text:
21 Temmuz 2015 Salı
Prezidentimiz Saglygy Goraýyş Ulgamyna Degişli Täze Binalaryň Açylyş Dabaralaryna Gatnaşdy
Ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy baýramçylygy mynasybetli saglygy goraýşy ulgamyna degişli täze iri desgalaryň açylyş dabaralary, şeýle hem saglyk düzüminiň nobatdaky ýöriteleşdirilen kärhanalarynyň düýbuni tutmak çäresi geçirildi. Şanly seneler mynasybetli guralan çärelere saglygy goraýyş ulgamynda düýpli özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine, halkymyzyň ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän lukmançylyk hyzmatlarynyň giň ulgamyna eýe bolmagyna mümkinçilik döreden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
... Ir bilen döwlet Baştutanymyzyň ulagy Halkara hirurgiýa we endokrinologiýa merkeziniň düýbüniň tutulýan ýerine geldi.
Bu ýere Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlerikleriň, pudak edaralarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, ýurudmyzyň welaýatlarynyň häkimleri, hormatly ýaşulular we ýaşlar ýygnandylar. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda şu gezekki çärelere gatnaşmak üçin ýörite çagyrylan Germaniýadan professor-lukmanlar we beýleki daşary ýurtly myhmanlar bar. Şeýle hem bu ýere şu gün öz hünär baýramçylygyny belleýän saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleri geldiler.
Bu ýere ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselerini gowşurdylar.
Döwlet Baştutanymyz ýaşulular bilen bolan söhbetdeşlikde ilatymyzyň beden we ruhy taýdan, sagdynlygy, her bir adamyň, ýaş nesliň sazlaşykly ösmegi boýunça amala aşyrylýan iri möçberli işlere degip geçdi. Ýaşulular milli Liderimize türkmen halkynyň saglygy we bagtyýar durmuşy barada ýadawsyz aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyklaryny beýan etdiler. Döwlet Baştutanymyz adamlar we olaryň saglygy hakdaky aladanyň geljekde hem döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri boljakdygyny belläp, bu ugurda durmuşa geçirilýän çäreleriň yzygiderli dowam etdiriljekdigini nygtady. Ýurdumyzda amala aşyrylýan toplumlaýyn durmuş maksatnamalary we taslamalar ilata hil taýdan täze, ýokary derejede lukmançylyk hyzmatyny hödürlemäge gönükdirilip, jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini kemala getirmäge ýardam bermelidir diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döredijilik toparlarynyň we ussat ýerine ýetirijileriň ýaýbaňlandyrylan aýdym-sazly çykyşlary bu ýerde guralan dabaralara özboluşly öwüşgin çaýdy.
Hormatly Prezidentimiz özi üçin ýörite taýýarlanan ýere geçýär. Soňra döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylara ýüzlenip, öz çykyşyny Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda baýramçylyklaryň goşalanyp gelýändigi barada aýtmak bilen başlady. Ýakynda Oraza baýramyny, Galla baýramyny belläp geçdik. Indi bolsa Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününi hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy bilen bagly dabaralara gatnaşýarys diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şu täze halkara lukmançylyk merkezleriniň - 180 orunlyk hirurgiýa merkeziniň, 120 orunlyk endokrenologiýa merkeziniň düýbüni tutýarys. Bu toplumyň endokrinologiýa ulgamyna degişli dürli keselleriň, şol sanda süýji keseliniň öňüni almak, anyklamak hem-de bejermek boýunça meseleleri çözmekde uly ähmiýeti bolar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Biz 1995-nji ýylyň 21-nji iýulynda "Saglyk" döwlet maksatnamasyny kabul etdik. Maksatnamanyň esasy wezipesiniň keselleri bejermek däl-de, olaryň öňüni almakdygyny, şonuň esasynda hem şu döwrüň içinde uly işleriň amala aşyrylandygyny, birnäçe keselleriň ýurdumyzda ýok edilendigini bellemeli., Birleşen Milletler Guramasynyň, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň hem-de beýleki birnäçe abraýly halkara guramalarynyň şol keselleriň ýok edilendigi baradaky güwänamalarynyň ýurdumyza gowşurylandygyny aýtmak isleýärin.
Keselleriň öňüni almak üçin maşgala lukmanlarynyň ulgamy ýola goýuldy, bu usul iş ýüzünde özüniň netijeliligini görkezdi. Ýurdumyzda meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyryş gäwänamasy ulgamyny girizdik, ýokary derejeli anyklaýyş we bejeriş – öňüni alyş hyzmatlarynyň umumy elýeterli bolmagyna ýardam berýän beýleki köpsanly çäreler durmuşa geçirildi.
Käbir keselleriň öňüni almak we bejermek üçin merkezleşdirilen hassahanalar zerur bolup durýar. Biz Halkara saglyk merkezleriniň müdiriýetini döretdik. Onuň düzümine Kardiologiýa merkezi, Halkara iç keselleri merkezi, Halkara anyklaýyş merkezi, Kelle we boýun keselleri halkara merkezi, Ene mähri merkezi, Göz kesellerini bejerýän oftalmologiýa merkezi we Stomatologiýa merkezi girýär diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Her ýyl ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň şanly senesinde lukmançylyk desgalarynyň düýbüni tutmak ýa-da açyp ulanmaga bermek asylly däbe öwrüldi.
Şu gün hem biz täze Okuw-ylym merkezini açarys. Diňe ylym bilen aýakdaş gitmek bilen biz oňyn netijeleri gazanyp bileris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi. Bu Okuw-ylym merkezi geljekde ylmy-barlag işlerini geçirer ýaly, lukmanlarymyzyň öz hünärini ýokarlandyrmak üçin, kliniki ordinatorlar, aspirantlar, doktorantlar tarapyndan degişli ylmy-barlag işlerini geçirip, ylmyň gazananlaryny amaly tarapdan durmuşa geçirip, keselleriň öňüniň alynmagy üçin zerur şertleri üpjün eder.
Ýene bir açyljak desga Halkara kardiologiýa merkezidir, ol durky täzelenilen we düýbünden täzeden gurlan binalardan ybaratdyr. Öňki kardiologiýa merkezi 20 orunlyk bolan bolsa, täze halkara kardiologiýa we kardiohirurgiýa merkezi 150 orunlukdyr. Bu ýerde raýatlarymyz üçin ýürek-damar keselleriniň öňüni almak, bejermek ýa-da hirurgiýa taýdan bejeriş amallaryny ýerine ýetirmek mümkinçiligi döredildi. Bu merkezler täze saglyk halkara müdiriýetiniň düzümine girýär.
Milli Liderimiz şeýle hem sagdyn nesli ösdürip ýetişdirmek üçin öňi bilen eneleriň sagdynlygynyň zerur bolup durýandygyny aýtdy. Şu gün biz Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy merkezini açarys. Bu ýerde biziň aýal-gyzlarymyz, çagalar üçin ähli lukmançylyk hyzmatlary, şol sanda akuşerçilik-ginekologiýa bejeriş işleri ýola goýlar. Zerur bolsa, bu ýerde ylmy-barlag işleri hem geçirilip bilner.
Döwlet Baştutanymyz ýene bir desga hakynda, çilimkeşlik, arakhorluk, neşekeşlik ýaly belalardan saplanmak üçin şu gün Tejen şäherinde 120 orunlyk ýöriteleşdirilen dikeldiş merkeziniň açylýandygyny aýtdy. Bu merkez bu zyýanly endiklerden ejir çekýän adamlara sagdyn-durmuş ýörelgesini saýlap almaga kömek eder.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk bejeriş işlerinde saglygy goraýyş ulgamynyň derman serişdeleri bilen üpjün edilmeginiň ähmiýeti baradaky meselede durup geçdi. Dermanyň ýokary hilli saklanylmagyny, olaryň ulanyş möhletini, hiliniň barlanylyşyny we dermanhanalara öz wagtynda ýetirilmegini Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Baş dermanhana müdirliginiň häzirki zaman halkara ölçeglerine laýyk gelýän täze ammarlary üpjün eder – ol şu gün ulanmaga berilýän desgalaryň biridir.
20 ýylyň içinde, hakykatdan hem, uly işler amala aşyryldy, paýtagtymyzda merkezleşdirilen lukmançylyk edaralarynyň ençemesi – Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezi, Şikesleri bejeriş merkezi, Ýokanç keselleri merkezleriniň toplumy, ýöriteleşdirilen harby hassahanalar gurlup ulanmaga berildi, welaýatlarda "Ene mähri", anyklaýyş merkezleri, obalarda saglyk öýleri guruldy – näçe sanasaň sanap oturmaly. Bu işler dowam etdirilip, milli saglygy goraýyş ulgamyny ýokary dünýä derejesine çykarýar diýip, milli Liderimiz sözüni jemledi.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylary Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni hem-de "Saglyk" döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy bilen ýene-de bir gezek gutlap, hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, bagt, saglygy goraýyş ulgamynyň ähli işgärlerine bolsa ynsan saglygyny bejermek ýaly asylly işlerinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy ýygnananlar tarapyndan şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylandy.
Soňra şu günki dabara gatnaşýan oglanjyk bilen gyzjagaz hormatly Prezidentimize ýörite gutyny getirip, ýadygärlik ýazgy galdyrmagy haýyş etdiler. Bu ýere ýygnanlaryň şowhunly elçarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň geljek nesillere niýetlenen ýazgyny guta salyp, täze binanyň düýbüniň tutuljak ýerine bardy. Döwlet Baştutanymyz täze desgalaryň binýadyna beton garyndysyny atyp, onuň gurluşygyna ak pata berdi. Ýaşulular we dabara gatnaşyjylar milli Liderimiziň göreldesine eýerdiler.
Döwlet Baştutanymyz bu ýerde germaniýaly professorlar bilen lukmançylyk pudagynda mundan beýläk hem hyzmatdaşlyk etmegiň mümkinçilikleri hakynda pikir alyşdy we olaryň türkmen kärdeşleri bilen täze işjeň gatnaşyklaryň mümkinçiliklerine baha bermekleri üçin, olary şu günki açylýan desgalar bilen tanyşmaga çagyrdy.
Täze desganyň düýbüni tutmak dabarasy tamamlanandan soň, hormatly Prezidentimiz paýtagtymyzyň şu künjegindäki lukmançylyk şäherçesiniň çäginde ýerleşýän Halkara okuw-ylmy merkezine tarap ugrady.
Milli Liderimiziň ulagy Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meýdançada saklandy. Milli lybasdaky gyzlar döwlet Baştutanymyza gül desselelerini gowşurdylar. Dabara gatnaşýan hökümet agzalary, ýurdumyzyň Mejlisiniň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular, şeýle hem daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky ilçileri, daşary ýurtly myhmanlar milli Liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Şeýle hem bu ýerde okuw-ylmy merkezi, onda amala aşyrylýan işleri ösdürmek boýunça iş alyp barýan daşary ýurtly alymlar bar. Olar täze merkeziň açylyş dabarasyna gatnaşýarlar. Ýurdumyzyň lukmanlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy uly ruhubelentlik ýagdaýynda garşyladylar.
Halkara okuw-ylmy merkeziniň öňündäki meýdançada ýurdumyzyň belli aýdymçylarynyň, döredijilik toparlarynyň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Olar şanly waka mynasyebtli belent ruha beslenen aýdym-sazly çykyşlary ýerine ýetirdiler.
Tolgundyryjy pursat gelip ýetýär. Dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda hormatly Prezidentimiz täze binanyň toý bagyny kesýär. Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň içine girip, onuň aýratynlyklary bilen tanyşýar.
Merkeziň esasy wezipesi lukmançylyk biliminiň derejesini ýokarlandyrmak, ylmy barlaglary geçirmek, dürli görnüşdäki şekilleri ulanmak arkaly saglygy goraýyş işgärleriniň hünär derejesini kämilleşdirmek bolup durýar.
Täze lukmançylyk tehnologiýalarynyň saglygy goraýyş ulgamyna ornaşdyrylmagy Türkmenistanyň ýokary ösüş derejesi bolan döwletleriň hatarynda öz ornuny pugtalandyrmagyny üpjün edýär. Hil taýdan täze kämil düzümi emele getiren bu merkez lukmançylyk pudagynyň esasyny düzmek bilen, ol ulgamyň ýokary hilli mümkinçilikleriniň yzygiderli artdyrylmagyny üpjün edýär we lukmançylyk ulgamynyň täzeçil ýol bilen sazlaşykly ösüş strategiýasyny kesgitleýär.
Halkara okuw-ylmy merkezi, öňdebaryjy tehnolgiýalar bilen üpjün edilen iri bilim merkezidir. Ol ähli täzeçil ýörelgeleriň döredilmegini, ornaşdyrylmagyny we giňden ulanylmagyny öz içine alýan lukmançylyk düzüminiň kemala getirilmegindäki nobatdaky tapgyr bolup durýar. Bu merkezde täze işläp taýýarlamalar bilen meşgullanmak, ylmy – barlag taslamalaryny amala aşyrmak, ilat üçin täzeçil lukmançylk hyzmatlarynyň elýeterliligini ýokarlandyrmak maksady bilen olaryň netijelerini tejribä ornaşdyrmak işleri alnyp barylar.
Merkezde oturdylan enjamlaryň Orta Aziýa ýurtlarynyň hiçisinde ýokdugyny bellemeli. Bu kämil enjamlaryň kömegi bilen, talyplar, ordinatorlar, lukmanlar we beýleki hünärmenler tejribe sapaklaryny geçerler, öz hünär ussatlyklaryny ýokarlandyrarlar, möhüm işläp taýýarlamalary, düýpli we amaly barlaglary geçirerler, dünýäniň öňdebaryjy tejribelerini öwrenenler we kämil usullary, tehnologiýalary synagdan geçirerler. Toplumyň düzümine endoskopiýa, hirurgiýa bölümeçi bolan Lukmançylyk türgenleşik bölümi, ylmy-anyklaýyş we usulyýet bölümi, barlag we seljeriş ylmy bölümi özünde jemleýän merkeze girýär.
Döwlet Baştutanymyz bu ýerde ýerleşýän embriologik we sütin öýjükleri ylmy-anyklaýyş barlaghanasyna bardy. Munuň özi saglygy goraýyş ulgamynda iň häzirkizaman ugurlaryny biridir.
Milli Liderimiz bu ýerde implantasiýanyň öňüsyrasynda genetiki-anyklaýyş döwründe kemisligi ýüze çykarmak bilen blastomerleri öwrenmek, ekstrakarporal tohumlandyrma meseleleri boýunça anyklaýşy we barlaglary geçirmek bilen baglanyşykly usullar bilen tanyşýar. Şunuň ýaly anyklaýyş çäreleri genetika sebäpler boýunça tohumyň ösüşini kesmek töwekgelçiligini aradan aýyrýar we doga näsaglygy bolan eneden sagdyn çaganyň dünýä inmek mümkinçiligini ýokarlandyrýar. Dünýäniň dürli ýerlerindäki klinikalarda şunuň ýaly tejribäniň ulanylmagy, bu tehnologiýanyň netijeliliginiň ýokarydygyny subut etdi.
Häzirki döwürde adamyň bedeninde sütün öýjüklerinden dürli öýjükli ulgamyň emele gelýändigine hiç hili şübhe ýok. Häzirki zaman lukmançylygynda adamyň sütün öýjükleri bejeriş maksady bilen başga ýere geçirilýär. Meselem, bejeriş mahalynda gan aýlanyş ýagdaýyny dikeltmek üçin zerur çäreleri ýerine ýetirmek mümkinçiligi döreýär. Bu merkezdäki dikeldiş hirurgiýasynda dürli keselleri bejermekde ulanmak maksady bilen, mezenhimal sütün öýjükleriniň dürli görnüşleriniň şekilini döretmäge mümkinçilik berýär. Olaryň sanyny we hilini hem-de olary gerekli ýerine oturtmaga taýýarlamagy üpjün edýär.
Bu ýerde işleýän lukman hormatly Prezidentimiziň sowallaryna jogap bermek bilen, enjamlar, olary barlaghana şertlerinde ulanmagyň kadalary barada gürrüň berdi. Şeýlelikde, Germaniýada öndürilen "LAMINAR AÝIRFLOW CABIN" enjamy özünde gepofilter saklaýar we daşky gurşawdan gelen mikroblaryň täsirini peseldip, sütün öýjükleriň arassa ýagdaýyny saklamagyny üpjün edýär. Munuň özi sütün öýjüklerine düzümiň kadasyna laýyk getirmäge çenli bolan ukyplylygy we adam bedeniniň ýürek damarlary, beýni öýjügi, nerw sütünleri, öýken, bagyr, kentlewük we deri ýaly dürli böleginiň kadaly işini ýola goýýar.
