text:
Ýakynda Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri Hytaý Halk Respublikasynda iş saparynda boldular. Bu sapar gadymy we döwrebap hytaý medeniýeti we Žurnalistleriň Ählihytaý assosiasiýasynyň alyp barýan işleri bilen tanyşmagy, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri boýunça tejribe alyşmagy maksat edindi.
Türkmen žurnalistleriniň hytaý halkynyň medeniýeti, asyrlaryň jümmüşinden gelýän edim-gylymlary bilen tanyşlygy Pekiniň Gyzyl teatryna baryp görmekden başlandy. Bu teatryň hazynasyny, esasan, kunfu söweş sungaty bilen baglanyşykly sahna eserleri tutýar. Şeýle bolansoň, daşary ýurtly syýahatçylar bu ýere gelip görmäge uly isleg bildirýärler. Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bu ýerde «Kunfu rowaýaty» atly sahna eserine tomaşa etdiler. Gadymy rowaýata esaslanýan bu eser kunfu söweş sungatynyň aýratynlyklaryny öz içine alýar.
Türkmenistanly žurnalistler Hytaýyň Milli uniwersitetiniň professory, ömrüni türki halklaryň taryhyny, medeniýetini öwrenmäge bagyşlan alym Hu Çženhuanyň öýüne hem myhman boldular. Alymyň iş otagy kiçiräk kitaphanany ýadyňa salýar. Münder-münder kitaplaryň arasynda Türkmenistanyň taryhyna, türkmen diline bagyşlanan kitaplary görmek has ýakymly. Alymyň iş otagynda Merkezi Aziýa ýurtlarynda berlen dürli ýadygärlik sowgatlar hem görnükli edilip ýerleşdirilipdir. Olaryň arasynda türkmen halyçalary we tahýalary hem bar.
Professor türkmenistanly žurnalistler bilen türkmen dilinde söhbetdeş boldy. Ol Türkmenistana ilkinji gezek 1992-nji ýylda gelip görendigini, şondan bäri geçen 25 ýyla golaý wagtyň içinde Türkmenistanyň hem, onuň paýtagty Aşgabadyň hem uly özgerişliklere eýe bolandygyny aýtmak bilen, biziň ýurdumyzda iň soňky gezek mundan bir aý çemesi ozal bolandygyny dile getirdi. Geçen ýyllaryň içinde alym Hytaýyň metbugat sahypalarynda türkmen halkynyň milli medeniýeti, esasan hem, türkmen bedewi, halysy hakynda köp sanly makalalar bilen çykyş edipdir. Alym HHR-iň uniwersitetleriniň birinde türkmen diliniň öwredilýändigini buýsanç bilen belledi. Iki sagat çemesi dowam eden söhbetdeşlikde taryhdan şu güne çenli türkmen we hytaý halklaryny ýakynlaşdyrýan aýratynlyklar beýanyny tapdy.
Ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri şol gün Žurnalistleriň Ählihytaý assosiasiýasynyň baş sekretary Çu Şouçen bilen hem duşuşdylar. Assosiasiýanyň merkezi edarasynda geçirilen duşuşykda jenap Çu hytaýly žurnalistleriň alyp barýan işleri hakynda giňişleýin gürrüň berdi. Onuň maglumat berşi ýaly, HHR-iň uniwersitetleriniň birnäçesinde žurnalistika hünäri boýunça ýaşlara bilim berilýär. Ýokary okuw mekdebini tamamlan ýaş hünärmenler assosiasiýa ýörite synag arkaly kabul edilýär. Hytaýly žurnalistleriň ählisi diýen ýaly bu assosiasiýanyň agzalarydyr. Assosiasiýa her ýylyň ahyrynda iň gowy işlän žurnalistleri höweslendirip durýar.
Duşuşygyň barşynda žurnalistika, umuman, köpçülikleýin habar beriş ulgamynda tejribeleri alyşmak barada teklipleriň birnäçesi orta atyldy.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklar türkmen žurnalistleriniň HHR-iň Daşary işler ministrliginiň habarlar we neşirýat bölüminiň hünärmenleri bilen geçiren duşuşygynda hem öz beýanyny tapdy. Bütin Ýer ýüzünde, şol sanda Hytaýda hem barha gülleýän Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyklaryň gerimini giňeltmäge isleg uly. Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri bolsa şunda esasy orun tutmalydyr.
Türkmenistanly žurnalistler Hytaýyň paýtagtynda bolmagyň çäklerinde gadymy medeniýetleriň mekanlarynyň birnäçesine, şol sanda ýerli ilat tarapyndan «Gadagan şäher» diýlip atlandyrylýan köşkler toplumyna hem baryp gördüler. Bu toplum dünýäde şeýle maksatly toplumlaryň iň ulusy bolmak bilen, ol 178 akr meýdany eýeleýär. Bu ýere her ýylda 15 milliondan gowrak jahankeşdäniň gelmegi hem toplumyň täsinliklerine güwä geçýär. Bu toplumda imperatorlaryň 24 nesli ýaşap geçipdir. Bu gün dünýäniň iň uly muzeýleriniň birine öwrülen toplum XV asyrda 14 ýylyň dowamynda gurlupdyr.
Türkmenistanly žurnalistleriň HHR-na sapary Sindao şäherinde dowam etdi. XIX asyryň ahyrlarynda düýbi tutulan bu şäher bu gün dünýäniň iň meşhur syýahatçylyk merkezleriniň biridir. Öz ilaty 9 million töweregi bolan şähere her ýyl, esasan hem, tomus möwsüminde syýahatçylaryň millionlarçasy gelýär. Türkmen wekiliýeti bu ýerde şäher bilen has ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik aldy. Gürrüň berişlerine görä, bu ýerde ýerleşen balykçylar obasy 130 ýyla golaý wagt mundan ozal şäherleşdirilip başlanypdyr.
Sindao — Hytaýyň ykdysady taýdan iň möhüm merkezleriniň biri. Çünki bu ýerde önümçilik köpugurlydyr. «Açyk şäher» diýlip yglan edilen bu künjek yklymlaryň arasynda deňiz ýoly bilen hem, gury ýeriň üsti bilen hem giň söwda gatnaşygyny ýola goýmak üçin amatlydyr. Häzirki wagtda Sindao dünýäniň 200-den gowrak şäheri bilen ykdysady hyzmatdaşlykdadyr.
Şu ýylyň iýun aýynda Sindaodan Ýewropa sary ilkinji söwda otlusy ugradyldy. Bu otlynyň ýoly Merkezi Aziýanyň, şol sanda Türkmenistanyň üstünden hem geçýär. «Eger-de ilkinji otlymyzyň işi şowly bolsa, taraplaryň ählisi üçin hem bähbitli bolan şeýle otlulary hepde-de iki gezek ugratmaga mümkinçiligimiz bar» diýip, bu ýerde gürrüň berdiler.
Türkmen žurnalistleri şäher bilen tanyşlygyň barşynda Ýelkenli sport boýunça olimpiýa merkezine hem baryp gördüler. Mälim bolşy ýaly, bu ýerde 2008-nji ýylda geçirilen Pekin Olimpiadasynyň ýelkenli sport görnüşleri boýunça ýaryşlar gurnaldy. Merkeze baranyňda, şol günlerden galan ýadygärliklere bada-bat gözüň kaklyşýar. Olimpiýa alawynyň özboluşly binagärlik şekili merkeze ýakyn meýdançada häzir hem saklanylýar. Merkezde häzir hem sportuň ýelkenli görnüşleri boýunça türgenleşikler dowam edýär. Şol sanda bu ýere gelen syýahatçylar ýelkenli gämilerde Sary deňziň giňişliklerine seýran etmäge hem mümkinçilik alýarlar.
Bu ýerdäki gezelenjiň barşynda türkmen žurnalistleri Awazada hem şeýle döwrebap merkeziň emele gelýändigini, geçen ýylda bolsa Hazaryň türkmen kenarynda windsörfing boýunça dünýä çempionatynyň bir tapgyrynyň geçirilendigini gürrüň berdiler.
Ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri Sindao şäheriniň telewideniýesine hem baryp gördüler. Şäheriň telemerkezi 1949-njy ýylda esaslandyrylypdyr. Häzirki wagtda şäherde tele we radioýaýlymlaryň her haýsyndan altysy ýaýlyma goýberilýär. Radioýaýlymlar arkaly şäheriň gündelik durmuşy bilen baglanyşykly gepleşikler diňleýjilere ýetirilse, teleýaýlymlaryň her haýsy bir ugra gönükdirilendir. Olaryň biri, esasan, habar bermäge niýetlenilip, bu ýerde habarlary tomaşaçylara iň tiz ýagdaýda ýetirmek üçin zerur bolan ähli mümkinçilikler döredilipdir. Mundan başga-da, şäherde durmuşy gepleşikleri taýýarlaýan, filmelere ýöriteleşdirilen, dynç alyş maksatly, şäher barada gürrüň berýän, ýaşlar we syýahatçylyk maksatly teleýaýlymlar hereket edýär. Şäherdäki telewizýon diň 200 kilometr aralyga gepleşiklere ýokary hilde ýetirmäge ukyplydyr. Şol sanda şäherde ulgamlaýyn görkeziliş hem ýola goýlupdyr. Şäherde 2,5 million maşgala kabel telewideniýesiniň hyzmatyndan peýdalanýar. Şäheriň ilatyna we myhmanlaryna telelýaýlymalara ykjam telefon arkaly tomaşa etmäge hem mümkinçilik döredilipdir.
Bu ýerde geçirilen duşuşykda türkmenistanly žurnalistler türkmen telewideniýesi we radiosy hakynda gürrüň berdiler. Olaryň «Türkmenistan» teleýaýlymynda gepleşikleriň hytaý dilinde hem eşitdirilýändigi barada aýdanlary duşuşyga gatnaşyjylarda ýakymly täsir döretdi.
Türkmen žurnalistleri Sindao şäherinde bolmagynyň çäklerinde şäheriň jaý ulanyş müdirligi tarapyndan ýörite maksatnama bilen tanyş boldular. Bu maksatnama şäheriň ýaşuly ýaşaýjylaryna niýetlenip, olaryň wagtyny hoş geçirmegine hyzmat edýär. Maksatnama görä, müdirlik tarapyndan ýörite gurnaklar döredilip, olarda ýaşuly ýaşaýjylar sungatyň dürli görnüşleri bilen meşgullanýarlar. Bu ýerde olaryň wagtal-wagtlal dabaraly konsertleriniň hem geçirilýändigini gürrüň berdiler.
Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň HHR-e sapary Laoşan daglaryna gezelenç bilen tamamlandy. Goja daglaryň deňiz bilen birleşip gidýän bu ajaýyp künjegi Sindaonyň myhmanlarynyň iň gelim-gidimli ýerleriniň birine öwrülipdir. Hut şu daglaryň goýnunda-da hytaý halkynyň geçmişiniň uly bölegi ýatyr. Dag bilen deňziň serhedinden uzap gidýän ýol gadymy ybadathana eltýär. Şu ýerde köşk-ybadathanalaryň 9-synyň, kiçi ybadathanalaryň 80 töwereginiň bardygyny gürrüň berdiler. Bu gün özboluşly muzeýi emele getiren toplumda hytaý halkynyň geçmişinde yz galdyran taryhy şahsyýetler barada hem baý maglumatlar bar.
Bir söz bilen aýdylanda, türkmen žurnalistleriniň HHR-na bu gezekki sapary iki halkyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň bir parçasyna öwrülmek bilen, birek-birekden öwrenmek, tejribe alyşmak babatda hem ähmiýetli boldy. Tamamlanyp barýan Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly şeýle ähmiýetli wakalara baýdygy bilen hem kalplarymyzda mydamalyk orun tutar.


c: text/html

text:
Sport
Türkmenistanyň Milli Futbol Ligasy
Sportyñ görnüşleri[üýtget | edit source]
Sport görnüşleri[üýtget | edit source]
Türkmenistanda sportyñ her hili gornüşleri bar olar aşakda:
- Futbol
- Basketbol
- Woleýbol
- Tenis
- Suwda ýuzmek
- Tupen atmak
- At capmak
- Göreş
- Boks
- Tekwando
- Dido
- Ýeñil atletika
- Küşt
- Dzýudo
- Futzal
- Agyr atletika
- Hokkeý
- Motor sportlary
- Welosiped bäsleşigi
- Sambo
Habarlar[üýtget | edit source]
- Aziýa oýunlary
Aşgabat, Bitaraplyk aýynyñ 4-i (TDH) Kataryn paytagyty Dohada gecyan Aziya oyunlarynda shu gun tupenden ok atkam boyunca gecirilen yarysha gatnashyan Igor Pirekeyew Turkmenistanyn topary ucin ilkinji kumush medaly gazandy. Ashgabatdan 35 yashly halkara derejeli sport ussady bu ustunligi 50 metr aralykdan yatyp ok atmak boyunca gecirilen yaryshda gazanmagy bashardy. Yaryshyn shu gornushi boyunca 20 yurtdan sportcularyn 50-si ozara basleshdiler. Olaryn dine 40-sy yaryshyn esasy bolegine cykmagy bashardylar. Igor kwalifikkasion yaryshda 592 ocko toplap ikinji derejani gorkezdi. Fiinalda bolsa ol 100,2 ocko toplap, umumy toplamaly ockonyn bashden birini yygnady we netijede ol jemi 692.2 ocko toplamagy bashardy.
- Turkmenistanyn birinjiligini eyelemek barada yarysh
HTTU bilem "Nebitci" Turkmenistanyn Superkubogy ugrundaky yaryshda ozara baslesherler. Gecen yyl Turkmenistanyn futbol assosiasiyasy tarapyndan yurdumyzyn cempiony we Kubogynyn eyesi ucin esaslandyrlan Superkubogy almak ugrundaky yaryshda Halkara turkmen turk uniwersitetinin futbol topary bilen Balkanabadyn "Nebitci" topary ozara basleshdiler. Yaryshyn ikinji dushushygy Bitaraplyk ayynyn 6-syna aralyk meydancada -Mary shaherinin futbol meydancasynda gecer. Yaryshyn shertlerine layyklykda dushushygyn esasy wagtynda taraplar oyny denme-den tamamlap yagdaylarynda, oyna yene-de 15 minut ybarat iki tapgyr gohular. egerde oyunlar yenede denme-den tamamlanyp, yeniji belli bolmasa, onda FIFA nyn duzgunine layyklykda 11 metrlik jerime urgulary gecirilip Superkubogyn eyesi belli kesgitlener. Final yaryshyna FIFAnyn emini Kakabay Seyidow, onun komekcileri Muhammet Owezdurdyyew we Bagtyyar Atajanow eminlik ederler. HTTU-nyn futbol topary shu yyl yurdumyzyn cempiony boldy we Kubogyny eyeledi. "Nebitci" bolsa milli birinjilik ugrundaky yaryshlarda 4 gezek kumush medala eye boldy. Gecen yyl HTTU Marynyn "Merw" toparyny 4:1 hasabynda utup, Turkmenistanyn Superkubogyny eyelemegi bashardy.
- Suw toplumynyn dabaraly yagdayda acylmagy
Taze olimpiya suw sport toplumy dabaraly yagdayda acyldy. Beyik serdarmyzyn ak patasy bilen acylan toplumyn umumy yapyk meydancasy 24820 ine dordul metrdir. Ol uc binadan ybarat bolup on bash binasynda halkara we olimpiya kadalaryna hemde sportyn suwda oynalyan gornushlerinin dunya federasiyasynyn talaplaryna gabat gelyan iki sany suw howdany yerleshendir. 1nji suw howdanynyn uzynlygy 50 metr ginligi 25 metr cunlugy uc metr bolup bu howdan yuzme, sinhronly yuzme, sport yaryshlaryny gecirmek ucin niyetlenendir. Bu howdanyn umumy meydany 1 250 ine dordul metr bolup gowrumi 3 750 kub metrdir. 2 nji suw howdanynyn uzynlygy 15 metr ginligi 25 metr cunlugy 5 metr bolup bu howdan beyiklikden bokmek ucin niyetlenendir. bina tomashacylar, myhmanlar habar berish serishdelerinin wekilleri we eminler ucin niyetlenen 1792 orunluk gowrume eyedir. Toplumyn orta binasynda turgenleshik tirnashor , woleybol zallary ish otaglary habar berish serishdelerinin wekilleri ucin niyetlenen otaglar, 200 orunlyk restoran yerleshendir. Toplumyn 3 nji binasynda okuw turgenleshik icllerini gecirmek, gelen myhmanlara dync almaklary ucin iki sany suw howdany we tomasha meydancalary yerleshendir. Sheyle hem bu binada cagalan wagtlaryny shatlyk shagalan bilen gecirmek ucin iki sany suw dagjagazy atly atiriksion gurnalandyr. Toplumyn suw howdanyndaky munlerce tonnalyk suwyn agramyny gotermek ucin howdanynyn binyady yorite usul bilen guruldy.
Sepler[üýtget | edit source]
- Turkmenistanyn kusht federasiyasy:
Sport hakda gurrundeshlik:

