text:
Semiz adamlaryň sany boýunça Çehiýa Ýewropada birinji ýere çykdy. Ýurduň Endokrinologiýa boýunça institutynyň ýakynda çap eden maglumatynda semizlik problemasynyň çagalara hem degişlidigi we häzir her üç oglan çagadan we her dört gyz çagadan biriniň aşa semizlikden ejir çekýändigi aýdylýar.
BMG-niň Bütindünýä Saglyk guramasynyň 2015-nji ýylyň başynda cap eden maglumatyna görä, tutuş dünýäde 1.9 milliard adamynyň agramy aşa. 18 yaşdan uly adamlara degişli bu umumy sana semizlik näsaglygyndan ejir çekýänler hem girýärler we olaryň 600 million adam çemesidigi aýdylýar. Prosent görnüşinde alnanda, aşa agramly adamlar dünýäniň ilatynyň 39%-ni, semizlikden ejir çekýänler bolsa 13%-ni emele getirýärler.
Çagalara degişli berlen sanlarda dünýäde bäş ýaşyna ýetmedik 42 million çagada aşa agram ýa-da semizlik problemasynyň bardygy aýdylýar.
1980-nji ýyldan bäri dünýäde semizleriň sany, umuman, iki esse artypdyr.
Aşa agram we semizlik näme?
Aşa agram we semizlik adamyň bedeninde kada laýyk bolmadyk mukdarda ýag gatlaklarynyň döremegi bilen kesgitlenýär we munuň saglyga zyýan ýetirip bilýändigi aýdylýar.
Şu günki gün adamyň agramyny kesgitleýji usullaryň ençemesi ulanylýar, olardan esasy biri 1869-njy ýylda belgiýaly sosiolog Adolf Ketele tarapyndan işlenip düzülen göwre agramynyň indeksi. Munuň üçin adamyň agramyny onuň boýunyň ikä köpeldilen görkezijisine bölmeli. Adamyň agramynyň kadaly bolmagy üçin indeks 18,5—24,99 aralygynda bolmaly.
Näme sebäp bolýar?
Esasy sebäp adamyň bedenine düşýän we sarp edilýän kaloriýleriň arasyndaky deňagramlylygyň bozulmagydyr we munuň köplenç nädogry iýmitlenmegiň hem fiziki aktiwligiň ýetmezçiliginiň netijesinde döreýändigi aýdylýar.
Pes we orta girdejili köp ýurtlaryň ilatynyň erbet iýmitlenmek problemasynyň üstüne semizlik problemasynyň hem goşulandygy bellenilýär.
Şeýle ýurtlarda, çagalar entek enesiniň göwresindäki, bäbekleriň emdirilýän döwründe we ýaş çagalyk döwründe nädogry iýmitlenmegi semizlik töwekgelçiligini döredýär. Şeýle-de çagalaryň aşa köp ýagy, duzy, gandy öz içine alýan, peýdaly maddalary bolsa az bolan arzan azyk önümleri bilen iýmitlendirilmegi olaryň semizligine sebäp bolýar.
Saglyga täsiri
Çagalaryň aşa agramy – adamlarda has agyr görnüşde semizligiň döremek, has ir aradan çykmak we ulalanda maýyp bolmak töwekgelçiligini döredýär. Şeýle-de semiz çagalar dem alyş ugurdan
kynçylyk çekýärler, olarda süňkleriniň döwülmek howpy artýar, damar, ýürek-damar keselleri, süýji keseli we psihologiýa taýdan kynçylyklary döredýär.
Semizligiň öňüni alyp bolýar
Munuň üçin çagalaryň iýmitlenmegine we fiziki aktiwligine üns bermeli. Olaryň iýmit endiginde köp kaloriýaly azyklary azaldyp, gök önüm, miwe, däne we hoz ýaly azyklary köpeltmeli we fiziki maşklary yzygiderli ýerine ýetirmeli.
Bütindünýä saglyk guramasynyň maglumatynda çagalara günde azyndan 60 minudyň, ululara hepdede 150 minudyň dowamynda fiziki maşklaryň zerurdygy aýdylýar.
Şu günki gün lukmanlar sagdyn iýmitlenmegiň, sport, bedenterbiýe maşklaryny berjaý etmegiň has netijeli bolmagy üçin muňa islegli çemeleşmegiň we lezzet almagyň zerurdygyny aýdýarlar.
Çagalary sagdyn iýmite we herekete höweslendirmek üçin ene-atalar mejbur etmegi ulanmaly däl, sport görnüşini çaganyň öz islegine, ukybyna görä saýlamaly, ýa-da çaganyň boş wagtyny açyk howada öýnamagy, ýöremegi, gezelenç etmegi ýa-da ene-atasyna mellekde kömek bermek ýaly hereketde bolmagy üçin şert döretmeli.
Sagdynlyga höwes gerek
Şeýle-de çagany öwmek usulynyň ony sagdynlyga höweslendirmek üçin ähmiýeti bar. Öwgi çaganyň özüne bolan ynamyny, mertebesini artdyrýar. Çagalaryň semizligiň öňüni almak üçin ene-atanyň öz saglygyna seretmeginiň, sagdyn iýmitlenip, fiziki aktiwlige üns bermeginiň oňyn täsiri bar, ýagny ene-atanyň gowy göreldesi bu meselede öňyn rol oýnaýar.
Çagalaryň semizlik problemasynyň güýçlenýändigini boýun alan Çehiýa çözgüt hökmünde, hususan-da, çagalaryň mekdeplerde sagdyn iýmitlenmegine döwlet derejesinde ünsi artdyrmak bilen jogap berdi. Käbir mekdeplerde süýjüler, gazly suw ýaly azyklaryň sowdasy gadagan edildi. Şeýle-de häkimiýetler çagalaryň semizlik problemasyna maşgalalaryň özünde unsi has güýçlendirmäge çagyrdylar.


c: text/html

text:
Книга "Kalbyma syýahat"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Описание книги
Ýazyjy Agageldi Allanazarowyň eserler ýygyndysynyň V tomuna onuň okyjylarymyza öňden belli bolan “Kalbyma syýahat” , “Çölüň deňiz günleri” powestleri bilen birlikde,
nowellalardyr ertekileriöem ençemesi girizildi. Ýazyjy “Kalbyma syýahat” eserinde türkmen halkynyň müň ýyllyk taryhyna syýahat etse, “Çölüň deňiz günleri” powestinde ol
ajaýyр türkmen toрragynyň tebigatyny, onuň joşgunly dünýäsini wasр edýär.
Kitaba şeýle-de ýazyjynyň döredijilik dünýäsinden söz açýan, dürli döwürlerde ýazylan makalalardyr goşgularyň hem bir toрlumy girizildi. A. Allanazarowyň döredijiligine
mahsus bolan, Watan — onuň ojagynyň mukaddesligi baradaky рikirler bu eseriň hem içinden eriş-argaç boluр geçýär.
nowellalardyr ertekileriöem ençemesi girizildi. Ýazyjy “Kalbyma syýahat” eserinde türkmen halkynyň müň ýyllyk taryhyna syýahat etse, “Çölüň deňiz günleri” powestinde ol
ajaýyр türkmen toрragynyň tebigatyny, onuň joşgunly dünýäsini wasр edýär.
Kitaba şeýle-de ýazyjynyň döredijilik dünýäsinden söz açýan, dürli döwürlerde ýazylan makalalardyr goşgularyň hem bir toрlumy girizildi. A. Allanazarowyň döredijiligine
mahsus bolan, Watan — onuň ojagynyň mukaddesligi baradaky рikirler bu eseriň hem içinden eriş-argaç boluр geçýär.
Комментарии
0 комментариев
Ваш комментарий:
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- Бомж 2015
- Мужчины без женщин 2016
- Ася 1858
- Злой вонючий гоблин 2016
- Молодость 2016
- Детство. Отрочество. Юность. 1852-1857
- Ян 2014
- Венецианский купец 1600
- Сон в летнюю ночь 1594-1596

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kemron (David Cameron) “Yslam döwleti” atly söweşiji topara garşy howa zarbalaryny amala aşyrmak üçin parlamentiň razylygyny almaga çalyşýar.
Kemron kanunçykaryjylara ýüzlenip eden çykyşynda “Yslam döwleti” atly topara garşy uruşlaryň “birnäçe ýyl dowam edip biljekdigini” hem aýtdy.
Geçen ýyl Britaniýanyň deputatlary britan güýçleriniň Siriýanyň hökümet güýçlerine garşy howa zarbalaryny amala aşyrmak isleýändikleri baradaky teklipleri ret edensoň, Kemron gürrüňi gidýän täze çäreler barada parlamentiň razylygyny soramakda ikirjiňlenipdi.
Britaniýanyň syýasy giňişligindäki partiýalar “Yslam döwleti” atly söweşiji topara garşy howa zarbalaryny amala aşyrmak meselesinde premýer-ministri goldajakdyklaryny mälim edipdiler.


text:
Ten satýanlaryň sanynyň köpelmegi bilen dünýäde iň gadymy kärleriň biri Täjigistanda açyk diskussiýalaryň temasyna öwrüldi.
Dünýäniň beýleki ýerlerinde bolşy ýaly, Täjigistanda hem ten satmaklyk özge ýurtlardakydan özüçe hil taýdan tapawutly bolsa gerek.
“Rano” atly aýal telefon jaňy boýunça baryp, erkeklere edýän jynsy hyzmatlarynyň özüne her aýda 2 müň dollar töweregi girdeji berýändigini aýdýar. “Sitora” atly aýal bolsa Düşenbäniň köçelerinde tenini satmak bilen aýda 200 dollar gazanýandygyny aýdýar.
Ortaça aýlyk 150 dollar töwereginde bolan ýurtda dünýäniň iň gadymy kärleriniň biri hasplanýan jelepçilik käbir zenanlar üçin amatly mümkinçilik bolup durýar. Ten satmak meselesi, adatça, Täjigistanda gadagan edilen temalaryň biridir. Emma kanuny nukdaý nazardan ten satmaklyk uly bolmadyk jerime bilen jezalandyrylýan jenaýat hasaplanýar.
”Rano” lakamy bilen AÝ/AR-nyň Täjik gullugy bilen söhbetdeş bolan Duşenbäniň 33 ýaşly ýaşaýjysy öz tenini satyp gazanç edýändigini tassyklady. Onuň gazanýan puly iki çagasyny hususy mekdepde okatmaga, özüne gowy geýim we gymmatbaha zatlary satyn almaga ýetýär. Şeýle-de ol ýeterlik müşderileriniň bolmagy hem öz howpsuzlygyny üpjün etmek üçin her aýda 300 dollar töleg töleýändigini aýdýar.
Bu zenan daşary ýurtlular bilen işlemegi halaýar we munuň sebäbini şeýle düşündirýär: “Olar bizi nahara çagyrýarlar, bize iýmit, içgi alyp berýärler we mundan soň bizden olar bilen gijäni geçirmegimize razylyk soraýarlar”.
Zenan täjik müşderileriniň özlerini alyp baryşlary barada gürrüň berip, şeýle diýýär: ”Olar otagyna baryp giren badyňa seni düşege ýykýarlar. Olar özüňi gaty erbet duýmaga mejbur edýärler. Olar saňa ten satýandygyňy duýdurýarlar”.
Iş örän howply diýip, ”Rano” muny şeýle düşündirýär: “Sebäbi men, adatça, düýpden nätänyş adamlar bilen iş salyşýaryn, olaryň käbiri jenaýatçy we manýak bolup çykýar”.
”Rano” töwekgelçilikleri azaltmak üçin “goragçylara”, şol sanda polisiýa bil baglaýandygyny aýtdy.
”Sitora” diýen lakamy ulanyp AÝ/AR bilen gepleşen zenanyň iş şertleri has agyr bolup görünýär. Ol özüne müşderi tapmak üçin tutuş gije köçelere aýlanyp çykýar, şeýle duşuşygyň gazanç howpsuzlygyna-da güwa geçip bolmaýar.
Onuň ýüzünde soňky müşderisiniň galdyran gök tegmilleri bar. ”Sitoranyň” sözlerine görä, ol we onuň köçedäki kärdeşleri polisiýa hem köp äkidilýär we olardan pul talap edilýär.
"Polisiýa köplenç köçede biziň daşymyzda bolýar” diýip, bu zenan aýdýar. “Haçan-da elime pul düşende, men özümi halas etmek üçin para bermeli bolýaryn, emma puluň bolmadyk ýagdaýynda olar meni birnäçe günläp tussag edýärler”.
Täjigistanda ten satmak uly bolmadyk jenaýat hasaplanýar, emma jelephana saklamak ýa-da başgalaryň ten satmagyny gurnamak 8 ýyllyk türme tussaglygy bilen jezalandyrylýar.
Biznes barha pajarlaýana meňzeýär. Aýallaryň işleri boýunça döwlet komitetiniň aýtmagyna görä, 2013-nji ýylda ten satmak bilen meşgullanýan 1641 zenan hasaba alnypdyr. Bu ozalky ýyl bilen deňeşdirilende 25% ýokary. Bu sanlar adam gaçakçylygyny we ten satmaga mejbur edilýän pidalary anyklamak boýunça geçirilen gözegçilik çäreleriniň netijelerine esaslanýar.
Resmi sanlara görä, Täjigistanda 2013-nji ýylda 189 bikanun jelephananyň üsti açyldy. Komitet şahsyýeti anyklanan bu kärdäki ýeňles zenanlaryň 18 we 41 ýaş aralygyndadygyny aýtdy.
Emma agzalýan Komitet tenini satýan täjigistanly zenanlaryň hakyky sanynyň has köpdügini boýun alýar.
Bu ýagdaý aýallaryň seks kärhanasynyň ýesiri bolmaklarynyň öňüni almaga çagyryşlary güýçlendirdi.
Hatlon welaýatynyň Çagalaryň hukuklary boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Mairambi Gafurowa ten satýan zenanlaryň göwreli bolup, çagalaryny taşlaýandygyny aýdyp, 2012-nji ýylda parlamentden ten satmaklygy kanun taýdan gadagan etmäge çagyrdy.
Kanunçykaryjy Saodat Amirşoýewa şeýle çagyryşlaryň barha köp ýaňlanýandygyny we bu meseläniň maslahat edilýändigini aýtdy. Emma ol meseläni jenaýatlaşdyrmagyň ýagdaýdan dogry çykalga däldigini aýdyp, munuň ten söwdasynyň soňuna çykyp bilmeýändigini belledi.
Özüni we ýaş çagasyny adamsy taşlap gidensoň, on ýyl mundan öň ten satmak bilen meşgullanyp başlan ”Sitora” ten satmaklygyň doly kanunlaşdyrylmagynyň çykalga bolup biljegini aýdýar: “[Onda ] biz salgyt töläp bilerdik we käbir sosial goraga, pensiýa eýe bolardyk”.
Öňüni alyş çäreleriň arasynda häkimiýetler ten satmak bilen meşgullanýan ýaş gyzlar üçin ýörite mekdep açyp, olaryň orta bilimli bolmagyna we hünär öwrenmegine mümkinçilik döretmek meselesine garaýarlar.
AÝ/AR-nyň Täjik gullugynyň ýakynda öz saýtynda ýerleşdiren tenini satýan zenan ”Ranonyň” wideosyna okyjylaryň reaksiýasy öz wagtynda jemgyýetde gadagan hasaplanan meseläniň açyk çekeleşikleriň temasyna öwrülendigini görkezdi.
"Birini aklamak we başgalary ýigrenmek aňsat, emma biziň jemgyýetimizdäki käbir ýazylmadyk düzgünler ten satmaklygy ýazgarýar” diýip, Duşenbeden Şahrwand ýazýar.
Elbetde, bu meselede başgaça garaýyşly okyjylar hem bar.
“Täjigistanda ten satmaklygy kanunlaşdyrmakdan hudaý saklasyn” diýip, Hisor welaýatyndan Faiziddin öz pikirini beýan edýär.