Bu barlaghanada oturdylan Indoneziýanyň önümi bolan "Ecko" enjamy sütün öýjükleriniň kadaly ýaşamagy we saklanmagy bilen baglanyşykly ylmy barlaglarda giňden ulanylýar. Onuň maksatnamalaýyn üpjünçiligi sütün öýjüklerini saklamak, köpeltmek we ösdürmek üçin zerur bolan şertleri, ygtybarly goraglylygy ýola goýar. Ol CO2 ölçeglerinde degişli ýylylygy we çyglylygy üpjün edýär.
Öýjük terapiýasy sütün öýjükleriniň mümkinçiliklerine daýanyp, dürli ugurlarda ýöriteleşdirilen öýjüklere öwrülmäge we täzeden dikelmäge ukyplydyr. Sütün öýjükleriniň şunuň ýaly aýratynlyklary netijeçinde ol adam teniniň ähli ýerindäki zeper ýeten öýjükleri çalyşmak we täzeden dikeltmek wezipesini ýerine ýetirýär. Şeýle hem ol has ýiti keselleriň 80-den gowragyny bejermekde işjeň ulanylýar. Barlaghananyň sowadyjy enjamy sütün öýjükleri 86 dereje suwuklykda alty aýdan bir ýyla çenli bolan möhletde saklamaga mümkinçilik berýär.
Ýaponiýanyň "Olympus" inwertirlenen mikroskopy lukman hünämenleriň ygtyýarynda bolup, ol janly sütün öýjükleriniň köpelmegine hem-de ösmegine gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Ol wideokamera bilen üpjün edilip, kompýuter ulgamyna birikdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşýan germaniýaly professorlara ýüzlenip, olaryň sütün öýjüklerini barlamagyň geljegi bilen baglanyşykly pikirlerini diňledi. Şonda myhmanlaryň biri tejribeli kardiolog öz iş tejribesinde sütün öýjüklerini näsagyň infarkt keseliniň öňüsyrasyndaky ýagdaýynda ulanandygyny we bu usulyň oňat netije berendigini belledi.
Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň patomorfologik ylmy-anyklaýyş barlaghanasyna bardy.
Bu barlaghananyň esasy aýratynlyklarynyň biri-de, bu ýerde Wisto-- we sitomorfometriýa öýjükleriň ýadro gurnaýjylaryny ýüze çykarmak we adam bedeniniň aýry-aýry ýerleri boýunça barlag işleriniň geçirilýänligidir. Şeýle hem barlaghana immun ulgamynyň doly ýetmezçiligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmäge, bedeniň agzalarynyň we dokumalarynyň trasplantologiýasynda patomorfologiýa işini ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Gönüden-göni hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen alnan bu enjamda Türkmenistanda ösýän dermanlyk ösümlikleriň makro we mikrosopiki derejede bedeniň dürli agzalaryna edýän täsiri öwrenilýär.
Döwlet Baştutanymyz lukmandan barlaghanada ulanylýan täzeçil usullar we barlag serişdeleri barada aýdyp bermegini sorady. Merkeziň işgäri otagda oturdylan enjamlar toplumy barada aýtmak bilen, kliniki anyklaýyş we synag işlerini awtomatlaşdyryş enjamlaryny öndürmekde dünýäde öňdebaryjy hasaplanylýan Germaniýada "Leica" kompaniýasynyň "Aperio CS2" göçüriji ulgamyň iş tertibini görkezdi. Bu enjam gistologiýa şekillerini göçürmek we olary saklamak maksady bilen, keseli anyklamak hem-de surat görnüşinde bir bitewi maglumat binýadyna utgaşdyrmak üçin ýokary öndürijilkli we örän tiz hereket edýän gural hasaplanylýar.
Şeýle hem lukman bu ýerde oturdylan Daniýanyň "Dako" kompaniýasynyň enjamynyň artykmaçlyklary barada gürrüň berdi. Bellenilişi ýaly, bu enjam immunogistohimiýa anyklamasy üçin niýetlenip, oňa işläp taýýarlaýjy, reňkleýji gurallar girizilendir. Olaryň kömegi bilen islendik dokumalarda antigenler we beýleki serişdeler anyklanýar, şeýle hem käbir doly anyklamasy kyn bolan keselleriň sebäpleri kesgitlenýär we anyklanýar. Bu bolsa ejir çekýän adamlara patogenetiki taýdan bejergi geçirmäge mümkinçilik berýär.
Soňra milli Liderimiz biohimiýa we gemotologiýa ylmy-anyklaýyş barlaghananyň innowasiýa enjamynyň, şol sanda barlaghana enjamynyň işleýiş häsiýetleri bilen tanyşýar, bu lukmançylyk enjamy gysga wagtyň içinde allergiýa keselleriniň sebäbini anyklamaga mümkinçilik berýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow anyklaýyş enjamynyň işleýiş aýratynlyklary hem-de onuň şeýle enjamlar bilen deňeşdirilende artykmaçlyklary bilen gyzyklandy. Hünärmegniň gürrüň berşi ýaly, "Phadia 250" enjamy häzirki wagtda awtomatlaşdyrylyş, hil we hyzmat ediş möçberleri allergiýa häsiýetli we autoimmun keselleri gysga wagtyň içinde aňrybaş derejede anyklamak boýunça iň häzirki zaman abzalydyr. Ol bir wagtyň özünde 50 nusgany kabul etmäge hem-de allergiýa görnüşli keselleriň 700-den gowrak görnüşini ýüze çykarmaga ukyplydyr.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyza iň täze biohimiýa seljeriş enjamy görkezildi, ol biohimiýa barlaglaryň ähli görnüşlerini ýerine ýetirmäge we lipid, uglewod, belok we mineral çalyşmalaryň önümlerini kesgitlemäge ukyplydyr. Bu enjamyň kömegi bilen ýokanç keselleriň döremeginiň sebäbini ýüze çykaryp bolar.
Beýleki enjamlaryň hatarynda barlaghanada "Centaur" awtomatlaşdyrylan immunoferment anyklaýjy abzal hem bar. Onuň kömegi bilen ähli garmonlary, onkomarkerleri, kardiomarkerleri ganazlyk alamatlaryny ýüze çykaryp hem-de gysga wagtda delilli netijeleri alyp bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow lukmançylyk tehnikalarynyň yzygierli täzelenendigini we her gün diýen ýaly olaryň has kämil görnüşleriniň peýda bolýandygyny belledi. Hünärmenlerimiziň öňdebaryjy tehnologiýalary özleşdirmegi üçin olarda ýokary pikirlenmek ukybyny ösdürmek maksady bilen okuw maslahatlaryny yzygiderli guramak zerurdyr. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutatynymz dabara gatnaşýan "Simens" kompaniýsaynyň ýolbaşçysyna ýüzlenip, bu ulgam boýunça netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýmak, kompaniýanyň toplan tejribelerini türkmen lukmalarynyň öwrenmegi boýunça okuw sapaklaryna nemes hünärmenleriniň çekilmeginiň möhümdigini belledi.
Halkara okuw-ylmy merkeziniň Ylmy -barlag bölüminiň düzüminde molekulýar-genetik, situ-genetik, mikrobiologiýa barlaghanasy, şeýle hem metalbolizmi öwrenmek boýunça barlaghana we başgalar bar.
Seljeriş bölümi merkeziň möhüm bölümleriniň biridir. Onuň işi saglygy goraýşyň ösüşini, döwrebaplaşdyrylmagyny we dolandyryşyny ylmy-amaly usulda üpjün etmäge, ykdysady binýadyny döretmäge, Türkmenistanyň döwalet elektron saglygy goraýyş ulgamynyň ylmy taýdan esaslandyrylan dolandyryşyny üpjün etmäge, derman serişdelerine Döwlet sanawyny girizmäge we lukmançylyk tehnikalaryna, lukmançylyk ähmiýetli beýleki enjamlaryna Döwlet sanawyny girizmäge gönükdirilendir.
Soňra milli Liderimiz Okuw merkeziniň endeskopiýa we robotlaşdyrylan hirurgiýasynyň mümkinçilikleri bilen tanyşýar. Bu ýerde boks –türenleşik enjamy we hirurglaryň dürli amallary ýerine ýetirmegi üçin okuw geçilýän türgenleşik-simulýator enjamy bar, şunda bu tälimleri hünärmenler weterinariýa barlaghanasynda işe girişmezden ozal haýwanlar bilen geçirilýän synaglar arkaly özleşdirýärler.
Hünärmen döwlet Baştutanymyza bu häzirki zaman enjamyny işledip görmek bilen onuň tehniki aýratynlyklary barada gürrüň berdi. Norwegiýanyň "SimSurgery" kompaniýasynyň önümi dünýäde iň kämil simulýatorlaryň biri bolup, ýaňy işe başlan, şeýle hem tejribeli endohirurglaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak üçin peýdalanylýar. Bu enjamda maşklar ýerine ýetirilende içki agzalaryň we dokumalaryň hakyky ýagdaýy görkezilýär we näsaz hereketler ýüze çykanda, olaryň ýaramaz netijeleri (gan akmak, ýolunmak we ş.m.) ýaly netijeler görkezilýär. Maksatnamalaýyn şekiller dürli çylşyrymlyklary we köp basgançakly maşklary sazlamaga mümkinçilik berýär.
ABŞ-nyň "Helskea" kompaniýasynyň LapVR wirtual simulýatory endohirurgiýa gurallaryndan başarnykly peýdalanmagy öwrenmek, binýatlaýyn utgaşdyrmany, iş ýüzündäki tälimleri we endohirurgiýa amallary ýerine ýetirmek zenan keselleriniň hirurgiýasynda degerli tälimleri almaga niýetlenendir.
Bu enjamyň kömegi bilen hiç hili gan görkezmezden operasiýalary geçirmegi içgin özleşdirip bolar, mysal üçin, körçegäni aýyrmakda, enjamyň ekranynda görkezilişi ýaly göbek ingisi ýa-da öthaltasy bejerilende ulanylýar.
Şweýsariýada öndürilen Wirtamed guraly bolsa beden agzalarynda ownuk gan çykarmasyz amallary ýerine ýetirmäge niýetlenendir. Onuň kömegi bilen bogunlary birleşdirijileri dikeltmek hem-de ýüze çykýan beýleki beden näsazlyklaryny aradan aýryp bolar. Soňra bu usulyň ýerine ýteirilişi görkezildi. Myhmanlar monitoryň kömegi bilen lukmanyň ähli hereketlerine syn edip bildiler.
Şeýle hem üç derejeli endohirurgiýa we robotohirurgiýa ukyplaryny ele almak üçin iň täze enjam bar. "Da Vinsi" roboty örän çylşyrymly mikroskopiýa amallaryny ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Ähli keselleýiş ýagdaýlarynyň hakykata örän ýakyn görnüşde suratlandyrylmagy okatmagyň ýokary netijeliligini üpjün edýär, ýörite kompýuter maksatnamalary bolsa hünärmenleriň ösüş derejesine we ussatlygyna baha bermäge mümkinçilik döredýär.
Bu okuw merkezi kliniki okuw türgenleşik merkezi we wiwarium bilen bilelikde köpugurly simulýasiýa toplumynyň düzümine girýär.
Kliniki merkeziň okuw esbaplary näsaglaryň hakyky ýagdaýyny suratlandyrýan türgenleşik garantgylaryndan ybaratdyr we elektron okuw maksatnamalary bilen üpjün edilen dolandyryş enjamly simulýatorlardyr. Bu okuw usulyýeti soňky ýyl talyplar we ýaş hünärmenler üçin niýetlenendir we onuň maksady ýaşlarda ýüze çykyp biljek dürli ýagdaýlary meýilleşdirmegiň esasynda kliniki pikirlenmäniň tärlerini iş ýüzünde kemala getirmekdir. Bu ýerde ornaşdyrylan enjamlaryň Orta Aziýa ýurtlarynyň arasynda ilkinji gezek Aşgabatda ornaşdyrylandygyny bellemeli.
Bu, mysal üçin, öýünde heläkçilige uçran adama gaýragoýulmasyz kömege gelýän gulluklar tarapyndan ýardam berilmegi, awtoulag çaknyşygyny mysaly meýilleşdirmek we tiz kömek bermekdir. Doly abzallaşdyrylan tiz kömek ulagy we okuw garantgysy şikest ýetmegiň bolup biljek dürli ýagdaýlaryny meýilleşdirmäge hem-de tälim alýanlara näsaglar hassahana äkidilen ýagdaýynda mümkin bolan gaýralmalary öwrenmäge mümkinçilik berýär.
"Learning Spase" lukmançylyk simulýasiýa merkeziniň dolandyryş ulgamynyň kömegi arkaly ("Okadylýan giňişlik") simulýatordaky hereketler gözegçilige alnyp, ýazgy edilip ýa-da netijeleri jemlenen wagtynda ara alnyp maslahatlaşylyp biliner.
Şeýle simulýatorlaryň kömegi bilen, lukmanlaryň we şepagat uýalarynyň şikes alanlara ýa-da ýürek kesellilere gaýragoýulmasyz lukmançylyk kömegi berlende ýerine ýetirmeli işleriniň yzygiderliligi we iş endikleri özleşdirilýär. Okuw-türgenleşik merkezinde tiz kömek otagy, kompýuter tomografiýa otagy, koronar angiografiýa otagy, ultrases barlagy otagy, döwrebap maneken-simulýatorlary bolan, anesteziolog lukmanlarynyň we operasion şepagat uýalarynyň gatnaşmagynda jikme-jik amaly okuwlary geçmek üçin operasion otagy bar. Bu operasion enjamlarda ähli ýagdaýlary, dem alyş ýollarynyň geçirijiliginiň bozulmalaryndan başlap, anesteziologiýadaky çylşyrymly ýagdaýlara, meselem, howply gipertermiýa çenli modelirlemek mümkin.
Reanimasiýa bölüminde ululara we çagalara, şol sanda bäbeklere bejerginiň güýçli depginde geçirilýän ýagdaýlaryny modelirlemek bolýar. Çaga dogruş otaglarynda dogrum barada, dogrum wagtynda ýüze çykýan adatdan daşary ýagdaýlar boýunça amaly okuwlar geçilýär. Şeýle hem wideoendoskopiýa otagy, meseleleri türgenleşdiriji otag diýlip atlandyrylýan otag, derman serişdeleriniň taýýarlanylýan otagy bar. Ýol berilmeli däl ýalňyşlyklaryň 30-göterimi derman serişdeleriň mukdarynyň we taýýarlanyşynyň, goýberilişiniň nädogrulygy bilen baglanyşykly ýüze çykýar. Şepagat uýalary üçin amaly okuwlar şeýle ýalňyşlyklaryň sanynyň azalmagyna niýetlenendir.
Şepagat uýalaryň işini kämilleşdirmek üçin, näsaglara gözegçilik etmek hem-de olar bilen gürleşmegiň düzgünlerini özleşdirmek üçin, aýratyn ideg talap edýän ululara we çagalara meňzedilip ýasalan "näsaglar"- trenažerlar ýöriteleşdirilipdir.
Hassahana otagy lukmanlar we şepagat uýalary üçin agyr görnüşli ýagdaýlar, näsaglaryň bejergisiniň alnyp barlyşyny we dürli-dürli hünärleriň arasyndaky iş ýörelgelerini kämilleşdirmek üçin niýetlenipdir. Süňk mulýažlarynyň we artroskopiýa otagy, ortoped lukmanlara hakyky hirurgiki enjamlary ulanyp sapak geçmäge mümkinçilik berýär.
Okuw-ambulatoriýa bölüminde lukmanlaryň iş endikleriniň kämilleşmegi üçin amaly sapaklar guralýar. Türgenleşik merkezinde iň çylşyrymly türgenleşdirijiniň biri hem stomatologiki türgenleşdirijidir. Ol bejergi mahalynda ýüze çykyp biljek dürli ýagdaýlar bilen, ýagny agyra çydamsyzlyk, üsgülewük, ýürek bulanma, ýürek urşunyň kadasynyň bozulmagy ýaly ýagdaýlar bilen modelirlenipdir. Türgenleşdiriji dürli ýagdaýda nädogry hereketi görkezip biler. Onda dogry netijä gelmek öwrenýänleriň näsag bilen iş endikleriniň kämilleşmegine, hakyky iş ýagdaýynda tejribesini artdyrmaga kömek eder.
Mundan başga-da merkezde urologiýa we GBB (gulak, burun bokurdak) türgenleşdirijileri gurnalypdyr. Çekge süňküni deşmegiň we burun boşluklarynyň çäginde endoskopiki hirurgik amalllaryň taktil ikitaraplaýyn aragatnaşykly modelirlenilmegi öwrenýän operasion çägiň anatomiki gurluşyny we dokumalaryny duýmaga mümkinçilik berýär. Şeýle hem endoskopiki sinus hirurgiýa türgenleşdirijisinde hem meşgullanma göz öňünde tutulypdyr.
Oftalmolog lukmanlara göni we göni däl oftalmoskopiýa üçin, şeýle hem döwrebap türgenleşdirijini ulanmak bilen witroretinal hirurgiýadan okuwlar geçilýär.
Robotlaşdyrylan hirurgiýanyň türgenleşdiriş otagynda dünýä-de deňi bolmadyk hem-de dürli okuw gurluşlary bIlen üpjün edilen "Da Winçi" atly robotlaşdyrylan hirurgiki ulgam gurnalypdyr. Robot iki bölekden durýar. Birinji bölek dolandyryjy üçin, ikinji bölek – dört elli awtomat- hirurgyň işini ýerine ýetirýär. Robotyň elleriniň biri operasiýa edilýän ýeri görkezýän wideokamerany saklaýar, beýleki iki eli hakyky alynan wagtda hirurgyň amala aşyrýan işini ýerine ýetirýär, dördünji el bolsa hirurgyň kömekçisiniň etmeli işini ýerine ýetirýär. Hirurg-lukman operasiýa edilýän ýeri 3-D görnüşde birnäçe esse ulaldyp görmäge mümkinçilik berýän dolandyryjynyň başyna geçip oturýar we enjamlara erk etmek üçin niýetlenen ýörüte abzallary peýdalanyp işleýär.
