text:
ÝB bilen Türkmenistanyň dürli ministrlikleridir döwlet edaralarynyň gatnaşmagynda Aşgabatda geçirilýän iki günlük iş seminarynda esasan bilim pudagyna üns berilýär.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar gullugynyň 25-nji martda çap eden maglumatyna görä, bu seminar Ýewrokomissiýanyň “Ýewropanyň türgenleşik fondy” atly topary tarapyndan gurnaldy.
Bu gurama diňe Türkmenistanda däl, dünýäniň ençeme beýleki ýurtlarynda-da iş alyp barýar. Onuň maksady şol ýurtlarda bilim pudagyny reformalaşdyrmaga ýardam etmek.
Britaniýaly professor Peter Jones Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugyna beren interwýusynda Türkmenistanyň bilim pudagy boýunça daşary ýurtlaryň tejribelerinden peýdalanmaga isleglidigini aýtdy: “Men geçen ýyl Nýu Ýorkda geçirilen bir konferensiýa gatnaşdym. Bu ýygnaga Türkmenistanyň bilim ministrliginiň ýokary derejeli wekilleri hem gatnaşdylar. Olar Kolumbiýa Uniwersiteti bilen aragatnaşyk guramaga gaty isleglidigini aýtdylar”.
Professor Jones ÝB bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň arasynda bilim pudagy boýunça alnyp barylýan hyzmatdaşlyk barada ýörite raport taýýarlan alymdyr. Bilim pudagy ÝB-niň 2007-nji ýylda Merkezi Aziýa boýunça kabul eden strategiýasynyň esasy bölegini düzýär.
Oňyn ädimler ädilýär
Britaniýaly synçynyň aýtmagyna görä, Türkmenistanda täze häkimiýet iş başyna geçensoň, ýurt ýolbaşçylary bu pudagy ösdürmek barada aýratyn tagalla edip gelýärler.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem soňky döwürlerde ýewropaly wekiliň öňe sürýän bu pikirlerini tassyklaýjy äheňde çykyş edip gelýär.
Synçylar Berdimuhamedowyň orta mekdepleriň okuw möhletini 9-dan 10 ýyla çykarmagyna, şeýle-de Günbatar ýurtlary bilen bu baradaky hyzmatdaşlygy artdyrmaga synanyşmagyna-da oňyn baha berýärler.
Berdimuhamedow bilim pudagyny ösdürmek barada ýakynda eden çykyşlaryndan birinde şeýle diýipdi: “Ýurdumuzyň bilim we ylym ugruny dünýä derejesine çykarmak, ýaşlarymyzyň sazlaşykly ösmegi, dünýägaraýşynyň giňelmegi üçin ähli şertleri döretmek meseleleri hemişe biziň üns merkezimizde bolar”.
Ýewropanyň goşandy
Türkmenistanyň bilim pudagy boýunça esasy hyzmatdaşlaryndan biri hem Ýewropa Bileleşigidir. Her ýyl onlarça student bilim almak üçin Türkmenistandan Ýewropa gelýär.
Ýewropa bolsa öz nobatynda bilim boýunça Türkmenistanda iki ugurdan iş alyp barýar. Olardan biri türkmen kadrlaryny ýetirşdirmek barada Ýewrokomissiýanyň “Ýewropanyň türgenleşik fondy” atly gurama tarapyndan alnyp barylýan tagallalarydyr. Beýlekisi bolsa Ýewropanyň “TEMPUS” programmasynyň esasynda amala aşyrylýan işlerdir. Bu proýekt boýunça 1997-nji ýylda Türkmenistanda işe başlanyldy.
Ýewrokomissiýanyň “TEMPUS” programmasynyň web sahypasynda çap edilen maglumata görä, bu tagallalaryň çäginde şu güne çenli Türkmenistana 7,5 million ýewro serişde göýberildi.
Üns bermeli problemalar
Emma, muňa garamazdan, esasanam ýokary okuw jaýlary bilen bagly problemalar henizem dowam edýär. Meselem, bu pudaga parahorlygyň aşa ýaýranlygy barada halk arasynda gürrüň bar.
Bu ýagdaýa türkmen ýolbaşçylary hem göz ýetirýän ýaly. Sebäbi Berdimuhamedow Türkmen Milli Dünýä Dilleri Institutynyň rektory bilen bir hatarda käbir beýleki ýokary okuw jaýlarynyň ýolbaşçylaryny parahorlykda aýyplap, ýakynda şeýle diýipdi: “Men elmydama size diýişim ýaly, arassa, halal işläň, wiždanyňyz bolsun, betnebis bolmaň, onsuzam rysgal berip otyra. Şu käriň eýýäm saňa rysgal berip otyrany abraý”
Türkmenistandaky habarçylarymyzyň ýerli ýaşaýjylara salgylanyp berýän maglumatlary hem Berdimuhamedowyň öňe sürýän bu pikirlerini tassyklaýar. Emma näme sebäpdendir bu baradaky problemanyň hötdesinden gelmek türkmen ýolbaşçylaryna başartman gelýär.
“Eýsem, Ýewropa Bileleşigi bu ugurda Türkmenistana ýardam edip bilermi?” diýlen soraga Britaniýaly alym Peter Jones şeýle diýdi: “Ýokary okuw jaýlaryny reformalaşdyrmak gaty çylşyrymly hem syýasy prosesdir. ÝB-niň ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşyklarymyň mende galdyran täsiri – Brýussel bilim sektory boýunça Türkmenistana hödürleýän tekliplerinde gaty serasaply iş alyp barýär. Şeýle-de Brýussel tarapyndan hödürlenýän ähli teklipleri kabul edip-etmezlik, şol ýurtlaryň ýolbaşçylaryna degişli mesele”.
Bilimiň hili
Parahorlyk bilen bir hatarda Türkmenistanyň bilim pudagy boýunça keserip duran beýleki problemalardan biri hem ýokary okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hilidir. Bilim boýunça ekspertler bu barada “Ruhnamany” mysal hökmünde getirýärler.
“Ruhnama” kitaby Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda henizem esasy sapaklardan biri bolup galýar. Şeýle-de, daşary ýurtlaryň tejribelerinden peýdalanmak barada pikiriň orta atylmagyna garamazdan, bu ugurda iş ýüzünde päsgelçilikler hem dowam edýär.
Meselem, türkmen studentleriniň daşary ýurtlara okamaga gitmegi henizem aňsat däl. Gyrgyzystanda ýerleşýän Amerikan Uniwersitetiniň ençeme studentlerine Türkmenistandan çykmaga rusgsat edilmezligi şeýle mysallardan biridir.
Şeýle hereketler Türkmenistanda kadrlaryň ýetmezçilik etmegine sebäp bolýar diýip, synçylar aýdýarlar.


c: text/html

text:
2016-njy ýyl Türkiýe üçin yza gidişlikler we işden boşadylmalar ýyly boldy. Turizm we ykdysadyýet ýaly ýurduň esasy pudaklary çynlakaý zyýan çekdi. 15-nji iýuldaky hökümet agdarylyşygy synanşygyndan soňra, 125 müň adam işden boşadyldy. Türkiýäniň 2016-njy ýyldaky gopgunlygy näderejede?
2016-njy ýylyň 8-nji noýabrynda amerikanlar özleriniň 45-nji prezidentini saýlamak üçin ses bermäge gatnaşýarlar. Halk dalaşgärleri her ştatyň ilat sanyna bolan gatnaşyk bilen sazlaşykly düzülen “saýlaw wekilleri” arkaly saýlaýar. Saýlawda ýeňiş gazanmak üçin, dalaşgäriň umumy 538-den ybarat bolan wekil sanyndan 270 sanysyny almagy zerur. Demokrat partiýasyndan Hillary Klinton, Respublikanlardan bolsa Donald J. Tramp prezidentlige dalaş edýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NATO-nyň ozalky baş sekretary Anders Fogh Rasmussen öz täze işinde, ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň geňeşçisi wezipesinde «howpsuzlygy, ykdysady reformalary we ÝB bilen berk gatnaşyklary güýçlendirmek babatda elinden gelenini» etjekdigini aýdýar.
Rasmussen bu beýanaty 29-njy maýda, Poroşenko onuň wezipä bellenendigini yglan edeninden bir gün soň, feýsbukda etdi.
Poroşenkonyň beýanatyndaRasmusseniň anyk haýsy meselelerde geňeş berjekdigi aýdylmaýar.
Rasmussen gündogar Ukrainadaky «howpsuzlyk ýagdaýyny» «howsalaly» diýip häsiýetlendirýär. Şeýle-de ol Ukrainanyň korrupsiýa garşy göreşmelidigini we reformalary durmuşa geçirmelidigini aýtdy.


text:
Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow çeçen separatistleriniň lideri Doku Umarowyň ölen bolmagynyň mümkindigi barada metbugatda peýda bolan informasiýalary kommentirläp, onuň gözleginiň dowam edýändigini aýtdy.
Kadyrow Umarowyň ölümi barada ýuridik subutnamanyň ýokdugyny belledi.
Umarow terrorizmde, garakçylykda, adam öldürmekde we adam ogurlamakda aýyplanyp, oňa federal gözleg yglan edilipdi.
Umarow 2009-njy ýylyň noýabrynda “Newskiý ekspress” otlusynyň partladylmagynynyň, 2010-njy ýylyň martynda Moskwa metrosynda bolan teraktyň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
9-njy noýabrda Birleşen Ştatlaryň Boston, Los-Anjelos ýaly şäherlerinde müňlerçe demonstrant Donald Trampyň garaşylmadyk ýagdaýda prezident saýlanmagyna garşy protest bildirdi.
Aglaba parahat protestçiler Trampyň dokumentsiz millionlarça immigranty ýurtdan çykarjakdygy barada beren wadasyna, şeýle-de musulmanlara, zenanlara we beýlekilere garşy eden kemsidiji hereketlerine we beýanatlaryna garşy demonstrasiýa geçirip, ýol hereketiniň kadaly ilerlemegini bozup, Trampa garşy plakatlary göterdiler.
Bu demonstrasiýalar Trampyň Demokratlardan garşydaşy Hilari Klintonyň halk Trampa ýurdy “dolandyrmak üçin mümkinçilik” bermeli diýip eden çykyşyna garamazdan geçirildi.
Klinton 9-njy noýabrda eden çykyşynda saýlawlar “biziň halkymyzyň biziň pikir edişimizden has çuňňur derejede bölünendigini” görkezdi diýdi.


text:
Pakistan «Talyban» bilen owgan hökümetiniň arasyndaky parahatçylyk prosesiniň «işledip boljak planyny» düzmäge çagyrdy.
Owganystanyň, Pakistanyň, Birleşen Ştatlaryň we Hytaýyň wekilleri, Kabul bilen «Talybanyň» arasyndaky parahatçylyk gepleşikleriniň esasyny goýmak üçin, Yslamabatda gepleşikleriň üçünji tapgyryny geçirýärler.
«Biziň pikirimizçe, owgan hökümeti bilen talyban toparlarynyň arasyndaky parahatçylyk prosesi üçin gowy işlenip düzülen, hereket edip boljak plan möhüm» diýip, Pakistanyň daşarky meseleler boýunça geňeşçisi Sartaj Aziz 6-njy fewralda başlanan gepleşikleriň başynda aýtdy.
Emma bu iki tarap, on ýyldan hem uzaga çeken uruşdan soň, bir-birinden örän üzňelikde galýar. Owgan liderleri parahatçylyk prosesine goşulmadyk islendik görnüşdäki pitneçiligi köki bilen köwläp aýyrmagy wada berdiler.
«Talyban» bolsa, gepleşiklerden öň ähli daşary ýurt güýçleriniň ýurtdan çykarylmagy baradaky talabyny gaýtalaýar.
Şeýle-de «Talyban» talyban tussaglarynyň boşadylmagyny, nähilem bolsa yslam dolandyryşynyň gurulmagyny talap edýär.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden ýurduň Senatyny Orsýet bilen baglaşylan START şertnamasyny haýal etmän tassyklamaga çagyrdy.
16-njy noýabrda Respublikan partiýasyndan bolan senator Jon Kyl şu ýylyň ahyryna çenli Senatda START şertnamasyna garalmazlygynyň mümkindigini aýdansoň, Jo Baýden bu beýanat bilen çykyş etdi.
Jo Baýden bu meseläniň gaýra goýulmagynyň ABŞ-nyň milli howpsuzlygyna zeper ýetirip biljekdigini duýdurdy.
Onuň aýtmagyna görä, ýadro ýaraglarynyň sanyny çäklendirmek barada şu ýylyň aprel aýynda Praga şäherinde Orsýet bilen gol çekilen täze START şertnamasy ABŞ-nyň Senatynda tassyklanmasa, Orsýetiň ýadro ýaraglaryny barlamaga ABŞ-nyň ygtyýarlygy bolmaz.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Senatdaky demokratlaryň sany ýanwar aýynda 51%-e çenli kemelýänçä bu mesele bilen bagly ses berişligiň geçirilmegine garaşýandygyny aýtdy.


text:
Türkmen ýaşlary internetde öz deň-duşlarydyr ildeşleri tarapyndan paýlaşylýan aýdymlar, suratlar we temalar bilen içgin gyzyklanýarlar. Täze çykan aýdymlar ýa-da olar barada degerli maglumat paýlaşylsa, onda bu asla-da ýaşlaryň gözünden sypmaýar. Söhbet Jumaýewiň “Futbol 2014” atly täze çykaran aýdymy-da “Wkontakte” sosial ulgamynda türkmen ýaşlarynyň ençeme teswirlerine mynasyp bolupdyr.
Şu hepde “Wkontakte” sosial ulgamynyň “Türkmen sungat älemi” atly topary tarapyndan paýlaşylan bu aýdymyň aşagynda käbir agzalar aýdymyň adynyň “Futbol 2014” däl-de, eýse “Ahal topary” ady bilen çykarylmalydygyny ýazypdyrlar. The Danger atly agza: “Söhbet Jumaýew - Ahal topary diýip çykarmaly eken aýdymy, futbola degişli ýeri ýoga aýdymyň” diýip, bu aýdymyň ady bilen onuň mazmunynyň o diýen dogry gabat gelmeýändigini, has dogrusy aýdymyň, umuman futbol barada däl-de, eýse diňe “Ahal” futbol komandasy baradadygyny ýaňzydypdyr.
Bu sosial ulgamda käbir türkmen ýaşlarynyň arasynda pikir alşyga we belli bir derejede hatda çekeleşige sebäp bolan ýene bir tema Begenç Çaryýewiň durmuş toýunyň öň ýanyndaky “Ýüzük dakdy” dabarasyna degişli.
“Türkmen sungat älemi” topary 25-nji maýda aýdymçy Begenç Çaryýewiň durmuş toýunyň öň ýanyndaky “Ýüzük dakdy” dabarasyndan käbir suratlary sosial ulgamda ýerleşdiripdir. Paýlaşylan maglumatdan belli bolşy ýaly bu dabara Aşgabadyň “Botaniki bagynda” bolup geçipdir. Elbetde, bu tema ýaşlaryň ünsüni çekip bilipdir diýse bolar, sebäbi çap edilen suratlaryň aşagynda agzalar tarapyndan 1-nji iýuna çenli jemi 31 sany teswir ýazylypdyr.
Gürrüňi edilýän suratlarda aýdymçy Begenç Çaryýewiň we onuň geljekki ýanýoldaşynyň öz ýakyn dostlarynyň we joralarynyň gatnaşmagynda nika şahadatnamalaryna gol goýşy we biri-birine nika ýüzüklerini dakyşy görünýär.
Türkmen ýaşlarynyň ençemesi türkmeniň gadymdan gelýän adaglamak däbi bilen azda-kände utgaşýan “ýüzük dakdy” dessury bilen baglanyşykly öz pikirlerini ýazypdyrlar. Meselem, Myrat Çaryýew atly agza: “Ýewropalylaryňky ýaly eden bolup, hol otuň içinde ýüzük dakylyşyk eden bolmak näme indi modamy? Bolanyna görä ruhanam çagyryň” diýip, soňky wagtlarda türkmen aýdymçylarynyň arasynda ýoň bolup barýan bu däbe bolan garaýyşyny ýaňsylama bilen beýan edipdir.
Göwher Hemragulyýewa atly agza hem: “Türkmenlerem gün-günden türklere meňzäp barýar” diýip, ýaşlaryň soňky döwürde ýaýrap ugran bu toý däplerine eýermek bilen käbir türkmenleriň ata-babadan gelýän öz milli däp-dessurlaryny unudyp, başga milletleriň däp-dessurlaryny haýran galaýmaly aňsatlyk bilen kabul edýändiklerini tankytlapdyr.
Begli Begliýew atly agza bu temadan: “Hiç kimiňkä meňzemeýän gül ýaljak türkmen däp-dessurlarymyz barka, başga bir millete meňzejek bolmaklyk nämä gerek?” diýip, sorag galdyrsa, Merdan Saparow atly agza mundan ozal öz toýunyň öň ýanynda edil şunuň ýaly “ýüzük dakdy” dabarasyny geçiren aýdymçy Myrat Öwezowy ýatlap, “Biri-biriňizden galaýmaň, bagtly bolsunlar! Menem aýdymçy bolaýmala, şular ýaly toý edesim gelýär” diýip, bu suratlara degişli ýaňsyly teswir galdyrypdyr.
Twitter
Twitter sosial ulgamynda bolsa Merwezi atly agza tarapyndan paýlaşylan surat we ýazgy käbir agzalaryň ünsüni özüne çekipdir. Suratda elektronik enjamlary satýan dükanyň birkasyndaky, ýagny satyş kagyzyndaky enjamlaryň sanawy ýaly bolup görünýän dokument çap edilipdir.
Bu suratda Merwezi atly agza elektronik enjamlaryň atlarynyň türkmençe ýazylyşyna üns çekip, “Türkmen diliniň gutarýan ýeri...” diýip, bu temadan birneme gussaly pikirini paýlaşypdyr. Suratdaky ýazgy barada biraz maglumat bereýin. Onda bluetooth sözi “Biltuz”, audioýazgylary, umuman, ses diňlemek üçin gulagyňa dakylýan enjamyň ady hem “nauşnik” diýlip ýazylypdyr.
26-njy maýda paýlaşylan bu surat we ýazgy 1-nji iýuna çenli sekiz sapar gaýtadan çap edilip, dokuz gezek hem halanypdyr. Paýlaşylan bu tweetiň aşagynda Şirgo Baýramow atly agza: “[Türkmen dili] ölüpdir gömmäge adam gerek” diýip, ýaňsyly ýazgy galdyrypdyr.


