text:
Eýranda soňky günlerde Aşura we Tasua günleri döwründe hökümete garşy protestler ýitileşdi. Häzir tutha-tutluklar dowam edýär. Bu protestleriň sebäpleri hem-de onda ýerli türkmenleriň pozisiýasy bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň Germaniýadaky habarçyşy Taher Şir Mohammadi asly eýranly syýasy aktiwist Ýusup Kor hem-de “Türkmenilim“ internet sahypasynyň awtory Ýakup bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin Eýrandaky protestler soňky günlerde güýçlendi?
Ýusup Kor: Eýranda ozal tomusky prezidentlik saýlawlarynyň netijesine garşylyk bildirlipdi. Häzir her bir waka bu hereketiň möwç almagyna amatly şertleri döredýär.
Azatlyk Radiosy: Ýakup, siz „Türkmenilim“ diýen internet sahypasynyň müdiri. Size Eýranyň içinden dürli habarlar, maglumatlar gelýändir. Türkmenleriň ýagdaýy barada gürrüň berýän şol habardyr maglumatlary siz öz internet sahypaňyzda ýerleşdirýärsiňiz. Soňky gelen habarlar boýunça bu barada näme aýdyp biljek?
Ýakup: Eýranda ýaşaýan türkmenler hem ýurtda geçýän wakalary analiz edýärler. Olar bu wakalaryň nähili boljakdygy hem-de gutarjakdygy barada oýlanýarlar. Eýranda ýaşaýan türkmenler, ylaýtada, uly şäherlerde, meselem, Tähranda, Şirazda wa Yspyhanda ýaşaýan türkmenler bu protestlere gatnaşýarlar we isleglerini orta atýarlar.
Azatlyk Radiosy: Ýakubyň aýtmagyna görä, Eýranyň iri şäherlerinde ýaşaýan türkmenler ýurtdaky geçýän protestlere gatnaşýarlar. Eýranyň dürli uniwersitetlerinde okaýan ýüzlerçe türkmen studentleri hem protestlere goşulýarlar diýip, maglumat berilýär. Siziň pikiriňizçe, eýranly türkmenler bu protestlerde haýsy orny eýeleýärler?
Ýusup Kor: Türkmenler hem beýleki milli azlyklar ýaly Eýrandaky bolýan wakalar bilen gyzyklanýarlar. Hasam ýaşlaryň hereketi güýçli bolany üçin studentler muňa aktiw gatnaşýarlar. Iri şäherlerde hem-de uniwersitetlerde bu hereketler güýçli bolýar. Ýokary okuw jaýlarynda bilim alýan türkmenler hem bu protestlere gatnaşýarlar we häkimiýetlere öz garşylyklaryny bildirýärler.
Azatlyk Radiosy: Bir tarapdan, häkimiýetler protestlere garşy berk çäreleri görýärler. Polisiýa ýörişleri basyp ýatyrýar. Beýleki tarapdan welin, protestçiler hem hereketlerini güýçlendirdiler we hatda polisiýanyň öňünde durmagy başardylar. Ýakup, siz bu ýagdaýy nähili häsiýetlendirýärsiňiz we bu protestler nähili gutarar öýdüp garaşýarsyňyz?
Ýakup: Protestleriň möwç almagynyň bir sebäbi häkimiýetler olara demonstrasiýa etmek üçin rugsat bermeýärler. Şonyň üçin olar öz parahatçylykly protestlerini mälim etmek üçin bir pursat gözleýärler. Häkimiýetler bolsa olary basyp ýatyrýar. Bu ýagdaý protestleriň radikallaşmagyna sebäb bolýar.
Häzirki öňe sürülýän şygarlar başdaky şygarlardan tapawutlanýar. Häkimiýetler milleti basyp ýatyrsa, netije berer diýip, pikir edýärler. Emma, tersine, protestler güýçlenýär. Bu protestleriň nähili gutarjakdygy barada häzir bir zat aýdyp bolmaýar.
Ýöne Eýrandaky rewolýusiýadan soňky ýerine ýetmedik islegler orta atylar we bir topar çözülmedik düwünler indi çözüler diýip garaşylýar. Häzirki ýagdaý bu islegleriň orta atylmagyna şert döredýär we has köp adam indi protestlere gatnaşar diýip, pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Eýrandaky protestler soňky günlerde öňkülere görä ýytileşdi. Ýusup, siziň pikiriňize görä, bu protestler nähili tamamlanar?
Ýusup Kor: Bir tarapdan, protest edýän reformaçylar Eýranyň ruhany lideriniň ýolbaşçylygy batyl diýip gygyrýarlar. Dini düşünje boýunça batyl diýmek, ýurduň ruhany lideri Ali Hameneýiniň dini wezipesinden boşadylmalydygyny aňladýar.
Eýranyň beýleki ruhanylary Hameneýi adalatly höküm surmeýär we ruhanylar ony aýyrmaly diýen netijä gelýärler. Indi eýranlylaryň arasynda bu mesele hakda gürruň edilýär we mundan beýläk ýurt bir adam tarapyndan däl-de, eýse toparlaýyn dolandyrylmaly, toparlaýyn ýolbaşçylyk edilmeli diýip gürrüň edilýär.
Beýleki bir tarapdan, Eýranyň Konstitusiýasyndan liderlik meselesini düýbünden aýyrmaly diýip hem gurruň edilýär. Haýsy tarapyň güýjüniň artykdygy häzirlikçe belli däl, ony geljek görkezer.


c: text/html

text:
Müsüriň howaýollary kompaniýasynyň ýitirim bolan uçarynyň galyndylaryny tapmak ugrunda gözleg işleri güýçli depginde alnyp barylýar. “EgyptAir” howaýollary kompaniýasyna degişli 66 ýolagçyly uçar 19-njy maýda Ortaýer deňziniň ýokarsynda mahaly, radar-gözegçilik sistemasyndan ýitirim bolupdy.
Müsür munuň terrorçylykly hüjüm bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýar.
Ilkibada berlen maglumatlarda, Gresiýanyň häkimiýetleri suwuň ýüzünde “gaýyp ýören materiallaryň” we halas ediş penjekleriniň tapylandygyny aýtdylar. Müsüriň milli howaýollary gullugynyň wise-prezidenti hem “CNN” neşirine beren maglumatynda uçaryň galyndylarynyň tapylandygyny mälim etdi.
Emma soňra, 19-njy maýda giçlik “EgyptAir” kompaniýasynyň wise-prezidenti Ahmed Adel “CNN” neşirine uçaryň galyndylarynyň tapylmandygyny aýtdy.
“Biziň uçaryň galyndylary diýip kesgitlän jisimimiz, uçaryň bir bölegi bolmany üçin gözleg we halas ediş işleri heniz hem dowam edýär” diýip, Adel belledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýewropa Komissiýasynyň golaýda Azerbaýjana sapar eden delagasiýasy Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň Trans-Hazar geçirijisini gurmaga eksklýuziw hukuklarynyň bardygyny aýtdy diýip, «Trend» habar gullugy 15-nji dekabrda ýazdy.
Habarda aýdylmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi Hazar deňziniň statusy meselesinde, Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň, iki deňizýaka ýurdunyň arasynda halkara ylalaşyklaryna we konwensiýalaryna laýyklykda geçiriji gurmak baradaky eksklýuziw hukuklary babatdaky degişli pozisiýalaryna öz goldawyny bildiripdir.
Şeýle-de, Azerbaýjana baran delagasiýa Ýewropa Bileleşiginiň Trans-Hazar proýektine goldaw bermek pikiriniň üýtgewsiz galýandygyny aýdypdyr.
Bu pozisiýa Azerbaýjanda bolan ýokary derejeli duşuşyklar mahalynda, Ýewropa Komissiýasynyň wise-prezidenti Maros Sefkowiç tarapyndan nygtalypdyr, ol Bakuwa noýabr aýynda sapar etdi.
Ýewropa Komissiýasynyň Klimat aksiýasy we energiýa bölüminiň metbugat wekili Nikol Bokstaller Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň bu pozisiýa baradaky soragyna beren jogabynda şeýle diýdi:
“Ýewropa Bileleşiginiň delegasiýasynyň Bakuwda aýdanlary dogry. Hakykatda, siziň agzan pozisiýaňyz Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň ikisiniň hem pozisiýasy bolup, aýdylmagyna görä, bu pozisiýa babatda iki ýurduň prezidentleriniň 2010-njy ýylda Bakuwda geçiren sammitinde ylalaşyga gelnipdi we ol golaýda Astrahanda geçirilen Hazar sammitinde hem gaýtadan tassyk edildi.”
Metbugat habarlaryndan mälim bolşuna görä, Trans-Hazar geçirijisi proýekti Kaspi deňziniň içinden Azerbaýjanyň kenarlaryna çenli 300 km uzynlykdaky gaz geçirijisini gurmagy nazarda tutýar. Soň bu geçiriji türkmen ýangyjyny ýewropa ýurtlary bilen umumy serhetleri bolan Türkiýä aşyrmaly.
Aýdylmagyna görä, bu proýekt türkmen resurslaryny ýewropa bazarlaryna çykarmagyň optimal görnüşi hasaplanýar. Türkmenistanyň we Türkiýäniň hökümetleri türkmen tebigy gazyny Türkiýä we Ýewropa aşyrmak babatdaky hyzmatdaşlygyň çarçuwalaýyn şertnamasyna 2013-nji ýylyň iýunynda gol çekdi.
Ýewropa Bileleşiginiň, Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň arasynda Trans-Hazar gaz geçirijisi baradaky gepleşikler 2011-nji ýylda başlandy.
Emma muňa garamazdan, Orsýet we Eýran hemişe, gurluşyk mahalyndaky ekologiki meseleler bilen bagly aladalaryny bildirip, Trans-Hazar proýektine garşy çykyş etdiler.
Bu proekt barada dürli bilermenler we syýasatçylar tarapyndan öňe sürlen pikirlerde onuň durmuşa geçirilmegindäki esasy päsgelçiligiň Kaspi deňziniň durumynyň kesgitlenip bilinmezligi bilen baglydygy öňe sürülýär.
Aşgabadyň Trans-Hazar baradaky resmi pozisiýasyna görä, onuň gurulmagy üçin, bu proýekte öz territoriýalary, topraklary taýdan galtaşýan ýurtlaryň razylygy ýeterlik bolup durýar.
«Trend» habar gullugy Azerbaýjanyň Trans-Hazar geçirijisiniň öz territoriýasyndan geçjek ýerleri, tranzit desgalary we infrastruktura babatda ähli mümkinçiligi döretjegini ýazýar.


text:
Amaly akuşerçilikde geşirilýän kesarewo kesimi operasiýasy, aýallarda garyn boşlugynda geçirilýän operasiýalaryň arasynda iň giňden ýaýranydyr. Çaganyň dogulmagynyň operatiw usulyny ulanma, akuşer-ginekolog lukmanyndan ýörite taýynlygy we tejribeliligi talap edýändir. Gözegçilikde saklanýan geljekki enelerde bu operatiw usuly barada dürli soraglar ýüze çykýar.
Kesarewo kesimi nämekä?
Kesarewo kesimi – akuşer-ginekolog lukmany tarapyndan geçirilýän operasiýa bolup, onuň gidişinde, çaganyň dogulmagyny upjün etmek üçin garyn boşlugynyň öňki diwary hem-de ýatgy kesilýändir.
Gyssagly geçirilýän hem-de meýilleşdirilen kesar kesimiň arasynda nähili tapawut barka?
Meýilleşdirilen kesar kesimi operasiýasy üçin görkezmeler göwreliligiň gidişinde kesgitlenýändir. Ony geçirmek üçin görkezmelere aşakdakylar degişlidir:
♦ Aýalyň çanaklyk süňkleriniň darlygy;
♦ Çaga ýoldaşynyň ýatgy boýunjygynyň ýokarsynda ýerleşip, çaganyň geçýän dogrum ýollaryny böwetlemegi;
♦ Adaty dogrumyň geçmegine kynçylyk döredip biljek sebäpler (meselem, ýatgynyň boýunjygynda ýerleşýän mioma düwünleri);
♦ Ýatgynyň ýyrtylma howpy (ýatgyda geçen dogrumdan galan tyg yzy bolan halatynda);
♦ Enäniň beden keselleri (ýörek-damar ulgamynyň keselleri, böwregiň zeperlenmeleri, ýokary derejeli miopiýa we ş. m.);
♦ Enäniň we çaganyň janyna howp salýan, göwrelilik bilen bagly gaýraüzülmeler (agyr derejeli preeklampsiýa, eklampsiýa);
♦ Çaganyň çanaklygy bilen ýa-da kese ýerleşmegi;
♦ Ekiz çaga bilen göwrelilik;
♦ Göwreliligiň ahyrynda ýüze çykan jyns agzalarynyň uçuk keseli. (çaganyň jyns agzalaryna galtaşmagnyň öňüni almak maksady bilen)
Kesar kesimi operasiýasy adaty dogrumda, enäniň we çaganyň janyna howp salýan gaýraüzülmeler ýüze çykanda gyssagly ýagdaýda geçirilip bilner. Dogrum güýçleriniň gowşamagy ýa-da ýitmegi, çörekçäniň wagtyndan öň gopmagy, çagada ýüze çykan ýiti kislorod ýetmezçiligi, ýatgynyň ýyrtylma howpy kesar kesimini gyssagly geçirmek üçin görkezme bolup durýandyr.
Bu operasiýany geçirmeklige garşy görkezmeler barmy?
Bar. Ýaşaýşy upjün edip bilmejek çaganyň doga kemçilikleri ýüze çykarlanda, çaga enäniň göwresinde ölende bu operasiýa geçirilmeýär.
Operasiýa taýynlyk nähili geçirilýär?
Operasiýa geçirilmezden öň, lukman göwreli aýala operasiýany geçirmek üçin dörän sebäpler, onuň geçiriliş tertibi, ýüze çykyp biljek gaýraüzülmeler ( çaga üçin hem) barada maglumat berip, ondan operasiýany geçirmek üçin ýazmaça razylygyny almalydyr.
Operasiýadan öň aýal ýanyndaky hemme gymmatly zatlaryny (şaý-sepler, pul we ş. m.) garyndaşlaryna tabşyrmalydyr. Eger Siz göz linzalaryny, äýnek, çykarylýan emeli diş ýasamalaryny dakynýan bolsaňyz, olary çykarmak maslahat berilýär. Siziň ganyňyzyň gemoglobine barlagy geçiriler. Bu görkezijiniň derejesini lukmanlar üçin bilmek zerurdyr. Sebäbi, sag aýallara garanyňda, gany az göwreliler ganyň ýitirilmegini has agyr geçirýändirler. Wena damaryňyza zerur boljak erginleri we derman serişdelerini göýbermek üçin kateter goýlar. Şonuň ýaly-da, operasiýa wagty peşew haltanyň kadaly boşadylyp, onuň päsgel bermezligi we ýatgynyň gowy ýygrylmagy üçin peşew halta hem kateter goýulmalydyr.
Anesteziolog lukmanlary Size agyrsyzlandyrmak üçin derman serişdesini göýberip, operasiýanyň gidişinde Siziň ýagdaýyňyza (gan basyşy, ýürek urmalaryň ýygylygy) gözegçilik ederler. Häzirki wagtda, geçirmäge garşy görkezmeler bolmadyk ýagdaýlarynda epidural (oňurgadan çykýan nerw çogdamjyklaryny agyrsyzlandyrma) agyrsyzlandyrma usuly ulanylýar. Agyrsyzlandyrmanyň bu görnüşi, umumy agyrsyzlandyrma bilen deňeşdirlende, ene we çaga üçin has howpsyz bolup durýandyr. Bedeniň aşaky bölegi duýujylygyny ýitirip, Siz hiç zat duýmasaňyz hem, dogan çagaňyzyň sesini eşidip, oňa seretmäge mümkinçiligiňiz bolýandyr. Garnyň öňki diwarynyň kesiljek ýeri arassalaýjy serişdeler (ýodonat) bilen işlenilýär we arassa sargylar bilen çäklendirilýär.
Kesar kesimi operasiýasy nähili geçirilýär?
Hirurg lukman garnyň öňki diwaryny gasyk süňküniň üstünden keseligine, gyssagly ýagdaýlarda bolsa, çagany basym çykarmak üçin dikligine kesýändir. Geçen göwreliliklerden tyg yzlary galan bolsa, täze kesim şol ýerlerden kesilýändir, ýöne deridäki köne tyg kesilip aýrylýandyr. Garyn myşsalary süýşürilip, peşew halta gapdala aýrylansoň, ýatgyda kesik edilip, çaganyň suw haltasy deşilýändir. Lukman çagany çykaryp, onuň göbegini kesýär we operasion otagda taýyn duran çaga lukmanyna tabşyrýar. El bilen çaganyň ýoldaşy çykarylýandyr. Ýatgynyň kesigine üç gatly tikin goýlup, garnyň öňki diwary dikeldilýändir we derä tikin goýulýandyr. Kesar kesimi operasiýasy 20-40 minut dowam edýär.
Operasiýadan soňky döwürde aýalyň ýagdaýyna üznüksiz gözegçilik edilip, görkezme boýunça ýatgyny ýygyrýan, içegeleriň hereketini tijendirýän serişdeler, antibiotikler, agyrsyzlandyryjy dermanlar ulanylyp bilner. Operasiýadan soňky dikeldiş döwrüni gysgaltmak we gaýraüzülmeleriň öňüni almak maksady bilen aýaly düşeginden ir turuzyp, hereket etdirme maslahat berilýär.
Garyn boşlugyna derman serişdelerini göýbermek üçin turbajyklar (drenaž) goýlan bolsa, olar operasiýadan 2-3 gün soň, derä goýlan tikinler bolsa 5-6 gün soň aýrylýar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugy Eýranyň az baýlaşdyrylan uranyny daşary ýurda iberip, deregine ýokary derejede baýlaşdyrylan ýadro ýangyjyny almak ylalaşygyny ýazmaça görmek isleýär.
HAEG özüniň bu alyş-çalyş barada Eýran, Türkiýe we Braziliýa arasynda gelnen ylalaşyk barada bilelikdäki jarnamanyň tekstini alandygyny, ýöne Tähranyň bu ylalaşygy nähili berjaý etjekdigi barada ýazmaça beýanatyny almak isleýändigini aýdýar.
Eýran bu ylalaşyga BMG-niň täze sanksiýalaryndan gutulmak üçin geldi. Ýöne ol Eýranyň uran baýlaşdyrmagyny bes etmegi baradaky halkara talabyna jogap bermeýär.
Eýran resmileri urany 20 prosente çenli baýlaşdyrmak işi ýurt içinde dowam etdiriler diýýärler.
Birleşen Ştatlar we Britaniýa bolsa, uran baýlaşdyrmak bilen, Eýranyň ahyry ýadro ýaragyny edinmekçi bolýan bolmagynyň ahmaldygyny güman edýärler.


