text:
Meniň joram öz gyzynyň adamsyndan aýrylşýanyny aýdyp kellesini aşak egdi. Joramyň gözlerinden syrygyp gaýdan ýaş bolsa, bu ahwalatyň ene ýüregini gyýym-gyýym edip kesýändiginden habar berýärdi. Joramyň bir ýyl mundan ozal gyzynyň toýunda begenjinden ýelgamak ýaly ylgap myhmanlary garşy alşyna, gyzyny durmuş ýoluna ibermek üçin uly taýynlyk görşüni ýatlap, oňa ýüregim awady. Ene arzuwy puç boldy. Men: "Mähri näme üçin aýrylyşmagy ýüregine düwdi?" diýip soradym. Joram uludan demini alyp: "Döwran düýbünden başga adam ekeni. Özi hem ejem ogly. Biz hiç düşünşip bilemzok diýýär" diýip jogap berdi...
Näme üçin biziň döwrümizde nikalaryň bozulmagy köp duş gelýär? Näme üçin biziň mama-babalarymyzdyr, ata-enelerimiziň döwründe durmuşy şertler ol diýen ýaramly bolmasa hem, nikalar berk bolup, olar özara hormat we söýgi bilen ýaşapdyrlar? Belki-de, biziň ýaşlarymyz durmuş ýoluna taýynlyksyz rowana bolýandyrlar? Men bu mesele babatda pikirlendim we biziň ýaşlarymyzyň nazara almaly esasy ýagdaýlaryny kesgitlemäge synanşyk etdim.
Toýdan soň durmuş başlanýar
Dogrudan hem, hakyky durmuş toýuň ertesi güni başlanýar. Siz söýgi bilen durmuşa gadam basyp, onuň dürli öwüşginli ýoluna rowana bolduňyz. Ýaş çatynjalar ýaşaýyş üçin eklenç etmeli we ýaş maşgalanyň býudžetini döretmeli. Ýaş gelin öý işlerine girişmeli, eger maşgalada diňe erkek adam işleýän bolsa, ol maşgalany eklemeli we gelnine mümkin boldugyndan kömekleşmeli. Ondan başga-da, ýaş maşgala öz ene-atalary, dogan-garyndaşlary bilen hem mähirli, dogry gatnaşyklary ýola goýmana başarmaly. Bu bolsa ýeňil iş bolman, uly zähmeti talap edýändir. Eger ýaş gelin gaýynlary bilen ýaşaýan bolsa, başga maşgalanyň ýaşaýyş düzgünine, däp-dessurlaryna öwrenişýänçä, elbetde onuň gaýynenesiniň, baldyzlarynyň kömegi, olar tarapyndan sabyrlylyk gerek bolýar.
Ýanýoldaşyňyzy üýtgetme isleginden saklanyň
Toýdan soňky döwürde siz öz ýanýoldaşyňyza hem öwrenişmeli, onuň gylyk-häsiýetlerini kabul etmeli bolýarsyňyz. Belki-de, toýdan öň duşuşýan döwrüňiz siz öz söýgüliňiziň gylyk-häsiýetleriniň köp tarapyny öwrenip ýetişen hem dälsiňiz. Adam bilen diňe bile ýaşalanda ony tanap bolýar. Belki-de, siziň ýanýoldaşyňyz öz egin-eşiklerini işden gelip ýerinde goýýan däldir. Ýa-da ol nahar iýende sesli çeýneýändir. Belki-de, gelniňiz nahara kem duz atýandyr ýa-da balagyňyzy ejeňiziň ütükleýşi ýaly entek gowy ütükläp bilýän däldir. Öz islegiňizi gödek äheňde däl-de, sypaýylyk bilen düşündirmäge çalşyň. "Aman, seniň eşikleriňi ýygnamakdan başga işim ýokmy?" diýip gatyrganmanyň ýerine: "Amanjan, işden gelip eşikleriňi ýerine goýsaň, meniň üçin şeýle ýeňil bolardy" diýip, ýylgyryň.
Ýanýoldaşyny öz islegi boýunça üýtgetmek, oňa talaplary bildirme islegi aýallarda uly bolýar. Eger erkek adamlardan onuň aýalynyň kemçilikleri we nähili bolmalydygy barada sorasaň, olar kän bir anyk jogap hem berip bilmeýärler. Biz, aýallar bolsa, tebigat tarapyndan üýtgedijiler bolup, ýanýoldaşymyzy haýdan-haý üýtgetmäge çalyşýarys. Siz oňa bazara gidip, haryt saýlamagy öwredip bilersiňiz ýa-da çagalary idetme aladalaryndan baş alyp çykmaga kömek edip bilersiňiz, emma hiç haçan onuň eýýäm emele gelen gylyk-häsiýetini, onuň islegi bolmazdan, tutuşlaýyn üýtgedip bilmersiňiz. Siz gerekmejek dawalary ýüze çykaryp, güýjüňizi sarp edersiňiz. Siziň şol gylyk-häsiýetli Şahsyýeti söýüp durmuşa çykandygyňyzy unutmaň!
Seniň ejeň – meniň ejem, seniň ataň – meniň atam
Türkmençilikde gaýyn-gelin gatnaşyklary maşgala gatnaşyklarynyň esasy bölegi bolup, olar maşgalanyň içki psihologiki ýagdaýyna ep-esli täsirini ýetirýär. "Gaýyn-gelniň topragy bir ýerden alynarmyş" diýip aýdylýar. Ýöne oňa garamazdan, göräýmäge hormat bilen başlanan gatnaşyklaryň köplenç bozulýandygyny görüp bolýar. "Gaýnym ogluny menden gabanýar", "Meniň öýde hiç zada ygtyýarym ýok. Gaýnym "hojaýyn – men!" diýip ýüzümi alýar", "Gaýnym biziň maşgalamyzyň işine goşulýar" diýen ýaly jümleleri zeýrenç bilen gelinlerden eşidip bolýar. Men bu ýerde gelinleri ýa-da olaryň ýanýoldaşlarynyň enelerini günäkärläsim gelenok. Durmuş köptaraply we çylşyrymly bolup, her hili durmuşy ýagdaýlar ýüze çykyp bilýändir. Ýöne durmuşa çykyp gelen gyzyň, onuň öňünde duran orta ýaşan aýalyň onuň söýgüli ýanýoldaşynyň Enesidigini we oňa ömür boýy goýuljak hormatyň adamsyna hem degişlidigini unutmaly däldir. Edil şeýle düzgün oglanyň gyzyň ene-atasyna bolan gatnaşygy üçin hem degişlidir.
Edil gaýyn ene üçin hem gelni gyzlarynyň hatarynda kabul edilip, ýaş gelin täze maşgala imrikdirilmelidir we oňa daşyndan gelen höküminde garamaly däldir. Psihologlaryň bellemegine görä, berk we mähirli gatnaşyklar üçin oglanyň ene-atasynyň gelnini, gyzyň ene-atasynyň bolsa giýewsini eden işleri üçin ýygy-ýygydan öwüp durmagy zerurdyr.
Meniň pikirimçe, ýüze çykan maşgala kynçylyklary barada biz açyk gepleşip bilemzok. Ýa-da şeýle söhbetdeşlik gurnamakdan çekinýäris. Eger käbir sebäplere görä, bu gatnaşyklar synyp barýan bolsa, näme üçin gelin bilen gaýyn, gaýyn bilen giýewsi arkaýyn pikir alyşmaly däl? Mertebäňe degmezden, hormat bilen geçirlen gürrüňdeşlik "maşgala gämisinde dörejek köp apy-tupanlaryň" öňüni alyp bilermikä diýip pikir edýärin.
"Obany guran hem aýal, ýykan hem"
Aýallar tebigat tarapyndan şeýle döredilen: ejiz we güýçli, mylaýym we gaýduwsyz. Aýal dörediji, timarlaýjy, kebşirleýji. Ilkibaşdan erkek adamlara durmuşda sanaýmaly zat gerek. Aýallardan bolsa olara diňe söýgi gerek. Erkek adamyny uly işlere aýal maşgala gönükdirýär. Ýyly, berk ojagy aýal maşgala gurýar. Gatnaşyklary hem aýal maşgala ýola goýýar. Eger ýanýoldaşyňyzyň durmuşynda bir zat başa barmasa, pikir ediň! Belki, siz käbir ýagdaýlary ünsden düşürensiňiz?
Dörän söýgini öçürmän saklamagy başaryň!
Köp ýyl mundan öň dörän söýgi oduny öçürmän saklama uly bir zähmetdir. Onuň üçin, hatda çagalaryňyz ulalyp, agtyklar bolandan soň hem tagalla etmek zerurdyr. Biri-biriňize mähirli, pynhan duýgulary köp ýyllaryň dowamynda peşgeş bermek üçin:
► Biri-biriňizi diňlemegi, pikir alyşmagy başaryň;
► Adamynyň öz hakyky bolşuny söýüň;
► Hiç haçan öz duýgularyňyzy bildirmekden çekinmäň;
► Biri-biriňize gyzykly şahsyýet bolup görünmäge ymtylyň. Onuň üçin özüňizi kämilleşdiriň, sizi gyzyklandyrýan zatlar bilen meşgullanyň. Täze zatlary öwrenmekden çekinmäň!;
► Her bir günüňiz ýaramly işlerden, ýakymly täzeliklerden düzülen bolsun. Gerek bolanda biri-biriňiz bilen degişmegi başaryň.
"Egsilmez bagtlylyk gördüm gözleňde…" Gynansamda, bu goşgy setiriniň awtory ýadymda galmandyr. Ýöne bu setiri makalamyň sözbaşysy höküminde getirip: "Ençeme ýyllardan soň hem, duýulýan bagtlylyk üçin ýanýoldaşyňyza minnetdarlyk bildirmegiňizi arzuw edýärin" diýesim gelýär.
Teswirlemeler
Turkmen oglanlary koplench yetishdim, wagty geldi sekse uchin oylenyarler. Seksden doyup oylenseler ayrylyshyan azalardy gaytam.
Meň pikirimçe seksa garaýyş üýtgemelimika diýýän.
Masgala diyen instituta yitip gitmek howpy abanyar. Masgala gurup yaşamak pidakärligi talap edyar. Adamlar bolsa gitdigice egoistleşýärler. Gitdigiçe SEKS öňe saýlanýar.
Eýsem diňe bizdemi ýa başga medeniýetlerde-de şeýle trendler barmyka? Umuman ýitip barýanyny ylalaşýan, emma näme çäre görmeli?
Masgala diyen instituta yitip gitmek howpy abanyar. Masgala gurup yaşamak pidakärligi talap edyar. Adamlar bolsa gitdigice egoistleşýärler. Gitdigiçe SEKS öňe saýlanýar.
Mashagala gurmakda pida bolmok bilen dengeshdirmek nadogry. Mashgalany bagtly bolup, iki tarapada bahbitli bolmaly. Bizde bir tarap elmydama pida bolmalymysh bir tarap, oz geljegini, planyny gurban edip.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Şäheriň merkezi meýdanynda, ozal Staliniň heýkeliniň duran ýerinde hem häkimiýetler rus we sowet agressiýasy zerarly pida bolanlaryň hatyrasyna ýadygärlik gurmakçy.
Ýadygärlikleriň üýtgedilmegi haýsy hem bolsa bir düýpli syýasy özgerişiň alamaty hasaplanýar. Gürjüstanda hem bu özgeriş bir tarapdan kommunistik režimiň ret edilmegi bolsa, bir tarapdan-da, ýurduň öz milli garaşsyzlygyny goraýanlygy diýip häsiýetlendirilýär.
Staliniň ýakyn ýoldaşy Sergo Orjonikidzäniň ýadygärligi mundan 20 ýyl öň ýykylypdy. Gürjüleriň aglabasy oňa watany basylyp alnanda, duşmana kömek eden dönük hökmünde garaýar.
Şondan az salym soň Leniniň heýkeli gürüm-jürüm boldy. Ýöne Gürjüstanyň öňündäki günäsi Orjonikidzäniňkiden az bolmadyk Stalin welin, şondan soňam Goride galdy.
Staliniň Gürjüstanyň depesinden sowulman gelýän kulty kommunistik sistema ýapyşylýandygynyň alamaty däl, ol milli guwanç. Taryhda ondan güýçli gürji ýok. Onuň öňünde tutuş dünýä sandyrady, aýratyn-da, ondan öň iki asyrlap Gürjüstanda höküm süren millet.
Ýöne indi çyn milletçi hökmünde Gürjüstanyň garaşsyzlygyna wepaly bolmak mümkinçiligi döräp, Stalin milli simwol hökmünde ýatdan çykyp ugrady. Staliniň Gürjüstanyň däl-de, kommunistik sistemanyň, rus imperializminiň gahrymanydygyna düşünýänleriň sany köpeldi.Simwoliki baglanyşyklar
Staliniň heýkliniň duran ýeri häzirliçe boş.
Simwoliki baglanyşyklar aňsatlyk bilen ölüp gidýän zat däl. Stalin hem köp adamlar, aýratyn-da köne nesil üçin bir hormatly şahsyýet bolup galdy. Ýeke bu hem däl, ol Gori şäherinde ýerli watançylygyň alamatyna öwrüldi.
Prezident Mihail Saakaşwiliniň täze rewolýusion reformaçy hökümetiniň heýkele el urmanlygynyň bir sebäbi şol. “Aý, bir biderek zat üçin halkyň göwnüne degmek nämä gerek?” diýlen bolsa gerek.
Bu meselede başga pikirler hem ýok däldi. Käbir adamlar “Stalin beýle dabaralandyrylyp ýörkä, Gürjüstan demokratik ýewropa ýurdy bolup bilermi?” diýip, özlerine sorag berýärdiler. Staliniň ýadygärligi demokratik Günbataryň bir bölegi bolmaga synanyşýan ýurt üçin ýaraşykly zat däl.
“Heýkel sökülip taşlanmaly” diýen çagyryşlar köp hem bolsa hökümet howlukmady. Köçelerde “Saakaşwili wezipeden çekilmeli” diýip, gygyryşýanlar bardy. Häkimiýetler olaryň Goridäkilere goşulmagyny islemýärdiler.
Maý aýynda hem ýerli saýlawlar geçmelidi. Strategik taýdan möhüm regionda saýlawda ýeňiş gazanmak gerekdi. Saýlawlarda häkimiýet başyndaky partiýa ýeňiş gazanansoň, ýadygärligi aýyrmazlyk üçin bahana galmady.
Iň soňunda gorkular esassyz bolup çykdy. Ýadygärlik aýryldy diýip, uly protest bolmady. Gürjüstan indi Stalinsizem bolsa, hemme ýerde imisalalyk.
Onsoň bu nämäni aňladýar? Iň bärsinden iki zady: birinjisi, Saakaşwiliniň hökümeti özüniň howply diýip pikir edýän zadyny etdi. Bu ol özüne bolan ynamyny täzeden dikeltdi diýildigi. Onuň indi iliň halamaýan, ýöne zerur zatlara hem ýürek etmegi mümkin; ikinjiden, Gürjüstan indi Stalini gowy görmegiň gerek däldigini bilýär. Şol sebäpden hem onuň indi özüni bir döwlet hökmünde sylamagy mümkin.
Ghia Nodia Ilia adyndaky döwlet uniwersitetinde syýasy ylymlar boýunça professor. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Demirgazyk Koreýanyň ýakynda aradan çykan awtoritar lideri Kim Çen Iriň iki günlük jaýlanyş çäresi başlandy.
Şu gün döwlet telewideniýesi Kim Çen Iriň tabydynyň paýtagt Phenýanyň köçesinden geçirilýän wagty on müňlerçe adamyň ony gözýaş bilen garşy alýandygyny görkezdi.
Demiragzyk Koreýanyň telewideniýesi Kim Çen Iriň 17-nji dekabrda ýürek tutgaýyndan aradan çykandygyny habar beripdi. Onuň resmi jaýlanyş çäresi ertir günortanlar gurnalar diýlip garaşylýar.
Köp synçylar Kim Çen Iriň ornuny indi onuň kiçi ogly Kim Çen Unuň eýelejekdigini aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni ukudan oýanyp, ertirlik edinip otyrkam, adatça, Twitterdäki habarlara göz aýladym. Türk saýtlaryna, žurnalist kärdeşlerimiň sosial ulgamdaky hasaplaryna seretdim.
Bu günler-de, ýygy-ýygydan bolşy ýaly, "Yslam döwleti" topary, "Kürdüstanyň işçiler" partiýasy (PKK) we onuň Siriýadaky şahamçalaryna garşy alnyp barylýan harby we howpsuzlyk kampaniýalary barada gürrüň edilýär.
Ýol hadysalary, oraza baýramçylygyny sowup, yzlaryna dolanyp gelýän adamlar hakda hem köp zatlar bar.
Prezident Rejep Taýýyp Erdoganyň Türkiýeden başpena alan "siriýaly doganlarymyza" türk graždanlygyny bermek baradaky pikiri hakda hem aşa köp zatlar ýazylýar.
Meni Erdoganyň 8-9-njy iýulda Warşawada geçen NATO sammitine gatnaşmagy baradaky maglumatlar gyzyklandyrýardy. Ýöne bu hakda hiç bir zat tapyp bilmedim.
Erdogan sammite ugramazdan öň, NATO-dan Türkiýäni we onuň "Yslam döwleti" toparynyň, PKK-nyň garşysyna alyp barýan söweşini unutmazlygy haýyş edipdi.
Diňe bir ýerde NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenbergiň (Jens Stoltenberg) Türkiýäni Howadan öňünden habarly etmek we gözegçilik - AWAKS uçarlary bilen üpjün etmegi wada edendigi aýdylýar. Ýaranlygyň baş sekretary "Yslam döwletine" garşy alnyp barylýan kampaniýany güýçlendirmek üçin hem Yraga köpräk harby türgenleşdiriji iberiljekdigini bildiripdir.
Diýmek, Orsýet, Ukraina we Ýewropa meseleleri, şol sanda "Breksit" bilen başagaý NATO Orta Gündogaryň aladasyny edere wagt tapmandyr. Ýaranlyk bu region bilen, bu bolmanynda-da, o diýen gyzyklanyp baranok.
Türkiýe hem geografik hem-de syýasy taýdan hemişe hem Gündogara hem-de Günbatara çalym edip geldi. Soňky alty ýyllykda bolsa, ol Ýakyn Gündogar ýurduna öwrüldi. Ýöne muny Türkiýäniň NATO ýaranlygyna giren ýyly bolan 1952-nji ýyldan 2010-njy (Erdoganyň häkimiýet başyna geleninden 8 ýyl soňra) ýyllaryň aralygyndaky döwür barada aýdyp bolanok.
Erdoganyň deslapky ýyllary
Erdoganyň häkimiýet başyndaky deslapky ýyllarynda bir giden hadysalar boldy. Ony Günbatardan arany açmaga iteren şu hadysalar bolan bolsa gerek.
Onuň häkimiýet başyna gelmegi şowsuz döwre, ýagny Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkiýäniň goňşusy Yraga çozup, ol ýerdäki režimi üýtgetmäge taýýarlyk görýän ýyly bolan 2002-nji ýyla gabat geldi.
Türk parlamenti amerikan goşunynyň Yraga çozmakda Türkiýäniň territoriýasyndan peýdalanmagyna rugsat etmedi. Şeýlelikde, Günbatar bilen Türkiýäniň arasynda birek-birege ynamsyzlyk döwri başlandy. Erdoganyň yslama eýerýän geçmişi we ritorikasy hem bu ynamsyzlygy güýçlendirdi.
Ondan soňra Erdoganyň hökümeti hem Yraga basylyp girilmegine, hem-de Liwiýanyň bombalanmagyna garşy çykdy. Bu operasiýalaryň ikisi-de ýüz müňlerçe adamynyň ölmegine, millionlarça adamyň öý-owzaryndan jyda düşmegi we bu iki ýurtda infrastrukturanyň bütinleý dargamagyna getirdi.
Erdoganyň bu işe goşulmazlyk bilen dogry işi edendigini soňraky faktlar, şol sanda Britaniýanyň Yraga edilen çozuşa gatnaşmagy boýunça golaýda çykaran Çilkot hasabaty-da görkezdi.
Erdoganuň ýüzüni Gündogara tarap öwürmegini "Arap bahary" hem güýçlendirdi. Orta Gündogaryň arap ýurtlarynda adamlar köpçülikleýin köçelere dökülip, öz ýurtlaryndaky korrumpirlenen, awtoritar režimlere garşy protestler geçirdiler.
Ol wagtlarda Yrakda Saddam Husseýin eýýäm agdarylyp, ýurt bulagaýlyga düşüpdi. Indi Siriýada Başar al-Assadyň we Müsürde Hosni Mubaregiň tahty yranýardy. Erdogan bu režimler çöken halatynda Türkiýe ol ýerlerdäki ýagdaýdan peýdalanar diýip pikir eden bolsa gerek.
Erdoganyň Osman Imperiýasy baradaky nostalgik garaýyşa boýalan şahsy, milli we dini romantizmini-de bir faktor hökmünde görkezip bolar.
Erdoganyň düşünjesine täsir eden ýene bir faktoryň soňradan duşmana öwrülen öňki ýarany Fethullah Güleniň tarapdarlarynyň ýurt içinde turzan goh-galmagaly bolmagy-de mümkin. 1990-njy ýyllaryň aýaklarynda Birleşen Ştatlardan başpena alan bu ruhany we onuň goldawçylary Erdogan häkimiýet başyna gelmezden öň-de Türkiýäniň goşunyna, polisiýasyna, magaryf we sud sistemasyna, aýratyn-da, habar serişdelerine assyrynlyk bilen aralaşypdylar.
Erdoganyň tutumynyň şekillenmeginde kürt pitneçiliginiň-de bir rol oýnan bolmagy ähtimal.
Ýöne dogrusyny dogry aýtmaly, Erdogan häkimiýet başyna gelende türkler bilen kürtleri barlyşdyrmagy maksat edinmedik däl. Bu ugurda ilkinji ädimleri äden şol boldy.
Ýöne kürt intellektuallarynyň-da aglabasynyň boýun alşy ýaly, PKK-nyň 32 ýyllap türk döwletine we goşunyna garşy alyp baran we türklerde hem kürtlerde on müňlerçe adamynyň ölümine sebäp bolan urşy PKK we onuň syýasy ganaty bolan "Halk demokratik partiýasy" (HDP) açyk ýazgarmaga meýil görkezenok.
Ýoluny üýtgeden syýasat
Erdogan käbir babatlarda öz ugruny üýtgetdi. Garşydaşlary barada, onuň dili we äheňi agressiwleşdi, hatda gödekleşdi. Ol tankyda, şol sanda öz partiýasynyň içindäki tapawutly garaýyşlara-da çydamlylyk görkezmedi.
Bu 2010-2011-nji ýyllarda boldy. Erdoganyň muňa Günbataryň işjeň goldawy bilen halkara ugruna ýykgyn etmek diýip düşünen bolmagy mümkin.
Muny onuň käbir toparlary we hereketleri goldap, edýän joşgunly çykyşlary aýdyň görkezýärdi. Soňra bolsa bu toparlaryň köpüsiniň zorluga daýanýan yslamçy toparlardygy ýüze çykdy. Erdogan özüniň köne dostlary bolan Assadyň we Mubaregiň düşmanlaryna mümkin bolan, kähalatda hem, kontrolsyz goldaw bermek kararyna geldi.
Onuň daşary syýasaty weýrançylykly ugra gönükdi. Türkiýe öz goňşularyndan, regiondaky beýleki ýurtlar bilen däp bolup gelýan gatnaşyklardan daşlaşdy.
2010-njy ýylda Palestina meselesinde Erdogan Ysraýylyň prezidenti Şimon Perese hüjüm etdi. Ysraýyly "palestinaly ýaşlary rehimsizlik bilen wagşylarça gyrýanlykda" aýyplady. Ol diňe munuň bilen çäklenmän ýewreý döwleti "Gitlerden gowy däl" diýdi.
Ol soňra 2011-nji ýylda Ortaýer deňzinden aşmak we gämiler bilen Gaza gumanitar kömek ýetirmek arkaly türk döwlete degişli däl yslamçy toparlaryň Palestinanyň gabawyny böwüsmek baradaky synanyşygyny gytaklaýyn goldady.
Ysraýylyň ýaragly güýçleri gämilere bolsa hüjüm edip, 9 türk raýatyny öldürdiler we Gazanyň ýoluny bagladylar. Netijede türk-ysraýyl gatnaşyklary aşa ýaramazlaşyp, iki tarapdan-da berilýän duşmançylykly beýanatlar berildi.
Erdoganyň hökümeti 2011-nji ýyldan başlap, Assady agdarmak maksady bilen Siriýadaky gozgalaňçy toparlara berýän ähli goldawyny güýçlendirdi. Türkiýe Assada garşy, şeýle hem biri-birlerine garşy ýaragly siriýaly we siriýaly däl toparlaryň yza çekilere howpsuz ýatagyna öwrüldi.
Damask režimi, ilkinji nobatda, Orsýet bilen Eýranyň goldawy bilen aýak üstünde galmagy başardy.
Ekstremistik toparlar bolsa, özlerine täze agza tapmak, ýarag we pul çeşmesi hökmünde Türkiýeden peýdalanmagy dowam etdirdiler. Olar Türkiýä gaçakçylyk etmek, keselhanalarda bejergi almak ýa-da dynç alyş üçin gelýärler.
Ankara iň soňunda düşündi...
Indi maşgalasy Türkiýede bolup, özi Siriýada söweşýän köp sanly gozgalaňçy bar. Olaryň käbiri siriýaly bolsa, käbirleri beýleki arap ýurtlaryndan, Orta Aziýadan we Demirgazyk Kawkazdan. Bu gozgalaňçy toparlar "al-Nusra" frontuny-da öz içine alýar. Onuň "al-Kaýda" hatda "Yslam döwleti" atly topar bilen hem ilteşigi bar. Bu topar soňky wagtlarda özüni myhman edinen Türkiýäde garşy çykdy.
Ozal bu toparlar serhediň aňyrsyndaky etraplarda kürt pitneçilerine-de garşy uruş alyp bararlar diýip umyt eden Ankara PKK bilen "Yslam döwleti" toparynyň özüniň durnuklylygyna çynlakaý howp bolup durýandygyna ahyrsoňy düşündi.
Orsýet Assady goldamak üçin Siriýada barýan söweşlere işjeň goşulanyndan soňra ýagdaý has-da ýaramazlaşdy. "Şeksiz ýeňşiň" gyrasynda bolan Türkiýe noýabr aýynda siriýa-türk serhedinde Orsýetiň "Su-24" söweş uçaryny urup ýykdy. Uçaryň piloty Türkiýäniň tarapyny çalýan söweşijiler tarapyndan atylyp öldürildi.
Bu wakadan soňra Türkiýeniň "köne goňşusy we dosty" Orsýet we onuň prezidenti Wladimir Putin bilen hem gatnaşyklary sowady. Ors lideri gatnaşyklaryň ählisini diýen ýaly doňduryp, jezalaýyş çärelerini gördi. Türk turizmi we türk önümleri boýkot edildi. Putin Erdogandan ötünç soramagy talap etdi.
Türkiýede Erdogan bu işi eder diýip, hiç kim pikir etmeýärdi. Ýöne 27-nji iýunda bir "gymyldy" bolup, şol bir wagtda diýen ýaly, hem Ysraýyl hem-de Orsýet bilen bolan gatnaşyklarda çalt hem täsirli öwrümler boldy.
Ysraýyl bilen gatnaşyklar kadalaşyp ugrady. Premýer-ministr Benýamin Netanýahu flotiliýa hadysasyndan iki ýyl soňra Erdogana ötünç sorap hat iberipdir. Aýdylyşyna görä, birnäçe wagt bäri özara gepleşikler-de barýar.
Orsýet babatda hem Erdogan Putine ötünç hatyny iberip, "Türkiýe bilen Orsýet arasyndaky gatnaşyklaryň mümkin boldugyça çalt dikeldilmegini" umyt etdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň resmileriniň salgylanmagyna görä, Müsür bilen hem gatnaşyklary gowulandyrmak barada tagalla edilýär. Ýöne Erdoganyň "Musulman doganlygynyň" administrasiýasyny agdaran harbylar baradaky gelşiksiz sözlerini göz öňüne getireniňde bu aňsat bolmajaga meňzeýär.
Ankaradan syzyp çykan maglumatlarda Erdoganyň indi Siriýa çözgüdini-de, ilki Assad häkimiýet başyndan gitmeli diýen şerti goýman, kabul etmäge taýyndygy aýdylýar. Aslynda bolsa, Türkiýe bilen Günbataryň esasy talaby onuň häkimiýet başyndan gitmegidi.
Bu öwrümlere näme zat sebäp bolduka?
Biz muňa diňe çen-çaka ýüz urmaly bolýarys. Ýöne görkezilýän sebäpler welin ýok däl. Bularyň biri Türkiýede aşa zerur bolan turizm sektorynyň dikeldilmegi üçin gyssagly çäreleriň zerur bolandygy. Bu sektoryň çalt aşaklamagynyň Erdoganyň halkyň arasynda hemişe ýokary bolan abraýyna zyýan ýetirip bilýär.
Ankara indi ýurduň birinji derejeli problemasyna, ýagny kürt pitneçiligi, şeýle hem "Yslam döwleti" atly jeňçi toparyň terrorynyň türk topragyna aralaşmagyna garşy regionda mümkin bolan döwletler bilen bileleşip bilýär.
Erdogan indi dogrudan türk daşary syýasatynyň "öňki gowy döwürlerine" dolanyp, goňşularynyň içeri işlerine garyşmakdan saklanarmyka?
Regionda alty ýyllap duşman üstüne duşman gazanyp, indi-de olar bilen dostlaşmaga synanyşýan Erdogan öz garşydaşlary we geçen 14 ýyllykda saýlawçylaryň özüne ses bermedik takmynan 50 prosenti bilen hem ýaraşyk etmäge başlar diýip umyt etmeli. Gündelik "Hürriýet" gazetiniň synçysy Ertugrul Özkök aýtmyşlaýyn "Adamlar bilen oňuşmakdan zyýan çeken ýok".


