text:
Aşgabat, 15.02.2015. “Türkmenportal”.
14-nji fewralda Balkanabat şäherinde Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrliginiň buýurmasy boýunça “Ösüş gurluşyk” hususy kärhanasy tarapyndan gurlan ak mermer täze iki gatly demir ýol menziliniň açylyş dabarasy boldy.
Ýolagçylara amatly bolar ýaly, birinji gatda 100 orunlyk garaşylýan zal, petek satylýan kassalar, sowal-jogap bölümi, öýjükli aragatnaşyk we pul alyş-çalşygy nokatlary, kafe, elektron tablo, telewizorlar, bankamat ýerleşdirilipdir. Ikinji gat bolsa dükanlary, kiosklary, internet-kafeni, maslahat zalyny, administratiw otaglary, uly bolmadyk myhmanhanany, VIP-zaly özünde jemleýär. Şeýle hem binada medpunkt, çagaly enelere niýetlenen we beýleki otaglar bar.
Taslamanyň çäklerinde demir ýol menziliniň perronynda we daş töwereginde düýpli abatlaýyş işleri geçirildi. Menziliň golaýynda awtoduralgalaryň ýerleşdirilendigini hem bellemek gerek.


c: text/html

text:
Yragyň gaçgak sünni wise-prezidenti Tarik al-Haşimi özüne garşy çykarylan ölüm jeza hökümini iňkär etdi.
Ýekşenbe güni Tarik al-Haşimi gaýybana sud edilip, ol özüniň garşydaşlaryny öldürmek boýunça çäreleri geçirmekde günäli tapylyp, dardan asmak arkaly ölüm jezasyna höküm edildi. Haşimi duşenbe güni Ankarada çykyş edip, bularyň ählisiniň gurnalandygyny aýtdy.
Haşimi: “Bu ýene-de bir gezek işiň syýasy matlaplar bilen gurnalandygyny we adalatsyzdygyny görkezýär. Bu zatlaryň maksady meni syýasy tarapdan gyraklatmak. Suduň hökümi adalatsyz. Ol syýasalaşdyrylan. Men muny kabul edemok” diýdi.
Haşimi özüniň howpsuzlygy doly kepillige alynýança yzyna dolanmajakdygyny aýtdy.
Ol yraklylary birleşip premýer-ministri Nuri al-Malika garşy çykmaga çagyrdy.
Haşimi: “Eý beýik halkyň nesli, premýer-ministr Nuri al-Malika we onuň arkasynda duranlara muny mezhep meselesine öwürmegine ýol bermäň. Bu dildüwşüklige garşy parahatçylyk ýol bilen garşylyk görkeziň. Haşimini we onuň maksatlaryny goldaýan adamlar Yragyň topraklarynda hiç kimi ezmez” diýdi.
Haşimi Yrakda sünni musulmanlarynyň arasyndan iň ýokary derejeli resmi bolupdy. Ol Yragyň awtonimiýasyndaky Kürdistan sebitine barypdy. Ol ýeriniň ýolbaşçylary Haşimini federal hökümetine tabşyrmakdan ýüz öwüripdiler. Aprel aýyndan bäri Haşiminiň Türkiýede gaçybatalga alandygy aýdylýar.
Ýekşenbe güni geçirilen sudda Haşima ölüm jezasy berildi. Sudda bir aklawçynyň we generalyň öldürilmegi boýunça diňlenşik geçirildi. Ol Haşima we onuň janpenalaryna bildirilýän 150-den gowrak aýyplamalaryň ilkinjileri boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky dawaly Kaşmir regionynda protestçiler bilen polisiýanyň arasynda bolan çaknyşyklarda ölen adamlaryň sany azyndan 32-ä ýeten mahaly, 12-nji iýulda Nýu-Deli we Yslamabat birek-biregini aýypladylar we Birleşen Milletler Guramasy asudalygy saklamaga çagyryş etdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun, Kaşmiriň separatist liderleri protestleri we umumy iş taşlaýyşy dowam etdirmäge çagyryş edendigine garamazdan, “ähli taraplary ýowuzlyklardan gaça durmak üçin çydamlylygy iň ýokary derejede saklamaga çagyrdy”.
Geçen hepdäniň ahyryndan bäri Kaşmir jülgesinde dowam edýän çaknyşyklarda parahat ilatdan 31 adam we bir polisiýa işgäri heläk boldy. Bu 2010-njy ýyldan bäri regionda bolan iň ýowuz durnuksyzlykdyr.
Lukmanlaryň we hökümet resmileriniň aýtmaklaryna görä, çaknyşyklarda ok şikesi ýeten ýüzlerçe adama wagtynda saglyk bejergisi berilmäge çalşylýar.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, çaknyşyklarda 400-den gowrak adam, şol sanda 100 çemesi howpsuzlyk resmisi ýaralandy we ölenleriň sanynyň has hem artmagyna garaşylýar.


text:
Şenbe güni prezident Hamid Karzaý ýaşaýyş punktlarynyň töwereklerinde howa hüjümleriniň geçirilmegi üçin Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň NATO-nyň howa güýçlerine ýüz tutmak hukuklarynyň ýatyryljakdygyny aýtdy.
Kabulyň Milli harby akademiýasynda eden bu çykyşynda prezident Karzaý: “Owganystanyň hiç bir harby güýji hiç bir ýagdaýda biziň obalarymyzyň üstünde daşary ýurt howa güýçleriniň operasiýa geçirmegi üçin ýüz tutmaly däldir” diýip nygtady.
Bu wakanyň edil öňýany, geçen hepdäniň çarşenbe güni Kunar welaýatynda NATO-nyň geçiren howa hüjümlerinde 4 sany talyban söweşijisi bilen birlikde, 10 sany parahat ýaşaýjynyň öldürilendigi habar berildi. Maglumata görä, bu öldürilen parahat ýaşaýjylardan bäşisi çagalar.


text:
Eýranyň ýadroçy alymlarynyň öldürilmegini radikal "Mojaheddin-e Halk" guramasy Ysraýylyň “Mossad” razwedka gullugynyň goldaw bermeginde amala aşyrýar diýip, Amerikanyň iň uly telekanallarynyň biri bolan NBS amerikan ýolbaşçylygyndaky çeşmelere salgylanyp habar berdi.
NBS-niň çeşmeleriniň maglumatyna görä, bu ýagdaý prezident Barak Obamanyň administrasiýasyna mälim, ýöne ol adam öldürmäge hiç bir jähtden gatnaşmaýar.
2007-nji ýyldan bäri Eýranyň dört ýadroçy alymy öldürildi.
“Mojaheddin-e Halk” Eýranda we Birleşen Ştatlarda terroristik gurama diýlip hasap edilýär. Ýewropa Bileleşigi 2009-njy ýylda ony terroristik guramalaryň sanawyndan aýyrdy.


text:
Şu gün Türkmenistanda prezidentlige dalaşgär Annageldi Ýazmyradow bilen Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynyň medeniýet köşgünde, Gurbanmämmet Mollaniýazow bilen Balkanabatdaky döwlet drama teatrynda, Kakageldi Abdyllaýew bilen Daşoguz welaýatynyň döwlet drama teatrynda we Rejep Bazarow bilen hem Türkmenabatdaky döwlet drama teatrynda duşuşyklaryň geçirilýändigini resmi metbugat habar berýär.
Düýn prezidentlige dalaşgär, suw hojalygy ministri Annageldi Ýazmyradowyň programmasy resmi metbugatda çap edildi.
Onuň pikiriçe, prezidentlik saýlawlary milli demokratiýa we adam hukuklary prinsipleriniň doly berjaý edilýändigine şaýatlyk edýär.
Ýazmyradow öz programmasynda sosiýal- ykdysady, bilim, oba-hojalyk pudaklarynda amala aşyrylan işler barada gürrüň berýär. Şonuň ýaly-da, düýn resmi metbugatda prezidentlige dalaşgär, “Lebapgurluşyk” önümçilik birleşiginiň başlygy Esendurdy Gaýypowyň programmasy hem çap edildi.


text:
Pakistanly bilim aktiwisti Malala Ýusufzaýa Ýewropa parlamentiniň 2013-nji ýyl boýunça Saharow adyndaky baýragy gowşuryldy.
Ol baýragy almagyň “uly abraýdygyny” we onuň özüniň bilim ugrundaky tagallalaryny dowam etdirmäge höweslendirýändigini aýtdy.
16 ýaşyndaky aktiwist gyzlaryň okamagy ugrunda alyp baran göreşi üçin oktýabr aýynda bu baýragyň laureaty diýip yglan edilipdi.
Malala 2012-nji ýylyň oktýabr aýynda mekdepden öýüne gaýdyp barýarka “Talyban” tarapyndan kellesinden atylypdy.
Oňa hüjüm edilmezinden ozal, ol “Talybanyň” basyşlary esasynda ýaşamak we gyzlaryň bilime bolan zerurlygy barada BBC korporasiýasyna blog ýazýardy.
Ýewropa parlamentiniň Saharow adyndaky baýragy bilen birlikde 50 müň ýewro, ýagny 65 müň amerikan dollary möçberinde pul sylagy hem gowşurylýar. Bu baýrak söz azatlygyny we adam hukuklaryny gorap çykyş edenlere berilýär.


text:
Britan ýazyjysy Jonathan Tel «Adam patefon» (The Human Phonograph) hekaýasy üçin «Sunday Times» neşiriniň gysga hekaýalar üçin berýän baýragyna (£30,000) mynasyp boldy.
Bu baýraga ozal Pulitzer baýragyny alan Junot Diaz, Anthony Doerr we Adam Johnson, Yiyun Li, CK Stead we Kevin Barry dagy mynasyp bolupdy.
Bu ýyl bir hekaýa üçin berilýän iň uly pul sylagyny almak ugrundaky bäsleşige dünýäniň 850-den gowrak ýazyjysy gatnaşdy.
«Freýdiň elipbiýi» (Freud’s Alphabet) romanynyň, “Arafatyň pili» (Arafat’s Elephant) atly hekaýalar ýygyndysynyň, «Pekin mümkinçilikleri» (The Beijing of Possibilities) hekaýalar tapgyrynyň awtory bolan Tel bu baýrak tarapyndan bireýýäm ykrar edilipdi.
Onuň «Şanhaýyň köwüş şasy» (The Shoe King of Shanghai) hekaýasy hem, «Adam patefon» (The Human Phonograph) ýaly, Hytaý hakyndaky hekaýalar tapgyryna girýärdi we 2014-nji ýylda «Sunday Times» neşiriniň gysga hekaýalar üçin sylagyna hödürlenen eserleriň içinde «gysga sanawa» giripdi.
«Adam patefonyň» wakalary Hytaýda, 1960-70-nji ýyllarda bir ýadro bazasynda bolup geçýär we bir-birini ýedi ýyllap görmedik är-aýalyň gatnaşyklaryny seljerýär.
Bu eser dünýäniň bir hekaýa berilýän iň uly pul baýragyna seçilen dört awtoryň - amerikan ýazyjysy Edith Pearlmanyň, «Guardian” neşiriniň ilkinji kitap üçin berýän baýragyny alan zimbabweli Petina Gappahyň, Impac baýragynyň eýesi Colum McCannnyň hekaýalarynyň arasyndan seçildi.
Bu ýylky baýragyň sudýasy, romançy ýazyjy Rose Tremain Teliň ähli sudýalar tarapyndan, biragyzdan seçilendigini aýtdy.
Şeýle-de ol paneliň, «romançy ýazyjy hökmünde, Teliň ýagty geljegi bar» diýip pikir edýändigini belledi.
Bu £30 müňlük baýragyň iňlis dilinde, Angliýada çap edilen hekaýalara ýedinji gezek berlişi, ýöne Tel ony britaniýaly ýazyjylaryň arasynda ilkinji bolup alan awtor boldy.


text:
Roza Otunbaýewanyň şahsyýetiniň umumymilli referendumda biragyzdan makullanmagyna bir ýyla golaý wagt geçdi. Merkezi Aziýa döwletlerinde ilkinji zenan prezident bolan Roza Otunbaýewa Gyrgyzystanyň parlament respublikasyna öwrülmegi üçin hem taýýarlyk çärelerini amala aşyran ýolbaşçydyr.
Gyrgyzystanyň öňki daşary işler ministri, diplomat we oppozisioner Otunbaýewa Gyrgyzystanyň we Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleriniň prezidentlerinden tapawutlanýar.
Başga lider, başga şertler
Otunbaýewany Merkezi Aziýanyň beýleki liderlerinden tapawutlandyrýan taraplar onuň diňe bir demokratik tejribesi bilen çäklenmeýär. Otunbaýewa özüne çakdanaşa ünsi çekmekden saklanýan ýolbaşçy. Otunbaýewanyň tankytçylary onuň beýleki prezidentler ýaly täsirli däldigini aýdýarlar, emma şol bir wagtda-da onuň puly bisarpa sowmak, korrupsiýa we garyndaşparazlyk ýaly etmişlerde güman edilmeýändigini hem belleýärler.
Otunbaýewa daşary ýurtlara sapar edende, döwlet puluny tygşytlamak üçin ýolagçy uçarlardan peýdalanýar. Şol bir wagtda-da prezidentiň resmi uçaryny, adatça, ýurduň premýer-ministri we parlamentiň spikeri ulanýarlar.
Otunbaýewa gyrgyz, ors we iňlis dillerinde gepleýär. Üstesine, ol şu ýyl Ýewropa eden saparlarynyň dowamynda geçiren duşuşyklaryny fransuz we nemes dillerinde alyp bardy. Dil bilmek meselesinde hem Otunbaýewa Merkezi Aziýanyň beýleki liderlerinden çürt-kesik tapawutlanýar. Otunbaýewa ençeme sapar ozalky hökümetleriň düzüminden çykyp, oppozisiýa goşulan we şu sebäpden gysyş astyna düşen ýolbaşçy.
2010-njy ýylyň aprel aýynda bolan rewolýusiýanyň netijesinde Otunbaýewanyň wagtlaýyn hökümete baştutan edip saýlanmagy onuň Gyrgyzystanyň ozalky režimlerine garşy göreşiniň netijesi hökmunde kabul edilipdi. Emma ol bu wezipesinde agyr pursatda ýurda baştutanlyk etdi.
Kynçylyklar we şowsuzlyklar
Iýun aýynda wagtlaýyn hökümetiň düzümindäki içerki gapma-garşylyklaryň güýçlenen pursatynda Gyrgyzystanyň günortasynda adam heläkçiligine getiren etniki çaknyşyklar ýüze çykypdy. Oş şäherinde ýerli gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda tutaşan gandöküşikli çaknyşyklar Jelalabat şäherine we goňşý welaýatlara tiz ýaýrapdy.
Azyndan 400 adamyň ölümine we müňlerçesiniň ýaralanmagyna sebäp bolan gandöküşikli çaknyşyklar ýurduň ykdysadyýetine hem uly zarba urdy.
Otunbaýewa şol wakalar sebäpli halkdan ötünç sorady. Ol şonda pajygaly wakalaryň jogapkärçiligini öz üstüne almagy we etniki çaknyşyklary derňemek üçin ýurda halkara komissiýany çagyrmagy başardy.
Emma Otunbaýewanyň adyna tankytlar hem edildi. Ol ejizlikde hem aýyplandy. Muňa, hususan-da, onuň öz tankytçylaryna garşy çäre görmekden saklananlygy sebäp bolupdy.
Üstünlikler
Otunbaýewanyň wagtlaýyn hökümetiň başynda saklanmagyna we etniki konfliktleri köşeşdirmegi başarmagyna onuň prezident wezipesindäki esasy üstünlikleri hökmünde garalýar. Üstesine, Otunbaýewa agyr şertlerde ýurduň parlament respublikasy dolandyryş formasyna geçmegi üçin zerur halk referendumyny geçirmegi hem başardy.
Şol bir wagtda-da ençeme synçylar Otunbaýewanyň uly üstünlikleriniň biri
Men prezidenlikden çekilmeli bolaryn. Men biziň regionymyzda häkimiýetden el çekmegiň mümkindigini görkezmek isleýärin.
hökmünde onuň indiki prezidentlik saýlawlarynda dalaş etmekden saklanmak niýetine ünsi çekýärler.
Şu aýyň başynda Wenada eden çykyşynda Otunbaýewa şeýle diýdi: “Noýabr aýynda bizde prezidentlik saýlawlary bolar. Men prezidenlikden çekilmeli bolaryn. Men biziň regionymyzda häkimiýetden el çekmegiň mümkindigini görkezmek isleýärin. Hakimiýet başyndan çekilmeklik Merkezi Aziýa üçin möhüm meseledir”.
Emma ýetip gelýän prezidentlik saýlawy Otunbaýewa üçin ýene bir uly problema bolup durýar. Gyrgyzystanyň ençeme syýasy wekilleri geçen ýylyň gandöküşikli wakalarynda diňe Otunbaýewanyň hökümetini aýyplap çykyş edýärler.


