text:
Bu ýyl Aşgabadyň 55-nji mekdebindäki başagaýlyk adatdakysyndan has uly. Bu ýagdaýa esasanam başlangyç klaslarda duş gelse bolýar. Adaty klaslarda 20-25 okuwçy bolsa, bu mekdebiň başlangyç klaslaryndaky okuwçylaryň sany 40-a ýetýär.
Munuň sebäbi şu ýyldan başlap 7 ýaşly çagalar bilen bir hatarda 6 ýaşly çagalaryň hem mekdebe kabul edilip başlanmagy bilen bagly. Mekdepleriň köpüsinde bolşy ýaly, Aşgabadyň 55-nji mekdebi hem, täze ýagdaýa ýeterlik taýarlanyp ýetişmänkä, ýokardan berlen tabşyrygy berjäý etmeli bolan mekdeplerden biri.
Onuň täsiri bolsa, iň köp derejede mekdebiň gapysyndan şu ýyl ilkinji gezek giren çagalara ýetýär. “Her okuwça 35 minnutlyk sapagyň iň bolmanda bir minuty hem ýetenok. Beýleki klaslarda 25 töweregi okuwçy okaýar” diýip, ady agzalýan mekdebiň özüni Ýazgül diýip tanadan mugallymy aýdýar.
Ýagdaý beýleki mekdeplerde hem o diýen tapawutly däl. Täze tabşyryk esasynda şu ýyl mekdebe giren çagalaryň sany iki esse artdy. Bu hem umuman aýdylanda mekdeplerde klas otaglarynyň ýetmezçilik etmegine sebäp boldy.
Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky 55-nji orta mekdebiň ýagdaýy hasam gözgyny. Sebäbi bu mekdep paýtagtda berýän biliminiň hili boýunça iň gowy mekdeplerden biri diýlip hasaplanýar, şunlukda oňa bolan talap adaty mekdeplerden has ýokary.
Türkmen we rus bölümler
Bu mekdebe bolan talabyň ýokary bolmagynyň ýene bir sebäbi hem onda türkmen bölümi bilen bir hatarda rus bölüminiň bolmagy bilen bagly. Şunlukda, diňe şu ýyl bu mekdep 500-den gowrak alty ýaşly mekdep okuwçysyny kabul edipdir.
Türkmen we rus bölümleri bolan mekdepde alty ýaşly birinji klas okuwçylarynyň türkmen bölüminde 2 klasyň, rus bölüminde bolsa 3 klasyň döredilmegi hem talaby ödärden bärde diýip, agzalýan mekdebiň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryndan ýene biri aýtdy.
Okuw ýylynyň başlananyna 10 gün boldy. Edil şu günki gün, türkmen bölüminiň iki klasynyň hersinde 40-a golaý okuwçy okaýar. Bu şu ýyl okuwa giren başlangyç klas okuwçylarynyň sanynyň adatdakysyndan iki esseden köp bolandygyny aňladýar.
“55-nji mekdebe diňe Parahat mikroraýonyndan däl, şäheriň beýleki raýonlarydyr obalardan gelip okaýan okuwçylar hem bar” diýip, Aşgabadyň 55-nji mekdebiniň golaýynda ýaşaýan ýaşaýjy Selbi aýdýar.
Şol bir wagtda-da paýtagtyň çetindäki raýonlaryň käbir mekdeplerinde ýagdaý başgaça. Olaryň köpüsinde 1-2 klas bolup, olarda okaýan okuwçylaryň sany kähalatda 20-den hem geçenok.
Paýtagtyň 14-nji orta mekdebi hem şolar ýaly mekdepleriň biri. Bu mekdepde iki sany birinji klas bolup, olaryň hersinde okaýan okuwçylaryň sany 20 töweregi.
Resmi metbugatda habar berlişine görä, şu ýyl mekdep bosagasyna ilkinji gezek gadam basan birinji klas okuwçylarynyň sany 193 müň bolupdyr. Olaryň ýarysyndan hem köpüsiniň alty ýaşyndaky birinji klas okuwçylarydygy aýdylýar.


c: text/html

text:
10 ýyl ozal
bilingual diyjekdinmi? bilingual diymek iki dili bilyanler yone binary ol bashga zat yaly :)
men meselem trilingual (uch dili suw ichyan yaly bilyan) :)
10 ýyl ozal
ýok binary diýjek boldy. ikilik sistema diýmek ol. Elipbiýi 1 we 0-dan ybarat. :)
10 hili adam diýýäni bolsa bu ýerdäki 10 => 2 bolýa.
00 = 0
01 = 1
10 = 2
11 = 3
10 = 2^1*1 + 2^0*0 = 2.
Menä şeýle düşündüm.
10 ýyl ozal
Baa guych tapmacha soran yali edipsinlay :)
menem shahyryn aydishi yali dushundum.
komputer molumchylygy yada injinerliginde zatda okayana dalsinda?
10 ýyl ozal
Salam.
Bilingual dal. Kompyuter dili bilen baglanshikli.
Hawa shahirin dushundirishi yalak.
Men 1. sapar okamda dushunmandim. 10 birhilek bolup dur weli. Sonurak düşündim we üytgeşik görüp yazayın diydim.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hytaý çaý agajy – öz çaýyňyzy özüňiz ýetişdiriň!
Eýýäm gyşyň aýagyndan başlap her bir höwesjeň bagban indiki möwsümde näme ösdürip, näme köpeltmelidigini meýilleşdirip başlaýar. Siz indi her ýyl pomidor, gyzyl burç we hyýar ýetişdirmek islemeýärmisiňiz? Siz bir üýtgeşik zat arzuw edýärsiňizmi? A siz bu ýyl çaý ekseňiz nähili bolar?
Çaýlaryň görnüşine (Camellia) 50-ä golaý hemişe gök öwüsýän tropiki we subtropiki gyrymsy we kelte agaçlar degişlidir. Olardan has bellisi hytaý çaý agajydyr (Camellia sinensis). Ol günorta we günorta-gündogar Hytaýdan, şeýle hem Hindistanyň, Birmanyň, Wetnamyň we Laosyň ýanaşyk sebitlerinden gelip çykan örän gadymy medeni ösümlikdir. Bu ýerlerde ol müňlerçe ýyllardan bäri ösdürilip ýetişdirilýär. Çaý dünýäniň ähli tropiki ýerlerinde ýetişdirilýändigine garamazdan, belli çaý öndürüjiler, hemişekisi ýaly Hytaý, Hindistan, Şri-Lanka we Ýaponiýa bolup galýar.
Çaý agajynyň tohumy
Çaý ýetişdirmek biziň şertlerimizde-de kyn däl. Esasy zat täze tohum bolup durýar, sebäbi çaý agajynyň tohumy gögerijiligini çalt ýitirýär. Şar görnüşli tohumlary ekmezden 2–3 gün öň ezip goýmaly. Soňra ýeňil topraga ekmeli. Tohumlar 20–25 С°-de goýlanda 2–4 hepdede gögerýär. Olar çykandan soňra güneşli ýerde çalt ösýärler. Ýarym ýyldan soň olary ýolup alsaň bolýar. Dogry ýolanyňyzda ol ýaýraň şahaly agaç görnüşinde bolar we siz çaý öndürmek üçin çig mal alarsyňyz.
Tomsuna çaý agajyny howluda – bagda, ýa-da balkonda ýetişdirmek bolýar. Tomsuň yssy howasy hem-de yzygiderli we ýeterlik derejede suwlamak çaýyň ýetişmegi üçin amatly şertlerdir. Sebäbi çaý öz watanynda şeýle şertlerde ýetişýär. Bagda ýa-da balkonda ýetişdirilen çaýy tropiki ýerlerde ýetişdirilen çaý bilen deňeşdirip bolmasa-da ony ösdürip ýetişdirmek siziň üçin örän ýakymly bolar we oňa gowy ideg etseňiz ullakan ak gül çykarar. Gyşyna çaý agajyny penjirede goýuň. Agaç hemişe gök öwüsýän agaçlara degişli bolup, gyşyna biziň şertlerimizde oňa gün şöhlesi ýetmezçilik edýär we gyşyna agaç süllerip ýapraklary dökülýär. Ýazyň gelmegi bilen onuň ýagdaýy gowulaşýar we siz ýene ony ýygyp bilersiňiz.
««« Öňki makala: Mör-möjek iýiji ösümlikleriň tohumlaryny ekmegiň instruksiýasy Indiki makala: Kolorado tomzagyna garşy NOVODOR FC »»»
Sişenbe 15.12.2009 08:10 | Print | Ekzotik ösümlikler, Ösümlik ýetişdirmek boýunça instruksiýalar
KPR kluby hakda
Ösümlikleri ekip ýetişdirmekdäki tejribäňizi paýlaşyň. Bu barada makala ýazyň we ony öz diliňizde Botanix žurnalynda çap etdiriň! Has jikme-jik maglumat üçin biziň bilen habarlaşyň.


text:
Iň täzeler
- Amoli Larijani:Amerikanyň soňky gadaganlyklarynyň garşysynda Eýran parhsyz oturmaz
- musulman ýurtlaryň parlamentara konferensiýasynyň umumy ýygnagy öz işine başlady
- Eýran bilen Türkmenistanyň parlament başlyklary duşuşdylar
- Siriýanyň daşary işler ministrligi Amerikanyň harby hereketini ýazgardy
- Eýranda umumy matam yglan boldy
- Eýranyň nebit daşaýan gämisi gark boldy
- Owganystanda Taliban topary bilen Yslam partiýasynyň arasynda çaknyşyklar ýüze çykdy
- Donald Trampyň eden bihormatçylygyna Afrikanyň 54 ýurdy gaýtawul berdi
- musulman ýurtlaryň 13-nji parlamentara maslahaty Tehranda öz işine başlady
- Zarif:medeni gepleşikler hemmeler üçin gaty zerur meseledir
Syýasat dünýäsi
Wednesday, 15 October 2014 20:32
Owganystanyň Maşatsaky baş konsuly bilen söhbetdeşlik
Monday, 13 October 2014 22:30
Maşat şäherindäki Türkiýäniň baş konsuly bilen söhbetdeşlik
Monday, 04 August 2014 15:38
Palestinanyň ýagdaýy
Monday, 21 April 2014 11:28
Eýran bilen Russiýanyň hyzmatdaşlyklary
Monday, 07 April 2014 13:51
Ysraýylyň Eýrana garşy harby haýbaty
Friday, 14 March 2014 17:22
Nigeriýada taýpalar arasyndaky çaknyşyklar dowam edýär
Wednesday, 26 February 2014 11:26


text:
Şu gün düýbi Wenada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen Inisiatiwasy topary türkmenistanly tebigaty goraýjy aktiwist Andreý Zatokanyň işi boýunça Daşhowuzyň welaýat sudunda sud diňlenişiginiň bolandygyny habar berdi.
Türkmen Inisiatiwasy toparynyň maglumatyna görä, welaýat sudy Daşhowuzyň şäher sudunyň ozalky çykaran hökümini uýtgedipdir. Ýagny, şäher sudunyň Andreý Zatoka 5 ýyl türme tussaglygyny bermek baradaky çykaran kararyna kassasion tertipde seredip, welaýat sudy ony jerime tölemeklik bilen çalşyrypdyr.
Türkmen Inisiatiwasy toparynyň tassyklamagyna görä, Daşhowuzyň welaýat sudynyň hökümine laýyklykda Andreý Zatoka indi diňe 1000 manat jerime tölän badyna, azatlyga goýberiler.
Şu gün türkmenistanly ynamdar çeşmäniň bize habar bermegine görä, bu sud diňlenişiginden soň Türkmenistanyň häkimiýetleri Andreý Zatoka haýdan-haý ýurdy terk etmeklige görkezme beripdirler.


text:
Kärhananyň kuwwatlylygy her günde 7000-8000 plastmassa gaplara gaplanan miwe şirelerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Güýz paslynyň ilkinji aýynda-da bu görkezijiniň 180-200 müň sany önüme barabarlygy önüm öndürijileriň işine bolan yhlasyny has-da artdyrýar.
Oýunlar döwri ähli söwda dükanlaryny agyz suwy bilen üpjün edýän kärhanalaryň işi-de gyzgalaňly dowam edýär. Şu günler önümçiligi güýçli depginde alnyp barylýan kärhanalaryň biri-de Ahal welaýat alyjylar jemgyýetleriniň birleşikleriniň Kooperatiw taýýarlaýyş senagat söwda hojalyk hasaplaşyk kärhanasydyr. Edil şu möwsümde kärhananyň «Akdepe» ady bilen öndürýän miweli içgileri söwda dükanlarynda uly islegden peýdalanýar. Ösen döwrüň ýokary tehnologiýaly enjamlarynyň ornaşdyrylmagy bu ýerde ýokary hilli önüm öndürmäge oňyn şert döredýär. Önümçiligi täze ýola goýlan 0,3, 0,5, 1,5, 5 litrlik miweli we 19 litrlik arassa agyz suwlary bu önüme bolan ýokary talaby aňryýany bilen ödeýär. Sehlerde miweli gazlandyrylan içgileriniň pyrtykal, limonad, kiwi, erik, gök alma, tokaý miweleri ýaly 15 töweregi görnüşi öndürilýär. Önümçilik sehlerinde 22 hünärmen yhlasly zähmet çekýär we aýry-aýry önümçilik sehlerinden ybarat bölümlerde 1,5 litrlik we 0,3, 0,5 we 1 litrlik miwe şireleri öndürilýär. Kärhananyň kuwwatlylygy her günde 7000-8000 plastmassa gaplaryna gaplanan miwe şirelerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Güýz paslynyň ilkinji aýynda-da bu görkezijiniň 180-200 müň sany önüme barabarlygy önüm öndürijileriň işine bolan yhlasyny has-da artdyrýar. Watanymyzyň ykdysady kuwwatyna, şol sanda «Aşgabat 2017» oýunlaryna öz mynasyp goşandyny goşýan kärhanada geljekde şetdaly, limon, nar tagamly çaýlary, çüýşe gaplara gaplanan miwe şireleriniň önümçiligini ýola goýmaklyk meýilleşdirilýär. Halkara sport ýaryşynda adamlaryň ýadawlygyny aýryp, teşneligini gandyrjak kärhana «Aşgabat 2017» oýunlaryna öz goşantlaryny goşmagyň ugrunda uly tagalla etdi. Bu günler oýunlar mynasybetli sehlerde 0,5 litrlik, 1 we 5 litrlik gazsyz suwlaryň önümçiligi güýçli depginde alnyp barylýar.
- Sowda
- •
- 18.09.2017
Kärhananyň kuwwatlylygy her günde 7000-8000 plastmassa gaplara gaplanan miwe şirelerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Güýz paslynyň ilkinji aýynda-da bu görkezijiniň 180-200 müň sany önüme barabarlygy önüm öndürijileriň işine bolan yhlasyny has-da artdyrýar.


