text:
Muşarrafyň aýtmagyna görä, täze partiýanyň zerurlygynyň sebäbi Pakistanyň häzir kyn ýagdaýdadygy: “Men bir täze partiýany gurýaryn, sebäbi ol ýerde Pakistany häzirki garaňkylykdan çykaryp biljek başga bir patiýa göremok”.
1999-njy ýylda Muşarrafyň Pakistanyň gowgaly syýasy sahnasyna aýak basmagyna häzirkiden düýbünden tapawutly zat sebäp bolupdy. Şol ýyl prezident Nawaz Şerif özüne wepadar goşun başlygy Muşarrafy Kaşmirde Hindistan bilen koflikte girişenligi sebäpli wezipeden boşatmak kararyna gelipdi. Muşarraf hem Şerifden öç almak üçin 1999-njy ýylyň oktýabr aýynda onuň hökümetine garşy gan döküşiksiz döwlet agdarylyşygyny geçirip, atom ýaragly ýurtda 9 ýyllap höküm sürdi.
Häzir Londonda ýaşaýan Muşarraf şol 9 ýyllyk döwürde eden ýalňyşlarynyň bolandygyny boýun alyp, ötünç soraýar. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwiýusynda özüniň ýekelikde gelen käbir kararlarynyň problemalara getirip, häkimiýet başyndan gitmegine sebäp bolandygyny aýtdy: “Bu kararlaryň kanuny, ýurduň Baş kanunyna laýyk bolan bolmagy mümkin. Ýöne olar ýurda oňaýsyz täsir etdi. Men, ine, şular üçin ötünç soraýaryn”.
Muşarraf “syýasy şowsuzlyk” diýlip atlandyrýan işlerine özünden başga hiç kimi günäkar edenok. Ol diňe öz garşydaşlarynyň bu ýagdaýdan peýdalanandygyny aýdýar.
Pakistanda indiki saýlawlar 2013-nji ýylda geçirilmeli. Muşarraf hem ondan bärde ýurda dolanmakçy. Ýöne ol bu barada anyk bir senäni agzanok: “Biz resmi patiýa gurmak üçin Londonda gerekli işleri edip, halky öz tarapymyza çekeris. Şeýdip, ýagdaý döränsoň, men Pakistana baryp, partiýanyň ýokary göterilmegine goşant goşaryn”.
Pakistan ýaňy tomus gelen weýrançylykly siliň ýetiren zyýanlaryndan häzir hem ejir çekýär. Owganystanda söweşýän NATO güýçleri bilen dörän dartgynlyk ýokarlanýar. Ýurduň demirgazyk-günbatar etraplary hazir hem terroristleriň gaçybatalgasy bolmagynda galýar. Sosial ykdysady ýagdaý reforma mätäç.
Muşarrafyň pikriçe, Pakistanda bu problemalary çözmäge şert bar, ýöne ýolbaşçy ýok. “Bu serişde ýetmezçiliginden ýa başarnyk ýetmezçilginden däl. Bu ýolbaşçy ýoklugyndan. Ýolbaşçylar Pakistanda bar mümkinçiliklerden peýdalanyp bilenok” diýip, Muşarraf aýdýar.
Muşarraf ýurda dolanandan soň sowatsyzlyk, garyplyk we yza galaklyga garşy göreş yglan etjekdigini, bilim mümkinçiliklerini giňeltmek we gowulandyrmak üçin hususy sektory hem hökümetiň edýän tagallalaryna çekjekdigini aýdýar.
Emma hazir pensiýada oturan general Perwez Muşarrafyň täze partiýa gurmak baradaky niýeti Pakistanda joşgunly garşylanyp baranok. Onuň adalatly geçjek saýlawlarda ýeňiş gazanjakdygyna ynanýanlar köp däl. Syýasatçylaryň aglabasy we onuň öňki ýaranlary Muşarrafyň täze partiýasyna goşulmaga meýilli görnenok.


c: text/html

text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier Orsýetiň we Günbataryň arasyndaky gatnaşyklarda hiç hili “çykgynsyzlygyň” ýokdugyny aýdyp, Moskwanyň hem Berliniň arasynda ýakyn ýyllarda gatnaşyklaryň gowulanjakdygyny aýtdy.
Steinmeier Orsýetiň daşary işler ministri bilen gepleşikleriň öňüsyrasynda Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde 15-nji awgustda eden çykyşynda gündogar Ukrainadaky konfliktiň soňuna çykmak üçin mümkinçiligiň heniz bardygyny we Minsk parahatçylyk prosesiniň şeýle tagallalaryň üns merkezinde galýandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Orsýet we Günbatary “örän agyr döwürde” dartgynlylygy gowşatmak üçin “Orsýet-NATO geňeşiniň döredýän mümkinçiliklerinden” peýdalanmaga çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tohtahunow Birleşen Ştatlaryň kezzaplykda, ýarag hem neşe gaçakçylygynda aýyplamalary esasynda Interpol tarapyndan gözlenýän adam. Şeýle-de ol 2002-nji ýylda Solt Leýk şäherinde geçen Gyş olimpiadasynda buzda figuralaýyn taýmak ýaryşyna düzediş girizmek synanyşygynda aýyplandy.
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugy golaýda Moskwadaky býurosynda Tohtahunow bilen öz durmuşy we daşyndaky gep-gürrüňler barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz öz biznes işleriňize nädip başladyňyz?
Alymjan Tohtahunow:
1989-njy ýyldan ozal men professional kartbazdym. Ýöne soň meniň ýoldaşlarym ýurdy terk edip, dargap gitdiler. Ýadyňyzda bolsa, kooperatiwler zamany diýen bir döwür gelipdi. Biz biznes etmäni başarmaýardyk, sebäbi sowet kanunlary astynda ösüpdik. Ol wagt biznes eden adam spekulýant hasaplanýardy. Onsoň biz kartbaz halymyza olary ýigrenerdik, satlyk adamlar hasaplardyk.
Biz karty özli-özümiz bolup, öz aramyzda oýnardyk. Biz hiç kimi aldamazdyk. Elbetde, pul üçin oýnardyk. Biziň meslekdeşlerimiziň arasynda käbir baý adamlar, haýsydyr bir seh işgärleri, biraz gurply kişiler, ammar işledýän gök täjirleri hem bardy. Biz olary utardyk we hemişe şol pullary öz aramyzda aýlardyk.
Eger adam bir zat satsa, biziň şol wagtky pikirimize görä, ol spekulýant, ýagny alyp-satýan, satlyk adam bolýardy. Sen düşündiňmi? Sowet döwründe biz sowet mentaliteti bilen ýaşaýardyk, biz sowet terbiýesiniň miwesidik. Orsýetde, belki-de siz okansyňyz, men bu barada «Meniň ýüpek ýolum» atly terjimehal kitabymda ýazypdym, şol ýerde men özümiň käbir düzgün bozmalarym barada hem ýazdym. O düzgün bozmalar jenaýat bolup bir jenaýat hem däldi. Men hiç bir zat ogurlamadym, hiç kimi öldürmedim. Emma olar düzgüni bozmady, ýagny pasport düzgünini bozmak, mugthorluk, ýagny birleriniň üsti bilen güzeran görmek ýaly zatlardy. Bular indi şu günki kanundan ýok edilen jenaýat maddalary, düşündiňmi? Mugthorluk diýmek nämäni aňladýardy? Görnüşine görä, mende döredijilik kalby bardy, men gidip bilmedim... olar meni kerpiç zawodyna işe iberdiler. Men kerpiç çekmegi başaramok, men çagalykda futbolçy bolupdym. Men beýle adam däldim, düşündiňmi?
Azatlyk Radiosy: Mugthorluk, başga birleriniň hasabyna ýaşamak, bu Iosif Brodskiniň hem günäli tapylan maddasy bolupdy.
Alymjan Tohtahunow:
Elbetde, ol ýerde Brodskiý hem bolupdy. Brodskiniň ykbaly meniňkä biraz çalymdaşdy. Olam ýurdy terk etdi. Ýöne ol Nobel baýragyny aldy, men bolsam mafiýaçy adyny aldym. Meniň pikirimçe, 1980-nji ýyldamy, 1993 ýa 1994-nji ýylda bu ýerde, aýdaly, barha örňeýän bikanunçylyk başlananda, bu şeýle bir döwür bolupdy, hiç bir zat işlemeýärdi. Men 1993-nji ýylda Moskwa geldim we Twer bulwarynda köçede durup kömelek satýan, konserwa satýan, örülen jorap satýan adamlary görüp, bu kinolardaky ýaly rewolýusiýa-beýleki bolmasyn diýip, pikir etdim.
Biziň uruş döwründe görenlerimiz ýaly bir zatlary ýadyňa sal. Men muňa hopukdym. Bu, görnüşinden, käbir kanunlaryň, biriniň ýa beýlekisiniň asla işlemeýän wagty bolupdy. Men, belki-de, ol ýerde häkimiýet ýokdy diýerdim. Şol döwürde bu bolýan zatlary görmejek bolup, köp adam gitdi. Elbetde, puly barlar gitdiler. Sen düşünýäňmi? Onsoň, şondan soň kanun goraýjy guramalar öz ýanlaryndan, şol möhüm adamlaryň ýurtdan gitmeginiň öňüni almak üçin bolsa gerek, rus mafiýasy hakynda toslamalary döretdiler.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, rus mafiýasy diýilýän bir owadan toslama-da onda, siz şeýle diýjek bolýarsyňyzmy?
Alymjan Tohtahunow:
Hawa, ol gerek bolan toslamady. Men gaýtalap aýdýaryn, şol rus mafiýasy toslamasynyň arkasyndan rus mafiýasyna garşy göreşýän bölümler döredildi. Biziň pensiýa ýaşyndaky kanun goraýjy ofiserlerimiz özlerine bir eklenç çeşmesini edinmek üçin şol bölümlerde orun aldylar. Onsoň olar biziň ony derňemegimiz gerek, muny derňemegimiz gerek diýdiler. Olar derňediler, ýöne pul sowurmakdan başga netije bolmady. Hawa, bu mafiýa meňzeşdi. Şeýdip biz daşary ýurtdaky adamalara mafiýa meňzeş bolup göründik.


text:
Belarus Ukraina bilen Orsýetiň we ÝHHN-nyň arasynda gündogar Ukraianadaky krizis barada geçiriljek gepleşiklere beýemçilik etmekçidigini aýdýar.
Belarusyň prezident edarasy 30-njy iýulda ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň 29-nj iýulda bolan telefon gürrüňinde Aleksandr Lukaşenkodan gepleşiklere beýemçilik etmegi sorandygyny aýtdy.
Bu gepleşikler gündogar Ukrainada Malaýziýanyň ýolagçy uçarynyň ýykylan ýerine erkin barmak mümkinçiligini üpjün etmäge gönükdirilmeli.
Gündogar Ukrainadaky söweşler 29-njy iýulda ÝHHG-nyň, howpsuzlyk we hukuk guramasynyň wekilleriniň bu ýere barmagynyň tapgyr üçünji gün öňüni bekledi.
Şeýle-de Poroşenko Kiýewiň gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistler tarapyndan saklanylýar diýýän zamunlarynyň boşadylmagy barada maslahat edilmegini isleýär.


text:
Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça dürli halkara guramalary tarapyndan ýaýradylýan hasabatlarda iň soňky orunlary eýeläp gelýär. Türkmenistanda ýeke-täk garaşsyz gazet hasaplanylýan “Telekeçiler we senagatçylar bileleşigine” degişli “Rysgal” hepdelik gazetiniň çap edilip başlanmagyna bir ýarym ýyldan gowrak wagt geçdi.
Eýsem, häkimiýetler tarapyndan garaşsyz diýlip atlandyrylan “Rysgal” gazetinde hakykatdan hem garaşsyz maglumatlar berilýärmi? “Rysgal” gazeti halk tarapyndan köp okalýan gazetleriň hataryna goşulmagy başardymy? Şu meseleler barada Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat aga, 2010-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda “Rysgal” gazetiniň ilkinji sany çap edildi. Şu geçen bir ýarym ýylyň içinde “Rysgal” hepdeligi halk arasynda meşhurlyk gazanyp bildimi?
Amanmyrat Bugaýew: Owaly bilen gazetiň çykan senesi hakynda aýtsam, bu gazet Türkmenistanyň prezidentiniň BMG-niň işine gatnaşmak üçin gitmeziniň öňüsyrasy çykaryldy.
Prezident BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasyna baranynda, eýýäm şol “Rysgal” gazetiniň ilkinji sany elindedi. Bu daşary ýurtlylarda Türkmenistanda, ine, erkin metbugat hem bar diýlen düşünjäniň, ynamyň kemala gelmegine belli bir derejede sebäp hem boldy. Gazet, umuman, il içinde o diýen meşhur gazet däl. Ol her hepdäniň birinji güni çykýar.
Gazetiň ilkinji sany 500 ekzemplyar bilen çykarylypdy. Häzir bu gazetiň tiražy 4500-e deň. “Türkmenistan” gazetiniň okyjylarynyň sany 50 müňden geçýän wagty, “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň okyjylarynyň sanynyň bolsa 50 müňe golaýlaýan wagty bu juda az görkeziji.
Azatlyk Radiosy: “Rysgal” gazeti Türkmenistanyň “Telekeçiler we senagatçylar bileleşigi” tarapyndan çap edilýär. Türkmen resmileri bu gazetiň garaşsyzdygyny aýdýarlar. Gazetde çap edilýän maglumatlar onuň hakykatdan hem hökümete degişli däl, garaşsyz gazetdigini görkezýärmi?
Amanmyrat Bugaýew: Ýok, onda çap edilýän makalalaryň, habarlaryň many-mazmuny boýunça ony garaşsyz diýip atlandyryp bolmaz. Onuň birinji hem ikinji sahypalary, käte üçünji sahypasam resmi habarlara bagyşlanýar. Şu nukdaýnazardan, onuň, aýdaly, “Esaslandyryjysy Türkmenistanyň prezidenti” diýlip ýazylan “Türkmenistan” gazeti ýa-da beýleki gazetlerden tapawudy ýok.
Bu gazetde telekeçileriň, senagatçylaryň işi boýunça berilýan makalalar ýa-da şol pudakda, telekeçilikde, işewürlikde işleýanleriň, senagatçylaryň problemalaryna, olaryň öňünde durýan meselelere bagyşlanan makalalar däl-de, bir badyhowa, güpberme, pöwhe materiallar çap edilýär. Ählisinde diňe öwgi gidýär.
Şu zatlardan çen tutsaň, bu gazete özbaşdak neşir edilýän, husussy eýeçilikdäki gazet diýip bolanok. Ýöne muny başga bir zat bilen deňeşdirip bolar. Meselem, aýdaly, “Mugallymlar” gazeti Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň gazeti. “Rysgal” gazetini hem edil şolar ýaly pudaklaýyn gazet hökmünde göz öňüne getirmek mümkin.
Elbetde, munuň maliýe çykdajylaryny ýurduň “Telekeçiler we senagatçylar bileleşigi” öz gerdenine alýandyr, döwlet gaznasyndan oňa pul gidýän däldir, ýöne many-mazmun boýunça ol döwlet eýeçiligindäki gazetlerden tapawutlanmaýar.
Azatlyk Radiosy: Gazetiň nyrhy ilata näderejede elýeterli?
Amanmyrat Bugaýew: Gazet hepdede bir gezek çykýar. Şonda hem bir ýyllyk abuna ýazylyşygynyň bahasy 48 manada durýar. Bu onuň tas her sanynyň bir manada durýandygyny aňladýar.
“Türkmenistan” gazetiniň ýa-da “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň bir sanynyň 10 teňňä durýan wagty hem-de bir ýyllyk ýazuwynyň 36 manada durýan wagty olardan telim esse gowşak çykýan bu gazetiň nyrhy gymmat. Bu halk üçin elýeterli däl. Onuň poçtalarda erkin satuwa çykarylýan sany-da juda az. Gazediň umumy tiražynyň 4500 bolmagy hem muňa güwä geçýär.


text:
Wekiller öýi palatasy Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň bergi çägini ýokarlandyrmak baradaky kanun taslamasyny tassyklamak üçin ses berdi. Bu çäre Birleşen Ştatlaryň taryhyndaky ilkinji batyşyň öňüni almaly.
Respublikan partiýanyň öňbaşçylygyndaky Wekiller öýi bu çärä 269 agzanyň goldamagynda, 161 agzanyň garşy durmagynada ses berdi. Goldaw sesini berenleriň köpüsi Respublikan partiýadan boldy.
Wekiller öýüniň Demokratik partiýadan bolan agzalarynyň köpüsi bu çärä garşy ses berdi.
Birleşen Ştatlaryň 14,3 trillion dollar bergi çägini ýokarlandyrmak ylalaşygy indi Demokratik partiýanyň öňbaşçylygyndaky Senatda sese goýulmaly.


