text:
Gazagystanyň parlamentiniň ýokarky öýi Nursultan Nazarbaýewden ýurtda wagtyndan öň geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň wagt möhletini kesgitlemegi sorady.
19-njy fewralda Gazagystanyň Senatynyň 42 agzasyndan 41 sanysy prezidentlik saýlawlarynyň wagtyndan öň geçirilmegi baradaky inisiatiwany goldap ses berdi.
Gazak parlamentiniň aşaky öýi, ýagny Mejlis bu resminamany 18-nji fewralda tassyklapdy.
Gazagystanda öňümizdäki prezidentlik saýlawlary 2016-njy ýylda geçirilmeli, emma “Gazagystanyň Halk bileleşigi” saýlawlaryň şu ýyl geçirilmegini teklip etdi.
Bu bileleşik ýurtda “häzirki syýasatyň dowam etmegini üpjün etmek” we ykdysadyýeti güýçlendirmek üçin prezidentlik saýlawlarynyň wagtyndan öň geçirilmeginiň möhümdigini belledi.


c: text/html

text:
Ýuwaş okeanyň kenarlarynda, Günorta Amerikan ýurdy Ekwadorda bolan 7.8 bally ýer yranmasy 77 adamy öldürdi, 600-e golaý adamy bolsa ýaralady diýip, wise-prezident Jorge Glas aýtdy.
16-njy aprel güni giçlik bolan ýer titremesi 150 kilometr çemesi uzaklykdaky paýtagt Kitoda hem duýuldy, ýagny bu ýerde elektrik togy, käbir telefon hyzmatlary kesildi.
Ýurduň iň uly şäheri bolan Guýakilde köçeler daş-kesekden doly, käbir binalar jaýrylan we bölekleýin ýykylan halda.Prezident Rafaýel Korrea adatdan daşary ýagdaý yglan etdi we halas ediş işlerini ugrukdyrmak üçin Watikana saparyny gysgaltdy.
Hökümet bu ýer titremesini 1979-njy ýylda 600 adamy öldüren, 20 müň adamy ýaralan ýer yranmasyndan bäri iň elhenç sarsgyn hökmünde häsiýetlendirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Liwiýanyň ozalky lideri Muammar Kaddafä tarapdar güýçleriň öz kontrollygynda saklaýan iki sany şäherini ele geçirmek üçin oppozision söweşijiler aldym-berdimli söweş alyp barýarlar.
Şeýle söweşler häzirki wagt Bani Walid we Sirte şäherlerinde alnyp barylýar. Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşiniň güýçleri bu şäherlerde Kaddafiniň tarapdarlary tarapyndan görkezilýän güýçli garşylyklar bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Şoňa görä, häzirki wagt bu söweşler bu iki şäherde köçeme-köçe diýen ýaly kynçylyklar bilen dowam edýär.
Muammar Kaddafiniň özünin nirededigi henizem belli däl.


text:
Şu gün Daşoguzda türkmen we özbek halklarynyň Dostluk festiwaly öz işine başlady.
Köklerini asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan iki halkyň ysnyşykly gatnaşyklary Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasynda netijeli özara gatnaşyklar üçin möhüm faktordyr.
G.Berdimuhamedow tarapyndan teklip edilen şu gezekki festiwal özbek tarapynyň ýokary bahasyna mynasyp boldy. Festiwalyň programmasy halk döredijiliginiň, häzirki zaman sungatynyň köp ugurlaryny öz içine alýar.
TDH gullugynyň teswirlemesinde Türkmenistanyň lideriniň alyp barýan “açyk gapylar syýasaty” iki goňşy ýurduň özara bähbitli hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze basgançaga çykardy diýilýär.
Festiwalyň myhmanlary Köneürgenjiň taryhy-medeni zapowednigine baryp görerler, ýurduň ähli welaýatlaryndan gelen wekiller özbegistanly myhmanlara türkmen toýuny, türkmen myhmanparazalygyny görkezer.


text:
Bosgunlykdaky uýgur aktiwisti şu aýyň başynda Hytaýyň Sinjaň sebitinde bolan etniki gozgalaňlardan soň 10 müňe golaý adamyň “ýitirim” bolandygyny aýtdy.
Dünýä uýgur kongresiniň başlygy Rabiýa Kadir Ýaponiýa sapary mahalynda eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň Sinjaň bidüzgünçiligine jogabyndan hem “lapykeç” bolandygyny dile getirdi. Ol bu hadysalary halkara derejesinde derňemäge çagyrdy.
Hytaý Kadiri zorluga meçew bermekde aýyplaýar, emma Birleşen Ştatlarda ýaşaýan uýgur aktiwisti bu aýyplamany ret edýär.


text:
Pakistanyň parlamenti ýurduň milli hokgeý komandasynyň agzalaryna bir aýaly gujaklandyklary üçin 2350 dollar jerime saldy.
Olar geçen aý Argentinada bolan ýaryşda bir kordinirleýji ofiser aýal bilen gujaklaşyp surata düşüpdiler.
Bir oýunçy 1175 dollar tölemeli edildi, tälimçi bilen komandanyň baştutany bolsa 588 dollar tölemeli boldy.
Olar bu surata ýaryşyň soňundaky dabaraly agşamda hoşlaşyk pursatynda düşüpdirler.
Parlamentiň sport komiteti aýal gujaklap surata düşmegiň yslam medenietine ters gelýändigini aýdýar.


text:
ABŞ-niň prezidenti Obamanyň daşary syýasatyndan we planlaryndan ybarat bolan çykyşynda, baş diplomat Hillari Klinton ABŞ-niň diplomatiki gatnaşyklaryny giňeltmek baradaky teklipleriniň jogapsyz galmagynyň uzaga çekip bilmejekdigini duýdurdy we Eýran hökümetini herekete geçmäge çagyrdy.
Şol çykyşynda ABŞ-niň Döwlet sekretary Klinton Eýran bilen diplomatiki gepleşikleriniň netije berjekdigine Barak Obamanyň umyt baglaýandygyny belledi.
15-nji iýulda Waşingtonda Daşary Gatnaşyklar Boýunça Geňeşiň öňünde eden çykyşynda, Klinton Eýranda dawlay geçen prezidentlik saýlawlarynyň yzýany hökümetiň protesçilere görkezen basyşlarynyň Waşingtonda nägilelik döredenligini hem belledi. “Biz Eýrandaky saýlawlaryň geçirilşine gyzyklanma bilen syn etdik. Emma Eýran hökümetiniň halkyň pikirlerini mälim eden çykyşlara garşy güýç görkezmegi, raýatlary we daşary ýurtly žurnalistleri tussag etmek, olaryň tehnologik serişdelere elýeterliligini çäklendirmek ýaly ädimleri aladalanma döretdi.”
ABŞ we onuň “Uly Sekizlik” boýunça hyzmatdaşlary şeýle herektleri ýol berilmesiz diýip hasap edýändiklerini mälim edipdiler.
Hillari Klinton Eýranyň liderlerine gepleşiklere başlamak baradaky ABŞ-niň teklibini ýene gaýtlady, emma ol ýurduň ýadro programmalary meselesinde, terrorçylygy goldamakdan el çekmek we adam hukuklaryna hormat goýmak ugurlarynda öňegidişlik gazanmagynyň zerurdygyny hem nygtady.
Sentýabra çenli möhlet
ABŞ-niň Eýran babatdaky syýasatynda üýtgeşikligiň emele gelmegine garamazdan, ýurduň diplomatiki yşarataryna Eýran resmileri tarapyndan entek hiç-hili reaksiýa berilmedi. Eýran parahatçylykly maksatlary bilen delillendirýän ýadro programmasy meselesinde ozalky pozisiýasynda durmagyny dowam etdirýär.
Öz nobatynda halkara jemgyýetçiligi Eýranyň ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlaryna şübheli garaýar. Hillari Klinton Eýranyň ýadro taýdan harby mümkinçiliklerini ösdürmek synanyşyklarynyň öňüni almak ugrunda ABŞ-niň aýgytly hereket etmekçidigini ýene tassyklady. Emma ol ýurduň ýadro energiýasyna eýe bolmagy üçin, Eýran hökümetiniň ýadro programmasyny diňe parahatçylykly maksatlar üçin ulanjakdygyny halkara jemgyýetçiligine subut etmeli diýip belledi.
G-8 liderleri geçen hepdede Italiýanyň Lakwil şäherinde geçiren duşuşyklarynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça ABŞ we onuň hyzmatdaşlary bilen gepleşiklere razyçylyk bermegi üçin wagt berdiler we ony BMG-niň Baş Assambleýasynyň sentýabr aýynda boljak duşuşygyna bellediler.
Ýakynda Eýranyň Daşary işler ministri Manuçer Mottaki Tähranyň syýasy, howpsuzyk we halkara meseleler boýunça Günbatara teklipler toplumyny taýýarlanlygyny aýtdy. Emma ol anyk maglumatlary bermedi.
15-nji iýuldaky çykyşynyň dowamynda Hillari Klinton Ak Tamyň daşary syýasy maksatlary barada sözläp, onuň “parasatly güýç” arkaly, ýagny bilelikde goranmak, diplomatiýa we ösüş ýollary arkaly amala aşyryljakdygyny aýtdy.
Bu syýasatyň durmuşa geçirlip başlanmagyny, Talyplar hereketini goldaýan owgan raýatlaryna Klintonyň eden ýüzlenmesinden görmek mümkin. ABŞ-niň Döwlet sekretary “Talyplaryň we Al-Kaýdanyň tarapynda söweşýän adamlaryň ýaragdan el çekip, owgan konstitusiýasynda kepillendirilen açyk jemgyýete agza bolmak ymtylmalaryny goldamaga” ABŞ-niň we owganystanly ýaranlarynyň taýýardygyny bildirdi.


text:
ABŞ-nyň Florida ştatynda gara tenli bir ýetginjegi atyp öldürmekde aýyplanýan adamdan ähli ýöňkelýän günäler aýryldy. Bu sud diňlenişigi ABŞ-da ýakyndan yzarlanypdy.
Şenbe güni giçlik žuri agzalary Jorj Zimmermana ýöňkelýän ikinji derejeli, ýagny tötänlikden adam öldürmek aýyplamalaryny ýatyrdy. Zimmerman 2012-nji ýylyň fewralynda Floridanyň Sanford şäherinde 17 ýaşly ýaragsyz Traýwon Martini atyp öldürmekde aýyplanýardy.
Zimmerman Martini gijara dörän gapmy-garşylykda, özüni goramak maskady bilen atdandygyny aýtdy.
Goragçy aklawçysy Mark O’Mara çykarylan hökümden soň: “Elbetde, biz bu hökümden hoşal bolduk. Jorj Zimmerman özüni goranlygyndan gaýry, başga hiç zatda günäkär däldi. Men žuri agzalarynyň muny edil şu durkda görüp bilendigine begenýärin. Şeýle-de men Jorja şübheli garanlaryň, žuriniň ony günäkär däl diýip karar çykarmasy üçin ýeterlik derejede maglumatynyň bolandygyna, düşünýändiklerine umyt edýärin” diýip, çykyş etdi.
Eger-de Zimmermanyň günäsi subut edilen bolsady, oňa ömürlik türme tussaglygynyň berilmegi mümkindi. Martin gara tenli bir ýetginjekdi, Zimmerman bolsa özüni ispan asylly diýip häsiýetlendirdi.
Nägilelikler
Martiniň doganoglany Sakuan Jones çykarylan höküme “haýran galandygyny” aýdýär. Ol: “Meniň maşgalam hiç haçan ruhy taýdan ynjalyk tapmaz. Munuň bilen hiç zat gutarmaz. Biz agyrymyzy gowşatmak üçin, doga etmelidiris. Men bu höküme ynanyp bilemok. Men indi gaty şübheli boldum. Men haýran galýaryn. Men muňa ynanyp bilemok” diýdi.
Žuri belli bir netijä gelmezden ozal, 15 sagat çemesi maslahat edipdi.
Bu iş Martine teniniň reňki üçin hüjüm edilendigi boýunça käbir soraglary-da döretdi.
Žuriniň kararyndan soň, ABŞ-nyň köp şäherlerinde, şol sanda San Fransiskoda, Filadelfiýada, Çikagoda we Atlantada gazaply ýörişler geçirildi.
Oaklanda demonstrantlar maşynlary reňkli syýalar bilen boýadylar, şeýle-de ulaglaryň aýnalaryny döwdüler. Protestçiler ABŞ-nyň baýdagyny hem otladylar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy
Şu ýanwar günleri paýtagtymyzda şaýbaly hokkeý boýunça ikinji çempionat badalga aldy. Onuň oýunlary şu ýyl paýtagtymyzyň buzly meýdançalarynyň birbada ikisinde — Gyşky oýunlar sport toplumynda we Içeri işler ministrliginiň institutynda geçirilýär.
Altyn medallar ugrunda bäsleşige toparlaryň sekizisi: ýurdumyzyň birinji çempionatynyň ýeňijisi «Galkan» topary, geçen ýyl Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogynyň eýesi — «Şir» topary, şol halkara ýaryşlarynyň kümüş medalynyň eýesi — «Oguzhan» topary, «Nesil», «Merdana», «Watançy», «Alp Arslan» toparlary hem-de «Bürgüt» topary gatnaşýarlar.
Häzire çenli bäsleşikleriň ikisi geçirilip, olarda «Galkan» — «Nesil» hem-de «Oguzhan» — «Bürgüt» toparlary duşuşdylar. Birinji oýnuň ilkinji minutlarynda şaýbany tora salan «Nesliň» hokkeýçileri öz artykmaçlygyny oýnuň ahyryna çenli saklamagy başardylar. Emma oýnuň soňky minudynda olar ýalňyşlyga ýol berdiler we bäsdeşler 1:1 hasaby bilen arakesmä çykdylar. Arakesmeden soň, «Galkanyň» oýunçylary köplükde tapawutlandylar we jemleýji oýnuň öňýanynda 3:1 hasaby bilen artykmaçlyk gazandylar. «Galkan» topary oýnuň üçünji bölümini goranmak bilen geçirse, «Nesil» toparyna hüjüme geçmekden başga ýol galmady. Emma IIM-niň institutynyň talyplaryna oýnuň ýagdaýyny üýtgetmek başartmady we eminiň jürlewüginiň sesi «Galkanyň» 6:3 hasabynda ýeňiş gazanandygyny aňlatdy, ol ilkinji 3 utugy toplap, ýaryş sanawynda ýokarky hatary eýeledi.
ürkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda 2014-nji ýylda geçirilen Halkara ýaryşyň wise-çempiony «Oguzhan» toparynyň hokkeýçileri oýun wagtynyň 50 minudyna golaý döwrüniň dowamynda «Bürgütden» bolan bäsdeşlerine — Sport baradaky döwlet komitetiniň okuwçylaryna hötde gelip bilmediler. Üçünji döwrüň sekizinji minudy aýgytlaýjy bolup, ol duşuşygyň ykbalyny çözdi. «Oguzhanyň» hüjümçisi bäsdeşleriniň derwezesine iki gezek hüjüm etdi. Goşa nokdaundan soň «Bürgüdiň» hokkeýçileri aýňalyp bilmediler we netijede 4:0 hasaby bilen ýeňlişe sezewar boldular.
Ýurdumyzyň hokkeý çempionatynyň ilkinji oýunlarynyň netijeleri uly täsir döretmedi. «Galkanyň» we «Oguzhanyň» tejribe we ussatlyk toplaýan «Nesliň» we «Bürgüdiň» üstünden gazanan ýeňişleri çaklanypdy. Muňa garamazdan, ýaş hokkeýçileriň türkmen hokkeýiniň liderlerine tutanýerli garşylygy täze çempionatyň gyzykly oýunlary peşgeş berjekdigine ynam döredýär. Ýeri gelende ýatlatsak, oýunlar birnäçe aý dowam eder we iýunda tamamlanar.
Ýurdumyzyň çempionatyna gatnaşmakdan başga-da, türkmen hokkeýçileri fewral aýynda Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň hormatyna geçiriljek milli ýaryşa taýýarlyk görýärler. Bu ýaryşa toparlaryň sekizisi gatnaşar hem-de olaryň ussatlygynyň artmagy ýokarda ady agzalan hokkeý toparlarynyň islendigi şol ýaryşyň ýeňijisi bolup biljekdigini çaklamaga mümkinçilik berýär.
Habarlar #Hokkeý
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri gyşky Aziada taýýarlanýarlar03 Ýanwar, 2017 (10:24)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda geçirilýän ýaryşlaryň sany artdy17 Noýabr, 2016 (00:29)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzyň çempionatynda “Şir” toparynyň hokkeýçileri öňde barýarlar27 Mart, 2016 (05:01)
- Soňky habarlar
Boks we hokkeý boýunça bäsleşikler17 Ýanwar, 2016 (23:41)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasyebtli hokkeý ýaryşy10 Maý, 2015 (23:06)
- Soňky habarlar
“Galkanyň” nobatdaky ýeňişi15 Fewral, 2015 (23:00)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda31 Oktýabr, 2014 (19:16)
- Soňky habarlar
“Galkan” hokkeý boýunça IIM-niň Kubogynyň eýesi01 Iýun, 2014 (20:28)
- Soňky habarlar
Sportuň baýdagy astynda09 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Öňe! “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” diýen şygar bilen täze belentliklere tarap!31 Mart, 2014 (22:17)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlary ýaryşyň baş baýragy ugrunda çykyş ederler16 Fewral, 2014 (22:35)
- Soňky habarlar
Ýarym finalçylar belli boldy14 Fewral, 2014 (22:36)
- Soňky habarlar
Türkmen toparlarynyň üçüsi hem ýarym finala çykdy12 Fewral, 2014 (22:37)
- Soňky habarlar
Türkmen “şirleri” möhletinden öň ýarym finala çykdy11 Fewral, 2014 (22:40)
- Soňky habarlar
Türkmen hokkeýçileri ýeňlişsiz gelýär10 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda ýaryş badalga aldy09 Fewral, 2014 (22:41)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça halkara ýaryşyny garşylap04 Fewral, 2014 (22:43)
- Soňky habarlar
“Galkan” topary –hokkeý boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempiony19 Ýanwar, 2014 (22:44)
- Soňky habarlar
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň çempionaty: tamamlanmagynyň öňüsyrasynda15 Ýanwar, 2014 (22:45)


