text:
Duşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurduň regionlarynda ýerli milli dilleriň okadylmagyny meýletin etmek barada täze kanuna gol çekdi.
Şu çaka çenli Orsýetiň ähli milli respublikalaryndaky mekdeplerde rus dili bilen bir hatarda respublikalaryň milli dilini öwrenmeklik-de okuwçylar üçin hökmanydy.
Putiniň gol çeken täze kanuny indi bu respublikalardaky ene-atalara öz çagalaryna ýerli milli dili öwredip-öwretmezlik meselesinde erkinlik berýär.
Bu täze kanunyň taslamasyna garşy Orsýetiň käbir milli respublikalarynda, şol sanda Çuwaş Respublikasynda, Tatarystanda we Başkyrdystanda-da protest demonstrasiýalary geçirildi.
Bu kanunyň tankytçylary bu täze kanunyň bu respublikalardaky onsuzam ýitip barýan milli dilleriň ýitip ýok bolmak prosesini has çaltlandyrjakdygyny aýdyp, muny tankyt edýärler.


c: text/html

text:
Türkiýeli saýlawçylar ýekşenbe güni ýerli saýlawlarda ses berýärler. Bu premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň Adalat we Galkynyş partiýasynyň halk içindäki meşhurlygynyň bir synagy bolup görünýär.
Hasaba alnan 52 million çemesi saýlawçy, alty sany uly partiýanyň gatnaşmagynda, ýurt boýunça şäher häkimlerini we beýleki resmileri saýlaýar.
Iň uly oppozisiýa partiýasy bolan merkezçi Respublikan halk partiýasy konserwatiw Adalat we Galkynyş partiýasyna paýtagt Ankarada we iň uly şäher Stambulda berk garşy durýar.
Erdoganyň partiýasy korrupsiýa galmagaly bilen ýüzbe-ýüz dur. Syzyp çykan ses ýazgylary hökümetiň içindäki ýokary derejeli korrupsiýadan we awtoritarizmedn habar berýär.
Hökümet saýlawlaryň öňüsyrasyndaky hepdelerde YouTube we Twitter ýollaryny böwetläp, halkara tankydyna sezewar boldy.
Premýer-ministr Erdogan Stambulda çykyş edýär. 23-nji mart, 2014.
Örän dartgynly syýasy atmosfera bu günki saýlawa hem dartgynlylyk äheňlerini berdi.
Ankaraly Unal Sabunçu ses berişlik başlanana wagty "Roýters" habar gullugyna şeýle diýdi:
"Men 74 ýaşymda we şu wagta çenli saýlawlaryň şunuň ýaly dartgynly bolanyny görmedim. Hudaý halap, munyň ýaly dartgynly saýlawlar mundan soňam bolmaz. Gülüp-oýnap, parahatçylyk içinde saýlaw geçireris."
Ankaraly saýlawçy Saim Erkoç bolsa, özüniň milli bähbidiň partiýa syýasatlaryna gurban edilmezligine umyt baglaýandygyny aýtdy:
"Her kim üçin haýyrly-ugurly bolsun, ülkämiz üçin haýsysy haýyrly bolsa, şol hem bolsun. Men umyt edýärin, bu ýerli saýlawlarda hakykatdanam ýüregi bilen, wyždany bilen ülkesini, watanyny söýen ynsanlara ses berilsin. Men şeýle diýip hasaplan adamlaryma ses berdim."
Öz tarapdarlary tarapyndan Türkiýäniň ykdysadyýetini gowulandyran diýip öwülýän, emma garşydaşlary tarapyndan «diktator» diýlip atlandyrylýan Erdogan şäher häkimligine kandidatlaryň gapdaly bilen hepdeläp kampaniýa geçirip, bu saýlawlary öz 11 ýyllyk dolandyryşynyň referendumyna öwürdi.
Saýlawlaryň netijeleri, hususan-da Ankarada we Stambulda, premýer-ministriň geljekki planlaryna täsir ýetirer. Çünki ol awgustda prezidentlik ugrundaky bäsleşige goşulmagy niýet edinýär ýa-da, partiýa düzgünlerini üýtgedip, geljek ýyl premýer-ministrliginiň möhletini uzaltmakçy bolýar.
Türk häkimiýetleri saýlawyň asuda geçmegini üpjün etmek üçin ýurduň tomus wagtyna geçmegini hem bir gün yza süýşürdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sişenbe güni BMG-niň Owganystandaky missiýasynyň resmileri Owganystanyň türmelerindäki gynamalar bilen baglanyşykly taýýarlanan ýörite hasabatyň ýurduň häkimiýetlerine gowşurylandygyny mälim etdiler.
BBC habar gullugynyň bu barada ýaýradan maglumatynyň yzy bilen, BMG-niň Owganystandaky missiýasynyň metbugat sekretary hakykatdanam bu ýurduň türmelerinde tussaglaryň yzygiderli ýagdaýda gynalmalaryna degişli düýpli maglumatyň toplanandygyny tassyklady.
Bu peýda bolan maglumatlardan soň, sişenbe güni Owganystandaky NATO güýçleriniň resmileri özleriniň tussag eden adamlaryny häzirlikçe owgan türmelerine tabşyrmakdan saklanýandyklaryny mälim etdiler.