Döwlet Baştutanymyz binanyň multimediýa zalyna baryp gördi. Milli Liderimiz telelukmançylygyň mümkinçiliklerini ulanmaga şert döredýän enjamlaryň artykmaçlyklary bilen tanyşdy.
Bu ýerde işleýän hünärmene operasiýa zalynyň gollanmasynyň multimediýa zaly bilen baglanyşdyrylmagy merkezde okuw geçýänlere hirurgiýa maksatnamasynyň aýratynlyklaryny öwpenmäge, weterinar barlaghanada hirurgiýa işlerini ýerine ýetirmäge mümkinçilik berýär. Mundan başga-da, ýaş lukmanlaryň hirurgiýa taýýarlygy bilen bir hatarda, "Learning Space" ulgamynyň kömegi bilen Kliniki simulýator merkezinde ýerine ýetirilýän şeýle okuw sapaklaryny we beýleki bäsleşikleri guramaga mümkinçilik berýär.
Bu ýerde şeýle hem teleköpri arkaly ýokary okuw mekdepleriniň arasynda okuw derslerini guramak we beýleki çäreleri geçirmek üçin mümkinçilikler bar.
Bu ýerde myhmanlara munuň nähili bolup geçýändigi görkezildi: teleköpri Okuw-ylmy merkezini paýtagtymyzyň halkara lukmançylyk merkezleriniň ikisi bilen birikdirip, olaryň arasynda "häzirki wagt" ("on—laýn") tertibinde göni gürrüňdeşligi görkezmek üçin giňişlik döredildi.
Döwlet Baştutanymyz multimediýa zalyň işi bilen tanşyp, okuw derslerini geçmegiň barşynda daşary ýurt ylmy we kliniki merkezleri bilen geljekde okuw maslahatlaryny, geňeşmeleri, tejribe alyşmalary geçmek üçin göni wideoaragatnaşygy peýdalanmak mümkinçiligine ünsi çekip, hormatly Prezidentimiz bu babatda degişli ýolbaşçylara birnäçe tabşyryklary berdi.
Şeýle hem milli Liderimiz "Türkmen Älem52oE" milli emeli hemramyzyň älem giňişligine çykarylmagy bilen halkara derejesinde geçirilýän teleköprüleriň guralmagyna giň mümkinçilikleriň açylandygyny belläp, şu ýerde milli emeli hemra arkaly häzirki zaman telearagatnaşyk tehnologiýalaryň üsti bilen tejribe sapaklaryny, ylmy alyşmalary ýola goýmak boýunça ýörite maksatnamanyň işlenip taýýarlanylmalydygyny tabşyrdy.
Milli Liderimiz ýene-de nemes hünärmenlerine ýüzlenmek bilen, hemra aragatnaşygyny ulanmak arkaly bilelikdäki ylmy barlaglary ýola goýmagyň, möhüm taslamalary durmuşa geçirmegiň zerurdygyny belläp, teleköprüniň üsti bilen ylmy we maglumatlar alyşmagyň ähmiýetini nygtady.
Bu ýerde şeýle hem interaktiw ekrany peýdalanmak bilen täze okadyş tehnologiýasy görkezildi: 3D ölçeginde köp esse ulaldylan dokumalaryň ýa-da beden agzalarynyň şekillerini "işläp" olaryň ýagdaýyny öwrenmek mümkindir.
Hünärmen bu ýerde dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijleriniň enjamlarynyň ornaşdyrylandygyny, olaryň Orta Aziýada ýeke-täkdigini aýdyp, döredilen mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň adyndan hoşallyk bildirdi.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylary häzirki zaman enjamlary we kämil tehnologiýalar bilen üpjün edilen okuw-ylmy merkeziniň açylyş dabarasy bilen ýene bir ýola gutlady hem-de olara işlerinde üstünlik arzuw etdi. Merkeziň işgärleri hormatly Prezidentimize saglygy goraýyş ulgamynyň we lukmançylyk ylmynyň ösdürilmegi bilen baglanyşykly meselelere yzygiderli üns berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler hem-de milli Liderimize berk jan saglyk, uzak ömür, mähriban Watanymyzyň we halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikler arzuw etdiler.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow awtoulagda ýurdumyzyň saglygy goraýyş we derman senagaty pudagynyň ösdürilmeginde möhüm ähmiýeti bolan Halkara kardiologiýa merkeziniň açylyş dabarasynyň geçýän ýerine tarap ugrady.
Bu ýerde köp sanly dabara gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyzy uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli Liderimize ajaýyp gül desseleri gowşuryldy.
Merkeziň öňündäki meýdançada ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Belli aýdymçylaryň we tans toparlarynyň belent ruha beslenen çykyşlary bu ýerde geçirilýän dabara özboluşly öwüşgin çaýdy.
Milli Liderimiz dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda merkeziň toý bagyny kesdi. Şunlukda ýurdumyzyň saglygy goraýyş düzüminde ýene-de bir ähmiýetli desga açyldy.
Halkara kardiologiýa merkezi bilen tanyşdygyň barşynda hormatly Prezidentimiziň ýanynda Germaniýadan gelen belli kardiolog lukmanlar ýanynda boldy. Döwlet Baştutanymyz olar bilen bu merkeziň enjamlaşdyrylyşy, onuň häsiýetli aýratynlyklary boýunça pikir alyşdy.
Halkara kardiologiýa merkezi täze gurlan iki sany döwrebap binadan ybaratdyr. Olar ýörite gurlan geçelge arkaly baglanyşýar. Şeýle hem Kardiologiýa merkezi lukmançylyk ylmynyň iň täze gazananlary we iň häzirki zaman tehnikalar bilen üpjün edilip, ol ýokary dünýä ülňülerine laýyk gelýär. Merkez 141 näsag üçin niýetlenip, bu ýerde olara ýokary derejedäki lukmançylyk hyzmatlary amala aşyrylýar.
Merkeziň maslahat beriş-anyklaýyş bölüminde ýokary hünär derejesi bolan kardiolog, kardiohirurg, reanimatolog, terapewt, newropotolog, ginekolog we beýleki ugurlara degişli lukmanlar kabul edýärler. Şeýle hem merkezde keseli anyklamak ulgamynda ulanylýan usullaryň we enjamlaryň ägirt köp görnüşi işjeň ulanylýar.
Döwlet Baştutanymyz merkez bilen tanyşlygyň barşynda ehokardiografiýa barlag otagyna barýar. Milli Liderimiz gyzylödegiň üstünden ehokardiografiýa barlagyny amala aşyrmak , ýürek-damar kesellerini stress usuly arkaly anyklamak üçin oturdylan ejamlaryň mümkinçilikleri bilen tanyşýar.
Bu ýerde işleýän lukman döwrebap enjamyň artykmaçlygy barada aýdyp, bu ýerde oturdylan enjamlaryň Orta Aziýanyň ýurtlary boýunça diňe Aşgabatda bardygyny uly buýsanç bilen belledi hem-de netijeli işlemek ugrunda döredilen aňrybaş mümkinçilikler üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden alkyş sözlerini aýtdy.
Şöhle anyklaýyş we angeokardiografiýa bölümi kardiologiýa anyklaýyş ulgamynda täze ölçegleri emele getirýär. Meselem, häzirki zaman "Simens" nemes kompaniýasynyň "Somatom Delfinition" kompýuter tomografi bir öwrümde 128 kesimi bolan şekili ýerine ýetirip bilýär. Şeýle hem bu bölümde rentgenologiýa tehnikasynda iň häzirki zaman enjam bolan köpugurly "Luminos Fuston" sanly gurnama ulanylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow koronar gan aýlanyşyň we damar ulgamynyň irki döwürdäki näsazlygyny ýüze çykarmaga we ony täzeçil usullar bilen bejermäge niýetlenen angiografiýa
Otagyna bardy. Mili Liderimiz bu ýerde otagda oturdylan Germaniýanyň enjamlary bilen tanyşdy. Bu enjamlar diňe bir keselleri anyklamaga däl, eýsem olary öz wagtynda kateter ulanmak ýoly bilen aradan aýyrmaga mümkinçilik berýär. Bölümde kardiologiýa ulgamy býounça dünýäniň iň soňky gazananlary ornaşdyrylypdyr. Şeýle hem bu ýerde ýakyn döwürlerde mümkin bolmadyk hasap edilýän öňdebaryjy usullar ulanylýar. Olar 15 mikron ölçegi bolan damarlara optiki kogerent tomografiýasyny ulanmak arkaly ýüregiň damaryndaky gan aýlanyşynyň ölçegini amala aşyrýar.
Şeýle hem bu ýerde uly geljegi bolan böwrek deňerwasiýasy bejeriş usuly ulanylýar. Ol agyr arterial keseli bolan näsaglarda arteriar gan basyşyny peseltmäge mümkinçilik berýär. Häzirki döwürde Ýewropanyň öňdebaryjy klinikalarynda ornaşydyrylýan bu usul howpsuzdyr –em-de netijelidir. Ol gapdal arterialara kateter oturtmak arkaly we ultrasesiň kömegi bilen böwrek nerwlerine täsir edýär. Ol gan basyşyň ýokarlanmagyny kadalaşdyrýar. Bu çäräniň dowamlylygy 60-80 minuda barabardyr.
Ýene bir angiografiki enjam damar ulgamyna diagnostik barlaglardan başga-da ýüregiň hereketini we onuň geçirijiligini anyklamak üçin niýetlenendir. Bu enjam ýürek ulgamyna elektrofihiologik barlaglary geçirmäge mümkinçilik berýär. ABŞ-nyň "CARTO" nawegasiýa ulgamy ýüregiň elektoişjeňligi baradaky wajyp maglumaty almaga hem-de elektrokardiostimulýator gurnama arkaly bejeriş geçirmäge mümkinçilik berýär.
Bölümiň oýlanyşykly enjamlaşdyrylmagy tutuş merkezde bolşy ýaly, bejerişe bolan toplumlaýyn çemeleşmeleri özünde jemleýär diýip bellemek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow desganyň buýrujysynyň, onuň potratçysy boaln Türkiýäniň "Gap Inşaat" kosmpaniýasynyň we enjamlary getirýän Germaniýanyň "Hospital Internasional" kompaniýasynyň işine kanagatlanma bildirdi.
Ýökary tehnologiýaly çylşyrymly operasiýalary az töwekgelçilikde geçirmäge mümkinçilik berýän we häzirki zaman lukmançylyk hyzmatlaryny ýerine ýetirýän enjamlaryň tapawutly tarapy barada aýtmak bilen, döwlet Baştutanymyz olaryň merkeziň beýleki bölümlerindäki koronar hirurgiýadan we beýleki hirurgiýa kesellerinden tapawutlydygyny belledi. Näsaglar bu ýerde toplumlaýyn bejergini alyp bilýärler. Ol bolsa gyssagly hem-de anyklaýyş çärelerini geçirmäge, netijeli bejerişi amala aşyrmaga we lukmanlaryň, şepagat uýalarynyň we enjamlaryň gije-gündizleýin gözegçiligi astynda dikeldiş işleriniň netijeli bolmagyna ýardam berýär.
Soňra döwlet Baştutanymyz merkeziň operasiýa we gan-damar kesellerini intensiw bejermek boýunça dikeldiş otagyna bardy.
Bu ýerde işleýän lukman döwlet Baştutanymyza merkeziň operasiýa bölüminiň dünýäniň öňdebaryjy kardioklinikalarynyň derejesindäki tehnologiýalara, usullara we mümkinçiliklere eýe bolan üç sany operasiýa zalynyň bardygy barada aýtdy. Bu toplumda "OCTOPUS" (Medtronik, ABŞ) toplumynyň kämil enjamlary, emeli gan aýlanyşy üpjün edýän enjam, gözegçiligiň häzirki zaman köpugurly ulgamy, zerur ýagdaýlary anyklamaga niýetlenen Germaniýanyň önümi bolan ultra şöhle anyklaýyş enjamy bar. Bu ýerde oturdylan enjamlar diňe bir Orta Aziýada däl, eýsem tutuş dünýäde iň häzirki zaman görnüşleridir.
Lukmanyň aýdyşy ýaly, anesteziologýa we intensiw terapiýa bölümi Germaniýanyň öňdebaryjy "Dragär", "Siýemens" we "Fresenius" ýaly kompaniýalarynyň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edildi. Bu ýerde barlag geçirmek, onuň netijelerini dessine almak we täze işläp taýýarlamalaryň maksatnamalaýyn üpjünçiligi boýunça zerur maglumatlary almak hem-de olary bellemek üçin zerur şertleri üpjün edýän häzirki zaman ulgamy oturdylypdyr. Onuň kömegi bilen näsagyň ýagdaýyna, operasiýa mahaly onuň beden agzalarynyň işleýşine gözegçiligi amala aşyrýar.
Merkeziň düzüminde Ýewropanyň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň ("Simens", "Roche", "Sysmex") häzirkizaman awtomatik analizatorlary
bolan kliniki – anyklaýyş barlaghanasy bar. Bu ýerde gematologiýa barlaglary, biohimiýa, immuniologiýa barlaglary alnyp barylýar. Şeýle hem gipertonik keselleri anyklamak üçin immuniologik görnüşiň sanawy örän giň. Bu ýerde ýiti koronar sindromyny, çişleri we düwnük keselini anyklaýan enjamlar bar. Olar bagryň irki döwürdäki firozyny ýüze çykarmkk üçin baglanyşdyryjy öýjügiň ösüş ýagdaýyny kesgitleýär.
Mundan başga-da merkezde fiziotperapewtik bölüm işleýär. Onda elektroterapiýa, magnitoterapiýa, gidroterapiýa, şöhle bilen bejeriş, lazer terapiýasy we beýleki hyzmatlar hödürlenýär. Bölümde fitobar bolup, onda dermanlyk ösümliklerden taýýarlanan çaýlaryň, beýleki içgileriň dürli görnüşleri bar.
Soňra milli Liderimiz iki binany baglanyşdyrýan dälizden geçip, merkeziň durky täzelenen binasyna bardy. Bu ýerde köp ýyllardan bäri zähmet çekýän halypa lukmanlar milli Liderimizi garşyladylar. Hormatly Prezidentimiz özüniň lukman bolup işlän döwürlerinde bile işleşmek miýesser eden lukmanlary bilen görşüp, olaryň hal-ahwallary, işleri bilen içgin gyzyklandylar. Halypa lukmanlar soňky ýyllarda ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň sazlaşykly ösüş ýoluna düşendigini, näsaglara edilýän hyzmatyň hil taýdan täze derejä çykandygyny buýsanç b.ilen belläp, munuň üçin döwlet Baştutanymyza alkyş sözlerini aýtdylar. Milli Liderimiz olara işlerinde üstünlik arzuy etdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz merkeziň hormatly myhmanlar üçin niýetlenen Kitabynda ýadygärlik ýazgy galdyrdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz bu ýerden täze açylýan desganyň, Enäniň we çaganyň saglygyny goraýan ylmy-kliniki merkeziň açylyş dabarasynyň guralýan ýerine tarap ugrady.
Täze merkeziň açylyşy mynasybetli guralan dabara gatnaşyjylar milli liderimizi uly ruhubelentlik bilen garşyladylar. Milli lybasaky gyzlar horoimatlyPrehzidentimize ajaýyp gül desselerini gowşurdylar. Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkeziň ýanyndaky meýdançada medeniýet we sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çyky şlary ýaýbaňlandyryldy.
Soňra döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda täze merkeziň toý bagyny kesýär. Hormatly Prezidentimiz Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkez bilen tanyşyp başlaýar. 7-nji gatdan ybarat bolan bu merkez 670 orunlyk bolup, onuň 28 bölümi bar. Bu iri lukmançylyk edarasy enelere we çagalara ýöriteleşdirilen ýokary derejeli lukmançylyk kömegini bermek üçin niýetlenen birnäçe bölümlerden ybaratdyr. Olaryň hatarynda kabul ediş bölümi, barlaghana ylmy-kliniki bölümi, anyklaýyş-maslahat beriş bölümi, ýatymlaýyn anyklaýyş bölümi, çagalaryň ösüşi we irki dikeldiş, fiziobejeriş we bejeriş bedenterbiýe, çagalaryň gemotologiýa ylmy-kliniki, çaga iç keselleri ylmy-kliniki we başga-da birnäçe bölümler bar.
Soňra milli Liderimiz bu ýerde ýerleşýän operasiýa toplumynyň enjamlaşdyrylyşy bilen tanyşdy. Lukman bölümiň enjamlaşdyrylyşy barada aýdyp, bu ýerde dünýäniň iň kämil enjamlary bilen üpjün edilipdir.
Bu ýerde endeskop arkaly operasiýa geçirmäge niýetlenen "Karl stors" kompaniýasynyň laporaskop enjamynyň aýratynlygy barada gürrüň berdi. Ol näsaglarda uly kesim etmän endaskop arkaly operasiýa geçirmäge mümkinçiilik berýär. Bu bolsa çagalarda operasiýadan soňky agyrynyň bolmazlygyny, olaryň tiz sagalmagyny üpjün edýär.
Şeýle hem bölümde Germaniýanyň Maguet kompaniýasynyň altyn ölçegine laýyk gelýän operasiýa stoly oturdylypdyr. Bu operasiýa stoly hirurg lukmanyň çagalarda dürli operasiýalary geçirmegi üçin ähli amatlyklary özünde jemleýär. Onuň ýumşak, ýöriteleşdirilen köp gatlakly düşegi, elektro we mehaniki usul arkaly dolandyrylmagy operasiýa edilýän näsag üçin has-da oňaýlydyr.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