text:
Eýranyň ýadro meseleleri boýünça gepleşik geçirýän baş wekili Saeed Jalili, ýurdyň ýadro programmasy boýunça Tähranyň gepleşiklere gaýtadan başlamaga taýýardygyny aýdypdyr. Bu barada “al-Alam” atly Eýranyň arap dilindäki telekanaly habar beripdir.
Maglumatlara görä, Saeed Jalili Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly täze teklipleriň taýýarlandygyny, şol teklipleriň esasynda bolsa gepleşikleri geçirip boljakdygyny aýdypdyr.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama sentýabr aýyň ahyryna çenli gepleşiklere gaýtadan başlamak baradaky çagyryşa Eýran jogap bermese, bu ýurda garşy goşmaça ykdysady sanksiýalarynyň giriziljekdigini aýdypdy.
Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro ýaragyny döretmäge synanyşýandygyny güman edýärler. Eýran bu aýyplamalary ret edip gelýär.


text:
Golaýda pauerlifting boýunça mümkinçilikleri çäklendirilen türgenleriň arasynda Tula oblastynyň Aleksin şäherinde geçirilen Russiýanyň açyk çempionatynda aşgabatly Mekan Agalykow uly üstünlik gazandy. Ol ýatan ýerinden döşleriniň üstünden agyrlygy köp götermek boýunça kümüş medala mynasyp boldy. 59 kg çenli agram derejesinde çykyş edip, gazanan bu üstünligi türkmen türgeniniň ýetip gelýän Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli geçirilýän baýramçylyga ajaýyp sowgady boldy.
Şunuň ýaly ýokary derejeli ýaryşlara gatnaşmak türkmen türgenleri üçin dünýä derejesinde geçiriljek ýaryşlara oňat taýýarlyk bolup durýar. Şu ýylyň tomsunda Rio-de-Žaneýro şäherinde tomusky Olimpiýa oýunlary geçiriler. Bu ýaryşlar tamamlanan dessine, şol sport desgalarynda Bütindünýä paralimpiýa oýunlary bolar. Türgenlerimize bu ýaryşlara gatnaşmak üçin galan döwürde ýeňil bolmadyk bäsleşikler garaşýar. Hut şu sebäpli hem, Aleksinde geçen ýaryş Braziliýada geçiriljek oýunlara taýýarlygyň möhüm tapgyry bolup durýar.
M.Agalykow Türkmenistanyň Milli ýygyndy toparynyň düzüminde çykyş etmäge esasy dalaşgärleriň biridir. Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Ýusup we Adyl Aliýewleriň tälim bermeginde sport bilen meşgullanýan bu türgenimiz 2012-nji ýylda London şäherinde Bütindünýä paralimpia oýunlarynda çykyş edip, öz agram derejesinde, dünýäniň iň güýçli pauerliftingçileriniň öňdäki sekizligine düşmegi başarypdy.
Russiýanyň açyk çempionatynda, Mekan eýýäm ilkinji synanyşygynda 150 kilogram agramy göterip, özüne kümüş medaly üpjün etdi. Türkmenistanyň maýyplary goldamak merkeziniň wekili özüniň ikinji synanyşygynda 158 kilogram agramy göterip, öz artykmaçlygyny has hem artdyrdy. Aýgytly synanyşygynda M.Agalykow 164 kilogram agramy buýrup, özüniň şahsy rekordyny täzelemäge synanyşdy. Ýöne eminleriň biragyzdan karara gelip bilmändikleri üçin bu netije hasaba alynmady.
Türkmen türgeni şeýle ýaryşlara ilkinji gezek gatnaşmaýar. Ol her gezek altyn baýragyň alkymynda saklanýar. Geçen ýyl Russiýanyň açyk çempionatynda, şeýle hem Russiýanyň kubogy ugrundaky açyk ýaryşda M.Agalykow iki sany kümüş medal gazandy. Ol bu ýaryşlaryň ikisinde hem ikinji orny eýeledi. Bu ýyl bolsa ildeşimiz ýer eýeleriniň ençeme atly türgenlerinden öňe saýlanyp, diňe Ýewropanyň häzirki çempiony, Russiýanyň rekordsmeni Ildar Bedderdinowdan pes netije görkezdi.
Şeýle hem Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzüminde 80 kilogram çenli agram derejesinde Işkuwwat Çaryýew altynjy orny, Maksat Toýlyýew bolsa 49 kilogram çenli agramda ýedinji orny eýelemek bilen oňat netije görkezdiler.


text:
Anna güni Gazagystanyň howpsuzlyk gullugy ýurduň belli teatr režissýory Bolat Atabaýewi Janaözen wakalaryna dahyllylykda aýyplap, tussag etdi.
Ýurduň howpsuzlyk gullugy oňa geçen ýylyň dekabrynda Janaözen şäherinde bolan wakalar bilen baglanyşykly “sosial ýigrenji öjükdirmekde” aýyplama bildirýär.
Janaözen şäherinde bolan şol protestlerde hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde azyndan 16 adam ölüpdi.
Şu ýylyň mart aýynda režissýor Bolat Atabaýew Janaözen wakalaryny gytaklaýyn ýagdaýda suratlandyrýan spektakly sahna çykarypdy.


text:
Fizika
Fizika gadymy grek dilinden gelip tebigat, tebigat bilimi manysyna gelyar. Energiya we güç, maddanyn harekedi yaly zatlary ögrenyar. Maksady bütin alemin syrlaryny öwrenmek. Fizika ylmyny taryhy özgerişine göra iki şaha bölüp bileris:
Klassik fizika
1900 yylyna çenli wagty öz içine alyar. Esasy ady geçyan ylym adamlary Newton, Galileo Galilei, Kepler, Maxwel ...
Elbette klassik fizikanyn ösmegine goşant goşan bir topar fizikçi bardyr, emma Newton bularyn hemmesinden önde geler. Çünki ylymyn namedigine kesgitleme getiren ylym adamy Newtondyr. Newtonyn aytmagyna göra, bir teorinin fizika kanuny bolmasy üçin tejribe bilen tassyklanmasy gerekdigini aydyp geçyar. Bu bütin ylym kanunlary üçin geçerli bolyar. Klassik fizikanyn esasy içine alyan zatlary mehanika, termodinamika, statistik fizika ve elektromagnetizm.
Hazirki zaman fizikasy
Hazirki zaman fizikasy ya-da modern fizika 1900-nji yylda Max Planck bilen başlayar. Klassik fizikanyn kabir yagdaylary düşündirip bilmedigi üçin modern fizika yüze çykyar. Modern fizika kuantum fizikasy we Einsteinin teorileri bilen güllap ösyar.


text:
Merkuriý Gün ulgamyndaky 8 planetanyň iň kiçisi hem-de Güne iň ýakyny. Ol ortaça hasap bilen 58 million kilometr aralykdan Günüň daşyna 88 günde bir gezek aýlanyp çykýar - onuň bir ýyly 88 güne deň.
Merkuriý Güne ýakyn bolansoň, onuň üstündäki temperatura gündizine köplenç 430 gradusa çenli baryp ýetýär. Ýöne bu planetada Günüň şöhlesi asla degmeýän regionlar-da bar. Mysal üçin, onuň demirgazyk polýusynyň töwereklerinde temperatura -180 gradusa çenli aşaklap bilýär.
Bu polýusdan edinilen maglumatlar onuň hemişe kölegededigini görkezýär. Aýratyn-da bu regionlarda ýerleşýän çuň kraterleriň düýbüne Günüň çogy asla ýetenok. Şol sebäpden bu ýerlerde höküm sürýän sowuklyk suw buzlarynyň toplanmagy üçin amatly şertleri döredýär. Biziň Gün ulgamymyzda bular ýaly sowuklyk Ýupiteriň doňup buza öwrülen Aýlaryndan bärde duş gelenok.
"Merkuride ýaşaýyş bar diýip, hiç kim aýdanok."
Sean Solomon, "Messenger" zondunyň baş alymy.
Buz öz töweregindäki gaty ýerden ýa daşlardan şöhläni köpräk serpikdirýänligi bilen tapawutlanýar, ýagny ol olardan has ýagty bolup görünýär.
Suw buzlarynyň ilkinji alamatlary
Merkuride suw buzlarynyň ilkinji alamatlarynyň üstünden 1991-nji ýylda baryldy. Şonda "Aresibo" radio teleskopy bilen geçirilen radar derňewlerinde onuň polýar etraplarynyň radio şöhlesini güýçli serpikdirmegi ol ýerde suw buzlary bolmaly diýen çaklamany döredipdi. Ýöne ol mahallar planetanyň ýüzüniň diňe 50 prosentiniň öwrenilendigi we bu ýerleriň hem buzy saklap bilerlik derejede sowukdygy barada maglumat bolmany üçin muny subut edip bolmaýardy.
2011-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň Aeronawtika we kosmiki giňişligi derňemek boýunça milli gullugy NASA-nyň kosmos zondy MESSENGER (MErcury Surface, Space ENvironment, GEochemistry and Ranging) öz orbitasyndan Merkuriniň tutuş ýüzüni karta geçirdi. Onsoň bu topografik maglumatlardan peýdalanylyp, planetanyň temperatura kartasy düzüldi.
Garaňky örtgi
Şeýlelikde alymlar "Aresibo" tarapyndan ýüze çykarylan reflektiw regionlaryň Günüň şöhlesi degmeýän kraterlerdigini, bularyň içinde hem suw buzlarynyň bardygyny tassyklap bildiler. Diňe bu hem däl. Ol ýerde, bir ýuka örtgi ýaly bolup, doňan suwlaryň üstüni büräp ýatan garaňky material-da bar. Munuň çylşyrymly himiki birikmeler bolmagy ähtimal.
Bu garaňky örtginiň organiki materiallardygy barada göni subutnama entek ýogam bolsa, alymlar munuň bu ýagdaýlara gabat gelýän ýeke-täk düşündirişdigini belleýärler.
NASA-nyň 2012-nji ýylyň 29-njy noýabrynda bildirmegine görä, buz we bu organiki material bu planeta kometalaryň we asteroidleriň üsti bilen gelip ýetendir diýlip pikir edilýär.
Alymlar Merkuriniň günorta polýusynda hem buz bardyr diýip çaklaýarlar. Ýöne bu barada ygtybarly maglumatlar entek ýok. Sebäbi "Messenger" zondunyň planetanyň daşynda aýlanýan ýeri demirgazyk polýusa ýakyn.
"Buzlaryň tutuş mukdary takmynan ýüz milliard tonna bilen müň milliard tonna çenli bardyr" diýip, Baltimoryň (Mariland, ABŞ) John-Hopkins uniwersitetiniň professory Deýwid Lawrens çaklaýar. Buz gatlaklarynyň galyňlygynyň näderejededigi barada anyk maglumat bolmansoň, alymlar onuň takyk mukdaryny kesgitläp bilenoklar. Olar buzuň galyňlygy iň azyndan 20 santimetr bardyr diýen pikirden ugur alýarlar. Ýöne onuň 20 metr-de bolmagy mümkin.
Ýaşaýyş baradaky soraglar
Planetadaky kyn şertlere garamazdan, suwuň üstünden barylmagy ýaşaýyş baradaky soraglaryň-da orta atylmagyna getirýär. Sebäbi suw, biziň göz öňüne getirişimize görä, ýaşaýşyň esasy diregi. Ýöne alymlar Merkuriý ýaşamaga ýaramly ýerdir ýa birçak ýaramly ýer bolandyr diýip pikir edenoklar.
"Merkuride ýaşaýşyň bolmagy ýa ozal bolandygy mümkinmi?" diýen soraga "Messenger" zondunyň baş alymy Sean Solomon: "Merkuride ýaşaýyş bar diýip, hiç kim aýdanok" diýip jogap berdi. Ýöne edilen açyş bu planetany astrobiologik taýdan gaty gyzykly edip görkezýär. Mundan başga-da, onuň ýaşaýşyň Ýer ýüzünde nähili dörändigi we Älemiň başga ýerlerinde nähili döräp biljekdigi barada bizi täze maglumatlar bilen üpjün etmegi mümkin.
Londonyň Imperial Kollejinde organiki geohimiýa we meteoritler boýunça professor Mark Seftonyň pikiriçe, Merkuride suwuň we organiki materialyň tapylmagy planetalaryň ösüşi, ýaşaýşyň gelip çykyşy barada käbir möhüm netijerler bilen birlikde "gyzykly waka". Galyberse-de, organiki materialyň we suwuň bolmagy bize ýaşaýyş üçin gerekli "çig malyň" Gün ulgamyndaky planetalara oňaýly suratda paýlanandygyny görkezýär.
"Messenger" 2011-nji ýylyň aprel aýyndan bäri Merkuriniň daşynda aýlanyp, onuň topografiýasyny surata düşürýär. Onuň iki ýyllyk missiýasy öňümzdäki mart aýynda soňlanýar. Alymlar bu operasiýanyň, işiň üçünji ýylynda-da iň azyndan birnäçe aý dowam etmegi üçin, NASA-nyň serişde goýbermegini isleýärler.
ÇEŞMELER:
1. http://www.sciencemag.org/content/early/2012/11/28/science.1229953
2. http://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20121129.html
3. http://www.sterne-und-weltraum.de/alias/sonnensystem/lange-vermutet-endlich-gefunden-eis-auf-merkur/1172517
4. http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/nasa-entdeckt-eis-am-nordpol-des-merkur-a-870178.html
5. http://www.astronews.com/news/artikel/2012/11/1211-038.shtml
6. http://www.rsc.org/chemistryworld/2012/11/mercury-messenger-water-organic-molecule


