text:
Kipriň demirgazygynda Nikosiýadaky merkezi tussaghanada saklanýan we 7-nji fewralda ýarany Süleýman Ýylkar bilen ol ýerden gaçan türkmenistanly migrant Alişer Eýmirowyň düýn adanyň günortasynda Larnakada polisi tarapyndan tapylyp, saklanandygy habar berilýär.
“Hawadis Kybrys” neşiri “ynamdar çeşmelere salgylandyk” diýip beren maglumatynda, türkmenistanly Alişer Eýmirowyň ýarany bilen Larnakada ýaşaýan Metin Erdem atly adamyň ýanynda, neşe çekip otyrka, ele salnandygy aýan edilýär.
Demirgazyk Kipriň polis serkerdeliginiň metbugata beren beýannamasynda bolsa, gaçgak tussaglaryň yzyna gaýtarylyp berilmegi üçin, resmi tagallalaryň alnyp barylýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosyna maglumat beren kiprli polis çeşmesi Alişer Eýmirow barasynda ogurlykdan 3 sany, onuň ýarany Süleýman Ýylkar hakda bolsa 10 sany sud işiniň bardygyny ýatladýar. Kiprli polis çeşmesi Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, Alişer Eýmirowyň soňky gezek 2017-nji ýylyň 29-njy oktýabrynda Nikosiýanyň Çaglaýan sebitinde ýerleşýän “Itimat” atly awtobus gatnawy firmasynda bolan ogurlyk sebäpli saklanyp, soň tussaghana iberilendigine ünsi çekýär. Polis çeşmesi ondan owal bolsa türkmenistanly Alişer Eýmirowyň öz ýarany bilen 2017-nji ýylyň 10-njy iýulynda Gönýeli diýen ýerde ýerleşýän “Akaýoglu Bross” atly marketde edilen ogurlykda aýyplanyp, tussag edilendigini ýatladýar.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan Kipriň demirgazygynda işläp ýören käbir türkmen migrantlary ildeşleriniň gatnaşmagynda, häli-şindi diýen ýaly ogurlyk habarlarynyň metbugatda ýaýramagynyň parahat işläp ýören türkmenistanly migrantlary diýseň biynjalyk edýändigini we türkmenlere bolan ynama hem zeper ýetirýändigini aýdýarlar.
Ýeri gelende ýatlatsak, "Hawadis Kybrys" gazeti mundan owal 17 ýaşyndaky Alişer Eýmirow bilen Süleýman Ýylkar atly ýaranynyň Kiriniýa kazyýetinde ýapyk ýagdaýda sud edilendigini we şonda kazyýetiň türkmenistanly migrantyň kämillik ýaşyna ýetmändigi üçin, sud işiniň ýapyk ýagdaýda geçirilýändigine aýratyn üns çekendigini habar beripdi. Kazyýet şonda derňew işleri doly tamamlanýança, ogurlykda aýyplanýanlaryň tussaglykda galmagyna karar beripdi.
Sözi jemläp aýtsak, Demirgazyk Kipriň Türkmenistan bilen diplomatiki gatnaşygy bolmansoň, türkmen migrantlarynyň köne türkmen pasporty bilen ýaşaýyş ýa-da iş rugsadyny alyp, ýurtda galmagyny kabul edýär. Türkiýede köne pasportly bikanun ýagdaýda galan türkmen migrantlarynyň käbiri hem bu sebäpden Demirgazyk Kipre ýykgyn edýär.


c: text/html

text: Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary bilen edebi mirasymyzy şekillendiriş sungatymyzda şöhlelendirmäge we sungat eserleriniň üsti bilen Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ýaşlaryny geçmişdäki ruhy baýlyklarymyzyň esasynda terbiýeläp, olary lebzi halal, ynsanperwer, zähmetsöýer, watansöýüji adamlar edip ýetişdirmäge giň ýol açyldy. Milli Liderimiziň jaýdar belleýşi ýaly, «Oguznamalar», «Gorkut ata», «Görogly» eposlary, «Zöhre–Tahyr», «Şasenem–Garyp», «Saýatly–Hemra» ýaly yşky-liriki dessanlar, halkyň hakydasynda ömür dowamatyny tapan tymsallar, rowaýatlar, hekaýatlar we beýleki şahyrana döredijilik eserleri Oguznama ýordumynyň ajaýyp miweleridir» [Gurbanguly Berdimuhamedow. Türkmen medeniýeti. – A.: TDNG, 2015, 154-155 s.]. Bitaraplyk baýramynyň önüsyrasynda Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň Sergiler jaýynda “Gujurly ýaşlar” atly sergisi açyldy. Zehinli talyplaryň nakgaş, grafika, heýkel, külalçylyk eserleriniň arasynda türkmen halk döredijiligine we nusgawy edebiýatyna bagyşlanan işler hem bar. Çünki sadessanlar hem dessanlar geçmişimiziň, anyk medeni durmuşymyzyň, taryhy ýagdaýlarymyzyň käbir sahypalaryny açmaga, edebiýatymyzyň taryhynyň üstüni doldurmaga kömek berýän bolsa, türkmen şahyrlarynyň keşpleri ýurdumyzda medeniýete, sungata, edebiýata goýulýan uly sarpanyň bardygyny görkezýär. Türkmen şadessanlary halkyň durmuşynyň belli bir döwründe uly taryhy ähmiýete eýe bolan wakany beýan edýän kyssa eserleri bolup, uzak möhletli wakalary öz içine alýar. Şekillendiriş sungatynda hem şadessanlardan alnan pursatlary suratlandyrmaklyk taryhy žanryna degişlidir. Taryhy žanryna degişli eseri döretmek üçin diňe bir döwrüň ýagdaýyny we şertlerini, egin-eşigiň dogry suratlandyrylmagy bilen çäklenmän, eýsem şekillendirilýän wakanyň ýa-da şahsyýetiň halkyň durmuşynda tutýan taryhy ornuny açyk görkezmäge hem ukyply bolmalydyr. 2015-nji ýylda «Görogly» şadessanynyň ÝUNESKO-nyň adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň görnükli nusgalarynyň sanawyna girizilmegi türkmen halkynyň däp-dessurlaryny, ahlak ýörelgelerini, edim-gylymlaryny, isleg-arzuwlaryny, pelsepesini, dil baýlygyny özünde jemleýän bu şadessany ýaş suratkeşlere ençeme çeper eserlerini döretmäge ylham beripdir. Ýaş nakgaş Zakirjan Babaýewiň «Görogly. «Kyrk müňler» şahasy» atly monumental nakgaş işinde «Görogly» şadessanynyň «Kyrk müňler» atly şahasynda beýan edilýän bir pursat şekillendirilipdir. Taslamanyň merkezinde çarpaýa galan Gyrata atlanyp oturan Göroglynyň elindäki gylyjyny ýokaryk uzadyp durmagy onuň daş töwereginde duran uruş hünärini oňat bilýän, mert ýigitlerini, halkyň dürli wekillerini, uzak aralykdan ýetip gelýän duşmanlary mertlik bilen gaýtargy bermäge çagyrýan ýaly görkezilýär. Suratkeş toparlaryň we eseriň beýleki bölekleriniň şeýle bir ýerleşiş tertibini saýlap alypdyr, netijede ähli esasy çyzyklary Göroglynyň gylyjyny uzadyp duran eline gönükdirilipdir. Eserdäki gahrymanlaryň ýüz keşplerinde, hereketlerinde watansöýüjilik, wepalylyk, batyrlyk, gahrymançylyk, ugurtapyjylyk häsiýetleri şöhlelendirilip, häzirki döwrüň ýaşlarynyň göwünlerini göterýär, hyjuwlaryny artdyrýar, Watana bolan söýgüsini berkidýär. Köp şekilli taslamanyň arassa, ýiti reňk öwüşginleri bilen ýerine ýetirilmegi, ýagtylyk bilen kölegäniň oýnunyň sazlaşykly peýdalanylmagy eseriň esasy mazmunyny açyp görkezmäge ýardam berýär. «Görogly» şadessanynyň «Göroglynyň öýlenişi» atly şahasynda beýan edilýän wakany Myratmergen Kulyýewiň «Agaýunus» atly monumental nakgaş eserinde öz beýanyny tapypdyr. Agaýunusyň haremhanasynyň bagynda Gyrata atlanyp, elinde dutaryny çalyp duran Görogly, «Howaly gyr» diýlen aty, perizat Agaýunus we onuň Gülşirin kenizi suratlandyrylan. Işiň birinji meýilnamasynda şekillendirilen akja kepderiler, keýikler we tawus guşlar eseriň baş meýlini, ýagny Görogly bilen Agaýunusyň arasyndaky söýgini alamatlandyrýar. Yzky meýilnamada bolsa Göroglynyň aždarhany ýeňip, dag gerşlerinin arasyndaky ýol we haremhananyň gapysynyň ýanynda çadyrda oturan garry kempir mamanyň keşbi ýerleşdirilipdir. Bu bolsa şadessanynda beýan edilen pursatlaryny giňişleýin düşünmäge ýardam berýär. Gowy saýlanan we baglanyşdyrylan reňk öwüşginleri, ýagtylygyň we kölegeleriň gapma-garşylyklary eseriň mazmunyny açmaga ýardam berýär. Gyratyň öňünde duran Göroglynyň dutarly keşbini Patdyk Patdykowyň «Görogly» atly heýkelinde hem görmek bolýar. Döwletgeldi Gurbanowyň «Şasenem kenizleri bilen» atly stanok grafika eseri «Şasenem – Garyp» dessanyna bagyşlanypdyr. Yşky temasynda ýazylan bu dessanyň baş gahrymanlary Şasenem bilen Garybyň ýüz keşpleriniň umumy sudury görünýär. Şasenem patyşanyň gyzy köşgüň merdiwanyndan bagda dynç alyp duran kenizleriň ýanyna barýan görnüşinde şekillendirilipdir. Taslamanyň merkezinde bolsa Gülnahalyň (Akjanyň) we Ezberhojanyň keşpleriniň üsti bilen söýgä, dosta wepadarlyk, tutanýerlilik, salyhatlylyk, ugurtapyjylyk ýaly gowy gylyk-häsiýetleri şöhlelendirilýär. Eseriň çep tarapynda suratlandyrylan tagtda oturan Şasenemiň ejesiniň gazaply häsiýetli zenandygy we söýgüniň garşysyna öňe çykandygy onuň gapdalynda oturan ýyrtyjy haýwanlaryň şekilleri bilen düşündirilýär. Eseriň baş pikirini şöhlelendirýän kapasada oturan kepderileriň şekilleri gülüň şekiline geçip gitmegi bilen söýgüniň güýjüni görkezýär we ahyrynda Şasenem bilen Garybyň bir-birine duşýandygynyň nyşanyna öwrülýär. Iňçe çyzyklary bilen çekilen şekiller ak bilen gara reňkleriň arasyndaky ýiti gapma-garşylygyň has ýumşak bolmagyna getirýär. «Gorkut ata» türkmenleriň gahrymançylykly taryhy şadessany bolup, keşpler ulgamy boýunça örän baýdyr. Maksat Hudaýberdiýewiň «Gorkut ata» atly nakgaş eseri bu dessanyň «Salyr Gazanyň öýüniň ýagmalandygy» boýundan alnan pursaty şekillendirilipdir. Maksat Nurmetowyň «Gorkut ata» heýkeli Gorkut atany paýhasly, akyldar, halkyň ýakyn maslahatçysy, keramatly adamyň keşbi şöhlelendiripdir. «Saýatly-Hemra» yşky-liriki dessany esasynda döredilen Suraý Ýahýaýewanyň keramika işiniň ortaky böleginde arka görnüşli üç sany böleklere şadessanyň iň gyzykly wakalary gündogar miniatýurasyndaky çeper serişdeleriň üsti bilen suratlandyrylypdyr. Birinji böleginde Selbynyýaz bilen Hemranyň toý edip duranlygy, ikinjide Hemranyň gaýybana Saýatlyhana aşyk bolandan soňra, ýola düşen pursaty we üçünjide bolsa Saýatlyhanyň we Hemranyň sährada bir-biri bilen duşan wagty suratlandyrylýar. Işiň beýleki bölekleri bolsa haşam görnüşinde ýerine ýetirilipdir. Nusgawy edebiýatymyzyň gahrymanlarynyň wekilleri Serdar Agaýewiň «Döwletmämmet Azady bilen ýaş Magtymguly» atly heýkel taslamasynda berilipdir. Döwletmämmet Azady binagärlik arkasynyň öňünde dik durup, onuň bir eli kitaby saklap dursa, beýlekisi bilen ol ýetginjeklik ýaşyndaky Magtymgula nesihat berýän ýaly görnüşde suratlandyrylypdyr. Çünki Magtymgulynyň ilkinji mugallymy onuň atasydygyny bellidir. Heýkel toparynyň aşaky böleginde bolsa haşam görnüşinde bulutlaryň sudurlary görkezilipdir. Keşpleriň hereketleri, duruşlary, ýüz-gözleriniň hereketleri gahrymanlaryň çylşyrymly ruhy dünýäsini açyp görkezmäge, içki psihologiki dünýäsini açmaga kömek edýär. Gahryman Arkadagymyzyň taýsyz tagallalary bilen edebi mirasymyzyň gymmatly nusgalary esasynda sungat eserlerini döretmek mümkinçilikleri ýaş suratkeşleriň döredijiliginde hem uly seslenme tapmak bilen ýaş nesillerde mirasa, ruhy gymmatlyklara söýgi döredip, türkmen halkynyň ýaşaýyş durmuşyny, şöhratly geçmişini, milli gymmatlyklaryny, ýol-ýörelgelerini çeper taýdan beýan etmäge badalga berýän ylham çeşmesidir. J. Baltaýewa, Türkmenistanyň Döwlet çeperçilik akademiýasynyň mugallymy