text:
Swesiýanyň radiosynyň žurnalisti Owganystanyň paýtagty Kabulda atylyp öldürildi. Resmileriň aýtmagyna görä, Nils Horner sişenbe güni gündiz Kabulyň baý etrabynda ýerleşýän Liwan restoranynyň golaýynda kellesine ok atylyp öldürilipdir.
Kabulyň polisiýasynyň metbugat-wekili Haşmatullah Satnkzaý 11-nji martda AÝ/AR-nyň Azat Owganystan Radiosyna beren interwýusynda “Swesiýanyň raýaty we Britaniýanyň pasportyna eýe bolan hem-de Swesiýanyň telewideniýesi üçin işlän žurnalist Kabul şäheriniň onunjy etrabynda näbelli adamlar tarapyndan hüjüme sezewar edildi we keselhanada ýogaldy”, diýip aýtdy.
Swesiýanyň Owganystandaky ilçisiniň “Frans Press” agentligine aýtmagyna görä, Horner Şwesiýanyň hem-de Britaniýanyň raýatydy.
Kabulyň Jenaýat derňew departamentiniň ýolbaşçysy Saýed Gul Agha Haşimi hüjümi amala aşyrmakda güman edilýän iki adamyň tussag edilendigini aýtdy. Hüjümiň sebäpleri derhal mälim edilmedi. “Talyban” hereketiniň metbugat wekili söweşijileriň bu waka gatnaşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Şwesiýanyň radiosynyň ýerine ýetiriji başlygy Silla Benko esasan Aziýa we Ýakyn Gündogar boýunça iş alyp baran Horneriň radionyň “iň gowy we tejribeli habarçylarynyň biri” bolandygyny aýtdy.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, milli Liderimiziň yzygiderli tagallalary netijesinde, bedenterbiýe we sporty ösdürmek babatda alnyp barylýan giň gerimli işler toplumlaýyn häsiýete eýe bolýar. Munuň özi ýerlerde yzygiderli çäreler bilen has-da işjeňleşdirilýär.
Ýakynda Altyn asyr etrabynyň sport mekdebinde edara kärhanalaryň hem-de daýhan birleşikleriniň gatnaşmaklarynda «Sport saglygyň açary» diýen at bilen futbol ýaryşy geçirildi. Bu ýaryşa Sport mekdebiniň «Sport» topary, “Tejen” daýhan birleşiginiň «Bereket» topary, etrap bilim bölüminiň «Ýaşlar» topary, etrap hassahanasynyň «Saglyk» topary we birnäçe höwesjeň toparlar gatnaşdylar.
Ýaryşyň ahyrynda birinji ýeri Sport mekdebiniň «Sport» topary, ikinji ýeri etrap bilim bölüminiň «Ýaşlar» topary, üçünji ýeri Tejen daýhan birleşiginiň «Bereket» toparlary eýelediler. Ýeňiji bolan toparlara Altyn asyr etrap Kärdeşler arkalaşyklarynyň birleşmesi tarapyndan gymmat bahaly sowgatlar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy.
Ataguly MÄLIKGULYÝEW,
Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň
Ahal welaýatynyň Altyn asyr etrap birleşmesiniň başlygy.
05.01.2017 ýyl.


text:
Türkiýe Birleşen Şatlar Ankara beren wadasynda ABŞ tarapyndan goldanylýan siriýaly kürt güýçleriniň diňe Rakkany gabawdan boşatmaga gatnaşjakdygyny, emma olaryň şähere girmejekdigini aýtdy diýýär. Bu şäher “Yslam döwleti” atly toparyň Siriýadaky de-fakto, ýagny iş ýüzündäki paýtagtydyr.
Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglu 8-nji noýabrda eden çykyşynda Ankara Rakka şäherine ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa tarapyndan goldanylýan “ýerli” arap güýçleri we şol sanda, belkem türk gury ýer goşuny girmeli diýip hasaplaýar diýdi.
6-njy noýabrda Kürt Halk goranyş birleşikleriniň ýolbaşçylygyndaky köpmilletli oppozision topar - Siriýanyň demokratik güýçleri (SDG) – Rakkany yzyna almak ugrundaky kampaniýasynyň başlaýandygyny yglan etdi.
8-nji noýabrda Siriýanyň demokratik güýçleriniň Rakka şäheriniň günortasyndaky we demirgazygyndaky obalarda we kiçi şäherçelerde “Yslam döwleti” söweşijilerine garşy göreşýändigi habar berildi.


text:
14-nji awgustda geçiren giňişleýin mejlisinde öňde goýan wezipeleriniň çäklerinde ylmy-gumanitar pudagy mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
14-nji awgustda geçirilen hökümet mejlisinde Türkmenistanda tebigy we takyk ylymlary ösdürmegiň döwlet maksatnamasynyň we Türkmenistanda 2015-2020-njy ýyllarda intellektual eýeçiligi ösdürmegiň maksatnamasy kabul edilip, takyk we tebigy ylmy ulgamynda nano we himiýa tehnologiýalaryň, täze materiallary öwrenmek, biotehnologiýa, molekulýar biologiýa we genetika, maglumat-aragatnaşyk ulgamy we kompýuter tehnologiýasy, häzirkizaman lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmek tehnologiýalary, innowasion ykdysadyýet we ynsanperwer ylymlary ýaly ugurlary ösdürmek boýunça zerur çäreler göz öňünde tutuldy.
Milli taryhymyzy öwrenmek, türkmen halkynyň edebi we medeni mirasyny dünýä ýüzünde wagyz etmek, daşary ýurtly alymlar bilen bilelikdäki barlaglary geçirmek hem-de ylmy işleri çap etmek bilen baglanyşykly meseleler maslahatyň esasyny düzdi.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we onuň garamagyndaky ähli guramalaryň ýurdumyzyň öňdebaryjy innowasion-tehnologiýa we
tejribe-synag merkezi hökmündäki işiniň hil taýdan gowulandyrylmagyna gönükdirilen anyk çäreleriň hatarynda ylmy-barlag işleriniň, şol sanda taryh we medeniýet ulgamyna degişli barlaglaryň baş utgaşdyryjysy bolup durýan akademiýanyň ornuny ýokarlandyrmak babatda birnäçe teklipler öňe sürüldi.
Alymlaryň, arheologlaryň, sungaty öwrenijileriň, edebiýaty öwrenijileriň, etnograflaryň we medeni mirasymyzyň ýadygärliklerini öwrenmek hem-de goramak bilen baglanyşykly beýleki hünärmenleriň özara düşünişmegini ýola goýmak maksady bilen, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ýanynda taryhy-medeni barlaglar babatda türkmen we daşary ýurtly alymlaryň bilelikdäki işini utgaşdyrýan ýörite guramanyň—Ylmy geňeşiň döredilmegi hakyndaky teklip öňe sürüldi.
Bu düzümiň işine diňe bir özara gatnaşyklar boýunça meýilnamalary taýýarlamak däl, eýsem barlaglaryň netijeleri boýunça taýýarlanylan makalalara, gollanmalara we kitaplara Türkmenistanyň taryhynyň etniki we medeni aýratynlyklary nazara alnyp, oňa bilermenleriň synyny we makalalara seljermeleri taýýarlamak wezipesi girýär.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ýanynda ýurdumyzyň ýadygärliklerini toplumlaýyn öwrenýän ýörite ylmy-barlag ekspedisiýasyny döretmek teklip edildi we oňa talyplaryň we aspirantlaryň çekilmeginiň maksada laýyk boljakdygy bellenildi.
Maslahatyň barşynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ýolbaşçylarynyň öňe süren birnäçe başlangyçlarynda bu pudagyň kadalaşdyryş-hukuk üpjünçiligini kämilleşdirmek, milli taryhy-medeni mirasa degişli desgalary goramak baradaky hereket edýän kanunçylyga üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek boýunça meselelere deglip geçildi.
Şeýle hem taryhy bilimleri, maglumatlary, wakalary, türkmen halkynyň özboluşly medeni gymmatlyklaryny diňe bir ugurdaş döwlet edaralarynyň işiniň üsti bilen däl, eýsem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň üsti bilen wagyz etmegiň wajypdygy, taryhy-medeni miras ugruna degişli jemgyýetçilik we halkara taslamalaryna goldaw bermegiň möhümdigi bellenildi.


text:
Bolgariýanyň premýer-ministri Boýko Borisow Türkmenistana sapar etdi.
Boýko Borisowyň Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gepleşikleriniň başda “ikiçäk” formatda, soň giňeldilen görnüşde geçirilendigini türkmen mediasy habar berdi.
Resmi maglumatlara görä, taraplar söwda-ykdysady, ýangyç energiýa, saglygy saklaýyş we syýahatçylyk ugurlardan hyzmatdaşlyk meselesi maslahat edipdirler we soňky ýyllarda Aşgabatda we Sofiýada ýokary derejede we hökümetara işçi derejelerde geçirilen duşuşyklaryň netijeli bolandygyny belläpdirler.
Türkmenistan Bolgariýa gurluşyk, oba hojalygy, gaýtadan işleýji, transport we elektrik tehnologiýalar, derman üpjünçiligi we medisina senagaty ýaly ugurlar boýunça özüne perspektiw partnýor hökmünde garaýandygyny mälim etdi.
Şeýle-de gepleşiklerde Türkmenistanyň öz energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna çykarmak boýunça iri proýektlerde Bolgariýa strategik partnýor hökmünde garaýar.
Aşgabatdaky gepleşikleriň netijesinde ýurtlaryň ministrlikleriniň arasynda gurluşyk we arhitektura boýunça hyzmatdaşlyk barada ylalaşyga, şeýle-de, Türkmenistanyň Senagatçylar hem telekeçiler bileleşiginiň we Bolgariýanyň kiçi hem orta biznesi ösdürmek boýunça döwlet agentliginiň arasynda hyzmatdaşlyk barada ylalaşyga gol çekildi.


text:
Öten agşam Birleşen Ştatlaryň Respublikan partiýasynyň senatorlary maliýe sistemasyny düzgünleşdirmek baradaky kanunyň proýektine garşy ses berip, onuň kabul edilmegine ýol bermediler.
Prezident Barak Obama tarapyndan goldanýan bu dokument soňky 60 ýyl bäri işläp gelýän maliýe bazarlar sistemasyna düýpli uýtgetmeleri girizmegi göz öňünde tutýar.
Respublikançylar bu göz öňünde tutulýan reformanyň ýeterlik derejede oýlanyşykly däldigini aýdýarlar. Demokratlar öz gezeginde respublikançylary maliýe bazarlaryndaky öz şahsy bähbitlerini goramak meýillerinde aýyplaýarlar.


text:
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Yragyň günbataryndaky Anbar welaýatynyň ýene bir şäherçesini ele salandygy habar berilýär. Mundan bir hepdeden hem az wagt öň, “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri agzalýan welaýatyň paýtagty Ramadi şäheriniň kontrollygyny öz gözegçiligine geçiripdi.
Yragyň ýerli tire-taýpa lideriniň 22-nji maýda beren maglumatyna görä, Husseiba atly kiçi şäherçe gijäň ýary söweşijileriň kontrollygyna geçipdir. Şeýh Rafie al-Fahdawiniň aýtmagyna görä, polisiýanyň we tire-taýpalardan düzülen ýaraglylaryň ok-däri serişdeleri gutarandan soň, olar yzyna çekilmäge mejbur bolupdyrlar.
Husseiba şäherçesi Ramadi şäheriniň takmynan ýedi kilometr gündogarynda ýerleşýär.
21-nji maýda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Yragyň hökümet güýçlerini yzyna serpikdirip, ýurduň Siriýa bilen araçäkleşýän esasy serhedini basyp aldy.


text:
Howpsuzlyk töwekgelliklerine garamazdan, Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Hindistana çekilmekçi bolýan gaz geçirijisi babatda ilerlemeleriň dowam edýändigi aýdylýar.
Jeýms Brazier bilen Andrýu Neffiň Jeýniň maglumat topary tarapyndan harby maglumatlar esasynda çap edilýän “Jane's Intelligence Review” žurnalynda ýazmagyna görä, bu taslama berilýän halkara goldaw öz netijelerini berip başlapdyr.
Owganystanyň üstünden geçiriji gurmak konsepsiýasy 1989-njy ýylda sowet goşunlary Owganystandan çykarylyp, 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy darganyndan soň, Merkezi Aziýanyň ummasyz uly mukdardaky tebigy resurslaryny Günorta Aziýanyň ösýän ykdysadyýetine birikdirmek baradaky sagdyn pikir-niýetden uç alypdy.
Ýöne, 1990-njy ýyllarda Owganystanyň graždan urşy ýagdaýyna düşmegi, Türkmenistan bilen Pakistany bir-birine baglamaly geçirijiniň gurluşygyny amala aşyryp bolmajak bir teklip halyna saldy.
Dört hökümetiň bilelikdäki goldawy
Emma muňa garamazdan, bilermenleriň harby maglumatlar esasynda gelen netijelerine görä, bu iş bilen ilteşikli dört ýurduň hökümetleriniň bilelikdäki goldawy TOPH proýektiniň ýol almagyna belli bir itergileri berip başlapdyr.
“Jane's Intelligence Review” žurnalynda çap edilen synda 1735 km uzynlykdaky geçirijiniň hakykatdan hem gurulmagy ugrunda görnetin öňegidişligiň gazanylandygy aýdylýar.
Bilermenler Türkmenistanyň “Galkynyş” (ozalky Günorta Ýolöten-Osman) gaz ýatagyndaky gaz ätiýaçlyklarynyň mukdarynyň garaşsyz audit esasynda tassyklanmagynyň, netijede Türkmenistanyň hökümetiniň TOPH üçin ýeterlik gaz berip biljeginiň belli bolmagynyň bu proýekte ullakan itergi berendigini öňe sürýärler.
Hut şu ýagdaý hem 2010-njy ýylda dört ýurduň arasynda çarçuwalaýyn şertnama gol çekilmegine getirdi diýip, synda bellenýär.
Soňky on ýylda TOPH proýektiniň müdirligi hökmünde hereket eden Aziýa ösüş banky, 2012-nji ýylyň maýynda gaz üpjünçiligi we onuň söwdasy baradaky şertnama formal taýdan gol çekilmegini gutlap, ony “görlüp-eşidilmedik hyzmatdaşlygyň hakyky taryhy pursaty” diýip atlandyrdy.
Ýöne bilermenler bu işi amala aşyrmagyň öňünde duran esasy kynçylyklaryň biriniň oňa çykarylmaly serişde bilen baglydygyny aýdýarlar.
Taslamanyň gowşak we güýçli taraplary
Hasaplamalara görä, 2014-nji ýylyň aýagynda gurlup başlanmaly TOPH geçirijisiniň gurluşygy 10-12 milliard amerikan dollary aralygyndaky serişdä düşmeli. Onsoň, geçjek ugry nazara alnanda, Owganystandaky, şonuň bilen birlikde hem Pakistandaky howpsuzlyk ýagdaýlary zerarly, bu işi maliýeleşdirmek meselesi proýektiň gowşak taraplarynyň biri bolmagynda galýar.
Ýöne ikinji tarapdan, TOPH Birleşen Ştatlaryň berk syýasy goldawyna daýanýar. Onsoň, Birleşen Ştatlaryň ýarany bolan NATO Owganystandaky howpsuzlyga 2014-nji ýyla çenli, ýagny ol ýerdäki goşunlaryň köpüsi çykarylýança kepil geçýär.
Bu geçiriji Waşingtonyň regional basdaşlar bolan Hindistan bilen Pakistanyň strategiki bäsdeşligini gowşatmak üçin işlenip düzülen “Täze ýüpek ýoly strategiýasynyň” özenini düzýär.
Birleşen Ştatlar, umumy infrastraktura özara daýanjy goldamak bilen, hindi-pakistan bäsdeşliginiň duşmançylygyny, şol bir wagtda olaryň Owganystana täsir ugrundaky basdaşlygyny azaltmaga umyt baglaýar.
Birleşen Ştatlaryň TOPH geçirijisini goldamagynyň ýene bir sebäbi bolsa, Türkmenistana öz eksport partnýorlaryny köpeltmäge we Orsýetden garaşlylygyny azaltmaga kömek bermekden ybarat diýip, Jeýms Brazier bilen Andrýu Neff ýazýar.
Bilermenleriň pikirine görä, TOPH geçirijisiniň bu işe goşulan ýurtlara ullakan ykdysady we energiýa girdejilerini getirmek ähtimallygy bar, ýöne bu diňe oňa gatnaşýan ýurtlar proýektiň arkasyndaky tutumlary durmuş ýüzüne geçirip bilen ýagdaýynda mümkin bolar.
Esasy alada 2014-nji ýyldan soňky Owganystanyň ykbaly, ýagny bu ýurduň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky güýçleriň köp bölegi çykarylandan soňky ýagdaýy bilen bagly.
Karzaýyň hökümetiniň gowşaklygy, korrumpirlenen we synagdan geçmedik guramalar, soňky on ýylda hakyky köp partiýaly sistemanyň döredilip bilinmezligi bu ýurtdaky syýasy ýagdaýyň durnuklylygy babatda bir topar sorag döredýär.
“Talyban” 2014-nji ýyla çenli ýeňiljege meňzemeýär we ahyrynda Owganystanyň günortasynda, TOPH-yň geçmeli ýerinde iş ýüzünde bir döwlet gurmak pozisiýasynda bolup biler diýip, “Jane's Intelligence Review” žurnaly ýazýar.


