c: text/html

text:
Yrakda amala aşyrylan bombaly we ýaragly hüjümleriň jogapkärçiligini “Al-Kaýda” topary öz üstüne aldy. Şol wakalarda 60 töweregi adam heläk boldy.
Özüni “Yragyň yslam döwleti” diýip atlandyrýan“Al-Kaýda” toparynyň Yrakdaky bölümi penşenbe güni beýanat ýaýratdy. Onda hüjümleriň howpsuzlyk güýçlerine we hökümet resmilerine gönükdirlendigi aýdylýar.
“Al-Kaýdanyň” bellemegine görä, bu yrak türmelerinde sünnileriň gynamalara sezewar edilmegi sebäpli “ar alyş” bolupdyr.
Sünni musulmanlarynyň “Al-Kaýda” topary Yragyň şaýy hökümetine garşy çykýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Amstetten söweşi
Amstetten söweşi Üçünji Koalisiýa urşy döwründe Birinji Fransuz Imperiýasy bilen Awstriýa - Russiýa soýuzynyň arasynda bolup geçen kiçeňräk söweş.
Ol 5 noýabr, 1805-de awstriýalylar Wenadan çekilýärkä rus goşunynyň Marşal Muratyň atly goşunyna hem-de Jean Lannesiň korpusynyň bir bölegine garşy amala aşyran arýergard söweş hereketi hökmünde bolup geçdi. Rus goşunyna Pýotr Bagration baştutanlyk edýärdi. Esasy söweşiň öňinçäsi Murat özüniň 2 sany eskadrondan ybarat atly goşun eskorty bilen 3 sany awstriýa kawaleriýa polkuna garşy howul-hara hüjüm geçdi. Ol asgynlap yza çekilmeli boldy, emma onuň söbügine münüp gelýän awstriýalylary fransuz atly artilleriýasy karteç okuny ýagdyryp togtatdy. Murat Lannes bilen bilelikdäki kolonnasynyň gelerine garaşdy. Lannese Bagrationyň saklaýan pozisiýalaryna hüjüme etmäge buýruk berildi we ol salymyny bermän gaýduwsyz hüjüme geçdi. Bagrationyň bölümleri hüjümi yza serpikdirip birnäçe gezek ştykly garşylyklaýyn hüjüme geçdi. Kutuzow oňa ýardam bermek üçin general Miloradowiçiň otrýadyny ýollady. Soýuzdaşlaryň jemi goşuny 6,700 esger çemesidi. Awstriýa-rus goşuny uly ýitgi çekip ýeňlişe sezewar boldy. Bir müň sany awstriýa esgeri öldürildi, ýaralandy ýa-da ýesir alyndy. Ruslaryň üç ýüz esgeri öldürildi ýa-da ýaralandy, ýedi yüz töweregi bolsa ýesir düşdi.


text:
Aşgabat, 27.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkiýede neşir edilýän “Turcomoney” halkara maliýe-ykdysady žurnaly şeýle sözbaşy bilen biziň ýurdumyza bagyşlanan uly bir bölümi okyjylara hödürledi.
Onuň giriş bölegindäki habarda Türkmenistanyň häzirki döwründen söhbet açylýar. Soňky ýyllarda ähli pudaklarda ýokary makroykdysady görkezijileri bilen häsiýetlendirilýän türkmen ykdysadyýetiniň ösüşine bagyşlanyp hem ýörite makala ýerleşdirilipdir.
Neşiriň sahypalarynda daşary ýurtly myhmanlar şol sanda Türkiýäniň resmi wekilleri, işewürleri, ilçiler Türkmenistan, halkara hyzmatdaşlygynyň gelejegi baradaky pikir-garaýyşlaryny beýan edýärler.
Neşirde bellenilip geçilişi ýaly, Türkiýe Respublikasynda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge uly ähmiýet berilýär.


text:
“Ertir.com”
“Ertir.com-da” geçen hepdäniň dowamynda sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda gyzyklanma döreden temalaryň biri Çopanogly atly agza tarapyndan gozgalan “Türkmen telewideniýesine üýtgeşiklikler girizilipdir” atly temadyr.
20-nji ýanwarda gozgalan bu tema 23-nji ýanwara çenli 960 sapar okalypdyr we ol 52 gezek hem halanypdyr. Şeýle-de, oňa agzalar tarapyndan 40 sany teswir galdyrylypdyr.
Bu tema şeýle sözler bilen başlanýar: “Täze ýyl baýramçylyk gepleşiklerini "menden - saňa" [barýança] edip taýýarlany üçin, öňräk ýaşulymyz telewideniýa jogapkär işgärlere käýinç yglan etdi. Şondan soň telewideniýä täze özgertmeler girizilipdir. Indi gürleýän adam iki elini dyzynyň üstünde goýman gürlese-de bolýar, ýöne gapdalyndakylar entägem dyzyny tutup oturmaly. Şu zatlary ýazmasaňam boljak, ýöne türkmen telewideniýesiniň ýolbaşçy işgärleri, hemme türkmen kanallary "Yamal 90" emeli hemraň üsti bilen gaýdyp, jemi ilaty 800 million adama golaý döwletlerde tutýanyny bilenoklar öýdýän. Ýeke öz içimize berilse ,"aý düzeler" diýseňem boljak weli, daşary ýurtdaky bir topar bolar-bolgusyzlar şular ýaly suratlary goýup, "robotlar" gürleýär diýip ýazýarlar”.
Çopanogly şu mazmunly ýazgy bilen türkmen telewideniýesinde goýberilýän gepleşiklere öz garaýşyny beýan edipdir.
Çopanogly bu temany “Meniň tanaýanlarym-a bir "Watany" görýär. Hemraň üsti bilen 1000-e golaý telekanal görüp bolýar, birinde-de şular ýaly elini dyzynyň üstünde goýup oturdyp, gepleşik taýynlaýan kanal tapmarsyňyz. Şular ýaly pikirde ýeke özüm däldirin diýip pikir edýän” diýen sözler bilen jemleýär.
Bu tema teswir galdyran Naruto atly agza “Terminator-laý bular. Tanyş bilen işe alynsa, höwesek, yhlasly, ukyply ýaşlara ýol berilmese, biz häli daşary ýurtlaryň öňünde köp gülkünç ýagdaýa duşarys” diýip, öz garaýşyny kinaýaly beýan edipdir.
Telekeçi atly agza bolsa bu temanyň aşagynda şeýle tankydy belligi ýazypdyr: “Oturyşlary, hakykatdan hem robot ýaly” diýip, tankydy teswir galdyrypdyr. Fernando Suçre atly agza bolsa “TV4 Türkmenistan, Sport, Altyn Asyr, Türkmen Owazy [ýaly telekanallarda] tanyş gyzlar bar. Şolaryň aýtmagyna görä, manyly kliplerimiz, manyly aýdymlarymyz-da, durmuşdan alnan kinolarymyz-da bar. Ýöne medeniýet ministri (Şageldi Alowowdy öýdýän öňküsi) görýär. Göwnüne ýarasa, prezidente görkezýär. Prezidentem, halka çykaryň diýse, çykarýarlar, bolmasa çykarmaýarlar. Ne gözel kinolar arhiwde ýatyr görülmän diýýär. Balyk kellesinden çüýreýändir. Bir kinoda ýaşulyny öwmeseň, şol kinoň Oskar baýragyny alsa-da halka ýaýradylmaýar. Öwüp çykarsaň, ýedi kanalam şol kinony görkezer”.
”Vkontakte”
“Vkontakte” sosial ulgamynda bolsa tanymal şahyr Kaýum Taňrygulyýewiň aradan çykmagy ulgamyň agzalarynyň arasynda ýatlanan we gynanç bildirilen tema bolupdyr.
Bu ulgamyň “Türkmen sungat älemi” atly topary “Türkmenistanyň tanymal ýazyjy-şahyrlarynyň biri bolan Kaýum Taňrygulyýew aradan çykdy. Ol özüniň 92 ýaşyna çenli köp goşgudyr, makalalary, esasan hem çagalar üçin niýetlenen goşgulary okyjylara sowgat edipdi” diýen sözlerden ybarat gysgajyk maglumaty we şahyryň suratyny öz sahypasynda goýupdyr.
Şahyryň aradan çykan güni, 20-nji ýanwarda paýlaşylan bu maglumat sosial ulgamyň agzalary tarapyndan 23-nji ýanwara çenli 126 sapar halanypdyr we dört gezek hem gaýtadan çap edilipdir. Şeýle-de oňa 32 teswir gelip gowşupdyr. Teswir galdyran agzalaryň ählisi şahyryň jaýynyň jennetden bolmagyny diläpdir. Seýitnur Gurbanow atly agza bolsa:
“- Alo alo tizkömek!
- Gepleýär Dogtor Kömek! Näme hyzmat aýdyber?
- Dogtor bärik gaýdyber. Çyplak çykyp bir çaga başlady gyzzyrmaga...
- Ady näme?
- Nataşa
- Familiýasy?
- Gurjak
- Bolýar onda tiz barjak!
Hemmelere belli bolan şujagaz goşgyň awtorynyň jaýy jennetden bolsun!” diýip, öz gynanjyny teswirläpdir.


text:
Pakistanda ýürek agyry üçin diýilýän nädogry bir dermany ulanandyklary sebäpli soňky üç hepdäniň dowamynda 100-e golaý adam öldi. Bu barada Paksitanyň resmileri habar berýär.
Maglumata görä, şeýle derman sebäpli onlarça adam keselhanada agyr ýagdaýda ýatyr. Adam pidalarynyň aglabasy ýurduň Lahor şäherinde hasaba alyndy. Ýerli resminiň sözlerine görä, ölenleriň aglabasy pukara adamlar bolup, olar ýerlerde öndürilen, mugtuna berilýän däri-dermany ulanypdyrlar.
Polisiýa bu dermanlary ýaýratmkda aýyplanýan üç farmasewtiki kärhanaynyň eýelerini tussag etdi.


text:
7-nji iýulda Abadan partlamasynyň ýüze çykanyna dogry bir ýyl bolýar. Geçen ýylyň iýul aýyndaky Abadan partlamasynda dörän ýykan-ýumrançylyklardan şu günki gün bu şäherde hiç hili yz galmandyr diýen ýaly.
Abadan partlamasynda iň köp zeper ýeten bu şäheriň 8-nji orta mekdebiniň durkunda hem häzir şol wakadan hiç hili alamatlar galmandyr. Bir ýyl mundan ozal bu mekdep dolulygyna diýen ýaly ýanypdy.
Ýakynda Abadana baryp gaýdan ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow şäheriň häzirki durky barada şeýle diýdi: “Şol waka bolanda, şäheriň käbir jaýlarynyň üçeklerinden raketalaryň giren ýerleri bardy, käbir jaýlaryň üçegi ýaý beren ýagdaýdady. Häzir şol zatlar düzedilipdir. Şäheriň içine gireňde, öten ýylky hadysadan yz göreňok”.
Abadan şäherindäki 8-nji orta mekdebiň gapdalyndaky çagalar bagy hem abatlaşdyrylyp, ol öňki durkundan hem gowulandyrylypdyr. Emma, mekdebiň günortasyndaky açyk meýdandaky harby ammarlardan nam-nyşan galmandyr. Alty aý mundan ozalam partlama döreden şol meýdandaky harby ammarlaryň tümmekleri mekdebiň ýanyndan görünýärdi.
Häzir bu harby ammarlar göçürilip, olaryň ýerleşen ýerleri tekizlenipdir. Abadan partlamasynda zeper ýeten ýaşaýyş jaýlarynyň köpüsiniň diwarlarynda partlamadan soňky abatlaýyş işleriniň alamatlary göze ilýär.
Kompensasiýalar hem tölenipdir
Sowet döwründe gurlan 4-5 gatly bu ýaşaýyş jaýlarynyň köne diwarlarynyň fonunda täze oturdylan penjireler tapawutlanyp dur. Ýerli ýaşaýjylaryň käbirleriniň aýtmagyna görä, raketalardyr snarýadlar düşüp, ýangyn emele gelen kwartiralaryň eýelerine döwlet tarapyndan kompensasiýalar hem tölenipdir.
“Meniň agam mekdebiň golaýyndaky ýaşaýyş jaýynda ýaşaýar. Onuň kwartirasyna snarýad düşüp, ähli emlägi ýandy. Oňa hökümet täze telewizor, şifoner we başga-da birnäçe zat berdi” diýip, Abadan şäheriniň ýaşaýjysy, 42 ýaşly Röwşen gürrüň berýär.
Röwşeniň aýtmagyna görä, zeper ýeten kwartiralaryň içi hem döwletiň hasabyna remont edilipdir. Bu işi hususy kärhanalar, ýurduň dürli künjeklerinden kömege iberilen kommunal hojalygynyň işgärleri amala aşyrypdyrlar. Emma, muňa garamazdan, döwlet tarapyndan emläk ýitgileri üçin kompensasiýa almandyklaryny aýdýan abadanlylar hem bar.
“Meniň öýümiň diňe penjeresini goýup, kwartiramyň zeper ýeten otagyny remont etdiler. Emma, meniň ýitiren emlägimiň öwezine hiç zat bermediler” diýip, abadanly 45 ýaşly Ýagmyr öz nägileligini beýan etdi.
Pidalar barada dürli maglumatlar
Abadan şäherindäki pajygaly wakada çekilen adam pidalary resmiler tarapyndan 15 adam diýlip ykrar edilipdi we ölen adamlaryň ýakyn hossarlaryna 15 müň amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölenendigi barada-da ilat arasynda resmi däl maglumatlar bar.
Emma, bu pajygaly wakanyň şaýatlarynyň käbirleri bu betbagtçylygyň pidalarynyň resmi maglumatdaky sanyndan birnäçe esse köpdügini aýdýarlar. Abadanly 42 ýaşly Röwşeniň aýtmagyna görä, Abadan wakasynda wepat bolanlaryň sany resmi taýdan ykrar edilen sandan azyndan iki esse köp.
“Meniň çakym boýunça 30-dan gowrak adam bu partlamanyň pidasy boldular. Partlamadan soň daş-töwerege zyňlan snarýadlary ýygnan harbylaryň hem aralarynda wepat bolanlary bar. Meniň özüm bir gezek 8 sany harbynyň snarýadyň partlamasyndan wepat bolandygyny eşitdim” diýip, Röwşen gürrüň berýär.
Ýerli ýaşaýjylar partlama wagty bosup barýan adamlaryň arasynda hem ölenleriň bolandygyny aýdýarlar. 45 ýaşly Ýagmyr: “Ilata harby ammarlardaky ýangyn barada habar berilmänsoň, dowul emele geldi. Her kim şäherden çykyp gaçyp barýardy. Hiç hili guramaçylykly ewakuasiýa ýokdy. Harby ammarlar tarapyndan ýagýan snarýadlardan gaçyp barýan adamlaryň käbirleri maşynlaryň aşagyna düşüp ýa-da awtoulag çaknyşygyna sezewar bolup, heläkçilige uçradylar” diýip, ýatlaýar.
Täze şäher gurular
7-nji iýulda Abadandaky harby ammarlarda bolan partlamalara bir ýyl bolýar. Häzir bu şäherde şol pajygaly wakany ýatladýan maddy alamatlar galmady diýen ýaly. Şol bir wagtyň özünde-de, şu pajygadan ejir çeken bu şäheri täzeden gurmak barada iş alnyp barylýar.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow şu ýylyň ýanwar aýynyň 7-sinde eden çykyşynda Abadan şäherini gaýtadan gurmak işleriniň haýal etmezden amala aşyrylmagyna buýruk beripdi.
Şeýle-de, Türkmenistanyň hökümeti täze Abadan şäherini gurmak barada şu ýylyň maý aýynda tender yglan edipdi. “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň maý aýynda çap edilen sanlarynyň birinde yglan edilen şol tenderde täze Abadan şäheriniň Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda guruljakdygy aýdylýar.


text:
Slowakiýada geçirilen parlament saýlawlarynda, anyklanan maglumatlara görä, häkimiýet başyndaky “Smer” sosial –demokratik partiýa ýeňiş gazandy.
Ýöne parlamentde orunlaryň köplügini sagçy merkezçi partiýa alar.
Slowakiýanyň häzirki premýer-ministri Robert Fisonyň “Smer” partiýasynda 62 deputat mandaty, dört sany sagçy merkezçi partiýada jemi 79 mandat bolar.
Ýöne aralarynda oňşuksyzlyk dowam edýän sagçy merkezçileriň täze koalisiýa döretmekde dil tapyşmagy näbelli bolup galýar.
Köp ýyllap ýurduň premýeri bolan Wladimir Meçýaryň partiýasy bäş prosentlik päsgelçilikden geçip bilmedi.