text:
Sişenbe güni Azerbaýjanyň häkimiýetleri Şwesiýanyň üç sany žurnalistini ýurtdan deportasiýa etdiler.
Şwesiýanyň «Sweriges» telekanalynyň žurnalistleri Çarli Laprewote, Maý Rohwedder Strit we Çarlotta Wiýkstrom dagylar ynsan hukuklary bilen baglanyşykly dokumental filmi surata düşürmek üçin Bakuwa barypdylar.
Bu žurnalistler hepdäniň ýekşenbe güni Azerbaýjanyň oppozisiýa toparlarynyň Bakuda hökümete garşy protest demonstrasiýasyny geçirmäge synanyşan wagty ol ýere baran polisiýa işgärleri tarapyndan tussag edilipdiler.
Azerbaýjanyň Içeri işler ministrliginiň wekili Orhan Mansurzade şwesiýaly bu žurnalistleriň ýurtdan çykarylmagynyň sebäbini olarda resmi akkreditasiýanyň ýoklugy bilen düşündirdi.
Emma, muňa garamazdan, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleriň hukugyny goraýjy komitet Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň bu hereketini ýazgaryp çykyş etdi.


text:
Sişenbe güni Ysraýylyň harby uçarlary Palestinanyň Gaza sektorynda birnäçe bombalaýyşlyk geçirdi. Munuň özi 2012-nji ýylyň noýabryndan bäri Gaza sektorynda Ysraýylyň geçiren ilkinji howa hüjümi hökmünde alamatlandy.
Sişenbe güni giçlik Ysraýylyň harby resmileri bu howa hüjümlerinde Gaza sektorynyň demirgazygyndaky “terror hüjüminiň” amala aşyrylan iki sany nokadyny nyşana alandyklaryny mälim etdiler.
Ýöne bu howa hüjümlerinde Gaza sektorynda adam ýitgisiniň bolmandygy habar berilýär. Bu howa hüjümleriniň öňýany sişenbe güni irden Ysraýylyň resmileri Palestinanyň territoriýasyndan Ysraýylyň territoriýasyna üç sany raketa okunyň atylandygyny habar beripdiler.


text:
Düýn Moskwanyň milisiýasy elde ýasalan partlaýjy maddalary alyp barýan iki studenti saklady.
Moskwanyň içeri işler bölüminiň resmisiniň sözlerine görä, saklananlardan biri Moskwanyň ýaşaýjysy. Beýleki studentiň niredendigi barada häzirlikçe maglumat alynmady.
Ýakynda Moskwada merkezi aziýaly zähmet migrantlarynyň ýaşaýan bir motel-myhmanhanasyna elde ýasalan granatyň zyňylmagy bilen baglanyşykly bolan wakanyň yzy bilen, Moskwanyň milisiýasy ekstremistik toparlara garşy çärelerini has-da güýçlendirdi.


text:
Russiýanyň resmileri inçekeselli tussaglar üçin niýetlenen türmede dörän gozgalaňyň netijesinde azyndan bir tussagyň ölendigini we başga-da 15 sanysynyň ýaralanandygyny habar berýärler.
Russiýanyň Federal jeza beriş guramalarynyň regional bölüminiň metbugat wekili Ýelena Nikişowanyň 7-nji maýda beren maglumatyna görä, Nižniý Nowgorodyň çetindäki tussaghanadan ewakuasiýa edilen tussag operasiýa mahalynda ýogalypdyr.
Nikişowanyň aýtmagyna görä, tussaglaryň sekiz sanysy agyr ýaralanypdyr. Şeýle-de, ol wakada hiç bir türme sakçysyna ýa-da asuda raýata zeper ýetmändigini sözüniň üstüne goşdy.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, 6-njy maýda 100 çemesi tussag türmäniň iki binasyny otlap, howpsuzlyk kameralaryny, mebelleri döwüpdir we beýleki tussaglara hüjüm edipdir.


