text:
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy
Garaşsyz Döwletler Arkalaşygy (GDA), - öň Sowet Soýuzynyň düzüminde bolan döwletleriň syýasy we söwda aragatnaşyklaryny sazlamak maksatly döredilen sebitara halkara gurama (halkara aňlaşma). GDA-nyň agza döwletlere agalyk etme hukugy ýokdyr, agzalar meýletin özara gatnaşyklary sazlaýandyrlar. Belarus Sowet Respublikasy, Orsýet we Ukraina ýurt baştutanlarynyň 1991-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Belarussiýada GDA gurmak baradaky sözleşmä gol çekmekleri bilen düýbi tutulan halkara guramadyr.


c: text/html

text:
Olaryň pikirine görä, türkmen döwletiniň ýurduň üstaşyr geçirýän ulag ulgamynyň kuwwatyny ösdürmek ugrundaky işjeňligi Türkmenistany, şeýle hem tutuş sebiti ösdürmekde aýgytlaýjy ugurlaryň birine öwrülýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynyň belent münberinden çykyş edende, ulag aragatnaşygynyň dürli ugurly düzümini döretmegiň sebitiň örän uly ykdysady mümkinçiliklerinden peýdalanylmagyna, şunlukda, parahatçylygyň, durnuklylygyň we howpsuzlygyň berkidilmegine, durmuş-ykdysady taýdan yzygiderli ösüşiň gazanylmagyna ýardam bermelidigini belledi. Türkmen Lideri munuň sebitdäki ýurtlaryň ählumumy ykdysady ösüşe üstünlikli goşulyşmagyna, maýa goýumlarynyň akymlarynyň üpjün edilmegine güýçli itergi berjekdigini hem-de Ýewraziýa giňişliginde yklymara ykdysady gatnaşyklary ösdürmek bilen baglylykda netijeli hyzmatdaşlyk üçin oňaýly şertleri döretjekdigini nygtaýar.
Mälim bolşy ýaly, milli Liderimiziň başlangyjy bilen ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň çäklerinde ulag düzümini düýpli hem-de toplumlaýyn döwrebaplaşdyrmakda we ösdürmekde uly möçberli taslamalary amala aşyrmak dowam etdirilýär. Türkmenistanyň çäginde yklymyň möhüm ähmiýetli söwda ýollarynyň çatrygynda üstaşyr geçiriji kuwwatly ulgamy döretmek iş ýüzünde bireýýäm amala aşyrylýar. Muňa demir ýollarynyň we halkara derejeli garaýollaryň müňlerçe kilometriniň çekilmegi hem-de taslamalarynyň düzülmegi, täze deňiz we howa ýollarynyň gurulmagy we hereket edýänleriniň durkunyň täzelenmegi aýdyň şaýatlyk edýär.
Türkmenistanda uly awtomobil ýollarynyň ulgamynyň dolulygyna durkunyň täzelenip, ähli zerur ýol düzümli täze we ýokary tizlikli ýollaryň guruljak wagty indi daşda däldir. Häzirki wagtda çekilýän transmilli awtomobil ýollarynyň halkara ülňülerine laýyk gelmegi, olaryň esasy häsiýetnamasy bolup durýar.
Ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlyk
“Demirgazyk–Günorta” ulag geçelgesiniň döredilmegi şu ugurda amala aşyrylýan has uly we möhüm ähmiýetli taslamalaryň biridir, ol Ýewropanyň we Aziýanyň arasyndaky köprä öwrülmelidir, ulag üçin we beýleki harajatlaryň ep-esli azaldylmagyna, yklymyň çäklerinde haryt dolanyşygynyň artdyrylmagyna ýardam berer. Mundan başga-da bu demir ýoly Ýewropadaky we Aziýadaky ýurtlara Günorta Aziýa, Pars aýlagynyň portlaryna ykdysady taýdan amatly ýol bolmalydyr. Şu ugur arkaly üstaşyr geçirilýän ýükler Hindi ummanyndaky we Pars aýlagyndaky ýurtlardan Eýranyň, Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Russiýanyň üsti bilen Demirgazyk we Günorta Ýewropadaky ýurtlara daşalar. Munuň özi Sues kanalynyň üsti bilen geçýän ýoldan üç esse gysgadyr. Diýmek, “Demirgazyk–Günorta” geçelgesinde daşamak has amatlydyr.
Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň maýynda bu halkara deňiz ýolunyň türkmen–gazak böleginiň ulanmaga berlendigini bellemek gerek, onuň açylyş dabarasyna Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýew gatnaşdy.
Türkmenistan–Owganystan–Täjigistan demir ýoly hem Aziýa sebitindäki döwletleriň arasynda halkara ulag gatnawlarynda wajyp ähmiýetli bölege öwrülmelidir, şonuň birinji nobatdakysynyň – Atamyrat–Ymamnazar-Akina türkmen–owgan böleginiň gurluşygyna şu ýylyň iýunynda badalga berildi.
Sebitde, geljekde hem halkara ulag düzüminiň bu möhüm ähmiýetli bölegi hasaplanýan demir ýoluň düýbüniň tutulmagyna bagyşlanan dabara Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de ýurdumyza iş sapary bilen gelen Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hamid Karzaý we Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon gatnaşdy.
Atamyrat–Kerkiçi demir ýol we awtomobil köprüleriniň ulanmaga berilmegi Merkezi Aziýanyň çäklerinden geçýän sebit hem-de sebitara ulag ýollaryny döretmekde we netijeli ulanmakda möhüm ädime öwrüldi.
Soňky ýyllarda demir ýoluň önümçilik düzümi döwrebaplaşdyrylýar: täze kärhanalar gurulýar, täze tehnologik ulgamlar satyn alyndy, hereket edýän düzümler tehniki taýdan täzeden üpjün edildi we olaryň kuwwatlyklary köp esse artdy. Wagonlaryň we lokomotiwleriň uly tapgyry satyn alyndy. Bularyň ählisi batly depgin bilen ösýän milli ykdysadyýetimizde köp wagtlap ulanylar. Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 22 ýyllygynyň öňüsyrasynda täze döwrebap wagonlaryň nobatdaky tapgyrynyň gelmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
Deňiz porty kuwwatlanýar
Türkmenistanyň deňiz arkaly ýolagçy we ýük gatnawlarynyň ösdürilmegine Merkezi Aziýadaky we Hazar deňziniň sebitindäki ýurtlaryň halkara ykdysady gatnaşyklarynyň ulgamyna doly möçberde goşulyşmagynyň möhüm şerti hökmünde garalýar. Häzirki wagtda Türkmenbaşy şäherindäki halkara deňiz porty sebitde üstaşyr geçiriji möhüm bölegiň wezipelerini eýýäm berjaý edýär. Ýakyn ýyllarda bolsa Hazaryň kenarynda ähli ölçegde diňe bir Türkmenistanyň däl-de, tutuş Merkezi Aziýanyň esasy deňiz derwezesiniň ýokary derejesine laýyk gelýän täze port kemala geler.
Türkmenbaşydaky täze halkara deňiz portunyň taslamasy gämi, ýolagçy we ýük terminallaryny gurmak göz öňünde tutulýar. Hakykatyna garanyňda, gürrüň Merkezi Aziýa, Hazar deňziniň sebitindäki döwletleri Zakawkaziýa we Gara deňzi sebit bilen baglanyşdyryp, şondan aňryk Türkiýä we Ýewropadaky ýurtlara çykýan täze geoykdysady giňişligiň düýbüniň tutulýandygy barada gidýär. Şeýle hem bu taslamada günorta we gündogar ugurlar arkaly Hytaý, Hindistan, Pakistan, Aziýa–Ýuwaş umman sebiti ýaly iri ykdysady merkezlere çykýan ulag düzümini giňeltmegiň geljekki mümkinçiliklerini artdyrmak göz öňünde tutulýar. Munuň özi has doly möçberde hyzmatdaşlyk edilmegini aňladyp, ählumumy geoykdysady ähmiýetde täzeçe pikirlenişiň, ykdysadyýeti ösdürmegiň strategik geljegini göz öňünde tutmagyň göwnejaý nusgasy bolup durýar.
Täze portuň toplumyna umumy ýük ýükleýji terminal, ürgün görnüşdäki ýükleriň terminaly, şeýle hem gämi gurujy we gämileri abatlaýjy zawodlar girer. Täze deňiz porty howpsuzlygy üpjün etmek hem-de nawigasiýanyň we ýükleri daşamagyň netijeliligini artdyrmak, şeýle hem daşky gurşawy goramak üçin zerur bolan döwrebap enjamlaýyn toplumlar bilen üpjün ediler. Portuň çäginde gämileriň ýüzüşine, ähli ýerler ýük ýüklemek – ýük düşürmek işlerine gözegçilik etmek hemra, awtomatik enjamlaryň we elektron tehnologiýalaryň kömegi arkaly amala aşyrylar.
Şeýle hem ýakyn geljekde Türkmenbaşy şäherinde döwrebap deňiz menzili gurlar, şonda ýolagçylar üçin ähli amatlyk dörediler.
Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 22 ýyllyk baýramçylygy-nyň öňüsyrasynda Türkmenbaşydaky halkara deňiz portuna nebit guýulýan “Alaja” tankeri geldi, ol Türkmenistanyň buýurmasy arkaly Russiýa Federasiýasynyň Nižnyý Nowgorod şäherindäki gämi gurujy “Krasnoýe Sormowo” zawodynyň gämi ussahanasynda guruldy. Şeýlelikde, Türkmenistanyň Döwlet deňiz we derýa ulaglary gullugynyň ygtyýarynda şunuň ýaly gämileriň eýýäm altysy bar. Ýakyn geljekde bu gullugyň ygtyýaryna awtomobil–ýolagçy gatnawlary üçin niýetlenip, Horwatiýanyň gämi ussahanalarynda gurlan “RO–PAX” kysymly gämileriň ýene-de ikisi, şeýle hem beýleki gämiler gelip gowşar.
Raýat awiasiýasy döwrebaplaşýar
Ýurdumyzyň içerki, şeýle hem halkara ugurlarynda ýolagçylaryň we ýükleriň gatnawlaryny amala aşyrmakda möhüm ähmiýet berilýän raýat awiasiýasynyň düzümini döwrebaplaşdyrmak we tehniki taýdan täzeden üpjün etmek ulag ulgamynda tapgyrlaýyn durmuşa geçirilýän uly möçberli meýilnamalaryň möhüm ugry bolup durýar. “Türkmenistanyň raýat awiasiýasyny ösdürmegiň 2012–2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnama” innowasion tehnologiýalaryň, döwrebap inženerçilik-tehniki oý-pikiriň hem-de dünýäde toplanan oňyn tejribäniň ulanylmagyna gönükdirilen, şunda täze howa menzillerini, terminallary, inžener-tehniki maksatly desgalary gurmak hem-de hereket edýänleriniň durkuny täzelemek, ökde hünärmenleri taýýarlamak, döwrebap uçarlary we beýleki tehnikalary satyn almak, täze içerki awialiniýalary hem-de ykdysady taýdan amatly ugurlarda halkara ulag gatnawlaryny açmak göz öňünde tutulýar.
Şol maksatnamanyň çäklerinde uly taslamany amala aşyrmak, ýagny şu ýylda Aşgabat şäherinde gurluşygyna badalga berlen täze halkara howa menzili yklymda we yklymara awia-gatnawlarda üstaşyr geçiriji iri nokada öwrüler. 2009-njy ýylda Mary şäherinde täze howa menzil toplumy, 2010-njy ýylda Türkmenbaşy şäheriniň halkara howa menzili açyldy. Lebap we Daşoguz welaýatlarynyň dolandyryş merkezlerindäki howa duralgalary döwrebaplaşdyrylýar. “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň awiaparky dünýäde öňdebaryjy önüm öndürijileriniň taýýarlan uçarlarynyň we dikuçarlarynyň hasabyna üpjün edilýär. Diňe bir şu ýylyň maýynda we iýunynda ýurdumyzyň uçarmanlarynyň ygtyýaryna täze “Boeing–737–800” uçarlarynyň ikisi we döwrebap dikuçarlaryň ikisi gelip gowuşdy.
Galyberse-de, şu ýylda Lwow we Donesk şäherlerine täze gatnawlaryň açylmagynyň hasabyna bu Döwlet milli gullugynyň halkara derejeli uçuşlary amala aşyrýan ugurlary artdy. Dekabrda ýene-de bir täze ugurda, ýagny Pariž şäherine uçuşlary ýola goýmak göz öňünde tutulýar.
Şeýlelikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Açyk gapylar” syýasatynyň amala aşyrylmagy netijesinde, Türkmenistan dünýäniň köp ýurdunyň işewür toparlary bilen giň we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýaýbaňlandyryp, harytlar we tehnologiýalar babatda has oňaýly şertleri döredýär, munuň özi ulag düzümini ösdürmek ugrundaky iş bilen birlikde, yklymdaky söwda ýollarynyň möhüm çatrygyndaky ýurdumyzyň mümkinçiliklerinden giňden peýdalanmaga ýardam berýär.
(TDH).

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Germaniýa
Germaniýa Federatiw Respublikasy (Germaniýa ýa-da GFR; nem. Deutschland ýa-da Bundesrepublik Deutschland [ˈbʊndəsʁepuˌbliːk ˈdɔʏtʃlant]) — Merkezi Ýewropada döwlet.
Demirgazyk araçäkleri Demirgazyk deňzi, Daniýa, Baltika deňzi; gundogary Polşa we Çehiýa Respublikasy; günortasy Awstriýa we Şweýsariýa bolmak bilen gunbatar tarapy Fransiýa, Lýuksemburg, Belgiýa we Niderlandlar bilen araçäkleşýär. Köplenç maýyl howaly. Germaniýanyň umumy meýdany 357,021 km². 82 million halkly ýurt. Ýewropa Birlesiginde ilat sany boýunca 1-nji ýeri eýeleýar we sol bir sanda dasary ýurtly ilaty bilenem 3-nji ýerde durýar. Paytagty Berlin saheri.


text:
Gawaý adalary
Gawaý adalary: Okeaniýanyň dg-da ýerleşmek bilen 100-çe ownuk adalardan ybaratdyr. Bu adalar Ýewropalylar tarapyndan ilkinji gezek 1555 ý. Açylypdy. Ýöne ol ikinji 1778 ýylda Ýewropalylara ýene-de mälim bolýar. Birinji gezek bu ýere ispanlar barýar we soň ýadyndan çykarýar. Ikinji gezek Jeýms – Kuk tarapyndan açylýar. XVIII asyryň 70-nji ýyllaryndan başlap Gawaý adalary özleşdirilip başlanýar. 1778 ý ol ýerde 300 müň çemesi adam bar eken. Soň ol ýerde adam sany gitdigiçe koloniýa syýasaty netijesinde azalýar. Häzirki wagtda ýerli ilatyň wekilleri metiňler bilen birlikde ilatyň 10% düzýärler. Her bir ilatyň öz metiňleri bar. Sebäbi ýerli ilatyň göçüp gelen ilaty bilen gatyşmagynda emele gelen ilat metiň hasaplanýar.


