text:
BMG-niň ÝUNISEF çagalar fondy “Dünýäde çagalaryň ýagdaýy boýunça 2012” atly täze hasabatyny ýaýratdy. 1946-nji ýyldan bäri çagalaryň hak-hukuklaryny goramak boýunça dünýäniň 158 ýurdunda iş alyp barýan ÝUNISEF guramasynyň bu ýyllyk hasabatynda garyplyk problemasy gozgalýar we şäherde ýaşaýan çagalaryň saglygyny we hukuklaryny goramak meselesine esasy üns berilýär.
Azatlyk Radiosy täze hasabatyň aýratynlyklary we Türkmenistana degişli bölegi bilen gyzyklanyp, ÝUNISEF guramasynyň Ýewropa we GDA regionlary boýunça aragatnaşyk müdiri John Budd bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: ÝUNISEF guramasynyň täze ýyllyk hasabatynda esasy üns nämä berildi?
John Budd:
Bu hasabat esasan şäherlerde ýaşaýan çagalara we maşgalalara gönükdirildi. Şu günki gün dünýäde çagalar oba ýerlerine garanda şäherlerde köp ýaşaýarlar. Taryhda öň bolmadyk ýagdaý emele gelip, häzir dünýä ilatynyň ýarpysyndan gowragy şäherlerde ýaşaýar. Şu sebäpden ÝUNISEF çagalar fondy şäherlerde ýaşaýan çagalara aýratyn üns berdi.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda çagalaryň aglaba böleginiň şäherlerde ýaşaýanlygyny aýtdyňyz. Bu ýagdaýa näme sebäp bolýar?
John Budd:
Meniň pikirimçe, esasy sebäp şäherlerde pul gazanmak üçin mümkinçilikleriň has köplüginde. Şäherlere garanda oba ýerleriniň has garyp bolmagy ene-atalary, ykdysady bähbitlerden ugur alyp, şäherlere göçmäge mejbur edýär.
Azatlyk Radiosy: Çagalar şäherlerde nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar?
John Budd:
Şu günki gün şäher ýaşaýjylarynyň üçden biri garyp şertlerde ýaşaýar. Afrikada her 10 adamdan altysy garyp.
ÝUNISEF-iň hasabatynyň görkezişi ýaly, şäherlerdäki şertler we şäher infrastrukturasy şäherleriň ilat sanynyň okgunly ösüşine garanda has yzda galýar. Biz muny esasy mesele hökmünde belledik. Bu ýagdaý ilkinji nobatda garyp maşgalalara has ýaramaz täsir ýetirýär. Şu günki gün şäher ýaşaýjylarynyň üçden biri garyp şertlerde ýaşaýar. Afrikada her 10 adamdan altysy garyp. Şeýle şertlerde ýaşaýan köp çagalar üçin mekdepler we keselhanalar elýeterli däl. Garyplyk we diskriminasiýa muňa sebäp bolýar.
Azatlyk Radiosy: ÝUNISEF-iň täze hasabatynda Merkezi Aziýa ýurtlaryna nähili baha berilýär?
John Budd:
Merkezi Aziýa degişli esasy mesele adamlaryň şäherlerdäki we oba ýerlerindäki ýaşaýyş şertleriniň örän tapawutlanýanlygy bilen bagly. Oba ýerlerinde ýaşaýan adamlaryň şäher ýaşaýjylaryna garanda dürli hyzmatlardan peýdalanmak mümkinçilikleri has çäkli bolýar we olar has garyp ýaşaýarlar.
Azatlyk Radiosy: ÝUNISEF Türkmenistanda çagalaryň ýagdaýyna nähili baha berýär?
John Budd:
Hasabata syn etseňiz, dünýä ýurtlarynda çagalaryň ýagdaýyna baha berlende ençeme meselelere garalýar. Olaryň biri 5 ýaşyna ýetmedik çagalaryň ölüm derejesine degişli. Bu meselede BMG-niň “Müňýyllygyň Ösüş Maksatnamalary” atly programmasyna laýyklykda Türkmenistandaky ýagdaý gowulyga tarap dowamly özgerýär. Hususan-da, Türkmenistanda 5 ýaşyna ýetmedik çagalaryň ölüm derejesiniň peselýänligi aýdylýar. BMG-e bu ösüşe begenýär.
Azatlyk Radiosy: ÝUNISEF çagalaryň ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça çäre görmäge çagyryş edende nähili çäreleri göz öňünde tutýar?
John Budd:
ÝUNISEF meselä çemeleşmekde adaty usullaryň oňyn netije berjegine ynanmaýar. Meselä täzeçe çemeleşmeli. Bu işde adalata esaslanmaly we çagalaryň hem maşgalalaryň iň ejiz gatlaklaryna gönükdirilmeli. Şeýle maşgalalaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak boýunça çäreler görülse, bu diňe olaryň ýagdaýyny gowulandyrmak bilen çäklenmän, şäherleriň ähli ýaşaýjylary üçin gowulyga tarap özgeriş bolar.
ÝUNISEF-iň hökümetler bilen işleşmek üçin öňe sürýän inisiatiwalarynyň biri – şäherlerde çagalar üçin oňaýly şertleri döretmek inisiatiwasydyr. Bu inisiatiwa çagalar üçin oňaýlyklary döretmek boýunça syýasatyň ýöredilmegini we býujetiň kabul edilmegini talap edýär. Bu, meselem, Günbatarda örän ýörgünli. Bilşime görä, Orsýetde 12 şäher, Belarusda Minsk şäheri çagalar üçin oňaýly hasaplanýar, Gazagystanda 4 şäher bu ugurdan hereket edýär.
Biz Türkmenistan ýaly ýurduň hem bu ideýa üns bermegini isleýäris. Şeýle bolanda biz bu ýurtda çagalar we maşgalalar üçin ýagdaý özgerer diýip garaşýarys.


c: text/html

text:
Siriýanyň pitneçi fraksiýalarynyň birnäçesi Siriýada ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň “bozulmagyna” gaýtawul bermek üçin hökümet güýçlerine garşy täze “söweşe” başlaýandygyny aýtdy.
18-nji aprelde ýaýradylan beýanatda “Siriýa armiýasyny azat ediň” we yslamçy “Ahrar al-Şam” banneriniň astynda söweşýän toparlar parahat ilatdan ýaşaýjylara ot açan islendik armiýa birleşigine garşy “harby güýç” bilen gaýtawul beriljekdigini aýdýarlar.
Şeýle-de, beýanatda toparlaryň “söweşe bilelikde başlamak üçin operasiýa sebitlerini” kesgitlenýändigi aýdylýar, emma täze söweşleriň nirelerde geçirilmegi planlaşdyrylýandygy barada takyk maglumat berilmeýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Britaniýanyň Premýer-ministri Gordon Braun goşmaça ýene 500 esgeri Owganystana ibermäge taýýardygyny aýtdy. Emma münuň üçin birnäçe şertleriň ýerine ýetirilmeginiň zerurdygyny Gordon Braun şu gün parlamentde eden çykyşynda nygtapdyr.
Şol şertleriň hataryna NATO-nyň beýleki agza ýurtlarynyň hem Owganystandaky esgerleriniň sanyny artdyrmagy, britan esgerleriniň doly enjamlaşdyrylmagy, hem-de has köp owgan esgerleriniň turgenleşdirilip başlanmagy ýaly şertler girýär.
Häzirlikçe, Britaniýa ABŞ-dan soň Owganystana iň köp esger iberen ýurt hasaplanýar. Owganystanda 9 müň esgerden ybarat britan goşuny ýerleşdirilen. 2001-nji ýylda Owganystandaky uruş başlaly bäri 221 britan esgeri wepat boldy diýlip, habar berilýär.


text:
Türkmenistanda, il içindäki gürrüňçiliklerde, ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin para bermek düzgüniniň ýazylmadyk kanuna öwrülendigi aýdylýar.
Bu ýagdaý ýurduň prezidentiniň çykyşlarynda hem gytaklaýyn tassyklanýar. Şol bir wagtda, seýregem bolsa, para alyp, tutulýan adamlary görkezip, bu nogsanyň garşysyna göreşilýändigi hem habar berilýär.
Emma Azatlygyň habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş bolan Agajuma (Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň Ýeňiş daýhan birleşiginde ýaşaýar) ýokary okuwa girmek üçin para bermegiň henizem saklanyp galýandygyny aýdýar.
Bu söhbeti diňläp, okuw we para barada öz tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
“Human Rights Watch” BMG-ni Siriýanyň howpsuzlyk güýçleriniň protestçileri basyp ýatyryşy babatda derňew geçirmäge çagyrýar.
Siriýanyň protestçileri basyp ýatyrmagy netijinde soňky iki günde azyndan 120 adamyň ölendigi aýdylýar.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän halkara hukuk topary “Human Rights Watch” ABŞ we ÝB güýç ulanylmagynda jogapkär bolan siriýa resmilerine garşy sanksiýa girizmelidir diýdi.
Bäş hepde ozal prezident Başar al-Asadyň režimine garşy gozagalaňlar başlaly bäri 300-den gowrak adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Siriýanyň hukuk toparlary ýekşenbe güni öňdebaryjy aktiwist Daniýel Saudyň tutulandygygyny aýtdylar. Ol Demokratiýanyň goragy, Azatlyklar we Adam hukuklary komitetlerine ýolbaşçylyk edýärdi.
Britaniýa ýekşenbe güni bu ýurtdaky howpsuzlygyň gaty çalt ýaramazlaşýandygyny aýdyp, öz raýatlarynyň Siriýany terk etmegine çagyrdy.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti “Al-Kaýdanyň” Eýranda hereket edýän diýlip hasaplanylýan iki sany agzasynyň tussag edilmegine ýardam etjek maglumat üçin jemi 12 million dollar pul sylagyny hödürleýändigini mälim etdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Muhsin al-Fadhlini we Adel al-Harbini Yraga we Owganystana ekstremistleri ýollamak bilen meşgullanýanlykda aýyplaýar.
Döwlet departamenti Muhsin al-Fadhliniň ele salynmagyna ýardam etjek maglumat üçin 7 million dollar, Adel al-Harbiniň ele salynmagyna ýardam etjek maglumat üçin bolsa 5 million dollar sylag berjekdigini aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň hökümeti Eýrany öz territoriýasynda “Al-Kaýdanyň” erkin hereket etmegine ýol berýänlikde aýyplaýar.


text:
Yragyň şaýy köplüginiň ruhany lideri täze “netijeli” hökümeti döretmäge çagyrdy.
Aýatolla Ali al-Sistani öz wekilleriniň üsti bilen eden beýannamasynda geljekki hökümetiň “ähli yraklylar üçin has gowy geljege tarap täze ýollary açmalydygyny” aýtdy.
Sistaniniň adyndan çykyş eden Abdul-Mahdi al-Karbalaie ýurduň ençeme böleklerinde hereket edýän sünni ekstremistleriniň giç bolmanka Yrakdan çykarylmalydygyny aýtdy.
Karbalaie 20-nji iýunda Karbalada eden çykyşynda dürli dinlere uýýan we dürli jemgyýetlerden bolan yraklylaryň sünni ekstremistlerine garşy söweşmek üçin bileleşmeldigini aýtdy. Ol Sistaniniň ýaragly güýçlere goşulyň diýip, yraklylara çagyryşynyň “olaryň dinine tapawut goýmazdan, ähli raýatlara” ýüzlenip edilendigini aýtdy.
“Al-Kaýda” bilen bagly “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly toparyň baştutanlygyndaky ekstremistler sünni araplaryň şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümetiň kemsitmeleri zerarly toplanan gahar-gazabyny özüne goldaw tapmak üçin ulanýar.
ABŞ-nyň kömegi
Prezident Barak Obama 19-njy iýunda eden çykyşynda ABŞ-nyň söweşijilere garşy göreşe ýardam bermek üçin 300-e çenli harby geňeşçisini iberip biljekdigini aýtdy.
Obama Yrakda söweşmek üçin gaýdyp hiç bir amerikan harbysynyň iberilmejegini mälim etdi.
Şu aýyň başynda “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň ýurduň demirgazygynda öz basyşlaryny güýçlendirip, ýurduň ululygy boýunça ikinji ýerde duran Mosul şäherini basyp almagy Yragyň goşunynda tertipsizlik döretdi.
Yragyň hökümeti söweşijilere garşy howadan zarba urmagy sorap, ABŞ-a ýüz tutdy.
Obama “eger haçan-da” gerek bolanda, özüniň “anyk nyşana alýan” harby çärelere taýýardygyny, emma welin häzirlikçe hiç hili harby karara gelinmändigini aýtdy.
Gandöküşiklik dowam edýär
Habar berlişine görä, Yragyň hökümeti öz goşunlarynyň ýagdaýa “doly gözegçilik edýändigini” aýdan hem bolsa, Yragyň howpsuzlyk güýçleri 20-nji iýunda-da Bagdatdan demirgazykda ýerleşýän Baiji nebit zawodynda gozgalaňçylara garşy söweşdiler.
Resmileriň we şaýatlaryň aýtmagyna görä, Yragyň dikuçary polisiýany gozgalaňçylardyr öýdüp ok açanda, parahat ýaşaýjyny öldüripdir.
Bu waka Bagdatdan demirgazykda ýerleşýän Duluiýa şäherinde ýüze çykdy. Bu şäher soňky hepdede gozgalaňçylar tarapyndan basylyp alnypdy we soň ýene-de hökümet güýçleriniň eline geçipdi.


