text:
Ol dijeýlik edýär, nama ýazýar, aýdym aýdýar, gol salýar, garaz iň azyndan döwlet propagandasy şeýle diýýär. Indi türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowda bar diýilýän talantlaryň sanawyna atan okuny onluga düşürmek, sowuk ýaragy nyşana zyňmak hem goşuldy.
Döwlet eýeçiligindäki telewideniýe Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurduň awtokrat lideriniň sowuk ýaraga, ok-därä erk edýän wideo şekilini efire goýberdi. Wideoda onuň edermenligine gözigidijilik bilen tomaşa edýän nyzamdaky harby lybasly adamlaryň höwes bilen el çarpyşmalary hem görkezilýär.
Türkmen mediasy wideonyň efire berlen güni, prezident Aşgabadyň günorta künjeginde ýerleşýän serhet galasynda ýurduň harby düzümleriniň ygtyýaryna gelip gowşan täze harby tehnikalar bilen hem tanyşdy diýip habar berdi.
“Ol ýerde goýlan pistoletden nyşana ok atmakda öz ussatlygyny görkezdi. Oklaryň hemmesiniň onluga düşmegi yzygiderli türgenleşikleriň we özüňe erk etmegiň ýokary nusgasynyň aýdyň netijesidir”, diýip döwlet habarlarynda aýdylýar.
Türkmen prezidentiniň nyşana ok atýan türgenleşigini görkezýän resmi habaryň doly görnüşi dessine elýeterli bolmady.
“Türkmenistanyň Hronikasy” neşiriniň wideosy
Ýöne “Türkmenistanyň Hronikasy” neşiri wideonyň döwlet eýeçiligindäki “Altyn Asyr” telekanalynyň nyşanyny hem görkezýän bezelen görnüşini öz websaýtynda paýlaşdy. Neşir öz websaýtyna goýan wideosyny 1985-nji ýylda surata düşürlen Arnold Şwarseneggeriň (Arnold Schwarzenegger) baş keşbi ýerine ýetirýän “Commando” (“Desant diwiziýasy”) kinofilminden bölekler bilen kebşirläpdir we wideonyň üstünden ýaňsyly äheňde saz iberipdir.
Wideonyň originalynda türkmen prezidentiniň bezemen harby lybasda, gara äýnekde özüniň çeýedigini ümleýän gamaşykly äňedişi görkezilýär.
Berdimuhamedow söweşjeň ýaraglarynyň birini eline alyp ony nyşana çeýeýär. Şu ýerde wideonyň kebşrilenişi onuň mundan ozal basketbol oýnap düşen wideosyna meňzedilipdir. Şonda wideoda mese-mälim tora düşmejek pökgi kebşirleýijiniň çakganlygy bilen halka süzülip girýär.
Wideoda Berdimuhamedowyň oky nyşananyň niresine düşürendigi, ýa-da umuman düşürip düşürmändigi mälim däl. Ýöne ok atyşlykdan soňky sahnada onuň netijäni synlaýşy, edil onluga düşürlip eleme-deşik edilen nyşanany süýem barmagy bilen çintgäp barlaýşy görkezilýär. Soňra ýygnanan tomaşaçylar el çarpyşýarlar.
Pistoleti eline alyp, bir gapdala onuň gulagyny gaýtarýan Berdimuhamedowyň onluga düşürmekde bu ýarag bilenem üstünlikli çykyş edişi görkezilýär.
Soňra ol özüne hödürlenen ýaraglardan pyçagy alyp ony ilki bir elinden beýlekisine geçirýär we üç pyçagy çala zarp bilen nyşana zyňyp, olary üç gezek nyşana düşürýär. Soňky zyňylan pyçak kagyz nyşanadaky duşman şekiliniň şlýapasyna sünjülýär.
Ol çykyşyny pyçaklary nyşanadan yzyna başarnykly sogrup almak bilen tamamlaýar.
Öňki sowet ýurdunyň gurak depelerinde geçirilen söweş täliminden soň, wideoda Berdimuhamedowyň üstünde ok atyşyk türgenleşigini geçiren kagyz nyşanalaryna awtograf galdyryşy görkezilýär.
2006-njy ýylda özünden öňki gazaply prezident Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, käri boýunça diş lukmany gaza baý ýurtda höküm sürüp gelýär. Nyýazow özüne “Türkmenbaşy” ýa-da “ähli türkmenleriň atasy” diýdirerdi.
Synçylaryň aýtmagyna görä häkimiýetler 60 ýaşly Berdimuhamedowyň barha ösýän şahsyýet kultuna ýardam berýärler. Ol özüne “Arkadag” diýdirýär.
Şeýle-de, ol özünden öňki prezidentiň ýurduň dürli künjegindäki heýkellerini hem öz içine alýan mirasynyň soňuna çykýar.
2015-nji ýylda Aşgabatda Berdimuhamedowyň 21 metrlik altyn çaýylan heýkeli açyldy. Döwlet telewideniýesi ony talantly atletikaçy, sungat işgäri, özüniň ýazandygy aýdylýan aýdym-sazyny aýdýan hem-de çalýan görnüşde yzygiderli görkezýär.
Mart aýynda döwlet mediasynda meşhur aýdymçynyň ýerine ýetirmeginde Berdimuhamedowyň ejesine bagyşlanan “Arkadagy dünýä beren ene sen” aýdymy eşitdirildi.
Şondan bir aý soň ol sentýabr aýynda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň resmi senasyny ýazmak bäsleşiginiň ýeňijisi diýlip yglan edildi.
Hukuk goraýjy toparlar we aktiwistler Berdimuhamedowy we onuň hökümetini başgaça pikirlenýänleri basyp ýatyrmakda we söz azatlygyna “drakon” çäklendirmelerini girizmekde aýyplaýarlar.


c: text/html

text:
Incekesel kop adamlar ucin oyken we dem alys ulgamlarynyn keseli bilen baglanysdyrylyar. Bu kesel bolsa, adamlaryn ahli synalarynda, yagny deride, gozde,sunklerde we bogunlarda, bagyrda we icegede, icege mazlerinde , cetki mazlerinde, beyni gabygynda, sunk-onurgada, seyle hem bowrek we pesew yollarda,erkeklerin we ayallaryn jyns synalarynda gabat gelyar. Keselin su gornuslerinin ahlisine oykenden dasky synalaryn incekeseli diyilyar. Saher boyunca subheli nasaglar, yagny yokarda agzalan synalarda incekesel guman edilen nasaglar bizin Merkezi Incekesel dispanserimize iberilyarler. Biz olara yorite barlaglar gecirip, incekesel bar bolsa,anyklap, hasaba alyarys. Yone, oyken incekeselinden tapawutlylykda, bu keseli anyklamak kyn mesele bolup duryar.
Oykenden dasky synalaryn incekeseli (ODSI) birinji bilen gic (keselin baslanyndan 3 aydan, 2-10 yyla cenli )yuze cykarylyanlygy bilen tapawutlanyar . Bu bolsa, nasaglaryn keselinin 80%-ne cenli beterlesmegine getiryar. ODSI-lin bu ayratynlyklaryny umumy lukmancylyk ulgamynda bilinmeyanligi bilen dusundirilyar.Esasy bilmeli zat- keselin ir anyklanylmagy. ODSI-in “ir anyklanylmagy” diyip, keseli konserwatiw usullary bilen bejerilip bolunyan dowre aydylyar. Munun ucin yylda Asgabat saherindaki hemme saglyk oylerinde, bu mesele barada dersler we gurrunler gecirilip durulyar. Yokarda belleysim yaly, ODSI-de esasy anamnez ( nasagyn caga wagtynda ya-da jahyllyk dowrunde oykeninde , beyleki synalarynda(sunk-onurga) incekeseli gecirenligi we incekesel ederasynda hasapda durandygy barada maglumat); kesellerin alamatlary, gecirilmeli barlaglar hakynda maglumatlaryn mohumligi barada gurrunler gecirilyar.Haysy synasynda incekesel guman edilse, ilki bilen spesifiki dal bejergi gecirip gormeli. Eger nasagyn yagdayy gowulasmasa, bizin edaramyza yorite barlaglar gecirmek ucin iberilmeli.
Oz websaytymda men pesew-jyns synalaynyn incikeseli, onun ir yuze cykarylmagy, gowreli we dogurandan sonky dowurde ayallarda oyken incekeselin gecis ayratynlyklary barada gurrun etmekci.
Dr Gaipazarowa Ogulsenem
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
...more
...less
Hemmelere belli bolşy ýaly beýik şahyrymyz Gurbannazar Ezizow öziniň uzyk bolmadyk ömriniň dowamynda bize ýüzlerçe ajaýyp şygyrlary miras goýup gitdi. Bu eserler hat-da biziň informasion döwrümizde-de köpleriň ýüreklerinde uly orna eýedirler.
Eger-de siz G.Ezizowyň döredijiligini halaýan bolsaňyz, onda size täze Android programmamyzy hödürleýäris. Bu programmada şahyryň 250-ä golaý eserleri jemlenendir.
Söýgüli şygyrlary ýüreklerden daşlaşdyrmaň!
Content rating: UnratedWarning – content has not yet been rated. Unrated apps may potentially contain content appropriate for mature audiences only.
Requires OS: 2.1 and up


text:
Türkmenistanyň ýerli polisiýa müdirlikleri öz öýünde el işi ýa-da tikin-çatyn bilen meşgullanýan adamlary gözläp başlady diýip, “Hronika Türkmenistan” neşiri habar berýär.
Bu neşiriň 16-njy maýda çap eden maglumatyna görä, polisiýa resmileri gürrüňi edilýän adamlar baradaky maglumaty ýerli hökümet organlarynyň wekillerinden ybarat ýörite komissiýanyň agzalaryna geçirýärler. Bu komissiýanyň düzümine häkimligiň we geňeşlikleriň işgärleri, Salgyt gullugynyň wekilleri we polisiýanyň resmileri girýär.
“Mysal üçin, 5-nji maýdan bäri Daşoguz welaýatynda buýurma alyp, öýlerinde köýnekleri tikýänleriň öýüne [ýerli polisiýa işgärleri] barýarlar. Polisiýa işgärleri olardan indiwidual zähmet işi baradaky ýörite patent almagy hem-de öz girdejileri we töleýän salgytlary baradaky maglumatlary tabşyrmagy talap edýärler” diýip, neşiriň habarynda nygtalýar.
Bu maglumaty Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri hem tassyklap, soňky günlerde hususy eýeçilikdäki kiçi tikinçilik sehlerine, ýagny öz hususy eýeçiligindäki öýünde tikin-çatyn bilen meşgullanýanlara döwlet tarapyndan gözegçiligiň güýçlenendigini we olara uly möçberde jerimäniň salynýandygyny aýdýarlar.
“Häzir kimdir birinden eşidip, öýlerinde tikin tikýänleriň öýlerine aýlanýan polisiýa işgärleri köpeldi. Olar öýümize gelip, biziň jenaýat işini edýändigimizi aýdýarlar. ‘Sen öýüňde müşderileriň zakazyny – buýurmasyny alýaň, ýöne ondan gelýän girdeji salgydyny bolsa hökümete töläňok. Üstesine-de, sen gizlinlikde, döwlet tarapyndan hasaba alynman işleýäň’ diýip, 1000 manada çenli pul jerimesini salýarlar. Käbir tanyşlarymyzyň kompýuter tikin maşynlaryny hem konfiskasiýa etdiler” diýip, öýünde tikin-çatyn bilen meşgullanýan 31 ýaşyndaky aşgabatly tikinçi Mährijemal aýtdy. (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi).
Ol döwlet organ işgärleriniň öýlerinde tikinçilik bilen meşgullanýanlardan, resminamalaryň we şertleriň birnäçesini ýerine ýetirmegi talap etmek arkaly olary gazançlaryndan mahrum etmek isleýändigini sözüniň üstüne goşdy.
“Salgyt gullugyndan rugsatnama, häkimlikden güwänama almak ýaly ýuridiki resminamalaryň birnäçesini almak üçin, hususy eýeçilikdäki jaýyňda ýaşaýyş üçin ulanylýan territoriýadan başga tikinçilik bilen meşgullanmaga gerek bolan ýörite jaýyň, territoriýaň bolmaly. Biziň goşmaça ýeri kireýine almaga maddy ýagdaýymyz bolmandygy sebäpli, öýümizde el işlerini edip, gazanç etjek bolýarys. Maşgalamyzyň býujetine gatanç etjek bolýarys. Bizden birgiden resminamany talap edip, öý hojalykçy aýal-gyzlary barja gazanjyndan hem mahrum etmek isleýärler” diýip, Mährijemal belledi.
Aýdylmagyna görä, soňky ýyllarda Türkmenistanda öýünde tikin-çatyn bilen meşgullanýan gelin-gyzlaryň sany köpelip, olaryň hödürleýän hyzmatlarynyň bahalary, döwlet tarapyndan hasaba alnan tikinçilik sehlerindäkiden tas iki esse diýen ýaly arzan.
Türkmen häkimiýetleri tarapyndan soňky günlerde bu tikinçilere edilýän gözegçiligiň güýçlenmegiň sebäpleri we maksatlary barada ilat köpçüligine düşündiriş berilmeýär. Bu barada resmi mediada hem hiç bir gürrüň gozgalmaýar.
Emma öz hususy eýeçilikdäki öýünde tikin-çatyn bilen meşgullanýanlaryň käbiri gözegçiligiň güýçlenmegi netijesinde, tikinçileriň ençemesiniň öz işini togtatmaly bolandygyny aýdyp, çäklendirmeleriň netijesinde döwlet tarapyndan hasaba alnan tikinçilik sehleriniň müşderilerini köpeltmegiň göz öňünde tutulýandygyny belleýär.
