text:
Smaǵul Sádýaqasulynyń qazaq tarıhynda alar orny erekshe. Qoǵam jáne memleket qaıratkeri nebári 33 jyl ómir súrse de qysqa ǵumyrynda ultyna óshpesteı iz qaldyra bildi.
Alashtyń ardaqty uly qazirgi Soltústik Qazaqstan oblysy, Aqjar aýdany, Uıaly-Jarqyn aýylynda dúnıe esigin ashqan. Kereı taıpasynyń Malaı-Baqtybaı tarmaǵynan shyqqan. Aýyl mektebin, 2 synypty orys-qazaq ýchılıesin, Máskeý kólik ınjenerleri ınstıtýtyn bitirgen. On jeti jasynan bastap saıası qyzmetke aralasqan Smaǵul atamyz qazaq jastarynan quralǵan «Birlik» uıymynyń belsendi músheleriniń biri bolyp, qaıratkerlik shyńdalýdan ótti. Maǵjan Jumabaev, Sáken Seıfýllın, Muhtar Samatov syndy azamattarmen birge ulty úshin qyzmet etti. Bul uıym “Alash” partııasynyń túpkilikti ıdeıasyn qabyldaǵan edi. Negizgi maqsaty qazaq halqynyń mádenıeti men ádebıetin kóterý arqyly onyń ulttyq sanasyn oıatý boldy.
Alash qaıratkeri ómiriniń sońyna deıin eliniń aýmaqtyq tutastyǵyn saqtaýǵa bar kúshin salyp, ult derbestigi úshin kúresti. 1921 jyly Sibir revkomynyń quramyndaǵy Semeı oblysyn ákimshilik-aýmaqtyq bólý arqyly Qazaq avtonomııasyna engizý sharalaryna belsene aralasyp, Qostanaı oblysyn el terrıtorııasynyń quramyna qaldyrýǵa úlken septigin tıgizdi. Ol laýazymdy qyzmet atqarǵanyna qaramastan, Reseı ımperııasynyń otarlaý saıasatyn ashyq synady.
«Qazaq jeri revolıýııaǵa deıin otar boldy. Patsha úkimeti Qazaqstannyń shıkizatyn, tabıǵı baılyǵyn paıdalanyp «bos jerlerdi» qonys aýdarýshy kelimsekterge berip, ózderiniń mádenı, dinı, aǵartýshylyq yqpalyn júrgizdi»,– deıdi qaıratker. Osylaısha qalyń qazaqty ultynyń odan ári otar bolýyna jol bermeýge shaqyrady.
Sádýaqasuly men Goloekın
Saıasattaǵy eleýli belesteriniń biri — F.Goloekınmen ashyq kúresi. Goloekın ólkelik komıtetke kelgende Smaǵul Sádýaqasuly Bıýro músheligine kandıdat, Oqý aǵartý Halkoly, «Eńbekshi qazaq» gazetiniń redaktory mindetterin bir mezgilde atqaryp júrgen 25 jastaǵy jigit edi. Ol jasyna qaramastan qalyń qaýymdy moıyndata bilgen qaıratker atandy. «Kishi Qazan» ıdeıasyna qarsylyq tanytyp, aýyldyń beıbit evolıýııalyq damýyn qoldaǵan azamattardyń biregeıi boldy. Sol kezeńdegi zııaly azamattarymyz jaýapty hatshymen qazaq aýylyn keńestendirý, mekemelerdi qazaqylandyrý, ónerkásipti damytý, oqyǵandarǵa kózqaras máseleleri boıynsha bir kelisimge kele almady.
Jıyrmasynshy ǵasyrdyń birinshi jartysynda júrgizilgen jumystardyń biri – mekemelerdi qazaqylandyrý isi. Árbir sezde osy másele mindetti túrde kún tártibinde turdy. Goloekın «Partııa Reseıdiki, sol sebepti ony qazaqylandyrýdyń qajeti joq» degen ıdeıany alǵa tartty. Bul pikir Smaǵul Sádýaqasulynyń shamyna tıdi. Ol óz kezeginde: «Partııa qazaq jurshylyǵymen jumys isteıdi, qazaq kommýnısterimen qarym-qatynasta bolady, ol nege óz jumysyn qazaq tilinde júrgize almaıdy?» – dep málimdeme jasap, sol ýaqyttyń ózinde-aq qazaq tilin memlekettik qyzmet pen áleýmettik salalarda qoldanysqa engizý kerek ekenin aıtyp ketti. Qazaqstan ólkelik partııa kommıtetiniń 1-hatshysy ulttyq memleket qurý josparyn túbegeıli joıǵysy keledi. Onyń bul oıy myna bir sózderinen aıqyn baıqalady: «Qazaqstanda joǵarǵy oqý ornyn ashýdyń qajeti joq, oqımyn deıtinder Moskva, Lenıngradqa baryp oqysyn. Oqyǵandar jastardy buzady, ulttar alaýyzdyǵyn qozdyrady».
Sádýaqasuly eldi jańa eksproprıaııalar emes, eńbek pen ǵylymnyń qutqaratynyn ashyq aıtty. Goloekın ol jaıynda bylaı dep jazdy: «Men aýylda «Kishi Oktıabr» jasaý kerek desem, ol kez kelgen Oktıabrge qarsy. Men aýyl tóńkeris tásilin tileıdi dep tujyrym jasasam, joldas Sádýaqasuly muny joqqa shyǵarady. Biz aýyldaǵy azamat soǵysyna qarsy emespiz... Joldas Sádýaqasuly mundaı azamat soǵysyna túbegeıli qarsy. Bizdiń ózara kelise almaýymyzdyń máni osy».
Árıne, Qyzyl ımperııanyń ádiletsiz ústemdik saıasatyna narazylyq tanytqandyqtan qoǵam qaıratkeriniń kóp uzamaı qýdalaýǵa ushyraýy zańdylyq edi. Ol 1927 jyly Halyq Aǵartý Komıssary qyzmetinen bosatylyp, sol jyly Ólkelik Komıtet Bıýrosynyń sheshimi boıynsha Tashkenttegi QazPedvýzǵa rektor bolyp taǵaıyndalady. Dese de, azamattyń kótergen máseleleri resmı organdar tarapynan qoldaý tappady. Sondyqtan rektorlyq qyzmetten de ketýge májbúr boldy.
1928-1932 jyldary Máskeý kólik ınjenerleri ınstıtýtynda bilim alady. Keıinnen Máskeý-Donbass temir jol qurylysynda ınjener-qurylysshy bolyp eńbek etedi.
Asyl er 1933 jyly Máskeý qalasynda belgisiz jaǵdaıda qaza tapqan bolatyn. Onyń súıegi órtelip, hrıstıan qorymynda jatty. Qaıratker máıitiniń kúli 77 jyl ótkennen keıin ǵana Otanyna ákelinip, sharıǵat sharty boıynsha elordanyń «Jastar» shaǵyn aýdanyndaǵy musylman zıratyna jerlendi.
Smaǵul Sádýaqasuly – ult saıasatynyń jaryq juldyzy. Onyń halqyna degen zor súıispenshiligi, adaldyǵy men erligi Otanǵa rııasyz qyzmet etýdiń jarqyn úlgisi bolyp qala bermek..
Dıana ASAN,
«Adyrna» ulttyq portaly


c: text/html

text:
Täzelikler
Lebap welaýatynyň ýaşaýjylary Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň ýubileý baýramyny belläp geçdi
Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy mynasybetli Lebap welaýatynyň baş Baýdak meýdançasynda günorta-gündogar sebitiň ýaşaýjylar ýurdumyzyň milli baýramyny belläp geçdiler.
Ýubileý mynasybetli sylaglar. Lebap welaýatynyň häkimliginde döwlet sylaglarynyň gowşurylyş dabarasy boldy
Mukaddes baýramçylyk ― Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň ýubileý senesi mynasybetli Lebap welaýatynyň häkimliginde öňdebaryjy raýatlary «Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna» medaly...
«Lebapawtoulagdan» galla oragyna 480 ulag gatnaşar
Şu ýyl Lebap welaýatynda galla oragyna ýük awtoulaglarynyň 2150-si gatnaşar. Olaryň 525-den gowragy şolardan 112 soňky ýyllarda...
Lebapda «Buýan» obasenagat toplumynyň düzüminde täze kärhana gurlar
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň buýurmagynda Lebap welaýatynyň «Buýan» obasenagat toplumynyň düzüminde buýan...
Daşoguz we Lebap welaýatlarynda howa boýunça habarly ediş çäreleri geçirildi
BMGÖM-niň «Türkmenistanyň guraksy sebitlerinde oba hojalyk bileleşikleriniň howa durnukly ykdysady işini goldamak» taslamasynyň çäklerinde Daşoguz welaýatynyň Görogly we Lebap welaýatynyň...
«Türkmengaz» Lebapdaky gazturbinaly elektrik bekedi üçin turbalary satyn alar
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Abdrahmanow Hökümetiň 21-nji maýda geçirilen mejlisinde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna “Türkmengaz” döwlet konserniniň dürli görnüşli...
Türkmenistanyň Prezidenti Ýosihide Sugany awgust aýynda Türkmenistana sapar bilen gelmäge çagyrdy
13-nji maýda türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Ýaponiýanyň Premýer-ministri Ýosihide Suganyň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy. Onuň barşynda...
Täze ýyl mynasybetli jemgyýetçilik awtobus ugurlary barada
Hormatly ýolagçylar!
«Türkmenawtoulaglary» agentligi, Täze ýyl baýramy mynasybetli, ýerine ýetirilýän awtoulag hyzmatlarynyň has-da ýokary hilli we medeniýetli bolmagyny üpjün etmek...
Türkmen-Eýran we Türkmen-Gazak ulag ulgamyndaky hyzmatdaşlyklar!
Türkmen-Eýran we Türkmen-Gazak gatnaşyklarynda hoşniýetli goňşuçylyk ýörelgelerinden ugur alyp, Türkmenistanyň gözegçilik-geçiriş ýerlerinden halkara ýük daşamalarynyň Düzgünlerine laýyklykda "Sarahs-Sarahs", "Artyk-Lütfabat" we...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
RUSSIÝA FEDERASIÝASY - MOSKWA
SOŇKY HABARLAR
ВСЕМИРНЫЙ ДЕНЬ ВЕЛОСИПЕДА ОТМЕТИЛИ В МОСКВЕ
В российской столице состоялся массовый велопробег, посвященный учрежденному Генеральной Ассамблеей Организацией Объединенных Наций по инициативе Туркменистана Всемирному дню велосипеда. В акции, организованной Посольством Туркменистана в Российской Федерации, приняли участие студенты столичных вузов, представители туркменской диаспоры, члены дипломатического корпуса, аккредитованного в Москве. Велопробег прошел в одном из самых живописных уголков российской столицы – Парке культуры и отды...
TÜRKMENISTANDA BÜTINDÜNÝÄ WELOSIPED GÜNI BELLENILDI
2018-nji ýylyň 3-nji iýunynda dünýäniň köp ýurtlarynda ilkinji gezek Bütindünýä welosiped güni bellenildi, bu sene hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan esaslandyryldy. Ir bilen paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň müňlerçesi türkmen paýtagtynyň ajaýyp künjeginde - Köpetdag şaýolunyň we Jülge köçesiniň kesişýän ýerindäki aýlaw...
DEGIŞLI DOLANDYRYŞ WE YKDYSADY ÖZARA BAGLANYŞYK - ÝHHG-NIŇ MINISTRLER DEREJESINDÄKI SEBITL MASLAHATYNYŇ ÜNS MERKEZINDE
?Degişli dolandyryş we ykdysady özara baglanşyk - ÝHHG-niň sebitindäki öňdebaryjy tejribe» - ÝHHG we Türkmenistanyň Hökümetiniň bilelikde gurnan ÝHHG-niň ministrler derejesindäki sebitl maslahatynyň temasy boldy. Maslahat öz işini 2018-nji ýylyň 31-nji maýynda Aşgabatda tamamlady. Iki günlük maslahatyň işine Merkezi Aziýanyň bäş döwletinden we Owganystandan, we ÝHHG-niň hyzmatdaşlyk boýunça 21 sany agza-döwletlerinden we hyzmatdaşlaryndan 120 golaý wekil gatnaşdy. Çärä halkara guramalaryň, y...
PARLAMENTARA BIRLEŞIGINIŇ BAŞ SEKRETARY BILEN HYZMATDAŞLYGY ÖSDÜRMEGIŇ MESELELERI ARA ALNYP MASLAHATLAŞYLDY
2018-nji ýylyň 30-njy maýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredow Parlamentara Birleşiginiň Baş Sekretary (PB) Martin Çungong bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşygyň barşynda taraplar Parlamentara Birleşiginiň işiniň esasy ugurlaryny, şeýle hem bu guramanyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň we gatnaşyklaryň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar. Türkmenistan PB-ni dürli döwletler hem-de PB-niň milli parlament wekiliýetleri bilen köptaraplaýyn we ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmäge ýardam...
AŞGABATDA ÝHHG-NIŇ MINISTRLER DEREJESINDÄKI SEBITLEÝIN MASLAHATY ÖZ IŞINE BAŞLADY
2018-nji ýylyň 30-njy maýynda paýtagtyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda ÝHHG-niň “Ýerlikli dolandyryş we ykdysady özara baglanyşyk – ÝHHG-niň sebitiniň öňdebaryjy tejribesi” atly iki günlük ministrler derejesindäki sebitleýin maslahaty öz işine başlady. Maslahat ÝHHG-niň we Türkmenistanyň Hökümetiniň başlangyjy bilen gurnaldy. Maslahatyň ilkinji gününde esasy mejlis we iki sany iş sessiýalary geçirildi. Maslahatyň işine ÝHHG-na agza ýurtlaryň we birnäçe halkara guramalaryň, şol sanda BMG-niň ýöri...
ŞWEÝSARIÝADA WELOSIPED SÜRÜJILERINIŇ HALKARA BIRLEŞIGINIŇ PREZIDENTI BILEN DUŞYUŞYK GEÇIRILDI
2018-nji ýylyň 29-njy maýynda Şweýasariýanyň Egl şäherinde Türkmenistanyň wekiliýeti Welosiped sürüjileriniň halkara birleşiginiň Prezidenti D.Lappartient bilen duşyuşyk geçirdi. Duşuşygyň dowamynda Welosiped sürüjileriniň halkara birleşigi bilen gatnaşyklary berkitmegiň meselelerine garaldy. Hususan hem, türkmen tarapy şu ýylyň 3-nji iýunynda ilkinji gezek Welosipediň halkara gününiň bellenilip geçiljekdigi barada habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, Durnukly Ösüşiň maksatlaryny durmuşa geçi...
SANKT-PETERBURGDA «TÜRKMENISTAN-BEÝIK ÝÜPEK ÝOLUNYŇ ÝÜREGI» ATLY SURAT SERGISI GEÇIRILDI
2018-nji ýylyň 22-nji maýynda Sankt-Peterburgyň Taryhy seýilgähinde surat sergisiniň dabaraly açylyşy we Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmenistan-Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» kitabynyň tanyşdyrylyşy geçirildi. Çäre Sankt-Peterburgdaky Halkara gatnaşyklar we migrasiýa syýasatynyň durmuşa geçirmek boýunça komitetiniň, «Milletleriň Sankt-Peterburg öýi», «Russiýa – meniň taryhym» taryhy seýigähiniň goldawy bilen Sankt-Peterburg we Russiýanyň demirgazyk-günbatary boýunça dünýä türkmenler...


