text:
Internetde websaýt döretmek we şol websaýtlardan peýdalanmak meselesinde türkmen ýaşlarynyň işjeňligi barha artýar. Muňa internet giňişliginde täze-täze döredilýän websaýtlar hem şaýatlyk edýär.
“Nexttm.com”
Ýadyňyzda bolsa, ýakynda gözüme ilen “Nexttm.com” websahypasy barada öň hem maglumat beripdim. Ýöne soňky günlerde türkmen ýaşlarynyň bu sahypadaky işjeňligi has hem artýar. Bu websahypada her gün onlarça tema gozgalýar. Şol temalaryň arasynda geçen hepdäniň dowamynda iň köp okalan temalaryň birini siziň bilen paýlaşasym gelýär. Ol websahypanyň Hezret atly agzasy tarapyndan gozgalan “Andorid üçin tölegli iň gowy programmalaryň mugt görnüşi” atly temadyr.
9-njy aprelde gozgalan bu tema 21-nji aprele çenli jemi 95 sapar okalypdyr we oňa bäş sany hem teswir galdyrylypdyr. Bu temada “Google Play-yň tölegli iň gowy programmalar toplumyny size mugt hödürleýäris. Bu ýerde Andorid smartfonuňyz üçin niýetlenen programmalaryň 10 sanysyny ýerleşdirdik. Programmalary mobil telefonyňyza indiriň we lezzet alyň!” diýlip, 10 sany programmanyň ady ýazylyp, olaryň hödürleýän hyzmatlary, ýerine ýetirýän işleri barada maglumat ýazylypdyr.
Bu tema ýazylan teswirleriň arasynda bolsa Şasoltan atly agza “Mahabatlandyranyňa sag bol, ýöne ol programmalaryň maňa zerurlygy ýok” diýip, öz garaýşyny bildirse, Admin atly agza bolsa “Sag bol, Hezret, gyzykly maglumat” diýip, gyzykly maglumatlary paýlaşany üçin oňa sagbolsun aýdypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda bolsa Gulkamat atly agzanyň paýlaşan “Başlary ýaglyksyz gezýän gelinler üçin açylan tema” diýen pikir alşygy sosial uglamyň agzalaryny gyzyklandyran temalaryň biri bolupdyr. 12-nji aprelde gozgalan bu tema 21-nji aprele çenli jemi 2108 sapar okalyp, oňa 172 sany hem teswir ýazylypdyr.
Jemi 52 gezek hem halanan bu temada Gulkamat atly agza Türkmenistanda soňky 4-5 ýylyň dowamynda ýaglyksyz, ýagny başy açyk gezýän gelinleriň köpelendigini we munuň hem durmuşa çykmadyk gyzlar üçin kähalatda garaşylmadyk ýagdaýy döredýändigini ýazýar. Şeýle-de Gulkamat atly agza bu tema bilen baglanyşykly özi bilen goňşulykda ýaşaýan bir gyzyň gürrüňini ýatlaýar. Gulkamatyň goňşusy awtobusda özi üçin garaşylmadyk bir waka bilen ýüzbe-ýüz bolupdyr.
Gulkamat şol wakany şeýle gürrüň berýär: “Bu gün goňşy otagda ýaşaýan gyzlaryň biri gaharyna ýarylaýjak bolup, şol başlary açyk gezýän gelinlere käýinýär. Sebäbini anyklasam, ol awtobusda bir oglanyñ özüne "geç, gelneje!" diýip ýüzlenip, ýer berendigini aýtdy. Men ýetginjekleriň biriniñ onuñ içini ýakmak ýa gaharlandyrmak üçin diýen ýaly sebäplere görä şeýden bolmagy mümkin diýip pikir etdim. Aslynda weli beýle däl eken. Goňşy gyzyň gürrüň bermegine görä, onuň gelneje diýip ýüzlenen oglan diýýäni bolsa bir 5-6-njy klas okuwçy ekeni. Ol gyzda bolsa gelni gelin şekilli görkezýän ýekeje alamatam ýok: saçy boglan, ýubka-koftaly gyz...”.
Sosial ulgamyň Awtor, Resul ýaly agzalary bu temany goldap, teswir galdyrypdyrlar. Dogduk depeli atly beýleki bir agza bolsa: “Ýaglyk ýok diýýäň, dar köýnekde döşi, öňi, yzy bildirip duran öýmelije gelinler bar-a. Oňa näme diýjek?” diýip, sorag beripdir. Rüzgar atly bir agza tema başgaçarak teswir ýazypdyr. Ol “Aý indi başy ýaglykla-da lak atylýar!” diýip, häzirki wagtda käbir erkekleriň başy ýaglykly gelinlere-de lak atýandygyny ýaňzydypdyr.
Perizadym atly agza bolsa: “Aý bu temany 52 [sapar] açsaňam, peýdasy ýokmuka diýýän, janjagazym. Gaty görme, sebäbi barybir her kim öz bilenini edýär-ä” diýip, bu meselede öz garaýşyny aýan edipdir.


c: text/html

text:
Her bir eýranlynyň öýünde 14-nji asryň şahyry Hafyzyň kitaby bar. Aradan çykandan 600 ýyl soň hem ol eýranlylaryň milli buýsanjy bolmagyny dowam edýär.
BBC-niň ýazmagyna görä, Eýranda hatda munyň bilen baglanşykly şeýle bir adalga hem bar: her bir eýranlynyň öýünde iki kitap bar - Kuran we Hafyzyň diwany. Olaryň biri okalýar, beýlekisi okalmaýar.
Haýsy kitabyň ürç edip okalýandygy babatda jedelleşikli ýagdaý orta atylanda, biygtyýar Hafyzyň Şirazdaky guburyna zyýarat edýän millionlarça adama goşulanyňy bilmän galýarsyň.
BBC-niň habarçysy hem onuň guburyn zyýarat edipdir.
Ol ýerdäki ummasyz märekäniň başdan geçirýän ruhy atmosferasyna şaýatlyk edipdir. Gül-gunçaly, bag-bakjaly, suw kanallary bilen abadanlaşdyrylan gubura zyýarata gelýänleriň bary Hafyzyň rubagylaryny bilýär.
Habarçy ol ýerdäki ýagdaýy "Eýranyň ýeke-täk ajaýyp nyşanasy, ynha şudur" diýip, suratlandyrypdyr.
Pars diliniň şirin-şerbeti, tagamy, lezzeti Hafyzyň şygyrlaryndadyr.
Eýranda kelte etekli köýnek
Bu ajaýyplyk eýranlylary birleşdirýär. Emma onuň guburyna şeýle köp märekäniň gelmeginiň başga sebäbi hem bar.
Eýrany dolandyrýan ruhanylar özlerine garşy oppozisiýa tarapda söz aýdanlary arkaýyn ýaşatmaýarlar, olaryň öz pikirlerini azat hem erkin beýan etmegine we şeýle-de bir ýerde jemlenişmegine rugsat bermeýärler.
Eýranyň prezidenti Rohanynyň mylaýym ýylgyryşly suraty daşary ýurtlarda Eýrandaky dartgynly ýagdaýyň hem mylaýymlaşýandygyny ýaňzydýar.
Emma ýurduň içinde çynlakaý üýtgeşiklik ýüze çykmaýar.
Bu sebäpden Şiraz erkin düşünjeli adamlar üçin bir duşuşyk ýerine öwrülendir. Şonuň üçinem bu şäheriň düýpgöter tapawutly atmosferasy bar.
Hatda ol ýerdäki zenanlar hem başga şäherlere garalanda has erkin geýinýärler. Elbetde, daşaryk, ýagny il içine başdan-aýak bürenip çykýarlar.
Emma BBC-niň habarçynyň aýtmagyna görä, şeýle ýagdaýa "atynjaly" diýmek dogry bolar. Sebäbi saçyň esasy bölegi görüner ýaly, ýalyk maňlaýdan yza süýşürilen, ýagny egne atylan atynja ýaly.
Darajyk gara balak geýip, onuň üstünden kelte etekli ýubka, ýagny köýnek geýmäge batyrgaýlyk görkezip bilýärler.
Şerigat kadalarynyň tersine, bu ýerde egin-baş zenan bedeniniň şekilini gizlemeýär. Erkek adamlar we zenanlar erkin ýagdaýda diýip gülýärler.
Ikiýüzli wagyzçylar
Eýranda duşman hasaplanýan günbatar ýurtlarynyň biri bolan Britaniýanyň BBC telekanalynyň parsça bölümi ol ýerde iň ýörgünli habar çeşmesi bolup durýar.
Bu ýerde adamlar içerki dünýäsinde başgaça, daşarda başgaça bolmak islemeýärler. Eýsem Hafyz hem müminlikden söz açyp, gizlinlikde bolsa müň dürli hokga çykarýanlar barada ýazypdy (şygyrdan terjime):
"Wagyzçylar münberden päkliklerini görkezmäge synanyşýar. Görýäňmi, özgelerden toba isleýäniň özi toba gelmeýär".

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyş paslynyň ýakynlaşmagy bilen Täjigistan ýurduň käbir sebitlerinde elektrik energiýasynyň çäkli möçberde beriljekdigini mälim etdi.
“Barki Tojik” atly döwlet energiýa kompaniýasynyň metbugat wekili Nozirjon Ýodgori Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda elektrik energiýasyny normalaşdyrmak sistemasynyň 1-nji noýabrda güýje girendigini aýtdy.
Ýadgori bu çäklendirmäniň Duşenbe şäherine we regional paýtagtlara degişli däldigini sözüniň üstüne goşdy.
Täjigistanyň sarp edýän elektrik energiýasynyň ortaça 98 prosenti gidroelektrostansiýalarynyň kömegi bilen öndürilýär.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan dünýäni Türkiýäniň milli parlament saýlawlarynda mälim eden islegine hormat goýmaga çagyrdy. Saýlawlar Erdoganyň “Adalat we ösüş” (AKP) partiýasyna iýun aýynda elden beren ses köpligini getirdi.
“Durnuklylygy saýlan halkymyzyň islegi öz-özünden mälim boldy”, diýip Erdogan 2-nji noýabrda aýtdy. “Geliň bütewi bolalyň, dogan bolalyň, bilelikde Türkiýe bolalyň”, diýip Erdogan aýtdy.
Yslama daýanýan AKP partiýasy 1-nji noýabrda geçirilen saýlawlarda sesleriň 50 prosent çemesini toplap, 550 orunlyk parlamentiň 315 ornuny eýelemäge we bir partiýaly hökümeti düzmäge ukyply boldy.
Kürtlere tarapdar Halk demokratik partiýasy parlamentde orunlara dalaş etmek üçin zerur 10 prosentlik derejeden geçdi. Erdoganyň partiýasynyň tomusda 13 ýylyň dowamynda ilkinji gezek parlamentdäki köplügini elden berip, koalision hökümeti düzmekde şowsuzlyk döränsoň gyssagly saýlawlara çagyryş edilipdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
22-nji iýunda Hytaý Halk Respublikasynyň paýtagtynda Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndaky ilçihanasynyň Hytaý halklarynyň merkezi uniwersitetiniň dunganöwreniş ylmy instituty we Pekiniň milli bilim ösüş assosiasiýasy bilen bilelikde guramagynda “Türkmenistan-Hytaý: Beýik Ýüpek ýoly – dostluk we hyzmatdaşlyk ýoly” atly ylmy maslahat geçirildi.
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilýän çäreleriň biri bolan bu wekilçilikli foruma, Hytaý Halk Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň işgärleri, döwlet ylmy-barlag institutlarynyň we işewürlik düzümleriniň wekilleri, Türkmenistanyň Hytaýdaky ilçihanasynyň jogapkär işgärleri, belli hytaý alymlary, Hytaýyň daşary ýurtlar bilen dostluk jemgyýetiniň wekilleri, Hytaýyň okuw jaýlarynda bilim alýan türkmen talyplary, ýurdumyzyň wekiliýetiniň agzalary hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň açylyşynda bellenilişi ýaly, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanyň yzygiderli geçirýän oňyn Bitaraplyk we açyk gapylar syýasaty häzirki zamanda halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilip, giň goldawa eýe boldy. Bu strategiýa howpsuzlygy we parahatçylygy pugtalandyrmaga, sebitde we dünýäde durnukly durmuş-ykdysady ösüş üçin şertleri döretmäge, dünýäniň ähli döwletleri we abraýly halkara guramalary bilen netijeli hyzmatdaşlyk etmäge gönükdirilendir. Mundan 20 ýyl ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň kabul eden “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy” Rezolýusiýasy türkmen döwletiniň ösüşiniň täze tapgyrynyň başyny başlady, munuň özi bolsa sebitiň döwletleriniň we onuň çäginden daşardaky döwletleriň üns bilen öwrenmegine mynasyp oňyn tejribäniň toplanandygyny aňladýar.
Maslahatyň barşynda türkmen-hytaý gatnaşyklarynyň taryhy barada, türkmen-hytaý halklarynyň hormat-sarpa esaslanýan gadymdan gelýän gatnaşyklary hakynda, şeýle hem häzirki döwürde döwletara hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlary barada tanyşdyrylyş çäresi geçirildi. Hytaý halklarynyň merkezi uniwersitetiniň belli professory jenap Hu Çženhuanyň Köneürgenjiň taryhy barasyndaky çykyşy, şeýle hem Hytaý halklarynyň merkezi uniwersitetiniň professory hanym Minawer Habibullanyň medeni- ynsanperwer gatnaşyklary barasyndaky çykyşlary ýygnananlarda has-da gyzyklanma döretdi.
Bellenilişi ýaly, taryhy müňýyllyklaryň jümmüşinde kök uran Beýik Ýüpek ýoly döwründe köpasyrlyk dostlugyň, ikitaraplaýyn amatly, deň hukukly hyzmatdaşlygyň berk binýadynda gurlan döwletara gatnaşyklary ýyl-ýyldan täze mazmuna eýe bolýar. Bu oňyn işlerde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Hytaý Halk Respublikasynyň başlygy Si Szinpiniň arasyndaky birek-birege ynanyşmak gatnaşyklary uly ähmiýete eýedir. Soňky döwürde yzygiderli häsiýete eýe bolan ikitaraplaýyn ýokary we döwlet derejesindäki saparlaryň barşynda, taraplar ösen düzümli we kuwwatly serişde binýady bolan iki ýurduň mümkinçilikleriniň doly derejede peýdalanylmagynyň möhümdigini tassyklaýarlar.
Maslahata gatnaşyjylaryň biragyzdan aýtmaklaryna görä, döwletara gatnaşyklaryň ösmegine Türkmenistanyň hem-de Hytaýyň syýasy, ykdysady, medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn çuňlaşdyrmaga bolan ikitaraplaýyn gyzyklanmasy, şeýle hem bilelikde gazanylan oňyn tejribeler oňat mümkinçilikleri döredýär. Netijeli hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly hökmünde, milli we halkara ähmiýetli durmuşa geçirilen onlarça uly taslamalar, şol sanda ХХI asyryň giň göwrümli taslamasy, möhüm halkara energetika köprüsi - Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisini görkezmek bolar.
Maslahata gatnaşyjylaryň ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk hakyndaky tanyşdyryş çärelerinde bu ulgamdaky hyzmatdaşlygyň häzirki wagtda strategiki derejä ýetirilendigi bellenildi. Häzirki wagtda Hytaý Türkmenistanyň iň iri daşary söwda hyzmatdaşy bolup durýar. Mundan başga-da biziň ýurdumyzyň çäklerinde hytaý maýasynyň gatnaşmagynda bilelikdäki taslamalaryň onlarçasy durmuşa geçirilýär. HHR-iň iri kompaniýalary Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň nebitgaz, telekommunikasiýa, ulag ulgamlarynda onlarça taslamalara gatnaşýarlar.
“Bir ýol, bir zolak” ady bilen Ykdysady Ýüpek Ýolunyň döredilmeginiň taslamasynyň çäklerinde türkmen-hytaý hyzmatdaşlygy maslahatda garalan meseleleriň biri boldy, onuň esasy wezipeleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň halkara başlangyçlaryna laýyk gelýär. Bu taslama Ýuwaş ummanynyň sebitinde ýerleşýän Aziýa ýurtlarynyň ählisini gurşap alýar we bir zolaga girýän döwletleriň söwda pudagyny ösdürmäge we olara maliýe kömegini bermäge, şeýle hem energetika howpsuzlygyny üpjün etmek ulgamynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge, düzümleri kemala getirmekde, maýa goýum işini giňeltmekde we medeni-innowasiýa alyşmalary pugtalandyrmaga gönükdirilendir. Şunuň bilen baglylykda, gadymy Ýüpek Ýoluny täze görnüşde köptaraplaýyn hyzmatdaşlyk görnüşinde gaýtadan dikeltmek boýunça biziň ýurtlarymyzyň geçirýän netijeli işiniň ähmiýeti, häzirki zaman halkara awtoulag, demir ýol we gaz geçirijileriň ulgamyny ösdürmek işleriniň ähmiýeti bellenildi.
Ynsanperwerlik ulgamy ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri bolup, türkmen we hytaý halklarynyň arasynda dostlugy we özara düşünişmegi pugtalandyrmagyň möhüm şerti bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, soňky ýyllarda Türkmenistanda, şeýle hem Hytaýda geçirilýän maslahatlara we okuw maslahatlaryna gatnaşmak arkaly döredijilik we ylmy intelligensiýanyň wekillerini alyşmagyň işjeňleşdirilendigi bellenildi. Iki ýurduň alymlarynyň arasynda dürli ugurlar boýunça gatnaşyklar ýola goýulýar. Çykyş edenler bilim ulgamynda hyzmatdaşlyk barada aýtmak bilen, häzirki wagtda HHR-iň ýokary okuw mekdeplerinde türkmen ýaşlarynyň köp ugurlar boýunça bilim alýandyklaryny bellediler.
Maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar bu forumda geçirilen netijeli özara pikir alyşmalar türkmen Bitaraplygynyň häzirki döwürdäki barha artýan ähmiýetine göz ýetirilmegine, hususan-da, daşary syýasy başlangyçlary netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň pugtalandyrmaga gönükdirilen Türkmenistanyň oňyn tejribesiniň öwrenilmegine ýardam berer diýip ynam bildirdiler. Şonuň bilen birlikde, şu günki duşuşygyň türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň, biziň halklarymyzyň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdürilmeginde möhüm sepgit boljakdygy bellenildi.
Pekin şäheriniň Dungan mekdebiniň mejlisler zalynda geçen “Türkmenistan- Hytaý: Beýik Ýüpek ýoly –dostluk we hyzmatdaşlyk ýoly” atly ylmy maslahatyň çäklerinde kitap sergisi guraldy, onda hormatly Prezidentimiziň ylmy işleri, şeýle hem Türkmenistan, onuň gadymy taryhy we medeniýeti, biziň ýurdumyzyň häzirki ýeten sepgitleri baradaky köpsanly neşirler görkezildi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan Germaniýany öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşigine goşulmagyna ýeterlik goldaw bermeýänlikde we türkleriň german jemgyýetine integrirlenmek tagallalaryny ykrar etmeýänlikde aýyplady.
Erdogan şeýle tankydy Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen gepleşiklerinden birnäçe sagat öň Germaniýanyň “Bild” gazetine beren interwýusynda aýtdy.
Erdogan köpsanly türkiýeli işçileriň Germaniýa gitmegine sebäp bolan zähmet paktynyň 50 ýyllygy bilen bagly dabara gatnaşmak üçin Germaniýa bardy.


