text:
Yragyň ýaşaýjysy, hristian dinine uýýan 25 ýaşly Rawa Jinana 18-nji iýunda Mosuly terk etmek barada buýruk berlende, muňa haýran galypdyr.
Yragyň ikinji iň uly şäherinde öz hökmüni ýöredýän “Yslam döwleti” (ozalky ady “Yrak yslam döwleti we Lewant”) atly topar şäherde ýaşaýan hristianlaryň öýlerine hat paýlap çykypdyr. Hatda hristian dininiň wekillerine üç zat teklip edilýär, ýagny: hristianlar ýa musulman bolmaly, ýa özleriniň musulmançylykdan başga dine uýýandyklary üçin her aýda YYDL-a salgyt tölemeli, ýogsa-da, Mosuly terk etmeseler, öz ölümlerine kaýyl bolmaly.
Jinan häzirki wagtda kürtleriň awtonom regionyna degişli bolan Erbil şäherinde gurlan bosgunlaryň lagerlerinde ýaşaýar. “Adamym öýe getirilen haty görüp, aňk-taňk boldy” diýip, ol gürrüň berýär.
Ol ýene şeýle diýýär: “Biz hemme zada kaýyldyk, ýöne şäherden kowularys diýip göz öňüne-de getirmändik. Haçan-da “hristianlar şäheri terk etmelimişin” diýip eşidenimizde, biz ‘Mosulda agyr hüjümler amala aşyryljakmyka’ diýip pikir etdik. Olar bizi talap, soňundanam ýurtdan çykaryp kowarlar diýen düşünje biziň kellämize-de gelmändi”.
Olar ilkibaşda bu hat “mejbury göçürilmäniň” däl, ewakuasiýanyň alamatydyr diýip pikir edipdirler. Sebäbi Jinanyň maşgalasy ozalam bir gezek uruşdan gaçyp, Mosuly terk etmeli bolupdyr. Bu gaçha-gaçlyk haçan-da Yslam döwleti bary-ýogy üç günüň içinde Mosuly basyp alanlarynda bolup geçipdir.
Ýöne söweş soňlanyp, şähere asudalyka aralaşansoň, olar “Yslam döwleti şäherdäki beýleki dini toparlaryň agzalaryna azar berjek dälmişin” diýen myş-myşlara eýerip yzlaryna, şähere dolanypdyrlar.
Jinan: “Ilkibaşda meýletinçiler bizi gorajaga meňzeýärdi” diýýär: “Olar bizi ýakymly garşylap, gerek-ýaragymyz bar bolsa, ýa-da kimdir biri bize azar berse, çekinmän olar bilen habarlaşmagymyzy soradylar”.
Galyberse-de, hristianlaram şäheriň täze fundamentalist hökmürowanlaryna näme üçin garşylyk bildirsinler!? Hristian dinine uýýan zenan maşgalalar eýýäm ýapynja geýnip başlapdyrlar. Erkeklerem, aýallaram birden düşünişmezlik ýüze çykaýmasyn diýip, köplenç jaýdan çykmaýan ekenler.
Ýöne Siriýadaky beýleki dinlere uýýan adamlara garşy alyp baran zabun zulumlary bilen giňden tanalýan “Yslam döwleti” atly toparyň Mosuldaky hristianlar bilen “äbe-de-jüýje” bolup ýaşap bilmejekdigi görnetin hakykatdy. Şonuň üçinem asudalyk uzaga çekmedi. Meýletinçiler Mosulda gözegçiligi doly ele geçirensoňlar, şäherde howa üýtgäp başlaýar.
“Şondan soň meýletinçiler hrisitianlaryň ybadathanalaryna kürsäp girip, ruhanylara azar berip başlaýarlar we ybadat edip Hudaýa çokunýan adamlary ybadathanalardan kowup başlaýarlar” diýip Jinan gürrüň berýär.
Ol öz gürrüňini şeýle dowam edýär: “Meýletinçiler diňe bir ybadathanalarymyza girmek bilen çäklenmediler, eýsem olar Ýunus pygamberiň gubruny we şol sanda beýleki ybadathanalary-da ýykyp-ýumurdylar”.
Mosully hristianlar Ýunus pygamberiň gubry ýykylanda, şok ýagdaýyna düşdüler, ýagny huk boldular. Bu ýagdaýdan musulmanlaram nägile bolýar, sebäbi Ýunus pygamber iki dinde-de keramatly adam hasaplanýar. Pygamberiň gubrunyň ýanynda ozal buthana bar ekeni. Soňlugy bilen ol ýerde metjidem gurulýar.
Ýöne wagtyň geçmegi bilen ýagdaýlar has erbetleşip başlaýar.
“16-17-nji iýulda hristianlaryň ýaşaýan öýleriniň daşynda gara reňkli belgi peýda bolup başlady” diýip, Jinan gürrüň berýär: “Olar hristianlaryň öýleriniň diwarlaryna tegelek şekiljik çyzyp, onuň içine-de “N” harpyny ýazýardylar. Nyşanyň aşagyna-da “Yslam döwletiniň emlägidir” diýen bellik galdyrýardylar. Biz olardan: ‘Näme üçin beýle edýärsiňiz?” diýip sorasak, olar bize ‘Bu şekiller sizi talaňçylardan gorar. Eger-de talaňçylar siziň öýleriňizi talamaga gelseler, olar şu şekilleri we bellikleri görüp, gorkup, bu öýler sünnülere degişlidir öýdüp, yzlaryna gaçarlar. Siz arkaýyn boluň, size zyýan ýetmez diýdiler”.
Muňa garamazdan, hrisitianlar gorkup başlaýar. “N” harpy – Nasrani diýmekligi aňladýar. Nasrani sözi Kuranda agzalyp geçilýär we bu söz Isa pygamberiň doglan ýeri bolan Nazaret bilen hem baglanyşdyrylýar. Indi “Yslam döwleti” diýilýän topar buthanalaryň depesinde oturdylan haçly baýdaklary hem aýryp, oňa derek, hamana keramatly söweşde ýeňiş gazanan ýaly, özleriniň gara reňkli “jyhadçylygy” aňladýan baýdaklaryny oturdýarlar.
Jinan: “Men Keramatly Efraim atly prawoslaw buthanasynda we Ruhany Çaldeanyň kürsüsinde çalşylan baýdaklary gördüm diýýär.
“Yslam döwleti” toparynyň adyndan hristianlara ugradylan üç sany teklip äheňli buýruk olara gelip gowşanda, hristianlar “Yslam döwleti” toparyna bolan ynamlarynyň synandygyny aýdýarlar. Jinanyň “Yslam döwleti” diýilýän toparyň hatda “jizýe”, ýagny dini salgyt barada soramandygyna garamazdan, meýletinçilere hrisitianlaryň emläklerini özlerine berjekdiklerini söz berip, çykyş edipdirler. Beýleki bosgunlar barada gelip gowuşýan habarlardan çen tutsaň, olara tölenmeli puluň möçberi 100 amerikan dollary töweregimiş.
Muňa derek Jinan we onuň adamsy iki ogullaryny hem ýanlaryna alyp, Mosulyň gündogarynda ýerleşýän we, esasan, hristianlaryň ýaşaýan şäherine gaçyp gidipdirler. Olar Naýnawanyň üsti bilen iň howpsuz şäherleriň biri bolan Kürt awtonom regionyna degişli Aýn Kawa şäherine baryp ýerleşipdirler.
Dini çaknyşyklardan azat bolan kürtleriň awtonom regionynda howpsuzlyk ýokary derejede üpjün edilýär. Ýöne haçan-da Jinan we beýleki bosgunlar Mosuly terk edenlerinde, özlerine degişli emläklerini ýitirendiklerini aýdýarlar. “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri olary talapdyrlar.
Jeňçiler onuň adamsynyň jübüsindäki pullary alypdyrlar, olaryň goş-golamlaryny ýekän-ýekän dörüp, eşiklerini we beýleki goşlaryny, hatda çagalaryň arlyklaryna çenli alypdyrlar
“Olar meniň çagamyň süýt çüýşejiginiň gapagyny açyp, onuň içindäki süýdi köçä dökdüler. Biz olara ‘iň bolmanda çagalarymyzy köşeşdirer ýaly olara suw beräýiň’ diýip ýalbardyk. Ýöne olar biziň gözümiziň öňünde suw çüýşeleriniň gapagyny açyp onuň içindäki suwy köçä dökdüler.
Indi Mosulyň 80 kilometr günbatarynda ýerleşýän şäherde ornaşan Jinan Mosulyň derwezesiniň özleri üçin doly ýapylandygyny çak edýär we mundan soň nämeleriň boljakdygyny çaklamagyň örän kyndygyny aýdýar.
Jinanda umyt ýok däl. Mysal üçin, ol yrak hökümeti Mosuly täzeden eýelär diýip, öz ýanyndan göwün ýüwürdýär. Ýöne munuň ähtimallygynyň gaty pesdigini, sebäbi ”Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň eýýäm Bagdadyň gapylaryny kakyp başlandygyny ol oňat bilýär.
Jinan bir zada magat göz ýetiripdir, ýagny onuň maşgalasy mundan beýläk, bu bardy-geldi mümkin bolaýanda-da, Mosula gitjek dälmiş.
Ol bu hakda şeýle diýýär: “Ne men, ne-de ýekeje hristian adam mundan beýläk o ýere barmaz. Biz ozal Mosulda ýaşaýardyk, hawa, ýöne bizi ol ýerde jezalandyrdylar we şäherden çykaryp kowdular”.