text:
Eziz Watanymyzyň Bitaraplyk baýramçylygyny belleýän güni Halkara Bitaraplyk güni diýlip yglan edildi
2017-nji ýylyň 2-nji fewralynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 71-nji mejlisinde 12-nji dekabry Halkara Bitaraplyk güni diýip yglan etmek hakynda Kararnama biragyzdan kabul edildi. Bu waka eziz Watanymyzyň dünýä giňişliginde uly abraýynyň bardygynyň hem-de sebitde we dünýäde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de durnukly ösüşi üpjün etmäge mynasyp goşandynyň ählumumy ykrar edilmeginiň nobatdaky subutnamasy boldy.
7-nji fewralda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow taryhy waka — Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 12-nji dekabry Halkara Bitaraplyk güni diýip yglan etmek hakynda Çözgüdi mynasybetli ýurdumyzyň halkyna ýüzlenmesinde ady agzalan resminamanyň kabul edilmegi Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygynyň umumadamzat ähmiýetiniň bardygyny ýene-de bir gezek tassyklandygyny belledi. Bu resminamada ýurdumyzyň geçen iki on ýyllygyň dowamynda bu ugurda toplan tejribesiniň möhümdigi görkezilýär. Şol ýyllaryň içinde türkmen Bitaraplygy ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy saklamak üçin netijeli gatnaşyklaryň hem-de hyzmatdaşlygyň, döwletleriň we halklaryň arasynda dostlukly, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny berkitmegiň täsirli guraly hökmünde geljege gönükdirilendigini äşgär etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şu Kararnamany doly goldandyklary üçin, awtordaş bolup çykyş eden ýurtlara hem-de Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletlere tüýs ýürekden minnetdarlygyny mälim etdi.
Biz Türkmenistanda bitaraplygy berkitmäge uly ähmiýet berýäris, onuň özboluşly hukuk ýagdaýyna buýsanýarys, Bitaraplyk biziň doktrinamyzdyr, ol tutuş dünýäde parahatçylygy saklamaga, halklaryň arasynda dost-doganlyk gatnaşyklaryny ösdürmäge çagyrýar, ynsanperwerlik ýörelgelerini yglan edip, agzybirlige ýardam berýär diýip bellemek bilen, döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyna üýtgewsiz eýerip gelýändigini, Bitaraplyk, parahatçylygy söýmek we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň öz daşary syýasatynyň binýatlyk esasy bolandygyny we şeýle bolmagynda galýandygyny hemişe iş ýüzünde subut edýändigini aýtdy.
Biziň halkara söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek, howanyň üýtgemegi bilen bagly ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek, energetika howpsuzlygyny gazanmak, daşky gurşawy goramak we halkara ulag geçelgelerini döretmek baradaky başlangyçlarymyz hem-de tekliplerimiz bütin dünýäde giň goldaw tapdy. Türkmenistanyň öňe sürýän daşary syýasy başlangyçlarynyň halkara giňişlikde giňden goldanylmagy we yzygiderli ösdürilmegi onuň Milletler Bileleşiginiň çäklerinde köptaraply diplomatiýasynyň netijeliliginiň barha ýokarlanýandygyny ýene-de bir gezek aýdyň görkezýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Döwlet Baştutanymyz ähli watandaşlarymyza ýüzlenip, döwletimiziň geljekde hem ak göwünlilik, dostluk we halkara hyzmatdaşlygyny giňden ösdürmek syýasatyny gyşarnyksyz alyp barjakdygyna berk ynanýandygyny, bu syýasatyň diňe bir milli däl, eýsem, dünýä bileleşiginiň bähbitlerine, ählumumy parahatçylygyň hem-de abadançylygyň maksatlaryna hem laýyk gelýändigini belledi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň halkyny Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Halkara Bitaraplyk güni baradaky Kararnamasynyň kabul edilmegi bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlap, hemmelere berk jan saglyk, bagtyýarlyk we abadançylyk, halkara giňişliginde öz abraýyny yzygiderli berkidýän we artdyrýan söýgüli Watanymyz Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň bähbidine alnyp barylýan işlerde uly üstünlikler arzuw etdi.
Bu baýramçylygy esaslandyrmak hakynda başlangyç 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda paýtagtymyzda geçirilen ýokary derejeli halkara maslahatda döwlet Baştutanymyz tarapyndan beýan edildi. Şol gün ýurdumyz hemişelik Bitaraplyk derejesiniň şanly 20 ýyllygyny dabaraly ýagdaýda belläpdi. Aşgabatda geçirilen maslahata gatnaşyjylar onuň jemleýji resminamasynda berkidilen teklibi biragyzdan goldadylar. Olaryň hatarynda belent mertebeli myhmanlar hem bardy.
Şonuň üçin hem BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan yglan edilen Halkara Bitaraplyk gününiň hut 12-nji dekabrda bellenilmeginiň çuňňur manysy bar. Bu sene eziz Watanymyzyň taryhynda aýratyn gün bolup durýar. Çünki şol seneden başlap, Garaşsyz döwletimiziň okgunly ösüşinde täze döwür başlandy.
1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy “Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy” atly ýörite Kararnamany — ýurdumyzyň halkara-hukuk derejesini tassyklan, dünýä tejribesinde deňi-taýy bolmadyk ilkinji resminamany kabul etdi.
Wagtyň görkezişi ýaly, Bitaraplyk derejesini kabul etmek hakynda Türkmenistanyň başlangyjy Milletler Bileleşiginiň doly goldawyna eýe bolup, geljege gönükdirilen dogry we öňdengörüjilikli çözgüt boldy. Geçen ýyllaryň içinde eziz Watanymyzyň parahatçylyk söýüjilikli daşary syýasy ugry diňe milli bähbitlere däl-de, eýsem, dünýä bileleşiginiň uzakmöhletleýin maksatlaryna, ählumumy durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmäge netijeli, sazlaşykly çemeleşmäniň ölçeglerine, döwletara gatnaşyklarynyň binýatlyk esasy hökmünde BMG-niň Tertipnamasynyň ýörelgelerine kybap gelýändigini görkezdi.
2015-nji ýylda BMG-niň Baş Assambleýasynyň täze Kararnamany biragyzdan kabul etmegi hem Türkmenistanyň saýlap alan ugrunyň dogrulygynyň aýdyň subutnamasy boldy. Bu resminamada ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesine uly goldawyň berilýändigi, sebitde we dünýäde ähmiýetli ornunyň ykrar edilýändigi beýan edilýär.
Parahatçylyk söýüjilik, beýleki döwletleriň işine goşulmazlyk, özygtyýarlylygyna hormat goýmak, halkara harby guramalara we şertnamalara gatnaşmazlyk, deňhukukly özara bähbitli hyzmatdaşlyk hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýöredilýän oňyn Bitaraplyk syýasatynyň esasy ugurlarydyr.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, islendik ýurduň daşary syýasy strategiýasy onuň içeri syýasatyndan aýrylmazdyr. Biziň döwletimiz jemgyýetde, içerki durmuşynda ynsanperwerlik, hoşniýetli goňşuçylyk, agzybirlik we sabyrlylyk ýörelgelerini yglan edip, bu düşünjeleri dünýä döwletleri bilen özara gatnaşyklarda hem ileri tutýar. Sözüň doly manysynda türkmen Bitaraplygy içerki döwlet gurluşynyň mäkäm ahlak binýadyna daýanyp, onuň logiki dowamy hem-de halkymyzyň özboluşlylygynyň iň gowy aýratynlyklarynyň beýany bolup durýar.
Bitarap Türkmenistanyň ýöredýän syýasaty milletiň belent ynsanperwer maksatlaryna we parasatly däplerine, baý taryhy tejribesine esaslanmak bilen, umumadamzat gymmatlyklaryna doly laýyk gelýär.
Bu gün ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesi sebit we dünýä möçberindäki ýagdaýlaryň durnuklaşmagyna, syýasy, ykdysady, ynsanperwer we ekologiýa häsiýetli möhüm meseleler çözülende döwletleriň hem-de halkara guramalaryň netijeli hyzmatdaşlyk etmegini höweslendirmäge oňyn täsir edýän ýagdaý hökmünde özüni barha aýdyň ýüze çykarýar. Ol Birleşen Milletler Guramasynyň wezipeleriniň üstünlikli ýerine ýetirilmegine ýardam bermäge gönükdirilendir. Bu gurama bilen köptaraply ysnyşykly hyzmatdaşlyk Türkmenistanyň ileri tutulýan strategik ugry bolup durýar.
Döwletimiz BMG-niň jogapkär, uzakmöhletli hyzmatdaşy bolup durýandygyny, öz üstüne alan borçnamalaryny yzygiderli ýerine ýetirmäge ygrarlydygyny görkezip, Merkezi Aziýada parahatçylygy, howpsuzlygy we hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça bilelikdäki halkara tagallalaryna işjeň gatnaşýar. Şu babatda Bitarap Türkmenistan tarapyndan parahatçylyk döredijilikli uly tejribe toplanyldy. Munuň şeýledigine, hususan-da, Aşgabatda Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda Täjigistanyň we Owganystanyň içerki dawalaryny syýasy taýdan çözmek boýunça gepleşikleriň geçirilmegi şaýatlyk edýär.
Häzir hem bu tejribe sebitde örän zerurdyr we Bitarap Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Owganystandaky ýagdaýlary parahatçylykly çözmek, ýaragsyzlanmagyň sebitdäki işlerine ýardam bermek, suw-energetika meseleleriniň sazlaşykly çözülmegi, ekologiýa abadançylygyny üpjün etmek, döwrüň howply wehimlerine garşy hereket etmek ýaly wajyp meselelerde BMG-niň ygtybarly hyzmatdaşy bolmaga taýýardygyny tekrarlaýar.
Şu wezipeleriň çözülmeginde 2007-nji ýylyň dekabrynda paýtagtymyzda açylan BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezine ähmiýetli orun berilýär. Türkmenistanyň başlangyjy boýunça döredilen bu iri düzümiň merkezi edarasy hökmünde Aşgabadyň saýlanyp alynmagy sebitiň ähli döwletleri tarapyndan goldanyldy. Şeýlelikde, sebit we dünýä möçberli ykrar edilen parahatçylyk döredijilik merkezleriň biri hökmünde Watanymyzyň abraýy nobatdaky gezek tassyklanyldy.
Diňe bir ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy pugtalandyrmaga däl, eýsem, dürli ulgamlarda — söwda-ykdysady, energetika, ulag-aragatnaşyk, medeni-ynsanperwer ulgamlarda giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin hem netijeli gural hökmünde Bitaraplygyň hukuk derejesiniň uly mümkinçiligi aýdyň görünýär.
Türkmenistan Bitaraplyk derejesinden ugur alyp hem-de “Açyk gapylar” syýasatyny alyp baryp, beýleki döwletler — goňşy hem-de Ýer ýüzüniň dürli sebitlerinde ýerleşen döwletler bilen özara hereketlerini işjeň artdyrýar. Nebitgaz serişdeleriniň ägirt uly gorlaryna eýe bolan ýurdumyz toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýalaşdyrmak ýörelgelerine esaslanan energetika strategiýasyny yzygiderli durmuşa geçirip, soňky ýyllarda daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde birnäçe iri gazeksport taslamalaryny üstünlikli amala aşyrdy.
Ýene-de bir möhüm energetika taslamasynyň döwrüň talaplaryna laýyk gelýän energetika howpsuzlygynyň ählumumy gurluşyny kemala getirmäge anyk goşant bolmaga, sebitiň ykdysady ösüşine depgin bermäge, bu ýerde parahatçylygyň we durnuklylygyň berkarar edilmegine, durmuş meseleleriniň çözülmegine ýardam etmäge gönükdirilen Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň gurluşygy durmuşa geçirilip başlandy.
Bu gün ýurtlaryň we sebitleriň durnukly ösmegi üçin halkara üstaşyr-ulag geçelgesini döretmek hakynda Türkmenistan tarapyndan başy başlanan başlangyçlar hem aýratyn möhüm häsiýete eýedir. Häzirki zaman şertlerinde ýaýbaňlandyrylan degişli multimodal düzümleriň bolmagy dünýä möçberinde oňyn işleri höweslendirmegiň aýrylmaz bölegidir hem-de ýurdumyz bu ulgamda öňde duran wezipeleriň çözülmegine mynasyp goşant goşýar.
Türkmenistan tarapyndan başy başlanýan halkara taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylmagy köp babatda hut hemişelik oňyn Bitaraplyk derejesi bilen şertlenendir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, ýurdumyz ykdysady hyzmatdaşlygy hiç haçan syýasatlaşdyrmandy we syýasatlaşdyrmaýar. Muňa daşary ýurtly hyzmatdaşlar tarapyndan oňat düşünilýär hem-de ýokary baha berilýär. Bu bolsa dürli döwletler we kompaniýalar bilen deňhukukly, özara bähbitli aragatnaşyklary ösdürmäge mümkinçilik berýär.
Bitaraplyk Türkmenistana onuň halkara-hukuk derejesinden gelip çykýan takyk we aýdyň ýörelgelere daýanyp, uzakmöhletli daşary-ykdysady strategiýasyny kemala getirmäge ajaýyp şert döredýär.
Hormatly Prezidentimiziň 2015-nji ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçirilen ýokary derejeli halkara maslahatda belleýşi ýaly, Bitaraplygyň özboluşly ýagdaýy has-da ösdürilmegini talap edýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ylmy-nazary esaslary yzygiderli kämilleşdirmek boýunça maksada gönükdirilen we ulgamlaýyn işleri geçirmegiň hem-de Bitaraplyk ýörelgelerini halkara durmuşynda iş ýüzünde peýdalanmagyň zerurdygy barada aýtdy. Şundan ugur alyp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkara hukugynda we halkara gatnaşyklarynda Bitaraplyk meselelerini öwrenmek boýunça Halkara merkezini döretmek hakynda meselä garamak barada türkmen tarapynyň teklibini öňe sürdi.
Şonda döwlet Baştutanymyz BMG-niň çäklerinde Halkara Bitaraplyk gününi yglan etmek hakynda Türkmenistanyň başlangyjyny beýan etdi. Bu başlangyç bolsa bu gün durmuşa geçirildi!
Garaşsyz Watanymyz, tutuş agzybir we jebis türkmen halkymyz mundan beýläk 12-nji dekabryň bütin dünýäde giňden belleniljekdigine buýsanmaga haklydyr. Bu sene parahatçylyk söýüjilik, döredijilik, ynsanperwerlik, raýdaşlyk we hoşniýetli erk ýörelgeleriniň, deňsiz-taýsyz umumadamzat gymmatlyklarynyň dabaralanýandygynyň nyşanyna öwrüler!
Türkmen Bitaraplygy şu günüň hakykatydyr, ýurdumyzyň bagtyýar şu gününiň we nurana geljeginiň ygtybarly kepilidir!
Türkmenistanyň durmuşa geçirýän Bitaraplyk syýasaty häzirki döwürde möhümdigini we zerurdygyny aýdyň tassyklap, ählumumy abadançylygyň we gülläp ösüşiň bähbidine hemmetaraplaýyn ösüşler, netijeli halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin täze geljegi hem-de mümkinçilikleri açýar.


text:
Uilyam Boing
Uilyam Boing (william boeing 1881-1956) amerikan awiakonstruktory we senagatcysydyr.Ol 1903-nji yylda Ýel uniwersitetini tamamlayar.1916-njy yylda ozunin ilkinji ucharyny yasayar hem-de "pacific aero products" atly uchar shereketini esaslandyryar.Birnache ay geceninden son shereketin ady "boeing airplane co" diyip uytgedilyar.1927-nji yyla cenli Boingin sereketi esasan harby ucharlary ,sheyle-de yuk dasayan ulaglary yasamaga yoriteleshyar.1934 yylda Boing shereketin ozune degishli bolegini satyar hemde chapylyan atlary kopeltmek bilen meshgullanyp bashlayar. Boingin uchara bolan soygusi ,gyzyklanmasy yok bolup gitmeyar,ikinji jahan urshy dowrunde ol ozunin onki uchar karhanasynyn maslahatcysy bolyar.Bu karhana 'boing 707 " yolagcy ucharyny doretmek baradaky taslamanyn ustunde ishlap bashlayar.Taze uchar 1954 nji yylda doly tayyar bolyar.U.Boing oz karhanasynda yasalan ilkinji yalagcy ucharynyn asmana galshyny gormage yetishyar. Hazir boing ucharlarynyn durli kysymlary ondurilyar.Olaryn birnacesi dunya rekordyny goyyar.meselem 1989 njy yylda ulanylysha berlen boing 747 uchary dunyade in kop yolagchy yerleshyan uchar diyip yglan edildi.Bu ucharyn ganatlarynyn gerimi 64,9 metre,ucush uzaklygy 13340 km.aralyga dendir.Ona 566 yolagcy yerleshyar.