text:
Ozal hem habar berşimiz ýaly, ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine dalaşgärlerden resminamalary kabul etmek işi 11-nji iýulda başlady. Ýokary okuw mekdeplerine resminamalar 27-nji iýula çenli kabul ediler. Giriş synaglary bolsa 30-njy iýulda başlap, 22-nji awgusta çenli dowam eder. Synaglaryň wagty her ýokary okuw mekdebine görä üýtgeýär.
Hojalyk hasaplaşygyndaky orta hünär okuw mekdeplerine resminamalaryň kabul edilmegi 11-nji iýuldan 19-njy awgust aralygynda, giriş synaglary 21-nji awgustdan 26-njy awgust aralygynda geçiriler.
Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň sekizisi açyldy. Olar:
- Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň harby lukmançylyk fakultetinde «Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek işi» hünäri,
- Halkara nebit we gaz uniwersitetinde «Gazylyp alynýan peýdaly magdan känlerini özleşdirmek» hünäri,
- Türkmen döwlet binagärçilik-gurluşyk institutynda «Aýnanyň we sitallaryň himiki tehnologiýasy» hünäri,
- Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda «Ykdysadyýet kibernetika» hünäri,
- Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda «Gämi gurluşygy we umman tehnikasy» hünäri,
- Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda «Radioelektron ulgamlary we toplumlary» hünäri,
- Türkmenistanyň döwlet energetika institutynda «Elektrik we ýylylyk öndürmegiň tehnologiýasy» hünäri,
- Türkmen milli konserwatoriýasynda «Opera sungaty» hünäri.
Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine 7128 adam kabul etmeklik göz öňünde tutulýar. Munuň özi geçen ýyldakydan 267 adam köpdür.
Şeýle-de, şu ýyl 2 sany täze orta hünär okuw mekdebi açylýar. Täze açyljak orta hünär okuw mekdepleriniň biri Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň politehniki orta hünär okuw mekdebidir.
Şu ýyl bu orta hünär okuw mekdebine 6 hünär boýunça 150 adam kabul ediler.
Beýleki biri bolsa Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň garamagyndaky neşirýat-çaphana orta hünär okuw mekdebidir. Bu orta hünär okuw mekdebine 3 hünär boýunça 45 adamy kabul etmeklik göz öňünde tutulýar.
Käbir orta hünär okuw mekdeplerinde bolsa täze hünärler açylar. Olar;
«Türkmenhowaýollary» Döwlet milli gullugynyň howa ulaglarynyň işgärlerini taýýarlaýan mekdebinde awiasiýanyň howpsuzlygyny üpjün etmek (käri — ýangyn howpsuzlygynyň inspektory) hem-de awiasiýada gatnawy guraýyş (käri — gatnawy guraýyş boýunça tehnik) ýaly hünärleri.
Şu okuw ýylynda ýurdumyzyň ministrlikleriniň, pudaklaýyn edaralarynyň, kärhanalaryň we guramalaryň sargytlary esasynda orta hünär okuw mekdeplerine 8342 adam kabul ediler. Munuň özi geçen ýyldakydan 629 adam köpdür. Şeýle-de, täze okuw ýylynda ýurdumyzyň başlangyç hünär okuw mekdepleriniň 77-sinde ýaşlaryň 30 müňüsiniň kabul edilip, okadylmagyna garaşylýar.


text:
Ýekşenbe güni orsýetli ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler Orsýetiň dürli şäherlerinde žurnalist Anna Politkowskaýanyň öldürilmeginiň altynjy ýyl dönümini belläp geçýärler.
“Nowaýa gazetanyň” žurnalisti, Kremliň tankytçysy, 48 ýaşly Anna Politkowskaýa 2006-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda Moskwadaky kwartirasynyň girelgesinde atylyp öldürilipdi. Onuň ölümi bilen baglanyşykly jenaýat işi henizem doly çözülmän galýar.
Orsýetden daşarda-da ýatlanylýar
Orsýetden daşarda, käbir beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, Fransiýada hereket edýän Rus assosiasiýasy hem Pariždäki “Montreuil” merkezinde Anna Politkowskaýanyň hatyrasyna ýörite konsert çäresini gurnamakçydygyny mälim etdi.
Fransiýadaky bu Rus assosiasiýasynyň koordinatory Alekseý Prokopýew Politkowskaýanyň ölüminiň ýyl dönüminiň öňýany, şenbe güni Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda Pariždäki bu konsertiň temasynyň “Orsýetdäki azatlyk we adam hukuklary” boljakdygyny aýtdy.
“Biziň esasy temamyz ‘Orsýetdäki azatlyk we adam hukuklary’. Biz fransuz jemgyýetçiliginiň ünsüni Orsýetde bolup geçýän häzirki wakalara, häzirki protest hereketleriniň ýokary göterilmesine, bolup geçen uly protest çykyşlaryna çekmek isleýäris. Ýöne häzirki wagt ýurtda täze kanunlar kabul edildi, täze tussag etmeler boldy” diýip, Alekseý Prokopýew belledi.
Anna Politkowskaýanyň ölüminiň ýyl dönümine gabatlap Orsýetiň dürli şäherlerinde, şol sanda Moskwada-da ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler we žurnalistler piket çärelerini gurnadylar. Moskwanyň häkimiýetleri şeýle piketiň geçirilmegine rugsat berdiler.
Jenaýat henizem açylanok
Anna Politkowskaýa, esasan, Orsýetdäki korrupsiýa, Çeçen urşy we Putiniň awtoritar dolandyryşy bilen baglanyşykly ýiti tankydy materiallary bilen tanalýardy.
Onuň janyna kast edilen güni Wladimir Putiniň doglan gününe-de gabat geldi. Putin Politkowskaýanyň ölümi bilen baglanyşykly eden bir çykyşynda onuň Orsýetde alyp baran işiniň “möhüm bir iş däldigini” belläpdi.
Anna Politkowskaýanyň janyna kast edilip öldürilenine indi alty ýylyň geçendigine garamazdan, bu waka bilen baglanyşykly jenaýat derňewi henizem gutarnykly netije berenok. Orsýetiň resmileri derňew işleriniň henizem dowam edýändigini aýdýarlar.
Ýekşenbe güni Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda-da Anna Politkowskaýa ýatlanylyp geçildi. ABŞ-nyň Döwlet departamenti ony “ynsan mertebesini goraýjy” diýip atlandyrdy.
Bu waka bilen baglanyşykly ýaýradan resmi beýanatynda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland Anna Politkowskaýanyň ölümi bilen Orsýetiň halkynyň “batyrgaýlyk bilen hakykaty sözleýän jarçynyň sesini ýitirendigini” belläpdir.


