet we gümrük gözegçiligini indi Ýewropa Bileleşiginiň güýçleri üpjün eder. Kosowa bolsa tehniki meseleler bilen meşgullanlar.
Penşenbe güni serhet regionlarynda ýaşaýan serbler barlag-gözegçilik nokadyna barýan ýollary böwetländen soň, regiondaky dargtynlylyk has-da artypdy.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi we ÝHHG regionda dörän dartgynlylyga özleriniň aladasyny bildirip, taraplary güýç ulanmakdan saklanmaga çagyrdylar.


text:
Muhammad Akram Afridi özüniň gulluk eden 28 ýylynyň dowamynda Pakistan goşunynda bolan düýpli özgerişe şaýat bolupdyr. Pakistan harbylarynyň britan güýçlerinden asla tapawutlanmadyk döwri pensiýa çykan bu müňbaşynyň ýadynda.
Ol 1970-nji ýyllarda öz kärdeşleriniň açyk spirtli içgi içenini görende, geň galypdyr. Spirtli içgi gadagan edileninden soň hem bu iş öýlerde edilipdir.
Metjitleriň harbylaryň durmuşynda möhüm rol oýnamagy 1977-nji ýyldan 1988-nji ýyla çenli prezident bolup, ýurtda höküm süren general Muhammad Zia ul-Hakyň döwründe bolupdyr. Ol döwri ýatlap, Afridi şeýle diýýär: “Metjitleriň aktiwleşmegi Zianyň döwründe boldy. Ondan ozal adamlar metjide gatnamaga utanardy. Bu dünýewi medeniýetiň agalygy netijesinde akyl taýdan yza galaklyk hasaplanardy. Ýöne Zia geleninden soň, adamlar metjide guwançly gatnamaga başladylar”.
Köpler onlarça ýyl soňra harby güýçleriň yslama ýykgyn edip başlamagyna getiren zat general Zia ul-Hakyň hökümdarlygy döwründe dini prinsipler esasynda gurlan arabaglanyşyk diýip, pikir edýärler.
Aglaba synçylaryň pikiriçe, ýokary derejeli bir ofiseriň gadagan edilen bir yslamçy guramanyň yzyna eýermegi harbylaryň arasynda ýol alan radikalçylygyň subutnamasy.
Adamlary gorkuzman duranok
Brigada generaly Ali Han maý aýynyň başlarynda tutuldy. Ol gadagan edilen yslamçy gurama “Hizb-ut Tahrir” bilen aragatnaşyk saklanlykda aýyplanýar. Onuň adwokatlary bu aýyplamany ret etseler-de, ýadro ýaragly, syýasatda we ykdysadyýetde harbylaryň gepi ýöreýän bu ýurduň howpsuzlyk ýagdaýy adamlary gorkuzman duranok.
Pakistanyň 600 müň adamy, 100 müňlerçe ofiseri öz içine alýan goşuny we beýleki güýçleri tertip-düzgüni saklamak üçin, güýçli kontrollyk hem deňagramlylyk bilen dünýewi esaslarda guruldy.
Pensiýa çykan brigada generaly Asad Munir harby güýçleri gowşadaýjak her bir ösüşden harby aňtaw gullugyny ägä edän zadyň şu mehanizmlerdigini belleýär. Ýöne onuň aýtmagyna görä, harby diktator Zia ul-Hak tarapyndan girizilen üýtgetmeler bu mehanizmleri ysgyndan düşüripdir.
Zia ul-Hakyň syýasatyndan maksat Pakistanyň kanunynyň we jemgyýetiniň yslam häsiýetini güýçlendirmekdi. Ýöne ol soňra radikal yslamyň güýjemegine getirdi. Muniriň aýtmagyna görä, ýaragly güýçleriň ýolbaşçylary Zia ul-Hakyň girizen üýtgetmelerini aradan aýyrmaga synanyşypdyrlar. Radikallaşma harbylary aladalandyrypdyr. Ýöne Munir: “Olar Pakistan jemgyýetiniň içinde hususy jyhadçylaryň sanynyň artmagyna kontrollyk edip bilenokdylar” diýýär.
Soň düşündiler
Munir 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň, harby ýobaşçylaryň Pakistandaky yslamçy söweşijilerden ýurda nähili howplaryň abanýandygyna düşünendigini, olaryň öňüni almak üçin ak ýürekden tagalla edýändiklerini aýdýar: “Harbylar indi 1980-nji ýa 1990-njy ýyllar däldigini duýýarlar. Indi tutuş dünýä Pakistana seredýär. Dünýäniň niresinde bir terrorist tutulsa, ol Pakistan bilen baglanyşykly. Şeýlelikde, olar indi bu syýasaty dowam etdirip bilenoklar. Harbylar jyhadçylary saklajak bolsalar-da, halkara derejesinde gysyş astyna düşüp, bu elementlerden el üzerler”.
Ýöne yslamyň ady bilen gurlan bir ýurtda beýle iş aňsat däl. General Ahiýan Gul Hattak Pakistanda harby medeniýetiň yslamlaşmagyny görüp, begenen ofiserleriň biri: “Amerika garşy duýgular, elbetde, bar. Biz: ‘Amerika bir ägirt güýç, ýöne bu onuň Owganystanyň, Liwiýanyň ýa Saud Arabystanyň işlerine garyşmagyny aňladanok’ diýýäris. Olar Pakistana parazit ösümlik ýaly sokulyp gelýärler”.
Pakistanly öňki brigada generaly Saad Muhammad bolsa bu pikire goşulanok. Ol: “Pakistanyň harby güýçleriniň içindäki radikalçylygyň özeni anti-amerikanizm däl” diýýär. Ol geljege umytly garap, halkyň indi harbylaryň roluny tankytlamagynyň gitdigiçe artýandygyny belleýär.
Saad Muhammad: “Bu iň soňunda harbylara graždanlaryň kontrollyk etmegine getirer. Graždan we harby ýolbaşçylar halk tarapyndan bolýan gysyşy uzak wagtlap ret edip bilmezler. Adamlar indi sorag berip, jogap talap edýärler” diýip, öz pikirini mälim edýär.


