text:
«Rossiýa Segodnýa», Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki media läheňi, aýdylmagyna görä, 29 paýtagtda öz ýerli býurolaryny açmaga taýýarlanýar.
Bu, uly rus resmileriniň öz sözleri bilen aýdylanda, Günbatara garşy «informasiýa urşunda» Kremliň dünýä ýüzündäki media gerimini giňelder.
Täze býurolaryň ýerleşjek ýerleri entek resmi taýdan yglan edilmedik hem bolsa, serp mediasynyň habar bermegine görä, olar ýerli dillerde gepleşik berýän radiolaryň we websaýtlaryň işiniň ýola goýulmagyna ýardam berer.
«Rossiýa Segodnýa», jikme-jiklikleriň indiki aýda Moskwada boljak açylyş dabarasynda yglan ediljegini aýdyp, bu habarlary ne tassyk edýär, ne-de inkär edýär.
Ýöne muňa garamazdan, «Rossiýa Segodnýanyň» ýerli býurolarynyň açyljak şäherleriniň arasynda Täjigistanyň paýtagty Duşenbe, Serbiýanyň paýtagty Belgrad hem bar ýaly görünýär.
AÝ/AR-nyň Täjik gullugy awgust aýynda «Rossiýa Segodnýanyň» Duşenbede açyljak býurosyna ýerli žurnalistlerden 25 adamyň işe alynjagyny habar berdi.
«Balkan Insight» we B92 bolsa şu hepde Belgraddaky býuronyň haýal etmän işe başlajagyny, oňa, aýdylmagyna görä, Moskwanyň Serbiýa habar serişdeleri boýunça ozalky habarçysy Ljubinka Milinciciň ýolbaşçylyk etjegini habar berdi.
Bu habarlar rus prezidenti Wladimir Putiniň golaýda Serbiýanyň paýtagtyna eden saparynyň yzysüre ýaýrady. Şonda Belgradda ullakan harby parad guralyp, Moskwanyň bu Balkan ýurdy bilen ýygjam gatnaşyklary giňden tassyk edilipdi.
'Informasiýa urşy'
«Rossiýa Segodnýa» geçen dekabrda Kremliň karary bilen döredilipdi. Bu media guramasy döwlet habar gulluklary bolan RIA Novostini, «Orsýetiň sesi» atly döwlet radio stansiýasyny, kremlçi teležurnalist Dmitriý Kiselýowyň ýolbaşçylygynda, bir ýere jemleýär.
«Rossiýa Segodnýa» ýa-da “Russia Today” Kreml tarapyndan boldan maliýeleşdirilýän we iňlis, arap we ispan dillerinde gepleşik berýän RT-den başga gurama.
“The Guardian” 28-nji oktýabrda RT-niň Britaniýada efire beriljek ýörite gepleşikleri taýýarlaýan telewizion stansiýany işe girizýändigini habar berdi.
Orsýet özüniň daşary ýurt metbugat operasiýalaryna harçlaýan serişdelerini, RT üçin 2015-nji ýylda 362.2 million dollara ýetirip, geçen ýyldakysyndan 30 prosente golaý köpeltdi. «Rossiýa Segodnýanyň» indiki ýyl üçin býujeti tas üç esse köpeldilip, 152.6 million dollara ýetirildi.
Günbatar resmileri RT-ni we Orsýetiň döwlet kontrollugynda işleýän beýleki habar serişdelerini Kremliň Ukrain krizisi baradaky gürrüňlerini tasa getirmäge gönükdirilen propaganda guraly atlandyrýarlar.
Rus resmileri bolsa, öz gezeklerinde, Günbatar mediasyny Orsýete we onuň bähbitlerine garşy «informasiýa urşuny» alyp barmakda aýyplaýarlar.
Oppozision pikirli «Nowaýa gazetanyň» syýasy synçysy Andrei Kolesnikow, «Rossiýa Segodnýanyň» giňelmeginiň RT-niň propaganda üçin ulanylmagynyň üstüni ýetirjekdigini, bularyň ikisiniň hem Orsýetiň daşary ýurtdaky abraýynyň artmagyna hyzmat etdiriljekdigini aýdýar.
Şeýle-de Kolesnikow «Rossiýa Segodnýanyň» Orsýetiň daşary ýurtlardaky içalyçylyk işleriniň üstüni örtmekde ulanylmagynyň ähtimaldygyny ýaňzytdy.
Ol bu pikirine delil edip, golaýda «Rossiýa Segodnýanyň» Polşadaky habarçysy Leonid Swiridowyň düşen ýagdaýyny ýatlatdy. Swridow 25-nji oktýabrda polýak howpsuzlyk gulluklarynyň talaby esasynda öz ygtyýarlyklardan mahrum edilipdi.


c: text/html

text:
Eýranyň internet polisiýasy “Facebook” topary “Daaf we Paafyň” administratorlaryny tussag edendigini aýdýar. Bu topar internet arkaly gözellik bäsleşigini ýola goýupdyr.
Eýranyň internet polisiýasynyň ýolbaşçysy Kamal Hadian bu habary 30-njy ýanwarda Tähranda geçirilen metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Ol güýç ulanyjy organlaryň bu topary “ýok edendigini” aýdyp, topary korrupsiýa meçew bermekde we ahlaksyzlyga sebäp bolmakda aýyplady.
Şeýle hem internet polisiýasy topara administratorlyk eden iki erkek adamyň we iki zenanyň öz günälerini boýun alandyklaryny bu toparyň “Facebook” saýtyndaky diwarynda ýazdy.
“Allanyň ady bilen habar berýäris, “Daaf we Paaf” indi internet polisiýasynyň kontrollygynda” diýip, ol ýazgyda aýdylýar. “Bu toparyň esasy dört dolandyryjysy anyklanyldy, olar adamlara internet arkaly ahlaksyz materiallara ulanmaga itergi bermekde aýyplanyp, tussag edildi”.
Internet polisiýasynyň ýazgysynyň aşagyndan ençeme ulanyjylar teswir ýazyp
, bu çäräni ýazgardylar, kä ýerlerde agyr sözleri ulandylar.
“Siz…ýaşlaryň köçede şadyýan bolmak hukuklaryny ellerinden aldyňyz. Olaryň hemmesi öýlerinde oturyp, gije-gündiz internetde hoş wagt geçirýärler. Indi size bu hem azar berip başladymy?” diýip, bir ulanyjy ýazýar.
Beýlekiler bolsa “Ýok bolsun Hameneýi! Ýok bolsun diktator!” diýip, Eýranyň ýokary ruhany liderini nyşana aldylar.
Bu “Facebook” topary özüniň 27,000 muşdagyna iň özüne çekiji erkegi we zenany saýlamak boýunça bäsleşige gatnaşmak üçin özleriniň suratlaryny ibermäge çagyryş edipdi.
Bu toparyň diwary eýranly ýaş oglanlaryň we gyzlaryň suratlaryndan dolupdyr. Olar özleriniň diňe atlaryny ýazýarlar. Häzir öz suratlaryny iberenleriň hem jezalandyrylmagyndan gorky edilýär.
Soňky wagtlar Eýranda raýatlaryň internetdäki hereketlerine edilýän gözegçilik güýçlendirildi
.
Ýanwar aýynyň başynda internet kafelere degişli täze çäklendirmeler yglan edildi, ol ýerlerde howpsuzlyk kameralary oturdyldy, müşderileriň şahsy maglumatlary ýygnalyp başlandy. Müşderileriň köpüsi bolsa ýaşlar.
Geçen ýyl Eýranda azyndan iki adam özleriniň “Facebook” hasaplarynda ýazan ýazgylary üçin tussag edilipdi.
“Facebook” eýranlylaryň arasynda iň meşhur sosial aragatnaşyk saýtlarynyň biri, emma ulanyjylar bu saýta antifilter enjamlary arkaly girýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Berilýän maglumata görä Türkiýede we Türkiýe bilen baglanşykly Demirgazyk Kipr respublikasynda hem köp sanly türkmenistanly migrantlar zähmet çekýär. Eýsem, olaryň iş we durmuş şertleri nähili?
Bu soraglar bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy, Türkiýede işlän we häzirki döwürde hem Demirgazyk Kiprde zähmet çekýän bir türkmenistanly bilen söhbetdeşlik geçirdi. Adynyň agzalmagyndan saklanan zähmet migrantyTürkiýe bilen Demirgazyk Kiprdäki türkmenleriň başdan geçirýän ýagdaýlary barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Näçe wagtdan bäri daşary ýurtda işläp ýörsüňiz?
Zähmet migranty
: 2008-nji ýylyň fewral aýyndan bäri Demirgazyk Kipr respublikasynda işläp ýörüs. Gelenimizden bäri görýänimiz diňe kynçylyk. Munyň hem üstesine gelen türkmenlerimiziň edýän gowy zatlary ýok.
Men bu ýagdaýy nähili edip size düşündirjegimi bilemok. Bu masgaraçylyklaryň aňyrsyna ýetip bolanok.
Adymyz diňe erbetlikde görünmese, gowulykda görünenok. Haçan gazede seretseň “Türkmenler ogurlykda tutyldy”, “Türkmenleriň aýal-gyzlary moral taýdan bozuldy. Munyn bilen tutuldy, onuň bilen tutuldy” şeýle gürrüňleri gaty kän eşidýäris.
Biziň adymyzy-abraňymyzy has pese düşürýän ýeri bolsa, marketlere-magazynlara girip, bir çüýşe kola ýa-da şoňa meňzeş zatlary ogurlap, ogurlykda tutylýandygy. Men bu ýagdaýy nähili edip size düşündirjegimi bilemok. Bu masgaraçylyklaryň aňyrsyna ýetip bolanok.
Watanymyz gowy bolan bolsa, işimiz-güýjümiz ýerbe-ýer bolan bolsa, şu adamlar hem gelmezdi. Ýöne ýagdaýymyz şular ýaly bolany üçin mejbur galyp, çörek puly diýip çykýarys. Ýurdumyzda iş ýok. Bolan bolsa-dy, meniň hiç gelesim gelmezdi. Çünki iş ýok, iş bolmansoň hem mejbur geldik. Çagalarymyzyň çörek puly diýip geldik şu ýere.
Azatlyk Radiosy
: Türkiýede zähmet migranty bolup işleýänleriň arasynda kanuny statusy bolmaýanlar hem köp diýilýär. Şolaryň iş şertleri, gündelik durmuşy nähili geçýärkä?
Zähmet migranty
: Bärde bizi işletseler hem wagtynda puluňy berenoklar. Puluňy soran mahalyň ýurtdan kowduryp, masgara edip, üstüňe ogurlyk ýapyp, bärde bizi adam ornunda goýanoklar.
Türkmenistanyň liderlerine ýüzlenýäris! Eliňizden geldiginden bizi ýurdumyzda iş bilen üpjün ediň! Öz halkymyza seretsinler!
Ine şeýle sebäpden daşary ýurtdan Türkmenistanyň liderlerine ýüzlenýäris! Eliňizden geldiginden bizi ýurdumyzda iş bilen üpjün ediň! Öz halkymyza seretsinler! Iş şertleri barada aýdylanda bolsa, Demirgazyk Kipr respublikasy wize isleýär. Emma, Türkiýe bize açyk we bir aý wizasyz girmäge rugsat berýär. Demirgazyk Kipr respublikasy bolsa muňa rugsat bermeýär. Diňe wizaly kabul edip bilýär. Wizasyz gelen mahaly bir gün içerde ýatyryp, gelen uçaryň bilen yzyňa iberýär.
Azatlyk Radiosy
: Demirgazyk Kipr respublikasynda näçeräk türkmenistanly zähmet migranty bardyr?
Zähmet migranty
: Meniň eşdişime görä 9 müňe golaý.
Azatlyk Radiosy
: Türkiýe tarapyndan habaryňyz barmy, Türkiýede näçeräk türkmenistanly zähmet migranty barka?
Zähmet migranty
: Türkiýede 150-200 müň aralygynda. Türkiýäniň ýagdaýyny nähili düşündirsemkäm size. Iş ýagdaýlary Türkiýe halkynyň özüne hem ýok. Türkmenistanlylary ýöne az aýlyk bilen alýarlar. Biziň türkmenlerimiz bolsa, şonda hem ýene biziň aýlyklarymyzdan köp diýip, mejbury ýagdaýda razy bolup, ilşeýärler.
Azatlyk Radiosy
: Zähmet migrantlarynyň tutulmak howpy barmy? Tutlaýan halatynda, olar nähili ýagdaýlary başdan geçirýär?
Zähmet migranty
: Tutlaýan halatynda olaryň iş beren adamlary, ýagny işi kim beren bolsa şol adam olaryň hemme dokumendini düzeltmeli, biletini almaly, şol adamy ibermeli bolýar. Ýogsam, polisiýanyň daşary ýurtlylar baradaky bölümi bar, şol ýerde ýatyrýarlar.
Şol ýerden seniň öýüňe telefon etdirýärler. Şondan soň öýüňden pul ugratsalar, biletiňi kesip, ugradýarlar. Ýogsa-da yzyňdan biri gelýänçä, ilçihanamyzdan gelip, biletimizi kesýänçäler, daşaryk çykaranoklar.
Demirgazyk Kipr respublikasynda para berip, işini oňarýan ýok. Emma, Türkiýede bar. Demirgazyk Kiprde tutulsaň, erbet iş etseň, göni gidýäň. Türkiýede tutlsaň bolsa, daşaryk çykaranoklar.
Iş beren başlyklaryna hemme zady kesdirip, Türkmenistan uçaryna mündirýärler. Demirgazyk Kipr tarapda tutylanlar hem bar. Biz tarapdan gelenleriň köpüsinde sary getirme keseli bar. Bular şeýle keseli bolanlara gowy garamaýarlar.
Türkiýede hepatit J, ýagny gepatit C bilen tutulan adama hiç hili geçirimlik ýok, derrew gyzyl möhüri urup, öýüne ugradýarlar. Ondan başga hiç-hili ýol ýok. Şol sebäpden hem wizasyz işleýärler.
Gije klublarynda tutulyp ýa-da bir ogurlykda tululyp, uruş-sögüşde ýa-da bir ýerde eline düşýär polisiýanyň. Polisiýa olaryň adyny, familýasyny öwrenip, ýagdaýyny görüp “Hä, seniň keseliň bardy. Hany, ýör. Sen bir ýerde bir iş edensiň” diýýär. Şol güniň ertesi hem gazetde Türkmenistan habary çykýar. Indi biz gazet almaga utanýarys dogrusyny aýtsak.


text:
Orsýet Eýranyň ýadro programmasy baradaky dartgynlyk boýunça Moskwanyň diplomatik çözgüdiň tapyljakdygyna henizem umyt edýänligini aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow Tähran bilen dartgynlyga dialog arkaly çözgüdiň tapyljakdygy barada Moskwanyň umydyny ýitirmänligini aýtdy.
Ol Eýran ýadro ýaraglaryny öndürmek üçin urany baýlaşdyrýar diýlen mesele bilen bagly eden çykyşynda Tähranyň uranynyň ýadro ýaraglaryny öndürjek derejä ýetmänligini hem öňe sürdi.
Onuň bu pikiri Eýrana garşy täze sanksiýalaryň giriziljekdigi baradaky aladalara Orsýetiň gatnaşmaga taýýardygy bilen bagly beýleki rus wekilleri tarapyndan öňe sürlen pikirlere gapma-garşy gelýän ýaly bolup eşidilýär.
Günbatar ýurtlary bu ugurda alnyp barylýan diplomatik tagallalarda üstünlik gazanylmandygy sebäpli Eýrana garşy täze sanksiýa girizimek barada tagalla edýärler.


text:
Sişenbe güni fransiýaly ýazyjy aýal Tristan Banon Halkara pul gaznasynyň ozalky başlygy Dominik Straus-Kanyň sekiz ýyl mundan ozal özüni jynsy taýdan zorlamaga synanyşandygyny aýdyp, Fransiýanyň prokuraturasyna şikaýat etdi.
Indi Dominik Straus-Kana garşy jenaýat işiniň gozgalyp-gozgalmajakdygy prokuraturanyň kararyna bagly bolar.
32 ýaşly ýazyjy Tristan Banon 2003-nji ýylda Dominike Straus-Kanyň Pariždäki kwartirasynda onuň bilen interwýu geçirip durka, onuň özüni jynsy taýdan zorlajak bolandygyny aýdýar.
Şu ýylyň maýynda Nýu-Ýorkdaky bir myhmanhananyň hyzmatçysynyň Dominik Straus-Kana özüni jynsy taýdan zorlajak bolanlykda bildiren aýyplamasyndan soň, Dominik Straus-Kan Halkara pul gaznasynyň başlygy wezipesinden çekilmäge mejbur bolupdy.
Bu aýyplama boýunça derňew işleri henizem dowam edýär.


