text:
Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň maglumatynda Türkmenistanyň obrazynyň beýleki Merkezi Aziýa döwletleri bilen birlikde Ýakyn Gündogaryň we arap dünýäsiniň döwletleriniň obrazyna gabat gelýänligi aýdylyp, deňeşdirme getirilýär.
Ýakynda Müsüre 30 ýyllap prezidentlik eden Mubarek häkimiýetden gitmäge mejbur boldy.
Maglumatda arap döwletleriniň senarisiniň Türkmenistanda ýüze çykmagy üçin sebäpleriň bardygy aýdylýar. Muňa ýurtda syýasy oppozisiýanyň ýoklugy, etniki gapma-garşylyklar, sosial kynçylyklar, şahsyýet kultunyň güýçlenmegi ýaly problemalaryň, şeýle-de geosyýasy faktoryň itergi berýänligi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň ýolbaşçysy Akylbek Salyýew adamlaryň hak-hukuklarynyň yzygiderli depelenmegini ilatyň sabyr käsesiniň dolmagy üçin esasy sebäpleriň arasynda görkezdi .
“Adam hukuklaryna, raýatlaryň saýlamak hukuklaryna we, umuman demokratiýa degişli meseleler barada, şu çaka çenli aýdylyp gelinýän hem bolsa, muňa iş ýüzünde ýol berilmeýär. Şeýle ýagdaýda adamlarda öz ýolbaşçylarynyň häkimiýet başynda çakdanaşa köp oturanlygy baradaky pikirler döräp biler” diýip, institutyň ýolbaşçysy Salyýew aýdýar.
Emma kopçülikleýin syýasy protestleri başdan geçiren döwletlerdäki wakalara meňzeş ýagdaý Türkmenistanda bolup bilmez diýen pikirler hem orta atylýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly Güneş şeýle pikirde: “Biziň döwletimizde närazyçylyk ýok. Gowy. Hemme zat, hemmetaraplaýyn gowy diýip, pikir edýärin. Her döwletiň öz içinde närazyçylyk bolýar. Biziň döwletimizde ýok, bolup bilmez, hiç wagt bolmaz”. Öňüni almak üçin näme etmeli?
Salyýew Gyrgyzystsanda bolan syýasy öwrülişikleriň we arap döwletlerinde bolan we ýene dowam edýän syýasy wakalaryň gandöküşikli netijelerine we şol wakalaryň ýurtlaryň syýasy durnuklylygyna, sosial durmuşyna we ykdysadyýetlerine ýaramaz täsir ýetirenligine ünsi çekdi. Emma ol jogapkärçiligiň häkimiýetleriň boýnuna düșýänligini we olaryň halkyň sabyr-takadyny synamaly däldigini nygtady.
Ekspert Salyýewiň pikirine görä, häkimiýetler problemalara göz ýumman ýa ýurdy daşarky täsirlerden üzňeleşdirmek ýaly çäreleriň aňyrsynda bukulman, dartgynlylyk döremez ýaly düýpli çäre görmeli.
Türkmenistanyň içindäki synçylar hem ýurtda düýpli reformalaryň zerurlygyna ünsi çekýärler. Türkmenistanly agronom Akmyrat Ataýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda häzirki gün mümkinçilikden peýdalanyp, tertiplilik bozulmaz ýaly akylly-başly syýasy reformalary geçirer ýaly şertleri gözlemeli we geçirip başlamaly diýen pikiri öňe sürdi.
“Olaryň hemmesi biri-birine baglanyşykly. Syýasy reformalar hem sosial reformalar hemmesi biri-biri bilen baglanyșykly. Ilkinji bilen, meniň pikirimçe, halkyň hak-hukuklaryny goramakdan başlamaly. Sebäbi seniň hak-hukuklaryň bolmasa, syýasy hukuklaryň bolmasa, dag ýaly üýşürip goýan zadyň-da özüňe nesip edenok” diýip, agronom Ataýew aýtdy. Pessimistik ýol
Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň ýaýradan maglumatynda arap döwletlerindäki senariniň Türkmenistandaky syýasy ýagdaýy üýtgedip biljek iň pessimistik ýoldugy bellenilýär. Emma ol ýurduň içindäki ýagdaýyň we daşyndaky geosyýasy şertleriň şeýle özgerişlikleriň ähtimallygyny güýçlendirýänligini ýazýar.
Maglumatda bellenişine görä, Türkmenistanyň häkimiýetleri gözegçiligi berkitmek, prezidentiň şahsyýet kultuny güýçlendirmek, milli azlyklary hem oppozisiýany çäklendirmek ýaly serișdeleri öz häkimiýetini saklamak üçin ulansalar-da, bu ters netije berip biler.
Salyýew basyşlary güýçlendirmek usulyny “ýaýjygy gysyp saklamak” synanyşygyna meňzetdi. Onuň pikiriçe, syýasy özgerişlikleriň iki ýoly bolup biler. Olaryň biri: halk içinde liderleriň döräp, olaryň köpçüligi syýasy proseslere alyp barmak ýoly bolsa; beýlekisi: öz-özünden güýçlenmegi üçin zerur bolan minimal reaksiýalaryň belli bir nokada ýetip, mukdaryň hile geçmegine itergi berýän ýoldur.
Tunisdäki, Müsürdäki, Iordaniýadaky, Bahreýndäki we Liwiýadaky syýasy wakalar barada türkmen metbugatynda şu güne çenli habar berilmän gelýär.


c: text/html

text:
Bahreýnde hökümetiň has giň syýasy hukuk talap eden protestçileri basyp ýatyraly bäri guralan ilkinji demonstrasiýa on müňden gowrak adam ýygnandy.
"Assoşeýted pres" howpsuzlyk güýçleriniň paýtagt Manamanyň aglaba köplügi şaýylardan bolan demirgazyk-günbatar böleginde ýygnanan adamlardan çekeräk durandygyny ýazýar. Ol ýerde çaknyşyk bolany barada habar berilmedi.
Bahreýniň sünni ýolbaşçylary harby düzgün ýatyrylandan iki hepde soň geçirilýän ýyganyşyga rugsat berdiler.
Bahreýnde fewral aýynda başlanan gozgalaňdan bäri azyndan 31 adam öldürildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbaýjanyň, Gürjüstanyň we Türkiýäniň daşary işler ministrleri 10-njy dekabrda Türkiýäniň gündogaryndaky Kars şäherinde duşuşýarlar.
2012-nji ýyldan başlap şeýle formatdaky gepleşikler geçirlip başlany bäri, bu duşuşyk üç goňşy ýurduň geçirýän dördünji üçtaraplaýyn maslahatydyr.
9-njy dekabrda Gürjüstanyň daşary işler ministri Tamar Beruçaswili Ankara baryp, türk kärdeşi Mewlut Çawuşogly bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary ara alyp maslahatlaşdylar.
Azerbaýjan we Türkiýe bilen özara gatnaşyklary ýiti ýaramazlaşan goňşy Ermenistan döwleti gürrüňi gidýän ýurtlaryň toparyna girmeýär.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogar sebitinde kürt söweşijileriniň türk harby berkitmesine hüjüm edendigi aýdylýar. Çaknyşyk netijesinde on hüjümçiniň we sekiz esgeriň ölendigi barada maglumat berilýär.
Maglumata görä, Türkiýäniň Hakkari welaýatynda bolan çaknyşykda 16 türk esgeri hem ýaralanypdyr.
Gadagan edilen Kürt işçiler partiýasy, ýagny PKK eýýäm 30 ýyl töweregi bäri özleriniň awtonomiýasy ugrunda göreş alyp barýar.
PKK 1984-nji ýylda hereketlerine başlandan bäri, häzire çenli 45 müň adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
Şu hepdäniň başyndan ýurtda mekdep okuwçylaryna niýetlenen sagaldyş merkezlerinde dynç alyş möwsümi başlandy. Paýtagtyň golaýyndaky Gökderede hem şeýle sagaldyş merkezleriniň ençemesi bar.
Has takygy bu ýerde 14 sany sagaldyş merkezleri bar we olarda bir tapgyrda 7000-den gowrak çagalar we ýetginjekler dynç alyp bilýärler. Tomus kanikuly döwründe her tapgyry 20 gün dowam edýän üç tapgyrlyk dynç alyş möwsüminde Gökderede jemi 21 müň çaga dynç alyp bilýär.
Gökderedäki sagaldyş merkezlerinde çagalaryň dynç almaklary üçin ähli amatlyklar döredilipdir. Bu sagaldyş merkezlerinde çagalar dört-bäş wagtyna naharlanýarlar. Olar oňaýly gurlan otaglarda ýaşaýarlar. Bu merkezlerdäki basseýnler hem olaryň hyzmatlarynda.
Nyrh
Umuman, bu ýerde çagalaryň dynç almaklary üçin ähli amatly şertler bar. Emma bu ýerde dynç almak her bir çaga ýetdirmeýär. Öz çagalarynyň bu ýerde dynç almagy üçin ýollama satyn almak käbir ene-atalara asla elýeter bolmasa, käbir ene-atalar olary asla tapyp bilmeýärler.
Gökderede dynç almak üçin ýollamalaryň bahasy 620 manatdan başlanýar. Ondan hem gymmat bolup bilýär. Bahalary, esasan, sagaldyş merkezleri goýýarlar. Ortaça aýlyk haklary 1000 manat töweregi bolan ýaşaýjylar üçin bu baha o diýen elýeterli diýlip hasaplanmaýar.
Emma sagaldyş merkezinde dynç alýan çaga şol merkeziň degişli bolan döwlet edarasynyň işgäriniň çagasy bolsa, onda maşgala üçin ýollamanyň bahasy 50% töweregi arzan bolýar.
Mälim bolşy ýaly, bu ýerdäki sagaldyş merkezleriniň ählisi ministrlikleriň, döwlet edaralarynyň eýeçiliginde. Ýollamalaryň hem, esasan, şol edaralaryň işgärlerine paýlanýandygy aýdylýar. Şeýle-de, ýollamalar profsoýuzlaryň üsti bilen beýleki döwlet edaralaryna hem paýlanýar. Beýle ýollamalaryň sany örän çäkli bolýar.
Paýtagtdaky tekstil kärhanasynda işleýän Arzynyň aýtmagyna görä, onuň işleýän edarasyna şu ilkinji tapgyrda 15 sany ýollama berlipdir. Arzy bu ýollamalaryň ählisiniň diýen ýaly tanyş-bilişlik boýunça paýlanandygyny aýdýar.
Mundan öň paýtagtyň Baş bilim müdirliginde hem sagaldyş merkezlerine ýollamalar satylýardy. Bu ýerde döwlet edarasynda işlemeýän ene-atalara öz çagalary üçin şeýle ýollamalary satyn almaga mümkinçilik bardy. Emma bu müdirlikde şu ýyl sagaldyş merkezlerine dynç almaga agzalýan ýollamalaryň satylmaýandygyny habar berdiler.
Şol sebäpden häzirki wagtda ýurtdaky sagaldyş merkezlerine ýollamalary, esasan, döwlet edara-kärhanalarynda işleýän raýatlyň çagalary alyp bilýärler.
Resmi maglumatlara görä, şu ýylky tomus möwsüminde Gökderedäki, Awazadaky we welaýatlardaky sagaldyş merkezlerinde jemi 35 müňe golaý çaga dynç alar.


text:
Ukrainada ýekşenbe güni geçen ses berişlikde Orsýetiň tarapdary Ýanukowiçiň ýeňiş gazanmagy diňe bir ”Mämişi rewolýusiýanyň” däl, eýse Gürjüstany, Gyrgyzystany we Moldowany hem gurşap alan demokratik tolkunyň indi ýatyşandygyny aňladýarmykan?
Bu ors täsiriniň, onuň bilen tirkeşip gelýän awtoritar syýasatyň täzeden direlmegimikän?
Regiondäki syýasatçylar, synçylar we analizçiler “ýok beýle däl” diýýärler.
Orsýetiň oppozision ýolbaşçysy Boris Nemtsowyň pikiriçe, möhümi saýlaw netijesi däl-de, oňa öňki Sowet giňişliginde geçen iň arassa saýlaw diýlip, baha berilmegi: “Ukrainada saýlaw sistemasynyň beýle oňat işlemegine biziň gözümiz gidýär. Olaryň söz erkinligine biziň gözümiz gidýär. Putin-stilli galplaşdyrmalardan sap bäsleşikli saýlawlaryna gözümiz gidýär. Bu ukrainanyň gazanan uly üstünligi. Bu ”Mämişi rewolýusiýanyň” netijesi. Ony hiç kim ýütgedip bilmez”.
“Bu saýlaw netijesi bilen Ukraina hakyky plýuralizmi ornadyp, Orsýetde, Belarusda bolşy ýaly, häkimiýetiň sanlyja adamyň elinde bolmagyndan dyndy” diýip, minskli syýasy analizçi Andreý Federau belleýär.
Leýla Alyýywa Bakuwda ýerleşýän Milli we Halkara barlaglary merkeziniň direktory. Ol: “Ýekşenbe güni geçen saýlaw bilen Ukraina arassa saýlaw geçirmäge özüniň ukyplydygyny görkezdi” diýýär.
“Ýanukowiç üýtgedip bilmez”
“Ukrainada indi bu prosesi tersine öwürmek aňsat bolmaz. Geçen 20 ýyl, bu geçiş döwri boş geçmedi. Bu demokratik döwlet institutlarynyň berk ornandygyny görkezýär. Sowet Soýuzyndan soň dörän döwletlerden tapawutlylykda Ukrainada graždan erkinliklerinde yza gaýtma bolmady. Indi ony yza gaýtarmak gaty kyn bolar. Rewolýusiýanyň gazananlaryny Ýanukowiç üýtgedip bilmez” diýip, Alyýewa aýdýar.
Sowet Soýuzynyň ýerinde dörän beýleki ýurtlarda-da Ukrainanyň göreldesine eýerilermikän? Bu goňşy Belarusda demokratiýanyň tarapdarlaryny awtoritar prezident Lukaşenkonyň režimine garşy alyp barýan göreşini dowam etdirmäge höweslendirermikän? Ermenistanda seslenme döredermikän?
Stewen Pifer Birleşen Ştatlaryň Ukrainadaky öňki ilçisi: “Biz Ukrainada 7-nji fewralda, 17-nji ýanwarda bolan zatlaryň bir ülňi bolup hyzmat etmegini isleýäris. Biziň Sowet Soýuzyndan soň dörän döwletlerde giňden ýaýramagyny isleýänimiz şular ýaly demokratiýa” diýýär.
Synçylaryň käbiri indi Ukrainanyň daşary syýasatynda Moskwa tarap golaýlama bolar diýýär. Ýöne bu pikir bilen hemmeler ylalaşanok. Pifer muny şeýle düşündirýär: “Indi Ukrainanyň alyp barýan ugry üýtgäp, Moskwa tarap gönüger diýýän orslaryň tamasy çykmasa gerek. Iki ýurt arasynda dartgynlylyk köp bolmaz. Ýöne Ukrain elitasynyň hem ilatyň köplügi Ukrainanyň Ýewropanyň bir bölegi bolmagyny isleýär”.


text:
Şu gün Horwatiýanyň prezidenti Iwo Ýosipowiç 1990-njy ýyllaryň urşunda öz ýurdunyň Bosniýany weýran etmeklige gatnaşandygy üçin Bosniýadan resmi ötünç sorady. Şeýle beýanat bilen prezident Iwo Ýosipowiç şu gün Bosniýanyň parlamentinde çykyş etdi.
Bosniýa iki günlük sapar bilen baran Iwo Ýosipowiç öz saparynyň barşynda Bosniýanyň iki sany obasyna-da barmaklygy planlaşdyrýar.
Şol obalardan birinde 1993-nji ýylyň aprelinde Bosniýadaky horwat harbylary 100-den gowrak ýerli bosniýalyny atyp öldüripdiler.


text:
Ýekşenbe güni ýaragly adamlaryň bir topary Pakistanyň demirgazygyndaky Gilgit-Baltistan welaýatynda ýerleşýän bir myhmanhana hüjüm etdiler.
Pakistanyň polisiýasy bu wakada myhmanhanadaky daşary ýurtly turistlerden dokuzysynyň hem-de bir ýerli ýaşaýjynyň öldürilendigini habar berdi. Ukrainanyň Pakistandaky ilçihanasy şu gün bu öldürilenlerden bäşisiniň Ukrainanyň raýatydygyny tassyklady.
Orsýetiň döwlet turistik agentligi hem ölenlerden biriniň Orsýetiň raýatydygyny aýdýar. Bu hüjümde pida bolan beýleki üç adamyň Hytaýyň raýatlary diýlip hasaplanylýandygy aýdylýar.
Pakistandaky Talyban toparynyň sözçüsi Azatlyk Radiosynyň “Maşaal” gullugyna telefon arkaly beren interwýusynda bu hüjümi talybanlaryň gurnandygyny we munuň daşary ýurtly güýçler tarapyndan Pakistanda amala aşyrylýan howa hüjümlerine berlen jogapdygyny aýtdy.