text:
Gazak türmesinde oturan tussagyň ejesi öz ogluny urup, kellesine zeper ýetiren türmäni suda berjegini aýdýar.
Nesipgül Alpysbaýewa Azatlyk radiosyna öz ogly Eskendir Tugelbaýewiň gündogar Gazagystandaky OV156/18 belgili türmede saklanýandygyny, onuň 12-nji maýda polisiýa ýa-da türme sakçylary tarapyndan gazaply ýenjilendigini aýtdy.
Ol oglunyň kelleçanagyna, beýnisine zeper ýetendigini we onuň şu sebäpden gürläp bilmeýändigini aýdýar.
Tugelbaýew häzir Semeý şäherindäki hassahanada saklanýar. Türme häkimiýetleri, buýruga boýun bolmanyndan soň, oňa garşy güýç ulanylandygyny tassyk etdiler. Emma olar munuň kanun çäginde bolandygyny aýdýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 16-njy iýunda Sankt Petersburgda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon we BMG-niň Siriýa boýunça wekili Staffan de Mistura bilen duşuşar.
Kremliň geňeşçisi Ýuriý Uşakowyň 14-nji iýunda žurnalistlere aýtmagyna görä, bu duşuşyk ýylda geçirilýän Ykdysady forumyň çäginde geçiriler.
Şeýle-de Putin 15-nji iýunda forumda Fransiýanyň öňki prezidenti Nikola Sarkozi bilen resmi bolmadyk gepleşik geçirmegi planlaşdyrýar.
BMG-niň liderleri bilen duşuşykda “global terrorçylyga garşy göreşe we Siriýadaky ýagdaýa” üns gönükdiriler, diýip Uşakow belledi.
Ban Ki-Moonyň TASS agentligine aýtmagyna görä, Orsýet Siriýada parahatçylyk getirmek ugrunda ABŞ bilen bilelikde uly rol oýnaýar.
“Diňe barlyşyk, dialog we Orsýetiň esasy agza bolan halkara jemgyýetçiliginiň kollektiwleýin tagallalary arkaly öňe tarap ýol tapyp bolýar”, diýip Ban Ki-Moon aýtdy.


text:
Moskwanyň öňki şäher häkimi Ýuriý Lužkow Latwiýada islenmeýän adamlaryň sanawyna goşuldy. Şeýle karara ýurduň içeri işler ministri Linda Murniese geldi. Bu Lužkowa Latwiýada ýaşamaga rugsat berilmejekdigini aňladýar.
Lužkow Latwiýanyň banklarynyň birine 400 müň dollar töweregi inwestisiýa edipdir. Häzir şonuň maliýe çeşmeleri barlanýar diýip, ministr aýtdy.
Latwiýada hemişelik ýaşamazdan wagtlaýyn oturym almagyň şerti inwestiýa we gozganmaýan emlägiň bolmagydyr.
Mundan öň Latwiýanyň köpçülikleýin habar serişdeleri Lužkowyň oturym almak üçin arza berendigini ýazypdy.
Lužkow bu informasiýany tassyklady we eger Latwiýanyň häkimiýetleri rugsat bermese, başga bir ýewropa döwletinden oturym almaga synanyşjakdygyny aýtdy.


text:
Orsýetde 30 sany «Greenpeace» aktiwistiniň tussag edilmegine garşy global protest guraldy.
Aktiwistler 18-nji sentýabrda Gazpromuň Arktikanyň içinde ýerleşýän burawlaýyş platformasyna garşy protest geçirenlerinden soň garakçylyk aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Halkara «Greenpeace» guramasynyň direktory şenbe güni Orsýetiň öz "Arctic Sunrise" gämisini tutup saklamagyny we onuň ekipažyny tussag etmegini bu toparyň tebigaty goramak işjeňliklerine 1985-nji ýylda "Rainbow Warrior" flagman gämisi bombalanaly bäri edilen iň erbet «hüjüm» atlandyrdy.
Şenbe güni global "Greenpeace" protestlerine başlamak bilen, guramanyň halkara direktory Kumi Naýdu "Biz özümizi gižželetmeris we gorkuzylyp ýuwaşamarys" diýdi.
Ol 18 ýurtdan bolan aktiwistleriň derhal azat edilmegini talap etdi.
Londonda Orsýetiň hereketlerine garşy birnäçe ýüz adam proteste çykdy.
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Alekseý Meşkow Grinpisiň hereketlerini «arassa prowokasiýa» diýip atlandyrdy.


text:
Argentina Beýik Britaniýanyň üstünden BMG-e şikaýat etmekçi diýip, Argentinanyň prezidenti Kristina Fernandes De Kirşner aýtdy.
Kirşner sişenbe güni parlament agzalary we 1982-nji ýyldaky urşuň weteranlary bilen duşuşygynda “Folklend adalary etrabynda britan harbylarynyň artyp, güýçlenmegi şeýle karara sebäp boldy” diýdi.
Şol adalara Argentina dalaş edýär. Bu ýerde gürrüň Argentina tarapyndan Malwin adalary diýlip atlandyrylýan etraba harby gämiler ugratmak barada ýakynda Londonyň gelen karary barada barýar.
Soňky hepde Argentina we Beýik Britaniýa Folklend adalaryndaky harby konfliktiň 30 ýyllygynyň öňýany biri-birine diplomatik hüjüm etdiler. Şol konfliktde britan goşunlary argentin armiýasynyň Folklendi eýelemäge eden synanyşygyny serpikdiripdi.


text:
Şu gün Gazagystanyň paýtagty Astanada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň iki günlük Sammiti başlandy. 68 döwletiň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçirilýän bu Sammitden maksat - geljekde ýüze çykmagy mümkin howpsuzlyk krizislerine guramanyň nähili reaksiýa görkezip biljekdigi barada maslahat etmek.
Ýewropada Howpsyzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna agza 56 ýurduň we 12 sany hyzmatdaş döwletiň baştutanlary we ýokary derejeli resmileri Owganystanda barýan uruş, Gyrgyzystandaky etniki çaknyşyklar, ýadro ýaraglarynyň ýaýradylmazlygy, şeýle hem Azerbaýjan bilen Ermenistanynň arasyndaky Daglyk-Garabag dawasy ýaly regional konfliktleriň çözgüdi hakda iki günlap pikir alşarlar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň uruşlaryň öňüni almakda we konfliktleri çözmekde has güýçli rol oýnamalydygy bilen Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton hem-de Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ylalaşýar.
Klinton: “Kawkaz we Merkezi Aziýa konfliktleri ÝHHG-niň gözegçilik işiniň güýçlendirilmeginiň zerurdygyny görkezýär” diýdi. “ÝHHG öz içindäki krizislere has netijeli reaksiýa görkezer ýaly, oňa has köp ygtyýarlygyň berilmelidigine ynanýarys. Häzirki ukybymyzy ýokarlandyrmagyň zerurdygyny Orsýetiň hem ykrar etmegi bizi höweslendirýär”.Owganystan we Gyrgyzystan
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Astanadaky Sammitde, 1-nji dekabr.
Owganystan Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň agzasy bolmasa-da, 2001-nji ýylda Talyban režimi agdarylany bäri bu gurama agza 40-dan gowrak döwlet ol ýerde barýan harby operasiýalara ýa-da dikeldiş işlerine gatnaşýar. Şol sebäpden Owganystan regional howpsuzlyk üçin juda möhüm hasapalanýar.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý: “Owganystan ÝHHG-e agza üç döwlet bilen serhetdeş. Biziň regionymyza halkara terrorizm we jenaýatçy toparlar howp abandyrýar. Biz Owganystan bilen bu gurama agza üç goňşy döwletiň arasyndaky ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy güýçlendirmekden daşgary, ÝHHG-niň maksatlaryny amala aşyrmak üçin regional hyzmatdaşlygy güýçlendirmek hem zerur diýip, hasap edýäris” diýdi.
Gazagystanyň ýene bir gowgaly goňşusy Gyrgyzystan. Astanadaky şu günki duşuşykda bu ýurduň prezidenti Roza Otunbaýewa etnigara dialogy ýola goýup, milli barlyşyga tarap ilerlemek, kanunyň üstünligini, demokratik institusiýalary güýçlendirmek üçin Bişkegiň elde baryny etjekdigini aýtdy.
“Adam hukuklary we etniki gatnaşyklar barada entek çözülmän ýatan ynjyk meseleleriň bardygyna, bularyň weýrançylykly güýje eýedigine gyrgyz hökümeti düşünýär” diýip, Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa Asatanda geçirilýän ÝHHG-niň Sammitinde aýtdy.
2010-njy ýylda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk eden Gazagystanyň özi hem graždan jemgyýetçiligi tarapyndan ýiti tankyt edilýär. Bu tankyda sebäp bolýan zat - bu ýurtda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazdygy hem-de gazak hökümetiniň metbugat azatlygy hakda beren wadalaryny ýetine ýetirmänligi.Adam hukuklary ýa-da energiýa
Astanadaky Sammite gatnaşýan Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çykyşy
adam hukuklaryna däl-de, esasan energiýa howpsuzlygyna gönükdirildi. Ol Türkmenistanyň energiýa howpsuzlygy boýunça pozisiýasyny BMG-niň Baş assambleýasynda hem özüniň mälim edendigini we munuň ähmiýetini nygtandygyny gürrüň berdi.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Türkmenistan terrorçylyga, neşe gaçakçylygyna we adam söwdasyna garşy goreşe uly ähmiýet berýär. Ol ÝHHG-niň agzasy hökmünde Türkmenistanyň bu gurama bilen hyzmatdaşlygyny dowam etdirjekdigini hem sözüne goşdy.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen, Orsýetiň RIA nowosti agentliginiň ekspertler geňeşiniň agzasy Sanobar Şermatowanyň pikirine görä, Astanadaky Sammitde gozgalan meseleler adam hukuklarynyň kemsidilmegi we demokratik ösüşiň ýoklugy bilen bagly problemalara regionyň döwletleriniň ýeterlik derejede ähmiýet bermeýänligini görkezdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton (çepde) we Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç ÝHHG-niň Sammitinde, Astana, 1-nji dekabr.
“Bu tema Türkmenistanyň we Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleriniň ýolbaşçylarynyň bähbitlerine gabat gelmeýäne meňzeýär. Şu sebäpden uzakmöhletleýin proses bolan demokratik ösüşe bu ýurtlaryň häzirki syýasy planlarynyň çäginde çynlakaý garalmaýar” diýip, Şermatowa aýdýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Sammitde eden çykyşynda: “Adam hukuklary berjaý edilmese, meseläniň milli plana goşulmagy ýeterlik däl. Hökümetleriň diňe özüne tarapdar jemgyýetçilik guramalaryna ýol berip, beýlekileriň öňüne böwet salmagy ýerlikli däl. Iş ýüzünde žurnalistler basyşa we hatda hüjüme sezewar edilýärkä, metbugat azatlygynyň konstitusiýalarda kepillendirilmegi hem ýeterlik däl” diýdi.
Sammitiň öňýanynda ABŞ-nyň “Freedom Now” guramasy ýörite açyk hat ýaýradyp, ÝHHG-e agza döwletleriň özleriniň adam hukuklaryna hormat goýýandyklaryny subut etjekdiklerine umyt bildirdi. “Freedom Now” guramasynyň beýanatynda Türkmenistan ÝHHG giňişliginde adam hukuklaryny iň gödek bozýan ýurtlaryň biri hökmünde görkezilýär. “Mentalitet meselesi”
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Astanadaky Sammitde, 1-nji dekabr.
Sammitde eden çykyşynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow demokratik ösüş meselesini agzap, ýurduň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda reformalaryň geçirilýänligini, ol reformalaryň ýurduň kanuny binýadynyň döredilmegine, adamlaryň raýat hukuklarynyň we azatlyklarynyň üpjün edilmegine gönükdirilýänligini aýtdy.
Astandaky ÝHHG-niň Sammitine žurnalist hökmünde gatnaşýan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň müdiri Ýedigeý Magauin Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň demokratik ösüş barada sözlän sözünde halkyň milli aýratynlygynyň, türkmen halkynyň ‘mentalitetiniň’ we däp-dessurlarynyň hasaba alynmagynyň zerurlygyny bellänligine ünsi çekýär.
S.Şermatowanyň pikirine görä, Türkmenistanyň ýolbaşçylary halkyň milli aýratynlyklaryna salgylanyp, demokratik ösüşe ýol bermän gelýän hem bolsalar, halkda öz hukuklaryny goramak we talap etmek tejribesiniň ýoklugy hem demokratik ösüşe päsgel berýär. Bilermen häkimiýetleriň eden-etdiligine we şahsyýet kultuna boýun bolmak bilen demokratik ösüşe eýe bolmagyň mümkin däldigini nygtaýar.
ÝHHG-niň ýokary derejeli duşuşygy 2-nji dekabrda plenar sessiýasy bilen dowam etdiriler. Häzirki Sammit guramanyň taryhynda ýokary derejeli duşuşyklaryň 7-njisi bolup durýar. Ozalky sammitler 1975-nji ýylda Helsinkide, 1990-njy ýylda Parižde, 1994-nji ýylda Budapeştde, 1996-njy ýylda Lissabonda we 1999-njy ýylda Stambulda geçirilipdi.


