text:
29-njy dekabrda Wolgogradyň merkezi demirýol stansiýasynda janyndan geçen hüjümçiniň partladan bombasy netijesinde ençeme adamyň ölmegi özüne Kawkaz emirliginiň lideri diýip at berýän Doku Umarow fewral aýynda Soçide geçjek Olimpiada oýunlarynyň öňüni alarmy, ol bu işi etse, nähili eder diýen soraglaryň orta atylmagyna getirýär.
Umarow alty aý mundan ozal öz tarapdarlaryna gönükdirilen bir wideoýazgyda "olar biziň Gara deňziň ýakasyndaky ýurdumyzda jaýlanan köp-köp musulmanyň süňkleriniň üstünde oýun geçirmegi palanlaşdyrýarlar. Allanyň rugsat edýän her bir metodyny ulanmaly hem bolsa ulanyp, muňa ýol bermezlik biz, musulmanlaryň, borjudyr" diýdi.
Ýaňky soraglaryň jogaby biri-birine berk baglanyşykly iki zada bagly. Ilki bilen Umarowyň bu oýunlary bozmaga giň gerimli hem çylşyrymly harby operasiýalary ýola goýmak üçin ýeterlik adam güýji we taktiki başarnygy barmy?
Bu soragyň jogaby "ýok" bolsa, onda ors ýolbaşçylary oýunlara gatnaşýanlara we tomaşyçylara abanýan howpy garşy almaga näderejede taýynkalar?
Jogaplar
Birinji soraga jogap bermek aňsat däl. Sebäbi Umarowyň maksady adamlary girewe alyp, "oýunlary ýatyryň, bolmasa ýüzlerçe adam öler" diýmekmi, ýa-da onuň birgiden terroristik hüjümleri amala aşyrmagy netijesinde ors häkimiýetleri özleriniň 1.3 trillion rubl çykdajy eden işinden gorky zerarly el üzermi, bu belli däl.
Ýöne bular ýaly hüjümler ozal hem bolman duranokdy. 1995-nji ýyl bilen 2004-nji ýylyň aralygynda çeçen gozgalaňçylary Moskwany syýasy eglişige mejbur etmek üçin dört sany uly operasiýany ýola goýdular.
Emma Umarow saldamly harby operasiýa ýolbaşçylyk edip, özüni bu ugurdan tanadan adam däl. Onuň ýokary derejeli komandirleriniň arasynda hem uly harby hüjümi planlaşdyryp, amala aşyrmak üçin zerur taktiki öňdengörüjilige eýe adamyň bardygy şübheli.
Beýle hüjümi kim koordinirläp, kim oňa ýolbaşçylyk eder diýen soraglardan başga-da Umarowyň näçe söweşijisiniň bardygy-da belli däl.
"Argentura.ru" websaýtynyň baş redaktory Andreý Soldatow terroristik aksiýalaryň üsti bilen Olimpiada oýunlarynyň bozulmagynyň gazanylmagyna çynlakaý mümkinçilik hökmünde garaýar.
Azatlyk Radiosynyň Demirgazyk Kawkaz gullugynyň direktory Aslan Doukaýew ýaly Soldatow hem: "Olimpiada oýunlaryny başa bardyrmazlyk üçin köp sanly adamyň gatnaşmagynda giň gerimli hüjümleri gurnamaga zerurlyk ýok. Tutuşlygyna alanyňda, bombaly hüjümleri terroristik oýjükler ýa bir ýeke-tek öýjük-de amala aşyryp bilýär, şonuň özi ýeterlik" diýýär.
Soldatow netijede Olimpiada oýunlarynyň hadysasyz geçmegini Orsýetiň howpsuzlyk gulluklary kepillendirip bilmez diýip, delil getirýär.
Ýene bir bellenmeli zat, Umarowyň Soçidäki bolmaly halkara oýunlary bozmak haýbatyny atan ýeke-täk aktýor däldigi.
Anonimous Kawkas ady bilen iş alyp barýan hakkerler-de özleriniň ors hökümetiniň garşysyna giň gerimli kiber urşuny alyp barjakdyklaryny 27-nji dekabrda bir wideoýazgynyň üsti bilen mälim etdiler.


c: text/html

text:
Ýekşenbe güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Ýer togalagynyň güni mynasybetli eden çykyşynda “özümiziň ýeketäk planetamyza we onda ýaşaýan adamzada” hormat goýmak üçin ýylda Ýer togalagynyň gününiň bellenilýändigini aýtdy.
22-nji aprelde bellenilýan dabara mynasybetli ýaýradan beýanatynda Ban Ki-mun geljek 20 ýylyň dowamynda dünýäniň has köp azyga, energiýa, suwa we iş orunlaryna mätäç boljakdygyny aýtdy.
Dürli ýurtlarda Ýer togalagynyň güni köpçülikleýin bag ekmek, şäherlerde elektrik toguny bir sagatlap togtatmak ýaly çäreler bilen bellenilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kompýuter Týuringiň synaglaryndan geçip, adamlary aldamagy, ýagny 13 ýaşly ukrain oglanydyr öýdülmegini başaran ilkinji maşyn boldy. Gepleýän roboty döredijileriň biri Orsýetde doglan, Birleşen Ştatlarda ýaşaýan Wladimir Weselow bu gazanylan üstünligiň emeli akyla bolan gyzyklanmany ösdürjegine umyt baglaýar. Azat Ýewropa we Azatlyk radiosy (Azatlyk Radiosy:) Wladimir Weselow bilen öz döreden roboty barada söhbetdeşlik gurady.
Azatlyk Radiosy: Siziň kompýuter programmaňyz şu aýyň başynda meşhur Týuring testinden geçip, maşynyň adam ýaly gürrüňdeşlige eýerip bilýändigini görkezdi. Bu kompýuteriň şeýle synagdan, tanymal britan kompýuter alymy we matematigi Alan Týuring tarapyndan 1950-nji ýylda taýýarlanan testden ilkinji gezek üstünlikli geçişi boldy. Seniň toparyň tarapyndan döredilen programma panel sudýalaryny 33 prosent derejesinde, munuň 13 ýaşly ukrainaly Eugene Goostmandygyna ynandyryp bildi. Bu Eugeniň emeli intellekt, ýagny ýasama akyl hökmünde suratlandyrylyp biljegini aňladýarmy?
Wladimir Weselow: Biziň robotymyz adam bilen bäş minutlyk dialoga gatnaşyp, gürleşen bolmagy başarýar. Häzir köp adam biziň robotymyzyň hakykatdan hem testden geçendigine şübhe bildirýär. Emma muňa garamazdan, bu test hakykatdanam örän obýektiw boldy. Ol ýerde 30 sudýa boldy we olar her tapgyrda iki penjiräni açyp goýdular. Olaryň, açyk penjireleriň birinde hakyky adam boldy, beýlekisinde robot boldy. Olar bularyň haýsysynyň haýsydygyny bilip bilmediler. Olaryň hersi iki gezek bäş minutlyk dialog, ýagny gepleşik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Test mahalynda nähili soraglar soraldy?
Wladimir Weselow: Esasan şeýleräk gürrüň edilýär: «Salam, ýagdaýlar nähili? Sen kim? Sen nireden?» Emma käbir soragçylar «Pol futbol oýnaýar. Pol näme edýär?» Ýa-da «Gyzyl maşynyň reňki nähili?» diýen ýaly ýeser soraglary hem berdiler.
Azatlyk Radiosy: Siz bu programmanyň üstünde haçan işläp başladyňyz?
Wladimir Weselow: 2001-nji ýylda, 13 ýyl mundan öň.
Azatlyk Radiosy: Bu programma ýörite Týuring testinde bäsleşmek üçin döredildimi ýa-da başda onuň başga maksatlary hem boldumy?
Wladimir Weselow: Diňe gepleýän robot däl, eýsem tekstleri işlemekde, aýdaly, ätiýaçlandyryş syýasatlary ýaly önümler toplumynyň bahalaryny hasaplamakda ulanyp bolýan uniwersal gural ýasamak isledik. Soňra biz bu tehnologiýany nähili görkezip boljagynyň pikirini etmäge başladyk. Olaryň iň ýönekeýi, has elýeterli görnüşi hemmeler üçin açyk Loebner sylagy, ýagny Týuring testi boýunça ýyllyk bäsleşik boldy.
Men tankydy, kählatlarda bolsa gönümel kemsidiji teswirleriň köplügine haýran galdym. Käbir adamlar Týuring testi dogry-düzüw geçirilmedi diýýýär. Bu dogry, sorag berýänleriň hemmesi Loebner sylagynyň özündäki ýaly ekspert däl. Olaryň köpüsi ýeser soraglary nädip soramalydygyny bilmeýär. Ýöne Alan Týuringiň özi sudýalar, söhbetdeşler adaty adamlar, «ortaça soragçylar» bolmaly diýdi.
Emma muňa garamazdan, biz emeli akylyň, ýasama intellektiň işlenip düzülmeginde taryhy ädimiň ädilendigi hakynda gürrüň edip bilmeris. Käbir manyda, bu edebi we psihologiki babatda synagdan geçen robotuň döredilmegi bolsa gerek.
Azatlyk Radiosy: Onda siz Týuring testi emeli intellektiň bardygyny däl-de, eýsem kompýuteriň adama öýkünmek ukybyny derňeýär diýýärsiňiz-dä, şeýlemi?
Wladimir Weselow: Hawa, ýogsa men emeli intellekti döretmek hem mümkin diýip pikir edýärin. Eger-de bir zat anyk kesgitlenilse, ol köplenç awtomatlaşdyrylyp bilner. Biz ozal adamlar üçin çäkli hasaplanan köp hereketleri awtomatlaşdyrmagy öwrenýäris, mysal üçin teksti tanamagy, sesi tanamagy. Indi Google kompýuterler tarapyndan sürülýän maşynlary öndürmäge başlaýar. Bu bir çylşyrymly algoritm, siz muny emeli intellekt diýip atlandyryp bilersiňiz.
Azatlyk Radiosy: Her neneňsi hem bolsa, Eugene bizi emeli intellekte bir ädim golaýlatdymy ýa-da biz tomaşa, güýmenje tehnologiýasy barada gürrüň edýärismi?
Wladimir Weselow: Men bu, her neneňsi hem bolsa, oňyn manyda tomaşa, güýmenje tehnologiýasy diýerdim. Men bu şu tema has kän üns berilmegine kömek edermikä diýýärin. Eger-de mekdep okuwçylary we studentler kompýuter oýunlaryny oýnamagy bes edip, oňa derek has gowy robotlary ýasamaga synansalar, hakyky emeli intellekti döretmäge baş goşsalar gowy bolardy.
Azatlyk Radiosy: Sizi öz programmaňyzyň esasynda goýmak üçin 13 ýaşly odessaly, ukrainaly oglany saýlap almaga näme mejbur etdi? Bu ýetginjegiň soraglara uly adama garanda başarnyksyzrak jogap bermegine garaşylýandygy üçinmi?
Wladimir Weselow: Munuň sebäpleriň bir bölegi bolmagy ahmal. Emma ahyr netijede her bir adam soragyň jogabyny bilmeýändigini aýdyp biler. Programmalaryň professorlara öýkünmegi talap edilmeýär. Bu obrazy teklip eden programma boýunça egindeşim Ýewgeniý Demçenko boldy, onuň özi Ukrainada önüp-ösen. Ol ýerde [Eugene Goostman bilen] gürrüňini edip boljak bir topar tema bar, muňa onuň ejesi, kakasy hem girýär. Biz muny örän özboluşly ideýa hasapladyk.
Azatlyk Radiosy: Siz Eugeni teste taýýarladyňyzmy? Sudýalaryň Ukrainadaky häzirki syýasy krizis barada soramagy bolup biläýjek bir zatdy. Emma Eugene, görnüşinden, henizem Leonid Kuçma Ukrainanyň prezidentidir öýdýär.
Wladimir Weselow: "Ýok, biz teste düýpden taýýarlamadyk. Bilim bazasyny üýtgetmek töwekgelçilikli prosedura. Haçanda sen täze maglumat goşanyňda, täze modelleriň köneleriň üstüni örtmegi we umumy hile zyýan ýetirmegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Týuring testi bilen Loebner sylagynyň arasynda nähili tapawut bar?
Wladimir Weselow: Loebner sylagynyň düzgünleri üýtgedi, indi seçip almak bar. 15 sorag soralýar, hemme robota şol bir soraglar berilýär. Iň gowy jogap beren dört robot finala çykýar. Şeýlelikde, gürrüňdeşlik ukybyna ýörite soraglara jogap bermekden az baha berilýär. Iň soňunda ýeňiji bolýan robotlar hakykatda adama meňzemeýär.
Men Loebner sylagyny robotlaryň arasyndaky gözellik ýaryşy ýaly bir zada deňärdim. Ol köplenç robotlaryň intellektini ölçemäge, olaryň ýeser soraglara jogap bermek ukybyny kesgitlemäge gönükdirilen. Biziň geçen testimiziň biraz başgarak maksady bar. Emma bu ýaryşlaryň haýsy biriniň ylym üçin has möhümdigini aýtmak kyn.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama federal derňewçiler Kaliforniýada durmuş guran är-aýalyň näme sebäpden 14 adamy öldürendiginiň üstüni açar diýdi.
"Biz güýçli. Biz ruhubelent. Onsoň biz özümizi dowla saldyrmarys» -diýip, Obama 5-nji dekabrdaky hepdelik ýüzlenmesinde aýtdy.
"Bu iki adamyň şeýle terror hereketini amala aşyrmaklary üçin radikallaşdyrylan bolmagy örän mümkin» - diýip, Obama aýtdy.
Ak tam Obamanyň 6-njy dekabrda, hökümetiň terrorizme garşy görjek çäreleri boýunça, telewideniýe arkaly halka ýüzlenjegini yglan etdi.
Bu onuň prezident bolaly bäri ýedi ýyla golaý wagtda eden şeýle üçünji ýüzlenmesi bolar.
Taşfin Malik we Syed Rizwan Faruk 2-nji dekabrda Kaliforniýanyň San Bernardino şäherinde bir Sosial hyzmatlar merkezindäki baýramçylyk dabarasyna hüjüm edip, 14 adamy öldürdi.


text:
Çarşenbe güni Moskwanyň harby sudy Federal howpsuzlyk gullugynyň ozalky ofiseri Waleriý Mihaýlowy döwlet syrlaryny Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna aýan edenlikde aýyplap, ony 18 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Mundan daşary, sud ony polkowniklik çininden we ähli döwlet sylaglaryndan-da mahrum etmek barada höküm çykardy.
Sud ony Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynda işlän döwründe ABŞ-nyň Merkezi razwedka agentligi bilen aragatnaşygy ýola goýup, örän gizlin döwlet syrlaryna degişli materiallary bu agentlige ýetirenlikde günäli tapdy.


