text:
Taryhy öwrenmek, bulardan başga-da, ol ýa-da beýleki hadysalaryň hakyky manysyna düşünmeklige ýardam berýänligi bilen hem peýdaly. Bu Beýik Ýüpek ýolunyň we döwlet baştutanynyň uly tagallasynyň netijesinde onuň bu günki dikeldilişiniň mysalynda aýdyň görnüp dur. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitaby türkmen halkynyň taryhy ýoluna, onuň ykdysady, ylmy we medeni ösüşe goşandyna obýektiw baha bermäge mümkinçilik berýär. Eger-de şol ýoldan ýüzýyllyklaryň dowamynda kerwenler bilen adamlaryň ýörändigi anyk belli bolmadyk bolsa, onda dag gerişleriniň arasyndan, suwsuz çölleriň içinden we jöwzaly tomsuň sütüniňi süýndüriji yssysynda we harasatly ýelli gazaply gyşyň aňzagynda beýik dagly geçelgelerden geçmek üçin awtomobil ýoluny gurmak baradaky pikir kimiň kellesine geljek. Kimdir biri deňizde ýük daşalandan şeýle ýoluň amatly boljakdygyny tassyklamasa gerek. Emma taryh özüniň esasy sözüni aýdýar: bu mümkin hem amatly. Beýik Ýüpek ýolunyň geçen, seýsmiki taýdan howply sebitlerinde gurulýan ähli binalaryň, esasan hem kerwen-saraýlaryň we medeni desgalaryň ygtybarly we berk bolmaklary üçin gadym döwürlerde olary berkitmegiň öz usullary we emelleri bolupdyr. Biziň döwrümizde bu ugurda alymlaryň we gurluşykçylaryň uly we hemişelik işi alnyp barylýar.
Döwlet baştutanymyz özüniň her bir çykyşynda ýurdumyzda gurulýan desgalaryň ählisiniň ýokary derejedäki dünýä ülňülerine doly laýyk gelmelidigini, olaryň her biriniň gurluşygyna örän oňaýly çemeleşmelidigini we taslamalaryň häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän derejede işläp taýýarlamalydygyny belläp geçýär. Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk YBI-nyň işinde esasy we ugrukdyryjy çelgi bolup durýar. Gurulýan binalaryň we desgalaryň ygtybarlylygynyň, berkliginiň we seýsmiki taýdan durnuklylygynyň nähili üpjün edilýänligi, seýsmika çydamlylygyň nähili kadalarynyň ulanylýanlygy barada Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk YBI-nyň «Topraklaryň barlagynyň inžener-geologik usullary» barlaghanasynyň müdiri Laçyn Aşyrowa gürrüň berdi:
- Häzir, täze Beýik Ýüpek ýolunda kerwen ýodalary ýokary tizlikde gidilýän şa ýollar we demir ýollar bilen çalşyryldy, kerwen-saraýlar we bazarlar bolsa ajaýyp şäherleri döwrebap kommunikasiýalar bilen çalşyrdylar.
Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk tötänden ýüze çykmady, entek gadymy döwürde adamlar onuň esaslaryny bilýärdiler we olardan işjeň peýdalanýardylar. Hawa, Gresiýada käbir mazarlar we köşkler özüniň kämilleşen konstruktiw çözgüdine görä ýokary seýsmika çydamlylyk häsiýetine eýe bolupdyrlar, olar şu güne çenli hem dur. Bu ýerde «Ýeri yrgyldadýan» hudaýa bagyşlanan oduň medeniýeti bolupdyr. Gadymy gurluşykçylarda ýer titreme hudaýyň gaharynyň gelmegi hasaplanypdyr. Ýaşaýjylara ot hemişe islendik wagt olaryň öýleriniň üstüne inderilip biljek beladygyny ýatladypdyr. Şonuň üçin olar öz öýlerini, beýleki gurlan jaýlaryny seýsmiki täsirlerden goramak üçin çäreleri geçiripdirler.
Şeýlelikde, desga üçin material bolup uly dykyzlygy bolan ýerli kremnili hekdaş hyzmat edipdir. Aýratyn-da gümmezli jaýlar gurulýan wagtynda iň iri daş bloklar diwaryň aşaky böleginde ýerleşdirilipdir: diwarlar ýokary galdyryldygyça ýuka bolýardylar we daş bloklary bolsa azalýar. Gümmeziň şular ýaly çürelip gidýän konfigurasiýasy antiseýsmikanyň talaplaryna oňat laýyk gelýär. Gadymy inkleriň binagärliginiň özboluşlylygy bolsa şundan ybarat, ýagny olar diwarlary şeýle bir dürs we dykyz galdyrypdyrlar we daş bloklary biri-birine deň getirip gurupdyrlar welin, olaryň arasynda hat-da pyçagyň tygyny hem goýup bolmandyr. Şeýle-de, geň galmaly zat, gadymy döwürde biziň şu günki günde seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşygyň esasy ýörelgeleri hasaplaýjak zadymyzy, ýagny simmetriýany hem-de agramlaryň we gatylyklaryň deňölçegli bölünmesini ulanypdyrlar.
Bu gün seýsmika çydamly jaýlaryň gurluşygy – bu giden bir ylym. Onuň netijesinde biziň gözümiziň alnynda ýurduň diňe bir iri şäherleriniň däl, eýsem şäherçeleriň we obalaryň hem daş keşbi üýtgeýär. Şeýlelikde türkmen alymlarynyň we gurluşykçylarynyň wezipesi – betbagtçylyk zerarly gelip biljek ýitgini aňrybaş azaltmak, seýsmiki howpsuzlygy hem-de binalaryň we desgalaryň durnuklylygyny üpjün etmek.
Dünýä tejribesiniň görkezişi ýaly, seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk häzirlikçe ýer titremeleriň netijelerinden goraýan ýeke-täk gorag bolup durýar. Binalaryň we desgalaryň abat saklanmagynyň kepilnamasy – bu adamlaryň ýaşaýşynyň howpsuzlygynyň kepilnamasydyr. Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk pudagynda türkmen alymlarynyň üstünlikleri desgalaryň hasaplaşyk usullarynyň kämilleşdirilmegi, ýerli çig maldan täze gurluşyk materiallarynyň alynmagy we olaryň esasynda seýsmika çydamly konstruksiýalaryň işlenip düzülmegi netijesinde gazanyldy.
Türkmenistan seýsmiklik bar bolan zolakda ýerleşýär, bu bolsa ýer titremelrden goramak boýunça adekwat çäreleriň kabul edilmeginiň zerurlygyny döredýär. Gurluşygyň ähli obýektlerinde hereket edýän kadalaryň berjaý edilmegine Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk YBI-nyň we Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň beýleki bölümleriniň hünärmenleri hemişe gözegçilik edýärler. Binalaryň we desgalaryň seýsmika çydamlylygyna düýpgöter täze konstruktiw innowasion ulgamlary we kadalaşdyryjy-hasaplaşyk binýadyny ulanmak bilen ýetilýär, ýagny olar seýsmiki täsirlere has uly garşylyk görkezijiligi üpjün etmäge mümkinçilik berýärler. Obýektleri seýsmiki taýdan goramagyň netijeli çäresi binýatlaryň durnukly emeli teýkaryny döretmek we taslama edilýän gurluşyk meýdançalarynyň seýsmikligine hakyky baha bermekde esaslanan konstruksiýalary berkitmekdir.
Seýsmiki howpa we töwekgelçilige hakyky baha bermek inžener-geologik gözlegleriň we ýörite instrumental-geofiziki işleriň hakyky materiallarynyň esasynda esaslanýar. Şu döwürde işleriň şolar ýaly görnüşleri Türkmenbaşy şäherinde amala aşyrylýar, bu ýerde golaý ýerlerini abadanlaşdyrmak bilen Halkara deňiz porty ýaly iri obýektyň gurluşygy alnyp barylýar.
Häzirki wagtda biz «Awaza» Milli syýahatçylyk zolagynda, Aşgabat şäherinde, Ahal welaýatynda, şol sanda «Polimeks», «Gap inşaat», «Buig», «Çalyk», «Rönesans» ýaly we beýleki kompaniýalaryň sargamasy boýunça inžener-geologik barlaglary ýerine ýetirýäris.
Ähli gurluşyk işleri wagtynda we oňat hilli ýerine ýetirilýär. Munuň üçin biziň barlaghanamyzyň hünärmenleri gurluşyk meýdançasyna gidýärler – ýeri kesgitleýärler we topragyň dykyzlygyna we çyglylygyna nusgalary alýarlar. Soňra biz eýýäm öz institutymyzyň barlaghanasynda topragyň nusgalyklarynyň süýşýän, compression synaglaryny geçirýäris, ondan soň alnan netijeleri hödürnamalar görnüşinde buýrujylara berýäris.
Biziň ýurdumyzda, Türkmenbaşy şäherindäki Halkara deňiz portunyň gurluşygyndan başga, ýene-de iki sany iri obýektleriň: Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde karbamid zawodynyň (buýrujy - «Gap inşaat»), şeýle hem Ahal welaýatynda tebigy gazy benzine gaýtadan işleýän zawodyň (buýrujy - «Rönesans» kompaniýasy) gurluşygy alnyp barylýar. Şu obýektleriň hemmesinde «Topraklaryň barlagynyň inžener-geologik usullary» barlaghanasynyň hünärmenleri tarapyndan teýkaryň «jet-group» görnüşli pürsler arkaly dykyzlandyrylan teýgumlarynyň fiziki-mehaniki häsiýetleriniň görkezijilerini kesgitlemegiň netijeleri boýunça teýgumlaryň meýdan we barlaghana barlaglarynyň netijelerini statistiki taýdan işläp bejermek amala aşyryldy. Şeýle-de, biziň barlaghanamyzyň hünärmenleri tarapyndan her bir obýektyň gönüden-göni gurluşyk meýdançasynda teýgumlaryň gat-gat dykyzlandyrmasy yzygiderli kesgitlenilýär.
Diňe 2017-nji ýylda biziň barlaghanamyzyň işgärleri karbamid zawodynyň gurluşyk meýdançasy boýunça nusgalaryň (1000-den gowrak nusgalyk) synaglarynyň 140 sany beýanlaryny, Ahal welaýatynda tebigy gazy benzine gaýtadan işleýän zawod boýunça – synaglaryň (4000-e golaý nusgalyk) 400 sany beýanlaryny taýýarladylar we buýruja berdiler we Türkmenistanyň gurluşyk kadalaryna laýyklygy boýunça netijenamalary we hödürnamalary berdiler.
Şeýle hem, Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk YBI-nyň hünärmenleri tarapyndan binalara we desgalara ýetirilýän seýsmiki täsiriň reaksiýasyny azaltmak maksady bilen «düşek» diýlip atlandyrylýan emeli teýkaryň inženerlik taýýarlygy boýunça hödürnamalar berilýär. Ähli gurulýan binalaryň we desgalaryň uly möçberliligi we jogapkärçilikliligi, gurluşyk obýektlerine bildirilýän talaplar, Türkmenistanyň kadalaşdyryjy binýady we Seýsmiki ýagdaýa durnukly gurluşyk YBI-nyň barlaghanalarynyň obýekt gurulýan döwründe ýerine ýetirýän işleriniň görnüşleri her bir obýektde işleriň görnüşleriniň tutuň toplumyny geçirmekligiň zerurdygyny şertlendirýär. Ýerine ýetirilýän işleriň her bir görnüşiniň möçberleri Türkmenistanyň kadalaşdyryjy resminamalaryna laýyklykda kesgitlenilýär.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda ýaýbaňlanýan gurluşyk depginlerine, köplenç, seýsmika garşy täze innowasion usullary işläp düzmek we durmuşa ornaşdyrmak boýunça alymlaryň we gurluşykçylaryň bilelikdäki tagallalary netijesinde ýetilýär. Emma ýer titremeleriň we beýleki tebigy betbagtçylyklaryň netijeleriniň öňüni almak üçin diňe ylym we tehnika ýeterlik bolar diýsek hakykata laýyk bolmazdy. Türkmen alymlary öz goşantlaryny barlaglaryň geçirilmeginde görýärler, ol barlaglar tebigy betbagtçylyklaryň howplulyk derejesine baha bermäge we öz wagtynda degişli çäreleri we olaryň netijeleriniň öňüni almak üçin hödürnamalary kabul etmäge mümkinçilik bererler.
«Neýtralnyý Turkmenistan» gazeti, 2018-nji ýylyň 3-nji ýanwary
©Seýsmiki Taýdan Durnukly Gurluşygyň Ylmy-Barlag Instituty