c: text/html

text:
“Awazada” ozalky bar bolan hususy daçalaryň ýykylyp aýrylmagy bilen, dynç almagyň gymmaty hem artdy. “Soňky 3-4 ýylda ilatyň iň bir köp barýan ýeri Hazar şäherçesi” diýip, Mary welaýatyndan bu ýere dynç almaga gelen kärendeçi Şirin aýdýar.
Şirin her ýylda 40-a golaý adam bolup, “Turist” awtobusynda, bir hepde, on günlük bu ýere ýörite dynç almaga gelýändiklerini aýdyp, ozalky ýyllarda Hazar şäherçesiniň çäginde deňiz kenarynyň, hiç bir gözegçiliksiz bolandygyny, ýandaga, çöp-çalama basdyrylan kenara çagalaryň däl, ulularyň hem arkaýyn baryp bilmändiklerini ýatlaýar.
“Mundan 12-15 ýyl ozal deňiz suwunyň derejesiniň ýokary galmagy bilen, kenarda bar bolan kafedir restoranlary, sport desgalaryny suw basyp, olaryň beton fundamentleri suwuň içinde galypdyr. Olar şu güne çenli hem suwa düşýänleriň aýaklaryna degip, birahatlyk döredýär” diýip, Şirin aýdýar.
Emma şäherçäniň häkimliginiň tagallasy bilen, bu ýyl kenaryň çöp-çalamy göwnejaý arassalanyp, deňziň kenary buldozerleriň kömegi bilen tekizlenip, tertibe salnypdyr. Bu bolsa dynç alýanlara kenarda arkaýyn oturyp, suwa düşünmäge uly ýardam bolupdyr.
Kenaryň günbatar böleginde “Dragon Oil” kompaniýasy tarapyndan ýörite suwa düşülýän plýaž döredilipdir. Dynç almaga gelýänleriň agramly bölegi ol ýerde suwa düşünýärler. Dynç almaga gelýänleriň sany juda köp bolansoň, kenaryň ähli ýerinde hem adamlar ýeterlik.
Hazar şäherçesiniň deňiz kenarlarynda, 2011-nji ýylyň awgust aýy.
Hazar şäherçesiniň deňiz kenarynda esasan Balkan welaýatynyň nebit-gaz edara-kärhanalarynyň dynç alyş öýleri ýerleşýär. Ol ýere edara-kärhanalaryň hasabyna ýeňillikli ýollamalar bilen işgärler dynç almaga gelýärler. Şeýle dynç alyş öýleriniň ýatak jaýlary kiçi göwrümli bolup, olaryň aglaba bölegi wagon jaýlardan ybarat.
Kenarda birlän-ikilän “Gyrmyzy Ýelken” ýaly hususy kafeler hem peýda bolup başlapdyr. Şeýle kafelere serenjam berlişi hem göwnejaý, olaryň ilata edýän hyzmatlarynyň hili hem oňat diýip, Şirin aýdýar.
“Emma köp wagtyňy kenarda geçiräýmeseň, elektrik togunyň pesligi sebäpli sowadyjy enjamlary işlemeýän wagon jaýlarda ýatyp ukyňy, oturyp dynjyňy alyp bolmaýar, yssy howada şular ýaly ýatak jaýlary has hem gyzgyn bolýar” diýip, Şirin aýdýar.
Şäherde kireýine berilýän jaýlar az däl. Emma olaryň nyrhlary bir gije-gündiz üçin adam başyna 30 manatdan, bu nyrh bolsa köpler üçin amatly däl. Şular ýaly nyrhlar bilen kireýine berilýän otaglara 6-8 adama çenli ýerleşdirilýär.
Hazar şäherçesiniň agyz suw üpjünçiliginiň ýyl-ýyldan ýaramazlaşmagy bilen, ýerli ýaşaýjylar hem, dynç alýanlar hem tomus möwsümi örän kösenýärler. 19-21-nji iýul aralygynda Balkan welaýatyny suw bilen üpjün edýän ozalky Gazanjyk, häzirki Bereket etrabyndan barýan suw prowodynyň ýarylmagy bilen, tutuş welaýatda, şol sanda Hazar şäherçesinde hem üç gije-gündiz agyz suwy bolmady.
Uzak welaýatlardan ýörite awtobus tutup bu ýere dynç almaga gelýänler, hiç bir amatlygy bolmadyk darajyk jaýlarda ýaşanlaryndan, münüp gelen awtobuslarynyň içinde ýa kölegesinde günlerini geçirenlerini gowy görýärler, bu bolsa kenarda zir-zibiliň artmagyna getirýär.
“Dürli ölçegdäki plastmassa gaplar, çüýşe gaplar, gök önümleriň galyndylary kenarda çaşyp ýatyr. Kenara gözegçilik edýän işgärlerem ýok, kenarda edara jaýy ýerleşýän sanepidstansiýanyň işgärleri hem bu ýeriniň arassaçylygy bilen gyzyklanmaýarlar” diýip, Şirin aýdýar.
Infrastruktura we transport
Aşgabat-Hazar aralygyna gatnaýan ýolagçy awtobusy bu ýyl ýatyrylypdyr. Hazar-Balkanabat aralygyna gatnaýan awtobuslara ozal 3 gün öňünden bilet satylyp başlanýardy. Ýolagçylar öňünden bilet satyn alyp, awtobuslaryň ugrajak wagty arkaýyn öz ýerlerini eýeleýärdiler. Indi ýol nyrhyny sürüjiniň özi ýygnap alýar. Awtobus ugraýan duralgasyna gelip duran wagty, ýolagçylar ýerli-erden basalaşyp, awtobusa öňürti münüp, ýer almaga çalyşýarlar.
Hususy taksileriň nyrhy Hazardan Balkanabat aralygyna çenli 15 manat bolandan soň, her kim ýol kireýini amatlyrak etjek bolup, awtobusa garşy ylgaýar, ýol kireýi 4 manada durýan awtobusyň içinde bolsa ýer-jaý tapdyrman, adamlar Hazardan Balkanabada çenli 120 kilometr aralygy aýak üstünde durup, ýol aşýarlar. Şular ýaly ýagdaýda hem ýolagçylar ýol kireýini doly tölemeli bolýarlar. Awtobus gün içinde 2 sapar gatnaýar.
Şiriniň aýtmagyna görä, Hazar şäherçesiniň deňiz kenary döwlet tarapyndan üns berilmegine örän mätäç: “Awazadaky ýaly gymmat bahaly myhmanhanalardan däl-de, 2-3 gatly ähli amatlyklary bolan dynç alyş öýlerini gurup, ýönekeý halka elýeter bahadan dynç almaga mümkinçilik döretseler juda gowy bolardy”.
Islendik ýerli ýaşaýjy bilen söhbetdeş bolsaň, şäherçäniň elektrik togy bilen işleýän enjamlarynyň hatardan çykýandygyndan, 50 ýyl mundan ozal gurlan transformatorlaryň, elektrik liniýalarynyň diňe tomus däl, eýsem, ýylyň beýleki pasyllarynda hem güzap baryny berýändiginden zeýrenýärler. Şeýle-de 50 ýyl mundan ozal gurlan Balkanabat — Hazar magistral ýoly örän ýaramaz. Suw prowodlaryndan gelýän suw hem wagtly-wagtynda akdyrylmaýar.
“Biziň ýurdumyzda islendik gowy başlangyjyň soňra ýaramazlaşýar. Awtoulag gatnawynyň ýaramazlaşmagy ylalaşyp bolmajak ýagdaý, ilatyň oňat dynç almagy üçin amatly şertleriň döredilmegine umyt baglaýarys. Ähli ünsi “Awaza” berip, Hazaryň jana şypa berýän deňiz kenaryny unutmak bolmaz” diýip, Şirin nygtaýar.
Şäherçäni gök we bakja önümleri, miweler, süýt-gatyk we beýleki azyk önümleri bilen welaýatlardan gelýän telekeçiler üpjün edýärler.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1988-nji ýyldan bäri dünýäde poliomiýelit keseline duçar bolýan adamlaryň sany 99% azalyp (ondan öňki ýyllarda 350 000 adam ysmaz keseline ýolugýardy), 2013-nji ýylda bu kesele 406 adam duçar boldy. Kesele ýolugýan adamlaryň sanynyň peselmegine halkara guramalaryň, häkimiýetleriň global derejede bilelikde alyp barýan tagallalary sebäp bolýar. Howply kesel bolan poliomiýelit entek doly ýok edilenok.
Nigeriýa, Pakistan we Owganystan ýaly ýurtlarda poliomiýelidiň ýaýramagy entegem dowam edýär. Bu ýurtlar syýasy hopwsuzlyk ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagy, kämilsiz saglygy goraýyş ulgamy, pes derejedäki sanitariýa ýaly birnäçe meseller bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Poliomiýelidiň wirusy şu ýurtlardan başga ýurtlara, esasan hem öňüni alyş sanjymlary geçirmek çäreleri ýeterlik alnyp barylmaýan ýurtlara ýaýrap, çagalaryň arasynda keselçilik döredýärler.
Giň gerimli işleriň edilendigine garamazdan, hatda dünýäde keseliň wirusy ýokuşan ýekeje çaganyň galmagy hem, başga ýurtlardaky çagalara uly howp salýp bilýär. Poliomiýelit – wirus arkaly döreýän kesel. Kesel howa, hapalanan azyk önümleri we suw arkaly ýaýraýar. Has köp duş gelýän wagty tomus-güýz (awgust-oktýabr) aýlarydyr. Poliomiýelidiň wirusy ilki agza, ondan bolsa dem alyş ýa-da iýmit siňdiriş ýollary arkaly (iýmitden geçen bolsa) oňurga we kelle ýiligine düşýär we nerw süýümlerini zaýalap, ysmaz ýagdaýyna ýolukdyrýar.
Poliomiýelitden doly saplanan ýurda wirus getirilip, keseliň öňüni alyş sanjymlary almadyk köpçüligiň arasynda çalt ýaýrap bilýär. Adatça poliomiýelit bilen 5 ýaşdan kiçi bolan çagalar keselleýärler. Her iki ýüz näsagyň birinde bejerip bolunmaýan aýak myşsalarynyň ysmazy döreýär. Ysmaz bolan näsaglaryň arasynda diafragmanyň (iň uly dem alyş myşsasy) ysmazyna ýolugyp, ölüme sezewar bolanlaryň sany 5-10%-e deň bolup durýandyr.
Poliomiýelit keselini bejerip bolanok. Bu kesele garşy ýeke-täk netijeli serişde – poliomiýelite garşy öňüni alyş sanjymlary almakdyr. Poliomiýelity doly ýok etmek üçin her çaga onuň döremeginiň öňüni alýan sanjymlary geçirmek wajypdyr.
Türkmenistanda sanjymlar ýörite kabul edilen meýilnama boýunça, çaga dogulandan soň, ol 2-3 günlükkä edilip başlanýär. Soň gaýtadan çaga 2 aýlykda, 3 aýlykda, 4 aýlykda, 18 aýlykda kabul etdirilýär. Daş-töweregimizde adatdan daşary howply ýagdaýlar dörände, ýaz-güýz aýlary, goşmaça möwsümleýin sanjym geçirilýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ESASY FAKTLAR
► Daşky gurşawda howanyň hapalanmasy adam saglygyna täsir edip biljek iň uly howpdyr. Howanyň hapalanma derejesini peseltmek arkaly döwletler ysmazlyk, ýürek keselleri, öýken ragy, dem alyş ýollarynyň ýiti we dowamly keselleri, şol sanda demgysma ýaly dürli keselleriň döreme töwekgelçiligini azaldyp bilýärler.
► Howanyň hapalyk derejesi näçe pes bolsa, ilatyň hem ýürek-damar we dem alyş ýollarynyň kesellerden ejir çekýän bölegi şonça az bolýar.
► Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň (BSGG) "Howanyň hili baradaky düzgünnamasy" howa hapalanmasynyň saglyga täsiriniň ölçegleri we saglyga zyýanly hapalanma derejeleriniň çäkleri bilen üpjün edip, kadalary anyklaşdyrýar.
► Hasabatlara görä, howanyň hapalanmasy 2012-nji ýylda dünýä ýüzünde, şäherlerde hem obalarda 3,7 million adamyň ölümine sebäp bolupdyr.
► Şol ölümleriň 88%-i pes we orta girdejili ýurtlarda hasaba alnypdyr. Iň köp adam ýitgilerini çekenler Ýuwaş okeanynyň demirgazygynda we günorta-gündogar Aziýa sebitinde ýerleşýän döwletlerdir.
► Ulag, tok üpjünçiligini, has ykjam senagat we zir-zibil dolandyrylşygyny goldaýan kanunlar we maýa goýumlary şäherlerde howanyň hapalanmasyny azaldar.
► Ösüp barýan ülkelerde, öýlerdäki kömürden ýa-da şoňa meňzeş maddalardan çykýan tüssäniň, oba-hojalyk işlerinde zibilleriň ýakylmagynyň, tokaýlaryň ýakylmagynyň we tokaýda gurşawa zyýanly işleriň alnyp barylmagynyň azaldylmagy howanyň hapalanmagyna getirýän esasy maddalaryň möçberini peselder.
► Howa hapalanma derejeleriniň peseldilmegi kömürturşy gazynyň (CO2) we birnäçe gara karbon bölejikleri we metan ýaly wagtlaýyn döreýän howa hapalaýjylarynyň hem azalmagyna alyp barar. Şonlukda, klimatyň üýtgemeginiň hem öňi alnyp bilner.
► Bulardan başga-da, içerdäki döreýän tüsseler biş-düş etmek we öý ýylatmak üçin odun we kömür ýaly tebigy ýangyç serişdelerini ulanýan 3 milliarda golaý adamyň janyna howp salýar.
HOWANY HAPALAÝJY ÇEŞMELER
Daşky howanyň hapalanmagy ösüp gelýän we ösen döwletlerde her bir adamynyň saglygyna öz täsirini ýetirýän ýowuz nägehandyr.
BSGG howa hapalanmasy bilen baglanşykly ölümleriň 80%-i gan azlylyk sebäpli döreýän ýürek keselleri we ysmaz bilen bagly, 14%-i dowamly öýken keselleri, galan 6%-i bolsa öýken ragy sebäpli ýüze çykýar diýip habar berýär.
Käbir ölüm howply keselleriň birden köp sebäbi hem bolup bilýär. Meselem, öýken ragyna edil hapa howa ýaly çilimkeşlik hem sebäp bolup bilýär. Şonuň üçin çilim çekmegi we howa hapalanmasyny azaltmak arkaly öýken ragyndan ölümçiligiň öňüni almak mümkindir.
BSGG-yň Halkara rak gözlegleri guramasynyň (IARC) 2013-nji ýyldaky derňewleri daşky howa hapalanmasy bilen dürli görnüşli rak keselleriniň arasyndaky ullakan baglanşygyň üstüni açdy. Hapa howanyň düzüminde zyýanly bölejikler näçe köp bolsa, adamlaryň rak bilen, esasan hem öýken ragy bilen keselleme ähtimallygy şonçada uly bolýar. Şol sanda, güýçli howa hapalanmasy bilen peşew çykaryş ýollarynda döreýän ragyň artýandygy hem mälim edildi.
2012-nji ýylda howanyň hapalanmasynyň, dünýäniň dürli künjekleriniň şäher we oba ýerlerinde 3,7 million adamyň ölüminiň sebäbi bolandygy hasaba alyndy. Ölümleriň aglabasy dowamly ýürek we rak keselleri sebäpli bolup, bu keselleriň döremegine hem hapa howanyň düzümindäki 10 mikrondan hem kiçi diametrli zyýanly bölejikler itergi berýär.
Dünýäniň hapa howasynyň 88%-den pes we orta girdejili döwletlerde ýaşaýan ilat dem alýar. Şularyň içinde iň uly derejede ejir çekýänler günbatar Ýuwaş okeany we günorta-gündogar Aziýa sebitleridir. Soňky barlaglar ýürek keselleriniň we ýaş ölümçiligiň döremegine hapa howanyň, alymaryň öňki çaklamalaryndan has köp täsir edýändigini anykladylar.
Howa hapalanmasynyň esasy çeşmeleri bir ýa-da iki adamyň dolandyryp biljek çäklerinden has uly bolup, döwlet derejesinde hereket talap edýär. Bu hereketde has hem hökümetiň transport, elektrik energiýasyny harçlama, gurluşyk, we oba-hojalyk sektorlarynyň kanun çykaryjylarynyň orny ägirtdir.
Senagata, transporta, şäher üpjünçiligine hem-de elekrik energiýa önümçiligine häzire çenli ençeme döwletlerde girizilen nusga alarlyk düzgünlerden mysallar:
► Senagat pudagy – senagat enjamlarynyň bölüp çykarýan tüsselerini azaldýan arassa tehnologiýalary ornaşdyrmak; bölünip çykýan hapa galyndylary metan gazyndan arassalamak we ony biogaz hökmünde ulanmak.
► Ulag – ulaglar üçin has arassa we has zyýansyz energiýa görnüşlerini ulanmak; tiz hereket edýän köpçülik ulaglarynyň sanyny ýokarlandyrmak, rahat we köpçülikleýin derejede welosiped sürmegi we ýöremegi ýola goýmak, şahsy ulaglaryň arassa hem az ýangyç talap edýänlerini ulanmak.
► Şäher maksatnamalary – binalaryň elektrik energiýa tygşytlylygyny artdyryp, şäherleri has ykjam görnüşde gurmak.
► Energiýa önümçiligi – zyýanly gazlary az bölüp çykarýan ýangyç ýaglaryny köp ulanmak; günden, ýelden alynýan energiýa ýa-da gidroelektrik önümçiliklerini ýokarlandyrmak.
► Şäher we oba-hojalyk zibilleri dolandyrmak – zir-zibilleri azaltmak, görnüşlere bölmek we olary gaýtadan işläp ulanmak; zir-zibilleriň gönümel ýakylmagyna derek olaryň gaýtadan işlenilmeginiň has arzan we gurşawa howpsuz usullaryny ornaşdyrmak; ýakylmagyň mümkin bolmadyk halatlarynda, bölünip çykýan hapa gazlaryň mukdaryny azaldýan tehnologiýalary ulanmak.
Daşky howa hapalanmasy bilen birlikde içerde döreýän tüsseler hem dürli ýurtlarda içerde biş-düş etmek we ýylanmak üçin kömür ýaly tüsseli ýangyç serişdelerini ulanýan 3 milliona golaý adama howp salýar. 2012-nji ýylda içerdäki howanyň ýaramazlygy zerarly 4.3 milliona ýakyn adam aradan çykdy. Bu hadysalaryň ählisi diýen ýaly ösmedik döwletlerde ýüze çykandyr.
2005-nji ýylda BSGG-nyň "Howanyň hili baradaky Düzgünnamasy" saglyga howp salýan esasy howa hapalaýjy maddalar üçin hasaplanylan çäklendirmeleri hödürledi. Düzgünnamada howa hapalaýjy maýdajyk maddalary (MM10) howanyň her m3 70-den 20-ä çenli azaltmak bilen, hapa howa sebäpli döreýän ölümleriň sanyny 15%-e ýakyn azaldyp boljakdygy barada nygtalýar.
Düzgünnama dünýäniň ähli döwletlerine degişli bolup, hünärmenler tarapyndan ylmy barlagara esaslanyp düzüldi we aşakdakylardan ybaratdyr:
→ Maýdajyk madda (MM);
→ Azon (O3);
→ Azot dioksidi (NO2);
→ Kükürt dioksidi (SO2).
MAÝDAJYK MADDA (MM): HÄSIÝETNAMASY WE ESASY ÇEŞMELERI
MM beýleki howa hapalaýjylaryň içinde adama has köp täsir ýetirýänidir. MM kükürt, nitrat, natriý hloridi, gara uglerod, mineral tozan we suw ýaly organiki we organiki däl bolan, gaty we suwuk, howada toplanan çylşyrymly maddalaryň garyndylaryndan düzülendir. MM bölejikleriniň saglyga iň erbet zeper ýetirýänleri 10 diametrli ýa-da ondan kiçi ölçeglidir (≤ MM10). Olar öýkeniň çuň ýerlerine hem ýetip bilýärler. Howada MM-iň köp bolmagy dowamly öýken keselleriň we rak keselleriniň hem köpelmegine getirýär.
Saglyga täsiri
Howada maýdajyk maddalaryň (MM10 we MM2.5) düzümi näçe dykyz bolsa, adamlaryň ömürleri hem şonça gysgalýar. Haçanda bu maddalar azaldylanda, adamlaryň ömürleri hem şoňa görä uzaldylyp bilner. Bu bolsa kanun çykaryjylarda howa hapalanmasyny azaltmak arkaly ilatyň saglyk derejesini ýokarlandyrmaga mümkinçilik döredýär.
Bu maýdajyk maddalaryň howadaky düzümi her näçe pes bolsa hem, olaryň adam saglygyna zyýany togtamaýar. Şoňa görä-de, howadaky MM-iň möçberiniň aşaky çäklerini kesgitläp bolmaýar. Şu gözleglere salgylanyp, BSGG-nyň 2005-nji ýyldaky dügünnamasy MM-i mümkin bolan derejelere görä azaltmagy maksat edindi.
Düzgünnamadaky kadalar:
MM2.5
10 ug/m3 ortaça ýyllyk
25 ug/m3 ortaça 24 sagatlyk
MM10
20 ug/m3 ortaça ýyllyk
50 ug/m3 ortaça 24 sagatlyk
Kadalardan başga hem, "Howanyň hili baradaky Dügünnamasy" howadaky MM10 we MM2.5 bölejikleriň dykyzlygyny kem-kemden peseltmek üçin gysga wagta ýerine ýetirilip bilinjek işleriň sanawy bilen üpjün edýär.
Şol tekliper doly we düzgüne laýyk berjäý edilen ýagdaýynda hapa howadan döreýän dowamly we beýleki keselleriň ýokary derejede azaljagy ikuçsyzdyr. Arassa howa ugrunda göreşmegiň depgini näçe haýal bolsa hem, ahyrsoňunda düzgünnama kadasyndaky hasaplary gazanmak wajypdyr.
"Howanyň hili baradaky Düzgünnama" ösüp barýan şäherlere mahsus bolan howadaky MM10 dykyzlygyny 70 ug/m3-den 20 ug/m3-ä düşürmek arkaly howa hapalanmasyndan döreýän ölümleriň sanyny 15%-e çenli azaldyp bolar diýip nygtaýar. Ýöne düzgünnamadaky kadalara eýerýän Ýewropa Bileleşiginde hem, adamlaryň ortaça ömrüniň ynsanlaryň döredýän MM bölejikleri sebäpli 8,6 aý gysgalýandygy bellenilýär.
Ösüp barýan ýurtlarda içerde odun, kömür ýaly maddalaryň dürli maksatlar üçin ulanylmagy zerarly döreýän tüssedir, buglaryň içeriniň howasyny hapalamagy netijesinde ýaş çagalarda dowamly, ulularda bolsa ýürek, rak keselleriniň döreme ähtimallygy ýokarlanýar.
AZON (O3): HÄSIÝETNAMASY WE ESASY ÇEŞMELERI
Düzgünnama kadalary: O3
100 ug/m3 ortaça 8 sagatlyk
Azonyň 2005-nji ýyldaky "Howanyň hili baradaky Düzgünnamasynda" düzgünnamanyň ondan öňdäki maslahat beren 120 ug/m3 derejesinden has peseldildi. Çünki howanyň gündelik azon derejesi bilen baglanşykly hasaba alnan ölüm sanlary barha ýokarlanmaga başlapdy.
Ýer derejesindäki azon – atmosferanyň ýokary gatlagyndaky azon bilen garjaşdyrmaly däldir. Bu fotohimiki gurumly tüssäniň esasy düzümleriniň biridir. Azon fotohimiki reaksiýanyň netijesinde azot oksidlerinden, zawodlardan we ulaglardan çykýan tüssäniň we organiki bugly garyndylaryň (VOCs) gün şöhesi bilen çaknyşmagy arkaly emele gelýär. Şol sebäpli hem howanyň zyýanly azon derejesi güneşli howalarda has ýokarlanýar.
Saglyga täsiri
Azonyň howada ýygy bolmagy saglyga wagtlaýyn we uzakmöhletleýin zyýanlaryny ýetirip bilýär. Dem alyş kynçylyklary, öýken ýetmezçiligi we birnäçe öýken keselleri azonyň mukdarynyň howada artykmaçlygy arkaly döräp bilýärler. Häzirki wagta azon Ýewropa ýurtlaryny iň uly alada goýýan howa hapalaýjysydyr. Birnäçe Ýewropa barlaglary azonyň her artan 10 µg/m3-nyň täsirinden günlük ölümleriň sanynyň 0.3%, ýürek keselleriniň bolsa 0.4% ýokarlanandygyny anykladylar.
AZOT DIOKSIDI (NO2): HÄSIÝETNAMASY WE ESASY ÇEŞMELERI
Düzgünnama kadalary: NO2
40 µg/m3 ortaça ýyllyk
200 µg/m3 ortaça 1 sagatlyk
Howa hapalaýjy höküminde NO2 birnäçe hadysalar bilen berk baganşyklydyr:
► Derejesi howada 200 µg/m3-dan geçen ýagdaýynda gysga wagtda zäherli gaza öwrülýär we dem alyş ýollarynyň alawlama kesellerine getirýär.
► NO2 nitrat aerozolynyň (birleşmeýän gaty ýa-da suwuk jisimleri bolan gaz sredaly kolloid sistemasy) hem esasy çeşmesidir. Nitrat aerozoly MM2.5-iň esasy bölegini düzýär we ultramelewşe şöhlesi bilen birleşen ýagdaýynda azonyň bölegine öwrülýär.
NO2-niň adamlar tarapyndan howa goýberilmeginiň esasy çeşmeleri: ýyladyjylar, elektriki energiýa önümçiligi, ulaglaryň we gämileriň hereketlendirijileri.
Saglyga täsiri
Epidemiologiki barlaglar demgysmaly çagalarda NO2 bar bolan howada uzak wagtlaýyn ýaşamagy netijesinde bronhidiň alamatlarynyň döreýändigini görkezýär. Öýkeniň işjeňliginiň peselmeginiň hem NO2 bilen gönüden-göni baglanşygyna Ýewropanyň we Demirgazyk Amerikanyň şäherlerinde geçirlen derňewler güwä geçýär.
KÜKÜRT DIOKSIDI (SO2): HÄSIÝETNAMASY WE ESASY ÇEŞMELERI
Düzgünnama kadalary: SO2
20 ug/m3 ortaça 24 sagatlyk
500 ug/m3 ortaça 10 minutlyk
Adamlar SO2-niň 500 ug/m3 dykyzlykda bolan howasynda adaty ýagdaýda 10 minutdan uzak saklanmaly däldirler. Demgysmaly adamlarda geçirilen barlaglara görä, SO2-ili howada tapgyrlaýyn 10 minutdan köp duranlarda dem alyş ýollarynda alawlama alamatlarynyň dörändigi anyklanyldy.
2005-nji ýylyň düzgünnamasyndaky SO2-niň howadaky dykyzlygynyň 24 sagatlyk kadalarynyň 125-den 20 ug/m3-a düşürilmegi aşakdaky sebäplere görä tassyklanyldy:
► Howada möçberi az mahalynda hem adam saglygyna şol bir derejede zyýan ýetirýändigi anyklanyldy.
► Ýokary derejelerde goranyş işlerini alyp barmak möhüm.
► SO2-niň azaldylmagy bilen onuň saglyga howpunyň nähili derejede peseljekdigi näbelli hem bolsa, umumy howanyň düzümindäki hapalaýjylary azaltmak örän zerurdyr.
SO2 ýiti ysly, reňksiz gazdyr. Bu gazylyp alynýan magdanlaryň (kömür, gaz) ýakylmagy we düzüminde kükürt bar bolan minerallaryň eremegi arkaly emele gelýär. SO2-niň adam tarapyndan çykarylýan esasy çeşmeleri ýylylyk üçin kükürt garyndyly magdanlaryň ýakylmagy, elektrik energiýa önümçiligi we ulaglaryň hereket etmegidir.
Saglyga täsiri
SO2 dem alyş ýollaryna, öýkeniň işlemesine zyýan ýetirip, gözleriň awuşamagyna sebäp bolup bilýär. Dem alyş ýollaryň çişmegi bolsa üsgülewige, gakylygyň döremegine, demgysmanyň we dowamly bronhitiň emele gelmesine getirip, adamda dem alyş ýollarynyň ýokançlyklaryny geçirmegini aňsatlaşdyrýar. Howada SO2-niň derjesiniň ýokary wagtlary hassahanalaryň ýürek keselli hassalary hem has artýar, ölümiň sany ýokarlanýar. Haçanda SO2 suw bilen birleşende kükürt turşylygy emele gelýär. Kükürt turşylygy bolsa turşylyk (kislota) ýagşynyň esasy düzümi bolup, tokaýlaryň ýok bolmagyna sebäp bolýar.
Awtor: Maýa Amanowa
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hytaý polisiýasy ganly bomba hüjüminde gümanly adamy tutandygyny aýdýar.
Çarşenbe güni demirgazyk şäherde, Kommunstik partiýanyň ofisiniň daşynda bolan bomba hüjümlerinde bir adam ölüp, sekiz adam ýaralandy.
Şanhsi welaýatynyň häkimiýetleri anna güni Feň Žijunyň tutulandygyny we eden jenaýatyny boýun alandygyny aýtdylar.
Bu beýanatda güman edilýäniň ozal hem ogurlyk üçin dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
Şeýle-de Feňiň öýünden bomba ýasalýan materillaryň we beýleki subutnamalaryň tapylandygy habar berilýär.
Bu hadysa merkezi Pekinde bolan ganly wakadan bir hepde soň boldy.