text:
Yrakda “Yslam döwleti” ýurduň demirgazygyndaky iň uly hristian şäherçesini we onuň daş-töweregindäki territoriýalary ele saldy. Bu çäre on müňlerçe adamyň göçmegine sebäp boldy.
Sünnileriň ýolbaşçylygyndaky ekstremistler tarapyndan Karakoş sebitiniň ele salynmagy, geçen hepdäniň soňunda kemsidiji görnüşdäki ýeňlişe sezewar bolan kürt Peşmerga söweşijileriniň gijäň ýary sebitden çykmagynyň yz ýany amala aşdy.
Şeýle-de, söweşijiler ýaşaýjylarynyň aglabasy hristianlardan ybarat Tall Kaýf, Bartella we Karamleş ýaly şäherçeleri hem ele saldylar.
Kürt telewideniýesi 6-njy awgustda Mahmour we Gwar sebitlerini hem söweşijileriň eýeländigini habar berýär. Ýaşaýjylary kürtlerden ybarat bu sebitler Irbil şäheriniň 30 kilometr günbatarynda ýerleşýär.
Yragyň resmileri 6-njy awgustda Mosul şäherinde amala aşyrylan howa zarbasynda bir binanyň nyşana alnandygyny aýdýarlar. Sünni söweşijileriň kontrollygyndaky jaýa amala aşyrylan bu hüjümde azyndan 60 adamyň öldürilendigi habar berilýär.


text:
Germaniýa sapar edýän Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül 19-njy sentýabrda Berliniň Gumbolt adyndaky uniwersitetinde öňünden planlaşdyrylan çykyşyny wagtlaýyn ýatyrmaly boldy. Muňa uniwersitetiň binasynda bomba goýlandygy barada näbelli adamyň telefon arkaly beren maglumaty sebäp boldy.
Şeýle hem 19-njy sentýabrda birnäçe ýüz kürt milletliler bu uniwersitetiň golaýynda protest çäresini geçirip, Türkiýede tussaglykda saklanýan “Kürt isçiler partiýasynyň” ýolbaşçysy Abdullah Öjalanyň azat edilmegini talap etdiler.
Bu saparynyň dowamynda Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulf bilen duşuşyp, gepleşik geçirdi. Duşuşykdan soňky geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Gül Türkiýäniň ÝB-niň ösmegine uly goşant goşup biljekdigini nygtady.
20-nji sentýabrda Abdullah Gül Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen duşuşyp, gepleşik geçirer.


text:
Duşenbe güni Tähranda demonstrasiýaçylar bilen polisiýanyň çaknyşygy wagty bir adam ölüp, birnäçesi ýaralandy.
Aksiýa gatnaşyjylary ýurtda gadagan edilen gozgalyňçy Mujahetdin toparynyň prowokatorlarynyň oka tutandygyny Eýranyň häkimiýetleri tassyklaýar.
Eýran oppozisiýasynyň ençeme Web saýtynda motosiklli gelen näbelli adamlaryň ot açandygy aýdylýar. Şol çeşmeleriň maglumatyna görä, onlarça adam saklanypdyr.
Tährandaky aksiýany dargatmak üçin polisiýa göz ýaşardyjy gaz ulandy. Şeýle mitingler Yspyhan, Şiraz we Kermanşah şäherlerinde-de boldy.
Müsüriň we Tunisiň graždanlarynyň çykyşlaryny goldamaga oppozisiýa liderleriniň çagyryşlaryna jogap edip, ýüzlerçe eýranly köçelere çykdy. Aksiýa häkimiýetler tarapyndan gadagan edildi.
Eýranda demonstrasiýa geçiren oppozisiýa tarapdar adamlara ABŞ öz goldawyny bildirdi.
“Eýranyň köçelerine çykan adamlaryň umytlaryna we aladalaryna göni hem açyk goldaw bildirmek isleýärin” diýip, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton aýtdy.
Waşingtonda çykyş edip, Klinton Tährany öz graždanlaryna ýakynda Müsüriň ilatynyň eýe bolan azatlygy ýaly azatlygy bermäge çagyrdy.


text:
Demokratiýa tarapdar protestçiler Hytaýyň Milli güni mynasybetli baýdagy galdyrmak dabarasyna gatnaşan Hong Kongyň liderini wezipesinden çekilmäge çagyrdylar. Hong Kongyň köçelerini böwetlän protestçiler demokratik reformalary we territoriýanyň lideriniň 2017-nji ýylda göni saýlawlar arkaly saýlanmagyna mümkinçilik döredilmegini talap edýärler.
Ýerine ýetiriji lider Leung Çun-ying öz çykyşynda adamlar “islenilýän reformalar toplumynyň” nämeden ybaratdygy barada dürli pikirde galýarka, ses bermäge hukukly bolmak, bolmazlykdan has gowudyr diýdi.
Pekin geçen hepdede Hong Kongyň ses berijileriniň öz liderini saýlamagyna rugsat berjegini, emma dalaşgärleriň saýlanmagynyň çäklendiriljegini we Pekindäki hökümet tarapyndan tassyklanjagyny aýtdy.
Demonstrantlar eger Leung wezipesinden çekilmese we Hýtaýyň hökümeti giň saýlaw reformalaryna razy bolmasa öz protest çykyşlaryny ýaýbaňlandyrjagyny duýdurdylar.


text:
Halkara jenaýat sudunyň Baş prokurory öz derňewçileriniň Muammar Kaddafiniň aýallaryň köpçülikleýin zorlanmagy barada buýruk berendigini çaklamaga esas döredýän subutnamany ele salandygyny aýdýar. Bu iş Kaddafini agdarmaga synanyşýan gozgalaňçy güýçleri gorkuzmak üçin alnyp barylýan kampaniýanyň bir bölegi hasaplanýar.
Prokuror Luis Moreno-Okamponyň çarşenbe güni Nýu-Ýorkda Birleşen Milletler Guramasynyň karargähinde aýtmagyna görä, aýallaryň sistemalaýyn zorlanmagy Kaddafiniň öz garşydaşlaryna edýän zulum-süteminiň “täze aspektine” meňzeýär.
Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler we hukuk ugrundan alymlar bir uruşda parahat ilatyň garşysyna ýekelikde edilýän gazaply hereket bilen sistemalaýyn ýola goýlan kampaniýanyň arasynda uly tapawudyň bardygyny belleýärler.
Moreno-Okampo häzir mümkin bolan subutnamanyň barlanýandygyny bildirdi: “Käbir sebitlerde zorlanan ýüzlerçe adam bar. Biziň öňümizde duran mesele şeýledi: bu zorlamalar Kaddafiniň özüne degişlimi ýa-da kazarmalarda käbir adamlar tarapyndan bolan zatmy? Bizi ikirjiňlendiren şu boldy. Ýöne indi zorlama kararyna geleniň Kaddafiniň özüdigi barada elimize maglumatlar gowuşýar. Bu bir täze zat. Bu onuň ilaty kontrol etmek üçin ozal ulanan metody däl. Zorlama zulum-sütemiň bir täze ugry”.
Bu aýyplamalar barada Kaddafiniň režimi tarapyndan entek berlen beýanat ýok. Ol Halkara jenaýat suduny ykrar etmeýär.
Söweş guraly
Moreno-Okampo adamzadyň garşysyna jenaýat edenlikde bildirilýän aýyplamalaryň esasynda Kaddafiniň özüniň, ogly Saif al-Islamyň, şeýle hem režimiň aňtaw gullugynyň başlygy Abdullah al-Sanussiniň tussag astyna alynmagy üçin order çykarylmagy barada maý aýynda Gaagadaky suda haýyşnama berdi. Ýöne ýeterlik subutnama ýoklugy sebäpli zorlama aýyplamasy bu haýyşnama girizilmändir. Emma bu işiň indi edilmegi mümkin.
Halkara jenaýat sudunyň Baş prokurory Luis Moreno-Okampo
“Biz ýene subutnama toplaýarys. Zorlamalar barada elimizde gyzykly tutaryklar bar. Sebäbi Liwiýada dissident diýilýänlere hüjüm etmekde zorlama bir adaty taktika däldi. Biz indi hökümete garşy adamlar barada Liwiýada zorlama syýasatynyň bolandygy dogrusynda elimizde maglumat bardygyny tassyklaýarys. Sudýa höküm çykaransoň, göreris, zorlamak bilen bagly aýyplamany hem goşup täze haýyşnama bermegimiz mümkin” diýip, Moreno-Okampo aýtdy.
Bileşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşiniň fewral aýynda Liwiýa barada çykaran 26-njy nomerli rezolýusiýasynda Kaddafiniň režiminiň adamzadyň garşysyna edýän jenaýatlary barada barlag alyp barmagy üçin Moreno-Okampo ygtyýar berildi.
BMG-niň uruş guraly hökmünde ulanylan sistemalaýyn zorlamalara berýän ünsüni birsyhly artdyrýar. Baş sekretar Ban Ki-mun şwesiýaly Margaret Wallströmi ýaragly konfliktlerde bolýan jynsy zorluk barada iş alyp barmagy üçin ýörite ilçi edip belledi.
Utanyp gezýän aýallar
Wallström ýaňy golaýda Birleşen Ştatlaryň Brown uniwersitetinde eden çykyşynda konfliktde jynsy zorlugyň ileri tutulýan ýaraga öwrülendigini aýdyp, “sebäbi ol hem arzan, hem sessiz-üýnsüz hem-de täsirli” diýdi.
“Munuň üçin ok ýa bomba gerek däl-de, diňe bir ýaman niýetli adam gerek. Jynsy zorluk diňe pida çekeni ruhy hem fiziki taýdan maýyp edenok. Ol tutuş bir jemgyýetiň dargamagy üçin tohum hem sepýär. Kä halatlarda aýallar göwreli bolýar ýa SPID keseline ýolukýar” diýip, Wallstöm aýtdy.
Liwiýada Kaddafä degişli güýçleriň özüni zorlandygyny aýdan ilkinji aýal Eman al-Obeýdi boldy.
Wallström kofliktli regionlarda zorlanandygyny aýdyp bilmän, utanyp gezýän aýallaryň sany muny aýdýanlardan 10 ýa 20 esse ýokarydyr diýip çaklýar.
Liwiýada Kaddafä degişli güýçleriň özüni zorlandygyny aýdan ilkinji aýal Eman al-Obeýdi boldy. Ol maý aýynda Tripolide žurnalistleriň bolýan myhmanhanasyna kürsäp girip, özüni Kaddafä degişli esgerleriň zorlandygyny aýtdy. Obeýdi aýtjak zatlaryny entek aýdyp bolmanka, Kaddafiniň howpsuzlyk agentleri gelip, ony alyp gitdiler.
Birnäçe günläp gürüm-jürüm bolan Obeýdi soňra Kaddafiden ýüz öwrüp, gozgalaňçylara goşulan harby işgärleriň goldamagy bilen ýurtdan gaçyp çykdy.


text:
Anna güni Aşgabatda Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki maslahaty geçirildi.
Bu bilelikdäki maslahatda halk hojalygynyň dürli pudaklaryndaky käbir möhüm meselelere garaldy we birnäçe täze permana gol çekildi.
Prezident G.Berdimuhamedow käbir beýleki permanlar bilen bir hatarda Türkmenistanyň Konstitusiýa, Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly-Pyragynyň şygyrýet gününe gabatlap, tussaglaryň bir toparynyň günäsini geçmek baradaky permana-da gol çekdi.
Permanda 926 tussagyň günäsiniň geçilip, olaryň azatlyga goýberilmelidikleri aýdylýar. Ýöne günäsi geçilen bu adamlaryň atlary heniz türkmen metbugatynda çap edilmedi.
Şeýlelikde, günäsi geçilenleriň arasynda “syýasy tussaglar” diýlip hasaplanylýan adamlaryň bardygy ýa ýokdugy hem häzirlikçe belli bolman galýar.


text:
Soňky birnäçe günüň dowamynda Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Jowizjan welaýatynyň Akja etrabynda agyr çaknyşyklar boldy. Etraba ýaragly söweşijileriň çozmagy netijesinde ýaşaýjylaryň aglabasy etniki türkmenlerden bolan ilat öz obalaryny terk etdiler.
Emma ýakynda söweşijilere garşy uly harby operasiýa başlandy. Jowizjan welaýatynyň häkimi Hajy Baymyrat Goýunlynyň aýtmagyna görä, şol çäräniň netijesinde söweşijiler etrapdan kowlup çykaryldy.
Ol aýratynam şol çaknyşyklarda ölen söweşijileriň aglabasynyň ýerliler däl-de, beýleki welaýatlardan, hat-da daşary ýurtlardan gelen gozgalaňçylardygyny gürrüň berýär. Mälim bolşy ýaly, soňky döwür daşary ýurt söweşijileri demirgazyk Owganystana aralaşýarlar. Olaryň uly bir bölegi hem Merkezi Aziýalylardan ybarat.
Jowizjan welaýatynyň häkimi Baymyrat Goýunly bilen Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myrady söhbetdeş boldy.


text:
Italiýada iki aýa çeken syýasy çekişmelerden soň, ýekşenbe güni ýurduň täze düzülen hökümetiniň agzalary öz wezipelerine kasam etdiler. Italiýanyň premýer-ministri wezipesine täze saýlanan 46 ýaşly Enriko Lettanyň hökümeti geljek hepde parlamentiň ynam sesinden-de geçmeli bolar.
Rimdäki prezidentlik köşgünde geçirilen kasam edişlik dabarasynyň geçýän pursady bu köşkden uzak bolmadyk ýerde ýekşenbe güni atyşyk sesleri-de eşidildi.
Italiýanyň mediasy bu atyşyklarda iki sany polisiýa işgäriniň ýaralanandygyny habar berdi. Emma bu wakanyň täze hökümetiň kasam edişlik çäresi bilen baglanyşyklymy ýa däldigi barada häzirlikçe anyk bir zat aýdylmaýar.
Enriko Lettanyň täze hökümeti esasan aram çepçi we aram sagçy partiýalaryň, şol sanda Silwio Berluskoniniň aram sagçy partiýasynyň-da wekillerini öz içine alýan koalision hökümet bolup durýar. Berluskoniniň özüne bu täze hökümetden ministrlik wezipesi berilmedi.


text:
Ýewropanyň Merkezi Bankynyň başlyklary bu meselä garamak üçin öten penşenbe güni Germaniýanyň Frankfurt şäherine ýygnandylar. Bu bankyň prezidenti Jean-Claude Trichet: “Gresiýa we ykdysady taýdan gowşak beýleki ýurtlar maliýe problemalary sebäpli ýewro zonasyndan çykaryljakmyş diýen gürrüňler gury çaklamalar” diýdi.
“Edilmeli gaty kyn işleriň bardygy aýdylýar. Gerekli çäreleriň, maliýe syýasatyna degişli gerekli çäreleriň zerurdygyny dolandyryjy geňeşiň nädereje nygtanlygyny gördüňiz. Esasy zat şol. Ähli ýurtlar üçin esasy zat şol. Biz muny ýewro zonasynyň ähli agzalaryna aýdýarys. Bu aýratyn-da kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolup duran käbir ýurtlar üçin aşa ähmiýetli. Bu olaryň öz abadançylygy, ýagdaýa laýyk, batyrgaý çäreler girizmegi üçin gerekli” diýip, Trichet sözüniň üstüne goşdy.
Londonda ýerleşýän ”Ýewropa reformasy baradaky merkeziň” baş ykdysadyýetçisi Simon Tilfordyň pikiriçe, ýewro zonasyna häzir uly agram salýan Gresiýanyň ýagdaýy: “Olar, bir tarapdan, Gresiýanyň başa barmajak syýasaty dowam etdirmegine ýol berip bilenoklar. Bir tarapdan-da, grek hökümetine köp gysyş görkezip bilenoklar. Sebäbi grek hökümetiniň edip biljek işi köp däl. Ol ýerde häzir-de sosial durnuksyzlyk höküm sürýär”.Kömek etmeli bolarmy?
Ýewro zonasynyň beýleki agzalarynyň arasynda Gresiýa kömek etmeli bolar diýen gorky bar. Grek hökümeti bergisiniň tutuş içerki önümiň 12,5 prosentine barabardygyny boýun aldy. Bu hem öňki hökümetiň 2009-njy ýylyň başlarynda statistikada resmi taýdan çaklanyndan üç esseden hem ýokary.
Ýewro zonasyna degişli ýurtlardan býujet defisitiniň tutuş içeri önümiň üç prosentinden ýokary bolmazlygy talap edilýär. Şol sebäpden grek premýer-ministri George Papandreou öten penşenbe güni 2012-nji ýyla çenli defisiti aşakladyp, üç prosent çägine getirmek üçin bir täze ykdysady plan taýýarlandygyny bildirdi.
Öz aýtmagyna görä, ol bu iş üçin ne Ýewropa Bileleşiginden, ne-de Halkara pul fondundan maliýe kömegini almakçy. Bu mümkinçilikleriň ikisi-de Gresiýanyň abraýy üçin gowy däl. Sebäbi bu onuň daşardan kömek bolmasa, öz problemalaryny özi çözmäge ukypsyzlygynyň alamaty bolýar.
Papandreounyň plany döwlet çykdajylarynyň aşa çäklendirilmegini talap edýär. Şol sebäpden ykdysadyýetçiler bu planyň ýol aljagyna ynananoklar.
“Men Gresiýanyň defisitini, olaryň çak edişi ýaly, beýle çalt aşakladyp bolar öýdemok. Ýurduň ykdysadyýeti öser diýen umyt uly däl. Olaryň eksportyna bolan talap gaty gowşak. Sebäbi, bir tarapdan, ýewro zonasynda olar bäsdeşlige ukyply däl, bir tarapdan-da, ýewro güýçli. Şol sebäpden olaryň eksporty ýewro zonasynyň içinde hem daşynda güýçli bolmaz. Döwlet edýän çykdajylaryny çäklendirse hem alynýan aýlyklar aşaklap, halk satyn aljak zatlaryny alyp bilmez” diýip, Tilford belleýar.


