text:
Olaryň dramasy-da, ilatynyň aglaba köplügi musulmanlardan durýan beýleki ýurtlaryň köpüsinde bolşy ýaly, 20-nji asyra girilende başlandy. Ýöne öňki Osman imperiýasyndaky, aýratyn-da 1923-nji ýyldan bäri Türkiýe Respublikasyndaky yslamçylar häzirki Erdoganyň režimine çenli derejä gelip ýetmek üçin özboluşly ýol geçdiler.
Iň soňky yslam imperiýasy bolan Osman imperiýasynda soltan - hem patyşa, hem şol bir wagtda döwlet halyfydy. Bu imperiýa ýuwaş-ýuwaşdan çöküp, günbatar döwletleriniň güýjüniň artmagy netijesinde imperiýanyň öz giň topraklaryny elden gidermegi bu ýurda agyr urgy bolup degdi. Täze Türkiýe özüniň 17-nji asyrdan öňki ululygynyň altydan biri bolup galdy ýa-da hatda ondanam kiçeldi.
Ýeke bu däl. Täze sistema, ýagny Günbatardan nusga alnyp gurlan respublika, soltanlyk bilen halyflygyň soňuna çykyp, respublikan döwlet gurluşyny yglan etdi. Bu gurluşda bolsa döwlet bilen din diňe bir biri-birinden aýrylmak bilen oňman, din döwlete berk eýermeli edildi.
Arap-pars elipbiýi üýtgedilip, latyna geçildi. Egin-eşik ýewropalaşdyryldy. Penşenbe we annanyň ýerine hepde soňy şenbe bilen ýekşenbe boldy. Medreseleriň we dini sapaklaryň döwletiň kontrollygyndan daşarda bolmagy gadagan edildi. Mugallymçylygy dowam etdirmek isleýän şyhlar we mollalar döwlete hasabat berýän döwlet işgärleri boldular. Aýallar yslam egin-eşigini taşlap, jemgyýetçilik işlerine gatnaşmaga çagyryldy. Dini sektalaryň we toparlaryň, şeýle hem metjitleriň köpüsi ýa ýapyldy ýa-da işsiz galdy.
Täze režim täze okuw sistemaly, taryha täzeçe garaýan işewür adamlardan, býurokratlardan we harbylardan düzülen täze "sekulýar" elita döredip, özüne dünýä jemgyýetçiliginde Günbatara ýakynrak, yslam dünýäsinden uzagrak täze orun agtardy.
Däp boýunça oba ýerlerinde ýaşaýan dindar musulmanlar, aýratyn-da esasy şäherler Stambulda, Ankarada we Izmirde "ak türkler" diýlip atlandyrylýan täze elita tarapyndan 80 ýyla golaý kemsidilip, üzňelige, garyplyga itildi.
Olar äsgermezlik edilip, näçe çetleşdirilse, şonça syýasylaşdylar.
Olaryň arzuwlary bardy. Olaryň arzuwy demokratiýadan peýdalanyp, häkimiýet başyna gelmek, musulman dindarlaryň ýekirilmeginiň, mekdeplerden, ýokary okuw jaýlaryndan kowulman, öz dini ynanjyna görä, hyjaply gezýän aýallaryň we sakgal goýberip, iş wagtynda namaz okaýan adamlaryň ala tutulmagynyň soňuna çykmakdy.
Olar parahatçylygy hem-de dini ynançlaryna garamazdan, ýurtda hemmeleriň deň mümkinçilige eýe bolmagyny isleýändiklerini aýdyp, mekdepler açdylar, fondlar gurdular. Gitdigiçe özlerine goşuna, magaryfa we adalat ulgamyna tarap ýol açdylar, özleriniň dini ynanjy we planlary hakda hem köp gürrüň etmediler. Olar öz telekanallaryny açdylar, gazet-žurnallary neşir etdiler. Olaryň guran syýasy partiýalary ýapylyp, gadagan edildi. Gazet-žurnallar bilen telekanallary-da ýapylyp, gadagan edildi.
Ýöne olar gaty köp zähmet çekip, öz işlerini dowam etdirdiler.
Adamlar olaryň ilkinji saýlanan ýeri bolan şäher häkimliklerinde, gurup, ýolbaşçylyk eden mekdeplerinde eden işleriniň netijelerine begenip, bu işlere ýokary baha berdiler.
"Sekulýar" sistema olaryň ösmeginiň öňüni näçe alsa, olar şonça güýçli ösdüler.
Aslynda sosial-demokratlaryň sol ganatyndan we atatürkçülerden başlap, "ak türklere", sekulýar alewilere we kürtlere, liberal we respublikançy žurnalistlere hem-de kazylara çenli, yslam zolagyna girmeýän köp adamlar, olary goldadylar.
Şeýlelikde 2001-nji ýylda "Adalat we Galkynyş" partiýasy dünýä indi.
Ondan edil bir ýyl soň, ýagny 2002-nji ýylda bu partiýa erkin, adalatly saýlawda, geçmişde "meýilsizlerden" düzülen güýçsüz ýaranlyklary döreden saýlawlaryň tersine, ýeke özi häkimiýet başyna geldi.
Deslapky ýyllarda işler päsgelçiliksiz gitdi. Hemmeler begenişip, geçmiş arka atyldy diýip pikir etdiler. Olar indi Türkiýe bütewi bolup, hemmeleri öz içine alar, has pluralistik sistema bolup, Ýewropa has köp meňzäp ugrar diýip çakladylar.
Hatda dünýewiçilige ýykgyn edýänler-de bu adamlardan ýalňyşyp gorkupdyrys diýen netijä geldiler.
"Adalat we Galkynyş" partiýasynyň gowy işleri, reformalar, durnuklylyk çäreleri we ykdysadyýetiň gowulanmagy Günbatary täze pluralistik "musulman konserwatiw" Türkiýäni gowy garşylamaga höweslendirdi.
Olaryň ilatyň aglaba köplügi tarapyndan saýlanmagy hem dowam etdi.
Ýöne basym ýagdaý üýtgäp ugrady.
Bu raportyň ikinji bölümi: Yslamçy bolsun ýa-da ýok, güýç-gudrat seni korrumpirleýär


c: text/html

text:
Geçen asyryň ellinji-altmyşynjy ýyllarynda Türkmenistandaky köwüş ussalarynyň köpüsi ermeni, azerbaýjan, lezgi milletinden bolan adamlardy, ýagny bir söz bilen aýdanyňda, kawkazlylardy.
Şol ýyllar piwo, gazly suw, buzgaýmak satmak, sertaraşlyk, taksi sürmek… ýaly girdejili kärler hem kawkazlylaryň elindedi. Köwüş ussaçylygy-da gazançly kärleriň biridi.
Eýsem, köwüş ussaçylygynyň häzirki ýagdaýy nähili? Bu ýerde girdeji barmy? Halka köwüş tikmek we ýamamak boýunça edilýän hyzmatyň hili niçik? Köwüş ussaçylygynda häzirem kawkazly milletleriň wekilleri bar. Ýöne ozalky ýyllardaky ýaly köp däl. Türkmenlerem indi köwüş ussaçylygyny öwrenipdirler.
Türkmenistanda ýaşaýan ilatyň köpüsiniň goly ýuka. Şeýle bolansoň, olar köplenç halatda 30 manat bilen 50 manat aralygyndaky arzan köwüşleri satyn almaly bolýarlar. Bu bolsa 11-17 dollar baha bolýar. Beýle bahadaky köwüşler esasan Hytaýdan hem Eýrandan getirilýär. Hytaýyň hem Eýranyň Türkmenistana getirilýän ähli harytlarynyň bolşy ýaly, köwüşleriniň-de ömri gysga. Orsýetden, Türkiýeden getirilýän 50-100-200 amerikan dollaryna berilýän köwüşler hem bazarlardyr dükanlarda kän. Ýöne beýle gymmat köwüşleri az iş haklylar almaýar.
Aýratynam, çagasy köp maşgalalara kyn düşýär. Çaga köwüşleri has-da tiz tozýar. Sebäbi çagalar köwşi aýamalydygyna düşünmeýärler. Olar köwşi bilen daş hem depjek, top hem depjek. Dogrusy, bahasy arzan bolan ulularyň köwüşleri-de hernäçe aýalyp geýilse-de, aňyrsy iki-üç aýdan ýa tikini sökülýär, ýa-da aşagy gaçýar, ýa-da petegi çüýreýär, ýa-da ökjesi sürülýär.
Köwüş ussahanasyna ýüz tutmaly bolýarsyň
Her üç aýdan täze köwüş satyn almak aňsat düşenok. Isleseň, islemeseň, köwüş ussahanasyna ýüz tutmaly bolýarsyň.
Türkmenistanyň dürli künjeginde köwüş bejerýän ussahanalaryň sany ýetik. Müşderileriň sany-da, kän bolmasa-da, ussahanalar gelim-gidimsiz däl. Köwüş ussahanalaryna ýumşuň düşse, möhümiňi çalt bitirýärler. Ozalky ýyllardaky ýaly - üç-dört günden soň gel diýenoklar. Aňry gitse, bir günüň içinde köwşüňi bejerip, eliňe berýärler.
Goly ýuka ilat köwşüni mazaly tozdurman, ussahana barmaýar. Ussahanalaryň hyzmaty-da arzan düşenok. Köwşüňi tikdirjek, ökjesini düzletjek, petegini täzeletjek bolsaň, azyndan 3-5 manat tölemeli. Köwüş ýamatmanyň kähalatlar nyrhy arzanrak täze köwşüň bahasyna ýetiberýär.
Garyp üçin bir manat hem pul. Şeýle bolansoň, milletiň aglaba bölegini düzýän garamaýak tozan köwşüni-de zyňmaga dözmän, köwüş ussahanasyna tabşyranyny gowy görýär.
Adamlar ussanyň bejeren köwşüni azyndan alty aý geýerin öýdýärler. Emma, köplenç halatda beýle bolup durmaýar. Indi köwüş ussalarynyň-da akyly «has köpelipdir». Olaryň halal, ak ýürekden işleýäni az. Köwüş ussalaryndan ýarym-ýalta bejerilen köwüşleri alýan müşderiler bir aýa ýetmän, ýene köwüş ussahanalaryna ýüz tutmaly bolýarlar.
Müşderiler gymmadrak köwüş satyn alsalar, gymmat köwşüň ömrüniň uzak boljagyna, gymmat köwüşleriň bek bolýandygyna, arzan köwüşleri birsyhly ýamatmak üçin çykarylýan çykdajylaryň-da ahyrsoňy gymmat köwüş üçin tölenjek puluň derejesine ýetýändigine düşünmeýärler. Ýöne olar bir bada ep-esli pul çykaryp, gymmadrak köwüş satyn alsalar, güzeran aýlamaga harç ýetmez öýdüp gorkýarlar. Goly ýuka ilatda köwüş ussalaryna ýüz tutmadan başga çäre ýok. Käriniň «abyny-tabyny» kemsiz ele alan köwüş ussalarynda hiç kime rehim ýok, olar köwüş ýamatjagyň güzerany hakda bilmek isläp duranoklar, ýyrtyk köwüşli ýanlaryna geleniň ýagyrnişligini otlap, olary öz ýanlaryna ýene basymrak geler ýaly edip goýberýärler. Sebäbi köwüş ussalary hem şeýdip, öz maşgalasyna gazanç eltmeli.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň ýolbaşçylary hem prezidentiň özi ýurduň ösüşi bilen bagly meseleleri näçe köp çözdügiçe, islendik gowy başlangyçlara aýakbagy bolýan meseleleriň bardygyny şonça-da köp boýun almaly bolýarlar.
Soňky hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedow şeýle meseleleriň birini dile getirdi. Ol tutuş dolandyryjy topara degişli. Ýolbaşçy kadrlaryň gowşaklygy, iş başarnygynyň ýokdugy, öz dili bilen aýdylanda “ýokardan görkezmä garaşyp durman, çylşyrymly meseleleri özbaşdak çözüp bilmezligi” özüni düýbünden kanagatlandyrmaýandygyny prezident boýun aldy.
Kesele goýlan diagnoz
Şu anyklamada, kesele goýlan diagnozda onýyllyklaryň dowamynda režimiň emele gelşindäki derdeserleriň ählisi jemlenýär. Türkmenbaşynyň hökümdarlyk eden ýyllarynyň tutuş dowamynda hut özbaşdaklyk hem islendik teklip jemgyýetden ganly gamçy bilen kowlup çykarylypdy diýsek, hakykatdan daş düşdügimiz bolmaz.
Şol işiň netijeleri häzir häkimiýetiň ähli gatlaklarynda görünýär. Nyýazowa hemmeleriň öňünde baş egýän režimi döretmek gerekdi. Ýöne başganyň akyly, maslahaty düýpden gerek däldi. Nyýazow döwleti hut öz hususy kärhanasy ýaly dolandyrypdy. Adamlardan gep-gürrüňsiz tabyn bolmak, gulak asmak talap edilýärdi.
Elbetde, bu maksada dürli ugurlar boýunça yzy üzülmeýän repressiýalary amal aşyryp, hereket azatlygyndan başlap, syýasy, ykdysady, sosial azatlyklary ýatyryp, ýoklap, adamlary diňe garaşly etmek arkaly ýetmek mümkindi. Bu işiň hötdesinden gelmek Nyýazowa başartdy, muny boýun almak gerek. Ol ýakynda Amerikan “Freedom House” merkeziniň at beren “iň repressiw režimini” döretdi…
Nädip?
Şu sistema üýtgewsiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gerdenine gondy. Muňa ýurduň graždanlarynyň ählisi düşünýär. Ýöne bir zat häzir düşnüksiz bolup galýar: bu petikden nädip çykmaly? Sebäbi her sapar ösüşe synanyşyk barada gürrüň gidende, ýurt baş mesele bilen ýüzbe-ýüz bolýar.Ösüşiň ýolunda baş bermezek režim hötjetlik bilen keserip dur. Diňe bir durmagam däl, islendik özgerişe, täzelige başardygyndan garşylyk görkezýär.
Ýolbaşçy toparyň özbaşdaklygy, ýokary başlyklaryň agzyna aňkaryp durman, ýagdaýa çalt reaksiýa bildirmegiň zerurlygy - bular kadaly azat jemgyýetiň alamatlary. Bu agzalanlara ýetmek, eýe bolmak üçin türkmen prezidentine režimi durşy bilen döwmeli, boýun oňurgasyny ýazdyrmaly.
Gep ähli derejelerdäki ýolbaşçylaryň başdan geçirýän gorkusynda-da däl. Şeýle bir ýagdaýy göz öňüne getireliň: sistemada bir gerçek döräp, gorka hem töwekgellige özüni aldyrman, hereket etdi. Ol öz kärdeşleriniň pidasy bolar, beýleki ýolbaşçylar ony, gödegräk aýtsak, diriligine ýuwudarlar. Bu işe prezidentiň goşulmagyna gezegem ýetmez. Eger bardy-geldi prezident islese-de, şol gerçek ýalylary ol goldap, gorap bilmez.
Tutuşlygyna täzelemeli
Tutuş sistemany täzelemeli. Täze sistemada häkimiýetiň ähli derejelerinde batyrlyk, gaýratlylyk, aýgytlylyk goldanmaly, höweslendirilmeli. Şu meselä degip geçip, şeýle inisiatorlaryň bolmagyny isleýändigini aýdyp, prezident bir faktyň üsti bilen ýurduň tutuş sistemasynyň nähili garaşly bolup galýandygyny görkezdi.
Ministrler kabinetiniň maslahatynda eden çykyşyny tamamlanda prezident şeýle diýdi: “Gazanylan üstünlikleri hasaba almak bilen ähli ministrlikleriň, edaralaryň ýolbaşçylaryna we beýleki ýolbaşçy işgärlere 11-nji-18-nji iýul aralygynda dynç almaga rugsat berýärin”. Häzir Türkmenistanda hat-da iň ownujak meseleler çözülende-de, başlyklar hem olaryň gol astyndakylar ýokardan görkezmä garaşmaly.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn Palestinanyň Hamas toparynyň ýokary derejeli resmisi Şeýh Hassan Ýusef öz oglunyň Ysraýylyň razwedka gullugy bilen gizlin hyzmatdaşlyk edendigi üçin, öz oglundan ýüz öwürýändigini yglan etdi.
Geçen hepde Ysraýylyň «Haaretz» atly hepdelik gazeti 32 ýaşly Mosab Ýusefiň Ysraýylyň «Şin bet» atly gizlin gullugy bilen hyzmatdaşlyk saklap gelendigi barada maglumat çap edipdi.
On ýyl mundan ozal hristiançylygy kabul eden Mosab Ýusef häzirki wagt Birleşen Ştatlaryň Kaliforniýa ştatynda ýaşaýar we şu hepde öz ýazan kitabyny çapdan çykarmagy planlaşdyrýar.
Onuň kakasy Şeýh Hassan Ýusefiň öz oglundan ýüz öwürýändigi baradaky ýazan haty düýn Hamas toparynyň internet saýtynda peýda boldy.
Şeýh Hassan Ýusefiň özi häzirki wagt Ysraýylyň türmesinde tussaglykda saklanýar. Hamasyň agzalary onuň ýazan hatynyň türmeden gizlin ýollar bilen alnandygyny aýdýarlar.