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Yssyk-Köl regionynda ýüzlerçe protestçi esasy şosse ýoluny böwetledi. Protestçiler ýurduň iň uly altyn käni bolan Kumtor käniniň döwletiň eýeçiligine geçirilmegini talap edýärler.
Sişenbe güni Karakol-Bişkek gara ýoly 400-e golaý protestçi tarapyndan ýykylan agaçlar we azyndan bir sany agdarylan awto ulagy bilen böwetlendi.
Özüni Abylas Usenbaýew diýip tanadan bir protestçi Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy. Ol, eger polisiýa ýolda goýlan böwetleri aýyrmaga synanyşsa, “Molotow kokteýli” diýlip atlandyrylýan elde ýasalan ýandyryjy serişdeler bilen ýaraglanan 100-e golaý atly adamyň muňa garşy çykjakdygyny habar berdi.
Protestçileriň talaby
Usenbaýewiň sözlerine görä, protestçiler Kumtor altyn käniniň millileşdirilmegini, şeýle-de duşenbe güni regionyň paýtagty Karakolda polisiýa tarapyndan tussag edilen adamlaryň tizden-tiz boşadylmagyny talap edýärler.
Duşenbe güni Karakolda kanun goraýjy güýçler bir regional resmini zamun alan 600 çemesi protestçini dargatmak üçin olara garşy göz ýaşardyjy gaz ulandylar.
Karakolda protestçiler hökümetiň regiondaky wekili Emil Kaptagaýewi awtoulagda gabadylar we ulagyň üstüne benzin guýup, Kumtor altyn käni boýunça talaplaryň ýerine ýetirilmedik ýagdaýynda ony otlamak haýbatyny atdylar.
Protestçiler Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Mariýa Kolesnikowanyň ençeme sagatlap awtoulagyň içinde saklanan Kaptagaýew bilen söhbetdeş bolmagyna rugsat berdiler.
Kaptagaýew maşynyň içinde kükäp duran benziniň ysynndan ýaňa başynyň aýlanýandygyny gürrüň berdi. Kaptagaýew Kumtor barada kararyň özüne degişli däldigini we onuň parlamentiň garamagyndadygyny, meseläniň parlamentiň çarşenbe günki maslahatynyň gün tertibine girizilendigini mälim edipdi.
Polisiýa protestçileri dargadandan soň Kaptagaýew zamunlykdan sag-aman gutuldy. 23 protestçiniň tussag edilendigi barada habar berildi. Dört adam, şol sanda iki sany polisiýa ofiseri keselhana düşdi.
Sişenbe güni Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew bu zorlugyň jikme-jik derňelmegini talap etdi.
Yssyk-Köl regionynyň prokurorlary zamun alyşlyk, häkimiýet wekillerine garşy zorluk, huligançylyk we adamyň janyna howp salmak ýaly aýyplamalaryň esasynda protestçileriň garşysyna derňew işlerini gozgadylar.
Kumtor käni
Kumtor altyn käni Gyrgyzystanyň ykdysadyýetiniň 12%-ini emele getirýär.
Maý aýynyň aýagynda bu käniň golaýynda müňlerçe protestçi polisiýa bilen çaknyşypdy. Olar altyn käniniň millileşdirilmegini talap edipdi we altyn käninde işleýän Kanadanyň “Senterra Gold” kompaniýasyny az salgyt tölemekde we tebigata zeper ýetirmekde aýyplapdylar.
Şol wakalar hökümetiň “Senterra Gold” kompaniýasy bilen has amatly ylalaşyk baglaşmak boýunça iş geçirmegine itergi beripdi.


text:
Howpsuzlyk çäreleri esasynda Orsýetiň 30 sany kiçiräk howa kompaniýanyň ygtyýarnamalaryny yzyna almagy mümkin.
Federal howa transport gullugynyň başlygy Aleksandr Neradko düýn öz gullugynyň üç sany howa kompaniýasynyň ygtyýarnamasyny ýatyrmak üçin gerekli dokumentleri taýýarlandygyny aýtdy.
Emma ol bu kompaniýalaryň adyny aýtmady. Şeýle-de ol 30 sany howa kompaniýasynyň ýyllyk howpsuzlyk we maliýe barlaglaryndan ikinji ýyl hem geçip bilmändigini, bu ýagdaýyň bolsa olary ýapylmaga doly esas berýändigini aýtdy.
Geçen hepde 44 adamyň başyna ýeten uçar heläkçiliginden soň, rus prezidenti Dmitriý Medwedew öz hökümetine ynamdar däl howa kompaniýalaryny ýapmagy buýrupdy.


text:
Aşgabatda geçiriljek “Aziada-2017” oýunlarynyň resmi tumary hökmünde ýaşyl reňkli alabaý saýlandy. Türkmen mediasynda “ertekiniň gahrymany ýaly jadyly edip görkezmek üçin” adaty bolmadyk ýaşyl reňke boýalan tahýaly alabaýyň: milli gyzyl donly we sport lybasly şekilleri ýerleşdirildi.
Resmi maglumat guýrugy we gulagy kesilen bu “şadyýan” ite oýunlaryň dowamynda hoşniýetlilik hem-de dostluk ýagdaýyny döretmekde aýratyn ornuň degişlidigini nygtap geçýär.
Şol bir wagtda, haýwanlaryň hukuklaryny goraýjylar haýwanlaryň, şol sanda itleriň, hiç hili zerurlyk bolmazdan, bedenlerine şikesleriň salynmagynyň; soňy bilen-de muny mahabatlandyrmagyň alada dörediji ýagdaýdygyny aýdýarlar.
Düýbi Russiýada ýerleşýän “Wita” atly haýwanlary goraýjy merkeziniň başlygy Irina Nowožilowa türkmen resmileriniň gulagy we guýrugy kesilen iti haýsy matlapdan ugur alyp tumar hökmünde saýlandyklaryny bilmese-de, haýwanlaryň hukuklaryny goraýjylaryň arasynda bu tejribelere oňaýsyz garalýandygyny aýtdy.
“Men, edil beýleki haýwanlaryň hukuklaryny goraýjylar ýaly itleriň, hiç hili zerurlyk bolmazdan, gulaklaryny we guýruklaryny kesip, ýene goşmaça ezýetlere sezewar edilmegine çürt-kesik garşy çykýaryn. Olara onsuz hem şowhun-şagalaňlarda, uruşlarda ulanyp jebir baryny berýärler. Galyberse-de, – şuny aýratyn nygtaýaryn – hiç hili zerurlyk bolmazdan haýwanlaryň tebigy şekillerine üýtgeşikleri girizýärler” diýip, eýýäm 27 ýyldan bäri haýwanlaryň hukuklaryny goramak bilen meşgullanyp gelýän Irina Nowožilowa Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Bu aralykda, belli türkmen seýisi we atşynasy Geldi Kärizow alabaýyň “Aziada-2017” oýunlarynyň tumary edilip saýlanmagyny goldaýandygyny we olaryň guýruklarynyň we gulaklarynyň kesilmeginiň türkmeniň gadymdan gelýän çarwaçylyk medeniýetiniň düýp özeni bolup durýandygyny aýtdy.
“[Alabaýlaryň guýruklaryny we gulaklaryny kesmek] gaty zerur. Sebäbi, olaryň gulaklary we guýruklary kiçiräk güjük wagty, ýagny 3 günden 11 gün aralygynda, umumy bedene güýçli ýara salmazdan kesilýär. Bu eýýäm bäş müň ýyllap gelýän medeni mesele” diýip, Geldi Kärizow gürrüň berdi.
Ol soňra sözüni dowam etdirip: “Bu asyrlaryň dowamynda synagdan geçirilen mesele. Sebäbi, gulak – bu kekirdek. Guýruk-da – oňurga. Oňa şikes düşse, tomsuň içinde ýara siňek, gurçuk düşüp alabaýy gaty köseýär. [Alabaýlaryň guýruklary we gulaklary] bilnip kesilýär” diýdi.
Emma, haýwanlaryň hukuklaryny goraýjylar çarwaçylykda ulanylmaýan itleriň-de, dekoratiw niýeti bilen guýruklarynyň we gulaklarynyň kesilýändigini aýdyp, bu tejribeleri oňaýsyz garşylaýandyklaryny aýdýarlar.
“Biz haýwanlaryň hem duýgularynyň bardygyny kabul etmegi öwrenmelidiris. Olar hem janly jandarlar ahbetin. Hiç hili zerurlyk bolmazdan, diňe dekoratiw matlapdan olary beden jezasyna sezewar etmegiň hiç hili manysy ýok. Bu rehimsizlikdir. Bu diňe adamyň öz şahsy bähbitleri üçin edilýär” diýip, düýbi Russiýada ýerleşýän “Wita” atly haýwanlary goraýjy merkeziniň başlygy Irina Nowožilowa Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
"Aziada-2017" oýunlary şu ýylyň 17-27-nji sentýabr aralygynda geçiriler.


text:
Kosowada dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlarynyň gutarnykly resmi netijesi duşenbe güni yglan edildi.
Bu yglan edilen netijelere görä, Kosowanyň häzirki premýer-ministri Haşim Taçiniň Demokratik partiýasy iň köp ses alan partiýa hasaplanylýar. Onuň partiýasy 120 orunlyk parlamentden 34 orun alypdyr.
Ikinji orunda esasy oppozision partiýa hasaplanylýan Demokratik Liga partiýasy durýar. Bu partiýa parlamentden 27 orun alypdyr.
Indi Haşim Taçiniň Demokratik partiýasy parlamentde dolandyryjy koalisiýany döretmeli bolar.
Ýöne orunlaryň sany boýunça ikinji orny eýelän oppozision Demokratik Liga partiýasy Haşim Taçiniň partiýasy bilen koalisiýa döretmejekdigini mälim etdi.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýan halkara guramalarynyň bir topary düýn prezident Berdimuhamedowyň Fransiýa saparynyň öňünden Türkmenistandaky ynsan hukuklary ýagdaýyna ünsi çekmek üçin Parižde duşuşyk geçirdiler.
Ynsan hukuklary boýunça Halkara Federasiýasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň ýolbaşçysy Aleksandra Kulaewa bu çäräniň maksadyny şeýle düşündirdi: «Biz fransuz häkimiýetlerini türkmen prezidenti bilen geçirjek gepleşiklerinde Türkmenistanda ynsan hukuklarynyň berjaý edilişi baradaky meseläni hem galdyrmaklyga çagyryp, ýüz tutmaklygy karar etdik.»
Onuň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen ykdysady partnerlyk proýektiniň kabul edilmegi üçin ol proýekti Bileleşigiň hemme agza ýurtlary, şol sanda Fransiýa hem tassyklamaly.
Kulaýewa Fransiýanyň häkimiýetleriniň Türkmenistanyň öňünde ynsan hukuklary babatda anyk şertleri goýmalydyklaryny belledi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň bir topary şu gün bu meselä bagyşlap Parižde ýörite metbugat konferensiýasyny bermekçi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 28-nji awgustda geçirilen mejlisinde döwlet Baştutanyna 2016-njy ýyl üçin Maýa goýum maksatnamasynyň taslamasynyň taýýarlanylyşy barada habar berildi. Bu resminamanyň üstünde degişli ministrlikler, pudak edaralary, ylmy institutlar, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri bilen bilelikde işlenildi.
Deslapky hasaplamalara görä, umuman, ýurdumyz boýunça 2015-nji ýylda özleşdiriljek maýa goýumlaryň möçberiniň 51,5 milliard manat bolmagyna garaşylýar. Meýilleşdirmegiň ähli serişdeleriniň hasabyna 2016-njy ýyl üçin milli ykdysadyýetiň ähli pudaklaryny ösdürmäge 56,2 milliard manat goýbermek meýilleşdirilýär. Geljek ýylda maýa goýum serişdeleriniň 65,5 göterimini önümçilik ähmiýetli desgalaryň gurluşygy üçin, 34,5 göterimini bolsa durmuş-medeni ähmiýetli binalary gurmak üçin sarp etmek göz öňünde tutulýar.


text:
Pakistanda dünýewi partiýalar, umumy saýlawlaryň öňüsyrasynda, ”Talyban” güýçleri tarapyndan özlerine we tarapdarlaryna howp abanýandygy sebäpli hökümeti özlerini goramak üçin köpräk çäre görmäge çagyrýarlar.
Yslamabadyň geljekki ugruny 11-nji maýda geçjek saýlawlaryň kesgitlemegi mümkin. Parlamente kontrollyk ugrunda göreşýän dünýewi partiýalar gowşak, konserwatiw we dinçi kandidatlaryň güýç-kuwwady bolsa gitdigiçe artýar.
Iki toparyň arasyndaky aratapawut o diýen ýokary däl. Ýöne dünýewiler soňky wagtlarda bolan zorluklaryň özleriniň potensial saýlawçylar bilen duşuşmagyny bökdeýändigini aýdyp, iň soňunda geçen bäş ýyllykda parlamente edilen ýolbaşçylygyň elden gitmegi mümkin diýip, duýduryş berýärler.
"Awami milli" partiýasy
Gazaply hereketlerden has-da beter ejir çeken tarapdarlarynyň köpüsi puştunlardan durýan "Awami milli" partiýasy boldy. Geçen iki hepdelikde Hiber Puhtunhwa welaýatynda bu partiýanyň dört kandidaty ýaralanyp, bombaly hüjümlerde onuň ençeme tarapdary öldi.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini ”Talyban” güýçleri öz üstüne aldy. 2008-nji ýylda geçen saýlawlardan bäri "Awami milli" partiýasynyň 700-den agdyk agzasy öldürildi.
Soňky hüjümlerden soň "Awami milli" Pakistanyň Saýlaw komissiýasyna hat ýazyp, partiýanyň kampaniýalaryny erkin alyp barmagy üçin köpräk iş edilmegini haýyş etdi.
Premýer-ministr Mir Hazar Han Hoso hem öten hepde saýlawlarda ähli kandidatlar barada howpsuzlyk çärelerini güýçlendirmeli diýip perman çykardy.
Ýöne "Awami milli" partiýasynyň Hiber Puhtunhwa welaýatynyň başlygy Afrasiab Hattak 15-nji aprelde žurnalistlere hökümetiň partiýanyň haýyşnamasyna göni jogap bermändigini aýtdy.
"Demokratiýa garşy güýçler 'Awami milli' partiýasynyň golaýlap gelýän üstünliginden gorkýarlar. Olar zorluk bilen biziň kampaniýamyzy togtatjak bolýarlar. Olaryň maksady 'Awami milli' partiýasyny goldaýanlaryň ganyny dökmek bilen, halkyň gözüni gorkuzmak. Olar, şeýdip, saýlawy ogurlajak bolýarlar, şeýdip, halkyň hakyky kararyny bozup, öz isleglerini olaryň üstüne ýüklejek bolýarlar. Olaryň esasy maksady şol" diýip, Hattak aýtdy.
Günorata Pakistanda hem iki sany dünýewi partiýa - "Muttahida kuami hereket" bilen "Pakistanyň Halk partiýasy" - öňküler ýaly giň gerimli kampaniýa alyp barmakdan saklanýarlar.
"Demokratiýanyň geljegi howp astynda"
Yslamabatly syýasy kommentator Hadim Hussein ýurtda demokratiýanyň geljegi howp astynda diýýär: "Betbagtçylyklaryň öňüni almagyň ýeke-täk ýoly - özlerini halka tanatmak üçin syýasy partiýalaryň hemmesiniň deň mümkinçiliginiň bolmagy. Wekillerini erkin saýlamagy üçin halka ynam edilmeli, olaryň karary kabul edilmeli".
Saýlaw komissiýasynyň sözçüsi Hurşit Alem saýlawyň erkin we adalatly geçmegini kepillendirmek üçin komissiýanyň hökümet we howpsuzlyk gulluklary bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýändigini aýdýar.
Muňa garamazdan Hiber Puhtunhwa welaýatynda we günorta-günbatar Bulujystan welaýatynda, şeýle hem Karaçi şäherinde dünýewi kandidatlaryň aglabasy gapy-gapy aýlanyp, kampaniýa geçirmegi goýdular.
Ýöne "Awami Milli" partiýasynyň başlygy Hattak abanýan howplara garamazdan öz patiýasynyň saýlawlary boýkot etmejekdigini aýdýar.
Ol ýaňy syýasy bäsdeşelerini soňky zorluklary berk ýazgarmaga çagyryp, şeýle diýdi:
"Terrorizm bilen ýüzbe-ýüz bolma nobaty ertir size ýeter, onsoň hiç kim sesini gataldyp, siziň aladaňyz etmez"


