text:
Eýýäm birnäçe gün bäri paýtagtyň döwlete degişli banklarynda we kommersiýa banklarynyň daşary ýurt walýutasyny satýan alyş-çalyş punktlarynda adaty bolmadyk nobatlar emele geldi. Käbir alyş-çalyş punktlarynda 20 adam nobata duran bolsa, käbirlerinde 50-den hem köp adama duş gelse bolýar.
Paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky Türkmen-türk halkara paýdarlar bankynyň alyş-çalyş punktunda şenbe güni 50-60 adam günortanky arkesmeden soň nobata durdular. Ýimpaş söwda merkeziniň içindäki Western Unionda we bu söwda merkeziniň golaýyndaky Senagat bankynyň alyş-çalyş punktlarynda 30-40 adam nobata düzüldiler.
Nobatsyz alyş-çalyş punktlary hem bardy. Emma bu punktlarda ABŞ-nyň dollary ýokdy ýa-da gutarypdy. Mysal üçin, ”Ors bazaryndaky” “Aşgabat” söwda merkeziniň birinji gatyndaky alyş çalyş punktunda şenbe güni günortanky arakesmä çenli ABŞ-nyň dollary gutarypdy. Şu gün Parahat-1 mikroraýonyndaky Türkmen-türk halkara paýdarlar bankynyň alyş-çalyş punktunda hem günortana çenli dollar gutarypdy.
Adamlaryň ählisi hem ABŞ-nyň dollaryny satyn almaga nobata durýalar. ABŞ-nyň dollaryny satjak bolýanlar, nobata durmazdan, ellerindäki walýutany türkmen manadyna çalşyp bilýärler. Alyş-çalyş nokatlarynda adam başyna 1000 dollardan köp dollar satylmaýar. Şonuň üçin bu nobatlara öz ýakynlary, dost-ýarlary bilen gelýänlerem bar.
“Dollaryň hümmeti ýokary galjakmyş diýdiler. Şonuň üçin öňünden dollary satyn alyp goýjak bolýaryn” diýip, nobatda duran ýaşy 35-ä golaý paýtagtly söwdagär Aman aýdýar.
Dollar ýetmezçiligi dollar söwdasynyň “gara bazarynda” hem duýulýar. Häzir “dollarçy daýzalar” diýlip atlandyrylýan söwdagärleriň diňe käbirleri dollar satýarlar. Olaryň aglabasy diňe dollary satyn alýarlar. “Dollarçy daýzalaryň” özlerini bolsa resmi işleýän alyş-çalyş punktlarynyň öňündäki nobatlarda hem görse bolýar.
Dollar ýetmezçiliginiň takyk sebäbini bilýän ýok. Adamlar, esasan, çaklamalardyr eşiden myş-myşlary boýunça munuň sebäbini düşündirjek bolýarlar. Ýakyn wagtda dollaryň hümmetiniň ýokary galjakdygy baradaky çaklama bolsa adamlaryň arasynda iň köp ýaýran çaklamanyň biri.
Şol bir wagtda hem ABŞ-nyň dollarynyň satuwy bilen bagly emele gelen bu ýagdaýyň sebäpleri barada habar serişdelerinde hiç hili resmi düşündiriş hem berlenok. Bank işgärlerinden hem häzirki emele gelen ýagdaý barada hiç hili maglumat almak başartmady.
Dollar babatyndaky häzirki dörän ýagdaý geçen hepdäniň başynda, 13-nji oktýabrda prezident Berdimuhamedowyň milli manadyň hümmetini durnukly saklamagyň möhümdigini belläp eden çykyşyna gabat geldi. Berdimuhamedow şol çykyşynda manadyň daşary ýurt walýutasyna görä hümmetiniň durnukly saklanmagyny “durmuşa geçirilýän milli ykdysady strategiýanyň dogrudygyny äşgär edýän görkezijileriň biridigini” aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, 2009-njy ýyldan bäri ýurtda ABŞ-nyň dollarynyň fiksirlenen kursy ýöreýär. Bir dollar 2 manat 85 teňňä deňlenen bu kurs şondan bäri üýtgedilenok.


c: text/html

text:
Geofizikleriň batly gadamlary
«Türkmengazgeofizika» müdirliginiň Mary meýdançasyndaky guýularda geofiziki gözlegler boýunça önümçilik tehnologiki gullugy müdirligiň öňdebaryjy önümçilik düzümleriniň biridir. Gullugyň agzybir hünärmenleri Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şu ýyl uly dabara bilen baýram ediljek 30 ýyllyk şanly senesi Edaranyň hünärmenleriniň, işçileriniň işleri bilen ýakyndan tanyş bolsaň, onda gaz känlerindäki gözleg hem ulanyş guýularyndan egsilmez milli baýlygymyz bolan tebigy gazyň çykarylyşynyň artdyrylmagynda geofizikleriň hyzmatynyň biçak uludygyna pugta göz ýetirýärsiň. Çünki gaz guýularynda geçirilýä

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
«Трансмашхолдинг» paýdarlar jemgyýetiniňniň demirýol ulaglary operatory Türkmenistanyň «Demirýollary» AGPJ-ne ýolagçy we ýük teplowozlaryny ugratdy. Bu barada Russiýanyň kärhanasyna salgylanyp, Russiýanyň «Прайм» ykdysady maglumatlar agentligi habar berýär.
«Demirýollary» Açyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti «Трансмашхолдинг» PJ-den (ТМХ) ТЭП70БС kysymly ýolagçy we 2ТЭ25КМ kysymly magistral ýük teplowozlaryny satyn aldy. Olar Aşgabat deposyna iberildi» — diýip holdingiň daşary gatnaşyklar we korporatiw kommunikasiýalar boýunça direksiýasynda habar berdiler.
Otlylar geçen ýylyň güýzünde baglaşylan şertnamalara laýyklykda iberildi.
Şu kysymly lokomotiwi täze tapgyrdaky wagonlar bilen hem ulanyp bolýar. 2ТЭ25КМ kysymly teplowoz 6,4 müň tonna çenli ýük daşamaga niýetlenendir.
«Трансмашхолдинг» — Russiýanyň demir ýol we şäher ulaglar pudagy üçin ulaglary öndürýän iri kompaniýasydyr. ТМХ-nyň kärhanalary elektrowozlary, teplowozlary, ýük we ýolagçy wagonlaryny şeýle hem elektropoýezd we metro wagonlaryny öndürýär.


text:
Nasos bilen çekip guýmak, filtrlemek, saklamak, dürli suwuklyklary daşamak hyzmatlaryny ýerine ýetirmek boýunça ýangyç enjamlaryny hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: +7 (351) 223-50-69;
E-mail: opzto@chzto.ru.
Russiýa Federasiýasy
Hwoý ýa-da ýolka agajyndan ýasalan (guradylan, tebigy çyglandyrylan, standart ölçegli we buýrujynyň ölçegine laýyk göwrümde bir aýda 5000 kub metre çenli ýasalan tagtalar) materiýallary hödürleýär.
Russiýa Federasiýasy
Aşakda sanalýan önümleri hödürleýär: Togalak agaç, kesilen, gury hem-de çig tagtalary ýasamak üçin ulanylýan agaç hilleri: dub agajy, dagdan agajy, buk agajy, gaýyň agajy, listwennisa agajy, sosna agajy, arça agajy hem-de pihta agajy. Arassalanan şpon, ýangyç owuntyklary, briketler; tebigy agaçdan we egrildilip ýasalýan mebel tagtalary; terrasa üçin örülýän we gaplyk üçin ulanylýan tagtalar, tebigy agaçdan ýasalýan poddonlar we kabel ýygnalýan barabanlar; ýaşaýyş jaýlar üçin tebigy agaçdan ýasalýan giriş we otag aralygyndaky gapylar; agaçdan ýasalýan wannalar we paneller.
Rusýa Federasiýasy
«Абзал и Компания» - Gazagystan tüwi önümçiliginde öňdebaryjy kärhanadyr. Kompaniýa tüwi öndürmek, gaýtadan işlemek we tüwi önümlerini içerki bazara, şeýle hem eksporta satmak bilen meşgullanýar.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: +7 (7242) 25 01 01;
E-mail: abzalcompany@mail.ru; gulnur@abzal.org.
Gazagystan Respublikasy
Bu kärhana oba hojalyk, azyk we gaýtadan işleýän pudaklar üçin tehnikalary öndürmek boýunça Ukrainada öňde baryjy kärhanalaryndan biridir. Eksport üçin hödürlenýän önümler: gün elektrik stansiýalary üçin suwaryş maşynlary, diwarlar we metal gurluşlar.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: (050) 366-27-75; (050) 421-14-55;
E-mail: mail@fregat.mk.ua.
Ukraina
Awtoulaglar, ýük awtoulaglary, agyr ulaglar, ýol gurluşyk we göteriji ulaglar, elektrik ulaglary, awtobuslar, traktorlar we oba hojalyk maşynlary üçin teker hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel.: +375 (225) 70-89-50
Faks: +375 (225) 70-90-53, 41-14-57
E-mail: belshina@belshina.by
Belarus Respublikasy
Tehniki we iýmit etil spirtlerini hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: 8 (0225) 71-59-38; 8 (0225) 71-60-88
E-mail: gidroliz@mail.ru
Belarus Respublikasy
Oba hojalygy we umumy tehniki maksatlar üçin niýetlenen ulaglary, şeýle hem sarp ediş harytlaryny hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: +375 (225) 72-41-52
E-mail: delo@bobruiskagromach.com
Belarus Respublikasy
Awtoulaglar, ýük awtoulaglary, agyr ulaglar, ýol gurluşyk we göteriji ulaglar, elektrik ulaglary, awtobuslar, traktorlar we oba hojalyk maşynlary üçin teker hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: +375 (225)-59-06-01; +375 (225)-59-07-93
E-mail: bobruiskselmash@mail.ru
Belarus Respublikasy
Oba hojalygy we şäher hyzmatlary üçin traktor enjamlaryny şeýle hem ätiýaçlyk şaýlary we tigir diskleri hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: +375 225 45 04 49; +375 225 46 77 86
E-mail: info@bztda.com
Belarus Respublikasy
Nebiti gaýtadan işleýän, nebithimiýa, magdan metallurgiýasy, pulpa we kagyz, energiýa, sement senagaty, şeýle hem şäher, senagat we oba suw üpjünçilik kärhanalarynda galyndy suwuklyklaryny nasoslamak üçin merkezden gaçyryş nasoslaryny hödürleýär.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel: (+375-225) 74-48-65, 74-40-70
Faks: (+375-225) 74-48-65, 74-40-70
E-mail: mail@bmbpump.by
Belarus Respublikasy
Kolbasa we et önümleriniň 150-den gowrak görnüşi bolan «Алан» eti gaýtadan işleýän zawod bolup, eksport üçin hödürlenilýän önümler: kolbasa, et tagamlary we konserwirlenen et.
Habarlaşmak üçin maglumatlar
Tel/faks: +38 (056) 777-18-45
Tel: +38 (056) 371-23-02
E-mail: office@alan.ua
Ukraina
Krasilowskiý agregat zawody Döwlet kärhanasy täjirçilik we senagat enjamlaryny esasy üpjün ediji bolup, hödürlenilýän önümler: gaty ýangyç gazanlar, gaz gazanlar, gaz konwektorlary.
Habarlaşmak üçin maglumatlar bar.
Ukraina
«Слуцкий сыродельный комбинат» APJ
«Слуцкий сыродельный комбинат» APJ esasy peýnir öndüriji kärhanalaryň biridir. Peýnirleriň 40-dan gowrak görnüşini öz içine alýar.
Habarlaşmak üçin maglumatlar bar.
Belarus Respublikay
Ortaýer deňzi we Afrika ulitkalaryny (balykgulaklary) ösdürip ýetişdirmekde öňdebaryjy kompaniýalaryň biri bolup, eksport üçin hödürlenýän önümler: ulitka mukin, ulitka şiresi, ulitka işbili.
Habarlaşmak üçin maglumatlar bar.
Ukraina


text:
Şu gün (15.02.2020) Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň mejlisler zalynda talyp ýaşlar bilen ýurdumyzyň dürli künjeklerinde zähmet çekýän sport ulgamynyň abraýly weteranlarynyň duşuşygy guraldy.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň sport we ýaşlar syýasaty ministri D. Gulgeldiýew çykyş etdi. Dabaranyň ahyrynda welaýatlardan we paýtagtymyzdan gelen sport weteranlary Tokioda guraljak tomusky Olimpiýa oýunlaryna taýýarlanýan türkmen türgenlerine ak ýürekden üstünlik arzuw etdiler.
Duşuşyk tamamlanandan soň ýokary okuw mekdebiniň çäginde Gahryman Arkadagymyzyň il-ýurt bähbitli alyp barýan işlerine bagyşlanyp toý sadakasy berildi.
Sport weteranlary bilen duşuşyk Türkmenistanyň Sport we ýaşlar syýasaty ministrligi we Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport instituty tarapyndan bilelikde guraldy.
Şirin ŞIRLIÝEWA,
«Türkmenistan Sport» halkara žurnaly.


text:
Günlerde bir gün baý adam ogluny oba gezelenje alyp gidýär. Baýyň bu gezelençden maksady, ogluna adamlaryň nähili ýaşaýandygyny görkezip, özlerindäki maddy baýlygyň gadyryny has gowy bildirmek eken.
Olar güzeranyny zordan aýlaýan garyp garyndaşlarynyň öýünde bir günläp myhman bolýarlar. Myhmançylykdan dolanyp gelýärkäler, kakasy ogluna:
– Oglum, bu gezelençden soň adamlaryň nähili garyp ýaşaýandygyna göz ýetirensiň. Hany, indi sen maňa biziň baýlygymyz bilen olaryň garyplyklaryny deňeşdirip ber! – diýýär.
Ogly hem kakasyna düýnden bäri özünde uly täsir galdyran haýranlyklary gürrüň bermäge başlaýar:
– Kaka, biziň bir sany pişigimiz bar, olaryňky bolsa sanap ýetişerdenem köp ekeni. Biziň öýümizde uly bir howzumyz bar, olaryň bolsa içi balykdan doly, aňyrsy-bärsi görünmeýän ýaplary bar. Biziň howlymyzy ýagtyldyp duran uly çyralarymyz bar, olaryň bolsa sansyz ýyldyzlary bar. Biziň görşümiziň çägi haýatymyza çenli, olar bolsa bütin asmanyň ýüzüni görýärler.
Ogly haýran galmakdan ýaňa doňup galan kakasynyň gözüne bakyp, çalaja ýylgyrýar-da şeýle diýýär:
– Nähili garypdygymyza göz ýetirmegime kömek edeniň üçin sag bol, kaka!
HAKYKY GARYPLYK WE HAKYKY BAÝLYK
Günlerde bir gün baý adam ogluny oba gezelenje alyp gidýär. Baýyň bu gezelençden maksady, ogluna adamlaryň nähili ýaşaýandygyny görkezip, özlerindäki maddy baýlygyň gadyryny has gowy bildirmek eken.