text:
Şu gün halkara “Serhetsiz reportýorlar” guramasy uýgur milletinden bolan žurnalist Geýret Niýazyň Hytaýyň häkimiýetleri tarapyndan tussag edilmegini ýazgaryp beýanat ýaýratdy.
Ýakynda žurnalist Geýret Niýaz Hytaýyň Ksiňjan regionynda geçen ýylky bolan bulagaýçylyklar barada daşary ýurtly žurnalistlere interwýu beripdi.
Bu wakanyň yzy bilen Hytaýyň häkimiýetleri ony «döwletiň howpsuzlygyna howp abandyrmakda» aýyplap, tussag etdiler. Hytaýyň sudy ony 15 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy ýerli aktiwistler Geýret Niýaza sudda öz hukugyny goramak üçin hiç hili mümkinçiligiň berilmändigini we bu iş boýunça Urumçy şäheriniň sudunyň bir günde gutarnykly karar çykarandygyny aýdýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň merkezi we günbatar böleklerinde ýaragly güýçleriň taýýarlygyny barlamak boýunça gyssagly türgenleşik geçirmegi tabşyrdy.
Orsýetiň Goranmak ministri Sergeý Şoýgu salgylanmak bilen habar berilişine görä, Putin türgenleşigi çarşenbe güni Moskwanyň wagty bilen gündiz sagat ikide geçirmegi tabşyrypdyr.
Bu türgenleşik Orsýetiň günbatardaky goňşusy Ukrainada prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýet başyndan çetleşdirilmegi bilen baglyly syýasy dartgynlylygyň dowam edýän wagtyna gabat geldi.


text:
Şu gün Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk gurmasynyň media azatlygy boýunça wekili Mikloş Harasti Özbegistanda žurnalistleriň ýanalmagy bilen bagly ýagdaýlara düýpli alada bildirýändigini mälim etdi.
Mikloş Harasti bu barada Özbegistanyň daşary işler ministri Wladimir Norowa ýazan hatynda ýakynda bu ýurtda birnäçe žurnalistiň tussag edilmegi bilen baglanyşykly wakalara ünsi çekip, bu žurnalistlere garşy ýapyk gapylaryň anyrsynda geçirilen sud diňlenişiginiň we olara bildirilen gümürtik aýyplamalaryň uly alada döredýändigini nygtapdyr.


text:
Ýakynda Gazagystanyň paýtagtynda geçirilen film bäsdeşliginde ýaş film döredijiler Astananyň we bütin ýurduň simwoly bolmaga mynasyp gahrymany döretmäge synanyşdylar.
Agzalalyk ýurduň bölünmek howpuny döredýär. Eli ýaragly erbet adamlar Astananyň ýalpyldap duran köçelerine zarba urýar. Gazagystana gahryman gerek, sebäbi hatda “ýurduň gudratly lideri” hökmünde wasp edilýän awtoritar lider Nursoltan Nazarbaýew hem ýagdaýy öz eline alyp bilmeýär.
Ýaş režissýorlar we animatorlar täze gahrymanlary döredip, ýurdy halas etmegi başarana meňzeýärler. Olaryň döreden gahrymanlary ýurduň milli talaplaryna gabat gelýär.
Bu režissýorlar – Ýaşlar üçin sungat festiwalynyň ýeňijileri. Meşhur gazak režissýory Timur Bekmambetowyň Astanada gurnan bu Halkara festiwaly 3-nji iýulda tamamlandy.
Bäsleşige Aziýa regionynyň 100-den gowrak ýaş režissýorlary gatnaşdy, olardan Gazagystanyň paýtagtynyň simwoly bolup biljek özboluşly gahrymanyň obrazyny döretmek talap edilipdi.
Bäsleşigiň temasynyň Astananyň şu ýylyň dekabr aýynda bellemäge taýýarlanylýan 15 ýyllygyna gabatlap saýlanan bolmagy ahmal. Nazarbaýew nebitden gelýän girdejiler köpelip başlan döwründe, 1997-nji ýylda Gazagystanyň paýtagtyny Almatydan Astana geçiripdi.
Ýeňiji kim?
Ýeňiş gazanan gysga filmiň režissýory Wladimir Sim geçmişden geljege gelen Abulkhaýyr atly gahrymany görkezdi.
Emma Sim täze bir obrazy döretmedi ol orta asyrlarda ýaşan han Abulkhaýyry häzirki döwre göçürdi we oňa ýaramazlyga garşy göreşmek üçin jadygöýlik ukybyny berdi.
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Roza Otunbaýewanyň ogly Ataý Sadybakasow film bäsleşigine özüniň gysga multfilmi bilen gatnaşdy. Onuň “Super gahryman” atly eseri üjünji orny eýeledi, emma Hytaýyň we Günorta Koreýanyň režissýorlarynyň kartinalaryndan yza galdy.
Filmde biline Gazagystanyň milli baýdagyny ýatladýan guşagy dakynan daýaw bir adam öz duşmanlaryny ýeňensoň asmana uçup gidýär.
Indiki kadrda Gazagystanyň prezidentiniň Ak Orda köşgi görkezilýär. Tomaşaçylara arkasyndan görkezilen çal saçly adam öz kömekçisiniň beren gürrüňlerini makullap, başyny atýar. Bu Astananyň hakyky halas edijisiniň Nazarbaýewdigini aňladýar. Hut Nazarbaýewiň özi gerek bolan ýagdaýda gahrymany çagyrýar.
Bu filmi žýuri bilen bilelikde Nazarbaýewiň özi-de, gürrüňsiz, makullardy.


text:
Respublikan partiýasynyň Kongrese saýlawlarda ýeňiş gazanmagy Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň ugurlaryna güýçli täsir etjege meňzeýär. Ekspertler: “Eýran barada berk liniýa ýörediler, Orsýet bilen gatnşyk çylşyrymlaşar, amerikan esgerleriniň Owganystandan çykarylmagynyň hem yza süýşürilmegi mümkin” diýýärler.
Ýöne dürli ýurtlary Birleşen Ştatlaryň ýarany ýa duşmany diýip bölmekde hem garaşylmadyk ýagdaýlaryň bolmagy ahmal. Bu näbellilige sebäp bolýan respublikanlaryň Wekiller palatasyna kontrollyk etmegine kömek eden “Tea Party” hereketiniň daşary syýasy meselelerde tutumynyň anyk däldigi.
Ýöne belli zat bu saýlawdan soň hem Amerikanyň ýurduň çäklerinden daşarda alyp barýan işleriniň esasy sudurynyň üýtgewsiz galjakdygy. Sebäbi Birleşen Ştatlaryň Baş kanunynda daşary syýasatyň ugurlaryny kesgitlemekde prezidente köp ygtyýar berilýär. Galyberse-de, Senat şindi-de demokratlaryň kontrollygynda. Prezidentiň işlerini goldamakda we bökdemekde munuň hem uly roly bar.
Ýöne indi Wekiller palatasy respublikanlaryň kontrollygynda. Bu hem Ak Tama garşy çykmaga olaryň elinde bir mümkiniçilik bolup durýar.
Öňki diplomat Elliott Abrams Eýranyň ýadro programmasy baradaky syýasatyň berkemegine garaşýar. Ol: “Meniň pikirimçe, respublikanlar Eýran bilen gepleşik geçirip, olaryň uran baýlaşdyrmagyna ýol berjek ylalaşyklar bolmaly däl diýerler. Olar tutumy gataldyp, gepleşik arkaly gelnen her bir ylalaşyk uran baýlaşdyrylmagynyň soňy bolmaly diýerler. Administrasiýanyň Eýran barada girizen sanksiýalary güýçli goldanar” diýýär.
Dörän täze ýagdaýdan zyýana uçramagy mümkin ýene bir zat-da ýadro ýaraglarynyň sanyny çäklendirmek barada Orsýet bilen bolan täze START şertnamasy. Obama bilen Medwedew tarapyndan aprel aýynda gol çekilen bu şertnamany hem Orsýetiň parlamenti hem-de amerikan Senaty oňlamaly.
Waşingtonyň Brookings institutynyň işgäri Fiona Hilliň pikiriçe, respublikanlaryň senatyň bu şertnamany oňlamazlygyny wagyz etmegi ähtimal. “Administrasiýa muny (START şertnamasyny) çyndan isleýäne meňzeýär. Ýöne respublikanlar olaryň hiç bir meselede üstünlik gazanmagyny islänoklar” diýip, Hill aýdýar.
Respublikanlaryň daşary syýasatda tejribeli wekilleri, şol sanda prezidentlige öňki kandidaty John MkKein hem Obamanyň amerikan esgerlerini Owganystandan çykarmak barada sene bellemegini tankytlady. Ýöne “Tea Party” agzalarynyň bu baradaky tutumy belli däl. Olaryň käbir zatlary garyşdyrmagy mümkin.
Häzir belli zat bu saýlawdan prezident Obamanyň güýçsüz prezident bolup çykanlygy.
Abrams muny şeýle düşündirýär: “Umuman aýdanyňda, oňa garşy çykjak her bir adamyň garşy çykmak aňsat diýip pikir etmegi mümkin. Mysal üçin, ysraýyllylar bilen palestinalylaryň hiç biri gepleşigi, biziň Birleşen Ştatlarda isleýşimiz ýaly, islemeýäne meňzeýar. Meniň pikirimçe, olaryň ikisi-de indi gepleşiklerden yza çekiljek bolsa, özüni öňküsinden erkinräk duýar”.
Abramsyň pikiriçe, bu saýlawlaryň netijesi Obamanyň işini birneme kynlaşdyrdy.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda şaýy hazara azlygyndan on müňlerçe adam millionlarça dollarlyk elektrik energiýa proýektine garşy protest geçirýär.
Owgan polisiýasy protestçileriň prezidentiň köşgüniň golaýyna gelmeginiň öňüni almak üçin Kabulyň merkezine gidýän ýoly böwetledi.
Hazara azlygynyň liderleri Türkmenistandan Kabula 500 kilowat elektrik energiýany akdyrmagy planlaşdyrýan proýektiň, ilatynyň aglabasy hazaralardan ybarat Bamiýan welaýatyndan geçirilmegini talap edýärler.
Gürrüňi edilýän elektrik liniýasyny ilkibada Owganystanyň merkezindäki Bamiýan welaýatyndan geçirmek planlaşdyrylýardy. Emma owgan hökümeti Kabulyň demirgazygyndaky Salang ugrunyň has golaýdygyny we munuň proýektiň çalt amala aşmagyna hem-de millionlarça amerikan dollaryny tygşytlamaga ýardam berjekdigini aýdyp, proýektiň geçjek ugruny üýtgetdi.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň eýran hökümetiniň hiç wagtda ýadro ýaragyny döretmejegi barada eden çykyşy dünýä derejesinde reaksiýa döretdi. ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Rohaniniň penşenbe güni amerikan telewideniýesinde eden bu çykyşynyň pozitiw bolandygyny aýtdy, emma “bar zadyň synagdan geçmelidigini” belledi.
Penşenbe güni irden NATO-nyň Baş sekretary Andres Fog Rasmussen Rohaniniň “NBC News” telekanalyna beren interwýusynyň örän täsirli bolandygyny aýtdy. Rasmussen Rohaniniň Eýranyň gapma-garşylyk döreden ýadro programmasy barada günbatar döwletleri bilen gepleşik geçirmäge ygtyýarynyň bardygy barada aýdan sözlerini aýratyn belledi.
Şol bir wagtda-da, Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu Rohaniniň Eýranyň hökümetiniň ýadro ýarygyny döretmejegi barada eden çykyşyny Tähranyň dünýäni aldamak üçin edýän synanyşygy, diýip atlandyrdy.
Ysraýyl ençeme günbatar döwleti bilen bir hatarda Eýran ýadro ýaragyny döretmek boýunça gizlin iş alyp barýar, diýip hasap edýär.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Rohaniniň halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygy ýola goýmak tagallalaryny makullady.


text:
Moskwaly sülçiler 24-nji awgustda 46 ýaşyndaky türkmen, üç çaganyň kakasy Batyr Bekmyradowy we onuň hemşerilerini tussag etdiler diýip, rus metbugaty habar berýär.
Tutulan adamlar Moskwa oblastynyň Ozýory şäher okrugynyň ýaşaýjylary bolup, kanunlaşan ogry, Şakro Molodoý lakamly jenaýat başlygy Zahariý Kalaşowyň haýryna paýtagtyň biznesmenlerinden, gorkuzmak arkaly, uly möçberde pul toplaýan eken.
Russiýa Federasiýasynyň IIM-niň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, ýörite operasiýa mahalynda «guramaçylykly toparyň bäş agzasy tussag edildi.
Rus metbugatynyň maglumatyna görä, Batyr 1970-njiýylda Çärjew, häzirki Türkmenabat şäherinde doglup, 1991-nji ýylda Rýazandaky harby-desantçylyk uçilişesini tamamlapdyr we 218-nji ýörite maksatly aýratyn batalýona iberilipdir.
Öň gahryman, soň - jenaýatçy
Ol 2005-nji ýyldan Ozera raýonynda Bütinrussiýa syýasy-jemgyýetçilik guramasy bolan «Söweşjeň doganlygyň», «Russiýa Desantçylar birleşiginiň» «Adalatly Russiýa» partiýasynyň raýon bölüminiň başlygy bolupdyr.
Rus metbugaty tussag edilen toparyň gorag-howpsuzlyk kärhanasynyň wekilleri hökmünde hereket edendigini, şu sebäpden olara ýarag götermek rugsadynyň berlendigini belleýär.
Polisiýanyň maglumatyna görä, olar biznesmenlere haýbat atyp, demir taýak bilen urup, örän gazaply darapdyrlar.
Moskwaly sülçüler şu ýylyň 20-nji awgustynda bu toparyň garşysyna RF-nyň Jenaýat kodeksiniň 163-nji maddasynyň 3-nji bendi – «Gorkuzyp pul almak» boýunça jenaýat işini açypdyrlar. Berilýän maglumata görä, toparyň agzalary kanunlaşan ogry Zahariý Kalaşowyň adyndan hereket edip, 10 mln rubl talap edip, bir biznesmeni ýenjipdirler.
«Ozýory-Info» neşiriniň ýazmagyna görä, Ozýoryda geçirilen öý dökmeler we tussag etmeler şu iş bilen bagly.
Ozalky desantçy Batyr Bekmuradowyň Ozýory etrabynda 2005-nji ýylda peýda bolandygy we şol döwürde raýon ýolbaşçylygyna saýlanan Anatoliý Poçukaýewiň kömekçisi wezipesine bellenendigi aýdylýar.
Batyr Bekmyradowyň tussag edilen wagty Orsýetiň Federal derňew býurosynyň Moskwada, Russiýanyň derňew komitetiniň baş jenaýat-agtaryş edarasynda barlag geçirýän wagtyna gabat geldi. Interfaksyň ýazmagyna görä, Derňew komitetiniň Moskwadaky edarasynyň başlygynyň orunbasary Denis Nikandrow iş kabinetinde, wezipe jenaýatçylygynda aýyplanyp tussag edilipdir.
«Moskowskiý komsomoles» bu tussag etmeleriň we barlaglaryň 11-nji iýulda Zahariý Kalaşowyň Moskwada bir kafeniň eýesinde uly möçberde pul almakda aýyplanyp tutulmagy bilen baglydygyny ýazýar.
Batyr Bekmyradow rus metbugatyna 2008-nji ýylda beren interwýusynda öz atasynyň Çärjewde milisiýanyň polkownigi bolandygyny aýdypdyr. Ozalky desantçynyň öz sözlerine görä, ol harby gulluk döwründe – Pridnestrowýede, Ýugoslawiýada we Çeçenistanda 17 operasiýa gatnaşypdyr.
Metbugat maglumatlaryna görä, türkmenistanly desantçy Orsýetde ozal «Şahsy edermenligi üçin», «Gaýduwsyzlygy üçin», «Hyzmatlary üçin» diýen medallar bilen sylaglanypdyr.


