text:
Özbegistanyň hökümeti birnäçe günläp dymanyndan soň prezident Yslam Kerimowyň ýagdaýyň agyrdygyny aýdyp, 2-nji sentýabrda beýannama ýaýratdy. Şol bir wagtda-da Reuters agentligi adyny agzamadyk üç diplomatik çeşmesine salgylanmak bilen 78 ýaşly Kerimowyň ýogalandygyny habar berdi.
Yzýany, Orsýetiň Interfaks agentligi özbek hökümetine salgylanyp, prezident Kerimowyň aradan çykandygyny habar berdi.
Günüň dowamynda Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýildirim telewideniýede görkezilen hökümet maslahatynda, “özbek prezidenti Yslam Kerimow aradan çykdy” diýdi. Reuters agentligi onuň “Alla oňa rehim etsin, Türkiýe Respublikasy hökmünde biz özbek halkynyň hasratyny we gynanjyny paýlaşýarys” diýip, aýdandygyny habar berdi. Emma türk resmileriniň bu habary nireden alandygy nämälim galýar.
Reuters agentliginiň bu maglumaty Özbegistanyň hökümetiniň “Halk sözi” atly gazetde 2-nji sentýabrda çap edilen resmi beýanatyň döwlet telewideniýesinde okalmagynyň yz ýanyna gabat geldi we oňa hiç hili resmi kommentariý bolmady.
Özbek hökümetiniň beýanatynda Kerimowyň beýnisine gan inip, 27-nji awgustda keselhana düşendigi aýdylýar we soňky 24 sagadyň dowamynda onuň ýagdaýynyň “görnetin ýaramazlaşandygy hem-de doktorlar tarapyndan agyr diýlip hasaplanylýandygy” habar berildi.
Özbegistanyň hökümeti Kerimowyň beýnisine gan inmegi zerarly keselhana ýerleşdirilendigini 28-nji awgustda mälim edeninden soň, 2-nji sentýabra çenli hiç hili maglumat bermändi.
29-njy awgustda çap bolan käbir tassyklanmadyk we esaslandyrylmadyk media maglumatlarynda, Kerimowyň ýogalandygy aýdylypdy. Ýöne soňra prezidentiň kiçi gyzy Lola Kerimowa-Tillýaýewa 31-nji awgustda sosial mediada ýaýradan maglumatynda, 78 ýaşyndaky kakasynyň diridigini we onuň saglygynyň gowulaşyp biljekdigini aýtdy.
Prezident Kerimowyň ykbaly nämälim wagtynda, Özbegistan Garaşsyzlyk gününi baýram etdi. Şonda resmi dymyşlyk 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny yglan eden postsowet Merkezi Aziýa ýurduny dolandyran lideriň ýogalandygy barada çaklamalary tutaşdyrdy.
Reuters agentligi özüniň diplomatik çeşmeleriniň üstüni açman, “hawa, ol ýogaldy” diýip, çeşmeleriň birine salgylandy.
Taýýarlyk görülýär
Bu maglumatlar Özbegistanda Kerimowy jaýlamak üçin görülýän taýýarlyklaryň käbir alamatlarynyň göze ilýän wagtyna gabat geldi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy etrap häkimlerine we beýleki resmilere 2-nji sentýabrda işe ak köýnek we gara kostýum geýip gelmek barada görkezme berilendigini habar berdi. Bu görkezmeler 1-nji sentýabrda Kerimowyň dogduk şäheri bolan Samarkantda merkezi köçeleriň ýapylyp, arassalaýyş işleriniň hem käbir gurluşyk işleriniň geçirilýän wagtynda edildi.
Şäheriň taryhy Registan meýdançasynda gyzyl reňkli uly haly ýerleşdirildi we sesi güýçlendirýän gurallar oturdyldy.
Samarkantda “Çorraha” metjidiniň golaýynda hem aktiwlik göze ilýär. Howpsuzlyk gulluklarynyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, premýer-ministr Şawkat Mirziýaýew şähere barypdyr.
Şeýle-de Reuters agentligi Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýewiň Hytaýa etjek saparyny ýatyryp, 3-nji sentýabrda Özbegistana barjakdygyny habar berdi.
Türkmenistan Kerimowyň ýagdaýyny agzamaýar
Türkmenistanda döwletiň doly gözegçiliginde saklanýan habar serişdelerinde, goňşy Özbegistanyň prezidentiniň saglyk ýagdaýy düýpden agzalmaýar. Resmi maglumatlarda hatda özbek hökümetiniň Kerimowyň keselländigi barada 28-nji awgustda eden resmi beýanaty barada hem habar berilmedi.
Özbegistanyň Garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümi mynasybetli gutlag iberen sebitiň liderleriniň arasynda Türkmenistanyň prezidenti hem bar. Emma Özbegistanda prezidentiň “saglygynyň gowulaşyp biljekdigi” baradaky çykyşlaryň edilýän wagtyna gabat Türkmenistanyň we beýleki regional liderleriň iberen resmi gutlaglarynda Kerimowyň saglygynyň gowulanmagyny umyt ediji söz aýdylmady.
Ýatladyp geçsek, 1997-nji ýylda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýüregine operasiýa edilende, Merkezi Aziýanyň ähli liderleri, şol sanda, Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow duýgudaşlyk bildirmek üçin, ýörite Aşgabada gelipdiler.


c: text/html

text:
Türkmenabat Amerikan Burçy
American Burçynyň Wekili: Swetlana Akilowskaýa
Americada Bilim Almak uçin Maslahatçy: Gülmira Abdyrahmanowa
Amerikan Burçynyň Wekiliniň kömekçisi: Leýla Jumaýewa
Salgysy: Garaşsyz Diýar (Puşkin) köçesi-33, Şatlyk öyiniň 3-nji gaty, Türkmenabat şäheri, Türkmenistan 746100
Tel/faks: 993-422-63771
E-poçta: acturkmenabat@americancouncilstm.org
Daşoguz Amerikan Burçy
Amerikan Burçynyň Wekili: Jahan Agayewa
Americada Bilim Almak uçin Maslahatçy: Eneş Haydarowa
Amerikan Burçynyň Wekiliniň kömekçisi: Victoria Son
Daşoguz şäheri, Türkmenbaşy köçesi -7/2, Türkmenistan 746300
Tel/faks: 993-322-60773
E-poçta: acdashoguz@americancouncilstm.org
Join Dashoguz American Corner in mail.ru: acdash@mail.ru
Mary Amerikan Burçy
Amerikan Burçynyň Wekili: Albina Buraşnikowa
Americada Bilim Almak uçin Maslahatçy: Diana Gurbanmyradova
Amerikan Burçynyň Wekiliniň kömekçisi: Bossan Abdyýewa
Salgysy: Mary şäheri, Agzybirlik köçesi – 42A, Türkmenistan 745400
Tel/faks: 993-522-73865/73979
E-poçta: acmary@americancouncilstm.org

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sişenbe güni Nelson Mandelanyň hatyrasyna geçirilýän matam dabarasyna dünýäniň 70-den gowrak ýurdunyň liderleriniň gatnaşýandygy barada habar berildi.
Ýohannesburg şäheriniň stadionynda 100 müň çemesi adamyň gatnaşmagynda geçirilýän bu çärä ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron, Fransiýanyň prezidenti Fransua Hollande hem gatnaşýarlar. Dünýä liderleriniň ençemesi hoşlaşyk çäresinde çykyş edýär.
Günorta Afrikanyň häkimiýetleri düşenbe güni geçirilýän bu hatyra dabarasynda howpsuzlygy berjaý etmek üçin düýpli çäreleri amala aşyrdylar.
Apparteide garşy göreşiň lideri we Günorta Afrika respublikasynyň ilkinji garaýagyz lideri Nelson Mandela 5-nji dekabrda 95 ýaşynda aradan çykdy. 15-nji dekabrda Mandela özüniň doglan obasynda jaýlanar.


text:
Türkmenistan öz Owganystan bilen aradaky serhedinde howpsuzlyk bilen baglanyşykly haýsydyr bir wakanyň bolandygyny inkär edýär we beýle beýanatlar bilen çykyş edilmeginiň garşysyna protest bildirýär diýip, ýurduň Daşary işler ministrligi tarapyndan 15-nji oktýabrda ýaýradylan resmi beýanatda aýdylýar.
Türkmenistanyň gahar-gazapdan doly bu beýanatynyň nyşanasy Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew ýaly bolup görünýär. Sebäbi ol Orsýetiň prezidenti bilen 15-nji oktýabrda geçiren duşuşygynda agzalýan serhetdäki ýagdaýlara ünsi çekdi.
Orsýetiň ”Izwestiýa” gazetiniň 15-nji oktýabrda ýazmagyna görä, Nazarbaýew şol çykyşynda, “Biz Owganystan bilen Türkmenistanyň we Täjigistanyň serhetýaka etraplarynda käbir dartgynly wakalaryň bolandygyny bilýäris, şonuň üçin biz terrorizme garşy yslam forumyny döretmeli diýipdir.
Aşgabat gahar-gazaba mündi
Nazarbaýew bu çykyşyny postsowet ýurtlarynyň liderleriniň gatnaşmagynda Gazagystanyň paýtagty Astanada 16-njy oktýabrda Merkezi Aziýa bilen Owganystanyň serhedindäki howpsuzlyk ýagdaýlaryna gönükdirlip geçirilýän sammitiň öňüsyrasynda etdi.
Nazarbaýewiň öz çykyşynda Türkmenistanyň adyny agzamagy Aşgabady gahar-gazaba mündürmäge ýeterlik boldy. Gazak prezidentiniň çykyşynyň yz ýany Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan ýaýradylan beýanatda ýene şeýle diýilýär: “15-nji oktýabrda Gazagystan tarapy Türkmen serhedinde bolandygy aýdylýan käbir wakalar baradaky maglumaty öňe sürdi. Türkmen tarapy bu beýanat barada öz çuňňur aladasyny bildirýär, bu [aýdylýan zatlar] Türkmenistanyň serhedindäki hakykatlara asla gabat gelmeýär” diýip, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýdylýar.
Agzalýan ministrlik aýratynam Aşgabadyň bu mesele baradaky pozisiýasynyň ençeme gezek beýan edilendigini ýatladyp, Gazagystanyň serhetdäki ýagdaýlara baha berende has obýektiw bolmagyna garaşylýandygyny aýdýar.
Türkmen-owgan serhediniň golaýy we howpsuzlyk şertleri
Soňky döwürde türkmen-owgan serhedi bilen baglanyşykly çykyş edýän liderler diňe bir Gazagystanyň prezidenti däl, eýse bu barada Orsýet we regionyň beýleki ýurtlary-da, şol sanda Owganystanyň hökümet ýolbaşçylary-da yzygiderli çykyş edýärler.
Edil 15-nji oktýabrda Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Hamýap etrabynyň häkimi, käri boýunça inžener Ahmet Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda özüniň Hamýapdaky ofisinden gaçyp çykmaga mejbur bolandygyny we häkimlik binasynyň bolsa talyban jeňçileri tarapyndan weýran edilendigini aýtdy.
Bir gije-gündizläp biz olar bilen çaknyşdyk, gapdalymyzda parahat ýaşaýjylar köp bolany üçin, olara zyýan ýetmesin diýip, biz etrap häkimligini taşlap, polisiýa güýçleriniň merkezine geldik. Şondan soň olar etrap häkimligine baryp, binany otladylar we binanyň kerpiçlerine çenli alyp gitdiler” diýip, Hamýap etrabynyň häkimi Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ol jeňçileriň maksadynyň Hamýaby doly eýelemekden ybaratdygyny, eger bu maksatlary başa barsa, onda talyban jeňçileriniň Türkmenistana aýratyn ýiti howp salyp biljekdiklerini aýdýar.
Mundan ozalky wakalar
Mundan ozal 2014-nji ýylyň fewral hem maý aýlarynda iki gezek Owganystandaky jeňçiler serhetden geçip, Türkmenistanyň serhet güýçleriniň postlaryna hüjüm edipdiler, şonuň netijesinde alty sany türkmen esgeri wepat bolupdy.
Şol wakalaryň yz ýany Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşid Meredow 2014-nji ýylyň maý aýynyň 28-ne Kabula sapar edip, bolan şol iki waka hakda Owganystanyň hökümetine protest bildiripdi, hemem jenaýatkärleriň jogapkärçilige çekilmegini talap edipdi.
Owganystanyň prezident edarasy tarapyndan şol wagt ýaýradylan maglumatda duşuşykda türkmen tarapynyň iki ýurduň serhetýaka etraplarynda barha ýaramazlaşyp barýan howpsuzlyk ýagdaýlary bilen bagly aýratyn alada bildirilendigi aýan edilipdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 15-nji oktýabrda ýaýradan beýanatyna gaýdyp gelsek, ol beýanatda Gazagystanyň prezidenti Nazarbaýewiň serhediň howpsuzlygy bilen bagly aýdan pikirleriniň garşysyna protest bildirilip, türkmen-owgan serhediniň dostluk-doganlyk serhedidigi nygtalýar.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda güýçli partlama boldy. Polisiýanyň we waka şaýat bolanlaryň aýtmaklaryna görä, janyndan geçen hüjümçi partladyjy serişdeler ýerleşdirilen ulagy anna güni hususy myhmanhana jaýynyň golaýynda partladypdyr.
Partlamanyň yz ýany ok atyşyk boldy. Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň berýän maglumatyna görä, polisiýa hüjümiň bolýan ýerine žurnalistleriň barmagyna rugsat bermeýär.
Henize çenli adam ýitgisi barada maglumat berilmeýär.
“Talyban” hereketi bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, beýanat ýaýratdy. Topar gürrüňi edilýän jaýyň dinini hristiançylyga çalyşan owganlar tarapyndan ybadathana hökmünde ulanylýandygy üçin söweşiji toparlar tarapyndan nyşana alynandygyny aýdýar.


text:
Golaýda Täjigistanyň polisiýasy ýurduň günorta-günbatarynda suduň we prokuraturanyň jaýyna hüjüm edenlikde şübhelenilýän iki adamy tussag etdi.
Onlarça adam Badahşandaky suduň binasyna we Daglyk-Badahşan awtonom welaýatynyň merkezi Horogdaky prokuraturanyň jaýyna hüjüm edipdiler hem olary talapdylar.
Bu wakada suduň birnäçe işgäri urlup-ýenjildi. Suduň başlygynyň orunbasary Holik Holilow, sudýa Akbar Safarow we başga-da bir adam hüjümlerde ýaralandy.
Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Mahmadullo Asadulloýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 41 ýaşly Eraj Sadonşoýew we 26 ýaşly Jemşid Şeraliýew wagtlaýyn tussaghana salnypdyr.
Asadulloýew beýleki hüjümçileriň hem gözlenilýändigini habar berdi.