text:
Türkmenistanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren giňişleýin hökümet maslahatynda Ministrler kabinetiniň başlygynyň medeniýet we habar serdişdeleri baradaky orunbasary Bägül Nurmyradowany işden boşadyp, onuň ýerine Maýsa Ýazmuhammedowany belledi.
B.Nurmyradowa öz ýolbaşçylyk edýän pudagynda üç aýyň dowamynda edilen işler barada hasabat berip, prezidentden saglyk ýagdaýy sebäpli işden boşadylmagyny sorady.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow ýurduň medeniýet ministri G.Mämmedowany, başga işe geçmegi sebäpli, işden boşatdy.
Maslahatyň dowamynda ýurduň oba hojalyk ministri R.Bazarow hem, başga işe geçmegi sebäpli, işden boşadyldy.
Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabynyň häkimi A.Kakabaýew, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň häkimi M.Çaryýew, Mary welaýatynyň Baýramaly etrabynyň häkimi R.Beşerow, Baş prokuraturanyň geçiren barlaglary esasynda, «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýlip, işden boşadyldy.


text:
Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli jemleýji dabaralara gatnaşyjy Gazagystan Respublikasynyň medeniýet we sport ministriniň maslahatçysy Galymjan Meldeşowyň habarçymyza beren interwýusy:
— Şu gün biziň üçin aýratyn şatlykly günleriň biri. Ilki bilen, biziň halklarymyzyň umumy taryhy gymmatlyklarynyň bardygyny nygtamak isleýärin. Olar bizi birleşdirýär, has-da jebisleşdirýän oňyn hyzmatdaşlygyň ähli ugurlarynda ýeneki sepgitlere badalga berýär. Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli ýylyň dowamynda geçirilen çäreler bizde diýseň uly täsir galdyrdy. Biz ençeme täze dostlarymyzy tapdyk. Gadymdan gelýän dostlugymyzy öňküden hem berkitdik. Şol bir wagtda biz özara tejribämizi hem baýlaşdyrdyk. Bu ýerde ýylyň dowamynda geçirilen dürli dabaralarda Gazagystanyň medeniýet we sungat ussatlary hem çykyş etdiler. Men Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli geçirilýän jemleýji dabaralaryň hem juda täsirli boljakdygyna ynanýaryn. Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli çäreleriň ýokary derejede hem-de üstünlikli geçirilmegine döredip beren mümkinçilikleri üçin Türkmenistanyň çuňňur hormatlanylýan Prezidentine öz çäksiz hoşallygymyzy bildirip, doganlyk türkmen halkyna hemişe rowaçlyklaryň hemra bolmagyny arzuw edýäris.


text:
Moskwada türkmen hudožnigi Berdiguly Amansähedowyň personal sergisi geçýär. Bahruşin adyndaky Merkezi teatr muzeýinde geçirilýän bu ýubileý sergisiniň Amansähedowyň döredijiliginiň 25 ýyllyk ýubileýine bagyşlanýandygy we awtoryň 50-den gowrak eserini öz içine alýandygy habar berilýär.
Hudožnigiň Moskwadaky sergisine baran we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan tomaşaçylaryň birnäçesi Berdiguly Amansähedowyň eseleri “milli häsiýeti bilen tapawutlanýar” diýen pikirde.
Milli sungat
Orsýetiň Astrahan şäheriniň Döwlet kartina galereýasynyň işgäri Diana Koşkarowa sergide görkezilen eserlerde “milli häsiýetleriň göze ilýändigini” belledi. Diananyň pikirine görä, eserler “mazmun taýdan baýlygy we türkmençiligi” bilen tapawutlanýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan muzeý işgäri Nadežda Swerlina biz bilen öz şahsy pikirini paýlaşyp, şeýle diýdi: “Men özümiň şahsy pikirimi aýtsam, Amansähedowyň eserlerini men örän halaýaryn. Suratlardan, çekilen kostýumlardan gözüňi aýyrmak mümkin däl. Suratlaryň aşagyndaky ýazgysyny okaman, olara diňe garamagyň özi-de örän ýakymly”.
Diana Merkezi teatr muzeýinde Berdiguly Amansähedowyň sergisiniň geçýän zalyna özüniň tötänden barandygy gürrüň berdi. Ol Amansähedowyň eserleriniň mazmun taýdan şu günki gün örän aktualdygyny we türkmen sungaty bilen ýakyndan tanyş bolmadyk adamlar üçin hem gyzyklydygyny belledi.
Astrahan şäheriniň ýaşaýjysy Diana Moskwada türkmen hudožniginiň geçirilýän sergisiniň özüniň türkmen sungaty bilen ikinji duşuşygydygyny gürrüň berdi: “Geçen ýylda Astrahanda Türkmenistanyň günleri geçirildi. Meniň üçin türkmen medeniýeti bilen tanyşlyk örän gyzykly boldy. Şonda Türkmenistandan gelen delegasiýanyň düzüminde örän owadan we ajaýyp milli geýimleri geýnen ýaş gyzlar we oglanlar gelipdi. Olaryň sahnada eden çykyşlary, çalan milli sazlary hem mende uly täsir galdyrdy”.
Gyzyklanma
Muzeýiň igäri Nadežda Swerlina Amansähedowyň açyk reňkli eserleriniň özboluşlylygynyň köp tomaşaçylaryň göwnünden turýandygyny gürrüň berdi.
Şol bir wagtda-da, muzeýiň käbir işgärleriniň Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, türkmen hodožniginiň eserleriniň sergisiniň geçýän zalyna barýanlaryň sany muzeýdäki geçýän beýleki sergilere garanda az. Olar munuň sebäbi bu sergi barada kopçülige ýeterlik habar berlen däldir, adamlaryň az gelýänligi şondandyr diýip çaklaýarlar.
Moskwanyň merkezi teatr muzeýinde türkmen hudožnigi Berdiguly Amansähedowyň geçirilýän personal sergisinde şu hepdäniň başynda awtoryň özi bilen duşuşyp bolmady. Serginiň guramaçylary onuň Türkmenistana gaýdandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
Berdiguly Amansähedowyň 4-nji aprelde Moskwada açylan bu sergisi 21-nji aprele çenli dowam eder.


text:
Gulluk wezipesinden galp peýdalanmakda aýyplanyp, Ukrainada garşysyna jenaýat işi gozgalan Ukrainanyň öňki ykdysadyýet ministri Bogdan Danilişin Çehiýadan syýasy başpena aldy.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna Danilişiniň aklawçysy habar berdi. Çehiýanyň Içeri işler ministrliginde bu informasiýany tassykladylar.
Danilişin Interpolyň talapy bilen geçen ýylyň oktýabrynda Çehiýada saklanypdy. Kiýew onuň özüne berilmegi üçin alada etdi. Ýöne indi ol azatlyga çykarylar.
Soňky günler Ukrainada öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň kabinet agzalaryndan birnäçesiniň garşysyna jenaýat işi gozgaldy. Oppozisiýa olaryň syýasy äheňler bilen yzarlanýandyklaryny öňe sürýär.


text:
Owganystanyň Gunduz welaýatynyň resmileri şenbe güni bu welaýatda howpsuzlyk güýçleriniň talyban söweşijilerinden azyndan 18-sini öldürendiklerini mälim etdiler.
Gunduz welaýatynyň polisiýa edarasynyň metbugat sekretary Saýid Sarwar Husseýni Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu wakada welaýatyň Kalae Zal etrabyndaky barlag punktuna talyban söweşijileriniň hüjüm edendiklerini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, bu çaknyşykda talybanlaryň uly ýitgi çekendiklerine garamazdan, ýerli polisiýa edarasynyň başlygy we ýene bir polisiýa işgäri-de ölüpdir.
Saýid Sarwar Husseýni öldürilen talyban söweşijileriniň arasynda birnäçe daşary ýurtly söweşijileriň-de bardygyny aýtdy.


text:
Anna güni dünýäniň ykdysady taýdan ösen 20 ýurdunyň Seuldaky sammiti tamamlandy.
Bu sammite gatnaşyjylaryň bilelikdäki eden beýanatyna laýyklykda, olar pul birlikleriniň bäsleşliginden saklanmaga ylalaşdylar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama söwdanyň adalatsyz alnyp barylmagynyň ykdysady krizisden çykmaga kynçylyk döredip biljekdigini aýtdy.
Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigi Hytaýyň eksport edýän harytlarynyň nyrhyny pes saklamak üçin pul birliginiň hümmetini bilkastlaýyn peseldýänligini öňe sürýärler.
“Hytaý özüniň pul birliginiň hümmetini pes derejede saklamak üçin ummasyz pul sarp edip, bazara täsir edýär. Şonuň üçin biz Hytaýyň bazar ykdysadyýetine geçmeginiň möhümdigini belleýäris” diýip, Obama aýtdy.


text:
46 ýaşly Ýazgül daňdan sagat 6-da iş ýerinde bolmaly. Onuň iş guraly sübse. Iş ýeri Aşgabadyň köçeleriniň biri. Onuň alýan aýlyk zähmet haky 500 manat. Ozal ujypsyz zähmet hak alýan köçe süpürijileriň zähmet haklary şu ýylyň başyndan 35 prosent artdyryldy. Häzir olara 560 manada çenli zähmet hak tölenýär.
Şäheriň kommunal hojalyk edarasynda Ýazgül ýaly ýüzleri ýalyk bilen daňylgy türkmen aýal-gyzlarynyň ýüzlerçesi işleýär. Köçe süpürmek ýeňil iş bolmasa-da, bu iş bilen meşgul bolýan erkek adamlar az.
Ýazgüliň süpürýän köçesi protokol köçe diýlip hasaplanmaýar. Bu ýagdaý onuň işini birneme ýeňilleşdirýändigini aýdyp, ol şeýle gürrüň berdi:
—Meniň süpürýän köçäm şäheriň çeträginde ýerleşýär. Bu köçeden prezident ýa-da daşary ýurt delegasiýalary geçmeýär. Emma bizi käwagt protokol köçelere hem işlemäge äkidýärler. Şol köçeler sözüň doly manysynda syryp-süpürilýär. Protokol köçeleriň maşynlardan akan ýaglaryny hem ýuwup, süpürmeli bolýar. Baýramçylyk günleri daşary ýurt delegasiýalary gelende biziň işimiz has-da köpelýär. Prezidentiň maşyny ýa-da daşary ýurt delegasiýalarynyň maşynlary geçende bukulmaly bolýarys. Bir gezek köçäniň gyrasyndaky ýabyň içinde bukulmaly bolupdym.
Köçe süpürijiler, atlandyrylşyndan belli bolşy ýaly, gün-uzyn, köp halatlarda baýramçylyk günleri hem köçede işlemeli bolýarlar. Köçe süpürijileriň aglabasy aýal-gyzlar. Olaryň käbirleriniň ellerinde mobil telefonlarynyň bardygyna garamazdan, olar sosial üpjünçilik taýdan gurply adamlar hasaplanmaýar. Olar howa sowuk bolsun, yssy bolsun, tapawudy ýok, Aşgabadyň köçelerini süpürmeli bolýarlar. Ýazgül köçe süpürijileriň iş şertleri barada şeýle gürrüň berdi:
—Howa yssy bolsun, sowuk bolsun tapawudy ýok hökman işläýmeli. Biz diňe bir köçelerdäki zir-zibili aýyrman, eýsem, ýagyş ýaganda köçelerdäki suwy syrmaly bolýarys. Gar ýagsa garyny aýyrýarys. Eger işleýän uçastogyňda fontan bolsa fontany ýuwmaly. Dynç günleri hem işe çykmaly bolýan wagtymyz az däl. Köçede naharlanmaly, şol ýerde günortanky arakesmede dynç almaly, ýatmaly bolýar. Hiç hili şertler ýok. Köçe süpürijileri maşyn kakýan wagtam bolýar. Ýolbaşçylarymyzyň bize bolan garaýşy hem gullara sereden ýaly. Paýyş sözler, kemsitmeler adaty ýagdaý.
Aşgabadyň kommunal hojalyk edarasynyň ýörite köçe süpürýän maşynlary bar. Köçe süpürýän maşynlara şäheriň merkezi köçelerinde duşmak bolýar. Garaşsyzlyk döwründe “Mersedes” kysymly köçe süpürýän maşynlarynyň ençemesi satyn alnypdy. Emma, muňa garamazdan, şäheriň ähli köçelerini diýen ýaly aýal-gyzlar süpürýärler.
46 ýaşly köçe süpüriji Ýazgül Garaşsyzlyk döwründe türkmen aýal-gyzlarynyň köçeden eklenmäge mejbur bolandyklaryny aýdyp, şeýle diýdi:
—Kimsi köçä çykyp öz tenlerini satýarlar. Kimsi uzak ýollara söwda etmäge gitmeli bolýarlar. Söwda gidýänleriň arasynda neşe getirýänlerem az däl. Şular ýaly işleri etmek islemedik aýal-gyzlarymyz bolsa köçe süpürmäge mejbur.
Köçe süpürip işlemek ilat arasynda iň pes iş diýlip hasaplanýar. Ene-atalar çagalaryny “mekdepde gowy okamasaň, köçe süpüriji bolup işlärsiň” diýip gorkuzýarlar. Ilatyň köçe süpürijilere bolan garýyşy hem şolar ýaly. Işgärleriň käbirleriniň özleriniň aýtmaklaryna görä, köçe süpürijileriň köpüsiniň ýüzlerini ýaglyk bilen daňmaklarynyň bir sebäbi hem şu bolup durýar.
Köçe süpürijileriň deňinden gymmat bahaly, lýuks awtoulaglaryň ýokary tizlik bilen tozan turzup ýa-da ýagyş suwuny syçradyp geçişlerine ýygy-ýygydan duş gelmek bolýar. Emma, görnüşe görä, döwlet tarapyndan satyn alnan “Mersedes” kysymly köçe süpürýän maşynlar heniz aýal-gyzlaryň zähmetiniň ýerini de facto
dolduryp bilmedi.


text:
Singapur
Singapur Respublikasy (iňl. Republic of Singapore; mal. Republik Singapura; hyt. 新加坡共和國, pinin Xīnjiāpō Gònghéguó; tam. சிங்கப்பூர் குடியரசு Ciŋkappūr Kudiyarasu) — Günorta-Gündogar Aziýada bir adada ýerleşýän şäher-döwlet, ol Malakka ýarymadasynyň günorta çetinden insiz Johor bogazy arkaly bölünip aýrylýar. Ol Malaýziýanyň düzümine girýän Johor soltanlygy hem-de Indoneziýanyň düzümindäki Riau adasy bilen serhetleşýär.
Taryhy. Singapur baradaky ilkinji ýatlamalar III asyrdaky hytaý ýazgylarynda bar. ada Şriwidjaýa imperiýasynyň daýanç nokady bolup, merkezi Sumatrede bolupdyr we Tumasik diýip ýawan adyny göteripdir. Tumasik belli bir wagtda esasy söwda merkezi bolupdyr, emma soň çöküp galypdyr. Bu şäher barada arheologiki tapyndylardan başga maglumatlar az.
XV-XVI asyrlarda Singapur Johor soltanlygynyň düzümine giripdir. 1617-nji ýyldaky golland-portugal urşunda Singapur portugal goşuny tarapyndan çozulypdyr.
1819-njy ýylyň 6-njy fewralynda Britan Ost-Ind kompaniýasynyň wekili ser Tomas Stamford Rafflz Singapurda dürli entiki toparlaryň arasynda söwda nokadyny gurmaklyk barada Joharyň soltany bilen razylaşyk baglaşýar.
1867-nji ýylda Singapur Britaniýanyň koloniýasy bolup, iňlisler Singapura Hytaýa barýan ýolda daýanç nokady hökmünde uly baha beripdir.
Ikinji jahan urşy döwründe Ýaponiýa Malaýýany eýeläp, Singapury iňlisleriň elinden aldy. Iňlisler diri güýç sanynyň artykmaçlygyna garamazdan, ýaponlar taktiki usul bilen eýeläpdir. Ýagny iňlisler duşmalary deňizden çozar diýip ähli güýjini diýen ýaly ol ugra serpikdirýär. Ýaponlar bolsa tutuş adadan aýlanyp, gowy berkidilmedik gury ýerden çozýarlar. Singapur 1942-nji ýylyň 15-nji fewralynda Ýaponiýanyň eline geçip, tä 1945-nji ýylyň sentýabryndaky Ýaponiýanyň utulyşyna çenli dowam edýär.
1951-nji ýylda Singapur Britan imperiýasynyň düzüminde öz-özüni dolandyrýan döwlet bolýar. Li Kuan Ýu saýlawlardan soňra premýer-ministriň derejesini göterýär.
1963-nji ýylda referendumyň netijesinde Singapur Malaý Federasiýasy döwleti we öňki britaniýanyň koloniýasyna degişli bolan Demirgazyk Borneo we Sarawak bilen Malaýziýa Federasiýasyna goşulýar.
1965-nji ýylyň 7-nji awgustynda konflikt esasynda Singapur Malaýziýanyň düzüminden çykýar we 9-njy awgustda öz garaşsyzlygyny yglan edýär. singapuryň düzümden çykmagy Malaýziýa hiç hili täsir etmeýär, çünki federasiýanyň ýolbaşçylary bu ýurdyň düzümde bolmagy hytaý halkyna tarapyň peýdasyna etniki balansyň bozulmagyna getirýär diýip pikir edipdirler.
1959-1990-njy ýyllar aralygynda dürli resurslardan kesilen Singapur ( hatda içilýän agyz suwuny hem Johordan we Malaýziýadan getirlipdir) içgi meselelerini çözmäni başarypdyr we üçünji dünýä ýurtlaryň hataryndan ýokary derejeli durmuş ýurduna öwrülmäge başardy.
2004-nji ýylyň 10-njy awgustynda 14 ýyllap Singapuryň premýer-ministri bolan Go Çok Tong respublikanyň prezidenti S.R. Natandan bu derejeden ony aýyrmagy barada resmi haýyştnama ýazdy. Häkimýeti Li Kuan Ýuň uly ogly 52 ýaşly Li Sýan Lun dolandyryp başlaýar.