text:
Owgan hökümet delegasiýanyň Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabynda bolan wakany derňemek üçin demirgazyga barandygy habar berilýär.
Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Garkyn etrabynda 16-njy martda geçirilen protestde 5 adam ölüpdi. Bu waka Türkmenistan bilen aralykdaky Amyderýada ýerleşýän we eýeçiligi jedelli bolan ada bilen baglanyşykly geçirilen protestçilere owgan howpsuzlyk güýçleriniň ok atmagy netijesinde bolupdy.
Häzirki wagtda owgan hökümet toparynyň Garkyn etrabynda bolan wakany derňemek üçin demirgazyga barandygyny, emma olaryň halkyň arzyny diňlemändigini ýerli ýaşaýjylar habar berýärler.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myrady hökümet toparynyň Garkyn etrabyna eden sapary we ol ýerde gürrüňi edilen meseleler bilen gyzyklanyp, Garkyn etrabynyň arçyny we oba geňeşiniň başlygy Gulamresul Karýedar bilen söhbetdeş boldy.


text:
Boks boýunça halkara ýaryşy dünýäniň 8 ýurdundan türgenleriň 100-den gowragyny ýygnady. Türkmenistanlylaryň hatarynda Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplary – 64 kilograma çenli agram derejesinde kümüş medalyny gazanan Aziz Bebitow hem-de 69 kilograma çenli agram derejesinde bürünç medaly gazanan Şöhrat Durdyýew tapawutlandylar.
Bu sylag göçme ýaryşlarda Şöhratyň ilkinji medaly bolan bolsa, onda Aziz Bebitow halkara derejesindäki iri ýaryşlara gatnaşyp, gowy netijeleri gazandy. Häzirlikçe onuň iň gowy üstünligi geçen ýyl Koreýa Respublikasynda geçirilen XVII Aziýa oýunlarynda gazanan bürünç medaly bolup durýar. Bu üstünlik ýurdumyzyň at gazanan tälimçileri Şöhrat Gurbanowyň we Sabir Kseýhanowyň şägirdine 2014-nji ýylda geçirilen ýaryşlarda Türkmenistanyň güýçli türgenleriniň üçlüginde orun eýelemegini üpjün etdi.
2015-nji ýylda Türkmenabatdan bolan boksçy pälwanymyz geçen güýzde Kataryň paýtagty Doha şäherinde geçirilen dünýä çempionatyna ýollanma gazanmagy başardy, netijede ol Aziýa Çempionatynda güýçli türgenleriň sekizisiniň hataryna girdi. Ol Pawlodarda geçirilen halkara ýaryşynda kümüş medaly gazanmak bilen, Türkmenistanyň ussat türgenleriniň biri bolup durýandygyny nobatdaky gezek subut etdi.
Braziliýada geçiriljek Olimpiadanyň öň ýanynda biziň boksçylarymyz sport dünýäsinde esasy ýaryşlara ýollanmalar ugrunda çekeleşikli bäsleşikleri geçirerler. Bahar paslynda Hytaýyň Szinan şäherinde Aziýa we Okeaniýa ýurtlarynyň saýlama ýaryşlary geçirilip, olarda “olimpiýaçy” diýen hormatly ada eýe bolmak üçin ýeňijileriň üçlügine girmek zerur bolup durýar. Iýun aýnyda bolsa Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherinde Bütindünýä saýlama ýaryşy geçiriler. Olimpiýa ýollanmasyny gazanmak üçin dünýäniň güýçli boksçylarynyň bäşisiniň hatarynda orun eýelemek zerur bolup durýar. Şunda biziň watandaşlarymyzyň şol netijäni gazanmak üçin ähli mümkinçilikleri bar.


text:
Düýn gyrgyzstanly ynsan hukuklaryny goraýjy belli aktiwist Nematullo Botakoziýewiň agasy öz inisiniň Täjigistanyň türmesinde saklanýandygyny habar berdi.
Azat Ýewropa Azatlyk radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren interwýusynda Muhammedsoleh Muhammedtohir öz inisi Nematullo Botakoziýewiň geçen aý Täjigistanyň paýtagty Duşenbede ýitirim bolandygyny we häzirki wagt onuň tussaghanadadygynyň anyklanandygyny aýtdy. Bu maglumaty düýn Täjigistanyň Içeri işler ministrligi hem tassyklady.
2008-nji ýylda Gyrgyzstanyň häkimiýetleri Nematullo Botakoziýewi bikanun protest çykyşlaryny gurnanlykda we kanunçylygy bozanlykda aýyplap, ony tussag etmek barada buýruk çykarypdy. Şol wakanyň yzy bilenem Nematullo Botakoziýew syýasy gaçybatalga sorap, Täjigistana barypdy.


text:
Aşgabat, 18.02.2015. “Türkmenportal”.
17-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen paýtagtynda gurulýan Olimpiýa şäherjigine baryp görmeginiň çäklerinde döwlet Baştutanyna Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň baş nyşanlarynyň biri bolan alawyň ýaryşlaryň geçiriljek ýerine çenli aralygy geçişi baradaky wideofilm görkezildi. Aziada — 2017-niň alawy dünýäde iň iri gaz känleriniň biri hökmünde ykrar edilen “Galkynyş” gaz käninde ýakylar. Alaw ýurdumyzyň dürli künjeklerinden, gözel ýerlerinden geçer. Şeýlelikde, alaw ulaglaryň birnäçe görnüşleriniň kömegi bilen sähralardan, daglardan, derýalardan we deňizden geçip, V Aziýa oýunlarynyň guraljak ýeri bolan paýtagtymyza tarap ýola düşer. Alawyň ýoly ak mermerli Aşgabatda tamamlanar we bu ýerde onuň garşylaýyş dabarasy bolar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wideofilme tomaşa edip bolansoň, Aziada — 2017-niň alawynyň geçýän ýoly baradaky gürrüňi dowam etmek bilen, onuň ýurdumyzyň iň gözel künjeklerinden, ajaýyp ýerlerden geçirilmelidigini, alawyň ýolunyň ýurdumyzyň çäginde bar bolan taryhy-medeni ýadygärlikleriň üstünden geçmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny belledi.
Bu ýerde olimpiýa alawynyň, Aziada — 2017-niň baýraklaryna mynasyp boljaklary sylaglamak üçin dürli derejeli medallaryň, onuň nyşanynyň görnüşleri, şeýle hem Oýunlaryň nyşanlary şekillendirilen dürli sowgatlyk önümleriň: nyşanjyklaryň, trikotaž önümleriniň, kitapçalaryň, sport lybaslarynyň we beýlekileriň nusgalary görkezildi. Hödürlenen nusgalarda olary milli nyşanlar bilen baýlaşdyrmaga çalyşýan bezegçileriň döredijilik gözlegi öz beýanyny tapýar, olaryň hatarynda Oguzhanyň sekiz burçly ýyldyzyny görkezmek bolar.
Mundan başda-da, hormatly Prezidentimiz birnäçe duralgaly hem-de zerur bolan tehniki düzümli, uzynlygy 5138 metre barabar bolan monorels ýolunyň taslamasy, şu ýol boýunça gatnajak otlynyň içki we daşky görnüşleriniň çyzgylary bilen tanyşdy.
Döwlet Baştutanymyz ulagyň bu görnüşiniň aýratynlyklary barada aýdyp, ýurdumyzyň beýleki sebitlerinde, hususan-da, Hazaryň “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda monorels ýoluny ulanmagyň mümkinçilikleri bilen baglanyşykly meseleleri öwrenmegi, şeýle hem degişli taslamany taýýarlamagy tabşyrdy.


text:
Aşgabat, 09.03.2015. «Türkmenportal».
Mirasy öwreniji, ussat keşdeçi we halyçy Ogulbaýram Kulyýewanyň “Çarwa durmuşynyň sapaklary» atly täze kitaby okyjylara gowuşdy.
Bu kitapda Ogulbaýram Kulyýewanyň köp ýyllyk gözlegleri netijesinde halkymyzyň çarwa durmuşynyň täsin dünýäsi şahyrana setirlerde çeper suratlandyrylýar.
Uzak asyrlaryň dowamynda halkymyzyň durmuşynyň aýrylmaz bölegi bolan çarwaçylyk barada sada dilde söhbet açýan kitapda türkmen zenanlarynyň milli tagamlary, süýt önümlerini taýýarlanyşy hem beýan edilýär.
“Ylym» neşirýaty tarapyndan neşir edilen bu kitap milli mirasymyzy, şeýle-de halk döredijiligimizi öwrenýänlerde uly gyzyklanma döreder.