text:
Şu günler Türkmenistanyň orta mekdeplerinde 25-nji maý Soňky jaň dabarasyna taýýarlyk çäreleri dowam edýär. Adatça, bu dabara üçin okuwçylaryň täze egin-eşik, aýakgap, mekdebiň bezegi, mugallyma sowgat diýip, ýüzlerçe manat çykdajy etmeli bolýandygy aýdylýar.
Bu çykdajylaryň bolsa, okuwçylaryň ene-atalaryna maddy taýdan agram salýandygy bellenilýär. Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrabyndan özüni Humaý diýip tanyşdyran pensioner zenan, şeýle wakalaryň kähalatlarda pajygaly ýagdaý bilen tamamlanýan wagty hem bolýar diýýär.
Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Türkmenistan ýerli bazary goramak, daşary ýurda gidýän altyn pullary tygşytlamak maksady bilen daşary ýurtlardan getirilýän azyk önümleriniň käbir görnüşleriniň gümrük paçlaryny ýokarlandyrýar.
Türkmen mediasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň anna güni geçirilen hökümet maslahatynda ýurda daşardan getirilýän azyk önümleriniň käbir görnüşlerine täze gümrük paçlaryny bellemek barada edilen teklibi tassyklandygyny habar berýär.
Döwlet baştutany Ministrler kabinetiniň 21-nji awgustda geçirilen mejlisinde hökümete käbir azyk önümleriniň importyny azaltmak, olaryň ornuny tutýan önümçilikleri döretmek we käbir azyk önümleriniň gümrük paçlaryny ýokarlandyrmak arkaly ýerli bazary goramak boýunça teklipleri taýýarlamak üçin on gün möhlet beripdi.
On günde bitirilen iş
Hökümet başlygynyň söwda pudagyna gözegçilik edýän orunbasary Pälwan Taganow mejlisde bu tabşyryklar boýunça edilen işleriň hasabatyny berdi.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ýurda getirilýän önümleriň esasy bölegi önümçilik-tehniki maksatly önümlerden ybarat bolup durýar.
Ýagny, Taganowyň tassyklamagyna görä, daşarydan getirilýän azyk önümleri importyň 6,1 prosentini tutýar. Şeýle-de ol şu ýylyň ýedi aýynyň dowamynda ýurtda sarp edilen miwe şireleriniň 96,8 prosentiniň, suwlaryň 91,8, konserwirlenen gök önümleriň 87,2 kolbasa önümleriniň bolsa 61,8 prosentiniň Türkmenistanda öndürilendigini aýtdy. Umuman, wise-premýer bu önümleriň ýurtda ýeterlik derejede öndürilýändigini belledi.
Bu ýagdaý, Taganowyň tassyklamagyna görä, gürrüňi edilen önümleriň daşary ýurtlardan getirilmegini azaltmaga hem-de içerki mümkinçilikler esasynda ýerli bazary üpjün etmäge doly mümkinçilik berýär.
Şunuň bilen baglylykda, hökümet başlygyna daşary ýurtlardan getirilýän azyk önümleriniň käbir görnüşlerine degişli gümrük paçlaryny girizmek teklip edildi.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, ýurduň prezidenti bu teklipleri doly tassyklap, ýerli çig mallaryň hasabyna azyk önümlerini öndürýän täze kärhanalaryň döredilmeginiň wajypdygyny nygtapdyr.
Ýöne gümrük paçlarynyň näçe ýokarlanjagy, azyk harytlarynyň haýsy görnüşlerine goşmaça paç salynjagy we täze tölegleriň haýsy wagtdan güýje girjegi barada anyk bir zat aýdylmaýar.
Hyýar importy alada döredipdi
Prezident Berdimuhamedow 14-nji awgustda geçiren hökümet maslahatynda häzirki döwürde Türkmenistana daşary ýurtlardan getirilýän soganyň möçberiniň 21 prosent, kartoşkanyň möçberiniň 18 prosent, hyýaryň möçberiniň 45 prosent, pomidoryň möçberiniň bolsa üç esse artandygyny aýdypdy. Şeýle-de ol bu gök önümleri daşary ýurtlardan getirmek üçin 50 million amerikan dollary möçberinde serişde harçlanandygyny aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan dünýäde nebitiň bahasynyň arzanlamagy we döwlet gaznasyna gelýän girdejiniň azalmagy bilen baglylykda öz import ýollaryny optimallaşdyrmagyň çäresini agtarýar.
Bu çäreleriň çäginde daşary ýurtlara eksport edilýän we daşardan getirilýän önümleriň öwezini tutjak önümleri köp öndürmek göz öňünde tutulýar.
Emma Azatlyk radiosynyň habarçylary bilen söhbetdeş bolýan ýerli kärendeçileriň aýtmaklaryna görä, gök önümleriň bolçulygyny döretmeli daýhanlaryň ýer eýesi, suw eýesi bolmak, erkin bazar şertlerinde has erkin we netijeli işlemek, gowy gazançly, gurply daýhana öwrülmek arzuwlary emeli bökdençlikler sebäpli iki onýyllykdan gowrak wagt bäri başa barman gelýär.


text:
Saglygy saklaýyş infrastrukturasyny ösdürmek Türkmenistanyň sosial syýasatynyň ugrudyr, diýip resmi maglumatlarda nygtalýar. Türkmen mediasynyň habar berişine görä, şu ýylyň dowamynda “Daşoguz” atly sanatoriý işe berlipdir, Aşgabatda we ýurduň ähli welaýatlarynda tiz kömek merkezleri, derman öndürýän kärhanalar, bilim-terbiýe beriji toplumlar we olaryň ýanlarynda 420 adamlyk dikeldiş merkezleri gurlupdyr. Üstesine kardiologiýa ýürek-damar keselleri boýunça gospital we onuň ýanynda ylmy-kliniki merkezi ulanylyşa tabşyrylypdyr. Agzalan obýektleriň ählisiniň iň ösen enjamlar bilen abzallaşdyrylyp, dünýä derejesiniň kadalaryna doly laýyk gelýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy, hususan-da, paýtagtdaky agzalan medisina edaralarynda hyzmatlaryň hili we elýeterliligi barada gürrüň bermegi Aşgabadyň ýaşaýjysy ýazyjy Amanmyrat Bugaýewden sorady.


text:
Sorag 1: Saýty kim döretdi? Döredenler daşary ýurtlylar bolmaly we olar takyk syýasy maksatlar bilen saýty döreden bolmalydyr?
Jogap: Saglyk.info saýty Türkmen halkynyň saglyk baradaky bilim derejesi we düşunjesi barada çynlakaý aladalanýan Türkmenler tarapyndan döredildi. Sen bu meseleler bilen gyzyklanýan bolsaň bize goşul! Kömegiňe we goldawyňa elmydama isleg bardyr.
Sorag 2: Näme maksatlar bilen bu maglumatlar Internetda goyulýarka? Sebäbi Interneda baglanmak Türkmenistanda gaty kyn, hemmelere elýeter däl, onuň tizligi haýal.
Jogap: Hawa, entek Türkmenistanda Internet hemmelere elýeter dal, ýone saýt üç ýylyň dowamynda ýurtda ýaşaýan okyjylaryň arasynda goldaw tapmana başardy. Saglyk we daşky gurşaw barada täze, ýokary hilli türkmen dilinde bolan materiallary taýynlamak we olary köpçülige hödürlemek – bilimi artyrmakda ilkinji möhüm ädim bolýar diýp hasaplaýas. Bu saýt türkmen dilinde saglyga degişli meselelerden söz açýan birinji we ýeke-täk çeşme bolup durýandyr. Internet hyzmatlary kämilleşenden soň bu maglumatlar köpçüligiň peýdalanmagy üçin taýyn bolup durar. Käbir okyjylar saýtdaky maglumatlary indirip we çap edip, Internedy ýok kärdeşleri, okadýan mekdep okuwçylary we talyplary, dost-ýarlary bilen paýlaşýarlar.
Sorag 3: Bu başlangyjy kim maliýeleşdirýär?
Jogap: Täze, peýdaly, ýokary hilli makalalary, kitapçalary taýynlamak, lukmanlar tarapyndan okyjylaryň soraglaryna jogap bermek kän wagty we pul serişdesini talap edýar. Hemme ýerde bolşy ýaly, girdeji almak üçin däl-de, ynsanperwerlik maksady bilen döredilen başlangyjy işletmek hem-de kämilleşdirmek uçin, biz pul serişdeleriň we donorlaryň gözleginde. Şeýle-de, biz elmydama täze we gyzykly teklipleriň we täze hyzmatdaşlygyň gözleginde. Bize haýyr-sahabat işine düşünýän we goldaw berjek adamlary tapmana kömek ber! Biz elmydama Türkmen halkyna saglyk baradaky esasy maglumatlary ýaýratmagyň gymmatyna düşünýan adamlaryň we guramalaryň gözlegindediris.
Sorag 4: Men siziň terjime eden kitaplaryňyzy çap edip ýaýradyp bilerinmi?
Jogap: Işgärler topary iki kitaby: Maşgala Saglygy we Amaly Gollanma: Daşky Gurşaw we Adam Saglygy kitaplary terjime edip köpçülige hödürledi. Iki kitaby hem saýtdan doly göwrümde indirip, çap edip bolar. Kitaplaryň çap edip ýaýradylmagy bizi begendirer. Bize bu barada habar ediň.Biz hyzmatdaşlygyň anyk şertleri barada gepleşip, siz üçin oňaýly çözgütleri tapmaga taýyndyrys.
Sorag 5: Men Saglyk.info saýtyndan alnan bloglary, makalalary, kitapçalary, lukmanlaryň jogaplaryny sosial ulgamlarynda, başga saýtda paýlaşyp, goýup bilerinmi?
Jogap: Elbetde, paýlaşyp bilersiňiz. Bu siziň saglyk meselelerine degişli bilimi ýokarlandyrmaga edilýän işe uly goşandyňyz bolar. Ýone maglumatlaryň çeşmesini görkezmegi ýadyňyzdan çykarmaň!
Sorag 6: Men tejribeli lukman. Men nahili şertlerde bu işe gatnaşyp bilerin?
Jogap: Saýt lukmanlary hyzmatdaşlyga çagyrýar. Hyzmatdaşlygyň şertleri bilen saýtda ýerleşdirilen bildirişden tanşyp bilersiňiz.
Sorag 7: Men lukmançylyk uniwerstitetinde okaýaryn. Men saýtyň işine gatnaşyp bilerinmi ýa-da okuwy gutaryp, diplom alýançaň garaşma hökmanmyka?
Jogap: Biz üçin seniň näçinji ýylyň talybydygynyň tapawudy ýokdur. Sen adam saglygy, daşky gurşaw bilen adam saglygynyň baglanşygyna degişli meseleler bilen gyzyklanýamyň? Bar bolan kynçylyklar seni alada goýýarmy? Onda bize goşul! Diplomyňy alýançaň garaşma. Öňde goýulýan maksatlar uly hem-de wajyp bolup, seniň kömegiňe elmydama isleg bardyr.
Sorag 8: Men mekdepde mugallym bolup işleýän. Men siziň peýdaly maglumatlaryňyzy ýaýratmakda nähili kömek edip bilerin?
Jogap: Saýtdaky hemme materiallary printerdan çykaryp öz kärdeş mugallymlaryňyz, okuwçylaryňyz bilen paýlaşyp, bilim bermek işinde ulanmagyňyzy maslahat berýäs. Ondan başga-da, öz ýaşaýan ýeriňizdäki adam saglygyna we daşky gurşawa degişli meseleler barada bize habar bermegiňizi haýyş edýäs. Biz täze mowzuklar, galdyrylmadyk wajyp meseleler barada maglumat hödürlemegi öz öňümizde maksat edinýäris.
Sorag 9: Men halkara gurmasynyň Türkmenistandaky edarasynda işleýän. Bizde adam saglygyna we daşky gurşawa degişli Türkmen dilinde köpçülige niýetlenen materiallar bar (kitapçalar, makalalar, kitaplar). Siz şu materiallary www.saglyk.info saýtynda ýerleşdirip ýa-da olara çelgileri görkezip bilersiňizmi? Biziň guramamyzyň web sahypasynyň adresyny Salgylar bölüminde ýerleşdirip bilersiňizmi?
Jogap: Elbetde, saýtyň maksady köpçülik uçin niýetlenen saglyga we daşky gurşawa degişli Türkmen dilinde bolan hemme maglumatlary halka elýeterli etmekdir. Bu maksada ýetmek uçin hemme guramalar, aladalanýan adamlar hyzmatdaşlykda bolmaly. Bize maglumatlaryňyzy ýollaň we habarlaryňyz bilen paýlaşyň!
Teswirlemeler
Dyrnaklaryň köp wagt suwda saklanmagy, ýaşaýyşda ulanylýan ýuwujy maddalar bilen, önümçilikde aşgarlar ýa-da turşylyklar bilen galtaşmagy, temperaturalaryň üýtgemegi( daşda sowuk, öýde ýyly), gyş aýlary el-aýaklaryň sowukdan goralmazlygy, iýmitde sink, kalsiý, selen, kadmiý minerallaryň we A,D,E witaminleriň ýetmezçiligi dyrnaklaryň döwülmegine getirip bilse, şikeslenmeler, dyrnaklaryň kömelekli zeperlenmeleri, dar köwüş geýme, dyrnaklary gaty gysga gyrkma olaryň töweregindäki deriniň içine ösmeginiň sebäbi bolup biler. Sebäpleri bilip we olary aradan aýryp, siz dyrnaklaryňyzyň sagatlygyny gazanyp bilersiňyz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 16-njy iýunda, aýdylýan zatlara we Sowuk uruş ritorikasynyň gaýdyp gelmegine garamazdan, ABŞ-nyň Gündogar Ýewropada agyr ýaraglary ýerleşdirmek ähtimallygyndan beýle bir alada galmaýandygyny aýtdy.
Synçylar NATO howpy diýilýän babatda uly bir dowul turuzmaly däl diýip, ol Finlandiýanyň prezidenti bilen duşuşykdan soň guralan metbugat ýygnagynda aýtdy.
"Elbetde, biz hemme zady analizläris, bu ýagdaýa seresaplyk bilen syn ederis. Häzirlikçe, men bizi aýratyn alada goýar ýaly zat görmeýärin» diýip, Putin aýtdy.
Biraz öň şu ýyl Orsýetiň ýadro arsenalyny kontinentara ballistik raketalaryň 40 gowragy bilen kuwwatlandyrjagyny aýdan rus lideri Moskwanyň diňe özüni goramakçy bolýandygyny nygtady.
«Biziň serhetlerimize gelýän NATO-nyň özi, biz hiç ýere barmaýarys» diýip, ol aýtdy.


text:
Şu gün Hindistanyň merkezi regionynda ýerleşýän Bhopal şäherçesinde ýüzlerçe adamlar bu şäherçede ýüz beren himiki heläkçiligiň ýyl dönümine gabatlap protest ýörişini geçirdiler.
Ýörişe gatnaşanlar bu himiki tragediýada ejir çekenlere talabalaýyk medisina ýardamlarynyň hem-de kompensasiýalaryň berilmegi baradaky talaplar bilen çykyş etdiler.
25 ýyl mundan ozal, ýagny 1984-nji ýylyň 3-nji dekabrynda Hindistanyň şu Bhopal şäherçesiniň golaýynda ýerleşen Union Sarbide atly pestisid zawodyndan zäherli gazyň atmosfera ýaýramagy netijesinde ýüze çykan tragediýa dünýä taryhynda ýüz beren iň bir ýaramaz industrial heläkçilikliklerden biri hasaplanylýar. Edil şol wakanyň özünde azyndan 3 müň 500 töweregi adam ölüpdi. Ýöne zäherli gazyň daşky sreda ýaýramagynyň ýerli ilata ýetiren saglyk problemalary zerarly bu şäherçede soňky ýyllarda jemi ölen adamlaryň sany 15 müňden hem gowrak diýlip hasaplanylýar.