text:
Şu gün Yragyň syýasy ýolbaşçylary hökümet gurmak barada maslahatlaşmak üçin duşuşýarlar. Bu waka sekiz aýdan bäri hökümet gurmak boýunça dowam edýän ylalaşmazlyklaryň çözgüdine ýakynlaşylýanlygyny aňladýar.
Hökümetiň sözçüsi Ali Al Dabbag şenbe güni eden çykyşynda käbir syýasy partiýalaryň we syýasy bloklaryň arasynda 6-nji noýabrda ylalaşyga gelnenligini mälim etdi. Onuň aýtmagyna görä, bu ylalaşyk häzirki prezident Jalal Talabaniniň ýurduň ýolbaşçysy hökmünde öz wezipesini dowam etdirmegini hem öz içine alýar. Şol ylalaşyga görä, premýer-ministr Nuri Al-Maliki hem öz wezipesinde galar.
Ylalaşykda sünniler tarapyndan goldanylýan öňki premýer-ministri Iýad Allawiniň koalisiýasyna parlamente ýolbaşçylyk etjek kandidaty hödürlemek mümkinçiligi berilýär. Frans Press habar agentliginiň beren maglumatynda Iýad Allawiniň şol ylalaşyk baradaky maglumatlary tassyklandygy aýdylýar, emma Allawi ýokary derejeli wezipeler boýunça gepleşikleriň hem dowam edýänligini belledi.
Yragyň hökümet sözçüsi Ali Al Dabbag parlamente ýolbaşçy saýlamak barada henizem käbir problemalaryň bardygyny belledi. Ol 11-nji noýabrda parlament agzalarynyň ýygnanyşyp, täze ýolbaşçylaryny saýlajakdyklaryny çak edýänligini hem sözüne goşdy.
Bu ädimler täze hökümeti gurmak boýunça uly ähmiýete eýedir.


text:
Babýof Grakh
BABÝOF (Babeut) Grakh (Fransua Noel, 1760-1797) — franssuz rewoýosýoneri, kommunist-utopist, Direktoriýa döwründe «Deňligiň hatyrasy üçin» diýen hereketiň ýolbbaşçysy. Ol Sen-Kantende garyp soldatyň maşgalasynda dogulýar. 1790 ýylynda sowa salgytlary tölemekden boýun gaçyrmak ugrundaky hereketi gurandygy üçin Pariž türmesine taşlanýar we ondan Ž. P. Maratyň kömegi bilen azat bolýar. 1793—94 ýyllarda ýene-de tussaglykda bolýar. Ol türmeden çykandan soň, termidorian Konwentiň syýasatyny öz gazetiniň üsti bilenn aýgytly tankyt edýär. Şonuň üçin ol 1795 ýylynyň fewralynda ýene-de tussag edilýär. Ol türmede «Deňligiň hatyrasy üçin» diýen guramanyň özenini düzýär. 1795 ýylyň 18 oktýabrynda Babýof türmeden çykyp, ýene gazetini çykaryp başlaýar. Babýof «gizlin gozgalaňçylar Direktoriýasyny» döredýer. Ol gurama ýaragly gozgalaň taýýarlaýar. Emma 1796 ýylyň 10 maýynda herekete gatnaşyjy Grizeliň dönühlik etmegi netijesinde guramanyň üsti açylýar we onuň ýolbaşçylarynyň hemmesi tussag edilýär. 1797 ýylyň 27 maýynda Wandomda bolan prossesden soň Babýof jezalandyrylyp öldürülýär.


text:
Soňky döwürlerde halkara habar serişdeleriniň gün tertibinde duran üç esasy mesele bar. Olar: arap ýurtlarynda dowam edýän rewolýusiýalar, Pakistan bilen ABŞ-nyň gatnaşygy we Owganystandan daşary ýurtlary harbylaryň ýakyn wagtda yzyna çekilip başlajakdygy baradaky habarlar.
Dünýäniň iň güýçli ýurdy hökmünde şol meseleleriň hemmesinde-de ABŞ-nyň eýeleýän pozisiýasy esasy ähmiýete eýedir we ABŞ-nyň şeýle meseleler boýunça sýyasatyny kesgitleýän institutlardan biri bolsa Kongresdir. Amerikanyň daşary syýasaty diýlende Kongresiň daşarky gatnaşyklar komiteti we onuň agzalarynyň oýnaýan roly möhüm.
Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň daşarky gatnaşyklar komitetiniň agzasy Dan Burton Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň baş ştabynda bolanda, Azatlyk Radiosy onuň bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Burton, NATO-nyň harbylarynyň şu ýylyň iýul aýyndan Owganystany terk edip başlajakdygy we olaryň 2014-nji ýyla çenli ýurdy doly terk etjekdigi aýdylýar. Emma Owganystanyň raýatlary daşary ýurt harbylarynyň ýurdy terk eden halatynda howpsuzlyk ýagdaýlarynyň erbetleşmeginden howatyr edýärler, siz olaryň bu aladalary hakda näme aýdyp biljek?
Dan Burton: Owganystandaky ýaly harby konfliktli durumlarda gysga we uzak möhletleýin ýagdaýlara syn etmek zerur. Meniň pikirimçe, şol ýurtda ösüş bar. Emma haçanda prezident harbylaryň yza çagyryljakdygyny aýdyp, bu işiň amala aşyrylmagy üçin möhlet belläp başlanda, bu ädimiň, bir görmäge, oňaýsyz tarapy hem bar. Sebäbi möhlet yglan etmek arkaly “Talybana” ýa beýleki toparlara garaşmaklary üçin belli bir möhlet berilýän ýaly bolýar. Emma prezident tarapyndan kesgitlenilen möhlete eýerilmegi hem möhüm.
Şeýle-de owgan harbylarynyň ýurtda durnuklylygy ornaşdyrmagyna kömek etmek üçin regionda harbylarymyzyň belli bir böleginiň galmaklygy hem möhüm. Meniň pikirimçe, biz radikal elementleriň ýurdy ele geçirmegine we olaryň gaýtadan terroristik hereketlere başlamagyna ýol berip bilmeris.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürlerde Owganystanyň öňki meýdan komandirleriniň öz tarapdarlaryny ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň düzümine girizmek barada alyp barýan tagallalary hakda käbir tassyklanan maglumatlar ýüze çykdy. NATO-nyň we ABŞ-nyň harbylary ýurdy terk edensoňlar Owganystanyň şol harbylarynyň ýurduň howpsuzlygyny öz eline almagyna garaşylýar. Habarlarda aýdylyşyna görä, haçanda şeýle adamlar howpsuzlyk güýçleriniň formalaryna eýe bolanda, resmi taýdan goralmaly adamlary goramagyň deregine gaýta olara basyş edip, güýç ulanyp başlaýandyklary barada şikaýatlar gowuşýar. Ýönekeý owganlylaryň şeýle aladalary Waşingtonda, Kongresiň agzalarynyň gulagyna ýetýärmi?
Dan Burton: Men Kongresiň daşarky gatnaşyklar komitetiniň agzasy, mundan öňki Kongresde men onuň Ýakyn Gündogar boýunça komitetiniň baş agzalaryndan biridim. Men şeýle ýagdaýlaryň bardygyna ynanýaryn.
Korrupsiýa juda ornaşan, netijede bu şeýle ýagdaýlaryň hem bolup biljekdigini aňladýar. Sebäbi tragiki problemalardan gazanç etmäge synanyşýan adamlar mydama tapylýarlar.
Meniň pikirimçe, ABŞ we onuň ýolbaşçylary, şeýle-de general Petrausyň ýolbaşçylygynda Owganystanda ýerleşýän harbylar, Owganystanda ýolbaşçy wezipelere bellenýän adamlaryň hakyky we arassa adamlar bolmagy üçin elinden gelenini aýamaýarlar.
Emma, muňa garamazdan, şeýle ýagdaýlaryň ýene-de ýüze çykmagy mümkin. Diýmek, ýagdaýa mydama gözegçilik etmeli bolar we gözegçilik etmek wezipesine arassa adamlaryň saýlanmagy zerur.
Azatlyk Radiosy: Terrora garşy göreş boýunça Pakistan bilen ABŞ-nyň gatnaşygy örän möhüm bolup durýar. Emma “Al-Kaýdanyň” ýolbaşçysy Osama Bin Laden amerikan harbylary tarapyndan Pakistanda öldürilenden soňra bu iki ýurduň gatnaşygy dartgynly. Käbir amerikan kanun çykaryjylary Pakistana berilýän kömekleriň togtadylmagyny talap edýärler. Öz nobatynda Yslamabat bolsa Hytaý bilen gatnaşygyny artdyrmagyň aladasynda. Yslamabat bilen Waşingtonyň strategiki gatnaşygy mundan beýläk nähili dowam eder?
Dan Burton: Pakistanda Osama Bin Ladeni goraýan käbir adamlaryň bolanlygyna ynanýarys. Emma ony goranlaryň wezipesiniň derejesi barada doly maglumatymyz ýok. Ýöne biz öz gizlin çeşmelerimiziň kömegi bilen bu ugurda size maglumat berip bileris.
Emma şol bir wagtyň özünde-de Pakistany tutuş regionda bize päsgelçilikleri döredýän käbir “Talyban” ýolbaşçylaryny we terroristleri ele salmakda biz bilen hyzmatdaşlyk eden hökümet dolandyrýar. Ýagny, häzirki ýagdaýda bir zat diýmegem kyn, diýmeseňem kyn. Meniň pikirimçe, biz Pakistan bilen gatnaşygy hökmän dowam etdirmeli. Daşary ýurtdan iberilmeli ýardamyň möçberi näçeräk bolmaly we biz näçeräk kömek ibermeli, bu zatlar hakda biz karara gelmeli.
Emma häzirki döwürde Pakistan meselesini unutmak biziň üçin ullakan tragediýa bolar. Sebäbi olaryň ýadro ýaraglary bar. Pakistan bilen Hindistanyň arasynda problemalar hem dowam edýär. Owganystana harbylary we harby enjamlary aşyrmak boýunça biziň Pakistana mätäçligimiz bar. Diýmek, biz olar bilen işleşmäge we problemalaryň çözgüdini tapmaga çalyşmaly.
Elbetde, bolan bu waka göwnejaý iş däl. Biz käbir adamlaryň Bin Ladeniň şol ýerde ýaşaýanlygyny bilýänligine göz ýetirýäris. Emma, muňa garamazdan, Owganystanda söweş gidip dur. Biziň maksadymyz “Al-Kaýdany” we “Talybany” basyp ýatyrmak. Biziň aramyzda düşünişmezlikleriň bardygyna we Osama Bin Laden ýaly problemanyň ýüze çykmagyna garamazdan, biz Pakistan bilen işleşmeli we şol problemalaryň çözgüdini tapmak barada olar bilen bilelikde iş alyp barmaly.
Azatlyk Radiosy: Prezident Obama ýaňy-ýakynda Waşingtonyň Ýakyn Gündogar we arap dünýäsi boýunça daşary syýasatyny yglan etdi. Obama şol çykyşynda rewolýusiýalaryň dowam edýän arap ýurtlarynda azat bazary we ykdysady reformalary goldaýanlygyny aýtdy. Arap ýurtlarynda dowam edýän protestler we olaryň sebäpleriniň çözgüdini tapmakda – bazar ykdysadyýeti reformasyny geçirmek şol problemalaryň çözgüdine gezek gelende, nädereje peýdaly bolup biler?
Dan Burton: Elbetde, men erkin bazaryň tarapdary, meniň pikirimçe, reformalaryň, şol problemanyň çözgüdi barada aýdylanda, oňyn täsiri bolar. Emma biziň üns bermeli zatlarymyzdan biri hem Liwiýada radikal gatlaklaryň bolmagydyr. Şol ýurtda Owganystandaky amerikanlary öldürýän we bize garşy göreşýän “Al-Kaýda” toparynyň liderleri hem bar. Müsür barada aýdylanda, şol ýurtda “Musulman doganlar” bileleşigi hereket edýär. Olaryň özgerenligini aýdýanlar köp. Emma men şol topar barada gysgaça barlag geçirdim we men olaryň özgerenligine o diýen ynanmaýaryn. Meniň pikirimçe, olar biziň üçin çemeleşilmeli problemalardan biri bolup galýarlar.
Ýakyn Gündogarda ýerleşýän beýleki ýurtlaryň hem ýagdaýyna seretsek, şol ýurtlarda-da dürli radikal elementleriň bardygyna we olar barada alada edilmelidigine göz ýetirýäris. Birinjiden, ykdysady bazary aýaga galdyrmak üçin şol regionda ýerleşýän islendik ýurda maýa goýup başlamazdan ozal, biz şol ykdysady serişdäniň nirä sarp ediljekdigine göz ýetirmeli. Ikinjiden, sistemany kimiň dolandyrjakdygyny anyklaşdyrmaly.
Men Amirkanyň ilaty tarapyndan tölenen bu salgytlaryň ýurdumyzyň duşmanlarynyň eline düşmegini we olaryň erkin dünýä howp salmagyny islemeýärin. Onsoň Kongresiň üsti bilen şol regiona iberiljek serişde barada aýdylanda, men öz sesimi göz öňünde tutup aýtsam, biz ilki bilen şol serişdäniň “Al-Kaýda” toparynyň we onuň tarapdarlarynyň, şeýle-de “Musulman doganlar” toparynyň eline düşmejegine göz ýetirip, soň ony goldarys. Haçanda biziň ýa-da Obamanyň administrasiýasynyň radikallaryň dolandyrýan regionlaryna maliýe serişdelerini iberip başlanlygyny eşitse, Amerikanyň ilaty muňa berk garşy çykar.
Azatlyk Radiosy: Eýranda adam hukuklarynyň ýagdaýyna siz nähili baha berýärsiňiz? Ýakyn Gündogarda hem-de Demirgazyk Afrikada ýerleşýän ýurtlar bilen deňeşdirilende Waşingtondaky kanun çykaryjylar Eýrana nähili baha berýärler?
Dan Burton: Adam hukuklary barada gürrüň edilende, Eýranyň ýagdaýy juda ýaramaz. Haçanda halk käbir zatlary talap edip, köçelere çykan badyna, nähili ýagdaýyň emele gelenligine siz özüňiz şaýat bolduňyz. Köçelere çykan adamlardan ençemesi öldürildi. Olaryň aglabasy türmä basyldy.
Biz şeýle radikal režimleriň üýtgedilenligini görmek isleýäris. Biz bu mesele boýunça häzirki döwürde Liwiýadaky ýagdaýlar barada gürrüň edýäris. Biz Tunisdäki, Müsürdäki, Siriýadaky ýagdaýlar barada gürrüň edýäris. Onsoň, Eýranyň hökümeti ýaly repressiw režimler barada aýdylanda, biz pozitiw özgerişleriň emele gelmegi üçin hereket edýän adamlardan elimizden gelen kömegi aýamaly däldiris.