text:
Türkmenistanda anna güni bolan hökümet maslahatynda nobatdaky kadr çalşygy geçirildi.
Geçirilen prokuror barlaglarynyň netijelerine görä, «Türkmenstandartlary» baş döwlet gullugynyň başlygy Abdyrahym Täçmämmedow «işde goýberen düýpli kemçilikleri» üçin diýlip işden boşadyldy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow, berilýän howa maglumatlarynda nädogry çaklamalaryň köpelendigini aýdyp, döwlet gidrometreologiýa komitetiniň başlygy, Türkmenistanyň Bütindünýä metreologiýa guramasyndaky hemişelik wekili Batyr Hallyýewi, onuň orunbasary Myrat Orazmämmedowy «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýip, işden boşatdy.
Mundanam başga, prezident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda statistika edaralarynda artdyryp ýazmalara ýol berlendigini, döwlet hasabatynda nädogry hasabatlaryň berilýändigini aýtdy.
Şu sebäpli ol Türkmenistanyň Döwlet statistikasy komitetiniň başlygy Akmyrat Mämmedowy «işde goýberen kemçilikleri üçin» diýip, işden boşatdy.
Hökümet maslahatynda oba milli maksatnamasyna laýyklykda, Balkan welaýatynda alnyp barylýan işleriň ýaramaz ýerine ýetirilýändigi aýdylyp, welaýat häkiminiň gurluşyk işleri boýunça orunbasary B. Söýeşow hem eýeleýän wezipesinden boşadyldy.


text:
Bilnişi ýaly Türkiýe, türkmenistanly zähmet migrantlaryň agdyklyk edýän ýurtlarynyň biri.
Stambul şäheri bolsa türkmen migrantlar bilen dürli saý-sebäpden gelýän türkmen raýatlarynyň iň köp ýerleşen ýeri. Şonuň üçin hem ylaýta-da Stambulyň Atatürk adyndaky aeroportunda bolan soňky hüjümler ünsi bu ýerdäki türkmen raýatlaryna we olaryň howpsuzlyk ýagdaýyna gönükdirdi.
Ýatlap geçsek, Stambulyň Atatürk adyndaky halkara aeroportunda gurnalan terrorçylykly hüjümlerde bir türkmenistanly raýatyň hem ýaralanandygy mälim edilipdi.
Stambulda bolýan terrorçylykly hüjümler bu ýerdäki türkmen migrantlarynyň we beýleki türkmenistanly raýatlaryň iş hem durmuş şertlerine nähili täsir edýär? Türkmen migrantlar terrorçylykly hüjüm howpuna garşy ätiýaçlymy we bu ugurda olar nähili hereket edýärler?
Azatlyk Radiosy Dünýä türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanyny Stambuldaky terrorçylykly hüjümleriň türkmen migrantlara ýetirýän täsirine gönükdirdi.


text:
14-nji iýulda agşamara Günorta Koreýanyň Gwanju şäherinde XXVIII tomusky Bütindünýä Uniwersiada tamamlandy. Bassyr 12 günläp ýurduň günorta-günbataryndaky bu şäherde ýiti göreşler dowam etdi, medallar we rekordlar ugrunda dünýäniň tas 150 döwletinden 13 müňden gowrak türgen bäsleşdi.
Özboluşly şüweleňe öwrülen ýapylyş dabarasy Gwanjudaky Uniwersiadanyň esasy stadionynda geçirildi. Ýer eýeleriniň diňe bir çäreleri ýokary derejede geçirmek bilen çäklenmän, eýsem, şowly çykyşlary bilen-de janköýerleri begendirmegi başardylar.
Şeýlelikde, taryhda ilkinji gezek resmi däl toparlaýyn hasapda gazanan altyn medallarynyň sany boýunça Günorta Koreýa (47 altyn medal) ýeňiji bolmaga esasy dalaşgärleri — hersi 34 “altyn” gazanan Russiýany we Hytaýy yzda galdyryp, öňdäki orny eýeledi. Koreýalylaryň oýunlar başlamanka 25 altyn medal we üçünji orna düşmegi öz öňlerinde esasy wezipe edip goýandyklaryny-da bellemek gerek.
Ýurtda bar bolan kesel bilen bagly howatyrlanmalar hem nähak bolup çykdy. Guramaçylaryň söz berişleri ýaly, hiç kim kesellemedi. Uniwersiadada howpsuzlygy üpjün eden 112 müň polisiýa işgärleri hem öz üstüne ýüklenen wezipä aňryýany bilen hötde geldiler. Çynlakaý düzgün bozulmalaryň biri-de hasaba alynmady.
Uniwersiadanyň ody ýene iki ýyldan täzeden alawlamak üçin öçdi. 2017-nji ýylda XXIX Bütindünýä tomusky Uniwersiadany Taýwanyň paýtagty Taýbeý kabul eder.
Gwanjudaky XXVIII tomusky Uniwersiadanyň medallar hasabyndaky netijeleri:
1. Günorta Koreýa (47 altyn, 32 kümüş, 29 bürünç, jemi 108 medal)
2. Russiýa (34-39-49-122)
3. Hytaý (34-22-16-72)
4. Ýaponiýa (25-25-35-85)
5. ABŞ (20-15-19-54)
6. Ukraina (8-17-6-31)
7. Gazagystan (6-0-4-10)
8. Litwa (5-1-3-9)
9. Belarus (4-3-5-12)
10. Azerbaýjan (2-0-1-3)
11. Estoniýa (1-2-1-4)
12. Ermenistan we Özbegistan (1-0-0-1)
13. Latwiýa (0-2-1-3)
14. Gyrgyzystan (0-0-1-1)


text:
Şenbe güni Orsýetde müňlerçe adam hökümetiň ykdysady syýasatyna garşylyk bildirmek we has köp syýasy azatlyk talap etmek üçin ýöriş etdi.
Kaliningradda birnäçe müň aktiwist demonsrtasiýa gadaganlygyna garşy çykdy. Olar «Hökümet işden çekilmeli» diýip gygyrdylar. Şeýle-de olar welaýat gubernatorynyň işden çekilmegini talap etdiler.
Moskwada, aýdylmagyna görä, Puşkin meýdançasynda geçirilýän ygtyýarsyz ýygnanyşyga gatnaşdyrmazlyk üçin, polisiýa onlarça protestçini tussag etdi.
Petrburgda 1000 çemesi adam proteste çykdy, ýöne olara polisiýa azar bermedi.


text:
Sargyt
Şahyr Ýylgaý Durdyýew ýetimlik, ýaşaýyşdaky ýetde-gütdelik sebäpli çagalykda gündiz demirýolda işläp, agşamlaryna “Işçi--ýaşlar mekdebi” diýilýän mekdepde okapdyr. Gepiň küle ýeri, göz deger ýaly bilim derejesi ýokdy. Bilime gezek gelende ýabygorlydy. Ol bir gezek 1-nji klasda okaýan agtygyna arifmetika dersinden berlen öý işini işlemäge, mysaly çözmäge kömek edýär. Agtygy mekdepden gelende arifmetikadan näçelik baha alany bilen gyzyklanýar. Agtygy:
-Mugallym “Dagy-duwara arifmetikadan oý iş berlen mysaly Ataňa çözdürme. Ataň şahyrlygyna hormat goýýanym üçin şu sapar saňa ikilik goýmaýyn” diýdi -diýipdir.
Bolmyjak zaňňar
Ussat Sahy Jepbar aýdym aýdanynda dünýäni undup, aýdym-saza berilýärdi. Sazandalara owsun atmagy adaty zatdy. Ol ezber sazandady. Diňe belli sazandalar eline eýerýärdi. Sahy dädäň obadaşy (ikisi-de Gökdepäniň Ýaňgala obasynda doglan), dutar çalmakda ussatlygyň, kämilligiň nusgasy Mylly aga toýda-da, teleradio ýzgy edilende-de Sahy dädä sazandalyk etmändir. Sahy dädäniň kakasynyň deň--duşy bolany üçin “Sen bolmyjak (düzelmejek diýdigi) zaňňar!” diýip, igenýän eken.
Bir gezek Aşgabadyň “1-nji park” diýilýän seýilgähinde baýramçylyk dabarasy geçirlende Sahy dädäň eline eýerýän başga sazanda tapylmandyr. Mylly aga sazandalyk etnegi haýyş edýärler. Ol “Üstüme owsun atmajagyna söz bersin, sazandalyk edeýin” diýýär. Sahy däde “Owsun beýle-de dursun, sen tarapa seretmäýin” diýip, ant içip, awy ýalaýar. Ol 1-nji aýdymy aýdanda özüni parahat alyp barýar. 2-nji aýdymy “Ýar senden” eken. Ol aýdymyň:
Ýaňaklary läle, pisse dahanym,
Men dönsem-de, göwnüm dönmez, ýar senden—
diýen setirlerini aýdanda owsun atyp, Mylly agaň usüne “sürünýär”. Mylly aga aýdym tamamlanýança syr bildirmän sazandalyk edýär. Aýdym tamamlanan dessine:
-Bül zaňňaryň bolmyjak zaňňardygyny äýtdym-a -diýýär. Ussadyň bu sözi mikrofona düşýär. Seýilgähe ýygnan ýüzlerçe diňleýji hem Sahy dädäň aýdymyna, hem-de Mylly agaň sözüne ör turup çapak çalýar.
Nägilelik
Halypa ýazyjy Çary Aşyr ýaşy 90-a ýetende lukmanyň ýanyna baryp, “Sol äyagym agyrýar” diýip, arz edipdir. Lukman “Çary aga, Siz Allanyň nazar salan adamy. Alla Size ezeli zehin, uzak ýaş berdi. Çep aýagyň agyrysyna üns bermäň, ol Sizi togsan ýyl bäri göterip ýör, biraz ýadandyr -diýip, oňa göwünlik beripdir. Bu jogap Çary agany kanagatlandyrmandyr. Ol:
-Sag aýagym-da meni togsan ýyl bäri göterip ýör. Ol nämüçin agyranok? -diýip, sowal beripdir.
Toplan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Kosowo öz garaşsyzlygyny ykrar etmegi yslam ýurtlaryndan haýyş etdi.
Kosowanyň Daşary işler ministrliginiň beýannamasyna görä, daşary işler ministri Skender Hyseni şeýle haýyşy Arap Ligasy we Yslam konferensiýasy guramasyna agza döwletleriň wekilleri bilen BMG-däki duşuşygynda etdi.
Kosowo Serbiýadan garaşsyzlygyny 2008-nji ýylda birtaparlaýyn yglan etdi.
Serbiýa we Orsýet Kosowanyň garaşsyzlygyny hiç mahal ykrar etmejekdigini bildirdi.
BMG-e agza 193 döwletiň 69-sy Kosowanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi.


text:
Sişenbe güni Aşgabatda geçirilen açylyş dabarasy sebäpli Parahat 3 we 6 etrapçalarynyň ýaşaýjylarynyň aglabasy 10 sagatdan gowrak wagt öz öýlerinden daşary çykyp bilmediler.
18-nji oktýabrda paýtagtda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda energetika desgalarynyň toplumynyň hem-de “General Electric” amerikan kompaniýasynyň okuw merkezli edara binasynyň açylyş dabaralary boldy.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan käbir ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, bu açylyş dabarasyndan bir gün ozal türkmen resmileri öýlere aýlanyp, adamlara köçä çykmazlygy, awtoulaglaryny jaýlaryň arasynda goýmazlygy tabşyrypdyrlar.
– “Penjireleri açmaň, köçä çykmaň, awtoulaglaryňyzy aýryň” diýdiler. Açylyş dabarasy sebäpli ir daňdandan, tä öýlän sagat 17:00-ä çenli öýden çykyp bilmedik. Ençeme okuwçy mekdebe-de gidip bilmedi. Uzakdan gelen myhmanlarymyz hem ençeme sagatlap köçede galdy. Nähili döwürde ýaşamaly bolduk?! – diýip, Parahat 3 etrapçasynyň ýaşaýjysy, 47 ýaşly Merjen daýza aýdýar.
Işgärler we studentler ençeme sagat köçede durdy
Bu açylyş dabarasy sebäpli Aşgabadyň döwlet edara-kärhanalarynda we ýokary okuw jaýlarynda işleriň we okuwlaryň ýatyrylyp-ýatyrylmandygy barada anyk maglumat ýok. Emma oňa ýokary derejeli döwlet resmileri bilen bir hatarda, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleriniň we ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň ýüzlerçesi gatnaşdy.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen gürrüňdeş bolan käbir studentleriň aýtmagyna görä, döwlet işgärleri we ýokary okuw jaýlarynyň talyplary ýagynly howada, ençeme sagatlap köçede durmaly boldular.
“Çäräniň geçirilýän ýerine irden sagat 6-da baryp, öýlän 5-lere gaýtdyk. Şu günler paýtagtda howanyň ortaça temperaturasy +5 gradusdanam geçmeýär. Onsoň sowuk, ýagynly howada ençeme sagatlap, dik aýak üstünde garaşmaly bolduk. Sowuk ýa-da yssy – tapawudy ýok, “açylyş bar” diýseler gitmeli. Gitmeseň hem ýa işden kowulýaň ýa-da okuwdan” diýip, paýtagtyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň studenti Ýazmuhammet gürrüň berýär.
Transport gatnawy bökdedi
Dabara sebäpli käbir bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolup, barmaly ýerine wagtynda gidip bilmedik ýa-da sowuk howada ençeme sagatlap garaşmaly bolan adamlar diňe dabara gatnaşanlar ýa-da Parahat 3 we 6 etrapçalarynyň ýaşaýjylary bilen çäklenmeýär.
Garaşsyzlygyň 25 ýyllygynyň öň ýanynda geçirilen bu binalar toplumynyň açylyş dabarasy zerarly paýtagtyň onlarça köçesi ýapylyp, ençeme jemgyýetçilik transport gatnawynyň ugry hem üýtgedildi ýa-da wagtlaýyn ýatyryldy.
Emma Türkmenistanda indi birnäçe ýyl bäri köçe-ýol hereketiniň ýagdaýy barada halk köpçüligine maglumat bermek maksady bilen döredilen ýörite tele-radio ýaýlymynyň bardygyna garamazdan, köçeleriň ýapyljakdygy we haýsy awtobuslaryň gatnaw ugrunyň üýtgedilýändigi barada ilata köplenç öňünden hiç hili maglumat berilmeýär.
Bu ýagdaýyň bolsa, Garaşsyzlyk baýramçylygynyň öň ýanynda açylyş dabaralarynyň artmagy bilen, adamlara öz oňaýsyz täsirini ýetirýändigini ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
“Her gün diýen ýaly bir açylyş bolýar. Olaryň birini eşitsek, beýlekisini eşitmän galýarys. Ynha, men şu wagt dört sagat aýak üstünde ýöräp, barjak ýerime baryp bilmän yzyma gaýtdym. Adamlaryň arasynda keselli, näsagy bar, işe, okuwa gitmelisi bar... Resmiler bu zatlar barada pikir etmeýärler” diýip, aşgabatly 50 ýaşlaryndaky Ýazly daýy aýdýar.
Türkmenistanda uly desgalaryň açylyş dabarasyna döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri we mekdep okuwçylary gatnaşdyrylyp, şol güni köplenç okuw we iş ýatyrylýar. Geçen aýda Aşgabatda täze aeroportuň açylyş dabarasyna müňden gowrak adam gatnaşdyryldy.