text:
ÝB Eýrana garşy öz sanksiýalaryny güýçlendirer. Eýran bilen söwda, bank, ätiýaçlandyryş ugurlaryna, Eýrandan deňiz hem howa transportlary arkaly getirilýän ýüklere sanksiýa girizmek barada düýn ÝB agza ýurtlaryň DIM-leri Lýuksemburgda bolan duşuşykda ylalaşdyrlar.
Eýrana berilýän tehnologiýa kömegine çäklendirme girizmek kararyna gelindi. Mundanam başga Eýranyň nebit-gaz senagatyna täze inwestisiýa gadagan edilýär.
Lýuksemburgdaky maslahat açylmazynyň öň ýany Ýewropa Geňeşiniň daşary işler boýunça sekretary Kätrin Aşton şeýle diýdi: “Men Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklerde baş wekili jenap Jalilä hat ýazdym hem ony ýadro ýaragy bilen bagly meseläni maslahatlaşmak üçin duşuşmaga çagyrdym. Bu konflikti iki tarap bolup çözmek ýolunda öňe tarap herekete synanyşyk”.
Sanksiýa girizmek barada gutarnykly karara 17-nji iýunda Ýewropa Bileleşiginiň Brýusselde açylýan sammitinde gelner.


text:
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň resmi maglumatyna görä, Türkmenistanda 20 ýyla golaý wagtlap iş alyp baran Parahatçylyk korpusy 2012-nji ýylyň aýagyna çenli ýurtdaky işini bes eder.
Dünýäniň ýüzden gowrak ýurdunda işlän Birleşen Ştatlaryň Parahatçylyk korpusy Türkmenistanda alyp baran işlerini “örän üstünlikli” hasap edýär. Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň 31-nji awgustda ýaýradan resmi maglumatynda şeýle diýilýär: “1993-nji ýyldan bäri saglyk, durmuş boýunça sapak beren we iňlis dilini okadan 740-dan gowrak meýletinçiler Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda işlediler we ýaşadylar. Parahatçylyk korpusy medeni, alyş-çalyş we ösüş ugurlaryndan öz maksatnamalary örän üstünlikli boldy diýip hasap edýär”.
Şeýle-de resmi maglumata görä, häzirki wagtda Türkmenistanda 18 sany meýletinçi işleýär. Olar alyp barýan işlerini sentýabr aýynda tamamlarlar, Parahatçylyk korpusynyň Aşgabatdaky edarasy bolsa dekabr aýynda ýapylar.
Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky ilçihanasy 20 ýyla golaý wagtlap Türkmenistanda işlän Parahatçylyk korpusynyň bu ýurtda öz işini bes etmeginiň sebäplerini düşündirmedi.
Meýletinçileriň kynçylygy
Parahatçylyk korpusynyň işgärleriniň Türkmenistanabarmagy bilen bagly kynçylyklar soňky ýyllaryň dowamynda ençeme sapar ýüze çykypdy.
Geçen ýylyň sentýabr aýynda Türkmenistanyň häkimiýetleri Parahatçylyk korpusynyň işgärleriniň bir toparyna, ellerinde resmi wizalaryň bardygyna garamazdan, ýurda girmeklerine rugsat bermändi.
Şu ýylyň mart aýynda, bu Korpusyň 6 işgäri öz wizalarynyň uzaldylmandygy sebäpli Türkmenistany terk edipdi.
Parahatçylyk korpusynyň meýletinçileriniň Türkmenistana wagtynda baryp bilmänligi bilen bagly kynçylyklaryň 2009-njy ýylda hem ýüze çykanlygy habar berilýär.
Bu wakalaryň sebäpleri türkmen häkimiýetleri tarapyndan resmi taýdan düşündirilmändi.
Missiýanyň maksady
Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky ilçihanasynyň press-relizine görä, Parahatçylyk korpusy 1961-nji yylda ABŞ-nyň şol wagtky prezidenti John Kennedi tarapyndan üç maksady göz öňünde tutup esaslandyrylypdy. Gyzyklanma bildiren ýurtlaryň halklaryny hünärmenler bilen üpjün etmek, meýletinçileriň üsti bilen şol halklary amerikanlar bilen ýakyndan tanyşdyrmak we öz gezeginde amerikanlary şol halklar bilen ýakyndan tanyşdyrmak ýaly maksatlar göz öňünde tutulypdy.
Resmi maglumata görä, esaslandyrylaly bäri Parahatçylyk korpusynyň 200 müňden gowrak meýletinçisi dünýäniň 139 ýurdunda işledi.


text:
Human Rights Watch ukrain häkimiýetlerini 23-nji ýanwarda ýitirim bolan aktiwisti tapmaga çagyrýar.
Hukuk topary şenbe güni ýaýradan beýanatynda Dmitriý Bulatowyň ömri we howpsuzlygy üçin çynlakaý alada galandygyny aýtdy. Bulotow «AutoMaidan» mobil protestleriniň liderleriniň biridir.
HRW Bulatowyň 23-nji ýanwarda, ýerli wagt bilen sagat 19:00-da öz aýalyna mitinge barýandygyny aýdandygyny habar berýär. Şondan soň Bulatowdan habar-hatyr ýok. Dostlary we garyndaşlary onuň mobil telefonynyň işlemesini kesendigini, maşynynyň bolsa typylmaýandygyny aýdýarlar.
HRW «AutoMaidanyň» aktiwistine salgylanyp, Bulatowyň birnäçe hepde bäri haýbatly SMS messažlaryny alandygyny ýazýar.
HRW 21-nji ýanwarda alnyp gaçylan ýene iki tanymal protest aktiwistini ýatlaýar. Alyp gaçanlar Ihor Lutsenkony boşatdylar we ol hassahanada ýaralaryny bejertmeli boldy, Ýuriý Werbitskiniň jesedeninde bolsa, tapylanda gynag yzlary bar eken.


text:
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar instituty tarapyndan üç aýda bir gezek neşir edilýän “Miras” ylmy-köpçülikleýin žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy. Giň okyjylar köpçüligine niýetlenen žurnal ýurdumyzyň we daşary ýurtly alymlaryň täze ylmy açyşlar we türkmen halkynyň taryhy-medeni we ruhy mirasynyň barlaglarynyň netijeleri hakyndaky makalalar toplumyny çap edýär.
Neşiriň “Açyşlar we täze işläp düzmeler” bölümi mazmuny taýdan has-da baý boldy. Munuň özi ýöne ýerden däldir. Soňky ýyllarda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň işjeň goldaw bermeginde ýurdumyzda milli taryhy-medeni mirasymyzy çuňňur öwrenmek we ony dünýäde giňden wagyz etmek boýunça giň möçberli işler alnyp barylýar.
“Medeniýetleriň, halklaryň özara gatnaşygy” bölüminde okyjy Özbegistan Respublikasynyň Ylymlar akademiýasynyň Abu Reýhan Beruny adyndaky Gündogary öwreniş institutyndan, filosofiýa ylymlarynyň doktory R.Bahodirowyň makalasy bilen tanşyp biler. Alym XI-XIII asyrlaryň alymlarynyň eserlerinde ylmy işleri tertipleşdirmek meselesine seredýär we Türkmenistanyň, tutuşlygyna alnanda bolsa Orta Aziýanyň maddy-ruhy medeniýetiniň kemala gelmeginiň hem-de onuň ösüşiniň möhüm ugurlaryna baha berýär.
Medeniýetiň irki ojagy bolan we sungatyň, senetkärçiligiň, amaly-haşam sungatynyň beýik nusgalaryny dünýä beren Merwiň taryhy ylmy barlagçylaryň ünsüni özüne çekýändigi aýratyn bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar institutynyň işgäriniň seljuklar döwrüniň zenan şahyry we XI asyryň ahyrynda XII asyryň başlarynda Merwde ýaşan Mähesti Mänejiniň döredijiligine bagyşlanan makalasy beýik seljuk türkmen döwletiniň ösen döwründe uly şöhrata eýe bolan rubagylara bagyşlanypdyr.
Öz gezeginde awtor “Merw Horezmşalary Anuşteginiler döwründe” atly makalasynda golýazma çeşmeleriniň we arheologik barlaglaryň maglumatlaryna esaslanyp Soltan Sanjaryň aradan sykmagy bilen düýpli özgertmeler ýüze çykyp, Merwiň öňki şöhratyna we kuwwatyna eýe bolandygyny hem-de onuň Horezmşalar imperiýasynyň iň ösen hem-de möhüm şäherleriniň birine öwrülendigini hem-de onuň dini, medeni we söwda merkezi hökmünde ykrar edilendigini belleýär.
“Miras” žurnalynyň birinji sanynyň bezeginde hem Merwiň taryhyna giň orun berlipdir. Onuň birinji sahypasynda seljuklar döwrüniň kuwwatly hökümdarlarynyň biri bolan Soltan Sanjaryň heýkeliniň we onuň “Gadymy Merw” Döwlet taryhy-medeni goraghanasynyň çäginde ýerleşýän we türkmen halkynyň medeni mirasynyň altyn gaznasyny emele getirýän aramgähiniň suraty ýerleşdirilipdir.
Žurnalyň şu ýylyň birinji çärýeginde döwletimiziň jemgyýetçilik, ylmy we medeni durmuşyna degişli wakalaryna berilýän syn onuň jemini jemleýär. Bu bölümde Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygynyň hormatyna ýurdumyzda we daşary ýurtlarda geçirilýän çärelere, 2015-nji ýylyň biziň ýurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine, şeýle hem gadymy Merwiň mirasdüşeri Mary şäherine 2015-nji ýylda türki dünýäniň medeni paýtagty diýlen derejäniň berilmegine bagyşlanan maglumatlar öz beýanyny tapypdyr.


text:
Çeh Respublikasynda häzir premýer-ministrlik wezipesini ýerine ýetirýän Jan Fischeriň bildirmegine görä, Amerikan prezidenti Barak Obama oňa Gündogar Ýewropada gurulmaly edilen jedelli raketadan goranyş sistemasyna gerekli radary ýerleşdirmek planyny goýbolsun edendigini aýdypdyr.
Fischer 17-nji sentýabrda Pragada žurnalistlere Obamanyň özüne jaň edendigini aýtdy. “Şu gün ýarygijeden az salym soň, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama maňa jaň edip, öz hökümetiniň Çeh Respublikasynyň territoriýasynda raketa garşy radar sistemasyny gurmak baradaky niýetinden el çekendigini habar berdi”.
Çeh Respublikasynda ýerleşdirilmegi planlaşdyrylan radar raketadan goranyş sistemasynyň zerur bölegi bolup durýardy. Şol sebäpden bir bölegiň taşlanmagy tutuş proýektiň ýatyrylmagy hasaplanylýar.
Täsirli gazýet ”Wall Street Journal” şu günki sanynyň baş sahypasynda Waşingtondan bir resmi delegasiýanyň ýagdaýy bildirmek üçin şu gün Polşa we Çeh Respublikasyna sapar edendigini ýazdy.
“Abanýan uly howp ýok”
Gazetiň häzirki we öňki Amerikan resmilerine salgylanyp habar bermegine görä, bu işe sebäp bolan Eýranyň ozal çak edilişi ýaly, uzak menzilli raketalary bu golaýda öndürme başarnygyna eýe däldigi. Şoňa laýyklykda Ýewropa we Birleşen Ştatlara ondan abanyp duran uly howp ýok.
Raketadan goranyş sistemasy Eýrandan abanmagy mümkin howpdan goranmak üçin öňki prezident Jorj Buşuň hökümeti tarapyndan planlaşdyrylypdy. Günbatar Eýranyň ýaşyryn atom ýaraglaryny öndürmäge synanyşýanlygyny güman edýär.
Warşawa we Praga iberilen delegasiýa Eýrandan howp abanýandygy görlen ýagdaýynda proýekte täzeden gaýdyp gelinjekdigini bu hökümetlere habar berer.
Raketadan goranyş sistemasy baradaky plana Orsýet aşa garşydy. Sebäbi ol munuň Eýranyň ýa Demirgazyk Koreýanyň däl-de, öz garşysyna gönükdirilendigine ynanýardy. Şol sebäpden hem proýektiň goýbolsun edilenini Orsýetiň oňat garşylaryna garaşylýar.
Polşa bilen Çeh Respublikasy bolsa, proýektiň ýatyrylmagy bu regionda başga hili düşünje döreder öýdüp gorkýarlar. Olaryň pikiriçe, Moskwanyň muny Birleşen Ştatlaryň Ýewropany goramaga Orsýetden çekindigi diýip, düşünmegi ahmal.


text:
Türkmenistanda “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” aýy atly çäre dowam edýär. Bu çäräniň dowamynda döwlet işgärleriniň, ýokary okuw jaýlarynyň studentlerini, çagalar baglarynydaky çagalaryň gatnaşdyrylmagynda sport maşyklary geçirilip, tigirli ýörişler gurnalýar.
Bu ýörişlerde “Meniň ulagym, meniň saglygym” ýaly bannerler göterilip, tigir sürmeklik mahabatlandyrylýar. Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda “Sport aýynyň” dowamynda köçeler ýapylyp tigir sürülse-de, Aşgabadyň köçelerinde tigir sürmek üçin niýetlenen ýörite ýollaryň ýokdugy habar berilýär.
Azatlyk Radiosy bu meseläniň jikme-jikleri bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň döwlet radiosy bu ýurduň parlamentiniň 77 sany deputatynyň prezident M.Ahmedinejatyň walýuta krizisi boýunça alyp barýan syýasatyndan resmi şikaýat edendigini habar berdi.
Eýranyň kanunyna laýyklykda, indi ýurduň prezidenti bir aýyň dowamynda bu şikaýata jogap berip, parlamentiň öňünde çykyş etmeli.
Munuň özi soňky bir ýyldan hem az wagtyň dowamynda Eýranyň parlament deputatlarynyň ikilenji gezek prezidentden hasabat talap etmesi hökmünde alamatlandy.
Geçen ýylyň ortalarynda Eýranyň milli puly bolan rialyň bir dollara bolan gatnaşygy 11 müň rial bolan bolsa, geçen aý onuň bir dollara bolan hümmeti 36 müň riala ýetdi.
Soňky wagtlar bu ýagdaýa Günbatar ýurtlarynyň Eýrana garşy girizen maliýe-ykdysady sanksiýalary has-da uly täsirini ýetirýär.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň Orsýet hem edil Türkiýe ýaly türkmen migrantlarynyň ýykgyn edýän esasy ýurtlarynyň birine öwrüldi. Häzirki döwürde Russiýa türkmenistanly migrantlaryň agdyklyk edýän ýurtlarynyň biri bolup durýär.
Ýogsa-da soňky wagtlarda Russiýa garşy goýlan sanksiýalar ol ýurtdaky türkmen migrantlarynyň durmuş we iş şertlerine nähili täsir edýär? Türkmen migrantlary ykdysady durnuksyzlyklaryň dowam edýändigi aýdylýan döwürde nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler? Russiýadaky türkmen migrantlarynyň geljekdäki planlary näme?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Russiýadaky türkmenistanly migrantlaryň durmuşyna gönükdirýär. Gepleşige gatnaşyp, bu temada dünýä türkmenlerine maglumat bermek isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler.
Teswirleriňizi bolsa aşakdasy foruma galdyryp bilersiňiz