text:
Waşington Irwing
Waşington Irwing
(1783-1859)
Meşhur amerikan ýazyjysy Waşington Irwing Nýu-Ýork şäherinde, baý söwdagäriň maşgalasynda dünýä inýär. Ol çagalyk ýyllary hem kitap okamagy gowy görýän eken. Hukukçylyk boýunça bilim alyp, aklawçy bolmagy niýet edinipdir, emma bahym ýazyjy bolmak kararyna gelýär. 1802-nji ýylda ol «Morning Kronikl» gazetinde ilkinji eserleri, şol sanda hem «Jonatan Oldstaýlyň hatlary» atly degişmeli oçerkleri bilen çykyş edip başlaýar. 1804-1806-njy ýyllarda Ýewropada syýahat edýär. ABŞ-na dolanyp baranyndan soň, «Salmagundi» atly almanahda esselerini hem oçerklerini neşir etdirýär. 1809-njy ýylda Irwingiň ilkinji kitaby – «Didrih Nikerbokerden Nýu-Ýorkuň taryhy» atly romany çap edilýär. Roman Walter Skottyň öwgüsine mynasyp bolýar we Irwingi amerikan edebiýatynyň iň öňdebaryjy ýazyjylarynyň hatarynda goýýar. Emma şöhrat ýazyja şatlyk getirmeýär, sebäbi şol ýyl onuň gelinligi aradan çykýar. Mundan soň Irwing hiç haçan öýlenmändir.
1812-nji ýylda, Angliýa garşy uruşda Irwing general Tompkinsiň adýutanty bolup gulluk edýär. 1812-1814-nji ýyllarda «Analetik» žurnalynyň redaktory bolýar.1815-1832-nji ýyllarda ýazyjy Ýewropada ýaşaýar, syýahat edýär. 1832-nji ýylda Irwing ABŞ gaýdyp baranynda, ol dünýä derejesinde meşhurlyk gazanan ilkinji amerikan ýazyjysy hasaplanýardy. Ýazyjy ömrüniň ahyryna çenli syýahat edýär we edebi döredijilik bilen meşgullanýar.
Waşington Irwingiň iň belli eserleri – onuň «Rip wan Winkl» hem «Ukuly Köw hakda rowaýat» hekaýalarydyr. Olaryň esasynda dürli döwürlerde birnäçe kinofilmler düşürildi. Ýazyjynyň «Breýsbrij-holl»(1822), «Syýahatçynyň hekaýalary»(1824), «Hristofor Kolumbuň ömri we syýahaty»(1828), «Algambra»(1832), «Oliwer Goldsmit»(1849), «Muhammediň we onuň mirasdüşerleriniň taryhy»(1850) kitaplary şu gün hem elden düşürilmän okalýar. Irwing öz döwründe täze zehinlere, şol sanda Nataniel Hotorn we Edgar Allen Po ýaly ýazyjylaryň eserlerine okyjylaryň ünsüni çekipdir, ýaş ýazyjylara elinden gelen kömegini ýetiripdir. Onuň soňky kitaby - «Jorj Waşingtonyň ömür beýany» tamamlanman galypdyr. Ýazyjy 1859-njy ýylyň 28-nji noýabrynda aradan çykýar.
Biziň döwrümizde ýazyjyny «amerikan edebiýatynyň atasy» hasaplaýarlar.


text:
Fath Aly
FATH ALY (145)
Gajar türkmenleriniň ikinji şasy ( hökümdarlyk ýyllary 1797-1834). 1797-nji ýylda gajar türkmenleriniň döwletini esaslandyran Agamuhammet şa öldürilenden soňra tagta geçen Fath Aly şa tä 1801-nji ýyla çenli tagta dawa edýän beýleki dawagärler bilen häkimiýet ugrunda göreş alyp barmaly bolýar. Esasy garşydaşlary bolan Horasanyň hökümdary Nedir Mürzäni, Kazwin töwereklerine eýelik edýän Sadyk han Şekakini çetleşdirenden soňra ol şa tagtynda ymykly ornaşypdyr. Fath Aly şanyň döwründe Eýranyň içeri syýasatynda-da, daşary syýasatynda-da şowsuzlyklar az bolmandyr. Ýurtda ýerli hökümdarlaryň garşylygy güýçlenipdir. Ol köplenç goşun ulanyp, gozgalaňlary basyp ýatyrmaly bolupdyr.
Fath Aly şanyň dolandyran döwrüniň birinji onýyllygynda baş wezir Hajy Ybraýymyň täsiri uly bolup, şa şonuň bilen maslahatlaşman hiç-hili karar kabul etmändir. Emma Hajy Ybraýymyň abraýynyň barha artmagyndan çekinip, Fath Aly şa 1808-nji ýylda ony hazynany talamakda aýyplap tussag edipdir.
1801-nji ýylda Fath Aly şa Angliýa bilen şertnama baglaşyp, fransuzlary ýurdundan çykarýar. Fath Aly şanyň tagta geçen wagty Napoleon uruşlarynyň döwrüne gabat gelipdi. Angliýa Eýrandan fransuz täsirini ýok etmek we ýurduň iňlis täsirine düşmegi üçin bu şertnamany baglaşypdy. Fath Aly şa Russiýanyň Kawkaza aralaşmagy sebäpli dörän dawada Angliýadan çaky cýkmansoň Fransiýa bilen ýakynlaşýar. Emma ýewropalylar öz bähbitlerini arap Eýrana kömek bermäge söz berýändigi düşnüklidir.
XIX asyryň başlarynda Pussiýa Eýranyň Kawkazdaky eýeçiliklerini eýeleýär. Fath Aly şanyň döwründe Eýran iki gezek Russiýa bilen Kawkaz ýerleriniň üstünde uruş alyp barmaly bolýar. Olaryň birinjisi Genji hanlygynyň üstünde 1804-1813-nji ýyllarda bolup, ol 1813-nji ýyldaky Gülüstan şertnamasy bilen tamamlanýar. Ikinjisi 1826-1828-nji ýyllarda bolup, Türkmençaý ýaraşyk şertnamasy bilen gutarýar. Iki uruşda hem Eýran ýeňilýär. Fath Aly şanyň daşary syýasatyndaky ýene-de bir waka 1821-1823-nji ýyllarda Osman türkmen döwleti bilen alyp baran urşudyr. Bu uruşda Eýran goşunlary üstünlikli hereket edip, birnäce ýerleri basyp alsalar-da Fath Aly şa urşy togtadyp, 1823-nji ýylda ýurt üçin hiç-hili bähbit araman garşydaşy bilen şertnama baglaşýar. Onuň sebäbini Fath Aly şanyň Ruusiýa garşy täze urşa taýýarlanýandygy we şol sebäpli Osman türkmen döwleti bilen garşylyklary ýitileşdirmek islemändigi bilen düşündirmek mümkin.
1833-nji ýylda Fath Aly şanyň uly ogly mirasdüşer Abbas Mürze ýogalýar. 1834-nji ýylda Fath Aly şanyň özi hem aradan çykýar.


text:
Halkara Informatika Olimpiadasy
Halkara Informatika Olimpiadasy (IOI, International Olympiad in Informatics) informatika dersi boýunça mekdep okuwcylarynyñ arasynda her ýilda geçirilýän bäsleşikdir. Birinji HIO 1989-nji ýylda geçirildi.
Bäsleşik 2 günlük kompýuter programmirlemekden we algoritmik meseleleri cözmekden ybarat. Her okuwcynyn ozi ayri ýaryşýar. Gatnaşýan her Döwletden 4-e çenli okuwcy getirmek bolýar (2004-nji ýylda 81 golaý yurt gatnaşdy). Okuwçylar öz ýurtlarynda geirilýän Döwlet bäsleşiklerine görä saýlanýarlar. Meselem, Türkmenistanyň adyndan gatnaşýan topar, Turkmenistanyñ mekdep okuwcylarynyñ arasynda geçirilýän "Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy zamanasynyñ altyn zehinleri" atly informatika we kompýuter tehnologiýalarynyñ esaslary dersi boýunça bäsleşige görä saýlanýar.
Türkmenistan IOI99(diñe ýolbaşçy), IOI2000, IOI2001(dine yolbascy), IOI2002, IOI2003, IOI2004, IOI2005 (1 bürünç medal), IOI2006 (1 altyn medal) gatnaşdy we IOI2007 taýýarlyk görülýär.
IOI2007 Horwatiýa döwletinde geçiriler.
Bäsleşigiñ geçirilşi[üýtget]
Bäsleşigiñ her gününde okuwçylara 3 sany mesele we olary cozmek ucin 5 sagat berilyar. Her okuwcynyn yeke ozi ishlemeli, dine oz kompyuteri bilen we okuwcydan, kitapdan hic hili komek almazdan. Meseleleri cozmek ucin okuwcylar C, C++ yada Paskal programmirleme dilinde programma yazmaly we ony 5 sagat gecmezden on ibermeli bolyarlar. Synag gutaranyndan sonra, onden tayyarlanan gizli testler (koplenc 10-20 test bolyar) bilen hemme kisinin programmalary barlanyar. Her dogry gecen test ucin okuwcy belli bir baha alyar. Yazilan programma belli bir wagtyn icinde ishini gutarmaly, rugsat edilen yatdan artykmac ulanmaly dal we dogry jogap cykarmaly.
Birinji we ikinji gunlerde alynan ballar jemlenyar. Yapilis dabarada okuwcylara olaryn bahalaryna gora medallar paylanyar.
IOI bolan yerleri we sahypalary[üýtget]
- IOI 2009 2009-njy ýylda Plovdiv, Bolgariýa geciriler.
- IOI 2008 2008-nji ýylda Alexandriýa, Müsür geciriler.
- IOI 2007 2007-nji ýylda Zagreb, Horwatiýa geciriler.
- IOI 2006 2006-njy ýylyň Mérida, Yucatán, Meksika, August 13 - 20, 2006 Web sahypasy
Serediñ[üýtget]
- Halkara Matematika Olimpiýadasy (IMO)
- Halkara Fizika Olimpiýadasy (IPhO)
- Halkara Himiýa Olimpiadasy (IChO))
- Halkara Biologiýa Olimpiadasy (IBO)
- Halkara Ýaşlar Tebigy Bilimler Olimpiýadasy (IJSO: International Junior Science Olympiad)


text:
Ýagellonlar
Ýagellonlar (polýakça: Jagiellonowie, latynça: Jogailaičiai) — Merkezi Ýewropadaky döwletlerde XIV — XVI asyrlarda höküm süren korollyk dinastiýasydyr. Dinastiýanyň wekilleri 1377—1392 we 1440—1572 ýyllar aralygynda Beýik Litwa Knýazlygynyň beýik knýazlary, 1386—1572 ýyllar aralygynda polýak korollary, 1440—1444 we 1490—1526 ýyllar aralygynda Wengriýanyň korollary, 1471—1526 ýyllar aralygy Çehiýanyň korollary bolupdylar. Ýagellonlar — Gedimonowiçleriň Litwa dinastiýasynyň belorus we baltika asylly şahasydyr.


text:
20.10.2014 • Türkmenabat şäherinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň mejlisi geçirildi
Türkmenistanyň Prezidenti Lebap welaýatynda gurlan täze desgalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşdy
18.10.2014 • Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna geldi. Hormatly Prezidentimiziň Mary şäherinden ugur alan dikuçarynyň gelip gonan howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy Mejlisiň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, welaýatlaryň häkimleri mähirli garşyladylar. Soňra hormatly Prezidentimiziň awtoulag kerweni täze welaýat kitaphanasynyň açylýan ýerine ...
gündiz
+21... +23°
gije
+8... +10°
Türkmenbaşy
+16... +18°
Balkanabat
+18... +20°
Mary
+21... +23°
Türkmenabat
+18... +20°
Daşoguz
+12... +14°
15.10.2014 • Täze kanun elektrik energetikasyny ösdürmegiň hukuk binýadyny üpjün edýär
30.09.2014 • Türkmenistanyň Hazar duşuşygynyň üstünligine goşan goşandy dünýä metbugatynyň sahypalarynda
15.09.2014 • BMG-niň Baş Assambleýasynyň 69-njy maslahatyna: gumanitar we ekologiýa meseleleri
11.09.2014 • BMG-niň Baş Assambleýasynyň 69-njy maslahatyna: energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk
10.09.2014 • Daşary ykdysady işiniň hukuk esaslary berkidildi
Maýa goýumlar boýunça hyzmatdaşlygyň binýady giňeldildi
15.10.2014 • Şu gün "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyda 20-ä golaý ýurduň wekiliýetleriniň, şeýle hem halkara maliýe düzümleriniň gatnaşmagynda, VI Halkara maýa goýum forumy bölümler boýunça mejlisleri geçirmek arkaly öz işini tamamlady, şol mejlislerde milli ykdysadyýetiň ulag-aragatnaşyk we nebitgaz ...
«Rönesansdan» gurluşyk «awtograflary»
19.10.2014 • Türkmen paýtagty ýylsaýyn gözel keşbe girýär, Aşgabadyň keşbi çalt depginler bilen özgerýär, şäheriň gurluşy her ýyl täze arhitektura gurluşlary bilen ösýär. Olaryň gurluşy boýunça biri-birini gaýtalamaýan we owadanlygy bilen şäher gurluşygy babatda halkara bilermenleriniň ünsüni çekýär. Şäheriň birnäçe ajaýyp binalary Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendir. Şeýle ...
Asylly zähmet we Watanyň öňünde bitirilen hyzmatlar üçin ýokary döwlet sylaglary
20.10.2014 • Şu gün Lebap welaýatynyň dolandyryş merkezinde özbaşdak türkmen döwletiniň durmuş-ykdysady we ruhy-medeni ösüşine, onuň halkara abraýynyň ýokarlanmagyna şahsy goşant goşan halk hojalygynyň dürli pudaklarynyň iň oňat işgärlerine, önümçiligiň öňdebaryjylaryna, Türkmenistanyň daşary ...
Ýurdumyzyň döredijilik işgärleri sylaglandy
08.10.2014 • Şu gün Ruhyýet köşgünde şanly senäniň – Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 23 ýyllygynyň öňýanynda Türkmenistanyň hormatly atlaryna mynasyp bolan döredijilik işgärlerini hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” döredijilik bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy dowam etdi. Mälim bolşy ýaly, düýn döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ...
Türkmen mugallymlary okatmagyň täze tehnologiýalaryny we usullaryny özleşdirýärler
20.10.2014 • Türkmenistanyň Milli bilim institutynda Halkara hyzmatdaşlygy boýunca German jemgyýeti bilen hyzmatdaşlykda “Merkezi Aziýada bilim ulgamynyň özgertmeleri” üç fazaly bilim maksatnamasyny amala aşyrmagyň çäklerinde işler işjeň alnyp barylýar. 2014-2016-njy ýyllar döwrüni öz içine alýan jemleýji ...
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenabatda sport mekdebine we atçylyk toplumyna bardy
19.10.2014 • Şu gün irden Lebap welaýatynda iş saparynda bolýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenabat şäherindäki döwrebap sport mekdebine hem-de welaýat atçylyk-sport toplumyna bardy. Sport mekdebinde döwlet Baştutanymyzy Türkmenistanyň ...
Türkmenistanyň Döwlet muzeýiniň hazynasynda gadymy aýnalaryň, şeýle hem rowaýata öwrülen Marguş ýurdy barada kolleksiýa saklanýar
Şäheriň çäklerini bezemegi guramagyň täze ýörelgeleri, ýadygärlik we seýilgäh heýkelleriniň giňden ulanylmagy Aşgabadyň häzirki zaman arhitekturasynyň alamaty bolup durýar
Ekerançylygyň döremegi barada gürrüň berýän 5 müň ýyl bolan bugdaýlar “Ak bugdaý” muzeýiniň esasy gymmatlygydyr
Maglumatlar arhiwi
Copyright © 2011
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
«Neýtralnyý Turkmenistan» gazetiniň
we Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) habarlar babatda goldaw bermeginde


text:
Käkilik
Dag käkiligi (latynça – Alectoris kakelik, rusça – каменная куропатка, iňlisçe – chukar partridge)
Towuklar otrýadynyň sülgünler maşgalasyna degişli guş. Ýelekleri gögümtil-goňur (kelle we ganat ýelekleri gyzgylt). Böwründe kese gara zolaklar bolýar. Çüňki we aýaklary gyzyl.
Agramy 350-den 700 g-a ýetýär. Käkilik günbatarda Alp daglaryndan, Balkan hem-de Sinaý ýarym adasyna, gündogarda Hytaýa hem-de Gimalaý daglaryna çenli ýaýrandyr. Türkmenistanda käkilik Balkan daglarynda, Köpetdagda, Bathyzda, Garabilde, Köýtendagda duş gelýär. Käkilige ýakyn bolan görnüşler Günorta Ýewropada, Demirgazyk Afrikada, Arabystan ýarym adasynda duş gelýär.
Käkilik dagyň gyrymsy agaçly gaýalarynda mesgen tutýar. Ol galyň gar ýaganda, dag etegine düşýär. Ýylda bir gezek köpelýär. Ýerde höwürtgeläp, 9-12 (kähalatlarda 14-17) ýumurtga guzlaýar. Ýumurtgany 23-25 günläp basýar. Käkilik ösümlik tohumy, ýaprak we mör-möjekler bilen iýmitlenýär. Käkilik aw guşy hasaplanýar. Köp awlanýanlygy sebäpli, onuň sany ýyl-ýyldan azalýar. Käkilik döwlet tarapyndan goralýar. Ony ýylyň belli bir möhletlerinde awlamaklyga rugsat edilýär.
Çeşme[üýtget]
Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 5, sah. 112