text:
Daşyndan ilçihana däl-de, diş lukmanynyň iş otagyna meňzeýär. Aslynda bolsa ol bularyň hiç birem däl. Ýöne Daglyk-Garabagyň Waşingtondaky edarasynyň Internet sahypasyna seredeniňde, Ak Tamyň golaýynda, göze ilip durmaýan bu baýdaksyz jaýyň içinde ilçihana çalymdaş häsiýetleriň bardygyny çaklamak kyn däl.
Saýtda ýurt barada gysgaça maglumat, milli baýramçylyk günleriniň sanawy berilýär. Onda regionyň hökümeti, ykdysadyýeti, şeýle hem wiza almak üçin gerekli maglumatlar bar. De facto
derejesi boýunça “Daglyk-Garabag Respublikasynyň Birleşen Ştatlardaky hemişelik wekili” Robert Awetisýan şeýle düşündiriş berýär: “Biz ähli proseduralary ýerine ýetirýäris. Bir ilçihananyňky ýaly kömek we hyzmatlary edýäris”.
Ýöne Awetisiýanyň diplomatik pasporty ýok. Daglyk-Garabag hem döwlet däl. Ilatynyň aglaba köplügi ermenilerden durýan, hukuk taýdan bolsa Azerbaýjana bagly bu regionyň statusy çözülerden entek uzak.
Daglyk-Garabag - Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda 1988-nji ýyldan 1994-nji ýyla çenli dowam eden 6 ýyllyk agyr urşuň geçen ýeri. 10 müňlerçe adam ölüp 100 müňlerçe adamyň öý-owzaryndan jyda düşen ýeri. Bu daglyk region 1991-nji ýylda birtaraplaýyn garaşsyzlygyny yglan etdi. 1994-nji ýylda atyşyklar bes edileli bäri ol iş ýüzünde özygtyýarly.
“Esasy aktýorlaryň garaýşyça we halkara jemgyýetçiliginiň gözi bilen garanyňda, ýer dawasy gowy zat däl. Bu mesele barada azda-kända oňaýsyz tutumlaryň bar bolmagy mümkin. Ýöne onuň halky öz erkinligi ugrunda göreşip, Sowet Soýuzynyň kolonizatorlyk prosesiniň soňuna çykmaga synanyşýan bolsa, onda bu bir bütinleý başga ýagdaý” diýip, Awetisýan aýdýar.
Ýerewan Daglyk-Garabagyň taryhy taýdan ermeni territoriýasydygyny, oňa “Arzah” diýilýändigini öňe sürýär. Baku hem regionyň taryhy taýdan Azerbaýjana degişlidigine ynanýar. “Jemgyýetçiligi aldawa salýar”
Azerbaýjan Daglyk-Garabagy bölüp aýyrmaga bolan synanyşyga öz topragynyň bütewiliginiň bozulmagy diýip garaýar. Azerbaýjanyň Waşingtondaky ilçihanasy: “Bu edara ermeni propagandasyny ýaýratmak we özygtyýarlygy ýok bir territoriýanyň resmi wekili diýip hödürlemek bilen Amerikan jemgyýetçiligini aldawa salýar” diýýär.
Edaranyň Web saýtynda region üçin wizanyň Daglyk-Garabagyň Ermenistandaky wekilhanasyndan alynmalydygy aýdylýar.
Azerbaýjanyň ilçihanasynyň sözçüsi Nasimi Agaýew, Bakuwyň garaýşyça, munuň bir bikanun işdigini nygtaýar: “Daglyk-Garabag regiony Azerbaýjanyň halkara derejesinde ykrar edilen bölegi. Şol sebäpden ol ýere gitjek adamlar Azerbaýjanyň kanunlaryna hormat goýmaly. Azerbaýjan Daglyk-Garabaga Azerbaýjan respublikasynyň häkimiýetlerinden rugsatsyz gitmekligiň bikanun we ýol berilmesizdigini açyk aýan etdi”.
“Ena we ata” diýlip atlandyrylýan Stepanakert heýkeli Daglyk-Garabagyň belki-de iň köp bilinýän taryhy gymmatlygy.
Analitikler ermeni lobbisiniň Waşingtondaky täsiriniň Daglyk-Garabagyň wekilhanasy üçin aşa zerurdygyny aýdýarlar. Waşingtonda ýerleşýän Halkara parahatçylygy baradaky Karnegi merkeziniň Kawkaz boýunça eksperti Tomas de Waalyň hem bu barada Gürjüstandan bir taraplaýyn bölünip aýrylan Abhazystany mysal edinmeginiň sebäbi şol.
“Siz Daglyk-Garabagy, mysal üçin, Abhazystan bilen deňeseňiz, Abhazystan ondan uly, onuň güýçli guramalary, oppozisiýasy we mediasy bar. Onuň graždan jemgyýeti Daglyk-Garabagyňkydan güýçli. Abhazystan regionda Daglyk-Garabagdan uly rol oýnaýar. Garabag indi azda-kända Ermenistanyň bir welaýaty hasaplanýar. Şeýlelikde onuň ikisini bolşy ýaly deňäniňde, olaryň deň däldigi görünýär. Ýöne bu ýerli reallyklara däl-de, Waşingtonyň syýasatyna bagly” diýip, de Waal aýdýar.
Gürjüstan, elbetde, Birleşen Ştatlaryň tutanýerli ýaranlarynyň biri. De Waal Daglyk-Garabagyň, muňa garamazdan, daşky dünýäden esasan üzňelikde galýandygyny, sesiniň eşidilýäni üçin hem, dogrusy, “Azerbaýjanyň tagallalaryna” sagbolsun aýtmalydygyny ýaňzydýar.


text:
Dilber Dogan - Bela Belayi Yaratti & Aglama Yar 41 MB
Dilber Dogan - Aglama Yar Aglama
Dilber Dogan - Arguvanlim
Dilber Dogan - Eze Gurban
Dilber Dogan - Fikrim Sacimi Agartti Bela Belayi Yaratti
Dilber Dogan - Gardas
Dilber Dogan - Günün Birinde
Dilber Dogan - Halaya Gel
Dilber Dogan - Imranlim Bir Yanda
Dilber Dogan - Sen Unuttun Amma Ben Unutmadim
Dilber Dogan - Yürekte Kalsin
Dilber Dogan - Beybaba 41 MB
Dilber Dogan - Aman Daglar
Dilber Dogan - Beybaba
Dilber Dogan - Col Beni
Dilber Dogan - Eyvah
Dilber Dogan - Gulum Vardir
Dilber Dogan - Insan Oglu
Dilber Dogan - Kirmizi Gul
Dilber Dogan - Nerdesin
Dilber Dogan - Neyleyim
Dilber Dogan - Yalansin Dunya
DilberDogan - Beybaba over
Dilber Dogan - Can Pazari 44 MB
Dilber Dogan - Can Pazari
Dilber Dogan - Fukaralanmis
Dilber Dogan - Gucum Kalmadi
Dilber Dogan - Gulyuzlu Dostum
Dilber Dogan - Keyfo Agam
Dilber Dogan - Nokta Ben Olam
Dilber Dogan - Pazar Basi
Dilber Dogan - Potpori
Dilber Dogan - Sevda
Dilber Dogan - Tomofine Uymamis
Dilber Dogan - Zindan Gibi
DilberDogan - Can Pazari cover
Dilber Dogan - Dil Yarasi 48 MB
Dilber Dogan - Armut Agaci (Uh)
Dilber Dogan - Benmiyim Haksiz
Dilber Dogan - Bu Nasil Hisim(Uh)
Dilber Dogan - Burasi Capkin Dolu
Dilber Dogan - Canim Erenler
Dilber Dogan - Dem Dem
Dilber Dogan - Dil Yarasi
Dilber Dogan - Gel Beri(Gardas)
Dilber Dogan - Gelseler Ne Olur
Dilber Dogan - Kadere Derdimi(Uh)
Dilber Dogan - Ölem Bacim(Uh)
Dilber Dogan - Yüz Cevirme
DilberDogan - Dil Yarasi cover
Dilber Dogan - Doktor Emmi 50 MB
Dilber Dogan - Camsihina Vardim
Dilber Dogan - Ciktim Yücesine
Dilber Dogan - Divane Gönül
Dilber Dogan - Doktor Emmi
Dilber Dogan - Dönen Dönsün
Dilber Dogan - Erenlere Es Olaydim
Dilber Dogan - Garip
Dilber Dogan - Hal Deli Gönül
Dilber Dogan - Hay Allahin Zalimi
Dilber Dogan - Karga Geciyor Karga
Dilber Dogan - Kömür Gözlüm(U.H)
Dilber Dogan - Meyhaneci
Dilber Dogan - Sultanim Ali
DilberDogan - Doktor Emmi. cover
Dilber Dogan - Hey Erenler 45 MB
Dilber Dogan - Amman
Dilber Dogan - Bukulmezdi Bilegim
Dilber Dogan - Caresizim
Dilber Dogan - Doktor
Dilber Dogan - Ezen Ezene
Dilber Dogan - Goc Oldu
Dilber Dogan - Halaya Gel
Dilber Dogan - Hey Erenler
Dilber Dogan - Igde Cicegi
Dilber Dogan - Komur Gozlum
DilberDogan - Hey Erenler cover
Dilber Dogan - Muhtar 53 MB
Dilber Dogan - Bibir Çiçek
Dilber Dogan - Deniz Dalgalandi (U.H)
Dilber Dogan - Gardiyan (U.H)
Dilber Dogan - Hapishane Ranzalari
Dilber Dogan - Haydar
Dilber Dogan - Kervanci
Dilber Dogan - Muhtar
Dilber Dogan - Sana Nasihatim Var(U.H)
Dilber Dogan - Ummana Dalmaya Geldim
Dilber Dogan - Vur Vur Dünyasi
Dilber Dogan - Yarin Mendilini (U.H)
Dilber Dogan - Yeter_by_SevdaTreni
DilberDogan - Muhtar cover
Dilber Dogan - Suçlu 40 MB
Dilber Dogan - Dost Senin Elinden
Dilber Dogan - Gönlümden
Dilber Dogan - Hey Dost
Dilber Dogan - Hey Erenler
Dilber Dogan - Incinirmi
Dilber Dogan - Nedir Çektigim
Dilber Dogan - Nursela
Dilber Dogan - Sahte Dost
Dilber Dogan - Sefan Kalmis
Dilber Dogan - Suçlu
Dilber Dogan - Turnalar (U.H)
Dilber Dogan - Yiyelim Içelim
DilberDogan - Suçlu cover


text:
Dünýä habarlaryny berýän NPR.org internet neşiri tanymal žurnalist Skot Nýumanyň Orsýetiň Ukrainanyň Krym sebitini anneksiýa etmeginiň beýleki post-sowet ýurtlaryna ýetirýän gytaklaýyn täsiri barada makala ýazdy.
Biz bu makalanyň terjimesini okyjylyrymyza ýetirmegi dogry tapdyk
.
Haçanda Wladimr Putin şu hepde Kremliň Krymy anneksiýa edendigini yglan edende, bu regionyň uly möçberdäki rus dilli ilatynyň şeýle çäräni zerur we gutulgysyz bir zada öwrendigini açyk aýtdy.
Biziň sişenbe güni habar berşimiz ýaly, Putin öz harby güýçleriniň Gara deňiz ýarymadasyna ol ýerde ýaşaýan etniki rus köplügi öz ykbalyny kesgitlemek hukugyny ulanmakçy bolanda, diňe "parahatçylyk şertlerini» döretmek üçin barandygyny öňe sürdi.
Krymda etniki ruslar köplük bolup durýar, şeýle-de ol Ukrainada ähmiýetli bir azlyk, ýagny ilatyň 17 prosent töweregini düzýär. Köne Sowet Soýuzynyň çäklerinde şeýle uly rus dilli ilatlaryň bolmagy umumy bir ýagdaý. Bu hili uly toparlar öz ýurtlaryndan göçüp baran adamlar bilen ýerli ilatyň garylyp-gatylmagynda döredi. Orsýetden ol ýerlere baran adamlaryň köpüsi sowet döwrüniň geljekde alada döredip biljek regionlaryň etniki düzümini üýtgetmek maksady bilen baglanyşyklydy.
Bu ýerde etniki ruslaryň adyndan Krym şekilli interwensiýa edilmeginiň başga-da mysaly bar. Aýdaly, 2008-nji ýylda Gürjüstanyň bölüniji regiony rus goşunlarynyň gyssagly çekilmegi netijesinde bölündi.
Onsoň häzir garaşsyz ýurt bolan ozalky sowet respublikalary Krymda bolan zatlardan näderejede biynjalyk bolmaly?
ÝB-niň serhetdeş ýurtlary
Bu sebitiň günorta-gündogarynda Baltika ýurtlary, Ukraina, Belarus we Moldowa ýerleşýär we bularyň üçüsinde hem uly möçberde etniki rus ilatlary ýaşaýar.
Ýewropanyň kartasy, 2014 ý.
Belarusyň ilatynyň 8 prosent çemesi ruslar, bu ýurt, Gazagystan bilen bilelikde, Orsýetiň «Ýewraziýa Birleşigi» atly söwda bloguna goşulyp, Moskwa bilen gowy gatnaşyk saklaýar. Putin “Ýewraziýa Birleşiginiň” özygtyýarly döwletleriň Ýewropa Bileleşigi ýaly kuwwatly, supra-millet, ýagny millet üsti bileleşige öwrülmegine umyt baglaýar.
Şu arada Moldowanyň kiçiräk rus ilaty (6 prosent çemesi) awtonom sebit bolmak bilen, ýurduň galan böleginden bölünip aýrylmaga synanýar. «The International Times» neşiriniň bellemegine görä, bu ýerde Ukraina we Krym analogiýasynyň mümkinçiligi örän ýokary.
Kremliň 2 müň çemesi esgeri Transdinestrde rus separatistleri bilen Moldowan hökümetiniň arasyndaky ok atmazlyk şertleriniň berjaý edilişine gözegçilik edýär. Bu sebit Orsýet däl-de, Ukraina bilen araçäkdeş hem bolsa, Kiýewdäki durnuksyzlyk we Transdinestriň Kryma hem Gara deňiz kenaryna golaýlygy Moldowany alada goýýar.
Mundanam başga, Krym krizisi döräli bäri, Transdinestriň ýerli parlamenti Moskwadan bölüniji regiona rus raýatlygyny bermegi we onuň Russiýa federasiýasyna kabul edilmegini sorady.
Baltika döwletleri
Latwiýanyň we Estoniýanyň hem saldamly möçberde etniki rus ilatlary bar. Latwiýanyň 2 million ilatynyň 27 prosent çemesi ruslar, Estoniýanyň 1.3 million ilatynyň bolsa, dörtden bir bölegine golaýy ruslar.
“The Telegraph” neşiriniň ýazmagyna görä, Latwiýadaky ruslar ol ýere sowet dolandyryşy zamanynda, jemgyýetçilik durmuşynda we syýasy işlerde uly wezipeleri eýelemek mümkinçilikleriniň kän wagtynda göçüp bardylar.
"Emma kommunizm dargaly bäri ýagdaýlar görnetin üýtgedi. Resmi dil rus dili däl, latyş dili, bu ýurt indi, beýleki Baltika ýurtlary bolan Litwa hem Estoniýa bilen bilelikde, NATO-nyň täze we ýakyn agzalarynyň biri" diýip, gazet ýazýar.
«Roýtersiň» ýazmagyna görä, Latwiýa bilen Estoniýa hususan-da [Putiniň] Ukrainanyň içinde we töwereginde bolan rus hereketlerini ol ýerlerdäki rus dilli ilaty goramak hökmünde delillendirişinden howsala düşdi.
"Baltikanyň bu üç respublikasynyň ählisiniň NATO goşulmagy, Litwanyň bolsa indiki ýyl bu üçlügiň ýewro pul birligini kabul edýän soňky ýurdy bolmagy bilen bir hatarda, bu kiçijik ýurtlar esasan Orsýetiň energiýasyna garaşly we bu ýurt bilen berk söwda gatnaşyklary bar» diýip, «Roýters» ýazýar.
"Geçen hepdäniň aýagynda, orsýetçi güýçler Krymyň daşany gabaýan wagty, Moskwanyň [Latwiýadaky] ilçisi Kreml Latwiýadaky etniki ruslary garyplykdan halas etmek üçin pasport we pensiýa teklip etmegi planlaşdyrýar diýip, aladanyň has-da ilerlemegine sebäp boldy" diýip, «The Telegraph» aýdýar.
Merkezi Aziýa
Kremliň ýakyn ýaranlarynyň biri bolan Gazagystanyň ilatynyň üçden brine golaýy etniki ruslardan ybarat. BBC-iniň aýtmagyna görä, «Gazagystan Moskwanyň strategiki partnýory we bu iki ýurt yzygiderli ýagdaýda bile harby tälim okuwlaryny geçirýär. Şeýle-de olaryň ýakyn söwda gatnaşyklary bar we olar umumy bazar döretmäge synanýarlar." BBC-i bu iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň Birleşen Ştatlar bilen Angliýanyň arasyndaky gatnaşyga deňeşdirerlikdigini aýdýar.
Orsýet-Gazagystan serhedi, maps.yandex.ru, 14-nji mart, 2014
"Emma Orsýetiň Krymdaky harby hereketi gazaklaryň arasynda hem ynjalyksyzlyk döretdi. Olar «ukrain ssenarisiniň» Merkezi Aziýa döwletlerinde hem bolup biljeginden alada galýarlar" diýip, BBC aýdýar.
Gazagystanyň demirgazygyndaky Kostanaý regionynyň ilatynyň ýarysyna golaýy etniki ruslar, başga regionlarda, hususan-da gündogarda «etniki gazaklar etniki ruslara garanda azrak gelýär."
Gazagystanyň Orsýete tarapdar prezidenti Nursoltan Nazarbaýew duşenbe güni Orsýetiň Krymdaky pozisiýasyna düşünmek bilen garaýandygyny aýtdy. Köpler muňa örän seresaplyk bilen aýdylan söz hökmünde garadylar» diýip, “Post” neşiri ýazdy.
Gyrgyzystanda hem ilatyň 12 prosent çemesini etniki ruslar düzýär, bu ýurduň prezidenti Almazbek Atambaýew hem Kremle ýaplanýar. Emma bu ýurt şu wagta çenli, öz topragynda hem rus harbylaryna, hem Birleşen Ştatlaryň howa bazasyna ýer bermek bilen, Gündogar bilen Günbatary seresaply deňagramlaşdyrýar. Emma bu ýagdaý üýtgedilýär.
Bu sebite gözegçilik edýän “Transitions Online” şeýle ýazýar:
"Orsýetiň bazasy we ABŞ-nyň howa bazasy Gyrgyzystanda on ýyldan gowrak boldy, emma ABŞ-nyň bazasy iýulda ýapylar. Bu karar Gyrgyzystanyň prezidenti 2011-nji ýylyň aýagynda saýlanandan soň haýal etmän kabul edildi we 2013-nji ýylyň iýunynda parlament tarapyndan tassyklanyldy. Bu iş Moskwanyň basyşy astynda edilendir diýen pikire giňden gol ýapylýar.
"Haçanda bu ýapylyş Gyrgyzystanda yglan edilende, köp adam muny goldady, emma Orsýetiň «ýerli ruslary goramak» üçin Krymyň içine kürsäp girmegi Gyrgyzystanda hem aladany güýçlendirdi we amerikanlaryň gitmegi bilen bagly käbir pikirleri üýtgetdi."
Kawkaz
Kawkazda etniki ruslar kiçi bir azlyk bolup ýaşaýan-da bolsa, bu region Kremliň çemeleşmeleri zerarly kän jebir çekdi. Çeçenistan bolsa, Moskwa bilen separatist konfliktiň öýjügi boldy.
1992-93-nji ýyllarda Gürjüstanyň bölüniji regiony Abhaziýada graždan urşy boldy, onuň bir tarapynda Gürjüstanyň hökümetiniň goldamagyndaky etniki gürji milisiýasy bolan bolsa, beýleki tarapynda Demirgazyk Kawkaz jeňçilerinden, Orsýetden we Orsýetiň döwletinden goldaw tapan etniki abhaz milisiýasy durdy. Olar Orsýet tarapyndan ýarag, tälim, söweşijiler, etniki gürji nyşanalaryna urulýan howa zarbalary bilen goldanylýardy.
Krymdaky ýagdaýyň Azerbaýjanda hem alada döredendigi düşnüklidir. “Moscow Times” Azerbaýjanyň Jemgyýetçilik ylymlaryny öwrenýän jemgyýetiniň direktory Awaz Gasanowa salgylanyp, şeýle ýazdy:
"Krym Orsýete goşulsa, krym tatarlaryna näme boljagy entek aýdyň däl... Biz Krymyň halkynyň referendum gurnamak islegine garşy däl, emma biz onuň nähili ýol bilen gurnalandygyna garşy. Referendumy geçirmekdäki gyssanmaçlyk we Orsýetiň harbylarynyň ol ýerde bolmagy dogry däl» diýip, Gasanow aýtdy.