text:
Aşgabat, 25-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň baýramy mynasybetli medeni çäreleriň giň meýilnamasy taýýarlanyldy. Oňa laýyklykda, medeni-sport merkezlerinde, ýurduň paýtagtyndaky we welaýatlaryndaky okuw mekdeplerinde konsertleri, döredijilik duşuşyklaryny, maslahatlary, sport bäsleşiklerini geçirmek göz öňünde tutulýar.
Dabaraly çäreleriň meýilnamasynda Garaşsyz Türkmenistanyň iň uly baýdagy parlap duran flagyştogyň öňündäki meýdançada Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň, belli döredijilik toparlarynyň gatnaşmagynda baýramçylyk konsertleri geçiriler. Baýramçylyk dabaralaryny owadan feýerwerkler jemlär.


text:
Şu gün irden Kairiň merkezinde atyşyk boldy. Ol prezident Hosni Mubaregiň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň arasyndaky çaknyşyklar dowam edýän wagty ýüze çykdy.
Habarlara görä, Tahrir meýdançasynda hökümete garşy çykýan protestçileriň 3-si ölüpdir.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýman bilen telefon arkaly gürleşdi. Klinton bidüzgünçiligi ýazgardy we onuň jogapkäriniň suda çekilmegine çagyrdy.
Çarşenbe güni prezident Mubaregiň tarapdarlary Tahrir meýdançasyndaky protestçilere hüjüm edende 3 adam öldi we azyndan 600-si ýaralandy.
Şol çaknyşyklar Mubaregiň tarapdarlary Tahrir meýdançasynda onuň wezipesinden gitmegini talap edýän protestçilere hüjüm edenden soň başlandy.
Protestçiler şol hüjümleri Içeri işler ministrliginiň gurnandygyny aýdýarlar. Emma Içeri işler ministrligi bu aýyplamany ret edýär.
Bu çaknyşyklar prezident Mubarek nobatdaky saýlawlara gatnaşmajakdygyny aýdandan bir gün soň boldy.
Müsüriň wise-prezidenti Omar Süleýmanyň çagyryşlaryna garamazdan, protestçiler meýdançany terk etmeýärler.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun çaknyşyklara alada bildirdi: “Men Müsürde dowam edýän bidüzgünçilikden biynjalyk bolýaryn. Men ýene-de bir gezek taraplary sowukganlylyga çagyrýaryn. Bu bolýan zatlar asla kabul ederlikli däldir. Asuda protestçilere garşy islendik hüjüm kabul ederliksizdir we men ony berk ýazgarýaryn”.
Müsüriň oppozisiýa lideri we Nobel baýragynyň eýesi Mohammed El-Baradeý ýurduň harby goşunyny Tahrir meýdançasyndaky bidüzgünçiligiň öňüni almaga çagyrdy.


text:
Balkanabat şäherinde täze işe girizilen kärhanadan çörek-bulka we konditer önümleriniň ilkinji tapgyry Balkan welaýatynyň dolandyryş merkeziniň söwda nokatlaryna gelip gowuşdy.
Kärhanany “Sarmat” hususy kärhanasy gurdy. Çig malyň gelip gowuşmagyndan başlap taýýar önümleriň çykarylyşyna çenli tehnologik işler awtomatikanyň kömegi bilen gözegçilikde saklanýar. Kuwwatlylygy ýylda 1 müň tonna çörek-bulka we şonça hem konditer önümlerini öndürmäge ukyply täze önümçilik şäherliler üçin täze iş orunlaryny hem getirdi.
Bu hususy sektoryň wekilleriniň soňky döwürde Balkanabat şäherinde guran üçünji azyk senagaty kärhanasydyr. Olaryň biri şäher merkezinde, beýlekisi bolsa täze “Çoganly” ýaşaýyş toplumynda ýerleşýär. Bu ýerde çörek we çörek-bulka önümleriniň 10, konditer önümleriniň bolsa 30 görnüşi öndürilýär.


text:
Düýn Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron Hytaý bilen özara söwda dolanyşygynyň möçberiniň iki esse artdyrylyp, onuň 2015-nji ýyla çenli 100 miliard dollara barabar bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Ol bu pikirini Hytaýa edýan saparynyň öňüsyrasynde eden çykyşynda öňe sürdi. Kameron Britaniýanyň Hytaýa edýan eksportynyň möçberiniň şol puluň azyndan 30 milliard dollaryny öz içine almalydygyny belledi.
Britaniýanyň 2009-njy ýylda Hytaýa eksport eden önüminiň we hyzmatynyň bahasy 12.4 milliard dollara barabardyr.
Kameron Hytaýda 36 sagat saparda bolmaklygy planlaşdyrýar. Onuň bu sapary G-20 toparynyň Günorta Koreýada geçiriljek sammitiniň öňýanyndaky günlere gabat geldi.


text:
Şu gün Aşgabatda Türkmenistanyň, Owganystanyň, Päkistanyň we Hindistanyň hökümetleri Transowgan gaz geçirijisini gurmak baradaky ylalaşyga gol goýdular.
Bu dabaradan soňra, Päkistanyň prezidenti Asif Ali Zardari “Türkmen gazyny akdyrmak boýunça hyzmatdaşlyk Päkistanyň ykdysadyýetini agyr ýagdaýdan halas eder we ekstremizme garşy göreşe ýardam eder” diýdi.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bolsa, bu geçirijiniň gurluşygy we ondan soňra howpsuzlygyň üpjün edilmegi üçin tagalla etjekdigini aýtdy.
Bu Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan (TOPH) proýektiniň bahasy 7,6 milliard amerikan dollaryna deň bolar diýlip hasaplanylýar. Şol geçiriji arkaly ýylda 33 milliard kubometr türkmen gazyny akdyrmaklyk planlaşdyrylýar.
Türkmenistanyň Döwletabad gaz ýatagyndan tebigi gaz uzynlygy 1 müň 700 kilometr çemesi bolan turbaprowod arkaly Owganystanyň we Päkistanyň üsti bilen Hindistana çenli akdyrylar.
Ozalbaşda 1995-nji ýylda taslanan bu proýekte Hindistan 2008-nji ýylda goşuldy. Ony goldaýanlar proýektiň 2014-nji ýylda tamamlanjakdygyna umyt baglaýarlar.
Energiýa we howpsuzlyk boýunça käbir analitikleriň pikiriçe, Owganystandaky durnuksyzlygyň bu proýektiň bellenilen möhletde amala aşyrylmagynda kynçylyklary döretmegi mümkin.
Emma, başga bir tarapdan, geljekde türkmen gazynyň Günorta Aziýa akyp başlamagy Aşgabadyň Günbatara gaz ibermek planlaryny gowşadar diýen pikirler öňe sürülýärdi.
19-njy noýabrda Aşgabatdaky energiýa forumynda bolsa Türkmenistan özüniň Ýewropa her ýylda 40 milliard kubometr tebigy gaz satmak üçin ýörite infrastrukturany taýýarlaýandygyny habar beripdi.
Şu ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Hytaýa akdyran tebigy gazynyň möçberiniň 6 milliard kub metre barmagyna garaşylýar. Bu möçber 2015-nji ýyla çenli ýyllyk 40 milliard kub metre çykarylar.
Eýrana eksport edilýän türkmen tebigy gazynyň möçberi bolsa häzirki wagda ýyllyk 14 milliard kub metre barabar.
Häzir ýyllyk 75 milliard kub metr tebigy gaz öndürýän Türkmenistan geljekde muny 230 milliarda kub metre çykarmagy we onuň 180 milliard kub metrini eksport etmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmonyň doglan obasy Dangarada geçirilen Nowruz dabaralaryna gatnaşdy.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň habarçysynyň maglumatyna görä, bu dabaralara iki ýurduň prezidenti bilen bir hatarda on müň töweregi ilat gatnaşypdyr.
Bu aýdym-sazly dabarada iki ýurduň prezidenti çykyş edip, Nowruzyň ähmiýeti barada gürrüň etdiler.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu gün Türkmenistana yzyna dolanmagyna garaşylýar.


text:
4G LTE — diýlip atlandyrylyşynda 4G (iňlisçe fourth generation) dördünji nesliň ulgamydygyny aňladýar. 4G ulgamlaryna maglumat berijileriň giňeldilen mümkinçiliklerine eýe bolan geljegi bar ulgamlar degişlidirler. LTE (iňlisçe longterm evolution) — bu UMTS-iň kämilleşdirilen akyl standartynyň aňlatmasydyr. LTE standarty häzirki günde barbolan iki standartyň biri we geçirijisiz aragatnaşygyň dördünji nesliniň talaplaryna doly jogap berýän hökmünde elektrik aragatnaşygyň Halkara bileleşigi tarapyndan tassyklanyldy.
Şeýlelik bilen, 4G LTE — bu jebis aragatnaşygyň dördünji neslindäki ulgamlaryň maglumatlaryny ňokary tizlikde bermegiň tehnologiýasydyr.
4G LTE-niň dördünji nesliniň ulgamy jebis gurluşlar bilen deňsiz-taýsyz iň ýokary tizlikde internede girmäge mümkinçilik berer.
4G LTE ulgamy üçin binýatlaýyn stansiýadan jebis terminala maglumatlary geçirmegiň dabaraly ýagdaýda beýan edilişiniň tizligi 100 Mbit/s, şol bir wagtda 3G-niň öňki nesli hökmünde HSDPA protokoly boýunça tizligiň 7.2Mbit/s nazaryýet çägini üpjün edýär.
4G LTE ulgamyndaky trafik bahasy 3G WCDMA ulgamy bilen deňdir.
Nyrhnama meýilnamalary hakynda giňişleýin.
Trafigiň paketleri Internete birikmekde tygşytlamaga1 mümkinçilik berýär.
Gije Internet arzan2.
Maglumyty geçirmegiň giňişleýin nyrhy
TMCELL 4G LTE ulgamyna girmek üçin özüňiziň smartfonyňyzyň ýa-da USB modeliňiziň 4G LTE standartyna goldaýandygyna göz ýetiriň, munuň üçin özüňiziň enjamyňyzy ýa-da ony öndürijileriň saýtyny peýdalanmagyň gollanmasyna üns beriň.
Siz özüňiziň TMCELL SIM kartynyň UMTS täze standartyna eýe bolup durýandygyňyzy barlaň. Eger siziň eliňizdäki GSM standartynyň köne SIM karty bolsa, onda TMCELL-iň hyzmat edýän ýakyn jaýyna baryp, ony çalşyň.
4G LTE boýunça Internede giriş TMCELL ähli tarif meýilnamasynda alyp bilersiňiz, onuň üçin "LTE ulgamyna giriş" hyzmatyny birikdiriň.
Häzirki wagtda 4G LTE ulgamy diňe Aşgabat we Türkmenbaşy şäherlerinde işleýär.
4G LTE ulgamyna birikmek üçin TMCELL-iň ady agzalan şäherlerdäki islendik ofisine ýüz tutup bilersiňiz.
1) 4 Gb ýa-da 10 Gb öňünden tölenilen paketleri satyn alnanda, 1Мb Internet-trafigiň nyrhy nyrhnama meýilnamasynyň esasy bahasyndan pes bolar. Hyzmat hakynda giňişleýin.
2) "Gijeki Internet" hyzmatyň çäginde gije sagat 02:00-dan irden sagat 09:00-a çenli Internete girmegiň nyrhy 1 Mb üçin 0,03 manada çenli azaldylýar. Hyzmat hakynda giňişleýin.


text:
Düýn Bişkek şäheriniň raýon sudy Gyrgyzstanyň paýtagtynda şu gün oppozision toparlar tarapyndan gurnalmagy planlaşdyrylýan ýörişiň geçirilmegini gadagan edip, karar çykardy.
Ýöne muňa garamazdan, ýurduň oppozision Sosial Demokratik partiýasynyň wekili Dariýa Raimkulowa barybir oppozision toparlaryň öz planlaşdyrýan ýörişlerini şu gün geçirmekçidigini aýtdy.
Hususan-da, ol oppozisiýanyň aktiwistleriniň Bişkekdäki «Mediýa Forumy» binasynyň ýanynda ýygnanyp, şäheriň merkezindäki «Spartak» stadionyna çenli ýöriş gurnajakdyklaryny we şol ýerde-de oppozisiýanyň umumy gurultaýyny geçirjekdiklerini mälim etdi.


text:
25 martda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Itera” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarowy kabul etdi. Ol özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da ösdürmegiň geljegini ara alyp maslahatlaşmak üçin Aşgabada geldi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzda giňden tanalýan “Itera” bilen köpýyllyk netijeli hyzmatdaşlygyň özara bähbitlere doly laýyk gelýän ynamly hyzmatdaşlygyň aýdyň mysaly bolup durýandygyny kanagatlanmak bilen belledi.
Milletiň Lideri kompaniýanyň bilelikdäki möhüm taslamalary, ilkinji nobatda, nebitgaz we gurluşyk ulgamlarynda bilelikdäki taslamalary üstünlikli amala aşyrmagyň hasabyna türkmen-rus gatnaşyklaryny berkitmek işine goşýan goşandyny belläp, Türkmenistanyň özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmaga uly ähmiýet berýändigini nygtady.
Duşuşygyň barşynda “Itera” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy döwlet Baştutanyna ozal berlen tabşyryklaryň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi hem-de täze işewür tekliplerini hödürläp, kompaniýanyň geljekde hem Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan giň gerimli özgertmelerini hem-de maksatnamalaryny amala aşyrmaga işjeň gatnaşmaga taýýardygyny tassyklady.
I.Makarow hyzmatdaşlyga bildirilýän gyzyklanma we berilýän goldaw üçin hoşallyk bildirip, “Iteranyň” geljekde hem öz üstüne alan borçnamalaryny öz wagtynda hem-de ýokary hilli ýerine ýetirjekdigine ynandyrdy.