text:
Türkmenistanda Burkina-Fasonyň ilçisi işe başlady
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa Burkina-Fasonyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Antuan Somdadan ynanç hatyny kabul etdi.
Milli parlamentiň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyzyň adyndan ilçini ýurdumyzda diplomatik işine başlamagy bilen gutlap, Türkmenistanyň we Burkina-Fasonyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary berkitmek we hyzmatdaşlygy ösdürmek işinde üstünlikleri arzuw etdi.
Söhbetdeşligiň barşynda ilçi Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlary, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan durmuş-ykdysady özgertmeler, şeýle hem baş maksady halkymyzyň abadançylygy, türkmenistanlylaryň durmuş derejesini yzygiderli ýokarlandyrmak bolan iri möçberli taslamalar bilen tanyşdyryldy. Döwletimiziň okgunly ösmegine, Türkmenistanyň dünýäniň ykdysady we medeni-ynsanperwer giňişligine üstünlikli goşulmagyna ýardam edýän ylym we bilim, sport we syýahatçylyk ulgamlaryndaky özgertmelere aýratyn üns berildi.
Jenap Antuan Somda Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan oňyn özgertmelere uly gyzyklanma bildirýändigini aýdyp, syýasy, durmuş-ykdysady we medeni ösüşinde uly üstünlikleri gazanan, ylalaşdyryjy döwletde öz ýurduna wekilçilik etmegiň özi üçin hormat bolup durýandygyny belledi. Türkmenistanyň we Burkina-Fasonyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri, 2016-njy ýylyň martynda ýola goýlan diplomatik gatnaşyklar barada aýtmak bilen, ilçi öz ýurdunyň ikitaraplaýyn görnüşde, şeýle hem abraýly halkara guramalaryň çäklerinde özara gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn işjeňleşdirilmegine çalyşýandygyny belledi.
Oba hojalygy, söwda, gaýtadan işleýän we dokma senagatlary ösdürmek, kiçi we orta telekeçilik ugry boýunça gatnaşyklary höweslendirmek hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde görkezildi. Dag-magdan çykaryjy senagat, aýratyn-da, bu günbatar-afrikan ýurdunda ösen senagat üçin innowasion tehnologiýalar babatda hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Parlamentara gatnaşyklarynyň meselelerine hem seredildi.
Türkmenistanyň ykdysady taýdan kuwwatly, özboluşly taryhy, köpasyrlyk däpleri, köptaraplaýyn medeniýeti bolan ýurt bolup durýandygyny bellemek bilen, jenap Antuan Somda döwletara hyzmatdaşlygyny ösdürmegi teklip etdi. Ilçi öz ýurdunyň edaralarynyň we kompaniýalarynyň özara tanyşlyk saparlaryny guramaga, medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryny, şol sanda sport we syýahatçylyk ulgamynda gatnaşyklary ýola goýmaga gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
Şeýle hem Burkina-Fasonyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi ýurdumyzda bolmagynyň çäklerinde Daşary işler ministrliginde kabul edildi.
Ilçi medeni maksatnamanyň çäklerinde Türkmen halysynyň milli muzeýiniň gymmatlyklary hem-de Aşgabat şäheriniň beýleki gözellikleri bilen tanyşdyryldy.


text:
Bäsleşik 2017-nji ýylyň 29-njy Martyna (29.03.2017) çenli dowam eder.
«Petronas Çarigali (Turkmenistan) Sdn Bhd (PÇ(T)SB)» kompaniýasy şu aşakdaky tendere gatnaşmagy teklip edýär:
PCT/TOD/2017/006 – «INDUSTRIAL RB211» gaz turbinalary üçin gazturbina enjamlaryna tehniki hyzmat bermek we düýpli abatlamak boýunça
Ýokarda görkezilen tenderleriň islendigine gatnaşmaga isleg bildirýän kompaniýalar şu resminamalary tabşyrmalydyrlar:
– bäsleşige gatnaşmak üçin ýazmaça arza/hat (hökmany suratda tenderiň ady we belgisi görkezilmelidir);
– arza bermäge ygtyýarlandyrylan wekiliň ynanç haty;
– Türkmenistanda hasaba alnan kompaniýalaryň hasaba alyş resminamalarynyň göçürmesi (eger bar bolsa);
– degişli iş tejribesiniň sanawy.
Bäsleşik boýunça arzalar tender neşir edilen gününden soňky 14 (on dört) günüň dowamynda iş wagtlarynda Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy, 81, Aşgabat, 744027, Türkmenistan salgy boýunça ýa-da tender_secretarytkm9@petronas.com.my elektron salgy boýunça kabul edilýär.


text:
Musulmanlar haj zyýaratynyň soňky günlerine girmegi bilen Eýd al-Adha, Gurban baýramyny belleýärler, Saud Arabystanyna zyýarata baranlar şeýtan daşlaýarlar.
Bu baýram käbir ýurtlarda 1-nji sentýabrdan başlansa, käbirlerinde 2-nji sentýabrdan başlanýar.
Türkmenistanda Gurbanlyk şenbe güni, 2-nji sentýabrda başlanyp, 3-nji we 4-nji sentýabrda hem dowam edýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2-nji sentýabrda ýurduň ilatyny, daşary ýurtly kärdeşlerini Gurban baýramy bilen gutlady diýip, TDH döwlet habar agentligi habar berýär.
Emma bu ýyl Türkmenistanda Gurbanlygyň ozalky ýyllardaky şowhun-şagalaňynyň görünmeýändigi, ýurduň regionlarynda hem, paýtagtda hem adamlaryň baýramçylyk şatlygynyň peselendigi barada habarlar gelýär.
Bellemeli ýeri, şu ýyl Aşgabadyň öňki ýyllarda uly hiňňildik dikilýän şowhun-şagalaňly ýerleriniň hem birnäçesiniň boş durandygy, maşynly topar-topar bolup o hiňňillikden beýleki hiňňillige sapar edýän ýaş oglan-gyzlaryň görünmeýändigi, bu baýramda belentden ýaňlanan aýdym-sazyň hem eşidilmeýändigi aýdylýar.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
18 Eylül 2016 Pazar
Türkmenistan-BMG: Ýokary Bilim Ulgamynda Hyzmatdaşlyk
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahata bagyşlanan “Ählumumy durnukly ösüş ulgamynda ulagyň ähmiýeti” atly BMG-niň talyp modeli 1-nji talyp Nusgasyndaky forumy geçirildi.
BMG-niň modeli talyplaryň Birleşen Milletler Guramasynyň edaralarynyň işini ýerine ýetirýän pursatlaryny janlandyrýar. BMG modeline gatnaşyjylar bolan agzalar, başlyklar, synçylar we bilermenler BMG-a agza ýurtlaryň resmi wekilleriniň we onuň komitetleriniň gün tertibinde durýan meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin gelen halkara guramalaryň agzalarynyň keşbini ýerine ýetirdiler. Modele gatnaşmak üçin wekiller agzalar maglumatlardan doly habarly bolmalydyrlar we gün tertibiň meseleleri boýunça komitetiň iş dilinde öz ornuny ynandyryjy beýan etmelidirler. Her komitetiň ahyrky maksady bu mesele boýunça kararnama kabul etmekden ybaratdyr.
Oňa Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde talyplaryndan başga-da, DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň we Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň talyplary, halkara guramalarynyň wekilleri, daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň baştutanlary gatnaşdylar.
BMG-niň Aziýa we Ýuwaş umman sebiti boýunça ykdysady sebitleýin bölüminiň we sosial toparynyň baştutany hanym Tiziana Bonapasa BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Munuň talyp modeli- 2016-a gatnaşyjylara iberen gutlagyny okady.
Mälim bolşy ýaly, 2015-nji ýylyň iýun aýynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ýurdumyza resmi sapar bilen gelen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Munuň arasynda gepleşikler geçirildi. Onuň çäklerinde belent mertebeli myhman Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetine baryp gördi. BMG-niň ýörelgelerini öňe ilerletmäge we Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky hyzmatdaşlygy berkitmäge hem-de giňeltmäge goşan şahsy goşandy üçin BMG-niň Baş sekretaryna bu ýokary okuw mekdebiň Hormatly doktory diýen dereje berilmegi esasy şanly waka boldy.
Belent mertebeli myhmah öz gezeginde Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetine onuň BMG-niň “Akademiki täsir hereketi” atly ählumumy ösüş başlangyjyna goşulýandygyny alamatlandyrýan ýörite sertifat gowşurdy. Onuň özi BMG-niň Maksatlaryna goldaw bermegiň çäklerinde ýokary okuw mekdepler bilen öazara gatnaşyklaryň giňeldilmegine gönükdirilen çäredir. Oňa goşulmagy dünýä bileleşiginiň öňündäki bitewi jogapkärçiligi we bir medeniýeti kemala getirmek maksady bilen çäreleri hem-de ylmy-barlaglary guramak we geçirmek boýunça işjeň hereket edýän talyplaryň we alymlaryň arasynda agzalygyň artýandygyny alamatlandyrýar.
Maslahatyň barşynda oňa gatnaşyjylar üçin dürli sebitleriň döwletleriniň, abraýly halkara guramalarynyň we işewür toparlaryň wekilleriniň ornunda çykyş etmäge mümkinçilik döredildi. Forumyň gün tertibi ulag pudagyna maýa goýum, ony maliýeleşdirmek, ulagyň howpsuz durnukly ösüşi, ekologiýa ulgamy ýaly meseleler girizildi.
Şunuň bilen birlikde maslahatyň jemleri boýunça kabul edilmegi meýilleşdirilýän kararnamanyň mazmunyny ylalaşmak boýunça ýörite iş toparyň mejlisi geçirildi.
BMG-niň Modeline gatnaşdyrylmagy ýaş nesillerde paýhas taýdan ösüşi we döredijilik ukyplarynyň ýokarlanmagyny, bilim ulgamynda halkara gatnaşyklarynyň ösdürilmegini şertlendirýär. Bu bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bilim ulgamynda amala aşyrýan syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar.
Şeýlelikde, dürli ýurtlaryň we halklaryň, bilim ulgamlarynyň arasynda baglanyşdyryjy bölüm bolan özboluşly “paýhas diplomatiýasyny”, häzirki we geljekki ikitaraplaýyn, köptaraplaýyn gatnaşyklaryň arasynda pugta hyzmatdaşlyk “köprüsini” emele getirýär.
Häzirki döwürde bilim ulgamy döwletara gatnaşyklarynyň ýokary derejesini äşgär edýär. Munuň özi ugurdaş hereketleriň täze derejesiniň emele gelýän döwri bolan bilimiň, tehnologiýalaryň, paýhas we döredijilik işjeň herekete girizilýän täze eýýamyň başlanýandygyny äşgär edýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
2 Eylül 2016 Cuma
Türkmen-German Işewürlik Forumy
“Atawatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň redaksiýasy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Germaniýa Federatiw Respublikasyna saparyna gabatlap, türkmen we iňlis dillerinde neşiriň ýörite sanyny taýýarlady.
Giriş makalasynda bellenilişi ýaly, žurnalyň bu sanynda çap edilen makalalar toplumy ýurdumyzyň ýeten sepgitlerini Ýer ýüzünde wagyz etmek ýaly wezipä gönükdirilendir hem-de türkmen-german döwletara gatnaşyklarynyň giň ugurlaryny beýan edýär.
GFR-iň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Margret Maria Ýubberiň makalasy “Türkmen-german hyzmatdaşlygynyň hili baýlaşýar” diýlip atlandyrylýar.
Ol öz makalasynda Germaniýanyň Türkmenistana Merkezi Aziýada durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek babatynda örän möhüm hyzmatdaş hökmünde garaýandygyny belleýär.
Makalada söwda-ykdysady ulgamdan başlap, medeni-ynsanperwer gatnaşyklara çenli ähli ugurlarda we dürli derejelerde türkmen-german hyzmatdaşlygynyň okgunly ösýändigi bellenilýär. Häzirki wagtda nemes kompaniýalarynyň 60-sy ýangyç-energetika toplumynda, azyk senagatynda, maşyn gurluşygynda, maglumat-neşirýat ulgamynda, logistikada we ýurdumyzyň beýleki pudaklarynda üstünlikli işlemek bilen, Türkmenistanda işewürlik gatnaşyklaryny ösdürýärler.
Ilçi “Biz heniz peýdalanylmadyk mümkinçilikleri herekete girizip, türkmen hyzmatdaşlary bilen ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmek isleýäris” — diýip, daşky gurşawy goramak, tebigatdan rejeli peýdalanmak, howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly hadysalaryň öňüni almak, şol sanda Ýewropa Bileleşigi — Merkezi Aziýa hyzmatdaşlygynyň çäklerinde gatnaşyklary ösdürmek wezipelerini möhüm meseleleriň hatarynda görkezdi. GFR-iň doly ygtyýarly wekili Federal kansler Angela Merkel bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda geçirilen gepleşikleriň türkmen-german gatnaşyklarynyň ösdürilmegine täze itergi berjekdigine ynam bildirdi.
Žurnalyň ýörite sanynda Türkmenistan bilen Germaniýanyň hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlary bolan nebitgaz toplumy, lukmançylyk, dokma we azyk senagaty, oba hojalygy, aragatnaşyk we telekommunikasiýa, bilim, hukuk hem-de kanun çykaryjylyk baradaky makalalar ýerleşdirilýär. Saglygy goraýyş ulgamynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ösüş depgini bu ulgamda 2011-nji ýyldan başlap görkezilen möhüm wakalaryň sanawynda öz beýanyny tapýar.
“Türkmenistan: Ýewropa energiýa howpsuzlygynyň kepili” atly makalada ýurdumyzyň Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary, şol sanda Germaniýa bilen gaz ulgamynda hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýyna we geljekki mümkinçiliklerine seljerme berilýär.
Beýleki makalalarda türkmen hünärmenleriniň Germaniýanyň halkara hyzmatdaşlygy boýunça jemgyýetiniň (GIZ) bilermenleri bilen hukuk babatynda netijeli hyzmatdaşlygy, “Siemens” kompaniýasynyň Türkmenistanda alyp barýan işleri, onuň gurluşyk tehnologiýalary, sement önümçiligi babatynda taslamalary barada gürrüň berilýär.
Ýurdumyzda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň yglan edilmegi bilen baglylykda Parfiýa eýýamynyň ýazuw ýadygärlikleri, Marguş ýurdunyň taryhy we syrly hazynalary baradaky ylmy-wagyz makalalaryň toplumy çap edilýär. Arheologlaryň Murgap jülgesinde ýüze çykaran tapyndylaryna bagyşlanyp, 2018-nji ýylda Germaniýada geçirilmegi göz öňünde tutulýan sergide hem bular baradaky subutnamalar görkeziler.
Medeni gatnaşyklara bagyşlanan makalada türkmen-german edebi gatnaşyklar barada söhbet edilýär, onda Magtymguly Pyragynyň, I.B.Gýötäniň, G.Geýnäniň, beýleki türkmen we nemes şahyrlarynyň terjime edilen goşgularyndan setirler getirilýär.
Aýratyn makala türkmen ykdysadyýetiniň syýahatçylyk pudagyna bagyşlanýar, onda Hazar deňziniň kenarynda döredilýän “Awaza” milli syýahatçylyk zolagy, dinozawrlaryň yzy, taryhy-medeni ýadygärlikler ýaly täsin künjekler, şeýle hem Garagum ekoulgamynyň aýratynlyklary hakynda aýdylýar.
Žurnalyň bu sanynda Aşgabatda örän giň möçberli sport baýramçylygyna —–Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna görülýän taýýarlyk işlerine bagyşlanan makalalara uly orun berilýär. Okyjylar türkmen paýtagtyndaky Olimpiýa şäherjiginde halkara derejeli sambo, milli göreş we guşakly göreş boýunça synag ýaryşlarynyň geçirilişi barada gyzykly maglumatlary alyp bilerler.
Ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ählisiniň diýen ýaly gatnaşmagynda ägirt uly taýýarlyk işleri geçirildi, Aziada—2017 Türkmenistan barada dünýä jemgyýetçiliginde aýdyň düşünje döretmäge ýardam etjek örän iri taslama bolup durýar. Häzirki wagtda Oýunlaryň guramaçylary taýýarlygyň soňky tapgyrlarynda netijeli işleri alyp barýarlar. Munuň özi, ilkinji nobatda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň aladalarynyň netijesidir, milli Liderimiz sportuň we myhmansöýerligiň üsti bilen Türkmenistany dünýä açmaly diýen wezipäni öňde goýdy.
Baý bezegli “Atawatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň şu sany biziň hyzmatdaşlarymyz — Türkiýäniň işewürler toparlarynyň ýardam bermeginde taýýarlanyldy, onuň iňlis dilinde hem goýberilmegi giň okyjylar köpçüligine ykdysadyýeti okgunly ösdürilýän hem-de döwletara hyzmatdaşlygynyň köp ugurlary boýunça toplumlaýyn maksatnamalaryň üstünlikli amala aşyrylýan ýurdy — Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistan barada has köp düşünje almaga mümkinçilik berýär. Žurnalyň ýörite sany Berlinde geçirilen Türkmen-german işewürler maslahatyna gatnaşan nemes hyzmatdaşlara ýakymly sowgat boldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Nowcha90 hakynda
74 ýazgy, 71 jogap ýazypdyr.
- Ejemogullar
- Ertir.tk saýtyna agza bolmaga çagyrýan
- Söýgüm nirde (bolan waka) Awtory: Nowça
- Boleklenen çagaň ruhy (mistiki waka) 2- nji bölumi Awtory: Nowça
- Boleklenen çagaň ruhy (mistiki waka) 1- nji bölumi Awtory: Nowça
- MENIŇ JORAM RUH 2- nji bölümi Awtory:Nowça
- Meniň joram Ruh 1- nji bölümi Awtory:Nowça
- Armanda goýan ömür (bolan waka)
- N
- ÝARYŇ BAR EKEN
- "AGLAMAGYN SON"
- Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 15-nji Jemleyji bölüm.
- Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!"14-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?"(Hakyky bolan waka) 13-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?"(Hakyky bolan waka) 12-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?"(Hakyky bolan waka) 11-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?" 10-njy bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?" 9-njy bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 8-nji bölüm.
- N,n
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 7-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 6-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 5-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 4-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 3-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?!" 2-nji bölüm.
- "Wahh kimleriñ gujagyna dolduñ sen?"1-nji bölüm.
- ÖMRÜMIN MANYSY SENSIN ! Bolan waka 1nji bolumi
- ÖMRÜMIN MANYSY SENSIN ! Bolan waka 1nji bolumi
- Gaýyn enemiň ruhy 3-nji bölüm ( bolan waka )
- Gaýyn enemiň ruhy. 2-nji bölümi (bolan waka)
- Gaýyn enemiň ruhy. 1-nji bölüm (bolan waka )
- ✔Öwut✔
- "ÖLÜMIÑI GÔRIP BEGENIPDIM, EMMA SENI YENE GÔRIP AGLAMALY BOLDUM " 4- nji bölümi
- "ÖLÜMIÑI GÔRIP BEGENIPDIM, EMMA SENI YENE GÖRIP AGLAMALY BOLDUM" 3- nji bölümi
- "ÖLÜMIÑI GÖRIP BEGENIPDIM, EMMA SENI ÝENE GÖRIP AGLAMALY BOLDUM" BOLAN WAKA 2- bölümi
- "R"harpyny aýdyp bilmänim üçin.
- "ÖLÜMIÑI GÖRIP BEGENIPDIM, EMMA SENI ÝENE GÖRIP AGLAMALY BOLDUM" BOLAN WAKA DOLY OKAÑ.. 1-nji bolumi...
- Gün doganda günde görýän keşbiňi
- Meniň ertir comdaky wirtual dostym
- Enesiniň syryn açan gyzjagaz (bolan waka)
- SANDYGYÑ SYRY.(bolanwaka 3-nji) JEMLEÝJI BÖLÜM
- SANDYGYÑ SYRY..... (bolanwaka 2-nji bölüm )
- SANDYGYÑ SYRY. (bolanwaka 1-nji bölüm )
- Nikadan soň aýrylyşmaklaryna näme sebäp bolup biler (bolan waka)
- Söýgüniň güýji (bolan waka)
- Ody òzuñe bas, òtmese keseka (bolan waka)
- Nowça òzuñe bas, òtmese keseka (bolan waka)
- Äýnek, aýna, çüý hem açar…
- Kebeleeek (oýlanma haýyş boýunça)
- Maşgalaň dargamagyna sebap bolan jaň (bolan waka)
- Kakajan yalbaryan sana bashga eje almayda (bolan waka)
- ✔Söýgiň pidasy✔.line söýgüsi zerarly 8- ýyl azatlykdan mahrum bolan gyzyň söýgi taryhy (bolan waka)
- WEGETO-DAMAR DISTONIÝASY: SEBÄBI, ALAMATLARY, BEJERGI ÇÄRELERI
- ADATY JEMGYÝETIŇ ADATDAN DAŞARY TALAPLARY
- Söýgi haty
- Ömri gysga söýgim (bolan waka)
- Ertir.com -yň agzalaryna
- Oýlanma
- Söýgüde bir, bir biregi aldamajak bolyň (bolan waka)
- Söýgüde bir, bir biregi aldamajak bolyň (bolan waka)
- 100$ - a satdym awraýmy, ömrümi, söýgümi, enem-atamy (bolan waka)
- Oraza aýynda pitre paýlamak
- Degişme (şahsy durmyşda gabat gelýän)
- Goşgy
- Söýgi üçin janyňyzy orta goýmaň (bolan waka)
- Wyždan.2- nji bölümi (bolan waka)
- Wyždan ( bolan waka) 1- nji bölümi
- Armanda goýan söýgüm (bolan waka)
- GÖWRELILIK DÖWRÜNDE ULTRASES BARLAGYNY GEÇIRMEK HOWPLYMYKA?
- Saglyk
- Degişme
- Goşgy
- Bil agyry