text:
ABŞ-nyň harby ofiserleriniň Owganystanyň goranmak güýçleriniň owgan oglanlaryny zorlamagynyň öňüni almaga synanyşandyklary üçin jogapkärçilige çekilmegi baradaky habarlar 21-nji sentýabrda tankytlary tutaşdyrdy emma Ak Tam we Pentagon tarapyndan hereket döretmedi.
Ak Tam “New York Times” neşriniň maglumaty bilen baglylykda “çuňňur aladalanma” bildirdi. Maglumatda ABŞ-nyň iki harby ofiseriniň ýaş owgan oglanynyň seksual zorluga sezewar edilmeginiň öňüni almaga synanyşmagy sebäpli jogapkärçilige çekilendigi habar berildi. Maglumata görä, ýörite güýçleriň öňki kapitany Dam Kuinn ýaş oglany zynjyrlap özüne gul edip saklan owgan harby ýolbaşçysyny urupdyr we şu sebäpli wezipesinden boşadylyp, Owganystandan çykarylypdyr.
“Seksual ekspluatasiýasynyň şeýle görnüşi owgan kanunlaryny we Owganystanyň halkara borçnamalaryny bozýar” diýip Ak Tamyň metbugat-wekili Joş Ernest belledi. Emma Ak Tam we Pentagon Owganystanyň goşunynyň syýasatyna goşulyşmagy aňladyp biljek hereketlerden boýun gaçyrdylar we şeýle wakalar babatynda Owganystanyň hökümetiniň çäre görmelidigini aýtdylar.


text:
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň habarçy hasaby ulgamy türkmen banklarynyň arasynda örän köpugurly bolup durýar. Bu bolsa banka, müşderileriň töleg ugurlary üçin az harajatlary peýdalanyp, örän gysga möhletde tölegleri geçirmäge mümkinçilik berýär.
Bank tarapyndan gatnaşyk hasaplaryň iş tertibini gowulandyrmak we bankyň habarçy hasabynyň üsti bilen GDA, Ýewropa, Demirgazyk Amerika, Aziýa banklaryna hasaplary geçirmekde çykdajylary azaltmak boýunça işler yzygiderli ýagdaýda alynyp barylýar. Habarçy – banklar bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň berkidilmegi, kada laýyklykda, ýurtdaky iri maliýe instituty hökmünde, banka konwersiýalaýyn hem-de söwda amallaryny geçirmek üçin, sap limitleri we karz ýollaryny almaga mümkinçilik berýär.
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet bankynyň maliýe edaralary bilen hyzmatdaşlyk gurşawynda derwaýys iş ugry, milli eksport-import we ätiýaçlandyryş gulluklary, halkara banklar we ösüş gaznalary bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmekden ybarat. Hytaýyň, Çehiýanyň, Türkiýanyň, Malaýziýanyň Eksimbanklary, Ýapon halkara hyzmatdaşlyk banky, Germes, Kofas, OND ätiýaçlandyryş gulluyklary bilen uzak möhletli gatnaşyklar ýola goýuldy. Halkara banklarynyň we ösüş gaznalarynyň arasynda Ýewropanyň Ösüş we Özgerdiş Banky, Yslam Ösüş Banky, OPEK gaznasy, Abu-Dabi ösüş gaznasy, Saud ösüş gaznasy ýaly maliýe institutlaryna aýratyn üns berilýär.
Türkmenistanyň daşary ykdysady döwlet banky Türkmenistanyň bank ulgamyndaky özboluşly “tanyşdyryş kartoçkasy” bolmak bilen halkara çäklerindäki öz ornuny berkitmäge ymtylýar.


text:
Eýranly ýüzüji zenan hyjap geýnip, Hazaryň kenary boýunça uzak aralygy ýüzüp geçse-de, onuň bu rekordyny döwletiň hasaba almanlygy ýüzüji zenanda nägilelik döretdi.
Bu nägilelik ony sosial media getirdi. Elham Asgarynyň aýtmagyna görä, häkimiýetleriň bu täze rekordy hasaba almandyklarynyň sebäbi, onuň geýen geými diýlip görkezilýär.
Bedeni tutuşlygyna bürenjekli bir adamynyň suwda ýüzüşini, ýöne şonda-da oňa ‘suwda ýüzýän lybasyň bedeniňi doly ýapanok’ diýlişini göz öňüne getirip görüň!
Ynha, eýranly ýüzüji zenan Elham Asgary 11-nji iýunda demirgazyk Eýranda, Hazaryň kenarynda 20 kilometr aralygy 8 sagatda hut agzalan eşikde ýüzüp geçdi. Onuň aýtmagyna görä, bu uzaklyk eýranly aýallaryň arasynda goýlan ilkinji rekorddyr.
Agzalýan rekordyň goýulmagyna birnäçe zenan, golaýdaky gaýyklardan tomaşa edip, gözli şaýat bolupdyr. 32 ýaşly zenan ýüzüji Nowşehirdäki plýažda, hiç hili erkek adamyň ýok ýerinde görkezilen aralygy ýüzüp geçip, özüçe rekord goýupdyr.
Resmiler eşigi bahana edinýärler
Ýöne Asgarynyň öz aýtmagyna görä, resmiler onuň bu rekordyny ýüzende geýen lybasy sebäpli hasaba almandyrlar we bu ýagdaýyň yslamdaky normalara gabat gelmeýändigini tekrarlapdyrlar.
Azgary ýurduň içindäki ýagdaýlar sebäpli Azatlyk Radiosyna interwýu bermegi ret etdi. Ýöne onuň bilen eýran mediasy gürrüňdeşlik geçirdi. Şeýle-de ýüzüji zenan YouTube wideo portalynda öz teswirleri bilen wideo ýerleşdirdi.