text:
Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir golaýda Wenada iş saparynda bolup, ÝHHG-nyň Parlament assambleýasynyň Gyşky sessiýasyna gatnaşdy we Türkmenistanyň parlament saýlawlaryna çäkli gözegçilik missiýasynyň çäginde syn eden synçylar bilen duşuşyp, tapgyrlaýyn söhbetdeşlik geçirdi.
Ozal bu tapgyrdan birinji söhbeti, J.Walş bilen interwýudan bölekleri çap edipdik. Indi ÝHHG-nyň çäkli synçy missiýasynyň hatarynda Türkmenistanda bolan Waldis Liepins bilen söhbetdeşlikden bir bölegi çap edýäris.
W.Liepins Latwiýanyň parlament agzasy we Türkmenistan meselesinde Günbatardan medeni tapawutlary nazar almaly diýýär.
Azatlyk Radiosy: Siz bäş-alty sany saýlaw synçylygy missiýasynda bolan adam. Ozalky tejribeleriňiz bile deňeşdirilende, Türkmenistanda gören saýlawlaryňyzyň geçirilişi näderejede üýtgeşik boldy?
Waldis Liepins: Bu düýpden üýtgeşik boldy, sebäbi ol kadaly, saýlawa baha berilmeli synçylyk missiýasy däldi. Biziň adatça gidýän ýerlerimizde doldurmaly ýörite blankalarymyz, formalarymyz bolýar we biz olary ähli proses boýunça, edildimi ýa ýok, ýeke-eke doldurýarys. Emma bu düýpden başgaça boldy, sebäbi Türkmenistan entek bu ýoluň diňe başlanýan ýerinde duran ýurt.
Belki-de bu demokratiýa eltjek üstünlikli ýol bolar. Onsoň muny suwy barlamak üçin, «ýagdaýlar nähiliräkkä?» diýip, hakykatda baha, syn bermezden geçirilen synag, barlap görmek missiýasy diýip atlandyrsak-da bolar. Şu sebäpden hem bu beýleki synçylyk missiýalaryndan düýpli tapawutlanýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmennistanda birnäçe saýlaw uçastogyna barypsyňyz. Şol ýerlerde, ozal bolan ýurtlaryňyzdaky ýagdaý bilen deňeşdirilende, saýlawyň geçirilişinde anyk nähili üýteşiklik gördüňiz?
Waldis Liepins: Saýlaw uçastoklary örän gowy gurnalypdyr, mysal üçin olar Orsýetdäkiden kän gowy gurnalypdyr, edil Gürjüstandaky ýaly, Ermenistandaky ýaly gowy gurnalypdyr. Biziň birnäçe ýyl mundan öň Orsýetde gören saýlaw uçastoklarymyz beýle gowy däldi. Onsoňam men ol ýerdäki aýallary gowy gördüm, olar başlaryna owadan başgap geýipdirler. Olaryň barýanlary kabul edişi örän ýakymly, örän açyk ýüzli.
Biz ähli baran ýerimizde saýlaw uçastogynyň girelgesinde güler ýüz bilen garşy alyndyk. Biziň şol töwerege baranymyzy kimdir biri derrew ýetirýän bolarly, bu bir ýakymly zat. Men aýratynam bir saýlaw uçastogyny gowy gördüm, ol ýerde komissiýa ýedi adamdan: alty aýaldan we bir erkekden ybarat eken. Onsoň men durup bilmän, olara «siz owadan bägüller» diýdim. Şonda olaryň biri «biziň aramyzda bir çigildem hem bar» diýdi. Ýagny bu meniň gözüme ilen dostanalygy, näresmiligi görkezýär. Şu nukdaýnazardan hemme zat gowudy.
Azatlyk Radiosy: Saýlawçylar, saýlawa gatnaşyk meselesi nähilidi?
Waldis Liepins: Dogrusy, şeýle gowy guramaçylyga, dostanalyga garamazdan, biziň saýlaw uçastoklaryna ses bermäge gelýän saýlawça duşmagymyz kyn boldy. Olar, ses bermäge gelýänler iki-ekedi. Biraz öňe böküp aýtsam, haçanda biz ýurduň daşary işler ministri bilen duşuşamyzda, ol öz giriş sözünde ýurduň jemgyýetiniň syýasatdan örän üzňedigini, olaryň bu zatlara kän gatnaşmaýandygyny aýtdy.
Men onuň aýdanlary bilen ylalaşman bilmeýärin, biziň saýlawça duşmamyz kyn boldy. Biz olaryň käbirini gördük, emma olar kän däldi. Emma ol «nahar wagtyna çenli ses berenleriň 75 prosent, ahyrsoňunda 90-95 prosent bolandygy baradaky maglumaty nähili düşündirdi?» diýip hem soramagyňyz mümkin. Men onuň bu baradaky düşündirişini hakykatdan hem haladym. Ol «men siziň diýýäniňize düşünýän» diýdi. Biziň onuň bilen örän gowy duşuşygymyz boldy.
Biziň gözegçilik eden saýlawymyza dolanyp gelsek, biz ol ýere saýlawa baha bermäge, kazylyk etmäge barmadyk. Biz «bu gowy» hem diýmedik, «erbet» hem diýmedik. Haçanda men gören zatlarymyz barada hasabat taýýarlanymda, özümiziň ol ýerde geçen saýlawlara baha bermeýändigimizi, ýagny kyzylyk etmeýändigimizi, diňe bolan zatlara syn edendigimizi örän açyk aýtdym.
Şol gören zatlarymyzyň biri hem saýlawçylaryň gatnaşygynyň pesligi, beýlekisi bir adamyň birnäçe adama derek ses bermegi. Men saýlaw uçastogynda bir adamyň saýlaw gapyrjagyna iki býulleten taşlanyny görüp, ondan näme üçin beýle edendigini soranymda, ol özüne iki býulleteniň berlendigini aýtdy. Ýogsa onuň elinde bir pasport bardy.
Şeýle-de biz 6, 7, 8 pasport alyp gelip, şonça býulleten alyp, şonça adama derek ses berendigini hem gördük.
Biz bu ýerde biraz yza çekilmelimikäk diýýärin, sebäbi ol başga medeniýetdi. Özem bu erkekleriň örän agdyklyk edýän medeniýeti. Şu dogry dälmi? Ýagny aýallar esasan öýdäki işler bilen meşgul bolýarlar.
Aýtjak bolýan zadym, bu ýerde medeni tapawutlar bar. Onsoň biz uzak möhletli gatnaşyklarda şu medeni tapawutlary nazara almaly. Sebäbi bu saýlaw sistemasynda hem şöhlelenýär.
Belki-de, zenanlar muny kabul etseler, olaryň adyndan başga biriniň ses bermegine göz ýumup bolar. Şunlukda bir adamyň birden köp ses bermegine hem rugsat edilip bilnermikä diýýärin. Diýmek, men günbatar standartlaryny eýermäge zerurlyk ýokmuka diýýän. Sebäbi aramyzda tapawutlar bar.
Ýene belläp geçmeli bir zat bar. Haçan-da biz missiýamyzyň çäginde işe başlanymyzda, biziň öz hususy ulagymyz, sürüjimiz we ýolbeledimiz bardy. Emma işe başlamazymyzdan öňki gije Daşary işler ministrliginiň işgäri myhmanhanamyza gelip, men siziň ýolbelediňiz bolaryn diýdi.
Ol haçan-da gije myhmanhanamyza gelip bu habary berende, bu maňa degişme ýaly bolup eşidildi. Ýöne biz irden myhmanhanadan çykanymyzda onuň ulagymyzda, sürüjimiziň gapdalyndaky oturgyçda oturandygyny gördük.
Haçan-da oňa gözüm düşende, oňa ýüzlenip. “Biz bir özbaşdak topar, eger sen bizden galmasaň, onda biz hiç ýere gitmeris” diýdim. Şonda ol, belki-de Daşary işler ministrligindendir, kimdir biri bilen ep-esli wagt gepleşdi, soňra-da biz ony myhmanhanada goýup, ýolumyzy dowam etdik.
Beýleki toparlara hem şeýle ýolbeletler berlen ekeni. Aýtjak bolýan zadym, geň ýagdaýlar hem bolup geçdi. Ýolbeletleri bolan toparlara ses sanalyşyklara syn etmäge hem rugsat edilipdir. Men bu meselede hem bir zat diýmekçi.
Bize ses sanalýan ýerlere barmaga rugsat edilmedi. Biz üç aýry-aýry ýerlerde ses sanalyşyklara syn etmäge synanyşdyk. Ses berlişigiň gutarmagyna ýarym sagat galanda biz ses sanalyşyk üçin galyp bilerismi diýip soranymyzda, ýok bolmaz, bu ýokardan berlen buruk diýdiler. Beýleki ýere baranymyzda-da, şeýle jogap berildi.
Üçünji ýere baranymyzda, men kömekçime şeýle diýdim: “Ses sanalyşyga syn edip bilerismi diýip soramagyň deregine, gel, durubereli, näme diýerlerkä?” Onsoň biz saýlaw punktlarynyň birinde eglendik. Ses berlişik gutaransoň, “Ses sanalyşyk haçan başlanar?” diýip soranymyzda, şol ýerdäki jogapkär adamlardan biri: ”Indi biz gowuja naharlanyp, dynç alyp, işe başlarys, ýadadyk, uzyn arakesmä çykýarys. Siz garaşmaň, barybir ses sanalyşyga syn edip bilmersiňiz” diýdi.
Saýlawlara gözegçilik etmek üçin baran beýleki toparlar ses sanlyşyga syn hem edipdirler. Aýtjak bolýan zadym, Staliniň bir sözi bar, ol: “Sesiň nähili berleni möhüm däl, onuň nähili sanalyşy möhüm” diýipdir. Men bu söze düzediş girizip, şeýle diýesim gelýär: ”Sesiň nähili berleni we onuň nähili sanalyşy - bularyň hiç birem möhüm däl. Iň möhümi - iş ýüzünde protokoly kimiň ýazýandygy. Bu hemme zady jemleýär. Netijede, Türkmenistanda heniz edilmeli iş gaty köp. Men bu ähli kemçilikler barada Daşary işler ministrligine maglumat berdim.
Men bu ädimiň diňe başlaňgyç bolmagyny arzuw edýärin. Biziň gözegçilik missiýa toparymyzyň agzasy James Walşiň hem aýdyşy ýaly, biziň nobatdaky gözegçi missiýamyzyň wezipesiniň-de gerimi şeýleräk bolmaly diýip çak edýärin. Sebäbi biz olary gorkuzmak islämzok. Bu zatlar bir günde bolýan zatlar däl.
Bu ýurtlar 78 ýyllap kommunistler tarapyndan dolandyryldy. Hatda Türkmenistan sowet döwründe döredildi.
Azatlyk Radiosy: Siziň Türkmenistana barmagyňyz belli bir derejede şol prosese abraý getirýär. Emma aýdanlaryňyzdan çen tutsak, saýlaw ady berlen şol prosesde göýberilen kemçilikler az däl, sorajak bolýan zadym, Türkmenistana baranyňyza degdimi?
Waldis Liepins: Elbetde degdi, oňa uzak möhletde göz ýetireris. Gysga möhlet nazara alnyp aýdylanda hem baranymyza degdi diýip bilerin. Bu prosesden soň daşary işler ministri bilen duşuşanymyzda, biz diňe üç adamdyk. Men şol gepleşikde gaty aç-açan gürrüň etdim.
Toparymyzyň ýolbaşçysy James gürrüňe gaty sypaýyçylykly başlady. Maksadymyz aragatnaşyga girmekden we özara ynam döretmekden ybaratdy. Şol gepleşikden soň men olary oktýabr aýynda Latwiýada geçiriljek saýlawlara syn etmäge çagyrdym. Olar oňa oňyn jogap berdiler. Şondan bäri men Daşary işler ministrligi bilen aragatnaşykda, ýaňy-ýakynda-da men olara şeýleräk mazmunda gysgajyk habar iberdim: “Siziň bilen duşuşanyma örän şat, sizi Latwiýada görmekden hoşal bolarys”.
Biz olara golumyzy uzatmaly, olara ähli tarapdan basyş edilýär.
Azatlyk Radiosy: Aýdýan gürrüňleriňizden we saýlawlara baha berşiňizden çen tutsak, pozisiýaňyzda belli bir derejede yumşaklyk göze ilýär. Munuň sebäbi näme?
Waldis Liepins: Maksadymyz ol däl, haçan-da olar belli bir derejede ösüş gazananda, standart proses başlanar. Men häzirki döwürde Türkmenistanyň standart prosese taýýardygyny aýdyp biljek däl. Standart prosesiň bu ýurt bilen bagly ýola goýulmagy häzirki döwürde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň öz maksadyna-da gapma-ters geler diýip oýlanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Onda şeýle bir sorag döreýär. Bu gepleşigimizden soň, men türkmen atktiwistleriniň gatnaşmagynda geçirilýän başga bir ýygnanyşyga barmakçy. Şol ýerde çykyş etjek adamlardan birem, tussaglykdaky kakasyny 10 ýyl gowrak wagtdan bäri görmedik, hatda onuň öli ýa diridigini hem bilmeýän bir türkmenistanly. Siziň bu barlyşykçy sýyasatyňyz şol adam üçin nämäni aňladyp biler?
Waldis Liepins: Biz saýlaw prosesine gözegçilik edýärdik. Onuň nähili geçirilişine, nähili tamamlanyşyna syn etdik. Gören zatlarymyzdan çen tutsak, göräýmäge, şol çärä iki partiýa gatnaşdy, hatda oňa iki partiýa diýmegem kynrak. Saýlaw uçastoklarynyň öňünde iki kandidatyň suraty asylgy durdy. Olaryň ikisi hem prezidentiň partiýasynyň öz agzalarydy. Biziň syn eden zatlarymyz şonuň ýaly ýagdaýlardan ybarat.
Näçe adamyň türmededigini barlamak ýaly zatlar, beýleki guramalaryň, toparlaryň wezipeleri. Umuman aýdylanda, ýurtda ýagdaý demokratik däl. Bu barada biz aç-açan gürrüň etdik. Şeýle-de adam hukuklary ýaly ýagdaýlar hakda gürüň etsek, Türkmenistan Demirgazyk Koreýadan soň iň göze dürtülip duran ýurt.
Men bu zatlaryň biziň raportymyza goşulmagyna zerurlyk ýokmuka diýýärin. Biz saýlaw prosesi hakda gürüň edýäris.
Azatlyk Radiosy: Saýlaw prosesine syn etmek üçin indiki gezek Türkmenistana baranyňyzda, ýagdaýyň nähili bolmagyny, nämeleriň üýtgändigini görmek isleýärsiňiz?
Waldis Liepins: Ilki bilen göz üçin edilen zatlaryň has azaldylandygyny görmek isleýärin. Men iki ýa ikiden köp hakyky manyda bäsdeş kandidatlaryň ýaryşýandygyny görmek isleýärin. Prezidentiň suratlary her ýerde göze ilýär, bu ýagdaýyň üýtgändigini görmek isleýärin, sebäbi bu ýagdaý adamlary gorkuzýar.
Şeýle-de saýlawlaryň nämedigini düşündirmek üçin, saýlaw çäresi başlamazdan ozal, halka saýlaw prosesi hemem onuň maksady hakda ýeterlik maglumat berilmegini isleýärin.
Seret, raýatlaryň 99%-i seni goldaýar, nämeden gorkýaň? Goý, şol türmedäkileri boşat, goý daşary ýurtlardakylar ýurda dolansynlar, näme şulardan gorkýaňmy? Hawa, häkimiýet gorkýar. Elbetde, bu yzygiderli bolmaly özgerişlik, men bu prosesiň başlanandygyny we dowam etdirilýändigini görmek isleýärin.


text:
Şu gün Ýaponiýada ýurdy weýrançylyga öwren 9 ballyk ýer yranmanyň we sunaminiň ýüze çykmagyna bir aý dolýar.
Bu iki tebigy hadysa 1985-nji ýylda Çernobl atom stansiýasyndaky awariýadan soňky iň uly atom krizisini döretdi.
11-nji martda dörän tebigy betbagtçylykda pida bolanlaryň sany, soňky maglumatlara görä, 13,000 töweregi adam bolupdyr.
Häzir “Fukusimo-Daiçi” atom stanisýasyndaky işgärler radiasiýanyň syzmagyny böwetlemek üçin tagallalaryny dowam etdirýärler.
Bu heläkçilikleriň öwezini dolmak Ýaponiýa üçin 300 milliard dollara düşer diýilýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilen habarçysy Hudaýberdi Allaşowyň ykbalyna halkara derejesinde aladalanma bildirilýär.
Ýurduň içinden gowuşýan maglumatlar bolsa, häkimiýetleriň tussag astyndasaklanýan žurnalist babatynda kesgitli karara gelmändigini görkezýär.
“OpenDemoсracy” neşri 10-njy ýanwarda çap eden maglumatynda 2016-njy ýylyň dekabr aýynyň başynda Türkmenistanda tussag edilen Azatlyk Radiosynyň habarçysy Hudaýberdi Allaşowa nas temmäkisini saklamak boýunça günä bildirilendigini, öz jesi we aýaly bilen bilelikde tussag edilen žurnaliste 11 kilogram nasy satyn almak bilen baglyly aýyplamalaryň esasynda ýedi ýyl türme tussaglygynyň abanýandygyna ünsi çekýär.
“Geçen ýylyň degişli döwründe Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ähli temmäki önümleriniň söwdasyny gadagan etdi. Onuň bu hereketi Bütindünýä saglyk guramasy we onuň Temmäkä gözegçilik barada çarçuwaly ylalaşyk boýunça ýolbaşçyçy tarapyndan örän makullandy. Gynansak-da, Berdimuhamedowy öwüp çykyş edenler onuň hökümetiniň temmäkä garşy täze kanuny başga pikirdäkilere basyş etmek we tankytçylary sem etmek üçin ulanýandygyna göz ýetirmediler, diýlip pikir azatlygy boýunça neşriň maglumatynda bellenýär.
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Hudaýberdi Allaşow 3-nji dekabrda Köneürgenç şäherinde howpsuzlyk gulluklary tarapyndan öz öýünden äkidilipdi.
Şaýatlar polisiýanyň Hudaýberdi Allaşowyň boýnuna etmedik işini dakmak üçin, ony sütem bilen ýenjendigini we elektrik togy bilen gynandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Allaşow bilen bilelikde onuň ejesi Gurbantäç Arazmädowa hem tussag edildi.
6-njy dekabrda polisiýa žurnalistiň aýaly Ejeşi adamsynyň tussaglygy baradaky maglumaty ýaýratmakda günäläp, çagalarynyň gözüniň öňünde urup-ýençdi.
Azatlyk Radiosyna gowşan maglumatlara görä, türkmen resmileri 27 ýaşly Allaşowa 11 kilogram nasy saklamakda günä bildirýärler, emma sud diňlenişiginiň geçiriljek wagtyny kesgitlemän gelýärler.
Azatlyk Radiosy Hudaýberdi Allaşowyň tussag edilmegini onuň žurnalistika işi bilen baglanyşdyrýar. Azatlyk Radiosynda Mekan Täşliýew lakamy bilen çykyş eden žurnalist Daşoguz welaýatynda işsizlik, döwlet işgärleriniň aýlyklarynyň gijikdirilmegi, azyk gytçylygy we agyz suw ýetmezçiligi ýaly problemalar barada habar beripdi.
Allaşowyň tussag edilmeginiň yzýany howpsuzlyk gulluklarynyň Daşoguz welaýatynyň ilaty bilen ýörite duşuşyklary geçirip, Azatlyk Radiosynyň gepleşiklerini diňlemezligi tabşyrandygy barada maglumatlar gowuşdy.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy, BMG, ABŞ-nyň resmileri, şeýle-de žurnalistleriň hukuklaryny goraýan halkara guramalarynyň we adam hukuklaryny goraýjy toparlaryň ençemesi Allaşowyň tussag edilmegini ýazgaryp çykyş edýärler we Türkmenistanyň hökümetinden onuň dessine boşadylmagyny talap edýärler.
“Amnesty International” guramasy Hudaýberdi Allaşowyň we onuň ejesi Gurbantäç Arazmädowanyň boşadylmagy ugrunda ýörite aksiýany geçirýär. Halkara jemgyýetçiliginiň gatnaşmagynda geçirilýän bu çäräniň çäginde garaşsyz žurnalistiň goragyna türkmen, rus we iňlis dillerinde türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip hat ýazmaga çagyrylýar.


text:
Gürjüstanyň paýtagty Tibiliside ýüzlerçe adam meňiň kanunlaşdyrylmagyny talap edip miting geçirdi.
Duşenbe güni Gürjüstanyň öňki parlament binasynyň öňünde geçirilen mitinglerdäki protestçileriň aglabasy ýaşlardan düzülendi.
Şol protestçileriň köpüsi hem ýaşyl maýka geýip, ellerinde “Temmäki çekýän adamlary tussag etmegi bes ediň” diýip ýazylan plakatlar bilen ýolbaşçylara çagyryş etdiler.
Protestçiler özleriniň meň çekmegi maslahat bermeýändiklerini, ýöne ony çekýän adamlaryň şahsy azatlygyny goldaýandyklaryny aýtdylar.
Gürjüstanyň zähmet, saglygy saklaýyş we sosial gorag ministri Deýwid Sergeýenko geçen hepde telewizorda eden çykyşynda, öz ministrliginiň Adalat ministrligi bilen meňiň kanunlaşdyrylmagynyň mümkindigi barada gepleşikleri geçirýändigini aýdypdy.


text:
Owganystanyň gündogarynda we demirgazyk-gündogarynda “Talyban” hereketiniň söweşijileri polisiýanyň barlag-gözegçilik postuna hüjüm etdiler. Bu wakada azyndan 10 polisiýa ofiseri öldi.
Badahşan welaýatynyň polisiýa resmisi Abdul Kadyr Saýada (Abdul Qadir Sayad) salgylanyp berilýän maglumata görä, “Talyban” söweşijileri Ýomgan etrabyndaky polisiýa bazalaryna hüjümleri başladypdyrlar. Şeýle-de, söweşijiler etrap bilen welaýat paýtagtynyň arasyndaky aragatnaşygy kesmek üçin mobil telefon sütünini ýumrupdyrlar.
Badahşan welaýat häkiminiň metbugat wekili Nawid Ferutan (Naveed Ferootan) gürrüňi edilýän hüjümiň mundan öňki bolan hüjümlerden “has güýçlidigini” aýdyp, etrap merkezini “söweş meýdany” diýip häsiýetlendirdi.
Maglumatlarda gürrüňi edilýän hüjümde alty polisiýa ofiseriniň we bäş söweşijiniň öldürilendigi aýdylýar.
Bu aralykda Owganystanyň paýtagty Kabulyň gündogaryndaky Lagman welaýatynda hijably söweşijileriň etrap polisiýa bazasyna hüjüm edendigi habar berilýär.
Gürrüňi edilýän hüjümler “Talyban” hereketiniň ýazky hüjümleriniň bir bölegidir. Bu hüjümler ýurtda 14-nji iýunda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynyň öň ýanynda amala aşyrylýar.