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow.
22 Aralık 2016 Perşembe
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Psihiatrik Kömek Bermek Hakynda
Şu Kanun psihiatrik kömek bermegiň çygrynda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegiň hukuk we guramaçylyk esaslarynyň kesgitlenilmegine we ol berilýän mahalynda raýatlaryň hukuklarynyň üpjün edilmegine gönükdirilendir.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunyň maksatlary üçin ulanylýan esasy düşünjeler şulary aňladýar:
1) psihiatrik kömek — psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň keseliniň öňüniň alynmagyna, psihiki bozulmasynyň anyklanylmagyna, bejerilmegine we saglygynyň dikeldilmegine ýa-da özünde psihiki bozulmanyň bardygyna çak etmäge esas bolup durýan hereketleri edýän adamyň psihiki ýagdaýynyň barlanylmagyna gönükdirilen çäreleriň toplumy;
2) psihiki bozulma — adamyň psihiki saglygynyň biologik, fiziki, himiki, psihologik, durmuş we beýleki ýagdaýlaryň täsir etmegi netijesinde beýniniň işiniň bozulmagy bilen şertlendirilen we degişli anyklama bilen bellenilýän ýagdaýy;
3) psihiki saglyk — adamyň ruhy abadançylygynyň, onuň töwerekdäki hakykata, öz psihiki ýagdaýyna we psihiki bozulmasy bolmaýan özüni alyp barşyna barabar akyl ýetirmek ukyby bilen häsiýetlendirilýän ýagdaýy;
4) syrkaw — psihiki bozulmadan ejir çekýän, gatnap ýa-da ýatymlaýyn şertlerde psihiatrik kömegi alýan adam;
5) psihiatrik kömegi berilýän adamyň wekili — on sekiz ýaşyna ýeten psihiatrik kömegi berilýän adamyň adyndan we tabşyrmagy boýunça onuň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramak maksady bilen hereket edýän adam (mundan beýläk — wekil);
6) hünärmen lukman — ýokary lukmançylyk bilimi bolan, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda psihiatrik kömegiň guralmagy we berilmegi bilen baglanyşykly saglygy goraýyş işi bilen meşgullanmaga hukugy bolan adam;
7) psihiatrik güwä geçilmegi — adamda psihiki bozulmanyň ýa-da oňa psihiatrik kömek bermek zerurlygynyň bardygyny kesgitlemek maksady bilen geçirilýän lukmançylyk barlagy;
8) psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň hassahana ýerleşdirilmegi — psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň psihiatrik (psihonewrologik) edara (mundan beýläk — psihiatrik edara) ýerleşdirilmegi;
9) psihiatrik edara — işiniň esasy görnüşi psihiatrik kömek bermek bolup durýan saglygy goraýyş edarasy, şeýle hem psihiatrik kömek berýän başga saglygy goraýyş edarasynda ýerleşýän psihiatrik bölüm (iş otagy).
2-nji madda. Türkmenistanyň psihiatrik kömek bermek hakynda kanunçylygy
Türkmenistanyň psihiatrik kömek bermek hakynda kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň psihiatrik kömek bermek çygryndaky beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat bolup durýar.
3-nji madda. Şu Kanunyň hereket edýän çygry
Eger Türkmenistanyň kanunçylygynda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, şu Kanunyň hereketi Türkmenistanyň raýatlaryna, şeýle hem daşary ýurt raýatlaryna we raýatlygy bolmadyk adamlara degişlidir.
4-nji madda. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlara döwlet kepillikleri
Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlara döwlet tarapyndan şular kepillendirilýär:
1) olaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagy;
2) gatnawly we ýatymlaýyn şertlerde oňat hilli we howpsuz psihiatrik kömegiň berilmegi;
3) olara durmuş goldawynyň berilmegi üçin zerur bolan beýleki çäreleriň görülmegi.
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlara başga döwlet kepillikleri hem berlip bilner.
5-nji madda. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň esasy hukuklary
Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň esasy hukuklary şulardyr:
1) raýat, syýasy, ykdysady, durmuş we medeni hukuklarynyň amala aşyrylmagyna;
2) özüne adam mertebesiniň kemsidilmegini aradan aýyrýan, hormat we ynsanperwerlik bilen garalmagyna;
3) ykdysady taýdan ezilmeden, jyns gatnaşyklary we beýleki görnüşli zorluklardan goralmagyna;
4) oňat hilli we howpsuz psihiatrik kömegiň berilmegine;
5) işe ýerleşmekde, täze hünärleri öwrenmekde ýardam berilmegine;
6) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen halatlarda hossarlyk edilmegine;
7) durmuş taýdan goldanylmaga;
8) özüniň hukuklary, psihiki saglygynyň ýagdaýy baradaky maglumatlary, şeýle hem özünde bar bolan psihiki bozulmanyň häsiýeti we psihiatrik kömek bermegiň ulanylýan usullary barada özüne elýeter görnüşde maglumatlary almaga, görkezilen maglumatlaryň onuň janyna we saglygyna zyýan ýetirip biljek halatlary muňa degişli däldir;
9) hünärmen lukmany erkin saýlamaga we onuň hünär derejesi barada maglumat almaga;
10) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde adwokatyň kömek bermegine;
11) zerur bolan halatlarda terjimeçiniň hyzmatlaryndan tölegsiz peýdalanmaga;
12) özüniň psihiki saglygynyň ýagdaýy öwrenilýän ylmy barlaglara, bilim işiniň gidişine meýletinlikde gatnaşmaga, şeýle hem olara gatnaşmakdan ýüz döndermäge.
6-njy madda. Psihiatrik kömek berilýän adama wekilçilik edilmegi
1. Psihiatrik kömek berilýän adamyň özüniň saýlamagy boýunça hukuklaryny we kanuny bähbitlerini goramagy üçin wekilini çagyrmaga hukugy bardyr.
Wekilçiligiň resmileşdirilmegi Türkmenistanyň raýat kanunçylygynda bellenilen tertipde geçirilmelidir.
2. Psihiatrik kömek berilýän kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamyň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny olaryň ata-eneleri (başga kanuny wekilleri), olar bolmadyk halatlarynda bolsa — hossarlyk we howandarlyk edarasy amala aşyrýarlar.
3. Psihiatrik kömek berilýän adamyň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny adwokat hem amala aşyryp biler. Şunda, psihiatrik edaranyň administrasiýasy, şu Kanunyň 16-njy maddasynyň birinji böleginiň 1-nji bendinde we 21-nji maddasynyň 1-nji bendinde göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda, psihiatrik kömek berilýän adamyň adwokaty çagyrmak mümkinçiligini üpjün etmäge borçludyr. Adwokaty çagyrmak we onuň hyzmatlaryny tölemek Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
7-nji madda. Psihiki bozulmanyň ýoklugynyň ýuridik taýdan dogry hasaplanylmagy
1. Özünde psihiki bozulmanyň bardygy şu Kanunda göz öňünde tutulan esaslar boýunça we tertipde belli edilmese, ol adamda psihiki bozulma ýok diýlip hasap edilýär.
2. Hiç kim özünde psihiki bozulmany kesgitlemek maksady bilen, lukmançylyk barlagyndan geçmäge mejbur edilip bilinmez, şu Kanunda we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
8-nji madda. Hünär işiniň aýry-aýry görnüşleriniň we ýokary howplulygy bolan çeşme bilen baglanyşykly işiň ýerine ýetirilmeginiň çäklendirilmegi
1. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adam psihiki bozulmanyň netijesinde hünär işiniň aýry-aýry görnüşlerini we ýokary howplulygy bolan çeşme bilen baglanyşykly işi amala aşyrmaga ýaramsyz diýlip wagtlaýyn (bäş ýyldan köp bolmadyk möhlete we soňra gaýtadan güwä geçilme hukugy bilen) ykrar edilip bilner.
2. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň hünär işiniň aýry-aýry görnüşlerini we ýokary howplulygy bolan çeşme bilen baglanyşykly işi amala aşyrmaga ýaramsyz diýlip ykrar edilmegi, onuň saglyk ýagdaýyna baha bermegi netijesinde lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň çözgüdi esasynda amala aşyrylýar.
9-njy madda. Psihiatrik kömek bermegiň çygrynda maliýeleşdirmek
Psihiatrik kömek bermegiň çygrynda maliýeleşdirmek Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik beýleki çeşmeleriň hasabyna amala aşyrylýar.
II BAP. PSIHIATRIK KÖMEK BERMEGIŇ ÇYGRYNDA DÖWLET TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRMEK WE GÖZEGÇILIK
10-njy madda. Psihiatrik kömek bermegiň çygrynda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi we gözegçiligi amala aşyrýan edaralar
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi (mundan beýläk — ygtyýarly edara), ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, şeýle hem öz ygtyýarlylygynyň çäklerinde psihiatrik kömek bermegiň çygrynda işi amala aşyrýan beýleki döwlet edaralary psihiatrik kömek bermegiň çygrynda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi we gözegçiligi amala aşyrýan edaralar bolup durýarlar.
11-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlylygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti psihiatrik kömek bermegiň çygrynda:
1) ýeke-täk döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) kadalaşdyryjy hukuk namalaryny çykarýar;
3) ygtyýarly edaranyň we psihiatrik kömek bermek çygrynda işi amala aşyrýan beýleki döwlet edaralarynyň işini utgaşdyrýar;
4) Türkmenistanyň kanunçylygynda öz ygtyýarlylygyna degişli edilen beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
12-nji madda. Ygtyýarly edaranyň ygtyýarlylygy
Ygtyýarly edara psihiatrik kömek bermegiň çygrynda:
1) ýeke-täk döwlet syýasatyny durmuşa geçirýär;
2) kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýär;
3) şulary tassyklaýar:
a) Psihiatrik kömek bermegiň tertibini;
b) Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlaryň hassahana ýerleşdirilmeginiň tertibini;
4) psihiatrik edaralaryň işini utgaşdyrýar, olaryň işine gözegçiligi amala aşyrýar;
5) psihiatrik bilermenler seljermesiniň geçirilmegini guraýar;
6) psihiatrik kömek berilýän mahalynda geçirilýän çäreleriň hiline, esaslylygyna we netijeliligine baha bermegi amala aşyrýar;
7) psihiatrik güwä geçilmeginiň geçirilmegini guraýar;
8) psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlary saglygy goraýyş, durmuş we zähmet çäreleriniň geçirilmegi arkaly olary maşgala we jemgyýetçilik durmuşyna, zähmet işine goşmak maksady bilen, olaryň saglygy goraýyş-durmuş taýdan dikeldilmegini guraýar;
9) psihiatrik kömek bermek boýunça iş bilen meşgullanýan saglygy goraýyş işgärlerini taýýarlamaklygy, gaýtadan taýýarlamaklygy we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmaklygy amala aşyrýar;
10) psihiatrik edaralaryň maddy-tehniki binýadynyň pugtalandyrylmagy we ösdürilmegi boýunça çäreleri amala aşyrýar;
11) ygtyýarlyklarynyň çäginde psihiatrik kömek bermek çygrynda iş alyp barýan ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary we beýleki döwlet edaralary bilen özara hereket edýär;
12) ilat arasynda psihiki bozulmanyň öňüni almagyň we bejermegiň usullary barada äň-bilim işlerini geçirýär;
13) psihiatrik kömek bermegiň çygrynda halkara hyzmatdaşlygyny amala aşyrýar;
14) Türkmenistanyň kanunçylygynda öz ygtyýarlylygyna degişli beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
13-nji madda. Psihiatrik kömek bermek çygrynda iş alyp barýan ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, beýleki döwlet edaralarynyň ygtyýarlylygy
Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, beýleki döwlet edaralary psihiatrik kömek bermek çygrynda:
1) döwlet syýasatyny durmuşa geçirýärler;
2) psihiatrik kömek bermek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýärler;
3) psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlary maşgala we jemgyýetçilik durmuşyna, zähmet işine goşmak maksady bilen, olaryň saglygy goraýyş-durmuş taýdan dikeldilmeginiň guralmagyna ýardam edýärler;
4) psihiatrik kömek berýän saglygy goraýyş edaralarynyň maddy-tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagynyň üpjün edilmegine ýardam edýärler;
5) psihiki bozulmanyň öňüni almagyň we bejermegiň usullary barada ilat arasynda äň-bilim işleriniň geçirilmegine ýardam edýärler;
6) psihiatrik edaralaryň işine gözegçiligi amala aşyrýar;
7) Türkmenistanyň kanunçylygynda öz ygtyýarlylygyna degişli edilen beýleki wezipeleri amala aşyrýar.
III BAP. PSIHIATRIK KÖMEK BERMEGIŇ GURALYŞY
14-nji madda. Psihiki bozulmanyň anyklamasynyň bellenilmegi
1. Psihiki bozulmanyň anyklamasy barlanylýan adamyň psihiki saglygynyň ýagdaýy baradaky lukmançylyk netijenamasy esasynda bellenilýär. Görkezilen anyklamany bellemek diňe hünärmen lukmanyň ýa-da lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň hukugy bolup durýar.
2. Psihiki bozulmanyň anyklamasy Keselleriň halkara toparlara bölünişinde görkezilen psihiki bozulmany toparlara bölmegiň hasaba alynmagy bilen bellenilýär.
15-nji madda. Psihiatrik güwä geçilmegi
1. Psihiatrik güwä geçilmegi — barlanylýan adamyň haýyşy ýa-da razylygy bilen, ýa-da onuň wekiliniň razylygy bilen, eger barlanylýan adam kämillik ýaşyna ýetmedik adam ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adam bolsa, onda onuň ata-enesiniň (başga kanuny wekiliniň) haýyşy ýa-da razylygy bilen geçirilýär.
Kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamyň ata-enesiniň (başga kanuny wekiliniň) biri garşy bolan ýa-da ol bolmadyk halatynda, bu adamlara psihiatrik güwä geçilmegi hossarlyk we howandarlyk edarasynyň çözgüdi boýunça geçirilýär.
2. Şu Kanunyň 16-njy maddasynyň birinji böleginde görkezilen halatlarda barlanylýan adamlara psihiatrik güwä geçilmegi olaryň razylygy bolmazdan, olaryň wekilleriniň, ata-enesiniň (başga kanuny wekiliniň), hossarlyk we howandarlyk edaralarynyň razylygy bolmazdan geçirilip bilner (mundan beýläk — adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi).
3. Eger barlanylýan adamyň şu Kanunyň 19-njy maddasynyň birinji böleginde göz öňünde tutulan esaslar boýunça dispanser gözegçiliginde bolýan halatlarynda, adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi geçirilip bilner.
4. Psihiatrik güwä geçilmegiň maglumatlary we barlanylýan adamyň psihiki saglygynyň ýagdaýy barada netijenama saglygy goraýyş resminamalaryna girizilýär, şeýle hem hünärmen lukmana ýüz tutulmagynyň sebäpleri we saglygy goraýyş maslahatlary görkezilýär.
16-njy madda. Adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi
1. Adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi, eger bar bolan maglumatlara görä barlanylýan adam özünde şu aşakdakylary şertlendirýän agyr psihiki bozulmanyň bardygyny çak etmäge esas berýän hereketleri amala aşyrýan halatlarynda geçirilýär, ýagny:
1) onuň özi ýa-da daş-töwerekdäkiler üçin gönüden-göni howplulygyny;
2) onuň biçäreligini (esasy durmuş zerurlyklaryny özbaşdak kanagatlandyryp bilmezligi);
3) eger görkezilen adam psihiatrik kömeksiz goýulsa, onuň psihiki saglygynyň ýaramazlaşmagy netijesinde janyna we saglygyna zelel ýetmegini.
2. Şu maddanyň birinji böleginiň 1-nji bendinde we şu Kanunyň 15-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan halatlarda, adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi barada çözgüt hünärmen lukman tarapyndan özbaşdak kabul edilýär. Bu görkezilen ýagdaýlarda raýatlaryň hünärmen lukmana adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi baradaky ýüz tutmasy dilden bolup biler.
3. Şu maddanyň birinji böleginiň 2-nji we 3-nji bentlerinde göz öňünde tutulan halatlarda, hünärmen lukman tarapyndan adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi baradaky netijenama kazyýetiň çözgüdi esasynda kabul edilýär.
17-nji madda. Adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi barada arza bermegiň we çözgüt kabul etmegiň tertibi
1. Şu Kanunyň 15-nji maddasynyň üçünji böleginde göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda, adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi barada çözgüt şu Kanunyň 16-njy maddasynyň birinji böleginde görkezilen psihiatrik güwä geçilmegi üçin esaslaryň bardygy barada maglumatlary bolan arza boýunça hünärmen lukman tarapyndan kabul edilýär. Bu arza mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegine degişli adamyň wekilleri, ata-enesi (başga kanuny wekilleri), dürli ugurlardan bolan lukmanlar we başga adamlar tarapyndan berlip bilner.
2. Aýratyn halatlarda, eger-de bar bolan maglumatlara görä adam özi ýa-da öz daş-töweregindäkiler üçin gös-göni howp döredýän bolsa, adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi baradaky arza dilden berlip biler. Adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmegi baradaky çözgüt hünärmen lukman tarapyndan dessine kabul edilmelidir we saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilmelidir. Eger-de hünärmen lukman görkezilen arzada şu Kanunyň 16-njy maddasynyň birinji böleginde görkezilen ýagdaýlaryň bardygy baradaky maglumatlaryň ýokdugyny anyklasa, adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmeginden delillendirilen ýüz öwürmäni ýazmaça görnüşde resmileşdirmäge borçludyr.
3. Eger hünärmen lukman adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmeginiň zerurlygy baradaky arzanyň esaslydygyny anyklan halatynda, ol görkezilen adamyň ýaşaýan ýerindäki kazyýete özüniň ýazmaça netijenamasyny, şeýle hem görkezilen güwä geçilmegiň geçirilmeginiň zerurlygy barada arzany ibermäge borçludyr. Şonda kazy görkezilen arzany alan gününden soň üç günüň dowamynda oňa seretmelidir we degişli çözgüdi çykarmalydyr.
4. Kazyýetiň adama mejbury tertipde psihiatrik güwä geçilmeginiň zerurdygy baradaky çözgüdine Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
18-nji madda. Psihiatrik kömegiň gatnawly we ýatymlaýyn şertlerde berilmegi
1. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adama psihiatrik kömek saglygy goraýyş görkezmelerine görä gatnawly we ýatymlaýyn şertlerde berlip bilner.
2. Gatnawly we ýatymlaýyn şertlerde psihiatrik kömek hünärmen lukman tarapyndan psihiki bozulmadan ejir çekýän adam ýüz tutan mahalynda — onuň haýyşy boýunça ýa-da onuň razylygy bilen, ýa-da onuň wekiliniň haýyşy boýunça ýa-da razylygy bilen, eger psihiki bozulmadan ejir çekýän ýüz tutan adam kämillik ýaşyna ýetmedik adam ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adam bolsa, onda onuň ata-enesiniň (başga kanuny wekiliniň) haýyşy boýunça ýa-da razylygy bilen berilýär.
19-njy madda. Dispanser gözegçiligi
1. Agyr durnukly ýa-da ýygy-ýygydan ýitileşýän ýarawsyzlyk alamatlary bilen ýüze çykmalary bolan ötüşen we uzaga çeken psihiki bozulmadan ejir çekýän adama dispanser gözegçiligi bellenilip bilner.
Görkezilen adama dispanser gözegçiligini bellemegiň zerurlygy we onuň bes edilmegi hakynda çözgüt gatnawly şertlerde psihiatrik kömek berýän psihiatrik edaranyň lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan kabul edilýär. Lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň çözgüdi saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy edilmegi bilen resmileşdirilmelidir.
2. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adama öň bellenen dispanser gözegçiligi ol sagalanda ýa-da psihiki saglyk ýagdaýy ep-esli we durnukly gowulanan mahalynda bes edilmelidir.
3. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adama dispanser gözegçiligi bes edilenden soň onuň psihiki saglyk ýagdaýy ýaramazlaşan halatynda lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan psihiatrik güwä geçilmegi geçirilmelidir, onuň netijeleri boýunça dispanser gözegçiligini dikeltmek barada çözgüt kabul edilip bilner.
20-nji madda. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamy hassahana ýerleşdirmek üçin esaslar
1. Hünärmen lukmanyň psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň lukmançylyk barlagyny geçirmek ýa-da ýatymlaýyn şertlerde bejermek hakynda netijenamasy görkezilen adamyň hassahana ýerleşdirilmegi üçin esas bolup durýar. Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen halatlarda we tertipde psihiatrik bilermenler seljermesiniň geçirilmeginiň zerurlygy hem görkezilen adamy psihiatrik edara ýerleşdirmek üçin esas bolup biler.
2. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň hassahana ýerleşdirilmegi onuň haýyşy ýa-da onuň razylygy bilen, şu Kanunyň 21-nji maddasynda göz öňünde tutulan halatlarda bolsa, onuň razylygy bolmazdan ýa-da onuň wekiliniň razylygy bolmazdan (mundan beýläk — mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek) amala aşyrylyp bilner.
Eger-de psihiki bozulmadan ejir çekýän adam kämillik ýaşyna ýetmedik bolsa ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adam bolan halatlarynda onuň hassahana ýerleşdirilmegi ata-enesiniň biriniň (başga kanuny wekiliniň) haýyşy boýunça ýa-da razylygy bilen amala aşyrylýar. Şeýle razylyga görkezilen adam ýa-da onuň ata-enesiniň biri (başga kanuny wekili) we hünärmen lukman tarapyndan gol çekilmelidir we saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilmelidir.
3. Psihiki bozulmadan ejir çekýän kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adamyň hassahana ýerleşdirilmegi, olaryň ata-enesiniň biriniň (başga kanuny wekiliniň) ýa-da ata-enesi (başga kanuny wekili) bolmadyk halatynda, hossarlyk we howandarlyk edaralarynyň çözgüdi boýunça amala aşyrylýar.
4. Psihiki bozulmadan ejir çekýän hassahana ýerleşdirilen adam ýatymlaýyn şertlerde psihiatrik kömek berýän psihiatrik edaralarda bolýan bütin döwrüniň dowamynda zähmete wagtlaýyn ukypsyz diýlip ykrar edilýär we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döwlet kömek puluny almaga hukugy bardyr.
21-nji madda. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek üçin esaslar
Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek, eger psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň lukmançylyk barlagy ýa-da bejerilmegi diňe ýatymlaýyn şertlerde mümkin bolsa, onuň psihiki bozulmasy agyr we şu aşakdakylary şertlendirýän bolsa amala aşyrylyp bilner:
1) onuň özi ýa-da öz daş-töweregindäkiler üçin gönüden-göni howplulygyny;
2) onuň biçäreligini (esasy durmuş zerurlyklaryny özbaşdak kanagatlandyryp bilmezligini);
3) eger görkezilen adam psihiatrik kömeksiz goýulsa, onuň psihiki saglygynyň ýaramazlaşmagy netijesinde janyna we saglygyna zelel ýetmegini.
22-nji madda. Bejergiden ýüz öwrülmegi
1. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamyň ýa-da onuň wekiliniň şu Kanunyň 16-njy maddasynyň birinji böleginde göz öňünde tutulan halatlardan başga ýagdaýlarda, teklip edilýän bejergiden ýüz öwürmäge ýa-da ony bes etmäge hukugy bar.
2. Bejergiden ýüz öwren psihiki bozulmadan ejir çekýän adama ýa-da onuň wekiline bejergiden ýüz öwürmäniň ýa-da bejergini bes etmeginiň getirip biljek netijeleri düşündirilmelidir.
Bejergiden ýüz öwrülmegi görkezilen adamyň psihiatrik edaradan çykarylmagy üçin esas bolup biler. Bejergiden ýüz öwrülmegi bejergiden ýüz öwürmegiň getirip biljek netijeleri barada degişli maglumatlaryň görkezilmegi bilen saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy edilip resmileşdirilmelidir.
23-nji madda. Psihiatrik kömek berlen mahalynda adamlaryň howpsuzlygyny üpjün etmegiň çäreleri
1. Ýatymlaýyn şertlerde psihiatrik kömek bermek hassahana ýerleşdirilen adamyň we başga adamlaryň howpsuzlygyny üpjün edýän şertlerde, saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan syrkawlaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilmeginde amala aşyrylmalydyr.
2. Adam mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen mahalynda fiziki gysyş ýa-da aýry saklamak çäreleri, eger-de hünärmen lukmanyň pikirine görä, syrkawyň özi üçin ýa-da öz daş-töweregindäki adamlar üçin gös-göni howp döredýän hereketleriniň öňüni beýleki usullar bilen alyp bolmaýan halatlarda, görnüşlerde we diňe şol döwrüň dowamynda ulanylýar.
Görkezilen adam babatda fiziki gysyş ýa-da aýry saklamak çäreleri diňe saglygy goraýyş işgärleriniň hemişelik gözegçiligi astynda ulanylmalydyr. Fiziki gysyş ýa-da aýry saklamak çäreleriniň ulanylmagynyň görnüşleri, esaslary we wagtynyň döwri baradaky maglumatlar saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilmelidir.
3. Adam mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen mahalynda Içeri işler edaralarynyň işgärleri saglygy goraýyş işgärlerine ýardam bermäge we hassahana ýerleşdirilýän adamyň ýanyna barylmagy we oňa seredilmegi üçin howpsuz şertleri üpjün etmäge borçludyrlar. Hassahana ýerleşdirilýän adamyň daş-töwerekdäki adamlaryň janyna ýa-da saglygyna howp salýan hereketleriniň öňüni almak zerurlygy ýüze çykan halatynda, şeýle hem mejbury hassahana ýerleşdirilmäge degişli adamy gözlemek ýa-da tutup saklamak zerurlygy bolan mahalynda içeri işler edaralarynyň işgärleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipdäki hereketleri amala aşyrmalydyrlar.
24-nji madda. Ata-enesiniň (başga kanuny wekilleriniň) haýyşy boýunça ýa-da olaryň razylygy bilen hassahana ýerleşdirilen kämillik ýaşyna ýetmedik adama ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adama psihiatrik güwä geçilmegi
1. Ata-enesiniň (başga kanuny wekilleriniň) haýyşy boýunça ýa-da olaryň razylygy bilen hassahana ýerleşdirilen kämillik ýaşyna ýetmedik adam ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adam şu Kanunyň 25-nji maddasyndа göz öňünde tutulan tertipde lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan hökmany psihiatrik güwä geçilmegine degişlidir. Görkezilen adam ilkinji alty aýyň dowamynda hassahana ýerleşdirilmeginiň möhletiniň uzaldylmagy baradaky meseläniň çözülmegi üçin azyndan aýda bir gezek lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan psihiatrik güwä geçilmegine degişlidir. Görkezilen adamyň hassahanada bolmagynyň möhleti alty aýdan köp wagta uzaldylan mahalynda psihiatrik güwä geçilmegi lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan azyndan alty aýda bir gezek geçirilmelidir.
2. Lukmançylyk-maslahat beriş topary ýa-da psihiatrik edaranyň administrasiýasy tarapyndan kämillik ýaşyna ýetmedik adam ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adam ata-enesi (başga kanuny wekili) tarapyndan hassahana ýerleşdirilen mahalynda ýol berlen hyýanatçylyklaryň edilendigi ýüze çykarylan halatynda, psihiatrik edaranyň administrasiýasy hassahana ýerleşdirilen adamlaryň ýaşaýan ýerindäki hossarlyk we howandarlyk edarasyna bu barada habar bermelidirler.
25-nji madda. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen psihiki bozulmadan ejir çekýän adama hökmany psihiatrik güwä geçilmegi
Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen psihiki bozulmadan ejir çekýän adam kyrk sekiz sagadyň dowamynda mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmegiň esaslydygy barada çözgüt kabul etmeli hem-de degişli netijenamany bermeli lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan hökmany psihiatrik güwä geçilmegine degişlidir. Lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň görkezilen adamy mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmeginiň zerurlygy baradaky netijenamasy hökmany psihiatrik güwä geçilmegi geçirilenden soň, Türkmenistanyň Raýat iş ýörediş kodeksiniň kadalaryna laýyklykda psihiatrik edaranyň ýerleşýän ýerindäki kazyýete iberilmelidir.
26-njy madda. Kazyýet tarapyndan mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza seredilmegi
1. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza kazyýet tarapyndan Türkmenistanyň Raýat iş ýörediş kodeksiniň kadalaryna laýyklykda seredilýär.
2. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza kazyýete psihiatrik edaranyň administrasiýasy tarapyndan berilýär. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek üçin esaslary özünde jemleýän arzanyň ýanyna lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmegiň zerurlygy baradaky netijenamasy goşulmalydyr.
3. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmäge degişli adama onuň hassahana ýerleşdirilmegi baradaky meselä kazyýet tertibinde seredilende onuň hut özüniň gatnaşmagyna hukuk berilmelidir. Eger psihiatrik edaranyň wekilinden alnan maglumatlara görä, hassahana ýerleşdirilýän adamyň psihiki saglyk ýagdaýy oňa özüniň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegi baradaky meselä kazyýetde seredilen mahalynda onuň özüniň gatnaşmagyna mümkinçilik bermeýän bolsa, onda kazy tarapyndan mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegi baradaky arza psihiatrik edarada seredilmelidir.
4. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza seredilen mahalynda mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek barada haýyş edýän psihiatrik edaranyň wekiliniň hem-de özi babatda mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegi baradaky meselesine seredilýän adamyň wekiliniň kazyýet mejlisine gatnaşmagy hökmany bolup durýar.
5. Prokuroryň kazyýet mejlisine gatnaşmaga we mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek hakynda arzanyň esaslydygy babatda kazyýete netijenama bermäge hukugy bardyr.
27-nji madda. Kazyýetiň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza boýunça çözgüdi
1. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arza seredenden soň, kazyýet görkezilen arzanyň kanagatlandyrylýandygy ýa-da kanagatlandyrmakdan ýüz dönderilýändigi barada çözgüt çykarmaga borçludyr.
Kazyýet tarapyndan mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arzanyň esassyzdygy ykrar edilen halatynda, hassahana ýerleşdirilen adam haýal etmän ol ýerden çykarylmaga degişlidir.
Kazyýet tarapyndan mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky arzany kanagatlandyrmak barada çözgüt çykarylan halatynda, görkezilen çözgüt mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegi üçin esas bolup durýar.
2. Kazyýetiň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmek baradaky çözgüdine onuň çykarylan gününden başlap on günüň dowamynda Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde şikaýat edilip bilner.
28-nji madda. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmegiň möhletiniň uzaldylmagy
1. Adamyň psihiatrik edarada bolmagy diňe onuň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmeginiň esaslarynyň bar bolan wagtynyň içinde dowam edip biler.
2. Mejbury tertipde psihiatrik edara ýerleşdirilen adam ilkinji alty aýyň dowamynda azyndan aýda bir gezek mejbury tertipde hassahanada bolmagynyň möhletiniň uzaldylmagy barada çözgüdiň kabul edilmegi üçin lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan psihiatrik güwä geçilmegine degişlidir. Mejbury tertipde hassahana ýerleşdirmegiň möhleti alty aýdan köp möhlete uzaldylan mahalynda lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan psihiatrik güwä geçilmegi azyndan alty aýda bir gezek geçirilýär.
3. Adam mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen pursadyndan alty aý geçenden soň lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň bu adamyň mejbury tertipde hassahanada bolmagynyň möhletiniň uzaldylmagynyň zerurdygy baradaky netijenamasy psihiatrik edaranyň administrasiýasy tarapyndan kazyýete iberilmelidir.
4. Kazyýet şu Kanunyň 26-njy we 27-nji maddalarynda göz öňünde tutulan tertipde, mejbury tertipde hassahanada bolmagynyň möhletiniň uzaldylmagy barada çözgüt çykaryp biler.
29-njy madda. Psihiki bozulmadan ejir çekýän kämillik ýaşyna ýetmedik adamlary ýörite bilim edaralaryna ýerleşdirmegiň esaslary we tertibi
Psihiki bozulmadan ejir çekýän kämillik ýaşyna ýetmedik adamlaryň ata-enesiniň (başga kanuny wekiliniň) arzasy we hünärmen lukmandan, mugallymçylyk işgärlerinden we dürli ugurlardaky lukmanlardan ybarat bolan degişli toparyň netijenamasy olaryň ýörite bilim edaralaryna ýerleşdirilmegi üçin esas bolup durýar. Bu toparyň netijenamasynda psihiki bozulmadan ejir çekýän kämillik ýaşyna ýetmedik adamyň ýörite bilim edarasynda okamagynyň zerurdygy barada maglumatlar bolmalydyr.
30-njy madda. Syrkawyň psihiatrik edaradan çykarylmagy
1. Syrkawyň psihiatrik edaradan çykarylmagy ol sagalan halatynda ýa-da onuň psihiki saglygynyň düýpli durnukly gowulaşmagy oňa mundan beýläk ýatymlaýyn şertlerde psihiatrik kömegiň berilmegi talap edilmeýän halatynda amala aşyrylýar.
2. Özüniň haýyşy ýa-da razylygy bilen psihiatrik edara ýerleşdirilen syrkawyň çykarylmagy görkezilen syrkawyň ýazmaça arzasy ýa-da onuň wekiliniň arzasy boýunça hünärmen lukman bilen ylalaşmak arkaly amala aşyrylýar.
3. Kazyýetiň degişli çözgüdi esasynda mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen syrkawyň çykarylmagy lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň çykarmagyň esaslydygy hakyndaky netijenamasyna laýyklykda psihiatrik edaranyň administrasiýasynyň çözgüdi ýa-da kazyýetiň mejbury tertipde hassahanada bolmagyň möhletiniň uzaldylmagy hakynda arzany kanagatlandyrmakdan ýüz döndermek barada çözgüdi çykaran mahalynda amala aşyrylýar.
4. Eger adamda daş-töwerekdäki adamlar üçin gös-göni howplulygy bilen şertlendirilýän psihiki bozulmanyň bolmagy mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegi üçin esas bolan bolsa, psihiatrik edaranyň administrasiýasy oňa soňra psihiatrik kömegiň berilmegini gurnamak maksady bilen, onuň çykýan senesi barada syrkawyň ýaşaýan ýerindе (bolýan ýerindе) ýerleşýän psihiatrik edara we içeri işler edarasyna ýazmaça görnüşde habar bermäge borçludyr.
5. Eger özi üçin gös-göni howplulygy bilen şertlendirilýän psihiki bozulmanyň bolmagy adamyň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilmegine esas bolan bolsa, psihiatrik edaranyň administrasiýasy diňe syrkawyň ýaşaýan (bolýan) ýerindäki psihiatrik edara ýazmaça görnüşde habar bermäge borçludyr.
6. Özüniň haýyşy ýa-da razylygy bilen psihiatrik edara ýerleşdirilen syrkawyň lukmançylyk-maslahat beriş topary tarapyndan şu Kanunyň 21-nji maddasynda göz öňünde tutulan ýagdaýda bolýandygy anyklanan halatynda, görkezilen syrkawy hassahanadan çykarmakdan ýüz dönderilip bilner.
IV BAP. SYRKAWYŇ HUKUKLARY. SAGLYGY GORAÝYŞ IŞGÄRLERINIŇ BORÇLARY
31-nji madda. Psihiatrik edarada bolýan syrkawyň hukuklary
1. Psihiatrik edarada bolýan syrkawa ýa-da onuň wekiline onuň hassahana ýerleşdirilmeginiň esaslary we maksady, onuň hukuklary we borçlary, içerki tertip-düzgüniň kadalary barada olar üçin düşnükli görnüşde we düşnükli dilde saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan habar berilmelidir.
Psihiatrik edarada bolýan syrkawa bu habaryň berilmeginiň fakty saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilmelidir hem-de oňa syrkawyň özi ýa-da onuň wekili tarapyndan gol çekilmelidir.
2. Psihiatrik edarada bolýan syrkawyň şu Kanunyň 5-nji maddasynda bellenilen hukuklardan başga-da goşmaça şulara hukugy bardyr:
1) sanitariýanyň kadalaryna we düzgünlerine, gigiýena kadalyk ölçeglerine laýyk gelýän şertlerde psihiatrik kömegi almaga;
2) tölegsiz ýuridik kömegi almaga;
3) ilkinji zerur zatlary satyn almaga ýa-da almaga, öz egin-eşiginden peýdalanmaga;
4) dynç almaga we boş wagtyny peýdaly geçirmäge;
5) telefondan peýdalanmaga, ýanyna gelýänler bilen gepleşmäge;
6) hat-habarlary, şol sanda žurnallary, gazetleri, hatlary, iberilen zatlary, banderollary, şeýle hem pul geçirmelerini almaga. Gazetlere we žurnallara ýazylmak, telefon gepleşikleri we beýleki hyzmatlar tölegli esasda amala aşyrylýar;
7) psihiatrik kömek berlişiniň meseleleri boýunça gös-göni psihiatrik edaranyň administrasiýasyna (ýolbaşçysyna, bölüm müdirine) ýüz tutmaga;
8) dine uýmagynyň we ynanjynyň erkinligine;
9) saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan oňa psihiatrik kömek berlen mahalynda bikanun hereketleri (hereketsizligi) zerarly onuň janyna we saglygyna ýetirilen zeleliň öweziniň dolunmagyna;
10) oňa psihiatrik kömek berlen mahalynda psihiatrik edaranyň administrasiýasynyň hereketlerine (hereketsizligine) şikaýat etmäge.
3. Psihiatrik edarada bolýan syrkaw aýry-aýry ýagdaýlarda, hünärmen lukmanyň maslahaty boýunça onuň janyny halas etmek we saglygyny goramak ýa-da daş-töweregindäki adamlaryň howpsuzlygynyň bähbitleri üçin, şu maddanyň ikinji böleginiň 3-7 bentlerinde görkezilen hukuklarynyň amala aşyrylmagynda çäklendirilip bilner.
4. Psihiatrik edarada bolýan syrkaw Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen beýleki hukuklary hem edinmäge haklydyr.
32-nji madda. Psihiatrik edaranyň saglygy goraýyş işgärleriniň borçlary
Psihiatrik edaranyň saglygy goraýyş işgärleri şulara borçludyrlar:
1) syrkawlara zerur saglygy goraýyş kömeginiň berilmegini üpjün etmäge;
2) syrkawlara sanitariýanyň kadalaryna we düzgünlerine, arassaçylygyň kadalyk ölçeglerine laýyk gelýän şertlerde bolmagynyň üpjün edilmegine;
3) syrkawlaryň saglygynyň bejerilmegi üçin diňe Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde döwlet tarapyndan bellige almakdan geçen derman serişdelerini, lukmançylyk maksatlaryna niýetlenen önümleri ulanmaga. Şonda syrkawa derman serişdeleriniň, lukmançylyk maksatlaryna niýetlenen önümleriň bellenilmegi saglygy goraýyş resminamalarynda ýazgy bilen resmileşdirilmelidir;
4) syrkawlara psihiatrik edaranyň içerki tertip-düzgün kadalary bilen tanyşmaga mümkinçilik döretmäge;
5) syrkawyň wekiline, ata-enesiniň birine (başga kanuny wekiline), ýakyn garyndaşlaryna ýa-da onuň görkezmesi boýunça başga adamlara onuň psihiki saglyk ýagdaýynyň üýtgeşmeleri barada habar bermäge;
6) adamyň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilen pursadyndan başlap üç günüň dowamynda görkezilen adamyň wekiline, ata-enesiniň birine (başga kanuny wekiline), ýakyn garyndaşlaryna ýa-da onuň görkezmesi boýunça başga adamlara onuň mejbury tertipde hassahana ýerleşdirilendigi barada habar bermäge;
7) syrkawlaryň we onuň töweregindäki adamlaryň howpsuzlygyny üpjün etmäge;
8) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda beýleki borçlary ýerine ýetirmäge.
2. Ata-ene (başga kanuny wekiller) psihiki bozulmadan ejir çekýän kämillik ýaşyna ýetmedik adama ýa-da kanunda bellenilen tertipde kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen adama seretmek boýunça borçlaryny ýerine ýetirmeýän mahalynda, saglygy goraýyş işgärleri bu barada ata-enäniň (başga kanuny wekilleriň) ýaşaýan (bolýan) ýerindäki hossarlyk we howandarlyk edarasyna ýazmaça görnüşde habar bermäge borçludyrlar.
V BAP. PSIHIATRIK KÖMEGINI BERMEK IŞINIŇ AÝRATYNLYGY
33-nji madda. Psihiatrik kömek bermek boýunça lukmançylyk işi
1. Psihiatrik kömek bermek boýunça lukmançylyk işini diňe hünärmen lukmanyň amala aşyrmaga hukugy bar. Aýratyn ýagdaýlarda, şu maddanyň ikinji böleginde bellenilen şertleriň ýerine ýetirilmeginiň hasaba alynmagy bilen psihiatrik kömegiň başga saglygy goraýyş işgärleri tarapyndan berilmegine ýol berilýär.
2. Psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan başga saglygy goraýyş işgärleri Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilýän tertipde ýörite taýýarlygy geçmelidirler hem-de psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlar bilen özbaşdak işlemäge goýberilmek üçin öz hünär derejesini tassyklatmalydyr.
3. Hünärmen lukmanyň, psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan başga saglygy goraýyş işgärleriniň psihiatrik edaranyň administrasiýasynyň rugsady bilen görkezilen edaranyň içerki tertip-düzgüniň kadalaryny bozan syrkawa psihiatrik kömegi bermekden ýüz öwürmäge haky bardyr, muňa syrkawda şu aşakdakylaryň barlygyny şertlendirýän ýagdaýlar degişli däldir:
1) onuň özi ýa-da öz daş-töweregindäkiler üçin gönüden-göni howplulygynyň;
2) onuň biçäreliginiň (esasy durmuş zerurlyklaryny özbaşdak kanagatlandyryp bilmezligi);
3) eger görkezilen adam psihiatrik kömeksiz goýulsa, onuň psihiki saglygynyň ýaramazlaşmagy netijesinde janyna we saglygyna zelel ýetmek mümkinçiliginiň.
34-nji madda. Psihiatrik kömek berýän mahalynda hünärmen lukmanyň garaşsyzlygy
1. Hünärmen lukman psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlara özüniň anyklama bellеmek çözgüdinde, olara saglygy goraýyş kömeginiň berilmegi we olaryň jemgyýet üçin howply hereketleri edip bilmekleriniň öňüniň alynmagy bilen baglanyşykly borçlaryny ýerine ýetiren mahalynda öz işinde garaşsyzdyr. Bu ýagdaýlarda çözgüt kabul edende hünärmen lukman diňe saglygy goraýyş görkezmelerine we lukmanyň borjuna gollanmalydyr.
2. Pikiri lukmançylyk-maslahat beriş toparynyň agzalarynyň pikiri bilen gabat gelmeýän hünärmen lukmanyň öz pikirini ýazmaça görnüşde beýan etmäge hukugy bardyr, ol soňra saglygy goraýyş resminamalaryna çatylyp goýulmalydyr.
35-nji madda. Hünärmen lukmanlara, psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan başga saglygy goraýyş işgärlerine berilýän kepillikler we ýeňillikler
1. Hünärmen lukmanlaryň, psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan beýleki saglygy goraýyş işgärleriniň zyýanly we (ýa-da) howply (aýratyn zyýanly we (ýa-da) aýratyn howply) zähmet şertleri bolan işlerde işleýän işgärler üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen ýeňilliklere we kepilliklere hukuklary bardyr, şeýle hem olar gulluk borçlaryny ýerine ýetiren mahalynda janyna ýa-da saglygyna zeper ýetirilen ýagdaýynda döwlet tarapyndan hökmany ätiýaçlandyrylmaga degişlidirler.
2. Psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan adamyň zähmete bolan ukybyny wagtlaýyn ýitirmegine getiren, onuň janyna ýa-da saglygyna zeper ýetirilen ýagdaýynda bu adama ýetirilen zeperiň agyrlygyna görä, ýyllyk zähmet haklarynyň çäklerinde ätiýaçlandyryş pul möçberi tölenilmelidir. Maýyplyk ýüze çykan ýagdaýynda ätiýaçlandyryş pul möçberi psihiatrik kömegiň berilmegine gatnaşýan adamyň zähmete bolan ukybyny ýitirmeginiň derejesine görä, bir ýyldan bäş ýyla çenli zähmet haklarynyň möçberinde ätiýaçlandyryş pul möçberi tölenilýär, ol ýogalan halatynda ätiýaçlandyryş pul möçberi onuň mirasdüşerlerine ýyllyk zähmet haklarynyň on essesi möçberinde tölenilmelidir.
VI BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
36-njy madda. Şu Kanunyň talaplarynyň berjaý edilişine prokuror gözegçiligi
Şu Kanunyň talaplarynyň berjaý edilişine prokuror gözegçiligi Türkmenistanyň Baş prokurory we onuň tabynlygyndaky prokurorlar tarapyndan amala aşyrylýar. Olar özlerine berlen ygtyýarlyklara laýyklykda psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlaryň bozulan hukuklaryny dikeltmek we kanuny bähbitlerini goramak, günäkär adamlary jogapkärçilige çekmek boýunça çäreleri görýärler.
37-nji madda. Psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilişine jemgyýetçilik barlagy
1. Jemgyýetçilik birleşikleri öz tertipnamalaryna (düzgünnamalaryna) laýyklykda, psihiki bozulmadan ejir çekýän adamlaryň haýyşy boýunça ýa-da olaryň razylygy bilen olara psihiatrik kömek berilýän mahalynda olaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilişine jemgyýetçilik barlagyny amala aşyryp bilerler.
2. Jemgyýetçilik birleşikleriniň wekilleriniň psihiatrik edaralaryň administrasiýasyndan psihiatrik kömegi alýan adamlaryň ýa-da olaryň wekilleriniň, ýa-da olaryň ata-enesiniň biriniň (başga kanuny wekiliniň) razylygy bilen, şu Kanunda göz öňünde tutulan möçberde saglygy goraýyş maglumatlaryny almaga hukuklary bar.
38-nji madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
Şu Kanunyň bozulmagynda günäkär şahslar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçiligi çekýärler.
39-njy madda. Jedelleriň çözülişi
Psihiatrik kömek bermek çygrynda ýüze çykýan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
40-njy madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girýär.
2. Şu Kanun güýje giren gününden şulary güýjüni ýitiren diýip ykrar etmeli:
1993-nji ýylyň 1-nji oktýabryndaky «Psihiatriki kömek hakynda» Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1993 ý., № 9-10, 65-nji madda);
2009-njy ýylyň 18-nji aprelindäki «Türkmenistanyň käbir kanunçylyk namalaryna üýtgetmeler, goşmaçalar girizmek we güýjüni ýitiren diýip ykrar etmek hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň X bölegini (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2009 ý., № 2, 33-nji madda).
3. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli möhletde şu Kanundan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary taýýarlamaly we bellenilen tertipde Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmeli.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Aşgabat şäheri. 2016-njy ýylyň 23-nji noýabry.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
4 Mayıs 2016 Çarşamba
Paýhas Oýunlarynyň, Gujur-Gaýratyň we Tizligiň Bäsleşigi
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilýän “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” atly biraýlygyň jemleýji günlerinde Aşgabatda küşt we ýeňil atletika boýunça Türkmenistanyň çempionatlary, şeýle hem awtomobil ýaryşlary boýunça Içeri işler ministrliginiň Kubogy ugrunda bäsleşikler geçirildi.
Aşgabatda ýurdumyzyň iň güýçli küştçüleriniň 16-sy ýygnandy. Medallaryň ählisine Atabaýewleriň belli küştçüler maşgalasynyň wekilleri mynasyp boldular. Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby, halkara ussady Ýusup Atabaýew mümkin bolan 15 utukdan 12 utuk toplap, birinji orny eýeledi. Bäsleşikleriň barşynda ol bir gezek hem utulmady, dokuz döwde ýeňiş gazandy we alty duşuşykda deňme-deň oýnady.
Atabaýewleriň iň meşhury, ýokary küşt derejesi — halkara grossmeýsteri adyna eýe bolan Maksat üçünji orun bilen oňmaly boldy. Türkmenistanyň üç gezek çempiony, Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby ýeňijiden bary-ýogy 0,5 utuk yza galdy. Altyn medalyň ykbaly doganlaryň ýüzbe-ýüz duşuşygynda çözüldi, şonda Ýusup deňme-deň oýnanda hem birinjiligi eýeleýärdi, duşuşyk şeýle netije bilen hem tamamlandy we ol ilkinji gezek ýurdumyzyň iň güýçli küştçüsi diýlip yglan edildi.
Doganlaryň iň kiçisi, sport ussady, Aşgabadyň 117-nji umumybilim berýän mekdebiň okuwçysy Saparmyrat Atabaýew 10 utuk bilen bürünç medala eýe boldy.
Şeýle hem küştçüler milli ýygyndy toparyň düzümine girmäge we 2016-njy ýylyň Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmaga hukuk berýän dördünji we bäşinji orunlar ugrunda güýç synanyşdylar. Atabaýewlerden başga-da, Türkmenistanyň toparyna halkara grossmeýsteri Hanjar Ödäýew we Mergen Kakabaýew girýärler.
7—17-nji maý aralygynda ýurdumyzyň iň güýçli küştçüleriniň bäşisi Wengriýanyň paýtagty Budapeştde her ýyl geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar. Emma türkmen küştçülerine esasy synag indiki ýyl garaşýar, sebäbi küşt Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girizildi. Şeýlelikde, Wengriýada geçiriljek ýaryş we Bütindünýä olimpiada Aziada taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyrlary bolar.
Aziada — 2017-ä ýeňil atletikaçylarymyz hem ykjam taýýarlanýarlar. Muňa ähli welaýatlardan we paýtagtymyzdan 200-e golaý türgeni ýygnan Türkmenistanyň çempionaty hem şaýatlyk edýär.Ýaryşlar Olimpiýa şäherjiginiň ýapyk manežinde, “Köpetdag” sport toplumynda we “Dagdan” stadionynda geçirildi.
Şu gezekki bäsleşikler has ýiti häsiýete eýe boldy. Çünki onuň netijeleri boýunça Rio-de-Žaneýro—2016 ýaryşlaryna olimpiýa ýollamalaryna mynasyplar saýlanylar.
Ýeňijileriň hatarynda sport ussady Amanmyrat Hommadowyň (Ahal welaýaty) ýekedaban zyňmak boýunça görkezen netijesi has-da ýokary boldy. Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby ýekedabany 65 metr 78 santimetr aralyga zyňmagy başardy. Onuň dogany Tejen Hommadow ýadro zyňmak boýunça ýokary netije (16,0 metr) görkezdi, Maksat Mämmedow bolsa disk zyňmakda (64,18 metr) tapawutlandy.
Iki ýyllyk arakesmeden soň ýurdumyzyň belli ýeňil atletikaçysy, sport ussady Ýelena Rýabowa sport bäsleşiklerine gaýdyp geldi we 200 metr aralyga ylgamakda (24,7 sekunt) ýeňiş gazandy. Walentina Meredowa 100 metr aralykda (11,6 sekunt) we Akmyrat Orazgeldiýew (10,3 sekunt) 200 metr aralykda Guwanç Mataganow (21,2 sekunt) tapawutlandylar. Olaryň hemmesi aşgabatly türgenlerdir.
400 metr aralykda zenanlar toparynda Anastasiýa Nowoselsewa (58,7 sekunt) üstünlik gazandy. Ol ýetginjekler toparyna girýän hem bolsa, has tejribeli türgenleriň arasynda-da ýokary netije görkezmegi başarýar. Erkekler toparynda 400 metr aralygy maryly türgen Begmyrat Makgaýew hemmelerden öň (49,0 sekunt) geçdi.
Ýokarylygyna bökmek boýunça hem oňat netije görkezildi. Onda ýeňiji bolan Alena Hudaýbergenowa 163 santimetr belentlige bökmegi başardy.
Indi türkmen ýeňil atletikaçylary iri halkara ýaryşyna — Kosanowyň ýadygärligine bagyşlanyp, iýun aýynda Gazagystanyň Almaty şäherinde geçiriljek iri halkara ýaryşyna taýýarlyk görýärler. Şol ýaryşda iň gowy netijeleri görkezen türgenlerimiziň ikisi Braziliýada geçiriljek Olimpiada gatnaşmaga hukuk gazanar.
...IIM-niň Kubogy ugrunda bu ministrligiň Awtomobil sporty merkezinde bäsleşikler iki ugur –hereketlendirijisiniň göwrümi 125 kub santimetr bolan “Patriot” kartlarynda we “Volkiсar” ýaryş awtoulaglarynda geçirildi.
Karting boýunça bäsleşiklere 11 awtoulag gatnaşdy. Çekeleşikli geçen ýaryşda Awtomobil ulaglary ministrliginiň toparyndan Ýuriý Žulin ýeňiş gazandy. Ikinji orny Wýaçeslaw Şkunow (IIM-niň awtosport merkezi) eýeledi, üçünji orna bolsa Karen Awagýan (“Aşgabat” awtomobil merkezi) mynasyp boldy.
“Volkiсar” ýaryş awtoulaglarynda geçirilen bäsleşiklerde baýrakly orunlaryň ählisini Awtomobil sporty merkeziniň türgenleri eýelediler. Birinji orna Guwanç Hommadow, ikinji ýere Begenç Annaýew we üçünji orna Parahat Garlyýew mynasyp boldular.
Şu aýyň soňky ongünlüginde bu ýerde IIM-niň Kubogy ugrunda ýene bir ýaryş geçiriler, ol her ýyl 29-njy maýda bellenilýän Türkmenistanyň içeri işler edaralarynyň işgärleriniň gününe bagyşlanýar. Bäsleşiklerde karting, “Volkiсar”, “Alfa Romeo” we kwadrosikl ýaryş ulaglarynda medallaryň dört toplumy ugrunda geçiriler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkiýe diňe bir türkmenistanly däl, şol bir wagtyň özünde dürli ýurtlarda ýaşaýan etniki türkmen ýaşlarynyň hem bilim almak üçin ýykgyn edýän ýurtlarynyň başyny çekýär.
Eýsem, Türkiýede bilim alýan dünýä türkmenleriniň özara gatnaşygy nähili? Olaryň özara gatnaşygyna päsgelçilik döredýän bir ýagdaý barmy? Dünýä türkmenleriniň gatnaşygynyň ösmeginde studentleriň nähili roly bar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda şu soraglara jogap agtardy.
Türkiýede okaýan türkmenistanly studettler Gözel we Myrat, türkiýeli türkmen studenti Orazgeldi, owganystanly türkmen studenti Esadulla dagy bu ugurda öz tejribelerini gürrüň berýärler.
Gepleşigi diňläp, öz tejribeleriňizi aşakdaky foruma teswir görnüşinde galdyryp bilersiňiz.