c: text/html

text:
şu gün Eýranyň daşary işler ministriniň syýady işler boýunça orunbasary Abbas Aragçi Sergeý Riýabkow bilen geçiren duşuşygynyň ýanynda ýadro ylalaşygynyň amala aşyrylyşyna we Amerikaly resmileriň bu ylalaşyk baradaky pozisiýasyna yşarat edip başga ýurtlaryň Amerika bilen arkalaşygy Eýran üçin möhüm däldir emma Eýranyň pozisiýasy ýadro ylalaşygyna el degirilmezden ony amala aşyrmakdyr diýip nygtady.
Aragçi sözüniň dowamynda ýadro ylalaşygy barada ýaňadan gepleşik geçirilmegini bolmajak iş hasaplap Eýran,Orsýet,Hytaý hemde Ýewropanyň uç ýurdynyň ýadro ylalaşygy baradaky pozisiýalary bellidir diýip beýan etdi.
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Riýabkow hem bu duşuşygyň ýanynda beren gürrüňlerinde ýadro ylalaşygynyň üstünde köp pikir edilendir diýmek bilen ýadro ylalaşygy üýtgedilmez we Moskwa döwleti şu ugurda Eýranly dostlarynyň ýanynda bolar diýip yglan etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Özbaşyna many aňlatmaýan we sözlem agzasy bolup bilmeýän hemde sözleri, sözlemleri bir-birine baglamaga ýa-da sözleriň soňunda gelip, öz öňündäki sözleri dürli manylarda getirmäge hyzmat edýän sözlere kömekçiler diýilýär.
Kömekçi sözler ýerine ýetirýän hyzmatyna garap iki topara bölünýärler: baglaýjy kömekçiler we sözsoňy kömekçiler.
Özbaşdak many aňlatman, sözleri ýa-da sözlemleri baglanyşdyrmaga hyzmat edýän sözlere baglaýjy kömekçiler diýilýär.
Howa sowady we gar ýagmaga başlady.
Baglaýjy kömekçiler, sözlemdäki hyzmatyna görä, birnäçe toparlara bölünýärler:
Ugurdaş manyly sözleri we sözlemleri baglanyşdyrýan baglaýjylar: we, hem, bilen, -da, -de.
Ýolagçylar mündüler we otly ugrady.
Garşylykly manyly sözlemleri baglanyşdyrýan baglaýjylar: emma, ýöne, weli, ýöne welin.
Şunça garaşdymam weli, maşyn gelmedi.
Ikuçlulygy bildirmäge hyzmat edýän baglaýjylar: ýa, ýa-da.
Ol şu gün geler ýa-da ertir öýlän.
Gezekleşigi aňladýan baglaýjylar: kä (käte).
kä men olara barardym, käte-de ol bize gelerdi.
Garşylygy we şerti aňladýan baglaýjylar: ýogsa, bolmasa, ýogsam bolmasa.
Gapyny kakaýdyň, bolmasa ýatjakdym.
Ýoklugy aňladýan baglaýjylar: ne, ne-de.
ne çiş köýsün, ne kebap (nakyl).
Hem kömekçisi söz soňundan gelende, özbaşdak we goşulma halyna öwrülip, onuň iki hili ulanylyş häsiýeti gepleşikde duş gelýär. Goşulma halyna öwrülip geplenende, onuň ilki çekimsiz sesi düşürilýär-de, degişli sözuniň inçe-ýogynlygyna eýerdilip geplenýär. Edebi diliň ýazuwynda bolsa munuň iki hili ulanylyşyna-da ýol berilýär. Ýöne goşulma halyna öwrülip ulanylanda, degişli sözi bilen goşulyp ýazylyp, özbaşdak ulanylanda hem, aýry ýazylmalydyr.
Amanam, Gözelem sapagyny gowy bilýär — Aman hem, Gözel hem sapagyny gowy bilýär.
Jereniňem, Dursunyňam oýunjaklary kän — Jereniň hem, Dursunyň hem oýunjaklary kän.
Munuň goşulma öwrülen formasy soňy çekimli ses bilen başlanýan sözlere goşulanda, gepleşikde iki sada çekimliniň söz ortasynda ýanaşyk gelmezligi sebäpli, söz soňundaky gelen dar çekimli düşürilip geplenýär. Muny ýazuwda-da geplenişi ýaly düşürip ýazmalydyr.
Bibem, Durdam haty owadan ýazýarlar — Bibi hem, Durdy hem haty owadan ýazýarlar.
Men-ä sapagymy okadymam, bildimem — Men-ä sapagymy okadym hem, bildim hem.
Aşyr etmeli işlerini etdem, gutardam — Aşyr etmeli işlerini etdi hem, gutardy hem.
Gylyç bize geldem, gitdem — Gylyç bize geldi hem, gitdi hem.
Hem kömekçisiniň goşulma öwrülen warianty soňy dymyk seslere gutarýan sözlere goşulanda, dymyk sesiň açyga öwrülişi, dar çekimlileriň düşürilmegi umumy kada esasynda bolmalydyr.
Tuwagam oňat işleýer. Howzam arassalanypdyr.
Özbaşdak many aňlatmaýan we sözleriň soňundan gelip, öz öňünden gelýän sözleri dürli manylarda getirmäge hyzmat edýän sözlere sözsoňy kömekçiler diýilýär.
Sözsoňy kömekçiler özleriniň hyzmaty boýunça aşakdaky toparlara bölünýärler:
Sebäp we maksat görkezmäge hyzmat edýän sözsoňy kömekçiler: sebäpli, üçin, ötri, görä, ugrunda, zerarly.
Seniň giç gelmegiň zerarly, okuwyma ýetişip bilmedim.
Deňeşdirmegi görkezýän sözsoňy kömekçiler: garanda, seredende, görä, deňeşdirende.
Onuň boýy seňkä görä, pesräk.
Meňzetmegi görkezýän sözsoňy kömekçiler: ýaly, kimin, dek.
Aýy kimin asylyşy gerekdir.
Ugur görkezýän sözsoňy kömekçiler: tarap, garşy, baka.
Jemal eje oba tarap ädimledi.
Kim, näme dogrusynda sözlenýändigini bildirmäge hyzmat edýän sözsoňy kömekçiler: hakynda, dogrusynda, barasynda.
Sapar aganyň edermenligi hakynda gürrüň etdik.
Wagt-dowamlylyk görkezmäge hyzmat edýän sözsoňy kömekçiler: çenli, deňiç, öň soň, owal, ozal, bäri.
Üç güne çenli näme iş etdiň?
Bilelikdeligi görkezmäge hyzmat edýän sözsoňy kömekçiler: bilen, bile.
Men jigim bilen bagyň ýanyndan geçip gitdim.


text:
Türkmenistanyň DHÇMB-niň söwdalarynyň şertnamasy ABŞ-nyň 11 million dollaryna golaý möçberden ybarat boldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 25-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen dürli kysymly awtobenzini we dizel ýangyjyny, Birleşen Arap Emirlikleriniň işewür toparynyň wekilleri bolsa tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna pagta ýagy, nah mata we ýüplük, jinsi mata, buýan köki ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Türkiýe, Pakistan we Owganystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 11 million dollaryna golaý boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan we Şweýsariýadan gelen işewür toparyň wekilleri jemi bahasy 3 million 300 müň manatlykdan gowrak bolan pagta ýagyny we saryja goýunlaryň ýüňüni satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 63 müň manatlyk azyklyk bugdaý satyn aldylar.
TDH


text:
Wäşä: Namart aýyp gözlär dоgan ilinden…
Özüni «Wäşi» diýip atlandyran kişiniñ «Hrоnika Turkmenistana» saýtyny dоst tutunyp, çyrşan setirlerini оkap, kelläme ilki gelen pikir – Beýik Magtymguly Pyragynyñ «Märekä barmaz» gоşgusyndan şu aşakdaky bent bоldy:
Akylly az gürlär, gоrkar tilinden,
Namart aýyp gözlär dоgan ilinden,
Bilbil jyda düşse bahar gülünden,
Gülün arzuw eýlär, asala gоnmaz.
Pоeziýa äleminiñ parlak ýyldyzy, diñe türkmeniñ däl, eýsem bütin Gündоgaryñ ykrar edilen beýik akyldary Magtymguly atamyzyñ bu dürdänelerinden «Wäşi» bihabar bоlarly. Şu forumda (Chrono-tm.2x2forum.com) ozal çap edilen «Orramsydan bolan haramhor ýazar Köşüli Wäşä jogabym» atly, tüýs ýerine düşen makalany оkap, men hem «Wäşi» barada öz pikirlerimi beýan edeýin diýdim.
Meniñ sözlerim «Wäşiniñ» samahyllamalarynyñ mazmuny däl-de, eýsem оlaryñ sebäpleri barada. Ýagny bu tоslanan adyñ añyrsynda ýaşy bir çene baran, öz şahsy durmuşynda we jemgyýetde eýeleýän оrnundan närazy, «kesgir, jöwher zehinine» mynasyp baha berilmedik hasaplap, Watanyndan öýkeläp, оña «igesini» sürtüp, ar almagyñ kül-külüne düşen şahsyñ keşbi görünýär. «Wäşiniñ» galamy öz syýasyny оnuñ gahar-gazapdan, ahmyr-ökünçden we görip-bahyllykdan püre-pür bоlan, hüýt gara kalbyndan alyp gaýdýar. Bu häsiýetleriñ añyrsynda bоlsa bendesiniñ hem, Tañrysynyñ hem halamaýan gylygy bоlan tekepbirlik ýatyr. Şоl sebäpli «Wäşi» öz iline zäherini pürküp, ýüregine teselli gözleýär, emma оnyñ kalby hiç haçan rahatlyk tapmaz, çünki оl öz öýke-kinesiniñ guluna öwrülipdir, bet pygly оny girewine alypdyr.
Her niçik hem bоlsa, «Wäşä» haýpym gelýär. Sebäbi оl Beýik Tañrynyñ öz bendesine jоşýan iñ ajaýyp peşgeşleriniñ birinden, ýagny ýagşylygy görüp, gоwulyklara guwanyp bilmek ukybyndan mahrum bоlupdyr. Beýle adamlar diñe bir özüni däl-de, ykballary оnuñ bilen bagly bоlan ýakynlaryny hem betbagt edýärler. Emma оlaryñ pygyllary başa barmaýar, оlar asmana tüýkürseñ, üstüñe düşýändigini bilmeýärler ýa-da unudýarlar.
23 ýyldan gоwrak wagtyñ içinde Türkmenistanda bоlup geçen özgerişleri, ösüşleri, ýetilen sepgitleri we geljekki nesiller üçin edilýän aladalary görmezlik-bilmezlik üçin, diñe bir duýgy agzalaryñ däl, eýsem kalbyñ ker we kör bоlmaly. Muny hiç bir kes inkär edip bilmez.
Durmuşda tötänleýin zat bоlmaýar, emma öz kynçylyklarynyñ sebäplerini özünden däl-de, özgelerden agtarmak seýrek hem bоlsa, käbir bendelere mahsus häsiýet. «Wäşiniñ» «Hrоnika» bilen dоstlaşmagy hem tötänleýin bоlaýan zat däl. Оlaryñ pälleri we pygyllary meñzeş. Parasatly türkmeniñ «Dоstuñ garga bоlsa, iýjegiñ …» diýip, jaýdar belleýşi ýaly, bu «dоstlar» hem bir-birini kemsiz dоýrarlar, bu – wagt işi.
Käbir pikirleri türkmeniñ halyra şahyrlaryndan dürs we kämil beýan etmek mümkin däl. Türkmeniñ söwer оgly Kerim şahyrymyz «Wäşiniñ» barjak ýerini öz döwründe welilik bilen, anyk kesgitläpdir:
Dоstuñ bürgüt bоlsa – daglara elter,
Dоstuñ bilbil bоlsa – baglara elter.
Dоstuñ elguş bоlsa – bir оba elter,
Dоstuñ baýguş bоlsa – haraba elter.
Sag-aman bar, «Wäşi», päliñ – ýoldaşyñ!
Ýöne köşülileriñ adyny ulanmasañ, öz jan-saglygyñ üçin peýdaly bоlardy.Köşüli, Aşgabat.