text:
Gyrgyzystan
Gyrgyzystan, bir döwlet Aziýa'da.
1991-nji ýylyň 31-nji awgustynda garaşsyzlygyny gazanan Gyrgyzystan demirgazykda Gazagystan, günbatarda Özbegistan, günortada Täjigistan, günorta-gündogarda Hytaý bilen serhetleşýändir.
Döwletiň tutýan meýdany 198 500 inedördül kilometr bolup, 2008-nji ýyldaky maglumatlara görä ilaty 5 356 869-dir. Ilatyň 64,9 % gyrgyzlar, 13,8%, özbekler, 12,5% ruslardyr.
Gyrgyzystanyň topraklarynyň 65%-ini Týan-şan daglary tutýandyr. Bu döwletde ýerleşýän Yssyk-köl dünýäde ululygy boýunça Titikakadan soňra ikinji dag kölüdir.
Gyrgyzystanyň esasy şäherleri we welaýatlary: Bişkek (öňki ady Frunze), Batken (merkezi Batken), Çu (merkezi Tokmok), Jelal-abad (merkezi Jelal-abad), Naryn (merkezi Naryn), Oş (merkezi Oş), Talas (merkezi Talas), Yssyk-köl (merkezi Karakol).
Paýtagty Bişkek bolup, 1825-nji ýylda Kokant hanlygy tarapyndan Bişkek sebitinde gala hökmünde gurlandyr. Bişkek 1922-nji ýylda Daglyk oblastynyň merkezi, 1924-nji ýylda Gyrgyz Awtonom oblastynyň paýtagty bolupdyr. 1926-njy ýylda şäheriň ady Frunze (Bolşewik serkerdesi M. Frunze Bişkekde doglupdyr) diýlip üýtgedilipdir. 1991-nji ýylda şähere taryhy ady gaýtarylyp berlipdir. 2000-nji ýyldan başlap Oş şäheri döwletiň günorta paýtagtydyr.
Gyrgyzystanyň milli pul birligi somdur.
Garaşsyz Gyrgyzystanyň içeri we daşary syýasaty
Gyrgyzystan 1991-nji ýylyň 31-nji awgustynda garaşsyzlygyny yglan edipdir. Şol ýylyň 12-nji oktýabrynda Askar Akaýew saýlaw esasynda Gyrgyzystanyň Prezidentligine saýlanypdyr. 1991-nji ýylyň dekabrynda Gyrgyzystan Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna giren şertnama gol çekipdir.Gyrgyzystanyň garaşsyzlygy ilkinji ykrar eden döwlet Türkiýedir (24-nji dekabr 1991).
Gyrgyzystanda ilçihana açan ilkinji döwlet Amerikanyň Birleşen Ştatlarydyr (1992-nji ýýlyň 1-nji fewraly). 28-nji fewralda Türkiýe Bişkekde ilçihanasyny açypdyr. Gyrgyzystan 1992-nji ýylyň 2-nji martynda Birleşen Milletler Guramasyna kabul edilipdir. 1992-nji ýylda Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasyna, UNESCO, 1996-njy ýyldan başlap Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň agzasydyr.
UNESCO-nyň goldawy bilen Gyrgyzystanda “Manas” dessanynyň 1000 ýyllygy (1995) we Oş şäheriniň 3000 ýyllygy (2000) ýyllygy bellenilipdir. Gyrgyzystanyň teklibi bilen 2002-nji ýyl Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan “Daglar ýyly” diýlip kabul edilipdir.
SSSR-iň ýykylmagyndan soňra Gyrgyzystan Konstitusiýasyny taýyarlamak üçiň ýörite topar düzülip işlenilipdir we 1993-nji ýylyň 5-nji maýynda Gyrgyzystanyň ilkinji Konstitusiýasy yglan edilipdir.
1992-nji ýylyň 3-nji martynda Gyrgyzystanyň milli baýdagy tassyklanylypdyr. Döwletiň gimni şol ýylyň 18-nji dekabrynda, gerbi bolsa 1994-nji ýylyň 14-nji ýanwarynda kabul edilipdir. 1992-nji ýylda öz milli goşunyny guran Gyrgyzystanyň yaragly güýçleriniň serkerdebaşysy Prezidentdir. Gyrgyzystanyň resmi dili gyrgyzjadyr. 2001-nji ýylyň 24-nji dekabrynda çykarylan kanun bilen rus dili döwletiň ikinji resmi dili bolupdyr. Häzirki wagtda Gyrgyzystanda ulanylýan elipbiý 1940-njy ýyldan bäri dowam edip gelýän Kirill elipbiýidir.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Gyrgyzystanyň metbugatynda dürli atdaky gazet-žurnallar çap edilýärler. Asaba (Baýdak), Gyrgyz ruhy, Res Publika, Delo No, Aalam ýaly hususy gazetler, Kut Bilim (Kutadgu Bilig) ýaly ýarym resmi gazetler, Gyrgyz Tuusu (Gyrgyz baýdagy), Slowo Kyrgyzystana, Erkin Too (Erkin daglar) ýaly resmi gazetler metbugatyň esasy organlarydyr. Şeýle hem Türkiýäniň Zaman gazeti hem çykýandyr.
2005-nji ýylda Gyrgyzystandaky parlament saýlawlaryndan soňra Kurmanbek Bakiýew Prezidentlige saýlandy. 2010-njy ýylyň aprel aýynda Talasda başlaýan halk gozgalaňynyň netijesinde öňki Daşary işler ministri Roza Otunbaýewa Gyrgzystanyň Prezidentligine saýlandy.


text:
«Sagdyn durmuş ynsany bezeýär, çünki saglyk bahasyna ýetip bolmajak gymmatlykdyr»—milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň pähim-paýhasa ýugrulan bu sözleri hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmäge, şu ýörelgeler esasynda ruhy taýdan baý we sagdyn ýaşlary terbiýelemäge gönükdirilen maksatlarynyň düýp many-mazmunyny we belent ynsanperwerligini beýan edýär.
Türkmenler gadymdan bäri sagdyn durmuş ýörelgesine eýerýän, saglygyň gadryny bilýän halkdyr. Hut şonuň üçin hem körpelerden başlap, uly adamlara çenli ildeşlerimiziň ählisi döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzda professional sporty, şeýle hem köpçülikleýin bedenterbiýe hereketini ösdürmek boýunça başyny başlan giň möçberli maksatnamalaryny ruhubelentlik bilen kabul edýärler. Mähriban Diýarymyzda bolsa adam döwletiň baş baýlygy diýlip yglan edildi.
Hormatly Prezidentimiz—Milli olimpiýa komitetiniň Başlygy sagdyn durmuşy ileri tutmak bilen, bu ugurda anyk ädimleri ädýär. Türkmen Lideri Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň iň ýokary sylagyna—Hormat ordenine mynasyp boldy. Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyz Bütindünýä karate federasiýasy tarapyndan berlen gara guşagyň altynjy danynyň eýesidir we düýn belli bolşy ýaly, «Karate-do» Bütinýapon Federasiýasynyň hormatly agzasydyr.
Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda täze saglygy goraýyş we sport desgalarynyň, şol sanda hassahanalaryň, saglyk öýleriniň, şypahanalaryň, stadionlaryň, aýlawlaryň, awtodromlaryň, bedenterbiýe-sagaldyş toplumlarynyň giňden gurulmagy we öňden barlarynyň durkunyň täzelenmegi hormatly Prezidentimiziň bu ugurda ägirt uly işleri amala aşyrýandygyna şaýatlyk edýär. Aşgabadyň eteginde döredilen çagalaryň dynç alyş we sagaldyş «şäherçesi» we Hazaryň ekologiýa taýdan arassa kenarynda döredilýän halkara deňiz şypahanasy—»Awaza» milli syýahatçylyk zolagy bu strategiýanyň aýdyň miweleridir. «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini düýpli özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyny» durmuşa geçirmegiň çäklerinde 75 müň orunlyk sport mekdepleriniň 200-den gowragyny, sport desgalarynyň 100-den gowragyny gurmak we häzir hereket edýän sport desgalarynyň 70-siniň durkuny täzelemek meýilleşdirilýär.
Olimpiýa şäherçesi bilen baglanyşykly taslamanyň durmuşa geçirilmegi möhüm sosial maksatnamany amala aşyrmaga uly goşant bolar. Şol taslamanyň tanyşdyrylyş dabarasy Aşgabatda hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda geçirildi. Bu täsin we Merkezi Aziýadaky iň uly toplumlaryň biri islendik derejedäki ýaryşlary geçirmäge niýetlener. Toplumda sport desgalarynyň otuza golaýy bolar. Ol türkmen sportçulary üçin okuw-türgenleşik merkezine, ýurdumyzyň sportsmenlerini we milli komandalary iri halkara ýaryşlaryna hem-de bäsleşiklerine taýýarlamak üçin oňat baza öwrüler.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, döwletimiz mundan beýläk hem raýatlarymyzyň saglygyny berkitmek, beden taýdan sagdyn, zähmetsöer ýaşlary terbiýelemek, köpçülikleýin bedenterbiýe—sport we olimpiýa hereketini ösdürmek, türkmen sportçylarynyň halkara ýaryşlarynda Watanymyza mynasyp wekilçilik etmegi we özleriniň ýeňişleri bilen ýurdumyzyň abraýyny has-da artdyrmagy üçin olara iň amatly şertleri döretmek babatda ähli tagallalary eder.
Şeýle syýasatyň ilkinji üstünlikleri eýýäm şu ýyl ýüze çykyp başlady. Mysal üçin, GDA ýurtlarynyň we Baltiýanyň çempionlarynyň Kubogy ugrundaky ýaryşda Türkmenistanyň çempiony, HTTU topary iň güýçli komandalaryň dörtlügine girdi. Ýaňy-ýakynda bolsa ýurdumyzyň futbol boýunça milli ýygyndysy ähmiýeti boýunça yklymda ikinji orunda durýan Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky ýaryşda ilkinji gezek finala çykdy we bu baýrak ugrunda 2012-nji ýylda geçiriljek bäsleşigiň aýgytlaýjy tapgyryna gatnaşmak mümkinçiligini gazandy.
Mälim bolşy ýaly, Bütindünýä saglyk gününiň döwlet baýramçylyklarynyň sanawyna türkmen Lideriniň başlangyjy bilen girizilendigini nygtamak gerek. Uzak wagtlap milli saglygy goraýyş ulgamyna baştutanlyk eden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gönüden-göni gatnaşmagynda we ýolbaşçylygynda «Saglyk» döwlet maksatnamasy işlenip düzüldi we üstünlikli amala aşyrylýar. Şunuň netijesinde diňe soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanda iň häzirki zaman hassahanalarynyň ençemesi, şeýle hem ýokary halkara ülňülerine laýyk gelýän keseli anyklaýyş we bejeriş merkezleri ulanylmagy berildi. Mundan başga-da, ýurdumyzda ýerli derman otlarynyň esasynda önümleri öndürýän fabrikleriň we kärhanalaryň birnäçesi guruldy, mähriban diýarymyzyň ähli ýerinde ýokary hilli agyz suwuny çykarýan zawodlar işe girizildi. Türkmenistan dünýä jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlyk edip, enäniň we çaganyň saglygyny goramak ýaly möhüm meseleler boýunça halkara seminarlaryny we beýleki forumlary yzygiderli geçirýär.
Häzir täze Galkynyş zamanasynyň aýdyň ýoluna düşen, ata-babalarymyzdan miras galan adalatlylyk we ynsanperwerlik däpleri boýunça ýaşaýan türkmen halky parahatçylyk, döredijilik we sosial ösüş syýasatyny amala aşyrýar. Ýurdumyzda giň möçberli özgertmeler durmuşa geçirilýär. Olar jemgyýetiň ösüşine kuwwatly itergi berýär. Milletiň şöhratly taryhyna täze üstünlikler we ajaýyp wakalar altyn harplar bilen ýazylýar.
Täze Galkynyş eýýamynda sportuň dürli görnüşleri boýunça geçirilýän ilkinji Umumymilli spartakiada sport senenamasynyň we ýurdumyzyň tutuş jemgyýetçilik durmuşynyň iň ähmiýetli we ajaýyp wakalarynyň birine öwrüldi. Şol spartakiada geçen ýylyň noýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan badalga berildi. Döwlet Baştutanymyzyň çözgüdine laýyklykda, «Türkmenistan—ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy» atly şygar astynda geçirilýän bu ýaryşlara umumybilim berýän mekdepleriň, orta we ýokary hünär okuw mekdepleriniň, ministrlikleriň we edaralaryň, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň komandalary gatnaşýarlar.
Sportçylaryň we sagdyn dynç almagy halaýanlaryň arasynda şeýle köpçülikleýin ýaryşlaryň her ýyl geçirilmegi Türkmenistanyň halkara olimpiýa hereketini iş ýüzünde goldaýandygynyň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Türkmenistanyň Syýahatçylyk we sport baradaky döwlet komitetinde habar berişleri ýaly, welaýatlaryň her birinde Spartakiadanyň çäklerinde eýýäm ýaryşlar geçirildi. Şol ýaryşlara sagdyn durmuşy halaýanlaryň ýüz müňlerçesi gatnaşdy. Ýaryşlar ähli ýerlerde guramaçylykly we ruhubelentlik ýagdaýynda geçdi. Şunda sport komitetleriniň, ministrlikleriň, pudaklaýyn edaralaryň, häkimlikleriň, Umumymilli «Galkynyş» hereketine girýän jemgyýetçilik guramalarynyň goşandy uludyr.
Umumybilim berýän, ýörite orta we ýokary okuw mekdepleriniň komandalarynyň arasyndaky ýaryşlar tamamlaýjy tapgyra gadam basdy. Olarda kiçi futbol, ýeňil atlektika we basketbol boýunça iň güýçlüleri ýüze çykaraýmak galdy. 10-njy martda bolsa Spartakiadanyň final ýaryşlary başlanar, olar üç tapgyrda geçiriler. Ilki bilen 10 günüň dowamynda sportuň 9 görnüşi—futzal, basketbol, woleýbol, stoluň üstünde oýnalýan tennis, ýeňil atlektika, suwda ýüzmek, milli göreş, tennis we küşt boýunça ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň toparlary medallar ugrunda bäsleşerler. Soňra, 20-28-nji mart aralygynda sportuň şol görnüşleri boýunça beýleki ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň wekilleri güýç synanyşar. 29-nji martdan 4-nji aprele çenli bolsa welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň ýygyndy toparlary bäsleşerler. Mälim bolşy ýaly, Spartakiadanyň ýeňijileri üçin Türkmenistanyň Prezidentiniň ýörite baýragy döredildi.
Şeýlelikde, ýakyn wagtda sportuň köp sanly muşdaklary umumymilli bäsleşikde ýeňiş gazanmak ugrundaky çekeleşikli ýaryşlaryň şaýatlary bolarlar. Şol ýaryşlar paýtagtymyzyň sport meýdançalarynda geçiriler. Öňümizdäki bäsleşikler sportçylar üçin bolsa ýeňişlere we rekordlara barýan ýolda özlerini görkezmäge ajaýyp mümkinçilik bolar.
Gürrüňsiz, öňümizdäki aýgytlaýjy ýaryşlar täze Galkynyş we beýik özgertmeler zamanasynda adam, onuň saglygy we milletiň abadançylygy hakdaky aladanyň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryna goşulandygynyň ýene-de bir aýdyň subutnamasyna öwrüler.
Qaynaq: TDH, 05.03.2010Oxunma sayı: 1588


text:
Bagama Adalary
BAGAMA ADALARY (Bahama Islands) — Florida ýarymadasynda günorta-gündogar-da, West-Hindistandaky arhipelag. 1783 ýylyndan bäri Welikobrntaniýanyň koloniýasy. Meýdany 11,4 müň km2. Ilaty 170 muň adam (1973). Administratiw merkezi — Nassau (100 müň adam, 1967). Iň uly adalary: Andros, Uly Abako, Uly Inagua we Uly Bagama. Bagama adalarynda karst hadysasy netijesinde emele gelen guýular, ýerasty gowaklar köpdür. Klimaty tropiki passat tipli. Ýanwaryň ortaça temperaturasy +20 °C, +22 °C, iýulyňky +28 °C. Ýyllyk ygalyň möçberi 1100—1600 mm. Tikenekli gyrymsy agaçlar, sawannalar, sosna agaçlary we ebedi gök tropiki tokaýlar bar. Agaç taýýarlamak we balykçylyk ösendir. Bagama aadalaryny 1492 ýylynda H. Kolumb açypdyr. Bagama adalary 1973 ýylynda özbaşdak döwlet boldy.


