text:
I Jahan Urşunyň turmagynyň sebäpleri barada taryhçy alym Hristofer Klarkyň ýazan “Basyrganýanlar ýa-da 1914-nji ýylda Ýewropanyň urşa goşulmagy” atly kitabyna “The New York Times” gazeti tarapyndan şa eser diýlip at berlip, bu kitap köp sanly Ýewropa döwletlerinde “best seller”, ýagny iň köp satylan kitap hökmünde ykrar edilipdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Dragan Stawliýanin awstraliýaly akademik bilen söhbetdeşlik geçirdi. Hristofer Klark häzirki wagtda Kembrij uniwersitetinde “Ýewropanyň taryhyndan” sapak okadýar.
Azatlyk Radiosy: Eger-de 1914-nji ýylyň 28-nji iýunynda Saraýewoda Frans Ferdinandyň we onuň aýalynyň janyna kast edilmedik bolsady, onda Birinji jahan urşunyň öňi alnarmydy? Köp sanly taryhçylaryň aýtmaklaryna görä, (şol döwürlerde) iru-giç käbir çaknyşyklaryň bolmagyna garaşylýan ekeni. Siz nähili pikir edýärsiňiz?
Hristofer Klark: Eger-de olaryň janyna kast edilmedik bolsady, onda Frans Ferdinand we onuň aýaly öz öýlerine, ýagny Wena sag-salamat dolanyp barardylar. Ol o diýen bir oňat adamam däldi, ýöne her niçik-de bolsa, ol Balkan ýurtlarynda, aýratynam Serbiýada islendik harby hereketiň amala aşyrylmagyna turuwbaşdan garşydy. Ferdinand serbleri halamaýardy, şeýle-de ol Balkan ýurtlaryndaky adamlara jynsparaz çemeleşýärdi.
Aslynda günbatar ýewropalylaryň ählisi diýen ýaly Balkan ýurtlarynyň halklaryna şeýle göz bilen garaýardy. Ýöne şonda-da Frans Ferdinand Serbiýada güýç çaknyşyklarynyň amala aşyrylmagyna garşydy. Şonuň üçinem ol çaknyşyklaryň prowosirlenmegine ýa-da Belgrad bilen Wenanyň arasyndaky meseleleri çözmekde harby güýjüň ulanylmagyna garşy durdy.
Biz ýene-de bir zady bilýäris, ýagny Frans Ferdinand şol wagtlar Konrad fon Hoýzendorfy wezipeden boşatjak bolýar. Fon Hoýtzendorf hakykatdanam gaharjaň we urşa meýilli generaldy. Ol şol wagtlar Awstriýanyň goşunynyň serkerdebaşysydy we 20 gezek dagy Serbiýa bilen uruşmagy teklip edipdi. Ol “urşalyň” diýip üznüksiz gaýtalap ýörensoň, adamlar oňa gulak asyp başlaýarlar. Ol çyndanam howply adamdy.
Ferdinand bilen fon Hoýtzendorf biri-birinden düýpgöter tapawutly adamlardy. Wagtyň geçmegi bilen olaryň arasyndaky düşünişmezlikler has hem möwjäp başlaýar. Şonuň üçinem Frans Ferdinand ony işden boşatjak bolýar. Fon Hoýtzendorw Redl dawasynyň ýüze çykmagyna sebäp bolup, öz abraýyny has hem pese gaçyrýar. Özüňizem bilýänsiňiz, polkownik Redl ýurduň tutuş mobilizasiýa programmasyny orslara satypdy. Sebäbi orslar onuň gomoseksualdygyny bilensoň, bu adam meselesinde haýýarlyga ýüz urupdylar.
Şu wakalaryň hemmesi Konrad fon Hoýtzendorfyň töwereginde bolup geçýär. Döwürdeşleri 1914-nji ýylda oňa eýýäm güýçden gaçan adam hökmünde garap başlaýarlar. Sebäbi ol özüniň bar güýjüni ýitirýär we Frans Ferdinand tarapyndan wezipeden boşadylmaga golaýlaýar.
Jana kast edişlik barada gürrüň etsek, bu meselede bellenilmeli iki ýagdaý bar, ýagny Frans Ferdinandyň janyna kast edilmegi diýmeklik, şol döwürde parahatçylyk üçin göreşýän iň güýçli adamyň öldürilmegi diýmekdir, beýleki bir tarapdan bu ýagdaý urşa teşne fon Hoýtzendorfyň täzeden güýç toplamagy diýmeklikdir.
Azatlyk Radiosy: Onda urşuň ýüze çykmagynyň düýp sebäpleri nämede? Sistemanyň özünde çaknyşyklar döräp başlamanmydy näme?
Hristofer Klark: Geliň, hamana, uruş bolmanmyşyn diýip göz öňüne getirip göreliň. Ýöne şonda-da çözülmeli meseleler şonlugyna galardy. Mysal üçin, 20-nji asyryň belli bir döwründe biz polşalylar meselesini, ýa-da bolmasa günorta slawýanlar meselesini çözäýmelidik. Şonuň üçinem barybir çaknyşyklar dörärdi.
Bilýäňizmi, mysal üçin awstriýalylar we wengerler öz aralaryndaky meseleleri iki tarapa-da bähbitli bolar ýaly edip çözüp bilerdiler ýa-da, aýdaly, olar milli irrendentizmiň [Irrendentizm: Taryhy fakt hökmünde öňe sürülýän “hakykatlary” ýa-da etniki aýratynlyklary bahanalap, başga döwletiň territoriýasyny anneksiýa edip, ýagny basyp alyp, özüňkä goşmaga synanyşmak meýli. Bu ýagdaý köplenç milletçilikli hyjuwlar bilen çişirilýär] öňüne geçmek bilen käbir meseleleriň hötdesinden gelip bilerdiler. Ýöne her niçik hem bolsa, bu ýagdaýlar Ýewropada uruş oduny “ýangyna sebäp boldy” diýilýän waka ýaly güýçli tutaşdyryp bilmezdi. Ynha, esasy mesele-de şol.
Azatlyk Radiosy: Frans Ferdinandyň janyna kast edilmegi bilen 1914-nji ýylda dartgynlylyk gitdigiçe möwjeýär. Dartgynlylygyň soňy Birinji jahan urşuna ýazýar. Siziň pikiriňizçe, Ýewropanyň şol derejä ýetmegine kim jogapkär?
Hristofer Klark: Soňlugy bilen güýçli ýewropa döwletleri öz-özlerine özboluşly “göwni ýetmeklik” duýgusy bilen garap başlaýarlar we olar biri-birleriniň bähbitlerini depeläp, öz bähbitleri üçin heläkçilikli çaknyşyklara razy bolup başlaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Onda ýagdaýa kim jogapkär? Germaniýamy?
Hristofer Klark: Golaýda bir dostum maňa edil şu sorag bilen ýüzlendi. Ol maňa: “Gel, jogapkäriň kimdigi baradaky ähtimallyklaryň göterimine has ýakyndan syn edip, jogapkärçiligi Germaniýanyň, Fransiýanyň we Orsýetiň we beýlekileriň arasynda bölüşdireli” diýdi.
Meniň pikirimçe, eger-de biz “iýul krizisniň” maňzyna içgin syn etsek, onda hemme zada jogapkärçiliksiz wada, ýagny “boş çek” [Redaktoryň belligi: Boş çek – Germaniýa Wenany soňuna çenli goldamagy wada berýär] sebäp boldy diýip bileris. Iýul krizisi jana kast edişlik bilen prowosirlenýär. Ýene-de bir bellemeli zat – orslaryň mobilizasiýasy.
Meniň pikirimçe, awstraliýalylaryň uruş jarnamasy ýagdaýa has hem meçew berýär. Ýöne, bilýäňizmi, hemme zada “iýul krizisi” sebäp boldy diýip bilmeris. Iýul krizisi jana kast edişlikden soňra ýüze çykýar. Ýöne onsuzam, entek jana kast edişlik bolmanka-da Balkan ýurtlary bulaşypdy. Biziň gürrüňini edýän wakamyz entek bolmanka-da halkara ýagdaýlar durnuksyzlaşypdy we şol döwürde “parahatçylyk” diýilýän zadyň özi halkara derejesinde eýýäm ölüm halyndady.
Parahatçylygyň gowşamagyna getiren sebäpler barada gürrüň etsek, ýagdaý has hem çylşyrymlaşýar. Munuň aňyrsynda güýç manipulýasiýasy, ýagny “güýç mekirligi” diýilýän faktorlar ýatyr. Fransuzlar orslara näme töleýärlär? Näme üçin 1913-nji ýylda fransuzlar ykdysady we maliýe taryhynda görlüp-eşidilmedik möçberdäki puly orslara karz bermäge razy boldy?
Agzalýan karzlar iň uly möçberli halkara karzlar hökmünde kabul edilýär. Bu karzlar iki million 800 müň adamdan ybarat bolan rus armiýasynyň ösdürilmegine we dört taraply, geosyýasy taýdan strategiki ähmiýete eýe bolan demirýoluň nemes frontuna çenli çekilmegine ýardam edýär. Beýdip, parahatçylygy saklap bolmajakdygy belli zatdy.
Azatlyk Radiosy: 19-njy asyrda Napoleonyň ýeňilmegi bilen ýewropanyň güýçli döwletleriniň arasynda belli bir wagta çenli durnuklylyk saklanylýar. Soňra Germaniýa ösüp başlaýar. Häzirki halkara ýagdaýlardan hem görşümiz ýaly, haçan-da bir döwlet ösüp, beýleki döwlet ejizläp başlasa, geosyýasy ýagdaýlaryň durky üýtgeýär we ol gümürtikleşýär. Siz bu wakalarda häzirki halkara ýagdaýlar bilen meňzeşlik görýärsiňizmi?
Hristofer Klark: Ynha, hut şu ýagdaý “1914-i” häzirki döwre laýyk hala getirýär. Biziň häzirki ýaşaýan dünýämiz 1914-nji ýyla gaty meňzeýär. Men bu zatlar barada ilkinji okanymda, ýagny bu ugurdan sapak geçenimde, has takygy 70-nji ýyllarda dünýäde entek Sowuk uruş dowam edýärdi. Şol döwürler biziň üçin “1914” hamana Gadymy Müsür ýalydy.
Biziň üçin gaty geňdi – dünýäniň polýar köpdürliligi, güýçleriň göterilmegi, peselmegi we ş.m zatlar. Ýöne häzirki gün dünýädäki ýagdaýlar edil şol döwürdäki ýaly. Ukrainadaky krizisiň ýüze çykmagy bilen biz soňky birnäçe hepdäniň dowamynda şeýle meselelerde ortalyk çözgüt tapmak üçin ÝB-e girýän döwletleriň öz agyzlaryny birikdirip bilmeýändigine göz ýetirdik.
Bu meniň şahsy pikirim we bu ýagdaýlar, göwnüme bolmasa, “1914” bilen aýakdaş barýar. Krizise diňe Wladimir Putiniň güýç oýunlary sebäp bolmady, eýse muňa krizisiň özüniň çylşyrymlylygy sebäp boldy. Meniň hiç kimi günäkärläsim gelenok ýöne Ukrainadaky durnuksyzlyga ÝB-niň özüni alyp barşy hem sebäp boldy.
Azatlyk Radiosy: Birnäçe etniki toparlardan düzülen döwletlerde milletçiligiň täsir güýjüni deňagramlaşdyrmak kyn. Balkan ýurtlaryndaky käbir milletler, şol sanda serbler häli-şindi “Ýugoslawiýanyň bölünmegi peýdaly boldumy, zyýanly?” diýip çekeleşip gelýärler. Imperiýalaryň we federasiýalaryň “bir milletli döwlet” görnüşine garaýşy barada siziň şahsy pikiriňiz nähili?
Hristofer Klark: Men bir zady aýtmaly, ýagny men Ýugoslawiýany halaýardym. Men Çehoslowakiýany hem halaýardym. Men Beýik Britaniýany hem halaýaryn. Meniň pikirimçe, şotlandlar Angliýadan aýrylmaly däl. Men federatiw çözgüde has ynamly diýip garaýaryn. Bu ajaýyp. Ýugoslawiýanyň Ýewropa Bileleşigine girizilmegini göz öňüne getirmek kyn däl.
Muny hatda Balkan ýurtlary bilenem amala aşyryp bolýar. Serbiýa haçanam bolsa bir gün Ýewropa Bileleşiginiň doly hukukly agzasy bolar diýip umyt edýärin. Ýöne meniň aýtjak bolýan zadym “federatiw struktura” adamzat üçin, onuň ösmegi üçin örän peýdaly. Meniň pikirimçe, “bir milletli döwlet gurluşy” adamzada üýtgeşik peýda getirmedi. Aýratynam bu struktura nemeslere peýda getirmedi.
Olar çydaman “hemmäni gyrmaly” diýen netijä gelenlerinde, bu gurluş nemesler bilen goňşuçylykda ýaşamaga mejbur bolan halkara-da peýda getirmedi. Gysgaça aýdanymyzda, bu struktura Ýewropanyň syýasy gatnaşyklarynda oňyn çözgüt bolup bilmedi.
Azatlyk Radiosy: Biz bu günki gün Birinji jahan urşundan nähili sapak almaly?
Hristofer Klark: Biz “öňümizdäki urşy 18 aý öňünden çaklap bileris, onuň öňüni almaga wagtymyz köp” diýip arkaýynlaşmaly däl. Bu belki-de beýle bolmaz. Bilýäňizmi, mysal üçin biz Ukrainada krizisi başdan geçirdik. Şonda Orsýetiň, ÝB-niň we ABŞ-nyň gatnaşyklarynyň näderejede duýdansyz üýtgändigine şaýat bolduk. Ýa-da bolmasa birnäçe aý mundan ozal Hytaý deňzinde dörän çykgynsyz ýagdaý, ýagny Hytaý gämileriniň käbir wetnam fregatlaryny (kiçi harby gämilerini) kakmagy iki döwletiň gatnaşyklaryna zeper ýetirdi.
Ýagdaýlar örän gysga wagtyň içinde ýaramazlaşyp bilýär. Şonuň üçinem, meniň pikirimçe, bu ýagdaýdan biziň almaly sapagymyz: erbet zatlar mydama-da bolagan bolýar, ýöne biz aňrybaş hüşgär hereket etmeli. Biz söweşi öňünden çaklamak bilen meşgul bolmaly däl, eýse onuň alamatlaryny öňünden saýgaryp, nähili strukturany ulanyp ýaragly çaknyşyklaryň öňüni alyp bileris diýen düşünje bilen gümra bolmaly.