text:
Ýemen häkimiýetleri sputnik arkaly görkezilýän “Al-Jazeera” telekanalynyň gepleşiklerini ýatyrdy diýip, telekompaniýanyň özi habar berdi.
Mundan öň Ýemeniň häkimiýetleri hökümete garşy köpçülikleýin aksiýalara gatnaşyjylara duýgudaşlyk bildirmekde “Al-Jazeera” telekanalyny aýyplapdy.
Çarşenbe güni Ýemeniň parlamenti ýurtda 30 gün möhlet bilen adatdan daşary ýagdaý girizmek kararyny makullady. Oppozisiýa ses bermekden ýüz öwürdi.
Ýurtda Konstitusiýanyň işi duruzylýar, hukuk esaslary bolmazdan, tussag etmäge rugsat berilýär, protest aksiýalaryna gadaganlyk hem senzura girizilýär.
Iki aý töweregi wagt bäri ýemen aktiwistleri syýasy azatlyklary giňeltmek we 32 ýyl bäri häkimiýet başynda oturan Ali Abdullah Salehiň häkimiýetini çäklendirmek ugrunda göreşýärler.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän gyrgyzystanly tanymal aktiwist öz howpsuzlygyndan alada edýändigini aýdyp, ýurdy terk etdi.
Duşenbe güni Ilýa Lukaş Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Gyrgyzystany terk edendigini, ýöne özüniň gaçybatalga talaby kabul edilýänçä, nirededigi barada maglumat berip bilmejekdigini aýtdy.
Lukaşyň özi Gyrgyzystanyň Jalal-Abad şäherinden bolup, ol adam hukuklaryny gorap çykyş edýän işleri bilen tanalýardy. Ol gomoseksuallaryň hukuklarynyň goralmagy we ýurtda giňden ýaýran gyz alyp gaçmak däbiniň bes edilmegi üçin gyrgyz resmilerine aç-açan çagyryş edipdi.
Geçen aý gomoseksuallara garşy göreş alyp barýan aktiwistler Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Bişkekdäki ilçihanasynyň öňünde Lukaşyň suratyny otladylar we ony “milli gyrgyz maşgala gymmatlyklaryny depeleýji” diýip häsiýetlendirdiler.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko ýurduň şu gyşda Orsýetden tebigy gaz aljakdygyny aýtdy.
Poroşenko 18-nji oktýabrda ukrain telewideniýesine beren gürrüňinde Orsýet bilen Ukrainanyň diňe şol gazyň bahasy barada ylalaşmagynyň gerekdigini belledi.
Ol iki tarapyň mart aýy boýunça iberilen her müň kub metr gaz üçin Ukrainanyň 385 dollar tölemegi barada razylaşandygyny aýtdy.
Poroşenko Putin bilen 17-nji oktýabrda, Milanda üç gezek duşuşdy we Kiýewiň Ukraina tarapyndan maýda we iýunda ulanylan gazyň her müň kub metri üçin 325 dollar tölemegi, gyşdaky gaz üçin bolsa 385 dollar tölemegi teklip edendigini aýtdy.
Ol Orsýetiň ýylyň ähli wagtynda ulanylan gaz üçin bir nyrhy, ýagny her müň kub metr gaza 385 dollar tölenmegini talap edýändigini aýtdy.
Rus, ukrain we ÝB resmileri 21-nji oktýabrda Brýusselde duşuşyp, gazyň bahasy baradaky meseläni ara alyp maslahatlaşmaly.
Ukrain hökümetine Orsýetiň Gazpromyna tölemeli köp milliard dollarlyk bergisini bermegi üçin berk basyş edilýär.
Poroşenko döwletiň Naftogaz energiýa kompaniýasynyň bu bergini töläp bilmeýändigini, sebäbi onuň bir böleginiň gündogardaky Donetsk we Luhansk regionlarynyň gaz ulanyjylary tarapyndan döredilendigini, bu ýerleriň orsýetçi separatistleriň kontrollugyndadygyny we söweş sahnasy bolup durýandygyny aýtdy.
Ol Kiýewiň Orsýete bergisini bermegi, netijede gaz üpjünçiliginiň dikeldilmegi üçin birnäçe «dürli mümkinçiliginiň» bardygyny, şeýle-de bu işde Halkara pul fondunyň maliýeleşdirmesiniň ulanyljagyny aýtdy.
Ol Halkara pul fondunyň missiýasynyň Kiýewe Ukrainanyň karz programmasyndaky üýtgeşme ähtimallyklaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin noýabryň ortalaryna geljekdigini aýtdy.
Orsýet ÝB-niň sarp edýän tebigy gazynyň üçden birine golaýyny iberýär, ol gazyň ýarysy Ukrainanyň üstünden geçýär. Onsoň 2006-njy we 2009-njy ýylllarda bolan öňki gaz kesilmeleri bahalaryň kesgin ýokarlanmagyna getirdi.
Şu aralykda Poroşenko parlamentiň orsýetçi separatistler bilen gündogar Ukrainadaky howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky bufer zonasynyň anyk serhetlerini tassyk etjegini aýtdy.
Poroşenko ukrain telewideniýesine bufer zonasynyň sentýabryň başynda bäş aýlyk söweşi soňlamak üçin baglaşylan Minsk ylalaşyklarynyň bir bölegidigini aýtdy.
Poroşenko Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň ýaraşygyň düzgünleriniň berjaý edilişine gözegçilik etjek dronlar bilen üpjün etjegini, Fransiýa bilen Germaniýanyň bolsa işgär iberjegini hem sözüniň üstüne goşdy.
Bu ýaraşyk ylalaşygy iki tarapyň arasyndaky söweşleriň köpüsini togtatdy, emma Donetsk aeroportunda, Mariupol şäheriniň golaýynda, Luhansk şäheriniň golaýyndaky obalarda söweş günde diýen ýaly dowam edýär.


text:
Abbas Jawadi
Golaýda geçen bir konferensiýada musulman ýurtlarynyň radio we telewideniýesinde çykyş eden Eýranýň prezidenti Mahmud Ahmedinejad beýleki hökümetleri agdarmakda günbatar ýurtlarynyň ulanýan esasy serişdesiniň metbugatdygyny aýtdy.
Ol: “Ýadro, himiki we biologik ýaraglar adamlaryň diňe ünsüni başga zada sowmak üçin ulanylýan zatlar. Duşmanyň bu gün esasy ýaragy – media” diýdi.
Aragatnaşyk döwründe medianyň rolunyň uludygyna Ahmedinejadyň göz ýetirmegi dogry zat. Millionlarça adamyň arasynda informasiýa we habarlaşma mümkinçiligi bolmasady, 12-nji iýunda geçen prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylmagy, häkimiýetleriň howul-hara Ahmedinejady ýeňiji diýip yglan etmegi tutuş ýurtda güýçli protestlere getirmese-de getirmezdi.
Ýöne rejimi aklamak üçin niýetlenen saýlawlaryň galplaşdyrylandygy baradaky habarlary günbatar mediasynyň ile ýaýratmagy režimiň kanunylygyny çagşatdy. Sebäbi ses berişligiň ýoýulandygy baradaky maglumatlary, ozallar edilişi ýaly, basyp ýatyryp bolmady. Indi Ahmedinejad bilen onuň halypasy Ýokary dini ýolbaşçy Aýatollah Ali Hameneýi höküm sürmek üçin güýje – Rewolýusiýanyň sakçylary bilen Basij leşgerlerine daýanýarlar.
Tährandaky režimiň ”Farda” radiosy, ”Amerikanyň sesi” radiosy we BBC ýaly Birleşen Ştatlar ýa Britaniýa tarapyndan maliýeleşdirilýän radio hem telekanallary ençeme ýyl bäri öz efir giňişliklerinde bogup, baglap gelýändigi çyn. Ýöne häkimiýetleriň saýlawdan has öň reformaçy we belli bir derejede garaşsyz gazetleri, olaryň internet sahypalaryny ýapmagyny Ahmedinejad nädip düşündirip biler?
“Habary çalt ýaýradyň”
Öten iýunda bir yspyhanly diňleýji meniň ýanymda, “Biziň Yspyhan uniwersitetiniň öňünde ýola goýýan protestlerimizi ”Farda” radiosy çalt ile ýetirmeýär” diýip zeýrendi. “Biz gündiz bir protest ýygnanyşygyny geçirýäris. Şol gün agşam hem onuň habaryny ”Farda” radiosyndan diňlemek ýa BBC-niň parsça telekanalyndan görmek üçin oturýarys. Habar ýaýramasa, adamlary protestlere çekip bolmasa, biz nähili ýeňiş gazanaly” diýip, yspyhanly ýigit aýtdy.
Yslam Respublikasy gurlaly aradan 30 ýyl geçensoň, millionlarça eýranly isleglerini beýan edip, köçelerde protest geçirmäge ýürek etdiler. Olar kommunikasiýanyň radio, telewideniýe we internet ýaly ähli platformalaryndan peýdalandylar. Režime garşylyk görkezmek üçin olar bu serişdelerden ýene peýdalanýarlar.
Dogry, Ahmedinejad prezident diýlip yglan edildi. Ýokary dini ýolbaşçy Aýatollah Hameneýi hem oppozisiýany ret etmegi dowam etdirýär. Ýöne oppozisiýa ozal däp boýunça dymyp gelen ýa Hameneýiniň çäksiz häkimiýetini goldan ruhanylaryň we beýleki toparlaryň goşulmagy bilen barha güýjeýär.
Öten iýundan bäri göze ilýän alamatlar saýlawdan soň turan protestleriň diňe birje gezek turup, ymykly basylyp ýatyrylan protestleriň hilinden däldigini görkezýär.
Abbas Jawadi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gepleşikler bölüminiň başlygynyň kömekçisi. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” guramasy ýörite hasabat ýaýradyp, onda Merkezi Aziýa döwletleriniň, Russiýanyň we Ukrainanyň hukuk goraýjy edaralarynyň “gözlenilýän adamlary gynaýandygyny, olary bir ýerden başga ýere bikanun göçürýändigini” köpçüligiň dykgatyna ýetirdi.
Gürrüňi gidýän hasabat çarşenbe güni “Adam gynamalaryna dolanmak: Merkezi Aziýa ekstradisiýa, mejbury yzyna ibermek we göçürmek” ady bilen çap edildi.
“Amnesty International” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa programmasynyň direktory Jon Dalhuisen Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Amnesty International” guramasy ozalky sowet respublikarynyň gözlenilýän adamlary ondan-oňa bikanun göçürmegine çuňňur alada bildirýär. Bu adamlaryň öz ýurtlarynda gynamalara we ýowuz daraşmalara sezewar edilmek howpy bar”.
Hasabatda Merkezi Aziýa we GDA ýurtlarynyň arasynda adamlary nähili aňsatlyk bilen yzyna iberip bolýandygyna üns çekilýär. “Amnesty International” guramasy bularyň “sebitara çalşyk maksatnamalarynyň” çäginde dowamly amala aşyrylyp gelinýändigini belleýär.
Ekstremizm
Dalhuisen ekstradisiýa edilýänleriň aglaba dini ekstremizme ilteşikli bolmakda aýyplanýanlardygyny aýdýar.
Hasabatda adamlaryň ekstradisiýa edilmek meselesine Adam hukuklary boýunça Ýewropa sudunyň goşulmagy netijesinde, prosesiň kähalatlarda togtadylýandygy bellenilýär. Emma şol bir wagtda, “halkara hukugyny bihaýalyk bilen ýoýmak” diýlip häsiýetlendirilen çäreler esasynda, adamlaryň soňra zor bilen yzyna, olara adamkärçiliksiz jeza çäreleriniň garaşýan ýerlerine iberilýändigi-de bellenilýär.
Dalhuiseniň belleýşi ýaly, esktradisiýa meselesine GDA-nyň her bir ýurdy özboluşly çemeleşýär. Ol: “[Ekstradisiýa] talabyny köplenç Özbegistan we Täjigistan edýär. Olar köplenç halatda Russiýadan ýa-da Gazagystandan bosgunlyk soraýan adamlary yzyna dolamagy soraýarlar. Şunlukda [adamlary gelen ýurduna] ekstradisiýa edýän ýurtlar Russiýa, kähatlatarda Ukraina we Gazagystan. Adamlaryň berilmegini soraýanlar bolsa Özbegistan bilen Täjigistan”.
Dalhuisen agzalan hasabaty ýaýratmak bilen “postsowet giňişliginde, dünýäniň gözüniň alnynda durmuşa geçirilýän adam alyş-beriş programmasyna, şeýle-de bu şübheli işe baş goşýan döwletlere hiç kimiň hiç zat diýmeýändigine ünsi çekmek” maksadynyň bardygyny nygtaýar.


text:
Türkmenistan Birleşen Ştatlara ýurduň Owganystan bilen serhedindäki durnuksyzlyk meselesini çözmekde harby ýardam sorap ýüz tutdy we Waşington bu talaby kanagatlandyrmaga çalyşýar diýip, eurasianet.org neşiri ýazýar we bu habaryň amerikan harby resmileri tarapyndan tassyklanandygyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň merkezi komandowaniýesiniň başlygy, general Lloyd Austin şu hepde Kongresde çykyş edende ABŞ-nyň Merkezi Aziýadaky resmi harby syýasaty babatda giňişleýin gürrüň etdi we onuň bu ýyl iň bir habar bereniňe degýän beýanaty, belki-de, Türkmenistan babatda boldy diýip, Joşua Kusera ýazýar.
Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk syýasatyny yglan etmeginiň iki ýurduň arasyndaky düýpli harbydan harby hyzmatdaşlyk etmek mümkinçiliklerini çäklendirýändigini bellemek bilen, Austin «türkmenleriň golaýda Owganystan bilen aralykdaky günorta serhetlerine abanýan howp-hatarlara garşy durmak üçin Birleşen Ştatlaryň harby enjamlaryny we tehnologiýasyny edinmek isleglerini bildirendiklerini» aýtdy.
Bu talaby berjaý etmek üçin mümkin bolan zatlaryň ediljegini bellän general nähili enjamlary bermegiň pikiriniň edilýändigi baradaky detallary aýtmady.
"Eurasia.net" neşiri soňky wagtlarda Owganystanyň demirgazyk sebitlerinde, Türkmenistan bilen araçäge golaý ýerlerde «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň aktiwleşendigini we Orsýetiň Türkmenistana öz harby kömegini almagy babatda basyş görkezýändigini belleýär.
Şeýle-de Austin Özbegistan bilen aralykdaky harby hyzmatdaşlygynyň ösýändigini, bu ýurduň ýaragly güýçlerine 300-den gowrak bronly tehnikany bermegiň karar edilendigini aýdypdyr.
"Geçen ýyl ABŞ bilen Özbegistanyň arasyndaky harby hyzmatdaşlyk ep-esli derejede güýçlendi» diýip, Austin aýdypdyr we Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň özbek harbylarynyň howpsuzlyk synaglaryna garşy durmak ukybyny ýokarlandyrmaga mundan beýläk-de ýardam etjegini nygtapdyr.
General Austin Täjigistanyň Goranmak ministrliginiň ýokary gatlak resmileriniň täzelenmeginiň bu ýurduň harbylary bilen edilýän hyzmatdaşlygy biraz çylşyrymlaşdyrandygyny belläp, Gazagystan, Gyrgyzystan bilen edilýän harby hyzmatdaşlyklar barada hem maglumat beripdir.
Amerikan generalynyň Kongresde eden giňişleýin çykyşynda bellenmegine görä, Türkmenistanyň Owganystandaky ynsanperwerlik kömegi, regional ykdysady integrasiýany ýokarlandyrmak ugrunda edýän tagallalary Merkezi Aziýada we oňa golaý regionda durnuklylygy berkitmekde möhüm rol oýnaýar.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistanyň yglan eden öňyn bitaraplyk syýasaty düýpli harby hyzmatdaşlyk etmek mümkinçiligini çäklendirýär. Hazar deňziniň howpsuzlygy babatda, betbagtçylyklaryň öňüni almak meselesinde, saglyk hyzmatlarynyň taýýarlygy, professional harby bilim babatdaky hyzmatdaşlyklar dowam edýär, ýöne olar çäkli diýip, general aýdypdyr.


text:
Ukrainanyň Konstitusion sudy ýurt häkimiýetiniň merkezi dolandyryşa bagly bolmazlygyna degişli düzedişleriň taslamasy baş kanuna ters gelmeýär, diýen karara geldi.
Konstitusion suduň başlygynyň orunbasary Wasyl Bryntsew 31-nji iýulda eden çykyşynda Konstitusiýa düzedişleri girizmek baradaky kanunyň taslamasy “Ukrainanyň Konstitusiýasynyň 157-nji we 158-nji maddalaryna laýyk gelýär” we “Ukrainanyň territorial bütewüligine hem garaşsyzlygyna garşy çykmaýar’ diýdi.
Ukrainanyň kanun çykaryjylary prezident Petro Poroşenkonyň teklip eden konstitusion düzedişlerini Konstitusion suda ýollamak üçin ses berdiler.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi ýekşenbe güni çap edilen belliklerinde Halkara atom energiýasy gullugynyň Eýranyň ýadro programmasy barada çap etjek hasabaty “toslama” esaslanýar diýdi.
Gürrüňi edilýän hasabatyň 8-nji ýa-da 9-njy noýabrda HAEG-niň agza ýurtlaryna ýaýradylmagyna garaşylýar.
Günbatarly bir diplomat bu hasabatda Tähranyň ýadro ýaraglary babatdaky ylmy barlaglary hakda bir topar subutnamanyň bardygyny we Eýranyň olary “toslama” hökmünde inkär etmeginiň kyn boljagyny aýtdy.
Ysraýylyň prezidenti Şimon Peres şenbe güni giçlik Eýrana garşy hüjüm etmek ähtimallygynyň barha çynyrgaýandygyny, sebäbi “Tähran ýadro ýaragyny edinmäge taýýar” diýen maglumatyň alada goýýandygyny duýdurdy.