text:
Mommak Kuly soňky ýyllarda Günbatarda iň öndümli işleýän türkmen hudožniklerinden biri. Ol döredijilik erkinligini isläp, 90-njy ýyllaryň ortalarynda ýurtdan çykdy hem Germaniýanyň Mýunhen şäherinde ýerleşdi. Bu ýerde ençeme halkara sergilerine gatnaşdy. Onuň çeken işleri halkara diplomlaryna mynasyp boldy. Ol ýakynda Gazagystanyň Sungat akademiýasynyň hormatly agzalygyna kabul edildi.
Ýazyjy Hudaýberdi Hally bu belli suratkeş bilen gürrüňdeş boldy.
H. Hally:
Mommak, Türkmenistanda ýurduň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy uly dabara bilen bellenilip geçilýär. Sen şu baýramçylyga niýetläp aýratyn bir iş döretdiňmi?
Mommak Kuly:
Bar eserlerim türkmene bagyşlanyp edilen zatlar. Edil şu garaşsyzlyga diýip eden zadym-a ýok. Ýöne aslynda sungat bir garaşsyz zat. Sungat iň azat zat.
H. Hally:
Onda-da aýratyn bir Watan temasy bolýar ahyryn!
Mommak Kuly:
Dogry, awtoportretim bar. Ony “Dört awtoportretim türkmen taryhynda” diýip atlandyrdym. Ol bir dörde bölünen ulurak kartina. Birinji bölekde bütin figuram bilen men pikir edip durun. Arka tarapynda Oguz han otyr, alty ogly bilen. Onuň öňünde-de basyp alan ýerleriniň patyşalary çöküne düşüp durlar. Olaryň arkasynda-da Abyl Gazynyň “Şejereýi teräkime” eseri jezitçe ýazylan. Oňa konseptualizm diýilýär. Ikinji bölekde edil şol kartina, ýöne meniň üçden bir bölegim görünýär. Üçünjide men ýarty. Dördünjide hem edil şol kartina ýöne men bir gara çyzyk. Meniň aýtjak bolan zadym, geçmişiňi, taryhyňy bilseň, sen bir doly adam. Azrak bilseň, sen bir azrak adam, öz taryhyňy bilmeseňem, sen bir kölege, diňe gara çyzyk. Şol kartina üçin maňa “Ýylyň iň gowy kartinasy” diýen baýragy berdiler.
H. Hally:
Seniň eserleriň modern sungat bolsa-da, ol ýerde Watanyň şekilleri bar. Ýurtdan çykyp gaýdanyňa-da ep-esli ýyl boldy.
Mommak Kuly:
Söýgi diýilýän hiç wagt öçmez, onda-da Watan söýgisi. Men Aýyň üstünde bolsamam, Türkmenistany ýadymdan çykarman. Türkmenistan meniň ata Watanym. Hawa, ine, oglum Kerim jan dokuz ýaşynda Watandan çykyp gaýtdy. Şu wagta çenlem ol köçelerem ýatlaýar, adamlary ýatlaýar. Ýadyna düşüp, ýüregi yzyna gaýtmagy isleýär-dä.
H. Hally:
Şu wagt saňa Türkmenistana gaýtmaga şert dörese, eliň boş barmarsyň-a? Eltere zadyň barmy?
Mommak Kuly:
Öýümiň içi suratdan, eden işlerimden doly. Asyl goýara ýer ýok. Hudaýa şükür, men gaty öndümli işleýän.
H. Hally:
Watan hem Watanyň garaşsyz bolmagynyň sungata täsiri barmy?
Mommak Kuly:
Wah, oňa men takyk jogab-a berip biljek däl, ýöne her niçik şertde-de, eger halk azam bolsa, köpem bolsa, öz sungaty bar. Ine, türkmen halky hakynda aýdylanda, olar dürli milletleriň arasynda oturybam, halk şunça ýyllap ene dilini saklapdyr, geýim-eşiklerini, nagyşlaryny, keşdelerini, halylaryny saklapdyr. Türkmenler arhitektura ugrundanam beýleki halklardan birneme üýtgeşigräk.
Şol wagtyň özünde-de beýleki milletlerem pese düşürip biljek däl. Her kimiň öz bir sungaty bar. Häzirki wagtda garaşsyz döwleti ýok hasaplanýan uýgurlardan men köp hudožnigi tanaýan. Olardan biri bilen men Mýunhende hem Berlinde sergilere gatnaşdym. Ol gaty gowy hudožnik.
H. Hally:
Söhbetimiň aralygynda öz terjimehalyňy aýdyp berseň, gowy bolardy.
Mommak Kuly:
Men 1949-njy ýylyň 2-nji aprelinde, ýer yranmadan soň doguldym. Bu bir gynançly taryh. Sebäbi meniň kakam hem iki sany aýal doganymy ýer basýar. Menem ejemiň göwresinde. Ejem täzeden durmuşa çykýar. Ol bir örän medeniýetli, bir intellektual adam bolmaly. Maňa uly terbiýe berdi. Men onuň öz kakam däldigini 8-nji klasy gutaryp, attestat alanymda bildim. Aý, näme, bu bir takdyr. Elbetde, ykbal diýilýän zat, kimiň ykbalyny diňleseň, gaty gyzykly hem täsin. Olarda her hili tragiki ýa-da bagtly wagtlar gabat gelýär. Hawa, men Aşgabadyň 9-njy orta mekdebini tamamladym. Soňra 1963-68-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik uçilişesinde okadym. Galan ömrüm hudožnikleriň Çeperçilik birleşgi bilen baglanyşykly. Ol biziň öýümiz diýen ýaly. Asyl ol öýümiz boldy. Bar hudožniklerem doganlarymyz.
H. Hally:
Mommak ýene sungat hem Watan meselesine gelsek, seniň eserleriň abstrakt häsiýetli. Sen modern sungat döredýäň. Synçylar, seniň işleriňi satyn almak isleýänler hem tomaşaçylar ol işlerden Türkmenistanyň şekilini görüp bilýärlermi?
Mommak Kuly:
Elbetde, ol synçylar Türkmenistany bilýärler diýsem-ä men ýalňyşaryn. Sebäbi käbiri Merkezi Aziýanyň niredediginem bilenok. Ýöne sungaty gowy görýän adamlar meniň işlerimi synlap, onuň haýsy topraga degişlidigi, ol medeniýet, taryh hakynda soraýarlar, bu barada uly-uly gürrüňler bolýar. Şonda, aýdaly, men türkmen halylary barada aýtsam, olar “bu Buhara halysy” diýýärler. Men şonda olara näme üçin “Buhara halysy” diýilmeginiň sebäbini aýdyp berýän. Bu halylar Buharada, uly bazarlarda satyn alynýan ekeni. Buhara biziň sebitimizde iň uly şäher bolupdyr. Şonuň üçin türkmen halylaryna-da “Buhara halylary” diýlipdir. Onsoň meniň saýlaýan reňklerimiň türkmen medeniýetine gabat gelşi hakynda aýdyp berýän. Men muny her sergide ýüz çemesi adama düşündirmeli bolýan. Men Türkmenistany az-owlak tanadýanyma begenip ýörün.
H. Hally:
Häzir şu günki günlerde iş nähili barýar, Mommak?
Mommak Kuly:
Hudaýa şükür, “Yhlasa – myrat” diýlişi ýaly, yhlas edýän. Ýöne sag golum birneme titreýär. Çep golumyň kömegi bilen işleýän.
H. Hally:
Nähili sergileriň guruljak?
Mommak Kuly:
Şu ýyl Mýunhende iki sergim bolmaly. Ýene bir hoş habar: golaýda meni Gazagystanyň Sungat akademiýasynyň hormatly agzalygyna kabul etdiler hem diplom beridler.
H. Hally:
Bu şatlykly habar. Sen eserleriňi ýurduň daşynda döredýäň. Häzir seniň eserleriňe hyrydarlaram ýurduň daşyndaky adamlar. Şeýle-de bolsa, seniň işiň, seniň hyzmatyň Türkmenistanyň milli medeniýetiniň ösmegine azda-kände täsir eder diýip umyt edýäňmi?
Mommak Kuly:
Elbetde, ony umyt etmesem, men sungaty taşlaýmaly. Men sungaty diňe şonuň üçin edýän. Meniň sungatym hemişe Türkmenistan bilen baglanyşykly.
H. Hally:
Garaşsyzlyk baýramy bilen baglanyşykly türkmen halkyna etjek arzuw-islegiň barmy?
Mommak Kuly:
Bar. Erkinlik, Garaşsyzlyk bir uly bagt. Ol milletiň uly arzuwy. Türkmen halkyna uly bagt, agzybirlik, jan saglygy bilen asuda asmanyň aşagynda, uruş-sögüşsiz uzak ömür sürmegi arzuw edýärin.


text:
Belarus Ýewropa Bileleşiginiň ýygnanyşygynyň gün tertibinde ýene-de ýokary orny eýeledi.
Minskiniň bu ýurtda ýaşaýan 400 müň töweregi polýaga soňky wagtlarda gysyş görkezmegini artdyranlygy Polşany biynjalyk edýär. Bu günki maslahatda bu meselä garalmagyna hem Polşanyň haýyşnamasy sebäp boldy.
Polşa öten hepde Ýewropa Bileleşiginiň beýleki agzalaryna hat ýollap, Belarusyň Bileleşik bilen gatnaşyklaryny gowulandyrmak baradaky niýetini sorag astyna aldy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekili Katherine Aşton hem öten hepde “Belarusyň Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşygy howp astynda” diýip, beýannama ýaýratdy.
Ýewropa Bileleşigi Belarus ýolbaşçylarynyň garşysyna girizilen wiza gadagançylygyny ýaňy-ýakynda wagtlaýyn togtatdy. Şeýle hem bu ýurdy ”Gündogar Hyzmatdaşlygy Programmasyna” aldy.
Ýewropa Bileleşigine agza döwletler Belarusa Bileleşigiň gündogar ganatyny Orsýetiň barha artýan täsirinden goramakda möhüm ýurt hökmünde garaýar.
Gün tertibiniň beýleki meseleleri
Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler ministrleriniň pikir alyşjak ýene bir meselesi-de Ukrainadaky ýagdaý. Bileleşigi bu ýurduň ykdysady ýagdaýy aladalandyrýar. Şol sebäpden hem olar Kiýewi Halkara pul fondy bilen gepleşikleri dowam etdirmäge çagyrýarlar. Ukraina üçin göz öňünde tutulan alty milliard dollarlyk kömegiň goýberilmegi üçin blogyň öňde goýýan şertleriniň biri şol.
Owganystan barada hem Bileleşigiň ministrleri ýurduň yza süýşürilip, 18-nji maýa bellenen parlament saýlawlaryna taýýarlyk işlerini gözden geçirer. Bu saýlawlar üçin Owganystana 120 million dollar pul gerek.
Birleşen Ştatlar munuň üçin käbir zatlary talap edýär. Bularyň biri Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň ýolbaşçylarynyň käbiriniň çalşylmagy, şeýle hem saýlaw baradaky şikaýatlara garaýan komissiýanyň içinde halkara wekilleriniň-de bolmagy.
Käbir ýurtlar, şol sanda Fransiýa, prezident Hamid Karzaý bu talaplary äsgermezlik eder diýip howatyrlanýarlar.
Ýewropa Bileleşiginiň Eýran baradaky bu günki maslahatyndan bir anyk netijä garaşylanok. Sebäbi Bileşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň bu barada näme karara geljekdigi entek belli däl. Ýöne agza döwletler Halkara arkalaşygynyň uranyň Eýrandan daşarda baýlaşdyrylmagy baradaky teklibini kabul etmedik ýagdaýynda Tähranyň garşysyna girizilen sanksiýalary güýçlendirmäge özleriniň taýyndyklaryny aýdýarlar.
Aýtmaklaryna görä, diplomatlary gaty aladalandyrýan ýene bir zat hem Eýranda oppozisiýanyň tarapdarlaryna görkezilýän basyş.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Orsýetiň arasynda strategik ýaraglar baradaky täze şertnama hakda giden çekişmeleriň gowy netijeler bilen soňlanmagyna bir ýyla golaý wagt gerek boldy.
Indi Waşington bilen Moskwa START diýlip atlandyrylýan strategik ýaraglaryň sanyny çäklendirmek baradaky täze şertnama gol çeker-çekeriň üstündekäler ekspertler: “Bu ylalaşygyň beýleki ugurlara-da peýdasy deger” diýýärler.
Mysal üçin, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň öňki işgäri, ýaraglara kontrollyk meseleleri we Orsýet babatda spesialist Stewen Piferiň garaýşyça, START şertnamasy ors-amerikan gatnaşyklarynda konstruktiw rol oýnap, iki tarapa-da peýdaly bolar.
“Geçen 30-40 ýyllykda Birleşen Ştatlaryň Sowet Soýuzy we Orsýet bilen bolan gatnaşyklaryna seretseňiz, haçan ýaraglara kontrollyk barada öňegidişlik bolan bolsa, onuň iki tarapyň arasyndaky gatnaşyga giňden oňaýly täsir edenligini görersiňiz. Bu täsirleriň uzaga çekmedik mahallary hem boldy. Ýöne köplenç gatnaşyklary güýçlendirdi” diýip, Pifer aýdýar.
Dogrudanam, START meselesinde üstünlik gazanylandygy bildirileninden birje gün soň, 25-nji martda, Orsýetiň Daşary işleri ministrliginiň sözçüsi Andreý Nesterenko Birleşen Milletler Guramasynyň Tähran baradaky sanksiýalarynyň täze tapgyryny Moskwanyň goldamaga meýilsiz däldigini mälim etdi.
“Bu ugurda görnüp duran öňegidişlik bolmasa, biz sanksiýalar arkaly Eýrana gysyş görkezmek mümkinçiligini göz öňüne getirmän duramzok. Ýöne, biziň garaýşymyzça, bu sanksiýalardan maksat ýurdy maliýe we ykdysady taýdan bogmak däl-de, atom ýaraglaryny ýaýratamzlyk bolmaly” diýip, Nesterenko aýtdy.
Bir ýyla golaý maslahatlaşyldy
Amerikanlar bilen orslar täze START şertnamasyny howpsuzlandyrmak üçin bir ýyla golaý gepleşik geçirdiler. Geçen dekabrda möhleti soňlanan öňki şertnama 1991-nji ýylda Amerikan prezidenti George H.W. Buş bilen Mihail Gorbaçýow gol çekipdiler.
Ozal göz öňünde tutulyşyna görä, täze şertnama gol çekişmek işi 5-nji dekabra çenli tamamlanmalydy. Ýöne bu iş bolmady. Muňa sebäp bolan hem barlamak proseduralary barada oňuşmazlyk, şeýle hem orslaryň Birleşen Ştatlaryň Ýewropada raketadan goranyş sistemasyny ýerleşdirmek planyny START geplşikleri bilen baglanyşdyrmaga synanyşmagy boldy.
Moskwaly analizçi Aleksandr Golts muny şeýle düşündirýär: “Gepleşikler syýasy häsiýetlidi. Orsýet raketadan goranyş sistemasyna Amerikanyň Ýewropadaky täsirini artdyrjak zat diýip garaýar. Şol sebäpden ol raketadan goranyş sistemasy Orsýetiň ýadro potensialyna howp salýar diýip, delil getirmäge synanyşdy. Ýöne bu dogry zat däl. Muny spesialistleriň hemmesi bilýärler”.


text:
Aşgabat, 07.03.2015. “Türkmenportal”.
Özbegistanyň Garşy şäheriniň “Nasaf” toparynyň türkmenistanly oýunçysy Artur Geworkýan Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň Çempionlar ligasyndaky gollarynyň hasabyny açdy. Bu “D” toparçasynda Jitdada “Al-Ahlä” (Saud Arabystany) garşy geçirilen ikinji tapgyryň duşuşygynda bolup geçdi.
20-nji minutda Umar Al Soma hasaby açdy. 65-nji minutda Artur Geworkýan jerime urgusyndan hasaby deňledi — 1:1. 77-nji minutda bolsa Al Žaman “Al-Ahlä” ýeňiş getiren pökgini geçirdi.
Iki tapgyrdan soň, 4 utuk toplan “Al-Ahli” toparçada öňdäki orunda barýar. “Nasafyň” we Töwriziň (Eýran) “Traktor Sazi” toparynyň hersiniň 3 utugy bar. Dubaýyň (BAE) “Al-Ahlisi” bolsa 1 utuk bilen soňky orunda barýar.
Birinji tapgyrda “Nasaf” öz meýdanynda “traktor Sazini” 2:1 hasabynda ýeňdi. Şol duşuşykda Artur Geworkýan Hamza Karimowyň ýeňiş pökgüsini geçirmegine ýakyndan ýardam etdi.
Artur Geworkýanyň geçen ýyl Garşynyň “Nasafynyň” düzüminde Özbegistanyň çempionatynyň bürünç medalynyň eýesi we 18 gol bilen (5-si 11 metrlik urgudan) iň köp pökgi geçiren oýunçy bolandygyny ýatladýarys.


text:
Orsýetiň hukuk goraýjy organlaryndaky korrupsiýa problemasy barada öz wideo çykyşlaryny internete ýerleşdirip, halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni bu problema çeken ozalky milisiýa ofiserini şu gün ýurduň häkimiýetleri tüssag etdiler.
Ýerli prokuratura bölümi milisiýanyň ozalky maýory Alekseý Dymowskiniň maliýe galplyklarynda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanýandygyny mälim etdi. Dymowskiniň özi bu aýyplamalaryň özüne garşy ýörite toslanandygyny aýdýar.
Geçen ýylyň noýabrynda Alekseý Dymowskiý Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putini ýurduň Noworossiýsk şäherindäki korrrupsiýa garşy göreşmeklige çagyryp, internete ýörite wideo ýazgylary ýerleşdiripdi.
Bu wideo ýazgylarda ol hukuk goraýjy işgärleriň bigünä adamlary tüssag etmäge we olaryň etmedik jenaýatlaryny boýnuna goýmaga mejbur edilýändikleri ýaly problemalar barada-da gürläpdi.


text:
Malaýziýada gitdigiçe bat alýan oppozision hereketleriň öňüni almak üçin, dynç günleriniň dowamynda azyndan 60 protestçi tussag edildi.
Tussag edilenleriň käbirleri eýýäm azatlyga goýberildi. Emma hökümet oppozisiýany 9-njy iýula planlaşyrdan demonstrasiýasyny geçirmezlige çagyrýar.
Oppozisiýa ýörişleriň üsti bilen ýurdy 54 ýyl bäri dolandyryp gelýän häkimiýetdäki partiýanyň soňlanmagyny, şeýle-de ýurtda syýasatyň has açyk bolmagyny talap edýär.
Premýer-ministr Najib Razak ýekşenbe güni çykyş edip, eger-de kynçylyk döräýse, onda oppozisiýanyň “ jogapkärçilik çekjekdigini” duýdurdy.


text:
Eýranyň Ýokary ruhany lideri Aýatolla Ali Hameneýi dünýäniň iri döwletleri bilen Tähranyň ýadro programmasy boýunça gelnen ylalaşygyň taslamasyny ne goldaýandygyny, ne-de oňa garşy çykýandygyny aýdýar. Hameneýi ylalaşygyň gutarnykly taslamasyna garaşjakdygyny aýan edýär.
9-njy aprelde ýurduň telewideniýesi arkaly görkezilen çykyşynda Hameneýiniň 2-nji aprelde Lozannada dünýäniň iri alty döwleti bilen gelnen ylalaşyk baradaky ilkinji beýanaty köpçülige ýetirildi.
Eýran we dünýäniň iri alty döwleti Ylalaşygyň soňky görnüşini taýýarlamak baradaky möhleti 30-njy iýun diýip kesgitlediler. Gürrüňi gidýän Ylalaşygyň çäginde Tähranyň ýadro programmasy çäklendirilip, munuň öwezine Eýrana garşy girizilen sanksiýalar gowşadylmaly.
Günbatar ýurtlary Tähranyň ýadro programmasyna duwlanyp, ýadro ýaragyny edinmeginden howatyrlanýarlar. Eýran özüniň ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini öňe sürýär.
Eýranda döwlet derejesindäki ähli meselelerde soňky söze eýe bolan Hameneýi Ylalaşygyň häzir “hiç zada borçly etmeýändigini” belläp, onuň soňky detallarynyň kesgitleýji boljakdygyny nygtady.
9-njy aprelde Eýranyň prezidenti Hassan Rohani hem çykyş edip, Ylalaşygyň baglaşylan güni halkara sanksiýalarynyň ählisiniň aýrylmalydygyny mälim etdi.
Rohani: “Biz Ylalaşygyň güýje girýän güni ähli ykdysady sanksiýalar dolulygyna ýatyrylmasa, hiç hili dokumente gol goýmakçy däldiris” diýdi.
Ol taraplaryň ählisi üçin-de “bähbitli boljak” netijeleri isleýändigini nygtady.
Şol bir wagtda-da ABŞ agzalýan sanksiýalaryň bir gezekde däl-de, eýse tapgyrlaýyn ýatyryljakdygyny açyk aýan etdi.