text:
Moskwa Russiýanyň we Siriýanyň howa güýçleriniň Aleppo şäherindäki howa zarbalaryny duruzýandygyny aýdýar.
Russiýanyň goranmak ministri Sergeý Şoýgu 18-nji oktýabrda beren maglumatynda parahat ilatdan ýaşaýjylaryň we pitneçileriň gabawdaky şäheri terk etmegine rugsat bermek maksady bilen, howa zarbalary ýerli wagt bilen sagat 10:00-dan başlap durzuldy diýdi.
Bu baradaky maglumat, düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy “rus uçarlarynyň gijäň ýary Alepponyň pitneçileriň kontrollygyndaky territoriýalarynda güýçli howa zarbalaryny amala aşyrandygyny” mälim etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
17-nji oktýabrda Russiýa Alepponyň günortasyndaky etrapdan parahat ilatyň we pitneçi söweşijileriň aman çykmagyna rugsat bermek üçin 20-nji oktýabrda operasiýalary sekiz sagatlyk duruzjakdygyny yglan edipdi.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynda öňde barýan “Altyn asyr” 16-njy tapgyrda paýtagt derbisinde 1:0 hasabynda “Aşgabatdan” üstün çykyp, esasy garşydaşlaryndan 10 utuk ara açdy.
Bu duşuşyk iki topar üçinem uly ähmiýete eýedi. Bassyr iki duşuşykda ýeňiş gazanan “Aşgabat” üçünji orunda barýardy we üstünlik gazanan ýagdaýynda, has uly mümkinçiliklere ýol açylýardy. Türkmenistanyň häzirki çempiony “Altyn asyr” hem esasy garşydaşlarynyň birine garşy oýunda utuk ýitiresi gelenokdy we olardan arany açmaga synanýardy.
“Şäherliler” bilen bolan duşuşykda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň topary düzümde düýpli kynçylyklara sezewar boldy. Artyk alnan sary petekler sebäpli toparyň hem milli ýygyndynyň kapitany Ahmet Ataýew we netijeli hüjümçileriň bäsleşiginde ikinji orunda barýan Süleýman Muhadow oýny sypdyrýardylar. Bu iki tejribeli futbolçynyň ýoklugy gürrüňsiz, ýer eýeleriniň hüjüm mümkinçiliklerine öz täsirini ýetirdi. Netijede hiç topara-da birinji ýarymda hasaby açmak başartmady.
Arakesmeden soň, myhmanlara hasaby açmaga amatly pursat döredi. Ýöne pökginiň nämüçindir derwezä giresi gelmedi. Futbolda köplenç bolşy ýaly, “sen geçirmeseň, saňa geçirýärler”. “Altyn asyryň” oýunçysy Umytjan Astanow bu hakykaty nobatdaky gezek subut etdi. Ol 77-nji minutda 25 metr aralykdan ýerine ýetiren urgusy bilen derwezeçi Sergeý Kuznesowa pökgini derwezeden çykarmaga mejbur etdi — 1:0.
Bu duşuşygyň abatlaýyş işleri geçirilen “Köpetdag” stadionynda bolan ilkinji duşuşykdygyny bellemek gerek. Türkmenistanyň ýygyndysynyň 8-nji sentýabrda dünýä çempionaty — 2018-iň Guamyň toparyna garşy boljak duşuşygynyň hem şu stadionda geçirilmegine garaşylýar.
Öňdebaryjynyň esasy bäsdeşi “Balkan” myhmançylykda “Ahaldan” ýeňlip (3:1), bassyr ikinji gezek ýeňildi. 20-nji iýunda bu toparlaryň arasynda birinji aýlawyň soňa süýşürilen oýnunda “Balkan” öz meýdançasynda Türkmenistanyň Kubogynyň eýesini 4:1 hasabynda ýeňlişe sezewar edipdi. Indi bolsa “Ahal” doly haklaşdy. Guwançmuhammet Öwekowyň toparynda bassyr ikinji duşuşygynda iki pökgi geçirýän Altymyrat Annadurdyýewiň hüjümdäki ynamly oýny özüne çekýär.
Zehinli hüjümçi geçen tapgyrda HTTU-nyň derwezesinden iki pökgi geçiripdi. Ine, bu gezek bolsa ol “Balkanyň” derwezeçisiniň iki ýola lapyny keç edip, çempionatdaky 11-nji goly öz adyna ýazdyrdy. Iki ýeňişden soň, “Ahal” ikinji orunda barýan “Balkan” bilen utuk sany boýunça deňleşdi. Geçen ýyl çempionatyň bürünç medalyny gazanan “Şagadam” şowsuzlyklaryň girdabyndan çykyp bilenok. Deňiz ýakasyndan bolan futbolçylar soňky dört duşuşygynda üçünji gezek ýeňildiler. Amanmyrat Meredowyň şägirtleri 16-njy tapgyrda 1:2 hasabynda HTTU-dan asgyn geldiler.
Bu tapgyrda “Hazyna” “Merwi” ýeňdi — 2:1. Baýramalyda “Energetik” “Daşoguzdan” 2:0 hasabynda üstün çykdy. Pökgüleri Artýan Nikitenko bilen Kerim Hojaberdiýew geçirdiler.
Nobatdaky 17-nji tapgyryň oýunlary 4-nji iýulda geçiriler. Şol gün HTTU — “Merw”, “Energetik” — “Hazyna”, “Daşoguz” — “Altyn asyr”, “Aşgabat” — “Ahal”, “Balkan” — “Şagadam” duşuşar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşyklaryň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Hazyna" – "Merw" – 2:1 (2:1)
30-njy iýun. Aşgabat. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň stadiony. 50 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Guwanç Abylow 34, 45+1 – Azat Orazmuhammedow 10.
Duýduryş alanlar: Gurbanguly Aşyrow 51, Kemal Gurbanow 75, Kakageldi Kabaýew 88, Yhlas Saparmämmedow 89 – Amangeldi Saparow 69.
Emin: Begenç Allaberdiýew.
Duşuşygyň inspektory: Константин Григорьянц.
"Altyn asyr" – "Aşgabat" – 1:0 (0:0)
30-njy iýun. Aşgabat. "Köpetdag". 200 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Umyt Astanow 77.
Duýduryş alanlar: Myrat Annaýew 45+1, Serdar Geldiýew 59, Selim Nurmyradow 82 – Alik Haýdarow 44.
Emin: Saparmämmet Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
"Şagadam" – HTTU – 1:2 (1:1)
30-njy iýun. Türkmenbaşy. "Şagadamyň" stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Hemra Amanmämmedow 36 (11 metrlik urgudan) – Pirmyrat Soltanow 45+1, Muhammet Astanow 47.
Duýduryş alanlar: Ýewgeniý Tkaçenko 22, Ýunus Orazmämmedow 68 – Furkat Tursunow 34, Hojageldi Hojowow 90+2.
Oýundan çykarylan: Ýakup Ekezow (HTTU-nyň adminstratory) 90+3 (emine paýyş söz aýdanlygy sebäpli).
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Duşuşygyň inspektory: Allabergen Sapaýew.
"Ahal" – "Balkan" – 3:1 (2:0)
30-njy iýun. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 500 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Myrat Hamraýew 22, Altymyrat Annadurdyýew 39, 61 – Begenç Annagurbanow 52.
Duýduryş alanlar: Orazmuhammet Işangulyýew 66, Annasähet Annasähedow 81 – Güýçmyrat Annagulyýew 67, Daýanç Orazgulyýew 80.
Emin: Alibek Sapaýew.
Duşuşygyň inspektory: Wadim Baratow.
"Energetik" – "Daşoguz" – 2:0 (2:0)
30-njy iýun. Baýramaly. "Sport desgasy". 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Artýom Nikitenko 11, Kerim Hojaberdiýew 42.
Duýduryş alanlar: Esen Ýazmedow 45+1 – Hudaýguly Satyýew 45, Yhlas Allabergenow 63, Yzzat Hudaýbergenow 69, Döwran Seýdiýew 81.
Oýundan çykarylan: Hudaýguly Satyýew («Daşoguz») 90 (2 sary petek).
Emin: Babanazar Haknazarow.
Duşuşygyň inspektory: Rubik Danelýan.
16-njy tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçirenler:
Myrat Ýagşyýew (“Balkan”) — 18 pökgi (2 – 11 metrlik urgudan).
Süleýman Muhadow (“Altyn asyr”) – 16.
Hemra Amanmämmedow (“Şagadam”) – 12 (6).


text:
Täze Tolkun ýaşlar gepleşiginiň geçen hepdeki sanynda "Gyzlaryň 'formasy' täzelenyärmi?' diýen tema hakda gürrüň etdik. Bu temanyň çäginde talyplaryň okuw jaýlaryna hem-de çärelere diňe hökümet tarapyndan ykrar edilen “formany” geýip barmaga mejbur edilmegine, umuman hökümetiň egin-eşik ýaly zatlara aralaşmagyna bolan garaýyşlar bilen tanyşdyk.
Bu tema okyjylarymyzyň
arasynda uly seslenme
döretdi. Şol seslenmelerden belli bolşuna görä, käbir ýaşlar hökümetiň forma syýasatyna goldaw berýän bolsa, ýaşlaryň uly bir bölegi hökümet tarapyndan girizilen şeýle çäklendirmelere berk garşy.
Bu seslenmelerden ýüze çykan ýene bir ýagdaý hem, talyplaryň we ýaşlaryň durmuşyndaky çäklendirmeleriň diňe “forma” bilen çäklenmän, hökümet tarapyndan girizilen gadagançylyklaryň ýaşlaryň durmuşynda her ädimde diýen ýaly ýüze çykýandygy bilen bagly.
Meselem, elinde daşary ýurtda okaýar diýen haty ýa-da ýanynda ejesi ýa kakasy bolmasa ýaş gyzlaryň daşary ýurtlara çykarylmazlygy, talyp oglanlaryň sakal goýberip ýa-da saçlaryny ösdürip, talyp gyzlaryň bolsa makiýaž ulanyp okuwa barmagyna rugsat berilmezligi, talyplaryň ýokary okuw jaýlaryna ulag sürüp bamagyna bolan gadagançylyklar şol çäklendirmelerden diňe käbirleri.
Çäklendirmeler barada aýdylanda, talyplaryň okuw jaýynda mobil telefon ulanmazlygy, umumy ýaşaýyş jaýlarynda galýan talyplaryň agşam sagat 8-den soň daşary çykarylmazlygy, okuw formasynyň matalarynyň diňe okuw jaýlaryndan satyn alynmalydygy, hat-da talyplaryň dynç alyşlarynda hem ýokary okuw jaýynyň ýolbaşçylarynyň tabşyrygy esasynda ýaşamalydygy ýaly ýagdaýlar hakda gürrüň edip bolar.
Şunlukda, bu tema bolan gyzyklanmany göz öňünde tutup, gepleşigimiziň nobatdaky sanynda ýaşlaryň “çäklendirlen” durmuş şertleri we bu çäklendirmeleriň ýaşlara ýetirýän täsirleri barada gürrüň etmegi makul bildik. Bu temadan aşakdaky forumda siziň hem pikirleriňize garaşýarys. Eger pikiriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp beýan etmekçi bolsaňyz, haý berekella… Bize hat ýazyp öz telefon nomeriňizi galdyryň, siz bilen özümiz habarlaşarys, adresimiz hat@azatradio.org
.