text:
Iri Döwletabat gaz käniniň gatlaklarynyň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen, “Türkmengaz” Döwlet konserniniň hünärmenleri bu kände gaz we gaz kondensatynyň çykarylyşyny we önümçiligini artdyrmagyň tehnologiýasyny kämilleşdirmek boýunça iş alyp barýarlar. Diýseň üýtgeşik käniň maglumat binýady döredildi, alymlar gaz we gaz kondensatynyň çykarylyşyny artdyrmak boýunça teklipnamalary işläp taýýarladylar.
Olaryň arasynda peýdalanylýan az öndürijilikli guýularda deşişdirme geçirmek hem bar, munuň özi gazkondensat käniniň az çalykdyrylýan ýerlerini işjeň ulanmaga çekmegi göz öňünde tutýar. Bu işler gazly meýdançalar boýunça hödürlenen işläp taýýarlamalaryň seljermeleri esasynda, şeýle hem guýularyň özara täsirliligini göz öňünde tutulyp geçirildi.
Guýulardaky beklemek üçin ýeňil we düýpli abatlaýyş işlerini geçirmekde alymlar institut tarapyndan işlenip taýýarlanan ýeňledilen polimer-uglewodorod garyndysyny ulanmagy maslahat berdiler. Bu maslahatlar önümçilige ornaşdyryldy. Munuň özi gazyň we gaz kondensatynyň goşmaça möçberlerini çykarmaga ýardam berdi.
Işlenilýän guýularyň üçüsinde gatlakdan gaz çykarmak üçin alymlar ikinji şahasyny burawlamagy teklip etdiler. Şeýlelikde, guýularyň her birinden tebigy ýangyjyň goşmaça möçberlerini çykarmak başartdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin sişenbe güni Moskwada iki sammit geçirýär. Olaryň ilkinjisi GDA-nyň Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasynyň 20 ýyl dönümi we guramanyň döredilmeginiň 10 ýyllygy bilen bagly geçirilýär.
Kremiliň metbugat gullugy Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň ähli agzalarynyň sammite gatnaşýandygyny mälim etdi.
Bu guramanyň maslahatyndan soňra GDA-nyň liderleriniň sammiti başlanar. Bu maslahatyň gün tertibiniň belli edilmändigi, ýöne GDA giňişliginde ykdysady hyzmatdaşlyk meselesi boýunça maslahatyň boljakdygy aýdylýar.


text:
Gürjüstanyň hökümete garşy protestçileri ýekşenbe güni polisiýa bilen çaknyşdy. Bu waka demonstrasiýaçylar polisiýanyň ulagyna hüjüm edenlerinden soň boldy. Polisiýa olara garşy rezin oklary atyp, göz ýaşardyjy gazlary ulandy.
Müňlerçe oppozisiýa protestçisi köçelere çykyp, prezident Mihail Saakaşwiliniň işden çekilmegine çagyrdy. Bu Gürjüstanda 2009-njy ýyldan bäri hökümte garşy geçirilen iň uly demonstrasiýa boldy.
Oppozisiýa liderleri polisiýanyň maşynyna hüjümiň protest liderleriniň biriniň tussag ediljek bolunmagyna garşylyk bolandygyny aýdýarlar. Oppozisiýa lideri Nino Buržanadze Azatlyk Radiosyna zorlugy özleriniň başlamandygyny aýtdy.
“Biz diňe özümizi goraýardyk. Zorlugy biz başlamadyk, zorlugy Gürjüstanyň hökümeti başlady. Biz diňe özümizi goraýardyk, bu bize, köp konstitusiýalarda bolşy ýaly, konstitusiýa tarapyndan berlen hukuk” diýip, Buržanadze aýtdy.


text:
Eýranyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, şu gün sünni söweşjeň toparynyň 11 agzasy asmak jezasy arkaly öldürlipdir.
Bu topar 15-nji dekabrda Eýranda janyndan geçen adamyň özüni partlatmagynyň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy. Şol partlamada 39 adam ölüpdi we onlarça adam ýaralanypdy.
Sistan-Baluçestan welaýat administrasiýasynyň adalat bölüminiň başlygy Ebrahim Hamidi şol 11 adamyň “Jundallah” toparynyň agzalarydygyny aýtdy.
Şeýle-de, Ebrahim Hamidi olaryň terror hüjümlerinde, polisiýa bilen çaknyşyklarda we adaty raýatlary öldürmekde elleriniň bardygyny hem mälim etdi.
“Jundallah” topary sünni söweşjeň topary Eýrandaky azlyk sünni musulmanlarynyň kemsidilmegine garşy göreşýädigini aýdýar.


text:
Ekwadorda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýurduň häzirki ýolbaşçysy Rafael Korrea özüniň ýeňişini yglan etdi.
Saýlawlardan soňky geçirilen pikir soralyşyklara görä, Korrea sesleriň 61%-ni, onuň garşydaşy Guillermo Lasso bolsa, sesleriň 20%-ni alypdyr.
48 ýaşly Korrea adamlaryň ýaşaýyş durmuş şertlerini we sosial üpjünçiligini gowulandyrjakdygyny öňe sürýär. Emma, onuň garşydaşynyň bellemegine görä Korrea dissidentlere garşy çydamsyzlyk syýasatyny alyp barýar.
Korreanyň 2007-nji ýylda häkimiýete gelmegi bilen, 14,6 million ilatly Ekwadorda syýasy durnuklylyk emele gelipdi.


text:
Sowet döwründe özüni kämil şahyr hökmünde ykrar etdiren, il içinde garaşsyzlyk ýyllarynda Nyýazowyň ady bilen çap edilen goşgularyň awtory hasaplanylýan Nobatguly Rejebowyň "Türkmenistan" gazetiniň şu ýylyň 4-nji awgustyndaky sanynda onuň tutuş bir sahypasyny eýeläp duran "Türkmen ili Prezidentiň saýlawlaryna barýar..." rubrikanyň astyndaky "Galkyn, Döwletli diýar" atly, gazetiň özünde aýdylyşy ýaly, şygyr dessanyna gözüm düşende, makalamyň sözbaşysyndaky sowal döredi.
Onuň soňky birki ýyllykda çap etdiren goşgularyna "Azatlygyň" efirinde syn berenimde, awtoryň Onuň Aly Hezretleri Poeziýadan gaçyp, Ýaranjaňlar ýygnyna goşulmaga barýandygyny ýaňzydypdym. Emma şonda-da Rejebowyň türkmen şygryýetinde öz ýagşy adyny saklajakdygyna, Onuň Aly Hezretleri Poeziýanyň huzuryna dolanjakdygyna umyt baglapdym.
Al, saňa gerek bolsa!
"Türkmenistan" gazetiniň redaksiýasynyň Rejebowyň şygyr dessany diýýän "Galkyn, döwletli diýar" sözbaşyly oda-poemasyna ýazan girişini tutuşlygyna getirmegi makul bildim:
"Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pähim-paýhasyndan dörän uçmah ýaly "Awaza" milli syýahatçylyk hem dynç alyş mekany barada şahyr hem kinodramaturg Nobatguly Rejebowyň Oguzhan adyndaky "Türkmenfilm" birleşiginde "Awazanyň aýdymy" atly aýdym-sazly çeper filmi surata düşürilip başlandy. Biz okyjylarymyza "Galkyn, döwletli diýar" atly şol filmiň edebi esasyny düzen şygyr dessanyny hödürleýäris".
Redaksiýanyň maksady düşnükli. Ol gaýtadan baş redaktorlyk kürsüsine atlanan Annamyrat Poladowyň ýolbaşçylygynda türkmen ilini prezidentiň göz üçin geçiriljek saýlawlaryna alyp barmaly, has dogrusy, çagyryş etmeli. Onda-da entek şol saýlawlar yglan edilmänkä. "Türkmenistan" gazeti türkmen propagandasynyň kerwenbaşysy bolmaly.
Nobatguly Rejebowyň bu odasy bolsa 30-njy ýyllaryň agitatorçylyk goşgularynyň häzirkizaman nusgasy ahyryn. Ýöne hakykatyň hatyrasyna "Galkyn, döwletli diýaryň" ýaranjaňlyk hörpi ilkinji çalasowat halk şahyrlarymyzyň şygyrlaryny guma garýar.
Eýsem, olaryň tarypy şu setirlerdäkiçe çykarmydy:
Adyň—doga,
jiger saňa bendiwan,
Çünki seni depesine göteren
Gujurly,
Gudratly Prezidentim bar!
Prezidentim,
Beýiksiň sen, beýiksiň.
Taňrym saňa Serdarlygy beripdir!..
Şu ýerde N.Rejebowyň odasyndan alýan mysallarymyň arasyny kesip, serdarlygy otuzynjy ýyllaryň şahyrlarynyň Staline, döwürdeş ýaranjaň goşguçylaryň bolsa Saparmyrat Nyýazowa rowa görendiklerini ýatlatsam näderkä? Şahyr Gözel Şagulyýewa Arkadag ogluna serdar diýilmegine razy bolarmy näme? Nobatguly aga bu halypasyndan ozduryp, ýaranjaň şahyrsumaklaryň öň hataryna geçmegi göwnüne düwen bolsa, onuň gaňryşyny gaýtarmaly däldir-ä?!
Bolsa-da ol şuny duýan şekilli:
Galkynyş sen!
Özgeriş sen!
Ösüş sen!
Sensiň beýik müňýyllygyň lideri.
Sensiň türkmen Parasady,
Paýhasy.
Sen halkymyň görer gözi,
Didesi.
Dana türkmen diňe seni saýlady!
—diýip ýazanyndan soň, Şagulyýewanyň ruhunda "Prezidentim — beýik Arkadagymyz" diýen setiri-de çyrşamagy unutmandyr. Ol türkmen halkyna "Bir agza bak, Arkadagyňa uý sen" diýibem üstüni ýetiripdir. Şonda-da serdar sözünden el çekesi gelmän, ony birnäçe gezek gaýtalaýar: "Danadan dana ol, Serdardan serdar".
Be, janlarym, bu diýdigi ol Beýik Saparmyrat Türkmenbaşydanam beýik, has hakyky serdar diýdigimikä?! Hawa, hawa, edil özi! Üstünden bardyk: "Oguz hana kybap Serdar derkardyr! Arkadagym, Sen hakyky serdarsyň!".
N.Rejebow joşup bilipdir, özüniň otuzynjy ýyllaryň çalasowat agitator şahyrlary-ha beýle-de dursun, Gözel Şadanam müň keren zor waspçydygyny görkezmek kemini goýmandyr. Ol ondan tapawutlylykda, prezidente diňe ogul, beýik ogul diýip ýüzlenenok. Onuň deregine: "Beýik Arkadagym — ýeke-tägimdir" diýip güzledýär.
"Allam Arşdan açdy döwlet sakasyn" diýip, başda ynamly ýazan awtoryň, prezidenti arşa çykaryp ýören awtoryň, diýarym uçmahy diýip gomparýan awtoryň odasynyň soňragynda: "Diýaryma nazar sal sen, gara sen" diýip mynajat etmesi nämekä?
Beýik alym Eýnşteýn iki zadyň — älem-jahanyň we akmaklygyň çägi ýok diýipdir. Nobatguly Rejebowyň "Galkyn, döwletli diýar" oda-poemasyny okanyňda ýaranjaňlygyň-da uç-gyragynyň ýokdugy hakyndaky pikir seriňe gelýär. Ýaranjaňlyk bolsa şöhratparazlygyň, men-menligiň, şahsyýet kultunyň, özüňi asmandan, arşdan asmagyň çüýrük, zäherli iýmitidir.
Nobatguly, il prezident saýlawlaryna barýan bolsa, sen nirä barýaň? Azaşsaň-da, halk bilen azaşmaly ahyryn.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Duşenbe güni Urugwaýda gomoseksuallaryň nikalaşmagyna rugsat berýän kanun güýje girdi.
Günorta Amerika respublikasynyň parlamenti şu ýylyň başynda bu kanun taslamasyny kabul edipdi we kanuna prezident Hose Muhika maý aýynda gol goýupdy.
Urugwaý gomoseksuallaryň nikalaşmagyna rugsat berýän kanuny kabul eden ikinji Günorta Amerika ýurdudyr. Argentina bu kanuny 2010-njy ýylda kabul edipdi.
Şeýle-de, Meksikanyň iki ştatynda we Meksiko şäherinde gomoseksuallaryň nikalaşmagyna rugsat berilýär.
Braziliýada bolsa, sud gomoseksuallaryň nikalaşmagyna rugsat berýän kanun taslamasyny tizlik bilen kanunlaşdyrdy. Ýöne onuň doly güýje girmegi üçin ýurduň parlamentinden geçmeli bolýar.