text:
Gazagystanyň nebit we gaz boýunça wise-ministri Berik Tolumbaýew ýurduň günortasynyň türkmen gazy bilen üpjün ediljekdigini mälim etdi.
Tolumbaýewiň aýtmagyna görä, Özbegistan Gazagystana satýan gazynyň möçberini azaldanlygy sebäpli, türkmen gazyny satyn almak zerurlygy ýüze çykypdyr.
Gazak resmisi 1-nji noýabrdan başlap, Özbegistanyň zerur bolan 400 müň kubmetre golaý gazyň deregine diňe 100 müň kubmetr gaz berendigini aýtdy.
Şeýle ýagdaýda bolsa, raýatlary gaz bilen üpjün etmek üçin gazak häkimiýetleriniň Türkmenistanda iş alyp barýan Hytaýyň CNPC kompaniýasy bilen 500 million kubmetrlik gaz söwdasy boýunça alyş-çalyş operasiýalary bababatda ylalaşandyklary habar berilýär.
Almaty şäheriniň häkimi Ahmetjan Esimow, gaz üpjünçiligi bilen bagly mesele çözülmedik bolsa, şäheri çörek bilen üpjün edýän zawodlaryň işiniň togtamagynyň mümkindigini aýtdy.


text:
Türkmenistanda Galla baýramçylygy bellenilýär. Türkmen mediasy prezident Berdimuhamedowyň gallaçylara gutlagyny çap etdi we Galla baýramy mynasybetli geçirilýän aýdym-sazly çärelere ýurduň ilatynyň işjeňlik bilen gatnaşýandygyny habar berýär.
Ikinji tarapdan, bu gezekki Galla baýramy Ministrler kabinetiniň nobatdaky mejlisinde ýerleri daýhanlara hususy eýeçilige bermek hakynda çynlakaý mesele gozgalmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatynyň daýhan birleşikleriniň her gektardan 16 sentner däne alýandygyny, emma hususy hojalyklarda her gektardan alynýan dänäniň 63 sentnere çenli ýetýändigini aýtdy.
Mundan öň prezident daýhanlaryň ýerden bol hasyl almagy üçin ähli şertleriň döredilýändigini aýdýardy.
Emma muňa garamazdan, ol indi ýurtda daýhanlaryň ýeriň hakyky eýesi bolmagy we olara ýokardan, ekjek ekinini, haçan we näçe ekjegini kesgitläp, plan bermegiň bes edilmegi barada pikir edilýäne meňzeýär.
Eýsem Türkmenistanda ýerleri daýhanlara hususy eýeçilige ýa-da uzak möhletli kärendesine bermek barada kanun taýýarlanyp, bu iş ýola goýulsa, ekerançylyk üçin suw ýeterlik bolarmy?
Azatlyk radiosy ýurtda bellenilýän Galla baýramy, ýer we suw meselesi barada ýerli ýazyjy, S.Nyýazow döwründe birsellem ýer alyp, daýhançylyk bilen meşgullanan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň sergiler jaýynda talyp ýaşlaryň sergisi geçirildi. Ol Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlandy. Bu baýramçylyk sergisine ýurdumyzyň tanymal suratkeşleri, Suratkeşler birleşiginiň ýolbaşçysy we agzalary, çeperçilik mekdepleriň ýolbaşçylary, mugallymlary, talyplary, okuwçylary, şeýle-de diýarymyzyň sungat muşdaklary işjeň gatnaşdylar.
Bu sergi Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynda 2015-nji ýylda geçirilen temalaýyn sergileriň on birinjisidir hem-de sergä gatnaşýanlaryň sany we olaryň görkezýän eserleriniň hili boýunça iň ähmiýetlisidir. Ýerli neşirler, tele we radioýaýlymlar bu serginiň gidişini giňden şöhlelendirdiler. Çeperçilik akademiýasynyň talyplary bir ýyl mundan ozal meýilleşdirilen “2015-nji ýyl Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly” diýip atlandyrylan sergä turuwbaşdan taýýarlyk gördüler.
Sergä gatnaşan Sadap Hojalyýewa, Laçyn Baýlyýewa, Begenç Babaýew, Arap Çaryýew, Mähri Çaryýewa ýaly talyplaryň eserlerinde täze gurulýan binalaryň gurluşygynyň gidişi, gurluşykçylaryň, nebitçileriň, pagtaçylaryň we gallaçylaryň portretleri öz beýanyny tapýar. “Nakgaşçylyk we taslama” kafedrasynyň talyby Bahar Gylyçlyýewa “Toý güni” atly täsin eseri bilen sergä gatnaşýar. Ol öz gahrymanlarynyň içki dünýäsiniň köp taraplaryny açmagy başarýar we adamlaryň keşbinde döwrebap milli häsiýetleri ýüze çykarýar. Mysal üçin, häzirki döwrüň ajaýyp restoranlarynda gurnalýan durmuş toýunyň gidişi – bagşy-sazandalaryň aýdym aýdyp saz çalyşy, toýa gelen myhmanlaryň ýaş çatynjalar bilen şagalaňly tanslary, bala çagalaryň şadyýan oýunlary, türkmen saçagynyň bereketliligi, penjireden görünýän gijeki Aşgabadyň gözelligi eserde öz beýanyny tapýar. Özboluşly peýzaž işi bilen Hanmyrat Hanow sergide çykyş edýär. Onuň eserinde parahatçylygyň nyşany bolan ak kepderiler esasy orna eýe bolup, olar alyslarda görünýän, köpetdagyň etegindäki ak mermere bürenen ak şäher bilen çeper taýdan sazlaşykly getirilýär. Eserden howa giňişligi arkaly mawy asmanyň astyndaky ýaşaýşyň asudalygy, parahatçylygy aýdyň duýulýar.
Çeperçilik akademiýasynyň talyplarynyň sergisi sungatda ýaşlaryň durmuşy uly gyzyklanma bilen göwnaçyk özleşdirmekleriniň ähmiýetliligini tassyklaýar. Türkmen aýdym-sazlarynda, tanslarynda ýüze çykýan liriki täsirler olaryň ene topragynyň gözelliginden, bagy bossanlygyndan alýan ylhamyndan aýrylmazdyr. Bu aýratynlyklara Atamyrat Çaryýewiň “Aşgabadyň sungat agşamy” atly eserine mahsusdyr. Köçäniň, ussahananyň, gülüň şekili talypda galan täsiriň täzeligi bilen özüne maýyl edýär; oýlanyşykly reňk sazlaşygy jaýyň içki gurluşynyň çözgüdinde giňişligiň döredilmegine ýardam berýär. Lirikligi, aýdyňlygy bilen Jeren Abdyllaýewanyň “Bitaraplyk mukamy”, Fatima Hanowanyň “Parahatçylyk”, Dilnara Rozyýewanyň “Sport we parahatçylyk”, Ahmet Kakajanowyň “Bagtyýar nesil” ýaly şahyrana hem-de çylşyrymly bolmadyk grafika eserleri özüne çekýär. Elbetde, sergide görkezilen ençeme işlerde talyplaryň köp zady sadadan ýönekeý görýändiklerini duýmak bolýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň talaplaryna laýyklykda olar durmuşyň has ähmiýetli taraplaryny çözmeklige borçlanyp, ruhy taýdan çylşyrymly meselelere ýüzlenmelidirler. Bu bolsa, gürrüňsiz, olara şahsy döredijiliginiň ösüşine oňyn täsirini ýetirer.


text:
Owgan häkimiýetleri ABŞ-nyň daşary ýurtlylara we hökümet goşunlaryna hüjüm etmekde günäli diýip, hasap edýän 37 tussagy goýbermek barada karara gelendigini aýdýarlar.
Kabulyň daşynda ýerleşýän Parwan tussag merkezinde saklanýan tussaglaryň işine garaýan hökümet komitetiniň agzasy Abdul Şukur Dadras 37 tussagyň günäsi barada subutnamalaryň az bolmagy sebäpli olaryň tussaglykdan goýberilýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň Owganystandaky harbylary tussaglaryň boşadylmagyny ýazgardylar we olary “elini gana batyran söweşijiler” diýip atlandyrdylar.
Bagram howa bazasynyň golaýynda ýerleşýän Parwan türmesi 2013-nji ýylda owgan häkimiýetlerine tabşyrylmanka “Talyban” hereketiniň söweşijileri bolmakda aýyplanýan we günbatar goşunlary tarapyndan tussag edilen bendileriň saklanýan esasy ýeri bolupdy.
Hökümet resmisi Dadrasyň aýtmagyna görä, 37 tussag indiki iki hepdäniň dowamynda boşadylar, häzir ýene 51 adamyň işine garalýar. Tussaglaryň boşadylmagy Kabulyň we Waşingtonyň arasynda dowam edýän dartgynlylyga goşant goşdy.


text:
Türkiýäniň harby güýçleri ýurduň günorta-gündogarynda aglaba kürtleriň ýaşaýan ýerinde ýüze çykan soňky ýowuzlyklarda sekiz sany hökümet esgeriniň we Kürdüstanyň Işçileri partiýasynyň (PKK) alty agzasynyň ölendigini aýdýarlar.
Türk armiýasynyň 13-nji maýda ýaýradan beýanatynda Hakkari welaýatynda “PKK” söweşijileri bilen bolan çaknyşyklarda alty esgeriň öldürilendigi we başga-da sekiz sanysynyň ýaralanandygy aýdylýar.
Şeýle-de, beýanatda Hakkaride tehniki meseleler sebäpli harby dikuçaryň heläkçilige uçramagy netijesinde başga-da iki esgeriň ölendigi bellenilýär.
“PKK”-nyň alty söweşijisi regionda geçirilen operasiýalar döwründe öldürildi diýlip, türk armiýasynyň beýanatynda nygtalýar.
2015-nji ýylyň iýul aýynda türk hökümeti bilen “PKK”-nyň arasyndaky gowşak parahatçylyk prosesi şowsuz bolany bäri Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky ýowuzlyklar artdy.


text:
Orsýetiň resmileri Sergeý Magnitskiniň ölümi bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň göz öňünde tutýan kanunynyň doly kabul edilen halatynda, muňa Moskwanyň talabaýyk jogap berjekdigi bilen duýduryş berdi.
Bu wakanyň öňýany, sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň Senatynyň ýörite komissiýasy bu baradaky kanunyň proýektini goldap ses berdi.
Bu täze dokument Sergeý Magnitskiniň ölümine dahylly diýlip hasaplanylýan resmilere garşy wiza gadagançylygyny we olaryň Birleşen Ştatlardaky bank hasaplaryny doňdurmak ýaly çäreleri göz öňünde tutýar.
Orsýetiň ýokary derejeli resmilerini korrupsiýada aýyplap çykyş eden ýurist Sergeý Magnitskiý 2009-njy ýylda tussaghanada saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy netijesinde aradan çykypdy.


text:
Orsýetiň harby uçarynyň ýolagçy uçaryň golaýyndan geçmegi bilen bagly ýene bir waka boldy.
13-nji dekabrda Şwesiýanyň goranmak resmileri ýurduň gündogarynda Orsýetiň harby uçarynyň 12-nji dekabrda Daniýanyň paýtagty Kopengagenden uçan ýolagçy uçar bilen tas çaknyşandygyny habar berdiler.
Swesiýanyň howa güýçleriniň ýolbaşçysy general-maýor Mikael Byden Orsýetiň harby uçarynyň uçary radar bilen anyklamaga mümkinçilik berýän transponder ýörite guralyny işletmändigini aýtdy.
Swesiýanyň goranmak ministri Peter Hultkwist bu wakany “çynlakaý” we “ýolberilmesiz” diýip atlandyrdy.
“Transponderi öçürseňiz örän howply ýagdaý döreýär”, diýip Hultkwist Şwesiýanyň radiosyna aýtdy.
Hultkwist bu ýagdaýa jogap hökmünde Daniýanyň we Şwesiýanyň harby uçarlarynyň howa galandygyny habar berdi. Bu waka Günbataryň we Orsýetiň arasynda Ukrainadaky konflikt bilen baglylykda dartgynlylygyň dowam edýän wagtynda ýüze çykdy.
Orsýet boýun gaçyrýar
Orsýetiň Goranmak ministrligi öz harby uçarynyň 12-nji dekabrda Swesiýanyň howa giňişligine girmegini ret etdi.
TASS agenligi Goranmak ministrliginiň metbugat-wekili general-maýor Igor Konaşenkowa salgylanyp, Orsýetiň uçarynyň “öz uçuşyny halkara howa giňişligine degişli düzgünlere laýyklykda amala aşyrandygyny we beýleki ýurtlaryň serhetlerini bozmandygyny, raýat uçar gatnawynyň amala aşyrylýan ýollaryndan howpsuz distansiýada bolandygyny” habar berdi.
Agzalan ýolagçy uçaryň Polşa tarap barandygy habar berildi, emma onuň haýsy kompaniýa tarapyndan dolandyrylandygy we uçaryň içinde näçe ýolagçynyň bolandygy mälim edilmedi.
Mart aýynda Orsýetiň harby uçary transponder guralyny işletmezden amala aşyran uçuşynyň netijesinde Kopengagenden uçan ýolagçy uçaryň 100 metr gapdalyndan geçipdi.
Çaknyşyga ýakyn
Byden soňky wakanyň mart aýynda bolan waka ýaly howply bolmandygyny belledi.
Dekabr aýynda Polşanyň goranmak ministri Tomasz Siemoniak Orsýetiň harbylarynyň Baltiýa deňziniň golaýynda öň görülip-eşidilmedik derejede aktiwleşendigini aýtdy.
Ministr NATO-nyň agzasy bolan Polşanyň hüjüm howpunyň astynda däldigini belledi we Orsýetiň harby hereketleriniň NATO-nyň güýçleriniň reaksiýa görkezmäge taýýarlyk derejesini synamak üçin edilýändigini çak etdi.
Noýabr aýynda çap bolan hasabatda Ukrainanyň daşyndaky dartgynlylyk bilen baglylykda Orsýetiň we Günbataryň arasynda “harby çaknyşyklara ýakyn ýagdaýlaryň” ähtimallygynyň güýçlenendigi aýdylýar.
Aladaly äheň
Howpsuzlyk meseleler boýunça “European Leadership Network” guramasynyň hasabatynda soňky sekiz aýyň dowamynda ýüze çykan 40 çemesi howply ýa çylşyrymly waka barada, şol sanda 3-nji martda Orsýetiň aňtaw uçarynyň we Kopengagenden Rime 132 ýolagçyny alyp baran SAS kompaniýasynyň uçarynyň çaknyşmaga ýakyn bolandygy aýdylan wakasy barada habar berilýär.
Maglumatda şol wakalaryň Baltiýa we Gara deňizlerden ABŞ-nyň we Kanadanyň serhetlerine çenli “örän giň geografik regionda” “howa giňişliginiň bozulmagyna we beýleki howply hereketlere degişli örän aladaly äheň berýändigi” bellenýär.


text:
Duşenbe güni Waşingtonda, Ak Tamda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama we onuň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Tom Donilon Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa bilen duşuşdylar.
Duşuşykda taraplar gyrgyz-amerikan gatnaşyklary we Gyrgyzystandaky demokratik prosesleri goldamak meselesinde Birleşen Ştatlaryň oýnaýan roly bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Bu duşuşykda amerikan resmileri prezident Roza Otunbaýewany Birleşen Ştatlaryň Döwlet Departamentiniň «Gaýduwsyz zenan» atly ýörite baýragy bilen sylaglamak barada gelen karary bilen gutladylar. Bu baýrak 8-nji martda Roza Otunbaýewa gowşurylar diýlip garaşylýar.
ABŞ-nyň prezidentiniň milli howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Tom Donilon prezident Roza Otunbaýewanyň Gyrgyzystanyň geçiş döwründe ýurdy demokratiýa tarap alyp barmakda görkezýän edermenliginiň tutuş Merkezi Aziýa regiony we halkara jemgyýetçiligi üçin oňyn umytlary döredýändigini nygtady.