text:
Azerbaýjan sudy hukuk goraýjy aktiwist Arif Ýunusy, saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygy sebäpli, türme tussaglygyndan öý tussaglygyna geçirdi.
Azatlyk radiosynyň Azeri gullugynyň maglumatyna görä, Bakuwyň şikaýat sudy 12-nji noýabrda Ýunusyň aklawçysynyň öz müşderisini öý tussaglygyna geçirmek baradaky talabyny ýerine ýetirdi.
Bakuwyň agyr jenaýatlar baradaky sudy awgustda Arif Ýunusy 7 ýyl tussaglyga, onuň aýaly Leýla Ýunusy 8.5 ýyl tussaglyga höküm edipdi. Olar ykdysady jenaýtalarda aýyplandy.
Halkara hukuk toparlary bu jübüdiň bikanun tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň Hazar deňziniň hukuk durumyny kesgitlemek bilen bagly prosesi çaltlandyrmak boýunça synanyşyklary beýleki hazarýaka döwletleri tarapyndan häzirlikçe goldaw tapmady.
Tähranda geçirilen hazarýaka döwletleriniň sammitinde, 16-njy oktýabr, 2007 ý.
Bu prosese gatnaşýan döwletlerde, belki, kabul ederlik umumy bir ýörelge, ugur ýokdur. Şonuň üçinem proses maslahat derejesinde saklanýar. Muny Eýransyz hazarýaka döwletleriň dördüsiniň 11-nji sentýabrda Gazagystanyň Aktau şäherinde geçirjek formal däl duşuşygynda Hazaryň hukuk durumy meselesiniň gozgalmajakdygy baradaky maglumat-da tassyklaýar.
Şunuň bilen bagly Gazagystanyň, Türkmenistanyň, Azerbeýjanyň we Orsýetiň liderleriniň duşuşygynda baş meseläniň – Hazary bölüşmek meselesiniň, gün tertibine girizilmezligi geň dälmi? Eýranyň ýokdugy, bu sammite gatnaşmazlygy şol problemany maslahatlaşmakda duşuşyga gatnaşyjylara päsgel berýärmi? Hazaryň kenarynda ýerleşýän dörtlügiň problemany çözmekde, olaryň oňyn hem garşylykly pikirleri saldarlap görmeklerine päsgel berýän başga-da sebäpler barmy?
Agzalan dörtlügiň biri – Türkmenistan, ol häzir şol herekete aýak direýär. Eýse, bu gep bu meseläniň çözgüdine gelende, onuň ýolunda Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda belli bir ylalaşygyň ýoklugyndan başga-da päsgelçilikler barmy? Orsýetiň islegsizligi
Belki, muňa, köp sanly halkara synçylaryň öňe sürýän çaklamalaryna görä, beýleki hazarýaka döwletlere garanda, Orsýetiň Hazaryň hukuk durumy meselesinde ylalaşyk gazanylmagyny asla islemeýänligi sebäp bolýandyr? Eger şeýle ylalaşyga gelinse, ol Hazar deňziniň asty bilen Türkmenistandan Azerbeýjana gaz turbasyny çekmäge ýol açar.
Hut şu mesele-de - Orsýetden sowa geçip, Ýewropany gaz bilen üpjün etjek alternatiw ýol bolan “Nabukko” proýektine Türkmenistanyň goşulmagy esasy şertleriň biri bolup durýar. Belki, şonuň üçin Moskwada Hazaryň hukuk durumy meselesine sowuk-sala garalyp, şol ýagdaýam 11-nji sentýabrda boljak Aktau sammitine öz täsirini ýetirýändir? Eýran faktory
Gazagystanyň DIM-niň resmi wekili Ýerjan Aşikbaýew status meselesine seredilmejekdiginiň sebäbini Eýranyň gatnaşmaýandygy bilen düşündiripdir. Şol bir wagtda-da duşuşykda köp sanly meselelere garaljakdygyny habar beripdir. Şeýlelikde, planlaryň giňligi baş meselä dirände tamamlanýar. Dört sany
Status meselesine seredilmejekdiginiň sebäbi Eýranyň gatnaşmaýandygy bilen düşündirilýär.
lideriň baş meseleden başga islendik zadyň gürrüňi etjekdigi gaty geň dälmi?
Eger dört hazarýaka döwlet belli bir ylalaşyga gelip bilmese, ýa olardan biri muny islemese, bäşinji oýunçynyň - Eýranyň peýda bolmagy Hazaryň status meselesini çözmäge gezek gelende, ýene-de bulaşyklyk döredip biler.
Türkmenistanyň soňky hereketleri bu çylşyrymly ýagdaýlary göz öňünde tutup, türkmen tarapynyň problemany hazarýaka bäşligiň çäginden has uly giňişlige çykarmakçy bolýandygyny aňlatmaýarmy? Belki, şu kontekstde daşarky taraplary Hazar problemasyna çekmek üçin Türkmenistanyň soňky eden hereketler toplumyna baha berilmelidir? Aşgabat Hazara ünsi çekýär emma…
Aşgabat Hazardaky dawaly ýerler meselesini çözmek üçin halkara barlagçylaryny bu meselä çekmegiň zerurdygyny yglan etdi. Türkmenistan has aňry gidip, Hazarda harby-deňiz bazasyny döretmäge baryp ýetdi, oňa halkara synçylar harby aksiýa hökmünde däl-de, Hazar problemasyna global derejede ünsi çekmek maksady bilen ädilen syýasy ädim hökmünde baha berýärler.
Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýip Ärdogan (sagda) we ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýörite wekili Hawiýer Solana.
Hazar problemasyny çözmekde beýleki dört döwletiň sowuk-salalygy 11-nji sentýabrda Aktau şäherinde boljak sammitiň gün tertibinden ýene bir gezek görünýär. Hazarýaka bäşlikden başga haýsy araçylar Hazaryň hukuk durumyny kesgitlemek meselesinde Türkmenistanyň çagyryşlaryna seslener? Türkiýemi, ABŞ-my ýa-da Ýewropa Bileleşigi?
Belki, prinsipde bu meseläniň çözgüdi ýokdur? Belki, bu jedelde meseläniň petige dirän ýerinde saklanmagyny, ahyrky netijede regionda ýene-de dartgynlylyga eltmegini isleýänler ýeňiji bolup çykar?Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
3-nji ýanwarda Türkmenistanyň prezidenti Türkmenistanyň gahrymany Myratberdi Sopyýewi 80 ýyllyk ýubileýi bilen gutlady.
“Türkmenistan Altyn asyr” internet saýtynyň ýazmagyna görä, Berdimuhamedow ýubilýaryň geçen gahrymançylykly ýoluny geljekki nesli terbiýelemekde nusga, görelde atlandyrypdyr.
Synçylar Myratberdi Sopyýewi öň S.Nyýazowyň, häzir hem Berdimuhamedowyň tarypçysy atlandyrýarlar we öňki prezidentiň şahsyýet kultunyň görlüp-eşidilmedik derejä etmeginde uly goşandynyň bardygyny belleýärler.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym hökümet güýçleri bilen siriýaly gozgalaňçylaryň “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerini siriýa-türk serhedinden kowup çykarandygyny aýtdy.
Ýyldyrym 4-nji sentýabrda Diýarbakyr şäherinde eden çykyşynda: “Azazdan Jarablusa çenli, 91 kilometr bolan serhedimiz tutuşlygyna howpsuzlandyryldy. Ähli terroristik guramalar yzyna serpikdirildi, olar gitdiler” diýdi.
“Biz Ýewfrat galkany (Türkiýäniň demirgazyk Siriýada alyp barýan harby operasiýasynyň ady) bilen demirgazyk Siriýada. Biz öz serhedimizi goramak, raýatlarymyzyň janyny goramak we Siriýanyň toprak bütewiligini kepillendirmek üçin ol ýerde” diýip, Ýyldyrym aýtdy.
Türk harbylary bir beýannamada 20 oba “Yslam döwletiniň” jeňçilerinden alnaly bäri Azaz bilen Jarablusyň aralygyndaky araçäge Erkin Siriýa goşunyna degişli araplar bilen türkmenleriň gözegçilik edýändigini bildirdi.
Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary obserwatoriýasy hem Türkiýe bilen bolan “ähli serhet etraplaryny ýitireli bäri Yslam döwleti daşky dünýä bilen arabaglanyşygyny vitirdi” diýdi.
Bu ilerlemä sebäp bolan Türkiýäniň “Yslam döwleti” ekstremistlerini serhet ýakalaryndan kowup çykarmak, şeýle hem kürt jeňçileriniň ilerlemeginiň öňüni almak maksady bilen 24-nji awgustda başlan harby operasiýasy boldy.
Ýyldyrym 4-nji sentýabrda öz ýurdunuň Siriýa goşun salynmagyny, aralykdaky uzyn serhede salgylanmak bilen gorady. Ol şeýle hem: “Biz demirgazyk Siriýada bir ýasama döwletiň döredilmegine asla ýol bermeris” diýdi.
Türkiýe bilen siriýaly gozgalaňçylar siriýaly kürtleriň bu ýurduň demirgazyk böleginde köpräk topragy eýelemeginiň öňüni almak üçin, Birleşen Ştatlar tarapyndan goldalýan Halk goranyş birleşikleri (YPG) diýilýän kürt güýçlerine garşy söweşýärler.
Premýer-ministr Ýyldyrym kürt jeňçileri howp salyp bilmejek ýagdaýa gelýänçä, Türkiýäniň olara garşy alyp barýan söweşini dowam etdirjekdigini aýtdy: “Terroristik gurama PYD biziň ýurdumyza zyýan ýetirmejek ýagdaýa gelen badyna biz yzymyza dolanarys. Bu bolmasa, biziň işimiz ýurdumyzy goramak, raýatlarymyzyň howpsuzlygyny kepillendirmek bolar. Bu iş üçin näme zerur bolsa, ederis”.
Türkiýäniň garaýşyça YPG terroristik gurama hasaplanýan we Türkiýede gadagan edilen ýaragly topar Kürdüstanyň işçiler partiýasy PKK-nyň goly. Ýöne Birleşen Ştatlar YPG söweşijileri “Yslam döwletine” garşy göreşde möhüm strategik bölek diýip, olary beýleki kömekler we howadan urulýan zarbalar bilen goldaýar.
Hytaýyň Hangzhou şäherinde geçen G20 sammitinde hem Siriýa gün tertibinde durdy. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 4-nji sentýabrda sammitiň gapdalynda iki sagada golaý gepleşik geçirdiler. German hökümetiniň sözçüsi Steffen Seibert iki lideriň Siriýadaky konflikt, aýratyn-da Assadyň goşuny tarapyndan gabawda saklanýan Aleppodaky “betbagtçylykly” gumanitar ýagdaý hakda pikir alşandyklaryny aýtdy.
Seibertiň bildirmegine görä, Putin bilen Merkel Ukrainada barýan konflikt hakda hem gürleşipdirler.
Bu birnaçe aýdan soň Merkel bilen Putiniň arasynda geçen ilkinji duşuşykdyr. Iki ýurt arasyndaky gatnaşyk Orsýet 2014-nji ýylda Krym ýarym adasyny zor bilen özüne birikdireninden soň ýaramazlaşdy.
2015-nji ýylyň fewralynda Minskde baglaşylan geleşik söweşi togtadar diýip pikir edilipdi. Ýöne iki ýyldan gowräk bäri barýan uruş indi 9500-den köp adamyň başyna ýetdi.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Şu ýylyň 7 aýynyň içinde halkara ders hem taslama Internet-olimpiadalaryna gatnaşan türkmenistanly zehinli mekdep okuwçylary 129 medal gazandylar. Olaryň 45-si altyn, 50-si kümüş, 34-si bolsa bürünç medallardyr. Ýurdumyzyň talyplary hem halkara intellektual bäsleşiklerinde üstünlikli çykyş etdiler. Olar 106 (18 altyn, 43 kümüş we 45 bürünç) medal gazandylar. Türkmen talyplary, şeýle hem ýokary netijeleriň gazanylandygyna güwä geçýän diplomlaryň we sertifikatlaryň birnäçesine mynasyp boldular.
Tomusky dynç alyş möwsüminde iki çalşykda Gökderedäki 14 çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezlerinde 13 müň 254 mekdep okuwçysy, şonuň ýaly-da, “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyndaky çagalar sagaldyş merkezlerinde 5 müň 988, welaýatlardaky çagalar sagaldyş merkezleriniň 37-sinde 3 müň 990, mekdepleriň ýanyndaky meýdançalarda 48 müň 764 oglan-gyz dynç aldy.
Häzirki wagtda ýurduň ýokary okuw mekdeplerinde giriş synaglary dowam edýär.


text:
“The Washington Post” (TWP) gazeti, döwlete salgyt töleýän raýatlar bilen bilelikde ýolbaşçylary hut ABŞ-nyň goldawy bilen adam hukuklaryny basgylaýan liderler bilen tanyşdyrmagy maksat edinipdir.
Gazet öňňin çap eden makalasynda, dünýäde adam hukuklaryny basgylaýan bäş ýurduň liderleriniň adyny agzap, olardan Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow barada bolsa ýörite durup geçipdir.
Karimowa berilýän goltgynyň sebäpleri
“The Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, kommunistik partiýanyň owalky ýolbaşçysy Yslam Karimow Özbegistana gaty berk daraýar. Ol, 1991-nji ýylda Sowet Soýuzyndan aýrylan badyna ýurtda bar bolan ähli syýasy oppozisiýany ýok edip, metbugat işgärleridir ähli beýleki garşydaşlaryny tussag edipdir.
Tanymal gazet: “Adam hukuklaryny goraýanlaryň aýtmagyna görä, Özbegistanda çagalar ýörite mejbury zähmete çekilýär. Režime garşy bolanlar üznüksiz yzarlanýarlar. Ýurtda adam hukuklarynyň gödek bozulmagyna getiren iň gynançly ýagdaý 2005-nji ýylda bolup geçdi. Şonda Karimowyň howpsuzlyk güýçleri Andijanda ýöriş geçirýän halk köpçüligini oka tutdy. Şeýlelikde aktiwistler bilen bir hatarda ýüzlerçe adam öldürildi” diýip ýazýar.
Makalada Obamanyň hökümetiniň indi ABŞ-nyň Owganystan syýasaty barasynda Özbegistanyň örän wajyp rol oýnaýandygy, şeýle-de “Yslam döwleti” toparynyň Orta Aziýadaky ýurtlarda barha ýaýbaňlanýandygy sebäpli Karimowa goltgy berýändigi aýratyn nygtalyp geçilýär.
“The Washington Post” öz makalasynda: “Şu ýyl Birleşen Ştatlar Karimowyň harbylaryna üç ýüze golaý bronemaşyn, ýagny sowutly harby ulag sowgat etdi. Bu ABŞ-nyň şu wagta çenli owalky Sowet Soýuzynyň Orta Aziýadaky ýurtlaryna edilen iň uly harby serpaýydyr” diýip belleýär.
Rahmon bilen Berdimuhamedow hem Karimow bilen bir hatarda
Amerikan metbugat organy öz makalasynda Orta Aziýa ýurtlaryndan ýene iki prezidentiň adyny agzap geçipdir. Olar öz ýurtlarynda adam hukuklaryny basgylaýan Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bilen Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowdyr.
“The Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, Emomali Rahmon ýurdy dolandyrýan mahaly Täjigistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy hasam ýaramazlaşypdyr. Ol öz garşydaşlaryny we garaşsyz metbugaty sem edipdir.
“The Washington Post” Human Rights Watch gurmasynyň maglumatlaryna salgylanyp, onuň howpsuzlyk güýçleri, etmedik günälerini öz boýnuna almagy üçin adamlary yzygiderli gynaýarlar” diýip ýazýar.
Freedom House atly halkara guramanyň beýannamasyna görä, Täjigistan diktatura režimi tarapyndan awtoritar görnüşde dolandyrylýan bir ýurtdur. Muňa garamazdan Waşington, Owganystandaky bähbitleri, radikal yslam söweşijilerine we Orta Aziýada neşe garakçylygyna garşy göreş üçin Emomali Rahmon bilen hyzmatdaşlygy ähmiýetli hasaplaýar.
“The Washington Post” gazetindäki makalanyň Türkmenistanyň prezidenti baradaky bölegi şeýle sözler bilen başlanýar: “2006-njy ýylda häkimýet başyna geçen Berdimuhamedow bolsa dünýäniň iň repressiw ýurduny dolandyrýar” .
Makalada Türkmenistanda, metbugat azatlygyndan başlap, din azatlygyna çenli adam hukuklarynyň we azatlyklarynyň hemmesiniň diýen ýaly berk çäklendirilendigi aýratyn nygtalýar.
“The Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, “Berdimuhamedow we onuň maşgala agzalary ýurduň jemgyýetçilik durmuşyny doly öz eýeçiligine aldylar. Human Rights Watch guramasynyň maglumatyna görä, 1990-njy ýyllaryň ahyrynda we 2000-nji ýyllaryň başynda bolan köpçülikleýin tussag edişliklerde basylanlaryň maşgalalary henize çenli olaryň ykbaly barada habar alyp bilmeýärler”.
Amerikan gazetiniň ýazmagyna görä, Aşgabat Washington üçin ABŞ-nyň Owganystandaky bähbitleri taýdan ähmiýetli ýurt hasaplanýar.
ABŞ-nyň goltgusy bilen Orta Aziýadaky ýurtlarda adam hukuklaryny basgylaýan üç prezident baradaky makalada, olar bilen bir hatarda Bahreýniň şasy Hamad ibn Isa al-Halifa bilen Ekwatorial Gwineýanyň prezidenti Teodoro Obiang Ngema Mbasogonyň ady hem ýatlanylýar.
“The Washington Post” gazeti makalanyň ahyrynda öz okaýjylaryna ady agzalan liderlere amerikan halkynyň satgytlary bilen goldanýan hökümet tarapyndan goltgy berilýändigini ýatladyp geçýär.


text:
Orsýetiň parlamentiniň aşaky öýi Döwlet Dumasy pensiýadaky polisiýa ofiseri Tatýana Moskalkowany ýurduň prezidentiniň adam hukuklary boýunça ombudsmeni wezipesinde tassyklady.
Döwlet Dumasynda 22-nji aprelde geçirilen gizlin ses berişligiň netijesinde 323 kanun çykaryjy Moskalkowanyň kandidaturasyny goldady. Garşy 11 ses berildi we bir adam saklandy.
Ombudsmen wezipesine ýene bäş adam dalaş edipdi.
Polisiýanyň generaly we Kremle tarapdar “Adalatly Orsýet” partiýasyndan kanun çykaryjy Moskalkowa ses berişligiň yzýany wezipesine kasam etdi.
Moskalkowa Orsýetiň adam hukuklary boýunça ýörite wekili wezipesinde Ella Pamfilowany çalyşdy. Pamfilowa şu aýyň başynda Orsýetiň Merkezi saýlaw komissiýasyna ýolbaşçy belledi.
Orsýetiň parlamentiniň düzümine girmeýän oppozision “Ýabloko” partiýasy 30-njy martda eden beýannamasynda kanun çykaryjylary Moskalkowanyň kandidaturasyny ret etmäge çagyryp, muny “akyl-paýhasyň üstünden gülmek” diýip atlandyrypdy.


