text:
Ozalky ýyllarda bolsy ýaly, bu ýyl hem ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça konferensiýasyna Türkmenistanyň resmi wekilleri gatnaşmadylar.
Ýöne, ozalky ýyllardan tapawutlylykda, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň bu konferensiýasyna käbir türkmen aktiwistleri goýberilmedi. 6-njy oktýabrda “Watan” oppozision hereketiniň wekili Annadurdy Hajyýew iki gün dowam eden garşylykdan soň, konferensiýanyň maslahatyna gatnaşdyryldy.
Respublikan oppozision partiýasynyň ýolbaşçysy Nurmuhammet Hanamowa, sebäbi düşündirilmezden, ÝHHG-niň maslahatlaryna gatnaşmaga rugsat berilmedi.
Çagyryşlara we talaplara sebäp boldy
Iki türkmen aktiwistiniň maslahata goýberilmezligi bilen bagly wakalar ýüze çykan günleri bu konferensiýada Türkmenistana degişli çykyşlar we talaplar hem az bolmady. Hususan-da, ABŞ-nyň ÝHHG-däki ilçisi Ian Kelli öz resmi çykyşynda adam hukuklaryna degişli problemaly ýurtlaryň hatarynda Türkmenistandaky ýagdaýlar barada aýratyn durup geçdi.
Amerikan ilçisi türkmen häkimiýetlerini 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalarynyň yzýany tussag edilen adamlar barada maglumat bermäge çagyrdy. Bu adamlara berlen jezalaryň ÝHHG-niň kadalaryna gabat gelmänligini, tussaglaryň türme möhletiniň 5 ýyly geçensoň, olaryň garyndaşlary bilen duşuşmaga bolan hukugyndan hem mahrum edilýändiklerini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt etdi.
Warşawadaky konferensiýa goýberilmedik türkmen aktiwistlerine öz goldawyny mälim eden ABŞ-nyň ÝHHG-niň Warşawa konferensiýasyndaky resmi toparynyň baştutany, ilçi Maýkl Gest şu gün Azatlyk Radiosyna beren interwiýusynda türkmen aktiwistleriniň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň çärelerine goýberilmezliginiň köp soraglary döredengini aýtdy. Sebäbi, onuň pikiriçe, ÝHHG-niň düzgünlerine görä, adam diňe kanun esasynda terrorçylykda ýa-da beýleki agyr jenaýatçylyklarda esasly aýyplanan halatynda, ol şeýle maslahatlara goýberilmän bilner. Emma bu gezek maslahatlara goýberilmedik şahslar, amerikan resmisiniň bellemegine görä, ÝHHG-niň çärelerine 6-7 ýyl bäri gatnaşyp gelýän aktiwistler.
Alada döredýän ýagdaýlar…
ÝHHG-niň Warşawadaky konferensiýasyna bu sapar gatnaşmakdan saklanan “Türkmen insiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin syýasy we graždan aktiwistlerini goýbermezlik çagyryşynyň türkmen häkimiýetleri tarapyndan ozalky ýyllarda hem edilenligini, ýöne munuň ozal türkmen akwistleriniň ÝHHG-niň maslahatlaryna gatnaşmagyna päsgel bermänligini belledi.
Farid Tuhbatulliniň aýtmagyna görä, ozalky ýyllarda maslahatlaryň öňüsyrasynda ýewropa döwletleriniň käbir wekilleri türkmen aktiwstleri bilen ýörite gepleşik geçirip, türkmen hökümetini ýiti tankyt etmezlige ündemek bilen çäklenen bolsalar, bu gezek olar Türkmenistanyň talaby boýunça käbir türkmen aktiwistleriniň ÝHHG-niň maslahatlaryna goýberilmejegini öňünden duýdurypdyrlar.
Eýsem, demokratiýany we ynsan hukuklaryny berjaý etmäge ündemek wezipesini ýerine ýetirmäge borçly ÝHHG-niň öz maslahatlaryna türkmen akwistileriniň gatnaşmagyna rugsat bermezligi nämäniň alamaty? F.Tuhbatullin muňa guramanyň Türkmenistan bilen soňky döwürde ösýän gatnaşyklaryna zeper ýetirmezlik maksady bilen edýän işi, ÝHHG-niň türkmen häkimiýetleriniň islegine tabyn bolmagynyň alamaty diýip düşünýär.
"Ýüzüni açýar"
ÝHHG-niň Warşawadaky konferensiýasynda amerikan delegasiýasyna baştutanlyk eden ilçi Maýkl Gestiň öž çykyşlarynda bellemegine görä, ÝHHG-niň konferensiýasyna graždan jemgyýetiniň aktiwistleriniň goýberilmänligi guramanyň abraýyna zeper ýetirýär.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň pikirine görä, Warşawadaky wakalar halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmäge taýýardygyny yzygiderli yglan edýän türkmen häkimiýetleriniň hakyky ýüzüni açýar. Bu waka Türkmenistanyň häkimiýetleriniň öz agyr problemalarynyň açyk gozgalmagyny we halkara derejesinde öz adyna tankytlaryň edilmegini islemeýänligini ýene bir gezek subut etdi.
Adam hukuklaryny gorayjy Human Rights Watch guramasynyň wekili Reýçel Denber türkmen aktiwstleriniň konferensiýa goýberilmezligi bilen bagly wakanyň erbet tejribe döredýänligini bellemek bilen, munuň ÝHHG-niň maslahatlaryna beýleki graždan aktiwistleriniň hem gatnaşmagyna päsgelçiligiň döredilmegine ýol açyp biljekliginden howatyrlanýandygyny aýtdy.


c: text/html

text:
Rus resmileri Sibirdäki kömür käninde bolan partlamalardan ölenleriň sanynyň azyndan 52-ä ýetendigini, 43 şahtaçynyň bolsa şindem tapylmaýandygyny aýdýarlar.
Premýer ministr Wladimir Putin Kemerowadaky Raspadskaýa kömür känine geldi. Bu kömür käni Moskwadan 3 müň km gündogarda ýerleşýär.
Şenbe güni giçlik şahtada ilkinji partlama bolanda ýer astynda 350-den gowrak şahtaçy işleýän eken.
Şahtaçalyryň köpüsi ýer astyndan çykyp etişdi, ýöne ikinji partlama pidalara kömege gelen halas ediş işgärleriniň öňüni baglady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmen mediasy Täze Ýyl baýramçylygynyň öňýanynda, ýurduň dürli künjegindäki bazarlarda haryt bolçulygynyň üpjün edilendigini, ýaşaýjylaryň özleri üçin zerur hasaplaýan harytlary elýeter bahadan satyn alyp bilýändigini yzygiderli nygtap gelýär.
Emma şol bir wagtyň özünde paýtagt Aşgabatdaky we Lebap welaýatyndaky ýaşaýjylaryň elin et satyn almak meselesinde dürli çäklendirmeler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy barada habarlar gelip gowşupdy.
Häzirki wagt şeýle ýagdaýyň Mary welaýatynyň käbir etraplarynda hem ýüze çykandygy aýdylýar. Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Mary welaýatyndaky habarçysy Röwşen Çaryýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şenbe güni Siriýanyň hökümeti ýurtdaky ýaragly konfliktleriň sonuna çykmak üçin oppozisiýa bilen gepleşik geçirmäge taýýardygyny mälim etdi.
Bu barada döwlet telewideniýesinde eden beýanatynda Siriýanyň informasiýa ministri Omran al-Zobhbi şeýle gepleşikleriň geçirilmegi üçin oppozisiýa tarapyndan aýratyn bir şertleriň goýulmaly däldigini belledi.
Ýakynda, 30-njy ýanwarda Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasynyň başlygy özara gepleşikleriň geçirilmegi üçin ýurduň hökümetinden belli bir şertleriň berjaý edilmegini talap edipdi.
Bu şertleriň hatarynda bolsa, 16 müň sany tussagyň türmelerden boşadylmalydygy baradaky şert hem bar. Hökümetiň bu soňky beýanatyna Siriýanyň oppozisiýasy tarapyndan häzirlikçe anyk bir reaksiýa bildirilmedi.


text:
Türkmenistanyň hökümeti şu ýyl birinji maslahatyny geçirdi. Resmi maglumatlara görä, 3-nji ýanwarda bolan maslahatda ýurduň ykdysady ösüşine we içeri hem daşary syýasatyna degişli meselelere garalyp, bank, energiýa, gurluşyk, oba hojalyk, daşary ykdysady we syýasy gatnaşyklar, ýurduň içindäki medeni we halkara çäreler ýaly ugurlarda edilen işlere baha berilipdir we edilmeli indiki işler kesgitlenipdir.
Prezident G.Berdimuhamedow 2013-nji ýylda öňde goýlan wezipeleriň köpüsiniň amala aşyrylandygyny aýtdy.
Hökümet maslahatynda mälim edilişine görä, ýylyň başyna planlaşdyrylan çäreleriň arasynda 7-nji ýanwarda Mejlisiň bäşinji çagyryşynyň ilkinji maslahaty geçirilip, milli parlamentiň düzümi kesgitlener, başlygy bellener we komitetleriň ýolbaşçylary saýlanar. Prezident Berdimuhamedowyň bellemegine görä, Mejlisiň komitetleriniň sanyny artdyrmak we ýaşlar syýasaty boýunça komiteti döretmek meselesine garalar.


text:
Salam, hormatly lukman! Men gaýmorit keselinden ejir çekýan adamlaryň biri. Men şu iriňiň nädip öňüni alyp bilerkäm?! Men çagalykdan bäri kösenýän! Dogrymy aýtsam, şu gaýmorit zerarly yatkeşligime täsir etýän ýaly, kellagry ýygy-ýygydan gaýtalanýar! Men bejergi alýan, emma gaty ol diýen ýaly täsiri uzaga çekenok! Meniň bejergi alan görnüşlerim: ýuwduryp gördüm, deşdirdip gördüm, duz bilen ýuwdum, emma 10 günden köp ýuwamok! Gaýmoride garşy dermanlary ulandym, olaryň köpüsini doly ulanamok! Gaýrat edip, jogap ýazmagyňyzy haýyş edýärin. Bu keseliň öňüni alyş çäreleri barmy? Eger bar bolsa, nähili çäreler. Bu beýleki okyjylar üçin peýdaly bolar. Bize wagt sarp edýäniňiz üçin Size we işewür ýoldaşlaryňyza köp-köp sag bolsun aýdýaryn.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Häzirki wagtda gaýmorit keseliniň bejergisi derman serişdelerini (degişli antibakterial dermanlar, ýerli çişginliligi hem-de burnuň nemli gatlagyny guramakdan saklaýan serişdeler, gaýmorow boşlugynyň nemli örtügini dikeldýän serişdeler, burny ýuwmaga niýetlenen erginler), boşlukdaky sowuklama hadysasyny aýyrmaga ýardam berýän fizioemleri hem-de hirurgiki usullar (boşlugy punktirleme-deşme) ulanylýar. Siz antibakterial serişdeleri näçe wagt we haýsy mukdarda ulandyňyz? Keseli dörediji ýokançlyga garşy serişdäni saýlamak üçin, punktirleme netijesinde alnan iriňiň bakteriologiki barlagy hem-de antibiotiklere duýgurlylygy barlanylmadymy? Bedeniň kesellere durnuklylyk güýjüni ýokarlandyrmak üçin immun ulgamy tijendiriji serişdeleri hem kabul etmek peýdaly bolar.
Häzirki wagtda gaýmorow boşlugyna derman serişdeleri göýberip bejermek üçin täze ballon sinusoplastika usuly hem ulanylýar. Bu usul burna salnan ýörite abzalyň suwuklyk bilen giňeldilmegi netijesinde, boşlugyň çişgin diwarlaryna derman serişdesi bilen täsir etmäge mümkinçilik berýär.
Sizde bar bolan dowamly gaýmorit keseliniň beterleşmeginiň öňüni almak hem-de peýdaly bejeriş çärelerini saýlap almak üçin "Kelle we beýni" merkeziniň otolaringologiýa bölümine ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Aşgabat, 24.02.2015. “Türkmenportal”.
“Şu günler ÝUNESKO-da çaltlandyrylan bilim hepdeligi geçirilýär” diýip, “unmultimedia.org” habar berýär.
ÝUNESKO-da çaltlandyrylan ulgam sowatsyzlygyň garşysyna göreş serişdesi bolup biler diýip hasap edýärler.
2014-nji ýylda ÝUNESKO-nyň hünärmenleri barlag geçirip, gymmat bolmadyk çaltlandyrylan aragatnaşyk serişdeleriniň kitap okaýan adamlaryň sanyny has artdyryp biljekdigini subut etdiler.
Mysal üçin, öýjükli telefonyň kömegi bilen takmynan 6 milliard adam Internetde, şol sanda bilime ygtyýar alyp bilerler.
“Çaltlandyrylan aragatnaşyk serişdeleri hatda dünýäniň kitabyň ýiti ýetmezçilik edýän sebitlerinde hem giňden ýaýrandyr” diýip, saýtda bellenilýär.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko 2010-njy ýyldan bäri geçiren iň uly kadr çalşygynyň çäginde täze premýer-ministr we bank başlygyny belledi.
Lukaşenko öz adminstrasiýa başlygy Andreý Kabýakany ýurduň täze premýer-ministri etdi.
Ol Kabýakany ozalky premýer-ministr Mihail Maýasnikowiçi, milli bankyň başlygy Nažeýa Ermakowany we beýleki ministrleri işden boşadan badyna premýerlige belledi.
53 ýaşyndaky Kabýaka Lukaşenkonyň diwanynyň başlygy bolmazyndan öň Belarusyň Orsýetdäki ilçisi bolup işledi.


text:
Türkmen türgeni Gülbadam Babamyradowa anna güni Hytaýyň Sindao şäherinde badalga alan dzýudo boýunça halkara Gran-pri ýaryşynda kümüş medaly eýeledi. Bu bäsleşik Halkara dzýudo federasiýasynyň ýaryşlarynyň kalendaryna girýän iri sport çäresidir.
Lebap welaýatyndan 24 ýaşly halkara derejeli sport ussady Gülbadam Babamyradowa 52 kilograma çenli agram derejede çykyş edip, 11 ýurtdan 19 dzýudoçy zenanyň arasynda bu üstünlige eýe boldy.
Biziň ildeşimiz dört gezek tutluşyp, olaryň üçüsinde ýeňiş gazandy. Birinji bäsleşikde ol ýer eýeleriniň wekili Çen Çeni ýeňdi. Soňra ispaniýaly Laura Gomesden we şweýsariýaly Ewelin Soppdan arassa üstün çykdy. Şunda Gülbadamyň Ewelin Soppy ýarym final bäsleşikde bary-ýogy 24 sekundyň içinde ýeňendigini bellemek gerek.
Finalda Türkmenistanyň 2014-nji ýylyň iň gowy türgeni — tejribeli ýapon türgeniÝuka Nişida bilen güýç synanyşdy, şonda ýaponiýaly dzýudoçy tutluşygyň iň soňky minudynda üstünlik gazandy.
Daşary ýurt metbugatynda “Gülbadam Babamyradowa multisport ýyldyzydyr” diýip ýazýarlar. Ol hem bu derejäni iri halkara ýaryşlarynda dürli medallara yzygiderli eýe bolmak bilen subut edýär.
Gülbadamyň iri halkara ýaryşlarynda dzýudo boýunça alan nobatdaky medaly zehinli türkmen türgeniniň 2016-njy ýylda Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçiriljek XXXI tomusky Olimpiýa oýunlarynda üstünlikli çykyş etjekdigine umyt döredýär.
Ýakyn wagtlarda G.Babamyradowa ýene-de iki iri halkara ýaryşlarynda – dzýudo boýunça Gran-pri we Grand Slam bäsleşiklerinde çykyş eder, bu ýaryşlar degişlilikde 26 -28-nji noýabrda Koreýa Respublikasynyň Çedžu şäherinde we 4-6-njy dekabrda Ýaponiýanyň paýtagty Tokio şäherinde geçiriler.