text:
Şanhaý Hyzmatdaşlygy Guramasyna girýän alty ýurtdan bäşisi ýekşenbe güni Täjigistanyň Hojent şäheriniň golaýynda harby türgenleşige başladylar.
Terrorizme garşy göreşe bagyşlanyp geçirilýän bu harby türgenleşige Orsýetden, Hytaýdan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan we Täjigistandan jemi 2 müňden gowrak harby gatnaşýar.
Orsýetiň Goranmak ministrligi bu harby türgenleşige bu ýurtlaryň harby güýçleriniň baş ştabynyň komanduýuşileriniň-de gatnaşýandyklaryny mälim etdi.
Şanhaý Hyzmatdaşlygy Guramasyndan bu türgenleşige diňe Özbegistan gatnaşanok. Bu harby türgenleşigiň 14-nji iýuna çenli dowam etjekdigi habar berilýär.


text:
Türkmen döwletiniň Baştutanynyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň belent münberinden aýdan sözleri ýurdumyzyň Daşary işler ministrligi tarapyndan neşir edilýän “Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy” atly ylmy-amaly žurnalyň çapdan çykan nobatdaky sanynyň şygaryna öwrüldi.
Žurnal Türkmenistanyň Prezidentiniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýubileý mejlisiniň işine gatnaşmagyna hem-de şol saparyň çäklerinde Nýu-Ýorkda geçirilen ikitaraplaýyn duşuşyklara bagyşlanan makalalaryň ýygyndysy türkmen döwletiniň Baştutanynyň umumydünýä maslahatynyň münberinden sözlän sözüniň ýerleşdirilmegi bilen açylýar.
2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli Awstriýa Respublikasynyň Prezidenti Haýns Fişer bilen söhbetdeşlik hem žurnalyň sahypalarynda orun alypdyr. Ony “Türkmenistanyň daşary syýasaty we diplomatiýasy” žurnalynyň redaksiýasyna “Galkynyş” žurnalynyň neşir edijisi hem-de baş redaktory Neda Berger hödürledi.
Žurnalda GDA-nyň Ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy — Ýerine ýetiriji sekretary Sergeý Lebedewiň, Gyrgyz Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň K.Dikambaýew adyndaky Diplomatik akademiýasynyň rektory Nurlan Aýtmurzaýewiň, daşary ýurtlarda işleýän türkmen diplomatlarynyň, Daşary işler ministrliginiň, Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleriniň makalalaryna hem giň orun berlipdir.
Üç dilde — türkmen, iňlis we rus dillerinde makalalary çap edýän žurnal Türkmenistanyň daşary syýasat doktrinasynyň esasy ugurlaryny beýan edip, öz baş wezipesini üstünlikli ýerine ýetirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Ýakyn Gündogar boýunça ýörite wekili Jorj Mişel Ysraýylyň, Palestinada täze ýaşayýş jaýlaryny gurmak baradaky planyny doňdurmak meselesi boyunça, Ysraýylyň premýer-ministri bilen geçirýän duşuşyklaryny anna güni hem dowam etdirer.
Mälim bolşuna görä, Ysraýylyň Palestinanyň Ýurdan Derýasynyň günbatar kenarynda ýewreýlere gönükdirip gurýan ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy togtatmagy, Palestina bilen bu ýurduň arasynda geçirilýän gepleşikleriň gaýtadan başlamagy üçin zerurdyr.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň şu aýyň aýagynda Birleşen Milletler Guramasynyň Nýu Ýorkda geçiriljek ýygnagynyň çäginde, Palastinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netenýahuny duşuşdyrmagyna garaşylýar.


text:
Meniň mekdepde mugallyma bolup işleýän goňşym, soňky wagtlarda ýetginjeklik göwreliligiň köp duş gelýändigi barada aýdyp zeýrendi. Men mekdebiň bu ugurda nämeleri edýändigini soramda, "Nikadan öňki jynsy gatnaşyklaryň türkmen däp-dessurlaryna deň gelmeýändigi we gyzyň we onuň maşgalasynyň abraýyna şek ýetirýändigi barada gyzlaryň arasynda gürrüň geçirýäris. Lukmanlar gelip, bu gatnaşyklaryň islenilmedik göwrelilige getirip biljekdigi barada düşündiriş berýärler" diýip jogap berdi. Ýöne meniň pikirimçe, bu gürrüňdeşlik has giňişleýin görnüşde diňe gyzlaryň arasynda geçirilmän, eýsem ýetginjek oglanlaryň arasynda hem geçirilmelimikä diýýärin.
Obada işläp ýören mugallymyň aýtmagyna görä, onuň pikiriçe obada bu mowzuk barada düşündiriş berip biljek taýynlykly mugallyma hem ýokmuş. "Şonuň üçin "Durmuş esaslary" derslerinde hem jynsy gatnaşyklary barada aýdylman geçilýär, çünki bu barada söz açylsa, mugallymlaryň özleri gyzaryp, aljyraýarlar" diýip, düşündirýär.
Men tanaýan aýal lukmanymdan ýetginjeklik jynsy gatnaşyklary barada öz pikirini aýtmagyny soramda, lukman: "Lukmanlar mekdeplerde ýetginjeklik jynsy gatnaşyklaryň howplulygy barada gürrüňdeşlik geçirýärler.Ýöne meniň pikirimçe, biz sözümizi soňlaman gutarýan ýaly. Häzirki wagtda maglumat we gatnaşyk çeşmeleri köpeldi we gymmatlyklar üýtgeýär. Gynansakda, ýaşlaryň däp-dessurlara we jemgyetçilik gymmatlyklaryna bizden tapawutlylykly garaýyşlary bar. Şonuň üçin hem, biz bu soragy biri-birimizden utanman aç-açan açyp görkezmeli. Göwnüme bolmasa, lukmanlaryň we mugallymlaryň özleri utanýan ýaly, ýaşlaryň bolsa bu zatlardan habarlylygy biziňkiden hem ýokary ýaly bolup dur. Häzir jynsy gatnaşykda ýaşaýan ýaşlar bar we olar iki-ýeke diýip biljek däl" diýip, pikirini jemledi.
16 ýaşly ýetginjek oglanyň ýa-da gyzyň jynsy gatnaşyklaryň hemme aýratynlyklary barada habardar bolmagy zerurdyr. Şonuň ýaly hem, ulularyň gadagan etmelerine garamazdan birden bu gatnaşyklary başlama islegi dörän wagty, goragly bolmagy hem zerurdyr. Şonuň üçin hem,
Ýetginjeklere göwreliligiň öňüni alyş serişdeleri barada maglumat bermek zerurmy?
Uly adamlaryň köpüsi, bu maglumatyň berilmeginiň ýetginjekde jynsy gatnaşyklary geçirmäge gyzyklanma döreder diýip pikir edýärler.
Şeýle wajyp sorag babatda pikiriňizi bilmek umydy bilen, JAHAN.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
7-nji martda Orsýetiň Daşary işler ministrligi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 4-nji martda ýaýradan resmi beýannamasyna jogap hökmünde MTS-iň Türkmenistandaky kynçylyklary boýunça öz resmi pozisiýasyny mälim etdi. Orsýetiň DIM-niň beýannamasynda
Türkmenistanda işlän döwründe MTS-iň ylalaşyklarda görkezilen borçnamalaryny gyşarnyksyz ýerine ýetirenligi, pudagyň ösüşine uly serişdeleri ýatyranlygy, türkmen býujetine salgytlary wagtynda tölänligi, infrastruktura obýektleriniň kireý töleglerini berenligi we ynsanperwerlik işlerini alyp baranlygy aýdylýar. Şeýle-de beýanmmada MTS-iň Türkmenistanyň raýatlaryny iş bilen üpjün edenligi bellenilýär.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi: “Yhlasly maýa goýujynyň bähbitleriniň doly berjaý edilmegini prinsipial wajyp hasap edýäris” diýip, resmi beýannamasynda nygtady we MTS-e mundan beýläk-de zerur ýardamy berjekdigini aýtdy. Ýardam nämeden ybarat bolup biler?
MTS-iň ýolbaşçylary kompaniýanyň Tükmenistandaky aragatnaşyk hyzmatlary togtadylaly bäri özleriniň Orsýetiň ýolbaşçylarynyň islendik ýardamyndan peýdalanmakçydyklaryny aýdyp gelýärler.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen, Osýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Ählumumy taryh institutynyň Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkanlar boýunça merkeziniň ýolbaşçysy Artýom Ulunýan Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň islendik hökümete tasir ýetirmek boýunça ençeme gurallarynyň bardygyny aýdýar we bu gurallaryň diňe bir basyşa bagly bolman, dürli ugurlardan barlyşyklar we eglişikler usullaryny öz içine alýanlygyny belleýär.
“Mobil aragatnaşyk hyzmatlaryna degişli amatlyklaryň türkmen hökümeti ýa käbir ýolbaşçylar bilen bolünişiniň göz öňünde tutulýan bolmagynyň mümkindigini aradan aýyrmaýaryn. Emma telekommunikasiýa bilen bagly bolmadyk ugurlar, ýagny gurluşyk we energiýa resurslary ýaly ugurlar hem göz öňünde tutulýan bolmaly” diýip, Artýom Ulunýan aýdýar.
Orsýetiň daşary syýasat boýunça edarasynyň beýannamasynda MTS-iň türkmen tarapy bilen özara bähbitli karara gelmegiň tarapdarydygy bellenildi.
MTS umytdan düşenok
MTS-iň jemgyýetçilik bilen aragatanaşyklar boýunça departamentiniň başlygy Ýelena Kohanowskaýanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, türkmen tarapy bilen gepleşikleri ýola goýmaga synanyşýan MTS islendik konstruktiw gepleşiklere höwes bildirýär we häzirki wagtda kompaniýa türkmen tarapyndan gepleşikleriň güni boýunça jogaba garaşýar.
Şol bir wagtda-da MTS mobil aragatnaşyk kompaniýasy Halkara arbitraž suduna ýüz tutdy. Ýelena Kohanowskaýa häzirki wagtda MTS-iň Halkara arbitraž sudunyň düzüminiň kesgitlenmegine we bu prosesse degişli tehniki düzgünleriň berjaý edilmegine garaşýanlygyny aýtdy.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, Aşgabat MTS-e onuň emlägini satyn almagy teklip etdi. Emma MTS-iň jemgyýetçilik bilen aragatanaşyklar boýunça departamentiniň başlygy Ýelena Kohanowskaýa bu teklip boýunça sowala häzirlikçe jogap bermekden saklandy.
“Işlejegi gümana”
MTS-iň Türkmenistandaky edaralarynyň käbirleri şu günki güne çenli işini dowam etdirýärler. Türkmenistanda MTS-iň telefon nomerlerini saklaýanlaryň hem az däldigini aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Emma ol, muňa garamazdan, MTS-iň Türkmenistanda mundan beýläk işlejeginiň örän gümanadygyny belledi.
Bugaýewiň pikirine görä, MTS-iň Türkmenistandaky öz kynçylyklaryna köpçüligiň ünsüni çekmegi sebäpleriň biri bolup biler: “Türkmenistan MTS bilen aragatnaşyklaryny dowam etdirmez. Sebäbi türkmen hökümeti tankyda çydamsyz hökümet. MTS Singapurda geçen nebit-gaz boýunça halkara konferensiýada Türkmenistandaky inwestisiýalaryň nä güne düşüp biljekdigi bilen gatnaşyjylary habardar etdi. Türkmenistan bolsa beýle tankydy bellikleri hiç wagtda düşünip kabul etmeýär”.
Bugaýewiň bellemegine görä, şeýle-de MTS Türkmenistanda işlän döwründe käbir meselelerde türkmen häkimiýetlerine doly boýun bolupdy. Emma bu kompaniýanyň ýurtda saklanmagyna ýardam berip bilmändi. Hususan-da, öz müşderileriniň käbirleriniň daşary ýurtlara çykmak we jaňlary kabul etmek mümkinçiliklerini çäklendirmek ýaly hereketlere baş goşmak bilen MTS-iň türkmen häkimiýetlerine juda tabynlykda işlänligini Bugaýew belledi.MTS - Türkmenistan
MTS-iň resmi maglumatyna görä, kompaniýa 2005-nji ýylda “Barash Communications Technologies, Inc.” (BCTI) amerikan kompaniýasyny satyn alyp, ýurduň telekommunikasiýa infrastrukturasyna 188 million dollardan gowrak maýa ýatyrdy.
Türkmen hökümeti MTS Türkmenistanda hiç hili zyýan çekmedi diýip hasaplaýar. Orsýetiň metbugaty Türkmenistanyň öz bähbitlerini islendik halkara sudunda goramaga taýýardygyny ýurduň aragatnaşyk ministri Öwülýäguly Jumagulyýewe salgylanyp, habar berdi.
Türkmenistanyň mobil aragatnaşygy bazarynda MTS öňdebaryjy kompaniýady. Onuň ulgamy ýurduň 85 prosenti bilen örtülendi. Ýurduň 14 şäherinde MTS-iň 38 ofisi we 500 sany hyzmatdaş dükanlary hereket edýärdi. Kompaniýanyň abonentleriniň sany bolsa 2 milliondan geçdi diýlip, habar berlipdi.
Türkmenistanyň MTS kompaniýasy bilen gatnaşygy barada ýurduň resmi metbugatynda we telewideniýesinde asla agzalanok.


text:
Rim papasy Fransis Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda çydamlylygy we parahatçylygy wagyz edip, dini ýygnanyşyk geçirdi.
Pop Fransis 2-nji oktýabrda bu ýere Tbilisiden gelip, öňki pop Jon Pol II 2002-nji ýylda bu ýurda sapar edeninden soň gurlan katolik ybadathanasynda ýygnanyşyk geçirdi.
Pop Bakuwa edýän on sagatlyk saparynyň dowamynda bu ýurtdaky esasy dinleriň wekilleri, şol sanda uzak wagtlyk prezident Ylham Alyýew bilen hem duşuşar.
Ýerli metbugat popuň saparyna kän bir ähmiýet bermedi, esasan şaýy musulmanlaryndan durýan Azerbaýjanda 300 çemesi katolik ýaşaýar.


text:
Şu gün Päkistanyň döwlet telewideniýesi ýurtdaky talyp söweşijileriniň lideri Hekimullah Mehsudyň şu aýyň başynda Amerikan güýçleriniň howa hüjüminde alan ýarasyndan ölendigini habar berdi.
Ýöne adynyň tutulmagyny islemedik bir resmi çeşmä salgylanyp ýaýradylan bu maglumaty doly tassyklamak häzirlikçe başartmady.
Talyplaryň sözçüsi Hekimullah Mehsudyň ölendigi barada döwlet telewideniýesiniň ýaýradan bu maglumatyny ret etdi.
Päkistanyň harby güýçleriniň generaly Athar Abbas häzirki wagt bu maglumaty anyklamak boýunça harby güýçleriň derňew alyp barýandyklaryny aýtdy.