text:
Yrak 1980-88-nji ýyllarda iki ýurduň arasynda bolan uruşda öldürilen esgerleriň 17-siniň jesedini Eýrana gowşurdy.
Jesetleriň gowşurlyşy Halkara Gyzyl haç komitetiniň gözegçiliginde, günorta Yragyň serhet şäheri bolan Basradaky araçäk geçelgesinde amala aşyryldy.
Yragyň lideri Saddam Hüseýin häkimiýetden agdarylandan soň, Yrak we Eýran berk söwda hem syýasy gatnaşyklary ýola goýmak bilen, iki tarapdan bir million çemesi adam öldüren urşuň ýaralaryny bitirmek ugrunda hem tagalla edip başladylar.
Iki ýurduň hökümeti 2008-nji ýylda henize çenli tapylmaýan onlarça müň söweşijini agtaryp tapmak hakynda şertnama baglaşdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan Halkara Human Rights Watch guramasynyň Gyrgyzystandaky wekili Andreýa Bergeriň aýtmagyna görä, Oşda zenanlara we çagalara zorluk edilipdir. Berger heläk bolanlaryň sany hem resmileriň berýän maglumatlaryndan köp diýýär.
Türkmenistan hem bu ýutdan öz raýatlaryny çykarmak üçin alada edýär. Türkmen Howa Ýollary Gyrgyzystana uçarlaryny iberdi. Synçylar we Türkmenistanyň ýaşaýjylary türkmen häkimiýetleriniň bu çärelerine gowy baha berdiler.
Häzir Oşdaky studentleriň yza galanlary Türkmenistanyň Özbegistandaky ilçihanasynyň kömegi bilen Oşdan çykarylýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda türkmen studentleri üçin Gyrgyzystanda dörän kynçylyklar barada dürli maglumatlar berilýär.
“Ýaşlar” gepleşigini diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Biri polisiýa ofiseri, biri režissýor ýene biri pilot
Üç adam öz ýurtlaryndan bikanun ogurlandy we daşary ýurtda hilegärlik bilen adalatsyz tussaglykda saklanýar. Olaryň durmuşyna zeper ýetirildi we geljegi nämälim görünýär.
Wladimir Putiniň zamunlary bilen tanşyň: iki erkek adam we bir aýal maşgala Kremliň lideriniň halkara düzgünlerine, kada-kanunlaryna garşy jyhadynyň pidalarydyr.
Putin soňky ýyllaryň dowamynda ençeme geň galdyryjy we aladalandyryjy zatlary etdi.
Ol Ýewropada Adolf Gitlerden soň başga bir ýurduň territoriýasyny güýç bilen basyp alan ilkinji liderdir. Ol gündogar Ukrainada müňlerçe adam janyny alan, doly galplyga ýugrulan urşy başlady. Ol Orsýeti jynsparaz, çydamsyzlyk we repressiýalar ýoluna iterdi. Ol Günbatar bilen howply gapma-garşylyk oýnuny alyp barýar.
Şeýle-de ol zamun alýan ogra öwrüldi – hut halkara jenaýatçy toparynyň öňbaşçysynyň roluna eýe boldy.
Polisiýa wekili
Moskwa Eston Kohweriň eston içalysydygyny, onuň Orsýetiň territoriýasynda içalyçylyk eden wagtynda tutulandygyny aýdýar. Emma Kohwer içaly däl, ol içalyçylyk etmedi. Onuň ýeke-täk günäsi – ol öz işini gowy ýerine ýetiripdi we amatly nyşan bolupdy. Kohwer Estoniýanyň içerki howpsuzlyk gullugynyň KaPo-nyň işgäri, bu FBI-yň ekwiwalentidir.
Ol Estoniýada Orsýetiň guramaçylykly jenaýatçylary bilen bagly gaçakçylar toparynyň hereketlerini derňän wagtynda ogurlandy. 2014-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda Kohwer Orsýetiň serhediniň birnäçe kilometr golaýyndaky eston obasy bolan Miiksäniň golaýyndaky tokaýda öz gizlin habarçysy bilen duşuşyga barýan wagty ogurlandy.
Bu gürpbasdydan başga zat däldi. Duşuşyga barýan wagtynda ol gabawa düşdi, oňa hüjüm edenler şöhleli-sesli granatalary ulanyp, ýarag bilen gorkuzdylar we ony zor bilen Orsýete äkitdiler.
Estoniýanyň we Orsýetiň serhetçileri Kohweriň ogurlanan ýerinde şol günüň özünde barlag geçirdiler. Barlaglaryň netijesinde iki dilde düzülen bilelikdäki protokolda adamlaryň haýsydyr bir toparynyň Orsýetden Estoniýa geçendigi, soňam yzyna dolanandygy aýdyldy. Dokumentde şöhleli-sesli granatalaryň yzlary barada hem bellenildi.
Köp tankyda eýe bolan we göz üçin geçirilen sud prosesinden soň Orsýetiň Pskow regionynyň sudy Kohwery içalyçylyk üçin 15 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Kinorežissýor
Orsýet Oleg Sentsow – terrorçy diýýär. Bu beýle däl. Sentsowyň ýeke-täk günäsi – onuň batyrlygynda, ol Moskwanyň öz watanyny bikanun basyp almagyna garşy açyk çykyş etmäge taýýar.
Sentsow – zehinli ukrain režissýory, ol 2012-nji ýylda Rotterdam festiwalynda görkezilip, meşhurlyk gazanan “Gamer” atly kartinasy bilen abraý gazandy. Şeýle-de ol iki çagany ýeke terbiýeleýän ata. Krymda doglan Sentsow Ukrainada Ýewropa bilen ýakynlaşmagyň tarapyny tutýan “Ýewromaýdan” gozgalaňynyň hyjuwly tarapdary. Ol Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegine garşy çykyş edip, ýarymadada bazalarda gabawda galan ukrain harbylaryna azyk eltmäge ýardam beripdi.
Sentsow Orsýetiň ýörite gulluklarynyň işgärleri tarapyndan 2014-nji ýylyň 11-nji maýynda Simferopolyň köçesinde Krymyň Orsýet tarapyndan basylyp alynmagyna garşy demonstrasiýa gatnaşansoň tutuldy.
Birnäçe gün geçensoň Sentsowyň Moskwada tussag astyndadygy anyklandy. Oňa “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň edaralaryny otlamakda we “Krymyň rus obşinasy” atly guramany döretmekde günä ýöňkeldi. Şeýle-de ony Simferopolda Leniniň ýadygärliginiň partladylmagyny taýýarlamakda günäleýärler.
Prokurorlar Sentsowa garşy aýyplamalary subut etmek üçin ujypsyz delilleri öňe sürdüler. Aýyplama tarapynyň esasy şaýady Gennadiý Afanasýew sudda kinorežissýora garşy öz görkezmelerinden ýüz öwrüp, olary öň basyş astynda berendigini mälim etdi.
Sentsowyň garşysyna Don boýundaky Rostow şäherinde geçirilen sud diňlenişiginde prokurorlar onuň 23 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegini soradylar. “Sizden hiç zat haýyş etmerin” diýip, baş egmedik Sentsow özüniň soňky sözünde – “Okkupantlaryň sudy aslynda adalatly bolup bilmeýär. Siziň alyhezretiňiz, bu ýerde meniň özümden goşup biljek hiç bir zadym ýok” diýdi.
Pilot
Putiniň üç halkara zamunyndan Nadežda Sawçenko - iň meşhury.
Moskwa Sawçenko – adam öldüriji diýýär. Bu beýle däl. Onuň ýeke-täk günäsi – ol öz ýurdunyň garaşsyzlygy üçin janyny töwekgelçilie saldy. Ukrainada ilkinji zenan harby-pilot Sawçenko Donbasda Moskwa tarapyndan goldanylýan separatistlere garşy söweşmäge meýletin gitdi.
Ol ukrain esgerlerini halas etmek boýunça operasiýa gatnaşan wagtynda 2014-nji ýylyň iýun aýynyň ortasynda Lugansk welaýatynda Metallist atly ilatly punktuň golaýynda separatistleriň eline düşdi. Bir hepdeden separatistler onuň gollary gandally, turba daňlyp sorag edilýändigini görkezýän wideony çap etdiler.
Soňra Sawçenkonyň Orsýetde tussag astyndadygy anyklandy. Ol minomýotdan ok atyşygynda wepat bolan iki orsýet žurnalistiniň ölüminde we orsýet serhedini bikanun kesip geçmekde aýyplandy. Sawçenkonyň aklawçylary onuň telefon gepleşikleriniň we wideo subutnamalaryň – agzalýan žurnalistleriň ölen wagty Sawçenkonyň eýýäm ýesirlikdedigini görkezýändigini aýdýarlar. Sawçenko 25 ýyl türme tussaglygy garaşýar.
Nyşanlar
Putin tarapyndan ýesir alnanlykdan daşgary Kohweryň, Sentsowyň we Sawçenkonyň arasynda başga-da umumylyk bar.
Olaryň ählisi Sowet Soýuzynda doguldy we garaşsyzlyga eýe bolan öz ýurtlarynyň loýal, üstünlikli we peýdaly raýatlary boldy. Bu SSSR-iň dargamagyny tragediýa diýip hasaplaýan Putine olary öz nyşanasyna öwürmek üçin ýeterlik.
Emma başgalar üçin olar – dünýä arenasynda gitdigiçe has beter gyrakladylýan döwlet tarapyndan ogurlanan zamunlardyr.
Braýan Uitmor – amerikan žurnalisti, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň synçysy.


text:
“Wikileaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj özüniň Britaniýadan Şwesiýa ekstradisiýa edilmegi baradaky suduň kararyny Britaniýanyň ýokary suduna şikaýat edip biler. Bu baradaky degişli karary şu gün Londonyň sudy çykardy.
Assanj Britaniýanyň ýokary suduna iki hepdäniň dowamyna ýüz tutup, arz edip bilýär.
Julian Assanj geçen ýyl Şwesiýanyň görkezmesi bilen tussag edilipdi. Ol Şwesiýada iki aýal maşgala garşy jynsy zorluk edenlikde aýyplanýar. Assanj özüne bildirilýän aýyplamalary ret edýär.
“Wikileaks” internet saýty Amerikanyň gizlin diplomatik kabelleri diýilýän dokumentleri çap edensoň meşhurlyga eýe bolupdy.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu Eýranyň we dünýäniň iň täsirli ýurtlarynyň liderleriniň arasynda gelnen ylalaşygy “taryhyň möçberinde agyr ýalňyşlyk” diýip atlandyrdy.
“Eýran ýadro ýaragyna tarap göni ýol gözleýär”, diýip Netanýahu 14-nji iýulda aýtdy. “Munuň öňüni alyp biljek çäklendirmeleriň köpüsi aradan aýrylar”, diýip Netanýahu sözüniň üstüne goşdy.
Ysraýylyň daşary işler ministriniň orunbasary Tzipi Hotowely Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek üçin sanksiýalary gowşatmak boýunça ylalaşygy “Günbataryň külpet okunyň öňünde taryhy kapitulýasiýasydyr” diýip atlandyrdy.


text:
Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynda Medeniýet hepdeligi başlandy. Türkmen döwlet habarlar gullugy bu hepdeligiň çärelerine 18 ýurduň döredijilik wekilleriniň, medeniýet we sungat ussatlarynyň gatnaşýandygyny habar berýär.
Bu forumyň çäginde sungat eserleriniň bilelikde guralan halkara sergileri, türkmen we daşary ýurt bagşy-sazandalarynyň gatnaşmagynda guralan konsertler, teatr premýeralary görkeziler, täze çykarylan şygyr we kyssa kitaplary bilen tanyşdyrylar, poeziýa agşamy we Türkmenistanyň Medeniýet we sungat işgärleriniň gününe bagyşlanan beýleki çäreler bolar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Medeniýet we sungat işgärleriniň güni her ýylyň 27-nji iýunynda bellenilýär.
Eýsem Türkmenistanda häzir medeniýet, sungat, edebiýat nähili ýagdaýda?
Sowet ýyllarynda türkmen medeniýetiniň hemme taraplaýyn - kino, teatr, aýdym-saz, suratkeşlik, heýkeltaraşlyk sungaty, edebiýat, terjime we beýleki ugurlar boýunça, ideologiki çäklendirmelere garamazdan, belli bir derejede ösendigi aýdylýar.
Türkmen medeniýeti garaşsyzlyk ýyllarynda nähili ösüş belentliklerine göterildi? Umuman siz şu günki türkmen medeniýeti, onuň derejesi barada näme pikir edýärsiňiz? Ýagny siz türkmen medeniýetiniň nähili üstünliklerine begenýärsiňiz we nähili kemçiliklerine gynanýarsyňyz?
Siziňçe, türkmen medeniýetiniň şu günki derejesi kanagatlanarlymy ýa-da ony ösdürmek üçin gyssagly çäreleriň görülmegi gerekmi? Eger şeýle bolsa, siziňçe, türkmen medeniýetini ösdürmek üçin ilkinji nobatda nähili işleri etmeli?
Bu barada pikirleriňizi, bellikleriňizi we arzuwlaryňyzy ýazsaňyz, söhbete goşulsaňyz, sizden örän hoşal bolarys.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan öz polisiýa güýçleriniň garşysyna uruş yglan edene meňzeýär.
Soňky hepdelerde onuň administrasiýasy ýustisiýa we polisiýa güýçleriniň hatarlaryna el urup, ýüzlerçe prokurordyr aňtawçy polisiýa agentlerini möhüm orunlardan aýryp, başga wezipelere geçirdi.
Hökümet işgärleriniň köpçülikleýin çalşyrylmagyna getiren zat - ýurtda korrupsiýa ugrundan geçirilýän derňewler. Erdogan bu işiň öz hökmetini abraýdan düşürmek üçin gurnalandygyny aýdýar.
Hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň hatarlaryny arassalamak işiniň näderejelere ýetendigini 7-nji ýanwarda Ankarada bir zarbada 350 çemesi polisiýa ofiseriniň wezipeden çetleşdirilmegi mese-mälim görkezýär.
8-nji ýanwarda hem Türkiýäniň içieri işler ministri Ankarany, Izmiri we Diýarbekiri hem öz içine alýan 15 welaýatda polisiýa edaralarynyň başlyklaryny wezipeden aýyrdy.
"Döwlet içindäki döwlet"
Erdogan arassalaýyş işleriniň Türkiýäni "döwlet içindäki döwletden" goramak üçin zerurdygyny aýdýar. Bu ugurda göz öňünde tutulýan häzir sürgünlikde ýaşaýan ruhany Fethullah Güleniň tarapdarlary.
Gülen merkezi Amerikada ýerleşýän we Tükiýede hem-de başga ýerlerde magaryfdyr haýyr-sahawat işleri bilen meşgul halkara "Hyzmat" hereketiniň başlygy.
Fethullah Gülen 2003-nji ýylda Erdogany häkimiýet başyna getirmek üçin onuň yslamçylyga esaslanýan AK partiýasy bilen birleşen öz tarapdarlarynyň korrupsiýa derňewlerini gurnamakda eliniň bardygyny inkär edýär.
Emma, muňa garamazdan, Erdoganyň pitneçilikli dildüwşükden gürrüň etmegi halkyň ünsüni ýeterlik derejede özüne çekip, korrupsiýa boýunça ýurtda häzirki geçirilýän derňewiň täsirini çäklendirdi.
Londonda ýerleşýän "Chatham House" ylmy barlag guramasyndaky Türkiýe boýunça bilermen Fadi Hakuranyň pikiriçe, Erdoganyň şu wagta çenli üstünlikli bolmagyna sebäp bolan dildüwşükli gürrüňleriň Türkiýede jemgyýetçilik pikirlerine güýçli täsir edýändigi: "Türk jemgyýeti, esasan, düldüwşüklere we garaňky toparlanyşyklara ynanmaga ýykgyn edýär. Türk jemgyýeti gaty konserwatiw. Türklerde häkimiýete çydamlylyk we hormat bar. Olar şol bir wagtyň özünde-de oba mentalitetinden şäherleşme ýagdaýyna geçmekde onçakly üstünlikli bolup bilmediler. Türkleriň dünýewi düşündirişlerden dildüwşükli teoriýalara has köpräk ynanmaga ýykgyn etmeginiň sebäbi şol".
Abraý
Erdoganyň belli bir derejede arkaýyn görünmeginiň ýene bir sebäbi - ýurtda bolýan ykdysady ösüşdir, ýurduň ykdysady taýdan yzygiderli ösýändigi üçin halkyň öňünde onuň abraýy gaty ýokary.
Türkiýede ykdysady ösüş 2010-njy ýylda 9 prosente golaý boldy. Üstümizdäki ýylda ösüş diňe 4 prosentden bolaýanda-da, bu onuň administrasiýasynyň ýolbaşçylygynda edilen görnetin ilerleýiş hasaplanar.
Hakuranyň aýtmagyna görä, türkleriň aglabasy üçin birinji orunda durýan – ykdysady ösüş, korrupsiýada bolýan aýyplamalar ikinji orny eýeleýär: "Türk jemgyýetçiligi ýykdysadyýete oňaýly diýip düşünse, korrupsiýa garşy derňew premýer-ministr Erdoganyň abraýyna onçakly zyýan ýetirmez. Ykdysadyýetiň ýagdaýyna oňaýsyz diýip baha berilse, antikorrupsiýa çäreleri munuň üstüne urna bolar".
Saýlawçylaryň öňünde Erdoganyň abraýyny goraýan ýene bir zat bar. Ol hem onuň sentristik, ýagny aralyk "AK partiýasyna" ýurtda häzirlikçe syýasy alternatiwiň ýoklugy.
Muny "Ýüpek ýoluny" öwrenmek baradaky amerikan-şwed programmasynda Türkiýe boýunça bilermen Garet Jenkins şeýle düşündirýär: "Onuň pozisiýasy ýurduň içinde-de gaty güýçli. Sebäbi ol häkimiýet başyna gelende, "AK partiýany" aralyk-sag konserwatiw partiýa diýip tanatdy. Bu partiýa aýratyn-da soňky birnäçe ýyllykda, elbetde, yslamçy-saga tarap süýşdi. Aslynda ol hemişe-de yslamçydy. Ýöne onuň alyp barýan syýasaty indi gaty konserwatiw bolup, yslamçylyga ýazdy. Ýöne Türkiýedäki syýasy spektrde bir boşluk bar. Bu ýerde aralyk-sag partiýa ýok. Şol sebäpden-de, ol halanmasa-da, eger türkler ony taşlap, başga bir partiýany goldamaga geçjek bolsalar, uzak ýoly aşmaly bolarlar".