text:
Pakistanyň harby we diplomatik resmileri Owganystandaky “Talyban” hereketi Katarda Birleşen Ştatlaryň resmileri bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirmäge isleglidigini mälim etdi diýýärler.
Emma gepleşikleriň geçiriljekdigi baradaky maglumaty henize çenli ne Birleşen Ştatlaryň, ne-de Kataryň resmilerine tassyklatmak başartdy.
19-njy fewralda Pakistanyň harby ofiseriniň beren maglumatyna görä, şu hepde Pakistanyň armiýasynyň başlygy Rahil Şarif Kabula eden saparynyň dowamynda owgan prezidenti Aşraf Gana “Talyban” hereketiniň martda gepleşikleri geçirmäge taýýardygyny aýdypdyr.
Owganystanda 13 ýyl bäri dowam edýän konfliktiň soňuna ýetmek maksady bilen, soňky ýyllarda Birleşen Ştatlar bilen “Talyban” resmileriniň arasynda gepleşikleri geçirmek ugrunda edilen birnäçe synanyşyk şowsuz boldy.


text:
Geçen hepde Azerbaýjana sapar eden Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewroaziýa energiýa meseleleri boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar azeri resmileri bilen geçiren gepleşiklerinde bu regiondan Ýewropa çekilmegi göz öňünde tutulýan “Transhazar” we “Günorta koridor” gaz proýekti bilen bagly meselelere aýratyn üns berdi.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, geçen hepdäniň çarşenbe güni Türkmenistanyň Bakudaky ilçihanasynda Azerbaýjanyň ýokary derejeli resmileriniň gatnaşmagynda geçirilen ýörite dabarada türkmen ilçisi Toýly Kömekowyň iki ýurduň ýakyn we hoşniýetli gatnaşyklaryna ýokary baha berip çykyş edendigi habar berildi.
Emma düýbi Bakuda ýerleşýän “Caspian Barrel” atly energiýa-barlaglar merkeziniň direktory Ilhan Şaban Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasynda medeni-gumanitar derejede käbir kontaktlaryň bardygyna garamazdan, Sowet ýyllaryndakylar bilen deňeşdirilende, gatnaşyklaryň has sowandygyny aýdýar:
Ilhan Şaban
—Biz gatnaşyklarda bar diýilýän ýylylygy duýmaýarys. Türkmenistan ýapyk ýurt. Bu ýurda azerbaýjanlylaram baryp bilenoklar, türkmenistanlylaram Azerbaýjana gelip bilenoklar. Sebäbi Türkmenistan ýapyk ýurt, oňa wiza almak meselesinde-de hiç hili ýeňillik ýok. Sowet ýyllarynda Baku şäheri bilen häzirki Türkmenbaşy şäheriniň arasynda ýolagçy gatnadýan paromlaryň her gün birnäçe gezek gatnandygyna garamazdan, häzirki wagt iki ýurduň arasynda ýük paromlaryndan başga hiç zat gatnanok. Hatda Baku bilen Aşgabadyň arasynda uçar gatnawlary-da ýok, uçar gatnawlaram Günbataryň ‘Lufthansa’ kompaniýasy tarapyndan amala aşyrylýar.
Azerbaýjanly ekspert Türkmenistanyň birtaraplaýyn alyp barýan ýapyklyk syýasatynyň iki ýurduň gatnaşyklarynyň örän köp ugurlaryna ýaramaz täsirini ýetirýändigini aýdýar.
Ýöne, beýleki tarapdan, soňky wagtlar Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlyklaryny ýola goýmaga çalyşýan Türkmenistan üçin Azerbaýjan tranzit ýurt bolup hem durýar. Şu nukdaýnazardan iki ýurduň hoşniýetli gatnaşyklaryna örän köp zatlar bagly bolar diýen garaýyşlar hem bar.
Türkmenistanyň gazyny Hazar deňzi arkaly Azerbaýjanyň üsti bilen Günbatara akdyrmak perspektiwasynyň ýakyn wagtlarda amala aşyp biljekdigi ýa bilmejekdigi barada azerbaýjanly ekspert Ilhan Şaban şeýle pikirde:
—Hazaryň durumy bilen baglanyşykly mesele bu deňze şärik ähli ýurtlar tarapyndan düýpli çözülýänçä, “Transhazar” gaz proýektine maýa ýatyrmaga isleg bildirjekleri tapmak kyn bolar. Meniň pikrimçe, Hazaryň durumy bilen baglanyşykly umumy bir ylalaşyga gelinmese, hiç bir inwestor Hazar gazgeçirijisi ýaly uly proýekte maýa ýatyrmaz. Islendik ýagdaýda-da, deňziň durumy meselesinde Orsýet we Eýran tarapyndan görkezilýän basyşlar töwekgelçiligi hem-de uly goňşy ýurtlar tarapyndan real basyşlary görkezýän fakt bolmagynda galýar.
Bakuwly bilermen Ilhan Şaban gazgeçirijileriň howpsuzlygy bilen bagly meselede-de Türkmenistanyň öz serhetlerinden aňryk geçýän şärikli bölekleriň jogapkärçiligini öz üstüne almak islemeýändigini belleýär. Onuň aýtmagyna görä, şu mesele hem Türkmenistanyň öz gazyny özbaşyna daşarky bazarlara çykarmak meselesinde çynlakaý kynçylyklary döredýär.


text:
Iýerusalimiň beýleki bir ýörgünli ady Kudds – Mukaddes. Bu şäher ýer üstündäki taýsyz beýik mukaddeslik hasaplanýar.
Iýerusalimiň derwezeleri
– Iýerusalimiň dokuz derwezesi bar. Şol dokuz derwezeden başlanýan her bir ýol Mukaddeslige alyp barýar. Ol Mukaddeslige barmazdan ozal siz Al-Aksa mesjidiniň depesindäki belentlige serediň. Ol Zeýtun dagy bolmaly. Onuň etegindäky mazarystany – sary daşlary görýänsiňiz – diýip, ýolbelet aýdýar – Şol baýryň ýüzündäki gonamçylykda, her daşyň aşagynda, bir pygamber ýatyr.
Şäheriň içi däl, töwerek-daşy-da Mukaddeslik.
Şäheriň her daban ýeri taryhyň şaýady. Olar gadymdan şu güne çenli bir alamat – nusga bolup saklanypdyr. Olardan iň gadymysy Süleýmanyň patyşalygy döwründe gurlan köşk-saraýdan galan beýik haýat. Oňa Agy diwary diýýärler.
Beýleki bir mukaddeslik Golgofa belentliginde. Isa Mesihiň haça çüýlenen ýeri diýilýän ol belentligi soňky ýyllarda gurlan ybadathanalar örtýär. Al-Aksa mesjidi bolsa altyn gümmezi bilen uzaklardan öwşün atýar. Ol Iýerusalimiň taýsyz aýratynlygy hökmünde, şähere degişli suratlaryň ählisinde diýen ýaly görünýär.
Şäherde dürli dini konfessiýalar garyşyp ýaşaýar. Olaryň hersi öz imanyny aşa berk tutupdyr. Göýä diýersiň, bu şäher dünýäniň iňňän kiçeldilen nusgasy bolup, ençeme dürli milleti, ençeme dini akymy özünde jemläp otyr.
Olary synlanyňda, Magtymgulynyň beýik dag hem onuň üstünde biten üç agaç baradaky pikiri hyýalyňa gelýär. Halklar belent dagyň başynda ösüp oturan aýry-aýry agaçlar. Olaryň düýbi bir bolsa-da, başyny çatyp bolmaýar.
Isanyň şäheri
Şäheriň köp bölegi Isa Mesihiň ömrüniň iň möhüm pursatlary hem hyzmaty bilen baglanyşykly. Ol bu şäheriň golaýynda dünýä inipdi hem bu ýerde haça çüýlendi. Soňra şu ýerden Arşa alyndy diýýärler. Başgarak pikire eýerýänlerem bar, ýöne köpçülik muny şeýle kabul edýär.
Magtymguly hem bu ýere ,,Isanyň şäheri” diýipdi. Sopuçylyk taglymatyna esaslanyp ýazan Hak Tagalany gözleýji hökmünde şeýle diýdi.
Sidre sährasynda, Isa şährinde,
Meniň Sahypjemalymy gördüňmi?
Salamat öýi
Beýik Pygamber hem beýik patyşa Dawut bu ýerden uly şäheriň düýbüni tutmaly diýende, oňa Salamatlyk – rahatlyk öýi diýen örän mähirli hem ýakymly at dakypdyr. Ýöne Iýerusalim Süleýmanyň patyşalygyndan soň rahatlyk görmändir.
Ynsan Oglunyň öňden aýdyşy ýaly, şeýle döwürler bolup, daş üstünde daş galmandyr. Şäheri bölünişige salypdyrlar, ony başga bir şähere öwürmäge-de synanyşyk bolupdyr. Her halda şäher öz mukaddesligini ýitirmändir. Mydama hemmeler üçin Mukaddes şäher bolup galypdyr.
Belki, rahatlyga eýe bolmagyň nähili agyrdygyny ynsanlaryň bilmegi üçin, oňa Iýerusalim diýlendir. Parahatlygyň zerurlygyny ynsana görkezmek üçin, Salamatlyk öýi mydama howp-hatarly aladalar arasynda ýaşaýandyr.
Belki, her niçik dartgynly-da bolsa, Salamatlyk – rahatlyk hemmeleriň; şol sanda dünýäniň parahatlygydyr.
Ol köpleriň oý-pikirinde hem hyýalynda ýaşaýar. Adamlar ol mukaddeslige barýarlar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Parahatçylyk fondy we Daşary syýasat neşiri 2015-nji ýylyň gowuşgynsyz döwletleriniň indeksini çap etdi.
Bu indeksde şu ýylyň wakalary, ýagny sosial, ykdysady, syýasy görkezijileri esasynda, uruşlaryň, parahatçylyk ylalaşyklarynyň, tebigy betbagtçylyklaryň we syýasy hereketleriň ýurdy nähili durnuksyzlyga ýa-da ýykylmaga itekläp biljegine syn berilýär.
Gowuşgynsyz ýurtlaryň sanawynda Türkmenistana 78-nji orun berlipdir.
Bu sanawda Owganystan 8-nji, Yrak 12-nji orunda getirilýär, Özbegistan 52-nji, Orsýet bolsa 65-nji orunda getirilipdir. Bu indeks 11 ýyl bäri çap edilýär.


text:
Moskwada türkmen hodužnigi Wladimir Artykowyň kitaby köpçülige hödürlendi. Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri, Halkara Döredijilik akademiýasynyň akademigi, Orsýetiň hudožnikler we kinematografistler bileleşikleriniň agzasy Wladimir Artykow Moskwada ýaşaýar.
Azatlyk Radiosy hodožnigiň ýaňy-ýakynda çap eden “Ýalaňaç Model” atly kitaby we döredijiligi bilen gyzyklanyp, awtoryň özi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Wladimir Annagulyýewiç, ýaňy-ýakynda çap edilen kitabyňyz barada gürrüň berseňiz, ol näme barada?
Wladimir Artykow:
Kitap “Ýalaňaç model” diýlip atlandyrylýar. Men bu kitapda öz çagalygym barada, ýakyn hossarlarym barada gürrüň berýärin. Men Moskwada, Leningradda we Aşgabatda ýaşan we okan döwürlerimi, döredijilik ugrunda işleşen dost-ýarlarymy ýatlaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, bu kitabyňyz terjimehal mazmunly eser, şeýlemi?
Wladimir Artykow:
Ýok, onuň mazmuny terjimehal bilen çäklenmeýär. Men kitapda çagalygym we flotdaky harby gullugym barada gürrüň berýän hem bolsam, esasy ünsi döredijilige gönükdirmek isledim. Men suratkeş hudožnik. Eserlerimiň birnäçesi Moskwanyň Tretýakowskaýa galereýasynda saklanýar. Meniň işlerim GDA girýän döwletleriň ählisinde, şol sanda Türkmenistanda döwlet muzeýlerinde bar. Men öz döredijiligimi kino we teatr sungatyna hem bagyş etdim. Hususan-da, Aşgabadyň Puşkin adyndaky ors drama teatrynda režissýor Renat Ismailow bilen ençeme spektakllary goýdum. Magtymguly adyndaky Opera we Balet teatrynda “Gaýane” baletinde we “Pikowaýa dama” spektakllarynda sahnany bezegçi hudožnik hökmünde işledim. Iň köp işlän ugrum kino boldy. Men 20-ä golaý çeper filmlerde hudožnik bolup işledim.
Türkmen hodužnigi Wladimir Artykowyň "Ýalaňaç model" kitaby
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda siziň gatnaşmagyňyzda nähili filmler alyndy?
Wladimir Artykow:
Türkmenistanda men SSSR-iň Halk artisti Alty Garlyýewiň “Magtymguly” atly filminiň hudožnigi bolup işläpdim 1967-68-nji ýyllarda. Soň režissýor-dokumentalist hökmünde “Suw hakyndaky aýdym” atly kartinanyň üstünde işledim. Bu kartina Aziýa ýurtlarynyň halkara kinofestiwalynda “Iň gowy saz üçin” diýen baýraga mynasyp boldy. Kartinada Weli Muhadowyň sazy çalyndy. Türkmen aýallarynyň gadymdan gelýän modasyna bagyşlanan filmi döretdim. Ýöne men ilkinji nobatda suratkeş hudožnik.
Azatlyk Radiosy: Siz Orsýetde ýaşaýarsyňyz, döredijiligiňizde türkmen temasy nähili orun tutýar?
Wladimir Artykow:
Orän uly. Sebäbi döredijilik durmuşymyň iň uly bölegini men öz ata Watanym Türkmenistana bagyşladym. Şol bir wagtda-da men Watanymyň öňündäki borjumy halkara häsiýetde ýerine ýetirýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz soňky döwürlerde Türkmenistana barýarsyňyzmy? Türkmen döredijilik wekilleri bilen gatnaşyk saklaýarsyňyzmy?
Wladimir Artykow:
Diňe Moskwa gelýänler bilen dostlukly gatnaşyk saklaýaryn. Türkmenistana barmanyma 16 ýyl bolup barýar.
Azatlyk Radiosy: Näme sebäpden?
Wladimir Artykow:
Muňa zerurlyk ýok. Men ýurda häzir nähili hyzmat edip bilerin? Meniň eserlerim Türkmenistanyň muzeýlerinde sowet döwründe ýerleşdirilipdi. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasy meni baýramçylyk dabaralaryna çagyrýar. Garaşsyzlyk baýramy we Magtymguly günleri ýaly baýramçylyklarda çagyrýar. Bolany şol.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň häkimiýetleri tarapyndan eserleriňize ýa döredijiligiňize gyzyklanma bildirýärlermi?
Wladimir Artykow:
Ýok, Türkmenistan tarapyndan maňa hiç hili teklip edilmeýär. Bu olara düýpden gerek däl bolmaly. Olar düýpden başga ugurdan barýarlar. Üstesine, meniň döredijiligimde halklaryň arasyndaky dostluk, türkmen-ors halklarynyň dostlugy temasy uly orun tutýar. Bu bolsa Türkmenistana gerek däl diýip, hasap edýärin.