text:
USB porty arkaly işledilýän kompýuter fleşkalaryny häzirki döwürde köp adamlar ulanýarlar. Emma bu fleşkalara wirus aralaşandan soň, kompýuter ony okaman başlaýar. Bu ýagdaýlarda näme etmeli?
-1-
Eger kompýuter fleşkany okamasa, onda ol fleşkany beýleki USB portda barlaň, eger bu usul hem kömek etmese onda kompýuteri täzeden işe giriziň.
-2-
Ýokardaky görkezilen usullar hem kömek etmese, onda fleşkany ýörite antiwirus programmalary arkaly barlaň we wiruslaryny öçüriň.
Aşakdaky usullar fleşkada saklanýan informasiýalary yzyna gaýtarmaýar. Bu usullar diňe fleşkanyň işjeňligini dikeldýär.
-3-
Fleşkanyň içindäki bar informasiýalary öçüriň. ( ОТФОРМАТИРОВАТЬ )
-4-
Eger ýokardaky usullar hem kömek etmese, onda Transcend, PQi, ADATA programma üpjünçiliginden peýdalanyň. Olar fleşkanyň iňjeňligi dikeltmek üçin peýdalydyrlar.
3,387 gezek okaldy


text:
A harpy uzyn aýdylýan a sesine (aý, gutap, bagly) we gysga a sesine derek (tagma, açyk, takyr) ulanylýar.
E harpy e sesine derek (sen, bedew, geýim, demir, ýer, ýedi, eýe, eýer, çärýek, ezýet) ulanylýar.
I harpy uzyn (diş, miwe, ige, nire) we gysga (dil, pikir, kitap, iki) i sesine derek ulanylýar.
Uzyn aýdylýan i sesiniň soňundan ý sesi eşidilýän ýaly bolsa-da, olar edebi dilde ýazylmaýar.
miýwe, siýmap, niýre ýaly geplense-de, miwe, simap, nire ýaly ýazylýar.
Sözüň soňunda uzyn aýdylýan i sesinden soň ý hapry ýazylýar: iý, diý. Türkmen sözlerinde bularyň yzyna goşulma goşulanda hem, ý düşürilmän ýazylýar: iým, diýmek.
O harpy uzyn (borç, odun, don, dodak) we gysga (oglan, orak, dogan) o sesine derek ulanylýar. Ol türkmen dilinde sada sözleriň diňe birinji bognunda ýazylýar. Soňky bogunlarda o ýaly eşidilýan çekilmä derek a harpy ýazylýar.
dolok, oglon, owol, owsor ýaly geplense-de, dolak, oglan, owal, owsar ýaly ýazylýar.
Sada sözüň birinji bognunda gelen o sesi goşulyp ýazylýan goşma sözüň haýsy bognunda gelse-de o harpy ýazylýar.
Gündogar, günorta, günortan.
Sypat ýasaýjy -sow, sowult, -hor, -hon goşulmalardaky o sesi sözüň haýsy bognunda gelseler-de, olar o harpy bilen gazylýarlar.
Parahor, aksowult, damaksow.
Birinji bogunda o sesi gelen sözleriň öňünden bi- goşulmasy gelip, o sesi ikinji bogna geçse-de, oňa derek o harpy ýazylýar.
Sorag-bisorag, sowat-bisowat.
Türkmen diline rus dilinden geçen sözlerde o harpy sözüň her bir bognunda ýazylyp bilner.
Kolhoz, sowhoz, biohimiýa, traktor.
Ö harpy uzyn (bölüm, gök, dört, döş, köz) we gysga (böwet, göz, göle, göreş, köýnek) ö sesine derek ulanylýar. Ol sada sözleriň diňe birinji bognunda ýazylyp, soňky bogunlarda ö ýaly eşidilýän sese derek e harpy ýazylýar.
börök, jöwön, gözönök ýaly geplense-de, börek, jöwen, gözenek ýaly ýazylýar.
Sada sözüň birinji bognunda gelen ö sesi goşulyp ýazylýan goşma sözüň haýsy bognunda gelse-de ö harpy ýazylýar.
Bagröýken, gijöýlän ýolöten, guşgözi, mekgejöwen.
Birinji bogunda ö sesi gelen sözleriň öňünden bi- goşulmasy gelip, ö sesi ikinji bogna geçse-de, oňa derek ö harpy ýazylýar.
Döwlet-bidöwlet.
U harpy uzyn (uk, surat, duşmak) we gysga (ulag, uruş, ussa) u sesine derek ulanylýar.
Sada sözleriň birinji we ikinji bogunlaryndaky u sesine derek u harpy ýazylyp, ondan soňky bogunlarda eşidilýän u sesine derek bolsa y harpy ýazylýar.
Gurluşyk, durmuşymyz.
Ü harpy gysga (ülke, sübse, üçem) ü sesine derek ulanylýar. Uzyn ü sesini aňlatmak üçin bolsa, ü harpynyň yzyndan ý ýazylýar (çüýşe, süýt, üýşmek, güýç, çüý, süýşmek, tüýdük).
Y harpy uzyn aýdylýan (ys, gybat, gyz) we gysga aýdylýan (ygal, ylym, yssy, yşyk, şygyr) y sesine derek ulanylýar.
Ä harpy uzyn aýdylýan (bäş, bäri, gämik, däne, däri, mälim, şänik) we gysga aýdylýan (äkitmek, jähek, bähbit, mähir, mähnet, zähmet, şäher) ä sesi üçin ulanylýar.
B harpy sözüň başynda we sözüň ortasynda zarply dymyk p sesinden soň gelende, zarply b sesine derek (bal, bir, kepbe, gupba), başga ýagdaýlarda süýkeş b sesine derek (abat, sabyn, gabyk, gaba, sebet, gurbaga, bilbil) ulanylýar.
B hapry alynma sözlerden (romb, gerb, leb) başga sözleriň soňunda ýazylmaýar.
W harpy tegelek yşgalaňly dodagara w sesine (wada, gawun, aw, wekil, döwür, düwme, düw), internasional sözlerinde (waza, razwedka, rewizor) ýasy yşgalaňly dodak-diş w sesine derek ulanylýar.
G harpy dört sany ses üçin ulanylýar:
D harpy türkmen sözlerinde sözüň başynda we ortasynda eşidilen ýerinde ýazylyp, sözüň soňunda ýazylmaýar, internasional sözlerinde bolsa sözüň soňunda hem ýazylýar.
dag, adam, bedre, rekord.
Ž harpy sözüň eşidilen ýerinde ýazylýar: žanr, žurnal, aždarha, bagaž.
J harpy sözüň başynda we ortasynda ýazylyp, sözüň soňunda ulanylmaýar: jaý, jedel, jorap, eje, agy, monjuk. Emma käbir alynma sözleriň soňunda hem ýazylýar: kottej, kollej.
Z harpy sözüň hemme ýerinde ýazylýar.
az, zakazçy, zor, zehinli, zähmet, zergär.
Ý harpy sözüň hemme ýerinde -- başynda (ýüz, ýigit, ýüň), ortasynda (baýrak, goýy, geýim, çaýyr) we ahyrynda (baý, taý, çüý, aý) ýazylýar.
K harpy ortaky kentlewük k sesine (kümüş, ýüpek, ekiş, erik) we yzky kentlewük k sesine (kagyz, kaka, ak, gatyk, tokaý, bakja) derek ulanylýar.
L, m, n harplary sözüň hemme ýerinde gelip bilýär.
Ň harpy sözüň diňe başynda gelip bilmeýär, sözüň ortasynda we ahyrynda ýazylýar.
goňur, meňzeş, soň, müň, aň.
P, r, s, t harplary sözüň hemme ýerinde gelip bilýär.
F harpy sözüň hemme ýerinde gelip bilýär.
H harpy bogazda emele gelýän (habar, haýwan, hekaýa, hat, haly) we yzky kentlewük (wah, ahmyr, parh, nyrh) h seslerine derek ulanylýar.
Ç, ş harplary sözüň hemme ýerinde ýazylýar.


text:
2015-nji ýyl ýurdumyzda «Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly» diýlip yglan edildi. Geçen 20 ýylyň dowamynda Türkmenistan döwletimiz hemişelik bitaraplyk syýasatyny ýöretmek bilen sebitde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmekde, dünýäniň döwletleri bilen birlikde parahatçylykly, dostlukly we özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmekde uly şleri amala aşyrdy. Şoňa görä-de Bitaraplyk baýramy Türkmenistanda Garaşsyzlykdan soň ikinji milli baýrama öwrüldi we geçen döwürde amala aşyrylan işlere, syýasy, ykdysady, hukuk we durmuş taýdan baha berilse, döwletimiziň 20 ýyl mundan örän uly taryhy ähmiýetli we dogry ýoly saýlap alandygyny uly buýsanç bilen bellemek bolar. Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkezini ýerleşdirmek boýunça gözel paýtagtymyz Aşgabat şäheriniň saýlanyp alynmagy bolsa möhüm ähmiýete eýe boldy we sebitde durnukly ösüşe goldaw bermegiň hasabyna sebit meselelerini çözmekde Merkezi Aziýa döwletlerine ýardam bermeklik ýola goýuldy. Biziň Türkmenistan döwletimiz tarapyndan geçen 20 ýylyň dowamynda alnyp barlan işlere ýokary baha berlip, 2015-nji ýylyň 3-nji iýunynda BMG-nyň Baş Assembleýasynyň 69-njy mejlisine gatnaşan 193 döwlet tarapyndan: «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygynyň» Rezolýusiýasy täzeden biragyzdan makullanyldy. Ýurtlaryň 47-si bolsa bu resminamanyň awtordaşy bolup çykyş etdiler. Kabul edilen bu Rezolýusiýada bolsa aşakdakylar öz beýanyny tapdy: 1. Türkmenistanyň yglan eden hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyny goldaýandygyny täzeden beýan edýär; 2. BMG-na agza döwletleri Türkmenistanyň bu hukuk ýagdaýyny hormatlamaga we goldamaga hem-de onuň garaşsyzlygyny özygtyýarlylygyny we çäkleriniň bitewüliligini hormatlamaga täzeden çagyrýar; 3. Türkmenistanyň Hökümetiniň 2015-nji ýyly «Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly» diýlip yglan etmek baradaky çözgüdini hem-de Türkmenistanda 2015-nji ýylyň dekabrynda «Bitaraplyk syýasaty: parahatçylygyň howpsuzlygyň we ösüşiň hatyrasyna halkara hyzmatdaşlygy» atly halkara maslahatyny geçirmek baradaky çözgüdini goldaýar. Agamyrat Babaýew
Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygynyň ähliumumy ykrar edilmegi
-
kitaphanachy
2 years ago
- 20ýylyň dowamynda gaty kän üýtgeşikler boldy. Mundan beýläk has hem gowy bolar.
-
Horjun
2 years ago
- Tüweleme bitaraplygymyzy alanymyza ýaňa 20 ýyl bolan hem bolsa ýurdumyzda gaty uly işler amala aşyrylýar. Ine nesip bolsa hemmämiziň bilşimiz ýaly 2017-nji ýylda Türkmenistanda ýapyk binalarda we sungaty boýunça Aziýa oýunlary geçiriler. Türkmenistan döwletimiz Merkezi Aziýa sebitinde ilkinji bolup şeýle abraýly oýunlary geçirmek hukugyna eýe bolmagy uly buýsanç bilen bellemek bolar.


text:
Türkmenistan dünýäniň iň bir ýapyk we basyşly ýurtlarynyň biri bolmagynda galýar diýlip, “Human Rights Watch” (HRW) guramasynyň dünýäde adam hukuklarynyň ýagdaýy baradaky täze ýyllyk hasabatynda aýdylýar.
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän guramanyň 18-nji ýanwarda çap eden raportynda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň we onuň ýaranlarynyň jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlaryna kontrollyk edýändigi aýdylyp, hökümetiň häkimiýetler tarapyndan tassyklanmadyk dini we syýasy garaýyşlaryň ähli görnüşlerini doly gadagan edýändigi bellenilýär.
“Hökümet metbugata berk gözegçilik edýär we garaşsyz synçy toparlaryň ýurda barmagyna rugsat bermeýär. Onlarça adam zorlukly ýitirim edilmeleriň pidasy bolmagynda galýar. 2017-nji ýylda Türkmenistan Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek arkaly, ýurduň öz-özi tarapyndan girizilen izolýasiýasyndan birneme-de bolsa yza çekildi. Ýöne şol bir wagtda, bu hökümetiň söz azatlygy we beýleki hukuklary has-da köp çäklendirmegine getirdi” diýlip, 643 sahypalyk raportyň Türkmenistan bölüminde aýdylýar.
2017-nji ýyla syn edilen hasabatda geçen ýylyň fewral aýynda geçirilen prezident saýlawynda ähmiýetli syýasy bäsleşigiň ýetmezçilik edendigi aýdylyp, Berdimuhamedowyň saýlawçylaryň 97,7 prosentiniň sesini almak bilen gaýtadan saýlanandygy bellenilýär.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik edaralar we Adam hukuklary ofisiniň saýlawlara baha berýän missiýasy türkmen saýlawlarynyň “berk gözegçilikdäki syýasy gurşawda amala aşyrylandygyny”, plýuralizmiň we media garaşsyzlygynyň ýetmezçilik edendigini nygtady diýlip, raportda aýdylýar.
Şeýle-de, onda daşary ýurt media serişdelerine maglumat berýän aktiwistleriň we habarçylaryň hökümetiň ar alyşlary bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyna üns çekilýär.
“2015-nji ýylda galp aýyplamalar bilen höküm edilen Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň üç ýyllyk türme tussaglygy dowam edýär. Geçen ýylyň iýul we noýabr aýlarynda bolan aýrybaşga dört wakada nämälim adamlar Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa güýçli basyş etdiler we oňa ölüm haýbatyny atdylar” diýlip, hasabatda bellenilýär.
Gurama 2016-njy ýylyň dekabrynda bolsa, türkmen häkimiýetleriniň Azatlyk Radiosynyň Daşoguz welaýatyndaky habarçysy Hudaýberdi Allaşowy we onuň ejesini nas serişdesini saklamakda aýyplap, tussag edendigini ýatladýar.
“Olaryň ikisem üç ýyllyk şertli tussaglyga höküm edilenden soň, fewral aýynda azatlyga goýberildi. 2016-njy ýylyň noýabrynda bolsa, türkmen häkimiýetleri Azatlyk Radiosynyň ýene bir habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowa öz işini bes etmese, onda şertli tussaglygy güýje girizmekde haýbat atdylar” diýlip, hasabatda Türkmenistanda Internetden peýdalanmagyň çäkli we berk döwlet kontrollygynda saklanyp galýandygy aýdylýar.
Galyberse-de, raportyň geçen ýyla edilen synyň umumy netijelerinde, täsirli ýurtlarda, şol sanda Birleşen Ştatlarda artýan çydamsyzlygyň dünýäniň awtoritar häkimiýetlerini gylawlandyrýandygy, şeýle-de demokratik döwletlerdäki immigrant we beýleki populist syýasatlaryň etniki azlyklaryň hukuklaryna “uly howp abandyrýandygy” bellenilýär.