text:
Ýewropa Bileleşigi, Birleşen Milletler Guramasy we Arap Ligasy Iuresalimdäki dawaly territoriýalarda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna gadaganlyk girizmändigi üçin Ysraýyly tankytladylar.
Bu baradaky gepleşiklerde üstünlikleriň gazanylmandygy sebäpli, Waşington bu gepleşikleri täzeden geçirmek tagallalaryndan el çekipdi.
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky we Ierusalimiň gündogaryndaky dawaly territorýalarda Ysraýylyň jaý gurluşyklaryny togtatmadyk halatynda, özüniň gepleşiklere başlamajakdygyny mälim etdi.
Häzir Palestinanyň we Ysraýylyň wekilleri aýratynlykda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen gepleşik geçirýärler.


text:
«Yslam döwleti» jeňçi toparynyň iň bir kuwwatly žyhadçy topara öwrülip, hatda «Al-Kaýda» bilen bäsdeş derejesine göterilmegi 2014-nji ýylyň esasy wakalarynyň biri boldy.
Ekstremist sünni topary indi Siriýada we Yrakda giden territoriýany eýeläp, müňlerçe söweşijisi bilen döşüne kakýar, ol söweşijileriň arasynda Günbatar Ýewropadan gelenler hem az däl.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda Yslam döwleti toparyna garşy döredilen koalisiýa 60 gowrak ýurdy, şol sanda arap döwletlerini hem bu topara garşy durmaga çekdi. Emma birnäçe aý bäri howadan urulýan zarbalara garamazdan, Yslam döwleti topary entegem has kän territoriýany basyp almak haýbatyny atýar, daşary ýurtlardan söweşiji toplaýar we günbatarly, siriýaly, yrakly zamunlary jezalandyryp öldürýär.
Azatlyk radiosy bu toparyň indiki mümkin bolan ädimleri barada dürli synçylaryň pikirini sorady.
1. YD-nyň Yrakda has köp ýer almaga synanmagy, Anbar welaýatyny eýelemegi ahmal
Birleşen Ştatlarda ýaşaýan synçy, «Musings on Iraq», ýagny Yrak baradaky oýlanmalar bloguny işledýän Joel Wing Yslam döwleti toparynyň “öz bazasyny saklamak üçin yzygiderli ýeňişlere we territoriýa eýelemäge, soň ol territoriýalary saklamaga garaşlydygyny», onsoň Siriýada we Yrakda ýene täze territoriýalary nyşana almagy dowam etdirjegini aýdýar.
Bu nyşanalar Yragyň iň uly welaýaty Anbaryň esasy şäherlerini hem öz içine alýar. Ýerli liderler bu şäherleriň, Yrak hökümeti howpsuzlyk güýçlerine has kän goldaw bermese, basym ýan berjegini duýdurýarlar.
Terrora garşy urşy ýakyndan yzarlaýan «The Long War Journal» websaýtynyň egindeş ýazyjysy Caleb Weissiň pikirine görä, Anbaryň welaýat paýtagty Ramadi we Amiriýa Falluja şäherleri Yslam döwleti toparynyň esasy nyşanalary bolmagyny dowam etdirer.
"YD eýýäm Ramadiniň 60 prosent çemesine kontrollyk edýär we, eger Yragyň howpsuzlyk güýçleri we biziň sünni ýaranlarymyz netijeli goldaw almasa, Anbar paýtagty tutuşlygyna ýan berer öýdýärin» diýip, Weiss Azatlyk radiosyna aýtdy. Şeýle-de ol YD-ynyň günbatar Anbarda, Yragyň Iordaniýa bilen serhedinde hem has işjeňleşýändigini sözüne goşdy.
Emma şu aralykda Yragyň günorta welaýaty Diýalada Yslam döwleti topary mazaly basyş astyna düşene çalym edýär, habarlarda aýdylmagyna görä, Eýranyň Kuds güýçleriniň komandiri Kassem Süleýmaniniň kömek etmegi bilen, şaýy milisiýasy we kürt peşmerge güýçleri Ydynyň basyp alan birnäçe şäherini, şol sanda Saadiýany we Žalawlany yzyna aldy.
2. Yrakda we Siriýada ABŞ-nyň baştutanlygyndaky howa zarbalary has köpeler
Koalisiýanyň harby ýolbaşçylary ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalarynyň «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerini Yragyň we Siriýanyň basylyp alnan ýerlerinde, hususan-da Siriýanyň demirgazyk şäheri Kobanide hüjüm etmek strategiýasyny goranyş strategiýasy bilen çalşyrmaga mejbur edendigini aýdýarlar.
Bu zarbalar dowam etdiriljege, hatda has ýygjamlaşdyryljaga çalym edýär. Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri dekabrda çykyş edip, YD-a garşy kampaniýanyň «näçe zerur bolsa, şonça uzak» dowam etdiriljegini aýtdy. Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland bolsa, Fransiýanyň YD-a garşy howa zarbalaryny güýçlendirmek isleýändigini habar berdi.
Synçylar Günbataryň, eger-de koalisiýa YD-a has görnetin täsir ýetirmekçi bolsa, 2015-nji ýylda has köp harby çäre görmeginiň zerur boljagyny aýdýarlar.
Yrak synçysy Wingiň pikirine görä, Günbataryň goýberýän serişdeleri hakyky üýtgeşiklik döretmegiň golaýyna hem barmaýar. "Edil häzir koalisiýanyň Siriýada we Yrakda döredýän üýtgeşmesinden ýakymsyzlygy kän» diýip, Wing YD-nyň, howa zarbalaryna garamazdan, henizem Yragyň şäherlerine garşy uly hüjümleri geçirip bilýändigini belleýär.
Emma muňa garamazdan, ABŞ YD-a garşy uruşmak üçin söweş goşunlaryny iberjege meňzemeýär. Amerikan adminstrasiýasynyň uly bir resmisi 3-nji dekabrda "Prezident [Obama] ol ýere gury ýer goşunlarynyň iberilmegi bilen bagly ssenariýanyň pikirini etmeýändigini açyk aýtdy» diýdi.
3. YD-a garşy söweşýän sünni tirelerine has kän ABŞ goldawy
Howa zarbalarynyň dowam etmegi bilen bir hatarda, biz Birleşen Ştatlaryň Yrakda YD-a garşy front liniýalarynda söweşýän sünni tireleriniň wekillerine berilýän goldawy has güýçlendirmegine garaşyp bileris. Pentagonyň Kongres üçin golaýda taýýarlan dokumentinde YD-a garşy uruşýan sünni tire wekillerine berilýän goldawy güýçlendirmegiň möhümdigi nygtalýar. Şeýle-de ol dokumentde Birleşen Ştatlaryň olary ýaraglandyrmak üçin $24.1 million harçlamagy, şol sanda AK-47-ler, granatomýotlar, minomýotlar bilen ýaraglandyrjagy aýdylýar.
Emma muňa garamazdan, Birleşen Ştatlaryň tire ýaranlaryna berýän goldawy has uly möçberde bolmaly diýip, «The Long War Journaldan” Weiss aýdýar. Onuň pikiriçe, sünni tire güýçlerini has gowy ýaraglandyrmak YD-nyň hüjümini gelýän aýlarda has aýgytly yza serpikdirmegiň esasyny goýar.
4. YD-nyň nöker toplamagy we oňa garşy tagallalar dowam eder
Soňky habarlar YD-nyň daşary ýurtly söweşijiler babatdaky howpsuzlyk çärelerini gowşadandygyny ýa-da bes edendigini aňladýar. Şeýle-de bu topar özüniň Siriýadaky tälim lagerleriniň gerimini giňeldýär, söweşiji toplamagyny dowam etdirýär we ol söweşijileriň arasynda günbatar Ýewropadan, günorta-gündogar Aziýadan gelen aýallar hem bar.
Eger bu topar özüniň Yrakdaky we Siriýadaky üstünliklerini mazamlap, nöker toplap bilse, bu tendensiýa ýene dowam etjege meňzeýär. YD-nyň nöker toplamagyna garşy durmak üçin bolsa, biz hökümetleriň öz ýurtlaryndan Siriýa we Yraga gidýän raýatlaryny togtatmak synanyşygyny, YD-nyň propaganda tagallalaryna garşy durup, ýerli radikallaşma garşy görülýän çäreleri güýçlendirmegine garaşyp bileris.
Bu ugurda eýýämden çäre görülýär, Orsýetde YD-yny wagyz edýän sosial media, Gazagystanda YD-yny wagyz edýän wideo gadagan edildi. Şeýle-de biz aýry-aýry ýurtlarda, hususan-da Merkezi Aziýa ýurtlarynda YD howpuny din azatlygyna edilýän kontrollygy aklamak üçin ulanmagyň dowam etmegine garaşyp bileris.
5. YD-nyň tälim desgalarynyň ýaýrawynyň giňemegi dowam eder
YD täze gelýän nökerlere we ozaldan bar bolan söweşijilere berilýän tälimi güýçlendirmek tagallalarynyň çäginde Siriýadaky we Yrakdaky tälim lagerleriniň ýaýrawyny giňeltmegi dowam etdirer.
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa bu tagallalary gowşatmaga gönükdirilen çäreleri görjege çalym edýär.
«The Long War Journaldan” Weiss kärdeşi Bill Roggio bilen YD-nyň Siriýadaky we Yrakdaky tälim lagerleriniň 25-siniň kartasyny çyzdy. Ol koalisiýanyň bu lagerlere urýan howa zarbalarynyň YD-nyň nökerleriniň sanyny we olaryň mümkin bolan netijeliligini pese gaçyrjagyny aýdýar.
6. Ýerli jyhadçy toparlar YD-a has kän kasam eder
Eger YD Siriýada we Yrakda üstünlik gazanmagyny dowam etdirse, şeýle-de ol özüniň gödeňsi wagyzçylyk tagallalaryny dowam etdirmegi başarsa, bu onuň ýerli toparlara ýetirýän täsiriniň artmagyna we YD-a hem-de onuň lideri Abu Bakr al-Bagdadä wepadarlyk kasamyny içýän adamlaryň köpelmegine getirjege meňzeýär.
Sinaý, Alžir, Saud Arabystany ýaly ýerledäki toparlar eýýäm Bagdadä wepalylyk kasamyny içdiler, Liwiýadaky ekspertler bolsa gündogar şäher Dermanyň YD-nyň mesgenine öwrülýändigini duýdurýarlar.
Bu toparyň täsiriniň güýçlenmegi we has köp durnuksyzlyga meçew bermegi dowam etse, Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz sebitinde hem has kän bölüniji toparyň YD-a kasam kabul etmegi mümkin.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanyň Minstrler Kabinetiniň 20-nji noýabrda geçirilen mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna görülýän taýýarlygyň barşy hakynda hasabat berildi.
Häzir bu oýunlaryň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmäge gönükdirilen toplumlaýyn çäreler görülýär, iri halkara ýaryşlaryny geçirmek boýunça öňdebaryjy dünýä tejribesi öwrenilýär.
Şeýle-de, Ýerine ýetiriji komitetiň Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi hem-de ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi bilen bilelikde taýýarlan Aziadanyň şygarlary boýunça teklipler döwlet Baştutanynyň garamagyna hödürlenildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aziada — 2017-niň şygarlary boýunça teklipler bilen tanşyp, “Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.” diýen şygarda oýunlaryň esasy maksady—Sagdyn durmuş ýörelgesine we sport bilen meşgullanmaga, dünýäniň döwletleriniň hem-de halklarynyň arasynda dostlukly, hoşniýetli gatnaşyklary ruhy taýdan kämilleşdirmäge we berkitmäge bolan islegi höweslendirmek maksady öz beýanyny tapýar diýip nygtady.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisi Robert Bleýk sişenbe güni Aşgabatda prezident G. Berdimuhamedow, Türkmenistanyň daşary işler ministri R. Meredow bilen duşuşdy.
Bu duşuşyklarda regional howpsulyk meselelerinden başlap, adam hukuklaryna çenli giň gerimli meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylandygy aýdylýar.
Robert Bleýk bu duşuşyklarda iki ýurduň arasynda 2009-njy ýyldan bäri dowam edýän ikitarlaýyn konsultasiýalar synynyň çäginde pikir alşandyklaryny aýtdy.
“Şu gün biz howpsuzlyk, Owganystanda bolup geçýän ykdysady we syýasy özgerişler, şeýle-de onuň Türkmenistana we Merkezi Aziýa täsiri barada gowy maslahat etdik” diýip, Bleýk metbugat üçin beren interwýusynda aýtdy.
Şeýle-de ol Owganystana berýän goldawy, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisi proekti ýaly taslamalaryň üsti bilen has giň regional integrasiýany ýola goýmak ugrunda edýän tagallalary üçin Türkmenistana Birleşen Ştatlaryň minnetdarlygyny bildirendigini sözüne goşdy.
Robert Bleýk Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasyndaky söwda gatnaşyklaryny giňeltmek, adam hukuklary meseleleri barada hem gowy maslahat edendikleriini habar berdi.