text:
Türkmenistanyň ýygyndy komandasy futbol boýunça dünýä çempionatynyň Orsýetde we Aziýada "FIFA 2018" bäsdeşligine gatnaşmak ugrunda saýlama bäsdeşliginiň çäginde 29-njy martda Hindistan bilen duşuşygynda 2:1 hasap bilen utdy, emma dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynyň üçünji tapgyryna geçip bilmedi.
“D” toparynda ýaryşan Türkmenistan jemi 13 bal toplap, tablisada üçünji setirde ýerleşdirildi. Birinji setirde Eýran, ikinji setirde Oman barýar.
Türkmenistanyň we Hindistanyň futbolçylary 29-njy martda Hindistanyň “Jawaharlar Neru” stadionynda duşuşdylar.
Tapgyrlaýyň ýaryşlaryň çäginde 39 sany futbol komandasynyň gatnaşmagynda jemi 150 çemesi duşuşyk geçirildi.
Türkmenistan “D” toparynyň düzüminde geçen ýylyň dowamynda Guam, Eýran, Oman we Hindistan bilen ýaryşdy.


text:
Bütindünýä banky aprel we maý aýlarynda Nepalda 9 müňe golaý adamyň ölmegine sebäp bolan iki ýer titremeden soň, ýurdy gaýtadan gurmaga ýardam bermek maksady bilen ýarym milliard amerikan dollary möçberinde maliýe kömegini berjekdigini wada berdi.
Bütindünýä banky 200 million amerikan dollarynyň ýurduň çetki sebitlerindäki jaýlary gaýtadan gurmaga we 100 million amerikan dollarynyň gönüden-göni Nepalyň hökümetine goýberiljekdigini aýtdy.
Şeýle-de, bank Nepalda gaýtadan abatlaýyş işlerine ünsi artdyrmak maksady bilen başga-da 100 - 200 million amerikan dollary aralygyndaky pul serişdesiniň ýurtda bar bolan proýektlerden täzeden gurmak işlerine ugrukdyrylyp biljekdigini belledi.
Nepal halkara donorlaryndan ýurdy gaýtadan gurmaga ýardam bermegi sorap, şu hepde geçiriljek konferensiýa gatnaşmaga çagyrdy.


text:
Orsýetiň paýtagtynda taksiçilik edýän Çingiz Supataýewiň jesediniň onuň maşynyndan 4-nji ýanwarda tapylandygyny Gyrgyzystanyň Moskwadaky ilçihanasynyň ýuristi Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna aýtdy.
Ol şeýle-de Moskwada we Orsýetiň beýleki şäherlerinde öldürilen gyrgyz raýatlarynyň işiniň derňewi barada informasiýa sorap, Gyrgyzystanyň ilçihanasynyň Orsýetiň baş prokuraturasyna resmi hat ýollandygyny habar berdi.
Diňe geçen ýylyň özünde Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş, Batken welaýatlaryna Orsýetden 50 gyrgyz graždanynyň jesedi getirildi.


text:
Awstraliýanyň “Qantas” howa gullugynyň resmisiniň berýän maglumatyna görä, ýakynda adatdan daşary ýagdaýda gondurylan “Airbus A380” uçarynda geçirlen derňewler netijesinde uçaryň üç motorynda ýag akandygy belli boldy.
“Qantas” howa gullugynyň başlygy Alan Joýs bu barada şeýle diýdi: “Uçaryň üç motorynyň turbinasynda ýagyň dökülendigi belli boldy. Biz nobatdaky derňewleri geçirmek üçin şol motorlary uçardan aýyrdyk. Airbus A380 kysymly uçarlar ýene 72 sagatlap uçmaz”.
Bu uçar tehniki näsazlyk sebäpli 4-nji noýabrda adatdan daşary ýagdaýda Singapurda gondurylypdy.


text:
Mýanmanyň harby huntasynyň lideri general Tan Şwe öz ýurdunyň garşysyna halkara sanksiýalaryň girizilmegini ýiti tankytlap, şol gadaganlyklaryň ýatyrylmagyny talap etdi.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda düýn çykyş edip, ol 90-njy ýyllaryň başlaryndan bäri hereket edip gelýän sanksiýalary “syýasy gysyşyň adalatsyz serişdesi” atlandyrypdyr hem “demokratiýa daşardan boýna dakylmaly däldir” diýipdir.
Şol bir wagtda-da general geljek ýyl Mýanmada erkin hem adalatly saýlawlar geçirmek üçin tagalla etmäge söz beripdir.
Ýakynda BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Mýanmanyň häzirki režiminiň garşysyna çäreleri güýçlendirmegiň mümkinçlikleri boýunça Günorta-gündogar Aziýa ýurtlarynyň ýolbaşçy wekilleri bilen duşuşyk geçirmek ideýasyny öňe sürüpdi.


text:
27-nji awgustda Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä iki günlük sapary başlandy. Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýä Bolgariýa saparynyň yz ýany bardy.
Antaliýada boljak gepleşiklerde taraplaryň ykdysady we syýasy hyzmatdaşlygy giňeltmegiň ýollaryny maslahatlaşmagyna garaşylýar.
President G.Berdimuhamedowyň Türkiýä bu sapary barada Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çäkli maglumat berildi. Öz nobatynda Türkiýäniň “Zaman” gazeti Türkmenistanyň Türkiýä öz strategik ýarany hökmünde garaýanlygyny belledi.
21-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow Türkiýe Respublikasy bilen gatnaşyklaryň ähli taraplaýyn berkidilmeginiň Türkmenistanyň dünýä döwletleri we halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmekden ybarat daşary syýasatynyň esasy ugry bolup durýanlygyny we türkmen-türk gatnaşyklarynyň esasynda uly ykdysady mümkinçilikleriň we köp asyrlaýyn taryhy arabaglanyşygyň ýatanlygyny belläpdi. Bu barada Türkmen döwlet habarlar gullugynyň maglumatynda aýdyldy.
Türkiýäniň “Zaman” gazetiniň ýazmagyna görä, Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül G.Berdimuhamedowa Türkiýä sapar etmek çakylygyny geçen aýda bolan telefon söhbetdeşliginde edipdi. Şonda taraplaryň özara hyzmatdaşlygyny güýçlendirmek barada pikir alşanlygy maglumatda bellendi.
Iň ýakyn hyzmatdaş
1994-2002-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň Türkiýede ilçisi bolan Nurmuhammet Hanamowyň bellemegine görä, Türkmenistan garaşsyzlyga eýe bolaly bäri Türkiýe onuň iň ýakyn gatnaşyk saklan esasy ýurdy bolup galýar. Hanamow ozalky ýyllarda ýurt ara gatnaşyklaryň ilkinji nobatda ykdysadyýet we gurluşyk ugurlaryna gönükdirilen bolsa, soňky döwürde halkara energiýa hyzmatdaşlygynyň öňe saýlananlygyny belläp, “Nabukko” proýketiniň Türkiýede geçjek türkmen-türk gepleşikleriniň üns merkezinde boljagyny çak etdi.
“Esasy meseleleriň biri türkmen gazynyň Türkiýäniň üstünden geçmegi we “Nabukko” proýektiniň çynyrgadylmagy. Sebäbi eýýäm bäş döwlet öz arasynda protokola gol çekdiler, ýagny Türkiýe, Bolgariýa, Rumyniýa we Awstriýa. Emma bu döwletleriň hemmesi transit döwlet hem-de gazy ulanjak döwlet. Indi gazy berjek döwlet hem gatnaşmaly, protokola gol çekmeli. Esasy döwletiň biri Türkmenistan bolup durýar” diýip. N.Hanamow aýtdy.
Ankarada ýerleşýän Gazi Uniwersitetiniň professory Mehmet Seýfettin Erol Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýä bu saparynyň käbir aýratynlyklaryna ünsi çekdi. Türkiýeli bilermeniň pikirine görä, saparyň Türkmenistanyň esasy gaz hyrydary bolan Orsýet bilen arasynda dowam edýän dartgynlylyga we “Nabukko” proýekti barada gepleşikleriň ýygjamlaşan döwrüne gabat gelmegi onuň ähmiýetini artdyrýar. Sebäbi “Türkiýe regionda Orsýete alternatiwa bolup biljek ýurt” diýip, Erol belledi.
“Zaman” gazetiniň bellemegine görä, “Ankara Günbatarly energiýa hyrydarlary bilen Gündogarly nebit-gaz satyjylarynyň arasynda regional merkeze öwrülmäge çalyşýar”, “Türkmenistan bolsa, Türkiýeden Bolgariýanyň, Rumyniýanyň we Wengriýanyň giňişliginden Awstriýa tarap çekiljek “Nabukko” proýektini gaz bilen üpjün edip biljek ýurt. Proýektiň maýa goýujylary turbanyň Hazar deňzi arkaly Azerbeýjanyň üstünden Türkmenistan bilen baglanyşmagyna umyt baglapdylar”.
Geçen ýylyň noýabr aýynda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gülüň Aşgabada sapary boldy. Şonda Türkmenistanyň, Türkiýäniň we Azerbeýjanyň prezidentleri arasynda geçirilen üçtaraplaýyn gepleşiklerde ýurtlar özara energiýa hyzmatdaşlygyny maslahat edipdi.
Türkmen-azeri dawasy
Professor Mehmet Seýfettin Erol G.Berdimuhamedowyň Türkiýä häzirki saparynyň dowamynda soňky döwürde ýitilişen türkmen-azeri dawasynyň türk resmileri bilen maslahat ediljegini çak etdi.
Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň Hazar deňzindäki serhetlerini kesgitlemek boýunça uzaga çeken gapma-garşylyklarynyň ýurtlaryň “Nabukko” proýektine gatnaşmagynyň öňünde böwet döredýänligini synçylar belleýärler.
Mehmet Seýfetdin Erol Baku bilen Aşgabat arasyndaky gapma-garşylyklary çözmekde Türkiýäniň oýnap biljek roluny şeýle kesgitledi:
“Türkiýe türk dünýäsine girýän ýurtlaryň arasynda dowam edýän oňşuksyzlyklary çözmek barada aktiw alada edýän ýurtdur. Ankara diňe Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda däl, türk dünýäsine girýän beýleki ýurtlaryň arasynda hem şeýle ylalaşmazlyklaryň bolmagyny islemez. Meniň pikirimçe, Azerbeýjanyň alyp barýan häzirki syýasaty wagtlaýyn bir aladadyr. Baku bu sýyasatyny uzak wagtlap dowam etdirip bilmez. Şonuň üçin Türkiýe bilen Türkmenistan bu meselede birmeňzeş sýyasaty ýöretseler, ol Azerbeýjanyň alyp barýan sýyasatyna-da öz täsirini ýetirer” diýip, Mehmet Seýfettdin Erol aýtdy.
Geljek hepde Aşgabatda Türkiýäniň eksport harytlarynyň sergisi geçiriler.