text:
15-nji maýda giçlik Aşgabadyň “10 ýyl abadançylyk” we Ankara köçeleriniň çatrygynda bir awtoulag 10-11 ýaşlaryndaky üç sany gyz çagany kakyp heläkläpdir diýip, “Hronika Türkmenistan” neşiri habar berýär.
Читайте также на русском
Neşiriň öz ýurt içindäki habarçylaryna salgylanyp, 17-nji maýda beren maglumatyna görä, çagalaryň biri wakanyň bolan ýerinde, ýene biri Tiz Kömek ulagynda heläk bolýar. Çagalaryň üçünjisi häzirki wagt keselhananyň reanimasiýa bölüminde saklanylýar.
Bu barada 16-njy maýda Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçylary hem habar beripdiler. Şonda Azatlyk Radiosyna bu maglumaty garaşsyz çeşmelere we türkmen häkimiýetlerine tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmandygy üçin, bu barada köpçülige habar bermekden saklanypdy.
Şonda habarçymyz Soltan Açylowa oraza aýynyň başlanmagy bilen çagalaryň öýme-öý aýlanyp, “ýaremezan” aýtmaklarynyň paýtagtdaky ýaşaýjylaryň birnäçesi üçin pajygaly waka bolup gutarandygyny aýdyp, şeýle diýipdi:
“Aşgabadyň ‘10 ýyl abadançylyk’ we Ankara köçeleriniň çatrygynda sagat 20:15 töweregi daşary ýurt markaly bir awtoulag 10-11 ýaşlaryndaky üç gyza awtoulag bilen kakdy. Waka şaýat bolan ýaşaýjylar sürüjiniň ýaş oglandygyny, onuň ýokary tizlik bilen ulagyny sürüp gelendigini we swetoforda pyýadalaryň geçmegi üçin ýaşyl çyra ýananda, awtoulagyny saklap ýetişmändigini aýdýarlar” diýip, Açylowa gürrüň berdi.
Şeýle-de, ol gyzlaryň biriniň wakanyň bolan ýerinde dessine aradan çykandygyny, beýleki iki çaganyň Tiz Kömek ulagynda hassahana alnyp gidilendigini sözüniň üstüne goşdy.
“Ýogalan gyzjagazyň hossarlarynyň gelmegine garaşyp, ol gyzjagaz bir sagat ýaly ýerinden gozgalman, polisiýanyň gözegçiliginde ýoluň üstünde ýatan ýerinde saklanypdyr. Heläkçilige düşen gyzjagazlar Parahat 4 etrapçasynyň ýaşaýjylary eken” diýip, habarçymyz waka şaýat bolanlara salgylanyp, gürrüň berdi.
Ýokarda hem belleýşimiz ýaly, Azatlyk Radiosyna bu waka, şeýle-de üçünji çaganyň saglyk ýagdaýy we awtoulag sürüjisiniň ykbaly barada häzirlikçe Aşgabadyň häkimliginden ýa-da polisiýasyndan haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.
“Hronika Türkmenistan” neşiri öz ýurt içindäki habarçylaryna salgylanyp, heläkçiligiň sürüjiniň ýalňyşy esasynda bolandygyny, ýöne onuň heniz tussag edilmändigini habar berýär.
Türkmenistanyň dürli künjeginde bolýan ýol heläkçilikleri barada Azatlyk Radiosyna wagtal-wagtal maglumatlar gelip gowuşýar.
Şu ýylyň 14-nji aprelinde ýerli wagt bilen öýlän sagat bäş töwereginde, Türkmenistanyň Çüli jülgesiniň golaýynda awtobusyň ýol heläkçiligine uçramagy zerarly azyndan 17 adam wepat boldy.
Ýol gözegçilik polisiýasynyň işgärleri heläkçiligiň esasy sebäplerini awtobusyň çakdan aşa ýüklenen bolmagynda we howa şertleriniň ýaramazlygynda görýärler. Gara ýoluň typançak bolmagy sebäpli içi ýolagçylardan hyryn-dykyn awtobusyň sürüjisi ulaga erk edip bilmän, ýoluny ýitiripdir. Netijede, awtobus agdarylyp, ýoluň gyrasyndaky çukura gaçypdyr diýip, Azatlygyň paýtagtdaky habarçylary habar beripdiler.
Şu ýylyň 9-njy fewralynda bolsa, Aşgabat-Balkan asfalt ýolunda mikroawtobus bilen ýeňil awtoulagyň ýol heläkçiligine uçramagy netijesinde, azyndan dört adam öldi we başga-da 10-a golaýy ýaralandy. Bu ýol heläkçiligi Türkmenbaşy şäherinden ortaça 80 kilometr uzaklykda ýerleşýän Belek şäherçesiniň golaýynda bolupdy.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar we media serişdelerinde ýurtda bolýan köçe-ýol heläkçilikleri barada maglumat berilmeýär. Bu barada türkmen häkimiýetleri hem kelam agyz söz aýtmaýarlar. Şeýle-de, ýurtda her ýyl näçe ýol heläkçiliginiň bolýandygy we munuň näçe adamyň aýatdan ötmegine sebäp bolýandygy baradaky statistiki maglumatlar hem ilat köpçüligine elýetersiz bolmagynda galýar.


text:
Özbegistanyň öňki prezidenti Yslam Karimowyň kiçi gyzy Lola Karimowa-Tillaýewa BMG-niň bilim, ylym we medeniýet boýunça UNESCO guramasynda Özbegistanyň ilçisi wezipesinde dokuz ýyllap işläninden soň çekilýändigini aýtdy.
28-nji awgustda Samarkantda geçirilen halkara konferensiýasynda eden çykyşynda 39 ýaşly Tillaýewa özüniň “maşgalasyna, öz şahsy maksatlaryna we Yslam Karimowyň fondunyň programmalarynyň durmuşa geçirilmegine ünsi gönükdirmek” isleýändigini aýtdy.
Özbegistanyň öňki prezidentiniň gyzynyň bu karary Yslam Karimowyň ýogalmagyndan bir ýyl geçenson yglan edildi.
Öňki kommunist ýolbaşçysy Karimow ýurdy 27 ýylyň dowamynda dolandyrdy we ýurtda başga pikirdäkilere basyş görkezdi. Onuň uly gyzy 45 ýaşly Gulnara Karimowa öz wagtynda moda dizaýneri, pop aýdymçy we BMG-niň Ženewadaky agentliklerinde ilçi bolup, häzirki wagtda türmede saklanýar.


text:
Türkmen döwlet habarlar agentligi (TDH) / 20.12.2017 /
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Arap Emirlikleriniň wekilçilikli toparyny kabul etdi. BAE-niň daşary işler we halkara hyzmatdaşlyk ministri Şeýh Abdulla bin Zaýed Al Nahaýanyň baştutanlygyndaky bu wekilçilikli toparyň düzüminde BAE-niň energetika ministri Suheýl Al Mazrui, BAE-niň infrasruktura ösüşi ministri Abdulla bin Mohammed Belhaif Al Nuaimi we Abu-Dabiniň ösüş Gaznasynyň baş direktory Mohammed Saif Al Suwaidi bar.
Duşuşmaga döredilen mümkinçilik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Türkmenistan bilen Birleşen Arap Emirlikleriniň arasynda Hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki komitetiň ikinji mejlisine gatnaşmak üçin Aşgabada gelen wekiliýetiň ýolbaşçysy döwlet Baştutanymyza, tutuş türkmen halkyna iň gowy arzuwlaryny iberen BAE-niň Prezidenti Şeýh Halif bin Zaýed Al-Nahaýanyň salamyny gowşurdylar. Şunda Birleşen Arap Emirlikleriniň döredijiligiň we ösüşiň ýolundan ynamly öňe barýan Türkmenistan bilen netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga bolan üýtgewsiz gyzyklanmasy bellenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähirli sözler üçin minnetdarlyk bildirip hem-de BAE-niň ýokary ýolbaşçylygyna gyzgyn salamy iberip, döwletara gatnaşyklarynyň dostlukly we yzygiderli häsiýete eýedigini hem-de biziň ýurdumyzyň bu gatnaşyklaryň ösdürilmegine uly ähmiýet berýändigini kanagatlanmak bilen belledi. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, Türkmenistan Birleşen Arap Emirliklerinden bolan ähli hyzmatdaşlar üçin özara hormat goýmak, ikitaraplaýyn bähbitlilik we uzakmöhletleýin ýörelgeler esasynda ýola goýlan hyzmatdaşlygy alyp barmaga hemişe açykdyr.
Duşuşygyň dowamynda döwlet Baştutanymyz bilen myhmanlaryň arasynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ýagdaýy we geljegi barada pikir alyşmalar boldy. Söwda-ykdysady ulgam, energetika ulgamy, ulag we aragatnaşyk we birnäçe beýleki pudaklar bu gatnaşyklaryň ileri tutulýan ugurlarydyr. Duşuşykda ýurdumyzda amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeler maksatnamalarynyň we iri taslamalaryň, ýurdy senagatlaşdyrmaga we häzirki zaman senagat düzümlerini emele getirmäge, öňdebaryjy tehnologiýalary we işläp taýýarlamalary ornaşdyrmaga alnan ugruň netijeli işewür gatnaşyklary ýaýbaňlandyrmaga hem-de köp ugurlaýyn ösdürmäge, maýa goýum işini işjeňleşdirmäge, köp ugurly hyzmatdaşlygyň bar bolan düýpli mümkinçiliklerini netijeli işe girizmäge täze ýollary açýandygy bellenildi.
Myhmanlar türkmen bazarynyň örän uly geljeginiň bardygyny belläp, ýurdumyzyň ägirt uly uglewodorod serişdeleriň we durnukly ykdysady ösüşiniň işewürligi alyp barmak hem-de bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek ugrunda zerur şertleri döredýändigini nygtadylar. Şunuň bilen baglylykda, BAE-den gelen hyzmatdaşlaryň dürli ulgamlarda –nebitgaz we energetika pudaklarynda, düzümleri ösdürmek ulgamynda maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmek boýunça hyzmatdaşlyga taýýarlygy tassyklanyldy, munuň özi, hususan-da, demir ýollaryň we awtomobil ýollaryň gurluşygyna hem degişlidir. BAE-niň işewürler toparlary Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyna hem uly gyzyklanma bildirýärler.
Şunuň bilen bir hatarda, Türkmenistanyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň arasynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm bölegi bolup durýan netijeli medeni-ynsanperwer gatnaşyklary mundan beýläk-de höweslendirmegiň, ylym, bilim, medeniýet, şeýle hem sport we syýahatçylyk ugurlarynda özara gatnaşyklary giňeltmegiň ähmiýeti bellenildi.
Iki döwletiň hyzmatdaşlygyna halkara giňişliginde, abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň çäklerinde netijeli çemeleşmek mahsusdyr. Taraplar sebit we dünýä derejeli möhüm meselelerde özara düşünişmeleri we garaýyşlarynyň ýakynlygyny görkezýärler. Şunuň bilen birlikde, türkmen Lideriniň ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we abadançylygy üpjün etmäge gönükdirip öňe sürýän döredijilikli başlangyçlarynyň wajypdygy hem-de döwrebapdygy aýratyn bellenildi.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz we myhmanlar däp bolan döwletara gatnaşyklarynyň täze anyk mazmun bilen baýlaşdyrylyp, mundan beýläk-de pugtalandyryljakdyna hem-de iki dostlukly ýurduň we halklaryň bähbitleriniň hatyrasyna üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Duşuşyga şeýle hem Birleşen Arap Emirlikleriniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Hasan Abdulla Al-Adab gatnaşdy.


text:
Türkmenistanda – agyr ykdysady krizisiň fonunda – unuň bahasy barha ýokarlanyp, ol käbir sebitleriň, şol sanda paýtagtyň hem dükan tekjelerinden ýitirim bolup başlady.
“Türkmenistanyň Hronikasy” neşiriniň berýän maglumatyna görä, ýurtda esasy azyk harytlarynyň bahalarynyň gymmatlamagy bilen adamlar has köp çörek we unaş önümleri bilen iýmitlenmäge mejbur bolýarlar.
1-nji fewraldan benziniň bahasynyň hem 50% gymmatlamagyndan soň, ýaşaýjylar durmuşyň mundan beter-de gymmatlajagyndan howatyr edip, un we ýag ýaly önümleri almak üçin, uly nobatlary emele getirip başladylar.
Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleri hem bu ýagdaýlary tassyklap, häzir Aşgabadyň bazarlarynda unuň asla-da defisit haryda öwrülendigini aýdýarlar.
“Ýurduň özünde öndürilen 1-nji sortly unuň 1 haltasynyň (45 kg – red.) bahasy 37 manat bolanlygyndan, 80 manada çykdy. Emma bu bahadan hem ony açyk söwdadan tapyp bolmaýar. Gazagystandan getirilýän un hem gytaldy. Emma onuň bahasy hem bir kilogramynyň 1,50 manat bolanlygyndan, 5 manada çenli gymmatlady. Ony tapaýaňda-da, bu bahadan satyn almaga ýagdaýymyz ýok” diýip, özüni Enegül diýip, tanyşdyran 40 ýaşlaryndaky hasapçy Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmelerine gürrüň berdi.
Ýurduň Mary welaýatynda hem un gytçylygy eýýäm üç aýdan bäri dowam edip gelýär. Unuň açyk söwdasynyň ýokdugy üçin, ony käbir hojalyklardan, jemgyýetçilik iýmiti kärhanalaryndan iki esse bahasyna tapyp bolýar. Döwlet dükanlarynda bir halta un 47 manada satylýan bolsa, onuň haltasyny 100 manatdan satýarlar.
Ýurduň demirgazyk welaýatynda hem ýokarda beýan edilýän ýagdaýlary synlasa bolýar. Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmeleri, benziniň nyrhy gymmatlandan soň, un almak üçin uly nobatlaryň dörändigini, ony tapmagyň hem barha kynlaşýandygyny gürrüň berdiler.
Galyberse-de, ýurtda un bilen birlikde, beýleki azyk harytlarynyň gymmatlamagy hem dowam edýär.
Türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri ýokarky ýagdaýlar, şeýle-de bularyň ilata ýetirýän täsirleri barada ilat köpçüligine düşündiriş ýa-da maglumat bermän gelýärler. Munuň deregine türkmen mediasynda “ýurt bolçulygy”, “azyk howpsuzlygy”, “ykdysady ösüş” diýilýänleriň “delilleri” hökmünde dowamly çykyşlary we tekjeleri dürli-dümen harytlardan doly dükanlardan reportažlary görkezilýär.
Mundanam başga, geçen ýylyň noýabrynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow halkyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulanandygyny öňe sürüp, ozal mugt berlen tok, gaz, suw hyzmatlaryny tölegli hasaba geçiripdi.
Sözümiziň ahyrynda ýatlatsak, geçen ýylyň aýagynda Berdimuhamedow azyk howpsuzlygy boýunça döwlet komissiýasyny döretdi. Emma bu komissiýanyň azyk meselesinde dörän kynçylyklary aradan aýyrmakda nähili anyk çäreleri görýändigi aýdylmaýar.