text:
Siriýanyň hökümet güýçleri gündogar Alepponyň gozgalaňçylaryň elindäki möhüm bölegini yzyna aldylar diýip, aktiwistler we döwlet mediasy habar berdi.
Döwlet eýeçiligindäki SANA habar gullugy 26-njy noýabrda Siriýanyň hökümet güýçleriniň Hanano etrabyny indi doly öz kontrolyna geçirendigini we bu ýeri minalardan we bombalardan arassalaýandygyny aýtdy.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän adam hukuklary obserwatoriýasy hökümet güýçleriniň ýeňşini tassyk etdi we goňşulykdaky iki etraba - Al-Haidariýa we Sakhur etraplaryna hem hüjüme geçendigini aýtdy.
Siriýada howa zarbalary bilen prezident Başar al-Assady goldaýan rus harbylarynyň sözçüsi 27-nji noýabrda hökümet güýçleriniň soňky iki günde gündogar Alepponyň içine düýpli weçuň aralaşandygyny, 2 münden gowrak binadan öz garşydaşlaryny gysyp çykarandygyny aýtdy diýip, Interfax ýazýar.
Ýasser al-Ýusef,Nour al-Din al-Zinki pitneçi fraksiýasynyň wekili özleriniň Hananony goramak üçin 48 sagatdan gowrak söweşendiklerini aýtdy.


text:
Ýöne Aşgabada baryp gaýdan ýokary derejeli amerikan diplomatynyň sözlerine görä, ABŞ-niň täze administrasiýasy üçin energiýa hyzmatdaşlygy meseleleri türkmen tarapy bilen gatnaşyklarda möhüm ähmiýete eýedir.
Praga – Ilçi Riçard Morningstar energiýa sammitinde, 8-nji maý 2009ý.
Ýewraziýa energiýasy boýunça ABŞ-niň ýörite wekili Riçard Morningstar, şu hepde geçirilen metbugat konferensiýasynda, Türkmenistan bilen gatnaşyklar baradaky mesele boýunça žurnalistleriň öňunde eden çykyşynda Türkmenistan özüne çekiji mümkinçilikleri döredýän täsin ýurt diýip belledi. “Häzirki döwürde Türkmenistanyň Daşary işler ministri jenap Meredow, Waşingtona sapar edýar. Meniň pikirimçe, gury ýeriň üstünde energiýa önümçiligi boýunça günbatar kompaniýalary bilen özara bähbitli has köp işleri alyp barmaga Türkmenistanda mümkinçilikler bar.”Aşgabat-Moskwa dartgynlygyndan soň...
Soňky döwürde, Türkmenistanyň Orsýet bilen gatnaşyklarynda dartgynlylyk emele geleninden soň, prezident Berdimuhamedow ýurduň tebigy baýlyklaryny özleşdirmek üçin günbatar kompaniýalaryny ýurda getirmäge çalyşýar. Maglumatlara görä, Raşid Meredowyň ABŞ-na saparyndan öň prezidentiň özi onuň bilen duşuşyp, bu sapar barada görkezme beripdir.
Şu aýyň başynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Brýussele sapar edip, Ýewropa Birleşiginiň ýokary derejeli wekilleri bilen energiýa hyzmatdaşlygy meselesi babatda gepleşik geçirdi.
Transatlantik ädimler we perspektiwa
Türkmenistan bilen ABŞ-niň arasynda maýa goýumlar babatda ikitaraplaýyn ylalaşyk ýok. 1991-njy ýyldan bäri maýa goýumlar baradaky ylalaşyk dogrusyndaky gepleşikler ýa başlanýardy, ya-da ýatyrylýardy. 1994-nji ýylda bolsa, Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi boýunça olar doly ýatyryldy.
Käbir analitikleriň pikirlerine görä, Raşid Meredowyň ABŞ-na eden soňky saparynyň maksady, Amerika bilen energiýa boýunça hyzmatdaşlyga täze badalga bermekden ybarat bolup durýar. Energiýa boýunça alnyp barylýan syýasatda, Orsýetden daşlaşyp Ýewropa Birleşigine ýakynlaşýan Türkmenistan üçin, ABŞ bilen hem bu ugurda has ýakyn hyzmatdaşlygy ýola goýmak adaty bir ýagdaý ýaly bolup görünýar.“Nabucco” proýektiniň geljegi
“Nabukko” gaz geçiriji proýektine, Türkmenistan üçin örän möhüm meseleleriň biri hökmünde garalýar. Bu proýekt Türkiýänyň üsti bilen türkmen gazyny Günbatar Ýewropa geçirmegi göz öňüne tutýar. 2013-nji ýylda bu proýekt boýunça işler tamamlananyndan soňra, Türkmenistan “Nabukko” gaz geçirijisiniň üsti bilen ýylda 10 milliard kub metr gazy Ýewropa akdyrar diýlip garaşylýar.
Ýöne “Nabukko”gaz geçiriji proýektinde möhüm orny eýeleýan Türkiýe bilen Azerbeýjany alada goýýan bir mesele hem bar. Ol bolsa, “Nabukko” gaz geçirijisinden akdyrylýan gazyň belli bir möçberini Türkiýe özi üçin alsa, galan gaz Ýewropa ýurtlarynyň zeruryýetlerini üpjün edip bilermi diýen mesele bolup durýar.
Hazar deňzinden Günbatara barjak Nabucco turbalarynyň ýoly.
Azerbeýjan “Şah Deňiz” gaz ýatagyndan ýylda 8 milliard kub metr gazy, “Nabukko” gaz geçirijisiniň üsti bilen Ýewropa akdyrmagy we geljekde gazyň möçberini artdyrmagy planlaşdyrýar.
Ýewraziýanyň energiýasy boýunça ABŞ-niň ýörite wekili Riçard Morningstar, ýylda 8 milliard kub metr gaz diňe başlangyç döwürde akdyrylyp, soňra gazyň möçberiniň köpeldilmelidigini belledi.“Nabukko proýekti amala aşyrylanyndan soň, ol türkmen gazynyň günbatara tarap akmagyny ýola goýar. Bu proýekt, soňunda Demirgazyk Yragyň goşulmagy bilen has hem üýtgäp biler we Şah Deňizde we beýleki ýataklarda has köp gazyň bolmagynyň ahmaldygyny pikir edýän Azerbeýjan üçin hem bu ýerde uly potensial bar.” Indi Baku Aşgabada has ýakyn
Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda Kepez ýatagy boýunça düşünişmezlik bilen bagly meselede, diplomat iki ýurduň arasynda syýasy-biznes ylalaşygyga gol çekilip serhet meselesi entek gozgalmasa, bu meseläni hem çözup boljakdygyny aýtdy. “Türkmen gazyny Hazaryň üsti bilen geçirmek meselesi boýunça öňe sürülen teklipler bar. Häzirki döwürde Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bilen Azerbeýjanyň prezidenti Aliýewiň arasyndaky gatnaşyklar gitdigiçe gowylaşýar.”Adam hukuklaryna garaldymy?
Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň Waşingtona sapary mahalynda, ýurtdaky adam hukuklary bilen bagly meselä garaldymy diýen sowala ilçi Riçard Morningstar jogap bermekden saklandy.


text:
Ýakynda paýtagtymyzdaky Küşt-şaşka sport mekdebinde 20 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda Türkmenistanyň küşt boýunça çempionaty geçirildi. Medallar ugrunda ýetginjekleriň düzüminde ýurdumyzyň ähli sebitlerine wekilçilik edýän türgenleriň 16-sy bäsleşdiler. Hormat münberini tutuşlygyna aşgabatly türgenler, özi-de diňe bir halypanyň, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Serdar Annaberdiýewiň taýýarlan türgenleri eýelediler.
Mümkin bolan 15 utukdan 13 utuk toplan sport ussady Rüstem Nazarow altyn medal gazandy. Birinji derejeli küştçüler Azat Nurmamedow (10,5 utuk) we Soltan Myradow (10 utuk) ikinji we üçünji orna mynasyp boldy.
Gyzlaryň arasyndaky ýaryşlarda hem S.Annaberdiýewiň türgenlerine ýeňiş üçin az-owlak şowlulyk ýetmedi. Bu ýerde küştçi gyzlaryň 11-si çykyş etdi. Şäher sport komitetiniň Aşgabat küşt sport mekdebine wekilçilik edýän gyz, sport ussatlygyna dalaşgär Tawus Baýramsähedowa mümkin bolan 10 utukdan 8 utuk toplap, kümüş baýragynyň eýesi boldy.
Gyzlaryň arasyndaky ýeňşi bolsa Mary welaýatynyň toparyndan birinji derejeli küştçi Maýa Ýalkanowa gazandy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ejegyz Ýalkanowadan tälim alýan küştçi gyz 9 utuk toplap, 64 öýjükli tagtaçada ýaryşlaryň barşynda hiç hili ýeňlişe sezewar bolman, ýeňiş gazandy. Bürünç medala hem Murgap jülgesiniň küştçüsi Gülälek Abdyllaýewa (7 utuk) eýe boldy.
Oktýabryň ortalarynda Küşt-şaşka sport mekdebinde ikinji we üçünji derejeli türgenleriň hem-de küşt söýüjileriň arasynda milli ýaryşlaryň ýene-de biri geçiriler. Türkmenistanda gadymy akyl-paýhas oýnuny wagyz etmek we geljekde ösdürmek maksady bilen guraljak bu ýaryşa islendik adam gatnaşyp biler.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowleý wezipesinden çekildi. Ol ýakynda Pentagonyň hereketini tankytlapdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Krowleýiň işden gitmegine gynanýandygyny aýtdy.
Filip Krowleý öz çykyşynyň soňuny göz öňünde tutup, şeýle karara gelendigini we aýdanlarynyň yzynda durýandygyny mälim etdi.
Krowleý golaýda Massaçussets tehnologiýa institutynda eden çykyşynda amerikaly harby Bredli Menninganyň tussaglykda saklanyşynyň “gelşiksizdigini we ters netijelidigini” belläpdi.
Menningan “WikiLeaks” Internet saýtyna syrly dokumentleri berenlikde aýyplanýar.
Emma Krowleý Menninganyň tussag edilmegini “dogry” hasaplaýar.
Menningan bir adamlyk kamerada saklanýandygyny we mydama eli gandallydygyny öz aklawjysy arkaly habar berdi.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň Astana şäheriniň sudunda dini ekstremizmde aýyplanylýan alty adamyň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Gazagystanyň prokuraturasy bu raýatlara terror toparyny döretmekde, terrorçylykly işleri taýýarlamakda, polisiýa we howpsuzlyk işgärlerini hem-de ýokary derejeli resmileri öldürmegi planlaşdyrmakda aýyplama bildirýär.
Astanadaky sud diňlenişiginiň başynda prokuraturanyň sülçüsi bu alty raýatyň Gazagystanda yslam halyfatyny döretmek ideýasyndan ugur alandyklaryny aýtdy.
Prokuraturanyň resmisiniň maglumatyna görä, Gazagystanyň bu raýatlary Astanadaky Opera we balet teatryny partlamagy-da planlaşdyrypdyrlar.


text:
Özbegistanyň hökümeti bilen ýurtdaky iň uly mobil operatory birek-biregi aýyplandan soň, millionlarça müşderiler mobil telefon hyzmatlaryndan mahrum boldular.
Orsýetiň MTS kompaniýasynyň golçur kärhanasy bolan “Uzdunrobita” kompaniýasynyň lisenziýasy 17-nji iýulda 10 günlük togtadyldy. Şondan bir gün soň “Uzdunrobita” buýrugy ýerine ýetirip, kompaniýanyň 9,5 million abonentine özüniň bäsdeş kompaniýasynyň hyzmatlaryny ulanmakdan başga çäre goýmady.
Emma “Uzdunrobita” kompaniýasynyň buýrugy ýerine ýetirişi özbek hökümetiniň göwnünden turmady. Müşderiler şikaýat edip başlandan soň, 18-nji iýulda Aragatnaşyk agentligi bu kompaniýany ähli işlerini tapgyrlaýyn däl-de, birden togtadyp, buýrugyň şertlerini bozmakda günäledi.
MTS kompaniýasy “Interfaks” habar agentligine beren beýanatynda hyzmatlary tapgyrlaýyn togtatmagyň Özbek telekomyň kanunlaryna çapraz geljekdigini, sebäbi işleri ýatyrylan telekom kompaniýalaryna hyzmat tölegleriniň tölenmeýändigini aýtdy.
Mobil hyzmatlaryndan mahrum bolan müşderiler hususy we biznes telefon nomerlerini edinmek üçin iki ýana ylgaşlaşyp başladylar. Ýurtdaky beýleki dört sany mobil operatorynyň ofisleriniň öňünde uzyn nobatlar emele geldi.
Özbegistandaky beýleki dört operatoryň şeýle uly talaby ödäp bilip-bilmejegi hem sorag astyna alynýar. Ýurtda 25 million abonenti bolan mobil bazarynyň 40 prosenti “Uzdunrobita” degişlidi.
Derňewler we tussag edişlikler
18-nji iýulda “Uzdunrobita” kompaniýasyna günä ýöňkelmezden öň, ýurduň hökümeti bu kompaniýanyň hyzmatlarynyň togtadylmagyndan zyýan çekjek müşderileriň az-kem göwnüni tapmaga synanyşdy.
17-nji iýulda “Uzdunrobita” kompaniýasynyň hyzmatlarynyň togtadylmagyna sanlyja sagat galanda, hökümetiň bir resmisi Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna interwýu berip, abonentleri mobil telefon ulanmak üçin başga ýollary gözlemäge çagyrdy.
“MTS mobil-aragatnaşyk hyzmatlaryny hödürleýän ýeke-täk kompaniýa däl ahyryn. Başga-da ýene dört sanysy bar” diýip, Özbegistanyň aragatnaşyk gullugynyň ýokary derejeli resmisi Şuhrat Atamuhammedow aýtdy. “Şu gün sagat 18:00-a çenli täze nomer edinip, ony dostlaryňa we garyndaşlaryňa ýetirip bolýar, dogry dälmi?”
Özbek hökümeti bilen “Uzdunrobita” kompaniýasynyň arasyndaky dawa bolsa dowam edýär. Daşkent bu kompaniýanyň biznes işlerini derňeýär.
Hökümet şu ýylyň ýaz aýlaryndan bäri ýurduň Baş prokuraturasy bilen salgyt edaralary tarapyndan alnyp barylýan barlaglaryň netijesinde bu kompaniýada nagt pullaryň bikanun ulanylandygynyň, emläk ogurlyklarynyň, şeýle hem salgyt galplyklarynyň üstüniň açylandygyny öňe sürýär.
Ýurduň Baş prokurory kompaniýanyň birnäçe resmisine, şol sanda “Uzdunrobitanyň” baş müdiri Bekzod Ahmedowa
garşy jenaýat işini gozgady.
MTS kompaniýasy Özbegistanyň hökümetine ýüzlenip, “Uzdunrobita” bilen baglanyşykly ýurduň kanunlarynyň “gödek bozulmagyna” garşy çäre görmegi sorady.
Kompaniýa “Uzdunrobitanyň” işgärleriniň tussag edilmegine hem protest bildirip, sorag edişliklerde olara wekilçilik etmäge özüniň aklawçylaryna rugsat berilmeýändigini aýtdy.
Näme sebäp boldy?
Derňewler bilen bagly dawalar dowam edýärkä, Özbegistanda hökümetiň näme sebäpden bu kompaniýany köseýändigi bilen balgy çaklamalar ör boýuna galdy.
Käbir çaklamalara görä, bu dawa Orsýet bilen Özbegistanyň arasyndaky dartgynlylygyň gitdigiçe ýokarlanmagy bilen bagly. Soňky ýyllaryň dowamynda Daşkent Günbatar bilen arasyny sazlamaga synanyşyp gelýär. Geçen aý Özbegistan Moskwanyň agalygyndaky Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna (CSTO) agzalykdan çykdy.
Emma beýleki çaklamalar “Uzdunrobita” kompaniýasynyň eýeçiligi bilen bagly.
Bu kompaniýa 2004-nji ýylda MTS-e satylmazyndan öň, ol Özbegistanyň prezidentiniň gyzy Gülnara Kerimowa degişlidi. 2004-nji ýyldan bäri ýurtda mobil telefon ulanyjylaryň sanynyň üç esse köpelmegi bilen, bu kompaniýa has hem baýady. Indi, käbir çaklamalara görä, özbek elitasynyň täsirli agzalary ony yzyna almak isleýän bolup biler.
“Uzdunrobita” kompaniýasyna 10 günlük togtadyşdan soň nämäniň garaşýandygy belli däl. Hökümet indiki ädimleri barada heniz hiç zat aýtmady. Emma “Uzdunrobitanyň” ykbaly nähili bolsa-da, oňa eýeçilik edýän MTS kompaniýasy indi ýiti göreşe garaşyp biler.
Ýöne bu göreş Orsýetiň telekommunikasiýa läheňi üçin ilkinji tejribe bolmaz. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň hökümeti hem bu kompaniýanyň lisenziýasyny togtadandan soň, iki tarapyň arasynda dawa ýüze çykypdy. Şonda MTS kompaniýasy 140 million dollar ýitirýändigini yglan edipdi.