text:
Öten agşam Pakistanyň Günorta Weziristan regionyndaky bir söweş lagerine Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarynyň amala aşyran howa hüjüminde alty sany söweşijiniň öldürilendigi habar berildi.
Amerikan resmileri bu söweşijileriň ýerli meýdan komandiri Mewlewi Nazir bilen ýakyn hyzmatdaşlykdaky söweşijilerdigini aýdýarlar. Bu waka barada Pakistan tarapyndan anyk maglumat alynmady.
«Assoşieýted press» habar agentligi şu ýylyň başyndan bäri amerikan güýçleri tarapyndan Pakistanyň territoriýasyna şular ýaly 50-den gowrak howa hüjüminiň amala aşyrylandygyny habar berýär.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahunyň aýtmagyna görä, Eýran tarapyndan Ysraýyla garşy edilýän kiber hüjümleriň sany göz-görtele artypdyr.
Ýekşenbe güni Tel-Awiwde geçirilen howpsuzlyk konferensiýasynda Netanýahu Eýranyň kiber hüjümleriniň Ysraýylyň “derwaýys sistemalarynyň” garşysyna gönükdirilendigini nygtady.
Mundan başga-da Netanýahu öz çykyşynda Eýranyň ýaranlary bolan Liwandaky ”Hezbolla” we Palestinanynyň territoriýasynda hereket edýän ”Hamas” toparlaryny bu kiber hüjümlere gatnaşanlykda aýyplady.
Premýer-ministr ýakynda Ysraýylyň suw-üpjünçilik we elektrik energiýasy ulgamlaryna, otlularyň dolandyrylyşyna we banklara kiber hüjümleriň edilendigini habar berdi.
Netanýahu, kiber älemindäki ösüşleriň dowam etmegi bilen, beýle hüjümleriň barha ýygylaşmagyna garaşýandygyny aýtdy.


text:
Şu günler Türkmenabat şäherinde her gün ertir irden tä agşama çenli diýen ýaly abatlaýyş, arassaçylyk işleri geçirilýär: köçeler oňarylýar, jaýlaryň daşky keşbine serenjam berilýär.
Bu işler şu aýyň 20-sine geçiriljek Ýaşulular maslahatyna we Garaşsyzlyk baýramynda boljak dabaralara görülýän taýýarlyklaryň çäginde amala aşyrylýar.
Şol bir wagtda şäheriň arassaçylyk-abatlaýyş işleri bilen birlikde şu günler şäheriň dürli künjeklerinde prezidenti, hökümeti wasp ediji sazlaryň fonunda tans edýän ýa-da sazlaşykly hereketleri ýerine ýetirýän ýaşlara duş gelse bolýar. Her gün talyp ýaşlar, edara-kärhanalaryň işgärleri resmileriň, has dogrusy prezidentiň öňünde görkeziljek teatrlaşdyrylan sahnalara taýýarlyk görýärler.
Repetisiýalar
Ýokary we ýörite bilim berýän okuw jaýlarynyň kollektiwleriniň köpüsi her gün günortandan soň sagat 2-de repetisiýalar geçirilýän ýerlere ýygnanmaly edilipdirler. Repetisiýa edilýän ýerler hem Türkmenabadyň "Derýaçylar" we "Zähme" stadionlary.
Emma dabaralarda çykyş etjek ýaşlaryň tutuşlygyna okuwlaryndan boşadylanlarynyň hem bardygy aýdylýar. Olar hem, esasan, tansçy gyzlar we goşgudyr dürli sahnalary oýnajak talyplardan ybarat.
“Men täze kitaphananyň açylyş dabarsynda we ýaşulular maslahatynda gül bulap durmaly. Her gün sagat ikiden soň repetisiýa gelmeli, ýöne tansçy gyzlaryňky kyn, olar köplenç irdenden taýýarlyk görmäge başlaýarlar” diýip, Türkmenabat şäheriniň liseýleriniň biriniň özüni Şemşat diýip tanadan talyby gürrüň berýär.
Täze binalaryň açylyş dabaralarynda, ýaşulular maslahatynda we garaşsyzlyk baýramynda geçiriljek dabaralara taýýarlyk görmeli talyplar we döwlete degişli käbir edara-kärhana işgärleri görülýän taýýarlyklara öz hasabyna barýarlar we iýmiti-de öz hasabyna satyn alýarlar.
Haýbatlar
Şol bir wagtda bu taýýarlyk çäreleriniň guramaçylygyna jogapkär resmileriň ýaşlara gödek daraşýan halatlary, paýyş sözler bilen ýüzlenip, haýbat atýan ýagdaýlary hem seýrek däl. Dabaralara taýýarlyklarda eli mikrofonly ýörite türgenler tansçy we beýleki talyplara haýbat atyp, üstlerine gygyryp, tälim berýärler.
Mundan başga-da ýaşulular maslahaty sebäpli döwlete degişli edara-kärhanalaryň, esasan-da bilim işgärleri üçin her gün ýygnaklar geçirilýändigini ýerli mugallymlaryň biri Azatlyk Radiosyna aýty.
“Her gün ýygnak, her gün ýygnanmaly. Ýygnaklarda-da Ýaşulular maslahatynda özüňi nähili alyp barmaly. Nähili gürrüňleri etmeli, nähili gürrüňleri etmeli däl, şular barada gaýta-gaýta aýdylýar” diýip, mugalym zeýrenýär.
Mugallymyň sözlerine görä, ol Ýaşulular maslahatyna gatnaşýan enelere myhmanhanalarda hyzmat etmek üçin bellenipdir.
Türkmenabat şäherinde geçiriljek Ýaşulular maslahatyna we Garaşsyzlyk baýramyna gabatlap geçirilýän çärelere müňlerçe adamyň gatnaşmagyna garaşylýar.


text:
Aşgabady ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň çäklerinde umumy meýdany 5,8 müň inedördül metre barabar bolan “Owadan” hyzmat ediş öýüniň üç gatly täze binasy şähergurluşygynyň häzirki zaman talaplary nazara alnyp bina edildi.
Binanyň giň eýwanynda aşgabatlylara hem-de paýtagtyň myhmanlaryna hödürlenýän döwrebap hyzmatlar bilen ýakyndan tanyşmaga mümkinçilik berýän maglumat diwarlygy ýerleşýär. Binanyň otaglarynyň dürli reňklerde göwnejaý bezelmegi hem-de bu ýerde häzirki zaman şekillendiriş sungatynyň ussatlarynyň eserleriniň ýerleşdirilmegi ajaýyp görnüşi emele getirýär.
Binanyň birinji gatynda sagat we aýakgap ussahanasy, himiki usulda arassalaýyş bölümi, gözellik salony, zergärçilik ussahanasy we dükan, şeýle hem kafe ýerleşýär. Bu ýere gelýänleri mähirli garşylamaga taýýar bolan oňaýly kafeteride ussalar ýumşuňy bitirýänçä, boş wagtyňy göwnejaý geçirmek bolýar.
Ikinji gatda tikinçilik we örme bölümi, milli lybaslar bölümi ýerleşdirilipdir. Olarda şahsy buýurmalar boýunça lybaslary tikmek, egin-eşikleri rejelemek bolýar. Şeýle hem bu gatda fotostudiýa we beýlekiler ýerleşýär. Binanyň üsünji gaty bolsa edara otaglary üçin niýetlenendir.
Zenanlar we erkekler üçin niýetlenen gözellik salonlary hem giň hem-de amatly otaglarda ýerleşýär. Olaryň her biri hödürlenýän hyzmatlara laýyklykda bölünendir (dellekhanalar, kosmetologiýa otaglary we beýlekiler). Olaryň ählisi nemes we türk önüm öndürijileriniň döwrebap hem-de örän oňaýly enjamlary bilen üpjün edildi.
Tehniki üpjünçilik hyzmatlar ulgamynyň täze kärhanasynyň esasy aýratynlyklarynyň biridir. Ýaponiýadan we Ýewropanyň ýurtlaryndan getirilen döwrebap enjamlarda hem-de maşynlarda işleýän tikinçileriň işi ep-esli kämilleşdirildi.
Himiki usulda arassalaýyş bölüminde işleýän hünärmenlerde hem täze mümkinçilikler peýda boldy. Iň täze senagat enjamlary hem-de müşderileriň iň ýokary talaplaryny kanagatlandyrmaga ýardam berýän beýleki tehniki täzelikler işgärleriň ygtyýaryndadyr.
Ýerine ýetirilýän işleriň we hyzmatlaryň ýokary derejesi, nyrhlaryň elýeterliligi döwrebap durmuş hyzmatlary merkeziniň işine bildirilýän esasy talaplardyr.


text:
Daşary ýurtlarda okamak üçin Türkmenistandan çykmaga synanyşan, emma geçen ýyl häkimiýetler tarapyndan goýberilmedik studentler ýurduň daşyna çykyp ugradylar.
Bişkekde ýerleşýän Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetinde okan türkmen studentleri bilim almaklaryny dowam etdirmek üçin geçen ýyl Gyrgyzystana gitmekçi bolanlarynda, türkmen häkimiýetleriniň döreden päsgelçilikleri sebäpli olaryň uly bölegi Bolgariýadaky Amerikan uniwersitetine geçirilipdi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkmenistandaky Ilçihanasy bilen Türkmenistanyň hökümetiniň arasynda birnäçe aýlap dowam eden gepleşiklerden soň, geçen ýylyň oktýabr aýynda Bişkekde okan studentleriň onlarçasy Bolgariýa gidip, okuwlaryny dowam etdiripdi.
Şol studentleriň köpüsiniň şu ýyl hem ýurtdan çykmaklykda öňki kynçylyklaryň gaýtalanmagyndan howatyrlanyp, tomusky kanikullaryny ABŞ-da geçirlendikleri, käbirleriniň bolsa Bolgariýada galandyklary habar berilýär.
Düýbi Awstriýanyň paýtagty Wenada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň maglumatynda şu ýyl Türkmenistana dolanyp baran studentleriň hem hiç hili kynçylyklara duçar bolmanlygy bellenilýär.
Smolnyý institutynda okarlar
Bişkekdäki Amerikan uniwersitetinde okan türkmenistanly studentleriň ýene bir bölegi 2010-2011-nji okuw ýylyny Orsýetiň Smolnyý institutynda dowam etdirer diýip, Sankt Peterburgyň Döwlet uniwersitetiniň düzümindäki Azat sungat we ylym institutynyň wekili Filip Seçiniň aýdýar.
Institutyň wekili Filip Seçiniň Azatyk Radiosyna aýtmagyna görä, Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetiniň öňki türkmen studentlerinden 23 adam attestasion synagdan üstünlikli geçdi. Smolnyý institutynyň attestasion komissiýasynyň kararynyň ýakyn günlerde yglan edilmegine garaşylýar.
Studentleriň Türkmenistanyň daşynda okuwlaryny dowam etdirmek hukuklarynyň üpjün edilmegi ugrunda Orsýetiň Aşgabatdaky Ilçihanasynyň we “Soros fondunyň” türkmen häkimiýetleri bilen alyp baran göreşi bir ýyla golaý wagtlap dowam etdi diýip, “Türkmen inisiatiwasy” aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasy Türkmenistanyň resmileri bilen gepleşikler geçirilen döwrüň dowamynda türkmen studentleriniň Smolnyý institutynda distansion, ýagny gaýybana okuwyny başlamak mümkinçiligine eýe bolandyklaryny ýazýar.
Filip Seçiniň sözlerine görä, institut gaýybana okuw düzgünini girizmegi planlaşdyrýan hem bolsa, häzirki wagtda bilim bermegiň şeýle usulyny amala aşyrmaýar. Türkmenistanly studentlere hödürlenen distansion programmalar olary attestasion synaglara taýýarlamak üçin amala aşyryldy.
Okuwyň maliýeleşdirilmegi
Smolnyý instituty Sankt Peterburgyň Döwlet uniwersitetiniň çägindäki sungat we gumanitar ylymlar boýunça halkara bilim programmasy bolup durýar we uniwersitetiň Filologiýa fakultetiniň düzümine girýär. Okuw býujet hem-de tölegli görnüşde amala aşyrylýar.
Bu institutda okajak türkmenistanly studentleriň okuwynyň “Soros fondunyň” Budapeştde ýerleşýän Açyk jemgyýet institutynyň hem hasabyna amala aşyrylýanlygyny Smolnyý institutynyň wekili Filip Seçin Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýjy “Turkmen inisiatiwasy” guramasy Bolgariýadaky Amerikan uniwersitetinde 4-nji kursda okan türkmenistanly studentleriň ykbalynyň soňky wagta çenli näbelli bolup galanlygyny habar berýär.
Maglumata görä, ABŞ-nyň Aşgabatdaky Ilçihanasynyň býujet pulunyň ýetmezçiligi sebäpli studentleriň okuwynyň diňe bir ýyly tölenipdi. Emma şu ýylyň iýun aýynda studentlere goşmaça stipendiýalaryň ýokarlandyrylmagy üçin býujetiň artdyrylanlygy aýdylýar.
Bolgariýadaky amerikan uniwersitetine geçmek islemedik we okuwyny dowam etdirmek üçin Bişkege barmagy başaran türkmen studentleriniň Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetinde okuwlaryny dikeltmek üçin ABŞ-nyň TASP bilim programmasynyň kararyna garaşýanlyklary habar berilýär.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň sözlerine görä, türkmenistanly studentleriň ýurtdan çykmagyna gadagançylyklar we olaryň bir okuw jaýyndan başgasyna geçirilmegi netijesinde ençeme wagt boş sarp edilip, indi studentlere şonuň öwezini dolmak garaşýar.
Tuhbatulliniň sözlerine görä, soňky 2-3 ýylyň dowamynda türkmenistanly ýaşlaryň ýurduň daşyna çykmak üçin zerur bolan pasporty almagy hem kynlaşdy. Häzirki ulanylýan köne türkmen pasportlaryň möhleti 2013-nji ýylyň 10-njy iýulynda tamamlanýar.


text:
Palestinaly söweşijiler bilen Ysraýylyň güýçleriniň arasyndaky hüjümleriň güýçlenýän bir wagtynda şenbe güni Tunisiň daşary işler ministri Rafik Abdessalem Gaza Sektoryna sapara bardy.
Bu wakanyň öňýany, anna güni giçlik Ysraýylyň geçiren howa hüjümlerinde käbir beýleki binalar bilen birlikde, Gaza Sektorynyň hökümetiniň merkezi edarasynyň binasy-da weýran boldy.
Tunisiň daşary işler ministri Rafik Abdessalem bu hüjümleri berk ýazgardy we muny halkara kanunlaryna garşy gelýän çäre diýip häsiýetlendirdi. Palestinanyň medisina resmileri anna agşamsy amala aşyrylan howa hüjümlerinde azyndan sekiz adamyň ölendigini tassykladylar.
Bu hüjümleriň öňýany, anna güni Müsüriň premýer-ministri Heşam Kandil hem Gaza Sektoryna sapar edipdi. Anna güni giçlik Ysraýylyň hökümeti gyssagly ýagdaýda 75 müň töweregi adamy rezwerden harby gulluga çagyrdy.
Ysraýylyň Goranmak ministrligi bolsa häzirki wagt Gaza Sektoryna barýan esasy transport ýollarynyň hemmesini baglandygyny hem-de bu sektory “ýapyk söweş zonasy” diýip yglan Edendigini aýdýar.