text:
Türk resmileri güman edilýän kürt söweşijileriniň serhediň aňyrsynda raketa atandyklaryny we şondan birnäçe sagat soň türk goşunlarynyň demirgazyk Siriýada kürtleriň ýolbaşçylygynda dolandyrylýan sebitde operasiýa başlandyklaryny aýdýarlar.
Kilisiň gubernatory Mehmet Tekinarslan 21-nji ýanwar güni irden serhet şäherinde dört sany raketanyň gelip düşendigini, bir adama ýeňilräk ýara düşendigini, iki jaýa we bir ofise zyýan ýetendigini gürrüň berdi.
Tekinarslan türk toplarynyň jogap okalary bilen gaýtawul berendiklerini hem sözüne goşdy.
Bu hüjüm türk güýçleriniň 21-nji ýanwarda ABŞ tarapyndan goldanylýan kürt söweşijilerini Afrin sebitinden çykarmak üçin başlan täze operasiýasyna gabat geldi. ABŞ bu operasiýadan öň şeýle çäräniň bu töwerekdäki ýagdaýy öňküden hem durnuksyzlaşdyrjakdygyny duýdurdy.
Kürt milisiýasynyň resmileri türk zarbalary esasynda azyndan 10 adamy öldürilendigini, olaryň aglabasynyň asuda adamlar bolandygyny aýtdylar.
"Ýedi sany asuda adam öldürildi, içinde çaga-da bar, iki sany zenan söweşiji, bir erkek söweşiji öldürildi” diýip, YPG kürt milisiýasynyň wekili Birusk Hasakeh AFP habar agentligine aýtdy.
Şeýle-de, türk zarbalary netijesinde 25 sany asuda adamyň ýaraly bolandygy aýdylýar.
Türk resmileri ol ýerde pidalaryň bolandygyny tassykladylar, ýöne olaryň ählisiniň kürt milisiýasynyň agzaly bolandygyny aýtdylar.