text:
“Crude Accountability” atly gurama Türkmenistan boýunça täze hasabatyny ýaýratdy. Gurama Hazar deňziniň Türkmenistana degişli bölegindäki nebit önümçiliginiň töwerek-daşa howp salýandygyny we ilatyň hak-hukuklaryny depeleýändigini aýdýar. “Crude Accountability” gara deňiz we hazarýaka regionlarda ekologiýany we adam hukuklaryny goramak boýunça jemgyýetçilik guramalary we aktiwistler bilen işleşýär.
“Crude Accountability” guramasynyň hasabatynda Hazar deňziniň Türkmenistana degişli böleginiň suwa dökülýän nebit önümleri bilen yzygiderli hapalanýandygy aýdylýar. Hasabata görä, netijede tebigata we, hususan-da, dünýä derejesinde seýrek jandarlaryň we ösümlikleriň ençemesiniň saklanyp galmagy üçin ähmiýetli Hazar zapowednigine howp abanýar.
Nebitiň dökülmegi
Guramanyň täze hasabatynda 2000-nji ýyldan bäri nebitiň dökülmegi bilen bagly wakalaryň ýüzlerçesiniň bolandygy, olaryň, şol sanda günbatarly nebit öndüriji şirketler tarapyndan işlenýän ýataklarda hem ýüze çykandygy aýdylýar. 2000-2012-nji ýyllaryň aralygynda jemi 701 wakanyň hasaba alnandygy, olaryň ençemesiniň Türkmenbaşy aýlagynda, Awazanyň golaýynda we Çeleken ýarymadasyndan günbatarda ýerleşýän ýerde bolandygy hasabatda habar berilýär.
“Crude Accountability” guramasy öz hasabatynda, hususan-da, Ylyma ýardam berýän amerikan assosiasiýasynyň (AAAS) sputnikden alan suratlaryna we kartalaryna esaslanýandygyny aýdýar we suratlaryň nebit-gaz önümçiligi sebäpli töwerek-daşyň hapalanmagynyň möçberiniň şu çaka çenli kiçeldilip görkezilendigini belleýär.
Guramanyň ýerine ýetiriji müdiri Keýt Uotersiň sözlerine görä, barlaglaryň netijesinde Türkmenistanyň Hazar deňzindäki böleginde nebitiň yzygiderli dökülmegi bilen bagly ýagdaýlar “Petronas” we “Dragon oil” kompaniýalary tarapyndan dolandyrylýan ”Blok 1” we ”Blok 2” ýataklarda anyklanypdyr. Bu waka barada 12 ýylyň dowamynda habar berilmändigi hasabatda nygtalýar.
Ilatyň haky
Türkmenistan Aarhus konwensiýasyna goşulan ýurt. Bu konwensiýa bolsa ýurduň raýatlarynyň ekologiýa meseleleri barada maglumat almaga, ekologik problemalaryň çözgüdine gatnaşmaga we bu ugurdan hukuklary bozulan ýagdaýynda suda ýüz tutmak hukugyna kepil geçýär diýlip “Crude Accountability” guramasynyň hasabatynda aýdylýar. Bu dokumentde bellenişine görä, muňa garamazdan, türkmen hökümeti we Türkmenistanda gaz önümçiliginde işleýän daşary ýurt şirketleri nebit-gaz proýektlerini jemgyýetçilikden ýapyk saklaýarlar.
Şeýle-de nebit-gaz önümçiliginden gelýän girdejiler meselesinde hem açyklyk ýok, ekologiýa degişli proýektler barada jemgyýetçilik bilen ýeterlik derejede maslahat edilmeýär diýlip hasabatda aýdylýar.
Nebit-gaz önümçiligine degişli maglumatlaryň ýapyklygy sebäpli ilat ekologiýa taýdan bar bolan töwekgelçiliklerden habarsyz galýar diýlip, hasabatda bellenýär.
“Crude Accountability” guramasy Türkmenistanyň Hazar deňziniň boýundaky Awaza we Tarta obalarynyň zor bilen göçürlendigine hem üns berýär we Awaza obasynyň prezident Berdimuhamedowyň goldaýan gymmatbaha Awaza syýahat zonasynyň gurluşygy üçin ýok edilendigi aýdylýar. Tarta obasynyň 2010-njy ýylda ýok edilendigi, onuň ýaşaýjylaryna kompensasiýanyň berilmändigi hem hasabatda habar berilýär.
Rekomendasiýalar
“Crude Accountability” guramasy öz hasabatynda türkmen hökümetine, Türkmenistan bilen işleşýän halkara maliýe guramalaryna we nebit-gaz kompaniýalaryna rekomendasiýalary berýär.
Rekomendasiýalaryň arasynda, hususan-da, nebit önümleriniň deňzi hapalamagynyň sebäplerini anyklamaga we problemany çözmäge, ekologiýa degişli halkara kanunlaryny doly berjäý etmäge, Aarhus konwensiýasyna laýyklykda raýatlaryň maglumat almak hukuklaryny berjaý etäge hem açyk-aýdyňlygy üpjün etmäge çagyryşlar edilýär.
Halkara maliýe guramalary Hazar deňziniň tebigatyna zyýan ýetirýän proýektleri maliýeleşdirmekden saklanmaga çagyrylýar.
“Crude Accountability” guramasy öz hasabatyny “Adam hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň ýardamy bilen ”Açyk jemgyýet” fondunyň Türkmenistan proýektiniň goldamagynda taýýarlandygyny habar berdi.


text:
Üç hepde mundan ozal Halkara pul gaznasynyň (IMF) baştutany hökmünde işe başlan Kristin Lagard bu guramanyň ýolbaşçysy hökmünde ilkinji gezek eden çykyşynda geljekde bu edaranyň öz işinde özbaşdak karzlara, ykdysady ösüş we sosial durnuksyzlyk ýaly meselelere has köp üns bermeli boljakdygyny aýtdy.
Lagard 26-njy iýulda Nýu-Ýorkda Daşarky gatnaşyklar boýunça geňeşde eden çykyşynda Birleşen Ştatlarda ykdysady meseleler bilen bagly dörän syýasy krizisiň bütin dünýäniň ykdysadyýetine ýaramaz täsir edip biljekdigini duýdurdy.
Öňde duran meseleler
Fransiýanyň maliýe ministri wezipesinde özüni sowatly ýolbaşçy hökmünde görkezip bilen Kristin Lagard iýul aýynyň başynda 187 döwleti öz içine alýan Halkara pul gaznasyna ýolbaşçylyk edip başlady. Ikinji jahan urşundan soň döredilen bu halkara maliýe guramasy bolsa köp ýurtlar üçin ykdysady kynçylyklaryny çözmek meselesinde ýüz tutup biläýjekleri soňky edaradyr.
Nýu-Ýorkda eden çykyşynda Lagard HPG-niň öňünde duran wajyp meseleler barada gürrüň etdi. Onuň aýtmagyna görä, Günorta Ýewropada ýüze çykan kynçylyklar ykdysadyýet we walýuta meselesi boýunça gurnalan bileleşigiň kämil däldigini görkezip, şeýle ýagdaýdan abanýan howpy aýan etdipdir.
Şeýle hem Lagard Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň Gresiýada we beýleki ýurtlarda dörän krizisi çözmek üçin gaty möhüm ylalaşyga gelip bilendiklerini belledi. Bu ylalaşykda ykdysady kynçylygy başdan geçirýän ýurtlara, gaýtadan öz harytlaryny we hyzmatlaryny bazara çykaryp bilýänçäler, ýagny azda-kände ykdysadyýetleri dikelýänçä, maliýe taýdan ýardam bermeli diýen madda hem bar.
Lagard göz öňünde tutulýan şol çäreleriň netijeli durmuşa geçirilendigini belledi: “Men bu örän batyrgaý syýasy ädimiň Ýewropanyň gurluşyna uly özgerişlikler girizer diýip, pikir edýärin. Bu ylalaşyk öň ýarym-ýalta gurnalan we doly kesgitlenmedik walýuta bileleşigini döredip biler. ABŞ hem Ýewropadan görelde alar diýip, umyt edýärin”.
ABŞ-daky jedeller
ABŞ-da dörän ýagdaý bilen bagly eden çykyşynda Lagard bu meseläniň syýasatçylar tarapyndan gaýra goýulman çözülmelidigini nygtady. ABŞ-da demokratlara hem respublikanlara wekilçilik edýän deputatlar döwlet bergisiniň ýokary çägini 14,3 trillion dollara çenli galdyrmak meselesinde özara ylalaşyp bilmän, ýurda ykdysady çökgünlik howpuny salýarlar.
Lagard ABŞ-da dörän bu ýagdaýyň global ykdysadyýet üçin zyýanynyň uly boljakdygyny öňünden duýdurdy: “Dogrymy aýtsam, ABŞ defolta uçrasa ýa-da bu ýurduň karz almak meselesindäki ynam derejesi üzül-kesil pese düşse, bu ýagdaý diňe ABŞ üçin däl, eýse dünýa ykdysadyýeti üçin örän ýaramaz waka bolar. Sebäbi bu wakanyň zyýany gaty uzaga çeker”.
Şeýle hem Lagard HPG-niň öňki ýolbaşçysy Dominik Straus-Kanyň işine ýokary baha berip, maliýe krizisi döwründe Straus-Kanyň tagallasy bilen bu maliýe edarasynyň işiniň näderejede möhümliginiň aýan bolandygyny nygtady.
Straus-Kan şu ýylyň maý aýynda Nýu-Ýorkda bir myhmanhananyň hyzmatçysyny zorlamakda aýyplanyp, şol wakadan soň ol wezipesinden çekilipdi.
Ösýän ýurtlar
Lagard entek ösýän, bazar ykdysadyýeti doly emele gelmedik ýurtlaryň gazanan ykdysady ösüşiniň global ösüşe oňyn täsir edendigini aýdyp, şeýle ýurtlaryň käbirinde ösüş prosesiniň aşa “gyzandygyny”, ýagny bu prosesiň deňagramlylygy ýitirip, aşa çalt geçýändigini belledi.
Bu ýurtlaryň häkimiýetleri ykdysady meselelere üns berip, olary çözmek ugrunda hereket etmeseler, onda şol ýurtlaryň ykdysadyýeti näçe ýokary galyp bilen bolsa-da, şonça-da aşak gaçmagy agyr bolar diýip, Lagard Nýu Ýorkda Daşarky gatnaşyklar boýunça geňeşde eden çykyşynda nygtady.
HPG-niň ýolbaşçysy bütin dünýäde, şol sanda ösen ýurtlarda hem sosial kynçylyklaryň esasy, ýiti duran meseleleriň biridigine ünsi çekdi. Onuň tassyklamagyna görä, köp ýurtlarda ýaşlar iş tapyp bilmän kösenýän bolsalar, şol bir wagtda-da ýaşy uly, gartaşan adamlar öz saglygyny hem pensiýalaryny goramak ugrunda göreş alyp barýarlar.
“Eger şu iki problemany birikdirsek, onda nesilleriň çaknyşygy emele gelip biler” diýip, Lagard belledi. Ol hut şonuň üçinem ykdysady ösüşiň dogry derejesini gazanmagyň möhümdigini aýtdy.
2012-nji ýylda dünýä boýunça ykdysady ösüşiň derejesiniň takmynan 4-4,5%-e ýetjekdigini aýdyp, Lagard maliýe krizisinden soňky dikeldiş prosesiniň birmeňzeş geçmeýändigini belledi. Onuň aýtmagyna görä, bu ýagdaý dünýä boýunça global ykdysadyýetiň ösüşine zeper ýetirip biljek towekgelçiligiň belli bir derejede bardygyna şaýatlyk edýär.


text:
Günorta Gazagystanyň Tamirlan obasynda önüp-ösen Dina her gün birgiden düzedişleri başdan geçirmäge öwrenişipdir.
Ol çemçäni çep eline alsa, biri muny onuň sag eline geçiripdir. Mekdepde sapak wagty galamy çep elinde tutsa, mugallymlar aladalanyp, ony "adaty tarapa" geçiripdirler.
"Men sag elim bilen ýazmaga synanyşýardym. Ýöne bu bolmaýardy. Mekdepde çepbekeý diňe mendim. Şol sebäpden bu günler kyn günler boldy. Sebäbi hemmeler maňa gazak dilinde 'solakaý', ýagny 'çepbekeý' diýýärdiler. Bu edebi dilde çep eli bilen ýazýan adam diýmekdi. Ol mahallar bu aňlatmanyň goşmaça oňaýsyz manysy ýokdy" diýip, Dina aýdýar.
Dina ýazuwda ýa beýleki el işlerinde sag elini däl-de, sol elini ulanýanlaryň biri. Bularyň sany tutuş dünýäde 900 million diýip çaklanýar.
13-nji awgustda, halkara çepbekeýler güni bellenip geçildi.
Mejburlyk
Doga çepbekeýleriň dünýäniň ilatynyň 13 prosentini düzýändigi çak edilýär. Ýöne käbir adamlar bu sanyň mundan hem ýokarydygyny, çepbekeýleriň aglabasynyň sag elini ulanmaga mejbur edilendigini aýdýarlar. Munuň sebäbi hem çepbekeýleriň, esassyz gorkulara görä, maýyp, adaty däl ýa-da bagtsyz adamlar hasaplanmagyndan.
Ýagdaý aýratyn-da, öňki Sowet Soýuzynda şeýle bolupdy.
Moskwadan kliniki psiholog Gennadiý Çiçkanow muny şeýle düşündirýär: "Bu ýerde rol oýnan bilimsizlik boldy. Çaganyň ýazuwda sag elini ulanmagy ýönekeý zat. Şol sebäpden onuň sag eline bir zat berip, 'ýaz' diýmek aňsat bolýardy. Sowet Soýuzynda edilýäni şeýledi".
Käbir adamlaryň aýtmagyna görä, dilden başlap, tä dine çenli bolan köp zatlar sagyň çepden ileri tutulmagy baradaky medeniýete goşant goşupdyr.
Dilň täsiri
Mysal üçin, köp dillerde "sag" sözi diňe bir ugry görkezenok. Ol şol bir wagtyň özünde-de dogrulygy, hakykylygy-da aňladýar. Onuň tersine, ors dili ýaly käbir dillerde köplenç bir zadyň galpdygyny ýa hil taýdan pesdigini görkezmek üçin "çep" sözi ulanylýar.
Has giňräk seredeniňde, däp boýunça, söz berlende ýüregiň üstünde goýulýan sag el bolýar. Harby salam berlende we hristian dininde çokunylanda-da, sag el ulanylýar. Yslamda hem bir öýe ýa bir metjide gireniňde, sag aýakdan ädip girmeli.
Şu däpleri göz öňüne getireniňde, çepbekeý çagalary sag ellerini ulanmaga öwrenişdirmäge çytraşylmagy düşnükli zat.
Ylym näme diýýär?
Ylymda bolsa çepbekeý çagalary öz ugruna goýmagyň gowudygyny tassyklaýan ýeterlik deliller bar. Beýni iki ýarymşara bölünýär. Bularyň hem her biriniň özüne mahsus funksiýasy bar, her biri bedeniň garşylykly tarapyndaky hereket funksiýalaryny ugrukdyrýar.
Gysgaça aýdanyňda, beýniniň çep tarapy, ýagny onuň dil, matematika we rasional pikirlere jogapkär bölegi bedeniň sag tarapyna kontrollyk edýär. Bedeniň çep tarapyna kontrollyk edýän hem beýniniň sag tarapy.
Çaga ýazuwda öz tebigy ulanýan elinden beýleki ele geçmäge mejbur edilende, beýniniň beden bilen täze aragatnaşyk ýollaryny gurmaga synanyşmagy netijesinde ep-esli garym-gatymlyk döräp bilýär. Galyberse-de, adamlaryň haýsy-da bolsa bir gözi we bir aýagy beýlekisinden güýçli, ýagny ekabyrrak bolýar.
"Çepbekeý çaganyň ýazuwda sag elini ulanmagy gowy däl. Sebäbi biz onuň ekabyrlyk edýän gözüni ýa aýagyny çalşamzok. Eli çalşylan çaganyň ünsi çaşgyn bolýar. Ol maglumatlary kynlyk bilen özleşdirýär. Ýönekeýleşdirip aýdanyňda, bular ýaly proses çaganyň mekdepde üstünlik gazanmak mümkinçiligini artdyranok" diýip, Çiçkanow nygtaýar.