text:
Şu günler gyrgyz kanun çykaryjylary bir täze kanun taslamasy barada pikir alyşýarlar. Bu kanun jynsy gatnaşyk üçin çagalary zorlamakda ýa-da zorlamaga synanyşmakda etmişli tapylan adamlara öz hukuklaryny gaýtadan dikeltmekleri üçin himiki kastrasiýa, ýagny himiki usulda agtalanmak ýoluny meýletin saýlap almaga mümkinçilik berýär.
Gyrgyzystanda bu çäre kanun hökmünde kabul edilse, onda ol jynsy jenaýatyň öňüni almak üçin himiki ýa hirurgiki agtalamagy girizen ýurtlaryň hataryna girer.
Bu kanuny goldaýanlar bu bejergiden maksat – jemgyýeti jynsy jenaýatlardan goramak diýip, delil getirýärler. Ýöne bu iş graždan azatlyklary ýaly çynlakaý aladalara-da sebäp bolýar.
Himiki agtalamak jynsy jenaýatçylary derman bilen bejermekden ybarat. Bu barada ulanylýan dermanlar testosteron derejesini aşaklatmak bilen jynsy islegi peseldýär.
Moldowada, Polşada, Orsýetde, Günorta Koreýada, şeýle hem Amerikanyň käbir ştatlarynda çagalary zorlamakda etmişli tapylan adamlar üçin bular ýaly bejergi hökmany. Bu bejerginiň meýletin esasda geçirilmeginiň giňden ýaýran ýeri hem Günbatar Ýewropa ýurtlary.
"Netijeli alternatiwa"
Islandiýaly psihiatr Petur Haukssonyň aýtmagyna görä, bu bejergi tussag edilmekligiň netijeli bir alternatiwasydyr.: "Bejergi astyndaky jynsy jenaýatçylar berk gözegçilikde bolýarlar. Gelmeli wagtynda gelmeseler, polisiýa olaryň nirededigini bilýär. Şeýdip, olary tutýarlar. Bu lukmanlaryň, tussaglaryň we polisiýanyň arasyndaky hyzmatdaşlyk. Bu düzgün gowy netije berýäne meňzeýär".
Gyrgyzystanda teklip edilen kanun boýunça bejergi meýletin bolsa-da, kesellä aşa ýeňil höküm teklip edilenok.
Deputat Tursunbaý Bakirulunyň pikiriçe, jynsy jenaýatyň gitdigiçe artýandygy aýdylýan häzirki wagtda bular ýaly bejergi çagalary goramaga kömek eder: "Teklip edilen kanunda kastrasiýa ulanylmazdan öň degişli şahsyň pikirine üns berilmeli diýilýär. Onsoň bir ýörite medisina komissiýasy ol adamyň fiziki we psihologiki ýagdaýyny barlap, bir netije çykarmaly. Görşümiz ýaly, teklip edilen kanun taslamasy beýleki käbir ýurtlarda edilýäninden has adamkärçilikli".
Maggie Maloneý Britaniýada "Amnesty International" guramasynyň hukuk we syýasat boýunça maslahatçysy. Onuň bellemegine görä, bu gurama bu işe düýbünden garşy däl, ýöne bu jeza däl-de, meýletin medisina bejergisi bolmaly.
Maloneý öz pikirini şeýle beýan edýär: "Hakyky razylygyň bardygyny kepillendirmek gaty kyn. Bejergini kabul etmegi üçin degişli şahsa basyş etmeli däl". Maloneý ýene-de: "Hem-de ol adama bejerginiň ýetirjek täsirleri barada doly maglumat berilmeli" diýýär.
Ludwig Lowenstein Günorta Angliýa boýunça psihologik hyzmatlaryň başlygy hem-de Psihologlaryň Halkara Geňeşiniň prezidenti. Ol himiki usul bilen agtalamaga, himiki kastrasiýa garşylara şeýle jogap berýär: "Biz ilki bilen pida çekenleri goramagyň aladasyny etmeli. Jenaýatçylaryň ýa potensial jenaýatçylaryň hukuklarynyň aladasyny şondan soň etmeli. Himiki kastrasiýa bir adamy jezalandyrmagyň iň ýeňil ýoly bolsa gerek. Ýöne bir zada üns bermeli. Birinjiden, [agtalanmaga] degişli adam kastrasiýa oňaýly garamaly. Ikinjiden, ol munuň özüne gerekdigini kabul etmeli".


text:
Türkmenistada ulag özine edinjek bolýan islegli raýatlar gün-günden köpelýär. Şuňa garanyňda statistika boýunça biziň ýurdumyzda günde 10000-den gowrak adam ulagyny satmakçy we şonça-da adam almakçy bolýar. Biziň öňümizde ilkinje duran maksadymyzyň biri -ýurdumyz boýunça ähli mashynlary bir ýerde jemläp boljak, Tarixo.com - reklama portalynda "mashyn bazar Turkmenistan"(başgaça awtomarket) atly bir bölüm döretmek bolup durýardy. Bu online awtomarket satyjylary we alyjylary bir ýerde duşurmana ýardam berer! Bu ýerde islän satyjy öz ulagyny ýa-da onuň bilen baglanyşykly enjamlary surata düşürip satlyga çykaryp bilýär we şeýdip Türkmenistanyň ähli raýatlaryna öz reklamasyny görkezmäne mümkinçilik gazanýar. Bu bolsa ýurdumyzyň ähli künjegindäki satylýan awtoulaglar we onuň üçin enjamlar, iň esasanam mashyn bazar Mary we Ashgabat mashyn bazar - da satmak üçin çykýan adamlara uly kömek bolup durýar.
Bu online awtomarket bölümiň | Tarikso reklama portalynda, siz öz reklamaňyzy/bildirişiňizi mugt ýerleşdirip we ony ýurdumyzyň ähli künjeginde ýerleşýän adamlara görmäne ýardam berýär. Indi ýurdumyzyň islän künjeginde ýerleşip, internet arkaly biziň internet-sahypamyzda siz öziňize gerek we amatly bahadan kynçylyksyz mashyn saýlap bilersiňiz. Ondan başgada beýleki şäherlerimizde ýerleşen bazarlaryň bahalary bilen tanyşyp bilersiňiz.
Eger-de siz awtomarket bölümde öziňize ýeňil, uly awtoulag ýa-da bolmasa onuň şaýlaryny gözleýän bolsaňyz, öziňize gerek ugury saýlap alyp gözlegiňizi has hem ýeňilleşdirersiňiz. Indi gözlegiň wagtyny azaltmak üçin biz düşnükli gözleg usullary oýlap tapdyk. Siz bärde adamlaryň hususy bildirişi bilen tanyşyp öziňize laýyk gelýänini saýlap alyp, satyjy bilen gönime-göni bellenen telefon belgi arkaly habarlaşyp bilersiňiz we bar bolan soragyňyza jogap eşidersiňiz.
Bu bölümde siz öziňize ulag ýa-da onuň bilen baglanyşykly köp zat tapyp bilersiňiz. Iň meşgur bölümlerimiz: ýeňil we uly awtoulaglar, dürli şaýlar we aksessuarlar, priseplar, gurluşyk tehnikasy we başgalar.
Biziň online awtomarket bölüminde siz elmydama diňe täze we amatly ulaglary tapyp bilersiňiz. Indi wagt ýitirip bazara gitmäň, sebäbi internet arkaly şol bazardaky mashynlary biziň awtomarkedymyzda tapyp hem bolar, bu bolsa boş wagtyňyzy köpeldip, gözleg wagtyny peseltmäne kömek eder.
Biz siziň ýeňil we amatly gözlegiňiziň amaly aşyrmagy üçin, ýene-de birnäçe usullary geljekde oýlap tapmakçy. Eger-de size biziň portalymyz ýaran bolsa, öz dostlaryňyza Tarixo.com - reklama portalymyzyň "Mashyn bazar" bölümini maslahat bermäni ýatdan çykarmaň.


text:
Ysraýylyň Goranmak ministri Ýehud Barak Palestin awtonomiýasynyň premýer-ministri Salam Faýýad bile Iýerusalimde duşuşdy. Hiç hili bilelikdäki beýannama edilmedi.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň dürli meseleleriniň maslahat ediljekdigini Baragyň edarasy ýekşenbe güni habar beripdi. Bu soňky gepleşik ençeme aýyň dowamynda şeýle ýokary derejedäki ilkinji ysraýyl- palestin duşuşygydyr.
Hepdäniň ikinji güni Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu Waşingtonda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşikler geçirer. Iýerusalimdäki duşuşyk Waşingtonda boljak gepleşikleriň öň ýany boldy.
Ysraýyl-palestin gatnaşyklaryny parahatçylykly kadalaşdyrmakda baş araçy bolmak bilen ABŞ taraplaryň arasynda göni gepleşikleri ýola goýmaga çalyşýar.


text:
Pakistanyň Haýber Pahtunhwa welaýatyndaky 10 müň töweregi hususy mekdebe wekilçilik edýän guramanyň resmisi öz guramasynyň gürrüňi edilýän mekdeplerde Malalanyň kitabyna gadagan etmek tagallasy bilen ilteşiginiň ýokdugyny mälim etdi.
Ýetginjek gyz Malala Ýusufzai bilim aktiwisti hökmünde bütin dünýäde meşhurlyk gazandy.
Mundan ozal habar beriş serişdeleri, hususy mekdepleriň bileleşikleriniň iki ýolbaşçysyna salgylanyp, olaryň wekilçilik edýän mekdeplerinde “Men Malala” atly kitabyň, onuň mazmunynyň yslama hem-de Pakistana garşydygy sebäpli, gadagan ediljekdigini habar beripdi.
Ýokarda 10 müň töweregi hususy mekdepleri öz içine alýan guramanyň Haýber Pahtunhwa welaýatyndaky wekili Akeel Razak Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna beren interwýusynda beýle gadagançylyk barada öz guramasynda hiç hili gürrüň edilmändigini aýtdy.
“Biz diňe biziň bilim sistemamyz bilen ilteşikli kitaplara gadagançylyk girizip bileris. Biz bu kitaby hiç haçan biziň bilim sistemamyza girizmegi göz öňünde tutmandyk. Bu umumy bir kitap we biz oňa gadagançylyk girizip bilmeris. Eger-de okuwçylaryň ony özbaşdak okasy gelse, onda ol olaryň öz islegi. Olar islän zadyny okap bilerler” diýip, Razak aýtdy.
Razak Malalanyň kitabynyň telekanallardaky gepleşiklerde we gazetleriň sahypalarynda tankyt edilendigini aýdyp, ýöne munuň olaryň Malala baradaky garaýşyny üýtgetmeýändigini belledi.
“Häzirki wagtda çagalary kitap okamaga höweslendirmelimi ýa-da däldigi barada bizde resmi düzgün ýok. Biz Malalany gyzlaryň okamagy ugrunda alyp barýan göreşi bilen tanaýarys. Onuň kitabynyň dawalydygy ýa-da däldigi bolsa aýratyn mesele. Ýöne Malala Ýusufzainiň ady beýik bolup, ol Pakistanyň buýsanjyna öwrüldi” diýip, Razak gürrüň berdi.
Dildüwşük teoriýalary
Pakistanda Malala barada dildüwşük teoriýalary giňden ýaýran. Hususy mekdepleriň käbir resmileri we konserwatiw kommentatorlar Malalanyň Günbatar tarapyndan öz maksatlary üçin götergilenýändigini aýdýarlar.
Olar Malalanyň kitabynda, Muhammet pygamberiň ady agzalanda, Pakistanda aýdylyşy ýaly “oňa salam bolsun” abbrewiaturasynyň ulanylmandygyny we Malalanyň öz kitabynda Muhammet pygambere mynasyp hormat görkezmändigini aýdýarlar. Şeýle-de tankytçylar Malalany “Şeýtanyň aýatlary” atly kitabyň awtory Salman Ruşdä gowy baha bermekde aýyplaýarlar. Salman Ruşdi yslamçy ekstremistler tarapyndan yslama dil ýetirmekde aýyplanypdy.
Malalanyň goldawçylarynyň bellemegine görä, kitapda Malala diňe öz kakasynyň “Şeýtanyň aýatlary” atly kitabyň yslama garşydygyny aýdan böleginde kakasynyň “söz azatlygyna ynanýadygyny” hem beýan edýär diýýärler.
Kitapda Malalanyň kakasy Ziauddin Ýusufzaia salgylanyp, onuň Ruşdiniň kitaby barada musulmanlara ýüzlenip, şeýle diýendigi nygtalýar: “Geliň, ilki bilen kitaby okalyň, soňra näme üçin oňa biz öz kitabymyz bilen jogap bermeli däl?”
Käbir kommentatorlar kitapda agyr ýagdaýda ýaşaýan azlykdaky milletleriň durmuş şertleriniň beýan edilişinden we ýurduň güýçli armiýasynyň tankyt edilişinden hem göwünleriniň galandygyny aýdýarlar.
Malala 2012-nji ýylda “Talyban” tarapyndan kellesinden atylyp, agyr ýaralanypdy. Şondan soň ol bütin dünýäde meşhurlyga eýe boldy we onuň saglygy kadaly ýagdaýa gelensoň, oňa birnäçe sylag gowşuryldy. Şeýle-de Malala 2013-nji ýylda parahatçylyk boýunça Halkara Nobel baýragyna iň güýçli dalaşgärleriň biri bolupdy.