text:
«Gerekli» internet dükany paýtagtyň we ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň ýaşaýjylaryny surat bäsleşigine gatnaşmaga we «Samsung Galaxy Tab A8» (T295) planşetini gazanmaga çagyrýar. Bäsleşikde her welaýatdan we paýtagtymyz Aşgabat şäherinden bir ýeňiji saýlanylar.
Munuň üçin @ gereklitm instagram sahypasyna ýazylmaly. «Gerekli» internet dükanyndan (gerekli.com.tm web sahypasynda ýa-da ykjam telefonlar üçin niýetlenilen Gerekli programmasyndan) islendik önümi satyn almaly we satyn alan önümiňiz bilen surata düşmeli hem-de bu suraty degişli heştegler bilen Instagram sahypaňyzda ýerleşdirmeli. Aşgabat şäheri we welaýat merkezleri üçin heştegler aýratyndyr:
• Aşgabat şäheri üçin #gerekli_fotokonkurs_ashgabat;
• Ahal welaýaty üçin #gerekli_fotokonkurs_ahal;
• Balkan welaýaty üçin #gerekli_fotokonkurs_balkan;
• Daşoguz welaýaty üçin #gerekli_fotokonkurs_dashoguz;
• Mary welaýaty üçin #gerekli_fotokonkurs_mary;
• Lebap welaýaty üçin #gerekli_fotokonkurs_lebap.
Bäsleşige gatnaşyjy suratda özüni «Gerekli» internet dükanyndan satyn alnan önüm bilen görkezmeli. Her sargyt üçin bir surata düşmeli. Şeýle hem, bäsleşige gatnaşyjynyň instagram sahypasy görmek üçin açyk bolmaly. Surat bäsleşigiň ahyryna çenli instagram sahypasy aýrylmaly däldir.
Bäsleşige gatnaşmaklyk isleýänleriň arzalary («Gerekli» internet dükanyndan satyn alnan haryt bilen bile düşülen surat bolmaly) 31-nji oktýabra çenli kabul ediler. Bäsleşikde her welaýatdan we paýtagtymyz Aşgabat şäherinden bir ýeňiji saýlanar we we ýeňijileriň baýraklary sargyt goýlanda görkezilen salga gowşurylar. Ýeňijileri saýlamak 3-10-njy noýabr aralygynda geçiriler.
Bäsleşigi gurnaýjy, her welaýatdan we Aşgabatdan bir suraty, jemi 6 suraty saýlar we 3-nji noýabrda öz instagram sahypasynda görkezer. Ýeňijiler 10-njy noýabrda instagram sahypasyndaky «halanan» belgisiniň sanyny sanamak arkaly kesgitlener.
Şeýle hem, şu gün «Gerekli» onlaýn söwda meýdançasynda «Gerekli gün» aksiýasynyň gününiň geçirilýändigini ýatladýarys. Bu gün köp önümi arzan bahadan satyn alyp bolýar. Mysal üçin, häzirki wagtda azyk önümlerini, ýagny kofeni, «Tehno Mi»-den gelen ähli önümleri, «Organic Shop»-dan LG kir ýuwujylaryny, Samsung öý enjamlarynyň käbir görnüşlerini, «Сонца»-dan öý önümlerini, «DM»-den, «Sonifer»-den gelen hemme harytlary arzan bahadan satyn alyp bolýar.


text:
Almaty vokzalynda temeki shegip, ishimdik ishken 3 adamǵa aıyppul salyndy
ALMATY. QazAqparat - Kólik polıtsııasy Almatydaǵy temir jol vokzalynda temeki shegip, ishimdik ishken 3 adamdy jaýapqa tartty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Jelilik polıtsııa bóliminiń qyzmetkerleri Almaty-1 vokzalynyń kútý zalynda mas bolyp júrgen 56 jastaǵy áıeldi ustady. Anyqtalǵanyndaı ishimdik ishken áıel Qostanaı oblysynyń turǵyny bolyp shyqty. Oǵan (QR ÁQBtK 440 baby 1 bóligi) boıynsha hattama toltyryp jáne 5 AEK mólsherinde aıyppul salyndy.
«Іshimdik iship alǵan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń 41 jastaǵy turǵyny «Qyzylorda-Semeı» baǵytyndaǵy poıyzdan túsip vokzaldyń perronynda júrdi. Oǵan qatysty materıaldar jıqtalyp Semeı qalasynyń ákimshilik sotyna joldandy. Belgili bolǵanyndaı ustalǵan er adam qoǵamdyq oryndarda alkogol ishkeni úshin jyl basynan beri ekinshi ret jaýapqa tartyldy»,- dep habarlady kólik polıtsııasynan.
Sondaı -aq reıd kezinde tyıym salynǵan jerlerde temeki shegý oqıǵasy tirkeldi. Bul fakti boıynsha Almaty oblysynyń turǵynyna hattama toltyrylyp 15 AEK kóleminde aıyppul salyndy.
Aıta keteıik, jyl basynan beri Kólik polıtsııasy 32 myń quqyq buzýshyny ákimshilik jaýapqa tartty.


text:
Aldaǵy demalys kúnderi aýa raıy qandaı bolady
NUR-SULTAN. QazAqparat - «Qazgıdromet» RMK mamandary 18-20 qyrkúıek aralyǵyna arnalǵan aýa raıy boljamyn usyndy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Soltústikten kelgen sýyq antıtsıklon jaýyn-shashynnyń toqtaýyna áser etedi. Osylaısha áýeli batysta, sodan keıin respýblıkanyń qalǵan aýmaǵynda aýa temperatýrasy tómendeıdi.
Demalys kúnderiniń basynda ǵana Qazaqstannyń soltústik, shyǵys jáne ońtústik-shyǵys óńirlerinde turaqsyz aýa raıy saqtalady, jańbyr jaýyp, jel kúsheıedi.
Respýblıkanyń batysynda aýa temperatýrasy túnde azdap joǵarylaıdy: 2 aıaz – 10 jylýdan 1-13, kúndiz 13-20-dan 15-23 jylýǵa deıin almasady.
Eldiń soltústik-batysynda, soltústiginde jáne ortalyǵynda túnde termometr -3-ten +5 gradýsqa, kúndiz 7-15 jylýǵa deıin ózgeredi.
Shyǵys óńirlerde túnde aýa temperatýrasy 10-18 jylýdan 2-10, kúndiz 20-28-den 10-18 jylyǵa deıin aýysady.
Al respýblıkanyń ońtústiginde túnde 10-20, kúndiz 25-30-dan 17-25-ke deıin jylynady.


text:
Abaı joǵary baǵalaǵan Marabaı jyraý keńinen zerttelýi kerek – ǵalymdar pikiri
ORAL. QazAqparat – Abaı joǵary baǵalaǵan Marabaı jyraý keńinen zerttelýi kerek. Epık jyrshy Marabaı Quljabaıulynyń 180 jyldyǵyna arnalǵan «Marabaı taǵylymy» atty respýblıkalyq ǵylymı-tanymdyq konferentsııada ǵalymdar osyndaı toqtamǵa keldi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Dostyq úıinde ótken jıyndy ashqan BQO mádenıet basqarmasynyń basshysy Saıran Dúısenov Marabaıdaı uly dala jyrshysynyń murasy budan bylaı da nasıhattala beretinin jetkizdi.
Marabaıdyń qazaq tarıhynda alar orny erekshe. Uly Abaıdyń ózi «Qazaqta Marabaıdan artyq aqyńdy men bilgen emespin» degeni málim.
Bıyl Batys Qazaqstan oblysynda Marabaıdy zertteýge baılanysty biraz qadam jasalyp, arnaıy top el ishin aralap qaıtty.
Osy top quramynda bolǵan Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi Nurlan Sádirdiń konferentsııada málim etkenindeı, Marabaıdyń ákesiniń esimi úsh túrli atalyp keledi.
Quljabaıdan basqa Qulbaı aty jıi kezdesedi. Belgili ádebıet zertteýshisi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Málik Ǵabdýllın jazǵan eńbekte jáne basqa kóptegen derekterde Marabaı Qulbaıuly delinedi. Marabaıdyń ózi de óleńinde Qulbaı dep keltirgen. Al shejirede aıtylatyn Zeınolla esimi kúmándi. Sondyqtan jyrshynyń ákesiniń esimi jóninde ǵalymdar bir toqtamǵa kelýi kerek.
Ekinshiden, jyrshynyń týǵan jeri Terekti aýdany delingenimen, bul áli naqtylaı túsýdi qajet etedi. Óıtkeni Jańaqonys eldi mekeni keıin Bórli aýdanynyń qaramaǵyna berilgen. Marabaı turǵan Kóben kól de qazir Bórli aýdany aýmaǵyndaǵy Qarashyǵanaq bolysynda jatqany 1914 jylǵy kartadan kórinip tur. Sondyqtan Marabaıdyń týǵan jeri burynǵy Terekti, qazirgi Bórli aýdany dese, shyndyqqa janasady.
Úshinshiden, Marabaı jyraýdyń týǵan jyly jóninde de túrli joramal aıtylady. Sondaı-aq Marabaıdyń «Er Tarǵyn» men «Qobylandy batyrdan» basqa «Qyz Jibek» dastanyn jyrlaǵany jóninde derek bar.
Mine, osynyń bári birizdendirýdi qajet etedi.
M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıversıtetiniń dotsenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Roza Muhambetqalıeva Marabaı jyrlaǵan dastandardyń kórkemdik deńgeıiniń joǵary ekendigine toqtaldy. Mysaly, «Qobylandy batyrdyń» 29 nusqasy bolsa, sonyń ishinde eń kórkemi Marabaıdiki ekendigi kúmán týǵyzbasa kerek.
Konferentsııada sondaı-aq belgili jyrshy, Qazaq Ulttyq óner ýnıversıtetiniń professory, óner zertteýshisi Almas Almatov, Aqtaý qalasynan kelgen fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Bıbaısha Nurdáýletova Qazaqstandaǵy jyrshylyq ónerdiń arǵy-bergi tarıhy men qazirgi jaı-kúıi jóninde keleli áńgime qozǵady.
«Qazaqtyń jyrshylyq ónerin zertteýde elimizdiń batys óńirin (Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystaryn) bir-birinen bólmeı, tutas qarastyrý kerek. Ilmınskııdiń Orynborda Marabaı jyraýmen kezdesip, «Er Tarǵyn» jyryn jazyp alǵany málim.
Sondyqtan Orynborǵa arnaıy ekspedıtsııa uıymdastyryp, arhıvti qarap, tereńirek zertteý qajet», dedi Almatydan kelgen folklortanýshy ǵalym, tanymal jyrshy Berik Júsipov.
Sol sekildi M.Ótemisov atyndaǵy Batys Qazaqstan ýnıverıteti «Rýhanı jańǵyrý» ınstıtýtynyń dırektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Abat Qydyrshaev, Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynyń oqytýshysy, jyrshy, ónertanýshy Kúnqoja Qaırolla Marabaı murasyn keńinen nasıhattaýǵa baılanysty óz oı-tolǵamdaryn bildirdi.
Batys Qazaqstanda Marabaı Quljabaıulynyń 180 jyldyǵyna arnalǵan sharalar jalǵasýda.
Eske sala keteıik, budan buryn epık jyrshy Marabaı Quljabaıulynyń 180 jyldyǵyna oraı birqatar shara ótetinin jazǵan bolatynbyz.


text:
Türkmenistanyň resmi maglumatynda Türkmenistanyň prezidentiniň Orsýete saparynyň dowamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň söwda-ykdysady, bilim-medeni ugurlarynyň maslahat ediljekdigi we halkara hem regional meselelerine garaljakdygy aýdylýar.
“Transhazar”
Emma bilermenler dekabryň başyndan bäri garaşylýan bu gepleşikleriň üns merkezinde iki ýurduň arasynda bar bolan gapma-garşylykly meseleleriň boljagyny çak edýärler.
Orsýetiň Syýasy barlaglar institutynyň analitigi Aždar Gurdowyň sözlerine görä, hususan-da, bu Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça alyp barýan gepleşiklerine degişli:
—Saparyň dowamynda öran ýiti meseleler maslahat edilip bilner. Meselem, soňky döwürde “Transhazar” gazgeçiriji proýektiň durmuşa geçirilmegine degişli mesele barha çylşyrymlaşýar. Moskwa bu proýektiň durmuşa geçirilmegine öz bähbitleriniň depelenmegi hökmünde garaýar. Üstesine-de Hazar regionynda harby güýçleriň artdyrylmagy-da, şunuň bilen regionda dartgynlylygyň güýçlenmegi-de taraplaryň üns merkezinde durýan temadyr. Meniň pikirimçe, hökman bu çylşyrymly daşary syýasy meselelere-de garalar.
Aždar Gurdow Türkmenistanyň prezidentiniň Moskwa saparynyň wagt möhletine ünsi çekýär. Gurdowyň pikirine görä, 23-nji dekabra bellenen bu sapar Moskwada regional guramalaryň maslahatlarynyň geçirilip gutaran wagtyna gabat geler. Bu bolsa Türkmenistanyň “Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasy” we “Gümrük bileleşigi” ýaly regional guramalardan özüniň çetde durýanlygyny görkezmegi üçin pursat bolar.
Türkmen-ors gatnaşyklary
Şu günki gün türkmen-ors gatnaşyklary dürli derejelerde gol çekilen 150-ä golaý özara dokumentleriň esasynda amala aşyrylýar. Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk iki ýurduň gatnaşyklarynda ileri tutulýan ugurdyr. Emma, bilermenleriň bellemegine görä, soňky ýyllarda ýurtlaryň özara haryt-dolanyşygynyň derejesi ozalky ýyllara garanyňda peselipdir.
Resmi maglumatlarda Moskwada geçiriljek türkmen-ors gepleşiklerinde gumanitar gatnaşyklaryň, hususan-da bilim we medeni gatnaşyklaryň, maslahatlaşyljakdygy aýdylýar.
Orsýetde okaýan türkmenleriň sany soňky döwürde gitdigiçe köpelýär. Olaryň sany barada resmi maglumat berilmeýär, emma kabir jemgyýetçilik guramalary diňe bir Moskwanyň özünde Türkmenistandan azyndan 5 müňe golaý studentiň okaýandygyny aýdýarlar.
Şu günler ors metbugatynda türkmen prezidentiniň Orsýet Federasiýasyna boljak sapary bilen bagly tema üns berilýär. Emma resmi maglumatlarda bu garaşylýan türkmen-ors gepleşikleri barada habar berilmeýär.


text:
Pandemııaǵa qaramastan Qazaqstan men Saýd Arabııasy arasynda saýda kólemi artty – Baqyt Sultanov
NUR-SULTAN. QazAqparat – Nur-Sultanda Qazaqstan men Saýd Arabııasynyń birlesken ınvestıtsııalyq bıznes forýmy bastaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qazaqstan-Saýd Arabııasy saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq jáne mádenı yntymaqtastyq jónindegi Úkimetaralyq komıssııasynyń 5-shi otyrysyna qatysý úshin elordaǵa ınvestıtsııalar mınıstri Halıd A. ál-Falıh bastaǵan Saýd Arabııasy Koroldiginiń delegatsııasy keldi. Forýmnyń ashylýynda QR Saýda jáne ıntegratsııa mınıstri Baqyt Sultanov eki el yntymaqtastyǵynyń jańa múmkindikteri týraly aıtyp berdi.
«Búgingi platforma – Qazaqstan men Saýd Arabııasy arasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyqty nyǵaıtýdyń mańyzdy quraldarynyń biri. Vedomstvoaralyq komıssııamyzdyń tóraǵasy retinde men bul jumysty óte jaqsy baǵalaımyn. Saýd Arabııasy Koroldigi – Qazaqstannyń Taıaý Shyǵystaǵy mańyzdy seriktesi. Bizdiń memleket basshylary arasyndaǵy tyǵyz ózara qarym-qatynas qos tarapqa da yntymaqtastyq pen paıda tabý úshin jaqsy negiz bolady. Biz eki el arasynda tikeleı baılanys ornattyq», - dedi Saýda mınıstri forým qatysýshylaryna.
Onyń aıtýynsha, pandemııa saldaryna qaramastan bıylǵy 7 aıda eki eldiń ekijaqty saýdasy 36,5%-ǵa artqan.
«Daǵdarys jyldary jahandyq ekonomıkadaǵy, onyń ishinde bizdiń elderimizdiń ekonomıkasyndaǵy qurylymdyq ózgeristerdi de kúsheıtti. Іs júzinde Saýd Arabııasyn damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy-2030 jáne Qazaqstan-2050 damý baǵdarlamasy bir maqsatqa – ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, tabıǵı resýrstar eksportyna táýeldikti azaıtýǵa jáne eń damyǵan elder reıtıngine enýge baǵyttalǵan. Bizdiń elderimizdiń yntymaqtastyqty kúsheıtýge zor áleýeti bar. Qazir bir ǵana Qazaqstanda Saýd Arabııasy kapıtalynyń úlesi bar 11 kásiporyn jumys isteıdi. Olar negizinen bólshek saýdada, aqparattyq kommýnıkatsııa jáne memlekettik tranzaktsııalar salasynda jumys isteıdi», - dedi B. Sultanov.
Aıta keteıik, Qazaqstan-Saýd Arabııasy ınvestıtsııalyq bıznes-forýmyna eki eldiń isker toptary men bıznesiniń 170-ten astam ókili qatysýda. Shara barysynda saýdııalyq kompanııalar jeke sektordy damytý, serpindi qoǵam qurý jáne Koroldiktiń halyqaralyq saýdadaǵy básekege qabilettigin arttyrýdy kózdeıtin «Saudi Vision 2030» ulttyq baǵdarlamasyn iske asyrý tájirıbesimen bólisedi.