text:
Eýran Hazar deňziniň suwasty giňişliginiň bölünişigi boýunça regionyň döwletleriniň arasynda bar bolan ikitaraplaýyn ylalaşyklary ykrar etmeýär. Bu barada 23-nji noýbarda Eýranyň Daşary işler ministriniň orunbasary Muhammet Mehdi Ahunzade metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Eýran Hazar deňziniň geljekki kanuny statusy boýunça islendik ylalaşyklar “barlyşyga we adalatlylyga” esaslanmaly diýen pozisiýasyna daýanýar diýip, Eýranyň “Press TV” döwlet telekanaly ýurduň ýokary derejeli diplomaty Mohammad Mehdi Ahunzadä salgylanmak bilen habar berýär.
“Eýranyň Hazardaky paýyny 20 ýa 40 prosent bilen çäklendirip bolmaz. Hazarýaka döwletleriň arasyndaky ylalaşyklar 1921-nji we 1940-njy ýyllarda baglaşylan iki ylalaşyga esaslanmaly bolar” diýip, Eýranyň prezidentiniň Hazar boýunça hem maslahatçysy Muhammet Mehdi Ahunzade aýtdy.
“Eýran hazarýaka döwletleri boýunça Orsýetiň, Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň arasynda baglaşylan ylalaşyklary ret edýär we olary ykrar etmeýär” diýip, Ahunzade aýtdy. Ol Hazar deňziniň hukuk statusy boýunça jemleýji dokumentiň Eýranyň razyçylygygny gazanmalydygyny nygtady.Ylalaşyklar näme berýär?
Azerbaýjanyň Nebiti öwreniş merkeziniň müdiri Ilham Şaban: “Ikitaraplaýyn ylalaşlyklar 1998-nji ýylda baglaşylyp başlandy. Azerbaýjanyň, Gazagystanyň we Orsýetiň arasynda hem şeýle ikitaraplaýyn ylalaşyklar bar. Bu Hazaryň ýarpysyndan gowragynda serhetleriň kesgitlenenligini aňladýar” diýýär.
Şabanyň sözlerine görä, ikitaraplaýyn ylalaşyklar giňişlikleriň serhetlerini kesgitlenmegine we suwasty baýlyklaryň özleşdirilmegine kanuny esas döredýär. Ol ikitaraplaýyn ylalaşyklary baglaşmak arkaly hazarýaka döwletleriň özara dawaly meselelerini hem çözmegi başaranlygyny belleýär.
Azerbaýjanly ýangyç syýasaty boýunça ekspert Ilham Şaban Russiýa Federasiýasy bilen Gazagystanyň arasynda gol çekilen ylalaşykda ýurtlaryň özara deňiz serhedinde ýerleşýän dawaly ýataklary bilelikde özleşdirmek we tebigy baýlyklary deň paýlaşmak kararyna gelnenligini aýtdy.
18-nji noýabrda Bakuwda geçirilen hazarýaka döwletleriniň üçünji sammitinde Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň prezidentleriniň arasynda bilelikdäki beýannama we Hazar deňziniň howpsuzlygy boýunça hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga gol çekildi.
Sammitde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hazar deňzinde turbalaryň gurluşygyny diňe öz suw giňişliginden geçýän döwletleriň razylygy bilen çäklenip, amala aşyryp boljakdygyna berk ynanýanlygyny mälim etdi. Bu pozisiýa köpçüligiň ünsüni çekdi.Türkmen-azeri gepleşikleri
Azerbaýjanyň Nebiti öwreniş merkeziniň müdiri Ilham Şaban prezident G.Berdimuhamedowyň aýdanlaryna Ýewropanyň energiýa bazarlaryna çykmaga mümkinçilik döredýän regional proýektlere Türkmenistanyň çynlakaý üns berýänliginiň alamaty hökmünde garaýar.
Ýewropa Bileleşigi tarapyndan öňe sürülýän we Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýektiniň çäginde Hazar deňzinde gurmagy planlaşdyrýan “Transhazar” gaz geçirijisi deňziň Türkmenistana degişli böleginden başlanyp, Azerbaýjanyň giňişliginden geçmeli bolar.
Şaban Bakuwdaky sammitiň çaginde Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň prezidentleriniň özara ikiçäk gepleşiginiň netijesinde ýakyn wagtda ikitaraplaýyn hökümetara maslahaty geçirmek ylalaşygynyň gazanylandygyny aýtdy. Şol maslahatda iki ýurduň ykdysady gatnaşyklaryna hem garalar.
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň arasynda ýurtlaryň Hazar deňzindäki territorial dawalaryna we şol ýerdäki ýagyç ýataklaryna degişli dialog alnyp barylýar. 2007-nji ýylda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-azeri hökümetara komissiýasy hem döredilipdi.
Şabanynyň pikiriçe, Aşgabat we Baku Hazar deňzinde özara ikitaraplaýyn ylalaşyk baglaşsalar, bu iki ýurduň tebigy baýlyklarynyň özleşdirilmegine we eksportyna ýol açar. Emma Hazaryň giňişliginiň serhetdeş döwletler tarapyndan ikitaraplaýyn esasda bölüşilmegine Eýran garşy. Eýranyň negatiw täsiri
Orsýetiň Döwlet uniwersitetiniň Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça bilermeni Leonid Fridman Eýranyň pozisiýasy beýleki hazarýaka döwletleriniň planlaryna täsir ýetirip bilýär diýen pikirde: “Hazaryň kanuny statusynyň kesgitlenmegini Tähranyň bähbitleriniň bökdäp gelmegi muňa mysaldyr”.
“Tähran Hazar deňziniň statusy boýunça regionyň döwletleriniň arasyndaky ylalaşyksyzlygy özüne degişli beýleki halkara meselelerde hem öz bähbitlerini öňe sürmek üçin ulanýar we regionyň döwletlerine täsir ýetirmek üçin gural hökmünde peýdalanýar” diýip, Leonid Fridman aýdýar.
Bakuwly ekspert Ilham Şaban bolsa Eýranyň garşylygy hazarýaka döwletleriniň arasynda baglaşylýan ikitaraplaýyn ylalaşyklara täsir ýetirip bilmez diýip, pikir edýär we öz nukdaýnazaryny özara ylalaşyklaryň halkara hukuk düzgünlerine ters gelmeýänligi bilen düşündirýär.
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad
Ýangyç syýasaty boýunça ekspert Şaban şol bir wagtda-da Eýranyň razy bolup-bolmazlyga haklydygyny hem belledi. Emma azerbaýjanly bilermeniň pikirine görä, hazarýaka döwletleriň özara ylalaşyga gelmegi deňziň kanuny statusynyň kesgitlenmegine tarap zerur ädimdir.
Hazarýaka döwletleriniň Bakuwda geçirilen üçünji sammitinde region ýurtlarynyň Hazar deňzine we onuň baýlyklaryna degişli hak-hukuklarynyň ykrar edilýänligi nygtaldy. Taraplar Hazar deňziniň kanuny statusy boýunça konwensiýany işläp düzmek niýetini hem tassykladylar.
Hazar deňziniň durumyna degişli problema SSSR dargap, Hazaryň ýakasynda täze döwletler emele gelensoň ýüze çykdy. Mundan öňki döwürde Sowet Soýuzynyň we Eýranyň Hazar deňzindäki goňşulygy we gatnaşyklary 1921-nji we 1940-njy ýyllarda gol çekilen ylalaşyklar esasynda amala aşyrylýardy.
Hazar deňzi ýer ýüzündäki iň uly ýapyk suw giňişligidir. Ol dünýädäki iň uly köl ýa-da doly ýapyk deňiz hasaplanýar. Hazaryň suwüsti meýdany 371 müň kw.kilometre barabar bolup, göwrümi 78,200 kubmetrdir. Hazar deňziniň gündogar kenarynyň 1,200 kilometri Türkmenistana degişli.


text:
Jeffreý Goldberg ABŞ-da çap edilýän “The Atlantic” žurnalynda çykan makalasynda Ysraýylyň geljek ýylyň dowamynda Eýranyň atom programmasy bilen baglanyşykly desgalaryna harby zarba urmak ähtimallygynyň 50 prosentden geçendigini ýazýar.
“The Atlantic” žurnalyndaky makalada aýdylyşyna görä, Jeffreý Goldberg Ysraýylyň ýakyn geljekde Eýrana zarba urmak mümkinçiligi barada sorag berip geçiren ençeme interwýusyndan soň, zarba ähtimallygynyň ýokarlanandygy baradaky şeýle netijä gelipdir.
Yza tesdiriş
Goldberg Ysraýyl Eýrandan öz üstüne abanýan howpdan şeýle bir biynjalyk welin, ol bu işi Waşington oňlamasa-da, etmäge taýyn diýen netije çykarýar. Ysraýyl resmileriniň çaklamasy boýunça Eýranyň atom bombasyny öndürmek başarnygyna eýe bolmagy üçin aňyrsy ýene üç ýyl gerek.
Goldberge görä, Ysraýylyň bombaly hüjümde nyşana aljak ýerleri Natanz, Kum we Yspyhandaky ýadro desgalary. Orslaryň kömegi bilen Buşerde gurlan reaktoryň hem hüjüme uçramagy mümkin. Bu hüjümden maksat Tähranyň ýadro programmasyny 4-5 ýyl yza tesdirmek.
“Amerikan resmileri harby urgynyň Eýranyň atom programmasyny gijikdirmekden başga beren netijesi bolmaz diýip pikir edýärler, ýöne Ysraýyl bu pikirde däl” diýip, Jeffreý Goldberg “The Atlantic” žurnalynda çykan makalasynda ýazýar.
“Munuň Obamanyň administrasiýasy üçin agyr krizis döredip, Ysraýylyň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşygyny bozmagy, Tähranyň teokratik režimini güýçlendirmegi, nebitiň bahasyny ýokarlandyryp, global ykdysadyýete zyýan ýetirmegi mümkin” diýip, Goldberg belleýär.
ABŞ-da çykýan “The Atlantic” žurnalyndaky makalada suratlandyrylyşyna görä, Ysraýylyň resmileriniň göwünsizlik bilen harby zarba taýýarlyk görmegine sebäp bolýan zat, ABŞ-nyň prezident Barak Obamanyň bu işi etjegine olaryň doly ynanmaýanlygy.
Buş etmedi, näme üçin Obama?
Ýöne Eýranda doglan, häzir Ysraýylda ýaşaýan Orta Gündogar boýunça ekspert Meir Jawedanfar Jeffreý Goldbergiň aýdýanlaryny “täze zatlar däl” diýip, ret edýär. Ol “Birleşen Ştatlardan rugsat we goldaw bolmasa-da, Ysraýylyň bu işi etmegi ähtimal” diýilýäne gülýär.
“Men muny ähtimal hasap edemok. Sebäbi Ysraýyl bu işi Buşuň döwründe etmäge synanyşdy. Buş muny ret etdi. Buş Ysraýylyň çyn ýaranydy. Ysraýyly goldamak meselesinde Obama ondan has obýektiw hereket edýär. Onuň bular ýaly işi kabul etmek ähtimaly gaty az” diýip, Jawedanfar aýdýar.
“Yrakda we Owganystanda amerikan esgerleri bar. Ysraýyl bu işi edip, amerikanlar heläkçilige uçraýsa, onda ysraýyl-amerikan gatnaşyklarynda çekerden agyr dartgynlylyk dörär” diýip, Ysraýylda ýaşaýan Orta Gündogar eksperti Meir Jawedanfar belleýär.
Ekspert Jawedanfaryň pikiriçe, Jeffreý Goldbergiň salgylanýan Ysraýyl resmileriniň maksadynyň eglişik etmegi üçin Eýrany gorkuzmak hem-de Orsýet bilen Hytaýy hem Eýrana garşy girizilen sanksiýalary berk ýerine ýetirmäge yrmak bolmagy mümkin.
“Meniň pikrimçe bular ýaly makalada nyşana alynýan ABŞ däl-de, ABŞ-nyň Eýran baradaky berk sanksiýalaryny goldan Hytaý we Orsýet ýaly ýurtlar. Beýlekisi hem prezident Ahmedinejadyň hökümeti. Maksat olary gorkuzyp, stoluň başyna gepleşige getirmek” diýip, Jawedanfar öz pikirini mälim edýär.


text:
Tanymal türk pianisti Fazyl Saý Nýu-Ýorkuň filarmoniýasy, Berliniň simfonik orkestri bilen bile çykyş edipdi, Ýewropa Bileleşigindäki medeniýet ilçisi bolupdy.
Emma bu gün Türkiýäniň häkimiýetlerini gyzyklandyrýan zat - Saýyň klassyky we jazz pianisti we kompozitory hökmündäki sazandarlyk talanty däl. Olary onuň yslam dinine hormat goýmaýan teswirleri ýazmaga meýil etmegi gyzyklandyrýar.
18-nji oktýabrda 42 ýaşly sungat işgäri "milletiň bir bölegi tarapyndan kabul edilen dini gymmatlyklary aç-açan kemsitmekde" we "jemgyýetçilik duşmançylygyny we ýigrenji oýarmakda" aýyplanyp, Stambulda suda çekildi.
Iýun aýynda prokurorlar tarapyndan özüne bildirilen aýyplama boýunça günäli tapylsa, Saýa köp bolanda 18 aýlyk türme tussaglygy garaşýar.
Iki tarapa hem taýýarlanmaga ýeterlik wagtyň berilmegi üçin sud diňlenişigi 14-nji fewrala çenli soňa süýşürilmezinden öň, Saý özüne bildirilen aýyplamalary ret edip, özüniň aklanmagyny talap etdi.
Tanymal türk pianisti Fazyl Saý
Saýyň suda çekilmeginiň sebäpleriniň arasynda onuň Twitterde azançylar barada henek edip ýazan ýazgylary hem bar. Öz ýaşaýan ýerine golaý ýerleşýän metjitde azançynyň sesi bolmalysy ýaly birnäçe minut däl-de, 22 sekund ýaňlanandan soň, ol Twitterde: "Bu howlukmaçlyk näme? Saňa garaşyp duran aýal barmy ýa stoluň üstünde arak durmy?" diýip ýazypdy.
Ençeme yslamçylar bu sözleri kabul ederliksiz hasaplaýarlar, yslam alkogol içgilerini gadagan edýär.
Emma Saýyň tarapdarlary meseläniň diňe bir dinde däldigini, onuň söz azatlygyna hem degişlidigini aýdýarlar.
Olar pianiste garşy görülýän bu çäräniň premýer-ministr Rejep Taýýip Erdoganyň yslamçylar tarapyndan dolandyrylýan hökümetiniň öz halamaýan zatlaryna garşy girizen kanuny gadagançylyklaryndan ugur alýandygyny aýdýarlar.
"Bu çäräniň söz azatlygyna garşy görülýändigine ynanýarys. Şol sebäpli, men raýdaşlyk bildirmek üçin şu ýere geldim" diýip, asly türk bolan germaniýaly syýasatçy Sewim Dagdelen aýdýar. Ol Saýa goldaw bildirmek üçin suduň jaýynyň daşynda ýygnanan mähelläniň arasynda durdy.
Olaryň gahar etmekleriniň esasy sebäbi: intellektuallaryň we ýazyjylaryň soňky döwür suda has köp çekilmegi.
Suda çekilen ýazyjylaryň arasynda Nobel baýragynyň eýesi Orhan Pamuk has köp tanalýar. Ol Şwesiýanyň bir gazetinde türkleriň "30,000 etniki kürdi we 1 million ermenini öldürendigini" aýdyp çykyş edenden soň, "türkçüligi kemsitmekde" aýyplanyp, 2005-nji ýylda sud edilipdi.
Pamugyň halkara reaksiýalara sebäp bolan sud işi soňra tehniki sebäpler bilen ýatyryldy. Emma kän bir tanalmaýan žurnalistleriň, ýazyjylaryň, adam hukuklary aktiwistleriniň we syýasatçylaryň ykbaly keç boldy. Olar taryh, din ýa terrorizm barada aýdylýan zatlara girizilen düşnüksiz çäklendirmeleri bozandyklary üçin jezalandyryldylar, türme tussaglygyna höküm edildiler ýa-da jerime tölemeli boldular.
Wenada ýerleşýän Halkara metbugat institutynyň başlygynyň orunbasary Antoni Mills Türkiýede sud häkimiýeti sistemasyny reformirlemegiň zerurdygyny aýdýar.
"Bular hökümetiň yslamçy pozisiýasyna ýa Türkiýäniň terrorizm kanunlaryna dahylly bolsun – tapawudy ýok. Munuň esasy bölegi kanunlaryň düşnüksiz ýagdaýda ulanylmagydyr. Türkiýäniň türmelerinde häzir hem 70 žurnalist bar, olaryň hemmesi ýa tas ählisi diýen ýaly terrorizm kanunlary esasynda türmä basyldy" diýip, metbugat azatlygyna gözegçilik edýän guramaynyň işgäri Mills belleýär.
Mills terrorizm kanunlaryna laýyklykda, hatda söweşijilerden interwýu alan žurnalistleriň hem terrorçylyk hereketini amala aşyrandygy barada sudýalaryň karar çykaryp biljekdigini aýdýar.
Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrunda gazanan ösüşi barada geçen hepde çykaran hasabatynda ÝB bu ýurdy raýatlaryň "azatlyk we howsuzlyk hukugyny, adalatly sud edilmek hukugyny, şeýle hem söz azatlygy hukugyny häzir hem bozýanlykda" tankytlady.
ÝB media azatlygyna girizilýän çäklendirmeleriň, şeýle hem ýazyjylara we žurnalistlere garşy sud işleriniň sanynyň artmagynyň "çynlakaý meseledigini" belledi.
Indi bolsa Saýyň işiniň suda geçirilmegi bilen, pianistiň ýazan ýazgylaryna girizilýän çäklendirmeleri hem alada bildirilýän zatlaryň sanawyna goşup bolar.


text:
«Yslam döwletiniň» «janyndan geçen bombaçylaryň emiri» diýip tanalýan uly derejeli lideri öldürildi.
ABŞ-nyň uly derejeli resmisi 2-nji iýulda tunisli Tarik bin Tahar al-Awni al-Harziniň we ýene bir söweşijiniň koalisiýanyň dron zarbasy netijesinde, Siriýada öldürilendigini aýtdy.
Al-Harzi daşary ýurtlulary Yrakda we Siriýada janyndan geçen bombaçylaryň hatarynda söweşmäge çekmek bilen meşgullanypdyr.
ABŞ-nyň Gazna departamenti ony geçen sentýabrda ony «janyndan geçen bombaçylaryň emiri» diýip atlandyrdy.