text:
Orsýetli kino muşdaklary munuň gudratdan kem ýeriniň ýokdugyny aýdýarlar.
Sowet döwründen öň düşürilen filmleriň giň göwrümli kolleksiýasy bir asyrdan soň Orsýete gaýtarylyp berilýär.
Rus imperiýasy döwründe düşürilen 350 sany sessiz film şu aýyň başynda bir amerikaly biznesmen tarapyndan Sankt-Peterburgda ýerleşýän "Lenfilm" studiýasyna resmi taýdan bagş edilipdi. Olaryň şu ýylyň ahyryna çenli "Lenfilme" gowşurylmagyna garaşylýar.
"Bu bir sensasiýadyr, bu ýagdaý tutuş kinematografiýa taryhymyzy janlandyrýar" diýip, Moskwanyň kino muzeýiniň müdiri, kino taryhçysy Naum Kleýman aýdýar. "Bu örän möhüm waka – rewolýusiýadan öň düşürilen 300 film, bu tutuş materigi täzeden açan ýalydyr".
Floridada ýerleşýän kino tehnologiýasy boýunça "Magna-Tech Electronic" firmasynyň prezidenti Stiwen Krams bu kolleksiýanyň aslynda orsýetli immigrant Samuel Kipnise degişli bolandygyny aýdýar.
Film kolleksioneri Kipnis 1917-nji ýylyň Bolşewik rewolýusiýasyndan soňky graždan urşy döwründe Orsýetden gaçyp gaýdyp, Maýamide ornaşýar. Ol şol ýerdäki ýerli teatrda agzalýan filmleri aram-aram orsýetli immigrantlara görkezýär.
Kipnis 1982-nji ýylda aradan çykýar, kinolar bolsa Florida uniwersitetiniň filmhanasyna geçirilýär.
Krams ýokary derejede ýanyjy lentalara ýazylan bu filmlere uniwersitet ot alandan soň eýe çykandygyny aýdýar.
"Ol ýerde ýangyn boldy, filmleri saklamak howply diýlip hasaplandy, olar ýok ediljekdi" diýip, Krams aýdýar. "Şonuň üçin men olara eýe çykdym, bu 1988-nji ýyllarda bolupdy".
Krams şondan soň filmleri ilki başda Maýamidäki, soňra bolsa Atlantadaky ammarda gorap saklaýar.
Krams ýakynda Orsýete eden sapary netijesinde olary "Lenfilme" bagş etmäge razy bolýar.
"Men konferensiýa gatnaşdym we "Lenfilm" studiosyna aýlanyp gördüm – oňa haýran galdym, bu ýer olar üçin iň jaý ýer bolmagy mümkin diýip oýlandym" diýip, Krams aýdýar. "Men nähilidir bir goşant goşup bilýändigime begenýärin, bu olaryň göwünlerinden turar, munuň nähilidir bir peýdasy deger diýip, umyt edýärin".
Kramsyň sowgady Orsýetde halanýar diýmek bärden gaýtmak bolar.
Russiýa imperiýasy döwründe düşürilen kinolaryň 70-80 prosenti ýitip gitdi ýa-da Sowet häkimiýetleri tarapyndan buržua sungaty hökmünde ýok edildi. Agzalýan kolleksiýa bolsa hazyna bolup biler.
"350 film şol döwürleriň örän giň kolleksiýasyny emele getirýär" diýip, "Lenfilmiň" önümçilik bölümine gözegçilik edýän Andreý Sigl aýdýar. "Ol wagtlar kino önümçiligi juda çäklidi. Şonuň üçin bu biziň kino taryhymyzdaky möhüm döwürdir".
Orsýetde ilkinji sessiz filmler 19-njy asyryň ahyrynda köplenç festiwallarda, kireýne tutulan auditorilarda ýa-da drama teatrlarda görkezildi.
Orsýetde ilkinji kinoteatr 1896-njy ýylda açyldy.
Ilki başda bazaryň aglaba bölegini Amerikanyň we Ýewropanyň filmleri eýeleýärdi, emma rus kino sungaty çaltlyk bilen ösüp başlady.
Ilkinji ors çeper filmi bolan 10 minutlyk "Stenka Razin" (aşakda) 1908-nji ýylda düşürildi.
Emma "Lenfilm" Kramsyň bagş edýän filmlerini ýeke özi dikeldip bilmese gerek.
Orsýetiň iň uly ikinji kino studiosy hökmündäki at-abraýyna garamazdan, soňky ýyllarda ol bergä girdi, häzir bolsa bataýmagyň bäri ýanyna dur.
"Lenfilm" üstünden bir asyr geçen kolleksiýany halk köpçüligine elýeterli etmek üçin Orsýetiň döwlet film arhiwi bolan "Gosfilmofonddan" kömek sorandygyny aýdýar.


text:
24-nji ýanwarda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýurduň telewideniýesinde halka eden ýyllyk ýüzlenmesinde ýurtdaky ykdysady deňsizligi tankytlap, ykdysadyýeti dikeltmek üçin zerur çäre görmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Prezident Obama ýurtda ykdysady adalatlylygyň dikeldilmegine, ýagny gazanç etmek mümkinçilikleriniň diňe baý gatlaga däl-de, hemme amerikalylara deň döredilmegine çagyryş edip, ýylda bir million dollardan köp gazanç edýan baý gatlaga salynýan salgydy ýokarlandyrmagy teklip etdi.
Amerikan lideri öz ýyllyk ýüzlenmesinde Waşingtonyň “Arap baharynyň” ideallaryny goldamagyny dowam etdirjekdigini-de mälim etdi. Ol Muammar Kaddafiniň öldürilmegine getiren wakalar barada durup geçdi we Siriýanyň prezidentine onuň režiminiň dargamagyna sanlyja günleriň galandygyny duýdurdy.
Eýran bilen bagly mesele barada-da durup geçip, prezident Obama ABŞ-nyň Eýranda ýadro ýaragynyň döredilmeginiň öňüni almak üçin bar bolan serişdelerden peýdalanmaga taýýardygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Ýaragly güýçleri Orsýetiň söweş uçary bilen Amerikanyň Harby-howa güýçleriniň aňtaw uçarynyň arasynda Baltika deňzindäki halkara suwlarynyň ýokarsynda ýene bir gezek aşa ýakyndan garşylaşmanyň bolandygyny aýdýar. Bu bir hepdäniň içinde şeýle hadysanyň ikinji gezek gaýtalanmasydyr.
ABŞ-nyň deňiz güýçleriniň kapitany, ABŞ-nyň Ýewropa komandowaniýesiniň sözçüsi Denni Hernandez CNN-e soňky hadysanyň 14-nji aprelde, Orsýetiň SU-27 söweş uçarynyň amerikan uçarynyň halkara howa giňişliginde nobatdaky uçuşy amala aşyrýan wagtynda “çaýkaw" we "agressiw manýowrlaryny» amala aşyryp, oňa howply derejede ýakyn gelendigini aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Orsýetiň reaktiw uçary ABŞ-nyň uçarynyň guýrugynyň 16 metr çemesi golaýyna gelipdir. 12-nji aprelde Orsýetiň iki sany SU-24 söweş uçary Baltika deňzinde ABŞ tarapyndan ugrukdyrylýan raketa urujynyň gaty golaýyndan geçipdi.
Bu hadysa ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň ýazgarmasyna sebäp bolupdy. Ol Orsýetiň ýaragly güýçlerini "howply" we «jogapkärçiliksiz» prowokasiýada aýyplady.
Kerri 14-nji aprelde halkara suwlarynda ýerleşýän amerikan uruş gämisiniň, söweş hereketlerini alyp barmak düzgünleri esasynda, Orsýetiň SU-24 söweş uçarlaryny urup ýykyp biljekdigini aýtdy.


text:
Orsýet bir hepde ozal Tatarystanda batan «Bolgariýa» gämisini suw astyndan çykarmaga taýýarlanýar.
Gämi batanda üstünde 200-den gowrak adam bardy we olaryň köpüsi çagady.
Batan gämini suw atsyndan çykarmak işine onlarça suwa çümüji gatnaşýar, bu işde iki sany äpet kran ulanylýar.
Resmiler gäminiň şu gün giçlik suwdan çykaryljagyny aýdýarlar.
Halas edijiler 114 adamyň jesedini tapdylar, 15 adamyň bolsa heniz hem tapylmaýandygy aýdylýar. Bu betbagtçylykdan 79 adam aman galdy.
Premýer-ministr Wladimr Putin bu tragediýanyň sebäbiniň howpsuzlyk düzgünleriniň bozulyp, gämä aşa kän adam mündürilmegi bilen baglydygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Ýaragly güýçleriniň birleşen ştablar komitetiniň baştutany admiral Maýk Mallen arap ýurtlaryndaky köpçülikleýin tolgunyşyklara haýran galýandygyny aýtdy.
Mallen ýekşenbe güni Saud Arabystanyna geldi. Ol ABŞ-nyň Pars aýlagyndaky soýuzdaş ýurtlaryna saparyna Saud Arabystanyndan başlaýar.
Admiralyň sözlerine görä, başda onuň bu sapardan maksady başga eken, indi esasy wezipe - regionda bolup geçýän wakalara göz ýetirmek we häzirki özgerýän ýagdaýda arap döwletleri bilen Waşingtonyň harby hyzmatdaşlygynyň perspektiwalaryny maslahatlaşmak.


text:
12-nji awgustda halkara "Ýaşlar güni” bellenilip geçdi. Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan döredilen bu günüň şu ýylky şygary “Ýaşlar we ruhy saglyk” boldy.
Bu şygaryň astynda ýaşlaryň psihiki taýdan kemsidilmegine üns çekildi. Ýaşlaryň kemsidilmegi bilen baglanyşykly meselelere dünýäniň dürli künjeginde duş gelinýändigi aýdylýar.
Eýsem, şu ýagdaý Türkmenistanda we türkmen ýaşlarynyň arasynda nähili?
Täze Tolkun gepleşiginiň nobatdaky sanynda bu soraga türkmenistanly ýaşlar Bahar, Azada we Arslan jogap berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Täjigistanda sud 1998-nji ýyldaky ýaragly gozgalaňa gatnaşyjylaryň ýedisine höküm çykardy. Olaryň hersine 16 ýyl türme tussaglygy berlip, amnistiýa baradaky kanun esasynda iki ýylynyň kemeldilendigini “Interfaks” agentligi habar berýär.
Türme tussaglygy berlenleriň aklawçylary suduň hökümini şikaýat etmekçi.
Agzalýan gozgalaň täjik goşunynyň polkownigi Mahmut Hudaýberdiýew tarapyndan gurnalypdy. Onuň otrýady 1998-nji ýylyň noýabrynda Özbegistandan Täjigistana giripdi. Hüjüm serpikdirilipdi, onuň guramaçysy gaçypdy. Polkownigiň tarapdarlarynyň bir bölegi atylyp öldürilipdi, galanlary ele salnypdy.


text:
«Aşgabat» — «Energetik»
Milli ýygyndymyzyň geçiren gyzykly duşuşyklaryndan soň, Ýokary liga ýene-de öňki şowhuny bilen dowam edýär. Arada galan iki tapgyry dekabr aýyna süýşürip, 30-njy tapgyrdan göni 33-nji tapgyra bökýäris. Tapgyr «Aşgabat» — «Energetik» duşuşygy bilen başlar. Elbetde, ýaryş tertibine seretseň-ä, duşuşykda artykmaçlyk «paýtagtlylaryň» tarapynda. Ýöne geçen aýlawda «Energetik» öz meýdanynda «Aşgabat» bilen deňme-deň oýnap, Ýokary liganyň garaşylmadyk hasaplara baý çempionatdygyny ýene bir ýola subut etdi.
Şeýle-de bolsa, ýer eýelerine ýeňiş juda zerur. Edil häzir «Ahal», «Aşgabat» we «Şagadam» Ýokary liganyň 23-nji möwsümini üçünji orunda tamamlamagyň gaýgysynda. Munuň üçin barlyşyksyz göreş hem alnyp barylýar. Tapgyrda «Ahalyň» we «Şagadamyň» ýeňil bolmadyk garşydaşlar bilen duşuşýandygyny hasaba alsak, häzir ýaryş tertibiniň dördünji basgançagyny eýeleýän «paýtagtlylaryň» üçünji orna çykmaga mümkinçiligi bar. Ýöne «tereziniň beýleki tarapynda» duran deňlik ýa ýeňliş diýen bir zadam bar. Olar «geläýse» welin, «Aşgabada» eýeleýänje ornuny gidirmek howpy hem abanýar.
Utsa ne ýagşy, ýöne utulyşdan hem «Energetigiň» gidirjek zady ýok. Çünki toparyň eýeleýän orny — 9-njy orun anyk elinde. «Hazyna-ha» yzyndan ýeterden has alysa, «Daşoguz» bilen hem aralyk ep-eslije bar.
Duşuşykda emele gelip biläýjek käbir sanlar:
— «Aşgabat» şu tapgyrda Ýokary liga taryhynda 280-nji gezek ýaşyl meýdana çykar;
— Bu duşuşyk «Energetik» üçin hem ýubileý oýun. «Energetikçiler» «paýtagtlylaryň» meýdanynda Ýokary ligadaky 30-njy duşuşygyny geçirer;
— Şu duşuşykda «Aşgabadyň» futbolçylary «Energetigiň» derwezesinden ýekeje pökgini geçirip bilse, paýtgatyň adybir topary şu möwsümde öz meýdanynda 30 we ondan kän pökgi geçiren üçünji topar bolar;
— «Paýtagtlylar», janköýerleriniň garaşyşy ýaly, duşuşygy ýeňiş bilen tamamlap bilseler, onda «Aşgabat» şu möwsümde öz meýdanynda 10 ýeňiş gazanan ikinji topar bolar.
Şu möwsümde geçirilen «Aşgabat» — «Energetik» duşuşyklarynyň netijeleri:
6-njy tapgyr (11.04.2015 ý.), «Energetik» – «Aşgabat» 1:2
15-nji tapgyr (27.05.2015 ý.), «Aşgabat» — «Energetik» 4:1
24-nji tapgyr (16-njy sentýabr), «Energetik» — «Aşgabat» 0:0
«Daşoguz» — «Hazyna»
Möwsümiň 15-nji tapgyrynda «Daşoguz» ilkinji ýeňşini gazanypdy. Şonda haýsy topary ýeňeni ýadyňyzdadyr-la! Ynha, ýene şol oýun — «Daşoguz» — «Hazyna». Belki öz meýdanynda 4:0, 3:0 hasaby bilen ýeňendir, ýöne «Hazyna» «Daşoguz» bilen Daşoguzda oýun etmeli däldigine gowuja göz ýetiren bolsa gerek.
Ýokary ligada «Daşoguzyň» eýeleýän ornuna «dawa» edýän adsam ýok. «Hazyna» welin, Ýokary ligadaky ilkinji möwsümini iň bolmanda ýedinji orunda tamamlamagyň aladasynda. Eger bu gezegem geçen oýundaky ýaly säwlik goýberilse, ýedinji orun hem arzuwlygyna galyp biler.
Duşuşykda emele gelip biläýjek käbir sanlar:
— Didar Durdyýew («Hazyna») şu duşuşykda ýekeje pökgi geçirip bilse, soňky dört möwsümde 70 gol geçiren ikinji futbolçy bolar. 2012-nji ýyldan bäri diňe Süleýman Muhadow 70-den kän pökgi geçirip bildi;
— Duşuşyk ýer eýeleri üçin taryhyny oýun bolar. Çünki şu tapgyrda «Daşoguz» Ýokary ligadaky 600-nji duşuşygyna çykar;
— «Daşoguz» duşuşykda ýeňilse, şu ýyl öz meýdanynda on gezek utulan ilkinji topar bolar.
Şu möwsümde geçirilen «Daşoguz» — «Hazyna» duşuşyklarynyň netijeleri:
6-njy tapgyr (11.04.2015 ý.), «Hazyna» – «Daşoguz» 4:0
15-nji tapgyr (27.06.2015 ý.), «Daşoguz» — «Hazyna» 2:1
24-nji tapgyr (15-nji sentýabr), «Hazyna» — «Daşoguz» 3:0
«Balkan» — «Altyn asyr»
21-nji noýabr — dünýäniň iň gowy ligalarynda iň gowy duşuşyklaryň geçirilýän güni. Ispaniýada «El Klassiko», Italiýada «Ýuwentus» — «Milan», Angliýada «Mançester Siti» — «Liwerpul», Germaniýada «Şalke 04» — «Bawariýa»... Türkmenistan olardan kem galarmy?! Ine, saňa «Balkan» — «Altyn asyr» duşuşygy. Ýokary liganyň liderleri möwsümde soňky gezek duşuşýarlar.
Dogry, Kubok ýaryşynyň ýarym finalyndaky düýşe-de girmejek ýeňlişden soň «Balkan» «aragatnaşykçylardan» heder etmän duran däldir. Ýöne, elbetde, öz meýdanyňda olaryň «gözüne görkezmek» islegem bardyr. «Balkan» «gözüne görkezip» bilermi ýa-da «Altyn asyr» ýene-de ýeňşini gaýtalarmy? Belki hiç haýsam bolmaz, deňlik bolar... Bu çaklamalar çaklamadygyna galýar. Bir zat weli mälim, «Balkan» — «Altyn asyr» — TAPGYRYŇ DUŞUŞYGY.
Ýeňiş ýa ýeňliş toparlaryň ikisi üçin hem howply däl. «Altyn asyr-a» «Balkandan» 14, «Balkanam» üçünji orundaky «Ahaldan» 9 utuk öňde.
Duşuşykda emele gelip biläýjek käbir sanlar:
— Duşuşyk «Balkanyň» peýdasyna tamamlansa, «nebitçiler» şu möwsümde 60 utuk gazanan ikinji topar bolup biler;
— Eger duşuşyk ýene-de «Altyn asyryň» peýdasyna tamamlansa, birinji we ikinji orunlardaky toparlaryň aratapawudy 17 utuga ýeter;
— Duşuşykda Süleýman Muhadow («Altyn asyr») ýekeje gezek tapawutlanyp bilse, «Altyn asyryň» düzüminde soňky üç möwsümde iň kän gol geçiren ikinji futbolçy bolar. Häzir Süleýman bu toparda 23 pökgini geçirdi. Toparyň 2013-nji ýyldan bäri iň kän gol geçiren oýunçysy bolsa häzir «Hazynada» çykyş edýän Didar Durdyýewdir (41 gol);
— Duşuşykda «Balkan» utulsa, bu utulyş toparyň Ýokary ligadaky 170-nji utulyşy bolar;
— Eger duşuşyk deňlikde tamamlansa, bu deňlik «Altyn asyryň» Ýokary ligadaky 40-njy deňligi bolar.
Şu möwsümde geçirilen «Altyn asyr» — «Balkan» duşuşyklarynyň netijeleri:
6-njy tapgyr (10.04.2015 ý.), «Altyn asyr» – «Balkan» 2:1
15-nji tapgyr (27.05.2015 ý.), «Balkan» — «Altyn asyr» 1:3
24-nji tapgyr (16-njy sentýabr), «Altyn asyr» — «Balkan» 1:0
«Merw» — «Şagadam»
Ýokary ligada çekeleşikli geçýän duşuşyklaryň biri. Şu ýylky hasabatlarda her toparyň bir ýeňşi bar. Türkmenbaşy şäherindäki soňky duşuşyk bolsa deňlik bilen tamamlandy.
Biri-birinden utuk taýyndan tapawutly bolsalar-da bu iki topar ýaryş tertibinde yzygider barýar. Ýöne «Merwiň» häzirlikçe esasy aladasy «Şagadamyň» yzyndan ýetmek däl-de, eýeleýän ornuny HTTU-a gidermezlikmikä diýýäris. Munuň üçin hem, elbetde, utmak gerek. Eger duşuşyk edil Türkmenbaşydaky ýaly deňlik bilen tamamlansa, onda bu «Şagadamyň» şu möwsümdäki 10-njy deňligi bolar.
Şu möwsümde geçirilen «Merw» — «Şagadam» duşuşyklarynyň netijeleri:
6-njy tapgyr (11.04.2015 ý.), «Şagadam» – «Merw» 2:0
15-nji tapgyr (27.06.2015 ý.), «Merw» — «Şagadam» 1:0
24-nji tapgyr (16-njy sentýabr), «Şagadam» — «Merw» 1:1
HTTU — «Ahal»
«Ahalyň» Naýbaşy Kubokdaky oýny toparyň janköýerleriniň ynamyny gaçyrdy. Möwsüme güýçli depginde başlan, AFK-da türkmen futbolynyň abraýyny gorap çykyş eden «Ahal» indi Ýokary liganyň aşaky orunlardaky toparlaryna çäre tapmakda hem kynçylyk çekýär. Bu gezekki garşydaş hem HTTU. Birinji, ikinji aýlawlarda «talyplardan» kynlyk bilen üstün çykan hem bolsa, üçünji aýlawda duşuşygy deňlige tamamlamak «Ahala» ýeňil düşmedi. Her niçik hem topar topar şu ýyl HTTU-dan ýeňlip görenok. Ýene ýeňilmese ne ýagşy, ýeňilse welin, üçünji orny hem «Aşgabada» gidirip biler. Öz meýdanynda geçiriljek duşuşykda ýeňiş gazanmak HTTU üçin hem zerur. Ýedinji orna dalaş edib-ä yzdan «Hazyna» gelýär, HTTU-nyň özüniň hem altynjy orna geçmäge mümkinçiligi ýok däl. Bu duşuşygyň hem tapgyryň iň gyzykly oýunlarynyň biri boljakdygy gürrüňsiz.
Duşuşykda emele gelip biläýjek käbir sanlar:
— Duşuşykda «Ahal» ýeňiş gazansa, möwsümde 50 utuk toplan üçünji topar bolup biler;
— Duşuşyk deňlik bilen tamamlansa, bu «Ahalyň» Ýokary ligadaky 60-njy, şu möwsümdäki 10-njy deňligi bolar;
— HTTU utulsa, bu toparyň Ýokary ligadaky 80-nji utulyşy bolar;
— Duşuşykda «Ahala» iň bolmanda ýekeje pökgi geçirtmek başartsa, topar şu möwsümde 60 gol geçiren üçünji topar bolar.
Şu möwsümde geçirilen «Merw» — «Şagadam» duşuşyklarynyň netijeleri:
6-njy tapgyr (10.04.2015 ý.), «Ahal» – HTTU 0:1
15-nji tapgyr (27.06.2015 ý.), HTTU — «Ahal» 2:3
24-nji tapgyr (15-nji sentýabr), «Ahal» — HTTU 2:2