text:
Qazaqtyng birligi hәm rushyldyq derti
Qazaqtyng namysyna tii ýshin yaghny onyng tektik sanasyn oyatu ýshin onyng ruy jayly aitsang jetkilikti. Al, qazaqty jer-jebirine jetkizip jamandap jatsang da kóbi tyrp etpeydi. Ol últtyq sananyng tómen, ne mýldem joq ekenin kórsetedi. Búl, últ bolyp qalyptaspaghan halyq pen tobyrdyng arasyndaghy qoghamnyng kelbeti.
Fransuz, italiyan, týrik, orys, ózbek, japon... eshqaysysy biz siyaqty rugha bólinbeydi. Búl qazaqtyng "fenomeni". Aghayyn renjimes! Biz ómirde ózimizge aldymen ne kerek ekenin týsinbey dýbәra bolyp jýrgen qoghambyz. Qazaqqa aldymen qazaq halqynyng birligi, odan keyin Qazaqstan memleketining birligi jәne ýshinshi týrki halyqtarynyng birligi qajet jәne osy ýsh birlik saqtalghanda bizding tәuelsiz memleketimiz bayandy bolady. Qazaqtyng tútas últ bolyp qalyptasuyna kedergi eki nәrse bar: birinshi - ol ana tilin bilmeytin yaghny úrpaghyn da ana tilinde tәrbiyeley almaytyn mәngýrtter jәne ekinshi, tútas últty ata, ru, taypa jýzge bóletinder. Búl ekeui últtyng qalyptasuyna kedergi bolatyn sanalyq nemese ruhany debilizmning týrleri. Sebebi, búnyng ekeuin de órkeniyetti elderding eshqaysysynda kezdestirmeysin. Kerisinshe, Afrikadaghy ru, taypagha bólingen alghashqy qauymdyq taypalary arasyndaghy ondaghan jyldargha sozylghan traybolizm soghystarynan kóremiz.
Sonda biz qaysysyna jaqynbyz?! Tur Heyerdal Kongodaghy (Ortalyq Afrika) laq, tana taypalary turaly jazsa, Ayova shtatyndaghy (AQSh) amerika ýndilerining aday taypasy (Baykal manynan b.d.d. 32-2,0 mynj. arasynda ketken) sayt arqyly óz rulastaryn izdeude. Sol ýndister AQSh-ta afroamerikalyqtardan 4 saty tómen túrghan, zerdelik (intellektualidyq) túrghydan qoghamgha paydasyz dep tauyp rezervasiyada túratyndar. Al, izdender rezervasiyadan tuystaryndy.
Últty qalyptastyratyn engizgi kýsh - ol últtyq ziyalylar. Qazaqtyng últ bolyp qalyptasuynda negizgi róldi atqarghan alashordashylar boldy. Bizding keybir jazghyshtar qazaqtyng qoghamy da, ziyalylary da "sal auyruyna úshyraghan" olar kýresuge dәrmensiz degen diagnoz qoyyp, sәuegeylik aituda. Ol әriyne ziyalylar men auyrdyng ýsti, jenilding astymen jýruge beyimdelgen
jolbiykeler men ziyandylardyng últ aldyndaghy boryshtaryn ótemeui ýshin taptyrmaytyn syltau. Ziyalylardyng uaqyt, El, últ aldyndaghy mindeti últtyq sanany oyatyp damytu, tolyqqandy últty qalyptastyryp, ony órkeniyetke jetkizu bolghandyqtan, oghan osy maqsattargha jetu jolynda kýresten basqa jol qalmaydy. Basqasynyng bәri esalandar men jolbiykelerding tirligi.
Tórt qúbylasy ten, tolyqqandy últ bolu ýshin aramyzda aldymen jat janynan týniletin birlik bolu kerek. Mýmkin qazaqtyng birligi ýshin aghayynnan da bezetin jaghday bolsa, sol qadamgha baru kerek.
Janúzaq Ákim
Abai.kz


text:
Şweýsariýanyň «Pilatus» kompaniýasy Marokkoda PC-12 uçaryny öndürýän zawod açmakçy. Marokkonyň «GIMAS» awiasiýa we kosmonawtika boýunça hünärmenler birleşiginiň başlygy Karim Şeýhiň pikiriçe, Marokko global ykdysady taslamalar we awiasiýa pudagy ýaly dürli senagat ugurlaryna daşary ýurt maýa goýumlary üçin möhüm bazara öwrüldi. Patyşalyk awiasiýa pudagynyň geljeginde, esasan hem «ýaşyl uçar» diýlip atlandyrylýan ekologiýa taýdan arassa uçar önümçiliginde möhüm ösüşe garaşýar.
Esasy Dünýä täzelikleri Ekologiýa taýdan arassa uçar öndürer


text:
Boks muşdaklaryna taryhy duşuşyk garaşýar. Agyr agramyň iki ägirdi, angliýaly Entoni Joşua bilen ukrainaly Aleksandr Usik WBA (Super), IBF, WBO hem-de IBO guramalarynyň çempionlyk guşaklary ugrunda özara duşuşarlar. Hepdäniň şenbe güni, has takygy, 25-nji sentýabrda boljak duşuşyk Londondaky “Tottenham Hotspur” stadionynda geçiriler. 170-den gowrak ýurtda görkeziljek duşuşyk ýarygijeden soň başlamagyna garaşylýar.
31 ýaşyndaky Joşua şu wagta çenli 25 duşuşygyň 24-sinde ýeňiş gazanyp (22-si nokaut), diňe 1-inde asgyn geldi. 34 ýaşyndaky Usik bolsa 18 duşuşygyň 13-si nokaut bilen ählisinde ýeňiş gazandy. Iki boksçy-da – Joşua super agyr agramda, Usik agyr agramda London 2012 tomusky Olimpiýa oýunlarynda altyn medal gazanypdy.
Joşua agyr agramyň WBA (Super), IBF, WBO hem-de IBO-nyň çempionlyk guşaklaryny özünde saklaýar.


text:
Ispaniýanyň günortasyndaky Andalusiýa awtonom jemgyýetinde täze temperatura rekordy hasaba alyndy. Bu barada Döwlet meteorologiýa agentliginiň sebit bölümi Twitterde habar berdi diýip, TASS belleýär.
“Şenbe güni Montoro munisipalitetinde iň ýokary temperatura: 47,2 gradus” – diýlip, habarda aýdylýar.
Mundan öňki rekord 2017-nji ýylyň iýul aýynda Kordowada (Andalusiýanyň awtonom jemgyýeti) hasaba alyndy, şonda termometr 46,9 gradusy görkezdi.
11-nji awgustdan bäri Ispaniýanyň ähli ýerinde diýen ýaly güýçli yssy howa bolýar. Şonuň netijesinde, Döwlet meteorologiýa agentligi käbir welaýatlarda howa howpunyň derejesini iň ýokary - gyzyl derejä çykardy.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Gahryman Arkadagymyzyň öňdengörüji we düýpli ylma esaslanýan paýhasly başlangyçlary netijesinde sanly ulgam jemgyýetçilik durmuşymyzyň ähli ugurlaryna giňden ornaşdyrylýar. Hormatly Prezidentimiz güýçli döwletde ylmyň esasy orny eýeleýändigini şoňa görä-de Türkmenistanyň ylmyň iň täze gazananlary bilen aýakdaş gitmelidigini ýygy-ýygydan belleýär. Şundan görnüşi ýaly, döwrebap tehniki açyşlardan we tehnologiýalardan peýdalanyp bilmek, ylmyň täze gazananlaryny özleşdirmek hem-de ony işiňe ornaşdyrmak ösüşiň, üstünlikleriň esasy talabydyr. Sanly bilim häzirki döwürde ynsanyň ýaşaýyş-durmuşynda täzeçil usullaryň, döwlet ösüşiniň ýokary depginlerini üpjün etmegiň möhüm şerti bolup durýar. Ýurdumyzda bilim bermegiň ähli basgançaklarynda elektron maglumatlardan giňişleýin peýdalanmak, sanly serişdeleriň ulanylyş mümkinçiliklerini yzygiderli giňeltmek netijesinde ýaşlara berilýän bilimiň mazmunyny baýlaşdyrmak ýurdumyzda üstünlikli durmuşa geçirilýän bilim syýasatynyň esasy wezipesidir. Milli Liderimiziň Diýarymyzda tehniki, tehnologik we takyk ylymlary ösdürmek baradaky 2015-nji ýylyň 14-nji awgustynda kabul eden döwlet maksatnamasyna laýyklykda, ýokary okuw mekdeplerinde, ylmy-barlag edaralarynda zehinli ýaşlary iň täze tehnologiýalara çekmek, dünýä ölçeglerine laýyk gelýän bäsdeşlige uklyply, önümçilik hem-de ylmy taýdan netijeli iş alyp barýan hünärmenleriň, alymlaryň neslini kemala getirmek boýunça dürli çäreleriň amala aşyrylmagy üstünlikli dowam edýär. Çünki, häzirki zaman şertlerinde islendik döwletiň ählitaraplaýyn ösüşi, ozaly bilen, bilimiň we ylmyň derejesi, jemgyýetiň intellektual mümkinçiliklerini başarnykly ulanmagy bilen kesgitlenilýär.
Eziz Diýarymyzda bilim ulgamynyň yzygiderli ösdürilmegi giň düşünjeli, ylymly, bilimli ýaşlary ýetişdirmegiň baş şerti bolup durýar. Bu işlerde milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek hem-de sanlaşdyrylan ulgama giňişleýin geçmek boýunça strategik özgertmeleriň ähmiýeti diýseň uludyr. Şonuň üçin intellektual ulgamlar we täze maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalaryny gündelik işimize çuňňur ornaşdyrmak bilen baglylykda gazanylýan netijeler aýratyn möhümdir. Sanly bilim ulgamyny ösdürmek üçin ilkinji nobatda hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, bu ulgamyň ösüşiň täze derejelerine çykmagyna gönüden göni gatnaşjak ýaşlarymyzyň okamagy üçin ähli şertleri döretmeli, olary bu işe doly taýýarlamaly. Şu nukdaýnazardan ugur alnyp, häzirki wagtda Türkmenistanda sanly bilim ulgamynda täzeçilligi döretmegi we ýaýratmagy, durmuşa ornaşdyrmagy maksat edinýän işler jogapkärli we hemmetaraplaýyn alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiziň Karary bilen “Türkmenistanda ylym ulgamyny 2020-2025-nji ýyllarda sanly ulgama geçirmegiň Maksatnamasynyň” hem-de ony durmuşa geçirmegiň meýilnamasynyň tassyklanylmagy ýurdumyzda ylmyň hil taýdan täze sepgitlere ýetmegine badalga boldy. “Türkmenistanda sanly bilim ulgamyny ösdürmegiň Konsepsiýasyna”, “Elektron resminama hakynda”, “Aragatnaşyk hakynda”, “Türkmenistanda Internet torunyň ösüşi we Internet-hyzmatlaryny etmegi hukuk taýdan düzgünleşdirmek hakynda”, “Maglumat we ony goramak hakynda” Kanunlar we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe informasion tehnologiýalaryň hem-de maglumat beriji serişdeleriň gün-günden ösmegi, adamzadyň öňünde duran möhüm wezipäniň – maglumatlary goramak we ony täze nesiller ýetirmek meselesiniň çözgüdine öwrüldi. 2020-nji ýylyň ýylyň 14-nji martynda Türkmenistanyň Mejlisiniň altynjy çagyrlyşynyň dokuzynjy maslahatynda beýleki täze kanunlaryň, kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň hatarynda “Elektron resminama, elektron dolanyşygy we sanly hyzmatlar hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň taslamasy makullanyldy. Bu resminama dolanyşygy maglumat tehnologiýalaryny we telekommunikasiýa aragatnaşyk ulgamlaryny peýdalanmak bilen, elektron resminamalary, kitaplary taýýarlamak, ibermek, almak, saklamak, peýdalanmak, gözlemek, ýygnamak, ýaýratmak ýaly işlerini awtomatlaşdyrylmak mümkinçiliklerini giňeldýär.
Garaşsyz, baky Bitarap Diýarymyzda bilimiň ähli derejeleri üçin zerur bolan elektron maglumatlar gory, elektron kitaphanalar yzygiderli döredilýär we baýlaşdyrylýar. Elektron kitaphanalar pudaklary sanlylaşdyrmakda alnyp barylýan işlerde düýpli özgertmeleri we döwrebap ösüşleri üpjün edýär. Innowasion tehnologiýalar täze pudaklaryň döremegini, ösmegini çaltlandyrmak bilen bir hatarda gündelik durmuşda hem möhüm ähmiýete eýe bolup durýar. Şoňa laýyklykda, ylmyň esasy daýanjy bolan kitaphana işini döwrebaplaşdyrmak ýaşlary okatmagyň, ylma çekmegiň netijeliligini artdyrýar. Bu kitaphanalarda iň täze tehnologiýalary netijeli peýdalanmak elektron kitaphanalary baýlaşdyrmak hem-de her bir okyja elýeterliligi bilen berk baglanyşyklydyr. Ýurdumyzda elekrton kitaphanalaryň okyjylarynyň sanynyň köpelmegi kitaphanalaryň barha baýlaşdyrylmagyny, yzygiderli kämilleşdirilmegini talap edýär. Türkmenistanyň bilim edaralarynyň tehnologiýa taýdan ösmeginiň çaltlandyrylmagy, şeýle hem bilimiň ähli derejeleri üçin zerur bolan elektron maglumatlar gorunyň döredilmegi we olaryň ýörite tor arkaly islendik okyja elýeterliliginiň üpjin edilmegi elektron kitaphanalaryň ähmiýetini artdyrýar. Elektron kitaphanalaryň Internet arkaly halkara kitaphana ulgamyna birikdirilmegi, halkara kitap alyş-çalyşygynyň işjeňleşmegi, walýuta hasaplaşygy bilen ýazylmak arkaly dünýä döwletlerinden ylmyň dürli pudaklaryna degişli kitaplaryň we döwürleýin neşirleriň ýurdumyzyň kitaphanalarynda alnyp barylmagy bu ugurdaky işleriň netijeleliligini has-da artdyrýar.
Tehnologiýanyň mümkinçilikleriniň barha giňelýän döwründe elektron kitaphanalar maglumat saklamagyň ygtybarlylygyny artdyrýar. Şeýle hem ol maglumatlary, edebiýatlary saklaýjy we habar beriji ulgamy bolup, maglumatlaryň elýeter üpjünçiligini döretmäge, giňeltmäge niýetlenilendir. Bu ulgam maglumat gözleglerini gysga wagtda amala aşyrmaga, Internet ulgamyndan erkin peýdalanmaga şert döredýär. Internet ulgamyna birikdirilen elektron kitaphana öz habar beriş çeşmelerini islendik ulgam bilen baglanyşdyryp bilýär. Habarlara we habar beriş gulluklarynyň ulgamlaryna köpugurly çemeleşmäge mümkinçilik döredýär. Elektron kitaphanalar köpsanly resminamalary yzygiderli, saýlamaga ýa-da parallel görüp çykmaga; köpsanly maglumatlaryň içinden köpugurly gözlegi amala aşyrmaga, maglumatlary has uly göwrümi bilen işlemekligiň täze we giň mümkinçiliklerini döredýär.
Elektron kitaphanalar kitaphana işinde gabat gelýän: neşirleriň az mukdarda çap edilenligi, maglumatlary saklar ýaly meýdanyň ýetmezçiligi, kitaplaryň aýawly saklanylmagy ýaly meseleleriň hem çözgüdini ýeňilleşdirýär. Bulardan başga-da ýiten, zaýalanan kitaplary, resminamalary täzeden dikeltmek mümkinçiliklerini döredýär. Bu bolsa elektron kitaphanalardan kitaplary, maglumatlary dürli görnüşde almagyň elýeterligini üpjin edýär. Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň kitaphansynda hem elektron neşirleriň sany gün-günden köpelýär. Ýokary okuw mekdebimiziň mugallymlarydyr talyplary institutymyzyň we paýtagtymyzdaky beýleki kitaphanalaryň baý edebi gorundan giňişleýin peýdalanýarlar. Kitaphanalardaky elektron kitaplary özleriniň ýan kompýuterlerine, elektron maglumat göterijilere ýükläp alyp, islendik pursatda olardan peýdalanýarlar.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzda innowasiýa işiniň ýerlikli hem-de döwrebap gurnalmagy we ösdürilmegi netijesinde halkymyzyň hususan-da ýaşlaryň bilim almak, ylym öwrenmek mümkinçiliikleri barha ýokarlanýar. Gahryman Arkadagymyzyň innowasiýalar arkaly bilim ulgamyny, ýaşlara bilim-ylym öwretmek işlerini has-da kämilleşdirmek üçin alyp barýan toplumlaýyn işleri mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk şanly baýramçylygynyň dabaraly bellenilýän ýyly bolan “Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” ýylynda has-da ýokary netijelere beslenýär.
Mährijemal YSLAMOWA
Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň mugallymy