text:
Birleşen Ştatlar bilen Hytaý 9-njy iýulda, Pekinde şu ýylyň Startegiki we Ykdysady dialogy açylanda, iki ýurduň arasyndaky ykdysady we howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny ýokarlandyrmagy wada berdi.
Hytaýyň prezidenti Si Jinping açyş sözünde iki ýurduň arasynda gapma-garşylygyň döremeginden gaça durmalydygyny nygtady.
Prezident Barak Obama Waşingtondan eden beýanatynda ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky diplomatiki gatnaşyklaryň 35 ýyllygyny gutlady we geçen ýyl Si bilen duşuşykda uly güýçleriň arasynda täze model gatnaşyklaryny gurmak barada beren wadasyny gaýtalady.
Birleşen Ştatlaryň delegasiýasyna döwlet sekretary Jon Kerri we gazna sekretary Jak Lýu ýolbaşçylyk edýär. Şeýle-de bu maslahata Federal ätiýaçlyk bankynyň başlygy Janet Ýellen gatnaşýar.


text:
Ýemeniň sürgünlikdäki prezidenti Abd-Rabbu Mansur Hadä wepaly söweşijiler, 1-nji maýda ýurduň günortasyndaky Aden şäherinde ok atyşygy bes etmek barada iki sagatlyk ýaraşyk yglan etdi. Bu çäre ynsanperwer toparlar tarapyndan yzygiderli edilen çagyryşlaryň yzýany amala aşyrylýar.
Gürrüňi gidýän port şäheri maý aýynyň ahyryndan bäri Hadä tarapdar söweşijiler bilen şaýy Huti pitneçileriniň arasyndaky çaknyşyklaryň alnyp barylýan sebitine öwrülipdi.
Germaniýanyň “dpa” atly habar gullugynyň “Aden al-Ghad” atly websaýtda ýaýradylan beýanata salgylanyp berýän maglumatyna görä, ok atyşygyň wagtlaýyn bes edilmegi, ynsanperwer ýardam berýän toparlaryň öýünden göçmäge mejbur bolan ýaşaýjylara kömek etmegine we ýaralylara saglyk bejergisini bermegine mümkinçilik döreder.
Aden şäherinde ok atyşygyň bes edilendigi barada henize çenli takyk maglumat berilmeýär.


text:
19- njy ýanwarda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň Merkezi Aziýadaky regional wekilhanasynyň baştutany Iw Arnoldyň baştutanlygyndaky delegasiýa bilen duşuşuk boldy.
Bu duşuşykda Türkmenistan bilen Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň mundan beýläk hem netijeli gatnaşyklary, aýratyn-da adam hukuklary, halkara gumanitar hukugy, onuň normalaryny we prinsiplerini milli kanunçylyga girizmek ýaly meseleler üns merkezinde boldy.
Gepleşikleriň netijesinde Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary instituty bilen Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň regional wekilhanasynyň arasynda özara düşünişmek baradaky memoranduma gol çekildi.


text:
Belarusda ýurduň iki raýady Litwanyň bähbidine içalyçylyk etmekde günäli tapylyp, türme tussaglygyna höküm edildi.
Belarusyň KGB-niň berýän maglumatyna görä, E.Kaçura we A.Fenzelýau diýlip tanadylan adamlar degişlilikde 8 we 10 ýyl türme möhletine höküm edilipdirler.
Gürrüňi gidýän iki belarusly hökümete dönüklik etmek we Litwanyň gizlin gulluklary üçin içalyçylyk etmekde günäli tapyldy. Olar 2012-nji ýylyň martynda tussag edilipdiler. Mundan başga goşmaça maglumat berilmedi.
Bu waka boýunça Wilnus häzirlikçe hiç hili resmi beýanat bilen çykyş etmedi.


text:
Şu gün Arap Ligasynyň Baş sekretary Emr Mussa Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasy geljekki ýylyň ýanwarynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmakdan ýüz öwürmezlige çagyrdy.
Mahmud Abbas ýakynda eden çykyşynda özüniň geljekki prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmajakdygyny yglan edipdi. Ol munuň sebäbini Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda parahatçylygy ornaşdyrmak meselesinde ösüşiň ýoklugy bilen düşündiripdi.
Mahmud Abbasyň bu soňky beýanatyna Ysraýyl tarapyndan häzirlikçe hiç hili reaksiýa bolmady.