text:
19-njy martda Stambulyň söwda etrabynda özüni partladan bombaçy özünden başga dört adamy öldürdi, 36 adamy bolsa ýaralady. Bu Türkiýede şu ýylda edilen dördünji şeýle hüjüm boldy.
19-njy martdaky hüjüm Istiklal köçesinde, halkara dükanlary bilen daşary ýurt konsulluklarynyň orun tutan uzyn hatarynda, söwda we turizm etrabynda amala aşyryldy.
Saglyk ministri Mehmet Muezzinoglu ýaralylaryň ýedisiniň ýagdaýynyň agyrdygyny, azyndan 12-siniň daşary ýurtludygyny tassyk etdi.
Eýsem Türkiýede soňky döwürde amala aşyrylýan partlamalar, janyndan geçen terrorçylaryň hüjümleri bilen bagly döreýän dartgytnly ýagdaý bu ýurtdaky migrantlara, şol sanda türkmenistanly işçilere nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany şu meselä bagyşlandy we ony diňläp, öz pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýays.


text:
Azerbaýjan özüniň Ysraýylyň gizlin gulluklary bilen hyzmatdaşlyk edýändigi we olara kömek edýändigi barada Eýranyň aýdýanlaryny inkär edýär.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi bu barada öz ýurdunyň Tährandaky ilçisine gowşurylan protest notasyny “şyltak atma” diýip atlandyrdy.
Notada Azerbaýjandan öz topragynda Ysraýylyň “Mossad” aňtaw gullugynyň Eýrana garşy “işlerine” böwet bolmagy talap edilýär.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Elman Awdullaýewiň “Frans pres” agentligine aýtmagyna görä, Eýranyň şikaýaty geçen aý Bakuwyň Tährana ýollan protestine reaksiýa bolup durýar.
Baku şol protest notasyny Eýranyň aňtaw gullugy bilen ilteşikli iki adam Azerbaýjandaky belli ysraýyllylary öldürmegi planlaşdyrýanlykda şübhelenilip tussag edilenden soň iberdi.


text:
Özbegistan
Mazmuny
Özbegistan Respublikasy[üýtget | edit source]
Özbegistan Merkezi Aziýanyň merkezi we demirgazyk-günbatar böleginde ýerleşýän döwletdir. Ol gündogarda Gyrgyzystan we Täjigistan, günortada Owganystan, günorta-günbatarda Türkmenistan we demirgazykda Gazagystan bilen serhetleşýär.
Ýurduň umumy tutýan meýdany 448,9 müň inedördül kilometre barabar. Onun 425,4 müň inedördül kilometrini guryýer, 22 müň inedördül kilometrini bolsa suw tutýar. Özbegistanyň guryýer serhediniň umumy uzynlygy 6221 kilometr bolup, Owganystan bilen 137 kilometre, Gazagystan bilen 2203 kilometre, Gyrgyzystan bilen 1099 kilometre, Täjigistan bilen 1161 kilometre we Türkmenistan bilen 1621 kilometre barabar serhedi bar.
Ýurduň agramly bölegini düzlükler (bäşden dört bölegini) tutýar. Olaryň iň ulusyna Turan düzlügi diýilýär. Ýurduň guňdögar we demirgazyk-gündogaryny Týan-Şan we Pamir daglarynyň şahasy tutýar. Şol ýerde-de ýurduň iň beýik dag gerşi (4643 metr) ýerleşýär. Ýurduň merkezinde bolsa dünýäniň iň uly çöllerinin biri bolan Gyzylgum ýaýlyp ýatyr.
Özbegistan gazylyp alynýan tebigy baýlyklara-da baý. Ýurtda tebigy gazyň, daş kömrüniň, altyn, wolfram, nebitiň we beýleki magdanlaryň gory bar. Ýurduň çäginden Amyderýa we Syrderýa akyp geçýär. Şeýle hem Özbegistanda birnäçe emeli köller bar. Olaryň biri Çardarin suw howdanydyr.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
1992-nji ýylyň dekabr aýynyň 8-indäki Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan prezident Respublikasydyr. Döwlet baştutany - prezident. Prezident ählihalk saýlawlary esasynda saýlanýar. Ozal Prezident bäş ýyllyga saýlanýan bolsa, 2002-nji ýylda Konstitusiýa üýtgetmeler girizilip, prezidentlik möhleti 7 ýyla çykaryldy. Prezident giň ygtyýarlyklardan peýdalanýar. Ol diňe bir Konstitusiýanyň we kanunlaryň goraglygynyň kepili bolmak bilen çäklenmän, eýsem-de bolsa, hökümet başlygyny, hökümetiň agzalaryny, baş prokurory we onun orunbasaryny (mejlisiň tassyklamagy boýunça) we beýlekileri wezipä belleýär.
Prezident Yslam Karimow 1990-njy ýyldan bäri ýurduň baştutany bolup gelýär. Ýokary kanun çykaryjy organy - parlament - Oliý Majlis. Özbegistan hökümeti – Ministrler kabineti. Prezident tarapyndan bellenýär
Ýerli häkimiýet organlary[üýtget | edit source]
Özbegistan administratiw taýdan 12 welaýata, Garagalpagystan awtonom respublikasyna we paýtagt şäher Daşkende bölünýär. Ýerli häkimiýeti häkimler dolandyrýar. Olary Prezident belleýär we ýerli saýlaw organlary tarapyndan tassyklanýar. Garagalpagystanda özüniň ministrler geňeşi bar.
Ilaty[üýtget | edit source]
Özbegistanda 26 million 485 müň adam ýaşaýar. Ilatyň 80 göterimini özbekler tutýar. Şeýle hem ýurtda 100-den gowrak milletden adam ýaşaýar. Ýylda ilat sany 1,67 göterim artýar. Özbegistanda dogluş derejesi 2005-nji ýylda 1000 adama 26,22 adam boldy. Orta ýaş dowamlylygy - 64,19 ýyl.
Döwlet dili[üýtget | edit source]
Döwlet dili - özbek dili. Ýurduň ilatynyň 74 göterimi özbek dilinde gürleýär. Şäherlerde rus dili ýaýrandyr, şäher ilatynyň 14 göterimi rus dilinde gürleşýär. Konstitusiýa laýyklykda, Özbegistan dünýewi döwlet hasaplanýar. Ilatyň 88 göterimi yslam dinine, 9 göterimi bolsa hristian dinine uýýar.
Şäherleri[üýtget | edit source]
Ilatyň 42 göterimi şäherlerde ýaşaýar. Iň iri şäheri - Daşkent. Ýurduň paýtagtynda 2,3 million adam ýaşaýar. Rus ilatynyň ýarysyndan gowragy Daşkentde ýaşaýar we şäheriň ilatynyň 30 göterimini tutýar. 1966-njy ýylda şäherde ýer titräp, uly zyýana goýdy. Daşkent gysga wagtyň içinde täzeden dikeldildi. Daşkentde respublikanyň senagat kärhanalarynyň agramly bölegi ýerleşýär. Şonuň üçinem şäher ýurduň ykdysady, bilim we medeniýet merkezi hasaplanýar.
Samarkand ýurtda ululygy boýunça ikinjişäher. Samarkand - 1930-njy ýyla çenli Özbegistan SSR-niň paýtagty bolup, häzirem özüniň arhitektura ýadygärlikleri bilen meşhurdyr. Fergana jülgesinde hem birnäçe uly şäherleri bar: Namangan, Andijan, Fergana, Kokand. Şeýle hem ýurduň iri şäherleriniň arasynda Buharany hem agzaman geçmek bolmaz. Bu gadymy şäher uzak ýyllaryň dowamynda özbek halkynyň iri syýasy we medeniýet şäheri bolýar. Nöküs şäheri Garagalpak awtonom respublikasynyň paýtagtydyr.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Özbegistan industrial-agrar ýurt hasaplanýar. Ýurduň halk hojalygynyň esasy pudaklary - dag magdany, ýeňil we azyk senagaty we maşyngurluşyk. Oba hojalygynda ekerançylyga uly üns berilýär. Özbegistan Respublikasynyň 2008-nji ýylyň 9 aýynyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen maslahatda ýurduň ykdysadyýeti geçen ýyl sazlaşykly ösdi. Dokuz aýyň jemleri boýunça jemi içerki önüminiň ösüş depgini 9,4 göterime deň boldy. Senagat önümçiliginde 12,4 göterim, hojalyk harytlarynda 18.4 göterim, gurluşyk işlerinde 8.4 göterim, oba hojalygynda 4.1 göterim ösüş gazanyldy.
Ýurduň daşary söwdasyndaky we eksportundaky oňyn ösüş depginleri milli ykdysadyýetiň ösüşine saldamly goşant goşdy. Daşary söwda dolanyşygy 40,9 göterim, eksport bolsa 62,9 göterim ösdi. Özbegistanda kiçi telekeçiligiň ösdürilmegi üçin hem amatly mümkinçilikler döredilýär. Telekeçileriň öz işlerini sazlaşykly alyp barmagy üçin salgyt babatda käbir ýeňillikler döredilýär. 9 aýyň dowamynda 284 önümçilik desgasy ulanmaga berildi. Olaryň 112-si azyk, 39-sy ýeňil we dokma, 61-si gurluşyk, 8-si himiýa we nebit-himiýa, 5-si maşyngurluşyk, 8-si farmasewtika, 39-sy oba we tokaý hojalygy pudagyna degişli. Galan 12-si bolsa beýleki pudaklar boýunça amala aşyryldy.
2008-nji ýylda Kaşkadarýa welaýatynda ýyllyk kuwwaty 3,5 milliard kub metre barabar bolan gaz gysyjy kompressor stansiýasy gurlup ulanmaga tabşyryldy. Şeýle hem ýurtda 2008-nji ýylda 100,5 müň orunlyk 149 sany kollej, 13,8 müň orunlyk 22 sany liseý guruldy. Şol bir wagtyň özünde 210,2 müň orunlyk 634 mekdepde düýpli abatlaýyş işleri geçirildi. 184 sany çagalar sport toplumy, 20 oba lukman öýleri we 6083,4 müň inedördül kilometr ýaşaýyş jaýlary guruldy.
Geçen ýylyň tomsunda ýurduň ähli ýerinde 821 çagalar sagaldyş merkezleri ulanmaga taýýar edildi. Olarda 252034 çaga dynç aldy. Malim bolşy ýaly, 2008-nji ýyl ýurtda „Yaşlar ýyly" diýlip yglan edilipdi. Şonuň üçin 1103,2 milliard sum pul goýberildi. 240 müňden gowrak ýokary we orta hünärment mekdeplerini tamamlan ýaşlar iş orunlary bilen üpjün edildi.
Özbegistanda ýaşlara maddy taýdan kömek berilýär. Işe ýerlemek gaznasyndan 1,5 müň adama 2045 million sum möçberinde äz möçberli karzlar berildi. Şeýle hem ýurduň banklary ýaş telekeçilere yzygiderli pul kömeklerini berip dur. Ýaş çatynjalary jaý bilen üpjün etmek maksady bilen jemi 45,9 milliard sum karz berildi. Oba yerlerinde 1200 ýaş mugallym maşgalalara jaý gurmak üçin ýer bölünip berildi. Dünýäniň köp ýurtlaryny gurşap alan maliýe-ykdysady krizise garamazdan, ýurduň ykdysadyýetiniň sazlaşykly ösüşini gazanmak maksady üçin dürli çäreler durmuşa geçirilýär.
Ýurduň gözel ýerleri[üýtget | edit source]
- Daşkent: Özbegistanyň paýtagty. Daşkent ýurduň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Bizin eýýamymyzdan öň, II asyrlarda gündogaryň ýazuw çeşmelerinde Daşkent barada maglumatlar bar eken. Häzir Daşkent ýurduň iri megapolisi bolup, onda 2,5 million adam ýaşaýar. 1966-njy ýyldaky güýçli ýertitremesinden soň, şäher täzeden guruldy we ýurduň iň owadan we ajaýyp şäheriniň birine öwrüldi. Şäherde daşary ýurtly syýahatçylar üçin hem görmäge köp gözel ýerler bar.
- Garaşsyzlyk meýdany: Özbegistan Respublikasynyň baş meýdanydyr. Ol özbek halkynyň garaşsyzlyk nyşany hasaplanýar. Bu ýerde ýurduň Ministrler Kabinetiniň we Senatyň binasy ýerleşýär.
Meydanda garaşsyzlygy alamatlandyrýan ýadygärlik bar.
- Samarkand: "Dünýäniň iň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Rim bilen ýaşdaş, gadymy Ýüpek ýolunyň oazisi bolmak bilen beýik Teýmirleň imperiýasynyň paýtagty. Ol Özbegistanyň günorta-gündogarynda Zerawşan derýasynyň jülgesinde ýerleşýär.
- Ulugbegiň obserwatoriýasy: XV asyrlarda Samarkandyň hökümdary Mirzo Ulugbek gündogaryň iň iri obserwatoriýasyny gurýar. Bu obserwatoriýa arkaly asman giňişligi barada möhüm maglumatlar alnypdyr.
- Bibi hanym metjidi: Samarkanddaky Bibi hanym metjidi Gündogardaky iň iri metjitlerin biri. Teýmirleň bu metjidi owadan aýaly Bibi hanymyň hormatyna gurdurýar.
- Şahy-Zinda aramgähi: Şahy-Zinda aramgähi köp sanly mawzoleýlerden durýar. Ol ýerde Samarkandyň belli-belli adamlary, patyşalary jaýlanypdyr.
- Buhara: Buhara Gündogaryň iň gadymy şäherleriniň biridir. Ol Gyzylgumuň oazisinde ýerleşýär. Bizin eýýamymyzdan öňki III asyrlardaky hytaý çeşmelerinde Buharanyň uly we ösen şäherdigi barada maglumatlara duş gelmek bolýar. IX asyrda Buhara Samanidler döwletiniň merkezi bolýar. Buharada şahyrlar Ferdöwsi bilen Rudaki ýaşap geçipdir.
- Hywa: Dünýäniň gadymy şäherleriniň biri. Hywa XVI-XVIII asyrlarda gülläp ösýär. Şol döwürlerde ol Hywa hanlygynyň paýtagty bolýar.
Türkmenistan-Özbegistan: giň möçberli hyzmatdaşlyga tarap Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasyndaky söwda gatnaşyklary yzygiderli ösdürilýär. 2008-nji ýylda iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 132,3 million dollara barabar boldy. Bu görkezijide 2007-nji ýyla garanyňda 38 göterim ösüş gazanyldy. Iki ýurduň arasyndaky gumanitar gatnaşyklar hem ösdürilýär. Ýurtlaryň medeniyet we sungat işgärleri Türkmenistan we Özbegistanda geçirilýän festiwallardyr sergilere yzygiderli gatnaşýarlar.
Kaynag[üýtget | edit source]
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Сведения о Республике Узбекистан
- ↑ Государственный комитет Республики Узбекистан по статистике : Информационная служба Госкомстата : Демографические данные – Новости ГКС


text:
Taýlandyň paýtagty Bankokda güýçlenýän sil helkäçiligi zerarly müňlerçe adamlar şäheri terk etmekliklerini dowam etdirýärler.
Taýlandyň sil heläkçiliginden halas ediş merkeziniň metbugat sekretary Tongsong Çandransu paýtagt Bankokda sil suwunyň artmak howpunyň bardygyny aýdyp, ýerli ýaşaýjylaryň meýletinlik bilen şäheri terk etmekleriniň ewakuasiýa işlerini ýeňilleşdirjekdigini nygtady.
Soňky birnäçe gün bäri ýagynyň güýçlenmegi zerarly Bankok şäheriniň golaýyndaky Çao Praýa derýasynyň agmak howpy has-da güýçlendi.
Soňky birnäçe hepde bäri Bankokda dowam edýän sil heläkçiliginde 300-den gowrak adam öldi.