text:
Düýn Ysraýylyň aşa milletçi resmisi we daşary işler ministri Awigdor Libermen Gaza Sektoryna ýardam alyp barýan türkiýeli gämä hüjüm edenligi üçin Ysraýylyň Türkiýeden ötünç soramalydygy barada Ankaranyň eden talabyny ret etdi.
Ysraýylyň harbylary tarapyndan maý aýynda şol gämä edilen hüjümde Türkiýäniň 8 raýaty bilen bir hatarda amerikan-türk goşa raýatlygyny göterýän bir raýat hem heläk bolupdy.
Türkiýe şol waka boýunça Ysraýylyň Ankaradan ötünç soramagyny talap edip gelýär. Emma Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Libermen düýnki eden çykyşynda “terroristleri goldanlygy üçin Türkiýäniň özi Ysraýyldan ötünç soramaly” diýdi.
Emma Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Awigdor Libermeniň çykyşynyň ýzýany bilen ýayradan beýanatynda Libermeniň diňe öz pikirini beýän edenligini aýtdy.


text:
Genosidde we beýleki uruş jeýanatlarynda aýyplanýan, bosniýaly serbleriň ozalky harby lideri Radko Mladiç sişenbe güni Haagada keselhana ýerleşdirildi.
Mladiçiň aklawçylarynyň biriniň aýtmagyna görä, ozalky general öýken çişmesiniň howpy esasynda keselhana ýerleşdirilipdir.
Ozalky Ýugoslawiýa boýunça Halkara tribunaly Mladiçiň keselhana ýerleşdirilendigini tassyklap, onuň hassalygy boýunça maglumat bermedi.
69 ýaşly Radko Mladiç geçen hepde suduň zalyna gelende, saglyk ýagdaýyndan zeýrenip, böwregindäki daşlardan ejir çekýändigini aýdypdy. Mladiçiň maşgala agzalarynyň sözüne görä, mundan ozal ol iki gezek insulty başdan geçiripdir.


text:
Pekin bilen Waşington arasynda goranmak boýunça gatnaşyklary ösdürmekde ABŞ-nyň Taýwana ýarag bermek plany ägirt uly päsgelçilik döredýär diýip, Hytaýyň goranmak ministri Lýan Guanle Pentagonyň baştutany Robert Geýts bilen Hanoýda duşuşandan soň Hytaýyň Goranmak ministrliginiň wekili aýtdy.
Gepleşikler Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň bileleşiginiň maslahatynyň arasynda geçirildi. Bu soňky sekiz aýda şunuň ýaly ilkinji duşuşykdyr.
Şu ýylyň başynda Hytaý häkimiýetleri Amerikanyň Taýwana ýarag bermek planyna protest hökmünde ABŞ bilen harby ugurdan gatnaşyklary kesipdi.


text:
Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 164-nji maddasyna laýyklykda, ýurduň çäginde pornografik häsiýetli zatlary taýýarlanlar we olary ýaýradanlar gönüden-göni jenaýat jogapkärçiligine çekilýärler.
Jenaýat Kodeksiniň 164-nji maddasynda bellenilişi ýaly, pornografik çap neşirlerini we gaýry zatlary görkezmek ýa-da ýaýratmak maksady bilen taýýarlana, şeýle hem şolary görkezene, söwdasyny edene ýa-da başga hili ýaýradana zähmete hak tölemegiň ortaça aýlyk möçberiniň ýigrimisinden kyrkysyna çenli bolan möçberde jerime salynýar ýa-da iki ýyla çenli düzediş işlerinde işletmek jezasy berilýär.
Eger şonuň ýaly etmişler gaýtadan, guramaçylykly topar ýa-da jenaýatçylykly bileleşik tarapyndan edilse, munuň üçin emlägini muzdsuz alyp ýa-da muzdsuz alman, bäş ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär.
Kanun kagyz ýüzünde däl
Pornografiýanyň garşysyna Türkmenistanda uly göreş çäreleri alnyp barylýar. Özi hem Saparmyrat Nyýazowyň prezidentlik eden zamanasy bilen deňeşdireniňde, häzirki döwlet ýolbaşçysynyň döwründe bu meselede hiç hili eglişik edilmeýär.
Hukuk goraýjy edaralary tarapyndan ýurduň çäginde hereket edýän hususy wideo, CD-DVD dükanlarynda wagtal-wagtal barlag işleri geçirilip durulýar. Şeýle barlaglarda pornografik häsiýetli diskler ýüze çykarylanda dükan eýeleriniň jenaýat jogapkärçiligine çekilýändigine az duşulmaýar.
Pornografiýa babatda berk çäreleriň görülmeginiň netijesinde CD-DVD dükanlarynda pornografiýa şekilli wideolara duşmak asla mümkin däl.
Kanunyň berkdigine garamazdan...
Pornografiýa häsiýetli zatlaryň ýaýradylmagyna hökümet tarapyndan ýowuz çäreleriň görülýändigine garamazdan, ýurduň ýaşaýjylary çanak antennalary arkaly pornowideolary görmekde hiç hili päsgelçilik çekmeýärler. Paýtagtyň «100 fontan» diýlip atlandyrylýan bazarynda garakçylyk ýoly bilen dürli tölegli kanallaryň, şol sanda pornokanallaryň kartalary elýeter bahadan satylýar.
Bulardan başga-da, ýaşlaryň arasynda, hususan-da orta mekdepleriň ýokary klas okuwçylarynyň arasynda telefon arkaly pornowideolara tomaşa etmeklik giňden ýaýran. Mekdep okuwçylarynyň aglabasynyň telefonlarynda pornoşekilli wideolara duş gelmek bolýar.
Mobil telefonlary arkaly wejera filmleriň mekdep okuwçylarynyň arasynda giňden ýaýramagy ýaşlara juda ýaramaz täsir edýändigine mekdeplerde ýüz berýän wakalar şaýatlyk edýär. Ýakynda Ruhabat etrabyndaky mekdepleriň birinde 9-10-njy klas okuwçy gyzlaryň birbada bäşisiniň göwreli bolmagy bilen bagly waka ýüze çykdy. Şeýle wakalar ýurduň beýleki mekdeplerinde hem yzygiderli ýüze çykyp dur.
Şunuň ýaly ýagdaýlaryň köp ýüze çykýandygy sebäpli, ýurduň Bilim ministrligi tarapyndan her bir mekdepde gyzlar klubuny döretmeklik ýola goýuldy. Bu klubyň maksady gyzlara asyllylyk, edeplilik, ters ýola düşmezlik barada öwüt-ündew işlerini yzygiderli düşündirip durmakdan ybarat bolmaly.
Emma mekdep mugallymlarynyň işden soň döwlet çärelerine yzygiderli sürlüp durulmagy olarda gyzlar klubyny göwnemakul ýöretmeklik höwesi düýbünden aýrylýar. Käbir mekdeplerde gyzlar klubunyň işleri diňe formal taýdan ýöredilýär.
Türkmençe pornografiýa
Ýaşlaryň mobil telefonlary arkaly tomaşa edýän pornofilmleriniň aglabasy daşary ýurtlarda düşürilen. Ýöne olaryň arasynda türkmenleriň gatnaşmagynda düşürilenine hem duş gelinýär. Hususan-da, şeýle şekillerde mekdep okuwçylarynyň gatnaşmagyndaky pornowideolara duş gelinýär. Olaryň aglabasy mobil telefony arkaly wideo düşürilen.
Türkmen pornofilmlerinde düşen türkmenistanlylara hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleri tarapyndan berk çäre görülýär. Olaryň köpüsi ýörite yzarlanylyp, tapylyp, jenaýat jogapkärçiligine çekilýärler. Hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleri diňe bir pornowidony düşüreni däl, eýsem şonda düşenleri hem jogapkärçilige çekýärler.
Türkmenistanda ahlaksyzlylyga garşy göreş çäreleri käbir ýagdaýlara çapraz hem gelýär. Bir görseň, CD-DVD dükanlarynda pornowideolary satan dükan eýelerini jenaýat jogapkärçiligine çekýärler, pornowideolarda düşen türkmenistanlylara berk çäre görýärler, emma ýurtda jelepçilige garşy welin ýokary derejede iş alnyp barylmaýar.
Paýtagtyň «100 fontan» diýlip atlandyrylýan bazarynyň çäklerinde, myhmanhanalaryň öňünde günüň islendik wagtynda bozuk zenanlarynyň hyzmatyndan peýdalanyp bolýar. Özi hem bu babatda hukuk goraýjy edaralar hiç bir çäre görmeýäne meňzeýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanda ruly sagdan çepe geçirilen awtoulaglara tehniki taýdan guratlygy barada resminama berilmeýändigi habar berilýär. Aşgabadyň Polisiýanyň köçe-ýol hereketine gözegçilik gullugynyň awtoulaglaryň guratlygyny anyklaýyş merkezlerinde indi ýylyň başyndan bäri ruly sagdan çepe geçirlen awtoulaglar öňden däp bolup gelýän tehniki gözegçilikden geçirilmeýär.
Şol bir wagtyň özünde bu merkezleriň daşynda bu barada hiç bir bildirişiň hem asylmandygy bellenilýär. Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin dartgynly gatnaşyklaryň soňuna ýetmek maksady bilen gepleşikleri geçirýärler.
9-njy awgustda Sank-Peterburgda geçirilýän gepleşiklerden bir gün ozal, Erdogan Orsýet bilen gatnaşyklara täze arassa sahypadan başlamagy we birnäçe ugur boýunça hyzmatdaşlygy gaýtdan dikeltmegi isleýändigini aýtdy.
“Rus-türk gatnaşyklarynda täze sahypa açylar. Bu täze sahypa harby, ykdysadyýet we medeniýet ugurlary boýunça hyzmatdaşlyk etmegi öz içine alar” diýip, Erdogan “TASS” habar agentligine beren maglumatynda aýtdy.
Moskwa bilen Ankaranyň arasyndaky gatnaşyklar geçen ýylyň noýabr aýynda Türkiýe özüniň Siriýa bilen serhediniň golaýynda rus söweş uçaryny urup ýykandan soň ýaramazlaşypdy.


text:
BMG-niň resmisi Siriýanyň gabawdaky şäherinden 400 çemesi adamyň “gyssagly çykarylmalydygyny” aýtdy.
Şol adamlaryň “açlykdan ýa-da başga medisina sebäpleriň netijesinden” ölmegi mümkin, diýip BMG-niň Ynsanperwer meseleler boýunça ýolbaşçysy Stefen O’Brien 11-nji ýanwarda Howpsuzlyk Geňeşiniň Madaya şäherindäki krizis barada geçirilen maslahatynyň yzýany aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda 40 müň çemesi ilatly şähere azyk, däri-derman, ýorgan-düşek we sawun ýaly zerur serişdeler eltildi. Şäher iýul aýyndan bäri gabawda saklanýar.
Ynsanperwer kömegi Idlib regionynyň gozgalaňçy güýçleriň gabawynda saklanýan Foah we Kefraýa şäherlerine hem alnyp baryldy. Bu ýerde 20 müň adamyň mart aýyndan bäri gabawda saklanýandygy aýdylýar.


text:
Çehiýanyň kontrrazwedkasy 2000-nji ýylda Pragada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň baş binasyna hüjüme görlen taýýarlyk baradaky maglumatlary aýan etdi.
Terakta taýýarlyga Saddam Huseýniň režiminiň diplomatlarynyň gatnaşandygy habar berilýär.
Hüjümçiler radiostansiýanyň binasynyň garşysyndaky jaýdan RPG-7 granatamýotundan radiony oka tutmaly eken.
Çehiýanyň ýörite gulluklarynyň Pragada ýaýradan beýannamasynda, hüjüme görlen taýýarlyk baradaky informasiýanyň diňe häzir aýan edilmeginiň sebäbi görkezilmändir.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Yraga 1998-nji ýylda gepleşik berip başlapdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça Baş komissary Gyrgyzystanyň derňew-seljeriş Komissiýasy tarapyndan 2010-njy ýyldaky etnigara zorluklar boýunça taýýarlanan täze hasabaty goldaw bilen garşylady.
Baş komissar Neýwi Pillaý bu hasabatyň tekliplerini tizden-tiz berjaý etmäge Gyrgyzystana çagyryş etdi.
Neýwi Pillaý prezident Roza Otunbaýewanyň garaşsyz Komissiýa tarapyndan derňew işlerini geçirmek inisiatiwasyna hem ýokary baha berdi.
3-nji maýda ýaýradylan bu hasabatda geçen ýyl Gyrgyzystandaky etnigara çaknyşyklarda ejir çekenleriň aglabasynyň etnik özbekler bolandygy-da bellenýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama tarapyndan şu hepdede BMG-de geçirilýän terrora garşy sammite 100-den gowrak lideriň arasynda Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi hem gatnaşar.
29-njy sentýabrda geçiriljek sammite dünýäniň jemi 104 ýurdunyň liderleri çagyryldylar. Sammitde ABŞ-nyň bir ýyl mundan ozal “Yslam döwleti” toparyna garşy başlan kampaniýasynyň netijelerine syn ediler.
Ýeke-täk ýurt Eýran, goňşy Yragyň harbylary we şaýy söweşijiler üçin geňeşçileri ibermek, ýarag bermek ýaly ýurtda “YD” toparyna garşy söweşde oýnaýan roluna garamazdan, sammite çagyrylmady.
Sammite 30 çemesi regional gurama we 100 çemesi hökümete degişli bolmadyk topar hem gatnaşar.
Obama geçen ýylda BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda “YD” ýeňmegi wada beripdi we ýurtlary ABŞ-nyň kampaniýasyna goşulmaga çagyrypdy.
Şondan bäri söweşijiler Siriýanyň we Yragyň territoriýalaryny eýeläpdi we Liwiýada, Ýemende hem Ýakyn Gündogaryň käbirler ýerlerine gadam basypdy.