text:
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew şu gün 38 ýaşaýar. Emma ol Doglan gününi öz maşgalasynyň arasynda däl-de, Türkmenistanyň türmeleriniň birinde bellemäge mejbur.
Saparmämmet Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda ozalky Krasnowodsk, häzirki Türkmenbaşy şäherinde ýitirim boldy. Soňra onuň ýurduň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan saklanandygy ýüze çykdy, emma sebäbi barada takyk maglumat berilmedi.
Maşgala agzalaryndan alnan maglumata görä, biraz soňra ol ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişiginde tussag edilýär we neşe gaçakçylygynda aýyplanyp, oňa üç ýyl tussaglyk möhleti kesilýär. Ençeme halkara guramalary bu aýyplamalary toslama diýip, žurnalistiň derhal boşadylmagyna çagyryp gelýärler.
Saparmämmet bilen işleşen, Türkmenistandan alternatiw habarlary çap edýän habar agentliginiň ýolbaşçysy Ruslan Mätiýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda öz guramasynyň adyndan onuň Doglan gününe gabatlap, käbir çäreleriň planlaşdyrylýandygyny habar berýär.
Nepesgulyýewiň ykbalyny ýene bir gezek ýatlatmak
Ruslan bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Kampaniýanyň maksady Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly barada halkara guramalara ýene bir gezek ýatlatmak. Şol sebäpden biziň habarlar saýtymyzyň sahypasynda-da Saparmämmediň nähak tussaglyk wagtyny hasaplaýan ölçeýji ýerleşdirilen. Ol ölçeýji Saparmämmediň tussaglykda geçirýän wagtynyň aýyny, gününi sagadyna çenli sanaýar”.
Saparmämmet Nepesgulýew Azatlyk Radiosy bilen, esasan, wideožurnalist hökmünde hyzmatdaşlyk edýärdi. Ol öz ýaşaýan welaýaty bolan Balkanyň ilatynyň edil häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan dürli problemalary, şol sanda suw we tok ýetmezçiligi barada, şeýle-de jogapkär resmileriň eden-etdiliklerini görkezýän reportažlary taýýarlapdy.
Saparmämmet başda ýitirim boldy, soňra onuň maşgala agzalary žurnalistiň tussag edilendigi we soňra-da ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud diňlenişiginde oňa üç ýyl berlendigi baradaky habary aldylar.
Halkara jemgyýetçiligi
Türkmenistandan alternatiw habarlary çap edýän sahypanyň ýolbaşçysy Ruslan Mätiýewiň aýtmagyna görä, soňky dört aýdan bäri onuň maşgalasyndan hem hiç hili habar alyp bolmaýar.
“Saparmämmet hakda hiç hili täzelik ýok, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň geçen ýylyň sentýabr aýynda Warşawada bolup geçen ýygnagyndan bäri, onuň maşgalasyndan hem hiç hili habar alyp bolmaýar” diýip Ruslan gürrüň berýär.
Saparmämmediň tussag edilmegi halkara jemgyýetçiliginiň arasynda hem uly aladalanma döretdi. Adam hukuklaryny goraýan Human Rights Watch, Amnesty International, “Serhetsiz reportýorlar” guramasy ýaly hökümete degişli bolmadyk ençeme halkara guramalary türkmen žurnalistiniň tussag edilmegine garşy protest bildirip, ençeme aksiýalary gurnadylar.
Şeýle-de BMG-niň eden-etdilikler boýunça wakalary derňeýän komiteti hem şu ýylyň ýanwar aýynda Saparmämmediň tussag edilmegini eden-etdilik diýip kesgitläp, bu işi ýörite hasaba aldy.


text:
Iýun aýynyň başynda Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Orsýetiň birnäçe köpçülikleýin habar serişdelerine uzak interwýu berdi. Bu söhbetdeşlik Moskwa bilen Minskiň gatnaşyklarynyň belli bir derejede ýaramazlaşan günlerine gabat geldi.
Hususan-da, Belarus Ýewropa Birleşiginiň “Gündogar Hyzmatdaşlygy programmasyna goşulmak bilen, Orsýetiň gaharyny getiripdi. Orsýet öz gezeginde muňa özboluşly jogap edip, Belarusdan alýan süýt önümleriniň importyny togtatdy. Ozallar bolşy ýaly, bu wakalaryň dowamynda-da belorus prezidenti Lukaşenko özüni ýanbermez lider hökmünde görkezmäge çalyşdy. Eýsem, “Ýewropanyň iň soňky diktatory” diýlip atlandyrylýan prezident Lukaşenko mahsus psihologiýanyň aýratynlygy nämede? Azat Ýewropa Azatlyk radiosynyň Belarus gullugy şu mesele barada belorussiýaly belli syýasy analitik Wladzimir Padhol bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Jenap Padhol, ýakynda prezident Lukaşenko Orsýetin metbugat wekillerine üç sagatlap interwýu berdi. Onuň bu interwýusyndan käbir bölekler Orsýetiň we Belarusyň käbir gazýetlerinde-de çap edildi. Mälim bolşy ýaly, Lukaşenko özüniň diline gelenini aýdyp goýbermek endigi bilen köp tanalýar. Mysal üçin, ol “Belarusyň halky garyp ýaşar, ýöne bu uzak dowam edip durmaz” diýen ýaly zatlaram aýdyp goýberýär. Orsýetiň “Zawtra” gazetem Lukaşenkonyň soňky interwýusyndan aglaba şular ýaly geň sözleri alypdyr. Siz şol interwýular boýunça prezident Lukaşenko barada nähili netijeleri çykardyňyz?
Wladzimir Padhol: Men onuň öz dilinden bir zatlary sypdyrandygy bilen ylalaşamok. Meniň pikirimçe Lukaşenko öz aýdýan zatlaryny gowy pikirlenip aýdýar. Soňky interwýuda-da Lukaşenko özüniň prezident saýlanmagynyň yzy bilen Hudaýa ynanyp başlandygy barada ilkinji gezek boýun alyp gürrüň edýär. Onuň aýdyşyna görä, başda ol prezidentlige saýlananda muňa ykbalyň bir tötänligi hökmünde garapdyr, ýöne indi ol şondan soň Hudaýa uýup başlandygyny we öz güýjüniňem Hudaýdan gelýändigine ynanýandygyny ilkinji gezek boýun alyp aýdýar. Mundan daşary ol Orsýeti dolandyrmakda özüniň Putine we Medwedewe kömek etmäge-de taýýardygyny aýdýar. Bu onuň ýöne bir dilinden söž sypdarmasy däl. Ol özüni Orsýetiňem hökümdarynyň rolunda gorýär.
Azatlyk radiosy: Jenap Padhol, siz Lukaşenko bilen Putiniň öz aralarynda biri-birlerine dostlarça “sen” diýşip ýüzlenýändikleri barada aýdylýanlara nähili garaýarsyňyz?
Wladzimir Padhol: Siz bu baradaky sitatanyň esasynda olaryň gatnaşyklary barada anyk bir zat aýdyp bilmeseňiz gerek. Rugsat berseňiz, men bu barada has bir aýdyň mysal getireýin. Lukaşenko Orsýetiň Soçi şäherinde Medwedew we Putin bilen duşuşanda, şol duşuşygyň yzy bilen metbugat konferensijýasyny beripdi. Şol metbugat konferensiýasynda ol “Putin ikimiziň dostlukly gatnaşyklarymyz bar. Biz bile diwara oboý ýelmemek ýaly işlerem ediberýäris. Men oňa çaý demläp ber diýsem, ol maňa çaý demläp berýär, ýa ol maňa çaý demläp ber diýse, men oňa çaý demläp berýärin” diýip gürrüň berdi. Lukaşenkoda şular ýaly ýerliksiz gürlemek ýaly gödek häsiýet bar. Onuň pikiriçe kimdir-birine “siz” däl-de “sen” diýip ýüzlenmeklik şol adama ýakynlaşmagyň alamaty. Bu bir özboluşly kolhoz mentaliteti.
Beýleki tarapdan, Lukaşenko zehinli aktýora ýa-da duýgur psihologa meňzeşlikde ýagdaýyň talabyna görä oýun gurnamagy hem gowy görýär. Umuman onuň şu gylyk-häsiýetlerinden netije çykaryp aýtsak, ol özüni artykmaç saýýar. Ol özüni Putinden hem, Medwedewden hem, ähli demokrat syýasatçylardanam ýokary tutýar. Onuň interwýusynda ýene bir täsin jümle bar. Ol “Biz pyçagyň kesgiriniň üstünde oturan ýaly ýagdaýda. Ýagny biziň çep tarapymyzda, ýagny Günbatar tarapymyzda demokratlar, sag tarapymyzda, Orsýet tarapymyzda-da demokratlar ýerleşýär” diýýär. Şeý diýmek bilenem Lukaşenko öz totalitarizminiň dolandyryşyň iň gowy usulydygyny ýaňzydýar. Hakykatynda ol göni şony aýdýar. Putin bilen baglanyşykly “siz-senli” meseläni gozgamak bilen bolsa Lukaşenko hakykat ýüzünde özüniň beýikligini Putiniň hem boýun alýandygyny nygtaýar.
Azatlyk radiosy: Siziň pikiriňizçe, prezident Lukaşenkonyň özüni şeýle terzde alyp barmagy ýörite bir taktikamy ýa filosofiýamy?
Wladzimir Padhol: Bu ýöne bir filosofiýa hem bolman, eýsem syýasatçy hökmünde onuň özüni goramak instinktem bolup durýar. Baryp ýatan awtoritar diktator bolmak bilen bir wagtda ol döwlet dolandyryşynda yzygiderli ýalňyşlyklary-da goýberip gelýär. Mysal üçin, Orsýet bilen söwda gatnaşyklary Belarusda ýüzden gowrak süýt önümleriniň täze kombinatlarynyň gurulmagyna getirdi. Indi olaryň kime geregi bar?
Lukaşenko yzygiderli ýagdaýda özüniň şuňa meňzeş ýalňyşlyklaryň gözbaşydygyny gizlemeli bolýar. Şol bir wagtyň özünde-de ol yzygiderli ýagdaýda nähilidir bir dildüwşikler baradaky wakalary toslap tapmak bilen, özüni halasgär ýa-da iň bir parasatly çykalga tapyjy edip görkezmäge çalyşýar. Şular ýaly toslama wakalaram oňa "men iň artykmaç adam" diýmäge mümkinçilik berýär. Eýsem, ol näme üçin garaşsyz media garşy şeýle jany-teni bilen göreş alyp barýar? Sebäbi garaşsyz media oňa “Sen pylan ýerde bir zat diýipdiň welin, bu ýerde sen başga zat diýýäň” diýip, onuň hakyky ýüzüni açjak.


text:
Müsüriň Ýokary sudy, birnäçe minuda çeken diňlenişikden soň, «Al-Jaziranyň» 2013-nji ýylda «Musulman doganlygyna» kömek bermekde günäli tapylan üç žurnalistiniň täzeden sud edilmegini buýurdy.
Awstraliýaly Peter Greste, Müsür asylly kanadaly Mohamed Fahmy, müsürli Baher Mohamed, aklawçynyň žurnalistlere beren maglumatyna görä, indiki suda çenli türmede oturmaly boljaga meňzeýär.
Bu üç žurnalist, «Musulman doganlygyna» gol ýapmakda aýyplanyp, gapma-garşylykly sud prosesinde türmä basyldy. Olara 10 ýyl türme tussaglygy berildi.
Häkimiýetler düýbi Katarda ýerleşýän «Al-Jazirany» «Musulman doganlygynyň» wagyzçysy bolmakda aýypladylar, emma telewizion stansiýa bu aýdylýanlary ret edýär.
Aklawçy täze suduň birnäçe aýdan başlanmagyna we gowulyk bilen gutarmagyna umyt edýändigini aýtdy.


text:
Türkiýe “Yslam döwleti” atly ekstremist topara garşy göreş boýunça ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda hereket edýän koalisiýadaky roluny gowşatmazdan dowam etdirjekdigini aýtdy.
Türkiýäniň geçen aýda başa barmadyk harby agdarylyşykdan soň başga pikirdäkilere garşy görkezýän gysyşy Ankaranyň we Günbataryň arasynda dartgynlylyk döredipdi.
Goranmak ministri Fikri Isik bu çykyşyny 12-nji awgustda “Haberturk” telekanalynda etdi.
Türkiýe 15-nji iýulda agdarylyşyk geçirmek boýunça synanyşygyň yzýany müňrlerçe harbyny, şol sanda öz generallarynyň 40% çemesini iş başyndan çetleşdirdi we olaryň ABŞ-da ýerleşýän dindar Fethulla Guleniň tarapdarlary tarapyndan öjükdirilendigini aýtdy.
Gulen öz garşysyna öňe sürülýän aýyplamalary ret edýär.
ABŞ we ÝB Türkiýäniň hökümetini paýhas görkezmäge çagyrýar.


text:
Soňky günler Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi özüniň 2007-nji ýyldaky saýlaw kampaniýasynda bikanun pul kömegini alandygy barada bildirilýän aýyplamalar bilen baglanyşykly uly basyş astyna düşdi.
Sarkozi Fransiýada iň bir baý aýal hasaplanylýan Liliane Bettenkortdan bikanun pul ýardamyny alanlykda aýyplanylýar. Liliane Bettenkortyň öz işi hem soňky wagtlar salgyt galplyklarynda bildirilýän aýyplamalar sebäpli derňew astynda bolmagynda galýar.
Fransiýanyň mediasy bu ýylyň tomsuny prezident Nikolýa Sarkozi üçin «dowzah pasly» diýip atlandyrdy. Habar serişdeleriniň bu deňeşdirmesi, belki, ýerlikli bolmagy-da mümkin.
Uly syýasy synag
2007-nji ýylda media ýyldyzy hökmünde häkimiýet başyna gelen, birneme soňra-da ozalky supermodel we aýdymçy Karla Brunä öýlenmek bilen has hem «super ýyldyza» öwrülen Sarkozi şu günki gün ýurduň habar serişdeleriniň uly tankydynyň nyşanasyna öwrüldi.
Bu dawalar wezipe, pul, seks, gizlin ýazgylar we bukja salnyp berilýän pul sowgatlary ýaly birgiden garym-gatym hapalyklary öz içine alýar. Gün-günden ýitileşýän bu dawalar Nikolýa Sarkoziniň prezidentlik wezipesinde geçiren soňky üç ýylynyň dowamynda onuň üçin iň bir uly syýasy synaga öwrüldi.
20 milliard dollarlyk maliýe dolanyşygyny öz içine alýan L’Oreal kosmetika kompaniýasynyň mirasdüşeri, 87 ýaşly Liliane Bettenkort adatça jemgyýetçiligiň ünsünden daşdaky şahsyýet hasaplanylsa-da, bu gezek ol jemgyýetçiligiň esasy üns merkezine öwrüldi.
Liliane Bettenkortyň ozalky hasapçysy Nikolýa Sarkozi bilen hanym Bettenkortyň ýakyn maliýe hyzmatdaşlykda bolandyklaryny tassyklaýar. Maglumata görä, bu maliýe hyzmatdaşlygy Liliane Bettenkortyň 2007-nji ýylda Nikolýa Sarkoziniň saýlaw kampaniýasyny goldamak üçin onuň syýasy partiýasyna beren 190 müň dollar pul sowgadyny-da öz içine alýar.
Sarkozi aýyplamalary ret edýär
Bu baradaky aýyplamalaryň şeýle çynlakaý häsiýete eýe bolandygyna görä, geçen hepde prezident Sarkozi telewideniýede çykyş edip, özüne bildirilýän bu aýyplamalary ret etdi.
Prezident Sarkozi, hususan-da, öz çykyşynda şeýle diýdi: «Maňa 20 ýylyň dowamynda madam Bettenkortyň pully bukjalaryndan hantama bolup, onuň yzyna düşüp ýören ýaly görnüşde aýyplama bildirilmegi - masgaraçylykly aýyplama. Ýöne men özümiň şeýle aýyplamanyň nyşanasyna öwrülmegime geň galamok. Men şeýle ýagdaýa garaşypdym. Emma men häzirki dawalaryň gury wagt ýitirmekdigini aýdasym gelýär. Adamlaryň menden garaşýan zatlary bilen deňeşdirilende, bu zatlar boş zatlar. Adamlar bolsa ýönekeý bir zady isleýärler - olar häzirki ykdysady krizisden çykmak isleýärler».
Liliane Bettenkortyň ozalky hasapçysy Kleýr Tibault özüniň Sarkoziniň saýlaw kampaniýasy üçin maliýe serişdelerini toplamak işine gatnaşandygy we ahyrky netijede-de toplanan puluň Sarkoziniň partiýasynyň gaznaçysy Erik Woerse berlendigi barada polisiýa ýörite görkezme berdi.
Woers wezipesinden çekilýär
Häzirki wagt Erik Woers Fransiýanyň zähmet ministri hökmünde iş alyp barýar. Soňky dawalaryň ýüze çykmagynyň yzy bilen Nikolýa Sarkozi Erik Woersi partiýanyň gaznaçysy wezipesinden çekilmeklige çagyrdy. Şu hepdäniň sişenbe güni Erik Woers habarçylara beren interwýusynda özüniň gaznaçylyk wezipesinden çekilmekçidigini aýtdy.
Fransiýanyň zähmet ministri Erik Woers bu wakalarda iň uly şübhe astyna düşen şahsyýetlerden biri boldy. Çünki Erik Woersiň ýurduň býujet ministri bolup işlän döwründe onuň aýaly milliarder Liliane Bettenkortyň maliýe meseleleri boýunça maslahatçysy bolup işläpdi. Liliane Bettenkort bolsa şol döwürde maliýe salgytlaryndan sypjyklyk edip, özüniň ep-esli girdejilerini Şweýsariýadaky bank hasaplarynda gizlänlikde aýyplanylýar. Onuň şol maliýe galplyklaryny amala aşyrmagyna hut Erik Woersiň özi ýardam berendir diýen garaýyşlar bar.
Prezident Sarkozi bu dawalaryň hemmesini oppozision Sosialistler partiýasy tarapyndan syýasy matlap bilen ulanylýan ýasama dawa diýip atlandyrýar.