text:
Ýekşenbe güni Türkiýäniň resmileri tussaglykda protest görnüşinde açlyk çekýän ýüzlerçe kürt tussagynyň öz açlygyny bes edendigini mälim etdiler.
Bu tussaglar sentýabr aýynyň ortalarynda kürt söweşijileriniň lideri Abdylla Öçalanyň tussaglykdaky şertleriniň gowulandyrylmagyny we kürtleriň hukuklarynyň artdyrylmagyny talap edip, açlyk çekmäge başlapdylar.
Türkiýäniň Ynsan Hukuklary Assosiasiýasy tussaglaryň bu açlyk çäresiniň bes edilmegine Abdylla Öçalanyň eden şahsy çagyryşynyň sebäp bolandygyny aýdýar.
Kürdüstan Işçiler Partiýasynyň lideri Abdylla Öçalan kanun taýdan gadagan edilen bu söweşjeň partiýanyň soňky onýyllyklarda alyp baran hüjümlerinde we adam öldürmelerinde günäli hasaplanylyp, 1999-njy ýylda tussag edilipdi.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanda bolan bomba partlamasynda 50-ä golaý adam öldi. Amala aşyrlan bu bomba partlamasynda Baloçistan welaýatynyň paýtagty Kwetta şäherindäki şaýy metjidi nyşana alnypdyr.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, bomba janyndan geçen hüjümçi tarapyndan metjide barýan adamlaryň ýolunyň ugrunda partladylypdyr.
Pakistanyň resmileri, howpsuzlyk güýçleri janyndan geçen bombaçynyň metjide girmeginiň öňüni almak bilen ölenleriň sanynyň 28 adam bilen çäklenmegine sebäp boldy diýýärler. Şeýle-de şol partlamada başga-da onlarça adam ýaralandy.
Mundan bir salym öň, Peşawar şäherinden geçip barýan parlament güýçleriniň ulag kerwenine amala aşyrylan bomba partlamasynda hem 17 adam öldi we ondan gowragy ýaralandy.
Şeýle-de Pakistanyň Weziristan tire-taýpalar regionynda ýoluň gyrasyna goýlan bombanyň partlamagy netijesinde dört esger heläk boldy.
Aýry-aýrylykda amala aşyrylan partlamalaryň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.


text:
Wenesuelanyň wise-prezidenti Nikolas Maduro ýurduň prezidenti Hugo Çaweziň nobatdaky gezek himiýa-terapiýa bejergisini alýandygyny mälim etdi. Ýöne ol Hugo Çaweziň “gowy keýpdedigini” öňe sürdi.
Nikolas Maduro anna güni paýtagt Karakasdaky hristian ybadathanasynda Hugo Çaweziň baş saglygy üçin geçirilen doga okaýyşlyk çäresinde sözlän bu sözünde prezident Çaweziň ölüm halyndadygy ýa-da onuň eýýäm ölendigi barada aýdylýan zatlary ret etdi.
Ol şeýle maglumatlaryň ýaýramagynda daşary ýurtlardaky oppozision toparlary, şeýle hem Ispaniýanyň “ABS” gazetini we Kolumbiýanyň “Karakol” radiostansiýasyny aýyplady. Nikolas Maduro bu maglumatlary “Wenesuelanyň durnuklylygyna garşy kampaniýa” diýip atlandyrdy.
Kubada rak keselinden iki aýlap bejergi alan Hugo Çawez ýakynda Wenesuela gaýdyp geldi. Emma ol geçen ýylyň 11-nji dekabryndan bäri jemgyýetçiligiň öňünde peýda bolanok.


text:
12-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaý Halk Respublikasyna saparynyň çäklerinde HHR-iň ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan türkmen talyplary bilen duşuşdy.
Türkmenistanyň Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow duşuşygy açyp, gadymy we myhmansöýer hytaý topragynda saparda bolanynda hemişe türkmen talyplary bilen duşuşmak üçin hökman wagt tapmaga çalyşýandygyny aýtdy.
Milletiň Lideri türkmen-hytaý hyzmatdaşlygyna ýokary baha berip, Pekine şu saparynyň nobatdaky gezek Türkmenistany we Hytaýy, türkmen hem-de hytaý halklaryny birleşdirýän hem-de Beýik Ýüpek ýoly döwründen gözbaş alýan gatnaşyklaryň berkdigini we mizemezdigini ýene-de bir gezek tassyklaýandygyny belledi. Baryp şol döwürde Hytaýyň ilçileri türkmen topragyna gelip, halylarymyzyň ajaýyplygyna we ahalteke bedewlerimiziň gözelligine haýran galypdyrlar diýip, milletiň Lideri nygtady.
Türkmenistan bilen Hytaý Halk Respublikasynyň arasyndaky gatnaşyklar biziň günlerimizde hem dürli ugurlar boýunça yzygiderli we durnukly ösýär. Şunda ulag we aragatnaşyk ulgamlarynda hem özara gatnaşyklar üçin uly mümkinçilikler bar. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany häzirki wagtda Türkmenistan — Owganystan — Täjigistan transmilli demir ýolunyň gurluşygyny mysal getirdi. Bu ýol Hindi ummanynyň kenaryndaky deňiz portlaryna tarap polat ýollary goşmak arkaly dünýä bazarlaryna çykmak bilen Merkezi Aziýa täze geçelgäni açar.
Döwlet Baştutany syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady ugurdaky gatnaşyklarymyz bilen bir hatarda, medeni-ynsanperwer ulgamda hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň işjeň ösýändigini kanagatlanma bilen belledi.
Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň açylýandygy bellenildi. Zerur bolan ugurlar boýunça degişli hünärmenleri taýýarlamak üçin halkara şertnamalar baglaşylýar. Şol şertnamalara esaslanyp, biziň ýaşlarymyz daşary ýurtlaryň, şol sanda Hytaý Halk Respublikasynyň okuw mekdeplerinde bilim alýarlar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow talyplara okuwlarynda üstünlik arzuw edip, Türkmenistany ösdürmäge we özgertmäge, döwletimiziň ykdysadyýetini döwrebaplaşdyrmaga mynasyp goşantlaryny goşmagy arzuw etdi.


text:
Türkiýäniň gümrük resmileri Eýranyň Siriýa barýan bäşinji ýük maşynyny sakladylar. Olar öň Eýranyň dört ýük maşynyny saklapdylar.
Ol maşynlaryň ählisi Türkiýe bilen Siriýanyň arasyndaky Kilis serhet geçelgesinde, harby enjamlary alyp barýan bolmasyn diýlip saklandy.
Resmiler ýükleriň ankaraly ekspertler tarapyndan barlanýandygyny aýdýarlar.
Türkiýe Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režiminiň hökümete garşy protestçileri güýç bilen basyp ýatyrýanlygy üçin, Damaska garşy ýarag embargosyny girizipdi.


text:
Orsýetde neşebentleriň sany soňky 20 ýylda 20 esse artyp, iki ýarym million adama etdi. Şolaryň 90% geroini ulanýar.
Bu maglumatlary duşenbe güni neşe maddalarynyň dolanyşygyna gözegçilik boýunça federal gullugyň baştutany Wiktor Iwanow aýan etdi. Onuň sözlerine görä, Orsýetde neşe sebäpli her ýyl 40 müň adam ölýär, olaryň aglabasy ýaşlardyr.
“Sintetik neşeleriň ulanylyşy-da uly alada döredýär. Ol eptdemiýa derejesindje” diýip, Iwawnow nygtady.
Litwanyň ilkinji prezidenti Algirdas Brazauskasyň aradan çykmagy zerarly Litwada üç günlük matam yglan edildi.


text:
Köp ýurtlarda gibrid maşynlar, jübi telefonlary, ýel turbinalary ýaly zatlar önümçiligiň düşewüntli geljegi hasaplanylýar. Ýöne kyn tarapy - ýerden gazylyp alynýan seýrek elementler bolmasa, bu zatlary öndürip bolmaýanlygy.
Häzir dünýäde bu elementleriň 97 prosentine kontrollyk edýän Hytaý bu ýagdaýy gaty gowy bilýär. Gadoliniý, tulliý, seriý ýaly täsin atly bu 17 element, seýrek bolsa-da, tapylmaýan zat däl. Ýöne Hytaýdan başga bulary gazyp alýan ýurtlar az. Bu hem bazaryň Pekiniň elindedigini aňladýar.
Öten ýyl Hytaýyň bu ugur boýunça eksporty takmynan 40 prosent aşaklady. Şu ýylyň oktýabr aýynyň aýaklarynda Günbatar mediasynyň “Hytaý bu materiallaryň senagatlaşan ýurtlara iberilmeginiň öňüni bökdeýär” diýen habary bu zerur minerallara Hytaýyň kontrollyk etmegi bilen bagly aladalary güýçlendirdi.
Eýýäm kynçylyklar döreýär
“The New York Times” gazeti Hytaýyň bu metallaryň Birleşen Ştatlara we Ýewropa iberilmeginiň öňüni alandygyny, bu işiň ozal Ýaponiýa barada hem edilendigini habar berdi.
Käbir ekspertleriň pikiriçe, Pekiniň bu işi näme üçin edýänligi belli. Ol bu seýrek elementleri ýurduň özünde saklap, daşary ýurt kompaniýalaryny önümçilik üçin has ýokary tehnologiýa zerur zatlary Hytaýda öndürmäge mejbur etjek bolýar.
Muny “Senagat minerallary” atly internet žurnalynyň redaktory Mark Watts şeýle düşündirýär: “Daşary ýurtlar çig mallary alyp bilmeseler, olar ýokary tehnologiýa önümçiligini Hytaýa geçirmeli bolarlar. Onsoň bu önümleri Ýaponiýa we Ýewropa satmakdan Hytaýyň ykdysadyýetine has köp girdeji geler”.
Senagatlaşan ýurtlaryň arasynda bu seýrek elementleriň zerur ýeri Germaniýa. Şol sebäpden Pekiniň bu göçümine hemmeden köp protest bildiren Berlin boldy. German kompaniýalarynyň wekilleri bu materiallaryň özlerine üznüksiz gelip durmagy barada isleg bildirenlerinde, olar Hytaýyň resmileriniň bu kompaniýalaryň Hytaýda goýýan maýalaryny artdyrmaklaryny gazanjak bolup, özlerine gysyş görkezendiklerini aýdýarlar.
Öňde nähili perspektiwalar bar?
Pekin bu elementleriň häzirki derejesinde öndürilmegi dowam etse, öz rezerwleriniň ýene 15 ýa 20 ýyldan tükenjekdigini aýdýar.
“Senagat minerallary” atly internet žurnalynyň redaktory Mark Watts: “Häzirki alada döredýän ýagdaý eksport kwotasynyň aşaklama ähtimallygy bilen baglanyşykly” diýýär.
“Hytaýyň eksporty geljek ýyl şu ýylky bilen deň bolsa, onda ol daşardan gelýän talaplary kanagatlandyryp bilmez. Onsoň, bu seýrek elementleriň 97 prosentiniň Hytaýdan gelýänligini nazara alanyňda, munuň üpjünçilik ýetmezçiligine getirjekdigi görnüp dur” diýip, Watts nygtaýar.
Ýapon hökümeti hem bu minerallar Hytaýdan gelmese, onda ýurduň zapasynyň aňyrsy geljek mart ýa aprel aýyna çenli ýetjekdigini aýdýar.
Indi dünýäniň möhüm ykdysadyýetleri bu kynçylyklardan gaçyp, bu materiallary Hytaýdan başga ýerlerden almagyň ýollaryny agtarýarlar. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel golaýda eden çykyşynda: “Hytaýyň çig mallara edýän kontrollygyny giňeltmeginiň öňüni almak üçin Ýewropanyň Gündogar Ýewropada we Merkezi Aziýada maýa goýumlaryny artdyrmagy zerur” diýdi.
Elbetde, özlerine gerek materiallary kompaniýalaryň özleri tapmaly. Döwlet muňa jogapkär däl. Ýöne german hökümeti bu meselelerde daşary syýasy çäreler, şol sanda belli ýurtlar bilen partnýorlyk hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek arkaly ýurduň kompaniýalaryny goldajakdygny aýdýar.


text:
Lissabonda geçirilen iki günlük sammitiň dowamynda NATO-nyň liderleri Owganystandaky gözegçiligi bu ýurduň öz güýçlerine tabşyryp başlamak we bu prosesi 2014-nji ýyla çenli doly tamamlamak barada ylalaşdylar hem-de bu ýurdy entek terk etmejekdikleri barada Kabuly ynandyrdylar.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý we NATO-nyň agza ýurtlarynyň liderleri harby ýaranlygyň Owganystandan çykyş strategiýasyny maslahatlaşmak, şeýle hem raketadan goranmak we NATO-nyň 21-nji asyrda garşylaşyp biljek beýleki howplary barada maslahat etmek üçin Portugaliýa barypdylar.
“Biziň şu ýerde, Lissabonda başladan prosesimiziň netijesinde owgan halky ýene-de öz öýünde ussatlyk gazanar” diýip, NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen ýaranlygyň liderleriniň duşuşygyndan soň žurnalistlere aýtdy.
Şeýle hem ol Owganystandaky daşary ýurt esgerleriniň söweş operasiýalarynyň indiki dört ýyldan köp uzaga çekmejekdigini aýtdy we “esasy maksat 2014-nji ýylyň ahyryna çenli owgan güýçleriniň tutuş ýurtdaky gözegçilige baştutanlyk etjek derejä gelmekleri” diýip nygtady.
“Indiki ýyldan başlap, owgan güýçleri howpsuzlyk operasiýalaryna ýolbaşçylyk edip başlarlar” diýip, Rasmussen aýtdy. “Bu belli-belli etraplarda we welaýatlarda amala aşyrylar we, ýagdaýa görä, şeýle çäreler ýurduň beýleki künjeklerine hem ýaýrar”.
‘Global ähmiýeti’
Duşuşykdan öň Rasmussen “Owganystanyň terrorizme garşy göreşmegi global ähmiýete eýe” diýipdi. Ol söweşi başdan geçiren ýurduň täzeden bulaşyklyga sezewar bolmagynyň öňüni almak üçin, geçiş döwrünen soň hem ýaranlygyň öz harby güýçlerini Owganystanda sakljakdygyna wada berdi. NATO-nyň Owganystan bilen “uzak möhletli hyzmatdaşlygy söweş missiýasy tamamlanandan soň hem saklanyp galmaly” diýip, Rasmussen aýtdy.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen Lissabondaky duşuşykdan soň hem bu beýanatyny gaýtalap, geçiş döwründen soňky goldawy bermek üçin NATO-nyň bu ýurtda galjakdygyny aýtdy.
Portugaliýanyň paýtagty Lissabonda gol çekilen “Dowamly hyzmatdaşlyk” ylalaşygyna laýyklykda, NATO ýaranlygy Owganystany harby-howa goldawy, türgenleşdiriş, maslahat we ýük daşaýyş kömegi bilen üpjün etmäge dowam eder.
Dokumentdäki bir madda “indiden beýläk terroristleriň we terrorizmiň mekany bolmakdan dynjak özbaşdak, garaşsyz, demokratik, howpsuz we durnukly Owganystana NATO-nyň uzak möhletleýin ygrarly bolup galmagyny” hem göz öňünde tutýar.
NATO we ABŞ-nyň goşunlary tarapyndan ulanylýan usullary, şeýle hem şübheli Talyban liderlerine garşy geçirilýän gijeki operasiýalary tankyt edip gelýän Karzaý hem sammitde çykyş etdi. Duşuşyga Owganystandaky Halkara howpsuzlyk güýçlerine (ISAF) goşant goşýan, emma NATO-nyň agzasy bolmaýan ýurtlaryň wekilleri hem gatnaşdylar.
Owgan prezidenti howpsuzlygyň tabşyrylyşynyň üstünlikli boljakdygyna özüniň ynanýandygyny aýdyp, halkara jemgyýetçiliginiň “berk ygrarlylygyna” gowy baha berdi.
Käbir şübheler
Karzaý žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Owganystanyň gaýgylaryny, şol sanda graždan ýitgilerini we daşary ýurt harbylarynyň tussag etmelerini maslahat etmek üçin Lissabondaky duşuşygyň özüne mümkinçilik döredendigini belledi. Ol Talyban bilen parahatçylygyň ýola goýulmagy babatdaky häzirki tagallalar boýunça halkara goldawyna hem kanagatlanma bildirdi.
“Biz parahatçylyk prosesi we bu prosesi dünýä liderleriniň goldamagynyň zerurlygy barada hem gürrüň etdik” diýip, Karzaý žurnalistlere aýtdy. “Gün tertibindäki umumy meseleler boýunça dünýä liderleriniň pikirleriniň sazlaşýandygyna we ylalaşýandygyna göz ýetirendigimi size hoşallyk bilen aýdýaryn”.
Sammite gatnaşýan BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun hem owgan gurluşlaryny “barha artýan liderligi we jogapkärçiligi” bilen gutlady. Ol Owganystanyň özbaşdaklyga geçiş prosesiniň graždan ugurlary boýunça BMG-niň goldaw berjekdigini aýdyp, ähli owgan halkyny öz içine alýan hakyky syýasy dialoga BMG-niň goldaw bermäge dowam etjekdigini bildirdi.
“Owganystanyň ýolbaşçylyk etmegindäki syýasy çözgüdiň gözlegi entek başlangyç tapgyrda” diýip, Ban aýtdy. “BMG bu prosesi goldar”.
Konferensiýa başlamazdan öň NATO-nyň we ABŞ-nyň käbir harby resmileri Talyban söweşijileri tarapyndan owgan hökümetine döredilýän kynçylyklary hasaba alyp, 2014-nji ýyly göz öňünde tutýan ahyrky möhletiň nä derejede mümkindigi barada şübhe bildirdiler.