text:
Gyzylja
Gyzylja (krasnuha) (lat. rubella) – ýiti ýokanç keseli bolup, ol deride örgüniň ýüze çykmagy we daşky limfa düwünleriniň ulalmagy bilen häsiýetlenýär. Gyzylja keselini RNK saklaýan toparyna degişli wiruslar döredýärler. Olar daşky gurşawyň täsirine çydamsyz bolup, ultramelewşe şöhleleriniň täsiri bilen tiz gyrylýarlar.
Iňlis dilinde gürleýän döwletlerde gyzyljany käwagt "nemes gyzamygy" diýip atlandyrýarlar, sebäbi bu kesel XIX asyryň ahyrlarynda Germaniýada has gowy öwrenilipdi.
Birnäçe asyrlaryň dowamynda daşky alamatlarynyň meňzeşlikleri üçin gyzylja, gyzamyk we garamyk bir kesel hasap edilip gelnipdi. Gyzylja ilkinji gezek nemes lukmany F. Hofman tarapyndan 1740-njy ýylda öwrenilýär. Ýöne gyzyljany aýratyn kesel hökmünde 1881-nji kabul edýärler.
Keseliň ýaýramagy. Gyzyljadiňe adamlaryň arasynda ýaýraýar. Kesel ýaýradyjy çeşme gyzylja bilen kesellän adam bolup biler. Gyzylja ýolugan adam örgüniň peýda bolmazyndan 7 gün öň we peýda bolandan 4 gün soň ýokançly hasap edilýär. Kesel adamlara howanyň üsti bilen ýokuşýar. Şeýle hem wiruslar kesellän adamyň peşewinde we nejasatynda bolup bilýändigi üçin, ol käbir zatlaryň (oýnawaçlaryň, gap-gaçlaryň) üsti bilen hem geçip biler. Aýal göwrelilik döwründe gyzylja ýolugan bolsa, bu kesel onuň göwresindäki çaga-da ýokuşýar. Şeýle çaga dünýä inenden 1-2,5 ýyla çenli gyzylja wirusynyň "ojagy" hasaplanylýar
Gyzylja bütin dünýäde ýaýran keseldir. Ol adamlara aňsatlyk bilen ýokup bilýär. Bu keseliň möwsümleýin, ýagny gyş we ýaz aýlary hem-de her 3-5 ýyldan ýaýraýandygyny bellemek gerek. Gyzylja bilen esasan hem 1-2 ýaşdan 7-10 ýaş aralygyndaky çagalar keselleýärler.
Keseliň döreýşi. Gyzylja keseliniň wiruslary dem alyş ýollarynyň üsti bilen gana düşýärler. Soňra bedeniň limfalarynda, deri dokumalarynda mekan tutýarlar, köpelýärler we zyýanly täsirini ýetirip başlaýarlar. Gyzylja bilen kesellän göwreli aýalyň çagasyna hem ýokýar (ýatgy içindäki gyzylja). Göwreliligiň ilkinji aýlarynda gyzylja köplenç göwredäki çaganyň ölmegine we düşmegine getirýär. Bu kesel bilen kesellän göwreli aýallardan maýyp, şikesli çagalaryň dünýä inmegi ahmaldyr (60%).
Keseliň alamatlary. Keseliň inkubasion döwri 15-24, köplenç 16-21 güne çenli bolýar. Onuň ilkinji we esasy alamaty - endama örgüniň örmegidir. Syrkawyň umumy ýagdaýy gaty agyr bolmaýar. Onda ýüzleý ysgynsyzlyk, kellagyry, burnundan suw akmak, gözüniň içiniň gyzarmagy ýaly alamatlar peýda bolýar. Adaty alamatlarynyň biri – limfa düwünleriniň, esasan hem boýnunyň ýeňse mäzleriniň çişmegi we agyrmagydyr. Birbada ýa-da 1-2 günden syrkawyň ýüzünde we 2-3 sagadyň içinde bolsa bütin teninde açyk gülgüne reňkli örgün peýda bolýar. Ol esasan hem el-ýagyň epilýän ýerlerinde, otyrýerde, arkada we butlarda bolýar. Örgün az-kem gyzgynyň galmagy bilen bolup geçýär we ol 2-3 gün saklanyp, yz goýman, aýrylyp gidýär. Gyzyljany käbir adamlar ýeňil geçirse, käbirleri agyr geçirýär (gyzgynyň has ýokary galmagy, kelläniň we myşsalaryň agyrmagy).
Gyzylja keseliniň gaýraüzülmeleri gaty seýrek ýüze çykyp, bogunlaryň (artrit) we beýniniň sowuklamasy (ensefalit) görnüşinde geçip biler.
Gyzyljany beýleki ýokanç keselleri bolan gyzamykdan, täjihorazdan, mononukleazdan tapawutlandyrmalydyr. Gyzylja sowuklama alamatlaryň ýüzleý döremegi, ýaňagyň iç ýüzünde Filatowa – Kopligiň alamatynyň ýoklugy, örgüniň birden örmegi we limfa düwünleriniň ulalmagy bilen tapawutlanýar.
Keseliň bejerilişi. Gyzyljanyň ýörite bejergisi ýokdur. Syrkawy köplenç öýde saklaýarlar. Örgün döwründe düşek düzgüni berjaý edilmeli, şeýle hem syrkawyň şahsy arassaçylyk düzgünlerini oňat saklamagyny gazanmaly. Adatça hiç hili derman ulanylmaýar, ýöne witaminleri bermek bolar. Eger kesel agyr geçäýän bolsa, syrkawy keselhana ýerleşdirmeli. Syrkaw keselden gutulandan soň dowamly lukman gözegçiligine alynmaýar. Onuň ýaşan öýünde, edil gyzamykdaky ýaly, ýokançsyzlandyrma işleri geçirilýär. Syrkaw bilen gatnaşykda bolan çagalar 21 günüň dowamynda lukmanyň gözegçiliginde bolmaly.
Keseliň öňüni alyş çäreleri. Gyzylja keseliniň garşysyna ýörite waksina döredildi we häzir ony keseliň öňüni alyş çäresi hökmünde ulanýarlar. Bellenilen meýilnama boýunça gyzylja garşy öňüni alyş sanjymlary 12-15 aýlykda we 6 ýaşda geçirilýändir.


text:
Döwlet kitaphanasy giň okyjylar köpçüligine hyzmat etmek bilen, kitap gorlarynyň maglumatlarynyň ylmy taýdan işlenilip taýýarlanylmagyny we olar baradaky maglumatlary kataloglaryň dürli görnüşleriniň, şol sanda elektron kataloglaryň hem-de kompýuter tilsimatlar ulgamynyň maglumatlar gorynyň üsti bilen açyp görkezmek we okyjylara hödürlemek, milli we daşary ýurt edebiýatlarynyň jemleýji kataloglaryny, milli metbugatyň maglumat sanawyny döretmek we olary peýdalanyjylara bermek işlerini alyp barýar.
Salgy we kontaktlar
Arçabil şaýoly, 12 tel. (99312) 48-96-30/31


text:
Ýapon diplomaty Ýukiýa Amano şu gün Halkara atom energiýasy gullugynyň başlyklygyna biragyzdan tassyk edildi.
Bu gullugyň häzirki başlygy Mohammed ElBaredeý noýabryň aýagynda iş başyndan aýrylýar. Ol BMG-nyň ýadro gözegçiligi guramasyna 12 ýyl ýolbaşçylyk etdi.
Halkara atom energiýasy gullugynyň 35 agzaly dolandyryjy geňeşi Amanony iýul aýynda saýlady. Ýöne ol Halkara atom energiýasy gullugynyň baş ýygnagynda 150 agza döwletiň hemmesi tarapyndan tassyklanmalydy. Bu guramanyň bir hepdelik ýygnagy şu gün Wenada öz işine başlady.


text:
Norwegiýanyň Nobel komitetitiniň berýän maglumatlaryna görä, Hytaý bilen birlikde ýene dünýäniň 18 döwleti Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasy üçin çakylygy kabul etmändirler.
Şu ýyl bu baýragy hytaýly dissident Liu Şiabo bermeklik karar edildi. Häzirki wagt ol türme tussaglygynda saklanylýar.
Anna güni geçiriljek bu dabara käbir döwletleriň, şol sanda, Owganystanyň, Eýranyň, Yragyň, Gazagystanyň, Päkistanyň, Orsýetiň, Serbiýanyň we Ukrainanyň wekilleri dürli sebäplere görä gatnaşmaýarlar.
Hytaýyň Daşary işleri ministrliginiň metbugat wekili Jiang Ýu bu dabara gatnaşyjylary tankytlady. Ol şeýle-de bu dabarany “masgarabazlaryň sahna çykyşy ýaly dabara” diýip häsiýetlendirdi.
Nobel Komitetiniň aýtmagyna görä, Hytaý Liu Şiabo baýrak bermek dabarasyna beýleki ýurtlaryň wekillerini gatnaşdyrmazlyk üçin öň hiç görülmedik kampaniýany alyp barýar.


text:
Şu gün Daşogzuň býujetdäki işgärleri, şol sanda mekdep mugallymlary we lukmanlar çygly we sowuk gijäni çölde geçirmek üçin, ençeme sagatlyk ýola çykdylar. Aýlyk alýan işgärleriň müňlerçesi ertir, ýagny çarşenbe güni Aziýa oýunlaryna gabatlap, 500 günlük atly ýörişe çykan atlylary garşylamak üçin, Sarygamyş kölüniň boýuna barmaly edildi.
“Her mekdepden 15 mugallymy gatnaşmaly etdiler. Atlylar 12-nji oktýabrda irden geljeklermiş. Bize ‘galyň körpeçeleri, ýorgan-düşeklerimizi’ alyp, gijäni şol ýerde geçirmegi tabşyrdylar” diýip, Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň 18-nji mekdebiniň mugallymlarynyň biri aýtdy.
Şol bir wagtda, atlylaryň geljek sebitinde eýýäm ençeme günden bäri döwlet edaralarynyň bagbanlary, garawullary we ussalary arassaçylyk işlerini geçirýärler.
Atlylary garşylamak üçin geçiriljek dabaranyň taýýarlyk işlerine hususy ýük ulag eýelerini hem mejbury ýagdaýda çekendikleri aýdylýar.
“Häkim ýük ulagym bilen taýýarlyk işlerine gatnaşmasam, emläk ýerimi elimden aljak diýip haýbat atdy” diýip, adynyň efirde tutulmagyny islemedik daşoguzlylaryň biri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýeri gelende bellesek, hususy ulag eýeleriniň hem taýýarlyk çärelerine çekilýändigi baradaky maglumaty Daşogzuň ýerli resmilerine tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmady.
Ýatladyp geçsek, mundan owal atlylaryň Daşoguz welaýatyna gelmegi mynasybetli gurnalan dabara gatnaşdyrylanlar hem çäräniň geçmeli gününiň gijesini çölüň içinde geçirmeli bolupdylar.
Türkmenistanyň her welaýatynda 100 gün dowam edýän atly ýöriş Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 gün galmagy mynasybetli şu ýylyň 5-nji maýynda başlanypdy.
Atlylaryň geçýän ugry boýunça müňlerçe adamyň gatnaşmagynda şowhun-şagalaňlar gurnalýar. Döwlet telewideniýesinde teatrlaşdyrylan sahnaly, milli lybaslary geýnen ýaşuludyr ýaşkiçi, baýdaklary galgadyp duran müňlerçe adamly sýužetleri görkezilýär.
Ýöriş 2017-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda, Aziýa oýunlarynyň açyljak gününde tamamlanar.


text:
Şenbe güni Müsüriň prokuraturasy bu ýurduň belli telewizion satirigi Bassem Ýussefi tussag etmek barada karar çykarandygyny mälim etdi. Satirik Bassem Ýussef yslam dinine we prezident Muhammad Mürsä şek ýetirmekde aýyplanylýar.
Mundan öň hem ýurduň kanun goraýjy organlary Bassem Ýussefi onuň hepdelik telewizion satiriki şou programmasy bilen baglanyşykly birnäçe gezek soraga çekipdiler.
Soňky birnäçe hepdäniň dowamynda Müsüriň häkimiýetleri ýurduň režiminiň tankytçylaryna garşy öz çärelerini has güýçlendirdiler. Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleriň hukugyny goraýjy Komitet prezident Mürsüniň metbugata garşy edýän çykyşlaryna alada bildirýändigini mälim etdi.
Bu wakalaryň fonunda şenbe güni Müsüriň Aleksandriýa şäherinde polisiýa 13 adamy, şol sanda bäş sany adwokaty-da tussag etdi. Ýurduň kanun goraýjy organlary olary howpsuzlyk gullugynyň resmileriniň mertebesini kemsitmekde hem-de beýleki tussag edilenleri boşatmaga synanyşmakda aýyplaýarlar.


text:
Sişenbe güni Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady häkimiýetden çekilmäge çagyrdy we ony “wagşyçylykly repressiýalarda” aýyplady.
ABŞ hem Siriýa režiminiň Arap Ligasynyň ýurtda gandöküşligi bes etmek baradaky taýýarlan borçnamasyny ýerine ýetirmeýändigine alada bildirdi. Bu barada sişenbe güni Waşingtonda geçirilen brifingde Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland aýtdy.
Sişenbe güni Siriýada goşundan gaçanlar bilen bolan atyşyklarda howpsuzlyk güýçleriniň 18 gullukçysy öldi.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň maglumatyna görä, onlarça esger Jassam şäheriniň golaýyndaky harby bölümi terk edenden soň atyşyk başlanypdyr.
BMG-niň maglumatyna görä, prezident Başar al-Assadyň hökümetine garşy geçen ýylyň martyndan bäri dowam edýän protestlerde 5 müňden gowrak adam ölüpdir.


text:
Kommunizm çökeli bäri aradan 20 ýyldan gowrak wagt geçendigine garamazdan, öňki Sowet Soýuzyna degişli döwletlerde ölüm derejesi Günbatardakydan has ýokarda durýar.
Britaniýanyň "The Lancet" medisina žurnalynda öten hepde ýerleşdirilen makalada aýdylyşyna görä, muňa ilkinji nobatda sebäp bolýan – ýürek keseli, çaga ölüminiň derejesiniň ýokarydygy, ýokanç keseller, şeýle hem saglygy goraýyş sistemasynyň hili we onuň maliýeleşdirilişiniň pesligi.
Esasan ýürek keseline getirýän-de işe ýarawly adamlaryň we ýaşlaryň arasynda içgä hem çilime aşa köp ýykgyn edilmegi.
Makalanyň awtory, Ýewropa jemgyýetçilik saglygy boýunça iş alyp barýan professor Martin MkKee öz gelen netijeleri barada 2-nji aprelde geçiren metbugat ýygnagynda şeýle diýdi: "Näme zatlar bolýar diýseňiz, esasy zat, aýratyn-da Orsýetde, Ukrainada, Belarusda we beýleki slawýan ýurtlarda alkogol. Uly mesele içgi. Wodka bar, ýöne ol esasy problema däl. Adamlaryň aglaba köplügini öldürýän ol däl. Tehniki alkogollar, alkogol ýerine içilýän içgiler, Orsýetde odekolon we oba ýerlerinde öndürilýän ýasama arak samogon. Bu zatlar adamlaryň olary içýändigi göre-bile satylýar. Bularyň 95 prosenti etanol. Adamlar şu zatlary içýärler. Munuň orsçasy 'zapoý'. Bu diňe bir gije içmek däl. Ençeme günläp içhä-içlik edilýär. Alkogol bir uly problema".
Ýürek ýetmezçiligi
Hasabatda aýdylmagyna görä, Orsýetde ölüm sebäpleriniň arasynda birinji orunda durýan - ýürek keseli.
Işe ýarawly ýaşdaky erkekleriň 60 prosentiniň, işe ýarawly ýaşdaky aýallaryň hem 30 prosentiniň ölümi agyr içgi bilen baglanyşykly. Inçekesel we AIDS ýaly ýokanç keseller, şeýle hem awtoulag hadysalary hem Orsýetde adamlaryň garaşylyşyndan ir aradan çykmagyna sebäp bolýan beýleki faktlar.
Orsýetde erkekleriň ortaça ömri 1990-njy ýylda 63 ýaş bolan bolsa, 2000-nji ýylda 58 ýaşa geldi. 2009-nji ýylda ýene ýokarlap, 62 ýaşa bardy. Aýallaryň ortaça ömri bolsa, belli bir derejede üýtgewsiz galdy. Ol 1990-njy ýyldaky 74 ýaşdan aşaklap, 2000-nji ýylda 72, 2009-nji ýylda ýene 74 ýaşa bardy.
Öňki sowet respublikasy Gazagystan ilatynyň ortaça ömri iň gysga ýurt hasaplanýar. Ol ýerde ýaňky agzalyp geçilen döwürde adamlaryň ortaça ömri 61-den, 58-e geldi.
Tutuşlygyna alanyňda Ýewropa Bileleşiginde erkekleriň ortaça ömri GDA döwletleriniňkiden 12 ýaş, aýallaryňky hem 8 ýaş ýokary.
Barlagda gelnen netijelere görä, Orsýetde bir 20 ýaşyndaky erkegiň 60 ýaşa ýetmek şansy 63 prosent, Ýewropa Bileleşiginde bolsa 90 prosent.
MkKee öňki sowet ýurtlarynda saglyk sistemasynyň öňünde uzak ýol ýatyr diýýär: "Öňki sowet döwletlerinde esasy mesele aýdyňlyga esaslanýan kliniki işleriň entek uzak ýoly aşmalydygy. Sebäbi sowet döwründe aýdyňlyga esaslanýan medisina kontrollyk düşünjesi ret edilýärdi. Tutuş ylym düşünjesi ideologiýa esaslanýardy. Bu häzirem [şol öňküsi ýaly] kynçylyk bolup galýar".