text:
1999-njy ýylyň 17-nji dekabrynda BMG-nyň Baş Assambleýasy her ýylyň 12-nji awgustyny Halkara Ýaşlar Güni diýip bellenilmegine karar berdi. Her ýyl BMG bu baýramy belli bir ýaşlaryň durmuşyna degişli meseläni saýlap, oňa halkara jemgyýetiň ünsüni çekmek arkaly belläp geçýär. Meselem, geçen ýyl Ýaşlaryň Jemgyýetde Işjeňligini Ýokarlandyrmak şygary bilen ýaşlary köpçülikleýin işlere gatnaşmaga çagyrdy. Bu ýylyň mowzugy bolsa: 2030-a Tarap Ýol: Garyplygy ýok etmek we Durnukly Önümçilik & Sarp Ediş Gatnaşygyny Gazanmak.
Şu gün men türkmen ýaşlary barada söz açmak isleýärin. Göwnüme bolmasa, sanaýmaly gowulyklara garamazdan, umumy aramyzda şeýleräk duýgular, pikirler ýaýran: birek-birege ynamsyzlyk, görüplik, biri-birimiziň arkamyzdan gybatymyzy etmegimiz, göwniýetmezçilik, biri-birimiziň düşünjämizi aşa agyr tankytlamak. Bularyň ählisi has-da daşar ýurtda okaýan ýaşlarymyzyň durmuşyny kynlaşdyrýar, biri-birimizi ýekesiredýäris. Käbir halatlarda şeýle häsiýetler "moda" öwrülip, öz medeniýetimizden, dilimizden, galyberse-de ýurdumyzdan, iň erbedi, maşgalalarymyzdan daşlaşdyrýar.
Meselem:
► Köp ene-atalar çagalaryny daşary ýurda okuwa ugratjak bolsalar diňe ýa garyndaşa ýa-da gowy tanaýan, bil baglaýan tanyşlaryna ynanyp bilýärler.
► Il içinde ýörgün bolan düşünje: hiç kime gaýtargysyz kömek etmeli däl. Hiç zat giden-gitdi berilmeli däl.
► Eger bir maşgalanyň durmuşy gowulaşaýsa goňşularyň, tanyş-bilişleriň ilkinji pikiri: nireden tapýarka? Indi köçäde sygmazlar, bize göwünlerem ýetmez.
Şu gün bir-birimize ýagşylyk etmek meselesini gozgasak ýerlikli bolar diýip hasap edýärin. Ýaramaz, gowşak gatnaşyklary diňe birek-birege şertsiz ýagşylyk etmek ýa-da azyndan deň şertli hyzmatdaşlyk etmek aýryp biler.
Eýsem, häzirki (iň bärkisi deň şertli hyzmatdaşlyga şübheli seredýän) ýaşlarymyzy ýagşylyk etmäge nädip çagyryp, olara munuň peýdalary barada nädip ündäp bolar? Men size birnäçe ylmy taýdan subut edilen sebäpleri-de getirip bilerin. Meselem:
Nebsimiziň (ego) rahatlygy: Elbetde, hemmämiz özümizi "gowy adam" diýip hasap edýäris, ýa azyndan başgalara gowy bolup görünmegi isleýäris. Her eden ýagşylygymyz biziň nebsimizi iýmitlendirip, jemgyýetde kabul edilmegimize goşant goşýar. Özümizden "erbet adam" bolaýmagymyzyň şübhesini aýryp, özümizi rahat we has şähdaçyk duýmagymyza sebäp bolýar. Netijede, bu özümizden bolan hoşallygymyz ýene-de başga adamlara ýagşylyk etmäge iterýär. Şeýle duýgulary başyndan geçirýän adam ruhy taýdan hem has sagdyn bolýar.
Altruizm (kişiň şertsiz göwnüni göterip, ýagşylyk etmek): Birnäçe ylmy barlaglaryň netijelerine görä biri-birimize ýagşylyk etmek dünýä inemizde berilýän häsiýet. Çaganyň ene-ata, maşgala söygüsiniň içinde ulalmagy, çagany şeýle duýgulary, düşünjeleri başgalarada bermäge iterýär. Adamzat taryhynyň birinji günlerinden başlap birek-birege goldaw berip, tebigy hadysalardan we wagşy haýwanlardan halas bolmak biziň genlarimizde yz alýar.
Kesekiniň kynçylygyna, ýagdaýyna duýgudaşlyk bildirmek: Bu häsiýet bizi haýwanlardan tapawutlandyrýan häsiýetleriň biri – başga biriniň başdan geçirýän kynçylygynyň, betbagtçlygynyň agramyny, agyrysyny duýup bilmek. Biriniň kösenýändigini görüp, ony özümizde duýup bilmek nätanyş adama kömek etmäge iterýär.
Biziň, ýaşlaryň, diňe öz döwrümiziň kynçylyklaryna çykalga tapmak däl-de, eýsem, biziň ene-atalarymyzyň, ata-babalarymyzyň çözmedik meselelerine çözgüt agtarmak hem geljekki nesillerimiziň öňündäki borjumyzdyr. Has wajyby bolsa, olary çözmäne ukybymyz bardyr. Birek-birege ynanmazlyk, gedemlik, düşünişmäge bolmaýan erk bolsa bu meseleleriň çözülmegine böwet bolýar.
Geliň, bu senäni bir kiçiräk flash mob (üýşüp haýyr iş etmek) bilen belläliň. Geliň, herimiz bu günüň şanyna birine azyndan bir ýagşylyk edeliň. Gaýtargy diýibem diňe olaryň başga birine ýagşylyk etmegini soralyň. Seýlelik bilen ýagşylyk etmegiň esasy häsiýeti, netijesi, dowamy bolan domino ýa zynjyr effektini işe girizeris. 100 okyjydan 10-ysynyň eden ýagşylygy 20 kesekä ÿeter, olardan bolsa 40-a we ş. m. Belki-de şeýle hereket etmek jemgyýetimizde "moda" bolar. Goý, "moda" üçin bolsun, goý nebsimiz ýa genlerimiz üçin bolsun, ýöne, geliň, ýagşylyk etmäge başlalyň! Öñki altruiztlar bolsa dowam etsin. Halkara Ýaşlar güni bilen, gadyrly türkmen yaşlary!
Awtor: Kemal Körbaýew
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
- تامر عاشور أغانى أخرى صعب
تامر عاشور
مدة الأغنية:
كلمات الاغنية
كلمات اغنية صعب من تامر عاشورEnglish font ahe gat keda we ma3rfsh male sebt ro7y we sebt 7aly yeb2a maly we 2a2ol malesh da3wa be hawak aheh gat keda we 7abeto ba3ny ra7 we sab 2alby we 7`ad3ny we kol yom batmna ya3ny a3esh hawak sa3b we sa3b aywa sa3b aywa sa3b a3esh 7ayty we kol yom howa fe 7ayty mosta7el abda2 7ayty we howa leh sa3b aywa sa3b we el 7ayah men 3`ero ra7a mesh ba3ed yeb2a besra7a nefsy a3esha we 2a2ol nesetha tab a3mel aih we sa3ab ahe gat keda we ma3rfsh male sebt ro7y we sebt 7aly yeb2a maly we 2a2ol malesh da3wa be hawak
الاغانى الاكثر تحميل
تصفح بواسطه الهاتف المحمول
© حقوق التأليف والنشر نجومى - جميع الحقوق محفوظة 2005 - 2018
Tvättservice malmö IPTV


text:
"Hormatly lukman! Düzüminde ýod saklaýan önümler barada maglumat bermegiňizi haýyş edýärin".
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Saglyk üçin şeýle wajyp bolan ýod bedende emele gelmeýär. Onuň diňe 90%-ni biz iýmit önümlerinden alyp bilýäris. Ýoduň ýeterlik mukdaryny deňizýaka sebitleriň ýaşaýjylary howadan alyp bilýärler, çünki ol ýerleriň howasy ýoda baýdyr. Bedende ýoduň ýeňil özleşmegi üçin A we E witaminleriniň, demir, sink, mis minerallarynyň we belogyň ýeterlik bolmagy wajypdyr.
Ýoda baý iýmit önümlerine aşakdakylar degişlidir:
► Deňiz önümleri, balyk;
► Süýt önümleri – gatyk, gaty peýnirler, gaýmak, süýt, dorog;
► Ýumurtga;
► Gök-önümler – ýaşyl salat, badam,turp, şugundyr, pomidor;
► Ir-iýmişler – üzüm, apelsin, alma, garaly, armyt, hurma, gara smorodina;
► Noýba, nohut;
► Däneliler – bugdaý, tüwi, ýarma, greçka.
Ýoduň öwezini dolmak üçin düzüminde ýod saklaýan derman serişdeleri (Ýodamarin, Ýodid, Kaliý ýod) hem ulanylýandyr. Bu serişdeler diňe lukmanyň maslahatyndan soň ulanylmalydyr, çünki ýoduň aşa artykmaçlygy hem beden üçin zyýanlydyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ukrainanyň gündogaryndan gowuşýan maglumatlarda 16-njy maýda daňdan hökümet güýçleriniň we separatistleriň arasynda bolan söweşde ukrain goşunynyň separatistleriň Slowýanskyň çetindäki pozisiýalaryny top okuna tutandygy barada aýdylýar.
Gozgalaňçylaryň metbugat-wekili söweşleriň 15-nji maýda başlanandygyny we 16-njy maýyň daňdany Slowýanskyň golaýyndaky Andreýewka we Semýonowka obalarynyň, şeýle-de Krasny Liman we Karagun şäherleriniň golaýynda dowam etdirilendigini habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Donetskde öz-özüni ykrar eden separatist ýolbaşçy Sergeý Zdrilýuk Kiýewiň regiondan goşuny çykarmagyna ultimatum talabyny öňe sürüpdi, bu talabyň möhleti 16-njy maýda agşam gutarýar.
Kiýewiň häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, 15-nji maýda howpsuzlyk güýçleri separatistleriň Slowýanskyň golaýyndaky bazasyny ýok edip, Kramatorskdan günorta tarapda telewizion diňiniň daşyndaky bäş kilometr giňişligine gözegçilik edýärler.