text:
Soňky döwür rus metbugatynda Owganystanda ýerleşýän söweşiji toparlaryň Türkmenistana howp abandyrýandygy aýdylyp, yzygiderli maglumatlar çap edilýär.
Şol maglumatlar diňe habar bilen çäklenmän, käbir rus synçylary abanýan şol howpa Türkmenistanyň aýak diräp bilmejekdigi we Orsýetiň Aşgabada kömek etmeginiň zerurdygy ýaly pikirleri orta atýarlar.
Käbir ýokary derejeli rus ýolbaşçylaryň metbugatda çap edilen pikirlerinden çen tutulsa, bu ugurda Aşgabada dürli teklipler hödürlenipdir, emma Aşgabat olary kabul etmän, aýak diräp gelýär, bu bolsa käbir rus ýolbaşçylarynyň çykyşlaryndan çen tutulsa, Moskwanyň nägileligine sebäp bolýar.
Türkmen-owgan serhedi barada rus metbugatynda yzygiderli çap edilýän habarlar we rus ýolbaşçylarynyň bu temadan edýän çykyşlary bolsa, günbatarda käbir gatlaklaryň arasynda "Orsýetiň Türkmenistandaky asyl maksady näme?" diýilen ýaly käbir soraglary döredýär. Azatlyk Radiosynyň nobatdaky ýörite gepleşiginde, ynha, şu temadan pikir alşylýar.
Programmanyň myhmanlary Orsýetiň Daşary Gatnaşyklar Geňeşiniň Owganystan boýunça eksperti Nikita Mendkovitch, Moskowanyň Ylymlar Akedimiýasynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Dr. Artem Ulunian, ABŞ-nyň Owganystandaky harbylarynyň düzüminde gulluk eden we Günorta we Merkezi Aziýa boýunça ekspert, häzirki döwür otstawkadaky podpolkownik Cheryl Garner we Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça analitigi hem žurnalisti Bruce Pannier dagy gatnaşýar.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Sişenbe güni Ýemeniň iki şäherinde ýurduň polisiýasy demonstrantlary dargatmak üçin ýaraglardan ot açdylar.
Onlarça müň ýemenliler ýurduň günorta welaýaty Şabwada we gündogar welaýaty Dhamarda prezident Ali Abdullah Salehiň häkimiýetden gitmegini talap etdiler.
Aly Abdullah Saleh Ýemene eýýäm 33 ýyl bäri baştutanlyk edýär.
Sişenbe güni ýurduň harbylary paýtagt Sananyň köçelerine hem çykdylar. Bu geçen aý protestler başlanaly bäri harbylaryň ilkinji sapar paýtagta çykmasydyr.
Duşenbe güni prezident Salehiň oppoziýa wekillerine gepleşiklere başlamaga çagyryş etmegine garamazdan, protestler dowam edýär.


text:
Belarus Orsýetiň Gazprom kompaniýasyna bergisini tölemänligi üçin bu ýurda akdyrylýan gazyň möçberi azaldylyp başlandy.
Gazpromyň ýolbaşçysy Alekseý Miller duşenbe güni eden çykyşynda Belarusa akdyrylýan gazyň 15 prosent kemeldiljekdigini mälim etdi.
Gazprom Belarusyň gaz boýunça 192 million dollar bergisiniň bardygyny we bu pul tölenmese, Belarusa akdyrylýan gazyň 85%-e çenli azaldyljakdygyny duýdurdy.
Belarus bergi barada Gazpromyň delilleri bilen ylalaşmaýar.
Orsýetiň Ýewropa akdyrýan gazynyň 20%-i Belarusyň territoriýasyndan geçýär. Emma Moskwa Minski bilen aralarynda dörän bu ylalaşmazlygyň Ýewropa akdyrylýan gaza ýaramaz täsirini ýetirmejekdigini aýdýar.


text:
Bukjanyň ahyrsoňy gelip gowuşmagy žurnalistlik işini derňew esasynda alyp barýan Hatyja Ismailowany geňirgendirmedi. Azerbaýjanly žurnalist aslynda muňa garaşman hem duranokdy.
Ol indi ençeme ýyl bäri Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna, şeýle hem beýleki metbugata makala üstüne makala ýazýar. Bu makalalarda hem azerbaýjan hökümetiniň ýokary gatlagynda bolýan korrupsiýa
, şol sanda prezident Ylham Alyýew we onuň maşgala agzalarynyň giň gerimli maliýe goýumlary
barada hem jikme-jik maglumat berilýär.
Şol sebäpden 7-nji martda eline gowşan bukjany açanda onuň öz şahsy suratlary bilen ýüzbe-ýüz bolmagy geň zat däldi. Bukjanyň içindäki ýazgyda hem ol “jelep” diýlip atlandyrylyp, özüni “dogry alyp barmasa”, garalanyp, abraýdan düşüriljekdigi aýdylýardy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna Bakuwdan jaň eden Ismailowanyň aýtmagyna görä, ol ara salym salman, jemgyýetçilige ýüz tutupdyr:
—Düýn bir açyk beýanat berip, maňa näme gara ýöňkeseler-de, garşyma haýsy ýigrentgi çäreleri görseler-de, munuň meni durzup bilmejekdigini açyk bildirdim. Men öz tutumyma doly ynanýaryn, şek-şübhe edemok.
Ismailowa Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosynyň ozalky başlygy. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň prezidenti Stiwen Korn bir beýanatda şeýle diýdi: "Biz Hatyja guwanýarys. Onuň özüniň, işiniň arkasynda durus".
Ismailowa iberilen suratlar Azerbaýjanda iň azyndan ýene iki gazete ýollanypdyr. Ýöne olaryň hiç biri bu suratlary neşir etmedi.
Žurnalistler üçin howply ýer
Azerbaýjan žurnalistler üçin howply ýer hasaplanýar. Ol hökümete degişli däl gurama "Transparency International" tarapyndan 2011-nji ýyl üçin taýýarlanan korrupsiýa görkezijisinde 183 ýurduň içinde 143-nji orny eýeledi.
2005-nji ýylyň martynda Bakuwda žurnalist Elmar Huseýenow öldürildi. Ony kimiň öldürendigi henize çenli anyklananok.
2011-nji ýylyň noýabr aýynda ýazyjy we žurnalist Rafig Tagi birehimlik bilen pyçaklandy. Bu tanymal ýazyjy şondan dört gün soň keselhanada aradan çykdy. Rafig Tagi Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna hem makala ýazýardy.
Azerbaýjanly žurnalist Şahweled Çobanoglu medianyň uzak ýallaryň dowamynda basyş astynda bolmagynyň halkyň ähli zada biparh garamagyna getirendigini belleýär:
—Hatyja Ismailowa ýaly azerbaýjanly žurnalistler şular ýaly gorkuly ýagdaýda, hatda ölüm howpy astynda ýaşaýarlar. Bu Azerbaýjandaky hakyky ýagdaý, täze zat däl. Bular ýaly ugur ençeme ýyllap dowam edip geldi. Şol sebäpden bu wakanyň biziň jemgyýetimizde oýaran reaksiýasy bolmady. Adaty ýagdaýda birini gorkuzmak üçin edilýän bular ýaly işler jemgyýeti, döwleti sarsdyrmaly.
Ýüzlerçe aktiwist goldaw bildirdi
Ýöne Ismailowa barada welin, öňkülerden tapawutly bir zadyň bolmagy mümkin. Diňe bir 24 sagadyň içinde "Facebook" saýtynda ýüzlerçe aktiwist ony goldajakdyklaryny bildirip, oňa arka durmak üçin tagalla girişdiler. Oppozision "Halk Fronty" partiýasy hem bir beýannama çykaryp, gorkuzmak barada edilýän bu synanyşygy ýazgaryp, hökümetden žurnalistlere gysyş görkezmegi bes etmegi talap etdi.
Ismailowa studioda bir adaty gün ýaly öz indiki programmasyny taýýarlap otyr. Ol öz ýolundan hem dönmekçi däl. Onuň özi bu barada şeýle diýýär:
—Olar Elmar Huseýnowy öldürdiler, ol durzuldy. Gorkuzmak, para bermek, basyş etmek bilen ýene ençeme žurnalistiň işini duruzdylar. Bu ýagdaýyň indi öňi alynmaly. Olar gorkuzmak, basyş etmek, öldürmek bilen adamlary dymdyryp bolmajakdygyna düşünseler, onsoň dymyşlyk bolmaz. Olar munuň peýdasyzdygyna düşünip, bu işi goýarlar. Meniň etmeli iň bärkije işim – öz ýolumy dowam etdirip, göreşmek.


text:
Al-Horezmi
ABU MUHAMMET AL-HOREZMI (Muhammet ibn Musa al-Horezmi, 780-847) - Musa ibn Şäkir Horezminiň ogly, matematik, astronomi geograf. Ol Orta Aziýada ylmy pikiriň başyny başlan hasaplanýar. Birinji we ikinji derejeli deňlemäniň awtory we algebranyň esasyny goýan alym hökmünde tanalýar. Onuň ylmy eserlerinden "El-mahrutat" kitaby has meşhurdyr. Onuň iki dogany Ahmet we Hasan hem meşhur astronom bolupdyr. Üç doganyň üçüsi-de Beni Musa ady bilen şöhratlanypdyr. Alymyň matematika hasaplamalaryň praktiki ähmiýeti öz döwründe uly rol oýnapdyr. Onuň ylmy-barlaglary feodal jemgyýetiniň isleglerini kanagatlandyrmaklyga gönükdirilipdir.


text:
Inwalidlik
Inwalidlik (Lat. Invalidus-gowshak, kuwatsyz), adamyn kesel ya-da mayyp bolmagy zerarly zahmete, ya-da kem-kesleyin yitirmegi. Ilkinji Inwalidlik (shol ylda ilatyn arasynda inwalidlige ilkinji gezek gecirlenler) we umumy I (ilatyn arasyndaky ahli inwalidler) bolyar. SSSr-de adamyn zahmete ukyplygyny yitirish derejesine baglylykda inwalidler 3 gruppa bolunyar. Inwalidlerin 1nji grupbasy zahmete ukyplylygyny mhletleyin ya-da uzak mohletleyin ya=da mydamalyk yitiren komek we gozegcilik edilmegine matac bolan adamlarra, sheyle hem yorite guralan indiwidual shertlerde (yorite stehlarda, oyde ish enjamlarynda we b-da) ayry ayry ishleri yerine yetirmage uygunlashyp biljek adamlara bellenilyar. I-nin 2 nji grupbasy zahmete ukyplylygyny uzak mohletleyin ya-da mydamalyk kem-kesleyin ya-da doly yitirip, komege we gozegcilik edilmegine matac bolmadyk adamlara sheyle hem gaytalap durian kesellilere, el-ayak we b. organlary anatomic taydan shikeslere dayanc hereketlendiriji aparatlary nasaglara, gozunin gorshi peselip yorite doredilen shertlerde ishlap biljek adamlara sheyle hem keseli beterleship ishin hemme gornushinde uzak wagtlayyn ishlemage rugsat edilmeyan adamlara bellenilyar. I nin 3-nji grupbasy saglyk yagdayy sebapli onki karinde (hunarinde) ishlemeklige mumkinciligi bolman pes kwalifikasyyaly ishe gecmeklige zerur bolan adamlara bellenilyar. Kesel zerarly on pes klafikasyyaly ishe gecirilen ya-da nasaglygy sebapli ozal ishe yaramadyk adamlar, sheyle hem karine garamazdan, kesel sebapli organlary (el ayagy we s.m,) kadaly ishlemeyanler hem shu grupba giryar. SSSr-de adamlaryn zahmete yarawlylygynyn yitirilish derejesi (I. grupbasy) wrac ekspert komissiyasy (WTEK) tarapyndan bellenilyar. 1nji grupba I. her iki yyldan 1 gezek 2 we 3nji grupba I. her yylda 1 gezek gaytadan kesgitlenip bellenilyar. Anatomik taydan shikesi ya keseli has otushen islendik yashdakylara, sheyle hem inwalidlere: 60 yashdan gecen erkek adamlara, 55 yashdan gecen ayal adamlara I. mohletsiz bellenilyar. Inwalidlere I. derejesine gora jemgiyetcilik we dowlet tarapyndan belli bir mocberde maddy komekler, zahmetde yenillikler, medisina we bashgalar berilyar. Kapitalistik yurtlaryn aglabasynda dine doly I. kem-kesleyin pensiya bilen upjun edilyar.


text:
Orsýetiň Smolensk şäheriniň sudy oppozisiýa aktiwistini neşe serişdeleri bilen bagly iş boýunça, sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
“Başga Orsýet” hereketiniň aktiwisti Taýisiýa Osipowanyň aklawçylary suduň sişenbe güni çykaran kararyny şikaýat etjekdiklerini aýtdylar.
Osipowa 2010-njy ýylyň noýabrynda, neşe serişdelerini ýaýratmak aýyplamasy boýunça tussag edilipdi.
Aklawçylaryň bellemegine görä, bu Osipowanyň äri Sergeý Fomçenko basyş görkezmek üçin, ýörite gurnalan iş bolupdyr. Fomçenko hem “Başga Orsýet” hereketiniň ýokary derejeli wekilidir.