text:
20-nji oktýabrda türkmen paýtagtynda “Statistikanyň gazananlary jemgyýetiň hyzmatynda” atly ylmy-amaly maslahat geçirildi. Oňa esasy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekilleri, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň professor-mugallymlar düzümi, BMG-niň Türkmenistandaky Ösüş maksatnamasynyň wekilleri, talyp ýaşlar gatnaşdylar. Türkmen döwletiniň mukaddes Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygynyň öňüsyrasynda guralan forum Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan döredilen we şu ýyl “Maglumatlaryň hilini ýokarlandyrmak, ýaşaýyş-durmuşyň hilini ýokarlandyrmak” diýen şygar astynda geçirilýän ikinji Bütindünýä statistika gününe gabatlanyldy.
Forumda çykyş eden BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy, BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky Hemişelik wekili hanym Jasinta Barrins BMG-niň Türkmenistanyň Hökümeti bilen hyzmatdaşlygynyň ornuny hem-de bilelikdäki taslamalarda öňde goýlan wezipeleri we ösüş ulgamyndaky wezipeleri çözmekde öňegidişlikleriň gazanylandygyny belledi.
Çykyş edenler milli statistika ulgamynyň gazananlary barada aýdyp, soňky ýyllarda bu ulgamy kämilleşdirmek maksady bilen, hukuk binýadyny pugtalandyrmak, ykdysady we durmuş ýagdaýlarynyň statistiki hasabatynyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça toplumlaýyn çäreleriň durmuşa geçirilendigini bellediler. Şeýle hem buhgalter hasabatlylygynyň we maliýe hasabatlarynyň milli hem-de halkara standartlarynyň ornaşdyrylyşynyň barşynda statistiki gözegçilik ulgamynyň kämilleşdirilýändigini nygtadylar.
Forumyň barşynda sebitleri durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek üçin wezipeleri kesgitlemekde milli statistika ulgamynyň orny, gender syýasatyny kämilleşdirmek, hünärmenleri taýýarlamak meselelerinde bu ulgamyň ähmiýeti, ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda statistiki hasabatlaryň aýratynlyklary, statistika edaralaryny mundan beýläk-de ösdürmegiň geljegi barada çykyşlar edildi.
Forumyň ahyrynda oňa gatnaşanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler.


text:
BMG-niň Baş Assambleýasynyň sişenbe güni halkara ýarag söwdasyny düzgünleşdirýän ilkinji şertnamany sese goýmagyna garaşylýar.
Bu kararyň guramanyň 193 agzasy tarapyndan goldanylmagy gerek.
Bu ses berişlik geçen hepde Eýran, Demirgazyk Koreýa we Siriýa bileleşip, ylalaşygyň kabul edilmegine garşy duranlaryndan soň geçirilýär.
Aktiwistleriň we hökümetleriň ýarag söwdasyny düzgünleşirmek we satylýan ýaraglaryň terrrorçylaryň, pitneçileriň we jenaýatçylaryň eline düşmeginiň öňüni almak ugrunda edýän tagallasy netijesinde, bu şertnama on ýyldan gowrak wagt bäri taýýarlanýar.


text:
Şuhrat Aýomow işi batan bir sawçylyk gullugyny täzeden dikeltmegi niýet edinende, täjiklere edere gürrüň tapyldy.
Täjigistanyň demirgazygynda ýerleşýän Hojant şäherinde öýlendirilýän oglanyň ýa çykarylýan gyzyň pikiri soralman, nika işini maşgalanyň ýola goýmagy ozaldan däp bolup gelýän zat. Şol sebäpden bu işi başga biriniň etmegi kyn bolar diýip pikir edilýärdi.
Aýomow öz işine başlaly aradan alty aý geçer-geçmez onuň bu zähmeti özüni ödedi. Tajigistanda "Ýusup-Züleýha" diýlip atlandyrylan ilkinji sawçylyk gullugy indi pajarlap ösýär.
“Bize özüne ýanýoldaş gözleýän erkekrlerden we aýallardan iki ýüzden agdyk arza gelip gowuşdy. Edýän hyzmatymyzy eşidýän adamlaryň sanynyň köpelmegi bilen gelýän arzalar-da köpelýär” diýip, Aýomow aýdýar. Ol soňra hem: “Şu wagta çenli 8 adamy biri-biri bilen tanyşdyrdyk. Olar nikalaşdylar” diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Sanlyja hepdeden nikalaşdylar
Öz doly atlaryny bermekden saklanan Firdaws bilen Nigora bu gulluk ilkinji duşuşyklaryny gurnandan sanlyja hepde soň nika toýuny tutupdyrlar.
Bu Firdaws bilen Nigoryň ikinji nikasy. Öňki gatnaşyklaryndan olaryň ikisiniň-de ýaş çagasy bar. Şol sebäpden bir ýanýoldaş tapmak bulara kyn düşüpdir.
“Biziň däp-dessurlara esaslanýan jemgyýetimizde 30 ýaşyň ortalarynda aýrylyşan bir erkek bolsaň, daşarda başga bir aýal bilen gatnaşyk açyp bolanok” diýip, Firdaws aýdýar.
Şol ýakynlarda sawçylyk gullugynyň açylandygy baradaky myş-myşlary eşiden garry enesi Firdawsa “bir synanyşyp gör” diýip, maslahat beripdir.
Başy boş, emma çagaly zenan Nigora üçin hem sawçylyk gullugyna ýüz tutmak - iň soňky umyt eken.
“Ýusup-Züleýhada hasaba alnanymdan bir aýa golaý soň gulluk maňa jaň edip, meniň gysgaça biografiýamy Firdawsyň halandygyny habar berdi. Biziň ilkinji duşuşygymyzy gulluk ýola goýdy. Biz ýene birnäçe gezek duşuşdyk. Ýöne häsiýetlerimiz turuwbaşdan biri-birimize gabat geldi” diýip, Nigora aýdýar.
Sawçylyk gullugy “Ýusup-Züleýha” öz ortaça müşderilerini orta hally, aýrylyşan, 30-40 ýaşlaryndaky adamlar diýip suratlandyrýar. Aýomow bu hakda gysgaça: "Biziň müşderilerimiziň köpüsi ýa ozal aýrylyşan ýa-da dul galanlar" diýýär.
Täjigistanly ýaş çatynjalar.
Onuň bellemegine görä, oglanlarynyň ilkinji gezek öýlenmeginde maşgalalar esasy roly oýnasalar-da, özleriniň aýrylyşan ýa dul galan garyndaşlaryna bir ýanýoldaş tapmaga ilkinji gezekki ýaly höwes bildirmeýärler.
“Ýusup Züleýha” kömege ýetişýär
“Ýusup-Züleýha” edil şu ýerde kömege ýetişýär. Ol 5 dollara barabar pul alyp, sawçynyň roluny ýerine ýetirýär.
Gulluk özüne arza berýänleri dykgat bilen elekden geçirýär. Olaryň saglyk hakdaky şahadatnamasy hem-de nika ýagdaýy barada resmi dokumenti bolmaly.
“Biziň üç sany esasy talabymyz bar. Arza berýän adamyň fiziki we ruhy taýdan saglygy ýerinde bolmaly. Olaryň bir keseli bar bolsa, ilki bilen bejergi almalydyklaryny aýdýarys. Bikanun ekstremistik toparlar bilen ilteşikli adamlary kabul edemzok. Ikinji aýal gözleýän öýli-işikli adamlaryň hem arzasyny alamzok. Sebäbi köp aýallylyga kanun ýol berenok” diýip, Aýomow gürrüň berýär.
Geçirilen düýpli barlaglardan soň gulluk häsiýeti we talaby deň gelýän müşderileri tanyşdyryp, olary uzak möhletli ýanýoldaşlyk üçin taýynlaýar.
“Erkek müşderilerimiziň köpüsiniň gözleýäni görmegeý, öý-içeriniň aladasyny etjek, akylly, ýokary ahlakly aýal. Aýal müşderilerimiziň gözleýäni hem maliýe taýdan öz maşgalasyny ekläp biljek är” diýip, Aýomow aýdýar.


text:
Fermentatiw ingibitor
INGIBIOTORLAR (lat. inhibeo - togtatyan, duruzyan) - biyalogiyada fermentlerin aktiwligini peseldyan tebigy we sintetik maddalar: olar tasir edishleri, mahsus ayratynlyklary we bashga hasiyetleri boyunca tapawutlandyrylyar. Janly organazimde gecyan madda calshygynyn onumleri, fermentlerin tebigy I-y bolup bilyarler. I. fermentlerin katalitik tasirlerinin mehanizmini owrenmek, beloklaryn funkksiyonal toplarynyn tebigatyny takyklamak, durli-durli fermentatiw proseslerin madda calshygyndaky rolyny ashgar etmek ucin ginden ulanylyar. I-nyn praktiki ahmiyeti uludyr, mes zyyanly mor-mojeklere we hashal otlara garshy goreshmek ucin zaherli himikatlary ulanmaklyk I-yn shol organizmlerin yashamagy ucin mohum prosesleri ingibirlemek ukyplary bilen baglanshyklydyr. Kabir farmaklogik serishdelerin we dermanlaryn tasirleri hem fermantatiw reaksiyalaryn ingibirlenmegine esaslandyrylyar. “I” termini, esasan, haysyda bolsa bir cylshyrymly biologic prosesin gecmegine pasgel beryan maddalary (mesrelem osumligin osmeginin ingibiotorlary) gorkezmek ucin ulanylyar.


text:
Çarşenbe güni Gresiýanyň parlamenti jemgyýetçilik ulgamyndaky işgärleriň işden boşadylmagy baradaky kanun taslamasyna ses berdi. Bu kanun taslamasy, ujypsyzja köpçülik bilen, kabul edildi.
Bu çäräniň geçirilmegi Ýewropa bileleşiginiň we Halkara walýuta fondunyň 7 million ýewro golaý pul kömegini almak üçin zerur şert bolup durýardy.
Gresiýanyň kanun çykaryjylary agzalýan kanun taslamany gözden geçirýärkä, ýurduň parlamentiniň daşynda müňlerçe adam çöken ykdysadyýete garşy şygarlary gegyryp, protest geçirdi.
Agzalýan kanun taslamasy jemgyýetçilik ulgamyndaky 25 müň işgäriň başga işe geçirilmegini ýa-da işden boşadylmagy baradaky çäreleri öz içine alýan maksatnamadan ybaratdyr.
Şol jemgyýetçilik işgärleri mugallymlardan we polisiýa işgärlerinden ybarat bolup, olar bu kanun taslamasyny protest etmek maksady bilen, bir hepde bäri ýörişleri we mitingleri geçirýärler.
Bu kanun taslamasy Germaniýanyň maliýe ministri Wolfang Şoýble Afina sapar etmezinden birnäçe sagat öň kabul edildi. Ol 2009-njy ýylda Gresiýada başlan krizisden soň, ilkinji gezek Afina sapar edýär.


text:
Hytaýyň günbataryndaky Sinjang sebitinde amala aşyrylan hüjümde 15 adam öldi, başga-da 14-si ýaralandy. Bu barada ýurduň döwlet mediasy 29-njy noýabrda habar berýär.
“Sinhua” habar agentliginiň ýerli resmilere salgylanyp berýän maglumatyna görä, “terroristik” diýlip atlandyrylan hüjüm 28-nji noýabrda Şaçe sebitinde ýüze çykypdyr.
Maglumata görä, hüjümçiler ulaglary, pyçaklary we partladyjylary ulanyp hüjüm edipdirler.
Sinjang sebitinde Hytaýyň etniki Han topary bilen türki dilli musulman uýgurlaryň arasynda ýiti dartgynlylyk saklanyp, bu kä halatlarda ýowuzlyklara hem ýazýar.
Resmiler sebitdäki gazaplylyklaryň esasy sebäpkäri hökmünde köplenç uýgurlary görkezýärler.


text:
Tanymal fotožurnalist Nurýagdy Oraznepesow 71 ýaşynda tarpa-taýyn aradan çykdy.
Ol 1943-nji ýylda Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabynda doglup, paýtagtda bedenterbiýe ugrundan ýokary bilim alýar, çeperçilik uçilişesini tamamlaýar.
Nurýagdy Oraznepesow suwda oýnalýan pöki boýunça köp ýyllap Türkmenistanyň ýygyndy komandasynyň hatarynda bolýar, suwda halas edijilik işleri bilen meşgullanýar, Aşgabatdaky çeperçilik uçilişesinde, Medeni aň-bilim tehnikumynda studentlere sapak berýär.
Nurýagdy Oraznepesow «Diýar» we «Saglyk» žurnallarynda fotožurnalist bolup işläp, halk içinden alnan suratlary bilen giň meşhurlyk gazandy. Hususan-da ol döredijilik adamlary, hudožnikler bilen ýygy aragatnaşyk saklap, olaryň işleri barada makalalar hem ýazardy.
Nurýagdy Oraznepesowň ajy habaryny Azatlyk radiosyna ýetiren intelligensiýa wekilleri onuň talantly, şol bir wagtda hem örän pozitiw pikirli adam bolandygyny aýdýarlar.


text:
Penşenbe güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda birnäçe täze proýektler barada maslahat edildi.
Bu maslahatda prezident Berdimuhamedow ýurtda we ýurduň daşynda maýa ýatyrylmagy bilen baglanyşykly meselelere gözegçilik işini alyp barjak täze bir hökümet agentliginiň döredilmeginiň zerurdygyny öňe sürdi.
Hususan-da, ol bu täze dörediljek agentligiň Türkmenistanda maýa ýatyrmakçy bolýan daşary ýurt kompaniýalarynyň, şeýle hem daşary ýurtlarda maýa ýatyrmakçy bolýan türkmen kompaniýalarynyň işine gözegçilik etmelidigini, olaryň proýektlerine rugsat berip ýa-da bermezlik meselesine-de hut şu agentligiň jogap bermelidigini aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow şeýle agentligi Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň ýanynda döretmekligiň ýerlikli boljakdygyny belläp, bu barada anyk teklipleri taýýarlamak barada wise-premýer A.Goçyýewe görkezme berdi.
Mundan daşary, bu hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedow Türkmenistanda ýaş spesialistleri önümçilige çekmek we olary ylmy innowasiýalara höweslendirmek maksady bilen täze bir Prezident Fonduny döretmek baradaky karara-da gol çekdi.