text:
Futbol boýunça Ýewro-2012 çempionaty dowam edýär. Ilkinji gezek Ýewro-2012 ýaly uly halkara ýaryşynyň türkmen telewideniýesi boýunça göni efirde görkezilmegi müňlerçe türkmen futbol janköýerlerine bu bäsleşigiň duşuşyklaryna tomaşa etmäge mümkinçilik berdi.
Ýewropa futbol çempionatynyň duşuşyklarynyň translýasiýasynyň Türkmenistanyň prezidentiniň tagallasy bilen amala aşyrylýandygyny kommentatorlar duşuşygyň dowamynda ençeme gezek gaýtalaýarlar.
Bu translýasiýalar göni efirde türkmen telewideniýesiniň iki kanalynda, ýagny “Ýaşlyk” we “Türkmenistan sport” telekanallarynda görkezilmelidi. Emma häzire çenli diňe “Türkmenistan sport” telekanalynda görkezilýär. Futbol janköýerleriniň käbirleriniň aýtmagyna görä, türkmen telewideniýesiniň bu translýasiýalarynyň hili daşary ýurt telekanallarynyňkydan o diýen pes däl.
“Daşary ýurt telekanallaryndaky ýaly bu translýasiýalaryň başynda, arakesmesinde we ahyrynda duşuşuk barada gürrüň edilip, dürli maglumatlar berilýär. Duşuşyklaryň kommentarileri hem gitdigiçe gowulaşýar” diýip, 37 ýaşly futbol janköýeri Arslan aýdýar.
Duşuşyklaryň translýasiýasynyň Türkmenistanyň prezidentiniň tagallasy bilen amala aşyrylýandygyny kommentatorlar duşuşygyň dowamynda ençeme gezek gaýtalaýarlar.
Emma Ýewropanyň futbol boýunça çempionatynyň duşuşyklaryny köpçülikleýin görkezýän Aşgabadyň käbir kafelerinde, esasan, daşary ýurt, hususanda, Orsýetiň telekanallarynyň translýasiýasy görülýär. Bu kafeleriň biriniň işgäriniň aýtmagyna görä, kafeniň müşderileri ors telekanallarynyň futbol duşuşyklarynyň kommentarisini diňlemegi halaýarlar.
“Ors telekanallarynyň kommentatorlarynyň futbol duşuşygyny alyp baryşlary gyzykly bolýar. Onsoňam, adamlaryň köpüsi halkara ýaryşlarynyň ors dilindäki translýasiýalaryna öwrenişipdirler” diýip, kafeniň işgäri aýdýar.
Orsýetiň ORT, RTR1, Türkiýäniň TRT1 telekanallary hem bu çempionatyň ähli oýunlaryny göni efirde translýasiýa edýärler. Umuman aýdylanda, türkmenistanlylara bu çempionatyň duşuşyklarynyň dürli telekanallardaky translýasiýasynyň hilini deňeşdirmäge mümkinçilik bar.
“Ak altyn” myhmanhasyndaky kazinonyň totalizatorynda pul goýýanlaram köpelýär. Bu totalizatorda 5 manatdan tä 500 manada çenli pul goýup bolýar.
Telewideniýe arkaly futbol duşuşyklaryna tomaşa eden futbol janköýerleri biri-biri bilen duşuşanlarynda bu bäsleşigiň dowamynda geçirilýän oýunlar barada öz aralarynda pikir alyşýarlar. Bu pikir alyşmalaryň soňabaka jedele ýazýan halatlary hem seýrek däl.
Öz aralarynda jedelleşip, pul goýýanlar hem az däl. Bir blok piwo ýa-da 1 blok çilime jedelleşýänlerem bar. Garaz, her kim öz mümkinçiliklerine görä jedelleşýär. Futbol janköýeri Arslanyň janköýerlik edýän ors komandasy oňa bir blok çilim utmaga kömek edipdir.
“Orsýetiň Çehiýany näçe hasap bilen utjakdygyny takyk aýdyp bilmesemem, onuň utjakdygyna şübhäm ýokdy. Işdeş ýoldaşym bilen bir blok “Malboro” çilimine jedelleşdim. Men utdum” diýip, Arslan aýdýar.
Aşgabadyň “Ak altyn” myhmanhasyndaky kazinonyň totalizatorynda pul goýýanlaram köpelýär. Bu totalizatorda 5 manatdan tä 500 manada çenli pul goýup bolýar.
“Bir oýunam utulamok. Hemmesinem utup gelýärin. Dört oýun oýnadym. Dördüsinem utdum. Ýöne köp pul alamok-da. Bary-ýogy 10 manat oklaýaryn. Uly pul bolsa boljak. Pulum ýok-da” diýip, “Ak altyn” myhmanhanasynyň kazinosynyň totalizatorynda oýnaýan 43 ýaşly Gurbandurdy aýdýar.
Käbirleri üçin totalizatorda oýun humar bolsa, käbirleri üçin gazanç. “Ak altyn” myhmanhanasynyň kazinosyndan çykyp barýan Gurbandurdy üçinem totalizatordaky oýun belli bir derejede eklenç.
“Aý, çörek puluňa düşýär-dä” diýip, Gurbandurdy kazinodan çykyp gitdi.
Polşada we Ukrainada geçirilýän futbol boýunça UEFA-nyň Ýewropa çempionaty dowam edýär. Bu bäsleşige dünýäniň beýleki futbol söýüjileri bilen bir hatarda türkmenistanly futbol janköýerleriniň hem ençemesi bu ýyl ilkinji gezek öz ene dillerinde berilýän görkezilişe höwes bilen tomaşa edýärler.


text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Morsi özüniň döwlet başyndan çekiljek däldigini yglan etdi we özüniň “konstitusion ygtyýarlygyny” goramak üçin janyny bagyş etmekçidigini duýdurdy.
Morsi sişenbe güni milli telewideniýede eden çykyşynda ýurduň öňki lideri Hosni Mubaragyň tarapdarlaryny häzirki protestleri tutaşdyrmakda we hökümeti dargatmaga synanyşmakda aýyplady.
Morsi öz garşydaşlary bilen barlyşyga gelmek boýunça çäre görmegi, şol sanda öz hökümetiniň düzümini täzelemegi wada berdi.
Morsiniň bu çykyşy harbylaryň ultimatumy öňe sürüp, çarşenbe günüň agşamyna çenli wagt möhletini bermeginiň yzýany edildi. Harbylar Morsiniň garşydaşlary bilen barlyşyga gelmegini talap edýärler, bolmasa, öz planyny öňe sürmekçidiklerini aýdýarlar.
Şol bir wagtyň özünde-de, onlarça müň adam hem Morsiniň, hem-de onuň garşydaşlarynyň tarapynda çykyş edip, Müsüriň köçelerine çykýarlar.


text:
Türkmen woleýbolçylary öz taryhynda ilkinji gezek halkara üstünligine eýe boldular. Olar Bangladeşiň paýtagty Dakkada geçirilen Aziýa çempionatynyň zolak ýaryşynyň (Merkezi zolak) ýeňijisi boldular — diýip, The Daily Star daşary ýurt neşiri habar berýär.
Altyn medaldan we kubokdan başga-da, watandaşlarymyz şu ýylyň 25-nji iýulyndan 5-nji awgusty aralygynda Eýran Yslam Respublikasynda geçiriljek Aziýa çempionatynyň final tapgyrynda çykyş etmäge hukuk gazandylar.
Merkezi zolaga ýurtlaryň ýedisinden—Türkmenistandan, Nepaldan, Bangladeşden, Özbegistandan, Gyrgyzystandan, Owganystandan we Maldiw Respublikasyndan toparlar wekilçilik etdi. Ýaryşa gatnaşyjylar iki toparça bölündi. Türkmen woleýbolçylary Özbegistanyň we Owganystanyň ýygyndylary bilen bir toparda çykyş etdi. Şonda birmeňzeş 3:2 hasaby bilen ýeňiş gazanyp, ýarym finala çykdylar hem-de Nepalyň woleýbolçylary bilen duşuşdylar.
Bu oýunda türkmenistanlylar 0:3 hasabynda ynamly ýeňiş gazandylar.
Jemleýji duşuşykda Türkmenistanyň ýygyndysy Maldiw adasynyň türgenleri bilen güýç synanyşdy.
Duşuşygyň birinji we ikinji ýarymlarynda türkmenistanlylar garşydaşlarynyň çalasyn hüjüminiň garşysyna alaç tapyp, olaryň goranyşyny böwüsmegi başarmadylar. Muňa garamazdan, tälimçi Gammarguly Ataýewiň şägirtleri ruhdan düşmediler. Olar ilki hasaby deňlediler — 2:2, soňra bolsa jemleýji setde 15:13 hasabynda ýeňiş gazandylar.
—Maldiwler ilkinji iki setde oňat oýnadylar, ýöne soňra biziň tälimçimiz garşydaş toparyň 9-njy belgili oýunçysyna (Sajid ismail) ýygy-ýygydan böwet goýmagy tabşyrdy. Şondan soň, biz depgini güýçlendirip başladyk — diýip, biziň toparymyzyň oýunçysy Usmanbek Kalandarow duşuşyk tamamlanansoň, The Daily Star agentligine beren beýanatynda aýtdy. — Men öz toparymyzyň üstünligine diýseň şat we Bangladeşiň hoşniýetli adamlaryna minnetdarlyk bildiresim gelýär, olar ýaryşyň başlan pursadyndan bizi goldadylar.ýygyndy toparymyzyň tälimçileriniň pikirine görä, Bangladeşdäki bäsleşigiň öňüsyrasynda guralan halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygy türkmen woleýbolçylaryna Aziýa çempionatynyň zolak ýaryşynda ýeňiş gazanmagyna uly ýardam etdi. Ony geçirmek üçin Belarus Respublikasynyň paýtagtyndan uzakda bolmadyk ýerde ýerleşen taýýarlyk görülýän “Staýka” Olimpiýa merkezi saýlanyp alyndy. Şu sport toplumy hem biziň woleýbolçylarymyzyň Aziýa çempionatynyň final tapgyryna taýýarlyk görjek ýeri bolar.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu 1-nji noýabrda geçen parlament saýlawlarynyň netijelerini öz häkimiýet başyndaky "Adalat we galkynyş partiýasy" (AKP) üçin "ýeňiş güni" diýip partiýanyň şanyna gutlag sözlerini aýtdy.
Sesleriň 97 prosentiniň sanalmagy bilen Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň hem partiýasy bolan "Adalat we galkynyş partiýasy" 49.5 prosent ses aldy. Şeýlelikde AKP 550 agzaly parlamentden 315 orny eýeläp, bir partiýadan ybarat hökümeti düzmäge hukuk gazandy.
Türkiýäniň kürtleriň tarapyny çalýan "Halk demokratik partiýasy" (HDP) bolsa sesleriň 10 prosentini almak bilen parlamente girmegi başarsa-da, saýlawyň netijelerini "lapykeç ediji" diýip häsiýetlendirdi. Bu partiýanyň alan sesleri ozal 13 prosent bolan bolsa, bu gezek aşaklap, 10.4 prosente geldi.
Sesleriň 40 prosenti
Bu aralykda Türkiýäniň esasy oppozision partiýasy bolan "Respublikan halk partiýasy" (JHP) koalision hökümeti gurma ähtimallygy ýok diýdi.
Saýlawdan öň geçirilen pikir soralyşyklaryň görkezmegine esaslanylyp, Erdoganyň partiýasy sesleriň takmynan 40 prosentini alar, onsoň parlamentde köplük orny eýelemegi üçin oňa goldaw gerek bolar diýen pikirden ugur alnypdy.
AKP sesleriň köplügini alyp bilmese, ol ikinji orny eýelän JHP bilen ýaranlyga girip, hökümetde edera edijilik güýç-gudraty onuň bilen bölüşmeli bolar diýip çaklanypdy.
Saýlaw bölünişikli zorluklaryň, goňşy Siriýada barýan konfliktiň oňaýsyz täsirleri astynda geçdi.
Hyzmatdaşlyk
Üstümizdäki ýylyň başlarynda Türkiýäniň günorta-gündogar böleginde hökümet güýçleri bilen Kürdüstanyň gadagan edilen işçi partiýasy PKK-niň arasyndaky gazaply hereketler möwjedi. Şeýle hem 10-njy oktýabrda ýüzden gowrak adamyň başyna ýeten goşa bombanyň partlamagy tutuş ýurdy lerzana getirdi.
Erdogan Siriýanyň gizlin gulluklary bilen kürt aktiwistleri "Yslam döwleti" diýip tanalýan ekstremistik topar bilen hyzmatdaşlyk edýärler diýdi. Hökümet "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri diýip güman edilýänleriň garşysyna alyp barýan operasiýalaryny güýçlendirdi.
Kürt güýçleriniň Siriýada käbir etraplary öz kontrollygyna geçirmegi hem Türkiýedäki azlyk kürtlerde hem bölünişik meýillerini döreder diýen gorka sebäp boldy. Galyberse-de, Türkiýe Siriýada barýan graždanlyk urşundan gaçyp gelen iki milliondan agdyk bosgunyň aladasy bilen ýüzbe-ýüz dur.
Gitdigiçe awtoritarlaşmak
Erdogan saýlawy "Adalat we galkynyş partiýasy" tarapdan düzülen bir partiýadan ybarat hökümete dolanmak üçin bir mümkinçilik, ýagny durnuklylyk diýip suratlandyrdy.
Ol 31-nji oktýabrda Stambulyň täze metjidinde namazdan çykyp gelýärkä, "bu saýlaw durnuklylygyň we ynamyň dowamy bolar" diýdi. Erdogan özüniň saýlawyň netijlerini, nähili bolsa-da, hormatlajakdygyny aýtdy.
Erdoganyň garşydaşlary ony gitdigiçe awtoritarlaşýanlykda aýyplaýarlar. Ol günbatar hökümetleri tarapyndan hem mediany basyp ýatyrýanlykda tankytlanýar. Türk prezidenti bu aýyplamalary ret edýär.
"Adalat we galkynyş partiýasy" bilen "Respublikan halk partiýasyndan" başga 550 agzaly parlamentden orun alar diýip garalýan iki partiýa bar. Bularyň biri "Milletçi hereket partiýasy" (MHP), beýlekisi hem kürtparaz "Halk demokratik partiýasy" (HDP).
Iýunda geçen parlament saýlawlary HDP-niň 80 orny almagy, Erdoganyň häkimiýet başyndaky "Adalat we galkynyş partiýasynyň" bir partiýadan ybarat hökümeti üçin hem zerur bolan köplük orny alyp bilmezligi bilen häsiýetlendi.