c: text/html

text:
Sözlemde deň heň, deň pauza bilen aýdylýan, bir söze baglanyp, bir soraga jogap boýan sözlere deňdeş agzalar diýilýär.
Sözlemiň deňdeş agzalary sözlemde deň sintaktik hyzmaty ýerine ýetirýärler. Olar biri-birine garaşsyz bolan deň hukukly agzalardyr. Deňdeş agzalar iki ýa köp sözden bolýarlar.
Aşgabada golaý Köşi, Gämi, Bagyr obalary ýerleşär.
Deňdeş agzalaryň dürli görnüşleri:
Eýeden bolan dendeş agzalara deňdeş eýeler diýilýär.
Köse bilen Görogly bir dagyň üstüne atly çykdylar.
Habardan bolan dendeş agzalara deňdeş habarlar diýilýär.
Onuň maksady şu harydy almakdy we ýene-de satmakdy.
Aýyrgyçlardan bolan deňdeş agzalara deňdeş aýyrgyçlar diýilýär.
Onuň ýanyna uzyp boýly, inçe billi, owadan gyz geldi.
Doldurgyçlardan bolan dendeş agzalara deňdeş doldurgyçlar diýilýär.
Sowuga, açlyga biraz çydajak bol.
Deňdeş agzalar biri-birleri bilen iki ýol arkaly baglanyşýarlar:
Intonasiýa arkaly baglanyşda dendeş agzalar bir meňzeş heň bilen aýdylyp baglanyşýarlar.
Ol şu günler işleýär, saz ýazýar, çalyp görýär.
Ýazuwda intonasiýa arkaly baglanyşýan deňdeş agzalaryň aralarynda otur goýulýar.
Baglaýjy kömekçiler arkaly baglanyş:
Ugurdaşlygy görkezýänler: we, hem, hem-de, -da, -de, bilen.
We kömekçisi sözlemde deňdeş agzalaryň arasynda birden artyk gaýtalanmaýar. We kömekçisiniň üsti bilen baglanyşan iki deňdeş agzanyň arasynda otur goýulmaýar.
Aman, Jemal we Oraz bu gün dynç aldylar.
Hem kömekçisi iki sany deňdeş agzanyň arasynda gelip, birden artyk gaýtalanmaýan bolsa, ol sözlemde deňdeş agzalaryň arasynda otur goýulmaýar.
Sapar kitaby çalt hem düşnükli okaýar.
Eger hem kömekçisi bir sözlemde deňdeş agzalaryň biriniň ýa öňünden, ýa yzyndan gelip, deňdeş agzalaryň sanyna görä birnäçe gezek gaýtalanýan bolsa, deňdeş agzalaryň aralarynda otur goýulýar.
Biz mekdepde okaýarys, ýazýarys hem surat çekýäris.
-da, -de iki sany işlikden bolan habaryň arasynda gelip, birinji iş gutaran badyna, ikinji işiň başlanyny görkezip biler. Şeýle bolanda-da deňdeş agzalaryň aralarynda otur goýulmaly.
Durdy partada oturyp ornaşdy-da, hat ýazmaga başlady.
Garşylygy görkezýänler: emma, ýöne, weli.
Bu kömekçiler many taýyndan bir-birine garşylykly bolan deňdeş agzalaryň aralarynda gelýärler we bir sözlemde birden artyk gaýtalanmaýarlar.
Ýagyş ýagdy, emma ýeri batga etmedi.
Emma, ýöne kömekçileri arkaly baglanyşýan deňdeş agzalaryň arasynda şol kömekçiniň öň ýanyndan, weli we welin kömekçileri arkaly baglanyşýan deňdeş agzalaryň arasynda bolsa şol kömekçiniň yz ýanyndan otur goýulmaly.
Çaltrak ýöredik weli, mekdebe derrew geläýdik.
Garşylygy we şerti görkezýänler: ýogsa, ýogsam, bolmasa.
Jan edip göreşiň, ýogsam synagdan geçip bilmersiňiz.
Ýazuwda bularyň üsti bilen baglanyşýan deňdeş agzalaryň aralarynda şu kömekçileriň öň ýanlaryndan otur goýulýar.
Ikiuçlulygy görkezýänler: ýa, ýa-da.
Şu gün ýa mekdepde, ýa-da klubda oýun görkeziljekmiş.
Eger ýa kömekçisi iki deňdeş agzanyň arasynda gelip, birden artyk gaýtalanmaýan bolsa, deňdeş agzalaryň arasynda otur goýulmaýar. Eger-de ol kömekçi deňdeş agzalaryň her biriniň öň ýanynda gelip, şolaryň sanyna görä birnäçe gezek gaýtalanýan bolsa, deňdeş agzalaryň arasynda otur goýulýar.
Gezekleşmegi görkezýänler: kä, käte.
Sazanda kä saz çalardy, käte-de hiňlenerdi.
Kä kömekçisi deňdeş agzalaryň sanyna görä birnäçe gezek gaýtalanyp, deňdeş agzalaryň her biriniň öň ýanyndan gelip biler. Şeýle bolanda, ýazuwda ikinji kä kömekçisiniň öň ýanyndan otur goýlup başlanýar.
Ýoklugy görkezýänler: ne, ne-de.
Bu kömekçi söz deňdeş agzalaryň her biriniň öň ýanyndan gelip, şol sözler bilen aňladýan düşünjeleriň hiç biriniň-de bolmaýandygyny görkezýär. Munuň üsti bilen baglanyşan deňdeş agzalaryň aralarynda otur goýulýar.
Şu gün ne howa açyldy, ne-de ýagyş ýagdy.
Sözlemiň deňdeş agzalarynyň manylaryny umumylaşdyrýan sözlere jemleýji sözler diýilýär.
Olar deňdeş agzalaryň öňünden ýa-da yzyndan gelýärler. Jemleýji söz deňdeş agzalaryň öňünden gelse, ýazuwda onuň yzynda iki nokat (:) goýulýar.
Gelen oglanlaryň ikisi: Oraz Omarow, Baýram Sopyýew gelenleriň öňündedi.
Eger jemleýji söz sözlemiň deňdeş agzalarynyň yzyndan gelse, onda jemleýji sözüň öňünden kese çyzyk (-) goýulýar.
Maýa, Jennet, Sona - üçüsi bir klasda okaýardylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sirajeddin Jüzjany
ABU OMAR MINHAJETDIN OSMAN ibn Sirajetdin Jüzjany (eng:Abu Umar Minhaj al-Din Uthman bin Siraj-al-Din Juzjani) (takmynan 1193 ýylynda doglan) - orta asyr taryhçysy. Ol Eýranda doglupdyr. Ol Demirgazyk Owganystanda Gur soltanynyň köşgünde gulluk edipdir. Ol Nimruza (Seýistana) 2 gezek (1225-26) ilçi edilip iberilipdir. Ol 1226 ýylynda mongol basybalyjalaryndan gaçyp, Demirgazyk Hindistana gidipdir. Ol ýerde Sind häkimi Nasyretdin Kubaçä ony Firuza medresesine müdir edip (1227) belläpdir. Kubaçä hökümet başyndan aýrylandan soň, 1228 ýylynda ol Delä gidipdir. Deli soltany Şemsetdin Iltutmuş (1210-36) ony kazy edip belläpdir. Ol 1247 ýylyndan başlap Şemsetdin Iltutmuşyň ogşy, Deli soltanlygynyň hökümdary bolan Nasyretdin Mahmyt şanyň (1246-65) köşgünde bolupdyr. Ol özüniň "Tabakat-i Nasyry" diýen kitabyny takmynan 1260 ýylynda ýazyp gutarypdyr. Onuň bu eserinde syýasy wakalar bilen birlikde, şäher durmuşy, feodal eýeçiliginiň formalary, sektantlaryň çykyşlary we ş.m. beýan edilipdir. Ol kitap Deli soltanlygynyň hem-de Eýranyň (mongollaryň çozuşy döwründäki) taryhy barada gymmatly çeşme bolup hyzmat edýär.


text:
Aşgabat şäheriniň ulag ugurlary boýunça birbada Koreýa Respublikasynyň “Hyundai New Super Aero City” kysymly täze awtobuslarynyň 200-si we Ýaponiýanyň “Toyota Corolla” kysymly taksileriniň 100-si çykaryldy. Bu ulaglar paýtagtymyzyň ulag parkynyň üstüni ýetirip, şäheriçi boýunça ýokary hyzmatlary ýerine ýetirmäge mümkinçilik berer. Mälim bolşy ýaly, soňky döwürde paýtagtymyzyň çäkleri giňeldildi, täze ýaşaýyş toplumlary, şaýollar we köçeler gurulýar.
Ulag düzümini ösdürmek, awtomobil we beýleki ulaglaryň tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmak hormatly Prezidentimiziň yzygiderli amala aşyrýan durmuş-ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Ministrler Kabinetiniň 28-nji iýulda geçirilen göçme mejlisinde döwlet Baştutanymyz bu ugurda, şol sanda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça şu ýylyň güýzünde geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň çäklerindäki işiň möhümdigini belledi hem-de ýokary halkara ölçeglere laýyk gelýän ulag hyzmatlarynyň görnüşlerini we hilini mundan beýläk-de ýokarlandyrmagyň zerurdygyna ünsi çekdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow iri möçberli sport ýaryşlaryna hemmetaraplaýyn taýýarlyk meselelerine ünsi çekip, ýurdumyza täze gelip gowuşýan we “Aşgabat 2017” oýunlaryna gatnaşjak köp sanly myhmanlara hyzmat etjek taksileriň, awtobuslaryň we kiçi awtobuslaryň görnüşleri, olaryň häsiýetli aýratynlyklary bilen tanyşdy.
Awtomobil ulaglary ministrliginde TDH-a habar berlişi ýaly, dünýä belli kompaniýalar bilen baglaşylan şertnamalara laýyklykda, diňe soňky wagtda awtoulag serişdeleriniň jemi 840-sy satyn alyndy, olaryň 500-si “Hyundai New Super Aero City” kompaniýasynyň awtobuslary we 200-si “Toyota Corolla” kompaniýasynyň ýeňil ulaglary, 50-si “Yutong” kysymly orta ululykdaky awtobuslar, 50-si “Toyota Hiace” kysymly kiçi awtobuslar we 40-sy bolsa “Yutong” kysymly uly awtobuslardyr.
Satyn alnan täze awtoulaglar şäher ugurlary boýunça, şeýle-de “Aşgabat 2017” Oýunlaryna gatnaşyjylara we myhmanlara hyzmat etmek üçin peýdalanylar. Eýýäm häzirden sürüjiler, şeýle hem ýolagçylar täze awtoulaglaryň artykmaçlyklaryna oňat baha berdiler. Mundan başga-da, şu ýylyň maýynda oýunlaryň nyşanlary bilen bezelen “Hyundai Aero City” awtobuslarynyň 30-sy Aşgabadyň köçelerine çykdy. Olarda ahalteke bedewiniň, Wepaly alabaýyň we Aziadanyň tumarynyň şekilleri ýerleşdirildi.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň jemgyýetçilik ulaglar parkynyň köp bölegini Koreýada öndürilen awtobuslar tutýar. Bu ugurda amala aşyrylýan hyzmatdaşlyk oňyn netije berýär. Şunda, taraplaryň ikisi hem gatnaşyklary uzakmöhletleýin esasda dowam etmäge gyzyklanma bildirýär. Ýokary hil derejesi bilen tapawutlanýan we ýurdumyzyň howa şertlerine laýyk gelýän “Hyundai” korporasiýasy “Aşgabat 2017” oýunlary üçin awtoulaglary getirýän resmi düzüm hökmünde seçilip alyndy.
Koreýanyň awtobuslary Türkmenistanyň şäher we şäherara ugurlarynda işjeň hereket edýär. Soňky ýyllarda Awtomobil ulaglary ministrligi tarapyndan şeýle ulaglaryň dürli görnüşleriniň ýüzlerçesi satyn alyndy. Şeýlelikde, ýolagçy ugurlarynyň sany artdyryldy we awtobuslaryň hereket wagty gysgaldyldy.
“Hyundai New Super Aero City” kompaniýasynyň giň we oňaýly awtobuslarynda 27 oturgyç bar. Awtobusda ýolagçylar üçin zerur howany üpjün edýän enjam ýokary derejede işleýär hem-de awtobusyň beýikligi onuň howasyny täzelemäge mümkinçilik berýär, şeýle hem onda yşyklandyryş ulgamy, elektron wagt görkezýän tablo, sesli aragatnaşyk sazlaşykly işleýär. Awtobuslaryň hereketlendirijileri Ýewro 4 ekologiýa standartyna doly laýyk gelýär. Bu bolsa howa goýberilýän zyýanly serişdeleriň azaldylmagyna, şäherde arassa howanyň üpjün edilmegine mümkinçilik berýär.
Taksi çekleri berýän enjamlar, bank kartlary arkaly nagt däl görnüşde tölegler üçin ykjam töleg terminallary bilen üpjün edilendir. Awtobuslarda we ýeňil awtoulaglarda geopozisiýa (GPS) ulgamynyň abzallary oturdylandyr, munuň özi awtoulag serişdesiniň häzirki wagtda nirede ýerleşýändigini kesgitlemäge, şeýle hem sürüji tarapyndan tizlik derejesiniň ýokarlandyrylyşyna gözegçilik etmäge mümkinçilik berer. Jemgyýetçilik ulaglarynyň ähli görnüşlerine bildirilişi ýaly, ýeňil awtoulaglara howpsuzlyk, ygtybarlylyk we ekologiýa babatda ýokary talaplar bildirilýär. Bu ölçegler babatynda dünýäniň öňdebaryjy öndürijileriniň täze amatly ulaglary bildirilýän ýokary talaplara we dünýä ölçeglerine doly kybap gelýär.