text:
Tebigatda bar bolan ähli zadyň öz ady bar.
galam, daş, bag, suw.
Predmeti ýa-da predmetleşen düşünjäni aňladýan sözlere at diýilýär. Atlar kim?, näme?, nire? diýen soraglara jogap bolýarlar.
Adamyň atlary, familiýalary, onuň kärini, jynsyny, garyndaşlygyny bildirýän atlar kim? diýen soraga jogap bolýarlar.
Döwran - kim?, gyz - kim? çopan - kim?
Ýurt, şäher, oba, umuman, orny aňladýan atlar, esasan, nire? diýen soraga jogap bolýarlar.
Minsk - nire?, Aşgabat - nire?
Galan predmeti we predmetleşen düşünjäni aňdadýan atlaryň hemmesi, näme? diýen soraga jogap bolýarlar.
goýun - näme?, pil - näme?, kitap - näme?
Bir sözden bolan atlara sada atlar diýilýär.
Dag, bag, köl, galam.
Iki we ondan köp sözden düzülen atlara goşma atlar diýilýär.
demirtiken, kepjebaş, ýaşuly.
Sada atlar hem gurluşy boýunça iki hili bolýar: asyl atlar we ýasama atlar. Ýasaýjy goşulmalaryň goşulmagy bilen emele gelen atlar ýasama atlardyr. Atlar many taýyndan umumylykdaky hem täklikdäki predmetleriň adyny aňladýarlar.
Bir jynsdan bolan predmeti, düşünjäni aňladýan atlara jyns atlar diýilýär.
adam, oba, parta, surat.
Bir jynsdan bolan predmeti aňladýan atlardan tapawutlandyrmak üçin dakylýan atlara has atlar diýilýär.
Garagum, Köpetdag, Aman.
Has atlar sözlemiň niresinde gelseler-de, olaryň ilki harpy baş harp bilen ýazylýar.
Aşgabat, Garagum, Gökje.
Söz ýasaýjy goşulmalary kabul edip, has atlygyny ýitiren sözler setir harplary bilen ýazylýarlar.
maryly, tejenli, gökjeli.
Emma has atlaryň soňuna -syz, -siz, -suz, -süz, -daky, -däki, -lar, -ler goşulmalary goşulanda, has atlaryň ilki harpy baş harp bilen ýazylýar.
Gurbannazarlar, Aşgabatdaky.
Gazet-žurnallara, kitaplara, eserlere we şuňa meňzeşlere dakylan atlaryň ilki harpy baş harp bilen ýazylyp, tutuş at goşa dyrnagyň içine alnyp ýazylýar.
"Mydam taýýar" gazeti, "Täze ýol" kolhozy.
Adam ady dakylan kärhanalaryň atlarynyň yzyndan "adyndaky" sözi getirilýär hem dakylan at goşa dyrnak içine alynmaýar.
Magtymguly adyndaky uniwersitet, Azady adyndaky köçe.
Geografik we administratiw-territorial atlaryň ilki harpy baş harp bilen ýazylýar.
Ýewropa, Daşkent oblasty, Balkan dagy.
Astronomik atlaryň ilki harpy baş harp bilen ýazylýar.
Gün, Ýer, Mars, Ýedigen.
Bular has at bolup gelmedik wagtynda, setir harpy bilen ýazylýarlar.
Şu gün, gije-gündiz, aýyň aýagy.
Atlar asyl ýasaýjy goşulmalar arkaly atlardan, sypatlardan, sanlardan, işliklerden ýasalýarlar.
Atlardan at ýasaýan goşulmalar goşulan sözüniň öňki manysyny özgerdip, ondan täze manyly ady emele getirýär.
Bu goşulmalar esasan, şulardyr:
Sypatlardan, sanlardan, çalyşmalardan atlaryň ýasalmagy üçin, esasan, -lyk, -lik, -luk, -lük goşulmalary hyzmat edýär.
Asyl ýasaýjy goşulmalar arkaly işliklerden örän köp atlar ýasalýarlar.
Atlar sözlemde we söz düzüminde özleriniň bir zada degişlidigini bildirmek ýa biri-birleri bilen baglanyşmak üçin söz üýtgediji goşulmalar bilen üýtgeýärler. Atlar san, ýöňkeme we düşüm bilen üýtgäp bilýärler.
Atlar birlik we köplük sanda bolýar. Diňe ýekelikdäki predmetleri aňladýanlara atlaryň birlik sany diýilýär.
galam, kitap, surat.
Atlaryň birlik sanynyň yzlaryna -lar, -ler goşulmasy goşulyp, köplük san aňladýarlar.
kitap+lar, surat+lar, depder+ler.
Gepleşikde -lar, -ler, goşulmasy goşulyp, köplügi aňlatmaýan ýerleri hem bar.
Billerim döwlüp barýar. Kellelerim agyrýar ýa-da jigimi Durdylarda goýdum.
Jübüt predmetleriň atlaryny aňladýan el, gaş, göz, gulak, aýak, dodak, ýaňak, köwüş, jorap, ellik ýaly sözleriň yzyna -lar, -ler goşulmasy goşulmaýar. Ýöne olaryň haýsy-da bolsa birini aňlatmak üçin olaryň öňündäki aýyklaýjy söz getirilýär.
"Çep gözüm çekýär", "Akyl dişim çykdy".
Atlaryň san goşulmasy goşulan sözüniň inçe-ýogynlylygyna hemişe eýerýär. Emma onuň goşulýan ady garyşyk bogunly bolsa, onda ol sözüň soňky bognuna eýerýär.
işçi+ler, pioner+ler.
Guzy, süri ýaly birinji bogny dodak çekimli bolup, ikinji bogny y, i seslerine gutaran sözlere -lar, -ler goşulanda, ikinji bogny dodaklandyrylyp ýazylýar.
Soňy ý harpyna gutaran alynma atlara san goşulmasy goşulanda, adyň soňundaky bu harplar düşürilip ýazylýar.
wožatyý - wožatylar.
Ýöňkeme goşulmalary many taýyndan zadyň üç şahsa: maňa, saňa, oňa, köplükde bize, size, olara degişlidigini görkezýärler, ýagny zadyň birinji şahsa-sözleýjä, ikinji şahsa-diňleýjä, üçünji şahsa-gürrüňe gatnaşmaýana degişlidigini görkezýär.
Bir predmetiň bir adama degişlidigini görkezýänler.
Meniň galamym, goşum.
Köp predmetiň bir adama degişlidigini görkezýänler.
Meniň depderlerim, guşlarym.
Bir predmetiň köpçülige degişlidigini görkezýänler.
Biziň kitabymyz, depderimiz.
Köp predmetiň köpçülige degişlidigini aňladýanlar.
biziň kitaplarymyz, depderlerimiz.
Ýöňkeme goşulmalary sözleriň inçelik-ýogynlyklaryna doly eýerýärler.
kitabym, şägirdim.
Menlik ýöňkemaniň -um, -üm, -umyz, -ümiz, senlik ýöňkemäniň -uň, -üň, -uňyz, -üňiz goşulmalary dodak çekimlisi bolan bir bogunly, çekimsiz sese gutarýan atlara goşulýar.
Menlik ýoňkemaniň -ym, -im, -ymyz, -imiz, senlik ýöňkemäniň -yň, -in, -yňyz, -iňiz goşulmalary köp bogunly we dodak çekimlisi bolmadyk bir bogunly, çekimsiz sese gutarýan atlara goşulýar.
Soňy e sesi bilen gutaran atlara ýöňkeme goşulmasy goşulsa, menlik we senlik ýöňkemeleriň birliginde we köplüginde e sesi ä sesine öwrülýär.
Ene, eje ýaly maşgala gatnaşygyny görkezýän atlar bu düzgünden çykýarlar.
Ýöňkeme goşulmalarynda u, ü harplary ikinji bogunlarda ýazylýarlar.
gülüm, gözümiz, otuňyz.
Uly, goşgy, guzy, uky, süri, göni ýaly sözler y, i sesleriniň uzyn aýdylýandygy üçin birinji we ikinji ýöňkemelerde dodaklandyrylmaýar.
Üçünji ýöňkemede gysga aýdylýandygy üçin dodaklandyrylýar.
ukusy, gönüsi, sürüsi we ş. m.
Çekimsiz ses bilen gutaran atlara ýöňkeme goşulmalary goşulanda, gepleşikde düşürilip geplenýär.
öýme, galammyz we ş. m.
Şeýle bolsa hem ýazuwda bular düşürilmän ýazylýar.
öýüme, galamymyz we ş. m.
Soňy z, l, n, r, s, ş seslerine gutaran iki bogunly asyl, ýasama atlaryň yzyna çekimli ses bilen başlanýan ýöňkeme goşulmalary goşulanda, olaryň ikinji bognundaky dar çekimliler düşürilip ýazylýar.
nagşym, deňzi, söwşüň we ş. m.
Yzlary k, p, t, ç dymyk seslerine gutaran atlara ýöňkeme goşulmalary goşulanda, dymyk sesler degişli açyk seslerine öwrülýärler.
agaç-agajyň, balyk-balygy we ş. m.
Atlaryň düşüm bilen üýtgeýşinde sözlemiň pikir aňlatmagy üçin ony hasyl edýän sözleriň özara pugta baglanyşmagy gerek. Sözlemde sözleriň şeýle baglanyşygyny bolsa, esasan, düşüm goşulmalary ýerine ýetirýärler.
Türkmen dilinde alty sany düşüm bar. Olar özleriniň hyzmatlary we formalary taýyndan biri-birinden tapawutlydyrlar. Her bir düşümiň aýratyn goşulmalary we degişli soraglary bar.
Içinde dodak çekimlisi bolan, çekimsiz sese gutarýan bir bogunly atlara eýelik düşümde -uň, -üň goşulmasy goşulýar.
guş-guşuň, gül-gülüň, ot-otuň, öý-oýüň.
Dymyk ç, k, p, t seslerine gutarýan köp bogunly atlaryň soňyndaky ç, k, p, t sesleri eýelik, ýöneliş, ýeňiş düşümlerinde j, g, b, d seslerine owrülýärler.
agaç - agajyň, agaja, agajy.
Çekimlisi gysga aýdylýan bir bogunly atlaryň soňundaky ç, k, p, t sesleri eýelik, ýöneliş, ýeňiş düşümlerinde j, g, b, d seslerine öwrülmeýärler, çekimlisi uzyn aýdylýan atlarda bolsa olar j, g, b, d seslerine öwrülýärler.
y we i çekimlilerine gutarýan asyl atlaryň soňundaky y, i ýöneliş düşümde a, ä çekimlilerine öwrülýärler.
gapy - gapa, deri - derä.
Iki bogunly asyl atlaryň birinji bognunda dodak çekimli bolsa, onda olaryň ikinji bognundaky y, i wagt-orun we çykyş düşümlerde u, ü dodak çekimlilerine öwrülýärler.
Birinji bogunda dodak çekimlisi bolan onluk ýöňkemedäki iki bogunly atlaryň soňky çekimlisi baş düşümden beýleki düşümlerde dodaklandyrylýar.
Soňlary e çekimlisine gutarýan atlar eýelik, ýöneliş we ýeňiş düşümler bilen üýtgände, şol e sesi ä sesine öwrülýär.
Sözlemi hasyl edýän sözler özara baglanyşmak, ylalaşmak üçin söz üýtgediji goşulmalary, ýagny san, ýöňkeme, düşüm goşulmalaryny kabul edýärler. Atlar ilki san goşulmasyny (kitap+lar), soňra ýöňkeme goşulmasyny (kitap+lar+ymyz), ahyrda hem düşüm goşulmasyny (kitap+lar+ymyz+yň) kabul edýärler.