text:
12-nji noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky «Serdar» myhmanhanasynda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde «Dünýä edebiýaty» žurnalyny döretmek hakyndaky Karara gol çekdi.
Prezidentiň kararyna laýyklykda täze žurnalyň ştat birligi, formaty hem-de döwürleýinligi tassyklandy. Žurnal 2011-nji ýylyň ýanwar aýyndan türkmen dilinde neşir edilip başlanar.
«Dünýä edebiýaty» žurnalyny döretmek baradaky pikirini Berdimuhamedow ýurduň medeniýet we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri bilen 19-njy awgustda geçiren duşuşygynda ilkinji gezek aýdypdy. Şonda ýurt baştutany täze dörediljek žurnal ýaş nesilleriň dünýä edebiýatynyň naýbaşy eserlerini türkmen dilinde okamaklaryny, şeýle hem meşhur türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň döredijiligi bilen dünýä halklarynyň tanyşmagyny ýola goýmalydyr diýip ýaňzydypdy.
Ýaşlar edebiýata mätäç
Umuman alanyňda, ýaş nesil diňe bir daşary ýurt edebiýatyna däl, eýsem edebiýatyň umuman özüne mätäç. Saparmyrat Nyýazowyň öz şahsyýet kultuny galdyrmak maksady bilen alyp baran syýasaty netijesinde, tas ýigrimi ýylyň dowamynda türkmen edebiýaty juda gözgyny ýagdaýa düşdi. Türkmen ýazyjylary tarapyndan döwrabap çeper eserleri döredilmedi. Professional ýazyjylar «gara sanawa» girizildi. Senzuranyň berk penjesi bolsa ýazyjylaryň ýaş nesliniň kemala gelmeginiň öňüne böwet boldy.
Käbir halklaryňkyda bolşy ýaly, türkmen edebiýatynda ölmez-ýitmez çeper eserler dökülip hem ýatanok. 1991-nji ýyla çenli döredilen eserleriň aglaba bölegi sowet ideologiýasynyň täsiriniň astynda döredilen. Bu eserler many-mazmun taýdan juda könelişensoň, täze nesli kän bir özüne çekmeýär.
1991-nji ýyla çenli döredilen eserleri okamakda täze nesil üçin ýene-de bir kynçylyk bar, ol hem şol döwrüň edebiýatlarynyň kirill harplarynda bolmagydyr.
Täze nesliň ep-esli böleginiň rus dilini bilmezligi olaryň çeper eserleri okamaklyga bolan höwesine has hem böwet bolýar. Çünki hususyýetçiler tarapyndan ýurda getirilýän täze neşir edilen dünýä edebiýatlarynyň aglaba bölegi rus dilinde.
Ine, çeper eserler babatda şu problemalara göz aýlanyňda, täze döredilen žurnalyň ýaşlaryň sabyrsyzlyk bilen garaşjak neşiriniň bolmagynyň mümkindigine ynanasyň gelýär.
Täze žurnalda nähili eserler çap ediler?
Bu sowala jogap kynçylyk döretmese gerek. Berk senzuranyň gözegçiligi astyna düşjek «Dünýä edebiýaty» žurnalynda ýiti satiranyň, detektiwdir mistiki trillerleriň, sosial deňsizlikleri paş edýän eserleriň çap edilmejegi öz-özünden düşnükli. Çap ediljek eserler ýeňiljek, adaty durmuşy bolar.
Çap ediljek eserleriň awtorlyk hukugynyň goraglylygy köpleri gyzyklandyrýan-da bolsa, neşire jogapkär kişileri gyzyklandyrmasa gerek. Sebäbi şu çaka çenli ýurduň käbir gazet-žurnallarynda terjime edilip, çap edilýän käbir çeper eserleriň awtorlyk hukugy goralmaýardy. Mundan başga-da ýurduň telewideniýesiniň üç kanalynda daşary ýurduň filmleriniň garakçylyk ýoly bilen terjime edilip, görkezilip durulmagy Türkmenistanda awtorlyk hukugyna hiç hili üns berilmeýändigini subut edýär. Şu zatlary nazara alsaň, onda «Dünýä edebiýaty» žurnalynda çap ediljek eserleriň awtorlyk hukugy goralmasa gerek.
Täze žurnal häzirlikçe türkmen dilinde neşir edilmeli. Halypalyk derejesine ýeten ozalky terjimeçileriň köpüsiniň diňe rus dilinden terjime edip bilýänligi üçin, täze žurnalyň işine Döwletmämmet Azady adyndaky dünýä dilleri institutynyň talyplarynyň gatnaşdyrylmagy göz öňünde tutulýar. Ýöne olaryň terjimeçilik babatda tejribesiniň baý bolmajakdygy görnetindir.
«Türkmen goşy dura-bara» diýilýär. Täze žurnalyň ilkinji sanlary juda ýöntem çykyp biler. Emma onuň neşir edilip başlanmagynyň özi türkmenistanlylary dünýä edebiýatyna tarap bir ädim öňe iterdi diýip aýdyp bolar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Merkezi Aziýada resmi taýdan hasaba alnan ýeke-täk Yslam partiýasy häzir taryha öwrüldi. Täjigistanyň Adalat ministligi 28-nji awgustda çykyş edip, Täjigistanyň Yslamçy Gaýtadan Döreýiş partiýasynyň bikanundygyny mälim etdi.
Resmiler bu çärä sebäp hökmünde, partiýanyň ýeterlik agza sanynyň ýokdugyny öňe sürdüler. Şol bir wagtda ýerli häkimiýetler gürrüňi gidýän partiýanyň agzalarynyň sanyny kemeltmek ugrunda hem elinde baryny aýaman gelýärler.
Şunlukda, resmileriň haýsy sebäplere esaslanyp bu netijä gelendigi çözülmedik sorag bolup galýar. Ýöne, bir zat bolsa, anyk – bu Täjigistanyň ýüzbe-ýüz boljak meseleleriniň ýene biri diýmekdir. Sebäbi Duşenbe onsuz hem dürli kynçylyklar, şol sanda dini radikalizm bilen göreş alyp barýar.
Bu gepleşik 3-nji sentýabrda geçirildi, emma 4-nji sentýabrda paýtagt Duşenbede bolan iki aýry çaknyşyklarda 8-i howpsuzlyk güýçleriniň işgärleri, jemi 10 adam heläk boldy. Nobatdaky hepdelik mejlisde Yslamçy partiýanyň gadagan edilmeginiň täsirleri hakda gürrüň edilýär.
Programmanyň myhmanlary:
Muhiuddin Kurban :- Negah-i-Tajikistan gazetiniň baş redaktory
Edward Lemon :- Exter Uniwersitetiniň Täjigistan boýunça barlagçysy;
Bruce Pannier :- Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy “Kişlok ovoziniň” redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Programmany diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Lužkowyň gaharly hatynyň neşir edilmegi, iki tarapyň-da kanuny ýollara ýüz urjakdygyny aýtmagy netijesinde Kreml bilen Moskwanyň işden boşadylan meriniň arasyndaky dawa güýjedi. 18 ýyllap Moskwa häkimlik eden öňki mer üstümizdäki aýyň başlarynda bir gazetde çykan makalasynda prezident Medwedewi tankytlamak bilen Kremli gaharlandyrdy.
Wezipden boşadylaly bäri Lužkowyň özüniň aýdan zady ýok welin, ýöne ýakyn dosty Iosif Kobzonyň aýtmagyna görä, ol özüniň boşadylmagyna garşy sud üsti bilen göreşmekçi.
Bu habardan sanlyja sagat soň hem Moskwanyň şäher häkimliginde bolandygy aýdylýan korrupsiýa işleri barada ors federal derňewçileriniň barlag işine başlandygy aýdyldy.
Lužkow hem 29-njy sentýabrda oppozision “New Times” žurnalynyň internet saýtynda ýerleşdirilen hatynda prezident Medwedewi ýurtda gorky we repressiýa howpuny döretmekde aýyplady.
Hat ýekşenbe güni ýazylan hem bolsa, Kremliň sözçüsi Natalýa Timakowa onuň mazmunynyň Medwedewiň Lužkowy işden kowmak baradaky kararyna täsiriniň bolmandygyny aýtdy.
Jenaýat işi gozgalarmy?
Oppozision syýasatçy Boris Nemtsowyň çaklamagyna görä, Lužkowyň garşysyna jenaýat işi gozgalar. Nemtsow: “Lužkowa ýöňkelmegi mümkin ýeke-täk çynlakaý gara Moskwada giňden ýaýran, jylawlap bolmaýan korrupsiýa. Medwedew jenaýat işlerini gozgamaly bolar. Ol bu işi etmese, Lužkow bir güýçli syýasy ägirt bolup çykar. Ol lapykeç resmileri we biznesmenleri daşyna üýşürer. Lužkowyň 2012-njy ýylda geçmeli saýlawlarda prezidentlige dalaş etmegi hem mümkin” diýýär.
Lužkow “Bütewi Rossiýa” partiýasyndan, ozal özi onuň düýbüni tutmaga gatnaşan-da bolsa, “ýalan gürrüňleriň, töhmetleriň öňüni alyp bilenok” diýip, sişenbe güni ony terk etdi.
Konstantin Kosaçýow ors parlamentiniň ýokarky öýüniň Halkara gatnaşyklary komitetiniň başlygy. Ol şeýle diýýär: “Bu işlere jogapkär Lužkowyň özi. Şähere, ýurda we partiýa eden inkär edip bolmajak hyzmatlaryna garamazdan, gynansak-da, ol soňky wagtlarda özüni asla kemissiz saýdy, ýeke-täk öz strategiýasynyň we taktikasynyň dogrudygyna ynanyp ugrady. Bular ýaly zat hemişe konflikte getirýär. Ine, hut şeýle-de boldy”.
Syýasy analizçi Mihail Delýaginiň pikiriçe bolsa, goýberen ýalňyşlaryna garamazdan, Lužkowyň moskwalylara, aýratyn-da 1990-njy ýyllarda eden hyzmaty az däl. Ol: “Moskwa ösmekden galdy, içki problemalar köpeldi. Dolandyryş sistemasy peselip, halka ähmiýet berilmedi. Ogurlyk, kezzaplyk artdy. Ýeke söwda işlerine däl, eýse ýönekeý adamlar hem nyşana alyndy. Şeýdip, Lužkowyň 1990-njy ýyllarda oýnan roly ýatdan çykdy gitdi” diýdi.


text:
Türkmenistanda alnyp barylýan gurluşyklara sarp edilýän çykdajylar barada türkmen metbugatynda habar berilmeýär.
Emma ýakynda türk mediasynda çykan maglumatlarda Türkiýäniň kärhanalarynyň Aşgabatda guruljak we umumy bahasy 994,5 million amerikan dollaryna barabar boljak 12 köçäniň gurluşygyny öz üstüne alandygy barada habar berildi.
Eýsem, bu sanlar näderejede hakykata gabat gelýär?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň oba-hojalyk ministriniň öňki orunbasary we häzirki wagt Şwesiýada ýaşaýan türkmen biznesmeni Saparmyrat Yklymow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň we Özbegistanyň prezidentleriniň arasynda telefon gepleşigi boldy.
Duşenbe güni geçirlen gepleşikleriň dowamynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýakynda Özbegistanda adam pidalaryna we ýykgynçylyga getiren ýer yranma boýunça, türkmen hökümetiniň we ähli türkmen halkynyň adyndan, Yslam Karimowa gynanç bildirdi.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň goňşy Özbegistana mydama kömek bermäge taýýardygyny mälim etdi diýlip, habar berilýär.
Bu gürrüňdeşlik türkmen tarapynyň inisatiwasy bilen geçirildi.


text:
BMG howada zäherli bugly gazlaryň derejesiniň 2014-nji ýylda ýene ýokarlanyp, täze görkezijilere ýetendigini 9-njy noýabrda yglan edilmeginiň yzýany howanyň üýtgemegi boýunça çäre görmäge çagyrdy.
Dünýäniň Meteorologiýa guramasy (WMO) öz hasabatynda howanyň maýlamagynyň netijeleriniň 1990-njy ýyldan bäri 36% ýokarlanandygyny aýdýar we munuň esasy sebäpleriniň adam tarapyndan öndürilýän tehnogen gazlar bilen baglydygyny belleýär.
Howanyň maýlamagy bilen bagly soňky duýduryş Dünýä Banky tarapyndan edilipdi. Şonda, eger çäre görülmese, 2030-njy ýyla çenli 100 million adamyň garyplyga uçramagynyň ähtimaldygy aýdylypdy.
BMG-niň howanyň maýlamagy boýunça baş konferensiýasy 30-njy noýabr we 11-nji dekabr aralygynda Parižde geçiriler.