text:
Woznesenskiý örän tanymal, uly abraýa eýe bolan ynsandy. Bu at bilen sowet medeniýeti berk baglanyşyklydyr. Aýratynam XX asyryň ikinji ýarymyndaky poeziýa onuň ýetiren täsiri hem täzeçilligi çäksiz ýiti boldy. Ol Türkmenistanda-da uly şahyr hökmünde tanalýardy hem hormat bilen okalýardy.
Woznesenskiý Moskwada 1933-nji ýylyň 12-nji maýynda dünýä inipdi. On dört ýaşynda ilkinji ýazan goşgularyny Boris Pasternaga okamaga iberipdi. Soňra ol beýik şahyr bilen tanyşdy, bu dostluk onuň ömrüne ýiti täsir etdi.
1957-nji ýylda Moskwanyň Arhitektura institutyny tamamlady. 1958-nji ýylda bolsa şahyryň ilkinji goşgular ýygyndysy çap boldy. Onuň lirikasy aşa okgunlylygy, sese baýlygy hem kesginligi bilen tapawutlanýardy. Ol sungatyň awangard usulyna güýçli ýykgyn edýärdi.
1963-nji ýylda Kremlde Nikita Sergeýewiç Hurişýow döredijilik intelligensiýa wekilleri bilen duşuşanda, şahyry berk tankytlady. “Bar, ýok bol, jenap Woznesenskiý! Öz hojaýynlaryň ýanyna git” diýip, oňa gygyrypdy.
Bu dawa ABŞ-yň şol döwürdäki prezidenti Kennedi goşulyşyp, şahyra abanýan howpy birneme azaldypdy. Ýöne hiç wagtda şahyra erkinlik bolmady. Ol hem dogry sözi aýtmakdan, öz sagdyn pikirini beýan etmekden çekinmedi.
1978-nji ýylda bolsa SSSR-de senzurasyz çap edilen “Metropol” almanahyny döretmäge gatnaşyjylardan biri boldy. Ol almanahda eserleri çykan awtorlaryň köpüsine soňy bilen Kommunistik liderler örän ýowuz daraşdy.
Woznesenskiý bütin ömrüne Moskwada hem Moskwanyň etegindäki Peredelkino ýazyjylar obasynda ýaşady. Peredelkinoda ol Boris Pasternagyň duldegşir goňşusydy. Şonuň üçinem her ýylda iki gezek, Pasternagyň doglan hem ölen günlerinde ol ýerde geçirilýän poeziýa okaýyşlaryny gurnamaga gatnaşdy.
Onuň goşgularyna Wladimir Wysotskiý aýdym döredip adypdy. “Million elwan güller” aýdymyny bolsa SSSR-iň çäginden daşarda-da köpler tanaýardy.
Andreý Woznesenskiniň kitaplary türkmen dilinde çykmasa-da, ol türkmenleriň arasynda uly meşhurlyga eýedi. Kerim Gurbannepesow dünýä
Şahyrlar iki topara bölünýär: halk üçin ýazýan şahyrlar hem şahyrlar üçin ýazýan şahyrlar. Boris Pasternak bilen Andreý Woznesenskiý şahyrlar üçin şahyr.
belli şahyrlary iki topara bölýärdi: halk üçin ýazýan şahyrlar hem şahyrlar üçin ýazýan şahyrlar. Ol Boris Pasternak bilen Andreý Woznesenskini şahyrlar üçin ýazýan şahyr diýip atlandyrýardy.
Hakykatdanam, bu şahyr bizde täzeçe, barlyşyksyz hem ýiti poeziýanyň döremegine sebäp boldy. Woznesenskiniň göreldesine eýeren Annasoltan Kekilowany hem Paýzy Orazy aýratyn ýatlamak gerek. Gurbannazar Ezizowa, Annaberdi Agabaýewe hem Italmaz Nuryýewe onuň täsiri ýiti boldy. Muny Bapba Gökleňiň poeziýasynda has aýdyň görüp bolýar. Ol ýazyjylar Tirkiş Jumageldiýewe hem Akmyrat Şire-de täsir ýetirdi diýip bolar.
Andreý Woznesenskiniň zehini köptaraplydy. Ol özboluşly postmodernist hudožnikdi. Onuň kartinalarynyň sergisi dünýäniň dürli künjeklerinde guralypdy.
Woznesenskiý dünýä medeniýetini rus diline terjime etdi. Ol medeniýeti goraýjydy. SSSR-de Perestroýka başlananda, Medeniýet fondunyň dörmeginde onuň hyzmaty boldy.
Woznesenskiý ägirt uly hyzmaty bilen diňe rus halky üçin däl, eýsem adamzat medeniýetini söýýänleriň barysy üçin nusga alarlyk iş bitirdi.
Andreý Woznesenskiden baý medeni miras galdy. Andreý Woznesenskiden terjimeler
Rusçadan türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban
Syn etseň
Görseň, başyna gören deý,
örňäp, ösüp barýandyr şer.
Şükür, başy ölümli biz,
baryn görmä ýetmez ömür.
Baksaň, gunça açyp, parlap,
gül örter zeminiň ýaryn.
Şükür, başy ölümli biz,
zaýalap bilmeris baryn.Şahyr bolman bolar
Şahyr bolman bolar, ýöne,
düşün şuňa çatsa bognuň;
çydap bolmaz çygyrşyna, --
gapy gapjan nur zolagnyň.Öz-özüňi aklama
Öz-özüň aklamak hökman däl, jübüt
maýmyn däl biz, ýedi dürli öwüsýän.
Aklyň çatmaz oňa näme diýjegňe.
Jan-jiger bilýär-ä baryn,
näme düşündirjek oňa? Düýş
Bizi ýene duşurdy ýol,
ýük maşyny aldy durup.
Ýene yşka uzatdyk gol,
meni tanamadyň görüp.
Soň meni äkidip öýňe,
ýene-de jan sardyň jana.
Ýyllarboýy ýaşaşsagam,
sen meni bilmediň tanap.Andreý Woznesenskiden iki goşgynyň erkin terjimesiTerjime eden Şiraly Nurmyrat
* * *
Sähermi, gündizmi, agşammy, gije,
Düýn ölmedigime edýän men şükür.
Şemiň ujun çyrpdy duşman güllesi,
Bu gün minnetdaram mukaddes däbe,
Dogandan arzyly deňeçer rakyp,
Düýn ölmedigime edýän men şükür.
Düýn ölmedigime edýän men şükür,
Meniň bagym hem köneje eýwanym,
Ýa düýnki bolardy, ýa-da öňňünki,
Burk urýan ot gül açardy ir bilen.
Günä, sen her gadar bolsaňam güýçli,
Hiç haçan girmezdiň meniň ömrüme,
Göýä meniň bar günämi bagyşlap,
Jady bilen tämizlediň öýümi.
Bilmezdim, sen ne päkize sabada!
Nätanyş bir erkek oýarýar seni,
Eýsem, muňa bormy akyl ýetirip!
Düýn ölmedigime edýän men şükür.
Utulmak – gara don, gutardy hasap,
Hüňürdemän okamaly hökümi,
Noldan başlamaly Brumel kimin,
Düýn ölmedigime edýän men şükür.
Gün-guzeran – uýamyza çalymdaş,
Ýat bolsady geň-enaýy ýalňyşlar,
Durmuş welin meňzeş söýgülimize,
Düýn ölmedigime edýän men şükür.
Duşmançylyk dürs däl, jadyňky dogry,
Belki, ertir «Seňki boldy!» diýerler,
Şadyýan galamdan çykar jumläni:
«Düýn ölmedigime edýän men şükür».
* * *
Nämüçindir, baky söýgiň jarçysy,
Bir-birinden beýik ol iki şahyr,
Goşa nagan kimin gözün gyrpanok?
Kapyýa dostlaşýar, adam welin – hiç...
Iki beýik millet, gör, bak, nämüçin,
Kislorodyň yrga çadyry asta,
Ýetip barýar urşa ýakyn derejä,
Adamlar dostlaşýar, döwletlerem – hiç...
Goşa döwlet – söýgi uçin beslenen,
Iki sany agyr penjä öwrülip,
Gör, ne belalara uçran Zeminiň,
Daşdan gaty maňlaýyny mynçgaýar!


text:
Welosiped sürmek boýunça amerikaly meşhur sportsmen Lans Armstrong Birleşen Ştatlaryň doping agentliginiň bildirýän aýyplamalaryna garşy öz göreşini bes edýändigini yglan etdi.
Lans Armstrong neşe maddalaryny ulanandygy barada özüne bildirilýän aýyplamalary adalatsyz diýip hasaplaýar. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, ol özüni aklamak boýunça alyp barýan göreşini indi bes etmekçidigini mälim etdi.
Bu barada eden penşenbe günki çykyşynda ol indi öz güýjüni we tagallasyny öz maşgalasyna hem-de rak keseline garşy göreş alyp barýan fonduň işine gönükdirjekdigini aýtdy.
ABŞ-nyň doping boýunça agentligi Lans Armstrongyň soňky birnäçe ýylyň dowamynda gadagan edilen neşe maddasyny ulanyp gelendigini aýdyp, onuň ähli gazanan medallaryndan we baýraklaryndan mahrum ediljekdigini hem-de oňa ýaryşlara gatnaşmaklygyň hemişelik gadagan ediljekdigini yglan etdi.
Lans Armstrong “Tour de France” halkara ýaryşynyň ýedi gezek çempionydyr.


text:
14-15-nji aprelde “Titanik” gämisiniň gark bolmagynyň dogry 100 ýyllygy bellenip geçilýär.
1912-nji ýylda heläkçilige uçran şol “Titanik” atly äpet we baý bezelen gäminiň ýolagçylarynyň hemmesi keýpi-sapa çekip ýören baý adamlar däldi. Ýolagçylaryň ýarpysy okeanyň beýleki tarapyndan Amerikada we Kanadada has gowy durmuşyň gözlegine ýola çykan zähmetkeş immigrantlardy.
Şolardan birem Osman imperiýasyndan gaçyp gutulmak üçin “Titanigiň” üstünde peýda bolan we gämidäki betbagtçylykdan hem gutulan Neşan Krekorýan.
20 ýaşyndaka Neşan Krekorýanyň atasy oňa günbatar Ermenistandaky öýüni terk edip, Atlantika okeanynyň aňry ýüzünde täze durmuşa başlamagy maslahat beripdir. Şol döwürde müňlerçe ermeni türkler tarapyndan özlerine garşy barha güýçlenýän zulumdan gaçyp gutulmaga synanyşan eken.
Şeýlelikde, Krekorýan betbagtçylyga uçran gämä münmek üçin tutuş Ýewropanyň üstünden geçipdir. Onuň agtygy Wan Solomonýanyň beren gürrüňine görä, Neşan Krekorýanyň maksady Kanada aşyp, şol ýerde ornaşmak we öz inilerini ýanyna getirmek bolupdyr. Krekorýan “Titanik” gämisiniň 700-e golaý 3-nji derejeli ýolagçylarynyň hatarynda ýola düşüpdir.
Göz bilen görlen betbagtçylyk
Skandinawiýanyň, Gündogar Ýewropanyň we Ýakyn Gündogaryň dürli künjeklerinden bolan immigrantlar gämä münmek üçin bilet we bir hepdelik ýoluň dowamynda ýatara ýer we naharlanmak üçin ýönekeý şertler üçin häzirki puldan 1 müň dollar çemesi pul töläpdirler.
Atlantika okeanynyň düýbünde ýatan "Titanik" gämisiniň galyndylary. 7-nji awgust,1998.
Betbagtçylyk syýahatyň bäşinji güni ýüze çykypdy. 1912-nji ýylyň14-nji aprelinde ýarygijä golaý gämi Demirgazyk Atlantikada aýsbergi - buz dagyny süsüp, gark bolup başlaýar.
Wan Solomonýanyň gürrüň bermegine görä, bu betbagytçylyk onuň atasy öz ýoldaşlary bilen kart oýnap oturan wagty ýüze çykypdyr. Adamlar başda sarsgyny duýup, soň tutuk sesi eşidipdirler.
Gäminiň 3-nji klasly bölümindäki ýolagçylaryň esasy kynçylygy olaryň iň aşaky bölümde ýerleşmegi bolupdyr. Şeýlelikde, Krekorýan birnäçe erkek kişi bilen bilelikde zynjyrly gulpy döwüp, ýokarky gatlara ýetmäge mejbur bolupdyr. “Atam 10-njy gaýyga münmegi başarypdyr” diýip, Neşan Krekorýanyň agtygy Wan Solomonýan aýdýar.
Emma gäminiň 3-nji klasly bölegindäki ýolagçylaryň üçden iki böleginden gowragy gämi bilen bile gark bolupdyr. Gäminiň 2200-den gowrak ýolagçysyndan diňe 700 çemesi adam halas edilýär.
Kanadadaky durmuş
Neşan Krekorýan ahyrky netijede Kanada aşýar we Sant Katarinas şäherinde ornaşýar. Ol “Jeneral Motors” zawodynda işçi bolup, öz atasynyň arzuwyny ýerine ýetirýär, inilerini-de öz ýanyna alyp, soňra şäherde ermeni buthanasyny gurmaga ýardam berýär.
Neşan Krekorýan 89 ýaşynda dünýäden ötýär. Sant Katarinas şäherinde önüp-ösen we häzirki wagt Kanadanyň Toronto şäherinde ýaşaýan Wan Solomonýan öz atasynyň ýuwaş adam bolanlygyny, onuň iňlis dilinde az geplänligini aýdýar.
Krekorýan “Titanik” gämisindäki betbagtçylyk barada seýrek gürrüň berer eken. Wan Solomonýan şol heläkçilikde kömege çagyryp, jan beren ýolagçylar barada atasyndan diňe gysga gürrüňleri eşidenligini aýdýar, emma atasynyň şol wakalary hiç wagt ýatdan çykarmanlygyny bilýär.
Wan Solomonýan şol betbagtçylykdan soň atasynyň gaýdyp hiç wagt gämä münmänligini we suwa düşmänligini ýatlaýar.


text:
ŞHG-nyň anna güni (13-nji sentýabrda) geçýän sammitinde Owganystan we NATO güýçleriniň bu ýurtdan çykmagynyň regiona ýetirjek täsiri baradaky meseläniň esasy orunlaryň birini tutmagyna garaşylýar.
Emma ŞHG-nyň regional howpsuzlyk gözegçisi bolmak islegine garamazdan, onuň bu wezipä hötde geljegine şübhe bar.
NATO-nyň onlarça müň esgeri Owganystandan çykmaga taýýarlanýar, Ýewraziýanyň çalajan syýasy we howpsuzlyk ýaranlygy bolsa, öz agzalaryň territoriýasyndaky jeňçiligiň öňüni almagyň çäresini agtarýar
Ekspertleriň aýtmaklaryna görä, bu ýerde problema ŞHG-nyň sebitiň howpsuzlyk gözegçisine öwrülip bilmek başarnygynyň ýeterlik bolup görünmezliginde.
Kuwwatly Orsýet we Hytaý tarapyndan öňi çekilýän ŞHG öz daşyna Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan ýaly Merkezi Aziýa döwletlerini jemläp, owgan meselesinde ylalaşyk tapmaga çalyşdy.
Bökdençlik nämede?
Londonda ýaşaýan kontrterroizm eksperti Raffaello Pantuksiniň pikirine görä, ŞHG-nyň düzgünnamasynyň ähli hereketlerde umumy ylalaşygy talap etmegi bu guramanyň geljekde Owganystandan abanýan howp-hatarlaryň hötdesinden gelmegine bökdençlik döredýär.
Başda 1996-njy ýylda «Şanhaý bäşligi» diýlip döredilen gurama 2001-nji ýylda, Özbegistanyň goşulmagy bilen adyny üýtgetdi we ŞHG öz missiýasyny Ýewraziýa howpsuzlygyna hem-de serhet goragyna gönükdirdi.
Ýyllar aýlanyp, hususan-da Owganystandan abanýan terror we neşe gaçakçylygy ýaly howp-hatarlar esasynda, bu ýaranlygyň roly has-da giňedi.
Emma, Pantuksiniň pikirine görä, niýet belli edilenem bolsa, bu howp-hatarlara garşy durup biljek mehnizmler we guramalar welin döredilmedi:
"Ol ýerde hemişelik goşun ýok. Ol çakgan hereket edýän resmi güýçleri bolan Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasy ýaly däl. Olaryň bu problemalara iş ýüzünde döz gelip biljek enjamlary we infrastrukturasy ýok."
Bähbitleriň bäsleşigi
Londonyň Patyşalyk Bilelikdäki hyzmatlar institutynyň ylmy işgäri Şaşank Joşi bu pikir bilen ylalaşýar. Ol ŞHG-nyň netijeliliginiň Orsýet bilen Hytaýyň basdaşlykly regional bähbitleri zerarly peselendigini aýdýar:
"Hytaý Owganystandan uç alýan yslam ekstremizminden öňden bäri aladaly. Şol bir wagtda-da ol «Talyban» bilen gatnaw açdy we «Talybanyň» esasy daşarky goldawçysy bolan Pakistan bilen berk aragatnaşykda durýar. Şeýlelikde, Hytaý öz mümkinçiliklerini açyk saklaýar. Orsýetliler bolsa, «Talybana» garşy has berk ikirjiňlendi we Pakistanyň roluna köpräk şübhe bildirip, anti-talyban güýçleri goldamaga köpräk ýykgyn etjege meňzeýär."
Joşi Pekiniň şu tomus «Talyban» bilen gatnaşyk edendigi barada aýdylýanlary nazarda tutýar.
Mundanam başga, Joşi eger-de regional oýunçylar bolan Hindistana, Pakistana we Eýrana anna güni Bişkekde geçýän sammitde doly agzalyk kepillendirilse, munuň ýagdaýlary has-da çylşyrymlaşdyryp biljegini duýdurýar.
"Bu hakyky gapma-garşylyklaryň topary we bular ol ýerde diňe käbir ugurlarda hyzmatdaşlyk edip biler" diýip, ol aýdýar.