text:
Habarlar 3 march 2017
Ykdysadyýet
Özbegistanda öndürilen oba hojalyk tehnikalarynyň tanyşdyrylyşy
Dabarada Özbegistan Respublikasynyň daşary ykdysady aragatnaşyklar, maýa goýum we söwda ministri Elýor Ganiýewiň belleýşi ýaly, oba hojalyk tehnikalaryny ýerlemek we olara hyzmat etmek boýunça Tehniki merkeziň döredilmegi ägirt uly mümkinçilikleri bolan iki ýurduň netijeli hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmagyň ýolundaky möhüm ädime öwrüler.
Ykdysadyýet
2017-nji ýylda ýurdumyzyň ykdysadyýeti okgunly ösmegini dowam edýär
Umumy bahasy ABŞ-nyň 48 milliard dollaryna deň bolan desgalaryň gurluşygy alnyp barylýar, olaryň köpüsy durmuş maksatly desgalardyr. 17 milliard dollara golaý işleri ýurdumyzyň guluşyk-gurnama edaralary alyp barýarlar, munuň özi geçen ýyldakydan 20 göterim artykdyr diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Jemgyýet
Jemgyýetde sagdyn durmuş ýörelgeleri pugtalanýar
Edilen çykyşlarda bellenilişi ýaly, halkyň saglygy we onuň bagtyýar durmuşy baradaky alada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän we häzirki zamanyň möhüm meseleleriniň çözgüdine gönükdirilen durmuş ulgamyny nazarlaýan syýasatynyň möhüm ugry bolup durýar. Munuň özi ählumumy howpsuzlygyň üpjün edilmegine gönükdirilen asylly ýörelgedir.
Resmi habar
Jemgyýet
18-nji martda ählihalk bag ekmek ýowary geçiriler
Ministrliklere, pudak edaralaryna, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimliklerine bag ekmek boýunça ählihalk ýowarynyň ýokary guramaçylykly geçirilmegini üpjün etmek tabşyryldy.
Sport
Gyşky Aziadanyň ýeňijileri Watanymyza gaýdyp geldiler
Oýunlaryň toparlaýyn tapgyrynda türkmen hokkeýçileri Malaýziýanyň (9:2), Hytaýyň Makaosynyň (16:0) we Indoneziýanyň (12:2) toparlaryndan üstün çykmagy başardylar. Bu ýeňişler Baýram Allaýarowyň şägirtlerine finalda çykyş etmäge mümkinçilik berdi. Final duşuşygynda biziň hokkeýçilerimiz Gyrgyzystanyň ýygyndysyny 7:3 hasabynda ýeňmegi başardy. Eýran Yslam Respublikasynyň türgenleri bilen ýoldaşlyk duşuşygy geçirildi. Bu duşuşykda biziň ýygyndymyz 13 hokkeý topuny geçirmegi başaryp, uly hasap bilen ýeňiş gazandy. Öz derwezelerine bolsa bary-ýogy 2 hokkeý topuny goýberdi.
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň gün tertibini yglan edip, 2017-nji ýylyň ýanwar—fewral aýlarynda gazanylan makroykdysady görkezijiler barada hasabat bermek üçin Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda görülýän çäreleriň netijesinde ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösüşiniň üpjün edilýändigini hem-de halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň has-da ýokarlanýandygyny belledi.
Medeniýet
Türkmen-fransuz diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli aşgabatly sungat muşdaklarynyň öňünde „Arar“ dueti çykyş etdi
Žodilin bilen Aleksis Lionyň Milli konserwatoriýasynda saz ugrundan ýokary bilim aldylar. Baryp talyplyk ýyllary kamera sazyna we syýahatçylyga höwesi olary duşurypdy. Şonuň üçinem 2013-nji ýylda bu zehinli sazandalar „Arar“ duetini döretdiler. Olar Ýewropa ýurtlarynyň ählisinde diýen ýaly çykyş etdiler, bu sapar olaryň yklymyň çäginden daşary ilkinji gezek çykyşydy.
Türkmenistana hoş geldiňiz
Gadymy Dargangalasy Horezm Türkmen - seljuklar döwletiniň düzümine geçenden soň abadançylyk ýoluna düşüpdir
Dargangalanyň binagärligi hem gyzyklanma mynasypdyr. Galanyň belentligi 8, galayňlygy 5 metre ýetýär. Galanyň içindäki jaýlar iki gat eken. Olaryň birinji gaty ýaşaýyş jaýlary bolupdyr, ikinjisinde bolsa azyk önümleridir agyz suwy saklanypdyr.