text:
Eger BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Günorta Koreýanyň “Çhonan” harby gämisine hüjüm edendir diýen güman bilen ýazgarsa, harby aksiýa bilen jogap berjekdigini Demirgazyk Koreýa duýdurdy.
Demirgazyk Koreýanyň BMG-däki wekili Sin Son Ho “Phenýany ýazgaryjy dokument kabul edilse, biziň ýaragly güýçlerimiziň aýgytly çäreleri peýda bolar” diýdi.
Demirgazyk Koreýanyň diplomaty “Çhonan” gämisiniň heläk bolmagy bilen bagly geçirilen derňewleriň netijeleriniň galplaşdyrylmagynda Günorta Korpeýany ýene bir gezek aýyplady.
Howpsuzlyk Geňeşine ýüz tutan Seul gämini Demirgazyk Koreýanyň torpedasynyň ýa minasynyň ýarandygyny tassyklaýar.
26-njy martda Sary deňizde bolan wakada günorta koreýaly 46 harby deňizçi heläk bolupdy.


text:
Aşgabat, 03.03.2015. “Türkmenportal”.
“Maldarlaryň durmuşyndaky iň jogapkärli synaga — mallary gyşlatmaga hötde gelindi. Gyşyň başynda ýagyn-ýagmyr, güýçli sowuk bolmadyk hem bolsa, fewralyň ilkinji ongünligi dowamly aňzakda geçdi. Elbetde, çopanlara ýeňil düşmedi, ýöne olar bu synaga döz geldiler” diýlip, “Нейтральный Туркменистан” gazetinde habar berilýär.
Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabynyň Ý. Gurbanow adyndaky daýhan birleşigine degişli Hydyr Işanow tarapyndan bakylмan sürüde 860 baş ownuk şahly mal bolup, olaryň hem 724-si ene goýunlardyr. Ol şu möwsümde ene goýunlardan 660 guzy almagy göz öňünde tutýar.
Gyş paslynyň aňzagyna garamazdan, tejribeli çopan mallaryň baş sanynyň tükel hem orta semizlikde bolmagyny gazandy.
Hojalykda öz işine jany-teni bilen berlen ussatlar az däl. Olardan öz sürülerini Arymlar diýen ýerde gyşladan çopanlar Çary Aýdogdyýew we Maksat Öwezgeldiýewi görkezmek bolar.


text:
Orsýetde hökümete degişli bolmadyk onlarça gurama, ýurduň olar babatyndaky täze kanunçylygyna boýun bolmakdan ýüz öwürýär.
Şu ýylyň başynda kabul edilen kanuna görä, daşary ýurtdan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk guramalar, 21-nji noýabra çenli “daşary ýurtly agent” diýip hasaba alynmaly.
Çarşenbe güni näbelli adamlar, adam hukuklary boýunça iş alyp barýan “Memorial” merkeziniň binasynda “Men daşary ýurduň agenti. Men ABŞ-ny söýýän” diýen ýazgyny galdyrypdyr. Merkeziň ýolbaşçysy Oleg Orlow bu wakany gürrüňi gidýän kanun bilen baglanyşdyrýar.
Orlow hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, bu kanunyň daşary ýurtdan maliýe kömegini alýan ähli kişini içaly diýip, bir aýakdan süýändigi üçin garşy çykýandyklaryny aýtdy.


text:
Lebap welaýatynda täze suw arassalaýjy desgalar toplumy işe girizildi
20.01.2017 • Serdarabat etrabynda suw arassalaýjy desgalaryň döwrebap toplumy işe girizildi. Ol ýerli ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün eder.
Toplum hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň ilatly ýerlerini arassa agyz suwy bilen üpjün etmek baradaky baş maksatnamasyny” durmuşa ...
Ýurdumyzda 2017-nji ýylda geiriljek bag ekmek çäresiniň çäklerinde üç million agaç nahallary oturdylar
15.01.2017 • Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 13-nji ýanwarda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2017-nji ýylda bag ekmek çäresini kadalaşdyrmak boýunça Karara gol çekdi.
Tebigy tokaýlary köpeltmek we ...
Bütin ýurdumyz maşka çykýar
10.01.2017 • Ýurdumyzyň ähli ministrlikleriniň we edara-kärhanalarynyň, şol sanda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Mejlisiniň işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň talyplary ýerlerde önümçilik maşklaryny ýerine ýetirdiler. Bu iri möçberli çäre şu ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna hem-de häzirki wagtda ýarpy ...
09.01.2017 • Ajaýyp wakanyň hormatyna dabaraly çäreler
06.01.2017 • Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde döredilen oba ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün edilýär
06.01.2017 • Bäş müňe golaý mekdep okuwçylary ýurdumyzyň çagalar sagaldyş merkezlerinde gyşky dynç alyşlaryny geçirýärler
04.01.2017 • TNGIT-nda köpugurly sport-sagaldyş toplumy işleýär
02.01.2017 • Mary welaýatynda çagalaryň gyşky dynç alşy gyzykly geçer
01.01.2017 • Goý, her bir maşgalada bagtyýarlyk bolsun, goý, ýurdumyz bagtyýarlykdan dolsun
27.12.2016 • Türkmenistanda ýokary derejeli türgenleri taýýarlamak ulgamy döwrebaplaşdyrylýar
24.12.2016 • Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Täze ýyl sowgatlary gowşuryldy
22.12.2016 • «Türkmenistanyň gurluşygy we binagärligi» žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy
21.12.2016 • Türkmenabatda köpugurly welaýat hassahanasynyň işgärleri üçin ýaşaýyş jaý toplumly lukmançylyk şäherjigi gurulýar
21.12.2016 • Halkymyzyň beýik ruhy ýörelgelerine eýerip
20.12.2016 • Täze ýyl dabaralaryna taýýarlyk görmek taryha girjek 2016-njy ýylyň soňky ongünlüginiň esasy meseleleriniň biridir


text:
Ýaponiýa ýer titremeginiň we sunaminiň netijesinde çynlakaý awariýa uçran Fukuşima atom elektrostansiýasyndaky krizisiň iň ýokary derejä ýetendigini habar berdi. Bu 1986-njy ýyldaky ozalky SSSR-de bolup geçen Çernobyl heläkçiliginden soňra, dünýäde atom energiýasy bilen baglanyşykly bolan iň uly pajygaly waka hasaplanýar.
Fukuşimidäki ýadro desgalaryndan radiasiýanyň howa, krandan akýan içimlik suwa, gök önümlere we deňiz suwuna syzandygy mälim edildi. Bu bolsa, radiasiýanyň Halkara atom energiýa edarasynyň ölçegleri boýunça iň ýokary derejä - 7-ä ýetendigini görkezýär.
Şol edaranyň maglumatyna görä, radiasiýanyň täze derejesi “uly heläkçilik” we ol tebigata, saglyga zyýanly täsir eder. EmmaÝaponiýanyň atom howpsuzlygy boýunça edarasynyň ýokary derejeli resmisi Hidehiko Nişiýamanyň pikiriçe, häzire çenli radiasiýanyň saglyga haýsy-da bolsa bir zyýanynyň öňi alyndy.
“Biz 18-nji martdan bäri ýygnalan maglumatlara esaslanyp, radiasiýanyň derejesiniň 7-ä ýetendigini habar berdik. Şol bir wagtyň özünde-de bu howp Çernobyldaky radioaktiw galyndylaryň derejesiniň 10 prosent çemesine deň” diýip, Nişiýama belledi.
Emma Ýaponiýanyň hökümeti, eger krizis dowam etse, Fukuşimadan radiasiýa syzmagynyň Çernobylyň derejesine ýetmeginiň mümkindigini ykrar edýär. Ýaponiýanyň Ministrler Kabinetiniň baş sekretary Ýuki Edano “Fukuşimanyň uly betbagtçylykdygyny” gaýtalady. Ol bu waka üçin atom elektrik stansiýasynyň golaýynda ýaşaýan ilatdan we halkara jemgyýetçiliginden ötünç sorady.
Duşenbe güni Edano atom elektrik stansiýanyň 20 kilometr golaýynda ýaşaýan ilaty ewakuasiýa etmegiň zonasyny giňeltmegiň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy: “Biz ewakuasiýa zonasyny giňeltmek barada täze karar kabul etdik. Sebäbi, radiasiýa 20 kilometrden uzaklara ýaýrap başlady. Bu howa we geografiki şertlere bagly”.
Edano göwreli zenanlaryň, çagalaryň we hassalaryň Fukuşimadan azyndan 30 kilometr uzaklykda galmalydygyny we mekdepleriň ýapylmagynyň mümkindigini hem habar berdi. Eýýäm ABŞ, Awstraliýa ýaly ýurtlar öz raýatlaryna Fukuşimadan azyndan 80 kilometr uzaklykda bolmalydygyny duýdurdylar.
Ýaponiýanyň atom energiýasyna gözegçilik edýän edarasynyň beren habaryna görä, radiasiýanyň näderejede giň ýaýrandygyny aýtmak kyn. Emma ýapon resmileri häzir radiasiýanyň syzyşynyň azyndan 100 esse köpelendigini we krizis başlanan döwründen has ýaramazdygyny aýdýarlar.


text:
Gresiýanyň Parlamenti täze alynjak karz pullarynyň şertlerini tassyklamak üçin ýewropa liderleri tarapyndan talap edilýän berk tygşytlaýyş çärelerini kabul etdi.
Salgyt, pensiýa we beýleki reformalary göz öňünde tutýan tygşytlaýyş çäreleriniň taslamasy 16-njy iýulda sesleriň 229/66 gatnaşygy bilen kabul edildi.
Premýer-ministr Aleksis Tsiprasyň häkimiýet başyndaky partiýasynyň görnükli wekilleriniň ençemesi, şol sanda energetika ministri Panagiotis Lafazanis we ozalky maliýe ministri Ýanis Waroufakis hem bu ylalaşyga garşy ses berdiler.
Tsipras Gresiýanyň algydarlaryň talap edýän berk çärelerini kabul etmekden başga çykalgasynyň galmandygyny aýtdy.
Gresiýa halkara algydarlardan 86 milliard ýewrolyk täze pul kömegini almak üçin gepleşiklere başlamak maksady bilen ýurtda güýçli tankydy garşylanýan reformalary kabul etdi.
Grek Parlamenti talap edilýän tygşytlaýyş çärelerini kabul etse-de, nobatdaky maliýe ýardamyny almak ugrundaky gepleşiklere başlamak üçin Ýewrozonanyň käbir döwletleriniň Parlamentleriniň muny oňlap ses bermegi zerur.
Germaniýanyň Bundegstagy bu mesele boýunça 17-nji iýulda ses berer.
Ses berişligiň öň ýany grek Parlamentiniň öňünde çaknyşyklar boldy.
Meýdanda ýygnanan 200 töweregi protestçi ýaşlar polisiýanyň üstüne “Molotow kokteýllerini”, ýagny içi ýangyçly çüýşeleri we daşlary zyňdylar. Polisiýa olara gözýaşardyjy gaz bilen jogap berdi.
Polisiýa bir sagada golaý dowam eden çaknyşygyň netijesinde onlarça protestçiniň tussag edilendigini aýtdy.
Afinynyň merkezinde hem 10 müňe golaý demonstrant tygşytlaýyş çärelerine garşy parahatçylykly ýöriş geçirdi.
Şol bir wagtda Tsiprasyň partiýasynyň agzalarynyň arasynda oňa garşy nägilelikli garaýyşlar döräp başlady.
Ýewrozonanyň liderleri 13-nji iýulda Tsiprasa basyş edip, täze tygşytlaýyş çärelerini kabul etdirdiler. Gepiň gerdişine görä aýtsak, bu 5-nji iýulda grek ses berijileriniň referendum arkaly ret eden ylalaşyk taslamasyndan has berk çäreleri göz öňünde tutýar.
Emma salgyt, pensiýa we azat bazar reformalary Tsiprasyň çepçi ”Syriza” partiýasynyň öňe sürýän pikirlerine çapraz gelýär.
Eger-de Gresiýa täze maliýe ýardamyny almak başartmasa, onuň defolta uçramagy we Ýewrozonanyň hataryndan çykarylmagy mümkin.


text:
Din
Din - Taňry tarapyndan esaslandyrylýandygyna ynanylýan kanundyr. Ol ynsana ýaradylyş maksadyny, barlygynyň hikmetini bildirýär, Taňrynyň öňünde nähili ybadat etmelidigini öwredýär.
Din ynsanyň "Men kim ? Nireden gelip, nirä barýaryn?" diýen sowallaryna jogap berýän çeşmedir.
Din adalat , ýagşylyk, fazylet, dogrulyk, pidägärlik ýaly duýgularyň çeşmesi, ynsan wyždanyndaky ynanç mätäçligini kanagatlandyryjydyr.
Din kişilere ýaradylyş maksadyny bildirýän, olary öz erk-eradasy bilen Taňrynyň ilçisiniň dogry ýol görkezmegi esasynda ýagşylyga, rahatlyga, kämillige, ösüşe ugrukdyrýan, şeýle hem olaryň maddy we ruhy zerurlyklaryny üpjün edýän ylahy kanunlaryň kodeksi diýmekdir. Başgaça aýdylanda: din erk-erada eýesi bolan baýlyklaryň magnewi, sosial, dolandyryş, ykdysady we duýgy taýdan tutuş durmuşlaryny düzgüne salmak üçin ynsanyň bilip we isläp tabyn bolan düzgünleriniň toplumydyr.


text:
Şu gün Eýranyň oppozisiýa liderlerinden biri Mir Husseýin Musawiniň komekçisi Aly Reza Beheşti ýakynda prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen geçirilen protest çykyşlary wagtynda 69 adamyň öldürilendigini aýdyp, çykyş etdi. Eýranyň resmi häkimiýetleri şu çaka çenli protest çykyşlarynda ölen adamlaryň sanyny 30 töweregi diýip görkezip gelipdiler.
Ýöne şu gün Aly Reza Beheşti protest çykyşlarynda häkimiýetleriň güýç ulanmaklary netijesinde ölen 69 adamyň sanawynyň Parlamente gowşurylandygyny mälim etdi. Ýakynda Eýranda bu protest çykyşlarynda tüssag edilen 100-den gowrak adamyň işi boýunça resmi sud diňlenişigi başlandy. Ýurduň oppozisiýasy bu sud prosesini raýatlaryň gözüni gorkuzmak üçin gurnalýan «tomaşa» diýip atlandyrýar.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý özüniň Birleşen Ştatlar bilen baglaşylmaly howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmeginiň şertiniň owgan öýlerine halkara reýdleriniň geçirilmeginiň kesilmeginden we Owganystanda durnukly parahatçylygy ornaşdyrmakda hyzmatdaşlyk edilmeginden ybaratdygyny aýtdy.
Karzaý ýekşenbe güni, Loýa jirganyň soňky gününde, ýaşulularyň öňunde çykyp gürledi.
Bu maslahat Birleşen Ştatlara 2014-nji ýyldan soň, NATO goşunlary ýurtdan çykarylanydan soň hem bu ýerde goşun saklamaga ygtyýar berilmegine goldaw bildirdi. Karzaý özüniň bu şertnama gol çekjegini aýtmady.
Karzaý geçen hepde şertnamanyň Owganystanyň indiki prezident saýlawlary geçýänçä garaşyp biljegini aýdypdy. Ol saýlaw 2014-nji ýylyň aprelinde bolmaly.
Emma muňa garamazdan, Loýa jirga başlyklyk ediji lider Sibghatullah Mojaddedi Karzaýyň delagatlardan bu ylalyşyga gol çekmegi soňa goýmagy soramaga haky ýok diýdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gyrgyzystana iki günlük saparyna başlady.
Gyrgyzystanyň prezident diwanynyň informasiýa we syýasat bölüminiň berýän habaryna görä, gyrgyz prezidentiniň «Ala-Arça» döwlet rezidensiýasynda gyrgyz prezidenti bilen sapara gelen türkmen lideriniň arasynda dar çäkdäki duşuşyk boldy.
Habarda aýdylmagyna görä, duşuşyk mahalynda Gyrgyzystan bilen Türkmenistanyň arasynda sowda-ykdysady, gaz transporty, medeni-gumanitar ugurlarda hyzmatdaşlyk etmek barada gürrüň edildi.
«Biz bu duşuşykdan soň gyrgyz-türkmen gatnaşyklarynyň ösüşiniň täze bir döwrüniň başlanmagyna umyt baglaýarys» diýip, gyrgyz lideri Almazbek Atambaýew aýdypdyr.
Bu Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gyrgyzystana ilkinji resmi saparydyr. Ol ozal Bişkege 2007-nji ýylda, ŞHG sammitiniň hormatly myhmany hökmünde gelipdi.