text:
Ermenistanyň Bilim ulgamynda amala aşyrylýan reformalar sebäpli şu ýyl okuwa girmäge isleg bildirýän ýaşlaryň sanynyň üzül-kesil azalandygy habar berilýär. Sebäbi şu ýyl Ermenistan sowet döwrüniň 10 ýyllyk mekdeplerini 12 ýyllyga geçirmek üçin amala aşyrýan reformasyny tamamlap, mekdepleri 12 ýyllyga geçirýär. Netijede şu ýyl hem geljekki ýyl Ermenistanda hiç kim orta mekdebi tamamlamaz.
Bu reformanyň netijesinde Ermenistanyň 20-den gowrak ýokary okuw jaýlarynyň birinji kurslarynda orunlaryň agramly bölegi boş galar. Ermenistanyň Bilim ministrliginiň çaklamagyna görä, ýurduň ýokary okuw jaýlaryndaky jemi 21 müňlük orna diňe 1 müň 200 adam dalaş eder.
Ermeni resmileriniň berýän maglumatlaryna görä, geçen ýyl 17 müň abituriýent ýurduň ýokary okuw jaýlarynda bilimini dowam etdirmäge höwes bildiripdi. Şu ýyl bolsa, ýokary okuw jaýlaryna esasan geçen ýyl synagdan geçip bilmedik ýa-da ýurduň harby goşunlarynda gulluk edip gelen ýaşlaryň girmegine garaşylýar.
Saýlap girýärler
Şeýle hem käbir tölegli ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň okuwlaryny taşlap, her ýyl hökümet tarapyndan ýaşlara mugtuna berilýän iki ýarym müň orna dalaş etmekleri mümkin diýlip çaklanylýar. Ermenistanyň Bilim ministrliginiň berýän maglumatynda käbir studentleriň okuwdan çykmak barada arzasyny berip, hökümetiň grant orunlaryna dalaş edýändikleri aýdylýar.
Şu ýyl Ermenistanyň ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin tabşyrylýan umumy synaglar hem has ýeňilleşdirildi. Umumy synag merkeziniň işgäri Gaýane Manukýanyň aýtmagyna görä, häzirki ýagdaýdan peýdalanyp, käbir hatda öz adyny hem dogry ýazyp bilmeýän ýaşlar ýokary okuw jaýyna girmäge synanyşýarlar. Gaýane bu meselede: “Emma şeýle ýaşlar synagdan geçse-de, olar ýokary okuw jaýynda okamaga taýýar bolmasa, onda uzaga çekmän, okuwdan çykarylar” diýip belleýär.
Ýerewanyň Döwlet uniwersitetiniň beren maglumatlaryna görä, häzirlikçe uniwersitetiň taryh fakultetine girmäge iň köp isleg bildirilipdir. Ýagny, bu fakultete girmek üçin ermeni ýaşlaryndan 40-sy arza beripdir. Uniwersitetiň fizika, himiýa ýaly fakultetlerine girmäge bolsa henize çenli hiç kim isleg bildirmändir.
Gapma-garşy
Ermenistandaky bu ýagdaý Türkmenistanyň bilim pudagyndaky ýagdaýa gapma-garşy gelýär. Ýagny, Türkmenistanda, resmileriň berýän maglumatlaryna görä, 110 müňe golaý okuwçy orta mekdepleri tamamlaýan bolsa, ýokary okuw jaýlarynda diňe 5 müň çemesi student alynýar.
2007-nji ýylda häkimiýet başyna gelenden soň, Berdimuhamedow bäş ýyllyk ýokary okuwy gaýtadan dikeltdi hem-de okuwyň hilini ýokarlandyrmagyň zerurlygy barada gürrüň etdi. Emma, ýerli synçylaryň aýtmaklaryna görä, henize çenli Türkmenistanyň bilim ulgamynda göze ilerlik reformalar geçirilmedi.
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň pikiriçe, “bilim pudagyna ýolbaşçylyk edýänleriň arasynda döwür bilen aýakdaş gitmäge taýyn adam az, her kim öz wezipesini saklamagyň aladasyny edýär, bu bolsa reformalaryň geçirilmeginiň öňüne böwet bolýan esasy kynçylykdyr”.


text:
Müsürda heläkçilige uçran rus uçarynyň ýere gaçmagyna nämäniň sebäp bolandygy henizem anyklananok. Bu barada häzirlikçe dürli maglumatlar gelip gowuşmagyny dowam etdirýär.
Agzalýan uçaryň geçmeli bolan degişli howa ýollarynyň resmileriniň aýtmagyna görä, uçaryň gaçmagyna sebäp bolan ýagdaý tehniki näsazlyk ýa adam säwligi däl.
Orsýetiň metrojet howa ýollarynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Aleksander Smirnow şu günki eden çykyşynda bu barada käbir pikirleri öňe sürdi.
Smirnow aýratynam uçaryň ulanylyşa berlenine diňe 18 ýyl bolandygyny we munuň ulanşykdaky uçarlaryň ortaça ömrüniň ýarpysyna deňdigini aýtdy.
“Howadaka ikä bölündi”
Airobus 321-200 kysymly rus uçary 31-nji oktýabrda Müsüriň Şarma elŞeýh aeroportundan uçup, Orsiýetiň Sankt Peterburg şäherine barýarka ýolda, Müsüriň Sinaý ýarymadasynda heläkçilige uçrady.
Wakada uçardaky 224 ýolagçynyň ählisiniň wepat bolandygy aýdylýar. Şeýle-de bu wakanyň Orsýetiň we Sowet Soýuzynyň taryhynda uçar heläkçiligi bilen baglanyşykly iň pajygaly hadysa bolandygy habar berilýär.
Orsýetiň Transport ministrliginiň resmileri mundan ozal agzalýan uçaryň entek howadaka ikä bölünendigini aýdypdylar.
Şeýle-de uçaryň ýere gaçmagynyň sebäplerini derňemek boýunça işler dowam etdirilýär. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bolsa wakadan bäri üç gün geçendigine garamazdan, bu barada henize çenli dil ýarman gelýär.
Moskwa ret edýär
Emma Orsýetiň premýer-ministri Dimitriý Medwedew bu barada 2-nji noýabrda çykyş edip, rus halkyna baş saglygyny diledi, hemem bolan wakada ölen adamlaryň sany baradaky maglumatlary tassyklady.
Müsürdäki “Yslam döwleti” toparyna degişli jeňçiler uçary özleriniň urup ýykandygyny öňe sürdüler. Emma jeňçileriň muny nähili amala aşyrandygy barada hiç hili takyk maglumat getirilmeýär. Moskwa bu tassyklamany ret edip, munuň howaýy gürrüňdigini aýdýar.
Şeýle-de Müsüriň howpsuzlyk resmileri hem uçaryň urlup ýykylandygyny ýa-da onuň partladylandygyny görkezýän hiç hili nyşanyň ýokdugyny aýdýarlar.
Ukrainanyň Daşary işler ministrligi heläkçilige uçran uçarda dört ukrain raýatynyň Belarusyň Daşary işler ministrligi hem uçarda bir belarusyň bolandygyny mälim etdiler.
1-nji noýabrda Orsýetde matam güni diýlip yglan edildi. Ýurt boýunça baýdaklar aşak düşürildi, telewideniýedäki şowhunly gepleşikler ýatyryldy.


text:
Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň Merkezi Aziýadaky Sebitleýin wekilhanasynyň direktory Iw Arnoldiniň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa Türkmenistanyň birnäçe ministrliklerine we pudak edaralaryna baryp, duşuşyk geçirdi.
10-16-njy iýul aralygynda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy Aşgabada sapar edipdi. Şonda metbugatda “Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy Içeri işler ministrliginiň düzümine girýän edara hem sapar edip, ol ýerde saklanýanlaryň ýagdaýy bilen tanyşdy” diýlip, habar berlipdi.
Daşkentde ýerleşýän Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň regional bölüminiň wekili Aýgul Şetikulina Gyzyl Haç guramasynyň delegasiýasynyň Aşgabada edýän saparynyň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy bilen bagly amala aşyrylýandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy. Şeýle hem ol şu ýylyň iýul aýynda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasynyň Türkmenistanyň Içeri işler ministirliginiň düzümine girýän edara hem sapar edip, ol ýerde saklanýanlaryň ýagdaýy bilen tanyşandygyny tassyklady:
—Biz türkmen häkimiýetleri bilen ýurduň penitensiar sistemasy boýunça hyzmatdaşlyk meselesi boýunça birnäçe ýyl bäri gepleşik geçirip gelýäris. Şol hyzmatadaşlygyň çäginde Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy şu ýylyň iýul aýynda Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň düzümine girýän edara baryp, ol ýerdäki ýagdaý bilen tanyşdy. Bu sapar özboluşly synag sapary boldy. Biz bu meselede türkmen tarapy bilen geçirýän dialogymyzy dowam edip, penitensiar sistema boýunça hyzmatdaşlyk babatdaky ylalaşyga gol çekeris. Netijede ýurduň hemme penitensiar edaralaryna baryp bileris diýip, umyt edýäris.
Türmelerdäki ýagdaý
Türkmenistanyň türmelerindäki ýagdaý barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Demokratiýa, adam hukuklary we zähmet býurosynyň 2010-njy ýylda adam hukuklarynyň amala aşyrylyşy barada şu ýylyň aprel aýynda ýaýradan hasabatynda türmelerde dürli keselleriň, aýratyn-da inçekeseliň möwç urýandygy bellenilýär.
“Türmeler hapa (antisanitar ýagdaýda), hyryn-dykyn we saglyk üçin howpludy. Umumy düzgünli LBK-12 lageri ýaly, käbir türmeler şeýle bir ýerde ýerleşýärler welin, tussaglar tomusda ýakyp-ýandyryp barýan jöwza, gyşda bolsa doňduryp barýan aýaz ýaly ýowuz howa şertlerine sezewar bolýarlar. Tussaglara hem türme işgärleriniň, hem beýleki tussaglaryň azar berýändikleri barada habarlar gelip gowuşýardy” diýlip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň 2010-njy ýylda boýunça hasabatynda bellenilýär.
Türkmen türmelerinde saklanýanlaryň iýmitlendirilmegi barada bu hasabatda şeýle diýilýär: “Türme nahary ýokumsyzdy, şol sebäpden tussaglaryň köpüsi açlyk çekýärdi. Ýokumsyz iýmitiň üstüni ýetirmek üçin, tussaglar garyndaşlarynyň getirýän azyk-owkadyna mätäçdiler. Käbir tussaglaryň garyndaşlary we özleri türme işgärleriniň getirilen zatlary tussaglara bermän, ellerinden alýan wagtlarynyň bolýandygyny habar berdiler”.
Türkmen türmelerinde adam hukuklarynyň berjaý edilmegine halkara guramalarynyň gözegçilik edip bilmegi üçin, olaryň wekilleriniň türmelere barmagy ugrunda halkara jemgyýetçiligi köp tagalla edýär. Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga henize çenli gol goýman gelýär. Onuň esasy sebäbi – Türkmenistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramaz bolmagydyr. ÝB Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýerine ýetirilmegine gözegçilik etmek üçin ýörite mehanizmiň işlenip düzülmegini talap edýär.
“Şert goýdy”
2010-njy ýylyň fewralynda “Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy” bilen bilelikde Türkmenistanyň türmeleriniň ýagdaýy boýunça ilkinji hasabaty taýýarlan “Adam hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin iki ýyl mundan ozal BMG-de adam hukuklarynyň berjaý edilmegine bagyşlanyp, ýörite duşuşyklaryň geçirilendigini AÝ/AR-e gürrüň berdi:
—Ženewada geçirilen şol duşuşyga türkmen delegasiýasy hem gatnaşdy. Şonda BMG türkmen tarapyna Gyzyl Haç guramasynyň agzalaryna türkmen türmelerine barmaga rugsat etmegi maslahat berdi. Türkmen tarapy şol rekomendasiýany kabul etdi, ýöne ony dürli şertler bilen kabul etdi.
Şeýle hem Farid Tuhbatullin ýakyn geljekde türkmen türmeleriniň gapylarynyň adam hukuklary boýunça ýa-da ynsanperwerlik işleri bilen meşgullanýan dürli halkara guramalarynyň wekilleri üçin açyk bolmagyna kän bir ynanmaýandygyny aýtdy:
—Türkmen häkimiýetleri diňe türmelerdäki ýagdaý bilen bagly däl-de, umuman ýurtda adam hukuklarynyň berjaý edilmegi bilen bagly meselede halkara jemgyýetçiliginiň rekomendasiýalaryny berjaý etmezlige çalyşýarlar. Sebäbi türkmen häkimiýetleri bir meselede eglişik etse, onda başga meseleler ýüze çykar. Köp özgerişlikler edilmeli bolsa welin, režime howp abanyp biler. Şonuň üçin häkimiýetler häzirki ýagdaýy saklap, ony özgerdesleri gelmeýär.
Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasynyň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçiren duşuşygynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleriniň geňeşilendigi habar berildi. Bu duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň Adam hukuklary we halkara gumanitar hukugy ulgamyndaky halkara borçnamalary ýerine ýetirmek boýunça Pudagara komissiýasynyň işiniň ähmiýeti barada gürrüň edilip, Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň Türkmenistan bilen bu ulgamdaky netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga isleg bildirendigi barada ýerli metbugatda habar berildi.