text:
Halkara Günä geçiş guramasy BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muny 12-nji iýunda Özbegistana edýän sapary mahalynda ýurt ýolbaşçylarynyň öňünde adam hukuklary meselesini goýmaga çagyrýar.
Düýbi Londanda ýerleşýän guramanyň 9-njy iýunda ýaýradan beýanatynda Ban Ki-munyň BMG-niň ozalky eden çagyryşlaryny «berk ýanjamagy», Daşkendiň halkara borçnamalaryny hormatlamagyny, BMG-niň adam hukuklary ekspertleriniň ýurda barmagyna rugsat berilmegini talap etmegi soralýar.
Günä geçiş guramasy özbek häkimiýetleriniň adam gynalmagynyň soňuna çykmak, hökümet eglişigi astynda amala aşyrylýan beýleki hukuk bozulmalaryny soňlamak üçin derhal reforma geçirilmegine çagyrdy.


text:
Dünýä liderleri Pariždäki hüjümleriň yzýany “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşmäge taýýarlyk görkezdiler. Fransiýanyň paýtagtynda bolan hüjümlerde azyndan 132 adam wepat boldy, onuň jogapkärçiligi “Yslam döwleti” topary öz üstüne aldy.
Dünýäniň ykdysady taýdan ösen ýurtlaryny öz içine alýan “Uly 20” (G20) guramasynyň liderleriniň terrora garşy göreş meselesini Türkiýäniň günortasynda geçýän iki günlük sammitiň soňky güni 16-njy noýabrda maslahat etmeklerine garaşylýar.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan duşuşygyň netijesinde terrora garşy göreşde “berk jogap” beriljekdigini aýtdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius esasy çäreleriň terrorçylygyň maliýe üpjünçiligine garşy gönükdiriljekdigini aýtdy.


text: Türkmenistanyň prezidentiniň karary bilen, 2-nji derejeli ýurist Gurbandurdy Suhanberdiýewiç Meläýew Lebap welaýatynyň harby prokurory wezipesine; 2-nji derejeli ýurist Serdar Gurbangulyýewiç Mälikgulyýew Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň Türkmenistanyň Gahrymany Gurbansoltan eje adyndaky etrabynyň prokurory wezipesine; 1-nji derejeli ýurist Jumanazar Ballyýew Lebap welaýatynyň Sakar etrabynyň prokurory wezipesine; 1-nji derejeli ýurist Täjimyrat Agamämmedow Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň prokurory wezipesine bellenildi.


text:
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda serhet güýçleriniň maddy-tehniki üpjünçiligini gowulandyrmak meselesine uns berildi.
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň serhetçileriniň “hüşgärlik” bilen gulluk edýändigini belledi we serhet goşunlarynyň maddy-tehniki üpjünçiliginiň döwrebap bolmagyna döwlet tarapyndan aýratyn üns berilýändigini aýtdy.
Emma ýurduň Owganystan bilen serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýynyň maslahatda gozgalyp-gozgalmandygy resmi maglumatlarda agzalmady. Şol bir wagtda-da Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş demirgazyk böleklerinde “Talybanyň” hüjümleriniň gün-günden güýçlenýändigi we bu ýerde ýaşaýan türkmenleriň hüjüm astynda galýandygy barada yzygiderli maglumat gowuşýar.
Azatlyk Radiosy türkmen-owgan serhediniň howpsuzlygyny üpjün etmek meselesiniň aýrtynlyklary bilen gyzyklanyp, öz döwründe sowet goşunlarynyň hatarynda Owganystanda gulluk eden türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow bilen söhbetdeşlik geçirdi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň maslahatçysy Orsýetiň Eýrana uçarlary weýran edýän raketa sistemasyny eksport eden halatynda Waşington bilen Moskwanyň aragatnaşygyna aşa ýaramaz täsirini ýetirjekdigine rus ýolbaşçylarynyň ünsüniň çekilenligini aýtdy.
Ak Tamyň ýaraglara kontrolluk etmek boýunça edarasynyň kordinatory Gary Samor Eýran tarapyndan 2007-nji ýylda sargalan S-300 kysymly goranyş sistemasy Eýrana berilse özüniň geň galjakdygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
S-300 kysymly raketa uçarlary weýran etmäge, ballistik hem kruiz raketalary urup düşürmäge ukyplydyr.
Samor Eýranyň urany baýlaşdyrmak baradaky tagallalarynyň tehniki taýdan yzagaýdyşlyk bilen hem ýüzbe-ýüz bolup duranlygyny öňe sürdi.
Samoryň pikirine görä, şu yza gaýdyşlyklar sebäpli, käbir adamlaryň alada edişi ýaly, Eýranyň ýadro programmasynyň o diýen tiz öňe barmaýanlygyny hem belledi.
Eýran özüniň ýadro ýaraglaryna eýe bolmaga synanyşýanlygy baradaky Günbatar ýurtlarynyň aýyplamalaryny ret edip, öz programmasynyň parahatçylykly maksatlara eýerýändigini habar berýär.


text:
“Facebook” kompaniýasy hatlary awtomatik görnüşde pozmak üçin niýetlenen funksiýany synagdan geçirýär.
Bu täze funksiýa häzirlikçe Fransiýadaky “Facebook” ulanyjylarynyň bir topary üçin elýeterlidir.
Bu funksiýa laýyklykda, “Facebook” ulgamynyň hat bölüminiň sag tarapynyň ýokarsynda çäge sagadynyň şekili bolar. Ulanyjy bu bölümden 1 sagat soň pozulmagyny isleýän hatlary saýlap-seçip bellige alyp biler.
Bu ugurdan geçirilýän synaglar üstünlikli bolsa, gürrüňi edilýän funksiýa ulanyjylaryň ählisi üçin elýeterli bolar.
Hatlary awtomatik görnüşde pozmak üçin niýetlenen funksiýa “Snapchat” tilsiminde eýýäm bar. 2013-nji ýylda “Facebook” kompaniýasy “Snapchaty” satyn almaga synanyşypdy. Emma firmanyň bu synanyşygy şowsuz bolupdy.


text:
Gürjüstanyň prokurorlary ýurduň öňki prezidenti Mihail Saakaşwilä garşy jenaýat aýyplamalaryny ýöňkelýär.
Gürjüstanyň Baş prokuraturasynyň 28-nji iýulda beren maglumatyna görä, Saakaşwiliniň wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanandygy baradaky aýyplamalar 2007-nji ýylyň noýabr aýynda Tbiliside bolan hökümete garşy protestleri basyp ýatyrmak, şeýlede, “Imedi” telewideniýe merkezine garşy gurnalan reýd we onuň “ele geçirilmegi” bilen bagly.
Şuňa meňzeş aýyplamalar 2007-nji ýylda Gürjüstanda ýokary derejeli wezipeleri eýelän Saakaşwiliniň birnäçe ýaranyna garşy hem ýöňkeldi.
Bu baradaky beýanat 28-nji iýulda Saakaşwili Gürjüstanyň Baş prokuratura edarasyna soraga gelmänden soň yglan edildi.
Saakaşwili özüniň ikinji prezidentlik möhleti tamamlanandan soň, geçen ýylyň ahyrynda Gürjüstany terk edipdi. Gürjüstanyň öňki prezidenti 28-nji iýulda öz Facebook sahypasynda “Gürjüstana haçan barjagyny özüniň çözýändigini” ýazdy.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý hökümet delegasiýasyna baştutanlyk edip Pekine barýar.
Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň beren maglumatlarynda bu saparyň barşynda Owganystanyň demirgazyk-gündogarynda 11 gaz ýatagynyň özleşdirmegi babatda gepleşikleriň geçiriljekdigi aýdylýar.
Häzir bu gaz ýataklarynyň özleşdirilmegi babatda halkara tender yglan edildi.
Owgan prezidentiniň edarasy Hytaý bilen özara söwda gatnaşyklarynyň ösdürilmegi baradaky ylalaşyga Karzaýyň gol çekmegine garaşylýandygyny habar berdi.


text:
Eýranly dissident, ýurdunda kino düşürmek gadagan edilen kinorežissýor Jafar Panahi 14-nji fewralda, Berlinde geçirilýän Halkara kino festiwalynda, iň gowy filme berilýän «Altyn aýy» baýragyna mynasyp boldy.
Panahi filmde Tähranda bir taksiçi görnüşinde peýda bolýar we şäher ýaşaýjylarynyň berýän gürrüňlerini diňleýär.
Žýuriniň prezidenti, amerikaly režissýor Darren Aronofski bu filmi kino bagyşlanan söýgi haty hökmünde häsiýetlendirdi. ses
«Onuň kinosy öz senedine, öz jemgyýetine, öz tomaşaçylaryna bolan söýgüden püre-pür» diýip, ol aýtdy.
Panahi 2010-njy ýylda 6 ýyl tussaglyga we 20 ýyl kino düşürmek, kinossenariý ýazmak, interwýu bermek, ýurtdan çykmak gadaganlygyna höküm edildi


text:
ÝHHG-nyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç Täjigistanyň paýtagty Duşenbede, metbugat azatlygyna bagyşlanyp geçirilen konferensiýada eden çykyşynda sebitde metbugat azatlygynyň ýagdaýyndan alada bildirdi.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň 19-20-njy noýabrda geçirilen 17-nji konferensiýasyna Türkmenistanyň delegasiýasy hem gatnaşdy.
ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça býurosynyň inisiatiwasy bilen geçirilýän ýyllyk konferensiýanyň nobatdaky sany «Digitallaşdyrma Köpçülikleýin habar serişdeleriniň azatlyk guraly» diýen tema bagyşlandy.
Azatlyk radiosynyň Täjik gullugynyň maglumatyna görä, ÝHHG-nyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýä Miýatowiç öz çykyşyny köpçülikleýin habar serişdelerinde azatlyk we jemgyýeti demokratizasiýalaşdyrmak prosesinde žurnalistiň ähmiýeti meselelerine ünsi çekmekden başlady.
«Bu meseleleri bir-biri bilen nädip utgaşdyrmaly we şol bir wagtda nädip howpsuz jemgyýetde ýaşamaly? Ýurduň howpsuzlygyna wehim abanýar we hökümet öz raýatlaryny goramaly, bu barada hiç bir söz bolup bilmez» diýip, Miýatowiç aýdýar.
«Emma şol bir wagtda bize azat adamlar ýaly ýaşamagy dowam etdirmek zerur. Eger biz aýtjak zadymyzy erkin aýdyp bilmesek, eger žurnalistler öz wezipelerini ak ýürekden, bolmalysy ýaly ýerine ýetirip bilmeseler, onda jemgyýetde kislorod galmaz, bize dem alara howa bolmaz» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Soňky maglumatlara görä, häzir dünýä ilatynyň 43 prosentiniň internet elýeterliligi bar diýip, Miýatowiç habar berdi.
«Eger biz häkimiýetlere ýaramaýan meselelere goşulyp, tankyt edip başlasak, habar serişdelerinde problemalar başlanýar... Men hemişe žurnalistlere aýdýaryn: size professional bolmak gerek. Size etiki kodekse eýermek zerur. Şol bir wagtda, hökümet hem öz elini habar serişdelerinden çekmeli» diýip, Miýatowiç çykyşynyň dowamynda aýtdy.
Eger biz aýtjak zadymyzy erkin aýdyp bilmesek, eger žurnalistler öz wezipelerini ak ýürekden, bolmalysy ýaly ýerine ýetirip bilmeseler, onda jemgyýetde kislorod galmaz, bize dem alara howa bolmaz.
ÝHHG-nyň metbugat azatlygy boýunça wekiliniň sözlerine görä, žurnalistler hökümetden, oligarhlardan we jemgyýetiň beýleki gatlaklaryndan nähilidir görkezmeleri almaly däl.
«Men düşünýärin, biz ideal dünýäde ýaşamaýarys we realist bolmak gerek. Ýöne şol bir wagtda öz tagallalaryň dowam etdirmeli. Eger internet elýeterliligi çäklendirilen bolsa, ondan metbugat azatlygyna hüjüm edilýär, sebäbi digiatllaşma eýýamynda biz diňe media kompaniýalaryndan berilýän täzelikler bilen oňup bilmeris» diýip, ol aýtdy.
«Türkmenistanyň delegasiýasy ýygnananlary ýurduň köpçülikleýin habar serişdeleriniň işiniň esasy ýörelgeleri bilen tanyşdyrdy» diýip, Türkmen döwlet habarlar gullugynyň bu konferensiýa baradaky habarynda aýdylýar.
Mälim bolşy ýaly, halkara adam hukuklary toparlary we metbugat azatlygy boýunça gözegçilik işlerini amala aşyrýan guramalar Türkmenistanda ilatyň internet elýeterliliginiň çäkli bolup galýandygyny, häkimiýetleriň halkyň garaşsyz habar almagyna mümkinçilik berýän hemra antennalaryny sökdürýändigini, bir topar habar saýtlarynyň baglangydygyny, şol bir wagtda garaşsyz žurnalistleriň, daşary ýurt habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk edýän raýatlaryň yzygiderli ýanamalara sezewar edilýändigini aýdýarlar.
Hukuk toparlarynyň maglumatyna görä, munuň soňky mysallarynyň biri Azatlyk radiosynyň we Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän guramanyň Balkan welaýatyndaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ýapyk sudda, gümürtik aýyplamalar esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegi bolup durýar.
Duşenbede geçen konferensiýa Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň we Mongoliýanyň habar serişdeleriniň, döwlet organlarynyň, ÝHHG-nyň Metbugat býurosynyň ýetmiş çemesi wekili gatnaşdy.


text:
Yragyň Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadide düýnki bolan üç aýry-aýry partlamalarda azyndan 19 adamyň ölenligi aýdylýar. Anbar welaýaty sünni araplaryň köpçülikde ýerleşýän regionydyr.
Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, awto-ulaga ýerleşdirilip amala aşyrlan şol partlamalardan ikisi polisiýa güýçleriniň baş ştabynyň golýynda we üçünjisi bolsa Ramadiniň keselhanasynyň ýakynynda bolupdyr.
Ýerli ýolbaşçylar bu partlamalaryň welaýatyň howpsuzlyk ýagdaýlarynyň ýaramazlaşýanlygyny aňlatmaýanlygyny we howpsuzlyk çäreleri bilen bagly kemçilikleriň örän çalt düzediljekdigini mälim edýärler.