text:
Giýaseddin sähnä
Eýranyň at gazanan woleýbolçylaryndan biri bolan Giýaseddin Sähnä 1963-nji ýylda Türkmensähranyň Akgala şäherinde dünýa geldi.
Eýranyň milli woleýbol topary ýygyndysynda oýnan Giýaseddin Bonýad Şehit atly topar bilen 1989-nji ýylda Asia woleýbol oýunlarynda iň gowy sportsmen hökmünde saýpanypdy.
Kümmet Gowuzyň Neopan atly topary bilen birlikde Bank Melli we Bargh toparynda da oýnan Giýaseddin sähnä Gülistan welaýatynyn woleýbol toparyniň tälimçisi hökmünde Gilan welaýatyndan öz ulagy bilen Türkmensähra gaýdyýarka ulagy ýandy.
Ulagyň içindäki Türkmensähranyň at gazanan tälimçisi Hoşgeldi sähnä bilen Eýranyň ýaşlar milli woleýbol topary ýygyndysynda oýanaýan Mekaýil Ýolma-da aradan çykdy.
Giýaseddin sähnä 2004-nji ýylyň maý aýynda aradan çykan mahaly 41 ýaşyndady.


text:
Geraldika
Geraldika – döwletiň, edara, kärhananyň gadymyỳetde taỳpa-tiräniň aỳratynlyk alamatyny görkezỳän tugralary (gerbleri) öwrenỳän ylymdyr. Ol tugralardaky aỳratyn nyşanlary olaryň gelip çykyşyny, olara girizilen üỳtgeşmeleri öwrenmek bilen meşgul bolỳar. Kömekçi taryh dersleriniň aỳratyn topary taryhy ỳazuw çeşmeleriň aỳry-aỳry görnüşleriniň ylmy tankydy bilen meşgul bolỳarlar. Muňa Diplomatika degişlidir. Diplomatika sözi «Diplom» diỳen sözden gelip çykypdyr. Gadymy wagtlarda ỳurudiki aktlary diplom diỳip atlandyrypdyrlar. Diplomatika taryhy resminamalary, aỳratyn-da taryhy aktlary öwrenỳän ylymdyr.


text:
Awiasion dwigatel
Awiasion dwigatel - uçurylýan enjamlary (uçarlary, dikuçarlary, dirižabllary) herekete getirmek üçin hyzmat edýän ýylylyk dwigateli. Awiasion dwigatelden onuň bökdençsiz işlemegi, maksimum kuwwatly bolmagy, ýangyjy az harçlamagy, gabarasynyň kiçi bolmagy we ş.m. talap edilýär. 20 asyryň başlaryndan II jahan urşunyň soňuna çenli uçuş enjamlarynda köplenç porşenli Awiasion dwigatel ulanylýardy. Porşenli awiasion dwigatel işleýiş prinsipi we gurluşy boýunça awtomobil dwigatelinden tapawutlanmaýar. Emma uçuş enjamlarynyň tizligine bolan talabyň artmagy we gazturbina awiasion dwigateliniň peýda bolmagy bilen ol ulanyşdan galýar.
Häzirki zaman uçuş enjamlarynda gazturbina awiasion dwigateliniň turbowintli (TWD), turboreaktiw (GRD) we iki konturly turboreaktiw (DTRD) görnüşleri ulanylýar. Turbowintli awiasion dwigateliň turbinasy ýangyjyň emele getiren ýylylygynyň köp bölegini mehaniki işe, galan bölegini bolsa gaz akymynyň kinetik energiýasyna öwürýär. Turbowintli awiasion dwigateliň işleýiş shemasy boýunça howa akymy diffuzorda tizligiň zarbyna gysylýar we kompressora barýar. Kompressorda howa 7-8 esse gysylyp, ýanyş kamerasyna barýar. Ýanyş kamerasynda howa forsunkadan pürkülýän ýangyç bilen garyşýar we tutaşyp ýanýar. Ýanmak netijesinde emele gelen gaz tizligi ulaldýan enjamyň, soň bolsa turbinanyň piljagazlarynyň üstünden geçýär we giňelmek bilen turbinany herekete getirýär. Turbinada alnan mehaniki iş kompressory we winti aýlamaga harç edilýär. Aýlaw sanyny peseltmek üçin awiasion dwigateliň oky bilen wintiň arasynda reduktor goýulýar. Winti aýlamaga turbinanyň mehaniki işiniň takmynan 40% harç edilýär. Turbowintli awiasion dwigateliň tizligi 700 km/s çenli ýetýär.
Turboreaktiw awiasion dwigateliň winti we reduktory bolman, onda ýylylygyň diňe kompressory aýlamaga gerek bolan bölegi mehaniki işe öwrülýär, galan bölegi bolsa reaktiw soplo arkaly howa ýaýraýar. Soplodan çykýan gazyň ägirt uly kinetik energiýasy bolup, onuň garşysyna şonça-da reaktiw güýç döreýär. Ol reaktiw güýje bolsa turboreaktiw dwigateliň çekiş güýji diýilýär. Iki konturly awiasion dwigatel ses tizligine golaý tizliklerde örän amatlydyr we häzir giňden ulanylýar. Awiasiýada awiasion dwigateliň başga görnüşleri hem ulanylýar.


text:
Awgust II Güýçli
Awgust Güýçli, we Fridrih Awgust I Saksonly we Awgust II Polýak (nem. August II. der Starke; pol. August II Mocny; 12 maý, 1670, Drezden — 1 fewral, 1733, Warşawa) — Saksoniýanyň kurfýursty we Polşanyň koroly.
Awgustyň uly fiziki güýji sebäpli oňa "Güýçli", "Saksoniýanyň Gerkulesi" we "Demir el" ýaly lakamlar dakypdyrlar. Ol eli bilen at nalyny döwmek arkaly özüne dakylan lakamlara mynasypdygyny görkezmegi halaýardy. Onuň atasy masowiýaly Kimburgis hem onuň güýçlüdigi barada belläp geçipdir.


text:
MaNyLy SöZLeR-20HEMME TESWIRLER SOWGATLY:
Dünýädäki iñ gynandyrýan zatlardan biri, bir wagtlar biri-biriniñ hemme zadyny bilýän iki adamyñ, düýbünden nätanyş ýaly bolmagydyr...
***
Käte ýüregimde duýgy doly bir zat emele gelýär,düşündirip bilemok. Gürlemegi unutýan şol wagt. Gözlerim bilen aýtýan hemme zady,ýöne hiç kim görmeýär...
***
Bolmaz diýän nämäñ bolsa hemmesi bolar. Ýykylmaryn diýip ýykylarsyñ, üýtgemerin diýip üýtgärsiñ,öldüm diýip durarsyñ ýöne şonda-da ýaşarsyñ...
***
Şol gyz bolmasa başgasy bolar diýene erkek diýilýär. Şol gyz bolmasa başgasy bolmaz diýene hakyky erkek oglan diýilýär...
***
Hudaýjan söýýän gulunyñ ýüregini, söýýän gulunyñ ýüregi bilen birleşdirer...
***
Meni söý ýa-da ýigren, ikisi hem meniñ peýdama. Söýseñ mydama ýüregiñde bolaryn,ýigrenseñ mydama aklyñda...
***
Gülmek her wagt bagtly bolmak üçin däldir. Käte şeýle bir gülmeler bardyr: iñ uly ajylary gizlemek üçindir...
***
Käbir oglanlar köp puluñ ähli gyzlary eredibiljegini düshüner, ýagny köp makýažly gyzyñ özüni owadan hasap etmesi ýaly.
***
Söýgi sözlügüni ünsli ulanmalysyñ. Dodaklaryñdan añsatlyk bilen aýdylan o sözjük bashga bir adamyñ bagtsyzlygyna sebäp bolupbiler.
***
Tanyshmadyk bolsak, gije ýatamda dünýade sen ýaly biriniñ barlygyny bilmän ýatypgalardym.
***
Bir öýde söýgi bolmaly, bagt bolmaly, gawanjañlyk bolmaly, göwnede degishmeli, ýarashmalam, ýöne ilki bir öý bolmaly, ol öýde-de SEN bolmaly.
***
Adamyñ çaýyny demlejek bir söýýäni bar bolsa, diýmek o ýalñyz däldir.
***
Bir tarapdan hiç ýatlamazlyk üçin ýatdan çykarmak islärsiñ, bir tarapdan-da bu dünýäde seni ondan bashgasynyñ bagtly edibilmejegini düshünersiñ.
***
Söýmelisiñ, ýeke galañda aklyña geleni däl-de, hiç aklyñdan çykmaýany söýmelisiñ!..
***
Käwagt sessiz bolmak, göwnüñe degilenini bildirmegiñ iñ gowy ýoludyr.
***
Gaharlananda gözleri dolýan adamdan zyýan gelmez.
***
Adamlary tanadygymça ýalñyzlygy söýýän.
***
1 ýalñyş, 1 ýalan, 1 aýdym, 1 adam, 1 hakykat, 1 söz, 1 sms, 1 sekuntda durmuşymyzy üýtgedip biler...
***
Onuñ ýüregi başga biri üçin urmaga başlanda, seniñki durar...
***
Men ýanyñda wagtym gadrymy bilmeseñ, gadrymy bilen günüñ meni ýanyñda tapmarsyñ...
***
Biriniñ ýatmazyndan öñürti edýän dogasynda ýer almak, durmushda bolubiljegiñ iñ gowy ýerlerdendir.
***
Söýgi-çagakañ klasda paltoñy halaýan gyzyñ paltosynyñ üstünde goýmakdyr.
***
Bagyshlamak añsat, asyl kyn bolan täzeden ynanmak.
***
''MaNyLy SöZLeR-21'' çykanda size habar barar ýaly temalaryma ýazylyp bilersiñiz:
#wap-da temalaryma ýazylmak
#www-da temalaryma ýazylmak
Halanan (68)


text:
Bilşimiz yali her wagt oglanlar gyzlara teklip edyar.Emma köplenç islemeyan oglanlar hem teklip edyar.Gyzlaryn oglanlarynky yali seçip,yanina barip aydip bilmek mümkinçiligi az.Ya utanar ya-da özüne gurur meselesi görer.Emma oglanlar islan gyzyna baryp söygüsini aydip biler.Gyzyn halan oglani gelip söyyanligini aytmasa gyz name etmeli? Gyzlarda saylama şansy azrakmyka diyip pikir etyan.Halan oglanyna halayanlygyny içinde saklap gezmek öran kyn.Türkmenistanda köplenç gudaçylyk bilen durmuşa çykylyar.Tanamadyk oglanyna durmuşa çykmak samsyklyk diyip düşünyardim.Emma köp joralarym gudaçylyk bilen durmuşa çykdylar.We durmuşunun gowylygyny aytyar.Emma okuwly gyzlaryn düşünjeleri kan bir beyle dal.Olaryn düşünjeleri oglany gowy tanap son durmuşa çykmak.Diyeli bir oglan seni halayar,senem ony halayan.Emma oglan hiç hili ön adim adenok.Söyyanligini açilip bilenok.Haçana çenli garaşyp gezmel bolyar gyz?Eger söyyanligini aydip bilmeyan bolsa bu nahili oglan bolyar???
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Sonunda, utanmanjyk yazip bilmani basharanyn uchin !!"


text:
Ussat çapyksuwarlary taýýarlamagyň häzirkizaman tehnologiýalary
22.04.2013
At çapmak ussatlygyny öwretmek üçin niýetlenen häzirkizaman enjamlar ýokary okuw mekdebine hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan gowşuryldy. Olaryň esasyny düzýän kompýuter ulgamy geljekki çapyksuwarlara eýerde dogry oturmakdan başlap, at çapyşygynyň barşynda bedewiň güýjüni kesgitlemäge çenli ähli zatlary netijeli we gysga möhletlerde öwretmäge ýardam edýär.
Ähli maglumatlary okuwlaryň barşynda uly monitorda synlap bolýar. Ol at çapyşygynda ýol berlen ýalňyşlyklary görkezýär we tälim alýana göwnejaý hereketleri salgy berýär.
Oba hojalyk uniwersitetiniň professor-mugallymlarynyň çapylýan bedewleri taýýarlamakda ýeterlik tejribe toplandygyny bellemek gerek. Olar ýurdumyzda geçirilýän at çapyşyklarynda ençeme gezek ýeňiş gazandylar. Indi bu ýokary okuw mekdebiniň täze tehnika netijesinde at çapyşyklaryna ussat çapyksuwarlary hem taýýarlamak üçin mümkinçiligi döredi.
Baýramçylyk çäresiniň maksatnamasy gyzykly we dürli öwüşgünli bolup, TOHU-nyň talyplarynyň “Altyn asyr” çeper höwesjeňler toparynyň çykyşlary, sportuň dürli görnüşleri, şol sanda sportyň milli we häzirkizaman görnüşleri – ýaglyga towusmak, düzzüm, küşt, şaşka, stol üstünde oýnalýan tennis boýunça görkezme çykyşlary guraldy. “Galkynyş” estrada-sirk toparynyň çykyşlary dabara gatnaşýanlaryň ünsüni özüne çekdi. Toparyň agzalary çalasyn we çeýelik bilen at üstündäki oýunlaryň çylşyrymly tärlerini görkezdiler.
Ýaş türkmen suratkeşleriniň sergisi hem talyplarda uly gyzyklanma döretdi. Olar baýramçylyk çäresine gatnaşýanlaryň gözleriniň alnynda behişdi bedewlerimize bagyşlanan eserleri döretdiler.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy


text:
I.M. Gubkin adyndaky Russiýa Döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki Şahamçasy
I.M. Gubkin adyndaky Russiýa Döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň Aşgabat şäherindäki Şahamçasy, Türkmenistanda bir uniwersited.
Gurluşy[üýtget]
- Nebit-gaz känlerini özleşdirmek we ulanmak.
- Nebit we gaz guýulary burawlamak.
- Nebit we gaz känleriniň maşynlary we enjamlary.
Hünärmenleri taýýarlamagy[üýtget]
Giriş synaglary matematikadan, fizikadan we rus dilinden test, şeýle hem Türkmenistanyň taryhyndan söhbetdeşlik görnüşinde geçirilýär: Dersler boýunça test ýazmaça, rus dilinde; söhbetdeşlik- dilden Türkmenistanyň döwlet dilinde geçirilýär. Test we söhbetdeşlik Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär. Giriş synaglaryna bellenen wagtda esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da dersleriň biri boýunça synagdan geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär. Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda bal alanlardan diňleýjilige kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan Türkmenistanyň nebit - gaz toplumynyň edaralarynda, kärhanalarynda işleýän we onuň ministrliginden, konsernlerinden hem-de korporasiýalaryndan hödürnama alan raýatlar peýdalanýarlar.