text:
Bu soraga elbetde durli dining wekilleri durli hem jogap bermage chalyshar… Mysal uchin Islam dinine uyyan ildeshlerimiz: hawa Injilden song yene bir hosh habar gelipdir Hudaydan bu hem Muhammeting getiren habarydyr…Injil dine oz dowrune degishli dalmi eysem …”diyip jogap bererler.
Emma bu jogap hakykata yagny Hudayng maksadyny ayan eden Sozune dogry gelyarmi we oz esasyny olardan tapyarmy?! Yok, beyle pikir duybunden Hudayng hakykatyna gabat gelmeyar. Munung sheyledigini Isanyng ilkinji shagirtleri bolanlaryng durmushyndan hem gorup bilyaris. Isa Mesih hakyndaky bolan Hosh Habardan “bashga bolan hosh habary” getirjeklering dinge bir 6-njy asyrda bolman eyyam 1-nji asyrda hem dorap bashlandygyny taryh bize owredyar.
Bu barada ine Isa Mesihing ilkinji shagirtlerining hataryna goshulanlaryndan biri resul Pawlus ine sheyle diyip Isa Mesihinkiden bashga hich hili hosh habaryng yokdugyny duydyrysh berip ine sheyle diyyar:
“Men sizing Mesihing merhemeti arkaly ozunizi Chagyrany beyle tiz tashlap, bashga Hosh habara owrulishinize hayran galyaryn. Dogrudan-da bashga Hosh habar yok, yone sizi bulashdyrjak, Mesihing Hosh Habaryny yoyjak bolyan kabir adamlar bar. Emma biz ya Gokden inen bir perishde hem size wagyz edenimizden bashga bir zady Hosh Habar diyip wagyz etse, ona lagnat bolsun! Ong aydyshymyz yaly, yene-de aydyaryn: biri size kabul edeninizden bashga bir zady wagyz etse ona lagnat bolsun! Indi men adamlaryng razychylygyny gozleyarinmi ya Hudayng razychylygyny?…”
Gadyrly dost sen barada name…sen kiming hosh habaryna ynanyang Hudayng Ozuning ayan edeni Isa Mesih barada bolan Hosh Habaramy yada adamlaryng doreden bashga bir habarynamy…alty yuz yyldan song doran bir habaramy ynanyarsyng? Sen kiming razychylygyny gozleyarsing: adam tarapyndan doredilen dininkinimi, dindashlarynkynymy yada sana merhemet, rehim we soygi echilyan Hudayng razychylygyny gozleyarsing?
Adamzadyng gunaning jezasyndan, sheytanyng guyjunden we baky olumden gutulmagy uchin Hudayng Isa Mesihde upjun eden gutulyshyndan bashga hich bir zat Hosh habar bolup bilmeyar. Bu sebapden Isa Mesihing shagirdi bolan resul Petrus munlerche adamlaryng onunde durup we olaryng imansyzlygyny pash edip ine sheyle diyip guwa gechipdi:
“Siz ussalar tarapyndan asgerilmedik bu Dash burchbashy bolup chykdy. Bashga hich kimde gutulysh yokdur, chunki bizing halas bolmagymyz uchin adamzada berlen gayry at (Isa Mesih) asmanyng astynda yokdur!”


text:
Russiýa, Orsýet (grek. Russia — Rus'; resmi ady — Russiýa ýa da Russiýa Federasiýasy) — Gündogar Ýewropada we Demirgazyk Aziýada ýerleşýän ýurt. Ol dünýäde iň iri döwletdir (17 075 400 km² ýa-da Ýeriň ş guryýer meýdanynyň 11,46 % (1/9), ýa-da adam ýaşaýan guryýeriň 12,65 % (1/8)).
Russiýanyň döwlet dili — rus dili.
Ol 16 sany ýurt bilen araçäkleşýär (dünýäde iň uly görkeziji), olar guryýer boýunça şu ýurtlardyr: Norwegiýa, Finlýandiýa, Estoniýa, Latwiýa, Litwa, Polşa, Belarus, Ukraina, Gruziýa, Azerbaýjan, Gazagystan, Hytaý, Mongoliýa, Demirgazyk Koreýa; ol deňiz boýunça Türkiýe, Ýaponiýa we ABŞ bilen serhetleşýär.
Russiýanyň paýtagty — Moskwa.
Russiýanyň pul birligi — Rus rublesi.
Uly şaherleri: Moskwa, Sankt-Peterburg, Gazan, Wolgograd, Perm, Ufa, Woronež, Omsk, Samara.
22 aftonom respublika, 9 ulke, 46 welaýat, 3 sany federal şaher (Moskwa, Sankt-Peterburg, Sewastopol), 1 aftonom welaýat (Ýewropa aftonom welayat), 4 aftonom ulke olara:
meydany ilaty 2002y merkez saher


text:
Komıtet «Bek Air» sertıfıkattary nelikten ýaqytsha toqtatylǵanyn túsindirdi
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR IIDM Azamattyq avıatsııa komıteti «Bek Air» áýe kompanııasynyń ýájine jaýap berdi. Atalmysh áýe kompanııa ózine tıesili «paıdalanýshy sertıfıkatyn jáne ushýǵa jaramdylyǵy sertıfıkattaryn zańsyz toqtatty» dep ótinish bergen bolatyn, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Komıtettiń habarlaýynsha, 2020 jyldyń 3 aqpanynda Nur-Sultan qalasynyń mamandandyrylǵan aýdanaralyq ekonomıkalyq sotynyń qaýlysy shyqqan. Oǵan sáıkes «Bek Air» áýe kompanııasynyń Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligine qarsy paıdalanýshy sertıfıkatyn jáne ushýǵa jaramdylyǵy sertıfıkattaryn toqtatý týraly sheshiminiń kúshin joıý týraly ótinishi boıynsha sot isi toqtatylǵan. Sot barysynda Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiliginiń sarapshylary Almaty qalasyndaǵy áýe apatynan keıin áýe kompanııasyna júrgizilgen jospardan tys tekserýdiń aralyq qorytyndylaryn usynǵan.
«Jospardan tys tekserýdiń aralyq aktisinde ushý qaýipsizdigine tikeleı qater tóndiretin QR áýe keńistigin paıdalaný jáne avıatsııalyq qyzmet týraly zańnama talaptarynyń aıtarlyqtaı buzýshylyqtary kórsetildi. Aralyq aktide kórsetilgen buzýshylyqtar paıdalanýshy sertıfıkatyn toqtata turýǵa negiz bolady», - delingen sot qaýlysynda.
Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligi paıdalanýshy sertıfıkaty qoldanysynyń toqtatylýyna «Fokker-100» ushaǵynyń apatqa ushyraýy sebep bolǵanyn habarlady. Bul týraly 2019 jylǵy 27 jeltoqsanda ushaq apatynan keıin «Bek Air» AQ-qa jiberilgen tikeleı radıogrammada da kórsetilgen. Sheshim «QR áýe keńistigin paıdalaný jáne avıatsııa qyzmeti týraly» zańǵa sáıkes qabyldanǵan. Onda sertıfıkat ushý qaýipsizdigine tikeleı qater tóndiretin zań talaptaryn aıtarlyqtaı buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda shekteletini kórsetilgen.
«Bek Air áýe kompanııasynyń ushaǵy apatqa ushyraǵannan keıin «Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligi» paıdalanýshy sertıfıkatynyń jáne ushýǵa jaramdylyǵy sertıfıkattarynyń qoldanysyn toqtatty. Bul sheshim áýe kompanııasynda keıingi úsh jyl ishinde eki iri oqys oqıǵanyń oryn alǵandyǵyna negizdelip otyr. Sonymen qatar, osy ýaqyt aralyǵynda jınalǵan ushý saǵattarynyń sanyna súıene otyryp, qaýipsizdikpen baılanysty máselelerdiń jıiligi – áýetasymaldaýshy úshin qaýipsizdiktiń ruqsat etilgen deńgeıinen edáýir joǵary boldy. Sertıfıkattardyń qoldanylýyn toqtata turý nátıjesinde «Bek Air» áýe kompanııasynyń qoldanystaǵy paıdalanýshy sertıfıkatyn muqııat tekserý jumystary bastaldy. Tekserý barysynda birqatar buzýshylyqtar anyqtaldy. Bul týraly Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligi buryn habarlaǵan edi», - dep málim etti komıtetten.
Sondaı-aq, tekserý áýe kompanııanyń áýe kemelerine jóndeý júrgizilgen «Bek Air»-diń tehnıkalyq ortalyǵyn qamtyǵan. Nátıjesinde birinshi deńgeıdegi eleýli buzýshylyqtar anyqtalyp, sonyń negizinde avıatsııalyq tehnıkasyna qyzmet kórsetý jáne jóndeý jónindegi uıymnyń sertıfıkaty eskertýlerdi joıǵanǵa deıin toqtatylǵan.
«Qazaqstannyń avıatsııalyq ákimshiligi «Bek Air» AQ qyzmetine qatysty 2019 jyldyń 27 aqpanyna deıin júrgizilgen jospardan tys tekserý nátıjelerin áýe kompanııasyna jiberedi. Hatty alǵannan keıin áýe kompanııasy 10 kún ishinde ákimshilikke barlyq kemshilikti joıý boıynsha túzetý is-qımyldarynyń josparyn usynýy tıis. Eger buzýshylyqtar 6 aı ishinde joıylmasa, paıdalanýshy sertıfıkaty men ushýǵa jaramdylyq sertıfıkattary keri qaıtarylady», - dep eskertti komıtetten.
- Almatyǵa 150 jańa avtobýs jetkiziledi
- Aqtaýda eki kólik soqtyǵysyp, júrgizýshi kóz jumdy
- Atyraýda drıft jasaǵan kólik júrgizýshisine aıyppul salyndy
- Óskemende jeńil kólik pen tramvaı soqtyǵysty
- Batys Qazaqstanda eki avtokólik soqtyǵysyp, júrgizýshi aýrýhanaǵa tústi
- Mańǵystaýda kólik qaqqan jaıaý júrginshi oqıǵa ornynda mert boldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Milli Liderimiziň “Ak şäherim Aşgabat” atly kitaby türk dilinde neşir edildi
Şu gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Ak şäherim Aşgabat” atly kitabynyň türk dilindäki neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasy boldy.
Dabara Türkmenistanyň DIM-niň wekilleri, dostlukly ýurduň diplomatlary, paýtagtymyzyň ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary, professor-mugallymlary, talyplary, ýurdumyzyň döwürleýin neşirleriniň redaktorlary gatnaşdylar. Türkiýe Respublikasynyň paýtagty Ankara şäheriniň ylmy merkezleriniň we ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary tanyşdyrylyş çäresine onlaýn görnüşde goşuldylar.
Dabara gatnaşyjylaryň belleýişleri ýaly, bu gezekki tanyşdyrylyş çäresiniň “Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” şygary bilen geçýän hem-de şanly wakalara — Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna we Aşgabadyň esaslandyrylmagynyň 140 ýyllyk senesine beslenen ýylda guralmagy çuňňur many-mazmuna eýedir.
Parahatçylyk döredijilik strategiýasyny işjeň amala aşyrýan Türkmenistan Türkiýe Respublikasy bilen däp bolan dostluk gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna, ähli ugurlar, şol sanda ynsanperwer, ylym, bilim we medeniýet ulgamynda netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de giňeldilmegine uly ähmiýet berýär.
Türk dilindäki täze neşir hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň doganlyk halkyň dilinde çap edilen köp sanly eserleriniň üstüni doldurdy. Munuň özi döwlet Baştutanymyza goýulýan çuňňur hormatyň, türkmen Lideriniň ählumumy parahatçylygy berkarar etmekde we ösüşi gazanmakda bitiren uly hyzmatlarynyň nobatdaky gezek ykrar edilýändiginiň subutnamasydyr.
Türkiýe Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Togan Oral dabarada çykyş etmek bilen, hormatly Prezidentimiziň “Ak şäherim Aşgabat” atly kitabynyň türk dilinde neşir edilmeginiň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýokary derejä çykarylandygyny görkezýändigini hem-de hakyky dost-doganlyk we özara bähbitlilik häsiýetine eýe bolan türkmen-türk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de pugtalandyrylmagyna uly goşant boljakdygyny belledi.
Çärä gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu eseriniň ýurdumyzyň baş şäheriniň taryhy bilen ýakyndan tanyşmaga, onuň täsin keşbine, binagärlik aýratynlyklaryna baha bermäge mümkinçilik berjekdigi baradaky pikiri beýan etdiler. Paýtagtymyzyň binagärlik keşbinde türkmen halkynyň medeniýeti, däp-dessurlary we ruhy gymmatlyklary öz beýanyny tapýar, bu eser türkmen paýtagtynyň röwşen geljegine nazar aýlamaga hem mümkinçilik berýär. Bularyň ählisi bu neşiriň giň okyjylar köpçüligi üçin örän peýdaly we gyzykly bolmagyny şertlendirýär.
Tanyşdyrylyş dabarasynyň dowamynda, gadymy däp-dessurlary saklamakda we olary baýlaşdyrmakda iki ýurduň garaýyşlarynyň meňzeşdigi-de bellenildi. Çykyş edenler Türkmenistan bilen Türkiýäniň gadymy medeniýeti we örän baý milli ýörelgeleri bolan ýurtlardygyny aýratyn bellediler. Biziň döwletlerimizi baý mirasa daýanmak arkaly, taryhy tejribäni hem-de ozalky nesilleriň umumy ruhy baýlyklaryny gorap saklamak bilen, innowasion ösüş ýoly boýunça öňe okgunly hereket etmek hyjuwy birleşdirýär.
“Ak şäherim Aşgabat” atly kitabyň türk diline terjime edilmegi netijesinde, dostlukly ýurduň giň jemgyýetçiliginiň milli Liderimiziň baştutanlygynda amala aşyrylýan türkmenistanlylaryň abadan durmuşynyň üpjün edilmegine gönükdirilen durmuş ugurly şähergurluşyk strategiýasynyň gerimine baha bermäge mümkinçilik alandygy bellenildi.
Tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna Ýüzlenme kabul edip, onda täze neşiriň çapdan çykmagynyň ýyl-ýyldan berkeýän türkmen-türk gatnaşyklarynyň taryhynda möhüm waka bolmak bilen, iki doganlyk halkyň ylmy we medeni gatnaşyklarynyň geljekde hem ösdürilmegine ýardam berjekdigini nygtadylar.