text:
2008-nji ýylyň 3-nji awgusty: Aziýanyň çagyryş kubogy.
Türkmenistan 1 — 2 Hindistan
Gollar:
0-1, Baiçung Bhutia 54’
0-2, Baiçung Bhutia 80’
1-2, Ýusup Orazmämmedow 84’.
Bagtyýar Hojaahmedow, Serdar Geldiýew dagylar şol duşuşykda hem milli ýygyndymyzyň düzümindedi.
2010-njy ýylyň 19-njy fewraly: Aziýanyň çagyryş Kubogy.
Türkmenistan 1 — 0 Hindistan
Gol:
1-0, Mämmedaly Garadanow 24’ (pen).
Berdi Şamyradow, Dawid Sarkisow, Ruslan Mingazow, Arslanmyrat Amanow dagylar şol duşuşykda hem milli ýygyndymyzyň düzümindedi.
2011-nji ýylyň 25-nji marty: Aziýanyň çagyryş Kubogynyň saýlama ýaryşlary:
Türkmenistan 1 — 1 Hindistan
Gollar:
1-0, Gahrymanberdi Çoňkaýew 52’ (pen)
1-1, Jeje Lalpekhlua 60’.
Türkmenistanyň milli ýygyndysy dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda:
— Ýurdumyzyň milli ýygyndysy şu güne çenli 3 duşuşyk geçirdi;
— Ilkinji duşuşykda myhmançylykda Guamyň milli ýygyndysyndan 1:0 hasabynda ýeňildi;
— ikinji duşuşyk Daşoguz şäherinde geçirildi. Eýranyň milli ýygyndysy bilen bolan duşuşyk 1:1 hasabynda tamamlanyp, Türkmenistan ilkinji utugyny aldy.
— Şu wagtda çenli saýlama tapgyrda Eýranyň milli ýygyndysynyň ýeňip bilmedik ýeketäk ýygyndysy ildeşlerimizdir.
— Türkmen futbolçylary üçünji duşuşygynda Omanyň milli ýygyndysyndan 3:1 hasabynda asgyn geldiler.
— FIFA-nyň oktýabr aýyndaky reýtingine görä, türkmen futbolçylary dünýä ýygyndylarynyň arasynda 155-nji, Aziýa boýunça 26-njy orunda.
— Toparçalarda 4-nji orun alan milli ýygyndylaryň Aziýa çempionatynyň üçünji saýlama tapgyryna gatnaşmaga hukugy bar. Häzir ähli toparçalarda dördünji orny eýeleýän milli ýygyndylaryň arasynda Türkmenistanyň ýygyndysy iň ýokary netijäni görkezýär. Toparçalarda dördünji orny eýeleýän milli ýygyndylaryň içinde diňe Türkmenistanyň ýyygndysynyň bir utugy bar, galanlary entek utuk gazanyp bilenok.
— Saýlama duşuşyklarynda Türkmenistanyň ýygyndysynyň iki goly bar. Olaryň biri Ruslan Mingazowa, ikinjisi Arslanmyrat Amanowa degişli.
Muny bilýärdiňizmi?
— Saýlama duşuşyklarynda Eýranyň milli ýygyndysynyň derwezesine ýekeje gol geçirildi. Ol goluň hem awtory türkmen futbolçysy Ruslan Mingazow.
Hindistanyň milli ýygyndysy dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda:
— Hindistanyň futbol boýunça milli ýygyndysy bu ýaryşa birinji saýlama tapgyryndan gatnaşdylar. Utulan çykdy görnüşinde geçirilen şol tapgyrda hindi futbolçylary Nepalyň ýygyndysyny iki duşuşygyň netijesinde 2:0 hasabynda ýeňip, ikinji saýlama tapgyryna çykmaga hukuk gazandylar.
— Ikinji saýlama tapgyrynda ildeşlerimiz bilen bir toparça düşen Hindistanyň milli ýygyndysy ilkinji duşuşygynda öz meýdanynda Omanyň ýyygndysyndan 2:1 hasabynda asgyn geldi.
— Ikinji oýunda Guama myhman bolan Hindistanyň ýygyndysy ýene şol hasap bilen ýeňildi.
— Hindistanyň milli ýygyndysy toparçadaky üçünji duşuşygyny hem öz meýdanynda geçirip, bu gezek Eýranyň ýygyndysyndan 3:0 hasabynda ýeňildi.
— Hindistanyň ýygyndysynyň saýlama duşuşyklardaky iň netijeli futbolçysy, toparyň kapitany Sunil Çetri. 31 ýaşly hüjümçi birinji we ikinji saýlama tapgyrlaryndan soň derwezelere jemi 5 pökgi geçirdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Serbiýanyň prezidenti Tomislaw Nikoliç we Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orban bilen energiýa hyzmatdaşlygyny telefon arkaly maslahat etdi.
Kemliň aýtmagyna görä, Putin Orsýetiň geçen hepdede “Günorta akym” gazgeçiriji proýektini ýatyrmagy bilen baglylykda “energiýa ugrundaky gatnaşyklaryň geljegini” maslahat edipdir.
“Günorta akym” Gara deňziň düýbünden Bolgariýa, soň Wengriýa we Serbiýa çekilmelidi.
Belgrad bu proýekte berk goldaw bildiripdi. Ýewropa Bileleşigi bolsa munuň monopoliýa garşy öz kanunlarynyň birnäçesini bozýandygyny aýdypdy. Putin bu gazgeçirijisine derek Türkiýä turba çekip, Türkiýe bilen Gresiýanyň serhediniň golaýynda gaz merkezini döredip, Ýewropa gaz akdyryp biljekdigini aýtdy.


text:
Täjigistanda internet hyzmatyny hödürleýän birnäçe gulluk Facebook sosial ulgamyny petikledi.
Täjigistanyň Internet hyzmatyny hödürleýän gulluklarynyň assosiasiýasynyň başlygy Asomuddin Atoýew Facebook sosial ulgamyny petiklemek baradaky görkezmäniň ýurduň aragatnaşyk gullugyndan gowşandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Bu gullugyň sözçüsi Facebook saýtynyň petiklenmegini “tehniki sebäpler” bilen düşündirdi, ýöne bu barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.
Atoýew Facebook sosial ulgamynyň doly ýa-da bölekleýin petiklenmegine garamzdan bu ulgama girmekligiň başga birgiden ýollarynyň bardygyny aýtdy.
Atoýew häkimiýetleriň bu hereketine bikanun diýip baha bermek bilen, munuň yurduň halkara abraýyna şikes ýetirýändigini aýtdy.
Geçen mart aýynda hem Täjigistanyň häkimiýetleri Facebook sosial ulgamyny we birnäçe beýleki maglumat saýtlaryny wagtlaýyn petikläpdi.


text:
Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda bir ulagyň 20 metr beýiklikden çuň derä gaçmagy netijesinde iki adam, ýagny mekdep müdiri we mugallym öldi.
6-njy iýunda Dagystanyň günortasyndaky Ahty etrabynda bolan bu wakadan soň, ulagdaky başga üç mekdep okuwçysy keselhana ýerleşdirildi. Bu şu hepdäniň dowamynda Dagystanda bolan şuňa meňzeş ikinji wakadyr.
4-nji iýunda Dagystanyň Tsunta etrabyndaky Sagada obasynyň golaýynda bir miniawtobusyň 40 metr beýiklikden çuň derä gaçmagy netijesinde hem 10 adam ölüpdi.
Maglumatlara görä, bu wakada miniawtobusyň sürüjisi dagdan aşak gaçýan daşdan çetleşmäge synanyşanda heläkçilik bolup geçipdir. Şol wakadan soň, başga-da alty adam, şol sanda üç çaga keselhana ýerleşdirilipdi.


text:
«MTS Oýunlary»«MTS Oýunlary» hyzmaty
«MTS Oýunlary» - Java hem Android sistemalary goldaýan telefonlary üçin oýunlar katalogyna çäklendirilmedik ygtyýardyr. Ulanyjylaryň amatlylygy üçin oýunlar bölümlere bölünen: täzelikler, iň gowy oýunlar, Java oýunlary we Android programmalary. Hyzmat iki dili goldaýar: türkmen dili we rus dili.
“MTS Oýunlar” hyzmatyny birikdirmek
Hyzmaty birikdirmek üçin:
*102#4# amaly ýazmaly we jaň etmeli;
102 mugt gysga belgä 52 san belgini ýazyp SMS ugratmaly;
http://g.mts.tm/salgy boýunça “Oýunlar” portalynyň sahypasyna girmeli.
“MTS Oýunlar” hyzmatyny aýyrmak
Hyzmaty aýyrmak üçin:
102 mugt belgä “53” san belgini ýazyp ugratmaly;
Hyzmatdan peýdalanma
Hyzmatdan peýdalanmak üçin aşakdakylary ýerine ýetirmeli:
g.mts.tm internet sahypasyna girmeli;
Belgini 9936ХХХХХХХ görnüşde ýazmaly;
Salgylanma almaly;
Oýuny almaly.
“MTS Oýunlar” hyzmatynyň bahasy
Günde bir gezek 457 – gysga belgiden tölegli giriş SMS-maglumaty alma.


text:
Türkmenistandan daşary ýurtlara iş, gazanç gözläp çykan migrant zähmetkeşleriň aglabasy Türkiýede ýerleşýär. Olaryň köpçüligini zenanlar emele getirýärler. Mundanam başga, olaryň aglabasy bikanun ýagdaýda ýaşaýar.
Degişli dokumentleri bolmansoň, şeýle raýatlaryň hak-hukugyny goramak mümkinçiliginiň çäkli bolşy ýaly, olaryň kyn ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz bolmak howpy hem güýçli.
Eýse, Türkiýede bikanun ýagdaýda zähmet çekýän zenanlarymyzyň iş şertlerinde, gündelik durmuşynda nähili oňaýsyz ýagdaýlar ýüze çykýar?
Şeýle ýagdaýda olaryň öz hak-hukuklaryny goramak üçin nähili mümkinçilikleri bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny 8-nji mart Halkara aýal-gyzlar güni mynasybetli ýurt daşynda işleýän türkmen zenanlarynyň hak-hukuklaryna hem ýaşaýyş we iş şertlerine gönükdirýär.


text:
15-nji iýulda Türkmenbaşy (öňki ady Krasnowodsk) şäher aeroportunda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň iş maslahatyny geçirdi. Ol öz kärdeşlerini ýetip gelen galla baýramy bilen gutlady. Olar öz gezeginde prezidenti gutladylar.
Berdimuhamedow ilkinji gezek şu ýylyň hasylynyň möçberini yglan etdi, 1 million 300 müň tonna töweregi bugdaý hasylynyň alnandygyny aýtdy. Ondan öň 8-nji iýulda geçirilen giňeldilen hökümet maslahatynda oba hojalyk meselesine uly üns berildi. Şeýle-de hasylyň geçen ýylkydan pesdigi aýdyldy.
Häkimiýetleriň yglan eden şu möçberine kärendeçileriň, daýhanlaryň, oba-hojalyk spesialistleriniň garaýyşlary nähili? Bu soraga türkmenistanly žuranlist Döwletmyrat Ýazgulyýew şeýle jogap berdi:
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Döwlet baştutany 8-nji iýulda geçen Ministrler Kabinetiniň maslahatynda oba hojalygynda düýpli kemçilikleriň bardygyny aýdyp, bu ugra jogap berýän wise-premýeri wezipesini oňarmaýandygy üçin işden boşadypdy. Şonda üstümizdäki ýylyň gurak gelmegine seretmezden, 1 millon 200 müň tonna galla hasylynyň ýygnaljakdygyny döwlet baştutany ýatlatdy. Emma 15-nji iýulda prezidentiň 1 million 300 müň tonna galla hasylynyň ýygnalandygy barada aýtmagy hemmäni geň galdyrdy. Elbetde, soňky döwürde Nyýazowyň döwründäki ýaly hasyly 3-4 esse artdyryp ýazmagyň öňi alyndy. Ýöne, muňa garamazdan, daýhanlaryň özleri-de, spesialistler-de bu sanlara şübhe bilen garaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Şol şübhä nähili esaslar bar? Näme üçin adamlarda şübhe döredi?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Çopan hasabyny edip alanyňda, Turkmenistanyň halky entek sowatly. Meselem, jan başyna 200 kilogram bugdaýyň, ýagny 160 kilogram unuň harç edilýändigini hemme bilýär. Şonuň üçin Turkmenistanyň ilatyny 5 million diýip alan ýagdaýyňda hem 1 million tonna bugdaý öndursek, 200 müň tonna tohumlyk bugdaýy goşanyňda hem Türkmenistan prezidentiň aýdyşy ýaly 1 millon 300 müň tonna galla alan bolsa, iň bolmanda 100 müň tonna bugdaýy eksport etmeli. Döwlet baştutany 15-nji iýulda geçiren Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda öten ýyldan galan gallamyzy goşanymyzda, biziň bir ýyllyk iýjek gallamyz bar diýdi. Diýmek, şu ýylky bugdaýyň ýurduň ilatyna ýetmeýändigini prezident gyýtaklaýyn boýun aldy.
Azatlyk Radiosy: Döwletmyrat, Türkmenistanyň azyk dükanlaryna, bazarlaryna bir syn edeli. Unuň bahasy bazarlarda hem dükanlarda nähili?
Döwletmyrat Ýazgulyýew: Döwlet dükanlarynda unuň bir haltasynyň bahasy 23 manat. Emma Orsýetiň we Gazagystanyň birinji we ýokary sortly unlary 90-100 manat. Maşagalada döwlet edaralarynda işleýän agzasy bolmadyk maşgalalar hem bir aýda şol daşary ýurt unlaryndan 5-10 kilo satyn almaly bolýarlar. Sebäbi diňe özümiziň unumyzdan edilen hamyr tamdyrda durmaýar. Ol akýar. Hatda manty ýa börege-de ýaramaýar. Özüni oňarýan hojalyklar öz unumyzy iýmeýärler. Nyýazow öz wagtynda azyndan 300 müň tonna unuň daşary ýurtlardan getirilýändigini aç-açan aýdýardy. Biziň özümizde hem unuň, gallanyň ýetmezçilik edýändigi duýulýar. Sebäbi özümiziň unumyz dükanlarda açyk satylanok. Munuň özi-de 1 million 300 müň tonna diýilýän sana şübhe bilen garamaga mejbur edýär.


text:
Wideo: Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton we Täjigistanyň daşary işler ministri Hamrokhon Zarifi Täjigistanyň paýtagty Duşenbede geçirilen metbugat konferensiýasynda, 22-nji oktýabr.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Täjigistana saparynyň dowamynda jemyýetiň wekilleri bilen duşuşdy, ol ýerdäki dini we beýleki hukuklar boýunça ABŞ-nyň aladalaryny bildirdi.
Ýurduň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşmazyndan öň, paýtagt Duşenbede geçirilen intelligensiýa wekilleriniň ýygnagynda Klinton Waşingtonyň adam hukuklaryna berýän ähmiýeti barada gürrüň berdi.
“Biz Täjigistanyň raýatlarynyň gowy bilim almak, mellek edinmek, azat we garaşsyz mediadan peýdalanmak, syýasy proseslere deň derejede gatnaşmak we her bir erkek adama we aýala maşgala zerur bolan ähliumumy hukuklardan peýdalanmagyny doly goldaýarys” diýip, Klinton aýtdy.
Şeýle hem ol Waşingtonyň “esasy azatlyklaryň, şol sanda dini azatlyklaryň ähli adamlar üçin, ýaş hem ýaşuly, erkek adamlar we aýallar üçin goralmalydygyna çuňňur ynanýandygyny” mälim etdi.
Ýer eýesi bolmak, dini erkinlik ýaly meseleler şindi-de öz sowet geçmişinden doly arany açyp bilmedik Täjigistanda jedelli mesele bolup durýar.
Hökümeti tankytlaýanlar häkimiýetleri öz orunlaryndan galp peýdalanyp, hususy ýerleri eýeläp, ýokary girdeji bilen satýan döwlet işgärleriniň arasyndaky korrupsiýa göz ýumýanlykda aýyplaýarlar.
Hökümet şeýle hem dini işleri çäklendirýär. Mysal üçin, ýaşy 18-den kiçi ýaşlara we aýallara metjitde ybadat etmek gadagan. Dünýewi hökümet ýaşlara metjide däl-de, mekdebe gatnamagy ündäp: “Erkekleriň we aýallaryň bir ýerde bilelikde ybadat etmegi gelşikli zat däl” diýýär.
Täjikleriň aglabasy bolsa muňa diniň täzeden ýaýramagynyň, onuň şeýdip özgeriş üçin bir güýje öwrülmeginiň öňüni almak üçin girizilen çäre hökmünde garaýarlar.
Ykdysady meseleler
Klinton diňe bir şahsy azatlyklar barada gürrüň etmän, öňki sowet ýurtlarynyň arasynda iň garyp döwletleriň biri bolan Täjigistanda ykdysady öňegidişlikleriň gerekdigini hem nygtady.
“Siziň ençeme adamlaryňyz işiň gözlegine çykyp, öýlerini terk etmeli bolmaz ýaly, bu ýerde gülläp ösýän ykdysadyýetiň ýol almagy üçin, biz Täjigistandaky ykdysady mümkinçilikleriň ýokarlandyrylmagyna goşant goşmak isleýäris” diýip, Klinton aýtdy. “Munuň gysga wagtyň içinde bolmajakdygyny bilýäris, söwda päsgelçilikleri aradan aýrylmaly, daşary ýurt maýa goýulmaly ýurda çekilmeli. Şonuň üçin Birleşen Ştatlar “Täze ýüpek ýoly” diýip atlandyrýanymyzy goldaýar. Ol siziň regionyňyzdaky ähli döwletleriň arasynda çig mallaryň, energiýa we oba hojalygy önümleriniň söwda-satuwyny ýola goýjak täze bazarlaryň tranzit we söwda aragatnaşyk halkasydyr.”
Täjigistanyň uly problemalarynyň biri - ýerli ykdysadyýetiň iş gözleýänleri iş orunlary bilen üpjün edip bilmeýanligi zerarly ýurduň ýaşlarynyň iş gözläp daşary ýurtlara gidýänligidir. Olar köplenç Orsýetde ýa-da Merkezi Aziýanyň beýleki respublikalarynda agyr işlerde zähmet çekýärler.
Klinton Duşenbede täjigistanly zenanlar bilen duşuşýar, 22-nji oktýabr.
Zalda oturanlaryň biri Klintondan zenanlaryň syýasata goşulmak hukuklary baradaky pikirini sorady. Klinton oňa özüniň ABŞ-nyň prezidentligine dalaş eden günlerindäki başdan geçirenlerini ýatlatdy.
“Meniň pikirimçe, aýal maşgalalara hökümetde resmiler we ministrler hökmünde wezipe eýelemäge mümkinçilik döredilmeli” diýip, Klinton aýtdy. “Belki köpüňiziň ýadyňyzdadyr, men prezidentlige dalaş etdim, sebäbi zenanlaryň öz ýurtlarynyň syýasy sistemasyndaky ähli wezipeler üçin bäsleşmelidigine ynanýaryn. Bu örän bäsleşikli saýlaw bolupdy we prezident Obama menden üstün çykdy. Emma soňra ol maňa öz hökümetinde işlemegi teklip edende, onuň bilen işleşmek mende buýsanç duýgusyny döretdi”.
ABŞ-nyň Döwlet sekretaryny diňlemek üçin, Duşenbdede ýerleşýän Aga Han adyndaky medeni merkezde geçirilen duşuşyga ýüzlerçe raýatlar gatnaşdy. Ýygnaga gatnaşanlaryň biri Abdulgoffor Kamolow Azatlyk Radiosyna özünde galan täsirler barada gürrüň berip, aýdylanlardan özüňi güýçlendirmek barada netije çykarandygyny aýtdy.
“ABŞ-nyň Döwlet sekretary bilen duşuşykdan çykaran netijäm – ähli üýtgeşiklikler her bir adamyň özünden başlamaly, şol üýtgeşiklikleri başga hiç kim getirip bilmez” diýip, Kamolow aýdýar. “Ýagny, biz öz ýurdumyzy özümiz gurmaly, azatlygymyzy özümiz gazanmaly, biziň garaşsyzlygymyz öz elimizde. Muny biziň üçin hiç kim etmez. Edil şolar ýaly, haçan-da amerikanlar bilen gürrüňdeş bolanymda, olar hemişe özlerindäki azatlygyň we garaşsyzlygyň her bir amerikanyň tagallasy bilen gazanylandygyny aýdýarlar”.
Klinton Duşenbä barmazyndan öň Pakistanda we Owganystanda boldy. Ol Täjgistana saparyndan soň Özbegistana bardy.