text:
“TAG HEUER” GERIMINI GIŇELTÝÄR
Her bir enjam täze öndürilip başlan wagty köpçüligiň gyzyklanmasyny özüne çekýär. Ýakynda önümçiligi ýola goýlan döwrebap akylly sagada hem müşderiler uly gyzyklanma bildirýärler. Şwesiýaly “TAG Heuer” şereketiniň noýabr aýynda köpçülige hödürlän “Android Wear” iş ulgamynda işlemäge niýetlenen akylly sagady üçin hem buýurmalaryň sany gün geldikçe artýar. “Bloomberg” habarlar gullugynyň mälim etmegine görä, “Tag Heuer Connected” ady berlen bu sagadyň 1500 amerikan dollaryndan satuwa goýberilendigine garamazdan müşderiler tarapyndan bir aýyň dowamynda 100 müň sany buýurma kabul edilipdir. Şol sebäpli hem şereket önümçiliginiň gerimini ulaltmaga mejbur boldy. Eýsem, müşderileriň söýgüsini gazanmagy başaran akylly sagadyň tehniki aýratynlyklary nähili-kä?!
“TAG Heuer” şereketiniň döwrebap sagady ”Intel” tarapyndan öndürilen 1.6 GHz frekans tizliginde işleýän iki ýadroly hereketlendiriji esasynda herekete gelýär. Şeýle hem sagatda 1.5 inç ululygynda 360 x 360 piksel ölçegindäki, gorag ulgamy bilen üpjün edilen sap kristal aýna daşly LTPS LCD ekrany ýerleşdirilipdir. “Tag Heuer Connected” 410 mAh göwrümli batareýasy, 1GB RAM göterijisi, 4GB maglumat saklaýjy ýady, titaniýden ýasalan daşky gaby, “Bluetooth 4.1” we “Wi-Fi” aýratynlyklary bilen müşderileriň ünsüni özüne çekdi.SONRA OKU Döwrebap akylly sagat şol bir wagtda howa maglumatyny, şemalyň ugruny we ýagyş-ýagmyry we smartfonlara gelýän habarlaryň gözegçiligini amala aşyrmak mümkinçiligine hem eýedir.
“APPLE”-DEN TÄZE TELEWIZORLAR
“Apple” şereketi dördünji nesil “Apple TV” telewizoryny şu ýylyň oktýabr aýynda satuwa çykarypdy. Aradan köp wagtyň geçmändigine garamazdan metbugat sahypalarynda bäşinji nesil Apple TV barada habarlar mälim edilmäge başlady. “DigiTimes” habarlar gullugynyň maglumat bermegine görä, “Apple” şereketi özüniň ýakyn hyzmatdaşy “Quanta Computer” firmasy bilen bilelikde 2016-njy ýylyň birinji çärýeginde bäşinji nesil telewizorlarynyň önümçiligine başlamagy meýilleşdirýär. Diýmek, ilkinji nusgasynyň şu aýyň dowamynda synag edilmegine garaşylýan täze “Apple TV”-niň müşderilerine ýetiriljek wagty hem daşda däl.
Amerikaly şereketiň täze nesil telewizorlarynda ozalky nesillerden tapawutlylykda has güýçli tehniki aýratynlyklaryň we netijeli bir “tvOS” platformasynyň bolmagyna garaşylýar. Taslama görä, has inçe göwrüme eýe boljak telewizorlar “Apple” muşdaklarynyň isleglerini ählitaraplaýyn kanagatlandyrmagyna garaşylýar. Öndürijiler tarapyndan synag edilýän ýylylygy ýaýradyş ulgamynyň ilkinji gezek şu nesilde ornaşdyrylmagy mümkin. Goşmaça hökmünde täze telewizorda has güýçli bir “tvOS” iş ulgamyny we täze sazlamalary görüp bileris. Dördünji nesil “Apple TV”-de “Touchpad” aýratynlykly uzakdan dolandyryjy enjamyny hödürlän şereketiň, bäşinji nesilde giň gerimli oýun bölümini girizmegine garaşylýar.
“SONY” ISLEGINE GOWUŞDY
Tehnologik we elektronik enjamlary bilen köpleriň söýgüsini gazanmagy başaran “Sony” we “Toshiba” şereketleri özara ylalaşyga geldiler, ýagny, garaşylýan satyn alma amala aşyryldy. Ozal “Toshiba” şereketiniň eýeçiligine degişli bolan sensor bölümi indi “Sony” şereketi tarapyndan alyndy we bu netijeli ylalaşygyň 155 million dollar möçberinde amala aşyrylandygy metbugat sahypalarynda köpçülige mälim edildi. “Sony” şereketiniň “Toshiba”-nyň sensor enjamlary üçin ekran taýýarlaýan bölümini satyn aljakdygy baradaky ilkinji maglumatlar oktýabr aýynyň soňunda mälim edilipdi.
Mobil dünýäsiniň sensor enjamlaryny öndüriji “läheňleriniň” hatarynda durýan “Sony” şereketi täze satyn alan önümçilik toplumynyň hasabyna, sensor enjamlaryny öndürmekde tehnologiýa bazaryndaky paýyny 30%-e çenli ulaltmagy başardy. Bu söwda netijesinde “Toshiba”-nyň 48.800 inedördül metrde ýerleşýän önümçilik toplumy we 1.100 işgäri indiden beýläk “Sony”-nyň “Sony Semiconductor Corporation” ady bilen guran önümçilik birleşmesiniň düzümine degişli bolar we iş alyp barar.
“XIAOMI” NOUTBUKLARY ÖNDÜRER
Tehnologiýa dünýäsinde öndürilýän enjamlaryň gün geldikçe ösmegi bilen bu ugurdaky bäsdeşlik hem barha giň gerime eýe bolýar. Hytaýyň tehnologiýa enjamlaryny öndürýän şereketi “Xiaomi”-ä hem bu bäsdeşlikde mynasyp orun degişlidir. Ilki başda mobil telefonlary bazarynda elýeter bahaly enjamlary bilen meşhur bolmagy başaran şereket, wagtyň geçmegi bilen öz önümçilik örüsini giňeldip, telewizor, tablet, geýilýän elektronik enjamlar we aksessuarlaryň önümçiligine-de başlapdy. Bu ugurlarda mynasyp üstünlik gazanmagy başaran “Xiaomi”, “DigiTimes” habarlar gullugy tarapyndan mälim edilen soňky maglumatlara görä, noutbuk kompýuterlerini öndürmek üçin ädim ätmäge başlady.
Mälim edilişine görä, “Xiaomi” adyny göterjek ilkinji noutbugyň nesli 12.5 inç ululygynda bolar. Şereketiň ýolbaşçylar Geňeşi aprel aýynda satuwa goýberiljek noutbuklary bilen tehnologiýa dünýäsinde üstünlik gazanyp bilen halatynda 13.3 inç ululygyndaky täze noutbugyň hem önümçiligine başlamagy meýilleşdirýärler. “Xiaomi” noutbuklarynyň tehniki aýratynlyklary hökmünde arkadan şöhlelendirilýän 1080 x 1920 piksel ölçeginde ekran, 8 GB RAM göterijisi we “Intel i5/i7” prosessorlary bilen gelmegine garaşylýar. Şereketiň noutbuk görnüşlerinde “Windowsyň” ýerine “Linux”-a ýer berjekdigi barada hem maglumatlarda mälim edildi. Şeýle hem, “Digitimes” we “Bloomberg” gulluklarynyň maglumatyna görä bu noutbuklaryň önümçiligini şereketiň telefonlarynyň öndürilişini amala aşyran hyzmatdaşlary “Invectec”, “Foxconn” bilelikde alyp bararlar. “Xiaomi” öz noutbuklarynda “Lenovo Thinkpad” we “Apple Macbook Air” görnüşli noutbuklardan esas alar. Şereketiň akylly telefon bazaryndaky üstünligini ýene-de bir gezek gaýtalamagyna garaşylýar. Gazanyljak üstünligiň esasynda bolsa noutbuk kompýuterleriniň önümçiliginde örüsini has hem giňeldip biler.
“SAMSUNG”-DAN ÝENE-DE TÄZE SMARTFON
Tehnologiýa dünýäsiniň öňdebaryjy şereketlerinden biri bolan “Samsung”, geljek ýylyň ýanwarynda Las-Wegasda geçiriljek “Dünýä Mobil Kongresi 2016” şüweleňi üçin meýilnamasyny mälim etdi. Günorta Koreýaly şereket 6-njy ýanwarda müşderilerine gapylaryny giňden açjak şüweleňde täze nesil akylly telewizorlaryny, monitor we öý enjamlarynyň birnäçe görnüşini getirmegi meýilleşdirýär. Şeýle hem, sanlyja gün mundan ozal Hytaýda müşderilerine hödürlän “Galaxy A” görnüşli telefonlaryny hem getirmegi göz öňünde tutýandygyny mälim etdi. 2016-njy ýylyň iň gowy smartfonlarynyň biri bolmagyna garaşylýan “Galaxy A9” bilen baglanyşykly habarlarda bolsa, onuň ähli tehnologik aýratynlyklary mälim edildi.
Täze smartfon, esasan hem, zarýad saklaýjylygy bilen müşderileriň ünsüni özüne çekýär. 6 inç ululygynda 2.5D görnüşli aýna bilen örtülen Full HD ölçegli “Super AMOLED” ekrana eýe bolan smartfonda jemi 4000 mAh göwrüme eýe bolan batareýa ýerleşdirilipdir. “Qualcomm”-yň täze nesli bolan 1,8GHz frekans tizliginde işleýän sekiz ýadroly “Snapdragon 620” işledijisi arkaly herekede gelýär. 3GB-lyk RAM göterijisi, 32GB maglumat saklaýjy ýady we mikroSD dakylýan ýeri, 13 megapiksellik arka kamerasy we 8 megapiksellik goşmaça kamerasy bilen göz öňünde tutulypdyr. “Android 5.1.1 Lollipop” we barmak yzyny tanaýan sensor ulgamlary smartfona bolan islegi has hem güýçlendirer.


text:
Şu gün Eýranyň howpsuzlyk güýçleri geçen iki günlükde Tähranda we ýurduň beýleki şäherlerinde köpçülikleýin demonstrasiýalara gatnaşan protestçileri, oppozisiýanyň agzalaryny tutmagy dowam etdirdiler. Polis şu wagta çenli tutulanlaryň sanyny 300 töweregi diýip habar berdi.
”Parlemannews” intenet sahypasy şu gün häkimiýetleriň iň bärsinden ýedi tanymal reformaçyny tutandygyny ýazdy. Bularyň üçüsi ”Ýaşyl hereketiň” başlygy, iýunda geçen prezidentlik saýlawlarynda ýeňlişe uçran Mir Huseýn Musewiniň ýakyn kömekçileri. Beýlekileriň biri Eýranyň ”Azatlyk hereketiniň” baş sekretary Ebrahim Ýazdi, beýlekisi hem adam hukuklary aktiwisti Emad Bagi.
”Azatlyk hereketiniň” ýokary derejeli agzasy Amir Horram Farda Radiosyna beren interwiýusynda Ýazdiniň şu gün ir ertir öz öýünde tutulandygyny aýtdy: “Ýazdiniň tutulmagyny diňe häkimiýetleriň ”Azatlyk hereketine” gysyş görkezmek isleýändigi bilen düşündirip bolýar. Olar biziň alyp barýan işlerimiziň togtadylmagyny isleýärler”.
Protestleriň güýjemegine sebäp bolan düýn, ýekşenbe güni, 27-nji dekabrda Aşura gatnaşan müňlerçe adamynyň “Hameneiýe ölüm” diýip gygyryşyp, hökümete garşy şygary öňe sürmegi boldy.
Eýranyň döwlet telewideniýesi çaknyşyklarda sekiz adamyň ölendigini tassyklady. Hökümet polisiň bu çaknyşyklara garyşman, diňe howa ot açandygyny aýdýar.
12-nji iýunda geçen jedelli prezidentlik saýlawlaryndan soň turan protestler we gazaply hereketlerde ozal munça adam ölenok. Ölen sekiz adamyň biri Musewiniň ýegeni, 20 ýaşly Ali.
Oppozision ýolbaşçy Mehdi Karrubi reformaçylaryň bir internet sahypasynda ýerleşdirilen beýanatynda “Häkimiýetler Aşura güni adamlaryň ganyny dökmäge nädip ýürek etdikän, bu günä” diýip soraýar.
Iýun saýlawlaryndan soň turan prostestleri hökümet gazaply basyp ýatyraly bäri oppozisiýanyň tarapdarlary demonstrasiýa geçirmek üçin belli günlereden we dini baýramçylyklardan peýdalanýarlar.
Aşurada Muhammet pygamberiň agtygy, şaýylaryň üçünji ymamy Huseýniň VII asyrda ölen güni ýatlanylýar. Protestleriň güýjän güni düýn, ýekşenbe güni, aýatolla Huseýn Ali Montazarynyň ýedisine gabat geldi.


text:
Orsýet bilen Türkiýe Ankaranyň kämilleşdirilen S-400 rus howa-gorag sistemasyny satyn almagy barada gepleşiklere başlamakçy bolýar.
Orsýetiň Harby-tehniki hyzmatdaşlyk baradaky federal gullugynyň başlygy Aleksandr Fomin 18-nji noýabrda Interfaks habar gullugyna hökümetara komissiýanyň basym S-400 howa-gorag sistemalaryny satmak mümkinçiligi barada duşuşyk geçirmegi ähtimal diýdi.
Türkiýäniň goranmak ministri Fikri Isik 17-nji noýabrda Ankaranyň rus sistemasyny satyn almagyň pikirini edýändigini, emma ýurduň NATO ýaranlarynyň başga çözgütleri teklip etmeklerine hem umyt baglaýandygyny sözüne goşdy.


text:
Аşgabat, 07.03.2015. «Türkmenportal».
Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň dowamynda döwlet Baştutanymyza ýurdumyzyň kanunçylygyny kämilleşdirmek boýunça şu ýylyň iki aýynda Mejlis tarapyndan alnyp barlan işleriň netijeleri barada habar berdi.
Parlamentiň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan “Türkmenistanyň halk atşynasy” diýen hormatly ady döretmek boýunça geçirilen işler barada habar berip, onuň döşe dakylýan nyşanynyň görnüşlerini döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürledi.
Döwlet Baştutany “Türkmenistanyň halk atşynasy” diýen hormatly ady döretmek meselesine degip geçip, ýurdumyzyň atçylygyny mundan beýläk-de goldamagyň, türkmen halkynyň gadymdan gelýän bu pudagynyň däplerini baýlaşdyrmagyň möhümdigini nygtady.
Türkmenistanda behişdi bedewler bilen işlemegi durmuş ýörelgesine öwren, bu ugurda belent sepgitlere ýeten adamlar az däldir. Olar uly hormat-sarpa mynasypdyr diýip, milli Liderimiz bu teklibi goldady.


text:
Halkara futbol federasiýasy häzir Günorta Afrikada geçýän dünýä ýaryşynda Demirgazyk Koreýanyň 4 oýunçysynyň ýitirim bolandygy barada köpçülikleýin habar serişdelerinde peýda bolan maglumaty ret etdi.
15-nji iýunda Braziliýa bilen bolan bäsleşikde Demirgazyk Koreýaly 4 oýunçynyň görünmändigi sebäpli, olar gaçandyr diýen habar peýda boldy.
Halkara futbol federasiýasynyň wekiliniň sözüne görä, Koreýa Halk Demokratik Respublikasynyň ýygyndy komandasyndan hiç kim şu mesele boýunça olara ýüz tutmandyr.
Ol habary Günorta Afrikadaky Demirgazyk Koreýanyň ilçihanasy hem ret edipdir.


text:
Balkan döwletlerinden bolan musulmanlar Siriýa baryp, sirirýaly gozgalaňçylara prezident Başar al-Assadyň režimine garşy göreşmäge ýardam berýärler.
Eldar Kundakowiç maý aýynda siriýaly gozgalaňçylary türmeden boşatmak boýunça bolan söweşlere gatnaşyp, şonda el granatyndan heläk boldy.
Kundakowiç Siriýada prezident Başar al-Assada garşy söweşýän gozgalaňçylaryň aglaba köpüsinden tapawutlylykda siriýaly ýa-da goňşy arap ýurtlarynyň ýaşaýjysy däldi. Ol Serbiýanyň esasan bosniýaly musulmanlardan ybarat ilatly Sandzak regionynyň Nowi Pazar diýen ýerindendi.
Onuň ölümi barada siriýaly gozgalaňçylar tarapyndan internetde ýerleşdirilen maglumat Balkan döwletlerinden gelip çykan ýaş musulmanlaryň Siriýa baryp, gozgalaňçylara goşulmagy bilen bagly tendensiýanyň barha artýandygyna ünsi çekdi.
Balkan döwletlerinden Ýakyn Gündogar regionyna edilýän şeýle syýahatlary serbiýaly, montenegroly, bosniýa-gersegowinaly, makedoniýaly, kosowoly we albaniýaly musulmanlar edýärler.
Liwanyň şaýy ”Hezbolla” toparynyň Siriýada söweşýän müňlerçe söweşijilerine garanda, Siriýada balkanly musulmanlaryň sany onçakly köp däl. Olaryň sanynyň birnäçe müň adamdan aşmaýandygy çak edilýär.
Salafizm ideologiýasy
Köp ýagdaýda balkanly söweşijier ”Al-Kaýdanyň” agzalaryny öz içine alýan fundamental Salafizm ideologiýasyna eýerýärler.
Salafitleriň Balkan döwletlerindäki liderleri balkanly söweşijileri Siriýa ibermek işine baş goşmaýandyklaryny aýdýarlar we siriýaly gozgalaňçylara goşulýan balkanly musulmanlaryň özbaşdak hereket edýändiklerini nygtaýarlar.
Sandzak regionynyň müftüler geňeşiniň ýolbaşçysynyň orunbasary Resad Ploýowiçiň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol balkanly musulmanlary gurmaçylykly toplaýan we şeýle işe baş goşmaga “ündeýän guramalar we şahslar” bar diýip hasap edýär.
Ýaşlaryň radikallaşmagy
Siriýada wepat bolan Eldar Kundakowiçiň kakasy AÝ/AR bilen söhbetdeş bolup, öz ogly bilen mart aýynyň aýagynda, ol Türkiýeden Siriýa baran wagty telefon arkaly söhbetdeş bolandygyny aýtdy.
Esad Kundakowiç öz oglunyň 30 çemesi adamdan ybarat gozgalaňçylar toparyna Sandzak regionynda goşulandygyny gürrüň berdi.
Kundakowiçiň Nowi Pazardaky dosty Mina Ýowiçiç Eldaryň entek Siriýa barmanka eýýäm radikallaşandygyny aýtdy. Ol Eldar Kundakowiçiň dine uýup başlandygyny, radikal yslamyň tarapdarlarynyň üýşmeleňlerine we leksiýalaryna öňden gatnaşyp ugrandygyny gürrüň berdi.
Siriýaly gozgalaňçylar bilen bile söweşen kosowoly we makedoniýaly söweşijiler “sünni doganlaryna” Assadyň režimine garşy göreşde ýardam bermek isländiklerini AÝ/AR-a aýtdylar.
Makedoniýaly bir söweşiji siriýaly gozgalaňçylara olaryň Wenadaky wekili arkaly goşulandygyny gürrüň berdi.
Musulmanlary Siriýadaky gozgalaňçylara goşulmaga ündemek işini Salafizm ideologiýasyny ornaşdyrýan toparlaryň alyp barýandygy güman edilýär.
Salafitleriň Balkanlardaky iň uly täsiri Bosniýada we Gersegowinada duýulýar. Olar bu ýerde 1992-1995-nji ýyllarda regionda bolan uruşdan soň ornaşypdy. Çaklamalara görä, Saud Arabystanyndaky radikal dini toparlardan gelýän maliýe goldawy olaryň täsirini hasam artdyrýar.


text:
Owganystanyň prezidentligine Hamid Karzaý bilen bile dalaş eden Abdullah Abdullah indiki ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna hem gatnaşar.
Abdullah sişenbe güni Kabulda Garaşsyz saýlaw komissiýasy tarapyndan hasaba alnandygyny aýtdy.
Owganystanyň nobatdaky prezidentlik saýlawlary 2014-nji ýylyň 5-nji aprelinde geçiriler.
Ozalky daşary işler ministri esasy oppozisiýa toparyna – Owganystanyň Milli koalisiýasyna – ýolbaşçylyk edýär. Ol 2009-njy ýylda geçirilen saýlawlarda Hamid Karzaýyň esasy garşydaşlarynyň biridi. Emma ses galplyklarynda aýyplanyp, ol ses berlişigiň birinji tapgyrynda çetleşdirilipdi.
Duşenbe güni ýurduň ozalky maliýe ministri Aşraf Ghani hem saýlawlara gatnaşmaga meýillidigini mälim edipdi.
Karzaý iki möhlet prezidentlik edendigi sebäpli, bu saýlawlara gatnaşdyrylmaz.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew “ekstremist dini jemgyýetlere garşy iň berk çäreleri” durmuşa geçirmäge wada berdi.
3-nji noýabrda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň Howpsuzlyk geňeşiniň ýygnagynda çykyş eden Atambaýew “dini ekstremizmiň rak keseline meňzeşdigini we onuň bejergisiz goýulmaly däldigini” belledi.
Atambaýew “Gyrgyzystanyň dünýewi döwletdigini kabul etmegi ret eden” dini ruhanylaryň “birnäçe kanuny” netijeler bilen ýüzbe-ýüz boljakdygy barada duýduryş berdi.
Şeýle-de, Atambaýew gyrgyz halkynyň musulmandygyny we hemişede musulman galjakdygyny belledi. Emma ol radikallaşmanyň “gyrgyz halkyny öz dilinden we däp-dessuryndan mahrum edip biljekdigini, jemgyýetiň araplaşmagyna” sebäp bolup biljekdigini sözüniň üstüne goşdy.
Gyrgyzystanyň hökümeti ýüzlerçe gyrgyz raýatynyň Siriýada hökümet güýçlerine garşy göreşýän söweşijileriň hatarynda göreşýändigini habar beripdi.