text:
Hemişelik Bitaraplygymyzyň 21 ýyllyk şanly toýunyň bellenilen günlerinde türkmen wekiliýetiniň Birleşen Arap Emirlikleriniň Abu-Dabi şäherinde geçirilen Parlamentleriň zenan ýolbaşçylarynyň 11-nji maslahatyna gatnaşmagy Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň möhüm taryhy ähmiýetli wakalarynyň biri boldy. «Geljegiň hatyrasyna jebisleşmek» diýen mowzukda, ýokary guramaçylykly ýagdaýda geçen bu halkara maslahatyň işine Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, «Türkmenhaly» döwlet birleşiginiň ýolbaşçysy bilen birlikde ýurdumyzyň Zenanlar birleşiginiň işjeň agzalary hem gatnaşdylar. Taryhy maslahatyň iň gowy täsirleri bilen ýurdumyza dolanyp gelen zenanlar bilen söhbetdeşligimizi žurnalymyzyň okyjylaryna hödürleýäris.
Maýsa TAÝJYKOWA, «Zenan kalby» žurnalynyň baş redaktory:
— Ilki bilen, şeýle ýokary derejedäki maslahata gatnaşmaga döredilen mümkinçilik üçin mähriban Arkadagymyza çuňňur hoşallygymyzy bildirýärin. Doganlyk ýurda gadam basanymyzdan, duz-çörekli, mähirli garşy alynmagymyz, bizi ýakymly duýgulara besledi. Maslahata gatnaşýan ýurtlaryň döwlet baýdaklarynyň hatarynda ýaşyl Tugumyzyň al-asmanda pasyrdap durmagy, ata Watanymyza bolan söýgimizi artdyryp, köňül guşumyzy ganatlandyrdy.
Asylly däbe görä, Parlamentleriň zenan ýolbaşçylarynyň maslahaty ýylyň-ýylyna geçirilip, onda dünýä jemgyýetçiliginde zenanlaryň eýeleýän orny kesgitlenilýär, hemmetaraplaýyn howpsuzlyga, ösüşe we durnuklylyga täsirli bolan, dolandyryşyň möhüm jogapkärçiligini talap edýän çalt depginlerdäki syýasy, ykdysady, ekologiýa we ýaşaýyş-durmuş üýtgeşmeleri teklip edilýär. Dünýä ýurtlaryndan gelen zenan ýolbaşçylarynyň özara pikir we tejribe alyşmagyna giň mümkinçilikler döredilýär. Täze onýyllyga badalga beren 11-nji maslahatyň Birleşen Arap Emirliklerinde geçirilmegi türkmen-arap gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösmeginde täze ädim boldy diýsek, ýalňyşmarys. Maslahatyň çäklerinde Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygynyň Maslahatyň ýolbaşçysy, Birleşen Arap Emirlikleriniň Parlament ýolbaşçysy Amal Abdalla Al-Kubeýsi bilen duşuşmagy, iki dostlukly döwletiň ýolbaşçy zenanlarynyň öz ýurtlarynda zenanlaryň jemgyýetdäki ornuny ösdürmek, olaryň döwlet we jemgyýetçilik durmuşyndaky işjeňligini artdyrmak, maşgalanyň, enäniň we çaganyň hukuklaryny goramak, öňde goýlan maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegine goşant goşmak babatda eden söhbetleri çuň manymazmuna eýe boldy. Halkara milli parlament bileleşiginiň prezidenti Saber Hoseýn Çowduriniň türkmen wekiliýetinden ybarat bolan zenanlar bilen duşuşygynda hem hormatly Prezidentimiz we döwletimiz tarapyndan ýurdumyzyň zenanlaryna goýulýan hormat-sarpa giň beýanyny tapdy.
Bize Maslahatyň çäklerinde geçirilen, dürli mowzuklary öz içine alan bölümlere gatnaşmak hem miýesser etdi. Bölümlerde dürli döwletleriň Parlamentleriniň zenan ýolbaşçylary öňde goýlan maksatnamalar barada çykyş etdiler, dünýäniň global meseleleri, ykdysady ösüşler, gender deňligi we ýaşlar meselesinde gyzykly söhbetdeşlikler hem-de çekişmeler guraldy. Sekizinji bölümde ýurdumyzyň Parlamentiniň ýolbaşçysynyň çykyşyndaky halkymyzyň asuda, erkana we azatdurmuşda ýaşamagy, zähmet çekmegi, okamagy, medeniýetli dynç almagy üçin hemmetaraplaýyn goraglylygy üpjün etmekligiň hormatly Prezidentimiziň çuňňur aladasyna, jemgyýetimiziň baş ýörelgesine öwrülendigi baradaky hakykat şowhunly el çarpyşmalar bilen garşy alyndy.
Sammitiň çäklerinde arap halkynyň myhmansöýerligi, milli däp-dessurlary bilen tanyşmaklyga hem mümkinçilik döredi. Owadan tebigatly ülkede geçen bu halkara maslahata gatnaşyp, dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen zenanlar bilen tanyşmaga, dostlaşmaga, pikir we tejribe alyşmaga mümkinçilik döreden eziz Arkadagymyza ýene-de bir gezek sagbolsun aýdýarys. Milli Liderimiziň jany sag, ömri uzak bolsun!
Baýramsoltan MYRADOWA, Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Ahal welaýat birleşmesiniň başlygy, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty:
— «Geljegiň hatyrasyna jebisleşmek» diýen mowzukdan mälim bolşy ýaly, bu halkara maslahat dünýä halklarynyň jebisligini, agzybirligini ündeýär. Agzybirlik, jebislik bar ýerinde, ösüş bar, özgeriş bar. Döwlet maşgaladan başlanýar diýilýär. Çünki maşgala jemgyýetimiziň ilkinji düzüm bölegi,
bagtyýar durmuşymyzyň berk daýanjy we edepterbiýe ojagydyr. Mukaddeslige deňelýän enelerimiz bolsa, maşgala ojaklarynyň synmaz sütüni hasaplanylýar.
Onsoň, şu ýerde zenanlarymyzyň jemgyýetdäki ornunyň näderejede ýokarydygy ýüze çykýar.
Bu babatdan hormatly Prezidentimiz: «Giň dünýägaraýyşly, watançy nesilleri terbiýelemekde ilkinji borç maşgala ojagynyň asylly däp-dessurlaryny belentde saklaýan zenanlarymyzyň paýyna düşýär» diýip belleýär. Şu günki ýaş nesil biziň bagtyýar geljegimiz. Diýmek, nesilleriň hatyrasyna-da dünýä ýurtlary, dünýä halklary jebisleşmeli, birleşmeli, ele-le berip, agzybirlikde hereket etmeli. Ynha, Maslahatyň maksady, biziň öňümizde goýan wezipesi hem şundan ybarat.
Ýurdumyzyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň alyp barýan wagyz-nesihat işlerinde hem bu taglymat giň beýan tapýar. Milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynyň durnukly ösüş ýoluna düşen zamanasynda maşgala bagtyýarlygyny, nesilleriň maksada okgunlylygyny üpjün edýän şowly gadamlar halkymyzyň durmuş eşretleriniň berk binýadyny emele getirýär. Halkymyzyň ýaşaýyş we zähmet şertleriniň gün-günden gowulanmagy, iş orunlarynyň yzygiderli artdyrylmagy, azyk garaşsyzlygynyň, haryt bolçulygynyň gazanylmagy, bahalaryň elýeterli bolmagy, bu gowulyklaryň ählisi mähriban Arkadagymyzyň taýsyz tagallalarynyň netijesidir. Elektrik togy rysgally öýlerimizi nurlandyryp, agzybir ojaklarda tebigy gaz alawlap ýanyp dursa, tagamlar başy duzumyz, ýaşaýşyň gözbaşy suwumyz mugt bolsa, her ýylda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, kömek pullarynyň möçberi artdyrylyp durulsa, körpelerimiz döwrebap çagalar baglarynda terbiýelenip, ýaş nesil dünýä ülňülerine laýyk gelýän ak mekdeplerde çuňňur bilim we terbiýe alsa, ondan uly bagt barmydyr?! Onsoň, türkmen zenanlary ýaşaýşyň asudalygyny, halkymyzyň agzybirligini, durmuşymyzyň eşretlerini başynyň täjine deňäp, bize bu ajaýyp zamanany bagyş eden mähriban Prezidentimize buýsanyp ýaşaýarlar.
Ýokary derejeli Maslahata gatnaşmak bilen bize milli Liderimiziň halkymyz üçin döreden bu eşretlerini dünýä ýaýmaga mümkinçilik döredi. Onuň üçin Gahryman Arkadagymyza alkyşlarymyz bimöçberdir.
Oguljeren KAZAKOWA, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň Ahal welaýat komitetiniň başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty:
— Hormatly Prezidentimiz: «Häzirki wagtda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy we ykdysady ösüşinde zenanlarymyzyň orny barha artýar. Olar ýurdumyzyň dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşulmagyna mynasyp goşant goşýarlar» diýip belleýär. Bu hakykat milli ykdysadyýetimiziň aýrylmaz bölegi bolan telekeçilik ulgamynda hem aýdyň duýulýar. Ýurdumyzyň hususy pudagynyň bedew batly ösüşlerinde zenanlaryň mynasyp ornunyň bardygyny bu gün uly buýsanç bilen aýdyp bilerin. Bu bolsa,türkmen zenanlary üçin her bir işde erkekler bilen deň hatarda zähmet çekip, öz ukyp-başarnyklaryny açyp görkezmegine giň mümkinçilikleriň bardygynyň subutnamasy. Maslahatda gender deňligi barada gürrüň edilende, türkmen wekiliýeti tarapyndan çykyş edenler milli Liderimiziň alyp barýan döwlet syýasatynda zenanlarymyzyň döwlet we jemgyýetçilik işjeňligini artdyrmak, olaryň ýokary öndürijilikli zähmet çekmegi üçin döredilýän ýeňillikler we şertler dogrusynda hem durup geçdiler. Bu kadalar Türkmenistanyň Kanunynda hem berkidilendir. «Aýallaryň we erkekleriň deň hukuklarynyň we deň mümkinçilikleriniň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi, «Türkmenistanda gender deňligi boýunça 2015— 2020-nji ýyllar üçin Milli Hereketleriň Meýilnamasynyň» işlenip düzülmegi we hormatly Prezidentimiziň Karary bilen tassyklanmagy, ýurdumyzda gender deňliginiň üpjün edilmeginiň döwlet kepillikleridir.
Zenanlarymyzyň hukuklaryny goramak, olaryň işlemegi, döretmegi, gurmagy babatda edilýän
tagallalar, bilim-terbiýeli, edep-ekramly, zähmetsöýer, ilhalar nesilleriň terbiýelenmegine gönükdirilen giň gerimli işler döwletimiziň we jemgyýetimiziň mundan beýläkde durnukly ösmegine şert döredýär. Berkarar döwletimizdäki şeýle ösüşler, oňyn özgertmeler bolsa, halkymyzyň durmuş eşretleriniň berk binýadyny emele getirýär. Halkymyzyň ykbalynda, milletimiziň taryhynda aýratyn orny eýeleýän, maşgala ojaklaryndaky bagtyýarlygy pugtalandyrýan bu ösüşli sepgitlerde türkmen zenanlarynyň mynasyp zähmet paýy bar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň zenanlary özgertmeler maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmeginde bitiren aýratyn hyzmatlary, zähmetde, jemgyýetçilik durmuşynda gazanan üstünlikleri, ata Watanymyza wepaly, sagdyn we ruhubelent nesilleri terbiýeläp ýetişdirmäge goşýan asylly goşantlary üçin mähriban Arkadagymyzyň sahawat Permany bilen ýokary döwlet sylaglaryna, hormatly atlara, Şa serpaýlaryna mynasyp bolýarlar.
Ösüş-özgerişli Diýarymyzda ýurt Baştutanymyz we döwletimiz tarapyndan zenanlar baradaky aladalar hakynda edilen çykyşlar Maslahata gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi. Dünýä ýurtlaryndan gelen zenanlaryň gyzyklanmalaryna, sowallaryna biz diňe bir jümle — mähriban Arkadagymyzyň: «Zenan öý-ojagyň bagtydyr. Türkmen halkynyň baýdak ýaly gelin-gyzlarymyza goýýan sarpasy, jemgyýetimizde zenan mertebesi hemişe belentdir» diýen göwün galkyndyryjy sözleri bilen jogap berdik.
Garaşsyz ýurdumyzda zenan mertebesini Arşa göterýän Gahryman Arkadagymyzyň janynyň sag, ömrüniň uzak, belent başynyň aman bolmagyny arzuw edýäris.
Söhbetdeşligi ýazga geçiren Keýik UMAROWA, «Zenan kalby».
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
21 Ocak 2017 Cumartesi
Saýlawçylar Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Wezipesine Dalaşgär M.Annanepesow Bilen Duşuşdylar
Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde saýlawçylar döwlet Baştutany wezipesine dalaşgärleriň biri—Azyk senagaty döwler birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesow bilen duşuşdylar. Bu ýere ýerli häkimiýet edaralarynyň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular, jemgyýetçilik birleşikleriniň, kärhanalaryň zähmetkeşler toparlarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, ýaşlar ýygnandylar.
Ilki bilen dalaşgäriň ynanylan wekili çykyş edip, ýygnananlary raýatlaryň teklipçi topary tarapyndan ýokary döwlet wezipesine hödürlenen dalaşgäriň zähmet ýoly we häsiýetnamasy bilen tanyşdyrdy. Dalaşgäri uly iş tejribesine eýe bolan abraýly başlangyçlary öňe sürýän ýolbaşçy, şeýle hem ynsaply, ýurdumyzyň we halkymyzyň bähbitlerine wepaly adam hökmünde häsiýetlendirmek bilen, onuň wekili saýlawçylara saýlawlar güni öz seslerini M.Annanepesowa bermeklerini maslahat berdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgäre söz berildi. M.Annanepesow mähirli kabul edilendigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ýygnananlary öz maksatnamasy bilen tanyşdyrdy. Dalaşgäriň belleýşi ýaly, Maksatnamada ýurdumyzy syýasy, durmuş-ykdysady we medeni taýdan ösdürmek boýunça köp ugurly döwlet strategiýasy öz beýanyny tapdy. Onuň maksatnamasynyň esasy ugurlary milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny, şol sanda kiçi we orta telekeçiligi sazlaşykly ösdürmegiň, önümçiligiň durnukly ösüş depginini saklamagyň hasabyna halkyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak bolup durýar. Täze döwrebap senagat kärhanalarynyň döredilmegi netijesinde iş orunlarynyň müňlerçesi peýda bolar. Aýlyk iş haklary, pensiýalar we kömek pullary yzygiderli artdyrylar.
Dalaşgäriň belleýşi ýaly, onuň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine saýlanylan ýagdaýynda ylym we bilim ulgamynda geçirilýän özgertmelere aýratyn üns berler. Ol ýangyç-energetika toplumynyň has-da kämilleşdirilmegini möhüm wezipe diýip kesgitledi.
Soňra duşuşyga gatnaşyjylar bilen M. Annanepesowyň arasynda sowal-jogap görnüşinde söhbetdeşlik boldy. Oba hojalyk toplumyny ösdürmegiň, hususan-da, oba hojalyk önümçiliginiň pudaklaýyn düzümini kämilleşdirmegiň, ilatyň azyk harytlary we beýleki zatlar bilen üpjünçiligini gowulandyrmak üçin daýhanlaryň ösdürip ýetişdirän oba hojalyk önümleriniň möçberini artdyrmagyň, oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny hem-de maldarçylygyň önümliligini ýokarlandyrmagyň, oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmegiň hem-de azyk önümlerini öndürmegiň ekologik taýdan howpsuz şertlerini üpjün etmegiň meseleleri gyzyklanma bilen ara alnyp maslahatlaşyldy.
Duşuşygyň ahyrynda dalaşgär üns berip diňlenendigi we mähirli kabul edilendigi üçin minnetdarlyk bildirip, eziz Watanymyzyň mundan beýläk hem gülläp ösmegi üçin ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdygyna welaýatyň ýaşaýjylaryny ynandyrdy.
http://www.turkmenhabargullugy.com/saylawcylar-asgabatda-turkmenistanyn-prezidenti-wezipesine-dalasgar-m-annanepesow-bilen-dususdylar/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Ukrainada türkmenistanly talyp bolgariýaly bir gyzyň rehimsizlik bilen öldürilmeginde aýyplanýar.
Ukrainanyň Prikarpatýe raýonunyň polisiýa bölümine 5-nji iýunda talyp Dişli Eli Ziýanyň 31-nji maý gijesinden bäri dereksiz ýitendigi dogrusynda maglumat gelip gowuşýar. 12-nji iýunda bolsa, 1993-nji ýylda doglan gyzyň parçalara bölünip, çemodanyň içine salnan jesedi golaýdaky kölleriň biriniň düýbünden tapylýar.
Ukrainanyň Iwano-Frankowskiý oblastynyň polisiýa bölüminiň degişli resmileriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, bu jenaýaty amala aşyrmakda şübhelenip, öldürilen gyz bilen bilelikde ýaşan, Türkmenistanyň raýaty saklanypdyr.
Ýerli polisiýa resmisi, şahsyýeti häzirlikçe gizlinlikde saklanýan 29 ýaşly türkmenistanla Ukrainanyň Jenaýat kodeksiniň 115-nji maddasynyň 1-nji bölümi, ýagny bilkastlaýyn adam öldürmek aýyplamasy bildirilipdir.
Iwano-Frankowskiý oblastynyň polisiýa bölüminiň ýaýradan beýanatynda nygtalyşy ýaly, geçirilen derňewleriň netijesinde, Dişli Eli Ziýanyň ýitirim bolan gijesi, onuň ýaşaýan ýerinde goh-galmagalyň, fiziki zorluga çalym edýän sesleriň hem eşidlendigi anyklanypdyr.
Jenaýatda aýyplanýan türkmenistanly polisiýa işgärlerine ödürilen gyzyň şol gije neşe serişdeleriniň täsirinde bolandygyny we özüni täsin alyp barandygyny gürrüň beripdir. Soragyň dowamynda, ol gijäni bile geçirendiklerini, emma ertesi güni gyzyň ýitirim bolandygyny aýdypdyr. Emma näme sebäpden bu barada polisiýa işgärlerine habar bermändigini düşündirip bilmändir.
Geçirilen derňewleriň netijesinde, ýitirim bolan gyzyň jesediniň Rogatinsk raýonynyň Switoç kölüne atylan bolmagynyň mümkindigi anyklanypdyr.
Suwwazlaryň gatnaşmagynda kölüň üç metrlik çuňlugyndan bir çemodan çykarylyp, onuň içindenem dereksiz ýiten gyzyň parçalanan jesedi çykaryldy. Jenaýatçy çemodanyň suwuň ýüzüne çykmazlygy üçin, onuň içine daşlary hem salypdyr.
Ekspertiza gyzyň ölüminiň kelle beýnisiniň çişmegi, gan akmagy, kelle çanagynyň döwülmegi netijesinde ýüze çykandygyny anyklapdyr. Bolgariýaly gyzyň mundanam başga eli we aýagy döwlüpdir.
Gyzy öldürmekde aýyplanan türkmenistanla ýöňkelýän aýyplama 7-15 ýyl aralygynda türme tussaglygyny göz öňünde tutýar.
Ýokarky mesele boýunça, Türkmenistanyň Ukrainadaky ilçihanasyndan kommentariý almak başartmady.