text:
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda ýokardan bir lider, bir agza bakmak we bir lideriň daşynda jebisleşmek pikiri öňe sürüldi.
Türkmenistanyň ozalky przidenti S.Nyýazow 1990-njy ýyllaryň başynda özüniň hökümetde ikinji lider meselesine garşydygyny aýtdy, ýagny munuň mydama birinji lider bilen arada basdaşlyga, häkimiýet ugrundaky göreşe getirýändigini öňe sürdi we ähli häkimiýeti diňe öz elinde jemlemek maksadyna eýerdi.
Bu ýagdaý metbugatda diňe bir adamyň, prezidentiň mahabatlandyrylmagyna, hemme işiň şonuň ady bilen baglanyşdyrylmagyna giň ýol açdy.
Şonuň bilen birlikde, synçylaryň käbiriniň pikirine görä, bu ýagdaý beýleki hökümet wekilleriniň jemgyýetdäki roluna kembaha garalmagyna, belki-de olaryň atlarynyň kän agzalmazlygyna getirdi.
Metbugatda çykyş etmek, pikirleri ile ýetirilmek hukugy, ilki söz, soňky söz hukuklary diňe prezidente degişli ýaly boldy.
Şonuň bilen bir wagtda hökümetiň möhüm pudaklarynyň biri bolan Daşary işler ministrligi, bu ministrligiň başynda duran ýolbaşçynyň töwereginde dürli pikirler döredi. Sebäbi halk içinde bu wezipä bellenen adama nähilidir bir aýratyn garaýyş, hormat bar diýip, synçylar aýdýarlar.
Emma bu wezipä geçen adamlar, adatça, Nyýazow bilen oňuşman başlady. TSSR döwrüniň soňunda daşary işler minsitri bolan Abdy Kulyýew oppozisiýa geçip, daşary ýurtda ýogaldy. Halykberdi Ataýew işden gyrakladyldy. Boris Şyhmyradow we Batyr Berdiýew uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi...
Emma Reşit Meredow bu wezipede on ýyldan gowrak bäri işleýär we halk içinde onuň ikinji lider ornunda görülýändigi barada pikirler bar.
Golaýda Reşit Meredowyň BMG-niň Baş Assambleýasynda
Türkmenistanyň adyndan çykyş etmegi, şol bir wagtda bu çykyşyň resmi türkmen metbugatynda orun almazlygy bu pikirleri has-da güýçlendirdi.
Azatlyk Radiosy nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligini Türkmen hökümetinde ikinji lider fenomeny baradaky pikir alyşma bagyşlamagy makul bildi.
Eýsem bu ýerde nähili mesele, gapma-garşylyk ýa düşünişmezlik bar? Adamlar näme üçin ikinji lideri görmek, tapmak ýa arzuw-hyýal arkaly döretmek isleýärler?
Bu baradaky pikir-garaýyşlaryňyzy, belliklerňizi, çaklamalaryňyzy paýlaşsaňyz, söhbete gatnaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Orsýetiň Siriýada ynsanperwer kömeginiň elýeterliligi we “terrora garşy” söweş barada relolýusiýanyň taslamasyny BMG-niň howpsuzlyk geňeşine hödürländigini aýtdy.
Lawrow Moskwada eden çykyşynda terrorçylygyň siriýalylaryň ejir çekmegine esasy sebäp bolýandygyny, “gumanitar krizisyň hem agyr meseledigini” belledi. Moskwanyň “terrorçylyga” garşy režolýusiýa barada eden bu çagyryşy Siriýanyň režiminiň edýän çykyşlary bilen utgaşýar. Prezident Başar al-Assad terrorçylar diýip özüne garşy söweşýänleri atlandyrýar.
Orsýet şu hepdäniň başynda Günbataryň we Arap döwletleriniň hödürlän ynsanperwer kömegi boýunça rezolýusiýanyň taslamasyny ret etdi we onuň Assadyň režimine garşydygyny aýtdy.
Siriýada üç ýyla golaý wagt bäri dowam edýän graždan urşy başlanaly bäri Orsýet Başar-Al-Assadyň iň täsirli halkara ýarany bolmagynda galýar.


text:
Gyrgyzystan özbek ýolbaşçylaryna olaryň golaýda ýurduň günortasynda bolan gozgalaň mahalynda oýnan «durnuklaşdyryjy» roly we «bahasyna ýetip bolmajak kömegi» üçin minnetdarlyk bildirdi.
Daşary işler ministri Ruslan Kazakbaýew BMG-niň Baş assambleýasynda çykyş edip, «Gyrgyzystan özbek ýolbaşçylarynyň, hususan-da prezident Yslam Karimowyň iýun gozgalaňy mahylynda eýelän pozisiýalaryna we eden hereketlerine ýokary baha berýär» diýdi.
Şonda on müňlerçe etniki özbek etnigara zorluk zerarly günorta Gyrgyzystandan Özbegistana gaçypdy.


text:
12-nji oktýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň nebit we gaz pudagynyň ýolbaşçylary bilen duşuşyk geçirdi.
Türkmenistanyň prezidenti ýurduň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeleri ministri Annaguly Derýaýewi işde goýberen kemçilikleri üçin wezipesinden boşatdy we ony “Türkmennebit” döwlet konserniniň başlygy wezipesine belledi. Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.
Türkmenistanyň Nebit we gaz senagaty boýunça ministri edip, Nebit we gaz institutynda bölüm müdiri bolup işlän Oraznur Nurmyradow bellendi.
Duşuşygyň dowamynda, türkmen prezidenti nebit we gaz senagatyna döwlet tarapyndan köp mukdarda maliýe serişdeleriniň goýberilýändigine garamazdan, entek munuň oňyn netijeleriniň görünmeýändigini belledi we ýurtda nebit önümçiliginiň pese gaçýandygyny aýtdy.
Bu ýagdaý bilen baglanşykly ýurduň “Türkmengaz” döwlet konserniniň başlygy hem wezipesinden boşadylyp, bu edara öň “Türkmengeologiýada” işlän Nury Muhammedowa ynanyldy. “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserniniň täze başlygy edip Akmurat Ýegeläýew bellendi.
Nebit-gaz pudagynyň ýolbaşçylary bilen bolan duşuşykda, Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow ýurtda ýyllyk öndürilýän nebitiň 100 million tonna we gazyň bolsa 250 milliard kub metre çenli çykarylmalydygyny nygtady, emma munuň wagty kesgitlenmedi.
Dürli çeşmelerde berilýän maglumatlara görä, häzirki wagtda Türkmenistanda ýyllyk takmynan 10 million tonna nebit we 80 milliard kub metr gaz öndürilýär. Türkmenistanyň nebit rezerwleriniň 20 milliard tonnadan gowrakdygy, gaz rezerwleriniň bolsa 25 trillion kub metre golaýdygy çak edilýär.


text:
Damgan uniwerstetiniň studenti, 20 ýaşly Mohammad Amin Walian üçin her bir gün ömrüniň soňky güni bolup bilýär. Oppozision internet sahyplarynyň ýazmagyna görä, dardan asylmaly diýlip çykarylan karary bir şikaýat sudy tassyklapdyr.
Öten ýyl geçirilen jedelli prezidentlik saýlawlary sebäpli turan protestlerden soň iň bärsinden 11 adam ölüme höküm edildi. Walian şolaryň biri.
“Oňa Moharebehde, ýagny hudaýyň garşysyna uruş alyp barmakda günä bildirildi. Bu hem Eýranda iň agyr günä. Walian bir aýdyň düşünjeli ýaş, syýasy taýdan aktiw student. Ol protestlere gatnaşypydyr, ýolbaşçy-ha däl. Ýöne daş atyp durka surata düşürilipdir. Oňa şol suratlaryň esasynda hem şu günä bildirildi” diýlip, Eýranda Adam Hukuklary Baradaky Halkara Kampaniýanyň sözçüsi Aaron Rhodes aýdýar.
“Eýranyň ýaşyl sesi” atly internet sahypasyň ýazmagyna görä, Walian bir dindar maşgalada önüp-ösen. Onuň alyp baran işlerinde hiç haçan kanundan çykma bolmandyr. Sahypa şeýle hem Walianyň Eýranda bikanun diýip gadagan edilen toparlar ýa guramalar bilen subut edilen ilteşiginiň ýokdugyny ýazýar.
Damgan şäherindäki uniwersitetiň reformaçy ”Yslam birleşiginiň” agzasy Walian saýlawda ýeňlişe uçran oppozision ýolbaşçy Mir Hossein Musewiniň tarapdary.
Walianyň haçan tutulandygy belli däl, ýöne ol fewral aýynyň başlarynda sud öňüne getirildi.
“Ahlagyň düýpgöter depelenmegi”
Rhodes oňa ölüm höküminiň berilmegini “ahlagyň düýpgöter depelenmegi” diýip häsiýetlendirýär: “Bu beýleki studentleri, onuň ýaly özüniň iň bärkije adam hukuklaryndan we syýasy hukuklaryndan peýdalanmak isleýän ýaşlary gorkuzmak üçin edilýän iş. Beýlekiler hem, kim-de bolsa, şeýle aýyplanyp, höküm çykarylyp, ölüm bilen ýüzbe-ýüz bolup bilýär”.
Tanymal adam hukuklary boýunça adwokat Abdol Fatah Soltaninyň Farda Radiosyna beren bir interwýusynda aýtmagyna görä, Eýranyň sud häkimiýetleri Moharebeh günäsinden galp peýdalanýarlar.
“Protestlerde tutulanlaryň hiç birine Moharebehde günä bildirip bolanok. Sebäbi olar parahatçylykly demonstrasiýa gatnaşan adamlar. Olar öz graždan hukuklarynyň yzynda. Moharebeh üçin zerur şert biriniň eline ýarag alyp, adamlara hüjüm etmegi, pitne turuzmagy” diýip, Soltani belleýär.
Eýranda 28-nji ýanwarda Moharebehde günälenip, iki adam dardan asyldy. Bularyň biri Mohammad Reza Ali Zamani, beýlekisi hem Araş Rahmani Pur. Aýdylyşyna görä, bular Yslam režimini agdarmagy maksat edinen bir monarhistik toparyň agzalarymyş.


text:
Paýtagtyň kommersiýa dükanlary indiden beýläk sagat 22.00-a çenli işlemeli. Bu barada kommersiýa dükanlarynyň eýelerine häkimiýetler tarapyndan duýduryş berlipdir.
Aşgabatda kommersiýa dükanlary mundan ozal sagat 23.00-a çenli işläp bilýärdiler.
Bu talap barada ýörite dokumentiň görkezilmändigini hem-de diňe görkezme esasynda talap edilendigini Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir telekeçiler aýdýarlar. Bu girizilen täzeligiň sebäbi olara düşündirilmändir, bu barada metbugatda hem hiç hili maglumat ýok.
“Komendant sagady”
Mälim bolşy ýaly, ýurtda Nyýazowyň döwründen bäri yglan edilmedik “komendant sagady” düzgüni dowam edýär. Ýagny, sagat 23.00-dan soň kommersiýa dükanlary, kafelerdir-restoranlar ýapylýar. Şol sagatdan soň raýatlaryň hereketleri hem belli bir derejede çäklendirilýär.
Nyýazow aradan çykansoň bu düzgün birneme gowşan ýaly hem bolupdy. Ylaýta-da adamlaryň hereketleriniň 23.00-dan soň çäklendirilmegi babatynda bu şeýle boldy. Emma dükanlar, kafeler we restoranlar babatynda bu düzgün saklanyp gelýär.
Kommersiýa dükanlarynyň iş wagtlarynyň bir sagat azaldylmagy baradaky karara gaýdyp gelsek, bu barada resmi düşündiriş bolmasa-da, agzalýan dükanlaryň eýeleri bu ýagdaýdan nägile, olar bu ýagdaýyň öz girdejilerine täsir ýetirýändigini aýdýarlar.
Bu meselä müşderileriň hem öz garaýyşlary bar
“Aşgabatda gijesine işleýän ýekeje-de dükan ýok, öňler sagat 23.00-dan soň ähli dükanlar ýapylanda hem adamlara gerek bolan zatlaryny almak kyn bolýardy. Iş wagtlarynyň ýene bir sagat kemeldilmegi bu ýagdaýy hasam kynlaşdyrar” diýip, özüni Aşyr diýip tanadan paýtagtyň 2-nji mikroraýonynyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gurruň berdi.
Bu çärä Aşgabatda gün saýyn artyp barýandygy aýdylýan jenaýatçylygyň öňüni almak üçin ädilýän ädim hökmünde baha berýänler hem bar. Beýle pikiri öňe sürýänler, öz garaýyşlaryny, esasanam, geçen ýyl polisiýa işgärleriniň kommersiýa dükanlarynda wideokameralaryň ýerleşdirilmegini talap etmekleri bilen baglanyşdyrýarlar. Şol çäräniň dowamynda her dükanda iň bolmanda iki kamera oturdylypdyr.
Telekeçilige zarba
Ýöne şol bir wagtda hem telekeçileriň käbirleri, bu çärä kommersiýa dükanlarynyň sanyny azaltmak üçin ädilýän ädim hökmünde hem baha berýärler. Olar öz çaklamalaryny ýanwar aýyndan başlap paýtagtdaky kommersiýa dükanlarynyň köpüsiniň ýapylmagy
bilen delillendirýärler.
“Soňky wagt hökümet ähli kommersiýa dükanlaryny ýapmak üçin elinde baryny edýär. Ilki kommersiýa kiosklaryny ýapdylar. Indi bolsa podwaldaky hem-de ýarym podwaldaky kommersiýa dükanlaryny ýapjak bolýarlar” diýip, özüni Ilmyrat diýip tanadan paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky kommersiýa dükanynyň eýeleriniň biri aýdýar.
Şol bir wagtda-da kommersiýa dükanlarynyň iş wagtlaryna girizilýän çäklendirmelere garamazdan, paýtagtda käbir dükanlar gijelerine hem işleýär. Şeýle-de gije işleýän käbir kafeleriň we restoranlaryň hem bardygy aýdylýar.