text:
Göräýmäge, Fontany 5 (ozalky Ýagmurça – red.) obasy ümsümlige bürenen ýaly. Ýöne 500 adamdan ybarat ilatly bu tatar obasyna içgin syn etseň, halky gorky duýgusynyň gaplap alandygyna düşünmek kyn däl.
Krymyň paýtagty Simferopolda eli ýaragly rus esgerleri tatarlara howp salýar. “Olar ýakyn wagtda tatarlaryň üstüne çozar” diýen myş-myş ýyldyrym çaltlygynda çar tarapa ýaýraýar.
55 ýaşly etniki tatar, Mudasir Kafodar gyz agtyjygany ýanyna alyp, bakjasynda dynç alýar. Onuň beýleki agtyklary töwerekde oýnap ýörler. Ol şeýle gürrüň berýär: “Biziň parahat durmuşda ýaşasymyz gelýär. Ýöne rus goşunlary biziň territoriýamyza girdiler. Ýaragly adamlary hemme ýerde görmek bolýar. Bu bizi gorkuzýar. Diňe bir meni däl, biziň hemmämizi gorkuzýar. Olaryň aýdýan zady ýok. Ýöne olaryň ukrainaly däldikleri, orsýetlidikleri öz-özünden düşnükli”.
Kafodar Özbegistanda doglupdyr we 2000-nji ýylda Kryma göçüp gelipdir. Ol Krymy öz watany hasaplaýar. Onuň 93 ýaşly kakasy we 85 ýaşly ejesi 1954-nji ýylda Stalin tarapyndan sürgün edilipdirler.
Krymyň 2 million adamlyk ilatynyň takmynan 12 göterimi tatarlardan ybarat. Ikinji jahan urşy döwründe olaryň köpüsi Iosif Stalin tarapyndan Orta Aziýa sürgün edilipdirler. Sürgün edilen tatarlar faşistler bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplanypdyrlar. Olar 1991-nji ýylda, Ukraina garaşsyzlygyny alansoň, yzyna, ýagny Ukraina göçüp barypdyrlar.
Alada
Krymyň beýleki ýaşaýjylary Ýewromaýdan protestlerini goldamasalar-da, tatarlar maýdançylaryň tarapyny tutdular. Şeýle-de olar Ukrainanyň garaşsyzlygyny, Krymyň Ukrainanyň çäginde galmagyny we Kiýewiň Ýewropa bilen integrasiýasyny aňry ýany bilen goldaýarlar.
Ynha, bu günki gün ors goşunlarynyň Kryma girmegi bilen tatarlar Krym Moskwa tabyn ediler diýip gorkýarlar. Ýöne Kafodar ýalylar diňe bir rus goşunyndan gorkmaýarlar. Olary alada goýýan başga meselerler hem bar.
Ukraina gagarşsyzlygyny alaly bäri, ýagny takmynan ýigirimi ýyldan bäri Krym tatarlary gürrüňi edilýän ýarymadada etniki orslar bilen zordan oňşup ýaşaýarlar. Sebäbi ilatyň 60 göterimini emele getirýän etniki ruslar Krymyň Orsýete birikdirilmegini isleýärler.
Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde Kadofar golaý-goltumdaky tatar obalaryna rus goşunlarynyň çozmagynyň ähtimaldygy barada ýaýran mym-myşlardan çen tutup, şeýle diýýär: “Biz näme edip bileris? Biz parahat adamlar. Biz hiç zada taýýarlyk göremzok. Göräýenimizde-de, biziň edip biljek zadymyz barmy? Birnäçe gün mundan ozal kimdigi näbelli adamlar tatar maşgalalarynyň ýaşaýan jaýlaryna kürsäp girip, öý eýesini we ogullaryny ýenjipdirler. Olar häzir hassahanada. Indi şol ýaňky kimdigi näbelli adamlar biziňem üstümize çozarlar-da...”
“Orsýet! Orsýet!”
Simferopolyň köçelerinde kazaklar we “moskwaçylar” bogazlaryny ýyrtyp, aýak aldygyna “Orsýet! Orsýet!” diýip bagyryşýarlar. Kafodar ýaly pespäl obalylar bolsa, ýetip gelýän ors güýçleriniň hem eden-etdilikleriň howpunyň öňünde öz howpzulyklaryny nädip kepillendirjekdikleri hakda kelle döwýärler. Ol öz gürrüňinde her agşam ýigrimi töweregi adamyň Fontany 5 obasynyň köçelerinde nobatçy durýandygyny aýdýar.
Kafodar özleriniň ýarag götermeýändiklerini, parahatçylygyň tarapdarydyklaryny nygtaýar: “Biz Krym tatarlary. Biziň öýümiz şu ýeri. Bize galagoply ýagdaýyň geregi ýok. Biziň adam bilen işimiz ýok. Biz erbet zatlary meýilleşdiremzok. Biz hatda hiç kime iki agyz ýakmaz sözem aýdamzok”.
Krymyň paýtagty Simferopolyň tatar kethudalary häzirki bolýan ýagdaýlardan biynjalyk bolýarlar. Ýöne olar gaýduwsyzlygy elden berenoklar. Olar 1-nji martda Krymdaky tatar Mejlisinde dörän galagoply ýagdaý boýunça maslahat geçirdiler.
Mejlisiň wekili Al Hamzi bu barada şeýle gürrüň berýär: “Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Krymy basyp almak barada buýruk beripdir öýdýärin. Ol gündogara-da goşun ugradar. Men bir zady anyk aýdyp bilerin. Men hiç ýere gaçyp gitmerin. Bu ýeri ne ukrainlaryňky, ne-de orslaryňky, bu ýeri Krym tatarlarynyň dogduk topragy”.


text:
17-18-nji maýda Ženewada Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy Komitetinde Türkmenistanyň hökümetiniň dokladynyň diňlenişigi boldy
. Bu doklad türkmen häkimiýetleri tarapyndan Birleşen Milletler Guramasyna 2000-nji ýylda teklip edilmelidi, emma doklad 10 ýyl gijä galdyryldy.
Diňlenişige türkmen tarapyndan jemi 10 adam, şol sanda Türkmenistanyň Ýokary Kazyýetiniň başlygynyň orunbasary Hangeldi Serdarow, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty, adam hukuklary we azatlyklary komitetiniň agzasy Pirnazar Hudaýnazarow, adalat ministriniň orunbasary Batyr Ärnyýazow we beýleki resmiler gatnaşdylar.
Ženewada ýerleşýän BMG-niň edarasyndaky diňlenişige Türkmenistanyň garaşsyz adwokatlar jemgyýetinden, adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparyndan we adam hukuklary boýunça beýleki guramalardan hem wekiller gatnaşdylar.
Türkmen türmelerindäki ýagdaýlar barada doklad diňlenenden soň, Komitetiň agzalarynyň beren sowallarynyň Türkmenistandan gelen wekilleriň göwnünden turmandygyny “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin aýtdy.
“Elbetde, berlen soraglar olar üçin oňaýsyzdy. Meselem: Türkmenistandaky syýasy tussaglar we wyždan ýesirleri baradaky sorag. Olar bu soraglara anyk jogap bermediler. Telekeçi Berdiýewleriň maşgala agzalarynyň ýörite gulluklaryň işgärleri tarapyndan uzak wagtdan bäri ýanalyp gelýändigi baradaky sowala jogap berip, türkmen delegasiýasynyň wekilleri bu maşgala agzalarynyň tussaglykda saklanýandygyny boýun aldylar”.
Emma türkmen delegasiýasynyň wekilleri göýä prezidentiň janyna kast edişlikde günälenip, 2003-nji ýylda uzak möhlet bilen türmä basylanlar we Gyzyl Haç Halkara Jemgyýetiniň wekilleriniň türkmen türmelerindäki ýagdaýy öwrenmegi üçin goýberilmegi barasyndaky sowallary açyk galdyrdylar diýip, Tuhbatullin belledi.
Golaýda adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” topary Türkmenistandaky türmeleriň we tussaglaryň sany hem-de tussaglaryň ýaşaýyş şertleri barada doklad çap edipdi. “Türkmen delegasiýasynyň wekilleri dokladda berilýän sanlaryň hakykata laýyk gelýändigini boýun aldylar” diýip, Tuhbatullin sözüniň üstüne goşdy.
Türkmen delegasiýasynyň dokladynda: geçen ýyl ýörite görkezme bilen köp çagaly ene hökmunde Türkmenistanyň mejlisiniň öňki başlygy Öwezgeldi Ataýewiň aýalynyň azatlyga çykarylandygy, şeýle-de 18-nji maýda geçirilen Galkynyş, Agzybirlik we Magtymgulynyň şygryýet günlerine bagyşlanyp, günä geçişligiň yglan edilendigi we şu saparky günä geçişlikde 1,500 tussagyň azatlyga çykarylandygy barada maglumatlar bar.
Türkmen häkimiýetleri tarapyndan hödürlenen dokladda aýdylmagyna görä, ýurduň demirgazygyndaky aýallar türmesinde 2,213 sany tussag saklanýar. Olarda bar bolan statistik maglumat diňe şol.
BMG-niň Gynamalara garşy Komitetinde bolan diňlenişik boýunça taýýarlanan resmi dokument entek yglan edilmedi.


text:
Pakistan, Owganystan, Täjigistan Hytaý bilen bilelikde yslamçy gozgalaňçylara garşy göreşmek maksadyny öz öňünde goýýan harby alýansa goşulýarlar, diýip resmiler aýtdylar.
Dört ýurduň harby liderleri 4-nji awgustda Hytaýyň Ksinjiang regionynda duşuşyp, bileleşik barada yglan etdiler, diýip Pakistanyň goşuny mälim etdi.
Dört taraplaýyn hyzmatdaşlyk we sazlaşyk mehanizmi diýlip atlandyrylýan bileleşik agza ýurtlarynyň terrorizme garşy durmak we aňtaw ugurlarynda bile işleşmegini üpjün etmegi maksat edinýär, diýip pakistan resmileri aýtdylar.
Terrora garşy göreşde ABŞ-nyň ýaranlary bolan Pakistan we Owganystan eýýäm on ýyldan gowrak wagt bäri yslamçy terrorist toparlarynyň, şol sanda “Al-Kaýdanyň” we “Talybanyň” zorluklary bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Täjigistan öz yslamçy söweşijilerinden ejir çekýär.
Hytaý Pakistan bilen serhedindäki esasan musulman ilatly Ksinjiang welaýatynda etnik azlyklarynyň yslamçy toparlaryna garşy söweşýär.
Şeýle-de Hytaý Owganystanda “Talybana” garşy göreşde Pakistan we ABŞ bilen hyzmatdaşlyk edip gelýär.


text:
Şu gün, ýagny 2-nji dekabrda Aşgabadyň Parahat etrapçasyndaky öý dolandyryş edarasynyň işgärleri köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýerzeminlerine aýlanyp, bu ýerdäki dükan, dellekhana eýelerine we beýleki telekeçilere iş ýerlerini ýapmagy duýdurypdyrlar. Resmiler munuň sebäbini düşündirmeseler-de, bu çäklendirmäniň 15-nji dekabra çenli dowam etjekdigini mälim edipdirler.
Azatlyk Radiosy bu mesele barada dolurak maglumat almak üçin Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Dünýäniň alty döwletiniň uly derejeli diplomatlary we Eýran Şweýsariýanyň kurort şäheri bolan Lazannada Tähranyň ýadro programmasy baradaky gepleşikleri dowam etdirdiler.
Gepleşikçiler 31-nji marta bellenen soňky möhletde, agyr ykdysady sanksiýalary gowşatmak şerti bilen, Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada baglaşylmaly ylalaşygyň çäklerini kesgitläp bilmediler.
Göz öňünde tutulan çarçuwalaýyn ylalaşyk 30-njy iýunda baglaşylmaly köpgyraňly şertnama ýol açmalydy.
Bu hili ylalaşyk Eýranyň ýadro programmasy bilen baglylykda dörän 12 ýyllyk gapma-garşylygy aradan aýyrmalydy.
Günbatar döwletleri we Ysraýyl Tähran ýadro ýaraglaryny edinmek maksadyndan ugur alýan bolmasyn diýip howatyrlanýar, Eýran muny inkär edýär.
Diplomatlar islendik bir beýanatdan ozal bir topar edilmeli işiň bardygyny aýtsalar, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawed Zarif 1-nji aprelde ikitaraplaýyn gepleşik geçirdiler.
Eýranyň baş ýadro gepleşikçisi Abbas Aragçi «problemalaryň» saklanyp galýandygyny aýtdy. Ol Eýranyň döwlet telewideniýesine beren göni interwýusynda eger gün ahyryna çenli bilelikdäki jarnama çap edilse-de, onuň beýle bir takyklygynyň bolmajagyny öňe sürdi.
Esasy bökdençlikler
Ol sanksiýalaryň gowşadylmagy, ylmy-gözleg we uran baýlaşdyrmak bilen bagly meseleleriň esasy bökdeýjiler bolup durýandygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 1-nji aprel güni irden «ministrler bu meseläniň ahyrky jemlemesiniň esasy aspektleriniň ählisi boýunça umumy ylalaşyga geldiler» diýdi.
«Bu ylalaşyk gelýän birnäçe sagatda, belki-de günüň dowamynda kagyza geçirilip bilner» diýip, Lawrow 1-nji aprel güni giçlik Lazannany terk etmezinden öň aýtdy.
Emma gepleşiklere ýakyn duran amerikan diplomatlary ähli esasy meseleler boýunça ylalaşyga gelnendigi barada aýdylan sözleriň nädogrudygyny aýtdylar.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond biraz soň «meniňçe, biz giň çarçuwalaýyn düşünişme gazandyk, emma ol ýerde şindem içinden geçilmeli käbir esasy meseleler bar» diýdi.
"Olaryň käbiri örän jikme-jik we tehniki, şu sebäpden ol ýerde bir topar edilmeli iş bar, emma biz indi olara geldik we bu işi dowam etdireris» diýip, ol BBS-ä aýtdy.
Bir german diplomatynyň bolsa, gepleşikler ýarygijeden soň «birnäçe möhüm meselede» bökdençlige uçrady diýendigi aýdyldy.
Ady aýdylmadyk bir diplomat bolsa, tehniki ekspertler uzakly gije işläninden soň, öňegidişlik «bellärlikli» boldy diýendigi aýdyldy. "Hiç bir zat karar edilmedi, emma ýagşy niýet bilen bir ylalaşyk [mümkin]» diýip, ol sözüniň üstüni ýetiripdir.
Hytaý eglişige çagyrdy we eger gepleşikler petige direse, Eýranyň ýadro gapma-garşylygyny çözmek barada edilen ähli tagalla puja çykar diýdi.
Hytaýyň daşary işler ministri Wang Ýi 31-nji martda, Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius bolsa 1-nji aprelde irden Lazannany terk etdi, olar «zerur bolan halatynda» yzlaryna geljekdiklerini aýtdylar. Lawrow hem 1-nji aprelde gaýtdy.
Eýranyň baş gepleşikçisi Abbas Aragçi Eýranyň döwlet telewideniýesi bilen göni söhbetdeşlikde «biz ähli problemalar boýunça çözgüde gelýänçäk, hemmetaraply ylalaşyk baglaşyp bilmeýäris» diýdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 31-nji martda giçlik Şweýsariýada barýan gepleşikler barada döwlet sekretary Jon Kerri we milli howpsuzlyk toparynyň beýleki agzalary bilen gysgaça wideo-maslahat etdi.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň hemişelik bäş agzasy we Germaniýa Eýranyň ýadro programmasyny barlap bolýan ýagdaýda jylawlamaga, ýagny Tähranyň ýadro ýaraglaryny edinmekden saklanmagynyň üpjün edilmegini gazanmaga çalyşýar.
Gepleşikçiler 2013-nji ýylyň noýabrynda wagtlaýyn ylalaşyk gazandylar, emma hemme taraply ylalaşyk gazanmagyň soňky möhleti diýip bellenen iki möhleti elden giderdiler.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs Muammar Kaddafiniň daşary ýurt metbugatyna beren düşündirişleri liwiýa lideriniň reallykdan nähili üzňedigini görkezdi diýdi.
Kaddafi liwiýalylaryň özüni söýýändigini aýtdy we köçelerde söweşiň barýandygyny ret etdi.
Şeýle-de Raýs Birleşen Ştatlaryň Liwiýadaky oppozisiýa toparlaryna gol uzadýandygyny aýtdy.
Onuň bu beýanaty Birleşen Ştatlaryň uruş gämileriniň we söweş uçarlarynyň Liwiýa golaýladylýan we liwiýa liderine we onuň ýakyn töweregine degişli 30 milliard dollarlyk emlägiň doňdurylan wagtyna gabat geldi.