text:
Waşington bilen Moskwanyň arasynda iki ýyllap dowam eden diplomatik dawadan soň, sişenbe güni Tailandyň häkimiýetleri rus ýarag söwdagäri diýilýän adamy Birleşen Ştatlaryň eline tabşyrdylar. Orsýet bu hereketi gahar bilen “bikanun” diýip atlandyrdy.
Iň bir howply ýarag söwdagärleriniň biri hökmünde tanalýan Wiktor But iki ýyllap Tailandda tussaglykda saklanyldy. Polisiýanyň we aeroportuň jogapkärleriniň aýtmagyna görä, Tailandyň resmileri Wiktor Buty Birleşen Ştatlara tabşyrmak barada suduň çykaran karary bilen ylalaşanlaryndan soň, ol ýörite amerikan uçary bilen Bankogyň aeroportundan ABŞ-a ugradyldy.
Mundan öň Moskwa bilen Waşingtonyň arasynda bu mesele boýunça ençeme aýlap kanuny göreş dowam edipdi we iki ýurduň arasynda bu meselede diplomatik dartgynlylyk emele gelipdi.
Orsýet Butuň ABŞ-a tabşyrylmagyna gaharly reaksiýa bildirdi. Orsýetiň Daşary işler ministrligi tarapyndan ýaýradylan gysgaça beýanatda “Tailandyň häkimiýetleriniň daşarky syýasy basyşlara döz gelip bilmän, bikanun ekstradisiýany amala aşyrmaklary örän gynandyryjy” diýlip nygtalýar.
Orsýet “haýran galýar”
Mundan öň Orsýetiň ilçihanasy Tailandyň hökümetiniň gelen kararyna haýran galandygyny bildirdi. “Interfaks” habar agentligi ors resmisi Andreý Dwornikowyň: “Bu zatlaryň hemmesi göz açyp-ýumasy salymda bolup geçdi, bu iş gyssagly we hatda, görnüşe görä, gizlin edildi” diýendigini köpçülige ýetirdi.
Indi ABŞ-da Wiktor Buta terrorizme dahylly jenaýat jogapkärçiligi bilen baglanyşykly sud ediler.
“Ölüm tütjary” diýip at alan 43 ýaşly öňki sowet harby-howa güýçleriniň ofiseri Wiktor Butuň Günorta Amerika, Ýakyn Gündogar we Afrika ýurtlaryny ýarag bilen üpjün edip, graždanlyk uruşlarynyň peltesine ýag damdyrandygy aýdylýar.
Butuň aýaly Anna Orsýetiň telewideniýesinde çykyş edip, Tailandyň çykaran kararynyň “hiç-hili kanuny esasynyň” ýokdugyny aýtdy: “Bu ABŞ-nyň hökümeti tarapyndan öňe sürlen durşy bilen syýasata ýugrulan karar”.
Butuň adwokaty Lak Nittiwattanawiçan çarşenbe güni hökümete şikaýat bilen ýüz tutjakdygyny aýtdy. ABŞ-nyň Bankogdaky ilçihanasy ekstradisiýa wakasyny tassyklady, emma wakanyň jikme-jigine girmekden saklandy.
Şu ýylyň awgust aýynda Tailandyň Ýokary sudy Aşaky suduň karayny ret edip, Butuň üç aýyň dowamynda ekstradisiýa edilmelidigi barada buýruk çykarypdy. Emma ABŞ-nyň prokurorlary Buta garşy pul ýuwmakda we galplykda goşmaça aýyplama bildirenlerinden soň, ekstradisiýa soňa goýlupdy. Emma Tailandyň sudy şol aýyplamalary oktýabr aýynda ret edensoň, Butuň ekstradisiýa edilmegine ýol açyldy.
Iki ýyla çeken çekeleşik
But 2008-nji ýylyň mart aýynda Bankogdaky kaşaň myhmanhanada tussag edilipdi. Onuň tussag ediliş operasiýasyna ABŞ-nyň agentleri gatnaşypdy we olar göýä Kolumbiýanyň rewolýusion ýaragly güýçleri (FARC) üçin ýarag satyn alýan adamlar hökmünde ýasama hereket edipdiler. Waşington FARC toparyny terrorçy gurama diýip hasaplaýar.
But ABŞ-da terrorizme dahyllylykda aýyplanyp, jenaýat jogapkärçiligine çekildi. Aýyplamalaryň arasynda FARC toparyna millionlarça dollarlyk ýarag satmak boýunça dildüwşük hem bar. Şol ýaraglaryň sanawyna howa hüjümi üçin niýetlenen raketalar, tüpeňler, dikuçarlar, şeýle-de granatdyr raketalar bilen üpjün edilen uçarlar girýär.
Eger günäsi subut edilse, onda Buta ömürlik türme tussaglygy garaşýar.
Howa transport läheňiniň başlygy But özüniň maliýe işlerine we gatnawlaryna garşy ABŞ we BMG tarapyndan girizilen sanksiýalardan uzak wagtdan bäri mekirlik bilen sypyp gelýärdi. Onuň müşderileriniň arasynda Liberiýanyň öňki lideri Çarles Teýloryň, Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň we Angoladaky graždanlyk urşuna gatnaşan garşydaş taraplaryň ikisiniň hem bardygy aýdylýar.
Wiktor But özüniň bikanun işlere baş goşandygyny ret edýär we kanuna laýyklykda biznes ýöredendigini öňe sürýär.


text:
Türkiýäniň hökümeti Liwiýanyň paýtagtyndaky öz ilçisini yzyna çagyrmak bilen, Muammar Kaddafiniň režimine garşy basyşlaryny has güýçlendirýändigini mälim etdi.
Türkiýäniň häkimiýetleri Liwiýanyň režmine garşy käbir başga-da sanksiýalary girizmek barada karar kabul edendiklerini mälim etdiler.
Bu wakanyň fonunda bolsa, ýekşenbe güni Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu häzirki wagt Liwiýanyň oppozision güýçleriniň merkezi hasaplanylýan Bengazi şäherine sapara bardy.
Ol Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşine Türkiýäniň 200 million dollar möçberinde maliýe ýardamyny berjekdigini aýtdy.