text:
Geçen ýylyň awgust aýynda Orsýet-Gürjüstan arasyndaky urşuň sebäpkärlerini anyklamak maksady bilen Ýewropa Birleşigi ýörite derňew işini geçirdi. Şol raport bolsa 30-njy sentýabrda Brusselde Birleşige agza döwletleriň ilçilerine hödürlenildi.
Şweýsariýaly diplomat Heidi Tagliawiniň ýolbaşçylygynda taýýarlanan 1.200 sahypadan ybarat raportda 2008-nji ýyldaky Orsýet-Gürjüstan arasynda bolan urş hakynda bitarap, dürli hem-de anyklaýjy dokument ýerleşdirlipdir.
Urş hakynda derňew işini alyp baran Tagliawini halkara ekspertleriniň işinden peýdalandy. Ol öz raportyny Gürjüstanyň, Orsýetiň, Ýewropa Bileleşiginiň, BMG-niň we Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň wekillerine hödürlände, bu dokumentiň obýektiw faktlaryň ýönekeý ýygyndysydygyny, şondan başga zat däldigini aýtdy.
“Bölünşik emele geldi”
Orsýetiň syýasaty hakynda Ýewropa Bileleşiginiň hatarynda bölünşik emele geldi diýip, komissiýanyň raportynda bellenilýär.
Urşuň başlanmagynda esasy günäkär diýip, Orsýet we Gürjüstan birek-biregi aýyplap geldiler. Şol esasda Moskwa öz delillerini öňe sürýär.
Moskwanyň Ýewropa Bileleşigindäki ilçisi Wladimir Çižow Brýusseldäki metbugat konferensiýasynda bu barada şeýle diýdi: «Urşy kim başlatdy diýen esasy soraga bu dokument iki manyly bolmadyk, ýagny anyk jogap berýär. 2008-nji ýylyň 7-nji awgustyndan 8-nji awgustyna geçilýän gije Gürjüstanyň Shinwal şäherine köp sanly top oklaryny hem raketa atmagy urşuň başlanmagyna sebäp boldy» diýip, rus wekili aýdýar.
30-njy awgustda Tbiliside çykyş eden Gürjüstanyň gaýtadan integrirlenmek boýunça döwlet ministri Temur Lakobaşwili munuň garşysyna başga pikiri öňe sürüp, Orsýetiň halkara kanunlary bozup, uruş odunyň tutaşmagyna sebäp bolandygy hakynda raportda ýerleşen meselä ünsi çekdi.
«Raportda urşy Gürjüstanyň başlamanlygy hakynda aýdylýandygyny nygtasym gelýär. Urşy biz başladyk diýen pikiri öňe sürmek ýalan, raportda beýle zat öňe sürlenok, üstesine raportda urşuň awgustyň 7-ne ýa-da 8-ne başlanandygy hem aýdylanok, ýöne harby prowokasiýa has öň taýýarlanypdy.» diýip, Gürjüstanyň döwlet ministri aýtdy.
“Iki tarapyň hem dahyly bar”
Raportda ýaragly konflikte baş goşanlykda iki tarapyň hem dahylynyň bardygy beýan edilýär.
Onda şeýle sözler bar: «7-nji awgustdan 8-nji awgusta geçilýän gije Gürjüstanyň ýaragly güýçleriniň Shinwala hüjümi Gürjüstanda uly möçberde ýaragly konfliktiň döremegine sebäp boldy.» Dokumetde bu waka ýaramaz tendensiýanyň we prowokasion hadysalaryň artmagynda esasy pursat hökmünde agzalýar.
Urşuň sebäpkärlerini anyklamakda raportda deňagramlylygy saklamaga ýykgyn edilipdir, şonuň ýaly-da Gürjüstanyň taryhy, etniki we syýasy taýdan çylşyrymly ýagdaýyna-da üns berlipdir. Gürjüstanyň Ýewropa Bileleşigindäki ilçisi Salome Samadaşwili Brusseldäki metbugat konferensiýasynda Orsýetiň halkara normalaryny hem standartlaryny bozanlygyna ünsi çekdi.


text:
«Pyragy, yşka ugraşdym,
Derýa girdim, möwje düşdüm,
Hor galmasyn puştdan-puşdum,
Berkarar döwlet islärin.»
Beýik Magtymgulynyň bu arzuwy näderejede hasyl boldy? Ýa-da ol:
«Magtymguly, ger doýursaň bir ajy,
Mälimdir, tapar sen bu ýerde hajy» diýipdir.
Biz şu günki gün Magtymgula, onuň adamkärçilik ideýalaryna näderejede ýakyn?
«Döwür we biz» programmamyzyň bu gezekki sanynda türkmeniň milli şahyry Magtumguly Pyragy, onuň berkarar döwlet ideýalary we häzirki türkmen döwletligi barada gürrüň edýäris.
Programmamyzyň telefon myhmany aşgabatly şahyr Amanmyrat Bugaýew.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Lebapda ýagyş ýagandan soň, welaýatyň Garaşsyzlyk etrabynyň merkezi Nyýazow şäherçesiniň köçelerinden pyýada ýöräp barýan adamlara köpräk duşulýar. Sebäbi adaty günler köçelerde göterilýän tozan sebäpli adamlar şäherçäniň köçelerinden pyýada ýöremäge höwesli däl.
“Soňky bäş-alty ýylyň içinde ençeme gezek gazylan köçelerden şu günler ulagly, hatda pyýada geçmek hem görgi baryny görkezýär. Irden ulagyňy ýuwup-arassalap çyksaň, ulagyň asla ýuwulmadyk ýaly bolýar. Pyýadalar bolsa köçelerden geçýän maşynlaryň tozanlaryndan gaçara ýer tapanoklar” diýip, Garaşsyzlyk etrabynyň ýaşaýjysy 41 ýaşly Myrat aýdýar.
Nyýazow şäherçesinde ýaşaýan we köp ýyllardan bäri toýlary öz wideokamerasy bilen surata düşürip gazanç edýän Serdar bolsa mundan 10-15 ýyl ozalky düşüren wideo ýazgylarynda şäherçäniň köçeleriniň gowy bolandygyny, şu günler toýlary ýazga geçirende köçeleriň ýaramazlygyndan eden ýazgylarynyň köp ýerlerini kesip aýyrmaly bolýandygyny aýdýar.
“Toý edýän ýaş çatynjalaryň pyýada köçeden öz öýlerine gelen pursatyny ýazgy edenimde köçäniň ýaramaz ýerleri wideo düşýär we ýadygärlik galýar, meniň bolsa, etjek alajym ýok” diýip, ol aýdýar.
Nyýazow şäherçesiniň köçeleriniň ählisiniň diýen ýaly ýagdaýy erbet. Ol köçeleriň köpüsi agyz suw liniýalary çekilende bozulan köçeler. Şäherçäniň merkezinden geçýän Lebap köçesinde ulaglaryň döredýän tozanynyň derdinden bolsa kämähäl gündiziň güni hiç zat görünmeýär. Watan, Kemine, Ýalkym, Seýdi köçelerindäki çukurdyr oýuklar taşlanyp gidilen obany ýatladýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan ýerli ýaşaýjylar problemany, esasan, ýerli ýolbaşçylaryň öz işlerini talaba laýyk etmeýänliginden görýärler. Olar edara-kärhanalaryň işgarlerinden, hususyýetçilerden salgyt gullugynyň abadanlaşdyryş işleri üçin belli bir möçberde pul alýandygyny aýdýarlar. Emma abadanlaşdyrylýan köçeler göze ilenok.
“Eger biziň etrabymyzyň degişli ýolbaşçylary etmeli işlerini etseler, onda beýle bolmaly däl. Bärde korrupsiýa we ogurlygyň bardygy aýan. Ýogsam köçeleriň durkuny täzelemek üçin her iki-üç ýyldan serişde gelip durýar, men muny hakimlikde işleýän oglumdan eşitdim” diýip, Garaşsyzlyk etrabynyň efirde adynyň tutulmagyny islemedik 62 ýaşly ýaşaýjysy aýdýar.
Bu şäherçede ýaşaýan öý hojalykçy zenan Gülşirin bolsa çagalaryny irden täze eşik geýdirip, okuwa ýollaýandygyny, okuwdan soň olaryň egin-eşiklerini görer ýaly bolmaýandygyndan zeýrenýär. Onuň aýtmagyna görä, köçeleriň yzygiderli gazlylyp durulmagy, soňra olaryň gömülmegi boýunça geçirilýän işleriň sowuk-sala alnyp barylmagy ýagdaýy hasam kynlaşdyrýar.
“Nyýazow şäherçesiniň köçelerini ilki bilen täze telefon liniýalaryny geçirmek üçin gazyp başladylar, şu günler bolsa agyz suwy liniýalaryny çekmek üçin gazýarlar. Bu edilýän işler gowy, ýöne köçeleri-de bozuklygyna taşlamaly däl ahyryn” diýip, öý hojalykçy zenan Gülşirin aýdýar.
Garaşsyzlyk etrabynyň merkezi Nyýazow şäherçesiniň ýaşaýjylary şäherçäniň köçeleriniň bejerilmegine indi birnäçe ýyldan bäri garaşyp gelýärler.


text:
Gazagystanyň esasy döwlet telekanalynyň Londondaky habarçysynyň geçen hepde, "ýalan sözlemekden ýadadym" diýip, öz işini terk etmegi misli bomba bolup ýaryldy.
Bela Hudaýbergenowa 3-nji dekabrda "Facebook" sahypasynda özüniň "Habar" telekanalyny we onuň "24.kz" internet bölümini terk edýändigini bildirip, "men ahyrsoňy gidýärin. Özümi şat duýýaryn. Ynsaplydygyma göz ýetirdim. Mundan artyk ýalan sözläp bilemok" diýip ýazdy.
Bu habar ýaýranyndan soň gazak sosial mediasynda käbirleri tanymal žurnalistiň bu aýgytly göçümini tüýs ýürekden goldasa, käbirleri muňa "Habaryň" Londondaky býurosyny ýapmak baradaky plany sebäp boldumyka diýen soragy orta atdylar.
Hudaýbergenowa Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy bilen söhbetdeşlikde özüniň "Habar" telekanalyny näme üçin terk edýändigini jikme-jik düşündirdi.
"Şadyýan millet"
Ol Täze ýyl baýramçylygyndan soňra telekanaly terk etmegi ozaldan ýüregine düwendigini, ýöne özüne ylalaşarlyksyz bir iş buýrulansoň, ondan öň işden çykmak kararyna gelendigini aýtdy.
Žurnaliste, gazaklaryň "şadyýan milletdigini" subut edýän zat hökmünde Gazagystanyň 16-njy dekabrda bellenjek garaşsyzlyk gününe niýetläp, ýurduň Londondaky ilçihanasy tarapyndan 2-nji dekabrda gurnalan bir ýygnanyşykdan habar taýýarlamak tabşyrylypdyr.
Hudaýbergenowanyň aýtmagyna görä, kaşaň myhmanhanada geçen bu ýygnanyşygy onuň "Gazagystanyň Britaniýa we halkara jemgyýetçiligi tarapyndan sylanýan uly döwletdigini" subut edýän waka hökmünde görkezmegine garaşylypdyr.
"Bolany şu. Mende - indi besdir, bu işi mundan beýläk edip bilemok diýen duýgy döredi" diýip, Hudaýbergenowa aýdýar.
“Nädogry informasiýa”
Azatlyk Radiosy bilen bolan söhbetdeşligiň tutuş dowamynda žurnalist "Habar" telewideniýesini gazak halkyny sistemalaýyn nädogry maglumatlar bilen üpjün etmekde aýyplady.
Bela Hudaýbergenowa "Meniň pikirimçe, nädogry informasiýa giň gerimli hem düýpli berilýär. Bu diňe içerki ýagdaýlar barada däl, daşarky ýagdaý barada hem şeýle. Biz [žurnalistler] tigirleri aýlaýan maşynyň bir bölegi. Biz özümiziň isleýän zadymyzy aýtjak 'ekspertleri' tapýarys. Olar başga zady aýtsalar, ony zyňyp goýberýäris. Gazagystanda ilatyň ýaryndan köpüsi aşa garyplykda ýaşaýar. Biz gazanylan üstünlikler, ençeme million dollarlyk şertnamalar barada habar berýäris. Garamaýak halka bolsa bulardan bir köpük-de peýda ýok" diýip gürrüň berýär.
Hudaýbergenowanyň milleti gazak. Ol Sowet Russiýasynyň Astrahan sebitinde doglup, Moskwada ulalypdyr.
2003-njy ýyldan başlap, "Habaryň" we "24.kz" telewideniýesiniň habarçysy bolup Moskwada işläpdir, 2009-njy ýylda hem Londona göçüp gelipdir.
"Habar" bilen ilteşikli we merkezi Almatyda ýerleşýän "Kerwen" hepdeligi golaýda özüniň baş makalasynda Hudaýbergenowanyň bu hereketini tankytlady.
Hepdeligiň ýazmagyna görä, žurnalist özüniň basym işden çykaryljakdygyny bilensoň, "gapyny şarkyldadyp ýapmaly" diýen karara gelipdir. Baş makalada "käbir žurnalistleriň öz hünärine sarpa goýmaýandygyna" gynanç bildirilýär.
Hudaýbergemowa bolsa bulara "boş gürrüňler" diýip at berdi.