“Döwlet organlarynyň işgärleri öýlerdäki tikinçileriň işini ýatyrmak arkaly, döwlet tarapyndan hasaba alnan tikinçilik sehleriniň müşderilerini we girdejilerini artdyrmak isleýärler. Bu sehleriň aglabasy ýokary wezipeli adamlaryň eýeçiliginde durýar. Hatda döwlet edara-kärhanalarynda işleýän hemişeki müşderilerimiziň aglabasyna hem öz köýnekdir ýakalaryny belli tikinçilik sehlerinde tikdirmegi tabşyrypdyrlar” diýip, tikinçi Mährijemal aýdýar.
Ýerli synçylaryň käbirleri garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda dürli gadaganlyklar girizilse-de, şu wagta çenli öýünde el işini edýän adamlara hiç hili çäklendirmäniň bolmandygyny aýdyp, munuň ykdysady kynçylyklar sebäpli türkmen häkimiýetleriniň ýurduň gaznasyna gelýän girdejini artdyrmak synanyşyklarynyň bir alamatydygyny aýdýarlar.
“Munuň düýp sebäbi, ykdysady çökgünlilik zerarly döwlet gaznasyna gelýän girdeji gitdigiçe azalýar. Galyberse-de, ýurtda para, korrupsiýa garşy göreş möwsümleýin bolsa-da, yglan edilendigi üçin, her kim özüni ak ýürekden işleýän adam edip görkezip, wezipesinde galmak üçin hereket edýär” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Ýatladyp geçsek, aprel aýynyň ahyrynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hususy awtoserwisleriň we awtoýuwalgalaryň işine gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrypdy. Şondan ortaça bir hepde geçensoň, ýurduň tas ähli sebitinde diýen ýaly awtoserwisler we awtoýuwalgalar ýapyldy.


text:
31 Aralık 2014 Çarşamba
2014-nji ýylyň Maliýe-ykdysady ulgamy.
Türkmenistan taryhy nukdaýnazardan gysga döwrüň – Garaşsyzlyk ýyllarynyň içinde ykdysadyýeti çalt depginler bilen ösýän ýurtlaryň hataryna girdi we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda täze döwürde saýlap alan döredijilik we rowaçlyk ýoly bilen öňe tarap ynamly gadam urmagyny dowam edýär. Milli Liderimiziň syýasatynyň esasynda we tutuş alanyňda döwlet özgertmeleriniň baş ugrunyň esasynda ylmy çemeleşme, hojalygy sowatly dolandyrmak we strategik meýilleşdirmek ýaly esasy şertler durýar. Olar Türkmenistanyň ägirt uly ykdysady kuwwatyny doly we hemmetaraplaýyn amala aşyrmaga ýardam edýär.
Döwlet Baştutanymyzyň uzakmöhletleýin geljegi nazarlaýan durmuş-ykdysady strategiýasy bilen bir hatarda, häzir ýurdumyzda ähli pudaklary ösdürmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan maksatnamalary üstünlikli amala aşyrylýar. “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasynda” ýurdumyzyň jemi içerki önüminiň pudaklaýyn düzümini eksport ugurly, şeýle hem daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutýan, täze önümçilikleri döretmek, ösüşi senagat-innowasion ugra geçirmek, ilatyň durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak ýaly diwersifikasiýalaşdyrmak ileri tutulýan ugurlar hökmünde kesgitlendi.
Geçen döwürde her bir ulgamyň –durmuş üpjünçiligi, ylym we bilim, saglygy goraýyş, ulag we aragatnaşyk, medeniýet, kanunçykaryjylyk, maliýe, oba hojalygy, ýangyç-energetika toplumy, gurluşyk senagaty ulgamlarynyň öňünde möhüm wezipeler goýuldy. Olaryň many-mazmuny täze özgertmeleri geçirmekde, döwlet maksatnamalarynyň we taslamalarynyň esasynda işleri täzeden guramakda, iş netijeliligini ýokarlandyrmakda, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny berkitmekde, mähriban halkymyzyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen täze belent sepgitlere ýetmekde jemlenýär. Milli we döwlet maksatnamalarda bellenilen ilkinji nobatdaky wezipeleriň çözülmegi önümçiligiň ýokary düşewüntliligini gazanmaga, ýurdumyzyň sarp edijileriniň isleg bildirýän we dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply önümleriniň möçberlerini durnukly artdyrmaga gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň işläp taýýarlan, ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmagy, diwersifikasiýalaşdyrmagy we erkinleşdirmegi, şeýle hem erkin bazar gatnaşyklaryna tapgyrlaýyn geçmegiň şertlerinde bazar alamatlaryny we döwlet kadalaşdyrmasyny sazlaşykly we netijeli utgaşdyrmagy göz öňünde tutýan ösüş konsepsiýasy halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň durnukly we sazlaşykly ösmegini üpjün etmäge mümkinçilik berýär. Pul-kraz, walýuta, maliýe we salgyt – býujet ulgamlaryny kämilleşdirmek maksadynda türkmen döwletiniň Baştutanynyň başlangyjy bilen görülýän toplumlaýyn çäreler hem uly ähmiýete eýedir. Olar ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan sazlaşykly ösdürmek üçin mäkäm binýat bolup hyzmat edýär.
Halk hojalyk toplumy boýunça makroykdysady görkezijiler munuň subutnamasy bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, içerki bazaryň çalt ösmeginiň we eksport önümlerine bolan islegiň artmagy Türkmenistanyň ykdysady taýdan ösmegine goldaw berýändigini bellemek gerek. 2014-nji ýylyň dowamynda jemi içerki önümiň ösüşi ortaça 10 göterimden gowrak derejede saklandy. Bu görkezijiniň durnukly ösmegi ykdysadyýetiň esasy pudaklarynda—senagat, gurluşyk, ulag, aragatnaşyk we söwda pudaklarynda içerki goşulan bahanyň ýokarlanmagy bilen şertlendirilendir. Şunuň bilen bir hatarda, senagat önümleriniň öndürilýän möçberleriniň, daşary söwda dolanyşygynyň, durmuş ulgamyna gönükdirilýän maýa goýumlarynyň artmagy göze ilýär, harytlaryň we hyzmatlaryň içerki bazarynda bahalaryň durnukly bolmagy saklanýar.
2014-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň işjeň maýa goýum syýasaty netijesinde ýurdumyzyň ykdysadyýetine gönükdirilen maýa goýumlarynyň sazlaşykly ösüş depginleri gazanyldy. 2014-nji ýylyň 11 aýynda esasy maýa gönükdirilýän serişdeleriň möçberi 2013-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 6,7 göterim ýokarlandy we ýurdumyzyň jemi içerki önümine düýpli maýa goýumlarynyň deňeçerligi 44 göterime deň boldy, munuň özi döwlet Baştutanymyzyň işläp taýýarlan milli maksatnamalaryny üstünlikli amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Geçen ýyl ýurdumyzyň daşary söwda dolanyşygyny artdyrmakda üstünlikler gazanyldy. Ol 3,6 göterim ýokarlandy. Şonda eksportuň ösüş depginleri üpjün edildi. Netijede, daşary söwda dolanyşygynyň oňyn aratapawudy ep-esli berkidilýär.
26-njy dekabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow geçip barýan ýyl üçin edilen işleriň netijelerini häsiýetlendirip, häzirki döwürde dünýä ykdysadyýeti haýallyk bilen bolsa-da, maliýe-ykdysady çökgünlik ýagdaýyndan çykýar diýip belledi. Ýurdumyzyň ykdysadyýeti hem dünýä ykdysadyýetiniň bir bölegi bolup durýar. Şoňa görä-de, dünýäde bolup geçýän hadysalar ýurdumyzyň ykdysadyýetine hem gönüden-göni öz täsirini ýetirýär. Bu bolsa, bizi bolup geçýän özgertmeler bilen bagly çalt we netijeli çözgütleri tapmaga borçly edýär, şunuň bilen baglylykda, biz bellenilen maksatnamalary üstünlikli amala aşyrmak hem-de halkyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak üçin zerur bolan ähli çäreleri görýäris diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Mälim bolşy ýaly, sowatly ykdysady kadalaşdyrmanyň amala aşyrylmagy köp babatda netijeli býujet ulgamyna bagly bolup, onuň dogry guralmagy ykdysady ösüşe we durmuş ulgamynyň berkidilmegine, ylmy-tehniki ösüşiň depginleriniň ýokarlanmagyna uly täsirini ýetirýär. Şunuň bilen baglylykda, degişli maddalar boýunça döwlet býujetini düzmek, kabul etmek we bölmek döwletiň syýasatynda esasy orny eýeleýär. Olar bellenilen serişdeleriň nirä we nähili sarp ediljekdigini kesgitleýär. Bu işde degişli hukuk kadalarynyň maliýe gatnaşyklary babatda kesgitlenmegine we ulanylmagyna aýratyn üns berilýär. Bu bolsa maliýe serişdelerini netijeli dolandyrmaga, ykdysady bähbitleri goramaga mümkinçilik berýär hem-de berk maliýe düzgün-nyzamyny üpjün edýär.
Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň martynda kabul edilen “Türkmenistanyň Býujet kodeksini tassyklamak we güýje girizmek hakynda” Türkmenistanň Kanunynyň ähmiýetini bellemek gerek. Bu kanunçylyk namasynda býujet ulgamynyň esaslary, onuň düzümi, ýörelgeleri, hukuk gatnaşyklary, býujet ygtyýarlyklary, býujet işleri we býujetara gatnaşyklary, döwlet karzlarynyň esaslary, býujet hasabaty we hasabatlylygy, býujetiň ýerine ýetirilişine gözegçilik we býujet kanunçylygynyň bozulmagy üçin jogapkärçilik kesgitlenendir. Kodeksde býujetleri çaklamak, ýerine ýetirmek usullary we ençeme beýleki kadalar kämilleşdirildi. Olar özüni tassyklan halkara tejribesine laýyk gelýär.
Býujet kodeksiniň täzelikleriniň arasynda üç ýyllyk döwür üçin býujeti döretmek hakynda düzgüni, şeýle hem Türkmenistanyň has kämilleşdirilen býujet klassifikasiýasynyň girizilmegini bellemek gerek. Ol orta möhletleýin meýilleşdirmegiň, býujetleşdirmegiň maksatlaýyn usulyna we buhgalter hasabatynyň we maliýe hasabatlylygynyň milli ülňülerine laýyk gelýär. Täze ulgamyň ornaşdyrylmagy býujet serişdelerini döretmek we sarp etmek işiniň aýdyňlygyny üpjün etmäge mümkinçilik berer. Býujet işinde esasy orun döwlet býujetiniň döredilmegine degişli edilýär. Ol ähli edaralaryň, döwlet gulluklarynyň, hökümet maksatnamalarynyň maliýe smetalarynyň jemi bolup durýar.
Köp ugurly ykdysadyýeti döretmek, senagatyň gaýtadan işleýän pudaklaryny ösdürmek, kiçi we orta telekeçiligi goldamak we höweslendirmek maksadynda görülýän anyk çäreler ýurdumyzyň esasy maliýe meýilnamasynyň ýerine ýetirilmegine oňyn täsirini ýetirýär. Soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň ep-esli profisit bilen ýerine ýetirilýändigi munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Tamamlanýan ýylda deslapky baha berilmegine görä, döwlet býujetiniň girdeji bölegi 15 göterimden gowrak artygy bilen ýerine ýetiriler. Döwlet býujetiniň profisiti ykdysadyýetiň önümçilik, şeýle hem durmuş ulgamlarynyň möhüm desgalaryny maliýeleşdirmek üçin ýurdumyzyň Durnuklaşdyryş gaznasyna gönükdirilýär.
Durmuş ulgamy ýurdumyzyň içerki syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Döwlet tutuş jemgyýetiň bähbidine bazar ykdysadyýetiniň durmuş ugurlylygynyň kepili bolup çykyş edýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen giň gerimli durmuş syýasatynyň işlenip taýýarlanylmagy we amala aşyrylmagy munuň subutnamasy bolup durýar. Ol ägirt uly maliýe serişdeleriniň bölünip berilmegine, durnukly kanunçylyk binýadyna, durmuş maksatnamalaryny amala aşyrýan edaralaryň giň ulgamyna esaslanýar. Her ýyl döwlet býujetiniň 70 göterimden gowragynyň durmuş ulgamyny ösdürmäge gönükdirilýändigini aýdyň mysal hökmünde görkezmek bolar.
Bu baradaky gürrüňi dowam edip, ilatyň giň gatlaklarynyň durmuş derejesini üpjün etmek, türkmenistanlylaryň durmuşyny amatly şertler bilen üpjün etmek üçin döwletiň kabul edýän we amala aşyrýan çäreleriniň toplumy hakynda aýtmak möhümdir. Üstünlikli amala aşyrylýan “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynyň” çäklerinde girdejiler düzüminde toplaýyş we sarp ediş deňeşdirmesinde amatly ölçegleri ösen ýurtlaryň derejesine ýetirmek bilen gazanmak boýunça anyk çäreleriň görülýändigini bellemek gerek. Gürrüň, hususan-da, ilatyň girdejileriniň artmagy hakynda barýar. Ol aýlyk iş hakynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň we talyp haklarynyň yzygiderli ýokarlanmagy bilen üpjün edilýär.
Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň iýulynda milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2012-2016-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň maksatnamasynda” kesgitlenen wezipeleri üstünlikli çözmek, ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesini we durmuş goraglylygyny has-da ýokarlandyrmak maksadynda 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleriniň aýlyk hakyny, şeýle hem pensiýalary, döwlet kömek pullaryny, talyplaryň we diňleýjileriň haklaryny ýokarlandyrmak hakynda Permana gol çekilendigini bellemek gerek.
Ilaty durmuş taýdan goldamak boýunça çäreleriň hatarynda dünýä tejribesinde deňi-taýy bolmadyk ýeňillikler bolup, olaryň içinde gazdan, suwdan we duzdan mugt peýdalanmak, elektrik energiýany ýeňillikli şertlerde bermek, jemagat we ulag hyzmatlary, un we çörek önümleri üçin ujypsyz töleg ýaly ýeňillikler bar. Elbetde, bu ýagdaýlar halkyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen we “Döwlet adam üçindir!” diýen şygarda öz beýanyny tapan strategiýanyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň aýdyň subutnamasy bolup hyzmat edýär.