text:
Wideo: Prezident Obama "Al-Kaýdanyň" lideri Bin Ladeniň öldürilendigini yglan edýär.
Prezident Barak Obama öten agşam onuň Pakistanyň paýtagty Yslamabadyň golaýynda Abbottabatda geçirilen bir operasiýada öldürilendigi baradaky habary halka ýetirdi.
"Men bu gije "Al-Kaýdanyň" başlygy, müňlerçe bigünä erkekleriň, aýallaryň we çagalaryň ganyna galan Osama bin Ladeniň Birleşen Ştatlar tarapyndan alnyp barlan harby operasiýada öldürilendigini habar berip bilýärin" diýip, Obama aýtdy.
Prezident: "Adalat ýerine ýetdi" diýdi.
"Bin Ladeniň ölümi biziň milletimiziň "Al-Kaýdany" ýeňmek barada eden tagallasynda şu wagta çenli ýetilen iň möhüm sepgit bolup durýar. Ýöne onuň ölümi bu tagallanyň soňy däl. "Al-Kaýdanyň" biziň garşymyza edýän hüjümlerini dowam etdirjekdigine şübhe ýok. Biz ýurduň içinde hem daşynda hüşgär bolmaly" diýip, Obama nygtady.
"Möhüm sepgit”
Bu habar terrorizme garşy göreşde gazanylan ýeňiş hökmünde tutuş dünýäde oňat garşylandy. Waşingtonda we Nýu Ýorkda adamlar köçelere çykyp, özleriniň begençli duýgularyny beýan etdiler.
Ýöne munuň "Al-Kaýda" we global terrorizme nähili täsir etjekdigi belli däl. Günbatar ýolbaşçylarynyň käbiri: "Öç almak üçin edilen hüjümleriň bolmagy mümkin" diýip, duýduryş berýärler.
Fotosýužet: Terroristiň durmuşy
Saud Arabystanly gurply gurluşykçy maşgaladan bolan Osama bin Laden sowetler Owganystana çozup gireninden az salym soň, mujahetlere goşuldy. Onuň yzyna eýeren araplar soňra "Al-Kaýdanyň" özenini emele getirdiler.
Nýu Ýorkda adamlar köçelere çykyp, özleriniň begençli duýgularyny beýan etdiler, 2-nji maý.
Waşingtonda adamlar Ak Tamyň öňüne üýşüşip, "ABŞ, ABŞ, ABŞ" diýip gygyryşdylar. Olaryň biri öz duýgusyny şeýle beýan etdi: "Meniň pikirimçe, terrora garşy uruşda bu bir möhüm sepgit. Bu terrora garşy urşuň ugry barada halkyň özüni howpsuz duýmagyna sebäp bolar. Şeýle hem adamlar biziň terrora garşy çynymyz bilen uruş alyp barýandygymyzy bilerler".
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama "Al-Kaýdanyň" lideri Bin Ladeniň nirededigini tapmakda Pakistanyň howpsuzlyk işgärleriniň amerikanlara kömek edendigini aýdyp, eden hyzmatdaşlygy üçin Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardara minnetdarlyk bildirdi.
Prezident Obama: "Şeýle hem biz Birleşen Ştatlaryň yslam bilen uruşda däldigini we hiç haçan uruşda bolmajakdygyny tassyklamalydyrys. Men ozal açyk aýtdym. 11-nji sentýabrdan az salym soň, muny prezident Buş-da aýtdy: biziň urşumyz yslama garşy däl. Bin Laden musulmanlaryň ýolbaşçysy däl. Ol musulmanlary köpçülikleýin gyran adam. "Al-Kaýda" köp ýurtlarda, şol sanda biziň ýurdumyzda-da, köp musulmanlary öldürdi. Şol sebäpden onuň ölümini asudalyga, adam mertebesine ynanýanlaryň hemmesi gutlamaly".Dünýä ýolbaşçylarynyň reaksiýasy
Dünýä ýolbaşçylary Bin Ladeniň ölüm habaryny terrorizme garşy göreşde gazanylan ýeňiş diýip gutladylar. Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül: "Bin Ladeniň ölümi beýleki terroristlere we terroristik guramalaryň ýolbaşçylaryna duýduryş bolup hyzmat etmeli" diýdi.
Kreml hem Osama bin Ladeniň ölümini uly ýeňiş diýip häsiýetlendirip, terrora garşy göreşde özüniň Waşington bilen edýän hyzmatdaşlygyny artdyrmaga taýýardygyny bildirdi.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý "Talibany" bin Ladeniň ölümini sapak edinmäge çagyrdy: "Men "Talibany" düýn Abbottabatda bolan wakadan sapak alyp, uruşdan saklanmaga, öz ýurtlaryny weýran etmekden, öz doganlaryny, musulmanlary we öz watanlarynyň çagalaryny öldürmekden saklanmaga çagyrýaryn. Olar parahatçylygyň we howpsuzlygyň tarapyna geçip, öz ýurtlaryny bu betbagtçylykdan, bu bulagaýlykdan goramaly. Olar şu wagta çenli sapak almadyk bolsalar, şu gün düşünendirler diýip umyt edýärin".
Ýöne: "Terrorizme garşy uruş entek soňlananok. "Al-Kaýdanyň" zarba urmagy mümkin" diýip, duýduryş beýänler-de bar. Fransuz prezidenti Nikolýa Sarkozi: "Bin Ladeniň ölümi "Al-Kaýdanyň" aradan gidendigini aňladanok" diýip, duýduryş berdi.
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron hem halky öňümizdäki hepdelerde hüşgärlige çagyrdy.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Peşawar şäherinde ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň ýarylmagy netijesinde partladyjy serişdeleri zyýansyzlandyrýan ýurduň ýokary derejeli ofiseri we onuň üç sany kärdeşi öldi.
Abdul Hak we onuň topary partladyjyny zyýansyzlandyrmak üçin barýarka, olaryň ulagy uzakdan dolandyrylýan bombanyň partladylmagy netijesinde ýarylýar. Hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.
Şeýle-de, beýleki bir hüjümde pakistanly şaýy musulmanlarynyň belli ruhanysy Allama Nasir Abbas atylyp öldürildi. Bu hüjüm geçen aý sünni musulmanlarynyň lideriniň öldürilmegine jogap hökmünde görülýär.
Pakistanda gadagan edilen şaýy guramasynyň lideri Abbas nämälim şahsyýet tarapyndan ýekşenbe güni agşam Lahor şaherinde atylyp öldürildi.
2012-nji ýylyň başyndan bäri Pakistanda 800-den hem aşa şaýy musulmany öldürildi. Pakistanda aglaba sünni musulmanlary ýaşaýar.


text:
Türkmenistan bilen Orsýeti biri-birine ýakynlaşdyrýan aýratynlyklar gaty köp, olaryň başynda hem energiýa söwdasy durýar.
Türkmenistan daşary ýurtlara eksport edýän gazynyň 90 prosente golaýyny Orsýete akdyrýar. Bu ýagdaý bolsa, käbir synçylaryň aýtmagyna görä, Aşgabady diňe ykdysady taýdan däl, syýasy taýdan hem Orsýete garaşly edýär. Şunlukda bu Türkmenistanyň nukdaýnazaryndan käbir töwekgelçilikleri hem dörediýär, munuň anyk mysaly şu ýylyň aprel aýynda türkmen gazyny Orsýete akdyrýan turbada bolan partlamadyr.
Gaz transportunda we gaz geçirijilerde dörän näsazlyklar bilen bir hatarda rus ýolbaşçylary bilen gazyň bahasynyň üstünde ýüze çykan ylalaşmazlyklar zerarly Türkmen gazy henizem Orseýete akmaýar.
Synçylaryň pikiriçe, bu ýagdaý Türkmenistanyň ykdysadyýetine uly zarba urdy. Ýüze çykan bu oňşuksyzlyk Türkmenistany öňden hem dowam edip gelýän we gaz eksportyny köp ugurly etmek baradaky tagallasyna bat bermäge mejbur etdi. Berdimuhamedowyň Türkiýä edýän sapary bu nukdaýnazardan uly ähmiýete eýedir.
Sebäbi Aşgabat Ýewropa Orsýete alternatiw bolup biljek müşderi hökmünde garaýar, Ýewropa hem Türkmenistana öz gaz üpjünçiligi boýunça Moskwa alternatiw ýurt hökminde baha berýär. Diýmek, eger Türkmen gazy Ýewropa akdyrylsa, ol Türkiýäniň üstünden geçer. “Zaman” gazetiniň habaryna görä, türkmen prezidenti şu hepde Türkiýä we Bolgariýa etjek saparynyň dowamynda bu mesele hakda hem pikir alşar.
Türkiýeli ekspert we düýbi Ankarada ýerleşýän Gazi uniwersitetiniň professory Mehmet Seýfettin Erol bilen Azatlyk radiosyndan Muhammad Tahir şu meseleler dogrusynda söhbetdeş boldy. Azatlyk radiosy:
Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkýä edýän saparynyň maksady nämeden ybarat bolup biler? Prof. Seýfettin Erol:
Berdimuhamedowyň Antalya barjakdygy aýdylýar. Bilşiňiz ýaly, Antalýa dünýä-de turizmiň esasy merkezlerinden biri diýlip hasaplanylýär.
Elbetde, Berdimuhamedow häzirki döwürde uly meseleler bilen başagaý, belki, şonuň üçin ol birsalym dýnç almak islän bolmaga çemeli. Şol bir wagtyň özünde tomus aýlarynda Türkiýä sapar edýän daşary ýurtly ýolbaşçylar bilen türk resmileriniň arasyndaky duşuşyklar soňky döwürlerde, umuman Antalýada geçirilip başlandy.
Emma bu saparyň Aşgabadyň Moskwa bilen arasynda dowam edýän dartgynlylyk, şeýle-de Nabukko gaz geçirijisine degişli gepleşikleriň ýygjamlaşan döwrüne gabat gelmegi onuň ähmiýetini artdyrýar.
Orsýet bilen aralarynda dörän dartgynlylyk, şeýle-de Nabukko gaz turbasy barada türkmen prezidentiniň beýan eden pikirleri, elbetde, Aşgabadyň Ankara bilen aragatnaşygyna-da öz täsirini ýetirýär. Sebäbi Türkmenistanyň nukdaýnazaryndan, Türkiýe bu regionda Orsýete alternatiw bolup biljek bir ýurtdur.
Ikinjiden, Türkmenistanyň Orsýete garşy durup bilmegi üçin Nabukko, şeýle-de transkaspiý gaz geçirijisi ýaly, proýektlere mätäçligi bar. Bilşiňiz ýaly, bu iki proýektiň hem amala aşyrylmagy üçin Türkiýäniň roly gaty möhümdir.
Emma Hazaryň statusy muňa näderejede mümkinçilik döreder, bu barada bir zat aýtmak kiýn, sebäbi Orsýet bu region bilen bagly aladasyny barha artyrýar. Moskwanyň Hazar boýunça ýörite güýç döretmek barada orta atýan pikiri we onuň Eýran bilen geçiren harby türgenleşiklerine çynlakaý alada hökmünde baha berilmeli. Şunlukda Türkmenistanyň Orsýete garşy durup bilmegi üçin Hazardaky bu ylalaşmazlygy çözmek meselesi has möhüm ähmiýete eýe bolýar. Duşuşykda şol meselä üns berilmegi mümkin.
Üçünjisi, Azerbeýjanyň soňky döwürde Orsýete ýakynlaşyp başlamagyna-da Aşgabat gaty alada bilen syn edýär. Bakuwyň bu hili sýyasata baş goşmagynyň iki sebäbi bolup biler. Birinjisi, Aşgabat bilen Bakuwyň arasynda Hazarda ýerleşýän gaz ýataklarynyň kime degişilidigi baradaky mesele, ikinjisi bolsa, Azrbeýjandyr Türkmenistanyň arasynda dowam edýän oňşuksyzlykda olaryň Hazar ýaka döwletleri bolany üçin, Hazaryň statusyny götermegi ahmal. Şeýle-de, transhazar turbasynyň geçjek ýolunyň üstünde ýerleşýändigi sebäpli Azerbeýjanyň bu ýagdaýdan öz pozisiýasyny güýçlendirmäge synanyşmagy mümkin diýlen howp hem bar.
Hazar dawasy boýunça Bakuwyň Orsýet bilen birmeňzeş syýasat alyp barmagy hem Türkmenistany alada goýýar. Mälim bolşuna görä, Hazaryň statusy baradaky ylalaşmazlyk soňky döwürlerde ýene ýüze çykdy. Azatlyk Radiosy:
Azerbeýjan bilen Türkiýänyň ýakyn aragatnaşygy bar, şunlukda Berdimuhammedow bilen Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gülüň arasynda boljak duşuşykda Bakuw bilen Aşgabadyň arasynda dörän şol ylalaşmazlygy çözmek üçin Ankaranyň oýnap biljek roly bilen bagly-da gürrüň edilmegi mümkinmi? Prof. Seýfettin Erol:
Türkiýe türk dünýäsine girýän ýurtlaryň arasynda dowam edýän oňşuksyzlyklary çözmek barada aktiw alada edýän ýurtdur.
Ankara diňe Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda däl, türk dünýäsine girýän beýleki ýurtlaryň arasynda hem şeýle ylalaşmazlyklaryň bolmagyny islemez.
Meniň pikirimçe, Azerbeýjanyň alyp barýan häzirki syýasaty wagtlaýyn bir aladadyr. Bakuw bu sýyasatyny uzak wagtlap dowam etdirip bilmez. Şonuň üçin Türkiýe bilen Türkmenistan bu meselede birmeňzeş sýyasaty ýöretseler, ol Azerbeýjanyň alyp barýan sýyasatyna-da öz täsirini ýetirer.
Türkmenistanyň kyn ýagdaýy başdan geçirýän, Orsýet bilen arada dörän dartgynlylygyň dowam ediýän häzirki döwründe Bakuwyň Moskwa bilen aragatnaşygyny artdyryp, Aşgabadyň ýagdaýyny has kynlaşdyrmagy rasional bir hereket däldir. Eger Bakuw Türkmenistana belli bir maksat bilen basyş etmek isleýän hem bolsa, men bu sýyasatyň gaty uzaga çekjekdigine ynanamok. Azatlyk Radiosy:
Häzirki döwürde Azerbeýjanyň şeýle sýyasat alyp barmagynyň maksady näme bolup biler? Prof. Seýfettin Erol:
Bu Hazar deňzindäki gaz ýataklarynyň kime degişlidigi baradaky mesalä bagly. Azerbeýjan Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda dowam edýän häzirki dartgynlykdan peýdalanmaga synanyşýar. Emma Türkmenistanyň şeýle basyşa boýun egmegi mümkin däl. Azatlyk Radiosy:
Berdimuhamedowyň Türkiýä edýän bu sapary Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedewiň Aşgabada etjek saparynyň öňüsyrasyna gabat geldi. bu saparyň şol nukdaý nazardan bir ähmiýeti barmy? Prof. Seýfettin Erol:
Elbetde, ähli duşuşyklaryň we saparlaryň bir ähmiýeti bardyr. Eger ýadyňyzda bolsa, Orta Aziýada ýerleşýän ýurtlar üçin Orsýet uzak wagtlap iň esasy merkez bolup geldi. Emma bu gün Türkiýe Orsýetiň ornuny eýeläp başlady diýip bolmaz. Türkiýäni, Türkmenistany we Orsýeti deň derejede gyzyklandyrýan käbir meseleler hem bar. Olaryň başynda hem energiýa pudagy durýar.
Şol bir wagtyň özünde Türkmenistan hem Orsýet bilen arasynda dowam ediýän bu dartgynlylygy başdan sowmak üçin deňagramly hemem köp ugurly daşary sýyasata ähmiýet bermäge mejbur. Bu nukdaýnazardan Aşgabat germaniýaly şirketler bilen aragatnaşygyny artdyrdy. Hytaý we Eýran bilen Türkmenistanyň arasynda dowam edýän gatnaşyklar hem hemmä mälim.
Şeýle-de, Türkiýe bilen Türkmenistanyň aragatnaşygynyň ençeme möhüm ugurlary bar. Bu diňe howpsuzlykdyr daşary sýyasat däl, ykdysadyýet bilen bir hatarda energiýa, saglyk ýaly dürli pudaklary öz içine alýar. Azatlyk Radiosy:
Soňky döwürlerde Orsýet bilen Türkýe-de öz aragatnaşygyny artdyryp başlady, meselem, ýakynda Orsýetiň premýer ministri Wladimir Putin Ankara baranda, bu iki ýurt ençeme ylalaşyklara gol goýdy, Ankaranyň Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda dowam edýän bu dartgynlylyk boýunça eýeleýän pozisiýasy nämeden ybarat?Prof. Seyfettin Erol:
Bu hili ylalaşyklar Türkiýe ýa Türkmenistanyň nukdaýnazaryndan haýsydyr bir problema döretmez. Birsalym öň Azerbeýjan bilen bagly öňe süren pikirimde bu meselä ünsi çekmek isläpdim. Türkiýe bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyk Ankaranyň regiondaky beýleki ýurtlar bilen aragatnaşygyndan has uly we möhümdir.
Şunlukda men Ankaranyň Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda dowam edýän bu ylalaşmazlygyň çözgüdi meselesinde rol oýnap biljekdiginı we bu ugurda Türkiýäniň alada etmelidigine ynanýaryn. Azatlyk Radiosy:
Onda Abdylla Gül bilen Berdimuhamedowyň arasynda boljak bu duşuşykda Aşgabat bilen Moskwanyň arasyndaky ylalaşmazlygyň çözgüdi barada hem pikir alyşylmagy mümkinmi? Prof. Seyfettin Erol:
Elbetde, bu barada hem pikir alşylar. Sebäbi Nabukko gaz geçirijisiniň gurulmagy Türkmenistanyň köşeşdirilmegi we regiondaky düşünşmezlik barada Türkiýäniň özüni alyp barşy hemmelere aýdyň. Eger Orsýet Türkiýe bilen has berk stratigiki aragatnaşyk gurmak isleýän bolsa, onda ol Ankaranyň ähmiýet berýän meselelerine, şeýle-de regiondaky aladalaryna-da üns bermeli bolar. Azatlyk Radiosy:
Häzirki döwürde Türkiýäniň Berdimuhamedowa hödürläp biljek zady näme? Prof. Seyfettin Erol:
Hemme zatdan ozal Türkiýe Türkmenistana goldaw berjekdigini aýdyp biler. Häzirki döwürde Türkmenistan doly garaşsyzlygyna gowuşmak üçin paýhasly ädimler ädýär.
Daşarky sýyasatynda bitaraplygy saýlap alyp, beýleki ýurtlar bilen aragatnaşygynda ol deňagramlylyga hem ähmiýet berýän ýurtdur.
Ikinjiden, Türkiýe tarapyndan goldanylýan transkaspiý, şeýle-de Nabukko gaz geçirijisi hem Türkmenistanyň nukdaýnazaryndan uly ähmiýete eýedir.
Üçünjiden, Orsýet bilen Türkmenistanyň arasynda dörän dartgynlylyk pursatyndan Türkiýe ýeterlik peýdalanyp bilse, bu regionda Orsýetiň täsirini azaltmakda uly iş bolar.