text:
1-nji maýda şu ýylyň dört aýynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösüşiniň jemleri jemlenip, döwlet maksatnamalaryny mundan beýläk-de durmuşa geçirmegiň ileri tutulýan wezipelerine, içeri we daşary syýasatyň beýleki möhüm meselelerine garalan, şeýle hem ýakyn geljek üçin meýilnamalar kesgitlenen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanda iş üpjünçilik ulgamyny kämilleşdirmegiň hem-de täze iş orunlaryny döretmegiň 2015—2020-nji ýyllar üçin maksatnamasyny tassyklamak hakyndaky” Karara gol çekdi.
Karara gol çekmek bilen, milletiň Lideri bu maksatnamanyň durmuş babatda aýratyn ähmiýete eýedigini nygtady we ony iş ýüzünde durmuşa geçirmek üçin zerur çäreleri görmegi talap etdi.


text:
Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň birinji gününde köp sanly tomaşaçy günüň bolup biläýjek iň uly wakasyna garaşýar. Şu gün Aşgabat wagty bilen agşam sagat 23:30-da 400 metr aralyk boýunça kompleksleýin suwda ýüzmek ýaryşy geçirilýär.
Ýaryş ABŞ-nyň komandasyna degişli güýçli bäsdeş hasaplanýan iki çempionyň arasynda bolýar.
Olaryň biri suwda ýüzmek boýunça meşhurlyk gazanan Maýkl Phelpsdir. Ol dört ýyl mundan ozal Pekinde geçirilen Olimpiýa oýunlarynda suwda ýüzmek, şol sanda onuň 400 metrlik kompleksleýin görnüşi boýunça sekiz altyn medala eýe bolupdy.
Emma ol anna güni Londonda geçirilen kwalifikasiýa bäsleşiginde garaşylan tizlikden haýal geldi. Bu ýagdaý onuň şenbe güni giçlik geçiriljek ýaryşda görkezjek netijesiniň nähili boljakdygyna has hem ünsi çekdi.
Onuň dört minut 13.33 sekundda geçen wagty sekiz bäsdeşiň arasynda diňe sekizinji iň tiz wagty görkezdi.
Bu görkezijisi bilen ol suwda ýüzmek boýunça esasy bäsdeşi amerikan sportsmeni Ryan Lohteden yza galdy.
Näme üçin bu ýaryşa üns berlip tomaşa edilýär? Oňa suwda ýüzmek boýunça ýaryşlaryň janköýeri bolmadyklar hem gyzyklanma bilen syn edýärler.
Bu soraga Phelpsiň Londonda şu wagta çenli iň köp olimpiýa medalyny gazanan sportsmen bolmaga ynam bildirýandigi bilen jogap berilýär.
Häzire çenli Phelps 16 olimpiýa medalyna eýe boldy, olaryň 14-si altyn medal bolup, olar irki oýunlarda gazanylypdy. Ol gimnastika boýunça 18 medal alan Sowet sportsmeni Larisa Latyninanyň rekordyndan geçmegi maksat edinýär.
Ilkinji altyn medal
Şol bir wagtyň özünde, London-2012 Olimpiýa oýunlarynda Hytaý ilkinji altyn medala eýe boldy.
Bu medaly şenbe güni Ýi Siliň gazandy. Ol 10 metr uzaklykdan tüpeň atmak boýunça aýallaryň arasynda geçirilýän ýaryşda üstün çykdy.
Bu ýaryşda Polşadan Silwia Bogaçka kümüş medala, Hytaýdan Ýu Dan bolsa bürünç medala eýe boldular.
Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasy anna güni geçirildi. Sahnalaşdyrylan bu uly dabara barada maglumatlar häzire çenli mediada dowam edýär.
Dünýä metbugaty bu tomaşanyň şowly geçirilendigini belleýärler. Bu tomaşany Oskar baýragynyň eýesi, kinorežissýor Danny Boýle sahnalaşdyrdy. Oňa $42 million çykdajy edildi.
Bu tomaşada Britaniýada senagatlaşdyryş döwründen başlap Beatles aýdym-saz toparynyň eýýämine çenli ýurduň taryhyna syýahat edildi, şeýle hem James Bonduň roluny ýerine ýetiren Daniel Kreýgiň we korolewanyň gatnaşmaklarynda uly bolmadyk film görkezildi.


text:
Rostowyň wise-prezidenti Aleksadr Şikunow baş tälimçi Gurban Berdiýewiň toparda işini dowam etmek üçin güýjüni gaýgyrmajakdygyny mälim etdi. Şeýle hem ol sary-göklere maliýe durnuklylygynyň gerekdigini aýtdy.
— Bu gün ajaýyp oýun boldy utulubam bilýärdik, utubam — diýip Şikunow belledi. Janköýerler duşuşykdan lezzet aldylar.
— Hemmeler “Rostowyň” Berdiýewiň ýolbaşçylygynda bassyr birnäçe oýunlyk ýeňşi barada aýdýarlar. Ony çagyrmak pikiri nädip ýüze çykdy?
— Berdiýew bu şäheriň toparynda öň oýnapdy, şonuň üçinem ol topara kömek etmek kararyna geldi. Bu biziň iň gowy transferimizdir. Onuň üçin gyşky arakesmäniň biraz uzaga çekeni gowy boldy. Bu hünärmene oýnamagy we ýeňiş gazanmagy isleýän topar döretmek başartdy. Onuň bilen gelejekde-de bile işläsimiz gelýär.
— Bu ýerde onuň üçin döredilen şertler barada-da aýdaýsaňyz?
—Berdiýew diňe futbol barada pikir edýär, beýleki meseleler bilen onuň işi ýok. Elbetde, “Rubinden” soň “Rostowda” oňa işlemek ýeňil däl. Kazandaky maliýe şertleri, futbol infrastrukturasy Kazanda has ýokarydy. Munuň üçin oňa sagbolsun aýtmaly. Ýolbaşçylar ony goldaýarlar we onuň “Rostowda” galmagy we işlemegini üçin elinde baryny gaýgyrmaýarlar. Bize maliýe durnuklylygy gerek. Eger ýolbaşçylar amatly maliýe şertlerini döretseler, ol toparda galar.
— “Rostowyň” oýunçylaryny saklap galmaga synanyşyk edilermi?
— Biziň ähli oýunçylarymyz diýen ýaly şertnama boýunça oýnaýarlar. Transfer syýasaty barada aýdanymyzda biz häzir garaşmaly bolýarys. Haýsy tarapa hereket ediljekdigi düşnüksiz. Daşary ýurtly oýunçylara girizilen çäklendirmeler bilenem näme etjegimizi bilemizok.
— Bu mesele haçan çözüler?
— Bu sowal edil maňa degişli däl. Her nämede bolsa tizräk çözülmegini isleýäris.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanyň polisiýasy aýry-aýrylykdaky wakalarda söweşiji diýlip güman edilýän iki adamy öldürendiklerini habar berýär.
Gürrüňi gidýän şübhelileriň biri maglumata görä, respublikanyň paýtagty Makaçkalada polisiýa ot açandan soň öldürilipdir. Onuň şahsyýeti henize çenli anyklanylmady.
Şübhelileriň beýlekisi 26-njy iýunda Dagystanyň gündogaryndaky Derbent şäherinde terrorçylyga garşy amala aşyrylan ýörite operasiýalar döwründe öldürildi.
Dagystanyň polisiýasy gürrüňi edilýän adamyň bikanun ýaragly topara gatnaşmakda gözlenýändigini mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurduň ozalky oba hojalyk ministri Riýad Hijaby premýer-ministriň wezipesine belledi.
Indi Riýad Hijabyň Siriýanyň Ministrler Kabinetini täzeden düzjekdigi habar berilýär.
Geçen ýylyň aprelinden bäri bu premýer-ministrlik wezipesinde Adel Safar işläp gelipdi. Onuň bir ýyldan sähel gowrak wagtdan soň wezipeden boşadylmagynyň sebäpleri barada anyk maglumat berilmeýär.
Ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar soňky bir ýyldan gowrak wagt bäri Siriýada dowam edýän protestleriň barşynda 10 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýarlar.


text:
Täjigistanyň Goranmak ministrligi Raşt jülgesinde daglyk ýerlerde uruşmagy öwretmek üçin türgenleşik merkezini döredýändigini aýdýar. Bu ýerde sentýabr aýyndan bäri 60-dan gowrak esger we howpsuzlyk işgäri öldürildi.
Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary Fariddun Mahmadaliýew bu ýere eýýäm dowam edýän howpsuzlyk operasiýalaryna gatnaşjak esgerleriň ýaşamagy üçin gyş çadyrlarynyň iberilendigini aýtdy.
Şeýle-de ol bu ýere basym hemişelik jaý gurmak üçin zerur bolan materiallaryň iberiljegini aýtdy.


text:
Paýtagt Aşgabatda we Türkmenistanyň welaýat merkezlerinde ABŞ-nyň medeniýet günleri geçirilýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň maglumatyna görä, 23-25-nji noýabr aralygynda geçirilýän bu çärede amerikan suratkeşleri, sazandalary, alymlary we zergärleri çeper filmleriň, sergileriň, simpoziumlaryň we konsertleriň üsti bilen türkmen raýatlaryny amerikan medeniýeti bilen tanyşdyrarlar.
Aşgabadyň, Marynyň we Türkmenabadyň ýaşaýjylary nýu-ýorkly meşhur aşpez Jim Lahiniň “Çörek-milletiň ruhy” atly prezentasiýasy, “Amerika suratlarda we foto-suratlarda” atly sergisi, Amerikan zergäri Stiw LaRansyň gatnaşmagynda Türkmen-amerikan şaý-sepleriniň sergisi bilen tanyş bolarlar.
Medeniýet günleriniň çäginde Smitsonian institutyndan gelen alymlaryň gatnaşmagynda simposium we beýleki birnäçe köpçülikleýin çäreler geçiriler.
Türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, bu çäre mynasybetli Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň medeniýet günlerine gatnaşyjylara we myhmanlara gutlag hatyny ýollapdyr.


text:
AÝ/AR-nyň regionyna degişli ýurtlaryň ençemesi: Azerbaýjan, Makedoniýa, Gürjüstan, Eýran, Gyrgyzystan, Moldowa we Ukraina şu ýyl UNESCO-nyň Maddy bolmadyk medeni mirasynyň sanawyna öz milli aýratynlyklaryny hödürlediler.
UNESCO-nyň resmi saýtynda
bu barada jikme-jik maglumat beriýär.
70 ýaşly Kakeş Jumabaý gyzy tutuş ömrüni ýüň önümlerini öndürmek we keçe basmak bilen geçirdi.
Sekiz çaganyň ejesi Kakeş Gyrgyzystanyň At-Başy atly daglyk ýerinde ýaşaýar. Bu ýerde köp maşgalalar goýun bakmak bilen gün görýärler. Kakeş Jumabaý gyzy bolsa goýnuň ýüňünden milli gyrgyz egin-eşiklerini we “şyrdak” diýlip atlandyrylýan reňkli keçe düşeklerini öndürýär.
“Men keçe etmegi öz ejemden öwrendim. Soň muny özüm edip başladym. Men gara öýleri, şyrdak düşekleri, ýüňden edilen geýimleri we galpaklary öndürýärin. Meniň öndüren önümlerimiň ençemesi daşary ýurtlarda satyldy. Emma meniň bu sungatymy diňe meniň gelinlerimiň biri we bir gyzym dowam etdirýärler”.
Şyrdak we alakiýiz
Jumabaý gyzy ýurtda ýitip barýan bu sungaty dowam etdirýänleriň biri.
Gyrgyzystanyň Medeniýet ministrliginiň taryhy miras boýunça bilermeni Nazgul Mekeşowa ýüňden edilýän milli önümlere bolan talabyň gitdigiçe azalýandygyny aýdýar.
“Öňler bu sungat ýurtda gülläp ösýärdi. Meselem, ýaş gyz durmuşa çykanda onuň bukjasynda şyrdak we alakiýiz atly ýüňden edilen reňkli düşekler hökman bolýardy. Häzirki wagtda bolsa ýurduň ähli bazarlarynda, esasan, daşary ýurtdan getirilen halylar we düşekler satylýar. Milli keçe düşekleri bolsa taryhy bir sungata öwrülip barýar”.
Emma geçen ýylda Gyrgyzystanyň deňi-taýy bolmadyk keçe sungatynyň ähmiýeti aýratyn nygtaldy. BMG-niň Medeniýet boýunça UNESCO agentligi gyrgyzlaryň şyrdak we alakiýiz düşeklerini öndürmek sungatyny tizden-tiz goralmaga mynasyp medeni miras diýip atlandyrdy.
UNESCO medeni mirasy goramak boýunça onlarça ýyl bäri iş alyp barýar. Goraga mynasyp obýektler Dünýäniň medeni mirasynyň sanawyna girizilýär. Bu sanaw 981 obýekti, şol sanda Hindistanyň Täç Mahal köşgi ýaly dünýä belli taryhy ýadygärlikleri öz içine alýar.
Maddy däl miras
2003-nji ýylda UNESCO ýörite konwensiýany kabul edip, adamzadyň durmuşynyň we medeniýetiň maddy bolmadyk taraplaryny goramak boýunça sanawy döretmek inisiatiwasyny öňe sürdi. Bu sanaw “Maddy bolmadyk medeni miras” diýlip atlandyryldy.
UNESCO-nyň medeniýet boýunça bilermeni Helena Drobna şeýle diýýär: “Bu nesilden-nesle geçýän, jemgyýetlerde döreýän we dowam etdirilýän, milli özboluşlylygy aňladýan zatlardyr, ýagny dilearlyk sungaty, ýerine ýetirijilik sungaty, milli sungat, däp-dessurlar, sosial durmuşa, tebigata we töwerek-daşa degişli zatlar sanawa girizilýär”.
2003-nji ýyldan bäri Maddy däl medeni mirasyň sanawyna girizilmek üçin we UNESCO-nyň ýörite statusyna eýe bolmak üçin ýüzlerçe obýekt hödürlendi.
Şu ýyl UNESCO-nyň sanawyna öz milli mirasyny girizmek üçin dünýäniň onlarça ýurdy ýüz tutdy. Olaryň arasynda Mongoliýa gara öýleri ýasamagyň öz milli sungatyny teklip etdi. Türkleriň kofe taýýarlamak usuly we Günorta Koreýanyň kelemden edilýän burçly Kimçi nahary hem maddy bolmadyk medeni mirasyň sanawyna girizilmek üçin hödürlendi.
Bakudaky duşuşyk
UNESCO-nyň sanawynyň şu ýylky düzümi 2-7-nji dekabr günlerinde Bakuwda geçiriljek maslahatda kesgitlener.
Azerbaýjanda bu waka uly ähmiýet berilmegine garaşylýar. Ýurduň prezidenti Ylham Aliýewiň aýaly Mähriban Aliýewa 2004-nji ýyldan bäri UNESCO-nyň meýletin ygtyýarly ilçisidir.
Şeýle-de Baku öz milli mirasynyň UNESCO-nyň goragyna eýe bolmagyny isleýär. Azerbaýjan bir wagtlar çarwalaryň arasynda meşhur bolan atlylaryň top oýnamak däbini hasaba aldyrmak üçin hödürleýär.
Bakuwyň bu teklibi köp gapma-garşylygy döretdi. Ýurtda köpler bu milli oýun barada hiç wagt eşitmändirler. Eýran bolsa protest bildirip, agzalan oýnuň halkara mirasydygyny aýdýar.
UNESCO öz sanawynyň aýrybaşga ýurtlaryň däl-de, aýrybaşga jemgyýetleriň medeni mirasyny goramak we olaryň tebigy özboluşlylygyny goldamak maksadyna eýerýändigini aýtdy.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň oppozisiýasyny ýurtda barýan zorlukly konfliktiň soňlanmagy barada edilýän tagallalary bökdeýänlikde aýyplaýar.
Ol çarşenbe güni Moskwada geçen metbugat ýygnagynda bu ýurduň oppozisiýasyny parahatçylyk baradaky tagallalary bozýanlykda günäläp, şeýle diýdi: "Esasy päsgelçilik oppozisiýanyň Başar al-Assadyň režimini agdarmak barada ýolugan arzuwy. Bu eglişiksiz pozisiýa, şeýle dowam etse, gowulyk bolmaz".
Günbatar günäkär...
Orsýetiň daşary işler ministriniň aýtmagyna görä, Siriýanyň oppozisiýasynyň üýtgewsiz tutumyna günbatar ýurtlary bilen Orta Gündogaryň birnäçe ýurdy jogapkär: "Oppozisiýa dialogy düýbünden ret etmegi dowam etdirýär. Ol ýaragly göreş ýoluny saýlap tutdy. Biziň iş toparymyzdaky ýaranlarymyz, gynansak-da, olary bu ýolda ruhlandyryp, olary bu göreş üçin zerur zatlar bilen üpjün edýärler. Netijede taraplary gepleşik stolunyň başyna getirmek üçin bolýan synanyşyk ýok. Bu ugurda tagalla edýän ýeke biz bilen hytaýly kärdeşlerimiz".
Lawrow Orsýetiň Siriýa konflikti baradaky tutumynda ileri tutýan geosyýasy maksadynyň ýokdugyny aýtdy: "Biz Ortaýer regionynyň durnuksyzlaşmagyny islämzok. Biziň harby-deňiz flotumyzyň ol ýerde bolmagy ýagdaýy durnuklylaşdyrýan bir faktor".
Ol soňra hem Moskwanyň esasy islegi "gandöküşikligiň öňüni alyp, Siriýanyň halkynyň janyny halas etmek" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Ors raýatlaryny çykarmak
Lawrow, aýdylyşyna görä, 27-si çagalardan ybarat 77 ors raýatyny Siriýadan çykarmak barada hem maglumat berip, şeýle diýdi: "Siriýada, dogrudan hem, biziň on müňlerçe raýatymyz bar. Bularyň köpüsi siriýalylara durmuşa çykan aýallar. Olaryň hemmesi konsulhanalar tarapyndan hasaba alnan däl. Ýöne hasaba alnanlara, eger isleseler, biziň Siriýa ynsanperwerlik kömeklerini getirýän uçarlarymyzdan ýer berler diýip, habar edildi. Biz bu kömekleri kadaly ýetirip durus".
Siriýadan awtobusly Liwana gelen ors raýatlaryny alyp gaýtmak üçin Moskwa sişenbe güni Beýruta iki sany uçar iberdi. Ýöne Lawrowyň bildirmegine görä, mundan peýdalananlar köp bolmandyr: "Biz ilki soramyzda, takmynan müň aýal Orsýete dolanmaga gyzyklanma bildiripdi. Ýöne soňra Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligiň uçarlary arkaly şeýle mümkinçilik döredilende, ondan peýdalananlaryň sany ýüzdenem az boldy".
Lawrowyň maglumatyna görä, Orsýetiň Siriýada öz ilçihanasyndaky işgärleriniň sanyny azaltmak plany ýok.
"Ilçihana dolulygyna işläp, öz etmeli işlerini ýerine ýetirýär. Ol Siriýanyň ýolbaşçylary, şeýle hem oppozision güýçler bilen gatnaşyk saklaýar. Biziň entek başga planymyz ýok. Regionyň ähli ýurtlarynda we beýleki regionlarda bolşy ýaly, ýagdaý ýaramazlaşan halatynda çalt herekete geçmek üçin planlarymyz, elbetde, bar. Ýöne bu planlary amala aşyrmagyň gürrüňini edemzok" diýip, Lawrow aýtdy.
Siriýadaky täjik raýatlary
Täjigistanyň hökümeti öz raýatlaryny Siriýadan çykarmaga kömek etmegini sorap, Orsýetiň Daşary işler ministrligine haýyş bilen ýüz tutdy.
Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Dawlat Nazarowyň aýtmagynä görä, Siriýada häzirem 30 töweregi täjik raýatlary bar.