text:
Şu gün Lebap welaýatynyň Türkmenabat hem-de Kerki şäherleriniň aralygynda «Ýutong» kysymly amatly awtobuslaryň gatnawy ýola goýuldy. Türkmenabat şäheriniň demir ýol menzilinden Kerki şäherine ugraýan awtobus her gün ir sagat 7-de hereket edip başlaýar. Kerkiden Türkmenabada bolsa gündiz sagat 14-de ugraýar. Ýol nyrhy her ýolagçy üçin 14 manat 40 teňňe.
Marydaky ýolagçy awtoulag kärhanasy bolsa welaýat gazetiniň üsti bilen täze“Hyundai Unuwerse Luxury” kysymly, ýokary amatlyklary bolan şäherara awtobuslarynyň şu günden — 26-njy ýanwardan başlap, Mary—Türkmenabat ugry boýunça gatnawyň ýerine ýetirilip başlanýandygyny habar berdi. Awtobus Marydan ir sagat 8-de we 10-da, Türkmenabatdan 14:30-da we 15:30-da ugraýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti 2018-nji ýyl üçin Döwlet býujetini düzmek barada tabşyryk berdi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet agzalaryna, Mejlisiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna welaýat häkimlerine geljek ýyl üçin Döwlet býujetini düzmäge girişmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz 2017-nji ýylyň birinji ýarym ýylynyň jemlerine bagyşlanan giňeldilen hökümet mejlisinde degişli tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiziň aýtmagyna görä, 2018-nji ýyl üçin baş maliýe resminamasy halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň mundan beýläk-de ýokarlandyrylmagyny üpjün etmelidir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet býujetinde her bir etrapda we şäherde mätäçlik çekýän adamlara ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin serişdeleriň hökmany tertipde göz öňünde tutulmalydygyny belledi.
TDH


text:
Рождественское послание Святейшего Патриарха Московского и всея Руси Кирилла архипастырям, пастырям, монашествующим и всем верным чадам Русской Православной Церкви на туркменском языке
- Подробности
- Опубликовано 03 Февраль 2011
ÝÜZLENME Keramatly arhipastrlar, hormatly atalar, adalatly inoklar we inokinler, gadyrly doganlar we mähriban uýalar!
Bu nurly agşam, Halas Edijimiziň dünýäsine eýedigimize begenýäris we tolgunýarys! Biz Wifliýem gowagyndaky sallançakda ýatan Allanyň Ogly Isany aňymyzda täzeden görýäris.Ýaradana we Bize özüni bagş eden Allanyň Ogluna Perişdeleriň “Beýik Alla şöhrat, ýerde parahatçylyk, adamlara hoşniýetlilik we rehimdarlyk” sözlerini täzeden eşidýäris (Lk 2,14).
Asmandan inýän şöhratly owazlaryň güýjüni diňleýäris we kabul edýäris. Roždestwo baýramçylygynyň her bir adamyň ykbalyna göniden- göni gatnaşygy bar. Allanyň Ogly Isa Hudaýyň edermenliginiň Hakykatyny şu güne çenli bilmedik ynsan hem, Indi Hakykata düşünmäge, Allanyň bendesi bolup Baky ýaşaýşa eýe bolmaga mümkinçiligi döreýär. Roždestwo Baýramçylygy hakykaty aýan edýär we bize dogry ýola düşmäge itergi berýär.
Ilkinji adamyň Hudaý tarapyndan dörändigini ýatlalyň! Ýöne adam Allanyň ýörelgesi boýunça ýöremänligi üçin, Döredijiniň gözünden düşdi. Alla bilen aragatnaşygy ýitirip, gün-günden ulumsy häsiýeti bilen külli günälere baş goşdy. Allanyň ynsana bolan söýgüsi üçin, adamlara halas bolmaga mümkinçiligi döredip, dünýä öz ýeke-täk Halas Ediji Isa Ogluny iberýär we bitewi adamzat tebigatyny düýpli dikeldýär. Allanyň Bu ugry ynamlydyr. Ýoldan çykmaz ýaly Ol Bize kömek edýär. Özüňi dogry alyp barmaga, doly uzak ýaşaýşa we bakylyga eltýär.
Haçanda biz Allanyň seslenmesine ünsli bolanymyzda Halas Edijiniň ýoly bilen gidýäris. Apostol Pawlyň seslenmesine salgylansak: “Kalbyň bilen, durkuň bilen Allanyň bardygy barada Hudaýyňy arşa göter” diýip belleýär. Bu seslenmäniň manysynda diňe biz doga okap, çokunmaklyk bilen dälde, eýsem biz her bir adama kömek edip, Halkymyza, Ybadathanalarymyza gulluk edip Allany arşa götermelidiris diýip düşündirilýär.
Şonuň ýaly edilýän sogaplar Hristosyň kömegi bilen amala aşýar.Ol tutuş dünýämizi, şeýle hem biziň durmuşymyzy täzeleýär.Adamlar jebisleşýärler, ysnyşýarlar, olar mejbury ýagdaýda dälde öz islegleri boýunça bähbitli we peýdaly işleri amala aşyrýarlar. Şonuň esasynda Dörediji Alla gulluk edýäris! “Liturgiýa” grek sözünden –“Umumy iş” diýen manyny aňladýar. Bütün Biziň durmuşymyzdaky doga dileglerimizi, jebisleşmegimizi liturgiýada Hudaýyň halan isleginiň üsti bilen amala aşyrýarys.
Biziň dinimizdäki uýalarymyz, doganlarymyz dindäki däl adamlar bilen hem mylakatly duýgudaşlykda bolmagymyzy talap edýär. Synag döwründe Halkyň birleşmeginiň araçägi ýokdur. Ol biziň esasy durmuşymyzyň milli bölegidir.
Geçen ýylyn dowamynda Russiýada we Russiýanyň taryhy ýurtlarynda bolup geçen her hili tebigi betbagtçylyklar adamyň kynçylyk, umytsyzlyk we gamgynlyk pursatlara düşende agzybirligiň we bir-biriňe ýardam etmekligiň zerurdygyny we Allanyn öňünde adamzadyň borjuny ýatlatdy.
Biri-birimize arkalyk we rehimdarlyk etmek, hemişe haýyr-sogap işlerini etmek – bu zatlaryň barysy adamyň özüne bagly, biziň öz elimizdäki zatlar, ýagny Halas Edijiniň adamzada goýup giden: “Bir-biriňizi ak ýürekden söýmelisiňiz” sözlerden ybarat bolan iň esasy nesihatyny ýerine ýetirmekdir.
Men Russsiýanyň, Ukrainanyň, Gazagystanyň, Azerweýjanyň ybadathanalarynda zyýarat edenimde, ybadathanalar birleşmesiniň güýjine göz ýetirdim. Men ähli ýerlerde arhipastrlaryň,kliralaryň, monahlaryň, zyýaratçylaryň Prawoslaw diniň hatyrasyna agzybir taýýarlyklaryny we çekýän zähmetlerini gördüm .Munyň özi ybadathanalarda durmuşy üstünlikli östürmegiň Bilelikdäki Ruhy ynamyny döredýär.
Keramatly arhipastorlar,sylanylýan klirikler, zyýaratçy doganlar we uýalar! Bu Beýik Halas Edilýän Allanyň Ogly Isanyň doglan güni bilen, hem-de Täze ýyl baýramçylygy bilen Sizi ýüregimdäki Joşýan begençlerimden tüýs ýürekden gyzgyn gutlaýaryn! Dünýäni Halas Ediji tarapyndan Size hemişe ruhy baýlyklarynyň eçilmegini , okaýan dogalarymyň üsti bilen Hudaýyň Emrini ýerine ýetirmegiňizi dileg edýärin! Goý, Onuň Ady Asyrdan Asyrlara Baky Şöhratlansyn!
Amin!
ÄHLI RUSSIÝANYŇ WE MOSKWANYŇ PATRIARHY
Allanyň Ogly Isanyň doglan güni!
2011 ýyl.


text:
Habarlar 15 ýanwar 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Wideoşekilli iş maslahatynda sebitleri ösdürmekde boýunça ileri tutulýan meselelere garaldy
Milli Liderimiz iş maslahatyny açyp, ilki bilen Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewi göni aragatnaşyga çagyrdy. Ol ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmak, paýtagtymyzyň etraplarynyň çäklerinde degişli arassaçylyk ýagdaýyny saklamak boýunça döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şeýle hem Aşgabatda gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň ýagdaýy, ilatyň durmuş üpjünçiligini ýokarlandyrmak boýunça ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler hakynda habar berildi.
Medeniýet
Türkmen kinosynyň ägirtleri: Artyk Jallyýew
Aktýorlyk onuň ganynda bardy. Ýöne bu höwesi beýlekileriň agzyna öýkünmek isleginden däl-de, ozaly bilen özüniň kimdigini tanatmaga başbermez höwesinden döräpdi. Mekdepde görkezilýän oýunlaryň ählisine gatnaşan Artyk mekdebi tamamlandan soňam öz dogduk obasy Bagyrdan Aşgabadyň bazarlaryna gap-gap gök-miwe önümlerini getirýän döwürlerem şol bir yzygiderli gaýtalanyp duran ýürege düşgünç işi-de degşip-henek atyp, gyzykdyrmaga ökdedi. Bir gezek onuň wäşiligini we gelşikli sypatyny—uzyn boýydyr goçak mawy gözlerini we buýralanyp duran gür saçyny gören kino ýa-da teatr işgärleriniň biri: “Oglan-a, sen doga artist-ä. Sen teatrda oýnamaly ahyry”—diýýär. Onsoň oňa Daşkendiň A.N. Ostrowskiý adyndaky teatr sungaty ...
Jemgyýet
Paýtagtymyzdaky ýolagçy awtoulag önümçilik birleşigine täze awtobuslar gelip gowuşdy
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň güýzünde Aşgabatda geçen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görülýän döwürde “Hyundai” (Koreýa Respublikasy), “Yutong” (Hytaý Halk Respublikasy), “Toyota” (Ýaponiýa) ýaly kysymlary dünýä belli häzirki zaman awtobuslaryň ýüzlerçesi satyn alyndy. Ak mermere beslenen paýtagtymyzyň ýaşaýjylary we myhmanlary, esasan-da sürüjiler bu ýokary hilli we rahat täze maşynlara mynasyp baha berdiler.
Jemgyýet
Gadymy pullar alymlara taryhyň näbelli sahypalaryny täzeden dikeltmäge mümkinçilik berýär
Ýöne siwilizasiýanyň has ösen şol ýerlerinde töleg serişdelriniň başga görnüşleri-de duş gelýär. Goňurdepe galasynyň baş derwezesinde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde tokin diýlip atlandyrylýan dürli görnüşli çyzyklar çekilen toýun togalak şarjagazlar tapyldy (3-nji surat). Olary ýüze çykaran arheolog Wiktor Sarianidi olar haýsydry bir azyk ýa-da haryt getirilende şa galasyna girelgesinde goýulýan hasaplaşyk serişdesi diýip çaklaýardy. Togalajyk topjagazlaryň hem pul ýerien ulanylandygyny çak etse bolar.
Resmi habar
Döwlet Baştutanymyz wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hakynda Karara gol çekdi
Toýly Alladurdyýewiç Ataýew Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildi;
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidenti prokuratura ulgamynda wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hakynda Karara gol çekdi
1-nji derejeli ýurist Allanazar Ataýewiç Nyýazlyýew Daşoguz welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesine bellenilip, ol Ahal welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesinden boşadyldy;
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidenti Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentine nebit tankeriniň heläkçiligi zerarly gynanç bildirdi
Döwlet Baştutanymyzyň gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna guňňur gynanjy hem-de medet beriji sözleri hatda beýan edildi.