text:
20-nji oktýabrda Türkmenistanyň orta mekdeplerinde güýz kanikyly başlandy. Türkmenabatda okaýan käbir okuwçylaryň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 30-njy oktýabra çenli dowam etjek kanikulda okuwçylara dynç günlerinde özlerini nähili alyp barmalydygy barada täze tabşyryga gol goýdurylypdyr.
Bu çäklendirmeleriň jikme-jigi we olaryň sebäbi barada resmi taýdan maglumat berilmedi. Emma elimize gowşan deslapky habarlara görä, bu tabşyryk kanikul döwründe okuwçylaryň gije köçä çykmazlygy, toý-märekä, köpçüligiň üýşen ýerlerine, şol sanda diskotekalara barmazlygy ýaly çäklendirmeleri öz içine alýar.
Şeýle çäklendirmeleriň ýurduň beýleki welaýatlaryndaky okuwçylar üçin hem girizilip-girizilmändigi belli däl.Ýöne Türkmenabadyň garyşyk - rus-türkmen dillerinde okadylýan mekdepleriniň biriniň özüni Stýopa diýip tanadan 10-njy klas okuwçysy bu tabşyryga gol goýan okuwçylaryň biri.
"Biz diňe öýde oturmaly"
“20-nji oktýabrdan kanikula çykdyk, 30-njy oktýabra çenli dynç almaly. Klas ýolbaşçymyz kanikul döwründe özüňi alyp barmak düzgünleri hakynda düşündiriş geçirip, hemmämize bir kagyza gol çekdirdi. Indi on günüň içinde bir hadysa ýüze çykaýsa, mugallym jogapkärçilik çekmeýär, okuwçynyň özi günäkär. Gol çeken kagyzymyzdaky talap edilen zatlary jemläp aýtsaň, biz diňe öýde oturmaly. Toýa, baýramçylyk geçirilýän, köpçüligiň üýşýän beýleki ýerlerine barmak bolanok” diýip, okuwçy Stýopa gürrüň berýär.
Türkmenabat şäheriniň mekdepleriniň biriniň özüni Maýa diýip tanadan mugallymy okuwçylardan dilhaty alnandygy baradaky habary tassyklap, bu çäräniň bilim bölüminden gelen buýruk esasynda geçirilendigini gürrüň berdi.
Maýa mugallym bu çäräniň sebäbini soňky döwürlerde dynç alyş we kanikul günlerinde okuwçylar bilen ilteşikli dürli hadysalaryň ýüze çykmagy bilen baglanyşdyrýar. Şeýle wakalar ýüze çykaýan halatynda, ýeterlik terbiýeçilik işleri geçirilmändir diýlip, mugallymlaryň aýyplanýandygyny aýdýar.
Okuwçy üçin mugallym aýyplanýar
“Okuwçy bilen bagly waka hatda olaryň öýlerinde bolsa-da, bu barada mugallymlar jogapkärçilige çekilýär. Bizi ýeterlik terbiýeçilik işini alyp barmazlykda aýyplaýarlar. Mugallymyň mekdebiň daşynda 30 töweregi okuwça gözegçilik etmek mümkinçiligi ýok ” diýip, özüni Maýa diýip tanadan türkmenabatly mugallym Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Maýa mugallymyň sözlerine görä, soňky döwürlerde okuwçylaryň problemalary diýseň köpelýär. Bu problemalaryň arasynda okuwçy gyzlaryň göwreli bolmagy ýaly ýagdaýlara hem duş gelinýär.
Dilhaty düzgüniniň mugallymlaryň işini näderejede ýeňletjekdigi, şeýle-de onuň ýaş-ýetginjekleriň özlerini alyp baryşlaryna nähili täsir ýetirjekdigi barada bir zat aýtmak kyn. Emma Türkmenistanda ýaşlar mundan ozalam dürli çäklendirmeleri göz öňünde tutup ýaşamaly bolýarlar.
Ýetginjekleriň okuw durmuşy barada aýdylanda, olardan okuwa diňe hökümet tarapyndan tassyklanan forma geýip barmak talap edilýär. Okuwçy gyzlaryň uzyn köýnekli we uzyn gulpakly, kellesi tahýaly bolmalydygy hem talaplaryň arasynda. Olara makiýaž ulanmak hem bolanok.
"Men bu talaba boýun bolmaryn"
Okuwçylaryň öz kanikul döwründe näme edip, näme etmezligini kesgitleýän bu dilhaty hem ozalky çäklendirmeleriň dowamy hökmünde kabul edildi. Emma Serdarabat etrabynyň mekdepleriniň biriniň 8-nji klas okuwçysy Merjen “Men bu talaba boýun bolmaryn” diýýär.
“Nähili dilhaty ýazdyrsalar-da, men kanikul döwründe baýramçylyklara, toýlara gidýärin, beýle gadaganlygy inkär edýärin” diýip, Merjen Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Beýleki söhbetdeşimiz Stýopa hem Merjenden tapawutly pikirde däl, emma şol bir wagtyň özünde-de bu iki okuwçynyň garaýyşlarynyň ähli okuwçylaryň umumy garaýşyny aňladýandygyny aýtmaga hem esas ýok. Diýmek, bu täze çäklendirmeleriň näderejede täsirli boljagyny diňe wagt görkezer.


text:
Men hormatly dynç alyşdaky adam. Ozalam, häzirem radio diňlemäni gowy görýärin. Aram-aram otuz-kyrk ýyl mundan ozalky radioda eşitdirilýän aýdym-sazlar bilen häzirki döwrüň radiosynda eşitdirilýän aýdym-sazlary deňeşdirip görýärin.
Radioýaýlymlaryň sany, olaryň efir wagty görnetin artdy. Şeýlelikde, many-mazmunam gowulaşaýjak ýaly. Göwnüme bolmasa, mazmun babatda, öňki döwrüň aýdym-sazlary häzirki döwürdäkiden kän gowy ýaly.
Näme üçindigini bilmedim. Ýöne garaşsyzlyk ýyllary içinde türkmen halk aýdym-sazlary radionyň ýaýlymlaryndan çetleşdirildi. Halk aýdym-sazlarynyň radiolaryň efirlerinden berlişi juda ujypsyz boldy.
Biziň neslimiz türkmen halk aýdym-sazlaryndan gana-gana kemala gelen nesil. Dogrusy, türkmeniňki ýaly üýtgeşik, özboluşly halk sazlaryny, heňlerini hiç bir halkyňky bilen deňeşdirer ýaly däl. Muny dünýä belli sazşynaslaram ykrar etdi.
Ynha, şeýle beýik sungat garaşsyzlyk ýyllarynda harlandy. Netijede, türkmen halk aýdym-sazlaryna düşünmeýän, olara sarpa goýmaýan nesil ýetişdi. Beýle ýagdaý ýaman gynandyrýar.
Men esasan, «Owaz» radioýaýlymyny köp diňleýän. Bu ýaýlymyň «Saýlanan aýdymlar» diýen gepleşigi bar. Gowy oýlanyp tapylan gepleşik.
«Saýlanan aýdymlar» göni efirde bir sagadyň dowamynda gidýär. Islendik diňleýji redaksiýa SMS ugradyp, özüniň söýgüli aýdymçysynyň aýdym aýdyp bermegini haýyş edip bilýär. Sesleriň köplügini alan aýdymçylaram ilkinji bolup aýdym aýdýarlar.
Elbetde, SMS iberýänleriň köpüsi ýaş nesil. Ýaşuly nesil känbir SMS iberip ýörenok. Sebäbi ýaşuly nesliň arasynda SMS-iň nämedigini bilmeýänlerem örän köp.
Gelip çykýan netije
Şundan näme netije gelip çykýar? Aýdym zakaz edýänleriň togsan dokuz prosenti ýaş nesil.
Eýsem, ýaşlar haýsy aýdymçylara isleg bildirýärler? Olara ýaňy dörän aýdymçylar, ýagny öz deň-duşlary gerek. «Saýlanan aýdymlarda» zakaz boýunça aýdym aýdýanlaryň galapyny çeper höwesjeňleriň derejesindenem pes. Soýuz döwründe beýle aýdymçylary efiriň töweregindenem eltmezdiler.
Bu nämäniň alamaty? Aýdymçylaryň professional derejesi pese gaçdy. Olaryň gowusyny-hordasyny saýlap efire goýberýän komissiýanyň ýoklugy.
Başga ýagdaý meni has gynandyrdy. Olam ýollanýan SMS-lerde Sahy Jepbarow, Orazgeldi Ylýasow, Oraz Salyr, Ödenyýaz Nobatow, Girman bagşy… ýaly meşhur bagşylarymyzyň, Mylly Täçmyradow, Çary Täçmämmedow, Tugur Berdinyýazow, Ýagmyr Nurgeldiýew… ýaly meşhur sazandalarymyzyň atlarynyň bolmazlygy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda meşhur bagşy-sazandalarymyzyň aýdym-sazlary juda seýrek eşitdirilensoň, ýaş nesil indi olaryň kimdiginem bilenok. Ýaşlary professional derejede ýerine ýetirilýän aýdym-sazlar däl-de, warraý-şarraýrak zatlar gyzyklandyrýar.
Biz aýdym-saz mirasymyzy şu günlerden propagandirläp başlamasak, onda gijä galarys—biziň gadymy aýdym-saz sungatymyz, olary ýerine ýetiren bagşy-sazandalaryň atlary ýuwaş-ýuwaş ýitip ugrar. Eger şuny dogry ýola goýsak, ýaş nesliň hem türkmen halk aýdym-sazlaryna sarpa goýjakdygyna, olara imrinjekdigine ynanýaryn.
Türkmen halk aýdym-sazlary hiç kimi biparh goýmaýar. Onuň asyrlaryň jümmüşinden biziň günlerimize kämilleşe-kämilleşe gelmegi-de hut şonuň üçindir.
Garýagdy Meläýew Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Moskwadaky “Nowruz — 2015” umumy şäher baýramy diýseň köp sanly myhmanlary bir ýere jemledi. Ýedi müňden gowrak adam Lužnikidäki “Russiýa” Döwlet konsert zalynda geçirilen bahar dabaralarynyň gözli şaýady boldy.
Şüweleňli çäräni Moskwa şäheriniň Milli syýahat, sebitara gatnaşyklar we syýahatçylyk baradaky departamenti ýakyn we uzak daşary döwletleriň ilçihanalary, Russiýa federasiýasynyň edaralar wekilhanalary we Moskwa şäheriniň milli jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde gurady.
Konsert zalynyň girelgesindäki meýdançada baýramçylyga gatnaşyjylar öz ýurtlarynyň we sebitleriniň önümleriniň sergisini ýaýbaňlandyrdylar. Bu ýere gelýänlere goýlan dürli durmuşy we milli medeni zatlar görkezildi hem-de olar barada gürrüň berildi. Türkmenistanyň pawilýony olarda uly gyzyklanma döretdi. “Türkmenistanyň söwda öýüniň” hünärmenleriniň saýlap-seçip, bu sergä hödürlän eksponatlary milli senetçiligiň we milli egin-eşikleriň däp bolup gelýän ýörelgeleri barada doly düşünje almaga şert döretdi. Dürli sowgatlaryň bollugy bolsa bu ýere gelenleriň her birine Türkmenistan barada ýadygärlik hökmünde nämedir bir zady ýany bilen alyp gitmäge mümkinçilik berdi.
Baýram bellenilýän esasy konsert meýdançasynda uzakly gün aýdym-saz ýaňlandy. Moskwanyň “Nowruz — 2015” baýramyna gatnaşan aşgabatly belli aýdymçylar Gözel Öwezowa bilen Nury Nuryýew häzirki zaman türkmen estrada sungatynyň ajaýyp aýdymlaryny ýerine ýetirdiler.


text:
Türkmenistanda geçirilýän her dürli çärelere edara işgärleriniň, mekdep okuwçylarynyň, talyplaryň mejbury gatnaşdyrylýan halatlarynyň hem bolýandygy aýdylýar. Bu ýagdaýlar bilen gyzyklanyp Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy 50 ýaşly maryly işçi zenan Sülgün bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aşgabat şäherinde täze binalaryň açylyş dabaralaryna, ýa dürli baýramçylyklar bilen bagly çärelere studentleri, mekdep okuwçylaryny, edara-kärhana işgärlerini gatnaşmaly edýärler, şu babatda welaýatlarda ýagdaý nähili?
Sülgün: Welaýatlarda-da şular ýaly. Sen okuwçy bol, talyp bol, sen işgär bol çäre bolsa çykaýmaly sen. Bäşinji, altynjy, bazar günler “Saglyk yoly” diýip “Saglyk yoluna” ýörişe çykmaly, beýleki günler çärelere çykaýmaly sen, hökmany ýagdaýda çykaýmaly sen, çäre bolsa çykarylýar.
Azatlyk Radiosy: Mekdep okuwçylarymy ýa edara-kärhananyň işgärleri?
Sülgün: Ýok okuwçylaram çykýar, edara-kärhana işgärleri hem çärelere çykarylýar.
Azatlyk Radiosy: Welaýatlarda nähili çäreler geçirilýär?
Sülgün: Aý, welaýatlarda-da tapylyp dur, ine “Ruhnama güni” diýdi, oňa tapylyp dur, ýa bir täze bina açylsa şoňa tapylyp dur, bir ýaşaýyş jaý toplum-zat neme edilse oňa, sport mekdepleri açylsa olara-da tapylyp dur çäre, tapylyp dur, “Saglyk güni” diýýär, oňa tapylyp dur. Bir sähel neme bolsa-da, çäre tapylyp dur, çäreleriň yzy üzülenok.
Azatlyk Radiosy: Howa şertleri nähili bolsa-da çagalary hökmany gatnaşmaly edýärlermi?
Sülgün: Garnaşmaly bolýarlar ýöne köp ýerde ene-ata alyp galýar. Edil meniň özüm-ä alyp galýan, edil, dogrymy dogry aýtjak, köp ýagdaýda bara, howa sowugrak, nemeräk bolan ýagdaýynda “Mugallymyň näme diýse diýsin, ýöne gideňok” diýip alyp galýan. Çagalar gidäýmeli, seniň howa şertiňe garap duranoklar, oňa gidäýmeli.
Azatlyk Radiosy: Şular ýaly çagaňyzy goýbermedik halatyňyzda mugallymlar bilen araňyzda düşünişmezlikler bolanokmy?
Sülgün: Bolýar, bolan wagtlary bolýar. “Nämüçin çärä ibereňizok, çärä ibermeli hökmany ýagdaýda, bolanok çärä ibermeseňiz, bu syýasata ters gelýär, näme-näme...” diýýärler-dä, ýöne menä alyp galýan, edil meniň öz çagam ýarawsyzrak, gowşagrak bolan soň alyp galmaly bolýan men, alyp galýan, nädeýin.
Azatlyk Radiosy: Çärelerde sowuklap, ýa bolmasa, ine, gün urup, şunuň ýaly agyr ýagdaýa düşýän çagalar bolýarmy?
Sülgün: Bolýar, olar ýalam eşidýäs, bolýar. “Altyn sähra” etraby açylanda, şona çagalar gidende sowukdy-da, dikaýaga, şonda şolar ýaly ýagdaýlar bolda, çagalar sowuklap, üşäp, hiç kim diňlänogam, seredenogam.
Azatlyk Radiosy: Eger-de edara-kärhananyň işgärleri gitmek islemän ýagdaýynda olara nähili çäre görülýär?
Sülgün: Düşündirişini alýarlar elinden, düşündiriş alyp ertirem arz edýärler üstüňden, ine işgärlere görülýän çäre. Şol bir gezek gaýtalansa, onda ikinji gezek gaýtalananda, onda “Gönümel işden çykarýas” diýýärler seni.
Azatlyk Radiosy: Şuňa siziň özüňiz nähili baha berýäňiz, nähili garaýaňyz?
Sülgün: Aslynda, düýbünden geregi ýok şu çäreleň hiç hili geregi ýok.
Azatlyk Radiosy: Çäreler nähili gurnalsa halka agram salmaz?
Sülgün: Näme, bir ýerli häkimiň özi barsyn, açaryny gowşursyn, açsyn-da gaýdybersind-ä, öňem soýuz döwründe-de açylan, neme edilen zatlar bolupdyr-a, açylypdyr-a şonda-da şol zatlar. Ýa şol döwürde patyşa, ýene gelip açmandyr-a, açylypdyr-a, ýa okuwçy-zat biz göremzog-a.
Azatlyk Radiosy: Indi, şu çäre gatnaşanda çagalary näçe sagatlap äkidýärler, şulary nähili iýmitlendirip, şulara çaý-suw berýärler?
Sülgün: Iýjek-içjek zadyny ene-ata ýanyna salýar, baklaşkalyja suwuny, iýjek-içjek zadyny ýanyna salyp, berip goýberýär. Iki sagatlyk gitsin, üç sagatlyk gitsin ol, sutgalyk gitsin sen iýjek-içjek zadyny ýanynda berip goýberýäň.
Birki günlük gidende çagalara 500 manatlyk ýaly çykdaýjy bolýaram. Ene-atalara salgyt salynýa-da, "Sen plan zat, plan zat getirmeli” diýip. Onam ene-ata eltýär, nätsin, ene-ata görgülem çagasy üçin edýär ony. Nämetsin? “Çagam şo taýda kösenmesin, bir çölüň içine gitse, nemetmesin...” diýip.
Azatlyk Radiosy: Şunuň ýaly ýagdaý özüňizde boldumy?
Sülgün: Hawa, meniň özümde-de şunuň ýaly ýagdaý boldy.
Azatlyk Radiosy: Indi 500 müň manada çenli siz çykdaýjy çykaran bolsaňyz, täze pulda 100 manat bolýar-da, siziň çykaran bu puluňyza, şonça iýmiti siziň çagaňyz iýip ýetişýärmi şol iküç günüň içinde?
Sülgün: Ýetişmeýär, nireden iýip ýetişsin ol, ýumruk ýaly çaga nirden iýip ýetişsin?
Azatlyk Radiosy: Onda iýmiti yzyna getirýärmi?
Sülgün; Ýok, yzyna gelýän zat göremzok biz häzir, yzyna getirermi ol, jan dogan?
Azatlyk Radiosy: Şu ýagdaý Týrkmenistanyň hemme welaýatlarynda bolýarmy?
Sülgün: Biziň eşidişimize görä hemme welaýatlaram şonuň ýaly.
Azatlyk Radiosy: Etraplarda ýagdaý nähili?
Sülgün: Etraplardanam getirýärler, ýokary klas okuwçylary awtobuslarda uly çareler geçirilse getirýärler, ýokary klas oglanlar-gyzlar hem gelýärler.
Azatlyk Radiosy: Ynha, mysal üçin bir edara-kärhana açyljak bolanda, şol çagalar, edara-kärhanalaryň işgärleri näçe sagatlap şol ýerde bolmaly bolýarlar?
Sülgün: Üç günläp gidýän wagtlary hem bolýar, iki sagatlyk gidýän wagtlaram bolýar, ol ýöne bir 4-5 sagatlyk bolýan wagtlaram bolýar, ol taýda saklanyşyna bagly.
Azatlyk Radiosy: Döwlet baştutany welaýatlara sapar edende, mysal üçin irden sagat 10-a ýa 11-e geljek bolsa, çärä gatnaşmaly çagalara ýa işgärlere daňdan 4-e – 5-e “Bellenen ýerä barmaly” diýilýär, şeýle ýagdaýlar dogurdan hem bolýarmy?
Sülgün: Öňräginden baryp durmaly ýeriň bar seniň, durmaly ýeriňe baryp durmaly sen. 9-a-10-a geljek ýerine eýýäm biz sagat 4-de – 5-de ýola çykýas, ýollar ýapylýa-da, şonuň üçin bolanok. Her kim 6-a – 7-ä barmaly, onsoň nätjek 6-a – 7-ä ýetişjek bolsaň sen 4-e – 5-e öýüňden çykmaly bolýaň.
Azatlyk Radiosy: Onsoň, şol gün iş togtadylýarmy?
Sülgün: Şol gün iş ýatýar, edarada birki sany nobatçyny goýsalar çoýýarlar, edil iş ýatýar şol gün. Spisok edýärler-da “her edaradan plança sany adam çykmaly” diýip, borçly edýärler edarany. 70 sany işgär bolsa, şonuň 50 sanysy çykaýmaly diýýär, onsoň 20 sanysy işde otursa 50 sany işgär çykaýmaly ýola.
Azatlyk Radiosy: Onsoň, ine, tiz kömegiň lukmanlary bolýar, keselhananyň lukmanlary bolýar, şularyň ýagdaýy nähili? Şunuň ýaly yzyndan ýetişip bilmän bir pajygaly ýagdaýlaryň ýüze çykýan wagtlary bolýarmy?
Sülgün: Bolsa bolýandyram, näme, sen tiz kömege jaň eden wagtyň ol wagtynda gelenog-a. Iki ädim ýer bolsa-da, bir sagatdan, iki sagatdan gelse, şol kadrlaryň ýetmezçiligi-dä, şolaryň pagta gidenligi ýa şolar ýaly çärä çykanlygy, ýa ýene bir zat edenliginiň alamaty bolýar-da, bir sagatda geljek bolsa onda tiz kömegiň geregi ýog-a.
Azatlyk Radiosy: Çärelerdäki şardyr baýdaklar halkyň özüne aldyrýarlarmy ýa döwlet tarapyndan berilýärmi ol zatlar?
Sülgün: Ýok, hemme zadam özümiz alýas, baýdak-şar öňünden alyşdyryp goýýas, bar zadam özümiz alýas çagalarymyza. Mekdep okuwçylarymyza özümiz alýas. “Baýdak almaly, birki sany şar almaly” diýseler, alyp goýýas öňünden, fonara çenli özümiz alyp goýýas. Özümiz gidende ýöne uly baýdaklary edara-kärhana berýär, ýöne “şar zatlary özüňiz alyp geliň” diýýärler, 3-4 sany şar, alyp barmaly bolýas şo zatlary.
Azatlyk Radiosy: Öňünden taýýarlyk görülýärmi, ine siz "belli durmaly ýeriň görkezilýär" diýdiňiz, taýýarlyk görlüp wagt ýitirilýärmi?
Sülgün: Hawa, ýitirilýär, öňünden repetisiýa diýlip, prezidentiň gelmeginden bir gün öňürti durmaly ýeriňi görkezjek bolýarlar, şonda-da barmaly wagtyň baraýmaly sen, 6-a barmaly bolsa edil 6-a baryp durubermeli sen, ýeriňi görkezýärler, soňam bir repetisiýa ýaly bir zat geçýärler, ine plan zat diýmeli, näme-näme diýip, dursuň şo taýda, şonda-da wagtyň gidýär, sen dursuň 12-ä deň, “gidiň” diýýänçelerem durýaň sen 12 bolsun, 1 bolsun, 2 bolsun, aç bol, suwsyz bol, o zatlar bilen hem işleri ýok.