“Şol gün men bürenjekli ýüzüpdim. Muňa ýedi adam şaýat boldy. Men aýallaryň plýažynda ýüzdüm. Ol ýerde hiç hili erkek adam ýokdy. Ýöne indi olar meniň geýen lybasymyň yslama garşy gelýändigini aýdýarlar. Özleri 20 metr hem ýüzüp bilmeýänler, meniň ýüzen 20 kilometrlik rekordymy ret edýärler.”
"Öňünden duýdurdyldy"
27-nji iýunda Eýranda çap edilýän gündelik “Bahar” gazetine beren interwýusynda Asgary eýran häkimiýetleriniň rekordyň hasaba alynmazlygynyň ähtimaldygyny özüne öňünden duýdurandyklaryny, sebäbi Eýran Yslam döwletinde aýallaryň suwa düşende geýmeli eşiginiň entek tassyklanmanydgyny aýdandyklaryny gürrüň beripdir.
Asgary bolsa bu çykarylan karary kabul etmändir. Ol ýurtda sport ugrundan jogapkär ähli edaralar bilen habarlaşandygyny, şeýle-de öz göreşini sosial media-da çykarandygyny aýtdy. “Men bu edilýän basyşlardan ýeňilmerin” diýip, ol YouTube wideo portalynda goýan wideosynda aýdýar. Suwda ýüzmegiň diňe erkekler üçin niýetlenen sport däldigini aýdyp, sözüni dowam edýär. Asgarynyň wideosy sosial ulgamlarda giňden ýaýrady.
Eýranly ýaşlar Hazarda gaýyk sürýärler.
Bu tagallalaryň netijesinde, belli sport habarçysy Mehdi Rostampur Asgariniň köpler tarapyndan goldanandygyny we üns merkezine düşendigini aýtdy:
“Meniň pikirimçe, Elham Asgary örän batyrgaý göreşdi. Ol ýurtda ýaňy-ýakynda bolup geçen saýlaw howalasyny ulandy. Asgary wideo düşürdi, interwýu berdi we özüniň hak-hukugyny gorajakdygyny aýtdy. Hiç zatdan gaýtmajagynam nygtady. Elham Asgarynyň tutanýerliligi we erjelligi 20 kilometr uzaklygy ýüzüp geçen sportçy üçin geň hem garaşylmadyk ýagdaý däl. Bu onuň özüne ynamynyň bardygyny we onuň örän yhlaslydygyny görkezýär. Bu ýagdaý bolsa öwgä mynasypdyr. Ol aýdan sözüniň yzynda durmagy we beýleki adamlary hem ýagdaýdan habarly etmegi başardy.”
1979-njy ýylda bolan rewolýusiýadan soň Eýranda aýallar yslamyň düzgünleri sebäpli çäklendirmelere sezewar bolýarlar. Bu çäklendirmeler aýallaryň sport çärelerine gatnaşmagynyň gadagan edilmegini hem öz içine alýar.
Zenanlary çäklendirýän kadalar
Eýranda zenanlar sportuň diňe käbir görnüşlerine gatnaşyp bilýärler, mysal üçin, olar sportuň diňe: futbol, ok-ýaý atmak, nyşana ok atmak we sanşu ýaly görnüşlerine gatnaşyp bilýärler. Agzalan ugurlar boýunça çykyş edenlerinde-de olar yslamyň kadalary esasynda kabul edilen belli lybaslary geýmeli bolýarlar. Bu hem olaryň çykyş edenlerinde hereketlerini çäklendirýär.
Meselem, Asgarynyň aýtmagyna görä onuň suwda ýüzende geýen eşigi, haçan-da öl bolanda, 6 kilogram bolan eken we oňa päsgelçilik döredip bedenini ynjydypdyr.
Çäklendirmelere garamazdan, köp sanly aýallar professional sport bilen meşgullanmagy başardylar. Olar öňde-soňda aýallaryň sport çärelerine gatnaşmagynyň yslama dogry gelmeýändgini aýdyp, özlerini ýazgarýan berk düzgüni goldaýanlar tarapyndan mydama-da tankyt edildiler.
Eýranly zenan diwardan ýöreýär.
Rostampuryň pikirine görä, Eýranyň mundan öňki prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň döwründe aýallaryň sport çärelerine gatnaşmagy has hem çäklendirilipdir. Bu barada ol şeýle diýýär:
“Olar aýallaryň sport çärelerinde çykyş etmeginiň öňüni aldylar. Aýratynam 1979-njy ýylda bolan rewolýusiýadan soň ösüp başlan ugurlarda çäklendirmeler bar. Olar bu gadagançylyklaryň sebäplerini, sportuň bu ugurlarynyň musulman zenanlara zyýanlydygy bilen düşündirýärler. Sportuň käbir söweş görnüşleri bilen meşgullanmaklyk aýallara düýbünden gadagan edilýär.”
Asgary özüniň 1999-njy ýylda goýan rekordynyň hasaba alnandygyny we şol wagt onuň geýen eşigine hiç kimiň garşy çykmandygyny aýtdy. Ol “Bahar” gazetine beren interwýusynda özüniň Eýranyň beden-terbiýe boýunça departamentiniň başlygynyň orunbasary Marziah Akbarabadi (aýal maşgala) bilen gürrüňdeş bolandygyny aýdýar. Marziah Akbarabadi şol bir wagtyň özünde ýurtda zenan sporty boýunça jogapkärdir.
“Ol maňa [bu meselede], eger kimdir biri bürenjek bürenip, başatgyç atynyp, ýaşynyp, suwda ýüzäýende-de [barybir] onuň [gazanan netijesiniň] kabul edilip bilinmejekdigini duýdurýan görnüşde aýtdy” diýip, Asgary gürrüň berýär.
"Başga sport bilen meşgullan"
Akbarabadi Elhama sportuň başga görnüşi bilen meşgullanmagy hem maslahat beripdir.