text:
Lebap welaýatynda iş saparynda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün Ýaponiýanyň ykdysadyýet, söwda we senagat döwlet ministri Daýşiro Ýamagiwa bilen duşuşyk geçirdi. Ol Aşgabatda geçiriljek türkmen-ýapon işewürlik maslahatyna gatnaşmak üçin öz ýurdunyň uly wekiliýetine ýolbaşçylyk edip, Türkmenistana geldi.
Duşuşyk ikiçäk görnüşde başlandy. Soňra duşuşyk giňeldilen görnüşde—dowam etdi. Söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmäge degişli meseleleriň giň toplumyna garaldy. Hyzmatdaşlygyň geljegi has uly ugurlarynyň hatarynda ýangyç-energetika we ulag-aragatnaşyk toplumlary, saglygy goraýyş, himiýa senagaty, senagat we beýlekiler görkezildi.
Bu ulgamlarda gatnaşyklary giňeltmek baradaky has jikme-jik gürrüňler öňde boljak işewürlik forumynyň hem-de ýurdumyzyň aýry-aýry ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary bilen ýakyn günlerde meýilleşdirilen ikitaraplaýyn duşuşyklaryň çäklerinde dowam eder.
Taraplar şeýle hem häzir ýapon kompaniýalarynyň gaz pudagyny ösdürmäge has giňden gatnaşmagy üçin hemme mümkinçilikleriň bardygyny düşünmek bilen beýan etdiler. Şunuň bilen baglylykda, Hazar deňziniň kenarynda ýerleşen Gyýanly şäherçesinde häzirki zaman gazhimiýa toplumynyň gurluşygynyň taslamasynyň eksport-karz agentlikleri tarapyndan maliýeleşdirilýän Ýewropanyň we Ýewraziýanyň 2014-nji ýylyň iň gowy on taslamalarynyň biri hökmünde ýakynda “TXF” /Beýik Britaniýa/ guramasynyň ýörite baýragyna mynasyp bolandygy bellenildi. Şol taslamanyň maliýeleşdirilmegine Ýaponiýanyň maliýe-bank düzümleri hem gatnaşýarlar.
Ýapon öndürijileriniň ýokary tehnologiýaly enjamlaryny herekete girizmegiň mümkinçiliklerini nazarda tutup, oba hojalygynda özara gatnaşyk etmegiň geljegi hem aýratyn ara alnyp maslahatlaşyldy.
Sebitiň ýurtlarynyň Ýaponiýa bilen hut oba hojalyk ulgamynda has ýygjam hyzmatdaşlygyny ýola goýmagynyň Türkmenistanyň esasy başlangyçlarynyň birine öwrülendigini bellemek gerek. Türkmenistan 2015-2016-njy ýyllar döwür üçin “Merkezi Aziýa+Ýaponiýa” Gatnaşyklarynda başlyklyk ediji döwlet hökmünde saýlanyldy.
Ýapon işewurliginiň elektroenergetika we ulag pudaklarynda täze maýa goýum taslamalaryna, hususan-da, Lebapda täze döwrebap elektrobekedini gurmak hem-de Aşgabat-Awaza ugry boýunça ýokary tizlikli demir ýoluny çekmek boýunça taslamalara gatnaşmaga taýýardygy barada yglan edildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistanyň hyzmatdaşlyk etmek hakynda, şol sanda esasy dünýä bazarlary tarapyndan bar bolan islegleri içgin öwrenmegiň hem-de ýurdumyzyň bäsdeşlige ukyply önümlerini döretmegiň zerurlygy bilen baglylykda, has köp talap bildirilýän ýokary hünär derejeli menejment babatda gelip gowuşýan ähli gyzykly täze tekliplere garamaga we olary düýpli öwrenmäge hemişe taýýardyr.
Türkmen Lideri gepleşikler tamamlanandan soň, Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe şu ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesini kabul etmeginiň 20 ýyllygy mynasybetli şanly dabaralaryň çäklerinde geçiriljek halkara maslahatyna gatnaşmaga çakylygy gowşurdy.


text:
Penşenbe güni ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň we Beýik Britaniýanyň liderleri Ýewrozolakdaky bergi krizisinden çykmagyň ýollaryna bagyşlap, wideokonferensiýa geçirdiler.
Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleri Angela Merkel we Nikolýa Sarkozi häzirki emele gelen ýagdaýyň juda çynlakaýdygyna düşünýändiklerini hem krizisden çykmak üçin hemmetaraplaýyn, syýasy taýdan durnukly çözgüt tapmak üçin, uly işiň alnyp barylýandygyny aýtdylar. Bu barasynda Ak Tamyň maglumat gullugy habar berilýär.
Ýewrozolakdaky krizis meselesine hepdäniň bazar güni ÝB-e agza ýurtlaryň liderleriniň sammitinde serediler.


text:
Penşenbe güni Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bilen gepleşik geçirdi.
Iki ýurduň prezidentleriniň ýüzbe-ýüz geçiren gepleşiklerinden soň iki ýurduň hökümet delegasiýalarynyň arasynda-da gepleşikler geçirildi.
Bu gepleşikleriň yzy bilenem Türkmenistan bilen Türkiýäniň hyzmatdaşyklarynyň dürli ugurlaryna degişli birnäçe dokumente gol çekildi.
Penşenbe güni Ruhyýet köşgünde gurnalan ýörite dabarada Türkiýäniň prezidenti Abdylla Güle “Prezidentiň ýyldyzy” ordeni hem gowşuryldy.


text:
Britaniýanyň öňki premýer-ministri Margaret Tetçer 87 ýaşynda aradan çykdy.
Sözçüsi Lord Bel Margaret Tetçeriň maşgalasy duşenbe güni onuň baky uka gidendigini "uly hasrat" bilen habar berdi diýdi.
Demir tutynyň syrylmagyna kömek eden hasaplanýan Tetçer irden, beýnisine gan inmegi zerarly ýogaldy. Ol ençeme aý bäri hassady.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron "Biz beýik lideri, beýik premýer-ministri, beýik britaniýalyny ýitirdik" diýdi.
Bu habar ýaýrandan soň, Madridde ýören Kameron özüniň Ispaniýa saparyny gysgaldýandygyny aýtdy. Ol duşenbe güni irden Fransiýa gitmelidi, emma bu sapar goýbolsun edildi.
Premýer-ministriň edarasy Tetçeriň Londondaky Merhemetli Pol ybadathanasynda, harby hormat bilen, dabaraly ýagdaýda jaýlanjagyny aýtdy.
Bakgingem köşgi şa aýal Elizabet ikinjiniň Tetçeriň ölümine gynanandygyny habar berdi.
Polisiýa ofiseri M.Tetçeriň işiginde gül goýýar. 8-nji aprel, 2013 ý.
2003-2005-nji ýyllarda Konserwatiwleriň lideri bolan Maýkl Howard “Sky News” telekanalyna şeýle diýdi:
"Ol britan syýasatynda bir titandy. Men ol biziň ýurdumyzy halas etdi diýip bilýärin. Sebäbi ol 1979-njy ýylda häkimiýet başyna geçende, biz hakyky ykdysady gaýtgynlyk döwründedik we köpler hökümeti dolandyrmak mümkin däl diýip pikir edýärdi. Men onuň ýurdy halas edendigine ynanýaryn, ol biziň ykdysadyýetimizi gaýtadan gurdy. Men ol taryha biziň iň beýik premýer-ministrlerimiziň biri bolup girer diýip pikir edýärin."
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroza duşenbe güni Brýusselde Tetçeri “beýik döwlet işgäri” diýip atlandyrdy:
"Ol bir bitewi bazar giňişligini döretmäge kömek etdi. Şeýle-de ol formal taýdan demir tutynyň aňyrsynda bolan Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlaryny Ýewropa maşgalasyna goşmakda öňbaşçy oýunçy boldy."
Tetçer "Demir zenan" diýlip tanalýardy we ýurduň ýeke-täk zenan premýer-ministri bolupdy.
Ol ýurduň Konserwatiwler partiýasyny üç saýlawda ýeňşe ýetirdi hem-de 1979-njy we 1990-njy ýyllar aralygynda hökümete ýolbaşçylyk etdi. Ol 1992-njy ýylda Lordlar palatasynda Baranossa Tetçer derejesi bilen Hormatly zenanlyga bellenildi.
Tetçer huşsuzlykdan ejir çekýärdi we soňky ýyllarda il içine az çykdy.


text:
Şu gün Türkiýäniň polisiýasy Al-Kaýda terror guramasy bilen baglanyşyklydyr diýlip güman edilýän toparlara garşy ýurduň dürli regionlarynda giň gerimde operasiýalary ýola goýdy.
«Anadoly» habar agentliginiň maglumatyna görä, şeýle operasiýalar şu gün Türkiýäniň 16 prowinsiýasynda ýola goýlupdyr.
Turkiýedäki NTV hususy telekanaly bu reýdleriň barşynda häzirki wagt prowinsiýalaryň 14-sinde azyndan 120 töweregi adamyň tussag edilendigini habar berýär.
Şu hepdäniň başynda hem ýurduň käbir şäherlerinde şuňa meňzeş operasiýalar amala aşyrylypdy.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Merkezi Aziýanyň we Pars aýlagynyň ýurtlaryna edýän diplomatik saparynyň çäginde Gazagystana bardy.
Hillari Klinton Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Astanada boljak ýokary derejeli Sammitinde amerikan delegasiýasyna baştutanlyk eder.
Klinton Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew we daşary işler ministri Kanat Saudabaýew bilen hem duşuşar.
Şeýle-de, Hillary Klinton Gyrgyzystana we Özbegistana-da barar. Onuň barjak soňky ýurdy Pars aýlagyndaky Bahreýn bolar.


text:
Türkmenistan 1991-nji ýyldan bäri garaşsyz döwlet, ýöne bu taryh üçin uly möhlet däl. Emma muňa garamazdan, türkmen döwletliliginiň parahatçylyk we ösüş ýolundan barýandygy, dünýä ýurtlary bilen gowy gatnaşyk gurup, öz halkynyň durmuş-ýaşaýşyny gowulandyrmakda bir topar iş edendigi aýdylýar.
Şol bir wagtda, her bir ýurtda bolşy ýaly, türkmen raýatlarynyň arasynda hem döwletden nägile adamlar-da bar. Olar döwletiň ýa-da onuň başyndaky ýolbaşçylaryň umumyhalk aladasyny, ýurduň at-abraýyny dünýä derejesinde ýokary galdyrmakda ýeterlik iş etmeýändiklerini aýdýarlar.
Emma resmi Aşgabat ýa-da döwlet eýeçiligindäki türkmen metbugaty Türkmenistanyň dünýä abraýynyň ýyl-ýyldan ýokarlanýadygyny gaýtalaýar.
Türkmen döwletiniň umumy ýagdaýynyň onuň abraýyna ýetirýän täsiri, resmi Aşgabadyň öz halkara borçlaryny berjaý edişi ýa etmeýşi, raýatlarynyň bähbitlerini gorap bilşi ýa bilmeýşi bilen baglylykda, gowy bilim alan, iňlis dilini bilýän, daşary ýurt tejribelerinden habarly ýaşlaryň arasynda-da dürli pikirler bar.
Aýdaly, olaryň birleri Türkmenistanyň adam hukuklary, syýasy-ykdysady we medeni azatlyklary çäklendirmek babatda tankytlanmagy bilen ylalaşmaýar, beýleki bir bölegi bolsa bu hili tankydyň umumy ösüş üçin peýdalydygyny, türkmen döwletliliginiň at-abraýynyň şahsyýet kulty ýa özüňi öwmek bilen ýokarlandyrylyp bilmejegini öňe sürýär.
Şonuň bilen birlikde, türkmen döwletiniň abraýyny ýurt içinde korrupsiýa batan resmiler gaçyrsa, daşary ýurtlarda her hili bikanun işlere baş goşýan türkmen raýatlary ýere salýar diýen pikir hem bar.
Megerem şondan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmen ýaşlarynyň käbiri “abraý meselämiz” hakda köpräk gürrüň etmegi teklip etdi.
Eýsem türkmen döwleti we “abraý meselämiz” barada kim näme pikir edýär?
Bu ýerdäki abraý ýa-da biabraýlyk kime hem nämä bagly?
Umuman, döwlet we abraý meselesinde ýaşlar diňe algylynyň ýa-da bergiliniň, özünden göwnühoşuň ýä nägiläniň ornunda durmalymy?
Ýa-da “Bu biziň işimiz däl, döwlet başynda oturanlaryň işi, hemme zada şolar jogapkär” diýýänler mamlamy?
Ýa-da her kim özüne “Men döwlet, ýurt abraýy üçin näme etdim?” diýen soragy bermelimi?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Belki, söhbete gatnaşarsyňyz.
Pikirleriňize, teklipleriňize garaşýarys.
Biziň bilen
- skype
(azatlykradiosy
);
- Facebook
(Azatlyk Radiosy
);
- Vkontakte
(Azathabar
) arkaly habarlaşyp bilersiňiz.


text:
Taýwanyň täze prezidenti Hytaýy “pozitiw dialogy” ýola goýmaga çagyryp, özüniň iki goňşy ýurduň arasyndaky durnuklylygy we parahatçylygy gorap saklamakda jogapkärçilikli rol oýnajakdygyny aýtdy.
Taýwanyň ilkinji zenan prezidenti Tsaý Ing-wen (Tsai Ing-wen) 20-nji maýda prezidentlige kasam edensoň, Taýwan özüniň Hytaý bilen “gatnaşyklarynda parahatçylygy we durnuklylygy gorap saklamagyň ugrunda işlär we parahatçylygyň wepaly goraýjysy” bolar diýdi.
Tsaý we onuň “Demokratik progressiw partiýasy” Pekiniň syýasatyny hiç haçan goldamandy. Taýwanda prezidentlik möhleti tamamlanan Ma Ýing-jeonuň (Ma Ying-jeou) sekiz ýyl häkimiýetde bolan döwründe iki goňşy ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň öňküsinden gowulaşandygy bellenilýär.


text:
Orsýetiň Kaluga oblastynda nyşana pyçak zyňmak boýunça geçirlen dünýä ýaryşynda türkmenistanly sportçy Jawad Açilow 7 metr aralykda çempion bolmagy başardy.
36 ýaşly Jawad Açilow pyçagy 7 metr aralykdan zyňmak boýunça bäsleşikde on çemeleşmede jemi 460 ball aldy. Jawadyň bu görkezijisi bu ugurda dünýäniň dokuz gezek çempiony Mihail Sedyşewiň görkezijisinden 65 ball ýokarydyr.
Emma, 9 metr aralykdan pyçak zyňmak boýunça ýaryşda Jawad Açilow ikinji ýeri eýeledi.
Umumy ballaryň netijelerine görä, türkmenistanly sportçy Jawad Açilow özüniň 1085 bally bilen bu ugurda Aziýanyň rekordyny täzeledi. Öňki rekord hem şu ýylyň ýazynda Jawad tarapyndan goýlupdy.


text:
“Yslam döwleti” atly toparyň Yrakda we Siriýada kontrollyk edýän territoriýalarynyň möçberi geçen ýylyň dowamynda öňküsinden üç esse diýen ýaly azaldy. Bu barada “Yslam döwleti” atly topara garşy söweşýän Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýa habar berýär.
“Yslam döwleti” atly topar Yrakdaky territoriýalarynyň 40%-niň we Siriýadaky territoriýalarynyň 20-niň kontrollygyny ýitirdi diýip, 5-nji ýanwarda Yragyň paýtagty Bagdadda gürrüňi edilýän koalisiýanyň metbugat wekili Kolonel Stew Warren (Colonel Steve Warren) belledi.
Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň kömegi bilen Kürt güýçleri “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerini Sinjar sebitinden we Yragyň demirgazygyndaky käbir beýleki territoriýalaryndan, şeýle-de Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän käbir sebitlerden gysyp çykardy.


text:
Russiýanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda dörän ýangynyň daş-töwerege ýaýramagy netijesinde azyndan alty adam öldi.
Russiýanyň Sibir sebitindäki Krasnoýarsk regionynyň resmileri 16-njy iýunda beren maglumatlarynda ýaralanan ýedi adamyň keselhana ýerleşdirilendigini, başga-da iki sanysynyň ýitirim bolandygyny mälim etdiler.
Russiýanyň “Açinsk” nebiti gaýtadan işleýän zawodyndaky ýangyn tebigy gaz partlamasynyň netijesinde 15-nji iýunda döräpdir.
Gürrüňi gidýän nebiti gaýtadan işleýän zawod döwlet eýeçiligindäki “Rosneft” kärhanasyna degişlidir.


text:
Bu enjam ulag eýeleriniň duçar bolýan ýagdaýlarynyň derňelmegine kömek eder.
Germaniýa öz-özünden hereket edýän awtoulaglara gara guta meňzeş özünde maglumat jemleýän bir ýazgy enjamynyň goýulmagy barada oýlanýar. Bu enjam ulaglaryň heläkçilik ýagdaýlarynyň öwrenilmegine hem goldaw berer.
Ýurtda munuň bilen baglanyşykly täze kanun hem taýýarlanýar. Transport we telekommunikasiýa ministrliginiň BBC korporasiýasyna beren maglumatynda kagyz ýüzünde bu işiň häzirlikçe doly tamamlanmandygyny mälim edilýär.
Gürrüňi edilýän enjam awtoulaglar özbaşdak hereket eden mahaly kompýuteriň berýän buýruklaryny ýazga alyp ýadynda saklar. Bu bolsa ýüze çykan ýagdaýyň sebäbiniň gysga wagtda anyklanmagyna kömek eder.
Bu ugurdaky kanun taslamasynyň şu tomus tassyklanmagy üçin, beýleki ministrliklere iberilmegi göz öňünde tutulýar.
Maý aýynda “Tesla” firmasynyň bir awtoulagy awtopilot ýagdaýynda işlän mahaly ýol heläkçiligine uçrapdyr. Şondan soň özbaşdak hereket edýän awtoulaglaryň tehnologiýasy bilen has içgin gyzyklanmaga başlapdyrlar.
“Tesla” firmasy ençeme gezek awtopilot ulgamynyň ukyplylygyny has kämilleşdirmek babatda iş edendiklerini mälim edýär. Ýöne şonda-da häzirlikçe bu ulgam doly özbaşyna hereket edip biljek ýagdaýda däl.