text:
Her ýylyň 3-nji dekabrynda Maýyplaryň Halkara güni bellenilip geçilýär. Ýöne öz durmuşy, kynçylyklary, islegleri, howsalasy, agyrsy bilen biziň aramyzda ýaşaýan bu adamlar aýratyn düşünmä, kömege, garaýşa mynasyp bolup, olar barada dine şu gün ýatlama adamçylyk jähtinden uly ýalňyşlyk bolardy.
Maýyp – fiziki, akyl ýetirme, duýuş we ruhy taýdan bozulmalary sebäpli jemgyýetde ýaşaýşa ukyplylygy çäklenen adamdyr. Bu bolsa maýyplygyň dürli derejeleri bilen häsiýetlendirilýändir. Günbatarda häzir "maýyp" sözi ulanylmaýar. Şeýle adamlary "mümkinçiligi çäklendirilen adamlar" diýip atlandyrýarlar.
Dogry, häzir maýyp adamlara döwlet tarapyndan maddy we derman serişdeler, ýeňillikli üpjünçilik kömegi berilse hem, bu kömek ýaşaýşyň hilini saklamak, jemgyýetde ýaşamak we öz hukuklaryňy durmuşa geçirmek üçin ýeterlik bolmaýar.
Maýyp çagalar hemişe iýmit önümlerine, egin-eşiklere, oýnawaçlara, şeýle-de olar jemgyýetde deň-duşlary bilen bir hatarda ýaşamagy üpjün edip biljek dikeldiş meýilnamalara mätäçdirler. Häzirki wagtda şeýle meýilnamalaryň sany azlyk edip, bolanlary hem şeýle çagalaryň diňe 2-4%-ne kömek edýändir.
Maýyp çagalar üçin doly bilim alyş meýilnamalary hem hökmandyr. Dogrusy, ýöriteleşdirilen mekdeplerde olara berilýän bilimiň hilini kanagatlanarly hasap edip bolmaýar. Çagalaryň köpüsi okuwdan soň işe ýerleşmäge mümkinçilik hem tapmaýarlar. Şeýle çagalaryň geljegi belli däldir.
Jemgyýetde uýgunlaşma – maýyp adamlaryň durmuşynda döreýän iň uly kynçylyklarynyň biridir. Bu düşünjä adamynyň işjeňliginiň, psihologiki ýagdaýynyň, jemgyýetdäki ornunyň dikeldilmegi degişli edilýändir.
Fiziki, duýuş agzalarynyň (görşüň, eşidişiň bozulmagy) we ruhy taýdan bozulmalary näsagy jemgyýetden üzňe düşürýär, oňa giňişlikde özbaşdak hereket etmäge päsgel berýär.
Mümkinçilikleri çäklendirilen adamlaryň iş tapma mümkinçilikleri hem çäklidir. Adatça olar maýyplyk üçin berilýän kömek serişdesi ýa-da ýeterlik bolmadyk iş haky bilen ýaşamaly bolýarlar. Bu bolsa olaryň saglyklaryny dikeltmek üçin sarp edýän derman serişdelerine hem ýetmeýär.
Statistiki maglumatlara görä, işe mätäçlikleriniň sebäbi höküminde birinji orunda maýyplar maddy üpjünçiligi belleseler (70%-e golaý), ikinji orunda jemgyýetiň hakyky agzasy bolmak, üçünji ýerde bolsa özlerinde adam gatnaşyklaryna talabyň uludygyny görkezýärler.
"Maýyp – maýyp däl". Şeýle bölünşik bolmaly däl!
Maýyp adamlary daş-töweregindäki adamlaryň olara bolan gatnaşyklary gyzyklandyrýandyr. Olaryň 1/3 bölegi gatnaşyklarda biperwaýlyk duýýarlar. Biz ýakynymyzda ýaşaýan maýyp adama nähili garaýarys? Biziň köpümiz olary bagtsyz, yzgytsyz, hemme zada müňkürlik edýän adamlar höküminde kabul edýäris. Şonuň üçin hem sag adamlarda duýgudaşlyk bilen bilelikde, gaça durma duýgusy hem döreýär. Ýaş adamlarda maýyplara bolan gatnaşyk has hem kemsidijidir. Olaryň köpüsi olara bilesigelijilik, üstünden gülme häsiýetleri bilen garaýarlar.
Gatnaşyklaryň şeýle negatiw taraplary maýyp adama jemgyýetçilik durmuşyna işjeň gatnaşmaga mümkinçilik göýmaýar. Şahsy durmuşynda kanagatlylyk tapmadyk maýyp adamyň özüne nebsi agyrýar, daş-töweregindäki adamlara ynamsyz garaýar, olardan uly kömege garaşýar.
Köplenç maýyp adamynyň maşgala gatnaşyklary hem ýaramaz bolýar. Her üçünji näsag maýyplyk alandan soň gatnaşyklaryň üýtgeýändigini belleýär. Maýyp adamlaryň maşgalalarynyň aglaba bölegi özara duýgular bilen döredilmän, ýekelikden halas bolmak maksady bilen özara ylalaşma esasynda döredilýär.
Maýyp çagalarda maşgala döretmek kynçylygy geljekde diňe bir öz fiziki kemislikleri arkaly ýüze çykmaýar. Adatça şeýle çagalaryň ene-atalary olarda ulularyň durmuşyna uýgunlaşma endigini terbiýelemeýärler – ulalma saklanýar, olar psihologiki taýdan ýetişmedik, öz-özlerine ynamsyz bolup galýarlar. Köplenç çagalary maýyp bolan maşgalalar dargaýar, çaga ejesi bilen galýar.
Uly maýyp bolan maşgalalarda hem maddy, idetme, ýaşaýyş kynçylyklary bilen bagly, çözmesi ýeňil bolmadyk meseleler ýüze çykyp, maýyp agzasy bolan her altynjy maşgala bu babatda dartgynlyklara sezewar bolýandyr.
Olar biziň aramyzda ýaşaýar
Mümkinçiligi çäklendirilen adamlar biziň jemgyýetimiziň agzasy bolup, olara jemgyýetçilik dutmuşyna uýgunlaşmaga kömek edip, oňaýly durmuş şertlerini döretmek biziň borjumyzdyr.
Her maýyp adamyň öz ukyplylygy, bir zada zehini bolýar. Her mümkinçiligi çäklendirilen adamynyň bar bolan mümkinçiliklerini açyp, ösdürip jemgyýete ýaramly serişdä öwürmek, olary öz zähmet çekme ukybyna görä iş toparlaryna birleşdirme dogry we peýdaly bolardy. Bu şeýle adamlary özleriniň jemgyýete gerekli, peýdaly duýmaklaryna itergi bererdi.
Maýyp adamlaryň jemgyýetçilik birleşmeleriniň döredilip, ol ýerde olaryň zehinlerini ösdürmek, olaryň özara gatnaşmaklaryna, şahsyýet höküminde ösmeklerine şert dörederdi. Maýyp adamlaryň arasynda hem zehinli suratkeşler, aýdymçylar, ussalar, tikinçiler, şahyrlar, sazandalar, heýkeltaraşlar azlyk etmeýär ahyryn.
Olara mähirli, açyk, jemgyýetiň deň hukukly agzasy höküminde garalmagy, olary özlerini kemli duýma duýgusyndan azat edip, jemgyýetçilik durmuşyna gatyşyp ýaşamagyna kömek eder.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Bu eýýäm birinji gezek däldi. Urgulara çydap bilmän aglaýan Marala: "Näme üçin maňa durmuşa çykdyň? Meniň başga aýalym, çagalarym bar. Gözüm seni görmesin" diýip gaharly gygyrýan Myrada, hatda ejesi bilen kakasy hem garşylyk görkezmeýärdiler, garşylyk görkezjek hem bolmaýardylar. Myrat bilen Maralyň durmuş guranyna ýaňy bir ýyl bolupdy. Olaryň gyz bäbejigi hem doguldy. Emma bu bir ýyl Maral üçin dowzaha öwrüldi. Myrat ony günde diýen ýaly urýardy. "Äriň ikinji hudaýyňdyr" diýen düşünje bilen terbiýe alan Maral bolsa çydaýardy. Adamsynyň ony urýany barada hatda ene-atasyna hem aýtmaýardy. "Egerde Maralyň ejesi ony öýüne alyp gitmedik bolsa, bu öýden görgüliniň ölüsi çykardy" diýip, goňşulary habar berdiler.
Resmi däl maglumatlara görä, käbir maşgalalarda, ärleri aýallaryny urmakdan, kemsitmekden, gaýyn eneleri bolsa ýagdaýyny nazara almazdan göwreli gelinlerini işledip, hamylalyk dowründe gerekli ideg we alada bermän, zulum etmekden çekinenoklar. Aýallara garşy zulumyň bir näçe görnüşleri tapawutlandyrylýar. Bu makalada, maşgalada aýallara garşy zulum bildirilen halatynda näme çäreleriň görülmelidigi, haýsy edara-guramalara ýüz tutup, kömek soramalydygy we oňa degişli kanunçylyk hakynda gürrüň açylar.
Maşgalada aýallara garşy bildirilýän zulumyň görnüşleri:
► Fiziki zorluk – urgulardan, itmeden, bogmakdan, dişlemekden, saçyndan tutup süýremekden, ýakmakdan, beden şikeslenmeleri goýmakdan we ş.m. hereketlerden ybarat bolýar. Adatça bu ýagdaý, äri tarapyndan ejiz aýalynyň tenine ýetirilen şikeslenmeler bilen häsiýetlendirilýär. Netijede, döwülen süňkler, ýanyk, gözüň aşagynyň gan ýygnanyp gögermegi, açyk ýaralar, kellagyry, demgysma we ş.m. ýagdaýlar syn edilýär. Kähalatlarda, urgularyň maýyplyga, hatda ölüme getirip bilmegi hem mümkindir.
► Söz bilen aýdylan zorluk – kemsitmelerden, gorkuzmakdan, özüni ýan ýoldaşyndan ýokary tutup haýbat atmakdan, mertebesini peseltmekden, äsgermezlikden we ş.m. ybarat bolýar. Netijede aýal maşgalanyň ruhy gamgynlykdan, ynamsyzlykdan, özüne we öz mümkinçiliklerine göwni ýetmezçilikden, ýekeçilikden, masgaraçylyk duýgusyndan, hemişe gorkuda ýaşamakdan ejir çekmegi mümkin.
► Jynsy zorluk – aýalyň razyçylygy bolmazdan, jynsy gatnaşyklara zor bilen mejbur etmekden ybarat bolýar. Şeýle hadysany başdan geçiren aýal maşgalanyň ruhy gamgynlyga, geljekde jynsy gatnaşyklara bolan ýigrenje, islenilmedik göwrelilige, gorky we jynsy gatnaşyklar sebäpli geçýän kesellere sezewar bolmagy mümkin.
► Psihologiki zorluk – özi aýratyn şekilde hem-de beýleki zorluklaryň netijeseinde emele gelýän zorlugyň görnüşi. Netijede hemişelik saklanýan gorky, özüni kemli duýmak, töwerek-daşdaky hadysalara dogry baha berip bilmezluk häsiýetleri döräp biler.
► Ruhy zorluk – ruhy we ahlak islegleri gadagan etmek, medeni, dil bilen bagly, etniki we dini gymmatlyklaryň üstünden gülüp, äsgermezlik.
► Ykdysady zorluk – aýaly ýaşaýyş üçin gerekli bolan çeşmelerinden, pul serişdelerinden mahrum etmekden ybaratdyr.
Aýallara garşy zulum hakynda kanunçylyk näme diýýär?
Maşgaladaky zorluga duçar bolýan pidalaryň zorluk edijilerini Jenaýat Kodeksindäki "Şahsyýete garşy jenaýatlar" atly umumy bölüminiň maddalary (statýa) boýunça jogapkärçilige çekip bolar (107, 108, 109, 111, 113, 116, 117, 119, 134, 136-njy maddalar). Netijede 25 ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy göz öňüne tutulýar. Jeza ýetirilen şikesleriň derejesine görä kesgitlenilýär.
Gynansagam, jenaýat kodeksimizde aýallara garşy maşgaladaky zorlugy gadagan edýän aýratyn madda ýok. Bu barada aýratyn kanun hem ýok. Hatda Maşgala kodeksinde hem jenaýatyň bu görnüşi göz öňüne alynmandyr. Üstesine, "türkmençilige" mahsus bolan geçirimlilik we aýallara degişli edilýän "ahlak" kadalary, zorlugyň pidalaryna zorluk faktyny kabul etmäge we zorluk barada habar bermäge päsgel berýärler. Köplenç zorluk pidalary, ýagny aýallar, zorluk faktyny kabul edip, bu barada polisiýa habar bermekden çekinýärler. Olar jemgyýetçiligiň bu barada etjek gürrüňinden howatyr bolýarlar.
Aýallara garşy zulum/zorluk ýüze çykanda nirä ýüz tutmaly?
Egerde siz maşgalada zorluga ýa-da zuluma duçar bolan bolsaňyz, psihologlaryň we hukukçylaryň maslahatyny hem-de maddy we wagtlaýyn ýaşaýyş kömegini almak üçin Aşgabatda ýerleşýän "Keýik Okara" jemgyýetçilik guramasyna ýüz tutup bilersiňiz. Bu guramada gyssagly kömek berýän telefon hyzmaty işleýär (gynansagam, welaýatlarda entek şeýle guramalar ýok). Şeýle-de, goraglylyk we hukuk taýdan kömegi almak üçin ýerli polisiýa edaralaryna ýüz tutup bilersiňiz.
Aýallara garşy zulum/zorluk ýüze çykanda näme etmeli?
Hünärmenleriň maslahat bermegine görä:
1. Ilki bilen zulum ýa-da zorluk ýetirýänden gaçyp gutulyň. Hammama ýa-da başga otaga geçip gapyny gulplaň. Eger çagalar bar bolsa, olary hem howpdan halas ediň. Eger gerek bolsa öýden çykyp gaçyň. Esasy maksat, zulum edýän adam köşeşip-sowaşýança ondan gaçyp gutulmakdyr.
2. Soňra polisiýa ýa-da aýallara kömek edýän jemgyýetçilik guramasyna ýüz tutuň. Olar ýagdaýa görä hukuk we psihologiki kömegi berýärler. Meselem, Aşgabatdaky "Keýik Okara" guramasynda ejir çeken aýallaryň ýaşamagy üçin ýörite gaçybatalgalar gurnalandyr.
3. Polisiýa ýüz tutulan halatynda, size garşy bildirilen zorluk barada ýörite arza ýazmak gerekdir. Polisiýada siziň arzaňyzy bellige alarlar. Gerek bolsa, ýetirilen şikesleriň derejesini kesgitlemek üçin lukmançylyk barlagy geçiriler. Egerde polisiýa birinji gezek arza ýazýan bolsaňyz, onda zulum edijä polisiýadan duýduryş ediler. Egerde zulum ediji size garşy ýene-de fiziki zorluk etse, onda oňa jerime salynar. Emmä üçünji arzadan soň, ol azatlykdan mahrum edilip bilner. Egerde zulum ediji arakhor ýa-da neşekeş bolsa, onda ony bejergi üçin ýöriteleşdirilen sagaldyş merkezlere ugradarlar.
4. Jemgyýetçilik guramalarynda psihologlar we hukukçylar kömek edýärler. Ýüze çykan ýagdaýa görä, hukukçy maslahat berip, degişli resminamalary taýýarlamakda kömek edip biler. Meselem, egerde aýaly adamsyndan aýrylmagy maksat edinen bolsa, emlägi bölmek boýunça, çagalara ideg, kömek puluny almak we ş.m. meseleler boýunça kanunçylyk esasynda maslahat berip biler. Psihologlar aýallary diňläp, olaryň ýagdaýyna görä, alan ruhy şikeslenmelerinden dynmaga we durmuşa bolan höweslenmäni täzeden döretmäge ýardam berip bilerler.
Türkmen gelin-gyzlary öz tebigaty boýunça mylaýym, geçirimli, takatly, ululara hormat goýýan, adamsyny sylaýan we ony alada bilen gurşap alyp, maşgala gymmatlyklaryny hemme zatdan ileri tutýan Zenanlardyr.
Eýsem, aýallara zulumyň bildirilmegi çagalara, maşgala ojagyna we maşgala bagtyna hyýanatçylyk edildigi dälmi näme?
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Braziliýada ýene-de Türkmenistanyň milli rekordy goýuldy
Braziliýada dowam edýän Olimpiadada agyr atletika boýunça türkmen pälwanlary dünýäniň güýçli türgenleri bilen birlikde ýaryşa girişdiler. Dünýäniň esasy ýaryşlarynyň meýdançasyna Gülnabat Kadyrowa (69 kilograma çenli agramlyk derejede) çykdy.
Biziň ildeşimiz “B” toparda çykyş etdi. Birden götermek görnüşinde birinji we ikinji synanyşyklar netijeli boldy: ol 85 hem-de 90 kilogram agramlygy ynamly götermegi başardy. G.Kadyrowanyň 94 kilogram agramy buýran üçünji synanyşygy şowsuz boldy.
Indiki görnüşi bolan itip galdyrmakda türgen gyzymyz ilkinji iki synanyşygyny tehniki taýdan nädogry ýerine ýetirdi, ýöne üçünji synanyşygynda 105 kilogram agramlykdaky ştangany galdyrmaga doly hötde geldi. Şeýlelik bilen Gülnabat iki görnüşiň jemi boýunça 195 kilogram netije bilen öz çykyşyny tamamlady. Bu bolsa diňe bir onuň şahsy üstünligi bolman, eýsem ýurdumyzyň täze milli rekordy boldy. Ozalky rekord hem (192 kilogram) onuň özi tarapyndan ýazky Aziýa çempionatynyň barşynda goýlupdy.
Ýene-de bir türkmen agyr atletikaçy - ýokary agram – 105 kilogramdan ýokary agram derejesinde yklym ýaryşlarynyň kümüş medalynyň eýesi bolan Hojamuhammet Toýçyýew öz çykyşyna 16-njy awgustda başlar.
15 we 17-nji awgustda Rio-de-Žaneýronyň Olimpiýa stadionyna ýeňil atletikanyň türkmen ussatlary çykar. 200 metr aralyga ylgajak Ýelena Rýabowa ýaryşyny çärýek finaldan başlar, Amanmyrat Hommadow bolsa ýekedaban zyňmak boýunça ýaryşda çykyş eder.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi
Habarlar #Rio2016
- Soňky habarlar
XXXI Olimpiýa oýunlarynda türkmen ýeňil atletikaçylary dünýäniň iň güýçli türgenleri bilen bäsleşige girişdiler15 Awgust, 2016 (13:59)
- Soňky habarlar
Braziliýada ýene-de Türkmenistanyň milli rekordy goýuldy10 Awgust, 2016 (10:59)
- Soňky habarlar
Olimpiýa oýunlarynda Türkmenistanyň milli rekordy goýuldy07 Awgust, 2016 (20:59)
- Soňky habarlar
Rio-de Žaneýrodaky Olimpiada: baýdak götermek hormaty sport ussady Merdan Ataýewe ynanyldy06 Awgust, 2016 (22:39)
- Soňky habarlar
Rio-de-Žaneýro Olimpiadasy: türkmen dzýudoçylary ýaryşyň öňüsyrasynda03 Awgust, 2016 (00:08)
- Soňky habarlar
Bütindünýä oýunlarynda Türkmenistanyň Döwlet baýdagy galdyryldy02 Awgust, 2016 (23:58)
- Soňky habarlar
Rio-de Žaneýro Olimpiadasy: türkmen boksçysynyň ýeňşe hyjuwy02 Awgust, 2016 (20:06)
- Soňky habarlar
Dünýäniň esasy ýaryşlaryna taýýarlyk görülýär01 Awgust, 2016 (20:16)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri uzak ýol aşyp, tomusky Olimpiýa oýunlarynyň paýtagty Rio-de-Žaneýro şäherine geldiler30 Iýul, 2016 (11:13)
- Resmi habarlar
Türkmen sportunyň Olimpiýa ugry: Тürkmenistanyň topary Braziliýa ugraýar27 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri 2016-njy ýylda Braziliýada geçjek Olimpiada ilkinji ýollanmany gazandylar07 Oktýabr, 2015 (21:08)