text:
Ispaniýanyň demirgazyk-günbatarynda ýokary tizlikde barýan otlynyň relsden agmagy netijesinde 77 adam öldi, 130-dan gowragy hem ýaralandy.
Çarşenbe güni bolan bu otly heläkçiliginde ýogalanlaryň sanyny penşenbe güni irden Ispaniýanyň Galiçiýa regionynyň sud resmileri mälim etdi.
Bu otly heläkçiligi El Ferrol şäherininden 95 kilometr günortada ýerleşýän Santiago de Kompostello otly duralgasynyň golaýynda boldy.
Maglumatlara görä, otly Madridden El Ferrol şäherine tarap hereket eden ekeni. Ispaniýanyň resmileriniň pikirine görä, bu waka terror hüjümi bolman, otly heläkçiligidir.


text:
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Gazagystanyň Žanaozen şäherinde raýatlaryň ölümine getiren wakalara alada bildirip, ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda ABŞ-nyň Döwlet departamenti Žanaozendäki konfliktlere dahylly ähli toparlary ümsümlige çagyrypdyr we adam ölümine getiren konflikte çuňňur alada bildirýändigini mälim edipdir.
Şeýle hem, Döwlet departamenti Žanaozen şäherinde elektron aragatnaşyk ulgamlarynyň öçürilendigini belläp, Gazagystanyň häkimietlerini ähli aragatnaşyk serişdeleriniň işini gaýragoýulmasyz ýagdaýda we doly derejede ýola goýmaklyga çagyrypydyr.
Geçen hepdäniň anna güni nebitçileriň şäheri hasaplanyýan Žanaozende polisiýa güýçleriniň protestçilere garşy ýarag ulanmaklary netijesinde azyndan 14 adam ölüp, 80 töweregi adam ýaralandy.


text:
2014-nji ýylda erbet habar bol boldy. Ukraina, Siriýa, ebola, «Yslam döwleti», «Boko Haram» toparlary, Günorta Koreýadaky gämi heläkçiligi. Geliň indi 2014-nji ýylyň gülkünç wakalaryna, mysal üçin, tanymal adamlaryň aýdan sözi ýa-da eden hereketi bilen bagly gelşiksiz ýagdaýa düşen halatlaryna göz aýlalyň.
'Şäherde geý ýok'
2014-nji ýylyň Gyş Olimpiýasynyň öňüsyrasynda, Orsýetiň Soçi şäheriniň häkimi Anatoliý Pahomow BBC-ä beren interwýusynda bu şäherde gomoseksuallaryň ýokdugyny aýtdy. Ol geýleriň hem Gyşky Olimpiýa gatnaşmagy üçin gapylaryň açykdygyny aýdyp, "biziň şäherimizde beýle adamlar ýok" diýdi.
Rodmanyň gykylygy
NBA-nyň dyzmaç oýunçysy Dennis Rodman ýanwarda CNN bilen söhbetdeşlikde amerikan missioneri Kenneth Baýe Demirgazyk Koreýada aýyplama bildirmezden tussag edilenini esaslandyrjak bolup, bir ýalňyşlyk etdi diýjek boldy. "Kenneth Baýe bir iş etdi… Siz onuň näme edenine düşündiňizmi?" Rodman gygyrdy. Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Joň Any «söýýändigini» aýdan Rodman özüniň Baýe nähili iş etdi diýip pikir edendigini hiç wagt anyklaşdyrmady. Soň ol öz aýdan sözleri üçin ötünç sorady we şol wagt içgili boladygyny aýtdy. Baýe Phenýan tarapyndan 8-nji noýabrda azat edildi.
Baýdeniň oňaýsyzlyklary
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden hem özüniň oňaýsyz hereketleri bilen meşhurlyk gazanan syýasatçy. Ol 2014-nji ýyly hem lapykeç etmedi. Baýden sentýabr aýynda daşary ýurtlarda gulluk edýän harby erkekleri we aýallary aňtaýan betpygyl bankirleri nazara alyp, olary «şeýloklar» (antisemit aňlatma) hökmünde häsiýetlendirdi.
Ol biraz soň munuň o diýen jüpüne düşmedik söz bolandygyny boýun aldy. Şeýle-de ol Birleşen Arap Emirlikleriniň täç geýdirilen şazadasyna, Saud Arabystanynyň daşary işler ministrine, Türkiýäniň prezidentine jaň edip, BAE-niň we Saud Arabystanynyň Siriýadaky «Al-Kaýdany» we «Al-Nusra frontuny» goldamagy, Ankaranyň daşary ýurtly söweşijilere Siriýa geçmäge ýol berşi bilen bagly aýdan sözlerini «aýdyňlaşdyryp», ötünç soramaly boldy.
Ak tamyň sözçüsi Joş Irnestiň ornunda bolup, Baýdeniň köp sanly ýalňyş beýanatlaryny Ak tamyň metbugat korpusynyň öňünde tasa getirmeli bolmanyňa şükür edäýmeli.
'Hormat' ýok
Baýdeniň başlygy, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hem bu ýyl öz garşysyndakylaryň gözlerini tegeleden oňaýsyzlyklardan halas bolup bilmedi. Ol Siriýadaky «Yslam döwletine» garşy söweşmek üçin «entek biziň strategiýamyz ýok» diýen boýun almasy bilen ullakan tupana sezewar boldy. Şeýle-de ol tanymal aýdymçy Aretha Frankliniň hormatyna sözlän sözünde "respect" (hormat) sözüni ýalňyş aýdyp, şeýle-de Ak tamyň Instagramda ýerleşdirilen gysga wideo klibinde harby deňiz güýçleriniň esgerleriniň hormatyna elindäki kagyz kofe gaby bilen salýut berip, respublikanlar tarapyndan “sylag-hormatsyzlykda» aýyplandy.
Patyşalyk «myrryldysy»
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron patyşa alýa Elizabet II barada aýdan sözleriniň ile ýaýranyna «örän gynanandygyny» we munuň üçin «oňaýsyz ýagdaýa düşendigini» aýtdy. Kameron Nýu-Ýorkuň ozalky meri Maýkl Blumberge aýdan sözleri, ýagny şotlandiýaly saýlawçylaryň garaşsyzlyk baradaky referendumda «ýok» diýp ses berendiklerini aýtmak üçin telefon edende, şa aýalyň «liniýanyň aňry çetinde myr-myr edendigi» baradaky belligi üçin utanmaly boldy. Sebäbi onuň bu sözleri ýazga düşüpdir.
'Sen indi meni eşidýäňmi?'
Seniň ýene bir eşitmeli däl habaryň ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wiktoriýa Nuland bilen Birleşen Ştatlaryň Kiýewdäki ilçisi Geoffrey Pyattyň arasynda bolan diýip ynanylýan hususy telefon gürrüňi. Bu gürrüň fewral aýynyň başlarynda, Nuland ABŞ-nyň ukrain krizisini çözmeklige çözgüt gözleşmek tagallalaryna ýolbaşçylyk edýän wagty syzyp çykdy. Ýazgy edilen sesde Nulandyňka meňzeş bir sesiň "F**k the EU" diýýäni eşidilýär. Bu sesiň Nulanda degişlidigi hiç wagt tassyk edilmedi, emma muňa garamazdan, ABŞ-nyň Döwlet departamenti Nuland ÝEB-däki kärdeşleri bilen aragatnaşykda boldy diýdi we, elbetde, habar berlen kommentler üçin ötünç sorady.
Oňlanmadyk ylalaşyk
Ukrainanyň Witaliý Klitçkosy we beýleki oppozisiýa liderleri 21-nji fewralda şol wagtky prezident Wiktor Ýanukowiç bilen krizisden çykmaga gönükdirilen, emma Ýanukowiçe 2014-nji ýylyň aýagyna çenli häkimiýetde galmaga ýol berýän ylalaşyga gol çekenlerinde, belki-de, gowy iş edendirin öýdendirler. Emma Maýdandaky protestler möwjedi we 26 ýaşly Wolodimir Parasýuk sahna çykyp, Klitçkony we beýlekileri «ganhor bilen el gysyşmakda» aýyplady. Ýanukowiç, belki-de gaharly protestçileriň çykyşlaryndan dowla düşüp, şol gije paýtagtdan gaçdy. Klitçko biraz soň Maýdana dolanyp gelip, Ýanukowiç bilen el gysyşany üçin ötünç sorady.
Gitler üstündäki dawa
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini, Kryma rus goşunyny ibermek we biraz soň anneksiýa etmek bilen baglylykda, Gitlere deňemekde azyndan iki tanymal şahsyýet oňaýsyz ýagdaýa düşdi.
Britaniýanyň şazadasy Çarlz, aýdylmagyna görä, Ikinji Jahan urşundan aman gutulan bir ýewreý bilen hususy söhbetdeşlikde «Putin hem edil Gitleriň eden zadyny edýär» diýdi. Orsýetiň Londondaky ilçihanasy bu sözleriň «gözçykgynçdygyny» aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň ozalky birinji hanymy, 2016-njy ýylyň çak edilýän prezidentlige kandidaty Hillari Klinton serişde toplamaklyga bagyşlanan ýapyk çärede Putiniň Krymy anneksiýa etmekdäki tutarygy, ýarym adadaky etniki ruslary goramaklyk barada söz açyp, «bu 30-njy ýyllarda Gitleriň eden zadyna çalymdaş görünýär" diýdi. Biraz soň ol öz aýdan sözlerini anyklaşdyrdy, men göni deňeşdirme getirmeýärin, emma ozal ulanylan şu hili taktikadan öwrenilmeli zatlaryň bardygyny öňe sürýärin diýdi. Putin Klintonyň sözleri barada soralanda özüne hiç hili eglişik etmedi, «aýal bilen dawalaşmazlykdan gowusy bolmaz» diýdi.
Mugyra gelmedik hyzmatdaş
Fewralyň aýagynda Orsýete gaçan we işden gyrakladylan prezident Wiktor Ýanukowiç, Don boýundaky Rostowdan beren interwýusynda, Ukraina barada gürrüň edip, bu krizisi çözmekde Orsýetiň roly baradaky soraga şeýle jogap berdi: "Ukraina biziň strategiki partnýorymyz. Ol şeýle boldy, şeýle we hemişe-de şeýle bolar."
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Owganystanda 4-nji aprelde boljak prezidentlik saýlawlarynyň öňýanyndaky kampaniýanyň gidişinde owgan türkmenleri dalaşgärler bilen duşuşyk geçirdiler. Bu duşuşykda dalaşgärleriň etnik türkmenlere kömek etmegi wada berendigi barada habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myrady Owganystanyň prezidentlik saýlawlarynda dalaş edýän doktor Aşrafgani Ahmedzaý bilen duşuşan owgan türkmenleriň käbirleri bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Fransiýada ýedi adamy öldürmekde aýyplanýan 24 ýaşly fransuz raýatynyň penşenbe güni polisiýanyň operasiýasy wagtynda ölendigi barada maglumat alyndy.
Fransiýanyň içeri işler ministri Klaude Guent şu gün bu jenaýatçylyklarda aýyplanýan Muhammed Merahyň polisiýa garşy ok atyp, öz jaýynyň penjiresinden daşaryk bökende, ölendigini aýtdy. Ony ele salmak boýunça geçirilen gabaw operasiýasy 32 sagat dowam etdi.
Fransiýanyň polisiýasy alžir asylly Muhammed Merahyň şu aýyň dowamynda üç sany harby esgeri, şeýle hem üç sany ýewreý çagasyny we bir ýewreý mugallymyny atyp öldürenlikde aýyplanýandygyny aýdýar.


text:
Ukrain oppozisýasy goldawçylaryny ýekşenbe güni Kiýewde uly ýygnanyşyk geçirmäge çagyrdy.
Oppozisiýa lideri Witaliý Kliçko ukrian halky, özlerine garşy zorluk ulanylandygyna garamazdan, özleriniň syýasy özgerişlik baradaky isleglerini görkezmengi başardylar diýdi.
Şenbe güni Mýunhendäki howpsuzlyk konferensiýasynda çykyp gürlän Kliçko günbatardaky ukrain dostlaryny Ukrainanyň demokratik hereketiniň üstünlikli bolmagyna kömek etmäge çagyrdy.
Şeýle-de ol oppozisiýanyň dartgynlyklary azaltmak maksadyndan ugur alýandygyny aýtdy we häkimiýetleri protestçileriň garşysyna zorluk we terror çärelerini ulanmazlyga çagyrdy.
Ukrainanyň daşary işler ministri Leonid Kožara ähli ukrainalynyň protestçileri goldamaýandygyny, şol sanda ýurduň 8 million çemesi etniki rus raýatlarynyň olaryň tarapynda däldigini aýtdy.