text:
Türkmenistanyň Konstitusion komissiýasy öz işine başlady. Ýurduň Baş kanunyny kämilleşdirmek we halkara standartlaryna laýyk getirmek maksady bilen şu ýylyň maý aýynda bu Komissiýany döretmek baradaky karara gol çekilipdi.
Komissiýanyň birinji maslahatyna baştutanlyk eden Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow onuň işläp başlamagyny döwletiň we jemgyýetiň durmuşynda “möhüm waka” diýip atlandyrdy.
Garaşsyzlyk döwründe öň iki gezek Türkmenistanyň täze Konstitusiýasy kabul edilipdi. 1992-nji ýylda kabul edilen birinji Konstitusiýasyna 1995, 1999, 2003 we 2006-njy ýyllarda üýtgetmeler girizilipdi.
Türkmenistanyň Baş kanunlary
Türkmen resmileri ozaky Konstitusiýalaryň wagtyň synagyndan üstünlikli geçendigini we syýasy-jemgyýetçilik taýdan möhüm waka bolandygyny aýdýarlar. Resmi maglumatlarda 2008-nji ýylyň Konstitusiýasy esasynda täzelenen milli kanunlaryň raýatlaryň syýasy, ykdysady we sosial hukuklarynyň iş ýüzünde berjaý edilmegine uly goşant goşandygy aýdylýar.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda demokratik, kanunlara daýanýan we dünýewi döwletiň modeli göz öňünde tutulýar.
Prezident Berdimuhamedow konstitusion reformalary amala aşyrmakda Mejlise esasy rol berilýändigini, Mejlisiň ýanynda ýörite komissiýanyň döredilmegini we Konstitusion komissiýanyň ýanynda gowuşýan teklipleri öwrenmek üçin ýene bir komissiýanyň döredilmegini zerur diýip hasap edýändigini aýtdy.
Resmi maglumatlara görä, konstitusion reformalar boýunça giňden habar bermek üçin habar serişdelerinden hem-de Internetden peýdalanmaga alymlary, döwlet işgärlerini, ýaşlary, syýasy partiýalary we jemgyýetçilik bileleşikleriniň wekillerini gatnaşdyrmaga tabşyryk berildi.
Konstitusion komissiýanyň öňünde Türkmenistanyň Baş kanunyny kämilleşdirmek boýunça umumy maksat goýulýar, emma kämilligiň derejeleri takyklaşdyrylmaýar.
Şol bir wagtda-da maslahatda çykyş edenler öz öňünde goýlan maksatlary berjaý etmäge taýýarlyk bildirdiler.


text:
Kabulyň polisiýasynyň ýolbaşçysy Owganystanyň paýtagtynyň geçen hepdede azyndan doküz gezek hüjümlere sezewar edilmeginiň yzýany wezipesinden çekildi.
Daşary ýurtlylaryň ýaşaýan ýerleri, ilçihananyň awtoulaglary we ABŞ-nyň harbylary hüjümçileriň nyşanyna öwrülipdi.
General Zahir Zahir 29-njy noýabrda agşam Talybanyň amala aşyran hüjümi zerarly Günorta Afrikadan üç adamyň, ýagny daşary ýurtly guramanyň ýolbaşçysynyň, onuň oglunyň we gyzynyň, şeýle-de bir owganystanlynyň wepat bolmagyny tassyklap, yzýany wezipesinden çekildi.
31-nji dekabrda NATO-nyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky söweşiji güýçleriniň missiýasy tamamlanýar.


text:
Anna güni Pakistanyň Lahor şäherinde ýaragly söweşijiler iki sany metjide hüjüm edip, metjitleriň içine granat zyňdylar. Wakada azyndan 56 adamyň ölendigi habar berilýär.
Bu gürrüňi edilýän metjitler musulmanlaryň ahmediler toparyna degişli hasaplanylýar.
Pakistandaky radikal sünni ýaragly toparlary mundan ozal hem birnäçe gezek ahmedi musulmanlara garşy şuňa meňzeş ýaragly hüjümleri amala aşyrypdylar.
Bu gezekki hüjümleriň kimler tarapyndan amala aşyrylandygy barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.


text:
ABŞ-nyň Merkezi Aziýadaky Uniwersitetinde okamak üçin Bişkege gitmek gadagan edilensoň, studentler Birleşen Ştatlaryň Bolgariýadaky uniwersitetinde okamak üçin barýardylar.
“Öz bilimini dowam etdirmek islän studentleriň gidip bilmänligi bizi örän aladalandyrdy we howatyrlanma döretdi” diýip, ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň wekili William Stiwens aýtdy we studentleriň Bolgariýa gitmegine garşy däldigini türkmen häkimiýetleriniň ençeme sapar mälim edenligini belledi.
“Associated Press” agentligi studentleriň ýurtdan çykmagyna gadagançylyk temasynyň Geçen aýyň aýagynda G.Berdimuhamedowyň ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton bilen duşuşygynda hem gozgalanlygyny ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasyna salgylanyp ýazdy.
Maglumatda Türkmenistanyň ABŞ-nyň Gyrgyzstandaky uniwersitetinde okaýan studentleriniň şu ýylyň iýul aýyndan bäri goýberilmän gelýänligi, munuň bolsa olary öz okuwyny Uniwersitetiň Bolgariýadaky bölüminde dowam etdirmek mümkinçiliginiň gözlegine çykmaga mejbur edenligi bellenilýär.
“Associated Press” öz nobatynda türkmen häkimiýetleriniň gadagançylygyň sebäpleri barada hiç hili resmi maglumat ýaýratmaýanlygyny ýazýar. Waka tomusda başlady
Şu ýylyň tomsunda ýurtdan çykmak problemasy bilen daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleriniň köpüsi ýüzbe-ýüz bolupdy. Takyk düşündiriş berilmezden, ýaşlaryň uçarlardan we beýleki ulaglardan köpçülikleýin düşürilenligi aýdylypdy. Serhetçileriň bu meselede ýokardan görkezme berlenligini käbir halatlarda boýun alandyklary habar berlipdi.
Şeýle wakalaryň ýüze çykyp başlamagynyň oňünden we yz ýany türkmen häkimiýetleri tarapyndan ne resmi düşündiriş, ne-de studentleriň daşary ýurtlarda okamagyna degişli resmi düzgünler köpçüligiň dykgatyna ýetirilipdi.
Çagalaryny okuwa ugratmakda kynçylyklary başdan geçiren adamlaryň radiomyza aýtmagyna görä, başda daşary ýurtlarda okaýan ýaşlardan Bilim ministrliginde, häkimlikde we ýurduň Migrasiýa gullugynda bellige durmak talap edilipdir, awgust aýynyň ortalarynda bu düzgün ýeňilleşdirilip, Bilim ministrliginde bellige durmak bilen çäklenildi.
Ýylda ýüz müňden gowrak çaga okuwyny tamamlap, olaryň diňe 5 %-ne ýurduň içinde ýokary bilim bermäge ukyply ýurtda daşary ýurtlarda okatmak ýaşlar üçin bilim almaga ýeke-täk çykalga bolup durýar. Resmi sanlara görä, şu ýyl Türkmenistanda orta mekdebi 115 müň çaga tamamlady. Ýurduň ýokary okuw jaýlaryna bolsa 4275 adam, ýene-de 1698 adam hem orta hünärmenlik mekdeplerine kabul edildi.
Sebäp näme?
Türkmen hökümeti ýurtda bilimi ösdürmek we raýatlarynyň bilim almak mümkinçiliklerini artdyrmak niýetini yzygiderli yglan edip gelýär. Emma şeýle beýannmalar edilýärkä studentleriň daşary ýurtlarda okamagyna päsgelçilik berilmegine näme sebäp bolup biler?
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, türkmen häkimiýetleriniň aýdýan sözleriniň iş ýüzünde edýän hereketlerine ters gelmegi ýaşlaryň kadaly we ideologiýanyň täsirinden azat bilimli bolmagyny türkmen ýolbaşçylarynyň islemeýänligi barada pikir döredýär.
Okuw ýylynyň öňüsyrasynda Türkmenistandan çykmak problemasyna sezewar edilen studentleriň köpüsi ahyrsoňy okaýan ýurtlaryna ugrapdylar. Şeýlelikde şu günki gün esasan ABŞ-nyň uniwersitetlerinde okaýan studentler ýurtdan goýberilmeýär.
Munuň sebäbiniň Türkmenistan tarapyndan resmi derejede düşündirilmeýänligi dürli çaklamalaryň döremegine getirdi. Käbirleri türkmen häkimiýetleri ýaşlaryň Gyrgyzystanda we Bolgariýada oppozisiýa wekilleri, hökümete degişli bolmadyk guramalar we graždan aktiwistleri bilen duşuşmagyndan howatyrlanýarlar diýýän bolsalar, beýleki synçylar döwlet baştutanynyň howpsuzlyk we serhet gulluklaryna täsiriniň çäklidigini çak edýärler. Režimiň howpsuzlygy
Merkezi Aziýa boýunça syýasy bilermen Artýom Ulunýan amerikan uniwersitetiniň studentleriniň ýurtdan çykarylmaýanlygynyň sebäplerini Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň öz häkimiýetiniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça alyp barýan çäreleri bilen baglanyşdyrdy.
“Studentleriň indi Bolgariýa gitmegine gadagançylyk girizilmegi türkmen ýolbaşçylarynyň studentleriň okajak ýurtlarynda režimiň garşydaşlary we tankytçylary bilen kontakta girmeginden howatyrlanýandyklaryny çak etmäge esas döredýär. Sebäbi Gyrgyzystana awtoritar režimli Merkezi Aziýada azat pikirliligiň ojagy hökmünde garalýar” diýip Ulunýan aýdýar.
Syýasy bilermeniň aýtmagyna görä, Bolgariýada ynsan hukuklaryny goraýjy guramlaryň hereket edýänligi sebäpli türkmen häkimiýetleri bu ýurdy hem öz rezimi üçin howply hasap eden bolmaklary mümkin. “Häzirki wagtda Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň ýurduň içindäki ýagdaýy gözegçilik astynda saklamak üçin aktiw çäre görýänligini bellemek mümkin”.
ABŞ-da we Birleşen Ştatlara degişli uniwersitetlerde okamak isleýänleriň sanynyň soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistanda barha köpelýänligini “Associated Press” ýazýar.
Maglumata görä, Türkmen ýolbaçylayrnyň ýurdy açmak barada beren wadalaryna garamazdan, amerikan programmalaryna ýazylýan studentler häkimiýetler tarapyndan basyşa sezewar edilýärler.
Türkmenistanda studentleriň ýurduň daşyna ýene çykarylmanlygy bilen bagly tema ABŞ-nyň “Nýu Ýork Taýms
”, “Waşington Post
” ýaly iri gazetleriniň sahypalarynda, şeýle-de ençeme halkara internet saýtlarynda gozgaldy.


text:
Ukraina bilen baltika döwletleriniň liderleri Orsýetden Germaniýa gaz akdyrmak üçin Baltika deňziniň aşagyndan gurulmagy planlaşdyrylan "Demirgazyk akym-2" gazgeçirijisini tankytlaýarlar.
5-nji noýabrda Rigada geçen metbugat ýygnagynda Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk bu proýekt Ukraina ýylda iki milliard dollar zyýan ýetirer diýdi. Bu pul ýylda Ukraina tölenýän tranzit haky.
Ýatsenýugyň aýtmagyna görä, Polşanyň ýitirýän puly ýylda 300 million dollara, Slowakiýanyňky hem ýylda 800 million dollara deň bolar. Proýekt şeýle hem Ýewropa Bileleşigini hakyky energiýa garaşsyzlygyndan mahrum eder.
“Aladaly”
Ukrainanyň premýer-ministri: "Biziň pikirimizçe, bu proýektiň ykdysady meselelere daýanýan hiç bir zady ýok. Ol bir syýasy mesele" diýdi.
Hökümeti öten ýyldan bäri gündogar Ukrainada Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistlere garşy söweş alyp barýan Ýatsenýuk Ýewropa Bileleşigini bu meseläni "çynlakaý" barlamaga çagyrdy.
Ol Moskwanyň "Ýewropa Bileleşiginiň hem energiýa bazaryna kontrollyk etmegine" ýol berilmeli däl diýip, duýduryş berdi.
Latwiýanyň premýer-ministri Laimdota Straujuma hem özüniň proýekt barada gaty "aladalydygyny" aýdyp, Ýewropa Bileleşigini planlaşdyrylan suwasty geçirijini tutuşlygyna gözden geçirmäge çagyrdy.
Gazgeçirijiniň gurluşygy haçan başlanar?
Estoniýanyň premýer-ministri Taawi Roiwas planyň Ýewropa Bileleşiniň düzgünlerine gabat gelýändigini sorag astyna alyp: "Munuň Ukrainanyň gaz üpjünçiligine örän ýaramaz täsir etjekdigi mese-mälim" diýdi.
Iýun aýynda ”Gazprom”, konflkitli Ukrainadan we Polşadan sowa geçjek "Demirgazyk akym-2" gazgeçirijisini gurmak barada öz günbatar ýewropaly söwda ýaranlary Anglo-Dutç Şell, Germaniýanyň E-ON we Astriýanyň OMW kompaniýalary bilen ylalaşdy.
Baltika deňziniň aşagyndan Orsýetden Germaniýa çenli bolan geçirijiniň ýylda 55 milliard kubometr gaz geçirmäge güýji bolup, iki ýurdy birikdirýän häzirki geçirijiniň akdyrýan gazynyň mukdaryny iki esse artdyrar.
Ylalaşykda gurluşyga haçan başlanmalydygy aýdylanok.
Täze geçiriji hem Germaniýa hem-de Orsýet üçin gyşyna - Ukraina-Orsýet arasynda hemişe diýen ýaly gaz meselesinde ýüze çykýan oňuşmazlyk sebäpli - döreýän gaz üpjünçiligi baradaky näbellilikleri aradan aýrar. Ol şeýle hem Germaniýanyň täsirini güýçlendirip, ony ors gazyny günbatar Ýewropa paýlaýan ýurda öwrer.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad öz türkmen kärdeşine iki adamlyk uçar sowgat berdi diýip, IRNA habar gullugy ýazýar.
Habar gullugynyň maglumatyna görä, LSA uçarynyň bahasy 130 müň dollar.
Uçar Berdimuhamedowa ýekşenbe güni, onuň Tähran aeroportuna gelen wagty görkezildi.
Geçen hepde Berdimuhamedow Eýrana Nowruz baýramy mynasybetli 1000 tonna un peşgeş beripdi.
Ýekşenbe güni Eýranda Nowruz baýramynyň dabarlary başlandy. Oňa 19 ýurtdan ýokary derejeli myhmanlar, şol sanda Owganystanyň, Yragyň, Türkmenistanyň, Täjigistanyň we Ermenistanyň prezidentleri gatnaşýar.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew dünýäniň öňdebaryjy ýadro döwletleriniň arasynda ýadro hyzmatdaşlygynyň soňlanmak ähtimallygyndan alada bildirdi.
Nazarbaýew 18-nji aprelde Gazagystanyň Halk gurultaýynda çykyp gepläp, soňky onýyllyklarda ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk boýunça gazanylan progres howp astynda diýdi.
Onuň aladasy Orsýet bilen Günbataryň arasynda Ukraina üstünde barýan dartgynlyklar bilen bagly bolup göründi. Nazarbaýew Gazagystan 1991-nji ýylda garaşsyz bolandan soň özüniň Semipalatinsk ýadro synag poligonyny ýapdy we ýadro ýaragsyz döwlet durumyna eýe boldy diýdi.
Ukraina hem, Gazagystan ýaly, 1990-njy ýyllaryň başynda ýadro ýaragsyz döwlet bolmaga razy boldy.
Bu barada Budapeştde, 1994-nji ýylda bir şertnama gol çekildi we Ukraina özüniň ähli ýadro arsenalyny ýok etdi.