text:
Žurnalistleriň hukuklaryny goraýan halkara “Reporters Without Borders” guramasy Gazagystanda suduň žurnaliste jerime salmak baradaky çykaran hökümini ýazgardy.
Lukpan Ahmedýarow Günbatar Gazgystan regionynyň resmisine töhmet ýöňkemekde günäli tapylyp, oňa 20-nji iýulda 5 million teňňe (33 müň dollar) möçberinde jerime salyndy.
“Reporters Without Borders” guramasynyň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda suduň bu hökümi bilen “žurnalisti maliýe taýdan gysmak” maksat edilýändigi bellenilýär.
“Uralskaýa nedelýa” gazetiniň habarçysy Ahmedýarowa aprel aýynda hüjüm hem edilipdi. Şonda ony pyçaklap we pnewmatiki ýaragdan atypdylar. Ahmedýarow suduň karary we şol hüjüm syýasy matlaplar bilen edilendigini öňe sürýär.


text:
Iýul aýynyň başy, Türkmenistanyň bilim pudagynda iň uly aladalaryň başlanýan döwri. Ýagny edil şü günlerde her ýyl müňlerçe okuwçy orta mekdepleri tamamlap, ýokary okuw jaýlaryna girmäge ekzamenlere taýýarlyk görmäge başlaýarlar.
Bu ýyl orta mekdeplerini tamamlaýan okuwçylaryň sany barada henize çenli doly maglumat berilmedi. Emma 2008-nji ýylda bu san 110000 çemesi bolupdyr. Şu ýyl şol okuwçylardan näçesiniň ýörite ýa-da ýokary okuw jaýlaryna kabul ediljekdigi barada häzirlikçe anyk maglumat ýok.
2008-njy ýylyň Iýun aýynyň 23-ne Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryna kabul ediljek studentleriň sany barada ýurduň bilim ministri prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa beren hasabatynda, “Häzirki döwürde ýurdumyzda jemi 18 sany ýokary okuw jaýy bar, şolardan 15 sanysy bilim ulgamyna degişli okuw jaýlarydyr, galany bolsa harby okuwlardyr” diýip maglmumat beripdi. “Şol 15 sany ýokary okuw jaýlaryna, siziň rugsat bermegiňiz boýunça döwletimiziň raýatlaryndan 4940 sany student okuwa kabul ediler.”
Esasy problemalar
Türkiýeli bir uniwersitet mugallymynyň aýtmagyna görä, bu pudak bilen bagly esasy problemalardan biri hem gözegçilik sistemasydyr. Onuň aýtmagyna görä, Türkmenistanda bilim pudagy heniz hem Sowet düzgüni esasynda dolandyrylýar.
Ankarada ýerleşýän Gazi uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar bölüminiň professory we bir näçe ýyl Türkmenistanda ýaşan professor Mehmet Seýfettin Erol, Sowet Soýuzy döwründe döwlet sýyasatyny propaganda etmek maksady bilen bilim sektoryndan peýdalanylandygyny aýdyp, türkmen ýolbaşçylary bu pudagy ösdürjek bolsalar gözegçiligi aýyryp oňa erkinlik bermeli diýip belledi. Erkinlik barada gürrüň edilmese-de, bu ýurtda berilýän bilimiň hili barada diňe halk däl, döwlet ýolbaşçylary hem yzygiderli aladalanýandyklaryny beýan edip gelýärler.
Bilim pudagyny tutuşlygyna çökerenlikde aýyplanýan öňki Prezident Saparmyrat Niýazow hem bilimiň derejesiniň pesliginden mydama şikaýat edip, bu pudakda parahorlugyň hem aşa ornaşandygyny aýdyp geldi.
Nyýazowyň ornuna häkimiýet başyna geçen Gurbanguly Berdimuhamedow hem, bu barada şikaýat edip gelýar. Ol 2007-njy ýylyň dekabrynda eden çykyşynda, ylym, bilim we saglygy goraýyş boýunça edilýän işler hem gaty bärden gaýdýar, biz ylymlar akademiýasyny döretdik, entek göze görnüp duran iş ýok diýip belläpdi.
Aradan iki ýyl töweregi wagt geçdi. 2009-njy ýylyň 12-nji iýunda eden çykyşynda, Berdimuhamedow bu pudak boýunça alnyp barylýan işlerden ýene nägilelik bildirip, “Ylym biziň durmuşymyzdan, jemgyýetimiziň ösüşinden we talaplaryndan yzda galýar. Aýratyn hem biziň ýurdumyzy ösdürmek baradaky uzak möhletli maksatnamalarymyzy amala aşyrmakda düýpli ylmy esaslaryň ýokdugyny, olaryň entäk işlenip düzülmändigini aýratyn nygtasym gelýär” diýip belledi.
‘Sistema günäkär’
Türkiýeli ekspert Seýfettin Erol, hökümet ýolbaşçysynyň tabşyryklaryna garamazdan ýagdaýyň üýtgemezliginiň sebäbiniň kiçi derejeli ýolbaşçylarda däldigini we bu meselede sistemanyň günäkärdigini aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, ýurtda hereket edýän häzirki bilim sistemasy, täze kadrlaryň ýetişmeginiň hem öňüne böwet bolýar, bu bolsa ýurtda kadr ýetmezçiligini emele getirýär. Biziň bilen söhbetdeş bolýan synçylaryň aglaba bölegi hem bilim pudagynyň gözgyny ýagdaýda bolmagynyň sebäpleriniň biriniň, şu mesele bilen baglydygyny aýdýarlar.
Sýnçylaryň aýtmagyna görä, kadr ýetmezçiligi elbetde islendik pudagyň ösmegine böwet bolýan mesele. Bu hem öz nobatynda ýurduň ýokary okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hiline erbet täsirini ýetirýär. Şunlukda, bu ýagdaý studentleri döwrebap bilim almak üçin daşary ýurtlara gitmäge mejbur edýär. Olar üçin iň elýeterdäki ýurtlardan biri bolsa Gyrgyzystandyr.
Gyrgyzystanda 6 müňden gowrak türkmen studenti bar
Gyrgyzystanyň bilim ministrliginiň professional bilim boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Sadykow Kanat Jelilowiçiň bize beren maglumatynda aýtmagyna görä, geçen ýyl Bişkekde ýerleşýän ýokary we ýörite okuw jaylarynda okaýan türkmenistanly studentleriň sany 4 muň töweregi bolup, bu ýyl 6000-den hem geçipdir. Emma resmi bolmadyk maglumatlara görä, Gyrgyzystanda bilim alýan türkmen studentleriniň sany 10 000 töweregidir. Türkmen ýolbaşçylary bolsa, 2008-njy ýylda daşary ýurtlarda okaýan türkmen studentleriniň sanynyň 2200 töweregi bolandygyny habar berýärler.
Ýkdysady taýdan has yzda bolmagyna garamazdan bilim almak üçin türkmen studentleriniň Gyrgyzystany saýlamaklarynyň sebäbi, diňe bu ýurtda ýerleşýän ýokary okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hiliniň ýokary bolmagy bilen çäklenmän, eýsem bu ýurtda hereket edýän ýokary okuw jaýlarynyň sanynyň hem köp we bahasynyň bolsa elýeterli bolmagydyr.
Ady agzalýan gyrgyz ýolbaşçysy, diňe Bişkekde hereket edýän ýokary okuw jaylarynyň 26 sanydygyny mälim edip, olaryň ençemesiniň hususy eýeçilikde hereket edýän uniwersitetlerdigini nygtaýar. Tutuş Türkmenistanda hereket edýän ýokary okuw jaylarynyň sany 18 bolup, bu ýurtda Gyrgyzystandaky ýaly hususy ýokary okuw jaylarynyň açylmagyna heniz rugsat edilmän gelýär.


text:
Wladimir Putin Orsdýetiň prezidenti hökmünde üçünji möhlet üçin kasam etdi. 2000-nji we 2008-nji ýyllar aralygynda prezidentlik wezipesiniň iki möhletinde oturan we häzir premýer-ministrlik wezipesinden gidýän Wladimir Putin düşenbe güni Kremlde geçirilen dabarada kasam etdi.
Bu dabara 3,000 töweregi myhman gatnaşdy. Olaryň arasynda Federasiýa Geňeşiniň agzalary, Döwlet Dumasynyň deputatlary we Ýokary we Konstitusion sudlaryň sudýalary bar.
Kasam edişligiň öň ýanynda eden çykyşynda prezidentlik wezipesinden gidýän Dmitriý Medwedew wezipesini ýerine ýetirýän döwründe goldaw beren ähli orsýetlilere minnetdarlyk bildirdi.
Dmitriý Medwedewi Putin öz hökümetinde premýer-ministr wezipesine hödürledi.
Dabaradan bir gün öň Putiniň prezidentlik wezipesine dolanmagyna garşylyk görkezip, 20 müň töweregi adam demonstrasiýa geçirdi. Polisiýa 400-den gowrak adamy, şol sanda oppozisiýanyň liderleri Sergeý Udalsowy, Alekseý Nawalnyny we Boris Nemsowy tussag etdi. Ýüz beren çaknyşykda onlarça polisiýa işgärleriniň ýaralanandygy aýdylýar.


text:
Ençeme adam täze medeniýetiň döremegi hem kämilleşmegi üçin, agyr hyzmata hötde geldi. Adalat dabaralanjak bolsa, olaryň hyzmatyna laýyk baha bermek gerek.
Bagşy
Onuň hakyky ady Oraz Mäti ogly, halk arasynda Oraz Salyr ady bilen tanaldy. Tebigy belent sesi, ýakymly owazy hem ýiti başarnygy oňa uly abraý getirdi. Döwrüniň meşhur bagşysy boldy, häzirem şol meşhurlygyny saklaýar.
Türkmen bagşyçylyk sungatyndan habarly adam Oraz Salyryň senedine hormat goýýan bolsa gerek. Ussadyň aýdan "Ýaşylbaş", "Amman-amman", "Aýlansam", "Tüni derýa", "Badysaba“, "Köne güzer", "Elden gider", "Ýok meniň", "Zary bilen" ýaly halk aýdymlary ýokary kämillikden habar berýär.
Geň zat, Magtymguly Garly, Sahy Jepbar ýaly aýdym äleminde erkana sonarlap geçen beýik ussatlar Oraz Salyryň aýdan aýdymlaryny gaýtalamandyr. Onuň ussatlygy şol döwürde Hydyr bagşy, Nobat bagşy, Hally bagşy bilen deň hatarda goýulýar.
Ol diýseň mertebeli ekeni, öz gara hyzmatyna daýanyp durmuşyny aýlapdyr. Saz sungatyny öwreniji belli alym W.A. Uspenskiniň haýyşy bilen aýdan aýdymlary üçin, teklip edilen puly almakdan ýüz öwrüpdir. W.A. Uspenskiý Oraz Salyryň sungatyna-da, adamkärçiligine-de örän ýokary baha berýär.
Ussatlyk mekdebi
Oraz Salyr milli aýdym-saz sungatynyň ösmegi, onuň professional derejä ýetmegi ugrunda, elinden gelen hyzmaty gaýgyrmandyr.
Onuň geçen ýoly hem başarnygy beýleki bagşylar üçin, kämillik mekdebi saýylýar. Ol ilki tüýdügiň ýanynda ýanama aýdym aýdar ekeni. Soňra dutara geçmeli bolýar. Dutar onuň çeküwli hem belent sesi üçin, giň mümkinçilik döredýär.
Beýleki tarapdan, aýdym arasynda gelýän jukguldylar ýaly örän çylşyrymly ses öwüşginlerini döretmekde, dutar bagşa köp mümkinçilik berýär. Onsoňam saz seniň eliňde. Sen başga biriniň çalýan sazyny yzarlaman, öz owazyňy kowalamaly.
Dutara geçensoň, ussadyň elindäki hem sesindäki ösüşi köne ýazgylardan görmek o diýen kyn däl.
Kiçi Geldimyrat ýaly öň tüýdügiň ýanynda ýanama aýdan bagşylar hem bu göreldä eýerdiler.
Täzeligiň hyzmatynda
Bu bagşynyň beýleki bir hyzmaty 30-njy ýyllaryň başynda ilkinjileriň hatarynda Aşgabada gaýdyp, täze açylan türkmen radiosynda bagşy hökmünde işe başlamagydyr. Baryp, 1932-nji ýylda onuň sesi gramplastinka geçirilipdi.
Bu iňňän möhüm iş bolsa-da, köp bagşy-sazanda öz sesiniň tehniki ýazga geçirilmegini islemändir. Sesini ýazgyda galdyrmakdan gorkan bagşylar bolupdyr. Oraz Salyr belent ady hem uly hormaty bilen bu işde görelde bolýar.
Beýleki käbir bagşy-sazanda bolsa ýazgy etmek talaplaryna hötde gelip bilmändir. Şol döwürde ses ýazylýan plastinkalar bary-ýogy iki minuda golaý aýlanýan ekeni. Islendik aýdymy hem sazy şol wagta sygdyrmaly bolupdyr. Şonuň üçin köne ýazgylardaky bagşylar dutardan owaz almak üçin, birki kakuw edip, ýüzugra aýdyma başlaýarlar hem ony şo bady bilen aýdyp gutarýarlar.
Oraz Salyr bu talaplary başaryp bilipdir.
Öz döwründe halk gramplastinkalardan örän amatly peýdalandy. Ony aýtdyrmaga maşyn bolan ýerinde, millet bagşylaryň iň saýlama aýdymlaryny diňläp bildirler. Millet muny bir gudrat saýypdyr. Şol gudratdan Oraz Salyr ýerlikli peýdalanmagy başarýar. Gramplastinka oňa öz owazyny bütin ile ýetirmäge şert döredýär. Gramplastinka oňa abraý hem şöhrat getirýär.
Aşgabat radiosy barada aýdylanda, ol bagşylaryň sesini halk köpçüligine ýetirýän esasy tribuna öwrüldi. Öň radiodan gaçan bagşylar soňra ol ýerde çykyş etmäge höwes bildiripdir.
Hatyra
Oraz Salyryň şol hyzmaty nazara alynsa gowy bolardy.
Her bir ynsanyň dünýädäki hyzmaty tamamlansoň, onuň derejesini kesgitlemek soňky nesilleriň borjy bolup durýar.
Owaly Aşgabatda Bagşylar öýi ýaňadan dikeldilip, oňa-da Oraz Salyryň ady dakylsa gowy bolardy. Ýer yranmazyndan öň şeýle öý bolupdyr.
Bagşylar öýünde türkmen milli aýdym-saz sungatyna degişli muzeýi döretmek mümkin. Aýratyn-da, bagşylaryň oturyp aýdym aýtmagy üçin, çaklaňja zal bolar.
Bu dünýäde edilýän usul. Uly filarmoniýa zallarynyň gapdalynda ýa-da köşklerde kamera orkestri üçin, aýratyn zallar bolýar.
Ol ýerde bagşy öz sazandalary bilen 50-60 adamyň öňünde aýdym aýdar. Elbetde, oňa mydama daşary ýurtly myhmanlar gelip durar.
Myhmanlar milli aýdym-sazy tebigy ýagdaýda diňlärler, muzeý eksponatlaryna serederler hem isleseler milli türkmen saz gurallaryny, dürli ses ýazgylary, nota ýazgylaryny, albomlary hem aýdym-saz sungatyna degişli kitaplary satyn alyp bilerler. Ol ýerde geçen ussatlaryň şekilini synlamaga mümkinçilik bolar. Şonda olar Merkezi Aziýanyň bir şäherine däl-de, eýsem türkmenleriň arasyna gelendigini duýarlar.
Bagşylar öýi Oraz Salyryň hem onuň kärdeşleriniň başlangyçdaky ýola goýan hyzmatynyň dowamy bolardy.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Sankt-Peterburg, 24-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Arkalaşygyň Kubogy — 2015-iň ýarym finalynda Türkmenistanyň ýygyndysyny 4:0 ýeňen Finlýandiýanyň ýaşlar toparynyň baş tälimçisi Tommi Kantonen diýseň keýpiçag haldady.
—Ýeňenimiz üçin bizi bagyşlaň! — diýip, finlýandiýaly hünärmen oýundan soňky metbugat maslahatyndaky çykyşyny degişmeden başlady. — Bu ýaryşa gatnaşýandygymyza, finala çykmagy başarandygymyza örän şat. Oýun barada aýtsam, ony iki bölege bölmek mümkin. Birinji ýarymda bize bellenilenini amala aşyrmak, pökgini islän ýerimize ýetirmek başartmady. Ikinji ýarymda oýna birneme üýtgeşme girizip, topy özümizde köpräk saklap başladyk. Şu ýerde ýene bir zady bellemeli, türkmen futbolçylary ýadady. Muňa garamazdan, garşydaşymyza laýyk baha bermek gerek, bu — jebis we tertip düzgünli topar.
—Üçünji pökgiňiz owadan we garaşylmadyk gol boldy. Top uzak aralykdan derwezeçiniň üstünden aşyryldy. Bu duýdansyz ýüze çykan pikir boldymy?
—Bu özüm üçin-ä garaşylmadyk bir zat boldy. Munuň özi oýunçynyň futbol meýdanyny oňat görüp bilýändiginden habar berýär. Derwezeçi 16 metrdagy öňe çykdy. Hattaka muny wagtynda gördi, pökgini ussatlarça onuň üstünden aşyrmagy başardy.
—11 mertlik urgynyň topuň aşajygyna kakylyp, ortaradan derwezä gönükdirilmegi öňden taýýarlanylypmydy?
—Bu hem duýdansyz gelnen netije, özem diýseň batyrgaý töwekgellik.
—Siz Belarus — GAR ýarym final duşuşygyny gördüňizmi we çalasyn hereket edýän afrikalylara garşy etsem-goýsamlaryňyz barmy?
—Häzir belli bir zat diýmek kyn, eger siz bu barada ýekşenbe güni irden sorasaňyz jogap bermäge çalşaryn.
—Size we toparyňyza bu ýaryş name berdi?
—Birinjiden, bu bäsleşik ýylyň häzirki wagty üçin örän peýdaly. 6 halkara duşuşygy ýaş oýunçylara oýun tejribesini bermek üçin tüýs gerek zat. Öz klublarynda olara bärdäki ýaly şeýle mümkinçilik berlenok, gymmatly tejribe toplamaga şert döredilenok. Ikinjiden bolsa, ýaryş bize oýunçylar bilen köpräk bile bolmaga, milli ýygyndynyň nähili oýnaýandygy we oýnamalydygy baradaky pelsepämizi olara geçirmäge ýardam edýär.