text:
Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen Ýewrokomissiýanyň hyzmatdaşlygynyň çäklerinde halkara kosultantlaryň gatnaşmagynda işlenip düzülen Býujet kodeksiniň proýekti seretmek üçin Türkmenistanyň Mejlisine hödürlendi.
Eger Býujet kodeksi durmuşa ornaşdyrylsa, ol merkezi häkimiýetiň diktatyny kemeldip, Türkmenistanyň maliýe sistemasyny açyklaşdyrmaga, liberallaşdyrmaga ýardam eder.
Hemişe prezidentiň görkezmesi bilen hereket etmezlik hem “Býujet boýunça ýaşamak” ideýasynyň özi S.Nyýazowyň häkimiýet sistemasyndan arany açmakda aýgytly ädim bolardy. Hut Türkmenbaşynyň diňe özi ýurtda döwlet serişdelerini nirä hem nämelere harç etmegi kesgitleýärdi.
S.Nyýazow “islesem bererin, islemesem ýok” diýen prinsip boýunça ýurtdaky esasy girdejileri we çykdajylary kesgitleýärdi. Býujet planlaşdyrmagyň we şol planlary amala aşyrmagyň esasy ykdysady ryçagy bolman, S.Nyýazowyň islegi hem keýpi hemme zady çözýärdi.
Prezidentiň özi karar kabul edýärdi hem şol karary özi maliýeleşdirýärdi. Başga wariant döwletde ýokdy. Şeýle-de döwletiň ähli girdejisine Türkmenbaşy eýeçilik edip, öz islegine görä-de dürli ugurlara bölüşdirýärdi.
S.Nyýazow nemes banklarynyň birinde öz şahsy hasabynda azyndan üç milliard dollar saklaýar diýip, köp ýyllaryň dowamynda halkara ekspertleri aýdyp geldi. Bu S.Nyýazowyň döwlet puluny ýuwudyp oturmasyna köp sanly mysallaryň biridi.
Şol pullar býujetiň puly däldi, sebäbi döwletde býujet ýokdy. Ähli maliýe operasiýalary prezidentiň buýrugy bilen amala aşyrylýardy. Dogrusy, S.Nyýazowyň daşary ýurt bankalarynda gizläp saklan pullarynyň ykbaly şu wagta çenli näbelli, gümürtikligine galýar.
Şonuň üçin Türkmenistanyň soňky hökümet maslahatynda döwlet býujetini düzmek we ýerine ýetirmek barada edilen gürrüň ýurtda ähli maliýe prosessleriniň üstünden gözegçiligi gurnamagyň çynlakaý başlangyjy bolup biler.
Açyklyk we deňagramlylyk
Elbetde, indi hemme zat birnäçe ýagdaýa bagly bolar. Ozaly bilen - häkimiýet býujet baradaky maglumatlar boýunça gizlenpeçek oýnuny nä derejede oýnamakçy däl.
Eger häkimiýet döwlet býujetine nobatdaky döwlet syry hökmünde garamakdan ýüz öwürse, eger ýokarda girdejileriň we çykdajylaryň çeşmeleri gizlin saklanmasa, şeýle ýagdaýda býujet kodeksi Türkmenistany ösdürmek tendensiýasynyň ykdysady esaslaryny kadalaşdyryp biler.
Ine, şonda hökümet programmalarynyň nä derejede deňagramly we köpgyraňlydygy, jemgyýet üçin näderejede peýdaly bolup biljekdigi ýurduň ähli graždanlaryna, tutuş dünýä aýan bolar.
Şonda öňki ýaly gyşarmalar bolmaz, kimiňdir görkezmesi ýa islegi bilen ägirt uly möçberdäki býujet serişdeleri garaşylmadyk ýagdaýda senagatyň haýsam bolsa bir pudagyna berilmez, beýleki pudaklar kemsinmez.
Şunuň ýaly ýagdaý ýakynda boldy - gurluşyk üçin 12 milliard dollar goýberildi. Gurluşyga şunuň ýaly ägirt sowgat eden häkimiýet sosial hem medeni ugurlara gezek gelende sahylyk görkezip bilmedi. Şunuň ýaly deňagramlylygyň bozulmasynyň ýüze çykmazlygyna hem ýolbaşçylary tertip-düzgüne býujetiň özi çagyryp biler.
Ýöne şunuň ýaly liberallaşma diňe býujet demokratik ýol bilen düzülende mümkin bolar. Býujetiň parlament tarapyndan tassyklanjakdygy Ministrler Kabinetiniň maslahatynda aýdyldy. Bir möhüm zat - şol parlamentde tassyklama formal häsiýete eýe bolmasa, prezidentden çykýan kararlaryň ählisini makullap, baş atyp oturmasalar ondan netije çykar.
Eger şeýle bolmasa, býujet hakyndaky kanunam, Býujet kodeksem diňe kagyz ýüzünde galar. Hakykatda bolsa S.Nyýazowyň oýlap tapan hem amala aşyran “ islänimi ederin” diýýänini býujet atlandyrarlar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ we Hytaý Waşingtondaky ýokary derejede geçirilýän iki günlik maslahatda diňe global ykdysady krizis hakynda däl, eýsem ýadro ýaragsyzlandyrmak, terrorçylyga garşy göreş we yklymyň üýtgemegi dogrusynda-da pikir alyşýarlar.
ABŞ we Hytaý Waşingtondaky ýokary derejede geçirilen iki günlik maslahatda diňe global ykdysady krizis hakynda däl, eýsem ýadro ýaragsyzlandyrmak, terrorçylyga garşy göreş we yklymyň üýtgemegi dogrusynda-da pikir alyşýarlar. Gepleşikler başlanmazdan ozal iki tarapyň diplomatlary ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň, ABŞ-niň maliýe ministri Timoti Geitneriň, Hytaýyň wise-prezidenti Wang Kişanyň şeýle-de prezident Barak Obamanyň çykyşlaryny diňlediler.
Geçen 8 ýylyň dowamynda, prezident Buşuň döwründe Hytaý-ABŞ gatnaşyklarynda ykdysady hyzmatdaşlyklara has üns berlip gelindi. Buşuň özi Hytaýy ykdysady bäsdeş diýip häsýetlendiripdi. Onuň administasiýasy şol bir wagtyň özünde Hytaýyň walýutasy ýuanyň real däl esaslarda ösýändiginden hem-de iki ýurduň arasyndaky söwda gatnaşygynda deň agramlylygy saklamaýanlygyndan şikaýet etdi.
27-nji iýuldaky maslahatda prezident Obama, ABŞ-Hytaý arasyndaky söwda gatnaşygy hakynda durup geçip, dünýä möçberinde bu gatnaşyklaryň has uly täsiriniň bardygyny nygtady. “Şonuň netijesinde Pekin bilen Waşington ykdysady syýasatlaryny sazlaşykly alyp barmakda boýun alan borçlaryny yzygiderli ýerine ýetirip gelmeli» diýip, Obama sözüne goşdy.
Prezident Obama taraplaryň klimatyň üýtgemegine garşy hyzmatdaşlyk etmelidigini hem aýtdy. “Dünýäde ABŞ bilen Hytaý iň köp enegiýa sarp edýän döwletler hem-de uly möçberde zäherli gazy çykarýan ýurtlar. Daşary ýurt nebitine garaşly bolup galmak ne biziň peýdamyza bolup biler ne-de hyzmatdaşyk edilemdik ýagdaýynda yklymyň üýtgemeginiň zyýanlaryndan halkymyz halas edip bileris” diýip, Obama mälim etdi.
Terrorçylar ýadro güýje eýe bolmaly däl
Gepleşikleriň dowamynda taraplar Al-Kaýda ýaly terror toparlarynyň ýadro ýaraga eýe bolmazlygy ugrunda hereket etmelidigini hem nygtadylar. Taraplar Koreýa ýarym adasynyň ýadro ýaragdan azat bolmalydygyny, ýadro programmasy boýunça Phenýanyň gaýtadan gepleşige girişmelidigini hem belläp geçdiler. Mälim bolşy ýaly, ABŞ we Hytaý Demirgazyk Koreýanyň ýadro gepleşikleri toparyna agza.
“Amerika we Hytaý, terrorçylaryň ýadro bomba eýe bolmagyny ýa-da Gündogar Aziýada ýadro ýarag bäsleşiginiň ösmegini islänoklar. Şonuň üçin Koreýa ýarym adasynyň ýadro ýaraglardan halas bolmagy ugrundaky hyzmatdaşlygymyzy dowam etdirmeli” diýip Obama çykyş etdi.
Obama Eýranyň ýadro ambisiýalaryna garşy hem iki ýurduň hyzmatdaşlyk etmelidigini nygtady.
Öz gezeginde ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klinton, ýuwaş hereket edýändigine garamazdan iki döwletiň gatnaşyklaryny güýçlendirmek ugrundaky tagallalara gowy baha berdi.
Prezident Obama, howpsuzlyk meselesinde bilelikde iş alnyp barylmalydygyny, şol esasda harby hyzmatdaşlygyň ösdürilmelidigini mälim etdi.
Hytaý tarapy hem bu beýanatlar bilen ylalaşylýandygyny hem-de iki ýurduň taryhy, medeni we sosial sistemasynyň dürli bolmagyna garamazdan olaryň dürli ugurlarda gatnaşyklary çuňlaşdyrmak üçin hereket etmelidigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron geljekki parlament saýlawlarynda öz Konserwatiw partiýasynyň ýeňiş gazanan halatynda, 2020-nji ýyla çenli özüniň premýer-ministrlik wezipesinde galmak meýliniň bardygyny aýtdy.
Britaniýada indiki parlament saýlawlary 2015-nji ýylda geçirilmeli. “Sunday Telegraf” gazetine beren interwýusynda 46 ýaşly Dewid Kameron özüniň göz öňünde tutýan reformalar toplumyny durmuşa geçirmek üçin özüne ýene doly 5 ýyllyk premýer-ministrlik möhletiniň zerur boljakdygyny aýtdy.
Bu göz öňünde tutulýan reformalaryň hatarynda bolsa ol daşary ýurtlara berilýän gumanitar ýardamlardan başlap, bir jynsyň wekilleriniň özara durmuş gurmak hukuklary ýaly birgiden meseleler boýunça reformalaryň bardygyny belledi.
Onuň bu çykyşynyň öňýany käbir synçylar Dewid Kameronyň geljekki saýlawlarda öz ornuny öz syýasy partiýasyndaky beýleki kandidatlara hödürlemeginiň mümkindigini öňe sürüpdiler.


text:
Koreýa ýarym adasyndaky dartgynly ýagdaýlaryň fonunda anna güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Günorta Koreýa sapara bardy.
Onuň bu sapary Demirgazyk Koreýanyň Birleşen Ştatlara, Ýaponiýa we Günorta Koreýa raketa hüjümlerini amala aşyrmagynyň mümkindigi barada duýduryş berýän döwrüne gabat geldi.
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň aňtaw gullugy Demirgazyk Koreýanyň öz ýadro tehnologiýasynda has öňe hereket edendigini we onuň öz raketalaryna ýadro başlaryny berkitmäge-de mümkinçiliginiň bar bolmagynyň mümkindigi barada raport ýaýratdy.
Emma Günorta Koreýanyň Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary Kim Min-seok Phenýanyň bu baradaky mümkinçiliklerine güman bildirýändigini aýtdy.


text:
Türkmenistan ABŞ bilen hyzmatdaşlyga uly ähmiýet berýär, diýip prezident G.Berdimuhamedow “Türkmen-amerikan” biznes geňeşiniň ýolbaşçysy Erik Stuart bilen 5-njy fewralda Aşgabatda geçiren duşuşygynda aýtdy.
Resmi maglumatlara görä, taraplaryň arasynda amerikan kompaniýalarynyň Türkmenistanda alnyp barylýan bilelikdäki täze proýektlere gatnaşygyny artdyrmagyň mümkinçiligi maslahat edilipdir.
Türkmenistanda ABŞ-nyň iri kompaniýalarynyň ençemesi, şol sanda “Chevron”, “General Electrics” we “Exxon Mobil” işleýärler. Günbatarly şirketler Türkmenistan bilen ýangyç-energiýa ugrundan hyzmatdaşlyga gyzyklanma bildirýärler.


text:
Germaniýanyň paýtagtynda Berliniň 66-njy film festiwaly açyldy.
Ýewropada esasy halkara film dabaralarynyň biri bolan Berlinale 11-nji fewralda doganlar Koenleriň “Ýaşasyn sezar!” atly kartinasy bilen açyldy.
Festiwalyň esasy baýraklaryny altyn we kümüş aýylary almaga 18 sany film dalaş edýär. Bosniýaly režissýor Danis Tanowiçiň “Saraýewodaky ölüm” atly kartinasy hem olaryň hataryna girýär.
Bäsdeşlige gatnaşýan ýene bir film eýranly ýazyjy we režissýor Mani Haghighiniň “Aždarha gelýär!” atly kartinasy.
Festiwalyň müdiri Dieter Kosslik 11 günläp dowam edýän bu sungat çäresine gatnaşýan filmleriň ençemesiniň “bagtyň gözlegi” we “dünýäde göçme-göçüşiň dürli görnüşleri” baradadygyny aýtdy.


text:
Lebap welaýatynyň ýaşaýjysy Dünýägözel Jumagulyýewa Azatlyk Radiosyna wideo interwýu berenden soň, türkmen häkimiýetleri tarapyndan 15 gün türme tussaglygynda saklanandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň gündogar welaýatynyň Saýat etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy D. Jumagulyýewa mundan birnäçe aý ozal, Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa jaň edip, oňa özüniň köp ýyllardan bäri işsizdigi we zähmet biržasynda nobata dursa-da, nobatyna seredilmeýändigi, şeýle-de edara-kärhanalardaky boşan iş orunlaryna diňe para beren adamlaryň işe alynýandygy barada interwýu bermek isleýändigini aýdýar.
Ol ýörite Lebapdan Aşgabada gelip, Soltan Açylowa interwýu berjek mahaly, oňa Azatlyk daýhan birleşiginiň başlygy we Saýat etrabynyň polisiýa işgärleri jaň edýärler we “sen nirede?” diýip soraýarlar.
Jumagulyýewa özüniň Aşgabada gaýdandygyny aýdanda, oňa “Soltan Açylowanyň ýanyna barma-da yzyňa gaýt. Biz seniň işiňi bitireris” diýýärler. Soňra ol resmiler tarapyndan öz işiniň çözüljekdigine umyt edip, interwýu bermän yzyna – Lebap welaýatyna dolanýar we çagalar bagynda göwrelilik rugsadyna çykan biriniň ýerine işe başlaýar.
“Pulumy bermän, gaçyp ýör”
Dört aýdan soň, göwrelilik rugsadyna çykan işgär yzyna gelýär we D. Jumagulyýewa işden çykarylýar. Şondan soň ol ýene işe ýerleşip bilmän, Azatlyk Radiosynda çykyş etmek üçin, gaýtadan Aşgabada gelýär. Ol Soltan Açylowa wideo interwýu berip, Türkmenabada dolanýar.
Ýeri gelende bellesek, Dünýägözel Jumagulyýewanyň Soltan Açylowa beren şol wideo interwýusy, onuň öz razylygy esasynda 18-nji noýabrda Azatlyk Radiosynyň websaýtynda çap edildi.
Jumagulyýewa Türkmenabatdan öz obasyna gitmek üçin awtoduralga baranda, öz ýanyna iki aýalyň gelendigini we olaryň biriniň Jumagulyýewany görkezip, “Ynha, şu aýal menden Dünýä bazary bar wagty 5 millionlyk haryt alyp gitdi we henizem puluny bermän gaçyp ýör” diýendigini aýdýar.
Jumagulyýewa Azatlyk Radiosynyň habarçysy Açylowa şol aýallaryň biriniň häkimligiň işgäridigini we beýlekisini bolsa tanamaýandygyny gürrüň berdi.
“Men siz ýalňyşýan bolaýmaň, men hiç kimden karzyna zat alamok. Siz meni başga biri bilen bulaşdyrýansyňyz diýdim. Onda aýal “Ýok, men bulaşdyramok. Men häzir polisiýany çagyrjak” diýip, polisiýany gözläp başlady we polisiýa şol bada ýanymyzda peýda boldy” diýip, Jumagulyýewa aýdýar.
Şondan soň ol: “Men nirä gitmeli bolsa gidäýerin. Men hiç kimden karzyna pul alyp, gaçyp ýöremok” diýýär. Ony polisiýanyň bölümine alyp gidýärler.
“Indi şol ýere gitseň, birnäçe ýyllyk basarys”
Jumagulyýewanyň sözlerine görä, ol polisiýanyň bölümine baranda, ondan birinden pul karz alandygy baradaky öňe sürmeler soralman, oňa derek “Sen näme üçin Aşgabada gitdiň? Kimiň ýanyna gitdiň? Çykyş etdiňmi?” diýen sowallar berilýär.
Şondan soň, Jumagulyýewa 15 gije-gündizläp polisiýa bölüminiň ýerzemininde saklanýar we 13 gün diýlende onuň ýanyna Milli Howpsuzlyk gullugynyň (KNB) işgäri diýip tanadan bir adam gelýär.
Ol adam Jumagulyýewa “Aşgabada näme üçin gitdiň? Nähili ýazgy etdirdiň? Indi şol ýere gitseň, düýpli basarys, birnäçe ýyllyk basarys” diýip gorkuzýar. Şondan soň, polisiýanyň işgärleri onuň barmak yzyny alyp, oňa birnäçe düşündiriş ýazdyrýarlar we ony 15 gün diýlende azatlyga goýberýärler.
Jumagulyýewa öýüne gelenden soň, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa bilen telefon arkaly habarlaşyp, öz başdan geçirenlerini gürrüň berdi we özüniň beren wideo interwýusynyň efire goýberilmegini sorady.
Ýeri gelende bellesek, Jumagulyýewanyň başdan geçirenleri barada Azatlyk Radiosyna degişli türkmen resmilerinden komentariý almak başartmady.
“Türkmenistanlylara garşy edilýän basyşlaryň iň soňkusy”
Soltan Açylowa Jumagulyýewanyň başdan geçirenleri türkmen häkimiýetleri tarapyndan Azatlyk Radiosyna interwýu bermek isleýän türkmenistanlylara garşy edilýän basyşlaryň iň soňkularyndan biri diýip, şuňa meňzeş wakalaryň mundan ozal hem bolandygyny belleýär.
“Ilaty Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen duşuşdyrmajak bolup, olara özüniň arzy-halyny aýtdyrmajak bolup, ilaty gorkuzýarlar. Eden-etdilikden gaýtman, hiç hili günäsiz adamy türmä basmak, 15 gije-gündizläp tussaglykda saklamak derejesine baryp ýetýärler. Ynha, Türkmenistanda dörän ýagdaýlaryň biriniň pidasy Dünýägözel Jumagylyýewa bolup durýar” diýip, Soltan Açylowa aýtdy.
Şu ýylyň mart aýynda Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň Ýeňiş daýhan birleşiginden özüni Agajuma diýip tanadan raýat Azatlyk Radiosyna interwýu berenden soň, öz üstüne oba ýaşulularynyň maslahat-töwella bilen gelendigini we öz çykyşlaryny bes etmegi sorandygyny gürrüň beripdi.
Soltan Açylowa basyş edilipdi
Ýatladyp geçsek, soňky bir aýyň dowamynda Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa hem iki gezek hüjüme sezewar boldy.
Olaryň birinjisi geçen aýyň ahyrynda Aşgabatda bolup, şonda Açylowa öz žurnalistlik işini berjaý edýän mahaly, polisiýa tarapyndan soraga çekilip, nämälim adamlar tarapyndan onuň kamerasy talanypdy.
Şeýle-de, şu aýyň başynda Açylowa Türkmenistanyň Arçman şypahanasynda bejergi alýan mahaly, hüjüme sezewar edilipdi we ondan şypahanany terk etmeklik soralypdy.
21-nji noýabrda “Serhetsiz Reportýorlar” (Reporters Without Borders) guramasy ýörite beýanat ýaýradyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa garşy edilýän yzygiderli hüjümleri we kemsidiji hereketleri ýazgardy.
Şu aýyň başynda “Human Rights Watch” guramasy hem ýörite beýanat ýaýradyp, onda Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça başlygynyň orunbasary Rachel Denber “Açylowanyň agyr başdan geçirenleri [ýurtdaky] tankydy dymdyrmak üçin edilen ýene bir synanyşyk” diýdi.
Türkmenistan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi boýunça ýaýradýan ýyllyk hasabatlarynda indi ençeme ýyl bäri iň ýaramaz görkezijileriň birine eýe bolup, ol 180 döwletiň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilýär.