Milli ykdysadyýetimiziň esasyny düzýän ygtybarly bank ulgamyny kemala getirmek türkmen döwletiniň syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Bu ulgamyň durnukly işlemegi ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bäsdeşlige ukyplylygyny we onuň çalt ösmegini, dünýäniň ykdysady giňişligine işjeň goşulmagy üçin kesgitleýji ähmiýete eýedir.
2014-nji ýylyň dowamynda “2011-2030-njy ýyllar üçin bank ulgamyny ösdürmegiň döwlet maksatnamasyna” laýyklykda, bank kartoçkalary arkaly nagt däl tölegleriň möçberini artdyrmak, orta we kiçi telekeçiligi karzlaşdyrmagy ösdürmek, ippoteka karzlaşdyrmagy giňeltmek, bank hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak, ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamak, esasy halkara maliýe guramalary bilen netijeli gatnaşyklary berkitmek boýunça uly işler amala aşyryldy.
Soňky ýyllarda milli walýuta – türkmen manady öz hümmetini ep-esli berkitdi. Manadyň daşary ýurt puluna bolan ýeke-täk resmi hümmetiniň girizilmegi bu işde esasy orny eýeläp, ol şeýle hem onuň satyn alyjylyk ukybyny ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi. Okgunly durmuş-ykdysady ösüşiň ýene bir ähmiýetli şertleriniň biri, ol hem milli pulumyzyň häzire çenli kesgitlenen hümmetiniň durnukly saklanmagy bolup durýar. Bu durnuklylyk bolsa manadyň satyn alyjylyk ukyby bilen daşary ýurt pullarynyň satyn alyjylyk ukybynyň arasyndaky üýtgewsiz gatnaşygyň, ýagny puluň hümmetiniň durnuklylygynyň gazanylan netijesidir.
2014-nji ýylda berlen karz serişdeleriniň möçberi ep-esli artdy, olaryň agramly bölegini uzakmöhletleýin karzlar düzýär. Karzlaryň uly möçberiniň senagata we hususy ulgamy ösdürmäge gönükdirilýändigini bellemek gerek.
Ýeri gelende bellesek, noýabrda milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmeginiň 21 ýyllygy mynasybetli çäreler, şol sanda 1-2-nji noýabrda “Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe pul-karz özgertmeleri, bäsdeşlige ukyplylyk we ykdysady ösüş” atly maslahat guraldy. Maslahata gatnaşyjylaryň wekilçilikli düzümi dünýäniň esasy maliýe düzümleriniň ösüşinde ýokary görkezijileri gazanýan we uly ykdysady kuwwata eýe bolan ýurdumyza ägirt uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklady. Olaryň hatarynda Halkara pul gaznasynyň, Bütindünýä bankynyň, Ýewropanyň ösüş we abatlaýyş bankynyň, Ýewropa komissiýasynyň, Türkiýe Respublikasynyň bank assosiasiýasynyň, “Doýçe bank AG-niň”, “De La Ru” we “Roýal Mind” belli kompaniýalarynyň ýolbaşçylary we esasy hünärmenleri boldy.
Şol maslahatda çykyş eden abraýly maliýe guramalarynyň wekilleri uzakmöhletleýin durnukly ösüşi üpjün etmek üçin makroykdysady dolandyryşy kämilleşdirmek, maliýe ulgamyny özgertmek we hususy ulgamyň işini giňeltmek maksadynda türkmen döwletiniň hökümeti tarapyndan görülýän çäreleriň netijelidigini belläp, şol işleriň netijesinde Türkmenistanyň jemi içerki önümiň ösüş depginleri boýunça dünýä liderleriniň hataryna girendigini nygtadylar. Halkara maliýe bilermenleriniň pikirine görä, soňky ýyllarda ýurdumyzyň ösüşiniň oňat makroykdysady görkezijileri amala aşyrylýan özgertmeleriň netijeliliginiň aýdyň mysaly bolup durýar. Geljek 2015-nji ýylda hünärmenleriň çaklamalaryna görä, şol makroykdysady görkeziji 11,5 göterime deň bolar. Bu görkezijiniň halkara pul gaznasynyň synynda görkezilen ýurtlaryň arasynda iň ýokary görkeziji bolup durýandygy bellärliklidir.
Maslahata gatnaşan bilermenleriň köpüsiniň pikirine görä, serişdeler, senagat, zähmet we intellektual kuwwaty diwersifikasiýalaşdyrmaga gönükdirilen türkmen ykdysadyýetini ösdürmegiň konsepsiýasynyň üstünligi ozaly bilen onuň takyk hasaplamalardan, dürli ýagdaýlaryň seljermesinden ugur almak bilen, mäkäm ylmy esasda işlenip taýýarlanmagynda jemlenýär. Oňyn netijeleri gazanmakda maliýe ulgamynyň ösüşini, döwletiň salgyt-býujet we nyrh syýasatyny düzgünleşdirýän kanunçylyk-hukuk binýady hem uly ähmiýete eýe bolup durýar. Ol döwrüň ýagdaýlaryna we halkara ülňülerine doly laýyk gelýär.
Netijeli gatnaşyklar we hyzmatdaşlygyň netijeli ugurlaryny bilelikde gözläp tapmak, ozaly bilen ykdysady ulgamda gözläp tapmak Türkmenistanyň halkara giňişliginde gyzyklanma bildirýän hyzmatdaşlar, şol sanda iri maliýe düzümleri bilen özara bähbitli gatnaşyklaryny ösdürmegiň esasy bolup durýar. Bu babatda geçip barýan ýylyň möhüm wakalarynyň birini – 2014-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Bütindünýä bankynyň Toparynyň arasynda bu abraýly maliýe guramasynyň we onuň işiniň biziň ýurdumyzda hemişelik wekilhanasyny açmak hakynda Ylalaşyga gol çekilendigini bellemek gerek. Bu waka hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady strategiýasynyň üstünliklere beslenmeginiň, şeýle hem Türkmenistanyň hem-de dünýäniň maliýe institutlarynyň arasynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň netijeliliginiň nobatdaky mysalyna öwrüldi.
Synymyzy dowam etmek bilen, Türkmenistanyň pul-karz syýasatynyň ileri tutulýan strategik ugurlaryny gazanmak üçin hümmetsizlenmäniň pes derejesini saklamak, maliýe hyzmatlaryny ösdürmek, pul dolanyşygynyň düzümini kämilleşdirmek boýunça toplumlaýyn çäreleriň görülýändigini bellemek gerek. Olar elektron tölegleri ulgamlaryny ornaşdyrmagyň we ösdürmegiň hasabyna nagt pullaryň paýyny tapgyrlaýyn kemeltmegi göz öňünde tutýar. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň başynda hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanyň daşary ykdysady iş döwlet banky bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň “MasterCart“ kompaniýasynyň arasynda Lisenzion ylalaşyga gol çekmäge ygtyýar bermek hakynda Buýruga gol çekendigini ýatlamak gerek. Bu çözgüdiň kabul edilmegi ýurdumyzyň bank ulgamynyň işini, töleg hasaplaşyklarynyň geçirilmegini has-da kämilleşdirmäge, şeýle hem biziň ýurdumyzda hyzmatlaryň halkara tejribesine laýyklykda MasterCart halkara töleg ulgamyny ornaşdyrmaga gönükdirilendir.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet banky VISA halkara ulgamynyň doly hukukly agzasy bolmak bilen, kartlaryň birnäçe görnüşleri: “Visa Electron”, “Visa Classic”, “Visa Gold” we “Visa Business” kartlary boýunça hyzmatlary hödürleýär. Ilatyň girdejileriniň artýan wagtynda biziň ýurdumyzda elektron pullaryň meşhurlygy giňelýär we döwletimiz bu işi has-da höweslendirýär, degişli düzüm, onuň programma – tehniki üpjünçiligi döredilýär. Internet-söwda ulgamy ýola goýulýar.
Elektron kartlaryň çykarylmagy dünýäniň bank hyzmatlar ulgamyna goşulmaga, bankyň işewürlik abraýyny artdyrmaga, giň bazara çykmaga, müşderileri çekmäge mümkinçilik berýär. Halkara kart ulgamyna gatnaşmak täze bank tehnologiýalaryna eýe bolmaga, dünýä möçberindäki hasaplaşyklary amala aşyrmak üçin ägirt uly düzümi peýdalanmaga mümkinçilik berýär.
Türkmenistanlylaryň ençemesi eýýäm elektron “gapjyklaryň” we nagt däl hasaplaşyklaryň artykmaçlyklaryna baha berip ýetişdiler. Çünki döwlet edaralarynyň birnäçesinde aýlyk iş haklaryny plastik kartlaryna geçirmek usuly ornaşdyryldy. Plastik kartlaryny, şol sanda halkara görnüşlerini peýdalanmagyň artykmaçlyklary aýdyňdyr. Elektron pullaryny peýdalanmagyň bähbitleriniň umumy sanawyndan uly möçberdäki pullary ýitirmek töwekgelçiliklerini peseltmek, satyn alnan harydyň bahasyny tiz wagtda tölemek we puly çalyşmak mümkinçiligini görkezmek bolar. Ýene bir ähmiýetli tarapy, ol hem şahsy býujetiň ýeňilligi we gözegçilik oňaýlylygy bolup durýar.
Türkmenistanda “MasterCart” plastik kartlaryny dolanyşyga girizmegiň ähmiýeti barada aýdylanda, nagt däl hasaplaşyklaryň möçberleriniň artmagy bilen bir hatarda, milli ykdysadyýetimiziň subýektleriniň maliýe serişdeleriniň gelip gowuşmagynyň artjakdygyny bellemek gerek. Bu bolsa bank ulgamynyň tölege ukyplylygyny ýokarlandyrmaga ýardam eder, şeýle hem pes göterimler boýunça karzlary bermek üçin şertleri döreder. Degişli ugurda ýurdumyzyň banklarynyň tejribe toplamagy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bank işlerini kämilleşdirmek, şol sanda 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna guramaçylykly taýýarlyk görmek bilen baglylykda, kesgitlän möhüm wezipeleriniň biri bolup durýar.
Halkara töleg ulgamynyň kartlaryny, hususan-da, dünýä belli “Visa” we “MasterCard” kartlarynyň Türkmenistanda ulanylmagy ýurdumyzyň raýatlaryna we myhmanlaryna söwda nokatlaryna we dürli hyzmatlary hödürleýän edaralarda tölegleri bökdençsiz amala aşyrmaga mümkinçilik berer.
Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan 2014-nji ýylyň täze modifisirlenen nusgalarynyň – gymmaty bir, elli we ýüz manada deň bolan pullaryň çykarylmagy we dolanyşyga girizilmegi ähmiýetli wakalaryň biri boldy. Bu iş 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilen milli pulumyzyň gorag alamatlaryny ýokarlandyrmak we wizual elementlerini kämilleşdirmek maksady bilen amala aşyryldy.
2014-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje giren “Döwlet ýaşaýyş jaý gaznasynyň ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda, ýaşaýyş jaýlaryny döwlet ýaşaýyş jaý gaznasyna göni (salgylaýyn) mugt bermek görnüşinde hususylaşdyrmagyň tassyklanan Tertibini hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň üstünlikli durmuşa geçirilýän ykdysady strategiýasynyň aýdyň mysaly hökmünde atlandyrmak gerek. Ýurdumyzyň ilatyny hususy ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmegi mundan beýläk-de gowulandyrmagy maksat edinen bu resminamanyň kabul edilmegi ykdysadyýetde bolup geçýän oňyn üýtgetmeleriň logiki netijesi boldy, munuň özi Türkmenistanyň ilatynyň sanynyň artmagynyň ýokary depginleri, döwlet tarapyndan mäkäm durmuş kepillendirmeleri bilen göwnejaý häsiýetlendirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Milli önümleriniň haryt dolanyşygyny öwreniş institutynyň döredilmegini türkmen ykdysadyýetiniň ösüşi üçin ähmiýeti bolan geçip barýan 2014-nji ýylyň esasy wakalarynyň hatarynda atlandyrmak bolar. Şu edara Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň eksport mümkinçilikleriniň bäsdeşlige ukyplydygyny pugtalandyrmak hem-de ýokarlandyrmak, eksport önümlerini ýerlemegiň ylmy-barlag usullaryny işläp taýýarlamak, daşky söwdanyň ýagdaýyny hem-de ösüş ugurlaryny öwrenmek, ýurdumyzyň öndürilýän hem-de eksport üçin niýetlenilen önümleriniň görnüşleriniň giňeltmek maksatlary bilen döredildi.
Bu babatda 19-njy dekabrda bolan Ministrler Kabinetiniň mejlisiniň barşynda Türkmen döwletiniň Baştutanynyň institutyň ýurdumyzyň ähli söwda-ykdysady ulgamynda, şol sanda onuň içerki böleginde kesgitleýji hem-de ugrukdyryjy orny eýelejekdigini belländigini aýdyp geçmeli. Türkmenistanyň Prezidenti içerki bazaryň bäsleşiginiň oýlanyşykly seljermesi söwdany kämilleşdirmegiň has netijeli usullaryny hem-de gurallaryny agtarmagy, elýeterli nyrhlar boýunça sarp edijileri olar üçin zerur bolan harytlar bilen ýeterlik mukdarda we talap edilýän hilde üpjün etmegi, durnukly nyrh syýasatyny maksat edinmelidir diýip nygtap, bu institutyň işini kämilleşdirmek hakyndaky Karara gol çekdi.