text:
Magtymgulynyň şu ýylky şygryýet baýramçylygy onuň kitaplarynyň çykyp başlamagynyň 90 ýyllygyna gabat gelýär.
Kämillik
Magtymguly halkyň ruhy dünýäsiniň aýnasy boldy. Halk onuň eserlerinde özüniň beýik taraplaryny, ýetmezini hem kemçiliklerini görüp geldi. Onuň eserlerinden, durmuşdaky çözmesi kyn sowallara jogap agtardy.
Biz köplenç öz ruhy ahwalatymyzy hem bize nämeleriň duçar bolup biljegini şahyryň eserlerinden bilýäs. Biziň gelen netijelerimiz hem pikirimiz şahyryň sözüne laýyk gelse, dogry ýol tutýandygymyza düşünýäs.
Şahyryň ýaşan döwründen bäri jemgyýet köp özgerdi. Şeýle-de bolsa, onuň sözi könelmän gelýär. Sebäbi ol adamyň ruhy dünýäsini hem ynsanda jemlenen gylyk-häsiýetleri yzarlaýar. Adam, megerem, özüni kämilleşdirerden ejiz bolsa gerek. Ondaky mertlik hem gorkaklyk, jomartlyk hem bahyllyk, beýiklik hem peslik dowam edip gelýär. Namartlar şol döwürde-de bolupdyr, häzirem bar. Nebis belasy-da şeýle.
Şahyryň dogry sözi bize olary has aýdyň görmäge ýardam edýär. Ol her setirinde üýtgeşik pikir aýdyp barýar. Halk arasynda: “Magtymguly ähli zady bilenmiş” diýen düşünje bar. Şonuň üçin ol halk aňynda ýaşaýar.
Neşirler
Magtymguly dilden-dile geçip geldi. Ony bagşylar hem aýdyjylar halk arasynda ýaşatdylar. Geçen asyrda onuň kitaplary ýurduň öz içinde-de çykyp başlady.
1926-njy ýyldan bäri şahyryň eserleri 15 gezek çap bolupdyr. Olar arap, latyn hem kril hatlarynda, dürli ululykda bolup, jübüde göterer ýaly kiçijik neşirlerden başlap, 3 tomluga çenli baryp ýetdi.
Göräýmäge, neşirler az däl. Ýöne başga bir geň ýagdaý bar. Günbatarda kitaba hormat goýýan adamlaryň öýünde, köne kitaplar saklanýar. W. Şekspiriň, A. Danteniň, I. Getäniň we beýleki beýik şahyrlaryň kitaplary nesilden nesle geçip gelipdir. Magtymgulynyň kitaplary babatynda beýle diýip bolmaýar. Ýogsa şahyryň sözi mukaddes saýylansoň, onuň kitabyny çem gelen ýere taşlajak adam ýok. Şeýle-de bolsa: ,,Ine, meniň garry atamyň okan Magtymgulusy” diýip, köne kitaba guwanyp ýörene duşmak kyn.
Biz Magtymgulyny her gezek täzeden satyn alýarys. Sebäbi onuň bir neşiri beýleki neşirine meňzänok. Täze neşire öň okalmadyk goşgular girizilendir ýa-da öň çykan goşgy täze redaksiýa bilen berlendir. Şol täzelige eýerjek bolup, şahyryň soňky kitabyny edinýäs.
Gynansak-da, şol neşirleriň hiç biri kämil bolmady. “...olar talapkär okyjylaryň islegini doly suratda kanagatlandyryp bilmedi” diýlip, 1992-nji ýylda çykan üç tomluk neşiriň sözbaşynda aýdylýar. Geçen 90 ýylda şahyryň akademiki ýa-da tankydy neşirini taýýarlamak başa barmady.
Döwür hem şahyr
Magtymgulynyň eserleri döwrüň syýasy çäreleri bilen göreşip geldi. Kommunistler zamanynda ony ateist – hudaýsyz şahyra öwürjek boldular. Goşgy içinde duş gelýän Hudaýa, pygambere degişli sözler üýtgedildi. Soňky ýyllarda ony açykdan-açyk S. Nyýazowyň syýasatyna gabat getirmek islediler.
Magtymgulyny özgertjek bolmak synanyşygy irräkden başlanan bolsa gerek. Sebäbi onuň adyna berlen dini goşgy köp. Sowetler ýyllarynda ol has hem bulaşdy. Şol bulaşyklyk 2012-nji ýylda çykan soňky neşirde-de dowam edýär.
Neşiri taýýarlaýjylar köplenç syýasy talaba gulluk edip geldiler. Eger Magtymguly aşa beýik bolmasa, ol täsirleriň arasynda ýitip giderdi.
Alymlaryň aýtmagyna görä, 250-300 çemesi şahyryň hut özüniňki diýdirýän, saýlama goşgular bar. Olar beýlekilerden düýpli tapawutlanýar. Olary okanyňda aýdylýan pikirler, nakyla öwrülen sözler, biziň garrylardan eşidenlerimiz ýadyňa düşüp barýar. Ol eserler bizi oýlandyryp bilýär. Beýleki bir goşguda bolsa: “Şuny Magtymguly aýtdymyka?” diýip, böwrüňi diňleýärsiň.
Bir wesýet
Şygryýet baýramynda şahyryň iň bolmanda bir wesýetini ýatlamak gerek. Ol bize agyr günlerde-de, dok wagtyňda-da sabyrly bolmagy ündeýär. Halal gazanjyň, dogry ýöremegiň gowulyga alyp barýandygyny aýdýar.
Ynsany mydama şükürli hem kanagatly bolmaga çagyrýar.
Magtymguly, bu günüňe şükr eýle,
Allanyň gudratyn görüp, pikr eýle.
Ryzk üçin gam iýme, Haka zikr eýle,
Ezelde ýazylan senden daş bolmaz.
Şahyryň aýdanlary her bir sada ynsanyň ýüreginde ýaşaýan bolsa gerek.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Eýesinden satlyk Clash of Clans bazalaryny şu ýerden satyn alyp we satyp bilersiňiz. Islendik ratuşa we ýagdayda oyunlar NaydiZdes bildiriş saýtymyzda satylýar. Oyun hasaplarynyň eýeleri bilen jaňlaşyp habarlaşyň we duşup satyn alyň.
Goýulýan satlyk Clash hasaplary saýtymyzda köpelenligi sebäpli satlyk online oýunlaryň ählisini jemleýän kategoriýa açdyk. Indi baza satyn almak üçin gireniňizde şol bölümdäki beýleki bazalara hem aňsatlyk bilen seredip iň amatly bazany tapyp bilersiňiz. Şeýle hem satlyk goýan bazalaryňyz internet gözleginde görünýanligi sebäpli makul baha beren bolsaňyz tiz wagtda satylar.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanyň paýtagtynda köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň, hojalyklar tarapyndan suwalyp ýapylan lodžiýalary, ýagny eýwanlary sökülýär. Il içinde balkon diýilýän bu eýwanlar häzir paýtagtyň Parahat-2 we Parahat-11 mikroraýonlaryndaky käbir ýaşaýyş jaýlarynda sökülýär. Häzirlikçe, eýwanlar daşy mermere meňzeş gurluşyk materialy bilen örtülýän jaýlarda sökülýär.
Gürrüňi edilýän eýwanlary ýapmak üçin hojalyklaryň eden goşmaça gurluşyklaryny jaýlary abatlaýan hususy gurluşyk kompaniýalary söküp aýyrýarlar. Munuň üçin ýaşaýjylardan pul alynmaýar. Sökülen eýwanlara aýna goýulýar.
Mälim bolşy ýaly eýwanlar 3,4 we 5 gatly ýaşaýyş jaýlarynda ýapylýar. Adatça, bu eýwanlarda iki sany penjire goýlup galan ýeri kerpiç örülip ýapylýar we suwalýar. Bu jaýlaryň eýwanlary giň, onsoň olaryň daş ýüzi kerpiç örülip ýapylansoň, olar aşhana ýa-da kiçeňräk otag hökmünde ulanylýar.
Eýwanlaryň sökülmegi
“Jaý ilki gurulaýanda, lodžiýa durşuna penjire goýlandy. Ondan şemal geçýärdi. Lodžiýany ulanmagam amatly däldi. Şonuň üçin lodžiýa ýapylyp, goşmaça otag edilýär” diýip, Parahat-2 mikroraýonynyň ýaşaýjsy Ýazow gürrüň berýär.
Eýwanlary ýapylan jaýlary paýtagtyň islendik ýerinde görmek bolýar. Şol sebäpden häkimiýetleriň olary sökmekleri bu jaýlaryň ýaşaýjylaryny alada goýýar.
“Ýyllar boýy lodžiýalar ýapylyp, ulanylyp gelinýärdi. Häkimiýetler gadagan etmeýärdiler. Indi bolsa söküp başladylar” diýip, Ýazow aýdýar.
Şol bir wagtda hem edil häzir eýwanlar daşy mermerlenýän jaýlarda sökülýän hem bolsa, öý hojalyk uprawleniýeleriň işgärleriniň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, eýwanlar paýtagtyň ähli jaýlarynda sökülmeli.
Çykdajylar
“Häzir alkoban örtülýän jaýlaryň lodžiýalary hökümetiň hasabyna sökülýär. Ýöne beýleki jaýlaryň eýwanlarynyň nähili tertipde aýryljakdygy barada anyk bir zat ýok. Bu mesele entäk çözlenok” diýip, Parahat mikroraýonyndaky öý hojalyk uprawleniýeleriň biriniň işgäri aýdýar.
Häzir eýwanlar “hökümetiň” hasabyna sökülýän-de bolsa, bu işleriň gidişinde ýaşaýjylar hem belli bir derejede çykdajy etmeli bolýarlar. Olar sökülen eýwanlaryň içki diwarlaryny öz hasaplaryna remont etmeli bolýarlar.
Şol bir wagtda hem eýwanlaryň sökülmeginiň nähili düzgünlerdir, dokumentler boýunça amala aşyrylýandygy äşgär edilmeýär. Eýwanlaryň diňe “buýruk bar” diýen esasda sökülýändigini ýaşaýjylar gürrüň berýärler.
“Hiç hili düşündiriş bermeýärler. Garşy çyksaň, syýasata garşy gidýäňmi diýip, ýakaňdan tutjak bolýarlar” diýip, Ýazow bu barada gürrüň berýär.
Eýwanlaryň näme sebäpden sökülýändigi ilata resmi taýdan düşündirilmese-de, bu iş şu ýylyň başynda badalga alan paýtagtyň ýaşýyş jaýaryny abadanlaşdyrmak işiniň çäklerinde amala aşyrylýandygy äşgär. Paýtagtyň ýaşaýyş jaýlaryny abadanlaşdyrmak bolsa geljekde paýtagtda geçiriljek “Aziada-2017” sport ýaryşyna görülýän taýýarlyk bilen bagly.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Türkiýä demirgazyk Yrakda goşun saklamagyň gerekdigini aýtdy, ol bu zerurlygy şu hepde “Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň ol ýerdäki tälim beriş merkezine planlaşdyran hüjümleriniň öňüniň alynmagy bilen düşündirdi.
Yrak 8-nji ýanwarda boldy diýilýän wakany ret edýär, ýöne bu täzelik geçen aý, Türkiýäniň demirgazyk Yrakdaky Başiganyň golaýynda ýerleşdiren 150 çemesi esgeri üstünde Bagdat bilen Ankaranyň arasynda turan dawany täzelýär.
Ankara bu goşun birikmesiniň «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşýän yraklylara tälim berýän türk esgerleriniň goragy üçin eltilendigini aýdypdy.
Erdogan Stambulda žurnalistlere Türkiýäniň Başiga sokuljak bolan YD söweşijileriniň 18-sini öldürendigini gürrüň berdi.


text:
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Tramp ozalky harby aňtaw başlygy Maýkl Flini milli howpsuzlyk geňeşçisi wezipesine teklip etdi diýip, amerikan mediasy 17-nji noýabrda habar berdi.
Fliniň bu wezipäni kabul edip-etmejekdigi barada zat aýdylmaýar. «Roýters» habar gullugy Trampyň uly derejeli resmisine salgylanyp, «haçanda ABŞ-nyň prezidenti gulluk etmegi soranda, diňe bir jogap bolar» diýip ýazdy.
Flin prezident Barak Obamanyň Goranyş aňtaw maglumatlary agentliginde iki ýyldirektorlyk etdi we 2014-nji ýylda işden çetleşdirilip, Obamanyň daşary syýasatynyň öňdebaryjy tankytçysy boldy.
Flin hususan-da Obamanyň «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşdäki çemeleşmesini tankytlaýar we Birleşen Ştatlar şu günki gün terror howpunyň öňünde 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky terror hüjümleri mahalyndan hem gowuşgynsyz diýýär.


text:
Penşenbe güni 200 töweregi owganystanly Owganystana halkara güýçleriniň girizilmeginiň 10 ýyllygynyň öňüsyrasy Kabulda mitinge ýygnandy.
Protestçiler daşary ýurt goşunlaryny ýurtdan eglenmezden çykarmagy talap etdiler we anti-amerikan şygarlara gygyryp, amerikan baýdagyny ýakdylar.
Daşary ýurt goşunlarynyň Owganystana girizilmegine anna güni 10 ýyl dolýar. Waşington tarapyndan 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky territoristik aktlaryň guramaçysy hasaplanýan Osama bin Ladeni talyplar ABŞ-a bermekden ýüz öwrenden soň, Owganystana daşary ýurt goşunlary getirilipdi.
Häzir bu ýurtdaky daşary ýurt harby kontingentiniň sany 140 müň töweregi adam bolup, olaryň agramly bölegi amerikanlardyr.


text:
Türkmen-owgan serhedinde fewral we maý aýlarynda bolan wakalarda jemi alty türkmen serhetçisi öldürildi.
Owganystanyň Badhys welaýatynyň resmileri fewral aýynda üç türkmen serhetçisiniň öldürilmegine sebäp bolan wakada “Talyban” hereketiniň ýerli lideri Mawlawi Abdullany aýypladylar. 24-nji maýda hem ýene-de üç türkmen serhetçisiniň öldürilmegine sebäp bolan wakada Owganystanyň ýerli resmileri serhetýaka hüjümi guramalaşdyrmakda ýerli söweşiji Gulam Desstagir Topany aýypladylar.
Eýsem, bu söweşijiler kimler? Olaryň maksady näme?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, Owganystan boýunça tanymal analitik, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň synçysy we söweşijiler barada “Pashtoon Question”, ýagny “Paştun meselesi” atly kitabyň awtory Abubakir Siddiki bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-owgan serhedinde şu ýylyň fewral aýynda üç sany we 24-nji maýda hem ýene-de üç sany türkmen serhetçileri atylyp öldürildi. Owgan häkimiýetleri öňki wakada “Talybanyň” we soňky wakada hem Gualmdestagir Topan atly bir söweşijiniň rolunyň bolandygyny aýtdylar. Diýmek, şol maksatlarda dürli toparlaryň ady agzalýar. Hakykatda türkmen serhetçilerini öldürýänler kimler?
Abubakir Sidiki: Owganystandaky gozgalançylaryň merkezi lideri “Kuetta geňeşi” diýlip tanalýan topardyr. Kuetta Pakistanyň Bulujystan welaýatynyň paýtagty. Şol geňeşiň agzalary bolsa öňki “Talyban” režiminiň liderlerinden ybarat. Şol bir wagtyň özünde-de Owganystanda özbaşdak hereket edýän ýaragly toparlar hem bar.
Günorta Owganystan bilen deňeşdirilende demirgazyk Owganystan gaty parahat bir ýer diýlip hasaplanýardy. Emma bu ýagdaý soňky birnäçe ýylyň dowamynda üýtgedi. Şeýle-de Owganystanyň hem-de Pakistanyň howpsuzlyk güýçlerinden alnan maglumatlara görä, “Özbegistanyň Yslam hereketi” diýilýän topar şol sebitde gaty aktiw. Olar yzlaryna, ýagny Merkezi Aziýa dolanmak isleýärler.
Meniň pikirimçe, olar häzirki döwürde demirgazyk Owganystanda ýerleşmäge synanyşýarlar, soňra olar şol ýerde edinen bazalaryndan Merkezi Aziýa aralaşmak üçin peýdalanarlar. 2009-njy we 2010-njy ýyllarda Täjigistanda, hatda Gazagystanda-da uly hüjümleriň amala aşyrylandygyna şaýat bolduk. Häzir hem Türkmenistan bilen bagly çynlakaý problemalar döreýär.
Meniň pikirimçe, bu “Özbegistanyň Yslam hereketi” atly toparyň üýtgäp barýan ýüzüni görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Iň ulusy “Talyban” hereketi hem bolsa, Owganystanda ençeme toparyň hereket edýändigini aýtdyňyz. Demirgazyk Owganystanda ýagdaýlaryň barha dartgynlaşyp barmagynda “Özbegistanyň Yslam hereketi” atly toparyň roly bar diýmäge sizde nähili esas bar?
Abubakir Sidiki: Haçan-da “Talyban” hereketi Owganystana kontrollyk eden mahaly, olaryň Türkmenistan bilen hiç hili problemasy bolmandy. Onuň sebäplerinden biri owgan meselesinde Türkmenistanyň öz bitaraplygyny gorap bilenligi bilen baglydy.
Emma Özbegistan “Talybana” aç-açan garşylyk görkezýärdi. “Talybanyň” ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan biriniň maňa aýtmagyna görä, Özbegistanyň Owganystandaky etniki özbek komandiri general Dostuma kömek bereni üçin “Talyban” hem “Özbegistanyň Yslam hereketini” goldap, bu topary Owganystana çagyrypdyr”.
Ýene-de bir mesele “Özbegistanyň Yslam hereketiniň” Owganystanda türki dilde gepleýän ilatyň köpçülikleýin ýerleşýän etraplarynda iş alyp barmagy bilen bagly. “Talyban” bolsa puştunlaryň köpçülikde bolan topary. Şeýlelikde, hat-da “Talyban” hereketine-de türki dilli ilatyň içine aralaşmak üçin şonuň ýaly bir topar hökman gerekdi.
Azatlyk Radiosy: Demirgazyk Owganystanda “Özbegistanyň Yslam hereketiniň” rolunyň bardygyny nygtaýarsyňyz, bu düşnükli. Meni gyzyklandyrýan sorag: olaryň Türkmenistan bilen näme dawasy bar, ýogsa, adyndan hem belli bolşy ýaly, olaryň maksady Özbegistan bilen bagly bolmaly ýaly?
Abubakir Sidiki: “Özbegistanyň Yslam hereketi” ençeme kiçi toparlardan ybarat, bu hereket düýbi tutulaly bäri, halkara derejesinde jyhat etmek diýen ýoly saýlap aldy. Şol toparyň öňki ýolbaşçysy Tahyr Ýoldaşow özleriniň esasy maksadynyň GDA ýurtlaryndaky, olaryň öz sözleri bilen aýdylanda “dine ynanmaýanlara” garşy, göreşmekden ybarat.
Ýoldaşow bu toparyň geljeginiň hiç haçan öz ady bilen çäklenip galmajagyny aýdýardy. Hawa, hut şu hem agzalýan toparyň halkara derejesinde iş alyp barjakdygyny öňünden aýan edýärdi. Bilşimiz ýaly, bu hereket bilen bagly Ýewropanyň sudlarynda çykarylan kararlar bar, olaryň Germaniýada adamlary öz hataryna goşmak üçin alyp barýan işleri barada anyklanan faktlar bar. Gepiň gysgasy, bu mesele bilen ilteşikli suduň gelen kararlary bar.
Olaryň Türkiýede hem käbir işleri amala aşyrandygy we türk hökümetiniň olaryň ýurda ornaşmak mümkinçiligi barada alada bildirýändigini görkezýän deliller hem bar. Şol bir wagtyň özünde-de, eger dykgat eden bolsaňyz, 11-nji sentýabr wakasyndan bäri dünýäde bolup geçen ähli uly terroristik hereketleriň Pakistanyň tire-taýpalar regionynda planlaşdyrylandygy barada maglumatlar bar.
Bilşimiz ýaly, “Talyban” hereketine, Owganystandaky talybanlara Günbatarda terroristik hüjümleri amala aşyrmak syýasy taýdan bähbitli däl. Hakykatda olaryň şeýle hüjümde elleriniň bardygy hakda takyk maglumatymyz hem ýok. Bu hem “Özbegistan Yslam hereketiniň” maksadynyň ýerli däl-de, halkara derejesindedigini görkezýän ýene bir alamat. Elbetde, “Talyban” Owganystanda bolup geçýän dartgynlylygyň esasy sebäpkäri.
Azatlyk Radiosy: 2014-nji ýylda häzirki wagtda Owganystanda iş alyp barýan halkara harby güýçleriň agramly bölegi ýurdy terk edýär. Eýse, şondan soň “Özbegistanyň Yslam hereketiniň” Merkezi Aziýa babatynda nähili syýasat alyp barjakdygy barada nähili çaklamalar bar?
Abubakir Sidiki: Beýleki ähli toparlar ýaly “Özbegistanyň Yslam hereketi” hem ýolbaşçylyk meselesindäki krizis we bölünişik howplary bilen ýüzbe-ýüz bolýar. “Özbegistanyň Yslam hereketiniň” ozalky ýolbaşçysy Tahyr Ýoldaşow we soňra onuň ornuna saýlanan Osman Adyl ikisi ABŞ-nyň pilotsyz uçarlary tarapyndan öldürildi.
Emma bu toparyň geljekdäki planlary baradaky mesele, umuman, Owganystanyň gelejegi nähili bolar diýen sorag bilen bagly. Eger Owganystanda parahatçylyk bolsa, eger ýurduň howpsuzlyk güýçleri ýurdy goramagyň hötdesinden gelseler, eger olar Owganystanda barha güýçlenýän syýasy prosesi goldamagy başarsalar, şeýle ýagdaýda “Özbegistanyň Yslam hereketi” ýaly toparlar regiona uly howp salyp bilmezler.
Eger Owganystanda 1990-njy ýyllaryň başlaryndaky ýaly graždanlyk urşy başlansa, onda şeýle ýagdaýda söweşiji toparlaryň tutuş regionda hasam möwjemegi gaty ahmal.
Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň ýagdaýy hasam ynjyk. Sebäbi olardan käbirleriniň, esasanam Türkmenistanyň serhedi, gaty gowşak, il arasynda ýoksullyk, garyplyk gaty giň ýaýran, şol ýurtlarda demokratiýa we söz azatlygy diýen ýaly zatlar asla ýok. Garyplykdyr hor-homsulyk bilen baglanyşykly hem ilat arasynda uly gahar-gazap, närazylyklar bar, ýaragly toparlaryň bu ýagdaýdan peýdalanmagy-da örän tebigy zat.