text:
Ngugi Wa Thiongo
Ngugi Wa Thiongo
Keniýaly dünýä belli ýazyjy Ngugi Wa Thiongo 1938-nji ýylda, Naýrobi şäheriniň golaýyndaky Kamiriithu obasynda dünýä indi. Geljekki ýazyjy Uganda döwletindäki Makerere Uniwersitetinde okapdyr.
1962-nji ýylda Ngugi özüniň ilkinji eserini – «Aglama, bala!» romanyny çap etdirýär. Bu eser dessine ýazyja bütindünýä şöhratlygyny getirdi. 1967-nji ýylda çykarylan «Bugdaý dänesi» romany bolsa onuň şöhratyny has berkitdi. 1977-nji ýylda «Ganly ýaprak» romanyny tamamlanyndan soň, Ngugi ABŞ göçmeli bolýar. Ýazyjy bu ýerde Ýell Uniwersitetinde, Nýu-Ýork Uniwersitetinde hem-de Irwaýnyň Kaliforniýa Uniwersitetinde mugallymçylyk edýär, emma edebi döredijilik işini hem togtatmaýar. Keniýa taryhyndan söz açýan birnäçe şygyrlar ýygyndylarynda, hekaýalarynda, pýesalarynda, «Tussaglanan. Zyndan gündeligi»(1981) atly awtobiografik powestinde Ngugi Wa Thiongo özüniň ussat, şahyrana hem realist ýazyjydygyny ýene bir gezek subut etdi. 1983-nji ýylda çap edilen «Haçlanan şeýtan» romany ýazyjynyň iň ajaýyp eserleriniň biri hasaplanylýar. Öz Watanyna küýsäp giden ýazyjy 2004-nji ýylda Keniýa dolanýar we şu wagt hem şol ýerde ýaşaýar.
Ngugi Wa Thiongonyň ady birnäçe ýyl bäri Nobel baýragyna dalaş edýän ýazyjylaryň arasyndan galman gelýär. Ony Günbatar hem Merkezi Afrikanyň iň ussat ýazyjysy hasaplaýarlar. Nguginiň eserleri köp ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda öwrenilýär. Ýazyjynyň ogly Mukoma Wa Ngugi hem ýazyjy-şahyr bolup ýetişdi.


text:
Gipotireoz
Gipotireoz (miksedema) – köp duş gelýän kliniki alamatlar toplumy bolup, galkan şekilli mäziň (GŞM) gormonlarynyň täsiriniň ýetmezçiligi sebäpli ýüze çykýandyr.
GŞM-iň işläp çykarýan gormonlaryna tiroksin (T4) we triýodtironin (T3) degişlidir. T4 we T3 gormonlarynyň beden öýjüklerindäki biohimiki alyş-çalyş ýagdaýlaryna gatnaşyp, bedeniň ösüşine we kämilleşmegine täsirini ýetirýänligi üçin, olaryň ýetmezçiligi beden ulgamlarynyň köpsanly bozulmalaryna getirip biler. Gipotireozyň öte geçen görnüşleri zähmete bolan ukyplylygy peseldip, köp ýagdaýlarda näsagy maýyplyga getirýändir. Keseli irki möhletlerde anyklamak bilen, ony doly bejerip hem-de agyr görnüşleriniň öňüni alyp boljakdygyny bellemek wajypdyr.
Häzirki wagtda gipotireozyň köpelmegi ekologiýanyň ýaramazlaşmagy, iýmit önümleriniň hem-de suwuň hapalanmagy, ýod ýetmezçiligiň ýaýramagy bilen bagly bolup biler.
Ondan başga-da, uzaga çekýän psihiki dartgynlylyk bedeniň uýgunlaşma häsiýetini ýaramazlaşdyryp hem-de dowamly ýadawlylyk ýagdaýyny döredip GŞM-iň işiniň peselmegine getirip bilýändir. Genetiki ýetmezçilik hem gipotireozyň nesil yzarlama häsiýetine eýe bolmagyna sebäp bolup biler. Iýmitde witaminleriň we mikroelementleriň ýetmezçiligi, deňiz önümlerini az mukdarda kabul etdilmegi, iýmit siňdiriş ulgamynyň keselleriniň ýaýramagy ýaly faktorlar bedeniň alyş-çalyş ýagdaýlaryna ýaramaz täsir edip, GŞM-iň gormonlarynyň ýetmezçiligine getirýändir. Gipotireozyň başlangyç, ikilenç we periferiki (nerw merkezinden daşky) görnüşleri bolýandyr.
Başlangyç gipotireozyň ýüze çykmagyna dogabitdi bozulmalar, dowamly ýokançlyklar, GŞM-ne edilen operasiýalar, şöhle bilen bejergiden soň GŞM-iň işiniň peselmegi getirip biler. Ikilenç gipotireozda bolsa GŞM-iň işine gözegçilik edýän nerw merkeziniň (gipotalamo-gipofizar) ýokançly keselleri, täze döremeleri we şikeslenmeleri sebäp bolup bilýändir. Bedende tireoid gormonlarynyň alyş-çalyş ýagdaýynyň bozulmagy ýa-da agzalaryň we dokumalaryň olara bolan duýgurlylygynyň peselmegi gipotireozyň periferiki (nerw merkezinden daşky) görnüşine getirip biler.
Gipotireozyň alamatlary aýdyň görnüşde ýüze çykman, dürli keselleri ýada salyp biler. Bu bolsa anyklaýyş çärelerinde ýalňyşlyklaryň ýüze çykmagyna getirip bilýändir. Oňa garamazdan, gipotireozly näsaglara mahsus kliniki alamatlaryň ýüze çykmagy bu keseli güman etmäge esas döredip biler.
Gipotireozyň giňden ýaýran we ir ýüze çykýan alamatlarynyň biri hem çişginligiň döremegidir. Ilkibaşda ýüz irden çişip, agşama çenli çiş aýrylýandyr. Wagtyň geçmegi bilen, bejergi geçirilmedik ýagdaýynda çişginlik tutuş bedene ýaýrap, gipotireozyň agyr görnüşine-miksedema getirip bilýändir. Dokumalarda suwuklygy saklaýan mukopolisaharidleriň köplügi sebäpli çişler „gaty“ bolýar. Gipotireoz üçin mahsus ýene bir alamat-deriniň guramagydyr. Degerli bejergisiz onuň hem ýüze çykma derejesi üýtgäp bilýändir.
Deride sarymtyl öwüşginleriň emele gelmegi ýüze çykyp, ol ilki eliň aýalarynda, soň bolsa ýüzde döreýändir. Gipotireozly näsaglar üçin saçyň we gaşyň düşmegi mahsusdyr. Esasan hem aýal maşgalany howsala salýan bu ýagdaý, köplenç başlanýan keseliň birinji alamaty hem bolup biler.
Näsaglarda ýürek urmalaryň seýrekleşmegi (bradikardiya), gan basyşynyň peselmegi bolup biler. Gipotireozly näsaglar ýadyň peselmegini belleýärler. Ilkibaşda adam otaga näme üçin girenini ýatdan çykarsa, soňundan bir wagt bolup geçen wakalary ýada salyp bilmeýär (meselem, geçen hepdede bolup geçen wakalary). Ýadyň peselmegi dürli ýaşdaky adamlarda bolup bilýändir.
Näsaglarda ýüzüň mimiki üýtgemeleri ýeterlik bolmaýar. Olar haýallyk bilen gepleýärler. Bedende ýylylyk çalşygynyň pesligi sebäpli, gipotireozly näsaglar hemişe üşeýärler. Içiň gatamagy ýüze çykyp, bejergi geçirilmedik ýagdaýynda ol has hem beterleşýär. Merkezi nerw ulgamynyň işinde durgunlylyk ýagdaýynyň döremegi gaharjaňlygyň, dürli ruhy üýtgemeleriň ýüze çykmagyna getirip biler. Ondan başga-da, nerw ulgamynyň bozulmalary el-aýaklarda agyryny, sanjylamalary, damar çekmeleri döredip biler.
Tireoid gormonlaryň ýetmezçiligi ýürek-damar ulgamynyň (ýürek urmalaryň seýrekleşmegi, çişginligiň döremegi), iýmit siňdiriş agzalaryň (aşgazanyň sowuklamagy, içiň gatamagy), direg-hereketleniş ulgamynda (bogun agyrylary) bozulmalaryň ýüze çykmagynyň sebäbi bolup bilerler.
Gipotireozdan ejir çekýän aýallarda jynsy ösüşiň yza galmagy, aýbaşy aýlawynyň bozulmagy, çaga düwünçeginiň düşmegi, öli çaga dogurmak ýagdaýlary döräp biler.
Näsaglaryň ýüzi çişip, "ýellenen" görnüşde bolýar. Dem alyş ýygylygy seýrek bolup, ses gasynlarynyň çişmegi netijesinde sesi ýogynlaşýandyr. Diliň we dodaklaryň çişip "galyňlaşmagy" bolsa sesi has hem üýtgedip bilýändir.
Ýuwdunmagyň kynlaşmagy (disfagiýa) näsaglary has köp biynjalyk edýän alamatlaryň biridir. Onuň döremegine zobuň bolmagy, boýnuň ýumşak dokumalarynyň çişmegi we gyzylödegiň gysylmagy sebäp bolýandyr.
Täze doglan çagalaryň ömrüniň birinji aýlarynda dogabitdi gipotireozy aşakdaky kliniki alamatlar boýunça seljerip bolýandyr:
- Fiziologiki sarylamanyň uzaga çekmegi;
- Diliň ulalmagy;
- Göz yşynyň kiçelmegi;
- Içiň gatamagy;
- Ýürek urgularyň haýallamagy;
- Bedeniň temperaturasynyň peselmegi;
- Bedende çişiň döremegi;
- Çaganyň bekemedik uly beýnijiginiň giç ýapylmagy we dişleriň giç çykmagy;
- Ösüşiň haýallamagy we agramyň haýal köpelmegi;
- Ruhy ösüşiň yza galmagy.
Gipotireoz ýagdaýyny anyklamak üçin ganda umumy T3, erkin T4 we TTG-yň (gipofiziň işläp çykarýan tireotrop gormony) mukdaryny kesgitlemek ýeterlikdir.
Bejeriş çäreleri gipotireozyň görnüşine, sebäplerine, onuň agyrlyk derejesine, näsagyň ýaşyna, bar bolan gaýraüzülmelerine we ugurdaş kesellerine baglylykda bellenilýändir. Gipotireozly näsaglaryň iýmiti ýokumly bolmalydyr, ýöne ondaky ýaglary we holesterin saklaýan önümleri çäklendirmelidir. Goşmaça A, C we B toparyň witaminlerini kabul etmelidir.
Gipotireozyň hemme görnüşlerinde hem esasy bejergi – tireoid gormonlaryny ýörite saýlanan mukdarda kabul etmekdir. Şonuň bilen birlikde hem, gormonlaryň peselmegine getirýän sebäpleri bilip, GŞM-iň kesellerini bejermelidir, gipotalamo-gipofizar ulgamynyň bozulmalaryny aradan aýyrmalydyr.
Biziň derman senagatymyz tarapyndan T4 we T3 gormonlary derman serişdeleri görnüşinde öndürilýändir. T3 gormonynyň biologiki täsirliligi ýokary bolsa-da, köplenç bejergi T4 gormon bilen geçirilýändir. Bu ýagdaý T3 gormonynyň gandaky mukdarynyň üýtgäp durup, köpsanly ýaramaz täsirlere getirýänligi bilen düşündirilýändir. T4 (tiroksin) gormony günde bir gezek kabul edilip, bedende T3 gormona öwrülýändir. Oňa garamazdan, T4 gormonyň T3 gormona öwrülmeginiň bozulmagy bilen häsiýetlendirilýän periferiýa gipotireozynda T3 gormony bilen hem bejergi geçirilýändir. Gipotireozly näsaglar gormon bejergini üznüksiz, ömrüniň dowamynda kabul etmelidir. Özünde tireoid gormonlary saklaýan serişdeler höküminde lewotiroksin (L-tiroksin), tiroid, liotiroksin, tireotom-forte, tireokomb giňden ulanylýandyr. Gormonyň mukdary näsagyň ýagdaýyna görä saýlanyp alnyp, ol kesgitlenýän döwründe laborator barlaglary her 1,5-2 aýdan bir gezek geçirmelidir. Gormon serişdeleriniň mukdaryny aşa köp bermekden gaça durmalydyr.
Bejerginiň peýdalylygyny kliniki alamatlaryň üýtgemegi (näsagyň ýagdaýynyň we ýadynyň gowulaşmagy, içegeleriň işiniň düzelmegi, ýürek urmalaryň kadalaşmagy) we laborator barlaglaryň netijesinde kesgitläp bolar. Gyş aýlary bilen deňeşdirlende, tomus aýlary gormon serişdeleriň mukdaryny azaltmalydygyny ýatda saklamalydyr. Sebäbi gyş aýlary, bedeniň umumy kuwwatlylyk üpjünçiligini amala aşyrýan tireoid gormonlaryna talap ýokary bolýandyr.
Ikilenç gipotireozda oňa getiren esasy keseli bejermek bilen bilelikde, başlangyç gipotireozda bolşy ýaly, tireoid gormonlar bilen hem bejergi geçirmelidir. Bedende ýetmeýän tireoid gormonlarynyň öwezini dolma bilen birlikde, GŞM-iň gormonlarynyň ýetmezçiligi netijesinde ýüze çykan ulgamlaryň işiniň bozulmalaryny hem bejermelidir. Onuň üçin ýürege täsir edýän dermanlar, kaliý serişdeleri bilen bilelikde az mukdarda buşukdyryjy dermanlar, bagryň işini kadalaşdyryjy dermanlar ulanylýar. Gan azlylyk ýüze çykanda demriň serişdeleri bellenilýär. Bedende tireoid gormonlarynyň mukdary kadalaşandan soň hem aýallarda aýbaşy bozulmasy dowam etse, aýal jyns gormonlaryny sikliki düzgünde kabul etmek maslahat berilýändir. Näsagda ýüze çykýan psihiki bozulmalar ruhy ýagdaýy kadalaşdyrýan serişdeleriň ulanmagy bilen bejerilýändir.


text:
PHP
PHP[üýtget]
- HTML kodlarynyng arasynda ulanylylyp bilinyan, esasan hem Web gelisdirmede ginisleyin ulanylyan script dilidir.
<?php
PHP, HTML kodlarynyng arasynda ya-da ozbashdak ulanilanda shu taglering ( : tag yapilyar) icinde yazylyar.
?>
PHP kop wagtdan bari ulanylyp gelinyan dinamik web programirleme dilidir. Wagtyn gecmegi bilen webde kop sanly tehnologiyar we softwarelar (PHP Framework) peyda boldy. Bularyn kopisi PHP ulanylyp yazylandyr. Bu frameworklerin maksady gysga wagtyn icinde kop isi yerine getirmekdir.
Asakda bu frameworklerden kabirleri:
Daşarky çykgytlar[üýtget]
- Официальный сайт PHP (iňlis dilinde)
- Руководство по PHP (rus dilinde)
- PHP
- Вышла альфа-версия php 5.5
- snippets.su(rus dilinde)