text:
Statistika ynanylsa, bir adamynyň Täze ýyl arzuwynyň geljekde hakykata öwrülmek mümkinligi o diýen uly däl. Ýöne, keýpiňizi gowulap, arzuwlaryňyzy täzelemek üçin hökman 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli garaşmagyň geregi ýok. Ýyl täzelenende, her bir işe täzeden başlamaga köp mümkinçilik döreýär.
Bir işe gaýtadan başlamak üçin sepgitleriň täzelenýän günlerinden birini saýlap alyň. Şeýlelikde siz alymlaryň "täze başlangyjyň täsiri" diýip atlandyrýan güýjünden hem hyjuwyndan peýdalanyp bilersiňiz.
Adamlar her gezekde, şowsuzlugyň yzda galmagyny isläp işe has düşümli we şowly ýagdaýda täzeden başlamagy ýüregine düwende, özüni göz öňünde tutýan pellehanasyna ýeter ýaly derejede gurply we hyjuwly duýýar.
Uorton mekdebinden Katherine Milkmanyň ýolbaşçylyk edýän bir topary golaýda "Täze başlangyjyň täsiri" barasynda bir barlag geçiripdir. Olaryň pikriçe, bir fitnes merkezine gatnap başlamak hem, edil doglan güni, täze aýyň, täze hepdäniň, ýagny haýsam bolsa möhüm bir döwrüň başy ýaly bir öwrülişik pursadynyň roluny oýnap biler.
Göýä täze öýe geçen ýaly göz öňüne getiriň...
Alymlar, bu barlagyň netijelerinden ugur alyp, täze bir netijäniň üstünde hem synag geçirmäge başlapdyrlar. Alymlar, synaga gatnaşýan adamlardan ilki bilen nämäni arzuw edýändiklerini sorapdyrlar. Soňra bolsa olardan özlerini täze bir öýe göçen ýaly duýmagyny haýyş edipdirler. Käbirlerinden 10 ýyldan bäri ýaşap ýören şäherinden başga bir ýere göçen ýaly, käbirlerinden hem her ýyl öýlerini täzeleýän ýaly, şeýle-de ýaşaýan ýerlerini üýtgetmegi adaty bir ýagdaý ýaly duýmagy haýyş edipdirler. Soňra-da olardan täze ýere göçen mahaly öz göz öňünde tutýan maksatlaryna ýetmek üçin özüni näderejede hyjuwly duýýandygyny, başdan geçiren döwrüne görä, nähili üstünlikli sepgitlere ýetdim diýip hasap edýändiklerini sorapdyrlar. Barlagyň netijesinde, soňky 10 ýylda ýaşaýan ýerini ilkinji gezek çalşan ýaly göz öňüne getirenleriň özüni has hyjuwly duýýandygy aýan bolupdyr. Olar şeýle üýtgeşikligi özüne adatça ýyl çalşygynyň berýän täsiri ýaly duýupdyrlar.
Özüňize täze başlangyçlar gözläň
Geçirilen ylmy barlagdan şeýle netije çykarmak mümkin, ýagny "täze başlangyçlar" öz göz öňünde tutýan maksatlarymyza ýetmek taýdan bizi has hyjuwly ýagdaýa getirip bilýär. Şeýle bolanda biz özümizi geçen döwri onuň ähli şowsuzlyklary bilen birlikde yzda galdyrmaga has başarjaň hasap edýäris. Bu bolsa adamda özüne ynam duýgusyny döredýär hem ony dogumlandyrýar.
Geçirilen ylmy barlagyň netijeleri şol bir wagtda özüni ýaramaz endiklerden saplamak isleýänlere hem ylham çeşmesi, hem tutaryk bolýar. Şeýle-de öz ýaman endiklerini telim gezek taşlamaga synanyşyp, ony başaryp bilmeýänleri hem bir netije gazanmaga höweslendirýär. Olar munuň netijesinde her bir öwrülişik pursadyny (Doglan güni, Täze ýyl, täze işe başlamak, täze öýe göçmek, täze tälime başlamak we ş.m) göýä durmuşda täze bir başlangyç ýaly kabul edip, öz göz öňünde tutýan maksatlaryna ýetmäge has güýçli hem höwesli ymtylyp, çalt öňegidişligi gazanyp bilerler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Talybanyň hem Al-Kaýdanyň garşysyna söweşmek üçin goşmaça 30 müň amerikan harbysyny Owganystana ugratmak kararyna gelendigini yglan etdi.
Hepdäniň sişenbe güni agşam Nýu-Ýork ştatynda, West-Poýntedäki harby akademiýada eden çykyşynda, Obama koalisiýa boýunça soýuzdaşlaryny-da Owganystana goşmaça goşun ýollamaga çagyrdy.
Howpsuzlyk meselesini owgan güýçlerine tabşyrar ýaly ýagdaý dörese, täze strategiýa üstünlikli bolsa, amerikan goşunlarynyň Owganystandan 2011-nji ýylyň iýul aýyndan ýuwaş-ýuwaş çykyp başlajakdygyny aýtdy.
Obama çykyşynda Owganystandaky uruşda ýeňilişiň ýokdugyny, ýöne ýurtda ýagdaýyň çylşyrymlydygyny belledi. Şonuň üçin gysga wagtyň içinde Al-Kaýydanyň we Talybanyň söweşijilerini derbi-dagyn etmäge täze amerikan strategiýasynyň gönükdirilendigini nygtady.
Prezident Obama bu wezipäni çözmek üçin Päkistan bilen ysnaşykly hyzmatdaşlygyň zerurdygyny nygtady. Päkistan bilen serhet zonalarynda Talybanyň Al-Kaýydadan goldaw alýandygyny, bu işiň dowam edýändigini belledi.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Obamanyň bu çykyşy barada şeýle diýdi: "Owganystan biziň duldegşir gonşymyz. Şonuň üçin hem goňşyňda bolup gecýän zat ol edil seniň öýüňde-de täsir edýär. Kyýamat güni goňşudan diýilýäni hem şonuň üçin. Şonuň üçin biz owgan topragynda indi 30 ýyldan gowrak wagt bäri dowam edip gelýän uruş bir gün ir ýatsa owganlaryň özüçe begenjek. Obamanyn 30 müň goşmaça goşun ibermegini meniň özüm-hä iki elläp goldaýan. Gelsin, ýöne welin, gyrgyncylyk bolmasyn, gyrgyncylygyň öňüni almak üçin gelýän goşun bolsun".


text:
Gazagystanda ýitmek howpy astyndaky saýgak keýikleriň sany 85 müňe ýetdi. Bu sany yglan eden Gazagystanyň häkimiýetleri bu ýagdaýyň anyk sebäplerini aýtmakdan saklanýarlar.
Merkezi Aziýanyň Oba hojalyk ministrliginiň 22-nji maýda aýtmagyna görä, keýikleriň ölmegi bilen bagly ýagdaý ýurduň üç regionynda ýüze çykypdyr.
Onuň sebäpleri nämälim, emma häkimiýetler haýwanlaryň ölümine dem alyş ýollardan geçýän pasteurellosis atly bakterianyň sebäpkär bolmagyny çak edýärler.
Gazagystan saýgaklaryň ýaşaýan esasy ýeri hasaplanýar. Möle gözli, süýnmek burunly bu haýwanlaryň towlanan şahlary hytaý medisinasynda giňden ulanylýar.
Ozalky döwürlerde millionlarça sanly bolan saýgaklara Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soň ýitmek howpy abandy. Olar bikanun et we şah satýan awçylaryň nyşanyna öwrüldiler.


text: Türkiýede 22 ýaşly bir türkmen aýal maşgalasynyň öz çagasyny satmakçy bolan mahaly, polisiýa tarapyndan tussag edilendigi habar berilýär. Türkiýäniň polisiýasy boldy diýilýän şol wakany suratlandyrýan gözleg kameralarynyň şekillerini ýaýratdy. Wideoda Dinara A. diýlip atlandyrylýan bir aýal maşgalanyň 14-nji sentýabr güni öz çagasy bilen Stambulyň Sabiha Gökjen aeroportyna gelýän pursatlary görkezilýär. Mundan soňra, Germaniýada ýaşaýan bir türk maşgalasynyň onuň bilen duşuşýan şekilleri görkezilýär. Polisiýanyň maglumatyna görä, Dinara A. 1000 lira (500 amerikan dollaryna) öz çagasyny aeroportyň tualetinde galdyrmaga razy bolupdyr. Howpsuzlyk kamerlarynda Dinara A.-nyň tualete çaga bilen girýän pursady, mundan soňra-da germaniýaly maşgalanyň şol çaga bilen hajathanadan çykýan pursatlary görkezilýär. Dinara A., onuň çagasy we ejesi Türkiýeden deportasiýa edildi.


text:
4-nji dekabrdaky dabaraly çäreleriň çäginde Maslahat köşgünde Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň konserti geçirildi. Baýramçylyk dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Bu ýerde meşhur artistler, görnükli döredijilik toparlary hem-de belli estrada ýerine ýetirijileri, esasy wokalçylar hem-de ýaş aýdymçylar we tansçylar, ýaş zehinler çykyş etdiler.
Çykyşlar “Arkadagyň toý toýlaýar” diýen watançylyk baýramçylyk aýdymy bilen açyldy. Konsertiň maksatnamasyny ajaýyp türkmen kompozitorlarynyň eserleri, häzirki zaman gaýtadan işlenen halk aýdymlary daşary ýurtly döredijilik işgärleriniň eserleri düzdi. Parahatçylyk, dostluk, şadyýanlyk, mähriban topraga söýgi ähli çykyşlaryň içinden eriş-argaç bolup geçdi. “Dokmaçylar”, “Dessan”, “Laçyn”, “Miras”, “Dehistan”, “Aşgabat”, “Meňli”, Döwlet tans toparlary öz sungatyny görkezdiler.
Ýurduň ähli welaýatlaryndan birleşen bagşylar topary dessan aýtmak sungatynyň iň oňat däplerinde çykyş etdi. Bu ýere ýygnananlar “Mukam” skripkaçylar toparyna, “Owaz” we “Güller”, “Ruhubelent” hem-de “Şatlyk” çagalar tans toparlaryna şowhunly el çarpdylar.
Tans we halk döredijilik toparlarynyň ýerine ýetiren gadymy “Küştdepdi” türkmen tansy halkyň kalbynyň baýdygynyň we açykdygynyň, agzybirdiginiň, ata-babalarymyzyň wesýetlerine wepalydygynyň hem-de dostluga we doganlyga sarpa goýýandygynyň ajaýyp nyşanyna öwrüldi. Konsert Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan dabara gatnaşyjylaryň ählisini birleşdiren “Arkadagym bar” diýen aýdym bilen tamamlandy.


text:
Balkanabat
Balkanabat, (Önki ady Nebitdag) bir şäher Türkmenistan'da. Balkan welayatynyn merkezi. Ilaty takmynan 130000 münden köpürak. Aşgabat'a 450 km, Türkmenbaşy'a 150 km uzaklykda. Uly Balkan dagynyn eteginde.
Taryhy[üýtget | edit source]
Balkanabadyn taryhy ilkinji gezek 1933 yylyna baryar. Şol wagt, Balkanabat Trans-Kaspi Demiryolynda bir duralga hökmünde döredildi. Obalardan we daşarydan ilatyn göçüp gelmegi bilen, sonra Balkanabat şaher yglan edildi.
Ykdysadyyet - Senagat[üýtget | edit source]
Balkanabat hazirki döwürde nebit we tebigy gaz öndürmede senagat merkezidir.
Sport - Durmuş - Bilim[üýtget | edit source]
Şäherdäki sport topary:
Şäherdäki bilim ojaklary:
1 sany ýokary okuw mekdebi:
- Türkmen politehniki instituty (Aşgabatda hem bölümleri bar)
20 sany orta mekdep: (olardan 1i türk, 1i gazak, 2si rus garyşyk we galany doly türkmen)


text:
Bütindünýä bankynyň Barlaglar toparynyň Global makroykdysadyýet boýunça ýolbaşçysy Endrýu Börns 2011-nji ýylda tutuş dünýä boýunça ykdysady ösüşiň 46%-ni Ösýän döwletleriň emele getirjekdigini aýdýar. Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ählisi Ösýän döwletleriň hataryna girýär.
Hasabatda Ösýän döwletleriň köpüsinde önümçilik görkezijileriniň krizisden öňki derejä dolanyp gelenligi aýdylýar. Emma GDA-nyň harytlara garaşly ykdysady sistemaly döwletleri ýangyjyň we metallaryň dünýä bahalarynyň galmagyndan peýdalanmaklaryny dowam etdirmeli diýilýär.Bütindünýä bankynyň hasabatynda bellenişine görä
, azyk önümleriniň bahasynyň gymmatlamagy alada döredýän esasy meseleleriň biri bolup durýar. Bu ilkinji nobatda öňden bäri garyplyk we ilatyň doýa garna iýip bilmezligi bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýän ýurtlarda has ýiti duýlar.
Bütindünýä bankynyň ösüş perspektiwalary boýunça müdiri Hans Timmeriň bellemegine görä, azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagy girdejileriniň aglaba bölegini azyk önümlerine sarp edýän eli ýuka adamlaryň durmuş derejesine göni täsir ýetirer. Türkmenistan
Türkmenistan öz sosial-ykdysady ýagdaýyny we ilatyň durmuş derejesini görkezýän resmi sanlaryny köpçüligiň dykgatyna ýetirmän gelýär. Emma ýurtda ilatyň girdejilerine garanda çykdajylary has güýçli depginde ösýär, bahalar yzygiderli ýokarlanýar diýlip, habar berilýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bir ýerli ýaşaýjy ilat köpçüliginiň esasy gaýgysynyň eklenç aladasydygyny aýdýar: “Bir aýyň içinde bir kilejik et alyp iýip bilseler, hoş bolýarlar. Gerek zadyny günde zordan satyn alyarlar. Süýji-kökeden doýýan çaga ýok oba ýerlerinde”.
Orsýetiň Ýokary ykdysady mekdebi atly Döwlet uniwersitetiniň ýokary derejeli ylmy işgäri, ykdysadyýetçi Andreý Suzdaltsewiň pikirine görä, Türkmenistan ýaly gowşak ykdysadyýetli ýurtlaryň ykdysady görkezijileri tebigy serişdeleriň eksportynyň hasabyna ýokary bolup bilýär.
“Emma Türkmenistanda şol yglan edilýän ykdysady ösüş görkezijileriniň ilatyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna täsir ýetirip başlamagy üçin mümkinçilik ýok” diýip, uniwersitetiň Informasiýa, ykdysadyýet we syýasat boýunça fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdaltsew aýdýar. Real ösüş
Suzdaltsewiň pikirine görä, real ösüşiň bolmagy üçin ykdysadyýetiň çig-mal serişdelerine garaşlylygyny gowşatmaly, ösen halkara ykdysadyýetine aralaşyp, mynasyp orun eýelemeli. “Munuň üçin bolsa düýpden täze häkimiýet sistemasyny döredip, täze ykdysady syýasat ýöretmeli”.
Bilermen türkmen ykdysadyýetiniň syýasy kararlara garaşlydygyny aýdyp, dünýäniň baý ýurtlarynyň arasynda awtoritar režimli ýurtlaryň ýokdugyny, awtoritar režimler belli bir döwürde ykdysadyýeti durnuklaşdyrmagy başarýan hem bolsa, soň olaryň gutulgysyz petige direlýänligini nygtaýar.
Merkezi Aziýanyň ykdysadyýetlerinde 2012-nji ýyla çenli durnukly ösüşiň boljagy barada berlen bahalar ilkinji çaklamalar. Emma ykdysadyýeti kämilleşdiriji içerki syýasat ýöredilmese, bergileriň, işsizligiň, ýaşaýyş jaý we bank sistemalarynyň gowşaklygynyň ösüşi haýallatjakdygy duýdurylýar.
Bütindünýä bankynyň soňky ýaýradan hasabatynda, 2010-njy ýylda dünýä derejesinde Umumy içerki önümçiligiň umumy derejesi öňküsinden ýokarlanyp 3,9%-e ýeten bolsa, 2011-nji ýylda bu derejäniň 3,3%-e çenli peseljegi, emma 2012-nji ýylda 3,6 %-e çenli ýokary galjagy çak edilýär.