text:
Kreml Orsýet, Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaragyny ulanmaga taýýardygy dogrusynda eden çykyşyna çynlakaý aladalanma bildirýar diýdi. 4-nji martda Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Un öz arimiýasyna ýadro raketalaryny islendik wagt uçurmaga taýýar görnüşe getirmegi tabşyrdy.
Kim Jong Unuň haýbaty, Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) ýadro ýaraglaryny we uzak aralyga uçýan raketalary synagdan geçirýändigi üçin Demirgazyk Koreýa garşy ýakynda girizen sanksiýalaryna berlen ilkinji resmi jogap boldy.
Şeýle-de, Demirgazyk Koreýa özüniň ýadro ýaraglaryň arsenalyny döretmegi dowam etdirjekdigini hem-de “güýçli we rehimsiz fiziki” çäreleri görjekdigini mälim etdi.
Demirgazyk Koreýanyň lideriniň eden bu çykyşy, Birleşen Ştatlaryň we Günorta Koreýanyň resmileri Günorta Koreýada Birleşen Ştatlaryň raketa goranyş ulgamyny ýerleşdirmek barada resmi gepleşiklere başlan gününe gabat geldi.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan Halkara maslahata gatnaşmak üçin türkmen paýtagtyna gelen Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygynyň orunbasary Li Ýuançaony kabul etdi.
Myhman döwlet Baştutanyny şanly sene mynasybetli tüýs ýürekden gutlap, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpiniň mähirli salamyny hem-de milletiň Liderine we türkmen halkyna parahatçylyk, bagt we abadançylyk baradaky arzuwlaryny ýetirdi. Nygtalyşy ýaly, Hytaý Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan açyklyk hem-de hoşniýetli goňşuçylyk syýasatyna ýokary baha berýär we öz tarapyndan soňky ýyllarda täze ösüşe eýe bolan ikitaraplaýyn dostlukly gatnaşyklary has-da ösdürmäge hemmetaraplaýyn ýardam bermegi göz öňünde tutýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow myhmany mähirli mübärekläp, HHR-iň ýokary derejeli ýolbaşçylaryna iň gowy arzuwlaryny aýdyp, Türkmenistanyň uzakmöhletleýin strategiki hyzmatdaş bolan Hytaý bilen köpugurly döwletara gatnaşyklaryny ösdürmäge ygrarlydygyny tassyklady. Hytaý bilen hyzmatdaşlyk diňe bir iki dostlukly ýurduň halklarynyň bähbidine laýyk gelmek bilen çäklenmän, eýsem, sebit hem-de bütin dünýä möçberinde parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmagyň möhüm şerti bolup durýar.
Söhbetdeşligiň barşynda iki ýurduň arasyndaky birek-birege ynanyşmak we özara düşünişmek ýagdaýynyň ýokary derejesi, taraplaryň hoşmeýilli erk-islegi, şeýle hem dürli derejedäki yzygiderli we netijeli duşuşyklar syýasy, ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarda netijeli gatnaşyklar üçin oňaýly şertleri döredýär diýip bellenildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň şu ýylyň noýabr aýynda Hytaý Halk Respublikasyna bolan iş saparynyň barşynda deňhukuklylyk, özara hormat goýmak we netijellilik ýörelgelerinde guralýan ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ösdürilmegine täze itergi berildi.
Iki ýurduň ägirt uly ykdysady kuwwatyny, milli ykdysadyýeti döwrebaplaşdyrmak hem-de toplumlaýyn senagatlaşdyrmak boýunça Türkmenistanda amala aşyrylýan giň möçberli maksatnamalary nazara almak bilen senagat ulgamynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek üçin giň mümkinçilikler bar.
Ýangyç-energetika toplumy türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň strategiki ugry bolup durýar. XXI asyryň ägirt uly taslamasynyň — Türkmenistan —Hytaý gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi özara bähbitli hyzmatdaşlygyň aýdyň nyşanydyr. Häzirki wagtda bu gaz geçirijisi türkmen “mawy ýangyjynyň” HHR-e uzakmöhletleýin iberilmegini üpjün edýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem medeni-ynsanperwer gatnaşyklary, ilkinji nobatda bilim ulgamyndaky hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de giňeltmegiň wajypdygyny nygtady. Şunuň bilen baglylykda, bellenilişi ýaly, häzirki wagtda türkmen talyplary Hytaýyň ýokary okuw mekdepleriniň ençemesinde bilim alýarlar. Mundan başga-da, Türkmenistanda geljek ýyl umumybilim berýän mekdepleriň maksatnamasyna hytaý dilini öwrenmek girizilýär.
Ýurtlaryň ikisinde hem halkara festiwallaryny, maslahatlaryny, okuw maslahatlaryny, sergileri we sport ýaryşlaryny geçirmek ajaýyp däbe öwrüldi. Döwlet Baştutany bular barada aýtmak bilen, “Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň Hytaýyň Guandun welaýatynyň Çžuhaý şäherinde geçirilen sirk sungatynyň II halkara festiwalynda üstünlikli çykyş edendigini mysal getirdi. Şol ýerde türkmen jigitleri festiwalyň baş baýragyna — Gran-pri Altyn kubogyna mynasyp boldular.
—Özümiziň strategiki hyzmatdaşlygymyzy hil taýdan täze derejä çykarmak üçin biz özara syýasy ynanyşmagy pugtalandyrmak, köpugurly ykdysady hyzmatdaşlygy hem-de ynsanperwer gatnaşyklary çuňlaşdyrmak meýlimizde bitewidiris diýip, öz nobatynda HHR-iň Başlygynyň orunbasary nygtady. Jenap Li Ýuançao soňky ýyllarda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň ähli ugurlarda haýran galdyryjy üstünliklere eýe bolandygyny belledi. Ýurtda ýokary ykdysady ösüş depgini hem-de durmuş taýdan durnuklylyk üpjün edilýär, halkyň abadançylygy yzygiderli ýokarlanýar.
Pursatdan peýdalanyp, jenap Li Ýuançao türkmen topragynda bildirilen myhmansöýerlik üçin ýene-de bir gezek hoşallyk bildirip, Aşgabadyň ak mermerli binalaryna hem-de giň şaýollaryna haýran galýandygyny aýtdy. Häzirki wagtda bu ýerde giň möçberli şähergurluşyk maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu maksatnama bolsa Türkmenistanda amala aşyrylýan ägirt uly özgertmeleriň özboluşly alamatyna öwrüldi.
Duşuşyga Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sýao Sinhua gatnaşdy.


text:
Dişler barada alada etmegi we olary arassalap durmagy ýaşlykdan başlamaly. Dogrusy, dünýä inilenden soň ilkinji günleri başlamaly. Munuň üçin bäbegi her gezek emdireniňizden soň, çygly esgini alyp (esgi hökman örän arassa bolmalydyr), bäbegiň kentlewüklerini süpürmeli. Bu çäre bäbegiň öz ilkinji günlerinden başlap, agyz boşlugynyň arassalygyny duýmagy üçin geçirilýär. Soňra bu çagany diş arassalamaga öwrenişdirmek aňsat bolar. Çaganyň ilkinji dişleriniň peýda bolandan soň, pamyk bölejigi bilen olardaky örtügi süpürip aýyrmalydyr.
Diş – janly organizm bolup, çüýremä, owranma sezewar bolýandyr. Biziň döwrümize mahsus bolan işewürlik zerarly dişleri sagdyn saklamak aňsat däldir. Biziň gadymy ata-babalarymyz iýmiti çigligine we gatylygyna iýipdirler. Şol döwürde olaryň dişleri biziňkiden has sagdyn bolupdyr. Häzirki döwürde bolsa dişler adamyň organizminiň iň gowşak we ejiz bölegi diýip hasaplanylýar. Biziň süýt dişlerimizden soň çykan dişlerimiziň indi ömürlikdigi elbetde düşnüklidir. Şonuň üçin-de, ene-atalar çagalary heniz mekdep ýaşyna ýetmänkäler, olara dişlerini arassalamagy öwretmelidir. Çaga dişlerini arassalamagy öwretmek üçin, ulular dişlerini olar bilen bile arassalamalydyrlar.
Dişler üçin iň esasy zat – olaryň çüýremesiniň we owranmasynyň öňüni almak. Olary günde iki wagtyna arassalap durmaly. Her gezek kabul edilen iýmitden soň dişlerde galýan örtügi hem aýryp durmalydyr. Sebäbi dişleriň arasynda galan iýmit galyndylary dişleri weýran edip bilýärler. Elbetde, dişler her nahardan soň arassalanylsa, ajaýyp bolardy. Emma köp adamlaryň şeýle mümkinçiligi ýokdur. Şonuň üçin-de, hiç bolmanda 10 minutlap sakgyç çeýnemek maslahat berilýär. Her gezek nahar iýlenden soň agyz boşlugyny suw bilen çaýkamak hem dişleriň sagdynlygyny goraýar. Nahardan soň dişleriň arasynda galan galyndylar çüýräp, adamyň deminiň ysyny ýaramaz edýär. Bu galyndylar dişi çüýredýär.
Diş arassalaýan çotgaňyz juda gaty ýa-da ýumşak bolmaly däldir. Ony wagtal-wagtal çalşyp durmalydyr. Islendik çotganyň ulanylyş möhleti üç aýdyr. Dişleriň adaty usulda arassanan ýagdaýynda olaryň ýüzüniň diňe üçden bir bölegi arassalanýandyr. Diş pastasy we çotgalaryň bir özi ýeterlik däldir. Olary her näçe öwseler-de, olar dişleriň arasyny arassalap bilýän däldir. Dişleriň arasyny ýörite şu maksat üçin niýetlenen diş sapaklary bilen arassalap bolýandyr. Diş sapagyny ulanmaklyk diş keselleriniň öňüni almaga ýardam edýär.
Dişleri sagdyn saklamagyň ýene bir usuly – süýji, örän gyzgyn ýa-da sowuk naharlara ýykgyn bolmaň. Ýylyň dowamynda diş lukmanynyň gözegçilinden birnäçe gezek geçmek maslahat berilýär. Dişiň agyryp, gije ukudan goýaryna garaşyp oturmaň.
Ýokarda agzalan şertleriň baryny ýerine ýetirip, oňat diş pastasyny, diş sapagyny ulansaňyz, wagtal-wagtal diş lukmanynyň gözegçiliginden geçseňiz, dişleriňiziň owadanlygy we sagdynlygy töwrekdäki adamlary haýran eder.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
“Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly topar yrakly ýüzlerçe esgeri öldürendigini öňe sürenden soň, ýurduň demirgazygyndaky ýene bir şäheri ele salandygyny habar berýär.
Bagdadyň 420 kilometr demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Tal Afar şäheriniň ýaşaýjylarynyň we resmileriniň metbugata beren maglumatyna görä, ýowuz çaknyşyklardan soň, 16-njy iýunda “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly toparyň sünni söweşijileri gürrüňi edilýän şäheri gol astyna geçiripdirler.
Tal Afar şäheriniň gol astyna geçirilmegi “Al-Kaýda” hereketiniň bir şahasy bolan “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly topar tarapyndan ýurduň iň uly ikinji şäheri Mosulyň we Tikritiň eýelenmeginden sanlyja gün soň boldy.
“Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly topar Tikritde 1 müň 700 esgeri öldürendigini aýdyp, olara degişlidigi aýdylýan jesetleriň suratlaryny internetde ýerleşdirdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti gürrüňi gidýän adam öldürmelerini “hopukdyryjy” diýip atlandyrdy.
Bu aralykda Günbatar metbugaty Birleşen Ştatlaryň resmilerine salgylanyp, “Yragyň Yslam döwleti we Lewant” atly topara garşy bilelikde işleşmek barada Waşingtonyň Eýran bilen gepleşikleri geçirmegi göz öňünde tutýandygyny habar berýär.


text:
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäherinde ýurduň iň uly metjidi resmi taýdan açyldy. Bu şol regionda bolan ganly etnikara çaknyşyklaryň ikinji ýyl dönümine gabat geldi.
Ýerli özbekleriň we gyrgyzlaryň arasyndaky çaknyşyk 2010-njy ýylyň 10-njy iýunynda döräpdi. Şol wakalarda 400-e golaý adam heläk bolupdy.
Metjidiň açylyş dabarasynda ýurduň prezidenti Almazbek Atambaýew ýygnanan adamlara ýüzlenip, yslamyň “birligiň dinidigini” belläp, Gyrgyzystanyň her bir ýaşaýjysynyň “bir milletiň” wekilidigini aýtdy.
Täze açylan metjitde 20 müň töweregi adam ýerleşip bilýär. Metjit ýerli ýaşaýjylaryň haýyr-yhsan pullaryna, şeýle-de Türkiýäniň we Saud Arabystanynyň hökümetleriniň hemaýaty bilen bina edildi.


text:
Pakistanyň we Eýranyň ýolbaşçylary özleriniň 2021-nji ýyla çenli özara söwda dolanyşygyny 5 milliard dollara ýetirmegi maksat edinýändiklerini aýtdylar.
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani bilen Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif iki ýurduň özara söwda maksadyny 26-njy martda, Rohaniniň Yslamabada iki günlük saparyny jemleýän wagtynda yglan etdi.
Eýranyň prezidenti žurnalistlere iki ýurduň Pakistanyň Gwadar porty bilen Eýranyň Çahbahar portunyň arasyny demirýol we awtoulag gatnawy, ýük liniýalary bilen baglanyşdyrmak isleýändigini aýtdy.
Pakistan bilen Eýran, söwdany ösdürmek üçin, goşmaça ýene iki sany serhet geçelgesini açmak barada ylalaşyk baglaşdy.


text:
20-nji aprelde Brýusselde Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler komiteti Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýyna bagyşlanan maslahaty geçirdi
. Bu çäre Ýewropa Parlamentiniň resmi toparynyň Aşgabada etjek sapary we iýun aýynda ÝB-niň Türkmenistan bilen baglaşmagy göz öňünde tutýan ylalaşygy bilen bagly boldy.
Maslahata adam hukuklaryny goraýjylar çagyryldy. Hususan-da, düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän halkara “Human Rights Watch” guramasynyň, Gollandiýada ýerleşýän “Türkmen graždan demokratik bileleşiginiň” we Awstriýada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň wekilleri çykyş etdiler. Repressiýalara üns çekildi
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň aýtmagyna görä, Ýewropa parlamentiniň deputatlarynyň öňünde edilen çykyşlarda adam hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly özlerinde bar bolan anyk maglumatlary beýan edipdirler.
Adam hukuklaryny goraýjylar, Türkmenistanda adam hukuklarynyň gowulanmagy üçin, hususan-da syýasy tussaglar boşadylmaly, žurnalistleriň erkin iş alyp barmagyna ýol açylmaly we 15,000 adamlyk “gara sanaw” ýok edilmeli diýip, hasap edýärler.
Tuhbatulliniň sözlerine görä, Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler komitetiniň maslahatynda çykyş edenleriň aglaba köpüsi Türkmenistanda repressiýalaryň güýçlenýänligini belläpdirler. Ýurtda demokratik özgerişliklere tarap ädim hökmünde kabul edilýän köp täze kanunlaryň berjaý edilmeýänligine aýratyn üns berlipdir.
“Ýewropa Parlamentiniň deputatlarynyň aglaba köpüsi türkmen häkimiýetleriniň ýagdaýy gowulandyrmaga ýeterlik isleg bildirmeýänligi sebäpli bu ýurt bilen ylalaşyk baglaşmaly däl diýen pikiri öňe sürdüler, emma türkmen häkimiýetleriniň peýdasyna çykyş edenler hem boldy” diýip, Tuhbatullin belledi.Ýewroparlamentiň planlary
Ýewropa Parlamentiniň resmi topary 28-30-njy aprelde Türkmenistana we Özbegistana boljak saparynyň dowamynda Aşgabadyň adam hukuklary boýunça öz üstüne alan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirişini öwrenmekçi.
Ýewropa Parlamentiniň resmi maglumatyna görä, Parlamentiň resmi toparynyň türkmen paýtagty Aşgabada sapary Ýewropa Bileleşiginiň iýun aýynda Türkmenistan bilen gol çekmegi göz öňünde tutýan “Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň” ykbalyna täsir ýetirer.
ÝB bilen Türkmenistanyň arasyndaky ylalaşyga gol çekilmegi üçin, Lissabon ylalaşygyna laýyklykda, Ýewropa Parlamenti öz razylygyny bermeli. Emma Ýewropa Parlamenti bu mesele boýunça öz plenar ses berişliginiň möhletini agzalan delegasiýa Aşgabada saparyndan dolanyp gelýänçä, yza tesdirdi.
Ýewropa Parlamenti problemanyň möçberini anyklamak we Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça öz üstüne alan borçlaryny berjaý etmegini gazanmak üçin ÝB-niň tagallalarynyň näderejede ýeterlikdigini öwrenmek isleýär. Bu ädimler Ýewroparlamentiň delegasiýasyna bar bolan aladalanmalara laýyklykda hereket etmäge mümkinçilik berer.