text:
Berlindäki resmiler Germaniýanyň, Fransiýanyň, Ukrainanyň we Orsýetiň liderleriniň şu hepde gündogar Ukrainadaky konflikti soňlamaga gönükdirilen sammit geçirmekçidigini aýdýarlar.
German kansleri Angela Merkeliň sözçüsi bu plany Merkeliň, fransuz prezidenti Fransua Ollandyň, ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň we rus prezidenti Wladimir putiniň arasynda bolan "giňi“leýin" telefon maslahatyndan gysga wagt soň yglan etdi.
11-nji fewralda geçiriljek duşuşyk 2014-nji ýylyň sentýabrynda baglaşylan, emma gaýta-gata bozlan ýaraşyk şertnamasynyň saklanmagy üçin täze, goşmaça şertleri döreder diýip umyt edilýär.
Poroşenko öz websaýtynda çap edilen beýanatda Minsk sammitiniň gündogar Ukrainada söweşýän ukrain goşunlary bilen orsýetçi separatistleriň arasynda «çalt we hiç bir gep-gürrüňsiz ýaraşyga» getirjegine umyt bildirdi.
Orsýetiň prezidenti Sergeý Lawrow bu gepleşiklerden «möhüm kararlaryň gelip çykmagyna» garaşýandygyny aýtdy.


text:
Germaniýanyň sudy 4 raýatyny ABŞ-na garşy hüjümi gurnamaga synanyşanlykda aýyplap, olary 12 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm etdi.
Olaryň ikisiniň Yslamy kabul eden nemeslerdigi, beýleki ikisiniň bolsa türk milletli Germaniýanyň raýatlarydygy habarda aýdylýar.
2007-nji ýylda tussag edilen şol jenaýatçylar özleriniň Germaniýada ABŞ-nyň raýatlaryna we bu ýurduň guramalaryna garşy terror hüjümlerini gurnamaga synanyşandyklaryny boýun aldylar.
Olaryň ikisine 12 ýyl iş kesildi, birine 11 ýyl. Ýene biri bu terror toparyna ýardam berendigi üçin 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton Birleşen Ştatlar “Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin amerikan häkimiýetiniň ähli elementlerini ulanar” diýýär.
Ierusalimde uly resmiler bilen geçirilen gepleşiklerden soň çykyp gürlän Klinton her kesiň diplomatiki çözgüdi ileri tutýandygyny, Ysraýyl bilen Birleşen Ştatlaryň Eýran babatynda “bir sahypadadygyny” aýtdy:
“Şu günki konsultasiýalar aýratyn aktual boldy, sebäbi, 5+1 döwletleriniň has berk sanksiýalary girizmek baradaky gepleşikleri zerarly, biziň diplomatiýa we basyş esasyndaky iki ugurly syýasatymyz doly güýjüne girdi – diýip, Klinton sözüni dowam etdirdi. - Biz sanksiýalaryň ötýändigini bilýäris, Ysraýyl bilen Birleşen Ştatlar bu meselede bir pikirde. Onsoň biz basyşy berkitmek üçin ädip biljek anyk ädimlerimiz hakynda gürrüň etdik.”
'Eýran strategiki karara gelmeli'
Klinton Eýranyň dünýä döwletleriniň 5+1 atlandyrylan gepleşiklerinde eden teklipleriniň, öz sözleri bilen aýdylanda, “başlangyç bolmandygyny” aýtdy:
“Diplomatiýa ýoly barada aýdylanda, men biziň Eýranyň 5+1 gepleşikleriniň çäginde şu wagta çenli eden tekliplerini “başlangyç” hökmünde görmeýändigimizi açyk aýtdym. Gepleşikleriň üç tapgyrynyň geçirilendigine garamazdan, Eýran heniz halkara jemgyýetçiliginiň aladalaryna jogap bermek we HAEG bilen BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň öňündäki borçlaryny ýerine ýetirmek barada strategiki karara gelmeli ýaly görünýär.”
Eýran özüniň ýadro ýaragyny edinmekçi bolýandygyny gaýta-gaýta ret edýär, emma Günbatar oňa şübheli garaýar.
Müsürlilere edilen sargyt
Klinton Ysraýyla golaýda yslamçylaryň kontrollugyna geçen Müsürden geldi we özüniň müsür ýolbaşçylaryna Ysraýyl bilen baglaşylan parahatçylyk şertnamasyny berjaý etmegi sargandygyny aýtdy:
“Şu hepde ahyrynda men Kaire sapar etdim. Men täze prezident, beýleki esasy ýolbaşçylar, şol sanda feldmarşal Tantawi bilen duşuşdym - diýip, Klinton aýtdy. - Meniň jemgyýetçilik öňündäki we hususy sargydym şol bir manyda: Birleşen Ştatlar we halkara jemgyýetçiligi Müsüriň täze ýolbaşçylarynyň regional parahatçylygy we howpsuzlygy ilerletmekde konstruktiw rol oýnamaklaryna, hususan-da özleriniň gol çeken halkara şertnamalaryna, şol sanda Ysraýyl bilen baglaşan parahatçylyk şertnamalaryna eýermeklerine garaşýar.”
Klinton Ysraýyla 2010-njy ýylyň sentýabryndan bäri barmandy. Synçylar muny Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky parahatçylyk gepleşiklerinde öňegidişligiň azlygy bilen baglanyşdyrýarlar. Klinton hem bu meseläni Ysraýyl ýolbaşçylary bilen gepleşiklerinde gozgady.
Birleşen Ştatlaryň howandarlygyndaky parahatçylyk gepleşikleri 2010-njy ýylda, Ysraýylyň premýer ministri Benýamin Netenýahu palestinalylaryň oba gurluşygynyň doňdurylmagyny bölekleýin uzaltmak baradaky talaplaryny ret edeninden soň ýatyp galdy.


text:
ABŞ-nyň we Eýranyň resmileri Yrakda “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly topara garşy göreşde özara hyzmatdaşlyk mümkinçiligine garap biljekdiklerini aýdýarlar. Emma bu nähili görnüşde amala aşyrylyp bilner?
ABŞ we Eýran Yrak meselesinde uzak wagtlap bir-birine garşydaş bolupdylar, şol bir wagtda-da olaryň ikisi-de özlerini Bagdadyň ýarany hasaplaýarlar. Häzirki wagtda gozgalaňçylaryň Yragyň demirgazygyna basyş edýän döwründe Waşingtonyň we Tähranyň bilelikde işleşmegine esas bar. Emma munuň üçin nähili mümkinçilikler bar? Geliň, hyzmatdaşlyga degişli bäş meselä seredeliň.
Hyzmatdaşlygy kim hödürleýär?
Taraplaryň ikisi-de, takyk teklipleri etmezden, özleriniň hyzmatdaşlyk üçin açykdyklaryny adýarlar. Inisiatiwa Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň 14-nji iýunda eden çykyşyndan ugur aldy. Rohani, eger Waşington Yrakda sünni ekstremist söweşijilerine garşy çäre görse, Eýranyň özara hyzmatdaşlyk meselesine garamaga taýýardygyny aýtdy.
16-njy iýunda ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri özüniň “hakyky durnuklylygy üpjün etmek üçin netijeli bolup biljek hiç bir zady aradan aýyrmaýandygyny” mälim etdi.
Şol bir wagtda-da geljekki potensial hyzmatdaşlykda aradan aýrylýan käbir ugurlar kesgitlenildi. ABŞ tarapyndan Pentagon Eýran bilen özara harby hyzmatdaşlygy düýpden aradan aýyrýandygyny aýtdy. Eýranyň milli howpsuzluk geňeşi-de Waşington bilen harby hyzmatdaşlygy inkär edýär.
Başlangyç kontaktlaryň 16-20-nji iýun aralygynda Wenada Eýranyň ýadro programmasy boýunça geçirilen maslahatlaryň çäginde bolandygy habar berilýär. Emma netijeler barada häzirlikçe aýdylan zat ýok.
Motiwasiýa näderejede güýçli?
Analitikler hyzmatdaşlyk üçin islegleriň we zerurlyklaryň güýçlüdigini aýdýarlar. Sebäbi “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly topar diňe Yrak bilen çäklenmän, töwerek-daşa howp salýar.
Bu söweşiji topar “diňe Yragyň ýakyn töwereginde däl-de, has giň regionlarda, şol sanda Günbatarda terrorçylykly hüjümleri amala aşyrmak töwekgelçiligini döredýär” diýip, Londonda ýerleşýän “AKE group” atly töwekgelçilikler barada maslahat berýän guramanyň Yrak boýunça bilermeni Jon Drake (Jon Drake) aýdýar.
Sünni radikal guramasy bolan “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly topar Siriýanyň demirgazygynda Tähranyň ýarany Damaska garşy söweşýär we bu ýerde öz döwletini döredýändigini aýdýar. Bu gurama öz öňünde yslam şerigatyna esaslanýan yslam halifatyny döretmek maksadyny goýýar.
Hyzmatdaşlyk nähili bolup biler?
Analitikleriň aýtmagyna görä, Yrakda “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topara garşy göreş iki ugurdan, ýagny gozgalaňçylaryň koalisiýasynda ektremistik elementleri gowşatmak we gepleşiklere taýýar agzalaryny tapmak ugry boýunça amala aşyrylyp bilner. Gozgalaňçylaryň koalisiýasy barlyşyksyz jyhadçylary, Saddam Huseýn döwründen soň dikeldilen Baas partiýasynyň agzalaryny we beýleki köp sanly sünni söweşiji toparlary, şol sanda ençeme tire-taýpa liderlerini öz içine alýar.
Bagdat howplara garşy durmak boýunça çäreleriň harby hereketlerden ybarat boljagyny aýtdy. Yragyň ululygy boýunça ikinji ýerde durýan Mosul şäherinde we beýleki ýerlerinde söweşen milli goşuny häzirki wagtda Bagdadyň golaýynda ýerleşýär.
Bu goşun, esasan, şaýy söweşijileriniň goldawyna daýanýar.
Hyzmatdaşlyga näme pasgel berýär?
Tähran bilen Waşingtonyň ikisi-de ýurduň içinde taraplaryň özara hyzmatdaşlygyna garşy çykyş edýän toparlar bilen ýüzbe-ýüz bolup bilerler.
Waşingtonyň Eýran bilen hyzmatdaşlyk baradaky beýannamasy respublikan senator Jon Makkeýn (John McCain) ýaly Obamanyň tankytçylarynyň ýazgaryp çykyş etmegine sebäp boldy. Makkeýn Eýran bilen hyzmatdaşlyk etmek planyny “samsyklygyň aňrybaşy” diýip atlandyrdy.
Emma Obamanyň ýene bir tankytçysy, Jon Makkeýniň ýarany senator Lindsey Graham hyzmatdaşlygy goldady.
Şuňa meňzeş syýasy gapma-garşylyklar Tähranda hem ýüze çykdy.
Prezident Hassan Rohani Günbatar bilen Eýranyň ýadro programmasy boýunça hem gepleşik geçirilmegine närazylyk bildirýän aşa konserwatiw güýçleriň garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Emma Yrak boýunça hyzmatdaşlyk Tähranyň öz ýadro programmasy boýunça gepleşiklerindäki pozisiýasyny güýçlendirýär we onuň tankyt edilmegini kynlaşdyrýar.
Indiki ädim nähili bolar?
Analitikleriň ençemesi ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň, bu iki ýurduň arasyndaky ozaldan bar bolan gapma-garşylyklar zerarly, asuda amala aşar öýdüp garaşmaýarlar.
Şu günki gün hyzmatdaşlygyň başa baryp-barmajagyny anyk bilip bolmaýar. Emma bu mesele bilen baglylykda bellenmäge mynasyp bir fakt bar, Waşington bilen Eýranyň arasynda harby aňtaw ugrundan ozalky aragatnaşyk 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň “Talybana” garşy göreş boýunça amala aşyrylypdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk Türkmenistana we Özbegistana sapar edýär.
Amerikan wekili Robert Bleýk 14-19-njy fewral aralygynda bu ýurtlara sapar edýän ABŞ-nyň agentlikler ara resmi toparlaryna baştutanlyk eder we ikitaraplaýyn konsultasiýalary geçirer.
Döwlet departamentiniň ýokary derejeli wekili Robert Bleýk çarşenbe güni Aşgabatda ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalary geçirer. Şeýle-de ol Türkmenistanyň hökümet resmileri, biznes ýolbaşçylary we graždan jemgyýetçiliginiň wekilleri bilen duşuşar.
Birleşen Ştatlar Merkezi Aziýa döwletleri bilen ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalary 2009-njy ýylda ýola goýupdy. Türkmenistan bilen bu formatdaky ilkinji konsultasiýa geçen ýylyň iýun aýynda Aşgabatda geçirilipdi.
Şeýle konsultasiýalaryň geçirilmegi bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ähli ugurlaryny, şol sanda strategik hyzmatdaşlygy, adam hukuklaryny, ykdysady meseleleri we regional problemalary doly derejede maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçhinasynyň beýannamasyna görä, şu saparky gepleşikler Owganystandaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak we howpsuzlyk, adam hukuklary hem söwda-ykdysady ugurlardan hyzmatdaşlygy güýçlendirmek meselelelerini öz içine alar.
Emma ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýkiň Aşgabatda geçirjek ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalarynda we türkmen resmileri bilen duşuşyklarynda adam hukuklary meselesine näderejede üns beriljegi belli däl.
16-njy fewralda Aşgabatda boljak gepleşikleriň mazmuny barada žurnalistlere habar bermek üçin Robert Bleýkiň metbugat konferensiýasyny geçirmegine garaşylýanlygyny ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň jemgyýetçilik işleri boýunça wekili William Stiwens Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Adam hukuklary we “dialog”
Synçylar demokratik gymmatlyklary öňe sürýän Günbatar döwletleriniň repressiw režimler bilen öz gepleşiklerinde bu ýurtlarda adam hukuklaryna näderejede hormat goýulýanlygyna ýeterlik üns bermeýändiklerini öňe sürýärler.
Ýakynda adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň ýerine ýetiriji müdiri Kennet Ros Günbatar döwletleriniň respressiw režimler bilen gatnaşyklarynyň köplenç “hyzmatdaşlyk” we “dialog” ýolundan alnyp barylýanlygyny belläpdi.
Kennet Rosuň pikirine görä, adam hukuklary ýaly wajyp meseleler gozgalsa-da, olary ýapyk gapylaryň aňyrsynda maslahat etmäge mümkinçilik berýän şeýle ýol repressiw režimleriň göwnünden turýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň ýolbaşçysynyň bellemegine görä, adam hukuklaryny bozýan döwletleriň şeýle hilelerine boýun bolmak bilen günbatar hökümetleri özlerini aldadýarlar, şeýlelikde alnyp barylýan dialog reformalara ýol açmagyň deregine taňkytçylaryň gözüne çöp atmak bolup görünýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk 17-nji, 18-nji fewralda Daşkentde bolar we Özbegistan bilen hem ikitaraplaýyn ýyllyk konsultasiýalary geçirer.
Türkmenistan we Özbegistan halkara guramalaryň hasabatlarynda iň repressiw döwletleriň hatarynda görkezilýär. Bu ýurtlarda metbugat we söz azatlygy, ýygnanyşmak azatlygy, dini erkinlik gözgyny ýagdaýda, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň işi bolsa çäklendirilen, olar yzygiderli basyşlara sezewar edilýärler.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk öz döwründe Birleşen Ştatlaryň Tunisdäki, Alžirdäki, Nigeriýadaky we Müsürdäki ilçihanalarynda işläpdi.