text:
Türkmenistan b.e. öňki I müňýyllygyň I ýarymynda
Merkezi Aziýada demir eýýamy irräk başlanan hem bolsa, onuň giňişleýin ýaýran döwri b. e. öňki X-IX asyrlara degişlidir. Bu döwürde ýerli ilat demiri eredip almaklygy başarypdyrlar. Emma demir gurallary durmuşda giňden ýaýramandyr. Ilkibaşlarda demri diňe bezeg üçin ulanypdyrlar. Soňra demirden hojalyk gurallaryny we ýaraglary ýasap başlapdyrlar. Demri almak we ony işläp bejermegiň tärlerini oýlap tapmak kyn bolupdyr. Demri eretmek űçin gűýçli gyzgynlyk gerek bolanlygy sebäpli, demri ýörite körűkli kürelerde eredipdirler. Körügiň diwarynyň galyňlygy 20 sm töweregi ,beýikligi bolsa bir metr töweregi bolupdyr. Körügiň öň diwarynyň düýbünde deşijek goýlupdyr. Şol deşikden bolsa körüge kömür salnyp ýakylypdyr. Arheologiýa nukdaýnazaryndan, şol özgerişlikler demirden ýasalan zähmet gurallarynyň ilkibaşda kem-kemden özleşdirilendigi, soňra bolsa köpçülikleýin ulanylandygy – demir asyrlary döwrüniň gelip ýetendigini aňladýar.
Merkezi Aziýada irki demir döwrüniň başlangyç senesi kesgitlenende b.e. öňki müňýyllygyň ahyry – I müňýyllygyň başy ýa-da b.e. öňki II-I müňýyllyklaryň sepgidi hakynda gürrüň edilse, taryhy jähtden dogry bolar. Şu döwrüň şertli ahyrky senesi b.e. öňki 330-njy ýyla, ýagny, Aleksandr Makedonskiniň goşunlarynyň Merkezi Aziýanyň serhetlerine gelip ýeten döwrüne laýyk gelýär.
Demriň dünýä siwilizasiýasynyň ösüşinde tutýan orny uly bolup, demiriň tapylmagy we ulanylyp başlanmagy adamzat durmuşynda hakykatdan-da uly öwrűlşik bolupdyr. Demirden ýasalan gurallar, ýaraglar örän berk bolupdyr.
Türkmenistanyň ýerlerinde irki demir asyryna degişli arheologiki ýadygärlikler köpdir. Ol ýadygärlikleri şol döwrüň ilatynyň ýerleşişi boýunça dört topara: Murgabyñ aşak akymyna, Köpetdagyň etek zolagyna, Günorta-Günbatar Türkmenistana, Amyderýanyñ orta we aşak akymlaryna bölüp bolar.
Bu ýerleriň her biriniň özűne mahsus ýadygärlikleri bardyr. Irki demir asyry Günorta-Günbatar Türkmenistanda – Madawdepe, Yzzatguly, Köpetdag eteginiñ zolagynda-Namazgadepe VI, Änew IV; Murgap oazisinde-Ýazdepe, Arabalydepe, Togalakdepe, Tahyrbaý; Amyderýanyñ orta we aşak akymlarynda Çöplidepe, Beggala (Bekgala), Täzebagýap, Guýsaý ýaly gadymy adamlaryñ mekanlary bolan ýadygärlikleri bilen hasiyetlendirilyär.
Demir asyryna degişli Günorta-Günbatar Türkmenistanyň ýerlerine taryhy edebiýatlarda gadymy Dehistan diýlip at berilýär. Bu at taryhda yz galdyran dah taýpalary bilen baglydyr. Dehistan medeniỳetine degişli ỳadygärlikler Maşat-Misserian düzlügindäki Madawdepe,Yzzatguly depelerde jemlenendir. Şeýle-de Günbatar Köpetdagyñ eteklerinde hem kiçiräk oturymly ýerler bolan Parawyň, Bamynyň, Börmäniň ýanyndaky depeler hem şol medeniýete degişlidir.
Dehistan ýerleri gadymy geografçy alymlaryň işlerinde Girkaniýa diýlip atlandyrylypdyr. Girkaniýanyň dűzűmine häzirki Hazar denziniň tutuş günorta-gündogar boýlary girýär. Taryhyň belli bir döwründe Hazary Girkan deňzi diýip hem atlandyrypdyrlar.
Ýazdepe medeniýeti doly we hemmetaraplaýyn öwrenilendir. Bu medeniýetiň taryhy XIX asyryñ ahyrynda 1885- ýylda general A.B.Komarowyñ Aşgabadyñ etegindäki Änew depelerinde ilkinji gazuw-agtaryş işleriniñ geçirmäge girişmegi bilen başlanýar. XX asyryñ başlarynda Änewiñ depelerinde amerikan ekspedisiýasy tarapyndan gazuw-agtaryş işleri geçirilip, günorta keramika gatlaklary tapyldy. Olara Änew III diýip at berildi.Ýelkendepede, Ýaşyldepede S.A.Ýerşow, Owadandepede A.A.Maruşenko işlediler. Ikinji jahan urşundan soñ Änew IV A gatlagyñ Duşagyñ golaýynda Ulugdepe ýaly iri obada ýüze çykanlygy anyklandy , şeýle hem Duşagyñ ýanynda Ýaşyldepede gadymy obalaryň üsti açyldy we olar bölekleýin öwrenildi. Murgabyň hanasyna degişli ýadigärliklriñ açylşy we öwrenilişi taryhy has hem gysgadyr. Irki demir asyra degişli ilkinji obalar, şol sanda Ýazdepe, Arabalydepe ýaly uly obalaryň bolandygy barada XX asyryñ başynda açyş edildi, soñra Murgap jülgesi köp sanly hünärmenler tarapyndan birnäçe gezek öwrenildi.
Ýazdepedäki gazuw- agtaryş işleriniň netijesi ol ýerde bolan medeni gatlaklaryñ şu yzygiderligini anyklamaga mümkinçilik döretdi: Ýazdepe I- (b.e. çenli 900-650 asyrlar), Ýazdepe II- (b.e. çenli 500-400 asyrlar). Şonuñ bilen birlikde täze, ylaýta-da Ýelkendepeden materiallaryñ toplanmagy, dag eteklerinde has irki gatlaklaryñ bardygyny görkezdi. Bu bolsa Ýaz I toplumlaryñ başlangyçlaryny b.e. çenli II müñýyllyklaryñ ahyryna, has takygy b.e. çenli XII – VII asyrlaryna degişli etmäge mümkinçilik döredýär. Irki demir asyr zamanasynda Köpetdagyň eteginde Ýelkendepe, Ýaşyldepe ýaly täze oturymly ýerler ýüze çykypdyr. Şu oturymly ýerleriň iň ulusy Gowşut demir ýol menziliniň günorta – gündogar tarapynda ýerleşýän Yelkendepedir. Ýelkendepede gazuw-agtaryş işleri geçirilende mis we demir erginleri tapylýar. Emma demiriň ýaýramagyna garamazdan bu ýerlerden tapylan hojalyk gurallaryna degişli zatlaryň içinde däne owguçlary hem tapylypdyr. Şeýle daş sokular we olaryň daşlary demir asyrynyň obalaryndan tapylypdyr. Gadymy döwürde bolşy ýaly, demir asyrynda hem küýzegärçilik senetçiligiň esasy pudagy bolmagynda galypdyr. Gap-gaçlar görnüşleri we çeperçiligi boýunça dürli-dürli bolupdyr. Gündelik durmuşda ulanylýan ýuka küýze gap-gaçlaryň birnäce görnüşleri dürli nagyşlar bilen bezelipdir. Sarahs oazisi häzirki Tejen etrabyndan 70-80 km. Günortada, Türkmenistanyň günorta serhedinde ýerleşýär. Onuň umumy tutýan ýeri demirgazykdan günorta 70 km günbatardan gündogara bolsa 20-25 km ýetýär. Sarahs oazisiniň içinden geçýän ýeke-täk derýa Tejen derýasydyr. Ol bütin oazisiň otrumly obalaryny suw bilen üpjün edipdir.
B. e. öňki I asyryň ortalarynda bu ýerde Köne Sarahs şäherçesi bilen birlikde Bäşdepe, Möwlekdepe, Akjadepe obalary bolupdyr. Bu döwürde Sarahs şäherçesiniň daşy laýdan galdyrylan diwaryň 1,8 m. beýikligi häzirki günlere çenli saklanyp galypdyr. Bäşdepe we Möwlekdepe otrumly obalar Tejen derýasyndan 20-25 km uzaklykda ýerleşipdirler. Möwlekdepde uzynlygy 5 km, ini 5-6 m bolan gadymy kanalyň yzlary saklanyp galypdyr.
Demir asyry zamanynda Sarahs oazisi,esasan,ekerançylyk maksatlary üçin özleşdirilipdir. Bu ýerde hem gadymy Horezmdäki we Margiýanadaky ýaly suwaryş desgalary gurlupdyr.
Taryhyň atasy Gerodot (b. E. öňki 486-425 ỳ.ỳ.) Sarahs sebitlerinde Akes derýasynyň boýunda suwaryş desgalarynyň gurluşy hakynda habar berýär. Eger-de etrapda Tejen-Geruritden başga derýanyň ýokdugyny nazara alsak, onda gürrüň Tejen derýasy hakynda barýandygyna göz ýetirmek kyn däl.
Ýelkendepe şäher görnüşli bolup, onuň iki gat halkalaýyn diwary bolupdyr. Demir asyrynda esasan gurluşykda pahsa, iri hem-de galyň çig kerpiç ulanylypdyr. Şeýle jaýlary gurmak arzan dűşűpdir we olar tomusda salkyn, gyşda ýyly bolupdyr. Jaýyň diwarlary saman garylan palçyk bilen, kähalatlarda bolsa gej (alebastr) bilen suwalypdyr.
Umuman, günorta Türkmenistanda irki demir asyryñ medeniýetini öwrenmegiñ taryhy şeýle görnüşdedir. Bu anyk arheologik toplumyñ aýratynlygy biziñ esasy maglumatlarymyzyñ keramika sungatyna we az-kem obalaryñ görnüşleriniñ häsiýetnamasyna esaslanmagyndan ybaratdyr. Ol ýerde obalaryñ ýüze çykyşyny esasy üç görnüşe bölüp bolar: 1) galaly obalar; 2) eýelän meýdany 1 gektardan köp bolmadyk iri obalar; 3) eýelän meýdany 1 gektardan az bolan kiçi obalar.Dag etek çägindäki I görnüşli ýadygärliklere Duşagyñ ýanyndaky Ulugdepe, Gowşudyñ ýanyndaky Ýelkendepe, Artygyñ ýanyndaky Ýasydepe we Gäwersiñ ýanyndaky Ýaşyldepe degişlidir. Ulugdepe dag etegindäki has iri iki obanyñ biridir. Ol ýerde irki demir asyryñ gatlaklary bardyr. Iñ ýokary depesinde gazuw-agtaryş işleri geçirilmese-de, onuñ ýapgytlarynyñ bölekleýin ýylmanmagynda 10 metr çemesi kerpiç örme tekizligi ýüze çykaryldy. Ulugdepäniñ medeni gatlaklarynyñ umumy galyñlygy birnäçe yzygiderli gatlaklara bölünendir. Olardan Ulug gatlak (has giçki) ahemeniden irki (Ýaz II) we ahemenid (Ýaz III) döwürlerine degişlidir. Ulug II irki demir asyryna (Ýaz I görnüşli) we Ulug III giçki bürünç eýýamyna degişlidir .IV–II gatlaklar tutuşlygyna Ulug II gatlaga degişlidir. Ol ýerde ýüze çykarylan jaýlar üýtgeşik uly göwrümli 60 x 25 x 10 sm. we 55 x 25 x 10 sm bolup,kerpiçden ýasalan köp otagly jaýyñ bölegine degişlidir Nagyşlar – gülgün reñk düşeginiñ ýüzünde gyzyl, ýaşylymtyl reñkler bilen ýerine ýetirlipdir. Esasan – da, dürli sazlaşykly, top ýaly edilip bellenen dörtburçluklar, üçburçlyklar, piramidalar görnüşindäki geometrik suratly gap-çanaklaryna has üýtgeşik nagyşlar häsiýetlidir. Suratly gap-çanaklaryñ has ýaýbañlanan görnüşi: düýbi ýasy daşyna çala eplenen okaralardyr. Aşhana gap-çanaklarynyñ arasynda ýönekeý tutawaçly ýa-da kese ýelmenen çyzykly gazanlara, tutawaçly çanaklara duş gelindi. Keramiki däl tapyndylaryñ arasynda daş däne gyrgyçlar, sokular, soky daşjagazlary, serdesseler bar.
Ýelkendepäniñ dag etek zolagynyñ I görnüşiniñ iri obasy A.A.Maruşenko tarapyndan hemmetaraplaýyn öwrenildi. Onuñ maglumatlaryna görä, bu ýerde ilkinji oba giçki bürünç eýýamynda döräpdir. Soñra irki demir döwründe şäherçäniñ merkezinde diametri 130 m. çenli 6 metr beýiklikli berk kerpiç tekizligiň üstünde gala şekilli köpburçlyk gurlupdyr. Depäniñ daşyny gurşap alan galanyñ diwarlary 500 x 290 m. ölçegli, daşky öñ tarapy çukurlar bilen örtülendir. Galanyñ içki diwarlary Ýelken II döwründe salnan düýpli çak edilýän hem bolsa, ýadygärligiñ gutarnykly bezegi indiki Ýelken III şäherçäniñ has gülläp ösen döwrüne degişli diýlip pikir edilýär.
Gadymy Garaöý depe obasynyň ýadygärlikleri gündogardan günbatara tarap 300 metr we demirgazykdan gündogara tarap 200 metr uzalyp, onuñ demirgazyk böleginde obadan 3 metr ýokary bolan opurlan depäniñ galyndylary tapyldy. Gazuw – agtaryş işleri alebastr bilen suwalan giñ diwar (1 m galyñ), çig kerpiçden salnan polly birnäçe jaýlary ýüze çykardy. Bar bolan maglumatlardan çen tutsak, bu obalaryñ ählisi irki demir eýýamynda döräp, Ýaz I, II, III görnüşli materiallary özünde jemleýär. Ol döwürde ekerançylyk – maldarçylyk hojalygy ýöretmek üçin gerek bolan ähli täze ýerler özleşdirilipdir we adamlaryñ köp bölegi ol täze ýerleriñ oturymly halkyna öwrülipdir diýip pikir etmegimize degerli esaslaryñ barlygy mese – mälimdir. Biri – birine golaý ýerleşen Ulugdepe we Garaöý depe munuñ aýdyñ mysalydyr. Olar köne ýerlerde (Ulugdepe) , täze ýerleriñ (Garaöý depe) açylmagy hakynda maglumatlary açyk görkezýärler.Bu obalar bilen bir hatarda tutýan meýdany 1 gektar köp bolan ikinji görnüsli obalar hem bolupdyr. Muña mysal edip Ýasy- depäni görkezmek bolar ( meýdany 250 x 250, umumy beýikligi 6 metr ).Tutýan meýdany 2 gektardan köp, beýikligi 5 metr çemesi Ýaz I eýýamynda emele gelen we Ýaz II, III döwürlerde bölekleýin ýaşalan Daşlyjadepe hem örän gyzyklydyr. Daşly-17 we Daşly 30 (Kaka etrabynda) obaçylyklarynda giň içki howlularyň hemişelik ýa-da wagtlaýyn mal saklamak üçin ulanylandygyny anyklandy. Olaryň içinde mal dersleriniň we samanlaryň köp sanly gatlarynyň yzy tapyldy. Biziň eýýamymyzdan öňki I müňýyllygyň başlarynda Gűnorta Tűrkmenistanyň ýerlerini, şol sanda Köpetdag eteklerini özleşdirmeklik gűýçli dowam etdirilipdir. Köpetdag eteklerindäki obalaryň esasy hojalygy suwarymly ekerançylyk bolup, bu ýerde bugdaý, arpa ekilipdir. Dag eteklerinde uly derýanyň bolmandygy sebäpli, ekerançylyk esasan Köpetdagdan akyp gelýän kiçeňräk derýajyklaryň we çeşmeleriň hasabyna alnyp barlypdyr. Suwuň gelýän ugrunda gaçy galdyrylyp, gatlalar gurlupdyr. Bulardan başga-da, Köpetdag eteklerinde suwaryşyň käriz usuly hem ýüze çykypdyr. Käriz özboluşly ýerasty suw geçiriji bolup, ol esasan daglyk ýerler üçin häsiýetlidir. Şeýle kärizleriň biri häzirki Duşak demir ýol menziliniň golaýyndaky Ulugdepäniň ýanynda gurlupdyr. Onuň 20 sany guýusy bolupdyr.
Garagumyñ günorta – gündogarynda Ýazdepe irki demir eýýamynda ähli Margiana ulgamynda merkezi paýtagt bolandygy şübhesizdir. Onuñ meýdany 16 gektar, beýikligi 4 metr çenli ýetipdir. Depäniñ merkezinde gala görünýär. Gala 12 metr beýiklikde, onuñ 8 metr tutuşlygyna çig kerpiçden bitirlen, tutuş emeli tekizlikden salnyp, Murgap suw akymynyñ çökündi palçyklaryndan ybarat Taryhbaý oazisinde eýýäm mälim bolan, Ýaz I döwrüniñ gatlaklary diýlip esasyly çak edilýän Taryhbaý depeden başga şol depeden gündogarda 200 m. çemesi aralykda ýerleşen, irki demir döwrüniñ materiallary bilen Taryhbaý I obasy tapyldy. Görşümiz ýaly, Margiana döwrüniñ irki bürünç döwrüni çuññur öwrenmek heniz başlangyç tapgyrdadyr. Emma şeýle-de bolsa, eýýäm häzir Günorta Türkmenistanyñ dag etek zolagyna meñzeşlikde, bu ýerde hem obanyñ üç görnüşi ýerleşip, galasyz ýadygärlikleriñ şübhesiz agdyklyk edýändigini görkezýär. Edil şonuñ ýaly-da, bu depede täze ýerlerde mesgen tutan obalar, şeýle hem irki demir asyrynda bölekleýin ýaşan giçki bürünç asyrynyñ ýadygärlikleri goñşy bolup ýaşapdyrlar. Bularyñ ählisi beýleki maglumatlar bilen bilelikde irki demir döwrüniñ ýadygärliklrini, olaryñ ýerleşen ýerlerine garamazdan, bitewi arheologik Ýaz I görnüşli toplumyna degişli etmäge mümkinçilik döredýär. Bu bolsa keramiki gap-çanaklary seljerlende has aýdyñ ýüze çykýar.
Girkaniýanyň medeni umumylygy Günorta Türkmenistanyň beýleki welaýatlary bilen deňeşdireniňde jemgyýetçilik durmuş-ykdusady ösüşiň, takmynan, deň derejesini görkezýär. Misserian düzlüginde geçirilen arheologik barlaglar şu giň oazisiň gülläp ösmegini üpjün eden uly ýap- salmalaryň galyndylaryny ýüze çykardy. Bu ýerde bar bolan obaçylyklaryň alamaty, umuman Margianadaky we Köpetdag etegi zolagynyňky ýalydyr. Bu ýerde obaçylyklaryň esasy görnüşi, megerem, jaýlary ýygjam gurlan obaçylyklary bolandyr. Misserian düzlüginiň, Çat giňişliginiň, Sumbar jülgesiniň we Köpetdag etegi zolagynyň günbatar böleginiň aýry-aýry ýerleşýän obaçylyklarynyň köpüsini hem şeýle obaçylyklar hökmünde kesgitlemek bolar. Şonuň bilen birlikde Misserian düzlüginde 100-120 ga çenli ýeri tutýan, meýdany we beýikligi boýunça dürli-dürli belentlikleri öz içine alýan iri obaçylyklar bar. Olaryň käbirinde, mysal üçin, Yzzatgulydepede, ululy-kiçili giňişlikleri tutýan obaçylyklardan başga-da, hünärmenleriň- küýzegärleriň uly toparlarynyň bolandygy ýüze çykaryldy. Beýikligi boýunça has uly depelerde gorag galalary bolupdyr diýmek üçin esas bar. Çyklykdepe uly bolmadyk galaly dagynyk obaçylygynyň nusgasy bolup hyzmat edip biler.
Günorta- Günbatar Türkmenistanyň medeniýetiniň Günorta Türkmenistanyň beýleki ekerançylyk welaýatlarynyň medeniýeti bilen neňzeş häsiýetleri köpdür. Munuň şeýledigi ýokarda agzalyp geçilen obaçylyklaryň alamatlarynyň meňzeşliginde, bürünçden ýasalan zähmet gurallary bilen birlikde, demir zähmet gurallarynyň hem ulanylandygynda, gurluşyk işlerinde göniburç çig kerpiçleriň peýdalanylandygynda ýüze çykýar. Ýöne şol bir wagtyň özünde durmuş medeniýetindäki tapawutlar hem mese-mälim göze ilýär. Munuň özi arheologik tapyndylarda, ozaly bilen küýzegärlik gap-gaçlarda görünýär.Irki demir asyry Günorta-Günbatar Türkmenistanda – Madawdepe, Yzzatguly, Çyglykdepe ýaly gadymy medeni ojaklary bilen bellidir. Madawdepe, Yzzatguly, Çyglykdepe ýaly gadymy medeni ojaklaryň ekerançylyk obalarynda dürli ýyllarda geçirilen gazuw-agtaryş işleri netijesinde gadymy Dehistan ýerleriniň maddy we ruhy medeniýetini häsiýetlendirýän baý maglumatlar berdi. Ol ýerde metal önümleriniň aglabasy bürünçden ýasalan zatlar bolupdyr. Emma gadymy otrumly ýerler alymlar tarapyndan öwrenilende demir bölekleri tapyldy. Şolaryň esasynda gadymy Dehistanda demir asyrynyň biziň eýýamymyzdan öňki II müňýyllygyň ahyrynda ýüze çykandygy anyklandy. Demir asyrynda gadymy Dehistan ilatyň köp ýaşan ýerleriniň biri bolupdyr we ekerançylyk üçin ýasalan gurallar ulanylypdyr. Bu ýerleriň uly ekerançylyk obalary bolup, ilat esasan suwarymly ekerançylyk bilen meşgul bolupdyr. Täze ýerleri özleşdirmek maksady bilen ilat Sumbar we Etrek derỳalarynyň suwuny peýdalanypdyrlar.
Dehistanyň bu döwrüniň iň iri ýadygärligi Madawdepe bolup, ol asyrlaryň dowamynda kem-kemden giňelipdir.Onuň medeni gatlagy 225 gektar meýdany tutupdyr.Ýaşaýyş dürli wagtlarda dowam edipdir. Alymlaryň hasaplamalaryna görä, Madawdepäniň umumy meýdanynyň 50 gektarynda ýaşaýyş bolupdyr. Galan meýdanyny köçejikler, şäher-oba, hojalyk binalary, keramika we demir işlenilýän ussahanalar we ş. m. tutupdyr. Madawdepäniň medeniýeti b. e. öňki XIII asyrdan VII-VI asyrlara çenli dowam edipdir.Ilatynyň sany 7700 töweregi bolandyr diýlip çaklanylýar.Hasaplamalara görä,ýaşalan ýeriň her gektaryna 154 adam düşüpdir.Ilatyň has selçeň ýaşan ýerlerinde adamlaryň gürlügi her gektara 80-90 adam düşüpdir.
Dehistanyň gadymy medeniýetiniň esasy aýratynlygy, küýze önümleriniň görnüşleri we olardaky reňklerdir. Küýzeleriň arasynda üç tagan aýakly ýalpak, köplenç halatlarda bolsa üsti açyk jüründikli gaplar duş gelýär. Gap-gaçlar esasan garamtyl, çal, gyzyl we ýer reňkinde bolup, olaryň hemmesi-de çarhyň kömegi bilen ýasalypdyr. Alymlar Dehistanyň Misserian düzlüginden peỳkamlaryñ bürünç uçlarynyñ, kiçiräk gylyç, aỳal şaỳ-sepleri, küỳze gap-gaçlary bişirmek üçin küreler gurlupdyr. Barlaglar häzirki Magtymguly etrabynyň golaỳynda ỳerleşỳän gonamçylykdan b. e. öňki XII-XI asyrlara degişli ikler, ikbaşlar, temenler, bürünçden ỳasalan haly dokamak üçin keserler ỳüze çykaryldy. Bu zähmet gurallary Dehistanda hünärmentçiligiň dokmaçylyk pudagynyň bolandygyna şaýatlyk edýär.Biziň eýýamymyzdan öňki I müňýyllygyň ortalarynda Dehistanyň gadymy medeniýetini döreden ilat bu ýerlerde ýaşamagyny bes edipdir. Adamlaryň bu ýerlerden göçüp gitmeklerine parslaryň Ahemeni döwletiniň harby ýörişleri sebäp bolupdyr.
Irki demir asyrynda Türkmenistanyň ýerlerinde gadymdan belli bolan demirden edilen zähmet gurallarynyň köp ulanylyp başlanmagy bilen ekerançylyk medeniýeti, ösűpdir. Bu döwűrde biziň ýurdumyzda şäher gurluşygy hem ösűpdir we şäher siwilizasiýasy kemala gelip başlaýar. Şeýlelikde ekerançylyk medeniýetiniň we şäher siwilizasiýasynyň ösmegi biziň ýurdumyzyň «siwilizasiýalaryň çatrygy» adyna eýe bolmagyna getiripdir.
Amyderýanyň orta akymynyň jülgesinde irki demir asyrlary döwrüniň başlaryna degişli diňe iki sany ýadygärlik bellidir. Atamyratdan (öňki Kerki) günortarakda ýerleşýän Çöplüdepeden toýundan eýlenip, küýzegärçilik aýlawynda bejerilen dürli önümleriň tapyndylary alyndy. Ikinji ýadygärlik – Ödeýdepe Türkmenabatdan aşaklygyna derýanyň ugry boýunça 30 km-likde ýerleşýär.
Biziň eýýamymyzdan öňki II müňýyllygyň ahyrynda – I müňýyllykda Amyderỳanyñ orta akymlarynda ilat hemişelik oturymlylyga geçip, ekerançylyk bilen meşgullanyp başlapdyr. Amyderýanyň orta akymynyň günorta kenarynda b. e. öňki müňýylykdaky oturumly ýerler diňe Demirgazyk Owganystanyň ýerlerinde ýerleşendyr. Emma b. e. öňki III-II asyrlaryna degişli taryhy ýadygärlikleriň onlarçasy diňe XX asyryň 60-70-nji ýyllarynda geçirilen barlaglaryň netijesinde üsti açyldy. Şeýle ýadygärlikleriň biri-de Mürzebekgaladyr. Bu şäherçäniň keramiki önümleri öndürýän hünärmenleri gyzgylt hem gara reňkdäki aşagy egriräk küýzeleri, ýasy hem ýalpak gaplary, humlary ýasapdyrlar. Bu keramiki önümler görnüşleri boýunça gadymy Merwiň önümleri bilen meňzeşlikleri bolupdyr. Amyderýanyň orta akymlaryna degişli ýadygärliklerinden Garabekewil etrabyndaky Akgalany, Hojambasdaky Şordepe, Çopandepe ýaly oturumly ýerler degişlidir.
Türkmenistanyň demirgazyk ýerleri taryhy edebiýatda Horezm diýlip atlandyrylýar. Horezm gadym wagtlardan bäri bol suwly, ösen ekerançylyk ýurdy bolupdyr. Gadymy Oks (Amyderýa) derýasynyň Sarygamyş kölüne we Uzboýyň ugry bilen Hazar (Kaspi) deňzine tarap akypdyr. Bu derýanyň ugrunda bolsa b. e. öňki I müňýyllygyň başlarynda köp sanly ekerançylyk obalary we çarwaçylyk mekanlary ýerleşipdir. Bu ýerde ýaşan ilatyñ hojalygynda ekerançylyk bilen bir hatarda, maldarçylyk hem örän uly orun eýeläpdir. Olar ownuk mallar bilen birlikde ulag üçin iri şahly mallary köpeldipdirler. Ýük çekmek üçin düýe mallary ulanypdyrlar. Sag we çep kenar Horezmiň taryhy gadym zamanlardan bäri amyderýa bilen baglanyşykly bolupdyr. Amyderýanyň joşup-daşyp, özakymlaýyn ugur bilen akýan suwy Akjaderýanyň, Aral we Sarygamyş kölleriniň ýakalaryna ýaşaýşy getiripdir. B.e. öňki III müňýyllygyň ortalaryndan I müňýyllygyň başlaryna çenli bütin çepkenar Horezmde häzirlikçe ol döwrüň ýadygärlikleriniň üsti açylanok. Bu ýerde bürünç asyrlary döwrüniň Täzeýap medeniýetiniň ýadygärlikleri hem ýok. Ol ýerde b.e. öňki IX asyr töweregi ekerançylykda täzeden peýdalanylyp başlanypdyr.
Demir asyrlary döwrüne degişli has irki medeniýet bolan Emirabat medeniýeti sag kenarda köp duş gelýär. Ol b.e. öňki IX-VIII asyrlara degişlidir. Çep kenarda Emirabat häzirlikçe diňe bir ýerde – Gaňňa-2 ýadygärliginiň aşaky gatlagynda ýüze çykaryldy, ol hem b.e. öňki IX-VIII asyrlara degişli. Emirabat medeniýeti öz ornuny Guýsaý medeniýeti bilen çalyşýar. Ol diňe b.e. öňki VII-VI asyrlarda Amyderýanyň Sarygamyş gollarynyň ýakalarynda mälimdir. Onuň ady Guýsaýyň (Guýysaýgyr ýa-da Sakarçäge) gyrynyň adyndan gelip çykypdyr. Guýysaýgyryň etegindäki pes düzlükde uly obaçylygy ýüze çykaryldy. Bu medeniýet ilkinji gezek Horezm arheologiýa etnografik ekspedisiýasynyň alymlary tarapyndan öwrenildi. Bu medeniýet üýtgeşik, özboluşly medeniýet bolup, ol diňe demirgazyk Türkmenistan üçin mahsusdyr.Biziň eýýamymyzdan öňki VIII asyryň ahyrlarynda Horezmde Guýsaý medeniýeti ýüze çykýar. Ol medeniýetiň ýaýran ýerleri Amyderýanyň gollary – Daşoguz welaýatynyň çäkleri hasaplanýar. Guýsaý medeniýetine degişli gadymy obalarda geçirilen gazuw – agtaryş wagtynda galla saklanýan humlar, uly küýzeler hem-de daş owguçlary tapylypdyr. Guýsaýlylar maldarçylyk bilen hem meşgul bolupdyrlar. Gazuw-agtaryş işleri wagtynda tapylan süňkleriň arasynda gara mallaryň we gylýallaryň süňkleri agdyklyk edýär. Maldarçylyk bilen birlikde ilat metal işläp bejermek, küýzegärçilik, süňkleri we daşlary ýylmamak, şol sanda gymmat bahaly daşlary işläp bejermek işlerini ýerine ýetiripdirler. Guýysaýlylar oturymly ýaşapdyrlar, olaryň pagsadan gurulan jaýlary bolupdyr, jaýlaryň diwarlarynda bolsa örülen ýa-da örülmedik gamyşdyr hyşa-da ulanylypdyr. Jaýyň ortasynda pjak bolupdyr. olaryň ýerzeminleri hem bolupdyr. Guýysaýlylaryň esasy käri maldarçylyk bolupdyr. olar gara mal, dowar, iki örküçli düýe, gylýal, doňuz, eşek, it saklapdyrlar. Olaryň ekerançylyk bilenem meşgul bolandyklary mesgenleriniň oturymlylygy bilen, ol ýerde owguçlaryň hem-de däne we beýleki önümleri saklar ýaly humlaryň tapylandygy bilen subut edilýär. Dahystandan, Eýrandan getirilen gap-gaçlar hem-de Köpetdag etegindäki mesgenleriň Ýaz II medeniýetiniň gap-gaçlary, lazurit we Pöwrüze daşlaryndan ýasalan önümleriň tapyndylary daşarky gatnaşyklaryň giň ýola goýlandygyny görkezýär. Türkmenistanyň çäklerinde irki demir asyrlary häzire çenli mälim bolan üç sany medeniýetiň arasynda bolan aragatnaşyklar şeýle kesgitlenildi. Olaryň bürünç hem demir önümlerini öndürmek işi bilen tanyşdygy hem subut edildi.
Görnüşi ỳaly, Türkmenistanda b. e. öňki II müñyyllygyñ ahyryndan – I müñỳyllygyñ ortalaryna çenli döwürde, demiriň ýüze çykmagy bilen Türkmenistanda öndüriji güýçler ep-esli ösüp, ykdysadyýeti ýokary göterilipdir. Esasan hem ekerançylykda uly özgerişler bolup geçipdir. Otrumly ýerleriň köpüsinde kanallar, suw howdanlary, ulyly-kiçili ýaplar çekilipdir. Ekerançylyk meýdanlary giňeldilip, bol hasyl alnypdyr. Şeýlelikde,ekerançylyk üçin özleşdirilen ýerler hemme sebitlerde üzül-kesil köpelýär.
Uly suwaryş desgalarynyň döredilmegi we olaryñ abat saklanmagy ep-esli ýerleriň bir häkimỳet astynda birleşmegini hem-de çylşyrymly jemgyỳetçilik işleriniñ guralmagyny talap edipdir. Şol döwürde Merkezi Aziỳanyñ dürli-dürli böleklerinde: Parfiỳada, Margiỳanada, Baktriỳada ilkinji döwletler ýüze çykyp başlaýar. Horezmde hem taỳpa birleşmeşmeleriniň döwri tamamlanyp döwlet dolandyryş ulgamy kemala gelýär.