Maýa goýum işiniň işjeňleşdirilmegi, daşary ýurt maýa goýumlaryny hem-de ýurdumyzyň telekeçilik ulgamynyň serişdelerini çekmek üçin amatly ýagdaýy kemala getirmek, strategiki ähmiýetli iri taslamalary durmuşa geçirmek maksady bilen karz bermegiň möçberlerini artdyrmak ykdysady syýasatyň möhüm ugry bolup çykyş edýär. Bu ugurda durmuşa geçirilýän strategiýa diňe bir milli ykdysadyýete daşary ýurt maýasynyň akymyny üpjün etmegi däl, eýsem, öňdebaryjy dünýä tehnologiýalaryny önümçilige ornaşdyrmagy, ykdysadyýetiň dürli pudaklarynyň hünärli hünärmenlerini taýýarlamagy maksat edinýär. Bu babatda soňky ýyllarda Türkmenistanda salgyt gümrük, wiza, ätiýaçlandyryş we beýleki ýeňillikler görnüşinde maýadarlara düýpli döwlet goldawy berilýär.
Türkmenistan “açyk gapylar” syýasatyny durmuşa geçirip, ýurdumyzda amatly maýa goýum ýagdaýyny, işewürligi üstünlikli alyp barmak üçin ähli şertleri döredip, uzakmöhletli, özara peýdaly hem-de netijeli hyzmatdaşlyk etmäge çalyşýar. Bu babatda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtap geçişi ýaly, biziň üçin ýakyn we uzak ýurtlar, uly hem-de kiçi kompaniýalar ýokdur, eýsem, diňe öz üstüne alan borçnamalaryny gyşarnyksyz berjaý edýän, ak ýürekli hem-de ynamdar hyzmatdaşlar bardyr. Bu hyzmatdaşlygyň esasy ýörelgeleri bilelikdäki taslamalaryň ykdysady taýdan netijeliligidir, olaryň durmuş taýdan ähmiýetidir we ekologiýa taýdan howpsuzlygydyr, gyzyklanýan taraplaryň hemmesiniň mäkäm hem-de uzakmöhletli üstünligini gazanmak üçin has netijeli gurallary bilelikde agtarmakdyr.
Türkmenistan bu wezipeleri çözmek bilen ykdysadyýetiň ähli ugurlary we hyzmatlar ulgamlary boýunça öňdebaryjy tejribä hem-de innowasion tehnologiýalara eýe bolan gyzyklanýan ähli kompaniýalar bilen halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmäge aýratyn üns berýär, olar ýurdumyzda köp sanly maýa goýum taslamalary durmuşa geçirilen mahaly üstünlikli peýdalanylyp bilner. Esasy daşary ýurt maýadarlarynyň biziň ýurdumyza strategiki gyzyklanma bildirmegi bolsa tebigy serişdeleriň baý gorlary, onuň eksport we üstaşyr geçirmek mümkinçilikleri, şeýle hem işjeň industrializasiýalaşdyrylmagy we ösýän bazar bilen şertlenendir.
Bu işde ýurdumyzda hem, onuň çäklerinden daşarda hem geçirilýän, ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmäge, netijeli işewür gatnaşyklary pugtalandyrmaga ýardam edýän ykdysady we işewür maslahatlaryň hem uly ähmiýeti bardyr. Maslahatlaryň her ýyl geçirilmegi maýa goýum ulgamynda Türkmenistanyň gazanan täze ýokary üstünliklerini görkezmäge hem-de dünýäniň işewür toparlary bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin mümkinçilikleri işjeň peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Maslahatlara gatnaşyjylar Türkmenistanda makroykdysady ýagdaýlar, maýa goýum ýagdaýy, maýa goýam işiniň ykdysady, durmuşa we hukuk esaslary bilen tanyşýarlar, şeýle hem halk hojalygynyň dürli pudaklarynda işewürligi ýöretmek we maýa goýumlary üçin mümkinçilikleri ara alyp maslahatlaşýarlar.
Şu ýylyň 14-15-nji oktýabrynda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň VI halkara maýa goýum maslahaty boldy, ol 20-ä golaý ýurtdan wekiliýetleriň 150-ä golaýyny, şeýle hem Russiýadan, ABŞ-dan, Hytaýdan, Ýaponiýadan, Beýik Britaniýadan, Fransiýadan, Germaniýadan, Türkiýeden, Bolgariýadan, Polşadan, Sloweniýadan, BAE-den, Belarusdan, Ukrainadan, Özbegistandan, Gazagystandan, Azerbaýjandan we beýleki ýurtlardan abraýly halkara maliýe düzümlerini, iri daşary ýurt kompaniýalaryny ýygnady.
Mejlisde türkmen wekillerinden başga-da, Aziýanyň Ösüş bankynyň, hususy ulgamy ösdürmek boýunça Yslam korporasiýasynyň departamentiniň, Russiýa Federasiýasynyň Astrahan oblastynyň dolandyryş edarasynyň we Ukrainanyň Söwda-senagat edarasynyň wekilleri çykyş etdiler.
Yslam ösüş bankynyň, Russiýa Federasiýasynyň GDA we ŞHG ýurtlarynyň ykdysady taýdan ýakynlaşmak meseleleri boýunça söwda-senagat edarasynyň komitetiniň, Moskwanyň Söwda-senagat edarasynyň, Türkmen-türk işewürler geňeşiniň, Hytaý Halk Respublikasynyň Rižao şäheriniň söwda edarasynyň wekilleri hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny, maýa goýum-innowasiýa düzümini emele getirýän düzümlerini çuňlaşdyrmak babatda garaýyşlaryny paýlaşdylar. Şeýle hem Russiýanyň we Sloweniýäniň kompaniýalarynyň birnäçesiniň ýolbaşçylary, meşhur “Sifal” fransuz kompaniýasynyň wekili anyk teklipler bilen çykyş etdiler.
Şeýle hem “Türkmenistanyň bank we maliýe hyzmatlary, halkara söwdasynyň ösüşi” we “Türkmenistanyň energetika we senagat pudagyna maýa goýumlar” bölümleriniň işleri geçirildi. Olaryň çäklerinde maslahata gatnaşyjylar maliýe ulgamy, Türkmenistanda amala aşyrylan maýa goýum taslamalar, ätiýaçlandyryş ulgamynyň ösüşi, şeýle hem ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynyň, şol sanda gurluşyk we binagärlik, dokma senagaty pudaklarynyň ösüşi bilen tanyşdylar.
2014-nji ýylyň 15-16-njy noýabrynda Türkmenistanyň wekiliýeti HHR-iň paýtagty Pekinde geçirilen IV halkara maýa goýum we maliýe sergisine gatnaşdy. Wekilçilikli türkmen wekiliýetiniň düzümine birnäçe ministrlikleriniň pudaklaýyn edaralaryň, döwlet banklarynyň ýolbaşçylary wa esasy hünärmenleri, şeýle hem ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary girdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, Türkmenistanyň bu foruma gatnaşmagynyň esasy maksady ikitaraplaýyn strategiki gatnaşyklara, şol sanda türkmen-hytaý söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmäge täze itergileri we depginleri bermekden ybaratdyr. Mundan başga hem bu çäre Hytaý hem-de beýleki daşary ýurt maýadarlaryny uly möçberli milli maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmäge çekmek ýurdumyzyň maýa goýum taýdan özüne çekiji abraýyny HHR-iň işewürlik gurşawynda kemala getirmek, geljegi uly, sebitleýin taslamalara göni maýa goýumlarynyň akymyny artdyrmak üçin giň mümkinçiliklerini açdy.
Şunuň bilen baglylykda, IV halkara maýa goýum we maliýe sergisiniň çäklerinde geçirilen hem-de ikitarapyň strategiki hyzmatdaşlygy, özara gatnaşyklaryň ägirt uly mümkinçiliklerini göwnejaý durmuşa geçirmegi maksat edinýändigini aýdyň görkezen türkmen-hytaý ykdysady forumyň ähmiýetini hem belläp geçmeli, onuň aktiwinde dürli ulgamlarda üstünlikli amala aşyrylan we häzirki wagtda durmuşa geçiriýlän bilelikdäki taslamalaryň birnäçesi bar.
Özgertmeler maksatnamalary durmuşa geçirilen mahaly ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz ulgamynyň maýa goýumlaryny giňden çekmäge aýratyn ähmiýet berilýär, olar soňky ýyllarda Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň barha uly düýpli bölegine öwrülýär. Bu ugurda hususy telekeçiligi ösdürmek üçin, şol sanda karz bermegiň möçberlerini giňeltmegiň hasabyna göwnejaý şertleri döretmek boýunça işler dowam etdirilýär. Döwletimiz telekeçilere goldaw bermek bilen bir hatarda, ykdysady taýdan kuwwatly hususy kärhanalaryň artmagyna ýardam edýär. Bu kärhanalar häzir ýurdumyzyň sarp ediş bazarynda senagat we azyk harytlarynyň bolçulygyny üpjün etmäge uly goşant goşýarlar. Orta we kiçi işewürligi höweslendirmek hem-de goldamak hem ýurdumyzyň hemmetaraplaýyn ösüşine we Türkmenistanyň dünýäniň ykdysady giňişligine çalt goşulyşmagyna ýardam edýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanan hem-de Garaşsyz Watanymyzyň häzirki zaman taryhynyň baş baýramçylygynyň öňüsyrasynda däp boýunça geçirilýän ykdysady gözden geçiriliş milli ykdysadyýetimiziň haýran galdyryjy üstünlikleriniň aýdyň beýany bolan ýylyň özboluşly hasabaty boldy. Maslahat ýurdumyzyň halk hojalyk toplumynyň ähli ugurlarynda gazanylan täze üstünlikleri, onuň egsilmez döredijilik mümkinçiliklerini, Türkmen döwletiniň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ösüşiniň geljegi uly ugurlaryny ýene-de bir gezek görkezdi, oňa ykdysadyýetiň döwlet ulgamynyň düzümleýin birliklerine, bilim we medeniýet ulgamlarynyň, sportuň we syýahatçylygyň edaralaryna, ýurdumyzyň telekeçilik kärhanalaryna wekilçilik edýän sergä gatnaşyjylaryň ýüze golaýy gatnaşdy.
Şu syndan görnüşi ýaly, häzirki wagtda ýurdumyzda milli bähbitleri we dünýä ösüşiniň umumy meýillerini nazara alýan durmuşa ugur alan bazar ykdysadyýetiniň öz modelini kemala getirmek we yzygiderli kämilleşdirmek babatda ýokary netijeler gazanyldy. Ýurdumyzyň okgunly durmuş-ykdysady ösüşini maksat edinýän hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňdengörüjikli we oýlanyşykly özgertmeler ugry 2014-nji ýylda depginli ykdysady ösüşi, maliýe we durmuş taýdan durnuklylygy üpjün etdi, şeýle hem esasy strategiki maksatlary—ýurdumyzyň raýatlarynyň maddy hal-ýagdaýyny dünýäniň ýokary derejede ösen döwletleriniň derejesine çenli ýokarlandyrmagy gazanmaga ýardam etdi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Azat Radio: N
owruz megerem türkmenleriň iň uly
baýramçylyklaryndan biri bolsa gerek. Türkmenleriň etniki azlyk bolup
ýaşaýan Eýran we Owganystan ýaly ýurtlarda Nowruz baýramy ýylyň
täzelenişini aňladýan bolsa, käbir ýurtlarda bu baýramçylyga bahar
paslynyň girişi hökmünde garalýar.
Türkmenistanda bolşy ýaly bu baýramçylyk dünýä türkmenleriniň
arasynda hem uly dabara bilen bellenilýär, saçaklar bezelýär, aýdym-saz
konsertleri gurnalýar, dürli köpçülikleýin çäreler geçirilýär.
Dünýä türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda her ýyl 21-nji
marta gabat gelýän Nowruz baýramçylygy barada gürrüň edip, bu dabaranyň
dürli ýurtlarda geçiriliş aýratynlyklaryna we däp-dessurlaryna üns
çekmekçi bolýarys.
Sizi hem Nowruz baýramçylygy boýunça öz adatlaryňyz we
aýratynlyklaryňyz bilen dünýä türkmenlerini tanyşdyrmaga çagyrýarys.
Gepleşigimize gatnaşyp, bu barada gürrüň bermek isleseňiz, biziň bilen
hat@azatradio.org elektronik hat salgysy arkaly aragatnaşyga geçip
bilersiňiz. Şeýle-de öz pikirleriňizi aşakdaky forumda hem galdyryp
bilersiňiz.


text:
Salam Lukman! Mende soňky 1 ýyl töweregi sag pilçämiň myşsalarynda agyry bar. Beter agyryp baranok, ýöne hiç aýrylyp hem gitmeýär. Meselem, dik durup boýnumy öňe we aşak doly egsem, agyrýar, şol myşsalar dartylýan ýaly. Özem birhili ýiti agyry döreýär. Muňa näme sebäp bolduka we nädip agyrsyny aýryp bolarka? Men öň şol tarapyma ýassyga ýaplanyp kompýuteriň başynda köp oturýadym. Göwnüme bolmasa, agyrylar şol wagt başlanan ýaly.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň belli bir ýagdaýda uzak wagt oturmagyňyz, megerem, pilçe myşsasynyň süýnmegine ýa-da nerw süýüminiň zeperlenmegine getirendir. Şeýle häsiýetli agyrylar, oňurganyň döş bölüminiň osteohondrozy, şol bölümiň oňurgalarynyň döräp başlan ingisi üçin hem mahsusdyr. Dogry sebäbi anyklamak üçin newropatolog lukmanynyň maslahatyny almak ýerlikli bolardy. Eger agyrylaryň sebäbi myşsalaryň zeperlenmesinde bolsa, bu ýagdaýy ýörite maşklaryň we owkalama çäreleriniň kömegi bilen bejerip bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hormatly lukman! Meniň anginamy aýyrdanyma 1 aý bolup barýar. Ýöne name üçindir ýüregmiñ çalt urmasy aýyrlanok. Anginamy operasiýa etmàkàler ýüregim çalt urýardy. Lukmanlar onuň sebäbiniň anginadandygyna ynamly bolup operasiýa geçirdiler. Ýürek urmalaryň öňüni almak üçin korwalol kabul edýärin. Maňa nähili maslahat berip bilersiňiz?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Uzak dowam eden dowamly tonzillit (badam şekilli mäziň sowuklamagy) we onuň ýiti sowuklamasy bolan angina ýürek myşsasynyň zeperlenmegine (miokardyň distrofiýasy) we miokardit (ýürek myşsasynyň sowuklama ýagdaýy) keseliniň döremeginiň sebäbi bolup bilýändir. Ýürek myşsasynyň üýtgemegi (distrofiýa) ýürek agyrylar, ýygy ýürek urmalar, kähalatlarda bogunlarda döreýän agyrylar ýaly alamatlar bilen ýüze çykýandyr. Miokardit üçin bolsa ýürek-damar ulgamynyň bozulma alamatlarynyň has ýaýbaňlanmagy häsiýetlidir. Eger anginadan soň hem ýürek urma sizi biynjalyk edýän bolsa, kardiolog lukmanyň maslahatyny alyp, ýörite barlaglardan (EKG, EHOKG, ganyň umumy barlagy, rewmosynaga barlagy) geçmek we bellenen bejergini almak netijeli bolardy. Korwalol dermany size ýürek urma alamatyny diňe wagtlaýyn aradan aýyrmaga kömek edip biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
“Ýyldyz” myhmanhanasy
Türkmen paýtagtynda nobatdaky kaşaň myhmanhana – “Ýyldyz” peýda boldy. Onuň daşky keşbi myhmanhananyň aýratynlygy bolup, belent bina öz görnüşi bilen asmana uçmakçy bolýan ägirt uly älem gämisini ýadyňa salýar.