text:
45 ýaş töweregindäki Ýewangulow 20 ýyllap tokaý sakçysy bolup işläpdir. Ýöne ol indi gözegçilikden çykyp, bu tokaýy ýalmap gelýän oduň öňüni alardan özüniň ejizligini aýdýar: “Ýangynyň uzynlygy 3-4 kilometr, ýalyn asmana göterilip, 35-40 metre ýetýär. Özüňiz bir göz öňüne getirip görüň. Ol töwerege örän tiz ýaýraýar. Ondan gaçyp gutular ýaly däl. Şeýle bir çalt ilerleýär welin, asyl togtadyp bolanok”.
Sowet döwründe Ýewangulow ýaly ýurduň 775 million gektarlyk tokaýyny goraýan 70 müň töweregi sakçysy bardy. Tokaýçylyk hojalygynyň beýleki 200 müň işgäri bilen birlikde bular ýangynyň öňünde gaýduwsyz güýç bolup durýardylar. Ýöne tokaýçylyk hyzmatlarynyň düýpleýin üýtgedilmegi 50-den ýokary adamyň başyna ýetip, öýleri, müňlerçe gektarlyk agaçlary kül edip, Orsýetiň tokaýlaryny oduň öňünde goragsyz goýdy.
Ýurduň häzir galan az sanly tokaý sakçylarynyň biri Ýewangulow: “Ýagdaýy ýaramazlaşdyran barha möwjeýän howur bilen güýçli ýel” diýýär: “Güýçli ýel turup, ýagdaý kontroldan çykdy. Güýçli ýel zerarly bütinleý elden-aýakdan çykdy. Ot diwar ýaly süýşüp, dumly-duşa hereket edýär. Ol bu ýere gönükse, ýel ony başga ugra sowýar”.
Durzardan güýçli ýangyn artdygyça hem adamlaryň hökümete bolan gahary güýjeýär. Olar hökümeti ýangyna garşy göreşe goýberilýän serişdäni kemeldenlikde, çykaran täze tokaýçylyk hojalygy hakdaky kanuny bilen ýagdaýy ýaramazlaşdyranlykda aýyplaýar.Indi üýtgedi
Alekseý Ýaroşenko Orsýetde “Greenpeace” guramasynyň tokaýçylyk boýunça eksperti. Ol: “Täze kanun Sowet döwründe ýola goýlan tokaýy goramak sistemasyny bir zarbada düýbünden dargatdy. Sakçylaryň sanyny 75 prosente golaý azaldyp, olaryň ýerine edara işgärlerini getirdi. Bular hem netijeli işläp bilenok” diýýär.
Ýaroşenko: “Sözüň öňki manysyndaky tokaý sakçysy, ýagny bir zat bolsa, derrew şol ýerde tapylyp, tokaýy goraýan sakçy indi ýok. Olar indi düýbünden ýok. Ýöne tokaý hojagygy edarasynda işleýän adamlar bar. Olar wagtal-wagtal tokaýda bolup, anketa doldurýarlar ýa-da şolar ýaly beýleki kagyz işlerini edýärler. Onsoň tokaý goragsyz. Geçen üç ýarym ýylda edilen iş şu” diýýär.
Täze tokaý kanuny soňky günlerde köp tankytlandy. Bu kanuna gol çeken şol wagtky prezident Wladimir Putin. “The Moscow Times” gazetiniň syýasy synçysy Ýulia Latynina: “Aslynda bu tragediýa jogapkär birje býurokrat bar. Ol hem Putiniň özi. Bu täze tokaý kanunyna 2007-nji ýylda gol çeken şol” diýip ýazdy.
Analizçi Ýewgeniý Wolk hem “Kreml ýangyna näme üçin beýle taýýarlyksyz bolup çykdy?” diýen soragy goýýar. Ol: “Gyzgyn howanyň Orsýetde torf ýangynyna, tokaý ýangynyna getirýänligi onlarça ýyl bäri bilinýän zat. Bu ýerde garaşylmadyk zat ýok. Onsoň tomus yssy boljak diýlip öňünden aýdylanda näme üçin gerekli çäreler görlüp, howply ýagdaý barada halka maglumat berilmedi diýen tebigy sorag döreýär” diýip, öz nägileligini bildirýär.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň Latwiýa resmi sapary boldy. Rigada bolan gepleşiklerde Türkmenistan bilen Latwiýanyň arasynda käbir ylalaşyklara gelindi, dokumentlere gol çekildi.
Türkmenistanyň we Latwiýanyň prezidentleriniň 11-nji sentýabrda Rigada geçiren resmi gepleşiklerinde döwletleriň ykdysady gatnaşyklaryny pugtalandyrmak barada ylalaşandyklary habar çeşmelerinde aýdyldy.
Gepleşikleriň netijesinde bu ugurdan käbir dokumentlere gol çekildi. Hususan-da “Goşa salgyt salmaklygyň öňüni almak barada” hökümetara ylalaşygyna gol goýuldy.
Ykdysady hyzmatdaşlyk
Habar berilşine görä, gepleşiklerde “ýurtlaryň arasynda söwda dolanyşygyny ösdürmek we eksport harytlarynyň görnüşleriniň sanyny artdyrmak” barada ylalaşyga gelnenligini Türkmenistanyň prezidenti aýtdy.
G.Berdimuhammedowyň Andris Berzinş bilen gepleşikleriniň netijesinde ýurtlaryň Daşary işler ministrlikleriniň arasynda geljekki iki ýyl boýunça hyzmatdaşlyk programmasyna gol çekildi. Häzirki wagtda Latwiýada Türkmenistanyň ilçihanasynyň ýokdugy habar berildi.
Gepleşikleriň öňüsyrasynda, 10-njy sentýabrda Rigada iki ýurduň Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki komissiýasynyň birinji maslahaty geçirildi.
Resmi maglumatlara görä, ýurtlar senagat we ylmy-tehniki ugurlardan hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine hem gyzyklanma bildirdiler.
Energiýa hyzmatdaşlygy
Energiýa meselesi gepleşikleriň üns merkezinde bolan temalaryň ýene biri.
Latwiýanyň prezidenti “Türkmenistanyň azyndan müň ýyla ýetjek tebigy baýlyklarynyň bardygyny we Latwiýanyň bu mümkinçiliklerden peýdalanmalydygyny” aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti munuň üçin Latwiýanyň öz gämi portlaryndan we demir ýollaryndan peýdalanyp biljegini belledi. Şeýle-de, Berdimuhammedow Türkmenistanyň Hazar deňzindäki portuny dikeltmek isleýändigini we latwiýaly partnerlardan takyk tekliplere garaşýandygyny aýtdy.
"Türkiýäniň prezidenti"...
Iki ýurduň prezidentleriniň resmi gepleşikleriniň yzýany geçiren metbugat konferensiýasynda halkara habar beriş serişdeleriniň ünsüni çeken ýene bir waka boldy. Latwiýanyň prezidenti Berzinş G.Berdimuhammedowa "Türkiýäniň prezidenti", diýip ýüzlendi.
Latwiýanyň prezidentiniň goýberen bu ýalňyşlygy barada ýurduň köp habar beriş serişdeleri maglumat ýaýratdylar.
Habar berlişine görä, prezidentler bir-birine sowgat gowşurdylar. G.Berdimuhammedow Latwiýanyň prezidenti Andris Berzinşe türkmen halysyny sowgat berdi, Berzinş bolsa türkmen prezidentine latwiýaly hudožnik Ýanis Brekteniň kartinasyny gowşurdy.
Käri boýunça diş lukmany G.Berdimuhammedow Latwiýa saparynyň dowamynda Riganyň stomatologiýa uniwersitetine baryp gördi.
Türkmenistanyň prezidenti Latwiýa mundan ozal 2008-nji ýylda barypdy.


text:
Gyrgyz-täjik araçägindäki dawaly territoriýada ýerleşýän bir çaýhana otlandy. Bu çaýhana gyrgyz milletli adama degişlidi.
Sişenbe güni bolan bu waka ýerli gyrgyzlar bilen täjikleriň arasyndaky dartgynlylygy güýçlendirdi. Munuň netijesinde, çarşenbe güni Täjigistanyň Isfara etrabynda ýerli gyrgyz we täjik resmileriniň arasynda gepleşikler hem geçirildi.
Bu waka Täjigistanyň serhet gullukçylarynyň iki gyrgyz raýatyny boşatmagyndan bir gün soň bolup geçdi. Olar ýekşenbe güni serhedi bikanun geçmekde aýyplanyp, tussag edilipdiler.
Duşenbe güni gyrgyz hökümeti Täjigistandan serhetleri kesgitlemek boýunça 24-nji dekabrda gepleşikleriň nobatdaky tapgyryny geçirmegi sorady.
Şu ýylyň dowamynda gyrgyz we täjik serhedinde ençeme çaknyşyklaryň bolandygy barada habar berilipdi.


text:
Halkara metbugat institutynyň berýän maglumatyna laýyklykda, geçen ýyl dünýä boýunça 101 sany žurnalist öldürilipdir. Bu 1990-njy ýyldan soňky iň ýokary görkeziji boldy.
Geçen ýyl žurnalistler üçin iň howply sebit Aziýa boldy. Bu ýerde 40 žurnalist öldürildi, olaryň 15-si Pakistanda ölüme sezewar edilipdi.
Ikinji orunda bolsa Demirgazyk we Günorta Amerika kontinentleri. Bu regionlarda 32 žurnalistiň öldürlendigi habar berilýär.
Halkara metbugat institutynyň aýtmagyna görä, geçen ýyl žurnalistleriň öldürilen ýurtlarynyň sany hem artypdyr.
Soňky bäş ýylyň dowamynda dünýä boýunça 472 žurnalist öldürildi.


text:
Hytaý bilen Ýaponiýa dünýä söwdasynda proteksionizmiň islendik ýüze çykmasyna bilelikde garşy durmaly diýip, Hytaýyň premýer-ministri Wen Szýabao hasap edýär.
Ol bu barasynda Ýaponiýanyň daşary işler ministri Kasu Okada bilen Pekinde bolan duşuşygynda aýtdy we dünýäniň uly ykdysadyýetine wekilçilik edýän iki ýurduň tagallalarynyň regional hyzmatdaşlyga-da gönükdirilmelidigini nygtady.
Öz gezeginde Ýaponiýanyň daşary işler ministri Hytaýda inwestisiýa şertlerini gowulandyrmak boýunça zerur çärleler geçirilmelidigini aýtdy.


text:
Duşenbe güni Bahreýniň patyşasy Hamad bin Isa al-Halifa tussagda oturan şaýylary boşatmaga we birnäçe sud prosessini togtatmaga buýruk berdi. Bu barasynda Bahreýniň döwlet täzelikler agentligi habar berdi.
Duşenbe güni esasan şaýylardan ybarat 10 müň töweregi demonstrasiýaçy Manamanyň merkezi meýdanyna ýygnanyp, hökümetiň çalşylmagyny talap etdiler.
Aksiýa gatnaşyjylar ýurtda köplügi düzýän şaýylaryň hukuklaryna hormat goýulmagyna aýak dirediler.
Ähli syýasy partiýalar bilen gepleşikler geçirmegi Bahreýniň patyşasy Hamad bin Isa al-Halifa mirasdüşer şazada - öz ogluna tabşyrdy.
Bahreýn häkimiýetleri hökümete garşy dowam edýän demonstrasiýalar sebäpli "Formula-1" awtomobil ýaryşyny ýatyrdy. Ýaryş 13-nji martda başlanmalydy.


text:
Owganystanyň prezident saýlawlarynyň ilkinji bölekleýin netijeleri ozalky daşary işler ministri Abdylla Abdyllanyň öz esasy bäsdeşi, ozalky maliýe ministri Aşraf Ganiden öňde barýandygyny görkezdi.
Owganystanyň Garaşsyz saýlaw komissiýasy başlangyç netijeleriň 34 welaýatyň 26-synda berlen sesleriň 10 prosentine esaslanýandygyny we munuň Abdyllanyň 41.9 prosent ses alyp, öňde barýandygyny görkezendigini aýtdy.
Gani 37.6 prosent ses bilen ikinji ýerde dur.
Üçünji kandidat, ozalky daşary işler ministri Zalmaý Rasul bolsa, sesleriň 9.8 prosentini alypdyr.
Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň başlygy Ahmad Ýusuf Nuristani sesleriň sanalmagynyň dowam etmegi bilen öňde barýan kandidatyň ýeriniň aňsat çalyşmagynyň ähtimaldygyny duýdurdy.
Nuristany 13-nji aprelde Kabulda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, ilkinji netijeleriň berlen sesleriň 500 müňden sähel gowragyna esaslanýandygyny aýtdy.
Galplyk şikaýatlary
Owganystanyň Garaşsyz şikaýatlar komissiýasynyň sözçüsi Nader Mohseni özlerine 5-nji aprelde geçen saýlawlar mahalynda ýol berlendigi aýdylýan galplyklar barada 1900-e golaý ýazmaça we resmi şikaýatyň gelip gowşandygyny aýtdy.
Şeýle-de bu komissiýa telefon arkaly 1400-e golaý şikaýat edilipdir.
Şikaýatlaryň köpüsi demirgazykdaky Balh we günbatardaky Hyrat welaýatlaryndan gelip gowşupdyr. Bu ýerlerdäki saýlaw uçastoklarynyň käbirinde saýlaw güni saýlaw býulletenleri gutarypdyr.
Mohseni komissiýanyň 870 çemesi şikaýaty «A» kategoriýasyna degişli edendigini we munuň bu şikaýatlaryň saýlaw netijelerine täsir ýetirip biljegini aňladýandygyny aýtdy.
Mohseni komissiýanyň galp sesler bilen dürs sesleriň arasyny açmak, olary tapawutlandyrmak meselesine çynlakaý garaýandygyny sözüne goşdy.
2009-nji ýyldaky prezident saýlawlarynyň giň ýaýran galplyklar bilen utgaşandygy barada gürrüň edilipdi.
Mohseni bu gezekki saýlawda galplyklaryň «az bolandygyny» belledi.
Saýlawlaryň doly deslapky netijeleri 24-nji aprelde belli bolmaly. Ahyrky netijeler bolsa, galplyklar we bidüzgünçilikler baradaky şikaýatlar doly derňelenden soň, maý aýynda yglan edilmeli.
Eger öňdebaryjy kandidatlaryň hiç biri 50 prosentden kän ses almasa, öňe saýlanan iki kandidat gaýtadan bäsleşer.
Saýlawlarda ýeňiji bolan kandidat, Owganystanda häkimiýetiň ilkinji gezek demokratiki usulda bir adamdan ikinji adama geçişi netijesinde, häzirki prezident Hamid Karzaýyň ornuna geçer.
Owganystanyň saýlawa gatnaşmaga hukugy bolan 12 million raýatynyň 7 milliondan gowragy, «Talyban» jeňçileriniň haýbatlaryna garaman, prezident saýlawlaryna gatnaşyp, seslerini berdi.
Öňdebaryjy kandidatlaryň üçüsi hem aýallaryň hukuklaryny goramagy, «Talyban» bilen parahatçylyk ylalaşygyny baglaşmaga çalyşmagy, Birleşen Ştatlar bilen ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmegi wada berdi.


text:
Kabulda “Talyban” jeňçileriniň amala aşyran bomba hüjüminde nepally howpsuzlyk işgärleriniň 14-si öldürildi. Bu barada Owganystanyň Içeri işler ministrligi habar berýär.
Içeri işler ministr Sedik Seddikiniň aýtmagyna görä, 20-nji iýunda ir bilen amala aşyrylan hüjümde başga-da sekiz adam ýaralanypdyr.
Partlamada ýaralananlaryň biri “Associated Press” habar agentligine özleriniň Kanadanyň Kabuldaky ilçihanasynda howpsuzlygy üpjün edendiklerini mälim etdi.
Içi ýolagçyly ulag Kabuldan Jalalabada barýan pursady janyndan geçen hüjümi ýoluň ugrunda özüni partladypdyr.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabihullah Mujahid bu hüjümi toparyň jeňçileriniň amala aşyrandygyny öňe sürdi.


text:
24-nji maýda Gyrgyz Respublikasynyň A.Maldybaýew adyndaky Akademiki opera we balet teatrynyň uly zalynda Türkmenistanyň Gyrgyz Respublikasyndaky Medeniýet günleriniň ýapylyş dabarasy boldy. Onda iki dostlukly ýurduň sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti guraldy.
Üç günüň dowamynda ýurdumyzyň wekiliýetiniň agzalary gyrgyz halkyny özboluşly türkmen saz sungaty, häzirki zaman aýdymlary, amaly-haşam sungatynyň nusgalary, milli şaý-sepler, haly önümleri, ussat we ýaş suratkeşleriň ajaýyp eserleri bilen tanyşdyrdylar.
Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň sungat ussatlarynyň bilelikdäki uly konserti şu gezekki iri möçberli çäräniň özboluşly ajaýyp jemlemesi boldy. Resmi adamlar we hormatly myhmanlar, doganlyk gyrgyz halkynyň medeniýet işgärleri we sungat ussatlary konserte tomaşa etdiler.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Human Rights Watch” (HRW) guramasy Ukrainanyň hökümet güýçleri ýurduň Donetsk şäherindäki ilatly punktlarda kassetalaýyn bomba serişdelerini ulandy diýýär.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän gurama özüniň 20-nji oktýabrda beren maglumatynda ukrain hökümet güýçleri bilen orsparaz separatistleriň arasynda bolan çaknyşyklarda kassetalaýyn bomba serişdeleriniň “giňden ulanylandygy” dokumentleşdirildi diýýär. Şeýle-de, gurama kassetalaýyn bomba hüjümleriniň ondan gowrak territoriýada ulanylandygyny belleýär.
Şol bir wagtyň özünde gurama hüjümleriň ençemesiniň jogapkärçiligini kesgitlemäge mümkinçiligiň bolmandygyny aýdyp, Donetskde amala aşyrylan birnäçe kassetalaýyn bombaly hüjümlere Ukrainanyň hökümet güýçleriniň jogapkärdigini görkezýän “güýçli delilleriň” bardygyny belledi.
Ukrainanyň Goranmak ministrligi aýyplamalary “esassyz” diýip, ret etdi.


text:
Tunisiň Goranmak ministrligi ýurduň paýtagtynda harby esgerleriň ýaşaýan jaýynda bir esgeriň öz ýoldaşlaryna ot açmagy netijesinde bir harby gullukçynyň öldürilendigini habar berýär.
Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Belhassen Oueslatiniň aýtmagyna görä, duşenbe güni esgerleriň ýaşaýan “Bauçaça” atly jaýynda bolan bu wakada başga-da adam ýitgileriniň bolup-bolmandygy barada henize çenli takyk maglumat ýok.
Tunisiň döwlet habar gullugy bu wakada ot açan ýaragly adamyň we başga-da üç sanysynyň heläk bolandygyny habar berýär.
Gürrüňi edilýän esgeriň ot açmagyna nämäniň itergi berendigi barada henize çenli takyk maglumat ýok.
Esgerleriň ýaşaýan “Bauçaça” atly jaýy Tunisiň “Bardo” atly milli muzeýiniň golaýynda ýerleşýär. 18-nji martda bu muzeýe edilen terrorçylykly hüjümde aglabasy syýahatçylardan ybarat 22 adam öldürilipdi.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelläniň aýtmagyna görä, Ýemende zamun alnan Germaniýanyň we Britaniýanyň raýatlarynyň nirede saklanýanlygyny ýemenli ýolbaşçylar bilýärler.
Westerwelle öňden yglan edilmedik sapar bilen şu gün Ýemene baryp, bu ýurduň prezidenti Ali Abdylla Saleh bilen duşuşandan soňra bu pikirini öňe sürdi.
Al-Kaýda toparynyň Ýemendäki bölümi geçen aý ABŞ-a barýan bir uçary weýran etmäge edilen synanşygyň jogapkärçiligini boýun alandan soň, ýurtdaky howpsuzlyk ýagdaýlary barada hem ady agzalýan ýolbaşçylaryň pikir alyşmagyna garaşylýar.
Germaniýa Ýemene iň köp ýardam edýän ýurtlardan biridir. Ol 2010-2011-nji ýyllar boýunça Ýemene 114 million dollar kömek etjekdigini yglan etdi.


text:
Ýemeniň paýtagty Sanaada näbelli adamlaryň tüpeňlemegi netijesinde bir eýranly diplomat öldürildi.
Ali Aşgar Assadi diýlip tanadylan diplomat şenbe güni irden Eýran ilçihanasynyň ýaşaýyş jaýynda geçip barýan ulagly adamyň atan okundan ýaralandy.
Ol biraz soň hassahanada aradan çykdy. Hassahana resmileri diplomatyň egninden, garnyndan we guşaklygyndan ýaralanandygyny aýtdylar.
Başga bir eýranly diplomat, Nur-Ahmad Nikbaht bolsa Sanaada iýul aýynda alnyp gaçylypdy. Ol häzirem ýesirlikde saklanýar. Ol «Al-Kaýda» jeňçileri tarapyndan saklanýandyr öýdülýär.


text:
Halkara Interpol agentligi ABŞ-nyň haýyşy boýunça FIFA, ýagny Halkara futbol federasiýasyna gatnaşygy bolan alty adam boýunça halkara gözleg yglan etdi. Bu karar, gözlegdäki adamlaryň islendik ýurda sapar edende, tussag edilmek töwekgelçiligi bilen ýüzbe-ýüz boljakdygyny aňladýar.
3-nji iýunda Interpol Halkara futbol federasiýasynyň öňki iki resmisiniň we dört dolandyryjysynyň galplykda, dildüwşükde we korrupsiýada aýyplanyp, olar barada “gyzyl duýduryşlaryň” çykarylandygyny mälim etdi.
Bu resmileriň arasynda Halkara futbol federasiýasynyň öňki wise-prezidenti, asly trinidadly Jak Warner we bu guramanyň ýerine ýetiriji komitetiniň öňki agzasy, asly paragwaýly Nikolas Leoz bar.
Şeýle-de, bu sanawda argentinaly Alehandro Burzakonyň (Alejandro Burzaco), doganlar Hugo we Mariano Ýinkisiň (Hugo we Mariano Jinkis) we braziliýaly Hose Marguliesiň (Jose Margulies) atlary bar.
ABŞ-nyň baş prokurory Loretta Lynç 3-nji iýunda eden çykyşynda Dünýä çempionatyny 2018-nji ýylda Orsýetde we 2022-nji ýylda Katarda geçirmek kararyna gelinmekde bidüzgünçilige ýol berlendigi baradaky aýyplamalary öz içine alýan meseleler boýunça Şweýsariýanyň häkimiýetleriniň derňew geçirýändigini belledi we mundan başga kommentariý berip bilmejegini aýtdy.
27-nji maýda Şweýsariýanyň polisiýasy ABŞ-nyň korrupsiýa bilen bagly aýyplamalarynyň esasynda FIFA-nyň ýedi wekilini tussag etdi.
Blutteriň karary
Şeýle-de Lynç Futbol boýunça halkara federasiýasynyň ýolbaşçysy Sepp Blutteriň wezipesini terk etmek kararyna degişli eden çykyşynda “mende jenap Blutteriň wezipesinden çekilmek kararyna kommentariý ýok, emma guramanyň öz maksatlaryna, ýagny hakykatdanam bu ajaýyp sporty ösdürmekde we dolandyrmakda öňe ädim ätmäge ukyply boljagyna umyt baglaýarys” diýdi.
Step Blutter 2-nji iýunda Zurihde özüniň soňky 17 ýylyň dowamynda ýerine ýetiren wezipesini terk edýändigini yglan edip, FIFA täze ýolbaşçy saýlamak üçin ýörite geňeşiň çagyryljakdygyny aýtdy. 79 ýaşly Blutteriň bu karary ol FIFA-nyň ýolbaşçysy wezipesine dört ýyllyk möhlet bilen bäşinji gezek saýlanandan dört gün soňra yglan edildi.
Orsýetiň sport boýunça ministri Witaliý Mutko 2-nji iýunda eden çykyşynda FIFA-nyň ýolbaşçysy Blutteriň korrupsiýa bilen bagly aýyplamalaryň dowamynda wezipesinden çekilmegine Orsýetiň reaksiýasyny mälim etdi.
Mutko “Biz Blutteriň wezipeden gitmegini gazanmak üçin FIFA nähili basyşyň edilýändigini nazara alýarys, onuň prezidentlige saýlanmazlygy üçin öň görlüp-eşidilmedik syýasy täsiriň edilendigini nazara alýarys. Biz şu günki gün şeýle şertlerde prezidentiň çalşylmagynyň örän kyndygyny we mümkin däldigini göz öňünde tutýarys, sebäbi hiç kim muňa taýýar däldi” diýdi.
Mutko Orsýetiň FIFA-nyň prezidentligine dalaşgär hökmünde iordan şazadasy Ali bin al-Husseiniň kandidaturasynyň hödürlenmeginiň Orsýet üçin “garaşylmadyk ýagdaý” bolandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda epgekli tomus howasy nazara alnyp, ýerlerde ýangyn döremez ýaly döwlet tarapyndan öňüni alyş çäreleriň netijeliligini ýokarlandyrmak meselelerine aýratyn uly üns berilýär. Hemme ýerde ýangyn howpsuzlygynyň düzgünleri pugta berjaý edilýär.
Türkmenistanyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça Döwlet tarapyndan nobatdaky mejlisiniň barşynda hem önümçilik hem raýat desgalarynda, tokaý zolaklarynda ýangyn howpsuzlygyny, ekologik taýdan howpsuz gurluşyk harytlarynyň ulanylmagyny üpjün etmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.


text:
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy mynasybetli geçiriljek dabaralaryň öňüsyrasy, Aşgabatda howpsuzlyk çäreleri göz-görtele güýçlendirilip, hasapda duran neşekeşler we arakhorlar paýtagtyň daşyna çykarylyp başlandy.
Häzir 27-nji oktýabrda geçmeli dabara bilen baglylykda, paýtagtyň köçelerinde aýlanyp ýören polisiýanyň we eli rasiýaly raýat eşigindäki howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň sanynyň artandygyny synlasa bolýar.
Howpsuzlyk işgärlerini esasan paýtagt ýazgysy bolmadyk we agşam sagat dokuzdan soň daşarda gezip ýören türkmenistanlylar gyzyklandyrýar.
“Men Aşgabada saglygyma seretdirmäge gelipdim. Ýolda polisiýanyň işgärleri saklap, ilki pasportymy, soňra-da bejergi üçin ýollama haty soradylar. Soňky kagyzyň ýoklugy sebäpli, meni başda golaýdaky polisiýa bölümine äkitdiler, soňra-da gijeki otly bilen yzyma ugratdylar” diýip, daşoguzly 60 ýaşlaryndaky Anwar aga şu sişenbe güni başdan geçenlerini gürrüň berdi.
Şol bir wagtda, Aşgabadyň gurluşyk obýektlerinde zähmet çekýän welaýatlylaryň hem paýtagty terk etmelidikleri barada ýörite görkezme berlipdir.
Marydan gelip Aşgabatda gurluşykçy bolup işleýän Ata şeýle gürrüň berdi: “Bize garaşsyzlyk baýramyna bir hepde galýança Aşgabatdan çykmalydygymyz tabşyryldy. Biziň iki aýlygymyz hem berilmedi. ‘Gerek wagty özümiz jaň ederis’ diýip, yzymyza ugratdylar”.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, mundan laýyk bir ýyl ozal, ýagny garaşsyzlyk baýramyna görülýän howpsuzlyk çäreleriň çäginde, welaýat belgili ulaglaryň Aşgabada girmegi gadagan edilipdi. Şol pursat munuň wagtlaýyn çäredigi aýdylsa-da, bu gadagançylyk häli-bu güne çenli-de dowam edýär.
Aşgabatda howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilmegi bilen birlikde, gije sagat dokuzdan soň paýtagtyň köçelerinde gezip ýörenler hem howpsuzlyk gulluklarynyň barlagyna sezewar bolýarlar.
Aşgabatly Ylýasyň Azatlyk Radiosyna iberen maglumatyna görä, ol giç agşam dostlary bilen öýüniň öňünde oturan pursady polisiýanyň iki işgäri gelip, dokumentleriniň ýokdugy sebäpli ýerli polisiýa bölümine äkidilendiklerini gürrüň berdi.
Munuň bilen birlikde, Aşgabatda öňden hasapda alnan neşekeşleriň we arakhorlaryň hem häzir welaýatlardaky mejbury bejergi merkezlerine ugradylýandyklaryna üns çekilýär.
“Häzir hasapda duran neşekeşler we arakkeşler Daşoguzdaky, Tejendäki we Akdaşdaky mejbury bejeriş merkezlerine ugradýarlar. Olaryň käbirleri ol ýerlerde öň hem oturyp çykan bolsalar-da ýaňadandan ugradylýar” diýip, özüniň atlandyrylmasyzlygyny soran Azatlyk Radiosynyň çeşmeleriniň biri gürrüň berdi.
Şol bir wagtda, Türkmenistan barada maglumatlary çap edýän “Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri hem häzir Garaşsyzlyk baýramçylygynyň öňüsyrasy howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilendigine ünsi çekip, polisiýa işgärleriniň her bir tutup getiren adamy üçin, 125 manat möçberinde puluň hem berilýändigini habar berýär. Bu maglumaty Azatlyk Radiosyna beýleki çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Galyberse-de, häzirki garaşsyzlyk baýramynyň 25 ýyllygyna görülýän bular ýaly ýokary derejedäki howpsuzlyk çäreleri ýylyň-ýylyna her bir uly baýramçylygyň öňüsyrasynda geçirilýär. Döwlet mediasynda bu çäreleriň maksady, umuman, olar barada kelam agyz söz aýdylmaýar.


text:
Geçen ýyl Nikolýa Sarkozini prezidentlik saýlawlarynda ýeňip, wezipe başyna geçen prezident Fransua Ollandy tankytlamak üçin on müňlerçe protestçi Parižiň köçelerine çykdy.
30 müň töweregi diýip çaklanylýan protestçiler Ollandyň sosialistik hökümetini, özüniň çepçi goldawçylaryna dönüklik edip, işçileriň howpsuzlygyndan öňürti uly biznesiň bähbidini goramakda, şeýlelikde Ýewropadaky krizisiň hasam erbetleşmegine itergi bermekde aýyplaýarlar.
Demontstrasiýa gatnaşýan sagçy protestçiler bolsa, Parižiň bir jynsdan bolan adamlaryň nikalaşyp çaga edinmegine rugsat berýän kanuny kabul etjekdigini aýdyp, şol sebäpden hökümeti tankytlaýarlar.
Protestçiler aýratynam Ollandyň ykdysady sýyasatyndan nägilelik bildirýärler.