text:
Eýranyň döwlet baştutany hasan Ruhani Eýranyň döwleti mydama baş knunyň çarçuwasynda ýolbaşçynyň ýol görkezmeleriniň saýasynda we bilelikdäki maksatlar esasynda Eýranyň ösüşi we abraýny atdyrmak ugurda hereket etjekdir diýip yglan etdi.
Şu gün Hasan Ruhani Eýranyň yslam şura mejlisiniň umyt fraksiýasynyň başlygy we agzalary bilen geçiren duşuşygynda , yslam häkimiýetiniň abraýny artdyrmak we dini demokratiýany pugtalandyrmak we ýurdy ösdürmek hemmleriň borjydyr diýmek bilen Eýranyň döwleti ykdysady ugurlarda gowy gazananlary bardyr we çydam ykdysadyýeti barada hem gowy işleri bitirendir diýip nygtady.
Ruhani şeýle-de çydam ykdysadyýeti ýurduň ykdysadyýetiniň , duşmanlaryň hüjümleriniň garşysynda çydamly bolmak manysyndadyr diýmek bilen döwletiň nebit girdejisi bir wagtda 3-den bir we hatda 4-den bir azaldy emma ilatyň ýaşaýşy kynçylyga düşmedi we hut şu mesele hem çydam ykdysadyýeti ugurdaky herekete gowy ölçeg bolup biljekdir diýip beýan etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti atly gezelenç edip, täze kitabyň üstünde işe başlady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 13-nji sentýabrda Ahalteke atçylyk toplumyna baryp, atly syýahata hem täze kitabyň üstündäki işe wagt tapdy diýlip, Türkmenistanyň resmi mediasy habar berýär.
Maglumatda Berdimuhamedowyň atçylyk toplumynda bolan wagtynda täze eseriň üstünde işläp başlandygy bellenýär.
Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda prezident bolaly bäri 40 çemesi kitap çykardy.
Onuň kitaplary ýurduň mekdeplerinde öwrenilýär we telewideniýede okalyp, okyjylara ýetirilýär.