text:
Birleşen Ştatlaryň uly žýurisi Boston marafonyndaky partlamalarda güman edilýän Johar Sarnaýewe resmi günä bildirdi.
Federal žýuri penşenbe güni Johar Sarnaýewe kanunyň 30 maddasy, şol sanda adam ölümine getiren köpçülikleýin gargyn ýaragyny ulanmak boýunça günä bildirdi.
15-nji aprelde Boston marofonynyň ahyrky pellesinde partladylan goşa bomba üç adamy öldürip, 260-dan gowrak adamy ýaradar edipdi.
Bu aýyplama uniwersitetiň polisiýa ofiseriniň atylyp öldürilmegi, gaçyp sypmak synanyşygy mahalynda başga biriniň ulagynyň ogurlanmagy, şonuň ýaly-da polisiýa bilen bolan atyşyk boýunça bildirilen günäleri öz içine alýar. Mälim bolşy ýaly, polisiýa bilen atyşyk Johar Sarnaýewiň uly dogany Tamerlanyň ölümine sebäp bolupdy.
Ölüm jezasynyň ähtimallygy
Federal prokurorlar Johar Sarnaýewe bildirilen aýyplamalaryň 17-siniň ölüm jezasyny hem öz içine alýandygyny aýdýarlar.
Aýyplamada doganlaryň yslam ekstremizmi esasynda hereket edendikleri we ekstremistik materiallary internet arkaly ele geçirendikleri tassyklanýar.
Bu iki dogan Birleşen Ştatlara on ýyl ozal, Orsýetiň Çeçenistan respublikasyndan gelipdir. 19 ýaşyndaky Johar Sarnaýew Birleşen Ştatlaryň raýaty bolan, emma Tamerlan amerikan raýatlygyny hiç wagt almandyr.
Johar Sarnaýew 19-njy aprelde ele salnaly bäri Bostonyň golaýyndaky türme hassahanasynda saklanýar. Onuň sud öňünde aýyplamaalara jogap bermegi 10-njy iýula planlaşdyryldy.
Birleşen Ştatlaryň prokurory Karmen Ortiz bu aýyplamany Bostonda yglan etdi:
"Bu aýyplama Johar Sarnaýewiň Kristl Mari Kambeliň, Liňzi Luyň, Martin Riçardyň, ofiser Şon Kolliýeriň ölümine, beýleki onlarça adamyň maýyp bolmagyna, ýanmagyna we ýaralanmagyna jogapkärdigini tassyklaýar."
Ene ogullaryny bigünä hasaplaýar
Sarnaýewiň käbir garyndaşlary özleriniň Johar Sarnaýew bigünä hasaplaýandyklaryny aýtdylar. Onuň ejesi öz ogluna we onuň agasyna bildirilýän aýyplamalaryň ýalandygyny öňe sürdi.
Zubeidat Sarnaýewa, Tamerlan bilen Joharyň ejesi.
Aýyplamada Johar Sarnaýewiň “Al-Kaýda” tarapyndan iňlis dilinde çap edilýän “Inspire” (Hyjuwlandyr) žurnalynyň 2010-njy ýyldaky sanyny öz kompýuterine indirendigi aýdylýar.
Žurnalyň bu sanynda bug pitisinden bomba ýasamagyň, feýerwerklerden partlaýjy däri almagyň we şrapnel ýasamagyň usullary düşündirilipdir.
Şeýle-de aýyplamada Johar Sarnaýewiň internetden ekstremistik edebiýatlary, şol sanda “Musulman topraklarynyň goragy, Ymamdan soňky ilkinji borç” atly gollanmany indirip alandygy, bu gollanmada yslamyň duşmanydyr öýdülýänleri dowla salmak üçin zorlugyň wagyz edilýändigi aýdylýar.
Gämide galan ýazgylar
Aýyplamada aýdylmagyna görä, Johar Sarnaýew öz gizlenen gämisiniň içinde şeýle ýazgylary galdyrypdyr: "Birleşen Ştatlaryň hökümeti biziň asuda adamlarymyzy öldürýär." " Men munuň ýaly ýamanlygyň jezasyz galmagyna seredip durup bilmeýärin." "Biz musulmanlar bir göwre, sen biziň birimizi ynjatsaň, barymyzy ynjydýaň."
Orsýetiň howpsuzlyk gulluklary 2011-nji ýylda amerikan kärdeşlerine Tamerlan Sarnaýewiň yslam bilen baglylykda radikallaşma ähtimallygy baradaky aladalaryny mälim etdiler.
Orsýetiň duýduryşyndan soň Federal derňew býurosy Tamerlan Sarnaýewiň garşysyna başlangyç derňew işini açdy. Ýöne bu derňew Massaçusetsde onuň bilen geçirilen söhbetdeşlikden we yzygider edilen gözegçiliklen soň ýapyldy.
Sarnaýew 2012-nji ýylda Çeçenistanyň golaýyndaky Dagystana, Orsýetiň Demirgazak Kawkaz sebitine sapar etdi.


text:
Saud Arabystanynyň patyşasy Abdylla çinowniklere sosial tölegleriň ýokarlandyrylandygyny, döwlet gullukçylarynyň aýlyk haklarynyň galdyrylandygyny, ýaşaýyş jaý kredit programmasyny maliýeleşdirmegiň artdyrylandygyny yglan etdi.
Ol şeýle-de tussagda oturan birnäçe adamy aklady we hökümetde kadr çalşygyny geçirmegi wada berdi.
Patyşa Abdylla nähoşlugy sebäpli üç aýdan soň ýurduna gaýdyp geldi. Şol döwür hem regiony köpçülikleýin tolgunyşyklar gaplap aldy.
Abdylla Saud Arabystanyna gelen badyna bir hepde bäri hökümete garşy çykyşlaryň köşeşmeýän ýurdy - Bahreýniň patyşasy bilen gepleşikler geçirdi.


text:
Ol haçan görseň - tezek tigirläp ýör. Tezegini tigirläp ýörşüne çölleri sökýär, gollary sökýär. Ýollardan geçýär, ýollara ýetýär. Şo-ol, tezegini tigirläp gidip otyr. Gije-de tigirläp ýör, gündizem tigirläp ýör. Ol ýeke salym-da tezekden ellerini aýranok. Nätjek-dä! Tebigat oňa şeýle ykbaly beripdir - tomzak bütin ömrüne tezek tigirläp ýaşamaly.
Onuň töwerekdäki owadan-owadan güller bilenem işi ýok. Gara günleri bilen ylgap ýören adamlar bilenem işi ýok. Dünýäniň saz-söhbeti bilenem işi ýok. Dünýäniň naz-nygmaty bilenem işi ýok. Ol ruhy lezzetleri duýanok. Asla, lezzet diýen zadyň nämedigini bilenok. Arylar kimin güle gonmak, gülden bal ýasamak onuň ykbalyna ýazylmandyr. Owadan baglara girende şatlanyp, guşlar saýraýar, bilbiller owaz edýär, adamlar bolsa baglaryň owadanlygyndan ruhy lezzet alýar.
Tomzak welin baglaryň içinde-de tezek tigirläp ýör. Bu jandar Türkmenistanda örän kän. Çöllük ýerlerde-de bar, gumak ýerlerde-de bar. Tomzaklar sygyr tezeginden kiçijik top ýasanyp, ony tigirläp, ömürlerini ötürýärler. Tezegiň içinde onuň nesilleri bar. Ol nesillerini tä özi ýaly tezek tigirlemäge ýaraýança özüniň tigirläp ýören tezeginiň içinde ýaşadýar. Tomzagyň nesilleri tezekde kemala gelip, tezekde ulalýarlar. Soň olaram öz ata-babalary ýaly, tezek tigirläp ýaşamaga başlaýarlar. Ýer togalagy döräli bäri şeýle. Tebigat her jandara bir hili ykbal beripdir.
Tebigat adamzat nesline ýokara derejede pikirleniş ukybyny beripdir. Ol özüniň ýylsaýyn ösýän pikiri bilen ösüş gazandy! Ýyly öýlere girdi. Tehniki ösüşlere ýetdi! Eserler ýazyp, kitap çap edip, teatr–kino döredip, ruhy lezzetiň guramaz çeşmesini edindi. Ýer togalagy döräli bäri adamzat uly ösüşe ýetdi.
Tomzagyň bolsa şol bir ýaşaýşy - tezek tigirläp ýör. Onuň nesilleri daşarky ýaşaýşy görenok. Töwerekdäki janly-jandarlara-da tomzagyň tigirläp ýören tezeginiň içindäki nesilleriniň ýaşaýşy näbelli. Olaryň ruhy lezzetem şol tezek, maddy nygmatam. Ýapyk dünýäde olar.
Ýapyk jemgyýetdäki ýaşaýyş hem tomzagyň tigirläp ýören tezeginiň içindäki tomzak nesilleriniň ýaşaýşyna örän çalymdaş. Tezekden çykansoňam olara ýene tomzak durmuşy garaşýar.
Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanda tussag edilen habarçysy Saparmämmed Nepesgulyýewiň ejesi iýul aýynda tussag edilen ogluny şondan bäri görüp bilmeýändigini aýdýar.
Raýsina Saryýewanyň 24-nji awgustda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, tussaghananyň resmileri onuň öz ogly üçin elten azygyny almakdan boýun gaçyrypdyrlar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy 35 ýaşly Nepesgulyýew iýul aýynda Awaza syýahat zolagyna sapar eden wagtynda ýitirim edildi. Soň onuň Awazanyň golaýyndaky Akdaş diýen ýeriň tussaghanasyndadygy garyndaşlaryna mälim edildi.
Tussaghananyň resmileri Nepesgulyýewiň “neşeli” dermanlar bilen tutulandygyny maşgalasyna aýtdylar.
Žurnalistiň ejesi bu aýyplamalary ret edýär we oglunyň neşe bilen bagly problemasynyň bolmandygyny aýdýar.
Halkara guramalary, şol sanda ÝHHG turkmen häkimiýetleriniň Nepesgulyýewi boşatmaga çagyrdylar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun we Howpsuzlyk Geňeşi hepdäniň penşenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda bolan we adam pidalaryna getiren partlamalary ýazgardy.
Döwlet habar beriş serişdeleriniň maglumatlaryna görä, penşenbe güni bolan iki terrorçylykly hüjüm zerarly 55 adam wepat bolupdyr we çak bilen 370 adam ýaralanypdyr. Bu wakanyň 14 aý mundan ozal prezident Başar al-Assada garşy gozgalaň başlanaly bäri iň gandöküşikli waka bolandygy aýdylýar.
Pan Gi Mun ähli taraplara ýüzlenip, zorlugy togtatmaga we parahatçylygy durnuklaşdyrmak boýunça plany, şol sanda halkara araçysy Kofi Annanyň öňe süren barlyşyk planyny ýerine ýetirmäge çagyrdy.
BMG-niň Baş sekretarynyň wekili Martin Nesirkiý Pan Gi Munuň çagyryşynyň mazmunyny takyklaşdyrdy.
Martin Nesirkiniň sözlerine görä, Pan Gi Munuň çagyryşynda “taraplaryň zorlugy togtatmak boýunça borçlaryny derhal ýerine ýetirmeginiň, parahat ilatyň goralmagynyň we bomba parlamalarynyň hem beýleki terrorçylykly hüjümleriň öňüniň alynmagynyň zerurdygy” aýdylýar.
Martin Nesirkiý Pan Gi Munuň Damaskda 50-den gowrak adamyň ölümine we ýene köp adamyň ýaralanmagyna sebäp bolan hüjümi berk ýazgaranlygyny aýratyn nygtady.
ABŞ, Orsýet we Ýewropa Bileleşigi-de hüjümleri ýazgardylar. Emma Moskwa şeýle zorlugy tutaşdyrmakda ady agzalmadyk daşary ýurtlary aýyplady.
Assada çagyryş
ABŞ-nyň Goranmak sekretary Leon Panetta ABŞ-nyň Siriýadaky ýagdaýa üns bilen syn edýänligini we Başar al-Assady wezipesinden çekilmäge çagyrýandygyny aýtdy.
Leon Panetta Siriýadaky ýagdaýyň aladalanma dörediji bolup galýanlygyny, barlyşyk baradaky çagyryşlaryň bolsa başa barmaýanlygyny belledi. Onuň sözlerine görä, Kofi Annanyň özi-de taraplaryň ýaraşygyň şertlerini ýerine ýetirişinden aladalanma bildiripdir.
“Biz Assady wezipesinden çekilmäge ündemegimizi dowam etdirýäris. Ýagdaý üýtgemeli. Ol köp sanly adam pidalaryna sebäp bolup, kanunçylygyň çäginden çykdy” diýip, ABŞ-nyň Goranmak sekretary Leon Panetta aýtdy.
Şeýle-de, Leon Panettanyň sözlerine görä, amerikan razwedkasy Siriýada “Al–Kaýdanyň” bardygy, emma onuň terrorçylykly hüjümlerdäki rolunyň anyk däldigi barada habar beripdir.
Hüjümleriň jogapkärçiligi
Hepdäniň penşenbe güni Damaskda bolan partlamalaryň jogapkärçiligini hiç bir tarap öz üstüne almady, emma hökümet we oppozisiýa muny birek-biregiň üstüne atmaga çalyşdy.
Oppozisiýanyň wekili terrorçylykly hüjümde Assadyň hökümetini aýyplady we hökümetiň şeýdip, ýurduň terroçylyk howpy bilen ýüzbe-ýüz bolanlygy barada halkara jemgyýetçiliginde pikir döretmek isleýänligini aýtdy.
Partlamalar harby razwedka binalaryna zarba urdy.
Bu hüjümlerden bir gün öň ýurtda ok atyşygy togtatmak boýunça alnyp barylýan prosese syn edýän BMG-niň synçylarynyň golýaýynda hem bomba ýarylypdy.