text:
Gadyrdan sporty söýüjiler, NextTM.com saýty, sportyň ýene bir görnüşi bolan adaty karate-sungatdyr diýen temasyny size ýetirýär.
Gündogaryň ajaýyp sungatlaryny öwrenmekde biz ýaňy ilkinji ädimler ädip başladyk. şu gün ençeme asyrlap toplanan we karate sungatyna siňen ruhy baýlygy yitirmezlik esasy wezipe bolup durýar.
Wagtyň geçmegi bilen karate bolan garaýyş üýtgeýär. Kitaplardan we wideofilmlerden öwrenen käbir türgenleşdirijiler karate sungatynyň hçjçm ediş tärlerine aýratyn üns berip, karateni asyl nusgasyndan - ruhy dünýäsinden özüçe janlandyrýarlar. Bu bolsa karate bolan ters garaýyşlary ýüze çykarýar.
Karate – munuň özi adamyň bedenine oňaýly täsir edýän tutuş bir ulgamdyr. Ussat halypalar karateniň sagaldyş taraplaryna (emellerine) aýratyn üns beripdirler.
Sport, hasiýetine we gatnaşýan adamyň sanyna görä, iki görnüşe bölüňýär: Şahsy we Toparlaýyn görnüşleri. Sahsy görnüşde ýekelikde we toparlayýn görnüşde bir näçe türgen bolup çykyş edilýär. Toparlaýyn görnüşe futbol, woleýbol, basketbol we suňa meňzeşler mysal bolup biler.
Adaty karate adam sanyna görä iki görnüşe hem degişlidir. Onda şahsy Katada, şahsy tutluşykda we Fuku-go-da (emelleriň ýygyndysyny amal etmek we soňra tutlusykda çykyş etmek) ýekelikde çykyş edilýär. Toparlaýyn Kata we toparlaýyn tutluşykda üç türgen we En-Bu-da iki türgen çykyş edýär. Ýeri gelende aýtsak, adaty karate Dünýäde 13 sany görnüşden ybarat bolan ýeke-täk sungat derejesinde kämilleşen sportuň görnüşidir.
Adaty karate boýunça ýaryşa gatnaşýan türgenleriň beden agramy hasaba alynman, olar ýaş aýratynlyklaryna görä çykyş edýärler. Bu bolsa adaty karateniň sungat derejesinde has kämilleşendiginiň göz-göni subutnamasydyr.
Häzirki wagtda karate baradaky garaýyşlar has kämilleşdi. Indi goranyş tärlerinde adamyň içki güýjüniň (energiýasynyň) çepden-saga gapma-garşy gysylýandygy we urgy edilende içki güýjüniň bir ugur boýunça öňden-yza gysylýandygy anyklanyldy. Tutluşykda ýa-da katada beden hereketi gutaransoň hem beýniniň güýji öz "hereketini" dowam edýär. Şol beýniniň güýjüni kesmeli däl, ony kesmeklik adamyň saglygyna, bio-meýdanyna ters täsir edýär. Halypa H. Nişiýama Don Warrener bilen söhbetdeş bolanda "50 ýyldan gowrak türgenleşik geçenimden soň, men has kiçi güýçden has uly güýji almaklygyň tärlerine" aýratyn üns berip başladym diýip belleýär.
Şeýlelikde, usatlygyňyz näçe ýokarladygyça hereketleriňiz gysga we öwrümli bolmaly. Mydama tirsegiňiz hara nokadyna golaý bolmaly, ýogsam içki güýjüňiz tirsekden daşa gidýär. Tirsek bilen haranyň arasynda boşluk bolmaly däl. Her bir hereketde ýerden güýç almaly we şöhleler içiňden sykylyp çykmaly. Şöhleleriň has durnukly bolmagy üçin göwräňi ilki öňe we soňra ters tarapa öwürmeli. Her bir hereketde dowamlylyk bolmaly: amal+kiýýa+kime. Kiýýada adamy heläk edip biljek uly güýç jemlenýär, ol gülki ýa-da başga bir ses däl. Kiýýa etmekligiň öz wagty bar, ýogsam ol böwrüňden deşip çykar. Kiýýa diýip gygyran wagtyňyz agzyňyzy dogry açmaly. Bu sesiň özünde hem güýç (energiýa) bolup, ol adamyň güýjüni 7 esse artdyryp bilýär. Kiýýanyň has täsirli bolmagy üçin dabanyň bilen ýeri batly basmaly we gygyrmak üçin güýji ýerden, haradan, arkadan almaly. Her hereketde bir kiýýa ulanmaly. Kiýýa barha batlanmaly. Bu ses bilen garşydaşyňyň depginini üýtgetmäni başarmaly.
Türgenleşik wagtynda üç sany güýjüň: ruhy güýjüň (beýnide, ýokarda ýerleşýär), adamyň içki güýjüniň (hara nokady-ortada-merkezde ýerleşýär) we ýeriň güýjüniň (aşakda, ýerde ýerleşýär) bir nokada jemlenmegini gazanmaly. Bu dikligine (wertikal) ýerleşen güýçler birligi. Şeýle-de amallar ýerine ýetirilende bedeniň we onuň bio meýdanynyň keseligine (gorizontal) ýerleşen güýçlerini ulanmalydyrys. Dikligine (wertikal) we keseligine (gorizontal) ýerleşen güýçleriň akymyny bir ýerik, bir nokada jemläp, şol bir pursatda ulanmaklyk adamyň güýjüni has hem artdyrýar. Edil şol pursatda adamyň mümkinçiligi has hem giňär. Adamyň güýjüni "kiýýa" gykylygy hem ep-esli artdyrýar. Şeýdip türgenleşik geçilse, adamyň ruhy dünýäsiniň çesmeleri birin-birin açilýar we ol adamzat üçin örän bähbitli bolýar.
Adaty karate sungatynda ýeňiş–ruhy güýç bilen has kämilleşen beden sazlaşygynyň ýeňşidir, sebäbi Dünýä derejesindäki ýaryşda ruhy güýç has kämil bolmasa, ýeňiji bolmak asla mümkin hem däldir.
Şeýlelik-de, adaty karate sungatynda beýniň güýji esas edip alynýar we ony hiç hili ölçeg arkaly ölçäp bolmaýar. Gynansakda, ka halatlarda, karate, taýekwon-do, hapkido, aýkido, söweş sungatlaryny mawy ýaýlymda (ekranda) synlaýarkaň türgenleriň ikiçäk ýa-da toparlaýyn çaknyşygyna gözüň düşýär.
15 марта 2013
Men kerateý kino gýrenimde näme üçin kiýa diýip gygyrp urşýandygyny bilemokdym, asla gygyrmagyň özi bir ruhyňy beýgeltýän güýç eken , şu wagta çenli dogrymy aýtsam bimedim, minnetdar ýetirip dur++++
15 марта 2013
Öwrenäýmeli zatlara bar ýöne, günde öküz ýykyp ýören obanyň pälwany bilen güýçli kiýa diýip, öňe saýlanýan karateýs urşsa kim ýeňer, elbetde oba-da öküz öldürip ýören ýeňer,.
15 марта 2013
biziňem başymyz çykýar karateýdan ýöne bizä gygyryp ýöremizok, umuman türkmenistanda-da karete gaty üns berilýär, häzirki ýaşlaryň köpüsi karate bilen meşgullanýarlar, halladym
21 марта 2013
Her bir sporta şeýle düşünjeler ylmy tarapdan berilse gowy bolardy.Başga-da çagalar okap düşüner ýaly türkmen elipbiýinde ýazylan sport kitaplarymyzyň sany köpelse hoşal bolardyk.


text:
Birleşen Ştatlar Gürjüstanyň raýatyny Siriýada terrorçylykly söweşleri goldamak üçin “Yslam döwleti” ýaly ekstremist guramalara maliýe we maddy taýdan goldaw berip, olar bilen işleşýän şahslaryň sanawyna goşdy.
Ýakyn Gündogarda Omar al-Şişani ady bilen tanalýan we Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylary tarapyndan “Siriýada ýerleşýän gürjüstanyň raýaty” diýlip atlandyrylýan Tarhan Batiraşwili 24-nji sentýabrda Birleşen Ştatlaryň Maliýe ministrligi tarapyndan “ýörite bellenen global terroristler” diýip atlandyrylan 11 şahsyň biridir.
Maliýe ministrliginiň ýaýradan beýanatynda soňky birnäçe ýylyň dowamynda Batiraşwili “Yslam döwleti” atly toparyň düzüminde “ýokary derejeli wezipeleri” ýerine ýetirdi we “birnäçe hüjümleri amala aşyrdy” diýilýär.


text:
Şu hepdäniň duşenbe güni ABŞ-nyň Çikago şäherinde ykdysady deňsizlige nägilelik bildirýän müňlerçe adam näräzylyk aksiýasyna çykdy. Bu çäre “Wall streeti basyp al” atly hereket tarapyndan gurnaldy. Bu hereket soňky günler ABŞ-nyň dürli şäherlerinde şuňa meňzeş çykyşlary gurnap başlady. Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy bu hereketiň metbugat sekretary Mark Breý bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: “Wall streeti basyp al” atly hereket nähili başlandy?
M.Braý: Ilkibaşda düýbi Kanadada ýerleşýän “Adbusters” atly žurnal bu barada çagyryş bilen internet arkaly beýanat ýaýratdy. Eger isleseňiz, şol beýanaty internetden hem tapyp bilersiňiz.
Şol žurnal öz okyjylaryna ýüzlenip ýaýradan beýanatynda olary iki aýlap “Wall Streeti” (redaksion bellik: Wall Street – ABŞ-nyň iň iri maliýe edaralarynyň ýerleşýan köçesi. Şol edaralar toplumy hem, köplenç, “Wall Street” diýlen söz bilen atlandyrylýar) gabamaga çagyrdy. Bu çäräniň maksady – Wall Streete we hökümete olaryň şowsuzlyklary barada duýduruş bermekden ybaratdy. Emma bu hereketi hakyky manyda öňe alyp gidenler şol çagyryşy alyp göterip, bilelikde guramaçylyk işine girişen sanlyja adamlar boldy.
Özüm barada aýtsam, ilkibaşda menem bu herekete beýlekiler ýaly gatnaşyp başladym. Men bu çagyryşy internetde okamsoň, wagtyň geçmegi bilen oňa has aktiw gatnaşdym. Aýtjak bolýan zadym, men bu hereket başlamazdan ozal ony gurnanlaryň biri däl.
Azatlyk Radiosy: Bu hereketiň iki aýlap dowam etjekdigi barada gürrüň edilipdi. Hereketiň başlanyndan bäri eýýäm 20 gün töweregi wagt geçdi. Siziň pikiriňizçe, iki aýdan soňra bu protestler köşeşermi ýa-da dowam edermi?
M.Braý: Ilkibaşda bu hereket iki aýa planlaşdyrylypdy. Onuň sebäbi bu çagyryşy ýaýradanlaryň onuň näderejede ulaljagyna we möhüm bir meselä öwrüljegine göz ýetirmänligi bilen bagly bolup biler.
Bu çagyryşy çap eden “Adbuster” žurnalydy. Ol bir pikiri orta atdy. Ýöne bu pikiri herekete getirip, ony häzirki derejä ýetirenler şol çagyryşa gulak asyp, köçelere çykan adamlar boldy. Biziň bu hereketi togtatmak barada hiç hili planymyz ýok. Haçan-da maňa şeýle sorag berlende, men syýasat ýöretmegiň täze ýoluny döretmek barada tagalla edýänligimizi aýdýaryn.
Biz halkyň öz pikirini beýan etmegine we ony halk köpçüliginiň ünsüne ýetirip bilmegine, şeýle-de syýasy partiýalar we syýasatçylar tarapyndan bu çärä täsir ýetirip bolmaz ýaly, demokratik bir forum döretmäge synanyşýarys.
Biz halk köpçüliginiň öz içerki işlerimize has aktiw gatnaşmagyna ýol açar ýaly demokratik bir forum döretmäge synanyşýarys. Şonuň üçin biz bu hereketiň bir görelde hökmünde hyzmat etmegini isleýäris. Biz bu tagallalaryň täze we tapawutly bir zadyň göreldesi bolmagyny we şol hereketiň-de dowam etmegini isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Bu syýasy bir herekete öwrülip barýana meňzeýär, sebäbi siz halkyň syýasy çärelere gatnaşmagyna görelde bolmak barada gürrüň edýärsiňiz?
M.Braý: Hawa, menem edil şu zadyň gürrüňini edýärin. Biziň “Basylyp alnan Wall Street almanahy” atly gazetimiz çap edilýär. Eger şol gazete, gazetde çap edilen makalalara üns berseňiz, halkyň pikirine gulak assaňyz, siz bir netijä üns berersiňiz, ýagny, ilat öz ýagdaýlaryna syýasatçylar asla üns bermeýär diýip hasaplaýar.
Sebäbi ýurt 8 ýyllap Jorj Buşuň konserwatiw-respublikan partiýasy tarapyndan we häzirem prezident Obamanyň liberal-demokratik partiýasy tarapyndan dolandyrylýar. Ýurdy dolandyrýan syýasy partiýalaryň çalşyp durmagyna garamazdan, ABŞ-nyň ykdysadyýetinde yzagaýdyşlyklar dörände, ondan has köp zyýan çekýän gatlak ýönekeý zähmetkeşler bolup çykýar.
Uly kompaniýalar we maliýe institutlary bolsa, umuman aýdylanda, bizneslerini öňküsi ýaly dowam etdirýärler. Netijede ilat demokratiýa bolan garaýşyny gaýtadan gözden geçirmegiň pikirini edip başlady.


text:
Rim papasy Fransis migrantlar «howp-hatar däl, eýsem hatarly ýagdaýda» diýdi.
Katolik ybadathanasynyň başlygy 28-nji maýda ýüzlerçe çaga, şol sanda ene-atasy Liwiýa kenarlarynyň golaýynda bolan gämi heläkçiliginde gark bolan nigeriýaly oglan bilen duşuşdy.
Şu hepde, hasaplamalara görä, Demirgazyk Afrikadan gowy howada deňze çykan gämiler heläkçilige uçranda, Liwiýa kenarlarynyň golaýynda 10 müň çemesi adam halas edildi.
UNICEF-Italiýa 27-nji maýda deňizden jesedi çykarylan 45 adamyň arasynda üç sany bäbegiň hem bardygyny aýtdy.
Bu betbagtçylyk 26-njy maýda bolan gämi heläkçiliginde 30 adam öleninden soň boldy. 25-nji maýda bolsa, gämi agdarylyp, 100 çemesi adam ýitendir öýdülýär.


text:
Eýranyň ýokary ruhany lideri Aýatollah Ali Hameneýi şu hepde Tähranda atom alymy Mostafa Ahmadi Roşanyň janyna kast edişligi gurnanlykda ABŞ-ny we Ysraýyly aýyplady.
Bu çykyş urany baýlaşdyrýan Natanz desgasynyň direktorynyň orunbasary Roşanyň çarşenbe güni öldürilmeginden bäri Eýranyň režiminiň ABŞ-nyň we Ysraýylyň aňtaw gulluklarynyň garşysyna bildiren iň uly aýyplamasy boldy.
Roşanyň maşgalasyna bildiren gynanç hatynda Hameneýi “beýleki jenaýatlarda bolşy ýaly, bu ölüm Merkezi aňtaw gullugynyň we Mossadyň planlaşdyrmagy we goldawy bilen amala aşyryldy” diýip aýtdy. Bu hat Hameneýiniň websaýtynda ýerleşdirilipdir.
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta Tehasyň Fort Bliss bazasynda harbylaryň öňünde eden çykyşynda alymyň ölümine ABŞ-nyň dahylynyň ýokdugyny aýtdy.
“Biz ol ýerde ýüz beren ölüme hiç hili dahylly däl. Onuň aňyrsynda kimiň durandygyndan meniň habarym ýok. Bizde bu barada çaklama bar, ýöne biz kimiň durandygyny anyk bilemzok. Ýöne men bir zady berk bilýän – ABŞ bular ýaly zada goşulmaýar. Bu Birleşen Ştatlaryň etjek zady däl” diýip, Panetta nygtady.