text:
19-njy fewralda Türkmenistanda Döwlet baýdagynyň güni milli baýramçylyk hökmünde bellenilip geçilýär.
Şu ýylyň 19-njy fewralynda garaşsyz Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň döredilenine dogry 20 ýyl dolýar.
Turkmenistanyň 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda öz garaşsyzlygyny yglan etmeginiň yzýany onuň Döwlet baýdagynyň-da dessine döredilendigine garamazdan, nämüçindir Döwlet baýdagynyň gününi 19-njy fewralda bellemeklik karar edildi.
Käbir synçylar Döwlet baýdagynyň gününi 19-njy fewralda bellemeli edilmegini şol günüň ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň doglan günüdigi bilen düşündirýärler.
Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda Döwlet baýdagynyň güni bellenende, ýurduň baýdagyna däl-de, prezidentiň öz doglan gününe has uly ähmiýet berilýändigi aýdylyp, bu ýagdaý yzygiderli tankyt edilip gelnipdi.
"Soňky ýyllar bu baýramçylyk gününde Nyýazowyň doglan gününiň ähmiýetiniň edil ozalkylary ýaly derejede ýokary göterilmeýändigi bellenilýär".
Käbir ýerli raýatlar we daşary ýurt synçylary şol ýyllarda bu baýramçylygy nobatdaky gezek Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultuny ýokary götermek üçin döredilen bir baýramçylyk hökmünde häsiýetlendiripdiler.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiet başyna gelmegi bilen, Döwlet baýdagynyň gününiň bellenilişinde-de käbir özgerişlikler peýda boldy. Soňky ýyllar bu baýramçylyk gününde Nyýazowyň doglan gününiň ähmiýetiniň edil ozalkylary ýaly derejede ýokary göterilmeýändigi bellenilýär.
Şenbe güni Aşgabatdaky Maslahat köşgünde Baýdak baýramçylygyna bagyşlanyp ýörite konsert çäresi gurnaldy. Bu konsertde çykyş eden bagşy-sazandalaryň repertuarynda, esasan, Türkmenistanyň häzirki döwlet liderini, Watany we Döwlet baýdagyny wasp edýän aýdym-sazlar ýaňlandy.
Şeýle konsert çäreleri şenbe güni Türkmenistanyň Döwlet sirkinde we Aşgabadyň “Ylham” atly seýilgähinde-de gurnaldy.


text:
Owganystanyň paýtagtyndaky halkara keselhanada howpsuzlyk sakçysynyň ot açmagy netijesinde üç daşary ýurtlynyň, şol sanda bir lukmanyň öldürilendigi habar berilýär.
Owganystanyň howpsuzlyk çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, bu hüjüm 24-nji aprelde halkara “CURE” keselhanasynyň töwereginde bolupdyr. Bu keselhana Kabulyň günbatarynda ýerleşýär we Birleşen Ştatlaryň haýyr-sahawat guramasy tarapyndan dolandyrylýar.
Gürrüňi edilýän wakada ölenleriň haýsy ýurduň raýatydygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.
Owgan resmileriniň berýän maglumatyna görä, şübheli hüjümçi wakada ýaralanyp, polisiýa tarapyndan tussag edilipdir. Hüjümiň näme sebäpden amala aşyrylandygy barada henize çenli maglumat berilmeýär.


text:
Krym tatarlary özleriniň Ukrainadan geçen ýyl Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasyna akýan harytlaryň we azygyň öňüni baglamak tagallasyna başlamakçydyklaryny aýdýarlar.
Krym tatarlarynyň Mejlisiniň başlygy, şeýle-de ukrain parlamentiniň deputaty Refat Çubarow 16-njy sentýabrda Ukrainanyň parlamentine «uzak möhletli gabawyň» 20-nji sentýabrdan başlanjagyny aýtdy.
Ol Ukrainanyň beýleki şäherlerini hem bu herekete goşulmaga çagyrdy.
Çubarow azyk önümlerini we beýleki harytlary alyp gelýän ýük maşynlarynyň Kryma goýberilmejegini, emma ýönekeý ýolagçylaryň saklanmajagyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda, ýerli çeşmeleriň maglumatyna görä, Täze ýyl gijesi seýilgähleriň çyralary öçürildi.
Adat bolşy ýaly, Türkmenistanyň prezidenti 2014-nji ýylyň aýagynda Täze - 2015-nji ýlyň gelmegi mynasybetli ýurduň ilatyna gutlag bilen ýüzlendi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň gutlagynda goýun ýylynyň ýurt raýatlarynyň her biri üçin asudalyk, abadançylyk getirmegi arzuw edilýär.
Mälim bolşy ýaly, ýurt baştutany geçen ýylyň aýagynda geçiren soňky hökümet maslahatynda ilatyň Täze ýyly gowy garşylamagy üçin ähli mümkinçilikleriň döredilmegi barada tabşyryk beripdi.
Şol bir wagtda, prezident Berdimuhamedowyň ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesini pese gaçyrman saklamak barada edilýän tagallalary nygtamagyna garamazdan, Türkmenistanda ýyl başyndan benziniň, dollaryň gymmatlandygy baradaky habarlar ýaýrady.
Eýsem bu Täze ýyly ýurduň paýtagtynyň ilaty, aşgabatlylar nähili garşy aldy.
Azatlyk radiosy bu soragy aşgabatly şahyr, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.


text:
Penşenbe güni Owganystandaky NATO güýçleriniň resmileri şu hepdäniň başynda koalision güýçleriň ýalňyşlyk bilen ýerli parahat ýaşaýjylardan birnäçesini öldürendiklerini boýun aldylar.
Hususan-da, halkara ýardam güýçleriniň metbugat sekretary şu hepdäniň sişenbe güni Host welaýatynyň Şamal etrapynda ýaragly söweşijilere garşy geçirilen howa hüjüminde birnäçe parahat ýaşaýjynyň ölendigi barada beýanat ýaýratdy.
Emma bu beýanatda näçe sany parahat ýaşaýjynyň ölendigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Owganystanyň resmileri bu gürrüňi edilýän howa hüjüminde 11 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini aýdýarlar.
Hepdäniň çarşenbe güni Gazni welaýatynda geçirilen başga bir howa hüjüminde-de iki sany ýerli çopanyň öldürilendigini aýdyp we bu wakany ýazgaryp, ýerli ýaşaýjylaryň ýüzlerçesi welaýat merkezinde demonstrasiýa geçiripdi.


text:
Syýasy repressiýalaryň pidalary baradaky hakydany ebedileşdirmek boýunça Orsýetiň pudagara iş toparyna prezidentiň ýanyndaky ynsan hukuklary boýunça geňeşiň başlygy Mihail Fedotow ýolbaşçylyk edýär.
Iş toparynyň 16-njy ýanwarda Moskwada geçiren birinji malshatynda “Repressiýalaryň pidalary baradaky hakydany ebedileşdirmek we milli barlyşyk” boýunça ýörite işlenip düzülen programmany ýerine ýetirmek barada käbir takyk kararlar kabul edildi. Bu barada Mihail Fedotow şeýle diýdi: “Indi repressiýalaryň pidalarynyň jaýlanan ýerlerini gözläp tapmak, hasaba almak, ýadygärlikleri dikmek, häzirki wagtda belli bolan guburlaryň ýagdaýyny öwrenmek ýaly işler geçirilip başlanar”.
Maglumata görä, syýasy repressiýalaryň pidasy bolan adamlary hasaba almak üçin bütewi sanawy düzmekligiň, hatyra kitabyny döretmekligiň we syýasy repressiýalaryň ähli pidalary barada maglumat beriji internet saýtyny döretmekligiň üstünde hem işlener.
Işlenip düzülen programma syýasy repressiýalardan ejir çekenlere sosial taýdan goldaw bermek, arhiwleriň üstüni açmak we SSSR-iň totalitar režiminiň jenaýatçylygyny ret edýän döwlet işgärleriniň döwlet wezipeleri eýelemegine gadagançylyk girizmek ýaly çäreleri hem göz öňünde tutýar.
Türkmenlerdenem sowa geçmedi
Staliniň ýolbaşçylygyndaky ýyllar sowet döwrüniň repressiýalarynyň iň ýöwüz ýyllary bolupdy. Repressiýalardan Sowet Soýuzynyň düzümine giren ähli halklaryň wekilleri, şol sanda Merkezi Aziýanyň ýaşaýjylary hem ejir çekipdiler.
Gaýgysyz Atabaýewiň hormatyna sowet ýyllarynda Aşgabatda gurlan we garaşsyzlyk ýyllarynda ýykylan ýadygärlik.
Şol ýyllarda repressiýalara sezewar edilen müňlerçe türkmenistanlalaryň haratynda Türkmenistan SSR-niň Ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Nedirbaý Aýtakow we Halk komissarlar geňeşiniň başlygy Gaýgysyz Atabaýew ýaly tanymal şahsyýetler-de bolupdy. Aýtakow 1937-nji ýylda, Atabaýew bolsa 1938-nji ýylda tussag edilip, birneme soňra atylyp öldürilipdiler.
Ýöne repressiýa ýyllarynda anyk näçe türkmenistanlynyň syýasy repressiýalardan ejir çekenligi barada şu günki güne çenli takyk maglumat ýok.
Nedirbaý Aýtakowyň ogly, medisina ylymlarynyň kandidaty Eduard Aýtakow öz kakasynyň Moskwa çagyrylyp, dereksiz ýitmeginden soň, öz ejesiniň ençeme ýyllap lagerlerde bolanlygyny gürrüň berdi. Kakasyndan 6 ýaşyndaka mahrum bolan Eduard Aýtakow ýurduň demirgazygyndaky türmelerde türkmenleriň hem bolanlygyna özüniň şaýatdygyny aýtdy.
Eduard Aýtakowyň sözlerine görä, tussaglykda açlykdyr keselçiliklerden we agyr zähmetden ejir çeken türkmenleriň köpüsi harby ýesirlerden, ýagny Ikinji Jahan urşunyň ilkinji ýyllarynda gabawa düşen esgerlerden yabarat bolupdyr.
Pidalaryň anyk sany belli däl
Sowet dowründe syýasy repressiýalardan näçe adamyň ejir çekenligi barada şu günki güne çenli anyk maglumat ýok.
Adam hukuklayryny goraýjy “Memorial” guramasy repressiýalaryň pidalarynyň şu günki güne çenli anyklanan sanynyň 2 million 600 müň adamdan gowrakdygyny habar berýär. Şol bir wagtda-da, bu gurama bu sanyň hakyky diýlip çak edilýän sanyň diňe 20%-i töweregi bolmagynyň mümkindigini belleýär.
“Memorial” guramasy repressiýalaryň pidalary diýen kategoriýada şol ýyllarda atylyp öldürilenleri, lagerlerde, sürgünlikde we “zähmet goşuny” diýlip at berlen toparlarda ölen-ýitenleri göz öňünde tutýar. Guramanyň maglumatyna görä, 1941- -1956-njy ýyllar aralygynda azyndan 36.2 million adam sud edilipdir, olaryň 11 milliony mejbury zähmetden gaçmakda aýyplanan adamlar.
Sowet döwrüniň syýasy repressiýalar temasy Türkmenistanda döwlet derejesinde henizem gozgalman gelinýär.


text:
Aşgabat, 08.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanda Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlanyp geçiriljek baýramçylyk çärelerine taýýarlyk görülýär.
Häzirki wagtda ählihalk baýramçylyk gününde paýtagtymyzdaky Maslahat köşgünde sungat ussatlarynyň geçiriljek döwlet konsertine, taýýarlyk görülýär.
Bulardan başga-da, ýurdumyzyň medeniýet ulgamyna degişli edaralarda, ýokary we orta okuw mekdeplerinde, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň institutlarynda, Baş baýdagyň meýdançasynyň öňünde we welaýatlaryň merkezleriniň esasy meýdançalarynda guraljak aýdym-sazly çykyşlara, sergilere, maslahatlaryň we döredijilik duşuşyklarynyň, beýleki medeni-köpçülikleýin çäreleriň geçirilmegine taýýarlanylýar.
Mahlasy, Türkmenistanda ýurduň garaşsyzlygyny, özbaşdaklygyny, milli bitewüligini alamatlandyrýan Döwlet baýdagynyň gününi ýokary guramaçylyk derejesinde bellenilip geçiler.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň hökümeti, Waşingtonyň ýiti tankytlaryna garamazdan, Palestina degişli Günbatar kenarda ýewreý ýaşaýjylary üçin ýaşaýyş jaýlaryny gurmaklygy planlaşdyrýandygyny ýene nobatdaky gezek tassyklady.
Hususan-da, bu barada Ysraýylyň döwlet radiosynda eden çykyşynda ýurduň Transport ministri Ýysrael Katz premýer-ministr Benýamin Netanýahuwyň ýakyn günlerde Günbatar kenarda täze ýüzlerçe ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky karara gol çekjekdigini aýtdy.
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň hökümeti Palestinanyň territoriýasynda Ysraýylyň täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky planlarynyň ikitaraplaýyn parahatçylyk gepleşiklerine ýaramaz täsir edýändigini belläpdi.


text:
Türkmenistanda Garaşsyzlyk ýyllarynda bilim ojaklarynyň sanynyň artdyrylyşyna daşyndan syn etseň, diňe «tüweleme» diýäýmek galýar. Gubkin adyndaky Russiýa döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki bölümi, Türkmenistanyň oba hojalyk ministrliginiň Türkmen oba hojalyk instituty (Daşoguz şäherinde), Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty...
Ine, ýurtda öňden bar bolan onlarça ýokary okuw mekdepleriniň üstüne ýene açylan ýokary okuw mekdepleriniň sanawy. Bu ýyl Türkmenistanda bularyň üstüne ýene bir täze ýokary okuw mekdebi —Türkmen döwlet maliýe instituty açyldy. Her ýyl hem her bir ýokary okuw mekdebine alynmaly talyplaryň sany artdyrylýar. Bu okuw ýylynda ýokary okuw mekdeplerine kabul edilmeli talyplaryň sany ýene 600 adam köpeldilipdir.
Geçen ýyl öňki wise-premýer Hydyr Saparlyýew öz hasabatynda 2010-njy ýylda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň 21-sine 5445 sany talybyň kabul edilendigini mälim edipdi. Eger-de bu ýylky alynmaly talyplaryň 600 möçberinde artdyrylandygyny nazara alsak, onda 2011-nji ýylda Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerin alty müňden gowrak talyp kabul ediler.
Munuň üstesine-de Türkmenistanyň Bilim ministrligi Belarus respublikasynyň we Russiýa Federasiýasynyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine ençeme hünärler boýunça seçip alyş işini geçirýändigini ýurduň metbugatynda mälim etdi.
Bu zatlara syn edeniňde Türkmenistanda bilime tarap örän giň ýol açylýandygyna ynanasyň gelýär. Emma şunça ýokary okuw mekdepleriniň döredilmeginiň, okuwa kabul edilmeli talyplaryň sanynyň ýylsaýyn artdyrylmagynyň netijesinde ýurduň ýokary okuw mekdeplerine kabul edilmeli talyplaryň sany bary-ýogy alty müňden çala geçýär. Bu hakykaty bileniňde welin, «weý» diýeniňi bilmän galýarsyň.
100,000 / 6,000
Her ýyl ýurduň orta mekdeplerini tamamlaýan ýüz müňden gowrak ýaşlaryň hemmesiniň okuwa kabul edilmeli alty müň okuwçynyň biri bolup bilmejegi köre hasa. Garyp-gasarlaryň çagalary hem-de uly wezipelerde daýylary işlemeýänler bilim ojagyny gaýry ýurtlardan gözläp, ýene ýat ülkelere ýola düşmeli bolýarlar. Aýratyn-da, öň Gyrgyzystan respublikasynyň okuw jaýlaryndan yzyna getirilen talyplara Türkmenistanyň okuw jaýlarynda-da, Türkmenistanyň halaýan ýurtlarynyň okuw jaýlarynda-da orun ýok. Gyrgyzystanda ýüz beren wakalarda türkmen ýaşlarynyň hiç hili günäsi bolmasa-da, ýurt olaryň döşünden erjellik bilen itýär. Olar öz ykballaryny özleri çözmeli bolandyklary üçin öz hasaplaryna okuw okamaga ýola düşýärler.
Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine okuwa girip bilmeýän türkmen ýaşlary daşary ýurtlaryň ýokary okuw mekdeplerinden ýagdaýlarynyň ýetenine gidýärler. Moskwanyň eteginde (Podmoskowýede) ýerleşýän ýokary okuw mekdepleri hem her ýyl türkmen ýaşlarynyň ençemesine gujak açýar. Ol ýerde okamak üçin bir ýylda 1,500 amerikan dollaryny tölemeli bolýar. Iýmit üçin hem şonçarak pul çykarmaly. Iki tarapa gidip-gelmeli ýol puluň bilen, bir ýylda jemi 3,500 amerikan dollary gerek bolýar. Okuwyň möhleti bäş ýyl. Bäş ýylda 17,500 amerikan dollaryny çykarmaly. Garaz, geýim-gejim, kitapdyr başga gerekli zatlar, köwüş üçin hem 2,500 dollar sowmaly bolsa, talyp ýokary bilim alyp gelýänçä azyndan ýigrimi müň amerikan dollary gerek. Beýle puly tapmak köp maşgalalara başartmaýar. Şeýle bolansoň, türkmen ýaşlarynyň köpüsiniň ýüreginde okuwa bolan höwes gury arman bolup galýar.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ösümlikler
Ösümlikler (lat. Plantae, ýa-da Vegetabilia) — biologik şalyk bolmak bilen, ol siňekleri, paporotnikleri, hwoşlary, plaunlary, ýalaňaç tohumlylary we gülli ösümlikleri öz içine alýan köp öýjükli organizmleriň esasy toparlarynyň biridir. Ýygy-ýygydan ähli suw otlary ýa-da olaryň käbir toparlary hem ösümliklere degişli diýlip hasap edilýär. Ösümlikleriň (ilkinji nobatda, gülli ösümlikleriň) köp sanly ýaşaýyş görnüşleri bar bolup, agaçlar, gyrymsy agaçlar, otlar we ş.m. şolaryň hataryna girýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Röwşen Ýazmuhamedowyň (Çaryýew) Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölümi tarapyndan tussag astyna alynmagy bilen bagly, Azatlyk Radiosy düýbi Parižda ýerleşýän "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylarynyň biri tussag astyna alyndy. Häzire çenli oňa bildirilýän aýyplamalar barada resmi maglumat ýok. Siziň muňa garaýşyňyz nähili?
Ýohan Bir
Ýohan Bir:
Ilki bilen türkmen häkimiýetleri bu žurnaliste bildirilýän aýyplamanyň nämedigini, onuň näme sebäpden tussag edilendigini düşündirmeli. Bu Türkmenistan ýaly ýurt barada gürrüň edilende, has hem möhüm.
Ýöne bir zady hem ýatdan çykarmaly däl, türkmen häkimiýetleriniň žurnalistleri hiç bir esassyz türmä basmak boýunça uzyn bir taryhy bar. Häzirlikçe bu iş boýunça hiç bir zady anyk aýdyp bolanok. Emma onuň özüniň žurnalistiki işi üçin tussag edilendigini çaklamaga esaslar bar.
Häzir ilki bilen onuň näme sebäpden tussag edilendigini anyklamaly.
Biz bu meseläni içginden yzarlap başlarys. Oňa bildirilýän resmi we, belki-de, näresmi aýyplamlar baradaky maglumatlara garaşýarys.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, siz bu meseläni “içginden yzarlajakdygyňyzy” aýtdyňyz. Röwşen Ýazmuhamedowyň meselesinde siz nämeler etmekçi?
Ýohan Bir:
Elbetde, köp zat onuň näme sebäpden tussag edilendigine, şeýle-de oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň ygtybarlylygyna bagly.
Mysal üçin, Azatlyk Radiosy bilen işleşen beýleki bir žurnalist – Döwletmyrat Ýazgulyýewiň mysalyna seredip göreliň. Oňa “birini öz janyna kast etmek synanşygyna mejbur etmek” boýunça aýyplama bildirilipdi. Bu bir gülki dälmi ahyryn?!
Anyk Ýazgulyýewiň meselesi barada gürrüň edilende, onuň tussag edilmegine onuň reportažlary, hususan-da “Abadan wakalary” bilen bagly, beren maglumatlary sebäp boldy.
Men bu mysaly getirmek bilen, ýöňkelýän resmi aýyplamalar bilen hakyky maksatlaryň arasynda tapawudyň bolmagynyň mümkindigini bellemek isledim.
Biz beriljek resmi jogap bilen asla kanagatlanmarys. Biz bolan zatlaryň anygyna ýetmek üçin tagalla ederis. Sebäbi biz bu ýagdaýa juda ynamsyzlyk bilen garaýarys. Garaz, “Türkmenistanda žurnalist tussag edildi” diýilýän wakalar elmydama-da gümürtik bolýar.