c: text/html

text:
Mary şäheriniň ýaşaýjylary soňky bir ýyldan bäri suw gytçylygyndan ejir çekýärler. Agyz suwy kranlardan günüň dowamynda diňe belli bir sagatlarda berilýär, ýagny Maryda suw sagatlaýyn berilýär. Bu ýagdaýdan esasanam köp gatly jaýlaryň ýaşaýjylary kösenýärler.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Marynyň käbir ýaşaýjylary, häzirki wagtda Mary şäheriniň köp ýerlerinde suwuň günüň dowamynda üç sagatdan üç gezek akdyrylýandygyny we köp halatlarda şol suwuň hem badynyň pesdigini gürrüň berýärler.
Mary şäheriniň wokzalynyň töwereginde ýaşaýan bir ýaşaýjy, öz ýaşaýan binasynyň ikinji gatyna-da suwyň çykmaýandygyny aýdýar, edil şeýle ýagdaýyň dowam edýändigini Marynyň Aşgabat we Mollanepes köçeleriniň käbir ýaşaýjylary hem gürrüň berýärler.
Suw tygşytly ulanylýar
Suw gytçylygyndan ejir çekýän maşgalalaryň aýtmaklaryna görä, bu ýagdaý sebäpli suw aýratyn tygşytly ulanylýar, olar islän wagty suwa düşüp, ýa bolmasa kir ýuwup bilmeýärler.
“Kir ýuwmak, gap-gaç ýuwmak, biş-düş etmeklik, arassaçylyk, gepiň gysgasy, öýüň içindäki gündelik edilýän işleriň ählisi üçinem suw gerek. Suw gytçylygy dowam edýän häzirki wagtda bularyň ählisi problema” diýip, Marydan öz adynyň agzalmazlygyny soran bir ýaşaýjy aýtdy.
Bu problemanyň bir ýyl gowrakdan bäri dowam edýändigine garamazdan, häkimiýetler halk köpçüliginiň öňünde bu problema boýunça asla dil ýarmaýarlar, onsoň bu ýagdaýdan köplenç adamlaryň özleri çykalga tapmaga synanyşýarlar.
Her öýde diýen ýaly suw alyp goýmak üçin ullakan plastiki gap-gaçlar bar, suw gelen wagty şol gaplar doldurylyp goýulýar we soňra suw kesilende şol ätiýaçlyk suwdan peýdalanýarlar.
Suw ýetmezçiliginiň sebäpleri
“Biz birnäçe gezek suwsuz galdyk, şäher ýerinde suw öýlerde akmasa, başga ýerden suw alyp bolmaýar. Şonuň üçin biz suw gelende gaplarymyzy dolduryp goýýarys. Içiljek suwy bolsa aýratyn gapda goýýarys, bolmasa dükanlardan satyn almaly” – diýip, özüni Nabat diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky öý-hojalykçy aýal Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Suw ýetmezçiliginiň sebäpleri barada aýdylanda, her etrabyň özüne mahsus ýagdaýy bar, emma iň uly meselelerden biri - suw akdyrylýan turbalaryň çüýränligi bilen bagly. Onsoň käbir jaýlarda adamlaryň özleriniň turba çekip, nasos guran ýerlerem bar.
Nasos ulanyp, ýokarky gatlara suw çykaryp bolýan bolsa-da, ol nasoslaryň sesi aşaky gatlarda ýaşaýan goňşulary bimaza edýär. Nasos gurlan jaýlar nasos gurulmadyk jaýlara akýan suwuň badyny alýar, bu bolsa goňşularyň arasynda agzalalyga sebäp bolýar.
Görülýän çäreler
“Mary şäheriniň degişli ýolbaşçylaryna ençeme gezek ýüz tutduk, olaryň ýagdaýdan doly habary bar, emma olardan hiç hili hereket ýok, arza-şikaýatymyzdan-da hiç hili peýda bolmady diýip, Mary şäheriniň özüni Geldi diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky bir ýaşaýjysy aýtdy.
Mary şäher häkimliginiň bir resmisi bolsa bu barada käbir çäreleriň görülýändigini aýdyp, ilaty agyz suw bilen doly üpjün etmeklik baradaky döwlet meýilnamasynyň çäginde şäheriň käbir ýerlerindäki turbalaryň çalşylandygyny we daşary ýurtlardan getirilen güýçli nasoslaryň oturdylandygyny gürüň berdi.
Emma bu çäreler iň bärkisi hatda Mary şäheriniň wokzalynyň töweregindäki, Marynyň Aşgabat we Mollanepes köçeleriniň ýaşaýjylarynyň durmuşyna-da henize çenli hiç hili duýarlykly täsir ýetirenok.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubaregiň işi boýunça sud prosesi gaýtadan öz işine başlady.
Mubarek korrupsiýada we parahat demonstrasiýaçylaryň öldürilmegi bilen baglanyşykly çärelerde aýyplanýar.
Mubarek özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.
Penşenbe güni geçirilen sud diňlenişigine Mubaregiň ozalky goranmak ministri, häzir bolsa Müsüri dolandyrýan harby geňeşiň başynda duran marşal Mohamad Tantawi hem görkezme bermek üçin çagyryldy.
Sorag edilenleriň arasynda Mubaregiň režiminde wise-prezident we aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy bolup işlän öňki resmiler hem bar.
Mundan ozalky dört sud diňlenişiginde olşy ýaly, 83 ýaşly Mubarek suduň zalyna näsaglaryň arabasynda getirildi.


text:
Şol beýanata görä, täze hökümetiň häkimiýet başyna geçmegine garamazdan Türkmenistanda adam hukuklary, metbugat we syýasy azatlyklar bilen bagly çäklendirmeler henizem dowam edýär.
Norwegiýanyň “Helsinki Komissiýasy” tarapyndan ýaýradylan bu beýanata goluny goýan 16 sany hukuk goraýjy guramalaryň arasynda düýbi Şwesiýada ýerleşýän Graždanlaryň hak-hukugyny goraýjylar
atly topar hem bar.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu guramanyň ýolbaşçysy Robert Hardh bilen ýörite söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Hukuk goraýjy guramalar tarapyndan ýakynda çap edilen pres-relize gol goýan aktiwistleriň sanawynda siziň hem adyňyz bar. Şol beýanatda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy dogruda alada bildirilýär. Bu barada bize dolurak maglumat beräýseňiz?
Robert Hardh
: Bu beýanata gol goýan 16 töweregi hukuk goraýjy guramalar Türkmenistan ýapyk ýurt bolup galýar diýip hasaplaýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de günbatar ýurtlaryň köpüsi Türkmenistanda täze hökümet iş başyna geçenden soň, Aşgabat bilen biznes aragatnaşygyny artdyrmak üçin alada edip başladylar. Bu hili şirketleriň biziň ýaly hukuk goraýjy guramalar bilen deňeşdirilende Türkmenistan bilen aragatnaşygy düýpden tapawutly.
Şunlukda biz bu hat arkaly Türkmenistana sapar edýän biznesmenlerden bu ýurt bilen aralaryndaky gatnaşyklaryndan peýdalanyp, biziň ýaly hukuk goraýjy guramalaryň hem Türkmenistanda iş alyp barmagyna ýol berilmegi üçin ýardam etmeklerini haýyş edýäris. Bize-de Türkmenistana barmaga, şol ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik etmäge we ýerli hukuk goraýjy guramalar bilen işleşmäge mümkinçilik berilsin. Sebäbi Türkmenistandaky hukuk goraýjy aktiwistler gaty kyn şertlerde iş alyp barýarlar. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda hereket edýän hukuk goraýjy guramalaryň we aktiwistleriň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdyňyz, bu pikiriňize subut hökmünde bize anyk maglumat berip biljekmi?
Robert Hardh:
Türkmenistanly hukuk goraýjy aktiwistlere erkin ýagdaýda iş alyp barmaga rugsat berilmeýär. Hökümet ýa hökümet ýolbaşçylary barada tankydy pikirleri öňe sürenlerinde, olar her haçan türmä basylýarlar ýa kyn şertleri başdan geçirmeli bolýarlar.
Türkmenistanda adamlaryň gynamalara sezewar edilýändigi barada hem maglumatlar gowuşýar, bu mesele bilen bagly ölüm-ýitimiň bolýanlygy hakda-da maglumatymyz bar. Ýurtda erkin habar beriş serişdeleri ýok. Onsoň Türkmenistandan maglumat almak gaty kyn.
Şeýle-de şol ýurtda iş alyp barýan hukuk goraýjy aktiwistlere daşary ýurtly guramalardyr habar beriş serişdeleri bilen aragatnaşyk gurmak hem gaty kyn. Hatda olar ýurduň içinde biri-biri bilen erkin aragatnaşyk hem gurup bilenoklar.
Has anygrak aýdylanda, Türkmenistan dünyäde iň ýapyk ýurtlardan biri bolmaklygyna galýar. Ýurtda täze hökümet häkimiýet başyna geçenden soň käbir pozitiw umytlar döräpdi. Türkmenistanyň üzňelik syýasatyny terk etjegine, BMG-ä we halkara hukuk goraýjy guramalara bu ýurtda erkin hereket etmäge we ýurtdaky ýagdaýlara gozegçilik etmäge rugsat beriljegine garaşylypdy.
Şol umytlar puja çykdy. Şunlukda biz häzirki döwürde daşary ýurtly diplomatlaryň we biznesmenleriň Aşgabat bilen aralarynda dowam edýän gatnaşyklaryndan peýdalanyp, Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna pozitiw täsirini ýetirmegini talap edýäris. Öz aragatnaşyklarynda we gepleşiklerinde bu hili problemalara türkmen režiminiň ünsüni çekmek ady agzalýan daşary ýurtly wekilleriň hem jogapkärçiligine girýär. Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda täze hökümet häkimiýet başyna geçenden soňra dörän umytlaryň puja çykanlygyny aýtdyňyz. İlki başda şeýle umytlaryň döremegine näme sebäp bolupdy?
Robert Hardh:
Täze prezident häkimiýet başyna geçensoň, käbir kiçi göwrümli özgerişlikler bolup geçdi. Şeýlelik-de hemmeler bu ýurtda käbir zatlaryň özgermegine garaşypdy. Ýagny Türkmenistanda ilki başta bolan sähelçe hereketlenmeler bu ýurtda pozitiw ösüşleriň boljakdygy barada bizde umyt döredipdi.
Elbetde, taryha ser salsak, mundan ozal hem, hatda diktator düzgüni esasynda dolandyrylýan ýurtlarda-da, hökümet çalşygy bolandan soň, käbir zatlar üýtgeýär. Bu hili tejribäniň Türkmenistanda-da gaýtalanjakdygyny pikir edipdik. Emma garaşylany bolmady. Häzirki döwürde bu ýurtda iň bärkisi adam hukuklary ýa syýasy durmuş barada aýdylanda-da, hiç hili özgerişligiň bolmanlygyny aýdyp bolar.
Elbetde, ýurduň biznes klimatynda käbir pozitiw ösüşler boldy, sebäbi daşary ýurtly biznesmenleriň Türkmenistanda iş alyp barmagyna käbir täze mümkinçilikler döredi. Şonuň üçin biz şol biznesmenlerden türkmen režimi bilen bolan aragatnaşyklaryndan peýdalanyp, bu ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýna-da öz oňyn täsirlerini ýetirmegini talap edýäris. Sebäbi Türkmenistan dünýäde adam hukuklarynyň depelenmegi bilen bagly meselede iň repressiw ýurtlardan biri hasaplanylýar. Azatlyk Radiosy: Onda biznesmenleriň Türkmen ýolbaşçylaryna etjek basyşy Türkmenistanda ýagdaýlaryň pozitiw taýdan üýtgemegi üçin ýeke-täk umytmy? Robert Hardh:
Häzirki döwürde Türkmenistan we Türkmen režimi bilen aragatnaşygy bolan toparlar, biznesmenler hem daşary ýurtly diplomatlar.
Onsoň şol adamlar türkmen wekilleri bilen geçirýän duşuşyklarynda öz biznes aragatnaşyklary bilen bir hatarda adam hukuklary bilen bagly meselelere-de olaryň ünsüni çekmeli.
Günbatar wekilleri bu baradaky talaplarynda berk pozisiýa eýelemekden çekinmeli däl. Sebäbi bu olaryň jogapkärçilikleriniň hataryna girýär. Azatlyk Radiosy: Adam hukuklaryny goraýjy guramalar tarapyndan günbatar biznesmenlerine ýüzlenilip ýayradylan bu ilkinji çagyryş däl, munuň bu hili beýanatlaryň soňkysy bolmajagy hem anyk. Şeýle pres relizleriň günbatar ýurtlaryň we Türkmenistanda iş alyp barýan biznesmenleriň bu ýurt bilen bagly alyp barýan syýasatyna nähili täsirini ýetirmegi mümkin?
Robert Hardh:
Meniň pikirimçe, Türkmenistandaky ýagdaýlar barada halk köpçüligine näderejede köp maglumat berip bilsek, bu şonça-da gowy netije berer. Sebäbi halk Türkmenistanyň näderejede ýapyk bir ýurtdugyny bilenok. Biz Demirgazyk Koreýanyň ýapyk ýurtdugy barada köp gürrüň edýäris. Halk köpçüligi az-kem bu ýurduň nähili düzgün esasynda dolandyrylýanlygyna göz ýetirýär. Emma Türkmenistan barada halk arasynda o diýen maglumat ýok. Munuň ençeme sebäbi bar.
Şeýle beýanatlary ýaýratmak arkaly biz diňe halk köpçüligine bu barada maglumat bermek bilen çäklenman, eýse bu ugurda öz jogapkärçiliklerini berjaý etmekleri üçin biznesmenlere-de basyş etmäge synanyşýarys. Şwesiýanyň nukdaýnazaryndan bu mesele barada gürrüň edilende, bu ýurt häzir Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýär.
Şwesiýa Ýewropa Bileleşiginiň ýygnaklarynda Türkmenistan bilen bagly meseleleri yzygiderli gepleşikleriň gün tertibine goşmaly. Aşgabat bilen Ýewropa Bileleşiginiň wekilleriniň arasynda geçirilýän gepleşiklerde hem adam hukuklary ýaly problemalar gozgalmaly. Azatlyk Radiosy: Menem edil şu mesele barada soramakçydym. Ýewropa Bileleşigi we bu Bileleşige girýän ýurtlar Türkmenistanyň biznes boýunça iň uly hyzmatdaşlaryndan biri bolup durýar we siziň ýurduňyz hem häzir bu Bileleşigiň ýolbaşçysydyr. Eger size Şwesiýanyň döwlet ýa hökümet baştutany bilen duşuşmaga mümkinçilik döredilse, Aşgabat bilen bagly onuň oňunde goýjak esasy talabyňyz ýa talaplaryňyz nämeden ybarat bolardy?
Robert Hardh:
Men Türkmen režimi bilen geçiriljek ähli gepleşiklerde bu ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň gowylandyrylmagy we şol ýurtda iş alyp barýan hukuk goraýjy guramalara we aktiwistlere erkinlik berilmegi barada mümkinçiligiň döredilmegi üçin Şwesiýanyň Türkmen liderlerine basyş etmegini talap ederdim.
Ýewropa Bileleşigi hukuk goraýjy aktiwistler barada öz syýasatyny kabul etdi, bu gaty gowy bir dokument, häzirki döwürde Ýewropa Bileleşigi we bu gurama ýolbaşçylyk edýän Şwesiýa bu syýasatyň durmuşa geçirilmegi üçin tagalla etmeli. Türkmenistanyň aşa ýapyk ýurt bolanlygy göz öňünde tutulanda, bu ýurtdaky meselelere, hususanam, adam hukuklary bilen bagly problemalara, ýörite üns berilmeli.
Bu ýagdaýy özgertmek üçin Ýewropa Bileleşigi we Şwesiýa iş alyp barmaly. Olar her haçan Türkmen wekilleri bilen energiýa barada duşuşyk geçirenlerinde, adam hukuklary baradaky problemalary bu gepleşikleriň esasy bölegi hökmünde orta atmaly. Azatlyk Radiosy: Siziň ýaýradan bu beýanatyňyzyň Türkmenistana degişli tarapy, ýagny Türkmen režiminiň üns bermeli ugry hem bar. Emma bu beýanatda edilýän talaplara Türkmenistanyň üns berip, şoňa görä ädim ätjekdigini aýtmak kyn. Bu hili talaplary diňlemezlik bilen Türkmenistan näme ýitirýär? Robert Hardh:
Türkmenistan ummasyz ýerasty baýlyklara eýe ýurt. Şunlukda ýolbaşçylar bu hili meseleleri äsgermän, halkyň bolçulykda we abadançylykda ýaşamak mümkinçiliklerini elinden alýarlar.
Sebäbi bu baýlykdan gelýän girdeji diňe hökümete ýolbaşçylyk edýän kiçijik bir toparyň jubüsine girýär. Ilat köpçüligi bolsa öz esasy hak-hukuklaryndan hem peýdalanyp bilmeýär. Bu ýagdaý uzak möhletde Türkmen režiminiň bähbidine tamamlanmaz. Olar kadaly döwlet hökmünde hereket edip bilmek üçin ýurtda aç-açanlygyň bolmagynyň zerurdygyna göz ýetirmeli.
Taryh meniň aýdýan pikirlerimiň dogrudygyny tassyklar. Ýapyk jemgyýetler, ýapyk ýurtlar we öz ilatynyň hak-hukugyny kemsidýän döwletler uzak wagtlap dowam edip bilmezler.
Hökümet ýolbaşçylary öz güýjünden we häzirki mümkinçiliklerinden peýdalanyp, ýurdy özgertmek isleýän bolsalar, onda bu işe, gijä galman, şu wagt başlamaly, herekete geçmegiň wagty gelip ýetdi.