text:
Gazagystanyň günbataryndaky Žanaozen şäherinde nebit pudagynyň ýüzlerçe işgäri iki sagatlyk protest geçirdiler. Guramaçylar protestçileriň aýlyklaryň peseldilmegine garşylyk bildirdiler.
Guramaçylar 28-nji iýulda irden geçirilen ýörişe Burgylau nebit öndüriji şirketiniň 700 çemesi işgäriniň gatnaşandygyny aýtdylar. Protestçiler Burgylau kompaniýasynyň iş sagatlaryny azaltmak planlayrny yglan edendigini belläp, munuň özleriniň zähmet haklarynyň hem kemelmegine getirip biljekdigini aýtdylar. Kompaniýa öz kararyny global derejede nebitiň bahasynyň pese gaçmagy bilen düşündirdi.
Kompaniýanyň başlygy Ashat Sariew, şäheriň birnäçe ýolbaşçysy we profsoýuzlar bileleşiginiň wekilleri protestçiler bilen gepleşmek üçin baranlaryndan soň ýöriş dargady.
Sariew kompaniýanyň protestçi aktiwistleri işden çykarjakdygy baradaky gürrüňleriň esassyzdygyny aýtdy.
Kompaniýanyň iş sagatlaryny azaltmak planlarynyň bolup-bolmazlygy hem anyklanmady.
Gazagystanyň nebite baý Mangyşlak regionynyň Žanaozen şäheri 2011-nji ýylda nebit işgärleriniň we hökümet güýçleriniň arasyndaky ganly çaknyşyklaryň merkezine öwrülipdi.


text:
Daşoguz şäheriniň merkezinde ýerleşýän bu bazar halk arasynda “Baý bazar” diýlip atlandyrylýar. Daşoguzyň bu iň uly bazary şäheriň wokzalyna golaý ýerleşýär.
Ol bazar Daşoguzyň beýleki bazarlaryndan ululygy, harytlarynyň dürlüligi bilen tapawutlanýar. Müňlerçe adamyň iş ýeri bolan bu bazarda durmuşda gerek bolýan islendik harydyňy tapyp bolýar. Hut bazaryň içinde ona golaý çaý içilýän ýer bar.
Bu bazarda gök önüm satýan Gülzada daýzanyň sözlerinden çen tutsaň, gök-bakja önümlerini satýan satyjylar bu bazarda iki topara bölünýär. Olaryň biri alyp-satarlar, beýlekisi öz melleginiň önümlerini satýanlar.
“Men we meniň gapdalymdaky aýallar ikinji topara degişli. Biz öz mellegimizde ýetişdiren gök önümlerimizi satýarys” diýip, Gülzada daýza gürrüň berýär.
Öz melleginiň gök önümlerini we miwelerini satýan satyjylaryň belli bir satuw nokatlary bolmansoň, olar bazarda boşrak ýer tapsalar, şol ýerde oturyp söwda edýän ekenler.
Önüm köp, alada-da köp
Daşoguzyň köp derwezeli bu uly bazarynda her harydyň satylýan öz ýeri bar. Mysal üçin, bazaryň bir künjeginde diňe çörek önümleri, beýleki künjeginde bolsa et dükanlary bar.
Eger şähere ilkinji gezek gelen myhman bolup, bazarda gerek zadyňy tapmasaň, bazaryň islendik satyjysyna ýüzlenäýmeli. Daşoguzyň myhmansöýer halky derrew kömek eder.
Bazaryň gündogar derwezesiniň öňünde taksi duralgasy bar. Ol ýerde hususy taksi sürüjiler Daşoguzyň etraplaryndan gelenlere öz ulag hyzmatlaryny hödürläp durandyrlar.
Köp ýyldan bäri kitap satýan 55 ýaşly Süleýman aga ýylyň ýagyşly günlerinde bazaryň depesinden ýagşyň geçýänligini aýdyp, şeýle diýdi: “Gyşda we baharyň ýagyşly möwsüminde bazaryň käbir ýerlerinden asla ýöräp bolanok. Bazaryň pes ýerlerine köp suw ýygnanyp, alyjylaryň ýöremegine ýer galmaýar. Munuň sebäbi bazaryň köp böleginiň üsti açyk. Üsti basyrylan ýerleriniň-de köp ýerlerinden syzyp ýagyş geçýär. Hökümet şu kemçiligi aradan aýyrsa, daşoguzlylar üçin gowy bolardy”.
Söwdegärler artýar
Süleýman aganyň aýtmagyna görä, soňky döwür bazarda söwdegärleriň sanynyň artýandygy duýulýar.
“Men 17 ýyldan bäri kitap söwdasyny edýän. Öňler häzirki ýaly işsizlik ýokdy. Ol döwürlerde bazarda satyjylar azdy. Häzirki döwür söwdegärleriň gün-günden köpelmegi zerarly, hatda baý bazar ýaly uly bazarlarda-da satyjylar üçin ýer ýetmezçiligi ýiti duýulýar” diýip, Süleýman aga özara söhbetdeşlikde aýtdy.
Hünäri boýunça ýokary bilimli oba hojalykçy Süleýman aga garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda öz islegi bilen bazarda kitap satmaga başlapdyr.
Öz hünäri boýunça işlemezliginiň sebäbini ol şeýle düşündirdi: “Men bu ýerde kitap satyp, aýda arkaýyn 600 manat gazanýan. Üstümde buýruk berip duran başlyk ýok. Hazir käbir oba agronomynyň aýlyk haky 500 manat diýip eşitdim. Üstesine, ertirden agşama çenli olar aýak üstünde bolmaly. Dynç günlerinde-de olaryň işledilýändigini eşidýärin. Söwda-satyga indi men öwrenişipdirin”.
Daşoguz bazary welaýatdaky ýüzlerçe, hatda müňlerçe maşgalanyň eklenç çeşmelerinden biri. Bazar açylaly bäri, ol ilatyň hem söwda-satyk üçin gelýän esasy merkezlerinden biri bolup, bazara her gün müňlerçe adam aýlanýar.
Emma, muňa garamazdan, bazaryň müşderileri bazaryň iýmit önümleri satylýan böleginiň satyjylarynyň arassaçylygy saklaýyşlaryndan nägile. Köplenç halatlarda ol ýerlerdäki hapalaryň aýrylman, köp wagtlap durýanlygy uly bazaryň alyjylarynda negatiw täsir galdyrýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Amerikada ýaşaýan siriýaly demokratiýa aktiwistleri bilen duşuşdy.
Bu duşuşyk Obama administrasiýasynyň Siriýa garşy täze sanksiýalar barada pikirlenýän wagtyna we BMG-niň we ABŞ Kongresiniň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy herekete çagyrýan pursatyna gabat geldi.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner Klinton siriýa halkynyň batyrgaýlygyna we özleriniň ählumumy hukuklaryny talap edip, hökümetiň ýowuzlygyna garşy durmagy dowam etdrişlerine hormatyny beýan etdi diýdi.


text:
Birleşen Ştatlar sentýabr we fewral aýlarynyň aralygynda «Yslam döwleti» toparynyň Siriýadaky we Yrakdaky jeňçilerini nyşana alan howa zarbalarynda asuda ilatdan 20 adamyň öldürilendigini boýun aldy.
Emma synçylar bu aýdylýan sanyň ynanarlyk däldigini aýdýarlar. Olar 20 aýlyk howa kampaniýasy mahalynda 12 müň uçaryň we dronyň howa zarbalaryny urandygyny belläp, hakykatda asuda ilatdan ölen adamlaryň has kän bolmagynyň ahmalydygyny öňe sürýärler.
Düýbi Londonda ýerleşýän «Airwars» gözegçilik topary asuda ilatdan ölen adamlaryň sanynyň beýle az bolmagy, «dogrusy, ynanarlyk däl» diýdi.
ABŞ-nyň Merkezi komandowaniýesi 2015-nji ýylyň 10-njy sentýabryndan 2016-njy ýylyň 2-nji fewralyna çenli aralykda amala aşyrylan dokuz hüjümde, agdyk gelen delillere görä, asuda ilatdan 20 adam öldi, 11 adam bolsa ýaralandy diýen netijä gelendigini aýtdy.
Ol hüjümleriň altysy Yrakda, üçüsi Siriýada urlupdyr.


text:
Liwanyň Hizbullah topary ýurduň häkimiýetini agdarjakdygyny aýdyp, haýbat atýar.
Bu ýagdaý Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda ýurduň öňki premýer-ministri Rafik Haririniň ölümi bilen bagly geçiriljek derňewler bilen baglylykda döredi.
2005-nji ýylda Rafik Haririniň öldürilmeginde Hizbullahyň eliniň bolandygy gümän edilýär.
Siriýa we Eýran tarapyndan goldanylýan Hizbullah topary bu aýyplamalary iňkär edýär. Olaryň aýtmagyna görä, “bu derňewler Amerikanyň we Ysraýylyň bilelikdäki dildüwşigi”.


text:
Birleşen Ştatlaryň bellemegine görä, Saud Arabystanyň halkynyň parahat demonstrasiýalary geçirmäge haky bardyr.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowleýiň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlar adamlaryň ähliumumy hukuklaryny, şol sanda parahat üýşgemeleňleri we söz azatlygyny goldaýar.
Mundan öň Saud Arabystanyň içeri işleri ministri öz halkyna patyşalykda protestleri geçirmekligiň gadagandygyny ýatladypdy.
Arap döwletlerinde ýüz berýän protestlerden ruhlanyp, Saud Arabystanyň gündogarynda ençeme gün bäri şaýy toparlarynyň ýörişleri geçirildi.


text:
Ýurtlar azyga, nahara bolan gatnaşygy babatda biri-birinden tapawutlanýarmy? Brežnew döwrüniň Moskwasynda doglan ýazyjy, azyk önümleri boýunça ýöriteleşen awtor Anýa won Bremzen bu soraga «şeksiz» diýip jogap berýär.
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň habarçysy Deýzi Sindelar won Bremzen bilen azyk kartoçkalary, azyk nobatlary we onuň "Mastering the Art of Soviýet Cooking" («Sowet aşhana sungatyny özleşdirmek») atly kitabyndaky ýekzotik tagamlara bolan küýseg barada söhbetdeş boldy.
Anýa won Bremzen
Azyga, nahara bolan yhlasy bilen tanalýan ýurtlar barada soralsa, käbirleriniň tebigy ýagdaýda Italiýany, Farnsiýany ýatlamagy mümkin.
Emma Sowet Soýuzynda doglan Anýa won Bremzen öz dogduk ýurdunyň hem azyga, nahara bolan yhlasynyň uludygyny, ýöne munuň başgaçarak ýaýdaýda ýüze çykýandygyny aýdýar:
"Fransiýa bilen Italiýa bu hedonistik gatnaşyga özleriniň naharlary bilen tanalmak arkaly eýe boldular. Orsýetlileriň öz naharlaryna gatnaşygy barada aýdylanda bolsa, bu has çylşyrymly. Sebäbi köp wagt gahatlyk boldy, adamlaryň eline suwytly zat düşmedi. Onsoň üsti doly stoly, dükanda uzak nobata durman hzat alyp bilmegi arzuw etmek adamlaryň durmuş-ýaşaýyşyny örän dramatik bir şekilde taplady."
Sowet önümleri. 1986
Azyk önümleri hakynda ýazýan won Bremzeniň öňki kitaby “Please To The Table” («Baş üstüne, saçak başyna geçiň») ozalky Sowet Soýuzyna girýän ýurtlaryň naharlarynyň bişirilişi baradaky maglumatlar kolleksiýasyny hem özünde jemleýär.
Emma onuň soňky kitaby (“Mastering The Art Of Soviýet Cooking: A Memoir Of Food And Longing”) diňe nahar kitaby däl. Bu kitapda Bremzenleriň maşgala taryhy Sowet Soýuzynyň onýyllyklara uzaýan taryhy we olaryň azyk gahatçylygynda gören görgüleri bilen utgaşykly beýan edilýär.
Won Bremzeniň nesil-şejere agajy Sowet Sozyndan we sowet tejribelerinden has aňyrlardan gaýdýar. Ol ilki bäbekleri pogromda öldürilenden soň Bolşewizme gujak açan Odessa ýewreýlerini, soň Sibir türmesine basylan Orta Aziýa feministini öz içine alýar.
Onuň atasy gizlin aňtaw işgäri bolup, Iosif Stalin 1941-nji ýyldan öň nasist howpy barada gaýta-gaýta berilýän duýduryşlary äsgermezlik edýän wagty, bu zatlara uly gaýgy-alada bilen sereden elitanyň arasyndady.
Sowet azyk plakaty.
Hatda onuň kakasy, soň aýalyny we gyzyny taşlan fon Bremzen hem sowet taryhynda belli bir rol oýnaýar, ýagny oňa, az wagtlygym bolsa, alym hökmünde Wladimir Leniniň mumyýalanan bdeniniň reňkiniň diri adamyňky ýaly görünmegini üpjün etmek işi ynanylýar.
Gürrüň berilýän wakalaryň her biri azyk, nahar ýatlamalary, özbek palawyndan başlap, farşlanan balyk, daşary ýurtdan getirilen del sakgyçlar bilen utgaşýar.
Elbetde, ýetde-gütdelikler, azyk kartoçkalary, azyk nobatlary hem az rol oýnamaýar. Onsoň köplenç ýagdaýda, uzak wagt ýatda, hakydada galýan naharlara hakykatda dürli-dümen zatlar däl-de, süýji arzuw, göwün ýüwürtmeler goşulýar. Mysal üçin, won Bremzeniň ejesi Larisa bir gezek Brežnew döwründe ýumurtga bilen gara çörekden bişirilen adaty agşamlyk naharyna üýtgeşik fransuz adyny berip, ony başga, ýatdan çykmajak bir nahara öwürýär.
Ýöne bu gytçylyklara garamazdan, won Bremzen öz sowet çagalygyny süýjülik bilen ýatlaýar. Ol 1974-nji ýylda ejesi bilen Birleşen Ştatlara emigrasiýa gideninden soň, öz aýtmagyna görä, uzyn nobatlara garamazdan, ol ýerde iýen tagamlaryny we ýurt sensasiýalaryny küýseýär.
"Uzyn nobata durmak Feýsbugyň sowet görnüşi ýaly bir zat. Bu bir jemgyýetdi. Adamlar özara urşardylar, sögüşerdiler, bir-birleri bilen gybat ederdiler. Çaga üçin bular örän üýtgeşik zatlardy. Onsoň biz [Birleşen Ştatlara geldik], diňe men we ejem. Biz Filadelfiýanyň şäher etegine geldik, ol ýerde ýol ýakasynda pyýadalar üçin ýoda ýokdy. Adamlar ýoldan ýöremeýärdiler. Meniň pikirimçe, bu köp immigrant üçin aňk ediji bir zatdy: Bu nähili bolup adamlar köçede pyýada gezmeýär?"
Kazanda dükan nobaty.1966.
Won Bremzen birden içine düşen bolçulygyna, amerikan supermarketlerindäki azyk elýeterliginiň hem özüne beýle täsir etmändigini aýdýar. Içi sowadylýan dükanlarda, öte ýiti çyralaryň astynda hatar-hatar edilip goýlan azyk önümleriniň bolçulygy ýaşajyk Anýanyň azyga, nahara bolan islegini ýitirýär.
Won Bremzen Sowet Russiýasyndan soň, bir apelsiniň hem uly şatlyk berip bilýän ýurdundan gelip, birden amerikan bolçulygynyň içine düşmegiň özünde, birhili, bu ýerde «şatlanara zat hem ýok» diýen duýgyny döredendigini aýdýar.