text:
Jyzlanyň ömri ýaly gysga ömrüne ganym güllesi nokat goýan beýik rus sowet şahyry Pawel Wasilýew 1910-njy ýylyň 5-nji ýanwarynda, Gazagystanda dünýä inip, 1937-nji ýylyň 16-njy iýulynda Moskwada, KGB-niň zyndanynda, bary-ýogy 26 ýaşynda atylyp öldürilýär. Basdaşlygyň däl-de, göripligiň hem bahyllygyň ýesiri bolup, gara şaýa geçmedik, emma ýazan-pozan zatlary uçin hökümet sylaglaryna, orden-medallara mynasyp görlen dört sany agent tarapyndan günä ýüklenip, "halk duşmany" hökmünde, ölüm jezasyna höküm edilen şahyr dine 1956-njy ýylda doly aklanýar.
Aşakda Pawel Wasilýewiň käbir goşgularynyň erkin terjimesi hödürlenýär.
Söýgülime
Pawel Wasilýew
Şükür, hususylyk hem özbaşdaklyk,
Hiç kim bilen şäriksiz hem dawasyz,
Üstümde tünegim, astymda köwşüm,
Bir goşawuç temmäkimem – üstüne.
Häzirlikçe seň elleriň meniňki,
Häzirlikçe seň söýgiňe eýe men.
Goňşymmy ýa duşmanymmy, dostummy –
Kim bolaýsyn seni elimden aljak –
Ene gurduň gowagyndan çagasyn
Ogurlamak oňa aňsadrak düşer.
Sen meniň baýlygym, meniň çyragym,
Syýrdam derekleri eken mülküm sen.
Ähli berk gulplara gaýra dur diýýän
Çoýundan, polatdan pugta bir ýere
Gan bilen ýazdym men: "Ol – diňe meňki!"
Ýowuz günem meniň – ýaşaýşym, ömrüm,
Ondan kem däl ýüregimiň hatasy.
Kalbymda ähli zat öňküsi ýaly!
Hany, biri uruş yglan etsin-dä,
Seniň ak kolgeli zülpüňe garşy!
Bar güýjümi jemläp – seniň lebiňden
Zäher-zakgun ýalap, akylsyz galyp,
Içgi girdabyna boýa çümmäge
Ahyr näletsiňen hukugym bilen
Meýletin (ömürlik!) hoşlaşýanymy
Men entek hiç kime aýan edemok.
Meň ýanynda, janym, arkaýyn ukla –
Meniň diriligim, hususy bagtym,
Hatda ukuda hem garşyma gitme:
Seni saklap ganatymyň teýinde,
Howp-hatardan söýgimizi goraýan,
Güneş dogup, ertir ýagtylan jahan
Bize uly baýrak – alaw eçiler.
El-aýagmyz günä bilen saralgy,
Dikeleris bir-birege söýenip.
Ol ot küle öwrer ikimizi hem…
Goý eliňi aýama
Gönimden geleýin – gorkman duramok,
Ýadyrgarsyň öýdüp tanaman meni.
Öpeýin men – goý eliňi aýama.
Soň edeýin ullakan bir towakga:
Elleriňden gaçyraýma bagtymy!
Men seni unutdym ençeme gezek:
Minutlap, möwsümläp, hatda asyrlap!
Nirden duşdy maňa başga bir zenan,
Ak gar silkip darak bulan saçyndan.
Bilýän, senem şo pursatyň özünde
Mahmal ýorgan asta, per ýassyk üste,
Gözüňi aýyrman ýaşyl tümlükden,
Bagryn diri ýakyp goňşy-golamyň,
Maňa garaşansyň näumyt halda.
Ýapyşan deý jübüt düwün bogazna,
Ol zenanyň ellerini towlamda,
"Men nätmeli?" – gygyrdyň sen pyşyrdap!
Belki, gözleriňde ses-üýnsüz öýke,
Büräň ganaty deý ýukajyk geýmiň
Içinde urunýan ýalňyz damaryň
Gulagymda zol ýaňlanýan gürs-gürsi
Meni mündürýändir gahar-gazaba?
Zyýany ýok, ýuwt kinäni, ezizim,
Men diňe oýun etdim o zenan bile –
Duýgudan, söýgüden ýeke damjasyz!..
Terjime eden Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyrat. Girişdäki öňe sürülýän pikirler hem şahyryň özüne degişli.


text:
Owganystanyň Pakistan bilen serhediniň golaýynda janyndan geçeniň amala aşyran bomba hüjüminiň netijesinde azyndan 10 adam, şol sanda harby komandir hem heläk boldy.
Kunar welaýarynyň häkiminiň beren maglumatyna görä, şenbe güni amala aşyrylan hüjümiň netijesinde ölenleriň aglabasy “aýallar we çagalar” bolupdyr.
Wahidullah Kalimzaýi motosikletli hüjümçiniň özüni Asadabat şäheriň hökümet binasynyň golaýynda partladandygyny mälim etdi.
Hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Emma hüjümiň netijesinde ölenleriň arasynda ýerli tire ýolbaşçysy we harby komandir – Jahi Khan Jan hem bardy. Ol geçen ýyl “Talybana” garşy geçirilen ençeme harby operasiýa gatnaşypdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň pitneçilerine ýarag bermeklige girizen gadaganlygyny ýatyrýar.
Emma muňa garamazdan, Britaniýanyň daşary işler sekretary Williýam Heýg heniz prezident Başar al-Assadyň režimini agdarmaga çalyşýan pitneçilere ýarag berip başlamak kararyna gelinmändigini aýtdy.
ÝB-niň gadaganlyk möhleti resmi taýdan maýyň aýagynda soňlanýar. Ýarag gadaganlygy ýatyrylýan hem bolsa, diplomatlaryň aýtmaklaryna görä, ÝB Assad režimini nyşana alýan ähli maliýe-ykdysady sanksiýalaryň ýene bir ýyl uzaldylmagyna razy bolupdyr.
Heýg Britaniýanyň Siriýa gyssagly ýarag ibermek planynyň ýokdugyny, emma indi şeýle zerurlyk bolsa, geljekde bu işi etmek mümkiçiliginiň bardygyny aýtdy.
Britaniýa bilen Fransiýa ýarag gadaganlygyny ýatyrmaklyk barada tagalla etdi, emma Awstriýa we beýleki ÝB agzalary muňa garşy çykdy. Olar bu ädimiň has köp gandöküşiklige getirjegini aýtdylar.


text:
Prezident Hamid Karzaý öz çykyşynda amerikan güýçleriniň ýerli owganystanlylaryň ýaşaýyş jaýlaryna geçirýän gijeki reýdleriniň bu ýurtdaky howpsuzlyk ýagdaýlaryny has-da ýaramazlaşdyrýandygyny we bu ýagdaýyň Talyban hereketiniň güýçlenmegine itergi bermeginiň mümkindigini öňe sürdi.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen
Duşenbe güni NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen Brýusselde eden çykyşynda Günbatar ýurtlaryň Owganystanda alyp barýan harby operasiýalarynyň öwezini tutjak hiç bir hili başga alternatiwanyň ýokdugyny nygtady.
“Men özümiziň Owganystandaky harby operasiýalarymyzy dowam etdirmegimizi örän möhüm diýip hasaplaýaryn. Sebäbi, talybanlara we Talyban ýolbaşçylaryna görkezilýän harby basyşlar olary barlyşyk gepleşiklerine tarap ýykgyn etmeklige iterdi. Şu nukdaýnazardan, harby operasiýalary dowam etdirmekden başga alternatiwa ýok” diýip, Anders Fog Rasmussen aýtdy. “Haýran galdyrdy”
«The Washington Post» gazeti bolsa düýn Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystandaky güýçleriniň baş komanduýuşisi Dewid Petreusyň prezident Karzaýyň çykyşyna haýran galandygyny hem-de muňa lapynyň keç bolandygyny ýazdy. Şeýle hem, gazetiň ýazmagyna görä, Dewid Petreus owgan prezidentiniň beýle hereket etmek bilen özüniň ygtybarsyzdygyny görkezmeklige tarap töwekgelçilik edýändigini belläpdir.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen hem düýn Brýusselde eden çykyşynda owgan prezidentiniň bu babatdaky ähli garaýyşlary bilen ylalaşyp bilmejekdigini belledi. Emma, beýleki tarapdap, ol uzak möhletleýin planda NATO-nyň barybir Owganystandaky öz güýçlerini azaltmaklygy hem-de ýurduň öz harby güýçlerine has uly jogapkärçilikleri tabşyrmaklygy göz öňünde tutýandygyny nygtady.
Jenap Rasmussen bu prosesiň eýýäm geljek ýylyň başyndan başlajakdygyny hem ýatlady. Onuň aýtmagyna görä, Owganystanyň howpsuzlygy baradaky jogapkärçilikleri ýurduň öz harby güýçlerine we polisiýasyna tabşyrmak prosesi 2014-nji ýyla çenli dowam eder.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Britaniýa hem öz goşunlaryny hut şol ýyla çenli bu ýurtdan çykarmaklygy planlaşdyrýarlar. Sammit geçiriler
Şu geljek dynç alyş günleri Portugaliýanyň paýtagty Lissabonda NATO-nyň geçirjek sammitinde bu mesele barada formal ýagdaýda karar kabul edilmegi hem mümkin diýlip garaşylýar. NATO-nyň bu sammitine Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hem gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.
Mundan daşary, NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen Lissabondaky sammitde Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň hem Moskwanyň NATO bilen täze hyzmatdaşlyk planlary barada anyk teklipler bilen çykyş etmegine umyt bildirýändigini aýtdy. Hususan-da, Orsýet NATO bilen raketa gorag sistemasynda hyzmatdaşlyk etmäge öz razylygyny berer diýlip garaşylýar.
Ýöne NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen haýsy ýurtlaryň NATO üçin howa hüjümini amala aşyryp biläýjek howply ýurtlar diýlip hasaplanylýandygy barada gürrüň etmekden welin saklandy. Mundan öň ol käbir beýleki ýurtlaryň hatarynda Eýranyň aýratyn howply ýurtdygyny öňe sürüpdi.