Bäş ýyldyzly “Ýyldyz” häzirki zaman, özboluşly myhmanhana toplumy bolup, onuň ýokary derejesi we wekilçilikli myhmanlary kabul etmegiň giň mümkinçilikleri iri syýasy, diplomatik, ykdysady we işewür merkez hökmünde Aşgabadyň halkara derejesini äşgär etmelidir.
Diňe bir göwrümi bilen däl, eýsem, ilkinji nobatda, “kosmiki” bezegi bilen haýran galdyrýan myhmanhananyň belent diňiniň gurluşygynda damja görnüşindäki täsin belent binany döretmek üçin, 7 müň tonna golaý polat hem-de 14 müň inedördül metrden gowrak aýna ulanyldy.
24 gatly binanyň belentligi 107 metre golaýdyr. Şeýlede tutuş desganyň ýokary seýsmodurnuklylygyň ýokary derejesine eýedigini bellemelidiris. Myhmanhana özüne 155 otagy, şol sanda Prezident otagyny, lýuks derejeli hem-de beýleki otaglary birleşdirýär. Myhmanhananyň adynda we onuň daşky keşbinde öz beýanyny tapan “ýyldyz” mowzugy binanyň içki bezeginde hem ussatlyk bilen şöhlelendirilipdir. Ajaýyp bezeg usullary çyralarda we beýleki zatlarda hem öz beýanyny tapypdyr.
18-nji gatda restoran ýerleşip, bu ýerden türkmen paýtagtynyň we Köpetdagyň eteginiň gözel künjegi açylýar. Bu ýokary tehnologiýaly SPA– merkezi owkalaýyş, balneologiki we kosmetiki çärelerden başlap, aromateropiýany, audioterapiýany we beýleki çäreleri kabul etmäge çenli, hyzmatlaryň köp görnüşlerini hödürleýär. Bu görnüşleriň köpüsi howa ionizatorly SPA – kapsulalary bilen bilelikde ulanylyp bilner. Şeýle hem jakuzili suwa düşülýän howuz, Wişi duşlary, gar duşy, infragyzyl şöhleli sauna bar. Täsin gimalaý duzunyň “kerpiçjiklerinden” emele getirilen duz “gowagy” hem ünsüňi çekýär. Duzuň bugy bedene melhemlik täsirini ýetirýär.
Çeşme: www.tourism.gov.tm


text:
8-nji madda. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň maýasynyň düzümi
1. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň maýasy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döredilýän esaslyk maýadan, gaznalardan we ätiýaçlyklardan durýar.
2. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öz maýasyny aýrybaşgalamaga ýa-da girewine bermäge haky ýokdur.
9-njy madda. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasy
1. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasy Türkmenistanyň Prezidentiniň namasy bilen bellenilýän möçberde döredilýär.
2. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasy kreditorlar tarapyndan tutup almalaryň obýekti (nägilelikleriň närsesi) bolup bilmez.
10-njy madda. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň sap girdejisi
1. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň sap girdejisi Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan şu Kanunda bellenilen wezipeleriň amala aşyrylmagy bilen baglanyşykly bank amallaryndan we geleşiklerden gelýän girdejileriň pul möçberi bilen çykdajylaryň (prowiziýalary we beýleki ätiýaçlyklary döretmek üçin çykdajylary goşup) arasyndaky tapawut hökmünde kesgitlenilýär.
2. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň sap girdejisi şu Kanunyň 11-nji maddasyna laýyklykda gaznalary we ätiýaçlyklary döretmek (üstüni doldurmak) üçin, şeýle hem Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasyny artdyrmak üçin paýlanylýar.
3. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasyny artdyrmaga we (ýa-da) gaznalary we ätiýaçlyklary döretmäge (üstüni doldurmaga) sap girdejiden gönükdirilýän serişde geçirmeleriň möçberi Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýeti tarapyndan kesgitlenilýär.
4. Şu maddanyň üçünji bölegine laýyklykda sap girdeji paýlanylandan soň onuň galýan bölegi Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çözgüdi boýunça ulanylýar.
5. Maliýe ýylynyň ýitgileriniň öwezini dolmak üçin esasy ätiýaçlyk gaznasynyň we umumy bank töwekgelçiliklerini ýapmak gaznasynyň serişdeleri ýeterlik bolmadyk mahalynda:
a) Türkmenistanyň Hökümetini karzlaşdyrmak we onuň çykdajylaryny maliýeleşdirmek bilen;
b) altynyň, karz bermegiň ýörite hukuklarynyň ýa-da manada görä daşary ýurt pullarynyň hümmetleriniň üýtgemegi netijesinde ýüze çykan ýitgiler bilen,
baglanşykly Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ýitgileri, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan kesgitlenilýän çeşmeleriň hasabyna öwezi dolunýar.
11-nji madda. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň gaznalary we ätiýaçlyklary
1. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň gaznalary esasy ätiýaçlyk gaznasyny, umumy bank töwekgelçiliklerini ýapmak gaznasyny we Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki gaznalary öz içine alýar.
2. Esasy ätiýaçlyk gaznasy we umumy bank töwekgelçiliklerini ýapmak gaznasy Türkmenistanyň Merkezi bankynyň esaslyk maýasynyň möçberinden az bolmadyk möçberde döredilýär.
Esasy ätiýaçlyk gaznasy Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Müdiriýeti tarapyndan bellenilen tertipde diňe Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan geçirilýän amallar boýunça ýitgileriň öwez tölegleri we zyýanlaryň öwezini dolmak üçin niýetlenilýär.
3. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ätiýaçlyklary aktiwlere gaýtadan baha bermegiň ätiýaçlyklaryny we Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki ätiýaçlyklary öz içine alýar.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň aktiwlere gaýtadan baha bermegiň ätiýaçlygynda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň aktiwleriniň gymmatynyň üýtgemegi hasaba alynýar.
4. Türkmenistanyň Merkezi banky Türkmenistanyň Prezidentiniň rugsady bilen beýleki maksatlaýyn gaznalary we ätiýaçlyklary döredip biler.
12-nji madda. Türkmenistanyň Merkezi bankyna salgyt salmak
Türkmenistanyň Merkezi bankyna salgyt salmak Türkmenistanyň salgyt kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
13-nji madda. Türkmenistanyň Merkezi bankyny döwlet paçlaryndan we ýygymlaryndan boşatmak
Türkmenistanyň Merkezi banky döwlet paçlaryny we ýygymlaryny tölemekden boşadylýar, Türkmenistanyň salgyt kanunçylygyna laýyklykda tölemäge degişli bolan ýerli ýygymlaryň görnüşleri muňa girmeýär.


text:
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI GURBANGULY BERDIMUHAMEDOWYŇ TÜRKMEN HALKYNA TÄZE ÝYL GUTLAGY
Gündogar müçenamasyna laýyklykda, täze — 2015-nji ýyl goýun ýyly. Asudalygyň, abadançylygyň we rysgal-berekediň ýyly bolan goýun ýyly, goý, siziň her biriňize uly üstünlikler getirsin!
Biz 2014-nji ýylda berkarar döwletimiziň at-abraýyny, mähriban halkymyzyň şan-şöhratyny arşa göteren giň gerimli işleri amala aşyrdyk.
Ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny berkitmek, halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmak bilen bagly wezipeleri üstünlikli çözmek boýunça oňat netijeleri gazandyk. Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda ýokary sepgitlere ýetdik.
Eziz Diýarymyzda köp sanly fabrikler, önümçilik desgalary, medeni-durmuş maksatly binalar gurlup, ulanmaga berildi.
Biz ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny, döwrebap obadyr şäherleri gurmak boýunça giň gerimli durmuş taslamasyny amala aşyrmagy dowam etdik. Bu strategik maksadymyzyň ýerine ýetirilmegi oba we şäher ilaty üçin has amatly durmuş şertlerini döretmäge mümkinçilik berer.
Bu bolsa, biziň «Döwlet adam üçindir!» diýen şygarymyzyň üstünlikli amala aşyrylýandygyna, adam baradaky aladanyň döwlet syýasatymyzyň ileri tutulýan esasy ugruna öwrülýändigine aýdyň şaýatlyk edýär.
Sebitiň binagärlik dürdänesi atlandyrylýan paýtagtymyz Aşgabat şäheri giň gerim bilen ösdi we has gözelleşdi. Şäherde täze, döwrebap binalar güýçli depginler bilen guruldy.
«Gazagystan—Türkmenistan—Eýran» halkara demir ýolunyň türkmen-eýran böleginiň ýaňy-ýakynda işe girizilmegi dünýä ýaň salan ajaýyp taryhy waka boldy. Biz şular ýaly iri senagat we medeni-durmuş maksatly desgalary gurmagy mundan beýläk-de giň gerim bilen dowam ederis.
Geçip barýan ýylda obasenagat toplumynda hem netijeli işler alnyp baryldy. Merdana gallaçylarymyz döwlete 1 million 200 müň tonnadan hem köp guşgursak bugdaý hasylyny tabşyrmagy başardylar.
Pagtaçylarymyz hem «ak altynyň» bol hasylyny öndürip, Watan harmanyna 1 million 100 müň tonnadan gowrak pagta hasylyny tabşyrdylar.
Ýurdumyzda saglyk, ylym-bilim, sport ulgamlaryny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler il-ýurt bähbitlerine hyzmat edýär. 2014-nji ýylda saglygy goraýyş ulgamynda giň gerimli özgertmeler amala aşyryldy.
Bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmak, ýaş nesillere berilýän bilimiň hilini dünýä ölçeglerine laýyk kämilleşdirmek boýunça hem netijeli işler durmuşa geçirildi.
Tamamlanyp barýan ýylda biz ýurdumyzda sporty we bedenterbiýäni ösdürmek boýunça hem giň gerimli işleri alyp bardyk. Nesip bolsa, 2017-nji ýylda paýtagtymyz Aşgabat şäherinde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny ýokary derejede we guramaçylykly geçireris.
Bitarap Watanymyzyň halkara gatnaşyklar ulgamyndaky orny hem barha ýokarlanýar we möhüm ähmiýete eýe bolýar.
2014-nji ýyl döwletimiz üçin halkara hyzmatdaşlygynda örän netijeli ýyllaryň biri boldy. Şu ýylyň baharynda Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we Durmuş Geňeşiniň — EKOSOS-yň mejlisinde Türkmenistan 2014—2016-njy ýyllarda bu abraýly Guramanyň ösüş maksady bilen Ylym we tehnika baradaky toparynyň, şeýle hem 2014—2017-nji ýyllar üçin Durmuş ösüşi toparynyň agzalygyna saýlandy. Bu wakalar Garaşsyz, Bitarap döwletimiziň halkara abraýynyň barha ýokarlanýandygyny aýdyň görkezýär.
Geçip barýan ýylda ýurdumyzda kosmos ulgamyny ösdürmek boýunça netijeli işleriň alnyp barlandygyny hem bellemek isleýärin.
Nesip bolsa, täze ýyl biz öz milli emeli hemramyzy älem giňişligine çykararys. Bu bolsa, berkarar döwletimiziň, mähriban halkymyzyň taryhynda örän buýsandyryjy wakadyr!
Ýurdumyzda telekeçilerimiziň bitirýän işleri, gazanýan üstünlikleri hem guwandyrýar. Ata Watanymyzy ýokary depginler bilen ösdürmek, ykdysadyýetimizi pugtalandyrmak ugrunda zähmetsöýer halkymyzyň alyp barýan beýik işlerine telekeçilerimiz mynasyp goşant goşýarlar.
Eziz watandaşlar!
2014-nji ýylda milli medeniýetimizi ösdürmek boýunça hem giň gerimli işler alnyp baryldy. Daşoguz welaýatynda Medeniýet hepdeligini halkara derejesinde üstünlikli geçirdik. Biz medeniýet ulgamyny ösdürmäge geljekde hem aýratyn üns bereris.
Tamamlanyp barýan ýylda beýik akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllygyny halkara derejesinde giňden belläp geçdik. 2014-nji ýyl halkara derejesinde «Magtymgulynyň ýyly» diýlip yglan edilmegi halkymyzyň milli gymmatlyklarymyza, ruhy we medeni mirasymyza guwanjyny has-da artdyrdy.
Biziň ýurdumyz türki dilli döwletleriň özara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge hem mynasyp goşant goşýar. Ýakynda «TÜRKSOÝ» halkara guramasynyň gadymy Mary şäherini 2015-nji ýylda «Türki dilli döwletleriň medeni paýtagty» diýip yglan etmegi bolsa, şöhratly taryhymyza buýsanjymyzy artdyran ýene-de bir ajaýyp waka boldy.