text:
Düýn Täjigistanyň gündogar regionynda güman edilýän yslamçy ýaragly söweşijiler ýurduň harby esgerlerine hüjüm etdiler.
Täjigistanyň Goranmak ministrliginiň metbugat sekretary Farudin Mahmadaliýew düýn öýlän daglyk regionda ýaragly hüjümçileriň amala aşyran bu hüjüminde harby esgerlerden 23-siniň ölüp, 10-synyň hem ýaralanandygyny habar berdi.
Täjigistanyň häkimiýetleri bu hüjümiň terrorçy bir topar tarapyndan amala aşyrylandygyny we bu toparyň içinde ýakynda ýurduň türmesinden gaçan yslamçy söweşijileriň hem bar bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Maglumata görä, harby esgerlere garşy amala aşyrylan bu ganly hüjüm ýurduň paýtagty Duşenbe şäherinden 185 kilometr töweregi gündogarda ýüz beripdir.


text:
Türkmenabadyň hususy eýeçilikdäki dükanlary indi agşam sagat 9:00-da ýapylmaly edildi. Ýerli polisiýanyň wekilleri, mundan öň gije sagat 11-e çenli işläp bilýän dükanlara aýlanyp, olaryň ýapylyp-ýapylmandygyna gözegçilik edýärler.
Türkmenabadyň hususy dükanlaryna degişli bu täze düzgün oraza aýynyň başyndan bäri dowam edýär. Onuň sebäbi barada ýerli häkimiýetler hiç hili maglumat ýa düşündiriş bermeýärler.
Emma munuň netijesi satyjylaram, alyjylaram alada goýýar. Günüň häzirki ýaly uzak günlerinde dükanlaryň ozalkydan has ir ýapylmagy oraza aýynda agyzyny bekleýän adamlara aýratyn duýarlykly täsir ýetirýär.
“Häzirki wagtda 8-den 20 minut geçende Gün batýar. Bir agyz çaý-çörek iýip, säherlige gerekli zatlardan alyşdyraly diýip çyksaň, eýýäm dükanlaryň ýapylandygyny görýärsiň. Bu ýagdaý lapyňy keç edýär” diýip, özüni Kemal diýip tanadan 35 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz aýdýar.
Söwdagärlere ýetirýän täsiri
Kemalyň aýtmagyna görä, remezan aýyna azajygam bolsa hormat goýýan hiç bir adam ýurtda beýle düzgün girizmez. Hatda gerek azyk harytlaryny satýan dükanlaryň daň atýança işlemegine rugsat edilmeli diýip, ol sözüniň üstüne goşýar.
Dükanlaryň ýapylmagy söwdagärler üçin hem oňaýsyz ýagdaý döredýär. Sebäbi ençeme maşgalanyň eklenji şol dükanlaryň girdeýjisine bagly.
Käbir söwdagärleriň aýtmagyna görä, oraza aýynda gündizlerine söwda ýörgünli däl, şol sebäpden hem olaryň azyk harytlary o diýen geçmeýär, şeýlelikde bu ýagdaý satlyga çykarylan azyk harytlaryň könelmegine we zaýa bolmagyna getirýär.
“Men gündelik hyýar, pomidor ýumurtga getirýärin, ýöne welin, dükan ir ýapylansoň, kän zat geçenok. Gündizlerine söwda bolmaýar köp adam öýünde ýa iş ýerinde, howa bolsa aşa yssy, eýýäm 40 gradusyň töwereginde” diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly söwdagär Serdar gürrüň berýär.
Çäklendirme diňe hususy dükanlara degişli
Bu çäklendirmäniň näme sebäpden diňe hususy dükanlary öz içine alýandygy hem ullakan sorag. Emma ne dükandarlarda, ne-de alyjylarda bu soraga jogap bar. Häkimiýetler bolsa bu çäre we çäredäki adalatsyzlyk barada asla dil ýarmaýarlar.
Beýleki tarapdan, bu ýagdaý, näresmi söwda-satygyň barha möwjemegine hem getirýär. Hususyýetçi Serdar hökümet bize dükanymyzy gije işletmegi gadagan edeni bilen, gijeki söwda ýatanok diýýär. Oňa derek häzir adamlar gije-gündiz öz öýleriniň aýnasyndan haryt satyp başladylar.
“Şol ‘äpişge-dükanlarynda’ ownuk-uşak harytlary alyp bolýar, emma ýapylan dükanlaryň bahasy bilen deňeşdireniňde ‘äpişge-dükanlarynyň’ harytlary has gymmat. Meselem, adaty ýelim gutudaky suwlaryň bahasy 50 teňňe, ýa-da [öňküden] bir manat ýaly gymmat satylýar” diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan alyjylar aýdýarlar.
Gadagançylyk haçana çenli dowam eder?
Emma bu ähli problemalara garamazdan, hökümet bu kararyň iş ýüzünde amala aşyrylmagy üçin gaty çynlakaý çäre görýär. Polisiýa hususy telekeçilik patendi bar bolan dükanlaryň agşam sagat 9-lara ýapylmagyna ýörite gözegçilik edýär.
Bu gadagançylygyň haçana çenli dowam etjegi barada hiç hili maglumat ýok, emma dükan eýeleri bu gadagançylyk diňe oraza aýy bilen çäklener diýen umyt bilen, tizräk gaýtadan kadaly söwda-satyga dolanmagy arzuw edýärler.
Gije dükan işletmegi gadagan edýän düzgün ilkinji gezek S.Nyýazowyň döwründe girizildi. Prezident G.Berdimuhamedowyň döwründe bu gadagançylyk birneme gowşadylan ýaly bolup görünse-de, onuň gaýtadan dikeldilmegi ýene-de öňki kyn döwürleri ýada salýar.


text:
Duşenbe güni Pakistanyň polisiýasy ýurduň Rawalpindi şäherinde janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bomba partlamasynda azyndan 30 adamyň ölendigini habar berdi.
Soňky bir aýa golaý wagtyň dowamynda Pakistanda amala aşyrylan şular ýaly bomba partlamalarynda jemi 250 töweregi adam öldi. Pakistanyň häkimiýetleri bu hüjümleri ýurduň demirgazyk-günbatarynda talyp söweşijilerine garşy alnyp barylýan harby operasiýalara garşy talyplaryň ar alyş çäresi diýip häsiýetlendirýärler.
Bu wakalaryň fonunda Pakistanyň häkimiýetleri ýurtdaky talyplaryň lideri Hekimullah Mehsudy ele salmaklyga ýa-da ony öldürmeklige ýardam etjek maglumat üçin 5 million dollar pul sowgadynyň beriljekdigini yglan etdiler.


text:
Dünýäniň ençeme ýurdunda bolşy ýaly, Türkmenistanda hem 8-nji martda “Halkara zenanlar güni” bellenilip geçildi. Bu sene mynasybetli prezident G.Berdimuhamedowyň adyndan türkmen zenanlaryna 40 manat möçberinde pul sowgady hem gowşuryldy.
Resmi metbugatda soňky ýyllarda türkmen zenanlarynyň aladasyna aýratyn üns berilýändigi wagtal-wagtal habar berilýär. Emma şol bir wagtyň özünde käbir türkmen zenanlary sürüjilik şahadatnamasyny almak ýaly käbir meselelerde bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny aýdýarlar.
Daşoguz welaýatyndan özüni Ogulşat diýip tanyşdyran 38 ýaşyndaky telekeçi zenan sürüjilik şahadatnamasyny almak üçin eýýäm alty gezek synaga girendigini belleýär. Ol öz başdan geçirenleri barada Türkmenistandaky habarçymyz Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Türk resmileri 15-nji iýulda başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygyna gatnaşandygy ýa-da ony goldandygy aýdylýan adamlary tussag etmegi dowam etdirýärler. Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan bu iş bilen baglanyşykly “arassalaýyş” çäreleriniň dowam etjekdigini aýtdy.
Erdogan 17-nji iýulda gatnaşan jynaza namazynda “döwlet edaralaryny Birleşen Ştatlarda ýaşaýan Fethullah Güleniň tarapdarlarynyň wiruslaryndan arassalajakdygyna” wada berdi. Ankara Güleni döwlet agdarylyşygyny amala aşyrmak dildüwşüginiň arkasynda bolmakda aýyplaýar.
17-nji iýul gije Erdogan Ankaradaky ýörişe gatnaşdy. Erdoganyň we premýer-ministr Binali Ýyldyrymyň çykyşyny diňlemek üçin bu ýörişe türk baýdaklaryny göterip müňlerçe adam geldi.
Ýekşenbe güni Türkiýe Güleniň ekstradisiýa edilmegini sorajakdygyny hem mälim etdi. Gülen başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygyny ýazgaryp, oňa özüniň hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 16-njy iýulda Obama administrasiýasynyň Güleniň ekstradisiýa edilmegi baradaky talaba seretjekdigini, emma Waşingtonyň bu talaby diňe ruhanynyň agdarylyşyk synanyşygyna dahyllydygyna açyk subutnama bolan ýagdaýynda ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
Erdogan öz tarapdarlaryny öňümizdäki günlerde hem köpçüligiň üýşýän ýerlerine çykyp, öz hökümetine goldawyny görkezmäge çagyrdy.
Giň gerimli ýörişler düýn gije Stambulyň Taksim meýdanynda we deňizýaka şäherleri Izmirde we Antalýada hem geçirildi.
Häzire çenli tussag edilen we eýeleýän wezipesinden boşadylan 6 müňden gowrak adamyň düzümine ýokary derejeli harby ofiserler we 2,700 çemesi sudýa girýär. 17-nji iýulda 50-den gowrak ýokary derejeli ofiser tussag edildi.
Türkiýäniň adalat ministri Bekir Bozdag tussag edilmeleri “arassalaýyş operasiýalary” diýip häsiýetlendirdi we bu sanyň has-da artmagyna garaşýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, resmiler başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy synanyşygynda ölen adamlaryň sanyny hem artdyryp, 294-e ýetendigini mälim etdiler.
17-nji iýulda Erdogan “AKP” partiýasynyň reklama, mahabat kampaniýalaryna ýolbaşçylyk eden Erol Olçagyň we onuň 16 ýaşyndaky oglunyň jaýlanyş çäresine gatnaşdy. Olar 15-nji iýulda Bogaz köprüsinde esgerler tarapyndan atlyp öldürildiler.
Erdogan, Türkiýe 2004-nji ýylda ýatyrylan ölüm jezasyny gaýtadan dikeltmegi göz öňünde tutup biler diýdi.
Erdogan 17-nji iýulda köpçülige ýüzlenip eden çykyşynda parlamentde ölüm jezasyny gaýtadan dikeltmek barada gepleşikleriň geçiriljekdigini aýtdy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew 2-nji fewralda 2016-njy ýyl üçin ykdysady ösüş plany boýunça maslahat geçirer.
Medwedew hökümetiň ösüşe uly mümkinçiligi bolan we günbatarda öndürilen önümleriň ornuny tutup biljek strategik pudaklary, şol sanda ulag önümçiligi, oba hojalygy we transport ugurlaryny goldajakdygyny aýtdy.
2015-nji ýylyň krizise garşy plany 2.33 trillion rubl ýagny 30.1 milliard dollara durupdy.
Orsýetiň ykdysady ösüş ministri Alekseý Ulýukaýew 2016-njy ýyl üçin krizise garşy planyň bahasynyň has arzan boljagyny we 9.6 milliard dollara durjakdygyny aýdypdy.
Geçen ýylda bolşy ýaly hökümetiň bu ýyllyk planynda bank sistemasyna ýardamy göz öňünde tutmaýar.


text:
Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň Nebitdag şäherindäki döwlete degişli edara-kärhanalaryň ählisiniň diýen ýaly aýlyklary plastik kartlara geçirmek düzgünine geçip başlandygy habar berilýär.
Şol bir wagtda-da ýurtda kart bilen tölemek mümkinçiligi örän çäkli bolmagyna galýarka, puly nagtlaşdyrmak üçin bankomat apparatlary esasan diňe uly şäherlerde we etrap merkezlerinde ýerleşýär.
Bu ýagdaýyň jikme-jikleri barada ýakynda Balkana sapar eden ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen geçirilen söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanda goşun gullugynda ölen, şikes alan, ejir çeken ýa kemsidilen ýaşlaryň ene-atalary, hossarlary näme etmeli? Hakykata nädip ýetmeli, çagalaryny nädip goramaly we özleriniň kanuny hukuklaryny nädip talap etmeli? Azatlyk Radiosy şeýle sowallar bilen türkmenistanly ýurist, häzir Gollandiýada hereket edýän “Garaşsyz aklawçylaryň bileleşigi” atly guramanyň ýolbaşçysy Timur Misrihanowa ýüzlendi.
Azatlyk Radiosy: Timur, hossarynyň goşunda ýogalmagynyň hakyky sebäbiniň anyklanmagyny isleýän we öz talabyny Azatlyk Radiosynyň üstünden köpçülige ýetiren maşgala, şeýle-de goşundaky zorluklaryň beýleki pidalary, olaryň hossarlary näme etmeli? Türkmenistanda hakykata ýetmek üçin nähili kanuny ýollar bar?
Timur Misrihanow: Siziň agzan wakaňyzda hökmany suratda heläk bolanyň jesediniň eksgumasiýa, ýagny gabryndan gaýtadan çykarylmagyny gazanmaly. Munuň üçin ýurduň ähli kanun goraýjy edaralaryna, ýerli edaralardan başlap, prezidente çenli ähli derejelerde arzyňy ýetirmeli. Bu tagallalaryň netije bermedik halatynda halkara strukturalaryna arz bilen ýüzlenmek üçin dokumentleri taýýarlamaly.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň ýaşaýjylary halkara guramalaryndan haýsylaryna ýüz tutup bilýärler?
Timur Misrihanow: Türkmenistanyň raýatlary Adam hukuklary boýunça halkara komitete ýüzlenip bilýärler. Goşunda esgeriň gynamalara ýa rehimsiz gatnaşyga sezewar edilendigi barada subutnamalaryň bolan ýagdaýynda BMG-niň Gynamalara garşy göreş boýunça komitetine arz edip bolýar. Şu iki komitete indiwidual şikaýat bilen ýüzlenip bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siz heläk bolan esgeriň jesediniň jaýlanan mazaryndan gazylyp çykarylmagyny gazanmaly diýdiňiz. Bize ýüz tutan maşgala goşundan öli getirilen garyndaşynyň jesediniň gaýtadan sud medisina barlagyndan geçirilmegini talap etse-de, muny hiç gazanyp bilmän gelýändigini, kanuny goraýjy edaralara edilen ýüzlenmeleriniň jogapsyz galandygyny, hatda suduň-da olaryň talabyny kanagatlandyrmandygyny aýdýar. Şeýle ýagdaýda olar üçin çykalga barmy?
Timur Misrihanow: Edil şeýle ýagdaýda iberilen arzalara resmi jogaba bir aýyň dowamynda garaşmaly. Eger bir aýyň dowamynda jogap gelmese, iberilen hatlaryň nusgalary bilen halkara edaralaryna ýüzlenmeli. Emma bellemeli möhüm bir zat, Türkmenistanda raýatlar döwlet edaralaryna ýüz tutanda hökman ýazmaça görnüşde poçta arkaly ”zakaznoýe pismo s uwedomleniýem” diýilýän, ýagny öňünden harjy tölenen we hatyň adresata ýetirilendigini iberene habar bermek göz öňünde tutulýan poçta hyzmaty arkaly ibermeli. Iberilen arzalaryň nusgalaryny we poçtanyň kwitansiýalaryny ýygnap, soňra Adam hukuklary boýunça halkara komitetine ýüz tutmaly.
Azatlyk Radiosy: Goşun gullugynda zorluklaryň öňüni almak üçin ýol barmy?
Timur Misrihanow: Birinjiden, goşunda gulluk edýänlerden ilkinji howply signallar gelen badyna, hökman harby bölüme barmaly. Hem esgeriň özi hem-de harby bölümiň ýolbaşçylary bilen duşuşmaly. Hökman edilmeli zat harby bölümiň ýolbaşçysynyň adyna arza ýazmaly. Ýazmaça görnüşli bu dokumentiň iki nusgasy bolmaly, birini harby bölüme tabşyrmaly, beýlekisini arzany alan harby bölümiň resmisine gol çekdirip, özüňde saklamaly. Arzada öz şikaýatyňy we howatyrlanmalara sebäp bolan wakalary jikme-jik beýan etmeli.
Azatlyk Radiosy: Ene-atalar goşuna baranda harby bölümiň ýolbaşçylary olary kabul etmäge, şikaýatlara garamaga we esger bilen duşuşdyrmaga rugsat bermäge borçlumy? Türkmenistanda muňa degişli resmi düzgünler barmy?
Timur Misrihanow: Hawa, harby bölümleriň ähli derejelerdäki ýolbaşçylary esgeriň ene-atasyny iş gününiň islendik pursatynda kabul etmäge borçly. Haýsy-da bolsa bölümiň resmileri baranlary kabul etmekden boýun gaçyrsa, derhal prokuratura arz etmeli.
Azatlyk Radiosy: Käbir esgerler, has beterinden gorkup, özlerine azar berilýändigi barada habar bermeýärler, ene-atalar hem çagasyna has uly zyýan ýetirmekden çekinip, wagtynda çäre görmeýärler. Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaýda näme etmeli?
Timur Misrihanow: Türkmenistanda ”dedowşina” barada aýdylanda, goşundaky zorluklar, kemsitmeler iki-ýeke waka däl. Bize gowuşýan maglumatlara görä, goşunda gulluk edýänleriň 80—85 prosenti zorlugyň ol ýa beýleki görnüşine sezewar edilýär. Bu ýagdaý sowet döwründe-de bardy, häzirem dowam edýär. Harby ýolbaşçylaryň özleriniň-de esgerleri jenaýatçylyklara itermegine degişli wakalar hem bize mälim. Şonuň üçin zorluklar bilen bagly ilkinji alamatlar barada eşiden halatynda ene-atalar gyssagly çäre görmeli. Hiç zatdan çekinmeli däl. Sebäbi dymmaklyk esgeriň ölümine getirip bilýär. Şonuň üçinem giç bolmanka häkimiýetlere, prokuratura edaralaryna we beýleki kanuny goraýjy edaralara, Goranmak ministrligine arz etmeli. Dadyňy ähli ýere ýetirmeli.