text:
Hillari Klinton 2013-nji ýylyň ýanwarynda prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň Döwlet sekretary wezipesinden aýrylmazyndan ozal Orsýet bilen gatnaşyk barada öz başlygyna käbir zatlary maslahat beripdir.
“Tutuşlygyna alanyňda, men prezidente kyn günleriň entek öňdedigini, Moskwa bilen bolan gatnaşyklarymyzyň gowulanman, ýaramazlaşmagynyň ähtimaldygyny aýtdym” diýip, Klinton ondan bir ýyl soňra çap edilen “Kyn seçgiler” atly ýatlamalarynda ýazýar.
Klintonyň aýdany dogry bolup çykdy – Orsýet-Amerikan gatnaşyklary çalt ýaramazlaşyp ugrady, bu gatnaşyklaryň haçan gowulanjakdygy hem belli däl.
Pikir soraýyşlaryň aglabasynyň aýdýany hakykata öwrülse, onda Klintonyň ýanwarda Ak tamda bolmagy mümkin.
Ýöne onuň respublikan bäsdeşi Donald Tramp ýeňiji bolup çyksa-da, 8-nji noýabrdan soň bu has-da dogry bolar – Birleşen Ştatlaryň Orsýet bilen bolan gatnaşyklary düýpgöter üýtgedi. Sowuk uruş döwründe bolşy ýaly, Moskwa ýene-de Birleşen Ştatlaryň daşary syýasat boýunça gün tertibinde ilkinji orunda ýa-da şonuň golaýynda durýar.
Gatnaşyklar
“Biz gatnaşyklarda öňkülerden has pes derejelerde durus” diýip, 2000-nji ýyllarda prezident Jorj Buşuň administrasiýasynyň döwründe Milli howpsuzlyk geňeşinde Orsýet barada ýokary derejeli ekspert bolan Tomas Graham aýdýar.
Obamanyň Orsýet bilen bolan gatnaşyklara täzeden başlamaly diýen inisiatiwasy gaty gowşak başlandy hem-de oňa ýalňyş düşünildi.
Bu hereket Orsýet Gürjüstana çozup, onuň territoriýasynyň bir bölegini basyp alanyndan ýedi aý soňra ýüze çykdy. Beýleki jedeller, şol sanda Orsýetiň geý “propagandasyny” jenaýat hasaplaýan kanuny we Amerikanyň adam hukuklaryny bozmakda aýyplanýan orsýetlileriň garşysyna sanksiýa girizmegi hem gatnaşyklary has-da dartgynlaşdyrdy.
Ýöne gatnaşyklara iň uly zyýany ýetiren 2014-nji ýylda Orsýetiň Ukrainada Moskwa dostlukly garaýan prezidentiň synmagyna Krym ýarym adasyny eýelemek we atyşyklary bes etmek boýunça gelnen ylalaşyklara garamazadan, Kiýewe garşy urşy dowam etdirýän separatistleri goldamak bilen jogap bermegi boldy. Moskwa şeýle hem Siriýanyň graždanlyk urşunda Prezident Başar al-Assadyň häkimiýet başyndan aýrylmagynyň öňüni almak, Amerikanyň täsirlerine zyýan ýetirmek we Ýakyn Gündogarda Orsýetiň kontrollygyny güýçlendirmek maksady bilen Siriýanyň prezidentini goldady.
“Biziň Orsýet bilen uly problemamyzyň bardygy bilen iki partiýanyň [respublikanlar we demokratlar] arasynda birlik bar. Biz geçmişdäkiden has berk durmaly” diýip, Graham aýdýar. Ol soňra hem “men täze administrasiýa gelip, ‘geliň, Orsýet bilen bolan gatnaşyklary konstruktiw ugra gönükdireliň’ diýýän adamy göremok” diýip, sözüniň üstüne goşýar.
“Meniň Putin bilen örän gowy gatnaşygym bolar”
Gurply biznesmen Tramp Wladimir Putini gowy görýändigini öwran-öwran duýdury. Sentýabrda ol Orsýetiň prezidentiniň “öz ýurdunyň üstünde uly kontrollygy bar” we “ol biziň prezidentimizden has uly lider” diýdi.
Tramp şeýle hem “Yslam döwletiniň” jeňçileri we terrorizm ýaly umumy howplara garşy, Waşington bilen Moskwanyň arasynda hyzmatdaşlyk ýok diýip zeýrendi.
Ol sentýabrda telewideniýede görkezilen bir forumda: “Meniň Putin bilen örän gowy gatnaşygym bolar. Orsýet bilen örän gowy gatnaşygym bolar diýip pikir edýärin” diýdi.
Bu beýanatlar Moskwada gowy garşylandy. Üstümizdäki ýyl bir söwda forumynda Putin Trampy öwüp, ony “hiç bir şübhe ýok, täsirli we talantly adam” diýip häsiýetlendirdi. Kremliň tarapyny çalýan ors mediasy hem Klintony garalap, Trampy tarypladylar.
Trampyň Orsýet bilen gatnaşygy berk synag astyna düşdi. Onuň saýlaw kampaniýasynyň öňki başlygy Paul Manafort Ukrainanyň Orsýetiň ýarany bolan öňki prezidenti Wiktor Ýanukowije wekilçilik etdi. Onuň ýene bir geňeşçisi, Karter Peýj, aýdylyşyna görä, Kremliň ýokary derejeli resmileri, şol sanda Amerika tarapyndan sanksiýa astynda duran adamlar bilen hem duşuşypdyr. Peýj geçen aý özüniň kampaniýany terk edendigini aýtdy.
Has tutanýerli çemeleşmek
Klinton bolsa, öz gezeginde, Orsýete has tutanýerli çemeleşjekdigini mälim etdi. Onuň Orsýet we Ýewropa işleri boýunça geňeşçileriniň aglabasy Moskwanyň Ýewropadaky, Ukrainadaky, Siriýa we beýleki ýerlerdäki hereketlerine berk gaýtawul berilmeli diýip, açyk aýdýarlar.
Onuň Orsýet boýunça geňeşçi topary Amerikanyň Orsýetdäki öňki ilçisi Maýkel MkFaul, Ak tamyň we Döwlet departamentiniň öňki işgäri Fil Gordon, şeýle hem Pentagonyň öňki işgäri we wise-prezident Jo Baýdeniň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisiniň orunbasary Juli Smit ýaly adamlary öz içine alýar.
Klintonyň ýene bir geňeşçisi 2009-njy ýyldan 2013-nji ýyla çenli NATO ýolbaşçylyk eden öňki amerikan admiraly Jeýmes Stawridis. Ol Ukrainada we soňky wagtlarda hem Birleşen Ştatlaryň saýlaw bilen ilteşikli guramalaryna edilen käbir hüjümler diýilýänler hakda, Orsýete has berk jogap berilmeli diýip, birsyhly çagyryş edip gelýär.
Iki partiýa arasyndaky umumy ylalaşyk
Klinton saýlanan halatynda, Birleşen Ştatlaryň Orsýete gönükdirilen syýasatynyň has berk boljakdygyny, käbir hüjümleri we amerikan saýlawlaryna garyşmak baradaky gürrüňler çykmazdan has öň aýyl-saýyl etdi.
“Biz muny indi görmezlige salyp bilmeris. Biziň hemmämiz munuň sowlup gitmegini arzuwlaýarys” diýip, Klinton 2015-nji ýylda eden bir çykyşynda aýtdy. “Biziň hemmämiz Putiniň, ors patyşalaryna laýyk edim-gylymyň taryhy köklerine batmagy we milli serhetleriň boýunda gorky döredip, Siriýa we şonuň ýaly beýleki ýerlerde Orsýetiň güýjüni güjeňlemegiň deregine, ýurduny döwrebaplaşdyryp, Günbatara tarap ilerlemegini isleýäris”.
Üstesine-de, Kongresdäki iki partiýa arasynda Orsýete has berk çemeleşmek boýunça ylalaşyk bar.
Moskwanyň nukdaýnazaryndan garanyňda, Putiniň Gündogar Ukrainanyň Donbas regionyndaky, Siriýadaky we Baltika hem Gara deňizdäki agressiw hereketleri bu golaýda togtajaga meňzänok.
“Olar harby türgenleşikleri dowam etdirerler, öz başarnyklaryny görkezmegi dowam etdirerler. Meniň pikirimçe, olar Donbasda konfliktiň kontroldan çykmagyny islänoklar, ýöne ony utuş gazanmak üçin ulanma başarnygyny-da elden bermek islänoklar” diýip, Graham aýdýar.
2009-njy ýylda Dmitriý Medwedew we Putiniň prezidentlik ornuny saklap ýörkä, Obamanyň Orsýet bilen gatnaşyklara täzeden başlamak baradaky inisiatiwasyny amala aşyrmaly döwlet sekretary bolan Klintondy.
Ýöne Putiniň Klinton bilen gatnaşygy ol 2012-nji ýylda alty ýyl möhlet bilen Kremle dolanyp gelmezinden has öň dartgynlaşdy. Putin Klintony 2011-nji ýylky parlament saýlawlaryndan soňra Moskwada turan protestleri öjükdirmekde aýyplady. Bu saýlawda Putiniň häkimiýet başyndaky partiýasynyň bähbidine galplyga ýüz urlandygy aýdylýardy.
‘Aýlawly ülňi’
Pikir soraýyşlar Klintonyň ýeňiji bolmagyny görkezip ugranyndan soňra käbir ors resmileri edilen berk çykyşlar saýlaw kampaniýasyna degişli gürrüňlerdir, Moskwa gönükdirilýän tankytlar saýlawdan soňra ýatyşyp, has pragmatik çemeleşişe ýol açylar diýip umyt etdiler.
“Saýlaw kampaniýasy tamamlanýança gözleşmeli bolarys. Biz ýene birnäçe hepde garaşmaly bolarys, sabyrly bolmaly” diýip, Putiniň ýakyn ýarany Sergeý Iwanow 24-nji oktýabrda düýbi Londonda ýerleşýän “Financial Times” gazetine aýtdy.
Amerikanyň saýlaw “üýşmeleňi basym bitmez. Kim utsa-da, dem alara şondan soňra mümkinçilik bolar” diýip, hökümete ýakyn durýan daşary syýasat boýunça analizçi we “Russia In Global Affairs” žurnalynyň redaktory Fýodor Lukýanow 7-nji oktýabrda bir kommentaride ýazdy.
Ýöne Orsýet saýlawdan öň Klintonyň öňünde birnäçe böwet goýdy. Kreml oktýabrda simwolik, ýöne ähmiýetli bolan iki sany ýadro şertnamasyndan çekildi. Şeýle hem Moskwa Siriýanyň harbylarynyň Alepponyň gozgalaňçylaryň elindäki gündogar bölegine edýän hüjümlerini goldamak bilen Amerikanyň tagallalaryny başa bardyrmazlyga synanyşýar.
Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Maria Zaharowa Obama administrasiýasyny Orsýet barada “ýanan toprak” syýasatyny ýöredýänlikde aýyplady. Ýöne amerikan resmileri muňa Moskwanyň saýlawdan öň eden işleriniň beýany diýip düşünýärler.
Lukýanow gatnaşyklaryň dargamagy iki ýurt arasyndaky aýlawly ülňiniň bir bölegi diýip, dartgynlygyň uly böleginiň günäsini Putin bilen şahsy gatnaşyk gurmady diýip, Obamanyň üstüne ýükledi.
Ol: “Ýagdaýyň aýlawly, ädimme-ädim ýaramazlaşmagy köp zatlary howply uçudyň gyrasyna getirdi. Häzir öňde ýatan sorag geçişiň nähili ýa nämä tarap gönükjeginde” diýip ýazdy.


text:
ABŞ-nyň Orta Gündogar boýunça wekili Jorj Mitçel Ysraýyla, palestinalylara we arap döwletlerine sebitde parahatçylyga tarap kyn ädimleri ätmek baradaky çagyryş bilen ýüzlendi.
Ol konfliktdäki taraplaryň ählisiniň has köp iş etmelidigini aýtdy. Mitçel Günbatar Kenarda geçiren gepleşikleri mahalynda palestin prezidenti Mahmud Abbasa Waşington biziň durnukly parahatçylyk gazanyp bilmegimiz üçin ähli zady edýär diýdi.
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts häzir Ysraýyla sapar edýär. Ol Eýranyň dawaly ýadro programmasy we Birleşen Ştatlaryň Orta Gündogardaky parahatçylyk tagallaryny janlandyrmak barada gepleşik geçirýär.


text:
“Human Rights Watch” guramasy dünýä boýunça geçen ýylky adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen baglylykda 648 sahypalyk hasabat ýaýratdy
. Bu hasabatda demokratik döwletleriň we guramalaryň repressiw režimlere garşy “ýumşak” çemeleşýändigi nygtalýar.
Şol hasabatda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Ýewropa Bileleşiginiň we Birleşen Milletler Guramasynyň repressiw režimlere ýeterlik derejede basyş etmeýändigi aýdylýar. Şeýle-de “Hytaýyň esasy adam hukuklaryny bozmagyna garşy çykmak üçin halkara çekinjeňligiň bardygy” hem nytgalýar.
“Human Rights Watch” Günbataryň käbir ýolbaşçylaryny, şol sanda BMG-niň baş sekretary Ban Ki-muny, ÝB-niň daşary syýasat we howpsuzlyk boýunça baş wekili Katerina Aştony we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamany käbir döwletleriň kanun bozmalaryna ýeterlik üns bermän, has köp gepleşiklere ýykgyn edýändikleri üçin tankytlaýar.Türkmenistan we Özbegistan
Hasabatda ÝB-niň Türkmenistanyň we Özbegistanyň awtoritar režimlerine garşy mylaýymlyk bilen çemeleşýändigi bellenilýär we ýazgarylýar. ÝB-niň bu iki ýurda “ýaranjaňlyk bilen garaýandygy” nygtalýar. Mundan başga-da, “Adam hukuklary meseleleriniň maslahat edilmejekdigi” sebäpli awtoritar hökümetleriň ýolbaşçylarynyň gepleşikleriň geçirilmegine oňyn garaýandyklary aýdylýar.
Bu hasabatyň ýaýradylmagy Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň Brýussele edýän saparyna gabat geldi.
“Kähalatlarda adam hukuklaryny goramak meseleleriniň hökümet bähbitleri bilen
Soňky birki ýylyň dowamynda at tutmagyň we utandyrmagyň ýerine, gepleşikler we dymmak diplomatiýasy diýilýän ugry saýlamak moda öwrüldi
gapmy-garşy gelmeginiň mümkindigi” hasabatda bellenýär. Şeýle-de “manysyz gepleşikleriň we dereksiz hyzmatdaşlygyň ýollaryny gözlemek tagallalarynyň arkasynda bukulman, olaryň muny mertlik bilen ykrar etmelidikleri” nygtalýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň Germaniýadaky edarasynyň aragatnaşyk boýunça başlygy Wenzel Michalski bu hasabat barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: "Soňky birki ýylyň dowamynda at tutmagyň we utandyrmagyň ýerine, gepleşikler we dymmak diplomatiýasy diýilýän ugry saýlamak moda öwrüldi. Biziň pikirimizçe, bu dünýäde adam hukuklarynyň bähbidine däl. Hususan-da, ýapyk gapylaryň aňyrsyndaky gepleşiklerde bu ugurda hiç hili özgerişligiň ýokdugy belli boldy”.
Halkara Human Rights Watch guramasynyň ýaýradan hasabatynda Eýranda metbugat tankytçylaryny gynamagyň we gorkuzmagyň entegem dowam edýändigi, şeýle-de bu ýagdaýlaryň “adam hukuklary boýunça krizisi has-da çuňlaşdyrýandygy” bellenilýär.


text:
Demirgazyk Hindistanda we Nepalda 18-njy sentýabrda bolan ýer titremede onlarça adamyň heläk bolandygy we köp adamlaryň ýaralanandygy habar berilýär.
Hindistanyň demirgazyk-gündogar regionlarynda ýerleşýän welaýatlarda we Nepalda ýüze çykan bu ýer titremäniň güýjüniň Rihteriň şkalasy boýunça 7 bala golaý bolandygy aýdyldy.
Betbagtçylyk bolan regionlarda öýleriň, ýollaryň ýykylyp-ýumrulandygy, elektrik togunyň üpjünçiliginiň bes edilendigi, telefon baglanyşygynyň kesilendigi aýdylýar.
Bu ýer titremesi Bangladeşde we Butan patyşalygynda hem duýlupdyr.
Maglumatlara görä, bu ýerlerde halas ediş işleri dowam edýär.