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Döwlet adam üçindir!» diýen il bähbitli beýik taglymaty halkymyzyň bagtyýar günlerini üpjün edýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimizde ajaýyp hünär baýramçylygynyň — Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününiň bellenilmegi biz, saglygy goraýyş işgärlerini täze zähmet üstünliklerine ruhlandyrýar. Hormatly Prezidentimiziň türkmen döwletiniň mizemez esaslaryny berkitmek maksady bilen alyp barýan işleri, umumadamzat tarapyndan ykrar edilen demokratik ýörelgeleri, parasatly ýöredýän içeri hem daşary syýasaty ynsan saglygyny goramak baradaky wezipeleri çözmekde berk binýat bolýar. Hormatly Prezidentimiziň il-ýurt bähbitli beýik işleri, raýatlaryň saglygy ugrundaky özgertmeleri ýurdumyza halkara derejesinde abraý-mertebe getirýär. Şol bitirilýän beýik işler biziň kalbymyzda çäksiz buýsanç duýgusyny döredýär.
Hormatly Prezidentimiziň parasatly we öňdengörüjilikli baştutanlygynda Türkmenistanda saglygy goraýyş ulgamyny dünýäniň ösen döwletleriniň derejesine laýyk getirmek boýunça giň göwrümli işlere, şol sanda döwrebap özgertmelere badalga berildi. Saglygy goraýyş ulgamyny we şypahana-bejeriş düzümini yzygiderli kämilleşdirmek, köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini, sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeňleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler milli Liderimiziň hemişe üns merkezinde durýar. Bu ugurda durmuşa geçirilýän giň gerimli özgertmelere, «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň rejelenen görnüşinde göz öňünde tutulan wezipelere we kabul edilen beýleki birnäçe maksatnamalara laýyklykda, häzirki zaman döwrebap we ýöriteleşdirilen keselleri anyklaýyş-bejeriş merkezlerini, hassahanalary, şypahanalary gurmak bilen, saglygy dikeltmegiň hili gowulandyryldy. Lukmançylyk ylmyny düýpli ösdürmek, beden we ruhy taýdan sagdyn nesilleri terbiýelemek babatynda uly ösüşler gazanyldy. Munuň şeýledigini Türkmenistanda iň gymmatly baýlygyň adamdygyny nygtaýan hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda halk bähbitli alnyp barylýan işler, asyryň gurluşyklary, maksatnamalary doly subut edýär.
Ýurdumyzda ilatyň saglygyny has-da gowulandyrmak, adam ömrüniň dowamlylygyny artdyrmak hem-de raýatlarymyzyň saglygyny goramak babatda ähli mümkinçilikler döredilendir. Innowasion tehnologiýalara, öňdebaryjy lukmançylyk ylmyna we tejribesine esaslanýan kämil we ýokary netijeli saglygy goraýyş ulgamy döredildi. «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň çäklerinde sanlyja ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň dünýä saglyk ulgamyna sazlaşykly goşulyşýan täze saglyk infrastrukturasy döredildi. «Ýokanç keselleriň öňüni almak hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi, şeýle hem ýurdumyzyň melhem suwlary we howasy bilen dünýä belli şypahanalaryň hyzmatyndan netijeli peýdalanylmagy hem-de raýatlarymyzyň şypahanalarda bejeriş-sagaldyş kömegini almaklary üçin döredilýän şertler Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynyň işgärlerini has-da begendirdi.
«Saglyk» döwlet maksatnamasynyň esasynda ilatyň jan saglygy baradaky alada döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry bolup durýar. Bu babatdaky wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek üçin ýurdumyzyň saglygy goraýyş edaralarynyň ählisinde giň gerimli işler alnyp barylýar. Ýurt Baştutanymyzyň başlangyçlary bilen dünýä derejesinde enjamlaşdyrylyp, ulanylmaga berlen hassahanalaryň we saglyk merkezleriniň, köp sanly sagaldyş-dynç alyş öýleriniň, sport desgalaryň, şypahanalaryň, anyklaýyş-bejeriş edaralarynyň ençemesiniň gurlup, ulanylmaga berilmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
«Saglyk» döwlet maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek, ýurdumyzda şypahana ulgamyny has-da ösdürmek, şypahana-bejeriş we sagaldyş-dikeldiş usullarynyň hem-de hyzmatlarynyň dünýä ölçeglerine laýyk gelýän täze we netijeli görnüşlerini giňden ornaşdyrmak, olaryň hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak maksady bilen, hormatly Prezidentimiz «Türkmenistanda şypahana ulgamyny ösdürmek boýunça 2021 — 2025-nji ýyllar üçin Milli maksatnamany» tassyklady. Ýurt Baştutanymyzyň Karary bilen tassyklanan bu Milli maksatnama esasynda geljekde şypahana ulgamynyň mundan beýläk-de kämilleşdirilmegine ähli şertler dörediler. Dünýäniň lukmançylyk merkezleri bilen hyzmatdaşlykda we hormatly Prezidentimiziň saglyk taglymatyna laýyklykda, ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynda beýik özgertmeler amala aşyrylýar. Paýtagtymyzda we welaýatlarda täze hassahanalar, şypahanalar, bejeriş-sagaldyş merkezleri döredilip, işe girizildi. Dünýä lukmançylygynda gazanylýan üstünlikler milli tejribeler bilen baýlaşdyrylyp durmuşa ornaşdyrylýar.
Hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitaplarynyň diňe bir türkmen, rus, iňlis dillerinde däl, eýsem, ýene birnäçe dillerde neşir edilmegi aýratyn bellärliklidir. Munuň özi türkmen tebigatynyň ösümlikler dünýäsiniň ynsanlara şypa beriji dermanlyk häsiýetini diňe ylmy taýdan esaslandyrman, eýsem, onuň bejerijilik ähmiýetini hem açyp görkezýär. Hormatly Prezidentimiziň gözbaşyny gadymy döwürlerden alyp gaýdýan türkmen halkynyň lukmançylyk ylmy bilen baglanyşykly «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri», «Türkmenistan — melhemler mekany», «Çaý — melhem hem ylham» atly kitaplarynda, hususan-da, ýurdumyzyň çäklerinde ösýän dermanlyk ösümliklerden, dürli görnüşli ot-çöplerden melhemlik çaýlaryň taýýarlanýandygy aýdylýar. Munuň özi ýurdumyzdaky hereket edýän şypahanalarda we saglyk öýlerinde bejergi alýan raýatlaryň saglygyny dikeltmekde ata-babalarymyzyň milli lukmançylyk tejribesinde melhemlik ot-çöpler bilen bejermek ýörelgesine eýerilýändiginiň güwäsidir.
Munuň özi halkyň saglygyny ähli zatdan ileri tutýan hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek baradaky işleriniň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelge esasynda amal edilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr. Hormatly Prezidentimizi, halkymyzy Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýarys. Halkymyzyň saglygy hakynda irginsiz alada edýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak, beýik işleri rowaç bolsun!
Güljan BEKIÝEWA,
Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Saglygy goraýşyň habarlar merkeziniň redaktory.


text:
Meksikanyň häkimiýetleri ýurduň iň meşhur futbolçylarynyň biri Alan Pulidonyň ogurlanmagy bilen bagly hadysanyň onuň boşadylmagy bilen tamamlanandygyny aýdýarlar.
Grek ligasynyň “Olympiakos” komandasynyň oýunçysy Pulido serhetýaka Tamaulipas ştatynda 28-nji maýda agşam ogurlanypdy.
Tamaulipasyň howpsuzlyk güýçleriniň 30-njy maýda ýaýradan beýannamasynda Pulidonyň ýary gijäniň öňýanynda boşadylandygy habar berildi.
Beýannamada Pulido medisina kömeginiň berlendigi aýdyldy.
25 ýaşly futbolçy Siudad Wiktoriýa şäheriniň daşynda otyrylyşykdan gaýdyp barýan wagtynda ogurlandy.
Pulido Meksikanyň milli komandasynyň agzasy hökmünde 2014-nji ýylda Braziliýada geçirilen Dünýä ýaryşyna gatnaşypdy.


text:
Eýranyň Nebit ministrligi Fransiýanyň “Total” kompaniýasynyň Eýranyň deňizdäki gaz ýataklaryny özleşdirmek boýunça 3-nji iýulda köp milliard dollarlyk ylalaşyk baglaşjakdygyny aýtdy.
Günorta Pars gaz ýataklaryny özleşdirmek boýunça şertnama 2016-njy ýylda Eýrana garşy halkara sanksiýalary ýatyrylandan soň Eýranda halkara kompaniýalarynyň gatnaşmagyndaky iň uly biznes ylalaşygy bolup biler.
Eýranyň hökümeti ylalaşygyň Tähran tarapyndan nebit ministrliginiň, Eýranyň Petropars we “Totalyň” ýolbaşçylarynyň, şeýle hem Hytaýyň Milli nebit korporasiýasynyňgatnaşmagynda baglaşyljakdygyny aýtdy.
“Total” Eýran bilen deslapky ylalaşyga noýabr aýynda gol çekip, 4.8 milliard dollarlyk proýektiň 50.1%-ni satyn alypdy.
Hytaýyň Milli nebit korporasiýasy proýektiň 30% we Eýranyň Petropars kompaniýasy 19.9% eýe bolar.
Bu gaz ýatagy 1990-njy ýylda açylypdy, şol döwürde “Total” Eýranda iň uly maýa goýujy bolupdy.