text:
«MTS Tomaşa» — bu türkmen dilindäki tomaşa hyzmatlaryna tiz we ýönekeý usully ygtyýar.
KIM BIRIKDIRIP BILÝÄR? «USSD-portal «МТS-Tomaşa» hyzmaty ähli abonentler üçin niýetlenendir.
HYZMATYŇ BEÝANY Müşderi *155# jaň et buýrugyna basyp, maglumat-tomaşa hyzmatlaryny aktiwirlemek üçin tiz ygtyýarly esasy menýu girýär.
«МТS Tomaşa» portaly öý ulgamynda, şeýle hem roumingde ygtyýarlydyr.
Portala ygtyýar üçin telefonda USSD buýrugyny, ýagny *155# we jaň et basmaly. Soňra müşderi portalyň esasy menýusyna düşýär: - «ОК» ýa-da «JOGAP BERMEK» basýar (Yes / Answer); - özüne gerek bendiniň belgisini girizýär, meselem, 1; - we «ОК» ýa-da «GEÇIRMEK» saýlaýar (Ugratmak / Ýollamak / Yes / Send); - menýunyň öňki derejesine dolanma üçin - 5 belgi;
Portala ygtyýarlyk we onuň içinde göçmek üçin nyrh bellenmeýär. Hyzmatlaryň bahasy gös-göni menýunyň içinde bellenendir.


text:
Eneleriň we çagalaryň hukuklaryny goramak islendik ýurtda döwletiň esasy borçlaryndan biri bolup durýar. Bu mesele Türkmenistanda nähili?
Bu mukaddes borjy berjaý edip bilmeýän jemgyýete döwrebap diýmek kyn bolsa gerek. Azatlyk Radiosynyn habarcysy Maysa Baba gyzy Türkmenistanda hem beýleki ýurtlarda eneleriň we çagalaryň hukuklarynyň goralyş meselesi barada Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, Şwesiýanyň Ýazyjylar guramasynyň agzasy Ak-Muhammet Welsapar bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Näme sebäpden ähli ýurtlarda eneleriň we çagalaryň hukuklaryny goramaga gitdigiçe uly üns berilýär? Bu goragyň zerurlygyny siz nämede görýärsiňiz?
A.Welsapar: Eneleriň we çagalaryň sosial goragy doly üpjün edilmese, jemgyýet sagdyn ösüp bilenok. Haýsy ýurtda çagalaryň sagdyn ösüşi, gowy bilim almagy üçin has köp çykdajy edilýän bolsa, şol yurt hem ösüşde beýlekilerden öňe düşýändir.
Çagalara hem ýetginjeklere bol-elin ýaşamaga, sagdyn ösmäge hem gowy bilim almaga gowy mümkinçilkleri döreden ýurtda jenaýatçylygam, ölüm-ýitimem az bolýar. Netijede döwlet, jemgyýet diňe bir ruhy taýdan däl, eýse material taýdanam utuş gazanýar.
Eger-de döwlet öz wagtynda çagalaryň hem ýetginjekleriň sagdyn, okuwly-bilimli bolup ösmegi üçin serişdesini gysganan bolsa, ol barybir soň şol serişdeleri hünärsizleri, wagtynda bilim berilmän işsiz galanlary eklemek, jenaýatyň öňüni almak üçin sarp etmeli bolýar. Onsoň zerur serişdeleri başdan maşgalanyň sosial goragyna, çagalaryň hem ýetginjekleriň saglygyna, okuwyna-bilimine sarp edeniň gowy dälmi nä?!
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, bu gorag nämelerden ybarat bolmaly?
A.Welsapar: Birinji nobatda maşgalalar ýaşaýyş minimumy bilen üpjün edilmeli. Maşgalanyň talabalaýyk ýaşaýyş jaýy bolmaly. Eneleriň “men çagalaryma ertirligi ýa agşamlygy nireden alarkam?” diýen gaýgysy bolmaly däl! Çagalaryň eşigi bitin bolmaly. Hiç bir enede “çagama näme geýdirsemkäm?” diýen gaýgy bolmaly däl.
Azatlyk Radiosy: Eýse, Türkmenistanda eneler hem çagalar şeýle derejede goragly diýip bolarmy?
A.Welsapar: Ýok, häzirlikçe türkmen eneleri we çagalary sosial taýdan, gynansagam, ýeterlik goragly däl. Maşgalalaryň ýagdaýy dürli-dürli: baý ýaşaýanlaram bar, garyplaram. Jemgyýetdäki şeýle bölünişik, umuman, garaşylmadyk zat däl. Hemme kişiniň başlangyç mümkinçilikleri deň bolaýanda-da, hemmeleriň deň baýap bilmejegi belli. Sebäbi ilkibaşdan tebigat adamlaryň hersine bir hili ukyp berýär.
Ukypdan daşary işeňňirlik, zähmetsöýerlik diýen zatlar bar. Şularyň jemindenem maşgalanyň material üpjünçiligi, baýlygy emele gelýär. Türkmenistanda bolsa hemme adamyň başlangyç mümkinçiligem deň däl: gün - güýçlüniňki, gowurga - dişliniňki! Netijede, köp adamlar adalatszylyga uçrap, garyp galýarlar. Emma welin, çaga nähili maşgalada dünýä inse-de, onuň durmuşda başlangyç mümkinçilikleri beýleki çagalaryňky bilen des-deň bolmaly!
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, munuň üçin näme edilmeli?
A.Welsapar: Elbetde, ýaňky aýdyşym ýaly, birinjiden, maşgalalaryň hemmesi ýaşaýyş minimumy bilen üpjün edilmeli! Ýurtda Zähmet biržalaryny açmaly. Işsizlere iş tapylýança berilýän sosial kömegi ýola goýmaly. Maşgalalar, birinji nobatda-da enelerdir çagalar, sosial taýdan berk goralmaly. Ýaşaýyş jaýy, iýmit, geýim-gejim, medisina kömegi hemmeler üçin elýeterli bolmaly.
Çagalar hakynda gürrüň gidende, olaryň hemmesiniň deň-derejede başlangyç hem orta bilim almaga, soňra-da, öz zehinine, ukybyna görä, ýokary okuw jaýynda başarýan ugrundan okamaga beýleki ýaşytdaşlarynyňky bilen deň hukugy bolmaly! Çaganyň bu hukuklaryny döwlet, jemgyýet üpjün etmeli.
Azatlyk Radiosy: Bu ugurda Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda nähili özgerişler bolup geçdi?
A.Welsapar: Garaşsyzlyk döwründe ýurtda sosial gorag gaty pese gaçdy. Ozal Saparmyrat Nyýazow eden-etdilige ýüz urup, Türkmenistanyň enelerini we çagalaryny sosial goragdan mahrum etdi. Çaga dogran enelere çagasy üç ýaşyna ýetýänçä döwlet tarapyndan berilýän kömek pulunyň ýatyrylmagy munuň aýdyň mysalydyr.
Galyberse-de, bu döwürde ýurtda medisina hyzmatynyň hili uçursyz pese gaçdy. Eneligiň hem çagalygyň goragy diňe maşgalanyň öz material mümkinçiligine bagly boldy. Döwlet bu meselede öz borjuny doly we dogry ýerine ýetirmedi.
Netijede, ýurtda örän agyr ýagdaý döredi. Sowet döwründe Türkmenistan çagalaryň hem eneleriň ölümi boýunça iň erbet birinji orunda bolan bolsa, SSSR ýykylansoňam, bu ýagdaý düzelmedi. Sowet döwründe türkmen eneleriniň, çagalarynyň esasy ýagysy pagta öndürmek üçin oba-hojalygynda ulanylýan himikatlar, ýeriň-suwuň zäherlenmeginden ýaýraýan infeksion kesellerdi. Garaşsyzlyk döwründe garyplyk hem neşe belasy, medisinanyň hiliniň pese gaçmagy türkmen eneleriniňdir çagalarynyň esasy ýagysyna öwrüldi.
Azatlyk Radiosy: Eýse, edil häzir türkmen eneleriniň we çagalarynyň ýagdaýyny nähili dereje bilen deňäp bolar?
A.Welsapar: Ol näme bilen deňeýäniňe bagly. Eger SSSR döwründäki sosial gorag bilen deňeseň, onda türkmen eneleriniňdir çagalarynyň ýagdaýy öňküsinden erbet. Emma S.Nyýazowyň eden-etdilik döwri bilen deňeseň, onda birneme gowulaşdy.
Sebäbi Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen ýurtda ýene-de çagalara berilýän kömek pullary dikeldildi, medisina hyzmatynyň hili birneme gowulaşdy.
Emma bu meselede entek arkaýynlaşardan gaty ir. Ýurtda henizem çagalary aç-hor, olara möwsüme görä geýim-eşik, aýakgap satyn alyp bilmeýän maşgalalar örän kän. Döwlet eneligiňdir çagalygyň goragyny entegem zerur derejede üpjün edip bilenok.
Şonuň üçinem bu meseläni prezidentiň hut özi gözegçilikde saklasa gowy bolardy. Ol türkmen metbugatyna däl-de, lukman-prezident hökmünde türkmen maşgalalaryna sosial taýdan howandarlyk etmeli! Eger şeýtse, bu başlangyç türkmen prezidentine bütin dünýäde uly abraý getirerdi.


text:
Türkmenistan Galkynyş, Agzybirlik we Magtymgulynyň poeziýa günlerini belledi. Munuň öň ýany şol baýramçylyk mynasybetli Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow müň töweregi bendiniň günäsini geçmek we olary azatlyga goýbermek baradaky permana gol çekdi. Şolaryň 987-si Türkmenistanyň, 35-si daşary ýurt graždanlary diýip, türkmen metbugaty habar berdi.
Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda günäsi geçilen adamlaryň sanawy metbugatda çap edilýärdi. Ýöne soňky döwürde türkmen häkimiýetleri diňe umumy san bermek bilen çäklenýär. Bu saparky günä geçişlikde syýasy tussaglar barmy? Bu soraga resmi jogap ýok.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakasy, ýagny öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýilýän waka bilen bagly köp adamlar basylypdy. Şol ýylyň ahyrynda Türkmenistanyň öňki wise-premýeri, öňki daşary işler ministri Boris Şyhmyradow “halk duşmany” diýen ýarlyk bilen 25 ýyl azatlykdan mahrum edilipdi. Basylanlaryň arasynda Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Tagan Hallyýew, Yklymowlardan, Şyhmyradowlardan birnäçe adam, Türkmenistanyň milli howpsuzlyk edarasynyň öňki başlygy Saparmyrat Seýidow, Serhet gullugynyň öňki serkerdesi Akmyrat Kabulow, Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri Batyr Berdiýew, türkmen hökümetiniň öňki başlygy Annamyrat Hojamyradow, türkmen hökümetiniň öňki çinownigi Rozy Jumaýew hem onuň ogullary, daşary ýurt graždanlary we başgalar bar.
“Sanjar-25” diýilýän waka bilen bagly basylan ýazyjy Ýusup Haýydow, Türkmenistanyň öňki ymamy Nasrulla ibn-Ibadulla dagy ýurtda häkimiýet çalşansoň azatlyga çykaryldy. Yklymowlardan, Şyhmyradowlardan aýal maşgalalaryň käbiriniň azatlyga çykarylandygyny wagtynda türkmen metbugaty ýazypdy.
2002-nji ýylyň noýabr wakasy diýilýänden bäri on ýyl töweregi wagt geçip barýar. Resmi häkimiýetler syýasy tussaglar, olaryň saglygy, niredeligi, soňky ykbaly barasynda ilat köpçüligine-de, halkara guramalara-da, olaryň hossarlaryna-da hiç hili maglumat bermeýärler. Bu bolsa syýasy tussaglar barasynda dürli myş-myşlaryň ýaýramagyna, olaryň ençemesiniň dünýäsini täzeländigi barasynda il içinde gürrüňleriň döremegine sebäp bolýar.
Ölümi ýa diri?
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň 70-e golaýy, şol sanda MHM-niň öňki başlygy Muhammet Nazarow dürli jenaýatlarda aýyplanyp basylypdy. Türkmenistanyň Serhet gullugynyň öňki serkerdesi Tirkiş Tyrmyýew şol basylan adamlaryň biri. Tirkiş Tyrmyýewiň garyndaşy Tirkişi 2002-nji ýylyň iýun-iýul aýlarynda ahyrky gezek görendigini, şondan bäri ol barada hiç zat bilmeýändigini, soraglaryna anyk jogap berilmeýändigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, her iki aýda bir gezek onuň yzyndan baryp, oňa iýer-içer ýaly zat, geýim-gejim, däri-derman berýär ekenler, indi bir ýyl bäri şol zatlary türme işgärleri olardan almaýarlar.
Boris Şyhmyradowyň aýaly Tataýana Şyhmyradowa-da on ýyl bäri adamsy barada hiç hili maglumat alyp bilmeýändigini aýdýar. Tataýana Şyhmyradowa adamsy barada informasiýa almak üçin ÝHHG-ä, BMG-niň adam hukuklary boýunça komissiýasyna, Halkara Gyzyl Haç guramasyna we beýlki guramalara, türkmen häkimiýetlerine ýüz tutandygyny, ýöne olaryň hiç birinden anyk maglumat alyp bilmeýändigini häzir özünde diňe bir islegiň – adamsynyň diriligini hem niredeligini bilmek isleginiň bardygyny aýtdy.
Düýbi Wenada ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin Türkmenistandaky syýasy tussaglar bilen ýakyndan gyzyklanýadyklaryny, ýöne maglumat almagyň hakykatdan-da kyndygyny aýdýar.
“Gynansagam, türkmen häkimiýetleri köp ýyllar bäri türkmen türmelerinde saklanýan syýasy tussaglar barada halkara jemgyýetçiligine-de, tussaglaryň hossarlaryna-da hiç hili informasiýa bermeýärler” diýip, Tuhbatullin aýdýar. “Häkimiýetleriň nämeden gorkýandygy-da belli däl. Netijede olar iň ýönekeý adam hukuklaryny-da bozýarlar”.
Tuhbatulliniň sözlerine görä, tussaglyk jezasyny çekýän adamlaryň saglygyna, zerur üpjünçiligine, kadaly ýaşaýşyna, ömrüne häkimiýetler jogapkär, ýöne şol borjuň nähili, näderejede ýerine ýetirilýändigi belli däl.
“Ýagdaýyň şeýledigine garamazdan, syýasy tussaglaryň azatlyga çykmagyna umyt baglaýarys, şonuň üçinem halkara guramalar bilen bu ugurdan iş alyp barýarys” diýip, Tuhbatullin aýtdy. “Olar öz kanallary, diplomatik kanallar arkaly türkmen häkimiýetlerine gysyşy dowam etdirýärler. Şonuň üçinem şol adamlaryň azatlyga çykjagyna umyt baglaýarys”.