text:
Ol prezidentlik saýlawlarynyň 7-nji fewralda geçirilen ikinji tapgyrynda öz garşydaşy Wiktor Ýanukowiçiň galplyklara ýol berendigini sudda subut etjekdigini aýtdy: “Men Ukrainada bolan saýlawlaryň galplaşdyrylandygyny bu gün anyk aýdyp bilerin. Meniň sözlerim syýasy beýanat däl-de, ýuristleriň bu meseläni öwrenip, çykaran netijeleri.”
Onuň aýtmagyna görä, bu saýlawlarda 1 milliona golaý ses ýa galplaşdyrylypdyr ýa-da nädogry sanalypdyr. Ýuliýa Tımoşenko Ýanukowiçi berk goldaýan Krym ýarymadasynda bolsa gaty köp bidüzgünçiliklere ýol berlendigini nygtady.
Bu saýlawlarda Wiktor Ýanukowiçe 880 müň köp ses almak başartdy. Halkara synçylary bu saýlawlary “demokratiýanyň täsin görkezijisi” diýip atlandyrdylar. Ýewropa Bileleşiginiň, Birleşen Ştatlaryň hem NATO-nyň liderleri Wiktor Ýanukowiçi saýlawlarda ýeňiş gazanmagy bilen gutladylar.
Muňa garamazdan, 13-nji fewralda eden çykyşynda Ýuliýa Timoşenko Ýanukowiçiň hiç haçan Ukrainanyň kanuny prezidenti bolmajakdygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da Ukrainanyň premýer-ministri 2004-nji ýylda, “Mämişi rewolýusiýada” bolşy ýaly, öz tarapdarlaryny proteste çagyrmajakdygyny mälim etdi.
“Bu mesele bilen bagly suda ýüz tutmasak, Ukrainany hiç bir göreşsiz jenaýatçylaryň ellerine berdigimiz bolar. Men ýene bir maýdana çykmaga çagyryş etmeýärin, köpçülikleýin protestlere hem rugsat bermerin. Häzir Ukraina durnuklylyk hem asudalyk zerur. Şonuň üçin biz bu meseläni suda ýüzlenip, çözjek bolarys. Men Ýanukowiçiň prezident däldigini ýene bir gezek nygtasym gelýär. Geljekde näme bolsa-da, ol hiç haçan Ukrainanyň kanuny esasda saýlanan prezidenti bolmaz” diýip, Ýuliýa Timoşenko belledi.Netije berermi?
Alty ýyl mundan ozal Ukrainada geçirilen prezidentlik saýlawlarynda hem Ýanukowiç özüniň ýeňiş gazanandygyny yglan edipdi. Emma şol saýlawlarda galplyklara ýol berlendigi ýüze çykansoň, olaryň netijeleri kabul edilmedi. “Mämişi rewolýusiýa” bolsa Ýuliýa Timoşenkonyň öňki ýarany Wiktor Ýuşenkony häkimiýet başyna getirdi.
YHHG beýleki halkara guramalar bilen bir hatarda saýlawlaryň “professional, aç-açan hem adalatly” geçendigini, resmi taýdan yglan etdiler.
Wiktor Ýanukowiçiň “Regionlar partiýasynyň” başlygynyň orunbasary Anna German Timoşenkonyň çykyşyna jogap berip, onuň bu hereketleriniň netije bermejekdigini aýtdy.
“Associated Press” habar gullugyna beren interwýusynda Anna German Timoşenkonyň bu hereketleri bilen Ýanukowiç bilen geçirilmeli gepleşiklerinde ýeňillik gazanmak isleýandigini aýdyp, Ýanukowiçiň partiýasynyň demokratiýa meselesi babatda söwdalaşmaýandygyny nygtady.
10-njy fewralda eden çykyşynda Wiktor Ýanukowiç Ýuliýa Timoşenkony wezipesinden çekilmäge çagyryp, Ukraina ýene bir krizisiň gerek däldigini aýtdy.
Düýn, 14-nji fewralda, Ukrainanyň Merkezi saýlaw kommissiýasy Ýanukowiçiň ýeňiş gazanandygyny resmi taýdan yglan etdi.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleri 2012-nji ýylda ÝB-e ýolbaşçylyk etmek wezipesiniň Kipre ynanylmagynyň Ankara bilen Brýusseliň arasyndaky gatnaşyklara ýaramaz täsir etjekdigini öňünden duýdurdy.
Mundan öň resmi Ankara Kipriň Ortaýer deňzindäki ýataklardan gaz gazyp almak baradaky planlaryny “öjükdirme” diýip atlandyrypdy.
Kipr adasynyň ýarpysyndan gowragy Kipr Respublikasyna degişli bolup, bu ýerde esasan etniki grekler ýaşaýarlar. Galan böleginde ykrar edilmedik Demirgazyk Kipriň Türk Respublikasy ýerleşýär. Bu ýerde esasan etniki türkler ýaşaýar.


text:
Ýaşaýyş
Ýaşaýyş — materiýanyň işjeň barlyk formasy, ol birnäçe babatda materiýanyň fiziki we himiki barlyk formalaryndan ýokarda durýar[1]; ol öýjükde madda çalşygyny we onuň bölünmegini amala aşyrmaga mümkinçilik berýän, öýjükde bolup geçýän fiziki we himiki prosesleriň jemidir (öýjügiň daşynda ýaşaýyş ýokdur, wiruslarda diňe öýjüge genetiki material geçensoň janly materiýanyň häsiýetleri peýda bolýar). Daşky gurşawa uýgunlaşmak bilen, janly öýjük janly organizmleriň ähli köpdürlüligini emele getirýär. Janly materiýanyň esasy atributy — replikasiýa üçin ulanylýan genetiki maglumat bolup durýar.


text:
Klimatyň üýtgemegi bilen bagly BMG-niň klimat boýunça ýygnaklar geçirýän toparynyň prezidenti wezipesinden çekilenden soň Daniýanyň premýer-ministri Lars Loekke Rasmussen bu wezipäni eýeledi.
Daniýanyň klimat boýunça ministri wezipesini hem berjaý edýän Konni Hedegaard bu kararynyň sebäbiniň jikme-jigi barada anyk maglumat bermän, munuň proseduranyň bir bölegidigini aýtdy.
BMG tarapyndan goldanylýan bu gepleşikler häzirki döwürde petige diräp dur, sebäbi zäherli gaz maddalarynyň howa giňişligine goýberilmegi hem-de garyp ýurtlara maliýe ýardamyny etmek meselesinde ylalaşyga gelnip bilinmeýär.
Daniýanyň paýtagty Kopenhagende geçirilýän bu sammitiň anna güni tamamlanmagyna garaşylýar.
Ýygnagyň soňky günine 120 töweregi hökümet we döwlet baştutanlarynyň gatnaşmagyna garaşylýar.
Şeýle-de bu ýygnakda haýsydyr anyk netijä gelinmänligine garşy protest gurnamak üçin köçelere çykan adamlara Daniýanyň howpsuzlyk güýçleri göz ýaşardyjy gaz atypdyr.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ABŞ-nyň ýurtdan öz goşunlaryny çykarmak boýunça jemleýji planlaryny makullap çykyş edýärkä, synçylar daşary ýurt goşunlary bolmadyk ýagdaýynda ýurduň geljegine hökümetde we jemgýyetde howatyrlanmalaryň barha artýandygyny aýdýarlar.
Owgan hökümeti ABŞ-nyň goşun çykarmak işini wagtyndan öň jemlemegini makullap biler. Emma sahnanyň aňrysynda köp owganlar ýurduň esasy ýarany we ýardam berijisi bolan Waşington tarapyndan terk edilmegini islemeýärler.
Kabul NATO-nyň harby missiýasy şu ýyl tamamlanandan soňam, ýene-de on ýyla golaý wagtlap daşary ýurtlularyň ýurtda galjakdygyny çak edýär. Bu barada Owganystanyň we ABŞ-nyň arasynda Howpsuzlyk baradaky ikitaraplaýyn ylalaşykda aýdylýar. Owganystan bu ylalaşyga entek gol çekenok. Waşingtona bolsa bu ylalaşyk öz goşunlaryny 2014-nji ýyldan soň hem ýurtda galdyrmak üçin gerek.
Howatyrlanmalar
Emma ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýylyň aýagyndan soň Owganystanda 9800 adamlyk amerikan goşunynyň galjagyny we olary 2016-njy ýylyň aýagyna çenli doly çykarjagyny şu hepdede aýdyp
, köpleri geň galdyrdy.
Owganystanda bu beýannama ABŞ-nyň harby we maliýe borçlaryna bildirilýän şübheleri artdyrdy. Owganlylaryň köpüsi daşary ýurtlardan maddy we beýleki kömekler bolmazdan, Owganystanyň gowşak howpsuzlyk güýçleriniň “Talybana” garşy durjakdygyna şübhelenip, ýurduň bulaşyklyga uçramagyndan aladalanma bildirýärler.
“Owganystanyň syýasy elitasynyň arasynda hakyky howatyrlanmalar bar” diýip, Kabul Uniwersitetiniň Owganystan merkeziniň müdiri Abdul Waheed Wafa aýtdy.
“Täze amerika fondunyň” Merkezi Aziýa boýunça bilermeni we Owganystanyň Fransiýadaky hem Kanadadaky öňki ilçisi Omar Samad Waşingtonyň Owganystandan öz goşunlaryny çykarmak boýunça iki ýyllyk planynyň ozal çak edilişinden has çakli boljakdygyny çak etmäge esas bar diýip belledi.
Omar Samad “Bu habar amerikanlaryň Owganystana we dünýäniň bu bölegine, soňky onýyllykdaky ýaly, o diýen çynlakaý garamajagyny görkezýär” diýýär.
ABŞ-nyň planlary
9,800 amerikan esgeriniň Owganystanyň 350000 esgerini türgenleşdirmek we “Al-Kaýda” bilen bagly güýçlere garşy çäkli görnüşdi söweşmek üçin galmagyna garaşylýar. Emma 2015-nji ýylda olaryň ýarpysy ýurdy terk eder, 2016-njy ýylda bolsa olaryň aglaba köpüsi gidip, diňe ABŞ-nyň Kabuldaky ilçihanasynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin, uly bolmadyk bölegi galar.
ABŞ-nyň harby resmileri Waşingtonyň Owganystana ýardam bermegi bes etmegi bilen bagly aladalanmalary köşeşdirmäge çalyşdy. ABŞ-nyň we koalisiýanyň baş ýolbaşçylaryndan general Josef Dunford (Joseph Dunford) 28-nji maýda Kabulda geçiren metbugat konferensiýasynda ABŞ-nyň “owgan goşunynyň durnuklylygyna” goldaw bermegini dowam etdirjekdigini aýtdy.
Dalaşgärleriň pozisiýasy
Hamid Karzaýyň ornuna prezidentlik wezipesine geçmek ugrunda 14-nji iýunda saýlawlaryň ikinji tapgyrynda bäsdeş boljak dalaşgärler öňki daşary işler ministri Abdylla Abdylla we öňki maliýe ministri Aşraf Ghani ABŞ-nyň ýurtdan öz goşunlaryny çykarmak planlaryna seresaplylyk bilen çemeleşýärler.
Abdullah 29-njy maýda “France 24” agentligine beren interwýusynda
“jogapkärçilikli çykyşa” çagyrdy
Aşraf Ghaniniň metbugat wekili Abass Noyan 28-nji maýda AÝ/AR bilen söhbetdeşlikde ABŞ-nyň agzalýan planlarynyň “alada üçin esas döretmeýändigini” we Obamanyň Kabulyň Howpsuzlyk boýunça ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekmegine itergi berýändigini belledi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministrligi gündogar Ukrainada ir säher adam ölümine sebäp bolan atyşygy «gözçykgynçlyk» hökmünde häsiýetlendirdi.
Daşary işler ministrligi 20-nji aprelde gündogar Ukrainanyň Slowýansk şäheriniň golaýynda bir barlag nokadynda ukrain häkimiýetleri tarapyndan çagyrylan Pasha ýaraşygynyň bozulandygyny aýtdy we munuň Kiýewdäki häkimiýetleriň «milletçileri we ekstremistleri» ýaragsyzlandyrmak islemeýändigi görkezendigini öňe sürdi.
Bu hüjüm ýerli wagt bilen ir sagat 2.00-da boldy. Aýdylmagyna görä, birnäçe maşyn barlag nokadyna gelip, ol maşynlardaky adamlar barlag nokadyny işledýän orsýetçi topary oka tutdy.
Adam pidalary baradaky maglumatlar dürli-dürli. Ukrain häkimiýetleri atyşyk netijesinde bir adamyň ölendigini, birnäçe adamyň bolsa ýaralanandygyny aýdýarlar.
Orsýetiň «Rossiýa 24» telekanaly bäş adamyň öldürilendigini, olaryň üçüsiniň barlag nokadyny saklaýan adamlardandygyny, ikisiniň bolsa hüjümçiler tarapyndandygyny aýtdy.
Orsýete tarapdar ýerli separatist lideri Wýaçeslaw Ponomarew barlag nokadynda orsýetçi adamlaryň üçüsiniň öldürilendigini, hüjümçilerden bolsa biriniň öldürilendigini aýtdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi bu hüjümde Ukrainanyň milletçi «Sag sektor» toparyny günäledi. Moskwa Ukrainadaky gozgalaňda köplenç şu topary günäleýär.
«Sag sektor» toparynyň sözçüsi Artem Skoropadsky bu hüjüme özleriniň dahylldygyny ret etdi. "Bu Orsýet tarapyndan edilen masgaraçylykly prowokasiýa, sebäbi bu iş hristianlaryň mukaddes agşamynda, Pasha gijesinde boldy" diýip, Skoropadsky aýtdy.
Ol bu hüjümde Orsýetiň ýörite güýçlerini günäledi.
Şu arada Ukrainanyň iş başyndaky içeri işler ministri Arsen Awakow feýsbuk sahypasynda özüniň gündogar Ukraina gidýändigini, ol ýerde Milli gwardiýanyň goşunlaryny we ýörite güýçleriň goşun bölümlerini görmekçidigini aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugy 20-nji aprelde Içeri işler ministrliginiň ministrligiň ýörite güýçleriniň, «Berkudyň» ozalky agzlarynyň öz-özüňi goraýyş güýçlerine goşulyp, daşary ýurt agressiýasyna garşy durmagyna çagyryş edendigini habar berdi.
Ozalky prezident Wiktor Ýanukowiç fewralyň aýagynda ýurtdan gaçandan soň, Awakow «Berkudy» dargadypdy. «Berkut» agzalary Ýanukowiçiň hökümeti ýykylmazyndan öňki hepdelerde köplenç Ýanukowiçe garşy protestçiler bilen çaknyşypdylar.
Ukrainanyň, Orsýetiň, Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli diplomatlary 17-nji aprelde Ženewada duşuşyp, Ukrainadaky dartgynlyklary gowşatmak boýunça käbir esasy çäreler barada ylalaşyga gelipdiler.
Şol çäreleriň arasynda bikanun ýaraglanan toparlary ýaragsyzlandyrmak we dargytmak, hökümet binalaryny eýelän adamlaryň ol ýerleri boşatmagy barada hem çagyryşlar edilipdi.
Şu wagta çenli Ukrainada bu şertleriň ýerine ýetirilişi bilen bagly kän delil görünmeýär.