text:
Hormatly deputatlar!
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary bilen duşuşyp, berkarar Watanymyzy ýokary depginler bilen ösdürmäge, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilen wezipeleri ara alyp maslahatlaşmak indi asylly däbe öwrüldi. Biz şu däbimize eýerip, täze – 2016-njy ýylyň başynda siziň bilen ýene-de duşuşýarys.
Hormatly deputatlar!
Şu günki duşuşygymyzyň başynda Türkmenistanyň Mejlisiniň 2015-nji ýylda hem ýurdumyzyň Ministrler Kabineti, degişli ministrlikler we pudak edaralary bilen ysnyşykly işländigini, kanun çykaryjylyk boýunça köp işleri bitirendigini bellemek isleýärin.
Mejlis kanun çykaryjylyk işini çaltlandyrmak bilen birlikde ýerlerde, saýlaw okruglarynda deputatlar tarapyndan geçirilýän işleriň gerimini hem yzygiderli giňeldýär. Ýurdumyzda demokratiýany ösdürmek, döwletimiziň adam hukuklary babatdaky halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmek bilen bagly möhüm işleri alyp barýar. Bu bolsa özüniň oňat netijelerini hem berýär. Şoňa görä-de, bu ugurda alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de dowam etmeli.
Häzirki döwürde Esasy Kanunymyzy kämilleşdirmek bilen bir hatarda, «Türkmenistanda Adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekil hakyndaky» Kanunyň taslamasyny taýýarlamak möhüm wezipe bolup durýar. Şoňa görä-de, Mejlisiň deputatlary bu ugurda geçirilýän işleri şu ýyl tamamlamak üçin zerur çäreleri görmeli. Şeýle hem halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda, adam söwdasyna garşy göreş babatda milli kanunçylyga zerur bolan üýtgetmeleri girizmeli.
Dünýäde terrorçylykly hereketleriň güýçlenmegi döwletleriň milli howpsuzlygyna, çäk bütewiligine, raýatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlygyna aýratyn howp salýar. Häzirki döwürde dünýäde dini oňşuksyzlyk, din bilen bagly ýaragly çaknyşyklar, milli we dinara garşylyklaryň ýitileşmegi netijesinde bu mesele aýratyn üns berilmegini talap edýär. Dünýäde emele gelen howply ýagdaýlary göz öňünde tutup, milli kanunçylyga seljerme işlerini geçirmeli we oňa şeýle ýaramaz ýagdaýlara garşy gönükdirilen degişli üýtgetmeleri girizmeli. Bu ugurda «Dine uýmak erkinligi we dini guramalar hakyndaky» Kanunyň rejelenen görnüşiniň taslamasyny taýýarlamak boýunça zerur işleri geçirmeli.
Hormatly deputatlar!
Hukuk goraýjy edaralarda amala aşyrylýan özgertmeleriň kanunçylyk binýadyny berkitmek boýunça alnyp barylýan işleri hem dowam etmeli. Häzirki döwürde Adalat ministrliginiň işini kämilleşdirmek, hukuk kadalarynyň berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirmek, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirmek boýunça netijeli işleri amala aşyrmaly. Şu maksatlardan ugur alyp, ýurdumyzda adalat ulgamynyň işini düzgünleşdirýän kanunyň kabul edilmegi bu wezipeleri durmuşa geçirmäge amatly şertleri döreder diýip pikir edýärin.
Hormatly deputatlar!
Türkmenistanyň dünýä bileleşigine doly goşulmagy, halkara taslamalaryna işjeň gatnaşmagy ýurdumyzyň milli kanunçylygyny halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyk getirmegi talap edýär. Şu maksat bilen, milli parlamentiň deputatlary Türkmenistanyň Adam hukuklary babatda halkara borçnamalarynyň we halkara ynsanperwer hukugynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek boýunça Pudagara topary bilen degişli işleri geçirmeli we anyk teklipleri bermeli.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň Prezidentiniň «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň we Oba Milli maksatnamasynyň çäklerinde hem giň gerimli işler alnyp barylýar. Adamlaryň saglygyny goramak, olar üçin ýokary ýaşaýyş-durmuş şertlerini döretmek, ilaty oňat hilli, howpsuz derman serişdeleri bilen üpjün etmek maksady bilen, şu ýyl «Derman üpjünçiligi hakyndaky» Kanunyň täze taslamasy taýýarlansa, maksadalaýyk bolar diýip pikir edýärin.
Şeýle hem geljegimiz bolan ýaş nesli sagdyn ösdürip we terbiýeläp ýetişdirmek möhüm wezipeleriň biridir. Şu wezipeden ugur alyp, «Ene süýdi bilen iýmitlendirmegi goramak hem-de wagyz etmek we çaga iýmit önümlerine bildirilýän talaplar hakyndaky» Kanunyň täze taslamasyny taýýarlamak göz öňünde tutulýar. Şonuň ýaly-da, «Adamyň immun ýetmezçilik wirusy sebäpli döreýän keseliň (AIW ýokuşmasynyň) öňüni almak hakyndaky» Kanunyň täze taslamasyny taýýarlamak meýilleşdirilýär.
Bulardan başga-da, şu ýyl Zähmet kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek we olary Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň garamagyna hödürlemek hem göz öňünde tutulýar. Häzirki döwürde ýurdumyzda her bir maşgalanyň maddy üpjünçiligini yzygiderli gowulandyrmak boýunça möhüm işler amala aşyrylýar. Döwletimiziň bu ugurda alyp barýan işlerini hukuk taýdan berkitmek zerur bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Maşgala kodeksine degişli üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek möhümdir. Şonuň bilen birlikde, Türkmenistanyň Ilaty durmuş taýdan goramak hakyndaky Kodeksine üýtgetmeler girizmek baradaky Kanunyň taslamasy işlenip taýýarlansa, maksadalaýyk bolar diýip pikir edýärin.
Hormatly deputatlar!
Ýurdumyzda ekologiýany gorap saklamak, ilatyň suw serişdelerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmak, suwy hapalanmakdan we azalmakdan goramak hem häzirki döwrüň möhüm meselesidir. Şoňa görä-de, suw serişdelerini rejeli peýdalanmagy we goramagy guramaçylyk, hukuk we ykdysady taýdan düzgünleşdirýän Suw kodeksi şu günki günüň talaplaryna laýyklykda täzeden kabul edilse, maksadalaýyk bolar diýip hasaplaýaryn.
Häzirki döwürde howany arassa saklamak hem dünýä jemgyýetçiliginiň öňünde durýan derwaýys meseleleriň birine öwrüldi. Şoňa görä-de, arassa howany goramagyň hukuk esaslaryny kesgitleýän «Atmosferanyň howasyny goramak hakyndaky» Kanunyň taslamasyny taýýarlamak boýunça degişli işleri geçirmeli.
Ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmeler oba hojalyk pudagyny hem giňden gurşap aldy. Şunuň bilen baglylykda, telekeçileri oba hojalyk önümçiligine giňden çekmek, oba hojalyk ekinlerinden bol hasyl almak, azyk howpsuzlygyny berkitmek, ekinlere zyýan berijilere garşy göreşmek möhüm wezipelerdir. Şoňa görä-de, «Ösümlikleri goramak hakyndaky» Kanunyň taslamasyny taýýarlamak hem zerur bolup durýar.
Milli kanunçylykda ýerli häkimiýet edaralaryna örän giň hukuklar we mümkinçilikler berilýär. Muňa garamazdan, geçirilýän konstitusion özgertmelere laýyklykda bu edaralaryň ygtyýarlyklaryna täzeden seredilse, maksadalaýyk bolardy. Şu nukdaýnazardan, halk maslahatlarynyň, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralarynyň ygtyýarlyklaryny has-da giňeltmek boýunça hem zerur işleri geçirmeli.
Amala aşyrylýan konstitusion özgertmeleriň çäklerinde ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, hususan-da, Geňeşleriň ygtyýarlyklaryna aýratyn üns bermeli. Sebäbi, Geňeşler ýerlerde ilat bilen örän ýakyn aragatnaşykda bolýarlar. Raýatlarymyzyň gündelik zerurlyklary bilen bagly yzygiderli iş alyp barýarlar. Bu işleri kämilleşdirmek üçin bolsa Geňeşleriň ygtyýarlyklaryny giňeltmeli.
Biz ýurdumyzda medeni-durmuş maksatly örän köp desgalary we ýollary gurýarys. Bu desgalary dolandyrmak, olara eýelik etmek ýerli häkimiýet edaralarynyň paýyna düşýär. Şonuň üçin hem şol edaralaryň bu ugurdaky ygtyýarlyklary ýurdumyzyň Konstitusiýasynda giňden beýan edilse, maksadalaýyk bolar diýip pikir edýärin. Bu işler alnyp barlanda halkara tejribesini göz öňünde tutmaly. Şeýle hem ata-babalarymyzyň bize miras goýan gymmatly tejribesinden ýerlikli peýdalanmaly. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda ýerli häkimiýet edaralarynyň ygtyýarlyklaryny giňeltmäge aýratyn üns bermeli.
Şeýle hem gurluşyk babatda alnyp barylýan işleriň kanunçylyk binýadyny has-da kämilleşdirmek, binagärlik işinde ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitlemäge gönükdirilen kanunlary taýýarlamak möhüm wezipedir.
Hormatly deputatlar!
Biz bazar gatnaşyklary şertlerinde ylma esaslanýan ykdysady syýasaty alyp barýarys. Daşarky bazarlarda bäsleşige ukyply harytlaryň önümçiligini ýola goýmaga, içerki bazary ýurdumyzda öndürilen önümler bilen doly üpjün etmäge uly üns berýäris. Şoňa görä-de, bu gatnaşyklary düzgünleşdirýän kanunlary kabul etmek zerur bolup durýar. Dünýäde bolup geçýän çylşyrymly ykdysady we maliýe ýagdaýlarynyň milli ykdysadyýetimize edýän täsirini azaltmak, ykdysadyýeti döwrüň talaplaryna laýyklykda ösdürmek hem örän möhüm meseledir.
Şoňa görä-de, ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda hususy telekeçiligiň mümkinçiliklerini giňden peýdalanmak, telekeçilere döwlet tarapyndan goldaw bermek, ýurdumyzyň maliýe-ykdysady ulgamyny durnukly ösdürmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli. Bu ugurdaky kanunçylyk namalaryny yzygiderli seljerip we kämilleşdirip durmaly. Döwlet serişdelerini rejeli peýdalanmak, býujet-salgyt, pul-karz gatnaşyklaryny düzgünleşdirmek, maýa goýum işjeňligini höweslendirmek, maliýe bazaryny ösdürmek boýunça alnyp barylýan işleriň gerimini giňeltmeli. Ätiýaçlandyryş hyzmatlaryny kämilleşdirmek, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürijileri goldamak, goşmaça iş orunlaryny döretmek ýaly möhüm ugurlarda hem milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli.
Ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek döwletimiziň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Şoňa görä-de, häzirki döwürde Aşgabatda 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna gowy taýýarlyk görmek, örän uly ähmiýetli, iri halkara sport çäresini ýokary derejede we guramaçylykly geçirmek we bu Oýunlary wagyz etmek we mahabatlandyrmak hem möhüm wezipeleriň biridir. Şoňa görä-de, «Meýletinçiler hakyndaky» hem-de «Mahabat hakyndaky» täze Kanunlary kabul etmek zerur diýip hasap edýärin.
Hormatly deputatlar!
«Elektron resminama hakyndaky» Kanunyň hereket edýändigine garamazdan, häzirki döwürde bu ugurdaky kanunçylygy has-da kämilleşdirmek zerur bolup durýar. Şu wezipeden ugur alyp, «Elektron resminamalar we elektron resminamalaryň dolanyşygy hakyndaky» täze Kanun kabul edilse, maksadalaýyk bolar diýip pikir edýärin.
Siziň bilşiňiz ýaly, biz 2016-njy ýyly «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýip yglan etdik. Şunuň bilen baglylykda, medeniýet ulgamynyň işini düzgünleşdirýän kanunçylygy kämilleşdirmegi dowam etmeli. Şu maksat bilen, medeni gymmatlyklary goramak boýunça gatnaşyklary düzgünleşdirýän, halkara medeni hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen «Gozgalýan medeni gymmatlyklary goramak, äkitmek we getirmek hakyndaky» täze Kanunyň taslamasy, şeýle hem «Kinematografiýa işi hakyndaky» Kanunyň taslamasy taýýarlansa we kabul edilse, maksadalaýyk bolardy.
Häzirki döwürde Bitarap Watanymyz dünýäde ýokary depginler bilen ösýän, ykdysady taýdan kuwwatly, syýasy taýdan durnukly döwlet hökmünde tanalýar. Garaşsyz döwletimiziň halkara gatnaşyklarynda tutýan orny, daşary ýurtlar bilen ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda geçirilýän çärelere, halkara guramalarynyň işine gatnaşmagy bilen bagly ýüze çykýan hukuk gatnaşyklary ýurdumyzyň bu ugurdaky kanunçylygyny kämilleşdirmegi talap edýär.
Hormatly deputatlar!
Şu ýerde Bitarap döwletimiziň alyp barýan daşary syýasat işini kanunçylyk taýdan üpjün etmäge uly ähmiýet berýändigimize siziň ünsüňizi çekmek isleýärin. Siziň daşary syýasat babatdaky esasy wezipeleriňiz Bitarap döwletimiziň halkara giňişliginde öňe sürýän başlangyçlaryny goldamakdan we wagyz etmekden ybaratdyr.
Şoňa görä-de, Bitarap döwletimiziň daşary syýasat ugrunyň täze Konsepsiýasyndan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary hereket edýän kanunçylyga girizmek baradaky teklipleri taýýarlamaly. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynyň baştutanlarynyň üstüne jogapkärli wezipeler ýüklenýär. Konsullyk edaralarynyň netijeli işlemegi hem döwletara gatnaşyklaryny ösdürmäge köp derejede ýardam edýär. Şoňa görä-de, «Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçi hakyndaky», şeýle hem «Konsullyk gullugy hakyndaky» Kanunlary Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň Konsepsiýasyna laýyklykda kämilleşdirmek boýunça netijeli işleri alyp barmaly.
Diplomatik gullugyň möhüm ugurlarynyň biri hem protokol işi bolup durýar. Şoňa görä-de, diplomatik işde toplanan tejribäni peýdalanyp we dünýä standartlaryna laýyklykda bu wezipäni amala aşyrmak üçin zerur bolan goşmaça hukuk esaslaryny döretmeli. Şu maksat bilen, «Döwlet protokoly hakyndaky» Kanunyň üstünde işlemegi maksadalaýyk hasaplaýaryn. Şeýle hem ýurdumyzyň halkara gatnaşyklarynyň şertnamalaýyn-hukuk binýadyny has-da berkitmek bilen bagly işleri üstünlikli dowam etmeli.
Türkmenistanyň Mejlisiniň dürli ýurtlaryň parlamentleri bilen döreden parlamentara dostluk toparlarynyň sanyny artdyrmaly we parlament diplomatiýasynyň mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanmaly. Ýurdumyzyň Mejlisi Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edaralary we beýleki halkara guramalary bilen ýola goýlan özara bähbitli gatnaşyklary hem yzygiderli ösdürmeli.
Hormatly deputatlar!
Görşüňiz ýaly, öňde uly we jogapkärli wezipeler durýar. Siziň bu wezipeleri üstünlikli amala aşyrjakdygyňyza, berkarar Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramyny mynasyp garşylajakdygyňyza, eziz Diýarymyzy hemmetaraplaýyn ösdürmäge uly goşant goşjakdygyňyza berk ynanýaryn!
Men size berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny we bagtyýar durmuş, alyp barýan jogapkärli işiňizde uly üstünlikleri tüýs ýürekden arzuw edýärin!


text:
Yragyň häzirki premýer-ministri Nury al-Maliki täze hökümete baştutanlyk eden halatynda, oňa gatnaşmakdan ýüz öwürjekdiklerini öňki premýer-ministr Aýýad Alauiniň tarapdarlary aýdýarlar.
Al-Malikiniň baştutanlygyndaky şaýylar blogyndan mart aýynda geçirilen partlement saýlawlarynda biraz öňe düşen “Irakiýa” blogynyň wekilleri täze hökümet düzmekde kynçylyklar döredýärler. Olar hökümet düzmegiň öz liderleri Alauwa berilmegine aýak direýärler.
Halkara jemgyýetçiligi täze hökümet düzmekde tiziräk ylalaşyga gelmäge taraplary ençeme gezek çagyrdy. Ýöne saýlawlardan bäri ýedi aý gowrak wagt geçendigine garamazdan, Yrakda täze hökümet düzmek prosesi tamamlanardan daşda.