text:
6-njy aprelde Aşgabatda Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-moldowa toparynyň birinji mejlisi geçirildi. Ol Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolae Timoftiniň Türkmenistana resmi saparynyň çäklerinde guraldy.
Iki dostlukly ýurtlaryň döwlet hem-de telekeçilik düzümleriniň ýolbaşçylarynyň we wekilleriniň gatnaşmagynda Oba hojalyk toplumynyň binasynda geçirilen işewürler maslahatynyň gün tertibine deňhukuklylyk hem-de özara bähbitlilik nukdaýnazaryndan guralýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meseleleri girizildi.
Bu ýere ýygnananlar Türkmenistanyň we Moldowanyň däbe öwrülen dostlukly, ynamly gatnaşyklara özara ygrarlydygyny bellemek bilen, türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen döredilen bilelikdäki toparyň şu ýyllarda ýola goýlan netijeli döwletara gatnaşyklaryny giňeltmegiň netijeli usulyna öwrüljekdigine ynam bildirdiler. Şunuň bilen baglylykda, iki dostlukly ýurduň eýe bolan kuwwatyny hem-de durmuş-ykdysady taýdan ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny nazara almak bilen, uly mümkinçiliklere eýe bolan hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça anyk ädimler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Wekiliýetleriň agzalary türkmen-moldowan gatnaşyklarynyň ýokary derejesini kanagatlanma bilen belläp, dostlukly gatnaşyklaryň we deňhukukly hyzmatdaşlygyň berkidilmegine köp babatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2013-nji ýylyň tomsunda Kişinýowa bolan resmi saparynyň jemleri boýunça gazanylan ylalaşyklaryň ýardam edendigi barada bir pikire geldiler.
Bu ýere ýygnananlar Türkmenistanyň we Moldowanyň syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady hem-de medeni-gumanitar gatnaşyklaryny giňeltmäge özara gyzyklanma bildirýändigini bellemek bilen, toparyň alyp barýan işiniň ähli ugurlarda, ilkinji nobatda, söwda-ykdysady, energetika, gurluşyk pudaklarynda, dokma senagatynda, ulag we aragatnaşyk ulgamynda, oba hojalygynda, azyk we gaýtadan işleýän senagatda giň gerimli hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge täze itergi berjekdigine ynam bildirdiler. Şeýle hem taraplar medeni we ylym-bilim gatnaşyklaryny giňeltmek hem-de sport we syýahatçylyk ulgamynda özara gatnaşyklary ösdürmek ugrunda çykyş etdiler.
Hususan-da, söwda-ykdysady gatnaşyklary giňeltmek, eksport-import amallaryny artdyrmak hem-de iberilýän harytlaryň we edilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak boýunça ylalaşylan çäreleri kabul etmegiň möhümdigi bellenildi. Umumy pikire görä, bilelikdäki sergi-söwda çäreleriniň hem-de iki ýurduň işewür toparlarynyň wekilleriniň duşuşyklary, şeýle hem geçirilmegi meýilleşdirilýän çäreler hakynda maglumatlaryň yzygiderli alşylmagy muňa gös-göni ýardam eder.
Mejlise gatnaşyjylar dürli derejedäki ikitaraplaýyn duşuşyklary, şol sanda işewürler maslahatlaryny we syýasy geňeşmeleri yzygiderli geçirmegiň aýratyn möhüm ähmiýetini belläp, Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Nikolae Timoftiniň Aşgabatda geçiriljek duşuşygynyň jemleri boýunça gazanylan ylalaşyklaryň taryhyň, medeni we ruhy däpleriň umumylygy bilen birleşen iki ýurduň hem-de olaryň doganlyk halklarynyň bähbidine netijeli gatnaşyklaryň täze tapgyry üçin başlangyç boljakdygyna ynam bildirdiler.


text:
Türkiýäniň söweş uçarynyň oka tutulmagynda urlup ýere gaçan orsýet uçarynyň geçen hepdede öldürilen pilotynyň jesedi Orsýete iberildi.
Ankaradan gowuşan maglumatlara görä, pilotyň jesedi 29-njy noýabrda Siriýadan Ankara we 30-njy noýabrda Ankaradan Orsýete eltilipdir.
Türkiýe 24-nji noýabrda Siriýadan Türkiýäniň giňişligine gysga wagtlyk giren orsýet uçaryny birnäçe duýduryşdan soň atyp ýere gaçyrandygyny aýdýar.
Uçary paraşutly terk eden pilotlar siriýaly gozgalaňçylar tarapyndan oka tutuldy we olaryň biri Oleg Peşkow öldürildi.
Türkiýäniň hereketi Moskwa tarapyndan berk reaksiýa eýe boldy we iki ýurduň gatnaşyklarynda dartgynlylyk döretdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 28-nji noýabrda eden çykyşynda bu ýagdaýy “arkadan pyçak urmak” hökmünde häsiýetlendirdi we Türkiýä garşy ykdysady sanksiýalary yglan etdi. Orsýet öz uçarynyň Siriýanyň giňişliginden çykmandygyny aýdýar.


text:
“Talybanyň” söweşijileri Owganystanyň Helmand welaýatynda hökümet goşunlaryna garşy birnäçe aýlap dowam eden söweşlerden soň hökümet edaralaryna hüjüm etdiler.
Ýerli resmiler 9-njy martda irden Gereşk şäherinde polisiýanyň we aňtaw gulluklarynyň edaralaryna hüjüm edilendigini aýtdylar.
Helmand welaýatynyň häkiminiň metbugat-wekili dört sany ýaraglynyň hüjümi zerarly iki ofiseriň öldürilendigini we azyndan bäşisiniň ýaralanandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol hüjümçileriň üçüsiniň öldürilendigini habar berdi.
“Talyban” hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Gozgalaňçylar göknar öndüriji esasy region hasaplanylýan Helmand welaýatyna öz mekany hökmünde garaýarlar.


text:
Düýn ABŞ-nyň Döwlet sekteraty Hillary Klinton ABŞ-nyň daşary syýasaty barada programmalaýyn çykyş etdi. Täze asyryň ABŞ-nyň liderligi bilen bellenendigini, onuň global ösüşini kesgitlejekdigini Klinton belledi.
“Täze asyrda ABŞ dünýä lideri bolup biler, bolmaly we liderlik eder. Häzirki dünýäniň çylşyrymly hem özara baglanyşykly ähli elementleri täze “amerikan şansynyň” peýda bolmagyna alyp geldi, hut biziň dünýä liderligimiz hat-da täze ýollar bilen gitmeli bolsagam, ösüşiň ugruny kesgitleýär” diýip, Hillary Klinton Waşngtonda täsirli hökümete degişli däl guramanyň - Halkara işleri boýunça geňeşiň agzalarynyň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
ABŞ-nyň Hytaý we Orsýet bilen gatnaşyklaryna degip geçip, Döwlet sekretary partnerlygy giňeltmegiň perspektiwalaryny nygtady, şol bir wagtda-da ençeme syýasy meseleler boýunça ylalaşmazlygyň bardygyny belledi.