text:
12 Haziran 2016 Pazar
Türkmen Ylmynyň Ýaş Zehinleriniň Sylaglanyş Dabarasy
Ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi bilen Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň bilelikde ýaşlaryň arasynda ylmy işler boýunça her ýylda geçirilýän bäsleşigiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy. Bu dabara, däp bolşy ýaly, ýurdumyzyň ylmynyň ösüşine ägirt uly goşant goşan zehinli türkmen alymlarynyň ençemesini kemala getiren Türkmenistandaky iň meşhur okuw mekdepleriniň biri bolan Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň mejlisler zalynda boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Ylymlar güni -- bu örän aýratyn baýramçylyk. Geçmişdäki beýik akyldarlaryň bize goýan ägirt uly mirasyny dikeltmegiň nyşany bolan bu baýram ýurdumyzyň ylmynyň, intellektual ösüşiniň hem-de gülläp ösmeginiň bähbidine iň öňdebaryjy we batyrgaý başlangyçlary, täzeçil tehnologiýalary işjeňleşdirmegiň hil taýdan täze sepgitlerini şöhlelendirýär. Bu gün hem Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe alymlarymyzyň ylmy-barlag işleri, açyşlary we işläp düzmeleri döwletimiziň we halkymyzyň bähbidine hyzmat edýär.
Ýurdumyzda ylmy hemmetaraplaýyn ösdürmekde alnyp barylýan ägirt uly maksatlaýyn işleriň aýdyň güwänamalarynyň biri hem milli Liderimiz tarapyndan yglan edilen hem-de bu şanly senä gabatlanyp geçirilýän ylmy işleriň döwlet gözden geçirilişi, jemgyýetimiziň intellektual kuwwatyny ösdürmek we bu ulgama täze güýçleri we zehinleri çekmek bolup durýar. Bu bäsleşik zehinli ýaşlary—alymlaryň täze neslini ýüze çykarmaga ýardam edip, ylmyň dürli pudaklarynda barlaglary höweslendirmäge gönükdirilendir.
Bäsleşige ylmy-barlag institutlarynyň, önümçilik birleşikleriniň, ylmy-tehniki kärhanalaryň ylmy işgärleri, ýokary okuw mekdepleriň mugallymlary we talyplary, ýörite orta okuw mekdepleriniň okuwçylary, işjeň ylmy işler bilen içgin gyzyklanýan islendik kärdäki ýaş türkmenistanlylar gatnaşýarlar.
Bu abraýly bäsleşige gatnaşýanlaryň sany ýylsaýyn artýar.
Eger geçen ýyl olar 897 bolan bolsa, şu ýyl bäsleşýänleriň sany 955-e ýetdi. Olaryň 272-si alymlardyr we 683-si talyplardyr we okuwçylardyr. Bilermenler toparynyň garamagyna häzirki döwrüň ylmynyň möhüm ugurlarynyň altysy boýunça işläp taýýarlamalar we barlag işleri hödürlendi. Olar nanotehnologiýalar, himiýa tehnologiýasy, täze serişdeleri öwrenmek, energetika; biotehnologiýa, molekulýar biologiýa, oba hojalygy, ekologiýa we genetika; habar beriş – aragatnaşyk ulgamlary, kompýuter tehnologiýasy; lukmançylyk we derman serişdelerini öndürmegiň tehnologiýalary; innowasiýa ykdysadyýeti; ynsanperwer ýaly ugurlardyr.
Işleriň aglaba böleginiň türkmen halkynyň maddy däl medeni mirasyny, milli döwletliligiň taryhyny, taryhy-medeni ýadygärlikleri öwrenmegiň meselelerine bagyşlanandygy bellärliklidir. Ýaş alymlaryň şeýle gözlegleriniň ugurlary ýurdumyzda Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly diýlip yglan edilen şu ýylyň maksatlary we wezipeleri bilen baglylykda, has hem uly ähmiýete eýedir. Hödürlenen işleriň möhümdigine, netijeleriň iş ýüzünde ähmiýetine we ony önümçilige ornaşdyrmagyň mümkinçiliklerine, ylmy täzeçilligiň derejesine baha bermek bilen, bilermenler topary tarapyndan ýeňijiler kesgitlendi.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde baýramçylyk hem-de ýokary ruhubelentlik ýagdaýy höküm sürýär. Ýaşlaryň arasynda geçirilen ylmy bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna hökümet agzalary, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary, görnükli ylmy işgärler, jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlarynyň hem-de talyplaryň wekilleri, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň doktorantlary we aspirantlary gatnaşdylar. Hormatly myhmanlaryň arasynda şu gün Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde açylan “Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasiýa tehnologiýalary” atly halkara ylmy maslahatyna gatnaşyjylar hem bar.
Ýygnananlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýaşlaryň arasyndaky ylmy gözden geçirilişiň ýeňijilerine Gutlagyny ýokary ruhubelentlik bilen diňlediler. Döwlet Baştutanymyz ylmy bäsleşigiň ýeňijilerini gazanan üstünlikleri bilen gutlap, dünýädäki beýik işleriň, adamzat jemgyýetiniň ösüşiniň ylym-bilim bilen berk baglanyşyklydygyny belledi. Ylym-bilim biziň ähli ösüşlerimiziň binýady bolup durýar. Şoňa görä-de, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe giň gerimli maksatnamalary we meýilnamalary durmuşa geçirenimizde öňdebaryjy innowasion-tehnologiki tejribelere, düýpli ylmy esaslara daýanýarys.
Soňra bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda ýaşlaryň ylmy bäsleşiginiň köpsanly ýeňijilerine hormatly Prezidentimiz
Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan hormat diplomlary we gymmatly sowgatlar gowşuryldy. Aň-bilim bäsleşiginiň ýeňijileri ýurdumyzyň ýaş nesli hakynda hemmetaraplaýyn edýän aladasy üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, mähriban Waranymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine ähli
gujur-gaýratlaryny, zehinlerini hem-de bilimlerini sarp etjekdiklerine milli Liderimizi ynandyrdylar.
Ýygnananlar öz çykyşlarynda döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzyň ylmy kuwwatyny pugtalandyrmaga aýratyn üns berýändigini, dünýäniň ylmy giňişligine üstünlikli goşulyşmaga, bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmäge we hemmetaraplaýyn ösdürmäge gönükdirilen tagallalarynyň möhümdigini nygtadylar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki döwürde döwletimiziň hem-de Diýarymyzyň alymlarynyň öňünde duran esasy wezipeleri kesgitlemek bilen, milli ylmyň ösüşine innowasion häsiýet bermäge, ýurdumyzyň we dünýä ylmynyň gazananlaryny iş ýüzünde giňden peýdalanmaga, önümçilige we bilim ulgamyna ornaşdyrmaga, täzeçil teklipleriň toplumyny döretmäge uly ähmiýet berýär.
Ýurdumyzda ýokary okuw mekdepleriniň 20-den gowragy hereket edýär. Olarda ýokary hilli we hemmetaraplaýyn bilim almak hem-de ylym bilen meşgullanmak üçin ähli şertler bar. Ýokary okuw mekdeplerinde ýaşlaryň ylmy hereketlerini höweslendirmek, türkmen ykdysadyýetine ýaş alymlaryň goşandyny ýokarlandyrmak, iň gowy ylmy başlangyçlaryň işe girizilmegine we peýdalanylmagyna goldaw bermek maksady bilen, ýaş alymlaryň Geňeşleri işleýär.
Ylmy döredijilik üçin mümkinçilikleriň, maglumatlary alyşmagyň giňelýän, dünýäniň esasy ylmy-barlag hem-de bilim merkezleri bilen ysnyşykly gatnaşyklaryň ýola goýulýan täze eýýamda ýurdumyz halkara ylmy maslahatlarynyň we sergileriň geçirilýän iri merkezine öwrülýär, türkmenistanlylaryň zehinli ýaş nesli bolsa ylmy-barlag işlerine işjeň gatnaşyp, abraýly halkara ylmy maslahatlarynda Türkmenistana mynasyp wekilçilik edýärler.
Muňa ýurdumyzyň orta mekdepleriniň okuwçylarynyň halkara ders we taslama bäsleşiklerinde medallaryň 51-sine, ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň bolsa halkara bäsleşiklerde medallaryň 8-sine mynasyp bolmagy hem şaýatlyk edýär.
Uniwersitetiň eýwanynda ylym pudagynda we täze tehnologiýalar ulgamynda ýaş alymlaryň oňyn döredijilik gözleglerini äşgär edýän sergi guraldy. Onda kitaplar hem-de ylmy işleriň ýygyndylary, dürli gurnamalaryň we energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleri ulgamyndaky açyşlaryň, himiýa önümlerini öndürmegiň innowasion tehnolgiýalary, Garagumuň çägesinden gurluşyk serişdelerini hem-de kremniý almagyň aýratynlyklary, Türkmenistanyň dürli künjeklerinde ösýän ösümlikleriň esasynda dermanlyk serişdeleriň täze işläp taýýarlamalary görkezildi.
Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi tarapyndan taýýarlanan “Bagtyýarlyk döwrüniň ýaş alymlarynyň ylmy gadamlary” atly işleriň ýygyndysy bu milli aň-paýhas bäsleşiginiň ýeňijileriniň döredijilikli gözlegleriniň gerimini görkezdi. Neşir Watanymyzyň mundan beýläk hem gülläp ösmegine goşant goşjak ýaş alymlaryň hem-de talyplaryň ylmy barlaglarynyň we amaly işläp düzmeleriniň netijeleri bilen tanyşdyrýar.
Ylmy bäsleşigiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasyna gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Onda ýurdumyzyň ylmyny we bilimini innowasiýa ýoly bilen ösdürmek syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylýandygy, milletimiziň örän baý aň-paýhas kuwwatynyň ösdürilmegi üçin zerur bolan ähli şertleriň döredilýändigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler we öz nobatynda, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe öňde goýlan belent maksatlara ýetmek üçin ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna ynandyrdylar.
Dabaranyň ahyrynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň döredijilik toparlarynyň baýramçylyk konserti boldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Al-Faraby
Abu Nasyr Muhammet ibn Tarhan al-Faraby (870-950) — Orta aziýaly türk alym. Ol şol döwürde arap Gündogarynyň uly ylmy, dini, medeni merkezleri bolan Damask, Bagdat, Basra, Halap ýaly şäherlerinde terbiýe we ylym alypdyr. Öz döwrüniň bilimli, çuň döredijilik pikirli, paýhasly, akyly köp adamy: tebigaty öwreniji, matematik, lukman, astronom, sazanda, psiholog, din adamy, etik, sosiolog, himik, filosof bolupdyr. Ol adamzat biliminiň ähli ugurlaryny döredijilikli ele alypdyr we olaryň her birine önjeýli goşandyny goşupdyr. Alym ylymlaryň dürli pudaklaryna degişli 200-den gowrak iş ýazypdyr. Emma biziň günlerimize çenli onuň işleriniň diňe ujypsyzja bölegi gelip ýetipdir. Ýöne şolar-da onuň barlaglarynyň giňligine we çuňlugyna ynandyryjykly şaýatlyk edýär. Ol tebigy-ylmy, sosiologih we yslam dini mowzuklardan işler ýazyp, olarda öz döwrüniň öňde baryjy jemgyýet pikirlerini beýan edýär. Ol şol işlerinde tüýs döredijilik pikir-paýhasly, hakyky alym hökmünde çykyş edýär. Faraby arap dilinde şygyrlar hem ýazypdyr.
Ol 870-nji ýylda Türküstanyň Farab welaýatynyň “Wesiç” obasynda dünýä inipdir. Tebigat filosofiýasy bilen bir hatarda, metafiziki temalar bilen içgin gyzyklanan Merw mekdebine degişli bolupdyr. Musulman filosofiyasyň taryhynda sözüň doly manysynda filosofiki dünýägaraýşyň mysaly, nusgasy hökmünde kabul edilen Faraby, ykbalyny filosofiýa we ylma bagyş eden asuda, parahat häsiýeti bilen tanalan akyldardyr. Ylmy tälimine Bagdatda başlapdyr, öz ýurduna dolanyp kazylyk wezipesinde işläpdir. Filosofiýa bolan höwesini şahsy ylmy barlaglaryň netijeliligi bilen kanagatlandyrypdyr. Zamanasynyň esasy ylymlary bolan grammatika, arap edebiýaty (belagat), logika, arifmetika, aýdym-saz, geometriýa we astronomiýa degişli uly işleri geçiripdir. Tükmen, arap we pars dillerinden başga, assiriýalylaryň dilinden baş çykarandygy barada käbir maglumatlar getirilýär. Faraby, samany emiri Nuh ibn Samanyň çakylygy bilen Buhara barypdyr we emiriň haýyşy boýunça ilkinji musulman-türkmen filosofiýasynyň ensiklopediýasy bolan “el-Taglimus-sany” atly eserini ýazypdyr. Emma nämedir bir sebäpden bu eser, “samanylaryň” saraýynda çykan ýangynda ýanyp ýok bolupdyr. Häzirki wagtda şol eser barasynda düzümindäki temalardan başga hiç hili maglumat saklanyp galmandyr. Faraby şol eseriniň şähraty sebäpli ol “mugallimus-sany” (ikinji ussat diýlip kabul edilipdir. Birinjisi bolsa Aristotel hasaplanypdyr) lakamyna miýesser bolupdyr. Seýfuddöwläniň çakylygy boýunça Halp şäherine baran akyldar ömrüniň ahyrky ýyllaryny şol ýerde geçiripdir, ähmiýetli eserlerini hem bu ýerde taýýarlapdyr. Ylmy syýahatlarynyň birinde 950-nji ýylda Şamda aradan çykypdyr.