text:
Türkmenistanda käbir ýaşlaryň kämillik ýaşyna ýetip-ýetmän durmuş gurýandyklary, soňundan hem tiz wagtdan aýrylyşýandygy hakynda maglumat gelip gowuşýar.
Umuman, durmuş gurmak we aýrylyşmak meselelerine juda çynlakaý garalýan jemgyýetde beýle ýagdaýlaryň döremeginiň sebäpleri näme? Şeýle çatak hala düşýän ýaşlaryň azalmagy üçin ýaşlaryň özleri näme etmeli? Name edilende munuň öňüni alyp bolar?
Bu soraglara türkmenistanly ýaşlaryň beren jogaplaryny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň. Şeýle-de, aşakdaky teswir bölümimizde hem öz pikirleriňizi, garaýyşlaryňyzy garaşýarys.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Ukrainanyň gündogarynda separatist gozgalaňçylary goldamakda we maliýeleşdirmekde güman edilýän orsýet kompaniýalaryna we raýatlaryna garşy sanksiýalary girizmäge hökümete rugsat berýän kanuna gol çekdi.
Bu kanun Ukrainanyň parlamenti tarapyndan geçen aýda tassyklanypdy.
Kanunda sanksiýalaryň 20 çemesi görnüşi, şol sanda syýahatçylyga gadagançylyk, bank hasaplarynyň doňdurylmagy, söwda ugrundan çäklendirmeler we Ukrainanyň giňişliginden resurslaryň ýa harytlaryň geçirilmegini gadagan etmek ýaly çäreler göz öňünde tutulýar. Kanun sanksiýalar üçin kanun binýadyny döredýär emma sanksiýa girizmeýär.
Ukrainanyň hökümeti çäklendirmelere sezewar edilip bilinjek şirketleriň we şahsyýetleriň sanawyny düzdi. Oňa Orsýetiň 172 raýaty we 65 şirketi girýär.


text:
Anna güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Kiýewde Ýewropa Bileleşiginiň giňeldilmek meselesi boýunça komissary Stefan Fuele bilen geçiren duşugynda Ukrainanyň assosirlenen partnýorlyk ylalaşygyny baglaşmaga bolan islegini mälim etdi.
Bu barada eden çykyşynda ol Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen assosirlenen partnýorlyk baradaky ylalaşyk üçin edilýän talaplaryň hemmesini berjaý etmek ugrunda çalyşjakdygyny nygtady.
Assosirlenen partnýorlyk ylalaşygy islendik ýurda Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda zonasyny döretmäge-de mümkinçilik berýär.
Ýewropa Bileleşiginiň giňeldilmek meselesi boýunça komissary Stefan Fuele şeýle ylalaşyga gol çekilmegi üçin Ukrainanyň şu ýylyň noýabrynda Wilnýusda geçiriljek ýörite sammitden öň Ýewropa Bileleşiginiň edýän talaplaryny doly berjaý etmelidigini belledi.


text:
Hytaýyň Diao Ýinanyň rejissýorlugyndaky «Gara kömür, ýuka buz» filmi Berlindäki kino festiwalynda şenbe güni iň gowy çeper filmleriň arasynda iň ýokary baýraga, «Altyn aýa» mynasyp boldy.
Hytaýly Liao Fan bolsa, bu filmde öňki polisiýa ofiseriniň roluny ussatlarça oýnany üçin, iň gowy aktýor hökmünde, «Kümüş aýy» baýragyny utdy.
Ýaponiýaly Haru Kuroki bolsa, Ýoji Ýamadanyň "Kiçijik jaý" filminde uruş wagtyndaky Tokioda seresap öý hyzmatçysynyň roluny oýnanlygy üçin iň gowy aktirisa adyny aldy.
Amerikaly Richard Linklater Berlinde «Oglanlyk» atly filmi üçin iň gowy režissýor diýen ada eýe boldy.
Wes Andersonyň "Uly Budapeşt Hoteli" atly filmi bolsa, jýuriniň uly baýragyna mynysyp boldy.


text:
Bakuwyň berýän maglumatyna görä, 13-nji martda Azerbaýjanyň serhet gullukçylar Eýrandan ýurduň araçäklerine bikanun geçen bäş ýaragly adamy atyp öldüripdirler. Olaryň Bangladeşiň we Azerbaýjanyň raýatydygy habar berilýär.
Azerbaýjanyň günortasyndaky bu ok atyşyk, öňünden duýduryjy enjam ýurduň araçäklerine sekiz ýa-da 10 çemesi adamyň bikanun geçýändigini kesgitlemeginiň yzýany amala aşyryldy. Bu waka Azerbaýjanyň Ýardymli etrabynyň Daşkend obasynyň golaýynda boldy.
Azerbaýjanyň serhet gullugynyň berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän adamlaryň topary berlen duýduryşlary diňlemän, polisiýa ot açyp başlapdyr.
Şeýle-de, beýanatda ýaragly iki şübheliniň tussag edilendigi aýdylýar.


text:
Amerikan resmileri Nýu Ýork şäheriniň Taýms skwerinde bolan partlatma synanyşygynyň pakistan Talybany tarapyndan planlaşdyrylandygyny görkezýän delilleri ele salandyklaryny aýdýarlar.
Muňa garamazdan, baş prokuror Erik Holder Pakistanda doglan we amerikan raýatlygyny alan Faýzal Şahzadyň bu niýetinden pakistan hökümetiniň habarlydygyny görkezýän hiç zat ýok diýdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton «60 minut» telewizion programmasyna beren interwýusynda pakistan häkimiýetlerini ekstremistlere garşy söweşde has tutanýerlilige çagyrdy.


text:
Owganystanyň günortasynda bomba partlanda, bärsinden dört owgan harbysy heläk boldy, on gowrak adam ýaralandy.
Gandagar welaýatynyň Daman etrabyndan gowuşýan habarlara görä, elde ýasalan bomba awtobusda partlady.
Ýurduň gündogaryndaky Gazni welaýatynda şenbe güni agşam owgan soldaty polýak harby gullukçysyny ýaralap, gaçyp gitdi, ol gözlenýär.
Mundan öň Gilmendiň merkezi Laşgar-Gah şäherinde üç italiýanyň we Italiýanyň ynsanperwer medisina guramasynyň alty owgan işgäriniň saklanandygy, olaryň gubernatoryň janyna kast etmäge taýýarlyk görmekde güman edilýändigi habar berlipdi.


text:
Siz çilim çekmegi goýmak üçin näçe gezek synanşyk etdiňiz? Näçe gezek bu synanşyklar puja çykdy? Her gezek çilimi otlap, onuň ajy tüssesini özüňize soranyňyzda, çilimi taşlamany uly kanagatlanma bilen soňa goýanyňyz ýadyňyzdamy?!
Çilimiň düzüminiň saglyk üçin zyýanlylygy barada mekdep ýyllaryndan bäri gulagymyza guýlup gelinse-de, bu barada köpçülikleýin habar beriş serişdeleri (gazet-žurnallar, telewideniýe, radio, hünärmenler tarapyndan beýan edilýän mowzuklar), internet hem degerli maglumatlary ýetirse-de çilim çekýänleriň sany azalyberenok.
Islendik çilimiň gapyrjagynda: "Saglygy goraýyş ministrligi duýdurýar: Çilim çekmek saglyk üçin howplydyr!" diýen ýazgysyna asla üns berýän hem ýokmyka diýýärin!
Özüňe çekilýän çilim tüssesiniň dem alyş ýollarynyň nemli bardasyny ýakyp, öz düzüminde ýaramaz himiki maddalary (benzpiren, nitrozamin, bogujy gazy, gurum bölejikleri) saklaýanlygy sebäpli, agyz we öýken düwnüginiň (ragyň), öýkeniň dowamly keselleriniň beterlemeginde ýokary töwekgelliligini döredýändigini aýtmak zerurdyr.
Ýürek-damar keselleriniň hem geçişini ýaramazlaşdyrmakda çilim çekmäniň orny uludyr. Lukmanlar käbir ýagdaýlarda çilimkeşlik bilen jynsy gowşaklygyň hem arabaglanşygynyň barlygyny subut edýärler.
Aýallaryň uzak wagt çilim çekmegi ýa-da çilim tüssesinden dem almagy (passiw çilimkeşlik) bolsa soňundan önelgesizlige getirip bilýändir.
Çilim çekilende oňa bolan ruhy we fiziki garaşlylyk döräp biler. Ruhy garaşlylykda adam, çilim çekýän adamlaryň arasyna düşende, stress, nerw dartgynlylygy ýagdaýda, öz akyl zähmetini has işjeňleşdirmek maksady bilen çilime ymtylyp biler.
Adamda belli bir endik, çilim çekmek endigi döräp, ol şonsuz göwnejaý ýaşap bilmeýär. Şonuň ýaly ýagdaýda adam çilim çekmäge bahana gözläp ugraýar. Söhbetdeşlikde, wagt geçirmek üçin hem çilim çekmäge ymtylyp biler.
Fiziki garaşlylykda bolsa bedeniň nikotine bolan isleginiň güýçlüdigi sebäpli, adam işinde hem ünsüni jemläp bilmeýär, iýmitlenme, ukynyň alynmagy, dynç alma ýaly wajyp ýaşaýyş endikleri gaýra süýşürilýär. Adam çilim çekmek barada pikir edip gezýär, onuň ünsi bozulýar, käbir ýagdaýlarda bolsa gamgynlylyk hem ýüze çykyp biler.
Gündelik aladalar bilen ylgap barşymyza, elimize çilim alyp otlanymyzda biz: "Men näme üçin çilim çekýärin? Ondan maňa nähili peýda bar?" diýip oýlanyp hem ýetişmeýäris. Ýöne aňymyzda bolsa çilim çekmegi bes etmelidigini düşünýäris, ýogsam...
Geliň, bu endikden azat bolanymyzda biziň bedenimizde nämeleriň bolup geçjekdigine syn edeliň:
8 sagatdan soň
- ganda uglerodyň okisiniň mukdary kadalaşýar;
- ganda kislorodyň kadaly mukdary emele gelýär.
24 sagatdan soň
- ýüregiň infarktynyň ýüze çykma töwekgelçiligi peselýär.
48 sagatdan soň
- nerw süýümleriň ösmegi güýçlenýär;
- ys alyş we tagam duýuş duýgularymyz gowulaşýar;
- ýöreme ýeňilleşýär.
Bir hepdeden
- ýüzüň reňki kadalaşýar, ol tämizlenýär, dem almada duýulýan ys ýa-da deriniň, saçlaryň ýaramaz ysy ýitýär.
2 hepdeden – 3 aýdan
- umumy gan aýlanyş kadalaşýar;
- öýkeniň dem alyjylyk ukyby 20-30% artýar;
- jynsy işjeňlik ýokarlanýar (geň galaýmaly!).
6 aýdan
- ýürek urma kadalaşyp, siziň sport bilen meşgullanma görkezijileriňiz gowulaşýar;
- fiziki işjeňligiňiz artyp, çalt ylgamaga, ýüzmäge, ýöremäge islegiňiz dörär.
7 – 9 aýdan
- dowamly üsgülewük, demiň gysmagy, çalt ýadamaklyk ýitip gider;
- öýkeniň nemli bardasy täzeden dikeldilip, onuň nemi aýyrmaga, dem alyş ýollary arassalamaga we ýokançlyklara garşy durmaga ukyby artar.
Saglygyňyza haýpyňyz gelip hem-de uzak we sagdyn ýaşamagyň aladasyny edip çilimi goýmakçy bolsaňyz – Biz Size sabyrlylyk arzuw edýäris!
Eger Siz öz erjelligiňize daýanyp, çilimi özbaşdak taşlap bilseňiz ol has hem gowy bolar. Ýöne çilimkeşligiň hem neşe garaşlylygyna degişli keseldigi sebäpli, hemmelere çilimi özbaşdak goýmak başartmaýar.
Çilimi goýmaklygy diňe Siziň ÖZÜŇIZ ýüregiňize düwmeli! Eger Siz ony halaýan gyzyňyzyň, aýalyňyzyň, ejeňiziň, dostuňyzyň haýyşy bilen taşlaýan bolsaňyz, onda, gowusy, başlamaň. Barybir, birnäçe wagtdan Siz ýene çilimi eliňize alarsyňyz.
Çilimkeşlikden özbaşdak dynyp bilmeýän adamlar üçin häzirki zaman lukmançylygynda köp dürli usullar işlenip düzüldi. Iň köp ulanylýan usullaryň üstünde gysgaça durup geçmek peýdaly bolarmyka diýip pikir edýärin.
Derman serişdeleri – olaryň içinde bedene nikotiniň täsirine meňzeş täsir edýän dermanlar gerdejik, suwuklyk görnüşde, çeýnelýän sakgyç görnüşde (meselem, Şwesiýanyň önümi bolan "Nikorette" sakgyjy) degişlidir.
Ondan başga-da, çilime ýigrenç döredýän derman serişdeleri hem ulanylýar. Düzüminde narpyzyň ýapraklarynyň tozuny we batgalyk air köküni saklaýan "Korrida-plýus" serişdesi şuňa mysal bolup biler. Agzyňy tanin, lýapis saklaýan suwuklyklar, ýylanlyja otuň köküniň gaýnatmasy bilen hem çaýkamak şonuň ýaly netijäni berip biler.
Çilime bolan islegi (abstinent alamaty) ženşen otunyň spirtli ergini, limonnik, rodiola, apilak, pantokrin ýaly serişdeler peseldip bilerler.
Iňňe bilen bejergi – beden reflekslerine täsir etmek arkaly geçirilýän bejergi bolup, häzirki wagtda giňden ulanylýandyr. Bu usulda çilimkeşligiň beýnide emele gelen endikdigi göz öňüne tutulyp, şol çilim çekmek endiginiň "ýazylan" bölegini "dargatmak" göz öňüne tutulýandyr.
Psihoterapiýa (ruhy ýagdaýa täsir etme) usullary – çilimkeşlige hemişelik ýigrenji döretmäge gönükdirilen usullardyr. Ol usullara toparlaýyn psihoterapiýa, autotrening, gipnozyň täsiri degişli edilýär. Häzirki wagtda, şol usullara ýakyn kodirleme (bekleme) usuly hem giňden ulanylýar. Bu usul arkaly beýniniň neşe merkeziniň işi togtadylýandyr.
Psihoterapiýa bejergisiniň usullary köp dürli bolup, olaryň hersi adamyň ruhy ulgamyna dürli tarapdan täsir edýändir.
Häzirki wagtda, çilimkeşlige garşy göreşde Allen Karranyň (dünýäde meşhur "Çilimi goýmaklygyň ýeňil usuly" kitabyň awtory), G. Siçkonyň, B. Ždanowyň, M. Konobeýewskiniň, Pol Makkeniň, T. Mamedowyň, I. Baçiniň usullary netijeli ulanylýandyr.
Çilimi taşlamakda ulanylýan bejeriş usullary dogrudan hem kändir.Ýöne oňa garamazdan, bejergiden soň, 100 adamdan diňe 40 adam (!) çilimini goýýandyr.
Çilimi taşlamakda hemme derman serişdelerini, usullaryny ulanmazdan öň, Siziň öz-özüňize bolan erkiňiziň güýçlüdigine düşünmek wajypdyr.
Bu babatda çilimi taşlamaga ymtylýan adamlara psihologlar birnäçe peýdaly maslahatlary berýärler:
- Diňe özüňiziň saýlap alan günüňiz çilim çekmegi bes ediň. Şol günden öň hem, soň hem bu işi başlaýjy bolmaň.
- Eger Siz günde 20 gezek çilim çekýän bolsaňyz, günde 20 gezek çilim çekmäge güýçli islegiň dörejekdigine taýyn boluň. Eger isleg ýüze çykmaýan bolsa, oi siziň ony ýüze çykarman ýaşyrýandygyňyzdan şaýatlyk edýär. Beýle etmäň! Islegiňiziň bardygyny boýun alyň. Eger şeýle etmeseňiz, ejizleme pursatynda ol islegleri kanagatlandyrmaga synanşyklaryň döremegi mümkin.
- Siziň saýlamaga mümkinçiligiňiziň bardygyny unutmaň. Her gezek çilime isleg dörände, öz-özüňize: "meniň çilim çekesim gelýär" diýip dogryňyzy aýtmagyňyz gerekdir. Eger isleg dörese, boş ýere gidip bu barada gaty gygyryp hem aýdyp bilersiňiz. Soňundan hem: "Men çilim çekmezligi saýlaýaryn" diýip aýtmak üçin güýjüňizi toplaň. Siz hemişe çilimi çekmekligi ýa-da çekmezligi saýlap bilersiňiz, ýöne hemişe çekmezligi saýlaň. Iň esasy – 20 gezek hem dogry netije çykarmakdyr. Wagtyň geçmegi bilen çilim çekme islegi azalyp, ýitip gider.
- Hemişeki bolşy ýaly, ýanyňyza çilimi we otluçöp gabyny alyň. Siziň hemişe saýlamaga mümkinçiligiňiziň bardygyna göz ýetirersiňiz. Çilimi siziň eliňizden hiç kimiň almaýanlygyny ýatda saklaň. Adam isleýän zadyndan mahrum bolanda, onda gaharjaňlyk we gamgynlylyk duýgusy döräp biler. Siz hem şonuň ýaly duýguny başdan geçirip bilersiňiz. Şonuň ýaly bolanda: "Çilim çekme mümkinçiligi mende bar. Ondan meni hiç kim mahrum edenok. Meniň çilim çekesim gelýär. Ýöne men çekmezligi saýlaýaryn" diýip özüňize aýtmagyňyz möhümdir.Diňe şol pursat bilen ýaşaň, 5 minutdan nämäniň boljakdygyny aýtmakdan saklanyň.
- Çilim çekmezligi niýet edinen her pursatyňyz, ýaramaz endikden saklanmagyň peýdaly taraplary barada pikir ediň. Öz saglygyňyza nähili zyýan ýetirip biljekdigiňiz barada pikir ediň.
- Çilim çekmekligiň hiç zat bilen öwezini dolmaň.Bu hem öz islegiňizi basyp ýatyrdygyňyz bolýar. Çilimi goýmak üçin ýygy ýa-da kän iýmegiň, sakgyç çeýnemegiň, uzak ýatmagyň, alkogol içgileri köp içmegiň, dyrnagyňyzy iýmegiň, çigit çigitlemegiň asla geregi ýokdur. Onuň üçin öz adaty ýaşaýyş endikleriňizi üýtgetmek hem gerek däldir.
- Çilimi çekmeklige getirjek durmuş ýagdaýlaryndan we çilim çekýän tanyşlaryňyzdan hem gaça durmagyň geregi ýokdur. Eger bir çaşka ýiti taýynlanan kofe size çilimi ýada salýan bolsa, gowy zat. Çilim çekme isleginiň döränligine garamazdan, kofe içiň. Özüňiziň hemişe dogry çözgüdi saýlap bilýänligiňize buýsanyň.
- Çilimkeşligiň endikdigini ýatda saklaň. 5 ýyldan soň hem agza salnan ýekeje çilimiň hemme çeken zähmetiňizi puja çykarjakdygyny bilmek zerurdyr.
Galyberse-de, çilimi diňe Siz taşlaňzok. Çilimi hiç haçan ele almazlyk maksady bilen, her ýyl Ýer togalagynda millionlarça adamlar taşlaýarlar. Olar ony başarýarlar. Siz hem başararsyňyz!
Teswirlemeler
Bet oturlyşykdan soň keýpiň öwezini çilim bilen doldurmak ýa-da kellagyry,ýürekgysgynç ýagdaýlar wagtynda çilime ýapyşmagym birhili gowy ýaly görünýär gözüme.
Näme maslahat berýärsiňiz?
Çilim çekmäniň zyýanlydygyny bilip, ony taşlamaga bolan islegiňiziň barlygy begendirýär.
Çilim hem neşe serişdelerine degişli bolansoň, ondan dynmak hem ilki bilen adamynyň öz islegine, erkine, gaýratyna bagly bolýar.
Belli bolan derman serişdeleri, usullar wagtlaýyn netijäni berip biler. Çilimi taşlamany özüňize maksat ediniň. Özüňize bu işde ruhy hemaýatkäri – dostuňyzy, gowy görýän gyzyňyzy, aýalyňyzy, işdeş ýoldaşyňyzy tutunyň. Eger çilimi goýmagy dostuňyz, işdeşiňiz, goňşyňyz bilen başlasaňyz has hem ýeňil bolar. Çilimi goýýan döwrüňizde, belki onuň ýerine peýdaly we öz gyzygýan zatlaryňyz bilen meşgullanarsyňyz. Meselem, sport bilen meşgullanmak, küşt oýunlary bilen gyzykma, daşary ýurt dilini öwrenmek...
Çilimsiz geçiren her hepdäňiziň soňunda, özüňize kiçijik baýramçylyk edip, kiçijik sowgat ediň. Bu Sizi soňky „ýeňişlere“ höweslendirer. Hemme zadyň diňe Size baglydygyny unutmaň!
Gaty ýerlikli ýazylan makala. Çilimkeşler, saglygyňyza haýpyňyz gelsin. Öz eliňiz bilen bedeniňizi zäherläp, her hili keselleri gazanmaň. Nikotin tüssesiniň bedene getirýän zyýanyny dykgat bilen okap, degerli netije çykaryň. Erkiňizi öz eliňizde saklaň, howada ýitip gidýän „tüssä“ aldyrmaň!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýakynda paýtagt Aşgabadyň “Älem” medeni dynç alyş merkezinde ýüzlerçe mekdep okuwçysynyň hem gatnaşmagynda Täze Ýyl arçasynyň yşyklandyrmak dabarasy bolup geçdi.
Türkmen telewideniýesinde şol mekdep okuwçylaryň howanyň sowukdygyna garamazdan, arçanyň daş-töwereginde şadyýan aýdym aýdyp, tans edýändigi görkezildi.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda şeýle dabaralara mekdep okuwçylarynyň howanyň sowuk ýa-da yssydygyna garamazdan mejbury ýagdaýda gatnaşdyrylýandygy aýdylýar.
Ahal welaýatynyň mekdep okuwçylardan Aýna köpçülikleýin çärelerden ýadandygyny, başarsa şeýle çärelerden galmaga synanyşýandygyny aýdýar.