text:
Dost-doganlygyň Taryhy
GÖROGLY TÜRKMEN HALKYNYŇ HASİYETNAMASYDYR
Görogly şadessany türki döwletleriň hemmesine mahsus bir eserdir. Her türki halkyň öz Görogly dessany bardyr. Türkmen halkynyň Görogly şadessany belki her milletde bolşy yaly, türkmen halkynyň gahrymanlygyny, mertligini, söze çeperligini, halk döredijiligine gaty baý millet bolandygynyň esasy subutnamalaryndan biridir. Görogly şadessany çeperçilik babatda iň ýokary derejede bolup, agyzdan agza geçip gelen halkyň döreden eseridir. Görogly şadessanynyň içinden eriş–argaç bolup geçen esasy zatlar Gyrat, dutar we kesgir gylyç, gadymy döwürde türkmen ýigitleriniň ýanynda göteren üç zeruriýeti hasaplanypdyr. Türkmen ýigitler söweşe gideninde diňe üşükli aty, kesgir gylyjy däl, eýsem dutaryny hem ýanynda göterendigi hakynda diňe Görogly şadessanynda däl, Yusup Ahmet dessanynda, Döwletýar dessanynda we başga dessanlarda agzalyp geçilýändigini bilýäris. Türkmen ýigitleriniň söweşde batyrlygynyň ýanynda ökde sazanda we söz ussadymy bolandygy ýa–da bu dessanlary halk döreden wagty öz arzuw–hyýallaryny şygyr sungatynyň üsti bilen has–da bezemek isländigi sebäplimi dessanlar çeperçilik taýdan gaty ýokarı derejeli goşgular bilen bezelendir. Görogly şadessany munuň subutnamasydyr. Batyr ýigitler, türkmenleriň halk gahrymany, ökde sazanda, söz ussady hökmünde özüni görkezendir. Göroglynyň türkmen warýanty onuň şygyrlaryndan mälimdir.
Görogly beg adyň äleme destan,
Gyr atyň meýdanda ner kimin mestan.
Haýbatymdan titrär külli Gürcüstan,
Tekeli türkmenli illerim bardyr.
Görogly şadessasnynda esasy öňe sürülýän wakalar, türkmenleriň az sanly göçüp gonup ýören millet bolanlygy, ýöne, hiçbir hökümdara gulluk etmedigini, hiçbir döwlete boýun egmedigini, hiçbir halka gul bolmandygyny giňden beýan edýär. Bu halkyň başynda hemişe batyr serdary, halkdan ýetişen gahryman ýigitlerniň, ondan söweş tälimlerini öwrenip, onuň töwereginde jemlenişleri baradadyr. Görogly hem şol serdarlaryň biri, halkyň döreden gahrymanydyr. Görogly türkmen halkynyň paýhasyny, mertligini we ugurtapyjylygyny özünde jemlän şahsyýetdir. Görogly diňe bir ýokarda agzalyp geçilen häsiýetleri ýzünde jemlemeýär. Gyz gelinleriň sarpasyny hemişe belent tutar şahsyýet hökmünde hem çykyş edýär. Bu sypatlaryň ählisi Görogly şadessanynda, Göroglynyň döreýşi, Göroglynyň öylenişi, Kyrklar, Öwezi getiren Harmandäli, Gülaýym we Ärhasan ýaly ençeme şahalarynda görmek bolar:
Görogly beg öwüş–öwüş,
Myhman gelse etgin söwüş.
Döwüşseň mert bilen döwüş,
Namardy kowalaýjy bolma.
diýip aýdyşy ýaly ençeme hereketlerinde türkmen däp dessuryny görmek bolar. Görogly şadessanynyň Bezirgen şahasynda, öňürti söweşip, soňra dost bolan arap söwdagäri Bezirgeni duşmanyň gepine gidip ýaralamasy, Bezirgeniň hem soňky deminde “Görogly diýen agam bardyr, meniň ganymy ýerde goýmaz” diýmesi bilen ýalňyş iş edenini düşünip, Bezirgeniň başyny dyzynyň üstine göýyp “namart Görogly men boldum” diýip ötünç soramasy, Bezirgen ony bagyşlap gyz uýasy Aýsoltany oňa tabşyrmasy. Göroglynyň Aýsoltanyň öňünde günäsini boýun alyp:
Nahak eken seniň agaňy öldürdim,
Ok atdym öz gözümi ýaşa doldurdym.
Puşman edip altyn gümmez saldyrdym,
Aglama Aýsoltan agaň bolaýyn.
Görogly diýr algyn meniň canymy,
Ýere akdyrmagyn damja hunumy.
Içgin käse käse gülgün ganymy,
Aglama, Aýsoltan agaň bolaýyn.
diýen setirleri türkmen halkynyň dürslüginiň we arassa ruhynyň beýanydyr.
Görogly şadessanynda aýal gyzlaryň sarpasy hem gaty belent tutulandyr. Düşünde görüp aşyk bolan Agaýunus perisini hemişe hormatlamasy her meselede onun pikirini soramasy ýanýoldaşyny öýüniň we göwnüniň täji hasaplamasy onyň aýal gyzlara bolan hormatynyň subutnamasydyr ýa–da söweşde ýesir düşen ýesirlerinden, arasynda gelin gyzlar bar bolsa, olara aýratyn hormat goýşynda, Göroglynyňyn türkmeniň mert we gaty edepli hasiýetini orta goýýandygyny görmek bolýar. Gelin gyzlary hemişe üstün görmesi sözlerinde olary taryp etmesi hem muňa janly şaýatdyr.
Ýol üstündaki söwütler,
Her kim öz ýaryn öwütlär.
Ata münen beg ýigitler,
Ýol beriň gyzlar geleýdi.
Joşma ha Görogly joşma,
Gyrat münip hetden aşma.
Ýyldyz dagdan inen çeşme,
Durlan ha gyzlar geleýdi.
Şadessanyň Harmandäli şahasynda hem saza hem söze gaty ussat bolan Harmandäli gyzyň çakylygyna, onuň bilen sazda we sözde ýaryşmak üçin ýola düşen Göroglynyň, bu ýaryşda ýeňilişı we ýola düşeninde gynanç bilen, eger bu gyzdan ýeňilseň Şähribossan ilinde sazyň we sözin piri Aşyk Aýdyň pirden sapak almasyny we ondan pata alandan soň gyz bilen tazeden ýaryşmasyny maslahat bermesi gaty çeper beýan edilipdir.
Mundan barsaň Şähribossan baryp git,
Hak adyny gursagyňa salyp git.
Aşyk aýdyň pirden pata alyp git,
Şondan pata alman gitme Görogly.
Görogly şadessany gadymy türkmen halkynyň ruhuny orta çykarmak bilen birlikde, häzirki günümizde hem söýülip okalýan dessanlaryň başynda gelýär. Görogly şadessany Türkmenistanyň Daşhowuz welaýatynyň Tagta etrabynda ýaşap geçen Pälwan bagşynyň dilinden yazylyp alnypdyr, 1957–nji ýylda bolsa ilkinji gezek türkmen dilinde çap edildi. Şol günden bäri hem her bir türkmeniň öýünde bu kitap öz ýerini alýar we hemme wagt hem söýgi bilen okalýan eserleriň biri bolup durýar.


text:
Demirgazyk welaýatynda pagta ýygym möwsümi başlady
Daşoguz welaýatynyň ekerançylary pagta ýygymyna girişdiler. Bu ýerde hemişe bolşy ýaly, howa şertlerine görä, ýygym möwsümi ýurdumyzyň beýleki sebitlerine garanyňda biraz gijräk badalga alýar.
Ýurdymyzyň demirgazyk sebitinde 140 müň gektar ýeri eýeleýän gowaça meýdanlaryndan “ak altynyň” 230 müň tonnasyny ýygnamak göz öňünde tutulýar. Welaýatyň ekerançylary orta süýümli gowaçanyň ýerli şertlere uýgunlaşdyrylan “Daşoguz-120”, “Serdar”, C-4727”, Daşoguz-114”, “Jeýhun” we “Gubadag-3” ýaly sortlaryny ileri tutýarlar.
Häzirki zaman oba hojalyk tehnikasy pagta ýygymynyň takyk, bökdençsiz iş depginini üpjün eder. Gowaça meýdanlaryna ýokary öndürijilikli “Jon Dir” we “Keýs” kombaýnlary çykaryldy, pagtany daşamak üçin bolsa ýük awtoulaglarynyň we tirkegli traktorlaryň uly toplumy işe girizildi.Kabul ediş bölümleri we pagta arassalaýjy zawodlar gije-gündizleýin işledilmegine doly taýýar edildi. Olaryň ýanynda ýerleşýän, häzirki zaman enjamlary bilen enjamlaşdyrylan barlaghanalarda “Türkmenstandartlary” Baş döwlet gullugynyň hünärmenleri tabşyrylan çig malyň hilini barlaýarlar.
Ýygymyň başlanmagy mynasybetli bolan dabaralara welaýat we etrap häkimleriniň, daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, ekerançy alymlar, tejribeli agranomlar, kombaýnçylar, sürüjiler hem-de pagtaçy-kärendeçiler gatnaşdylar.
Dabaralaryň çäklerinde oba hojalyk tehnikalarynyň we welaýatyň oba hojalyk toplumynda öndürilen önümleriň sergisi guraldy. Welaýatyň aýdym-saz we tans-folklor toparlary täsirli konsert maksatnamasy bilen çykyş etdiler. Sportyň milli görnüşleri boýunça guralan däp bolan ýaryşlar hem baýramçylyga gatnaşyjylarda uly gyzyklama döretdi.


text:
04.05.2018
Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini 6,2 göterime deň boldy, şol sanda senagat pudagynda 4,6 göterim, gurluşykda 0,4 göterim, ulag we aragatnaşyk pudagynda 10,4 göterim, söwdada 7,8 göterim, oba hojalygynda 3,2 göterim we hyzmatlar ulgamynda 10,1 göterim ýokarlandy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önüm 4,2 göterimartdy.
Dört aýyň jemleri boýunça bölek-satuw haryt dolanyşygynyň möçberi 2017-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, 18,2 göterim ýokarlandy. Sarp ediş harytlarynyň we ilata edilýän hyzmatlaryň nyrhlarynyň jemleýji görkezijileri durnukly saklanyldy.
Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça zähmet aýlyk haky 2017-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, 8,9 göterim ýokarlandy. Zähmet haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda hem-de doly möçberde maliýeleşdirildi.
«Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasynyň» ýerine ýetirilişi jemi 583 million manat möçberde düýpli maýa goýumlary özleşdirildi.


text:
şu gün zekat boýunça ýyllyk maslahatynyň 5-nji nobaty yslam ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla Hameneýiň sargydynyň okalmagy bilen Tehraniň günortasynda ýerleşen Gom şäherinde başlandy.
Eýranyň Yslam Ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla hameneýi Hezretleri zekady rowaçlandyrmak ugurda geçirilýän ýyllyk maslahatyny allanyň beren uly towpyklaryndan hasaplap yslam respublikasy düzgüniň jogapkärleri zekat barada goýberilýän kemçilikleri babatly alladan ýalkaw talap etmelidirler diýmek bilen degişli döwlet organlaryň hemmesi zekat barada köpugurly hyzmatdaşlyklaryny daýandyrmalydyrlar diýip nygtadylar.
Eýranyň Yslam Ynkylabynyň mertebesi belent ýolbaşçysy Aýatolla hameneýi Hezretleri gurhan kerime salgylanyp ýeňişden soňra alla ýolunda jihat edýänleriň bitirýän işleriniň birisi zekat bermekdir diýmek bilen yslam Respublikasy düzgüni din dessurlaryny amala aşyrmak we yslam toplumyny gurmak üçin dörändir oňa görä bu uly parz programmalaryň başynda ýerleşdirilmelidir diýip beýan etdiler.


text:
Türkiýe DKTR-da 2020-njy ýyla çenli 400 kilometrlik ýol gurar
Türkiýe Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynda 2020-njy ýyla çenli 400 kilometrlik ýol gurar
Iş sapary bilen Türkiýä gelen DKTR-nyň Aragatnaşyk ministri Kemal Dürüst Aragatnaşyk, deňizçilik we transport ministri Ahmet Arslan bilen duşuşdy.
Myhman ministr Kemal Dürüst özara duşuşykda kenarýaka ýolunyň gurluşygynyň tamamlanmagy üçin goldaw sorady.
Türkiýäniň Aragatnaşyk, deňizçilik we transport ministri Ahmet Arslan ministrlige degişli pudaklar üçin şu ýyl 117 million liranyň bölünip berlendigini aýtdy.
DKTR-nyň Aragatnaşyk ministri Kemal Dürüst hem Türkiýäniň berýän goldawlary üçin öz minnetdarlygyny bildirdi.


text:
Wakalaryň jümmüşinde
Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisi
Milli Liderimiz mejlisi açyp, 18-nji maýda ýurdumyzyň uly baýramy — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň gününi ilkinji gezek döwlet derejesinde giňden belleýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti türkmen halkyny Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni bilen gutlady
Sizi berkararlygyň we bagtyýarlygyň, ruhubelentligiň hem-de rowaçlygyň ak ýolunda belent maksatlara ruhlandyrýan Milli baýram — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» diýlip yglan edilen ýylda ilkinji gezek döwlet derejesinde bellenýän bu ajaýyp baýramyň şanyna geçiriljek dabaralaryň agzybirlik suprasynyň başynda jem bolan mähriban halkymyzy beýik işlere galkyndyryp, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda gazanylýan ajaýyp ...
Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýa we Döwlet Baýdagynyň güni mynasybetli gutlaglary kabul etdi
Milli Liderimizi nesilleriň özara baglanyşygyny, olaryň parahatçylyk, ynsanperwerlik, döredijilik ýaly beýik ýörelgelere üýtgewsiz ygrarlylygyny alamatlandyrýan milli senenamamyzyň şanly senesi bilen gutlap, bu ýere ýygnananlar hormatly Prezidentimize uzak ömür, berk jan saglyk we köpugurly döwlet işinde täze üstünlikler arzuw etdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti «Rönesans Holding» türk kompaniýasynyň ýolbaşçysyny kabul etdi
Işewür wagt tapyp kabul edendigi üçin döwlet Baştutanymyza hoşallyk bildirip, milli Liderimizi we tutuş türkmen halkyny ýetip gelen baýramçylyk — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň güni bilen mähirli we tüýs ýürekden gutlady hem-de ähli gowulyklary arzuw etdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iri gurluşyk taslamalarynyň ýerine ýetirilişi bilen tanyşdy
Aşgabadyň häzirki zaman şähergurluşyk syýasatyny öňe sürýän hormatly Prezidentimiz şäher boýunça guraýan iş saparlarynyň dowamynda öňde durýan wezipeleri ýerine ýetirmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşýar. Döwlet Baştutanymyz hünärmenleriň we işgärleriň iş şertleri, olaryň durmuşa geçirýän çäreleriniň netijeleri bilen gyzyklanyp, gurluşyk meýdançalarynda ulanylýan serişdeleriň hili we amala aşyrylýan taslamanyň ahyrky netijesine täsiri bolan beýleki köp sanly meseleler bilen gyzyklanyp durýar. Döwlet Baştutanymyzyň şeýle ünsüniň netijesinde ...
Türkmenistanyň Prezidenti wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi
Milli Liderimiz, ilki bilen, wideoşekilli göni aragatnaşyga Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewi çagyrdy. Häkim şäheri has-da abadanlaşdyrmak boýunça görülýän çäreler, iri desgalaryň gurluşygynda işleriň ýagdaýy, şeýle hem umumymilli baýramçylyga — Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň gününe taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow rekordlary gazanmakda nusgadyr
Habar berlişi ýaly, bu iri ýaryşlarda Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkeziniň hem-de Awtomobil sporty federasiýasynyň toparlary ýurdumyza wekilçilik eder.
Hormatly Prezidentimiz «Amul — Hazar 2018» halkara awtorallisiniň saýlama tapgyryna gatnaşdy
Ýaryşlaryň saýlama tapgyryna ýurdumyzyň Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkeziniň hem-de Türkmenistanyň Awtomobil sporty federasiýasynyň wekilleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň gün tertibini yglan edip, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa söz berdi. Wise-premýer Türkmenistanyň wekiliýetiniň Eýran Yslam Respublikasyna şu ýylyň 12 — 13-nji maýynda meýilleşdirilen iş saparyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow söweşjeň baýdaklary gowşurdy
Türkmenistanyň Prezidentiniň “Oguzhan” köşkler toplumynda şu dabara gatnaşýan harby gullukçylar nyzama düzüldiler. Bu çäräniň bitewi dabara hökmünde ýurdumyzda ilkinji gezek bellenilýän Konstitusiýanyň we Döwlet baýdagynyň gününiň öňüsyrasynda bellenilýändigi dabaranyň ähmiýetini has-da artdyrdy. Bu baýramçylyk halkymyzyň ruhy we watançylyk däpleriniň dowamatlylygyny alamatlandyrýar.