Rostampuryň aýtmagyna görä, Elham Asgary zenan atletikaçylarynyň arasynda resmi taýdan goldanmaýan ýeke-täk sportçy däl. Ol 2011-nji ýylda aradan çykan alpinist Leýla Esfendiarlynyň hem döwlet tarapyndan hiç haçan goldanylmandygyny aýtdy. Bu hakda ol şeýle gürrüň berýär:
“Leýla Esfendiýarly dünýäniň iň beýik nokadyna çykyp, halkara toparlara goşulanda-da, hökümet ony goldamazdy. Resmiler haçan-da ol Gimalaý daglaryna dyrmaşyp ýörkä ýykylyp aradan çykanda, reaksiýa bildirdiler we ony soňky ýola ugratmak çäresini geçirmek islediler. Esfendiarlynyň iň soňky düşüren wideosynda ol özüne hökümet tarapyndan hiç hili goldawyň berilmändigini we halkara derejesinde geçiren sport işleri üçin eden çykdajylaryny diňe öz jübüsinden töländigini aýdýar.”
Eýranyň sport häkimiýetleri Asgarynyň arz-şikaýatyna entek resmi taýdan jogap berenoklar. Asgary bolsa tä öz goýan rekordy hasaba alynýança göreşjekdigini aýdyp, ant içdi.


text:
Tatarystanda 25-nji martda ýurduň täze prezidenti Rustam Minnihanowyň wezipesine girişmek dabarasy boldy.
Tatarystanyň taryhynda 2-nji prezidentiň innagurasiýa dabarasynyň Kazan filarmoniýasynyň uly konsert zalynda geçirilendigi habar berilýär.
Bu dabara Türkmenistanyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edip baran türkmen Mejlisiniň ýolbaşçysy Akja Nurberdiýewa Rustam Minnihanowy gutlap, “Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň dowamynda siz bilen duşuşyp, ykdysady hem gumanitar pudaklarda özara hyzmatdaşlygyň perstektiw ugurlaryny kesgitlejekdigine tüýs ýürekden ynanýar” diýdi.
Tatarystanyň öňki we ilkinji prezidenti Mintemir Şaýmiýew 20 ýylyň dowamynda bu ýurda ýolbaşçylyk etdi.


text:
Ähli daş maňa degýär
Balyş Öwezow Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretarlygyndan boşadylandan soňra onuň ildeşi we dosty Beki Seýtäkowy dürli bahanalar bilen ýanap başladylar.
Ony ilki Türkmenistan Ýazyjylar Birlesiginiň başlyklygyndan aýryp, “Sowet edebiýaty” (häzirki “Garagum”) žurnalynyň baş redaktorlygyna bellediler. Soňra ondanam boşadyp, Ýazyjylar Birleşigindäki iň kiçi wezipä – edebi konsultantlyga geçirdiler. Beki aga bu ýanamalary mertlik bilen kabul etdi.
Öňküsi ýaly, sähel amat dörese, ol degşip-gülüşýärdi. Şol döwürde çaý demlemek üçin suw gaýnadylýan elektrik çäýnegi gytdy. Ol Beki aganyň iş otagynda ýokdy. Seýle çäýnek şol döwürde rus dilinde neşir edilýän “Aşhabad” žurnalynda işleýän Nikolaý Zolatarýowda bardy.
Beki aga ondan:
– Kolýa, suw gaýnadan wagtyň menem çaý demleneýin– diýip, ondan haýyş edipdir.
Beki aga bilen degişmeden lezzet alýan Nikolaý:
– Ýaşuly, men ony başarmaryn. Sebäbi sen birinji gatda (etažda) oturýaň, men ikinji gatda oturýan. Her gezek aşak münüp-düşüp, saňa gaýnag suw getirmek maňa kyn düşer – diýipdir.
Ýaşuly ýazyjy oňa:
– Kolýa, aşak düşme! Suw gaýnanda, aşak daş okla,özüm ýokara çykyp, çaý demlenerin– diýipdir.
Nikolaý kejeňekligine tutupdyr:
– Ýok,ýaşuly, bu diýýäniň-de bolmaýar. Sebäbi seniň penjiräň howla tarap açylýar, meniň penjiräm köçä tarap açylýar. Her gezek suw gaýnanda saňa daş oklajak bolsam, baş redaktoryň iş otagyna gelmeli. Ondan penjiresini açmaga rugsat almaly. Beýdip başlyga ýigrenji bolup biljek däl– diýipdir.
Nikolaýdan şeýle jogaba, henek-degişmä garaşýan Beki aga jübüsinden esli daş bölegini çykaryp, oňa uzadypdyr-da:
– Kolýa jan, bilip goý, Ýazyjylar Birleşiginiň öňünden geçýän Azady köçesine oklanýan daşlar däl, Moskwa, Bagdada,Waşingtona zyňylýan daşlar-da gelip, meniň şu çal kelläme degýär – diýipdir.
***
Adam sypaty
Bir gezek Ýazyjylar Birleşiginde geçirilen ýygnaga ýazyjy Hojanepes Meläýew biraz gijä galyp geldi. Hojanepese bir zat diýip degişmese, çöregini gury iýýäne dönýän Anna Kowusow oňa:
– Gijä galyp geleniňe, bar, bolýan zat diýeli, ýöne sypatyň dagy nähili, tüýs maýmyna meňzäp dursuň! Sende adam sypaty galmandyr– diýip, onuň çetine degmek isledi.
Anna Kowusyň sözüne iki-ýeke gülen tapyldy. Hojanepesem ondan kem galmady:
– Aýdýan zadyň dogry bolmagy ahmal, seň bilen tirkeşip başlalym bäri adam sypatymyň galmandygyny özümem aňýan – diýdi.
Hojanepesiň jogabyna hemmeler güldi. Iň uzak gülen Anna Kowus boldy.
***
Öýüni göçüräýsin
Balkanly belli ýomakçy, şahyr Pyhy Tagan paýtagta gelende ony 6-7 ýazyjy bolup tagam başynda diňlemek däbe öwrülen bir ýagdaýdy. Bir gezek Pyhy dädäni öýüme myhmançylyga çagyrdym. Galamdaş dostlarymyň-da 5-6-syna “Işden soňra öýe geliň, nahar başynda Pyhy dädäni diňläliň!” diýdim.