text:
Enterokolit – içegeleriň (inçe we ýogyn içegeler) içki nemli gatlaklarynyň sowuklamagy netijesinde döreýän zeperlenmeleri öz içine alýan keselleriň uly toparlarynyň biridir.
Keseliň geçişi ýiti we dowamly görnüşlerde bolup bilýändir. Ýiti enterokolit köplenç ýokançlyklar we iýmit zäherlenmeleri bilen baglylykda ýüze çykýar. Ol içegeleriň diňe üst ýüzündäki nemli gatlagyna zyýan ýetirip, aşaky gatlaklary zeperlemeýär. Adatça ýiti gastrit bilen bile duş gelýär. Şonuň üçin ýiti enterokolitde bejergi iýmit berhizi we aşgazanyň zeperlenmegini hem aradan aýyrýan serişdeler göz öňünde tutulyp bellenilýär.
Dowamly görnüşi bagryň, aşgazanasty mäziniň, öt çykaryş ýollarynyň näsazlyklary bilen baglylykda ýüze çykýandyr. Enterokolidiň bu görnüşinde iýmit siňdiriş ulgamynyň beýleki agzalarynyň keselleriniň alamatlary hem ýüze çykyp bilýändir. Bu ýagdaýda haýsy keseliň ilkinji ýa-da ikilenç ýüze çykanyny anyklamak kynçylyk döredip bilýändir. Bejergi çäreleri bolsa iýmit siňdirişiň hemme zynjyrlaryna bir wagtda täsir etmeklik bilen amala aşyrylýar.
Enterokolit döredýän sebäplerine görä toparlara bölünýär:
► Bakteriýalar (içege ýokançlyklary: salmonellýoz, şigellýoz, dezinteriýa we bakteriýalaryň başga görnüşleri);
► Mugthorlar (içege mugthor gurçuklary, ýönekeýjeler, meselem, gelmint gurçuklar, amýobalar, trihomonadalar);
► Zäherli maddalar (içegäniň nemli örtügine dermanlaryň, zäherleriň, himiki maddalaryň täsiri);
► Alimentar (nädogry iýmitlenmek netijesinde döreýän enterokolitler);
► Mehaniki (dowamly iç gatamalardan soň);
► Ikilenç ýüze çykýan görnüşleri (beýleki agzalaryň keselleriniň gaýra üzülmeleri höküminde ýüze çykyp bilýär).
Ýiti enterokolidiň alamatlary
Kliniki ýüze çykmalar keseliň görnüşine, agyrlyk ýagdaýyna we sebäbine baglydyr. Näsaglar köplenç aşakdaky alamatlara arz edýärler:
→ garnyň tutuş üst ýüzüni eýeleýän, tutgaý görnüşli agyrylar;
→ täretiň bozulmalary – gün içinde birnäçe gezek gan gatyşykly iç geçmeler;
→ ýürek bulanma we turşy tagamly gaýtarmaklyk we onuň kähalatlarda öt gatyşykly bolmaklygy;
→ ýokançlyklaryň täsiri bilen dörände beden gyzgynlylygyň ýokarlanmagy;
→ bedeniň zäherlenmeginiň alamatlary – kelagyry, baş aýlanma, myşsalarda we bogunlarda agyry.
Ýiti enterokolit duýdansyz ýüze çykýandyr. Antibiotik bilen bejergileriň dowamynda ýa-da bejergiden soň hem enterokolidiň döremek ähtimallygy ýokarydyr. Lukman barlagynda garnyň ýellenmegi, içegeleriň jugurdamagy, diliň guraklygy we üstüniň ak örtük bilen örtülmegi ýaly alamatlar ýüze çykarylýandyr.
Kiçi çagalarda stafilokokkly enterokolit agyr geçip we iýmit siňdiriş agzalary çynlakaý zeperläp, sepsis, tutgaý alamatlary, beden gyzgynlygyň ýokarlanmagy we huşuny ýitirme ýaly gaýraüzülmelere getirip bilýändir.
Dowamly enterokolidiň alamatlary
Dowamly enterokolit beterleme we gowşama döwürleri bilen geçýändir. Beterleme döwründe indiki alamatlara gözegçilik etmek mümkindir:
⇒ içiň gatamagy bilen gezekleşýän, seýrek iç geçmeler;
⇒ içiň çişmegi we jugurdap ses etmekligi;
⇒ işdäniň kesilmegi, ýürek bulanma;
⇒ inçe içegäniň zeperlenmesinde – beden agramynyň peselmegi;
⇒ nerw ulgamy tarapyndan – kelagyry, ýadawlyk, gaharjaňlyk, lapykeçlik.
Barlag usullary
Enterokolidiň anyklaýyş alamatlaryny, islendik kesel üçin mahsus bolan ýöriteleşmedik alamatlara we hut şu kesel üçin degişli bolan ýöriteleşen alamatlara bölmek bolar.
Ýöriteleşmedik alamatlara: ganyň umumy barlagynda EÇT-niň (eritrositleriň çöküş tizligi) we leýkositleriň mukdarynyň ýokarlanmagy, gemoglobiniň peselmegi, ganda C-reaktiw belogynyň peýda bolmagy degişlidir.
Ýöriteleşen alamatlar:
♦ täretiň koprogramma barlagynda köp mukdarda leýkositleriň, ganyň, özleşdirilmedik iýmitiň peýda bolmagy;
♦ täretde ýokançlyklaryň ýüze çykarylmagy;
♦ içegäniň aşaky böleklerinde geçirilýän rektomanoskopiýa barlagynyň netijeleri;
♦ kolonoskopiýa barlagynyň (enjam ýogyn içegäniň içki üýt ýüzüne seretmäne mümkinçilik berýär) netijeleri – ýara bolan ýerler, nemiň ýa-da iriňiň toplanan ýeri, zeperlenen içege diwarlaryndan gan akýan bölekler we ş. m.;
♦ içegeleriň rentgenoskopiýasy – içegeleriň ýygrylan ýa-da giňelen böleklerini, üpürjikleriň üýtgän görnüşlerini, bozulmalary görmek mümkindir.
Ýiti enterokolidiň bejergisi
Enterokolitli näsaglara ýeterlik mukdarda suwuklyk kabul etmek berhizi bellenilýär. Eger zerurlyk bolan halatynda aşgazany ýuwýarlar. Ýiti iç geçmelerde we gaýtarmada bedene düşýän suwuklyk gözegçilikde saklanylýar. Gaýnadylan bürünç, gaýnadylan aşlary iýmeklik mümkindir. Agyry alamatlarynda agyrsyzlandyryjy we ýygrylmalary aýryjy serişdeleri ulanmak, zerur bolan ýagdaýynda erginler bilen zähersizlendiriji bejergiler toplumyny geçirmek ýerliklidir.
Ýokançly enterokolitde antibiotikli we sulfanilamid serişdeli bejergiler goşulýar. Disbakteriozyň öňüni almaklyk maksady bilen, içege florasyny kadalaşdyryjy serişdeleri (laktobakterin, bifidum) bellenilýär.
Dowamly enterokolidiň bejergisi
Dowamly enterokolidiň bejergisinde ilkinji nobatda ony dörediji sebäbi anyklamak we ony aradan aýyrmak zerurdyr. Onuň üçin aşakdaky çäreler geçirilýär:
► iýmit düzgünleri we iýmitleniş endikleri kadalaşdyrmak;
► içege işjeňligini bozmaga ukyply bolan dermanlary aradan aýyrmak;
► ýokançlyklary görnüşlerine görä bejermek;
► aşgazan-içege ulgamynyň kesellerini bejermek (gastrit, duodenit, holesistit we beýlekiler).
Keseliň sebäplerine garşy geçirilen çärelerden soň, iýmit siňdirişiň bozulmalaryna, hereketine, ýüze çykan disbakterioza garşy çäreler alnyp barylmalydyr.
Dowamly enterokolitli ähli näsaglara iýmit berhizi bellenilýär. Iýmit siňdiriş bozulmalary güýçli ýüze çykan halatynda birnäçe iýmitler: turşy süýt önümleri, çylşyrymly belokler we gaty ösümlik önümleri, arassa süýt, kelem we käbir şekerli iýmitler çäklendirilýär.
Eger ýogyn içegede näsazlyklar dörän halatynda, witaminlere we mikroelementlere baý berhiz, köp mukdarda kalsiý saklaýan öňümler bellenilip, içegäni gyjyndyryjy ajy, öte süýji, turşy we gowurlan iýmitler çäklendirilmelidir.
Bejergide peýdaly boljak dermanlar:
→ kesel dörediji florany aýyrmak üçin antibiotik serişdeleri (furazolidon, enterofurin, etteroseptol);
→ iýmitiň kadaly özleşmegi üçin ferment saklaýan serişdeler (pansintrat, kreon, mezim, panzinorm);
→ pro-prebiotikler (bifido, lakto, enterbakteriýalar üçin iýmitlik serişdeleri);
→ içege hereketini kadalaşdyryjy serişdeler (trimebutin, loperamid, mebewerin).
Sowuklamanyň ýerli bejergilerinde dermanlyk ösümliklerden taýýarlanan mikroklizmalary etmeklik peýdalydyr. Iç geçmelerde – dub gabygyndan, iç gatamalarda – zeýtun ýagyndan, iç ýellenmelerde – çopantelpekli klizmalar peýdalydyr.
Dowamly enterokolitli näsaglaryň psihiki dartgynlylygyny aýyrmak makady bilen psihoterapewtiň bejergisi üçin ýüz tutmak ýerlikli bolup biler. Şeýle hem bu näsaglara fizioterapiýa çäreleriniň (içgeleri arassalaýjy çäreler, refleksterapiýasy, magnitli bejergi we ş. m.) netijeli täsir edýändigini bellemelidir.
Ýurdumyzdaky käbir şypahanalaryň hem bu näsaglaryň ýagdaýlaryny gowulaşdyrmakda uly kömegi bardyr. Keseliň beterleşen döwründe fiziki hereketliligi çäklendirmelidir. Keseliň gowşan döwründe hereketlilik, gezelenç etmek, aerobika, işjeň durmuş iýmit siňdiriş hadysalary sazlamakda ýokary netijeleri görkezýändir. Garyn myşsalary üçin edilýän ýörite maşklar diňe bir myşsalary däl, eýdem içegeleriň hereketini hem sazlaýar.
Enterokolidiň öňüni almak çäreleri
Içege kesellerini dörediji şertlerden daşda durmaklyk, enterokolidiň ýüze çykmagynyň öňüni almakda ilkinji çäreleriň biridir. Ýokançlyklaryň we mugthorlaryň döredýän kesellerini özwagtynda bejermek, iýmitleniş düzgünini kadalaşdyrmak, derman serişdelerini diňe görkezme bilen peýdalanmak, zyýanly içgilerden we serişdelerden daşda durmak, aşgazan-içege kesellerini netijeli bejermek enterokolit we başga-da birnäçe içege keselleriniň öňüniň alynmagynda has peýdaly çärelerdir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
GÜNÄKÄR WIRUS
Barlaglaryň görkezişi ýaly, aýal jyns agzalarynyň howply täze döremeleriniň arasynda yatgynyň boýunjygynyň rak keseli esasy orunlaryň birini tutýandyr.
Meselem, Rossiýada her ýyl 13 müň aýala bu howply kesel kesgidi goýlup, olaryň 6 müňüsi, ýagny her ikinji aýal şol sebäpden ölümçilige sezewar bolýandyr.
Bu howply keseliň tebigaty belli bolup, onuň döremeginde adamyň papilloma wirusyna uly orun berilýändir. Sag öýjükleri howply bölünýän öýjüklere öwürip bilmek başarnygy, ony ýatgynyň boýunjygynyň rak keseline getirýän howply faktor höküminde öňe çykarýar.
Adamyň papillomawirusynyň 60-a golaý görnüşleri belli bolup, olaryň 10 görnüşi aýal jyns agzalaryny zeperlendirýändir. Esasan hem, wirusyň 16-njy we 18-nji görnüşleri täze döremeleri döretmekde howply hasaplanylýar.
Adamyň papillomawirusy esasan jynsy gatnaşyklar arkaly geçip, ondan prezerwatiw arkaly goranmak mümkinçiligi pesdir.
HALAS EDIJI WAKSINA
Adamyň papillomawirusy bilen göreşmekde iň peýdaly serişde – gyzlara waksinasiýa (öňüni alyş sanjymlary) geçirmekdir. Waksinasiýa çäresini jynsy gatnaşyklary başlamazdan öň geçirmek maslahat berilýär.
Şol sebäpden hem, dünýäniň ösen ýurtlarynda papillomawirusyna garşy sanjymlary geçirmek hökmany geçirmeli sanjymlaryň tertibine goşulýandyr.
WAKSINANY HAÇAN ETMELI?
Dürli ýurtlarda gyzjagazlara geçirmeli öňüni alys sanjymlaryň möhleti dürlüdir. Meselem, Kanadada gyzjagaz 9 ýaşaýança öňüni alyş sanjymyny geçirme makul bilinýär. ABŞ-da bu çäre 11-12 ýaşda geçirilýändir. Eger gyzjagaza dürli sebäplere görä waksinasiýa geçirilmedik bolsa, oňa 26 ýaşa çenli "öwezini dolujy" öňüni alyş sanjymy geçirilmelidir.
Düzgün boyunça, bir ýylyň dowamynda üç gezek sanjymy geçirmelidir. Waksinanyň ikinji mukdaryny birinji sanjymdan 1 aý geçensoň, üçünji mukdaryny bolsa ikinjiden soň, 3 aýdan ir bolmadyk möhletde geçirýärler. Lukmanlaryň bellemegine görä, hat-da iki gezek edilen öňüni alyş sanjymlary hem netijeli goraglylygy üpjün edýändir.
Adamyň papillomawirusyna garşy sanjymlary geçirmäge garşy görkezmeler ýokdur.
Özünde bu wirusyň alamatlaryny saklaýan aýal-gyzlar hem sanjymy alyp bilerler.
Sanjym geçirmezden öň aýal lukmanyň barlagyndan geçip, ganyň düzüm mukdaryny barlamalydyr. Öňüni alyş sanjymyň wirusy däl-de, oňa meňzeş emeli döredilen biologiki bölejikleri saklaýanlygy sebäpli, waksina keselçilige getirmäge ukyply däldir.
Ýogsa-da, bu sanjymlary erkek adamlar hem alsa bolar. Papillomawirusy olar üçin howply bolmasa-da, olarda döredilen immun goraglylygy, wirus göterijileriň sanyny azaltmaga ýardam berip biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
esasy
Özarahereket we utgaşdyryş işleri
POD/FT ähli milli ulgamynyň netijeliligini üpjün etmegiň wajyp şerti oňa girýän pudak edaralarynyň we guramalaryň işini utgaşdyrmakdyr.
Ýerine ýetiriji häkimiýetiň gyzyklanýan edaralary blen özara hereketiň hilini ýokarlandyrmak maksady bilen, MGM özara hyzmatdaşlyk barada pudagara ylalaşyklary baglaşýar. Häzirkri wagtda şeýle ylalaşyklaryň 10-dan gowragy baglaşyldy.
MGM POD/FT babatda işleri utgaşdyrmakda ygtyýarly edara hasaplanmak bilen, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmagyň we terrorçylygyň maliýeleşdirmegine garşy hereket etmegiň edil içerki meselelerine degişli bolşy ýaly, halkara meselelerini çözmekde hem ylalaşylan çözgütleri işläp düzmegiň we durmuşa geçirmegiň gurallaryna aýratyn üns beýär.
Şu maksatlar üçin, MGM-de jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileri kanunlaşdyrmagyň we terrorçylygyň maliýeleşdirmegine garşy hereket etmekde Pudagara topary döredildi (mundan beýläk PAT) we onuň düzümine ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekilleri girýär.
PAT-yň mejlislerinde ölçegleýin kadalaşdyrylyşy hem goşmak bilen POD/FT milli ulgamyny kämilleşdirmegiň meselelerine, POD/FT milli strategiýasynyň baş ugruny ýerine ýetirmegiň çäreleriniň Meýilnamasyna, milli ulgamy ösdürmek bilen bagly beýleki meselelere seredilýär.
esasy