text:
Şu hepde Amerikanyň Demirgazyk Karolina ştatynda atylyp öldürilen üç musulman studentiň jaýlanyş mirasymyna müňlerçe adam gatnaşdy.
Ýaş çatynjalar 23 ýaşly Deah Şaddi Barakat we onuň 21 ýaşyndaky aýaly Ýusor Mohammad Abu-Salha hem-de onuň 19 ýaşly uýasy Razan Mohammad Abu-Salha 10-njy fewralda atylyp öldürilipdiler.
Resmiler ýaş studentleriň goňşusy tarapyndan öldürilendigini aýdýarlar we olary öldürmekde 46 ýaşly Kreýg Stefan Hiksi (Craig Stephen Hicks) aýyplaýarlar.
Hiks ýakynda Facebookdaky sahypasynda hristian we yslam dinini tankyt edýän mazmunly maglumat çap edip, özüni ataist diýip häsiýetlendiripdi.
Öldürilen studentleriň dogan-garyndaşlary hüjümiň dini maksatlydygyna ynanýarlar we muňa ýigrenç jenaýaty hökmünde garalyp, derňelmegini isleýärler.


text:
Çarşenbe güni Liwiýanyň nebite baý Ras Lanuf port şäherinde Muammar Kaddafä ygrarly harby güýçler bilen oppozision gozgalaňçylaryň arasynda bolan ýaragly çaknyşyklarda iki sany nebit ammary ot aldy.
Liwiýanyň oppozision güýçleriniň metbugat sekretary Mustafa Geriani atyşyklaryň barşynda hökümet güýçleriniň atan artilleriýa oklarynyň Sidr nebit ojagyndan gaýdýan truboprowoda hem zyýan ýetirendigini habar berdi.
Ol Muammar Kaddafiniň güýçleriniň nebit nokatlaryna bilkastlaýyn hüjüm edip, Liwiýadan nebit alýan Günbatar ýurtlaryny howatyrlandyrmaga çalyşýandyklaryny aýdýar.
Häzirki wagt Günbatar ýurtlary Liwiýada uçarlaryň uçmagyny gadagan ediji sanksiýalary girizmek barada pikir alyşýarlar.
Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafi Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny, Fransiýany we Britaniýany Liwiýanyň nebitine kontrollyk etmek üçin dildüwşük gurnaýanlykda aýyplap çykyş etdi.


text:
Täjigistanly bir topar adam öz maksatlaryna ýetmek üçin Mekgä pyýada zyýaratlaryny dowam etdirýärler. Täjigistandan Mekgä barýan uzak, hupbatly ýoly doly pyýada geçmäge synanyşýan ýedi adamly bu toparyň syýahaty maý aýynda başlapdy.
Toparyň baştutany Abdulaziz Rejepowyň pikiriçe, “Talyban bilen ýönekeý bolmadyk duşuşyk, NATO güýçleriniň barlag nokady bilen gabatlaşmak we Balh welaýatynyň häkiminiň ajaýyp köşgündäki agşamlyk nahary” hepdäniň esasy wakalarydyr.
Saparlarynyň başynda beren maglumatlaryna görä, olar bu syýahatlaryny şu ýylyň oktýabr aýyna gabat gelýän haj zyýaraty günlerinde tamamlamagy göz öňünde tutýarlar. Ýöne topar bize, munuň nesibä we nätanyşlaryň dostlukly gatnaşyklaryna bagly boljagyny aýdypdy.
Rejepowyň aýtmagyna görä, olar Balh welaýatynyň paýtagty bolan taryhy şäher Mazary Şerifde welaýatyň häkimi Ata Muhammet Nurdan agşamlyk naharyna garaşylmadyk çakylyk alypdyrlar.
Olar özleriniň, Mazary Şerife gelendikleri baradaky maglumatyň, birnäçe gije metjitlerde ýatyp, ýerli halk bilen duşuşandyklary sebäpli, agyzdan-agyza geçip, häkime ýetendigini çak edýärler.
Toparyň baştutany Rejepowyň aýtmagyna görä, Ata Muhammet Nuruň köşgündäki tanyşdyryş dabarasyndan soň, bir aý bäri ýönekeý naharlar bilen oňşuk edip gelen bu topara ýörite taýýarlanylan lezzetli naharlar hödürlenipdir.
Şeýle hem olaryň nagt pullary gutarandygy üçin, häkim olara birnäçe gün işlemegi we olara syýahatlaryny dowam edip biler ýaly zähmet hakyny bermegi teklip edipdir.
NATO esgerleri
Olary açyk göwünli garşylan ýerleriň ýene biri Owganystanyň Demirgazygynda ýerleşýän Şybyrgan şäherindäki NATO güýçleriniň barlag nokady bolup, Rejepowyň aýtmagyna görä, olar şol ýerde harbylar tarapyndan saklanyp barlanypdyrlar.
“Esgerler iňlisçe gepleýärdiler, biz olara diňe parsça hem-de rusça bilýändigimizi aýtdyk. Olar terjimeçi getirdiler. Biz olara Täjigistany, Owganystany, Eýrany, Yragy we Saud Arabystanyny pyýada geçip, haj zyýaratyna barýandygymyzy aýtdyk” diýip, Rejepow Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. “Ýöräp geçýän uzak ýolumyzyň dowamynda, ýol ugrundaky taryhy, medeni we dini ýadygärliklere zyýarat edýändigimizi aýtdyk. Onsoň olar: “Siz syýahatçy ekeniňiz” diýip, biziň bilen hoşlaşyp, gitmegimize rugsat berdiler hem-de bize suw we ýol üçin birnäçe zerur zatlary berdiler”.
Şondan soň olaryň öňünde asla islemeýän duşuşyklary bardy. Rejepow bu barada şeýle diýdi: “Bizi Talyban saklady, olar bizi öldürerler öýtdük, ýöne olar biziň ýanymyzda haja gitmek üçin gerekli zatlary görenlerinden soň, bize gitmäge rugsat berdiler”.
Täjigistanyň günortasynda ýerleşýän öýlerini terk edip gaýdan topar indiki duralga bolan Eýrana ýakynlaşýar.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Çeçenistan respublikasynda ýaragly söweşijiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyk döredi. Şatoýi regionyndaky çaknyşykda howpsuzlyk güýçleriniň hataryndan bir adam we bir söweşiji öldürildi. Bu barada Orýsetiň resmileri habar berýär.
Öldürilen söweşiji 21 ýaşly Groznynyň ýaşaýjysy diýlip tanadyldy. Polisiýa çaknyşygyň dörän ýerinden kalaşnikow ýaragyny we başga-da ok-därini ele saldy.
Howpsuzlyk güýçleri sebitiň tokaýlarynda gizlenýän söweşijileri ele salmak işlerini dowam etdirýärler.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşetiýada we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Özbegistanly ştangaçy Ruslan Nurudinow Riodaky Olimpia oýunlarynda altyn medal gazandy. 105 kilogram agramly sportsmenleriň toparynda çykyş eden Nurudinowyň gazanan bu baýragy agram çekmek boýunça sport görnüşlerinde Özbegistana ilkinji altyn medal getirdi.
24 ýaşly Nurudinow 431 kilogram möçberde agram götermegi başardy. Bu görkeziji kümüş medal gazanan ermenistanly Simon Martirosyanyň göteren agramyndan 14 kilogram artyk boldy.
2013-2015-nji ýyllarda doping sebäpli ýaryşlardan çetleşdirilen gazagystanly Aleksandr Zaiçikow 416 kilogramlyk agram göterip, bürünç medala eýe boldy.
Dünýä çempiony gazagystanly Ilýa Ilýiniň altyn medala eýe boljagyna garaşylypdy. Emma Ilýin 2008-nji we 2012-nji ýyllaryň ýaryşlarynda geçirilen doping testleriniň gaýtadan barlanmagynyň netijesinde synagdan geçip bilmedi.


text:
Eýranyň ozalky prezidenti Mohammed Hateminiň öňünde häzir şu ýylyň tomsunda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär bolup gatnaşmalymy ýa gatnaşmaly däldigi barada sorag keserip dur.
1997-nji ýyldan 2005-nji ýyla çenli ýurtda prezidentlik wezipesini ýerine ýetiren Hatemini dalaşa girmäge çagyrýanlaryň sany gitdigiçe köpelýär. Ýöne bu bir aňsat iş däl.
Lagerleri Eýranyň syýasy sahnasyndan bütinleý ýok edilen reformaçylar Hateminiň bu saýlawa kandidat bolup goşulmagyny isleýärler. Şübheçiler bolsa, kandidatlaryň sanawyny gutarnykly oňlaýan Gözegçiler geňeşiniň oňa ýol bermek ähtimalynyň ýokdugyny nazarda tutup, bu işiň bir netijeli işdigini sorag astyna alýarlar.
Öten hepde 91 sany ýokary derejeli reformaçy şahsyýet we reformanyň tarapyny çalýan beýleki adamlar Hatemini öňdäki saýlawlar üçin öz kandidatlygyny yglan etmäge çagyrdylar.
Bu reformaçylaryň biri Eýranyň dini ýolbaşçysy Aýatolla Ali Hameneýiniň dogany Hadi Hameneýi, ýene biri öňki wise-prezident Masumeh Ebtekar.
Ruhany Mohammad Ali Aýazy Hatemini öz kandidatlygyny görkezmäge çagyran Kum şäherindäki Ylmy barlagçylar we mugallymlar jemgyýetiniň agzasy. Ol Hatemi Eýranyň häzirki wagtda ýurduň içinde hem halkara derejesinde ýüzbe-ýüz bolýan dartgynlylygyny ýeňletmegi mümkin diýen pikirde.
“Biz Gözegçiler geňeşi ony kandidatlykdan çykarar, hiç bir iş etmeli däl diýip, oturyp bilmeris. Bu logika laýyk gelenok. Olar ozal hem onuň kandidatlygyna begenmändiler. Ony oňlamaga hem meýilli däldiler. Ýöne jemgyýetçilik ýagdaýynyň olaryň kararyna täsir etmegi mümkin” diýip, Aýazy aýdýar.
Näme üçin Hatemi?
Hateminiň prezidentlik döwründe türmä düşen we häzir Parižde ýaşaýan syýasy aktiwist Tagy Rahmanynyň pikiriçe, Hateminiň kandidatlygynyň başgaça pikirlenýänleriň Eýranyň syýasy sahnasyna dolanmagyna ýol açmagy mümkin.
“Onuň goşulmagy bir akym döreder. Bu hem bize gerek. Sebäbi bu graždan jemgyýetine öz pikirlerini aýdara bir mümkinçilik berip, häkimiýet başyndakylaryň ätiýaçly hereket etmegine getirer. Men Eýranyň içindäki her bir saýlawa ýa syýasy herekete reformalara tarap harajaty iň az ýol diýip garaýaryn” diýip, syýasy aktiwist Tagy Rahmany belleýär.
Eýranly žurnalist Mohammed Hoseýn Ziýanyň garaýşyça bolsa, Hateminiň kandidatlygy Eýran hökümetine kanunylyk berer.
Hoseýn Ziýa: “Bu iş demorkatiýanyň tarapyny çalyp, 'hany meniň sesim' diýip gygyryşan protestçileriň ähli şygaryny, şeýle hem aldaw barada öňe sürülýän hakyky pikirleri sorag astynda goýar. Özi-de öňki iki kandidat - oppozision ýolbaşçylar Mir Hoseýn Musewi bilen Mehdi Karrubi - oý tussaglygynda saklanýarka. Hateminiň kandidatlygy olary, bildirilen protestleri, öldürilen protestçileri we heniz hem türmede oturanlary äsgermezlik etmek bolar” diýip, belleýär.
2009-njy ýylda dalaşa girip, soň hem Musewini goldamak üçin öz kandidaturasyny yzyna alan Hateminiň öňdäki saýlawlara goşulmak ýa goşulmazlyk barada entek aýdan bir açyk zady ýok.
Ol üstümizdäki aýda eden çykyşlarynyň birinde: refomaçylaryň "ýurdy halas etmek üçin" planlary-da, adamlary-da bar diýdi. Hatemi 11-nji martda: “Meniň kararym barada alada etmäň. Men reformaçylaryň uly toparyndaky diňe bir adam. Şol bir wagtyň özünde-de kollektiwiň garaýşyna sarpa goýýaryn, bu netijä ylalaşykly gelnendigini umyt edýärin” diýdi.


text:
Eýranyň ýadro gepleşikleri boýunça araçysy ýurduň dawaly ýadro programmasy boýunça dünýäniň iň kuwwatly alty döwleti bilen baglaşyljak ylalaşygyň bir bölegi hökmünde, Tähran Birleşen Milletler Guramasynyň inspektorlarynyň ýurduň harby desgalarynyň ýerleşýän sebitine “girmäge” rugsat bermek barada ylalaşdy diýýär.
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Abbas Arakçiniň eden bu çykyşy, 24-nji maýda Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif we onuň orunbasary parlamentiň ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirildi diýilýän ýygnagyna gatnaşandan soň, döwlet telewideniýesinde görkezildi.
Bu ýygnaga gatnaşan kanunçykaryja salgylanyp berilýän maglumata görä, Birleşen Milletler Guramasynyň gözegçilerine ýadro desgalarynyň ýerleşýän sebitinden daşky gurşaw bilen baglanyşykly käbir barlag nusgalaryny almaga rugsat beriler.
Eýranyň ýadro gepleşikleri bilen baglanyşykly mälim edilen bu öňe gidişlikler, 20-nji maýda Eýranyň Ýokary ruhy lideri Aýatollah Ali Hameneýiniň ýaýradan beýanatyna gapma-garşy gelýär. Şol beýanatda Eýranyň BMG-niň gözegçileriniň ýurda gelmegine rugsat bermejekdigi mälim edilipdi.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenka Günbataryň Minske basyş eden ýagdaýynda golaýda azatlyga goýberilen prezidentlige kandidaty we onuň kampaniýasyndaky kömekçisini türmä basjakdygy barada duýduryş etdi.
Ýewropa Bileleşigi birnäçe beloruslynyň bank hasaplaryny doňduranyndan we olara syhahat etmäge çäklendirme girizeninden soň Lukaşenka şu aýyň başynda Andreý Sannikowyň we Dmitriý Bandarenkanyň günäsini geçipdi.
Sannikow we Bandarenka 2010-njy ýylyň dekabrynda geçirilen prezidentlik saýlawlary bilen baglylykda türmä salnypdy. Şol saýlawlarda Lukaşenka dördünji möhlete saýlandy.


text:
Çarşenbe güni Kairde Müsüriň öňki prezidenti Hosni Mubarege garşy sud seljerişligi başlandy, ol korrupsiýada we öz 30 ýyllyk dolandyryşyny soňlan fewral gozgalaňynda protestçileri öldürmegi buýurmakda aýyplanýar.
Habarlarda aýdylmagyna görä, 80 ýaşly Mubarek Gyzyl deňziň boýundaky Şarm ýel-Şeýh kurort şäherinden, saglygyny bejerdýän ýerinden uçarly getirilipdir.
Sud Kairiň Polisiýa akademiýasynda geçirilýär.
Mubarek, onuň ozalky içeri işler ministri Habib el-Adly, ozalky ýokary deýerjeli polisiýa ofiserleriniň altysy gozgalaň wagtynda öldürilen 850 protestçiniň ölüminde günälenýär.


text:
Ýekşenbe güni BMG-niň gumanitar meseleler boýunça Mýanmardaky koordinatory Aşok Nigam bu ýurduň günbatar regionynda dini-etniki çaknyşyklar sebäpli 26 müň 500-den gowrak adamyň öz ýaşaýan ýerini terk etmäge mejbur bolandygyny mälim etdi.
Ol şolardan 22 müňe golaýynyň onsuzam bosgunlardan hyň berýän bosgunlar lagerine gaçyp atandyklaryny aýdýar.
Mýanmaryň günbataryndaky bu bosgunlar lageri şu ýylyň iýunynda ýerli buddistleriň “Rohingýa musulmanlary” diýlip atlandyrylýan musulman azlyklarynyň ýaşaýan obalaryna hüjüm etmekleriniň yzy bilen döredilipdi.
Mýanmaryň hökümeti soňky üç günüň dowamynda ýurduň günbataryndaky Rakhine ştatynda ýüze çykan bu dini-etniki çaknyşyklarda 67 adamyň ölüp, 95 adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.