Nesip bolsa, 2015-nji ýylyň güýzünde Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäheriniň «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda Ýaşulularyň nobatdaky maslahatyny geçireris. Ýurdumyzyň ýaşululary bilen ata Watanymyzyň has-da gülläp ösmegi ugrunda mundan beýläk-de amala aşyrmaly işlerimiz barada maslahat ederis.
Geljek ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň «Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy hakyndaky» rezolýusiýany kabul edenine 20 ýyl dolýar. Ýaşulularyň Lebap welaýatynda geçirilen maslahatynda Watanymyzyň Bitaraplyk derejesine buýsanjymyzyň nyşany hökmünde, 2015-nji ýyl «Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly» diýlip yglan edildi.
Bu şanly waka mynasybetli geçiriljek çäreler Bitarap döwletimiziň Garaşsyzlyk ýyllarynda gazanan üstünlikleriniň ajaýyp dabarasyna öwrüler.
Eziz watandaşlar!
Ýagşy umyt-arzuwlar bilen garşy alýan 2015-nji ýylymyzyň hem merdana halkymyzyň yhlasly zähmeti netijesinde ägirt uly, tutumly işleriň amala aşyrylýan ýyly boljakdygyna berk ynanýaryn.
Täze ýylda berkarar Watanymyzy mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilen giň gerimli maksatnamalarymyzy üstünlikli amala aşyrmakda bize halkymyzyň egsilmez zehini, mizemez agzybirligi, zähmetsöýerligi güýç-kuwwat berer.
Eziz watandaşlar!
Mähriban halkym!
Ýene-de sanlyja minutlardan biz Täze — 2015-nji ýyla gadam basýarys.
Goý, täze ýyl eziz Watanymyz üçin üstünlikli, mähriban halkymyz we her bir maşgala ojagy üçin rysgal-döwletli, bereketli hem-de düşümli ýyl bolsun!
Maşgala ojaklaryňyzda Täze ýylda hem agzybirlik bagtyýarlyk, abadançylyk we rowaçlyk höküm sürsün!
Täze — 2015-nji ýylyňyz gutly bolsun, eziz watandaşlar!


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan», gazati,
27.07.2017ý.
Ekologiýa
Ylmy barlaglar we çözgütler
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň mejlislerinde, «RIO+20» bütindünýä maslahatynda, Hazarýaka döwletleriniň ýolbaşçylarynyň, Araly halas etmek boýunça Merkezi Aziýanyň döwlet ýolbaşçylarynyň ýygnaklarynda adamzadyň umumy öýi bolan tebigaty, ekologiýany aýawly saklamak babatda täze-täze başlangyçlary, teklipleri öňe şürdi. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen ýurdumyzda topragyň, suwuň we howanyň ýagdaýyna ylmy taýdan yzygiderli gözegçilik edilýär.
Häzirki döwürde ekologiýa Türkmenistanyň ylmynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryna goşuldy. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasyna zamanabap ylmy-barlag enjamlarynyň uly tapgyry gelip gowuşdy. Ylymlar akademiýasynyň Himiýa institutynda daşky gurşawyň himiýasyny we ekologiýasyny öwrenmek boýunça barlaghana döredildi. Ol barlaghana ýokary takyklykda işleýän enjamlar bilen üpjün edildi. Olaryň hatarynda suw, toprak, howa gurşawynyň ekologiýasyny öwrenýän, «Kamaz» awtoulagynda oturdylan göçme barlaghanada bar. Bu barlaghanadaky gaz ölçeýji enjamlaryň kömegi bilen howanyň 7 görnüşli gaz düzümini, suw gurşawyndaky onlarça metaly seljermäge mümkinçilik berýän atom-emissiýaly spektrometr, atmosferanyň 5 sany fiziki görkezijisini hasaba alýan meteostansiýa, howanyň iri we ownuk tozan bölejiklerini kesgitleýän enjamlar bar.
Şeýle köptaraply, zamanabap enjamlar bize ekologiýanyň dürli ugurlary boýunça ylmy-gözleg işlerini alyp barmaga mümkinçilik berýär.
Hormatly Prezidentimiz: «Çäklendirilen suw serişdeleri sertlerinde biz olary oba hojalyk ekinlerini suwarmak üçin rejeli ulanmalydyrys» diýýär. Bu sözleriň çuňňur manysy bar. Hasaplamalara görä, soňky 50 ýyldan gowrak döwürde Merkezi Aziýanyň ilaty 3 esse, suwarymly ýerleriniň meýdany 2 esseden gowrak artypdyr. llatyň yzygiderli artmagy, suwaryş suwunyň azalmagy ekin dolanyşygyna täze suw gorlaryny talap edýär. Bu hakda hormatly Prezidentimiz: «Biziň alymlarymyz Altyn asyr Türkmen kölüni we onuň şor suw akabalaryny hem-de oňa ýanaşyk ýerleri oba hojalygynda we durmuş-ykdysady ulgamynda netijeli ulanmagyň tehnologiýalaryny hem döretmelidirler» diýýär. Bu çagyryşa iş bilen jogap bermek ylmy jemgyýetçiligiň paýyna düşýär.
Biziň döwrümizde ekologiýa täsir etmeýän önümçilik pudagyny tapmak kyn. Olaryň hemmesiniň esasynda ýaşaýyş gurşawynyň himiki taýdan özgermesi, hapalanmasy bölüp geçýär. Hut şonuň üçinem, ekologiýanyň arassalygy janly we jansyz tebigatyň ähli iş meýdanyny öz içine alýar. Ekologiýadan üzňelikde ýaşap bolmaýar.
Arassa önümçilik arassa ekologiýa, energiýany tygşytlamagyň, megerem, esasy usullarynyň biri bolsa gerek. Biziň ylymdaky alyp barýan ugrumyz giň möçberde alnanda, ekologiýa bilen energiýanyň arasyndaky gatnaşyklaryň özara sazlaşygyny üpjün edyär. Şeýle energiýa çeşmeleriniň bir görnüşi-de suwdur.
Yssy, gurak howaly ýurtlarda suw tas hemme zady çözýän energiýa çeşmesidir. Şol sebäpden, biziň halkymyzda «Suw damjasy altyn dänesi» diýen pähim döräpdir. Türkmenistanyň giň ýer çägine seredeniňde, süýji suw şeýle bir bol däl. Emma Türkmenistanda onlarça kub kilometre çenli möçberdäki ätiýaçlyk şor akaba suwy bar. Muňa «Altyn asyr» Türkmen koli we Sarygamyş koli mysal bölüp biler. Kölleriň başkysynda zeý suwlarynyň, takmynan, 10 kub kilometri, soňkusynda bolsa 50 kub kilometr möçberdäki zeý suwy jemlenendir. Olary netijeli peýdalanyp bilsek, ägirt köp energiýany tygşytlarys.
Yzygiderli geçirilen ylmy-barlag işleriň netijesinde «Altyn asyr» Türkmen kölüniň şor akabalar ulgamyny suwaryşda peýdalanmagyň ekologiýa kartasy işlenip düzüldi. Ol karta toprak şorlaşma we suwaryş hil görkezijileri boýunça dört zolaga bölündi. Zolaklar boýunça akabalaryň, howdanlaryň maddy, göwrüm balanslary hasaplanyp çykaryldy. Balykçylyk hojalyklaryny ösdürmekdäki ekologik mümkinçiliklere baha berildi. Şor suwy peýdalanmagyň teklipnamalary işlenip düzüldi, gyzyklanýan taraplara ugradyldy. Biz «Altyn asyr» Türkmen kölüniň umumy duzlulygy 24 g/l-e den bolan şor akaba suwlaryny suwaryşda ekologiýa taýdan howpsuz peýdalanmak üçin Aşgabat şäheriniň arassalanan lagym suwlaryny-da soňa ugrukdyrdyk. Netijede, şor, akaba suwlary fosfatlar, mis, demir, nikel, bor, kobalt, marganes ýaly peýdaly mikroelementler bilen baýlaşdy, suwaryş ähmiýeti artdy. Hasaplamalarymyza görä, Aşgabat şäheriniň arassalanan lagym suwuny we onuň gaty çökündilerini şor, duzly suw bilen sazlaşykly peýdalanyp bilsek, her ýylda 200 tonna çenli möçberdäki mineral fosfor dökünini we düzümi mikroelementler bilen baýlaşan süýji suwuň 20 göterime golaýyny çenlisini şor suwuň hasabyna tygşytlap, suwaryşda ulanyp bolar.
Peýdalanylmasy zerur bolan energiýanyň uly möçberi Sarygamyş kölüdir. Sarygamyş köli akymsyz ýagdaýdaky köl bölüp, onda häzirki wagtda 50 kub kilometre çenli duzly suw jemlenendir. Bu ägirt uly görkezijidir.
Geçirilen köp sanly gözleg-barlag işlerimiziň esasynda Sarygamyş kölüniň suwuny «Altyn asyr» Türkmen kölüniň Daşoguz goluna tarap akdyrmagyň ylmy esaslary işlenip düzüldi. Soňda kölüň duzlulyk derejesi oňa «Derýalyk» şor akabasyndan goşulýan duzlulygy pes bolan suwuň hasabyna peşe düşer, iýmit gurşawy üçin amatly sertler dörär.
Dünýa tejribesinde henize çenli gabat gelinmedik, dowamly wagty talap edyän bu geçirilmeli çäreler netijesinde, Sarygamyş köli akymly ýagdaýa geçer. Şeýlelikde, duzlaşmak howpy sowlup, kölde ekologiýa ulgamyň dikelmegi üçin amatly şertler dörär, balyk öndürijiligi artar.
Ylmyň energiýa tygşytlylygyny üpjün edip biljek ýene bir ugry howa gurşawydyr.
Hasaplamalara görä, adamlaryň isjeňligi bilen baglanyşykly ýygnanan bug ýyladyşhana gazlarynyň hasabyna ýeriň üstki gatlagynda bolmalysyndan, takmynan, 33 derejä çenli artykmaç ýylylyk toplanypdyr. Bu ýagdaý Ýer ýüzünde dürli ekologik näsazlyklaryň döremegine alyp barýar.
Adam işjeňligi bilen baglanyşykly ýyladyşhana gazlary biziň sertimizde, esasan, içinden ýakylýan hereketlendirijili awtoulaglaryň işleýän mahalynda döreýän gazlardyr. Olar, esasan, uglerodyň, azodyň, kükürdiň kislorodly birleşmeleri, ozon, kükürtli wodorod gazlarydyr. Bu gazlar Günüň ultramelewşe şöhlesiniň täsiri bilen ýeriň üstki gatlagynda artykmaç ýylylygyň toplanmagyna sebäp bolýar. Biziň 2014-nji ýylda şäher boýunça çak taýdan deň bölünen meýdanlardaky howanyň gazlylyk derejesini öwrenmek boýunça geçiren barlaglarymyza görä, ozonyň kabir artyk mukdarlary hasaba alyndy. Bu gaz, esasan, awtoulaglaryň bölüp çykarýan dört walentli azot oksidiniň fotohimiki dargamagy bilen emele gelýän gazdyr. Ozon gazynyň kadadan çykan mukdarlary şäheriň gür awtoulag gatnawly ýaşaýyş toplumlarynda dusýar.
Ýyladyşhana gazlaryna ösümlik toparlarynyň täsirini öwrenmek maksady bilen, Aşgabat şäherinde şertli üç topar pürli, iri ýaprakly, garyşyk ýaprakly ösümlikler boýunça gözleg işlerini alyp bardyk. Howanyň gazlylyk derejesiniň üýtgeýjiligi zamanabap seljeriş we meteorologiýa enjamlarynyň kömegi bilen anyklanyldy.
Barlaglaryň esasynda howa gazlarynyň ylym üçin täze, nazary we amaly maglumatlary alyndy. Alnan maglumatlar gaýtadan işlenilip, şäheriň degişli guramalaryna teklipnamalar görnüşde hödürlener.
Biz barlaghanalarymyzda alnyp barylýan ylmy ugurlaryň kabirleri hakda aýtdyk. Täze ylmy netijelere umytlandyrýan gözleglerimiziň ýaýrawy bolsa giň.
Çary KULYÝEW,
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň
Himiýa institutynyň
daşky gurşawyň himiýasy we ekologiýasy barlaghanasynyň müdiri,
himiýa ylymlarynyň kandidaty.


text:
Ömür adama bir gezek berilýär. Ony göwnejaý, hemme meýilleriňi amala aşyryp, uly abraý we kanagatlanma bilen ýaşap geçme her bir ynsana berlen uly peşgeş, şonuň bilen birlikde uly synag bolup durýar. Şol synagy biziň hemmämiz geçip bilýärismi?...
Hiç haçan gaýtalanyp bilme mümkinçiliksiz, öz-özüňe kast etme synanşyklary (suisid) köplenç adamyň lapykeç ýagdaýynda bolup geçýär.
SANLAR WE DELILLER
► Erkekler bilen deňeşdirlende, suisid synanşyklary aýallaryň arasynda üç esse ýygy duş gelýän bolsa-da, erkek adamlar tarapyndan özlerini öldürme dört esse köp syn edilýändir.
► Ýaragdan özüňi atma – günbatar ýurtlarynda erkekler üçin ömür bilen hoşlaşmagyň esasy "usuly" bolup durýar.
► Özüne kast etmäge meýilli adamlaryň 10-dan 8-si öz meýli barada daş-töweregindäkileri habarly edýändir. Şonuň üçin hem, gylyk-häsiýetinde üýtgemeler duýulýan her bir adam uly ünse mätäçdir.
► Bahar aýlary suisid synanşyklaryň has ýygy duş gelýän wagtydyr. Bu ýagdaý Gün energiýasynyň kuwwatlylygynyň ýokarlanýandygy bilen düşündirilýär.
► Üç ölümiň biri arakhorluk keseli sebäpli ýüze çykýar.