text:
"Meniň kakam iki gezek öldi..."
"Çagalykda, soňam ýetginjeklik ýyllarymda hemişe kakamy gözleýärdim. Meni ýatlamagyny, görmäge gelmegini, öýüne çagyrmagyny, doglan günümde hem sowgat bermegini isleýärdim. Ýöne beýle bolmady..."
Çagaka ene-atasy aýrylyşan, enesiniň we mamasynyň elinde ulalan tanymal türk zenan ýazyjysy Elif Şafak golaýda öz kakasy bilen bolan aragatnaşygyny beýan edýän ýatlamasyny ýazypdyr.
Onuň kakasy sosial psihologiýa ugrundan tanymal hünärmen, Egeý uniwersitetiniň professory Nury Bilgin şu ýylyň 4-nji fewralyndada ýüreginden tutup, aradan çykypdyr.
Çagalygym kakama garaşmaklyk bilen geçdi..
Soňky bir ýylyň dowamynda aramyzda täze bir aragatnaşyk köprüsini gurmagy başardyk. Ol ”asma köpri” bolansoň, sähelçe şemal öwüsse, yrgyldar durardy.
Kämahal ýekeje nädogry söz ýa-da düşünişmezlik biziň aramyzdaky gatnaşyk köprüsiniň yranmaklygy üçin ýeterlik bolýardy.
Her halda, iň bärkisi hatda şeýle ”asma köpriniň” bolmagy-da, geljekde bir gün birek-birege has gowy düşünip biljekdigimize umyt berýärdi, belki-de muňa mümkinçilik döredip biljekdi. Men bu gün şol mümkinçiligi ýitirdim.
Kakam bilen bile düşen suratymyz ýok ýa-da men uzak ýyllap şeýle pikir edýärdim. Soň günlerde bir gün, niredendir bilemok, elime bir köne surat düşdi. Çagalykda düşen suratym. Fransiýadaky günlerim. Doglan şäherim Strasburg.
Ýaş, uzyn boýly, buýra saçly, diýseň gelşikli bir adam. 1970-nji ýyllaryň ýörgünli geýnüw modasyna görä agymtyl bokurdakly bir džemper geýipdir. Gujagynda bir bäbek otyr. Balkonda olaryň diňe ikisi. Olaryň ýüzüniň ýarpysyna günüň şöhlesi düşüpdir. Aşakda boşluk bar we aşakda howa sowuk...
Ol suraty soňra gaýdyp tapyp bilmedim. Hiç kimden soramanym sebäpli hiç wagt anygyna-da ýetip bilmedim. Dogrudanam, bu hakykatmydy? Ýa-da düýşmüdi? Bar bilýänim, kakam bilen bolan gatnaşygymyň mazmunydy ol - düşnüksiz boşluk. Bir görseň, bar ýaly, bir görseň-de - ýok...
Kiçiligimde durmuşymda ene-atamyň aýrylyşandygy mende bir kynçylyk döretmändi. Kakamyň ikinji gezek öýlenmegine hem oňaýsyz ýagdaý hökmünde garamandym. Men hiç hili nädogry garaýyş bilen ösdürilmedim. Mamam "Durmuş gurmaklyk ýaly aýrylyşmak hem bu durmuşyň adaty ýagdaýy, balam" diýerdi we muňa ynandym.
Kakamyň ýene iki oglunyň bardygyny soň bilip galdym we olary tanaman ulaldym. Olar bilen bilelikde ulalmaklygy islärdim, elbetde. Olar meniň jigim, menem olaryň uýasy bolardym. Ýöne beýle bolmady.
Dogrusyny aýtsam, hakykatdanam çagalygymda we ýaş gyzkam, hemişe kakama garaşdym. Hemişe meni ýatlamagyny, görmäge gelmegini, öýüne çagyrmagyny, doglan günümde hem sowgat bermegini isledim. Ýöne beýle bolmady.
Şeýlelikde liseýi gutardym, uniwersitetde okamaga başladym. Ýakyn Gündogar tehniki üniwersiteti ODTU-da okaýan ýyllarym meniň duýgylarymda hem "garaşmaklyk pasly" gutaryp, onuň deregine "öýke-kine pasly" başlandy. Meniň içerki dünýämde apy-tupan turýardy, edil ekinleri ýatyrýan gara tüweleý ýaly. Ýigrimi ýaşlarymda kakama hemişe gaharlydym. "Ýekirlen çaga" ýagdaýyndan bizar bolupdym. Unudylandygyma ynandym we indi özüm hakda oýlanmalydym. Meniň içerki dünýämde gopýan harasat, edil beýleki gozgalaňlar ýaly, elhenç hem sarsgynlydy... Ondan sorajak sowallarym bardy. Aragatnaşyga geçdim. Telefon etdim, birentek hat ýazdym, sowal berdim, ony soraga tutdum. Alan jogaplaryma ne ýüregim kaýyl boldy ne-de aňym. Men kakama "Söýgi" diýdim, ol bolsa maňa kitaplar, edebiýat barada gürrüň berdi. "Sançesiň çagalary", "Raşomon", "Senekanyň hatlary"...
Men oňa "Hasrat" diýdim, ol bolsa maňa pelsepeden gürrüň açdy. Hasam beter gaharlandym. Belki-de, meniň hem kitaplary, edebiýat we pelsepäni gaty halaýandygym üçin, ol şolaryň üsti bilen maňa jogap bermäge, öz ýagdaýyny düşündirmäge synanyşandyr.
Belki-de, käbirimiz ýaly, ol hem intellektuallyk hem teoriýa taýdan kämilleşen, ýöne hususy durmuşynda we duýgularynda käýarym saldamly, käýarym hem çaga ýalydy. Muňa şol wagt düşünip bilmedim. Bar islegim onuň maňa söýgüden, ýagny ata mährinden söz açmaklygydy.
Şol ýekeje fotosurat
Şeýlelikde ol "pasyl" hem sowuldy. Ahyrynda öz öýke-kinämden ýadadym. Ýagdaýy edil bolşy ýaly kabul etdim. Yza çekildim. Bu gezek kakam has köp görüşmäge ürç etdi we ol has köp synanyşdy. Emma meniň ruhy ýagdaýym öňküsinden üýtgäpdi. Ahyrynda kakam hem synanyşyklaryndan ýadap, yza çekildi.
Şol bir sazy deň duýmaýandyklary üçin sazlaşykly tans edip bilmeýän çatynjalara meňzeýärdik. Men çepe öwrülsem, kakam saga gönükýärdi. Ol bir tarapa hyýallananda, men başga ugra gidýärdim. Näçe synanyşsagam bir perdeden gopup bilmedik. Eýse, adamlar hem edil sagat ýaly ekeni. Iki adamyň ylalaşmagy, ýaraşmagy we düşünişmegi üçin sazlaşykly duýgularyň hem synanyşyklaryň bir perdeden gopmaklygy zerur ekeni.
Geçen ýyl professor Erdal Ýawuzdan dostlukly we gaty sypaýyçylykly bir habar aldym. Ýatlamalary küýsäp, köneleri dörüşdiren mahaly Strasburgdaky öýde bir täze ýyl oturylyşygynda düşürilen bir fotosuraty tapandygyny bildirdi. Şeýlelikde onuň goldamaklygynda kakam bilen bile düşen bir fotosuratym peýda boldy. Studentlik ýagdaýlary, çepçiler, sosial-demokratlar, stoluň üstünde bulgurlar, adamlaryň ýüzünde umyt we ýagtylyk... Kakam, ýylgyryp, fotokamera seredýär. Menem onuň gujagynda, ýaňy dünýä inen bäbek, oňa seredýärin...
Bu durmuşda hiç kim birkemsiz däl. Iň başarjaň işewürler, iň güýçli syýasatçylar, iň meşhur sungat işgärleri ýa-da alymlar bolsun, tapawudy ýok... Daşyndan synlan mahalyň parasatly, akylly, bilimli görünýänleriň hem görünmeýän bir "garamtyl kölegesi" bar. Balkona düşýän gün şöhleleriniň hemişe - hiç haçan ýetip bilmeýän bir garaňky, ykyş künjegi hem bolýar ahyryn.
Belki, bir kölegedim
Kakam ýönekeý bir adam däldi. Tanymal mugallym, ýagşy ýanýoldaş, ösen düşünjeli sosial-demokrat, ökde alym we, gürrüňsiz, ençe ýyl soň tanşan enebaşga oglan doganlaryma hem gowy kaka bolupdy. Men onuň şeýle öwüşginli we bagtly durmuş ýolunda bir garamtyl kölegedim. Owadan halynyň güýe iýen ýeri ýaly... Bütewüligi bozýan, görksüzlik berýän bir aýratynlyk. Aýyň garaňkyda galýan tarapy. Doganlarym gün şöhlesine çoýunyp ulaldy, men bolsa kölegede boý aldym. Olara mylaýym sözler nesip etdi, maňa bolsa ümsümlik. Bu ýagdaý maňa şeýle çuňňur täsir edenem bolsa, elbetde uzagyndan meniň ýazyjylygyma, sözlerime we eserlerimiň ylham çeşmesiniň baýlygyna ullakan goşant goşdy. Men kitaplarymda hemişe boş ýerleri doldurmak, garamtyl kölegeleri ýagtyltmak isledim...
Kakam, Türkiýäniň dünýä belli az sanly sosial psihologlarynyň biridi. Intelligent, tejribeli, öňdebaryjy adamdy. Ol, jemgyýetden adama gönükmeklik arkaly jemgyýetleriň psihologiýasyna çuňňur aralaşmaga synanyşýardy, men bolsam adamdan jemgyýete ugur alyp, hüý-häsiýet seljermeklik hünärmenligini saýladym. Ýollarymyz şonuň üçinem gabatlaşmady. Birgiden kitap, söz, teoriýa, tejribe biziň birek-birege düşünmegimiz üçin ýeterlik bolmady.
Meniň oňa has gowy düşünmekligim üçin, belki-de enelik duýgusyna eýe bolmaklygym gerekdi. Ol hem, maňa öz içki dünýäsini zerur derejede açyp bilmek üçin, belki-de, agtyk görmelidi, şoňa mätäçdi. Meniň bilen gurup bilmedik aragatnaşygyny agtyklary bilen ýola goýdy. Men hem bu gatnaşygy ýürekden goldadym. Maňa aýdyp bilmediklerini olara pyşyrdap aýtdy. Meniň pikirimçe, Türkiýede atalyk wezipesi hut şeýle bolýan ýaly. Aslynda Türkiýede çagalary bilen alşyp bilmedik ene-ata söýgüsini, mährini agtyklary bilen alyşýan atalar köp.
Süreýýa dogry aýdan eken
Başdan geçirenlerimiz we ýaşap bilmediklerimiz hiç kimiň günäsi däldi ýa-da munda her kimiň belli bir derejede hatasy bardy. Ýöne indi munuň ullakan bir ähmiýeti ýok.
Kakamyň maňa iberen iň soňky elektronik hatlarynyň birinde mysal getiren, rimli ozan Terentius aýtmyşlaýyn, "Menem adam we adama degişli zatlaryň hiç biri maňa-da ýat däl”.
Soňky bir ýylyň dowamynda aramyzda täze bir aragatnaşyk köprüsini gurmak başarypdyk. Ol köpri daşdanam däl, agaçdanam... Biziňki ”asma köprüdi. Sähelçe şemala yrgyldar durardy. Kämahal birje nädogry söz ýa-da birje düşünişmezlik onuň hallan atmagy üçin ýeterlikdi. Şonda-da bu ýokdan gowudy, ol aragatnaşyk köprüsidi. Has ýygjam hat alyşmaga başladyk. Sözleriň üsti bilen ysnyşdyk. Ikimizem öz içki dünýämizde pyntyk ýaran ol söýgi mährinden serhoş bolup, bagtyýardyk. Ol ”asma köpriniň bolmagy, günlerden bir gün geljekde birek-birege has gowy düşünmekligimize umyt we mümkinçilik döredýärdi.
Ýöne men bu gün şol mümkinçiligi ýitirdim. Kakamyň ölendigi baradaky şum habar maňa Portugaliýadaky ýagyşly günortanyň yz ýanyndan gelip gowuşdy.
Jemal Süreýýa "Siziň kakaňyzyň ölen wagty boldumy? Meniň kakam bir gezek öldi" diýipdi. Meniň kakam bolsa iki gezek öldi. Birinji gezek ol – ýokka, öňki döwürde, ikinji gezegem, ynha, şu wagt, ýagny ençe ýyl soň birek-birege ýaňy ysnyşyp başlanymyzda, birden, tarpa-taýyn... Hawa, şahyr dogry aýdan eken. Dogrudanam, kör boldum.