Pyhy dädäni diňläp, gyzyl-gyran gülüşip oturşymyza gijäniň bir çene barandygynam duýmandyrys. Gije ýaryndan soňra dargadyk. Men ertesi gün irden
işe hökman gitmelidim. Işe ugramazymyň öňüsyrasy inilerimiň birine:
– Pyhy dädä “Agam haçan turjak? Yzyňdan maşyn ibermelimi?” diýip, soraýar diý!– diýdim.
Ol meniň sözüme başgaça düşünipdir. Ol Pyhy dädä:
– Agam size tur diýýär! – diýipdir.
Gijeki gürrüňdeşlikde mazaly ýadan goja şahyr:
– Amanmyrada aýt, men günortana çenli turjak däl. Öýüni gysganýan bolsa, onda ony üstümden göçüräýsin– diýipdir.
Toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Ýakynda “The Times” gazeti dünýäniň dürli künjeklerindäki adamlaryň ses bermegi esasynda “Planetanyň iň halanýan adamsyny” saýlady.
“The Times” gazetiniň geçiren täze pikir soralyşygyna görä, dünýädäki iň baý adam iň gowy görülýän adam bolup çykýar. “Microsoft” kompaniýasyny döredijileriň biri we milliarder Bill Gates gürrüňi gidýän titula eýe bolmak ugrundaky bäsleşikde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamadan, Wladimir Putinden we rim papasy Fransisden has köp ses alyp, dünýäniň iň halanýan adamy diýlen ada mynasyp boldy.
“Dünýäniň iň halanýan adamy” atly sanawyň ilkinji onlugyna Beýik Britaniýadan hiç kim girizilmändir. “YouGov” atly bu pikir soralyşykda Stiwen Howkin 16-njy orunda ýer almagy başarypdyr.
Beýik Britaniýa
Diňe beýik britaniýalylaryň ses bermeginde ýurduň iň halanýan syýasatçysy diýlip, Beýik Birtaniýanyň garaşsyz partiýasynyň lideri Niger Farage saýlanyldy. Farage özüniň beýleki syýasy partiýalaryň liderlerinden üýtgeşikdigini aýdyp, meşhurlyga eýe bolupdy. Ol beýleki syýasy partiýalaryň liderleriniň “hemmesiniň meňzeşdigini” aýdýar. Muňa garamazdan, ol hem diňe beýik britaniýalylaryň ses berişliginde 16-njy orny eýelemegi başardy.
Ses berişligiň netijelerine görä, bu sanawda korolewa, ýagny şa zenany Ýelizaweta birinji orny eýeledi, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidenti - ikinji we rim papasy Fransis - üçünji orunlary aldylar. Beýik Britaniýanyň şa zenany Hindistanda iň halanýan adamlaryň birinji onlugyna girip bilmedi.
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron bolsa müňlerçe britaniýalylaryň diňe ikisi tarapyndan “iň halanýan” adam diýlip görkezilipdir. Ýurtda belli syýasatçylaryň biri bolan Ed Milibandyň ady sanawda hiç hili agzalmaýar. Diňe nemesleriň ses bermegindäki düzülen sanawda Germaniýanyň kansleri Angela Merkel ikinji orunda ýerleşdirilipdir.
Ilkinji onluk
Dünýäniň iň halanýan adamlary atly sanawda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin üçünji orunda ýerleşdirilipdir. Hytaýyň prezidenti Si Jinping, hindi milletçisi Narendra Modi, hindistanly aktýor Amitabh Baççan we milliarder, maýa goýumçy Warren Buffet dagylar dünýäniň iň halanýan adamlarynyň sanawyndaky ilkinji onluga girmegi başardylar.
Bu sanawa ses bermäge Beýik Britaniýadan, Fransiýadan, Germaniýadan, Russiýadan, ABŞ-dan, Awstraliýadan, Pakistandan, Indoneziýadan, Hindistandan, Hytaýdan, Müsürden, Nigeriýadan we Braziliýadan takmynan jemi 14 müň adam gatnaşdy.
Russiýalylaryň arasynda iň halanýan adamlaryň onusyndan ýarpysy aýallar bolup, olaryň arasynda Angelina Jolie, Madonna we şa zenany Ýelizaweta ýaly şahsyýetler bar.
Bill Gates dünýäniň iň halanýan adamy diýlen titula eýe bolmak bilen birlikde hytaýlylaryň arasynda geçirilen ses berişlikde-de ilkinji orna eýe boldy. Bill Gates geçen ýyl dünýäniň iň baý adamy diýlen titula gaýtadan eýe bolupdy.
Iň halanýan we iň baý adam
Geçen ýyl onuň kompaniýasynyň aksiýasy 40% ýokary göterilenden soň, Gatesiň baýlygy 48 milliard britan paundyna, ýagny funt sterlingine çenli ýokary galdy. Häzirki wagtda ol özüniň haýyr-sahawat işleri bilen tanalýar. Gates “Bill we Melinda Gates” fonduna 17 milliard paund berdi. Bu fond ösüp barýan ýurtlarda poliomielit, gyzamyk kesellerini ýok etmäge ýardam berýär.
Dünýäniň iň halanýan adamlary atly sanawda Kiçi master ady bilen tanalýan hindistanly kriketçi Saçin Tendulkar öz ýurdunda uly meşhurlyga eýe bolany sebäpli bäşinji orunda ýerleşdirilipdir. Barselona futbol komandasynda oýnaýan, asly argentinaly futbolçy Lionel Messin goldawçylarynyň känligine garamazdan, bu sanawda diňe 15-nji orny alyp bilipdir.
Dünýäniň iň halanýan adamlarynyň sanawynda ilkinji orunda Bill Gates, ikinji orunda Barak Obama, üçünji orunda Wladimir Putin, dördünji orunda rim papasy Fransis, bäşinji orunda-da Saçin Tendulkar ýerleşdirilipdir.