text:
Platon
Hakyky ady: Aristokl
Doguldy: b.e.öňki 427 (428) ý. Gadymy Gresiýa Afiny
Öldi: b.e.öňki 347 (348) ý. Gadymy Afiny
Ýurdy: Gadymy Afiny
Gyzyklandy: Metafizika, Epistemologiýa, Etika, Estetika, Syýasat, Filosofiýa, Matematika.
Döwürdeş alymlary: Sokrat, Arhit, Demokrit, Parmenid, Pifagor, Geraklit.
Platon miladydan öňki 427-nji ýylda Gresiýanyň Afina döwletinde, Afina şäherinde dogulýar. Hakyky ady Aristokles bolupdyr diýlip hasap edilýär. Eginlek bolandygy üçin oňa Platon (Πλάtwv一Plátōn) lakamyny beripdirler. Ol gadymy Ýunan (grek) ýurdynyň klassik filosofy, matematigi we günbataryň ilkinji ýokary okuw jaýy bolan Afinanyň akademiýasynyň gurujysy. Demokratik düşünjesiniň goraýjysy bolupdyr. Yslam dünýäsinde we türkmenleriň arasynda Platona Eflatun diýlipdir. Platonyň mugallymy Sokrat we okuwçysy Aristotel bilen birlikde ylym-bilimiň we günbataryň pelsepesiniň başlangyçlary hasap edilýärler. Sokrat hakyndaky maglumatlaryň köpüsini Platondan öwrenildi. Platonyň pelsepesinde 5 sany teoriýa jemlenipdir. Bular «belgi,maglumat», «ideal, many, mantyk», «ruhuň bakylygy», «Kosmogoniýa (Cosmogony)», «Döwlet (Döwlet bilen baglanyşykly, döwlet döretmek, gurluş basgançaklary)» Platon ömri boýunça mugallymy Sokratdan alan paýhasy, ylymy bilen ahlakly-päk adama öwrülipdir. Sokrat we Platonyň pikiriçe pelsepäniň başlangyjy adamynyň ruhybelentligi, şatlygy we düşünjesi bolupdyr. Şeýle hem gowy durmuşda ýaşamak, gaýduwsyz bolmak hem gerekdir. Platon elli ýyllap şol teoriýany açyklamagyň pikirini edipdir. Onuň dünýägaraýşy giň bolupdyr. Platon miladydan öňki 347-nji ýylda dünýeden ötdi.
Platonyň idealistik (howaýy) psihologiýasy[üýtget | edit source]
Platon obýektiw idialistik akymyň düýbini tutýar. Onuň pikiriçe, ideýa- hemişelik göze görünmeýär, özbaşdak, islän zadyňa öwrülip bilýär. Material dünýä döredilýär, ýaşaýar, ölüp ýok bolup gidýär. Ideýa bilen zatlar deň derejeli zatlar däldir. Bu ýerde, ruh başlangyç bolup çykyş edýär. Ruh ilki ýüze çykmak bilen, ten bilen birikde bar zatdyr. Tebigatyň ruhy bilen, ideýanyň ruhy dogandyr. Ruh öz tebigaty boýunça ýokarda durýanlygy üçin beden onuň diýenini etmeli, hereketlerini şonuň tebigatyna laýyk amala aşyrmaly. Platon ruhy 9 razrýada bölýär şolaryň hersi bir adama gabat gelýär. Ruh bilen bedeni deň derejede ösdürmegi ündeýär. Ruh hakyndaky meseleleri özüniň ―«Döwlet», ―«Fedre» traktatlarynda ýazyp beýan edýär. Adamda bar bolan ruhyň 3 sany başlangyjy bar: 1.Iň aşakysy ruh ol haýwanlayňka meňzeş, şol ruhy bolanlar öz beden isleglerini kanagatlandyrmaga ymtylýarlar, kanagatlanmany duýýarlar. Şu başlangyçda adam suwsuzlygy, açlygy, söýgini duýýar. Ol adamyň ruhyň köp bölegini tutýar. 2.Aňly derejesi alýana). 3. garşylyk görkezmek (lezzet Gazaplanmak (ýarostnyý) ruh –adamyň bir bölegi bolup diňe üstin çykmaly kyn hem bolsa ýeňmeli diýen, ýa-da ölmeli. Şu üçisi-de biri-biri bilen deňagramlylyk saklamaly. Adam ölenden soňra onuň ruhy bedene jogap berýär. Platonyň ruh hakyndaky, garaýyşlarynda duýma aýratyn orun berilýär. Duýgynyň sanawuna: gorky, gahar, gam, söýgi, göriplik, isleg, bahyllyk. Ol duýgyny 2 bölýär:
1. Aşakgy duýgular –bedeniň talaplaryny kanagatlandyrmak.
2. Ýokarky duýgular –gözellik hem akyl iş bilen meşgullanmak degişlidir diýip belleýär.
Çeşme[üýtget | edit source]
m.ertir.com/index.php?q=blog&view=128214


text:
Türk daşary syýasatyna syn 06
Mirziýaýewiň 1-nji ýylynda Türkiýe-Özbegistan gatnaşyklary
Özbegistanyň Prezidenti Şewket Mirziýaýew ýurdyň Prezidenti wezipesine saýlanmagyna 1 ýyl boldy. Biz hem gepleşigimiziň bu günki sanynda Mirziýaýewiň ýurdyň Prezidenti wezipesine saýlanmagynyň 1-nji ýylyny we Türkiýe-Özbegistan gatnaşyklaryny analiz etmekçi.
Atatürk uniwersitediniň Halkara gatnaşyklar bölüminiň ylmy işgäri Dr. Jemil Dogaç Ipegiň şu günki temamyz bilen baglanşykly analizini dykgatyňyza ýetirýäris.
Özbegistany takmynan 25 ýyl dolandyran Yslam Kerimowyň ýogalmagyndan soň, Özbegistanda geçirilen Prezident saýlawlarynda Şewket Mirziýaýew üstünlik gazandy. Birnäçe wagt ozal Özbegistanyň Prezidenti Şewket Mirziýaýew wezipä saýlanmagyna 1 ýyl doldy.
2017-nji ýylyň fewral aýynda Mirziýaýew 2017-2021-nji ýyllar aralygyny öz içine alýan Galkynyş strategiýasyny tassyklady. Bir ýylyň içinde Özbegistanda esasan hem strukturalaýyn üýtgeşiklikler ýurdyň ykdysadyýet pudagynda giňden durmuşa geçirildi.
Mirziýaýew bir ýylyň dowamynda ozal döwletiň basyşy sebäpli zeper ýeten ykdysadyýetiň liberallaşdyrylmagy üçin 40-a golaý üýtgeşiklikler girizdi. Mirziýaýew Kerimowyň çetleşme syýasatyndan ýüz öwürdi we beýleki Türki dilli Respubikalar bilen gatnaşyklaryny özgertmäge başlady.
Mirziýaýewiň ilkinji daşary ýurt saparyny Türkmenistana guramagy bu ugurda möhüm bir başlangyç boldy. Geçen 14 aýlyk döwürde Mirziýaýew daşary ýurt programasyny esasan hem Türki dilli Respublikalarynyň liderlerine aýyrdy. Gazagystanyň Prezidenti bilen 6 gezek, Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň Prezidentleriniň hersi bilen 3 gezek duşuşyk geçirdi. Mundan başgada Türkiýä 1 gezek sapar gurady we biri Özbegistanda bolmak bilen Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti R.T.Erdogan bilen 2 gezek duşuşyk geçirdi.
Özbegistanyň goňşy ýurtlar bilen bolan gatnaşyklaryny özgertmek babatyndaky tagallalary, sebitleýin hyzmatdaşlyk taýdan hem möhüm bir pursat. 2017-nji ýylyň 10-11-nji noýabr aralygynda Samarkant şäherinde BMG-nyň hemaýatkärlik etmeginde “Orta Aziýada howpsyzlyk we dowamly galkynyş” temaly halkara maslahat geçirildi. Bu maslahatda 2018-nji ýylyň Nowruz festiwalyndan ozal Astanada Orta Aziýanyň bäş ýurdunyň liderleriniň gatnaşmagynda bir maslahat geçirilmegi barada karar kabul edildi. Türki dilli Respublikalaryň arasynda özgerýän bu hyzmatdaşlyk, gün tertibine garaşsyz bir Türkistan üçin gerek bolan şertleri ýüze çykaryp biler. Öňümizdäki etapda Orta Aziýanyň beýleki 4 ýurdyna ýakyn ýerde ýerleşmegi taýdan Özbegistan sebitiň söwda merkezi ýagdaýyna öwürlip biler diýen tama bar.
Mirziýaýew ilkinji ýylynda ýurdyň mediasyna has köp azatlyk berdi. Ekerançylykda mejbury işiň ortadan aýrylmagy üçin anyk ädimler etdi. 2019-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap hökümediň rugsady bolmazdan özbek raýatlaryna daşary ýurtlara çykmaklaryna böwet bolýan çykyş wizalaryň aýrylmagy barada karar kabul etdi. Mundan başgada 10-njy fewraldan başlap Özbegistan Türkiýe Respublikasynyň raýatlaryan 30 günlik möhlet üçin wiza islemejekdigini habar berdi. Bu örän gowy bir karardyr.
Türkiýe 1991-nji ýylda Özbegistanyň Garaşsyzlygyny ykrar eden ilkinji ýurtdyr. Şol sebäpli iki ýurdyň arasyndaky gatnaşyklar çalt özgerdi. 2005-nji ýylda Özbegistandaky Andijan wakalarynyň ara alynyp maslahatlaşylan BMG-nyň Baş Assambleýasynda Türkiýe Özbegistana garşy ses berdi. Şol sebäpli 1991-nji ýylda gowy başlan gatnaşyklar, 2005-nji ýyldan soň gowşamaga başlady. Emma Erdogan we Mirzýaýewiň ikitaraplaýyn saparlary gatnaşyklaryň ýaňadandan güýçlenmegini üpjün etdi. Samarkantda geçirilen duşuşykda Erdoganyň “Gatnaşyklarda täze sahypa”, Mirziýaýewiň bolsa “Mundan beýläk sözde däl, eýsem hakykatda hyzmatdaşlygyň wagty geldi” sözleri şu günki gün has köp many eýe boldy.
Özbegistan taryhy gatnaşyklar sebäpli Türkiýäniň ugrunyň we köňlüniň bir ýurdudyr. Indi iki ýurdyň arasyndaky dartgynly gatnaşyklaryň tamam bolandygyny aýdyp bilerin. Türkiýe-Özbegistan gatnaşyklarynda başda dokma, saglygy goraýyş, deri bolmak bilen birlikde ykdysadyýetde we terrora garşy göreşde ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklar çalt özgerer. Elbetde bu gatnaşyklaryň jemgyýetçilik guramalary, media we akademik guramalaryň hyzmatdaşlyklary bilen goldanmagy hökmany. Bu ugurda Gazagystandaky Türkiýe-Gazagystan Ahmet Ýasawy uniwersitedi ýaly umumy Türkiýe-Özbegistan uniwersitetleriň gurulmagy örän peýdaly bolar. Bir şahamçasy Stambulda, beýleki bir şahamçasy bolsa Samarkantda boljak Türkiýe-Özbegistan Ulug Beg uniwersitedi Türkiýäniň we Özbegistanyň eýe bolan taryhy maglumat baýlygyny Türkofon sebitde durmuşa geçirmekde uly rol oýnap biler.
Iki ýurdyň umumy gymmatlyklarynyň biri bolan Hanefi-Maturidi/Sopy yslam, gysgaça aýdylanda bolsa Türk-yslam däbi Selefi radikkallygynyň öňünde Ýewraziýa üçin rasional bir saýlam bolup biler. Bu ýerde iki ýurda hem uly wezipeler düşýär.
Mirziýaýew döwri Özbegistan üçin täze bir başlangyç boldy. Kerimow Türk Geňeşi başda bolmak bilen sebitleýin hyzmatdaşlyklara hemişe garşy boldy. Bu syýasatyň üýtgemegi sebitdäki aktýorlar we Özbegistan üçin bähbit bolup biljek bir ýoluň öňüni açyp biler. Özbegistanda nagt pul we energetika pudaklarynda käbir meseleleriň bardygyny bilýäris. Bu meseleleriň hötdesinden gelmek üçin daşary ýurtlaryň maýa goýumlary we sebitleýin hyzmatdaşlyklar çözgüt ýoly bolup biler.
Mirziýaýew ýurduny we sebiti gowy tanaýar. Bu babatda tejribesi bar. Öňümizdäki etapda Özbegistanyň Türkiýe we Türk Geňeşi bilen gatnaşyklaryny ösdürmegi hem sebit hemde Türkofon dünýä taýdan örän möhüm. Sebäbi Özbegistan Türkofon geografiýanyň strategik taýdan wajyp ýurdudyr.