text:
Olimpiýadaça gollanma №1
Mekdep olimpiýadasy – dartgynly ýagdaýlarda beýnini türgenleşdirmek üçin mynasyp çäre. Gysga wagtda adamyň intellektual güýjüni kesgitleýän mümkinçiligi başga ýerlerden tapmasak gerek.
Oňa garamazdan olimpiýadada gorkuly zat ýok. Eger siz olimpiýadalaryň nähili şertlerde geçýändigni bilseňiz, siz arkaýyn bäsleşige taýynlanyp bilersiňiz.
Aşakdaky maslahatlar tehniki derslerden geçirilýän olimpiýadalara degişlidir: matematika, fizika, himiýa. Eger size türkmen dili ýa-da geografiýadan olimpiýada garaşýan bolsa, bu maslahatlaryň kömegi degmezligi ahmal.
Olimpiýada çenli birnäçe aý
Eger siziň mekdebiňizde bar bolsa, goşmaça taýynlyk sapaklaryna gatnap başlaň. Wagtyňyzyň esasy bölegini taýynlaýan mugallymyňyz bilen geçiriň.
Ýöne siz ýörüteleşdirilen taýynlyk sapaklary bilen çäklenmeli dälsiňiz, özbaşdak taýynlyk hem örän wajypdyr. Göreldeli okuwçylar üçin niýetlenen edebiýatlary okamaga synanşyň (siz göreldeli okuwçy ahyry, şeýledälmi?). Dogry kitap saýlamakda size mugallymyňyz anyk görkezme berip biler.
Olimpiýada meseleleriniň ýygyndylaryny toplap, olary çözmäge synanyşmak peýdaly bolup biler.
Ýakymly (kompýuteriň başynda oturmak) bilen peýdaly (olimpiýada taýynlanmak) hereketleri birleşdirmäge çalyşyň, olimpiýada meselelerini özünde saklaýan web sahypalaryny tapjak boluň.
Olimpiýada çenli birnäçe hepde
Adatça meseleleriň temalary mekdep maksatnamasy bilen meňzeş bolaýar. Öz synpyňyz üçin niýetlenen okuw maksatnamaňyzy mugallymyňyzdan alyň. Mümkin boldugyndan, hödürlenen materiýallaryň hemmesini bilmegiňiz gerek. Eger gowşak ýerleriňiz bar bolsa, şu wagt edil diýilýän wagty. Jikme-jik öwreniň. Kä wagtlar meseleler geçilmedik temalardan hem bolýar. Şonuň üçin biraz öňe gidip, indiki geçilmeli temalary özleşdirseňiz zyýan etmezdi. Ýöne has öňe gitmek gerek däl.
Ondan daşary, beriljek meseleleriň kynlyk derejesi bilen tanyş boluň. Mugallymyňyzdan ýa-da ýokary synpda okaýan olimpiýadaçylardan geçen ýylyň soraglaryny alyň we çözjek boluň.
Käbir meseleler kyn bolup biler, ýagny siz meseläniň haýsy tarapyndan barjagyňyzy bilmersiňiz. Şonuň üçin mesele çözmekde ulanypýan her dürli standart we adaty däl metodlary öwreniň, olar size hökman gerekli bolar. Käbir meseleler gaty ýönekeý bolup, jogap üçin çylşyrymly hasaplamalary geçirmegi talap edip biler. Şeýle ýadgaýlara öňünden taýynlanmak üçin wagt bölüp aýyrmagy unutmaň.
Olimpiýada çenli birnäçe gün
Birnäçe günde bir ýyla niýetlenen materiýallary özleşdirip bolmajagy belli zat. Ýöne, şonda-da, ýetmezleriňizi doldurmaga ýetişersiňiz.
Garalama üçin kagyz, ruçka, galamlary taýynlaň. Matematikadan olimpiýada üçin çyzgy gurallary alyň. Kalkulýator ulanmaga rugsat bermezler. Asyl ulanmak zerurlygam ýüze çykanok.
Fizikadan olimpiýada üçin kalkulýator alyň. Haçan-da, siz soňky formulada san bahalaryny goýup, hasaplamaly bolanyňyzda, wagtyňyzy gowy tygşytlar we arifmetik ýalňyşlyklardan gaçmaga ýardam berer. Himiýadan olimpiýadada kalkulýatordanyň ýany bilen Mendeleýiwiň tablisasyny alyň.
Olimpiýada başlady
Ilki bilen ähli meseleleri okamaly we gowy düşünmeli. Eger siz meseläniň şertine gowy düşünmeseňiz, çekinmäňde soraň we gowy düşüniň. Birinjiden, bäsleşigi gurnaýjylar meseläniň şerti boýunça sorag bermäne mümkinçilik berýärler. Ikinjiden, siziň bäsdeşleriňiz hem gol gowşuryp oturmazlar we sorag bererler.
Kä wagt meseläniň berlişi doly görkezilmedik bolýar. Meselem, meseläniň şertinde brusogy 30 gradus ýapgyt tekizlik boýunça çekýän bolsunlar, meseläniň çyzgysam ýok bolsun. Şeýle ýagdaýda anyklamak gerek bolýar: brusogy aşak çekýärlermi ýa-da ýokaryk. Çyzgysyny çyzyň we “Guramaçynyň görkezmesi boýunça, brusok ýokaryk hereket edýär” diýip, ýazyň.
Eger gurmaçynyň olimpiýadanyň dersinden bilmeýändigini we ynamsyz jogap berýändigini bilseňiz, barlag komissiýasyndan soramagyny haýyş ediň.
Iň ýönekeý meseleden başlamak gerek. Eger siz birden kyn meseleden başlasaňyz, siz wagt ýitirersiňiz. Bäsdeşleriňiz bolsa, beýleki birnäçe ýeňil meseleleri çözerler. Aslynda, kynçylyk - göräli zat. Özüňiziň ýeňil hasaplaýan meseleleriňizi ilki çözüň.
Eger haýsydyr bir mesele çözmek başartmasa, iň gowusy oňa wagt ýitirmezlik we başga birine geçmeklik we soňundan dolanmak. Belki, başga meselä geçeniňizde, siziň beýniňiz aň asty ýagdaýda “çözülmeýän” meseläniň usulyny tapar .
(Dowamy indiki makalada bolar)
Haladym
()
Mergen20-06-2015
örrän peýdaly maslahatlar, dogamyny sabyrsyzlyk bilen garaşýan
sapa20-06-2015
ýaşlara gowy makala bolar
kayum2016-05-26 10:53:07
Dowamyna sabyrsyzlyk bilen garaşýaryn