text:
Ramazan Qúrmanbaev. Nәubet jyldary alyp qúrylystar sýiekterding ýstine salyndy
Últ janashyrlary 1932-1933 jyldary bolghan asharshylyqtyng sayasy baghasy әli berilgen joq degen toqtamgha kelude. Sol zamandaghy Kenes odaghynyng basshylary qazaq últyn joyyp, túqymdyqqa mal baghatyn qúl men esiginde jýretin kýnderdi ghana qaldyru sayasatyn ústanghanday. Sózimiz dәleldi bolu ýshin qazaq dalasynda búryn sondy bolmaghan alapat ashtyqtyng shyghu tarihyna ýnilip, qújattargha zer salayyq.
Otarlaushylardyng ghasyrlar boyy janyn jegidey jegen aram oiy, qazaqtyng asty-ýsti baylyqqa toly keng dalasyna iyelik etu edi. Osy maqsatty iske asyru ýshin Mәskeu 1925 jyly patshany otbasymen qatygezdikpen qyryp tastaudy úiymdastyrghan jendet – F.IY.Goloshekindi Qazaqstan Ólkelik partiya komiytetining 1 hatshysy etip taghayyndady.
Últ janashyrlary 1932-1933 jyldary bolghan asharshylyqtyng sayasy baghasy әli berilgen joq degen toqtamgha kelude. Sol zamandaghy Kenes odaghynyng basshylary qazaq últyn joyyp, túqymdyqqa mal baghatyn qúl men esiginde jýretin kýnderdi ghana qaldyru sayasatyn ústanghanday. Sózimiz dәleldi bolu ýshin qazaq dalasynda búryn sondy bolmaghan alapat ashtyqtyng shyghu tarihyna ýnilip, qújattargha zer salayyq.
Otarlaushylardyng ghasyrlar boyy janyn jegidey jegen aram oiy, qazaqtyng asty-ýsti baylyqqa toly keng dalasyna iyelik etu edi. Osy maqsatty iske asyru ýshin Mәskeu 1925 jyly patshany otbasymen qatygezdikpen qyryp tastaudy úiymdastyrghan jendet – F.IY.Goloshekindi Qazaqstan Ólkelik partiya komiytetining 1 hatshysy etip taghayyndady.
Sol jyldary Qazaqstanda sayasy pozisiyasy myqty qazaq ziyalylarynyng toby shoghyrlanghan edi. Goloshekinning basty maqsaty – osy ziyaly qauymnyng kózin joyyp, ainalasyna aitqanyna kónip, aidauyna jýretin jandayshaptardy jinau boldy. Goloshekin 1927 jyly kýzde Stalinge qazaq komunisterining últshyldargha qarsy kýresin kýsheytip jatqanyn aitqanda Stalin oghan: «Joldas Goloshekiyn! Mening oiymsha, osy hatta belgilengen sayasat negizinen birden-bir dúrys sayasat» dep jauap jazady. 1927 jyly qarashada ótken partiya úiymynyng 6-shy konferensiyasynda Stalinning qoldauyna sýiengen Goloshekiyn: «Qanday da bolmasyn toptyng «kósemderi» Ólkelik komiytetke qarsy shyghyp kórsin, olardyng barlyghy 1 aptanyng ishinde janshylady» dep qoqan-loqqy kórsetti.
Qazaq baylaryn tәrkileu turaly dekret 1928 jyly tamyzdyng 27-de qabyldandy. Osy tәrkileu turaly zang 1928 jyldyng sәuirinde myndaghan maly bar han, súltan túqymdarynan shyqqan iri baylargha qarsy jýrgiziletini qúpiya dayyndalghanymen, nauqan barysynda jýz túyaghy barlardy da iri bay qataryna jatqyzyp, tәrkiledi. Kәmpeskening manyzyn qazaq dalasyndaghy Úly qazanmen birdey baghalaghan Goloshekiyn: «Múnyng arty azamat soghysyna úlassa da biz odan tayynbaymyz» dep, ózderining zúlymdyq sayasatyn ashyq mәlimdedi.
Osy jyldary әli búghanasy bekimegen Kenes ýkimetine ishki-syrtqy jaulardan qorghanyp, sosializmning jenisin saqtap qalu kerek edi. Sol ýshin memleketting quatyn kýsheytip, ekonomikanyng myqty irgetasyn qalau maqsatynda, 1928-1932 jyldardaghy I besjyldyq eldi industriyalandyrugha arnaldy. Búl jyldary Magnitogorsk, Kuznesk metallurgiyalyq kombinattary, Stalingrad traktor zauyty, Mәskeu men Nijniy Novgorod qalalaryndaghy avtomobili zauyttary boy kóterdi. Búdan basqa da 1500 iri óndiris oshaqtary ashyldy. Osy kәsiporyndargha stanok, qúral-jabdyqtardy shetelden valutagha aiyrbastap alugha astyq kerek boldy. Sonymen qatar, Kenes ýkimeti basshylarynyng aldynda alyp qúrylystarda enbek etetin jýz myndaghan júmysshylardy azyq-týlikpen qamtamasyz etu problemasy túrdy.
1928 jyldyng 11 sәuirinde BK(b)P men BOK-ning birikken plenumynda 1929-1930 jyldardaghy astyq dayyndau nauqany turaly qauly shyqty. Osy qaulynyng negizinde sharualardyng astyghyn memlekettik tómen baghamen alugha, kónbese, әkimshilik nemese sot arqyly tartyp alugha ýkimet uәkilderine biylik berildi.
IY.Stalin 1929 jyly 22 sәuirde BK(b)P OK Plenumynda astyq dayyndau sayasatynyng basty baghyty turaly bayandama jasady. Onda: «…Astyq dayyndau nauqany kezinde tótenshe ókilettik engizip, kulaktar men baylardyng qarsylyghyn janyshtap, olardyng artyq astyqtaryn alamyz. Industriya ýshin valutany ýnemdeymiz… Biz astyq dayyndaudyng ishki mýmkinshiligi bar ekenin taptyq. Búl óte dúrys sayasat qana emes, osynyng arqasynda sovhoz ben kolhoz úiymdastyrudyng nyq jolyna shyqtyq», – dep týiindeydi.
1929 jyly 21 tamyzda Stalin Molotovqa jazghan hatynda: «Biylghy astyq dayyndau bizding júmystarymyzdyng eng manyzdysy. Eger búdan útylsaq, biz bәrinen aiyrylamyz. Sondyqtan, Ortalyq komiytetting sheshimderin oryndaudy asa qatygezdikpen ótkizbesenizder útylamyz», – deydi. Al, 1930 jyly 24-shi tamyzda jazghan hatynda bylay mәlimdedi: «Kýnine 1-1,5 million pút astyqty syrtqa shygharudamyz. Mening oiymsha, búl – az. Eng az degende, 3-4 milliongha deyin kóteru kerek. Áytpese, biz jana metallurgiyalyq, mashina jasau zavodtarynsyz qalamyz(Avtozavod, Chelyabinsk, t.b.)».
1929 jyly 20 jeltoqsanda Kommunistik partiyanyng Ortalyq komiyteti Reseyding óndiristi audandaryn etpen qamtamasyz etu ýshin qauly qabyldady. Qazaqstan qaulynyng qararlaryna sәikes Mәskeu, Peterbor tәrizdi iri qalalardy, Reseydegi ónerkәsip ortalyqtaryn, soltýstik Kavkazdy, Orta Aziyany, Qiyr Shyghystaghy jәne әskery mekemelerdi etpen jabdyqtaushylardyng birine ainaldy. Odaqtyq dәrejedegi «Soizmyasoprodukt», «Jivotnovodsoiz», «Skotovod», «Potrebkoop», «Lenmyaso», «Mosmyaso», «Sovhoztrest» siyaqty úiymdar Qazaqstanda mal etin dayyndaumen ainalysty. 1926-1930 jyldyng 1-shi sәuirine deyin Qazaqstannan Ortalyqtyng iri ónerkәsip oryndary men әskery mekemelerine 2830820 tonna astyq alyp ketken.
«Qazaqfilim» tapsyrysymen tanymal rejiyser Erkin Raqyshevpen birigip «Asharshylyq» atty derekti filimning ssenariyin jazu ýstinde Reseyding Federaldyq qauipsizdik qyzmetining múraghatynan alynghan qújattardan jantýrshigerlik oqighalar kezdestirdik.
1929-1930 jyldardaghy Ortalyq komiytetpen Ólkelik partiya komiytetining diyrektivalaryn oryndauda jibergen qatelikter turaly Qazaq OAK-ning hatshysy Abdolla Asylbekov, keyinnen әleumettik qamsyzdandyru Halyq komissary bolghan Naghima Aryqova jәne taghy basqalardyng Ortalyqqa jibergen 1930 jyly 19 tamyzda «Erekshe qúpiya» belgisi soghylghan bayandamasynda sol kezde oryn alghan kelensiz oqighalar keltiriledi:
«Oral okrugining orta sharuasy Esenaliyevke 10 saghatta 50 pút et tapsyrudy jýktegen. Ol 3 siyrdyng ekeuin soyyp, et tapsyrsa, maldy qasaqana soydy degen aiyp taghylyp, bar dýniye-mýlkin tәrkilegen. Elek audanynda 200 kedey astyq ótkizbegeni ýshin tútqyndalghan. Olar astyq ótkizu ýshin maldaryn satyp astyqqa aiyrbastasa, maldaryn satqany ýshin sottaghan.
Kedeylerding moynyna jip ilip, ózderi asylyp óldi dep júrtqa kórsetken.
Gurievte jýn dayyndau nauqany kezinde bir qoydan bir pút jýn ótkizudi talap etken.
Qyzylorda okruginde maqta men jýn dayyndau kezinde Qazaqtardyng kórpelerin jyrtyp, maqtasyn, kiyizding jýnin týtip ótkizuge mәjbýrlegen. Jospardy oryndamaghandardy sottap jibergen.
Aqtóbe okrugining Aqkemer auylynda Pozdnov degen qazaqtardy ýiden shygharmay qamap, qarsylyq kórsetkenderding auzyna kerosin qúiyp órtep, qorlap qinaghan.
Jәnibek auylynda uәkilder mas bolyp, әielder men jas qyzdardy zorlaghan. Olardy otqa órteymiz dep qorqytyp qargha jalang ayaq jýrgizgen.
Jospardy oryndaghan sharuashylyqtargha onyng mólsherin 2-3 ese kóbeytken. Ony da oryndasa, orynday almaytynday qosymsha tapsyrmalar bergen. Sóitip, jospar oryndamady dep, olargha aiyppúl salyp, sottaghan.
Ár otbasyn eki pút sýiek, bir itting terisin ótkizuge mindettedi. Osy jospardy oryndau ýshin kedeyler men sharualargha 5 kýn uaqyt berildi. Adamdardy sottaymyz, jer audaramyz dep qorqytyp, olargha iyt, esek, týielerdi soyghyzyp, sýiekterin tapsyrugha mәjbýrledi. Siyrlardyng mýiizin kestirtip, tapsyrtty. Kiyiz, arqan tәrizdi ýy mýlikterin alyp ketti.
Sot, prokuratura qyzmetkerlerining kóbisi sauatsyz adamdar bolghandyqtan, zang búzylghan. Olar jer-jerlerge uәkil retinde jiberilip, jogharydan kelgen tapsyrmalardyng kózsiz oryndaushysy ghana bolghan» (SA FSB RF. F. 2. Op. 8. D. 744. L. 570-576). Osynday shekten shyqqan oqighalar Qazaqstannyng barlyq jerlerinde oryn alghanymen, aiyptylargha eshqanday jaza qoldanylmaghan. Sonday-aq, halyqqa 20-gha tarta salyq salynyp, onyng ishinde kesirtke, jylan, tyshqan aulap, terisin tapsyru tәrizdi týsiniksiz týrleri kezdesken.
1930 jyldyng 20 sәuirinde Ólkelik BK(b)P-y mal sharuashylyghy audandarynda kooperativ jәne kolhoz birlestikterin úiymdastyru turaly №188 qúpiya qauly qabyldady. Osy qaulyda Goloshekinning «Újymdastyrudy otyryqshylandyru negizinde ótkizemiz. Adamdardy emes, jeke maldardy bir jerge jinap, Ortalyqtyng újymdastyru tapsyrmasyn iske asyramyz» degeninen, újymdastyru nauqany qazaqtardyng bar malyn tartyp alu ýshin ghana ótkiziletini týsinikti boldy.
Búl jerde mynaday jymysqy sayasat oryn aldy. Ólkedegi azyq-týlik dayyndaudy baqylaugha alghan top ishinde qoldaryna sheksiz biylik berilgen ýsh adamnan túratyn komisiyanyng mýsheleri, sonday-aq, ortalyqtyng tapsyrmasyn oryndau ýshin qúrylghan mekeme basshylarynyng qúramynda jergilikti últ ókilderi bolmady. Mysaly, 1930 jyldyng 28 tamyzynda ótken Qazaqstan ólkelik partiya komiytetining qasynan qúrylghan astyq dayyndau ýshtigining úiymdyq mәseleler jónindegi mәjilisining №1 hattamasyna nazar audarayyq. Oghan QATYSQANDAR: ýshtikting mýsheleri – VOSKANOV, ALShANSKIY, DIYVEEV. ShAQYRYLGhANDAR: BRUShKOVSKIY (Narkomtorg), ShEYMAN (SoYzhleb), GLADOVSKIY (SoYzmyaso), SMIRNOVSKIY (KazpolevodsoYz), VARLAMOV (Red.gazet «Sov.stepi»), YuSAK (SoYuztrans), DEMIDOVICh (Sr.-az.Voen.okrug).
Qazaqtyng baqqan maly men jerindegi ekken dәnin Mәskeudegi ortaq qazangha jiberu ýshin ótkizgen mәjilistegilerding is-әreketi jemtikke talasqan qargha-qúzghynnyng tirligimen para-par edi. Ádiletsizdikke ara týsken arys azamattar qughyn-sýrginge úshyrap, artynan bәri jazalandy. Nauqan barysynda halyqtyng qasiretine kuә bolghan kóptegen kommunister Qazaqstannyng birtalay aimaqtarynda búghan qarsy astyrtyn sharalar úiymdastyrghan. OGPU-dyng aqparat habarlaryn taratu bólimining jazghan anyqtamasynda Aqmola okrugi, Janaarqa audany, №5 auylynyng auyl sharuashylyghy arteliining tóraghasy, partiya mýshesi «artelige tapsyrghan mal-mýlik ýkimetting menshigine ainalyp, dalada qalasyndar» dep ýgit jýrgizgenining nәtiyjesinde, sol auyldaghy kedeyler men sharualar arteliden shyghyp ketken. (RGAE. F. 7486. Op. 37. D. 61. L. 68-63. Podlinniyk, ekz. №13).
Ashtan qyrylatynyn týsingen el ýkimetke qarsy shyqty. Bas kóteruler әsirese, 1930 jyly qazaq dalasynda asharshylyq apaty jaylay bastaghan kezde kýsheye týsken. Oghan Uәiis Shondybayúlynyng «Birles elim» atty ólenindegi
«Kýshindi jyi,
Janyndy qyi,
Dýnie túrmas qalpynda.
Neshe ghasyr yzalanyp,
Tis qayraghan jauynnyn
Shyqsyn jany,
Aqsyn qany
Shengeldi sal, alqymda!» degen joldar ortalyq ýkimetke narazylyqtan tughan halyqtyng yza-kegi men janayqayy edi. Kópshilik dýmpuinen ýreylengen Goloshekin narazylyqtardy basu ýshin Edil boyynan jazalaushy әskery kýshterin arnayy aldyrtyp, Qazaqstandaghy iri qalalarda әskery kýshter ústau ýshin Stalinning rúqsatyn alady.
Qazaq halqynyng basyna qara búlt bolyp tóngen sol bir nәubet jyldary shekaralyq audandardaghy baylar Qytay jerine ýdere kóshti. 1930 jyldyng basynan bastap Qytaygha auqattylarmen birge kedeyler de kóshe bastady. Olar «Goloshekin zombylyghynan qútyludyng jalghyz ghana joly bar. Ol – shekara asu» dep oilady. Olardy shekaradan ótkizu maqsatynda qarulanghan qorghaushy top shygharyp salyp otyrghan. Sebebi, shekaradan ótpekke әreket jasaghan halyqty OGPU qyzmetkerleri ayausyz qyrghan. Shekarashylar otryadtary tynysh jatqan auylgha oq jaudyryp, auyl aqsaqaldaryn kópting kózinshe atyp óltirip, kiyiz ýilerdi órtep, maldardy tartyp alyp, ýreyi úshqan halyqty shekaradan aulaq quyp tastaghan.
Ile Sini-szyan әkimining kenes konsuly Kolosovqa tapsyrghan resmy hatynda 1930 jyldyng 2 jeltoqsanynda Horgos postysy shekarasynan ótken bosqyn ash qazaqtardy әiel, bala demey quyp kelgen sovet shekarashylary 50 adamdy óltirip ketken. Qytay ókimeti resmy notasynda 300-dey bosqynnyng aiuandyqpen óltirilgenin ashyq aitady (QR PM 4755-1-is 8-p.).
Mәskeulik zertteushi Fetisov 1980-shy jyldary Kenes shekarashylary turaly jazghan «ShEST GEROIChESKIH SUTOK» degen enbeginde Kenester Odaghy Komunistik Partiyasynyng Bas sekretary bolghan K.U.ChERNENKONYNG 1930 jyldary Jarkent shekarasyndaghy jazalaushy otryad basshylarynyng biri bolghany turaly jazady. Zorlyq-zombylyq etinen ótip, sýiegine jetken búqara júrt:
«Shyqpay jatyp besikten qayghy toryp,
Sarghaldaqtay janbyrsyz qalghan solyp.
Qayda barsang aldynda Qorqyt kóri
Nege tudyq baqytsyz halyq bolyp?!» dep kýnirendi.
Ónerkәsip oryndaryn etpen qamtamasyz etu Mәskeuding arnayy núsqauymen oryndalatyn boldy. Enbek jәne Qorghanys Kenesining 1931 jylghy 28 qyrkýiek kýni qabyldaghan qúpiya qaulysynda osy jyldyng 4-toqsanynda Mәskeuge 35000 tonna, Leningradqa 24500 tonna et jetkizip túruy mindetteldi. Osy jyldary Reseydi etpen qamtamasyz etude Qazaqstannyng ýlesi 40 payyzdan joghary bolghan. Qazaqstanda mal etin dayyndau asa qatal, qorqytu jәne qysym jasau әdisterimen qosa jartylay әskery tәrtippen jýrgizilgen. Osylaysha astyq pen et Qazaqstannan Reseyge vagon-vagon bolyp ketip jatqanda auyldaghy ýiler iyesiz qalyp, joldyng boyy men qala kóshelerinde adamdar iyt-qúsqa jem bolyp, qynaday qyrylyp jatty. Bir ýzim nan taba almay ashyqqan qazaqtargha kómek kórsetuding ornyna 1931 jyly 18 nauryzda KSRO Halyq Komissarlar Kenesi tóraghasynyng orynbasary A.A.Andreev qúrghan komissiya Reseyden Qazaqstangha 150 myng qojalyqty kóshiru turaly №221 qauly qabyldady. OGPU lagerlerining Bas basqarmasynyng bastyghy Kogannyng jer audarylghandardyng otbasyn tamaqpen qamtu normalary jóninde Azyq-týlikpen qamtamasyz etu Halyq Komissary Mikoyanmen keliskeni turaly №249-shy anyqtama 9-shy shildede shyqty.
Qazaqstangha jer audarylyp kelgen G.S.Nevadovskiyding qyzy Tatiyana Nevadovskaya «Qazaqstan qasiretnamasy» degen óleninde ashtan ólgenderding ayanyshty halin surettey kelip:
«Kiyimim kók, ashyghudy bilmeymin,
Ash-jalanash bәri-daghy olardyn», – dep jazghanyna qaraghanda, basqa últtyng ókilderi ashtyqtan kóp zardap shekpegen.
Derekkózderde Qazaqstanda 1929 jylghy 40 milliongha juyq maldan 1933 jyly 4 millionday bas qana qalghany keltiriledi. Sol jyldary Qazaqstanda Ortalyqqa jiberu ýshin 2 mln.422 myng 105sentner et dayyndalghan.
1933 jyldyng kókteminde qazaq dalasyn mәiitterding sasyghan iyisi jaylady.
Orys ghalymy Danilov «1932 jyly astyqty shetelge shygharmasa, Kenes Odaghynda 7 mln. adamnyng ómirin saqtap qalugha bolatyn edi» dep jazdy. Sol jyldardaghy jýrgizilgen alyp qúrylystar ashtan ólgen qazaq halqynyng sýiekterining ýstinen salyndy.
Ashtan qyrylyp, kómusiz qalghandardyng molasyna ainalghan Qazaqstangha 1933 jyldyng 1-shi aqpanynda Reseyden 1 mln adamdy qonystandyru turaly OGPU Tóraghasynyng orynbasary G.Yagodanyng qoly qoyylghan №50062 diyrektivasy shyqty. Búl qújatta kóship kelushilerge júmys oryndaryn ashyp, ýy taghy basqa túrmysqa qajetti auruhana, mektep salu jayly is-sharalar úiymdastyrylatyndyghy turaly aitylady. Osy jyldyng 13-shi aqpanynda Yagoda men GULagtyng bastyghy Berman Stalinge jazghan №50073-shi hatta 2 mln adamdy Qazaqstangha jer audaru josparlaryn qalay iske asyryp jatqandary turaly esep beredi.
1929-1940 jyldary Kenes ókimetining ekonomikasy qaryshtap ósti. 1937 jyly KSRO ónerkәsip ónimderin shygharuda Europada 1-shi, dýniyejýzi boyynsha 2-shi oryndy iyelendi.
1897 jyly ótken Resey imperiyasyndaghy halyq sanaghynyng resmy statistikasy boyynsha qazaqtar 4 mln 84139, ózbekter 1 mln 690 myn, tәjikter 350 myng bolghan. Búdan tura 100 jyl ótkende ózbekting sany 25 mln-gha juyqtap, qazaqtyng sany 9 mln-gha әzer jetken. Akademiyk-demograf Bromleyding «Etnicheskaya demografiya narodov SSSR» degen kitabynda 1939 jyly qazaq halqynyng jalpy sany 1926 jylmen salystyrghanda ósu ornyna kerisinshe 26 payyzgha kemigeni aitylady. Qazaqtar 1926 jylghy sanyna 1970 jyly jetken.
Búl kórsetilgen derekter últymyzdyng basyna týsken, adamzat balasynyng tarihynda búryn sondy bolyp kórmegen nәubetting bir parasy ghana. Qazaqtardy jer betinen joyyp jiberuge baghyttalghan zúlym sayasattyng syryn ashatyn tarihy qújattar múraghattarda shang basyp, jaryqqa shyghatyn kýnin tosyp jatyr.
Jaratushynyng yqylasy týsip, jazasyz japa shekken milliondaghan qandastarymyzdyng ruhy – qazaq dalasynda egemendikting kók bayraghy bolyp jelbiredi.
1930 jyldardaghy asharshylyqtan eshqanday qazaq әuleti aman qútylghan joq. Qazaqstanda ómir sýrip jatqan alash balalarynyng bәri asharshylyq qúrbandarynyng úrpaqtary. Tәuelsizdikting qazaq halqyna qanshalyqty qymbatqa týskenin oiy taza, sanasy azat jas úrpaq jan-tәnimen úghynghanda ghana bostandyqtyng manyzyn tolyq týsinip, ony qorghay alatyn últ qalyptasady. Órtenge shyqqan kók shóptey azattyqtyng tanymen ómirge kelgen jas jetkinshekterding asharshylyq aqiqatyna kózin jetkizu býgingi agha buynnyng qaryzy. Joqtausyz ketken asharshylyq qúrbandary әruaqtarynyng aldyndaghy paryzynyng óteui.
Ramazan QÚRMANBAEV,
«Asharshylyq Qúrbandary»
qoghamdyq birlestigining tóraghasy
Týpnúsqadaghy taqyryp:
«Nege tudyq baqytsyz halyq bolyp?!.»
«Ekonomika» gazeti, №22 (299), 2013 jyl