text:
Amerikaly kanunçykaryjylar hökümetiň işleriniň maddy üpjünçiligi dogrusyndaky jedelli kanun taslamasyny kabul edip bilmediler. Amerikan hökümeti agzalýan taslama boýunça ylalaşyga gelmezden, işini bölekleýin togtatmaly boldy. Amerika nädip bu derejä geldi we “işiň bölekleýin togtadylmagy” diýmek näme diýmek?
Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň edýän işleriniň maddy üpjünçiligi dogrusyndaky kanun taslamasynyň Respublikan we Demokrat kanunçykaryjylary tarapyndan kabul edilmegine birnäçe sagat galanynda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hökümetiň işleriniň togtadylmagynyň we hökümetiň pul karz almagy baradaky howsalaly jedelleriň bütindünýä ykdysadyýetini howp astynda goýandygyny aýdyp, duýduryş bilen çykyş etdi.
“Biz bütindünýä ykdysadyýetiniň we dünýäniň finans ulgamynyň esaslandyryjylarydyrys. Biziň pul birligimiz dünýäniň esasy pul birligidir. Bize onuň bilen oýun etmek bolmaz. Şeýle-de biz býujet bilen baglanyşygy bolmadyk içki syýasatymyzyň meseleleri bilen öz ykdysadyýetimizi hem-de dünýäniň ykdysadyýetini howp astynda goýup bilmeris.”
Biziň bu derejä nädip düşenimize içgin syn edeliň.
Oňşuksyzlygyň sebäbi näme?
Wekiller palatasynda agdyklyk edýän respublikanlar 1-nji oktýabrdan başlap güýje girjek täze saglyk elýeterliligi baradaky karar bilen ylalaşmadylar. “Obamakeýr” hem diýip atlandyrylan bu täze saglyk taslamasy her bir amerikan raýatynyň saglyk ätiýaçlandyryşynyň bolmagyny talap edýär.
Munuň işe girizilmegi üçin bolsa tölegi ujypsyz meýilnamalary durmuşa geçirýärler. Respublikanlar ilkibaşda “Obamakeýr” taslamasynyň maddy üpjünçiligini kesip, ony togtatjak boldular.
Ýöne Obamanyň partiýasy bolan Demokratik partiýa tarapyndan dolandyrylýan Senat saglyk ätiýaçlandyrmalary babatdaky täze karara üýtgeşiklik girizilmegini kabul etmedi. Şeýdibem tutuş kanun taslamasy ret edildi.
Respublikanlar geçen hepde ”Obamakeýriň” bir ýyl yza süýşürilmegini we käbir goşmaça düzedişleriň gizirilmegini teklip etdiler. Olar hepdäniň soňunda bu taslama geçdiler.
Ýöne Senatyň demokratlary kanun taslamasynyň respublikanlar tarapyndan zaýalanandygyny aýdyp, respublikanlaryň teklibini göz öňünde tutmadylar. Aşgabat wagty bilen sagat 09:00-da, Waşington wagty bilen aýdanymyzda ýary gije, Ak tam senatyň tassyklamagy bilen federal agentliklere býujet edaralarynyň togtadylmagyny tabşyrdy.
Beýle ýagdaý ozal bolupmydy?
Hawa, 1995-1996-njy ýyllarda şeýle ýagdaý 28 günläp dowam edipdi. Ýurduň şol wagtky prezidenti Bill Klinton Kongresden respublikanlaryň özüne getiren kanun taslamasyny ret edipdi. Bill Klinton respublikanlaryň teklibindäki bilim, daşky gurşawy goraýyş we pensionerleriň saglyk ätiýaçlandyryşyna edilýän tölegleriň derejesi bilen ylalaşmandygy üçin bu taslamany ret edipdi.
Hökümetiň işi bölekleýin togtadylsa näme bolar?
Ýagdaýdan iň köp zyýan çekjekler Birleşen Ştatlaryň federal hökümetiniň gullukçy işgärleri bolar. Hökümetiň 2 million sany işgärinden 1.2 millionyna işe gitmezlik tabşyrylar we olar aýlyk almazlar. Hökümet üçin zerur bolan işçiler, mysal üçin türme sakçylary, ýol gözegçilik işgärleri, serhetçiler we azyk haryt barlagçylary öz işlerini dowam ederler, ýöne olara hiç hili töleg tölenmez.
Birleşen Ştatlaryň harby goşunlaryna iberen wideohabarynda Obama amerikan esgerlerine tölegleriň wagtynda tölenjekdigi barada karara gol çekendigini aýtdy. Obama Owganystanda we beýleki ýerlerde Amerikanyň [harby] operasiýalarynyň dowam etjekdigini aýtdy.
“Häzirki wagtda ýerine ýetirilýän harby operasiýalara, mysal üçin Owganystandaky edýän işlerimiz, dowam ediler. Eger siz kynçylyk çekýän bolsaňyz, size öz missiýaňyzy berjaý etmek üçin zerur bolan zatlaryň üpjün ediljekdigine kepil geçýäris. Size aýlyk haklarynyň wagtynda tölenjekdigi baradaky taslama Kongresden geçdi, men hem oňa gol goýýaryn. Bu işiň saklanmagy ýagdaýa, size we siziň maşgalalaryňyza hiç hili täsir etmez.
Uruş weteranlary, maýyplar, pensionerler we garyplar hökümetden alýan kömek puluny almagy dowam ederler.
Milli seýilgähler işgärleriň ýoklugy üçin ýapylar. Daşky gurşawy goramak agentligi ýaly federal agentlikler ýapylar. Pasport, wiza we migrasiýa hyzmatlary yza süýşüriler.


text:
Ýaponiýanyň söwda öýi “Sumitomo Corp” Türkmenistanda bahasy 300 million dollarlyk we kuwwaty 400 megawatlyk gaz elektrostansiýasyny gurmak mümkinçiligine eýe bolandygyny 26-njy oktýabrda mälim etdi.
Bu şertnama Ýaponiýanyň premýer-ministri Sindzo Abeniň Türkmenistana eden saparynyň dowamynda yglan edilen ylalaşyklaryň düzümine girýär.
23-nji oktýabrda Ýaponiýa we Türkmenistan umumy bahasy 18 milliard dollarlyk ylalaşyklara gol çekdiler.
Ýaponiýanyň söwda öýi gaz elektrostansiýasynyň gurluşygyny 2018-nji ýylda gurup gutarmagy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Türkmenistan gaz baýlygy boýunça dünýäde dördünji ýerde durýar.
Ýaponiýanyň premýer-ministri Merkezi Aziýanyň bäş ýurduna amala aşyrýan saparyny geçen hepdede başlady. Orsýet we Hytaý bu regionda ykdysady we geosyýasy täsirini artdyrmak ugrunda bäsdeşlik edýärler.


text:
Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşyk synanyşygyndan soň howpsuzlyk operasiýalary dowam edýär. Bu waka netijesinde ençeme adamyň ölendigi, 1440 adamyň bolsa ýaraly bolandygy aýdylýar.
Ýurtda durnuklylyk aralaşýan hem bolsa, prezident Rejep Taýýyp Erdogan Twitter sosial ulgamyndaky sahypasynda agdarylyşyk synanyşygynyň "täze bir uçgunynyň" öňüni almak üçin öz tarapdarlaryny köçede galmaga çagyrdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym 16-njy iýulda "Haberturk" telewideniýesine beren maglumatynda düýn gijäniň dowamynda bolan durnuksyzlyklarda 161 adamyň ölendigini we başga-da 1,440 sanysynyň ýaralanandygyny aýtdy.
Ol agdaralyşygy goldandagy üçin öldürilendigi habar berlen 104 esgeri bu sanawa goşmadyk ýaly görünýär. Eger olar goşulanlygynda, ölenleriň sany 265 bolmaly.
Ýyldyrym başa barmadyk harby agdarylyşyk synanyşygy goldaýan 2,839 harby işgäriň tussag edilendigini belledi.
Şeýle-de, ol başa barmadyk harby agdarylyşyk synanyşygy türk demokratiýasyna edilen "gara tegmildir" diýdi.
Hökümet resmileri 16-njy iýulda 2,839 harby işgäriň tussag edilendigini aýtdylar. 5 general, 29 polkownik, prezident Rejep Taýyp Erdoganyň hökümetini agdarmak synanyşygyna dahyllykda güman edilip, wezipesinden boşadyldy.
Iş başyndaky harby ýolbaşçy, general Umit Dundar žurnalistlere harby agdarylyşygy goldan 104 esgeriň öldürilendigini aýtdy.
Ol 90 adamyň «şehit bolandygyny», şol sanda 41 polisiýa ofiseriniň, asuda ilatdan bolsa 47 adamyň öldürilendigini sözüne goşdy.
Puç bolan agdarylyşyk
Prezident Rejep Taýyp Erdgan 16-njy iýulda dynç alyşdan dolanyp gelip, Stambulda toplanan goldawçylaryna «özüniň hiç bir ýere gitmeýändigini» aýtdy.
Erdogan öten agşam adam pidalaryna getiren gozalaňy «dönüklik» diýip häsiýetlendirdi. Şeýle-de ol döwleti agdarmaga synanyşanlara goldaw berenlere berk çäre görüljekdigini, harbylaryň içini ygrarsyz elementlerden saplap, berk arassalaýyş geçirmegi wada berdi.
«Olar bu dönüklik üçin berk jeza çekerler» diýip, Erdogan Stambul aeroportunda aýtdy.
Türkiýäniň preizdenti Rejep Taýyp Erdogan ýurtda harby agdarylyşygyň bolandyny inkär etdi. CNN telekanalyna beren interwýusynda Erdogan heniz hem häkimiýetde galýandandygyny, şeýle-de islendik agdarylyşyk synanşygyny basyp ýatyrjakdygyny aýtdy.
Erdogan adamlary köçä çykyp, häkimiýeti goldamaga çagyrdy. Ol buýruga boýun bolmaýan harbylaryň "azlykdygyny" aýtdy.
Mobil telefonyna edilen ýazgyda Erdogan heniz hem prezident we ýokary harby serkerde bolup durýandygyny aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Binaly Ýyldyrym harby agdarylyşyga baş goşanlardan ar alynjakdygyny aýdyp, özüniň Twitter hasabynda ýazgy galdyrdy.
Bu aralykda Stambulyň telewideniýe binasynyň golaýynda partlamanyň sesi eşidildi.
Mundan öň, Türkiýäniň harbylary ýurdy demokratik ýol bilen ýöretmek we adam hukuklaryny kepillendirmek maksady bilen ýurdy "doly gözegçiligine" geçirendiklerini aýtdylar.
Bu baradaky beýanaty 15-nji iýulda Dogan habarlar agentligi türk telewideniýesinde berdi.
Beýanatda Türkiýäniň häzirki daşary gatnaşyklarynyň ählisiniň saklanyp galjakdygy we ýurtda kanunçylygyň hökmirowanlygynyň esasy orun tutjakdygy aýdylýar.
TRT telekanalynyň habarçysy ýurtda harby ýagdaýyň we kommendant sagadyň girizilendigini aýtdy.
Bu aralykda, Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki Anadolu habar agentligi Türkiýäniň ýokary derejeli harbylarynyň, şol sanda baş ştabyň kommandiriniň-de harbylaryň Stambuldaky baş edarasynda zamun alnandygyny habar berýär.
Emma, prezident Rejep Tapyp Erdoganyň çeşmeleri onuň howpsuzlykdadygyny aýdýarlar.
Mundan öň, Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym türk harbylarynyň bir böleginiň buýruga boýun bolman herekete geçip başlandygyny aýdypdy.
NTV habar agentligi ýurtda harby agdarylyşygyň bolup geçýändigini barada maglumat berdi.
Reuters habar agentligi Ýyldyrymyň "muny agdarylyşyk diýip atlandyryp bolmaz", emma "harbylaryň bir bölegi muňa synanyşdy" diýen sözlerini getirdi.
Mundan öň, Reuters Türkiýäniň paýtagty Ankarada harby uçarlaryň we wertolýotlaryň howa uçurylandygyny habar beripdi. Reuters Ankarada ok atyşyklaryň eşidilýändigini hem habar berýär.
Twitterde Ankaranyň käbir ýaşaýjylary, şäherde partlamanyň sesiniň eşidilendigini, munuň yzy bilen hem sosial ulgamlarynyň ýapylandygyny aýdýarlar.
Bu aralykda, türk howpsuzlyk güýçleri Stambuldaky Ýewropany we Aziýany birleşdirýän Bosfor köprüsini ýapdylar.
NTV türk harby tanklarynyň-da Stambuldaky Atatürk halkara aeroportyna eltilendigi barada maglumat berýär. Aeroportdaky ähli uçuşlar ýatyryldy.
Rejep Taýyp Erdoganyň 13 ýyllyk häkimiýeti döwri ýurduň harbylary köp halatlarda ünsden düşürilýärdi.
Ekspertleriň pikiriçe, Erdogan harbylara özüniň mümkin bäsdeşi hökmünde çemeleşipdir.
Soňky aýlaryň dowamynda Erdoganyň özüniň syýasy garşydaşlaryny çetleşdirmek boýunça alyp baran syýasaty, harbylaryň ýurduň syýasy durmuşynda has köp rol oýnamagyna mümkinçilik döretdi.
Ýeri gelende ýatlatsak, 1960-njy ýyldan bäri türk harbylary ýurduň dört sany jemgyýetçilik hökümetini agdarypdylar.
Maý aýynda prezident Erdogan premýer-ministri Ahmet Dawutoglyny wezipesinden aýyryp, onuň ýerine özüniň Adalat we Galkynyş partiýasyndan egideşi - Ýyldyrymy belledi.
Mundan soň, käbir harby we howpsuzlyk bilermenleri harbylaryň arasynda prezident Erdoganyň öz häkimiýetini artdyrmagyna garşy pikir-garaýyşlaryň döräp başlandygyny duýdurypdylar.
Dawutoglu mart aýynda wezipesinden çetleşdirilmezinden ozal-da, harby agdarylyşyk baradaky howatyrlanmalar peýda bolup başlapdy.


text:
Prezident Petro Poroşenko «Tornado» raketalary ukrain harbylarynyň ştablaryna we Kramatorsk şäheriniň töweregindäki ýaşaýyş jaýlaryna gelip uranda, bir topar zaýaçylyk boldy diýdi.
Ukrain hökümeti 10-njy fewralda edilen hüjümde azyndan 15 adamyň öldürilendigini we 60-dan gowrak adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Poroşenko 10-njy fewralda parlamente bu hüjümde «Anti-terror operasiýanyň» baş ştabynyň we birnäçe ýaşaýyş jaýynyň urlandygyny aýtdy. Kiýew gündogar Ukrainada orsýetçi separatistlere garşy alnyp barylýan söweşi «Anti-terror operasiýa» atlandyrýar.
Ol asuda adamlaryň arasynda-da, harbylaryň içinde-de ýaraly bolanlaryň bardygyny aýtdy.
Kiýewiň kontrollugyndaky Donetsk regional adminstrasiýasy raketalaryň Kramatorsk şäherinden 50 km çemesi uzakadaky Horliwkadan, separatistleriň elindäki ýerden atylandygyny aýtdy.
Separatistleriň öz-özüni bellän goranmak resmisi Eduard Basurin gozgalaňçylaryň Kramatorskä zarba urmandygyny, onuň olaryň ok ýeterinden daşdygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Ukrainadaky ilçisi Geoffrey Pyatt bu hüjümi ýazgardy.
Ol twitterde: «Biz Orsýet tarapyndan goldalýan separatistleriň Kramatorskde asuda adamlaryň ýaşaýan ýerlerini topa tutmasyny ýazgarýarys» diýdi.
Bu raketa hüjümi parahatçylyk baradaky diplomatiki tagallalaryň güýçlenmegine, Günbataryň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine edýän basyşynyň artmagyna getiren bir aýlyk gyzgyn söweşden soň edildi. Birleşen Ştatlar we NATO Putini gozgalaňçylara berýän goldawyny bes etmäge hem-de Ukrainadaky goşunlaryny we ýaraglaryny yzyna çykarmaga çagyrdylar.
Geçen hepde Kiýewe we Moskwa sapar edip, parahatçylyk teklibini hödürlän german kansleri Angela Merkel we fransuz prezidenti Fransua Olland 11-nji fewralda belarus paýtagty Minskde Putin we Poroşenko bilen duşuşýar, emma bu gepleşikleriň perspektiwalary aýdyň däl.
Konfliktiň iki tarapyndakylar hem, teklip edilýän gepleşiklerden öň, özleriniň söweşde üstünlik gazanýandyklaryny aýtdylar.
Waşingtonda, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, eger diplomatiýa urşy soňlamagy başarmasa, özüniň Kiýewe goranyş ýaraglaryny ibermegiň pikirini edýändigini aýtdy.
9-njy fewralda german kansleri Angela Merkel bilen geçirilen gepleşiklerden soň, Obama özüniň diplomatiki çözgüt şindi hem mümkin diýip umyt edendigini aýtdy.
Emma ol Orsýetiň Minskde sentýabr aýynda Ukraina babatda boýun alan borçlaryny bozandygy anyk diýdi.
"Olaryň Minsk ylalaşygynda boýun alan borçlarynyň tas ählisini bozandyklary açyk. Gündogar Ukrainadan çykmaga derek, rus goşunlary ol ýerde bolmaklaryny, separatistlere tälim bermegi we hüjümleri utgaşdyrmaga kömekleşmegi dowam etdirdiler. Öz ýaraglaryny yzyna çykarmaga derek, Orsýet ol ýere has kän tank, bronly harby tehnika we agyr toplary iberdi» diýip, Obama aýtdy.
Putin özüniň Günbatar ultimatumlaryna ýan bermejegini aýtdy.
Putin 10-njy fewralda rus diplomatlaryna iberen telegrammasynda «bize her neneň kän basyş edilendigine garamazdan», öz halkynyň düýp bähbitlerine hyzmat etmek üçin, global howpsuzlyk we durnuklylyk çäklerinde, Orsýet özüniň garaşsyz daşary syýasatyny dowam etdirer diýdi.
Ukrainanyň harby sözçüsi Andriý Lisenko 9-njy fewralda Orsýeti soňky iki günlükde gündogar Ukraina goşmaça 1500 esger we ýene 300 harby tehniki ibermekde aýyplady.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko geçen aý Ukrainada 9 müň çemesi rus esgeriniň we 500 harby tehniksasynyň, şol sanda tanklaryň, Grad raketa atyjylarynyň, agyr toplarynyň bardygyny aýdypdy.
Orsýet, aýdylýan subutnamalara garamazdan, Ukraina goşun we ýarag iberendigini ret edýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Aşgabat, 12.02.2015. “Türkmenportal”.
Sport dünýäsindäki iri waka — Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna bary-ýogy iki ýyl galdy. Häzirki wagtda bu oýunlara taýýarlygyň çäklerinde uly işler alnyp barylýar. Aziada — 2017-niň geçirilýän ýeri hakyky “şäher içindäki şäher” bolar. Olimpiýa şäherjigi paýtagtyň iň gelim-gidimli ýerine, Aşgabadyň özboluşly simwolyna öwrüler.
V Aziýa oýunlaryna ykjam taýýarlyk görmek işleri diňe bir Olimpiýa şäherjiginiň, häzirki zaman binalarynyň we desgalarynyň gurluşygy bilen çäklenmän, eýsem, şäherde gerekli tertip hem üpjün ediler. Aşgabadyň ähli etraplarynda ýollaryň ýakalarynda, seýil baglarynda we seýilgählerinde agaç nahallaryny oturtmak işleri alnyp barylýar, ýaşaýyş ýerleri abadanlaşdyrylýar.
Şu günler şäheriň ýaşaýyş jaý gorundaky jaýlary we durmuş maksatly beýleki desgalary toplumlaýyn abatlamak, şu möhletler boýunça göz öňünde tutulan ähli binalaryň bellenilen möhletlerde gurulmagyny üpjün etmek, ulaglaryň köplügi sebäpli, ýol hereketinde döreýän bökdençlikleri aradan aýyrmak maksady bilen, täze ulag we inženerçilik üpjünçilik ulgamlaryny döretmek, ýerasty geçelgeleri we köprüleri gurmak boýunça işler alnyp barylýar. Bularyň ählisi V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän döwründe şäheriň has köp gatnawly köçelerinde kadaly ýol hereketini guramaga mümkinçilik berer.