text:
Innowasiýa: Türkmenbaşydaky NGIZ toplumynda nebit koksundan grafit alyndy
7-nji iýulda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ösmeginiň şu ýylyň birinji ýarymynyň jemine bagyşlanan çykyşynda ýakyn geljek üçin anyk wezipeleri kesgitledi.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, ähli pudaklary ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlaryny goýmaly we täze tehnologiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmaly. Milli Liderimiz daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň hem-de daşary ýurtlara iberilýän harytlaryň möçberlerini artdyrmagyň, döwrebap senagat desgalaryny we iş orunlaryny döretmegiň we bu işe ýerli telekeçileri çekmegiň möhümdigini nygtady.
Döwlet düzümleriniň we hususy bölümleriň hyzmatdaşlygy ýurdumyzyň önümçilik kuwwatynyň ýokarlanmagynda, ykdysadyýetiň ösüşiň innowasiýa ýoluna geçmeginde, senagat pudagynyň täze ugurlarynyň emele getirilmeginiň höweslendirilmeginiň hasabyna bu pudagyň diwersifikasiýalaşdyrylmagynda esasy orun eýeleýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady strategiýasyna laýyklykda ösüşiň şeýle ugurlarynyň toplumy maýa goýum işjeňliginiň emele gelmegini şertlendirýär, ol geljegi uly taslamalary öz içine alýar. Munuň özi işewürlik meýilnamasy hem-de maýa goýumlar babatynda synagdan üstünlikli geçirilen we bu işlere hil taýdan baha berilmegine we seljerilmegine ýardam berýär.
Ol teklipleriň biri emeli grafit önümçiliginde ýurdumyzyň dünýä bazaryna çykmagy bilen baglanyşyklydyr, soňky wagtda sarp edýän pudaklarda önümçiligiň möçberleriniň artdyrylmagy hem-de hödürlenýän möçberleriniň çäklidigi bilen baglylykda bu önüme isleg barha artýar. Alternatiw energiýa çeşmelerine geçiş döwründe tebigy grafitiň ulanylyşynyň artyşy ýaly, litiý-ion akkumulýatorlarynyň öndürilmeginde ulanylýan sintetiki grafite-de talap artýar.
Grafit we ondan alynýan önümler nebit-gaz, atom, metallurgiýa, himiýa, kosmos pudaklarynda işjeň ulanylýar. Oňa bolan isleg bu önümiň Türkmenistanda öndürilmegi, onuň dünýä bazarynda ýetmezçilik etmegi — daşary bazarlarda ýurdumyzyň ornuny berkidýär.
“Ülke” hususy kärhanasynyň we Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň “Türkmendemirönümleri” döwlet kärhanasynyň hünärmenleri täsin synag geçirdiler.
Türkmen ykdysadyýetini senagatlaşdyrmak babatynda okgunly ösüş innowasiýa taslamasynyň netijesidir — ýurdumyzda ilkinji gezek emeli grafit öndürildi.
Telekeçileriň we Türkmenbaşydaky NGIZT-niň işgärleriniň bilelikdäki tagallalary bilen synag pejinde emeli grafit öndürildi. Barlaglary geçirmek üçin grafitleşdirmegiň netijeli usuly peýdalanyldy – bu usul işlenilýän önümi iň ýokary ýylylyga çenli gyzdyrýan elektrik togunyň ulanylmagydyr. Bu tehnologiýa 1896-njy ýylda A.Açeson (ABŞ) tarapyndan oýlanyp tapyldy we ondan häzirki güne çenli dünýäde peýdalanylýar.
Köp energiýa talap edýän tehnologiýalar ulgamynda tejribe-synag barlaglaryny geçirýän hususy kärhananyň inžener-tehniki işgärleriniň öňünde şeýle maksat goýuldy: ýerli nebit koksundan emeli grafit almagyň mümkinçiliklerini anyklamak tabşyryldy.
Munuň üçin Owadandepedäki metallurgiýa zawodynda 5000A-dan ýokary tokda işlemäge hem-de ony peje geçirmäge ukyply ýörite transformator peýdalanyldy. Şeýle hem “Açeson pejiniň” synag maksatly gurluşy işlenip taýýarlanyldy, ol kärhananyň bölüminde gönüden-göni nebit koksunyň howasyz şertlerde gyzgynlygyň üç müň gradusa çenli ýanmak mümkinçiligini döredýär. Hut şu tehnologiýanyň kömegi arkaly nebit koksuny ýakyp, ondan emeli grafit almak başartdy.
Bu tejribäni taýýarlamak üçin taslamany düzüjilere köpýyllyk nazaryýet taýýarlygy hem-de bir ýyldan gowrak iş geçirmek zerur boldy. Olaryň metallurgiýa zawodynda guran pilot gurnamasy geçen ýylyň ahyrynda ilkinji önümi berdi. Barlaghana hasaplamalarynyň beren maglumatlaryna görä, önümleriň peçden alnan nusgalary, fiziki aýratynlyklary — agramy, elektroenergiýa garşylyk görkezmegi, himiki düzümi, rentgen düzüminiň barlagy – emeli grafitiň ýokary derejede arassadygyny doly tassyklady. Bulardan başga-da, etalon elektrodlary bilen deňeşdirme geçirilende Türkmenbaşydaky NGIZT-niň nebit koksundan taýýarlanýan emeli grafitiň arassalygyna güwä geçdi.
“Ülke” HK-nyň hünärmenleri maglumatlary seljerdiler we degişli hasaplamalary geçirdiler: grafit öndürilýän wagty sarp edilen energiýanyň möçberi, önümçiligiň dowamynda energiýanyň ýitgisi, desganyň peýdaly işiniň netijesi, pejiň işleýiş gyzgynlygy we beýlekiler. Bu aýratynlyklar Türkmenistanyň kärhanalarynda “Açeson peçlerinde” grafit we grafit önümlerini işläp taýýarlamakdaky netijelilige baha bermäge mümkinçilik berdi. Şeýle hem zawodda gurnalan pejiň aýratynlyklary barada barlag geçirildi. Ýygnalan maglumatlaryň jemi boýunça diňe bir agzalýan önümi däl-de, gurluşyň daşky gurşawyň hem arassalygyna düýpli täsir edýändigi anyklanyldy.
Bellemeli zatlaryň ýene biri hem koksdan grafitlenýän bu emeli grafitleriň ýangyna çydamlylygy, ýyladyş ulgamlaryny gurnamakda giňden peýdalanylyp bilinýändigidir. Ýurdumyzyň çäkleriniň bu peçleri taýýarlamak üçin zerur bolan tebigy serişdelere baýlygy hasaba alnanda, ýerli senagat, şol sanda telekeçiler tarapyndan dürli görnüşli ýylylygy sarp edýän gurnamalaryň önümçiligini aýry-aýrylykda özleşdirmek üçin uly mümkinçilikler açylýar.
Şeýlelik-de, ylmy taslamanyň durmuşa ukyplylygy hem-de düşewüntliligi, onuň amala aşyrylmagynyň mümkindigi we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynyň strategiki maksatlaryna laýyk gelýändigi äşgärdir. Bu taslamanyň durmuşa geçirilmeginden geljek peýdalaryň hatarynda gymmat bahaly grafit önümleriniň daşary ýurtlardan getirilmegine çykdajylary azaltmagy, ýerli ýokary tehnologiýaly önümleriň görnüşlerini artdyrmakdan gelýän goşmaça girdejileri, harytlary ýerlemegiň täze bazarlaryna çykylmagyny we işewürligiň geriminiň giňeldilmegini bellemek bolar.
Synag tejribesini geçiren hünärmenler, degişli ministrlikleriň, pudak edaralarynyň ýa-da paýdarlar jemgyýetleri bilen bilelikde Türkmenistanda innowasion önümi bolan emeli grafitiň önümçilik mümkinçiliklerinden ugur alyp, tehniki-täjirçilik teklibini taýýarladylar.
Telekeçiler emeli grafit we grafit önümleriniň önümçiligi boýunça 3D derejeli ýokary tehnologiýaly zawodyň işewürlik-meýilnamasyny işläp taýýarladylar, onda grafit elektrodlaryň, grafit bloklaryň, çalgylaryň, ýangyna çydamly we beýleki önümleriň ýylda 40 tonnasyny öndürmäge mümkinçilik bolar. Türkmen ykdysadyýeti üçin bu innowasion önüminiň çig mal bazasy hökmünde ýerli çig mal – Türkmenbaşydaky NGIZT-de aşa gyzdyrylan nebit koksy ulanyp bilner we elektroenergiýany, ep-esli beýleki energiýany köp harç edýän önümçilikde ýitgileriň azaldylmagyna, onuň netijeli ulanylmagyna, şeýle hem ýokary goşmaça bahanyň üpjün edilmegine mümkinçilik berer.
Emeli grafitiň örän peýdaly önümdigini bellemek gerek. Onuň elektrogeçirijiligi; ýokary gyzgynlyk geçirijiligi; daşky gurşawa we ýokary gyzgynlyga durnuklylygy; çalgy mümkinçiligi we antifiksiýa aýratynlyklary himiki inertliligi ondan alynýan önümleri ylmyň we tehnikanyň köp ugurlarynda uly islege eýe bolmagyny şertlendirýär.
Grafit elektrodlarynyň kömegi arkaly iş ýerlerindäki enjamlaryň elektrohimiki işlerini ýerine ýetirmek üçin elektrik energiýasyny geçirilýär. Uglegrafit elektrodlary alýumin, himiýa, polat erediş we beýleki senagat pudaklarynda peýdalanylýar.
Grafit Gün batareýalarynyň we suwuk kristal displeýleriň önümçiliginde, zergärçilik önümlerinde, nanotehnologiýa we beýleki önümçiliklerde ulanylýar. Şeýle hem bu önüm täze, ýakynda dörän tehnologiýa işlerinde, hususan-da biolukmançylykda, mikroçipleri taýýarlamakda, ýagtylyk diod tehnikasynda peýdalanylýar. Bu pudaklar bütin dünýäde çalt depgin bilen ösýär we bu hem grafite bolan islegiň yzygiderli artjakdygyny alamatlandyrýar.
Grafitiň uglerod elementlerini düzýändigine görä, ýurdumyzyň metallurgiýasynda tehnologiýa meýilleriniň täze görnüşlerini özleşdirmek boýunça tejribe-synag işleriniň dowam etdirilmegi üçin mümkinçilikler açylýar. Häzirki wagtda “Ülke” hususy kärhanasy Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň ygtyýar bermeginde ýene bir synagy geçirmäge taýýarlyk görýär, onuň maksady köýen demirleri, metallurgiýa tozanlaryny gaýtadan dikeltmek aýratynlyklaryna baha bermekdir. Synagyň dowamynda “öýjükli demir” diýlip atlandyrylýan önümi almak, “Türkmendemirönümleri” döwlet kärhanasynda grafiti peýdalanmagyň täze ugurlaryny ornaşdyrmak, şeýle hem ekologiýa meseleleriniň çözgüdini tapmak göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň metallurglary üçin düýpden täze önüm bolan öýjükli demre dünýäniň gara metallar bazarynda uly isleg bildirilýär. Metallurgiýa tozanyny gaýtadan peýdalanmak howa zyňylýan zyňyndylar bilen bagly meseläniň oňyn çözülendigini aňladýar.
Biziň ýurdumyzda emeli grafitiň ulanylyşy hakda aýdylanda bolsa onuň häzirki we geljekki ykdysady ýagdaýyna üns bermek zerurdyr. Häzirki wagtda Türkmenistanda, bir tarapdan, nebit koksy eksport edilýän bolsa, ikinji tarapdan, metallurgiýa pudagyny ösdürmek bilen bir hatarda nebit koksundan alynýan grafit önümleri daşyndan getirilýär. Şonuň üçin hem grafit önümlerini öndürýän zawodyň gurulmagynyň ýurdumyza nähili uly ykdysady peýda berjekdigi düşnüklidir.
Döwletimiz gymmat bahaly dürli görnüşli tebigy serişdelere örän baýdyr. Meselem, diňe bir Garabogaz aýlagynda “Mendeleýewiň tablisasyndaky” ähli elementler bardyr. Grafit önümleri bolsa elektroliz usuly arkaly duz erginini toplumlaýyn gaýtadan işlemek ýoly bilen olary almak üçin zerur “gural” bolup durýar. Munuň özi olaryň örän uly isleg bildirilýän önümlerdigini aňladýar. Şoňa görä-de, bu önümi öndürip biljek zawodyň gurulmagy ýurdumyzyň mineral serişdeleriniň özleşdirilişini çaltlandyrmaga ýardam eder.
Ýurdumyzyň senagat taýdan ösüşiniň ýakyn geljekdäki ugurlary ylmy taýdan çemeleşmek we önümçiligiň öňdebaryjy usullaryny ornaşdyrmak, himiki serişdeleri arassa görnüşinde almak esasynda çig mal gorlaryny giňden işläp taýýarlamak bilen baglanyşyklydyr. Bu ugur ýörite grafit önümlerini tehnologiýanyň synag ýoly bilen seçilip alynmagyny, soňra önümçilige ornaşdyrylmagyny hem göz öňünde tutýar. Munuň özi grafit önümleri we oda çydamly serişdeler ýaly çykdajyly düzümleri daşyndan getirmek zerur bolýanlygy üçin öň düşewüntsiz hasaplanan önümçilikleriň hem tehnologik kadalaryna gaýtadan seretmäge hem delil bolar.
Ýurdumyzyň çägindäki iri nebit gorlary olardan dünýä bazarynda düşewüntli bolan nebit önümleriniň täze görnüşlerini öndürmek üçin hem oňyn şertleri döredýär. Şonuň üçin hem Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen täze tehnologik desgalary gurmak Türkmenistanyň nebitgaz pudagyny 2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösdürmegiň maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmegiň ýolunda möhüm ädimdir. Ýokary hilli nebit önümleriniň öndürilişiniň möçberini artdyrmak onuň möhüm ugurlarynyň biridir.
Häzirki wagtda uglewodorod serişdelerinden taýýarlanylýan, ýurdumyzda ozal öndürilmeýän önümleriň täze görnüşlerini, hususan-da, iňňe görnüşli nebit koksuny almagyň taslamalary işlenilip taýýarlanylýar. Ösen ýurtlaryň ykdysadyýetleriniň möhüm pudaklarynda uly isleg bildirilýän bu önüm dünýä bazarynda örän girdejili hasaplanylýar. Ol nebiti gaýtadan işlemek ýoly bilen alynýan grafit elektrodlaryny taýýarlamakda peýdalanylýan gymmat bahaly önümdir.
Türkmenistanda senagat pudagynyň yzygiderli ösdürilmegi bilen iňňe görnüşli koksuň önümçiligini guramagyň, koksdan grafiti gaýtadan işläp almagyň we grafit önümlerini çykaryp başlamagyň bähbitlidigine üns bermek zerurdyr. Bu mümkinçilikleriň bardygyny “Ülke” hususy kärhanasynyň şowly synaglary aýdyň görkezýär.
Öňdebaryjy grafit tehnologiýasynyň özleşdirilmegi bilen türkmen döwletiniň emeli grafitiň we grafit önümleriniň ähli görnüşleriniň dünýä bazarynda ygtybarly orun eýelemegine mümkinçiligi bar. Munuň özi ýurdumyza goşmaça maliýe serişdeleriniň gelip gowuşmagyny üpjün eder.
2016-njy ýylda bu harydy iberýän ýurtlaryň hataryna Hytaý (dünýä importynyň 13,6 göterimi), Malaýziýa (12 göterimi), Koreýa Respublikasy (10,8 göterimi) we soňra barha azalýan möçberlerde Ýaponiýa, ABŞ, Germaniýa, Fransiýa, Hindistan, Braziliýa, Beýik Britaniýa ýaly ýurtlar girdi.
Ýurdumyzyň senagatynda bu düýpgöter täze pudagyň döredilmegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilişiniň möçberini artdyrmak, diýarymyzyň eksport mümkinçiliklerini giňeltmäge ýardam berjek gaýtadan işleýän pudaklaryň kuwwatyny ýokarlandyrmak boýunça öňde goýan möhüm wezipelerini durmuşa geçirmäge ýardam berer.
TDH


text:
Aşgabat şäheriniň çäginde gurlup, ulanmaga berilýän döwrebap durmuşy we medeni ähmiýetli binalaryň sany barha köpelip, şäher gün-günden özgerýär. Şol bir wagtyň özünde ilatyň durmuş üpjünçiligi ýokarlanyp, hojalyklarda elektrik togy bilen işleýän enjamlar giňden ulanylýar. Bu bolsa, elektrik energiýasynyň sarp edilşiniň barha artmagyna getirýär. Şol sebäpli, ilatyň elektrik energiýasy bilen üpjünçiligini ýokarlandyrmak üçin, gurulýan binalar bilen bir hatarda elektrik stansiýalary, podstansiýalar, transformator beketleri gurlup ulanmaga berilýär. Ýagny, şäheriň elektrik üpjünçiligini has ýokarlandyrmak maksady bilen Türkiýaňyň «Çalyk Enerji» kompaniýasy tarapyndan şäheriň çäginde gurluşyk işleri alnyp barylýar. Has takygy, kompaniýa tarapyndan täze podstansiýalary, transformatorlary we elektrik geçirijileri gurmak işleri güýçli depginde alnyp barylýar. By kompaniýa bilen bir wagtda, Türkmenistanaň Energetika ministrliginiň degişli gulluklary tarapandan hem paýtagytda uly möçberli gurluşyk işleri amala aşyrylýar. Şol sebäpli hem şäheriň käbir ýerlerinde gurluşyk işleri geçirilende, hünärmen işçileriň we ýaşaýjylaryň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin, elektrik togy wagtlaýyn öçürilýär. Ýöne, gurluşyk işleri tamamlanandan soň, gurnalan elektrik enjamlary uzak wagtlap gulluk edip, ilat elektrik energiýasy bilen hiç-hili bökdençsiz üpjin ediler. Şeýle-de, şäheriň köçelerine täze, elektrik energiýasyny tygşytly sarp edýän, şol bir wagtda adaty yşyklardan ýagty ýanýan we uzak işleýän elektrik yşyklaryň ornaşdyrylýandygyny aýtmak bolar. Bulardan başga-da, täze gurulýan beketlere ätiýaçdan, ýangyçda işleýän dizel generatorlar ornaşdyrylýar. Bu amala aşyrylýan işler ýurdumyzyň ilatyny elektrik energiýasy bilen ygtybarly üpjün etmäge mümkinçilik berer we şäheriň köçeleri gijelerine gündiziň güni ýaly bolar.
Aşgabat şäheriniň elektrik üpjünçiligi has gowlandyrýandygyny gözýetirmek bolýar
-
myrat94
2 years ago
- .
-
andayews
2 years ago
- Hmm


text: Eýranyň yslam ynkylaby bütin dünýä gudratlaryň agalyk etmekleriniň garşysynda berk durmagy bilen,hakyky garaşsyzlygyň yzynda bolýandygyny görkezendir we şeýle garaşsyzlyk,birleşikde bolýan milletiň eradasyna daýanylmagy bilen ele gelendir.yslam jomhurlyk düzgüniň 39 ýyl buýsançly ömüri,şowhunlylyk,garaşsyzlyk we hzzetden doly bolandyr we millet birleşikde bolmagy bilen,duşmanlaryň hilelerini ýekän-ýekän suwa dökendir.garaşsyzlyk we azatlyk,eýranyň musulman milletiniň,yslam jomhurlyga el germek ugurdaky sawaşlarynyň döwürinde beren şogarlary we islän zatlary bolandyr.garaşsyzlygyň manysy dürli syýasy,medeni ,ykdysady we harby bölümleri öz içine alýandyr we azatlyk hem,yslam köpçülikde kanuny tärde bolýan azatlyk manysynda bolýandyr.mezlumlarça şehit bolan Aýatolla Beheşti şu ýerlikde beren gürrüňlerinde,ýurduň garaşsyzlygynyň hakyky tärde gurulmagy,ýurtda adalat we azatlygyň gurulmagy ýolundan bolýandyr.bir ýurtda we köpçülikde adalaty we azatlygy dogry gurulsa,kesekileriň ýurtda ornamaklarynyň ýoluny tekizländir, şeýlede bir milletiň azatlygyna many berýän zat hem şol milletiň garaşsyzlygydyr.bu ýerde mysal üçin medeni,ykdysady we syýasy bölümlerde başgalara bakna bolýan millet öz azatlygyny elden berendir diýip yglan edipdiler.ynkylabyň we yslam jomhurlyk düzgüniň 39 ýyl ömürine ser edilmegi bilen Eýran milletiniň,buýsanç we baş ýokarylyk bilen,dürli hileleriň garşysynda durandygyny görmek bolýardyr.Eýranyň duşmanlary,yslam ynkylabyň ýeňişe ýetmeginden soň bütin ýyllaryň boýunda,Eýran ilatynyň ynkylabynyň garşysynda harby we ykdysady bölümlerdäki gaty ýumşak gudratlaryndan haýyrlanmak ugurda tagalla etdiler.emma bu agramlar we gysyşlar,bu ynkylabyň degerligini asla azaldyp başarmady.Eýran milletiniň ynkylabyň ýeňişe ýetmeginden soň ardan belent gadamlary,hakykatda duşmanlaryň bütin hilelerini suwa dökdi.duşmanlar Eýran milletini düşünip bilmänseňler,Eýrana duşmançylyk etmeklerinde uzak ýoly aşandyrlar emma bu hili duşmançylyklar ,Eýran milletiniň azamatly bolup özüne büýsanmagyna sebäp bolandyr. Hatda Eýran milletiniň duşmanlary hem şeýle hakykaty ykrar edendirler.Eýranyň yslam jomhurlyk düzzgni bütin bölümlerde hezzetli we howpsuz bolup öz bähbitlerine el germekligi islän milletiň özüne ynanyp pydakärçylyk etmeklige mätäç bolýandygyny amal ýüzünde görkezendir.ekspertleriň ynamyna görä bu günki gün Eýran her zamandan durnuklydyr. 1979-njy ýylyň başynda Eýranda syýasy dartgynlylyk başlandy. Fewralyň başynda halk çykyşlary has-da güýçlendi. Hereketden gorkan şa ýurtdan çykyp gaçdy. 1979-njy ýylyň 10-11-nji fewralyndaky yslam ynkylabynyň netijesinde halk asyrlarboýy dowam eden şa düzgünini agdardy. Fewral eýran ýylnamasy boýunça bahman aýy diýlip atlandyrylýar. Wakalaryň esasan bahman aýynda bolany üçin eýran halky ol bahman ynkylaby ady bilen meşhurdyr.