text:
Belgiýanyň premýer-ministri Herman Wan Rompuý 1-nji ýanwardan başlap bileleşigiň häzirki wagta çenli ilkinji doly ştatly prezidenti bolar. Britaniýaly Katerin Aşton bolsa, Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklanandan soň, şol aýyň dowamynda Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça ýokary wekiliniň wezipesini eýelär we bu wezipäniň ygtyýarlyklary öňküsinden güýçli bolar.
Wan Rompuý alty aý bäri Belgiýanyň premýer-ministri wezipesini eýeläp gelýär we ady Ýewropada kän bir tanalmaýar.
ÝB-niň söwda boýunça komissary Katerin Aşton.
Britaniýaly syýasatçy Aştonuň hem ýagdaýy şeýle. Ol henize çenli döwlet edarasyna wezipä saýlanmandy we soňky bir ýylyny ÝB-niň söwda boýunça komissary hökmünde Brýusselde geçiripdi.
Olaryň ikisiniň ady hem penşenbe güni gije dabaraly sazlar bilen habar beriş serişdelerinde köpçülige ýetirildi.
Ýewropa Bileleşiginiň häzirki görnüşdäki iň soňky döwürleýin prezidentligini alyp barýan Şwesiýanyň premýer-ministri Fredrik Reinfeld gijeki sessiýa asuda ýagdaýda tamamlanandan soň uludan dem aldy. “Birnäçe ýyl dowam eden çekeleşikleriň, taýýarlyklaryň netijesinde hemme zat ýerbe-ýer edilenden soň, şu taryhy ähmiýetli metbugat konferensiýasynda Ýewropanyň täze liderligini hödürleýäris”.Bleýer hödürlenmedi
Resmileriň aýtmagyna görä, britan hökümeti ýurduň öňki premýer-ministri Toni Bleýeriň kandidatlygyny resmi taýdan goýbolsun edip, daşary işler ministri wezipesine Aştonuň kandidatlygyny hödürläninden soň, jemleýji ädimler ädildi.
Lissabon Şertnamasy netijesinde dörän iki sany esasy wezipä Wan Rompuý we Aştonuň saýlanmagy boýunça çaltlyk bilen we bir agyzdan alnan karar, ÝB-niň öz içinde bölünişikleriň bardygy baradaky gürrüňlerden birnäçe hepde soň gelen garaşylmadyk habar boldy. Bileleşigiň liderleriniň köpçüligiň sesine daýanmaly boljakdyklaryndan heder edilýärdi we bu ýagdaý bellenen iki adama bolan ynamy gürrüňsiz sarsdyrjakdy.
Sammitiň ahyrynda geçirilen metbugat konferensiyasynda çykyş eden Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso, Şwesiýanyň premýer-ministri Reinfelde Rubigiň kubigini gowşurdy we munuň Reinfeldiň sabyrlylygyna we araçylyk ukuplaryna özüniň hormat goýýandygynyň alamatydygyny aýtdy.
Barrosonyň aýtmagyna görä, Rompuý we Aştonyň saýlanmagyndan “has gowy karar almak mümkin däldi”.Prezidentiň roly
Wan Rompuý Ýewropa Bileleşiginiň prezidentligine 1-nji ýanwardan başlap girişer. ÝB-niň daşary işler ministri we şol bir wagtyň özünde Ýewropa Komissiýasynyň wise-prezidenti boljak Katerin Aştonuň saýlanmagy bolsa entek Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklanmaly bolar.
YB-niň resmileriniň aýtmagyna görä, täze komissiýa 21-nji ýanwardan başlap işe girişer.
Wan Rompuý geljekde ÝB-niň daşarky hökümetler we guramalar bilen geçirjek sammitlerine gatnaşar we Ýewropa Geňeşiniň, ýagny ÝB liderleriniň syýasy pozisiýalaryny beýan eder.
Aşton daşary syýasata degişli meselelerden jogapkär bolar. Emma onuň wezipe ygtyýarlyklarynyň Wan Rompuýyňky bilen käbir halatlarda çaknyşýandygyna seredeniňde, geljekde käbir düşünişmezlikleriň hem bolmagynyň ähtimaldygy aýdylýar.
Bir zat welin entek belli däl: borçlary we ygtyýarlyklary ýeňledilen hem bolsa, alty aýlyk döwürleýin prezidentligi alyp barjak ýurtlaryň liderleriniň we daşary işler ministrleriniň geljekdäki roly.
1-nji ýanwarda nobatlaýyn prezidentligi Şwesiýadan aljak Ispaniýanyň premýer-ministri Žoze Zapatero, özüniň ikinji planda durmajakdygyny eýýämden mälim etdi.


text:
Düýn Eýranyň günorta-gündogar regionyndaky Zahedan şäherinde amala aşyrylan iki sany bomba partlamasynda azyndan 20 töweregi adam ölüp, 100-den gowrak adam ýaralandy.
Bu wakanyň yzy bilen, Al-Arabiýa telekanaly bu partlamalaryň jogapkärçiligini Jundollah atly sünni söweşjeň toparynyň öz üstüne alandygy barada maglumat ýaýratdy.
Goşa partlama Zahedan şäherindäki şaýy metjitlerinden biriniň golaýynda amala aşyryldy.
Eýranyň içeri işler ministriniň orunbasary Ali Abdollahi habarçylara beren interwýusynda bu partlamalaryň janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan amala aşyrylandygyny öňe sürdi.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda açylan «Türkmenistanyň nebiti we gazy - 2010» atly 15-nji halkara sergä hem-de konferensiýa gatnaşyjylara ýollan gutlag hatynda Türkmenistanyň öz energiýa pudagynda Hytaý we Eýran bilen aradaky gaz geçirijä hem-de “Transowgan” gaz geçiri proýektine uly ähmiýet berýändigini aýtdy. Ýöne ol Ýewropa we ABŞ tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýektini agzamady.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň žurnalisti Merdan Saryýew Rumyniýanyň “Money Chanell” telekanalynyň ykdysady maslahatçysy we energiýa meseleleri boýunça ekspert Dan Susio bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Dan Susio, prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň nebit-gazy barada Aşgabatda açylan halkara konferensiýasyna gatnaşyjylara ýollan gutlagynda Hytaý, Eýran bilen energiýa hyzmatdaşlygy, “Transowgan” gaz geçiri proýekti barada aýdyp, “Nabukko” proýekti barada hiç zat aýtmady. Siziň pikiriňizçe, munuň näme sebäbi bolmagy mümkin?
Dan Susio: Görşümiz ýaly, “Nabukko” proýektiniň amala aşyrylmagy biraz ileri çekilýär. Asyl proýekte görä, eýýäm, 2010-njy ýylda gazgeçirijini gurmak işleri başlanmalydy. Emma bu işler häzirlikçe 2012-nji ýyla çenli gaýra süýşürildi. Munuň sebäbi “Nabukkonyň” partnýorlary bilen, ýagny proýekti nebit we gaz bilen üpjün etjek ýurtlar bilen ylalaşyklarynyň tamamlanmanlygydyr. Şu sebäpli häzir bu proýekt boýunça köp päsgelçilikler döredi.
Ýöne, muňa garamazdan, bu päsgelçiliklere düşündiriş bermek mümkin. Biziň görşümiz ýaly, Ýewropa Bileleşigi häzir ýewronyň we guramanyň durnuklylygyny saklamaga degişli meseleleri çözmek bilen başagaý. Şol kynçylyklar sebäpli Ýewropa Bileleşigi “Nabukko” proýektini gün tertibindäki möhüm meseleleriň sanawyndan häzirlikçe aýyrdy. Dogrusyny aýtsam, “Nabukko” hiç haçanam Ýewropa Bileleşigini alada goýýan juda möhüm meseleleriň arasynda bolmandy.
Şu nukdaýnazardan men Türkmenistanyň başga proýektlere gyzyklanma bildirýändigine düşünýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz prezidentiň ýüzlenmesinde bellenip geçilen Türkmenistandan Hytaýa ikinji gaz geçirijini gurmak we “Transowgan” gaz geçiriji proýektleri baradaky tagallalara nähili baha berýärsiňiz?
Dan Susio: Meniň pikirimçe, Hytaýa çekiljek ikinji gaz geçiriji proýekti üstünlikli bolar. Biz Hytaý tarapynyň bu meselä ähmiýet berýändigini görýäris. Hytaýyň şol proýekti amala aşyrmaga puly-da, syýasy islegi-de bar.
Ýöne “Transowgan” gaz geçiriji proýekti barada aýdylanda, regiondaky syýasy durnuksyzlyk göz öňünde tutulanda, bu proýektiň durmuşa geçjekdigine meniň ynamym az. Häzirki ýagdaýda bu proýektiň amala aşmagy mümkin däl diýmek hem bolar. Bu diňe gurluşyk işleri bilen bagly bolman, proýekt üçin zerur maliýe serişdelerini tapmak kynçylygy bilen hem baglydyr. Şonuň üçinde men bu proýektiň amala aşjakdygyna ynanmaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Türkmen hökümetiniň alyp barýan energiýa syýasatyndan çen tutup, ony Günbataryň ynamly partnýory diýip atlandyrmak mümkinmi?
Dan Susio: Gynansak-da, bu mesele dolulygyna “Nabukko” proýektiniň özgerşine bagly. Ýöne, her niçigem bolsa, Türkmenistan bu proýektiň ösdürilmegine taýýar bolmaly. Sebäbi Türkmenistanyň bu ugurda edip biljek goşandy tutuş proýektiň geljekki ösüşine ýardam edip biler.
Bir zady belläp geçmek örän möhüm. “Nabukko” diňe syýasy proýekt däl, bu medeniýeti we ykdysady ösüşi hem öz içine alýar. Belkem, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen bu ugurda etjek hyzmatdaşlygy pul gazanmakdan has möhümdir.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Moldowa iki günlük sapary başlandy.
Berilýän maglumata görä, geçiriljek gepleşikleriň dowamynda ykdysadyýet, gumanitar pudaklaryndaky ikitaraplaýyn özara hyzmatdaşlyk maslahat ediler.
Saparyň dowamynda goşa salgydy ýatyrmak baradaky ylalaşyga hem gol goýuljakdygy aýdylýar.
Moldowanyň prezidenti gepleşiklerde energetika pudagyna has köp ünsüň beriljekdigi mälim etdi.
“Itar-Tass” habar agentliginiň Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine salgylanyp berýän maglumatyna görä, 2012-nji ýylda Türkmenistan bilen Moldowanyň arasyndaky söwda dolanyşygy iki million dollar töweregi bolupdyr.