text:
Türkmenistanda 9-njy noýabr, şenbe güni agaç nahallaryny oturtmak, ozal ekilen baglara ideg etmek boýunça ýowar geçirildi. Bu ýowara-da dynç günidigine garamazdan köp sanda okuwçylar
hem gatnaşdyryldy.
Agaç ekmek Türkmenistanda geçirilýän ýowarlaryň diňe bir görnüşi. Täze Tolkun ýaşlar gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda ýaşlaryň ýowar tejribeleri hakda gürrüň etmekçi.
Siz hem öz ýowar tejribeleriňizi biziň we diňleýjilerimiz bilen paýlaşyň. Onuň iki usuly bar, biri öz pikiriňizi aşakdaky forumda galdyrmak. Ikinji usuly bolsa biziň bilen habarlaşyp programmamyza gatnaşmak.
Gepleşigimize gatnaşmak üçin bize hat ýazyp nomeriňizi we islegiňizi bildirmegiňiz ýeterlik, siz bilen özümiz habarlaşarys, adresimiz: hat@azatradio.org.


text:
Sen hakda oylanman durup bolanok,
bu name uchin beyleka asla bilemok...
Hava, oyundan bashlady hemme zat. Oyun etmek isledim, emma chyna yazdyn ol oyun. Soygi beyle duydansyz geler oytmezdim....
Gelende duydansyz gelen soygi, gidende name uchin duydurman gidip bilenokka?
Men namede yalnyshdymkam? Bar yalnyshlygym seni soymegimmika? Indi seni soymegim uly yalnyshlygym bolaydymyka?
Sen aydardyn:
- ...... jan, meni soyyarmin?
Men diyerdim:
-Havala.
A sen :
-Chynyn bilen soyyanmi?
Men :
- Yokla oyun edyan -diyerdim..
Sen :
- Bolya. Yone bilyanmi name men senin tuys yurekden soymegini isleyan , mana bashga hich zat gerek dal..- diyerdin....
Asyl gorup otursam, sana soygumde gerek dal eken.....
Dushundim, chyn soygi yok eken... Yok, dur chyn soygi bar, yone ol soygin gadyry bolmaz eken. Aldanan yurek , gaytadan soyup bilermi?
Ey vay ...Bu nahili bolday???? Gaytadan soymek, tazeden soymek? Munadanam bir gurrun bolarmy? Soygi yeke-tak, ve pak bolmalymyka diyerdim.....Belki sheyledirem, emma beyle dal yaly...
Durmushy oyuna dondurdiler, utan boldular utulan boldular.... bu bolyar
emma soygini oyuna dondurip, utmak utulmak name manyny beryarka? Durmushymyzda indi yekeje hakykata hem orun yokmuka?
Halanan (43)


text:
Duşenbe güni Siriýanyň döwlet telewideniýesi täze Konstitusiýanyň taslamasyny kabul etmek boýunça ýekşenbe güni geçirilen referendumda ses berenleriň 89 prosente golaýynyň bu Konstitusiýany goldandyklaryny habar berdi.
Resmi maglumata görä, bu referenduma ses bermäge hukukly ilatyň 57,4 prosenti gatnaşypdyr.
Prezident Başar al-Assadyň režiminiň sese goýan bu täze Konstitusiýasy ýurtdaky birpartiýalylyk sistemasynyň ýerine köppartiýalylyk sistemasyny döretmekligi-de şert edip goýýar.
Emma Siriýanyň oppozisiýasy bu üýtgetmeleri netijesiz hasaplap, referendumy boýkotirledi.
Bu wakalaryň fonunda siriýaly aktiwistler duşenbe güni ýurduň dürli künjeklerinde 144 adamyň öldürilendigini habar berdiler.


text:
ABŞ-nyň senatory Jon Makkeýn Owganystanda galan amerikan esgerleri, «Talybanyň» häzirki hüjümlerini togtatmak üçin, planlaşdyrylan möhletinden uzak saklanmaly diýýär.
Makkeýn bu sözleri 4-nji iýulda, Kabula sapary mahalynda aýtdy. Ol owgan milli goşunynyň batyrgaý söweşýändigini, emma olaryň söweş meýdanynda agyr ýitgi çekýändigini belledi.
Owganystandaky ABŞ we halkara goşunlary bireýýäm söweş hereketlerini bes etdiler we ýerli güýçlere tälim bermek bilen meşgullanýarlar. Owganystandaky daşary ýurt harbylarynyň sany 2016-njy ýylyň aýagynda ýene-de kemeldiler.
Emma Makkeýn islendik kemeltmäniň ýerli ýagdaýa, şertlere bagly bolmalydygyny, ýylyň kalendaryna bagly bolmaly däldigini aýtdy.
"Kalendara esaslanýan goşun çykaryş –betbagtçylyk bolar we, meniň pikirimçe, «Talybana» Owganystanda rowaçlyk gazanmaga ýol açar» diýip, Makkeýn aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Aşgabadyň Mukamlar köşgünde “Ýaňlan diýarym” atly aýdym-saz konkursynyň jemleýji tapgyry geçirildi. Şeýle aýdym-saz konkursyny her ýyl geçirmeklik soňky ýyllar Türkmenstanda özboluşly bir däbe öwrüldi.
Çarşenbe güni geçirilen jemleýji bäsleşikde jýuri topary in zehinli çeper höwesjeňleri kesgitledi. Bu dabaranyň soňunda prezidentiň permany bilen konkursyň ýeňijileriniň her birine 500 dollar möçberinde baýraklar gowşuryldy.
Bu konkursda durli kärdäki we durli ýaşdaky howesjenler çeper okaýyşlyklar, aýdym aýtmak we tans etmek ýaly dürli žanrlar boýunça özara bäsleşdiler.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary eksperti gyrgyz häkimiýetlerini hukuk bozmalaryň, adam gynamagyň, ýowuz daraşmagyň öňüni almaga we bu ýagdaýlara jogapkär işgärleriň jezasyz galmagyna ýol bermezlige çagyrdy.
Juan Mendeziň beýanatynda Gyrgyzystanda ýowuz daraşmalar we adam gynamalary, şeýle-de kanun goraýjy resmileriň jogapkärçilige çekilmegi babatda çalasyn, hemme taraplaýyn we bitarap derňewiň ýetmezçilik edýändigi aýdylýar.
Ol bu beýanaty Gyrgyzystandaky fakt agtaryş missiýasynyň soňlanmagy bilen bagly ýaýratdy.
Mendez özüniň Gyrgyzystana sapary mahalynda dürli türmelerde saklanýan adamlar, şeýle-de Bişkekde, Oşda we Jalalabatda gynalan tussaglar bilen duşuşdy.


text:
Hytaýyň prezidenti Si Jinpiň Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň (ŞHG) şu hepde Bişkekde geçýän sammitine bir topar täze Merkezi Aziýa energiýa şertnamasy bilen geldi.
13-nji sentýabrda geçýän sammitde sebitiň döwlet ýolbaşçylary bilen görüşmek we gepleşmek mümkinçiligine garamazdan, Si Pekiniň Merkezi Aziýadaky ykdysady gatnaşyklaryny ýygjamlandyryp başlamaga garaşyp durmady.
Ýagny Si sammitden öň Sowetler birleşiginiň Merkezi Aziýadaky ozalky respublikalarynyň dördüsiniň paýtagtlaryna sapar edip, her biri milliardlap dollara durýan energiýa şertnamalaryny baglaşdy.
Sammitden öňki göçümiň manysy
Bu sammit ŞHG-nyň alty agza döwletiniň, Hytaýyň, Orsýetiň, Gyrgyzystanyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň we Özbegistanyň baştutanlaryny bir ýere jemleýär. Türkmenistan oňa «ýörite çakylyk» esasynda gatnaşýar.
Eýran, Pakistan, Owganystan we Hindistan bu sammite «gözegçi» hökmünde gatnaşýar we, aýdylmagyna görä, agza bolmaga çalyşýar.
Emma hytaý lideriniň Bişkekde geçýän sammitden öň energiýa we infrastruktara ylalaşyklaryny baglaşmagy 1996-njy ýylda agza döwletleriň arasynda ykdysady we howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek üçin döredilen ŞHG-nyň, maýa we söwda hyzmatdaşlygyna gezek gelende, regionyň esasy forumy däldigini görkezýär.
Jeýms Reardon-Anderson Jorjtown uniwersitetinde Hytaý boýunça ylmy-barlag alyp barýan professor we dekanyň uly kömekçisi bolup işleýär:
"ŞHG diskussiýa üçin köptaraply forum. Emma men ol bu sebitdäki hökümetleriň arasyndaky ikitaraplaýyn gepleşikler ýaly ähmiýetlidir öýtmeýärin. Men bu kollektiw forum ol ýerdäki syýasatlardan gelip çykýan netijelerden garaşsyz bolup biler diýip oýlanmaýaryn."
Moskwanyň Halkara gatnaşyklary boýunça döwlet institutynyň eksperti Andreý Lukin bolsa, ŞHG-nyň ykdysady planlaryndaky esasy uly bökdençiligini uly infrastruktura taslamalary üçin regional maliýe guralynyň bolmazlygy bilen düşündirýär.
Regional ösüş bankyny döretmek barada ençeme ýyl bäri edilýän maslahata garamazdan, ŞHG bu ideýany durmuşa geçirip bilmän gelýär.
Pekiniň maksady
Si Merkezi Aziýada baglaşan täze ikitaraplaýyn şertnamalaryny maliýeleşdirmek üçin, Hytaýyň ösüş banky ýaly, Pekiniň döwlet eýeçiligindäki guramalaryň fondalaryndan peýdalanýar.
Pekiniň Merkezi Aziýadaky maksady energiýa üpjünçiligini berkitmekden we ol ýerdäki mineral serişdelerini Hytaýa daşamak üçin transport guramalaryny gurmakdan ybarat.
Reardon-Anederson munuň Orsýet bilen basdaşlyk döredendigini, sebäbi Moskwanyň Merkezi Aziýanyň energiýa eksportuna, hususan-da regionyň esasy nebit öndürijisi Gazagystandan çykarylýan energiýa kontrolluk etmek isleýändigini aýdýar.
Perezident Nazarbaýewiň oýny
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew özüniň bu iki ýurt bilen gepleşiklerinde Orsýet bilen Hytaýy bir-birine garşy goýmak oýnuny oýnaýar.
Bu ýagdaý hytaý liderine şu aý Astana sapar edende, öz ygtyýaryndaky döwlet serişdelerinden milliardlap dollary ulanyp, Gazagystanyň nebit pudagynyň bosagasyna gelmäge şert döretdi.
Nazarbaýew Astanada Si bilen duşuşykdan soň eden çykyşynda Hytaýyň Gazagystan üçin zerur nebit zawodyny guramaga kömek etmegi bilen, bu iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň täzä bir derejä girýändigini aýtdy.
Si bolsa, öz çykyşynda Hytaýyň Gazagystanyň nebit pudagynda, Kaşagan nebit ýatagyny özleşdirýen bir firmadaky 8.33 prosent aksiýa arkaly, paýdara öwrülendigini aýtdy.
Prezident G.Berdimuhamedow (Ç) Hytaýly kärdeşi Jinpiň bilen, Aşgabat, 3-nji sentýabr, 2013.
Si özüniň Merkezi Aziýanyň dört ýurduna saparyny 3-nji sentýabrda Aşgabatdan, türkmen prezidenti G.Berdimuhamedow bilen tebigy gaz şertnamasyna gol çekmeden başlapdy. Bu şertnama Hytaýyň Türkmenistandan alýan gazyny 2020-nji ýyla çenli iki esse köpeltmegine şert döretmeli.
Hytaý prezidenti Daşkende hem baryp, özbek prezidenti Yslam Karimow bilen Hytaý-Gyrgyzystan-Özbegistan geçirijisini Türkmenistanyň günorta Ýolötendäki gaz ýatagyna çenli uzaltmak şertnamasyna gol çekdi.
Şeýle-de ol Bişkekde, 11-nji sentýabrda, gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew bilen duşuşyp, 3 milliard dollarlyk infrastruktura şertnamasyna gol çekdi.
Bu proektler goşmaça tebigy gaz geçirijisini, Gyrgyzystanyň demirgazyk we günorta regionlaryny birleşdirýän uly ýoluň gurluşygyny, Bişkegiň ýyladyş merkezini täzeden guramagy öz içine alýar.


text:
Sport
38-nji Dakar Rallisi 9-njy sapar Günorta Amerikada badalga aldy. Paragwaýyň paýtagty...
Bu ýyl “uefa.com” tarapyndan 16-njy gezek geçirilen ýylyň simwolik topary üçin...
Şanhaý şäheriniň 2 klubunyň arasyndaky bäsdeşlik diňe bir meýdançada bolman, eýsem,...
“Çelsiniň” braziliýaly ýyldyzy Oskar hem Hytaýyň “Super ligasyna” transfer bolan futbolçylaryň...
115-nji gezek geçirilýän Ispaniýanyň Şa kubogy (Copa del Rey) ýaryşynda 1/8...
Formula 1 boýunça dünýä çempionatynyň soňky ýeňijisi germaniýaly Niko Rosberg (“Mersedes”)...
Futbol boýunça FIFA klublararasy Dünýä Kubogynyň finalynda UEFA-nyň wekili “Real Madrid”...
UEFA-nyň klub ýaryşlarynda, ýagny Çempionlar we Ýewropa ligalarynda geçirilen bije çekiliş...
Futbolçylara ýekelikde gowşurylýan iň abraýly sylag hasaplanýan “Ballon d’Or” ýa-da başgaça...
UEFA Çempionlar ligasynda möwsümiň toparçadaky oýunlary tamamlandy. Her toparçadan 2 klub...


text:
Täjik resmileri 4-nji sentýabr güni irden paýtagt Duşenbäniň töwereklerinde bolan hüjümlerde polisiýanyň sekiz ofiseriniň öldürilendigini aýdýarlar. Hökümet bu hüjümleri ýurduň goranmak ministriniň orunbasaryndan görýär.
Içeri işler ministrliginiň websaýtynda goranmak ministriniň orunbasary, Hoji Halim diýip tanalýan Abduhalim Nazarzodanyň ýolbaşçylygyndaky «terrorçy topar» Wahdat etrabynda daňdanlar polisiýa bölümine hüjüm etdi, biraz soň bolsa Duşenbäniň Halkara aeroportunyň golaýynda howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşdy diýilýär.
Polisiýa howpsuzlyk güýçleri tarapyndan dokuz hüjümçiniň öldürilendigini, altysynyň bolsa tussag edilendigini aýdýar. Şeýle-de häkimiýetler, wakanyň bolan ýerinden gaçyp gutulan Nazarzodany tutmak üçin, gözleg operasiýasynyň dowam edýändigini habar berýärler.
Prezident Emomali Rahmon 4-nji sentýabrda Nazarzodany «jenaýat edenligi üçin» işden boşatdy.
Yslamçy oppozisiýanyň ozalky komandiri, golaýda gadagan edilen Yslamçy gaýtadan döreýiş partiýasynyň agzasy bolan Nazarzoda howpsuzlyk güýçlerine 1997-nji ýylyň iýunynda goşuldy. Şonda hökümet we oppozisiýa bäş ýyl dowam eden raýat urşuny soňlamak üçin parahatçylyk ylalaşygyna gol çekipdi.
Içeri işler ministrligi Wahdatda, Duşenbäniň gündogarynda bolan hüjüm 23 ýaşly student Umar Bobojanowyň ýenjilmegi bilen baglanaşykly däl diýýär.
Aýdylmagyna görä, Bobojanow polisiýa tarapyndan erbet ýenjilip, ýerli hassahanada huşuna gelmän ýatyr. Garyndaşlary we dostlary onuň sakgaly üçin nyşana alnandygyny aýdýarlar.
Bobojanowyň işi Wahdatda gahar-gazap döretdi.
ABŞ-nyň Duşenbedäki ilçihanasy bu çaknyşyklaryň näderejede täsir döretjegi düşnüksiz, emma ol başga zorlukly wakalaryň başlangyjy bolup biler diýdi. Ilçihana öz işgärlerine daşary çykmazlygy we çagalaryny mekdebe ibermezligi maslahat berdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Britanaiýanyň daşary işler edarasy Alžirde yslamçy jeňçiler tarapyndan alnan zamunlary halas etmek operasiýasynyň ýaýbaňlanýadygyny aýdýar.
Daşary işler sekretary Willýam Heýg özüniň Twitter sahypasynda Amenas gaz kärhanasyndaky ýagdaý babatdaky detallaryň aýdyň bolman galýandygyny aýtdy.
Heýg Britaniýanyň alžir häkimiýetleri bilen ýakyndan işleşýändigini hem sözüne goşdy.
Alžiriň döwlet metbugaty dördünji gün, dikuçarlar bilen goldanýan goşunlar zamunlary halas etmek operasiýasyna başlanda, daşary ýurtly zamunlaryň birnäçesiniň zamun alyjylar tarapyndan öldürilendigini habar berdi.
Azyndan 4 zamun boşadyldy. Emma beýlekiler baradaky ýagdaý nämälimligine galýar.
Jeňçiler halas ediş operasiýasy wagtynda 35 zamunyň, 15 zamun alyjynyň öldürilendigini aýdýarlar.
Jeňçiler üçünji gün Liwiýanyň serhediniň golaýynda ýerleşýän gaz kärhanasyny eýelediler. Olar Fransiýadan goňşy Malidäki operasiýalaryny bes etmegi talap edýärler.