text:
"Yslam döwletiniň" söweşijileriniň ýaýradan wideosynda jezalandyrylýandygy görkezilen adamlaryň Gazagystanyň günorta regiony we Orsýetiň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regiony bilen gatnaşygy bolmagy mümkin.
“Yslam döwletiniň” söweşijileriniň şu hepdede ýaýradan wideosynda öldürilendigi görkezilen adamlaryň biriniň kimligi sosial media sahypalarynda peýda bolan maglumatlaryň we Gazagystanyň günortasynda ýaşaýjylar bilen geçirilen interwýular esasynda anyklanana meňzeýär.
Sosial medianyň ulanyjysy, wideoda “orsýetli agentler” diýlip atlandyrylyp, atylyp öldürilendigi görkezilenleriň biriniň öz adamsyna meňzeşdigini AÝ/AR-nyň Gazak gullugyna aýtdy. Şol bir wagtda-da onuň klasdaşy bolmagy ahmal diýlip çak edilýän adam özüniň Gazagystanyň howpsuzlyk ofiserleri tarapyndan soraga çekilendigini aýtdy.
13-nji ýanwarda ýaýradylan wideoda söweşiji çaganyň gara geýimli iki sany ýesiri, olar özleriniň “yslam döwletiniň” Siriýadaky söweşijileriniň arasyna Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy tarapyndan ornaşdyrylandygyny aýdansoň, kellesinden atyp öldürişi görkezilýär.
Wideoda görkezilenlerden, özüni Gazagystanyň günorta-gündogaryndaky Jambyl regionyndan 38 ýaşly Žanbolat Mamaýew diýip tanadan adama meňzeş biriniň suraty, Orsýetiň ”Wkontakte” meşhur sosial ulgamynda “Amina Mamaýewa” atly ulanyjynyň sahypasynda ýerleşdirilipdir.
Bu sahypanyň ulanyjysy ”Wkontakte” sahypasynda ýerleşdirilen suratdaky adamyň özüniň adamsydygyny, onuň adynyň Žanbolat Mamaýewdigini we özleriniň üç çagasynyň bardygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna habar berdi.
“Ol FSB-niň (Federal Howpsuzlyk agentliginiň) agenti däldi. Ol şäherde taksi sürüji bolup işleýärdi” diýip, özüniň Orsýetiň Demirgazyk Kawkazdaky Garaçaý-Çerkez respublikasynyň Garaçaý şäherinde ýaşaýandygyny habar beren ulanyjy aýal: “ol hakyky ärdi we atady” diýip, internet arkaly söhbetdeşlikde ýazdy.
Bu ulanyjy “Žanbolat Mamaýewiň öldürilendigi” görkezilen wideony özüniň görendigini aýtdy, emma bu barada öz pikirini aýan etmekden ýa telefon arkaly söhbetdeş bolmakdan ýüz öwürdi.
14-nji ýanwarda bu ulanyjy “Yslam döwletiniň” wideosynda görkezilen adamy özüniň tanaýandygyny inkär etdi. Agzalan adamyň üç çaganyň suratlarynyň arasynda ýerleşdirilen suraty ulanyjynyň ”Wkontakte” sahypasyndan ol aýal AÝ/AR bilen habarlaşandan sähelçe wagtdan soň ýok edildi.
Onlaýn suratlar
“Yslam döwletiniň” wideosynda Žanbolat Mamaýew diýlip görkezilen adamyň beýleki suratlaryny sosial mediada, şol sanda Orsýetiň ”Odnoklassniki” saýtynda we beýleki sahypalarda tapyp bolýar.
”Odnoklassniki” sahypasynda “Žanbolat Mamaýew” ady bilen bir surat çykýar we bu ýerde berilýän maglumatda 38 diýlip görkezilen ýaş wideodaka gabat gelýär, şeýle-de Žambyl regiony we şähere hem-de etraba degişli Merke ady agzalýar.
Garaçaý regiony
Şol bir wagtda-da ”Wkontakte” sosial ulgamynda şol bir adamyň suraty bilen "Seifullakh Mamaew" ady bilen 2013-nji ýylyň oktýabrynda döredilen sahypada ulanyjynyň ýaşaýan ýeri Merke diýlip görkezilýär we onuň soňky sapar 8-nji oktýabrda ulanylandygy görkezilýär.
Sahypada ulanyjynyň Merke etrabyndaky Oital obasynyň 48-nji mekdebe gatnandygy aýdylýar.
Mekdebiň müdiriniň orunbasary Bahyt Alipbaýewanyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna aýtmagyna görä, 1976-njy ýylda doglan Žanbolat Mamaýew atly oglanyň bu mekdepde birinji klasdan dokuzynjy klasa çenli okandygyny aýtdy. “Ol biziň mekdebimizde doly bomadyk orta mekdebiniň attestatyny aldy” diýip, Alipbaýewa AÝ/AR-nyň Gazak gullugyna aýtdy.
Özüni Muhametjan Muzarapow diýip atlandyran adam AÝ/AR-nyň Gazak gullugy bilen söhbetdeşlikde Mamaýew bilen bile mekdebe gatnandygyny aýtdy, emma öz klasdaşynyň maşgalasy bilen ol ýerden 20 ýyl mundan öň göçüp gidendigini aýtdy.
“Şondan bäri biz ol barada hiç zat eşitmedik” diýip, Muzarapow aýtdy we “men olaryň nirä göçendigini ýa-da olaryň bu ýerde garyndaşlarynyň henizem galyp-galmandygyny” bilmeýärin. Ol Bolşewik obasynda ýaşaýardy we biziň mekdebimizde okaýardy. Onuň kakasy gazak, ejesi bolsa etnik garaçaýdy”.
Muzarapow “YD-niň” wideosynyň şu hepdede internetde peýda bolmagynyň yz ýany özüniň Gazagystanyň Milli Howpsuzlyk komiteti bilen habarlaşandygyny aýtdy.
“Olar meniň ony tanap-tanamaýandygymy bilmek islediler” diýip Muzarapow gürrüň berdi.
Emma Muzarapow we Alipbaýaewa wideony görüp, öz mekdeplerine gatnan Žanbolat Mamaýewiň “Yslam döwletiniň” wideo ýazgysynda görkezilen adamdygyny tassyklap bilmediler.
Wideoda görkezilen ikinji adamyň şahsyýeti barada örän az maglumat bar. Ol özüni Sergeý Aşimow diýip tanatdy we özüniň Federal Howpsuzlyk Gullugynda (FSB) işleýändigini aýtdy.
15-nji ýanwarda ”Kommersant” neşiri Aşimowyň 1994-nji ýylda Gazagystanyň Garaganda şäherinde doglandygyny, ýetim ösüp, internata gatnandygyny, onuň sürüjilik ugrundan bilim alyp, 2000-nji ýyllaryň aýagynda Tatarystanyň paýtagty Gazana gidendigini habar berýär. Ol başda Moskwa Döwlet Uniwersitetinde bilim almak isläpdir we artist kärine ýa-da FSB-niň ýokary mekdebine girmek ýaly mümkinçiliklere höwes edipdir. Ol atyr söwdasy bilen meşgullanyp, soň bolsa sürüji bolup işläp başlapdyr.
”Kommersant” gazeti Aşimowyň özüni “yslama geçen ors” diýip häsiýetlendirendigini we onuň Mekkä zyýarat edendigini, Haja gidendigini habar berdi.
”Orsýet gündeliginiň” maglumatynda, sosial ulgamlara salgylanylyp, onuň Gazanda Orsýetiň Yslam institutynda dini bilim alandygy habar berilýär, emma bu maglumatyň tassyklanmandygy bellenilýär.
14-nji ýanwarda Orsýetiň Siriýadaky diplomatlary “Yslam döwletiniň” wideosynyň peýda bolmagynyň daşyndaky ýagdaýlary we öldürilendigi görkezilen iki adamyň Orsýetiň raýaty bolmagynyň ähtimaldygyny barlaýandygyny aýtdylar.
"Wideoda görkezilenleriň Orsýetiň raýatydygyny tassyklaýan maglumatlar bizde entek ýok. Ilçihana munuň Orsýetiň raýatlarynyň, hususan-da Orsýetiň ýörite güýçleriniň agzalarynyň jezalandyrylandygy çak edilýän maglumaty öwrenýär” diýip, Orsýetiň Siriýadaky ilçihanasynyň metbugat wekili Oleg Samoçkin aýtdy diýip, Interfaks habar berýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň raýaty we orsýetli iki adam ABŞ-dan Orsýete örän çeýe harby tehnologiýalary geçirmekden güman edilip tussag edildi diýip, 6-njy oktýabrda Birleşen Ştatlaryň Adalat departamenti aýtdy.
Departament Birleşen Ştatlaryň raýatlygyny alan nýu-ýorkly Alekseý Baryşefiň kontrollykda saklanylýan tehnologiýalary bikanun eksport etmekde tutulandygyny mälim etdi. Şeýle-de, Orsýetiň raýatlary Dmitriý Aleksandrowiç Karpenko we Alekseý Krutilin Baryşew bilen düldüwşik etmekde ele salyndy.
Tussag edilenler günäli tapylsa, onda olar 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmek we 1 million amerikan dollary möçberinde pul jerimesini tölemek ähtimallygy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Birleşen Ştatlar ýurduň milli howpsuzlygyna wehim salyp biläýjekdigine ynanylýan tehnologiýa enjamlaryň eksport edilmegini çäklendirýär.


text:
Türkmenistanyň habar serişdelerinde berilýän maglumatlaryň mazmun taýdan çäkliligi, media azatlygynyň çäklendirilmegi jemgyýete nähili täsir ýetirýär? Jemgyýet üçin nähili howplary döredýär?
Azatlyk Radiosy bu sowallar bilen düýbi Fransiýada ýerleşýän ”Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň Ýewraziýa bölüminiň müdiri Ýohan Bire ýüzlendi.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, Türkmenistanda medianyň çäklendirilmegi jemgyýete nähili täsir ýetirýär we nähili howplary döredýär?
Ýohan Bihr: Informasiýanyň elýeterli bolmagy adamlaryň iň esasy hukugydyr. Hut maglumat almak hukugy adamyň beýleki hukuklarynyň berjaý edilmegini talap etmek üçin esasy şert bolup durýar. Informasiýanyň çäklendirilen ýagdaýynda korrupsiýa garşy hem göreşip bolmaýar, adam hukuklaryny-da talap edip bolmaýar, ekologiýa degişli we başga-da hiç bir beýleki problemalara garşy göreşip bolmaýar. Şonuň üçin erkin maglumatyň elýeterli bolmagynyň jemgyýetler üçin iňňän uly ähmiýeti bar. Maglumatyň çäklendirilmegi islendik problemalaryň çözgüdini petige diredýär.
Azatlyk Radiosy: Şu günki gün informasion tehnologiýalar gitdigiçe ösýärkä, türkmen jemgyýetiniň dünýädäki maglumatlardan üzňelikde saklanyp galmagyna, siziň pikiriňizçe, näme sebäp bolýar?
Ýohan Bihr: Şu günki gün ilaty informasiýadan doly üzňeleşdirmek gaty kyn, sebäbi informasiýa indi adamyň gündeki durmuşyny ählitaraplaýyn gurşap alýar, biziň telefonlarymyz, internet informasiýanyň çeşmesi bolup durýar. Emma şu günki gün hem maglumat elýeterliligini çäklendirip bolýar, ilata elýeterli bolup biljek maglumatlary saýlap berip bolýar. Internete gözegçilik edilýär, internet petiklenýär. Meselem, Türkmenistanda oppozision, garaşsyz habar serişdeleri petiklenýär.
Şeýle-de habar serişdelerinde berilýän maglumatlaryň mazmunyny ýöýmak arkaly, informasiýany dezinformasiýa öwrüp bolýar. Bu usul şu günki gün Orsýetde giňden ulanylýar. Şeýlelikde informasiýa çeşmeleri köpelen hem bolsa, maglumatyň manipulýasiýa, ýagny täsir guraly hökmünde ulanylmagy üçin hem mümkinçilikler saklanyp galýar. Şol bir wagtda-da bellemeli zat, şu gün repressiw döwletler üçin maglumatlary halk köpçüliginden doly ýaşyrmak kynlaşýar.
Azatlyk Radiosy: Şu günki informasiýa çeşmeleri jemgyýetler üçin nähili mümkinçilikleri we nähili howplary döredýär?
Ýohan Bihr: Informasion tehnologiýalaryň we internetiň ösüşi adamlaryň maglumat elýeterliligini artdyrýan hem bolsa, şol bir wagtda-da hökümetler üçin adamlara, jemgyýetlere gözegçiligi güýçlendirmek üçin hem has giň mümkinçilik berýär. Umuman aýdylanda, şu günki gün repressiw ýurtlar maglumatlaryň üstünden gözegçilik üçin hem resmi propagandany, hem media serişdelerindäki senzurany, hem-de internet ulanyjylara gözegçilik etmek tehnologiýalaryny ulanýarlar. Bu gurallaryň ählisiniň bir wagtda ulanylmagy metbugat azatlygyna howp salýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda informasiýa resmi taýdan çäklendirilýärkä, raýatlaryň, jemgyýetiň erkin maglumata eýe bolmagyna, siziň pikiriňizçe, mümkinçilik barmy?
Ýohan Bihr: Türkmen jemgyýeti maglumat çäkliligini ýeňip geçmäge ukyplydygyny görkezdi. Meselem, 2011-nji ýylda Abadanda bolan wakalar barada resmileriň dyman wagtynda türkmen raýatlarynyň mobil telefonlaryna surat alyp, ýaýradan maglumatlary habaryň ýurduň içine we daşyna ýaýramagyna ýol açdy. Şeýlelikde häzirki tehnologiýalar, Türkmenistanda klassyky habar serişdeleriniň çäklendirilmegine garamazdan, graždan žurnalistikasynyň, ýagny raýatlaryň aktiwliginiň ösmegine we ýurtdaky informasion üzňelige täsir ýetirip, erkin maglumat elýeterliligini giňeltmäge şans berýär. Emma adamlar internetiň özlerine berýän mümkinçilikleri bilen bir wagtda döredýän howplary hem ýatdan çykarmaly däl we özlerini töwekgelçiliklerden goramak mümkinçiliklerinden habarly bolmaly.


text:
ABŞ-nyň dört konresmeni, şol sanda Senatyň daşary gatnaşyklar komitetiniň ýolbaşçysy senator Jon Kerri Azatlyk Radiosynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň ýagdaýy barada alada bildirip, Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçisine ýörite hat ýollady.
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew geçen hepde 5 ýyl azatlykdan mahrum edilipdi. Žurnaliste garşy görülen bu çäre onuň žurnalistik işii bilen baglanyşykly diýlip hasaplanylýar.
Döwletmyrat Ýazgulyýewiň ykbalyna alada bildirip ýazylan hata, hususan-da, ABŞ-nyň Senatynyň daşary gatnaşyklar komitetiniň ýolbaşçysy senator Jon Kerri, kongresmenler Riçard Durbin, Benjamin Kadrin we Kirsten Gilibrand dagylar gol goýupdyrlar. Bulardan kongresmen Benjamin Kadrin ABŞ-nyň Helsinki komissiýasynyň hem egindeş ýolbaşçysy wezipesini eýeleýär.
Olar Türkmenistanyň ABŞ-daky ilçisi Meret Orazowa 12-nji oktýabrda ýollan hatynda “jenap Ýazgulyýewe adalatly sud edilmändigi baradaky maglumatlary derňemeklige hem-de oňa adalatly sud diňlenişiginiň geçirilmegine we ol diňlenişigiň-de kanunçylygyň talaplaryna laýyk bolmagyna” çagyryş edipdirler.
“Žurnalistik işleri bilen bagly”
D.Ýazgulyýew 27-nji sentýabrda Türkmenistanyň ahal welaýatynda tussag edilipdi. Oňa garşy maşgala agzalaryndan birini janyna kast etmäge synanyşyga mejbur etmekde günä bildirildi.
Ýagulyýewiň maşgala agzalary žurnaliste garşy galp beýanat bermekleri üçin özlerine howpsuzlyk güýçleri tarapyndan basyş edilenligini aýdyp, soňra Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa we ýurduň baş prokuroryna hat ýollandyklaryny aýdýarlar.
Olar Döwletmyrat Ýazgulyýewe garşy görülen bu çäräniň onuň žurnalistik işleri bilen baglydygy we onuň sýyasy äheňli bir ädimdigi barada özlerinde ýeterlik dokumentiň bardygyny aýtdylar.
Žurnalist Ýazgulyýew bilen bagly 5-nji oktýabrda geçirilen sud diňlenşigi kadaly iş sagadynyň daşynda we ýapyk gapylaryň aňyrsynda amala aşyrylypdy. Şol diňlenşikde Ýazgulyýewiň aklawçysy hem bolmandy.
ABŞ-nyň Kongresiniň Wekiller palatasynyň daşary gatnaşyklar komitetiniň ýokary derejeli agzasy kongresmen Howard Berman Döwletmyrat Ýazgulyýew azatlykdan mahrum edilenden soňra Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Ýazgulyýew barada gelnen şol kararyň erkin jemgyýetlerde çydam edip bolmajak bir hereketdigini aýdypdy.
“Türkmenistanyň hökümeti ýurduň raýatlarynyň söz azatlygy boýunça hukugynyň bardygyna göz ýetirmeli. Eger Türkmenistan adalatly bir ýurt bolmak isleýän bolsa, ýurdy dolandyrmak boýunça demokratik düzgünleri ýola goýmaly, köp pikirlilige hormat goýmaly, söz we metbugat azatlygyny kepillendirmeli. Men bu meseleler barada mundan 5-6 aý ozal Türkmenistanyň prezidentine hat ugradypdym, ýöne onuň hiç zada peýdasy degmedik ýaly. Hökümet erkin jemgyýetlerde çydam edip bolmajak şol bir ýanamalary we jenaýata çekme usullaryny ulanýan ýaly görünýär” diýip, kongresmen H.Berman belläpdi.
Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň prezidenti Stiwen Korn hem žurnaliste garşy çykarylan şol hökümi rehimsiz çäre diýip häsiýetlendirdi.
“Bu galplaşdyrylan sud prosesi we onuň çykaran rehimsiz hökümi habar serişdelerine gezek gelende Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hiç bir kanuna we standarta hormat goýmaýandyklaryny görkezdi. Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy bu hökümi berk ýazgarýar we halkara jemgyýetçiligini-de bu işi ýazgarmaklyga çagyrýar” diýip, Stiwen Korn nygtady.
Ýene hukuk meselesi ýüze çykdy
Žurnalist D.Ýazgulyýew iýul aýynda Abadanda ýarag ammarynda bolan partlamalar barada ilkinji bolup habar beren žurnalistlerden biri bolupdy. Hökümet ilki başda şol partlamalary kiçijik bir waka diýip görkezip, onuň üstüni örtmäge synanyşypdy.
Şol wakadan soňra Ýazgulyýew şu wakalary suratlandyrmakdaky eden žurnalistik işleri bilen bagly howpsuzlyk edarasyna çagyrylypdy we oňa duyduruş berilipdi.
Indi köp ýyllardan bäri Türkmenistan halkara guramalary tarapyndan metbugat azatlygynyň ýagdaýy boýunça dünýäde iň repressiw ýurtlardan biri diýlip häsiýetlendirilip gelinýär.
Düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz Reportýorlar” guramasy, düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House” guramasy we žurnalistleri goramak boýunça Komitet D.Ýazgulyýewe garşy görülen bu çäräniň oňa garşy žurnalistik işleri boýunça ar almak maksady bilen ädilen ädimdigini aýdyp, beýanat ýaýratdylar.
ABŞ-nyň kongresmenleri tarapyndan 12-nji oktýabrda Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçisine ýollanan hatda D.Ýazgulyýew bilen bagly bu wakanyň türmelerde saklanýan ençeme beýleki sýyasy tussaglar bilen bagly aladany-da has artdyranlygy nygtalýar.
Hatyň şol sýyasy tussaglar baradaky böleginde ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen Helsinki fondunyň agzaylary Annagurban Amangylyjowyň, Sapardurdy Hajyýewiň we graždan aktiwisti Gulgeldi Annaniýazowyň-da atlary agzalýar.
Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçihanasy bu hat bilen baglanyşykly maglumat bermekden saklandy.