text:
Ýakynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy Malala Ýusufzai bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi. Malala söhbetdeşliginde Pakistandaky tankytçylaryň özüni ýazgarmazdan ozal, olary özüniň aýdan sözleri barada pikir etmäge çagyryş etdi. Şeýle-de, gyzlaryň okamagy we aýallaryň hukuklary ugrunda alyp barýan işleriniň hem çyn ýürekdendigini belledi.
Azatlyk Radiosy: Pakistanda käbir adamlar siziň “BBC” korporasiýasynyň Urdu gullugy üçin blog ýazmandygyňyzy aýdýarlar. Şeýle sözlere nähili jogap berýärsiňiz?
Malala Ýusufzai:
2009-njy ýylyň ýanwar aýy Swatyň iň pajygaly döwri boldy. “Talyban” Mingoranyň merkezindäki “Ýaşyl meýdanda” her gije iki ýa-da üç adam öldürýärdi. Şol aý bir gün meniň kakam “BBC” korporasiýasynyň žurnalistiniň okuwçylaryň birinden blog ýazmagy sorandygyny aýtdy.
Kakam maňa “Muny sen ýazyp bilersiňmi? diýdi. Men “Elbetde. Sebäbi Swatyň adamlary, çagalary, ylaýta-da gyzlary barada bütin dünýä gürrüň bermek üçin bu gowy mümkinçilik diýip pikir edýärin” diýdim. Men örän bagtlydym we kakama blogy ýazaryn ýa-da ony telefon arkaly aýdyp bererin diýdim.
Azatlyk Radiosy: Käbir pakistanlylar siziň “Talyban” tarapyndan atylmandygyňyzy we ony siziň toslandygyňyzy aýdýarlar we olar muňa ynanýarlar. Siz şeýle sözleri eşideniňizde, özüňizi nähili duýýarsyňyz?
Malala Ýusufzai:
Şeýle zatlary aýdýan adamlar bagyşlanyp bilner. Sebäbi biziň ýurdumyzda aşa ynamsyzlyk bar we hat-da adamlaryň syýasatçylardan hem göwni geçen. Esasy bellenmeli zat, Malalanyň atylyp-atylmandygy wajyp däl. Malala özi üçin, şahsy bähbitleri üçin goldaw soranok. Malala gyzlaryň bilimini we aýallaryň hukuklaryny goramak üçin goldaw soraýar.
Azatlyk Radiosy: Siziň tankytçylaryňyzyň käbirleri Malala öz başdaky yzarlaýan maksadyna wepaly däl, ol diňe brende, ýagny geçginli ada öwrüldi diýýärler. Şeýle tankytlara nähili jogap berýärsiňiz?
Malala Ýusufzai:
Adamlar Malalanyň sesi bütin dünýä satylýar diýýärler. Ýöne men Malalanyň sesiniň bütin dünýä ýetýändigini we bütin dünýäde ýaňlanýandygyny görýärin. Siz Malalanyň sesiniň arkasynda nämäniň bardygy barada pikir etmeli. Ol näme diýýär? Men diňe bilim, aýallaryň hukuklary we parahatçylyk barada gürleýärin. Men ertirki Pakistanda garyplygyň soňuna ýetmek isleýärin. Men Pakistandaky ähli gyzlaryň mekdebe okamaga gitmegini isleýärin.
Azatlyk Radiosy: Pakistandaky käbir dindarlar siziň Günbatar tarapyndan öz bähbidi üçin ulanylýandygyňyzy we siziň arşa galmagyňyzy ýurda garşy gurnalýan dildüwşügiň bir bölegidigini aýdýarlar. Siz şeýle sözlerde dogrulygyň bardygyny görýärsiňizmi?
Malala Ýusufzai:
Meniň islendik sözümiň Pakistana garşy dildüwşük bilen baglanyşdyrylmagy düýbünden esassyz. Pakistan [onsuzam] eýýäm köp dildüwşükleriň ortasynda. Pakistanda eýýäm köp wagtdan bäri ýagdaýlar erbetleşýär.
Karaçi şäherinde birnäçe adamyň atylyp öldürilendigini eşitmän, bir günümiz hem geçenok. Biziň bir günümiz hem adamlar öldürilmän geçenok. Men adamlara Pakistanyň meniň watanymdygyny ýatladasym gelýär. Ol meniň ejem ýaly we men ony ýürekden söýýärin. Hatda Pakistanyň adamlary meni ýigrenseler-de, men ýurdumy söýmegi dowam ederin.
Azatlyk Radiosy: Onda siz Günbatar tarapyndan ulanylaňyzok, şeýlemi?
Malala Ýusufzai:
Pakistanyň daşyndaky ýurtlarda adamlar meni goldaýarlar. Munuň sebäbi ol ýerde adamlar birek-biregi hormatlaýarlar. Olar muny men puştun ýa-da penjab, pakistanly ýa-da eýranly bolanym üçin edenoklar. Olar muny öz sözlerine [goýýan hormaty] we adamkärçilikleri üçin edýärler. Hut şu sebäpden ol ýerde meni hormatlaýarlar we goldaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siziň Birleşen Milletler Guramasynda eden çykyşyňyzdan soň Pakistanda käbir adamlar siziň hemme kişiniň göwnüni tapmaga synanyşýandygyňyzy aýtdylar. Bu barada näme diýersiňiz?
Malala Ýusufzai:
Meniň eden çykyşymyň biriniň göwnüni tapmaga synanyşmakdygy bilen ylalaşmaýaryn. Men öz eden çykyşymyň meniň nämeler üçin berk durandygymy görkezmegini isledim. Meniň pikirimçe, hüjümden soň gowulaşmagymyň yz ýany ähli ýerdäki adamlar meniň aýdan zatlarymy eşitmek isleýärdi.
Olar hüjümden soň meniň gorkup-gorkmandygymy bilmek isleýärdiler. Olar meniň gyzlaryň okamagy ugrundaky kampaniýamy heniz hem öňe sürüp-sürmejegimi bilmek isleýärdiler. Men eden çykyşymda Malalanyň öňüni alyp bolmajakdygyny we onuň gyzlaryň okamagy ugrundaky kompaniýany dowam etdirmäge niýetlidigini görkezmek isledim.
Azatlyk Radiosy: Ýaňy-ýakynda Pakistanyň “Talyban” komandiri Adnan Raşid size açyk hat ýazdy. Ol öz hatynda siziň kampaniýaňyzyň gyzlaryň bilimi ugrunda däldigini, onuň “Talybany” nyşana alýandygyny aýdýar. Siz oňa nähili jogap berersiňiz?
Malala Ýusufzai:
Bu onuň öz garaýşyny beýan etmek hukugydyr. Meniň pikirimçe, meniň öz durmuşymy isleýşim ýaly ýaşamaga hukugym bar. Men “Talybana” garşy propaganda bilen meşgullanamok. Men diňe gyzlaryň okamak hukugy barada gürleýärdim we "Talyban” bolsa gyzlaryň mekdebe gitmegini gadagan etdi.
Şeýlelikde, men ‘Talybanyň” eden käbir zatlaryna we onuň tarapdarlaryna garşy. Meniň çagalaryň okamagynyň gadagan edilmegine garşydygyma hiç hili şübhe ýok.


text:
Daşyndan göreniňde haýbatly galany ýatladýan “Oguzhan” köşkler toplumynyň daş-töwereginiň goralyşy munuň şeýledigini belli bir derejede tassyklaýar. Beýik haýat, haýatyň ugry boýunça garawul esgerler, haýatyň ugrunda goýlan ençeme wideokameralar…
Üç ýyl mundan ozal ulanmaga berlen “Oguzhan” prezident köşkler toplumy paýtagtyň S.Türkmenbaşy prospektinden tä Garaşsyzlyk meýdançasyna çenli bir kilometre golaý uzap gidýär. Onuň ini Karl Marks köçesinden Galkynyş köçesine çenli takmynan ýarym kilometr. Bu köşk giden bir territoriýany tutýan ýapyk zonany döretdi. Onuň merkezde ýerleşmegi bolsa paýtagtlylara hereket taýdan belli bir kynçylyklary döredýär.
Fransiýanyň “Buig” kompaniýasy tarapyndan bina edilen bu gala-köşkler toplumynyň golaýyndan geçip barýan pyýadalara gözüň düşmeýär. Hatda köşgüň garşysynda ýerleşen Magtymguly adyndaky Döwlet uniwersitetiniň fakultetleriniň iki sanysynyň köşge seredip duran baş girelgelerinden girip ýa-da çykyp barýan adamlara-da gözüň düşmeýär.
Bu toplumyň töwereginde ýerleşen “Nusaý” myhmanhansynyň hem-de Goranmak ministrliginiň binalar toplumynyň baş girelgelerinden-de girýän, çykýan adam ýok. Bu binalara barmak üçin adamlar jaýlaryň yzky gapylaryndan peýdalanýarlar.
Prezident köşgüň açylyş dabarasynda
Ýogsa, resmi taýdan bu toplumyň töwereklerinde pyýada gatnawyna gadagançylyk ýok. “Bu ýerden geçeniňden geçmäniň gowy. Nirä barýaň diýip, ýakaňdan tutulaýjak ýaly bolýarsyň” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Kerim aýdýar.
Emma “Oguzhan” köşkler toplumynyň gapdalyndaky iki sany kelte köçelerden awtoulagly hereket ýörite belgi goýlup, gadagan edilen. Bu gadagançylygyň berjaý edilişine gözegçilik etmek üçin ýörite ýol gözegçi polisiýa işgärleri gije-gündiz nobatçylyk edýärler.
Şol gadagan edilen köçeleriň biri prezident köşkler toplumynyň demirgazygyndan geçýän Karl Marks köçesi. Bu köçe eýýäm ençeme ýyl bäri ýönekeý awtomobil sürüjiler üçin ýapyklygyna galýar. Köşkler toplumynyň günorta tarapyndan geçýän öňki Atabaýew häzirki Galkynyş köçesiniň Türkmenbaşy şaýolundan tä Garaşsyzlyk şaýoluna çenli aralykdaky bölegi hem ýapyk.
Köçäniň bu bölegi üç ýyl mundan ozal “Oguzhan” prezident köşgi açylandan soň ýapyldy. “Mundan ozal bu köçe boýunça gatnaw bardy. Indi maşynlar prezident köşgünden bir-iki kilometr dagy aýlanyp, A.Nyýazow ýa-da Görogly köçesinden gitmeli bolýarlar. Amatly däl” diýip, paýtagtly taksiçi Döwlet bu meselede öz pikirini beýan edýär.
Köçeler petiklenýär
Köşkler toplumynyň gündogaryndan geçýän S.Türkmenbaşy prospekti hem prezidentiň köşge girip-çykmagy bilen baglanyşykly häli-şindi ýapylýar. Ylaýta-da köşgüň Görogly bilen A.Nyýazow köçeleriniň aralygy has köp petiklenýär. Netije-de Görogly köçesinde, Andalyp we A.Nyýazow prospektlerinde awtoulag dykynlary emele gelýär.
“Köplenç irden işe barýarkaň ýapýalar. Şonda Türkmenbaşy prospektinden barýan awtobuslar adaty marşrutlaryny üýtgedip, Andalypdan gitmeli bolýarlar. Dykynlar sebäpli awtobuslar Magtymguly prospektine barýança ýarym sagat dagy geçýär. Adamlar işe ýetişmeýärler” diýip, Kerim ýagdaýy düşündirýär.
Köşkler toplumynyň günbataryndan geçýän Garaşsyzlyk we Bitaraplyk prospektleri bolsa her gün diýen ýaly prezidentiň geçýänligi üçin ýapylýar. Ylaýta-da irden we gijara bu köçelerden geçip bolmaýar. Özi-de bu gadagançylyk awtoulaglylara-da pyýadalara-da degişli.
Bu köçeleriň ýapylmagynyň, hereketiň çäklendirilmeginiň sebäpleri barada resmi düşündiriş berilmese-de, munuň köşkde işleýänleriň howpsuzlygy we olary bimaza etmezlik üçin edilýändigi çaklanylýar. Köşkde oturanlary bimaza etmezlik üçin bu toplumyň daş-töwereginde signal bermegiň, ýagny awtoulagy düýdülletmegiň gadagandygyny duýdurýan belgiler hem goýlupdyr. Köşgüň golaýynda fotosurat almak hem gadagan.
Birnäçe ýaşaýyş jaýlary ýumrulyp, üç ýylyň dowamynda gurlan “Oguzhan” köşkler toplumy 2011-nji ýylyň 18-nji maýynda açyldy.
Ýerli mediada bu köşkler toplumynda daşary ýurt liderlerini we hökümet delegasiýalaryny kabul etmek, ýokary derejede duşuşyklary geçirmek üçin ähli şertleriň döredilendigi aýdylýar. “Oguzhan” köşkler toplumynda bir wagtda 14 sany daşary ýurt delegasiýalarynyň gatnaşmagynda köptaraply gepleşikleri geçirmäge mümkinçilik bar.
Köşkler toplumy birnäçe zaldan ybarat bolup, onuň “Altyn zalynda” san taýdan çäkli ýokary derejeli wekilleriň ikitaraplaýyn gepleşikleri geçirilýär. “Gorkut ata” zaly bolsa giňeldilen düzümdäki delegasiýalaryň arasynda gepleşikleriň geçirilmegi üçin niýetlenen. Köşgüň “Seljuk han” zaly ýokary derejede geçirilen gepleşikleriň netijesinde gelnen ylalaşyklara gol çekmek üçin ulanylýar. “Baýram han” zalynda metbugat konferensiýalary geçirilýän bolsa, köşgüň “Magtymguly” zaly beýleki dürli medeni çärelerdir ýygnaklar üçin ulanylýar.
Bu köşkler toplumy 1997-nji ýylda gurlan öňki Türkmenbaşy prezident köşk toplumynyň dowamy boldy. Eger ilkinji – “Türkmenbaşy” köşgüni gurmak üçin 70-80 million dollar harçlanandygy aýdylýan bolsa, soňky “Oguzhan” köşkler kompleksine 250 million dollar goýberilendigi aýdylýar.