text:
Germaniýanyň Bawariýa regionynda iki ýolagçy otlusy çaknyşyp, azyndan sekiz adamyň ölümine sebäp boldy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, 9-njy fewralda irden iki regional otlusynyň bir ýolda biri-birine gabat gelip çaknyşmagy zerarly 150 adam ýaralanypdyr.
German mediasy bir otlynyň çaknyşykda ýoldan çykyp, birnäçe wagonyň agdarylandygyny habar berdi.
Käbir adamlaryň ýumrulan wagonlaryň içinde galýandygy aýdyldy.
Demirýol heläkçiligi Munhenden 60 kilometr uzaklykda Bad Aibling şäherçesiniň golaýynda boldy.
Onuň sebäpleri entek anyklanmady.


text:
Aşgabat, 19-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy, ýurduň paýtagtyna gözegçilik etmek tabşyrylan Ş.Durdylyýew Aşgabat şäherini mundan beýläk-de abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Hususan-da, paýtagtymyzyň jemagat hojalygy düzümini ösdürmek, şol sanda şäheriň günbatar böleginde zeýkeş-aragatnaşyk ötügini gurmak boýunça geçirilýän işler barada durlup geçildi. Habar berlişi ýaly, Aşgabat şäher häkimliginiň buýurmasy boýunça “Interbudmontaž” gurluşyk assosiasiýasy tarapyndan gurulýan bu desgany bina etmek babatda potratçy bilen goşmaça ylalaşyklar baglaşyldy. Häzirki wagtda bu goşmaça ylalaşykda göz öňünde tutulan işleriň birinji tapgyrynyň ählisi doly tamamlandy. Ikinji tapgyryň çäklerinde işler alnyp barylýar.
Paýtagtyň demirgazyk böleginde giňligi 6 metrlik zeýkeş-aragatnaşyk ötüginiň 3792 metri gurlup, häzirki wagtda onuň içki gurluşyk-gurnama işleri alnyp barylýar, gije-gündizde kuwwaty 300 müň kub metr bolan lagym arassalaýjy desganyň demir-beton işleri tamamlanyp, häzirki wagtda timarlaýyş işleri, şäheriň esasy energiýa ulgamyna birikdirmek boýunça gurluşyk işleri alnyp barylýar. Ýagyş suwlarynyň ugruny üýtgetmek üçin uzynlygy 2105 metr ulgamyň gurluşyk işleri doly tamamlandy.
Wise-premýeriň çyzgylar we şekiller arkaly beýan edişi ýaly, düzediş girizilen täze meýilnama zeýkeş-aragatnaşyk ötüginiň ýene-de 4956 metrini, lagym kabul ediji guýularyň dördüsini, şöhle-zeýkeş guýularyň sekizisini, zeýkeş-aragatnaşyk ötügini dolandyrmak üçin edara binasyny, aragatnaşyk we howpsuzlyk ulgamlarynyň gurulmagyny göz öňünde tutýar.


text:
“LG” TÄZE NESIL UGRUNDA
Tehnologiýa äleminde telewizorlaryň önümçiliginde belli bir derejede şowlulyk gazanan, emma mobil dünýäsinde seýrek duş gelýän maýyşgak ekran aýratynlygyny “LG” şereketi täze nesil telefonlarynda ýene-de müşderilerine hödürlemegi meýilleşdirýär. Ýakynda şereket käbir sebäplere görä özüniň maýyşgak ekranly “Flex” nesline degişli telefonlarynyň önümçiligini bes edýändigini habar beripdi. Bu habaryň mälim edilenine köp wagt geçmändigine garamazdan, bu ugurda täze bir habar köpleriň ünsüni özüne çekdi. “Flex” nesliniň önümçiligini bes etmek bilen maýyşgak ekranly telefonlar bazaryndan düýpli çykmagyna garaşylýan şereketiň, aslynda bu ugurda başga meýilnamasynyň bardygy mälim edildi. Ygtybarly habar beriş çeşmeleriniň aýtmagyna görä, “LG” şereketi maýyşgak ekrana eýe bolan täze görnüşli smartfonlaryny öndürmegiň üstünde iş alyp barýar. Emma, bu ýerde esasy aýratynlyk “Flex”-iň daşky gabyny hem maýyşgak görnüşde öndüren şereketiň täze nesil enjamlarynda, daşky gabyny tekiz, ekrany bolsa maýyşgak görnüşde hödürlemegi niýet edinýändigi bilen baglydyr. Bu maglumatlar esasynda şereket tarapyndan nähili bir smartfonyň müşderilere hödürlenjekdigi baradaky gyzyklanma has-da artan bolsa gerek. “Flex” nesli bilen hiç hili baglanyşygy bolmadyk bu täze nesil smartfonlaryň “LG” üçin “täze eýýamy” açmak mümkinçiligi hem orta atylýar. Häzirki wagta çenli müşderilerine haçan ýetiriljekdigi mälim edilmeýän syrly görnüş hakynda ýakyn günlerde has köp maglumatlaryň berilmegine garaşylýar.
TIGIRLER KÄMILLEŞÝÄR
Adamlaryň gyzyklanmasyny özüne çekmekde öňdebaryjylaryň hatarynda durýan “Uniwheel” şereketi tarapyndan berlen maglumata görä, öz deňagramlylygyny üpjün edip bilýän, elektrik togy arkaly herekete gelýän ýeke tigirli ulagyň ýakyn wagtda satuwa çykarylar. Dünýäniň iň ýeňil elektrik ulagy hökmünde önümçiligine badalga beriljek bu tigir uçarlarda hem ýanyňda äkidip bilmek mümkinçiligine hem eýe bolar. Çünki, mundan ozalky öndürilýän şeýle ulaglardan tapawutlylykda, munda batareýasyny zerur bolmadyk halatynda öçürmek üçin şert göz öňünde tutulypdyr. “Uniwheel”-ň täze ulagy barada şereketiň dolandyryjylar Geňeşiniň başlygy Stiw Miltonyň bellemegine görä, ulaglaryň deňagramlylygynyň saklanylmagynda ulanylýan ugur görkeziji arkaly “Uniwheel” hereket edýän wagtynda öňe ýa-da arka tarapa ýykylmaýar. Şeýle hem bu ulag ulanyjynyň beden hereketleriniň netijesinde ýeňillik bilen hereketlenip bilýär ýa-da saklanyp bilýär. Ol kompýuterleşdirilen ugur görkezijisi arkaly ulanyjynyň hereketine görä, zerur iş tertibini awtomatik usulda saýlaýar. Uly şosselerde dyknyşyga düşmezden erkinligi we rahatlygy üpjün edýän ýeke tigirli ulagyň tehniki aýratynlyklary hökmünde 10,8 kg-lyk agramyny, 16 inç ölçegli tekerini, 150 wattlyk litiý esasly batareýalaryny, “Uniwheel app” esasyna baglylykda işleýän “Bluetooth 4.0” ulgamyny, aýdyň şöhleli led çyrajyklaryny aýtmak bolar. 1500 W kuwwatlykdaky hereketlendirijisiniň kömegi bilen 22km/sagat tizlige çykyp bimegi hem-de 120 km agramy göterip bilmegi hem ulagyň mümkinçilikleriniň hatarynda bellenilýär.
“HTC VIVE” MÜŞDERILERINE GOWŞAR
Tehnologik enjamlary öndürmekde giňden tanalýan “HTC” şereketiniň “Valve” şereketi bilen şertnama baglaşmagy netijesinde önümçiligini ýola goýmagyna garaşylýan “HTC Vive” atly “hyýaly dünýä äýnegine” köp wagtdan bäri uly gyzyklanma bildirilýärdi. Ýakynda täze ýylyň ilkinji günlerinden müşderilerine gowuşjakdygy mälim edilen äýnege degişli maglumatlar gelmegini dowam edýär. Hytaýyň paýtagty Pekinde geçirilen “Vive Unbound” tehnologik forumunda çykyş eden şereketiň ýolbaşçysy Çer Wangyň aýtmagyna görä, Las-Wegasda geçiriljek “Dünýä Mobil Kongresi 2016” şüweleňinde HTC özüniň täze üýtgeşmeleridir aýratynlyklary bilen bäsdeşlerini haýran galdyrjak “HTC Vive” äýnegi arkaly muşdaklaryny begendirmegi meýilleşdirýär. Ýanwar aýynyň başynda geçirilmegine garaşylýan şüweleňde täze dizaýny bilen ulanyjylaryna gowuşmagyna garaşylýan bu äýnek öz aýratynlyklary bilen köpleriň söýgüsini gazanmagy başarar. Şeýle hem, şereketiň ýolbaşçysy täze enjamlarynyň mümkin boldugyça ýokary hilli bolmagyny üpjün etmek ugrunda iş alyp barýandygyny, mümkinçiliklerini artdyrmak üçin äýnege goşulan täze aýratynlyklaryň hasabyna, enjamyň satuw babatynda ýokary girdejä garaşýandyklaryny hem mälim etdi.
“MICROSOFT” “TALKO” – NY SATYN ALDY
“Microsoft” soňky iki ýylyň içinde dürli görnüşli mobil şereketlerini “ýuwutmagyny” dowam etdirýär. Ýakynda Bill Geýtsiň kompaniýasy ýene-de bir şereketi – habarlaşma tory “Talko”-ny satyn aldy. Microsoft “Talko” aragatnaşyk torunyň tehnologiki aýratynlyklaryny “Skype” we “Skype for Business” torlary üçin peýdalanmagy meýilleşdirýär. Şereketiň bu niýeti amala aşan ýagdaýynda “Talko” edara-guramalara we müşderilerine göni sesli gepleşik gurmak mümkinçiligini üpjün eder. Bulut görnüşli dizaýnda şekilli gepleşikleri alyp barmak aýratynlygyny özünde saklaýan aragatnaşyk toruna gysga wagtyň içinde, öz üstünden geçen ähli gepleşikleri ýatda saklap bilmek mümkinçiligi ornaşdyrylar. Uly guramalar we kärhanalar üçin has işjeň ulanylýan habarlaşma tory bolan “Talko”, “Skype for Business” ulgamynyň ösdürilmegi üçin hem esasy aragatnaşyk serişdesi bolmak mümkinçiligini özünde saklaýar. Öňümizdäki birküç aýyň içinde öz işini tamamlamagy göz öňünde tutulýan “Talko”-nyň mümkinçiliklerini “Microsoft”-yň öz maksatlaryna görä guramagy netijesinde “Skype” we “Skype for Business” torlarynyň has-da döwrebaplaşdyrylmagyna garaşylýar.
“ASUS”- DAN ÇARÇUWASYZ MONITOR
Tehnologiki enjamlar bazarynyň öňdebaryjy şereketlerinden biri bolan “ASUS” daşky görnüşi hem-de ygtybarlylygy babatda tapawutlanýan täze nesil monitoryny resmi ýagdaýda mälim etdi. Müşderilerini göz gamaşdyryjy ajaýyp görnüşe eýe bolan täze enjamy – “MX25AQ” monitory bilen begendirmegi niýet edinen şereket bu niýetine gowuşdy. Şereketiň çarçuwasyz, ajaýyp daşky görnüşi hem-de ulanylyş oňaýlylygy bilen tapawutlanýan enjamy ulanyjylaryň uly söýgüsine mynasyp boldy. Bu monitor çarçuwasyz daş görnüşi bilen bir hatarda, dürli mümkinçilikleri hem özünde jemlemegi başardy. 25 inç ululygynda 2560 x 1440P ölçegli “AH-IPS” ekrana eýe bolan monitor 1 mm galyňlygyndaky ekran çarçuwasy bilen ünsi çekýär. 100,000,000:1 kontrast ölçegli takyklyga eýe bolan monitoryň ekrany 5 ms garşylyk we 178 derejelik görkezme meýdanyny hödürleýär Monitoryň ýokary hilli şöhle saçma derejesinde ýasalan ekrany şol bir wagtda titremeleri azaltmak üçin niýetlenen we gözi zyýanly mawy yşykdan goraýan “Flicker-free” - gorag ulgamyndan ybaratdyr. Ses ulgamy babatda hem ýokary hilli derejä eýe bolan monitorda bu ulgam “ICEPower/Bang&Olufsen Technology” kompaniýasynyň enjamlary arkaly gurnalandyr.


text:
Gazagystanyň medeniýet we sport boýunça ministri özüniň Gyrgyzystan we onuň durnuksyz täze taryhy barada aýdan we goňşy ýurtda gahar-gazap döreden sözleri üçin ötünç sorady.
Arystanbek Muhamediulynyň sözleri media maglumatlarynda ýalňyş ulanyldy we ministr düşünişmezlik üçin ötünç soraýar, diýip Gazagystanyň Medeniýet we sport ministrligi 25-nji maýda aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda 24-nji maýda Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi Gazagystanyň Bişkekdäki ilçisi Erbol Ahmetowy çagyryp, oňa Muhamediulynyň çykyşy barada protest hatyny gowşurdy.
Muhamediuly 23-nji maýda Astananyň ýaşaýjylary bilen duşuşygynda “Ýaş gyrgyz gyzlarynyň Moskwada jemgyýetçilik hajathanalaryny arassalaýandygyny görenimde ýüregim agyrýar” diýip, Gyrgyzystanyň hökümete garşy iki sany öwrülişigi başdan geçirip, 2005-nji we 2010-njy ýyllarda prezidentleri agdarandygy sebäpli ykdysady kynçylyklara sezewar bolýandygyny belledi.
Gazak resmisiniň Gazagystanyň polisiýasynyň ýer reformasyna garşy protest bildirenlere zor görkezmeginiň yzýany eden bu çykyşy Gazagystanda we Gyrgyzystanda berk tankyt edildi.