Diňe beýik britaniýalylaryň ses bermegindäki düzülen sanawyň netijelerine görä, Beýik Britaniýada iň halanýan adamlaryň arasynda birinjiligi şa zenany Ýelezaweta II-nji, ikinji ýeri Amerikanyň prezidenti Barak Obama, üçünji ýeri-de rim papasy Fransis eýeleýär.
ABŞ-da, Braziliýada we Germaniýada iň halanýan adam diýlip, rim papasy Fransis saýlanylypdyr. Fransiýa, Nigeriýa we Indoneziýa ýaly ýurtlarda Barak Obama iň halanýan adam diýlip görkezilipdir.


text:
Germaniýa Orsýetiň iň iri tebigy gaz satyn alyjy hem-de söwda hyzmatdaşy. Şeýle ýakyn gatnaşyklar Kreml tebigy baýlyklaryny öz bähbitleri üçin peýdalanýar diýip pikir edýänleriň iki aýagyny bir gonja sokýar. Ýöne bu gatnaşyklar üýtgäbem biler.
Häzirki wagtda tutuş Ýer togalagynyň ýurtlary dünýä maliýe pese gaçyşlygynyň netijelerinden saplanyp ýörkä Ýewropa döwletleriniň biriniň ykdysadyýeti ýokaryk galyp barýar. Bu döwlet — Germaniýadyr. Şu ýyl bu ýurduň ykdysadyýetiniň üç göterim ösmegine garaşylýar.
Nemes maşynlary hem-de tehnologiýalary dünýäde iň arzylylaryň biri hasaplanýar. Ýöne ýurduň daşary söwdasynyň görlüp-eşidilmedik şowhuny Orsýetiň ýangyjyna bagly bolup durýar.
Berliniň merkezi köçeleriniň biri bolan Unter der Linden köçesiniň ugrundaky häzirki zaman tertipli, ornaşykly hökümet binalarynda Orsýetde gabat gelýän opurylyşyklar we göze görnüp duran bulam-bujarlyklar ýok ýaly. Emma Germaniýanyň baglylygy Moskwany bialaç gün tertibine çykardýar.
Orsýetiň tebigy gazynyň Germaniýa iberilýän paýy eýýäm 40 göterimi düzýär. Şu ýyl Ýaponiýanyň atom stansiýasynda dörän başagaýlykdan soň ýadro ýangyjyndan ýuwaş-ýuwaş daşlaşylyp ugralmagy bilen baglanyşykly bu sanlaryň artmagyna garaşylýar.
Orsýete baglylyk
Germaniýanyň Sosial-demokratik partiýasyndan (GSDP) parlamentiň köpden bäri agzasy Gans-Ulrih Kloze bu göz-görtele ýagdaý bilen ylalaşýar hem-de Germaniýanyň öz ýangyç meselelerini Orsýetiň çözüp bilmejekdigini aýdýar. Ol tankyt hem-de çetleşdirmek arkaly Kremli özüne garşy dikeltmegiň çözgüt däldigini belleýär.
“Ýewropanyň nukdaý nazaryndan Orsýet bilen uzak möhletleýin gapma-garşylygy dowam etdirmegiň ullakan bir manysy ýok. Bu biziň nämämize gerek? Orsýetiň häzir nähiliräk zatdygyny bilýäris. Biziň şol ýagdaýy üýtgedesimiz gelýär” diýip, Gans-Ulrih Kloze aýdýar.
Gerhard Şröder
“Gazpromyň” başlygy Alekseý Miller (çepde), Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew (ortada) we Gerhard Şröder “Demirgazyk akym” gazgeçirijisiniň gurluşygynyň açylyş dabarasynda, Wyborg, 2010-njy ýylyň 9-njy apreli.
Gans-Ulrih Klozäniň sözlerine görä, Germaniýa Orsýetiň ýangyjyna bagly bolup biler, ýöne Orsýetem öz netijesiz ykdysadyýetini kämilleşdirmek ýaly iňňän wajyp meseleleri çözmek üçin nemes maýa ýatyrymlaryna we tehnologiýalaryna örän bagly bolup durýar. Orsýetdäki awtoritarizmiň ösmeginiň hökümete dahyly bolmadyk garaşsyz guramalary gitdigiçe gysaja salmagyna garamazdan, orsýetliler hem raýat jemgyýetini we demokratiýa institutlaryny gurmak üçin Germaniýadan kömek isleýärler. Bu özara baglanyşyk gatnaşyklary işjeňleşdirýär diýip, deputat hasaplaýar.
Germaniýanyň ozalky kansleri Gerhard Şröder tarapyndan baştutanlyk edilýän GSDP-niň agzalary Moskwa bilen ýagdaýlary gowulandyrmagyň işeňňir tarapdarlary bolup durýar. Emma haçan-da, 2005-nji ýylda Gerhard Şröderiň Orsýetiň döwlet gaz giganty hasaplanylýan “Gazpromyň” täze turba geçirijisiniň proýektiniň başlygy wezipesine geçeninde hatda onuň pikirdeşleri-de ör-gökden gelipdiler. “Demirgazyk akymy” turba geçirijisi Orsýet bilen Germaniýany Baltika deňziniň düýbi boýunça gös-göni baglanyşdyrar. Şu ýyl onuň işleriniň gutarylmagyna garaşylýar.
Gerhard Şröderiň wezipeden gidenine hepde geçipdi. Ol partiýanyň agzalygynda bolsa galypdy. Bu partiýa “Sosial adalatlylyk” ugrunda, şonuň ýaly-da, uly monopoliýalaryň täsiriniň garşysyna göreşýär. Şeýle bolansoň, Şröderiň ykbalyny “Gazprom” bilen baglamagy Germaniýadakylaryň köpüsi gelşiksiz ýagdaýdan başga hiç zat däl diýip hasaplady.