text:
14.05.2018
2018-nji ýylyň 14-nji maýynda Milli sport we syýahatçylyk institutynda dabaraly maslahat boldy. Ol hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Amul — Hazar 2018” Halkara awtorallisiniň ýakynda geçirilen saýlama tapgyryna badalga bermegine bagyşlandy. Döwlet Baştutanymyzyň özi hem Garagum sährasynyň ýollary boýunça bu saýlama tapgyra gatnaşyp, ajaýyp netije görkezdi. Soňra ýaryşlar geçirilip, olaryň barşynda öňde boljak awtorallä Türkmenistandan gatnaşjak toparlar kesgitlenildi.
Habar berlişi ýaly, bu iri ýaryşlarda Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkeziniň hem-de Awtomobil sporty federasiýasynyň toparlary ýurdumyza wekilçilik eder.
Bu guramalaryň wekillerinden başga-da, häzirki maslahata ýurdumyzyň ýolbaşçy düzüminiň agzalary, “Amul — Hazar 2018” Halkara awtorallisini taýýarlamaga we geçirmäge jogapkär edaralaryň işgärleri, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, giň sport jemgyýetçiliginiň, syýasatşynaslar, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, mugallymlary we talyp ýaşlary gatnaşdy.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugry boýunça halkara awtorallini hem-de welosipedli ýaryşy we köpçülikleýin uzak aralyga ylgaw boýunça ýaryşy guramak baradaky başlangyç türkmen Liderine degişli bolup, ol ildeşlerimiziň ählisi tarapyndan uly höwes bilen goldanyldy, ýöne türgenler bu başlangyjy aýratyn buýsanç bilen kabul edip, milli Liderimize aladasy we ünsi üçin çäksiz hoşallyk bildirýärler.
Maslahat dabaraly pursatlardan başlandy — awtomobil sportunda ajaýyp üstünlikleri, şu görnüşde ýokary derejede gazananlary, dürli ýaryşlarda ajaýyp çykyşlary hem-de tutuşlygyna türkmen sportunyň ösdürilmegine uly goşandy üçin Türkmenistanyň dört gezek çempiony hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa sylaglaryň gowşurylýandygy yglan edildi.
Şol sylaglaryň hatarynda döwlet Baştutanymyza Awtomobil sporty federasiýasy hem-de Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkezi tarapyndan “Amul — Hazar 2018” Halkara awtoralli ýaryşynyň çäklerinde 12-nji maýda geçirilen ýaryşlarda sport awtoulagyny ussatlyk bilen dolandyryp, ýokary netijeleri görkezendigi üçin “Türkmenistanyň sport ussady” diýen adyň sertifikaty berildi.
Milli Liderimize awtomobil sportunda görkezen ussatlygy, tejribesi we maksada okgunlylygy üçin Ýeňijiniň Kubogy berilýär. Türkmenistanyň Baştutanyna berlen ýene-de bir sertifikat bu ýaryşlaryň çäklerinde 12-nji maýda geçirilen bäsleşiklerde sport awtoulagyny ussatlyk bilen dolandyryp, bellenen aralygy ýokary tizlikde geçendigi üçin “Amul — Hazar 2018” Halkara awtorallisine gatnaşmaga hukuk berýär.
Bu baýraklaryň ählisi uly hormat bilen milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa gowşuryldy. Hormatly Prezidentimiziň ýadawsyz tagallalary netijesinde, halkara sport dünýäsinde Watanymyzyň abraýy barha artýar.
Milli Liderimiz şeýle hem sport ulagynda Halkara ralliniň saýlama tapgyrynda bellenilen aralygy geçen mahaly geýen lybasyny Sport we ýaşlar syýasaty ministrliginiň täze binasynda ýerleşjek muzeýe sowgat hökmünde gowşurdy. Bu sowgat muzeýde aýratyn gymmatlyk hökmünde görnükli ýerde ýerleşdiriler.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanda iri sport ýaryşlaryny geçirmek üçin hemme zerur şertleriň döredilmegine aýratyn üns berip, olara sebitde we dünýäde parahatçylygyň we dostlugyň pugtalandyrylmagyna ýardam berip bilýän, halklary we medeniýetleri jebisleşdirýän çäreleriň derejesinde ähmiýet berýär.
Milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda degişli döwrebap düzümleri kemala getirmek boýunça giň möçberli işler ýaýbaňlandyryldy we şonuň bilen birlikde, jemgyýetimizde sagdyn we işjeň durmuş ýörelgeleriniň berkarar bolmagy, türkmenistanlylary, ilkinji nobatda bolsa, ýaş nesilleri bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmaga çekmek babatda maksada gönükdirilen çäreler görülýär. Şunuň bilen baglylykda, maslahatda ençeme döwletleriň toparlarynyň gatnaşmagynda geçiriljek awtoralliniň ýurdumyzyň diňe bir sport abraýynyň ýokarlanmagyna däl, eýsem-de, sportuň dürli görnüşlerini, şol sanda awtomobil sportuny mundan beýläk-de wagyz etmäge gönükdirilendigi aýratyn nygtaldy.
Soňra bu ýere ýygnananlara wideofilm görkezildi. Onda türkmen sportuny, hususan-da, awtomobil sportuny ösdürmekde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň eýeleýän uly orny hem-de döwlet Baştutanymyzyň ýaryş awtoulagyny dolandyrmakda ýokary ussatlyk görkezişi beýan edilýär.
Häzirki wagtda rallini geçirmäge degişli giňden ýaýbaňlandyrylan taýýarlyk ýaryşlary guramaçylyk-tehniki taýdan üpjün etmek babatda bolşy ýaly, ýurdumyzyň sport kuwwatyny berkitmek, halkara gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda hem bu ulgamda belli hünärmenler, şunuň ýaly çärelere gatnaşmakda özüni oňat tarapdan görkezen kompaniýalar bilen özara gatnaşykda alnyp barylýar. Öňde boljak ýaryşlaryň wezipeleriniň biri bolsa, taryhy-medeni we ruhy miras aýawly saklanyp gelinýän hem-de nesilden-nesle geçirilýän, ajaýyp tebigaty we ägirt uly ykdysady kuwwaty bolan ýurt hökmünde Watanymyzyň täze keşbini dünýä görkezmekden ybaratdyr.
Türkmenistanyň çäkleri gadymdan bäri möhüm söwda ýollarynyň çatrygynda ýerleşipdir. Häzirki wagtda ýurdumyzyň geografik taýdan amatly ýerleşmegi ony ösdürmegiň ýene-de bir möhüm serişdesine öwrüldi 2018-nji ýylyň “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” şygary astynda geçýändigi hem tötänden däldir.
Döwletimiz hem-de onuň ak mermerli paýtagty Aşgabat soňky 10 ýylda düýpli özgerdi. Şu döwürde ösüşiň ençeme ugurlary boýunça ýurdumyzy öňdäki hatarlara çykaran ägirt uly işler amala aşyryldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň özgerdijilik syýasaty belent baha hem-de dünýäde ykrar edilmäge mynasyp bolup, Türkmenistany täzeden açdy.
Baý çig mal serişdeleri hem-de uly möçberli ulag-üstaşyr geçirijilik mümkinçiligi türkmen döwletiniň bäsdeşlige ukyply artykmaçlyklarynyň hatarynda durýar. Olaryň dogry ulanylmagy ýurdumyza milli ykdysadyýetimizi durnukly ösdürmek üçin uzakmöhletli esas berdi.
Abraýly halkara festiwallaryň, döredijilik, ylmy we ykdysady maslahatlaryň, sport ýaryşlaryň geçirilýän ýerine öwrülen Aşgabat iri parahatçylyk dörediji merkeze öwrülýär. Şol çäreler türkmen topragynda daşary ýurtlardan bolan myhmanlary bir ýere jemleýär.
Diňe bir paýtagtymyzda däl, eýsem, ähli welaýatlarda-da döwrebap stadionlar, atçylyk sport toplumlary, sport mekdepleri bina edildi. Aşgabatda Merkezi Aziýada deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherjigi guruldy. Türgenlerimiziň dürli derejeli oýunlara hem-de beýleki ýaryşlara taýýarlanmagy we gatnaşmagy üçin hemme şertler döredildi.
Dünýä ölçegleriniň ýokary talaplaryna kybap gelýän sport düzümlerine eýe bolan Türkmenistanda iri halkara ýaryşlaryny geçirmegiň baý tejribesi bar. Geçen ýylyň sentýabrynda Aşgabatda uly üstünlik bilen geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary munuň aýdyň mysallarynyň biridir. Ýurdumyz iri möçberli ýaryşlary kabul edip bilýän sport döwletiniň derejesinde berkarar bolýar.
Şeýle hem welosiped sportunyň, awtomotosportuň ösdürilmegine uly üns berilýär. Ýurdumyzda her ýyl köpçülikleýin welosipedli ýörişleri geçirmek asylly däbe öwrüldi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy 3-nji iýuny “Bütindünýä welosiped güni” diýip yglan etdi. Dünýäniň 56 ýurdy Garaşsyz döwletimiziň halkara abraýyny has-da artdyrýan bu çözgüdiň awtordaşlary boldular.
Şu ýyl hem Türkmenistan sport çärelerine baýdyr. Şolaryň hatarynda 9 — 14-nji sentýabrda geçiriljek “Amul — Hazar 2018” awtoralli, döwlet Baştutanymyzyň teklibi bilen “Beýik Ýüpek ýoly” diýlip atlandyrylan ugur boýunça welosipedli ýöriş we köpçülikleýin uzak aralyga ylgamak ýaryşlary bar.
Amul — bu gadymy ýolda möhüm nokatdyr. Şol ýerden kerwenler Hazara ugrapdyr. Ondan aňry ýol üç ugur boýunça geçipdir. Olaryň birinjisi kenaryň ugrundan günorta — Eýrana we aňryk Orta we Ýakyn Gündogar ýurtlaryna barypdyr. Ikinji ugur Hazar deňiz kenarýakasynyň ugry bilen Demirgazyga Russiýa hem-de onuň bilen serhetdeş döwletlere geçipdir. Üçünji ugur Hazaryň üsti bilen Kawkaza we ondan aňryk Ýewropa hem-de Kiçi Aziýa geçipdir. Şol sebäpli Amul öňde boljak ýaryşlaryň badalga nokady hökmünde saýlanyp alyndy.
Ýylyň başynda bu ýerde “Beýik Ýüpek ýoly” umumy at bilen birleşdirilen köpçülikleýin sport çäreleriniň dabaralary açylyşy boldy. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sporty söýmek hem-de sagdyn durmuş ýörelgesine ygrarly bolmak bilen, ýeňil atletika ýaryşynyň başky tapgyryny ylgap geçip, bu ýaryşlara badalga berdi.
Şol wagt welosiped ýörişi hem geçirildi, oňa welosipedçileriň we awtoralliçileriň bir ýarym müňe golaýy gatnaşdy, bu ýerde awtomobil sporty boýunça ýaryş hem geçdi. Awtoralli bäsleşikleriniň öň ýanynda döwlet Baştutanymyz özüne öňler meşhur fransuz awtoralliçisi bolan, häzirki wagtda bolsa “Afriсa Eсo Race” belli awtoralli ýaryşlarynyň baş direktory we guramaçysy Žan-Lui Şlesser tarapyndan sowgat berlen sport awtomobilinde hut özi ýaryş geçiriljek ýoly synagdan geçirdi.
Milli Liderimiz şahsy göreldesi bilen bedenterbiýäniň we sportuň adamyň ruhy we beden taýdan kämilleşmegine nähili uly täsir edýändigini hemişe görkezýär, ýurdumyzyň türgenleri üçin nusgalyk görelde bolýar. Şeýlelikde, hormatly Prezidentimiziň “Amul — Hazar 2018” ýaryşlarynyň saýlama tapgyryna gatnaşmagy ýaşlar üçin ruhlandyryjy ýagdaýy döretdi, şonda döwlet Baştutanymyz ýaryşa gatnaşyjylaryň arasynda Garagum çölüniň çylşyrymly şertlerinde aralygy geçmekde iň oňat wagt görkezdi.
Maslahatda şeýle hem häzirki wagtda Sport we ýaşlar syýasaty ministrligi tarapyndan milli Liderimiziň awtorallini guramak boýunça öňde goýan anyk wezipelerinden ugur alnyp geçirilýän işler barada aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy hem-de yzygiderli goldawy netijesinde ýurdumyzda awtomobil sporty täze ösüşe eýe boldy. 2013-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda döwlet Baştutanymyzyň gatnaşmagynda Aşgabatda awtomobil sporty merkeziniň açylyşy bolup, şol ýerde sportuň bu görnüşi boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempionaty geçirildi. Munuň özi sportuň beýleki görnüşleri bilen birlikde ýurdumyzyň awtomobil sportunyň hem ösüşiň täze derejesine çykýandygynyň aýdyň subutnamasy boldy.
Türkmen awtosürüjileriniň sportuň bu görnüşi bilen meşgullanmaklary hem-de olaryň ussatlyk derejesini ýokarlandyrmak üçin mynasyp şertleriň döredilmegine ýardam berýän paýtagtymyzyň sport düzüminiň täze desgasynyň açylmagynyň ähmiýetini bu ýerde geçirilen ilkinji ýaryşlarda döwlet Baştutanymyzyň “Alfa Romeo” ýaryş awtomobilinde bäsleşiklere gatnaşmagy has aýan etdi. Milli Liderimiziň ençeme gezek sport awtomobillerinde çykyş edip, gazanan ajaýyp ýeňişleriniň tolgundyryjy pursatlary türkmenistanlylaryň ählisiniň ýadyndadyr.
Türkmen awtosportunyň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli giňelýär, ýokary tizlikde sport awtomobilleriniň täze görnüşleri satyn alynýar, munuň özi ýaşlaryň sportuň bu görnüşi bilen giňden meşgullanmagyny şertlendirýär hem-de sürüjileriň we olaryň tälimçileriniň ussatlygynyň ýokarlanmagyna ýardam edýär. Şonuň bilen bir wagtda bu ýagdaý awtosport boýunça ýaryşlary geçirmäge niýetlenen halkara merkezini döretmek üçin amatly şertleri döredýär.
Öňde boljak ýaryşlarda birnäçe tapgyrlar göz öňünde tutulýar, olar ýurdumyzyň dürli çäklerinde Garagum çölüniň çylşyrymly zolaklaryny öz içine alar, Hazar deňziniň kenarlarynda — ak mermerli Awazada pellehana ýetiler. Ralli ýaryşlaryna gatnaşyjylar Türkmenistanyň tebigy gözelliklerini, onuň gaýtalanmajak görnüşlerini synlap, milli medeniýetimiziň etnografiýa özboluşlylygyna aralaşyp hem-de täze okgunly ösüş döwrüniň ruhuna utgaşyp bilerler.
“Beýik Ýüpek ýoly” taslamasy milli Liderimiz tarapyndan diňe bir uly sport çäresi hökmünde däl, eýsem, biziň ýurdumyzyň öz geçmişi, şu güni we geljegi bilen aýrylmaz baglanyşygyny gazanmagyň özboluşly belentligi hökmünde işlenip taýýarlanyldy.
Amuldan Hazara çenli Halkara awtorallisiniň guralmagy ýurdumyz tarapyndan ulag ulgamy boýunça öňe sürülýän başlangyçlaryň we taslamalaryň işjeň durmuşa geçirilýändiginiň nyşanydyr, bu başlangyçlar we taslamalar sebit we ählumumy häsiýete eýe bolup, döwletleriň we halklaryň ýakynlaşmagyna, söwda-ykdysady we ynsanperwer gatnaşyklaryň giňeldilmegine, ählumumy ösüşe gönükdirilendir.
Ýurdumyzyň taryhynda şunuň ýaly bäsleşikleri guramagyň tejribesi bar. 2009-njy ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen hem-de dostlukly goňşy döwletleriň — Russiýanyň we Gazagystanyň liderleriniň goldamagynda “Ýüpek Ýoly” halkara awtorallisi geçirildi. Awtomobil ýaryşlarynyň ugry üç ýurduň çäginden geçýär, oňa dünýäniň 30-a golaý ýurdundan türgenler gatnaşdy, onuň uzynlygy 4500 kilometre deň boldy. Şol ýoluň ýaryndan gowragy Türkmenistanyň çäginden geçdi.
“Ýüpek ýoly” awtorallisi şondan soň dünýäniň awtosport ýaryşlarynyň senenamasynda berk orun aldy. “Amul — Hazar” awtomobil ýaryşy bolsa halkara awtomobil ýaryşlarynyň meýilnamasyna girýär. Ýakyn wagtda Moskwada bu taslamanyň tanyşdyryş dabarasy bolar.
Şol bir wagtda Türkmenistanyň ýygyndy topary Halkara awtorallisiniň esasy bäsleşiklerine taýýarlanýar, olar şu ýylyň güýzünde guralar.
“Amul — Hazar 2018” ýaryşlary dürli medeniýetleriň we halklaryň hyzmatdaşlygy üçin halkara meýdançasy hökmünde hem meýilleşdirildi, sebäbi sport dostlugyň dilidir, ol hyzmatdaşlyk üçin täze gözýetimleri açýar.
Bu duşuşyklar gadymyýetde dürli ýurtlaryň, sebitleriň we siwilizasiýalaryň duşuşan we özara gatnaşyk eden ýeri bolan Beýik Ýüpek ýolunyň taryhy ugurlarynda aýratyn many-mazmuna eýe bolýarlar.
Haçan-da döwletler özara düşünişmegiň we hyzmatdaşlygyň ýoly bilen gidenlerinde, olaryň halklarynyň bu işden utýandygyna dünýä taryhy ynamly şaýatlyk edýär. Hoşniýetli goňşuçylyk we adamzadyň geljegi ugrunda ýokary jogapkärçilik ýörelgelerine eýerýän Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan syýasatynda bu çemeleşme has-da aýdyň ýüze çykýar. Biziň ýurdumyz anyk dünýä jemgyýeti tarapyndan isleg bildirilýän taslamalary, şol sanda täze halkara ulag ugurlarynyň — awtomobil, demirýol, deňiz we howa ugurlarynyň kemala gelmek ulgamyndaky taslamalary hödürleýär.
Türkmenistan şeýle giň möçberli sport çäresini geçirmek taglymyny öňe sürmek bilen, ýene-de bir gezek ylalaşdyryjy, parahatçylygy dörediji ýurt hökmündäki ornuny nobatdaky gezek görkezýär.
Elbetde, “Amul — Hazar 2018” awtorallisi köp sanly myhmanlaryň hakydasynda hemişelik saklanar we parahatçylygyň hem-de dostlugyň ilçisi hökmünde sportuň ähmiýetiniň ykrar edilmegine ýurdumyzyň ýene-de bir goşandy bolar.
Maslahatda bular barada çykyş edenleriň arasynda Daşary işler ministrliginiň, Içeri işler ministrliginiň işgärleri, awtosport boýunça türgenler we halypalar, paýtagtymyzyň ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary we talyplary, jemgyýetçilik guramalarynyň, habar beriş serişdeleriniň wekilleri we beýlekiler bar.
Maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşanlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Onda mähriban halky hakyndaky ýadawsyz tagallalary hem-de dünýäde Türkmenistanyň sport abraýyny ýokarlandyrmaga goşýan ägirt uly şahsy goşandy üçin milli Liderimize ýene bir gezek uly hoşallyk bildirildi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi