text:
Ýakynda Hytaýyň Guandun welaýatynyň Çžuhaý şäherinde geçirilen sirk sungatynyň II halkara festiwalyna gatnaşmagyň çäklerinde “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar topary dünýäniň 22 ýurdundan meşhur sirk toparlarynyň 32-siniň arasynda iň gowy topar diýlip ykrar edildi we festiwalyň baş baýragyna—Gran-pri Altyn kuboga mynasyp boldy.
Türkmen jigitleriniň örän owadan we özüneçekiji çykyşlary 10 günläp dowam eden festiwalyň her tapgyrynda ilkinji pursatdan başlap, tomaşaçylary haýran galdyrdy. Ajaýyp ahalteke bedewleri, artistleriň milli lybaslary, bedewleriň ýokary okgunly tizligi, at üstünden ýerine ýetirilýän örän çylşyrymly tilsimler — bularyň ählisi tomaşaçylary özüne bendi etdi.
Ajaýyp ahalteke bedewlerinde çykyş edýän “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň agzalary okgunly çapyp barýan atyň üstünde çylşyrymly tilsimleriň ýokary nusgasyny, belent derejesini görkezdiler.
Mälim bolşy ýaly, “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar topary dünýä sirk sungatynda uly ýeňişleri bilen birnäçe gezek meşhurlyga eýe boldy. 2013-nji ýylyň oktýabr aýynda Moskwada geçirilen "Idol” Bütindünýä sirk sungaty festiwalynda bu topar ýeňiş gazanypdy. Şonda biziň sirk sungaty ussatlarymyz festiwalyň ähli ugurlary boýunça esasy baýraklary, şol sanda abraýly eminler toparynyň baş baýragy bolan “Altyn Idol” Kubogyna, ýörite baýraga—Monte-Karlodaky 15-nji festiwala “Galkynyş” toparynyň çakylyk almagyna, Italiýanyň Weron şäherinde Sirk sungaty merkeziniň ýerine ýetirijilik ussatlygy diýen ýörite baýragyna we diploma, halkara žurnalistleriniň eminleriniň “Bürünç manež” Kubogyna mynasyp boldular.
Geçen ýylyň oktýabr aýynda Italiýanyň Latina şäherinde geçirilen ХVI halkara sirk sungaty festiwalynda jigitlerimiz uly ýeňşe eýe boldular. Şonda türkmen milli at üstündäki oýunlaryň ussatlary dünýä derejesindäki ýyldyzlar diýlip ykrar edildi. Olara bäsleşigiň baş baýragy — “Latina-2014” Altyn kubogy, şeýle hem festiwalyň “Di Albacete”, “Сonsegina il Premo”, “Сomune Di Latine” ýörite baýraklaryň we Italiýanyň ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň diplomlary gowşuryldy.


c: text/html

text:
28-nji sentýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda “Parahatçylygyň we ösüşiň hatyrasyna hyzmatdaşlyk” atly iki günlük seminar öz işini tamamlady.
Türkmenistanyň DIM-i bilen ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi tarapyndan gurnalan bu seminara Türkmenistanyň Mejlisiniň, Adalat ministrliginiň, Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli institutynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet we hukuk institutynyň, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň, Ylymlar akademiýasynyň, habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň, ýokary okuw mekdepleriň mugallymlarynyň we studentleriň gatnaşandygyny TDH habar berýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hýustonda doldurylan sud dokumentlerinde Şweýsariýanyň (Bazel) “Panalpina World Transport Ltd” kompaniýasy we onuň Birleşen Ştatlardaky filialy tas 70,6 million dollar jenaýat jerimesini tölemäge razy boldy.
Şeýle-de bu kompaniýa SEK (Howpsuzlyklar we alyş-çalyş komissiýasy) bilen hasaplaşmak üçin 11,3 million dollar peýdasyndan geçmeli boldy.
“Panalpina” 2002-2007-nji ýyllar aralygynda Azerbaýjanda, Angolada, Braziliýada, Gazagystanda, Nigeriýada, Orsýetde we Türkmenistanda 27 million dollar para berendigini boýun aldy.


text:
Paýtagt Aşgabadyň et satýan dükanlarynyň öňi soňky birnäçe günlükde toý märekesini ýatladýar. Alan – alanyňky, galanyň – galdygy, garaz, et dükanlarynyň öňi adamdan gykyn alýar. Bu üýşmeleňiň sebäbi, ençeme aýdan soň bazarlarda ilkinji gezek satuwa çykarylan elin et bilen bagly.
Dyknyşygyň ýene bir sebäbem hökümetiň eýeçiligindäki bu elin et et dükanlarynda arzanlaşdyrylan bahadan satylýar. Onsoň et dükanlarynyň öňünde nobata duran adamlaryň sany gün saýyn artýar. Aşgabadyň ”Teke bazaryndaky” we ”Ors bazaryndaky” et dükanlarynyň öňündäki nobatlarda häzirki wagtda et aljak adamlaryň sany nobatlarda käte 50-60-a ýetýär.
Nobatlar
Geçen hepdäniň başynda Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky ”Paýtagt” söwda merkezinde iş alyp barýan et dükanlarynda nobata duranlar 10-15 adamdan ybarat bolan bolsa, bu hepde olaryň sany iki esseden hem köpeldi.
”Teke bazaryndaky” etçileriň öňi-de diýseň köpadamly, bu bazardaky et satmak üçin döredilen pawiliona häzirki wagtda üýşýän adamlar syganok. Şol pawilionyň daşynda iki setir nobat döräp, ol nobatlaryň hersinde azyndan 40-50 adam garaşyp durlar.
Paýtagtyň ”Gülüstan” ýa-da ”Ors bazarynda” hem ýagdaý tapawutly däl. Elin et almak üçin bu ýerde nobata duranlaryň sany hem geçen hepdäniň başyndaky bilen deňeşdireniňde has köpelipdir.
Bu nobatlarda duran adamlaryň hersine elin et çäkli möçberde berilýär. Ähli bazarlarda hem adam başyna 5 kilogram elin eti berilýär. Ýogsa, geçen hepde bazarlara elin et çykarylyp başlananda, ”Ors” we ”Teke” bazarlarynda bu hili çäklendirmeler ýokdy.
Gara bazar
Et gyt bolansoň, etiň gara bazary hem döräp başlady. Ýagny et almak üçin gelýän adamlar, girizilen çäklendirmäni ”böwsüp geçip, normadan artyk et almak üçin, öz ýanlary bilen adam getirýärler, bu ýagdaýyň öňüni almak üçinem ýörite gulluklar öz gözegçiligini barha artdyrýarlar.
Bu ýagdaý hususy et dükanlaryna hem erbet täsirini ýetirýär. Azatlyk Radiosyna gowşan habarlardan mälim bolşuna görä, hökümet elin eti 12 manatdan satyp başlansoň, edil şu talaby hususy et dükanlaryndan hem edip başlapdyr. Satyjylaryň käbiriniň sözlerinden çen tutsaň, onda olardanam etiň kilosyny 12 manatdan satmak talap edilip ugrapdyr.
Elin et hökümet tarapyndan arzanladylan nyrh bilen bazara çykarylanda, ýerli häkimiýetler hususy dükanlardan hem etiň bahasyny şol wagtky nyrh bolan 20 manatdan 12 manada çenli peseltmegi sorapdylar, bu bolsa hususy et dükanlarynyň uly böleginiň ýapylmagyna getiripdi.
Nobatlaryň ulalmagy bilen adamlar indi azyndan 1-2 sagat öz nobatlaryna garaşmaly bolýarlar. Käbirleri bolsa ir säher bilen gelip nobat belleýärler. Olaryň käbirleri özleri we goňşulary ýa-da garyndaşlary üçin hem nobat belleýärler.
Etiň hili we gözegçilik
Adamlaryň köp we etiň bolsa çäkli ýagdaýda berilmegi nobata duranlaryň arasynda kämahal dawa-jenjeliň döremegine getirýär. Bu hili ýagdaýlaryň öňüni almak üçin polisiýa işgärleri ýörite gözegçilik edýärler.
Şeýle-de ilata berilýän elin etiniň hiliniň peselýändigini aýdýanlar hem bar. “Ilkibaşda etiň gowy ýerleri berilýärdi. Soň-soňlar eýýäm ýagy köp ýa-da süňküni köp edip berip başladylar” diýip, özüni Amangül diýip tanadan Aşgabadyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Bu uzyn nobatlaryň haçana çenli dowam etjegini bilýän ýok, resmiler hem munuň sebäbi barada hiç hili düşündiriş bermeýärler. Adamlaryň arasynda hökümet tarapyndan arzanladylan bahadan satylýan elin etiň täze ýyl baýramyna çenli beriljekdigini, şondan soň elin etiň satylmajakdygyny aýdýanlaram bar.
Ýeri gelende aýtsak, häzirki wagtda paýtagtda dörän nobatlar soňky üç aýyň içinde göze ilýän ikinji uly nobat diýse bolar. Mundan ozal paýtagtda dollar nobaty möwç alýardy. Bu nobatlaryň sebäpleri barada resmi taýdan hiç hili maglumat berilmeýär.


text:
Eýranyň prezidenti Ahmedinejat şu gün Ysraýyl bilen serhetdeş etraplara barmak bilen Liwana saparyny tamamlar. Ol düýn Beýrutda Liwanyň prezidenti Mişel Süleýman bilen gepleşikler geçirdi.
Ahmedinejat, hususan-da: “Eýran diňe bir şaýylar jemgyýeti bilen däl, tutuş liwan halky bilen soýuzdaş bolmaga ýykgyn edýär” - diýdi.
“Şu regionyň ähli halky ýaly, liwan halkynyň-da öz problemalaryny özleriniň çözmäge, hyzmatdaşlar bilen gatnaşyklary adalatlylyk we birek-birege hormat goýmak esaslarda ösdürmäge ukyplydygyna biz ynanýarys. Biziň regionymyza daşarky güýçleriň goşulmagy gerek däl” – diýip, Eýranyň prezidenti aýtdy.
Ahmedinejat şeýle-de, öz sözleri bilen aýdylanda, “sionistik agressiýa “garşy durmakda iki ýurduň agzybirdigini nygtady. Ol radikal şaýy “Hezbollah” topary tarapyndan gözegçilik edilýän Liwanyň günorta etraplaryna baryp görmekçi.
ABŞ, Ysraýyl we Günbatara tarapdar ençeme syýasatçylar eýran prezidentiniň sapary bilen bagly alada bildirdiler. Olaryň pikiriçe, bu sapar tutuş regionda ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmaga itergi berer.


text:
Türkmenistanyň halkara sistemasyna aralaşmak we içerki ösüşini dowam etdirmek mümkinçiliklerini G.Berdimuhamedow ýurduň tebigy serişdelere baýlygyndan, amatly geosyýasy ýerleşişinden we syýasy bitaraplygyndan peýdalanylmagynda görýär we maksadyna ýetmek üçin bu prosese halky we her bir adamy gatnaşdyrmak ideýasyny öňe sürýär.
Şeýlelikde Türkmenistanyň prezidentiniň ykdysady strategiýasynda onuň başdan resmi derejede yglan eden “Döwlet adam üçin!” we “Täze Galkynyş eýýamy” diýen şygarlarynyň manysy düşündirilýär.
Maglumatda G.Berdimuhamedow türkmen halkynyň tebigy baýlyklardan oňaýly peýdalanmak boýunça taryhy tejribesini we zähmetsöýerliginiň ähmiýetini-de nygtaýar.
Türkmenistanyň ykdysady ösüşi üçin esasy mümkinçilikleri, adatça, ýurduň tebigy serişdeleri, ilkinji nobatda-da gaz önümçiligi we söwdasy bilen baglanyşdyrylýar.
Emma ýurduň gazdan başga-da örän girdejili tebigy serişdeleriniň bardygyny synçylar belleýärler. Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalygy boýunça ozalky geňeşçisi Wladimir Ýerofeýewiň sözlerine görä, hususan-da, nebit-gazdan daşgary Türkmenistan halkara bazarlarynda örän islegli kaliý duzlaryna hem dünýäde iň baý döwletleriň biri.
Ösüş ýolundaky päsgelçilikler
G.Berdimuhamedowyň beýannamasynda Türkmenistanyň ilatyň durmuşy, bilim we professional taýdan ýokary derejeli ösen döwlet bolmagynyň öňünde bar bolan kynçylyklar hem bellenilýär. Hususan-da, ýurduň medeni-professional derejesini galdyrmak problemasy agzalýar.
Wladimir Ýerofeýewiň pikirine görä, professional kadrlar problemasynyň dowam etmegine ýurduň ýapyklygy, alyş-çalyş programmalarynyň ujypsyzlygy we ösen tehnologiýalar barada maglumatlaryň elýeterliliginiň ýurtda çäkliligi esasy sebäp bolýar.
Dünýä täze ösüş modelini saýlamak, şol sanda global maliýe krizisinden çykalga tapmak ýoly bilen barýarka, Türkmenistany özi bilen deň hyzmatdaş hökmünde yglan edenligi ýurduň ykdysady strategik planynda bellenilýär.
G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Türkmenistan dünýä jemgyýetçiliginiň talap edýän üç şertini, ýagny ynamdarlygy, açyklygy we howpsuzlygy kepillendirýär.
Türkmenistanyň umumy içerki önümçiliginde soňky üç ýylyň dowamynda 109% ösüş bolup, onuň esasy böleginiň önümçilik pudaklarynyň paýyna düşenligi beýanatda bellenilýär. Maglumatda ýurduň ykdysady ösüşiniň esasy böleginiň maýa goýumlar arkaly düzülýänligi hem bellenýär.
2008-nji ýylda ýurduň umumy içerki önümçiligine görä, maýa goýumlarynyň möçberiniň 32%-den, 2009-njy ýylda bolsa 47%-den aşanlygy aýdylyp, maýa goýumlarynyň 1/3 bölegini daşary ýurt inwestisiýalarynyň emele getirýänligi habar berilýär.
Maglumatda ýurduň maliýe-ykdysady, sosial, daşary gatnaşyklar we syýasy jemgyýetçilik taýdan güýçli depginde ösýänligi bellenilýär. Graždan jemgyýetiniň döwlet bilen hyzmatdaşlygy
Berdimuhamedowyň ykdysady strategiýasynda halk häkimiýetiniň berjaý edilmegi we döwlete partnýor hökmünde graždan jemgyýetiniň döremegi üçin ýurtda demokratik ädimleriň ädilýänligi aýdylýar. Emma synçylar hususy sektoryň ösüşine ýol bermezden, ykdysady ösüşi göz öňüne getirip bolmajagyny belleýärler.
Türkmen hökümetiniň öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýew Türkmenistanda hususy telekeçiligi ösdürmegiň zerurlygy döwlet derejesinde agzalýan hem bolsa, iş ýüzünde soňky üç ýylyň dowamynda çäre görülmänligini belledi.
Ýerofeýewiň sözerine görä, hususy telekeçiligiň, şol sanda kiçi we orta biznesiň ýola goýulmagynyň öňünde administratiw böwetlerden daşgary, korrupsiýa-parahorluk esasy pasgelçilik bolup galýar.
Wladimir Ýerofeýew häzirki wagtda güýç ulanyjy organlaryň eden-etdiliginiň we telekeçilere basyşlarynyň öň görlüp-eşidilmedik derejä
Ykdysady prosesleriň döwlet ýolbaşçylaryna doly garaşly bolmagy ykdysady durgunlygyň dowam etmegine sebäp bolýar.
ýetenligini belledi.
Synçylar bar bolan problemalary çözmekde açyklygyň we jemgyýetçiligiň ýurtda bolup geçýän ähli proseslere gatnaşmagynyň ähmiýetini nygtaýarlar.
Moskwanyň Ýokary ykdysady döwlet mekdebiniň informasiýa, ykdysadyýet we syýasat boýunça fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdaltsew Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň öňündäki päsgelçilikler barada aýdyp, döwlet tarapyndan dolandyrylýan ykdysadyýetlerde bolşy ýaly, Türkmenistanda dolanyşykdaky maliýe serişdeleriniň we daşardan gelýän maýa goýumlarynyň elýeterliliginiň örän çäklidigini belledi we ykdysady prosesleriň döwlet ýolbaşçylaryna doly garaşly bolmagynyň ykdysady durgunlygyň dowam etmegine sebäp bolýanlygyny belledi.
Türkmenistanyň prezidentiniň ykdysady strategiýasynda ýurduň öňünde duran häzirki maksat: “Demokratik bazar reformalary: her maşgala bolçulyk – güýçli döwlet!” diýen şygar bilen kesgitlenýär.
Synçylar bolsa Türkmenistanda öňe sürülýän şygarlaryň iş ýüzünde anyk çäreler bilen berkidilmezliginiň il arasynda ýolbaşçylaryň wadalaryna ynamsyz garalmagyna getirýänligini belleýärler.


text:
18-nji oktýabrda Eýranyň günorta-gündogarynda janyndan geçeniň hüjümi netijesinde azyndan 42 adam heläk boldy, olardan birnäçesi Yslam rewolusion gwardiyasynyň ýokary derejeli wekilleridir.
Bu wakada Sistan-Bulujystan welaýatynyň Pişin şäherinde ýerli taýpalaryň ýaşulularynyň maslahatynda ölümine kaýyl hüjümçi özüni partladypdyr.
Eýran häkimiýetleri amala aşyrylan bu hüjümiň aňyrsynda ABŞ-nyň, Britaniýanyň hem Pakistanyň aňtaw gulluklarynyň durandygyny aýdýarlar.
19-njy oktýabrda Eýranyň ýadro programmasy babatda Wenada geçiriljek gepleşikleriň öňüsyrasynda ýüze çykan bu waka Eýranyň Günbatar ýurtlar bilen gatnaşyklaryny dartgynlaşdyrmagy gaty ähtimal.
Basyşy artdyrmaga pursat
Şeýle-de bu hüjüm Sistan-Bulujystan welaýatynda höwpsuzlyk çäreleriniň has berkidilmegine getirmegi mümkin. Bu welaýatda onsuz hem höwpsuzlyk güýçleri bilen pitneçileriň we neşe gaçakçylarynyň arasynda gaty köp çaknyşyklar bolup geçýärdi.
Londonly analitik Abdol Sattar Doşoki Eýranyň häkimiýetleriniň pursatdan peýdalanyp, bu hüjümden soň öz garşydaşlaryna basyşy artdyrjakdyklaryny çaklaýar: “Gynansak-da, biziň režimimiz hemme zady güýje daýanyp çözmek isleýän, öz maksatlaryna ýetmek üçin harby güýji ulanýan režim. Şeýle syýasatyň netijesinde Tähranda hem Bulujystanda zorlyk ýaýraýar” diýip, analitik Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Eýranyň “Yslam rewolýusiýasynyň sakçylary” bu hüjüm bilen bagly ýaýradan öz düýnki beýanatlarynda onyň amala aşyrylmagyna ABŞ-nyň ýardam berendigini ýazdylar. Eýran parlamentiniň spikeri Ali Larijani hem 18-nji oktýabrda amala aşyrylan bu hüjüme ABŞ-nyň dahyly bar diýdi.
“Jundallah topary”
Eýranyň döwlet telewideniýesi bu hüjümiň jogapkärçiligini “Jundallah”, ýagny “Hudaýyň esgerleri” atly sünnüleriň toparynyň öz üstüne alandygyny habar berdi.
Bu regiondaky žurnalist, “Sobhe Zahedan” hepdeliginiň baş redaktory Emadedin Mazariniň pikiriçe, Sistan-Bulujystan welaýatynda amala aşyrylan hüjümiň “Jundallah” topary tarapyndan gurnalandygyna ynanyp bolar. Sebäbi agzalan topar bu welaýatda amala aşyrylan birnäçe ganly hüjümi gurnandygy bilen tanalýar.
“Şu günki hüjüm öz görnüşi hem tebigaty bilen bu regionda öň amala aşyrylan hüjümlere gaty meňzeýar. Şonuň üçin onuň Abdol Malek Rigginiň ýolbaşçylygyndaky terrorçy topar tarapyndan gurnalan bolmagy gaty ähitmal.” diýip, žurnalist düýn, 18-nji oktýabrda radiomyza beren interwýusynda aýtdy.
Şeýle-de žurnalist Mazari bu hüjümiň regionyň howpsuzlygyny berkitmek işine dürli tire-taýpalary goşmak babatda Eýran häkimiýetleriniň täze planlaryny bözmak maksady bilen amala aşyrylandygyny aýdýär. Ýagny Mazariniň pikiriçe, “Jundollah” toparynyň Buluç-sunni azlyklar bilen Eýranyň häkimiýetleriniň arasynda hiç bir ylalaşyga gelinmesin diýen niýetiň bardygyny çaklaýar.
ABŞ we Britaniýa hem aýyplandy
Bu wakadan öň hem Eýran häkimiýetleri ýurtdaky ýagdaýy dartgynlaşdyrmak ugrunda ABŞ-nyň hem Britaniýanyň iş alyp barýandyklaryny aýdyp, olary birnäçe gezek aýyplapdylar.
Bu waka bilen baglanşykly ýaýradylan beýanatda hem Eýranyň “Yslam rewolýusiýasynyň sakçylary” agzalan hüjümiň-de, daşary ýurtlularyň sünnüler bilen şaýylaryň arasyna çöp atmaga gönükdirilen strategiýasynyň çäginde amala aşyrlandygyny ýazýarlar.
“Reýter” habar gullugy Päkistanyň premýer-ministri Ýosaf Raza Gilaniniň Eýranda amala aşyrylan terrorrçylykly hüjümi ýiti ýazgarandygyny ýazdy.
ABŞ we Britaniýa hem Eýranda amala aşyrylan bu ganly hüjümi ýazgaryp çykyş etdiler. ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Jan Kelliniň beýanatynda hüjüme Amerikanyň dahylynyň bardygy baradaky aýyplamalaryň esassyzdygy aýdylýär.
Žurnalist Mazariniň pikiriçe, 18-nji oktýabrda amala aşyrylan bu hüjüm onsyz hem häkimiýetler tarapyndan ünsden düşürilen, basyş astynda saklanylýan Sistan-Bulujystan welaýatynyň syýasy, sosial hem ykdysady ýagdaýyna ýaramaz täsir edip biler.
Eýranyň ýarym resmi “Fars habarlar gullugynyň” beren maglumatyna görä,
bu wakada heläk bolanlaryň arasynda gury ýer goşunlarynyň başlygynyň orynbasary Nurali Şuştariniň, general Rajabali Mohammadzadehiň bardygy aýdylýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň we Fransiýanyň aýtmagyna görä, Kot d’Iwuarda prezident Larurent Gbagbo ygarly generallaryň doly boýun egmegi barada gepleşikler geçirilýär.
Häzir Gbagbo öz maşgalasy bilen Abidjandaky rezidensiýasynyň bunkerinde gizlenýär.
Duşenbe güni BMG-niň we Fransiýanyň wertolýotlary Gbagbonyň Abidjandaky berkitmelerine ot açypdylar.
BMG-iň berýän maglumatyna görä, Gbagbonyň güýçleri BMG-niň işgärlerine we asuda ilata hüjüm edipdirler.
Bu aralykda, Afrika Bileleşigi Guramasynyň başlygy Teodoro Obiang Nguema Kot d’Iwuara we Liwiýa harby interwensiýany ýazgaryp, çykyş etdi.


text:
Londondaky Paralimpiadada Türkmenistandan gelen bäş sportsmeniň
ählisi eýýäm öz ugurlary boýunça çykyş edip gutardylar.
52 kg. agrama çenli erkekleriň arasynda pauerlifting
boýunça ýaryşlara gatnaşan 23 ýaşly Mekan Agalykow
31-nji awgustda çykyş etdi. Agalykow 150 kg. netijäni görkezip, ýaryşda çykyş eden 10 sportsmeniň arasynda sekizinji orny eýeledi.
23 ýaşly Söhbet Çaryýew
1-nji sentýabrda F13 topary boýunça erkekleriň arasynda uzynlygyna bökmek
ýaryşyna gatnaşyp 5.53 metr netijäni görkezdi. Bu görkezijiniň Çaryýewiň şahsy rekordy bolandygy aýdylýar. Ol ýaryşa gatnaşan 14 sportsmeniň arasynda iň soňky orny eýeledi.
2-nji sentýabrda 32 ýaşly Sergeý Meladze 67.50 kg. agrama çenli erkekleriň arasynda pauerlifting
boýunça ýaryşlarda çykyş etdi. Meladze 180 kg. netijäni görkezip 10 atletiň arasyndan 6-njy ýeri almagy başardy.
3-nji sentýabrda 75 kg. agrama çenli aýallaryň arasynda pauerlifting
boýunça ýaryşda 48 ýaşly Jennet Orjyýewa
çykyş edip, ol 85 kg. netijäni görkezdi. Bu ýaryşa gatnaşan 7 sportsmeniň arasyndaky iň pes netijedi.
Şeýle-de 3-nji sentýabrda 25 ýaşly Walentina Simakowa 67.50 kg. agrama çenli aýallaryň arasynda geçirilen pauerlifting
ýaryşlaryna gatnaşdy. Simakowa ýaryşa gatnaşan ýedi sportsmeniň arasyndan iň soňky ýeri eýeläp, onuň görkezen netijesi 95 kg. deň boldy.
Netijede 29-njy awgust bilen 9-njy sentýabr aralygynda geçirilýän Londondaky Paralimpiadada türkmen sportsmenleri hiç bir medally orny almagy başarmadylar.
Paralimpiýa oýunlarynda türkmen sportsmenleri ilkinji gezek 2000-nji ýylda çykyş edip, Londondaky oýunlar hem hasaba alnanda, olar bu ýaryşlara dört gezek gatnaşdylar. Häzire çenli geçirilen ýaryşlarda Türkmenistanyň Milli Paralimpiýa komiteti medally orunlary almagy başarman gelýär.
Londondaky 14-nji tomusky paralimpiýa oýunlaryna 4 müň 200-den gowrak sportsmeniň gatnaşýandygy, onda sportuň 20 töweregi görnüşi boýunça jemi 503 altyn medal ugrunda bäsleşikleriň geçirilýändigi habar berilýär.


text:
Gyrgyzystanda hökümete degişli bolmadyk birnäçe gurama wekilçilik edýän 100 çemesi aktiwist ýurduň Russiýanyň liderligindäki “Gümrük Bileleşigine”goşulmagyna garşy protest geçirdi.
“Gyrgyzystan Gümrük bileleşigine garşy” atly hereketiň we “Reforma” hem-de “Demokratik bileleşik” atly partiýalaryň aktiwistleri 5-nji maýda Bişkegiň merkezinde ýygnandylar. Aktiwistler öz üýşmeleňinde Gyrgyzystanyň “Gümrük Bileleşigine” goşulmagy, onuň “syýasy we ykdysady garaşsyzlygynyň çäklendirilmegine” ýol açar diýdiler.
Bu aralykda gyrgyz premýer-ministri Joomart Otorbaýew 30-njy aprelde Moskwada eden çykyşynda Gyrgyzystanyň “Gümrük Bileleşigine” goşulmak baradaky ýol kartasynyň “praktiki taýdan tamamlanandygyny” we onuň ýakynda bileleşigiň agza ýurtlary – Russiýa, Gazagystan we Belarus tarapyndan tassyklanyljakdygyny hem-de gyrgyz kanunçykaryjylary tarapyndan maslahat ediljekdigini aýdypdy.
Russiýa “Gümrük Bileleşiginiň” 2015-nji ýyla çenli “Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigine” öwrüljekdigini we onuň Ýewropa Bileleşigi nusgasynda boljakdygyny aýdyp, gürrüňi edilýän bileleşige öňki Sowet respublikalaryny goşmaga synanyşypdy.


text:
Owganystanyň Badgyz welaýatynyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Murgap etrabynyň Marçak obasy ep-esli wagtdan bäri "Talyban" hereketiniň gabawynda saklanylýar. Bu gabaw 25 müň töweregi ýaşaýjysynyň bardygy çaklanylýan bu obanyň ýaşaýjylaryna uly täsir ýetirýär.
Gabawyň täsiri esasanam saglyk pudagynda göze ilýär. Azatlyk Radiosyna gelip gowuşýan maglumatlara görä, obada bejergi mümkinçiligi ýok, kesellän adamlar köp halatlarda uly şäherlere "Talybandan" gizlin alnyp gidilýar.
Bejergi üçin Türkmenistana barmaga mümkinçilik döredilmegini sorap obalylaryň Türkmenistana eden ýüzlenmesinden hem henize çenli hiç hili jogap bolmandyr. Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu meselede Owganystanyň Marçakdaky howpsuzlyk güýçleriniň komandiri Döwlet Mawin bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Iki sany daýaw it tozana garylyp, biri-birini dalap, garpyşýar. Adatdakysy ýaly, bu ganly çaknyşykdan diňe bir ýeňiji çykar. Şol bir wagtyň özünde-de, bu bolup geçýän zatlara ýüzlerçe adam tomaşa edip, itleriň haýsysynyň ýeňjekdigini çaklap, öz aralarynda pully humar oýnaýarlar.
Gürrüňi edilýän bu waka Kabulyň etegindäki meýdanlaryň birinde geçirilip, bu ýerde şeýle çärelere ýygy-ýygydan duş gelmek bolýar. Her hepde ýurt boýunça bikanun it uruşlarynyň ýüzlerçesi geçirilýär.
Itlerden başga-da horazlary we goçlary uruşdyrýarlar. Bir tarapdan bu bir güýmenje bolsa, beýleki tarapdan, elbetde, eger-de bagtyň çüwse, bu belli bir derejede girdeji çeşmesidir.
Kagyz ýüzünde haýwanlaryň özara uruşdyrylmagy bikanun. Ýöne bu uruşlaryň halk içinde juda uly meşhurlyga eýedigi, bu güýmenjelerde ummasyz köp pullaryň aýlanýandygy we olarda käbir kuwwatly adamlaryň eliniň bardygy göz öňünde tutulsa, onda resmileriň bularyň öňüni almak üçin onçakly uly tagalla edip barmazlyklaryna düşünse bolýar.
Ýöne, eger-de bu ýagdaýlara garşy çykýanlar alyp barýan işlerini dowam etdirseler, ýagdaýyň ýakyn geljekde üýtgemegi hem mümkin. Haýwanlary özara uruşdyrmak babatda kanunlaryň iş ýüzünde berjaý edilmegi üçin, dini liderler we adam hukuklary boýunça aktiwistler ýörite kampaniaýalary alyp barýarlar.
“Yslama garşy”
Owganystanyň Haj we Yslam işleri boýunça ministriniň orunbasary Dihal Hak Habid bu meseläni ýurduň Içeri işler ministrliginde gozgajakdygyny aýdýar: “Yslamda itleriň, horazlaryň özara uruşdurylmagy ýaly zatlar bolup bilmez. Biz hepdäniň dowamynda ýurduň Içeri işler ministrliginde gepleşikleri geçirmegi planlaşdyrýarys. Biz ministrligiň üsti bilen bu çäreleri togtatmaga synanyşarys. Biz täsirimiziň boljakdygyna ynanýarys”.
Resmi statistikanyň ýokdugyna garamazdan, Habidiň sözlerine görä, it uruşlary humar hereketiniň döremegine, şeýle-de bankrotlyga eltýär. Habid bu ganly sportuň “yslama ters gelýändigini” hem sözüne goşdy.
Owganystanyň adam hukuklary boýunça garaşsyz komissiýasynyň başlygy Şamsullah Ahmadzaýi it urşunyň eýýäm könelişen bir däpdigini aýdýar: “Adamlar haýwanlaryň biri-birine şikes ýetirmeginden lezzet almaly däl. Uruşda elmydama-da haýwanlaryň iň azyndan birine erbet şikes ýetýär. Adamlar haýwanlaryň jepasyndan güýmenje tapmaly däl. Hökümet hökmany ýagdaýda bir zatlar edäýmeli”.
Owganystanda it urşunyň gadagan edilendigine garamazdan, bu uzak wagtdan bäri girdejili we meşhur şowhunyň biri bolup galýar.
Ahmadzainiň bellemegine görä, Owganystanda haýwlanlaryň ýagdaýyna onçakly bir seredilibem durlanok. Ilatyň aglabasy haýwanlary hapa jandar hasaplap, olary öýlerinde saklanok. Bu hem öz gezeginde haýwanlaryň biri-biri bilen uruşdyrylmagyna itergi berýär.
Emma it eýeleriniň bu zatlara öz garaýyşlary bar. Olar haýwanlaryň hatda maşgala agzalaryndan hem eý görülýändigini aýdýarlar.
Eýýäm 26 ýyl bäri itleri ýetişdirmek bilen meşgullanýan Nur Mohammadyň aýtmagyna görä, ýeňişden gazanylan pullaryň aglabasy itleriň özüne siňdirilýär: “Biz itlere sygyr etini berýäris. Biz ony süňki bilen birlikde tä ýumşaýança owradýarys. Biz muny itlere uruşdan öň berýäris. It saklamak üçin kän çykdaýjy edilýär. Bu bir maşgalany ekläniňden hem köp. Bu meniň pişäm, ýagny men mundan lezzet alýan”.
“Talyban” hereketi öz döwründe it uruşlaryny gadagan edipdi. Häzir hem söweşijiler şol gadagançylygy täzeden ornaşdyrmak ugrunda tagalla edýäne meňzeş. 2010-njy ýylyň fewralynda Helmand welaýatynyň Laşkar Gah etrabynda it urşy mahaly amala aşyrylan partlamada azyndan üç adam ölüp, 30 töweregi adam hem ýaralanypdy.


text:
Prezident Barak Obamanyň şu gün Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky we Pakistandaky strategiýasyna uly synynyň çäginde öz ýokary howpsuzlyk geňeşçileri bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Bu duşuşyk owgan konfliktiniň dokuzynyjy ýylyna girýän gününe gabat geldi.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky güýçler, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Amerika edilen terror hüjümlerine jogap edip, 2001-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda «Azatlygy berkitmek operasiýasyna» başlapdylar.
Bu operasiýa netijesinde Talyban häkimiýetden agdaryldy we Birleşen Ştatlaryň güýçleri 11-nji sentýabr hüjümlerinde günälenen Al-Kaýda guramasyny dargytmaga gönükdirildi.


text:
Orsýetiň premýer ministri Wladimir Putin şu gün Hindistana sapar edýär.
Putin Nýu-Delide 10 milliard dollarlyk ylalaşyga gol çekmekçi. Bu şertnamalar goranyş we ýadro reaktorlary bilen bagly.
Şeýle-de Putin ikitaraplaýyn söwdany giňeltmäge synanyşar, ýagny häzirki 8 milliard dollarlyk söwdany 2015-nji ýyla çenli 20 milliard dollarlyga ýetirmek maksat edilýär.
Hindistan Orsýetiň uzak wagtlyk ýarany we öz ýaraglarynyň köpüsini Moskwadan alýar.
Indi Hindistan Moskwanyň hindi biznesmenleri üçin wiza düzgünlerini hem ýeňletmegini isleýär.


text:
Fahmida Riazyň “Çadyr we dört diwar” goşgusynda öz meýliniň garşysyna, mejbury ýagdaýda gara çadyr geýýän, dört diwardan daşa çykarylmaýan zenanlaryň ýürek telwasy, aýdyp bilmeýän sözleri aýdylýar.
Ol “bu gara çadyr nämä derkar, men bu sylaga näme üçin mynasyp boldum, ýa muny başyma örtüp, dünýä güjeňlär ýaly, men ýas tutýanmy, ýa men bir tüm içinde, gizlinlikde saklanmaly dertmi, keselmi?” diýip soraýar.
Mohtarama Fahmida Riaz (1946) häzirki zamanyň iň tanymal urdu şahyrlarynyň biri hasaplanýar. Şahyrlygynyň, ýazyjylygynyň daşyndan ol çeper terjime bilen hem meşgullanýar we Jelaleddin Rumynyň mesnewilerini parsçadan, Şah Abdul Latif Bhitaýyň, Şeýh Aýazyň işlerini sindh dilinden urdu diline ilkinji bolup terjime edenleriň biri boldy.
Fahmida Hindistanda, häzirki zaman sindh magaryf sistemasynyň döredilmegine uly täsir ýetiren Riaz-ud-Din Ahmediň maşgalasynda dogulýar. Emma ol dört ýaşyndaka kakasyny ýitirýär.
Fahmidanyň ilkinji goşgular ýygyndysy kollež ýyllarynda we pakistan radiosynda diktor bolup işleýän döwründe ýazylýar. Emma ol kolleži gutaranda, maşgalasynyň yrmagy netijesinde, Angliýada ýaşaýan birine durmuşa çykýar. Ýöne ol birnäçe ýyldan aýrylyşyp, yzyna -Pakistana dolanyp gelýär. Ol Angliýada ýaşan wagty BBS-niň Urdu bölüminde işläp, kinorejissýorluk derejesini alýar.
Fahmida urdu dilinde öz «Awaz» neşirini açýança Karaçide reklama gullugynda işleýär. Ol çepçi syýasatçy Zafar Ali Ujana durmuşa çykýar. “Awaz” öz liberal we syýasy mazmuny bilen derrew Ziýa režiminiň gözüne ilýär we Fahmida bilen adamsy ençeme gezek aýyplamalara sezewar bolýar. Ahyrynda olaryň žurnaly ýapylýar, Zafar türmä basylýar, Fahmida bolsa, türmä basylmazynyň öň ýanynda, çaglaryny alyp, Hindistana gaçýar. Soň türmeden boşan adamsy hem aýalyna goşulýar. Fahmida ol ýerde ýedi ýyl bosgunlykda ýaşap, diňe Benazir Bhuttanyň toýunyň öň ýany Pakistana dolanyp gelýär.
Ilkinji goşgulary 15 ýaşynda çap edilen, 22 ýaşynda ilkinji goşgular ýygyndysy çykan Fahmida edebiýatdaky göreş, garşy duruş ýoly üçin ençeme baýraga, şol sanda «Human Rights Watch» guramasynyň Hemmet Hellman baýragyna, Al Muftah baýragyna, Sindh hökümetiniň Şeýh Aýaz baýragyna, Pakistanyň prezidentiniň edebi baýragyna mynasyp bolýar.
Fahmida, erkekleriň agalyk edýän jemgyýetindäki syýasy we sosial adalatsyzlyklara garşy ýazylan duýguçyl eserleri bilen, Pakistandaky feminist göreşiniň hem tanymal wekili hökmünde tanalýar.
Meşhur urdu şahyrasy Fahmida Riazdan bir goşgynyň, garaňkyda öz ýoluny gözleýän zenanyň duýgularyny beýan edýän eseriň iňlisçeden terjimesini Azatlygyň okyjylaryna hödürleýäris.
Gara gije, gabrystan deý ümsümlik,
tüm içinde, gap-garaňky ýodadan
haýdap barýan aýaklarma eýermän,
ýeke-ýalňyz, bedibagt aýal men.
Ýeňseden eşidýän aýak sesini,
Bilýän, biri galman gelýär yzymdan.
«Öýüm, ojajygym, neneň taparyn?» -
pyşyrdaýan ysgyn gaçyp dyzymdan.
Bokurdagym gurap, ýürek howlaýar,
pikir edýän, meger, ýitirdim ýolum.
Diýýän bu ýol meniňki däl, biribar,
ine, bu köçeler bellikli, mälim,
o köçäniň bolsa ady-sory ýok,
menzil yza menzil, tutulýar demim,
bu öýleň birinem tanap bilemok.
Onda hatda ýarymaý-da sarymtyk,
garaňkyň içinde gizlendi daşda.
Indi munda hiç zat galmady artyk,
gorkup ysmaz bolan dilimden başga.
Ýene bir galan zat, aýakdan alyp,
aňsat sypdyrmajak erjel hem ýeser,
öýjük-öýjük, damar-damar yzarlap,
süýr depäme galyp barýan sowuk der...


text:
Düýn Gyrgyzystanyň ýaşlar guramalarynyň aktiwistleriniň bir topary bir ýerli zenany ýenjenlikde aýyplanýan Türkiýäniň raýaty Güneş Ýylmazyň erkinlige goýberilmegine protest bildirip, Ýokary suduň binasynyň öňünde demonstrasiýa geçirdiler.
Güneş Ýylmaz hepdäniň sişenbe güni izolýatordan boşadylyp, derňewler doly tamamlanýança Bişkekden çykmasyz edildi.
Bişkek şäheriniň raýon sudy şu ýylyň aprel aýynda Güneş Ýylmazy derňewler doly tamamlanýaça izolýatorda saklamak barada karar çykarypdy.
Raýon sudunyň bu kararyny öňňin irden Ýokary suduň hem goldandygyna garamazdan, Güneş Ýylmaz erkinlige goýberildi.
Ýaşlar guramalarynyň aktiwistleri düýn bu kararyň kim tarapyndan we nähili esasda kabul edilendigi barada halk köpçüligine maglumat berilmegini talap etdiler.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Moon Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gepleşik geçirdi. Orsýetiň Soçi şäherinde geçirilen bu duşuşygyň üns merkezindäki meseleleriň biri Siriýadaky krizis bilen bagly boldy.
Anna günki duşuşygyň yz ýanyndan geçirilen metbuagt konferensiýasynda Ban Ki-Moon krizis bilen bagly çäre görmek prosesinde pursaty elden bermezligiň örän möhümdigini nygtady. Ban Ki-Moon Sergeý Lawrowyň we ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Siriýadaky ýagdaý boýunça halkara konferensiýasyny geçirmek barada ýakynda eden bilelikdäki çagyryşyny goldaýandygyny aýtdy we şeýle duşuşyk “mümkin boldugyndan tiz geçirilmeli” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Siriýa boýunça konferensiýa
Sergeý Lawrow siriýalylaryň konfliktdäki taraplardan wekil saýlamaklarynyň örän wajypdygyny belledi.
Orsýetiň daşary işler ministriniň sözlerine görä, Siriýada bir-birine garşy çykyş edýän taraplaryň halkara konferensiýasyna gtnaşmaga kimiň taýýardygyna düşünmek zerur, şeýle-de Siriýadan başga ýurtlaryň arasyndan bu çärä gatnaşyjylary hem kesgitlemek möhüm.
Lawrow Siriýa boýunça konferensiýa “terrorçylykly” hereket edýän toparlar gatnaşdyrylmaly däl diýip belledi. Lawrowyň pikirine görä, Siriýanyň goňşulary, şol sanda Eýran parahatçylyk ugrundaky ähli konferensiýalara gatnaşmaly. Lawrow geosyýasy garaýyşlaryň konferensiýany taýýarlamak we geçirmek işine Eýranyň gatnaşmagyna hiç hili päsgelçilik döredilmeli däldigini belledi.
BMG-niň derňewi
Ban Ki-Moon we Lawrow Siriýada himiki ýaraglaryň ulanylmagy bilen bagly wakalar boýunça BMG-niň ýolbaşçylygynda derňew geçirilmegine çagyrdylar.
Ban Ki-moon Allepo şäheriniň golaýynda himiki ýaraglaryň ulanylmagy barada bar bolan çaklamalary barlamak üçin BMG-niň derňewçi toparynyň ýurda goýberilmeýändigine aladalanma bildirdi.
Lawrow Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümeti halkara derňewçileriň meseläni derňemeklerine rugsat berjegini duýdurandygyny habar berdi.
Ban Ki-Moon we Lawrow möhüm halkara meseleleriniň ýene birnäçesini maslahat etdiler, şol sanda Ýakyn Gündogardaky parhataçylyk prosesi, Owganystandaky ýagdaý we Koreýa ýarymadasyndaky dartgynlylyk barada-da pikir alyşdylar.
BMG-niň Baş sekretary Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen hem duşuşdy.


text:
Ukrainada güýçli partlama birnäçe ýangyn söndürijiniň ölümine sebäp boldy. Olar Kiýewiň golaýynda ýangyç saklanýan ýerde gije tutaşan ody söndürmäge synanyşypdy.
Içeri işler ministr Arsen Awakowyň 9-njy iýunda Twitterde ýazmagyna görä, partlama Kiýewden 30 kilometr uzaklykda Wasylkiw şäherçesiniň ýanynda bolupdyr.
Ol alty ýangyn söndürijiniň ýaraly keselhana eltilendigini we ýene ikisiniň ýitirim bolandygyny aýtdy.
Ýangyn içi ýangyçly bir sisternada döräp, soň beýleki sekiz sanysyna geçipdir. Halas ediji gulluklar ody söndürmek işine 300 çemesi ýangyn söndürijiniň gatnaşandygyny aýtdylar.


text:
Çehiýanyň saglyk resmileri çybyn çakyp döredýän Zika wirusy bilen bagly ilkinji wakalaryň ýurtda hasaba alnandygyny 25-nji fewralda habar berdiler.
Çehiýa Respublikasynda adamlaryň bu wirusa nirede ýokaşandygy anyklanmady.
Resmiler bu waka barada goşmaça maglumatlaryň günüň dowamynda mälim ediljegini habar berdiler.
Bütindünýä saglyk guramasy 1-nji fewralda Zika wirusynyň ýaýramagyny saglyk üçin adatdan daşary ýagdaý diýip yglan etdiler. Zika wirusynyň dogabitdi şikeslere sebäp bolmagynyň “uly töwekgelçiliginiň” bardygyny belleýär.
Zika wirusy bilen bagly, diýlip hasaplanýan müňlerçe dogabitdi şikesler Braziliýada hasaba alyndy.


text:
Müsüriň harby güýçleri ýurduň Konstitusiýasyny togtadyp, täze prezidentlik saýlawlaryny geçirmek ugrunda çärelere başlaýandyklaryny mälim etdiler.
Bu beýanat bilen Müsüriň prezidenti Mohammad Morsiniň ygtyýarlyklyklary ýatyryldy. Mundan öň, millionlarça müsürli Morsiniň yslam gymmatlyklaryna daýanýan hökümetine garşy protestler geçiripdi.
Müsüriň harby güýçleriniň ýolbaşçysy Abdel Fattah al-Sissi täze prezident saýlanýança, ýurduň Konstitusion sudunyň baş sudýasyna prezidentiň kararlaryny çykarmak ygtyýarlygynyň berilýändigini, şeýle-de ýurdy tehnokratik hökümetiň dolandyrjakdygyny mälim etdi.
Täze saýlawlaryň haçan geçiriljekdigi barada hiç hili maglumat berilmedi.
Mundan ozal, Morsi protestlere garamazdan häkimiýetden çekilmejekdigini aýdypdy.
Morsiniň yslamçy tarapdarlary “harby agdarylyşyk” diýip häsiýetlendiren bu çärä garşy durjakdyklaryny aýdyp, haýbat atdylar.
3-nji iýulda Morsiniň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Essam al-Haddad “harby agdarylyşyk gandöküşliksiz amala aşmaz” diýip, çykyş edipdi.
Morsiniň garşydaşlary harbylaryň hereketine garaşyp, Kairyň merkezi "Tahrir" meýdançasyna ýygnandylar.
Protestçileriň biri žurnalistlere “ähli zada garaşybermeli, nämeleriň boljakdygyny hiç kim çaklap bilmez” diýip, gürrüň berdi.
Ol sözüni dowam etdirip: “Eger-de ‘Musulman doganlary’ häkimiýetde galmak isleseler, ýagdaýlaryň graždanlyk urşuna çenli hem ýazmagy mümkin. Eger-de zorluk ulanylsa, oňa zorluk bilen jogap beriler. Şeýlelikde graždanlyk urşunyň turjakdygy ikuçsyzdyr” diýdi.
Morsiniň tarapdarlary hem paýtagtyň etegindäki Nasr şäherinde toplandylar.
Çarşenbe güni ýurduň içeri işler ministri islendik gazaplylyga berk çäre görüljekdigini duýduryp, çykyş etdi.


text:
Şenbe güni Indoneziýanyň Ýawa adasynda ýolagçy otlularynyň çaknyşmagy netijesinde azyndan 30-dan gowrak adam ölüp, onlarça adam ýaralandy.
Indoneziýanyň häkimiýetleri bu wakada Ýawa adasynyň Pemalang raýonynda bir ýolagçy otlusynyň demir ýolda duran başga bir ýolagçy otlusyny baryp kakandygyny mälim etdiler.
Ýurduň «Antara» habar agentligi demirýol edarasynyň bir resmisiniň sözlerine salgylanmak bilen, edil häzirki wagt 33 adamyň jesediniň tapylandygyny habar berdi.
Ýöne maglumatda heniz bu çaknyşan otlularyň içinden ähli ýolagçylaryň çykarylmandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlar 23-nji awgustda Pakistan bilen Hindistanyň arasynda howpsuzlyk geňeşçileriniň derejesinde geçirilmeli gepleşikleriň goýbolsun edilmeginden lapykeç bolandygyny bildirdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi Waşington Hindistany we Pakistany formal dialogy tizlikde gaýtadan başlamak synanyşygyna hyjuwlandyrýardy diýdi.
Nýu-Delide 23-nji awgustda geçirilmeli gepleşik 22-nji awgustda, duşuşygyň gün tertibi we Pakistanyň daşary işler ministriniň ahyrynda «bu duşuşyk hiç bir zada ýaramaýar» diýmegi bilen goýbolsun edildi.
Bu iki ýurt gepleşikleriň töwekgellik astyndadygyny aýdyp, hepdeläp bir-birini aýyplady.


text:
Türkmenistanyň ýaşulularynyň 4-nji dekabrda Aşgabatda, Türkmenistana bitaraplyk durumynyň berilmeginiň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilen maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow söz sözledi.
Soňra türkmen parlamentiniň başlygy Akja Nurberdiýewa çykyş edip, parlamentiň prezident Berdimuhamedowy «Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan» ýubileý medaly bilen sylaglamak barada karar kabul edendigini habar berdi.
Prezident Berdimuhamedow hem öz gezeginde Mejlisiň başlygyny we beýleki egindeşlerini «Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan» ýubileý medaly bilen sylaglady.
Türkmen metbugaty bu medalyň başga-da köp raýata berlendigini habar berýär. Prezident Berdimuhamedow daşary ýurtly diplomatlaryň, biznesmenleriň we alymlaryň hem bir toparyny «Garaşsyz, Baky Bitarap Türkmenistan» ýubileý medaly bilen sylaglady.


text:
Londonda 1-nji noýabrda dürli ýurtlaryň ministrleri, internet aktiwistleri, iri kompaniýalaryň ýolbaşçylary iki günlük maslahata ýygnanyşyp, internetdäki söz azatlygyny, internetiň döredýän mümkinçiliklerini çäklendirmän, internetden abanýan howpy aradan aýyrmagyň ýollaryna garadylar. Şeýle-de bu maslahatda internet arkaly edilýän jenaýatyň öňüni almak meselesi boýunça pikir alşyldy.
Bu iki günlük maslahata 60 ýurduň dürli wekilleri gatnaşdylar. Britaniýanyň daşary işler ministri Wilýam Heýg internet giňişligine bagyşlanan bu halkara konferensiýasynyň esasy maksadynyň internetiň döredýan goşmaça mümkinçilikleri hem ondan abanýan howpuň arasynda dialogy ýola goýmakdan ybaratdygyny mälim etdi.
Wilýam Heýg geljekki nesil howpsuz internetiň hözürini görüp biler ýaly häzirden tagalla edip başlamalydygyny nygtady:
—Geljekde hiç bir jenaýatçynyň nyşanasyna düşmän, howpsuz internet giňişliginden peýdalanmaga ýol açmak hemmämiz üçin bähbitlidir. Geljekde bizi durmuşda goraýan kanunlar, düzgünler bizi internetde hem gorar ýaly çäre görmeli. Internetden jenaýat, terrorçylyk, haker hüjümi üçin hyýanatçylykly peýdalanýanlara bu jenaýatlary amala aşyrmak gitdigiçe kyn bolar ýaly etmeli.
Internet älemine bagyşlanyp geçirilen bu konferensiýa Hindistan, Hytaý, Orsýet ýaly ýurtlaryň wekilleri bilen bir hatarada Wikipediýanyň düýbüni tutan Jimmi Weýls, “Facebook” sosial ulgamynyň ýolbaşçylarynyň biri Joanna Şilds, kompýuter wiruslary boýunça bilermen Ýeugen Kasperskiý ýaly internet ulgamynda ady belli adamlar gatnaşdylar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton hem bu konferensiýa gatnaşmagy planlaşdyrýardy. Emma onuň ejesiniň saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy sebäpli ol Londona gelip bilmedi. Hillari Klintonyň ýerine ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden wideo arkaly konferensiýa gatnaşyjylara ýüzlendi.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti internet giňişligi bilen bagly hemme diskussiýalaryň netijesinde internet azatlygy, ykdysady ösüş, howpsuzlyk, internetdäki jenaýata garşy gorag, syýasy-harby meseleleri öz içine alýan halkara syýasatyny düzmek teklibini öňe sürdi.
Şol bir wagtda-da ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileri ýörite internet giňişligi üçin täze düzgünler toplumyny düzmegiň zerur däldigini aýdýarlar. Olar öň bar bolan düzgünler internet giňişliginiň aýratynlyklaryny göz öňünde tutmak bilen täzelense ýeterlik diýen pikiri orta atdylar.
Günbatar ýurtlary internetde awtorlyk hukuklaryna hormat goýulmaýandygy barada alada bildiren bolsalar, Hytaý, Orsýet ýaly ýurtlaryň wekillerini arap ýurtlaryndaky wakalarda internetiň sosial aragatnaşyk websaýtlarynyň oýnan uly roly ynjalykdan gaçyrýar.
Şu ýylyň sentýabr aýynda Hytaý, Orsýet, Täjigistan hem Özbegistan ýaly ýurtlar BMG-ä internet giňişligindäki tertip-düzgünlerden ybarat global kodeksi teklip etdiler. Bu kodekse beýleki düzgünler bilen bir hatarada internet arkaly köpçülige ýetirilýän meseleleri çözmek ygtyýarlygynyň her döwletiň özüne degişli bolmalydygy baradaky düzgün hem girizildi.
Internetiň has erkin bolmagynyň tarapdarlary şeýle düzgünleriň söz hem pikir azatlygyny çäklendirjekdigini aýdyp, bu barada alada bildirdiler.
Käbir ekspertleriň pikiriçe, Londonda internet giňişligine bagyşlanyp geçirilen halkara konferensiýada maslahatlaşylan meseleleriň aşa köp bolmagy sebäpli diskussiýalaryň artyk netije bermezligi mümkin. Ýöne internetde çaga pornografiýasyna hem jenaýata garşy göreşmek üçin halkara kanunlaryny ýakyn wagtda kabul eder ýaly hyzmatdaşlygyň zerurdygy ikuçsyz diýip, bilermenler aýdýarlar.


text:
1-nji iýulda Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy Ukraina akdyrýan ähli tebigy gaz üpjünçiligini togtadýandygyny mälim etdi. Bu waka Kiýew rus tebigy gaz tölegini gyssagly soňa goýjakdygyny yglan edenden bir gün soň boldy.
“Ukraina iýul aýy üçin tebigy gaz üpjünçiliginiň bahasyny tölemedi. Gazprom kärhanasy 1-nji iýulde (Aşgabat wagty bilen öýlän sagat 12:00-de) Ukraina akdyrýan tebigy gazyny togtatdy” diýip, “Gazpromyň” beýanatynda bellenilýär.
30-njy iýunda Ukraina tebigy gaz üpjünçiligi bilen baglanyşykly täze şertler boýunça ylalaşylýança, 1-nji iýuldan başlap Russiýadan tebigy gaz satyn almagy ýatyrjakdygyny mälim etdi.
Şol bir wagtyň özünde, Ukrainanyň döwlet eýeçiligindäki “Naftogaz” kärhanasy “Gazpromyň Ukrainanyň üsti bilen Ýewropadaky müşderilerine akdyrýan tebigy gaz üpjünçiligi dolulygyna dowam eder” diýdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň goşun sürmek haýbatyndan soň, Ukraina ýokary hüşgärlik ýagdaýyna getirildi. Eýsem orsýetlileriň muňa garaýşy ýa meýli nähili?
Orsýetiň iň uly iki şäherindäki basdaşlykly ýygnanyşyklar orsýetlileriň arasynda Ukraina harby interwensiýa edilmegi meselesinde görnetin bölünişik döretdi.
2-nji martda, Orsýetiň prezidenti Wladimr Putin öz ýurdunyň goňşulykdaky Ukraina goşun salmaga hakynyň bardygyny aýdanyndan bir gün soň, Moskwada we Sankt Peterburgda gurnalan demonstrasiýalaryň her biri ýüzlerçe adamy özüne çekdi.
Kanunçykaryjylar prezidentiň güýç ulanmagyna biragyzdan ygtyýarlyk berdiler.
Emma Orsýetiň ýönekeý raýatlary Ukraina bilen urşa girmek ähtimallygy meselesine bolan garaýyşlarynda iki bölünene çalym edýär.
Krizisden öň geçirilen pikir soraýyşlar orsýetlileriň aglaba köplüginiň Orsýetiň ukrain syýasatyna goşulyşmagyny goldamaýandygyny, 70 prosentden gowragynyň bolsa Orsýetiň bu ýurda harby interwensiýa etmek ähtimallygyna garşy durýandygyny görkezdi.
Emma döwlet kontrollugyndaky metbugatyň Ýewromaýdan protestçilerini Günbatar tarapyndan maliýeleşdirilen ekstremistler hökmünde suratlandyrmakda alyp barýan irginsiz tagallasy ýagdaýy üýtgedene çalym edýär.
"Telekenallar durşuna demagogiýa"
Lew Gudkow Orsýetiň garaşsyz «Newada» pikir soraýyş merkeziniň sylanýan sosiologlarynyň biri:
"Häzir bu ýerde nähilem bolsa bir deňagramly we hemme taraply maglumat bermek üçin bir çeşme hem ýok. Esasy telekenallaryň ählisi durşuna demagogiýa bilen meşgul. Men imperiýa kompleksleri, imperiýa duýgy-düşünjesiniň galyndylary ýokaryk çogup çykyp, gaýtadan huşuna getiriler öýdüp gorýaryn."
Federasiýa geňeşi 1-nji martda, rus raýatlarynyň we watandaşlaryň janyna abanýan howpa garşy durmak, Orsýetiň Krymdaky Gara deňiz flotuny goramak üçin, güýç ulanmaga ygtyýar berdi.
Orsýetçi güýçler eýýäm Krym ýarymadasyndaky esasy hökümet binalaryny we aýeroportlary basyp alyp, Sowuk uruşdan bäri iň agyr krizis diýip atlandyrylan dawanyň üstüne ýag sepdiler.
Gudkow jemgyýetçilik pikiri meselesinde gowy bilimli, uly şäherlerde ýaşaýan adamlar bilen kiçi şäherlerde, gowy internet baglanyşygynyň ýok ýerlerinde ýaşaýan adamlaryň pikir-garaýyşlarynyň arasynda uly tapawudyň boljagyny çaklaýar.
Orsýetiň oppozisiýa aktiwistleri we adam hukuklaryny goraýan toparlary Putini derhal öz ýurtlaryny Ukraina bilen urşuň erňegine alyp gelmekde günälediler.
«Seniň we meniň azatlygym üçin!"
Moskwanyň polisiýasy Goranmak ministrliginiň öňünde we Kremliň golaýyndaky Manaž skwerinde urşa garşy toplanan protestçileriň onlarçasyny tussag etdi.
Olar «Seniň we meniň azatlygym üçin» diýen şygar ýazylan plakatlary galdyrdylar.
Bu 1968-nji ýylyň awgustynda, Gyzyl meýdanda sowet goşunlarynyň Çehoslowakiýa girizilmegine garşy guralan protestde ulanylan şygardy.
Emma muňa garamazdan, hatda Moskwanyň özünde hem entek Orsýetiň imperiýa geçmişinden uzaga gidip bilmeýändigi görünýär.
Moskwaly student Saşa ýekşenbe güni, Gyzyl meýdanda urşy goldap geçirilýän demonstrasiýada «Roýters» habar gullugyna şeýle diýdi:
"Bu dogry, Orsýet Ukraina doganlyk ýurt hökmünde kömek etmeli, biz slawýan doganlar ahyryn, şeýle dälmi? Onsoň Putiniň Ukrainanyň problemalaryny Orsýetiň kömegi bilen çözmek pikiri dogry bolýar."


text:
NATO ýaranlygy Owganystandaky harby maşynlaryny we beýleki harby enjamlaryny Merkezi Aziýanyň üsti bilen daşamak barada bu regionyň üç ýurdy bilen ylalaşdy. Bu barada NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen sişenbe güni Brýusselde yglan etdi.
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmusseniň aýtmagyna görä, ýaranlygyň Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň hökümetleri bilen birnäçe hepdeläp geçiren gepleşiklerinden soňra, ylalaşyklar gazanylypdyr.
“Biz Owganystandaky harby ýüklerimizi daşamak barada Merkezi Aziýadaky üç partnýorymyz - Gazagystan, Gyrgyzystan we Özbegistan bilen ylalaşdyk” diýip, Rasmussen aýtdy. “Bu ylalaşyklarymyz bize zerur bolan täze mümkinçilikleri we ygtybarly transport ýoluny gazandyrýar”.
NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen
Şol ylalaşyklar NATO-nyň harby ýüklerini Pakistandan sowa daşamaga mümkinçilik berer. Pakistan NATO-nyň geçen noýabrdaky hüjümlerinde 24 raýaty ölenden soňra, ýaranlygyň öz territoriýasy arkaly Owganystana ýük daşamagyny gadagan edipdi.
NATO-nyň harby ýükleri daşamak barada Orsýet bilenem ylalaşygy bar. Şeýle-de Moskwa ýaranlyga tranzit merkezi hökmünde Ulýanowsk şäherindäki harby bazasyny ulanmagy teklip edýär.
NATO Owganystanyň howpsuzlygyny 2013-nji ýylda owgan güýçlerine geçirmegi we bu ýurtdaky harbylarynyň aglabasyny 2014-nji ýylyň ahyryna çenli çykarmagy planlaşdyrýar.
Şol bir wagtyň özünde NATO ýaranlygy Pakistanyň petiklän ýoluny täzeden açmagy üçin basyşyny dowam etdirýär. Ol demirgazykdaky ýola garanda gysga we örän arzan hasaplanýar.
Geçen aý Çikagoda geçen summitde Pakistanyň ýük daşalýan ýollary barada haýsydyr bir ylalaşyk gazanylmady. NATO-nyň Baş sekretary Anders Rasmussen bu ugurda tiz wagtda ylalaşyk gazanyljagyna umyt baglaýar.
Pakistanyň daşary işler ministri Hina Har duşenbe güni çap edilen interwýusynda şol ýoluň täzeden açylmagy geçen ýylyň noýabryndaky hüjümlerde pakistanly esgerleriň öldürilenligi üçin Birleşen Ştatlaryň ötünç soramagyna bagly bolup galýar diýdi.
Pakistan özüniň tire-taýpalar tarapyndan dolandyrylýan sebitindäki gozgalaňçylara garşy Amerikanyň pilotsyz ucarlary ulanmagyny köpden bäri tankytlaýar. Duşenbe güni Yslamabat bu hüjümleri “bikanun” diýip atlandyrdy we olaryň Pakistanyň özygtyýarlygyny bozýandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistan transport-aragatnaşyk infrastrukturasyny ösdürmekligiň çäginde howa gatnawuny halkara standartlaryna ýetirmekligi maksat edinýär. Bu ugurda “Türkmenistanyň graždan awiasiýasyny ösdürmek boýunça milli maksatnamanyň” işläp düzülendigi habar berilýär. Bu barada TDH gullugynyň maglumatynda aýdylýar.
“Türkmenistanyň graždan awiasiýasyny ösdürmek boýunça milli maksatnamada” esasy ugur ýurduň transport-aragatnaşyk infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmaklyga gönükdirilýär. Bu maksatnama laýyklykda, ýurtda täze aeroportlar we terminallar,
inžener-tehniki desgalar gurular, şeýle hem graždan awiasiýasynyň häzirki wagtda hereket edýän desgalary döwrebaplaşdyrylar we rekonstruksiýa ediler.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň görkezmesi esasynda “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy “2012-2030-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanyň graždan awiasiýasyny ösdürmek boýunça milli maksatnamany” işläp düzdi.
Bu maksatnama üç döwri öz içine alýar: birinji döwür - 2012-2015-nji ýyllara, ikinji döwür – 2016-2020-nji ýyllara we üçünji döwür – 2021-2030-njy ýyllara bölünýär.
Howa gämileriniň parky
Howa gämileriniň parkyny planlaşdyrmak işi üç bölekden durup, ol Türkmenistanyň içki howa aragatnaşygyny, 5200 km. uzaklykdaky orta howa aragatnaşygyny hem-de 5200 km. uzaklykdan daşdaky howa aragatnaşygyny öz içine alýar. Ýakyn geljekde ýurduň medeni ýadygärliklerine syýahat etmek üçin wertolýot arkaly “howa taksisiniň” hyzmaty hem ýola goýular.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, şu günki gün Türkmenistanyň graždan awiasiýasy dünýäniň meşhur kompaniýalarynyň, şol sanda “Boeing” kompaniýasynyň öndürýän howa gämileriniň we wertolýotlarynyň häzirkizaman modelleri bilen üpjün edilýär.
Häzirki wagtda ýurduň milli howa parkynyň dünýä belli “Boeing-757”, “Boeing-737” we “Boeing-717” kysymly 19 howa gämisi bilen üpjün edilendir. “2012-2030-njy ýyllar aralygynda Türkmenistanyň graždan awiasiýasyny ösdürmek boýunça milli maksatnamanyň” durmuşa geçirilýän döwründe bu san 39-a ýetiriler.
Regionlarda ýerleşýän howa duralgalaryny halkara standartlaryna getirmek we olary tehnika bilen üpjün etmek işleri hem maksatnamada göz öňünde tutulypdyr.
Şeýle hem, kenarýaka şäherinde ýük daşamak üçin howa duralgasyny giňden ulanmaklyk hem planlaşdyrylýar.
Daşary ýurtlara reýsler
Häzirki döwürde “Türkmenhowaýollary” içerki reýsler bilen bir hatarda 11 daşary ýurduň 15 şäherine yzygiderli reýsleri amala aşyrýar. Bu reýsler Abu-Dabi, Amritsar, Almaty, Bankok, Birmingem, Deli, Dubaý, Kiýew, London, Moskwa, Minsk, Pekin, Stambul, Sankt-Peterburg, Frankfurt şäherlerini öz içine alýar.
2012-2015-nji ýyl aralygynda Türkmenbaşy şäheriniň aeroportundan Stambul, Moskwa, Aktau şäherlerine, şeýle hem Aşgabadyň aeroportundan Urumçy, Phuket, Nowosibirsk, Milan, Antaliýa, Seul, Kuala-Lumpur şäherlerine reýsleri açmak planlaşdyrylýar.
2016-2020-nji ýyllar aralygynda “Boeing” uçarlarynyň sany 31-e getirilende Türkmenbaşy şäherinden Sankt-Peterburga, şeýle hem Aşgabatdan Jidda, Medine, Koçin, Ahmedabat, Samara, Hanoý, Wena, Sofiýa, Budapeşt, Manama, Nýu-Ýork, Toronto şäherlerine täze reýsleri açmak maksat edinilýär.
2021-2030 ýyllar aralygynda bolsa ýurduň graždan awiasyýasyndaky iň döwrepap howa gämileriniň sany 39-a ýetende Aşgabat şäherinden Pariže, Madride, Jakarta, Maskata, El-Kuweýte, Singapura, Şarm-el-Şeýha, Hurgada, Kaire howa aragatnaşygyny ýola goýmaga mümkinçiligiň dörejekdigi aýdylýar.
Halkara guramalary bilen gatnaşyk
Türkmenistan 1993-nji ýylyň aprel aýynda Graždan awiasiýasynyň halkara guramasynyň (ICAO) doly agzasy boldy. BMG-niň ýöriteleşdirilen edarasy hasaplanýan bu gurama howa aragatnaşygynda howpsuzlygy, ynamdarlygy we netijeliligi üpjün edýän halkara düzgünlerini kesgitleýär.
TDH gullugynyň maglumatyna görä, häzirki wagtda Türkmenistan Howa transportynyň halkara assosiasiýasyna (IATA) agza bolmak boýunça iş alyp barýar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun we Siriýa boýunça halkara ilçisi Lakdar Brahimi daşarky güýçleri Siriýadaky hökümeti we gozgalaňçylary ýarag bilen üpjün edýänlikleri üçin tankyt etdi.
Ban bilen Brahimi duşenbe güni Nýu-Ýorkda duşuşdy, ýöne olar hiç bir anyk ýurduň adyny tutmadylar. Muňa garamazdan, Orsýet we Eýran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetini ýarag bilen üpjün etdi.
Siriýa hökümeti Katary, Türkiýäni we Aýlak döwletlerini oppozisiýany ýaraglandyrmakda aýyplaýar.
Şu aralykda aktiwistler duşenbe güni Hama welaýatynyň Salmiýe diýen ýerinde, janyndan geçen bombaçynyň maşyn partlatmagy netijesinde, 30 çemesi adamyň ölendigini aýtdylar.
Aktiwsitler ölenleriň aglabasynyň hökümete tarapdar milisiýa degişlidigini aýdýarlar.


text:
Dazzarkel
Dazzarkel
Dazzarkel (latynça – Gyps fulvus, iňl. vulture, rus. сип) Başgaça ady – gummaý Ýyrtyjy guşlar otrýadyna degişli guş. Dazzarkel Günorta Ýewropada, Günorta we Merkezi Aziýada we Afrikada giňden ýaýrandyr. Ol öňki sowet döwletleriniň çäginde – Krymda, Kawkazda, Orta Aziýada (şol sanda Türkmenistanda) duşýar. Dazzarkeliň ganatynyň ýazgyn uzynlygy 2,4 metre, agramy 6.8-8.2 kg-a ýetýär. Reňki, esasan, goňrumtyl, ganatlary we guýruk ýelekleri goňrumtyl-garadyr. Boýnundaky sütük ýelek bilen iri ýelekleriň araçäginde ösgün ak ýelekden halka bolýar. Dazzarkel, esasan, Türkmenistanyň daglyk raýonlarynda (Köpetdag, Balkan, Köýten, Bathyz) gabat gelýär. Dazzarkel daglaryň uçut gaýalarynda höwürtgeläp, 1 sany (käte 2) ýumurtga guzlaýar. Ýumurtgany 50 gün çemesi iki jynsy hem basýar. Jüýjeleri 3 aýdan soň uçurym bolýar. Dazzarkel iri haýwanlaryň maslygy bilen iýmitlenýär.


text: Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda ýerleşýän döwlete degişli #9-njy gurluşyk gurnama müdirliginiň bu kerpiç zawodynyň işgärleri howanyň iň maýlan häzirki günlerinde, iş tertibi boýunça ýylyň iň gyzgalaňly günlerini başdan geçirýärler. Kerpiçe talap köp, zawodyň jemi 20-25 adamdan ybarat işçiler topary bolsa talaby ödärden ejiz. Zawodyň işgärleriniň aýtmaklaryna görä, töleg az bolansoň, adamlar zawoda işe girmäge höwesli däl. Zawodda wagonetka diýilip atlandyrylýan bir tigirjigi doldurany üçin, işgärlere diňe bir manat tölenýär. Her tigirjige bolsa 284 kerpiç girýär. Işiň agyrdygyna garamazdan, zawodda kämillik ýaşyna ýetmedik ýaşlary we zenanlaryda görmek bolýar.


text:
Özbek prezidentiniň gyzy Gülnara Karimowa tarapyndan ýygy-ýygydan ulanylýan Twitter hasaby öz, ýagny prezident maşgalasy barada tankydy tweetler ýazylandan soň, öçürildi.
Karimowa iň soňky tweetini penşenbe güni öz hasabyny ýapýandygyny bildirmek we soňky hepdeleriň dowamynda sosial ulgamda özüni yzarlanlara sag bolsun aýtmak üçin ýazdy. Ol bu barada goşmaça maglumat bermedi.
41 ýaşlaryndaky öňki diplomat, pop ýyldyzy, moda dizaýneri Karimowa, ozallar 75 ýaşly kakasy, awtoritar prezident Yslam Karimowyň mirasdüşeri bolup biler diýlip agzalýardy. Karimow Özbegistany 1989-njy ýyldan bäri dolandyrýar.
Karimowa Twitter hasabyny öçürmezinden birnäçe sagat öň özüniň “gowy iş” diýip häsiýetlendiren käbir metbugat, aýdym-saz we sosial proýektleri barada maglumat çap etdi.
Maşgala oňşuksyzlygy
Karimowa käbir beýleki tweetlerinde ejesi Tatýana Karimowany we gyz jigisi Lola Karimowa-Tyllaýewany we onuň adamsy Timur Tylllaýewi öz maşgalasynyň içindäki ençeme problemalalary döretmekde aýyplady. Ol bu problemalaryň maşgalany gurşap alandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Karimowanyň gyz jigisi sentýabr aýynda BBC korporasiýasynyň Özbek gullugyna beren interwýusynda Gülnara bilen özüniň 12 ýyl bäri gürleşmeýändiklerini we aralarynda “ne maşgala, ne-de dostlukly gatnaşyklaryň” bardygyny aýdypdy.
Karimowa soňky tweetleriniň birinde özüniň alyp baran işlerini maşgalasyndaky zenanlaryň oňlamandygyny aýdyp, soňky iki ýylyň dowamynda ejemiň eden işleri hemmäniň alada galmagyna sebäp boldy diýdi.
Karimowa ejesiniň Hytaýdan, Türkiýeden we Birleşen Arap Emirliklerinden import edýän harytlary bilen ilteşikli eden işleriniň şu ýylyň başynda doganoglany Akbarali Abdullaýewiň türmä basylmagy bilen tamamlanandygyny belledi.
Prezidentiň gyzy - "Çemesiz adam"
Şeýle-de, ol tweetleriniň birinde özüniň erkin häsiýeti we durmuşsöýüjilik ukyby sebäpli “köpler üçin çemesiz” adama öwrülendigini nygtaýar.
Karimowa çarşenbe güni Twitter hasabyndan Kelajak Owozi, ýagny Geljegiň Sesi atly ýaşlar proýektiniň birnäçe agzasynyň “ekstremizmde aýyplanyp”, tussag edilendigini ýazypdy.
Şeýle-de, ol kärdeşlerini azat etmek tagallasy bilen şu hepde Daşkendiň polisiýa merkezine gidendigini hem sözüne goşdy.
Russiýanyň, Ukrainanyň we Merkezi Aziýanyň käbir habar beriş serişdeleri şu hepde çap eden maglumatynda Karimowanyň tussag edilendigi üçin Daşkendiň polisiýa merkezine barandygyny ýazypdylar.
Karimowa soňky hepdelerde Twitter hasabyny özüne degişli guramalara we habar beriş serişdelerine basyş edilýändigini ýa-da olaryň derňenilýändigini mälim etmek üçin ulanýardy.
Karimowa tarapyndan dolandyrylýan birnäçe radio we telekanallar geçen aý ýapyldy. Bu kanallar esasan Karimowanyň edýän işlerini mahabatlandyrmak üçin ulanylýardy.
Şeýle-de, geçen aý Karimowanyň azyndan iki guramasy, şol sanda onuň “Forum” atly haýyr-sahawat fondunyň we Syýasy barlaglar merkeziniň salgyt galplyklarynda aýyplanyp, derňelýändigi barada maglumatlar peýda bolupdy.


text:
Türkiýe başa barmadyk harby agdarylyşykdan soňky tut-da-baslygyň we metbugata garşy görülýän täze çärleriň arasynda 47 žurnalisti tussag etmek barada karar çykarydy diýip, türk mediasy 27-nji iýulda habar berdi.
«Zaman» gazeti üçin işleýän žurnalistler, hamala, Birleşen Ştatlarda ýaşaýan ruhany Fethulla Gülen bilen hyzmatdaşlykda bolupdyrlar. Mälim bolşy ýaly, Ankara 15-nji iýuldaky agdarylyşyk synanyşygnyň arkasynda Güleniň durandygyny aýdýar diýip, «Anadolu» habar gullugy aýtdy.
Polisiýa mart aýynda «Zaman» gazetine reýd geçiripdi we şondan soň bu neşir hökümetiň eline geçipdi.
Mundan başga, şu hepdäniň başynda hem 42 sany žurnalisti tutmak barada karar çykarylypdy.
Ankara harby agdarylyşyk synanyşygyndan ozal hem metbugaty azatlygyny çäklendirmekde giňden tankyt edilýärdi.


text:
Dürli kynçylyklara we böwetlere garamazdan, garaşsyz habar serişdeleri şu güne çenli Özbegistanyň içinde iş alyp barmagy dowam etdirýärler.
Ilat sany 30 million töweregi bolan we habar serişdelerine basyş etmekde öz ýakasyny tanadan Özbegistanda şeýle habar guramalarynyň işiniň gelejegi howp astynda. Emma bu gezek olaryň işine abanýan howp režimiň repressiw çäreleri däl, belkem, agzalýan guramalaryň maddy ýagdaýy bilen baglydyr.
Maliýe kynçylygy
Düýbi Daşkentde ýerleşýän ”harakat.net” websahypasynyň redaktory Abdurahman Taşanowyň aýtmagyna görä, Özbegistanda iş alyp barýan garaşsyz we oppozision media daşary ýurt edaralary tarapyndan edilýän maliýe kömek gün saýyn azalýar: "Soňky birnäçe ýylyň dowamynda bize halkara donorlardan hiç hili maliýe kömegi berilmedi. Biz aktiwistleriň we okyjylarymyzyň berýän maliýe kömegine garaşly bolup galýarys".
Şeýle guramalara daşary ýurtlardan berilýän kömek, umuman aýdylanda, maddy grantlardan ybarat bolup, olaryň kesilmegi ýa azaldylmagy, şeýle guramalaryň Özbegistanda iş alyp barmagyny hasam kynlaşdyrdy.
Düýbi Daşkentde ýerleşýän we Özbegistanda örän meşhur bolan ”Uzmetronom.com” websahypasy öňden bäri diňe bir adam tarapyndan, ýagny onuň baş redaktory tarapyndan dolandyrylýar.
Maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi zerarly ýakynda ”harakat.net” we düýbi Orsýetde ýerleşýän ”fergana.ru” websahypalary öz okyjylaryndan kömek sorap, websahypada bildiriş çap edipdirler. Beýleki bir sahypa, ”uznews.net” bolsa öz işini wagtlaýynça togtadýandygyny habar berdi.
Özbek hökümetiniň käwagtlar basyş etmegine ýa-da hasaba alynmadyk media hökmünde iş alyp barmagyň kynçylyklaryna garamazdan, agzalýan dört websahypa geçen dört ýylyň dowamynda ýurduň syýasy we sosial ösüşleri babatda ýzygiderli habar çap etmegi başaryp geldiler. Şeýle-de bu habar serişdeleri ýurtda adam hukuklarynyň kemsidilmeleri, türmedäki şertler we hökümet düzümlerine aralaşan parahorlyk barada yzygiderli maglumat çap edýärler.
Syýasy basyş
Özbek hökümeti 2005-nji ýylda Andijan şäherinde harbylaryň ýüzlerçe protestçileri atyp öldüreni zerarly bolan gyrgynçylykdan soň, garaşsyz habar serişdeleriniň üstünden edýän gözegçiligini has hem zabunlaşdyrypdy. Bu wakanyň yz ýany bilen köp žurnalistlere azar berlipdi we prezident Yslam Karimowyň syýasatyny tankytlaýan habar serişdeleri hem ýapylypdy.
"Biz Özbegistanda resmi taýdan iş alyp barýardyk. Emma Andijanda bolan wakalardan soň bizi we beýleki garaşsyz habar serişdelerini metbugat akkreditasiýasyndan mahrum etdiler" diýip, ”fergana.ru” websaýtynyň redaktory we onuň düýbüni tutan Danil Kyslow aýtdy.
Herniçigem bolsa, ”fergana.ru” we beýleki habar serişdeleri Özbegistan barada maglumat bermegini dowam etdirip, ýurduň içindäki we daşyndaky okyjylarynyň sanyny artdyrdylar.
Biziň sahypamyza her gün 5 müň çemesi adam girýär, olar, umuman, sahypamyza girmek üçin proxy usulyndan peýdalanýarlar. Okyjylarymyzyň aglabasy Özbegistandan diýip, Kyslow Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy. Şol bir wagtyň özünde Özbegistandaky okyjylarymyz sahypamyzda çap edilen maglumatlara öz garaýyşlaryny bildirip bize hat ýazýarlar diýip, Kyslow sözüniň üstüne goşdy.
Tapawutly maglumat toplamak işi
Garaşsyz habar serişdeleriniň berýän habarlary, Özbegistanyň döwlet eýeçiligindäki habar guramalarynyň maglumatyndan düýpgöter tapawut edýär. Sebäbi resmi habar serişdeleri hökümetiň işi barada asla tankydy maglumat çap etmeýärler.
Kyslow we beýleki garaşsyz habar serişdeleriniň dolandyryjylary häzirki ýagdaýa öz işlerini haçana çenli dowam etdirip biljekdikleri hakda nämedir bir zat diýmegiň kyndygyny aýdýarlar.
“Biz howp astynda işleýän žurnalistlere has köp pul tölemeli bolýarys. Olaryň edýän işi howply, çynlakaý we has jogapkärli. Ondan başga-da maglumat alyp, ony tassyklatmak kyn bolan ýurtlarda has hem köp işlemeli bolýar. Biz beýle hyzmat üçin pul tölemeli, eger maddy ýagdaýymyz şeýle dowam etse, onda biziň olara köpräk pul tölemäge mümkinçiligimiz bolmaz” diýip, Kyslow gürrüň berdi.
”Uzmetronom.com” websaýtynyň baş redaktory Sergeý Ýežkow Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde donorlardan gelýän maliýe kömeginiň düýbünden ýatyrylmagy zerarly özüniň makalany ýazyp, redaktirläp, websaýtda-da özüniň goýmaly bolýandygyny aýdýar.
Sergeý Ýežkow özbek hökümetini obýektiw maglumatyň hökümete-de, jemgyýete-de bähbitli boljakdygyny ynandyrmaga çalyşýar.
“Garaşsyz medianyň jemgyýetdäki ähmiýeti uly, sebäbi tankydy, iň bolmanda alternatiw garaýyşlar bolmasa, hökümet hakykat bilen baglanyşygyny ýitirýär we hökümetiň abraýy pese gaçýar” diýip, Ýežkow öz pikirini beýan edýär.
Şeýle-de ol halkara edaralaryna ýüzlenip, Özbegistan barada iş alyp barýan garaşsyz habar guramalaryna maliýe kömeklerini dowam etdirmäge çagyrdy. Özbegistan merkezi aziýada ýerleşýän ýurtlaryň arasynda ilat sany taýdan iň uly ýurtdur.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow özara gepleşikleri geçirip, Siriýadaky we Demirgazyk Koreýadaky krizisleri maslahat etdiler.
Döwlet departamentiniň berýän maglumatyna görä, iki resmi ýekşenbe güni telefon arkaly 30 minut töweregi gürleşipdirler.
Siriýa meselesi boýunça Waşington bilen Moskwanyň dürli garaýyşlary bar, ýagny Orsýet Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldaýan bolsa, ABŞ onuň wezipesinden çekilmelidigini öňe sürýär.
Döwlet departamentiniň maglumatyna laýyklykda, Demirgazyk Koreýanyň soňky geçiren ýadro synagyna “gyssagly jogabyň” berilmegi üçin, özara hyzmatdaşlygyň zerurdygyna iki tarap hem ylalaşypdyr.


text:
Soňky ýyllarda Orsýet ýurda getirilýän harytlaryň hemmesine diýen ýaly gadagançylyk girizýär. Şu wagta çenli goňşy ýurtlar bilen bolan özara syýasy düşünişmezlikler sebäpli moldowa winosyny, belarus süýdüni we gruzin mineral suwuny gadagan edipdi. Bu günki gün Moskwa özüniň mundan beýläk ukrain şokoladyny import etmejekdigini aýtdy.
Kremliň muny süýji önümlerine berlen mynasyp jeza diýip atlandyrýan bolmagy ahmal.
Orsýetiň döwlet sanitariýa gullugynyň başlygy Gennadiý Onişenko şu gün Ukrainanyň ”Roshen” konditor önümlerine degişli şokoladlary we süýjüleri mundan beýläk Osrýete goýberilmejekdigini habar berdi.
"Interfaks" habar agentligine interwýu beren Onişenko özüniň gürrüňdeşliginde Orsýetiň Haryt-barlag gullugy "Roşen" kärhanasynyň önümleriniň düzüminde “önümçilige dogry gelmeýän” maddalary, ýagny kanserogen howply benzopiren ýaly maddalary tapdy diýdi.
Aýyplamalary ret etdi
”Roşen” kärhanasy bolsa bu aýyplamalary aýgytly ret edip, öz zawodlarynyň ukrain we ors sanitariýa düzgünnamalaryna görä hereket edýändigini we 15 ýyllyk önümçilik döwründe şu wagta çenli ne Orsýetden, ne başga döwletden arz-şikaýat eşitmändiklerini aýtdy.
“Elegance”, “Extra-Dark” atly şokoladlary, “Milk Drop” karamelleriniň we “Crazy Bee” atly süýjüleriň öndürijisi ”Roşen” kärhanasy başga-da birnäçe görnüşli konditer önümlerini öndürýär. Kärhana ors häkimiýetlerinden gürrüňi edilýän mesele boýunça resmi duýduryş almandygyny aýtdy.
Orsýetiň girizen bu gadagançylygy geçen hepdäniň soňunda regionyň hristian dinine geçmeginiň 1025 ýyllygy mynasybetli Ukrainada gurnalan dabaralara-da öz täsirini ýetirdi. Kreml bu baýramçylyk ors-ukrain gatnaşyklarynyň jebisliginiň nyşanyna öwrüler diýýärdi.
Jebislik beýlede dursun, Onişenkonyň iýul aýynyň başyndan bäri meýilleşdirip, ýakynda habar beren karary iki goňşy döwletiň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny ýene-de öňküsi ýaly dartgynly sfera çekjege meňzeýär.
“Şokolod göreşi”
Käbirleriniň pikirine görä, “şokolod göreşi” Ukrainanyň Orsýetden import edilýän maşynlara aýratyn gümrük salgydyny ýola göýmagyna jogap hökmünde edilipdir.
“Süýjüler dünýäsiniň koroly” milliarder Petro Poroşenko
Bütindünýä söwda guramasy bilen Orsýetiň arasynda ulanylan awtoulaglara töledilýän “gaýtadan işlemäge degişli” salgyt babatda düşünişmezlikler bolupdy. Kiýew bu düşünişmezlikleriň barşynda Bütindünýä söwda guramasynyň tarapyny tutupdy.
Ukrainanyň pozisiýasyna gahary gelen Orsýet Ukrainadan import edilýän kömür, şokolad we aýna önümlerine aýratyn gümrük töleglerini tölemeli edendigini şu aýyň başynda habar berdi.
Ýöne “Komersant-Ukraina” gazetiniň biznes redaktory Anton Onufrienko Orsýetiň ”Dožd-TV” kanalyna beren interwýusynda düşünişmezlikleriň ol derejede dartgynlaşjagyny, ýagny “süýji gadagançylygyna” çenli baryp ýetjegini öňünden çaklamandyklaryny aýtdy: “Adamlar bu dartgynlygyň sebäbi import edilýän awtoulaglaryň salgydy we “gaýtadan işlemäge degişli” töledilýän salgyt diýip hasaplaýarlar. Hat-da ukrain ministri hem, eger import edilýän ulaglara töledilýän salgyt aradan aýrylsa, “Roşen” kärhanasynyň önümlerine girizilen gadagançylyk hem gowşar diýip pikir edýär”.
“Söwda söweşi”
Ukrainanyň premýer-ministriniň birinji orunbasary Serhiý Arbuzow süýji önümlerine degişli gadagançylyklar barada gürrüň edeninde, iki ýurduň arasyndaky “söwda söweşini” iňkär etdi we resmileriň ýagdaýa seredýändigini aýdyp, öňümizdäki günlerde beýanat ýaýratjakdyklaryny nygtady.
Orsýet syýasy oňşuksyzlyk döwründe regiondaky goňşularyna basyş etmek üçin “iýmit howpsuzlygyny” bahana edinýär.
Geçen ýyllarda Moldowadan we Gruziýadan import edilýän şeraba, belaruslaryň şekerine we süýdüne, şeýle-de ukrain peýnirine gadagançylyk girizýändiklerini Onişenkonyň hut özi habar beripdi.
Halkyň saglygy
Moskwa öz halkynyň saglygyny alada edinýändigini aýdyp, her sapar gadagançylyklaryň ýüzüni ýuwýar. Şol bir wagtyň özünde her gezekde-de alnan kararlar goňşular bilen gatnaşyklaryň dartgynlaşan wagtyna gabat gelýär.
Mysal üçin, Moskwanyň 2012-nji ýylda Ukrainadan import edilýän peýnir önümlerine girizen gadagançylygy Ukrainany tebigy gaz söwdasynda, söwda gatnaşyklarynda we Kiýewiň Ýewropa bilen integrasiýasynda özleri bilen ylalaşyga mejbur etmek üçin ulanylypdy.
Ýaňky agzalan üç meseläniň üçüsi hem Putin bilen ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç geçen hepdäniň soňunda ikitaraplaýyn gepleşikleri geçirmek üçin duşuşanlarynda, ara alnyp maslahatlaşyldy. Duşuşyk başda agzalan prawoslaw baýramçylygyna gabatlap geçirildi.
Orsýetiň döwlet sanitariýa gullugynyň başlygy Gennadiý Onişenko
Onişenkonyň soňky bildiren habaryndan çen tutsaň, Putin eglişik edenok.
Ukrainanyň ozalky daşary işler ministri Wolodymyr Ohryzkonyň pikirine görä, Rospotrebnadzor bilen baglanyşykly soňky bolan wakalar tötänleýin bolmandyr. Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna beren gürrüňinde Ohryzko geljek aýlarda şeýle ädimleriň entek köp ädiljekdigini aýtdy.
Munuň sebäbini bolsa noýabr aýynda Wilnýusda geçiriljek sammitde Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen “Hyzmatdaşlyk ylalaşygyna” gol çekjekdigi bilen düşündirdi. Planlaşdyrylan bu gol çekişlige Moskwa häzirden çuň nägilelik bildirýär.
“Meniň pikirimçe, haçan Onişenko çykyş edip başlasa, yzy üzülmeýän tötänlikler bolup başlaýar. ”Roşen” kärhanasyndan soň gezek gaz geçiriji turbalara ýeter, turbalardan soň peýnirlere gezek geler, peýnirden soň başga zadyň gezegi geler. Bu şol bir gaýtalanyp duran zat. Galyberse-de, bu soňy däl. Wilnýus sammiti näçe ýakynlaşdygyça, şonça-da Ukrainada “standarta dogry gelmeýän” zatlar köpeler.”
“Roşen” kärhanasynyň edýän eksportlary
Dokuz sany postsowet ýurdy bilen bir hatarda Birleşen Ştatlara, Kanada, Germaniýa we Ysraýyla önüm eksport edýän ”Roşen” kärhanasy 2012-nji ýylda Orsýetdäki girdejisini 175 göterim artdyrmagyň hötdesinden gelip, bu görkeziji pul hasabynda 1.3 milliard rubla (dollar hasabynda 40 milliona) barabar boldy.
Kärhananyň eýesi, “süýjüler dünýäsiniň koroly” milliarder Petro Poroşenko Ukrainadaky rewolýusiýadan soň prezident bolan Wiktor Ýuşenkonyň ýakyn hyzmatdaşydyr. Ol Orsýet bilen hem, Ýanukowiç bilen hem çarkandakly gatnaşyklary ýola goýdy.
Özüniň familiýasynyň ortaky bölegini öz kärhanasyna at edip dakan Poroshenko Ukrainanyň iň täsiri güýçli adamlaryndan biri hasaplanýar we onuň ady Kiýew şäherine häkim hökmünde-de, prezidentlik wezipesi barada gürrüň edilende-de agzalyp geçilipdi.
Azatlyk Radiosy onuň özi bilen agzalýan meseleler babatda habarlaşanda, ol düşnüksizlikler bilen bagly gürrüň etmekden boýun gaçyrdy. Ol diňe “beýle zatlara syýasaty goşmazlygyň” hökümetiň jogapkärçiligindedigini aýtdy.


text:
Düýn Aşgabatda Ministrler kabinetiniň nobatdaky maslahaty geçirildi.
Maslahatda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Eýrana planlaşdyrýan iş saparyna görlen taýýarlyklar, şeýle hem ýakynda prezidentiň Täjigistan Respublikasyna amala aşyran saparynyň jemleri barada hasabat berdi.
Ondan soň, Ministler kabinetiniň başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedow «Adamzadyň ruhy hazynasy» ady bilen Aşgabatda 21-23-nji aprelde geçiriljek el hünärleriniň halkara sergisine hem-de halkara milli folklor festiwalyna görülýän taýýarlyklar barada prezidente hasabat berdi.
Maslahatyň dowamynda wise-premýerler H.Saparlyýew, B.Hojamuhemmedow, H.Muhammedow, M.Akmämmedow, T.Japarow, D.Orazow we käbir beýleki resmiler hem öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň ýagdaýlary barada hasabat bilen çykyş etdiler.


text:
Filippinlerde katolikleriň her ýyl geçirýän çäresinde azyndan 120 adam ýaralandy.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, çarşenbe güni 500 müňe golaý adam Manilanyň Rizal meýdançasyndan ýörişe başlapdyr. Günüň dowamynda bu çärä gatnaşýan adamlaryň 1 milliona çenli artmagyna garaşylýar.
Adamlar 1606-njy ýylda Ispaniýadan Filippenlere getirilendigi aýdylýan Ysa Mesihiň ýadygärligine zyýarat edýärler. Her ýyl geçirilýän bu çärede adamlar ýadygärligi elläp bilmek üçin özara dyknyşýarlar. Käbirler bolsa, ýadygärligiň kesellerden bejerýändigine ynanýar.


text:
Gazagystanyň Daşary işler ministrligi Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine jogap notasyny ýollady.
Ýatladyp geçsek, 15-nji oktýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi gazak tarapynyň türkmen-owgan serhedindäki dartgynly ýagdaýlar baradaky çykyşyna protest bildirip, beýanat ýaýradypdy. Onda gazak tarapynyň mundan beýläk Türkmenistandaky ýagdaýlar barada maglumat berende “has döwrebap maglumatlary” ulanjakdygyna umyt bildirilýändigi hem bellenilipdi.
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň 16-njy oktýabrda ýollan notasynda: “Gürrüňi edilýän, 15-nji oktýabrda Gazagystanyň häkimiýeti tarapyndan edilen bellikler tutuş dünýäde we regionda terrorizmiň howpunyň artmagy bilen baglylykdaky umumy aladalanmalaryň çäginde edildi. Mälim bolşy ýaly, bu baradaky howatyrlanamlary nazara alyp, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji sessiýasynyň dowamynda Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew BMG-niň howandarlygyndaky terrorizme garşy global koalisiýany döretmek baradaky teklip bilen çykyş edipdi. Biz hem bu başlangyjyň halkara jemgyýetçiliginiň goldajakdygyna bil baglaýarys” diýilýär.
“Owganystandaky, şol sanda ýurduň Merkezi Aziýa bilen serhetleşýän regionlaryndaky ýagdaýlaryň soňky wagtlar has ýitileşmegi we howpsuzlyk meseleleriniň ýaramazlaşmagy bilen häsiýetlendirilýändigi hiç bir gizlin zat däldir” diýip, gazak tarapynyň notasy dowam edýär. “Bu ýagdaýlar gürrüňi gidýän ýurtda [Owganystanda] “Yslam döwleti” diýilýän terroristik toparynyň wekilleriniň peýda bolup we herekete geçip başlamagy bilen hem belli bir derejede häsiýetlendirilýär. Biz umumy howpsuzlygymyza ýetip biljek islendik wehimiň öňüni öz wagtynda we netijeli alyp bilmegimiz üçin ikitaraplaýyn hem köptaraplaýyn formatdaky bilelikdäki we koordinirlenen hereketleriň zerurdygyna ynanýarys”.
Gazagystanyň türkmen DIM-ne ýollan notasynda “Gazagystan bilen Türkmenistanyň arasynda 1993-nji ýylyň 19-njy maýynda baglaşylan Dostluk we hyzmatdaşlyk baradaky Ylalaşygynyň çäginde we ruhunda özara hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem ösdürmek meýli” hem nygtalýar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine ýollanan dokumentde şu ýylyň 16-njy oktýabrynda Gazagystanynyň Burabaý şäherinde “Garaşsyz döwletler arkalaşygynyň agzalarynyň daşky serhet goraglylygyny pugtalandyrmak baradaky 2016-2020-nji ýyllar üçin Programmasynyň” çägindäki hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri hem agzalyp geçilýär.


text:
Gadymy Ürgenç
Köneürgenç: Gadymy Horezm döwleti hakynda käbir maglumatlar Eýrandaky dag gaýalaryndaky ýazgylarda, Zaratuştra dininiň esasy kitaby bolan Awestada, pählewi edebiýatynda, grek--latyn, we Hytaý ýazuw çeşmelerinde duş gelýär. Emma diňe bu maglumatlar Horezmiň şöhratly ozalky keşbini dikeltmek üçin asla ýeterlik däldir. Orta Aziýa, Ýakyn we Orta Gündogaryň Gadymky halklarynyň döreden döwletleriniň ykbalynda uly rol oýnan Horezmiň wakalara baý taryhynyň ençeme sahypalary nämälim bolany üçin, baryp 1937-nji ýylda SSSR Ylymlar akadeiýasynyň «Horezm arheologik ekspedissiýasy» döredilipdi.
Horezmiň uly we gadymy şäherleriniň biri - Köneürgenç barada maglumat has hem az. Araplar ýurdy basyp almazdan öňkü Ürgenç (Gürgenç, Jurjaniýa) hakda hiç hili ýazgy ýok diýmek bolar. Dogry, Awesta kitabynda agzalýan Urwa şäherini käbir alymlar Ürgenç diýip düşündirýär.
Şahyň üstünden garan, öňki häkim Iýas ibn Abdyllany aýryp, onuň ýerine öz inisi Ubeýdylla ibn Muslim al Bahilini goýýar.
Seýlelikde Horezmde iki hökümetlilik peýda bolýar. Askajamuk Amyderýanyň sag kenarynda derýadan gündogarda, Kät şäherinde bolsa, häkim we emirler çepde , Ürgenje ýakyn bir ýerde ýa-da hut Ürgenjiň özünde bolýarlar. Arap dini hadymy Ibn Fadlan 992-nji ýylda bu ýerleriň üsti bilen Ýolgadaky Bulgarlara tarapa geçende, Horezmiň paýtagaty Kät eken. Emma Ürgenç weli günsaýyn güýçlenip ugrapdyr. 992-nji ýylda Kät säheriniň ýerleşen ýerini Amyderýa köwüp ýykypdyr. Bu wakadan bir ýyl geçenden soň, gadymy Horezmşalar nesliniň düýbini tutan Afrig patyşanyň iň soňky wekili Abu Abdylla Muhammet öldürilýär. Ürgenjiň emiri Mamun iki bölekden duran Horezmi bir döwlete birleşdirýär. 995-nji ýyldan başlap tä 17-nji asyra çenli «Horezmiň paýtagty» diýlende diňe Ürgenç göz öňünde tutulýar. Mamunyň ogullary Aly (997–1004-nji ýyllar) we Mamun II (1004–1017-nji ýyllar) döwründe Horezm doly özbaşdak bolýar.
Sol wagt Ürgenç bütün gündogaryň iň uly şäherine öwrülipdir. Şäherde söwda, senetçiliik, sungat we ylym ösüpdir. Emiriň köşgü köp sanly akyldarlaryň jemlenen merkezine öwrülipdir. Käbir awtorlar Mamun II köşgünde işlän alymlar toparyna «Akademiýa» hem atlandyrýar. Sebäbi döwrüň belli alymlarynyň köpüsi Horezmiň köşgünde jemlenipdirler. Horezmiň baýlygyna Gazna şäheriniň soltany Mahmudyň gözi gidip we güýç toplap, 1017-nji ýylda Ürgenji basyp alypdyr.
Seýdip Ürgenç ilki Gaznewilere, soň bolsa olary taryh meýdanyndan gysyp çykaran Seljuklylara tabynlykda bolupdyr. Seljuk Mälikşa (1072–1092) asly Garçistanly bir adamdan Anuştegin atly Türk gulamyny satyn alýar. Ol özüniň akyl-paýhasy bilen beýleki gulamlardan tiz saýlanýar. Soltan Sanjaryň (1118–1157) höküm süren döwründe Anuştegin Horezme häkim edip bellenýär. Anuşteginiň agtygy Atsyz (1097–1127) döwründe Horezmiň özbaşdaklygy üçin ýenede hereket başlanýar. Ýöne tiz wagtdan Atsyz bilen Sanjaryň arasyna tow düşýär. Bu iki soltanyň arasynda birnäçe uruşlar bolup geçýär. Sol uruşlar hakynda giňräk maglumat Ibn al Asiriň «Kämil» taryhynda we Sihabeddin an-Nesewiniň «Soltan Jelaleddin Mangburnynyň ömür beýany» kitabynda aýdylýar. Atsyzyň ogly Ilarslan 17 ýyl şalyk eden soň, 1172-nji ýylda aradan çykýar.
öne omuň uly ogly dälde kiçisi Soltanşa tagty eýeleýär. Iki doganyň arasynda dogan jeň 1200-nji ýylda Tekeş wepat bolýança dowam edýär, tagta bolsa Tekeşiň dogany Alaeddin lakamly Muhammed çykýar.
Köp ýerlerini basyp alyp uly imperiýa döreden Alaeddin Muhammet şa, ýurda mongollar çozanda aljyraňňylyga düsýär. Olardan gaçyp gutulmak isläp «beýik horezmşa» 1220-nji ýylda Kaspi deňiziniň Abeskun adasynda gözgyny ýaddaýda «amanadyny tabşyrýar», şonda hatta onuň jesedini dolamaga kepen hem tapylmansoň, nökerleriň biri köýnegini berýär. Muhammediň ogly Jelaleddiniň mongollar bilen eden merdana söweşleri Ürgenç bilen gös-göni dahyly hem ýok diýmek bolar.
Mongolar çozmazdan sähel öň Arap alymy Ýakut Ürgenje gelip görüpdir. «Men ony 1219-njy ýylda tatarlar (ýagny mongollar) almazdan öň görüpdim. Mundan baý we gowy şäheri öň görenim ýadyma düşenok. Ony tatarlar ýykandan soň bu sözlerimiň ýalan ýaly ýaňlanmagy mümkin, sebäbi meniň soň soňlar eşidişime görä, şäherden nam nyşan galmandyr. Şäherde ýaşan adamlaryň barysy öldürilipdir... Baýlykda, ulylykda, ilatyň köplüginde we mylakatlylygynda Horezmiň baş şäheri ýaly şäher älemde ýokmuka diýýärin» diýip, Ýakut ýazýar.
Sol ýyllarda Ürgenji suw basmak howpundan saklap duran bendiň bolandygyny Ýakut ýatlaýar. Şäheriň bir bölegi suwuň sag tarapynda, býlekisi çep tarapynda bolupdyr. Amyderýanyň suwyny belli bir derjede saklap duran bendi halk her ýylda abadanlaşdyryp durupdyr. Bendi mongolaryň ýykandygyny ýa-da gözegçiliksiz galansoň öz-özüniň ýykylandygyny kesgitlemek kyn. Taryhçy Ibn al-Asyr bendi mongollar weýran etdiler diýip tassyklaýar. Her halda Ürgeji suw basypdyr. Şäher sag, ýagny demirgazyk tarapy birazrak belendiräk bolany üçin, onda üç sany ymarat abat saklanyp galypdyr.
Ürgenjiň (Horezmiň) halykynyň käbir özboluşly aýratynlyklaryny taryhçylar belläpdirler. «Oturyşyp--turuşmany gowy görýän, çenden aşa myhmansöýer, batyr we söweşde edermen adamlar» diýip al Mukaddesi olary taryplaýar. «Şäheriň ilaty söweşjeňlikde we ýaýdan ok atmaklykda meşhurdyr» diýip, awtory näbelli «Hudud el-älem» kitabynda bellenýär.
Özüniň örän zähmetsöýerligi bilen tanalýan Ürgenç ilaty mongollaryň eden weýrançylygyny ýüz ýyl geçip-geçmänkä düzeldipdir. Altyn Ordanyň tabynlygyna düşende bolsa, häkim Kutlug Temiriň we onuň aýaly Törebeg hanymyň döwründe şäherde binäçe kaşaň ymaratlar peýda bolýar.
Gaydmy Ürgenje bagyşlanyp ýazylan ýörite kitap bolmasa-da aýry-aýry kitaplarda gysgajyk we üzňe habarlar duş gelýär. Kitap düzüji Fasih Hawari özüniň «Mujmali Fasihi» (Fasihiň ýygyndysy) atly eserinde her ýylda ýüze çykan hadysalary gysgajyk beläpdir. 707-nji hijri ýylynda (1307-1308-nji milady ýyly) Ürgençde bolup geçen wakalar hakda Fasih Hawari şeýle ýazýar¦ «Horezmiň Jurjaniýesinde emir Toluk ibn Kuç-Temir öldü. Soltan Muhammed Hudabende Uljaýtu han Nejmeddin Kutlug Temiri horezmşa edip belledi we ony Horezme ýollady.»
Bu maglumatdan Ürgençde birnäçe ymarat we Orta Aziýada iň beýik minarany bina etdiren Kutlug Temiriň şähere haýsy wagtda gelendigi mälim bolýar. Ilat kem-kemden özüni tutup, ýene-de şäher gurluşygyna giň gerim beripdir. Ürgençliler häkimi hem özleriniň ýokary medeniýetine çekipdirler. Her halda Kutlug Temir halkyň döredijilik başlangyçlaryny goldapdyr. Şäherde uly gurlyşyk gidipdir. Ürgenji 1333-nji ýylda gören Marokkoly syýahatçy Ibn Battuta seýle ýatlaýar¦ «Ol ilatyň gürlüginden ýaňa tolkun atýan deňzi ýada salýar. Bir gezek men bazaryň Sur atly merkezine atly girdim. Märekäniň şeýle gür ýerine ýetdim weli, yzyma dolanyp bilmän, köp eglendim. Birnäçe wagtdan soň yzyma öwrüldim. Şäheriň çetinden uçmahdan baş alyp gaýdýan dört derýanyň biri-Jeýhun derýasy akýar. Ol Itil (Wolga) ýaly doňýar. Adamlar buzuň üsti bilen bäş aýlap iki ýana geçýärler».
Özüniň ýatlamalarynda Ibn Battuta aýazly günleriň birinde Amyderýanyň orta akymlarynda ýerlesen bir döwleti dolandyryp ýören emirleriň birini görendigini we onuň bilen salamlaşmaga dodaklarynyň gowuşmandygyny ýazýar. «Meniň bu halymy görüp, emir güldi we soňra köp pul peşgeş berip, aw awlamaga barýan ýoluny dowam etdirdi». soň Ibn Battuta Horezme gelip, has demirgazykda ýerleşen ülkäniň erbet sowugyndan azar çekendigini ýazýar.
Fasih Hawariniň ýygyndysynda ýazylyşyna görä, 1336-njy ýylyň 26-njy noýabrynda Kutlug Timur ölýär. Ol özüniň bina etdiren S'habiýa atly medresesinde jaýlanypdyr. Ibn Battutadan ýedi ýyl soň, ýagny 1340-njy ýylda bu ýere gelen Florebsiýa söwda firmasynyň wekili Balduççi Pegoletti şäheriň ähmiýetini şeýle kesgitleýär¦ «Aziýanyň çuň alyslyklaryna aralasyp ýörmegiň hiç hajaty ýok, sebäbi Horezmiň paýtagty Ürgençde Ýewropa bazarlary üçin zerur bolan ähli harydy satyn almak mümkin».
Soňky sözlerinde hamala Ürgenç tiz dikeldilen ýaly bolup görünýär. Ýöne hakykatda beýle bolmandyr. Iberilen wekil 15 ýyldan yzyna dolanan bolsa-da, weýran edilen säheriň diňe bir bölegi—Kagan mähellesi (kwartaly) täzeden dikeldilipdir.
Temiriň döwründe, esasan, söwda ýollary Ürgençden sowulyp geçipdir. Desti-Gypçakda çarwa özbek hanlarynyň öz aralaryndaky tire—taýpa uruşlary köpelip, Ürgenjiň öň gatnaşyk saklanan Altyn Ordanyň merkezlerinden hem arasy kesilipdir. Altyn Ordada başlanan uruş Temirleň ölenden soň onuň mirasdarlarynyň tagt üçin eden uruslaryna meňzeşdir. Altyn Ordadaky başagaýlykdan peýdalanyp, Temirleňiň ogly Sahruh Horezmi eýeläpdir. Emma 15-nji asyryň ikinji ýarymynda Horezm ýenede özbaşdaklyk gazanypdyr.
Temirleň we onuň ogullary, Seýbany han we onuň tiredeşleri, Eýran şasy Ysmaýyl I Ürgençde öz häkimlerini otudypdyrlar. Bu hanlar we soltanlar döwründe ne-hä bir uly ymarat salynypdyr, ne-de bir kanal gazylypdyr. Ykdysady we medeni taýdan pese düşen Ürgenjiň ýagdaýyny syýahatçy Jenkinson 1558-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda görüpdir. Ol şeýle ýazgy galdyrypdyr¦ «Ürgenç şäheri düzlük ýerde ýerleşipdir. Onuň töweregine 4 mile golaý palçykdan ýasalan haýat salynypdyr. Öýler hem palçykdan, olar tertipsiz we ýykyljak bolusyp durlar. Bir köçäniň üsti basyrygly, Ürgençliler ony bazar hökmünde ulanýarlar. Agzalalykly uruşlar döwründe şäher ýedi ýylyň içinde dört sapar bir hanyň elinden beýleki hanyň eline geçipdir. Şonuň üçin bu ýerde täjirler az, barjalary hem juda garyp. Tutuş şäherde men, barja ýogy dört top mata satyp bildim. bu ýerde satylýan esasy harytlar Buharadan we Eýrandan getirilýär. Olar hem şeýle bir az hatda ýazyp oturanyňada degenok. Kaspi deňzinden Ürgenç şäherine çenli ýaylyp ýatan sähra Türkmenleriň ýurdy diýilýär. Ol ýurt Hajymhana we onuň bäş sany inilerine tabyn. Olaryň biri «uly han» diýip atlandyrylýar. Emma oňa ýaşaýan ýerinde we soraýan welaýatynda gulak asylaýmasa, başga ýerde idili boýun egmeýärler. Munuň sebäbi onuň inileriniň her haýsynyň özbaşdak han boljak bolmagyndadyr...»
Umuman, 18-nji asyryň ahyrynda dörän taryhy şertleriň netijesinde Ürgenç hiç haçan öňki şan--şöhratyna ýetmändir. Şol şertleriň esaslary hökmünde uly taryhy wakalaryň Mawaranahra geçmegini, Horezmi özara uruşýan çarwa özbek hanlarynyň eýelemegini, Ýewropa, Hindistan we Hytaý arasyndaky söwdanyň deňiz ýollary bilan amala aşyrylmagyny, Amerikanyň açylmagy bilen bu şäheriň Ýewropa söwdasyndan çetde bolup galmagyny, Amyderýanyň ugrynyň üýtgemegi bilen şäheriň akar suwdan daşda galmagyny we ş.m.-leri görkezmek bolar.
Taryhçy hökmünde tanalýan Abulgazy hem tagta çykandan bir ýyl soň, Hywa şäheriniň demirgazygynda gala saldyryp, adyna Täzeürgenç dakýar. 1646-njy ýylda gadym Horezm döwletiniň paýtagty Ürgenjiň ilatyny ol ýere göçürip alyp gidýär. Şeýlelikde, Horezm döwletinde Ürgenç ady bilen iki döwlet emele gelýär.
Köneürgenç etrabyndaky gadymdan özleşdirilip gelen ýerleri suwlandyrmak üçin 1831-nji ýylda kanal çekilipdir. Halk gadymy paýtagtyň demirgazyk tarapynda orun tutup başlapdyr. Ürgenji täzeden dikeltmegiň iň soňky synanşygy Muhammet Emin (Mädemin) hanyň (1846-1855) ady bilen baglydyr. Ol Ürgenji paýtagt etmekçi bolupdyr we 13--14-nji asyrlarda Altyn Ordadan bellenen häkimleriň köşkleri ýerleşen jaýyň töweregine haýat hem saldyrypdyr. Han Türkmenlere garşy uruşda öldürilipdir we onuň arzuwy başa barman galypdyr.
Ülkäniň 17-nji asyra we ondan soňky döwüre degisli resmi hatlarynda «Horezm hanlygy» diýilen at diňe rus we günbatar Ýewropa adabiýatyna mahsusdyr. Öz resmi hatlarynda ülkäniň adynyň Horezm diýilip tutulandygy üçin 1920-nji ýylyň rewololýussiýasy netijesinde onuň territoriýasynda dörän respublika Horezm Halk Sowet Respublikasy ady dakylypdyr.
Parahat söwda ýollary bilen üpjün edilen haryt alyş—çalyşygy arap halifatyna tabyn halklaryň ösüşiniň ähli taraplaryny öz akymyna girizipdir. «Ägirt uly möçberde baglaşylan söwda şertnamalary Uzak Gündogarda hem, Alys Günbatarda hem alynyp barylardy we şol sertnamalardan gelýän pul tölegleri girdeji hökmünde düşýän salgytlardan we haraçlardan has çalt köpelerdi» diýip, 10-njy asyryň bir ýazyjysy belläp geçipdir.
Ol döwüriň Horezm döwleti halkara söwdasynyň iň uly merkezleriniň birine öwrülipdir. Gündogar Ýewropanyň, Orta Aziýanyň, Eýranyň we beýleki ýurtlaryň söwda satyk bähbitleri bu döwlet bilen ysnyşykly gatnaşyk etmek bilen bagly bolupdyr. Uly baýlyklaryň toplanmagyna getiren giň söwda ülkäniň şäherleriniň ulalmagyna, obalaryň giňelmegine, senetçiligiň we sungatyň ösmegine, feodal ahlagyň pugtalanmagyna getiripdir. Ürgenjiň bazarlary Güdogar Ýewropa bilen Gündogar Aziýada öndürülen harytlardan doldurylypdyr.
Şol wagtlarda üç sany halkara kerwen ýoly bolup, biri Mawaranahrdan gelse, ikinjisi Buharadan çykyp, Warahsa (Amyderýanyň sag tarap kenary bilen, Surahanyň üstünden geçip), Kät, Has, Nuzkat, Nukbag (Porsy), Mizdakhan aşyp Ürgenje gelipdir. Şu ýoluň Mary tarap gidýän sahaşy-da bolupdyr. Ol Tahiriýadan Günortarakda ýerleşen Nuskary (Gabakly) rabatynda ýoluň ikä bölünmeginden emele gelipdir. Şahalaryň biri gönü gönorta -- Amul şäherine gitse, beýlekisi gumuň jümmüşinden Mara çykypdyr. Hywanyň 19-njy asyra degişli ýazgylarynda bu ýol «Taht ýoly» diýlip atlandyrylýar.
Üçünji ýol -- Şähristan ýoly diýlip atlandyrylypdyr. Baryp Kusanlar döwründe dörän Zamahsardan kerwenler Şähristana we Nusaýa gelipdirler. Bu ýol günbatar Horasandan başlanyp, Gyzylarbatdan Garagumyň içinden geçip, Uzboýdaky guýularyň ugry bilen Çermenýaba (Çermenýap) tarap uzapdyr. Ol Çermenýabyň kenary bilen Zamahsara ýetipdir we ol ýerden Arda-Husmitan şäherine baryp, Ürgenç we Kät şahalaryna bölünipdir. Zamahsardan Ürgenje gidýän ýoluň has gysgaragy hem bolupdyr. Bu ýoluň Ýedi weli atly ýerden geçip, bir topar rabatlaryň—kerwensaraýlaryň üsti bilen Zamahsara ýeten bolmagy mümkin. 10-njy asyrda al-Mukaddasy Kiçiürgenç atly säheriň bolandygyny ýazan bolsa , 13-nji asyryň başynda Ýakut Kiçiürgenjiň uly Ürgençden üç parsah (parsah—6-7 kilometre deňdir) aralykda ýerleşýändigini kesgitleýär. Merhum Ý. Gulamow Ýedi welili Kiçiürgenç bilen bir hasap ederdi.
Ürgençden günbatara gidýän söwda ýoly Üstýurtdan Emba we Itil (Wolga) derýalaryna ýetipdir. Sol ýerde ýol birnäçe şahalar bölünipdir. Ürgençden gaýdan bu ýollaryň Itil derýasynyň kenarlaryndan gadymy Hazar we Bulgar döwletlerine gidýän şahalary bolupdyr. «Taryh al-Masudi» atly kitapda Horezmlileriň suw ýollaryndan hem peýdalanandyklary bellenilýär. Wolga derýasynda Horezmiň dürli önümleri ýüklenen uly gämileri ýüzüpdir.
Uly kerwen ýollary bir görseň, çar tarapa dargaşyp, bir giden ulyly-kiçili gala we obalara degip geçip, ýene-de esasy şaýolda birigpdirler. Şeýle ýollaryň hut horezm wadisiniň (wadi—oazis) özünde birnäçesiniň bolandygyny al-Mukaddasi belläpdir. Ol üç sany ýerli ähmiýetli kerwen ýolunyň ugrunda ýerlesen şäherleriň, galalaryň özara näçeräk daşlykda ýerleşendiklerini ýazyp görkezipdir.
Ürgenjiň gös-göni gatnaşmagynda edilen söwdada haýsy harytlaryň ulanylandygyny bilmek hem gyzyklydyr. 10-njy asyryň başyna degişli seýle maglumaty al-Itahri ýazyp galdyrypdyr¦ «Horezm -- hasylly, iýmite we miwä baý şäher. Onda diňe hoz ýok. Bu ýerde uzak ýurtlarda satmak üçin pagtadan we ýüňden köp zatlar öndürilýär. Şäherde ýaşaýanlaryň aýratynlygynyň biri hem baýlygyny we edermenligini aýan etmeklilige höwesliligidir. Horasanyň beýleki ilatyna garanyňda, bular özge ülkelerde köp duşýar, olar köp syýahat edýärler. Köp sanly Horezmlileriň ýaşamaýan uly säheri Horasanda duşmaýar. Horezm ýurdynda altynyň, kümşüň, gymmatbaha daşlaryň magdany ýok. Olaryň baýlygynyň abraýly bölegi mal saklamak we türkler bilen söwda etmekden önýär. Slawýanlardan, hazarlardan we olaryň goňşy halklaryndan, şol sanda türklerden düşýän gullaryň aglabasy, şeýlede sähra tilkileriniň, senjabyň, gunduzyň derileri bularyň elinde jemlenýär».
Köneürgençden başlanyp Yzmyhsirde gutarýan gadymy kerwen ýoluny göz öňüne getirjek bolup synanşalyň. Şonda şeýle marşruty çak edip bolar¦ Köneürgrnç—Kiçiürgenç (Ýedi weli) 3 parsah, Kiçiürgenç—Sazakly öwliýä 3 parsah, Sazakly öwliýä-Tüýnükli öwliýä 1 parsah, Tüýnikli öwliýä-Ak depe 1 parsah, Ak depe—ikinji Sazakly öwliýä 2 parsah, Ikinji sazakly öwliýä—Yzmyhsir 1 menzil. Bu ýerde ikinji Sazaklydan Yzmyhsire çenli bolan bir menzillik, ýagny ýedi parsah aralyk, elbetde, «öwliýäsiz» bolan däldir. Su iki merkeziň arasyndaky gadymy gonamçylyklaryň astynda galapyn antik we orta asyra degişli arheologik ýadigärlikleriň ençemesi gömülip ýatyr.
Içeriki söwda degişli kerwen ýollarynyň başga ugurlarynyň hem bolan bolmagy mümkin. Mysal üçin, has soňraky asyrlarda Ürgençden gelýän ýol Ýedi welä barman geçen bolmagy mümkin, sebäbi Kiçiürgenç diýilen at köpçüligiň ýadyndan çykyp onuň ýerine gonamçylyk döränsoň kerwenler başga bir ýerde düşlemeli bolandyr. Şeýle ýerleriň biri hökmünde Mädeminhanyň galasyny görkezmek bolar. Hywadan ýörite Köneürgeji görmek üçin gaýdan Eýranly ilçi we alym Rizakulihan Hidaýatyň 1851-nji ýylda geçen ýoly gyzyklydyr. Ol Hywadan cykyp Daşhowuza gaýdypdyr. Soň Hilaleýinde, ýagny Ýylanlyda bolup, Ak depä gelipdir. Ak depeden soň Mädemingalada hem bir gije ýatyp, Köneürgenje gelip ýetipdir. Bu agzalan ýerlerde ilçiniň atly hemralary gijelerine düşlemeli bolupdyrlar. Ol ýurdyna dolanansoň «Safar nama-ýi-Horezm» atly kitap ýazypdyr. Hidaýat Köneürgenje eden sapary wagtynda bu gadymy şäherde gören gadymy ymaratlaryny we ýaşap geçen meşhur adamlary hakda ýatlamalar galdyrydyr.
Horezmiň paýtagty Hywa säherine göçürilenden soň hem Köneürgenje geler durar ekenler. Täze paýtagtyň gözel ymaratlary köp bolsada Köneürgençdäki gadymdan galan nusgalar köpçüligiň ünsünden düşmändir. Hywadan gaýdýan ýol Täzeürgenje, Şabada, Daşhowuza, Porsa degip geçip Köneürgenje gelipdir. Hywadan gaýdýan ýollaryň başga şahalary-da bolupdyr. Mysal üçin, Hywa, Gazawat, Tagtanyň üsti bilen ýene-de Daşhowuza ýa-da Ýylanla çykylýan ýollar bolupdyr. Biziň günlerimiziň asfalt ýollary hem gadymy kerwen ýollarynyň käte üstünden, käte golaýyndan geçip Köneürgenje ýetýär.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]
- [1] Ylmy edebiýatlarda oňa Tekeşiň mawzoleýi, halk arasynda bolsa Gökgümmez hem-de din wekili Şyh Şeripbabanyň aramgähi diýilýär.


text:
Ukrainanyň Donesk şäherinden žurnalist Artýom Furmanýuk geçen hepdäniň ahyrynda özüniň milisiýa işgärleri tarapyndan güýçli ýenjilendigini aýdýar.
Bu waka prezident Wiktor Ýanukowiçiň ýolbaşçylygy astynda Ukrainada metbugat azatlygynyň kem-kem gysylýandygy bilen bagly bildirilýän aladalary has-da artdyrdy.
Žurnalist Artýom Furmanýuk Donesk regionyndaky jenaýatçylyklar we korrupsiýa bilen bagly meseleler barada maglumat ýaýradýan internet saýtyna eýelik edýär.
Artýom Furmanýukyň aýtmagyna görä, milisiýanyň hüjümi geçen anna güni, 17-nji sentýabrda onuň Doneskdäki öýüniň golaýynda nätänyş adamlaryň bir topary bilen öz arasynda ýüze çykan dawanyň yzy bilen ýüz beripdir.
Ýerli milisiýa Artýom Furmanýukyň bedenine salnan ýaralaryň onuň köçede nätänyş adamlar bilen urşunyň netijesidigini aýdyp, özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.
Emma žurnalist Artýom Furmanýuk köçede özüne yrsaran nätanyş adamlardan biriniň milisiýada işleýän öz dostlaryna jaň etmeginiň yzy bilen, milisiýa işgärleriniň dessine gelip, özüniň, şeýle hem öz agasy Anton Furmanýukyň we ýene iki sany dostunyň eline gandal geýdirip, öz bölümlerine äkidendiklerini aýdýar.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle gürrüň berdi: «Olar geldiler-de, dessine biziň elimize gandal geýdirip başladylar we bizi Kalininskiý raýonynyň milisiýa bölümine alyp gitjekdilerini aýtdylar. Olar dostum Ýewgeniý bilen agamyň eline derrew gandal geýdirdiler. Emma olar meniň elime we dostum Romanyň eline başda gandal geýdirip bilmediler. Sebäbi biz olaryň nämäniň esasynda beýle hereket edýändiklerini sorap, elimize gandal geýdirmeklerine garşylyk görkezdik».
Suwasalma ýenjipdirler
Žurnalist Artýom Furmanýuk şol wakada milisiýa işgärleriniň özüni ýere ýykyp, depgä alandyklaryny we rezin taýaklar bilen ýenjendiklerini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, milisiýa işgärleri ony öz ýerli edaralaryna alyp gidenlerinden soň hem, ol ýerde ýenjipdirler.
Artýom Furmanýuk bu urgular sebäpli gapyrgalarynyň döwlendigini, gözüne we endamyna dürli hili ýaralaryň salnandygyny mälim etdi.
Bu bolan wakany žurnalistiň dosty Roman Samoýlew hem tassyklady: «Bu hüjüm hiç hili duýduryşsyz we hiç hili dokument görkezmezden amala aşyryldy. Olar geldiler-de, dessine Antonyň eline gandal dakdylar. Artýom bilen men olaryň nämä esaslanyp beýle hereket edýändiklerini aýdyp, muňa garşylyk görkezdik. Emma olar dessine meniň gözüme göz ýaşardyjy gaz sepdiler. Şondan soň men diňe olaryň paýyş sözler bilen sögüşlerini eşitdim. Soňam olar bizi ýenjip başladylar».
Roman Samoýlew öz boýnundaky altyn zynjyryny we gapjygyndaky ähli pullaryny hem milisiýa işgärleriniň sypyryp alandyklaryny aýdýar. Bu bolan wakalaryň yzy bilenem, milisiýa olara hiç hili günä bildirmezden, olary boşadyp goýberipdir.
Seslenmeler ýagdy
Bu barada internetde peýda bolan maglumat okyjylaryň arasynda uly gahar-gazap döretdi. Köp okyjylar ýurduň milisiýasyny eden-etdiliklerde we korrupsiýada aýyplap, seslenmeler ýazdylar.
Donesk şäheriniň milisiýasy bolsa, bu bolan wakalarda milisiýa işgärleriniň günäsiniň ýokdugyny subut etmek üçin düýn ýörite metbugat konferensiýasyny gurnady.
Şäheriň milisiýa edarasynyň başlygy Wiktor Dubowik žurnalist Artýom Furmanýukyň alan ýaralarynyň onuň köçede nätanyş adamlaryň eden hüjüminden alan ýaralarydygyny aýdyp, bu işde milisiýanyň eliniň bardygyny ret etdi.
Bu bolan wakanyň ukrainaly žurnalist Artýom Furmanýukyň žurnalistiki işi bilen baglanyşyklydygy ýa däldigi barada heniz bir zat aýtmaklygyň kyndygyna garamazdan, bu waka Ukrainadaky metbugat azatlygynyň ýagdaýy bilen bagly aladalary has-da artdyrdy.
Söz we metbugat azatlygyna gözegçilik edýän köp guramalar şu ýylyň fewralynda geçirilen saýlawlarda Wiktor Ýanukowiçiň prezident saýlanaly bäri Ukrainada žurnalistlere görkezilýän basyşlaryň we edilýän hüjümleriň görnetin güýçlenendigine ünsi çekýärler.


text:
Türkmenistandaky Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň websahypasynda berilýän maglumata görä, talyp karzy Türkmenistanyň raýaty bolan talyplara Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda tölegli esasda bilim almak üçin berilýär.
Agzalýan bankyň hödürleýän talyp karzynyň” möçberi täze pul bilen 10 müň manada çenli bolup, onuň 1 ýyl möhlet bilen berilýändigi we ondan ýyllyk 9% ýygymynyň alynýandygy barada Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň websahypasynda habar berilýär.
Talyp karzyny almaklyk üçin gerekli resminamalaryň arasynda: karz soraýanyň arzasy, pasport nusgasy, şahsy maglumatnamasynyň (liçnyý listok) nusgasy, işleýän ýerinden kepilnama (wezipesi we aýlyk zähmet haky barada) we karz soraýana girewçi boljak bir adamyň pasportynyň nusgasy we işleýän ýerinden kepilnamasy (wezipesi we aýlyk zähmet haky barada) ýaly dokumentler bar.
Şeýle-de talyp karzyny almaklyk üçin gerekli resminamalaryň arasynda karz soraýan öýlenmedik (durmuşa çykmadyk) bolsa, ZAGS-dan degişli kepilnama; eger-de karz soraýan öýlenen (durmuşa çykan) bolsa, nika hakyndaky şahadatnamasynyň nusgasy we aýalynyň (ýoldaşynyň) pasportynyň nusgasy, karz soraýan nikasyny bozan bolsa, nikanyň bozulandygy hakynda şahadatnamanyň nusgasy we ZAGS-dan degişli kepilnama ýaly dokumentleriň talap edilýändigi barada Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň websahypasynda bellenýär.
Ondan daşgary soralýan dokumentleriň arasynda girewe goýulýan emlägiň resminamalary hem bar. Ýagny, karz soraýan ulag serişdesini girewe goýýan bolsa, onda şol ulagyň tehniki pasporty we sürüjilik hakyndaky şahadatnamasynyň nusgasyny agzalýan banka getirmeklik talap edilýär.
Eger-de girewe goýulýan emläk - jaý (öý) bolsa, onda onuň tükelleýiş (inwentar) işi, öý kitaby, tussagda durmaýandygy, hususy eýeçilige degişlidigi barada Tükelleýiş edarasyndan kepilnamanyň soralýandygy Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň websahypasynda nygtalýar.
Soralýan resminamalaryň soňky sanawynda bolsa talybyň ýokary okuw jaýy bilen baglaşylan şertnamasy we hasap-faktura dokumentleri bar.
Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň websahypasynda berilýän maglumata görä, müşderilere aragatnaşyk maglumatlary üçin agzalýan bankyň Karz we lizing bölümine ýüz tutmaklary maslahat berilýär.


text:
Özbegistanda tanymal garaşsyz žurnalist emläkleri ýykylan jaý eýelerine berilmeli döwlet kompensasiýasy barada makala çap etmeginiň yzýany, ýurduň polisiýasy tarapyndan çagyryldy.
Okyjylarynyň arasynda Sid Ýanyşew lakamy bilen tanalýan Said Abdurahymow özüniň 26-njy iýunda Daşkentiň polisiýasy tarapyndan çagyrylandygyny aýtdy.
Abdurahymowyň sözlerine görä, ofiserler žurnaliste ýerli ýaşaýjylaryň bir toparynyň ony sebitiň içeri meselelerine goşulyşmagy bilen aýyplap, oňa garşy kanuny taýdan iş gozgandygyny aýdypdyrlar.
Abdurahymowyň garşysyna gozgalyp bilinjek resmi aýyplamanyň nämedigi barada henize çenli takyk maglumat ýok.
Abdurahymow gürrüňi edilýän meseläni köpçülige aýan etmek tagallasy bilen ençeme ýerli ýaşaýjylaryň özünden bu problema barada makala ýazmagyny haýyş edendigini aýtdy.
Daşkendiň Şaýhantaur etrabynda täze garaýoly gurmak maksady bilen ençeme hususy jaýlar ýykylypdy.
Emläkleri ýykylan jaý eýeleri resmileriň talabalaýyk kompensasiýa bermändigini aýdyp, şikaýat edipdiler.


text:
Ýekşenbe güni Beýik Britaniýanyň korolewasy Ýelizaweta II-niň 60 ýaş ýubileý toýy mynasybetli Londonda uly baýramçylyk dabarasy ýola goýuldy.
Bu wakanyň hormatyna ýekşenbe güni Temza derýasy boýunça müňden gowrak gämi ýüzüp geçip, korolewa Ýelizawetanyň hormatyna baýramçylyk salýutlaryny atdylar.
Iki gün dowam etjek bu baýramçylyga tomaşa etmek üçin bir million töweregi adam ýygnanar diýlip garaşylýar.
Baýramçylygy gurnaýjylar munuň soňky 350 ýylyň dowamynda Temza derýasynda gurnalýan iň uly gerimli baýramçylyk çäresidigini aýdýarlar.


text:
Soňky günlerde Aşgabatda “TürkmenTelekom” tarapyndan hödürlenýän kabel liniýalar arkaly işleýän telekanallaryň ençemesine talabalaýyk tomaşa edip bolmaýandygy habar berilýär.
Mälim bolşy ýaly, soňky üç ýylyň dowamynda paýtagt Aşgabatdaky çanak antennalaryň tas ählisi diýen ýaly söküldi. Munuň netijesinde, häzirki wagt adamlar diňe Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki kompaniýalaryň hödürleýän kabel liniýalary arkaly ýerli we daşary ýurt telekanallara tomaşa edip bilýärler.
Azatlyk Radiosy paýtagtlylaryň telekanallara tomaşa etmekde ýüzbe-ýüz bolýan soňky bökdençlikleri barada gürrüň bermegi sorap, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýewe ýüzlendi.