text: Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň gündogarynda ýerleşýän uly bazaryň göçürilýändigi habar berilýär. Il içinde “Dünýä bazary” ady bilen tanalýan bu bazarda 5 müň çemesi dükanyň bardygy aýdylýar. Bazaryň administrasiýasynyň berýän maglumatyna görä, “Dünýä bazarynyň” ýerleşjek täze ýerinde 3 müň çemesi dükan taýýarlanylýar. Bu maglumatdan çen tutulsa, bazaryň göçürilmegi 2 müň çemesi dükan eýesine öz täsirini ýetirer. Wideo ýazgyda göçüriljek “Dünýä bazarynyň” häzirki ýerleşýän ýerinden käbir pursatlara tomaşa edip bilersiňiz.


text:
"Talyban" söweşijileri merkezi owgan şäheri Gaznada bir türmä hüjüm edip, polis işgärlerini öldürip, ýüzlerçe tussagy boşatdylar.
Gazna welaýatynyň häkiminiň orunbasary Mohammad Ali Ahmadi hüjümiň 14-nji sentýabrda ir ertir janyndan geçen hüjümçileriň bir awtoulagy partladyp, beýleki söweşijilere türmäniň jaýyna girmäge ýol açmagy bilen başlanandygyny aýtdy.
Ahmadiniň aýtmagyna görä, türmeden 400-den agdyk adam gaçypdyr. Olaryň 80 töweregi gaýtadan ele salnypdyr. Tussaglaryň 352-si, şol sanda ”Talybanyň” 150-ä golaý söweşijisi häzir gaçyp ýör.
Ahmadi hüjümde ýedi sany ”Talyban” söweşijisi bilen howpsuzlyk güýçlerinden dört adamyň ölendigini bildirdi.
Türmede iň howply hasaplanýan 20 adam
"Kömek üçin iberilen bir harby ulag türmä golaýlap gelýärkä, ýoluň gyrasynda ýerleşdirilen bir bomba uçrap partlady" diýip Ahmadi gürrüň berdi.
“Talybanyň” sözçüsi Zabihullah Mujahid hüjümi bu toparyň amala aşyrandygyny tassyklap, ony amala aşyranlaryň ýaragly adamlar we üç sany janyndan geçen bombaçydygyny aýtdy.
Ahmadi türmaniň Gazna ýakyn, şäheriň merkezinden diňe ýedi kilometr aralykda bolany üçin howpsuzlyk çäreleriniň güýçli bolmandygyny belledi. Onuň aýtmagyna görä, bir ýaramaz hadysa bolan halatynda ol ýere çalt kömek iberip bolar diýen pikirden ugur alnypdyr.
Ýöne Ahmadiniň sözlerine görä, türmede iň howply hasaplanýan 20 adam hüjümden bir gün oň başga bir türmä geçirilipdir.
Jeňçiler
Häkimiýetler gije şäheriň azyndan 10 ýerine “Talyban” söweşijileri tarapyndan hüjüm edilendigini aýdýarlar.
Howpsuzlyk işgärleriniň biri raketa bilen atylýan granatly we awtomatik ýaragly jeňçileriň bu hüjüme Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň geýýän eginbaşyny geýip gelendiklerini aýtdy.
Reuters habar gullugynyň bir habarçysy Kabulyň 120 kilometrlik günorta-günbatarynda ýerleşýän Gazna şäherinde tussaghananyň daşynda iki adamyň jesedini görüpdir. Bular janyndan geçen jeňçilerdir diýip pikir edilýär. Awtoulagyň hem tussaghananyň esasy girelgesini dargatmak üçn partladylan bolmagy mümkin.
2011-nji ýylda Gandagar welaýatynda bir türmeden “Talybanyň” 500 çemesi jeňçisi bilen kommandirleri gaçdy. Hökümet bu hadysany şonda howpsuzlyk "betbagtçylygy" diýip atlandyrypdy.
”Talyban” güýçleri Aşraf Ganiniň çet ýurtlar tarapyndan goldanylýan hökümetini agdarmak, çet ýurtly güýçleri Owganystandan çykarmak we ýurtda berk manydaky yslam kanunyny girizmek üçin uruşýarlar.