text:
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gazgeçirijisiniň proýekti boýunça ylalaşyga gol çekilmegi bilen bu ugurdaky tagallalar iş ýüzünde amala aşyp başlajaga meňzeýär. Emma täze ylalaşyk uzaga çeken proýekt babatdaky umytlary gaýtadan janlandyran hem bolsa, türkmen gazynyň Pakistana, Hindistana we Owganystana akdyrylmagy boýunça ençeme kynçylyklar heniz hem saklanyp galýar.
TOPH proýekti boýunça ilkinji gürrüňler 20 ýyl çemesi wagt mundan ozal başlandy. Proýektiň henize çenli hem gurlup başlanmazlygynyň esasy sebäpleriniň biri hem bu regiondaky howpsuzlyk ýagdaýlary bilen baglydyr.
Uzynlygy 1,800 kilometr töweregi bolar diýlip garaşylýan bu gazgeçirijiniň 735 kilometri Owganystanyň günorta we günbatar sebitlerinden geçmeli. Bu ýerler hem “Talybanyň” giň gerimde hereket edýän sebitleri hökmünde tanalýar.
Şu hepde NATO-nyň liderleri Owganystandan halkara goşunlarynyň çykarylmagyny eýýäm “çözülen” mesele diýip häsiýetlendirdiler. Bu hem öz gezeginde owgan güýçleriniň howpsuzlygy näderejede üpjün edip biljekdigi barada belli bir soraglary döredýär.
Gurulmagy göz öňünde tutulýan gazgeçiriji Pakistanyň günorta-günbataryndaky Bulujystan welaýatynyň üstünden hem geçmeli. Bu regionda soňky dokuz ýylyň dowamynda separatistler bilen çaknyşyklarda müňlerçe adam heläk boldy. Pakistanyň resmileri gazgeçirijiniň has howpsuz marşrut boýunça geçiriljekdigini öňe sürseler-de, hüjüm howpy aradan aýrylanok. Buluç separatistleri Pakistanyň gazgeçirijilerini ýygy-ýygydan partladýarlar.
Regiondaky bäsleşik
Pakistanyň Maliýe ministrliginiň öňki maslahatçysy Sakib Şeraniniň pikirine görä, regiondaky we global derejedäki bäsleşik TOPH proýetkiniň amala aşmagyna päsgelçilik döredip biler.
Tähran “Transowgan” proýektine bäsdeş hasaplanýan Eýran-Pakistan-Hindistan gazgeçirijisiniň proýektini öňe sürýär. Emma bu meselede 1990-njy ýyllardan bäri TOPH proýektini goldap gelýän Birleşen Ştatlar Delä we Yslamabada basyş görkezip, olary Tähranyň hödürleýän proýekti boýunça gepleşiklerden çykmaga çagyrýar. Mart aýynda Döwlet sekrerary Hillary Klinton Yslamabadyň bu proýekt babatda ABŞ-nyň “zeper ýetirji” jogaplary bilen ýüzbe-ýüz bolmagynyň ahmaldygyny duýdurypdy.
Emma, muňa garamazdan, Şeraniniň pikiriçe, Yslamabat Eýranyň hödürleýän proýektine ýykgyn edip biler. Şerani bu meselede şeýle diýýär: “Pakistanyň köp resmileri TOPH proýektiniň amala aşjagyna juda ynamsyz garaýarlar. Meniň pikirimçe, Eýrandan Pakistana gazgeçirijiniň çekilmegi has hakykata golaý bolup görünýär. Üstesine-de, muny has gysga möhlet içinde amala aşyryp bolar”.
Hindistan bilen Pakistan häzir söwda gatnaşyklaryny gowulandyrmak ugrunda tagalla etseler-de, mundan öň bu iki ýurduň arasynda ençeme gezek ýaragly çaknyşyklar bolupdy. Häzir hem bu iki ýurduň arasynda serhet dawalary saklanyp galýar. Garaşylmadyk ýagdaýda bularyň arasynda bir konflikt ýüze çykaýsa, “Transowgan” proýekti ýene-de yza çekilmeli bolar.
Puly nireden almaly?
Aziýanyň Ösüş banky TOPH proýektini “Parahatçylyk gazgeçirijisi” diýip atlandyryp, munuň tehniki işleri üçin ençeme million dollary goýberdi. Emma proýekt üçin juda we juda köp möçberde pul serişdeleri gerek.
Pakistanyň Maliýe ministrliginiň öňki maslahatçysy Sakib Şerani proýekte gatnaşýan hiç bir tarapyň-da entek maliýe meselesi boýunça anyk hiç zat aýtmandygyny belläp geçýär. 2008-nji ýylda proýektiň gurluşygy 7.6 milliard dollar diýlip kesgitlenen bolsa, häzir munuň bahasy 12 milliarda çenli ýokarlandy.
Waşingtonyň resmileri ABŞ-nyň ençeme kompaniýasynyň bu proýekte gatnaşmaga meýilli bolmagynyň mümkindigini aýdypdylar. Emma Şerani muňa şübheli garaýar. Onuň sözlerine görä, durnuksyz Owganystanyň üstünden geçjek gazgeçirijä pul ýatyrjagy tapmak kyn bolar.
Bulardan başga-da, Owganystan bilen Türkmenistan geljekki gaz hyzmatdaşlygy babatda özara düşünişmek memorandumyna gol goýan hem bolsa, bu iş heniz hem ýola düşmedi. Bu iki ýurt gaz söwdasy babatda ylalaşyk baglaşandan soň, bar bolan päsgelçilikleriň ýene biri aradan aýrylar.


text:
“Ahalyň” futbolçylary ýene-de haýran galdyrdylar: “Türkmennebitönümleri” baş müdirliginiň topary AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň jogap duşuşygynda myhmançylykda 2:3 hasabynda Yragyň “Erbilini” ýeňlişe sezewar etdi.
Bu toparlaryň Aşgabatda bolan duşuşygy hem 2:1 hasabynda “Ahalyň” peýdasyna tamamlanypdy. Şonda “Erbiliň”baş tälimçisi Aýub Odeşo Bagram öz şägirtleriniň Türkmenistanyň Kubogynyň eýesine kembaha garandyklaryny, jogap duşuşygynda ýeňiş gazanjakdyklaryny aýdypdy. Muňa garamazdan, “Erbil” ýene-de asgyn geldi. Indi yragyň iň güýçli toparlarynyň biriniň tälimçisi, megerem, “Ahaly” uzak wagtlap ýatdan çykarmasa gerek.
Duşuşygyň birinji ýarymy “Erbiliň” hüjümleri bilen başlandy. Şeýle-de bolsa, olara 41-nji minutda öňe saýlanmak başartdy — 1:0. Ýunus Mahmud tapawutlandy.
Ikinji ýarym başlanan badyna “Ahalyň” kapitany Zafar Babajanow hasaby deňledi — 1:1. 65-nji minutda oýnuň emini, iordaniýaly Adham Mohammad Tuman Mahadmeh türkmen toparynyň derwezesine 11 mertlik urgy belledi. Ony Ýunus Mahmud dürs ýerine ýetirip, duşuşykdaky ikinji pökgüsini geçirdi.
“Ahal” ruhdan düşmedi. Şeýle kyn pursatda 68-nji minutda meýdana giren Türkmenistanyň geçen ýylky çempionatynyň iň netijeli hüjümçisi Mämmedaly Garadanow özüni iň gowy tarapdan görkezmegi başardy. Ol 73-nji minutda we 75-nji minutlarda iki pökgi geçirip, “Ahala” ýeňiş getirdi.
Bassyr üçünji gezek ýeňlip, “Erbil” 3 utuk bilen “C” toparçasynda soňky orunda galdy. “Ahal” bolsa bassyr ikinji ýeňşini gazanyp, öňde barýan toparlara ýakynlady. Toparçada hersi 7 utuk toplan Täjigistanyň “Istikloly” bilen AFK-nyň Kubogynyň häzirki eýesi Kuweýtiň “Al-Kadsiýasy” öňde barýar. Bu iki toparyň arasynda Duşenbede geçen 4-nji tapgyryň duşuşygynda ýer eýeleri 2:0 hasabynda üstün çykdylar. Pökgüleri Nuriddin Dawranow (53-nji minut 11 metrlik urgudan) we Manuçehra Jalilow (63-nji minut) geçirdiler.
5-nji tapgyryň duşuşyklary 29-njy aprelde geçiriler. Şol gün “Ahal” “Al-Kadsiýany”, “Erbil” bolsa “Istikloly” kabul eder.


text:
Türkmenistan, Özbegistan, Gazagystan we Yrak ýaly ýurtlar adam hukuklarynyň, söz, metbugat we dini azatlyklaryň berjaý edilmegi meselesinde uzak wagtyň dowamynda halkara gurmalarynyň hasabatlarynda soňky orunlary eýeläp gelýar. Emma indi bu ýurtlar “Daşky gurşawy goramak boýunça görkezijide”
hem ekologiýasy iň ýaramaz ýurtlar diýlip yglan edildi.
ABŞ-nyň Ýel hem Kolumbiýa uniwersitetleriniň Dünýa ykdysady forumy bilen bilelikde taýýarlan bu hasabatynda Türkmenistan ekologiýany gowulandyrmak ugrunda edilýän işlere baha berlen132
ýurduň arasaynda 131
-nji orny eýeledi. Türkmenistana berlen şu baha bilen baglanyşykly Azatlyk Radiosy adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin
bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Resmi Aşgabat tebigaty goramak meselesinde tankyt edilýär. Siz ozalky ýerli ekolog hökmünde aýtsaňyz, Türkmenistanyň daşky gurşaw bilen bagly problemalary esasan nämede?
Farid Tuhbatullin:
Elbetde, Nyýazow tarapyndan gurlan we häzir Berdimuhamedow tarapyndan ulanylýan dolandyryş sistemasy ministrliklere, şol sanda, Tebigaty goraýyş ministrligine-de özbaşdak işlemäge kömek etmeýär.
“Altyn asyr kölüne” suw eltjek kanallardan biriniň gurlyşygy. Garagum çöli, iýul, 2010.
Bu ministrlik daşky gurşawa zyýan ýetirmek ähtmallygy bolan proýektlere baha bermek üçin özbaşdak aýry-aýry hünärmenlere ýüz tutup bilmeýär, haýsydyr bir raýat jemgyýetiniň aktiwist ekologlarynyň pikirini sorabam bilmeýär. Hemme iş ýokardan berlen buýruk esasynda edilýär we daşky gurşawa ýetip biljek zyýan hiç hili nazara alynmaýar.
Bu ýagdaý ýetirilen zyýana degişli baha bermäge, özüňde ýeterlik spesialist bolmasa, daşary ýurtlardan bilermenleri çagyrmaga we proýekt çekmäge we ony amala aşyrmaga ýol bermeýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Türkmenistanyň ekologiki problemalary näderejede çynlakaý bolup durýar?
Farid Tuhbatullin:
Problema örän uly, ýöne iň uly problema häkimiýetleriň ýene, häzir hem täze problemalary döretmegi bilen bagly. Aral ekologiýa krizisiniň zonasynda nämeleriň bolup geçýäninden köp adam habarlydyr. Türkmenistan SSSR darganyndan soň, Aral krizisiniň netijelerinden ilaty goramak, ýagdaýy düzetmek bilen bagly programmalary gaýtadan dikeltmek ugrunda hereket etmedi.
Munuň üstesine, Türkmenistan özüniň “Altyn asyr köli” proýekti bilen hem ýurt
Aral kölüniň gurap, çöle öwrulen regionlaryndan biriniň häzirki görnüşi.
içinde, hem goňşy ýurtlarda ýagdaýy has ýaramazlaşdyrýar. Örän uly we gymmat bahaly gurluşyklara aşa ýykgyn etmeklik we adamlaryň öwrenişen tebigy şertlerini bozmaklyk geljekde türkmen raýatlarynyň öňündäki bir gorpa öwrüler.
Azatlyk Radiosy: Siz çözgüdi nämede görýärsiňiz, çykalga nirede bolup biler?
Farid Tuhbatullin:
Elbetde, islendik proýekt öz ekspertleriň we daşary ýurt ekspertleriniň gatnaşmagynda örän anyk ýagdaýda ara alnyp maslahatlaşylmaly. Mysal üçin, eger şol gürrüňi edilen “Altyn asyr kölüne” suw eltjek kanallar barada aýtsak, olar Garagum çölüniň içinden, töwereginde bir topar adam ýaşaýan gadymy guýularyň ýakynyndan geçýär. Şor suwlaryň aralaşmagy bilen bolsa, şol guýularyň linzalaryna zyýan ýeter. Şeýle-de, ol suwlar çägä siňip, ozal şor bolmadyk ýerlere hem zyýan ýetirer.
Munuň özi hökümetiň jemgyýetçilik pikirini diňlemezliginiň we daşky gurşawa gödek gatyşmasynyň soňky bir mysaly bolup durýar. Bu ýerde çykalga, ozalam birnäçe gezek aýdyşym ýaly, hemme meseläni bir adamyň çözmeginiň togtadylmagyndadyr. Bir adam ideýa berip biler, ýöne şol ideýanyň näderejede peýdaly ýa zyýanly boljagyny jemgyýet kesgitlemeli.


text:
Essalowmaleýkim next
-daşlar , nexttm.com
-yň myhmanlary . Bu günem gündelik ulanylýan mail.ru agent
hakda aýdyp gecmekçi . Umuman aýdanymyzda mail.ru agentiň
üsti bilen arzan şekilde daşary ýurtlara jaň etmek mümkinçiligi bar . Onuň üçin mail.ru-
dan bir nomere login registrasia etmeli . Nomer hökman ýazylmaly we sms bilen tassyklanylmalydyr . Her täze registrasia üçin 10 rubl sowgat berýän ýagny Türkmenistana 2 min. mugt jaň edip bilýäňiz . Soňam öz hasabyňyzy dolduryp Türkmenistana minudyna 3.8 rubl (0.12 $) jaň edip bilýäňiz. Bu bolsa iň arzan hasaplanylýan voip cheap
-den hem has arzan düşýär. Saglykda ulanyň, soraglaryňyz bolsa berip bilersiňiz.
20 ноября 2012
Gyzykly zatlara tapýaň, sag bol !
20 ноября 2012
ulanamok, ýöne sag boll .wechatam arzan düşjek, ýüregiň howlukman gepleşip bilseň
21 ноября 2012
Dushunmedim bu Tmdakylara degishli dami? Tmda ulanyp bolemi?