text:
28.10.2017. Bişkekde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň milli söwda palatalarynyň ýolbaşçylarynyň 15-nji duşuşygy geçirildi
Duşuşygyň formatyna laýyklykda, esasan GDA-nyň giňişliginde işewürleriň işini ilerletmäge ýardam etjek meseleler ara alnyp maslahatlaşylmaly. Emma pikir alyşmalaryň dowamynda meseleler Ýewraziýany hem öz içine aldy.
Milli edara-kärhanalar, şol sanda işewürlere ýakyndan ýardam edýän söwda-senagat palatasy özara ykdysady gatnaşyklary giňeltmäge mynasyp goşantlaryny goşýarlar.
Olar täze gatnaşyklary ýola goýmak üçin ugurlary tapmaga, biznes alyp barmaga ýeňillik döretjek resminamalary taýýarlamaga ýardam edýärler.
Aýan Ýerenow, Gyrgyz Respublikasynyň daşary söwda palatasynyň prezidenti:
- Biz Ýewraziýa giňişliginiň çäklerinde işleýäris. Häzir bizde söwda barha ösýär. Ähli hasaplar we statistika häzirki wagtda 5 döwletiň arasynda alnyp barylýar. Durnukly ösüşler hasaba alynýar. Her ýylda ortaça 11-15 göterim ösüş gazanylýar. Bu ösüşler Ýewraziýa giňişliginde alyp barýan ylalaşyklarymyzyň netijesinde mümkin boldy.
Taýýarlan Goçmyrat Orazberdiýew, žurnalist.
Bişkekde GDA-nyň milli söwda palatalarynyň ýolbaşçylarynyň duşuşygy geçurildi
28.10.2017. Bişkekde Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň milli söwda palatalarynyň ýolbaşçylarynyň 15-nji duşuşygy geçirildi


text:
Aliexpress APP-dan haryt almak/Geçenki Aliexpress hakynda açylan temalarymyzda bu sistemden nähili satyn almalydygy barada düzgünleri bilen tanşypdyk. Bu temada Aliexpressiň Telefon üçin niýetlenilen programmasynyň üsti bilen nähili almalydygyny gysgaça belläp geçeliň. Programma IOS we Android üçin Appstorede we Google Playda bar.
Programmany ilki alanyňyzda garşyňyza meşhur we köp satylan harytlar çykar. Siz almakçy bolýan zadyňyzy göni ýokarsynda gözleg ýeri bar şo ýere rusça ýada iňlisçe gözledip tapyp bilersiňiz. Haçanda tapan wagtyňyz ünsli boluň satyjynyň ballaryna serediň, harydy satyn alanlar nähili baha beripdir oňa serediň. Alyjylar gowy baha beren bolsa siz hem alyp bilersiňiz. Onsoňam satyn alýan mahalyňyz howlukmaň. Belki aljak harydyňyz başga ýerde arzan bolmagy mümkin. Şoň üçin aljak hardyňyzy gowy edip gözlaň her tapan haryrdyňyzyň satyjysynyň ballaryna we alyjylaryň pikirlerine üns beriň.
Aşakda gysgaça nähili almalydygy hakynda:
Aljak harydyňyzy tapanyňyzdan soňra üstüne basyň we Suratda görkezilen ýere basyň.
Soňra aljak hardyňyz barada sahypa çykar. Siz harydyňyza görä reňkini we başga saýlanýan zatlary özüňize gör saýlaň we dowam ediň.
Bu ýerde hem 1nji bölüme öz adresiňizi ýazyň. 2-nji ýere basyň we Elektron kartyňyzy goşuň. (Eger elektron kartyňyz ýok bolsa ýerine başga internet gapjyklaryny ulanmakçy bolsaňyz 2-nji bölüme hiç zat ýazman göni dowam ediň. soňraky sahypada beýleki internet gapjyklar geler şolaryň arasynda özüňe laýygyny tapyp goşup bilrersiňiz) Soňra görkezilen ýere basyň. Şeýlelik bilen harydy sargadyňyz. Soňra Programmanyň menýusyndan sargyt edenlerim düwmesi bar şo ýerden harydyňyzyň ýagdaýyny öwrenip bilersiňiz.
Ýokarky suratda 2-nji bölüme basanyňyzda şu dialog çykýandyr. Bu ýere Elektron kartyňyzy goşup görkezilen ýere basmalydyr.
5,870 gezek okaldy


text:
“Žurnalistler sessizlere ses bermek üçin iň bir howply ýerlere barýarlar, metbugat işgärleri zalymlyk bilen kast edilmä, seksual hüjümlere, tussaglyga, ýaralanma we hatda ölüme sezewar edilýär” diýip, BMG-nyň Baş sekretary António Guterresiň Bütindünýä Metbugat azatlygy günündäki ýüzlenmesinde aýdylýar.
Halkara jemgyýetçiligi her ýylyň 3-nji maýynda Metbugat azatlygynyň düýp ýörelgelerini baýram etmek bilen, öz işini ýerine ýetirýärkä wepat bolan žurnalistleri ýatlaýar, köpçülikleýin habar serişdelerini we olaryň garaşsyzlygyny goramak meselesine ýene bir gezek ünsi çekýär.
Emma Aşgabatda bu hili çäreler adatça gözden düşürilýär we Türkmenistan, öz duldegşir goňşulary Özbegistan, Azerbaýjan we Eýran bilen bilelikde,nobatdaky Metbugat azatlygy gününe hem metbugat azatlygy boýunça iň ýaramaz baha alan 10 ýurdyň we territoriýanyň arasynda geldi.
Türkmen kanunçylygynyň metbugatda senzurany gadagan edýändigine garamazdan, metbugat azatlygy boýunça çap edilýän ýyllyk hasabatlar Türkmenistanda metbugat azatlygynyň düýpden ýokdugyny, hakyky garaşsyz we hususy neşirleriň döredilmegine ýol berilmeýändigini belleýär.
Synçylar bu ýagdaýy ýurtda döredilen şahsyýet kulty bilen baglaýarlar. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşlarynda žurnalistleriň we beýleki döredijilik işgärleriniň wezipeleriniň esasan gazanylan diýilýän üstünlikleri mümkin boldugyça giň beýan etmekden ybaratdygyny gaýtalaýar.
Munuň üstesine, Türkmenistanda metbugat serişdeleriniň ählisi berk döwlet kontrolynda saklanýar wegaraşsyz žurnalistleri ýanamak, gorkuzmak we dymdyrmak bilen bagly habarlaryň yzy kesilmeýär.
Mysal üçin, golaýda Azatlygyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowanyň öýüniň gapdalynda duran awtoulagyna näbelli adamlar tarapyndan hüjüm edildi. Mundan öň žurnalistiň özi, çilim nobatlary bilen bagly maglumat toplanyndan soň, gysga wagtda birnäçe hüjüme sezewar boldy.
Soltan Açylowanyň awtoulagyna hüjüm edilmegi goňşy Özbegistanda näbelli adamlaryň üç ogly daşary ýurtda žurnalist bolup işleýän enä hüjüm eden wagtyna gabat geldi.
Özbegistandaky ýagdaýdan biraz tapawutlylykda, Türkmenistanda häkimiýetler tarapyndan ýanalýan žurnalistiň ejesi hem türmä basylýar. Mysal üçin, Azatlygyň Daşoguzdaky habarçysy Hudaýberi Allaşow, nas saklamakda aýyplanyp, ejesi bilen bilelikde şerti türme tussaglygyna höküm edildi.
Allaşowdan öň Azatlygyň başga bir hyzmatdaşy, balkanly garaşsyz žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýew tussag edildi we heniz hem bendilikde saklanýar. Halkara hukuk guramalarynyň ynanjyna görä, Nepesgulyýwgalplaşdyrylan jenaýat işi esasynda türmede saklanýar we häkimiýetler ondan ýurtdaky sosial meseleleri gozgap,daşary ýurt neşirleri bilen hyzmatdaşlyk edeni üçin ar alýarlar.
Nepesgulyýewden öň häkimiýetler şeýle sosial meseleleri gozganýerli synçylar Gurbandurdy Durdygulyýewi, Amangelen Şapudakowy, Kakabaý Tejenowy, Sazak Durdymyradowy...dymdyrmaga çalyşdylar; Azatlygyň Türkmenistandaky habarçylary Saparmyrat Öwezberdiýew, Rahym Esenow we beýlekiler yzygiderli yzarlanmalara sezewar edilipdi,Ogulsapar Myradowa türkmen türmesinde ýogalypdy.
Metbugat azatlygynyň dünýä ýüzünde soňky 13 ýylda iň pes derejelere düşendigi, sebäbi garaşsyz metbugata Russiýa, Hytaý ýaly awtoritar ýurtlarda has kän hüjüm edilmegi bilen bir hatarda, esasy demokratik ýurtlarda hem žurnalistlere we metbugat neşirlerine täze howp-hatarlaryň döreýändigi aýdylýar. Aýdaly, “Freedom House” – “Azatlyk öýi” guramasynyň dünýä boýunça metbugat azatlygyna syn eden 38 ýylynda, mundan öň Birleşen Ştatlar bir gezegem 2016-njy ýyldaky we 2017-nji ýylyň ilkinji aýlaryndaky ýaly, metbugat azatlygy meselesinde beýle kän dile düşmändi.
Donald Trampyň ozal prezidentlige kandidat, soň prezident hökmünde habar serişdelerine we žurnalistlere eden hüjümleri bu ýagdaýyň gelýän ýyllarda has ýaramazlaşmak ähtimallygy baradaky çaklamalara sebäp bolýar.
Ikinji tarapdan, ekspertler Türkiýe, Efiopiýa, Wenezuela ýaly awtoritar ýurtlaryň resmileriniň syýasy ýa-da sosial gozgalaňlary garaşsyz ýa-da oppozisiýa ugurly neşirleri basyp ýatyrmak üçin täze bahana edip ulanýandyklaryny aýdýarlar.
Bu ýyl Bütindünýä metbugat azatlygy gününiň esasy dabaralary 1-4-nji maý aralygynda Indoneziýada, Jakartada geçirilýär.
Halkara metbugat azatlygy güni BMG-nyň Baş assambleýasy tarapyndan, 1993-nji ýylda, afrikaly žurnalistleriň metbugat plýuralizmi we garaşsyzlygy baradaky jarnamasyna jogap hökmünde yglan edildi.


text:
25-nji ýanwarda Belarus Respublikasynyň Türkmenistandaky Medeniýet günlerine gatnaşmaga gelen döredijilik işgärleri Ahal welaýatynyň "Nowruz ýaýlasynyň ak öýi" binasyna baryp gördüler. Binanyň golaýyndaky giň ýaýylyp ýatan meýdanda myhmanlaryň gelmegi mynasybetli toý dabarasy geçirildi. Belarusly myhmanlar dabara gatnaşyp, türkmen halkynyň asylaryň dowamynda geçip gelýän edim-gylymlary, milli mirasy bilen tanyşdylar.
Myhmanlar dabaranyň geçýän ýeriniň golaýyndaky çopan goşuna hem bardylar. Giň sähradaky mal sürüsini, çopanyň ýakyn kömekçisi we ýoldaşy bolan alabaý itini synladylar. Olar dabaranyň ajaýyp pursatlaryny we giň sähranyň gözelligini, çarwa durmuşyny ýadygärlik surata düşürdiler.