text:
Aşgabat şäheriniň Abadan etrabynda degişli inženerçilik-tehniki we ýol-ulag düzümi bolan ýaşaýyş jaý toplumy gurlar .
Taslama laýyklykda, 32 gektar meýdanda 1120 maşgala niýetlenilen 32 öýli dört gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 35-sini, şeýle hem 160 orunlyk çagalar bagyny, 600 orunlyk umumybilim berýän mekdebi we köpugurly söwda merkezini gurmak göz öňünde tutulýar. Ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak bilen täze ýaşaýyş jaý toplumyny gurmagyň buýrujysy ýurdumyzyň Senagat ministrligi bolup durýar. Işleri bäş ýylyň dowamynda iki tapgyrda amala aşyrmak göz öňünde tutulýar.


text:
Intellektuallaryň bir topary Darwiniň ewolýusiýa teoriýasynyň hakykatlygyna garşy çykmak bilen serb jemgyýetinde düýpli bölünişigi emele getirdi.
Näbelli “guramaçylykly raýatlaryň” Belgraddaky parlamente beren anti-Darwin arzasyna, onlarça intellektuallaryň gol çekendigini ýerli media habar berdi.
Bu inisiatiwada, “ýer ýüzüniň döremeginiň ewolýusiýaly taryhy” diýlip kabul edilýän darwinizm garaýyşlary bilen birlikde, dini matlaply ýaradylyş teoriýasynyň hem serb mekdeplerinde ewolýusiýa bilen deň derejede geçirilmegi talap edilýär.
Arzanyň gurmaçylary darwinizmiň adamzadyň ýaradylyş teoriýalaryndan diňe biridigini ýatlatmak bilen onuň teoriýanyň ylmylygy sorag astyna alyp, mekdep kitaplaryndaky darwinizmiň agalyk edýän ornuna garşy çykmagy maksat edinendiklerini aýtdylar.
Belgrad Uniwersitetiniň professory Ljiljana Colic “ Men (Darwiniň) ewolýusiýa teoriýasynyň adamlaryň maýmyndan gelip çykandygyny öňe sürmek bilen diňe prawoslawlary (hristianlary) däl, eýsem hemme (dini) ynanjy bolan adamlary ynjydýandygyny aýdýan” diýdi. Ol bilim ministri bolup işlän wagty, onuň 2004-nji ýylda darwinizmi mekdep meýilnamalaryndan çykarmak synanyşygy wezipesinden çetleşdirilmegine sebäp boldy.
Colic danas.ru websaýtyna arza gol çekendigi üçin begenýändigini, sebäbi onda ýazylanlar barada düýpli ylalaşýandygyny aýtdy.
Belgrad Uniwersitetiniň biologiýa bölüminiň dekany Zeljko Tomanovic, “Bu gadymy ýaradylyş ideýalary düýpli anahronizm (häzirki zaman şertlerine gabat gelmeýän könelişen pikir) we ylma gabat gelmeýär. Ýaradylyşyň ýokarda agzalanlary subut edýän hiç hili subutnamasy we ewolýusiýany inkär edýän ylmy maglumaty ýok” diýdi.
Arza Serbiýanyň belli elitleri tarapyndan gol çekilmeginden daşary, käbir abraýly gazetler tarapyndan hem arzanyň tarapy çalyndy.
Mesele ýurdy ikä böldi. Ýaradylyşyň tarapdarlary, Serbiýadaky ýokary derejeli işsizlik (2016-njy ýylda 16 göterim), Brýusseliň Belgrada ýakyn gatnaşyk etmek we soňunda Bileleşige agza bolmak isleglerine biperwaý garaýandygy barada öňe sürülýän pikirler sebäpli, Günbatara garşy we antiglobalist akymlardan peýdalandy.
AÝ/AR-nyň Balkan bölüminiň habarçysynyň aýtmagyna görä; ol ýerde Liberal demokratiýa barada lapykeçlik we hatda Günbatara garşy gazaplylyk bar. Dogmatik, konserwatiw hereketler bolsa ösüşe geçipdir.
Mekdeplerde ýaradylyş teoriýasynyň öwredilmegi üçin basyş edýän serb prawoslaw kilisesiniň artýan täsirinden gorkýanlar, beýle teklipleriň ýurduň bilim sistemasyny gowşatmagyndan, ylmy hem-de beýleki möhüm temalarda halk erkiniň peselmeginden howsala edýärler.
Milli geňeş – içinde doktorlaryň, professorlaryň, ruhanylaryň, syýasatçylaryň we hatda käbirleriniň Serb Ylymlar akademiýasynyň agzalaryna degişli bolandygy aýdylýan 166 kişiniň gol çeken arzasyny kabul edendigini aýtdy.
Ýöne Ylymlar akademiýasy arzadaky pikirler bilen ylalaşmaýandygyny aýtdy we öz agzalaryndan diňe iki sanysynyň bu dokumente gol çekendiklerini hem üstüne goşdy. Mediada ilki aýdylyşyna görä, akademikleriň onlarçasy arza gol çekipdir.
Parlamentiň ylym, bilim we tehnologiýa komitetiniň agzasy Aleksandar Jerkova danas.ru websaýtyna, “bu arza gol çekenler bilimde (serb mekdepleriniň ýüzbe-ýüz bolýan) ýurdumyzyň geljegini kesgitlejek esasy meseleleri çözmäge çalyşmaýarlar” diýip gürrüň berdi.
Ol serb mekdeplerindäki meýilnamalaryň we standartlaryň “20-nji asyrdaky derejesinde” galandygyny we bu anti-Darwin arzanyň hem “mekdepleri 19-njy asyryň başlangyjyndaky standartlara yza tesdirjekdigini” aýtdy.
Belgradly ýaşaýjy Stevan Karic AÝ/AR-na: “Meniň-ä (ýaradylyşçy inisiatiwasy barada) habarym ýok. Meniň pikirimçe bu ewolýusiýanyň tersi” diýip jogap berdi.
AÝ/AR Balkan bölüminden Dragan Stavljanin we Gordana Knezeviciň habarlary esasynda taýýarlandy.


text:
Agrar partiýanyň III gurultaýynda Merkezi geňeşiniň täze başlygy saýlandy
Paýtagtymyzda Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň nobatdan daşary III gurultaýy boldy. Onda döwletimiziň giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde bu syýasy guramanyň öňünde durýan möhüm wezipeler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Gurultaýa ýurdumyzyň ähli künjeklerinden 500-den gowrak wekil gatnaşýao. Şeýle hem oňa jemgyýetçilik guramalarynyň, ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdelerniň wekilleri, döredijilik işgärleri gatnaşdylar.
Gurultaýa gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Agrar partiýanyň gurultaýyna gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly ruhubelentlik bilen diňlediler. Onda ýurdumyzyň agrar partiýasynyň beýik özgertmeleriň we ösüşleriň ýoly bilen ynamly gadam urýan mähriban Watanymyzyň içeri we daşary syýasatyny wagyz etmek, halkymyzyň agzybirligini we bitewüligini berkitmek, daýhanlary täze zähmet ýeňişlerine ruhlandyrmak boýunça ägirt uly işleri alyp barýandygy bellenilýär.
Agrar partiýanyň işjeň agzalary obasenagat toplumynyň ähli önümçilik düzümleriniň tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagyna we döwrebaplaşdyrylmagyna gönükdirilýän döwlet goldawynyň we ägirt uly maýa goýum serişdeleriniň aýratyn ähmiýetiniň bardygyny bellediler. Obasenagat toplumy üçin dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň döwrebap traktorlary, kombaýnlar, ekiş gurallary we beýleki tehnikalar yzygiderli satyn alynýar. Ekerançylyk meýdanlarynyň suw bilen üpjünçiliginiň, suwaryş ulgamynyň gowulandyrylmagy, ýerleriň hasyllylygynyň ýokarlandyrylmagy, täze tarp ýerleriň özleşdirilmegi, pudaga öňdebaryjy tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy, gök ekerançylykda we maldarçylykda tohumçylyk işiniň ösdürilmegi boýunça anyk çäreler amala aşyrylýar.
Oba hojalyk önümçiliginiň köpugurly esasda ösdürilmegine, häzirkizaman obasenagat kärhanalarynyň, gaýtadan işleýän desgalaryň ösdürilmegine, onuň esasynda ýokary hilli we köp görnüşleri önümleriň möçberleriniň artydylmagyna uly üns berilýär. Türkmen obalarynyň durmuşyny düýpli özgerdýän iri maýa goýum taslamalary daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilik we ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň eksport möçberlerini artdyrmak boýunça Döwlet maksatnamalarynyň hem-de "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasynyň" çäklerinde iri maýa goýum taslamalary durmuşa geçirilýär. Ýurdumyzyň dürli künjeklerinde nusgalyk şäherçeleriň peýda bolmagy döwlet Baştutanymyzyň halkymyzyň, her bir maşgalanyň we her bir raýatyň abadançylygy hakyndaky hemmetaraplaýyn aladany esasy ugur edinýän döredijilikli syýasatynyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň nobatdaky suutnamasydyr.
Şunuň ýaly giň möçberli we köpugurly işlere oba ilatynyň bähbidini ileri tutýan Agrar partiýasy işjeň gatnaşýar. Wekilleriň we partiýa agzalarynyň belleýişleri ýaly, olar özleriniň hünär işlerinde we alyp barýan jemgyýetçilik-syýasy çärelerinde ýurdumyzy hil taýdan täze belentliklere çykarmaga gönükdirilen “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllada durmuş-ykdysady taýdan ösdürmgiň maksatnamasyny” durmuşa geçirmäge mynasyp goşant goşýarlar.
Häzirki döwürde Agrar partiýasy öz hatarlaryna obany hemmetaraplaýyn ösdürmäge höwesli bolan oba hojalyk hünärmenlerini çekýär. Olar ekerançylyk meýdanlarynda we pudagyň beýleki ugurlarynda netijeli zähmet çekmek bilen, oba hojalyk kärhanalarynyň netijeli dolandyrylmagy, bu ugra öňdebaryjy tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagy babatda tagalla edýärler. Şunuň bilen baglylykda, bu ýaş syýasy hereketiň işjeň agzalarynyň hem-de häzirki gurultaýyň wekilleriniň öňde durýan wezipeleriň abraý bilen ýerine ýetirilmegine mynasyp goşant goşjakdygy bellenildi.
Netijeli köp partiýaly jemgyýetçilik-syýasy ulgamy emele getirmegiň çäklerinde türkmen jemgyýetiniň yzygiderli ösüşi we onuň demokratiziýalaşdyrylmagy netijesinde 2014-nji ýylyň sentýabrynda Agrar partiýasy döredildi. Mälim bolşy ýaly, ýurdumyzyň Mejlisi tarapyndan 2012-nji ýylyň başynda “Syýasy partiýalar hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi bilen bu başlangyjyň binýady tutuldy. 2012-nji ýylyň awgust aýynda Senagatçylar we telekeçiler partiýasy döredildi. Täze döredilen partiýalar ýurdumyzyň syýasy durmuşynda öňden bäri hereket edýän Türkmenistanyň Demokratik partiýasy bilen bilelikde ykdysady we durmuş ulgamlarynyň ýokary depginler bilen ösmegine jemgyýetçilik taýdan öz täsirini ýetirýärler.
Gurultaýda guramaçylyk meselelerine garaldy. Agrar partiýasynyň Merkezi geňeşiniň başlyklygyna şu partiýanyň Mary welaýat komitetiniň ýolbaşçysy wezipesinde işlän B.Annagurbanow saýlanyldy.