► Öz-özüňe kast etme ykdysady taýdan ösen ýurtlarda has ýygy duş gelýär. Meselem, Latin Amerikada we Braziliýada iň pes görkezijiler bolsa, Russiýada, Ýaponiýada we Fransiýada bu pajygaly ýagdaýlaryň derejesi ýokarydyr.
► 20 suisid synanşyklarynyň diňe biri başa barýandyr.
► Öz janyna kast etmeleriň ýokary derejesi, köp adamlar üçin dartgynly geçýän duşenbe gününe gabat gelýändir.
Ýöne ýakyn adamlaryň şeýle howply meýillerini aňsat ýüze çykarma juda çylşyrymly bolup durýar. Psihologlar şeýle meýilleriň döränliginden habar berip, ünsi talap edýän 11 sany alamaty tapawutlandyrýarlar:
→ Adama mahsus bolan, adaty işjeňligiň bolmazlygy – hemişelik lapykeçlik we ýadawlylyk düýgusy bilen ýüze çykýar.
→ Ukynyň we işdäniň dowamly bozulmasy – ukyda gorkunç hadysalar ýa-da öz ölümiňi, ýakyn adamlaryň ölümini görme bilen döreýän düýşler. Işdäň peselmegi ýa-da onuň düýbünden bolmazlygy.
→ Özüňi hemişe günäkär duýma, öz-özüňi tankytlama – özüňe bolan ynamsyzlyk, utanmak, jemgyýetde öz ornuňy tapyp bilmezlik duýgusy bilen döreýär.
→ Gorky, howsalalyk we gazaplylyk – depressiw ýagdaýlar öň adama mahsus bolmadyk howsalalyk, ukysyzlyk, kanagatsyzlyk bilen ýüze çykyp, nerw ulgamy tapdan düşürýär. Adam wagtyň geçmegi bilen "ýaşamadan ýadaýar".
→ Saglyk bilen bagly dowamly kynçylyklar – beden saglygyny we garaşsyzlygy ýitirme, görmeden we eşitmeden mahrum bolma adamlarda öz jebir-jepalaryndan halas bolma islegi döredip biler.
→ Gamgynlylyk ýagdaýy – suisida getirýän esasy sebäp bolup durýar. Gamgynlylygyň derejesi ýokary boldugyça, durmuşda çykalga tapyp, ýaşamaga bolan höwes peselýär. Bu ýagdaýyň esasy alamatlary – keýpsizlik, lapykeçlik, öňki durmuşy gyzyklanmalara höwesiň ýitmegi.
→ Öz-özüne kast etme barada gürrüňleri etme – adam ol barada häli-çindi gürrüň edip, hemişe gyzyklanma bildirýär.
→ Öz-özüne kast etme üçin serişdeleri gözleme we satyn alma – iň aýdyň alamatdyr. Meselem, öýde atyjy ýaragyň saklanmagy, suisidiň döreme töwekgelçiligini 10 esse ýokarlandyrýandyr.
→ Suisid barada maglumat gözleme – göwniçökgün halda ýaşaýan ýakynyňyzyň gyzyklanmalaryna üns beriň. Onuň okaýan kitaplary, görýän kinofilmleri, Internet ulgamynda girýän saýtlary adam barada köp zatlary mälim edip biler.
→ Alkogol içgilerine we neşe serişdelerine ýykgyn etme – ýakyn adamyňyzyň birden alkogol içgilerinden ýeňillik gözlemegi we neşe serişdeleriň kömegi bilen keýpini göterme isleginiň döremegi sizi howatyrlanmalydyr.
→ Öz-özüňe kast etme synanşyklaryň öň bolup geçmegi ýa-da "nesil yzarlama" häsiýetliligi – meselem, agzalary gamgynlylyk ýagdaýyndan ejir çekýän maşgaladan çykan adamlarda suisid ileginiň döreme mümkinçiligi 11% ýokarlanýandyr.
ÜNSLI BOLUŇ!
Eger siz ýakyn adamyňyzyň özüni alyp barşynda, ýokarda bellenen alamatlaryň iň bolmanda birnäçesini duýan bolsaňyz, ünsli bolmaga esasyň bardygyny ýatda saklamalydyr.
Adama artyk üns berip, kömek etme, goldama hyýalyňyzyň bardygyny mälim etmeden çekinmäň. Ony öz aladaňyz bilen gurşap, onuň içki dünýäsine aralaşjak boluň. Adamyny alada göýýan sebäbi anyklap, oňa düşünjek boluň, kömek ediň. Zerurlyk ýüze çykanda, özwagtynda psihiatr lukmanyna ýüz tutuň.
Teswirlemeler
Eger men bagtly bolsam men yasasym geler.Dūnyeden doymaga olarda sebap bardyr.olaram dilap alanok bu derdi.olryn sūnninin gowşak bolmagyna özleri gūnakar dal ahyry.Men öz janyna kast eden birini bilyan ony halas etdik yone özūne gelen son ol özūni asanlygynam bilenok.öz akylyna edilyan zat dal ol.
dogry adam oz islegi bilen dusmaya bu kesele mejbur bolya, hemme umudy sonya.menin bir garyndasym hem ozuni otlady. adamsy ustune gelin getireni ucin. ari kowup goyberdi atasynyn oyne bardy olam kowdy. osan yzyy........ son un ozuni oldureni yazgarman olaryn toweregindaki adamlardan gunani gozlemek dogrymyka diyyen
Ejeňiziň boýun oňurgasynda dörän inginiň ölçegleri nähili we ony nähili alamatlar biynjalyk edýär? Operatiw bejerginin hem öz kesgitli görkezmeleri bolup,olary diňe hemmetaraplaýyn geçirilen barlaglardan soň neýrohirurg luknany anyklap biler. Oňurgara ingileriň bejergisiniň aýratynlyklary we operatiw bejergi üçin görkezmeler barada giňişleýin maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Oňurgara ingileriň sebäpleri we alamatlary" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýärin.
Ýaşlar garry adamlara garaňda kän ýogalýamyka diýän.Muňa sebäp umutsyzlyk, gelejege ynamsyzlyk.
yok, hazir menin pikirimche yashlar garrylarda az yogalyarlar. Dogrusyny Allah bilyar.
Öz-özüne kast etmäni ýüregine düwen adamyň daş töweregindäki ýakynlary oňa näçe ünsli bolanda-da, olar öz niýetlerini bir ugur tapyp, amala aşyrýandygyny durmuş görekezip gelýär. Ýokarda sanalyp geçilen alamatlaryň, delilleriň hemmesi bolmasada birnäçesi her adamdada duşýar ahyryn. Ýöne Hudaýym ol pikiri hiç kimiň ýüregine salmasyn.
Howwa shonun yaly pikirlerden bizi Allah gorasyn.
Öz-özüne kast etme öňden bäri durmuşda duşýan bolsa, häzir hem seýregrägem bolsa ondan-mundan eşidilýär. Onuň sebäbini bilip bolmaýarmyka!? Sebäbi bilinme XXl asyra galdymyka?
Ara sheytan dushyar, hemmesi hem shonda, bashgacha muna medisinada nerwi keseli hem diyip kesel kesgitleme goyulyar....
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Birinji Dünýä Urşy we Türkmenleriñ herektiniñ has güýjemegi
Germanyýanyñ, Orsýete urş yglan etmegi patyşanyñ halklara gysyşyny, zulmuny artdyrdy. 1916-njy ýylyñ 25-nji iýul permanynda patyşa, tillerde, harby fabriklerde we demirýollarda işlemäge adamlar fronta çagyrylýar. Bu permany ýerine ýetirmek üçin Türküstanyñ gubernatory general Kropatkin 19-43 ýaşlar arasyndaky erkekleriñ fronta gitmelidigini jar edýär. Zakaspiniñ harby ýolbaşçylary bu karary ýerine ýetirmek üçin maslahat üstüne maslahat geçirýärler. 1916-nji ýyyñ 12-nji iýuldaky maslahatynda Aşgabat garnizonynda general maýor Kalmakov, gen-leýtenat Doplitski, polkovnik Bilanoviç, Marydan polkovnik Persion Soltan, pol. Testokov dagy oba ýerlerden adamlaryñ ýygnalmagyny geñeşýärler. Ýöne Türkmenler fronta ýigitlerini, atdyr, düýelerini bermekden boýun gaçyrýarlar. Türkmenleriñ patyşanyñ permanyna garşy durandyklary barasynda Astrabatda, Britanlaryñ agenti bolup işlän Maksudlu gyzykly maglumat berýär.[1]
1890-nji ýyllarda patyşa hem onuñ köşgüni goramak üçin Türkmenlerden düzülen ýörite topar Petrburgda iberilýär, ol topara başda rusça «diki»(wagşy) diýlen bolsa soñra «Teke polki» ady bilen meşhur bolýar. 1-nji jahan urşuna general Lavr Kornilov şu topary-da alyp gidýär we ony öz komdirligi astyna alýar. Kornilovyñ Türkmençäni suwara bilendigini, Türkmen atlylarayna aýratyn syýalg-hoemat goýandygyny taryhçylar ýazýarlar. Bolşeviklere garşy göreşde ýeñlilip tussag edilenden soñra onuñ atly topary dargaýar we Kornilovyñ ofiserlerinden Türkmen ýigidi Han Hajyýev dagy daşary ýurda sygynýar. [2]
Genral Kornilov
Teke polki Avstriýada (Salar hanyñ arhyvyndan. Yran-Torbet Jam)


text:
Türkmen ylmyny ösdürmegiň täze ädimlerine laýyklykda ýakyn ýyllarda medisina ylmy we milli saglygy goraýyş täze ösüşe eýe bolar. Ozal habar berlişi ýaly, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýörite Kararyna laýyklykda şu ýylň we ýurdumyzyň esasy ylmy-kliniki medisina merkezleriniň binýadynda kliniki ordinaturalar açylar. Şol ýerde ýurdumyzyň ähli künjeklerinden lukmanlar hünärlerini ýokarlandyryp bilerler.
Ýurdumyzyň ylmyny kemala getirmäge we ösdürmäge gönükdirilen resminamalaryň sanawyna kliniki ordinatura baradaky düzgünnamanyň goşulmagy milletiň lideriniň ýokary hünärli lukmançylyk işgärlerini taýýarlamaga uly üns berýändigine şaýatlyk edýär. Şol hünärmenler bu pudagy dünýä derejesindäki standartlara ýetirmelidir.
Bütin dünýäde kliniki ordinatura ýokary lukmançylyk biliminiň köpugurly düzümi bolup durýar. Şol düzümleriň biri-de ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamakdan ybaratdyr. Şunuň bilen birlikde ol geljekki hünärmenleri taýýarlamakda kuwwatly esas bolup durýar. Çünki okadylyş döwründe lukman medisina ylmynyň gazananlary bilen tanyşmaga, häzirki zaman diagnostikasynyň metodlaryny, operatiw taktikasyny ele almaga, täze diagnostik we bejeriş enjamlaryny özleşdirmäge, kafedralaryň hem-de institutlaryň ylmy-barlag işlerine golaýlaşmagyna ýardam edýär.
Kliniki ordinaturada okamagyň esasy iş ýerinden aýratynlykda geçirilýändigini bellemek möhümdir. Her bir ordinator aýratyn meýilnama boýunça iki ýyllyk okuw geçýär. Şol meýilnama okaýanlaryň hünäri boýunça teoretiki we praktiki taýýarlygyny göz öňünde tutýar. Ordinatorlaryň okuw prosesine professorlar, dosentler, ýokary okuw mekdepleriniň has tejribeli mugallymlary we ylmy-barlag edaralarynyň hünärmenleri çekilýär. Okatmagyň maksatnamasy özüne hünärler boýunça leksion kurslary, fundamental we garyşyk sapaklary, praktiki sapaklary, seminarlary, kliniki gözden geçirişleri göz öňünde tutýar. Şeýle hem ylmy seminarlary we konferensiýalary guramak göz öňünde tutulýar.
Şu ýyl ýurdumyzyň lukmançylyk ýokary okuw mekdebinde lukman ordinatorlaryň 27-si okar, Onkologiýa we Kardiologiýa ylmy-kliniki merkezleriniň, şeýle hem Gurbansoltan eje adyndaky enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş we S.Karanow adyndaky Göz keselleri ylmy-kliniki merkezleriniň her biri iki sany kliniki ordinatorlary kabul eder. Kliniki aspirantura Türkmen döwlet lukmançylyk institutyny tapawutlanyp tamamlanlaryň we üç ýyldan az bolmadyk zähmet stažy bolan, 35 ýaşa çenli lukmanlaryň hataryndan bäsleşik esasynda kabul edilýär. Düzgünnama laýyklykda şertnama esasynda daşary ýurt raýatlaryny okatmak hem göz öňünde tutulýar. Okuw tamamlanandan soň, ordinatorlara degişli nusgadaky şahadatnamalar gowşurylar.
Çeşmesi: turkmenistan.gov.tm
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk |


text:
Sentýabr aýynda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna Awstraliýanyň wekili hökmünde ilkinji gezek gatnaşjak 18 türgenden ybarat bolan topar düzüldi.
Awstraliýaly topar türkmen paýtagtyndaky Oýunlarda çykyş etjek ýurtlaryň biri hökmünde sportuň üç görnüşi boýunça ýaryşa gatnaşarlar: agyr atletika, sport göreşi we taekwondo.
Awstraliýanyň wekilýetiniň ýolbaşçysy we “Awstraliýanyň sport göreşi” guramasynyň prezidenti Jon Saul şeýle ýaryşa gatnaşmak mümkinçiligi ýaşlar topary üçin gymmatly tejribe boljakdygyny aýdyp şeýle belledi: “Aziýa hakykatda hem söweş sungaty boýunça sport görnüşleriniň ösen ýeri. Eýran we Ýaponiýa, şeýle hem ýer eýesi Türkmenistan ýaly dünýäniň öňdebaryjy ýurtlarynyň gatnaşmagy ýaryşyň şowhunly geçjekdiginiň alamatydyr we biziň adamlarymyz üçin hakykatdan hem öwrenmäge mümkinçilikdir”.