text:
ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzasy Gabriel Giffordsyň janyna kast etmek synanyşygy amerikanlaryň arasynda gynanç we aladalanma döretdi. 8-nji ýanwarda Giffordsyň kellesinden ok atyldy.
ABŞ-nyň taryhynda Kongresiň agzasynyň atylyp, öldürilmegi bilen bagly soňky sapar bolan wakadan 30 ýyldan gowrak wagt geçipdi.
ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzasy Gabriel Giffords
Wekiller öýüniň agzasy Gabriel Giffords şenbe gününi kanun çykaryjylar üçin adaty bolmadyk ýerde geçiripdi. Ol ABŞ-nyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Arizona ştatynyň Tussan şäherinde supermarket dükanynyň öňünde saýlawçylar bilen duşuşypdy.
Giffords Demokratik partiýasynyň täze inisiatiwasy barada sorag-jogap geçirip, ýerli ýaşaýjylar bilen ýaňy gepleşip bolanda, kimdir biri oňa ýakyn aradan hüjüm edip, kellesinden ok atdy. Şondan bäri Giffordsyň ýagdaýy agyrlygyna galýar.
Hüjümiň netijesinde ýene 6 adam ölüp, 10-dan gowrak adam hem ýaralandy. Ýogalanlaryň arasynda federal sudýa we 9 ýaşly gyzjagaz hem bar. Bu waka ýurtda howsala döretdi. Hüjümde güman edilýän adam polisiýa tarapyndan ele salyndy.
10-njy ýanwarda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hüjümiň pidalarynyň hatyrasyna bir minutlyk dymyşlyk yglan etdi. Obama hüjümi ýazgaryp, tutuş ýurt üçin bu pajygaly wakada adamlaryň bileleşmelidigini we birek-biregi goldamalydygyny aýtdy.Kongresmenleriň janyna kast edişlikler
ABŞ-nyň ýüzbe-ýüz bolan bu tragediýasy ýaly waka soňky gezek ýurtda 30 ýyl mundan öň ýüze çykypdy. Şonda Kongresiň agzasy öldürülipdi.
1978-nji ýylda kaliforniýaly demokrat kongresmen Leo Raýan öldürilipdi.
1978-nji ýylda kaliforniýaly demokrat kongresmen Leo Raýan Günorta Amerikanyň demirgazygynda ýerleşýän Gana ýurduna sapar edipdi. Kongresmen we onuň tarapdarlary bu ýurda, San-Fransisko ştatynda öz saýlawçylarynyň regionynda hereket eden “Halklaryň ybadathanasy” atly dini toparyň Gana göçüp, şol ýerde adamlary güýç bilen saklaýanlygy baradaky maglumatlary barlamaga barypdy.
Raýan dini toparyň agzalarynyň öňünde çykyş edip, olara ABŞ-a dolanmak üçin özi bilen gitmek mümkinçiligini hödürläpdi. Emma mundan soň kongresmen öz tarapdarlary bilen howa meýdanyna tarap barýarka gabawa düşüp, beýlekileriň arasynda özi-de heläk bolupdy.
Bu wakadan soň birnäçe wagt geçensoň, “Halklaryň ybadathanasy” atly dini topar öz janyna köpçülikleýin kast edişlik aksiýasyny geçiripdi. 900 adamyň heläk bolmagyna getiren bu waka “Jonestown gyrgynçylygy” ady bilen taryha giripdi.
Leo Raýandan öň Kongresiň ýene bir agzasy, 1968-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlaryna Demokratik partiýadan dalaşgär hökmünde gatnaşan senator Robert Kennedi atylyp öldürilipdi. Bu waka 1968-nji ýylyň 6-njy iýunynda Kaliforniýada, Robert Kennedi saýlawlaryň birinji tapgyrynda ýeňiş gazansoň bolup geçdi.
Prezidentleriň janyna kast edişlikler
1963-nji ýylyň noýabrynda prezident John F.Kennedi Tehas ştatynyň Dallas şäherinde atylyp öldürildi.
ABŞ-nyň prezidentleriniň arasynda-da janyna kast edişligiň pidasy bolanlary bar. 1963-nji ýylyň noýabrynda prezident John F.Kennedi Tehas ştatynyň Dallas şäherinde atylyp öldürildi. Bu adatdan daşary ýagdaý barada ABŞ-nyň habar serişdeleri, şol sanda “CBS” telekanaly öz gepleşikleriniň arasyny kesip, gyssagly habar beripdi.
ABŞ-nyň ýene üç prezidenti janyna kast edişligiň pidasy bolupdy: 1865-nji ýylda Abraam Linkoln, 1881-nji ýylda James Garfield we 1901-nji ýylda William MakKinleý.


text:
Şu gün Gazagystanyň mediasy ýurduň “KazMunaýGaz” energiýa kompaniýasynyň başlygy Bolat Akçulakowyň wezipesinden boşadylandygyny habar berdi. Bolat Akçulakow bu wezipä şu ýylyň oktýabr aýynda bellenipdi.
Maglumata görä, onuň ornuna şu gün Gazagystanyň nebit we gaz ministriniň orunbasary Lýazzat Kinow bellenipdir. Bu kadr çalşyrylyşygy prezident Nursoltan Nazarbaýewiň bu regiona sapar edýän wagtyna gabat geldi.
“KazMunaýGaz” kompaniýasynyň nebitçileri şu ýylyň maý aýyndan bäri öz aýlyk haklarynyň ýokarlandyrylmagyny we profsoýuz guramalarynyň hukugynyň artdyrylmagyny talap edip, iş taşlaýyş çäresini dowam etdirip gelýärler.
Ýakynda şu regiondaky nebitçiler şäheri bolan Žanaozende polisiýa güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde 15 adam ölüp, 100 töweregi adam ýaralandy. Şu gün Gazagystanyň baş prokurory bu bolan waka boýunça derňew işlerine Birleşen Milletler Guramasyndan wekilleriň-de çagyrylandygyny mälim etdi.


text:
Pakistanda ýurduň ozalky prezidenti Perwez Muşarraf polisiýanyň Yslamabatdaky baş edarasyna eltildi. Ol polisiýanyň myhmanlar üçin niýetlenen ýörite otagynda iki gün, ýagny sud diňlenişigi başlanýança saklanar.
Pakistanda ýurduň ozalky prezidenti Perwez Muşarraf polisiýanyň Yslamabatdaky baş edarasyna eltildi.
Muşarrafyň metbugat wekili Mohammed Amjadyň berýän maglumatyna görä, ozalky general polisiýanyň myhmanlar üçin niýetlenen ýörite otagynda iki gün, ýagny sud diňlenişigi başlanýança saklanar.
Muşarrafyň aklawçylary öz müşderisiniň tussag edilmegine garşy Ýokary suda şikaýat etjekdiklerini habar berdiler.
Mundan öň, penşenbe güni, Yslamabadyň Ýokary sudunyň sudýasy 69 ýaşly Muşarrafy tussag etmegi buýurypdy. Emma Muşarrafyň howpsuzlyk topary ony tussag edilmezinden öň maşynyna mündürip ýetişdi.
Muşarraf 2007-nji ýylda, prezident mahaly ýurtda adatdan daşary ýagdaýy girizip, konstitusiýany togtadyp, ýokary derejeli sudýalary, şol sanda Ýokary suduň baş sudýasynyň işden aýrylmagyna ilteşiklilikde aýyplanýar.
Penşenbe güni, Muşarraf suduň zalyny terk edip gidenden soňra, Yslamabadyň Ýokary sudy oňa terrorizm aýyplamalaryny hem ýöňkedi.
Beýanat
Muşarraf özüniň Facebook hasabynda «Ýokary suduň esaslandyrylmadyk kararyna laýyklykda” tussag edilendigini, şeýle-de aýyplamalaryň “syýasylaşdyrylandygyny” aýdyp, ýazgy galdyrdy.
Muşarraf bosgunlykda dört ýyl çemesi wagt geçirenden soňra, mart aýynda Pakistana dolanyp geldi. Ol 11-nji maýda geçiriljek umumy saýlawlara gatnaşmakçy bolupdy. Emma onuň kandidaturasy ýatyryldy.
Penşenbe güni Muşarraf wideoýazgy arkaly beýanat ýaýradyp, onda özüniň syýasatdan çetleşdiriljek bolunýandygyny nygtady. Muşarraf: “Näme üçin men Pakistanyň syýasy durmuşyna goýberilemok? Bu meniň Pakistanyň howpsuzlygyny kämilleşdirendigim üçin edilýärmi? Ýa-da bu meniň Pakistanyň halkyna bol-elinligi we haklaryny berendigim üçin edilýändir?” diýdi.
1999-njy ýylda harby agdarylyşyk arkaly häkimiýet başyna gelen Muşarraf dokuz ýylyň dowamynda gazanan üstünliklerini hem sanap geçdi. Ol: “Men köp ýollary we howdanlary gurmaga hemaýat berdim. Men aragatnaşyk ulgamlaryny ösdürdim, ýurduň goranmak ukyplylygyny ýokarlandyrdym. Men senagat we oba-hojalyk rewolýusiýasyny etdim. Men ýurduň dünýäniň iň uly 11 ykdysadyýetiniň hataryna goşulmagyna hemaýat berdim” diýip tekrarlady.
Muşarrafa, yzyna dolanyp gelmezinden öň, ozal, ýagny 2007-nji ýylda öldürilen öňki premýer-ministr Benazir Bhutto hem-de 2006-njy ýylda öldürilen buluç pitneçi lideri bilen bagly sud işleri boýunça oňa aýyplama bildirilmejekdigi kepillendirilipdi.


text:
Özbegistanda mejbury pagta ýygymda heläk bolan uniwersitet studentiniň garyndaşlary bu waka boýunça iş gozgamak üçin regional prokuratura ýüz tutdular.
Şamsiddin Bobosaidowyň garyndaşlary 19 ýaşly studentiň ony özlerine derek işletmek islän has uly ýaşly studentler tarapyndan urlup-öldürilendigini aýdýarlar.
Bobosaidow 2-nji oktýabrda Syrderýa welaýatynda öldi.
Bu waka şu ýyl Özbegistanda pagta ýygymda bolan 19 sany ölüm wakasynyň diňe biridir. Özbegistanda studentler we döwlet işgärleri pagta ýygyma gatnaşmaga mejbur edilýärler.
Güliston etrabynyň resmileri merhum Bobosaidowyň garyndaşlarynyň ýüzlenmesiniň 20-nji oktýabrda hasaba alnandygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
Özbegistanyň häkimiýetleri raýatlary pagta ýygyma mejbury çekmekde tankyt edilýärler.


text: 8-nji iýulda Parižde gymmatbaha geýim-gejimleri öndürýän “Fendi” atly italiýan kärhanasy aglabasy deri önümlerinden ybarat täze kolleksiýasyny köpçülige görkezen mahaly, haýwanlaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwistleriň bir topary dabaranyň bolýan binasynyň daşynda protest geçirdi. “Fendiniň” dörediji müdiri Karl Lagerfeld tarapyndan 2015-nji ýylyň güýz, 2016-njy ýylyň gyş pasly üçin taýýarlanan deri önümleriň arasynda penjek, papak we şarf ýaly geýim-gejimler bar. “Theatre des Champs Elysees” binasynda moda görkezilişi geçirilýän mahaly, bu binanyň daşynda 20 çemesi demonstrantdan ybarat topar şygarlary gygyryp protest geçirdi. Parižde geçirilýän moda hepdeligi 9-njy iýulda tamamlanýar.


text:
Şol dabara garşy çykyp biljek adamyň tapylmajagyna köpler şübhelenmeýär. Tersine, köp çinownikler şol wakadan peýdalanyp, Türkmenistanyň hökümdaryna öz söýgüsini, wepalylygyny subut etmäge, ony serdara görkezmäge çalşardy.
Olam şol öwgüleri, mahabatly sözleri hakykat hökmünde kabul ederdi. Sebäbi ol özüni keramatly, ölmez-ýitmez, bu dünýä baky gelen adam hasap edýärdi, şoňa-da ynanýardy.
Ol häli-şindi ýadygärliklerde, ýazgylarda özüni görkezýärdi. Köp sanly döwürdeşleriniň aňynda-da şeýledi. Şonuň üçinem tarpa-taýyn ölse-de, Nyýazow at-sorsuz ýok bolup, taryhyň gatynda ýitip gitmedi.
Onuň eden gabahat işleri, oý-pikirleri, iň esasy-da ondan töwerege ýaýraýan gorky şu günki günem jemgyýetde duýulýar. Ol ýok bolup bir gidermikä?
Birnäçe nesliň alan psihologik hem fiziki ýaralary köp ýyllaryň dowamynda özüniň bardygyny ýatladyp dursa gerek. Bu zatlar köküni nirelere urdy, ölenden soňam öz ömrüniň uzalmagy üçin ol kime ýa kimlere minnetdar bolmaly?
Iň esasy alamatlar real adamlarda jemlendi. Nyýazow gwardiýasynyň üç weteranynyň goýan rekordyny Berdimuhamedowy goşmak bilen kim täzeläp biler? Şol üçlük – Wiktor Hramow, Aleksandr Žadan hem Wladimir Umnow.
Eger şeýle seredilse, hereketlerden çen tutulsa, Nyýazow şol rowaýata öwrülen üç adamda özüniň diňe bir fiziki däl, ruhy dowamyny-da tapypdyr. Diňe bir olarda-da däl, Myrat Garryýew, Myratberdi Sopyýew, Onjuk Musaýew ýaly adamlaram öňki üçlükden galar ýaly däl, ýöne Musaýew soňky wagt sahnadan düşürildi.
Bu adamlar Nyýazowyň göterilip ugran döwründen bäri onuň ýakynynda bolup, dolandyryşa öz täsirlerini saklap geldiler. Şol täsir Türkmenbaşynyň ölüminden soňam olarda bar. Belki, olaryň täsiri häzir has-da artandyr? Hramow ideologiýanyň gözbaşynda, belki şonuň üçindir, Nyýazowyň esasy tendensiýalaryna täzeden seredilmeýär. Žadan kölegeden çykdy
Žadan ýakynda kölegeden çykdy. Türkmen delegasiýasynyň Pariže eden saparynda ol prezident apparatynyň ýolbaşçysy atlandyryldy. Eger bu aýdylanlar hakykata bap gelýän bolsa, diýmek, prezident bilen aragatnaşyga diňe onuň üsti bilen çykyp bolýar.
Prezidente berilýän maglumatyň doly ýa doly däldigi köplenç halatda oňa bagly. Şol wezipe hat-da prezidentiň özünem garaşly edip goýýar. Şol wezipeden ýerlikli peýdalanyp bileniň häkimiýetiň tutuş ýokary gatlagynda tomaşa baryny turuzmagy mümkin.
Aleksandr Žadan köpi gören, kyrk çarşenbäni başdan geçiren adam. Ol Nyýazowyň iň ýakyn adamlarynyň biridi. Ol häzirki häkimiýetler üçinem iň bir gerekli, zerur adam bolup çykdy. Şu wagtky häkimiýetiň ony näme üçin özüne şeýle ýakyn tutuşynyň syry haçanam bolsa äşgär bolar.
Belki, köp zat bilýändigi üçin prezident Žadany gözden salmak isleýän däldir? Edil Hramow ýaly Žadanam ähli tejribäni, başarnygy Nyýazow döwründe toplady. Eger şeýle bolsa Berdimuhamedowyň täze eýýamynda ondan nähili özgerişlere, öwrülişiklere, täzeliklere garaşyp bolar?
Weteranlar Nyýazowyň 70 ýaşyny bellese, bu iş Umnowsyz başa barmasa gerek. Ol formal taýdan prezidentiň ykdysady meseleler boýunça kömekçisi diýen ady göterse-de, onuň täsir ýetiriş derejesi ýaşyryn saklanylýar. Olam beýleki weteranlar ýaly režimi gurmagyň, döretmegiň hem berkitmegiň gözbaşynda duranlaryň biri.Diýdimzorluk piramidasy
Diňe bularam däl, ýurduň dürli ýerlerinde Nyýazow döwrüniň köp kadrlary açykdan-açyk ýa gizlin işleşip ýörler, olar diýdimzorluk piramidasyndan başga zady bilmeýärler. Şol piramidanyň her bir jaýrygynda kiçijik nyýazowlar emele geldi, olar piramidanyň çür başyna çenli bar.
Mysal üçin, Türkmenistanyň merkezi arhiwiniň başlygy Maýa Mollaýewany alyp göreli. Onuň tejribesi SSSR zamanyndan başlanýar, ol Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň ideologiýa boýunça sekretary bolupdy. Geçmişden şeýle özboluşly ýüki bolan adam galkynyş zamanyna nähili täzelik getirip biler?
Iş ýüzünde postsowet döwletleriniň ählisi sowetlerden, sowet edim-gylymyndan, ideologiýasyndan dynmagyň, gutulmagyň agyr hem agyryly prosesini başdan geçirýärler. Bu ugurdan Türkmenistanyň bagty çüwmedi. Garaşsyzlygyň başky on ýyllygy Nyýazowyň rehimsiz diktaturasyna, zäherlemesine duçar boldy.
Arassalanyş, nyýazowçylykdan gutulmak, dürli ýokanç kesellerden, infeksiýalardan ýurdy arassalamak prosesleri türkmen jemgyýetiniň öňünde dur. Sowet häkimiýeti ýyllarynda aýagaldygyna Lenini, Stalini magtamak däbi bardy. Şanyna goşgular düzülip, aýdymlar aýdylan, dillerde dessan bolan şol iki adam, soň görlüp oturylsa, öz halkyna betbagtçylyk baryny getiren ekenler. Nyýazow döwründe şu ýagdaý edil öňküleriň nusgasy bolup gaýtalandy.
Türkmen lenininiň, türkmen stalininiň bir kişä siňdirilen ruhy ýene näçe ýyllap hökümdarlygyny saklar?Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan kürtleriň toparynyň Siriýanyň demirgazyk sebitlerini “eýelemegine” ýol bermejekdigini aýtdy.
Erdogan geçen hepde Siriýanyň Tal Abýad şäheriniň kürtleriň esaslandyran awtonom syýasy düzümine goşulmagyny ýazgaryp, çykyş etdi.
“Olaryň bar maksady – Siriýanyň demirgazygyny doly ele geçirmek” diýip, Erdogan belledi.
Ankara Siriýadaky kürtleriň has köp sebitleri öz gözegçiligine geçirmeginden we munuň netijesinde Türkiýedäki kürt separatist hereketleriniň möwjemeginden howatyr edýär.