text:
3G ýa-da 3-nji nesil diýlip tanalýan Halkara Mobil Telearagatnaşyk-2000 (IMT-2000), Halkara telearagatnaşyk birleşigi tarapyndan kesgitlenen mobil aragatnaşyk standartynyň bir görnüşidir. Bularyň arasyna GSM EDGE, UMTS we CDMA2000 hem-de DECT we WiMax hem girýär.
Hödürlenýän hyzmatlar giň çäkli simsiz telefon aragatnaşygy, wideo aragatnaşyk we mobil aragatnaşyklar üçin elýeterli bolan araçäklerde simsiz usullar arkaly maglumatlary bermekden ybaratdyr.
2G ýa-da 2,5G bilen deňeşdirilende, 3G gepleşik we maglumat hyzmatlaryndan şol bir wagtyň özünde peýdalanmaga mümkinçilik berýär.
Halkara telearagatnaşyk birleşigi tarapyndan kesgitlenen 3G mobil aragatnaşyk standartlary ösüşi güýçlendirmek, aragatnaşyk tolkunlaryny ýokarlandyrmak we mobil hyzmatlaryň ugurlaryny köpeltmek üçin ýola goýuldy.
Häzirki wagtda giňden ulanylýan mobil telefon standarty bolan GSM diňe bir sesleri ibermän, 3G arkaly maglumatlary hem ýetirip bilýär we munuň ýükleýiş tizligi bolsa 14,4 kbp/s –e çenli ukyply.
Häzirki wagta çenli “Altyn Asyr ” Öýjükli Aragatnaşyk Kärhanasynyň 150-müňden gowrak müşderleri bar. Kärhana jemi 114 sany Baza telefon stansiýalary bilen üpjün edilipdir.
"Sat Gate UAB" kompaniýasy Aşgabatdaky sergide, 9-njy sentýabr, 2009 ý.
Türkmenistanyň aragatnaşyk ministrliginiň ýaýradan maglumatyna görä, ýurtdaky internet sistemasynyň daşarky kanallarynyň tizligini ýokarlandyrmak boýunça Amerikanyň "TATA" kompaniýasy bilen Trans Azia-Ýewropa optiki süýümli halkara magistral aragatnaşyk sistemasynyň üstünden 155 Mbit/sek tizlikde, Litwa Resbublikasynyň "Sat Gate UAB" kompaniýasy bilen bolsa hemra aragatnaşy arkaly 80 Mbit/sek tizligi amala aşyrmak işleri dowam edýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni (6-njy martda) irden, işe barýarka sowlup, ejesi Ogulabat Berdimuhamedowanyň saglygyny bejerdýän lukmançylyk merkezine baryp, hassanyň halyny sorady.
Emma habarda prezidentiň ejesiniň keseli, saglygyny bejerdýän lukmançylyk merkeziniň ýerleşýän ýeri ýa-da anyk ady aýdylmaýar.
Türkmen lideri 4-nji martda Türkiýä edýän iki günlük saparyny gysgaldyp, ejesiniň saglyk ýagdaýy sebäpli, Türkmenistanyň Stambulda geçirilýän inwestisiýa forumyna gatnaşman, ol ýerdäki resmi duşuşyklaryny goýbolsun edip, gyssagly Aşgabada dolanypdy.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň ýazmagyna görä, bejeriji lukmanlar döwlet baştutanyna Ogulabat ejäniň saglyk ýagdaýynyň kadalydygyny aýdypdyrlar.
"Süýji kesellerini irgözinden anyklamaly"
Emma muňa garamazdan, döwlet baştutanynyň soňra degişli ýolbşaşçylara süýji keselleriniň irgözinden anyklanmagy we netijeli bejerilmegi boýunça dünýä tejribelerini öwrenmegi tabşyrandygy habar berilýär.
Prezidentiň bu ugurdaky tabşyryklary boýunça edilen işler barada Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisleriniň birinde hasabat bermelidigi hem aýdylýar.
Şeýle-de Berdimuhamedow Endokrinologiýa merkeziniň gurluşygy boýunça halkara tender geçirilmelidigini aýdypdyr.
Prezident saglygy goraýyş we derman senagaty ministrine saglygy saklaýyş babatda öňdebaryjy ýurtlaryň birine gidip, endokrin keselçilikleriniň, şol sanda süýji keseliniň bejeriliş tejribelerini öwrenmegi tabşyrypdyr.
Seýilgäh gurluşygyna üns bermeli
Mundanam başga, prezident paýtagtyň Çandybil şaýolunyň (ozalky Pöwrize ýoly) ýanynda Newrologiýa merkeziniň we Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň okuw-ylmy merkeziniň gurluşygynyň gidýän ýerine baryp, degişli ýolbşçaçylara lukmançylyk merkezleri bilen bir hatarda, seýilgäh zolaklarynyň gurluşygyna üns bermegi tabşyrypdyr.
Döwlet baştutany şu ýyl Saglyk maksatnamasynyň kabul edilenine 20 ýyl dolýandygyny ýatladyp, şu döwürde «ýurduň saglyk ulgamy düýpli döwrebaplaşdyryldy, lukmançylyk hyzmatlarynyň gerimi we hili ýokarlandy» diýipdir.
Emma ýurt içinden gelýän habarlarda, saglyk desgalarynyň köp gurulýandygyna we olaryň döwrebap enjamlar bilen abzallaşdyrylýandygyna garamazdan, medisina hyzmatlarynyň derejesiniň pese gaçandygy we başaran raýatlaryň daşary ýurtlarda saglygyny bejertmäge çalyşýandygy aýdylýar.


text:
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmisi Moskwa BMG-niň Siriýadaky zorluklary ýazgarýan rezolýusiýasyna garşy bolmady diýýär.
Ýöne Orsýet bu rezolýusiýanyň sanksiýalardan we beýleki “basyşlardan” saklanmalydygyny aýdýar.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi sişenbe güni Siriýadaky gandöküşlik habarlary baradaky maslahatyny dowam etdirdi.
Italiýa bolsa, Damask režiminiň graždan ilata edýän elhenç basyşy sebäpli Siriýadaky ilçisini, maslahat üçin, Rime çagyrdy.
Habarlarda aýdylmagyna görä, howpsuzlyk güýçleri sişenbe güni Hama şäherinde azyndan 5 adamy öldüripdirler.


text:
Italiýanyň “MIB school of management”, ýagny dolandyryş ugurlary babatda aspirantura hem-de MBA, ýagny biznes dolandyryşy boýunça master okuwlaryny hödürleýän ýokary okuw jaýy mundan 25 ýyl ozal esaslandyryldy. Bu ýokary okuw jaýynda okaýan talyplaryň 60%-ni daşary ýurtly talyplar düzýär.
Şeýle-de bu ýokary okuw jaýynda aspirantura okuwyny okamak üçin talyplaryň italian dilini bilmekleri hem zerur däl, hat-da TOEFL, IELTS ýaly iňlis dili boýunça halkara derejesinde ykrar edilen testleriň netijeleri hem soralanok.
Azatlyk Radiosy bu ýokary okuw jaýyna ýerleşmek, dokumentleri tabşyrmak, maliýa kömegini almak üçin nämeler edilmäli? diýen soraglary agzalýan ýokary okuw jaýynyň daşary ýurt talyplary kabul edýän bölüminiň başlygy Barabara Sepike berdi.
Azatlyk Radiosy: Ilkibaşda “MIB school of management”, ýagny dolandyryş ugurlary babatda aspirantura hem-de MBA, ýagny biznes dolandyryşy boýunça master okuwlaryny okadýan ýokary okuw jaýyňyz barada giňişräk gürrüň beräýseňiz?
Barbara Sepik:
Biziň ýokary okuw jaýymyz kompaniýalaryň we akademiki dünýäniň arasyndaky konsorsiumdyr. Meniň muny nygtap geçmegimiň sebäbi, kompaniýalaryň biziň ýokary okuw jaýymyzda gaty ullakan roly bar.
Sebäbi şol kompaniýalar özleriniň bölüm müdirlerini, ýolbaşçylaryny biziň okuw jaýymyza ugradýarlar we olar hem biziň talyplarymyza leksiýa berýärler. Şeýle-de biziň bilen hyzmatdaşlyk edýän kompaniýalar biziň talyplarymyza staž hem-de iş mümkinçiliklerini hem hödürleýärler.
Mundan başga-da belläp geçmek isleýän zadym, biziň daşary ýurt talyplaryna stipendiýalary hödürlemegimizde-de biziň hyzmatdaşlyk edýän kompaniýalarymyzyň aýratyn roly bar. Sebäbi diňe şol kompaniýalaryň goşantlary netijesinde, biz daşary ýurt talyplaryna stipendiýa berip bilýäris.
Biziň ýokary okuw jaýymyz aspirantura hem-de MBA, ýagny biznes dolandyryşy boýunça master okuwlaryny okadýar. Aspirantura okuwlarymyz üç: ýagny, doly, ýarym gün we doly okuw ýaly görnüşlere bölünýär.
"MIB School of Management" ýokary okuw jaýynyň talyplary
Aspiranturany doly hem-de ýarym gün okaýanlar üçin maliýe kömegi hödürlenýär. Şeýle-de aspiranturany doly okuw görnüşinde okamak isleýän daşary ýurtly talyplarymyz üçin hem birnäçe maliýe kömeklerini hödürleýäris. Ýagny, ýokary okuw jaýymyzda aspirantura ugry boýunça bilim aljak daşary ýurtly talyplar okuw tölegleriniň diňe 30%-ni töleýärler.
Biziň ýokary okuw jaýymyzda MBA, ýagny biznes dolandyryşy boýunça master okuwlaryny okamak isleýän talyplara bolsa 50%-den hem gowrak maliýe kömegi berilýär. Ýagny, biziň iň ýokary MBA okuwymyzyň tölegi 25 müň amerikan dollaryna barabar. Eger-de daşary ýurtly talyp biziň maliýe kömegimizden peýdalanmaga hukuk gazansa, onda ol [okuw üçin] diňe 12500 amerikan dollaryny ýa-da ondan hem az pul tölemeli bolar.
Elbetde, daşary ýurt talyplary biziň ýokary okuw jaýymyz hem-de hödürleýän maliýe kömeklerimiz barada goşmaça maglumatlary biziň websahypamyzda hem tapyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan bir talyp siziň ýokary okuw jaýyňyzda okamak islese, nähili dokumentleri ýygnamaly bolar ýa-da nähili dokumentleri tabşyrmaly bolar?
Barbara Sepik:
Daşary ýurtly talyplar biziň www.mib.edu websahypamyza girip, aspirantura ýa-da MBA, ýagny biznes dolandyryşy boýunça masterlik okuwyny okamak isleýän ugruny saýlamaly bolýarlar. Soňra talyplar okuwa girmek üçin arzany doldurýarlar.
Şol arzada-da esasan hem ýokary okuw jaýyna girmek üçin gerekli bolan dokumentler we talybyň CV-si, ýagny okuw we biznes geçmişi baradaky dokumentleri soralýar. Şeýle-de arzada näme üçin biziň ýokary okuw jaýymyzda okamak isleýändigi, nämeleriň ony höweslendirendigi barada hem gysgajyk beýannama ýazmaly bolýarlar.
Arzanyň soňunda hem “Maliýe kömegine ýüzlenmek isleýärsiňizmi?” diýen sorag çykýar. Elbetde, talyplar bu soraga “hawa” diýip jogap bermeli bolýarlar. Şonda täze bir sahypa açylar. Şol sahypada hem talyplar, maliýe kömeginiň näme üçin özlerine berilmelidigi barada düşündiriş ýazarlar.
"MIB School of Management" ýokary okuw jaýynyň içi
Talyplar arzalaryny tabşyrandan birnaçe gün soň, biz olaryň arzalaryna jogap ýazýarys. Eger-de biziň ýazan ilkinji jogabymyz oňyn bolsa, onda talypdan birnäçe dokumentlerini, ýagny ýokary okuw jaýyny tamamlandygy hakyndaky diplomynyň we iki sany häsiýetnama hatynyň kopiýalaryny email arkaly bize ugratmagyny soraýarys. Ondan soň biz telefon arkaly söhbetdeşlik geçirýäris.
Soňra men talybyň ähli dokumentlerini okuw jaýymyzyň kabul ediş komissiýasyna hödürleýärin we şol ýerde hem biz talyby maliýe kömegi bilen ýokary okuw jaýyna kabul etmek ýa-da etmezlik barada netijä gelýäris. Komissiýada biziň ilkinji üns berýän zadymyz talybyň akademiki geçmişidir.
Eger-de ol gowy bolsa, onda biz göni maliýe kömegini bermek barada karara gelýäris. Netijede biz jemi 10 günüň dowamynda talyba onuň okuwa kabul edilip-edilmändigi barada habar berýäris. Şeýle-de oňa nähili maliýe kömegini hödürleýändigimizi hem mälim edýäris.
Azatlyk Radiosy: Siziň okuw jaýyňyza we maliýe kömegiňize Türkmenistandan ýüzlenjek talyplar üçin aýratyn talap edýän dokumentleriňiz barmy? Ýagny, olaryň iňlis dilini doly bilmekleri hökmany diýen ýaly şertleriňiz barmy?
Barbara Sepik:
Ýok, ýok gerek däl. Eger-de siz TOEFL ýa-da GMAT ýaly synaglaryň netijeleri barada gürrüň edýän bolsaňyz, olar ýaly dokumentler gerek däl. Sebäbi biziň üçin talyplaryň iňlisçäni ýokary derejede bilmegi hökman däl. Biziň üçin olar iňlisçäni adaty derejede bilseler-de ýeterlik.
Biziň üçin esasy zat - talyplaryň iki ýyl işländigi hakynda stažynyň, ýokary okuwy tamamlandygy hakyndaky diplomynyň iňlisçe görnüşiniň, şeýle-de iki häsiýetnamanyň iňlis dilinde bolmagy zerur. Häsiýetnamanyň ikisi-de professorlardan alnan bolsa, biziň üçin has göwnejaý bolýar. Biziň talap edýän dokumentlerimiz şulardan ybarat.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtly talyplaryň italýan dilini bilmekleri zerurmy?
Barbara Sepik:
Ýok, olaryň italýan dilini bilmeklerine hiç hili zerurlyk ýok. Emma biziň käbir mümkinçiliklerimiz hem bar. Talyplar Italiýa okamaga gelende, olar goşmaça italýan kurslaryna ýazylyp, italýan dilini hem öwrenip bilýärler.
Azatlyk Radiosy: Siz aspirantura ýa-da MBA okamak üçin dokument tabşyrýan ýaşlara ýaş çäklendirmelerini goýýarsyňyzmy?
Barbara Sepik:
Ýok, biziň talyplar üçin ýaş çäklendirmelerimiz ýok. Gaýtam, biz talyplardan azyndan iki ýyl işländigi hakynda stažynyň we ýaşynyň hem 25-den ýokary bolmagyny talap edýäris.
Azatlyk Radiosy: Talyplar dokumentlerini haçan tabşyryp bilerler?
Barbara Sepik:
MBA-da okamak isleýän talyplar dokumentlerini awgust aýynyň 15-den başlap biziň websahypamyzdaky ýörite bölümimize tabşyryp bilerler. Biz talyplara dokumentlerini irräk tabşyrmagy maslahat berýäris. Sebäbi bilşiňiz ýaly, daşary ýurt talyplary wiza almaly bolýarlar we wiza almak prosesi hem köp wagty talap edýär. Şonuň üçin biz olara dokumentlerini irräk tabşyrmagy maslahat berýäris.
Dokumentleri kabul edişlik 1 aý dowam eder. Aspiranturada okamak isleýän talyplar bolsa dokumentlerini ýanwar aýyndan başlap biziň websahypamyzdaky ýörite bölümimize tabşyryp bilerler.


text:
Şenbe güni kellesinden ýaralanan Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň agzasy Gabriel Giffords özüne edilýän bejergä oňyn reaksiýa bildirýär. Ol operasiýadan soň ýönekeý komandalary ýerine ýetirýär.
Kongresiň agzasy bolan zenan Gabriel Giffordsa seredýän lukmanlaryň sözlerine görä, onuň saglyk ýagdaýy bilen bagly olar optimistik umytda.
Şenbe güni Giffordsa Tuson şäherinde saýlawçylary bilen duşuşýan wagty hüjüm edildi. Netijede, 6 adam, şol sanda 9 ýaşly gyzjagaz we federal sudýa öldürildi. Giffordsy goşmak bilen ýaralanan 13 adamdan 10-synyň ýagdaýy agyr diýlip, habar berilýär.
Oka tutan 22 ýaşly Jered Li Lafner saklandy, ol öň hem sud edilen. Oňa bäş madda boýunça günä bildirildi. Ýöne nähili günäleriň bildirilendigi barasynda häzirlikçe maglumat ýok. Li Lafner duşenbe güni ABŞ-nyň federal sudunyň öňünde jogap bermeli bolar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bu wakany milli betbagtçylyk diýip atlandyrdy: "Bu Arizona uçin betbagtçylykdyr. Bu tutuş ýurdumyz üçin tragediýadyr. Betbagtçylyk ýüze çykanda, amerikanlar birleşip, birek-birege goldaw berýärler”.
Daşary ýurtly belli syýasatçylar hem Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň agzasy Gabriel Giffordsa edilen hüjümi ýazgardylar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle özüniň bu waka gaty gynanýandygy aýtdy. Kubada Fidel Kastro, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň administrasiýasy bilen oňşuksyzlygynyň bardygyna garamazdan, adamlaryň akyla sygmajak ýagdaýda bigünä ölmegi bilen ylalaşyp bilmeýändigini aýtdy.
Birleşen Ştatlarda ýaragly hüjümler ýygy-ýygydan yüz beryän hem bolsa, syýasy äheň bilen amala aşyrylýan hüjümler juda seýrek bolýar.