text:
Şu gün Şri-Lankanyň harby güýçleriniň resmileri partlaýyjy maddaly konteýneriň partlamagy netijesinde azyndan 25 adamyň ölendigini we onlarça adamyň ýaralanandygyny mälim etdiler.
Maglumata gorä, bu heläkçilik Şri-Lankanyň Battikaloa şäheriniň golaýynda ýüze çykypdyr.
Başda ýurduň polisiýasy partlamadan ölenleriň sanyny 60 töweregi diýip görkezipdi. Ýöne birneme soňra harby resmiler çekilen adam ýitgisiniň sanynyň azyndan 25 töweregidigini tassykladylar.
Ýük maşyndaky parlaýyjy maddanyň nähili ýagdaýda partlandygy barada heniz anyk maglumat ýok.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurduň saglygy saklaýyş pudagynyň işindäki düýpli kemçiliklerden nägilelik bildirdi.
Türkmen telewideniýesi prezidentiň saglygy goraýyş we derman senagaty ministri Nurmuhammet Amannepesowa berk käýinç berendigini habar berýär.
Şeýle-de prezident ýurduň saglyk ministriniň orunbasary, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynyň başlygy Leýli Şamyradowa berk käýinç berip, ýol beren kemçiliklerini gysga wagt içinde düzetmese, ony eýeleýän wezipesinden boşatjakdygyny duýdurdy.
Resmi habara görä, döwlet baştutany saglyk pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak babatda edilýän işleri artdyrmagyň zerurdygyny, «saglygy goraýyş edaralarynyň işiniň bildirilýän talaplara laýyk gelmeýändigini» tassyk edipdir.
Şol bir wagtda Ministrler kabinetiniň mejlisine çagyrylan saglyk ministri Amannepesowyň berendigi aýdylýan hasabatynyň mazmuny, ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda soňky ýyllarda edilen we indi edilmeli işler, çözülmeli meseleler we kynçylyklar barada anyk zat aýdylmaýar.
Prezidentiň saglyk ministrine yglan eden käýinji bolsa, adatça bolşy ýaly, «wezipe-borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmändigi», «garamagyndaky edaralaryň işine gözegçiligi gowşadandygy» bilen düşündirilýär.
Hökümet maslahatynda ýurduň saglyk ministrliginiň ikinji uly resmisine, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynyň başlygy Leýli Şamyradowa berlen käýinç hem «wezipe-borçlaryň göwnejaý berjaý edilmezligi, işde goýberilen kemçilikler» bilen delillendirilýär.
Prezident Berdimuhamedow ministriň orunbasarynyň hasabatyny diňläp, onuň ýolbaşçylyk edýän Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynda düýpli kemçilikleriň bardygyny aýdypdyr. Şol bir wagtda Şamyradowanyň diňlendi diýilýän hasabatynyň mazmuny, arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş boýunça nähili kemçilikleriň goýberilendigi anyk aýdylmaýar.
Saglyk ministrliginiň iki uly resmisiniň Ministrler kabinetine çagyrylmagy we hasabat bermegi, olara berlen berk käýinçler baradaky habar «döwlet baştutany ministriň orunbasaryna birnäçe anyk tabşyryk berdi» diýen sözler bilen jemlenilýär we ol tabşyryklaryň nämedigi, Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreş gullugynda iş ýüzünde nähili kemçilikleriň düzedilmelidigi belli bolman galýar.
Türkmen metbugaty adatça soňky ýyllar saglyk pudagynda uly işleriň edilendigini, döwrebap saglyk desgalarynyň gurlup, iň täze tehniki enjamlar bilen abzallaşdyrylan saglyk öýleriniň ulanylmaga berilýändigini yzygiderli habar berýär.
Şol bir wagtda ozalky saglyk ministri Berdimuhamedowyň on ýyla golaý ýolbaşçylyk edýän ýurdunda saglygy saklaýyş hyzmatynyň hiliniň peselýändigi, raýatlaryň dertlerine em gözläp, daşary ýurtlara köp gidýändigi, sowet döwründe tasdan unudylan tebiplerden, köne gonamçylyklardan keseline em agtarýanlaryň köpelýändigi barada habarlar gowuşýar.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ýakynda etrap, şäher we welaýat halk maslahatlaryndan hem-de Geňeşlerinden çykan deputatlaryň ornuna geçirilen saýlawlaryň jemlerini jemläp, maslahat geçirdi.
Türkmenistanyň mediasy ýerlerdäki bu saýlawlaryň bäsleşikli esasda geçirilendigini we oňa ýerli synçylaryň gözegçilik edendiklerini habar berýär.
Emma ýerli halk maslahatlaryna we Geňeşlere ozalky saýlanan deputatlaryň nähili sebäplere görä deputatlyk wezipelerinden gidendikleri barada welin anyk maglumat berilmeýär.
Mundan daşary, Türkmenistanyň Mejlisinden giden deputatlaryň ornuna-da kandidatlary hödürlemek kampaniýasynyň başlanandygy we bu boýunça saýlawlaryň 2-nji iýunda geçiriljekdigi habar berilýär.
Emma Mejlisiň deputatlarynyň-da nähili sebäplere görä wezipelerinden gidendikleri barada resmi mediada maglumat berilmeýär.


text:
Gülistan Welaýaty
Gülistan Welaýaty Eýranyň 31 welaýatyndan biridir.
Bu welaýat Eýrandaký Türkmenleriň ýaşaýyş ýerlerinden biridir.
Türkmenler umuman alnanda welaýatyň demirgazygynda we Türkmenistanyň serhedine golaý şäherlerde ýaşaýar.
Türkmenler bilen bilelikde welaýatda Parslar (Mazandaran parslary), Azerler, Zawullylar, Beluçlar we az sanda Gazaklar da bu welaýatda ýaşaýar.
Gazaklar özlerini Türkmenlere dini we etniki taýdan ýakyn bileni üçin Türkmenlere golaý ýerlerde ýaşaýar.
Türkmeniň beýik akyldary Magtymguly pyragynyň türbesi Eýranyn bu administrativ boluginde Marawadepe etrabynyň Aktokaý obasyndadyr.