text: Kolizeý dünýäniň jahankeşdelerini özüne çekýän Rimiň iň gelim-gidimli ýeridir. Kolizeý biziň eýýamymyzyň 72-nji ýylynda gurlup, ol dünýäde iň uly açyk meýdan sahnasy hasaplanylýar. Kolizeý 189 metr uzynlykda, 156 metr inlilikde, 24000 inedördül metr meýdanly, 48 metrden gowrak beýiklikde ellips şekilli binadyr. Onuň gurluşygynda ulanylan mermeriň umumy mukdary 100000 kub metr diýlip çaklanylýar. Italiýadaky Kolizeý 100 müňden gowrak gurluşykçylaryň gatnaşmagynda 8 ýylda gurlupdyr. Binanyň ilkinji ady „Flawian meýdan sahnasy„ bolup, ol imperatorlaryň Flawian dinastiýasyny aňladýar. Kolizeý neronyň seýilgähiniň bölegi bolan Kolossuň ägirt uly heýkeliniň golaýynda ýerleşýär. Onuň häzirki ady Kolossuň heýkeli bilen baglanyşykly gelip çykandyr. Rimdäki Kolizeý 80-den gowrak gapydan ybaratdyr we 50000-e golaý tomaşaçy oňa ýerleşip bilýändir. Gadymy rimliler Kolizeýde bolýan wakalara mugt tomaşa edipdirler. Kolizeýde festiwallar bilen bir hatarda oýunlar 100 güne çenli dowam etdirilipdir. Gadymy rimliler käwagt Kolizeýi suwa basdyrypdyrlar hem-de göwün açmak üçin onuň içine kiçi gämi salyp, deňiz uruşlaryndan sahna görkezipdirler. Biziň eýýamymyzyň 847-nji we 1231-nji ýyllarynda bolan ýer titremeler Kolizeýe köp zyýan ýetiripdir. Kolizeý häzirki wagtda hem rim ýaşaýşynyň üns merkezinde saklanýar. Millionlarça adamlar her ýylda bu gözel ymarata özlerini Gadymy Rimiň döwründe ýaşaýan ýaly duýmak umydy bilen gelýärler. Kolizeýiň şekilini Italiýanyň bäş sentlik ýewro teňňesinde görmek bolýar.


text:
TÜRKMENISTAN OWGANYSTAN BOÝUNÇA MINISTRLERIŇ KÖPTARAPLAÝYN DUŞUŞYGYNA GATNAŞDY
2021-nji ýylyň 8-nji sentýabrynda Owganystan boýunça ministrleriň köptaraplaýyn duşuşygy wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly geçirildi. Bu ýurtdaky häzirki ýagdaýlar nobatdaky duşuşygyň esasy temasy boldy.
ABŞ-nyň we GFR-nyň daşary syýasat edaralary tarapyndan öňe sürlen wirtual söhbetdeşlige şonuň ýaly-da dünýäniň 20-den gowrak döwletleriniň DIM-leriniň ýolbaşçylary, BMG-niň, ÝB-niň hem-de NATO-nyň ýokary wezipeli wekilleri gatnaşdylar.
Gepleşikleriň esasy temasyna salgylanmak arkaly, gatnaşyjy döwletleriň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylary Owganystandaky häzirki ýagdaýlar we halkara jemgyýetçiliginiň owgan ugry boýunça hyzmatdaşlygyň giňeldilmegindäki tagallalary babatda pikir alyşdylar.
Duşuşykda türkmen tarapy ýakyn goňşy döwlet hökmünde, Türkmenistan üçin syýasy, ykdysady hem-de ynsanperwer nukdaýnazardan Owganystanda durnuklylygyň we howpsuzlygyň ýola goýulmagynyň özi üçin gönüden-göni täsire we aýratyn ähmiýete eýedigini nygtady.
Türkmen tarapy Owganystan babatda hyzmatdaşlygyň täze görnüşlerini döretmegiň derwaýyslygyny nygtamak bilen, bu ýurtda parahatçylygy we raýat ylalaşygyny gazanmaga, howpsuzlygy hem-de durmuş ulgamynyň durnuklylygyny, şeýle-de owgan halkynyň abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilen köptaraplaýyn özara hereketleriň netijeli gurallarynyň esaslandyrylmagynyň wajyplygyny belläp geçdi.


text:
Türkiýäniň Sakarýa sebitinde ýaşap, uniwersitetde ýokary bilim alýan türkmen ýigidi Almaz Seýidow Instagram platformasynyň gowşak tarapyny tapanda, habar beren kompaniýasy tarapyndan oňa 10 müň dollar baýrak berildi.
Uniwersitet talyby Seýidow, hasabyny Instagramda saklamak üçin başga bir ulanyjy adyny synap, girmäge synanyşdy. Başga bir ulanyjy adyny girizip, paroly täzeden düzmek bölümi arkaly hasaby açyp bilýän Seýidow, paýlaşma sahypasynda howpsuzlyk kemçiliginiň bardygyna göz ýetirip, bu mesele boýunça gözleg geçirip başlady.
Gözlegleriň netijesinde Seýidow bu gowşaklygy gysga wagtda ýapmaly diýip pikir etdi we Instagram plastformasyna eýeçilik edýän «Facebook» şereketiniň degişli hünärmenlerine Instagramda islän hasabyňa girip biljekdigi baradaky habary berdi. Bu howpsuzlyk kemçiligini gürrüňi edilýän web sahypasy kabul edeninden soň, Almaz Seýidow kompaniýa tarapyndan 10 müň dollar we minnetdarlyk haty bilen sylaglandy.
Almaz Seýidowyň özi 4 aý töweregi gözlegleriň netijesinde Instagramda howpsuzlyk gowşaklygyny tapandygyny beýan etdi. Adamlaryň hasaplarynda bidüzgünçiligiň bolmazlygy üçin ýagdaýy degişli kompaniýa habar berendigini mälim eden Seýidow: «Instagram ykjam programmasynda parolymy ýatdan çykardym, düwmesinden başga biriniň ulanyjy hasabyna girip, isleýän hasabyma girip biljekdigime düşündim. Bu ýagdaýy subut etmek üçin käbir meşhurlaryň we oýunçylaryň hasaplaryna girdim, ýöne ýagdaýy subut etmeklik üçin, öz işimi hasaplara zeper ýetirmän alyp bardym.» = diýip nygtady.
Almaz Seýdow Instagrama özüniň açan gowşak tarapyny habar berendigini belläp: «Ýagdaýyň kabul edilmegi bilen maňa minnetdarlyk haty we 10 müň dollar baýrak berildi. Internet ulgamynyň ulanyjylaryna zyýan ýetirmezlik üçin bu säwligi platformalarda tapmaga we öňüni almaga synanyşdym. Indi, adamlar öz hasaplaryny has ygtybarly ulanyp bilerler.» – diýdi
.
Toýly Jänädow
Mary welaýatynyň Mary etrabynyň
Ruhubelent geňeşliginiň ýaşaýjysy


text:
Hünärmenler gidrografiki enjamy barlap ýören wagtlary Kaliforniýadaky Falsom kölüniň düýbünde ýatan uçary ýüze çykardylar. Ol 1965-nji ýylda ýiten howa gämisidir diýlip çaklanylýar, diýip «mail.ru» ýazýar.
Radarda alnan suratlarda 49 metr çuňlukda läbigiň içinde ýatan uçar görünýär. Onuň ýanyna suwasty roboty goýberdiler. Ol uçaryň guýrugyny we perreklerini surata düşürdi. Ol 56 ýyl mundan ozal ýiten uçar boluň çykdy.
Bu doly tassyklamak üçin ýeterlik däl. Ýöne bir zat welin mälim: uçar 1965-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna başga bir kiçijik uçar bilen çaknyşanyndan soň suwa gaçdy. Gözleselerde, ony tapyp bilmediler. Zeper ýetendigine garamazdan, beýleki uçar, aerodroma çenli uçup barmagy başardy.
56 ýyl mundan ozal ýiten uçar tapyldy
Hünärmenler gidrografiki enjamy barlap ýören wagtlary Kaliforniýadaky Falsom kölüniň düýbünde ýatan uçary ýüze çykardylar. Ol 1965-nji ýylda ýiten howa gämisidir diýlip çaklanylýar, diýip «mail.ru» ýazýar.


text:
Arshalyda kásiporyn ıesi basqa qaladan kelgen úsh adamdy kúshtep jumysqa jekken
KÓKShETAÝ. QazAqparat - Aqmola oblysynda adam saýdasyna kúdiktiler anyqtaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aqmola oblysy polıtsııa departamenti baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, bıylǵy jylǵy qyrkúıektiń 19-24 aralyǵynda óńirde «Stop-trafık» respýblıkalyq jedel-aldyn alý is-sharasy ótkizildi, onyń aıasynda polıtsııa qyzmetkerleri qonaq úıler men oıyn-saýyq mekemelerin, monsha keshenderin jáne eńbek jáne jynystyq paıdalaný faktilerin anyqtaý yqtımaldyǵy joǵary basqa da obektilerdi tekserdi.
«Buǵan deıin Arshaly polıtsııasynyń kezekshi bólimine Konstantınovka aýylynda jergilikti turǵyn birneshe adamdy zańsyz kúshtep ustap, kásiporynda jumys isteýge májbúrleıtini týraly habarlandy. Aıtylǵan jerge barǵan jedel-tergeý toby 9-14 qyrkúıek aralyǵynda qaskóı eki seriktesimen birge Nur-Sultan qalasynda tabys izdep júrgen adamdarǵa jaldamaly jumys usynǵanyn anyqtady. Keıin qaskóı elordalyqtardy kásiporyn aýmaǵyna Arshaly aýdanynyń Konstantınovka aýylyna alyp kelgen», - dedi vedomstvodan.
Teskeris kezinde seriktestik aýmaǵynda 20-dan astam jumysshy bolǵany anyqtaldy, onyń úsheýi - 39-dan 53 jasqa deıingi er adamdar.
Qostanaı, Shymkent jáne Nur-Sultan qalalarynyń turǵyndary 14 qyrkúıekten bastap JShS aýmaǵynda zańsyz ustaý faktisi boıynsha sharalar qabyldaý týraly polıtsııaǵa júgindi.
«Qylmys qorqytý jáne zorlyq-zombylyq jasaý arqyly jasalǵany anyqtaldy. Atalǵan fakti boıynsha Qylmystyq kodekstiń 128 baby 2-bóligi boıynsha sotqa deıingi tergeý bastaldy, sot-medıtsınalyq saraptama taǵaıyndaldy. Odan ári tergeý sharalary júrgizilýde», - dep tolyqtyrdy polıtsııa.


text:
(2021-nji ýylyň 17-nji sentýabry, Duşenbe şäheri)
Hormatly jenap Başlyk!
Hormatly wekiliýetleriň Baştutanlary we agzalary!
Ilki bilen, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň şu mejlisiniň guramaçylaryna bu möhüm hem-de wekilçilikli duşuşyga hormatly myhman hökmünde gatnaşmaga çakylygy üçin minnetdarlyk bildirmäge rugsat ediň!
Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti hormatly Emomali Rahmona myhmansöýerlik we mähirli garşylandygy, hoşniýetlilik hem-de sammitiň ýokary derejede guralandygy üçin minnetdarlyk bildirýärin.
Mejlise gatnaşyjylaryň ählisini bu guramanyň ýubileýi bilen tüýs ýürekden gutlamak isleýärin. Bu gurama geçen 20 ýylyň dowamynda dünýäde ykrarnama hem-de hormata eýe bolan, ählumumy syýasy we ykdysady ösüşiň barşyna, häsiýetine oňyn täsir edýän abraýly döwletara birleşmä öwrüldi.
Türkmenistan üçin ŞHG bilen gatnaşyklar biziň daşary gatnaşyklarymyzyň giň geografik we düzümleýin diwersifikasiýasyna ygrarlylyga esaslanýan halkara hyzmatdaşlyk strategiýasynyň möhüm ugrudyr. Biz Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň işine gyzyklanma we hormat goýmak bilen garaýarys, energetika hem-de ulag ulgamlarynda, söwda we maýa goýumlarda, senagatda, obasenagat toplumynda, ýokary tehnologiýalar, innowasiýalar ulgamynda hyzmatdaşlygymyzyň uly kuwwata eýedigine düşünýäris.
Bu gurama girýän ýurtlaryň Türkmenistanyň öňden gelýän däp bolan hyzmatdaşlary hem-de goňşulary we dostlary bolup durýandygy hem wajypdyr. Şoňa görä-de, biz ŞHG bilen gatnaşyklara ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň yzygiderli ösüşi hem-de özümiziň dünýä derejesindäki we kontinental işlere gatnaşygymyzyň umumy ugry bilen sazlaşykly arabaglanyşykda garaýarys.
Türkmenistan Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň parahatçylygy, ählumumy durnuklylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmak, häzirki döwrüň wehimlerine hem-de howplaryna garşy göreşmek meselelerindäki jogapkärli garaýyşlaryna ýokary baha berýär. Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesiniň çäklerinde, biz bu möhüm wezipeleri çözmekde — ilki bilen, terrorçylyga, guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek, maglumat hem-de biologik howpsuzlygy üpjün etmek ulgamlarynda halkara hyzmatdaşlyk ýaly ugurlarda ŞHG bilen işjeň gatnaşyklara taýýardyrys.
Bu gün, tutuş dünýäniň täze çylşyrymly wehimler bilen ýüzbe-ýüz bolan mahalynda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň orny ýokarlanýar. Elbetde, bilelikdäki işiň däp bolan ulgamlaryndan başga-da, onuň mümkinçilikleri, toplan tejribesi pandemiýanyň täsirini azaltmak, kontinental ykdysady we ulag gatnaşyklaryny, düzümleri hem-de logistikany dikeltmek bilen baglanyşykly wezipeler babatda örän zerurdyr. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasy bilen bilelikde 2022-nji ýylyň aprelinde Deňze çykalgasy bolmadyk ösüp barýan ýurtlaryň ministrleriniň halkara maslahatyny özünde guramagy meýilleşdirýändigini size habar bermek isleýärin. Oňa adatdan daşary şertlerde hem-de çökgünlikden soňky döwürde halkara ulag hyzmatdaşlygy meseleleri boýunça anyk we iş ýüzündäki gepleşikler üçin oňat mümkinçilik hökmünde garaýarys. Siziň döwletleriňizi bu möhüm halkara foruma gatnaşmaga çagyrýarys.
Koronawirusa garşy göreşmek barada aýdylanda bolsa, bu babatda Türkmenistanyň biziň döwletlerimiziň lukmançylyk bileleşiginiň tagallalaryny birleşdirmek hem-de yzygiderli gatnaşyk etmek ugrunda çykyş edýändigini bellemek gerek. Munuň üçin Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynda, BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralarynda bilelikdäki işi işjeňleşdirmegi teklip edýäris.
Hususan-da, biziň ýurdumyz Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň koronawirusyň genomyny öwrenmek boýunça Ýörite maksatnamasyny; BSGG-niň ýiti öýken keseline garşy göreşmek boýunça köptaraplaýyn guralyny; BSGG-niň ýiti ýokanç keselleri bejermek we öňüni almak boýunça usulyýet merkezini; Epidemiologiýa, wirusologiýa we bakteriologiýa boýunça Merkezi Aziýa sebit merkezini döretmek başlangyjy bilen çykyş edýär. Bu başlangyçlaryň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy tarapyndan goldanylmagynyň olaryň tutuş dünýäniň bähbidine netijeli durmuşa geçirilmegine, şeýlelikde, howply ýokanç kesellere garşy göreşmek boýunça uzak möhletli geljek üçin täsirli we yzygiderli halkara gurallaryň ýola goýulmagyna ýardam etjekdigine ynanýarys.
Hormatly wekiliýetleriň Baştutanlary!
Biz ŞHG bilen hyzmatdaşlyga ýokary baha berýäris hem-de Merkezi Aziýa sebitini çalt depginler bilen ösdürmek, kontinental ähmiýetli möhüm ulag-logistik we ykdysady merkeze, Ýewraziýada durnuklylygyň hem-de hyzmatdaşlygyň ygtybarly merkezine öwürmek maksady bilen, onuň geljeginiň uludygyna ynanýarys. Şunuň bilen baglylykda, 2021-nji ýylyň 6-njy awgustynda Türkmenistanda geçirilen Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň konsultatiw duşuşygynyň jemleýji resminamasynda beýan edilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň halkara başlangyçlarynyň Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň strategik maksatlaryna gabat gelýändigini bellemek isleýärin.
Biziň pikirimize görä, munuň özi geljekde bilelikdäki iş üçin uly giňişligi açýar. Şunuň bilen baglylykda, ŞHG-ä gatnaşyjy döwletler tarapyndan BMG-niň Baş Assambleýasynyň “Merkezi Aziýa sebitinde parahatçylygy, durnuklylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen, sebit we halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak” atly Kararnamasynyň taslamasynyň goldanylmagy möhüm ädim bolardy. Türkmenistan bu resminamany kabul etmek baradaky başlangyjy Baş Assambleýanyň 76-njy mejlisiniň barşynda öňe sürmegi göz öňünde tutýar.
Hormatly mejlise gatnaşyjylar!
Agza döwletleriň ählisi, synçylar hem-de ŞHG boýunça hyzmatdaşlar bilen Türkmenistany ysnyşykly taryhy gatnaşyklar, dostluga, hoşniýetli goňşuçylyga, deňhukuklylyga we birek-birege hormat goýmaga esaslanýan köpýyllyk hyzmatdaşlyk gatnaşyklary baglanyşdyrýar. Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň şeýle häsiýetiniň aýdyň hem-de açyk ýörelgeler esasynda biziň özara ýakynlaşmagymyzyň, ähmiýetli we netijeli gepleşikleri ýola goýmagyň, hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlaryny we usullaryny işläp taýýarlamaga geçmegiň goşmaça kuwwatly şerti bolup hyzmat edýändigine ynanýaryn.
Biziň ýurtlarymyzyň kuwwatly serişdeler we önümçilik binýadynyň bolmagy, olaryň geografik taýdan amatly ýerleşmegi, logistika düzüminiň okgunly ösmegi, toplanan tejribe hem-de hyzmatdaşlygyň, özara düşünişmegiň we ynanyşmagyň däpleri hem muňa ýardam edýär.
Türkmenistan bilen ŞHG-niň arasynda köpugurly, yzygiderli, maksadalaýyk hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagynyň ösüşe täze, kuwwatly itergi bermäge, tutuş Ýewraziýa giňişliginde syýasy, ykdysady, durmuş, ynsanperwer işleriň okgunly hem-de ýokary hilli bolmagyna ýardam etmäge ukyplydygyna ynanýaryn.