text:
NATO-nyň 2014-nji ýyla çenli Owganystany doly terk edip, owgan harbylarynyň şu ýylyň iýul aýyndan başlap, ýurduň käbir ýerlerinde howpsuzlyk jogapkärçiligini öz üstlerine alyp başlajakdygy aýdylýan soňky döwürlerde Owganystan Waşingtonda geçirilýän diskussiýalaryň esasy temasyna öwrüldi.
Şeýle ýygnaklardan biri 19-njy aprelde "Heritage Foundation" edarasynda bolup, bu ýygnagyň esasy myhmany Owganystanyň öňki daşary işler ministri we 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda prezident Hamid Karzaýyň esasy bäsdeşi bolan Dr. Abdullah Abdullahdy. "Köp zat üýtgedi"
Dr. Abdullah "Taliban" hökümetiniň häkimiýetden agdarylaly bäri ýurtda köp zatlaryň üýtgänligini we "Talibanyň" döwründe gadagan edilen müňlerçe mekdepleriň gaýtadan açylanlygyny, esasan hem gyz çagalaryň mekdeplere gaýtadan gatnap başlanlygyny belledi.
Ol Owganystanda kynçylyklaryň hem dowam edýänligini we şeýle ýagdaýda Owganystandaky ýagdaýlara nähili çemeleşilmeli diýlen meselede amerikan ýolbaşçylarynyň arasynda dürli ugurlar boýunça diskussiýalaryň gidýänligini aýtdy.
Dr. Abdullah: "Bu ýurtda durnuklylygy ornaşdyrmakçy bolsak, mundan beýläk ýalňyşlyk goýbermäge ýagdaýymyz ýok" diýip, Owganystanda durnuklulygy ornaşdyrmak üçin häzirki döwürde alnyp barylýan işler hakda öz pikirini beýan etdi.
"Alnyp barylýan işlerden biri harby strategiýadyr, elbetde, bu islendik strategiýanyň gaýragoýulmasyz bölegi bolup durýar. Bu strategiýanyň ikinji bölegi bolsa syýasy strategiýadyr. Emma syýasy strategiýa barada gürrüň edilende, onuň esasy bölegi "Taliban" bilen gepleşikler geçirmek ýaly bolup görünýär. Meniň pikirimçe, bu ulakan problema" diýip, Dr. Abdullah belledi. Garşy däl, emma…
Ol hökümete goşulmak isleýän "Taliban" agzalary üçin gapynyň açyk goýulmagyna özüniň garşy däldigini, emma tutuş ýurt boýunça alnyp barylýan syýasy strategiýanyň bu gepleşige gönükdirilmeginiň oňyn ädim bolmajagyny aýtdy.
Owgan syýasatçysy Dr. Abdullah ünsi diňe "Taliban" bilen gepleşige gönükdirmeklik syýasy strategiýanyň beýleki uly böleklerine, ýagny Owganystanyň halkynyň aglaba bölegine we olaryň talaplaryna ýeterlik üns berilmezligine sebäp bolýar diýdi.
"Hökümeti dolandyrmagyň, adalat sistemasyny dikeltmegiň, adam hukuklaryna hormat edilmegiň, korrupsiýa garşy göreşiň we Owganystanyň ýönekeý ilatynyň durmuş ýagdaýyny gowulandyrmagyň deregine ähli ünsi "Taliban" bilen gepleşiklere gönükdirmek, käbir beýleki zerur mümkinçilikleri gözden salmagymyza sebäp bolup biler" diýip, Dr Abdullah nygtady. Syýasy geljegi
Dr Abdullah özüniň syýasy gelejegi barada hem gürrüň edip, 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soňra, ýurtda demokratik prosesleri güýçlendirmek üçin tagalla edýänligini, emma prezident Karzaýyň bu ugurda negatiw rol oýnaýanlygyny öňe sürdi.
Ol ýurtda demokratik institutlaryň güýçlenmegi prezident Karzaýyň ähli zady öz kontrolynda saklamak syýasatyna gabat gelmeýär, şonuň üçin ol şeýle tagallalara garşy çykýar diýdi.
Owganystanyň daşary syýasaty barada hem gürrüň edip, Dr. Abdulla esasan hem Pakistan hakda durup geçdi. Onuň aýtmagyna görä, bu iki ýurduň gatnaşygynyň gowulaşmagynyň öňündäki iň uly problema gozgalaňçylaryň Pakistanda ýerleşýän merkezleridir.


text:
Bu geň bolsa-da, okalmaýan beýik kitaplar bar. Günbatarda oňa “Great unread books” diýilýär. Muňa mysal edip, dünýä edebiýatynyň ölmez-ýitmez ýadygärligi bolan, italýan şahyry Aligiere Danteniň üç bölümden we 100 aýdymdan ybarat “Hudaýy komediýalaryny” görkezýärler.
Täzeden oýanyş döwrüniň ilkinji genial eseri Ýewropa medeniýetiniň ösmegine güýçli täsir ýetiripdir. Ol häzirki zaman italýan dilini emele getirdi. Ýöne indi okalmaýan beýik kitaplaryň sanawynyň başynda durýar. Okalmaýan kitaplar ýa-da awtorlar hökmünde şol döwürden fransuz ýazyjysy Fransua Rableni, soňky XX asyrdan bolsa Frans Kafkany hem Tomas Manny görkezýärler.
Olaryň her biriniň özünden soňky medeniýete täsiri çäksiz uly bolupdyr. Şeýle-de bolsa, olaryň eserleri häzir okalmaýan beýik kitaplaryň hatarynda.
Gynasak-da, şeýle edebiýat bizde-de bar. Oňa Andalybyň poemalaryny, Şeýdaýynyň eserlerini, Döwletmämmet Azadynyň “Wagzy-Azat” kitabyny, Abdysetdar Gazynyň “Jeňnama” poemasyny görkezmek bolar. Bu sanawy artdyrmak mümkin, ýöne şolar ýeterlik.
Möhümlik
Biz owaly bilen “Jeňnamany” öwrenmelidik. Sebäbi ol ýerde dagynaklykda ýaşaýan türkmen halkynyň öz umumy Watanyny hem topragyny goramak üçin, ilkinji gezek birleşendigi beýan edilýär. Ol eser Eýran şasynyň harby tälimli, ummasyz köp sanly goşunynyň öňünde durmagy başaran göreşijiler barada. Türkmenler 1858-nji ýylyň güýzünde Garrygalanyň eteginde taryhy ähmiýetli möhüm ýeňiş gazanypdy. Şonda birnäçe taýpanyň birleşip, Watan üçin göreşe çykmak hereketi başlanypdy.
Milli taryhyň iňňän möhüm sahypasyndan söz açýan bu eser döräli bäri ilkinji gezek, örän gysgaldylan görnüşde 1943-nji ýylda çap edildir.
Döwletmämmet Azadynyň “Wagzy-Azat” kitaby hem şeýledir. Bu ajaýyp eserde döwletiň nähili gurulmalydygy barada gürrüň gidýär. Ol ýerde jemgyýetçilik ahlagy hakda aýdylýar. Döwletiň berkararlyk tapmagynda, halkyň ahlak arassalygynyň kämilleşmeginde, bu eseriň gadyr-gymmady örän ýokary bolupdyr. Ol ýurduň bilimli adamlary üçin ahlak kadalarynyň ýol görkezijisi saýylypdyr. Şeýle beýik eser geçen asyrda ilki gysgaldylan görnüşde, soňra doly şekilde çap edildi. Ýöne onuň soňky neşirini satuwa çykaýan badyna yzyna alyp “tussag etdiler”.
Şeýdaýynyň eserleri barada-da şeýleräk pikirleri aýdyp bolardy.
Sebäp
Olar näme üçin okalmaýar diýen sorag döreýär. Olaryň ideýa-gymmadynyň könelendigi üçin däldigi belli. Olaryň ideýasy könelse, biziň döwrümize ýetmezdi hem dilden-dile geçmezdi.
Türki hem pars edebiýatyny öwrenijiler, çagataý dilini bilýänler “Wagzy-Azada” iňňän ýokary baha berýärler hem onuň çeperçilik taýdan kämildigini aýdýarlar. Biz bolsa onuň guraklygyndan, dilimiziň öwrülmeýändiginden zeýrenýäris. Aslynda biz ony kadaly okap bilemzok. Has takygy, okamagyň ebeteýini tapamyzok. Ýadyňyzda bolsa, uly söz ussady Kerim Gurbannepesow bir şahyrana eser barada gürrüň edip, “ony okamagyň ugruny tapmaly” diýipdi. Şeýlelikde, her şahyryň özüniň bir okalyş usuly – ýoly bar.
“Wagzy-Azadyň” aruz ölçeginde ýazylandygyny bilýäris. Ýöne ol nähili ölçegde we nähili okalmaly? Ondan biziň habarymyz ýok. Biz ony başga bir galypda, ýagny sillabik usula getirip okajak bolýarys. Munda, elbetde, biziň dilimiz döwülýär hem oňa dil aýlanmaýar. Munuň üçin “Wagzy-Azat” ýa “Jeňnama” günäkär däl.
Çäre
Sungaty öwreniji alymlar şeýle mysal ulanýarlar. Örän geýnüwli, üst-başy tämiz eşikli bir adam gök önümleriň saklanýan hem ugradylýan ammaryna girse, hemmeler oňa çiňerilip sereder. Şol ýiti bakyşlar ol ynsanyň egnindäki eşiginiň tikininden ýa-da biçüwinden aýyp gözlemek üçin däl.
Aslynda nusgawy edebiýat örän belentde. Megerem, ol medeniýet asmanyň 7-nji gatyndadyr. Biz bolsa 1-nji ýa-da 2-nji gat asmany görýäris. Şondan, 7-ji gatdaky medeniýet bize düşnüksiz hem ýat duýulýar. Üstesine-de, şu günüň örän pes hilli hem bolar-bolmaz medeniýeti bizdäki barja üşügi ýok edýär. Nusgawy medeniýetiň aşa belentligi ýerdäkiler bilen arada boşluk emele getirýär. Bizde “Wagzy-Azady” ýa-da “Jeňnamany” labyzly okaýanlar bolsady, belki, onuň owazy biziň kalbymyza ýeterdi.
Her niçik bolsa-da, okalmaýan beýik edebiýat üçin, özümiz kemgaýrat bolsak gerek.
Okalmaýan kitaplar okalsa, köp nadanlyk aradan aýrylardy.
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy (FSB) Uraldaky Ýekaterinburg şäherinde “Yslam döwleti” toparynyň ýedi agzasyny tussag edendigini aýdýar.
FSB 7-nji fewralda tussag edilenleriň Orsýetiň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlaryny öz içine alýandygyny habar berdi.
Federal howpsuzlyk gullugynyň aýtmagyna görä, ele salnan topar “elde ýasalan partlaýjy serişdeleri ulanmakda Moskwada, Sankt Peterburgda we Swerdlowsk regionynda ýokary taýýarlykly terrorçy hüjümleri amala aşyrmagy planlaşdyrypdyr”.
Şeýle-de maglumatda ele salnan topara Orsýete Türkiýeden baran YD toparynyň agzasynyň ýolbaşçylyk edendigi bellenýär.
Orsýetiň resmileri üç müň çemesi orsýet raýatynyň Siriýada YD toparyna goşulandygyny aýdýarlar.


text:
Aziýa oýunlary mynasybetli geçirilýän atly ýöriş Lebap welaýatyna bardy
Köp garaşdyran pursat gelip ýetýär. Baýramçylyk wakasyna şatlykly joşgun berýän sazyň, depregiň, çagalaryň şadyýan sesleriniň astynda hormatly il ýaşululary, milli lybasdaky zenanlar atlylary myhmansöýerligi we abadançylygy alamatlandyrýan duz-çörek bilen garşylaýar. Atly ýörişe gatnaşyjylary ýerli häkimiýet düzümleriniň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik we sport guramalarynyň wekilleri, köpsanly ýaşaýjylar garşylady. Ak öýlerde mele myssyk çörekli saçak, hoşboý ysly çaý hem-de milli tagamlar goýlan desterhan ýazyldy.
Estrada artistleriniň, belli döredijilik toparlarynyň hem-de bagşylaryň dürli görnüşli gyzykly çykyşlary guraldy. Joşgunly halk tanslary, folklor çykyşlary, muzeý gymmatlyklarynyň göçme sergisiniň guralmagy, halk senediniň hem-de amaly-haşam sungatynyň ussatlarynyň işleri dabara aýratyn öwüşgin çaýly.
Behişdi bedewe atlanan çapyksuwarlar hem-de dabara gatnaşyjylar türgenleriň gyzykly bäsleşiklerine uly gyzyklanma bilen tomaşa etdiler. Pälwanlar, sportuň dürli görnüşi bilen meşgullanýan ýaşajyk türgenler görkezme çykyşlaryny ýerine ýetirdiler. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna ýurdumyzyň türgenleri bilen bir hatarda, lebaplylar hem ykjam taýýarlyk görýär. Olar milli ýygyndynyň düzümine ýollanma almak üçin ýurdumyzyň beýleki welaýatlarynyň toparlarynyň wekilleri bilen çekeleşikli bäsleşiklerde ussatlyklaryny görkezýärler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 250 gün galmagy mynasybetli Lebap welaýatynyň zähmetsöýer ilatyna ýurdumyzyň ähli halkyna iberen Gutlagy baýramçylyk dabaralarynyň aýratyn täsirli pursady boldy.
Atlylar hem-de ýygnananlar döwlet Baştutanymyzyň gutlagyny ör turup, dowamly el çarpyşmalary bilen garşyladylar. Soňry çykyş edenleriň belleýşi ýaly, döwlet Baştutanymyzyň parasatly syýasaty netijesinde ýurdumyzyň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary ýaly iri halkara ýaryşyny özünde kabul etmek hormatyna mynasyp boldy. Sportuň hem-de sagdyn durmuş ýörelgesiniň işjeň tarapdary bolan hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda medeni - sagaldyş hereketini hem-de ýokary derejeli sporty ösdürmäge örän uly üns berýär. Dabara gatnaşýanlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler.
Atlylar 250 günüň dowamynda welaýatlaryň serhetlerinde estafetany geçirip, ýol ugrunda 30-dan gowrak desga baryp gördüler. Şu döwürde ahalteke bedewlerine atlanan ýigitler Gökdepe etrabynyň Babarap obasyna, gadymy Paryzdepe ýadygärligine, Merkezi Garagumdaky Derweze obasyna, Içoguz demir ýol bekedine we Ahal welaýatynyň başga-da birnäçe ajaýyp ýerlerine baryp gördüler.
Atlylar iýun aýynyň ahyrlarynda Balkan welaýatynyň çägine geldi. Serdar etrabynyň merkezinde, Parawbibi taryhy-medeni ýadygärlikden uzak bolmadyk ýerde atlylar Türkmenistanyň döwlet Baýdagyny we Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny balkanlylara geçirdiler. Şonda, atlylaryň ýoly gadymy Uzboýyň ýakasy, Mollagara kölüniň, Hazar deňziniň kenarlary, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagy boýunça dowam etdi. Atlylar birnäçe şäherlere we obalara bardylar.
Oktýabr aýynda Garagumuň merkezinde ýerleşýän “Altyn asyr” Türkmen kölüniň kenarynda atly ýörişi Daşoguz welaýatynyň atlylary kabul etdi. Welaýat boýunça ýörişiň ugruna laýyklykda, 17 çapyksuwardan ybarat topar Gaplaňgyr döwlet goraghanasyna, Aşyk Aýdyň piriň aramgähine, “Köneürgenç” taryhy-medeni goraghana, gadymy Akjagala, etraplaryň merkezlerine, şeýle hem täze Bagtyýar zaman obasyna bardylar.
Şeýlelikde, atly ýöriş Lebap welaýatynyň çägine geldi. Bu ýerde atly ýörişi kabul etmek dabarasy boldy.
Soňra atly ýöriş öz ýoluny dowam etdi hem-de iri ýangyç ýatagy bilen giň meşhurlyga eýe bolan Gazojak şäherine geldi. Bu ýerde, welaýatyň demirgazygynda, Üňüz aňyrsyndaky Garagumda mundan ýarym asyr ozal Türkmenistanyň gaz senagatyna badalga berildi. Mundan 20 ýyla golaý wagt ozal bolsa Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň ösüşinde strategiki ähmiýete eýe bolan Naýyp senagat toplumy işe girizildi. Birmahallar adamsyz hem-de suwsyz çöllerde ýollary, elektrik ulgamlary, suw geçirijileri arkaly baglanyşýan gaz toplumlary, köp gatly ýaşaýyş jaýlary bolan şäherçeler hem-de durmuş düzüminiň desgalary peýda boldy. Üňüz aňyrsyndaky Garagumuň gaz çykaryjy kärhanalary soňra ýurdumyzyň beýleki gaz ýataklaryny netijeli ulanmak üçin hünärmenleri ýetişdirýän kärhana öwrüldi.
Atly ýörişe gatnaşyjylary demirgazyk Lebabyň gaz pudagynyň taryhy we şu güni, Gazojak şäheriniň gözel ýerleri bilen tanyşdyryldy. Ýerli ilat olary dabaraly hem-de uly şatlyk bilen garşylady.
Soňra ajaýyp ahalteke bedewlerinde Watanymyzyň ýaşyl Tuguny, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagyny hem-de Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny uly buýsanç bilen alyp barýan 17 atly Gazojak şäheriniň ilaty bilen hoşlaşyp, Birata etrabynyň merkezine tarap ýola düşdi.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň gündogar welaýaty Aziada-2017 mynasybetli geçirilýän atly ýörişi kabul etdi. 100 günüň dowamynda atlylar Amyderýa jülgesiniň şäherlerinde hem-de obalarynda bolar, Daýahatyn kerwensaraýyna, Astanababa, Alamberdar aramgählerine, beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymgulynyň bilim alan Idrisbaba medresesine, Amul galasyna hem-de “Repetek”, “Amyderýa” döwlet goraghanalaryna baryp görerler. Olar Köýtendag gerişlerindäki dinozawrlaryň tekizligine hem-de beýleki taryhy-medeni ýadygärliklerine aýlanyp, Amyderýa boýunça gämili gezelenç ederler.
Lebap welaýatynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe durmuş-ykdysady ösüşiň hem-de ilatyň durmuş derejesini we hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak üçin ähli ugurlarda giň göwrümli özgerişlikler geçirilýär.
Soňky ýyllarda ýurdumyzyň gündogar welaýatynda häzirkizaman desgalarynyň we inženerçilik binalarynyň ençemesi guruldy. Olaryň arasynda Amyderýanyň üstünden geçýän Atamyrat-Kerkiçi demir ýol köprüsi we Atamyrat-Kerkiçi hem-de Seýdi-Farap awtomobil köprüleri, Serdarabat etrabyndaky gazturbinaly elektrik bekedi, Beýik Türkmenbaşy etrabyndaky “Lebap” sement zawody, täze pagta egriji fabrikler, Garlyk we Jeýhun we beýlekiler ýaly döwrebap şäherçeler bar. Sebitde ýüzlerçe döwberap mekdepler, çagalar baglary, medeniýet merkezleri we öýleri, hassahanalar, lukmançylyk sagaldyş merkezleri, stadionlar, sport mekdepleri hem-de merkezleri ulanmaga berildi, ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy ýokary depgine eýe boldy. Atly ýörişe gatnaşyjylar Lebap welaýatynda iri taslamalaryň durmuşa geçirilýändiginiň şaýady bolarlar.
www.tdh.gov.tm