text:
Aýyñ soragy
Maý aýyndaky bäsleşigimiziñ soragy
Maý aýyndaky bäsleşigimiziñ soragy şeýle: TRT Halkara 23-nji Aprel Çagalar Festiwaly 2018-nji ýylda näçenji gezek geçirildi?
A. 40
B. 45
Ç. 50
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler. Jogaplaryńyzy maý aýynyñ 31-na çenli internet, faks ýada poçta arkaly biziñ salgylarymyza ugradyp bilersiñiz.
Biziñ internet salgymyz turkmen@trt.net.tr
Faks nomerimiz: 90- 312 463 34 54
Hat salgymyz PK 333, 06443 Ýenişehir Ankara,Türkiýe
Size üstünlik arzuw edýäris.


text:
17 Haziran 2015 Çarşamba
BİLDİRİŞ
Iýun aýynyň 22-27-si aralygynda Lebap welaýatynda Medeniýet günleri geçiriler we onuň çäklerinde Halkara sungat sergisi hem geçiriler.
Türkmenabatda Türkmenistanyň Döwlet simfoniki orkestriniň konserti, welaýatlaryň we paýtagtyň sungat ussatlarynyň konserti, şygyrýet agşamy, çagalar döredijilik toparlarynyň çykyşlary, "Seýdi" oýnunyň we "Aýna" opera spektaklynyň görkezilişi geçiriler.
Lebap welaýatynyň Taryhy-ülkäni öwreniş muzeýinde geçirilmegi meýilleşdirilýän ekspozisiýada ýurduň hudožnikleriniň we olaryň daşary ýurt kärdeşleriniň şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň eserleri görkeziler. Şeýle hem bu ýerde ýurduň gündogar sebitiniň taryhy-medeni ýadygärliklerine, goraghanalaryna we syýahatçylyk zolaklaryna bagyşlanan dokumental filmleriň görkezilişi bolar.
Iýun aýynyň 27-ne Türkmenabadyň "Bitaraplyk" seýilgähinde baýramçylyk dabarasy, uly konsert geçiriler we owadan feýerwerk guralar, ertesi gün bolsa Lebap welaýatynyň S.Seýdi adyndaky Döwlet sazly-drama teatrynda Medeniýet hepdeliginiň we Halkara sungat sergisiniň ýapylyş dabaralary geçiriler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Jemşit Orazmuhammedow: «Futbolçy bolmazlyk, futbola dahylsyzlyk däl...»
Durmuşda käbir adamlar bolýar, olar bilen işleýän käri hakynda gürleşseň, özüniň şol käre, ýa-da şol wezipä dahylly ýeri hakynda gürlemegi gowy görýärler. Onsoň senem şol kär diňe şul adama degişlimikä diýip alasarmyk pikirlere çolaşyp oturansyň. Sebäbi, söhbet bir adamyň çäginden çykyp bilenok. Emma käbir adamlar bar, olaryň kesbi hakynda sorasaň, şol işiň umumy köpçülige edýän täsirini we dahylyny düşündirip berýärler. Şolar ýaly-da, adam üçin diňe bir gürrüňdeşiň hakynda däl, eýsem-de onuň pişesi hakynda hem giden bir dünýä açylaýýar. Marynyň “Merw” toparynyň tejribeli futbolçysy Jemşit Orazmuhammedow bilen eden gürrüňimizem ikinjisine degişli boldy. Ilki futbolçynyň özüne ýüzlenip, ol hakda gyzyklanyp başlan bolsam hem, söhbetimiziň nädip umumy futbola syrygyp gideninem duýmandyrys.
−Jemşit, tüweleme, siz ine milli çempionatymyzda uzak möhletden bäri çykyş edip gelýän sanaýmaly futbolçylaryň biri. Meniň çakyma görä, on-on bäş ýyl dagy boluberendir uly futbolda çykyş edip ugranyňyza. Bu az möhlet däl, elbetde. Ýaryşyň islendik basgançagyndan habaryňyz bar diýsegem boljak. Şeýle az bolmadyk tejribäňize daýanyp, çempionatymyzyň şu günki ýagdaýy hakynda näme diýip bolar?
−Düýn ýaly bolup duýulýanyna garamazdan, ilkinji gezek “Köpetdag” toparynyň düzüminde meýdança çykanymda on sekiz ýaşymdalygym ýadyma düşse, wagtyň suw ýaly akýanlygy hakynda oýlanaýýan dogrusy. Şondan bäri uly futbolda dürli ýyllaryň dowamynda “Ahal” we “Energetik” toparlarynda çykyş etdim. Şu wagtam Marynyň “Merwinde”. Bir futbolçyň karýerasy babatda alanyňda siziň diýişiňiz ýaly “az möhlet däl”. Emma taryh üçin ýaňy bir 26-njy möwsümini geçirýän futbol çempionatymyzyň başlan wagty gaty uzakda-da däl.Yklymda has irki wagtlardan bäri futboly rowaçlanan ýurtlaryň bardygyny göz öňünde tutsak, onda bizde-de gysga wagtyň içinde uly işler edildi. Edil bu günki ýagdaý hakda aýtmaly bolsa, çempionatyň geçen ýylkydanam gyzykly geçjekdigi görnüp duran ýagdaý. Birinjiden-ä, milli ýygyndymyzyň esasy agzalary içerki çempionatymyzda çykyş edýär, ikinjidenem, iki sany toparymyzyň AFK-nyň kubogynyň toparçalaýyn basgançagynda oýnaýandygy hem bu ýylky möwsümiň örän çekeleşikli geçjegini aňladýar...
−Hawa. Edil üçünji tapgyrda ýurdymyzyň kubogynyň eýesi, galyberse-de AFK-nyň kubogynda üstünlikli çykyş edýän “Ahalyň” öz öýünde “Köpetdag” topary bilen golsuz deňlige razy bolmagam bu möwsümde çempionlyk üçin göreşiň ýiti boljagyny aňladýarmyka diýýän.
−Gaty dogry bellediňiz. “Köpetdagyň” deň oýnamagyna garaşylmadyk hasap diýip bolmaz. Tersine, her bir topardan her hili netijä garaşyp boljaklygyny aýtsak dogry bolarmyka diýýän. Futbol şolar ýaly, ol aňsat öňünden çaklap bolmaýan şowhunlary bilen millionlaryň oýnuna öwrüldi. Şonuň üçinem ony sungata deňeýärler..
−Sungat diýeniňde bir zat ýadyma düşdi. Şeýleräk bir aýtgy bardy. Kär diýilýän zat kämilleşip iki hala bölünip biler. Birinjisi biznese, ikinjisi, siziň diýişiňiz ýaly sungata...
−Özüm-ä sungaty birinji diýip alardym. Ýöne men ol aýdylan pikire-de ýalňyş diýip bilemok. Elbetde, biziňki futbol oýnamak, islendik futbolçam şony edýär. Emine boýun egýär, tälimçini diňleýär. Eger futbol biznese öwrülen bolsa, onda futbolça keseden kimdir biri ýa nämedir bir zat täsir edendir.Galyberse-de, futboly biznese öwürmek üçinem ony ilki sungat derejesine ýetirip, daşyňa millionlap janköýer üýşürmegi başarmaly. Adamlary daşyna üýşürip bilen islendik zatdan biznesi ýola goýmak mümkin. Emma futbolyň lezzetini alyp boljak başga bir zady tapmak kyn bolaýmasa...
−Jemşit, umuman futbol siziň üçin näme onda, eger bir söz bilen aýdyp bolsa?
-Ömür, futbol meniň ömrüm. Futbol üçin men kim, ony bilmedim, belki janköýerler kesgitlär, emma futbol meniň üçin ýaşaýyş diýmek...
−Eger futbolçy bolmadyk bolsaňyz?..
−Öz biznesimi ýola goýardym (Ol ýylgyrdy, menem goşuldym). Aslynda futbolçy bolmazlyk, futbola dahylsyzlyk däl-ä. Islendik tarapdan futbola bagly bolup bolar, hatda ykbalyňam bagyş edip bolar, synçylar we janköýerler ýaly...
−Janköýerlere näme aýdyp bolar?..
−Hä, toparyň on ikinji agzalary hakyndamy? Olar bar-futbol bar, olar bar-biz bar, olar sebäpli ine siziň ýaly synçylar bar. Garaz janköýerler üçin köp zat bar. Olar hakynda bir zat diýmezden öň olara näme berdimkäm diýip oýlanýan. Türkmenistanyň kubogyny hem-de Naýbaşy kubogyny gazanmagym, ondan başga-da Türkmenistanyň çempionatynda baýrakly ikinji we üçünji orna mynasyp bolmagym... Ýöne men olaram heniz kanagatlanarly däl hasap edýän. Türkmen janköýerleri, esasanam “Merwçiler” goldaw bermekde ýadamany-ýaltanmany bilenoklar. Olara “Berekella!” diýmeli.
−Arzuwlaryňyz...
−Megerem ikimiziň arzuwlarymyz birmeňzeşräk bolsa gerek.AFK-nyň kubogynda çykyş edýän toparlarymyza we indiki ýyl yklym kubogyna gatnaşýan milli ýygyndymyza üstünlik arzuw edýän. Halkara ýaryşda türkmen futbolynyň bir gez ýokary galmagy hemmämiz üçin deň şatlyk. Bizem öz toparymyz bilen ýurdumyzda baýrakly orun alyp, kubok ýaryşynda şowly çykyş edip AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşa ýollanma gazanmagy maksat edip goýduk. Nesip bolsa, şol maksat ugrunda-da göreşeris.
−Jemşit, söhbetdeşlik üçin sag boluň. Üstünlik ýaranyňyz bolsun!
−Size we tff.com.tm” saýtynyň ähli döredijilik işgärlerine öz adymdan hem-de “Merw” toparynyň adyndan edýän işleriňiz üçin sag bolsun aýdasym gelýär. Saglykda görşeliň!
Merdan Baýadow, sport synçysy.


text:
Apache OpenOffice çeşmesi açyk ofis programmalarynyň toparydyr. Onuň içinde tekst işlenilýän, san işlenilýän we surat işlenilýän programmalar bar.
Biziň taýýarlan orfografik sözlügimizi OpenOffice Extensions sahypasyndan indirip bilersiň.
Indireniňden soňra, OpenOffice Writer programmasyny aç we Tools menýusyndan Extension Manager bölümine gir.
Add düwmesine basyp, indiren faýlyňy saýla.
Türkmen diliniň sözlügi ýokarky suratdaky ýaly görkezilse diýmek ol ulanmaga taýýar.
OpenOffice Writer programmasynda ilki bilen dokumentiň dilini türkmençä geçirmeli. Ony Tools menýusyndan Language bölümini saýlap geçirip bilersiňiz.
Türkmen dili gysga menýuda ýok bolsa, ony birinji gezek More saýlawyna basyp saýlamak mümkin.
Dokumentiň dili türkmen diline geçirleninden soňra, ýazylan tekst orfografik sözlügiň kömegi bilen bilen barlanylýar. Ýalňyş ýazylan sözleriň aşagy gyzyl çyzyk bilen çyzylýar we olaryň üstüne basanyňda sözlüge görä sözüň dogry ýazylyşy hödürlenýär.
Bu sözlügiň birinji goýberilişi we şol sebäpden kemçikleri bar; goşulmalaryň ähli görnüşleri heniz girizilmedik.