text:
Türkiýäniň habar serişdeleri Adana regionynda 38 daşary ýurtlynyň, şol sanda aýallaryň we çagalaryň “Yslam döwleti” söweşiji toparyna goşulmak maksatly Siriýa bikanun geçmekde guman edilip tussag edilendiklerini habar berdiler.
Maglumatda tussag edilen 14 adamyň Azerbaýjanyň raýatlarydygy aýdyldy. Galanlar indoneziýaly, yrakly, eýranly, owganystanly, gyrgyzystanly we täjigistanly diýlip habar berildi.
Türkiýäniň iki raýaty adam gaçakçylygy bilen bagly aýyplamalar esasynda tussag edildi.
Orsýetiň Baş prokurory Ýuriý Çaýkanyň 10-njy noýabrda Soçide aýtmagyna görä, Siriýada we Yrakda “Yslam döwleti” toparynyň düzüminde 100 ýurduň, şol sanda Orsýetiň we öňki sowet respublikalaryň raýaty söweşýär.


text:
Sintetiki öýjükler barada eşidipmidiňiz? Mikroskopik robotlara näme diýersiňiz? 2010-njy ýylda ylmy fantaziýalar hakykata öwrüldi.
Eger-de ylmy fantastika ýazyjylary 2010-njy ýylda özleriniň pikirleriniň alymlar tarapyndan ogurlanandygyny aýdaýsalar, olaryň bu pikiri bilen ylalaşmazlyk mümkin bolmasa gerek.
Sintetiki öýjük
Mysal üçin, Amerikada ýerleşýän J.Creýg Wenter institutynyň alymlary tarapyndan alnyp barylýan barlag adam genomyny öwrenmek boýunça meşhurlyk gazanan biolog tarapyndan amala aşyrylýar.
Maý aýynda habar beriş serişdeleri Wenter institutynyň maglumatlaryna salgylanyp, alymlaryň genetiki usullar bilen gözegçilik edip bolýan we adam eli bilen ýasalan sintetiki öýjügi oýlap tapandyklaryny aýtdylar.
"Bu biziň planetamyzda duşup bolaýjak, öz-özüni täzeläp bilýän ilkinji bir görnüşdir. Onuň atasy kompýuter. Şeýle hem bu özüniň genetiki kodunda web sahypasana eýe bolan ilkinji görnüşdir" diýip, Wenter aýdýar.
Inženerler tarapyndan oýlanyp tapylan bu bakteriýa görkezme hökmünde ýasalandan soň kompýuter programmasyna ýazyldy. Soňra ol DNA (Dezoksiribonuklein kislotasy) segmentlerine öwrülip, içi boş öýjüge ýerleşdirildi.
Bu usul jedelleriň merkezinde duran sintetiki biologiýanyn döwrebap ulgamynda uly täzelik boldy. Häzirki wagtda birnäçe kompaniýalar ýangyç ýa-da waksina öndürmek üçin adam eli bilen ýasalan emeli organizmleri öwrenýärler.
"Mikroskopik robot"
Bu täzelikden birnäçe güň öň Britaniýanyň “Nature” atly žurnaly ABŞ-nyň dört uniwersiteniniň alymlaryndan düzülen toparyň möýe meňzeýän mikroskopik ‘roboty’ oýlap tapandyklaryny mälim etdi. Alymlar bu robotýn geljekde rak keseliniň öýjüklerini ýok edip biljekdigini we dykyn alan arteriýa damarlaryny arassalap biljekdigini aýdýarlar.
Aýaklary DNA süýmlerinden, bedeni bolsa proteinden ýasalan jandar diametriň bir metriniň dört milliardda bir bölegini ölçäp bilýär. Şeýle hem ol öýjügiň içinde himiki signallar arkaly hereket edip, öz daşyndan aýlanyp bilýär. Ozalky görnüşler diňe birnäçe ädim ädip bilýän bolsalar, bu model 50 ädime çenli ýöräp bilýär.
Eger-de sintetiki öýjükler we molekulýar robot üçin DNA-nyň üýtgedilmegine adaty bolmadyk ýagdaý hökmünde garalýan bolsa, organizmiň häsiýetini kodlaýan malekulalar barasynda öň bar bolan garaýyşlaryň düýbünden nädogry bolup çykmagy alymlar üçin has hem geň boldy.
Täsin bakteriýa
Dekabr aýynyň başynda ABŞ-nyň Milli aeronawtika we kosmos administrasiýasynyň (NASA) biologlary bakteriýanyň aýratyn bir görnüşi baradaky öz ylmy işlerini köpçülige mälim etdiler.
Kaliforniýa kölünde ýaşaýan bu bakteriýa zäherleýji ukyba eýe bolan myşýakdan emele gelýär. Bu bakteriýa zäherden diňe bir energiýa alman, hatda myşýagy özüniň DNA öndürijisine hem birikdirýär. Bu proses ýaşaýyş üçin iňňän möhüm bolan molekulanyň öň çak edilmedik ýagdaýda emele gelmegine getirýär.
Bu açyş ençeme alymlar bilen bir hatarda Massaçusetts Tehnoligiýa Institutyndan (MIT) Sara Sigeri hem geň galdyrdy: "Bu diýseň uly açyş. Sebäbi biz şu wagta çenli ýaşaýşy emele getirýän alty sany element bardyr öýdýärdik, emma olaryň arasynda myşýak ýokdy".
Soňra Siger şeýle diýýär: “Bakteriýanyň diňe bir myşýak bilen iýmitlenmek ýa-da onuň bilen dem almak we bilelikde ýaşamak bilen çäklenmän, ony öz DNA-synyň bir bölegi hökmünde ulanmagy ylmy fakt däl-de fantastika ýaly bolup görünýär".
NASA-nyň alymlary ýaşaýşyň şeýle adaty bolmadyk şertlerde dowam etmeginiň beýleki planetalarda ýaşaýan jandarlary tapmak mümkinçiligini has hem artdyrýandygyny aýdýarlar.
Äpet Hadron Kollaýderi
Planetamyzdan başga ýerlerdäki ýaşaýşy gözleýän pursatymyzda älemiň beýleki syrlaryna hem göz ýetirmek mümkin bolarmyka? Bu bolsa Äpet Hadron Kollaýderiniň iň esasy maksady. Ol Fransiýanyň we Şweýsariýanyň serhedinde gömülen 10 millard dollarlyk ýadro çaltlandyryjysy.
Bu proýektiň üstünde işleýän alymlar fizika degişli açyşlaryň garaşylandan has çalt amala aşyrylýandygyny aýdýarlar. Şu ýyl olar ilkinji gezek maddanyň täsin ýoldaşy bolan anti-maddanyň atomlaryny synlamagy başardylar.
Şol atomlaryň sekundyň ondan iki bölegine barabar bolan wagtyň dowamynda synlanylmagy, olaryň öwrenilmegi älemiň döreýişi baradaky esasy tapmaçalaryň käbirleriniň çözülmegine kömek edip biler.
3D tehnologiýasy
Şeýle hem alymlar geljek ýyl özleriniň goşmaça ölçegleriň bardygyny subut edip biljekdiklerini çak edýärler. 3 ölçegli (3D) telewizorlaryň satuwa çykarylmagy bilen, laboratoriýa bilen dahyly bolmaýan adamlar goşmaça ölçegleri görmek üçin köp garaşmaly bolmadylar.
Britaniýanyň "Sky" telewizion kanaly Ýewropada ilkinji bolup, oktýabr aýynda özüniň 3 ölçegli kanalyny öz tomaşaçylaryna hödürledi. Mundan birnäçe gün soň "Virgin Media" öz tomaşaçylaryna 3 ölçegli filmleri hödürledi.
3 ölçegli telewizorlar gymmat bahadan satylýar, olaryň bahasy 5,000 amerikan dollaryna barabar. Emma olary köne tehnologiýalar bilen utgaşdyrmak kyn bolansoň, “Toshiba” we “Panasonic” ýaly uly elektronika kompaniýalary 3 ölçeg boýunça ylmy barlaglara diýseň uly maýa goýýarlar. Şol kompaniýalar geljek ýyllaryň dowamynda tehnologiýanyň has hem ösjekdigini öňe sürýärler.
Bu barada Wired.com atly tehnologiýa boýunça Web sahypasynyň ýazyjylaryndan Braýn Çen şeýle diýýär: "Häzirki wagtda bu kategoriýa ýaş, bahalar bolsa biraz çişirilen. Emma geljek 3-5 ýylyň dowamynda bu telewizorlaryň bahasynyň şu wagtky adaty telewizorlaryň bahasy bilen deňleşmegi mümkin. Eger şeýle bolsa, onda biz munuň alyjylara ýetirip biljek hakyky täsirini görup bileris".
IPad kompýuterleri
2010-njy ýylda alyjylar kompýuter tehnologiýasy boýunça ýetilen sepgitlerden hoşal boldular. Bary-ýogy birňäçe santimetr galyňlykda bolan kompýuterler ulanyjylara syçanjyga we klawiatura derek duýgur ekranlaryň tehnologiýasyny hödürledi.
Bu kompyuterleriň bahasy 500 amerikan dollaryndan başlanýar. Olar ulanyjylara örän köp goşmaça aýratynlyklary berýärler, şeýle hem olar noutbuklara alternatiwa hökmünde ykjamlygy hödürleýärler.
Çeniň aýytmagyna görä, “Apple” kompaniýasynyň planşet kompýuteri bolan IPad şeýle önümlere ymtylýanlar üçin ýörite standartlary belledi we täze rekord goýmagy başardy.
"Meniň pikirimçe, 2010-njy ýyl planşet kompýuteriň ýyly boldy. “Apple” kompaniýasynyň ilkinji IPad kompýuterini ulanyjylara hödürlemegi hakykatdan hem üstünlikdir, bu alyjylara gowy täsir etdi. Kompaniýa 2010-njy ýylyň birinji çärýeginde 4 million IPad satmagy başardy, bu hakykatdanam öran uly mukdar” diýip, Çen aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Apple kompaniýasy özüniň IPhone önümini satuwa çykarandan soň, ol ýylyň birinji çärýeginde 1 million IPhone satmagy başardy. Muny IPad önüminiň satuwy bilen deňeşdirsek, onda IPad kompýuteriniň çykmagyny alyjylar diýseň hoşallyk bilen garşy aldylar".
Beýleki täzelikler
IPad arkaly internetde Web sahypalaryny we ýylyň täzeliklerini görmek bolýar. Şeýle täzelikleriň arasynda deňiz jandarlarynyň arasynda geçirilen ýazuw netijesinde anyklanan tolkunlaryň astynda ýaşaýan jandarlaryň ýagdaýyny görmek mümkin.
Şeýle hem siz 3,7 milliard ýylyň dowamynda sagadyň takyklygyny 1 sekunt hem üýtgetmän saklap biljek orän duýgur sagatlaryň oýlanyp tapylandygy barada okap bilersiňiz. Bu gözkeziji häzirki adaty sagatlaryň halkara takyklyk standartyndan 40 esse ýokarydyr.
Mundan başga-da, siz 2010-njy ýylyň saglyk pudagyna degişli iň täsin wakalaryny, şol sanda AIDS (SPID) wirusynyň ýaýramagyna garşy göreşde esasy öňegidişlik diýlip hasaplanyp bilinjek açyşlar barada okap bilersiňiz.
Düzümine tenofowir (TDF) atly derman goşulan ýatgy geliniň Günorta Afrikada synagdan geçirilmegi AIDS infeksiýasyny 40 essä golaý azaldyp boljakdygyny görkezdi, bu hem täzelik.
Şu ýyl ylymda we tehnologiýada bolşy ýaly, saglygy saklaýyşdaky täze oýlap tapyşlar hem esasy täzelikleriň arasynda boldy. Mysal üçin, köplenç kelle agyra garşy ulanylýan aspiriniň rak keseliniň ençeme görnüşleriniň öňüni almaga ukyplydygy mälim boldy.
Beýik Britaniýada geçirilen barlaglar her gün az mukdarda içilen aspiriniň içegede we aşgazanda döreýän rak keselleri we bu keseliň beýleki görnüşleri sebäpli ýüze çykýan ölümleriň sanyny azaltmagyň mümkindigini görkezdi.
Şeýle açyşlar myşýak bilen bilelikde ýaşap bilýan bakteriýa ýaly ýaşaýşy adaty bilşimizden başgaça kesgitlemese-de, olaryň hem ýaşaýyş üçin ähmiýeti diýseň uly.


text:
Türkiýäniň demirgazyk Yrakda ýerleşýän käbir harbylary “Yslam döwleti” toparynyň goly astyndaky Mosul şäheriniň golaýynda ýerleşýän ýerlerini terk etdiler, diýip döwlet mediasy habar berdi.
“Türkiýäniň Başika lagerinde ýerleşen goşunlarynyň ençemesi ýerini täzelemegiň çäginde demirgazyga geçirildi” diýlip Türkiýäniň döwletiň gözegçiligindäki Anadoly täzelikler agentligi habar berdi.
Türkiýäniň premýer-ministriniň edarasy Başika lagerindäki harby güýçlerini gaýtadan düzmekçidigini 11-nji dekabrda mälim edipdi.
Türkiýäniň goşunlarynyň Yragyň Kürdüstan regionyndan Başika geçirilmegi Yragyň hökümetinde gahar-gazap döredipdi. Yragyň hökümeti türk goşunlarynyň çagyrylmandygyny we gitmelidigini aýdypdy.
Türkiýe öz goşunlarynyň “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerini Mosuldan gysyp çykarmak isleýän Yragyň meýletinçi goşunlaryny türgenleşdirýändigini aýtdy.