text:
Ukraina
Ukraina (ukr. Україна [ukrɑˈjinɑ]) — Gündogar Ýewropada döwlet. Günortada onuň serhetlerini Gara deňiz we Azow deňzi ýuwýar, ol gündogarda we demirgazyk-gündogarda — Russiýa, demirgazykda — Belarus, günbatarda — Polşa, Slowakiýa we Wengriýa, günorta-günbatarda — Rumyniýa we Moldawiýa bilen serhetleşýär.
Ýurduň paýtagty we iň iri şäheri — Kyýiw.
Administratiw Gurluşy[üýtget | edit source]
Ukrainanyň umumy tutýan meýdany 603,7 müň inedördül kilometre barabar bolup, ol bu görkeziji boýunça Ýewropada öňdäki orunlarda durýar. Ukraina meýdany boýunça dünýäde 42-nji orny eýeleýär. Ukraina Russiýa Federasiýasy, Polşa, Slowakiýa, Wengriýa, Rumyniýa, Moldowa we Belarus bilen araçäkleşýär. Ýurduň günorta bölegini Gara we Azow deňizleri ýuwýar.
Ukraina döwleti Ýewropada baý mineral serişdeleriniň köpdürliligi bilen tapawutlanýar. Köp ýyllaryň dowamynda Ukraina kömür, demir we marganes magdanlaryny çykarmakda dünýäde öňdäki orunlary eýeläp geldi. Ýurduň esasy kömür känleri Donesk sebitinde ýerleşýär. Olaryň gory 109 milliard tonna barabardyr. Mundan başga-da, Lwow-Wolynsk sebitinde-de kömür gazylyp alynýar. Dnepr sebitinde goňur kömrüň 6 milliard tonna barabar käni tapyldy. Şeýle hem, Ukraina döwleti demir magdanlaryna hem baý ýurtdur.
Ukrainada magdan däl gazylyp alynýan baýlyklaryň köp gory bar. Bu babatda Ýewropada öňdäki orunlary eýeleýän Ukrainada nebitdakylyň (ozokerit), tebigy kükürdiň we grafitiň känleri bar.
Bu döwletiň haýwanat we ösümlik dünýäsi hem baýdyr. Ýurtda dürli ösümlikleriň görnüşleriniň 30 müňden gowragy bolup, agaçlaryň 76 görnüşi bar. Döwletiň umumy meýdanynyň 14 göterimini tokaý zolaklary tutýar. Dub, buk, sosna, ýel ýaly agaçlar agdyklyk edýär. Tebigy ösümlikler maldarçylygyň, balaryçylygyň ösmegine oňaýly täsir edýär. Dürli ösümlikler lukmançylykda-da giňden ulanylýar. Ýurtda ösümlik dünýäsini goramak babatda hem iňňän uly işler alnyp barylýar. Ýurtda dürli görnüşdäki goraghanalaryň 2270-e golaýy işleýär. Ýurtda haýwanlaryň 45 müň görnüşi bolup, olaryň 28 müňüsi ýabanydyr (bu san dünýä faunasynyň 2 göterimine barabardyr). Gara deňzinde haýwanlaryň 2,4 müň görnüşi, Azow deňzinde bolsa 400 görnüşi bar. Iki deňziň akwatoriýasy hem balyk senagaty taýdan amatlydyr. Ukrainanyň “Gyzyl kitabyna” seýrek duş gelýän haýwanlaryň 85 görnüşi girizildi.
Ilaty: Ukrainanyň ilatynyň sany 50 million adama golaýlaýar. Ilat sany boýunça Ýewropada Germaniýadan, Italiýadan, Beýik Britaniýadan we Fransiýadan soňra 5-nji orunda durýar. Bu görkeziji boýunça Ýewropanyň umumy ilatynyň 7,3 göterimini, dünýä ilatynyň bolsa 1 göterimini tutýar. Ilatyň agramly bölegi şäherlerde ýaşaýar. Oba ýerleriniň ilatynyň sany 15 milliondan geçýär.
Ukraina administratiw taýdan 24 welaýatdan we Krym awtonom respublikasyndan ybaratdyr. Kiýew we Sewastopol ýurduň kanunçylygy tarapyndan bellenilen ýörite derejä eýedir. Ukrainada 446 şäher, 490 etrap, 907 şäher tipli etrapça we 10196 sany oba bar.
Ýurduň paýtagty Kiýewiň ilatynyň sany 2 million 800 adamdyr. Kiýew häzirki wagtda Ýewropanyň iri şäherleriniň biri bolmak bilen ýurduň ylym, bilim we medeni merkezi hasaplanýar. Bu ýerde Prezidentiň köşgi, Ýokary Rada (parlament), Ministrler Kabineti we ýerine ýetiriji döwlet edaralary, daşary ýurtlaryň diplomatik wekilhanalary ýerleşýär.
Kiýew Ukrainanyň maliýe merkezi hem hasaplanyp, ýurduň Milli banky, täjirçilik we beýleki ýöriteleşdirilen banklar, iri kompaniýalaryň we daşary ýurt maliýe institutlarynyň wekilhanalary bar. Kiýew dünýäniň 130-dan gowrak döwleti bilen söwda-ykdysady, maliýe-kredit, ylym-bilim, saglygy goraýyş, syýahatçylyk we medeniýet ulgamlarynda hyzmatdaşlyk edýär.
Ukrainanyň ikinji uly şäheri Harkowdyr. 1,5 milliondan gowrak ilaty bolan Harkow gadymy şäherleriň biridir. 1 million 147 müň ilatly Dnepropetrowsk şäheri ýurduň iri senagat merkezidir. Şäher 1776-njy ýylda Dnepr derýasynyň kenarynda port şäheri hökmünde guruldy. Ilatyň sany boýunça dördünji orunda durýan Donesk şäheri 1869-njy ýylda döredilip, ýurduň iri senagat merkezleriniň biridir. Şol ýerde kömür magdanynyň ummasyz uly känleri bar. Odessa şäherini bilmeýän ýokdur. Ol Gara deňziň kenaryndaky esasy port şäher bolup, 1789-njy ýylda gurlupdyr. Ukraina tebigy, arhitektura ýadygärliklerine we goraghanalara baý ýurtdur. Kiýewde 30-a golaý muzeý bar.
Daşary syýasaty: Ukraina dünýäniň ähli döwletleri bilen özara bähbitli gatnaşyklary ýola goýmak ugrunda uly işleri alyp barýar. Soňky ýyllarda Ukraina tarapyndan öňe sürülen köp sanly başlangyçlar dünýä döwletleri tarapyndan uly goldaw tapdy. Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlary bilen bir hatarda Ukraina hem Birleşen Milletler Guramasynda dünýä ykdysadyýeti bilen aýakdaş gitmek isleýän döwletlere goldaw bermek üçin birnäçe kararlaryň kabul edilmegini gazandy. 2000-nji ýylda Kiýewde BMG-niň wekilhanasy işläp başlady. Mundan başga-da, BMG-niň başga-da köp sanly edaralarynyň wekilhanalary hereket edýär. Ukraina 50-ä golaý iri halkara guramalaryň agzasydyr.
1995-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda Ukraina Ýewropa Geňeşiniň doly hukukly agzalygyna saýlandy. Ukraina bu möhüm guramanyň agzasy bolmak bilen özüniň “Ýewropa” maşgalasyna degişlidigini yglan etdi. Ýewropa Geňeşine agza bolan Ukraina bu guramanyň dürli komitetleriniň we Parlament Assambleýasynyň işine gatnaşýar. Kiýewde Ýewropa Geňeşiniň informasion-resminama merkezi hereket edýär.
Ukraina Ýewropa Bileleşiginiň Brýusseldäki ştab-kwartirasynda hemişelik wekilhanasyny açdy. Ýurtda bolsa şol wekilhana bilen işleşýän ýörite komitet döredildi. 1998-nji ýylyň iýunynda ýurduň Prezidenti tarapyndan Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigine integrasiýa strategiýasy tassyklandyly. Häzirki wagtda Ukrainanyň Ýewropa Bileleşiginiň assosirlenen agzalygy boýunça ylalaşyk gazanylmagy ugrunda gepleşikleriň alnyp barylmagy göz öňünde tutulýar.
Ukraina 1992-nji ýylda Ýewropanyň Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agzasy boldy. Häzirki wagtda Ukraina bu gurama bilen işjeň gatnaşyklary alyp barýar.


text:
Iň täzeler
- Türkmenistanyň Prezidenti Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentini gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady
- Gasemi: Saudylar Sionistleriň ýanynda Ortagündogarda jenaýatyň simwolyna dönendirler
- Kamalwwandi:ýadro ylalaşygyň bozulmagy halkara köpçüligine urgy mysalyndadyr
- Eýranyň ýadro işlerine Braziliýa goldaw berýär
- Eýran bilen Orsýetiň parlament hyzmatdaşlyklary barada bir ylalaşyga gol goýuldy
- Ruhani:ýadro ylalaşygyň bozulmagy bilen ygraryndan dänen taraplar puşman boljakdyrlar
- Aşgabada Aziýa futbol konfederasiýasynyň wekiliýeti bardy
- Minskde GDA-nyň Daşary işler ministrleriniň geňeşiniň mejlisi geçirildi
- Hytaý bilen Orsýet ýadro ylalaşygyny bozmak dogrusyndaky Amerikanyň hereketini ýazgardylar
- Brujerdi: ýadro ylalaşygyndan peýdalanyp bilýän mahalyna çenli Eýran ýadro ylalaşygyndan çykmaz
Monday, 30 June 2014 10:49
Eýranly woleýbolistler finalda
Wednesday, 28 May 2014 22:10
Eýranly erkek taekwondoçylar Aziýa çempiony boldular.
Friday, 09 May 2014 14:17
Pyragynyň doglan gününiň toý-dabarasy geçirildi.
Tuesday, 29 April 2014 13:43
Magtymguly Pragynyň doglan gününiň dabarasy
Saturday, 26 April 2014 17:03
Kümmet şäherinde kitap sergisi açyldy.
Wednesday, 23 April 2014 13:00
Türkmen bedewi baýramçylygy geçirilýär.
Wednesday, 23 April 2014 11:34
Pälwanlar Marawadepe şäherinde güýç synanşarlar.
Friday, 18 April 2014 11:25
Täze planeta tapyldy
Saturday, 14 December 2013 15:50
Eýran ikinji gezek janly maýmyny kosmosa uçurdy
Tuesday, 10 December 2013 14:14
Eýranly bir alym pilotsyz uçarlary ele geçirmegiň täze ýoluny oýlap tapdy
Sunday, 11 August 2013 22:08
Aziýanyň basketbol boýunça çempionatynda ,Eýranyň çempion bolmagy gutlandy
Tuesday, 06 August 2013 16:05
G.Koreýa ;Antibiotiklere daýanýan bakteriýalaryň howpundan alada edýär.
Thursday, 25 July 2013 00:33
Ýitirim bolan eýranly alpinistleri tapmak üçin gözleg işleri dowam edýär.
Sunday, 14 July 2013 16:00
Eýranyň wolleýbol ýygyndysy,Germaniýadan ýeňildi.
Saturday, 13 July 2013 09:22
Eýranyň wolleýbol ýygyndysy,Germaniýaly garşydaşyny ýeňdi.
Sunday, 07 July 2013 09:11


text:
Habarlar 20 ýanwar 2018
Jemgyýet
„Türkmenhowaýollary“ Gullugynyň Awiasiýa işgärlerini taýýarlaýan mekdebinde okuwlar IKAO ölçegleri boýunça alnyp barylýar
Ýaş awiatorlar D-20 we D-40 kysymly bir we iki motorly uçarlaryň ýa-da «Еmestron» dikuçarlardayň hersinde 150 sagat uçuş endigini öwrenmeli. Instruktorlaryň ýolbaşçylygynda uçuş başarnyklary öwrenilýän wagty enjamlar boýunça ugur almak, adatdan daşary ýagdaýlarda tiz netijä gelmek, iki motorly uçara erk etmek tilsimleri öwrenilýär.
Jemgyýet
Ahal welaýatynda çaga dogrulýan bölümiň düýbüni tutmak dabarasy boldy
Dabara etrap häkimliginiň ýolbaşçylary, hormatly ýaşulular, saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleri, jemgyýetçilik guramalarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, ýerli ýaşaýjylar gatnaşdylar. Olary täze durmuş desgasynyň düýbüniň tutulmagy bilen gutlamaga Mejlisiň deputatlary geldi.
Ykdysadyýet
Birža söwdalarynda daşary ýurtlara goýberilen harytlaryň jemi bahasy 3 million ABŞ-niň dollaryndan gowrak boldy
Daşary ýurt walýutasyna Russiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Şotlandiýadan, Türkiýeden, Pakistandan, Litwadan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler arassalanan pagta ýagyna, nah ýüplüge we aşgarlanmadyk mata isleg bildirdiler. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 3 million 242 müň dollaryndan gowrak boldy.
Medeniýet
2018-nji ýylda medeniýet ulgamyny toplumlaýyn ösdürmegiň wezipeleri degişli mazmunly maslahatyň esasy meselesine öwrüldi
Çykyş edenleriň nygtaýşy ýaly, 2018-nji ýylyň “Türkmenistan -- Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip atlandyrylan şygary ýurdumyzy ösdürmegiň köpasyrlyk taryhy tejribä, medeni däplere, milletiň ruhy mirasyna we umumadamzat gymmatlyklaryna esaslanýan konsepsiýasyny şöhlelendirýär.


text:
Häzirki wagtda Awtomobil ulaglary ministrliginiň kärhanalarynyň we guramalarynyň tehniki parkyny täzelemek işi dowam edýär. Meselem, Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag önümçilik birleşigine “Yutong ZK 6129H” kysymly awtobuslaryň 15-si gelip gowuşdy. Olaryň 10-sy ýolagçylary halkara ugurlarynyň 10-sy boýunça, şol sanda Aşgabat-Hazar-Aşgabat ugry boýunça gatnadar. Döwrebap awtobuslaryň ýene 5-si ýurdumyza gelýän syýahatçylara we jahankeşdelere awtoulag hyzmatlaryny ýerine ýetirmek üçin ulanylar.
Mundan başga-da, “Hyundai Uniwerse Luxury” kysymly awtobuslaryň 7-si we “Yutong ZK 6129H” kysymly awtobuslaryň bolsa 2-si sebitlere geçirildi. Hususan-da, olar Balkan welaýatynda Balkanabat-Türkmenbaşy-Balkanabat, Türkmenbaşy-Garabogaz-Türkmenbaşy şäherara ugurlarynda, şeýle hem "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda hereket ederler. Lebap welaýatyna berlen awtobuslar Türkmenabat-Kerki-Türkmenabat hem-de Kerki-Türkmenabat-Kerki ugurlary boýunça gatnarlar.
Öz nobatynda, Marydaky ýolagçy awtoulag kärhanasy awtobuslaryň ikisini Mary-Serhetabat-Mary ugurlary boýunça, birini bolsa Mary-Türkmenabat-Mary ugrunda ulanmagy meýilnamalaşdyrýar.
Koreý we hytaý awtomobil gurluşynyň öňdebaryjylary bolan “Hyundai Uniwerse Luxury” we “Yutong ZK 6129H” kysymly awtobuslaryň dünýäde giňden ulanylýandygyny bellemek gerek. Hünärmenler olaryň ygtybarlylygyny, kuwwatlylygyny, ulanylyşlarynyň ykdysady taýdan tygşytlylygyny, howpsuzlygynyň ýokary derejeliligini, hereketleriniň emaýlylygyny, bezegleriniň sazlaşyklylygyny belleýärler. Olar Türkmenistanyň howa şertlerine doly gabat gelýär.
Bu kysymlaryň ýygnalyşynda birnäçe sagada çekýän gatnawy rahat syýahata öwürmäge mümkinçilik berýän zerur zatlaryň ählisi, ýagny awtobusyň içini salkynladyş, ýyladyş we ýagtylandyryş ulgamy, her bir ýolagçynyň şahsy islegine görä sazlaşdyryp bolýan belent arkalykly ýumşak oturgyçlar, giň gapylar we beýlekiler bar.


text:
DAIŞ-iň Owganystandaky DAIŞ-Horasan toparynyň lideri Ebu Saýed öldürildi
ABŞ-nyň we owgan güýçleri mart aýynda ýurdyň Nangarhar welaýatynda DAIŞ-e garşy operasiýa başladypdy
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Goranmak ministrligi (Pentagon) terror guramasy DAIŞ-iň Owgansystandaky DAIŞ-Horasan toparynyň lideri Ebu Saýediň öldürilendigini mälim etdi.
Pentagonyň metbugat geňeşçisiniň beren ýazmaça beýanatynda terror guramasy DAIŞ-iň Kunar welaýatyndaky merkezine 11-nji iýulda hüjüm guralandygy habar berildi.
ABŞ-nyň we owgan güýçleri mart aýynda DAIŞ-iň Owganystanyň günorta-gündogaryndaky Nangarhar welaýatyndan saplamak üçin sebite operasiýa başladypdylar.