text:
Penşenbe güni Türkiýäniň, Azerbaýjanyň we Gürjüstanyň daşary işler ministrleri Gürjüstanyň Batumi şäherinde özara hyzmatdaşlyklar barada gepleşik geçirýärler.
Bu maslahatda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu, Gürjüstanyň daşary işler ministri Maýa Panjikidze we Azerbaýjanyň daşary işler ministri Elmar Mamedýarow özara hyzmatdaşlyklar baradaky täze plana gol çekerler diýlip garaşylýar.
Gürjüstanyň Daşary işler ministrligi bu gol çekiljek dokumentiň bu ýurtlaryň ykdysady, energiýa, daşky sredany goramak, medeniýet, bilim we sport pudaklary boýunça hyzmatdaşlyklary öz içine aljakdygyny mälim etdi.
Bu üç ýurduň şuňa meňzeş ilkinji ýokary derejeli özara gepleşikleri geçen ýylyň iýunynda Türkiýede geçirilipdi.


text:
Pakistanda premýer-ministr Nawaz Şarifiň maslahatçysyna garşy amala aşyrylan hüjümde polisiýanyň azyndan alty ofiseri öldi.
Khyber-Pakhtunkhwa welaýatynyň Şangla etrabynyň polisiýa başlygynyň beren maglumatyna görä, janyndan geçenleriň biri özüni Amer Mukamyň alyp barýan ýygnagynda partladypdyr. Mundan birnäçe sekunt soň, aralykdan dolandyrylýan partladyjy serişde hem ýaryldy.
Hüjümde Mukamyň özüne hiç zat bolmady. Ol Şarifiň “Pakistanyň Musulman geňeşi – Nawaz” partiýasynyň esasy liderleriniň biridir.


text:
Geçen hepdäniň şenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Maryda, kemçilikler üçin, bäş etrabyň häkimini, welaýatyň, bir şäheriň we bir etrabyň häkiminiň orunbasarlaryny işden boşatdy. Şeýle-de ol welaýat, etrap we şäher häkimleriniň we olaryň orunbasarlarynyň 11-sine käýinç we berk käýinç berendigini aýtdy.
Käbir türkmenistanlylar ýurtdaky welaýat, şäher, etrap häkimleriniň ýa-da olaryň orunbasarlarynyň ilaty kabul etmeýändigini, olaryň arz-şikaýatyny diňlemeýändigini habar berýärler.
Şeýle ýaşaýjylardan biri Mary welaýatynyň Baýramaly şäherinden özüni Gülsoltan diýip tanyşdyran öý hojalykçy zenan. Ol bu barada Azatlyk radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Şu gün Nýu-Ýorkda 140 ýurduň döwlet we hökümet ýolbaşçylarynyň gatnaşmagyndaky BMG-niň nobatdaky sammitinde açlyga hem gedaýlaşmaga garşy çäreler maslahatlaşylýar.
Üç günläp dowam etjek sammitde mundan bir ýyl öň BMG tarapyndan öňe sürlen maksatnamanyň ugurlary maslahatlaşylýar. Ol maksatnama 2015-nji ýyla çenli döwri öz içine alýar.
Ol ýerde esasy maksat garyplygy ýeňip geçmek, çaga ölümini azaltmak, bilimiň ýagdaýyny gowulandyrmak hem-de WIÇ infeksiýasynyň öňüni almak meselelerine serediler.
Sammitiň gutarýan güni, çarşenbede ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama sammite gatnaşyjylara ýüzlenip çykyş etmekçi.
Şol wagtyň özünde Nýu-Ýorkda BMG-nyň ştab-kwartirasynda “Pakistanyň dostlarynyň duşuşygy” atly maslahat geçdi. Olar suw joşmagy netijesinde Pakistana berilmeli ýardamlar barada pikir alyşdylar.
ABŞ Yslamabada 345 million dollar ýardam etjekdigini aýtdy. Bu Waşingtonyň öňki söz bereninden has köpdür.
Beýik Britaniýa 109 million dollar, Ýewropa Bileleşigi bolsa eýýäm 315 million dollar berendigini aýtdy.
Duşuşykda BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki Mun şeýle diýdi: “Päkistanyň halky dünýä jemgyýetçiliginiň ýardamyna bil baglaýar. Olar öz hojalyklaryny, oturymly ýerlerini dikeldip, durmuşyny ýola goýar ýaly, geliň, Pakistana berýän ýardamymyzy dowam etdireliň”.


text:
Pakistanyň Karaçi şäherindäki futbol meýdançasynda partlama boldy. Partlamada azyndan 11 adam ölüp, 20-den gowragy hem ýaralandy. Bu barada Pakistanyň "Geo" telekanaly habar berýär.
Pakistanyň ýerli polisiýa resmisiniň berýän maglumatyna görä, bomba çarşenbe güni ir bilen welaýat ministriniň ulagynyň golaýynda partladylypdyr. Bombanyň partlan mahaly, ministr Jawed Nagori ýerli çagalaryň futbol komandasynyň arasynda oýnalýan futbol ýaryşyny tomaşa edip bolupdy. Nagori bu partlamadan aman galdy.
Karaçi şäheriniň ýerli deputaty Sania Naz, partlamada ölenleriň alty hem-de 15 ýaş aralygyndaky çagalardygyny aýtdy.
Ýerli keselhana resmileri hem, ýaralananlaryň ýagdaýynyň agyrdygyny mälim etdi.


text:
Pakistanda “ar-namys öldürmeleri” diýlip atlandyrylýan wakada urlup-ýenjilip öldürilen pakistanly göwreli zenanyň dört sany dogan-garyndaşy ölüm jezasyna höküm edildi.
Pakistanyň sudunyň resmisi wakada pida bolan Farzana Ikbalyň kakasynyň, iki erkek doganynyň we onuň öňki adamysy diýilýän adamyň Ikbaly kerpiç bilen ýenjip öldürmekde günäli tapylandygyny aýtdy.
25 ýaşyndaky Ikbalyň öldürilmegi Pakistanda zenanlara garşy amala aşyrylýan ýowuzlyklar baradaky problemalara gaýtadan ünsi çekdi.
Pakistanyň Adam hukuklaryny goraýan komissiýasy 2013-nji ýylyň dowamynda ýurtda “ar-namys öldürmeleri” diýilýän wakalaryň 869 sanysynyň hasaba alnandygyny aýtdy. Pakistanda “Ar-namys öldürmelerinde” heläk bolýan adamlar öz dogan-garyndaşlary tarapyndan berk ahlak kadalaryny bozmakda günäkärlenip, öldürilýärler.


text:
Amerikan häkimiýetleri 4-nji iýul töwereklerinde planlaşdyrylan terror hüjümleriniň öňüniň alnandygyny aýdýarlar.
Garaşsyzlyk baýramyna bir aý galanda «Yslam döwleti» toparyndan ylham alan 10-dan gowrak adamyň tutulandygy aýdylýar.
Federal derňew býurosynyň direktory Jeýms Komiý 9-njy iýulda "Men özümiziň 4-nji iýul bilen baglylykda adam öldürmek tagallalarynyň öňüni alandygymyza ynanýaryn» diýdi.
Emma ol bu sözüne goşmaça delil getirmedi. Amerikan howpsuzlyk çeşmeleriniň aýtmagyna görä, tussag edilenleriň käbiri gizlinlikde «Yslam döwleti» bilen habarlaşýan eken.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bombaly hüjüminde üç adam öldi, şeýlede 10 sanysy ýaralandy. Owgan Içeri işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, hüjümçi bu wakada Owgan armiýasynyň awtobusyny nyşana alypdyr.
“Talyban” hereketi bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. 1-nji oktýabrda hem, “Talyban” hereketiniň janyndan geçen hüjümçileri Kabulda owgan esgerlerini alyp barýan iki awtobusa hüjüm etdi. Şol wakada ýedi adam ölüp, 21 sanysy hem ýaralanypdy.
Bu hüjüm Owganystan NATO we Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk ylalaşygyna gol goýandan bir gün soň amala aşyryldy.


text:
ABŞ-nyň Ýakyn Gündogardaky ýörite wekili Jorj Mitçell düýn ysraýyllylar bilen palestinlileriň arasynda göni bolmadyk täze ýaraşyk gepleşikleriň çäginde Ysraýyl ýolbaşçylary bilen duşuşdy.
Mitçeliň Yraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu hem goranmak ministri Ehud Barak bilen geçiren duşuşyklarynyň jikme-jigi habar berilmeýär.
Ýöne ABŞ-nyň Döwlet departamenti Gaza sektoryndaky ýerüsti gabawy gowşatmak barada Ysraýyl häkimiýetleriniň kararyny maslahatlaşmaga Mitçelliň gatnaşandygyny habar berdi.
BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki-Mun bu karardan kanagatlanýandygyny aýtdy, ýöne regiondaky ýagdaýy kadalaşdyrmakda has aýgytly ädimlere Ysraýyldan garaşýandygyny nygtady.


text:
Owganystandaky uly ýaragly toparlaryň biri bolan “Hakganynyň setiniň”, eger talyplar gatnaşdyrylsa, owgan hökümeti we Birleşen Ştatlar bilen gepleşikler geçirmäge taýýardygyny Syrajuddin Hakgany “Roýter” habar agentligine aýtdy.
ABŞ Pakistanyň häkimiýetlerini Demirgazyk Weziristan welaýatynda ýerleşýän bu topara garşy göreşe başlamaga ençeme gezek çagyrdy diýlip, ABŞ-nyň maglumatlarynda aýdylýar.
Emma Hakgany “Roýter” agentligine öz toparynyň indi Pakistanda gizlenmeýändigini, Owganystanda özüni has howpsuz duýýanydygyny aýtdy.


text:
Müsüriň täze Konstitusiýasyny ýazýan topar onuň gyssagly taýýar edilen soňky görnüşiniň penşenbe güni giçlik sese goýulmagyna umyt edýär.
Synçylaryň aýtmaklaryna görä, prezident Muhammad Morsi öz ygtyýarlyklaryny giňeldýän permany sebäpli ýüze çykan krizisi böwüsmek üçin taslamanyň kabul edilmegine umyt baglaýar.
Ýöne yslamçylaryň agdaklyk edýän bu toparynyň taslamany ýeterlik derejede maslahata goýman, ony gyssagly sese hödürlemegi ýagdaýy has hem ýitileşdirer diýip, tankytçylar belleýärler.
Geçen hepde Morsiniň konstitusion permany hödürlenenden soň turan protest çykyşlarda iki adam öldürildi we ýüzlerçe adam ýaralandy.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Tähranyň we Waşingtonyň Siriýadaky konflikt boýunça “habar” alyşandyklaryny mälim etdi. Jawad Zarif bu barada duşenbe güni žurnalistleriň soraglaryna beren jogabynda habar berdi.
Şeýle-de, Zarif Tähranda ýakyn wagtda Waşington bilen Siriýa barada göni gepleşik geçirmek planyň ýokdugyny, emma “zerur bolanda” onuň habar alyşmaga taýýardygyny belledi.
Zarifiň sözlerine görä, ABŞ Eýran tarapyndan edilen “duýduryşlara” üns bermeli we Siriýa garşy harby zarbalary ulanmaly däl. Eýranyň daşary işler ministri mundan başga detallary mälim etmedi.
ABŞ bilen Eýranyň arasynda 30 ýyldan gowrak wagt bäri göni diplomatik gatnaşyklar saklanmaýar. Siriýanyň hökümetiniň esasy ýarany bolan Eýran ABŞ-nyň Siriýa garşy harby çäreleri görmek ideýasyna garşy berk çykyş edýar.


text:
Orsýetiň Baş prokuraturasy 1991-nji ýylda Baltika döwletlerine Sowet Soýuzyndan garaşsyzlyk berilmeginiň kanunylygyna ýa däldigine gaýtadan seredilýändigini aýdýar.
Orsýetiň Baş prokuraturasy geçen ýyl Krymyň 1954-nji ýylda Ukraina berilmeginiň bikanun bolandygy barada karar çykaryp, Sowet Soýuzynyň ozalky üç döwletini, Latwiýany, Litwany we Estoniýany howsala salypdy.
Bu ýagdaý Litwanyň prezidenti Daliýa Gribauskaýtäniň gazaply reaksiýasyna sebäp boldy.
«Bize haýbat atmaga hiç kimiň haky ýokdur, biz öz garaşsyzlygymyzy litwa halkynyň döken gany we beren pidalary arkaly gazandyk» diýip, ol aýtdy.
Orsýetiň köpçülikdäki «Bütewi Orsýet» partiýasyndan saýlanan iki deputat özleriniň prokuratura ýazan şikaýat arzalarynda Sowet Soýuzynyň Döwlet geňeşiniň Estoniýa, Latwiýa we Litwa garaşsyzlyk bermeginiň kanun esasynda däl-de, düzgünden çykylyp edilen iş bolandygyny öňe sürdiler.
Şikaýat eden rus deputatlary bu kararlaryň ýurda ullakan zyýan ýetirendigini we şu sebäpden olaryň «döwlete dönüklik» hökmünde häsiýetlendirilmelidigini aýdýarlar.
Baş prokuraturanyň sözçüsiniň aýtmagyna görä, bu kararlara deputatlaryň talaby astynda, şol bir wagtda rus kanunçylygyna görä gaýtadan seredilýär.
Litwa 1990-njy ýylda öz garaşsyzlygyny jar eden ilkinji ýurt bolupdy we onuň yzysüre Estoniýa, Latwiýa hem garaşsyzlyklaryny jar edipdi. Sowet Soýuzynyň öňki prezidenti Mihail Gorbaçew tarapyndan başlyklyk edilen Döwlet geňeşi 1991-nji ýylda olaryň garaşsyzylygyny ykrar edipdi.
"Manysyz hereket"
Litwanyň ýolbaşçylary bu karara gaýtadan seredilmegine gaharly reaksiýa bildirdiler.
«Men bu manysyz hereketiň togtadylmagyna umyt baglaýaryn» diýip, daşary işler ministri Linas Linkewiçus aýtdy we ony “prowakasiýa” diýip atlandyrdy.
Bu inisiatiwa Orsýetde känbir üns berilmezligi-de mümkin, sebäbi ýurduň ýokary derejeli resmileriniň käbiri oňa ynamsyz garaýan ýaly görünýär.
«Men bu derňew barada hiç zat eşitmedim» diýip, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Wenada žurnalistlere aýtdy. «Men biziň bu Baltika ýurtlary bilen diplomatiki gatnaşyklarymyzyň we döwletara şertnamalarymyzyň bardygyny bilýärin» diýip, Lawrow sözüniň üstüni ýetirdi.
«Interfaks» habar gullugy baş prokuraturadaky anonim bir çeşmä salgylanyp, eger-de Döwlet geňeşiniň Baltika döwletlerine garaşsyzlyk bermegi bikanun diýlip tapylan ýagdaýynda hem, munuň kanuny netijesiniň bolmajagyny, sebäbi Orsýetde ol karary üýtgeder ýaly mehanizmiň ýokdugyny ýazýar.
«Interfaksyň» çeşmesiniň aýtmagyna görä, bu şu günki reallyklar, şol sanda Baltika ýurtlarynyň NATO agzalygy hem-de Pentagonyň golaýda ýüzlerçe söweş tankyny, beýleki ýaraglary we 5 müň çemesi esgeri bu sebitde ýerleşdirmek baradaky karary bilen baglylykda, «syýasy mesele» bolup durýar.
Emma muňa garamazdan, rus deputatlarynyň gozgaýan meselesi, hususan-da Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegi we gündogar Ukrainadaky separatistlere goldaw bermegi bilen, hopukdyryjy soraglary döredýär.
Açygy, Moskwadaky deputatlar Berlin diwary ýykylandan soň dörän täze dünýä düzgünlerini sorag astyna salmakda barha kän erjellik görkezýärler. Orsýetde taryhy faktlary sorag astyna salýan birnäçe kanun taslamasy taýýarlandy.
Kanun çykaryjylar geçen ýyl prokurorlardan Gorbaçew tarapyndan kabul edilen we Sowet Soýuzynyň dargamagyna getiren kararlara seretmegi soradylar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Ýemenden gowuşýan maglumatlarda port şäheri Adeniň janyndan geçen iki hüjümçiniň bombaly hüjümine sezewar bolandygy habar berilýär.
Howpsuzlyk resmileriniň 23-nji maýda aýtmagyna görä, janyndan geçen hüjümçiler Ýemeniň goşunyna esgerlige ýazylmak üçin nobata duran ýaşlara içi bombaly awtoulagly hüjüm edipdirler. Hüjüm zerarly azyndan 20 adam wepat boldy we onlarça adam ýaralandy.
Golaýdaky goşun bazasynda bolan ýene bir partlamada wepat bolanlaryň we ýaralananlaryň takyk sany aýdylmady.
Hüjümleriň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady.
“Al-Kaýda” we “Yslam döwleti” atly toparlar şaýylaryň “Huthi” gozgalaňçylaryna garşy söweşýän hökümet güýçlerine edilen hüjümleriň ençemesiniň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
2015-nji ýylda dünýäde azyndan 67 žurnalist öz işi bilen baglylykda wepat boldy, diýip “Serhetsiz reportýorlar guramasynyň” (RSF) maglumatynda aýdylýar.
Düýbi Parižde ýerleşýän metbugat azatlygy ugrunda iş alyp barýan guramanyň 29-njy dekabrda aýtmagyna görä, hasaba alnan 67 žurnalist esasan asuda ýurtlarda öz işleri bilen baglylykda hüjümlere sezewar edilipdir.
Guramanyň bellemegine görä, žurnalistika boýunça iş alyp baran ýene 43 adamyň ölümi bilen bagly ýagdaýlar anyklanmansoň, 2015-nji ýylda žurnalistika işi sebäpli ölenleriň sanynyň has-da ýokary bolandygy çak edilýär.
Düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýjy komitet (CPJ) 69 žurnalistiň ölendigini hasaba aldy.
Gurama Siriýany we Yragy žurnalistleriň ölümi bilen bagly esasy ýurtlaryň arasynda agzaýar. Sanawda üçünji ýerde Fransiýa görkezilýär we bu ýerde “Yslam döwleti” toparynyň ýanwar aýynda “Charlie Hebdo” žurnalyna eden hüjüminiň netijesinde sekiz žurnalistiň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanynda Ýaş alymlaryň merkezi dörediler.
Jemgyýetçilik başlangyjy esasynda döredilýän merkeziň maksady ýurdumyzda ýaş alymlaryň täze nesliniň kemala gelmegine, zehinli ýaşlary ylmy-tehniki we gözleg işlerine çekmäge, olaryň täze açyşlara bolan gyzyklanmalaryny höweslendirmäge gönükdirilendir.
Ýaş nesilleriň ukyp-başarnyklaryny doly derejede durmuşa geçirmegi, gözýetimlerini yzygiderli giňeltmegi, ýokary hilli bilim almagy, anyk netijeleri nazarlaýan ylym bilen işjeň meşgullanmagy, öňdebaryjy kämil tehnologiýalary özleşdirmegi üçin zerur şertleriň döredilmegi Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň uly federal žýurisi «Anonimus» ady bilen tanalýan internet hakerler toparynyň agzasydyr öýdülýän 13 adama günä bildirdi.
Bu günä bildirme Birleşen Ştatlarda ýaşan 13 aýyplanýanyň hemmesini 2010-njy ýylyň sentýabry bilen 2011-nji ýylyň ýanwary aralygynda bolan hakerçilik hüjümleri sebäpli aýyplaýar.
Şonda nyşana alnan guramalar «WikiLeakse» sahawatlyk serişdesini geçirmekden ýüz dönderipdiler ýa-da kinolaryň, sazlaryň we beýleki eserleriň bikanun ýaýradylmagynyň öňüni almak baradaky tagallalara goşulypdylar.
«Anonimos» dünýäniň ähli maglumatlarynyň mugt elýeterli bolmagy ugrunda tagalla edýän topar hökmünde häsiýetlendirilýär.