text:
Türkmenistan, ilkinji olimpia medalyny gazanmak umydy bilen, çarşenbe güni Rio-de-Žaneýro şäherinde geçjek Olimpia oýunlaryna gatnaşmaly ýygyndysyny Braziliýa ugratdy.
Bu Türkmenistanyň Bütindünýä Olimpia oýunlaryna üçünji gezek gatnaşyşy bolar. Mundan ozal Türkmenistanyň atletleri 2008-nji ýylda Pekinde, 2012-nji ýylda Londonda geçirilen Olimpia oýunlaryna gatnaşypdy.
Umyt beriji ýagdaý
Ýerli sport janköýerleri bu ýagdaýyň, eger garaşsyzlykdan soňky 17 ýyl bilen deňeşdirilende, nähilem bolsa umyt berýändigini, ýagny türkmen sportçylarynyň bu bäsleşige nähilem bolsa gatnaşýandygyny aýdýarlar.
Dzýuda boýunça halkara derejesindäki sport ussady Gülbadam Babamyradowa ugradyş dabarasynda türkmen toparynyň adyndan gürläp, Olimpia oýunlarynda üstünlik gazanmaga umyt baglaýandygyny aýtdy.
Gülbadam Babamyradowa 2014-2015-nji ýyllarda iki gezek ýurduň iň gowy atleti diýen derejä mynasyp bolupdy, halkara derejesindäki dünýä we Aziýa ýaryşlarynda baýrakly orunlary eýeläpdi. Ol Braziliýada 52 kg agrama çenli kategoriýada çykyş etmeli.
Türkmenistanyň olimpia ýygyndysynyň ýene bir umyt bildirilýän atleti boksçy Arslanbek Açylow. Ol iýun aýynda Bakuwda, Azerbaýjanyň paýtagtynda finala ýetmegi başardy. Ol şonda täjigistanly, taýpeýli, Şweýsariýaly, italiýaly we hindistanlly bäsdeşlerinden üstün çykdy diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Olimpia oýunlarynda agyr atletika boýunça bäsleşmäge hukuk gazanan Hojamuhammet Toýçyýew Daşkentde geçen Aziýa oýunlarynda kümüş medala mynasyp bolupdy.
Türkmenistanyň Olimpia ýygyndysynyň hatarynda agyr atletikaçy Gülnabat Kadyrowa, dzýudoçy Ruşana Nurjowowa, ýeňil atletikaçylar Amanmyrat Hommadow we Ýelena Rýabowa, ýüzüjiler Merdan Ataýew we Darýa Semanowa dagy hem bar.
Türkmen mediasynyň maglumatlaryna görä, türkmen sportçylary ýylda dürli derejelerdäki ýaryşlarda onlarça altyn, kümüş we bürünç medallara mynasyp bolýarlar. Emma bu sözi Olimpia medaly barada aýdyp bolmaýar.
Ýerli sport janköýerleriniň köpüsiniň pikirine görä, bu ýurtda sportuň köpçülikleýin çärä öwrülip bilmezligi bilen bagly.
Emma türkmen mediasy ýurtda uly-uly sport desgalarynyň gurulýandygyny, döwlet tarapyndan, prezident tarapyndan sport çärelerine, sagdyn durmuş ýörelgelerine uly üns berilýändigini aýdýar.
Şol bir wagtda türkmen mediasy sportçylaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary barada ýeterlik maglumat bermeýär. Azatlyk radiosyna ýurt içinden gowuşýan maglumatlara görä, soňky ýyllarda gurulýan sport mekdepleriniň bir topary gyş aýlarynda gowy işlemeýär, sebäbi olaryň içiniň ýyladyş sistemasy gowy däl.
Sport kadrlary
Mundanam başga, prezident Berdimuhamedowyň özüniň hem hökümet mejlislerinde tassyklaýşy ýaly, sport mekdeplerinde işini gowy bilýän sport kadrlary ýeterlik däl.
Ýerli sport janköýerleri sport kadrlaryny taýýarlamakda sowet döwründe bolan tejribeleriň hem ýitirilendigini, ýagny şol wagt pedagogiki uçilişelerde hem ýörite orta bilimli bedenterbiýe mugallymlarynyň taýýarlanylandygyny aýdýarlar.
Ikinji tarapdan, Azatlyk radiosynyň ýurt içindäki habarçylary bilen söhbetdeş bolýan trenerleriň käsi çagalara tälim berip alýan aýlyklarynyň maşgala eklemäge ýetmeýändigini, daşyndan başga iş bilen meşgullanmaly bolýandyklaryny aýdýarlar.
Şeýle-de, halkara ýaryşlaryna gatnaşýan türkmen komandalarynyň maliýe kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz bolýan halatlarynyň hem seýrek däldigi aýdylýar.
Türkmenistanyň umyt bildirilýän sport ussatlaryna dolanyp gelsek, ýurduň agyr atletika boýunça ençeme gezek çempiony, halkara derejesindäki sport ussady Ümürbek Bazarbaýew şu ýyl gadagan edilen kuwwatlanydyryjy ulanyp, dört ýyllyk ýaryşdan çetleşdirildi.


text:
Gazagystanda deslapky tussaghanadan azat edilen aktiwist özüniň syýasy garaýyşlarynyň üýtgemändigini aýdýar.
Garaşsyz “Wzglýad” gazetiniň redaktory Igor Wenýatskiý penşenbe güni garaşylmadyk ýagdaýda tussaglykdan boşadyldy we onuň günäsi geçildi.
Wenýatskiý ýanwar aýynda Žanaözen şäherine sapar edensoň tussag edilipdi. Žanaözende dekabr aýynda dörän gozgalaňlarda polisiýa 16 protestçini atyp öldüripdi.
Penşenbe güni Ýewropa Parlamenti Žanaözendäki wakalar boýunça özüniň çuňňur aladasyny bilidirip, beýanat ýaýratdy.


text:
Duşenbe güni Yragyň Kürdüstan awtonom regionynyň prezidenti Massud Barzani bilen Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Joe Baýden öz telefon gürrüňdeşliklerinde ýurtdaky saýlawlar boýunça ýurduň täze kanunyň kabul edilmeginiň möhümligini nygtandyklaryny aýtdylar.
Ýatladyp geçsek, Yragyň nobatdaky Parlament saýlawlary geljek ýylyň 16-njy ýanwaryna bellenilipdi. Ýöne saýlawlar baradaky täze kanunyň taslamasyny kabul etmek işiniň kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolandygy sebäpli, Parlament saýlawlary hem birneme yza süýşüriler diýlip garaşylýar.


text:
Türkiýe Siriýadaky «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň we demirgazyk Yrakdaky kürt jeňçileriniň pozisiýalaryna garşy howa we artilleriýa zarbalaryny urdy.
Türk hökümeti 25-nji iýulda PKK-niň, bikanun diýlip yglan edilen Kürdüstan işçiler partiýasynyň demirgazyk Yrakdaky gonalgalaryna, bunkerlerine, gowaklaryna, ammar jaýlaryna we beýleki «logistiki nokatlaryna», şol sanda Kandil daglygyna, bu toparyň ýolbaşçylarynyň ýerleşýän bazalaryna howa zarbalaryny urandygyny aýtdy.
PKK, bu howa zarbalaryndan soň, Ankara bilen 2013-nji ýylda jar edilen ýaraşygyň hiç bir manysynyň galmandygyny aýtdy.
Ankara öz uruş uçarlarynyň Siriýadaky YD nyşanalaryna eden hüjümleri barada jikme-jik maglumat bermedi.
Emma premýer-ministr Ahmet Dawutoglu jeňçilere garşy geçirilen ilkinji bombalaýyş operasiýasynyň «100 prosent» öz maksadyna ýetendigini we «nyşanalary üstünlikli ýok edendigini» aýtdy.
Dawutoglu bu operasiýalaryň «Türkiýäniň garşysyna abanýan howp näçe uzak saklansa, şonça hem dowam etdiriljegini» aýtdy.
Ol Türkiýede güman edilýän YD we PKK agzalarynyň 590 sanysynyň tussag edilendigini hem sözüne goşdy.
Stambulda tutulanlaryň arasynda, resmi habar çeşmesiniň maglumatyna görä,
YD-nyň ýerli uly şahsyýeti, Halis Baýançuk hem bar.
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Kawusoglu demirgazyk Siriýada YD söweşijilerinden arassalanan ýerler tebigy «howpsuz zona» öwrüler diýdi.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda "Yslam döwleti» diýilýän topara garşy döredilen koalisiýa bilen hyzmatdaşlyga uzak wagt göwünsiz bolan Türkiýe öz howa bazasynyň ABŞ we koalisiýa uçarlary tarapyndan jeňçi topara garşy has kän zarba urmakda ulanylmagyna hem razylyk berdi.
Bu howa zarbalaryna YD 20-nji iýulda türk şäheri Suruçda 32 adamyň öldürilmeginde günälenenden soň buýruk berildi.
PKK 22-nji iýulda Türkiýäniň iki sany polisiýa ofiserini öldürendigini, olaryň kürt aktiwistlerini nyşana alan partlamada YD topary bilen hyzmatdaşlyk edendigini aýtdy. 23-nji iýulda YD söweşijileri bilen bolan serhetaşyr çaknyşyklar hem bir türk esgeriniň wepat bolmagyna getirdi.
Ak tamyň sözçüsi Alistair Baskey Türkiýäniň özüni kürt jeňçileriniň hüjümlerinden goramaga haky bar diýdi.
Şeýle-de Baskey PKK terrorçylykdan ýüz öwrüp, Türkiýäniň hökümeti bilen gepleşikleri dikeltmeli diýdi.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň ýarany bolan Eýran terrorçylyga garşy söweşde milli özygtyýarlylyga hormat goýulmagyna çagyrdy.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Marziýeh Afkham "Milli hökümetleri gowşatmaga syrygýan islendik hereket, iş ýüzünde, terror toparlarynyň öz jenaýatçylykly hereketlerini amala aşyrmagyna itergi berip biler» diýdi.
Türkiýe BMG-ä Siriýadaky YD toparyna garşy howa zarbalaryny urmaga başlaýandygyny, sebäbi Siriýanyň hökümetiniň bu radikal yslamçy topara çäre görmäge ne ýagdaýynyň, ne-de isleginiň bardygyny aýtdy.
Türkiýe BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muna we Howpsuzlyk geňeşine iberen hatynda öz hereketlerini esaslandyrmak üçin BMG-niň Düzgünnamasynyň 51-nji maddasyna, ýaragly hüjümden özbaşdak ýa-da bilelikde goranmak hukugyna salgylandy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Ýewropa Bileşiginiň BMG-da öz ygtyýarlyklaryny artdyrmagy boýunça teklip netijesiz tamamlandy. Olaryň öňe süren rezolýusiýasynda Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylary bütin Birleşigiň adyndan çykyş etmäge hukuk gazanmakçy bolýarlar.
BMG agza döwletler sişenbe güni bu meseläni maslahata goýmak teklibine ses berenlerinde, köpçülik garşy çykdy.
Karib sebitinindäki we Afrikadaky döwletler, şeýle-de Eýran bilen Wenesuela rezolýusiýanyň sese goýulmagyny goldamadylar.
Bu rezolýusiýa garşy durýan döwletler Ýewropa Bileleşigi BMG-da goşmaça hukuklara eýe bolar diýip alada edýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň agzalary BMG-nyň täze sessiýasynda bu rezolýusiýany ýaňadan öňe sürjekdiklerini aýtdylar.


text:
“Yslam döwleti” söweşjeň topary Siriýanyň Homs merkezi welaýatyny ele salmagynyň yzýany 230 ýaşaýjyny, şol sanda hristianlary ogurlady.
Londonda ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy topary Al-Karyatain şäheriniň söweşjeň topar tarapyndan 5-nji awgustda, raýatlaryň bolsa 6-njy awgustda ele salnandygyny habar berdi.
Hristianlaryň ençemesi Siriýanyň demirgazygyndaky Allepo şäherinden gaçyp, Al-Karyatain şäherinde özlerine pena tapypdy.
Uruşdan öň şäheriň 18000 ilaty, şol sanda sünni musulmanlar we 2000 çemesi katolik hem prawoslaw hristian ýaşaýjylary bardy. Emma şäheriň hristian ilatynyň sany ýüzlerçe adama çenli azaldy.


text:
Halkara Pul fondunyň öz missiýasynyň 4-nji-10-nji noýabr aralygynda Aşgabada eden saparynyň yz ýany çap eden maglumatynda Türkmenistanda ykdysady ösüş görkezijileriniň peselýändigi aýdylýar. Maglumatda Türkmenistanda umumy içerki önümçilik derejesiniň geçen ýylky 10.3%-den şu ýyl 7%-te düşendigi bellenip, indiki ýyl onuň ýene peselip, 6% töwereginde boljakdygy çak edilýär.
Halkara Pul fondunyň Türkmenistana sapar eden resmi toparynyň ýurduň hökümet resmileri, parlament agzalary, hususy sektoryň we diplomatik jemgyýetiň wekilleri bilen makroykdysady ýagdaýlary, ykdysady kynçylyklary we ileri tutulýan syýasy meseleleri maslahat edendigi resmi maglumatda habar berilýär.
Missiýanyň ýolbaşçysy Býörn Rother Aşgabada saparynyň netijesinde çap eden beýannamasynda şeýle diýýär: “Türkmenistan soňky onýyllykda durnukly ykdysady ösüş görkezdi. Häkimiýetler gowy planlaşdyrylan uglewodorod sektory arkaly nebitiň we tebigy gazyň bahasynyň ýokary bolan döwrüni her adam başyna bolan girdejini iki esseden köp ýokarlandyrmak üçin peýdalandylar, bu uly möçberdäki döwlet inwestisiýalaryna, şol sanda sosial ugurlara maýa ýatyrylmagyna mümkinçilik döretdi. Üstesine, eksportdan gelen girdejileriň uly bölegi rezerw hökmünde saklanyldy we 2015-nji ýylyň oktýabr aýynda bu 30 aýlyk import möçberine barabar boldy”.
Saklanýan kynçylyklar
Halkara Pul fondunyň resmisiniň bellemegine görä, şol bir wagtda-da diwersifikasiýada we ýurduň ýaş ilaty üçin has netijeli iş ýerlerini döretmekde hususy pudagyň ösüşinde kynçylyklar saklanypdyr, hökümet muny öz syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary hökmünde görkezipdir.
Maglumatda 2014-nji ýyldan bäri Merkezi Aziýanyň daşky şertlerini agyrlaşdyran sarsgynlaryň bolandygy, hususan-da nebitiň we tebigy gazyň bahalarynyň pese gaçandygy, ýurtlaryň Orsýet we Hytaý ýaly esasy söwda partnýorlarynyň ykdysady ýagdaýynyň gowşandygy agzalýar we munuň netijeleriniň hem uzaga çekjekdigi bellenýär. Bu ýagdaýyň umumy içerki önümçilik derejesiniň pese gaçmagyna-da täsir ýetirendigi aýdylýar.
“Türkmenistan üçin üç esseli ykdysady sarsgynyň umumy içerki önümçiligiň 2014-nji ýylyň 10 % derejesini 2015-nji ýylda 7 %-e we 2016-njy ýylda 6 % -e çenli pese düşürjegine, nebit-gazyň bahalarynyň peselmeginiň we býujet inwestisiýalarynyň azalmagynyň muňa sebäp boljakdygyna garaşylýar” diýip, Halkara Pul fondunyň Türkmenistana sapar eden resmi toparynyň ýolbaşçysy Býörn Rotheriň beýannamasynda bellenýär.
Bu dokumentde şeýle-de uglewodorod serişdeleriniň eksportyndan gelýän girdejileriň azalmagynyň netijesinde ýurduň daşary ýurtlardaky pul hasaplarynyň we döwlet býujetiniň girdeji we çykdajy bölekleriniň arasyndaky tapawudynyň azaljakdygynyň çak edilýändigi aýdylýar.
Ätýaçlandyryş fonduň mümkinçilikleri
Halkara Pul fondunyň bellemegine görä, Türkmenistanyň daşary ýurt ätýaçlandyryş fondunda jemlenen pullar Türkmenistana döwrüň kynçylyklaryna garşy durmaga mümkinçilik berip biler. Türkmenistanyň daşarky howplara garşy durmaga ukybyny güýçlendirmek, umumy içerki önümçilik derejesini saklamak üçin mümkinçilikleriniň regionyň beýleki ýurtlary bilen deňeşdirilende has ýokarydygy hem bellenilýär, emma munuň üçin reformalaryň bazar ýörelgelerine esaslanmalydygy aýdylýar.
Halkara Pul fondunyň türkmen hökümetiniň reformalary geçirmek boýunça tagallalaryny syýasy konsultasiýalar arkaly goldamaga, makroykdysady statistika, pul-kredit syýasaty, salgyt-býujet syýasaty ugurlardan ýurduň mümkinçiliklerini artdyrmak boýunça işleşmäge taýýardygy aýan edilýär.