text:
Batyrma türkmenleriň iň bir arzan düşýän nahary. Bu nahar esasan garyp gatlagyň nahary. Örän tagamly bolýandygyna seretmezden, batyrmany mydama çişlik, manty iýip ýören gurpluja maşgalalar kän bir iýmeýärler.
Batyrma bişirmek üçin esasan, pomidor, bulgar burçy, sogan, badam, ýag gerek. Ýagdaýyň ýetse, et bilen kartoşka atsaň-da, bu nahar tagamly bolýar.
Her ýylda aýlyklaryň on prosent galdyrylyp durlan şu zamanynda batyrma bişirmek üçin näçe çykdaýjy edilýärkä? Muny hasaplap görmek türkmenistanlylaryň sosial hal-ýagdaýynyň nähiliräkdigine göz ýetirmäge kömek eder.
Batyrma bişirmek üçin gerekli gök önümleriň iň bir arzanlaýan döwri bolan tomus döwründäki nyrhlar boýunça bu naharyň näçä düşýänligini anyklap görmek gyzykly bolsa gerek. Üç-dört çagaly öýde batyrma bişirmek üçin bir manatlyk pomidor (bir kilogramdan gowrak), ýarym manatlyk bulgar burçuny, ýarym manatlyk badam almaly. Badam bilen bolgar burçunyň ikisiniň bahasy bir manat bolýar. Bahasy iki manat bolan kartoşkadan bir kilogram goşmaly. 250 gram et —(dört manat) , ösümlik ýagyndan 300 gram — (2 manatlyk), sogan 300 gram — (bir manat). Bu zatlaryň jemi bahasy on manat bolýar. Ýagny, 4 amerikan dollary töwerek. Iň arzan nahary günde bir sapar iýmek üçin (çöregi hasaplamanyňda) türkmen maşgalasyna bir günde dört dollar, on günde kyrk dollar, bir aýda bolsa 120 amerikan dollary gerek.
Eger maşgalanyň her gün üç wagtyna naharlanmagy göz öňüne tutulsa, bu sanlar nämäni görkezer? Mesge, tüwi, gutap, manty hem iýmegiň gerekdigini gürrüň etsek, bu sanlar näçä ýeter? Ýedi-sekiz çagaly maşgalalara üç wagtyna naharlanmagyň gerekdigi hakda gürrüň etsek, sanlar nirä uçup gider? Nahar taýýarlamak üçin önümler gyşyna has-da gymmat bolýar. Maşgala diňe nahar iýip ýörmek bilen oňanok. Oňa egin-eşik, köwüş, gyş eşikleri, okuw esbaplary-da gerek. Käte gawun-garpyz iýmek, gazlyja suwlar hem içmek gerek. Jaý satyn almak üçinem birneme artdyrmaly. Däri-dermana-da sarp etmeli.
Türkmen maşgalalarynyň içinde ýüz amerikan dollary möçberinde aýlyk alýanlar örän kän. Iki ýüz dollarlyk aýlyk köplere ýetdirmeýär. Işsizleriň ýagdaýy hakda-ha gürrüňem etmäliň. Ýagdaý şeýle bolup durka, aýlyklaryň üstüne her ýyl on göterim goşup, munuň üçinem bütin ýylyň dowamynda halky alkyşly sözleri aýtmaga mejbur etmek örän ýakymsyz duýulýar.
Bu — gürrüňini eden naharymyň ady näme üçin batyrma? Bu nahary çemçe bilen iýilmeýär. Diňe çöregiňi batyryp iýmeli. Çemçe bilen iýseň, ol derrew gutarýar. Sebäbi gök önümleri ýaga gowrup, suw goşulman bişirilýän bu nahar bişýänçä, özünden çykýan suwlaryny çekip, azrak möçberde taýýar bolýar.
Dört çagaly öýde naharyň ýanynda günde iki sany çörek hem iýilýär diýip hasap etsek, onda batyrmanyň nyrhynyň üstüne ýene sanlary goşmaly bolar. Bir manada iki sany kiçijik türkmen çöregi düşýär. Dogrusy, bu çörekleriň birini daýawrak erkek kişiniň bir özi iýip bilýär. Şeýlelikde, şu kiçijik iki çöregiň bahasy bir manat. Olardan bir aýda az iýlende 30 manatlyk almaly bolýar. Bu hem on amerikan dollary bolýar. Batyrma üçin bir aýda çykarmaly 120 amerikan dollarynyň üstüne ýene 10 dollar goşsak, Türkmenistanda iň arzan nahar bilen iň az çöregi sarp edip, bir sapar naharlanmak üçin 130 amerikan dollary gerek. Nahary iki sapar iýmek isleýänler 260 dollary sarp etmeli bolýar, eger ertirlik hem küýselse… Elbetde, iýmeli bolar.
Bir aýda iň arzan nyrhda iýmek üçin (diňe iýmek üçin) dört çagaly maşgalalara 400 amerikan dollary gerek. Ine, aýlyk galdyrylanda şu zatlardan ugur almaly.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň barlag gämisiniň ýolagçylary we komandasy Awstraliýanyň buzlugy döwüji gämisiniň kömege ýetişmegine garaşýar.
“Akademik Şokalskiý” adyndaky orsýet gämisi sişenbeden bäri Antarktikadaky buzluklarda gabawda galýar. Ony buzdan çykarmak boýunça amala aşyrylan öňki iki sany synanyşyk başa barmandy.
Gäminiň üstündäki 74 sany ýolagçynyň arasynda alymlar we syýahatçylar bar. Olaryň köpüsi Awstraliýanyň raýatlary. Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, gäminiň komandasynyň agzalarynyň sany 22 adam.
Orsýetiň gämisi mundan bir asyr öň awstraliýaly açyş ediji Douglas Mawsonyň ekspedisiýasynyň geçen ýolundan geçmekçi boldy.


text:
Pakistanyň parlamentiniň öňki agzasy yslama garşy film döreden kinoçyny öldürene 200 müň dollar baýrak berjegini aýtdy.
Bu wideo dünýä musulmanlarynyň bir toparyny gazaba çykarypdy. Ikramullah Şahid bu teklibi duşenbe güni, Reşawar şäherinde toplanan 15 müň çemesi adamyň öňünde etdi.
Bu ýygnanyşyga radikal yslam we jeňçi toparlaryny goldaýan «Difa-e-Pakistan» geňeşi ýolbaşçylyk etdi.
Demirýol ministri Gulam Ahmed Bilour biraz öň Birleşen Ştatlarda Muhammet pygambere şek ýetirýän filmi döreden kinoçyny öldüren adama 100 müň dollar berjegini aýdypdy. Pakistanda bu film bilen bagly geçirilen protestlerde azyndan 23 adam öldi.


text:
Müňlerçe hindistanlylar ýurduň paýtagtynda azyk harytlarynyň bahalarynyň galmagyna we işsizlige garşy ýöriş geçirýärler.
“Indo-Asian” habarlar gullugynyň berýän maglumatyna görä, 200,000 töweregi adam şäheriň parlament meýdançasyna tarap ýöriş geçiripdir.
Berilýän maglumata görä, ýurduň harby guramalarynyň hem 10,000 töweregi wekilleri ýörişe goşulypdyrlar.
Hindistanyň polisiýasynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, 2,000 töweregi polisiýa işgärleri ýagdaýlara gözegçilik etmek üçin köçelere çykarylypdyr.


text:
Parižde 11-nji ýanwarda, fransuz paýtagtynda 7-9-njy ýanwar aralygynda guralan terrorçylyk hüjümleriniň pidalaryna hormat-sylaglaryny görkezmek üçin bir milliondan gowrak adamyň, şol sanda onlarça dünýä lideriniň ýörişe gatnaşmagyna garaşylýar.
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls (Manuel Valls) munuň «taryh kitaplarynda beýanyny tapjak görlüp-eşidilmedik manifestasiýa boljagyny» aýtdy.
Ol bu ýöriş radikal yslamçylar tarapyndan «Charlie Hebdo” satiriki hepdeligine, fransuz polisiýa ofiserine, ýewreý dükanyna edilen hüjümlerde jemi 17 adam öldürilenden soň, özüniň azatlyga we çydamlylyga bolan söýgisi üçin aglajak fransuz halkynyň kuwwatyny we mertebesini görkezmeli diýdi.
Parižde ýörişiň geçiriljek ugrunda öňünden müňlerçe polisiýa işgäri we esger ýerleşdirildi. Oňa gatnaşmak üçin 10 ýanwarda Fransiýanyň dürli künjeklerinden gelen adamlaryň sany 700 müňden geçdi.
Bu ýörişde fransuz prezidentine goşuljak dünýä liderleriniň arasynda Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron, german kansleri Angela Merkel, Italiýanyň premýer-ministri Matteo Renzi dagy hem bolar.
Iordaniýanyň patyşasy Abdylla II we şa aýal Rania hem ýörişe gatnaşjakdygyny tassyk etdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu, Palestinanyň lideri Mahmud Abbas dagy hem bir-bütewilik ýörişine gatnaşar.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow, Gürjüstanyň premýer-ministri Irakli Garibaşwili, Birleşen Ştatlaryň baş prokurory Erik Holder dagy hem 11-nji ýanwarda Parižde guraljak çärelere gatnaşmagy planlaşdyrýar.
NATO-nyň ba sekretary Jens Stoltenberg, Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Donald Tusk, Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti European Jean-Claude Juncker, Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Martin Schulz dagy hem ýörişe gatnaşjakdygyny tassyk etdi.
Milli Front
Emma Fransiýanyň bir syýasy partiýasy, aşa konserwatiw «Milli Front» raýdaşlyk ýörişine gatnaşmaýar. Bu partiýa emigrantlara garşy bolup, musulmanlaryň Ýewropa salynmagyna garşy durýar.
«Milli Frontyň» lideri Mariýe Le Pen 10-njy ýanwarda özüni «guramaçylaryň özleriniň gatnaşmagyny açyk islemeýän demonstrasiýasyna gatnaşmaga mejbur etjek däldigini» aýtdy.
Le Pen bu ýörişi syýasy gözboýagçylyk hökmünde ýaňsa aldy we bu çäräni guran partiýalary «partizançylykda, saýlaw agitasiýasynda we gapma-garşylykda" günäledi.
Şeýle-de ol 10-njy ýanwarda öz «Milli Frontynyň» goldawçylarynyň köp ýerinde, Fransiýanyň günorta regionynda, Beaucaire şäherinde parallel ýöriş geçirjegini aýtdy.
Fransuz paýtagtyndaky we onuň töweregeindäki üç günlük terror zorlugy 9-njy ýanwardaky reýd netijesinde, Parižiň demirgazyk-gündogarynda «Al-Kaýda» ilteşikli doganlar Çerif we Said Koaçileriň öldürilmegi bilen tamamlandy. Bu iki dogan 7-nji ýanwarda «Charlie Hebdo» žurnalynyň ofisinde 12 adamy öldürmekde güman edilýär.
Şol gün Parižiň günortasynda, ýewreý dükanyna geçirilen reýd mahalynda «Al-kaýda» bilen ilteşikli Amedi Koulibali hem öldürildi. Ol 8-nji ýanwarda fransuz polisiýa ofiserini, 9-njy ýanwarda ýewreý dükanynda alan dört zamunyny atyp öldüren adam diýip bilinýär.
Fransuz polisiýasy onuň jenaýat şärigi hasaplanýan Haýat Boumeddieneni gözlemegi dowam etdirýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Eger Gresiýa berlen maliýe ýardamy üstünlikli peýdalanylmasa, beýleki Ýewropa döwletleriniň hem durnuklylygyna howp abanyp biler diýip, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel şu gün öz çykyşynda belledi.
Angela Merkel german parlamentinde eden bu çykyşynda Gresiýa maliýe ýardamyny bermek kararyny goldady.
Gresiýa beriljek jemi 110 milliard ýewronyň 22 milliardy Germaniýa Federatiw Respublikasyna degişli. Bu puly bermek baradaky kanun proýekti german parlamentinde anna güni sese goýlar.
Şu gün Gresiýada ähliumumy is taslaýys. Oňa gatnasyjylar hökümetin döwlet çykdajylaryny düýpli kemeltmek planyna garşy çykyş edýarler.


text:
GDA-nyň döredilmeginiň 20 ýyllygyna bagyşlanyp, Arkalaşygyň Moskwada geçirilen sammitinde bu gurama girýän ýurtlaryň prezident we parlament saýlawlarynda GDA-dan synçylaryň roluny güýçlendirmek kararyna gelindi.
GDA-nyň ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Sergeý Lebedew sammit tamamlanandan soň: “Günbatarly synçylar saýlawlardan kemçilik tapyp, ony saýlawlaryň ahyryna çenli saklamagy baş maksat edip goýýarlar, soňam köpçülikde kemçilikleriň ýüze çykarylandygyny yglan edýärler” diýdi.
Lebedewiň pikiriçe, GDA-nyň synçylary “obýektiwlik we içerki işlere goşulyşmazlyk prinsiplerinden ugur almaly”.


text:
22-nji awgustda Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden Mongoliýa saparynyň dowamynda eden çykyşynda öňki sosialistik lagere giren bu ýurtda geçirilýän demokratik özgertmeleri öwdi.
“Soňky 20 ýylyň dowamynda Mongoliýa demokratiýa tarap äden aýgytly ädimleri bilen dünýä belli boldy. Ýurtda demokratiýanyň ölçeglerine laýyk bäş gezek geçirilen prezidentlik saýlawlary, bäş sany parlament saýlawlary 1991-nji ýyldan bäri Mongoliýanyň göze ilýän özgerşlikleri amala aşyrandygyna şaýatlyk edýär” diýip, Baýden aýtdy.
Baýden Ulan Batorda eden bu çykyşynda ABŞ-nyň Mongoliýa mundan beýläk hem ýardam bermegini dowam etdirjekdigini nygtady.
Mongoliýanyň häkimiýetleri energiýa pudagyny ösdürmek üçin daşary ýurt inwestisiýalaryny ýurda çekmäge synanyşýarlar.
Ulan Batordan öň Hytaýa sapar eden Baýden 22-nji awgustda Ýaponiýa ugrady.