text:
IAEA Dolandyryjylar geňeşiniň mejlisi başlandy
Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň (IAEA) Dolandyryjylar Geňeşiniň çärýekleýin ýygnagy şu gün (duşenbe) 35 agza ýurduň gatnaşmagynda başlandy.
Duşenbe güni IRNA-nyň habaryna görä, IAEA Dolandyryjylar geňeşiniň şu günki ýygnagy, bu geňeş agzalarynyň Corona epidemiýasy başlaly bäri ilkinji ýygnagydyr. Bu ýygnak huzury hemde wirtual şwklinde dowam etjekdir.
Bu aralykda, Wenada ýerleşýän Halkara Atom Energiýasy Guramasyndaky wekili Mihail Ulianow Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň çärýekleýin ýygnagynyň başlandygyny aýdyp "Onuň gün tertibi ýadro howpsuzlygy, ýadro howpsuzlygy, atomdan parahatçylykly peýdalanmak, Eýranda barlamak we gözegçilik, Halkara Atom Energiýasy Guramasynyň howpsuzlyk çäreleri we şahsy syýasatlary ýaly meseleleri öz içine alýar diýip twitt ýazdy.


text:
El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy aıasynda ótken jeksenbide 150-den asa adam qatysqan velosherý ótti. Qala ákimdigi, deneshynyqtyrý jáne sport bóliminiń qoldaýymen «Velotravel Tekeli» klýby uıymdastyrǵan shara kópshiliktiń kózaıymyna aıyalyp, rýhty aspandatyp, tumsa tabıǵatty Tekelini taǵy bir qyrynan tanytty.
Mádenıet úıiniń alańyna jınalǵan velosherýshiler men tamashalaýǵa kelgen qaýymǵa jyly lebizin bildirip, táýelsizdik tańdarynda qaıta túlegen shaǵyn qalamyzdyń týrıstik áleýetin arttyrý ýaqyt talaby ekenin, el men jer tanýǵa, jas urpaqty patrıotızmge baýlýǵa yqpaly zor osyndaı sharalardyń aýqymyn keńeıtýdiń mańyzdylyǵyn alǵa tartqan qala ákimi Batyr Moldahmetov egemendi elimizdiń eńseli bolýyn tilep, jurtshylyqty salaýatty ómir saltyn ustanýǵa, buqaralyq sportqa bet burýǵa shaqyrdy.
Pandemııanyń saldarynan keıinge shegerilgen bıylǵy velomaýsymnyń ashylýyna oraı uıymdastyrylǵan saltanatty sherýge qatysýshylar kók Týdy jelbiretip, eldik rámizderge qurmet kórsetip, eljandylyqtyń úlgisin tanytty.
Velosherýge Almaty qalasynyń «UniversalBicycleTeam», Taldyqorǵannyń «Velopark.TDK», «Velopark.kz» klýbtary, «Jetisý regbı» áıelder komandasy, A.Kıvılev atyndaǵy velosporttan oblystyq olımpıada izbasarlaryn daıyndaýǵa arnalǵan arnaýly balalar men jasóspirimder sport mektebiniń, Karate shınkıokýshınkaı federaııasynyń Tekeli qalalyq fılıalynyń jasóspirimderi men jattyqty-rýshylary jáne velosportqa beıim qala turǵyndary men qonaqtary qatysty.
Olar aldyn ala belgilengen 8 shaqyrym joldy asqan saltanatpen júrip ótti. Polıııa qyzmetiniń kóligi qaýipsizdikti qamtamasyz etip, jol bastap otyrdy. Dál osy mezette paraplanmen kók júzinde tolqyndana jelbiregen Memlekettik Týymyz jurtshylyqtyń nazaryn aýdaryp, kún shapaǵymen jalqyndanyp, kózge kórinbeıtin, jandy tebirentetin bir sezimdi jamyratyp, júrekterdi birge tolqytty.
«Velotravel Tekeli» klýbynyń jetekshisi ErmekSamıev:
Bizdiń klýbtyń 100-ge tarta múshesi bar. Úlkenimiz 70-ke kelip qalsa, eń kishimiz 8 jasta. Tek Tekeli qalasynyń ǵana emes, Almaty, Astana, Atyraý qalalarynyń áýesqoı velosportshylary klýbymyzdyń qataryna qosylyp, turaqty baılanys jasap turamyz. Jerlesimiz, velosporttan Qazaqstan qurama komandasynyń múshesi, kásibı velosportshy Denıs Sergıenkonyń qasymyzdan tabylyp, shetelderde ótetin dodalarǵa «Velotravel Tekeli» klýbynyń arnaıy kıimin kıip qatysatyny úlken maqtanysh. Jalpy klýbymyz kásibı sporttyemes, týrıstik sport baǵytyn ustanady. Jaqynda bir tobymyz Burhan bulaqqa baryp keldik. Dittegen jerge 10 saǵatta jettik. Shatyr quryp, qonyp, sarqyramanyń, tabıǵattyń sulýlyǵyna tamsanyp, týǵan jerdiń qasıetin sezinip qaıttyq. Aldaǵy ýaqytta Kólsaıǵa, Altynemelge, Sharynǵa, jalpy Almaty oblysyndaǵy tanymal, tarıhı oryndarǵa barýdy josparlap otyrmyz», – dep qos dóńgelekke qyzyq úshin qonbaǵandaryn, salaýatty ómir saltyn qoldaýmen qatar, otandyq týrızmdi ilgeriletýge kóńil bólgenderin ańǵartty.
Velosherýge qatysqan almatylyq, taldyqorǵandyq qonaqtardy sózge tartyp edik, kóbi Tekelige birinshi ret kelgenderin, tabıǵaty, aýasy erekshe unaǵanyn aıtty.
«Týrısterdi tartýǵa baǵyttalǵan osyndaı sharalar jıi ótkizilse, Tekelini tanıtyndardyń, qaıta kelýge asyǵatyndardyń qatary kóp bolady dep oılaımyz»,– deıdi olar.
Shara sońynda velosherýge belsendi qatysqandar, uıymdastyrýǵa qolqabys etkender Alǵyshattarmen marapattaldy, qatysýshylardyń barlyǵyna estelik syılyqtar tabys etildi.
Torǵyn TURLYBAEVA


text:
Bir isti ýaqytyly tyndyrý úshin jospar kerek. Biraq, tek josparmen júrý sharshatatyn ári erkindikten aıyratyn jumys. Al tym erkinsip ketseń, atqarylýy tıis sharýa jaıyna qalady.
Olaı bolsa, tómenge erkindikten qaǵylmaı, isin ýaqytyly tyndyrǵysy keletinderge arnap, birsypyra keńes ázirlep qoıdyq. Eger taım-menedjmentten sharshaǵan bolsańyz, artyq energııa jumsamaı, bárine úlgergińiz kelse, myna keńesterge qulaq asyńyz.
KÚNDELIKTI ÁDETTER
Kún saıyn qaıtalaı beretin rıtýaldar tizimin qurastyryp qoıyńyz. Keste etip ázirlep, bólmeńizdiń kórinetin jerine ilińiz. Ádette rıtýaldar kóp ýaqytty almaıdy. 10 mınýt jattyǵý jasaý, 20 mınýt kitap oqý degen syndy ádetter kúndelikti damýǵa óz septigin tıgizedi.Rıtýaldar damýǵa jeteleıdi. Jetistikke tek janyńdy salyp jasaǵan áreketteriń emes, az-azdan, úzdiksiz jasalǵan jumystar da kóptep septigin tıgizetinin umytpaıyq.
ShUǴYL ShARÝALAR
Keıinge qaldyrýǵa bolmaıtyn sharýalar tizimin jasańyz. Máselen, anketa toltyrý, pochtaǵa jiberý, saıttyń dızaınyna ózgertýler engizý syndy shuǵyl sharýalardy josparǵa túrtip qoıý qajet. Dese de, shuǵyl sharýalar mańyzdy emes, mańyzdy sharýalar shuǵyl emes ekenin eske salamyz.
ORYNDAÝ KÚNI BELGISIZ ShARÝALAR
Apta ishinde atqarylýy tıis, biraq naqty ýaqyty belgilenbegen sharýalar bolady. Bir qyzyǵy, mundaı sharýalardyń belgili bir dedlaıny joq. Solardy aı ishinde nemese apta ishindegi kúnderdiń birine qoıyńyz. Máselen, júzip úırený jyl ishindegi basty maqsatyńyz delik. Júzip úırený úshin aldymen arnaıy dáriske jazylýyńyz kerek. Dáriske jazylmas buryn, bilikti jattyqtyrýshyny tańdaı alýyńyz mańyzdy. Biraq qaı kúni júzý sabaǵanyna jazylatynyńyz, qashannan bastap úırenetinińiz belgisiz bolýy múmkin. Bul maqsatyńyzdy keıinge qaldyra bermes úshin arnaıy bir kúndi belgilep, iske kirisip ketý kerek.
Bul tizim nesimen paıdaly? Biz keıde grafıkti toltyrý úshin kerekti-kereksiz sharýalardy toqtaýsyz atqara beremiz. Onyń paıdasy bar ma, joq pa, mańyzdy emes. Qysqasy, paıdasyz dúnıege artyq energııa jumsaý arqyly kúsh-jigerdi sarqyp alýdan abaı bolyńyz.
Nazerke Ásetova