text:
Arap ýurtlarynda dowam edýän protestler sebäpli awtoritar režimli ýurtlarda hatda “Müsür” diýen sözüň özi petiklenip, bu söz boýunça internetiň gözleg saýtlaryndan maglumat tapmak mümkin bolmaz ýaly edildi. Şeýle çäreleri gören ýurtlaryň arasynda Hytaý, Özbegistan ýaly döwletler bar.
Häzirki wagtda bütin dünýäniň üns merkezinde duran Müsürdäki demonstrasiýalar barada Türkmenistanyň metbugatynda düýpden habar berilmeýär. Muňa näme sebäp bolup biler? Bu barada Azatlyk Radiosyndan Altyn Amandurdy gyzy pikir soralyşyk geçirdi.
Amanmyrat Bugaýew, aşgabatly ýazyjy:
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem türkmen metbugatynda arap ýurtlarynda bolup geçýän wakalar barada, edil öňküsi ýaly, henizem hiç hili maglumat ýoklugyny aýdýar. Ol Türkmenistanda şeýle ýagdaýyň emele gelmeginde prezidentiň golaýyndaky ýaranjaňlaryň uly goşandynyň bardygyny öňe sürýär.
Andreý Grozin, Merkezi Aziýa boýunça ekspert:
Moskwadaky GDA döwletleri institutynyň Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy professor Andreý Grozin Türkmenistanyň özboluşly ýurtdugyny, bu ýurtda hökümet başynda oturanlaryň režime howp salyp biljek ýagdaýy duýan halatynda kirpi ýaly düýrülip, daşky dünýa öz tikeneklerini gezeýändigini belleýär.
“Dünýäde bolýan dürli protest demonstrasiýalary baradaky maglumatlar hiç haçanam häkimiýet başyndakylaryň göwnüne ýarap baranok” diýip, professor Grozin nygtaýar.
Täjigül Begmedowa, “Türkmen Helsinki” fondunyň ýolbaşçysy:
Begmedowa bilermen Groziniň pikiri bilen ylalşyp, türkmen häkimiýetleriniň erkin, azat metbugata ýol bermeýändigini, muňa, bir tarapdan, ýolbaşçy wezipeleri eýeleýänleriň derejesiniň pesliginiň sebäp bolýandygyny belleýär. Şeýle hem ol Türkmenistandaky režimiň asla aç-açanlyga tarap ugur almak isleginiň ýokdugyny aýdýar.
“Türkmen Helsinki” fondunyň ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa şeýle hereketleri bilen türkmen häkimiýetleriniň ýurduň graždanlarynyň maglumat almak hak-hukuklaryny bozýandyklaryny nygtady. Şeýle hem ol ýurtda alnyp barylýan ideologiýa gabat gelmeýän maglumatlary köpçülige ýetirmezlik usulynyň diktatorlyk režimli ýurtlara mahsusdygyny belledi.
Begmedowa “Orsýet, Gazagystan ýaly awtoritar diýlip hasaplanýan ýurtlarda hem dünýäde bolup geçýän wakalar barada maglumat berilýändigini belledi.
“Türkmen Helsinki” fondunyň ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa hakimiýet başyndakylar dünýäde bolup geçýän wakalary öz halkyndan näçe ýaşyrmaga synanyşsalar-da, şol wakalar baradaky maglumatlaryň häzirki wagtda barybir halka ýetýändigini aýdýar.
“Gaýtam erkin metbugata ýol berilmeýän ýurtlarda, graždan jemgyýeti ösmedik döwletlerde halk nägileligini hiç ýerde beýan edip bilmän, içinde ýygnaýar. Şeýle ýagdaýda bolsa, şol närazylygyň möçberi belli bir derejä ýetip, bir ýerden böwsüp çykýar. Muňa arap ýurtlarynda häzir bolup geçýän wakalar şaýatlyk edýär” diýip, Täjigül Begmedowa nygtaýar.


text:
Orsýetiň ozalky maliýe ministri we Putiniň uzak wagtlyk ýarany Alekseý Kudrin, golaýda bolan paralament saýlawlaryndan soň, rus syýasatynda dörän böwşeňligi doldurjak täze liberal partiýany döretmäge çagyrdy.
Şenbe güni onlarça müň orsýetli 4-nji dekabrda bolan saýlawlaryň netijelerine protest bildirdi. Oppozisiýa bu saýlawlaryň dolandyryjy “Bütewi Orsýet” partiýasynyň peýdasyna galplaşdyrylandygyny aýdýar.
Synçylar Kudriniň teklibiniň premýer-ministr Wladimir Putine nägileligi gowşatmak üçin ugur-ýol görkezmeginiň ahmaldygyny çaklaýarlar.
Şeýle-de Kudrin, protestçileriň parlament saýlawlarynyň galplaşdyrylandygy barada aýdýanlary anyklanmasa, martda Putiniň ýeňmegine garaşylýan prezident saýlawlarynyň hem kanunylygyna kölege düşjegini duýdurdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary edarasy Liwiýanyň ozalky lideri Muammar Kaddafiniň ölümi bilen bagly doly derňew geçirmegiň gerekdigini aýdýar.
BMG-niň adam hukuklary boýunça Baş komissarynyň metbugat wekili Rupert Kolwilleniň aýtmagyna görä, penşenbe güni Sirte şäherinde Milli geçiş hökümetiniň söweşijileriniň arasynda Kaddafiniň ilki diri, soň bolsa öldürilen görnüşleri görkezlen wideo-ýazgylar “juda biynjalyk edijidir”.
Orýsetiň daşary işleri ministri Sergeý Lawrowyň aýtmagyna görä, Kaddafiniň ölümi “ençeme soraglary” döredýär.
Liwiýanyň resmileri onuň bilkastlaýyn öldürilendigini ret edýärler.


text:
Täze Tolkunyň nobatdaky sanynda ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ýaşlaryň işe ýerleşmek mümkinçilikleri, olaryň şol döwür başdan geçirýän tejribeleri barada ýokary bilimini Türkiýede dowam etdirýän Bahar, Azatlyk Radiosynyň işgäri Merdan Saryýew we Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurban bilen söhbetdeş bolduk.
Şeýle-de, gepleşigimizde ýokary okuw jaýlaryny tamamlap işe däl-de, masterlik derejesini almak üçin ýokary okuwa ýerleşmek isleýän ýaşlara Awstraliýada stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýän programma barada maglumat taýýarladyk. Bu doly stipendiýaly okuw programmasyna arza kabul edişlik 1-nji awgusta çenli dowam edýär.
Gepleşigimiziň ahyrlarynda bolsa, mobil telefonlaryň oňaýly we oňaýsyz taraplary, ondan ýaşlaryň peýdalanyşy barada maryly deň-duşumyz 23 ýaşyndaky Aýsülük bilen söhbetdeş bolduk. Täze Tolkun gepleşigimizi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şu gün ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň milli telewideniýe boýunça Meksikan aýlagyndaky skwažinadan nebitiň syzmagy bilen emele gelen ýagdaýyň netijelerini aradan aýrymak barada çykyş ederine garaşylýar.
Prezident kynçylyklary başdan geçirýän regiona dördünji gezek ugrady. Indi iki aý töwregi wagt bäri nebit skwažinasyndan suwa ýüz müňlerçe barrel nebit akyp dur. Obama Alabama, Missisipi we Florida ştatlaryna barar.
Nebit syzýan skwažina British Petroleum kompaniýasyna degişli bolup, onuň nebiti saklamaga edýän synanyşyklary şu wagta çenli netijesiz bolup gelýär.
Bu betbagtçylygy ABŞ-nyň taryhynda iň uly ekologik katastrofa atlandyrýarlar.


text:
Ýaňy-ýakynda geçirilen referendumda şweýsarlar ýurtda täze minaralaryň gurulmagynyň gadagan edilmegini goldap, ses berdiler. Ses sanalyşygyň soňky netijelerine görä, 57%-den gowrak ilat teklibi goldapdyr.
Şweýsariýada 400.000 çemesi musulman ýaşaýar. Şweýsar hökümeti minara gurmagyň gadagan edilmegine garşy. Muňa garamazdan, hökümet halkyň sesine hormat goýýandygyny aýtdy.
«Aglaba şweýsarlar we kantonlaryň ýaşaýjylary minaralarň gurulmagyna garşy çagyryş edip, referendumyň geçirilmegini teklip etdiler. Federal geňeş bolsa, bu karara hormat goýdy» diýip, hökümetiň beýannamasynda aýdylýar.
Şweýsariýanyň sagçy halk partiýasy hödürledi
Minaralar bilen bagly jedelli teklibi Şweýsariýanyň sagçy halk partiýasy hödürledi. Bu partiýa minaralaryň köpelmegi ýurtda syýasylaşan yslamyň hem-de dini güýçleriň artýandygynyň simwoly, bu bolsa şweýsariýany yslam ýurduna öwrüp biler diýen pikiri öňe sürüp geldi.
Bazar güni geçirilen referendumyň öň ýany şweýsar höhümeti adamlary täze minaralaryň gurulmagyna garşy hödürlenen teklibe ses bermezlige çagyrdy. Hökümet beýle teklip din azatlyklaryny hem-de adam hukuklaryny bozýar diýip, çykyş etdi. Beýle hereket radikal yslamçylara meçew berip, Şweýsariýanyň at-abraýyna zeper ýetirip biler diýip, hökümet resmileri bellediler.
Minaralara garşy kampaniýa alyp baranlar Şweýsariýanyň konstitusiýasyna üýtgedip, oňa minaralaryň gurulmagyny gadagan edýän madda girizmek arkaly syýsy yslamçylygyň togtadylmagyny talap etdiler.
Şweýsariýanyň halk partiýasyndan sagçy syýsatçysy Ulrich Scluer “Swiss inform” websaýtyna beren maglumatynda: «Minaralar güýje ymtylýan syýasy dini tendensiýalary simwolizirleýär – diýdi. “Biz yslamy däl onuň syýasylaşmagynyň simwoly bolan minaralary gadagan etdik, minaralaryň dine dahyly bolman, ol yslamyň syýsasy ýeňşiniň simwoly. Türkler Konstantinopuly alanlaryndan soň, ilkinji gezek iň meşhur buthanalaryň biriniň depesinde minara gurdular».
Bu girizilen gadagançylyk din azatlyklary boýunça boýun alnan borçlary bozup biler diýip, halkara günä geçiş guramasy Amnesty International Şweýsariýa duýduryş berdi.
Beýleki toparlaryň pozisiýalary
German dilinde gepleýän Luserne kantony bu gadagançylygy kabul etdi, ýöne fransuzça gepleýän Jenewa we Waud kantonlarynyň gadagançylyga garşy ses berendikleri aýdylýar.
“Rueters” habar agentliginiň žurnalisti bilen söhbetdeşlikde ses bermäge gatnaşan biri gadaganşylyga berk garşydygyny mälim etdi: «Men bu inisatiwa serpemeden gaýdan ýaly boldum, muňa jogap bermek bilen men öz pozisiýamy beýan edýärin, men muňa garşy, meniň pikirimçe, bu çydamsyzlyk».
Gollandiýanyň we Daniýanyň sagçy partiýalary we toparlary-da öz döwletlerinde minaralaryň gadagan edilmegi hakynda referendumyň geçirilmegini isleýändiklarini mälim etdiler. Şol bir wagtyň özünde Ýewropa Bileleşigine ýolbaçylyk edýän Şwesiýanyň Daşary işler ministri Karl Bildt Şweýsariýanyň bu kararyny tankyt etdi.


text:
Orsýetiň hökümet başlygynyň orunbasary hem maliýe ministri Alekseý Kudrin wezipeden çekilýändigi baradaky arzasyny özi ýazmady, premýer-ministr Wladimir Putiniň teklibi bilen prezident ony işden çykardy diýip, Dmitriý Medwedewiň metbugat-sekretary Natalýa Timakowa aýtdy.
Mundan öň Kudrin prezident Medwedew wezipeden çekilmegi çeklip edenden soň arza ýazandygyny aýdypdy.
Geljek ýyl geçiriljek prezident saýlawlarynda Putin ýeňiş gazansa, Medwedewiň hökümete baştutanlyk etjekdigi mälim bolandan soň, Kudrin Medwedew bilen oňşuksyzlyklary sebäpli onuň kabinetinde işlemäge özüniň taýýar däldigini aýdypdy.
Alekseý Kudrin maliýe ministriniň kürsüsini Orsýet hökümetinde 10 ýyl gowrak wagt bäri eýeläp gelýärdi.


text:
Häzirki wagtda söwda ulgamy depginli ösýän, Türkmenistanyň milli ykdysadyýetindäki üýtgeşmeleri şöhlelendirýän pudaklaryň biri bolup durýar. Haryt dolanyşygynyň artýan möçberleri, onuň düzümi ilatyň hal-ýagdaýynyň we durmuş derejesiniň ýokarlanýandygyna şaýatlyk edýär. Bazar ykdysadyýetiniň durmuş ugurly esasy düzümleriň biri bolmak bilen, söwda toplumy sarp edijileriň bähbitlerini goramagyň, islegleri öwrenmegiň, halkyň sarp edýän harytlarynyň bazarynda sagdyn bäsdeşligiň kemala getirilmeginiň zerurlygy ýaly meseleleri çözmelidir diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça ýanwar-mart aýlarynda ösüş depgini haryt dolanyşygynyň umumy möçberiniň geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 120,9 göterime deň boldy. Bölek satuw haryt dolanyşygy boýunça bu görkeziji 107 göterim derejesinde hasaba alyndy, lomaý haryt dolanyşygy boýunça bolsa ösüş depgini 128,3 göterime deň boldy. Gazanylan girdejileriň ösüş depgini 119,7 göterimden ybarat boldy. 2015-nji ýylyň birinji çärýeginde maýa goýumlaryny özleşdirmekde 113 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Döwlet haryt-çig mal biržasynda geçen üç aýda birža söwdalarynyň 59-sy geçirilip, umumy bahasy 19 milliard 509,8 million manat bolan 5 müň 93 sany şertnama hasaba alyndy. Şol sanda eksport-import şertnamalarynyň bahasy 4 milliard 905,4 million manada, gurluşyk şertnamalarynyň bahasy 12 milliard 843,5 million manada deň boldy. Daşary ýurt pulunda gelip gowşan serişdeleriň möçberi 9 million 852,4 müň amerikan dollaryndan ybarat boldy.
Söwda-senagat edarasy boýunça şu döwürde edilen hyzmatlardan alnan girdejileriň ösüş depgini 117,2 göterime deň boldy, gazanylan peýdadan 139 göterim ösüş depgini üpjün edildi. Daşary ýurt pulunda gelip gowşan serişdeleriň möçberi 605 müň amerikan dollaryna barabar bolup, 169 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň kärhanalary tarapyndan hasabat döwründe senagat önümleriniň önümçiliginiň ösüş depgini 112 göterime, oba hojalyk önümleriniň ösüş depgini 153 göterime deň boldy. Telekeçileriň ýerine ýetiren gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi 20 göterim artdy. Şunda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça umumy haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 131 göterime, ilata edilen hyzmatlaryň möçberiniň ösüş depgini 126 göterime barabar boldy.