text:
Orsýetiň raýaty Wiktor Buty amerikan resmileri we aktiwistleri dünýäde iň bir uly gerimde bikanun ýarag söwdasyny amala aşyran şahsyýet hökmünde suratlandyryp gelýärler.
Onuň köpsanly galp atlary we pasportlary ulanyp, dünýäniň dürli künjüne, şol sanda, “Talyban” söweşijilerinden başlap, Liberiýanyň ganojak lideri Çarlz Teýlora çenli ýarag satmak bilen meşgullanandygy aýdylýar.
Şu hepdäniň çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň sudy “ajal söwdagäri” diýlip at berlen Wiktor Buty oňa bildirilýän jenaýat aýyplamalarynyň dört kategoriýasynyň hemmesi boýunça-da günäli diýip tapdy.
Hususan-da, ol terrorçylara raketalary satmak dildüwşüginde, amerikan kompaniýalary üçin işleýän işgärleri öldürmek dildüwşüginde, amerikan raýatlaryny öldürmek baradaky dildüwşükde we terror guramasyna maliýe goldawyny bermek dildüwşüginde günäli tapyldy.
Indi oňa bildirilen bu aýyplamalar boýunça sud özüniň gutarnykly hökümini geljek ýylyň 8-nji fewralynda çykarmaklygy planlaşdyrýar. Bu jenaýat aýyplamalarynyň umumy jemi boýunça suduň oňa azyndan 25 ýyl türme tussaglygyny ýa-da ömürlik türme tussaglygyny bermegi mümkin diýlip garaşylýar.
Sudda bildirilen bu aýyplamalaryň yzy bilen eden çykyşynda Manhetteniň federal prokurory Priit Bharara “Sud seljerişindäki subutnamalaryň görkezişi ýaly, Wiktor But kiçiräk bir ýurduň gözi gider ýaly derejede ýarag arsenalyny satmaga-da ukyply bir adam bolup çykýar” diýdi.
Aklawçysy şikaýat etmekçi
Emma, şeýle-de bolsa, Wiktor Butuň aklawçylaryndan biri Albert Daýan habarçylara beren interwýusynda suduň bu bildiren aýyplamalaryna garşy şikaýat bilen ýokarky suda ýüz tutmakçydygyny aýtdy.
“Umuman men özumiziň bu günki çykarylan karardan orän lapykeçdigimizi aýdasym gelýär. Ýöne munun özi biziň üçin prosesiň soňy däl. Biz häzirki çykarylan kararyň berjek netijelerine görä şikaýat etmekligi göz öňünde tutýarys, ondan soň bolsa Birleşen Ştatlaryň şikaýat suduna ýüz tutmakçy» diýip, aklawçy Albert Daýan belledi.
44 ýaşly Wiktor But ençeme ýyllaryň dowamynda ele salynman, gizlin hereket etmekligi başarypdy. Ýöne ahyrsoňy ol Birleşen Ştatlaryň agentleriniň geçiren düýpli operasiýasynyň netijesinde, 2008-nji ýylda Taýlandda ele salnypdy.
Şol operasiýada gizlin agentler Kolumbiýanyň Rewolýusion ýaragly güýçleriniň wekilleri hökmünde, ýarag satyn alyjylaryň rolunda Wiktor Butuň ynamyna giripdiler. Kolumbiýanyň bu gürrüňi edilýän guramasyny Waşington terror guramasy hasaplaýar. Şol tussag edişlikden soň, 2010-njy ýylda Wiktor But Taýlanddan Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna ekstradisiýa edilipdi.
Orsýet öz raýatynyň Birleşen Ştatlara ekstradisýa edilmegini halkara normalarynyň gödek bozulmasy hökmünde häsiýetlendirip, muňa protest bildiripdi. Bu waka Waşington bilen Moskwanyň gatnaşyklarynyň belli bir derejede dartgynlaşmagyna-da getirdi.


text:
Häzir dünýäde azyk harytlarynyň bahasy gitdigiçe gymmatlap, ilatyň ýagdaýyna ýaramaz täsir edýär. Bu tendensiýanyň öňüni almak üçin nähili çäreleri amala aşyrmaly?
Bu sowallar bilen Azatlyk Radiosy Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we Oba hojalyk guramasynyň ykdysatçysy Liliana Balbi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Dünýäde azyk harytlarynyň bahasy ýokarlanýar. Näme sebäpden bu ýagdaý Merkezi Aziýa döwletlerine köp täsir etdi?
Liliana Balbi: Merkezi Aziýa döwletleri dünýä bazaryna garaşly. Olar ilata zerur bolan un we undan öndürilen harytlaryň 30-70%-ini import edýärler, ýagny daşary ýurtlardan getirýärler. Bu bolsa gaty köp. Zerur bolan harytlaryň ýarpysyny öz ýurduňda öndürmeseň, bahalar hem iki esse gymmatlasa, onda hakykatdan hem kyn ýagdaýa düşýärsiň.
Azatlyk Radiosy: Käbir ýurtlarda azygyň bahasynyň gymmatlamagy bilen bagly häkimiýetler ýurduň içinde azyk harytlarynyň bahasyna gözegçilik etmäge synanyşýarlar. Şeýle strategiýanyň gowy we ýaramaz taraplary barada gürrüň beräýseňiz?
Liliana Balbi: Dünýäniň beýleki ýurtlarynda bolşy ýaly, Merkezi Aziýanyň birnäçe ýurdunda hem häkimiýetler bu usuldan peýdalanýarlar. Has hem, mysal üçin, Ermenistan hem Orsýet ýaly ýurtlarda halkyň esasy iýmiti bolan çöregiň bahasyna gözegçilik edilýär. Ýone bu usuldan peýdalanýan ýurtlarda goşmaça spekulýasiýanyň peýda bolmak howpy ýokarlanyar. Eger-de hemme dükanlarda hem bazarlarda azyk harytlaryna pes baha kesilse, onda bu çäräniň diňe kömege mätäç adamlara däl-de, hemme raýatlara gönükdirildigi bolar. Bu bolsa rasional çözgüt dal.
Azatlyk Radiosy: Käbir ýurtlaryň häkimiýetleri, ilata elýeterli bolar ýaly käbir azyk harytlarynyň bahasyny pes derejede saklamak üçin, döwlet býujetinden dotasiýa goýberýärler. Bu strategiýa nähili baha berip bilersiňiz?
Liliana Balbi: Bu meselede hemme faktorlary ölçerip-döküp görmeli, ýöne käbir ýurtlaryň tejribeleri bu çäräniň netije bermeýändigini görkezdi. Sebäbi administratiw gözegçilik gowşasa, onda bahalar iki esse galyp, spekulýasiýa ýol açylýar. Ýöne, elbetde, bahalary aşak gaşyrmak üçin dotasiýany ulanmagyň netijeliligi her ýurduň öz aýratynlyklaryna bagly. Azyk harytlarynyň bahalaryny dotasiýa arkaly aşaklatmak üçin döwlet býujetinde ýeterlik serişde bolsa, ilatyň aglabasynyň-da maliýe ýagdaýy ýaramaz bolsa, onda bahalary dotasiýa arkaly peseltmek usuly özüni ödäp biler. Ýöne bu ususly girizmek aňsat, soňra ony ýatyrmak welin, kyn bolýar.
Azyk harytlarynyň bahasyny pes derejede saklamak üçin býujete agram salynsa, başga maksatlara niýetlenen serişdeler dotasiýa gönükdirilse, onda diňe kömege mätäç adamlara ýardam berýän programmalar düzülse, ýerlikli bolardy.
Azatlyk Radiosy: Käbir ýurtlaryň häkimiýetleri ýurduň içinde öndürilýän harytlaryň ekportyna, mysal üçin, bugdaýyň ekportyna gadagançylyk girizýärler, şeýdip hem bu harydyň bahasyny ýurduň içinde pes derejede saklamaga synanyşýarlar. Muňa näme diýersiňiz? Bu usul netije berip bilermi?
Liliana Balbi: Eger hasyl gowy bolman, ýurduň içinde belli bir harydyň ýetmezçilik etmek howpy dörese, häkimiýetler eksporta gadagançylyk girizýärler. Azyk bol bolanda, bahalar pese gaçýar. Ýöne, başga tarapdan, dünýä bazarynda şol azygyň bahasy artýar. Bu bolsa hemme ýurtlara inflýasiýanyň basyşyny artdyrar. Ýagny, ekporta gadagançylyk girizip, öz raýatlaryny goramaga synanyşýan ýurtlara hem inflýasiýanyň basyşynyň artmagy ýaramaz täsirini ýetirer. Şonuň üçin, biziň pikirimize görä, bu çäre gaty az netije berýär. Dünýa derejesinde bolsa şeýle çäreler bahalaryň durnuklaşmagyna däl-de, olaryň galmagyna getirýär.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, azyk harytlarynyň bahalaryny pes derjede saklamak meselesinde aňsat çözgüt ýok-da? Aýry-aýry strategiýalaryň netijeliligi bolsa, şol ýurtlaryň maliýe mümkinçiligine görä kesgitlenýär. Emma geljekde azyklaryň nyrhynyň ýokarlanmagynyň öňüni almak üçin siziň guramaňyz näme maslahat berip biler?
Liliana Balbi: Azyk harytlarynyň gymmatlamagy bilen ýüze çykan ýagdaýa käbir ýurtlaryň onlarça ýyllaryň dowamynda oba hojalygyna ýeterlik maýa ýatyrmanlygy sebäp boldy. Ýagny, diňe azyk harytlarynyň önümçiligini artdyrmak ugrunda alnyp barylýan berk syýasat şeýle krizisleriň geljekde ýüze çykmagynyň öňüni alyp biler. Häzir bolsa dünýäde ilat sany gitdigiçe ösýänligine garamazdan, azyk harytlarynyň önümçiligi artdyrylmady. Şonuň üçin bir ýerde tebigy betbagtçylyk ýüze çyksa, bu ýagdaý azygyň nyrhyny galdyrýar.
Şeýlelikde, şeýle krizisleriň öňüni almak üçin uzak möhletleýin çözgüt hökmünde hut azyk harytlarynyň öňümçiligini artdyrmak ýaly usullary ulanyp bolar. Munuň üçin bolsa soňky oba hojalyk tehnologiýalaryndan peýdalanyp önümçiligiň has netijeli işlemegini gazanmaly. Daýhanlara kreditleri elýeterli etmeli.
2008-nji ýylda ýüze çykan krizisden soň, Afrikanyň käbir ýurtlarynda şeýle strategiýa işlenip düzüldi we durmuşa geçirildi. Şonuň üçin, 2008-nji ýylyň krizisi bilen deňeşdirilende, soňky ýüze çykan krizis ol ýurtlara köp täsir etmedi.


text:
Yrakda geçirilen protest çykyşlarynyň yzy bilen şu gün Yragyň premýer-ministri Nuri al-Mäliki ilata edilýän jemgyýetçilik hyzmatlaryny gowulandyrmak üçin öz ministrlerine 100 gün möhlet berdi.
Şu geçen hepdäniň anna güni Yragyň birnäçe şäherinde geçirilen demonstrasiýalarda protestçiler polisiýa güýçleri bilen çaknyşdylar. Wakalarda azyndan 14 adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Oppozisiýa toparlary 4-nji martda Yragyň parlament saýlawlarynyň bir ýyllygyna gabatlap ýene-de protest demonstrasiýalarynyň geçiriljekdigini aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Fransiýanyň paýtagty Parižde bu ýurtdan ýewreý ilatynyň deportasiýa edilmegi bilen baglanyşykly wakanyň 70 ýyllygyna bagyşlanyp, ýörite ýatlama çäresi geçirildi.
Bu çärede eden çykyşynda prezident Fransua Olland 1942-nji ýylyň tomsunda amala aşyrylan şol deportasiýa çäresini “Fransiýa tarapyndan amala aşyrylan jenaýatçylyk” diýip atlandyrdy.
1942-nji ýylyň 16-17-nji iýulynda nasistik Germaniýanyň görkezmelerine boýun bolup, Fransiýanyň polisiýasy 13 müňden gowrak ýewreý raýatyny Auşwis konslagerine ugradypdy. Şolardan diňe 100-e golaýy bu konslagerde diri galypdy.