text:
Birleşen Ştatlarda 23 ýaşyndaky ukrainaly oglan özüni dört ýyllap ýokary synp mekdep okuwçysy ýaly bolup görkezeni üçin türme tussaglygyna höküm edildi.
Artur Samarin 2013-nji ýylda syýahatçylyk wizasy bilen Birleşen Ştatlaryna gitmezden ozal, Ukrainanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde iki ýyllap okaýar.
Emma Pensilwaniýanyň Harrisburg sebitindäki amerikan är-aýal Samarine dogluş hakyndaky galp şahadatnamany alyp bermek arkaly, onuň Birleşen Ştatlarda galmagyna ýardam edýär.
Ondan soň ol Aşer Pots (Asher Potts) ady bilen Harrisburg orta mekdebine ýerleşýär. Häzirki wagtda Samarin ýetginjek ýaşyna ýetmedik gyz bilen jynsy gatnaşyga girendigini boýun alandan soň, jynsy zorlukda we şahsy maglumatlary ogurlamakda aýyplanýar.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy «Amnesty International» guramasy arap ýurtlaryndaky halk gozgalaňlaryny goldaýan häzirki käbir günbatar ýurtlarynyň bu arap ýurtlarynyň režimlerini ýarag bilen üpjün edendiklerini aýdýar.
«Amnesty International» guramasynyň bu barada ýaýradan hasabaty 2005-nji ýyldan bäri Müsüre, Liwiýa, Ýemene, Siriýa hem-de Bahreýne satylan ýaraglar baradaky maglumatlary öz içine alýar.
«Amnesty International» guramasy bu arap ýurtlaryna ýarag satan esasy ýurtlaryň hatarynda Orsýetiň, Birleşen Ştatlaryň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Çehiýa Respublikasynyň we Bolgariýanyň-da bardygyny belleýär.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň parahatçylyk konferensiýasyny gurnamagyň kyn iş bolandygyny aýtdy.
Lawrow duşenbe güni, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Parižde siriýa krizisi barada maslahat edeninden soň çykyp gürledi.
Birleşen Ştatlar we Orsýet Siriýanyň birnäçe aýry topardan ybarat oppozisiýa güýçleri bilen hökümetiniň Ženewada, halkara goldawy netijesinde, iýunda geçiriljek bolýan parahatçylyk konferensiýasy barada bilelikde tagalla edip başlady.
Kerri öz çykyşynda Waşington bilen Moskwanyň bu konfliktde himiki ýaraglaryň ulanylmak ähtimallygyndan alada edýändiklerini aýtdy.


text:
Aziada-2017: Türkmenistan dünýä üçin açylýar
24.12.2016
Bu ýere ýygnananlar Aziýa oýunlarynyň tapgyrynda iri Aşgabat Aziadasynyň ýokary derejede geçirilmeginiň Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan üçin aýratyn möhüm ähmiýetiniň bardygyny belläp, geljek ýylyň güýzünde paýtagtymyzda Aziýa ýurtlarynyň Milli Olimpiýa komitetleriniň 45-siniň hem-de Okeaniýa ýurtlarynyň Milli Olimpiýa komitetleriniň 17-siniň wekiliýetlerini ýygnajak bu ägirt uly baýramçylygy giňden beýan etmegiň möhümdigini nygtadylar. Garaşylyşy ýaly, dünýäniň 62 döwletinden türgenleriň 5 müňden gowragy sportuň 21 görnüşinde, şol sanda konkurda we türkmen göreşinde güýç synanyşar. Sportuň bu görnüşleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibi boýunça oýunlaryň maksatnamasyna girizildi.
Şeýlelikde, müňlerçe adamlar—türgenler, žurnalistler we janköýerler özleri üçin ruhubelentligiň hem-de ösüşiň, sportuň we sagdynlygyň ýurdy bolan täze Türkmenistany açyp bilerler. Metbugat we elektron neşirlerinde ýerleşdiriljek köpsanly habarlar, halkara teleýaýlymlarynda görkeziljek gepleşikler dünýäniň sport hereketine üstünlikli goşulyşýan döwletimiziň gazananlary bilen tanyşmaga gös-göni ýardam eder. Munuň özi ýurdumyza, onuň baý taryhyna hem-de Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ruhuna beslenen şu gününe gyzyklanmanyň artmagyna ýardam eder.
Duşuşyga gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda halkara sport giňişliginde ýylsaýyn täze ýeňişleri gazanýan Türkmenistanyň uly üstünliklerini belläp, sportuň dürli görnüşleri, şol sanda biziň howamyz üçin adaty bolmadyk sportuň gyşky görnüşleri bilen işjeň meşgullanmak üçin ýurdumyzda döredilen şertleriň türkmen türgenleri üçin sebit we dünýä derejesindäki abraýly ýaryşlarda öz ukyp-başarnygyny görkezmek üçin täze mümkinçilikleri döredýändigini nygtadylar.
Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistan Orta Aziýa döwletleriniň arasynda ilkinji bolup Aziýa oýunlaryny geçirmek hukugyna eýe boldy. Munuň özi ýurdumyzyň we döwlet Baştutanymyzyň ägirt uly abraýynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.
Dünýäniň sport durmuşyndaky iri çäre ýurdumyzyň gözelligini, köpdürlüligini we gaýtalanmajak keşbini, myhmansöýerligini hem-de tutuş dünýä açyklygyny, ähli ugurlarda işjeň we netijeli hyzmatdaşlyga taýýarlygyny görkezmäge gönükdirilendir. Munuň özi Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň “Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk” diýen şygarynda öz beýanyna tapdy.
Bellenilişi ýaly, Aziýa oýunlary Türkmenistan üçin sport arkaly özüni dünýä açyp görkezmäge ajaýyp mümkinçilik bolup durýar. Şonuň üçin bolsa häzirden bu ajaýyp halkara sport baýramçylygyna görülýän guramaçylykly taýýarlyk barada giňişleýin habarlary yzygiderli ýaýratmak zerur bolup durýar.
Dünýäniň habar beriş serişdelerinde Aşgabatda gurulýan sebitde iri Olimpiýa şäherjigine eýýäm häzirden uly gyzyklanma bildirilýär. Onuň desgalary sportuň dürli görnüşleri boýunça ýaryşlary geçirmäge hyzmat eder. Habar berlişi ýaly, täze desgalary gurmak bilen birlikde, zerur bolan işgärleri we meýletinçileri taýýarlamak hem-de tälim bermek, türgenlerimiziň ussatlygyny artdyrmak üçin daşary ýurtly tälimçileri çagyrmak, ýurdumyzyň içinde we onuň çäklerinden daşarda bu oýunlaryň netijel mahabatyny guramak boýunça giň gerimli işler amala aşyrylýar. Şu ýylyň sentýabrynda Aşgabatda Aziýanyň sport žurnalistleriniň gününe hem-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny dünýä ýaýmaga bagyşlanan halkara sport mediaforumynyň geçirilmegi munuň subutnamasy bolup durýar.
Bu ýere ýygnananlar geljek ýylda geçiriljek Aziada-2017 barada habarlary giňden ýaýratmak boýunça anyk çäreleri ara alyp maslahatlaşmak bilen, onuň mynasyp derejede geçiriljekdigine ynam bildirdiler. Bu bolsa öz nobatynda ýurdumyzyň halkara giňişligindäki abraýynyň has-da berkemegine hyzmat eder hem-de sporty mundan beýläk-de ösdürmäge we sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmäge kuwwatly itergi berer.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
16-njy oktýabrda Hytaýyň doganlaşan Sian şäheriniň Maryda geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde iki ýurduň medeniýet we sungat wekilleriniň döredijilik gatnaşyklaryny ösdürmäge gönükdirilen çäreleriň birnäçesi geçirildi.
Irden myhmanlar Mary welaýatynyň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýinde garşylandy, şol ýerde hytaý şäheriniň gadymy taryhyna we medenýietine, tebigy goraghanalaryna hem-de binagärlik ýadygärliklerine, şeýle hem şäheriň häzirki gününe bagyşlanan “Ajaýyp şäher Sian” atly sergi açyldy. “Sian – hytaý milletiniň kemala gelmegi”, “Sian –Beýik Ýüpek ýolunyň başlangyç nokady”, “Şygryýetiň, etiketiň we sazyň gülläp ösýän mekany” atly surat diwarlyklar özüne çekijidir.
Muzeýiň eýwanyndaky diwarlyklarda gadymy budda ybadathanalarynyň, imperator köşkleriniň, köp gatly ybadathanalaryň suratlary ýerleşdirilipdir. Bu ymaratlar häzirki Sianyň belent binalary hem-de söwda-dynç alyş merkezleri bilen aýratyn sazlaşyk döredýär. Fotosuratlar dünýädäki iň uly arheologiki açyşlaryň biri – imperator Sin Şihuandiniň köp müňlük terrakot goşuny barada gürrüň berýär. Häzirki wagtda ol dünýädäki iň meşhur gymmatlyklaryň biridir. Ol Hytaýyň döwlet derejesindkäi desgalarynyň sanawyna hem-de UNESKO-nyň bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Hytaý esgerleriniň hem-de bedewleriň palçykdan ýasalan uly şekilleri Sinlin şäherçesinde gazuw-agtaryş işleriniň geçirilen ýerinde açylan ägirt uly muzeýiň ekspozisiýasyny düzýär. Sergi bu ýere gelýänleri Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky şäheriň taryhy, onuň täsin tebigy desgalary – Sinpin dagy, Huasin termal çeşmesi hem-de meşhur Banpo muzeýi we beýleki täsinlikleri bilen tanyşdyrýar. Sianyň häzirki güni baradaky suratlar bolsa ylmyň we öňdebaryjy tehnologiýalaryň, şäher düzüminiň ösüşi, sianlylaryň sport bilen işjeň meşgullanyp, saglygyny berkidişi, olaryň dünýäniň dürli ýurtlarynyň şäherleri bilen medeni hyzmatdaşlygy ösdürişi barada gürrüň berýärler.
Sianyň döredijilik wekiliýeti ýurdumyzyň iň köne kitaphanalarynyň biri bolan Marynyň welaýat kitaphanasyna baryp görüp, gadymy Murgap derýasynyň boýundaky şäheriň ruhy hem-de medeni däp-dessurlary barada maglumatlary aldylar. Myhmanlara türkmen halkynyň umumadamzat ruhy gymmatlygy, pähim-paýhasyň genji-hazynasy hökmünde kitaplary we golýazmalary aýawly saklamak däbi barada gürrüň berildi. Olar şeýle hem bu ýerde ýaýbaňlandyrylan, Garaşsyz Türkmenistanyň gazanan üstünliklerine, şu ýyl bellenilip geçiljek ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan mowzuklaýyn sergi bilen tanyşdylar. Sergide hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň dünýäniň köp dillerinde, şol sanda hytaý dilinde neşir edilen işlerine aýratyn orun berlipdir.
Medeni gymmatlyklary alyşmak Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda dowam etdirildi, şol ýerde hytaý artistleriniň uly konserti boldy. Zala ýygnananlar zenanlaryň ýekelikde ýerine ýetiren aýdymlaryna haýran galdylar. Tomaşaçylar “Uzyn ýeňli” atly gadymy tansy ýerine ýetiren zenanlaryň çykyşyny, “Knýaz Sin esgerleri ýygnaýar” atly tans kompozisiýasyny, Tan imperatorlar neberesiniň kögüniň meşhur aýdymlaryny we tanslaryny hem-de konsert maksatnamasynda sazlaşykly görkezilen hytaý söweş sungatynyň tilsimlerini şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar.
Sian şäheriniň Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde dostlukly ýurduň sungaty bilen duşuşyk ertir Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynyň sahnasynda dowam etdiriler, şol ýerde dostluk konserti hem-de döredijilik çäresiniň ýapalyş dabarasy bolar.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Jowzjan we Farýap welaýatlarynda käbir ýerli liderler regiondaky söweşijileriň arasynda owganystanly bolmadyk, başga ýurtlardan baran adamlaryň köpelýändigini aýdýarlar. Türkmenistan bilen serhetdeş Farýap we Jowzjan welaýatlarynda soňky döwürde söweşler köpelýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Owganystanyň milli mejlisiniň Farýap welaýatynyň Anthoý etrabyndan deputaty Beşir Ahmet Dayanç Owganystanyň daşyndan baran söweşijileriň owgan söweşijilerine esasan söweş we ýarag ugrundan tälim berýändigini gürrüň berdi. Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Beşir aga, Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk meselesi barha kynlaşýar. Siziň ýaşaýan etrabyňyzda ýagdaýlar nähili?
Beşir Ahmet Taýanç: Bilşiňiz ýaly, ýakynda Owganystanda prezidentlik saýlawlary geçirildi. Şol saýlawlarda täze prezident saýlanyldy. Şondan soň halkyň içinde ýurduň gelejegi, howpsuzlygy babatynda umyt döredi. Ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň arasynda hem täze ruhy galkynyş emele geldi. Şol bir wagtyň özünde “Talyban” söweşijileriniň arasynda dürli adalanmalar döredi. Şol sebäpden, mundan bir aý ozalky howpsuzlyk ýagdaýlary bilen deňeşdirenimizde, şu günlerde ýagdaýlar ýaramaz däl.
Emma täze saýlanan hökümet ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmek barada alada etmese, ýagdaýlar has-da ýaramazlaşyp biler. Şol sebäpden ýurduň täze hökümetinden hem howpsuzlyk pudagyna has köp üns berilmegini isleýäris. Sebäbi Owganystanyň demirgazygynda gan döküşikli wakalar bolýar we täze hökümet şol sebitdäki ýagdaýlara üns bermese, onuň has-da ýaramazlaşmagy mümkin. Sebäbi [demirgazykdaky söweşijiler] ýene-de öz operasiýalaryna başlap, ilatyň arasyna aralaşyp bilerler.
Azatlyk Radiosy: Farýapda ýa-da obalaryňyzda hökümete garşy söweşýänler kimler?
Beşir Ahmet Taýanç: Olar “Talyban” söweşijileri. Olaryň arasynda Pakistandan, Özbegistandan gelen söweşijiler, şeýle-de Owganystanyň öz çäginde ýaşaýan türkmenler, özbekler bar. Häzirki ýagdaýlar barada aýdanymyzda, “Talyban” söweşijileri göni, ýagny ýüzbe-ýüz söweşleri amala aşyrmakdan gaça durýarlar. Meniň pikirimçe, olar bu taktikada o diýen netije alyp bilmänsoňlar, obadyr etraplarda ýer minalaryny ýerleşdirip, terrorçylykly bomba hüjümlerini amala aşyrýarlar.
Biziň ýaşaýan sebitimizdäki “Talyban” söweşijileriniň düzüminde türkmenler, özbekler, täjikler, puştunlar we aýmaklar bar. Şol bir wagtyň özünde olaryň arasynda ýurduň daşyndan gelenler hem bar. Olar etrapdyr obalardaky söweşijilere ýer minasynyň, bombanyň ýasalyşyny, hüjümleriň amala aşyrylyşyny öwredýärler. Ýagny, “Talybanyň” arasynda şeýle toparlar hem bar.
Azatlyk Radiosy: Beşir aga, daşyndan gelenler diýýäniňiz kimler? Olar nireden, ýagny haýsy ýurtdan barýarlar?
Beşir Ahmet Taýanç: Olar “Özbegistanyň Yslam hereketi” toparyna degişli, şeýle-de “Talybanyň” arasynda “Jyndulla”, “Kwetta geňeşi”, “Peşawar geňeşi”, “Hakkany” ýaly toparlaryň agzalary bar. Bu toparlaryň her birinden gelen wekiller bar. Ýöne şol bir wagtyň özünde biz “Talyban” hereketiniň içindäki bu kiçi toparlaryň öz arasynda hem wagtal-wagtal gapma-garşylyklaryň bolýandygyny eşidýäris.
Azatlyk Radiosy: Onda siziň aýtmagyňyza görä, daşyndan baran söweşijiler ýüzbe-ýüz uruşlara gatnaşman, olar minalaryň ýasalyşy, hüjümleriň, uruşlaryň amala aşyrylyşy barada “Talybana” tälim berýärler, şeýlemi?
Beşir Ahmet Taýanç: Dogry, olar uruş operasiýalarynyň geçirilişi, minalaryň ýasalyşy we ýerleşdirilişi ýaly türgenleşik çärelerini geçirýärler. Şol bir wagtyň özünde ýurduň daşyndan baranlar “Talybana” gizlin maglumatlary berip, olary maliýe goldawy we transport bilen üpjün edýär. Umuman aýdanymyzda, ýurduň içinden “Talybana” goşulan söweşijiler ähli terrorçylykly hüjümleri amala aşyrýarlar, ýurduň daşyndan gelenler bolsa olary türgenleşdirýärler we ähli ygtyýar hem olaryň elinde bolýar.
Azatlyk Radiosy: Ýurduň daşyndan barýanlaryň sany köpelýärmi?
Beşir Ahmet Taýanç: Olaryň sany ýerli “Talyban” söweşijileri bilen deňeşdirenimizde o diýen köp däl. Meselem, Farýap welaýatynda 1500-2000 çemesi “Talyban” söweşijisi bar diýip çaklaýarys. Şolaryň arasynda 100-150 sany daşary ýurtdan gelen “Talyban” söweşijisi bar diýip pikir edýäris. Meselem, bir adam mina ýasaýan inžener bolsa, ol 50 adama tälim berip bilýär.
Şol bir wagtda ýakynda men Almak etrabynyň häkimi bilen söhbetdeş boldum. Ol hem biziň etrabymyzda alty sany daşary ýurtly “Talyban” bar we olar öz maşgalasy bilen birlikde Özbegistandan şu ýere gelip ýaşaýarlar diýdi. Ýagny, bir etrapda alty sany daşary ýurtdan gelen “Talyban” söweşijisi bar. Şu nukdaýnazardan olaryň sany o diýen köp däl.
Azatlyk Radiosy: Mundan alty aý ozalky ýagdaý bilen deňeşdireniňizde, olaryň sany köpelýärmi?
Beşir Ahmet Taýanç: “Talyban” bir sebitde haýsy-da bolsa bir hüjümi amala aşyrjak mahaly, onuň şol hüjümi etmäge ýeterlik söweşijisi bolmasa, onda olar başga ýurtlardan hem söweşijileri çagyryp bilýärler. Şol nukdaýnazardan olaryň sanynyň has-da köpelmegi mümkin.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtly söweşijileriň Farýaba, Jowzjana gelmeginiň sebäbi näme? Olar näme üçin bu sebite gelýärler?
Beşir Ahmet Taýanç: Bilşiňiz ýaly, Farýap welaýaty Owganystanda demirgazgyň derwezesi diýlip atlandyrylýar. Bu welaýata “Talyban” söweşijileri agalyk etse, bu ýagdaý Jowzjan, Serpul, Badhyz welaýatlaryna, şeýle-de Owganystan bilen Türkmenistanyň arasyndaky araçäge howp abandyryp bilýär. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky Akgine gümrük postunyň Owganystan üçin uly ykdysady ähmiýeti bar.
Şeýlelikde “Talyban” söweşijileri meseläniň ykdysady we syýasy taraplaryny nazara alyp, şu sebitde kök urmak isleýärler we Farýap welaýatynda öz hökümetini yglan edip, baýdagyny galgatmak isleýärler.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, “Talyban” söweşijileriniň Farýabda güýçlenmegi goňşy ýurtlara, meselem Türkmenistana howp salýarmy?
Beşir Ahmet Taýanç: Elbetde, “Talyban” söweşijileri Türkmenistan, Özbegistan, Eýran ýaly Owganystanyň goňşy ýurtlaryna hiç wagt hüjüm etmez diýip bilmeris, muňa hiç kim kepil hem geçip bilmez. Şu nukdaýnazardan, “Talyban” söweşijileriniň Türkmenistanyň araçäklerine ýakynlaşmagy Türkmenistanyň howpsuzlygy babatda wajyp mesele diýip pikir edýärin. Şol sebäpden biz Owganystanyň täze hökümetinden we dünýä jemgyýetçiliginden “Talyban” söweşijileriniň” demirgazyk Owganystanda güýçlenmeginiň öňüni almaga çagyrýarys.