text:
Doňuz dümewiniň ýaýramagy Ukrainadan başlap, Owganystana çenli ilatda howatyrlanma döredýär. Bu gorky hakykatdan hem dümewlän adamlaryň sanynyň artmagy bilen has hem güýjeýär. Emma kesellänleriň haýsynyň adaty dümewe ýolugandygyny, haýsynda bolsa doňuz dümewiniň wirusynyň bardygyny entek doly anyklamak mümkin däl.
Doňuz dümewiniň ýüze çykandygy baradaky habarlar häkimiýetleriň bu kesele garşy gyssagly çäre görmäge synanyşmagy Ukrainanyň, Owganystanyň we beýleki ýurtlaryň ýaşaýjylarynda howatyrlanma döredýär.
Ýöne welin, dümewlän adamlaryň haýsynda adaty dümew bardygy, kimlere doňuz dümewiniň H1N1 wirusynyň ýokuşandygy henize çenli anyk däl. Sebäbi dümewiň iki görnüşiniň-de alamatlary meňzeş, medisina işgärlerinda bolsa, doňuz dümewini anyklamak meselesinde tejribe az.
Ukrainada dümewlänler ýokarlandy
Ukrainada epidemiýa bilen bagly aladalanmalara dümewlän adamlaryň sanynyň ur-tut ýokarlanmagy sebäp boldy. Metbugatda berilýän maglumatlara görä, şu çaka çenli bu keselden 70-e golaý adam heläk bolupdyr. Dümewiň iň köp ýaýran ýeri ýurduň günbatarynda ýerleşýän Lwow welaýaty.
Ukrainanyň Saglyk ministrliginiň 2-nji noýabrda beren maglumatyna görä, ýurtda 255 müň adam dümew keseline ýolugypdyr. Olaryň 83 müňüniň çagadygy aýdylýar. Ilaty howsala düşmezlige çagyran Ukrain häkimiýetleri hepdäniň birinji gününden başlap 3 hepdelik hemme mektepleri ýapdy, ilata ýygnanyşmagy gadagan etdi.
Hepdäniň duşenbe güni Bütindünýä saglyk guramasy Ukrainada doňuz dümewiniň epidemiýasynyň başlanandygy barada maglumatlarynyň ýokdugyny aýdyp, şol bir wagtda-da ukrain hökümetiniň haýyşy boýunça ýurtda medisina işgärleriniň bir toparyny iberendigini maglumat berdi.
Radiomyzyň Ukrain gullugynyň ýolbaşçysy Irena Halupa şu gün Kiýewden beren maglumatynda döňüz dümewiniň näderejede ýaýrandygyny anyklamagyň gaty kyndygyny aýdýar. “Bu gaty düşnüksiz ýagdaý, onuň anygyna ýetmek hem örän kyn. Ukrainada adamlaryň haýsy keselden heläk bolandygyny anyklamak üçin keseli anyklaýjy enjamlar ýok”.
Halupanyň aýtmagyna görä, şonuň üçin olar analizleri Bütindünýä saglyk guramasyna ibermeli bolýarlar. “Geçen hepde bir adamyň doňuz dümewinden heläk bolandygy anyklandy. Häzir bolsa 11 adamyň bu keselden ölendigi barada gürrüň edilýär.”
Şeýle-de hanym Halupa her ýyl Ukrainada adaty dümewiň möwç alýan döwrüniň bolýandygyny belläp, dümewiň ýaýramagyna garşy hem ýylda çäreleriň görülýandigini nygtady.
Şu ýyl bolsa doňuz dümewinden emele gelip biljek gyrgynçylyk baradaky howatyrlanmalara ýurduň saglygy saklaýyş pudagynyň şeýle epidemiýalara garşy taýýar däldigi baradaky aladalar goşulyp, howsala döretdi.
Öňki Sowet giňişligindäki beýleki döwletler
Häzir şeýle howatyrlanmalar diňe Ukrainada däl, eýse öňki Sowet giňişligine giren beýleki döwletlerde hem köp. Mysal üçin, Orsýetiň Habarowsk regionynda teatra, kino baran adamlara maska geýip gelmek tabşyryldy. Bu görkezmäni satyjylar hem jemgyýetçilik transportynyň işgärleri hem ýerine ýetirmeli edildi diýip, radiomyzyň Rus gullugy habar berdi.
Şeýle düzgün Baýkal regionynda hem girizilipdir. Ony bozanlara bolsa bu ýerde 17 amerikan dollaryna barabar 500 rubl jerime salynýar.
Türkmenistanda häkimiýetler bu kesel barada hiç bir maglumat bermeýär. Emma ýerli synçylar, medisina işgärleri adaty hem doňuz dümewinden heläk bolýanlaryň bardygyny maglumat berýärler. Resmileriň dymmagy bolsa ilatyň has köp howsala düşmegine getirýär.
Balkan döwletlerinde käbir ýurtlar doňuz dümewiniň bardygyny aýtsalar, beýleki ýurtlaryň resmileri bu kesel barada düýpden maglumat bermeýärler. Mysal üçin, Serbiýa 169 adamyň kesele ýolugandygyny, olardan ikisiniň heläk bolandygyny maglumat berdi. Kesellänleriň 35-siniň mekdep okuwçylarydygy aýdyldy. Şol sebäpli serb mekdeplerinde güýzki dynç alyş günleri ýene bir hepde uzaldyldy.
Goňşy Çernogoriýanyň resmileri öz ýurtlarynda doňuz dümewiniň ýokdugyny habar berdiler. Ýurduň oppozisiýasy bolsa resmileriň bu aýdanlarynyň näderejede hakykata laýyk gelýändigini anyklamak üçin bu mesele barada parlamentde diskussiýanyň açylmagyny soradylar. Bosniýada bu kesele iki-üç adamynyň ýolugandygy habar berildi.
Eýran we Owganystan
Eýranyň saglygy saklaýyş pudagynyň resmileri bolsa, ýagdaýyň has ýaramazlaşýandygyny aýdyp, keseliň ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen goşmaça çäreleriň görülmelidigini duýdurdylar.
Eýran Mejlisiniň saglyk boýunça komitetiniň metbugat sekretary Mohammadreza Rezaei Kuchä salgylanyp, “Mehr” habar gullugynyň beren maglumatyna görä, ýurtda üç müňe golaý adamda doňuz dümewi anyklanypdyr. Olardan 28-niň heläk bolandygy hem aýdylýar. Dümewiň ýaýramagynyň öňüni almak üçin diňe Tähranyň özünde 70 mekdebiň ýapylandygy habar berilýär.
Owganystanda hem ilat köpçüliginiň saglygyny goramak üçin gyssagly çäreleriň görülýändigi yglan edildi. Şol çäreleriň çäginde hemme okuw edaralary üç hepdelik ýapyldy.
Owganystanyň Saglyk ministri Said Mohammad Amin Fatami çykyş edip, ýurtda doňuz dümewiniň 700 adamda tassyklanandygyny, olardan 273-niň daşary ýurt esgerleridigini habar berdi. Ministr bu keseliň häzirlikçe sekiz owganlynyň ölümine sebäb bolandygyny aýdyp, ýurtda keseli anyklaýan laboratoriýanyň bardygyny sözüne goşdy.
“Bizde Kabulda H1N1 wirusyny anyklaýan soňky tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan laboratoriýalar bar. Şol enjamlar bilen bizi üpjün eden ABŞ-nyň hökümetine köp sag bolsun aýdýarys” diýip, Owganystanyň Saglyk ministri Said Mohammad Amin Fatami öz çykyşynda belledi.
Owganystanyň Saglyk ministrligi bu kesel iýul aýynda ýüze çykanyndan soň, dessine ilata habar berip, kesel hakda giňişleýin maglumatlary köpçülige ýetirip başlady. Ýurduň telewideniýesinde, radiosynda berilýän reklamalarda günde elleriňi birnäçe gezek sabynlap ýuwmagyň keseliň öňüni almak üçin iň ýonekeý hem netijeli usuldygyna adamlaryň ünsi çekilýär.


text:
19-njy martda özbek telewideniýesi prezident Yslam Karimowyň Daşkentde geçirilen Nowruz baýramçylygynda şatlanyp, tans edişini görkezdi. Ýöne Karimow şondan bäri jemgyýetçiligiň öňünde çykyş etmedi
Özbek prezidenti Yslam Karimow jemgyýetçilige soňky gezek 19-njy martda göründi. Telewideniýe şonda onuň Daşkentde geçirilen Nowruz baýramçylygynda şatlanyp, tans edişini görkezdi.
Ýöne Karimow şondan bäri jemgyýetçiligiň öňünde çykyş edenok. Bu hem 75 ýaşyndaky lideriň tans meýdançasynda şatlanyp, tans edeninden sanlyja sagat geçensoň, onuň ýüreginden tutupdyr diýen gürrüňlere getirdi.
Myşmyşlaryň çeşmesi
Bu myş-myşy ilkinjiler bolup ýaýradanlar özbek oppozisiýasynyň agzalary boldular. Özbegistanyň Halk hereketiniň sürgünlikde ýaşaýan ýolbaşçysy Muhammed Salih bu barada hökümete ýakyn töwereklerden özüne maglumat gelip gowşandygyny aýtdy.
Ol bu barada şeýle gürrüň berdi: "Men muňa doly ynanýaryn. Karimowyň Nowruz baýramçylygyndan soň ýüreginden tutup, şu wagtam doktorlaryň gözegçiliginde galýandygy baradaky habary biz üç sany dürli çeşmä tassykladyp bildik.
Bize onuň şu wagt hem bejergi alýandygy aýdyldy. Ýöne onuň ýagdaýy indi gowulaşýar. Karimowyň ýagdaýynyň gowulanmagy mümkin, emma bu ol ýürek krizisini geçirenok diýildigi däl. Men muňa ynanýaryn, biziň çeşmelerimiz gaty ynamdar".
Bu myş-myşlara garaşsyz informasiýa saýty "Respublika" hem ýel berdi. Ol sişenbe güni ady agzalmadyk çeşmelere salgylanyp, Karimowyň kiçi gyzy Lolanyň garaşylmadyk ýagdaýda Şweýsariýadan Özbegistana gelendigini habar berdi.
Daşkent: 'Karimowyň ýagdaýy gowy'
Daşkentdäki resmiler bolsa, Karimowyň ýagdaýynyň hemişekisi ýaly aşa gowudygyny aýdýarlar. Karimowyň uly gyzy Gülnara Kerimowa hem kakasynyň saglyk ýagdaýynyň ýaramazdygyny inkär etmek üçin Twitterden peýdalandy.
Ol tarapdarlarynyň biriniň bu barada beren soragyna "Nowruz baýramçylygynda 20 minutlap, tans edensoň, "Karimow ysgyndan düşdi diýýan adam "däliden hem beter bolmaly" diýip jogap berdi.
Hiç bir aýdyňlyk ýok ýurtda bir zadyň berk inkär edilmegi onuň berk tassyklanmagy hasaplanýar. Şol sebäpden häzir gürrüň Karimow aradan çykansoň, onuň ýerini kim tutar diýen sorag barada.
Kandidatlar
Garaşsyz Özbegistanda çärýek asyra golaý höküm süren Karimowyň ýerini tutmagy mümkin diýip, üç kandidat agzalýar. Bu adamlaryň ikisi hökümdar toweregiň öz içinden gelýär. Bularyň biri premýer-ministr Şawkat Mirzaýew beýlekisi hem premýer-ministriň birinji orunbasary we ýurduň maliýe ministri Rustam Azimow.
Üçünji kandidat 40 ýaşly aýdymçy we modaçy Gülnara Karimowa. Onuň syýasat bilen kän bir işi ýok, ýöne ol maşgalanyň edinen milliardlarça dollarlyk söwda imperiýasynyň sakçysy hasaplanýar.
Häzir uns merkezinde duran özbek parlamenti. Ol ýerde penşenbe güni mejlisiň iki öýüniň bilelikdäki mejlisi geçýär. Muny hem, däp boýunça, açýan Yslam Karimow.
Özbek senatory Swetlana Ortikowa Karimowyň saglyk ýagdaýy gaty gowy diýip, öz pikirini şeýle nygtaýar: "28-29-njy martda parlamentiň bilelikdäki mejlisi geçýär. Prezident, islese, oňa bu mejlise gatnaşmaga mümkinçilik bar.
Bu konstitusiýa we kanun boýunça prezidentiň özüne bagly. Hudaýa şükür, häzir ähli zat gowy, hemmeler sag-salamat. Biri 100 ýaşýan bolsa, biz prezidentimize 150 ýaşy arzuw edýäris".
Iň soňky maglumatlara görä, Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow 27-nji martda halk köpçüligininiň öňünde peýda boldy. Özbegistanyň prezident apparatynyň maglumatyna görä, ol Gazagystanyň Daşkende resmi sapar bilen gelen daşary işler ministri Ýerlan Idrisow bilen duşuşdypdyr.


text:
Siriýa pitneçileri tarapyndan 17 aý zamunlykda saklanan 9 liwanly şenbe güni giçlik Beýruta, öýlerine uçdy.
Bu 9 adam Türk howa ýollarynyň iki pilotynyň boşadylmak şerti astynda azat edildi, ol pilotlar awgustda, liwanly şaýylaryň alnyp gaçylmagyna jogap hökmünde, Liwanda tutulyp saklanypdy.
Pilotlar Türkiýä şenbe güni dolanyp bardylar. Liwanyň döwlet eýeçiligindäki mediasy dokuz liwanlynyň Eýrandaky zyýarat planlary bilen baglylykda Siriýanyň içinden geçip barýarkalar, 2012-nji ýylyň maýynda alnyp gaçylandygyny aýtdy.
Siriýanyň pitneçileri olary Hizbolla milisiýasynyň şaýy söweşijileri bolmakda we prezident Başar al-Assadyň režimini goldamakda aýypladylar.


text:
Awtoulagda goýlan bomba partlamasy Türkiýäniň günorta-gündogarynda polisiýa bölümine zarba urdy. Azyndan 39 adam wepat boldy ýa ýaralandy.
Resmiler bomba partlamasynyň Diyarbakir welaýatynyň Çinar şäherinde 13-nji ýanwarda agşam polisiýa bölüminiň girelgesinde bolandygyny aýdýarlar.
Iki adam partlamadan wepat boldy, ýene dördüsi partlamanyň netijesinde binanyň ýumrulmagy zerarly heläk boldy.
Hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady. Emma resmileriň hüjümde Kürdüstanyň Halk Partiýasyny (PKK) aýypladylar.
Diyarbakir welaýaty PKK separatistleriniň we Türkiýäniň harbylarynyň arasynda ok atyşygy bes etmek baradaky ýaraşyk iýula aýynda ýatyrylansoň zorluga sezewar boldy.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi goşa raýatlygy bolan Türkmenistanyň graždanlaryna garşy ýurduň hökümetiniň basyşy artdyrýandygy baradaky daşary ýurt metbugatlarynda peýda bolan habarlara reaksiýa bildirdi.
7-nji iýulda Türkmen DIM-niň ýaýrdan metbugat beýanatynda Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 7-nji maddasyna laýyklykda, Türkmenistanda diňe bir raýatlygyň ykrar edilýändigi nygtalýar.
Türkmenistanyň “Migrasiýa baradaky” kanunyna hem-de “Türkmen raýatlarynyň ýurda girip-çykmagy baradaky” düzgüne laýyklykda, daşary ýurtlara gitmek isleýän türkmen raýatlaryna ýurduň serhedinden geçmek üçin barýan ýurdunyň wizasynyň hökman gerekdigi aýdylýar.
Türkmenistanyň territoriýasyna girmek isleýän daşary ýurtlaryň raýatlaryna hem Türkmenistanyň wizasyny almak zerur diýlip, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýanatynda nygtalýar.
Soňky 2-3 günlükde halkara habar beriş serişdeleri Türkmenistanyň goşa raýatlyga eýe bolan graždanlaryna garşy basyşy artdyrýandygyny, olardan haýsy hem bolsa bir ýurduň raýatlygyny saýlap almagyň talap edilýändigini habar beripdiler.
Bu barada Nemes tolkuny radiosy (Deutsche Welle) türkmen häkimiýetleriniň iki raýatlygy bolan graždanlary yzarlamaga başlandygyny, Aşgabadyň halkara aeroportunda Moskwa uçmakçy bolan 40 çemesi ýolagçynyň saklanandygyny habar beripdi.
BBC radiosy bolsa, Türkmen inisiatiwasy guramasyna salgylanyp, türkmen häkimiýetleriniň 1-nji iýulda Moskwa uçmakçy bolan 12 raýaty ýoldan saklandygyny aýdýar. Olaryň hem goşa raýatlygy bar eken.
Şu mesele boýunça halkara habar beriş serişdeleri tarapyndan ýaýradylan habar Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklara ýaramaz täsir etmäge gönükdirilen diýip, Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň premýer-ministri Nuri al-Mäliki «Wikileaks» internet saýtynyň bu ýurtdaky eden-etdilikler barada 400 müň töweregi gizlin dokumenti jemgyýetçilige aýan etmegini ýazgaryp çykyş etdi.
Nuri al-Mäliki «Wikileaks» saýtynyň ýaýradan maglumatlarynyň Yrakda täze hökümeti düzmek ugrundaky işleri has-da kynlaşdyrandygyny nygtady.
«Wikileaks» saýtynyň nobatdaky gezek aýan eden bu ýüz müňlerçe sahypalyk maglumatlarynda Yrakdaky tussaglara garşy görlen bikanun çäreler we bu işlere resmi häkimiýetleriň hem-de amerikan harbylarynyň dahyllydyklary barada faktlar getirilýär.
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri bu dokumentleriň jemgyýetçilige elýeterli edilmegini ýazgaryp çykyş etdiler hem-de munuň amerikan we yrak harbylarynyň janyny howp astyna salýandygyny öňe sürdüler.
Adam hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy bolsa, bu gürrüňi edilýän meseleler boýunça Waşingtony ýörite derňew geçirmeklige çagyrdy.