text:
Yrakdan gowuşýan maglumatlara görä, ýurduň parlamenti täze hökümeti düzmek boýunça işi dowam etdirmek üçin indiki hepdede duşuşmak barada ylalaşypdyr. Parlamentiň ozlaky kararyna görä, indiki maslahat awgust aýyna çenli yza tesdirildi.
Fransiýanyň “Frans press agentligi” (AFP) ýolbaşçy deputat Mahdi Hafeziň edarasyna salgylanyp, kanun çykaryjylaryň 12-nji awgusta derek 13-nji iýulda duşuşjakdygyny habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de Britaniýanyň Bagdaddaky ilçisi Simon Kollis we BMG-niň Yrak boýunça wekili Nikolaý Mladenow Twitter arkaly çap eden maglumatlarynda parlamentiň indiki sessiýasynyň gününi 13-nji iýul diýip agzadylar.
Parlament ýurduň üç möhüm wezipesini saýlamakda üstünlik gazanyp bilmän gelýär. Parlamentiň geçen hepdede geçiren maslahaty kesgitsizlik bilen tamamlandy.
Yrakdaky bu syýasy krizis “Ytrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň ýurduň uly bölegini basyp alan döwründe ýüze çykdy.


text:
Anna güni Aşgabatdaky «Ruhyýet» köşgünde Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demirýolunyň gurluşygyna mynasyp goşant goşan demirýolçulary sylaglamak dabarasy boldy.
Türkmen metbugaty bu dabara hökümet başlygy G.Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Ministrler kabinetiniň agzalarynyň hem gatnaşandygyny habar berýär.
Prezident G.Berdimuhamedow sylaglamak dabarasynda çykyş edip, «2014-nji ýyl berkarar watanymyzyň ýyl ýazgysyna demirýol ulaglar pudagyny döwrebaplaşdyrmak hem-de ösdürmek boýunça örän iri taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylýan ýyly hökmünde müdimilik girdi» diýdi.
Şeýle-de prezident geçen ýylyň dekabr aýynda Demirgazyk-Günorta demirýolunyň gurluşygynyň hem üstünlikli tamamlanandygyny aýtdy.
Aýdylmagyna görä, kontinentleri birleşdirýän täze ýoluň iň uzyn bölegi Türkmenistanyň çäklerinden geçýär.
Gapdal şahalary bilen bilelikde alnanda 824 km uzaýan polat ýoluň daşary ýurt kompaniýalaryny çekmezden, Türkmenistanyň öz güýji we serişdeleri bilen gurlandygy hem bellenip geçilýär.
Bu uly taslama ýedi ýylda amala aşyrylypdyr. Gazak sähralaryndan uç alyp, Garagum çölüniň içini kesip geçýän we Eýranyň demirgazygyndaky Daglyk Gülüstan welaýatyna çenli uzaýan ýoluň umumy uzynlygynyň 1 müň km-den gowrakdygy aýdylýar.
Ýewropanyň we Aziýanyň demirýol ulgamlaryny birleşdirendigi aýdylýan täze ýoluň demirýol ýüklerini, şol sanda üstaşyr geçirilýän ýükleri gysga ugurdan daşamakda uly ykdysady bähbidiniň boljakdygy, geljekde bu ýol arkaly ýolagçylary gatnatmagyň hem göz öňünde tutulýandygy bellenilýär.
Ýagny, prezident Berdimuhamedowyň sylaglaýyş dabarasynda sözlän sözünde ýaňzytmagyna görä, gazyklanma bildirýän ýurtlar indi bu ýoluň Pars aýlagyna çykmak üçin döreden amatly şertlerinden peýdalanyp bilerler.
Dabaranyň ahyrynda zähmeti bilen tapawutlanan demirýol işgärleriniň onlarçasyna döwlet sylaglary gowşuryldy, olara hormatly atlar dakyldy (Cylaglanan demirýolçularyň atlary metbugatda çap edildi.).
Türkmen telewideniýesi sylaglanan demirýolçularyň birnäçesiniň minnetdarlyk sözlerini, prezidente aýdan alkyşlaryny ile ýetirdi.
Prezident Berdimuhamedow dabaranyň ahyrynda Demirýol ulaglary pudagynyň işgärleriniň Gününi döretmek hakyndaky permana gol çekdi. Bu Gün indi her ýyl 3-nji dekabrda bellenilip geçiler.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň döwlet telewideniýesi Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gülüň öz saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygy sebäpli, Bişkekden gyssagly yzyna dolanmaly bolandygyny habar berdi.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi Abdylla Gülüň dümewländigini aýdýar. Abdylla Gül türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk Geňeşiniň sammitine gatnaşmak üçin Bişkege barypdy.
Bu sammite Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň prezidentleri, şeýle hem Azerbaýjanyň premýer-ministri gatnaşýar. Oňa Türkmenistandan-da resmileriň synçy wekiller hökmünde gatnaşýandyklary habar berilýär.
Türki dilli döwletleriň Hyzmatdaşlyk Geňeşi 2009-njy ýylda Türkiýäniň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň gatnaşmagynda döredilipdi.


text:
Ysraýyl Eýranyň ýadro programmasy boýunça dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy bilen ylalaşylan Tähranyň çarçuwalaýyn şertnamasyny “örän, örän howply ugurdaky ädim” diýip häsiýetlendirdi.
Ysraýylyň hökümetiniň metbugat sözçüsi Mark Regew 3-nji aprelde beren maglumatynda, Eýranyň şertnamanyň arkasyndaky “ýeke täk maksady” ýadro ýaraglaryny öndürmekden ybarat” diýdi.
“Bu [ylalaşyk] Eýrana diňe gymmatbaha ýadro infrastrukturasyny galdyrman, eýse ol Tähranyň iň bolmanda ýekeje ýadro desgasyny hem ýapmakda şowsuz bolýar” diýip, Regew belleýär.
2-nji aprelde Şweýsariýada Eýran we dünýäniň iň kuwwatly alty ýurdy Tähranyň ýadro ylalaşygynyň “möhüm parametrleri” dogrusynda ylalaşdylar.


text:
Düýn Norwegiýanyň paýtagty Osloda Muhammet pygamberiň karikaturasyny çap eden Daniýadaky gazetiň redaksiýasyny partlatmak synanyşygynda aýyplanýan üç adamyň işi boýunça sud deňlenişigi başlandy.
Bu işde aýyplanýan uýgur asylly Şawan Sadek Bujak, asly yrak kürtlerinden bolan Deýwid Jakobson hem-de ýene bir özbek raýaty 2010-njy ýylda Norwegiýada tussag edilipdi.
Norwegiýanyň prokuraturasy olara ýörite bir gizlin podwalda bomba ýasamak bilen meşgullananlykda hem-de Muhammet pygamberiň karikaturasyny çap eden Daniýanyň "Jillands Posten" gazetiniň redaksiýasny partlatmaga taýýarlyk görenlikde aýyplama bildirýär.


text:
Düýn Fransiýanyň parlamenti jemgyýetçilik ýerlerinde aýal maşgalalary boýdan-başa örtýän burka geýiminiň geýilmegini gadagan edýän kanunyň proýektini goldap ses berdi.
Bu kanuny proýektiň tarapdarlary burka geýilmeginiň Fransiýanyň dünýewi kanunçylygyna hem-de howpsuzlyk düzgünlerine garşy gelýändigini aýdýarlar. Olaryň garşydaşlary bolsa, beýle kanunyň şahsyýetiň erkinligini çäklendirýändigini hem-de munuň ýurduň Konstitusiýasyna garşy gelýändigini öňe sürýärler.
Fransiýa Günbatar Ýewropada iň köp musulman ilatly ýurt hasaplanylýar. Statistiki maglumatlara görä, häzirki wagt Fransiýada 5 million töweregi musulman dininiň wekilleri ýaşaýar.
Ýöne bu ýurtda ýaşaýan musulman aýal-gyzlardan diňe 2 müň töwereginiň boýdan-başa örtýän burka geýimini geýýändikleri habar berilýär.
Burka geýilmegini gadagan edýän kanunyň proýekti indi Fransiýanyň Senaty tarapyndan tassyklanylmaly.


text:
Adam hukuklaryny goraýan «Amnesty International» guramasy golaýda tanymal atşynas, döwlet eýeçiligindäki «Türkmen atlary» birleşiginiň ozalky direktory we ozalky tussag Geldi Kärizowyň saglyk ýagdaýy bilen bagly gyssagly herekete çagyrýan beýanat ýaýratdy.
Ol beýanatda Geldi Kärizowyň saglygyna seretdirmek üçin daşary ýurda gitmek hukugyndan mahrum edilendigi aýdylyp, türkmen häkimiýetlerine talap, haýyş bilen ýüz tutmaga çagyrylýar. Azatlyk radiosyndan Ýowşan Annagurban bu çagyryşdan çykan netije bilen gyzyklanyp, halkara «Amnesty International» guramasynyň eksperti Reýçel Bagler söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz geçen hepde öňki tussag Geldi Kärizowyň zerur medisina kömegini almak üçin Türkmenistandan çykyp bilmeýändigi, ýagny onuň ýurtdan goýberilmeýändigi hakynda beýanat çap edip, bu mesele boýunça gyssagly herekete çagyrdyňyz. Siziň çagyryşyňyza Türkmenistan tarapdan resmi reaksiýa boldumy?
Reýçel Bagler:
Bize Türkmenistanyň häkimiýetleri tarapyndan hiç hili resmi reaksiýa bildirilmedi. Olar bu çagyryşa, bize reaksiýa bildirmediler.
Azatlyk Radiosy: Eýsem siziň bu çagyryşyňyza resmi däl reaksiýalar nähili?
Reýçel Bagler:
Biz halkara jemgyýetçiligindäki adamlaryň Geldi Kärizow baradaky ýagdaýdan habarlydygyny bilýäris. Olar onuň hal-ýagdaýy we saglygy barada alada edýärler. Umuman alnanda bolsa, halkara jemgyýetçiligi Türkmenistanda dowam edýän hukuk bozulmalaryndan alada galýar.
Emma biziň indi Geldi Kärizowyň saglygyna mundan aňryk zyýan ýetmeginiň öňüni almak üçin anyk çäreleriň görlenini görmegimiz gerek. Onsoň biz onuň medisina kömegini almak üçin hakykatdanam daşary ýurtda geýberilmegini isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Tejribeden mälim bolşuna görä, Türkmenistan adatça bu hili çagyryşlara baş galdyrmaýar. Eger siziň çagyryşyňyz diňlenmese, Geldi Kärizowa kömek boýunça indiki planyňyz näme?
Reýçel Bagler:
Biz açyk beýanatlarda bolmasa-da, Ýewropa Bileleşigi ýaly guramalar, aýratyn alnan daşary ýurt döwletleri bilen bagly beýanatlarymyzda meseläni berk goýýarys. Biz olara Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen geçirýän gepleşiklerinde bu ýurtda dowam edýän hukuk bozulmalaryny berk ýatda saklamalydygyny, olaryň aýry-aýry adamlaryň işleri we ýurtdaky umumy adam hukuklary ýagdaýy barada açyk gürrüň etmelidigini aýdýarys.
Biz olaryň Türkmenistanyň häkimiýetlerine bu hili ýagdaýyň dowam etmeginin mümkin däldigini düşündirmeklerini talap edýäris. Bu biziň Türkmenistanda düşen agyr ýagdaýyndan habarly bolan tussaglarymyz babatda alyp barýan işimiziň, Geldi ýaly öý tussaglygynda ejir çekýän adamlar barada edýän aladamyzyň esasy ugry bolup durýar.
Emma men Türkmenistanyň häkimiýetleriniň bu çagyryşlara reaksiýa bildirmegini gazanmagyň gaty kyndygyny bilýärin, sebäbi bu şeýle ýapyk ýurt we olar daşary ýurtdan gatyşylmagyny hem halamaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Mälim bolşy ýaly, siz Türkmenistana baryp bilmeýärsiňiz, eýsem ol ýerden maglumat almak mümkinçiligiňiz nähili?
Reýçel Bagler:
Türkmenistandan maglumat almak örän kyn. Biz ol ýerdäki ýagdaý baradaky maglumatlary dürli çeşmeler arkaly alýarys. Biz maglumaty käbir örän ýürekli adamlaryň üsti bilen alýarys, emma olar bize informasiýa berenlerinde adatça atlarynyň aýdylmazlygyny isleýärler. Sebäbi olar soňundan özlerinden öç alynmagyndan ätiýaç edýärler.
Şeýle-de biz daşary ýurtlarda bosgunlykda ýaşaýan adamlardan, käbir habar çeşmelerinden informasiýa alýarys. Indi Türkmenistandaky pidalar barada maglumat berýän käbir gowy habar çeşmeleri bar. Soň biz ol maglumatlary bir ýere jemleýäris, ýöne bu iş henizem örän kynlygyna galýar.


text:
Saud Arabystanynyň sudy telewizorda öýlenmezinden öňki söýgi edermenlikleri barada öwnen erkege müň gamçy urmak we 5 ýyl iş kesmek barada karar çykardy.
32 ýaşly Mazen Abdel-Jawad iýul aýynda Saud Arabystanynyň satalit tele-kanalynda bir gepleşikde öz söýgi başdan geçirmelerini gürrüň berdi.
Sud ony türmeden çykandan soň hem 3 ýyl syýahat hukugyndan kesdi we psihologa görünmegi maslahat berdi.
Sudda bu telegepleşige gatnaşan beýleki üç erkege-de ýyl kesildi. Ýöne olar öz jynsy durmuşlary barada beýle açyk öwünmänsoňlar, bary-ýogy 2 ýyl hem 300 gamçy aldylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümet binalarynda anna güni amerikan prezidenti Jon F. Kennediniň janyna kast edilip öldürilmeginiň 50 ýyllygy mynasybetli baýdaklar aşak goýberiler.
Prezident Barak Obama Kennediniň hormatyna penşenbe gününi Hatyra güni etmekligi býurdy. Kennedi 1963-nji ýylyň 22-nji noýabrynda, Amerikanyň Dallas şäherinde atylyp öldürildi.
Resmi hökümet komissiýasy Kennedini Li Harwiý Oswaldyň ýekelikde öldürendigini kesgitledi. Emma muňa garamazdan, amerikanlaryň köpüsi prezident bilinmeýän bir dildüwşügiň gurbany bolandyr öýdýär.
Prezident Obama, ozalky amerikan prezidenti Bil Klinton bilen, şu hepdäniň başynda Arliňton milli gonamçylygynda Kennediniň mazaryna zyýarat etdi.
Obama bu ýyl dönüminde Kennediniň döreden Parahatçylyk korpusynyň wekilleri bilen duşuşar.


text:
Moskwada oppozision aktiwistler öldürilen oppozision syýasatçy Boris Nemtsowa ýadygärlik açmagy planlaşdyrýarlar.
Moskwanyň Troýekurowskoýe gonamçylygynda Nemtsowyň mazarynda dikilen ýadygärlik 9-njy oktýabrda onuň doglan gününiň 54-nji senesinde açylar.
Üstesine Nemtsowyň tarapdarlary onuň fewral aýynda atylyp öldürilen ýerinde matam çäresini geçirerler.
Şweýsariýanyň Basel şäherinde rus sazandalary Andreý Gawrilow, Andreý Makarewiç we Swýatoslaw Wakarçuk Nemtsowyň hatyrasyna matam konsertini geçirerler. Nemtsowyň kyrkyny bellemek üçin Moskwada geçiriljek bolan şeýle konsert Orsýetiň häkimiýetleri tarapyndan gadagan edilipdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýiti tankytçysy Boris Nemtsowyň öldürilmegi bilen baglylykda bäş adam tussag edildi.