text:
Talyplaryň atan haýbatyna garamazdan demokratiýanyň ýeňişi diýip, Günbatar döwletleri Owganystandaky saýlawlara ýokary baha berdiler.
Amerikan prezidenti Barak Obama, Owganystanda prezidentlige we ýerli geňeşe saýlawlaryň üstünlikli geçirilendigini aýtdy. “Biz Owganystandaky basyşlarymyzy artdyrmagy dowam etdirýäris, Talyplaryň oňa böwet döretmäge synanşandygyna garamazdan, saýlawlar üstünlikli geçirlene meňzeýär.”
NATO ýaranlygynyň baş sekretary Andres Fogh Rasmusen, “2-nji gezek prezidentlige geçirlen saýlawlar, owgan halkynyň demokratiýany dikletmek ugrundaky tagallasyny görkezýär” diýdi. Ol şeýle-de haýbatlara garamazdan ses bermäge batyrgaýlyk bilen gatnaşan owgan halkyna ýokary baha berdi.
Düýnki saýlawlardaky bidüzgünçiliklerde howpsuzlyk güýçlerinden hem-de parahat ilatdan 26-sy öldi, atyşyklarda bolsa 20-den gowrak gozgalaňçy talybyň heläk bolandygy habar berildi.
Saýlawlaryň doly netijesiniň sentýabrda yglan edilerine garaşylýar.


text:
2-nji oktýabrda Ýewropa Bileleşigi, BMG-nıň Ösüş programmasy we Ynsan hukuklary boýunça baş komissarynyň edarasy “Türkmenistanyň ynsan hukuklaryny goldamak we ýardam bermek boýunça potensialyny berkitmek” atly proýektiniň resmi tanyşdyrylyşyny geçirdiler.
Bu çärä Türkmenistanyň ynsan hukuklary boýunça halkara borçlaryny ýerine ýetirişini üpjün etmek üçin edaralar arasyndaky komissiýa wekilleriniň, diplomatik missiýalaryň wekilleriniň we halkara guramalaryň agzalarynyň gatnaşanlygy Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda aýdyldy.
TDH gullugynyň habaryna görä, proýekt Türkmenistanyň döwlet işgärleriniň, şol sanda kanuny goraýjy edaralarynyň ynsan hukuklarynyň ähli taraplary barada bilim derejesini ýokarlandyrmaklyga gönükdirilýär.
Köpden bäri alada bildirilýär
Öz nobatynda ynsan hukuklaryny goraýjy guramalar Türkmenistanyň ynsan hukuklary boýunça halkara borçlaryny ýerine ýetirişinde uly kemçilikleriň bardydygyna halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekip gelýärler.
“Norwegiýanyň Helsinki Komitetiniň” ýakyn günlerde çap eden beýannamasynda Türkmenistanda, hususan-da, hereket azatlygynyň çäklendirilýänligi we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň ýurda barmagyna ýol berilmeýänligi bellendi.
“Aşgabada daşary ýurt diplomatlary we biznes wekilleri has köp baryp başlan hem bolsalar, türkmen häkimiýetleri ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň ýurda baryp, ýagdaýlara baha bermegine rugsat bermeýärler” diýip, “Norwegiýanyň Helsinki Komitetiniň” hatynda bellenildi.
Açyk-aýdyň sud, metbugat azatlygy, informasiýa elýterliligi ýaly raýat azatlyklaryny Tükmenistanyň berjaý etmeýänligini bellemek bilen “Norwegiýanyň Helsinki Komiteti” “Türkmenistan bilen diplomatik we biznes gatnaşyklary berkitmeklik ýurduň ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýynyň gowulanmagyna getirmeýär” diýip ýazýar.
Beýannamada türkmen häkimiýetleri bilen iş alyp barýan hökümetler we biznes wekilleri diňe bir biznes bähbitleri bilen çäklenmän, Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny ýurduň ilatynyň ýagdaýyny gowulandyrmak üçin peýdalanmaga çagyrylýar. Şeýle çagyryşlar BMG-ä we Ýewropa Bileleşigine hem edildi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalaryň Türkmenistana goýberilmegi üçin çäre görmek çagyryşy bilen “Norwegiýanyň Helsinki Komitetiniň” ýaýradan bu beýannamasyna Human Rights Watch, Crude Accountability, Halkara Krizis topary, Açyk jemgyýet instituty, Memorial guramasy, Transparency International we ýene ençeme iri halkara guramalar gol goýdular.
Warşawada gozgaldy
Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň ýagdaýy 28-nji sentýabrda Warşawada açylyp, iki hepdeläp dowam edýän ÝHHG-niň Ynsan ölçegi boýunça konferensiýasynda hem köp üns berlen meseleleriň biri bolanlygy habar berildi.
Warşawadaky duşuşyga gatnaşan Memorial guramasynyň Merkezi Aziýa programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarewyň sözlerine görä, Türkmenistan dünýäde ynsan hukuklarynyň gödek depelenmegi we grajdan azatlyklarynyň çäklendirilmegi bilen bagly çykyşlaryň köpüsinde agzaldy.
Witaliý Ponomarewiň sözlerine görä, Warşawadaky maslahata Türkmenistanyň resmi topary gatnaşmady. Olaryň maslahata gatnaşmakdan boýun gaçyrmagynyň sebäbi, ÝHHG-niň ynsan ölçegi boýunça maslahatyna “türkmen häkimiýetleriniň “terrorçylar” diýip atlandyran şahslarynyň akkreditasiýa edilenligi bilen düşündirildi” diýip, Ponomarew aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de ÝHHG-niň ynsan hukuklary boýunça iň uly çäresi bolan Ynsan ölçegi boýunça ýyllyk maslahatynda ýurtlaryň resmi wekilleri we hökümete degişli bolmadyk toparlar arasynda ynsan hukuklaryna degişli problemalary gozgap, dialogy ýola goýmak maksady göz öünde tutulýar. Bu barada radiomyza ÝHHG-niň Demokratiýa we ynsan hukuklary boýunça institutynyň metbugat wekili Jens Eşenbeher aýtdy.
Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi, BMG, ÝHHG ýaly halkara guramlar bilen ynsan hukuklary ugrunda işleşmäge islegini mälim edýärkä, geçirilýän halkara çärelere gatnaşmakdan boýun gaçyrmagy nämäni aňladýar?
Witaliý Ponomarew, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi we BMG bilen ynsan hukuklary ugrunda alyp barýan bilelikdäki işleriniň esasan Türkemenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirişi boýunça halkara derejesinde hasabat bermek prosesini ýola goýmakdan ybaratdygyny belledi.
TDH gullugynyň Ýewropa Bileleşiginiň teklip eden täze proýekti barada ýaýradan maglumatynda bu proýektiň türkmen hökümetiniň BMG bilen bilelikde amala aşyran proýektiniň dowamy bolup durýanlygyny ýazdy. Ozalky proýekt ýurduň halkara borçlaryny berjaý edişi boýunça milli hasabatlary taýýarlamakda Turkmenistana ýardam bermek maksadyny göz öňünde tutdy diýip, TDH ýazýar.
Çynlakaý üns talap edýär
Witaliý Ponomarewiň pikirine görä, ýurtda ynsan hukuklary boýunça hakyky özgerişleriň bolmagy meselä halkara derejesinde çynlakaý üns berilmegini talap edýär.
“Türkmenistandaky ýagdaýlara Günbatar syýasatçylary belli bir derejede kembaha garaýarlar diýip, pikir edýärin. Olaryň reformalaryň ýurduň içinden başlanmagyna garaşýan bolmagy ähtimal. Emma ýurt örän köp wagtlap uzňelikde saklandy, Türkmenistanda häzir kararlary kabul edýän adamlar hem daşky dünýäden we pikir alyşmakdan üzňelikde galypdy. Şeýlelikde olarda häzir syýasy-ykdysady sistemany özgertmek boýunça stimulyň we takyk garaýyşlaryň bardygyna garaşmak kyn” diýip, W.Ponomarew aýtdy.
Türkmenistanda häkimiýet çalşansoň, içerki syýasatda belli bir maýyllyk peýda bolan hem bolsa, ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň soňky wagtda ýene ýaramazlyga tarap öwrülenligini ynsan hukuklaryny goraýjylar belleýärler.
“Ýapyk sud tejribesi öňküsi ýaly dowam etdirilýär. Adamlara kanun esasynda däl-de, häkimiýetleriň syýasy görkezmeleri esasynda iş kesilýär. Bu ýerde Gulgeldi Annaniýazowyň işi bilen birlikde ýene birnäçe adamlaryň işini mysal hökmünde getirmek mümkin. Meselem, Mary welaýatyndan aktiwist Baýramowa geçen ýylyň aýagynda Mejlis saýlawlaryna öz kandidaturasyny hödürlemäge synanyşansoň, iş kesildi we häzir ol 4 ýyllyk türme tussaglygynda ” diýip, Memorial guramasynyň Merkezi Aziýa programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarew aýtdy.
W.Ponomarewyň bellemegine görä, ynsan hukuklaryna köpçüligiň ünsüni çekmegiň ähmiýeti gitdigiçe artýar, halkara jemgyýetçiligi we, hususan-da, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan Türkmenistan bilen alnyp barylýan gepleşiklerde meseläniň iň ýokary derejede gozgalmagy zerur.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Siriýanyň daşy gabalan demirgazyk şäheri Aleppoda gyssagly ýaraşyga çagyrýan iki rezolýusiýany ret etdi.
Fransiýa we Ispaniýa tarapyndan taslanan we ýaraşyk planynyň bir bölegi hökmünde harby uçarlaryň ählisini gondurmaga çagyrýan rezolýusiýa Orsýet 8-nji oktýabrda weto goýdy.
Biraz soň Orsýet tarapyndan taslanan we ýaraşyga çagyrýan rezolýusiýa Alepponyň ýokarsyndaky harby uçarlary gondurmagy agzamady we 15 agzaly geňeşde minumym 9 sesi hem gazanyp bilmedi.
Orsýet tarapyndan taslanan rezolýusiýa dört döwlet goldaw bildirdi, 9 döwlet garşy boldy, iki döwlet saklandy.
Rus uçarlarynyň we Siriýa hökümetiniň howa zarbalary netijesinde, Alepponyň pitneçileriň elindäki böleginde, ABŞ-Orsýet araçylygyndaky ýaraşyk 19-njy sentýabrda synaly bäri, asuda ilatdan ýüzlerçe adamy öldürdi.
Waşington, Aleppoda graždan adamlaryň nyşana alynmagy bilen bagly, Orsýetiň we Siriýanyň hökümetiniň garşysyna uruş jenaýatlary derňewleriniň açylmagyna çagyrdy.


text:
Galyň problemasy ýaşlaryň durmuşyna nähili täsir edyär?
Türkmenistanly ýaşlaryň durmuşy barada söhbet etsek, galyň barada hem gürrüň etmeli bolýar. Sebäbi galyň ilkibaşdan türkmen ýaşlarynyň durmuşynda hem-de geljeginde uly rol oýnaýar. Eýse, näme üçin galyň berilýär we alynýar?
Galyň barada köp soragy orta atyp bolýar. Ýöne bu soraglara kim jogap bermeli? Syýasatçylarmy? Ene-atalarmy? Ýaşlaryň özlerimi? Sosiologlarmy? - diýen sowallar köpleri gyzyklandyrýar. Türkmenistanda galyňyň giň ýaýrandygyna garamazdan, bu hakda döwlet tarapyndan statistiki maglumatlar berlmeýär.
Ýene bir zady şu taýda bellemegmyz zerur. Galyň turki halklaryň arasynda gadymdan däp bolyp gelýär. Ýöne beýleki turki halklara garanda türkmenlerde galyňyň möçberiniň has uludygyny synçylar belleýärler. Galyň meselesi barada türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew maglumat taýynlady.
Palçylygyň ýaşlaryň arasynda ösýändigi aýdylýar. Munuň sebäbi näme?
Garaşsyzlyk döwründe Türkmenistanda palçylyk öňküsinden has ösdi. Pal atýanlaryň sany köpeldi. Olaryň öýleriniň ýanynda köplenç nobatlar hem bar diýilyär. Hatda nobata duranlaryň köpüsiniň ýaşy 20 bilen 35 ýaş arasyndadygyny ýaşlar bize iberýän e-mail hatlarynda belleýärler.
Pal atdyrmak üçin palça barýan ýaşlar esasan şahsy durmuşlarynda döreýän problemalaryň çözgütlerini, geljekde öz durmuşlarynda nämeleriň bolup geçjekdigini bilmek ýa-da nämedir bir zatlaryny ýitirensoňlar, şony tapmak üçin palçylara ýüz tutýarlar. Gapy-gapy aýlanyp ýören palçylar hem bar diyip, Türkmenistandaky habarçymyz maglumat beryär. Käbir döwlet ýolbaşçylarynyň özleriniň hem ýörite palçysy bar diýýärler.
Palçylaryň gazanjy gowy, olar baý ýaşaýarlar. Palçylara ynanyp, öz durmuşyny zaýalaýanlar-da bar. Kimdir birinde hatda durmuş problemalary ýok hem bolsa, palçylar gowy gazanmak üçin ”Seň başynda bir iş bar, hökman meniň ýanyma gatna, men saňa doga bereýin” diýip, adamlary öz ýanlaryna birnäçe gezek geler ýaly edýärler. Elbetde, gelen adam her gezegem palça pul bermeli. Garaz, palçylardan aldanýanlar köp diyip Türkmenistandaky habarçymyz maglumat beryär.
Emma palçylygyň diňe Türkmenistanda däl-de, bu regiondaky döwletleriň köpüsinde giň ýaýrandygy aýdylýar. Şu temadan Aşgabatdaky habarçymyz Myrat Gurbanyň taýýarlan maglumatyny diňläň.
Şu temalar boýunça taýýarlanan “Ýaşlar” gepleşgini diňlemek isleseňiz, sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanda hojalyklarda gaz ölçeýji enjamlary oturtmak baradaky çekişme indi ep-esli wagtdan bäri dowam edýär. Bu tema anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda geçirilen hökümet maslahatynda hem gozgaldy
.
Prezident ýygnakda wise-premýerler B.Hojamuhemmedowa we B.Nurmyradowa ýüzlenip, şeýle diýdi: ”Hojamuhammedow, Nurmyradowa, siz, ine, bilelikde teleýaýlymlarda görkezmek we metbugatda çap etmek üçin tebigy gazy tygşytly ulanmak bilen bagly gepleşikler we materiallar toplumynyň taýýarlanmagyny guraň. Bu gepleşiklerde we materiallarda gaz ölçeýän enjamlaryň oturdylmagynyň bize tebigy gazy tygşytly ulanmaga mümkinçilik berjekdigini, artyk harçlanan gaz üçin tölegiň ilatymyz, her bir maşgala üçin hem kynçylyk döretmejekdigini düşündiriň. Döwletimiz ilaty durmuş taýdan goldamak boýunça hem alyp barýan syýasatyny hemişe-de dowam eder”.
Bu çykyşyň ertesi güni merkezi gazetlerde “Türkmengazüpjünçilik” birleşiginiň “Gazyň mukdaryny ölçeýän enjamy ediniň!” şygarly çagyryşy çap edildi. Bu çagyryşda gaz ölçeýji enjamlaryň goýulmagynyň dowam etdirilýändigi hem habar berilýär.
Ölçeýjiler
Sarp edilýän gazyň möçberini hasaplamak üçin hojalyklarda gaz ölçeýji enjamlary dakmak baradaky çagyryşlar gazet sahypalarynda ýakynda peýda bolan hem bolsa, Aşgabadyň käbir raýonlarynda bu hili enjamlar 2012-nji ýylyň ahyrynda goýlup başlandy.
Ilat arasynda “gaz sçýotçigi” diýip atlandyrylýan bu enjamy goýmak üçin gaz edarasynyň işgärleri Aşgabadyň "Hitrowka" raýonyndaky ýaşaýyş jaýlaryna aýlanyp, ýaşaýjylardan 240 manat ýygnapdyrlar.
"Hitrowkanyň" ýaşaýjysy 42 ýaşly Amanmyrat degişli hökümet wekilleriniň bu puluň şol “gaz sçýotçiginiň” bahasydygyny aýdandyklaryny gürrüň berýär. Onuň aýtmagyna görä, bu puly her kim töläp bilmeýär. Şol sebäpden bu enjam üçin pul bermekden boýun gaçyranlar hem bolupdyr. Ilatdan puluň ýygnalandygyna garamazdan, entek "Hitrowkanyň" ýaşaýjylarynyň öýleriniň köpüsinde bu enjamlar goýulmandyr.
Gaz ölçeýji enjamlaryň dakylyp başlanmagynyň sebäbi barada resmiler tarapyndan halk köpçüligine takyk maglumat berilmedi. Emma “Türkmengazüpjünçilik” birleşigi tarapyndan gazetlerde çap edilen bildirişlerde bu ädimiň “tebigy gazyň sarp edilişini kadalaşdyrmak we rejelemek maksady” bilen amala aşyrylýandygy aýdylýar.
Howatyrlar
Türkmenistanda gazyň, suwuň, elektrik togunyň we duzuň mugtdugy aýdylyp gelinýär. Bu ädimden soň, hökümetiň bu şygarynyň ykbaly hem sorag astynda. Käbir ýaşaýjylar bolsa, gazyň bahasynyň ýokarlanmagyndan aladalanýarlar.
Özüni Ýalkap diýip tanadan Şor obasynyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde, gazyň bahasynyň harytlaryň bahasyna hem täsir ýetirmeginiň mümkindigini aýdyp, onuň sebäbi hakda şeýle diýýär.
“Ylaýta-da paýtagtyň golaýyndaky obalarda teplissalarda ýetişdirilýän gök önümleriň bahalarynyň galmagy mümkin. Çünki şol teplissalar tebigy gaz bilen ýyladylýar” diýip, Ýalkap Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda ilat üçin tebigy gaz, suw, elektrik togy mugt diýlip resmi metbugatda mahabatlandyrylýar. Emma bu mugtçylygyň öz çäklendirmeleri bar. Elektrik togy adam başyna aýda 35 kilowatt, tebigy gaz bir ýylda adam başyna 600 kubmetr hem-de bir gije-gündizde adam başyna 250 litr suw mugt berilýär.
Ýöne gazyň we suwuň limitden geçýän möçberini ölçemek üçin ýörite ölçenýän gural goýulmaýar. Gaz we suw edaralarynyň işgärleri limitden köp sarp edilýän suwuň we gazyň ölçegini göz çeni bilen diýen ýaly ölçeýärler.
Mysal üçin, ýaşaýyş jaýynda gazplitadan we kotelnýadan, öýi ýyladyjy ojakdan başga enjam üçin ulanylan gaza goşmaça töleg talap edilýär.
Şol bir wagtyň özünde bu çärä oňaýly garaýanlar hem bar. Olardan biri hem özüni Aşyr diýip tanadan aşgabatly telekeçi. Ol: “Gaz sçýotçikleriniň girizilip başlanmagy bilen ilata berilýän gazyň ölçegini has takyk hasaplap bolar. Düzüw ykdysadyýetde hemme zadyň ölçegi we bahasy bolmaly. Ýogsam, mugt goýberilýän zatlaryň gadyry ýok” diýip, gürrüň berýär.
Emma şol bir wagtda hem gaz we suw ölçeýjileri girizilmezinden ozal adamlaryň gazanç mümkinçilikleriniň, aýlyklarynyň ýokarlandyrylmagynyň zerurdygyna ünsi çekýän ildeşlerimiz hem bar. Häzirki wagtda ortaça aýlyk 1037 manat diýlip hasaplanýar. Ýurtda işsizleriň sany hakda bolsa asla takyk maglumat ýok.