text:
Şäher häkimleriniň bileleşigi
Şäher häkimleriniň bileleşigi [1] öz çäklerinde energiýa tygşytlylygyny we täzeläp bolýan energiýa çeşmeleriniň ulanylyşyny ýokarlandyrmaga meýletin borçlanýan ýerli we sebit häkimiýetlerini öz içine alýan, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan badalga berlen başlangyçdyr. Bileleşige gol çekenler 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga, şeýtmek bilen daşky gurşawa zyýansyz ykdysady ösüşe we ýaşaýşyň hilini ýokarlandyrmaga goşant goşmaga borçlanýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşigine 2008-nji ýylda ÝB howa we energiýa maksatnamalaryny döretmekde we durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetleriň tagallalaryny güýçlendirmek we goldamak maksady bilen Ýewropa Topary tarapyndan badalga berilýär. Onuň meseläni ele alşy we usullary ÝB çäklerinden daşarda hem jogapsyz galmady, Argentina ýa-da Täze Zelandiýa ýaly uzak ýurtlardan hem bileleşige täze gol çekenler bar.
Energiýa we howa baradaky maksatlara amal etmekde ýerli, sebit we ýurt derejesindäki taraplary dahylly edýän ýeke-täk hereket bolup, özboluşly aýratynlyklary sebäpli Ýewropa Bileleşiginiň guramalary Şäher häkimleriniň bileleşigini köp derejeli dolandyryşyň adatdan daşary modeli diýip kesgitleýärler.
Mazmuny
- 1 Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler
- 2 Resmi borçnamalar
- 3 Durnukly energiýa hereket meýilnamalary
- 4 Utgaşdyrmak we goldaw
- 5 Şeýle hem, serediň
- 6 Salgylanmalar
- 7 Daşarky baglanyşyklar
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler[üýtget]
Kiçijik obalardan başlap Kiýew, London, Pariž ýa-da Tbilisi ýaly paýtagtlara we iri şäherlere çenli ähli ululyklarda ýerli häkimiýetler Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekip bilerler.
Ýerli hökümetler howanyň üýtgemeginiň täsirlerini azaltmakda wajyp ähmiýete eýe bolup durýarlar, sarp edilýän energiýanyň we çykarylýan kömürturşy gazynyň 80%-iniň şäher işjeňligi bilen baglanyşyklydygyny göz öňünde tutsak, olaryň ähmiýeti hasam aýdyň görünýär. Ýurt derejesindäki hökümetler goldasa, ýerli häkimiýetler raýatlaryň özlerini alyp baryşlaryny üýtgetmekde, howa we energiýa meselelerini has giňişleýin ele almakda, döwlet eýeçiligindäki we hususy eýeçilikdäki pudaklaryň bähbitlerini ylalaşdyrmakda we durnukly energiýa meselelerini umumy ýerli ösüş maksatlaryna ornaşdyrmakda iň amatly orny eýeleýärler.
Şäher häkimleriniň bileleşigine goşulmak ýerli häkimiýetlere raýatlary ekologiki, jemgyýetçilik we ykdysady taýdan durnukly daşky gurşaw bilen üpjün etmäge mümkinçilik döredýär, öz çäklerinde kömürturşy gazyny azaltmak tagallalaryny güýçlendirýär, Ýewropa Bileleşiginden we halkara guramalardan goldaw almagyň, olar tarapyndan tanalmagyň we göreldeli işlerden peýdalanmagyň ýoluny açýar.
Resmi borçnamalar[üýtget]
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň çägi diňe niýetleriň beýan edilmeginden ybarat däl. Bileleşige gol çekenler özleriniň energiýa we kömürturşy gazyny azaltmak baradaky ýokary borçnamalaryna amal etmek üçin birnäçe ädimi ýerine ýetirýärler, durmuşa geçiren işleri barada hasabat bermäge we şol işlere gözegçilik edilmegine boýun bolýarlar. Kesgitlenen döwürlerde olar aşakdakylary ýerine ýetirmäge resmi taýdan borçlanýarlar:
- Kömürturşy gazynyň çykýan esasy çeşmelerini kesgitleýän resminamany taýýarlamak, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek we şertlere uýgunlaşdyrmak;
- Zerur işleri ýerine ýetirmek arkaly maksatnamany durmuşa geçirmek üçin ýeterlik adam güýjüni bölüp bermek ýaly administratiw gurluşlary ýeterlik derejede döretmek;
- Şäher häkimleri bileleşigi başlangyjyna resmi taýdan goşulanyndan soňra bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyrmak; şol meýilnamada saýlanan başlangyç ýylyndaky kömürturşy gazy bilen deňeşdirileninde 2020-nji ýyla çenli kömürturşy gazynyň çykarylyşyny azyndan 20% azaltmaga gönükdirilen anyk çäreleri görkezmeli
- Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny tabşyranyndan soň iki ýylda bir gezek durmuşa geçirmek hasabatyny baha beriş, gözegçilik we tassyklaýyş maksatlary bilen tabşyrmak
Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde energiýa dolandyryş mümkinçiliklerini emele getirmek we ýerli degişli taraplary çekmek üçin bileleşige gol çekenler şulara-da borçlanýar:
- Tejribäni we maglumatlary beýleki ýerli häkimiýetler bilen paýlaşmak;
- Durnukly ösüş we energiýany tygşytlamak meselelerine raýatlaryň gyzyklanmasyny çekmek üçin ýerli energiýa günlerini geçirmek;
- Şäher häkimleriniň bileleşiginiň ýylda bir gezek geçirilýän dabarasyna, tematiki sehlere we çekeleşik topary duşuşyklaryna gatnaşmak ýa-da goşant goşmak;
- Bileleşigiň şygaryny degişli ýerlerde wagyz etmek, esasanam beýleki şäher häkimlerini bileleşige goşulmaga höweslendirmek.
Durnukly energiýa hereket meýilnamalary[üýtget]
Energiýa we howa borçnamalaryna amal etmek we olary artykmajy bilen ýerine ýetirmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenler başlangyja goşulanlaryndan soň bir ýylyň dowamynda Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny (SEAP) döretmäge borçlanýarlar. Şäher häkimliginiň geňeşi tarapyndan tassyklanan bu hereket meýilnamasy bileleşige gol çekenleriň borçnamalaryna amal etmek üçin göz öňünde tutýan çärelerini we işlerini gysgaça beýan edýär, olaryň durmuşa geçiriljek wagtyny we bellenen jogapkärçilikleri görkezýär.
Köp dürli tehniki we usulyýet goldaw materiallary ("SEAP ýol görkeziji kitapçasy" we şablony, bar bolan usullar we gurallar barada hasabat we ş.m.) SEAP-y döretmek amalynyň tutuş döwründe ýol görkezýär we düşnükli maslahatlar berýär. Ýerli häkimiýetleriň tejribelerine esaslanýan we Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi bilen hyzmatdaşlyk etmek arkaly döredilen bu goldaw toplumy bileleşige gol çekenleri möhüm ýörelgeler we düşnükli ädimme-ädim durmuşa geçiriş bilen üpjün edýär. Ähli resminamalary www.eumayors.eu web saýtynyň kitaphanasyndan göçürip alyp bolýar.
Utgaşdyrmak we goldaw[üýtget]
Bileleşigiň utgaşdyryjylary we goldaýjylary[üýtget]
Bileleşige gol çekenler kömürturşy gazynyň esasy çykýan çeşmelerini kesgitlemek, ýerli durnukly energiýa maksatnamasyny döretmek, degişli Durnukly energiýa hereket meýilnamasyny düzmek, bu meýilnamada görkezilen işleri maliýeleşdirmek we onuň netijelerine gözegçilik etmek üçin hemişe zerur mümkinçiliklere (gurama gurluşy, ussat işgärler, pul serişdeleri, maglumat binýatlary, statistikalar, usulyýetler, gurallar we beýleki çeşmeler) eýe bolup duranoklar. Şu ýagdaýy göz öňünde tutup, gol çekenleriň öz borçnamalaryna amal etmekleri üçin kömek bermekde ýurt derejesindäki guramalar, welaýatlar, sebitler, şäher häkimlikleriniň toparlary we arabaglanyşyklary, şeýle hem, maliýe goldawyny berijiler wajyp ähmiýete eýedirler.
Bileleşigiň utgaşdyryjylary bileleşige gol çekenlere strategiki ýol görkezýän, şeýle hem, Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny döretmekde hem-de durmuşa geçirmekde olara maliýe we tehniki goldaw berýän dürli derejelerdäki döwlet edaralarydyr. Ýewropa Topary "Ýerlerdäki utgaşdyryjylary", ýagny welaýatlar, sebitler ýaly merkezi däl edaralary we "Ýurt derejesindäki utgaşdyryjylary", ýagny milli energiýa gulluklary we ýerli energiýany ösdürmek işini dolandyrýan ministrlikler ýaly ýurt derejesindäki guramalary biri-birinden tapawutlandyrýar.
Bileleşigi goldaýjylar Şäher häkimleriniň bileleşigi başlangyjyny wagyz edýän we oňa gol çekenleriň borçnamalaryny goldaýan tanadyş, aragatnaşyk we arabaglanyşyk işlerini ulanýan, ýurt we sebit derejesindäki arabaglanyşyklar hem-de ýerli häkimiýetleriň arbaglanyşygy bolup durýarlar.
Şäher häkimleriniň bileleşiginiň dolandyryş merkezi[üýtget]
Şäher häkimleriniň bileleşigine gol çekenlere we degişli taraplara Şäher häkimleriniň dolandyryş merkezi tarapyndan gündelik esasda höweslendiriji, tehniki we administratiw kömek berilýär. Merkezi sekretariat Brýusselde (Belgiýa) ýerleşýär, iki goşmaça şahamça bolsa Lwow (Ukraina) we Tbilisi (Gruziýa) şäherlerinde ýerleşip, Gündogar hyzmatdaşlgyň ýurtlaryndaky ýerli häkimiýetlere goldaw berýär. Brýusseldäki sekretariat hem, Lwow we Tbilisi şahamçalary hem ýerli we sebit häkimiýetleriniň arabaglanyşygy we ýurt derejesindäki guramalaryň konsorsiumy tarapyndan dolandyrylýar. Şäher häkimleriniň bileleşiginiň Brýusseldäki dolandyryş merkezi başlangyjyň işlerini umumy utgaşdyryjy bolup durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň guramalary[üýtget]
Bileleşige gol çekenleriň Durnukly energiýa hereket meýilnamalaryny kämilleşdirmek we olaryň durmuşa geçirilişini goldamak maksady bilen Ýewropa Topary bileleşigiň agzalaryna niýetlenen maliýe guramalarynyň döredilmegine goşant goşdy, bu guramalaryň arasynda iri gerimli taslamalar üçin Ýewropanyň Maýa goýum banky bilen bilelikde döredilen Ýewropa ýerli energiýa kömegi (ELENA) guramasy we Germianiýanyň Group KfW topary bilen şäriklik esasynda döredilen ELENA-KfW bolup, ol Ýewropadaky kiçi we orta derejeli şäher häkimliklerine durnukly maýa goýumlaryny çekmäge kömekçi bolup durýar. Ýakyn wagtda işe giriziljek ELENA-Gündogar guramasy Ukrainadan, Moldowadan, Gruziýadan, Ermenistandan we Azerbaýjandan gol çekenlere şolar ýaly kömek berer.
Ýewropa Toparyndan başga-da, bileleşige gol çekenler başlangyjy döredilen gününden bäri goldaýan Sebitler toparynyň, bileleşige gol çekenleriň ýyllyk ýygnagy we gol çekmek dabarasynyň geçirilýän ýeri bolan Ýewropa Mejlisiniň, maýa goýum mümkinçiliklerini durmuşa geçirmekde ýerli häkimiýetlere goldaw berýän Ýewropanyň Maýa goýum bankynyň doly goldawyndan peýdalanýarlar.
Bilelikde gözleg merkezi[üýtget]
Ýewropa Toparynyň Bilelikde gözleg merkezi başlangyja tehniki we ylmy goldaw bermekden jogapkär bolup durýar. Ol bileleşige gol çekenlere düşnükli tehniki gönükdirmeleri we şablonlary üpjün etmek arkaly olaryň borçnamalaryna amal etmeklerine kömek edýär, şu maksat bilen we meýilnamalaryň durmuşa geçirilişine hem-de netijelerine gözegçilik etmek üçin Şäher häkimleriniň bileleşigi bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär.


text:
Türkmenistanyň Mejlisiniň bäşinji çagyrylyşynyň nobatdaky maslahaty geçirildi
Moskwada türkmen suratkeşleriniň eserleriniň sergisi tamamlandy
Türkmenistanyň Prezidenti Halkara sergiler edarasynyň Baş sekretaryny kabul etdi
Aşgabatda “2014-nji ýylda dünýäniň ilaty” atly Ählumumy hasabat bilen tanyşdyryldy
Gruziýanyň Prezidenti Türkmenistana resmi sapar bilen geldi
Türkmenistanyň Mejlisinde parlamentara hyzmatdaşlyk boýunça ÝHHG-niň wekilleri bilen duşuşyk geçirildi
Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň Merkezi edarasynyň we Serhet institutynyň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasy boldy
Aşgabatda Türkmenistanyň Bitaraplygynyň netijeliligi barada halkara maslahaty geçirildi
Aşgabatda energetika ulgamynda halkara bilermenleriniň mejlisi geçirilýär
Türkmenistanda Bitaraplyk güni mynasybetli ählihalk dabaralary geçirilýär
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynda Türkmenistanyň Bitaraplygynyň güni mynasybetli dabaraly çäresi geçirildi
Türkmenistanda Litwa Respublikasynyň ilçisi işläp başlady
Türkmenistanyň Prezidenti Saud Arabystany Patyşalygynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisini kabul etdi
Türkmenistanyň Prezidenti Bütindünýä bankynyň wise-prezidentini kabul etdi
Aşgabatda “Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi” atly maslahat geçirilýär
BMG-niň Merkezi Aziýa döwletleriniň ykdysadyýetleri boýunça ýörite maksatnamasynyň Ýolbaşçy geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi
Horwatiýanyň Premýer-ministri Türkmenistana iş sapary bilen geldi
Türkmenistanyň, Eýranyň we Gazagystanyň Prezidentleri bilelikdäki ulag geçelgesiniň açylyşyna gatnaşdylar
- Türkmenistanyň raýatlarynyň Türkmenistana gelmeginiň we ondan gitmeginiň tertibi
- Daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistana gelmeginiň we ondan gitmeginiň tertibi
- Daşary ýurt raýatlaryny hasaba almak
- Daşary ýurt döwletlerine gidýän Türkmenistanyň raýatlarynyň şol döwletlerde berjaý etmeli düzgünleriniň tertibi hem-de adam söwdasynyň pidalaryndan ägä bolmak barada
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy Türkmenistanyň migrasiýa ulgamyny düzgünleşdirmek, migrasiýa babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, Türkmenistanyň migrasiýa meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän döwlet dolandyryş gullugy bolup durýar.
Ol Türkmenistanyň Prezidentiniň 2003-nji ýylyň 21-nji fewralynda çykaran 6133 belgili karary esasynda Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugy ady bilen döredildi. Gulluga Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlarynyň giriş-çykyşyny hasaba almak, olaryň ýurduň çäginde bolýan salgylary boýunça hasabatyny ýöretmek, olara Türkmenistana gelmek-gitmek üçin wiza, ýaşamak üçin ygtyýarnama, ýurduň çäginde işlemäge rugsatnama resmileşdirmek ýaly wezipeler ýüklenildi.
Gulluk 2004-nji ýyldan başlap türkmen raýatlarynyň ýurduň Döwlet serhedinden giriş-çykyşyny hasaba almak, 2005-nji ýyldan başlap, Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, Türkmenistanyň raýatlygyna dikeltmek, Türkmenistanyň raýatlygyndan çykmak boýunça resminamalary kabul etmek we olary taýýarlamak, Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurda hemişelik ýaşamaga göçüp gitmek üçin rugsatnamalary resmileşdirmek bilen bagly işleri hem ýerine ýetirmäge başlady.
2008-nji ýylyň 17-nji aprelinde Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugynyň ady Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy diýlip üýtgedildi. 2008-nji ýylyň iýulyndan başlap, Gulluga ýene bir täze wezipe: Türkmenistanyň raýatlaryna biometrik maglumatly pasport resmileşdirmek wezipesi ýüklenildi.