text:
19-njy sentýabrda BMG-de migrantlaryň we bosgunlaryň giň derejede göçürilmegi meselesi boýunça sammit açylýar.
Ikinji Jahan Urşundan soň öz öýlerini terk etmäge mejbur bolanlaryň sany boýunça iň uly migrant krizisini başdan geçirýän dünýä ýurtlarynyň liderleriniň BMG-niň 193 ýurdunyň gatnaşmagyndaky deklarasiýany kabul edip, bosgunlaryň we migrantlaryň adam hukuklaryny goramak üçin hereketleri sazlaşdyrmagyna garaşylýar.
Emma adam hukuklary boýunça toparlar dokumenti ret etdiler we onuň hökmany bolmadyk häsiýetlidigini we zerur bolan halkara çäreleri öz içine almaýandygyny aýtdylar.
Häzirki wagtda Siriýadaky konflikt ýaly ýagdaýlardan, repressiýalardan, garyplykdan gaçyp, dünýäde göçüp ýören adamlaryň sany 65.3 milliona ýetdi, olaryň 21 milliony bosgunlar.
Dünýä derejesinde bosgunlaryň ýarsyndan gowragyny saklaýan sekiz ýurduň düzümine Türkiýe, Pakistan, Liwan, Eýran, Efiopiýa, Iordaniýa, Keniýa we Uganda girýär.


text:
Orsýetde iki ýyla golaý wagtlap tussaglykda saklanan ukrainaly pilot Nadia Sawçenko ukrainalylar isleýän bolsa özüniň prezidentlige dalaş etmäge taýýardygyny aýtdy.
Sawçenko bu barada tussaglykdan boşadylmagynyň yzýany 27-nji maýda Kiýewde geçirilen ilkinji metbugat-konferensiýasynda aýtdy.
Sawçenko gündogar ukrainada tussag edilen iki sany orsýetli bilen çalyşylmagyndan soň boşadylyp, 25-nji maýda irden Kiýewe barypdy.
Orsýet mart aýynda Sawçenkony gündogar Ukrainada iki sany orsýetli žurnalistiň ölümine gatnaşykda aýyplap, 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Sawçenko aýyplamalary ret edýär.
Sawçenko 27-nji maýda geçirilen metbugat-konferensiýasynda özüniň harby pilot işine dolanyp barmak isleýändigini, emma Ukraina üçin zerur bolan islendik işi etmäge, şol sanda prezident bolmaga-da taýýardygyny aýtdy.
Orsýetiň Sawçenkony tussag etmegi Kiýew we Günbatar tarapyndan berk tankyt edilipdi.


text:
12-nji oktýabrda Ahal welaýatynyň Akbugdaý etrabynda “Bereketli zaman” şäherçesiniň açylyş dabarasy boldy. Oňa prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşyp, täze ýaşaýyş jaýyny alan daýhanlar bilen söhbetdeş boldy.
Bu täze şäherçede oba ýaşaýjylary üçin ähli döwrebap we amatly şertler döredildi diýlip, resmi metbugatda habar berilýär. Emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan käbir türkmenistanlylar öňden bar obalara döwlet tarapyndan ýeterlik derejede üns berilmeýändigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň ýurduň çetki sebitlerine ýygy-ýygydan sapar edýän habarçysy Soltan Açylowa merkezden daşdaky obalar barada gürrüň berdi.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda gurlup, ulanmaga berlen ençeme desganyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Şol bir wagtyň özünde, ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda Aşgabatdan Balkan welaýatyna uzap gidýän asfalt ýoluň gurluşygynyň indi ençeme ýyl bäri doly tamamlanmaýandygy habar berilýär.
Bu ýagdaýyň bolsa, ýolagçylara we sürüjilere käbir bökdençlikleri döredýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy Aşgabat-Balkanabat asfalt ýolunyň häzirki ýagdaýy barada geçen hepdäniň ahyrynda bu welaýata sapar eden habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti we goşun serkerdebaşysy G.Berdimuhamedow ýurduň içeri işler ministri Isgender Mulikowyň polisiýanyň general-maýory adyny polisiýanyň polkownigi adyna çenli peseltmek barada permana gol çekdi.
Bu permanda Mulikowyň “öz garamagyndaky gulluklaryň işine talabalaýyk ýolbaşçylyk etmän”, “jemgyýetçilik tertip-düzgüniň gowşamagyna ýol berendigi we işinde kemçilikleri goýberendigi” aýdylýar.
Şeýle hem, prezidentiň bu baradaky permanynda içeri işler ministri Isgender Mulikowyň ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmedik halatynda, eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygyny oňa duýdurmaly diýlip hem bellenilýär.
Emma Mulikowyň goýberen bu kemçilikleriniň nämeden ybaratdygy barada welin anyk maglumat berilmeýär.


text:
Balaryçylyk
Balaryçylyk-azyk meselesini çözmekde beyleki iýmitler bilen bir hatarda uly ähmiýete eýedir, bal arysy 2 sany funksiýany ýerine ýetirýär:
- Balarylary ösumliklerin güllerini tozanlandyrmakda ägirt uly ähmiýete ýetirýär.
- balarylary gymmatly azyk omümlerini: ary balyny, mumy, ary zäherini, ary şepbigini (propolisi), tozanjyk, ene ary süýdüni öndürýär. Balary önümleri adam uçin ýeke iýmit bolman, olar möhüm derman, berhiz, kosmetiki serişdedir.
Meňzeş makalalar[üýtget | edit source]
- Düýedarçylyk
- Maldarçylyk
- Gylýalçylyk
- Balykçylyk
- Balaryçylyk
- Guşçulyk
- Ýüpekçilik


text:
Öz gazyny Russiýa, Eýrana, Hytaýa ýerleýändigini nygtap, döwlet Baştutany Türkmenistanyň gaz eksportyny diwersifikasiýalaşdyrmak barada iş alyp barýandygyny aýtdy. Milletiň Lideriniň bellemegine görä, Türkmenistan Hytaýa her günde 10 milliard kubmetr tebigy gaz iberýär we häzirki günde ýene goşmaça 25 milliard ibermegi ýola goýmagyň üstünde işleýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň: “Hazar deňzi bilen baglanyşykly mesele barada aýdylanda, men köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine biziň hiç haçan ýewropa ugruny gün tertibinden aýyrmandygymyzy we aýyrmajakdygymyzy aýdasym gelýär. Häzir biz Azerbaýjan hem Türkiýe bilen üçtaraplaýyn gepleşikleri alyp barýarys. Biz umumy ylalaşyga geleris diýip umyt edýärin, munuň özi ýewropa ugruny amala aşyrmagyň ýolunda ýene bir ädim bolar” diýen sözlerini RIA nowosti getirýär.
Moldowanyň Prezidenti öz gezeginde gepleşikleriň barşynda taraplaryň energo howpsuzlygynyň üpjün edilmegine aýratyn üns berilendigini belledi. “Biz Hazar deňzi sebitinde Türkmenistanyň gatnaşmagynda energetika taslamalaryny amala aşyrmagyň meselelerini ara alyp maslahatlaşdyk. Biz iki ýurduň hünärmenleriniň gatnaşmagynda bu ugurda iş alyp barmagy dowam etdirmegi ylalaşdyk” diýip, Moldowanyň baştutany aýtdy.


text:
2012-nji ýylyň Parhatçylyk boýunça Nobel baýragy, kontinenti birleşdirmekdäki uzak wagtlyk tagallasy üçin, Ýewropa Bileleşigine berildi.
Bu habar anna güni, Norwegiýanyň Nobel komitetiniň başlygy Torbýörn Ýagland tarapyndan, Osloda yglan edildi:
“Bileleşik we onuň mirasdarlary altmyş ýyldan gowrak wagt bäri Ýewropada parahatçylygyň we ýaraşygyň, demokratiýanyň we adam hukuklarynyň dabaralanmagyna goşant goşdular” diýip, ol aýtdy.
Bu baýrak Ýewropa Bileleşigine öz taryhyndaky iň uly maliýe krizisi bilen ýüzbe-ýüz bolan we agza döwletleriniň bir toparynyň çökgünlige düşen wagty berilýär.
Durnuklaşdyryjy rol
Norwegiýanyň Nobel komitetiniň beýanatynda Ýewropa Bileleşiginiň “çynlakaý ykdysady kynçylyklara we düýpli sosial tolgunyşyklara” gabat gelnen mahalynda oýnan “durnuklaşdyryjy” roluna üns bermekçi bolnandygy aýdylýar.
Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompeý Nobel baýragy bilen sylaglanmak bu Bileleşigiň “taryhdaky iň uly parahatçylyk dörediji” hökmünde ykrar edilmegi boldy diýdi.
Ýewropa parlamentiniň prezidenti Martin Şulz bolsa, “Ýewropa Bileleşigi Balkanlardan Kawkaza çenli aralykda demokratiýa we ylalaşyk üçin ugur görkeziji maýak bolup hyzmat edýär” diýdi.
Ýewropa Komissiýasynyň sözçüsi Pia Ahrenkilde Hansen Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde bu baýragy “ullakan arka kakma” diýip atlandyrdy.
“Häzirki wagtda, Ýewropa Bileleşiginiň ägirt uly sanaglara döz gelýän mahaly, biziň parahatçylyk proýektimiziň dünýäni ruhlandyrýandygynyň we munuň jahana umyt yşaratyny berip bilýändiginiň boýun alynmagy we ykrar edilmegi ajaýyp bir pursat boldy” diýip, ol aýtdy.
Uruşdan parahatçylyga geçiş
Norwegiýanyň Nobel komiteti Ýewropa Bileleşigi Ýewropa uruş kontinenti bolmakdan parahatçylyk kontinenti bolmaga geçmeklige ýardam berdi diýdi.
Komitet ÝB-niň Ikinji Jahan Urşundan soň, ýetmiş ýyl içinde üç gezek urşan Fransiýa bilen Germaniýanyň arasynda ýaraşyk baglaşylmagy ugrunda eden işlerine ünsi çekdi.
“Bu gowy maksatly tagallalar we ikitaraplaýyn ynam döretmek arkaly taryhy duşmanlary hem ýakyn hyzmatdaşlara öwrüp bolýandygyny görkezýär" diýip, beýanatda aýdylýar.
Komitet ÝB-ni 1980-nji ýyllarda, awtoritar režimleri ýykylandan soň, Ispaniýa, Portugaliýa we Gresiýa bilen eden hyzmatdaşlyklary üçin öwdi.
“Gündogar we Günbatar arasyndaky bölünişik aglaba ýagdaýda soňuna getirildi, demokratiýa güýçlendi, etniki esasdaky konfliktleriň köpüsi çözüldi» diýip, beýanatda aýdylýar.
Komitet ÝB-niň ýaraşdyryjy işiniň häzir Balkan ýurtlaryna geçendigini, Horwatiýanyň geljek ýyldan agzalyga alynmagy, Montenegro bilen agzalyk gepleşikleriniň açylmagy, Serbiýa kandidatlyk durumunyň kepillendirilmegi bilen, Balkanlarda ýaraşyk prosesiniň güýçlendirilendigini belleýär.