text:
Türkmen mediasynyň aýdyşy ýaly, baýramlary goşa-goşadan gelýän bu ýurtda ýene bir şanly sene dabaraly ýagdaýda bellenilip geçildi. 18-nji maýda Türkmenistanda Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni baýram edildi.
Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününiň 19-njy maýdan 18-nji maýa süýşürilmeginiň şahyryň döredijiligini aýratyn bellemekde uly zeper berýändigi, onuň döredijilik baýramynyň syýasy wakalaryň içinde ýok bolup gidýändigi barada dürli pikirlere gabat gelinýär.
Şu ýylyň 18-nji maý dabaralaryna bagyşlanyp geçirilen çärelerden çen tutsaň, onda beýik akyldaryň hormatyna geçirilen çäreleriň sanawy juda peslärli hem däl. Ýurduň ähli mekdeplerinde diýen ýaly Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli edebiýat hepdelikleri geçirildi. Kitaphanalarda, muzeýlerde şahyryň döredijiligine bagyşlanan sergiler gurnaldy, edebiýat agşamlary geçirildi. 18-nji maý gününde bolsa Magtymgulynyň heýkeli bolan ýerlerde gül desseleri goýuldy.
15-16-njy maý aralygynda ýurduň döredijilik işgärlerinden düzülen delegasiýa Magtymguly Pyragynyň we onuň kakasy Döwletmämmet Azadynyň Eýranyň Gülüstan welaýatynda aram tapan ýerine däp bolan zyýaraty amala aşyrdy.
Magtymguly etrabynyň (Garrygala) Gerkez obasynda bolsa ýurduň bilim işgärleriniň, talyp ýaşlaryň, mekdep okuwçylarynyň öz aralarynda şygyr bäsleşigi geçirildi. Däbe öwrülen bu bäsleşik eýýäm 2003-nji ýyldan bäri her ýyl şu döwürlerde geçirilýär.
Baýramçylyklara halk biperwaý garaýar
Maý aýy, umuman alanyňda, SSSR döwründe-de baýramçylyklara bol aý hasaplanýardy. Ol döwürler 1-nji maý dabarasyna ilat köpçüligi sabyrsyzlyk bilen garaşardy. Şol gün adamlar köpçülikleýin çärelere höwes bilen çykardylar. Bu uly baýramçylykdan soň gelýän Ýeňiş güni bolsa şol döwürler wajyp baýramlaryň biri hökmünde bellenilip geçilerdi.
Göräýmege, daşyndan seretseň, Türkmenistanda bellenilýän çäredir dabaralaryň aňyrsy-bärsi ýok. Emma şol dabaralaryň düýp mazmuny, geçiş tertibi hakynda ilatyň bolaýsa 10 göteriminiň habary bardyr ýa-da ýokdur.
Şu ýylyň maý aýynda Türkmenistanda döwlet derejesinde geçirilýän çäreleriň sanawy laýyk 100 diýlip metbugatda çap edilen-de bolsa, ilat köpçüligi ol çärelerden düýbünden üzňe ýagdaýda boldy. Diňe talyplar, hususan-da býujet edaralarynda işleýän adamlar bolaýmasa, ýurduň raýatlary döwlet derejesinde geçirilen şol çärelere düýbünden üns bermediler.
Munuň-da özüne ýetesi sebäbi bar. Ýurduň ilatynyň aglaba bölegi býujetden aýlyk alman, öz gara-güni bilen gezýär. Şonuň üçin olar çäre-beýlekä gatnaşmak hakda asla pikir hem etmeýär. Döwlet çäreleri bolsa, misli, diňe býujet edaralarynda zähmet çekýänler üçin niýetlenen ýaly.
Eger-de halkyň üýşen ýeri bolan bazarlara baryp, on adamdan maý aýynda ýurtda haýsy baýramçylyklaryň bellenýändigini sorasaň, onda bu sowala takyk jogap berip biläýjek bir adam ýa tapylar, ýa tapylmaz. Munuň özi ilatyň ýurtda bellenilip geçilýän dabaradyr çärelere asla biperwaý garaýandyklaryndan nyşandyr.
Şygryýet güni öňki güne gaýdyp getirilse
Eger Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni ýene ozalkysy ýaly 19-njy maýa süýşüriläýen ýagdaýynda, onda ol häzirki ýagdaýdan ýaramazlaşmasa, gowulaşmaz. Köpleriň göwün ýüwürdişi ýaly, 19-njy maý gününde edebi agşamlar geçirilip, diňe şygyr älemine çümülmez. Munuň-da sebäbi ýurtdaky ýaramaz ideologiýanyň netijesinde göýdükleşen intelligensiýanyň emele gelmegindedir. Bu göýdük şahyrlaryň SSSR döwründäki ýaly bäsleşikli döredijilik agşamlaryny geçirip, halkyň göwnünden turaýjak goşgulary hödürläp bilmejekligi aýandyr. Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününiň syýasy çäreleriň içinde göze ilmän, ýitirim bolmagy senäniň bir gün eýläk ýa bir gün beýläk süýşürilip-süýşürilmezliginde däl-de, ideologiýanyň sagdyn ýoldan ýöremeýänligindedir.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranyň Ýokary sudy ýurduň öňki wise-prezidentini bäş ýyl üç aý türme tussaglygyna höküm etdi we onuň 10 milliard rial, ýagny 360 müň amerikan dollary möçberinde pul jezasyny tölemelidigi barada karar çykardy.
21-nji ýanwarda Eýranyň döwlet mediasynyň beren maglumatyna görä, 66 ýaşly Muhammad Reza Rahiminiň 28,5 milliard rial, ýagny 1 million amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölemelidigi barada hem karar çykaryldy. Emma Eýranyň döwlet telewideniýesiniň maglumatynda bu kompensasiýanyň kime berilmelidigi barada maglumat berilmeýär.
Eýranyň döwlet eýeçiligindäki “IRNA” habar gullugy ýerli suduň Rahimini 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edendigini habar berdi, emma oňa ýöňkelen aýyplamalar barada takyk maglumat mälim edilmedi.
Rahimi Eýranyň öňki prezidenti Mahmud Ahmadinejadyň baş kömekçisi wezipesinde işläpdi.


text:
13-nji aprelde Orsýetiň Döwlet Dumasynda “Merkezi Aziýa regiony: strategik hyzmatdaşlyk we howpsuzlyk problemalary” diýen temadan parlament diňlenişikleri boldy. Bu diňlenişikler GDA-nyň meseleleri we watandaşlar bilen aragatnaşyk boýunça komiteti tarapyndan geçirildi.
Maslahatda arap döwletlerinde bolan halk tolgunyşyklarynyň Merkezi Aziýada ýüze çykmagynyň ähtimallygy we Orsýetiň Merkezi Aziýa döwletleri bilen wiza režimini pugtalandyrmak meseleleri barada hem pikir alşyldy.
Döwlet Dumasynyň GDA döwletleri boýunça başlygynyň orunbasary Anatoliý Korendýasew Merkezi Aziýa regionyna bagyşlanan diňlenişikleriň öňden bäri planlaşdyrylan çäre bolanlygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Döwlet Dumasynda geçirilen parlament diňlenişikleri ýapyk tertipde amala aşyryldy. Korendýasew bu çäräniň ýapyk tertipde geçirilmeginiň sebäbini düşündirip, köpçülige paş etmezden ozal, ors resmileriniň ýagdaýlardan ugur alyp, öz mümkinçiliklerini kesgitlemek islänligini belledi.
“Bu yerde syrly hiç zat ýok. Bu GDA we watandaşlar boýunça komitetiň adaty maslahaty boldy. Biz Orsýetiň syýasatyny kesgitleýan köp edaralaryň, şol sanda Daşary işler we Ykdysady ösüş ministrlikleriniň gatnaşmagyny isledik. Biz öz resurslarymyza we emele gelen ýagdaýlara syn etmek we Merkezi Aziýadaky partnýorlarymyza näme teklip edip boljagyny bilmek isledik” diýip, Korendýasew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Arap döwletleri bilen deňeşdirme
Parlament diňlenişiklerinde Orsýetiň Merkezi Aziýa bilen öňden alyp barýan aragatnaşyklarynyň we bähbitleriniň nazara alynmagynyň ähmiýeti nygtaldy. Şol bir wagtda-da regiondaky oýunçylaryň hereketleriniň öňdengörüjilikli we aýdyň bolmagynyň zerurdygy aýdyldy.
Merkezi Aziýa döwletlerine, hususan-da, arap ýurtlaryndaky soňky syýasy ýagdaýlaryň nukdaýnazaryndan garaldy.
Orsýetiň Daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Karasin soňky döwürde Merkezi Aziýada howplaryň güýçlenýänligini belledi. Onuň sözlerine görä, Merkezi Aziýa döwletleri öz içerki ýagdaýlarynyň Ýakyn Gündogardaky we Demirgazyk Afrikadaky wakalara meňzeş ýoldan özgermegini islemeseler, dürli ugurlardan ençeme demokratik reformalary geçirmeli.
Diňlenişikde regiona gönümel maýa goýumlaryny ýatyrmakdan, ýagny ol ýa beýleki režimleri açyk goldap, gatnaşyklaryň şahsylaşdyrylmagyndan ýüz öwürmek teklibi hem orta atyldy.
Wiza çäklendirmeleri
Maslahatda Merkezi Aziýa döwletleri bilen goşmaça pasport gözegçiligini girizmek ýa-da wizasyz düzgüni doly ýatyrmak teklibi hem öňe sürüldi.
Döwlet Dumasynyň Halkara gatnaşyklary boýunça komitetiniň agzasy Semýon Bogdasarowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Federal Migrasiýa we Neşä gözegçilik gulluklarynyň öňe süren bu teklibi Orsýetiň howpsuzlygyna gezek gelende, aktual.
Bogdasarowyň sözlerine görä, Orsýet bilen özara wizasyz Merkezi Aziýa döwletleriniň Owganystan bilen serhetleriniň goragynyň gowşaklygy neşe gaçakçylygy we terrorçylyk ýaly howplaryň Orsýete ýaýramagyna mümkinçilik döredýär. Ol bu ýagdaý ilkinji nobatda Orsýet bilen wizasyz Özbegistana, Täjigistana we Gyrgyzystana degişli diýýär.
Emma Globallaşmak problemalary we sosial hereketler boýunça institutyň müdiri, syýasaty öwreniji Boris Kagarlitskiniň pikiriçe, wiza režiminiň pugtalandyrylmagy bikanun migrasiýanyň möçberiniň artmagy we häkimiýetleriň muňa gözegçilik ukybynyň gowşamagy ýaly netijeleri berip biler.
13-nji aprelde Orsýetiň Döwlet Dumasynda geçirilen parlament diňlenişiklerine parlament agzalary, şeýle-de prezidentiň administrasiýasynyň, Howpsuzlyk Geňeşiniň, Federal migrasiýa gullugynyň, Neşe dolanyşygyna gözegçilik boýunça federal gullugynyň we Goranmak ministrliginiň wekilleri gatnaşdylar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Merkezi Aziýa sebitine, şol sanda Türkmenistana sapar edýär.
Azatlyk radiosy Halkara günä geçiş guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Zulfiýa Abdullaýewa bilen habarlaşyp, AI-niň BMG-niň başlygynyň sapary mahalynda Türkmenisatnda nähili meseleleriň gozgalmagyny isleýändigini sorady.
Azatlyk radiosy: Zulfiýa, BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun türkmen prezidenti Berdimuhamedow bilen duşuşanda, siz onuň adam hukuklary babatda nähili meseleleri gozgamagyny isleýärsiňiz?
Zulfiýa Abdullaýewa: Bu örän seýrek sapar we meniň pikirimçe, BMG-niň Baş sekretarynyň bu regiona ikinji sapary bolup durýar. Gynansak-da, onuň saparynyň öň ýanynda, çykýan habarlara görä, sebitde adam hukuklary ýagdaýy görnetin ýaramazlyga tarap üýtgedi. Ýap-ýaňy bolsa biz Azatlyk radiosynyň ýurt içindäki bir habarçysynyň işini bes etmäge mejbur edilendigini eşitdik.
Türkmenistandaky beýleki meseleler barada aýdylanda, soňky aýlarda ol ýerde müňlerçe adam ýaşap oturan jaýlaryndan göçürildi. Olaryň käbirine dogry-düzüw dokumentiniň ýokdugy aýdylsa, başgalaryna jaý gurmak düzgünine doly eýermändigi aýdyldy. Bu adamlaryň indi köpüsiniň başga gidere, ýaşara ýeri ýok.
Mundan başga, soňky aýlarda Aşgabatda we beýleki şäherlerde adamlaryň satalit antennalary köpçülikleýin goparylyp aýryldy, bu olaryň garaşsyz informasiýa almak mümkinçiliklerini çäklendirdi.
Özem bu zatlaryň hemmesi Baş sekretaryň sapary mahalynda BMG-Türkmenistan adam hukuklary dialogynyň guraljak wagtynyň öň ýanynda bolýar. Onsoň men Baş sekretaryň bu meseleleri gozgamagyna umyt baglaýaryn. Şeýle-de men onuň diňe umuman adam hukuklary reformasynyň geçirilmegine basyş etmän, eýsem prezidentiň özüniň göniden-göni gatyşmagynda anyk syýasatlara we anyk adamlara täsir ýetirip biljek, ýagdaýyň gowulaşmagyna kömek edip biljek anyk meseleleri gozgamagyny isleýärin.
Azatlyk radiosy: Zulfiýa, AI biraz öň Türkmenistanda uzak möhletli tussaglyga höküm edilen Mansur Mingelowyň işi boýunça gyssagly hereket edilmegine çagyrdy. Sizde Mansur Mingelowyň işi boýunça nähilidir bir täzelik barmy?
Zulfiýa Abdullaýewa: Biz bu işi ýakyndan synlamagy dowam etdirýäris we Mingelowyň wekilleri we goldawçylary bilen dürli ädimler ädildi. Ýöne bu meselede edilen işler hakynda häzir hiç zat aýdyp biljek däl, sebäbi olara düşündiriş bererden entek biraz irräk.
Şol bir wagtda biz bu işi örän ýakyndan yzarlaýarys. Ýöne Baş sekretaryň sapary mahalynda Mingelowyň meselesiniň hem gozgalmagy gerek, sebäbi ol ýerde etniki azlyklara degişli aktiwist bolup, etniki azlyklaryň meselesini gozgamak juda kyn. Mingelowyň işinden görşümize görä, ol öz jemgyýetine wekilçilik edeni üçin jezalandyrylana çalym edýär.
Azatlyk radiosy: Zulfiýa, siz Türkmenistanda adam hukuklary ýagdaýynyň ugruna, bu ugurdaky tendensiýa nähili düşünýärsiňiz? Ýagny bu meselede ýurduň ugry hanjak?
Zulfiýa Abdullaýewa: Muňa düşünmek örän kyn. Men Ban Ki-munuň diňe adam hukuklaryny däl, eýsem klimat özgermesi, durnukly ösüş ýaly Türkmenistan üçin örän möhüm meseleleri maslahatlaşmaga barýandygyny bilýärin. Emma soňky ýyllarda bolýan zatlar barada aýdylanda, ýagny täze prezidentiň gelmegi bilen, ol ýerde jedelleşip, çekişip bilmek üçin, gowy, sagdyn hökümet syýasatyny işläp düzmek we durmuşa geçirmek üçin şert ýok.
Esasy azatlyklara rugsat bermezden we adamlaryň öz hukuklaryny ulanmagyna giňişlik döretmezden, ösüş, klimat özgermesi, biznes mümkinçilikleri we beýlekiler babatda ilerleme gazanmak kyn. Ol ýerde bolsa hukuklar hem azatlyklar giňişligi barha we barha daralýar, adamlar hökümet syýasatlaryny işläp düzmeklige gatnaşyp, bu barada maslahatlaşyp bilmeýärler. Olar, temmi berilmeginden gorkup, hökümetiň syýasatlarynyň işlemeýändigini aýdyp bilmeýärler. Onsoň adam hukuklary ýagdaýy, şonuň ýaly-da adamlaryň ýaşaýyş standartlaryny gowulandyrmak hem beýle gowy däl.


text:
Pakistanyň parlamenti Ýemen baradaky rezolýusiýany kabul etdi. Bu rezolýusiýada Ýemendäki ähli fraksiýalara öz agzalalyklaryny parahatçylykly ýollar bilen çözmäge çagyryş edilýär we bu konfliktde Pakistanyň bitarap bolmagy “isleýändigi” aýdylýar.
Pakistanda bir hepdäniň dowamynda deputatlar ýurduň Ýemene harby taýdan goşulyşmazlygy üçin çykyş edensoň, Pakistanyň parlamentiniň agzalary gürrüňi gidýän rezolýusiýany biragyzdan kabul etdiler.
Saud Arabystany Pakistana, Ýemendäki şaýy Hutileriniň ýolbaşçylygyndaky gozgalaňy basyp ýatyrmak maksady bilen Saudileriň liderligindäki koalisiýa goşulmagy üçin basyş edipdi. Saud Arabystany Pakistandan öz gämilerini, uçarlaryny we goşunyny ugratmagy sorapdy.