text:
Sayragýl Sauytbaydy Qytaygha qaytaru – eldigimizge syn!
Redaksiyadan: Kýni keshe ghana «Abai.kz» aqparattyq portalynyng redaksiyasyna Asan Núrbolat esimdi azamat bas súghyp, jengesi Sayragýl Sauytbaydy shekaralyq polisiya (ÚQK) ókilderi kelip, alyp ketkenin habarlady. Artynsha Asannyng aituy boyynsha «Shekaralyq polisiya ókilderi «Qytay súratyp jatyr» dep jengemdi alyp ketti» atty maqala jariya boldy. Qogham belsendilerimen kezdesken Asan beyneýndeu jasap, әleumettik jelige shyghardy.
Sol kýni «Qamshy.kz» sayty Últtyq qauipsizdik komiytetining resmy jauabyn jariyalady.
«Abai.kz» kótergen mәselege jәne «Qamshy.kz» saytynda jariyalanghan ÚQK jauabyna oray, belgili advokat Abzal Qúspan óz pikirin jazyp, poshtamyzgha joldaghan edi.
Keshegi «Qamshy.kz» saytynda jariyalanghan ÚQK jauabyna oray mynany mәlimdegim keledi:
Sayragýl Sauytbaydy Qytaygha qaytaru, ol – eldigimizge syn! Sayragýlding isi - ol onyng jәne onyng otbasynyng nemese oralmandargha ghana qatysty is emes, barlyq, ózin qazaqpyn dep esepteytin Halyqtyng isi!
Men әzirge Sayragýlding advokaty emespin, ol ýshin tuystarymen kelisim-shartqa otyruym kerek. Zang talaby solay. Alayda, «Qamshy.kz» saytyndaghy qysqa ghana ÚQK jauabyn oqy otyryp, mynaday oy týiip otyrmyn;
«Sayragýl Sauytbaydyng QR aumaghyna kiretin zandy qúqyghy bolmaghan. Sebebi onyng QKP (Qytay kommunistik partiyasy bolar) mýshelerine shetelge shyghugha mýmkindik beretin tólqújaty tartyp alynghan (balabaqsha mengerushisi bolyp júmys istegen).
Sәuir aiynda Qytaydyng shekara qyzmetindegi jemqor sheneunikterding kómegimen "Qorghas" ShYHO-gha kiretin jalghan rúqsatnama jasap alyp, shekarany zansyz kesip ótken» - deydi.
Endi osy sózderge nazar audarsaq, shekarany kesip ótu faktisi eki aigha jetpeytin uaqyt aralyghynda, yaghny sәuir aiynda bolghan. Sonda qalay, osy uaqyt ishinde Qytay jaghy «shekara qyzmetindegi jemqor sheneunikterdi» anyqtap, olargha sot ýkimin shyghartyp, ol zandy kýshine enip ýlgergen be? Qytayda sot ýkimi shygharylmaghan adamdy aiyptap sóileuge zang mýmkindik bere qalghan jaghdaydyng ózinde, Qazaqstannyng zany boyynsha ol mýmkin emes, búl jerde bizding ÚQK óz zanymyzdy basshylyqqa aluy kerek.
Odan keyin, balabaqsha mengerushisi Qytaydan shyghugha bolmaydy, onyng tólqújaty tartyp alynghan degen ne sóz? Biz sonda shynymen Qytay jaghynyng búl uәjimen kelisip, óz qandastarymyzdy osylay op-onay jyghyp bere salmaqpyz ba? Eger ol Qytaydyng qauipsizdik organdarynda qyzme etse týsinuge bolady, al balabaqsha mengerushisi biz bilmeytin qanday memlekettik qúpiyany jariya etui mýmkin?
Sonymen qatar, Qytaydan Qazaqstangha tólqújatsyz, bir rettik rúqsatnamamen óte alady degenge óz basym senimsizdikpen qaraymyn. Qoldanystaghy zang talaptaryna sәikes, adamnyng jeke basyn sәikestendiru (iydentifikasiya lichnosti) tólqújat arqyly jýzege asyrylady. Al, rúqsatnama tólqújatty almastyra almaydy. Osyghan baylanysty, Qazaqstan tarapynan shekara qyzmeti ókilderine qatysty Sayragýl Sauytbaydyn QHR-dan QR-gha memlekettik shekarany zansyz kesip ótu faktisi boyynsha qylmystyq is qozghaldy ma eken, әlde is tek qana Sayragýlge ghana qatysty qozghalyp otyr ma degen zandy súraq tuyndaydy mende.
Áriyne, әzirge ol iske tikeley aralasa almaghan son, qolda bar aqparat boyynsha boljam jasau ghana qoldan keledi, degenmen qazir barlyq BAQ ókilderi búl mәseleni barynsha taratyp qoghamnazaryna úsynbasa, ÚQK shekara qyzmeti Sayragýl Sauytbaydy Qytaygha berip jiberui әbden mýmkin nәrse, ol ózderining profilidi zandarymen naqty kózdelgen.
Sondyqtan, zanger retinde Sayragýl Sauytbaygha nemese onyng tuystaryna mening tarapymnan naqty úsynys, ol – Qazaqstan Respublikasy Preziydentining janyndaghy Azamattyq mәseleleri jónindegi komissiya aldynda Sayragýl Sauytbaygha sayasy baspana súrau!
Qytaydaghy qazaqtardyng qysymgha úshyrap jatqany qazirgi tanda býkil әlemge mәlim, onyng ýstine ÚQK jauabynan-aq kórinip túrghanday balabaqsha mengerushisi qyzmetin atqarghany ýshin, elden shyghugha tiym salu faktisining ózi-aq, Sayragýlding azamattyq qúqyghyn ayaqqa taptau bolyp tabylady.
Sonymen qatar, búl mәselege adam qúqyqtary jónindegi uәkil, yaghny ombudsmen Asqar Shakirovtyng da nazaryn audaru qajet. Sayragýlding mynda, Qazaqstanda zandy nekedegi kýieui jәne kәmeletke tolmaghan balalary bar ekenin este ústayyq. Sayragýl Sauytbaydyng ózi әzirge Qazaqstannyng azamaty emes shyghar, biraq ol birinshi kezekte ADAM! Ánsheyinde, boqtan ózgening bәrine aralasatyn, al qazaq mәselesine kelgende júmghan auzyn ashpaytyn ombudsmenning biz ýshin paydasy bar ma, joq pa synalatyn kezi keldi.
Búl mәseleni, bir Sayragýlding tuystarynyng moynyna artyp qoymay býkil el bolyp, qogham bolyp kóteruimiz qajet! Sonda ghana nәtiyje boluy mýmkin! Sonda ghana qandasymyzdy AJALdan aman alyp qala aluymyz mýmkin...
Abzal Qúspan, advokat
Abai.kz