text:
Salam lukman! Men 35 ýaşymda. Iki ýyldan bäri aýbaşy bozulmasyndan ejir çekýärin. Mende başda spiral bardy. Ýatgydan gan gelme başlanansoň, lukmanlar spiraly aýryp bejergi berdiler. Gan gitme galan ýaly bolsa-da, bu ýagdaý ýene iki aýdan gaýtalandy. Bu gezek ýatgynyň diwarlaryny arassalap gan gitmäni sakladylar. Ondan soň aýbaşym 6 aýdan gelip, şu ýagdaý ýene gaýtalandy. Aýal lukmany maňa "Gormonal bozulma" kesel kesgidini goýdy. Indi aýbaşym bir aý bolsa, iki aý bolanok. Aýbaşym gelsede ýene köp gan ýitirmeden ejir çekýärin. Maňa maslahat bermegiňizi haýyş edýärin.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň beýan edýän ýagdaýyňyzda, ganyň jyns gormonlaryna barlagynyň, ýatgynyň arassalanmagy netijesinde alnan gyryndynyň morfologiki barlagynyň netijeleri bilen tanyşmak, gormonal bozulmanyň görnüşini kesgitlemäge kömek ederdi. Ondan başga-da, size berlen bejergileri hem doly beýan eden bolsaňyz peýdaly bolardy. Şunuň ýaly ýagdaýlarda endokrinolog lukmanyň maslahatyny alma zerurlygy hem ýüze çykýandyr. Gormonal bozulmanyň görnüşi kesgitlenensoň, bellenilen tertipde aýal jyns gormonlaryny kabul edip, aýal lukmanynyň gözegçiliginde saklanmak zerur bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Agyryly aýbaşynyň bejergileri barada doly maglumaty almak üçin Size saýtymyzda ýerleşdirilen "Aýbaşy bozulmalary: görnüşleri,alamatlary, bejergi çäreleri","Aýbaşynyň öňsyrasynda(predmenstrual) döreýän alamatlar" atly makalalar bilen tanyşmaklygy maslahat berýäris.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Duşenbe güni Günorta Afrika Respublikasynyň prezidenti Jeýkob Zumanyň Liwiýanyň awtoritar lideri Muammar Kaddafi bilen ýurtdaky konfliktleri parahatçylykly ýollar arkaly çözmek ugrunda geçiren gepleşikleri şowsuz tamamlandy.
Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşi bu gepleşiklerden soň Muammar Kaddafiniň öz wezipesinden gitmek islemeýändigini aýdyp, onuň bilen barlyşykly gepleşikleriň bolmajakdygyny mälim etdi.
Bu wakanyň yzy bilen NATO güýçleriniň öten agşam ýene-de nobatdaky gezek paýtagt Tripolide Muammar Kaddafiniň hökümet binalaryna garşy howa hüjümlerini geçirendikleri barada maglumat alyndy.


text:
Şu gün Pakistanyň premýer-minsitri Ýusuf Reza Gilani Yslamabatda Ýokary sudda soraglara jogap berdi.
Bu sud prosesiniň onuň wezipesinden çetleşdirilmegine getirmegi mümkin diýlip hasaplanylýar.
Pakistanyň Ýokary sudy Gilaniniň prezident Ali Zardarä korrupsiýa bilen bagly 90-njy ýyllarda ýöňkelen aýyplamalar boýunça işe päsgel bermekde özüne bildirilýän aýyplamalar bilen bagly düşündiriş bermegini sorady.
Şu gün Gilaniniň žurnalistlere atmagyna görä, ol prezident Ali Zardariniň suda çekilmejekdigine ynanýar.


text:
Şu gün Eýranyň häkimiýetleri Somaliniň kenar ýakalaryna golaý ýerde deňiz garakçylary tarapyndan zamun alnan 13 sany eýranlynyň Amerikan deňiz güýçleri tarapyndan halas edilmegini hoşallyk bilen garşy aldylar.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ramin Mehmanparast bu barada eden çykyşynda «Eýranly deňizçileriň ABŞ-nyň güýçleri tarapyndan halas edilmegine biz ynsanperwerlikli we oňyn iş diýip baha berýäris» diýip belledi.
Birleşen Ştatlaryň harby güýçleriniň resmileri 45 gün mundan ozal deňiz garakçylary tarapyndan zamun alnan eýranly 13 sany balykçynyň hepdäniň penşenbe güni amerikan harby gämisiniň ýardamy bilen halas edilendigini mälim etdiler.


text:
“Apple”-iň nobatdaky täze enjamy “iPhone 5S”-iň, 2013-nji ýylyň maý aýlarynda çykarylmagy meýilleşdirilýär.
Bilermenleriň maglumatlaryna görä, modeller dürli – dürli diagonal ekranlarda hödürleniler. Ondan başga-da, smartfonlar gülgün, sary, gök, ak we gara ýaly birnäçe açyk reňkde bolup, bu täze ejam 8 reňki öz içine alar. “Apple” şereketi öň, şol bir modeliň ekranlaryny synagdan geçirmändi. “IPhone”-niň bazara gelmegi bilen täzeligiň giriziljekdigi çak edilýär. Modelleriň görkezilişi, şu ýylyň maý - iýun aýlarynda geçirilerilmegine garaşylýar.