text:
Häzir, internet döwründe, “diňe bir faktlary” almak üçin günde millionlarça adama çeşme bolup hyzmat edýän internet ensiklopediýasy Wikipediýa. Onda islän zadyň bar. Ýöne Molotow-Ribbentrop pakty ýaly jedelli temalar barada welin, “diňe bir faktlary” alaýmak aňsat däl. Sanlyja sözleriň uly tapawutlar döredip, käbir öwüşginleriň aýratyn bellenilmeginiň esasy meselelere düşünilmegini özgerdýänligine göz ýetirmek üçin agzalan şertnama barada Wikipediýada ors we iňlis dillerinde berilýän maglumatlara ýekeje gezek seretmek ýeterlik.
Mysal üçin, iňlisçe wersiýada ylalaşyga degişli gizlin protokol “gündogar hem merkezi Ýewropany German we Sowet täsir sferalary diýip ikä bölmek, bu ýurtlary territoriýa hem syýasy taýdan täzeden düzgüne salmak” diýlip suratlandyrylýar. Şol sebäpden hem Germaniýa bilen Sowet Soýuzynyň özlerine düşýän paý hökmünde Polşany basyp alandyklary aýdylýar.
Ors wersiýasynda bolsa, ylalaşygyň gündogar Ýewropa territoriýa we syýasy taýdan täzeden düzgüne salnan ýagdaýynda Germaniýanyñ täsir sferasy barada bir gizlin protokolyň bolandygy aýdylýar. “1939-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda Germaniýa Polşany eýeledi. 1939-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda hem Sowet Soýuzy Ukraina we Belarusyñ ozal Polşa tarapyndan dolandyrylýan günbatar oblastlaryny, soň hem Baltika deňziniň gündogar regionlaryndaky döwletleri öz düzümine goşdy” diýilýär.
Molotow-Ribbentrop paktyna getiren diplomatik ýagdaýyň iki tekstde suratlandyrylyşy-da tapawutly. Iňlisçesinde Günbataryň Gitleriň göwnünden turmak üçin alyp baran syýasatyna Staliniň Günbataryň islegi Germaniýa bilen Sowet Soýuzynyñ arasynda uruş turuzmakdy diýen ünjüsine köp ähmiýet berilmeýär.
Orsçasynda welin, Sowet Soýuzynyň resmi syýasaty bolan toparlaýyn howpsyzlyk nygtalyp, Almanýa bilen iş salyşanlygy üçin Günbatar tankytlanylýar.
Sowet Soýuzynyň toparlaýyn howpsuzlyk teklibine oňaýly jogap bermänligi sebäpli gündogar Ýewropa ýurtlary-da gytaklaýyn tankyt astyna alynýar. “Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň hökümetleri SSSR-e çuň ynamsyzlyk bilen garaýardylar. 1939-njy ýylyň martynda Germaniýa Litwanyň Klaýpeda regionyny basyp alanynda, SSSR Latwiýa we Estoniýa tarap diplomatik ädimler ätdi. Ýöne olar sowuk garşylandy. Şol ýylyñ maý aýynda Germaniýa bilen bolan gatnaşyklaryň barha ýaramazlaşýandygyna garamazdan, Polşanyň daşary işler ministrligi öz ýurdunyň SSSR bilen hiç bir ylalaşyk arkaly iş salyşmak islemeýändigini yglan etdi” diýip, Wikipediýanyñ orsçasynda aýdylýar.


text:
Global derejede ýarag söwdasyny düzgünleşdirýän wajyp kanun güýje girdi.
Ýarag söwdasy boýunça täze kanun ýarag satmak ugrundaky ilkinji global düzgünnama bolar we onuň ýylda 85 milliard dollar möçberde maliýe serişdelerini dolandyrjakdygy çak edilýär.
Ylalaşygyň maksady
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Moonyň beýannamasynda ylalaşyk “global ýarag söwdasyna jogapkärçiligi, hasabat bermekligi we açyklygy aralaşdyrmak boýunça köpçülikleýin tagallalarymyzyň täze bir tapgyrynyň başlanýandygyny aňladýar” diýlip bellenilýär.
“Netijede bu harby konfliktlerden we zorlukdan ejir çekýän regionlara ýarag satylmagynyň ýa berilmeginiň öňüni almak arkaly adamlaryň jebir çekmegini azaltmak boýunça köpçülikleýin taýýarlygymyzyň subutnamasydyr” diýip, Ban Ki Moon belleýär.
Şeýle-de ol ähli ýurtlary bu ylalaşyga “gaýra goýulmazdan” goşulmaga çagyrdy.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça baş komissary Zeid Ra'ad Al-Hussein ylalaşygy makullap, onuň “ýaraglaryň zulum etmek we adam hukuklaryny depelemek boýunça beýleki hereketler üçin ulanylyp bilinmeginiň soňuna çykylmagyna” şert döredýändigini nygtady.
Muňa garamazdan, kampaniýa gatnaşýanlar ylalaşygy durmuşa geçirmek ugrunda entek köp işiň edilmelidigini aýdýarlar. Gatnaşyjy döwletleriň ilkinji sammiti 2015-nji ýylyň sentýabr aýynda geçiriler.
Ylalaşygyň talaby
Ylalaşyk adaty ýaraglaryň, şol sanda uly bolmadyk ok atýan ýaraglardan başlap, tanklaryň we hüjüm ediji dikuçarlaryň serhedara söwdasyny düzgünleşdirýär.
Ylalaşyk döwletlerden ýarag söwdasyna degişli şertnamalara gaýtadan garamagy talap edýär we olaryň ýaragyň adam hukuklaryna we gumanitar kanunlara garşy hem-de terrorizm bilen guramaçylykly jenaýat üçin ulanylmajagyny üpjün etmegi talap edýär.
Şeýle-de ylalaşyk ýarag söwdasyny harby jenaýatçylyklara we genoside mümkiçilik döredýän ýagdaýlarda gadagan edýär.
Goşulan we goşulmadyk ýurtlar
Ylalaşyga gol çeken 130 ýurtdan 60-sy ony tassyklady. Olaryň arasynda dünýäniň iň iri ýarag söwdagärleri Germaniýa, Fransiýa we Britaniýa bar.
ABŞ we Ysraýyl ylalaşyga diňe gol çekdiler.
Ýarag satýan iri ýurtlaryň ýene birnäçesi, şol sanda Orsýet, Hytaý, Hindistan we Pakistan ylalaşyga gol çekmediler.


text:
Türkmenistanda tussaglykdaky raýatlary türmeden boşatmak boýunça günä geçiş yglan edildi.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 24-nji senesi mynasybetli 1020 tussag türmeden boşadylýar. Prezident G.Berdimuhamedow günä geçiş baradaky permana hökümetiň we Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň 26-njy oktýabrda bilelikde geçirilen maslahatynda gol çekdi.
Welaýat, etrap, şäher häkimlerine we beýleki degişli edaralaryň ýolbaşçylaryna günäsi geçilen raýatlary iş bilen üpjün etmek barada tabşyrygyň berlendigini türkmen mediasy habar berdi.


text:
Ysraýyl 9-njy iýulda Gaza zolagyndan Tel Awiwe atylan raketalaryň azyndan ikisini urup ýykandygyny aýdýar.
Hamaz hereketiniň ýaragly bölümi 8-nji iýulda özüniň Ýerusalime, Tel Awiwe we Haýfa birnäçe raketa atandygyny aýtdy.
Ysraýylyň harby-howa güýçleri öten agşam, raketa atyşlygynyň öňüni almak üçin, Gaza zolagynda 160 nyşanany bombalady.
Iki günlük hüjümde azyndan 23 palestinaly öldürildi.
Zarbalaryň biri Hamaz komandiriniň öýüne urlup, alty adamy, şol sanda komandiri öldürdi. Ysraýyl, raketalaryň atylmagy dowam etse, Gaza goşun saljagyny aýdýar.


text:
Braziliýanyň polisiýasy Irlandiýanyň Olimpik geňeşiniň (OCI) bikanun bilet söwdasynda güman edilýän üç resmisiniň pasportlaryny elinden aldy.
Agzalan resmiler Irlandiýanyň Olimpik geňeşiniň ýerine ýetiriji müdiri Stephen Martin, baş sekretary Dermont Henihan we maliýe resmisi Kewin Kilty.
Rio de Janeirodaky Olimpia oýunlarynyň soňky güni 21-nji awgustda Irlandiýanyň Olimpik geňeşiniň edarasyna geçirilen reýdiň dowamynda kompýuterler, mobil telefonlar we olimpik ýaryşlaryna satylmadyk biletler ele salynypdyr.
Hiç kim tussag edilmändir.
Irlandiýanyň Olimpik geňeşiniň aýtmagyna görä, onuň käbir resmilerinden 23-nji awgustda polisiýa bölümine sorag edişlige barmak talap edilipdir.
Bu reýd geçen hepdede Irlandiýanyň Olimpik geňeşiniň başlygy Pat Hikeý we Halkara Olimpia komitetiniň agzasynyň tussag edilmeginiň yzýanyna gabat geldi.


text:
Amerikan Glamdaşlar merkezi 15-nji noýabrda - Tussag edilen ýazyjylar gününde uýgur ýazyjysy we şahyry Nurmuhemmet Ýasiniň ykbalyna ünsi çekdi. Ol, berlen 10 ýyl türme möhleti tamamlanyp, şu aýyň bir ýerlerinde azatlyga çykmalydy. Emma beýle habar eşidilmeýär.
Amerikan Galamdaşlar merkezi hytaý häkimiýetlerini on ýyldan gowrak wagt bäri maşgalasy bilen görüşdirlmedik ýazyjyny azatlyga goýbermäge çagyrdy. Nurmuhemmet Ýasin 2004-nji ýylyň 29-njy noýabrynda Kaşgarda, «uýgur separatizmine meçew bermekde» aýyplanyp tutuldy.
Ýazyjynyň tutulmagynyň sebäbi onuň «Ýabany kepderi» hekaýasynyň çap edilmegi bilen baglanyşykly hasaplanýar. Tutulan wagty Ýasiniň hususy kompýuteri hem konfiskasiýa edilipdir. Hasaplamalara görä, bu kompýuterde onuň 1600 çemesi goşgusy, makalalary, hekaýalary we gutarylmadyk romany bar eken.
Ýasin aklawçysyz, ýapyk sudda, 2005-nji ýylyň fewralynda on ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Kaşgar sudy şol ýylyň 19-njy maýynda ýazyjynyň şikaýatyna seredip, onuň tussaglyk möhletini güýjünde galdyrdy. Şondan soň Ýasiniň Urumçydaky 1-nji türmä geçirilendigi aýdylýar.
Nurmuhemmet Ýasiniň «Ýabany kepderi» hekaýasyny çap eden «Kaşgar edebiýaty» žurnalynyň redaktory Koraş Huseýin hem üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi (ol, aýdylmagyna görä, möhletini geçirip, 2008-nji ýylda azatlyga çykdy).
BMG-niň adam gynamalary boýunça ýörite hasabatçysy Manfred Nowak Ýasine çykarylan türme höküminiň gynamalar esasynda alnan maglumatlara esaslanýan bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
«Human Rights in China» býulleteniniň 2008-nji ýyldaky neşirinde aýdylmagyna görä, Ýasin 2005-nji ýylyň 30-njy noýabrynda Nowak bilen söhbetdeşlikde beýleki tussaglaryň özüni kamerada mandarin dilinde geplemeýäni üçin urandyklaryny aýdypdyr.
Şeýle-de Nowak tussaglara türmede namaz okamaga rugsat berilmeýändigi barada habar alypdyr.
Nowagyň söhbetdeşligi Ýasiniň ýagdaýy barada maglumat berýän iň soňky ynamdar habar bolup durýar. Ol 2006-njy ýylda Hytaýyň hökümetine Ýasiniň boşadylmagyny sorap ýüz tutdy.
«Human Rights in China» býulleteni 2007-nji ýylyň awgustynda Ýasiniň türmede ölýänçä gynalandygy barada tassyklanmadyk habar aldy, emma bosgunlykdaky uýgur toparlarynyň şahyryň aýaly we ejesi bilen habarlaşjak bolup eden synanyşyklary netije bermedi.
2008-nji ýylda Uýgur galamdaşlar birleşigi - Uyghur PEN dünýä boýunça kampaniýa başlap, Ýasiniň «Ýabany kepderi» hekaýasyny mümkin boldugyça kän dile terjime etmäge, mümkin boldugyça kän görnüşde ile ýetirmäge çagyrdy.
«Ýabany kepderi» Azat Aziýa radiosynyň Uýgur gullugy tarapyndan efire berildi we iňlis dilne terjime edildi.
«Ýabany kepderi» allegoriki hekaýa bolup, onda kepderi patyşasynyň ogly öz kepderiler sürüsi üçin täze ýurt gözleýän wagtynda adamlar tarapyndan tutulyp, kapasa salynýar. Ol ahyrynda azatlykdan mahrum bolup, tabynlykda ýaşanyndan zäherli tudana iýip ölenini ibaly görýär. Hytaý häkimiýetleri bu hekaýany Sinjiaň Uýgur awtonom regionynyň hytaý hökümeti tarapyndan dolandyrylmagyna edilen tankyt hasaplaýar.
2013-nji ýylda Ýasiniň türmede agyr keselçilik zerarly 2011-nji ýylda, Hytaýyň Sinjiaň Uýgur awtonom regionynyň Şaýa türmesinde saklanylýan ýerinde aradan çykandygy barada habarlar ýaýrady.
Emma Ýasiniň ýakyn garyndaşlarynyň biri 2012-nji ýylyň iýulynda ýanyna baryp, şahyr bilen görşendigini, onuň saglygynyň gowy bolup görnendigini aýdyp, bu habarlary ýalana çykardy.
Şeýle-de ol 2012-nji ýylyň oktýabrynda Ýasinden hat alandygyny we bu hatyň asyl nusgadygyna ynanýandygyny aýtdy. Ýasin, eger jany sag bolsa, 2015-nji ýylyň dowamynda türmeden azatlyga çykar diýlip garaşylýardy, emma bu umyt çykman gelýär.
Biz Azatlygyň okyjylaryny Nurmuhemmet Ýasiniň uýgurçadan we iňlisçeden terjime dilen bir goşgusy bilen tanyşdyrmagy makul bildik.
Erkinlik aýdymy
Hany, siz nirede batyr erkekler,
Ýör, gideli çykyp çöl-beýewanga.
Erkin tapar onda batyr awçylar,
Möwç urar ol ruhunda hem ganda.
Çölüň aýdymyny aýdar gamyşlar,
Atlar kişňär daşda çarpaýa galyp.
Owal-ahyr gylyç gemren batyr il,
Ümsüm ýatyr indi gara ýer bolup.
Aý bir gözel gyza öwrülip, gülüp,
Gök asmana aýdyp berýär erteki.
A gamyş jeňňeli ýanýar ses edip,
Armany deý iliň gaty ýerdäki.
Biz ony diňleýäs demimiz alman,
Gulagmyz däl, belki, ýüregmiz bilen.
Gum basýar bal önjek mele ýerleri,
Emma gumdan beter özümiz, elem.
Ýör, gideli çykyp çöl-beýewana,
Gözel aýy diňläp, ýürek sowadan.
Belki-de ol batyrlaryň dessany,
Içi doly rowaýat owadan.
Geň galasy iş ýok eger duşursa,
Erkinligiň ogly, batyr soýuna.
Gel, erkin ýaşaly erkin dünýede,
Çöl aýdymyn aýdyp ömür boýuna.
(Makala metbugat, internet maglumatlary esasynda taýýarlanyldy.)