Türgenler şäherçesi we ýaryş geçirilýän desgalar Aşgabat şäheriniň merkezinde ýerleşýär. Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesi bolsa Awstraliýanyň ýygyndy topary üçin Olimpiýa gurşawyny döretjek desgalar toplumydyr.
Saul sözlerini şeýle dowam etdi: “Adaty çempionat däl-de, Oýunlar geçirilýän gurşawy ähli adamlaryň jemlenýän ýeridigini aňladýar. Diýmek, biziň toparymyz dünýäniň iň ussat türgenleriň arasynda diňe ýaryş wagtynda däl-de, gündelik we dynç alyş wagtynda bolarlar.
Biz olaryň sporta bolan söýgüsini we olaryň türgenleşiginiň tertibiniň nähilidigini görüp bileris. Biziň ýaş türgenlerimiz şuny görende, ussat türgen ýaly ýokary derejeli türgen bolmak üçin näme etmelidigini we nämäniň üstünde işlemelidigini bilerler”.
Awstraliýanyň Olimpiýa komiteti geljekki 5 ýylyň dowamynda Olimpiýa, Ýaş Olimpiýa we sebitleýin geçirilýän Oýunlaryna 8 sany toparyny iberer. Awstraliýanyň Olimpiýa komitetiniň baş ýerine ýetiriji müdiri Matt Keroll aýtmagyna görä, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlary Awstraliýanyň geljekki sport ýyldyzlary üçin Olimpiýa gurşawyna ýakyn tejribäni döredýär. Ol bu babatda şeýle belläp geçdi: “Awstraliýanyň Olimpiýa komiteti Aşgabat 2017-niň Ýerine ýetiriji komitetine we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşine Oýunlara gatnaşmaga çakylygy üçin minnetdarlyk bildirýärin. Sebitleýin Oýunlarda Awstraliýanyň Olimpiýa komiteti üçin ýaş zehinlerimizden geljekde Olimpiýadaçylary taýýarlamak üçin ajaýyp mümkinçiligi döredýär. Bu ýaş awstraliýaly türgenleriň topary üçin halkara ýaryşda çykyş etmek we Aşgabat şäherinde Oýunlaryň gurşawyny duýmak, şeýle hem Aziýa yklymynyň iň ussat agyr atletikaçylarynyň, göreşijileriniň we taekwondoçylarynyň arasynda bolmak mümkinçiligidir. Bu bolsa ýaşlar üçin öňünde Tokio 2020 oýunlaryna gatnaşmak ýaly uzak möhletleýin maksatlary goýmaga itergi berer”.
6 göreşijiniň arasyna Glazgo 2014 oýunlaryna gatnaşan zenanlaryň arasynda 48 kg we 53 kg agram derejelerde çykyş etjek Rupinder Kaur we Karissa-Jeýn Holland hem saýlandylar. Kaur we Holland ýaş türgenler üçin ýolbaşçylyk ederler. Şol bir wagtda Saul halkara derejedäki çykyşlaryň topar üçin wajypdygyny nygtap geçdi: “Awstraliýada sport heniz ýokary derejede ösdürilmedikdir we türgenlerimiz uly tejribe gazanarlar. Bu çykyş olar 2020-nji ýylda Tokiodaky Oýunlar üçin peýdaly tejribe bolar diýip ynanýaryn”.
Awstraliýanyň agyr atletika federasiýasynyň netijeleriň gözegçisi Brendan Kennediniň aýtmagyna görä, ortaça ýaşy 23 bolan 6 sany agyr atletikaçylar Awstraliýanyň geljekde potensialyny ösdürer diýen niýeti bilen saýlandylar. Ol saýlanan topary barada şeýle diýdi: “Olar geljekde uly üstünlikleri gazanjak türgenlerimizdir. Biz bu türgenler geljekde Olimpiýa we Arkadaşlyk oýunlarynda gatnaşar diýip umyt edýäris, şol sebäpli bu olar üçin halkara derejede çykyş etmek tejribesini gazanmak we taýýarlyk görmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir”. Bu saýlama toparynyň düzümine häzirki wagtda hereket edýän Awstraliýanyň çempiony Jeýkob Markwardt (erkekleriň arasynda 49 kg agramda çykyş edýän) we Brendon Weýkling (erkekleriň arasynda 69 kg agram derejede çykyş edýän) hem girýärler. Kennedi: “Olaryň käbirleri üçin bu ilkinji gezek daşary ýurda syýahatydyr, şol sebäpli Awstraliýanyň abraýyny götermek bilen bir hatarda, olar ilkinji gezek halkara ýygyndy topary hökmünde Türgenler şäherçesinde galyp, bitewi bir topar bolup, diňe bir agyr atletikaçylar topary däl-de, Awstraliýanyň wekilleri hökmünde çykyş etmek tejribesini gazanarlar”, diýip, sözüni dowam etdi.
Awstraliýanyň Taekwondo guramasynyň prezidenti Joýli Krisholm hem dürli ýaşly taekwondoçylaryň çykyşy olar üçin peýdaly tejribe boljakdygy bilen ylalaşýar. Jenap Krisholm: “Awstraliýanyň taekwondo toparynyň düzümine hem halkara ýaryşlarda çykyş etmekde baý tejribeli, hem kämilleşýän türgenler girýändir” diýip aýtdy, “Biziň toparymyzda 2015-nji ýylda geçirilen Ýuwaş umman oýunlaryna gatnaşan türgenlerimiz bar. Olar: Keşena Waterford we Deanna Kiriýazopulos. Emma toparyň käbir agzalary üçin köpugurly sport ýaryşynyň we Türgenler şäherçesiniň gurşawynyň bir bölegi bolmakda ilkinji tejribesi bolar. Eger, olar Tokio 2020 Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga isleg bildirýän bolsalar, onda olar üçin bu gymmatly tejribe bolar. Aşgabat 2017 biziň türgenler üçin ussat türgenler bilen bäsdeş bolup, halkara derejede çykyş etmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir”.
Aşgabat 2017-de çykyş etjek Awstraliýanyň topary:
Taekwondo:
Will Afonçenko, erkekleriň arasynda 63 kg agram dereje
Rut Hok, zenanlaryň arasynda 67 kg agram dereje
Deanna Kiriýazopulos, zenanlaryň arasynda 46 kg agram dereje
Adam Maýers, erkekleriň arasynda 87 kg-dan ýokary agram dereje
Keşena Waterford, zenanlaryň arasynda 49 kg agram dereje
Agyr atletika:
Rij Barredo, erkekleriň arasynda 105 kg agram dereje
Joýslin Frankin, zenanlaryň arasynda 69 kg agram dereje
Metýu Laýdment, erkekleriň arasynda 105 kg agram dereje
Jeýkob Markwardt, erkekleriň arasynda 94 kg agram dereje
Sofiýa Zudowa, zenanlaryň arasynda 75 kg agram dereje
Brendon Weýkling, erkekleriň arasynda 69 kg agram dereje
Sport göreşi:
Ariadna Burkhart, zenanlaryň arasynda 58 kg agram dereje
Konnor Ewans, erkekleriň arasynda 74 kg agram dereje
Karissa-Jeýn Holland, zenanlaryň arasynda 53 kg agram dereje
Rupinder Kaur, zenanlaryň arasynda 53 kg agram dereje
Liam Neýland, erkekleriň arasynda 65 kg agram dereje
Petrus Palm, erkekleriň arasynda 57 kg agram dereje
Çeşme: ashgabat2017.gov.tm


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow her ýylyň aprel aýynda Bedew gününe gabatlap ahal-teke atynyň gözelligine bagyşlanylan ýörite halkara bäsleşigini geçirmek baradaky permana gol çekdi.
Bu perman boýunça şeýle bäsleşigi suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, halyçylaryň, zergärleriň, foto-suratçylaryň, neşir işgärleriniň, dizaýnerleriň we tele-operatorlaryň arasynda-da geçirmeklik göz öňünde tutulýar.
Bu permana laýyklykda, türkmen bedewiniň şekili salnan iň owadan haly üçin 3 müň dollar, iň owadan şaý-sep üçin 2 müň dollar, türkmen bedewini şekillendirýän iň gowy surat eseri üçin 1 müň 500 dollar, iň gowy skulptura eseri üçin 1 müň dollar, iň gowy neşir önümi üçin 1 müň dollar we türkmen bedewiniň gözelligini açyp görkezýän iň gowy telewizion sýužet üçinem 1 müň dollar baýrak berler.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi, 2017-nji ýylyň 3-nji oktýabryndan “Şehit bolan watandaşlar” atly sergini görmek isleýänleriň hemmesini çagyrýar.
Şehit bolan watandaşlar
“Aşgabat şu gün, ak mermere bürenip, gündogaryň iň owadan şäherleriniň birine öwrüldi we indi ol sebitiň ýaraşdyryjy merkezi hökmünde giňden tanalýar”.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow
Mährem mekanymyz bolan türkmen topragymyzda her ýylyň 6-njy oktýabry - 1948-nji ýyldaky elhenç Aşgabat ýer titremesiniň pidalary bolan mähribanlarymyz ýatlanylyp, Milli matam güni bellenilip geçilýär. Türkmen halkynyň taryhynda şol hasratly wakadan bäri 69 ýyl geçdi, ýöne şol pajygaly waka hakyndaky ýatlama henize-bu güne çenli her bir türkmenistanlynyň kalbynda öçmeçek yz galdyrdy.
1948-nji ýylyň oktýabr aýynyň 5-inden 6-syna geçilen güýz gijesi umumymilli matam güni hökmünde taryha girdi, ol gije bolan eýmenç ýer titremesi paýtagtlylaryň we onuň töweregindäki oba-etraplaryň ilatynyň on müňlerçesiniň ömür tanapyny kesdi. Bu türkmen halky üçin iň pajygaly wakadyr.
Bu aýylganç ýer titreme zerarly, paýtagtymyzyň daş-töwereginde ýerleşen obalaryň köpüsi weýran boldy. Ýaşaýyş jaýlary, mekdepler, zawodlar hem-de fabrikler, hassahanalar, institutlar, muzeýler we medeni-taryhy ýadygärlikler göz açyp-ýumasy salymyň içinde haraba öwrüldi.
Asyrlar boýy erkana durmuşy, özbaşdak, kuwwatly döwleti arzuwlap gelen türkmen halky mukaddes Garaşsyzlygyny alandan soň ata-babalarymyzyň asylly ahlak ýörelgelerini, ruhy gymmatlyklaryny, urp-adatlaryny, milli däp-dessurlaryny berjaý etmek bilen, her ýylyň 6-njy oktýabrynda 1948-nji ýylyň Aşgabat ýertitremesinde ömür tanapy kesilen, şehit bolan müňlerçe ildeşlerimizi, dogan-garyndaşlarymyzy, dost-ýarlarymyzy hatyralap matam tutup, sadakalar berlip, aýat-töwürler edilýär.
XX asyr türkmen halkynyň ykbalynda juda jebir-jepaly synaglary başdan geçiren asyry hökmünde Beýik Watançylyk urşunyň ýarasy heniz bitmänkä, ildeşlerimiz 1948-nji ýylyň oktýabr aýynyň 5-den 6-na geçirilýän gijesinde tebigy betbagtçylygyň synagy bilen ýüzbe-ýüz boldular. Bu tebigy betbagtçylykda paýtagtymyzda ýaşaýan 198 müň adamdan 176 müň adam şehit boldy.
Şol tebigy apatdan aman galanlar bu heläkçilikden ejir çeken adamlaryň ömrüni halas etmekde gaýduwsyzlyk görkezdiler. Şol agyr günlerde kömege gelen lukmanlaryň we beýleki saglygy goraýyş işgärleriniň, esgerleriň, gurluşykçylaryň hem bitiren hyzmatlary uludyr. Ýyllar geçdi, Aşgabat şäheri halkymyzyň gaýduwsyzlygy, edermenligi, ruhubelentligi, tutanýerli we joşgunly zähmeti netijesinde diňe bir harabalykdan dikeldilmän, eýsem, häzirki günde Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň paýtagty lowurdap duran ak mermerli şähere - Gündogaryň ajaýyp göwher gaşyna we sebitimizde ylalaşdyryjy merkeze öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bimöçber tagallalary bilen amala aşyrylýan ägirt uly, halkymyzyň durmuşyny eşretlere besleýän maksatnamalar, gurulýan binalar, ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, täze mekdepler, çagalar baglary, dynç alyş, sport we medeni merkezler paýtagtymyzyň keşbini günsaýyn özgerdýär.
Bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz pähim-parasady bilen däp-dessurlarymyz, urp-adatlarymyz, millilik öýdümlerimiz hem bir kemsiz berjaý edilýär. Bu babatda pederlerimiziň ýagty ýadygärliginiň hatyralanyp,Ýadygärlikler toplumynyň açylmagy hem mysal bolup biler.
Türkmenistanyñ Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde matam gününe bagyşlanan “Şehit bolan watandaşlar” atly sergi gurnaldy. Bu sergide muzeýiň gaznalarynda saklanylýan Aşgabat ýer titremesine degişli bolan foto dokumental suratlar ýerleşdirilỳär. Şol suratlar Aşgabat ýer titremeden öňki görnüşleri, Aşgabat şäheriniñ binagärçilik gurluşygy XX asyryñ başynda we Garaşsyzlyk döwrüniñ binagärçiligine degişli foto suratlara bölünýär. Sergide foto plakatlaryň, çagyryşly plakatlaryň we şygarlaryň birnäçe görnüşleri öz beýanyny tapýar.
Şol tebigy apatdan soň paýtagtymyzyň gülläp ösen döwri kämil ajaýyp binalaryň, seýilgähleriň, ýadygärlikleriň foto suratlary hem görkezilýär. Milli Matam gününde aýylganç tebigy hadysanyñ pidasy bolan watandaşlarymyzyň hatyrasyny saklamak, olaryň ruhlaryna tagzym etmek biziň älhimiziñ mukaddes borjumyzdyr.