text:
Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” paýdarlar täjirçilik banky öz taryhyny XX asyryň 20-nji ýyllarynyň başlaryndan alyp gaýdýar. 1924-nji ýylda Türkmenistanyň çäginde Söwda-senagat bankynyň türkmen bölümi açyldy. 1928-nji ýylda senagaty we elektrik hojalygyny uzak wagtlaýyn karzlaşdyrmak diňe bir banka tabşyrylýar. SSSR-iň HKG-niň 1928-nji ýylyň 14-nji fewralyndaky karary bilen Prombankyň we Elektrobankyň gysga möhletli amallary Döwlet bankyna geçirilýär. 1958-1959-njy ýyllarda Selhozbankyň we beýleki banklaryň bölümleri ýatyryldy, olaryň iş wezipeleri Döwlet bankyna we soňra düýpli maýa goýumlaryny maliýeleşdirmek boýunça Stroýbank diýlip atlandyrylan Bütinsoýuz banky bolan Prombanka geçirilýär.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagy Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” PTB-nyň taryhynyň üýtgemegine täsir edýär. Ozal bar bolan “Türkmenpromstroýbank” “Inwestbank” paýdarlar maýa goýum täjirçilik bankyna öwrülýär. Bu bank ilkinjileriň biri bolup, milli we daşary ýurt walýutasynda amallary geçirmäge ygtyýarnama hem-de maýa goýum edarasy hökmünde iş geçirmäge mümkinçilik berýän Türkmenistanyň Ykdsydayýet we maliýe ministrliginiň № 1 ygtyýarnamasyny alýar, bu bolsa raýatlar bilen işlemäge hukugy bolan maýa goýum edarasy hökmünde gymmat bahaly kagyzlar bazarynda işleri geçirmäge hukuk berýär. Şu derejede bank 1991-nji ýylda 1999-njy ýyla çenli işledi.
1999-njy ýylyň ýanwarynda “Inwestbank” Paýdarlar maýa goýum täjirçilik banky ýöriteleşdrilen döwlet täjirçilik bankyna öwrülýär. Ol senagaty we senagat düzümini maliýeleşdirmäge gönükdirilip, döwlete degişli bolmadyk ykdysadyýetiň hukuk taraplaryna, şol sanda daşary ýurt maýa goýumlarynyň gatnaşmagyndaky kärhanalara, şeýle hem şahsy taraplara hyzmat etmäge hukuk berýär.
2000-nji ýylyň aprelinde “Inwestbank” Paýdarlar maýa goýum täjirçilik banky Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik banky diýlip atlandyrylýar.


text:
Türkmenistanda ilatyň maska dakynmak talabyny ýerine ýetirmegine gözegçilik çäresi ýazmaça borçnamalaryň ýöredilmegini öz içine alýar. Edaralaryň we kärhanalaryň işgärleri maskalary ähli ýerde dakynmak barada ýazmaça dilhat bermeli boldular.
Paýtagtyň edaralarynda guramalarynda işgärleriň maska dakynmak düzgünini gyşarnyksyz berjaý etmegini gazanmak üçin täze düzgün ýöredilýär. Işgärler hemme ýerde maska geýmek barada kagyza gol çekmäge mejbur bolýarlar. Dilhat bir aý möhletli düzülýär we her aýda täzelenmeli bolar. Bu barada 4-nji fewralda Azatlygyň Aşgabatdaky habarçylary maglumat berdiler.
Olaryň sözlerine görä, bu talap düzgüni bozanlary jezalandyrmak üçin goşmaça gural bolýar. Eger bir işgär tarapyndan düzgün bozma ýüze çykarylsa, bu kagyzyň saklanýan ýeri iş ýerine habar berilýär we şonuň esasynda düzgün bozuja garşy jerime tölemekden işden boşadylmaga çenli çäre görülip bilner.
Ilkinji gezek Türkmenistanda şeýle dilhat talaby barada geçen ýylyň awgust aýynda mälim bolupdy. Turkmen.news neşriniň habar berşi ýaly, şonda jaý dolandyryjy edaralarynyň işgärleri öýme-öý aýlanyp, ýaşaýjylary ýüz maskasyny dakynmak, öýlerden zerur bolmasa çykmazlyk we sosial aralygy saklamak barada kagyza gol çekmäge mejbur edipdi.
Şu günler polisiýa bazarlarda, uly çatryklarda we gür ilatly ýerlerde nobatçylyk edýär. Hemişelik polisiýa postlary döredildi. Hepdäniň başynda, Mary welaýatynyň ýaşaýjylary maska dakynmak baradaky gözegçiligiň güýçlenendigini duýdular. Sebit polisiýasy köçelerde, şeýle hem şäheriň içinde we etraplaryň arasynda hereket edýän awtobuslarda reýd geçirýär we maskalary nädogry dakynandygy üçin pyýadalary we ýolagçylary saklaýar hem-de jerime salýar.
Azatlygyň habarçylarynyň sözlerine görä, häzirki wagtda ilatyň 100 göterime golaýy maska dakynýar. Käbir ýagdaýlarda çagalar mekdebe maska dakynýan hem bolsalar, boş wagtlary maskasyz köçelerde top oýnaýar.
Habarçylaryň bellemegine görä, häzir maskalaryň dürli görnüşleri satylýar 1,5-2 manatdan ýönekeý maskalardan başlap, bahasy 60-100 manat aralygyndaky dizaýner maskalaryna çenli hemme ýerde satylýar.
Türkmenistan berk çäklendirmeleri we maska dakynmak talabyny 2020-nji ýylyň iýul aýynda BSG-niň koronawirus boýunça toparynyň ýurda sapar eden wagtynda girizipdi. Emma Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurtda koronawirusyň ýokdugyny öňe sürüp, durmuşa geçirilýän talaplaryny başda ilaty "howada köpelen tozan bölejiklerinden" goramak maksady bilen düşündiren bolsa, soňra "ýokanç keselleriň öňüni almak çäreleriniň bir bölegi hökmünde" öňe sürdi.
Mundan başga-da, maskalar edaralaryň we kärhanalaryň işgärleriniň, şeýle hem talyplaryň öz ýanlarynda götermäge mejbur bolan derman gapyrjaklarynyň düzümine girýär. Talaba görä, 5 sany lukmançylyk maskasy, antiseptik, oksalik maz we rezin ellikler bilen bir hatarda dekabr aýynyň ortalaryndan başlap, ýurduň prezidentiniň buýrugy bilen, buýan köküniň şiresi hem lukmançylyk gapyrjagynda hökmany bolmaly edildi. Talaby ýerine ýetirmedikler käýinje we jerimä sezewar edilýär.
Koronawirusyň ýurtda bardygyny resmi taýdan ykrar etmedik we COVID-19 alamatlary bilen keseliň ýaýramagyny we ölüm derejesiniň ýokarlanmagyny görm elige salýan ýurt häkimiýetleri ilatyň ýurt içinde hereket etmegine degişli berk çäklendirmeler saklanýar, naharhanalar, medeniýet we dynç alyş kärhanalary, şeýle hem metjitler ýapyklygyna galýar.
Munuň bilen birlikde, taýýar naharlary we beýleki harytlary öýlere eltmek boýunça hyzmat pudagy ösýär.
Azatlygyň Aşgabatdaky habarçysynyň habar berşi ýaly, öýlere haryt eltmek hyzmaty guramaçylykly berjaý edilýär, söwdanyň bir bölegi internete geçipdir. Naharhanalar barada aýdylanda, käbir restoranlar bişirýän naharlaryny öýlere eltip berýär, käbirlerine baryp, satyn alyp bolýar, emma şol ýerde oturyp bolmaýar.
Soňky hepdelerde Türkmenistan ilatyna koronawirusa garşy rus waksinasyny etmäge taýýarlanýar. Ýaňy-ýakynda ýurt birbada iki sany rus waksinasyny hasaba aldy. 3-nji fewralda Aşgabatdaky habarçylarymyz medisina işgärlerine "Sputnik V" waksinasynyň edilip başlanandygyny habar berdi. Saglyk işgärlerinden soň polisiýa işgärleriniň, satyjylaryň we köp adam bilen işleşýän beýleki işgärleriň arasynda waksinasiýa geçirilmegine garaşylýar.
Bu aralykda synçylar Orsýetiň "Sputnik V" waksinasyna bolan islegleriň artýandygyny, esasan munuň ösýän ýurtlarda, şol anda Merkezi Aziýada göze ilýändigini belleýärler. Bilermenler muny ilkini nobatda günbatarda öndürilen Pfizer, Moderna we AstraZeneca ýaly waksinalaryň hyrydarlarynyň köpdügi bilen baglanyşdyrýarlar.
Bu sanjymlar bilen waksinasiýa başlan Ýewropa ýurtlarynyň arasynda waksinalaryň ýetmezçiligi bilen bagly dörän dawalar önümçilik we gowşurmagyň gijikdirilmeginden başlap, paýlanmagyna çenli dürli kynçylyklary döretdi.
Bu ýagdaý, rus we hytaý waksinalarynyň, käbir ylmy sorag döredýändigine garamazdan, dünýäde has giňden ýaýramagyna mümkinçilik berdi diýip Britaniýanyň Lester uniwersitetiniň kliniki wirusology Julian Tang Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Häzirki wagtda rus waksinasyny onlarça ýurt satyn aldy ýa-da öz giňişliginde öndürmek barada şertnama baglaşdy. Belarus, Gazagystan we Türkiýe "Sputinik V" rus waksinasyny öndürmek barada ylalaşyga gol çekdi. Eýran rus waksinasyny makullap, günbatar waksinalaryny gadagan etdi. Şeýle-de, orsýet resmileri rus waksinasyny Hindistanyň, Günorta Koreýanyň, Braziliýanyň we Hytaýyň öndürjekdigini mälim etdiler.
Muňa garamazdan, bu regionlarda ilaty ýeterlik waksina bilen üpjün etmek üçin ençeme ýylyň gerek boljagy aýdylýar. Economist Intelligence Unit analitik toparynyň ýanwar aýynyň aýagynda çap eden dokumentinde bu regionlarda köpçülikleýin waksinasiýanyň 2023-nji ýyla çenli başa barmajagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Sişenbe güni "The Lancent" halkara lukmançylyk žurnalynda çap edilen soňky kliniki synagyň netijelerine görä, Orsýetiň "Sputnik V" waksinasynyň adamlara COVID-19 keseliniň ýokaşmagynyň öňüni almakda 91,6% täsiri anyklanypdyr. Maglumata görä, alymlar III tapgyr synag netijeleriniň dünýäde ölüm howply pandemiýa garşy göreşmek üçin ýene bir täsirli ýaragyň bardygyny aňladýandygyny belleýärler.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Senatorlar zań biliminiń sapasy máselelerin talqylady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Senattyń Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń depýtattary elimizdegi zań biliminiń sapasyn zertteý maqsatynda Qaraǵandy qalasynyń birqatar oqý oryndarynda boldy, dep habarlaıdy QazAqparat Senattyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń aqparaty boıynsha, búginde elimizde 128 joǵary oqý orny jumys isteıdi, olardyń 67-si zańgerler daıarlaıdy. Sońǵy 5 jylda zańgerlerdi daıarlaýǵa 1480 grant bólindi jáne 124 myńnan astam zańger bitirip shyqty.
Senattyń salalyq komıtetiniń tóraǵasy Vladımır Volkov óz sózinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýynda bilim berý sapasyn arttyrýǵa erekshe nazar aýdarylǵanyn atap ótti.
«Reformalardy, onyń ishinde quqyq qorǵaý jáne sot júıesindegi jańarýlardy sapaly júzege asyrý úshin qoǵam men memleketke qazirgi zamanǵy eńbek naryǵynyń talaptaryna sáıkes keletin, patrıottyq rýhtaǵy jáne adamnyń quqyqtary men bostandyqtaryn, qoǵam men memlekettiń múddesin qorǵaýdy baǵdar etken, zańtaný salasynda kásibı quzyretke ıe jańa formatsııadaǵy zań kadrlary qajet», - dedi senator.
Otyrysqa qatysýshylar, olardyń ishinde Qaraǵandy qalasynyń joǵary oqý oryndarynyń ókilderi saladan tys joǵary oqý oryndarynda zań fakýltetterin ashý jáne jappaı dıplomdy alý zań kadrlarynyń kásiptik biliminiń sapalyq deńgeıin tómendetetinin atap ótti. Sonymen qatar professorlyq-oqytýshylyq quramnyń tapshylyǵy da baıqalyp otyr.
Vladımır Volkov sózin qorytyndylaı kelip, bilim berý júıesi árqashan elimiz Prezıdentiniń erekshe baqylaýynda ekenin atap ótti.
«Quqyqtyq bilim berýde sapa taqyryby asa mańyzdy ári zerdeleýdi qajet etetindigin eskere otyryp, Komıtet barlyq múddeli taraptardy shaqyra otyryp Parlament Senatynyń qabyrǵasynda komıtet otyrysyn ótkizýdi josparlap otyr. Onyń nátıjesi 2022 jyldyń 1 toqsanynda «Qazaqstandaǵy quqyqtyq reforma: zań biliminiń sapasyn qamtamasyz etý saýaly» taqyryby boıynsha Úkimet saǵatyn ótkizý bolady, onda eldegi zań biliminiń sapasyn arttyrý týraly Úkimet atyna usynymdar ázirlenetin bolady» - dedi Vladımır Volkov.
Senatorlar sonymen qatar Nur-Sultan qalasynyń joǵary oqý oryndaryndaǵy, atap aıtqanda M.S. Nárikbaev atyndaǵy KazGıÝÝ men L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-degi zańgerlik bilim berý deńgeıin tekserdi.