text:
Gyzlara galyň salmak musulman ýurtlarynda, şol sanda Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň arasynda-da giňden ýayran däp-dessurlardan biri.
Owganystanly türkmenleriň käbir wekilleriniň aýtmagyna görä, häzirki döwürde galyňyň möçberi käbir welaýatlarda 10,000 amerikan dollaryndan hem geçýär. Bu bolsa, kämillik ýaşyna ýeten ýigitleriň we gyzlaryň wagtynda maşgala gurmagyny kynlaşdyrýar.
Şol bir wagtyň özünde, bu problemany aradan aýyrmak üçin ýurtda käbir çäreler hem görülýär. Azatlyk Radiosynyň “Türkmen sesi” gepleşiginiň bu tapgyrynda şu mesele barada gürrüň edilýär.
Bu söhbetdeşligiň myhmany Owganystanyň Milli Mejlisiniň ýokary palatasynyň agzasy, senator Baýmyrat Goýunly, hususy “Ariana” telekanalynyň türkmen dilindäki gepleşiginiň ýolbaşçysy Arne Juma, bilermen Abdylgani Çerkez we owganystanly türkmen zenanlarynyň hak-hukuklaryny goraýjy medeni jemgyýetiniň ýolbaşçysy doktor Aýşa Uýgun.
Bu programmany Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýmerdanguly Myrady alyp barýar.
Şu temadan taýýarlanan “Türkmen sesi” gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Gazagystanyň paýtagty Astanada polisiýa özleriniň öýlerinden çykarylmagyna garşy protest geçiren onlarça ýaşaýjyny tussag edi.
Çarşenbe güni Gazagystanyň paýtagtyndaky Baş prokuraturanyň öňünde ýygnanan protestçiler özleriniň bolýan jaýyna gelen täze eýäniň olaryň öýlerinden çykmagyny bikanun ýagdaýda talap edendigini öňe sürýärler.
Protestçileriň aýtmagyna görä, bu talap 400 çemesi maşgala öz täsirini ýetirip, olaryň ählisi hem öýlerinden çykmagy ret edýärler.
Protestçiler ellerinde “Biz öz öýlerimizi bermeris!” we “Öýümizi diňe gandöküşlik bilen alyň!” diýip ýazylan plakatlary göterdiler.
Şu ýylyň başynda Astanada we Almatyda ýaşaýyş jaýy bilen baglanyşykly geçirlen birnäçe protestde onlarça demonstrant tussag edilipdi. Resmiler bu tussag edilmeleri ýurtda köpçülikleýin ýygnanyşmak baradaky kanuny bozmak bilen düşündiripdi.


text:
Jenaýatçylyk bolan ýerde derňew işini geçirmek boýunça türgenleşik kursy ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasy we Birleşen Ştatlaryň Adalat ministrliginiň jenaýatçylygy derňemegiň usullary boýunça tälim bermekde ýardam programmasy tarapyndan alnyp barylýar.
11-nji ýanwarda başlanan bu bir hepdelik kurs Türkmenistanyň Baş prokuraturasynyň, Içeri işler ministrliginiň we Neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň 25 işgäri üçin geçirilýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň ýaýradan resmi maglumatyna laýyklykda, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň neşä garşy halkara göreş we kanuny goramak boýunça Býurosy tarapyndan gurnalan we maliýeleşdirilen bu okuw çäresi iki tapgyrdan, ýagny esasy we giňişleýin kurslardan ybarat.
Türkmenistanyň kanuny goraýjy organlarynyň işgärleri üçin geçirilýän häzirki esasy tapgyry barmak we aýakgap yzlaryny öwrenmek, bolup geçen wakanyň shemasyny düzmek, surat almak, subutnamalary toplamagyň düzgünlerini we takyk wakalary öwrenmek ýaly meselelere gönükdirilýär.
Kurslaryň häzirki esasy tapgyryndan soň, ikinji we giňişleýin tapgyryň 2010-njy ýylyň aýagynda geçirilmeginiň planlaşdyrylýanlygy habar berildi.
Birleşen Ştatlaryň geçirýän çäresiniň näme maksady bar?
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili Inger Tangbor häzirki türgenleşik kursunyň Türkmenistanyň kanuny goraýjy işgärleri üçin geçirilýän üçünji çäresidigini aýtdy.
Tangboruň sözlerine görä, ozalky kurslar 2007-2008-nji ýyllarda geçirilipdi. Kurslar ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň neşä garşy halkara göreş hem kanuny goramak boýunça býurosynyň we Türkmenistanyň hökümetiniň arasyndaky hyzmatdaşlyk programmasynyň bir bölegi bolup durýar.
Inger Tangboryň sözlerine görä, häzirki tälim kursunyň maksady Türkmenistanyň kanuny goraýjy işgärlerine derňew we sud subutnamalaryny ulanmak ugrundan ýardam bermekden ybarat.
Türkmenistanda soňky döwürde ABŞ-nyň, Ýewropa Bileleşiginiň, BMG we ÝHHG ýaly halkara guramalarynyň gurnamagynda ýygy-ýygydan seminarlar we okuw kurslary geçirilýär. Aýratynam ýurduň milli kanunyny kämilleşdirmek we kanuny gorýajy edaralaryň işini gowulandyrmak boýunça halkara çäreler has köp geçirilýär.
Türkmenistanda halkara tejribeleriniň öwrenilip başlanmagynyň uly ähmiýetiniň bardygyny synçylar aýdýarlar.
Türkmenistanyň öňki parlament agzasy Halmyrat Söýünow şeýle pikirde: “Türkmenistan indi 20 ýyla golaý wagt bäri ýapyk döwlet bolmagynda galýar. Diýmek, şonça ýyllap alyş-çalyş tejribesi ýokdy Türkmenistanyň hem parlament tarapyndan, hem hukuk goraýjy işgärleri meselesinde”.
Söýünowyň pikirine görä, soňky bir-iki ýylyň içinde şeýle duşuşyklaryň ýa türgenleşikleriň geçirilmegine alyş-çalyş tertip-düzgünleriň üsti bilen dolandyrmak ugrunda ädilýän ilkinji ädimleriň biri diýse bolar.
Halmyrat Söýünowyň Türkmenistanyň kanuny goraýjy işgärleriniň halkara tejribeleri bilen tanyşlygyndan soň, olary öz işinde ulanmaklary ýene bir mesele döredýär diýip, belleýär.
Halkara tejribeleri kanuny goraýjylaryň işine nähili täsir ýetirer?
Hukukçy Timur Misrihanow Türkmenistanda kanuny goraýjy organlaryň işgärleriniň, aýratynam ilkinji derňew işlerini alyp barýan işgärleriniň professional derejesiniň ýurduň kanuny goraýjy sistemasynyň iň gowşak taraplarynyň biridigini aýdýar.
Misrihanow derňew işinde bilimli-tejribeli işgärleriň uzak saklanmaýanlygyny aýdyp, munuň sebäbini şeýle düşündirdi: “Sebäbi derňewler hemişe birtaraplaýyn geçirilýär. Derňew ýa sud astyna düşen adamyň günäni boýun almagy baş subutnama hökmünde ulanylýar. Derňewiň beýleki taraplary bolsa diňe formal häsiýete eýe bolýar. Şonuň üçin tejribeli bilermenler tarapyndan geçirilýän halkara çäreler şu günki gün Türkmenistanda derňew işleriniň gidişine täsir ýetirmez diýip, hasap edýärin”.
Timur Misrihanow öz nukdaý nazaryny düşündirip, Türkmenistanda ýokardan berilýän görkezmeler esasynda dolandyrylýan sistemada kanuny goraýjy organlaryň derňewleri obýektiw geçirmäge gyzyklanmaýanlygyny aýtdy.
Kanuny goraýjylaryň işiniň kämilleşmeginde jemgyýetiň roly bar
Kanuny goraýjy organlarynyň işiniň kämilleşmegi, bu edaralaryň işgärleriniň kanuny hem raýatlaryň hak-hukuklaryny goramakda öz borjuny kadaly ýerine ýetirmegi üçin jemgyýetiň hem öz rolunyň bolmalydygyny synçylar aýdýarlar.
Halmyrat Söýünow şeýle diýýär: “Jemgyýetiň bärde oýnap biljek roly gaty uly. Biz görüp otyrys, meselem, Ýewropa döwletlerinde hukuk goraýjy organlary tarapyndan alnyp barylýan üstünlikli işleriň täsiri esasan şol jemgyýetiň ýa şol döwletlerde ýaşaýan adamlaryň özüne bagly bolup dur. Sebäbi bärde azat-erkin metbugat bolansoň, hukuk goraýjy edara işgärleriň üstünlikli tarapynam, kemçilikli tarapynan metbugatyň üsti bilen ilat öwüp hem bilýär, gerek bolsa tankyt hem edip otyr. Ilatyň pikiri hukuk goraýjylar üçin bir indikator görkeziji bolup hyzmat edýär”.
Onuň sözlerine görä, Türkmenistanda graždan jemgyýetçiliginiň ýoklugy we ilat köpçüliginiň öz hak-hukuklaryndan habarsyzlygy şu günki agyr mesele bolup galýar.


text:
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri Ýemeniň prezidenti Aly Abdulla Salehiň öz saglygyny bejertmek üçin Birleşen Ştatlara barandygyny tassykladylar.
Ýöne Döwlet Departamenti bu barada ýaýradan maglumatynda Ýemeniň prezidentiniň anyk haýsy şähere ýa-da ştata barandygyny mälim etmeýär.
Prezident Aly Abdulla Saleh geçen ýylyň iýunynda özüne garşy edilen ýaragly hüjümde ýaralanypdy. Şondan bäri onuň saglyk ýagdaýynyň bejergi talap edýändigi aýdylyp gelinýär.
Ýakynda Ýemeniň hökümeti we oppozisiýa güýçleri prezident Abdulla Salehe geljekde eldegrilmesizlik statusyny kepillendirmek bilen, onuň wezipesinden çekilmegi barada ýörite bir ylalaşyga geldiler. Aly Abdulla Saleh Ýemene 33 ýyllap liderlik etdi.


text:
23-nji ýanwarda onlarça müň adam polýak şäherleriniň köçelerine demonstrasiýa çykdy.
Olar «demokratiýany gorap», täze konserwatiw hökümetiň gözegçilik häkimiýetlerini güýçlendirmek planlaryna garşy çykýarlar.
Protestçiler Polşanyň paýtagty Warşawa bilen bilelikde 36 şäherde demonstrasiýa gurnadylar. Ýörişe çykanlaryň köpüsi özleriniň Polşa Wengriýadan görelde alyp, «liberal däl demokratiýa» tarap ugur alar öýdüp gorkýandyklaryny aýtdylar.
Polýak we ÝB baýdagyny galgadýan demonstrasiýaçylar «Kanun we adalat» partiýasynyň ýurduň gözegçilik kanunlaryna girizmekçi bolýan düzedişlerinden el çekmegini talap edýärler.
Hökümetiň goldawçylary hem garşylykly demonstrasiýa gurnadalr we sosial ulgamlarda protestçileri Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň gurjaklary hökmünde şekillendirýän suratlary ýerleşdirdiler.


text:
“Soýuz TMA-17M” howa gämisiniň ekipažynyň komandiri asly türkmenistanly Oleg Kononenko dünýäde ilkinji bolup kosmosdan ýerdäki roboty dolandyrdy. Bu barada “Westi” internet-gazeti habar berýär.
Oleg Kononenko uzak aralykdan joýstigiň kömegi bilen robota signal berýär. Şeýlelikde, asman giňişliginden Ýere buýruk baryp, ony ýörite robot ýerine ýetirýär. Bu häzirlikçe ýeke-täk synag bolmagynda galýar. Wagtyň geçmegi bilen, MKS-iň bortundan berilýän buýruk boýunça robot şaýlary towlar, wilkany razetka ildirer, gapyny açyp ýapar. Munuň özüniň Aýy öwrenmekde peýdasy deger.
“MKS — stansiýanyň özünde bolşy ýaly, Gün sistemasy planetalarynda hem robotlaryň dürli tehniki hyzmatlary ýerine ýetirişini dolandyrmak tehnologiýasyny alyp barmak üçin ajaýyp ýerdir” — diýip, Kononenko düşündirýär.
Oleg Dmitriýewiç Kononenko 1964-nji ýylyň 21-nji iýunynda Türkmenabatda (öňki Çärjew) doguldy. 1974— 1979-njy ýyllarda çagalar-çeperçilik mekdebinde okady. 1981-nji ýylda Türkmenabat şäherindäki 15-nji orta mekdebi tamamlady. 1988-nji ýylda Harkowyň N.Ý Žukowski adyndaky awiasiýa institutyny tamamlady. 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen “Prezidentiň Ýyldyzy” ordeni bilen sylaglandy.


text:
Şu gün Moldowanyň Parlamenti ýurduň prezidentini saýlamak meselesinde ýene nobatdaky gezek şowsuzlyga sezewar boldy.
Bu mesele boýunça geçirilen sessiýada Parlamentdäki azlygy ybarat edýän kommunistleriň blogy Günbatara tarapdar koalisiýa tarapyndan prezidentlige hödürlenen Marian Lupunyň kandidaturasyna ses bermekden ýüz öwrüp, sessiýanyň zalyny terk etdi.
Şeýlelikde, Marian Lupu resmi taýdan prezident saýlanmak üçin zerur bolan 61 sesi alyp bilmedi. Parlamentiň saýlawlar baradaky komissiýasynyň başlygy onuň 53 sese eýe bolandygyny mälim etdi.


text:
Astanada oppozisiýadaky gazak žurnalistine näbelli adamlar hüjüm edip, ony ýenjipdirler. Bu barada Gazagystanyň garaşsyz “Adyl söz” topary habar berýär.
Toparyň maglumatyna görä, Ularbek Baýtaýilaka çarşenbe güni, onuň öýüniň golaýynda hüjüm edilipdir. Hüjümiň netijesinde Baýtaýilaka şikesler ýetip, ol häzir keselhanalaryň birinde bejergi alýar.
Baýtaýilaka oppozisiýadaky “Dat” neşirinde, “Çetwýortaýa wlast” gazetinde we “Altyn Tamyr” žunalynda makalalar bilen çykyş edýärdi.
Astananyň polisiýa bölüminden bu waka boýunça häzirlikçe hiç hili maglumat almak başartmady.
Gazagystanda oppozisiýadaky aktiwistlere we žurnalistlere köplenç näbelli adamlar tarapyndan hüjümler amala aşyrylýar.
Dört aý mundan ozal, Gazagystanyň günbataryndaky Oral şäherinde näbelli hüjümçiler žurnalist Lukpan Ahmedýarowy pyçakladylar we pnewmatiki ýaragdan atdylar.


text:
Müsürde çetleşdirilen prezident Mohammad Morsiniň tarapdarlary we garşydaşlary arasynda ýüze çykan çaknyşykda azyndan alty adam öldi. Bu barada ýurduň saglygy saklaýyş resmileri habar berýär.
Çaknyşyklar duşenbe güni giçlik Kairde başlap, sişenbe gününe çenli dowam etdi.
Morsiniň tarapdarlary onuň ygtyýarlyklarynyň täzeden dikeldilmegini talap edýärler. Morsi 3-nji iýulda, ýurtda ençeme gün dowam eden protestlerden soň, harbylar tarapyndan häkimiýetden çetleşdirildi.
Morsiniň maşgalasy harbylara garşy sud işini başlajakdygyny aýdýar. Harbylar Morsini näbelli bir ýerde saklaýarlar. Armiýa muny Morsiniň öz howpsuzlygy üçin edilýändigini öňe sürýär.


text:
Şu gün, senagat taýdan ösen G8-leriň sammitiniň jemleýji gününde, garyp ýurtlaryň oba hojalygyna 3 ýylyň dowamynda 20 milliard dollardan ybarat maýa goýmak barada karara gelindi.
Italiýanyň Lakwila şäherinde geçirilen bu sammite senagat taýdan ösen 8 döwletiň liderlerinden başga, Afrikanyň käbir ýurtlarynyň liderleri hem gatnaşypdyr.
Italýada 3 gün dowam eden senagat taýdan ösen G8-leriň sammitinde ykdysady kriziz, yklymyň maýlamagy we halkara söwdasy ýaly meselelere hem garalandygy habar berilýar.
G8-lik topary Britaniýa, Kanada, Fransiýa, Germaniýa, Ilatiýa, Ýaponiýa, Orsýet hem-de ABŞ ýurtlaryndan ybarat bolup durýar.