text:
“Ýanwar aýynda Gaitide bolan aýylganç ýer titremäniň getiren zyýany Gaiti ykdysadyýetiniň ýyllyk möçberinden iki esse gowrak köp”- diýen netijä Amerikanara Banky çap eden dokladynda geldi.
Gaitide bolan ýer titreme 2004-nji ýylda Indoneziýa gelen harasatdanam has weýran ediji boldy diýlip, dokumentde bellenýär.
Gaitiniň ykdysadyýetine ýeten zyýan 8 bilen 14 milliard dollar aralygynda ölçelýär.
Dünýä bankynyň maglumatyna görä, 2008-nji ýylda Gaitide önümçiligiň we hyzmatlaryň möçberi bary-ýogy 8 milliard dollar bolupdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, ýurduň döwlet eýeçiligindäki habar serişdeleriniň işinden düýpli närazylyk bildirip, degişli ýolbaşçylary tankyt etdi we olaryň käbirlerini wezipeden boşatdy.
Geçen anna güni geçirilen Ministrler kabinetiniň ýygnagynda ýurduň “Altyn asyr” telekanaly boýunça görkezilen çykyşynda prezident premýer-ministriň Metbugat we medeniýet işleri boýunça orunbasary Maýsa Ýazmuhammedowa ýüzlenip şeýle diýdi: “Soňky döwürde ýurdumyzyň köpçülikleýin habar serişdeleri ýaramaz işleýär. Gazet-žurnallarda berilýän materiallarda köp sanly gödek ýalňyşlyklara ýol berilýär. Häzirki döwrüň möhüm meselelerini gozgaýan makalalar çap edilmeýär, ýurdumyzda geçirilýän özgerişler hem ýaramaz beýan edilýär”.
Tankydy pikirlerde gödek ýalňyşlyklar diýlende nämäniň göz öňünde tutulandygy hakda jikme-jik maglumat berilmeýär, netijede yzygiderli gaýtalanýan şeýle tankytlarda prezidentiň nämäni göz öňünde tutýandygy belli bolman galýar.
Tankytlaryň dowamy
Ol şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda iň bir kämil enjamlar bilen abzallaşdyrylyp, ýakynda ulanmaga berlen metbugat öýüniň türkmen metbugatynyň hiliniň gowulanmagyna o diýen täsir ýetirmändigini aýdyp, öz tankydy belliklerini ýene şeýle sözler bilen dowam etdirdi: “Bu toplum hem talaba laýyk işlemeýär, gazet- žurnallaryň çap edilişinde öňküden o diýen tapawut duýulmaýar, çykarylýan metbugatyň hili hem öwerlikli däl, köplenç gazet-žurnallar hem wagtyndan gijikdirilip çykarylýar”.
Bu tankydy garaýyşlaryň yzy bilen Berdimuhamedow “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň baş redaktory Aman Saryýewi wezipesinden boşadýandygyny we onuň ornuna mugallymlar gazetiniň ýolbaşçysy Maýa Alymowany belleýändigini aýtdy.
Türkmen senzurasynyň ýa-da häzirki wagtda oňa resmi at berlişi ýaly Metbugatda döwlet syrlaryny goramak boýunça komitetiň ýolbaşçysyna, Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň başlygyna hem “işinde goýberen kemçilikleri üçin” diýen kesgitleme boýunça käýinç yglan edildi.
Mundan ozal
Käýinçden “öz garamagyndaky edaralara gözegçiligi gowşadandygy sebäpli” diýen kesgitleme boýunça Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Maýsa Ýazmuhammedowa hem öz ýetdik paýyny aldy.
Tankydy bellikler bilen bir hatarda edil agzalýan Ministrligiň garamagynda dünýäniň dürli ýurtlarynda çäreleriň geçirilendigi, Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20-ýyllygyna bagyşlanyp Ermenistanda, Hytaýda we käbir beýleki ýurtlarda dürli dabaralaryň gurnalandygy hem aýdyldy.
Prezidentiň metbugat baradaky tankydy belliklerine gaýdyp gelsek, ol bu hili garaýyşlaryny yzygiderli beýan edip gelýär. Meselem, Ýazmuhammedowanyň iş başarnygy mundan öň 2011-nji ýylyň sentýabr aýynda hem prezident tarapyndan tankyt edilipdi.
Şol tankydy bellikden soňra telim gezek dürli metbugat serişdeleriniň ýolbaşçylary çalşyldy, olaryň aglabasy “işinde göýberen kemçilikleri üçin” diýen kesgitleme boýunça wezipelerinden boşadyldy, ýa-da käýinç aldy.
“Kemçilikler”
Emma “kemçilikler” diýlende, nämeleriň göz öňünde tutulýandygy, gazet-žurnallardan nämeleriň talap edilýändigi, türkmen metbugatynyň öz professional işini nädip kämilleşdirmelidigi barada hiç hili anyk zat aýdylmaýar, bu barada iň bärkisi halk köpçüligine hiç bir takyk maglumat berilmeýär.
Şol bir wagtyň özünde-de döwlet eýeçiligindäki metbugatyň işiniň, türkmen žurnalistikasynyň derejesiniň prezidenti asla kanagatlandyrmaýandygy – köre hasa. Emma bu ýagdaý ýyllar boýy üýtgemän gelýär. Netijede Türkmenistanda şol bir kemçilikler bilen şol bir tankyt gaýtalanyp, pelegiň çarhy ýaly irginsiz aýlanyp dur.
Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň ýapyk ýurtlardan biri diýilip hasaplanýar, Metbugat öýi guramasynyň sanawynda Türkmenistan iň ýaramazlaryň arasynda ikinji orunda durýar.
Serhetsiz Reportýorlar guramasynyň, internet azatlygy boýunça ýaýradýan hasabatynda Türkmenistanyň prezidenti internetiň düşmanlary diýen sanawda agzalýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 16-njy fewralda käbir hökümet ýolbaşçylary bilen geçiren ýygnagynda, ýetip gelýän baýdak baýramy mynasybatly geçirlmeli günä geçişlik permanyna gol goýdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Türkmenistanda türmede ýatan adamlaryň sany hakda hiç hili maglumat berilmeýär, emma resmi bolmadyk hasabatlara görä, türmelerde tussaglaryň sany bolmalysyndan agdyklyk edýär.
Şeýlede türme tussaglygyna höküm edilen adamlaryň hossarlary tussaglykdaky ýakynlarynyň yzyndan baranlarynda dürli kynçylyklara duçar bolýandygyny hem aýdýarlar.
Özüni Şekersoltan diýip tanadan Ahal welaýatynyň ýaşaýjysy hemem öňki tussagyň ejesi, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde öz başyndan geçiren tejribeleri barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowanyň geçiren bu söhbetdeşligini diňlemek üçin şu sepe basyň:


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama şu gün Ýaponiýanyň paýtagty Tokio barýar. Obama 9 günlük bu saparynyň dowamynda Aziýada ýerleşýän ençeme ýurtlara barar.
Ýaponianyň premýer ministri Ýukio Hatoýama bilen Obamanyň arasynda boljak duşuşykda, Hytaýyň güýçlenip barýan ykdysayýeti, tebigatyň üýtgemegi we howpsuzlyk bilen bagly meselelere garalar.
Bu iki ýurduň aragatnaşygy Ýaponiýada ýerleşýän amerikan harby bazasy zerarly sowapdy, Hatoýama Okinawa adasynda ýerleşýän bu bazanyň ýapylmagyny talap edýär.
Ýaponiýanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, iki lider esasanam howa giňişligine goýberilýän zäherli gazyň möçberiniň 2050-nji ýyla çenli 80 prosent azaltmak barada karar kabul ederler.


text:
Wideo: Gorbaçýow bilen söhbet, I bölüm.
Wideo: Gorbaçýow bilen söhbet, II bölüm.
Gorbaçýow:
Häzir ýolbaşçylygyň nähili düzülişine serediň, öz ýaranlaryny, bile okanlaryny, bir köçede ýaşanlaryny, bile futbol oýnanlaryny, haýsydyr bir işleri bile edenlerini we edýänleri çekýärler. Iň esasy zat – şahsy wepalylyk, tanyşlyk, ýaranlarça gatnaşyk. Men şeýle çemeleşmä üzül-kesil garşy.Azatlyk Radiosy: Olary öz ýakynlary satanoklar, a siziň ýakyn töweregiňiz welin, 1991-nji ýylyň awgustynda size ikilik etdi.Gorbaçýow:
Onuň ýerine “özüniňkiler” halky satýar ahyryn! Baýlygy ogurlap, puly ýuwaşjadan daşary ýurtlara daşaýarlar. Korrupsiýa garşy göreş diýilýän imitasiýa – göz üçin edilýän iş. Onuň netijesi nähili? Azatlyk Radiosy: Siziň şu wagtky ors häkimiýetlerinden baş nägileligiňiz näme?
Gorbaçýow: Ol demokratiýanyň problemalaryny haýal çözýär. Azatlyk Radiosy: Haýal? Siz ony gaty ýumşadyp aýdýarsyňyz, belki-de tersinedir...Gorbaçýow:
Näme-de bolsa, bir zatlar edilýär. Dogrusy, yza gaýdyşam bar. Bu prosese dünýäde bolýan wakalaryň kontekstinde seretmeli. XX asyryň ahyrynda ýüzden gowrak döwletde awtoritar, diktator režimler syýasy sahnadan gitdi. Şondan birnäçe ýyl geçenden soň, ýene-de awtoritar liderler saýlawçylaryň goldawyny gazanyp ugrady.Azatlyk Radiosy: Siziň bu garaýşyňyz Orsýete-de degişlimi? Gorbaçýow:
Degişli. Demokratik nukdaýnazardan seredip görüň, bizde hemme zat bar. Parlamentem, sudlaram, metbugatam bar.Ýöne olardan netije, görüň, juda ujypsyz. Biz demokratiýa geçiş ýolunda, şol ýoluň diňe ýarpysyny geçdik. Bizde demokratik institutlar peýda boldy, ýöne häzir netijesiz, eden-etdilik, galplyklar şol institutlara bukulýar.Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaý näme üçin dowam edýär? Gorbaçýow:
Biziňkileri idekläp dolandyryş kanagatlandyrýar! Munuň üçin olar saglygy berkidiş programmalaryny ýerine ýetirip, muskullaryny ösdürýärler, demokratik mehanizmleri ýumurýarlar…Azatlyk Radiosy: Näme üçin Orsýetde häkimiýet başyna gelenler perestroýkanyň ideallary atlandyrylan ideallardan şeýle daşda?
Gorbaçýow:
Sebäbi olar saýlanmady. Demokratik proseslere, demokratik institutlara daýanmaýan adamlar häkimiýete geldi. 1989-90-njy ýyllarda soýuz respublikalarda ilkinji demokratik saýlawlar geçirildi, şondan soň, umuman, azat-erkin saýlawlar bolmady. 96-njy ýyly ýada salyň! Şonda barybir Zýuganow ýeňdi, hamana, ol muny bilipdir hem gorkupdyr-diýýärler…Azatlyk Radiosy: Saýlawlarda Wladimir Putin ýeňdi ahyryn. Hatda haýsydyr bir galplyklar bolandyr diýip çaklaly, ýöne 2000-nji, 2004-nji ýyllarda köplük oňa ses berd-ä?Gorbaçýow:
Eger saýlawlar kampaniýasynda has erkinlik bolan bolsa, oppozisiýa wekillerinden onuň bäsdeşleri köp bolardy. Eger saýlawlar doly bahaly bolsa, ol düýbünden başgaça taryh bolardy. Demokratiýa taýdan ösen döwletleri alyp görüň – şol ýurtlaryň parlamentinde ençeme partiýanyň wekilleri bolup, olaryň hiç birem 40%-den artyk köplügi düzmeýär, olar oppozisiýa bilen ylalaşmaga mejbur. Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, näme üçin Orsýetiň häkimiýetleri awtoritarizme tarap ýykgyn edýär? Gorbaçýow:
Ol kimiň häkimiýet başyna gelenine bagly.Azatlyk Radiosy: Şahsyýete baglymy? Gorbaçýow:
Hawa, adama, onuň şahsy taraplaryna, tejribesine bagly. Biziňkileriň tejribesi nähili? Halky idekläp dolandyrýarlar, gorky astynda saklamaga endik edipdirler. Bir wagtlar Wiktor Çerkesow bizde çekist sistemasynyň döredilendigini aýdypdy. (Çerkesow şol wagt neşe dolanyşygyna kontrollyk boýunça Federal gullugyň baştutanydy).Azatlyk Radiosy: Siz onuň bu pikiri bilen ylalaşýarmysyňyz? Gorbaçýow:
Çekistlerde, hakykatdan-da zorluk ulanma bar. Bu kadaly ýagdaý däl. Dogrusy, olara meniň garaýşym gaty erbet. Güýç gurluşlarynyň zorlugy, syýasy meseleler çözülende artykmaç hukugy, adamlaryň şahsy durmuşyna goşulyşmagy – bular ýol bererlik däldir. Şonuň üçinem men şu gün aýdýaryn: iň esasy, 1-nji nomerli problema – bize täzelenen saýlaw sistemasy gerek. Ol adamlara iş ýüzünde saýlamaga mümkinçilik bermeli.
Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda 2012-nji ýylda Dmitriý Medwedewiň prezidentiň kürsüsinde galjakdygyny, 2018-nji ýylda Wladimir Putiniň ýene-de prezident boljakdygyny aýtdyňyz. Şeýle ýagdaýda nähili täzeleniş bolup biler?
Gorbaçýow:
Men onuň ýaly zat aýtmadym. Ine, diýäýmeli zat: prezident saýlawlary barasynda ýurduň ýolbaşçylarynyň biri-biri bilen edýän gürrüňleri. Bir görseň, biriniň, soň ikinjisiniň inisiatiwasy bilen wagt geler, kimiň saýlawlara gitjekdigi çözüler – diýip, geljegiň perspektiwalaryny ara alýarlar. Bu bir masgaraçylyk! Men şolaryň ýerine utanýaryn. Olar salykatlylyk etmeýärler. Hamana jemgyýetem, Konstitusiýa-da, saýlaw sistemasam ýok ýaly. Şol ikisi çözmeli! Hany 140 million adam? Bu zatlar maňa ýaramaýar. Olar özleriniň watany halas edijilerdigini aýdyp, halky ynandyrjak boldular. Ýöne men edil beýle dälmikä diýip, pikir edýärin.Azatlyk Radiosy: SSKP-niň gyzyly dünýäniň dürli döwletlerinde KGB-niň döreden firmalaryna öz wagtynda gidipdir – diýen pikir bar. Soň şol firmalar ýörite gulluklara ýakyn durýan adamlar tarapyndan hususylaşdyrylypdyr. Şonuň üçinem baý adamlaryň arasynda şol gullukdan çykanlar köp…
Gorbaçýow:
Meniň pikirimçe, oligarhlar hem milliarderler hemmä belli alan-aldyda dörediler. Ýöne ýörite gulluklaryň nirelerdedir bir ýerlerde bir zatlar gizländigini aradan aýyrmaýaryn. Ine, bir gyzykly fakt. Ýeltsin prezident wagty bäş million dollara bir amerikan firmasyny hakyna tutdy, olar işledi hem täze nomenklaturanyň hasaplaryny tapdy, şol sanawda ýigrimi töweregi adamyň ady bolmaly. Olaryň hemmesi Gaýdaryň hökümetinden, onuň töwereginden.Azatlyk Radiosy: Häzirki häkimiýetlerde biznes bähbitleri ýokmy? Siziň garaýşyňyz?Gorbaçýow:
Bardyr diýip pikir edýärin. Kapitalyň daşary ýurda çykarylyşynyň şeýle ösüşi tötänlikmi? Puly ofşorlarda gizleýärler. Peýda saklanyp galýar. Şolam häzir dolandyrýar…
Azatlyk Radiosy: Şonuň ýaly syýasy režim Müsürdäki ýaly tamalanmagy mümkin diýip pikir edeňizokmy? Gorbaçýow:
Ondanam erbet tamamlanmagy mümkin. Azatlyk Radiosy:
Müsürdäki wakalaryň ösüşi ýaly ýagdaý Orsýetde bolmagy mümkinmi? Gorbaçýow:
Eger biz wagty elden bersek, eger adam hukuklaryny goramakdan hötjetlik bilen boýun towlasak, ýerine ýetiriji häkimiýetiň işine kontrollyk etmäge ukyply, netijeli parlament döretmesek, hawa, şeýle tamamlanar. Kontrollyk etmäge kim ýol berenok? - diýen sorag döreýär. Göräýmäge ähli ygtyýarlyklar bar ýaly. Diýmek, has güýçli ýa-da aşakdan işleýän mehanizmler bar. Eger hemme zat häzirkisi ýaly saklanyp galsa, onda, meniň pikirimçe, müsür senarisi ösmek bilen bolar.Azatlyk Radiosy: Bu golaýda Orsýetiň syýasy ýagdaýy özgermejege meňzeýän ýaly? Gorbaçýow:
Sen ony nireden bilýärsiň. Öz üstüňe köp ýük alma! Azatlyk Radiosy: Men çak edýärin…Gorbaçýow:
Çaklamak bolar. Sen azat adam, çak edip bilersiň.Azatlyk Radiosy: Siz nämeler bolar diýip oýlaýarsyňyz? Gorbaçýow:
Bir wagtlar žurnalistler Leninden: ”Jenap Lenin, rewolýusiýa bizde iru-giç haçan bolar?” diýip sorapdyrlar. “Ol gejekki nesilleriň işi” diýip, Lenin jogap beripdir. Şol wagt 1917-nji ýylyň ýanwar aýy eken. Fewralda-da rewolýusiýa boldy. Ine, şeýle.Azatlyk Radiosy: Orsýetiň syýasy ýagdaýy boýunça öňünden bir zatlar aýtmaga synanyşarmysyňyz? Gorbaçýow:
Ýok.Azatlyk Radiosy: Hiç bolmanda indiki 10 ýyl boýunça?
Gorbaçýow: Ýok, häzir ynamdar demokratik mehanizmleriň işläp başlamagy esasy zat. Syýasy azatlyklara, emläk hukuklaryna hüjüm edýän adamlaryň hereketine maý bermeýän mehanizmleriň işlemegi zerur. Sistema işläp başlamaly, ine, wezipe! Häzirki dowam edýän ýaly bolmaly däl. Biziň Stawropolymyzda kim özi ylgap, iş tabşyryklaryny özi paýlaýan bolsa, her kimiň etmeli işini özi görkezýän bolsa, şol iň erbet kolhoz başlygy hasap edilýärdi.Azatlyk Radiosy: Bu paralleli kim bilen bagly getirdiňiz? Gorbaçýow:
Parallelsiz, ýöne kellä geldi.Azatlyk Radiosy: Siz Saharowy sürgünden gaýtaryp getireniňizde, ol täze döwrüň gelip ýetmeginiň alamaty bolupdy. Siziň garaýşyňyz: Hodorkowskiniň azat edilmegi şonuň ýaly alamat bolup bilermi? Gorbaçýow:
Men hakykata asla ýetip bilemok. Hodorkowskiý bilen bagly netijä geler ýaly mende zerur informasiýa ýok.Azatlyk Radiosy: Hodorkowskiý türmede otyr, onuňam sebäbi Orsýetiň häkimiýetleri ony bolmagy mümkin syýasy lider hasaplaýarlar, diýmek, onuň bäsdeş bolaýmagy mümkin. Siziň pikiriňiz?Gorbaçýow:
Ony men lider hasap edemok. Eger ondan gorkýan bolsalar, bu olaryň öz işi.Azatlyk Radiosy: Sizde öz sosial-demokratik partiýaňyzy döretmek ideýasy bardy. Näme üçin ol başa barmady? Gorbaçýow:
Size o nämä gerek, barybir registrasiýa ýol bermeris – diýdiler.Azatlyk Radiosy: Size şeýle açyk aýdyp bilen adam tapylaýdymy? Gorbaçýow:
Şahsy gürrüňde Surkow meniň hut özüme aýtdy. Soň jemgyýetçilik hereketini döretmäge kömek berdi. Men o barasynda eýýäm aýtdym. Azatlyk Radiosy: Size şol söz aýdylansoň, siz ony köpçülige ýetirdiňizmi? Surkowyň başlyklaryndan hiç kim onuň sözüni düzetjek bolmadymy? Ol görkezmäni ýokardan alypmy? Gorbaçýow:
Elbetde. Men onuň şeýledigine ynanýaryn. Umuman-a, Surkow hiç kime hasabat bermedi diýibem bilerdiler. Başgaça-da bolmagy mümkindi. Ýadyňyzdamy, Boris Nikolaýewiç eýýäm pensiýadaka häkimiýetleriň adresine tankydy bellikler aýdypdy. Putin gaty arkaýyn reaksiýa bildirip: ”Häzir Boris Nikolaýewiç pensiýada, goý, dynjyny alsyn, biz oňa saglyk arzuw edýäris” diýipdi. Onuň manysy: biziň işimize goşulma! – diýildigi.Azatlyk Radiosy: 2018-nji ýylda, meselem, Wladimir Wladimirowiç Putiniň Orsýete prezident bolmagyny islärmidiňiz?Gorbaçýow:
Ýok. Umuman, wezipäni iki möhletden artyk eýelemezlik barada ylalaşmak gerek diýip, pikir edýärin.Azatlyk Radiosy: 2012-nji ýylda geçjek prezident saýlawlarynda hakyky syýasy bäsdeşligiň, konkurensiýanyň bolmagy mümkinmi? Gorbaçýow:
Häzirlikçe ýok diýip, jogap bererdim. Häzir ors elitasynda häkimiýete şeýle bir güýçli höwes bar. Bizde häkimiýet Hudaýdanam ýokarda dur. Başda etjegini edip, yzyndanam buthana baryp, eline şem alyp, Ýokarkydan günäleriniň geçilmegini dileýärler. Mende prezidentiň kürsüsine dalaş etmäge ukyply adamy tapmaga hem öňe çykarmaga ukyply adamlar topary peýda bolar diýen duýgy bar.Azatlyk Radiosy: Sizem häkimiýetde her edip-hesip edip, saklanmak üçin şol duýgyny başdan geçirmelidiňiz. Gorbaçýow:
Eýse, Sowet Soýuzy döwründe Gorbaçýowyň häkimiýete wekilçiligi başgalara gitdigiçe köp bermegi nämedendi, näme üçin düşnüksiz? Men muny ýörite etdim. Men şeýle bolmalydygyna ynanýaryn. Ol meniň saýlan ýolumdy.