text:
Küşt
Küşt örän çylyrymly strategiýa oýuny bolup, aýratyn düzgün boýunça 64 öýli tagtada 32 sany ak we gara mally oýnalýan oýun..Dünýäde küşt ýaryşlary geçirilýär we sportuñ bir görnüşü hasaplanýar.Küşt oýununa könelerimiz beyiniñ gimnastikasy hem diýipdirler.Küşt oýununda Türkmen türgenleri uly abraýa eýedir.Türkmenistanda abraýly uly küşt ussatlary bardyr.Mesgen Amanow,Maksat Atabayew,Meýlis Annaberdiýew,Orazly Annageldiýew,Hanjar Ödäýew ýaly örän ussat küştçüleri mysal bermek bolar. Küşt küşt tagtasy diýilen 8x8 bolan dörtburç tagta(we şuñameñzeş)nyñ üstünde oýnalýar.Jemi 64 sany dörtburçlugyñ 32 sany gara,32 sany hem ak reñkli bolýar.Küştçüleriñ biri ak beýlekisem gara daşy alýar we bir gezekde diñe bir göçüm edip bilýär.
Mazmuny
Küşdüñ Daşlary[üýtget]
Küşt Oýnunda Daşlaryñ Göçüm Kadalary[üýtget]
- Rakirowka edip bilmek üçün şa birinji göçümünü göçmedik bolmaly.
- Rakirowka edip bilmek üçün şa bilen ruhuñ arasynda başga daş bolmaly däl.
Oýuna Başlamadan Öñ Daşlaryñ Düzülüşü[üýtget]
- Oýunyñ başynda birinji göçüm hemişe aklaryñdyr.
Daşarky çykgytlar[üýtget]
- [1] Ýurdumyzyň türgenleri dünýäniň ýaşajyk çempionyny sarpalaýar
- Официальный сайт Международной шахматной федерации (ФИДЕ) (iňlis dilinde)
- Chess-News. Новости шахмат
- ChessPro. Профессионально о шахматах
- Шахматный сайт гроссмейстера Сергея Шипова
- Новости мировых шахмат (iňlis dilinde)
- Журнал «64 — Шахматное обозрение»
- Шахматная библиотека


text:
-
Ilçi Kennedi Maglumat we serişdeler merkeziniň myhmanlarynyň soraglaryna jogap berýär (Surat: ABŞ-nyň ilçihanasy)
-
Surat galereýa: «Boston Boýz» saz topary Türkmenistandaky sapary wagtynda müňlerçe diňleýjileriň öňünde çykyş edýär
-
“Boston Boýs” Amerikan saz topary Türkmenistanyň sahnalarynda çykyş edýär
-
Medeni tanyşdyrmalar, iňlis dili okuwy hem amerikan filmleriniň görkezilişi barada öwrenmek üçin sentýabr aýynyň meýilnamasyny hödürleýäris.
Iň täze habarlar
-
Turizm senagatyny onlaýn ösdürmegiň ýollaryny öwrenmek
Aşgabat, 2014-nji ýylyň 22-nji awgusty – Awgust aýynyň 22-30-y dowamynda Türkmenistanyň turizm senagatynyň wekilleri ABŞ-nyň ilçihanasynyň maliýeleşdirýän “Turizm senagatyny onlaýn ösdürmek” atly okuw maslahatyna jemlenerler. Doktor Daniel Fezenmaýer, Filadelfiýa şäherinde ýerleşýän (ABŞ) Templ uniwersitetiniň Turizm we myhmansöýerlik mekdebiniň Turizm...
-
ABŞ-nyň ilçihanasy heläkçilik we onuň netijelerine garşy göreşýän öňdebaryjy hünärmenleri simposiumda kabul edýär
Aşgabat, 2014-nji ýylyň 22-nji awgusty – Duşenbe güni, 25-nji awgustda ABŞ-nyň ilçihanasy dört gün dowam etjek tebigy heläkçilik we onuň netijelerine garşy göreş simposiumyny açýar. ABŞ-nyň Inženerçilik goşunlary tarapyndan guralýan bu okuw maslahatyna tebigy heläkçilige taýýar bolmak we oňa garşy göreşmekde harby güýçleriň roluny doly öwrenmek üçin Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň...
-
Ýokary synp okuwçylary üçin FLEX maksatnamasy
Halkara bilim boýunça amerikan geňeşi ýokary synp mekdep okuwçylary üçin “FLEX” maksatnamasynyň çäklerinde geçirilýän bäsleşigiň başlanandygy barada habar berýär. Bäsleşigiň ýeňijileri 2015-2016-nji okuw ýylynyň dowamynda kabul edýän amerikan maşgalalarynda ýaşamaga we amerikan mekdeplerinde okamaga mümkinçilik alarlar. Maksatnama dolulygyna ABŞ-nyň Hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilýär.


text:
Suw perisi – The Little Mermaid
Beýik ertekiçi Gans Hristian Anderseniň ertekisi esasynda alnan suw perijigi multfilmi 1989-njy ýylyň noýabr aýynda “Walt Disney” studiýasy tarapyndan döredilýär. Dowamlylygy 85 minutdan ybarat bolan multfilmiň baş gahrymany Ariel atly suw perijigine aktrisa Judi Benson ses berýär.
Multfilmde suw perijigi Arieliň başdan geçirmeleri barada söhbet açylýar. Ariel – erkin we özbaşdak gyzjagaz. Ol adamlaryň durmuşy bilen gyzyklanyp, adam bolmagy, olaryň arasynda ýaşamagy arzuw edýär. Deňizde gark bolup barýan şazadany halas etmek bilen Ariel ilki göreninden, oňa aşyk bolýar. Arieliň kakasy şa Triton gyzynyň söýgüsine garşy çyksa-da ahyrynda özüni we tutuş ummany gazaply deňiz jadygöýünden halas eden şazadanyň hem-de Arieliň çyn söýgüsine duşurýar. » »
Parla Ýaşyl Baýdagym!
Hemmäňizi ýetip gelen, Türkmenistanyň milli Baýdak baýramyňyzy tüýs ýürekden gutlaýarys! Gutlamak bilen size asuda durmuş, okuwlaryňyzda üstünlük we işleriňiziň mundan beýläk hem rowaç almagyny arzuw edýäriz!
Goý, täze bu taryhy eýýamda — Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe mukaddes ýaşyl Tugumyz ýurdumyzyň parahatçylygyň, döredijilligiň we ösüşiň ýolunda gazanýan uly üstünlikleriniň ajaýyp nyşany bolmak bilen, türkmenistanlylary has belent sepgitlere ýetmäge we zähmet üstünliklerini gazanmaga ruhlandyrsyn! » »
Täze 2014-nji ýylyňyz bilen!
Salam hormatly Türkmen ili, biz siziň hemmäňizi ýetip gelen täze 2014 At ýyly bilen gutlaýarys!!!
Allajan hemmeje ýüregiňizde beslän ähli arzuw-hyýallaryňyz hasyl bolsun!!!
Ýürejigiňiziň töründe ýatan hemişe arzuwlan maksadyňyza ýetiň!!!
Bereketli rysgally döwletli-döwranly, bagtyýar ýyl bolsun!
Bedew ýyly, bedew bady bilen baky bagta ýetirsin!
Uzadan ýerňize ýetsin eliňiz!
Täze ýylyñyz gutly bolsun! » »
Bitaraplyk Baýramyňyz Gutly Bolsun
Salam hormatly agzalar we gadyrly myhmanlar! Ynha, dekabr aýynyň 12-si hem ýetip geldi. Bu güniň biziň döwletimiz, halkymyz üçin aýratyn ähmiýeti bar. Bu gün, bilşiniz yaly, dekabr aýynyň 12-sine Bitaraplyk baýramy bellenip geçilýar.
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy hakynda gürrüňe başlamazdan öňürti “Bitaraplyk” sözüniň manysyna ünsi çekesim gelýär. Ol söz esasan halkara hukugynda, daşary syýasatda ulanylýar. Bitaraplyk – daşary syýasatyň şeýle bir ugry bolup , ony berjaý edýän döwlet beýleki ýurtlaryň arasynda uruş bolan ýagdaýlarynda oňa gatnaşmaly däldir we uruşýan döwletlere harby kömek bermeli däldir, parahatçylyk döwründe bolsa harby bileleşiklere ýa-da toparlaşyklara gatnaşmaly däldir. Şunuň bilen birlikde, bitaraply öz çäkleriniň eldegirmezligi, bitarap döwletiň hukuklygyny hem göz önüňde tutýar. Eger beýleki bir ýurt ýa-da ýurtlar döwletiň bitaraplygyny bozan ýagdaýynda ol öz bitaraplygyny goramaga haklydyr. XIX asyrdan başlap, hemişelik bitaraplyk düşünjesi ulanylyp başlandy.
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygyny halkara möçberinde ykrar etmek ideýasy ilkinji gezek YHG (EKO) ýurtlarynyň döwlet baştutanlarynyň 1995-nji ýylyň martynda Yslamatda (Pakistan) bolup geçen duşuşygynda president S.A. Nyyazowyň çykyşynda oňe sürüldi. Duşuşykda, şeyle hem birentek beýleki döwletleriň ýolbaşçylary bilen bolan gepleşiklerde bu ideya goldaw tapdy. Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygyny 113 döwletiniň 1995-nji ýylyň oktiýabrynda Kartahenada (Kolumbiya) bolup gecen maslahatda hem doly gollady. 1995-nji ýylyň 12-nji dekabrynda BMG-niň baş assembleýasy dünýäniň 185 döwletiniň bir agyzdan ses bermegi bilen Türkmenistan hemişelik Bitaraplygy barada kararnama kabul etdi. BMG tarapyndan resmi taýdan bitarap döwlet höküminde ykrar edilen ilkinji we ýeke-täk döwlet Türkmenistandyr. » »
Kärizgenler
“Kärizgenler” kinofimi Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň (öňki Bäherden*) Mürçe obasynda meşhur türkmen režissýory Baba Annanow tarapyndan düşürilipdi. Türkmen kinomatografiýasynyň altyn gaznasyna girizilen bu filmiň esasy suratlary hut şu etrabyň çäklerinde düşürilipdi.
“Kärizgenler” kinodramasynda adamlaryň ýaşamak üçin tebigat bilen barlyşyksyz göreşýän ýowuz günleri, beýik Ýeňşe golaýlaşmak üçin olaryň alyp barýan durmuşy beýan edilýär. Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda uly bolmadyk türkmen obasynyň mysaly esasynda bu ýerde gaýduwsyzlyk we gahrymançylyk beýan edilýar. Adamlar şeýle häsiýetleri bilen ähli kynçylyklary, agyr günleri we külpetleri ýeňip geçýärler. Olar durmuşynda bolup geçýän her-hili kynçylyklara döz gelip, adamlar urşa giden ogullarynyň, doganlarynyň, ýanýoldaşlarynyň gelerine uly umyt bilen garaşyp, şatlykly günlere ýetýärler. » »
Mugallymlar güniňiz gutly bolsun!
Salawmaleýkim, hormatly alymlar, professorlar we mugallymlar! Şu gün 24-nji noýabr, Türkiýede mugallymlar güni.
Sizleri Türkiýede dabaraly bellenilýän Mugallymlar güni mynasybetli tüýs ýürekden mähirli gutlaýaryz! Sizleriň her biriňize berk jan saglyk, uzak ömür, egsilmez bagt, Galkynyş zamanasynda ylmy ösdürmekde, dünýä derejesine çykarmakda alyp barýan ýadawsyz işleriňizde uly üstünlikler arzuw edýäriz!
Goý watanymyzyň mydam asmany dury bolsun! Mundanam beýläk gülläp össün!
Goý, siziň ýadawsyz ruhuňyz hemişe belent bolsun!
Gutlamak bilen, “E-Mekdep.com” maşgalasy.
Saýta Gir
Soňky Tewsirler
- jelil: men iran turkmen.bu gaty gowy.sag bol.
- jalaladdin: gowy
- Shamurat texas: Yekeje Pursatlik gorun-de gidya, Bul Lezzetli derden omrum gutulsun, BirdeN Sonky gunumi yashyan bol...
- Myrat: Umuman onki turkmen filmlerinin ahlisi oran tasirli we manyly, muna seyle goz bilen seretsen dusners...
- serik: kaspersy antiwirus ucin obnowleniye fayl gornusinde nahili alynya int-den bilyan bolsanyz yazayyn
- E-Mekdep: Siziň mail salgyňyza iberildi.
- Akmyrat: Salam ildeşler! Eger mümkin bolssa şu makalanyň tekst/word görnüşini iberiň. Kitap üçin gerek…...
- maya: admin bn nadip habarlashyp bolarka?
- maya: berekella
- maya: ay bilmedim belki oziniz aydarsynyz
Baglaýjylar
E-Mekdep.com Ertekiler Gurbandurdy Zelili Gurbandurdy Zelili Gurbannazar Ezizow Görogly Eposy Kemine Kerim Gurbannepesow Magtymguly Magtymguly Pragy Mekdep Mollanepes Mätäji Seýdi Seýitnazar Seýdi Türkmen Film Türkmen Kino Zoologiýa Şahyrlaryň Biografiýasy Şeýdaýy
Siziñ ulanýan saýt gezijiñiz köne! Yada Flash Playerñiz köne! E-Mekdep.Com saýtyny dolulygyna ulanyp bilmek üçin Flash Playeriñ täzesini guruñ