text:
Düýn Italiýanyň premýer-ministri Silwio Berluskoni parlamentiň ynam edip etmezlik boýunça geçiren ses berilşiginde az-owlak tapawut bilen deputatlaryň goldawyny gazandy we häkimýet başynda galdy.
Silwio Berlusskoni bu ses berilşikde deputatlaryň goldawyny gazanmadyk bolanlygynda, ol häkimýetden çetleşmäge mejbur edilerdi.
74 ýaşly Silwio Berlusskoniniň korrupsiýa we etika dawalaryna gatnaşygynyň bolmagy onuň abraýyna zeper ýetiripdi.
Berluskoni duşenbe güni çykyş edip, özüniň häkimýetden çetleşdirilen halatynda ýurtda syýasy durnuksyzlygyň döremek howpunyň bardygyny nygtapdy.


text:
Bostonda bolan marafon partlamalarynda günäkär diýlip güman edilýän Johar Sarnaýewe jenaýat iş edenlikde, şol sanda köpçülikleýin weýrançylykly ýarag ulananlykda resmi taýdan günä bildirildi.
Günäli tapylan halatynda oňa ömürlik türme tussaglygy ýa ölüm jezasy berilmegi mümkin.
Döwlet işgärleri bildirilýän günäleri duşenbe güni Bostonyň bir keselhanasynda okap, jemgyýetçilige ýetirdiler.
Iki amerikan resmisiniň bu ýaş ýigitden edilen deslapky soraglardan çen tutup aýtmagyna görä, iki doganyň hereketine dini ekstremizmiň sebäp bolan bolmagy mümkin. Ýöne olaryň yslamçy terroristik guramalar bilen ilteşigi ýok.
Asly Çeçenistanly Johar bilen onuň özünden uly dogany Tamerlan öten hepde iki sany bombaly hüjümi amala aşyranlykda aýyplanýar. Bu hüjümde 3 adam ölüp, 200-den agdyk adam ýaralandy.
"Duşman söweşijisi"
Johar anna güni ele salyndy. Tamerlan hem polisiýa bilen bolan çaknyşykda öldürildi.
Waşingtonda Ak Tamyň sözçüsi Jaý Karneýiň aýtmagyna görä, Joharyň sud işine graždan sudunda garalar: "Oňa bir duşman söweşijisi hökmünde garalmaz. Biz bu terroristiň işini raýat adalat sistemasynyň çäklerinde kanuny derňäris. Birleşen Ştatlaryň kanuny boýunça amerikan raýatyna harby sudda sud edip bolanok. (2001-nji ýylyň) 11-nji sentýabr hüjümlerinden bäri biz ýyl kesip, ýüzlerçe terroristi türmä salmakda federal sud sistemasyndan peýdalandyk. Bu möhüm, muny ýatdan çykarmaly däl".
Respublikan partiýasyndan bolan kanun çykaryjylaryň käbirleri Sarnaýewiň duşman söweşijisi diýip yglan edilmegine çagyrypdylar. Analitikler güman edilýänden sorag edilende, bu işiň soragçylara köpräk erkinlik berýändigini belleýärler.
Bir hepde mundan ozal bolan bomba partlamalaryny bellemek üçin duşenbe güni Bostonda bir minut dymyşlyk geçirildi. Bu dymyşlygy prezident Obama hem Waşingtonda ýerine ýetirdi.
Duşenbe güni ir bilen ýüzlerçe adam heläklenenleriň biri bolan 29 ýaşly Kristl Kambelliň jaýlanyş çaresine gatnaşdylar.
Rus respublikasy Dagystanda güman edilýänleriň ejesi polisiýa bilen bolan atyşykda ölmezden öň uly ogly Tamerlan bilen telefonda gürleşendigini aýtdy. Zubeýdat Sernaýewanyň Amerikanyň "ABC NEWS" telekanalyna aýtmagyna görä, Tamerlan oňa jaň edip: "Polisiýa, olar bize ok atmaga başladylar. Bizi kowalaýarlar" diýipdir.
Tamerlan şeýle hem ejesine özüniň inisi bilen biledigini, ejesini gowy görýändigini aýdypdyr. Şondan soň telefon kesilipdir.
Güman edilýänleriň ene-atasy ogullarynyň bigünädigini nygtap, olaryň polisiýa tarapyndan gurnalan aýyplamanyň pidasy bolandyklaryny aýdýarlar.


text:
24-nji sentýabrda mukaddes Gurban baýramyň birinji gününde milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow Gypjakda gurbanlyk sadakasyny berdi.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow kümmete gül dessesini goýup, Türkmenistanyň ilkinji Prezidentiniň ýagty ýadygärligini hatyralady. Soňra Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, hökümet agzalary, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri, daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky diplomatik wekilhanalarynyň we halkara guramalarynyň baştutanlary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, daşary ýurtly işewürler, şeýle hem din işgärleri, hormatly ýaşulular, başga-da köp sanly adamlar kümmete gül desselerini goýdular. Bu ýerde aýat-doga okaldy.
Döwlet Baştutany egindeşleri bilen bilelikde Türkmenistanyň ilkinji Prezidentiniň we onuň ýakynlarynyň aramgähine bardy. Bu ýerde merhumlary hatyralap, aýat okaldy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti sadaka berilýän ýere bardy we ýygnananlar bilen salamlaşyp, ata-babalarymyzyň gadymdan gelýän däp-dessurlaryna eýerip, şu gün Gurban baýramynda ýurduň ähli ýerlerinde sadaka berilýändigini, ýagşy umyt bilen doga-dilegleriň edilýändigini belledi. Mukaddes Gurban baýramy mynasybetli şu gün ýurdumyzyň ähli metjitlerinde baýram namazy okaldy, sadakalar berildi. Okan namazyňyz, beren sadakaňyz Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolsun diýip, döwlet Baştutany ýygnananlara ýüzlendi.
Milletiň Lideri halkymyzyň däp-dessurlaryny gorap saklamaga we ösdürmäge uly üns berilýändigini, Gurban baýramynyň milli däplerimize laýyklykda, her ýyl döwlet derejesinde giňden bellenilýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlary we tutuş halkymyzy ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň ýetip gelýän 24 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlap, geçen çärýek asyra golaý döwrüň içinde örän köp işleriň amala aşyrylandygyny, türkmen topragynyň tanalmaz derejede özgerendigini, berkarar döwletimiziň obalaryna we şäherlerine dürli maksatly häzirki zaman desgalarynyň görk berýändigini nygtady.
Ýurdumyzyň ykdysadyýeti ähli ugurlar boýunça ýokary depginler bilen ösdürilýär, gazanylýan ägirt uly üstünlikler barada ýakynda Awazada geçirilen Ýaşulular maslahatynda giňden durup geçdik, şunlukda, ata Watanymyzy mundan beýläk-de ösdürmek boýunça öňde duran wezipeleri kesgitledik, bu işleriň ählisiniň mähriban halkymyzyň parahat we asuda durmuşda bolelin ýaşamaklary ugrunda amala aşyrylýandygyny bellemelidiris diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Şu ýylyň dekabr aýynda Garaşsyz Watanymyzyň Bitaraplyk hukuk derejesine eýe bolmagyna 20 ýyl dolýar. Ýurdumyzyň iň täze taryhynda möhüm ähmiýeti bolan bu şanly senäni giňden belläp geçeris diýip, döwlet Baştutany belledi.
Milletiň Lideri Garaşsyz döwletimiziň parahatçylyk söýüji bitaraplyk syýasatyny alyp barýandygyny, dünýäniň döwletleri we halklary bilen dost-doganlyk gatnaşyklarynyň yzygiderli ösdürilýändigini nygtady.
Şu gün bolsa biz Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna ugraýarys, ol ýerde BMG-niň Baş Assambleýasynyň şanly 70-nji mejlisine gatnaşarys we onda dünýä döwletleriniň Baştutanlary bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny has-da ösdürmek barada pikir alşarys diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýubileý mejlisinde Ýer ýüzünde parahatçylygy pugtalandyrmak, halklaryň dost-doganlyk gatnaşyklaryny has-da giňeltmek boýunça möhüm meseleleriň ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýdyp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow munuň Bitarap Watanymyzyň halkara abraýynyň barha artýandygynyň aýdyň nyşanydygyny belledi.
Soňra döwlet Baştutany Türkmenistanyň müftüsine ýüzlenip, tebärek çykmagy haýyş etdi. Asylly däbe görä, gurbanlyk sadakasy mynasybetli tebärek çykyldy.
Soňra bu günki çärä gatnaşyjylara nahar çekildi. Nahardan soň, töwir galdyryldy.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlara ýene-de bir gezek doga-dilegleriniň Beýik Biribaryň dergähinde kabul bolmagyny arzuw etdi. “Kabul bolsun! Goý, Garaşsyz hem Bitarap Watanymyzda hemişe parahatçylyk, agzybirlik we abadançylyk bolsun!” diýip, döwlet Baştutany aýtdy.


text:
25-nji iýunda, gije, Gürjüstanyň Gori şäherinde 6 metrlik Staliniň heýkeli öňünden yglan edilmedik ýörite operasiýada näbelli ýere äkidildi diýlip, habar berilýär.
Gürji metbugatynda berlen maglumatda bu operasiýanyň geçişini wideo-ýazga düşürmäge synanşan käbir žurnalistleriň polisiýa tarapyndan urlup-ýenjilendigi aýdylýar.
Ýerli häkimiýetler Staliniň heýkeliniň muzeýde ýerleşdiriljekdigini, onuň öňki duran ýerine bolsa, 2008-nji ýyldaky rus-gürji çaknyşygynda wepat bolanlaryň hatyrasyna täze heýkeliň dikeldilmeginiň göz öňünde tutulýandygyny habar berdiler.
Staliniň şahsyýet kultyny dabaralandyrýan heýkeller Gürjüstanda hem beýleki öňki sowet respublikalarynda onuň ölüminden soň 1953-nji ýylda ýok edilipdi.
Emma diktatoryň dogduk şäheriniň ýaşaýjylarynyň köpüsi öz meşhur obadaşlaryna häzir hem buýsanýarlar.


text:
Amnesty International guramasy Eýranda şu ýylyň başyndan bäri ýerine ýetirilen ölüm jezalarynyň sanynyň görlüp-eşidilmedik derejede ýokar bolandygyny aýtdy.
Düýbi Londonda ýerleşýän adam hukuklary guramasy 23-nji iýulda Eýranyň 1-nji ýanwardan 15-nji iýula çenli aralykda 694 adamy jezalandyryp öldürendiginiň çak edilýändigini, munuň eýran häkimiýetleriniň boýun alan sanyndan üç essä golaý köpdügini öňe sürdi.
Halkara günä geçiş guramasy, ynamdar çeşmeleriň maglumatyna görä, geçen ýyl Eýranda azyndan 743 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini aýtdy.
Hukuk topary eýran sudlaryndaky ölüm jezasynyň «garaşsyzlygyň we bitaraplygyň» düýpden ýok şertlerinde berilýändigini aýtdy.


text:
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllaryň dowamynda türkmenistanly raýatlaryň esli bir bölegi zähmet migranty hökmünde Türkiýe respublikasyna işlemäge gitdi. Olaryň aglabasy bikanun ýagdaýda ýaşap, käbir türkmenistanly gelin-gyzlaryň bolsa öz tenini satmak bilen hem meşgullanýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ildeşlerimiz ýurtda işlemek üçin şertleriň juda çäkli bolup galýandygy, degişli resmileriň bolsa öz wezipe borçlaryna biparhlyk bilen çemeleşýändigi sebäpli, türkmenistanlylaryň iş gözleginde daşary ýurtlara gitmeli bolýandygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy alty aý Türkiýede bikanun migrant hökmünde zähmet çeken Bibi daýza bilen söhbetdeş bolup, Türkiýedäki türkmenleriň durmuşy, şeýle-de türkmenistanlylaryň näme sebäpden ýurdy terk etmäge mejbur galýandygy barada gürrüň etdi.