Ýaşyllar partiýasynyň parlamentdäki deputaty Mari-Luiz Bek muny “ýaramaz ýagdaý” hasaplaýar: “Gerhard Şröder “Demirgazyk akym” boýunça şertleşige geldi. Şeýtmek bilen ol, hakykatdan-da, Orsýet tarapyna ilkinji gezek “agzyny alart-da, höküm sür” diýen mümkinçiligi döredipdi. Ikitaraplaýyn gatnaşyklarda Germaniýa ilkinji ädimi ädipdi”.
Mari-Luiz Bekiň garaýşyça, “Gazprom” beýleki günbatar kompaniýalaryndan tapawutlanýar. Çünki ol syýasat bilen söwdanyň baglanyşygyndan başga hiç zat däl. “Gazprom” Ýewropanyň ýangyç kompaniýalaryna iňňän bähbitli şertnamalar bermek arkaly Moskwa öz daşarky syýasatyny durmuşa geçirmäge kömek edýär, şundan soň şu kompaniýalardaky ýokary derejedäki adamlar Kremliň bähbidini araýanlar bolup hereket edýärler, olar öz milli häkimiýetlerini ýurduň bähbitlerini Ýewropanyň ýangyç boýunça bütewi strategiýasynyň bähbitlerinden ýokary goýmaga mejbur edýärler.
“Gazprom” nemes hyzmatdaşlary — aýratynam “Demirgazyk akym” boýunça hyzmatdaşy bolan gigant E.ON — we himiýa kompaniýasy BASF üçin iňňän bähbitli geleşige gol çekdi.
GSDP-niň daşarky syýasatyň meseleleri boýunça spikeri Rolf Moýsenih bu ynjalyksyzlanmalaryň dumanyny sowmaga çytraşyp, Orsýetiň we beýleki ýurtlaryň özlerini alyp baryşlarynda “ullakan bir tapawut ýok” diýýär.
“Eger Liwiýa ýa-da Katara, ýa-da ýangyç bazaryndaky beýleki esasy oýunçylara garasak, heý, tapawut barmy? Olarda-da hökümet bilen kompaniýalaryň arasynda ysnyşykly baglanyşyk görnüp dur” diýip, Rolf Moýsenih belleýär.
Ýöne Halkara howpsuzlyk we halkara gatnaşyklary institutyndan ýangyç boýunça ekspert, hökümetiň geňeşçisi Kirsten Westpal Germaniýanyň Orsýete baglylygy syýasata-da gytaklaýyn täsirini ýetirýär diýip hasaplaýar.
“Orsýetiň nemes ýangyç hyzmatdaşlary ikitaraplaýyn ysnyşykly gatnaşyklarda “Gazpromyň” haýryna kuwwatly bähbit araýjylardyr, çünki iki tarapyň-da bähbidi meňzeşdir, şeýle bolansoň, Ýewropa bazarynda nemes kompaniýalarynyň ýagdaýy Orsýet gazyna bagly bolup durýar” diýip, Kristen Westpal aýdýar.
Angela Merkeliň garaýşy
Angela Merkeliň Germaniýanyň kansleri wezipesine saýlanylmagy ýagdaýlaryň üýtgemegine umyt bagladýardy. Onuň wezipä girişeninden soň ilkinji proýektleriniň biri Ýewropa Bileleşigine ýeke-täk ýangyç syýasatyny kabul etmegi we ýangyç üpjünçiliginiň çeşmelerini diwersifikasiýalaşdyrmagy teklip etmegi bolupdy. Ýöne ol basym bu gaýduwsyz garaýşyndan daşlaşdy. 2008-nji ýyla çenli Germaniýa ýene-de Orsýetiň Ýewropadaky saldamly tarapdaryna öwrüldi.
Jorj Buşuň hökümeti Ukraina bilen Gürjüstanyň NATO-nyň hataryna kabul edilmegi üçin wagyz geçirende Moskwanyň muňa diýseň gahary gelipdi. Şonda Angela Merkel şu meseläni goldamadyklaryň biri bolupdy. 2008-nji ýylyň tomsunda Orsýetiň Gürjüstana girmeginiň halkara jemgyýetçiliginde tolgunma döredenligine garamazdan, NATO inisiatiwany ret edipdi.
Angela Merkeliň Germaniýanyň kansleri wezipesine saýlanylmagy ýagdaýlaryň üýtgemegine umyt bagladýardy.
Ýaşyllar partiýasyndan Mari Luiz Bek “Angela Merkel Ukraina üçin penjire mümkinçiligini ýapdy” diýip hasaplaýar. Ol: “Angela Merkeliň Moskwaparaz hökümeti häzir ozalky Günbatarparaz çinownikleri tussag etmek bilen meşgul” diýýär.
“Munuň özi hakykatda Orsýetiň göwnüni tapmagyň bir bölegidir. Bizde göwün tapmak syýasaty ýeterlik. Hakykatda welin bu başyna gidenlikdir. Men dawaly syýasata çagyryş edemok. Ýöne biraz berkräk durmak gerek” diýip, Mari- Luiz Bek öz pikirini nygtaýar.
Angela Merkeliň soňra Ýewropa Bileleşiginiň proýektiniň kararyny bökdemek boýunça inisiatiwa başlyklyk etmegi has-da ýatda galarlyklydyr. Bu proýekt daşary ýurt kompaniýalaryny Ýewropa energetikasynda aktiwleri almak meselelerinde çäklendirýärdi. Çäreler “Gazpromyň” ornaşmagynyň haýalladylmagyna gönükdirilendi.
Mari Luiz Bekiň aýtmagyna görä, beýle hereket ýalňyşdyr. Bärde Germaniýa “Kremliň mähriban, gowy dosty, sebäbi bize olaryň nebitdir gazy gerek” diýen many gelip çykýar.
“Eger-de günbatarly hyzmatdaşlaryna nebitdir gaz satyp bilmedik bolsa, Wladimir Putiniň şüweleňi bireýýäm gutarardy” diýip, Mari-Luiz Bek aýdýar.