text:
Muammar Kaddafiniň tarapdarlarynyň metbugat wekili gozgalaňçylaryň eden soňky duýduryşyny ret edýändiklerini aýtdy.
Mundan öň liwiýaly gozgalaňçylar Muammar Kaddininiň tarapdarlaryndan hepdäniň şenbe gününe çenli ýaraglaryny taşlamagy talap edip, eger-de şeýle edilmese hüjüme başlajakdyklaryny duýdurypdylar.
Kaddafiniň metbugat wekili Moussa Ibrahim AP habar agentligine “hiç bir özüni sylaýan millet ýaragly toparlaryň duýduryşyny kabul etmez” diýdi.
Bu aralykda, duşenbe güni Kaddafiniň aýaly we üç çagasy goňşy Aljire geçdiler. Gozgalaňçylar Aljirden olaryň yzyna berilmegini sorady.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta Ýaponiýa bilen Hytaýyň arasynda adalar sebäpli dörän territoriýa dawasynyň dartgynlaşýan wagtynda sişenbe güni Pekine bardy.
Panetta iki ýurduň hökümetlerini “ýalňyşlyk goýbermezlik üçin” gepleşiklere çagyryş etdi.
Pekinde žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Panetta ABŞ-nyň “asudalyga we sabyrlylyga” çagyryş edýändigini we dawany diplomatik usulda parahatçylykly çözmek üçin iki tarapyň açyk gepleşikleri geçirmeklerini teklip edýändigini aýtdy.
Hytaýyň goranmak ministri Liang Guanglie dawaly adalar boýunça Ýaponiýa bilen açyk gepleşikleri geçirmäge Hytaýyň taýýardygyny aýtdy.
Bu adalary Ýaponiýa Senkaku, Hytaý bolsa Diaoýu diýip atlandyrýar.
Ýöne Liang Hytaýyň “mundan buýanky hereketlere hukugynyň bardygyny” duýdurdy we “Ýaponiýanyň hökümetiniň bu dawany ýerlikli çözjegine” umyt baglaýandygyny aýtdy.
Ýaponiýanyň hökümeti bir hususy eýeçilikden adalary satyn almak boýunça ylalaşyk baglaşandygyny geçen hepdede mälim etdi.
Şondan soň Hytaý şol adalaryň töweregine gözegçilik gämisini ýollady we muny “deňiz hukugy boýunça kanunçylyk missiýasyny” alyp barýandygy bilen düşündirdi.
Ýaponiýanyň kenary goraýjy ofiserleri Hytaýyň hökümetiniň 11 sany gämisiniň sişenbe güni ýene adalaryň töweregine gelendigini aýdýarlar.
Sişenbe güni Hytaýyň 100-den gowrak şäherinde Ýaponiýa garşy protest ýörüşleriniň geçirilendigi habar berilýär.
Iki sany ýaponiýaly aktiwistiň sişenbe güni dawaly adalaryň birine baryp gaýtmagy dartgynlygy has hem ýitileşdirdi.
Hytaýyň daşary işler ministrliginiň sözçüsi Hong Lei bu barada ýaýradan beýanatynda “ýaponiýaly sagçy aktiwistiň Hytaýyň territoriýasy Diaoýu adalaryna barmagyny bikanun” diýip atlandyrdy.
Hytaýdaky Ýaponiýanyň kompaniýalary protestçileriň gazap bilen birnäçe meşhur ýapon dükanlaryny, restoranlaryny we fabrikalaryny weýran edenlerinden soň işlerini togtatdylar.
Panetta bilen Liang Hytaý-ABŞ gatnaşyklaryny hem ara alyp maslahatlaşdylar.
Panetta iki ýurduň harbylarynyň has ýakyn gatnaşyklaryna çagyryş etdi.
Panetta: “Biziň maksadymyzyň Birleşen Ştatlar bilen Hytaýyň arasynda dünýäde iň möhüm ikitaraplaýyn gatnaşyklaryny döretmek bolup durýandygyny mälim edesim gelýär”.
Panetta hem Hytaýyň, hem Birleşen Ştatlaryň Ýuwaş okeandaky harby güýçdigini, şol bir wagtyň özünde bu ýurtlaryň regionda “terrorizm, ýadro ýaragynyň ýaýradylmagy, ynsanperwer ýardamy, neşe gaçakçylygy, parahatçylygy goramak bilen bagly aladalar we beýleki meseleler ýaly umumy gyzyklanmalarynyň hem bardygyny belledi.


text:
Halkara günä geçiş guramasy Türkmenistanda gynalýan garaşsyz žurnalist Hudaýberdi Allaşowy goldamak üçin gyssagly herekete geçilmegine çagyrýar.
«Žurnalist Hudaýberdi Allaşow Türkmenistanda 3-nji dekabrda öz aýaly we ejesi bilen bilelikde tussag edildi, ol öýünde nas saklamakda aýyplanýar we eger günäli tapylsa, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm ediler. Žurnalistiň ejesi hem tussaglykda saklanylýar» diýip, Halkara günä geçiş guramasynyň 8-nji noýabrda Londondan ýaýradan beýanatynyň başynda aýdylýar.
"Amnesty International", özüne gowşan maglumata görä, kanun goraýjy resmileriň ýaragly toparynyň 3-nji dekabrda Hudaýberdi Allaşowyň öýüne girip, onuň öýünden nas tapandygyny ýazýar we olaryň öý dökmek üçin kanuny esasynyň, sud kararynyň bolup-bolmandygynyň aýdyň däldigini belleýär.
«Öý döken resmiler Hudaýberdi Allaşowy urup-ýençdiler. Ol ejesi bilen bilelikde nas saklamakda aýyplandy. Türkmenistanda nas saklamak, ulanmak, satmak, äkitmek we öndürmek bikanun» diýip, AI nasyň Türkmenistanda adatça ulanylýan zatdygyna we mundan öň nas atanyň tussag edilen halatynyň bilinmeýändigine ünsi çekýär.
"Amnesty International" guramasynyň alan maglumatyna görä, Hudaýberdi Allaşow gynag astynda we beýleki ýowuz daraşmalar netijesinde özünde 11 kg nasyň bolandygyny «boýun alypdyr». Bu jenaýatda günäli tapylsa, oňa ýedi ýyl türme tussaglygynyň berilmegi mümkin. Onuň ejesi henizem türme saklanylýar diýip bilinýär, emma bu ýagdaý barada goşmaça maglumat ýok diýip, beýanatda aýdylýar.
Žurnalistiň aýaly 3-nji dekabrda tussaglykdan boşadyldy. Birnäçe çeşmäniň beren maglumatyna görä, Hudaýberdi Allaşow häzir Köneürgenç şäher polisiýasynyň ýerzemininde saklanylýar. Onuň saglyk ýagdaýy ýaramaz, urlup-ýenjilmekden ýaňa ýüzi-gözi çiş we gök tegmillere basyrylan diýip, AI ýazýar.
Hudaýberdi Allaşow Azat Ýewropa/Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň habarçysy we ol garaşsyz žurnalist hökmündäki işjeňlikleri sebäpli nyşana alnana çalym edýär.
Hudaýberdi Allaşow «Mekan Täşliýew» lakamy bilen azyk ýetmezçiligi, mejbury pagta ýygdyrylyşy, aýlyklaryň gijikdirilmegi barada maglumat berdi. Häkimiýetler ýurduň içindäki žurnalistleriň tankydy mazmunly habarlaryna çydamsyz garaýarlar we bu işe gaýrat tapanlaryň garşysyna agyr öç alyş çärelerini, şol sanda galp aýyplamalar esasynda jenaýat jogapkärçiligine çekmegi ulanyp gelýärler.
AI garaşsyz žurnalistiň goragyna türkmen, rus we iňlis dillerinde türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip hat ýazmaga çagyrýar.
Halkara günä geçiş guramasy Türkmenistanyň prezidentiniň, daşary işler ministriniň, baş prokurorynyň atlaryny, adreslerini görkezip, olaryň adyna Hudaýberdi Allaşowyň we onuň ejesiniň garşysyna bildirilen nas saklamak aýyplamasyny ýatyrmak, žurnalistiň gynalmagyny we beýleki ýowuz daraşma faktlaryny derňemek, günäkärleri jogapkärçilige çekmek, Türkmenistanda söz azatlygy hukugyna hormat goýulmagyny hem-de başga pikir üçin ar almagy bes etmek barada talapnama ibermäge çagyrýar.
Gorkuzmak taktikasy
Garaşsyz žurnalist Hudaýberdi Allaşowa hem-de onuň maşgala agzalaryna garşy edilýän basyşlar amerikan kongresinde hem alada döretdi.
Serhetsiz reportýorlar guramasynyň jemgyýetçilik bilen gatnaşyklar boýunça ofiseri Margaux Ewen Birleşen Ştatlaryň Kongresinde, Toma Lantos adam hukuklary komissiýasynyň diňlenişiginde garaşsyz žurnalistleriň sesleriniň sem ediliş usullaryna ünsi çekip, şeýle diýdi:
"Men siziň ünsüňizižurnalistleri ýuwaşatmak üçin olaryň maşgala agzalaryny gorkuzmak usulynyň ulanylyşyna çekmek isleýärin.Özem bu iki sany ýurtda aýratyn göze ilýär. Olaryň biri, biraz öň başlygyň belleýşi ýaly, Türkmenistan. Bagyşlaň, men onuň adyny dogry aýdyp bilmeýärin, emma familiýasy Allaşow. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugynyň habarçysy. Siziň ähliňiziň bilşiňiz ýaly, bu radio ABŞ-nyň hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilýär. Onuň – Allaşowyň ejesi 3-nji dekabrdan bäri, nas saklamak aýyplamasy bilen tussaglykda saklanýar. Onuň žurnalistiň ejesi bolandygy üçin tussag edilmeginiň özi basyş taktikasy bolup durýar» diýip, Margaux Ewen aýtdy.


text:
Azerbaýjanda bäş adam milli futbol komandasyny tankyt eden žurnalisti urup öldürmek üçin 13 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edildi.
30 ýaşly Rasim Aliýew urlup-ýenjilmeginiň ertesi 2015-nji ýylyň 9-njy awgusynda Bakuwyň keselhanasynda aradan çykdy.
Bakuwyň Agyr jenaýatçylyklara garaýan sudy bäş adamy žurnalistiň ölümine sebäp bolan agyr şikesleri ýetimekde günäli tapdy we Elşan Ismaýilowy 13, Arif Aliýewi 12 ýarym, Jamal Mammadowy 11, Samir Mustafaýewi we Kanan Madatowy 9 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Aliýew özüniň “Kabala” futbol komandasynyň we Azerbaýjanyň milli komandasynyň oýunçysy Jawid Huseýnowyň tarapdarlarynyň hüjümine sezewar bolandygyny aýdypdy.


text:
3-nji iýunda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-wenger toparynyň birinji mejlisi geçirildi. Oňa iki döwletiň esasy ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri gatnaşdylar. Dostlukly ýurduň uly wekiliýetine Wengriýanyň daşary işler ministriniň orunbasary doktor Laslo Sabo ýolbaşçylyk edýär.
Duşuşygyň barşynda toparyň agzalary döwletara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek üçin uly mümkinçiligiň bardygyny belläp, ikitaraplaýyn gatnaşyklary has-da ösdürmegiň geljegi barada pikir alyşdylar. Hususan-da, söwda-ykdysady ulgamda özara hereketleri çuňlaşdyrmak üçin anyk ädimler kesgitlendi, bilelikdäki önümçilikleri we kärhanalary döretmegiň hasabyna haryt dolanyşygyny artdyrmagyň mümkinçilikleri maslahatlaşyldy. Türkmenistandan Wengriýa eksport edilýän harytlaryň sanawyny giňeltmek baradaky teklibe garamaga aýratyn üns berildi.
Mejlisiň gün tertibine şeýle hem energiýa serişdelerini diwersifikasiýalaşdyrmak, gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini peýdalanmak meseleleri girizildi. Duşuşyga gatnaşyjylar ulag ulgamynda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň wajypdygyny belläp, degişli hökümetara Ylalaşygynyň taslamasyny taýýarlamak barada özara pikir alyşdylar. Kompýuter we maglumat tehnologiýalary ulgamynda ikitaraplaýyn özara gatnaşyklary ýola goýmak ara alyp maslahatlaşmagyň aýratyn meselesi boldy.
Oba hojalygynda-da hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin giň mümkinçilikler bar. Şu babatda oba hojalyk önümlerini ýetişdirmekde iň täze ýokary tehnologiýalary we öňdebaryjy usullary ornaşdyrmak boýunça tejribe alyşmagy guramagyň maksadalaýykdygy bellenildi. Türkmenistanyň toprak-howa şertlerinde wenger gök önümleriniň we üzüminiň dürli görnüşleriniň synaglaryny geçirmek baradaky mesele hem toparyň agzalarynyň garamagyna hödürlendi. Suwdan peýdalanmak ulgamy ikitaraplaýyn özara hereketleriň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda agzaldy. Duşuşyga gatnaşyjylar bu meseläniň wajypdygy barada aýdyp, suw serişdelerini netijeli peýdalanmak, hapa suwlary arassalamak hem-de jemagat hojalygyň hyzmatlary babatda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin pikirlerini aýtdylar.
Mejlisiň barşynda saglygy goraýyş ulgamynda hyzmatdaşlygy ýola goýmagyň zerurdygy bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, keselleri anyklamakda we bejermekde hem-de beýleki ugurlarda häzirki zaman gazanylanlar barada maglumatlary alyşmak boýunça gatnaşyklary ýola goýmak hakynda teklip aýdyldy.
Duşuşyga gatnaşyjylar gumanitar ugur boýunça iki ýurduň özara gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmagyň wajypdygyny nygtap, medeniýet, bilim, ylym, sport we syýahatçylyk ýaly ulgamlarda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan häsiýetini bellediler. Hususan-da, bilelikdäki çäreleri geçirmegiň, Türkmenistanda hem-de Wengriýada guraljak iki ýurduň wekilleriniň halkara maslahatlaryna we beýleki döredijilik forumlaryna gatnaşmagynyň maksadalaýyk boljakdygy nygtaldy.
Şu gün mejlis öz işini dowam eder. Duşuşygyň netijeleri boýunça gol çekilmegi göz öňünde tutulýan Teswirnama döwletara hyzmatdaşlygynyň çäklerini görnetin giňeltmäge mümkinçilik berer hem-de birnäçe esasy ulgamlar boýunça netijeli özara hereket etmek üçin uly geljegi açar.


text:
ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasy Türkmenistanda adam hukuklary boýunça brifing geçirýär.
“Türkmen türmelerinde ýitirim bolanlar: Olar dirimi?” diýen at bilen 20-nji fewralda Waşingtonda geçirilýän bu çärede adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” we “Crude Accountability” guramalarynyň wekilleriniň, Ýewraziýa boýunça garaşsyz bilermen Katerine Fitzpatrigiň we Türkmenistanyň öňki daşary işler ministri 2002-nji ýylda Türkmenistanda tussag edilen Boris Şyhmyradowyň ogly Baýram Şyhmyradowyň çykyş etjegi aýdylýar.
ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň resmi maglumatynda “ýyllar boýy edilen ýüzlenmelere we Türkmenistanyň režiminde üýtgeşikligiň bolmagyna garamazdan, on ýyldan gowrak wagt bäri Türkmenistanyň türmelerinde ýitirim bolanlaryň köpüsiniň ykbaly nämälim galýar” diýip bellenýär.
ABŞ-nyň Helsinki Komissiýasynyň geçirýän çäresinde şol wakalara täzeçe garaljakdygy aýdylýar.


text:
Çarşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad 26-njy fewralda ýurduň täze Konstitusiýasyna ses bermek boýunça ählihalk referendumynyň geçirilmegi barada permana gol çekdi.
Döwlet telewideniýesiniň bu baradaky maglumatynda Konstitusiýanyň täze taslamasynyň Siriýada döwletiň halk tarapyndan dolanydyrylmagyna giň ýol açýandygy aýdylýar.
Ýöne, muňa garamazdan, Siriýanyň oppozisiýa güýçleri prezident Başar al-Assadyň wezipesinden çekilmeginden başga çäräni kabul etmejekdiklerini aýdýarlar.
Bu wakanyň fonunda çarşenbe güni Siriýanyň Homs prowinsiýasynda nebit geçirijinde partlama ýüze çykdy. Ýöne bu partlama nämäniň sebäp bolandygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
“Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri Siriýanyň gadymy Palmira şäherinde gadymky döwri öwrenýän alymy jezalandyrdy. Alymyň kellesi kesilen jesediniň şäheriň merkezinde diňde asylyp goýlandygyny, Siriýanyň gadymy mirasy boýunça resmisi 18-nji awgustda aýtdy.
Siriýanyň gadymy mirasy boýunça döwlet resmisi Maamoun Abdulkarimiň aýtmagyna görä, 82 ýaşly alym Haled Asaadyň “YD” topary tarapyndan öldürlendigi barada onuň maşgalasynyň özüne habar berendigini aýtdy.
Alym 50 ýyllap Palmiranyň taryhy boýunça iş alyp barypdy.
Habar berilişine görä, Asaad aşa radikal sünni musulman topary tarapyndan bir aý çemesi wagt mundan ozal tussag we sorag edilipdir. Maý aýynda bu topar Palmira şäherini hökümet güýçleriniň elinden basyp alypdy.
Abdulkarim Asaadyň halkara arheologik žurnallarynda çap edilen ençeme ylmy işleriň awtorydygyny belledi.