text:
KEPILLIKLERIŇ ESASY GÖRNÜŞLERI
· TÖLEG KEPILLIGI–prinsipalyň (alyjynyň) haýyş etmegi boýunça benefisiaryň (satynynyň, getirip tabşyryjynyň we başg.) haýryna getirip tabşyrylan (düşürilen) harydyň (ýerine ýetirilen hyzmatlaryň, edilen işleriň) tölegi boýunça öz borçnamalaryny ýerien ýetirip bilmedik ýagdaýynda soňka tölegleri geçirmek boýunça bankyň kepillikleri;
· TENDER KEPILLIGI–tendere gatnaşmak islegini bildiren we tenderi gurnaýja öz tekliplerini hödürlän tarapyň (gatnaşyjynyň) islegi boýunça bellenilen puly tenderi gurnaýja tölemek boýunça bankyň kepillikleri;
· AWANS TÖLEGINI GAÝTARMAGYŇ KEPILLIGI–alyjynyň haýryna satyjynyň talap etmegine görä berlen awansy satyjynyň harydy getirip tabşyrmak (hyzmatlary ýerine ýetirmek, işleri etmek) boýunça öz borçnamalary ýerine ýetirip bilmedik ýagdaýynda, awansy satyn alyja gaýtaryp berek boýunça bankyň kepillikleri;
· ÝERINE ÝETIRMEGIŇ KEPILLIGI- satyjynyň talap etmegine görä satyn alyjynyň haýryna satyjynyň getirip tabşyrmak boýunça öz borçnamalary ýerine ýetirip bilmedik ýagdaýyndasatyn alyja belli bir puly tölemek boýunça bankyň kepilligi;


text:
19-njy awgustda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow pagta ýygymynyň başlanmagyna ak pata berdi.
Her ýylda bolşy ýaly, bu gezek hem il içinde hormatlanýan, abraýly ýaşulularyň gatnaşmagynda Ahal, Balkan, Lebap we Mary welaýatlarynda 24-nji awgustda, Daşoguz welaýatynda 31-nji awgustda pagta ýygymyna badalga berler.
Resmi derejede pagta ýygymyna girişmäge bellenilen wagt kesgitlenen-de bolsa, Mary, Ahal welaýatynyň käbir etraplarynda pagta ýygymyna iki hepde mundan öň girişildi.
Prezident pagta ýygymynyň başlanmagyna ak pata berse-de, Ministrler Kabinetiniň mejlisinde şu ýyl «ak altyn» hasylynyň näçe tonna ýygnalmalydygy hakda kelam-agyz aýtmady.
Ýurduň prezidentiniň şu ýylyň täze ýyl gutlagynda Türkmenistanda 2010-njy ýylda 1 million 300 müň ton¬na barabar pagta ýygnalandygy barada aýdylýar. Şu ýylyň gurak gelmeginiň bugdaý hasylyna zyýan ýetirendigini nazara alsak, ýurtda pagtadan hem boldumly hasylyň alynjakdygyna ynam az.
Iýul aýynyň başyna gowaçalara köpçülikleýin görnüşde gowaça sowkasynyň düşmegi bilen alynjak hasylyň eýýäm 20 göterimine zyýan ýetendigini Oba hojalyk ministrliginiň hünärmenleri aýdýarlar. Käbir etraplarda gowaça sowkasynyň hasyla esli derejede zyýan ýetiren ýerleri hem bar.
Gowaça sowkasy toprak astynda gyşlap, bahar paslynda howanyň derejesi 17-20 gradusa ýetende daşyna çykýar. Onuň kebelegi 120 töweregi ösümlige zyýanyny ýetirýär, Bu zyýankeş gowaçanyň, esasan, gozasyna düşüp, onuň hasylyna zeper ýetirýär.
Näme üçin hasyl az?
Pagta iň bir kyn ýetişdirilýän tehniki ekin. Ony ekmäge hiç kişi hem yhlas bilen ýapyşanok. Daýhan birleşigi bilen şertnama baglaşyp, pagta ekmek üçin kärendesine ýer alýanlaryň köpüsiniň baş maksady öz bähbitlerini aramak. Kärendeçiler pagta meýdanlarynda gowaçanyň hatar aralarynda gök-önüm hem ekýärler. Netijede olaryň niýeti pagtadan däl-de, gök-önümden bol hasyl almak bolýar.
Her dürli ekinleriň ekilmegi, şol ekinleriň ýany bilen gelýän dürli-dürli zyýankeş möjejikler belli bir derejede pagtanyň boldumly kemala gelmegine ýaramaz täsirini ýetirýär.
Pagta hasylynyň az alynmagynda etraplarda ýerleşýän «Obahyzmat» önümçilik birleşikleriniň-de ýetirýän zyýany uludyr. Tehnikalara eýeçilik gözi bilen garalmazlygy, olaryň tizara hatardan çykmagyna ýol berilmegi, şeýle hem bu ulgamda tarapgöýlügiň, tanyşparazlygyň höküm sürmegi kärendeçi daýhanlaryň ekin ýerleriniň wagtly-wagtynda idedilmezligine sebäp bolýar.
Gowaça ekilip, tä hasyly ýygnalýança, azyndan bäş gezek hatarara bejergi işleri geçirilmeli. Emma «Obahyzmatyň» ýolbaşçylary tehnikalaryň ýetmezligini sebäp edip, ýönekeý kärendeçileriň ýerlerinde bary-ýogy birki gezejik hatarara bejergi işlerini geçirýärler.
Hatarara bejergi işlerini bir gezek geçirseler-de, ýyllyk hasaplaşykda «Obahyzmatyň» öz meýdanlarynda 5 gezek bejergi işlerini geçirendikleri baradaky hasabata gol çekdirilýändigini kärendeçi daýhanlar aýdýarlar.
Türkmenistanda ähli tehniki hyzmatlar amala aşyrylanda, gowaçadan ortaça bir gektardan 30-35 sentner hasyl alynýar. Emma «Obahyzmatyň» işiniň näsaz alnyp barylmagy sebäpli, hasyllylygyň bir gektardan 10-12 sentnerden geçmeýän ýerleri kän bolýar.
Öz ekin meýdanlarynda 7 gezek bejergi işlerini geçirmegiň ugruny tapýanlar bellenen hasyly almagyň hötdesinden gelýärler. Emma tehnikanyň hyzmatyndan wagtynda peýdalanyp bilmeýändikleri üçin, kärendeçileriň arasynda iýun aýynda pagta ekip ýörenlerem bar.
Türkmenistanda çaga zähmetinden peýdalanmak gadagançylygy girizilensoň, soňky 5 ýylyň dowamynda mekdep okuwçylary pagta ýygymyna köpçülikleýin sürülmeýärler. Pagtanyň ýygymyna tölegiň az bolmagy oba ilatyny bu zähmetden gaçyrýar. Şonuň üçin býujet edaralarynyň işgärleri tä möwsüm gutarýança pagta ýygymyna zorluk bilen sürülýärler.
Defoliasiýa arkaly pagtanyň ýapraklaryny düşürmek işleriniň göwnejaý alnyp barylmazlygy sebäpli kombaýnlaryň hyzmatyndan hem ýerlikli peýdalanyp bolmaýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ýurtda Türkmen bedewiniň baýramy tamamlanýar. Her ýylyň aprel aýynyň ahyrky ýekşenbe güni bellenilmeli bu baýramçylyk eýýäm aprel aýynyň ilkinji günlerinden bellenilip başlanýar. Bu baýramçylyk mynasybetli ençeme köpçülikleýin çäreleri, baýramçylyk dabaralary, maslahatlardyr halkara konferensiýasy we sergisi geçirilýär.
Bu baýramçylygyň esasy çäreleri bolsa anna, şenbe we dynç günleri geçirildi. Anna güni Ahalteke atçylyk sport toplumynda bedew baýramy mynasybetli ahalteke atlarynyň gözellik bäsleşiginiň jemi jemlendi. Bu çärede Türkmenistanyň prezidentine Aşgabat we welaýat wekilleri ahalteke atlaryny sowgat berdiler.
“Esasy waka”
Şenbe güni bolsa paýtagtyň atçylyk sport toplumynda ýetginjekleriň arasynda at çapyşygy geçirildi. Bu çapyşykda prezidentiň agtygy Kerimguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy. Türkmen telewideniýesiniň Watan programasynda görkezilen reportaždan çen tutsaň Bedew baýramynyň şol günki "esasy wakasy" prezidentiň agtygynyň ýeňişi bolupdyr.
Türkmen telewideniýesinde tomaşaçylaryň prezidentiň agtygyny gutlap, onuň adyny gegyryp, Kerimgulyny alkyşlaýan pursatlaryny hem synlasa bolýar.
Wideo: Prezidentiň agtygy ýeňiji boldy (Türkmenistanyň resmi mediasyndan alnan şekiller)
Bu çapyşykda prezidentiň agtygy Kerimguly Dowamat atly atda çykyş edipdir. Bu aty onuň atasy Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow seýisläpdir.
Şu gün bolsa bedew baýramy Gökderedäki halkara atçylyk sport toplumynda geçirilen at çapyşygy we baýramçylyk dabarasy bilen tamamlanar. Bu dabara hem düýnki ýetginjekleriň at çapyşygy ýaly diňe mekdep okuwçylary, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri tomaşa etmäge goýberilýär.
Tomaşaçylar
Müňlerçe ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we býujet edaralarynyň işgärleri dynç günlerini paýtagtyň aýlawlarynda geçirdiler. Ençeme sagat dowam edýän bu çäreler olar bu çärä gatnaşjak prezidentden birnäçe sagat öň barmaly bolýarlar.
Şol bir wagtda hem adaty tomaşaçylar bu iki atçapyşygyna goýberilmändir. Düýn, şenbe güni Aşgabadyň atçylyk sport toplumynyň golaýyna ne pyýadalar ne-de awtoulaglar baryp bilýärdiler.
Mundan başga-da, paýtagtyň Türkmenbaşy, Magtymguly we ýene-de bir-iki sany köçeleri ýapyldy ýa-da pyýada we awtoulag hereketi çäklendirildi. Şu gün hem paýtagtyň günortasyndaky Köpetdag prospekti ir bilen beklendi.
Bedew baýramy Türkmenistanda 1992-nji ýylda esaslandyrylyp, ol her ýylda bellenilip geçilýär.


text:
Yragyň ýezit azlygynyň müňlerçe wekili ýurduň demirgazygynda “Yslam döwletiniň” söweşijileriniň harby basyşy astynda öz öýlerini terk etmäge mejbur boldy. Bu ýagdaý ABŞ-nyň ýezitlere ynsanperwer kömegini ýollamagyna itergi berdi. Ýezitler kimler?
Yslam söweşijileri demirgazyk Yrakda ýezitler azlygynyň müňlerçe wekilini gabawa salyp, Obamanyň administrasiýasyny Sinjar dagynda gaçyp gizlenen bosgunlara şu hepdede howadan ynsanperwer kömegini ýetirmäge mejbur etdiler. Ýezit halky haýsy dine uýýar we olaryň taryhy barada nähili maglumat bar.
Ýezitler kim?
Ýezitler sosial we din esasynda emele gelen bir topar. Olar, adatça, oba ýerlerinde ýaşaýarlar we daýhançylyk ýa-da maldarçylyk bilen meşgullanýarlar. Olar kürt dilinde gürleýärler. Ýezitleriň dünýädäki sany bir million töwereginde diýlip hasaplanylýar.
Bu jemgyýetiň lideri şazada adyny göterýär we Yragyň demirgazygyndaky Mosul şäherinden gündogar tarapdaky Ain Sifni şäherinde ýaşaýar.
Ýezitleriň ybadathanasy ýezitleriň arasynda mukaddes hasaplanýan Laliş obasynyň golaýynda ýerleşýär. Britaniýaly meşhur ýazyjy Agata Kristi ýеzitleriň ybadathanasyny öz ömründe gören iň ajaýyp ýerleriniň biri diýip atlandyrypdy.
Olar Yrakda seýrekmi?
Ýezitleriň köpüsi Yrakda ýaşaýar we olaryň sany 500-700 müň aralygynda hasaplanylýar. Ýezitleriň köpüsi Mosuldan günbatar tarapda ýerleşýän Sinjar dagynda ýaşaýar. Olaryň syýasy we intellektual merkezleri Mosuldan gündogarda Şeikhan etrabynda ýerleşýär. Şeýle-de onlarça müň ýezit beýleki ýurtlarda, şol sanda Siriýada, Ermenistanda, Gürjüstanda, Germaniýada we Orsýetde ýaşaýar. Ýezitleriň 20-nji asyryň başynda Eýranda hem bolandygy aýdylýar.
Olaryň dini nähili?
Ýezidizmiň döremegi 1073-1163-nji ýyllarda häzirki Liwanyň giňişligine degişli ýerde doglan musulman wagyzçysy Şeih Adiniň şahsyýeti bilen baglanyşdyrylýar. Ol Mosul şäheriniň gündogaryndaky daglarda wagyz edipdir we Lalişde ornaşypdyr.
Ýezitleriň sany soň tire-taýpalaryň bileleşmeginiň we dinden-dine geçmegiň hasabyna ýaýbaňlanypdyr.
Ýezitleriň dini Hudaýyň birligine esaslanýar we reinkarnasiýa, ýagny ölenleriň gaýtadan dünýä inýändigine ynanýar. Dini tekstler kürt diliniň kurmanji dialektinde ýazylan.
Olar öz taryhynda yzarlamalara sezewar boldularmy?
Ýezitler öz taryhynyň ilkinji ýyllarynda Mosulyň we kürt welaýatlarynyň ýerli ýolbaşçylary tarapyndan yzarlanypdy, ýerli häkimiýetler olara yslam dininden çykanlar hökmünde garapdy.
1254 we 1415-nji ýyllar aralygynda ýezitlere edilen basyşlar olaryň yslamdan bölünen din hökmünde güýçlenmegine we harbylaşmagyna sebäp boldy.
Soňra ýezitler kürtleriň häkimiýet gatlaklarynda orun tapdylar, 19-njy asyrda Osman imperiýasynyň täsiriniň ýaýbaňlanmagynyň netijesinde ýerli häkimiýetleriň hüjümleri sebäpli ýezitler Orsýete gaçyp çykdylar.
1892-nji ýylda Mosulyň Osman imperiýasyndan bolan ýolbaşçysy ýezitleri gyrgyna berdi we olaryň bir toparyny yslama geçmäge mejbur etdi.
Ýezitleriň Lalişdäki ybadathanasy metjide öwrüldi we bu ýagdaý 1904-nji ýyla çenli dowam edipdi.
Soňky döwürde ýezitleriň jemgyýeti kürtleriň azat ediş toparlarynyň we hökümet toparlarynyň arasyndaky söweşleriň arasynda galdylar we bu olary Germaniýadan gaçybatalga soramaga mejbur etdi.
Ýezitleriň beýleki dinler bilen gatnaşygy nähili?
Bir tarapdan, ýezitlere musulman goňşulary tarapyndan şübheli garalýar. Yslam dininiň we beýleki dinleriň wekilleri ýezitleriň dini ynançlaryna ýalňyş düşünip, olary “şeýtanyň tarapdarlary” diýip atlandyrýarlar.
Ýezit aýallarynyň erkekler bilen baýramçylyklara bile gatnaşmagy olaryň arasynda bikanun jynsy gatnaşyklar baradaky myş-myşlaryň ýaýramagyna sebäp bolýar.
Şol bir wagtda-da ýezitleriň regionda birnäçe dini toparlar, esasan, hristianlar bilen gowy gatnaşyklary bar.
Ýezitleriň ýaşaýan Sinjar daglary 1915-nji ýylda Osman imperiýasyndaky gyrgynçylyk döwründe ermeniler üçin gaçybatalga bolupdy. 19-20-nji asyrlarda häzirki Türkiýäniň giňişliginde ýezitleriň birnäçesi hristian dinine hem geçipdiler.


text:
Gyrgyzystanda polisiýa işgärleri we ýangyn söndürijiler Bişkegiň seýilgähleriniň birinde adamlaryň köpçülikleýin özüni otlamagynyň öňüni aldylar.
Sişenbe güni Gorkiý seýilgähine 65 töweregi aýal maşgala ýygnandy. Olar ýuduň Merkezi Bankyndan az prosent gatnaşyklarynyň kesgitlenilmegini we ipotekanyň ýeňilleşdirilmegini talap etdiler.
Ýygnan aýallaryň arasyndan azyndan onusy üstüne kerosini döküp, özüni otlamaga synanyşdylar. Emma polisiýa we ýangyn söndürijileri munuň öňüni almagy başardylar.
Aýallaryň biri keselhana äkidildi. Aýdylmagyna görä, onuň ýüreginden tutupdyr. Aýallar sentýabr aýyndan bäri bank tarapyndan goýulýan prosent gatnaşyklaryna garşy protest geçirip gelýärler.
Protestçiler eger-de olaryň talaplary berjaý edilmese, çarşenbe güni ýene-de özlerini otlamaga synanyşjakdyklary bilen haýbat atdylar.


text:
Soňky HABARLAR
-
Hindistanly bu milliarder "Ýylyň Bossy" adyna mynasyp. Ine, onuň sebäbi.
Dünýäde "iň gowy boss (başlyk)" dogrudanam hem bar! Almaz eksporty bilen meşgullanýan "H.K...
-
TOYOTA COROLLA sürüjileri üçin hoş habar!
Toýotanyň Türkmenistandaky Ýeke-täk Resmi dileri bolan "Garagum Ulag" Hojalyk Jemgyýeti To...
-
Paytagtymyzdaky Halkara Howa menziliniň gurluşygynyň tamamlanmagyna az wagt galdy
Bütin Türkmen Halkyna şowly bolsyn..
-
Türkmen talyplarynyň ýasan roboty!!!
Berekella oglanlar!! Ugruny özi tapyp hereket edýän we şol bir wagtyň özünde daş-töweregin...
-
Sil Parižde ýaşaýşy duruzdy
Fransiýanyň paýtagty Parižde güýçli ýagyşlar sebäpli medeni ýerler ýapyldy, öýsüzlere bols...
-
55 ýaşyndaky Ene üçem dogurdy
55 ýaşyndaky Ene Şeron Katts üçem çagajyk dünýä inderdi. EKO (emeli tohumlandyrma) bejergi...
-
Audi zawodyny suw aldy
Germaniýanyň günorta-günbataryndan ýerleşýän Baden-Wuerttemberg böleginde ýagan güýçli ýag...


text:
Birleşen taksonomik maglumatlar gullugy
Birleşen taksonomik maglumatlar gullugy (iňl. Integráted Taxonómic Informátion Sýstem, ITIS) — ähli biologik görnüşler boýunça doly we hemme taraplaýyn açyk taksonomik maglumat bazalaryny döretmek maksady bilen, ABŞ-nyň, Kanadanyň we Meksikanyň, şeýle hem başga guramalaryň we hünärmenleriň gatnaşmagynda iş alyp barýan hökümetara hyzmatdaşlyk.
Çykgytlar[üýtget | edit source]
- Guramanyň merkezi resmi saýty(iňlis dilinde)
- Kanada saýty (ITIS*CA)(iňlis dilinde) (fr.)
- Meksika saýty (SIIT*MX)(isp.)
- Braziliýa saýty (SIIT*Brasil)(port.)