text:
Orsýetde daşary ýurtly işçi migrantlaryň durmuşy agyr. Emma Moskwada daşary ýurtly migrantlaryň we Orsýetiň Demirgazyk Kawkazdan bolan öz raýatlarynyň ýagdaýynda-da meňzeşlik bar.
Bu iki adamyň arasynda meňzeşlik köp.
Olaryň ikisi-de 20 ýaşlarynda. Olar has gowy durmuşyň gözleginde Moskwa gelipdirler. Olaryň ikisi-de iş meselesinde kemsitmelere sezewar edilýärler, polisiýanyň eden-etdilikleri bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar we ýaşamak üçin jaýyň gözleginde kynçylyk çekýärler. Olar orslaryň arasynda dost tapyp bilmeýärler.
Migrant we Raýat
Emma olaryň arasynda uly tapawut hem bar. 22 ýaşly Mirzo Kurbonow Täjigistandan gelen işçi migrant. Ol Moskwada iki ýyl bäri ýaşaýar.
Öz familiýasyny aýtmak islemedik 25 ýaşly Zubeir bolsa Orsýetiň raýaty. Demirgazyk Kawkaz regionyndan bolan Zubeir Moskwada ýedi ýyl bäri ýaşaýar.
Emma Zubeirde Orsýet pasportynyň bardygyna garamazdan, Moskwada ýaşaýan etnik inguş bolany üçin onuň durmuş tejribesi köplenç immigrantlaryň durmuşyndan tapawutlanmaýar. Ol öz ýurdunda özüni keseki bir adam hökmünde duýýar.
AÝ/AR-nyň bu iki adam bilen gurnan söhbetdeşligi Moskwanyň demirgazyk böleginde Sawýolowskiý demirýol stansiýasynyň golaýynda ýerleşýän özbek kafesinde geçirildi.
Daşary ýurtly Kurbonowyň durmuşynyň has agyrdygy düşnükli bolsa-da, bu iki adamyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary örän meňzeş.
Ýaşamak üçin jaý
Kynçylyklar ýaşamak üçin jaý tapmakdan başlanýar. Şäheriň köp ýaşaýjylary jaýlaryny “slawýan” milletli adamlara ýa-da günbatarlylara kireýne bermek isleýärler. Şeýle ýagdaý köplenç myhmanhanalara hem degişli.
Orsça arassa gürleýän Zubeiriň gürrüň bermegine görä, ol jaýy kireýne almak üçin öý eýesi bilen telefonda gepleşende, olar öňünden ylalaşypdyrlar. Emma Zubeir jaýy görmek üçin baranda, öý eýesi jaýy eýýäm başga birine berendigini aýdypdyr.
Zubeir we Kurbonow netijede öz tanyşlarynyň kömegi bilen jaý tapandyklaryny gürrüň berdiler. Olar jaýy kireýne almak meselesiniň uly problemadygyny we bu adalatsyz ýagdaýyň olary özlerini ikinji sortly adam hökmünde duýmaga mejbur edýändigini aýtdylar.
Zubeiriň sözlerine görä, iş meselesinde hem kynçylyk bar.
Işe ýerleşmek
Birnäçe ýyllap buhgalteriýa, hasap ugrundan bilim alan we bank pudagynda iş tejribesi bolan Zubeir bankyň bölüm ýolbaşçysynyň orunbasary wezipesine işe ýerleşmek üçin söhbetdeşlige baranda, başda bar zadyň kadaly geçendigini aýdjar. Emma nirede doguldyň diýlip soralanda, ol Ingişystanyň Malgobek diýen ýerinde diýip jogap berende, bank işgärleri “size [soňra] jaň ederis” diýip, söhbetdeşligi gutarypdyrlar.
Mundan soň Zubeir tanyşlyk üsti bilen daşary ýurtly şirkete işe giripdir.
Moskwanyň hemişelik ýaşaýjysy bolmadyk islendik adam bu ýerde ýaşamak üçin, belli bir adres boýunça resmi registrasiýa hasabyna durmaly. Hasaba durmadyklar parahor polisiýa işgärleriniň nyşanyna öwrülýärler. Aýratynam slawýan görnüşli bolmadyk adamlar köçelerde dokument barlaglaryna yzygiderli sezewar edilýärler.
Kurbonow ýaly hakyky migrantlaryň ýagdaýy has-da agyr.
Köp kompaniýalar daşary ýurt raýatlaryny işe almajak bolýarlar. Talap edilýän dokumentleriň köpdügi we salgytlaryň uly bolmagy muňa sebäp bolýar.
Netijede migrantlaryň köpüsi migrasiýa polisiýasynda hasaba durmak, iş rugsadyny almak, medisina ätýaçnamasyny almak üçin dokumentleri özleri toplamaly bolýarlar. Olar diňe mundan soň işiň gözlegine çykýarlar. Kurbonow bu zatlaryň ählisiniň köp pula durýandygyny aýdýar.
Kurbonow zerur kagyzlary toplamagyň, adatça, 23 müň rubl, ýagny 750 dollara barabar pula durýandygyny aýdýar.
Kurbonow häzir ýene-de işiň gözleginde. Ol şu çaka çenli maşyn ýuwujy, kurýer we aşpez bolup işläpdir. Ol islendik kärhanada iş orunlary azaldylanda, migrantlaryň mydama ilkinji bolup işden çykarylýandygyny gürrüň berýär.


text:
ABŞ-da San-Fransiskanyň kanunçykaryjylary şäherde ýalaňaç ýagdaýda gezmegi gadagan edýän kanun taslamasy boýunça sişenbe güni ses bererler.
Kaliforniýa ştatynyň kanunlaryna görä, jemgyýetçilik ýerlerinde ýalaňaç ýagdaýda gezmek bolýar. Emma San-Fransiskanyň häkimiýetlerine şäheriň köçelerinde ýalaňaç adamlaryň ýygy-ýygydan duş gelinýändigine köp arz-şikaýat edilipdir.
Kanunçykaryjylar jemgyýetçilik ýerlerinde, şol sanda köçelerde, jemgyýetçilik transportlarynda jynsy organyny görkezmegi gadagan edýän kanun proýekti boýunça ses bererler.
Bu kanun güýje girse, onda ony ilkinji gezek bozana 100 dollar möçberinde jerime salnar, üçünji gezek kanuny bozana 500 dollar jerime salnar we 1 ýyl türme tussaglygy berlip bilner.
Jemgyýetçilik ýerlerinde ýalaňaç ýagdaýda gezmegi goldaýanlar, bu kanunyň söz azatlygyny bozýandygyny öňe sürüp, arz etdiler.


text:
Şu gün Täjigistanyň sudy Orsýetiň howa ýollar kompaniýasynyň iki sany pilotynyň her birini 8,5 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Sud Orsýetiň raýaty Wladimir Sadownihi we Estoniýanyň raýaty Alekseý Rudenkony Täjigistanyň serhetlerini bikanun bozmakda hem-de bikanun haryt gaçakçylygynda günäli tapdy. Bu baradaky sud diňlenişigi Täjigistanyň Korgan-Depe şäherinde geçirildi.
Bu pilotlaryň ikisem şu ýylyň mart aýynda aýry-aýry uçarlarda Owganystandan Orsýete barýarkalar Korgan-Depe şäheriniň aeroportunda gonjak bolanlarynda, Täjigistanyň häkimiýetleri olardan Owganystana dolanmaklygy talap edipdiler. Emma pilotlar uçarlara ýangyjyň zerurdygyny aýdyp, ýerli aeroporta gonupdylar.
Wakada uçarlaryň birinden hiç hili hasaba alynmadyk uçar dwigateli hem tapylypdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi bu günki çykarylan hökümi syýasy matlaply çäre hökmünde häsiýetlendirip, muny tankyt etdi.


text:
Braziliýada geçirilen futbol boýunça Dünýä çempionatyna dünýäniň ençeme ýurtlarynyň millionlarça ýaşaýjylarynyň tomaşa etmegi, bu ýaryşa gatnaşýan käbir futbolçylaryň dünýä derejesinde meşhur bolmagyna sebäp boldy.
Muny subut edýän delillerden biri hem, bu ýaryşyň başlanmagy bilen, onda oýnaýan futbolçylaryň sosial ulgamlardaky, has takygy, “Twitter” sosial ulgamyndaky yzarlaýjylarynyň ummasyz artmagydyr.
Ýakynda bu barada Türkiýäniň “Hürriýet” gazeti maglumat çap etdi. Maglumatda Braziliýada geçirilýän futbol boýunça Dünýä çempionatyna gatnaşandan soň, “Twitter” sosil ulgamyndaky yzarlaýjylarynyň sany aýratyn köp artan 10 futbolçynyň ady agzalýar.
Olaryň birinjisi Fransiýanyň futbol komandasynda oýnaýan futbolçy Paul Pogba bolup, ol Dünýä çempionatyna gatnaşandan soň, onuň Twitterdäki hasabynyň yzarlaýjylary öňküsinden 505% köpelip, 847 müňe ýetipdir. Braziliýanyň futbol komandasynda oýnaýan futbolçy Oskaryň Twitterdäki hasabynyň yzarlaýjylary öňküsinden 428% artyp 857 müňe ýeten bolsa, Italiýanyň futbol komandasynda oýnaýan futbolçy Andrea Pirlonyň Twitter hasabyndaky yzarlaýjylarynyň sany öňküsinden 332% artyp, 999 müňe ýetipdir.
Twittet
Twitter sosial ulgamy bilen gürrüňimizi dowam etdirip, bu ulgamyň Begenç Ýazow atly agzasy tarapyndan paýlaşylan bir tweeti siziň bilen paýlaşasym gelýär. Sebäbi bu sosial ulgamyň beýleki türkmen agzalary tarapyndan iň köp jogap alan tweet diýse-de boljak.
30-njy iýunda “Boş, biderek geçen bir ýyl, gördüňizmi? Men gördüm” diýip, Ýazowyň ýazan bu tweetine Şirgo Baýramow (Shirgo Bairamov) atly agza: “Menem gördüm öýdýän şony” diýip jogap ýazsa, HanYm atly agza: “Gynansak-da, ondan köpräginem gördük” diýip, jogap galdyrypdyr. Tweeti paýlaşan Ýazow atly agza: “Boş” sözi adamdan adama üýtgeýä-dä... Maňa boş başgasyna doly” diýip, özüniň boş geçdi diýip hasaplaýan ýylynyň, başgalar üçin wakalara baý ýyl ýaly bolup görnüp biljekdigini aýdypdyr.
Gürrüňi edilýän sosial ulgamyň Welmyrat atly agzasy Ýazowyň ýazan soňky teswirini seljermese bolmajakdygyny belläp: “Meniň boş bolşum siziň dolyňyz ýaly...” diýip, birneme ikuçly, belki-de ýaňsyly jogap ýazypdyr.
Ýeri gelende belläp geçsem, bu tweet 14-njy iýula çenli üç gezek halanyp, 4 sapar hem gaýtadan çap edilipdir we oňa jemi dokuz teswir ýazylypdyr.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamynda bolsa “Turkmen Service ISD” atly topar tarapyndan 6-njy iýulda paýlaşylan bildiriş, ulgamyň käbir agzalarynyň ünsüni özüne çekipdir.
Bildirişde şeýle diýilýär: “Gadyrdan müşderilerimiz‼ Indi biziň Internet Söwda dükanymyzdan Aşgabatda hem kireýne tigirleri alyp bilersiňiz. Bu täzeligi dostlarymyza aýdalyň”. Bu bildirişden soň habarlaşmak üçin telefon belgisi-de görkezilipdir. Gürrüňi gidýän sosial ulgamyň Maksat Atabalow atly agzasy: “Siziň welosipedleriňizi nirede görüp bolýar? Ýa-da telefon belgiňizi ýazsaňyz bolarmy?” diýip sorag berse, Arçi Annabaýew atly agza: “Hezillikdigini, tüweleme, gün-günden ösýäňiz” diýip, bu barada özüniň oňyn garaýşyny galdyrypdyr.
Ýeri gelende aýtsam, “Kireýine tigirler” ady bilen paýlaşylan bu bildirişdäki suratda bir tigriň 24 sagatlyk bahasynyň 20 manatdygy bellenilýär. Bu bildiriş 9-njy iýula çenli 20 sapar halanyp, 11 gezek hem gaýtadan çap edilipdir we oňa jemi 10 teswir ýazylypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa, sözlerinden çen tutulsa, websaýtyň agzasy diýlip çaklanylýan agajanh atly agza tarapyndan “Ertir.com[yň] geljegi! Teklipleriňiz we bellikleriňiz” diýen at bilen açylan tema ulgamyň agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredipdir.
6-njy iýulda gozgalan bu tema 14-njy iýula çenli jemi 3896 sapar okalyp, 112 gezek hem halanypdyr we oňa 334 teswir ýazylypdyr. Gürrüňi gidýän temada: “Soňky günlerde saýt belli bir derejede ünsden düşürildi diýsek hem bolar. Sebäbi başga işler bilen hiç kimiň seretmäge kän eli degmedi we saýt özakymyna gitdi diýseňem bolýar. Indi ýene-de wagt tapyp, saýtda tehniki we beýleki özgertmeleri geçirmegi karar etdik. Belli bir derejede ertiri öwrenmeklik üçin we köpçülige näme gereklidigini bilmek isleýäris. Garaz, pikirleriňiz örän wajyp” diýlip, agzalýan saýty has hem özgertmek üçin agzalaryň garaýyşlary soralýar.
Bu tema garaýşyny galdyranlardan ilkinjileriň biri – BigBang atly agza: “Şu tema açmagy bir düzgüne goýsana. Iki kuplet goşgy üçinem tema açyp ýörler. Soňam Täzelikler bölümine-de seredýän ýok öýdýän. Käbir agzalaryň ýazýan goşgularynda hiç hili many ýok. Peýdaly temalar açylsyn” diýip, türkmen ýaşlarynyň arasynda meşhurlyga eýe bolan saýt bilen baglanyşykly öz isleglerini beýan edipdir.
Bond atly başga bir agza bolsa: “Gymyldy, habarlar, agzalar diýen ýeriň geregi ýok” diýip, saýty nähili gowulaşdyryp boljakdygy barada öz pikirini ýazypdyr.
Umuman, bu ulgamyň agzalarynyň ençemesi “Ertir.com” saýtynyň işini nädip has gowulaşdyryp boljakdygy barasynda öz pikirlerini saýtyň jogapkärlerine ýetiripdirler.