text:
Gazetimizdiń ótken №138 sanynda (2021 jyl, 26 shilde) saıası sholýshy Oljas Berkinbaevtyń «Qyrǵyz-tájik daǵdarysy: Múlt jiberilgen múmkindik» saraptamasy jaryq kórdi. Bul saraptamada qazirgi tańda Aýǵanstanda paıda bolǵan saıası turaqsyzdyqqa baılanysty 13-14 shilde kúnderi atalǵan eldiń Badahshan óńiri Vahon ýezine qarasty Andemın eldi mekeninen bas saýǵalap, Tájikstan shekarasyna asyp kelgen 345 etnostyq qyrǵyz týǵandar jaıly málimet keltirilipti.
Resmı Bishkek bolsa «Talıban» sodyrlarynyń kesirinen jyly ornyn tastap, bosyp kelgen baýyrlaryn qabyldaıtyny jaıynda málimdep, adamdarǵa úı-jaı, maldaryna jaıylymdyq jer qarastyryp jatqany jóninde málimdegen bolatyn. Biraq «qyrsyqqanda qymyran irıdi» degendeı, Tájikstan bıligi shekara asyp kelgen qyrǵyzdardy kelgen jaǵyna qaraı keri asyryp saldy.
«Bul iske «shekara buzǵan bosqyndarǵa budan bylaı qaýip joq» degen Kabýl tarapynan berilgen kepildeme sebep boldy», depti sholýshy. Biraq oqıǵanyń osylaı órbýine birazdan beri shıryǵyp turǵan qyrǵyz-tájik shekara daǵdarysy áser etýi de yqtımal. Atam qazaq «kórshińmen tatý bolsań, irgeń sógilmeıdi» degendi beker aıtpaǵan sııaqty. Qalaı desek te, 1991 jyldan beri atajurtyna oralýdy ańsaǵan aýǵanstandyq qyrǵyz aǵaıyndardyń kezekti qadamy sátsiz aıaqtaldy.
Osy oraıda myna jaıt oıǵa oralady. Sońǵy 50 jylda búlikten bas kótermegen Aýǵanstan elinde qazaqtar da boldy. Dúnıejúzi qazaqtar qaýymdastyǵynda uzaq jyl qyzmet atqarǵan jazýshy-dramatýrg Sultanáli Balǵabaıdyń málimetine júginsek, 1990 jyldardyń ózinde Aýǵanstannyń Balq provınsııasynyń ortalyǵy Mazarı-Sharıf pen el astanasy Kabýl qalasy mańynda 30 myńǵa jýyq qazaq ómir súrgen. Osylardyń barlyǵyn táýelsiz Qazaqstan memleketi 1991 jyldan bastap, bes jyldyń ishinde túgeldeı derlik kóshirip aldy. Eger el aǵalary erterek qamdanyp, áreket etpegende aýǵan jerindegi qandastarymyz qazirgi qyrǵyz aǵaıyndar sekildi tar jolda, taıǵaq keshýdi bastan ótkizip júrer me edi, kim bilsin! Naqtyraq aıtqanda, aýǵan jerinde tirlik jasap jatqan qandastarymyzdy marqum aqyn Járken Bódeshtiń «Jem qylmaı ıt pen qasqyrǵa, Qor qylmaı qashqyn-bosqynǵa, Qazaqty jısaq shirkin-aı, Bir shańyraq astynda» degenindeı, baýyrlarymyzdy bir shańyraq astyna jınap alǵanymyz qandaı jaqsy bolǵan.
* * *
Osy oraıda, ótken ǵasyr sońynda Kabýldan bastalǵan qazaq kóshiniń tarıhyna tereńirek úńiler bolsaq, eń áýeli elimiz táýelsizdigin jarııalaǵan tarıhı data – 1991 jyly 16 jeltoqsannan dál eki apta ótkende, ıaǵnı 1992 jyldyń 30 qańtar kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev otandyq buqaralyq aqparat quraldary arqyly shetelderde ómir súrip jatqan etnostyq qazaqtarǵa arnap «Alysta júrgen aǵaıyndarǵa aq tilek» («Egemendi Qazaqstan». №1 (20076).
01.01.1992 j) atty tarıhı sálemin joldady. Osy sálem-sózde: «Qymbatty otandastar! Ejelgi atamekeninen jyraqtap qalǵan Sizderdi keshegi kúnge deıin ata-baba jerine qaıtyp kele alamyz ba degen suraq alańdatyp kelgenin men jaqsy bilemin. Týǵan jerdiń tútini de ystyq deıdi halqymyz. Qandas baýyrlarymyzdy baıyrǵy ata qonysyna tartý maqsatynda adam pravosy týraly elaralyq erejelerdi basshylyqqa ala otyryp, Qazaqstan Úkimeti «Basqa respýblıkalardan jáne shetelderden selolyq jerlerde jumys isteýge tilek bildirýshi baıyrǵy ult adamdaryn Qazaqstanda qonystandyrý tártibi men sharttary týraly» arnaıy qaýly qabyldady. Sondyqtan atamekenge kelemin deýshi aǵaıyndarǵa jol ashyq. Ata-baba arýaǵy aldaryńnan jarylqasyn» degeni alysta júrgen aǵaıyndarǵa atamekenge shaqyrǵan úndeý ispettes áser etti.
Sóıtip alys jáne jaqyn shetelderde ómir súrip jatqan qazaqtar kóshi bastaldy. Resmı derekke júginsek, osy jyldary elimiz terrıtorııasynan tys jerlerde 5 mln-ǵa jýyq qandastar ómir súrip jatty. Bul álemdegi barlyq qazaqtyń úshtin birine teń. Osylardyń ishinde qazaqtar tyǵyz ornalasqan eldiń biri – Aýǵanstan edi. Bul eldegi qazaqtar negizinen Mazarı-Sharıf tóńireginde jáne Kabýl qalasynda jáne basqa jerde tynysh ómir súrip jatqan edi. Biraq 1978 jylǵy sáýir tóńkerisinen keıin mundaǵy qazaqtardyń jaǵdaıy kúrdelendi. Eldegi berekesizdik, ásirese Keńes áskeriniń elge basyp kirýi ondaǵy aǵaıyndardyń alańsyz ómirin buzdy. Qym-qıǵash qaqtyǵys áli jalǵasyp jatyr. Oǵan dálel – joǵarydaǵy aýǵanstandyq qyrǵyz týǵandardyń jaıy.
* * *
Bul jerde buǵan deıin kóp aıtylmaı kelgen dúnıe – Keńes Odaǵy kezinde elimizde sheteldegi qazaqtarmen mádenı baılanys ornatý úshin qurylǵan «Qazaqstan» atty qoǵam boldy. Bul qurylym syrttaǵy qandastar ahýalyn jiti qadaǵalap otyrdy. Atalǵan qoǵamnyń prezıdıým tóraǵasy, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Shángereı Jánibekov 1992 jyly 15 qańtar kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Á.Nazarbaevqa Iran jáne Aýǵanstan elinde ómir súrip jatqan qazaqtardyń jaǵdaıyn tanystyryp resmı hat joldaǵan eken. Osy qujatta, Iran jerinde 20 myńnan astam qandasymyz ómir súrip jatqany týraly, olardyń deni Gorgan, Bender-Túrkmen, Kúnbet-Kaýs qalalarynda turatyny, bulardyń deni Aýǵanstannan aýyp barǵan aǵaıyndar ekeni, bular atamekenge at basyn burǵysy keletini jaıly habardar etip, olardy Túrikmenstannyń Gasan-Qulı baqylaý beketi arqyly qabyldaýdyń tıimdiligi zor ekendigi jaıly málimdepti (75-N-q., 1-t 14-is. 169-171-pp).
Shyndyǵyn aıtqanda, ot búrkip, oırany shyǵyp jatqan Aýǵan elinen qandastardy kóshirip alý ońaı is emes edi. Bıligi búlinip, birin-biri tyńdamaıtyn basqarý júıesi qalyptasqan elden qazaqtardy resmı jolmen alyp shyǵý asa qıyn bolatyn. Osy jaıdy bilgen bizdiń memlekettik mekemeler 90-jyldary Aýǵanstandaǵy aǵaıyndardyń Irak-Iran arqyly Túrkııa jerine ótýine yqpal etti. Bul buǵan deıin aıtylmaı kelgen shyndyq.
Dál osy oraıda, naqtyraq aıtqanda 1992 jyly 28 qazan kúni Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev Túrkııa Respýblıkasyna resmı saparmen baryp, elimiz tarıhynda tuńǵysh ret shet memlekette elshilik – dıplomatııalyq ókildigin ashty. Odan keıin saparyn odan ári jalǵastyryp, 31 qazan kúni Iranǵa at basyn tiredi. Memleket basshysy osy saparynda Túrkııa jáne Iran jerinde burynnan ómir súrip jatqan, sonymen qatar Aýǵanstannan aýyp barǵan qazaqtar ahýalymen tolyq tanysyp, ásirese bosyp júrgen qandastardy elge qaıtarý jaıynda atalǵan elderdegi dıplomatııalyq ókildikterge tapsyrma júktedi.
Joǵarydaǵy tarıhı sapar kezinde Elbasynyń qasynda birge júrgen, sol tusta Úkimet basshysynyń orynbasary Myrzataı Joldasbekov 2007 jyly «Astana aqshamy» gazetinde jaryq kórgen suhbatynda: «1992 jyly qazan aıynyń 30-ynda Elbasymen birge Qazaqstan Respýblıkasy delegasııasy quramynda birge bardym. Irandaǵy qazaqtar Prezıdentpen kezigemiz dep úlken bir meımanhana jaldap, óz úkimet basshylaryna qolqa salyp, kezdesýge áreket jasaǵan eken. Biraq Elbasynyń qoly bosamady da, ornyna meni jiberdi. Tegeran kóshesinde bir mashına joq, polısııanyń arnaıy kóligimen qıqýlatyp jetip barǵanymda qazakeńderdiń qýanyshtan esteri shyǵyp ketti. Bári Allalap qarsy aldy. Bir-aq aýyz sóz: «bizdi elge qaıtar» dedi. Kóbi Aýǵanstannan bosqan qazaqtar eken» dep eske alady.
Osy oqıǵadan keıin Túrkııa men Iran aýmaǵynda bosyp júrgen osy qazaqtardy Qazaqstanǵa jetkizý týraly 1993 jyly 20 qyrkúıek kúni Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń №6-11 sandy ókimi shyqty. Bul iske eń áýeli, jergilikti ákimshilik qurylymdar tartylyp, azamattyq avıasııa basqarmasyna, atalǵan elderdegi dıplomatııalyq ókildikterge, Syrtqy ister mınıstrligine qarasty vızalyq rásimdeý mekemelerine naqty tapsyrmalar berildi. Sonymen qatar jumysty oıdaǵydaı atqarý úshin Eńbek mınıstrligi Halyqtyq kóshi-qon departamentiniń tóraǵasy Ǵ.E.Esmuqanov basqarǵan jumys toby quryldy.
* * *
Joǵarydaǵy jumys tobynyń quramynda bolǵan kóshi-qon qyzmetiniń ardageri Marat Toqsanbaev: «1993 jyly kúz aıynda Qazaqstan Respýblıkasy tarapynan Iran Islam Respýblıkasy jerinde bosyp júrgen qandastardy tarıhı otany – Qazaqstanǵa kóshirip alý jóninde Úkimet qaýlysyna sáıkes Túrikmenstan Respýblıkasynyń astanasy Ashǵabad qalasyna Eńbek mınıstrligi, Keden komıteti jáne Shekara qyzmeti mamandary issaparǵa jiberildi. Osy quramda men de boldym» dep eske alady bizben suhbatynda. – Mundaǵy bosqyn qazaqtardy Túrikmen aýmaǵy arqyly temir jolmen tasymaldaý ońaıǵa soqqan joq. Irannyń Gorgan, Bender-Túrkmen jáne Gombat qalalarynan jınap alǵan otbasy múshelerin avtobýspen, júkterin «KamAZ» kóligimen tasymaldap, eki eshelon qandastarymyzdy Ońtústik Qazaqstan jáne Almaty oblysyna 20 kún degende zorǵa jetkizgen edik. Odan keıin taǵy bir aıta ketetin másele, Aýǵanstanda bolyp jatqan talıbandardyń qaqtyǵysy saldarynan bul eldegi qandastarymyzdy soǵys oshaǵynan aman-esen alyp shyǵýdyń jolyn qarastyrdyq. Aqyry el astanasy Kabýl qalasy mańynda ornalasqan AQSh áskerı bazasymen kelisimge kelip, oqtyń astynda bosyp júrgen qazaqtardy amerıkalyqtardyń baqylaýyndaǵy qaýipsiz aımaqqa jınap, áskerı bazaǵa ushaq qondyrý arqyly 100-den astam qazaqty Qyzylorda oblysyna alyp kelgen bolatynbyz. Bul sapardy sol kezdegi Kóshi-qon departamenti basshysynyń orynbasary Muhıt Izbanov oqtyń astynda júrip atqaryp shyqqan edi, deıdi Marat Esimqululy.
Sol sııaqty Iran jerinde bosyp júrgen aýǵandyq qazaqtardy da atajurtyna jetkizý isine óte úlken eńbek sińirgen adamnyń biri – memleket jáne qoǵam qaıratkeri Myrzataı Joldasbekov. Ol kisi óziniń esteliginde: «1993 jyly Iranǵa elshi bolyp bardym. Elshilikke sáýletti ǵımarat aldym. Úsh avtobýs jiberip 300 shaqyrym jerdegi qazaqtardy aldyrdym. Nurıshat degen qarııa bar edi, sol bastap keldi. – Myrzataı shyraq, dedi ol kisi: – Jasym toqsanǵa keldi, Nursultan ekeýiń Tegerannyń tórine úı, tóbesine tý tiktińder, mundaǵy ólgen qazaqty tirilttińder, shyraqtarym eki dúnıede rızamyn, degende jınalǵan jurttyń bári jylady. Bul kúzde bolǵan oqıǵa edi. Keler jyly naýryzda elshiliktiń barlyq qyzmetkerin alyp, qazaqtarǵa ózim bardym. Olar túrikmendermen birge turady eken. Túrikmenniń shaldary: «Áı, qazaqtar, ne degen baqytty halyqsyńdar, senderdi elshileriń izdep keldi» dedi. Osy basqosýda bir qarııa: «Shyraǵym, Myrzataı, shette elin ańsap júrip ólgen qazaqtyń súıegi kórde qyzyp jatady deıdi. Sen myna qazaqtardyń súıegi kórde qyzbasyn deseń elge jetkiz» degeni. Osy sóz saı-súıegimdi syrqyratty. Bulardyń bári Aýǵanstannan qýǵyn kórip qashyp kelgen qazaqtar eken. Sodan dereý elden úsh ushaq aldyryp barlyǵyn kóshirdim. Olar klımaty qolaıly Ońtústikke qonystandy» dep eske alypty.
Osylaı Kabýldan bastalǵan kósh 1991-1995 jyldary Pákistan, Iran, Túrkııa jáne Saýd Arabııasy arqyly ártúrli jolmen elge tasymaldandy. Resmı derekke júginsek, 1991 jyldan beri «aýǵanstandyq» degen atqa ıe 13 282 qandasymyz atajurtyna taban tiregen eken. Olardyń deni, ıaǵnı 1 736 adam Aqmola oblysyna, 2395 adam Batys Qazaqstan oblysyna, 1 454 adam Nur-Sultan qalasyna, 1 115 adam Aqtóbe oblysyna, 1 480 adam Mańǵystaý óńirine, 1 059 adam Soltústik Qazaqstan jerine, 874 adam Pavlodarǵa, 915 adam Túrkistan ólkesine qonystanyp aman-esen el qatarly ómir súrip jatyr. Al qalǵan bóligi: Almaty, Jambyl, Qostanaı oblystarymen qatar Shymkent, Almaty qalalaryna turaqtanypty.
* * *
Osy oraıda, myna bir tarıhı sýretke nazar aýdarǵan jón sııaqty. Bul fotoda joǵaryda sóz etken aýǵanstandyq qandastardyń atajurtyna tabany tıip, týǵan jeriniń topyraǵyn súıip jatqan sáti taspalanǵan. – Bul oqıǵa 1994 jyly qazan aıynyń 3-i kúni Qyzylorda qalasynyń áýejaıynda bolǵan edi, deıdi kóshi-qon ardageri Marat Toqsanbaev aǵamyz. Bular Túrkııa arqyly ushaqpen jetkizilgen aýǵanstandyq aǵaıyndar eken. Qara topyraqty qushyrlana súıip jatqan aqsaqaldyń aty – Saǵyntaı Qarabazar. Qasyndaǵy báıbishesi – Shagúl apaı. Bulardyń artynda qolyn umsyna sozyp túregep turǵan jigit – Sháribaı Tobjanov. Shákeńniń de týǵan jeri – Mazarı-Sharıf. Ata-anasy qýǵan-súrgin jyldary Aýǵan asyp ketken. Biraq Syr boıynda qalǵan ákesiniń aǵaıyndary Máskeýge aryzdanyp júrip 1972 jyly bulardyń otbasyn kóshirip alǵan. Sóıtip Shárekeń osynda ósip-ónip, 1986 jyly QazMÝ-di bitirgen. Sýrettegi jer súıip jatqan qarııa Sháribaıdyń týysy. Iаǵnı Shákeń aýǵanstandyq aǵaıyndaryn áýejaıdan kútip alyp tur. Fotodaǵy jer ıiskep jatqan Saǵyntaı qarııa el aýǵanda segiz jastaǵy bala eken. Jaryqtyq týǵan topyraǵymen 60 jyldan keıin osylaı qaýyshypty. Bul kisi alty jyldyń aldynda dúnıeden ótse, báıbishesi Shagúl apamyz da jýyqta baqılyq bolypty. Qos qarııadan taraǵan urpaq qazir Qaskeleń qalasynda aman-esen turyp jatyr.
* * *
Qazaqta «elge el qosylsa qut» degen támsil bar. Eń sońǵy resmı derekke júginsek, táýelsizdik jyldary elimizge syrttan 1 079 192 qazaq kóship kelipti. Bul san tek shekara asyp syrttan kelgen qandastarǵa ǵana tán sıfr ekenin eskersek, aǵaıyndarymyz qonystanǵannan keıingi demografııalyq qarqyny, olardyń elimizdegi tildik ahýal men ult rýhanııatyna qosqan úlesi ólsheýsiz ekeni anyq. Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Ábishuly bir sózinde, «Shetelderge barǵan saparymda sol eldiń basshylary tarapynan atalǵan memleketterde ómir súrip jatqan qazaqtar jaıly birde-bir jaman sóz estimedim, barlyǵy derlik jaqsy pikir aıtady» degenin syrttaǵy baýyrlarymyzǵa berilgen baǵa dep túsingen jón. Osy oraıda aıtpaǵymyz: biz elimizdiń ekonomıkalyq áleýetin kóterý úshin shetelderden ınvestor tartyp jaǵdaıymyzdy túzeýdemiz. Al ulttyq rýhanııatymyz men tilimizge eshqandaı shet memleket ınvestor bola almaıdy. Biraq bul sala boıynsha qazaqtyń ulttyq ınvestory tilin, dilin, salt-sanasyn berik saqtaǵan – syrttaǵy qandastary.
О́zbekstanda Prezıdenttik saılaý ótip jatyr
Álem • Búgin, 12:04
Reseıdiń Saratov qalasynda snarıad jarǵan adam qaıtys boldy
Álem • Búgin, 11:40
«Qyzyl» aımaqta 2 megapolıs pen 4 oblys tur
Koronavırýs • Búgin, 11:20
Zarına Dıas ITF Women 80 fınalyna shyqty
Sport • Búgin, 10:25
Koronavırýsqa shaldyqqan 172 naýqastyń jaǵdaıy óte aýyr
Koronavırýs • Búgin, 10:05
Taǵy 1677 adamnan koronavırýs anyqtaldy
Koronavırýs • Búgin, 09:40
KVI: О́tken táýlikte 1863 adam jazylyp shyqty
Koronavırýs • Búgin, 09:22
Qazaqstanda qansha adam vaksına saldyrdy?
Koronavırýs • Búgin, 09:00
Qazaqstandyq gımnasttar medalǵa talasady
Sport • Keshe
«Aqsý» fýtbol klýby Qazaqstan premer-lıgasyna shyqty
Sport • Keshe
Qoǵamda «qolaısyz otbasylar» kóbeıgen
Qoǵam • Keshe
Polısııa qyzmetkerleriniń kabınetine beınekamera ornatylady
Aımaqtar • Keshe
AQSh «Al-Kaıda» basshylarynyń birin joıdy - BAQ
Álem • Keshe
Qazaqstan • Keshe
О́skemendegi balalar úıinen eki bala qashyp ketti
Aımaqtar • Keshe
903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
Qoǵam • Keshe
Otandyq azyq-túlik ónimderiniń baǵasy qymbattady
Qazaqstan • Keshe
Aýyl mektepteri 100 paıyz jańartylady
Bilim • Keshe
Dári-dármektiń 50 paıyzy Qazaqstanda jasalady
Medısına • Keshe
Almatyda demalys kúnderi órt jıi bolady - TJD
Aımaqtar • Keshe
Almatyda 41 adamdy aldaǵan alaıaqtar ustaldy
Aımaqtar • Keshe
О́zbekstannan Qazaqstanǵa zańsyz qarjy alyp ótpek bolǵan
Qazaqstan • Keshe
Terrorıster basyp aldy: О́skemen turǵyny jalǵan aqparat taratty
Aımaqtar • Keshe
Qytaıdaǵy hımııalyq zaýytta jarylys boldy
Álem • Keshe
Ekologııa • Keshe
Qazaqstanda qala syrtyndaǵy balalar lagerleri ashylady
Qoǵam • Keshe
Qazaqstandyqtardyń jeke málimetteri qanshaǵa baǵalanady?
Tehnologııa • Keshe
Qazaqstanda kásipker áıelderdiń úlesi 43%-dan asty
Qoǵam • Keshe
Elordada qarjygerler alleıasy ashyldy
Elorda • Keshe
BQO-da polısııaǵa para bergen turǵyn ustaldy
Aımaqtar • Keshe
О́zbekstanda «tynyshtyq kúni» ornady
Álem • Keshe
Shymkenttiń azyq-túlik óndirýde múmkindigi mol
Aımaqtar • Keshe
ShQO-da 1000 tonnadan astam pishen órtendi
Aımaqtar • Keshe
Tatýlyq – qýatty memlekettiń tiregi
Qazaqstan • Keshe
Jańa tóraǵa – jańa mindetter júktedi
Qazaqstan • Keshe
Dabyl: Sút beziniń obyrynan 685 myń áıel kóz jumǵan
Medısına • Keshe
Balamen birge 12-shi qabattan sekirmek bolǵan
Elorda • Keshe
Altaı – О́skemen arasy, minezdi asý, qarashy
Fotogalereıa • Keshe
Memleket basshysy Kaspıı teńizin qorǵaýǵa qatysty zańǵa qol qoıdy
Prezıdent • Keshe
Elimizde «Qazaqstannyń 100 jańa esimi» Qaýymdastyǵy quryldy
Qazaqstan • Keshe
Balabaqshalarda balany damytýdyń jańa modeli engiziledi
Bilim • Keshe
Atyraý oblysy «jasyl» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Keshe
Búgin - Halyqaralyq qar barysy kúni
Ekologııa • Keshe
Sátbaevta júk kóligi jaıaý júrginshini qaǵyp ketti
Aımaqtar • Keshe
Koronavırýs pnevmonııasynan 6 adam qaıtys boldy
Koronavırýs • Keshe
KVI: 162 naýqastyń jaǵdaıy óte aýyr
Koronavırýs • Keshe
Almatyda qolaısyz meteorologııalyq jaǵdaı kútiledi
Aımaqtar • Keshe
XVI Ankara kitap jármeńkesine Qazaqstan tańbasy basyldy
Qazaqstan • Keshe
Kıkboksıngten álem chempıonatynda eki sportshymyz jeńimpaz atandy
Sport • 22 Qazan, 2021
Elordada turǵyn úıdiń kúmbezi áıeldiń ústine qulady
Oqıǵa • 22 Qazan, 2021
QHL: «Barys» «Lokomotıvten» jeńildi
Hokkeı • 22 Qazan, 2021
Atyraýlyq alaıaq bala óliminen paıda kórmek bolǵan
Oqıǵa • 22 Qazan, 2021
Bekire balyǵyn zańsyz aýlaǵandar ustaldy
Ekologııa • 22 Qazan, 2021
Belarýste maska rejımi joıyldy
Álem • 22 Qazan, 2021
Qazaqstan Qyrǵyzstanǵa áskerı-tehnıkalyq kómek kórsetedi
Qazaqstan • 22 Qazan, 2021
Fýtboldan Qazaqstan áıelder quramasy Grekııadan jeńildi
Fýtbol • 22 Qazan, 2021
Irak Sırııa shekarasyna qabyrǵa ornatty
Álem • 22 Qazan, 2021
Roman Sklıar koreı kompanııalarymen kelissóz júrgizdi
Qazaqstan • 22 Qazan, 2021
Uqsas jańalyqtar