text:
Birnäçe janyndan geçen bombaçy Yragyň Anbar welaýatynda, Amiriýat Falluja şäherinde hökümet toplumyna hüjüm edip, azyndan bäş esgeri öldürdi.
Şäheriň polisiýa başlygy Aly al-Issawi janyndan geçen bombaçylaryň hökümet toplumynda 14-nji maýda, daňdan girendigini aýtdy. Al-Issawi hüjümçileriň käbiriniň howpsuzlyk işgärleri bilen çaknyşyk mahalynda özlerini partladandyklaryny, beýlekileriniň binanyň içinde gabalyp, şol ýerde öldürilendigini aýtdy.
Ol hökümetiň bäş esgeriniň öldürilendigini, ondan gowrak adamyň bolsa ýaralanandygyny hem sözüne goşdy.


text:
Şu gün, Anders Fog Rasmusen NATO-nyň Baş sekretary wezipesinde öz işine başlady. Daniýanyň öňki premýer-ministri jenap Rasmusen 2004-nji ýylda bu wezipä bellenilen Ýap De Hup Skefferiň ornyna saýlanyp, resmi taýdan öz wezipesine 1-nji awgustdan başlap girişdi.
NATO-nyň Baş sekretary hökmünde onuň öňünde duran iň möhüm meseleleriň hataryna Owganystandaky ýagdaý, NATO-nyň giňeldilmegi hem-de Orsýet bilen gatnaşyklar ýaly meseleler girýär diýlip habar berilýar.
Şu gün wezipesine başlamagy bilen bagly eden çykyşynda, jenap Rasmusen Owganystanyň terrorçylaryň gaçybatalgasynyň bolmajakdygyny nygtady. Emma Owganystandaky ýagadaýy kadalaşdyrmak üçin NATO-nyň BMG-niň we Ýewropa Bileleşiginiň ýardamyna mätäç boljakdygyny ol belledi.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümetiň düzümini täzelemek boýunça birnäçe täze permana gol çekdi.
Prezidentiň gol çeken bu karary bilen, Serdar Berkeliýew Türkmenistanyň awtomobil transporty ministri wezipesine, Baýramgeldi Öwezow aragatnaşyk ministri wezipesine, Baýram Annameredow demirýol transporty ministri wezipesine, Baýar Abaýew söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministri wezipesine, Aýnabat Babaýewa tekstil-senagaty ministri wezipesine, Nökerguly Atagulyýew Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary wezipesine, Merdan Aýazow “Türkmenhowaýollary” döwlet gullugynyň başlygy wezipesine bellendi.
Berdimuhamedow çarşenbe güni ýurduň başga-da käbir ýokary wezipelerine täze adamlary bellemek barada kararlara gol çekdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan hökümeti agdarmaga dildüwşikde höküm edilen harby ofiserleriň gaýtadan sud edilmegine garşy däldigini aýtdy.
Türkiýede 2012-nji we 2013-nji ýyllardaky ýokary derejeli iki sud işinde ýüzlerçe ofiser tussag edilipdi. Oktýabr aýynda Türkiýäniň arz-şikaýat sudy mundan on ýyl ozal Erdoganyň hökümetini agdarmak dildüwşigine ýolbaşçylyk etmekde höküm edilen pensiýa çykan ýokary derejeli ofiserleriň sud işini güýçde saklapdy.
Geçen hepde Türkiýäniň harby pudagy häzirki wagt wezipedäki we pensiýa çykan ofiserlere garşy gozgalan sud işini şikaýat etdi. Şikaýatda gürrüňi gidýän ofiserlere garşy görkezilýän delilleriň toslamadygy aýdylýar.


text:
Şu gün Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Jerzi Buzek Belorusyň häkimiýetlerini tanymal žurnalist Aleh Býabeniniň syrly ölüminiň sebäplerini anyklamak boýunça düýpli derňew geçirmeklige çagyrdy.
Žurnalist Býabeniniň döreden «Çarter97.org» saýty ýurduň hökümeti barada ýiti tankydy materiallary bilen tanalýan saýtlardan biri hasaplanylýar.
Şu geçen anna güni Aleh Býabeniniň jesedi Minsk şäheriniň etegindäki öz daçasynda syrtmakdan asylgy ýagdaýda tapylypdy.
Belorusyň prokuratura işgärleri žurnalistiň jesedini öwrenmek boýunça geçirilen barlaglaryň onuň özüni asyp öldüren bolmagynyň mümkindigini görkezýändigini aýtdylar.
Ýöne Aleh Býabeniniň ýakyn dostlary we egindeşleri onuň özüni asyp öldürmegi üçin hiç hili esasyň bolmandygyny öňe sürýärler.


text: Soňky ýyllarda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň ýollarynda ulag dykynlary her gün diýen ýaly döreýär. Kämahal dykynlar zerarly ulaglaryň ýolda 2-3 sagatlap durmaly bolýandygy hem aýdylýar. Ulag dykynlarynda bidüzgünçilikleriň ýüze çykmazlygy üçin Ýol Gözegçilik Gullugynyň işgärleriniň 4-5 sanysy degişli ýerlerde gözegçilik edýärler. Ýerli ýaşaýjylaryň käbirleri ulag dykynlarynyň esasy sebäbini ýeňil ulaglaryň köpelmegi bilen düşündirse, käbir ýaşaýjylar şäheriň köçeleriniň dardygyny belleýärler. Wideo ýazgyda Türkmenabat şäheriniň käbir köçelerinde her gün döreýän ulag dykynyndan käbir pursatlary görýärsiňiz.


text:
Kolumbiýanyň Goranmak ministrliginiň resmileri ýurduň harbylarynyň çepçi ýaragly söweşijiler bilen çaknyşygynyň yzy bilen, bu wakanyň bolan ýerinde bir fransuz žurnalistiniň dereksiz ýitendigini habar berdiler.
Kolumbiýanyň resmileriniň maglumatyna görä, şenbe güni bir tokaýlyk raýondaky kokain öndüriji gizlin laboratoriýalary ýok etmek üçin gurnalan operasiýada çepçi ýaragly söweşijiler harbylara garşy duýdansyz hüjüm edipdirler.
Wakada üç sany esger bilen bir polisiýa işgäri ölüpdir. Bu operasiýa wagtynda hökümet güýçleriniň ýany bilen barýan fransuz žurnalisti Romeo Langloisiň hem dereksiz ýitendigi aýdylýar.
Maglumata gorä, ol Fransiýanyň “Le Figaro” gazetiniň we “France-24” telewideniýesiniň reportýory bolup işleýän eken.


text:
Çarşenbe güni Astanada geçirilýän ÝHHG-niň Samminiň çäklerinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillari Klinton bilen duşuşdy. Bu barada TDH habar berýär.
Klinton türkmen prezidentine ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň gyzgyn salamyny gowşuryp, Türkmenistanyň ýöredýän daşary syýasatynyň regiondaky howpsuzlygyň we durnuklylygyň ýokarlandyrylmagy üçin möhüm ähmiýete eýedigini belläpdir.
Berdimuhamedow bilen Klinton Türkmenistan bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky gatnaşyklaryň oňyn depginini kanagatlanma bilen belläp geçdiler diýlip, habar berilýär


text:
Orsýet Palestinanyň BMG-niň agzasy bolmak boýunça berjek arzasyny goldar. Bu barada Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin mälim etdi.
Orsýet, BMG, Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Ýakyn Gündogar boýunça parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýarlar.
Ysraýyl we onuň möhüm ýarany bolan Amerikanyň Birleşen Ştatlary Palestinanyň özbaşdak döwlet hökmünde BMG-ä arza bolmagyna garşy çykýarlar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katerin Aştonyň sözlerine görä, Bileleşik palestinlileriň BMG-ä hödürlejek arzasynyň mazmunyna garaşýar.
Palistananyň BMG-niň agzalagyna kabul edilmek boýunça ses berilişigi şu ýyl BMG-niň Baş Assambleýasynda geçirmek göz öňünde tutulýar.


text:
Aşgabat, 14.03.2015. “Türkmenporal”.
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Instagram setinde hökümet baştutanynyň resmi akkauntyna (peýdalanyjy barada maglumatnama) abunaçylarynyň sanynyň milliona ýetendigini habar berdi.
“1 million abunaçy. Sag boluň!” diýip, Medwedew peýdalanyjylaryň ählisine minnetdarlyk bildirdi. Ol bu ýazgysynyň ýanynda öz eli fotoapparatly duran suratyny hem ýerleşdirdi.
Dmitriý Medwedew Instagramdan başga-da, Twitterde, Fasebookda we “BKontaktede” öz akkauntyny ýöredýär. Hökümet baştanynyň ähli akkauntlaryny alanyňda, abunaçylaryň sany alty milliona golaýlaýar.


text:
Neşekeşlik belasynyň ýurdy gaplap alandygy barada Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň dymýandygyna syn etmek mümkin.
Ýurda gizlin ýollar bilen neşe getirilýändigi dogrusynda habarlar ýok. Neşe maddalarynyň ulanylyş möçberi barada-da gulaga ilip barýan informasiýa ýok diýerlik.
Habar serişdelerine syn edip, çen tutsaň, ýurtda bu ugurdan hemme zat gülala-güllük ýaly.
Dünýäniň ähli döwletleri bu betbagtçylygy gözegçilik astynda saklamak üçin uly tagallalar edýärler, Türkmenistan welin, bu problemany düýpli çözen, ony köki-damary bilen ýok eden älemde ýeke-täk bir ýurt ýaly bolup görünýär.
Görlüp oturylsa...
Birdenem bulutsyz asmanda ýyldyrym çakan ýaly bolup, iň ýokary başlykdan bir habar ýaýrady. Hut prezidentiň özi neşe maddalaryna garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň başlygy Aman Garaýewe käýinç yglan etdi.
Mundan öň alyp barýan işleri üçin G.Berdimuhamedow şol başlygy öwýärdi. Ýöne näme üçindir haýsydyr bir gizlin syryň üsti açylan ýaly geň ýagdaý döredi, ýöne munuň sebäbi onçakly belli däl. Ol syr döwlet strategik syrlar kategoriýasy derejesinde ýaşyryn saklanylýar.
Görlüp oturylsa, hemme zat gülala-güllük däl eken. Munuňam üstesine, yglan edilen käýinçden belli bolşuna görä, ýagdaý gaty erbet. Prezident Aman Garaýewi neşe maddalary bilen bagly problemalary ýaşyrmakda aýyplady.
Berlen käýinçde: “Neşe maddalarynyň bikanun dolanyşygyna garşy göreş boýunça düşündiriş-propagandistik işiň gurnalyş derejesiniň pesdigi üçin” diýen sözler bar.
Bu diýildigi, başga sözler bilen aýdylanda, döwlet baştutanynyň ýurtda neşekeşlik baradaky syrlary gizlin saklamak syýasatynyň soňuna çykmaga görkezme berendigini aňlatmaýarmy? Belki, mundan beýläk Türkmenistanda neşekeşlige garşy göreş boýunça hakyky ýagdaý barada jemgyýetçiligi giňden habarly edip, oňa garşy göreşiň ýollary boýunça açyk çekişmeler, diskussiýalar gurnalar?
Iş ýüzünde A.Garaýew köpçülikden köp hadysalary, wakalary gizlin saklap gelýän tutuş dolandyryjy-propagandistik apparat üçin käýinç aldy.
Türkmenistanyň graždanlary nämeleri bilmeli?
Şunuň bilen bagly Türkmenistanyň graždanlary nämeleri bilmeli, nämeleri bilmeli däl – şu meselede döwlet syýasaty düýpli özgerişlere sezewar edilermi? Eger neşekeşligiň töweregindäki problemalar dogrusynda düşündiriş-propagandistik işler güýçledirilse – muny prezidentem talap edýär, - onda durmuşyň beýleki ugurlarynda-da ilatyň habarlylyk derejesi gowulanarmy?
Eger bu şeýle bolaýsa, onda şu wagta çenli döwletiň demir eli bilen halkdan gizläp gelen uly informasiýa akymy halkyň üstüne eňip gaýdar.
Ahyrsoňy türkmenistanlylar öz ýurdy barada iň bir ýönekeý hakyky habarlary - ýurtda näçe adam ýaşaýar, ýylda näçesi dogulýar, näçesi ölýär – şular baradaky maglumatlary alyp bilermi?
Şu wagta çenli graždanlar bularyň ählisi barada habarlary bazarlardaky hyşy-wyşylardan, dostlary, dogan-garyndaşlary bilen gürründeşlikden susup alýarlar. Her näçe geňem bolsa, şol habarlar dogruçyl, köp ugurlar boýunça ynamdar hem ýeke-täk maglumatlar bolup çykýar. Neşekeşlik Türkmenistanda ýok diýen duýgyny türkmenistanlylar öňde-soňda başdan geçiripmidi?
Ýokarda neşä garşy döwlet gullugynyň başlygyny öwenlerinde, ol adamlarda düşünmezlik, geňirgenme duýgusyny döredipdi. Adamlar neşe belasynyň nähili ýagdaýdadygyny bilýärler, görüp otyrlar, ol resmi propagandanyň ýazyşy ýaly däl-de, jemgyýet üçin betbagtçylyk derejesindedi. Muňa jemgyýetde dowam edýän ynamsyzlyga ýokary derejeli ýolbaşçylaryň berýän käýinçleri, wezipeden kowmalary şaýatlyk edýär. Çünki neşekeşlik bilen bagly ýagdaýy syr hökmünde mundan beýläk ýaşyrmak mümkin däl. Owgüler netije bermedi, indiki nobat döwlet gamçysyny işe girizmek.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Salam Hormatly Agzalar!
1-2 ay onurak mana TC we TM-daki dostlarym UK we medeniyeti barada sorapdylar, ayratynam TC-dakiler. Olar mana bu yeri, medeniyet we ynsanlaryny gonuden-goni gorenligim sebapli, kabir soraglaryna tejribe hokmunde jogap bermegimi islediler.
Ynha olaryn gysgaca soran soraglaryndan biri:
-Bize Yewropanyn (shol sanda UK hem)
1-Ynsanlaryny;
2-Yashayish shertlerini;
3-Medeniyetini;
4-Howasyny(klimat);
5-Saglyk yagdayiny;
6-Bilimini we sistemasyny;
7-Ykdysadiyetini;
8-Jemgiyet yagdayiny
birazajygam bolsa dushundirip bilersinmi!? - diydiler. Men hem oz bilyanje zatlarymy yazypdym, men olara TC yazanlarymy TM terjime edip yazjak, siz hem oz bolyan yurtlarynyzyn yokardaky ayratynlyklaryny yazsanyz, biz agzalara durli ulkelerin medeniyetlerini onat edip tanadarsynyz diyip umyt edyarin!
Sag bolun!
Telpekler (1 kisiden 2 sany)
Bu yazgi ucin
- Balkan 2 telpek goyyar we yazyar: "Gowy yazypsyngyz! Dowam eding..."


text:
Gürjüstanyň separatist regiony bolan Abhaziýanyň lideri özüne garşy edilen hüjümde aman galdy.
Gudauta şäherinde amala aşyrylan hüjümde Aleksandr Ankwabyň iki janpenasy öldürildi.
Gowuşýan maglumatlara görä, hüjümçiler Ankwabyň ulag kerweni geçip barýan mahaly ýer minasyny partladypdyrlar. Soňra-da ýaraglardan ot açypdyrlar.
Öz özüni garaşsyz diýip yglan eden Abhaziýanyň prezidentiniň metbugat wekili Kristian Bzhani şeýle çykyş etdi:
— Granatamýotdan we pulemýotdan ot açyldy. Howpsuzlyk işgärleri jogap oduny açmak baradaky netijä geldiler.
Hüjümiň jogapkärçiligini entek hiç kim öz üstüne almady.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow konstitusiýa üýtgetmeler girizmek baradaky kanuna gol goýdy. Bu kanun ýurduň parlamentiniň we premýer-ministriniň hukuklaryny giňeldýär.
17-nji aprelde Karimow tarapyndan tassyklanan bu üýtgetmelere görä, mundan beýläk premýer-ministriň Daşkentiň häkimini we regional häkimleri bellemäge hukugy bolar. Häzirki wagta çenli olar prezident tarapyndan bellenilýärdi.
Konstitusiýa girizilen bu üýtgetmeler ýurduň premýer-ministriniň kanunçykaryjylara yzygiderli hasabat bermegi arkaly parlamente Ministrler Kabinetiniň alyp barýan işlerine gözegçilik etmäge hukuk berýär. Şeýle-de, kanuna laýyklykda premýer-ministriň dalaşgärligi parlament tarapyndan tassyklanylmaly.
Öňki Komunist partiýanyň başlygy Yslam Karimow 20 ýyldan gowrak wagt bäri Özbegistany dolandyryp gelýär.