text:
Türkmen häkimiýetlerine graždanlaryň üç arkasy barada maglumat näme üçin gerek? Ol ilat üçin nähili kynçylyklar döredýär? Bu sapar şu temanyň üstünde durarys.
Söhbetdeşlige Aşgabatdan žurnalist Aşyrguly Baýryýew, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow gatnaşýar.
Programmanyň dowamynda türkmenistanly diňleýjilerimiziň gozgaljan mesele boýunça pikir-garaýyşlary bilen hem tanyşdyrarys.
Gepleşigi Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” gepleşigini diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Owganystanyň Goranmak ministrligi demirgazyk Owganystanda ýolagçy awtobusy bilen ýük maşynynyň çakyşmagy netijesinde azyndan 43 adamyň ölendigini aýtdy.
25-nji dekabrda ýaýradylan beýanatda 24-nji dekabrda Samangan welaýatynda bolan ýol hadysasynda ölenleriň arasynda aýallaryň we çagalaryň hem bardygy aýdylýar.
Awtobus paýtagt Kabuldan Mazari-Şerife barýan 50-den gowrak ýolagçyny alyp barýan eken.
Heläkçilik Samanganyň Hazrat soltan etrabynda bolupdyr. Goranmak ministrligi bu hadysada 17 adamyň ýaraly bolandygyny aýtdy.


text:
Belarusyň paýtagty Minskide we ýurduň beýleki şäherlerinde çarşenbe güni giçlik geçirilen demonstrasiýalarda tussag edilen 150 töweregi adamyň üstünden sud diňlenişikleri başlandy.
Minskide bäş aktiwiste huligançylykda aýyplama bildirilip, 10 günden 15 güne çenli türme tussaglygy berildi. Salihorsk şäherinde dört aktiwist, şol sanda atasy bilen iki ogul, 6 günden 15 güne çenli türme tussaglygyna höküm edildi. Başga-da onlarça aktiwiste pul jerimesi salyndy. Şeýle-de munuň bilen baglylykdaky beýleki sud diňlenişikleri öňümizdäki hepdede geçiriler.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton, Wengriýanyň parlamentinde çykyş edip, eýýäm demokratiýany ornaşdyran döwletler “Ýakyn Gündogarda we Demirgazyk Afrikada ýaňy özgerip başlaýan demokratiýalar bilen özleriniň tejribelerini paýlaşmalydyrlar. Şeýle-de olar Belarusda, Liwiýada we dünýäniň beýleki künjeklerinde köçelere çykýanlara öz raýdaşlyklaryny görkezmelidirler” diýip, belledi.
Budapeştdäki çykyşyndan soň Hillary Klinton Litwanyň paýtagty Wilnýusa gitdi. Geçen hepde Amerikanyň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Maýkl Pozner öz çykyşynda Hillary Klinton Wilnýusda geçirjek gepleşikleriniň dowamynda ýewropa ýurtlaryny Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukoşenkonyň hökümetine basyşy artdyrmaga çagyrjakdygyny aýdypdy.
Çarşenbe güni Minskide geçirilen demonstrasiýalarda 1,000 töweregi adam köçelere çykdy.
Çarşenbe güni Belarusda geçirilen demonstrasiýalarda 1,000 töweregi adam köçelere çykyp, özleriniň nägileligini, hiç bir şygarsyz, diňe el çarpyşmalar bilen bidiripdiler. Ýurduň polisiýasy köçeleri ýapyp, protestçileriň ýörişini böwetlemek ýaly çäreler bilen demonstrasiýanyň öňüni almaga taýýarlyk görüpdi.
Bu demonstrasiýalaryň bäşinji hepdesidir. Protesti gurnaýjylar her hepdäniň çarşenbe güni Lukoşenkonyň awtoritar hökümetine garşy protestleri geçirmäge çagyrýarlar. Şeýle-de şu hepdäniň ýekşenbe güni, Belarusyň Garaşsyzlyk günine gabatlanyp, uly ýörişiň geçirilmegine garaşylýar.
Belarusdaky syýasy dartgynlylyk, ýurduň häzir ýüzbe-ýüz bolýan ykdysady çökgünliginden hem barha ýitileşýär. Maliýe krizisiniň fonunda adaty belaruslylar pullary üýşürmäge we esasy azyk-harytlary toplamaga başladylar.
Çarşenbe güni Orsýet Belarusyň öz bergisini wagtynda tölemeýändigini aýdyp, bu ýurda satýan elektrik energiýasyny kesipdi. Orsýetiň «Inter RAO UES» elektrik korporasiýasynyň metbugat wekili Belarusa eksport edilýän elektrik energiýasynyň ýakynda täzeden berlip başlanmagynyň mümkindigini aýtdy.
Çarşenbe güni Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň eýeçiligindäki NTW telekanaly Lukaşenko garşy geçirilýän protestler barada dokumental film görkezipdi. Onda, hususanda, şeýle epizodlar getirilýär: “Minskiniň köçelerine oppozisionerler däl, eýse adaty raýatlar çykýar. Olar şygarlary ýaňlandyranoklar, syýasy talaplary öňe sürmeýärler. Adamlar Belarusda ýaşamaga serişdeleriniň galmandygy üçin köçelere çykýarlar”.


text:
Pakistanyň hökümeti Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy diýip güman edilýän hüjümi ýazgardy. Ýekşenbe güni Pakistanyň durnuksyz territoriýasyna amala aşyrylan bu howa hüjüminde alty adam öldi.
Pakistanyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, ýurduň Şawal territoriýasyndan goňşy Owganystana geçip barýan adamlara howadan raketa hüjümleri amala aşyrylypdyr. Maglumata görä, şol adamlaryň söweşijidiginden gümän edilýär.
Duşenbe güni Pakistanyň daşary işler ministrliginiň metbugat wekiliniň ýaýradan maglumatynda, “bir taraplaýyn amala aşyrylýan hüjümler Pakistanyň özbaşdaklygynyň we territorial bütewiliginiň bozulmasy” diýip bellenýär.
Pakistanyň demirgazygyndaky Weziristan territoriýasy pakistanly, owganystanly we "Al-Kaýda" bilen ilteşikli söweşijileriň buky ýeri hasaplanýar.
Iýun aýynda Nawaz Şarif premýer-ministr wezipesine girişeli bäri, bu Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň howa zarbasy diýip güman edilýän dördünji hüjümdir.
Nawaz Şarif hüjümleriň derhal bes edilmegine çagyryş etdi.


text:
Neşe saklanlykda aýyplanyp, üç ýyl türmede oturan döwründe agyr şertlere duçar edilendigi üçin Rahmatullo Nazarow soňra azatlykda adalatyň gözlegine çykdy. Hut şoňa görä-de, ol adam hukuklary boýunça Strasburgdaky Ýewropa suduna ýüz tutdy.
Ýewropa sudy 29 ýaşly Nazarowyň türmede azatlygynyň we şahsy howpsuzlygynyň bozulandygy bilen ylalaşyp, Orsýetiň oňa 18 müňden gowrak ýewro jerime tölemelidigi dogruda karar çykardy. Nazarowyň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmagyna görä, suduň karary onuň adalaty we öz at-abraýyny dikeltmek ugrundaky aladalarynyň diňe ilkinji ädimidir.
“Ozal maňa ýeňsesini öwren adamlar indi meniň ýanyma gelip, biz seniň sudda utandygyňy radionyň habarlaryndan eşitdik. Biz seni gutlaýarys we ötünç soraýarys. Sen barada erbet pikir edendigimiz üçin bagyşla” diýdiler. Bu meniň ilkinji ýeňşim boldy” diýip, Nazarow aýdýar.
6 ýyl garaşdy
Nazarow özüniň “ilkinji ýeňşine” alty ýyl garaşmaly boldy. Ol 2004-nji yylyň aprelinde neşe saklanlykda aýyplanyp Orsýetde tussag edilende, onuň aspiranturany tamamlamagyna bary-ýogy üç aý galypdy. Rahmatullo mal doktory bolmalydy. Emma Moskwadan 200 kilometr uzaklykdaky Wladimir şäherinde tussag edilende, onyň ähli arzuwlary puç boldy.
Nazarow suda 23 aýlap garaşdy. Ahyry Orsýetdäki sudda Nazarowy neşe söwdagäri hasaplan prokurorlar oňa 9 ýyl jeza berilmegini soradylar. Emma Nazarow az möçberde neşe saklanlykda günälendi we üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Rahmatullo türmede haýbat atmalara, urlup-ýenjilmelere we agyr şertlere duçar edilendigini hem-de özüniň günäsizdigine berk ynanandygyny gürrüň berdi: “Orsýetiň derňewçileri meniň günälidigimi subut etmek üçin näçe jan etseler-de, men özümiň günäsizdigimi bilýärdim. Hut şu hem meniň türmede açlyk, suw ýetmezçiligi ýaly agyr şertlere çydamagyma sebäp boldy we meni halas etdi. Bular maňa juda agyr degdi. Çünki men sowatly maşgalada önüp-ösdüm, aspiranturany okaýardym. Emma türme meni kemsitdi. Ol ýerde käte üç ýa-da dört tussag üçin diňe bir krowat bolardy we biz gezekleşip ýatardyk”.
Ýewropa suduna ýüzlendi
Rahmatullonyň öz at-abraýyny dikeltmek üçin Orsýetiň sudlaryna eden şikaýatlary netije bermedi. Orsýetde adalaty tapyp bilmänsoň, ol ahyrsoňy adam hukuklary boýunça Ýewropa suduna ýüzlendi. Çünki Ýewropa Geňeşiniň agzasy bolan Orsýet bu suduň kararlaryny ýerine ýetirmäge borçly.
Strasburgdaky suduň metbugat wekili bolan Traceý Turner Tretziň biziň radiomyza aýtmagyna görä, Nazarowyň şikaýatynyň esasy bölegi onuň suda çenli saklanan wagtlaýyn tussaghanadaky agyr şertler we onuň arzalaryna Orsýetiň sud häkimiýetleriniň seretmändigi barada. “Jenap Nazarowyň öňe süren delilleri boýunça Orsýet Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça konwensiýasynyň 3-nji we 5-nji maddalaryny bozdy. Şol sebäpli-de Orsýet Nazarowa ýetiren maddy bolmadyk zyýany üçin 15 müň EURO, onuň eden tölegleri we çykdajylary üçin-de 3500 EURO tölemeli” diýip, hanym Tretz aýtdy.
Nazarowyň aklawjysy Mihail Owçinnikowyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, ol we Nazarow suduň kararyndan razy. Owçinnikow Orsýetiň şol puly 90 günüň dowamynda tölemegine garaşýandygyny aýtdy. Rahmatullo 2007-nji yylda türmeden çykansoň, Täjigistana dolandy. Häzir ol maşgalaly we bir gyzy bar. Rahmatullonyň adalaty gözlemek hem öz adyny arassalamak ugrundaky tagallasy boýunça ikinji ädimi Orsýete dolanmakdan we aspiranturany gutarandygy baradaky diplomy almakdan ybarat.


text:
Türkmenistanyň konstitusiýasy beýleki hukuklar bilen bir hatarda din azatlygyny hem kepillendirýär. Ýöne käbir ekspertler dindarlaryň alternatiw harby gulluklarda gullyk etmek, öz dini guramalaryny hasaba aldyrtmak, dini edebiýatlary neşir etmek ýa-da başga ýerlerden getirmek ýaly hukuklarynyň, köplenç, Türkmenistanda berjaý edilmeýändigini aýdýarlar.
Ýakynda Daşoguz şäherinde protestant dinine uýýan Begjan Şirmedowyň öz dini goşgularyny çap etmegine rugsat edilmän, ol organlar tarapyndan soraga çekildi. 13-nji fewralda bolsa Aşgabatda “Ýegowanyň şaýatlary” atly dini akymyň agzasy Akmyrat Nurjanow adaty harby gullukdan ýüz öwrenlikde aýyplanyp, oňa bir ýyl şertli türme tussaglygy berildi. Azatlyk Radiosy bu wakalar barada maglumat ýaýradan Forum-18
habarlar gullugynyň baş redaktory Feliks Körli
bilen Türkmenistandaky din azatlygynyň häzirki ýagdaýy barada söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Körli, ýakynda siziň Forum-18 guramaňyz Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysy, protestant dinine uýýan 77 ýaşly Begjan Şirmedowyň öz goşgular kitabyny çap etdirmegine häkimiýetleriň ýol bärmän, ony soraga çagyrandyklary barada maglumat ýaýratdy. Oňa garşy häkimiýetleriň nähili çäre görendikleri barada sizde maglumat barmy?
Feliks Körli: "Hökümetiň statistiki maglumatynda hasaba alnan dini jemgyýetleriň umumy sanynyň 123-digi aýdylýar. Ýöne şol toparlardan 100-si musulman dininiň ýerli bölümleri".
Feliks Körli:
Häkimiýetleriň oňa garşy nähili çäre görjekdikleri heniz aýdyň däl. Ol öz dini goşgularyny çap etdirmek üçin ilki ýerli çaphanadan sorapdyr şeýle kitaby çap etdirip biljekdigi ýa bilmejekdigi barada. Çaphananyň işgärleri oňa kitabyny arkaýyn çap etdirip biljekdigini aýdypdyrlar.
Ýöne 3-nji fewralda ol öz kitabyny çaphanadan alyp gaýtmak üçin ol ýere baranda, dini işler baradaky ýerli Geňeşiň bir agzasy onuň öňünden çykyp, ony içeri işler organynyň 6-njy bölümine alyp gidipdir. Ol ýerde-de ony alty sagatlap sorag edipdirler we gaýdyp şeýle iş bilen meşgullanmajakdygy baradaky dil hata gol çekmäge mejbur edipdirler. Mundan daşary, içeri işler bölümi onuň işine garalyp gutarylýança, oňa Daşoguz welaýatynyň çäginden çykmaklyga-da gadagan edipdir.
Azatlyk Radiosy: Jenap Körli, mälim bolşy ýaly, protestant dini Türkmenistanda resmi hasaba alnan dinlerden biri. Resmi hasaba alnan diniň agzalaryna häkimiýetler nämüçin şeýle gazaply daraýarlar?
Feliks Körli:
Hawa, protestantlar Türkmenistanda resmi hasaba alnan. Ýöne esasy mesele aýry-aýry şahsyýetleriň dini mazmundaky öz kitaplaryny çap etdirip bilýändikleri ýa bilmeýändikleri bilen baglanyşykly.
Megerem, hökümet beýle kitaplara rugsat bermeýän bolmaly. Umuman, kitap çap etmek meselesinde Türkmenistanda örän berk senzura bar. Raýatlar islendik bir kitaby çap etdirip bilmeýärler. Edil syýasy mazmunly ýa beýleki kitaplar bilen bolşy ýaly, hökümet dini kitaplara-da örän howatyr bilen garaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Körli, umuman, resmi taýdan hasaba alnan dini azlyklaryň ýagdaýy nähili?
Feliks Körli:
Türkmenistanyň hökümetiniň soňky statistiki maglumatynda ýurtda hasaba alnan dini jemgyýetleriň we toparlaryň umumy sanynyň 123-digi aýdylýar. Ýöne şol hasaba alnan toparlardan 100-si musulman dininiň ýerli bölümleri, 12-13 sanysy bolsa Rus prawoslaw dininiň bölümleri, ýakynda katolik dininiňem bölümleri resmi hasab alyndy.
Mundan daşary, Türkmenistanda dürli hili protestant toparlary, Hare Krişna jemgyýeti, Bahaýylar hem bar. Ýöne yslam dininden beýleki hasaba alnan dini toparlaryň aglabasy dürli hili hristian toparlary. Emma resmi hasaba alnan bu dini guramalaryň aglabasyna öz dini edebiýatlaryny çap etmäge ýa-da başga ýerlerden ýurduň içine getirmäge rugsat berilmeýär. Munuň üçin dini guramalar Türkmenistanyň Din işleri baradaky Geňeşinden ýörite rugsat almaly. Ýöne, adatça, häkimiýetler dini kitaplaryň ýurduň içine getirilmegini berk çäklendirýärler.
Azatlyk Radiosy: Jenap Körli, Aşgabatda hasaba alnan şol dini guramalaryň köpüsiniň agzalary beýleki welaýat merkezlerinde we şäherlerde öz ýerli guramalaryny hasaba aldyrdyp bilmeýändiklerini aýdýarlar. Bu ýagdaý barada sizde nähili maglumat bar?
Feliks Körli:
Hakykatdanam, Aşgabatdan beýleki şäherlerde dini guramalaryň ýerli bölümlerini hasaba aldyrtmak işi, adatça, asla mümkin däl. Umuman, haýsydyr bir dine degişli toparlary döretmek ýa olary hasaba aldyrtmak meselesinde Türkmenistanyň raýatlary erkin däl.
Raýatlaryň bu baradaky hukuklarynyň çäklendirilmegi bilen baglanyşykly meselelerde Türkmenistanyň resmileri, adatça, öz hereketleri barada kimdir-birine, aýratynam ýurduň öz raýatlaryna düşündiriş bermelidir diýip hem hasaplamaýarlar.