text:
Ýemeniň howpsuzlyk resmileri 29-njy awgustda ýurduň günortasyndaky Aden şäherinde janyndan geçen hüjümçiniň güýçli bombaly ulagy partladandygyny we hökümete tarapdar 25 esgeri öldürendigini aýdýarlar.
Bu esgerler Ýemeniň demirgazyk serhedinde söweşmek üçin Saud Arabystanyna gitmäge taýýarlyk görýärdi diýip, Ýemeniň resmileri aýdýarlar.
Şeýle-de, wakada başga-da 60 adamyň ýaralanandygy, olaryň üç keselhana ýerleşdirilendigi habar berilýär.
Ulagly bombaçy Adendäki metjidiň we iki mekdebiň golaýyndaky sebitde harby ekspedisiýa gatnaşmak üçin ýazga durýan esgerlere hüjüm etdi.
Saud Arabystany operasiýalar üçin 5 müň çemesi esgere harby tälim bermäge synanyşýar.
“Yslam döwleti” atly topar bu hüjüme öz söweşijileriniň biriniň jogapkärdigini aýtdy.
Şeýle-de, bu ekstremist topar hüjümde 60 adamyň öldürilendigini öňe sürdi.


text:
Türkmenistanda hereket edýän häzirki düzgüne görä, daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlaryň diplomyny ykrar etdirmegi zerur hasaplanýar. Ýöne 2011-njy ýylyň başyndan bäri bu berk düzgüniň belli bir derejede gowşadylandygyny duýmak mümkin.
Häzir Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt firmalarynda, ýerli hususy pudakda, käbir döwlet edaralarynda, hatda Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň ylmy edaralarynda hem daşary ýurtda ýokary bilime eýe bolup, alan diplomyny ykrar etdirmezden işläp ýörenler az däl.
Ýöne daşary ýurtda alan diplomyňy ykrar etdirmezden iş tapmagyň çetindigini aýdýanlaram bar. Şonuň üçin daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlara ilki bilen alan ýokary bilimlerini ykrar etdirmegiň ugruna çykmagy maslahat berýärin.
Daşary ýurtda bilim alan ýaşlaryň diplomyny ykrar etdirmegi üçin Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň Aşgabat şäherinde ýerleşýän Bilim institutyna ýüz tutmagy we şol ýerde özüniň daşary ýurtda haýsy okuw jaýyny tamamlandygyny, terjimehalyny beýan etmegi zerur.
Türkmenistanyň Bilim institutynda daşary ýurt diplomlaryny ykrar edýän döwlet topary bar. Ol topar iýul-awgust aýlarynda, has dogrusy, ýaşlar diploma eýe bolup gelýän döwürleri ýüztutmalar esasynda doly güýjünde işleýär. Ýylyň beýleki döwürlerinde bolsa, ol döwlet toparynyň ýüztutmalaryň toplanyşyna laýyklykda iş alyp barýandygyny aýtdylar.
Diplomyňy ykrar etdirmek üçin öz eýe bolan hünäriňe mynasypdygyňy, türkmen dilini we halkymyzyň taryhyny ýokary bilimli ynsanyň derejesinde bilýändigiňi şol döwlet toparynyň öňünde söhbetdeşlik esasynda subut etmek zerur. Gürrüňdeşlikde indi “Ruhnamadan” hiç zat soralmaýar.
Döwlet edarasynda, şeýle hem ýurdumyzyň kanunyna laýyklykda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalarynda we ýerli hususy firmalarymyzda üç ýyl işlän adamlaryň daşary ýurt diplomlary gürrüňdeşlik geçirmezden ykrar edilýär.
Diplomy ykrar edilen adama Bilim ministriniň goly bilen ýörite ykrarnama berýärler. Ol ykrarnamanyň ýüzünde raýatyň haýsy daşary ýurt okuw jaýyna haçan girendigi, haýsy ýylda tamamlandygy takyk senesi bilen ýazylýar. Şol ykrarnamany alan raýat işe girende, ondan diplomy dälde, ykrarnamasynyň nusgasy diplomyň ýerine kabul edilýär.
Häzirlikçe, daşar ýurtda diňe gündizki bölümde okuwyny tamamlanlara ykrarnama berilýär. Ýöne ýakyn wagtda daşary ýurtda gaýybana okuwyny tamamlanlara hem ykrarnamanyň beriljekdigine umyt edilýär. Emma daşary ýurt ýokary okuw jaýyny gaýybana tamamlap, döwlet edarasynda işläp ýörenlerem az däl.
Türkmenistanda döwletara şertnamanyň bardygyna-ýokdugyna garamazdan, öňki Soýuza girýän respublikalaryň, Ýewropa ýurtlarynyň, mahlasy daşary ýurtda döwlet tabynlygyndaky okuw jaýlaryny tamamlanlaryň diplomlary köplenç kabul edilip, olar ykrarnama almak üçin gürrüňdeşlige goýberilýär. Ýöne käbir hususy ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ýaşlaryň uly kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Diplomy ykrar etdirmek üçin Türkmenistanyň Bilim institutyndaky döwlet toparyna ýüz tutup, söhbetdeşlikden geçip, ykrarnama alanlara öz ugurlaryndan ýaşaýan ýerleri boýunça iş hödürlenýändigini hem ýatlatmak isleýärin. Şol sebäpli daşary ýurtda okuwyny tamamlan ýaşlara hiç zatdan çekinmän, diplomyny ykrar etdirip, olaryň öz alan ylmy boýunça watana hyzmat etmeklerini arzuwlaýaryn.
Indiki blogumda Türkmenistanda magistratura we aspirantura diplomlarynyň ykrar ediliş düzgünleri barada gürrüň bermekçi...
Döwlet Mäneli türkmen alymynyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Saudy Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky howa kampaniýasy Ýemende şaýy pitneçileriniň öz häkimiýetini dikeltmeginiň öňüni almak maksady bilen amala aşyrýan hüjümleriniň ikinji gününde, ýagny 27-nji martda uruş uçarlary Sanaadaky we beýleki sebitlerdäki Huti pitneçilerini we olaryň ýaranlaryny nyşana alýar.
Günbatar habar gulluklarynyň ýerli ýaşaýjylara salgylanyp berýän maglumatyna görä, ir säher bilen amala aşyrylan howa zarbalarynda Sanaadaky prezident köşgi nyşana alnypdyr.
26-njy martda Ýemeniň prezidenti Abd-Rabbu Mansour Hadi ýurdy terk edip, Saud Arabystanyna bardy.
Hutileriň Ýemeniň Saud Arabystany bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän demirgazykdaky berkitmesi – Saadanyň hem bombalanandygy barada Ýemeniň “Barakish.net” atly garaşsyz habar websaýty habar berýär.
Ýemeniň saglyk resmileri iki günüň dowamynda amala aşyrylan howa zarbalarynda azyndan 39 adamyň öldürilendigini mälim etdiler.


text:
Aşgabat, 11.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň baýramy hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly mynasybetli guralýan hokkeý ýaryşynyň 2-nji tapgyrynyň jemi boýunça ýarym finalda oýnamaly iki komandanyň ady belli edildi.
“A” toparda çykyş edýän ýurdumyzyň çempiony “Galkan” “Oguzhandan” 12:1 hasabynda üstün çykyp, möhletinden öň ýarym finalda oýnamaga hukuk gazandy. Şol toparyň wekilleri “Alp Arslan” bilen “Watançynyň” arasyndaky oýunda olaryň soňkusy garşydaşynyň derwezesine jogapsyz 9 şaýba girizdi. Şeýlelikde, 12-nji fewralda geçiriljek, 3-nji tapgyryň oýnunda kimiň ýaryşy dowam etdirjekdigi “Oguzhan” bilen “Watançynyň” arasyndaky oýunda mälim ediler.
“B” toparda ýurdumyzyň wise-çempiony “Şir” möhletinden öň ýarym finala çykar öýdüp garaşylýardy. Emma “Nesil” komandasynyň oýunçylary has erjel oýnap, özara duşuşykda “Şirden” 6:4 hasabynda üstün çykdylar. Bu bolsa “Nesil” komandasyna baýrakly orunlar ugrundaky göreşe goşulmaga mümkinçilik berdi.
Ýarym final oýunlarynyň 13-nji fewralda, final oýnunyň we 3-nji orun ugrundaky duşuşygyň bolsa 14-nji fewralda geçiriljekdigini ýatladýarys.


text:
Düýn Beýik Britaniýa bilen Orsýet hersi Londondaky hem Moskwadaky bir diplomaty deportasiýa etdiler.
Beýik Britaniýanyň daşary işler ministri Wilýam Heýgiň sözlerine görä, 10-njy dekabrda Britaniýanyň hökümeti Orsýetiň Londondaky ilçihanasynyň bir diplomatyny ýurtdan çykarmagy sorapdyr.
Şol diplomata Britaniýanyň bähbitlerine ters gelýän içalyçylykly iş alyp baranlykda şübhe bildirilýär. Moskwa muňa jogap hökmünde Britaniýanyň Moskwadaky ilçihanasynyň bir işgärini ýurtdan çykardy.
Britaniýanyň häkimiýetleri öz diplomatynyň içalyçylykda aýyplanmagynyň esassyzdygyny aýdýarlar.


text:
Saud Arabystanynyň resmileri haj zyýaraty mahalynda mukaddes Mina şäherçesinde bolan basa-baslykda azyndan 717 adamyň ölendigini we başga-da ýüzlerçesiniň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Resmiler Twitter sosial ulgamynda Mekgäniň birnäçe kilometr uzagyndaky basa-baslyk bolan ýerinde halas ediş çäreleriniň görülýändigini aýtdylar.
Basa-baslyk haj zyýaratynyň soňky uly adatynyň ýerine ýetirilýän mahaly boldy. Bu ýerde ýüzlerçe müň adam şeýtany daşlamak dessuryna gatnaşýardy.
Bu basa-baslyga nämäniň sebäp bolandygy barada henize çenli takyk maglumat berilmeýär. Emma şeýtan daşlamak dessury haj zyýaraty mahalyndaky iň howply çäre hasaplanýar. Sebäbi bu ýerde ýüzlerçe müň adam bir wagtda we bir ýerde şeýtan daşlamak dessuryna gatnaşýar.
Betbagtçylygyň bolan ýeri
“Reuters” habar gullugy depeşegiň lagerleriň gurnalan şäheri - Minadaky 204-nji köçede bolandygyny habar berdi. 204-nji köçe 160 müň çemesi çadyrly lagerden şeýtan daşlamak dessurynyň geçirilýän ýeri “Jamarat” atly desga tarap gidýän esasy iki köçäniň biridir.
Bu betbagtçylyk dünýäniň 1,5 milliard çemesi musulman ilaty Gurban baýramyny belleýän güni boldy. Yslam kalendaryndaky iň möhüm gün diýlip hasaplanýan bu günde musulmanlar, däbe görä Hudaýyň ýoluna goýun gurbanlyk berýärler.
Haj zyýaraty dünýäde adamlaryň iň uly ýyllyk üýşmeleňidir. Mundan ozal hem haj zyýaraty mahaly ýowuz basa-baslyklar, şol sanda çadyrlaryň ot almagy we goh-galmagal ýaly betbagtçylyklar bolupdy. 2006-njy ýylda Mina şäherçesinde şeýtany daşlamak dessury döwründe 364 haj zyýaratçysy heläk bolupdy.
Wakalaryň sany azaldy
Muňa garamazdan, soňky ýyllarda Saud hökümetiniň infrastrukturany gowulandyrmaga we üýşmeleňe gözegçilik etmäge niýetlenen tehnologiýa güýçli maýa goýmagy netijesinde şuňa meňzeş wakalaryň sany azaldy.
24-nji sentýabrda bolan basa-baslyk Saud Arabystanynda şu aýda bolan ikinji uly betbagtçylykdyr. 11-nji sentýabrda 111 dindar Mekgedäki uly metjitde ýykylan gurluşyk kranynyň pidasy boldy.
22-nji sentýabrda başlanan bäş günlük haj zyýaratyna 164 ýurtdan azyndan 2 million adamyň gatnaşýandygy aýdylýar.
Haj zyýaraty Yslam diniň bäş parzynyň biri bolup, maddy taýdan gurby çatan ähli musulmanlar bu çäräni öz ömrüniň dowamynda bir gezek berjaý etmelidirler.


text:
Türkmenistanda hökümet medallarynyň täze, Nyýazowsyz görnüşleri döredilýär.
Resmi maglumata görä, ozaldan bar bolan medallaryň birnäçesinden ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň şekilleri aýrylypdyr, täze, Nyýazowsyz medal döredilipdir.
Mundan ozal Nyýazowyň binalaryň daşyndan asylan uly portretleri aýrylypdy, onuň iň beýik heýkeli Aşgabadyň merkezinden gyra göçürilipdi, «Ruhnama» mekdep programmasyndan aýrylypdy.
Eýsem medallardaky täzelik ýurtda Nyýazowyň syýasy mirasyndan barha daşlaşylýandygyny aňladýarmy?
Azatlyk radiosy bu barada Aşgabatda ýaşaýan syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmet bilen söhbetdeş boldy.