text:
“Trend News” habar gullugynyň beren maglumatyna görä, çarşenbe güni Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginde Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň ekspertleri Hazar deňiziniň düýbüni paýlaşmak barada maslahat edipdirler.
Bu maslahata Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň orunbasary Halaf Halafowyň we Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňzi baradaky meseleler boýunça döwlet edarasynyň başlygy Myrat Atajanowyň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa gatnaşypdyr.
Delegasiýa agzalary Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň Hazar deňiziniň düýbüni paýlaşnmagy bilen bagly birnäçe meseleler barada gürrüň edipdirler. Iki tarap Hazar deňiziniň durumy baradaky konwensiýanyň taslamasy barada-da pikir alyşdy diýip, “TrendNews” habar gullugy maglumat berýär. Emma, çarşenbe günki duşuşykda haýsydyr bir ylalaşyga gol goýlandygy barada habar berilmeýär.


text:
Geçen ýyl Gyrgyzystanyň günortasynda bolan entiki çaknyşyklary derňemek üçin ýörite milli komissiýa döredilipdi. Bu çaknyşyklar sebäpli 400 töweregi adam öldi.
Komissiýanyň taýýarlan hasabatynda bu wakalara wagtlaýyn hökümetiň jogapkärdigi aýdylýar. Şeýle-de bu hasabatda öňki hökümetiň ençeme ýokary derejeli resmileriniň atlary tutulýar. Bu resmileriň käbirleri häzirki hökümetde hem işlemegini dowam edýärler.
Hasabatda bu bidüzgünçilikleri öjükdiren adamlaryň hem atlary getirildi. Mundan başga-da şol döwürde goňşy Özbegistanyň görkezen sabyr-takatlylygyna minnetdarlyk bildirildi.
Komissiýanyň başlygy Abdygany Erkibaýew sişenbe güni bu hasabaty köpçülige aýan etdi: “Aňtaw gulluklary, hususan-da güýç ulanyjy organlar, bu döreýän wakalary öňünden görmegi başarmadylar, şeýle-de bularyň öňüni almak üçin çäreleri geçirmediler. Emma olar munuň hötdesinden gelip bilmediler”.
Soňra ol sözüni şeýle dowam etdirdi: “Esasanam Milli Howpsuzlyk gullugy, Içeri işler ministrligi we Baş prokuratura şol wakalar boýunça jogapkärçilik çekýär. Milli komissiýanyň pikiriçe, bu edaralaryň ýolbaşçylary öz wezipesinden gelip çykýan borçlaryny ýerine ýetirip bilmediler. Şol sebäpli olar munuň bilen baglylykda jogapkärçilige çekilmelidirler”.
Häzirki resmilerem agzalýar
Hasabatda bellenilmegine görä, bu wakalar boýunça jogapkärçilik çekýänleriň arasynda öňki premýer-ministriň orunbasary Azymbek Beknazarow, günorta region boýunça hökümetiň ýörite wekili Ismail Isakow, Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keneşbek Duşebaýew, baş prokuror Baýtemir Ibraýew we içeri işler ministri Bolot Şerniýazow dagylar hem bar.
Milli howpsuzlyk gullugynyň başlygy Keneşbek Duşebaýew we premýer-ministriň orunbasary Beknazarow henizem öňki wezipelerinde galýarlar. Ismail Isakow “Sosial-Demokratlar” partiýasyndan parlamentde wekilçilik edýär. Şeýle-de ol parlamentiň Goranmak komitetiniň başlygynyň wezipesini ýerine ýetirýär.
Hasabatda munuň bilen baglylykda degişli çäreleri geçirmek üçin Gyrgyzystanyň prezidentine, parlamentine we hökümtine çagyryş edilýär. Bu hasabatda heläkçilikli çaknyşyklara gyrgyzlar ýa-da özbekler tarapyndan prowokasiýa edilmändigi aýdylýar. Ýöne, muňa garamazdan, ýurduň günortasyndaky özbek jemgyýetiniň ýolbaşçylarynyň şol wakalaryň döremegine sebäp bolandygy hem nygtalýar.
Komissiýa geçen ýylyň 10-14-nji iýuny aralygynda ýüzlerçe müň özbek bosgunlarynyň serhetden geçjek bolanda, käbir özbek toparlarynyň Gyrgyzystana goşun sürmegi talap edip, Daşkende basyş etmegine garamazdan, goňşy Özbegistanyň görkezen sabyr-takadyna uly baha berdi. Komissiýanyň bellemegine görä, Özbegistanyň bu wakalara gatyşman, çetde durmagy ýagdaýlaryň has ula ýazmagynyň öňüni almaga kömek edipdir.


text:
Ak Tam köpçülikleýin ok atyşlygyň öňüni almak üçin häzirlikçe “ýörite” teklibiň ýokdugyny aýdýar.
Prezident Barak Obama 14-nji dekabrda Konnektikut ştatynda ýerleşýän mekdepde bolan ok atyşlykda heläk bolan 26 adamyň ölümi bilen baglylykda öz prezidentlik ygtyýarlygyny ulanyp, şeýle köpçülikleýin gyrgynçylygy azaltmak üçin çalyşjakdygyna söz berdi. Şol atyşykda ölenleriň 20-si 6-7 ýaşlaryndaky çagalardy.
Ak Tamyň sözçüsi Jeý Karni 17-nji dekabrda eden çykyşynda ýaragly bidüzgünçiligiň öňüni almaklygyň çylşyrymlydygyny we oňa “has giňişleýin çemeleşilmelidigini” aýtdy. Ol bu meseläniň ýarag barada kanunyň sanyny köpeltmek ýa-da çäklendirmeleri girizmek bilen çözülmeýändigini nygtady.
“Bu çylşyrymly mesele. Muňa kompleksleýin çemeleşmeli. Bu meseläni bir kanun ýa-da bir hereket bilen çözüp bolmaýar”.
Ýarag gözegçiligine zerurlyk
Obamanyň Demokratik partiýasynyň agzalary we beýleki resmiler, şol sanda Konnektikutyň häkimi Konnektikut ştatynyň Nýu-Taun şäherinde gyrgynçylygyň ýüze çykmagy bilen ýaraga gözegçilik edýän kanuny berkitmeklige çagyryş etdiler.
17-nji dekabrda alty ýaşly iki sany oglanjygyň jaýlanmagy bilen Nýu-Taun şäherinde ölenleriň jaýlanyş çäresi başlandy.
Gyrgynçylykda heläk bolanlaryň sany - 28, olaryň arasynda ýaragly hüjüm eden Adam Lanzanyň özi we Lanzanyň öz eli bilen öldürildi diýilýän ejesi hem bar. Bu gyrgynçylyk gazaplylygy boýunça ABŞ-nyň taryhynda ikinji hasaplanýar. Mundan ozal 2007-nji ýylda Wirjiniada bolan köpçülikleýin ok atyşlykda 32 adam öldürilipdi.
Şu ýylyň dowamynda Amerikada birnäçe köpçülikleýin ok atyşlyk boldy, şol sanda iýul aýynda Kolorado ştatyndaky kinoteatrda 12 adam atylyp öldürildi.
Ýarag edinmek hukugyny öňe sürýän ABŞ-nyň iň meşhur Tüpeň milli assosiýasiýasy Konnektikutdaky ok atyşlykdan soň köpçüligiň komentariýasyndan ýüz öwürdi.
Žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Ak Tamyň sözçüsi Karni ýarym-awtomat tüpeňleriň gadagançylygyny dikeltmegi Obamanyň goldaýandygyny tassyklady.
Konnektikutdaky ok atyşlykda ulanylan tüpeň ýaly ýaragy gadagan edýän kanun 10 ýyldan soň 2004-nji ýylda güýjüni ýitirdi.
Käbir kanun çykaryjylar bu kanuny dikeltmäge, şeýle hem tizlik bilen ot açýan ýaraglaryň satuwyny gadagan etmeklige çagyryş etdiler.
Şol bir wagtyň özünde psihiki näsaglara, höküm edilenlere we beýleki howply adamlara kanuny ýagdaýda ýarag satmaklygyň ýurt boýunça öňüni almak barada hem teklipler maslahat edildi.
Sülçüleriň aýtmaklaryna görä, Lanza “Sendi Huk” başlangyç mekdebinde gyrgynçylygy amala aşyranda Buşmaster AR-15 kysymly tüpeň, ABŞ-nyň harby M-16 kysymly ýaragynyň graždanlar üçin niýetlenen görnüşi, iki sapança hem-de ýüzlerçe ok-däri bilen ýaraglanypdyr.
Resmileriň maglumatlaryna laýyklykda, Lanza ok atyp başlanyndan 10 minut soň polisiýa ony gabanynda, ol özüni hem atyp öldüripdir.
Federal taslamasy talap edilýär
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Konnektikutdaky ok atyşlyga jogap bermek boýunça Obama wise-prezident Jo Baýden, ministrler kabinetiniň agzalary, şol sanda Baş prokuror Erik Holder, bilim ministri Arne Dunkan, saglyk we sosial hyzmaty boýunça ministr Ketlin Sibelius bilen 17-nji dekabrda maslat geçiripdir.
Konnektikut ştatynyň häkimi Dannel Malloý, Nýu-Taun, Konnektikut
Konnektikut ştatynyň häkimi Dannel Malloý güýçli ýaragy we ok-därileri gadagan edýän “federal taslamasynyň” kabul edilmegine çagyryş etdi.
17-nji dekabrda žurnalistleriň öňünde ol şeýle diýdi:
“Hakykatda güýçli ýaraglary edinmek giňden ýaýrady we aňsatlaşdy. Siziň soragyňyz Konnektikut ştatynda muňa rugsat berýän kanunlaryň hereket etmegi bilen bagly. Ulanylýan ýaraglaryň we ok-därileriň güýjüni çäklendirýän federal derejesinde taslama bolmasa, aýratyn ştatyň öz kanunlary bilen howpsuzlygy üpjün edip bolmaz”.
ABŞ-da ýarag edinmek hukugy Konstitusiýanyň Ikinji düzedişinde kepillendirilýär.


text:
Düýn prezident Berdimuhamedow BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda çykyş etdi.
Ol öz çykyşynyň başynda BMG-da reformanyň geçirilmegini Türkmenistanyň goldaýandygyny aýtdy.
Soňra ol Türkmenistanyň daşary syýasaty barada şeýle diýdi: “Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy maksady dünýä jemgyýetçiliginiň ýer ýüzünde howpsuzlygyň global sistemasyny goldamak we kömek etmek, konfliktleriň döremek howplarynyň öňüni almak, döwletleriň hem halklaryň durnuklylygyny we ösmegini üpjün etmek ugrundaky aladalaryna ähli kömegi etmek boldy. Şeyle bolmagynda hem galar” diýip Berdimuhamedow öz çykyşynda energiýa howpsuzlygy barada hem gürrüň etdi.
“Global howpsuzlygyň möhüm bir bölegi energiýa howpsuzlygydyr. Bu ilkinji nobatda energiýanyň halkara derejede akdyrylyşynyň häzirki sistemasynyň dünyä ykdysadyýeti bilen aýrylmaz baglanşyklydygy sebäplidir. Bu dünýäniň aýratyn regionlarynda syýasy durnuksyzlyk, halkara derejede sazlaşdyryjy hukuk mehanizmleriň ýokdygy, düýp gurluşlaryň ýeterlik ösmändigi, turbaprowod ýollarynyň birtaraplaýyn geografiýasy bilen baglydyr. Şularyň ählisi dünyä bazarlaryna energiýanyň akdyrylyşyna öz täsirini ýetirýär” diyip Berdimuhamedow aýtdy.
Ol Türkmenistanyň öz goňşysy Owganystanda asudalygyň berkarar bolmagy ugrunda yadawsyz tagalla edýändigini, onuň ykdysadyýetiniň täzeden dikelmegi, ýurtda sosial we gumanitar desgalaryň gurluşugy üçin kömek edýändigini belledi.
“Bular geljekde hem dowam etdiriler. Biz Owganystany asuda we gülläp ösýän ýurt, bütin regionyň gowy goňşysy we hyzmatdaşy hökmünde görmek isleýäris” diýip prezident Berdimuhamedow düýn BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 64 sessiýasynda eden çykyşynda aýtdy .


text:
Täze barlaglara görä, geçen ýylda dünýäniň beýleki böleklerine garanda Ýakyn Gündogarda zorluk has artypdyr.
“Terrorizm, şeýle-de konfliktli söweşlerdäki adam heläkçiligi 25 ýyl boýunça ýokary derejede, bosgunlaryň we öýlerinden göçürilen adamlaryň sany 60 ýyllap görlüp-eşidilmedik derejede” diýlip Ykdysadyýet we parahatçylyk institutynyň 8-nji iýunda çap eden “Global Peace Indeks” atly hasabatynda aýdylýar.
Hasabatda zorluklaryň ykdysady taýdan ýetiren zyýanynyň 2015-nji ýylda 13.6 trillion dollara, ýagny dünýäniň umumy içerki önümçiliginiň 13.3% barabar bolupdyr.
Iň durnuksyz ýurduň Siriýadygy aýdylýar, onuň yzyndan Günorta Sudan, Yrak, Owganystan we Somali barýar.
Hasabatda jenaýatçylyk bilen bagly zorluklary we ýurduň harbylaşdyrylmagynyň derejesini öz içine alýan 23 sany görkezijä esaslanylýar.


text:
Human Rights Watch guramasy Orsýeti Çeçenistanda aýallary yslam düzgüni boýunça geýinmäge mejbur edýän ýerli düzgünleri ýatyrmaga çagyrdy.
Adam hukuklaryny goraýan topar çeçenistanly aýallardan gelen şikaýatlara salgylanyp, Groznyda aýallara ýeňil-ýelpaý geýnenligi üçin azar berilýändigini aýdýar.
Çeçen häkimiýetleri başyny örtmedik aýallary jemgyýetçilik pudagynda işlemesiz etdiler. Şonuň ýaly-da ol ýerde okuwçy we student gyzlar okuw jaýlaryna baş örtgüli barmaly edildi.
Bu çäreler kanun esasynda düzgünleşdrilmedik hem bolsa, olar berk talap edilýär we Çeçenistanyň Orsýete tarapdar prezidenti Ramzan Kadyrow tarapyndan açyk goldanýar.