text:
Túrkistanda halyqaralyq talaptarǵa saı sport keshenderi salynyp jatyr
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan qalasynda álemdik standarttarǵa saı tennıs ortalyǵy salynyp jatyr. Ákimshilik-iskerlik ortalyǵynda boı kótergen nysannyń qurylysy tolyqtaı ıspanııalyq jobanyń úlgisimen júzege asyrylýda, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Túrkistan oblysynyń ákimi Ómirzaq Shókeev oblys ortalyǵynda boı kóterip jatqan birqatar jańa nysandardy aralap, qurylysshylarmen kezdesti. Jaýapty sala basshylaryna birqatar tapsyrma júktedi. Qurylys barysynda bekitilgen kesteden aýytqymaýdy estkertip, keı qurylys alańyndaǵy jumysshylar sanyn arttyrýdy tapsyrdy. Sebebi, qurylystyń sapasy basty nazarda.
«Qurylys barysynda ár qadam mańyzdy. Ásirese sapaǵa salǵyrt qaraýǵa jol bermeý kerek. Jańadan salynyp jatqan barlyq sport nysandaryna talap osy. Halyqqa yńǵaıly, sapasy minsiz bolýy tıis. Bul jerde erteń balalarymyz jattyǵyp, shynyǵady. Balalardy, jasóspirimderdi erte jastan sportqa baýlý arqyly biz keleshek urpaǵymyzdy tárbıeleımiz»,-deıdi oblys ákimi.
Jańadan salynyp jatqan nysandardyń biri -Tennıs ortalyǵy. 7 ashyq tennıs kortynan turatyn nysannyń kórermenderge arnalǵan jınalmaly minbeleri men ámbebap jáne balalar oıyn alańdary bar. Aımaq basshysy sondaı-aq, sport keshenderi bar esý kanalynyń qurylys alańynda boldy. Bul nysan elimizdegi sý sporty túrlerin damytyp, Túrkistan qalasynda joǵary deńgeıdegi jarystar ótkizýge múmkindik bermek. Shahardyń sáýletin keltirýmen qosa, týrızmdi damytyp, óńirde qolaıly mıkroklımat qalyptastyrýǵa sep bolmaq. Halyqaralyq dárejedegi eskek esý jəne baıdarka sporty boıynsha olımpıadalyq standartqa saı ortalyq 100 gektarǵa jýyq alańda ornalasqan.
- Qazaqstanda temirjol arqyly júk tasymaly kólemin arttyrý jumystary júrgizilýde
- Maqtaaralda Qosman Aıtmuhametovke eskertkish-bıýst ornatyldy
- Túrkistanda úkimettik emes uıymdardyń ortalyǵy ashyldy
- Túrkistan oblysynda mektepte soqqyǵa jyǵylǵan 5-synyp oqýshysy mert boldy
- Mınıstr Denıs Ten atyndaǵy akademııany ashý týraly: Anasymen aqyldasyp jatyrmyz
- Astanada jańa ınfektsııalyq aýrýhana salynady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanda pensionerlere maý aýynda birden pensiýalaryň iýundan başlap, ozalkylary ýaly bank bölümlerinde nagt däl-de, bank kartlaryna geçirilip beriljekdigini, şu sebäpden gyssagly bank hasaplaryny açdyrmalydyklaryny habar berdiler. Şunuň bilen baglylykda, beýle gysga wagt içinde pensionerleriň ählisiniň dokumentlerini gaýtadan resmileşdirmek ...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
23.06.2018 11:47
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#155)


text:
Balqashta «Saryarqanyń kóshpeli mádenıeti» festıvali ótti
BALQASh. QazAqparat – Balqashta «Saryarqanyń kóshpeli mádenıeti» oblystyq festıvali ótti. Іs-shara alǵash ret uıymdastyrylyp otyr jáne Qaraǵandy oblysynyń barlyq óńirlerin qamtıdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Festıval uıymdastyrýshylary – oblystyq bos ýaqyt jáne halyq shyǵarmashylyǵynyń ǵylymı-ádistemelik ortalyǵy jáne mádenıet, muraǵattar jáne qujattama basqarmasy qazaq halqynyń mádenıetin shyǵarmashylyq, mýzyka, qolóner, oıyn jáne sport arqyly kórsetýdi maqsat etedi.
«Sharaǵa oraı M. Hamzın atyndaǵy Balqash mádenıet saraıy ulttyq naqyshta bezendirildi. Kelýshiler nazaryna «Sheberler qalasy» halyq qolónershileriniń ekspozıtsııasy usynyldy. Munda kıiz kilemderdi, tekemetterdi, zergerlik buıymdardy, ulttyq kostıýmderdi jáne t. b. kórýge bolady. Sondaı-aq ulttyq taǵamdar kórmesi ótti. Jergilikti sportshylar qazaq kúresi, asyq atý jáne toǵyzqumalaq ulttyq sport túrlerinen óz sheberlikterin kórsetti», - dep málimdedi Balqash qalasy ákimdiginde.
Qazylar alqasy balqashtyqtardyń shyǵarmashylyq daryndaryn da baǵalady.
«Saıyn dalam – Saryarqa» teatrlandyrylǵan qoıylymyna ánshiler men aıtyskerler qatysty.
Qyrkúıek aıynda «Saryarqanyń kóshpeli mádenıeti» Osakarov, Buqar jyraý, Nura, Abaı aýdandarynda, sondaı-aq Qaraǵandy men Temirtaýda ótedi.
Festıval aıaqtalǵannan keıin úzdik sheberler men oryndaýshylar jeltoqsan aıynda oblys ortalyǵynda ótetin gala-kontsertte óz ónerlerin kórsetedi.


text:
Vaktsınanyń antıdeneleri 1 jylǵa saqtalady - epıdemıolog
ALMATY. QazAqparat – Koronavırýspen aýyrǵan naýqastarda antıdeneler - 3 aı, vaktsınalanǵan adamdarda 1 jyl saqtalady. Bul týraly Medıtsına ǵylymdarynyń doktory, S.D.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ juqpaly jáne tropıkalyq aýrýlar kafedrasynyń professory Ravılıa Egemberdıeva aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almaty qalasy epıdemıologııalyq jaǵdaı boıynsha «qyzyl» aımaqta tur. Sońǵy táýlikte megapolıste koronavırýs ınfektsııasyn juqtyrýdyń jańadan 342 jaǵdaıy tirkeldi. Pandemııamen kúres aıasynda qalada halyqty vaktsınalaý jumystary belsendi júrgizilýde. Birinshi kezeńde dárigerler men medıtsına qyzmetkerlerinen 1750 adam vaktsınalandy. Ekinshi kezeńde ekpeni 3300 medıtsına qyzmetkeri, 955 polıtsııa qyzmetkeri men 523 muǵalim aldy.
Professor Ravılıa Egemberdıeva naýqastan alynǵan antıdeneler men vaktsınadan alynǵan antıdenelerdiń aıyrmashylyǵy nede ekenin aıtty.
«Koronavırýs ınfektsııasynan keıin ımmýnıtet qalyptasady, biraq ol uzaqqa sozylmaıdy. Qaıtadan aýyrǵan jaǵdaılar bar. Koronavırýs ınfektsııasyn juqtyrǵandar 3 aıdan keıin qaıta aýrýy múmkin. Sondyqtan ınfektsııadan keıin ımmýnıtettiń qanshalyqty uzaq ekenin aıta almaımyn jáne ǵalymdardyń da buǵan áli naqty jaýaby joq. Biraq eń az kezeń – 3 aı. Qazaqstan aýmaǵynda qoldanylatyn «Spýtnık V» vaktsınasy aǵzany 1 jylǵa deıin ımmýnıtetpen qamtamasyz etedi. Qazir Reseıde jasalǵan basqa vaktsınalar belgili jáne ǵalymdardyń aıtýynsha, bul vaktsınalar 3 jylǵa deıin ımmýnıtetti qamtamasyz etedi. Biraq meniń oıymsha, ımmýnıtettiń qanshalyqty uzaq saqtalatyny tek vaktsınalaý júrgizgennen keıin naqty belgili bolady», - dedi Ravılıa Egemberdıeva.
Professordyń sózinshe, halyqtyń 70% v aktsınalaý ǵana tıimdi bolady. Ol koronavırýs ınfektsııasynyń tirkelýin toqtatýǵa yqpal etedi. Álem vaktsınalaýdyń mundaı deńgeıine áli jetken joq.
«Qazaqstan Respýblıkasyna vaktsınatsııalaý tek 1 aqpannan bastaldy. Oǵan halyqtyń basym bóligi qatysqan joq. Sondyqtan betperde rejımi, 1,5 metrlik qashyqtyq sııaqty epıdemııaǵa qarsy sharalardy qatań saqtaý qajet. Aıta keterligi, 2 vaktsına ekpesin alǵan adamdardyń epıdemııaǵa qarsy sharalardy taǵy 14 kún saqtaýy tıis ekendigin atap ótkim keledi»,-dedi Ravılıa Egemberdıeva.
«Men ınfektsıonıst retinde koronavırýs ınfektsııasymen aýyratyn naýqastar áli de kóp ekenin, onyń ishinde aýyr halde jatqandar bar ekenin, derttiń asqynýy ólimmen aıaqtalǵan jaǵdaılar da bar ekenin málimdeımin. Azamattardan ótinip surarym, betperde taǵyńyzdar, qoldaryńyzdy muqııat jýyńyzyzdar, qashyqtyqty saqtańyzdar, aýrýdyń alǵashqy belgileri paıda bolǵan kezde dereý jergilikti dárigerge habarlasyńyzdar», - dedi Ravılıa Egemberdıeva.
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: Búgin 25-týr oıyndary bastalady
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» búgin elordada «Severstalmen» kezdesedi
- Belarýsta koronavırýstyń jańa shtamy tirkeldi
- Qazaqstandaǵy apta ishindegi taǵaıyndaýlar
- Altaıda atqa miný dene shynyqtyrý sabaǵyna engizildi - Sheteldegi qazaq tildi BAQ-qa sholý
- Bank taratyldy, qaryz alýshylar men salymshylar ne isteý kerek ?
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Taldyqorǵanda karantındi paıdalanyp, jemqorlyqqa jol bergen sheneýnikter ustaldy
ALMATY OBLYSY. QazAqparat - Almaty oblysy boıynsha Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres qyzmeti Taldyqorǵan qalasy ákimdiginiń kásipkerlik bóliminiń laýazymdy tulǵalary bolyp tabylatyn monıtorıngtik top músheleriniń sybaılas jemqorlyq áreketteriniń jolyn kesti, dep habarlaıdy QazAqparat.
QR Sybaılas jemqorlyqqar qarsy is-qımyl agenttiginiń Telegram kanalynyń málimetterine qaraǵanda, bólim basshysy óziniń qaramaǵyndaǵy bas mamanmen sóz baılasyp, «Covid-19» koronavırýs ınfektsııasymen kúres boıynsha daǵdarysqa qarsy sharalar kezinde adamdar kóp jınalatyn is-sharalardy uıymdastyrýǵa jáne ótkizýge tyıym salynǵanyna qaramastan, qala restoratorlary men jappaı saýda ókilderinen olarǵa qatysty ákimshilik sharalar qabyldamaý úshin júıeli negizde 20 myńnan 270 myń teńgege deıin para alǵan.
Sondaı-aq, joǵaryda atalǵan para somasyn bergen meıramhanalardyń 5 ákimshisi qylmystyq jaýapqa tartylady.
Laýazymdy adamdar ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamaldy, bultartpaý sharasyn tańdaý týraly másele sheshilýde.
Tergeý jalǵasýda.
QІJK-niń 201-babyna sáıkes tergeý múddesine saı basqa da málimetter jarııa etýge jatpaıdy.


text:
9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň, Baş prokuraturasynyň, Ýokary kazyýetiniň işgärleriniň we Aşgabat şäher adwokatlar kollegiýasynyň agzasynyň gatnaşmagynda hukuk meseleleri boýunça raýatlaryň jemgyýetçilik kabul edişligi geçirilýär.
Kabul edişlik Aşgabat şäheriniň Arçabil şaýolunyň 150-nji jaýynda — Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň binasynda sagat 9:00-dan 12: 00-a çenli geçirilýär.
Habarlaşmak üçin telefon belgiler:
39-19-20
39-19-21
Soňky habarlar
Arhiw
Aşgabatda oktýabr aýyndaky jemgyýetçilik kabul edişliginiň wagty belli boldy
9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň, Baş prokuraturasynyň, Ýokary kazyýetiniň işgärleriniň we Aşgabat şäher adwokatlar kollegiýasynyň agzasynyň gatnaşmagynda hukuk meseleleri boýunça raýatlaryň jemgyýetçilik kabul edişligi geçirilýär.