“Ýangyç meseleleri beýleki möhüm ugurlara-da öz täsirini ýetirýär. Şonuň bilen birlikde ozalky sowet respublikalarynda demokratiýanyň ilerlediljek bolunmagynda-da şeýle täsir duýulýar. Orsýet bu ýerleri öz täsiriniň astyndaky ýurtlar hasaplaýar” diýip, Mari-Luiz Bek we häzirki hereket edýän hökümetiň beýleki tankytçylary aýdýarlar.
Ukrainanyň we Belarusyň, iň bolmanda, häzirki döwürde ýene Orsýetiň täsirine düşmegi Ýewropa Bileleşiginiň planlaryna täzeçe göz aýlamaga getirdi.
Ýewropa Bileleşigi Orsýetiň serhetlerindäki alty döwlet bilen erkin söwda zolagyny we wizasyz ýagdaýy döretmegi göz öňünde tutýardy. Ýöne häzirlikçe bu plan nämälim döwre gaýra çekildi.
“Hemme kişi bilýär, hatda muny bize - nemeslere eşitmek hernäçe ýakymsyz bolsa-da, biz hakykatdanam möhüm ses, Orsýet üçin bolsa, mümkin, Ýewropada iň esasy” diýip, Mari-Luiz Bek düşündirýär.
Onuň pikiriçe, demokratiýa meseleleri boýunça geljekki Ýewropa üçin Germaniýanyň pikirem aýgytlaýjy hasaplanýar. Emma haçan-da gürrüň Orsýet barada gidende “Bärde ýöne diňe aýratyn dostluk” bolaýýar.
Ýogsa-da, 3-nji oktýabrda - Germaniýanyň bitewilik Gününde Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putine “Kwadriga” baýragynyň gowşurylmagyna garaşylýardy. Nemes hökümeti bu baýragy demokratik reformalary geçirmekde hyzmat bitiren adamlara gowşurýar. Bu karary adam hukuklaryny goraýjylar, şol sanda Germaniýanyň hökümetiniň ýanyndaky adam hukuklary boýunça wekili Markus Loýening tankyt edipdi. Şundan soň guramaçylyk komiteti “Kwadriga” baýragy “şu ýyl hiç kime gowşuryljak däl” diýen habary ýaýratdy.


text:
Anna güni Liwiýanyň Rewolýusiýa komiteti “bulagaýçylaryň” režime garşy amala aşyrjak bolýan hereketlerine garşy “göni we gazaply” çäreleriň görüljekdigini duýdurdy.
Bu baradaky beýanat ýurduň “Azzahf Al-Akhdar” gazetiniň Web saýtynda ýerleşdirildi.
Penşenbe güni ýurtda “Gahar-gazap güni” diýlip yglan edildi we hökümete garşy protestler geçirildi.
Ýurduň ýolbaşçysy Muammar Kaddafini goldaýanlar hem köçelere çykdylar.
Liwiýa 40 ýyla golaý wagt bäri baştutanlyk edip gelýän Kaddafiniň özi hem tarapdarlarynyň arasynda göründi.
“Human Rights Watch” guramasynyň berýän maglumatyna görä, bu protestlerde demonstrantlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň çaknyşmagy netijesinde azyndan 24 adam ölüpdir.


text:
Şenbe güni Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasynyň komanduýuşisi Muhammad Ali Jafari ISNA habar agentligine beren interwýusynda Ysraýyl bilen Eýranyň arasyndaky häzirki dartgynlylygyň, ahyrky netijede, urşa alyp geljekdigini aýtdy.
Ol bu barada eden çykyşynda: “Sionistleriň (ysraýyllylaryň) yzygiderli haýbat atyp gelmekleri bu ýurduň režiminiň Eýrana garşy çynlakaý duşmançylyklydygyny görkezýär. Bu bolsa, ahyrky netijede, fiziki konfrontasiýanyň ýüze çykmagyna getirer” diýip belledi.
Mundan ozal Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Eýranyň anyk nokatlaryna garşy birtaraplaýyn hüjüm edilmeginiň mümkindigi barada birnäçe gezek duýduryş berip, çykyş edipdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Aşgabatdaky merkeziniň täze ýolbaşçysy bilen duşuşdy.
Ilçi Natalýa Drozd merkeziň ýolbaşçysy wezipesine 9-njy iýulda bellendi.
Türkmen prezidenti öz ýurdunyň ÝHHG bilen açyk dialoga taýýardygyny aýtdy.
Resmi maglumatlara görä, taraplar regional we global derejede parahatçylygy we howpsuzlygy saklamakda umumy bähbitleriniň bardygyny belläpdir we ileri tutýan meseleleriniň arasynda ýangyç-energiýa, söwda-ykdysady, transport, töwerek-daşy goramak we gumanitar ugurlary belläpdir.
Mundan ozal 2005-2013-nji ýyllarda ÝHHG-niň Skopiýedäki missiýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary bolup işlän belarusly diplomat Drozdyň köp taraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ähli tagallalary etjekdigi barada Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowy ynandyrandygy habar berildi.


text:
Liwiýanyň Misurata şaherinde bolan ýaragly çaknyşyklarda Kaddafiniň tarapdarlarynyň adamzada garşy amala aşyran jenaýatlarynyň üsti açyldy diýlip, “Lukmanlar adam hukuklary üçin” atly guramanyň ýaýradan hasabatynda aýdylýar.
Bu hasabatda Kaddafiniň goşunlarynyň asuda ilaty öldürmegi, gynamalary hem zorlamalary barada gözli şaýatlaryň görkezmeleri subutnama hökmünde getirilýär.
NATO-nyň harby desgalara garşy amala aşyran howa hüjümleri mahaly Kaddafiniň goşunlarynyň ol ýerlere çagalardan diri galkan düzendikleri habar berilýär.
Misurata şäheri, dowamly söweşlerden soň, şu ýylyň maý aýynda gozgalaňçylaryň gözegçiligine geçipdi.