text:
Türkmenistanyň Halk ýazyjysy, Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň habarçy-agzasy, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi Beki Seýtäkow 1914-nji ýylyň 31-nji martynda Daşhowuz oblastynyň Tagta raýonynyň Bedirkent obasynda dünýä inýär. On ýaşyndaka ol daýysyna ogullyga berilýär. Ýaşlykdan “Görogly”, “Nejeboglan”, “Saýatly-Hemra” ýaly dessanlary öwrenýär. Halk şahyry Durdy Gylyjy diňleýär. Magtymgulynyň köp goşgularyny ýat tutýar. Ol ilki obada, 1928-nji ýyldan başlap, Daşhowuzdaky pedagogik uçilişede okaýar.
1937-nji ýylda Aşgabada “Ýaş kommunist” gazetiniň redaksiýasyna işe gelýär. Şu ýerde-de ol edebi-döredijilik işine ymykly girişýär. Bir ýyldan soň “Ýaşlyk” ady bilen ilkinji goşgular ýygyndysy, ýene bir ýyldan “Bagtly nesil” atly hekaýalar ýygyndysy aýratyn kitap bolup çykýar. 1940-njy ýylda çagalar üçin ýazan “Aýazhan” erteki-poemasyny çap etdirýär. Onuň “Ogul sowgady”, “Kitabyň dostlary” atly eserleri-de çagalara niýetlenendir. Bir ýyldan soň “Biziň döwrümiz” atly goşgular ýygyndysy hem “Joralar” poemasy neşir edilýär.
1947-nji ýylda “Mydam taýýar” gazetiniň redaktorlygyna bellenýär. 1958-nji ýylda çykyp başlan “Edebiýat we sungat” gazetiniň ilkinji redaktory-da Beki Seýtäkowdyr. 1955-62-nji ýyllarda Türkmenistan Ýazyjylar guramasynyň sekretary, soň üç ýyllyp bu guramanyň başlygy bolýar. Ondan soň “Sowet edebiýaty” žurnalynyň redaktory bolup, işe başlaýar.
Beki Seýtäkowyň “Senemiň söýgüsi” poemasy, “Gyz salgydy” powesti, “Doganlar” romany çap edilýär. Awtoryň “Doganlary” taryhy-rewolýusion temada ýazylan kämil eser bolmak bilen, Demirgazyk Türkmenistanda geçen asyryň ikinji, üçünji onýyllyklarynyň taryhy wakalary, real şahsyýetler, olaryň alyp baran göreşleri giňişleýin taryhy dokumentler esasynda çeper beýan edilýär.
Ol Durdy Gylyja bagyşlap “Şahyr” atly powesti döretdi. Türkmen edebiýatynda ilkinji bolup ylmy-fantastik žanrda “Çölüň ýüregi” romanyny ýazdy. Ömrüniň ahyrky ýyllarynda-da öndümli işläp, edebiýatyň dürli žanrlarynda köp eserler, ýolýazgylaryny, ýatlamalary döretdi. Puşkiniň, Şewçenkonyň, Nyzamynyň, Nowaýynyň we başga-da köp ýazyjy-şahyrlaryň eserlerini türkmen diline terjime etdi. Drama žanrynda-da birnäçe eser döretdi. Onuň ençeme eseri ors diline geçirildi.
Beki Seýtäkow 1979-njy ýylyň 7-nji martynda Moskwada aradan çykýar hem birnäçe gün geçenden soň, Aşgabatda jaýlanýar.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy, şahyr Osman Hallyýewiň Beki Seýtäkow barasyndaky ýatlamasyndan:
—20-nji asyr türkmen edebiýatynda Beki Seýtäkow okyjylaryň arasynda gaty meşhurlyga eýe bolan hem öndümli işlän, dürli žanrlarda köp eserler döreden ýazyjylaryň biri. “Ýaşlyk” goşgusyny ýat beklän, kitaplarynyň hemmesini diýen ýaly okap çykan ýazyjymyzy iki-üç sapar ýakyndan görmek, onuň sözüni diňlemek bagty maňa-da miýesser etdi. Şol duşuşyklaryň biri hakynda: geçen asyryň ýetmişinji ýyllarynyň ortalarynda ýazyjylaryň bir topary Lebaba geldi. Olaryň arasynda Beki Seýtäkowam bardy. Duşuşyk Çärjew pedinstitutynyň aktlar zalynda boldy. Lebaply ýaşlardan üçüsini şol duşuşykda goşgy okamaga çagyrdylar. Şol üçüň biri mendim. Myhmanlar bilen bile bizi-de sahnada goýlan oturgyçlara geçirdiler. Yzky hatarda ýerleşdik.
Ýazyjy-şahyrlar yzly-yzyna çykyş edýär. Zaldaky studentler, mugallymlar kä el çarpýardylar, käte gülüşýärdiler. Duşuşygy alyp baryjy: “Indi goşgy okamak gezegi ýaş şahyr Juma Orazowdan“ diýdi. Ýaş şahyr atlandyrylan epeý adamyň saçynda gara gylyň ýokdugyny gören studentler el çarpyp, gülüşdiler. Köpi gören Juma Orazow aljyramady.
“Maňa ýaş şahyr diýmekleriniň sebäbini düşündireýin” diýip, söze başlady. – Şahyrlar üç topara bölünýär. Birinji topar, gyzlaryň şahyry, oňa Sapar Öre ikimiz girýändiris. Ikinji topar şahyrlar - gelinleriň şahyrydyr. Oňa Kerim Gurbannepes degişli. Üçünji topar - heleýleriň şahyry, oňa Beki aga girýär” diýenden başlanan gülki öňküleriň çeni-çaky bolmady.
Beki Seýtäkow diňe bir sahnadakylara däl, zalyň öň hatarynda oturanlara-da eşidiler ýaly edip, erbet sögündi: “Düş münberden!” diýdi. Juma Oraz Beki aganyň beýle sögünçlerini öňem eşidip, öwrenişen bolara çemeli. Münberden düşmäge hyýalam etmedi. Iki-üç goşgyny göwnühoşluk bilen okady.
Beki aga bilen baglanyşykly köp sanly degişmeleriň tarp ýerden döremeýändigini şonda bilip galdym. Duşuşykdan soň şäheriň etegindäki obalaryň birine - Beki aga bilen ýakyn gatnaşykdaky adamyň öýüne myhmançylyga gitdik. Gijäniň bir wagtyna çenli dowam eden oturylşykda Beki aganyň özi gülmän, töweregindäkileri gözi ýaşarýança güldürip bilýändigine şonda göz ýetirdik.
Garaşsyzlyk ýyllarynda beýleki ençeme ýazyjy-şahyrlar bilen bir hatarda Beki Seýtäkowy unutmak, ony halkyň aňyndan öçürmek syýasaty alnyp baryldy. Ýazyjynyň eserleri neşir edilmedi, tegelek seneleri bellenmedi. Ýöne halkyň taryhyndan tutuş bir döwri, onda ýaşan we döreden edebiýat we sungat işgärleriniň atlaryny öçürmek mümkin däl. Indi ýagdaý gowulyga tarap üýtgäne meňzeýär. Okuw kitaplarynda Beki Seýtäkowyň döredijiligine az hem bolsa orun berlipdir. Adamlar ýakyn döwürde “Doganlaryň”, “Gyz salgydynyň” we ýazyjynyň beýleki köp eserleriniň kitap tekjelerinde öz ornuny eýelejegine umyt baglaýarlar.
Beki Seýtäkow bilen üç ýyl “Sowet edebiýaty” žurnalynda bile işleşen Hudaýberdi Hally:
—Beki Seýtäkow kalby jomart adamlaryň hilindendi. Şol kalbyna görä açyk ýüzi, mert sözi, onuň yzynda durup biljek gaýraty hem prinsipiallygy bardy. Ol Berdi Kerbabaýewden soňky ikinji uly ýazyjy hökmünde halk köpçüliginiň aňyna siňdi. Beki aga hem ýazyjy, hem guramaçy hökmünde şol beýik orny gazandy hem uzak wagtyň dowamynda ony saklap geldi. Ýogsa, ýazyjy-şahyrlaryň arasynda onuň garşydaşlaram ýeterlikdi.
Beki Seýtäkowyň öz okyjylary bardy, olar köplükdi. Onuň kitap dükanynda geçmän ýatan kitabyna duş gelmek mümkin däldi. Ertirki günem Beki aganyň ýeterlik okyjysynyň bojagy belli.
Onuň şahsyýeti hem edebi hyzmaty ýaly belentdi. Guramaçy hökmünde-de edebiýat äleminde köp işler bitirdi. Ol bar adamy halap barmazdy, göwni galan adamlaryny, gep-gybat bilen ýigrenji edilen adamlary ýek görerdi. Başarsa, ýagşylyk ederdi, intelligensiýany gowy tanaýardy. Talantly ýazyjylara baha bermegi başarardy. “Meniň üç sany gowy görýän şahyrym bar, olar: Gara Seýitli, Kerim Gurbannepesow hem Mämmet Seýidow” diýerdi. Gurbannazar Ezizowy-da gowy görerdi hem degşip: “Inim, sen goşgularyňy bir guty baş agyry dermany bilen bile getir, seniň goşgularyňy dinlämsoň, kelläm ýarylyp barýar” diýerdi. Ol goşgulary bir çäýnek ajy çaýy önüne alyp, şahyryň öz agzyndan diňlärdi. Şol ýerde-de gol çekip, žurnalyň geljekki sanyna ýollardy.
Garşydaşlary barasynda aýdylanda, Beki aga olaryň garşysyna-da aýak diräp durmazdy. “Bular Merkezi Komitete, başga edaralara arz edýärler. Şonuň üçinem hökümete, partiýa zyýanlykly ýeri bolmasa, şonuň eserini geçiriň” diýerdi. Özüne gaty dözümlidi, aýylganç köp işleýärdi. Eserlerini elde ýazardy hem şol ýazan zadyna kän bir dolanyp durmazdy. Tankydy halamazdy. Möhüm bir bellik bolaýmasa, aýdylana üns bermezdi. Peýdaly belligi kabul ederdi. “Tylla seniň yşgyňda” diýen powestini Gurbannazar Ezizowyň maslahaty bilen döredipdi.
Berdi Kerbabaýewi halamasa-da, onuň “Aýgytly ädim” romanyna ýokary baha berýärdi. Öz topragyny söýerdi, oňa guwanardy. Aýdyşlaryna görä, Türkmenistanyň Halk ýazyjysy diýen at döredilende, ony ilki bäş ýazyja bermeli edipdirler. Ýöne Beki aga şol wagtky Türkmenistanyň birinji sekretary Balyş Öwezowdan haýyş edip, şol sanawa altynjy adamy - 36 ýaşly Kerim Gurbannepesowy goşdurýar.
Ol gaty degişgendi, özüne degişli ýiti sözlerem aýdyp bererdi. Islendik degişmäni götererdi. Ynsanyň şu häsiýeti-de onuň neneňsi açyk göwünli adam bolandygyny görkezýär. Özi dogrusynda açyk gürrüň bererdi. “Meniň Suhan Babaýew, Berdi Kerbabaýew ýaly güýçli garşydaşlarym boldy. Ýöne olaryň ählisi birleşibem oglum Muhammediň eden zyýany ýaly ýamanlyk edip bilmediler” diýerdi. Onuň şeýle açyk göwünliligi hem her hili gep-gürrüňleriň döremegine sebäp bolardy.
Onuň ömründen sapak edinere zat bar. Ol ýaşan döwründe halkyň dilinden düşmedi, ýene ýatlanar, ýene okalar. Ol ömrüni il-gününe, halkyna, onuň taryhyny çeper beýan etmäge bagyşlapdy.
Aşgabatda ýaşaýan publisist-ýazyjy Amanmyrat Bugaýew:
—Daşhowza barýar Beki aga. Muny Beki Seýtegiň özi maňa gürrüň berdi. Onsoň öňünden dosty hem deň-duşy Hangeldi Garabaýew çykýar. Şol döwür Beki aga Ýazyjylar guramasynyň başlygy, Hangeldi aga guramanyň Daşhowuz oblasty boýunça edebi konsultanty. Maşynly aeroportdan Daşhowuz şäherine gaýdýarlar, Beki aga öňde, sürüjiniň ýanynda, yzynda-da Hangeldi Garabaý. Ol: “Ýoldaş Seýtäkow, siziň döredijiligiňiz bilen ir döwürden bäri gyzyklanýarys” diýende, Beki aga “Aýdyberiň, ýoldaş Garabaýew, nämämi okadyňyz?” diýýär. “1937-nji ýylda “Mydam taýýar” gazetinde:
“Pionerler üýşdüler,
Ýowarda bag ekdiler – diýen bir goşgyňyz bar eken” diýýär.
“Tüweleme, ol meniň ilkinji goşgym gazetde çykan. Başga nämämi okadyň?” diýýär. “Sen ondan soňam başga bir zat ýazdyňmy, ýoldaş Seýtäkow? diýip soraýar. Şeýdip, ol gepde utan gezeginden, utulan gezegini köp gürrüň bererdi pahyr.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyrat:
—Gözüm bilen görüp, gulagym bilen eşiden bir wakam. Bir gezek häzir merhum, şahyr Alty Akmämmet: “Beki aga, men Daşhowuzdan geldim. Hangeldi Garabaý saňa salam aýtdy” diýdi. Olam: “Kim?” diýdi. “Hangeldi Garabaý!”.
Türkmeniň hemişe “Salam aýdanam, salam getirenem sag bolsun” diýmesi bar. Beki aga: “Ibereniňem, getireniňem pylanysyny pylan edeýin, ýene kim salam aýtdy?” diýdi welin, Alty pahyr düwdenekläp, kabinetden çykyp gaçdy.
Beki Seýtegiň bir gyzy Moskwada ors ýigidine durmuşa çykypdyr. Hojageldi Nurmyradow diýen bir şahyr adamlaryň üýşen ýerinde: “Beki aga, gyzyň orsa çykaýdymy?” diýip sorapdyr. Olam ýüzüne dikanlap seredipdir-de: “Saňa bereýinmi dagy gyzymy?” diýipdir. Ol adamlary bir görende tanap, uly bolsun, kiçi bolsun, tapawudy ýok, halanyny halardy, halamadygynam ýaşyryp durmazdy. Ýigrenýän adamy üçin, özi aýtmyşlaýyn, ýeke gözünde iki oky bardy. Pahyryň bir gözi güllüdi.
Beki aganyň ýeke gözem gapyldy. Moskwa gitdi, şol ýerde eslije ýatyp, gözüni operasiýa etdirdi. Görmeýän gözi operasiýadan soň açylaýdy. Olam balkona çykyp, güneşi, ýagty ýalançyny görüp: “Dünýedenem, sendenem razydyryn, Allajan, gaýtaryp berdiň gözümi” diýip, göwnühoş bolup durka, dogtor gyz gelip: “Ýurduňyzdan bir adam gelipdir, sizi soraýar” diýipdir. “Şunuň ýaly şatlykly günümde ýurdumdan adam gelen bolsa, çagyr ony, goý, gelsin” diýipdir.
Halamaýan adamlarynyň biri suwulgan ýaly bolup gelipdir aňyrdan. Ony gören Beki aga ýokarsyna seredip: “Taňrym, ýeke gözümi açybam, görkezjegiň şu bolsa, gap şuny ýamaşgan!” diýipdir.
Häzir merhum, taryh ylymlarynyň doktory, professor Ata Rejebowyň Beki Seýtäkow barasynda Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinden (2001-nji ýylyň 5-nji oktýabry):
—Beki aganyň adamkärçiligem gowy, atly ýazyjymyz. Ýygnaklarda, beýleki ýerlerde köp duşuşardyk. Merkezi Komitetiň ýanynda Marksizm-leninizm initituty bardy, men şonda işleýärdim, şol jaýyň ýarpysynda-da gazet-žurnallaryň redaksiýalary ýerleşýärdi. Bekem şol ýerde işleýärdi. Günortan arakesmede woleýbol oýnaýardyk. Beki aga-da oturyp, oýna tomaşa ederdi, gaty wäşidi. Onuň ýylandan gorkýanyny köpler bilýärdi. Günleriň birinde Beki aga bilen şol taýda otyrdyk welin, “Tokmak” žurnalynyň işgäri Işanguly Guljaýew (o-da wäşidi) aňry ýanyndaky oglan bilen gepleşip dur, Beki aga-da eşider ýaly edip. Maksady Bekä eşitdirmek, ýoldaşyna gürrüň beren bolýar: “Şu taýdaky arhiw jaýynyň bäri gapdalynda iki sany ýylan görüpdirler. Şol ýylanlar özara uruşýarmyşam” diýdi.
Bu gürrüňi woleýbol oýnuna tomaşa edip oturan Beki aga eşidäýdi. Ýerinden galdy-da: “Aý onda men-ä oturybilmen” diýip, turup gitdi şo taýdan. Edarasyna baryp oturypmy-oturmanmy, onçasyny bilemok, öýüne giden bolmaga çemeli.
Ýylanly ýene bir ýatlama. Moskwada Türkmenistanyň hemişelik wekilhanasynyň üçünji gatynda, myhmanhana otagymyzda bäş-alty adam bolup otyrdyk çaý içip, çörek iýip. Şol oturanlaryň biri bilen koridora çykaýdym. Ýoldaşym: “Şu wagt ýylan bar” diýsek, Beki aga ynanarmyka?” diýdi. Üçünji gatda, onda-da Moskwada ýylan bar diýseň, ol ynanmaz diýdim. Olam “Bir aýdyp göreýin-le” diýdi. Girdik. “Be, şu taýda-da ýylan ber eken. Ine, biziň aşagymyzdaky jaýda, ikinji gatda bir ýylan suwlup gidipdir. Nirä gidenem belli däl, tapanoklar” diýdi. Muny eşiden Beki aga: “Nähili bold-aý bi?” diýip, ýerinden turdy. Otur diýip oturdyp bilmedik. Ýeke adamlyk otagda ýaşaýardy ol. Telefonam bardy. Moskwaly ýazyjy dostlarynyň birine jaň etdi. Olam yzyndan geldi, şeýdip, Beki aga göçdi ötägitdi.
Ýöne Beki Seýtek ýylan hakynda “Başa-baş söweş” diýip, ajaýyp bir hekaýa-da ýazdy. Gaty gowy adamdy pahyr. Ýatan ýeri ýagty bolsun.