text:
ABŞ we Hindistan goranmak pakty boýunça ylalaşdylar. Ol ABŞ-li kompaniýalaryň Günorta Aziýa ýurduna ýarag satmagyna rugsat eder.
Bu barada ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klinton Hindistana 3 günlik saparyny tamamlanda yglan etdi. Hindistan aglabasy Sowet arsenaly bolan ýaraglaryny täzelemek üçin ýakyn 3 ýylda 30 milliarddan gowrak dollar harçlar diýlip garaşylýar.
Düýnki metbugat konferensiýada, Amerikaly kompaniýalaryň asuda ilat üçin gurmakçy bolýan iki sany atom reaktorynyň ýerini Hindistanyň tassyklandygyny hem Hillari Klinton mälim etdi.


text:
Ýakynda Ýewropa Parlamentinde Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy temasyndan diňlenişik geçirildi.
Ýewropa Parlamentiniň Daşary gatnaşyklar komitetiniň adam hukuklary boýunça bölüminiň 26-njy oktýabrda geçiren bu çäresi Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen baglaşmagy planlaşdyrýan Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy nukdaýnazaryndan Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada pikir alşyk görnüşinde geçirildi.
Ýewropa Parlamentiniň resmi maglumatyna görä, duşuşykda Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy boýunça dokladçy Norika Nikolai, adam hukuklaryny goraýjy “HRW” guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Dr.Andrea Berg, “Açyk Jemgyýet institutynyň” syýasy analitigi Jaklin Hale we Ýewropa Komissiýasynyň Gündogar Ýewropa, Günorta Kawkaz we Merkezi Aziýa boýunça müdiri Gunnar Wigang çykyş etdiler.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa bu diňlenşige gatnaşan Dr.Andrea Berg bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewropa Parlamentinde geçirilen bu çäre barada gürrüň berseňiz. Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga we ýurduň adam hukuklarynyň ýagdaýyna degişli nähili çykyşlar edildi?
Dr.Andrea Berg: Bu adaty bir duşuşyk bolman, 200-e golaý adamyň gatnaşmagynda diňlenişik görnüşinde geçirildi. Onuň maksady Ýewropa Parlamentiniň agzalaryny Türkmenistanda adam hukuklarynyň problemalary barada habarly etmekden ybarat boldy. Sebäbi Ýewropa Bileleşigi indiki aýda parlament tarapyndan tassyklansa, Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşygy kabul etmekçi.
Azatlyk Radiosy: Çykyş edenler tarapyndan nähili meseler gozgaldy?
Dr.Andrea Berg: Maslahatda çykyş edenleriň dördüsiniň-de Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada sözlän sözleri biri-biriniňkiden tapawutlandy. Hususan-da, HRW guramasy Ýewropa Parlamentiniň 2009-njy ýylda Türkmenistan bilen wagtlaýyn söwda ylalaşygyny baglaşmak kararyny yglan edende, bu ýurduň öňünde goýan şertlerine ünsi çekmäge çalyşdy. Sebäbi şol şertler Türkmenistan tarapyndan ýerine ýetirilmedi.
Azatlyk Radiosy: Edilen çykyşlaryň biri-birinden tapawutlananlygyny aýtdyňyz. Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri tarapyndan edilen çykyşlaryň mazmuny nämeden ybarat boldy?
Dr.Andrea Berg: Ýewropa Komissiýasynyň wekiliniň we ylalaşyk boýunça dokladçynyň Türkmenistan bilen Ýaranlyk hem Hyzmatdaşlyk ylalaşygyna tarapdar bolup çykyş edenligi diskussiýanyň esasy problemasy boldy. Emma diňlenişikde Ýewropa Parlamentiniň beýleki wekilleri tarapyndan ylalaşyk barada şübheli garaýyşlar hem mälim edildi.
Şeýlelikde orta atylan pikirlere syn etsek, käbirleri Türkmenistanyň adam hukuklaryna degişli ýagdaýy gowulandyrmaga tarap ýeterlik ädim ätmeýänligini bellediler, beýlekiler bolsa Ýewropa Komissiýasy ylalaşygy makullamasa, Türkmenistanyň hasam üzňeleşmegine itergi beriljeginden aladalanma bildirdiler.
Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň baglaşylmagy bu ýurt bilen dialogy güýçlendirmek üçin gural bolup biler diýen pikriler hem orta atyldy.
Azatlyk Radiosy: Şeýle pikirlere HRW guramasy nähili garaýar?
Dr.Andrea Berg: HRW Türkmenistan öz öňünde goýlan şertleri berjaý edýänçä, Ýewropa Parlamentini bu ylalaşygy baglaşmazlyga ündemek pozisiýasyny eýeläp gelýär. Sebäbi ýurduň öňünde şertleri goýmak, soň şol şertler ýerine ýetirilmezden öňe tarap ýene bir täze ädimi ätmek kada laýyk gelmeýär. Biziň pikirimize görä, indiki ädim ädilmezden öňürti öňki ädimleriň netijelerine seretmeli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna halkara jemgyýetçiliginde ünsüň gowşamazlygy üçin näme etmeli?
Dr.Andrea Berg: Halkara guramalaryň we halkara sahnasyndaky möhüm oýunçylaryň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna yzygiderli üns bermeginiň uly ähmiýeti bar. Ýurduň resmi beýannamalaryna we berýän wadalaryna däl-de, ünsi hakyky ýagdaýa we halkara borçlaryň berjaý edilişine gönükdirmeli. Sebäbi adam hukuklaryna hormat goýmak we kanunlary gyşarnyksyz berjaý etmek ýaly gymmatlyklara eýerýän Ýewropa Bileleşigi şeýle gymmatlyklara eýerýän ýurtlar bilen ýaran bolmaga çalyşmaly.


text:
Hindistanyň Mumbaý şäherinden gelip gowuşýan maglumatlara görä, ýurduň sudy Bolliwudyň meşhur ýyldyzy Salman Hany awtoulagy bilen bir adamy kakyp, soňra gaçyp gitmekde günäli tapdy.
Bu sud karary 2002-nji ýylda Hanyň ýol heläkçiliginde öýsüz-öwzarsyz bir adamy öldürmegi bilen baglanyşykly sud işi dogrusynda çykaryldy.
Şol wakada Han “Toyota Land Cruiser” kysymly awtoulagyny Mumbaýyň çetindäki ýanýodada ýatan öýsüz-öwzarsyz adamlaryň üstüne sürmekde aýyplanypdy.
6-njy maýda 49 ýaşly Han Hindistanyň sudy tarapyndan bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Hindistanyň metbugat serişdeleriniň berýän maglumatyna görä, Bolliwud studiolary Hanyň öňünden gol goýan kinofilmleriniň önümçiligini ýatyrmak arkaly 31 million amerikan dollaryndan gowrak pul serişdesini ýitirip biler.


text:
1970-nji ýyllarda aýdym-saz äleminiň ýyldyzlaryndan biri bolan «Boni M» toparynyň esasy erkek aýdymçysy Bobbi Farrelliň tarpa-taýyn aradan çykmagy bilen, ozalky Sowet imperiýasynyň territoriýasynda ýaşaýan millionlarça disko muşdaklary üçin möhüm bir sahypa ýapyldy.
61 ýaşly Bobbi Farrell geçen hepde Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde beren nobatdaky konsertiniň yzy bilen, şäherdäki myhmanhana otagyndan öli tapyldy.
Orsýetde «Boni M» toparynyň muşdaklary henizem, onlarça ýyllar mundan ozalkylary ýaly, bu toparyň «Ma Baker» we «Rasputin» ýaly aýdymlaryny göýä ilkinji gezek eşidýän ýaly, uly şowhun we söýgi bilen garşy alýarlar.
«Boni M» toparynyň «Rasputin» atly aýdymy
1970-nji ýyllarda Germaniýada dörän «Boni M» topary Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda tas tanalmaýan topar bolan bolsa-da, özüniň ýokanç kesel ýaly tiz «ýokaşagan» we örän tansa laýyk aýdym-sazlary bilen ol Günbatar Ýewropany tutuşlygyna diýen ýaly özüne boýun egdiripdi.
Ýöne bu toparyň aýratyn kabul edilen «watany» Ýewropanyň has gündogar regionlary boldy, aýratynam, şol döwürlerde disko klublarynyň giň gerim alyp ugran ýurtlary bolan Sowet Soýuzy, Bolgariýa we Polşa ýaly ýurtlar boldy.
Bu ýurtlaryň ýerli di-jeýleri «Boni M» toparynyň Gündogar Germaniýada uly magnit lentalaryna ýazylan pes hilli ýazgylaryny ýygy-ýygydan disko klublarda ulanardylar. Bu toparyň «Riwers of Babylon» we «Daddy Cool» ýaly aýdymlary bu ýurtlarda giň meşhurlyga eýe bolupdy.
«Boni M» toparynyň «Daddy Cool» atly aýdymy
Şol wagtlar Sowet döwletleri Günbataryň döwrebap aýdym-saz eserlerini berk ideologiki senzuranyň astyna alýardylar.
Ol aýdym-saz ýazgylary adaty dükanlarda satuwa çykarylmaýardy, bikanun ýollar bilen daşary ýurtlardan getirilýän ýazgylar bolsa gara bazarlarda örän gymmat bahadan satylýardy. Käte bir kassetanyň bahasy Bolgariýada ýa-da Polşada ortaça aýlyk hakynyň dörtden bir bölegine dagy deňdi. Sowet Soýuzynyň territoriýasynda bolsa, bahalar has hem gymmatdy.
Başda «Boni M» topary hem kommunistik režimiň medeni ýolbaşçylary tarapyndan örän şübhe astyna alnan-da bolsa, 1978-nji ýyldan soň bu topar olaryň ynamyna girmegi başarypdy. Hususan-da, toparyň repertuaryndaky syýasata goşulmaýan mazmundaky sazlaşykly, özüne maýyl ediji ritmdäki aýdym-sazlary sosialistik ýurtlaryň ýolbaşçylarynyň hem islegine laýyk bolup çykdy.
Şol wakadan bary-ýogy bir-iki ýyl öň sosialistik ýurtlarda giňden meşhurlyk gazanan Şwesiýanyň ABBA toparynyň ornuny soň «Boni M» topary eýeläpdi. Bobbi Farrelliň bu topardaky aýal-gyzlar bilen sahnalaşdyran tans tepertuary toparyň çykyşlaryna has-da özboluşly originallyk goşýardy we Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň tomaşaçylarynyň duýgusyny heýjana salýardy. Ilkinjileriň biri
Şeýlelikde, 1978-nji ýylda «Boni M» topary Sowet Soýuzynda rugsat berlen günbatarly aýdym-saz toparlaryndan ilkinjileriň biri bolupdy.
«Boni M» Gyzyl meýdançada, Moskwa, 1978-nji ýyl.
Hatda Sowet Soýuzynyň ýolbaşçylary özlerini «gowy tarapdan» görkezmek üçin 1980-nji ýylyň tomsunda olimpiýa oýunlaryna gabatlap «Boni M» toparynyň agzalaryny ýorite harby uçarda Londondan Moskwa getirip, Moskwanyň Gyzyl Meýdançasynda toparyň uly konsertini-de gurnapdylar.
«Boni M» toparynyň repertuaryndaky «Rasputin» ýaly käbir aýdymlaryň aýdylmagyna, elbetde, Kreml rugsat bermeýärdi. Sebäbi, mysal üçin, orsýetli tanymal mistiki şahsyýet bolan Grigoriý Rasputine bagyşlanylan «Rasputin» aýdymynyň goşgusy kinaýaly we tankydy mazmuna eýedi.
Elbetde, her bir zadyň modasynyň öz döwri bolýar. Sowet Soýuzyna perestroýkanyň (üýtgedip gurmaklygyň) gelmegi bilen, «Boni M» toparynyň meşhurlygy hem peseldi. Emma ol doly ýok bolup gitmedi.
1989-njy ýyldan soň toparyň düzümindäki artistler, aýratynam, zenan aýdymçylar ýygy-ýygydan çalşyrylyp duruldy. Emma bu özgerişliklere garamazdan, toparyň esasy aýdymçysy hem-de tansçysy Bobbi Farrell hemişe toparyň düzüminde galdy we ozalky sowet ýurtlarynda konsert bilen çykyş etmegini dowam etdirdi.
Bobbi Farrelliň muşdaklarynyň arasynda onuň ölüminiň Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde 29-njy dekabra gabat gelmegini totänleýin bolmadyk waka diýip hasaplaýanlary-da az däl. Çünki Bobbi Farrelliň ölümi onuň söýguli aýdymynyň gahrymany Grigoriý Rasputiniň ýaşan şäherinde boldy we Rasputiniň hut ölen gününe gabat geldi.Nikola Krastew Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Nýu-Ýorkdaky habarçysy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Waşingtonyň polisiýasynyň habar bermegine görä, Ak tamyň golaýynda howpsuzlyk haýatyny böwsüp geçmäge synanyşan we soňra-da polisiýadan gaçyp sypmakçy bolan maşynly zenan Kongresiň binasynyň golaýynda atylyp öldürilipdir.
Polisiýa penşenbe güni gündiz Waşingtonyň merkezinde bolan bu wakanyň derňewleriň ilkinji netijelerine görä, terrorçylyk bilen bagly hadysa bolmandygyny aýtdy. Polisiýanyň habar bermegine görä, şol wagt zenanyň ýanynda, awtoulagda bolan bir ýaşly bäbege zeper ýetmändir.
ABŞ tarapyndan maliýeleşdirilýän ”Alhurra” telewideniýesi gara reňkli ”Infiniti” awtoulagynyň polisiýa tarapyndan yzarlanandygyny, soňra ýüz beren ok atyşygy we soňra-da ulaglaryň göz öňünden tiz geçip gidişini suratlandyrýan wideoýazgyny görkezdi.
Ilkinji maglumatlar
Bu waka ABŞ-nyň Senatynyň we Wekiller Öýüniň ýerleşýän ýeri bolan Kapitoliý kompleksiniň golaýynda bolup geçdi.
Polisiýa howpsuzlyk güýçleriniň iki sany ofiseriniň, maşyn kakyp, ýaralanandygyny habar berdi.
Bu wakanyň döremegine sebäp bolan ýagdaýlar barada häzirlikçe mälim edilmedi. Polisiýa bu zenan barada, entek derňewler gidýärkä, maglumat bermekden boýun gaçyrýar.
Öz atlarynyň agzalmagyny islemedik beýleki resmiler bu zenanyň ABŞ-nyň Konnektikut ştatyndan bolan 34 ýaşly enedigini aýdýarlar. Olar Federal derňew býurosynyň agentleriniň bu zenanyň Konnektikut ştatynyň Stamford şäherindäki öýünde barlag geçirendiklerini habar berdiler.
Bu waka ABŞ-nyň hökümetiniň öz işini bölekleýin togtatmagynyň üçünji güni ýüze çykdy we Kapitoliniň, adatça, asuda töwereginde märekäniň üýşmegine sebäp boldy.
Bu waka Waşingtonyň ýaşaýjylarynyň aladalanmalaryny güýçlendirdi. Üç hepde mundan ozal Waşingtonyň Harby-deňiz güýçleriniň edarasynda onuň öňki işgäri tarapyndan duýdansyz ot açylyp, bu wakada 12 adam wepat bolupdy we üç adam ýaralanypdy.
"Tötänlik" däl
Waşingtonyň polisiýasynyň başlygy Keti Lanier hadysanyň sebäpleri barada aýtmakdan boýun gaçyrdy, şol bir wagtda-da ol bu wakanyň tötänlik bolmagynyň ähtimaldygyny inkär etdi.
Kapitoliniň polisiýasynyň başlygy Kim Dine bu wakanyň terrorçylyk bilen baglanyşykly bolup biljekdigi ýa-da bilmejekdigi barada özünde hiç hili maglumatyň ýokdugyny aýtdy.