text:
Birleşen Milletler Guramasy, awgust aýynda Yrakdaky ýowuzlyklarda 800-den gowrak adamyň öldürilendigini habar berýär.
BMG ýekşenbe güni ýaýradan raportynda, Yrakda birnäçe aý bäri dowam edýän ýowuzlyklaryň has hem artýandygyny tassyklaýar. Emma muňa garamazdan, raportda ýurtdaky ýowuzlyklarda ölenleriň sanynyň iýul aýy bilen deňeşdirlende awgust aýynda bir az pesdigi bellenilýär.
BMG-niň resmisi Žaklin Badkokyň AFP habar gullugyna beren maglumatynda, Yrakdaky dörän ýowuzlyklarda şu ýylyň başyndan bäri 5 müňe golaý parahat ilatyň öldürlendigi we 12 müň töwereginiň hem ýaralanandygy nygtalýar.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy özüniň Pakistan gullugy “Maşaal” Radiosynyň žurnalisti, iki çaganyň enesi Haseeba Şahidiň aradan çykmagynyň ýasyny tutýar. Tutanýerli žurnalist, şadyýan dostumuz we kärdeşimiz Şahid Owganystanda we Pakistanda bolup geçýän wakalary halk köpçüligine ýetirmek üçin 10 ýyllap zähmet çekdi, milli azlyklara we zenanlara degişli
möhüm meseleler barada habar bermek üçin köplenç öz janyny töwekgelçilige saldy.
Owganystanyň günortasyndaky Nangarhar welaýatynda doglan Şahid orta mekdepde okap ýören döwürleri, 30 ýyla çeken graždanlyk urşy döwründe beýleki millionlarça owganystanlylaryň edişi ýaly, özüniň maşgalasy bilen goňşy Pakistanyň Peşewar welaýatyna göçdi.
Onuň media karýerasy 16 ýaşyndaka, BBC-niň “Täze öý, täze durmuş
” atly drama seriallary üçin aktrisa we ssenarist hökmünde işlemäge mümkinçilik tapan wagty başlady. “Talybanyň” häkimiýet başyndan çetleşdirilmegi bilen, ol Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugynyň uly habarçysy we prodýuseri hökmünde işläp başlamak üçin, 2003-nji ýylda ata-watanyna dolandy.
Şahid 2010-njy ýylda Pragada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň puştun dilindäki gepleşiklerini efire berýän “Maşaal” Radiosynda işläp başlady.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynda özüniň mylaýym häsiýeti, ýiti wäşi degişmeleri bilen tanalýan Şahidiň açyk we optimistik duýgulary oňa durmuşyndaky kynçylyklary ýeňip geçmäge ýardam berdi. Ol 2006-njy ýylda Kabulda bolan awtoulag heläkçiliginde özüniň öňki ýan ýoldaşy Şafikden we uýasy Şahnazdan jyda düşüpdi.
Şahid şu ýylyň 9-njy maýynda Pragada awtoulag heläkçiligine uçrap, agyr ýaralandy. Praganyň Harby uniwersitetiniň keselhanasynda dokuz günläp berlen çylşyrymly bejergi ony halas edip bilmedi. Onuň yzynda ýan ýoldaşy Hadaýatullah Sultani we iki çagasy galdy.
Haseeba Şahid 29 ýaşyndady. Ol biziň ýüreklerimizde baky ýaşar.


text:
Türkmenistanda gurulýan, uzynlygy 800 kilometrden gowrak we geçirijiligi ýylda 30 milliard kubometre barabar bolan “Gündogar—Günbatar” gaz geçirijisi türkmen ýangyjynyň dünýä bazarlaryna iberilýän möçberlerini ep-esli artdyrmaga mümkinçilik berer. Onuň gurluşygyny dekabryň birinji ýarymynda tamamlamak göz öňünde tutulýar.
Gaz geçiriji “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” Döwlet konsernleri tarapyndan gurulýar. Ol Mary welaýatyndaky “Şatlyk” gaz gysyjy desgasyndan gözbaş alyp, günbatar ugry boýunça Mary hem Ahal welaýatlarynyň çäklerinden geçer we Balkan welaýatynyň “Belek” gaz gysyjy desgasyna birikdiriler.
Bu taslamany durmuşa geçirmezden ozal, pudagyň hünärmenleri Malaý—Bagtyýarlyk, Türkmenistan—Hytaý, Döwletabat—Sarahs—Hangeran gaz geçirijileriniň gurluşygynda amaly tejribe topladylar.


text:
Siriýanyň demirgazyk şäherini terk etmek isleýän pitneçi söweşijileriň we asuda adamlaryň Aleppodan çykmagyna şert döretmek üçin Orsýet tarapyndan yglan edilen «ynsanperwer arakesme» güýje girdi.
Bu arakesme 20-nji oktýabrda, ýerli wagt bilen ir sagat8-de başlandy. Moskwa başda sekiz sagatlyk diýlen arakesmäniň ýene üç sagat, agşam 7-ä çenli uzaldyljakdygyny, bu çäräniň ýene uzaldylyp bilinjekdigini aýtdy.
Orsýet biraz öň Orsýetiň we Siriýanyň hökümetiniň uruş uçarlarynyň urýan howa zarbalarynyň18-nji oktýabrda togtadylandygyny aýtdy.
Siriýanyň Ýaragly güýçleri özleriniň şäheri terk edýänlere howpsuz çykyş geçelgesini açýandyklaryny aýtdylar.
Emma iki bölünen şäheriň front liniýasynda gozgalaňçylar bilen hökümet güýçleriniň arasynda çaknyşyk döredi we bu meselede iki tarap hem bir-birini günäledi.


text:
Somalide belli wäşi we aýdymçy Warsame Şire Awale öldürildi. Mundan ozal, ol “Al-Kaýda” hereketine degişli “Şebab” yslamçy söweşijilerini masgaralapdy.
Awale ýerli radiolaryň birinde aýdym we saz prodýuseri bolup işläpdi. Somaliniň žurnalistler bileleşiginiň berýän maglumatyna görä, Awale ençeme gezek haýbat hem atylypdyr.
Awale duşenbe güni Mogadişu şäherinde öldürildi. Mundan bir hepde ozal, Somalide başga bir radionyň habarçysy öldürilipdi.
Şu ýyl Somalide azyndan 17 habarçynyň janyna kast edildi. “Serhetsiz Reportýorlar” (RSF) guramasy 2012-nji ýyly Somaliniň “iň ganly” ýyly diýip häsiýetlendirdi. Deňeşdirme üçin, 2009-njy ýylda Somalide dokuz habarçy öldürilipdir.
Somalide žurnalistleriň öldürilmegi bilen bagly hiç hili tussag etmeler amala aşyrylmady.


text:
Garaşsyzlyk ýylarynyň dowamynda daşary ýurtlar we ýurtlular bilen açylan aragatnaşygyň käbir halatlarda garyndaşlyga, ýagny türkmenleriň daşary ýurtlular bilen durmuş gurmagyna getiren halatlary hem boldy. Şeýle ýagdaýlara esasanam türkler bilen köpräk duş gelinýär.
Emma bagtyň gözleginde gurlan bu baglaryň käbirleri soňky döwürler dürli bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz, bu ýagdaýa Türkmenistanyň biometrik pasport düzgünine geçmegi bilen has köp duş gelinýär.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda ençeme türk raýaty türkmenistanly ýoldaşynyň pasportyny çalyşmak üçin Aşgabada baranyndan soň yzyna göýberilmändigini, netijede özleriniň çagalary bilen ýeke galandyklaryny aýdyp, kömek sorap, Azatlyga ýüz tutdy.
Şeýlelikde, dünýa türkmenleri gepleşigimiziň bu tapgyrynda şeýle maşgalalaryň başdan geçirmeleri, bu ýagdaýyň maşgala we çagalara ýetirýän täsirleri, olaryň geljekki planlary ýaly temalar hakda olaryň özleri bilen söhbet etmekçi.
Eger bu tema sizi hem gyzyklandyrýan bolsa, gepleşigimize gatnaşyň, adresimiz hat@azatradio.org, hatyňyz gowuşsa, siz bilen özümiz habarlaşarys. Eger ýöne pikiriňizi galdyrmak isleňiz, aşakdaky forumdan hem peýdalanyp bilersiňiz. Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri özüniň öňki üç olimpia türgeniniň medallaryndan mahrum edilendigini, muňa olaryň Halkara Olimpia komitetiniň (HOK) geçiren barlaglarynda şowsuz bolmagynyň sebäp bolandygyny aýtdylar.
17-nji noýabrda Gazagystanyň Olimpia komiteti agyr atletikaçy Irina Nekrasowanyň 2008-nji ýylda Pekinde gazanan kümüş medalyndan mahrum edilendigini mälim etdi.
Şeýle-de, agyr atletikaçy Maria Grabowetskaýa we göreşçi Aset Mambetow hem şol ýyly gazanan bürünç medallaryndan mahrum edildiler.
Halkara Olimpia komitetiniň geçiren gaýtadan barlamak kampaniýasyndan soň, gazagystanly olimpia türgenleriniň başga-da ençemesi oýunlardan daşlaşdyrylypdy.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň hökümeti Liwanyň paýtagty Beýrutda amala aşyrylan terror hüjümini berk ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Anna güni Beýrudyň merkezinde amala aşyrylan güýçli partlamada ýedi adam bilen birlikde Liwanyň razwedka bölüminiň başlygy, brigada-generaly Wissam al-Hassan hem bu hüjümiň pidasy boldy.
Bu waka bilen bagly ýaýradan resmi beýanatynda ABŞ-nyň Milli Howpsuzlyk Geňeşiniň metbugat sekretary Tommi Wietor bu “wagşy hüjümi” gurnanlary ele salmakda we jogapkärçilige çekmekde Birleşen Ştatlaryň Liwanyň hökümeti bilen egin-egne berip durjakdygyny nygtapdyr.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukraina täze duýduryş bilen çykyş etdi we Kiýewi NATO-dan daşda saklanmaga çagyrdy.
Serbiýanyň neşri üçin ýazan we Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmi websaýtynda 28-nji ýanwarda çap bolan makalasynda Lawrow “Ukrainadaky bölünişigiň dowam etmeginiň öňüni almak üçin onuň goşulyşmazlyk statusyny saklamagy iňňän möhüm”, diýip belledi.
Geçen aýda Ukraina ýurduň bitarapdygyny yglan edýän we onuň islendik harby bileleşige goşulyşmagyny gadagan edýän kanuny ýatyrdy.
Kanun häkimiýet başyndan çetleşdirilen öňki prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýeti astynda 2010-njy ýylda kabul edilipdi.
Kiýew we NATO Orsýeti Ukrainanyň gündogaryndaky konfliktde orsýetçi separatistlere ýardam bermekde aýyplaýarlar. Bu konflikt zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 5000-den gowrak adam wepat boldy.