text:
Şu günler habar beriş serişdelerinde Özbegistanda adam hukuklarynyň bozulýandygy baradaky habarlara garanyňda, bu ýurduň Owganystan bilen umumy serhediniň bardygy baradaky maglumatlara has köp duş gelinýär. Daniýaly žurnalist Maýkl Anderseniň täze dokumental filmi bu ýagdaýy özgertmegi göz öňünde tutýar.
“Özbegistandaky gyrgynçylyk: çaklanan, bagyşlanan, unudylan” atly film 2005-nji ýylyň 13-nji maýynda ýüz beren tragiki wakalary aýdyňlaşdyrýar. Şol wakalarda gündogar Özbegistanyň Andijan şäherinde hökümet güýçleri protestçilere garşy ýaraglardan ot açypdylar.
7 ýyldan soň
Şol wakalardan soň 7 ýyl geçdi, ýöne Andijan wakalary barada hiç hili edebi eser döredilmedi. “Human Rights Watch”, “Amnesty International” ýaly halkara guramalary şaýatlaryň gürrüňleri, bidüzgünçilikleriň jikme-jikleri we şol wakalardan soň geçirilen ýapyk sudlar barada ýüzlerçe sahypa material çap etdiler. Emma “Özbegistandaky gyrgynçylyk” filminiň direktory Andersen häzire çenli bu waka barada doly aýdylmady diýýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Andersen bu filminiň “Andijanda bolan wakalaryň ýüz beren wagtyndan başlap ýagdaýy yzarlaýan” ýeke-täk filmdigini aýdýar.
“Bizde mundan ozal şaýatlaryň hiç ýerde aýtmadyk zatlary barada interwýular bar” diýip, Andersen nygtaýar. ”Biziň filmimize tomaşa edenler ýakymsyz, gynandyryjy wakalaryň şaýady bolýarlar”.
Wideo: "Özbegistandaky gyrgynçylyk" filminiň tanyşdyrylyş sýužeti
Aýdylýan zatlaryň iň esasylarynyň biri hem şol wakalarda ölenleriň sany baradadyr. Özbegistanyň hökümeti Andijan wakalarynda ölenleriň sanynyň 187 adamdygyny, gozgalaňçylaryň “terrorçylardygyny” we olaryň hökümeti agdaryp, Yslam halifatlygyny döretmekligi maksat edinendiklerini uzak wagtyň dowamynda yglan edip geldi.
Wakalarda öleneleriň sanynyň 1 müňe golaýdygy we ýaralananlaryň sanynyň juda köp bolandygy garaşsyz maglumatlarda aýdylýar.
Andersen filmi döreden prodýuserlere özbek häkimiýetleriniň aýdýanlaryna gönüden-göni ters gelýän dokumentleriň görkezilendigini belleýär.
”(Şaýatlaryň) käbirleri materiallary (Özbegistanyň) daşyna hem çykarypdyrlar. Bizde morgdan alynan dokumentleriň nusgasy bar. Bu dokumentler Karimowyň “187 adam öldi we olar terrorçylar” diýmeginiň göz-görtele ýalandygyny görkezýär” diýip, Andersen aýdýar.
Erkin söz
Andersen Andijan wakalaryny we Karimowyň hökümeti bilen Günbataryň iş salyşyşyny edebi esere meňzedýär. Waka Andijanda başlanýar, Günbataryň göýä bidüzgünçilikler bilen bagly Özbegistana sanksiýalary baradaky sýužeti filmiň ortasynda berilýär. Soňky ýyllaryň dowamynda gatnaşyklary täzeden ýola goýmak, hususanda Özbegistanyň demir ýolunyň Owganystana geçirilmegi baradaky hekaýa bilen film soňlanýar.
Bu film tragiki hekaýa bolup biler, ýöne Andersen optimist bolmagynda galýar.
”Haçan-da oturyp, bu zatlary redaktirläňde, seni gorky duýgusy gurşap alýar. Öz janlaryna uly howp abandyrýan adamlara gözüň düşýär, çünki olar erkin söz aýtmak isleýärler” diýip, Andersen aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Kongresinde Waşingtonuň Merkezi Aziýa boýunça Daşary syýasaty barada diňlenşik geçirilýär.
Şol diňlenşikde döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Jorj Krol kongresmenleriň soraglaryna jogap berdi.
Jenap Krol öz çykyşlarynda regionyň ykdysady taydan ösüşi, demokratik we syýasy özgerişikler şol regionyň durnuklylygynyň artmagyna sebäp bolar, bu hem öz nobatynda Waşingtona has ynamdar hyzmatdaşlary tapmaga ýardam eder diýdi.
Kroluň aýtmagyna görä, bu hyzmatdaşlar esasanam global derejede bolup geçýän çylşyrymly problemalaryň, şol sanda, ýadro ýaraglarynyň ýaýramagynyň, neşe gaçakçylygynyň öňüni almaga we energiýa howpsuzlygyny üpjün etmäge ABŞ-a kömek eder.
Bu ýygnakda ençeme kongresmenler hem Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan syýasaty barada öz pikirlerini beýan etdiler.


text:
“Argo”, Holliwudyň Eýranda zamun alnan amerikanlar baradaky kinosy Britaniýanyň Kino akademiýasynyň iň gowy kartina üçin bellän ýokary baýragyna mynasyp boldy.
Ben Afflek ýekşenbe güni agşam Londonda iň gowy film rejissýory diýen baýraga mynasyp boldy.
“Argo” mundan ozal “Altyn Globus” baýragyna we ekran aktýorlarynyň “Gild” baýragyna mynasyp bolupdy.
Bu baýraklar ony 24-nji fewralda Akademiýa sylaglary üçin geçiriljek bäsleşikde esasy dalaşgärleriň birine öwürýär.
“Argoda” Tähranda, 1979-njy ýylda bolan Yslam rewolýusiýasyndan soň, Kanadanyň ilçihanasyna gaçyp atan amerikan diplomatlary barada gürrüň berilýär.
Britan Kino akademiýasynyň iň gowy aktýor baýragyna Linkoln roly üçin, Daniýel Deý-Lewis mynasyp boldy.
Emmanuelle Raýwa bolsa, “Amour” filmindäki roly üçin iň gowy aktrisa baýragyny aldy.


text:
Öndürilýän önümlere nyrh kesilmegi babatdaky syýasat oýlanyşykly iýmitlenmäge öz täsirini ýetirip, ahyrky netijede ilatyň saglygynyň gowulanmagyna getirip biler. Birnäçe ýurtlaryň tejribesini öwrenen Bütindünýä Saglyk Guramasynyň bilermenleri şeýle netijä geldiler.
Azyk önümleriniň ol ýa bu görnüşiniň nyrhy adamlaryň anyk nämäni we nähili mukdarda satyn almak isleýändigine täsir edýär.
Bahalary üýtgedip durmak arkaly olary meýillerinden el çekdirip, peýdaly iýmitlere, mysal üçin, miwe we gök önümlerine gönükdirip, şeýle hem aşa ýagly, duzly we süýjüli ýokary kaloriýaly önümlere bolan isleglerini aradan aýryp bolar.
Şeýlekin nyrh syýasaty eýýäm Daniýada, Wengriýada, Finlýandiýada we Fransiýada barlanyp görülýär. Şunlukda, köp ýagdaýlarda nyrh kesilmegi bilen alyjylaryň özüni alyp barşyndaky gatnaşyklary ýola goýmak başartdy.


text:
Atom boýunça eýranly alymy Şahram Amiri Eýrana gaýdyp geldi. Ol ABŞ-a öz erkiniň garşysyna alnyp gidilendigini öwran-öwran gaýtalaýar. Ony Tähran aeroportunda Eýranyň döwlet resmileri, ýedi ýaşly ogly we aýaly garşylady.
Amiri metbugat konferensiýada özüniň dürli gynamalara sezewar edilendigini žurnalistlere gürrüň berdi. Şol bir wagtda-da “Washington post” gazeti resmilere salgylanyp, Amiriniň bir ýyl gowrak wagtlap ABŞ-nyň Merkezi aňtaw gullugy üçin işländigini, oňa 5 million dollar tölenendigini ýazýar.
Amiri özüniň Birleşen Ştatlara zor bilen ogurlanylyp äkidilendigini aýdýar. Eýsem, onuň bu sözleri hakykatmyka ýa-da onuň soňky pursat toslap tapan zadymyka?
Alyma nämeler garaşýar?
Bir ýyldan gowrak wagtlap Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk gulluklarynyň elinde saklanan Şahram Amirä Eýranda nähili günüň garaşýandygyny çaklmak kyn, ony häzirlikçe «nämälimlik» diýip atlandyrmak ýerlikli bolsa gerek.
Elbetde, Eýranyň häkimiýetleri ony ABŞ-nyň Merkezi razwedka agentligi tarapyndan alnyp gaçylan bende hökmünde garşy alyp, iň bolmanda, bu ýagdaýy özleriniň propogandasy üçin ulandylar.
Amerikan gizlin gulluklarynyň resmileriniň şeýle möhüm şahsyýeti öz watanyna ugratmak bilen nähili duýguny başdan geçirýändiklerine garamazdan, hakykat ýüzünde Şahram Amiriniň olara aýan eden syrlary, belki, Eýran üçin uly ýitgi bolmagy-da mümkin.
Amerikan resmileri Şahram Amiriniň özlerine näderejede gymmatly maglumat berip-bermändigi barada düşnükli ýagdaýda dymýarlar.
Emma, şeýle-de bolsa, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň ozalky ýokary derejeli resmisi Mark Fitspatrik Şahram Amiriniň Eýranda urany baýlaşdyryjy ikinji bir stansiýanyň bardygyny tassyklaýjy maglumatlary beren bolmagynyň gaty ähtimaldygyny aýdýar.
Fitspatrigiň pikiriçe, hut şol maglumatlaryň netijesinde-de geçen aý BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýrana garşy dördünji tapgyr sanksiýalary girizmek kararyna gelen bolmagy mümkin.
Amiriniň tejribeleri
Ýöne 32 ýaşly ýaş atomçy alymyň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna Eýranyň ýadro programmasy barada näderejede düýpli maglumat berip biljekdigi barada-da köp soraglar ýüze çykýar. Onda ýadro tehnologiýasy ugrundan bar bolmagy mümkin tejribeler dogrusynda dürli-dürli garaýyşlar we çaklamalar bar.
Şahram Amiri belli bir döwürde «Malek Aştar» uniwersitetinde işläpdi. Ol uniwersitet bolsa, Eýranyň Rewolýusion Gwardiýasy bilen ýakyn baglanyşykly uniwersitet hasaplanylýar. Eýranyň habar serişdeleriniň maglumatlaryna görä, Şahram Amiri ol uniwersitetde medisina izotoplaryny işläp çykaryjy ýadro reaktorynyň üstünde işläpdir.
Emma Eýranyň bosgunlykdaky oppozision topary bolan Milli garşy duruş Geňeşi Şahram Amiriniň hakykatynda Eýranyň «Mojdeh» ýadro merkezinde iş alyp barandygy barada ýakynda bir maglumat ýaýratdy. Şol maglumatda «Mojdeh» merkeziniň adaty bir ylmy-barlag edarasy hökmünde iş alyp barýandygyna garamazdan, onuň Eýranyň esasy ýadro merkezidigi aýdylýar.
Günbataryň käbir habar serişdeleri Şahram Amiriniň Tähranyň golaýyndaky «Lawizan» harby-barlaglar bazasynda-da işlän bolmagynyň mümkindigi barada garaýyşlary çap etdi. Bu gürrüňi edilýän harby-barlaglar merkezi Halkara atom agentliginiň Eýranda yzygiderli gözegçilik alyp baran döwründe, 2004-nji ýylda Eýranyň häkimiýetleri tarapyndan ýapylypdy.
Çapraz beýanatlar
Şahram Amiri geçen ýylyň maýynda Saud Arabystanda dini zyýaratda ýörkä ýitirim bolupdy. Eýranyň häkimiýetlerem, Şahram Amiriniň özem özüniň alnyp gaçylandygyny aýdýar.
Geçen ýyl, şol wakanyň yzy bilen Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki Şahram Amiriniň ýitirim bolandygy barada açyk çykyş edip, onuň ýitirim bolmagynda Birleşen Ştatlaryň eliniň bardygyny görkezýän dokumentleriň bardygyny öňe sürüpdi.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda Şahram Amiri özüniň Birleşen Ştatlara meýletin barandygy, birneme soňra-da özüniň alnyp gaçylandygy barada gapma-garşylykly wideo beýanatlary ýaýratdy.
Käbir synçylar onuň şeýle gapma-garşylykly beýanatlar bilen çykyş etmegi Eýranda onuň maşgala agzalarynyň ýanalmaklary bilen bagly dörän psihologik basyşlaryň netijesi bolmagy mümkin diýip hasaplaýarlar.


text:
Gyrgyzystanyň oppozision partiýasy şu gün üç aktiwistiniň paýtagt Bişkekde saklananlygyny aýtdy. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugy habar berýär.
Gyrgyzistanyň “Ak Laçyn partiýasynyň” metbugat wekili Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, şol aktiwistleriň ady agzalýan partiýa tarapyndan 23-nji martda gurnaljak üýşmeleň barada listowkalar ýaýradyp ýörkä polisiýa tarapyndan saklananlygyny aýtdy.
Wekiliň aýtmagyna görä, ilki bilen Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri şol aktiwistleriň ýanyna baryp, olaryň listowkalaryny ellerinden alypdyr, soňra olar polisiýanyň merkezine alyp gidipdirler.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi geçirildi
13.01.2016
Aşgabat, 13-nji ýanwar (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Onda ýurdumyzyň Hökümetiniň 2016-njy ýylda alyp baran işleriniň jemleri jemlenildi, milli ykdysadyýetimiziň...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
06.01.2017
Aşgabat, 6-nji ýanwar (TDH). Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýyldaky ilkinji mejlisini geçirdi, onda käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy hem-de döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy....
Netijesi:
Biziň hyzmatlarymyz


text:
Siriýanyň hökümet goşunlary geçen gije Aleppodaky gozgalaňçylaryň gözegçiliginde bolan raýonlary bombaladylar.
Bu ýerlerden gowuşýan maglumatlara görä, gozgalaňçylar garşylyk görkezip başlansoň Alepponyň söweş gidýän ýerlerini tütün gurşapdyr.
Amerikanyň NBC telekanalynyň beren maglumatlaryna görä, gozgalaňçylar hökümet goşunlarynyň dikuçarlaryny “ýer-howa” kysymly raketa okuna tutupdyrlar.
Maglumatda gozgalaňçylara şeýle raketa enjamlarynyň 20-ä golaýynyň Türkiýe arkaly getirilendigi aýdylýar.
Siriýanyň hökümet goşunlary bilen gozgalaňçylaryň arasyndaky söweş bu ýurduň beýleki regionlarynda hem dowam edýär.
Ýöne hökümet goşunlary soňky günlerde esasy güýçlerini gozgalaňçylary Aleppo şäherinden hem Damaskyň töwereginden gysyp çykarmaklyga gönükdirýärler.
Siriýada 2011-nji ýylyň mart aýynda başlanan protestler sebäpli ýüzlerçe müň adam öz öýlerini terk etmäge mejbur boldular.


text:
Gyrgyzystanyň parlamentiniň öňki başlygy Akmatbek Keldibekowyň ýüzlerçe tarapdary onuň azatlyga goýberilmegini talap edip, ýurduň günortasyndaky Oş welaýatynda ýöriş geçirdiler.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň berýän maglumatyna görä, 9-njy aprelde Keldibekowyň tarapdarlary Alaý-Oş garaýoluny böwetläp, Alaý etrabynyň ýerli hökümet binasynyň öňündäki bir ulagy otlapdyrlar.
Ýerli resmiler Keldibekowyň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygy sebäpli deslapky tussaghanadan goýberilmelidigini aýdýan protestçiler bilen gepleşikleri geçirýärler.
Keldibekow ýurduň Salgyt gullugynda we Döwlet sosial fondunda işlän döwri wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we maliýe galplyklarynda aýyplanyp, noýabr aýynda tussag edilipdi.
Gyrgyzystanyň oppozision “Ata-Ýurt” partiýasynyň agzasy Keldibekow 2010-2011-nji ýyllar aralygynda parlamentiň başlygy wezipesinde hem işläpdi.


text:
Al-Masudy
ABUL HASAN ALY ibn al-Hüseýin al-Masudy (9. asyryň aýagy-956/57)-arap taryhçysy, georafy, syýahatçysy,Gelip çykyşy boýunça arap, Bagdatda doglupdyr. Ol ömrüniň köpüsini syýahat edip geçiripdir. Ol Eýranda, Hindistanda, Seýlonda, Demirgazykda, Afrikada, Hytaýda, Azerbaýjanda, Ermenistanda, Orta Aziýada we başga ýerlerde bolupdyr. Ol Fustatda (köne Kairde) ölüpdir. Masudy taryhy we geografiýa degişli 7 iş ýazypdyr. Şondan has görnüklileri: "Döwrüň habarlary" ("Ahbar az-zaman") we "Orta kitap" ("Kitab al-ausat") biziň döwrümize gelip ýetmändir. Onuň biziň döwrümize gelip ýeten 1 ýygyndysy "Altyn ýuwyjy we gözel gülleriň mesgeni" ("Muruj az-zahab we maadin al-jawahir") diýen kitap bolup, awtor ony 943 ýylda ýazypdyr. Onda gadymy grekleriň, rimlileriň ýerleri, patyşalary barada, araplaryň taryhy (halif Muta çenli, 946-974) hakynda, bşga-da dürli ýurtlaryň we halklaryň, hususan-da Gündogar Ýewropa halklarynyň jemgyýet gurluşy, durmuşy we başgalar barada maglumatlar berilýär. Ol iş bütin bir taryhy -geografik ensiklopediýadyr. Awtoryň II ýygyndysy "Öwüt-nesihat we ynamdarlyk kitaby" ("Kitab at-tanbih wa-l-işraf") diýen georafik iş bolup, ol 956 ýylda ýazylypdyr. Awtoryň musulmançylyk dini taglymaty we hukugy baradaky kitaplary biziň günlerimize gelip ýetmändir.


text:
Birleşen Ştatlaryň öňki goranmak ministri Donald Ramsfeldiň öz giň göwrümli ýatlama kitabynda: “Biziň administrasiýamyzyň daşary syýasatda goýberen iň uly ýalňyşlygy” diýýäni barada berýän gürrüňleri zordan üç sahypa barýar. Onuň suratlandyrýan epizody Yrakda ýa Owganystanda däl-de, Özbegistanda bolan zat. Ýöne Ramsfeldiň berýän gürrüňleri bu waka baradaky umumy maglumatlar bilen utgaşmaýar.
Merkezi Aziýanyň öňki sowet respublikasy hökmünde Özbegistanda bolýan wakalaryň adamlaryň ünsüni özüne çekjekdigi geň zat däl. Ýöne 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndan soň ýurduň Owganystana abanyp duran strategik ýerleşişi onuň ähmiýetini artdyrdy. Muňa sebäp bolan zat özbek hökümetiniň “K2” diýip tanalýan Karşy-Hanabat howa bazasyny Birleşen Ştatlara hödürlemegi boldy.
Özbegistan 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny alaly bäri öňki sowet apparatçysy Yslam Kerimow tarapyndan dolandyrylýar.
1991-nji ýylda garaşsyzlygyny alaly bäri öňki sowet apparatçysy Yslam Kerimow tarapyndan dolandyrylýan Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy ýaramaz. Owganystanda barýan uruş ony Birleşen Ştatlaryň täsirine düşürse-de, ýurtda adam hukuklary ugrundan üýtgän zat bolmady.
2005-nji ýylyň maý aýynda Amerikanyň bähbitleri bilen gymmatlyklary arasyndaky gapma-garşylyk bir öwrülişik nokadyna getirdi. Bu özbek hökümetiniň Andijanda 23 söwdagäri tussag etmegi bilen başlandy. Režim bulary, köplenç öz garşydaşlary babatynda edişi ýaly, ekstremistik yslamçy bir gurama degişlilikde aýyplady. Netijede müňlerçe ýaragsyz protestçi Andijan şäherine ýygnanyp, bu adamlaryň tutulmagyna garşylyk bildirdiler. Olar hökümetdäki korrupsiýanyň we garyndaşparazlygyň özlerini alada goýýandygyny aýan etdiler.
2005-nji ýylyň 13-nji maýynda ir ertir elleri ýaragly adamlar tussaghana hüjüm edip, agzalanlary we ýene-de birnäçe adamy boşatdylar. Özbek güýçleri hem muňa jogap edip, protestçi märekä ot açdylar. Näçe adamyň ölendigi anyk däl. Hökümet ölenleriň sanyny 187 diýip berse, hökümete degişli däl guramalaryň agzaýany müňe golaý.
Halkara “Human Rights Watch” guramasynyň hasabatynda: “Wakany öz gözi bilen görenler bize iň ýaramaz ot açyşlykda 300-400 töweregi adamyň bolandygyny aýtdylar. Bulardan diňe sanlyja adam diri galypdyr. Şol gün ençeme gezek şular ýaly ot açyşlyk bolupdyr” diýilýär. Gabat gelenok
Ramsfeldiň bu pajygany beýan edişi bolsa halkara synçylarynyň köpüsiniň aýdýanlaryndan gelşiksiz ýagdaýda tapawutlanýar. “Hüjümden maksat gündogar Özbegistanda yslam döwletini gurmaga synanyşýanlykda aýyplanýan bir yslamçy ekstremistik toparyň agzalaryny boşatmak bolana meňzeýär” diýip, Ramsfeld ýazýar.
Andijandaky wakalar boýunça Ramsfeldiň öňe sürýän wersiýasy ne adam hukuklary toparlarynyň, ne halkara mediasynyň, ne-de wakany öz gözi bilen görenleriň aýdýanlaryna gabat gelýär.
Birleşen Ştatlaryň öňki goranmak ministri gyrgynçylygyň bolandygyny, tussaghana hüjüm edilendigini aýdýar. Ýöne ol: “Köplenç aýdylyşy ýa ýalňyş habar berlişi ýaly, bu esgerleriň gelip, bigünä adamlary gyrmagy däl” diýýär.
Onuň öňe sürýän wersiýasy ne adam hukuklary toparlarynyň, ne halkara mediasynyň, ne-de wakany öz gözi bilen görenleriň aýdýanlaryna gabat gelýär. Asyl Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyňka, hatda Döwlet departmentiniňkä-de gabat gelenok. Onuň aýdýanlary diňe Kerimowyň režiminiň aýdýanlary bilen utgaşýar.
Tussaghana edilen hüjüm barada Ramsfeld esasan režimiň “bu işi yslmaçylar etdi” diýýänini gaýtalaýar. Ol bu adamlary hem bir gezek “gozgalaňçylar” diýip atlandyrsa, bir gezek “pitneçiler” diýip atlandyrýar.
Ramsfeldiň goranmak ministri hökmünde Özbegistan bilen oňaýly gatnaşykda bolmaga Döwlet departamentinden we Kongresden artyk meýil bildirjekdigi düşnükli zat. Nähili-de bolsa, ol daglyk, deňze ýoly bolmadyk goňşy ýurtda uruş alyp barýar. Onuň esasy aladasy hem ilkinji nobatda “ýaran ýurtlarda” adam hukuklarynyň ýagdaýy däl. Dogrusy, Ramsfeld Kerimowyň režiminiň Andijan baradaky diýýänini totyguş ýaly gaýtalamaga meýilli görünýär.
Ol Andijan gyrgynçylygyna Buşuň administrasiýasynyň daşary syýasatynda goýberilen iň uly şowsuzlyk diýip garaýana meňzeýär. Ýöne munuň sebäbi Birleşen Ştatlaryň ynamdarlygyna ýeten zyýanda däl. Sebäbi Amerikanyň abraýyna ýeten çynlakaý zyýan ýa onuň Owganystandaky bähbitlerine ýeten uly bir täsir ýok. Munuň sebäbi Ramsfeldiň öz getirýän delillerine çolaşmagyndan başga zat däl bolsa gerek.Jeýms Kirçik Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti. Bu kommentariý ilki başda “The Atlantic” neşirinde çap edildi. Makalada öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistan, intellektual eýeçilik hukuklary boýunça Birleşen Ştatlaryň prezidentiniň ýerine ýetiriji edarasynyň “gözegçilik astyndaky ýurtlarynyň” sanawynda saklanyp galýar. 2015-nji ýylda Türkmenistany bu sanawdan çykaryp-çykarmazlyk barada gürrüň edilipdi, diýlip ABŞ-nyň hasabatynda aýdylýar.
“Emma muňa garamazdan, Birleşen Ştatlar Türkmenistanda intellektual eýeçilik hukuklarynyň goraglylygy dogrusynda alada edýär” diýlip, şu ýylyň aprel aýynda ýaýradylan hasabatda bellenilýär.
Eýse, Türkmenistanda intellektual eýeçilik hukuklarynyň bozulmalaryna durmuşda nähili ýagdaýda duş gelse bolýar?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
NATO-nyň sammitine jemlenen Günbatar ýurtlarynyň liderleri bileleşigiň Orsýetiň agressiýasynyň, “Yslam döwletiniň” toparynyň ekstremistleriniň, Britaniýanyň Ýewropa Bileleşigini terk etmek kararynyň, şeýle-de millionlarça adamy Ýewropada gaçybatalga gözlemäge mejbur eden konfliktleriň döreden kynçylyklary bilen iş salyşmaly bolandygyny aýtdylar.
8-nji iýulda “Financial Times” gazetinde çap bolan maglumatda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň iki günlük sammit “trans-atlantik bileleşigi üçin Sowuk urşy döwründen bäri iň möhüm pursady bolar” diýip aýdandygy bellendi.
Sammitde esasy üns Orsýete gönükdiriler.
Günbatar Orsýetiň 2014-nji ýylyň mart aýynda Krym ýarymadasyny Ukrainadan basyp almagyna we 9300-den gowrak adamyň ölümine sebäp bolan konflikti başdan geçirýän gündogar Ukrainada separatistlere goldaw bermegini ýazgarýar.


text:
Bawariýa
Bawariýa (nem. Bayern) — Germaniýa Federatiw Respublikasynyň (GFR) günortasynda we günorta-gündogar böleginde ýerleşýän toprak. Ol tutýan meýdany boýunça GFR-iň düzümindäki iň uly toprak bolup durýar.
Administratiw bölünişi: ýedi sany administratiw okrugy — Ýokarky Frankoniýa, Ortaky Frankoniýa, Aşaky Frankoniýa, Ýokarky Pfals, Aşaky Bawariýa, Ýokarky Bawariýa, Şwabiýa. Paýtagty — Mýunhen şäheri. Ilatynyň esasyny dört sany halk düzýär — bawarlar, frankonlar, şwablar we sudet nemesleri.
Meýdany 70,6 müň km2. Ilaty 10,5 mln. adam (1969). Bu ýerde Alp daglarynyň iň belent nokady Ssugşpitsse 2963 m-e ýetýär. Ýanwaryň ortaça temperaturasy 0 °C,—3 °C, iýulyňky +15 °C, +29 °C. Ýylyň dowamynda 935 mm ygal duşýär. Bawarýanyň territoriýasynyň 1/3 bölegi tokaýlykdyr, çemenlikleriň, dag çemenlikleriniň ep-esli bölegi şu regiondadyr. Uly derýalary Dunaý we onuň goşantlarydyr. Bawariýa GFR-iň industrial-agrar ýeridir. Senagatyň maşyn gurluşygy, elektrotehnika, dokma, azyk, nebiti gaýtadan işleýän pudaklary ösendir. Oba hojalygynda däne, gant şugundyry, kartoşka we başga ekinler ekilýär. Maýn derýasynyň jülgesiide üzümçilik bilen hem meşgullanylýar. Demir ýollaryň köpüsi elektrifikassiýalaşdyrylandyr. Dunaý we Maýn derýalary gämi gatiawly. Bawariýada 3 uniwersitet bar.


text:
Palestinanyň prezidenti Mahmut Abbas eger Ysraýyl Iordan derýasynyň günbatar kenarynda ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga dowam etse, onda ýaraşyk boýunça täze gepleşiklerden çykmak baradaky haýbat atmasyny togtatmajakdygyny duýdurdy. Şol gepleşikler Amerikanyň birnäçe aýlap eden tagallasy netijesinde şu hepde Waşingtonda başlanar.
Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahu bu gepleşiklerde ösüş bolmagy üçin ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň bir böleginiň wagtlaýyn togtadylandygyny yglan edipdi. Ýöne gepleşikler şol möhletiň tamamlanmagyna 3 hepde galanda başlanar.
Netanýahu bu möhleti uzaltmagy söz bermedi. Ol koalision hökümetinde berk liniýa eýerýän parnýorlarynyň garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolup dur.
Şol ýaşaýyş jaylarynyň gurluşygy babatda ysraýyllylar bölünýärler. Düýn ysraýylly belli teatr aktýorlary we ýazyjylar Iordan derýasynyň günbatar kenarynda çykyş etmezlige söz berdiler.


text:
Her bir döwletiň mukaddeslikleri, milli nyşanlary bolýar. Olar şol döwletiň milli aýratynlygyny alamatlandyrýar. Şolaryň biri-de Döwlet baýdagydyr.
Her ýylyň 19-njy fewralynda Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni uly dabaralar bilen bellenip geçilýär. Şu ýyl hem bu şanly baýramçylyk dabaralara beslenýär. “Altyn Asyr” ÝGPJ-i Baýdak baýramy bilen hormatly Prezidentimizi we agzybir halkymyzy tüýs ýürekden gutlaýarys. Gahryman Arkadagymyzyň janynyň sag, ömrüniň uzak bolmagyny, il-ýurt bähbidine gönükdirilen beýik başlangyçlarynyň barha rowaçlanmagyny Beýik Biribardan dileýäris.
Goý, biziň Döwlet baýdagymyz hemişe üstünlüklerimize, rowaçlyga ýaran bolup, buýsançly parlasyn!Habarlar→


text:
8-nji aprelde Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolaýe Timofti Türkmenistana resmi saparynyň jemleýji güni Halkara atçylyk sport toplumyna baryp gördi.
Moldowa Respublikasynyň Prezidentiniň sebitde iri atçylyk sport toplumyna baryp görmegi Türkmenistana, onuň üstünliklerine türkmen halkynyň köp asyrlyk däplerine bolan uly gyzyklanmanyň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Ýol ugrunda moldowan Lideriniň awtoulag kerweni 10 ýyl Abadançylyk we Atatürk köçeleriniň kesişýän ýerinde saklandy. Bu ýerde belent mertebeli myhmana ýokary depginler bilen gurulýan Olimpiýa şäherjigi – dünýä derejesindäki sport toplumy barada gürrüň berdiler. Onuň meýdançalarynda 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçiriler.
Prezident Nikolaýe Timofti paýtagtymyzda alnyp barylýan gurluşyklaryň gerimine mynasyp baha bermek bilen, milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary netijesinde Merkezi Aziýanyň göwher gaşy hökmünde ykrar edilen ak mermerli Aşgabadyň Türkmenistanyň täzelenmeginiň we gülläp ösmeginiň beýanyna öwrülendigini aýtdy.
Halkara atçylyk sport toplumy hem aşgabatlylaryň hakyky buýsanjy bolup durýar. Köpetdagyň gözel künjekleriniň birinde ýerleşýän ajaýyp toplum bilen tanyşlygyň barşynda moldowan Lideri gözelligiň, ajaýyplygyň we syratlylygyň beýany hasaplanýan ahalteke bedewleriniň köp asyrlyk taryhyndan ençeme gyzykly maglumatlar bilen tanyşdy, şeýle hem ady äleme dolan bedewleri saklamak, olaryň gatnaşmagynda atçylyk sport ýaryşlaryny we baýramçylyk dabaralaryny geçirmek üçin döredilýän giň şertlere haýran galdy.
Dostlukly döwletiň Baştutanyna gözelligi we syratlylygy bilen akylyňy haýran edýän behişdi bedewler görkezildi.
Ahalteke bedewleriniň abraýly halkara ýaryşlarynda we bäsleşiklerinde gazanýan ajaýyp üstünlikleri hem olara bolan gyzyklanmany artdyrýar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen konkur boýunça ýaryşlaryň 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizilmegi tötänden däldir. Ýurduň ähli welaýatlarynda soňky ýyllarda dünýä talaplaryna laýyk gelýän döwrebap aýlawlaryň gurlandygy hem bellenilmelidir.
Moldowanyň Prezidenti Nikolaýe Timofti gören zatlaryna tüýs ýürekden haýran galandygyny aýdyp, türkmen döwletiniň Baştutanynyň taýsyz tagallalary netijesinde täze taryhy döwürde türkmen halkynyň ganatyna öwrülen behişdi bedewleriň şan-şöhratynyň mundan beýläk-de diňe artjakdygyna ynam bildirdi.


text:
3-nji sentýabrda öz işini tamamlan ÝB-niň daşary işler ministrleriniň näresmi sammitinde Belarus bilen gatnaşyklary ýola goýmagyň esasy şertiniň ýurtdaky hemme syýasy tussaglaryň azat edilmegidigi nygtaldy.
Geçen hepde Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň karary bilen belarus oppozisiýasynyň geçen prezidentlik saýlawlaryndan soňky protestleri gurnanlykda aýyplanan dört wekili azat edildi.
ÝB-niň resmileriniň beren maglumatlaryna görä, prezident Lukaşenko oktýabr aýynyň başynda ýurtdaky hemme syýasy tussaglary azat etjekdigini aýdypdyr. Şeýle hem geçen hepde belarus prezidenti ýurduň oppozisiýasy bilen gepleşik geçirmek üçin tegelek stoluň başyna geçmäge taýýardygyny mälim etdi.
Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Jerzy Buzegiň metbugat sekretary Robert Golanski Belarusda hemme syýasy tussaglaryň hiç bir şertsiz azat edilmegini berk talap edýändiklerini aýtdy: “Prezident Buzek Belarusda hemme syýasy tussaglaryň azat edilip, maşgalalaryna, dost-ýarlaryna gaýtarylmalydygy baradaky pozisiýada berk durýar. Diňe syýasy tussaglar azat edilen halatynda biz Belarusa dialog geçirmäge taýyn ygtybarly hyzmatdaş hökmünde garap bileris. Şu çaka çenli belarus režiminiň wadalarynyň ençemesi, anyk hereket edilip, durmuşa geçirilmedi. Şonuň üçin Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Jerzy Buzegiň Lukaşenkonyň wadalaryna skeptiki garamagyna düşünip bolar”.
Ýewropa Bileleşiginiň Daşarky syýasat boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Katrin Eşton hem Belarusda syýasy tussaglar azat edilmese, Belarusyň Ýewropa Bileleşigi bilen gepleşik geçirip bilmejekdigini aýtdy: “Biz Belarus bilen bagly gaty berk pozisiýany eýeleýaris. Bu ýurt bilen gepleşiklere başlamazdan ozal, biz hemme syýasy tussaglaryň azatlyga goýberilip, olaryň reabilitasiýa edilýändigine göz ýetirmelidiris”.
2010-njy ýylyň 19-njy dekabyrynda Belarusda geçirilen prezident saýlawlaryndan soňky protestleri gurnanlykda we olara gatnaşanlykda aýyplanyp, 700-e golaý adam tussag edilipdi. Olaryň 40-syna garşy jenaýat işleri gozgalypdy. Häzir belarus türmelerinde ýene 20 adamyň, şol sanda prezidentlik saýlawlaryna gatnaşan üç kandidatyň saklanýandygy habar berilýär.
Bolgariýanyň daşary işler ministri Nikolaý Mladenow 26-njy awgustda Minskide prezident Lukaşenko bilen duşuşandygyny mälim etdi: “Belarusyň prezidenti oktýabr aýynyň başyna çenli 2010-njy ýylyň dekabr aýynda tussag edilenleriň hemmesini azatlyga göýberip, umumymilli dialogy geçirmek inisiatiwasyny öňe sürjekdigini aýtdy”.
Garaşsyz ekspertler Belarusda oppozisiýadaky syýasatçylaryň we graždan aktiwistleriniň garşysyna jenaýat işleriniň togtadylmagyna soňky aýlarda Aleksandr Lukaşenkonyň režiminiň düşen agyr ykdysady ýagdaýynyň täsir ýetirendigini aýdýarlar.
Türkmenistanda hem Abadan wakalaryndan soň, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2012-njy ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna daşary ýurtlardaky türkmen oppozisiýasyny gatnaşmaga çagyryp, oppozisiýany dialoga çagyrýan ýaly etdi. Emma Berdimuhamedowyň şol çykyşyndan soň, onuň bu aýdanlaryny durmuşa geçirmek ugrunda düýpden hereket edilmeýändigini ýerli synçylar aýdýarlar.
ÝB - Türkmenistan
Häzir Ýewropa Bileleşigi Belarusda geçen ýyl tussag edilen aktiwistleriň we syýasatçylaryň azat edilmegi ugrunda aktiw hereket edýär, emma Türkmenistanda öňki awtoritar prezident Saparmyrat Nyýazowyň režiminiň pidalaryny azat etmek ugrunda şuňa meňzeş aýgytly hereket göze ilenok.
Ýurtda garaşsyz sudlar bolmansoň, hatda korrupsiýada aýyplanyp tussag edilen çinownikler hem özlerini goramakdan mahrum edildiler. Şol sebäpli ýerli synçylar Nyýazowyň döwründe tussag edilenleriň hemmesiniň işlerine gaýtadan garalmalydygyny nygtaýarlar.
Tussaglaryň köpüsiniň 2006-njy ýylda, Nyýazow ölensoň, azat ediljekdiklerine ynanylyp, häzir bolsa wagt geçdigiçe şol ynamyň gaçýandygy aýdylýar. Türmede oturanlaryň ençemesiniň saglyk ýagdaýy ýaramazlaşyp, olar sussy pesligi başdan geçirýärler. Türmedäki ýaramaz şertlere döz gelmän, olaryň aradan çykanlary hem az däl diýlip, maglumat berilýär.
Ýewropa Bileleşigi Belarus bilen gatnaşyklarynda syýasy meseleler boýunça has aýgytly pozisiýany eýeläp, Türkmenistan bilen gatnaşyklarynda haýal hereket edýär diýen pikir adam hukuklaryny goraýjylaryň arasynda ýörgünli. Şeýle pikiri öňe sürýänleriň biri hem Bolgariýada ýerleşýän “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa. Emma ol ÝB-niň şeýle pozisiýa eýelemeginiň özüne ýetesi sebäbiniň bardygyny hem belleýär:
— Häzir Belarusyň başdan geçirýän ykdysady krizisi bu ýurdy ÝB bilen gatnaşyklarynda eglişik etmäge mejbur edýär. Belarus Ýewropa Bileleşiginiň şertlerini ýerine ýetirmese, halkara maliýe guramalary bu ýurda kredit bermez. Netijede halkyň hal-ýagdaýy ýaramazlaşyp, nägile bolanlar köçä çykyp başlarlar. Onsoň hem Türkmenistan bilen deňeşdirilende Belarusda ösen demokratik instututlar bar. Ýagny, ösen graždan jemgyýeti, ýurduň içinde gorkman hereket edýän oppozisiýa bar. Bu zatlar bolsa ÝB has aýgytly hereket etmäge mümkinçilik döredýär. Men şu mesele bilen bagly ÝB-niň köp agzalary bilen söhbetdeş boldum. Olaryň köpüsi ýurduň içinde häzirki režime garşylyk görkezilmese, özleriniň hiç zat edip bilmejegini aýdýarlar.
Türkmenistanda häzir graždan jemgyýeti diňe kagyz ýüzünde ösdürilýär. Ýurduň tebigy baýlyklary bolsa halka mugt harytlary we hyzmatlary paýlamaga mümkinçilik döredýär. ÝB-niň hem türkmen gazynyň hyrydarydygyny ýatdan çykarmaly däl. Ýagny, häkimiýet başyndakylar Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryny ulanyp, şol baýlyklaryň arkasyna bukulyp, halkyň pikir-garaýyşlaryny manipulirleýärler — diýip, Begmedowa aýdýar.
Ýewropa Parlamenti ÝB-niň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny ýokarlandyrmak baradaky kararyny güýze çenli gaýra goýupdy. Türkmenistan bilen “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy” bilen bagly debatlaryň 14-nji sentýabrda dowam etdiriljekdigi habar berilýär.
Şu ýylyň aprel aýynda Ýewropa Parlamentiniň agzalaryndan durýan delegasiýa adam hukuklarynyň ýagdaýyny barlamak üçin Türkmenistana barypdy. Delegasiýa ýolbaşçy bolup Aşgabada baran Ýewroparlamentiň Adam hukuklary boýunça komitetiniň ýolbaşçysy Heýdi Hautala şol saparyndan çykaran netijeleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berip, Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna gynandyrjy diýip, baha beripdi.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen ÝB özara hyzmatdaşlygy ösdürmek niýetini yglan edip geldiler. 2008-nji ýylyň 26-njy maýynda taraplaryň arasynda Energiýa pudagynda birek-birege düşünişmek we hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol çekildi. 2009-njy ýylyň 22-nji aprelinde Ýewropa Parlamenti ÝB bilen Türkmenistanyň arasyndaky wagtlaýyn söwda ylalaşygyny makullady.
Türkmenistan bilen “Ýaranlyk we Hyzmdatdaşlyk ylalaşygyna” gol çekilip-çekilmezligi barada 14-nji sentýabrda Ýewropa Parlamentinde geçiriljek debatlar ÝB-niň Türkmenistan bilen bagly nähili pozisiýany eýeleýändigini anyklaşdyrar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanda “Ruhnama” güni bellenilip geçilýär. Türkmenistanyň mediasy paýtagt Aşgabatda we beýleki welaýat merkezlerinde bu waka bagyşlanylyp ýörite baýramçylyk çäreleriniň geçirilýändigini habar berýär.
Maglumata görä, bu baýramçylygyň kulminasiýasy paýtagtdaky “Aşgabat” konsert merkezinde belli türkmen aýdymçylarynyň çykyş etmeginde gurnaljak konsert çäresi bilen alamatlanar.
Prezident G.Berdimuhamedow “Ruhnama” güni bilen baglanyşykly ýurduň halkyna ýörite gutlag ýüzlemesi bilen ýüzlendi.
Köp halkara guramalary we synçylar Türkmenistanyň ozalky awtoritar prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň “Ruhnama” kitabyny onuň şahsyýet kultunyň bir simwoly hökmünde suratlandyryp gelýärler.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda
Aşgabat, 28-nji dekabr /TDH/. Şu gün “Galkynyş” sport toplumynda ulularyň we 1997-1998-nji ýyllarda doglan ýaşlaryň arasynda kikboks boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryş tamamlandy. Umumy toparlaýyn hasapda birinji orun üçin esasy göreş Aşgabadyň we Lebabyň türgenleriniň arasynda ýaýbaňlandy.
Bu iki toparyň bäsleşiginde paýtagtly kikboksçylar oňat taýýarlygyny görkezdiler. Olar 9 ýeňiş gazandylar. Hormat münberiniň ýokary basgançagyna Kakajan Nepesow, Muhammet Öwezsähedow, Maksat Kömekow, ekiz doganlar Sylap we Pygy Sylabowlar, Rejepguly Ataýew, Ysmaýyl Ataýew, Serdar Hudaýberdiýew we Begjan Annagulyýew çykdylar.
Umumytoparlaýyn hasapda ikinji orny lebaply türgenler—Türkmenistanyň at gazanan türgenleşdirijisi Ý.Haýytowyň we Z.Atajanowyň şägirtleri eýelediler. Üçünji orny Daşogzuň we Marynyň türgenleri öz aralarynda paýlaşdylar. Olaryň her biriniň hasabynda 1 ýeňiş bar.
…Milli sport ýaryşlarynda eýýäm 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda, ýagny kikboks Türkmenistanda ornaşyp başlandan bäri, aşgabatlylar öňdeligi eýeleýärler. Şol wagt hem, häzir hem Türkmenistanyň at gazanan türgenleşdirijisi, milli ýygyndynyň baş tälimçisi Aleksandr Snagowskiý paýtagtly söweşijileriň tälimçisi bolmagynda galýar. Ol zehinli türkmen türgenleriniň milli ýaryşlarda bolşy ýaly, dünýä derejesindäki ýaryşlarda hem özleriniň ýokary ussatlygyny görkezýän birnäçe neslini terbiýeledi.
A.Snagowskiniň şägirtleri Türkmenistanyň sportda gazananlaryna ýüzlerçe medallary goşdular. Olaryň arasynda dünýä çempionatlaryndan we Ýer ýüzüniň Kubogy ugrundaky ýaryşlardan altyn medallaryň ençemesi bar. Aleksandr Nikolaýewiçiň okuwçylarynyň köpüsi tälimçiniň ýörelgesine eýerdiler. Olar häzir milli ýaryşlara öz toparlaryny çykaryp, kikboksyň türkmen mekdebiniň halypasynyň türgenleri bilen mynasyp bäsleşýärler. Şunda bolsa – güýçli bäsdeşlikde, tejribäniň we ussatlygyň nesilden-nesle geçirilmeginde hem esasy zat -- sportuň islendik görnüşiniň ösüşiniň şerti jemlenýär.
Şeýle däpleriň iň gowularyny lebaply halypalar hem kabul etdiler. Olaryň köpüsi hem öz döwründe A.Snagowskiniň ýolbaşçylygynda türgenleşdiler. Häzirki günde ýurdumyzyň Gündogar sebitinden bolan türgenler Türkmenistanyň çempionatlarynda we ýurduň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda aşgabatlylara bäsdeş bolup durýarlar. Olaryň hatda umumy toparlaýyn hasapda ençeme ýeňişleri hem bar. Lebaply türgenleriň köpüsi milli ýygyndyda orunlaryny eýelemäge hukugy mynasyp gazanyp, halkara ýaryşlarynda mynasyp çykyş edýärler we dürli gymmatlykdaky medallary gazanýarlar.
Türkmen kikboksçylary ençeme ýyllaryň dowamynda uly halkara ýaryşlarynda çykyş edip, Watanymyza hemişe medallar bilen dolanyp gelýärler. Mundan başga-da, dürli derejedäki ýaryşlarda sylaglanyş dabarasynyň barşynda biziň watandaşlarymyzyň ýeňşe beslenen “altyn” çykyşlarynyň hormatyna Türkmenistanyň Döwlet senasynyň belent owazy astynda Döwlet tugy galdyrylýar.
Muňa şu ýylyň oktýabynda Türkiýede geçirilen söweş sungatlarynyň Bütindünýä oýunlarynda türkmen kikboksçylarynyň çykyşy soňky mysallaryň biri bolup durýar. Biziň watandaşlarymyzyň gazanan netijesini doly esas bilen haýran galldyryjy diýip atlandyrmak bolar—dokuz medal gazanylyp, olaryň sekizisi altyn we biri küümüş medaldyr. Şonda P.Sylabowyň, Ş.Hallyýewiň, I.Ataýewiň, Ş.Hallyýewiň, A.Annamyradowyň, H.Kömekowyň, Ş.Ýagmyrowyň we M.Amanowyň ýeňiş gazanandyklaryny ýatlamak isleýäris. S.Sylabow kümüş medala mynasyp boldy.
Türkmen kikbosçylarynyň şeýle ýokary üstünlikleri Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesiniň binýadynda 2017-nji ýylda geçiriljek ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň esasy ýaryşlarynda hem olaryň umumytoparlaýyn hasapda öňdeligi eýeläp, biziň ýurdumyza mynasyp wekilçilik etjekdiklerine ynam döredýär.
Gyş döwründe biziň kikboksçylarymyz 2015-nji ýylda geçiriljek ýaryşlara taýýarlanarlar. Mart aýynda Türkmenistanyň çempionatynyň geçirilmegi meýilleşdirilýär. Onuň netijeleri milli ýygyndynyň düzümi kesgitlener. Şol ýygyndy topar halkara derejesindäki ýaryşlara, şol sanda dünýä çempionatyna we Aziýa çempionatyna gatnaşar.
Habarlar #Kikboks
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi19 Dekabr, 2016 (10:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi04 Oktýabr, 2016 (08:36)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy kikboksingiň K-1 ugry boýunça Aziýanyň açyk çemponatynda ýeňiş gazandy09 Awgust, 2016 (10:30)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary Italiýada geçirilen Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşdan dokuz medal getirdiler07 Iýun, 2016 (23:38)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler16 Maý, 2016 (14:55)
- Resmi habarlar
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi28 Mart, 2016 (17:04)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň altyn medallary02 Aprel, 2015 (22:26)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Gazanylan ýeňişler geljekki üstünlikleriň girewidir30 Iýul, 2014 (20:00)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň ilkinji ýeňişleri02 Iýul, 2013 (17:53)


text:
Bu sammit dünýäniň ösen döwletleriniň ykdysady taýdan kynçylyk çekýän garyp ýurtlary 2015-nji ýyla çenli garyplykdan çykarmak boýunça göz öňünde tutýan planlaryna nähili amal edýändiklerine syn bermekligi göz öňünde tutýar.
Mundan 10 ýyl ozal Birleşen Milletler Guramasyna agza ýurtlar dünýäniň dürli regionlarynda garyplygy we açlygy ýeňip geçmegi, orta bilimi hemmeler üçin elýeterli etmegi, çaga ölümini ur-tut azaltmagy we HIV-AIDS keseliniň ýaýramak depgininiň öňüni almagy öz öňlerinde maksat edip goýupdylar. Bu maksatlar bolsa, 2015-nji ýyla çenli möhlet bilen goýlupdy. Doly ýerine ýetirilmedi
Bu goýlan möhletiň tamamlanmagyna bary-ýogy bäş ýyl galdy. Geçirilen köp hasaplamalara görä, şu geçen 10 ýylyň içinde-de göz öňünde tutulan çäreleriň köpüsi doly ýerine ýetirilmedi.
Birleşen Milletler Guramasynyň baş sekretary Ban Ki-mun düýn BMG-niň Sammitinde eden çykyşynda bu meselede birneme optimistik görünse-de, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän, hökümete degişli bolmadyk Daşary Gatnaşyklar boýunça Geňeşiň eksperti Mark Lagon global garyplygy ýeňip geçmek ýaly meseleler boýunça BMG-niň geçirýän çäreleriniň netijeleriniň adaty adamlaryň durmuşynda kän bir göze ilmeýändigini belleýär.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Köp ýurtlaryň dünýädäki garyplyk bilen bagly aladalaryny mälim etmeklerinde Birleşen Milletler Guramasy özboluşly bir forum bolup geldi. Emma, rowaçlyk we ykdysady ösüş üçin mehanizmleri döretmek meselesinde welin, Birleşen Milletler Guramasynyň oýnaýan roly örän pes».
Bu gürrüňi edilýän meselelerde Dünýä Banky we Halkara Walýuta Fondy ýaly guramalar has möhüm rol oýnap gelýärler. Aýratynam, bu maliýe guramalary özleri tarapyndan döredilen, gözegçilik edilýän ýa-da maliýeleşdirilýän birgiden ösüş proýektleriniň üsti bilen adamlaryň maliýe ýagdaýlaryna oňyn täsir edip gelýärler.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän, hökümete degişli bolmadyk Daşary Gatnaşyklar boýunça Geňeşiň halkara institutlar we global dolandyryş boýunça programmasynyň direktory Stýuart Patrik möhüm global problemalara halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmekde we aýry-aýry meseleler boýunça karara gelmekde häzirki ýaly global maslahatlaryň gowy çäredegini aýdýar. “Badyhowa görünýär”
Emma, beýleki tarapdan, ol «Müňýyllygyň ösüş maksatlary» diýlip at berilýän planlaryň has badyhowa planlar bolup görünýändigini belleýär: «Bu göz öňünde tutulýan maksatlar örän badyhowa görünýär. Olary durmuşa geçirmek islendik ýagdaýda-da kyn bolar. Ýöne 2008-nji ýylyň ahyrynda ýüze çykan global ykdysady krizis ýagdaýy has hem kynlaşdyrdy. Umuman, meniň aýtjak bolýanym, halkara jemgyýetçiligi bu öňde goýlan maksatlara hötde gelmekde süýrenjeňlik edýär».
Hakykatdanam, soňky global maliýe krizisi donor ýurtlaryň öz öňlerinde goýan maksatlarynyň we wezipeleriniň hötdesinden gelmek mümkinçiliklerine örän ýaramaz täsir etdi.
Elbetde, BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda kömege mätäç ýurtlara ol ýa-da beýleki bir görnüşde ýardam bermäge taýýardygyny yglan eden ýurtlar hem boldy. Mysal üçin, türkmen prezidenti Berdimuhamedow Türkmenistanyň goňşy Owganystana demirýol gurluşygy we kadrlary taýýarlamak meselesinde ýakyndan ýardam berip biljekdigini nygtady.
Emma, BMG-niň göz öňünde tutýan ösüş programmalary has uly maliýe ýardamlaryny talap edýär. Ýakynda Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron öz ýurdunyň halkara ösüş programmalary üçin berýän maliýe ýardamlaryny görnetin azaltmaly boljakdygyny mälim etdi. Maliýe ýardamlaryny azaltmaklygy göz öňünde tutýan ýurtlar başga-da az däl.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun häzirki öňde duran maksatlary durmuşa geçirmek üçin edil häzir 26 milliard dollar serişdäniň, 2015-nji ýyla çenli bolsa ýene 100 milliard dollar töweregi serişdäniň zerurdygyny aýtdy.


text:
23-nji aprelde Bütindünýä kitap güni bellenilip geçildi. Bu sene mynasybetli tanymal ýazyjylaryň kitap hakda beýan eden garaýyşlary:
Marcel Proust: “Çagalygymda hiç wagt kitap bilen geçiren günüm ýaly başga bir bagtly pursadym bolmady”.
Haruki Murakami: ”Eger sen diňe başgalaryň okaýanyny okasaň, onda senem edil başga adamlar ýaly pikir edip başlarsyň”.
Kurt Vonnegut: ”Okamak we ýazmak - meditasiýanyň şu wagta çenli oýlanyp tapylan iň ajaýyp görnüşidir. Taryhda ýaşap geçen ägirtleriň ýazan eserlerini okamak bilen biz öz pikirimizi meditasiýa etdirýäris. Bu bolsa bir gudratdyr”.
George Orwell: ”Kitap okamagyň deregine bizde it gezdirmek, meýhanada oturmak ýaýrawly bolupdyr. Munuň sebäbi kitabyň bahasynyň gymmat bolmagydyr”.
Henry Miller: ”Ruhumyza baýlaşmak mümkinçiligini döretmek üçin hökman kitap okamalydyrys”.
EM Forster: ”Kitaby okamak onuň içinde nämäniň bardygyny öwrenmegiň ýeke-täk ýoludyr. Käbir halklar kitaplary iýýärler. Ýöne kitap okamak - durmuşa düşünmegiň Günbatara mahsus bolan ýeke-täk tilsimidir”.
Vladimir Nabokov: ”Ýatmazdan öň, okamaga diýseň gyzykly bir kitabyň bardygyny ýada salmak, durmuşdaky keýpiň iň lezzetlisidir”.
Margaret Atwood: ”Okamak we ýazmak hem beýleki ugurlar ýaly käbir tejribeleriň üsti bilen ösüp, kämilleşýär. Ýaş okyjylar we ýazyjylar bolmasa, diýmek, geljekde ýaşuly okyýjylar we ýazyjylar hem bolmaz. Sowatlylyk we oňa bagly bolan demokratiýa hem şeýlelikde ýok bolup gider”.
Gustave Flaubert: ”Durmuşa döz gelmegiň ýeke-täk çäresi - özüňi kitaplar dünýäsine gark etmekdir”.
Franz Kafka: ”Meniň pikrimçe, biz özümizde diňe çuňňur täsir galdyrýan kitaplary okamalydyrys. Eger kitap okan mahalyň ol sende ýatdan çykmajak täsir galdyrmaýan bolsa, ony näme üçin okamaly?”
- Okaýarkaň, ýazýarkaň aşyňa näme goşýan bolsaň, ony iýýän mahalyň hem çemçäňe şol zat çykýandyr. Bu gaty gadymy nakyldyr, emma hut hakykatyň özüdir. Zadie Smith
Harper Lee: ”Kitap okamak ukybymy ýitirip biljekdigim barada oýlanyp, gorkan mahalym kitap okamaga hasam ürç etdim. Şoňa çenli onuň gadyr-gymmatyny bilmeýärdim. Bu edil adamynyň dem almagy söýmän durup bilmejegi ýaly bir zat”.
Joyce Carol Oates: ”Kitap okamak başga adamynyň bedenine, sesine, içerki dünýäsine, ruhuna girmegiň ýeke-täk ýoludyr”.
F Scott Fitzgerald: ”Sen özüň dünýewi hasratyň bir bölegi bolup durýandygyňy edebiýatyň gözelliginiň üsti bilen göz ýetirýärsiň. Kitap okan mahalyň sen özüňi ýalňyz duýmaýarsyň, gaýta sen özüň dünýäniň hasratynyň bir bölegi bolup durýandygyňa düşünýärsiň. Ondan soň sen hiç wagt ýalňyz galyp bileňok, ýalňyzlyk hem çekmeýärsiň, çünki sen ýaşaýşa kitap bilen mäkäm baglanýarsyň”.
Imani Mosley: ”Men özümi ýitirmek we soňam tapmak üçin kitap okaýaryn”.
"The Guardian" gazetinden alnan maglumatlar esasynda taýýarlandy.


text:
Haçanda Andres Breýwik Norwegiýanyň Işçiler partiýasyna hüjüm edip, 70 töweregi adamy öldürende, oňa, elbetde, bir jelladyň sowukganlylyk bilen amala aşyran hereketi diýlipdi.
Emma 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlarda amala aşyrylan terrora däli adamlaryň eden işi diýip bolmaýşy ýaly, muňa-da haýsydyr bir däliniň eden işi diýip baha berip bolmaz.
Aslynda bu wakalaryň ikisi-de ony amala aşyran adamlaryň edýän hereketlerine ünsi çekmek we şunlukda has howply çärä baş goşmak üçin gaty ölçelip-dökülip ädilen ädimlerdir. Şol howply plan bolsa, olaryň göz öünde tutýan dünýäsiniň nähili bolmalydygy baradadyr.
Breýwik öz planyny şol ädimi ätmezden ozal çap eden uly göwrümli maksatnamasynda şeýle suratlandyrýar: “Senin tussag edilmegiň propaganda tapgyrynyň başlanmagyna ýol açar”. Ol ýene şeýle ýazýar: “Adalat üçin göreşýän beýik adamlar diňe batyr göreşiji we bir adamdan ybarat goşun bolman, ol şol bir wagtyň özünde bir adamdan ybarat reklama agentligi hökmünde hem hyzmat edip bilýär”.
Breýwik tarapyndan oýlanyp tapylan we “adalat üçin göreşýän beýik adam” diýilýän pikiri anyklaşdyrmak zerur. Sebäbi ol takyk näme diýlen soragyň jogaby diňe ony oýlap tapan adamyň kellesinde bolsa gerek. Bu orun, Breýwigiň pikiriçe, Ýewropada demokratik institutlary agdaryp, güýji öz eline geçirmekçi bolýan azat edijileriň täze tapgyrynyň ýokary derejeli agzasynyňkydyr.
Onuň maksady barada has anygrak aýdylanda, ol köp medeniýetliligi kabul edýän ähli sýyasy partiýalary basyp ýatyrmakdyr. Breýwigiň pikiriçe, “2020-nji ýyla çenli ýerli halka 100% ornaşmadyk musulmanlary ýurtdan kowup çykarmaly”.
Köp medeniýetlilik näme üçin erbet ýa musulmanlary näme üçin ýurtdan deportasiýa etmeli diýlen mesele hakda Breýwik o diýen kelle döwmeýäne meňzeýär. Ol onuň diňe zerurdygyny aýdyp, sözüni ýene şeýle dowam etdirýär: “2000-nji ýyllarda Ýewropanyň yslamlaşmagyna garşy demokratik göreşiň ýeňlenligine, Ýewropanyň köp medeniýetlilik boýunça tagallasynda utulanlygyna göz ýetirdim. Ýewropalylar 50-70 ýylyň dowamynda azlykdaky bir millete öwrüler”.
Elbetde, Breýwigiň öňe sürýän bu pikiri, azyndan Norwegiýa barada aýdylanda, samsyk garaýyşdan başga zat däl, sebäbi häzirki döwürde bu ýurtdaky immigrantlar tutuş ilatyň diňe 10%-ini emele getirýär. Ýagny, Breýwigiň azlykdaky bir millete öwrülmek howpy asla ýok.
Emma öz maksatnamasyny iňlis dilinde çap etmegine garamazdan, Breýwik immigrasiýa barada gepleşikler geçirmäge meýilli däl ýaly, edil Bin Ladeniňki ýaly. Sebäbi ol hem Günbataryň medeniýeti musulmanlara howp salýar diýýärdi.
Zorlukdan has erbet
Netijede şol iki adam, ýagny öz hyýalyndaky Ýewropany gurmak isleýän Breýwik we dünýäde yslam halypalygyny döretmek islän Bin Laden üçin, öz tagallalaryny dil bilen düşündirmek pursaty eýýäm tamamlanyp, olar bu ugurda dartgynlyga baş goşmaklygyň zerurdygyna ynanan adamlardyr.
Bu Breýwik bilen Bin Ladeni biri-birine meňzedýän maddalardyr. Olaryň ikisi hem juda bilimli, emma şol bir wagtyň özünde-de olar biz ýaly adamlar üçin juda howply.
Olaryň prowokasiýalary, öňe sürýän pikirleri barada logiki gepleşikler geçirmegi juda kynlaşdyrýan hem bolsa, biziň üçin olaryň amala aşyrýan weýrançylykly hereketlerine üns bermezlik we duýdurjak bolýan maglumatlaryna gulak asmazlyk mümkin däl.
Günbatarda we Gündogarda häzirki döwürde globalizasiýa barada alnyp barylýan dialog jemgyýetleriň medeni özgerişliklere näderejede aýak düzmäge taýýardygyna gönükdirilen. Elbetde, bu gepleşikleri geçirýän adamlaryň arasynda pikir tapawutlylygy bar we şol bir wagtyň özünde-de bu tapawudy aradan aýyrmak üçin hereket edýän adamlar hem az däl.
Emma ganhor jenaýatçylaryň we terroristleriň amala aşyrýan şeýle hereketleri medeniýetleriň arasynda barlyşygy ornaşdyrmak boýunça hereket edýän adamlary birsalym dymdyrmakdan has köp zýyan ýetirýär. Şeýle hereketler, barlyşyk baradaky dialoglaryň logiki taýdan amala aşyrylmagy üçin, oňa gatnaşýan adamlaryň arasynda zerur bolan ynamyň ýitmegine sebäp bolýar.
Netijede şeýle hüjümler we hüjümçi ekstremistler ähli jemgyýetlere wekilçilik edýär diýlen pikiriň öňden hem gorky astynda bolan adamlar tarapyndan çalt kabul edilmegini aňsatlaşdyrýar. Bu hem öz nobatynda terroristleriň öz maksatlaryna hyzmat edýär.
Çarles Reknagel Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Habarlar merkeziniň žurnalisti. Bu ýerde beýan edilen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainadaky ýagdaýlary koşeşdirmek islenýän bolsa, munuň üçin Ukrain hökümetini “kanunlaşdyrmaga” synanyşmagy bes etmek möhümdir diýdi.
11-nji aprelde Moskwada eden çykyşynda Lawrow Ukrainanyň NATO goşulmagyna Moskwanyň garşydygyny belläp, ýurtdaky krizisi çözmek üçin Kiýewiň “bitaraplygynyň” kanuny taýdan kepil geçilmeginiň hem zerurdygyny aýtdy.
Şeýle-de, ol Russiýanyň öňümizdäki hepde Birleşen Ştatlaryň, Ýewropa Bileleşiginiň we Ukrainanyň gatnaşmagynda geçiriljek dört taraplaýyn gepleşiklere gatnaşmaga taýýardygyny hem belledi.
Lawrow energiýa meseleleri, şol sanda Ukrainanyň tebigy gaz boýunça Moskwa bolan bergisiniň hem şol duşuşygyň gün tertibine girizilmeginiň möhümdigini aýtdy.


text:
Anna güni orsýetli tanymal milliarder Mihail Prohorowyň syýasy egindeşleri Prohorowyň Moskwanyň meri bolmak ugrunda bäsleşmek planynyň bardygyny mälim etdiler.
Şu ýylyň mart aýynda Orsýetde geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Mihail Prohorow sesleriň sany boýunça üçünji ýerde bolupdy.
Ýöne Mihail Prohorow Moskwanyň merligine dalaş etmek meselesi barada heniz anyk resmi beýanat bilen çykyş etmedi.
Orsýetiň “Kommersant” gazeti onuň bu mesele boýunça şu geljek hepdäniň duşenbe güni ýörite metbugat konferensiýasyny geçirmeginiň we beýanat bilen çykyş etmeginiň mümkindigini ýazýar.


text:
Penşenbe güni, 12-nji dekabrda Türkmenistanyň bitaraplyk statusyna eýe bolanyna 18 ýyl bolýar. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda 185 döwletiň goldamagy bilen, Türkmenistan bitaraplyk statusyna eýe boldy. Türkmen häkimiýetleri bitaraplygy Türkmenistanyň daşary syýasatynyň özeni hasaplaýarlar.
Eýsem, iş ýüzünde bitaraplyk statusy nämäni aňladýar we bu 18 ýylyň içinde Türkmenistana näme berdi? Azatlyk Radiosy bu mesele dogrusynda paýtagtly synçy Ýaýlym Begow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 17-nji iýulda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmek we onuň maddy enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmek, ilata ýöriteleşdirilen hirurgiýa we endokrinologiýa kömegini bermek, şeýle hem dünýä ölçeglerine laýyk gelýän öňdebaryjy lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilen döwrebap saglygy goraýyş desgalaryny gurmak işlerini dowam etdirmek maksady bilen, degişli Karara gol çekdi.
Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine Aşgabat şäheriniň Ata Türk köçesiniň ugrunda 300 orunlyk Halkara hirurgiýa we endokrinologiýa merkeziniň taslamasyny düzmek hem-de ony döwrebap lukmançylyk enjamlary, ätiýaçlyk şaýlary we sarp ediş serişdeleri bilen üpjün etmek, ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp, hünärmenleri ýörite taýýarlamak şertinde gurmak barada “Gap Inşaat, Ýatirim ve Diş Ticaret A.Ş.” türk kompaniýasy bilen şertnama baglaşmaga ygtyýar berildi.
Gurluşyk işlerine 2015-nji ýylyň iýul aýynda başlamak we Halkara hirurgiýa we endokrinologiýa merkezini 2017-nji ýylyň iýul aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň ozalky içeri işler ministri Bolot Şer parlamentde eden çykyşynda geçen ýylyň tomsunda ýurduň günortasynda etniki çaknyşyklaryň ýüze çykmagyna ýol berlendigi üçin ötünç sorady.
Şeýle hem, ol bu waka bilen bagly jogapkärçilikleri üçin deputatlyk wezipesinden el çekýändigini we özüniň general-leýtenantlyk çininden hem meýletinlik bilen ýüz öwürýändigini aýtdy.
Bolot Şer bu barada şu gün Gyrgyzystanyň parlamentinde döwlet komissiýasynyň geçen ýylky etniki çaknyşyklaryň sebäpleri we netijeleri barada taýýarlan hasabaty bilen bagly geçiren diňlenişiginde eden çykyşynda mälim etdi.


text:
Iňlis dili
Iňlis dili: Angliýanyň we Beýik Britaniýanyň resmi dili.
Iňlis dili (english, the english language) – angliýalylaryň dili (Angliýanyň we Beýik Britaniýanyň resmi dili), ABŞ-yň ýaşaýjylarynyň (otuz bir ştatynyň resmi dili), Irlandiýanyň, Kanadanyň we Malta (döwlet)nyň resmi iki diliniň biri, Awstraliýanyň we Täze Zelandiýanyň resmi dili. Ol Aziýanyň käbir döwletinde (Hindistan, Päkistan we beýlekiler) resmi dil hökmünde ulanylýar.
Hindi-ýewropa diller maşgalasynyň german diline degişli. Ene dili hökmünde ulanyjylaryň sany 410 milliona golaý, ikinji dili hökmünde gürleýänler hem 1 milliard töweregi. BMG-niň alty resmi we iş dilleriniň biri.
Şu diliň leksikasynyň 70 göterimi alynma sözlerdendir. Ýazuwy latyn elipbiýsiniň esasynda VII asyrdan bäri dowam edip gelýär. Dürs ýazuwynda däbe öwrülen ýazuw esasy orun eýeleýär.
Türkmenistanda iňlis dilini gysga wagtda öwrenip boljak okuw merkezleri hyzmat berýär. Bularyn hatarynda D. Azady adyndaky TDDI-nyň ýanyndaky "Dil" merkezi, Calicat, Gujurly Nesil, Päk Nesil, Zehinli Nesil, Altyn Göreç, Ysyk Çesmesi, Günbatar Sapagy.
Mazmuny
Dürs ýazuwy[üýtget | edit source]
Iňlis diliniň dürs ýazuwyny hindi-ýewropa diller maşgalasynyň arasynda öwrenmesi iň kyny hasaplanýar. Ol irki Galkynyş döwrüniň iňlis dilini şöhlelendirip, häzirki britaniýalylaryň, amerikalylaryň, awstraliýalylaryň we beýleki dili ulanyjylaryň gepleşik diline bütinleý gabat gelmeýär. Sözleriň hemmesi diýen ýaly başgaça ýazylyp, okalanda aýdylmaýar. Şunuň ýaly “okamagyň düzgüni” kadany bozmagyň ýokary göterimi bilen çäklendirilen bolup, nähili hem bolsa hakyky manysyna täsir ýetirýär. Bu dili öwrenýänleriň her biri täze sözüň ýazylyşyny we okalyşyny öwrenmeli bolýarlar. Şonuň üçin sözlüklerde her bir sözüň ýazylyşynyň usulyny görkezmek düzgüne giripdir.
Gadymy iňlis dili[üýtget | edit source]
Häzirki zaman iňlis diliniň düýbüni tutanlar – german taýpalary angllar, sakslar we ýutlar bolup, V asyryň ortalarynda Britan adalaryna göçüp gelipdirler. Şu döwürde olaryň dilleri nemes we frisleriňkä ýakyn bolupdyr we ol özüniň soňky ösüşinde, beýleki german dillerinden arasyny açypdyr. Gadymy iňlis dili bolan, anglo–sakson dili (köp sanly barlag geçirijiler gadymy iňlis dili hasaplaýarlar) az özgerişe sezewar bolupdyr.
Angl-sakslar Beýik Britaniýa göçüp gelip, ýerli ýaşaýjylar – keltlere garşy göreş alyp barypdyrlar. Keltler bilen bu baglanyşyk gadymy iňlis diliniň gurluşyna we onuň sözlerine täsir etmändir diýen ýalydyr. Keltleriň gadymy iňlis diline şeýle gowşak täsirini, anglo-sakslar bilen deňeşdireniňde, kelt medeniýetiniň gowşak bolanlygy bilen teswirlenýär. Britaniýada rimlileriň täsiri gaty uly bolupdyr. Latyn sözleri gadymy iňlis diline birnäçe tapgyrlarda giripdir. Birinjiden, latyn dilinden alnan sözleriň bir bölegini Ýewropanyň demirgazyk sebitleriniň german dilli ilaty olaryň heniz Britan adalaryna göçüp barmazyndan ozal, kabul edipdirler. Latyn sözleriniň ýene-de bir bölegi hristianlygyň Britaniýa aralaşan döwrüne degişlidir.
Orta asyr iňlis dili[üýtget | edit source]
Iňlis diliniň indiki ösüş tapgyry 1066 ýyldan 1485-nji ýyllara çenli aralygy öz içine alýar. 1066-njy ýylda gadymy norman – fransuz şiwesinde gürleýän normanlaryň gelmegi bilen iňlis dili täze leksika gatlagyna eýe bolupdyr. Uzak wagtlap norman-fransuz dili Angliýada buthana we ýokary synpyň dolandyryş dili bolmagynda galýar.
Norman - fransuz dili 1385-nji ýylda ýatyrylyp, iňlis dili ulanyşa girizilýär. 1483-nji ýylda parlament kanunlary iňlis dilinde neşir edilmäge başlaýar. Iňlis diliniň esasy german dili bolsa-da ol öz düzümine gadymy fransuz dilininiň ägirt yly möçberdäki sözlerini girizipdir we bu ýagdaý dil garyşyklygyna alyp barypdyr. Gadymy fransuz sözleriniň aralaşma prosesi takmynan 1200-nji ýyldan tä orta asyr iňlis dili döwrüniň ahyryna çenli dowam edipdir. Bu ýagdaý 1250-1400 ýyllar aralygynda ýokary derejä baryp ýetýär.
Täze iňlis diliniň döwri[üýtget | edit source]
Häzirki zaman Angliýanyň iňlis diliniň ösüş döwri XV asyryň ahyrlaryndan başlaýar. Kitap neşir etmegiň ösmegi we kitaplaryň giňden ýaýradylmagy bilen kitap diliniň kadalarynda durnuklaşma bolup geçýär we fonetika we gepleşik dili özgerip başlaýar.
Iňlis dilinde köp sanly şiweler bar. Beýik Britaniýada olaryň görnüşleri Amereka garanyňda, has köp bolup, XX asyryň ortalaryna çenli orta atlantik (Mid-Atlantic) şiwesi esasy edebiýat kadasy bolupdyr.
Iňlis dilini we beýleki giňden ýaýran dilleri ulanyjylaryň takyk sanyny kesgitlemek ýeňil däl. Dürli çeşmeler iňlis dilini ulanýanlaryň sanyny dünýäde ikinji we dördünji ýere çenli aralykda goýýarlar. Birinji ýeri iki esse arany açyp, hytaý dili eýeleýär. Daşary ýurt dili hökmünde iňlis dilini bilýänleriň sany hakdaky maglumatlar aýdyňlaşdyrylýar. Bu barada 600 milliondan tä 1,2 milliarda çenli aralykdaky sanlar agzalýar.
Iňlis dili ýüzýyllyklaryň dowamynda Ýerde iň köp ulanylan dilleriň biri. Oňa Beýik Britaniýanyň alyp baran syýasaty, esasan hem Demirgazyk Amerikada we Awstraliýada alyp baran syýasatlary ýardam beripdir.
Ikinji jahan urşundan soňra iňlis diliniň ähmiýeti has artdy. Häzirki wagtda döwürleýin we döwürleýin däl neşirler, telewideniýa, kino, radio, kitaphana fondlary, iňlis Internet sektory we beýleki çeşmelerden ybarat iňlis dilindäki maglumatlar giňişligine, möçberine we mazmunyna görä, deňsiz – taýsyzdyr. Iňlis dilinde ägirt uly möçberde çeper we ylmy – tehniki edebiýatlar ýazylan. Tehniki, tehnologik, patent resminamalary, ylmy eserler köplenç iňlis dilinde ýazylyp, soňra beýleki dillere terjime edilipdir. Bularyň ählisi iňlis dilini dünýäde aragatnaşygynyň mühüm serişdesine öwürýär.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- [1] (Türkmen dili-Iňlis dili sözlük)/(English-Turkmen Dictionary)
- [2] Iňlis dili-Türkmen dili sözlük
- Collection of English bilingual dictionaries
- dict.org
- English language word roots, prefixes and suffixes (affixes) dictionary
- Merriam-Webster's online dictionary
- Macquarie Dictionary Online