text:
Täjigistanyň hökümetiniň aýtmagyna görä, adamlaryň aňyny üýtgedip, olary "Yslam döwletiniň" tarapyna çekip, soňam söweşiji edip iberýän onlarça salafi "esger iberýän" öňbaşçynyň tutulmagyndan soň, ýaşlaryň "YD"-e goşulmagy soňky iki aýda ep-esli azalypdyr.
Täjigistanyň hukuk goraýjy organlary hem hökümetiň alyp baran işjeň garşylykly propagandasynyň netijesinde ýaşlaryň "YD"-e goşulmagynyň soňky aýlarda görnetin azalandygyny tassyklaýarlar.
Täjigistanyň hukuk goraýjy organyndaky bir çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, geçen ýyl bilen deňeşdirilende "YD"-e goşulýan ýaşlaryň sany gaty azalypdyr. Indi soňky üç aýdan bäri owal ekstremizme baş goşanlaryň ady gizlin saklanylýar.
Öý işi - öýlerde edildi
Çeşmäniň aýtmagyna görä, şeýle oňaýly netijäniň gazanylmagynda ilkibaşda ýerli halk wekilleri bilen polisler tarapyndan täjik ýaşlarynyň daşary ýurtlarda bolýan ýerleriniň anyklanmagy uly rol oýnapdyr.
Polisler we halk wekilleri şol ýaşlaryň maşgalalary bilen yzygiderli aragatnaşykda bolup, olaryň hakykatdanam Orsýetdemi ýa-da başga bir ýurtlarda bolýandyklaryny anyklapdyrlar.
Galyberse-de, Täjigistanyň resmi häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, şeýle netijäniň gazanylmagynda ýurtda salafi öňbaşçylarynyň tutulmagy hem täsirli rol oýnapdyr.
Täjigistanyň hökümet wekili bu barada şeýle diýýär: "Ol ýerden dolanyp gelen oglanlaryň hut özleri o taýda hiç hili jyhadyň ýokdugyny aýdyp, hemme zadyň aldawdygyny gürrüň berdiler. Diýmek, meniň pikrimçe, ýaşlaryň köpüsi şol "jyhat" diýilýän aldawa doly göz ýetiren bolmaly. Dolanyp gelenleriň gürrüň bermegine görä, ol ýerde adamyň hiç hili gadyry ýok. Emirleriň bar edýän işi bolsa ýesirlerden onlarça aýal edinmek. Olaryň ýüregi şeýdip buz bolup gidipdir. Mundan daşgary, sosial ulgamlarda wideolaryň ýaýradylmagy hem ýaşlary "YD"-e goşulmakdan sowadypdyr".
Çeşmäniň bildirmegine görä, häzir Orsýetde işleýän we ençe aýlap Täjigistandaky öz maşgalasy hem hossarlary bilen habarlaşmaýan ýaşlaryň bolýan ýerleriniň doly anyklanmagy babatdaky işlerimiz dowam edýär. Olaryň Siriýa ýa-da Yraga gidip-gitmänligi barlanýar.
Resmi maglumatlara görä, ekstremistlerden göwni geçen 35 adam öz ýurduna dolanypdyr. Şeýle-de Siriýa we Yraga gitmek isleýän onlarça adam Täjigistanda tutulypdyr.
"Howp abanýan topara" kimler degişli?
Täjik hünärmeni Faridun Hodizodanyň aýtmagyna görä, Täjigistanyň hökümetiniň elinde "YD"-e goşulýanlaryň sanynyň azalandygy barada subutnamalar bar bolup biler. Ýöne bu hasabat bilen kanagatlanmaly däl. Onuň nygtamagyna görä, esasy edilmeli iş - ýaşlara hem jemgyýete howp salýan ideologiýa bilen göreşdir. Täjigistanda "howp abanýan topara" degişli ýaşlar bilen işleşjek ýörite iş toparyny döretmek zerur.
Hünärmeniň pikriçe, eger ýaşlar Siriýa Orsýetden köpçülikleýin gidýän bolsalar, onda şeýle tagallany migrantlaryň arasynda has giňden ýaýbaňlandyrmaly.
Näme üçin Abdurahmon Siriýa gitmändir?
Abdurahmon Moskwanyň etraplarynyň birinde işleýän 24 ýaşyndaky bir täjik migranty. Üç aý mundan owal "Odnoklassniki" atly sosial ulgamda ekstremist toparlaryň alyp barýan propagandasynyň täsirine düşüpdir we hatda olara goşulmakçy bolupdyr.
Ol ýaş ýigit: "Meniň söhbetdeşim sosial ulgamda maňa bir wideo iberdi we ol ýeriň hakyky hem arassa jyhat edilýän ýerdigini, ol ýerde göýä kapyrlary öldürýändiklerini aýtdy. Ol ýere gidip, muny öz gözüm bilen görmegimiň gerekdigini aýdyp, meni gaty gyssady. Men şonda tas doly ynanypdym. Ýöne oňatja barlap görmek isledim. Ondan soň Täjigistanda bir molladan we bir dostumyň alym kakasyndan sorap gördüm. Şonda olar Siriýa bilen Yrakda bolýan ýagdaýyň jyhat bilen dahylly däldigini gowy düşündirdiler. Ol ýerde adam öldürilýändigini we şol sanda sünnüleriňem gyrylýandyny, ýagny ol ýerde şeýle oýun oýnalýandygyny aýtdylar. Olaryň aýdanlary göwnüme jaý boldy" diýip gürrüň beripdir.
Resmi maglumatlara görä, häzir 500-den gowrak ýaş täjikler "Yslam döwleti" toparynyň hatarynda Siriýa bilen Yrakda söweşýärler. Şu wagta çenli olardan 130 sanysy öldürilipdir.


text:
Ýemende ýaragly söweşiji Remezan aýynyň gutarmagy mynasybetli metjide ýygnan adamlara hüjüm etdi. Gowuşýan maglumatlara görä, wakada azyndan ýedi adam ölüpdir.
Resmileriň sözlerine görä, ýekşenbe güni Dhale şäherinde amala aşyrylan şol hüjümde başga-da azyndan 10 adam ýaralanypdyr.
Metjide hüjüm eden adamy ele salmak başartdy. Resmileriň bellemegine görä, ol adamyň hiç bir yslamçy toparlar bilen ilteşigi ýok.
Şeýle-de ýekşenbe güni Ýemeniň Abýan welaýatynda janyndan geçen bir hüjümçi özüni partlatdy. Bu wakada azyndan üç adam öldi.


text:
Türkmenistanda ýokary bilim almak isleýän ýaşlar indi nijeme ýyllar bäri bilime barýan ýolda päsgelçilik baryna sataşyp gelýärler. Ýurtda bilim ulgamynda korrupsiýanyň aşa ösenligi sebäpli olaryň köpüsi üçin öz Watanlaryndaky ýokary okuw jaýlarynyň gapysy açyk bolmady. Şeýle bolansoň, ýokary bilim almak isleýän ýaşlaryň köpüsi daşary ýurtlara hem-de GDA döwletlerine, goňşy respublikalaryň ýokary okuw jaýlaryna öz hasaplaryna okuwa gidip başladylar.
Öz hasabyna okuwa gidende-de ýaşlar üçin kynçylyklar örän köp boldy. Belarusda okap ýören talyp terrorçylykly wakanyň netijesinde maýyp bolan bolsa, Gyrgyzystana okuwa gidenleriň göwni syndyryldy. Gyrgyzystanda ençeme ýyl okan talyplar soňra ol ýurda okuwlaryny dowam etdirmäge goýberilmediler.
Daşary respublikalarda okaýan ýaşlar üçin kynçylyk yzyna kynçylyk döredi. Bu ýyl bolsa Täjigistanda okaýan ýaşlara ol ýurda gitmek gadagan edildi. Okuwa gitmelileriň arasynda 4-nji, 5-nji kursy tamamlanlar-da bardy. Bu ýagdaýyň näme sebäpden ýüze çykandygy hakda halka ne-hä häkimiýetler, ne-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleri düşündirdiler. Sada halk bolsa diňe takdyra ten berip, ykballaryna kaýyl bolup gezmekden başga zady başarmaýar. Häkimiýetler bilen jetleşmäge bolsa olar elektrik energiýasyndan hem-de tebigy gazy ulanmadan mahrum ediler öýdüp gorkýarlar.
Birden, kimden hemaýat ýetenligi-de belli däl, oktýabr aýynda—okuwlaryň başlananyna iki aý geçensoň, Täjigistana okuwlaryny dowam etdirmäge gidip bilmän oturan ýaşlaryň gulagyna hoş habar degdi. Olara Täjigistana gitmek üçin ýol açyldy. Häzir olar ýurtdan çykyp gitmek üçin rugsat hatlaryny düzedip başladylar.
Bu habara ene-atalaryň begenjiniň-de çägi bolmady. Ene-atalaryň bir topary çagalarynyň Täjigistana—okuwlaryny dowam etdirmäge goýberilýänligine begense-de, ýene bir topary ogul-gyzlarynyň Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynda ýokary bilim alyp, elleri diplomly gelenlerine gynandylar. Sebäbi Täjigistanyň ýokary okuw jaýlarynyň beren diplomlary Türkmenistanda ýöremeýär hem-de şol ýurduň ýokary okuw jaýlarynyň diplomyny edinenlere Türkmenistanda iş berilmeýär.
Hatda Türkmenistanda medisina hem matematika boýunça kadrlaryň ýetmezçilik edýänligine seretmezden, Täjigistanyň medisina institutyny tamamlanlara-da, ol ýurtda matematik hünärini ele alanlara-da döwlet edaralarynda iş ýok.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Soňky wagtlarda metbugatda “Talyban” söweşijileriniň Owganystan-Türkmenistan araçäk sebitlerine edýän hüjümlerini ýaýbaňlandyrýandygy, hat-da häzir Owganystanda "Türkmen şura" ýagny "Türkmen geňeşiň" ýolbaşçysy Rozygeldi Öýçä ýagarly adamlaryň hüjüm edendigi baradaky habarlar halk arasynda "Owganystan türkmenleri we Türkmenistana "Talyban" howpy abanýarmy?" ýaly sowallaryň döremegine sebäp boldy diýilýär.
Eýsem, Owganystan bilen Türkmenistanyň serhet giňişligindäki "Talyban" hüjümleri nämäni aňladýar? Öz ýaşaýyş ýerlerini goramak üçin söweşýän Owganystanly etniki türkmenler we ýerli halk nähili kynçylyklara duçar bolýar?
Azatlyk Radiosy, hemmeleri bu temada şeýle sowallar esasynda taýýarlajak "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyna gatnaşmaga we pikirdir-garaýyşlary, teklipdir-bellikleri bilenem goşant goşmaga çagyrýar. Biziň habarlaşmak üçin salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Türkmenistan Gyrgyzystanda geçýän Bütindünýä çarwa oýunlarynda göreş boýunça sekiz sany altyn medal gazandy.
Bu halkara ýaryşynyň çäginde 7-nji sentýabrda “alyş” ýagny erkin göreş boýunça geçirilen bäsdeşlikde Türkmenistan üçin dört altyn medaly aýallar we dört medaly erkekler gazanypdyr. Bäsdeşlige 34 ýurtdan 140 sportsmen gatnaşypdyr.
Gyrgyzystanda 3-nji sentýabrda başlanan we iki hepdeläp dowam etjek Bütindünýä çarwa oýunlaryna çarwaçylyk däp-dessurlaryna eýe bolan 40 ýurduň, şol sanda Orsýetiň we ABŞ-nyň wekilleri gatnaşýarlar.
Gyrgyzystanyň inisiatiwasy bilen döredilip, Merkezi Aziýa halklarynyň çarwa milli sport görnüşlerini öz içine alýan bu halkara ýaryşy birinji gezek 2014-nji ýylyň sentýabrynda Yssyk kölde geçirilipdi we oňa jemi 17 ýurduň, şol sanda Türkmenistanyň wekilleri gatnaşypdy.


text:
Ukrainada geçirilen hökümete garşy protestlere ýolbaşçylyk eden oppozision liderleriň biri Arseniý Ýatsenýuk ýurduň täze premýer-ministri wezipesine tassyklandy.
Penşenbe güni ukrain parlamenti Ýatsenýugyň wezipä bellenmegini biragyzdan makullady. Parlamentde yzýany geçirilen ýene bir ses berişlik arkaly ýurduň hökümetiniň täze düzümi hem tassyklandy.
Arseniý Ýatsenýuk kanun çykaryjylaryň öňünde eden çykyşynda ýurdy ykdysady krizisden çykarmak boýunça halk tarapyndan goldanmaýan ädimlerden saklanmaga çagyrdy. Ol Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmäge ündedi, emma, şol bir wagtyň özünde-de, Kiýewiň Moskwa bilen partnýor bolmagy hem isleýändigini aýtdy.
Şeýle-de Ýatsenýuk hökümetiň Ukrainanyň territorial bütewiligini saklajakdygyny aýtdy. Ukrainanyň täze hökümet baştutany Krym “Ukrainanyň bölegi bolup, mundan beýlak hem şeýle bolar” diýdi.


text:
Şu hepde Ýewropa Komissiýasy Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň tebigy gaz söwdasy boýunça Merkezi we Gündogar Ýewropanyň bazarlarynda agalyk ediji roly oýnaýandygy bilen baglanyşykly ýörite derňewi ýola goýdy.
Ýewropa Komissiýasy Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki “Gazprom” kompaniýasynyň Merkezi we Gündogar Ýewropadaky konkurensiýalara böwet bolmak arkaly, ynam meselesi baradaky kanunçylygy bozup-bozmaýandygyny anyklamak isleýär.
“Gazpromyn” tebigy gaz bazarynda agalyk edýän roly bilen baglanyşykly alada döredýän ýurtlaryň hataryna Bolgariýa, Çehiýa Respublikasy, Estoniýa, Wengriýa, Latwiýa, Litwa, Polşa we Slowakiýa girýär.
Alada döredýän zatlar
Ýewropa Komissiýasy bu ugurdaky barlaglaryň barşynda käbir beýleki ýurtlaryň-da bu sanawa girizilmek ähtimallygyny aradan aýyrmaýar.
Ýewropa Komissiýasy “Gazprom” kompaniýasyna konkurensiýanyň düzgünlerini bozýan bolmagynyň mümkindigi bilen bagly üç sany meselede güman bildirilýändigini aýdýar.
Hususan-da, “Gazprom” kompaniýasyna Ýewropa Bileleşgine tebigy gazyň erkin akdyrylmagyny çäklendirmekde, konkurent kompaniýalaryň işine böwet bolmakda we nebitiň bahalaryny gazyň bahasy bilen baglanyşdyrmak arkaly, gaza adalatsyz baha kesmekde güman bildirilýär.
Ýewropa Komissiýasynyň metbugat sekretary Antoine Kolombani Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu ugurdaky deslapky barlaglara geçen ýyl başlanandygyny we resmi ýagdaýda derňewleriň ýola goýulmagy üçin şu günki güne çenli ýeterlik maglumatlaryň peýda bolandygyny aýdýar.
Jerime salynmagy mümkin
Ynam meselesi boýunça geçirilýän beýle derňewler üçin anyk bir möhlet bellenilmeýär. Ýöne, şeýle-de bolsa, häzirki resmi derňewleriň gutarnykly netijä gelmegi üçin azyndan birnäçe aý gerek bolar diýlip garaşylýar.
Ýewrokomissiýanyň metbugat sekretary Antoine Kolombani bu resmi derňewleriň netijesinde “Gazprom” kompaniýasy Ýewropa Bileleşiginiň kanunçylygyny bozupdyr diýen netijä gelinse, onda oňa uly möçberde jerime salynjakdygyny aýdýar.
“Bileleşigiň konkurensiýa baradaky düzgünleriniň bozulan halatynda, Ýewrokomissiýa sanksiýa girizmek, şol sanda jerime salmak ygtyýarlyklaryna-da eýe. Ýöne edil häzirki wagt derňewleriň nähili netije görkezýändigi barada bir zat aýtmakdan ir. Elbetde, Komissiýa öz gezeginde öz-özüňi goramak we günäsizlik prezumpsiýasy baradaky hukuklara hormat goýýar” diýip, Antoine Kolombani ýagdaýy düşündirdi.
Kanunçylyga laýyklykda, haýsydyr bir kompaniýa konkurensiýa baradaky düzgünleri bozmakda günäli tapylan halatynda, Ýewropa Komissiýasy bu kompaniýanyň ýyllyk girdejisiniň 10 prosentine çenli jerime salmak ygtyýarlygyna eýe.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde, haýsydyr bir kompaniýanyň kanun bozmakda aýyplanmazyndan öň onuň Ýewrokomissiýa bilen özara barlyşyga gelmekligine-de ýol berilýär.