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 15-nji dekabrda Umumymilli “Galkynyş” hereketiniň gurultaýynyň geçiriljekdigini yglan etdi. 2-nji dekabrda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisininde eden çykyşynda Berdimuhamedow bu gurultaýa möhüm syýasy çäre hökmünde baha berdi.
Berdimuhamedow 2012-nji ýylyň fewral aýynda geçiriljek Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary barada gürrüň edip, nobatdaky saýlawlaryň birnäçe dalaşgäriň gatnaşmagynda, “hakyky bäsleşik esasynda, demokratik, erkin we aç-açanlyk ýörelgelerine laýyklykda” geçiriljekdigini nygtady.
Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň ýazmagyna görä, häzirki döwürde Türkmenistanyň prezidentiniň 2012-nji ýylyň 12-nji fewralyndaky saýlawlaryny guramaçylykly geçirmek maksady bilen, zerur bolan taýýarlyk işleri alnyp barylýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary baradaky kanuna laýyklykda, prezidentlige dalaşgärler saýlawlardan iki aý öň teklip edilmeli. Şol sebäpli hem 15-nji dekabrda geçiriljek Umumilli “Galkynyş” hereketiniň gurultaýynda prezidentlige kandidatlaryň hödürlenilmegine garaşylýar. Bu kanuna görä, prezidentlige kandidatlyga hasaba durmak üçin dalaşgär bir syýasy partiýa tarapyndan hödürlenmeli ýa-da özüni goldaýan azyndan 50 müň ses toplamaly. Häzire çenli bu mesele açyk bolmagynda galýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, 2007-nji ýylda bolşy ýaly, nobatdaky 2012-nji ýylyň prezident saýlawlarynyň hem demokratik prinsipler esasynda erkin we aç-açan ýagdaýda geçiriljekdigini, türkmen jemgyýetiniň durmuşyna halk häkimiýetiniň ýörelgelerini ornaşdyrmakda bu wakanyň ýene-de bir möhüm ädim boljakdygyny nygtady.
Ýurdy demokratik ýörelgeler esasynda ösdürmekligi yglan etmek bilen, Berdimuhamedow soňky iki ýylyň dowamynda iki sany beýanat bilen çykyş etdi. 2010-njy ýylyň fewral aýynda eden beýanatynda prezident ýurtda syýasy partiýalary döretmek baradaky inisiatiwalaryň goldanyljakdygyny we ýylyň dowamynda şeýle partiýalaryň dörediljekdigini aýtdy. Şeýle hem 2011-nji ýylyň iýul aýynda Berdimuhamedow özüni oppozision partiýalaryň lideri hasaplaýanlar bilen bäsleşmäge özüniň taýýardygyny yglan etdi.
Demokratiýanyň esasy häsiýetleri
Ýos Bunstra Brýusselde ýerleşýän EUCAM - Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa Monitoring programmasynyň başlygy, şeýle hem düýbi Ispaniýada ýerleşýän “Fride” analiz merkeziniň spesialisti. Ol Türkmenistandaky syýasy ýagdaý bilen içgin gyzyklanýar. Bunstra prezident Berdimuhamedowyň oppozisiýa liderlerine prezident saýlawlarynda bäsleşmäge doly mümkinçilik döretjekdigi baradaky kepiline oňaýly baha berýär:
—Ýöne ozaly bilen munuň nähili amala aşjakdygyny görmeli, soňra netije çykarmaly. Häzirlikçe demokratik saýlawlary geçirmekde Türkmenistanyň görkezijisi gowşak bolmagynda galýar. Prezidentiň bu edýän tagallasy, elbetde, gowy ösüş, ýöne bu diňe ýurtda demokratik özgertmeleriň başy bolup biler. Türkmenistan dünýäde iň repressiw ýurt hasaplanýar, şonuň üçin bu proses ýurtda, elbetde, noldan başlandy.
Berdimuhamedow 2010-njy ýylyň başynda eden çykyşynda ýurtda daýhanlaryň bähbidini ilerletjek agrar partiýasynyň ýa-da haýsy hem bolsa bir syýasy partiýanyň döredilip bilinjekdigini belläpdi. Ýöne şol beýanatdan soň iki ýyla golaý wagtyň geçmegine garamazdan, Türkmenistanda täze syýasy partiýa döredilmedi.
TDH gullugynyň maglumatyna göra, raýatlar tarapyndan goldanylýan Berdimuhamedowyň özgertmeler syýasaty Türkmenistanyň demokratik ösüş ýolunyň milli nusgasy bolup durýar. Prezidentiň reformalar baradaky ideýalarynyň türkmen halkynyň mentalitetiniň, durmuş adatlarynyň we ýörelgeleriniň aýratynlyklary esasynda amala aşyrylýandygy nygtalýar.
Bilermen Bunstra hem her bir ýurduň, şol sanda Türkmenistanyň hem syýasatynda öz milli aýratynlyklarynyň bolup biljekdigini aýdýar, ýöne ol demokratiýanyň esasy häsiýetleriniň elmydama umumy bolýandygyny nygtaýar:
—Aç-açanlygyň, hasabat beriji hökümetiň, garaşsyz we erkin adalat sistemasynyň bolmagy elmydama demokratiýanyň umumy möhüm häsiýeti bolmagynda galýar. Aýratynlyklar diňe demokratik institutlaryň gurluşynda bolup biler. Mysal üçin, parlamentiň öz işini gurnaýyş milli aýratynlygy bolup biler. Ýöne bu ýerde parlamentiň kanun çykaryjy we kanunlaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik ediji funksiýalary möhümdir. Käbir ýalan demokratik ýurtlarda parlamentiň kanun çykaryjy funksiýasy işlese, onuň ýerine ýetirilişine gözegçilik ediji funksiýasy bozulýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlarynda bäsleşmäge Berdimuhamedowyň oppozisiýa liderlerine ýüzlenip eden çagyryşy hem häzirlikçe iş ýüzünde amala aşyrylman gelýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainada bolýan wakalara aladalanma bildirmegine ençeme sebäp bar. Orsýetden akdyrylýan gazyň howpsuzlygy şol sebäpleriň biri.
Ýewropa Bileleşigi özüniň gaz üpjünçiliginiň üçden bir bölegini Orsýetden satyn alýan gazynyň hasabyna amala aşyrýar. Bu gazyň ýarpysy Ýewropa Ukrainanyň üsti bilen barýar.
Moskwa, eger Kiýew gaz üçin bergisini üzmese, Ukraina gaz akdyrmagyny bes etjegini aýdýar, bu bolsa Ýewropanyň ot bilen ýalnyň arasynda galyp biljegini aňladýar.
Bu ýerde bäş mesele ünsi çekýär.
ÝB näme üçin aladalanmaly?
Birinji mesele Ukrainanyň günbataryndaky gaz saklanylýan sistemanyň boşamagy bilen bagly. Tomus aýlary Ukrainanyň Orsýetden akdyrylýan gaz bilen ägirt uly gaz ammarlaryny doldurýan wagtydyr. Gyşda ulanylýan gazyň üpjünçiligi-de hut tomusda toplanan gazyň hasabyna amala aşyrylýar.
Emma Kiýew bilen Moskwanyň arasynda gazyň bahasy boýunça çekeleşikleriň dowam edýän döwründe gaz zapaslarynyň mundan beýläk üstüniň ýetiriljegine hiç hili kepil ýok. Meseläniň çylşyrymly tarapy-da, eger Ukraina gyşda gaz ýetmezçiligi zerarly Ýewropa akdyrmak üçin niýetlenen orsýet gazyny sarp eden bolsa, onuň häzirki wagtda sarp edilen gazyň öwezini dolmaga mümkinçiligi ýok.
Energiýa boýunça bilermenleriň sözlerine görä, Ukrainanyň gaz saklanýan ammarlaryny sentýabr aýyna çenli 12 milliard kubometre golaý möçberde gaz bilen doldurmagy zerur. Emma Ukraina gaz satyn almak üçin serişde gözleýärkä, Orsýet, eger Kiýew iýun aýynda satyn aljak gazy üçin 31-nji maýa çenli öňünden töleg tölemese, gaýdyp gaz berilmejegini aýdýar.
Moskwa Kiýewiň eýýäm häzire çenli alan gazy üçin bergisiniň 3.5 milliard dollara ýetendigini tekrarlaýar.
Moskwa Brýussele näme duýdurmakçy bolýar?
Moskwa gaz krizisi arkaly Brýussele Kiýewdäki häzirki häkimiýetiň ynamdar däldigini we ony goldamagyň aladasynyň köp boljagyny duýdurmak isleýär.
Energiýa meseleleri boýunça Oksford institutynyň tebigy gaz barlaglary programmasynyň ýolbaşçysy Jonathan Sterniň bellemegine görä, geçmişde Moskwa Ukraina bilen gaz dawasyny ikitaraplaýyn görnüşde alyp barýardy we Ýewropany bu dawasyna gönüden-göni goşmaýardy. Indi bolsa ýagdaý tapawutlanýar: “Kiýewde hökümetiň çalyşmagy bilen Orsýet ‘Ýewropa, bu seniň problemaň’ diýen pozisiýany eýeledi”.
Kiýewiň pulsuzlygy sebäpli Moskwa onuň bergisini Günbataryň üzmegine garaşýar.
Halkara Walýuta Fondy şu aýda Ukraina üçin 17 milliard dollarlyk maliýe kömeginiň berilmegini makullady. Şol puldan 3.2 milliard dollar derhal berilmeli.
Gaz krizisi güýçlenýärmi?
Ukrainada gaz krizisiniň üstüniň açylmagy Orsýetiň we Günbataryň arasyndaky gatnaşyklaryň ýaramazlaşýan döwrüne gabat geldi.
Günbatar prezident Wladimir Putiniň ýakyn ýaranlaryna garşy sanksiýalary girizdi. Şeýlelikde ÝB-niň energiýa howpsuzlygynyň gorky astynda bolmagy Brýusseliň indiki ädimlerden saklanmagyna sebäp bolup biler.
Ýewropa näderejede gaza mätäç?
Energiýa boýunça bilermenleriň aýtmagyna görä, geçen gyşyň maýyl bolmagy sebäpli Ýewropanyň gaz ammarlary gazdan doly, bu bolsa Ukrainanyň üstünden gazyň akdyrylmagynyň wagtlaýyn bes edilen ýagdaýynda oňuşmak üçin mümkinçilik berýär.
Indi näme bolar?
Meseläniň geljegi Orsýetiň, Ukrainanyň we ÝB-niň ýokary derejeli resmileriniň arasynda geçýän gepleşiklere bagly bolar. 2-nji maýda geçirilen üçtaraplaýyn gepleşiklerde Ukrainanyň Moskwanyň öňündäki bergisi bilen bagly meseläni çözmek ugrunda tagalla edildi.
Warşawada bolan bu duşuşykda ylalaşyga gelinmedi. Taraplar indi şu aýyň ortalarynda we aýagynda gaýtadan duşuşarlar.


text:
Resmiler şu gün günorta Türkiýede rus syýahatçylaryny alyp gelýän awtobusyň köprüden agdarylyp, 16 ýolagçyny öldürendigini we 25 adamy ýaralandygyny aýdýarlar.
NTW telekanaly ol awtobusyň agdarylyp, 6 metr aşakdaky derýa kenaryna gaçyşyny görkezdi.
Antalýa welaýatynyň gubernatorynyň orunbasary Mehmet Seýman halas edijileriň ölenleriň jesedini we ýaralylary awtobusdan çykarmak üçin tagalla edýändiklerini aýtdy.
Agdarylan awtobus Alanýa kurortundan Deňizli şäheriniň ýanyndaky Pamykgala şaglawugyna barýan eken.
NTW telekanaly, erli häkimiýetlere salgylanyp, sürijiniň rol başynda uklandygyny aýdýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratiýa instituty we Adam hukuklary boýunça edarasy Gürjüstanyň prezidentlik saýlawlarynyň geçen ýylky parlament saýlawlaryna garanyňda şu wagta çenli “aýratyn hem asuda” geçýändigini habar berýär.
Ýöne gürrüňi edilýän bu edaranyň sişenbe güni 27-nji oktýabrda geçiriljek ses berilişikden öň ýaýradan deslapky raportynda kampaniýanyň ýurduň häzirki premýer-ministri Bidzina Iwanişwiliniň “Gürji arzuwy” partiýasy bilen wezipesi tamamlanyp barýan prezident Mihaýil Saakaşwiliniň “Birleşen Milli hereket” partiýasynyň arasynda dartgynly geçendigi bellenilýär.
Raportda aýdylmagyna görä, dartgynlyk Saakaşwiliniň ýakyn ýaranlarynyň birnäçesiniň tussag edilmegi bilen baglydyr.
Şeýle-de raportda ýerli öz-özüni dolandyrýan edaralarda Saakaşwiliniň partiýasynyň wekillerine “edildi diýilýän syýasy basyşlaryň netijesinde kampaniýa negatiw täsiriň ýetendigi” aýdylýar.


text:
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Human Rights Watch” guramasy 2011-nji ýylda Merkezi Aziýa ýurtlarynda we Azerbaýjanda özge pikirdäkileri yzarlamak we olary basyp ýatyrmak bilen, bu döwletleriň liderleriniň “Arap baharynyň” öz regionlaryna ýaýramagyndan howatyrlanýandyklaryny belleýär.
23-nji ýanwarda BMG-de geçirilen metbugat konferensiýasynda HRW guramasynyň 2011-nji ýyl boýunça hasabaty mynasybetli eden çykyşynda bu toparyň BMG-däki işleri boýunça direktory Filip Bolopion “Arap baharyna” dünýäniň ençeme awtoritar režimleriniň öz raýatlarynyň hukuklaryny depelemek bilen reaksiýa bildirendiklerini aýtdy.
HRW guramasynyň hasabatynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky Türkmenistana dünýäde iň repressiw döwlet diýlip baha berilýär.