text:
Şu gün NATO ýurtlarynyň döwlet we hökümet ýolbaşçylary ýaranlygyň her ýylda geçirilýän sammitine gatnaşmak üçin Portugaliýanyň paýtagty Lissabona bardylar. Bu sammit iki günläp dowam eder.
Raketa hüjümlerinden goranyş, Owganystan we NATO-nyň täze strategiki konsepsiýasy sammitde garaljak esasy meseleler bolar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, bu sammitde ýaranlygyň Orsýet bilen gatnaşyklaryna-da garalar. NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rassmussen duşenbe güni eden çykyşynda bu sammitiň ýaranlygyň 61 ýyllyk taryhynda iň wajyp duşuşyk boljakdygyny aýtdy.
“Umuman aýdylanda, gazanylan anyk netijeler, ýagny täze strategiki konsepsiýa, Owganystanda başlanan täze etap we Orsýet bilen täze gatnaşyklaryň başlanmagy Lissabonda geçjek sammite möhüm many berýär. Bu sammit ýaranlygyň geljegini kesgitlär. Şeýle-de ol taryhyň dowamynda NATO-ny iň üstünlikli ýaranlyga öwren esasy sütünlerini berkider” diýip, Fog Rassmussen aýtdy.
Berilýän maglumatlara görä, NATO agza 28 ýurduň raketa hüjümlerine garşy goranyşyň täze sistemasy boýunça ylalaşyga gelmegine garaşylýar. Bu sistema ozalky sistemanyň ornuny tutar. Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama geçen ýyl öňki sistemanyň tehniki ýagdaýyny we oňa Orsýetiň garşy çykmagyny göz öňünde tutup, bu sistemany ýatyrypdy.
Ýaranlyk raketa hüjümlerinden goranyşyň bu täze sistemasyna Orsýeti hem çekmäge synanşýar. NATO-Orsýet maslahatyny 20-nji noýabrda geçirmek göz öňünde tutulýar. Bu sessiýa ilkinji sapar prezidentler Barak Obamanyň we Dmitriý Medwedýewiň gatnaşmagyna garaşylýar.
Maslahatyň dowamynda raketa hüjümlerden goranyş sistemasyndan başga-da, terrorizme, neşe serişdelerine garşy göreş we internet howpsuzlygy meselelerine garalar. Bu maslahatyň netijesinde Orsýetiň we NATO-nyň ýüzbe-ýüz bolýan howplary we olaryň öňüni almagyň ýollary barada ylalaşyga gelinmegi mümkin.
Mundan başga-da ölüm howpy bolmadyk harby materiýallary Orsýet arkaly Owganystana daşamak barada ylalaşyga gol goýulmagyna garaşylýar.
Şu hepde Birleşen Ştatlaryň NATO-daky ilçisi Iwo Daadler Obamanyň Moskwa bilen täze gatnaşyklary ýola goýmak baradaky tagallalaryny ädimme-ädim durmuşa geçirmäge çagyrdy.
“Bu Orsýet bilen NATO-nyň arasyndaky özara gatnaşyklary ösdürmek üçin uly mümkinçilikdir. Biz Orsýet bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklarymyzy eýýäm täzeden dikeltdik. Soňky ýyllaryň dowamynda Orsýet NATO agza ýurtlaryň köpüsi bilen gatnaşyklaryny täze derejä ýetirdi. Ýöne muňa garamazdan, Orsýet-NATO gatnaşyklary birneme gowşaklygyna galýar. Biz bu maslahata özara gatnaşyklarymyzy täze derejä ýetirmäge mümkinçilik hökmünde garaýarys” diýip, Iwo Daadler nygtady.
Orsýete ynamsyz garalýar
Emma ýaranlygyň täze agzalary, Gündogar Ýewropadaky ýurtlar, hususan-da, Polşa we baltika döwletleri sowet eýýamynyň ýatlamalaryndan uzaklaşmandyklary zerarly bu gatnaşyklara ynamsyz garaýarlar.
Polşanyň prezidenti Bronislaw Komorowski penşenbe güni ýurduň “Gazeta Wyborsza” gazetinde çap edilen makalasynda Orsýet bilen “konstruktiw gatnaşyklar” “howpsuzlyk nukdaýnazaryndan iki tarap üçin-de bähbitli bolar” diýip ýazdy. Ýöne ol makalasynda “Orsýet bilen gatnaşyklaryň Günorta Ýewropadaky ýurtlaryň howpsuzlyk bähbitlerine zeper ýetirmeli däldigini” hem nygtady.
Polşa we ýaranlygyň beýleki täze agzalary gündogar ganatyndaky goraglaryny güýçlendirmek boýunça täze strategiki konsepsiýanyň kabul edilmegi üçin NATO ýaranlygyna basyş edýärler. Olaryň bellemegine görä, bu meselä sowuk uruş gutarandan soňra ýeterlik üns berilmedi.
Polşanyň goranmak ministri Bogdan Kliçiň penşenbe güni eden çykyşynda aýtmagyna görä, 2013-nji ýylda Polşa we başga-da üç baltika döwletleri 25,000 çemesi söweşijiniň gatnaşmagynda geçiriljek NATO-nyň türgenleşigine goşularlar. Kliçiň bellemegine görä, mundan başga-da, Polşada Amerikanyň F-16 kysymly söweş uçarlarynyň we Gerkules kysymly transport uçarynyň türgenleşigi geçiriler.
“Biziň territorýamyzda Amerikan güýçleriniň bolmagy, eger zerurlyk ýüze çyksa, olaryň kömege geljekdigi barada bize goşmaça kepilnama we ynam berýär” diýip, Polşanyň goranmak ministri Kliç sözüne goşdy.
Ýöne Rasmussen, Orsýete garşy ynamsyzlyga we şübhä garamazdan, Moskwa bilen özara gatnaşyklary ösdürmek barada raýdaşlygyň bardygyny aýtdy: “Men Orsýetiň biziň garaýyşlarymyzy deň paýlaşýandygyna we özara ynamsyzlygyň aradan aýryljakdygyna ynanýaryn. Biziň bilelikde işlemegimize wagt ýetdi we biz bile işleşeris”.
Mundan başga-da, NATO-nyň bu sammitinde 2014-nji ýyldan başlap, Owganystanyň howpsuzlygyny ýerli güýçleriň ygtyýaryna bermek baradaky meselä hem garalar diýlip garaşylýar. Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň şenbe güni bu sessiýada çykyş etmegine garaşylýar. Onuň NATO-dan talyplara garşy operasiýalaryny gijeki wagtlarda geçirmegi azaltmagyny talap etmegi närazylyk döredipdi.
Prezident Obamanyň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite maslahatçysy Doug Luteýiň aýtmagyna görä, Owganystanyň howpsuzlygynyň ýerli güýçleriň gözegçiligine berilýändigine garamazdan, ýaranlyk owganlylara kömegini dowam etdirer.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň ozalky janpenalarynyň biri ýurduň Federal Howpsuzlyk Gullugynyň (FSB) başlygynyň orunbasary wezipesine bellenildi.
FSB-niň ýaýradan beýanatyna görä, geçen aý Kaliningradyň häkimi wezipesinden çekilen Ýewgeniý Ziniçew oktýabr aýynda Gullugyň başlygynyň orunbasary wezipesine bellenipdir.
Ziniçewiň bu wezipä bellenmeginiň gijikdirilip habar berlendigi dogrusynda hiç hili düşündiriş berilmedi.
1966-njy ýylda doglan Ziniçew iýul aýynda Kaliningrad Oblastynyň häkimi wezipesine bellenip, aradan üç aý geçenden soň bu ýerden çekilipdi.
Mundan birnäçe ýyl ozal Ziniçew Putiniň şahsy goragynda işleýärdi. FSB onuň “1987-nji ýylyň iýunyndan bäri howpsuzlyk gulluklarynda işländigini” habar berdi.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton we Palestin awtonomiýasynyň lideri Mahmut Abbas Ýakyn Gündogaryň parahatçylyk meselesi boýunça gepleşikleriň gidişini maslahatlaşmak üçin Nýu Ýorkda duşuşdy.
Iordan derýasynyň günbatar kenarynda ýewreýler üçin jaý gurmaga gadaganlygyň möhleti 26-njy sentýabrda dolýar. Eger bu gadaganlyk dowam etdirilmese, şu aý Ysraýyl bilen başlanan göni gepleşikleriň kesiljekdigini palestinalylar duýdurýarlar.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisi Jeffri Feltmanyň sözlerine görä, Waşington gadaganlygy dowam etdirmäge Ysraýyly yrmaga çalyşýar, şol bir wagtda-da islendik ýagdaýda gepleşikleri dowam etdirmäge palestinalylary çagyrýar.
Şu gün Mahmut Abbasyň BMG-niň Baş assambleýasynda çykyş edýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Mary welaýaty sport mümkinçiligini artdyrýar
Mekdep okuwçylaryň tomusky dynç alyş döwründe Mary welaýatynyň sport mekdepleri sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmekde däp boýunça işjeň hereket edýärler. Ine, şu günler Sakarçäge etrabynda we Baýramaly şäherinde bina edilen täze, döwrebap okuw-sport binalarynda agyr atletika, woleýbol we futbol boýunça welaýat derejesinde ýaryşlar geçirildi.
Türkmen sport söýüjileriniň ählisi üçin Sakarçäge etraby agzalanda hemişe agyr atletika göz öňüne gelýär. Çünki, hut şu ýerde şöhratly türkmen ştangaçysy, dünýäniň üç gezek çempiony, Ýewropanyň dört gezek çempiony Altymyrat Orazdurdyýew doguldy we özüniň ilkinji ýokary netijelerini gazandy.
Mundan başga-da, Sakarçäge häzirki gün hem türkmen agyr atletikaçylarynyň esasy kemala gelýän ýeri bolmagynda galýar. Mysal üçin, erkekleriň milli ýygyndysynyň düzüminde 10 türgeniň 7-si şu etrapda doglanlardyr. Olara şu ýylyň sentýabr aýynda Koreýada geçiriljek Aziýa oýunlarynda ýurdumyzyň abraýyny goramak garaşýar.
Agyr atletikanyň ykrar edilen türkmen ussatlarynyň yzyndan sakarçägelileriň ýaş nesli hem galmaýar. Ine, geçen ýyl Katarda geçirilen Aziýanyň birinjiligi ugrundaky ýaryşda Murgap sebitlerinden türgenleriň 4-si — G.Atabaýew, M.Döwranow, D.Sapargeldiýew hem-de Orazdyrdyýewleriň maşgalasynyň agyr atletikaçylarynyň neslini dowam edýän B.Orazdurdyýew degişlilikde kümüş we üç sany bürünç baýraklary eýelediler. Ýakyn günlerde Hytaýyň Nankin şäherinde badalga aljak ýetginjekleriň Bütindünýä olimpiadasyna hem Sakarçäge etrabyndan türkmen agyr atletikaçysy Söhbet Tirkişew gatnaşar.
Görnüşi ýaly, Sakarçägede geçirilýän islendik ýaryşlar hemişe ýokary sport üstünlikleri bilen tapawutlanýar. “Ak ýap” daýhan birleşiginiň sport mekdebinde geçirilen şu etrabyň häzirki açyk ýaryşy hem bu aýdylanlardan üzňe bolmady. Ýaryşa welaýatyň ähli künjeginden ýaş agyr atletikaçylar gatnaşdylar.
Garaşylyşy ýaly, iň oňat netijäni ýaryşyň eýeleri görkezdiler: sakarçägeliler
hemme ilkinji orunlary eýelediler. Hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna H.Ýagmyrow (36 kilograma çenli agramda), D.Baýramow (40 kilograma çenli), D.Gurbanberdiýew (56 kilograma çenli), M.Gulallyýew (62 kilograma çenli), D.Serdarow (69 kilograma çenli) we A.Begjanow (77 kilograma) çykdylar.
Erkekler toparlarynyň arasynda woleýbol boýunça açyk çempionat etrap merkeziniň sport mekdebinde geçirildi. Bu ýaryşlara sport toparlarynyň 5-si gatnaşdy. Sportuň bu görnüşinde hem birinji orna ýer eýeleri çykdylar.
Woleýbol hem Sakarçäge etrabynyň türgenleriniň ýüzi bolup durýar. Olar sportuň bu görnüşi boýunça erkekleriň we ýetginjekleriň milli ýygyndylarynyň düzüminde has köp orny tutýarlar. Häzirki wagtda bolsa ýetginjekler ýygyndysyndan sakarçägelileriň ikisi 1997-1998-nji ýyllarda doglanlar — M.Ahmedow we B.Gylyjow indiki aýda Şri-Lankada geçiriljek Aziýa çempionatyna taýýarlanýarlar.
Sakarçäge etrabynda geçirilen ýaryş barada aýdylanda jemleýji duşuşykda ýer eýeleri 3:1 hasabynda özleriniň Mary etrabyndan bolan garşydaş toparlaryny ýeňdiler. Üçünji orna Baýramaly şäheriniň woleýbolçylar topary mynasyp boldy.
Baýramalyda ýöriteleşdirilen sport mekdebiniň açylmagy bilen, bu sebitde köpçülikleýin bedenterbiýe we sport hereketi örän işjeňleşdi. Bu ýerde şäherde ozal sportuň meşgullanylmadyk görnüşleri boýunça bölümler peýda boldy. Ine, sport mekdebiniň binýadynda pauerlifting, stol üstündäki tennis, futzal, adaty karate we welosport boýunça bölümler açyldy. Sportuň täze görnüşleriniň birnäçesinde ýaş baýramalylylar eýýäm milli sport ýaryşynda ýokary netijeleri gazandylar.
Mysal üçin, pauerliftingde sport mekdebiniň türgenleriniň hasabynda Türkmenistanyň birinjiligi ugrundaky ýaryşlarda eýýäm onlarça ýeňişler bar. Türgenleşdirijiler 14 ýaşly A.Kamalowa has uly umyt bildirýärler. Ol özüniň ýaşlygyna garamazdan, eýýäm sport ussadynyň derejesini ýerine ýetirýär. Bu netije oňa milli ýygyndynyň düzüminde orun üpjün edip biler.
Gysga wagtyň içinde adaty karate ýaş eýerijiler hem uly üstünlikler gazandylar. Golaýda deňizýaka Türkmenbaşy şäherinde geçirilen Balkan welaýatynyň açyk ýaryşy muňa bir mysaldyr. Mary welaýatynyň ýygyndysynyň düzüminde Baýramalydan diňe bir wekil — D.Babaýew çykyş etdi. Ol hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna iki gezek — tutlyşyklaryň netijeleri boýunça (kumite) we toplumlaýyn maşklar (kata) boýunça çykmagy başardy.
Ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň nobatdaky senesiniň öň ýanynda Türkmenistanyň adaty karate milli merkezi gara guşagy — söweş sungatlarynda ýokary sport tapawutlandyryş nyşany gowşurmak üçin synaglary kabul eder. Bu hormatly derejä mynasyp boljak az sanly dalaşgärleriň hatarynda Baýramaly şäheriniň sport mekdebinden hem ýaş türgenleriň birnäçesi bar.
Häzirki wagtda Baýramalynyň sport mekdebinde sportuň 16 görnüşi bilen meşgullanylýar. Ýokarda agzalanlardan başga-da, ýaşlar milli göreş, düzzüm, küşt, şaşka, ýeňil atletika, woleýbol, dzýudo, sambo, boks, agyr atletika we futbol bilen meşgullanýarlar. Ýakyn geljekde sport mekdebiniň ýolbaşçylary sport mekdebiniň binýadynda ýene 3 bölüm — suwda ýüzmek, tennis hem-de kabaddi boýunça bölümleri açmagy meýilleşdirýärler. Bu bolsa ýerli türgenleriň hatarynyň ýene-de artjakdygyny aňladýar.
Futbol boýunça ýaryşlar barada aýdylanda, olara 5 topar gatnaşýar. 1-nji awgustda Baýramaly şäheriniň we Garagum etrabynyň toparlary duşuşyp, 3:1 hasabynda ýer eýeleri ýeňiş gazandylar.
Ýakyn geljekde Mary welaýatynda ýene-de 3 sany sport mekdebiniň açylmagyna garaşylýar. Täze sport türgenleşik binalary sebitiň dolandyryş merkezinde, Ýolöten we Oguzhan etraplarynda öz gapylarynda açar.
Görnüşi ýaly, Mary welaýatynyň türgenleri bilen beýleki sebitlerden we türkmen paýtagtyndan olaryň garşydaşlarynyň arasynda bäsleşikli göreşiň tiz wagtda has-da güýçlenjekdigini ynam bilen çaklamak bolar.


text:
Türkmenistanda garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ilaty ýeňillikli bahada azyk önümleri bilen üpjün etmek boýunça dürli programmalar ýola goýulypdy. Şol programmalaryň çäginde her aý maşgalalara ýeňillikli bahalarda un we pagta ýagy satylýardy. Emma soňky ýyllarda beýle mümkinçilikleriň barha azalandygy habar berilýär.
Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Hoşgeldi soňky dört aýyň dowamynda unuň ýeňillikli bahada satylmagynyň düýpden bes edilendigini we bu meseläniň öz maşgalasyna ýetirýän täsiri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şenbe güni Tokioda häkimiýetlerden atom energiýasyny ulanmakdan ýüz öwürmegi talap edýän köpçülikleýin demonstrasiýa geçirildi.
Ýaponiýanyň demirgazygynda bolan weýrançylykly ýer titremä we deňiz harasadynyň gelenine üç aý doldy. Şol betbagtçylykda 23 müň adam ölüpdi, onlarça obadyr şäher weýran bolupdy. “Fukusimo-Daiçi” atom elektrik stansiýasyna zyýan ýetipdi, radiasiýa daşyna syzypdy.
Ýakynda Ýaponiýanyň hökümeti stansiýadaky weýrançylygyň we daşary çykan radiasiýanyň möçberiniň çak edilişinden juda uludygyny boýun aldy.
Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kan betbagtçylykda has köp jebir çeken Iwaia etrabyna barýar.