text:
ABŞ-nyň 13 ştatynda ses berijiler 1-nji martda saýlaw nokatlaryna baryp, 2016-njy ýylyň prezidentlik saýlawlaryna demokratlardan we respublikanlardan gatnaşjak dalaşgärleri saýlamak boýunça “Super ýekşenbe” diýlip atlandyrylýan möhüm çärä gatnaşarlar.
Demokratlar 11 ştatda Hillary Klintonyň we senator Bernie Sandersyň arasynda saýlaýarlar.
Saýlawlar we partiýalaryň gurultaýlary öz partiýalarynyň dalaşgärleri bolmak ugurnda göreşýän kandidatlaryň üçden bir bölegini seçip saýlarlar. Ses berişlikler Alabama, Arkansas, Kolorado, Georgia, Massaçusetts, Minnesota, Oklahoma, Tennessee, Tehas, Wermont we Wirginia ştatlarynda geçiriler.
Respublikanlar bu ştatlarda, şeýle-de Alaskada we Wyomingde bäş dalaşgäriň arasynda saýlarlar.
Köpçülikleýin pikir öwrenmeler respublikan Donald Trumpyň Tehasdan başga ähli ştatlarda öňe saýlanýandygyny görkezdi. Senator Marko Rubio Trumpyň esasy bäsdeşi hasaplanýar.


text:
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda repressiýa edilen raýatlary goraýan komitet döredilýär.
“Biziň dogan-garyndaşlarymyzy we ýakynlarymyzy türmede saklaýarlar, özümizi repressiýa sezewar edýärler” diýip, “Türkmenistanyň hronikasy” neşirinde çap edilen beýanatda aýdylýar.
Döredilýändigi aýdylýan komitetiň Inisiatiwa toparynyň adyndan çap edilen hatda “biz köp ýyllap öz Watanymyzda adalatyň dabaralanmagyna umyt bagladyk, ýöne ol umyt hasyl bolmady” diýilýär.
Şeýle-de bu topar özleriniň aýry-aýrylykda türmelerde ejir çekýän garyndaşlarynyň ykballaryny ýeňletmek barada häkimiýetlere ençeme gezek ýüz tutandyklaryny, emma öz arzalaryna seredilmeýändigini aýdýar.
Inisiatiwa topary indiden eýläk halkara jemgyýetçiligine ýüzlenmek, parahatçylykly protest aksiýalaryny geçirmek kararyna gelendiklerini, şeýle edilende bikanun türmä basylan hasaplaýan adamlarynyň hukuklaryny gorap biljekdiklerini ýazýar.


text:
“Ertir.com” sosial ulgamynda Ezraýyl atly agza tarapyndan gozgalan “Doktorlara janyňy ynanyp bolarmyka?” atly tema 27-nji iýuna çenli jemi 1275 sapar okalyp, 36 gezek hem halanypdyr. Şeýle-de bu tema 147 sany hem teswir ýazylypdyr.
Ezraýyl atly bu agza öz temasynda ýakynda enesiniň doganynyň aradan çykandygyny, muňa hem belli bir derejede doktorlaryň ýalňyş diagnoz goýup, ýalňyş sanjym etmeginiň sebäp bolandygyny belleýär. Ol öz temasynda süýji keseli bolmasa-da, süýji keseli bar diýlip, enesiniň doganyna şol keseliň sanjymynyň edilendigini, bu sanjymyň hem ters täsir edip, enesiniň doganynyň biwagt ýogalmagyna sebäp bolandygyny gürrüň berýär.
Ulgamyň agzasy öz maşgalasynyň başyndan geçen pajygaly waka barada şeýle gürrüň berýär: “Ýurdumyzdaky doktorlaryň köpüsi şeýle, edýän işini, keseli anyklap bilenoklar. Iň bärkisi medinstituty tamamlap, işe gelýän täze doktorlar hassanyň damaryny tapman, elleri sandyraşyp, sanjym edýärler. Diňe doktorçylyk däl, köp edaralar şeýle, mysal üçin, “MTS”, “Tm Cell”, “Poçta”, “Telecom”, “AŞTU” ýaly edaralaryňam, wokzalyňam kassalary adamlar bilen doly düşünişip, adamlary doly derejede razy edip goýberip bilmeýärler. Bu-da işe alynýanlaryň köpüsiniň işini doly bilmeýänliginden. Şol garyndaşymyz aradan çykansoň, doktorlara bolan ynam gaçdy”.
Ezraýyl atly agzanyň bu aýdýanlaryny garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Bu tema ilkinji bolup teswir ýazan Kerki atly agza: “Bir doktor yalňyşany bilen hemme doktorlar zat bilmeýän bolmaýar-a, dostum. Özüm doktor, nesip etdiginden. Hemmesi zat bilmeýän bolsa, onda biz bu wagt ölüp gitmeli, gowy tejribeli, işine ökde doktorlar bar bolany üçin bu wagt biz ýaşaýarys” diýip, bu ugurdan öz pikirini galdyrypdyr.
Garadangaýtmaz atly agza Kerki bilen jedele girip: “Türkmenistanda okaýan bolsaň, sendenem doktor bolmaýar, edil kakaň ýa ataň doktor bolaýmasa, bagyşla welin… daşary yurdy welin, bilemok..” diýip, birneme ýaňsyly jogap ýazypdyr.
Türkmenistanda lukmançylyk ugrundan okaýan Kerki atly agza bu jedeli dowam etdirip, öz geljekki käriniň hormatyny goramaga çalşypdyr we ýene şeýle diýipdir: “Ony her kimiň özi bilýändir. Hawa, Türkmenistanyň [okuw jaýyny] gutaryp barýaryn, [ýöne] daşary ýurduň medisinasyny gutaryp gelen islendik adam bilen medisina tarapdan jedele girişip biljek”.
Kerki atly agzanyň bu jogabyna Igdir atly agza: “Türkiyäniň “Cerrah Pasha” (Jerrahpaşa) uniwersitetini gutaran bilen medisina ugrundan jedel edip gör hany. Yzyňy tapmaz ýaly edäýer. Eşidip gördüňmi şeýle uniwersiteti?” diýip, sorapdyr.
Atakaka atly agza bolsa: “Haýsy stadiona nädip barmaly diýip sora, taparlar” diýip, bu temadan öz ýaňsyly garaýyşyny bildiripdir. Atakakanyň garaýşyny goldap, Error_in_my_head atly agza-da: “Ana-ana, awtor bu zatlaň sebäbi... Haçan görseň, çäreden-çärä, olar okuwyny tamamlaýança, ilki özleri maýyp boljag-a. Şo çärä barýan biçäreleri görsem, men-ä gynanýan” diýip, bellik edipdir.
Teswirleriň aglabasynda häzirki döwürde lukmanlaryň köpüsiniň öz işlerini bilmeýändigi bellenilse-de, Atas.95.95 ýaly käbir agzalar: “Erbedem bolsa, gowam bolsa, şol lukmanlar hökmany gerek” diýip, bu meselä birneme başgaça garamaga çalşypdyrlar.
“VKontakte”
“VKontakte” sosial ulgamynda bolsa, “Türkmen sungat älemi” atly topar tarapyndan paýlaşylan degişme äheňindäki goşgy agzalaryň arasynda gyzyklanma döredipdir. Bu goşguda Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki “TM Cell” aragatnaşyk ulgamynyň internedi barada gürrüň edilýär. Goşgynyň bir topbagynda şeýle diýilýär:
“Bir görseň işläp dur, bir görseň doňar,
Asla düşünemok, bu neneň bolar,
Sensiz günler ýaşmaz, hiç atmaz daňlar,
Seniň syryň nämededir Internet?!”
Sosial ulgamyň Agaberdi Geldimyradow atly agzasy goşgyny halap, “Berekella!” diýip, teswir galdyrypdyr. Döwlet Muslim atly agza: “Ýalta-laý biziň internedimiz, gowy işlänok, ýogsa, diýen pulunam berýäs welin” diýip, “Tm Cell” aragatnaşyk ulgamynyň hödürleýän internet hyzmaty barada öz tankydy garaýşyny ýazypdyr.
Baýram Hydyrow atly agza bolsa: “Öser, öser bu-da öser” diýip, inçejik umyt bildirse, Daýanç Satlykow atly agza: “Muňa-da şükür” diýip, azda-kände ikuçly ýazgy galdyrypdyr.


text:
Azatlyk Radiosynyň žurnalistiniň doganynyň üstünden neşe bilen baglanyşykly aýplamalar bilen 8 ýyl türme tussaglygy barada çykarylan karary şu hepde Özbegistanyň bir sudy tassyklady. Žurnalistleriň ýazýan habarlary sebäpli olardan öç almak üçin indi garyndaşlary nyşana alynýana meňzeýär. Bu iş Özbegistanda ozal hem edilmedik däl.
Ýurduň günorta Fergana jülgesinde ýerleşýän Fergana appelýasiýa sudy 20-nji sentýabrda Aziz Ýusupowyň şikaýatyny ret etdi. Onuň ejesiniň aýtmagyna görä, 15 mintuda çeken sessiýa hiç bir şaýat çagyrylmandyr. Awgust aýynda geçen esasy diňlenişikde-de ne bir şaýat görkezme berdi, ne-de Ýusupowa bildirilýän günäleri tassyklaýan subutnama görkezildi.
Özbegistanda neşe bilen baglanyşykly aýyplamalar garaşsyz žurnalistleriň, adam hukuklaryny gorap çykyş edýänleriň we hökümeti tankytlaýan beýleki adamlaryň garşysyna ýygy-ýygydan ulanylýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Thomas Kent kararyň ýurda uzak wagtlap ýolbaşýylyk eden Yslam Kerimow ölüp, Şawkat Mirziýaýewyň wagtlaýyn prezident bellenmeginiň üstünde iki hepde geçip-geçmänkä çykarylandygyna salgylanyp: "Biziň žurnalistlerimiziň maşgala agzalaryna hüjüm edilmegini, bizi gorkuzmaga ýa dymdyrmaga edilen her bir synanyşygy Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň berk ýazgarýandygyny Özbegistanyň täze ýolbaşçylary bilmelidir" diýdi.
Žurnalistleriň hukuklaryny goraýan “Serhetsiz Reportýorlar” guramasy Ýusupow höküm edileninde çykaran beýannamasynda oňa bildirilýän aýyplamalary "galplaşdyrylan", "galan sanlyja garaşsyz žurnalistleri yzarlamak işini güýçlendirmek üçin" häkimiýetleriň edýän synanyşygy diýip häsiýetlendirdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Özbek gullugynyň beýleki agzalaryny we olaryň garyndaşlaryny hem soňky wagtlarda gorkuzmak üçin dürli ýollara ýüz uruldy. Awgust aýynda bir işgäriň Daşkendäki kwartirasyny Öbegistanyň milli howpsuzlyk gullugynyň agentleri aldylar. Ýene bir işgäre eger Azatlyk radiosyna işlemegini dowam etdirse, doganynyň kyn ýagdaýa düşjekdigi aýdylyp, duýduryş berildi. Häkimiýetler Azatlyk Radiosynyň işgärleriniň maşgala agzalaryny olaryň žurnalistik işi hakda soraga çekipdirler. Ençeme halatda hem olaryň ýurdy terk etmek üçin beren wiza arzasy ret edilipdir.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy
Özbegistanda ýerli halk tarapyndan Ozodlik diýip tanalýan we işlerini Pragadan alyp barýan Azatlyk Radiosy 2005-nji ýylda Andijonda bolan gyrgynçylykdan soňra özüniň Daşkendäki býurosyny ýapmaga mejbur boldy. Ozodlik dowamly innowasiýa we ýerli çeşmeleriň giň gerimli ulgamyna daýanyp, diňleýjiler bilen iş salyşmak bilen dünýäniň iň bir ýapyk jemgyýetleriniň birinden habar taýýarlaýar. Hökümetiň böwetlemek üçin edýän synanyşyklaryna garamazdan Özbek gullugynyň websaýtyna aýda ortaça hasap bilen 2 million adam girýär. Prezident Kerimowyň ölen hepdesiniň dowamynda (28-nji awgust bilen 4-nji sentýabryň aralygynda) saýta 6.5 million adam girdi, sosial mediada bu san 5.1 milliona ýetdi. Şeýle hem gullugyň "ÝouTube" saýtyndaky wideolaryna 5.5 million gezek tomaşa edildi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy hususy, garaşsyz halkara habar guramasy. Onuň radio, internet, telewideniýe we mobiliň üsti bilen berýän programmalary 23 ýurtda, şol sanda Orsýetde, Eýranda, Owganystanda, Pakistanda, Orta Aziýa respublikalarynda we Kawkazda täsirli diňleýjilere ýetýär. Ol Broadcasting Board of Governors (BBG) edarasy arkaly Birleşen Ştatlaryň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýär


text:
6-njy oktýabrda Türkiýäniň futbol çempionatynyň 3-nji ligasynda çykyş edýän Düzjespor futbol toparynyň başyna täze tälimçi getirildi.
Bu wezipä türk futbolynyň belli tälimçileriniň biri Semih Ýuwakuran getirildi. Bu tälimçiniň ady türkmen futbolsöýerlerine hem tanyşdyr. Çünki Semih Ýuwakuran 2012-nji ýylda Ýokary ligamyzda çykyş edýän «Balkan» futbol toparynyň kömekçi tälimçisi bolup işläpdi. Şol möwsüme şowsuz başlan «Balkanyň» möwsümiň soňunda çempion bolmagynda bu türk hünärmeniniň hyzmaty uludyr. Şeýle hem bu hünärmen birnäçe türkmen futbolçylarynyň Türkiýäniň meşhur futbol kluplarynyň nazaryna ilmegi üçin hem goşant goşupdy.


text:
Mundan birnäçe ýyl ozal tozdy diýlip yglan edilen “Ýukos” nebit kompaniýasynyň ozalky ýolbaşçylary Orsýetiň hökümetini bu kompaniýanyň biznes işlerini çakdanaşa agyr salgyt jerimeleri bilen bikanun ýagdaýda togtatmakda aýyplaýarlar.
“Ýukosyň” ozalky ýolbaşçylary Orsýetiň hökümetinden öz çeken ýitgileriniň öwezini dolmek üçin 98 milliard dollar tölemegi talap edýärler. Munuň özi soňky 50 ýylyň dowamynda bu ýurduň taryhyndaky iň uly kompensasiýa talabydyr.
Talapçylaryň hukugyny goraýjy adwokat Piers Gardner düýn sud diňlenişiginiň yzy bilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Orsýetiň häkimiýetleriniň “Ýukos” kompaniýasyna adalatsyz derejede uly salgyt jerimesini salandygyny nygtady.
Ol häkimiýetleriň bu temmi çärelerini amala aşyrmakdaky agressiwliginiň hem örän uly adalatsyzlyk bolandygyny aýtdy: «Şu gün sudda nygtalan ikinji bir mesele – bu kompaniýa garşy amala aşyrylan çäreleriň tizligi, ýagny, başgaça aýtsak, çäre görüş proseduralarynyň çakdanaşa agressiwligi barada boldy».
Öz döwründe Orsýetde iň uly nebit kompaniýasy bolan “Ýukos” nebit kompaniýasy 2006-njy ýylda bu kompaniýa garşy millardlarça dollarlyk salgyt jerimesiniň salynmagynyň yzy bilen ol bankrot boldy diýlip yglan edildi. ”Ýukosyň” resmileri bu jerime çäresini kompaniýany esaslandyryjy Mihail Hodorkowskiniň syýasy ambisiýalary üçin oňa berlen jeza çäresi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Şol wakanyň yzy bilen salgyt galplyklarynda aýyplanylyp tussag edilen Mihail Hodorkowskä Orsýetiň sudy sekiz ýyl türme tussaglygyny berdi. Ol özüniň bu tussaglyk möhletini häzir Sibir regionynyň türmesinde geçirýär. Ýöne Hodarkowskä garşy täze gozgalan jenaýat işi boýunça ol ýene günäli tapylsa, onuň ýene goşmaça 22 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegi-de mümkin diýlip garaşylýar. Hodarkowskiý özüne bildirilýän bu jenaýat aýyplamalaryndan hem şikaýat edip, Adam hukuklary boýunça Ýewropa suduna ýüz tutdy. “Oňyn alamat”
“Ýukosyň” ozalky wise-prezidenti, häzirki wagt Londonda ýaşaýan Aleksandr Temerko Ýewropa sudunyň öz şikaýatlaryny kabul etmegine oňyn alamat hökmünde garaýandygyny aýtdy: «Strasburgyň sudy eýýäm biziň şikaýatymyzyň kabul ederliklidigi barada karar çykardy. Elbetde, Adam hukuklary boýunça Ýewropa sudunyň garajak meselesi esasan “Ýukosa” garşy ulanylan kanunçylygyň we basyşlaryň syýasy matlaplara esaslanyp-esaslanmandygy baradaky mesele bilen baglanyşykly bolar. Ýagny, biziň işimizde sud seljerişliginiň esasy prinsipleri bozulypdy».
Ýewropa sudy häzirki sud diňlenişiginiň dowamynda “Ýukos” kompaniýasyna we Mihail Hodorkowskä garşy Orsýetde alnyp barlan sud proseslerinde, şeýle hem “Ýukosyň” öz önümçilik birleşmelerini «Ýugansk-neftegaz» kompaniýasyna satmaga mejbur bolmagynda kanunçylygyň bozulyp-bozulmandygyny seljerer.
2007-nji ýylda Ýewropa sudy Mihail Hodorkowskiniň biznes ýarany Platon Lebedewiň hukuklaryny bozmakda Orsýetiň hökümetini günäli tapdy we hökümetiň oňa uly bolmadyk möçberde kompensasiýa tölemelidigi barada karar çykardy.
Ýewropa sudunyň häzirki diňlenişigi mundan öň iki gezek yza süýşürilipdi. Muňa bolsa Orsýetiň hökümet resmileriniň bu suda barmazlyklary sebäp boldy. Käbir synçylar bu waka Orsýetiň hökümetiniň häzirki sud prosesi bilen baglanyşykly aladalanmasy hökmünde baha berýärler.