text:
Qazaqstan taǵy bir qytaılyq vaktsınany satyp alýdy josparlap otyr – Alekseı Tsoı
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan koronavırýsqa qarsy taǵy bir qytaılyq vaktsına satyp alýdy josparlap otyr. Bul týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Tsoı aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Qazir qytaılyq jańa vaktsınany satyp alý jospary tur, ony áriptesterimizben pysyqtap jatyrmyz jáne vaktsınany DDSU akkredıtteýden ótkizedi. Sondyqtan biz úshin vaktsınany múmkindiginshe tezirek el ishine jetkizý óte mańyzdy. Sondyqtan qaıta bólingen kezde naqty kelisimsharttar jasalady, onyń somasyn sizderge jarııalaımyz. Qazir kelisimshartqa qol qoıý kezeńi júrip jatyr», - dedi Alekseı Tsoı Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngte.
Aıta keteıik, 2021 jylǵa vaktsına satyp alý úshin 95 mlrd teńgeden astam qarajat josparlanǵan.
Sonyń 61 mlrd teńgesi vaktsınalar men ony egýge qajet shprıts alý úshin jumsaldy.
Sonymen birge, Jambyl oblysynda QazVac óndiretin zaýyt jumysyn bastady.
- Ótken táýlikte koronavırýs pnevmonııasynan 6 adam qaıtys boldy
- Ótken táýlikte Qazaqstanda 1979 adam koronavırýstan jazyldy
- Ótken táýlikte Qazaqstanda 1732 adamnan koronavırýs anyqtaldy
- Koronavırýs: Latvııada lokdaýn engiziledi
- Kókshetaý turǵyndary vaktsınalaý máselesi boıynsha keńes aldy
- Qazaqstan ǵalymdary mysyqty koronavırýstan qorǵaıtyn vaktsına ázirledi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
21.06.2021
Hormatly Medeniýet hepdeligine gatnaşyjylar!
Gadyrly watandaşlar!
Sizi Lebap welaýatynda geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň dabaraly açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň ähliňize berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, döredijilik üstünliklerini arzuw edýärin!
«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň şöhratly wakalaryna beslenýän Garaşsyz, baky Bitarap döwletimizde mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramyny täze zähmet üstünlikleri bilen garşylamak ugrunda giň gerimli işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynda belent sepgitlere ýetilip, merdana halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilen tutumly işler barha rowaçlanýar. Ýurdumyzyň welaýatlaryny durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, ähli pudaklara sanly ulgamy ornaşdyrmak, senagat-önümçilik toplumlaryny, medeni-durmuş maksatly binalary, zawod-fabrikleri gurmak, täze iş orunlaryny döretmek maksady bilen, döwletimiz tarapyndan köp möçberli maýa goýumlary gönükdirilýär. Bularyň ählisi «Döwlet adam üçindir!» diýen baş syýasatymyzyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Lebap welaýatynda täze binalaryň açylyş dabaralarynyň Medeniýet hepdeligi bilen utgaşykly gabat gelmegi has-da buýsançlydyr. Kerki şäherinde sagatda 100 ýolagça hyzmat etmäge niýetlenen täze howa menziliniň, Türkmenabat şäherinde döwrebap «Türkmeniň ak öýi» binasynyň hem-de 3000 orunlyk sadaka jaýynyň, Farap etrabynda «Çagalar dünýäsi» medeni dynç alyş merkeziniň dabaraly açylyp ulanmaga berilmegi Lebap welaýatynda geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň many-mazmunyny has-da baýlaşdyrýar, raýatlarymyzy mähriban Watanymyzyň gülläp ösmeginiň hatyrasyna joşgunly zähmet çekmäge ruhlandyrýar.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklary bilen birlikde, medeniýet ulgamyny ösdürmek, türkmen medeniýetini, sungatyny, edebiýatyny täze, döwrebap eserler bilen baýlaşdyrmak ugrunda hem netijeli işler alnyp barylýar. Medeni ulgamyň kämilleşdirilmegi raýatlaryň watançylyk ruhuny belende götermäge, watandaşlarymyzy belent maksatly işlere galkyndyrmaga, ýaş nesilleriň medeni aň-bilim derejesini ýokarlandyrmaga uly ýardam berýär. Şu ugurda ýurdumyzda yzygiderli geçirilýän Medeniýet hepdelikleri aýratyn ähmiýete eýe bolýar.
Hormatly watandaşlar!
Gadyrly medeniýet we sungat işgärleri!
Garaşsyz ýurdumyzda asylly däbe öwrülen Medeniýet hepdeliginiň şu ýyl Lebap welaýatynda geçirilmegi özboluşly many-mazmuna eýedir. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň beýik ösüşlerine beslenen Lebap topragy türkmen taryhynyň şöhratly sahypalaryny, milli gymmatlyklarymyzyň, medeni mirasymyzyň nusgalyk görnüşlerini özünde jemleýän gadymy mekanlaryň biridir. Bu mirasy toplamak, öwrenmek, geljekki nesillerimize ýetirmek we dünýä ýaýmak medeniýet ulgamynyň işgärleriniň öňünde durýan möhüm wezipedir.
Nusgawy we häzirki zaman edebiýatymyzda waspy ýetirilen gojaman Jeýhunyň ajaýyp gözellikleri, Köýtendagyň tebigy täsinlikleri, Amul, Hojaidat, Zöhre-Tahyr galalary, Daýahatyn kerwensaraýy, Astanababa, Alamberdar ýaly taryhy ýadygärlikleri welaýatyň özboluşly aýratynlyklarydyr.
Geçmişde Lebap topragynda Idrisbaba, Nyýazguly halypa, Seýitnazar Seýdi, Abdyrahym Zynhary, Allaguly Allahy, Myrat şahyr we başga-da ençeme akyldarlardyr nusgawy şahyrlar ýaşap geçipdir.
Olaryň asyrlar aşyp gelen baý edebi mirasy, dürdäne eserleri ýaş nesilleri watançylyk, ynsanperwerlik, halallyk ruhunda terbiýelemekde möhüm ähmiýete eýedir. Şöhratly ata-babalarymyzdan miras galan medeni gymmatlyklarymyzyň giňden öwrenilýän häzirki döwründe akyldarlarymyzyň parasatly sözleri, nusgawy şahyrlarymyzyň manyly goşgulary türkmeniň döwletlilik ýörelgeleriniň belent waspy bolup, köňüllere dolýar.
Lebap welaýatynda geçiriljek bu çäre özboluşly baýramçylyga öwrüler. Türkmen medeniýetini we sungatyny has-da ösdürmäge hem-de kämilleşdirmäge uly ýardam berer. Edebiýatymyzy döwrebap eserler bilen baýlaşdyrar.
Medeniýet hepdeliginiň çäginde geçiriljek konsertlerde ýerine ýetiriljek joşgunly aýdym-sazlar merdana halkymyzyň bagtyýar durmuşynyň, Garaşsyz Watanymyzyň gazanýan ajaýyp üstünlikleriniň belent waspy bolup ýaňlanar. Bu sungat baýramynda guraljak sergiler, döredijilik duşuşyklary, maslahatlar, sahna oýunlary türkmen medeniýetiniň köp öwüşginliligini, döwrebap ösüşlerini aýdyň ýüze çykarar.
Hormatly medeniýet we sungat işgärleri!
Gadyrly Medeniýet hepdeligine gatnaşyjylar!
Siziň ähliňizi Lebap welaýatynda Medeniýet hepdeliginiň açylmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Dabarasy uludan tutulýan sungat baýramçylygyna gatnaşyjylar bolan Size berk jan saglyk, uzak ömür, täze döredijilik üstünliklerini arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi (TDH)


text:
Owganystanyň demirgazyk welaýatlarynda, türkmen-owgan serhediniň töwereklerinde howpsuzlyk şertleri gün saýyn ýaramazlaşýar. Bu ýerde talyp jeňçileri barha güýçlenýär. Bu ýagdaýy owgan resmileri-de boýun alýarlar.
Jowuzjan welaýatynyň polisiýa edarsynyň başlygy Pakyrmuhammet Jowuzjany Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde welaýatda talyp jeňçileriniň köpelendigini tassyklady. Ol welaýatyň Akja we Mürdiýan etraplarynyň 45 çemesi obasynda talyplara garşy harby operasiýanyň geçirilendigini mälim etdi.
Demirgazyk Owganystanyň Farýap we Jowuzjan welaýaty Türkmenistan bilen serhetleşýär. Emma welaýat polisiýasynyň başlygy, muňa garamazdan, talyp jeňçileriniň Jowuzjan welaýatynyň deňinden geçip, Türkmenistana howp salyp bilmejekdiklerini aýtdy.
Pakyrmuhammet Jowuzjanyň pikiriçe, Türkmenistanyň serhet ýakasynda ýerleşen Garkyn we Hamýap etrabynda talyban o diýen güýçli däl.
"Talyp güýçleri obalarda gije-gündiz motorly gezýärler. Ýöne olaryň Türkmenistana nähilidir bir wehim salyp biler öýdemok" diýip, ol bu meselede öz pikirini beýan edýär.
Emma...
Owganystanyň milli mejlisiniň agzasy, deputat Nazary Türkmen talyp jeňçileriniň Türkmenistana-da zyýan ýetirip biljekdigini aýdýar.
”Owganystanda, bu serhetlerde talyplaryň güçýçlenmesi Türkmenistan üçin ýagşy däl. Talyplar serhet tananok. Hemme ülke bir, 'Hudanyň mülki' diýip bilýärler. Nireden bir ýerini alyp bilýän bolsa, almagyň ugrunda. Şonuň üçin bu toparyň (talyp jeňçileriniň) mundan aňyrsy Türkmenistanyňky diýen düşünjesi ýok. Nire bolsa, baryberýär bular!” diýip, Nazary Türkmen ýagdaýy gürrüň berýär.
Türkmen jeňçileri
Onuň aýtmagyna görä, ýaragly talyplaryň arasynda türkmenlerem bar. Deputat Nazary Türkmen “Bu ýagdaýyň Türkmenistan üçinem ýaramaz täsiriniň bolmagy ahmal” diýip, howatyrlanma bildirýär.
Ol Owganystan bilen Türkmenistanyň arasyndaky serhetýaka welaýatlarda dartgynlylygyň artyp barşy barada ýene şeýle diýýär: ”Akjada, Şybyrganda, Anthoýda biziň türkmenlerimiz köp. O ýerlerdäki talyplaryň 90%-i türkmenler. Günbe-günden şol welaýatlaryň hemmesinde talyplar köpelip barýar. Türkmenistanyň serhedinde-de bular güýçlener.”
Demirgazyk Owganystanda ýagdaý dartgynlaşyp başlandan soňra käbir öňki meýdan komandirleri talyp jeňçilerine garşy göreşmek üçin ýene eline ýarag aldy. Türkmen deputaty "Talyban" jeňçilerine garşy göreşýän ”Erbeki” atly ýerli ýaragly toparyň ruhuny götermek üçin özüniňem söweşe gatnaşandygyny aýdýar: ”Demirgazyk welaýatlaryň hemmesinde "Talyban" güçýleri köpeldi. "Erbeki" güýçlerimiz bilen bilelikde meniň özüm hem söweş meýdanyna gitdim. Deputat sypatynda, bular bilen bile baryp, bularyň ýanynda durmagym olara bir güýç bildim. On bir talyp öldürildi, 17-si ýaraly boldy. Birinem diri tutup gaýtdyk şol gün. Meniň barmagym bulara bir güýç boldy”.


text:
Resmiler Somaliniň paýtagty Mogadişuda Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) kerwenine amala aşyrylan bombaly hüjümde azyndan üç somali raýatynyň ölendigini habar berýärler.
Somaliniň ýokary derejeli polisiýa ofiseriniň beren maglumatyna görä, 3-nji dekabrda Mogadişunyň berk goragdaky aeroportunyň golaýynda amala aşyrylan bombaly ulag partlamasynda bir polisiýa ofiseri we “BMG-niň iki janpenasy” öldürilipdir.
“Al-Şabab” atly yslamçy söweşiji toparyň metbugat sözçüsi hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Şol bir wagtyň özünde howpsuzlyk resmileri hem hüjümi amala aşyrmakda “Al-Kaýda” bilen ilteşikli bu topary aýypladylar.
Gürrüňi gidýän wakada BMG-niň hiç bir işgäri öldürilmedi.