text:
Öňki Türküstanyň çäklerinde harby hereketler tamamlanan badyna demir ýollaryň gurluşygy güýçli depginde dowam etdirilipdi. Krasnowodskiden – Şagadamdan başlanan demir ýol 1886-njy ýylyň 29-njy noýabrynda Çärjewe ýetirildi. Şonda derýanyň üstünden köpri gurmak zerurlygy ilkinji nobatda harby-ykdysady maksatlar sebäpli ýüze çykypdyr.
Bu ýerden uzynlygy 2070 metr bolan agaç köpri gurlupdyr. Ol köpriniň gurluşygy general M.N. Annenkowyň ýolbaşçylygynda alnyp barlypdyr. Ol aslynda dört sany aýry-aýry körüden ybarat bolup, olaryň arasynda-da daşdan, betondan hem gumdan galdyrylan berkitmeler bolupdyr. Ýöne soňra ol barha ösýän talaby kanagatlandyryp bilmändir. Könelişensoň onuň üstünden geçmek uly howp hem döredipdir.
Ýolagçy otlusynda şol agaç köpriniň üstünden geçen bir rus syýahatçysy şeýle ýatlama galdyrypdyr: “Otlynyň gaty ýuwaş ýöreýändigine seretmezden, derýany ortalaberenimizde, köpri çaýkanyp başlady. Şakyrdap-jygyldap ses edýän köpri iki ýana yraň atýardy. Oturan tarapymyz suwa ýakynlaberse, bar agramymyzy beýleki tarapa atýardyk-da, gözümizi ýumup Hudaýy çagyrýardyk. Minutlar ýyla dönüpdi. Otly sag-aman kenara ýetende, begenç gözýaşymyzy saklap bilmän, biri-birimizi bagrymyza basdyk.”
Agaç köpri rus imperiýasynyň talaplaryny ödäp bilmejekdi. Sebäbi sebitdäki geosyýasat hem ykdysady bähbitler ägirt giň gerime eýedi. Şonuň bilen birlikde tehniki täzelikler gün saýyn ösýärdi. Çärjewe ýetirilen demir ýoly şol ýerde bes etmek asla maksada laýyk däldi. Şonuň üçinem haýal etmezden ol köprini has düýpli hem döwre laýyk gurmak zeruryýeti ýüze çykýar.
Täze dermir ýol köprüsiniň gurluşygyna 1898-njy ýylyň 17-nji oktýabrynda başlanyp, 1901-nji ýylyň 27-nji maýynda hem doly gurlup gutarypdy. Oňa inzener S.I. Olşewskiý ýolbaşçylyk etdi. Orsýetiň inzenerçilik tejribesinde çalt akýan we akym ugruny ýygy-ýygy üýtgedip durýan şeýle joşgunly derýanyň üstünden köpri gurmak tejribesi ýokdy. Şol döwürde Amyderýa köprüsi öz uzynlygy boýunça dünýäde 3-nji, rus imperiýasynyň çäginde bolsa 1-nji orunda durýardy. Köpriniň gurluşygy üçin zerur enjamlar we materiallar rus imperiýasynyň dürli ýerlerinden we rus telekeçileriniň üsti bilen daşary ýurtlardan getirilipdi. Gurluşyga şol döwrüň hasaby bilen ägirt uly serişde, 3,5 million çemesi altyn rubl, derýanyň kenarlaryny berkitmek üçin-de 1,5 million altyn rubil harç edilipdir.
Biziň günlerimize çenli mizemän duran bu köpri ençeme gezek wagtyň hem tebigatyň synagyndan geçmegi başardy. 1969-njy ýylyň gazaply gyşynda Amyderýa galyň buz gatlagy bilen örtülip, Çärjew şäherini hem onuň töweregini suw basmak howpy abanandy. Derýanyň buzuny partladyp döwdüler. Şonda köpriniň aşagynda köp mukdarda buz dykyny emele geldi. Ol ýerde suwuň güýçli basyşy döredi. Ýöne köpri sarsman durup bildi.
Taryhy maglumatlara görä, Amyderýanyň üstünden gurlan ilkinji köpri biziň eýýämimizden öňki döwre gabat gelýär. Ol Özbegistanyň Termez şäheriniň golaýynda gurlupdyr. Arheologlar ol köpriniň bişen kerpiçden örülen sütünleriniň derýanyň aşagynda saklanyp galandygyny anyklapdyrlar. Ony Aleksandr Makedonskiý gurdurandyr diýip çaklaýarlar. Ikinji köpri ýokarda agzalan agaç köpri bolmaly. Üçünji köpri häzirki demir ýol köprüsidir.
Geçen asyryň 80-nji ýyllarynda,Termez şäheriniň golaýyndan, Özbegistan bilen Owganystany birleşdirýän demir ýol köprüsi guruldy. Türkmenistan Garaşsyzlyga eýe bolansoň, Kerki-Kerkiçi demir ýol köprüsi guruldy. Häzir şol ýerden awtoulag köprüsiniň gurluşygy-da alnyp barylýar. Ol köpriniň esasy sütünleriniň eýýäm gurlandygyny Kerkiniň ýaşaýjylary aýdýarlar.
Amyderýanyň üstünden beýleki bir köpriniň gurluşygynya baryp Soýuz döwründe başlanypdy. Ol Seýdi şäheriniň gabadynda bolup, ol köpriniň gurluşygy SSSR dargansoň togtap galypdy. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ol köpriniň gurluşygyny dowam etdirmäge görkezme berdi. Ony türkiýeli gurluşykçylar gurup başladylar, ýöne häzir ol ýene togtadyldy. Şeýle hem prezident Berdimuhamedow Farabyň deňinde awtoulag köprüsiniň hem guruljakdygyna söz beripdi. Welaýatyň ýaşaýjylary ýakyn wagtda onuň gurluşygynyň başlanjakdygyna umyt edýärler.
Heňňamlar özgerýär. Imperiýalar synyp, olaryň ýerinde täze döwletler peýda bolýar. Köprüler galýar. Kenarlary birleşdirip, uzak ýollary ýakyn edip, adamlara hyzmatyny dowam etdirýär. Munuň iň aýdyň mysaly 110 ýyllap halka bökdençsiz hyzmat eden Çärjew-Farap aralygyndaky demir ýol köprüsi hasaplanýar.


text:
Aşgabadyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda nobatlar emele gelip başlady. Bu walýuta alyş-çalyş nokatlarynyň hersinde diýen ýaly azyndan 15-20 adam nobata dur. Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky "Paýtagt" bazaryndaky, "Owadan" hyzmat öýündäki we "Ors bazardaky" "Aşgabat" söwda merkezindäki walýuta alyş-çalyş nokatlarynda bu nobatlary görse bolýar.
Nobatlaryň emele gelmegi 1-nji iýundan ABŞ-nyň dollarynyň manada bolan kursunyň ýokary galjakdygy baradaky gürrüňler bilen bagly. Aýdylyşyna görä, bir dollaryň bahasy 5 manat bolmaly. Emma resmiler bu gürrüňleri inkär edip, ýa-da tassyklap çykyş etmediler.
Ýatlap geçsek, geçen ýylyň oktýabr aýyndan tä dekabr aýyna çenli walýuta alyş-çalyş nokatlarynda häzirkiden has köp adamly nobatlar döräpdi. Şol nobatlar hem dollaryň kursunyň ýokary galjakdygy baradaky gürrüňler bilen baglydy.
Şonda häkimiýetler dollaryň kursunyň galmajakdygy barada kepil geçip, walýuta alyş çalyş nokatlarynda ýörite ýüzlenmeler asypdylar. Emma, muňa garamazdan, edil täze ýyl gijesi ABŞ-nyň bir dollarynyň bahasy 3 manat 51 teňňe boldy. Ondan öň dollaryň nyrhy 2.85 manatdy.
Şu ýylyň ýanwar aýynyň ahyrlarynda hem nobatlar döräpdi. Bu nobatlar hem 1-nji fewraldan dollaryň kursunyň ýokary galjakdygy baradaky gürrüňler bilen baglydy. Mundan başga 1-nji maýdan dollaryň kursy ýokary galar diýen gürrüň zerarly walýuta alyş-çalyş nokatlarynda nobatlar emele gelipdi. Emma dollaryň kursy öňküligine galdy.
Indi bolsa adamlar 1-nji iýundan dollaryň kursunyň ýokary galmagyndan howatyrlanyp, nobata durup, walýuta satyn alýarlar. Ýokarda belläp geçişimiz ýaly, häkimiýetler dollaryň geljekki kursy barada hiç hili maglumat bermeýärler.
Mundan başga-da geçen ýylyň 11-nji noýabrynda girizilen walýuta satyn almakdaky çäklendirmeler hem saklanyp galýar. Mälim bolşy ýaly, ady agzalan düzgün boýunça her bir adam walýutany öz ýaşaýan welaýatynda satyn almaly. Paýtagtlylar bolsa diňe Aşgabadyň walýuta alyş-çalyş nokatlaryndan dollary satyn alyp bilýärler.
Şonuň üçin walýuta satyn almaga barýan adamyň ýanynda pasporty hem bolmaly. Bir adam bir walýuta alyş-çalyş nokadynda günüň dowamynda diňe bir gezek walýuta satyn alyp bilýär. Onuň ady kompýutere hem ýazylýar. Şol ýazgysyz walýuta satylmaýar.
Her adama çalşyp berilýän walýutanyň möçberi hem çäkli. Her kim müň dollar satyn alyp bilýär. Şol sebäpden walýuta alyş-çalyş nokatlaryna ýakynlaryny, garyndaşlaryny we tanyşlaryny alyp barýanlar hem az däl.
Hatda hakyna nobata durup berýän adamlar hem bar. Bu adamlaryň “hyzmatlary” üçin azyndan 10-15 manat tölemelidigini ildeşlerimiziň käbirleri adýarlar. Welaýatlylaryň ýerli ýaşaýjylara pul töläp, dollar satyn aldyrdýandyklary hem aýdylýar.
Ýatlap geçsek, 2009-njy ýyldan öň ýurtda dollaryň iki kursy ýöräpdi. Şol wagt resmi kurs boýunça banklarda dollar satylmansoň, dollar, esasan, “gara bazardan” satyn alynýardy. Şol wagt dollaryň gara bazardaky bahasy onuň resmi hümmetinden dört esse ýokarydy.
2009-njy ýyldan soň ýurtda dollaryň bir kursy ýöräp başlady. Şol wagt Türkmenistanyň Merkezi bankynyň kesgitlän bir dollar 2,85 manat kursy şu ýylyň başyna çenli saklanyp geldi.


text:
Iňlis we pars dillerindäki Waşingtonyň “Wirtual Eýran Ilçihanasy” diýip atlandyran websaýty sişenbe güni döredildi. Bu saýty açmak bilen, ABŞ Eýran bilen resmi diplomatik gatnaşyklarynyň üç onýyllygyň dowamynda ýoklugy sebäpli, eýran halky bilen aragatnaşygyny ýola goýmagy maksat edinýär.
Häzirki döwürde ABŞ-nyň Eýranda diplomatik missiýasy togtadylan. 1979-njy ýylda yslamçy söweşijiler we studentler 52 sany amerikalyny saklap, olary 444 günüň dowamynda ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasynda zamunlykda sakladylar. Bu waka iki döwletiň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň kesilmegine getirdi. Şol sebäpli hem “Wirtual Eýran Ilçihanasy” diýlip atlandyrylan websaýty döretmek bilen, Birleşen Ştatlar eýran we amerikan halklarynyň arasynda dialogy ýola goýmaklygy maksat edinýär.
“Gorkusyz pikir alyşmak”
Saýtda pars diline terjimesi bilen ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň saýty ulanmaga çagyryşy ýerleşdirilipdir. Bu çykyşynda Klinton iki ýurduň raýatlarynyň “açyk we gorkusyz pikir alyşmagyna” ýoluň açyljakdygyna umyt baglaýandygyny aýdýar:
— Sebäbi ABŞ bilen Eýranyň arasynda diplomatik gatnaşyklar ýok. Biz siz bilen, Eýranyň graždanlary bilen dialogyň möhüm mümkinçiliklerinden mahrum bolduk. Ýöne häzir bizde täze tehnologiýanyň kömegi bilen bu ýetmezçiligiň öwezini doldurmaga mümkinçilik bar. Iki ýurduň hem-de her ýurduň halkynyň özara düşünişmegi üçin bizde indi mümkinçilik döreýär. Şol sebäpden hem biz şu wirtual ilçihanamyzy döretdik.
Saýtda onuň maksatlary barada has giňişleýin maglumat berilýär: “Bu websaýt resmi diplomatik missiýa däldir, şeýle hem bu Eýranyň hökümetinde akkreditasiýa edilen wekili ýa-da ABŞ-nyň hakyky ilçihanasyny aňlatmaýar. Göni gatnaşyklaryň bolmanlygy sebäpli, bu Amerikanyň we Eýranyň halky üçin köpri bolup hyzmat edip biler”.
Birleşen Ştatlaryň Tährandaky ilçihanasy ýapylaly bäri Waşington Eýrandaky öz diplomatik missiýasyny Şweýsariýanyň hökümetiniň üsti bilen alyp barýar.
Waşington Tähranyň ýadro programmasyny sorag astyna almak bilen Eýranyň garşysyna birnäçe sanksiýalary girizdi. ABŞ we halkara jemgyýetçilginiň aglabasy Eýranyň gizlinlikde ýadro ýaragyny öndürmek boýunça iş alyp barýandygyna güwä geçýär. Eýran bolsa özüniň ýadro programmasynyň parahat maksatlara gönükdirilendigini nygtaýar.
Taze “wirtual ilçihana” iki ýurduň halkynyň arasynda diňe ikitaraplaýyn gepleşikler platformasy bolman, eýsem ol pars we iňlis dillerinde ABŞ-nyň wizasy we ABŞ-da okuw düzgünleri barada maglumatlary berýär. Mundan basga-da, bu saýtda Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada halkara hasabatlar we graždan jemgyýeti barada makalalar çap edilýär.
Galplyklar we faktlar
Bu saýtda ABŞ barada adaty aýdylýan “galplyklara” garşy dogry düşünje bermäge, şeýle hem amerikan hökümetiniň Eýran baradaky pozisiýasyny dogry düşündirmäge synanyşyk edilýär. “Galplyklara garşy faktlar” at bilen berlen bölümde ýedi sany düşündiris berilýär. “Galplyk 1: ABŞ-nyň syýasaty Eýran halkyny basmaga, hökümetini bolsa agdarmaga gönükdirilen”.
Döwlet departamentiniň muňa jogaby: “Fakt: ABŞ-nyň syýasaty ähli halklaryň hukugyna we borçlaryna hormat goýmak bilen halkara düzgünlerini goldaýar. Pozitiw gün tertibi bilen Eýran elmydama garşy alynýan partnýor bolar. Ýöne Eýranyň hökümeti häzir negatiw içeri we daşary syýasatyny alyp barýar. Eýran ýadro ýaragyny döretmek barada planynyň ýokdugyny tassyklatmak üçin halkara jemgyýetçiliginiň alyp barýan işlerini ret edýär; Eýran bütin regionda terrorçy toparlary pul, ýarag bilen üpjün edýär, olar bilen türgenleşik geçirýär; olaryň käbirleri ABŞ-nyň Yrakdaky we Owganystandaky işgärlerine garşy gönükdirilen; ol Arab-Ysraýyl dawasynyň parahat ýol bilen çözülmegine päsgelçilik döredýär; ol öz raýatlarynyň ählimumy hukuklaryny ret edýär; eger-de Eýran öz raýatlarynyň hem-de goňşularynyň hukuklaryna hormat goýsa, ABŞ elmydama Eýranyň hukuklaryna hormat goýar”.
Websaýtyň açylmagy bilen Döwlet departamentiniň brifinginde eden çykysynda Döwlet sekretarynyň syýasy işler boýunça kömekçisi Wendi Şermanyň aýtmagyna görä, Obamanyň administrasiýasy ABŞ-nyň eýran halkyna we onuň medeniýetine hormat goýýandygyna eýranlylaryň düşünmegini isleýär.
Çarşenbe güni Eýranyň häkimiýetleri ABŞ-nyň Eýrandaky onlaýn režimde döredilen “wirtual ilçihanasyny” petikledi. Bu saýta girmäge synanyşanlar “mümkin däl” diýen ýazgy bilen ýüzbe-ýüz boldular. Şeýlelikde, saýta girmek üçin petige garşy ýörite onlaýn programmasyny ulanmaly boljakdygy aýan boldy.