text:
Ýekşenbe güni Gürjüstanyň separatistik regiony bolan Abhaziýanyň prezidenti Sergeý Bagapş agyr keselden aradan çykdy.
Orsýetin häkimiýetleri 62 ýaşly Sergeý Bagapşyň Moskwanyň keselhanasynda öýkenine edilen operasiýadan soň kän wagt geçmän aradan çykandygyny mälim etdiler.
Sergeý Bagapş 2005-nji ýyldan bäri Abhaziýa regionyna ýolbaşçylyk edip gelýär. Onuň ýolbaşçylygynda Abhaziýanyň hökümeti 2008-nji ýylda bu regionyň Gürjüstandan garaşsyzdygyny yglan edipdi.
Emma Gürjüstan 2008-nji ýylda öz garaşsyzlygyny yglan eden Abhaziýa bilen Günorta Osetiýany özüniň bölünmez territoriýasy diýip hasaplap gelýär.


text:
Çeçenistanyň Medeniýet ministrligi ýurtda toý-dabaralaryň milli däplere görä berjaý edilýändigine gözegçilik etmek üçin ýörite polisiýa bölümini döretdi.
Maglumata görä, ýörite ahlak gözegçileri toýuň nähili ýagdaýda berjaý edilýändigini synlarlar.
“Eger-de kimdir biri biziň adatlarymyza ýa-da milli lybaslarymyza ters gelýän hereketi etse, tans oýnasa munuň öňi alynjakdyr” diýip, Ministrlik maglumat berdi.
Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrow we beýleki resmileri günbatar medeniýetiniň ýurduň milli däp-dessurlaryny bozýandygyny öňe sürüp, çykyş edipdiler.
Çeçenistanyň Argun şäherinde resmiler gelnalyja diňe üç ýa bäş ulagyň gatnaşyp bilýändigi barada karar kabul etdiler.
Geçen ýyl Grozynyň häkimligi toý dabaralarynda torty kesmek däbini we “gelişmeýän” diýip häsiýetlendiren tans hereketlerini gadagan etdiler.


text:
Ýaponiýanyň zenanlar bileleşigi
Bileleşigiň bu programmasy ýokary bilimli zenanlaryň ylmy işleri goramagyna niýetlenendir. Gurama bu ugurda ähli çykdaýjylary öz üstüne alýar.
Talap edilýän şertler: dalaşgär zenanlar magistratura ýa-da kandidatlyk derejesine eýe bolmalydyr. Olaryň iň bolmanda doktorlyk dissertasiýasyna başlanlar bolmagy hökmanydyr.
Dalaşgärler, gurama dokumentleri bilen ýüz tutmazdan owal Ýaponiýadaky bir uniwersitet bilen hökmany suratda şertnama baglaşmalydyr. Dokumentler bilen bilelikde ylmy işiň maksatnamasy hem hödürlenmelidir. Dalaşgäriň Ýaponiýada gazanjak ylmy derejesini we tejribesini öz ýurdunda nähili özleşdirjekdigini jikme-jik düşündirmegi hem hökmanylyk hasaplanýar.
Gurama dalaşgäri saýlap alandan soň onuň tälimi barasyndaky okuw, ýaşaýyş we ýol tölegleri ýaly ähli çykdaýjylary öz üstüne alýar.
Ýaponiýanyň zenanlar bileleşiginiň stipendiýasynyň möçberi 6 müňden 12 müň amerikan dollaryna çenli baryp ýetýändir. Grantyň möçberi, dalaşgäriň Ýaponiýada boljak möhletine we onuň işiniň aýratynlygyna bagly bolýandyr. Tölenjek puluň çärýek bölegi bolsa dalaşgär Ýaponiýa gelen badyna stipendiýe görnüşinde berilýändir. Gyzyklanýanlar jikme-jik maglumatlary şu internet sahypasyndan edinip bilerler.


text:
Medisina resmileriniň aýtmaklaryna görä, anna güni bir palestinli Ysraýylyň esgerleri tarapyndan Gaza şäheriniň serhediniň golaýynda atylyp öldürilipdir.
Bu wakany Ysraýylyň harby goşunynyň sözçüsi tassyklap bilmedi, ýöne palestin tarapynda “bidüzgünçilikleriň” ýüz berendigini aýtdy. Ýöne sözçi ysraýyl goşunynyň duýduryş okuny atandygyny aýtdy.
Gazanyň palestin tarapynyň medisina resmileri Ysraýylyň esgerleriniň ot açmagynyň netijesinde azyndan 10 sany ýetginjegiň ýaralanandygyny tassyklady.
Palestinliniň ölümi tassyklanan ýagdaýynda bu Ysraýyl bilen Hamasyň arasynda atyşygy bes etmek baradaky ylalaşykdan soň ilkinji ölüm wakasy bolar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti dünýädäki ykdysady krizisiň ýurduň ykdysadyýetine hem ýaramaz täsir ýetirendigini boýun aldy.
Ministrler Kabinetiniň anna güni geçirilen maslahatynda Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň “dürli ugurlary boýunça oňat netijeleriň gazanylýandygyna garamazdan”, ýurduň ykdysady ösüşinde bökdençlikleriň dörändigini aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow ykdysady kynçylyklaryň döwletiň eksport we import mümkinçilikleriniň, haryt dolanyşygynyň, alynýan girdejileriň peselmegine getirýändigini belledi.
Şol bir wagtda-da türkmen lideri gürrüňi gidýän kynçylyklaryň ýurduň anyk haýsy pudagyna täsir ýetirendigini we çekilen zyýanyň möçberine degişli sanlary aýan etmedi.
Görülmeli çäreler
Türkmen prezidenti çykalga hökmünde diňe nebit-gaz pudagyna bil baglaman, eýse ykdysadyýetiň diwersifikasiýalaşdyrmalydygyny aýtdy.
Berdimuhamedow görülmeli çäreleriň çäginde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça hem-de Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça döwlet programmasyny işläp taýýarlamalydygyny öňe sürdi.
Berdimuhamedow, degişli pudaklara “köp möçberde serişdeleriň gönükdirilýändigine garamazdan”, ol pudaklaryň önümleriniň eksportynyň nebit önümlerine garanyňda “örän” pesdigini aýtdy.
Artykmaç çykdajylary azaltmak
Türkmen lideri öz çykyşynyň dowamynda degişli wise-premýere öz nägileligini bildirip, häzirki döwürde býujet serişdeleriniň göz öňünde tutulmadyk we zerur bolmadyk möçberde sarp edilmegine ýol berilýändigini, pudaklarda dolandyryş ulgamynyň gereginden artyk ulaldylandygyny, kabir ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işgär, wezipe sanynyň zerur ýok ýerinden artdyrylandygyny aýtdy hem-de bellenilen kemçilikleriň seljerilmelidigini we olary düzetmek boýunça zerur çäreleriň görülmelidigini belledi.
Berdimuhamedow şu ýylyň döwlet býujetine ýene bir gezek seredilmelidigini, artykmaç çykdajylaryň edilmegine ýol berilmeli däldigini, göz öňünde tutulmadyk çykdajylaryň azaldylmalydygyny sözüniň üstüne goşdy. Adatça, Türkmenistanyň resmi baştutanlary ýurduň ykdysady kynçylyklary bilen bagly bolan beýanatlar bilen seýrek çykyş edýärler.


text:
Düýn Orsýetiň Kurgan şäheriniň sudy iki sany milisiýa ofiserini bir ýerli ýaşaýjyny uranlykda günäli tapyp, olaryň her birini 4 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Kurgan şäheriniň sudy milisiýa ofiserleri Aleksandr Burakow bilen Roman Kalugini serhoş ýagdaýdaky bir raýaty wagtlaýyn izolýatora salyp, rehimsizlik bilen ýenjenlikde günäli tapdy.
Sud öz çykaran kararynda bu ofiserlerden ikisine-de türme möhletini tamamlap, azatlyga çykanlaryndan soň hem hukuk goraýjy organlarda işlemekligi gadagan etdi.


text:
Çarşenbe güni "Apple" kompaniýasynyň ýerine ýetiriji ýolbaşçysynyň Birleşen Ştatlaryň bir sudýasynyň ýurduň Federal derňew býurosyna öten ýyl Kaliforniýada 14 adamy atyp öldürenleriň biriniň aýfon mobil telefonyny (iphonyny) barlamak üçin kömek bermek barada çykaran kararyndan boýun gaçyrmagy tehnologiýa senagaty bilen amerikan hökümetiniň arasynda kanun babatynda ýokary derejede göreş turmagyna getirdi.
Federal derňew býurosy "Apple" kompaniýasyndan näme zady sorady?
Federal derňew býurosy geçen ýylyň dekabr aýynda öz aýaly Taşfeen Malik bilen birlikde köp adamy atyp öldüren Sýed Faroogyň şifrlenen aýfonynyň içindäki maglumatlaryň özüne elýeterli edilmegini isleýär.
Derňewçileriň aýtmaklaryna görä, bu telefonda bir möhüm zadyň bar ýa ýokdugy belli däl. Ýöne olar paroly (açary) bilmeýändikleri üçin ondaky maglumatlary açyp bilenoklar. Paroly çak bilen ýüze çykarmak üçin ençeme gezek edilen synanyşyklar başa barmasa, iphone özündäki ýazga geçirilen maglumatlary ýok edýär. Şol sebäpden deňewçiler telefonyň bu päsgelçiliginden üstaşyr geçmäge "Apple" kompaniýasynyň ýörite bir programma döretmegini isleýärler.
"Apple" näme üçin muňa garşy çykýar?
Appleniň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Tim Kook çarşenbe güni kompaniýadan soralýan çäräniň ozal bolan zat däldigini, munuň Appleniň müşderileriniň howpsuzlygyny gorky astynda goýjakdygyny aýtdy.
Ol maglumatlary hakerlerden we jenaýatçylardan goramagyň zerurdygyna salgylanyp,
"Apple" kompaniýasynyň öz telefonlarynyň gorag çärelerini döwmek üçin programma "döretmegi gaty howply" bolar diýdi.
Kook kompaniýa terroristlere duýgudaşlyk edenok, ol Federal derňew býurosyny özünde bar bolan maglumatlar, derňewçileri-de beýleki mümkin bolan pikirler bilen üpjün etdi diýýär.
Ol öz pikilerini şeýle delillendirýär: "Biz Fedaral derňew býurosynyň niýetiniň gowudygyna ynanýarys, ýöne hökümetiň bizi öz öndürýän enjamlarymyzyň içine aralaşmaga [hökümet adaralary üçin] arkadan gapy açmaga mejbur etmegi ýalňyş iş bolar. Galyberse-de, biz bu talap hökümetimiziň goramaga synanyşýan azatlyk we erkinliklerini ýumrar diýip gorkýarys".
Bu jedelde esasy mesele näme?
"Apple" eger Federal derňew býurosynyň haýyşyny bitirse, bu geljekde amerikan hökümetinden ýa Hytaý ýaly başga ýurtlardan edilen haýyşlar üçin bir görelde bolar diýip howatyr edýär. Sud salgylanar ýaly, bu meselede ozal çykarylan kararlar köp däl. Şol sebäpden "Apple" özi ýa beýleki kompaniýalara degişli bular ýaly haýyşlara ýol açmak islemeýär.
Kompaniýa öz telefonlaryny şifrlemegi 2014-nji ýylda güýçlendirdi. Hökümet,[telefonlara] girizilen ýokary howpsuzlyk çäreleri Kaliforniýada bolan atyşyk ýaly ýagdaýlarda jenaýat we milli howpsuzlyk derňewlerini kynlaşdyrýar diýip, şikaýat edýär.
Indi näme bolar?
"Apple" kompaniýasynyň öňümizdäki günlerde suda ýüz tutmagy ähtimal. Kanuny göreş uzaga çeker diýip pikir edilýär.


text:
Orsýetde, bikanun neşe dolanyşygy bilen baglylykda halkara derejesinde gözlenilýändigi aýdylýan, türkmen raýaty tussag edildi.
Orsýetiň regional habar serişdeleri tarapyndan ýurduň Federal howpsuzlyk gullugynyň Twer regiony boýunça edarasynyň geçiren operatiw-gözleg işleriniň netijesinde Türkmenistanyň ýaşaýjysy Rejep Jepbarowyň tussag edilendigi habar berilýär. Onuň Siriýadaky ýaragly konfliktde “Yslam döwleti” (YD) toparynyň tarapynda söweşmek üçin pul toplamaga synanyşýandygy barada maglumatyň barlanmagy netijesinde kanun goraýjy organlaryň üns merkezine düşendigi aýdylýar. YD topary Orsýetde gadagan edilen guramadyr.
Media maglumatlaryna görä, 2014-nji ýylda Interpoluň Baş sekretariaty ýörite bildiriş ýaýradyp, guramanyň ähli agzalaryndan, soňra Türkmenistana ekstradisiýa etmek üçin, 1975-nji ýylda doglan Jepbarow Rejep Azatowiçi tussag etmegi sorapdyr.
Türkmenistan Interpol guramasyna 2005-nji ýylyň sentýabr aýynda agza boldy.
Şeýle-de Toržok şäheriniň sudy tarapyndan Rejep Jepbarowa Orsýetiň Jenaýat kodeksiniň «Zorlamak» baradaky 131-nji maddasynyň 2-nji böleginiň “w” punktuna laýyklykda günä bildirilip, 2002-nji ýylda onuň alty ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar. Bu barada ”Tverigrad.ru” neşiri habar berýär.
Regional media maglumatlarynda, tussag edilen wagtynda Japbarowyň ýanyndan Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň galp sürüjilik şahadatnamalarynyň tapylandygy aýdyldy.
“Glawnyý regionalnyý” neşiriniň maglumatynda Rejep Japbarowyň tutulan pursadynyň wideoýazgysy ýerleşdirilipdir.
Käbir maglumatlarda Japbarowyň Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynyň ýaşaýjysydygy aýdylýar.
Häzirki wagtda Rejep Japbarowyň, Twer şäheriniň Moskowskiý etrap sudunyň 2016-njy ýylyň 2-nji iýulynda çykaran karary esasynda, bir aý möhlet bilen deslapky tussaghanada saklanylýandygy aýdylýar. Orsýetiň Twer regionynyň habar beriş serişdeleri ýerli prokuratura organlarynyň Rejep Japbarowy Türkmenistana ekstradisiýa etmek boýunça işe başlamak çäresini geçirýändigini habar berýärler.


text:
Türkmenistanda Garaşsyzlygyň 23 ýyllygyna gabatlanyp, ýurduň welaýatlarynda we Aşgabatda ençeme binanyň açylyş dabarasy boldy. Olaryň arasynda kitaphanalar, durmuş-ykdysady maksatly binalar bar diýlip, resmi metbugatda bellenilýär.
Ahal welaýatynyň Tejen etrabynda bolsa, gurulmaga başlanan desgalaryň gurluşygynyň wagtynda tamamlanmaýandygy habar berilýär. Munuň hem işçilere aýlyk haklarynyň wagtynda berilmeýändigi bilen baglydygy aýdylýar.
Tejen etrabyndaky käbir ýaşaýjylaryň wagtynda öz aýlyk haklaryny alyp bilmeýändigi barada bu etrabyň özüni Medine diýip tanyşdyran ýaşaýjysy Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurduň iki welaýatyna täze häkim belledi.
Samir Osman al-Sheih ýurduň Yrak bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Deir el-Zur welaýatynyň häkimi boldy. Bu sebitde soňky aýlaryň dowamynda köpçülikleýin protestler geçirilipdi.
Kuneitra welaýatynyň täze häkimi bolsa, Hussein Arnus boldy. Siriýanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän bu welaýatyň düzüminde Ysraýyl tarapyndan okkupirlenen Goland beýikligi hem ýerleşýär.
Bu aralykda, Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Sarjeh obasyna hüjüm edip, ol ýerde köpçülikleýin tussag ediş çärelerini geçiripdirler. Bu barada aktiwistler habar berýärler.