text:
Hytaýda birinji “tirýek urşy"
Mowzugy: Hytaýda birinji “tirýek urşy”
Meýilnamasy
1. Hytaýda “birinji tirýek” urşunyň başlanmagynyň sebäpleri.
2. Urşuň başlanmagy, gidişi.
3. Üruşda Hytaýyň ýeňilmeginiň sebäpleri. Ürşuň netijeleri.
4. Taýpinleriň gozgalaňy.
Hytaýy 1644-nji yyldan baslap manjurlar dolandyrýardy. Olar Hytaýy daşary ýurtlylar üçin ýapypdylar. Emma Hytaý ýaly uly ýurdy “açyp”, onuň bilen söwda gatnaşyklaryny ýola goýmak üçin dýnýäniň birnäçe döwletleri synanyşdylar. Aýratyn-da Beýik Britaniýa bu beýik ýurda öz täsirini ornaşdyrmak üçin erjel göreşýärdi. Ol 1793-nji ýylda Makartneý diýen adamyň baştutanlygynda ilkinji harby wekilçiligi Hytaýa ugratdy. Makrtneý Hytaýa baryp, iňlis söwdasy üçin Hytaýy açmagy, iňlis-hytaý diplomatik gatnaşyklaryny ýola goýmagy, iňlis söwdagärleri üçin Hytaýda erkin hereket etmek hukugyny girizmegi talap etdi. Emma, Bogdyhan onuň islegini kanagatlandyrmaga-ha beýlede dursun, onuň döwletini äsgermeýändigini açyk bildirdi. Keseki harytlara, keseki adamlara mätäçlik çekmeýändiklerini duýdurdy.
1816-njy ýylda iňlis hökümeti Amherstiň ýolbaşçylygynda täze wekilçiligi ýollady.Bu gezek imperator olary kabul hem etmedi. 1834-nji ýylda Angliýa iňlis-hytaý söwdasyna gözegçilik bahanasy bilen Nepiriň ýolbaşçylygynda harbylaryň ýene bir tapgyryny ýollady. Özü-de Nepiriň geljegi Hutaý ýolbaşçylaryna öňünden duýdurylmandy. Nepir özüni gaty gödek alyp barýardy, ol bahana agtarýana meňzeýärdi. Hytaý hökümetiniň ýurtdan çykmak baradaky oňa duýduryşyny ýerine ýetirmän, Hytaýyň içki suwlaryna iki sany harby gämini girizipdi. Hytaý-iňlis gapma-garşylyklary ýitileşýärdi.
Hytaý-iňlis garşylyklaryny has-da tirýek sowdasynyň üstünde döreýän dawalar ýitileşdirýärdi. Iňlisler Hytaýa Hindistanda (Bengaliýada) ösdürülip ýetişdirilen tirýegi getirip, ornuna çaý, ýüpek, mata alyp gidýärdiler. Ýöne, getirilýän tirýegiň mukdarynyň barha artmagy bilen baglanyşykly Hytaý harytlary ýetmänden soňra, köplenç tirýegiň bahasyny kümüş pul bilen hasaplaşmak başlanypdy. Hytaý halkynyň barha we barha köp bölegi tirýegiň aldawuna düşýärdi.
XIX asyryň 20-nji ýyllaryndan başlap Hytaýa getirilýän tirýegiň mukdary has-da artdy. 1815-1819-njy ýyllarda her ýylda getirilýän tirýegiň mukdary 4420 ýaşşik bolsa, 1835-1838-nji ýyllarda bolsa onuň möçberi 35445-e ýetdi. Iňlis hökümetiniň tirýek satmakdan alýan girdejisi 1773-1839-njy ýyllar aralygynda, ýagny 66 ýylda 70 esse artdy. 1775-1838-nji ýyllarda Hytaýa jemi 450 müň ýaşşik tirýek getirilipdi ýa-da 27 mln. kg. tirýek Hytaýa getirilipdi.
Kanun ýüzünde 1800-nji ýyldan başlap Hytaýda tirýek söwdasy gadagandy, ýöne ony yzarlap, tirýegiň garşysyna göreşip, onuň söwdasynyň gadaganlygyny ýatladyp ýören hem ýokdy. Tirýegiň gadaganlygy arassa kagyz ýüzündedi. Hytaýda çagalardan başlap aýallara çenli, dükanyň eýelerinden başlap dowlet emeldarlaryna çenli ähli adamlar ir ertirden giç agşama çenli Bu ýigrenji pişe bilen meşgullanýardylar. Dowlet ýolbaşçylarynyň arasyndan hem käbir adamlar bu haram söwdadan baýap, girdejisiniň çeşmesinden dynmazlyk üçin “tirýegi halk öwrendi, indi ony birden ýatyryp bolmaz” diýip imperatory ynandyrmaga synanyşýardylar. Olar tirýek söwdasynyň tarapdarlarydy. Bu toparyň görnükli ýolbaşçysy Çžili welaýatynyň häkimi SI Şan diýen adamdy.
XIX asyryň 30-njy ýyllarynda tirýek söwdasyna garşy topar döredi. Bu toparyň iň görnükli ýolbaşçysy Lin Szesýuý boldy. Ol imperatora “ähli belanyň körügini ýok etmek üçin tirýegi kanun arkaly gadagan etmek gerek” atly hat ýazyp, onda “tirýegi gadagan etmesek onda ýene birnäçe ýyldan ýurdy gorar ýaly sagdyn adam hem galmaz, hak tölär ýaly kümüş pul hem galmaz” diýilýärdi.
1838-nji ýylyň itaraplyk aýynyň ahyrlarynda Lin Szesýuý tirýek söwdasynyň Hytaýdaky merkezi bolan Guançžou şäherine imperatoryň ýörüte ýgtyýarly wekili wezipesine bellendi. Lin Szesýuý Guançžou şäherine gelip, ähli söwdagärleriň dükanlaryny barlap, iňlis, fransuz we amerikan söwdagärlerinden jemi 20 müň ýaşşik tirýegi zor bilen alyp,ony ýok etdi.
2.Urşuň başlanmagy, gidişi.
Iňlis hökümeti dörän dawany Hytaýa garşy uruş etmäge bahana hökmünde ulandy. 1840-nji ýylda hiç-hili uruş yglan etmezden , duýdurmazdan Angliýa Hytaýa garşy urşa başlady. Bahanasy tirýek bolanlygy sebäpli birinji iňlis- hytaý urşy taryha “tirýek” urşy ady bilen girdi. Iňlisler ilki Guançžou, soňra Sýamen şäherleriniň daşyny gabap oka tutdylar. Harby gämileriň bir bölegi Hytaýyň Günorta-Gündogar kenarlary boýunça harby hereketleri dowam etdirdi. Dinhaý şäherine goşun düşurip, wagşylyk bilen ol şäher basylyp alyndy. Dinhaý eýelenenden soňra Lin Szesýuý eýeleýän wezipesinden çetleşdirilip, oňuň ornuna tirýek söwdasynyň tarapdary Si Şan bellendi.
Si Şan iňlisler bilen gepleşikler geçirip, olaryň talaplarynyň baryny kabul edip ylalaşyk baglaşýar. Emma onuň baglaşan şertnamasyny imperator tassyk etmedi. Çünki baglaşylan ylalaşyk boýunça Hytaý 20 müň ýaşşik tirýegiň bahasyny bermelidi.Emma onça pul tölemäge Hytaýyň hazynasynda pul ýokdy. Ikinji tarapdan “imperator öň Hytaý dünýäniň ortarasynda ýerleşýär” diýip halkyny ynandyryp ýördi ahyryn. Şonuň üçin imperator döwletiň abraýyny gaçyrmakdan gorkup, Si Şany dönük diýip jar etdi, onuň baglaşan ylalaşygyny ýatyrdy we Angilýa garşy resmi uruş yglan etdi. Ýene-de Lin Szesýuýy goldap başlady. Hytaýda pinintuanlar (partizanlar) atly halkyň içinden ýurdy goramak üçin aýaga galan göreşijiler toparlary döredi. Olar iňlis goşunlarynyň bir böleginiň daşyny gabap, 800 adamly bölümçesini tas ýesir alypdylar, ýöne uzaga çeken gepleşiklerden soňra olary boşatdylar. Şu söweşden soňra iňlisler hiç wagt gury ýerde uruş hereketlerini alyp barmadylar. Urşuň indiki ykbaly diňe suwda, deňizde alnyp baryldy. Iňlisler gury ýere goşun düşürmäge het edip bilmediler.
Hytaýýň Günorta-Gündogar kenarýaka sebitleri iňlis harby gämileri tarapyndan oka tutuldy. Tä Şanhaý şäherine çenli kenarlary oka tutup baryp, iňlisler soňra, Ýanszy derýasy boýunça Hytaýyň jümmüşine aralaşyp başladylar. Çženszýan şäherini goraýjylar tä iň soňky damja ganlaryna çenli, iň soňky mümkinçilige çenli uruşmagy karar etdiler. Ölar şeýle hem etdiler. Eger-de Hytaýyň ähli ýerinde şeýle garşylyk görkezilende iňlisler hiç wagt hem ňankine ýetip bilmezdiler. Emma beýle garşylyk ähli ýerde bolmady. Hytaý uruşda ýeňildi.
3.Uruşda Hytaýyň ýeňilmeginiň sebäpleri. Urşuň netijeleri.
Hytaýyň uruşda ýeňilmeginiň aşakdaky ýaly sebäpleri bardyr:
1. XIX asyryň ortalarynda beýik britaniýa dünýäde iň güýçli döwlet bolup, Hytaý oňa garşy durardan ejizdi;
2. Ýaraglanyşyk babatda hem Hytaý pesdi;
3. Urus esasan suwda alnyp baryldy, urşuň ykbalyny suwdaky söweşler çözdi. Emma Hytaýda harby flot ýokdy. Hytaýyň kiçijik gämijikleri gowy ýaraglanan iňlis harby deňiz güýçlerine garşy durup bilerden ejizdi;
4. Uruş döwründe Hytaýyň imperatory ikirjeňlenip, bir tirýek söwdasynyň tarapdarlaryny goldady, bir-de garşydaşlaryny. Iň erbet ýeri-de uruş döwri ýurda baştutanlyk edip bilmedi.Her gala, her şäher, her oba öz-özüni goramaly diýip buýurdy. Beterinden-beteri eger komandir ölüp, göşuny ýeňilen bolsa olaryň maşgalasyna dessine sylag berilmegi birnäçe komandirleriň söweşiň başynda özlerini öldürmegine getirdi; 5. Bu uruşda Angliýany ABS we Fransiýa goldady.
1842-nji ýylyň Alp-Arslan aýynyň 29-ynda Nankiniň golaýynda Kornwallis atly iňlis harby gämisinde iňlis-hytaý şertnamasyna gol çekildi.
- Nankin şertnamasynda şu aşakdaky şertler Hytaýy aýratyn kemsidijidi:
- Hytaý köp möçberde (21mln.amer.dollar) jerime tölegini tölemeli;
- Hytaýda iňlis söwdagärleri erkin hereket etmeli;
- Gonkong adasyny Hytaý Beýik Britaniýanyň korolyna “sowgat” bermeli;
Guançžou bilen Şanhaýyň arasyndaky 5 sany porty iňlisler üçin açmaly we şuňa meňzeşler.
Birinji iňlis-hytaý urşy Hytaýyň taryhynda öwrülşükli pursat boldy. Hytaý şu döwürden başlap Günbataryň ýarym baknasyna öwrülip başlady. Angliýanyň yzysüre ABŞ, Fransiýa we beýlekiler Hytaý bilen iňlisleriňki ýaly şertnamalar baglaşdylar. Ýurtda daşary ýurtlylaryň sütemlerine garşy watançylyk hereketi başlandy. Ýöne şu ýerde bir zada ünsünizi çekesim gelýar, ol hem Ssin imperiýasynyň dolandyryjylary hem Hytay basyp alan kesekiler bolandygy üçin hytaýlylaryň milli, watançylyk duýgylarynyň ösmeginiň, kesekiler meselesiniň çuňlaşmagynyň tarapdary däldiler. Olar milli azat edijilik hereketini şol sebäpli rehimsizlik bilen basyp ýatyrmakda Günbatarly gelmişeklere ýapja syýasat ýöredipdiler. Emma Hytaý bogdyhanlarynyň azatlyk hereketine garşy göreşýändiklerine seretmezden özakymlaýyn, kähalatlarda guramaçylykly halk çykyşlary, gozgalaňlary bolup durýardy.
Şolaryň içinde iň irileriniň biri-de Taýpinleriň gozgalaňydyr.
4.Taýpinleriň gozgalaňy
Daşary ýurt sütemine garşy Hytaýda 1841-1849-njy ýyllarda 110 çemesi gozgalaň bolup geçipdir.Emma 1850-nji ýylda 14 ýyl cemesi dowam eden iň iri gozgalaň başlandy. Bu gozgalaňa oba mugallymy Hun Sýusiýan ýolbaşçylyk etdi. Täypinleriň gozgalaňyny 4 döwre bölüp öwrenmek maksada laýykdyr.
1. Başlangyç döwri: 1850-1853-nji ýyllar, Nankinşäheri eýelenýänçä;
2. Taýpin döwletiniň giňän, berkleşen döwri: 1853-1856 njy ýyllar;
3. Taýpin döwletiniň gowşan döwri: 1856-1860-njy ýyllar;
4. Taýpinleriň daşary ýurt basybalyjylary bilen manjurlaryň birleşmesine garşy göreşen döwri:1860-1864-nji ýyllar.
1851-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynda taypinler Taýpin týango( “Beýik asudalygyň asman döwleti”) atly döwleti döredýändigini jar etdiler. Olara taýpinler diýen taryhy at hem şol ýerden galypdy. Gozgalaňyň birinji döwründe taýpinler hökümet goşunlaryny birnäсe gezek ýeňlişe sezewar etdiler.1853-nji ýylda Nankini eýelediler, ony täze döwletiň paýtagty diýip jar etdiler. 1850-1853-nji ýyllarda Demirgazyk ýörüşi döwründe Merkezi Hytaý olaryň eline geçdi. Ssin hökümeti 1854-nji ýylda taýpinleriň Pekine çozuşyny yza serpikdirmegi başardy. 1856-njy ýyla çenli taýpinler gorandylar.
Taýpinleriň gozgalaňy gidip duran wagty Angliýa, Fransiýa, ABŞ ytaýa garşy “ikinji tirýek” urşuny alyp bardylar. Bu uruş arakesme bilen 1856-1860-njy ýyllarda bolup geçdi. Uruşda Hytaý ýeňildi. Baglaşylan şertnamalar boýunça Hytaý öňküsinden-de garaşly ýagdaýa düşdi.
Daýhanlar gozgalaňy ýolbaşçylarynyň arasyndaky oňşuksyzlyklar, nädogry ýolbaşçylygyň, şygarlarynyň ýerliksizleriň köp bolmagynyň we ş. m. ýalňyşlyklaryň köp göýberilmegi netijesinde 1864-nji ýylda basylyp ýatyryldy. 14 ýyla çeken daýhanlar gozgalaňy Hytaý halkynyň manjur basybalyjylaryna garşy iň iri gozgalaňlarynyň biridir. Bu gozgalaň halk agzyny birikdirse keseýerli, manjur agalygyny ýok etmegiň mümkindiginisubut etdi


text:
Indew
INDEW (Eruca)-atanakguller mashgalasyna degishli biryyllyk otjumak osumlik. I. aprel-may aylarynda gulleyar we miweleyar. Onun guli koplenc sargylt agymtyl, miwesi uzyn, cunkli kosujek gornushinde bolyar. Yewropanyn go-synda, Kawkazda. Gb. Sibirde, Dg we Go Afirkada I-in 5-6 gornushi bar. SSSr-in go. Rayonlarynda kahahalatlarda onun yag beryan bir gornushi ekilyar. Turkmen halkk medisinasynda I. derman hokuminde, esasan hem, ganyn basyshy yokarlan mahallarynda we kabir ic keselleri ucin ulanylyar.


text:
12-nji 27-nji oktýabr 1968-nji ýyl 112 ýurt, 5516 türgen, 20 sport, 172 bäsleşik, 527 medal (174-170-183)
Detroit, Lion, Buenos Aýres şäherlerinden tapawutlanyp, XIX tomusky 01impiýa oýunlaryny gurnamaga hukuk gazanan Mehiko...
ÖNKİ ABM GRUPPASY BARADA TEM AÇASYM GELDİ ABM GRUPPASYNA NAME BOLDY ABM BERDISI GITDI BAŞGA 'B'GELDİ OLAM BİR ÜYTGEŞİK ZAT EDIP BARMADY SON BOLSA 'A' GİTDİ ONADA BAŞGA 'A' GELDİ 'M' PAHYR DINE ÖZÜ GALDYRJAK BOLYA YÖNE ÖNKİLİGİ...
Türkmenistanyň iň çetki, demirgazyk nokadynda ýerleşýän mukaddes Köneürgenç topragy rowaýatlara örän baý. Adamyň bagty gözelliklerden lezzet almagy başarmakdan başlanýar. Bu ýerde ýerleşýän taryhy binagärlik ýadigärlikleriň...
93 ýurt, 5151 tüigen. 19 spoit, 163 bäsleşik, 504 medal (163-167-174)
XVIII 01impiýa oýunlary 1964-nji ýylyň 10-njy-24-nji oktýabry aralygynda Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda geçirildi. Bu 01impiada 93 ýurtdan (Rimdäki 01impiýa...
Käbir maşgalalaryň bagtly bolmaklary üçin diňe birazajyk zat ýetenok. Egerde, tagalla edilse, ömürboýy baglaşylan nika hakykatdan hem ebedi bolar diýip, maşgala psihologlary aýdýarlar.
Öz adamyňyzy irizmän, onuň gazanýan...
Ysraýylyň bir aý bäri Gazada dowam edýän gyrgynçylygyna biziň söýüp görýän iki sany Golliwud ýyldyzymyzyň hem arasynda bolan bir topary goldaw berdi.
Olar TERMINATOR diýip tanalýan Arnold Şwarsnegger we REMBO diýip...
Ýalňyzyň dosty kitapdyr. Kitap ýaly wepaly ýaran ýokdur.
Imanyň bezegi ylymdyr. Ылymyň bezegi amaldyr. Ылymly adamyň ýumşak häsiýetli bolmaga iň ajaýyp zatdyr.
Ylymsyz adam süýji sözüň lezzetini bilmez.
Ýunan...
Agyrma ýùregim,agyrma beýle,
Ýòr bile çykaly seýrana-seýle.
Belki gussalaryñ egsiler gider,
Bilýàñmi ho:ol gùnem bolupdy şeýle.
Baý şonda kòsàpdiñ agyryp òte,
Şonda-da ikimiz çykypdyk çete,
Derman-dàrà...
Hyýaly söýginiň etýudy
Sen sora: - elleriň meniki bolsun.
Ýalňyz yşgymyzyň hatyrasyna
bagtymyzy götär ýaly Asmana
hem ýyly gujakda mäkäm gysmana
Ýa aýak astyna zyňlan aýralyk
Gelse yşgymyzy dardan...
Salam men hem sizing arangyza goshuldym. Men 2013-nji yylyng mart ayynda yol ulag helakchiligine uchradym.sonda mening ongurgam dowulip ongurga yiligim uzulipdir shol sewapli men yorap bilmeyan 1nji derejeli mayyp boldum.Sizden etjek hayyshdym...


text:
Gürgen etraby
Gürgen etraby Eýranyň Gülistan welaýatynyň merkezi şäheridir.
Etrabyň merkezi Gürgen şäheridir. Gürgen etrabynyň raýatlarynyň sany 2006-njy ýylda 401,399 adamdý.
Bu etrap merkez etrapça we Baharan etrapçasy bolmak bilen 2 etrapça bölüner.
Surhenkelate Baharan etrapçasynyň şäheridir.
Gülistan welaýatynyň guralmagyndan we Gürgen etrabynyň welaýat merkezi bolandan soň sanlary belli bolmasa da köp sanly Türkmen halky da bu şäher we etraba ýerleşýär.
Şäherde Parslar, Türkmenler, Azerler we Zawullar bilen bilelikde 1000-1500 adama golaý Gazak da ýaşaýar.