text:
ABŞ resmileri 10-njy iýunda Owganystanda üç amerikan esgeriniň öldürilendigini tassyk etdiler.
Owgan resmileri amerikan esgerleriniň gündogar Owganystanda, owgan goşunynyň bir esgeri tarapyndan atylyp öldürilendigini aýtdylar.
Nangarhar welaýtynyň gubernatorynyň sözçüsi Attahullah Khogýani welaýatyň Açin etrabynda bolan hüjümde ABŞ-nyň ýene iki esgeriniň ýaraly bolandygyny aýtdy.
Ol owgan esgeriniň ýaragyny owgan güýçleriniň hatarynda “Yslam döwleti” toparynyň jeňçilerine garşy söweşýän amerikan esgerlerine tarap öwrendigini aýtdy.
Khogýani owgan esgeriniň bu hüjümden soň atylyp öldürilendigini hem sözüne goşdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy we ol esgeriň owgan goşunynyň hatarlaryna sümlüp girendigini aýtdy.
Günbatar resmileri bu hili hüjümleriň köplenç pitneçilik esasynda däl-de, eýsem şahsy kine ýa medeni düşünişmezlik esasynda döreýändigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 22-nji maýda geçiren iş maslahatynda ýene bir gezek ýurduň oba hojalyk toplumyndaky reformalaryň haýallygyndan, şol sanda bu pudaga täze bellän wise-premýeri Esenmyrat Orazgeldiýewiň işinden, öz beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilmeýşinden nägile boldy.
Esenmyrat Orazgeldiýew bu wezipä aprel aýynyň başynda wezipesinden boşadylan ozalky wise-premýer Rejep Bazarowyň ornuna bellendi. Şonda-da prezident ýurduň agrosenagat toplumynyň işinden örän nägiledigini aýdypdy.
Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, daýhanlara berilýän ägirt uly döwlet goldawyna garamazdan, ýerlerden alynýan hasyllylyk pes bolmagynda galýar, alnan hasylyň, hususan-da bugdaýyň hili pes we ýurtda sarp ediljek unuň goşmaça möçberlerini daşary ýurtlardan satyn almaly bolýar.
Azatlyk radiosynyň ýerli habarçylarynyň berýän maglumatlaryna görä, güneşli, agrar ýurt bolan Türkmenistanda undan başga-da daşary ýurtlardan alynýan azyk, gök önümleri kän, bazarlarda bolsa bahalar ýokarlanýar.
Prezident Berdimuhamedow 2007-nji ýylda prezident bolanyndan soň daýhanlaryň meselelerini gurarnykly çözmegi wada berdi, soňky iki ýyllykda ýurduň agrar pudagynyň işini, ýerleriň şorladylmagy we suwuň bisarpa ulanylmagy ýaly sowet ýyllaryndan gelýänkemçilikleri tankytlamagy ýygjamlatdy.Hususan-da ol daşary ýurtlardan satyn alynýan gökönümlere harçlanýan altyn puluň möçberinden nägilelik bildirýär.
Kadrlar çalşylsa-da, oba reformasy ýöremeýär
Şol bir wagtda, prezident Berdimuhamedowyň yzygiderli kadr çalyşmalaryna, tankydyna garamazdan, ýerli synçylaryň, Azatlyk radiosyna pikirini aýdýan daýhanlaryň pikirlerine görä, ýurduň oba hojalyk pudagynda gowulyga tarap ilerlemeler görünmeýär. Tersine, adatça 3-5 gektar ýeri kärendesine alan we döwlet bilen baglaşylan borçnama esasynda pagta, galla, şaly ýaly önümleri öndürýän daýhanlar, baýamakdan geçen,barha köp zyýana galýarlar. Bu ýagdaý prezidentiň iş maslahatynda aýdan sözlerinde hem tassyk bolýar.
Şol bir wagtda, türkmen metbugatynda daýhanlaryň önüm öndürmekdäki bökdençliginiň düýp sebäpleri barada açyk gürrüň edilmeýär.
Azatlyk radiosynyň ynamdar çeşmesiniň maýyň başynda başlanan korrupsiýa galmagalyndan öň beren habaryna görä, Baýramalydaky hukuk goraýjy resmileriň işleriniň derňelmegi olaryň daýhanlara eden basyşlaryndan, netijede kärendeçileriň bir böleginiň Aşgabada, Adalat ministrligine gelip arz etmeginden başlanypdyr.
Ýerli synçylaryň pikirine görä, Türkmenistanyň agrar pudagynda saklanyp galan problemalar ozaly ýerleriň hususy eýeçilige berilmän, kolhoz-sowhoz we ýokardan plan bermek usulynyň başgarak görnüşde saklanyp galmagy bilen bagly.
Azatlyk radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş bolýan daýhanlar esasan "döwletiň oba hojalyk önümleriniň satyn alyş nyrhlaryny ýokarlandyrmazlygyndan, tutumlary bolsa ýylda artdyrmagyndan nägile bolýarlar".
Bu ýagdaý daýhanlaryň girdeji almak mümkinçiliklerini çäklendirýän, käte bergili çykmagyna getirýän kynçylyklaryň diňe biri diýlip bilinýär. Ikinji tarapdan, ozalky prezident S.Nyýazowyň dolandyryşynyň soňky ýyllarynda boýun alan “oba hojalyk korrupsiýasy” hem agrar pudakdaky ösüşe uly bökdençlik bolup durýar. Prezident Nyýazow öz wagtynda gowy ýerleriň daýhanlara däl, başga adamlara berilýändigini aýdypdy.
Žurnalist S.Açylowa bilen söhbetdeş bolan daýhanlar bu korrupsiýanyň soňky on ýylda has güýçlenendigini aýdýarlar.
Ahyr netijede, şu we beýleki çözülmedik meseleler birleşip, daýhançylyk etmek isleýän adamlaryň azalmagyna, käbir etraplarda bolsa magaryf işgärleriniň hem ýer almaga mejbur edilmegine getirýär diýip, bize gelýän maglumatlarda aýdylýar.
Golaýda Azatlyga Görogly etrabyndan gelen bir hatda aýdylmagyna görä bolsa, bu ýerde “mugallymçylygynyň daşyndan has gowy ýerlerden kärende ýer alyp, kärendesi bilen bolup ýörenleri bar. Işsiz ýören ýaş oglanlara, umuman işlemek höwesi barlara bolsa şeýle gowy ýerlerden ýer ýetenogam”.
Azatlygyň ýerli çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Aşgabadyň bazarlarynda Pakistandan, Eýrandan gelýän gök önünmler agdyklyk edýär, ýerli önümler az, oba ýerlerinde bolsa işsizlik köp.
Şol bir wagtda Türkmenistan halkara hukuk toparlary tarapyndan pagta ýygymy möwsüminde mejbury zähmeti ulanmakda tankyt edilýär.


text:
Fransiýada okamak
-
Stipendiýa almak isleýän geljekki dalaşgärlere maslahatlar
Stipendiýa almak isleýän geljekki dalaşgärlere maslahatlar
Iki kriteriýa wajypdyr, olar : fransuz dilini oňat bilmek we gowy dosýedir. Şonüň üçin, kandidaturaňyzy azyndan bir ýyl öňünde taýýarlamak gerekdir
-
Fransuz institutyna nähili ýazylmaly ?
Fransuz institutyna nähili ýazylmaly?
Fransuz okuw jaýlarynyň hemmesinde diýen ýaly habarlaşmak we ýazylmak üçin internet saýdy bar. Her bir uniwersitetiň öz okuw kalendarlarynyň barlygyna üns beriň.
Eger siz Fransiýanyň (...)


text:
Офис СоМ East в Киеве
ул. Прорезная 10, оф. 66
Киев, 01034, Украина)
Офис CoM East во Львове
ул. Костомарова 1/3, оф. 5
Львов, 79000, Украина
Офис CoM East в Тбилиси
Ул. Д. Гамрекели 19, оф. 611
Тбилиси, 0160, Грузия
Офис CoM East в Ереване
ул. Чаренца 1, оф. 201
Ереван, 0025, Армения
Офис СоМ East в Беларуси
Просп. Независимости 95/1, оф. 807
Минск, 220043, Беларусь
Офис СоМ East в Молдове
ул. Александри Василе 78, оф. 210
Кишинев, 2012, Молдова
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Şäher häkimleriniň bileleşigi öz sebitlerinde energiýa tygşytlylygyny we täzeläp bolýan energiýa çeşmeleriniň ulanylyşyny ýokarlandyrmaga meýletin borçlanýan ýerli we sebit häkimiýetlerini öz içine alýan, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan badalga berlen başlangyçdyr. Bileleşige gol çekýänler öz borçnamalarynda 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny 20% azaltmagy, şeýleleik bilen daşky gurşawy goraýan ykdysady ösüşe we ýokary durmuş ülňülerine goşant goşmagy maksat edinýärler.
Bir bakyşda bileleşik
2008-nji ýylda ÝB Howa we energiýa toplumynyň kabul edilmeginden soň Ýewropa Topary durnukly energiýa ýörelgelerini döretmekde we durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetleriň başladan tagallalaryny goldamak we güýçlendirmek maksady bilen Şäher häkimleriniň bileleşigine badalga berdi. Aslynda howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmakda ýerli hökümetler aýratyn möhüm rol oýnaýarlar, energiýa sarp edilişiniň we kömürturşy gazynyň çykarylyşynyň 80 göteriminiň şäherlerdäki işjeňlik bilen baglanyşyklydygyny göz öňünde tutsak, olaryň ähmiýeti has hem äşgär bolýar.
Şäher häkimleriniň bileleşigi arkaly ÝB guramalary bu çärelere ýerli we sebit häkimiýetlerini gönüden-göni dahylly etmek, şeýlelik bilen, energiýa we howa baradaky maksatlara ýetmekde olaryň möhüm roluny kabul etmek arkaly deňi-taýy görülmedik bir ädim ätdiler.
Hereketleri görmek, düşünmek üçin ýeterlik
Syýasy borçnamalaryny kesgitli çärelere we taslamalara öwürmek üçin Bileleşige gol çekenler ýerli durnukly energiýa ýörelgelerini we degişli energiýa dolandyryş desgalaryny döredeninden soň kömürturşy gazynyň çykýan esasy çeşmelerini kesgitläp, durmuşa geçirmegi meýilleşdirýän esasy çärelerini öz içine alýan Durnukly energiýa meýilnamasyny taýýarlap, gol çekeninden soň bir ýylyň dowamynda tabşyrýarlar.
Energiýa tygşytlamakdan başga-da, gol çekenleriň durmuşa geçirýän işleriniň netjesi gaty köp ugurly: tämiz we arzan energiýa hyzmatlaryny elýeterli etmek, hünärli we ygtybarly iş orunlaryny döretmek, maliýe we jemgyýetçilik durnuklylygyny ýokarlandyrmak, saglyga peýdaly gurşaw we ýaşaýşyň hilini ýokarlandyrmak, işewürlik döredijiligi, halk köpçüligine niýetlenen hyzmatlary we infrastrukturany ösdürmek hem-de täze önümleri döretmek arkaly ykdysady bäsdeşligi güýçlendirmek. Bu işler, bileleşige gol çekenleriň iň oňat amallarynyň girizilen maglumat binýady bolan “Ajaýyplygyň ülňüleri” arkaly başgalara görelde bolýar. Durnukly enegriýa hereket meýilnamalarynyň katalogy hem şonuň ýaly çeşmeleriň biri bolup, ol beýleki gol çekenleriň öz öňünde goýan maksatlaryny we şol maksatlara ýetmek üçin kesgitlän çärelerini bir bakyşda görkezýär.
Köp ugurly goldaw
Gol çekenleriň ýurtlarynda
Bileleşige gol çekmäge syýasy taýdan isleg bildirýän şäher häkimlikleriniň sany köpelse-de, olaryň hemmesi borçnamalaryna amal etmek üçin zerur syýasy we administratiw mümkinçiliklere, maliýe we tehniki çeşmelere eýe bolup duranok. Şol sebäpli hem gol çekenleriň öz maksatlaryna ýetmekleri üçin goldaw berjek döwlet edaralaryna we arabaglanyşyklaryna bileleşigiň içinde aýratyn dereje berilýär.
Bileleşigiň goldaýjylary diýlip atlandyrylýan ýerli häkimiýetleriň arabaglanyşyklary ýa-da Birleşmeleri höweslendiriji işler, agzalar bilen aragatnaşyk we tejribeleri paýlaşmak arkaly başlangyjyň täsirini iň ýokary derejä ýetirmek üçin tagalla edýärler.
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezlerinden
Bileleşige gol çekenlere, bileleşigiň utgaşdyryjylaryna we bileleşigi goldaýjylara her gün höweslendiriji, tehniki we administratiw kömek Şäher häkimleriniň bileleşiginiň Brýusseldäki dolandyryş merkezi (CoMO), Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkeziniň Lwow we Tbilisi şäherlerindäki şahamçalary (CoMO gündogar) arkaly berilýär. Şäher häkimleriniň bileleşiginiň Brýusseldäki dolandyryş merkezi başlangyjyň baş utgaşdyryjysy bolup durýar.
Bilelikde gözleg merkezinden
Ýewropa Toparynyň bilelikde gözleg merkezi şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezleri bilen hyzmatdaşlyk etmek arkaly esasan kömürturşy gazynyň çykýan çeşmelerini kesgitlemek we durnukly energiýa hereket meýilnamalary ýaly ylmy we tehniki meselelerde bileleşige gol çekenlere kömek edýär.
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezleriniň we bilelikde gözleg merkeziniň hyzmatdaşlygy netijesinde döredilen gurallaryň we usulyýetleriň kömegi bilen bileleşige gol çekenlere bu amal boýunça ýol görkezilýär.
ÝB guramalaryndan
Ýewropa Toparyndan başga-da, bileleşigiň başlangyjyndan bäri oňa goldaw berýän Sebitler topary, ýylda bir gezek gol çekmek dabarasy geçirilýän Ýewropa Parlamenti, maýa goýum mümkinçiliklerini ýüze çykarmakda ýerli häkimiýetlere goldaw berýän Ýewropa Maýa goýum banky ýaly guramalardan doly goldaw alynýar.
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Ädimme-adim bileleşik
Gol çekenler
Bileleşigiň utgaşdyryjylary
Bileleşigi goldaýjylar
Academia corner
Local and Regional Energy Agencies
Degişli başlangyçlar
Ýüz tutmak
Durnukly energiýa hereket meýilnamalary
Monitoring Action Plans
Ajaýyplygyň ülňüsi
Демонстрационные проекты
Coordinators and Supporters’ Benchmark of Excellence
Ýerli häkimiýet hökmünde
Welaýat ýa-da sebit hökmünde
Birleşme ýa-da ýerli häkimiýetleriň arabaglanyşygy hökmünde
As a Local and Regional Energy Agency
Bileleşigiň kartasy
Täzelikler | Gün tertibi | Sahypanyň kartasy | RSS kömek | Minnetdarlyk | Kanuny


text:
Türkiýäniň media maglumatlarynda kanuny goraýjy häkimiýetleriň “Yslam döwleti” (YD) toparynyň söweşijisi bolmakda güman edilýän orsýetliniň tussag edendigi, onuň Injirlik howa bazasynda ABŞ-nyň uçaryna sürüjisiz dron uçary arkaly hüjüm etmegi planlaşdyrmagynyň güman edilýändigi habar berilýär.
Maglumatlarda ady agzalmadyk resmä salgylanyp, habar berilişine görä, Ruslan Bakiýew diýlip tanadylan Orsýetiň raýaty Adana şäherinde Injirlik howa bazasynyň daşyny “öwrenen” wagtynda tussag edilipdir.
Şeýle-de maglumatlarda Bakiýewiň alewi musulmanlaryň jemgyýetine hüjüm boýunça dildüwüşik gurnamakda güman edilýändigi aýdylýar.
NATO-nyň agzasy Türkiýe we ABŞ-nyň howa güýçleri Injirlik howa bazasyndan Siriýada we Yrakda YD toparyna garşy alyp barýan kampaniýasynda peýdalanýarlar.
Türkiýäniň Haberturk telekanaly Bakiýewiň geçmişde Siriýada geçmäge synanyşandygy sebäpli Türkiýeden deportasiýa edilendigini habar berýär.
Orsýetiň Ankaradaky ilçihanasy ýagdaýy öwrenýändigini aýtdy.


text:
Pakistanyň premýer-ministri ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň Owganystandaky uruş boýunça strategiýasynyň şowsuzlyga duçar boljagyny aýdýar.
“Ilkinji günden başlap, biz Owganystanda harby strategiýanyň işlemändigini we işlemejegini açyk aýdypdyk” diýip, premýer-ministr Şahid Han Abbasi “Bloomberg News” neşrinde 27-nji awgustda çap bolan interwýusynda aýtdy.
Abbasi bu barada “syýasy beýanatyň” edilmeginiň zerurdygyny aýtdy.
Pakistanyň hökümet baştutany wezipesine üç hepde mundan ozal geçen Abbasi Yslamabadyň goňşy Owganystanda terrorçylara garşy göreşi goldaýan wagtynda, konfliktiň Pakistana aşmagyna ýol bermejegini aýtdy.
21-nji awgustda Tramp öz administrasiýasynyň Owganystan babatynda täze we has agressiw “ýodasyny” saýlap alandygyny mälim etdi. ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky goşunlar Owganystanda 16 ýyl bäri “Talybana”, “Al-Kaýda”we Kabuldaky hökümeti agdarmaga synanyşýan beýleki ekstremist toparlara garşy söweşýärler.
Tramp Waşingtonyň golaýyndaky harby bazada eden çykyşynda uruşda “ýeňişe” çagyrdy we öz strategiýasynyň “tötänleýin wagt şertlerine” esaslanman, ýagdaý görä boljagyny belledi. Trampyň çykyşynyň yzýany ABŞ-nyň goranmak sekretary Jim Mattis ABŞ-nyň we beýleki ýurtlaryň Owganystana has köp goşun ibermeginiň ähtimaldygyny aýtdy.


text:
Aýyň Soragy
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler.
Oktýabr aýyndaky bäsleşigimiziñ soragy şeýle: BMG-nyň Baş Assambleýasynyň şu ýyl näçinji sessiýasy geçirildi
- 68
- 72
- 70
Bize dogry jogaby ýollan diñleýjilerimiziñ arasyndan çekiljek bijelere göra 3 dińleýjimize TSR tarapyndan sowgat beriler. Jogaplaryńyzy oktýabr aýynyñ 31-ne çenli internet, faks ýada poçta arkaly biziñ salgylarymyza ugradyp bilersiñiz.
Biziñ internet salgymyz turkmen@trt.net.tr
Faks nomerimiz: 90- 312 4633454
Hat salgymyz PK 333, 06443 Ýenişehir Ankara,Türkiýe
Size üstünlik arzuw edýäris.