text:
Ýylyň ähli paslynda saglygyňyzy goramak üçin Lukmanyň maslahatlary
Ýurdumyzda raýatlarymyzyň saglygyny goramak, dürli ýokanç keselleriň öňüni almak maksady bilen, degişli çäreler döwlet derejesindäki talaplara laýyklykda geçirilýär.
Häzirki wagtda, dowam edýän güýz paslynyň şu günlerinde, howa şertleriniň dürlüligi bilen häsiýetlendirilip, güneşli, salkyn günleriň bolmagy bilen birnäçe keseller ýüze çykýar. Pasyllaryň çalyşmagy bilen baglylykda ýüze çykyp biläýjek möwsümleýin ýiti respirator ýokanç keselleriniň öňüni almak maksady bilen, pasyllara görä gün tertibini dogry alyp barmak zerur bolup durýar.
Şol maksat bilen her birimiz:
Bedeniň kesele garşy göreşijilik ukybynyň ýokary bolmagyny gazanmak üçin sagdyn durmuş ýörelgesini berjaý etmeli. Bedenterbiýe we sport bilen meşgullanyp, sagdyn iýmitlenmeli. Ir säher bilen we agşamara arassa howada ýarym sagat pyýada ýöremeli. Ýöne endamyň çygly, öl saçly daşaryk çykmaklyga ýol bermeli däl. Öz hem-de öz perzentleriňiziň burnunyň nemli bardasyna oksolin melhemini çalmagy endik etmeli.
Pasyllara görä geýinmeli we C witaminine — askorbin turşusyna baý önümleri iýmeli (miwe şirelerini, bally we limonly gök çaýy, itburun demlemesi, alma, pyrtykal miwe şireleri, kelem, käşir we beýleki bakja önümleri).
Iş ýeriňizde we öýüňizde otaglaryň howasynyň tämiz bolmagyny gazanmaly. Onuň üçin penjiräni ýa-da gapyny wagatal-wagtal açyp otagy ýelejiredip durmaly, ýöne şemalyň ugrunda özüňiziň ýa-da çagalaryňyzyň durmagyna ýol bermeli däl.
Howanyň üýtgemegi bilen möwsümleýin keselleriň öňüni almak maksady bilen, milli tagamlarymyz bolan gyzyl burç goşulan unaşy hem ýygy-ýygydan iýmeli. Gyzyl burçuň düzümindäki fitonsidler, efir ýaglar, peýdaly maddalar adamyň bedeniniň kesele garşy göreşijilik ukybyny ýokarlandyrmaga ýardam berýär. Ýiti respirator ýokanç keselleriniň ilkinji alamatlary ýüze çykan ýagdaýynda hökman öýde galmaly we maşgala lukmanyna ýüz tutmaly. Lukman tarapyndan bellenilen bejergini doly we dogry berjaý etmeli.
Asgyrylanda, üsgürilende hökman elýaglyk bilen agzy we burny ýapmaly.
Elleriňizi elmydama arassa ýagdaýda saklamaly we ýygy-ýygydan sabynly suw bilen ýuwmaly, howpsuz araçägi berjaý etmeli, agyz-burun örtüklerini dogry dakynmaly.
Derman serişdelerini lukmandan maslahatlaşman, özbaşdak kabul etmeli däl. Esasan hem, bu antibakterial serişdelerine has degişli. Sebäbi, antibakterial serişdeleri wiruslara däl-de, bakterialara garşy ukyply. Olary özbaşdak ulanmak birnäçe gaýra üzülmelere getirip biler we bedeniň kesele garşy durnuklylygyny peselder.
Bedeniň kesele garşy durnuklylygny ýokarlandyrmak üçin hökman hormatly Prezidentimiziň bize peşgeş beren «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köp jiltli ylmy ensiklopediki kitaplarynda beýan edilýän itburun, çopantelpek, buýanyň köki, keýigoty ýaly dermanlyk ösümliklerden taýýarlanan melhem çaýlary içmegi endik edinmeli.
Möwsümleýin kesellere garşy sanjymlar hem biziň ýurdumyzda ýola goýlan, her bir adam öz maşgala lukmany bilen maslahatlaşyp, olary hem kabul edip biler.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (YHG) çarşenbe güni wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly geçirilen ylym we tehnologiýalar boýunça ikinji sammitine gatnaşdy. Sammitiň dowamynda Milli Liderimiz YHG-nyň agza döwletleri üçin hakyky netijeleri berer ýaly ylym we tehnologiýa hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny teklip etdi.
Türkmenistanyň resmi metbugatynyň habar bermegine görä, “Ylym, tehnologiýa we innowasiýalar: täze gözýetimler açylýar” atly onlaýn sammite birnäçe döwletleriň Baştutanlary, bu gurama agza ýurtlaryň ugurdaş ministrlikleriniň we beýleki degişli düzümleriniň ýolbaşçylary gatnaşdylar.
Forumyň gün tertibine ýokarda agzalan ugurlardaky gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň, 2026-njy ýyla çenli döwür üçin YHG-nyň Maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň meseleleri girizildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sammitiň dowamynda eden çykyşynda YHG-nyň agza döwletleri üçin hakyky netijeleri berer ýaly ylym we tehnologiýa hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny belledi.
Milli Liderimiz bu ugurlaryň hatarynda birinjiden düýpli ylmy ösdürmek, netijeli ylmy çözgütleri bilelikde gözlemek, örän möhüm bolan barlag işleriniň, aýratyn-da, lukmançylyk we saglygy goraýyş pudagynyň netijelerini alyşmak üçin usullary döretmek boýunça gatnaşyklary ýola goýmagy teklip etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ikinjiden, YHG-nyň giňişliginde suw, azyk we ekologiýa howpsuzlygynyň ýeke-täk konsepsiýasyny ýa-da esasy kadalaryny emele getirmek boýunça işleri güýçlendirmegi teklip edýäris diýip, bu barada 2026-njy ýyla çenli ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk maksatnamasynda anyk aýdylýandygyny belledi.
“Üçünjiden, biz “uly maglumatlar” ulgamyny we howpsuz sanly ykdysadyýetiň bilelikdäki gurluşyny döretmek boýunça ozal kesgitlenen wezipeleriň ähmiýetini bellemek bilen, şu maksatlara ýetmekde üstünlikli işimizi üpjün edýän iki sany aýrylmaz meseläni aýratyn nygtaýarys. Anyk aýdylanda, olar aýry-aýry ýurtlarda, uly sebitlerde ygtybarly fiziki üpjünçilik ulgamlaryny döretmek hem-de sebitara derejede musulman ýurtlarynyň üpjünçilik ulgamlarynyň goşulyşmagydyr. Şeýle hem Ylym we tehnologiýalar ulgamynda hyzmatdaşlyk boýunça hemişelik komitetiň teklip eden YHG gatnaşýan ýurtlaryň çäklerinde ýokary öndürijilikli kompýuter merkezleriniň binýadynda maglumatlaryň bitewi sanawlarynyň nusgalaryny döretmekdir” diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sammitde eden çykyşynyň dowamynda aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz çykyşynyň ahyrynda duşuşyga gatnaşyjylara ýüzlenip, bu sammitiň YHG agza döwletleriň ösüşiniň we öňe gitmeginiň bähbidine musulman dünýäsiniň agzybirligini berkitmekde ähmiýetli ädimdigini belledi hem-de hemmelere berk jan saglyk, YHG-nyň agza döwletleriniň halklaryna bolsa parahatçylyk, abadançylyk we gülläp ösüş arzuw etdi.
Türkmenistan 1992-nji ýyldan bäri Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agzasy bolup durýar. Bu halkara guramanyň 1969-njy ýylda esaslandyrylandygyny bellemek gerek. Onuň ştab-kwartirasy Saud Arabystany Patyşalygynyň Jidda şäherinde ýerleşýär. Şu güne çenli dünýäniň 57 döwleti bu guramanyň agzasy bolup durýar. Birnäçe ýurtlar we iri guramalar, şol sanda BMG, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy, Goşulyşmazlyk Hereketi bu guramada synçynyň derejesine eýedir.


text:
Qostanaı oblysy ákimdigi tilderdi damytý basqarmasynyń uıymdastyrýymen 2019 jylǵy 22 qarashada Ahmet Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetinde «Qazirgi qazaq termınologıasy» atty dóńgelek ústel ótkizildi.
Dóńgelek ústel jumysyna A.Baıtursynov atyndaǵy Qostanaı memlekettik ýnıversıtetiniń, Ó.Sultanǵazın atyndaǵy Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń fılolog ǵalymdary men stýdentteri, memlekettik qyzmetshiler men «Tildaryn» ortalyǵynyń til mamandary qatysty.
Termınderdi qoldanýdy birizdendirý, jańa termınderdiń tabıǵaty men erekshelikterin, salalyq termınderdi bekitý prınsıpterin talqylaý, jalpy termınologıalyq jumystardy júıelendirý sharanyń basty maqsaty boldy.
Shara barysynda qazirgi qazaq termınologıasy salasynyń ǵylymı-praktıkalyq máseleleri, termınderdi jasaý, bekitý, qoldaný jóninde baıandamalar jasaldy. Ortalyq ádiskeri A.J.Tashmaǵanbetova «Termınologıalarǵa qoıylatyn negizgi tildik normatıvtik sharttary» taqyrybynda baıandama oqydy. Qatysýshylar ózara pikir almasty.


text:
YKDYSADY HYZMATDAŞLYK BOÝUNÇA HÖKÜMETARA TÜRKMEN-RUS TOPARYNА BAŞLYKLYK EDIJILER IKITARAPLAÝYN ÖZARA HEREKETLERIŇ ILERI TUTULÝAN UGURLARYNY ARA ALYP MASLAHATLAŞDYLAR
2021-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-rus toparynyň bilelikde başlyklyk edijileriniň – Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary Serdar Berdimuhamedowyň hem-de Aşgabada iş sapary bilen gelen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň başlygynyň orunbasary Alekseý Owerçugyň arasynda duşuşyk geçirildi. Giňeldilen düzümde geçirilen duşuşyga şeýle-de Türkmenistanyň hem-de Russiýanyň ugurdaş ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Söhbetdeşligiň dowamynda taraplar iki ýurduň arasyndaky özara gyzyklanma bildirilýän ugurlaryň giň toplumy boýunça hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýyny hem-de geljekki mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar. Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň döwlet Baştutanlarynyň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan türkmen-rus gatnaşyklarynyň ýokary derejesi hem-de işjeň häsiýeti bellenilip geçildi.
Hususan-da, Türkmenistanyň Russiýanyň sebitleri bilen durmuşa geçirýän hyzmatdaşlygynyň döwletara özara hereketleriň esasy ugruny emele getirýändigi nygtaldy we bu babatda gatnaşyklaryň şu ulgamynyň has hem işjeňleşdirilmeginiň zerurlygy beýan edildi. Şonuň ýaly-da energetika, gazhimiýa, ulag we geologiýa ugurlary boýunça alnyp barylýan bilelikdäki işleriň depginine hem seredilip geçildi.
Taraplar häzirki pandemiýa ýagdaýlarynyň nazarda tutulmagynda, ýokanç keselleriniň öňüni almak hem-de olara garşy dessin çäreleriň görülmegi bilen birlikde, saglygy goraýyş ulgamyndaky özara hereketletiň oňyn tejribesini hem aýratyn nygtadylar. Şu ugurda amala aşyrylan bilelikdäki hereketleriň derwaýyslygy we netijeliligi bellenilip geçildi.
Bilim, ylym we medeniýet ulgamyndaky hyzmatdaşlygy ara alyp maslahatlaşmak arkaly, taraplar ýurtlaryň ynsanperwerlik ugry boýunça giň gerimli özara hereketleriniň has hem işjeňleşdirilmeginiň derwaýyslygyny beýan etdiler.
Gepleşikleriň jemleri boýunça «Türkmenistanyň Hökümeti bilen Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň arasynda 2021–2023-nji ýyllar üçin ykdysady hyzmatdaşlygyň Maksatnamasyna» gol çekildi.