text:
Ýaş alym barada maglumat:
Gunça Gurbanowa, Türkmen döwlet medeniýet institutynyň kitaphanaçylyk fakultetiniň iş kagyzlarynyň dolanyşygyny guramak we arhiw işi kafedrasynyň 4-nji ýyl talyby. Ylmy işi: «Hormatly Prezidentimiziň döredijiliginde milli medeniýet hadysasynyň ylmy-çeper teswiri».
Baýramaly sebitlerinde önüp-ösen, häzir bolsa Türkmen döwlet medeniýet institutynda iş kagyzlaryny dolandyrmakdyr arhiw işi boýunça ýokary bilim alýan talyp gyz Gunça Gurbanowanyň çagalyk arzuwy taryh bilen baglydy. Ol heniz orta mekdebiň okuwçysyka, özüni, köplenç, taryh mugallymy hökmünde göz öňüne getirýärdi. Geljegi göz öňünde janlandygyça-da, geçmişi öwrenmäge bolan islegi artýardy. Ykbal ony Türkmen döwlet medeniýet institutyna alyp gelensoň, Gunça taryhy ozal pikir etmedik görnüşinde – milli medeniýetimiz bilen baglylykda öwrenip başlady. Bu bolsa onuň iň uly utuşlarynyň biri boldy.
Il arasynda gürrüň kän
– Talyplygymyň ilkinji ýylynda – 2017-nji ýylda mugallymymyz, sungaty öwreniş ylymlarynyň kandidaty Sähragül Janmämmedowa il içinde ýatan, köpçülige juda bir mälim bolmadyk, maddy däl medeni gymmatlyklary öwrenip, ony ylmy iş derejesine çykarmak barada teklip edende, dogrusy, biraz ýaýdanypdym. Bu iş ylmy gözlegleriň başga görnüşlerinden tapawutly boljakdy. Iş belli bir auditoriýada ýa-da tejribehanada däl-de, il arasynda alnyp baryljakdy. Dogry, sözlükçilik bilen meşgullanan alymlarymyzyň birnäçesiniň ýurdumyzyň çägindäki ähli obadyr şäherleri sökendigini bilýärdim, ýöne özümi olaryň dowamaty hökmünde göz öňüne getirmek kyndy. Ýöne sungata, taryha teşnelik başga zat eken. Heniz talyplygymyň birinji ýylynda dynç alşymy dürli etraplarymyza gidip, maddy däl gymmatlyklary toplamaga bagyşlapdym. Şondan bäri Maryda Serhetabada, Lebapda bolsa Kerkä çenli, soňra beýleki welaýatlarymyzda hem saparlarda bolup, il hazynasynyň dürdänelerini ýygnamak nesip etdi. Bagtyma, hormatly Prezidentimiziň tabşyrygy bilen ýörite topar hem döredilip, şol toparyň düzüminde ylmy gözleglerimi geçirdim. Tapylan gymmatlyklar hakyky hazyna. Il arasyndaky halk döredijiliginiň kitaplara geçirilenlerinden has kändigine göz ýetirýärsiň. Heniz eşitmedik rowaýatlaryň, matallaryň, nakyllaryň, ertekileriň, hatda dessanlaryň hem bar. Baran ýeriňde diktofonyňy işledip ýetişseň, ýaşulularymyzda gürrüň kän. Birini saýlap, birini goýar ýaly däl – diýip, ylmy gözlegleri ykbalynda aýratyn sahypa açan talyp gyz gürrüň berýär.
Dürdäne eserler – ylham çeşmesi
Dürdäne eserler diýýänimiz – hormatly Prezidentimiziň döwet galamyndan dörän eserler. Olar, hakykatdan hem, ýaş alymyň ylham çeşmesi boldy. Il arasyndaky ylmy gözlegleriň arakesmesinde milli Liderimiziň medeniýetimize, taryhymyza bagyşlanan eserlerini okamak onuň gözüni has-da açdy. Şeýlelikde, «Hormatly Prezidentimiziň döredijiliginde milli medeniýet hadysasynyň ylmy-çeper teswiri» atly iş kemala gelip başlady.
– Il arasyndan toplanan gymmatlyklary hormatly Prezidentimiziň eserlerindäki dürdäne pikirler, getirilýän rowaýatlar bilen deňeşdirip öwrenmek has-da gyzykly boldy. Şeýle ýagdaýlarda adam uly bir hazynanyň üstünden baran ýaly bolýan eken. Ynanyň, ylmy işiň başyna geçip, ýadanym, aranym ýadyma düşenok. Öz eşidenleriňi, öwrenenleriňi tizden-tiz köpçülik bilen paýlaşasyň gelýär. Edep-terbiýäniň, milliligiň çuňlugyna siňip giden halk döredijilik eserleri giden bir ylmy-ensiklopediýa eken. Şuňa çuňňur göz ýetirdim.
Ýaş alymyň ýürekden çykýan bu sözleri işiň özeninde hem beýanyny tapýar. Işiň baplarydyr bölümleri bilen gysgaça tanyş boluň!
«Hormatly Prezidentimiziň eserlerinde türkmen halkynyň maddy medeniýetiniň ylmy-pelsepewi beýany».
«Hormatly Prezidentimiziň eserleri milli ruhy gymmatlyklary öwrenmekde egsilmez çeşmedir».
«Türkmen milli däp-dessurlaryny öwrenmekde «Älem içre at gezer» we «Döwlet guşy» romanlarynyň ähmiýeti».
Ýaş alym ylmy işinde hormatly Prezidentimiziň eserlerinde milli medeniýet düşünjesiniň has uly belentlige göterilýändigini görkezmäge çalşypdyr. Ylym dünýäsine ýaňy gadam goýýandygyndan çen tutsaň, maksadyna-da ýetipdir.
Halkdan alyp, ýene halka
Halk hazynasynyň çuňňurlygyna bir serediň-ä! Käbir dessurlar, däpler sözleriň ornuny tutup bilýär. Şol däp berjaý edildimi, soň sözüň geregem ýok. Ähli zat düşnükli. Gunçadan olaryň käbirini ýazyp hem aldyk.
Ýaş alyma ýolötenli bir enäniň gürrüň berşi ýaly, gyzlaryň geýýän gupbasynyň depesiniň açyk ýa ýapyk bolmagy ýönelige däl eken. Gupbanyň depesiniň ýapyklygy – şol gyzyň adaglanandygyny, açyklygy bolsa adaglanmandygyny alamatlandyrýan eken. Ýa-da ýene şol sebitlerde gudaçylyk däplerinde bişirilýän çapadyda tüýnügiň şekiliniň bolmagy «Öýümiz taýýar» diýen düşünjäni aňladýan eken. Bu şekil gyz tarapyň bu gudaçylygy oňlandygyny aňladypdyr. Garaz, kän...
Aslynda, medeniýet düşünjesi adamzat ösüşiniň özenini düzýär. Adamzat ýaşaýşynyň ähli ulgamynda medeniýetiň düzüminiň ol ýa-da beýleki ugry hereket edýär. Milli Liderimiziň medeni syýasat we medeniýet düşünjesini ulgamlaşdyrýan ylmy we çeper kesgitlemelerini öwrenmek milli medeniýeti gorар saklamagyň, şol bir wagtyň özünde ýaýratmagyň, gözelligi we nерisligi bilen geljege gowşurmak wezipelerini amala aşyrmagyň binýady bolup durýar. Alym Arkadagymyzyň atalyk kitaplarynyň şol binýatlyk mazmuny hem ýaş alymyň ylmy işiniň temasynyň wajyplygуnу kesgitleýär.
Iki hazyna birleşende
Talyp gyz Gunça Gurbanowanyň ylmy işinde hormatly Prezidentimiziň türkmen milli medeniýetiniň sebitdäki we dünýädäki ornuny aýdyň kesgitleýän ylmy-çeper eserlerinden gelip çykýan wezipeleri durmuşa geçirmek maksat edildi. Şu maksat bilen hem Türkmenistanyň dürli künjeginde saklanyp galan, ilat arasynda häzirki wagta çenli dilden-dile geçip gelýän pähimleriň, däp-dessurlar, yrym-уnançlar hakyndaky medeni mirasyň – milli medeniýetiň özboluşlylygуny beýan edýän gymmatly maglumatlary toplanyldy.
Şeýlelikde, talyp gyz Lebap we Mar y welaýatlaryna bolan saparlaryň çäginde heniz çap edilmedik nakyllaryň 100-den, rowaýatlaryň 50-den gowragyny, köp sanly yrymlary, däp-dessurlary we beýlekileri ýygnady. Toplanan maglumatlar ses we ýazgy görnüşinde degişli edaralara tabşyryldy. Şunda diňe Gunça Gurbanowanyň toplan maglumatlarynyň ýazgydaky görnüşi 30 sahypadan hem geçdi. Şeýlelikde, ol bu ylmy işiň üsti bilen hormatly Prezidentimiziň kitaplarynda medeniýet hadysasyna berlen ylmy-çeper teswiri halk arasyndan toplanan gymmatlyklar bilen baglanyşdyryp öwrendi. Işde umumadamzat gymmatlyklarynyň iň gowularyny düýp özeninde saklaýan milli ýörelgeleriň medeniýet hadysasynyň esasynda durýandygy tassyklanyldy.
Şeýlelikde, 2017-nji ýylda başy başlanan iş ýaş alyma geçen ýyl ilkinji ylmy üstünligi bagyşlady. Ol hemişelik Bitaraplygymyzyň 25-nji ýylynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşi tarapyndan ýaşlaryň arasynda yglan edilen ylmy işleriň bäsleşiginde üçünji orna mynasyp boldy. Eger beýleki ugurlar boýunça ýaş alymlar ylym dünýäsine haýsydyr bir şahsy täzeligi hödürleýän bolsa, ynsanperwer ugurlary boýunça gözleg geçiren ýaşlar, şol sanda Gunça Gurbanowa hem halkyň aňyýet çuňlugyndaky gözellikleri, ruhy dünýämiziň göwherlerini şu günki nesillerimize gaýdyp bermek işine goşant goşdy.
– Bäsleşikde ýeňiji bolmak işiň jemlendigi däl. Tersine, başlangyjy. Ykbalymy halk hazynasynyň dürlerine aralaşmaga bagyşlamagy maksat edinýärin. Goý, olar bütin dünýäni ýagtyltsyn! – diýip, ýaş alym bu işi dowam etdirjekdigini ýaňzydýar. Nesip bolsa!
Agageldi ITALMAZOW,
žurnalist.


text:
Türkmenistanyň banklary “Western Union” halkara pul geçirmek ulgamy arkaly daşary ýurtlardaky studentlere pul ibermek mümkinçiliklerine täze çäklendirmeleri girizdi.
Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde atlandyrylmasyzlygyny soran Aşgabatdaky habarçylarymyzyň biri şu aýyň başyndan bäri türkmen banklarynyň “Western Union” arkaly daşary ýurtlara pul iberjek müşderileriň günde 20 sanysyny kabul edýändigini aýtdy.
“Mundan öňki aýlarda Türkmenistanyň “Senagat” paýdarlar täjirçilik bankyndan we “Türkmenistan” döwlet bankyndan talon alan adamlar nobata durup, şol nobata görä “Western Union” arkaly pul iberip bilýärdi. Indi adamlar talony alyp, şol banklaryň pul ibermek hyzmatlary bolan şahamçalaryndan ýörite nobat kartoçkasyny almaly. Şol berlen kartoçkadaky nomere görä, saňa ýene näçe günden gelmelidigiňi aýdýarlar. Ýöne her gün kabul edilýän adamyň sany 20-den geçmeýär” diýip, habarçy gürüň berdi.
Onuň sözlerine görä, bu täze çäklendirmeler sebäpli çagasy daşary ýurtlarda okaýan ene-atalaryň käbiri indi dekabryň başyndan bäri pul iberip bilmeýär.
“Adamlar ilki talon, soňra-da nobat kartoçkasy üçin nobata durmaly. Käbir ene-atalar dekabryň birinji ongünlüginde nobat kartoçkasyny alan bolsa, olara aýyň üçünji ongünlüginde gelmek tabşyrylypdyr. Häzir wagt talon we nobat kartoçkasyny almak üçin banklaryň öňünde nobata duran adamlaryň sany her gün 200-e ýetýär” diýip, habarçy belledi.
Aýdylmagyna görä, bu nobatlar we täze çäklendirme Ahal welaýatynyň dürli sebitlerinden gelýän adamlary has-da köseýär. Sebäbi Ahal welaýatynyň ýaşaýjylary diňe Aşgabat şäherinde ýerleşýän banklardaky “Western Union” hyzmatlaryndan pul iberip bilýär.
Habarçy türkmen banklaryndan “Western Union” hyzmatlary arkaly daşary ýurda pul iberip bilýän adamlaryň sanyna gündelik çäklendirmäniň girizilmeginiň sebäpleri bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň “Senagat” paýdarlar täjirçilik bankynyň Oguzhan köçesiniň ugrundaky şahamçasynyň bank resmisi bilen söhbetdeş boldy.
Anonim şertde maglumat beren bank resmisi bu barada özlerinde hem hiç hili maglumatyň ýokdugyny, ýöne täze düzgünler bilen bir hatarda şahamçadaky “Western Union” penjiresiniň sanynyň hem diňe 1-e çäklendirilendigini aýtdy.
Häzirki wagt Aşgabat şäheriniň we Ahal welaýatynyň ýaşaýjylary “Western Union” hyzmatlary arkaly her aýda 300 amerikan dollaryny daşary ýurtdaky student dogan-garyndaşlaryna iberip bilýärler.
2016-njy ýylyň ýanwar aýynda Türkmenistanyň Merkezi banky dollaryň resmi söwdasyny ýatyrandan soň, ýurtda dollaryň resmi kursy 3,5 manat möçberinde saklanylýan mahaly, onuň “gara bazardaky” bahasy bäş esse gymmatlap, 18 manada çenli ýetdi.
Munuň yz ýany, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky halkara bank kartlary boýunça we ýurduň daşyna ugradyp bolýan puluň möçberine dürli çäklendirmeleri girizdi.
Häzirki wagt Türkmenistanyň plastik bank kartlary we “Western Union” halkara pul geçirmek ulgamy türkmen studentleri üçin resmi kurs arkaly manady dollara çalyşmagyň ýeke-täk usullarynyň biri bolup galýar.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň girizen çäklendirmelerinden soň daşary ýurtlardaky türkmen studentleri özleriniň okuw we ýaşaýyş jaý töleglerini tölemekde dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýärler.
14-nji dekabrda Belarusyň ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmenistanly studentleriň ençemesi türkmen banklary tarapyndan berlen plastik kartlardan indi iki hepdä golaý wagt bäri nagt pul alyp bolmaýandygyny habar berdiler.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383. Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy indirip bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.