text:
Gollandiýaly derňewçiler geçen ýylda Gündogar Ukrainada heläkçilige uçranMalaýziýanyň MH17 kysymly howa uçarynyň Orsýetde öndürilen BUK ýer howa raketa sistemasyndan urlup ýere gaçyrylandygyny habar berdiler.
Olar uçaryň çep tarapyna raketanyň düşmeginiň netijesinde partlamanyň bolandygyny aýtdylar.
Derňewleriň netijeleri 13-nji oktýabrda Gollandiýada yglan edildi.
2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda Ukrainanyň gündogarynda gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki territoriýada bolan uçar heläkçiliginde 298 adam wepat boldy.


text:
Alyşir Nowaýynyň bir kytgasy barada
Musulman äleminiň mübärek Remezan aýy tamam bolup, uly baýram başlanypdyr.
Baýram mynasybetli Horasanyň hökümdary soltan Hüseýin Baýkara dabaraly oturylyşyk gurapdyr.
Zyýapata çagyrylan wezirler hem hanlar ýeke-ýekeden soltanyň alnyna baryp, baýramy mübärekläp, onuň şanyna tarypnama aýdyp, soňra saçak başyna geçýärler. Gezek beýik akyldar Alyşir Nowaýa ýetýär.
Ol soltanyň öňünde tagzym edip, belent başyny egýär. Ýöne soltanyň ýüzünden, özüniň bir sözler aýtmalydygyny-da aňlaýar.
– Soltanym, sen örän asylly ynsan. Sebäbi seniň ata-babaň ýokary derejeli, asylzada adamlar bolupdy. Sen beýik akyldar adam. Bu uly ýurt, tutuş Horasan seniň paýhasyň bilen dolanýar hem gülläp ösýär. Sen bu dünýäde deňsiz-taýsyz ynsan. Saňa taý geljek entek doglanok. Sen Ýaradanyň bize beren peşgeşisiň. Sen il-günüň bagty üçin doglupsyň.
Soltan Hüseýiniň ýüzünde kanagatlanma alamatyny gören Mir Alyşir Nowaýy yzda garaşyp durana nobat berýär.
Şahyr zyýapat saçagynyň başyna geçýär. Soltanyň bol saçagyndan hiç zat iýip hem, içibem bilmeýär. Sebäbi agyzdan çykan sözler onuň bokurdagyna tegek bolup durupdyr. Ol muny içine siňdirip bilmändir.
Soltanyň zyýapatyndan dolanyp, öýüne gelen şahyr galamyny eline alyp, agyr oýa batypdyr. Hökümdara aýdan sözlerini bir-bir ýatlady.
Birdenkä, onuň hyýalynda dört setir kytga – gysga bir bent peýda bolupdyr.
Şahyr Kerim Gurbannepesiň terjimesinde, ol kytganyň mazmuny şeýle.
Sen asylly adam. Akyldar adam.
Deňsiz-taýsyz adam. Il üçin doglan.
Seret, bary-ýogy iki setirde
Sen hakda sözledim dört sany ýalan.
Şahyr ýüreginde duran hakykaty aýan edipdir. Şeýlelikde, beýik ussat söz hem hat arasyna Galam bilen serhet çekipdir.
Dil her sözi aýdyp biler, kagyzyň ýüzüne diňe Hakykat ýazylýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Azatlyk Radiosy: Siz Bütindünýä Ýlymlar güni mynasybetli ÝUNESKO-nyň ýaýradan raportynyň awtorlaryndan biri hökmünde şol raporta gatnaşyşyňyz barada gysgaça gürrüň beräýseňiz?Aşraf Muhammadiýew:
Meni ekspert hökmunde ÝUNESKO çagyryp, Merkezi Aziýada bilimiň we innowasiýanyň ýagdaýy barada makala ýazyp bermegimi haýyş etdiler. Sebäbi 2010-njy ýyl BMG-ä tarapyndan «Bilim we innowasiýa« ýyly diýlip yglan edildi. Şu ýagdaý bilen baglanyşykly her 7 ýylda bir gezek dünýa möçberinde ýörite hasabatlar kitaby çap edilýär. Menden Merkezi Aziýa barada analitik makala taýýarlamagymy soradylar.Azatlyk Radiosy: Eýsem, siziň pikiriňizçe, Merkezi Aziýada ylmyň we innowasiýanyň derejesi nähili?Aşraf Muhammadiýew:
Merkezi aziýaly alymlaryň dünýä ylym-bilimine goşýan goşandy uly. Sebäbi Merkezi Aziýada bilim Sowet döwründe-de, ondan müň ýyl öňem ösendi. Muňa mysal edip, Ibn Sina, Beruni, Ulugbeg ýaly alymlaryň eden işlerini görkezmek bolar.
Merkezi Aziýa respublikalary garaşsyzlyga çykandan soň, her bir döwlet öz mümkinçiliklerine, ykdysady ýagdaýyna görä, ylmyň-tehnikanyň derejesini saklap galmaga we bar bolan mümkinçilikleri ösdürmäge çalyşýar.
Geçen ýyl Türkmenistanyň prezidenti ýörite karar bilen 12-nji iýun gününi Bilim güni diýip yglan etdi. Bu ugurda ýurtda uly halkara konferensiýasy geçirildi. Men hem şol konferensiýa gatnaşdym. Şonda men häzirki prezidentiň ylmy, bilimi ösdürmek ugrunda, meselem, innowasiýany ösdürmek, ýaşlary ylym-bilim almaga höweslendirmek ugrunda alyp barýan işleri bilen tanyşdym. Bu ugurda Türkmenistanda köp işler edilýär.Azatlyk Radiosy: Siz bu raport üçin material taýýarlanyňyzda nähilidir bir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmadyňyzmy?Aşraf Muhammadiýew:
Türkmenistan we Gyrgyzystan boýunça maglumat toplanymda we olary analiz edenimde, belli bir kynçylyklara duş geldim. Men şonda Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasyna ýüz tutdum. Olar maňa ýeterlik derejede maglumat bermediler. Olaryň beren maglumaty meniň göwnümden turmady.
Maglumat gözläp, Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyň internet saýtyna
hem girdim. Ondan hem zerur statistik maglumatlary alyp bilmedim. Şonuň üçin hem meniň makalamda Türkmenistan bilen baglanyşykly grafalar boş dur.
Ýurtda näçe ylymlaryň kandidatynyň, doktorlaryň, professorlaryň bardygy belli däl. Internet saýtynda bu hakda maglumat ýok. Bu hasabat Özbegistan, Täjigistan we Gazagystan boýunça doly berlen. Gyrgyzystan boýunça-da bölekleýin hem bolsa, bar. Emma Türkmenistanyň ýagdaýy şeýle.Azatlyk Radiosy: Eýsem, Merkezi Aziýa ýurtlarynda ylym we tehnologiýa innowasiýasyny ösdürmek üçin näme etmeli?Aşraf Muhammadiýew:
Birinjiden, ýaşlaryň ylma, bilime bolan höwesini artdyrmak üçin hökümet tarapyndan goldaw gerek. Ýaşlara maliýe tarapdan hem kömek bermeli. Maliýe kömegini beräýjek inwestorlara we kärhanalara belli bir derejede hökümet tarapyndan ýeňillikler berilmeli.
Mundan daşary, ýaşlara ösen döwletlerdäki ýaly döwrebap tehniki enjamlar bilen üpjün edilen okuw-tejribe şertlerini döretmeli. Olar diňe döwletdäki däl, eýse dünýa derejesindäki informasion resurslardan peýdalanmak mümkinçiliklerine eýe bolmaly. Orta we ýokary okuw jaýlarynda okuwçylar şeýle şertlerden peýdalanyp bilmeli. Şeýle-de, yzygiderli zehinli çagalaryň gözleginde bolmaly. Bäsleşikler, olimpiadalar geçirilmeli.Azatlyk Radiosy: Aşraf Muhammadiýew, beren gürrüňleriňiz üçin sag boluň!Aşraf Muhammadiýew:
Sözümiň soňunda men ähli türkmenistanly raýatlary ýetip gelýän Gurbanlyk baýramy bilen gutlaýaryn. Olara berk jan-saglyk, ylym we tehnika innowasiýasyny ösdürmekde üstunlik arzuw edýärin!


text:
Birleşen Ştatlar “Hakgani” toparyny ajalyna kaýyl kast edijileriň geçirýän operasiýalarynyň halkara terrorçylygyndaky baş guramaçysy atlandyrdy we oňa garşy maliýe sanksiýasyny girizdi.
Döwlet departamentiniň duşanbe güni çap eden beýanatynda Pakistanda ýerleşýän jeňçi toparyň janyndan geçen terrorçylaryň hüjümlerini guramagyna we söweşijilere kiçi ýaraglary, uly ýaraglary, partlaýjy enjamlary ulanmak tälimini bermegine Kary Zakiriň jogapkärdigi aýdyldy.
Şeýle-de beýanatda Zakiriň owgan welaýatlarynyň birnäçesindäki operasiýalara komandirlik edýändigi aýdylýar.
Waşington “Hakgani” toparyny sentýabr aýynda terrorçylar sanawyna goşupdy.
Bu topar Owganystandaky daşary ýurt esgerlerine hüjüm guramakda günälenýär.


text:
Ak tam özüniň Eýranyň ýadro programmasyny jylawlajak ylalaşygyň ahyrky detallarynyň işlenip düzülip bilinjegine ynamlydygyny aýtdy.
Ak tamyň sözçüsi prezident Barak Obamanyň 3-nji aprelde ABŞ-nyň Wekiller öýi palatasynyň we Senatyň dört sany ýokary lideri bilen gürleşip, 2-nji aprelde Şweýsariýada yglan edilen deslapky ylalaşyk barada maslahatlaşandygyny aýtdy.
Şeýle-de Obama bu ylalaşyk barada Bahreýniň, Kuweýtiň, Kataryň we Birleşen Arap Emirlikleriniň liderleri bilen maslahatlaşdy.
Şu aralykda Eýranyň prezidenti Hassan Rohani telewideniýede berlen sözünde bu ylalaşyga “dünýä bilen öndümli gatnaşyga girmegiň ilkinji ädimi” hökmünde baha berdi.


text:
Aşgabat, 31-nji dekabr. «Türkmenportal».
Täze ýyl...Ony garşylamakdan ýakymly we täsin näme bolup biler! Täze ýyl gijesi edilen arzuwlar hasyl bolýar diýlip ýöne ýere aýdylanok ahyry. Biziň hemmämiz – çagalaram, ulularam şatlyk, saglyk, parahatlyk we söýgi, keýpiçaglyk, abadançylyk we bagtyýarlyk arzuw edýäris. Bagty diňe özümize däl, eýsem 2015-nji ýyly ertirki güne ynam we umyt bilen, geljege bolan uly mümkinçilikler bilen garşylaýan Watanymyza hem dileg edýäris.
Her bir öýde baýramçylyk ahwalaty, şatlyk-şowhun höküm sürýär. Köpler Täze ýyly gözel görnüşde bezelen seýilgählerde, seýil baglarda, «Älem» medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada, dürli öwüşginli reňke bezelen “Ylham” seýilgähinde, Türkmen döwlet sirkiniň öňündäki ertekiler şäherçesinde garşylamak isleýär.
Türkmen paýtagtyndaky ajaýyp arçalary “Türkmen polat” firmasynyň işrwürleri getirip, olar aşgabatlylaryň şatlygyna şatlyk goşdular. Şu gün şähere çyksaň, arçalaryň ýanynda dowam edýän ajaýyp görnüşlere, baýramçylyk şowhunyna şaýat bolarsyňyz.
Ýörite siz üçin "Aşgabat Täze ýyly garşylaýar” atly fotoreportaž taýýarladyk. Duşuňyzdan geçirmäň!


text:
Ukrain polisiýasy döwlet eýeçiligindäki «Naftogaz» kompaniýasynyň başlygy Ýewhen Bakulini korrupsiýa derňewi bilen baglylykda tussag etdi.
Içeri işler ministri Arseniý Awakow Feýsbukdaky beýanatynda polisiýanyň gaz senagatynda bar diýip güman edilýän korrupsiýa boýunça derňew geçirýändigini aýtdy.
Bu korrupsiýa döwlete 4 milliard dollar zyýan ýetirýändir öýdülýär. Awakow Bakuliniň «jenaýat toparynyň» ýolbaşçysy bolmakda güman edilýändigini aýtdy.
Bu topara ozalky ukrain hökümetiniň öňki we häzirki uly resmileriniň başga-da bir bölegi dahyllydyr öýdilýär.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda ýörite aýallar üçin niýetlenen internet-kafe bolan “Säher Gül” kafesiniň gizlin bellik edilen gapysyndan her gün başy ýaglykly onlarça gyzlar içeri girýärler. Ondan gowrak noutbuklar, kitaphana hem-de amatly düşekler bilen üpjün edilen bu döwrebap kafe owgan aýallaryna erkekleriň nazaryndan uzakda okamaga we erkin duşuşmaga mümkinçilik döredýär.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçleri “Talyban” režimini agdarandan soň, 11 ýyla golaý wagtdan bäri özleriniň hak-hukuklaryny goramak ugrunda uly päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolan aýallar üçin bu mümkinçiligiň gadyry başga.
"Goraghana öwrüldi"
Kafeniň döredijisi, proýektiň müdiri we “Ýaş zenanlar Öwrülişik üçin” atly owgan aktiwistler guramasynyň agzasy Humeýra Bagşynyň Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, bu ýer owgan aýallarynyň goraghanasyna öwrülipdir.
“Biz bu internet-kafeni biziň hyzmatlarymyzdan peýdalanmaga gelýän ýaş owgan gyzlarynyň we aýallarynyň bu ýerde özlerini arkaýyn we rahat duýmaklaryny üpjün etmek üçin döretdik. Olaryň hiç hili problema duş gelmän, öz işlerini göwnihoş edip biljekdiklerine kepil geçýäris” diýip, Bagşy aýtdy.
Bagşy kafeniň ýerli we daşary ýurtly haýyr-sahawatçylaryň kömekleri bilen ýola goýlandygyny aýdýar. Kafede müşderilerden sagadyna 50 owgany, ýagny 1 dollar alynýar, bu Kabulyň beýleki internet-kafelerinden göz-görtele arzan.
Ýagty reňkler bilen boýalan kafe, tenini satmagy ret edensoň, geçen ýyl adamsy we onuň garyndaşlary tarapyndan dönüklik etmekde günäkärlenip, türmä basylan 15 ýaşly owgan gelniniň adyny göterýär.
Şu ýylyň mart aýynda Halkara zenanlar gününe gabatlanyp açylan kafeniň dowamly müşderilerinden birem Kabul uniwersitetiniň studenti Marýam Nuranydyr. Ol bu kafe yzygiderli barmagynyň sebäbi barada gürrüň berdi.
“Säher Gül ejir çeken gyz bolup, ol köp kynçylyklary başyndan geçirdi we biz ony goldamak isleýäris. Şol sebäpli hem men hemişe Säher Gül kafesine gelýärin. Men beýleki raýonlarda hem şeýle internet-kafeleriň açylmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn” diýip, Nurany aýdýar.
Hak we hukuklar
Nuranynyň aýtmagyna görä, zenanlara niýetlenilip açylan bu kafeniň müşderileri öz erkinliklerinden peýdalanyp bilse-de, Owganystanda käbir maşgalabasyşlaryň ezýeti, mejbury durmuşa çykarylmalar we aýalyň öz janyna kast etmesi ýaly dürli kynçylyklardan ejir çekýän zenanlaram az däl.
Soňky onýyllykda aýallar owgan jemgyýetinde möhüm üstünlikleri gazandylar. “Talyban” režiminiň agdarylmagy zenanlar üçin täze mümkinçilikleriň gapysyny açdy. Millionlarça gyzlar gaýtadan mekdebe gatnap başladylar.
Aýallar ýurduň uly şäherlerinde dürli edaralarda işlemäge başladylar. Häzirki döwürde ýurtda onlarça aýallar parlamentiň agzasy hem-de senator bolup işleyärler. Şeýle hem häzirki wagtda bir welaýatyň häkimi hem aýal maşgala.
Birleşen Ştatlar hem-de NATO güýçleri 2014-nji ýylda Owganystandan yza çekilmäge taýýarlanýar, “Talybanlar” bilen parahatçylyk barada gepleşikler geçirilýär. Bu ýagdaý bolsa käbir zenanlary alada goýýar. Olar, esasanam, özleriniň täzelikde eýe bolan hak-hukuklaryndan mahrum edilmeklerinden howatyrlanýarlar.
“Talybanyň” döwründe aýallara işlemek, bilim almak, hat-da ýanynda erkek adam bolmasa, ýeke başyňa öýden çykmak hem gadagan edilipdi.