text:
Çilim çekýän aýallaryň sany ýyl-ýyldan köpelýär we şol bir wagtyň özünde-de çilim çekýän erkekleriň sany soňky on ýylyň içinde 14,1 prosent azalypdyr. Bu Gazagystanyň jemgyýetçilik barlag merkezleriniň wekilleriniň berýän maglumaty.
20 ýaşlaryndaky Aýjan Kemerowanyň (ady, familiýasy üýtgedildi) sözlerine görä, ol eýýäm üç ýyl bäri çilim çekýär we bir günüň dowamynda çen bilen 10 sany çilim çekýär.
Aýjanyň özi bu endigi hakda şeýle diýýär: “Men çilime 11-njy klasda okaýarkam öwrenişdim. Joralarym bilen çilim çekip başladym. Häzirki wagtda iki günde bir guty çilimi çekip gutarýan. Men munuň zyýanlydygyny bilýän, ýöne meniň çilim çekesim gelýär. Men bir gezegem bu endigimden el çekjek bolmadym. Bu barada soň, haçan özbaşdak maşgala guranymdan soň oýlanaryn”.
Gizlinlikde çilim çekmek
“1945-1950-nji ýyllarda-da şäherli zenanlar çilim çekýärdiler, obaly zenanlar bolsa nas atýardylar” diýip, 80 ýaşly Ramazan Alipbaýew aýdýar. Ol döwür barada ol şeýle gürrüň berýär: “Uruşdan soňky ýyllarda obaly aýallar nas atýardylar. Olaryň köpüsi nasy kesellere garşy serişde hökmünde ulanýardy, köpüsi bolsa ony çilimiň deregine ulanýardy. Aýallar nasy ýa diliniň aşagynda goýýardylar ýa-da aşaky dodagynyň aňyrsyna gysdyrýardylar. Dişleri agyrsa-da, nas ulanýardylar. Obada çilim çekýän aýal ýokdy”.
Onuň sözlerine görä, 1950-nji ýyllarda şäherli aýallar aç-açan çilim çekmeýärdiler.
“1950-1960-njy ýyllarda men Almatydaky Üst-Kamenogorsk zawodynda işleýärdim. Üst-Kamenogorskdaky zawodyň agyr işlerinde işleýän aýallaryň hemmesi diýen ýaly çilim çekýärdi. Olar çilimiň ýadawlygy aýyrýandygyny aýdýardylar. Kämahal ýaşlaryň toplanýan ýerlerinde çilim çekýän gyzlara-da duşulýardy, ýöne köp adam olara täsin göz bilen seredýärdi. Aýallar aç-açan çilim çekmekden saklanýardylar, sebäbi çilim çekýän aýallary hökümet gowy görenokdy. Şonuň üçin aýallar garaňky düşýänçe çilimi gizlinlikde çekýärdiler. Olar diňe gijelerine, gizlenmän çilim çekip bilýärdiler”
Çilimkeş erkek.
diýip Ramazan Alipbaýew ol döwürleri ýatlaýar.
Birtaraplaýyn aýyplama
“1980-1990-njy ýyllarda aýallar çilimi gizlenip çekýärdiler” diýip, 50 ýaşly Jandarbek Kaýyrbekow aýdýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Jandarbek Kaýyrbekow ýene-de şeýle gürrüň berdi:
“1990-njy ýyllarda, Sowet Soýuzy dargandan soň şäheriň köçelerinde biz çilim çekýän zenanlara köp duşup başladyk. Men hem 18 ýaşymda çilim çekip başladym. Öňler, esasan, bazarlarda söwda edýän, gurluşyklarda, fabriklerde işleýän aýallar çilim çekýärdi. Gazak obalarynda bolsa, çilim çekýän aýýallar “adaty däl” hasaplanýardy. Obaly aýallar öz ärlerine çilim gözleýärdiler. Çilim çekmek okuwçy gyzlar üçin örän erbet endik hasaplanýardy. “Diňe erkekler çilim çekip bilýär” diýen resmi däl düzgün bardy. 1990-njy ýyllarda ýurtda çilimiň gytlygy döredi we şol wagtlar temmäkä talap güýçlendi. Şäherli erkekler hem aýallar temmäkini gazete dolap çekip başladylar. Şu günler bolsa köpçülik çilimkeş aýallara öwrenişdi”.
Häzirki wagtda çilimkeş aýallara gyýa garalýan gazak jemgyýetinde bu mesele barada sosial ulgamlardan peýdalanýan ýaşlar hem öz pikirlerini beýan edýärler. Mysal üçin, Elwira Ergalina Facebook sosial sahypasynda şeýle ýazýar: “Men ähli günälerde çilim çekýän zenanlary günäkärleýän oglanlara geň galýan. “Zenanlar geljekki eneler, goý, çilim çekmesinler” diýýärler olar. Oglanlar hem geljekki atalar ahyryn. Olaryň maşgalasy sagdyn bolmaly...”
“Çilimkeş aýallaryň sany 9,3 prosent boldy”
Gazagystanda köpçüligiň pikirini öwrenýän Aýjan Şabdenowanyň sözlerine görä, 1990-njy ýyldan soň çilim çekýän zenanlar köpeldi.
“2010-njy ýylda ”Köpçüligiň pikirini öwrenýän merkez” Ýewropa Bileleşiginiň beren granty esasynda gazagystanly çilimkeş erkekleriň we aýallaryň arasynda barlag geçirdi. Ýaňky ýaly barlag ilkinji gezek 2001-nji ýylda geçirilipdi we dokuz ýyldan soň ol ýene bir gezek geçirildi. Onuň netijesi boýunça çilim çekýän aýallar 9,3 prosente ýetipdir. Eger 2001-nji ýylyň barlagynyň netijesi bilen 2010-njy ýylyňkyny deňeşdirsek, çilim çekýän aýallar azalanok” diýip, Aýjan Şabdenowa gürrüň berýär.
”Sagdyn durmuşy ündeýän milli merkeziň” bu ugurdan berýän maglumatlary ”Köpçüligiň pikirini öwrenýän merkeziň” maglumatlaryna meňzeş. ”Sagdyn durmuşy ündeýän merkeziň” wekili Asym Almazbekowa bu hakda şeýle diýýär:
“Gazagystanda çilim çekýän aýallaryň sany artýar. Biziň barlaglarymyza görä, 2001-nji ýylda çilim çekýän aýallar 7,5 prosentdi, 2010-njy ýylda bolsa 9,4 prosent boldy.
”Köpçüligiň pikirini öwrenýän merkeziň” maglumatlaryna görä, Gazagystanda çilim çekýän erkekleriň sany azalýar. Mysal üçin, eger 2001-nji ýylda çilim çekýän erkekler 65,3 prosent bolan bolsa, 2010-njy ýylda 51,2 prosent boldy.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň maglumatlaryna görä, dünýäde aýallaryň 12 prosenti çilim çekýär. Iň köp çilimkeş aýallar Daniýadadyr, bu ýurtda her üçünji aýal çilim çekýär.


text:
Germaniýaly wekiller Hamburgda ýerleşýän Tähranyň eýeçiligindäki bankyň Eýranyň gadagan edilen kompaniýalary bilen biznes gatnaşygynyň bardygyny görkezýän hasabatlar boýunça derňew geçirjekdiklerini aýdýarlar.
ABŞ-da ýerleşýän “Wall Street Journal” gazetiniň ady näbelli çeşmä salgylanyp beren maglumatynda Ýewropanyň we Eýranyň söwda banky atly edaranyň Tähranyň harby we ballistik raketasy programmasy bilen bagly iş alyp barýan käbir kompaniýalar bilen umumy bahasy bir milliard dollardan gowrak söwda edendigini habar berdi.
Şol kompaniýalaryň Eýranyň goranmak senagaty bilen bagly guramalar we Rewolýusiýanyň sakçylary toparynyň käbir bölümleri bilen gatnaşygynyň bardygy aýdylýar.
Germaniýa Eýranyň iň uly söwda hyzmatdaşydyr.


text:
Duşenbe güni Gollandiýanyň resmileri Owganystanyň demirgazygynda bir golland raýatynyň we onuň ýerli ulag sürüjisiniň alnyp gaçylandygyny habar berdiler.
Owganystanyň Takhar welaýat administrasiýasynyň resmileri Gollandiýanyň bu raýatynyň ýerli maýyp-müjrüplere ýardam bermek boýunça hökümete degişli bolmadyk bir guramada iş alyp barýandygyny mälim etdiler.
Olaryň aýtmagyna görä, bu gürrüňi edilýän golland raýaty we onuň ýerli ulag sürüjisi welaýatyň Bangi etrabynda barýarkalar näbelli adamlar tarapyndan alnyp gaçylypdyr.
Alnyp gaçylan bu adamlaryň anyk şahsyýeti barada maglumat alynmady.


text:
Şu günler 2015 — 2016-njy ýylyň möwsüminde hokkeý boýunça Türkmenistanyň çempionaty dowam edýär. Hokkeý boýunça ýaryşlar paýtagtymyzyň iki buzly meýdançasynda — Gyşky görnüşler sport toplumynda we Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň sport toplumynda geçirilýär. Baýrakly orunlar ugrunda 6 topar — ýurdumyzyň häzirki çempiony “Galkan”, şeýle hem “Şir”, “Oguzhan”, “Nesil”, “Watançy” we “Alp Arslan” toparlary bäsleşýärler.
Deslapky oýunlar iki aýlawda geçiriler. Olaryň netijeleri boýunça güýçli toparlaryň dördüsi kesgitleniler. Olar çempionatyň baş baýrak ugrundaky ýaryşlary dowam ederler, toparlaryň her biri 5 duşuşyk geçirer. Olaryň ikisi finalda altyn medal ugrunda güýç synanyşar. Şunda toparlaryň biri ýeňiş gazanmak üçin öz bäsdeşini üç gezek utmalydyr.
Ilkinji aýlawyň oýunlaryndan soň “Galkan” topary öňde barýar, toparyň hokkeýçileri öz esasy bäsdeşi — “Şir” toparyny utdular. Toparlaryň ikisi hem çempionatyň dört tapgyrynyň dowamynda bir gezek hem ýeňlişe sezewar bolman, her biri 12 utuk toplady. Birnäçe ýagdaýlara görä “Şir” toparynyň hokkeýçileriniň üçüsi oýna gatnaşmady, munuň özi duşuşygyň netijesine gönüden-göni täsir etdi, şonda Türkmenistanyň iki gezek çempiony ynamly ýeňiş gazandy.
Häzirki wagtda “Galkan” 15 utuk bilen birinji orunda barýar. Ikinji orny “Şir”, üçünji we dördünji orunlary degişlilikde “Nesil” (9 utuk) we “Oguzhan” (6 utuk) eýeleýärler. Diňe bir gezek ýeňiş gazanmagy başaran “Watançy” we häzire çenli utuk alyp bilmedik “Alp Arslan” toparlary soňky orunlary eýeleýärler.
Türkmen hokkeýçileriniň tomaşaçylary diňe bir owadan oýun bilen däl-de, eýsem netijeler bilen hem begendirýändigini bellemek gerek – birinji aýlawyň oýunlarynda (15 duşuşyk) 219 hokkeý topy geçirildi. Häzirlikçe, “Nesil” toparynyň hüjümçisi Pirmämmet Gylyçmämmedow 17 gezek derwezä dürs urup, öňde barýar. Ikinji orunda Baýmyrat Baýmyradow (“Oguzhan”, 15 hokkeý topy), her biri 9 hokkeý topuny geçiren Anatoliý Lýurtaýew (“Şir”) we Pawel Barkowskiý (“Galkan”) üçünji we dördünji orunlary paýlaşýarlar.
Hokkeý boýunça 2015—2016-nji ýyllaryň möwsüminde geçirilýän Türkmenistanyň üçünji çempionatynyň ikinji aýlawy 19-njy ýanwarda başlanýar. IIM-niň sport toplumynda “Oguzhan” we “Galkan” toparlary duşuşarlar. Ýurdumyzyň birinjiliginiň ýedinji tapgyryndan soň arakesme bolar, sebäbi hokkeýçiler Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlanan ýaryşlara taýýarlyk görerler. Sekiz toparyň gatnaşjak bäsleşikleri 11—19-njy fewral aralygynda geçiriler.


text:
Germaniýanyň sudy Nasistleriň Auşwitz (Oswensim) konslageriniň 94 ýaşly öňki sakçysyny dört ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
15-nji iýulda Lueneburg şäheriniň sudy konslageriň hasapçysy hökmünde tanalýan Oskar Groeningi 1944-nji ýylda azyndan 300 müň ýewreýiň öldürilmegine gatnaşykda günäli tapdy.
“Ahlak günäsini” boýun alan öňki Nazi SS ofiseri konslagere eltilen adamlaryň el goşlaryny ýygnamaga we ýanyndaky pullaryny SS-iň Berlindäki edaralaryna ibermäge jogapkär bolupdy.
Groening 14-nji iýulda sudda konslagerde işlän döwri üçin ötünç sorady.
1940-njy we 1945-nji ýyllaryň aralygynda Auşwitz-Birkenau konslagerinde 1 milliondan gowrak adam, esasan ýewropaly ýewreýler ölüpdi.


text:
Anna güni Türkiýe respublikasynda Türkmenistanyň medeni günleriniň açylmagyny resmi türkmen habar serişdeleri iki ýurduň arasyndaky hakyky dostluk-doganlygyň nyşany hökmünde häsiýetlendirdiler.
Bu waka bilen baglanyşykly anna güni Stambul şäherindäki Fatih uniwersitetiniň maslahatlar zalynda gurnalan foruma iki ýurduň hökümet resmileri bilen birlikde, medeniýet we sungat işgärleri, ýazyjy-şahyrlary we studentleri gatnaşdylar.
Bu waka gabatlap şu günler Türkmenistanyň wekilçilikli delegasiýasy hem Türkiýä sapar edip, bu ýurduň Medeniýet we turizm ministrliginde we käbir beýleki guramalarynda iki ýurduň medeni-gumanitar gatnaşyklaryny ösdürmek meseleleri boýunça gepleşikler geçirýär.
Ýakymsyz ýagdaýlar
Resmi Aşgabadyň türkmen-türk gatnaşyklarynyň dinamikasyna ýokary baha berýändigine garamazdan, käbir synçylar soňky wagtlar bu iki ýurduň gatnaşyklarynda käbir ýakymsyz ýagdaýlaryň-da ýok däldigini bellýärler.
Şu wakalaryň hatarynda bolsa, olar soňky wagtlar köpsanly türk kompaniýalarynyň Türkmenistanyň tölemeli tölegleri bilen baglanyşykly bildirip gelýän nägileliklerini we Türkiýäniň raýatlarynyň Türkmenistana sapar etmekde ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary ýaly wakalary görkezýärler.
Türk kompaniýalary bilen dowam edýän dawalar barada Türkmenistanyň häkimiýetleriniň dymýandyklaryna garamazdan, köp synçylar ýakynda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gülüň Türkmenistana gyssagly sapar edip, onuň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşiklerini-de hut şu dawaly wakalar bilen baglanyşdyrdylar.
Biznes pudagynda töleg meseleleri bilen baglanyşykly bar bolan bu kynçylyklardan daşary, soňky wagtlar türkiýeli telekeçilere we adaty raýatlara Türkmenistana sapar etmekligiň hem kyn meselä öwrülendigi barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Mundan birnäçe ýyl ozal Türkiýäniň raýatyna durmuşa çykan maryly bir türkmen zenany öz ýoldaşyny Türkmenistana myhmançylyga getirmek meselesiniň hem uly kynçylyk bilen baglanyşyklydygyny we Türkiýäniň raýatlaryna wiza berläýende-de örän gysga wagtlyk berilýändigini belledi.
Mundan daşary, bu maryly ildeşimiz hatda Türkiýede durmuşa çykan türkmenistanly aýal-gyzlara öz nikalaryny Türkmenistanda hasaba aldyrtmaklygyň hem indi mümkin däldigini we muňa girizilen gadagançylygyň sebäpleri barada-da häkimiýetleriň anyk maglumat bermeýändiklerini aýtdy.
Garaşsyzlyk ýyllarynda
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkiýe bilen Türkmenistanyň gatnaşyklary uly özgerişlikleri başdan geçirdi. Bu özgerişlikler 1990-njy ýyllaryň başlarynda Türkmenistanyň dürli regionlarynda türk biznes firmalarynyň aktiw işe girişmekleri we türkmen-türk mekdepleri ýaly okuw jaýlarynyň sanynyň ur-tut ýaýrap gitmegi ýaly wakalar bilen alamatlanypdy.
Emma indi şu günki gün ol onlarça türk firmalarynyň Türkmenistanyň hökümetine garşy halkara derejesinde protest bildirmekleri we türkmen-türk mekdeplerine okuwçylaryň kabul edilmeginiň düşnüksiz ýagdaýda yza süýşürilmegi ýaly wakalar bilen alamatlanýar.
Düýbi Ankarada ýerleşýän Türkiýäniň Strategik barlaglar merkeziniň başlygynyň orunbasary, analitik Jelaleddin Ýawuz Sowet Soýuzy dargap, Merkezi Aziýa ýurtlary garaşsyzlyga eýe bolanlarynda, olaryň garaşsyzlygyny ilkinji bolup Türkiýäniň ykrar edendigini we bu ýurtlara ýakyndan goldaw bermäge çalşandygyny ýatlaýar.
Emma ol, bu tagallalara garamazdan, şu günki gün Merkezi Aziýa ýurtlary, şol sanda, Türkmenistan bilen hem gatnaşyklaryň edil garaşylyşy ýaly ugruna bolup gitmeýändigini aýtdy.
“Wiza erkinligi meselesine gezek gelende, Merkezi Aziýa ýurtlary bilen bir ýoldan ýöremek bize onçakly bir nesip etmedi. Ozalky Sowet Soýuzynyň territoriýasynda gurlan täze döwletleriň arasynda, gaýta ýene, iň gowy gatnaşyk Orsýet bilen guruldy” diýip, türkiýeli analitik Jelaleddin Ýawuz belledi.
Jelaleddin Ýawuz köp meselelerde, şol sanda, wiza düzgünlerini ýeňilleşdirmek meselesinde-de Türkiýäniň ädýän liberal ädimleriniň käbir Merkezi Aziýa ýurtlarynda edil şoňa meňzeş oňyn ädimler bilen garşylanmaýandygyny aýdyp, bu ýagdaýyň özara gatnaşyklara garaşylyşy ýaly oňyn täsir etmeýändigini aýtdy.