text:
“Hazyna” – HTTU
Tapgyr Ýokary liga wekilçilik edýän iki sany ýokary okuw mekdebiniň futbol toparlarynyň duşuşygy bilen açylar. Taryhynda ýurdumyzyň birnäçe gezek çempiony bolan HTTU möwsümde ikinji gezek “ykdysadyýetçi” talyplaryň “Hazynasy” bilen duşuşýar. Toparlaryň arasynda birinji aýlwda bolan duşuşykda jogapsyz gollaryň 2-si bilen HTTU ýeňiş gazanypdy.
Bu gezek kim ýeňer? “Hazyna-da”, HTTU-da soňky tapgyrlarda şowly çykyş edýär. Geçen tapgyrda bolsa olaryň ikisi hem ýurdumyzyň Mary welaýatyna wekilçilik edýän toparlardan üstün çykdylar. Geçen aýlawdaky oýundan çen tutsaň-a HTTU rüstem ýaly. Ýöne şu möwsümde öz öýünde diňe “Altyn asyr” bilen “Balkandan” asgyn gelen “Hazyna-da” garşydaşlaryndan ejiz görnenok. Hatda köpsanly janköýerler bu duşuşygyň 2:1 hasabynda “Hazynanyň” peýdasyna tamamlanmagyna ýa-da deňlige hem garaşýarlar. Üstesine şu möwsümde “Hazynanyň” garşydaş derwelere girizen pökgüsi hem HTTU-nyňkydan görnetin tapawutlanýar.
Duşuşygyň netijesi ýaryş tertibinde hem toparlaryň eýeleýän ornuna täsir edip biler. Ýer eýeleri ýeňiş gazansa, onda olar şu möwsümde iň gowy derejäni görkezip, 6-njy orna geçerler. Deňlik toparlaryň ornuny üýtgetmez. HTTU utsa welin, 6-njy orundaky ýerini has-da berkider.
Göreliň! Häzire çenli “Hazynany” başarjaňlyk bilen öňe alyp gidip barýan Guwanç Abylow ýene tapawutlanyp, ýeňşe sebäp bolup bilermi ýa-da hüjümde belli bir lideri öňe çykaryp bilmeýän HTTU ýeňiş gazanarmy? Her niçik hem bolsa, bu duşuşyk ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň arasyndaky duşuşykdygy bilen aýratyndyr.
“Merw” – “Balkan”
Başgaça, bu tapgyrda öz meýdanynda şowly çykyş edip, myhmançylykdan kän bir baş çykaryp bilmeýän toparlar duşuşýar. Şunçan çen tutulanda, “Merw” “nebitçileri” ýeňäýjek ýaly. Ýöne “Balkan” üçin hem birnäçe tapgyryň şowsuzlygy sapak bolan gerek. Soňky tapgyrlarda bolsa toparlaryň ikisi hem eýeleýän ornuny ýitirdi. Şonuň üçin hem ýeňiş iki tarap üçin hem howa ýaly zerur.
Ýeňiş “Balkana” ýaryş tertibindäki ornuny gowulandyrmaga ýardam berip bilermi? Häzir “Balkan” 30 utuk bilen üçünji ýerde barýar. 32 utukly “Ahal” bolsa 2-nji orunda. “Balkanyň” bu tapgyrda ikinji orna geçjegine ynanmak kyn. Sebäbi “nebitçiler” ýeňiş gazanaýanda-da, “Ahalyň” “Daşoguzdan” ýeňilmegi gerek. Oňa bolmak garaşmagam kyn.
Ýeňiş “Merw” toparyna bolsa täsirini ýetirip biler. Ýöne toparyň häzirki 8-nji ornunda galjagy ýa-da bolmanda bir basgançak ýokary göteriljekdigi diňe “Hazyna” bilen HTTU-nyň oýnunyň netijesine bagly bolar.
Duşuşygy deňlik bilen tamamlap, utuk ýitirmek bolsa iki tarap üçin hem bähbitsiz.
Näme üçindir, Ýokary ligadaky duşuşyklaryň sanyna ser salyp görsek, “Balkanyň” “Merwden” bir oýun az oýnandygy görünýär. Şu tapgyrda “Merw” Ýokary ligadaky 670-nji duşuşygyny geçirer. “Merw” ýeňiş gazansa, bu onuň milli ýaryşlardaky 340-njy ýeňşi bolar.
Toparlaryň arasynda birinji aýlawda bolan duşuşykda derwezelere 5 gol girdi. Ýeňiş bolsa “Balkanyň” tarapynda boldy – 3:2.
Göreliň, birnäçe tapgyr bäri, kän bir oýny gitmeýän Myrat Ýagşyýew bu duşuşykda tapawutlanyp, toparyna ýeňiş getirip bilermikä ýa-da “Merw” özüniň Baýramalydaky meýdanynda janköýerlerini begendirip bilermikä?
“Şagadam” – “Aşgabat”
Ýa-da Ýokary liganyň 4-nji orny üçin göreşýän toparlaryň duşuşygy. Häzir 4-nji orundaky “Aşgabat” bilen 5-njilikdäki “Şagadamyň” arasynda diňe 2 utuk bar. Bu bolsa islendik wagtda geçilip bilinjek aralyk. “Kenarlylar” şu tapgyrda şol aralygy geçmek üçin ellerinden gelenini gaýgyrmasa gerek. Olar ýer eýeleri, öz janöýerleriniň arasynda oýnaýarlar. Diýmek, artykmaçlyk “Şagadamyň” tarapynda ýaly. Ýöne möwsümiň başynda Berdi Şamyradow, Alik Haýdarow ýaly halypalary düzümine goşup, soňky tapgyrlara çenli şowly çykyş eden “Aşgabat” hem aňsat-aňsat ýeňşi bermese gerek.
Duşuşykda “Şagadam” ýeňse, ýokarda-da aýdyşymyz ýaly, ýaryş tertibindäki ornuny gowulandyrmaga mümkinçilik dörär. Deňlik bolsa toparlaryň ikisi üçin hem bähbitli däl. “Şagadam” üçin-ä hasam howply. Çünki HTTU bilen “Hazyna-da” yzyndan kowup gelýär. “Aşgabat” ýeňse welin, topar üçünji orna-da geçip biler. Ýöne bu “Merw” – “Balkan” duşuşygynyň netijesine bagly bolar.
Toparlaryň arasynda birinji aýlawda bolan duşuşyk 2:1 hasabynda paýtagtlylaryň ýeňşi bilen tamamlanypdy.
“Ahal” – “Daşoguz”
“Ahala-da”, bombardirlik ýaryşynda öňdebaryjylar Myrat Ýagşyýew bilen Süleýman Muhadowa has ýakyn gelen Altymyrat Annadurdyýewe-de juda gowy mümkinçilik. Ýöne, elbetde, akylly-başly peýdalanyp bilseler. Duşuşykda, doly artykmaçlyk “Ahalyň” tarapynda. Ýöne “Daşoguz” hem öz öýünde “Hazynany” ýeňip, beýle bir howpsuz topar däldigini subut edipdi.
Toparlaryň arasynda birinji aýlawda bolan duşuşyk 1:4 hasabynda “Ahalyň” peýdasyna tamamlanypdy. Eger, garaşylşy ýaly, “Ahal” şu tapgyrda-da ýeňiş gazanyp bilse, bu toparyň yzygiderli gazanan 4-nji ýeňşi bolar. “Ahal” şu möwsümde entek yzygiderli 4 ýeňiş gazanyp görenok.
“Altyn asyr” – “Energetik”
Eýýäm iň ýakyn garşydaşyndan 10 utuk ara açan “aragatnaşykçylaryň” bu tapgyrda hem ýeňiş gazanjakdygyna ynansa bolar. Çünki olaryň bu tapgyrdaky garşydaşy Ýokary liganyň täze agzasy. Toparlaryň arasynda birinji aýlawda bolan duşuşyk 1:4 hasabynda “Altyn asyryň” peýdasyna tamamlanypdy. Duşuşykda bombardirlik ýaryşynda öňe saýlanmak üçin Süleýman Muhadowa-da mümkinçilik dörese gerek. Munuň üçin Süleýmanyň topardaşlary bilen sazlaşykly oýun gurup, öňe okgunly hereket etmegi ýeterlik bolup biler.


text:
Şu gün Gazagystanyň howpsuzlyk resmileri ýurduň Atyrau port şäherinde iki sany bomba partlamasynyň amala aşyrylandygyny habar berdiler.
Olar bu partlamalardan biriniň janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan diýlip hasaplanylýandygyny mälim etdiler.
Maglumata gorä, birinji partlama şäher administrasiýasynyň binasynyň golaýynda amala aşyrylypdyr we onda hiç kime zeper ýetmändir.
Ikinji partlamanyň şäher prokuraturasynyň we polisiýasynyň binalarynyň golaýynda amala aşyrylandygy we onda bir adamyň ölendigi habar berilýär.
Bu partlamanyň kim tarapyndan gurnalandygy ýa gurnalyp bilinjekdigi barada häzirlikçe hiç hili garaýyş öňe sürülmeýär.


text:
Azerbeýjanyň, Gazagystanyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň ýolbaşçylary 11-nji sentýabrda gazak porty Aktauda duşuşýarlar. Bu “resmi däl” sammite bäş kenarýaka döwletiň diňe dördüsi gatnaşýar. Eýran duşuşyga çagyrylmady. Çagyrylmandygyna hem Tähran gahar edýär.
“Bu edil şu wagt bir gaty gyzykly mesele bolup durýar. Sebäbi Eýran sammite çagyrylmandygyna gahar-gazap bildirdi. 7-nji sentýabrda ors prezidenti Medwedew bilen Gazpromyň ýokary derejeli işgäri Milleriň arasynda bolan gepleşikde Medwedew ýene birnäçe günden hazarýaka döwletleriň birnäçesi bilen duşuşyk geçer diýdi. Gyzykly ýeri onuň “birnäçe” sözüni ulanandygy. Sebäbi bu hazarýaka döwletleriň “hemmesi däl” diýilmegi bilen deň” diýip, regiona belet Italiýaly analizçi Federiko Bordonaro aýdýar.
“Eýranyň milli bähbitlerine ters”
9-njy sentýabrda Eýranyň Daşary işler ministri Manuçehr Mottaki: “Biziň garaýşymyzça, duşuşyk Eýranyň milli bähbitlerine ters” diýdi.
Bordonaronyň pikriçe, Mottakiniň bu duýgularynyň dogry bolmagy ähtimal. Onuň aýtmagyna görä, eýranlylar Moskwanyň öz ýolbaşçylygynda Orsýet we öňki Sowet respublikalaryny içine alýan Hazar bileleşigini döreder öýdp gorkýarlar.
“Beýle edilen ýagdaýynda bu iş bu ýurtlara Eýranyň diplomatik izolýasiýasyndan peýdalanyp, Hazar barada öz aýdanlaryny etdirmäge mümkiçilik döreder. Eýrany goşmazlygyň ýene bir delili - onuň häzir syýasy taýdan irnik ýagdaýdada bolmagy-da mümkin” diýip Bordonaro aýdýar.
Deňizmi ýa köl?
Jedelli soraglaryň biri “Hazar deňizmi ýa köl” diýen sorag. Hazaryň baý energiýa çeşmelerini bölüşmekde bu soragyň jogaby gaty ähmiýetli. Mysal üçin ol deňiz bolsa, onda Gazagystan Kaspiden uly paý alýar, Eýrana düşeni hem onuň diňe 13 prosenti bolýar.
Gazagystanyň Daşary işler ministri 7-nji sentýabrda: “Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynda durýan dört döwletiň ýolbaçylary sammitde Kaspiniň kanuny statusy barada pikir alyşmaz” diýdi.
Bordonaronyň garaýşyça, şeýle hem bolsa, Eýranyň şübhesi delilsiz däl. “Hazar regionynda Eýrana beýlekiler bilen deň garalmaýandygynyň bir taryhy sebäbi bolmaly. Özleriniň öňki respublikalary bilen aýratyn gatnaşykda durýan orslar”.
Gyzykly sorag
Sammitde pikir alşyljak temalar näme-de bolsa, has gyzyklysy onuň beýle gyssagly geçirilýänligi. Öňki iki resmi sammitiň guramaçylyk işleri ençeme ýyla çekipdi. Geçmezden has öň bu hakdaky habar ile bildirilipdi. Ýöne bu näresmi sammit prezident Medwedew bilen prezident Nursultan Nazarbaýew telefonda gürleşip, duşuşyk barada ylalaşdylar diýip, ýaňy 18-nji awgustda bildirildi.
“Bu gyssaglylyk nämä gerek boldukan? Bu bir gaty gyzykly sorag. Eýranlylary biynjalyk edýän şu bolsa gerek. Olar beýle howlugýan bolsalar, duşuşygyň köpleriň ünsüni özüne çekmegini islemeýän bolsalar, onda regiondaky beýleki ýurtlarda halanmaýan bir ylalaşyga kowalaşylýan bolmagy mümkin” diýip, Bordonaro çaklaýar.


text:
Eýranyň häkimiýetleriniň ýagşy niýet bilen işe girişen “mätäçlere kömek” kampaniýasy Eýran prezidentiniň tankyt edilmegine getirdi.
Garly gyşyň aýazly gününde Eýranyň pes girdejili maşgalalary döwlete degişli azyk-haryt dükanlarynyň öňünde özleri üçin niýetlenen mugt azyk harytlaryny almak üçin nobata durýarlar.
Häkimiýetleriň tagallalaryna garamazdan, 2-nji fewraldan işe girizilen bu sahawat bilen bagly tankytçylar soňky dörän ýagdaýlar üçin ýurduň prezidenti Hasan Rohaniniň halkdan ötünç soramagyny talap edýärler.
“Oňlarlykly” däl
Aýazly howada nobata duran adamlardan üçüsi howanyň sowugyna çydap bilmän aradan çykypdyrlar. Ýurduň içindäki aşa dinçiler bolsa Eýranda dörän soňky ýagdaýyň gelşiksizdigini we daşary ýurtlularyň gözi bilen ýagdaýa baha bereniňde, “oňlarlykly” däldigini aýdýarlar.
Döwlet eýeçiligindäki telewizion kanallaryň birinde 6-njy fewralda çykyş eden prezident Rohani agzalýan jedelli ýagdaý barada öz gynanjyny beýan etdi. Ol: “Adamlar özlerine edilýän kömegi almak üçin kynçylykly ýagdaýlara sezewar bolýarlar, muňa men gynanýaryn” diýip, ol öz sözlerinde belledi.
Tüwi, towuk eti, peýnir, ýumurtga we ýag ýaly hökümetiň halka mugt berýän azyk-harytlaryny pes girdejili maşgalalaryň, ýagny aýlyk girdejisi 170 dollardan pes bolan hojalyklaryň almaga hukugy bar.
Köp sanly eýranlylar, şol sanda syýasatçylar we adaty raýatlar bu ýagdaýdan özleriniň hoşaldyklaryny aýdýarlar. Ýöne harytlar entek ýaňy paýlanyp başlan günlerinden beýläk harytlaryň hili, onuň halka ýetirilişi we azyk-harytlaryny almaga hukugy bolan adamlaryň saýlanyş tertibi tankyt edilip başlandy.
“Kömege mätäç”
Eýranyň konserwatiw kanunçykaryjylarynyň hatarynda ady agzalýan Gasem Jafari mediada peýda bolan “kömege mätäç” eýranlylaryň suratynyň ýurduň abraýyna şikes ýetirýändigini aýdýar: “Meniň pikirimçe, bu ýagdaýa anyk hem çynlakaý çemeleşmeli. Sebäbi çigit ýaly kömegi almak üçin dörän uzyn nobatlardan duşmanlarymyz lezzet alýarlar”.
Azyk harytlaryny halka paýlamak boýunça jogapkär döwlet guramalary “mätäçlere kömek” kampaniýasyny tankyt etmek üçin syýasatçylar entek howlukmaly däl diýýärler we bu kampaniýanyň ähmiýetine ünsi çekýärler.
Prezident Rohani awgust aýynda ýurduň ozalky ýolbaşçysy Mahmut Ahmedinejaddan prezidentlik kürsüsini kabul edip alanda, ýurtda ykdysady problemalar we işsizlik höküm sürýärdi. Hut şonuň üçin hem Ahmedinejad ýurduň ykdysadyýetini dolandyryp bilmezlikde aýyplanypdy.
Resmi hasabatlardan çen tutsaň, ýurtda 40 göterim infilýasiýa bar, işsizlik hem - 12 göterim.
Prezidentlik saýlawlarynda halkyň hal-ýagdaýyny gowulandyrjakdygyna, iş orunlaryny döretjekdigine we Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalary ýatyrjakdygyna wada beren Rohani derhal işe girişdi.
Onuň aç-açan gepleşikleri geçirmegi ýurduň peýdasyna boldy we Eýranyň ýadro programmasy boýunça edilen tagallalar sanksiýalary gowşatdy, bu ýagdaý bolsa Eýrana degişli käbir fondlara Birleşen Ştatlary tarapyndan girizilen sanksiýalaryň işjeňleşdirilmegine getirmegi mümkin.
Aşa dinçiler
Noýabr aýynda ylalaşyga gol goýlanyndan soňra Eýranyň prezidenti özüniň ýaýradan beýanatynda öz halkynyň bu ylalaşygyň hözirini gysga wagtyň içinde görjekdigini aýdypdy. Ýöne ýurtdaky aşa dinçiler Rohaniniň bu tagallalaryny tankyt edipdiler.
Käri boýunça ykdysadyýet ugrundan hünärmen, eýranly žurnalist Jaleh Wafa Farda Radiosyna beren interwýusynda hökümet tarapyndan azyk harytlarynyň paýlanmagy halkyň gözünde hökümetiň abraýyna goşant goşýar diýýär: “Meniň pikirimçe, bu başlangyçlar hökümetiň propaganda edilmegine oňyn täsir edýär. Hökümetiň uçran ykdysady kynçylyklaryna garamazdan, onuň halka mugtuna azyk paýlamagy halk üçin täsirli bolar”.
Wafanyň eden käbir belliklerinde şeýle kömegi almaga halkyň diňe 20 göteriminiň hukugynyň bardygy aýdylýar. Bu ýagdaýyň käbir düşünişmezliklere sebäp bolmagynyň ahmaldygy hem aýdylýar.
Jaleh Wafa: “Nebite we tebigy gaza baý bolan ýurtda adamlar “azyk-iýmit kömegini” almak üçin kösenýärler. Ynha, bu ýagdaý hökümetiň ýalňyş syýasat alyp barýandygyny görkezýär” diýýär.
“Fars” habar agentligi nobata duran adamlardan biriniň aýdan sözlerini halka ýetirýär. “Biziň hemmämiz gedaýa öwrüldik we hökümetiň öňünde dyza çöküp, ondan mugt nahar soraýarys. Bu abraý däl”.
Rohani 21-nji martdan öň kömek kampaniýasynyň ikinji tapgyrynyň geçiriljekdigini wada berdi.