text:
Eziz watandaşlar!
Ussat bakjaçylar!
Sizi bereketli türkmen topragynyň sahawatynyň şanyna bellenilýän Türkmen gawunynyň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň her biriňize berk jan saglyk, maşgala agzybirligini, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek we Diýarymyzyň gülläp ösmegi ugrunda çekýän asylly zähmetiňizde uly üstünlikleri gazanmagy arzuw edýärin!
Ussat ekerançylar!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkymyzyň ruhubelentlik bilen çekýän zähmetinden rowaçlanýan eziz Diýarymyz bu gün dünýäniň iň çalt depginler bilen ösýän döwletleriniň hataryna goşuldy. Biz ýurdumyzda beýleki pudaklar bilen bir hatarda oba hojalygyny ösdürmäge hem aýratyn üns berýäris. Çünki oba hojalygyny ösdürmek ýurdumyzyň ykdysady binýadyny has-da berkitmek bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Oba hojalyk pudagynda alnyp barylýan düýpli özgertmeler, oýlanyşykly kabul edilýän çözgütler ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmäge hem-de türkmen topragynda öndürilýän ýokary hilli önümleriň daşary ýurtlara eksport edilýän möçberlerini has-da artdyrmaga gönükdirilendir. Bu ugurda edermen oba zähmetkeşleriniň, şol sanda bakja ekinlerini ösdürip ýetişdirýän daýhanlaryň yhlasly we öndürijilikli zähmet çekmekleri üçin döwletimiz tarapyndan ähli şertler döredilýär.
Babadaýhanlarymyzyň halal zähmetine mynasyp baha berilýär. Bu bolsa olary täze zähmet üstünliklerini gazanmaga, has ýokary sepgitlere ýetmäge galkyndyrýar, edermen daýhanlarymyzyň ene topraga bolan yhlasyny, ondan bol hasyl öndürmäge, halal zähmetiniň hözirini görüp, bagtyýar ýaşamaga höwesini artdyrýar, ata-babalarymyzdan gelip ýeten daýhançylyk däplerini has-da kämilleşdirmäge mümkinçilik berýär.
Hormatly oba zähmetkeşleri!
Edermen bakjaçylar!
Siz sahawatly türkmen topragyndan pagtanyň, bugdaýyň, dürli ir-iýmişleriň we miweleriň bol hasylyny öndürmek ugrunda gujur-gaýratyňyzy gaýgyrman, zähmet çekýärsiňiz. Şonuň bilen birlikde, bereketli topragymyzyň iň bir arzyly nygmatlary — behişdi miweleri saýylýan datly gawun-garpyzlarymyzy ösdürip ýetişdirmekde hem uly üstünlikleri gazanýarsyňyz. Siziň çekýän asylly zähmetiňiziň netijesinde, ata-babalarymyzyň daýhançylyk tejribesi häzirki zamanyň ekerançylyk usullary bilen utgaşdyrylyp, bakjaçylykda uly zähmet ýeňişleri gazanylýar hem-de dünýä ýüzünde türkmen gawunynyň şan-şöhraty has-da dabaralandyrylýar.
Güneşli Diýarymyzyň sahawatly sähralarynda, bereketli ýaýlalarynda türkmen gawunynyň bol hasylynyň kemala getirilmegi hem-de onuň rysgal-bereketli saçaklarymyzyň bezegi bolmagy bizi örän guwandyrýar we buýsandyrýar. Ekerançylyk önümlerinden doldurylan bazarlarymyzyň bezegi bolan şirin-şeker gawunlaryň öndürilişini artdyrmakda, olaryň täze görnüşlerini döretmekde we ösdürip ýetişdirmekde ýadawsyz iş alyp barýan ussat bakjaçylarymyzyň we ekerançy alymlarymyzyň bitirýän işleri örän uludyr.
Eziz ildeşler!
Türkmen gawunlary barada dünýä jahankeşdeleriniň, meşhur alymlaryň, syýahatçylaryň we taryhçylaryň ýazgylary biziň günlerimize gelip ýetipdir. Şol ýazgylardan belli bolşy ýaly, Türkmenistan gadymy döwürlerden bäri datly gawunlaryň watany hasaplanýar.
Häzirki döwürde türkmen ekerançylygynyň bakjaçylyk ylmynyň gorunda gawunlaryň 1 600-e golaý görnüşi hasaba alnyp, şolaryň 400-e golaýynyň türkmen topragynyň datly nygmatydygy, has dogrusy, halkymyzyň ekerançylyk mirasy bolan türkmen gawunlarydygy örän buýsançlydyr. Türkmen gawunlary halkymyzyň milli mirasydyr, rysgal-bereketli desterhanlarymyzyň iň bir arzyly nygmatydyr.
Asyrlarboýy dünýäniň ünsüni özüne çekip gelýän türkmen gawunynyň şan-şöhraty Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has-da belende göterilýär. Geljekde hem gadymy ekerançylygyň gülläp ösen mekany bolan türkmen topragynda bakjaçylygyň täze belentliklere göterilmegine döwlet tarapyndan ähli şertler dörediler.
Gadyrly oba zähmetkeşleri!
Eziz watandaşlar!
Sizi gadymy döwürlerden bäri at-owazasy dünýä dolan hem-de sahawatly topragymyzyň iň bir datly nygmaty hasaplanýan Türkmen gawunynyň güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Size Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe eziz Watanymyzyň gülläp ösmegine mynasyp goşant goşmak ugrunda çekýän asylly zähmetiňizde hem-de ýurdumyzda türkmen gawunynyň täze görnüşlerini döretmekde we ösdürip ýetişdirmekde, mukaddes türkmen topragyndan oba hojalyk ekinleriniň bol hasylyny öndürmekde uly üstünlikleri gazanmagy arzuw edýärin!
Eziz Diýarymyzda ösdürilip ýetişdirilýän datly türkmen gawunlarynyň hem-de behişdi nygmatlara baý saçaklarymyzyň berekedi hiç haçan egsilmesin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Şu gün Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda amala aşyrylan terror hüjümleriniň ýyl dönümi bellenilip geçilýär.
Şu gün bu waka bilen baglanyşykly Nýu-Ýork şäherindäki ozalky Dünýä Söwda merkeziniň binalarynyň ýerleşen ýerinde gurnalan hatyra çäresine gatnaşyjylar ölenleriň hatyrasyna bir minutlyk dymyşlyk yglan etdiler.
Terror hüjümlerinden biriniň amala aşyrylan ýeri bolan Pentagtonda geçirilen hatyra çäresinde bolsa, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama ýörite doklad bilen çykyş etdi.
Ol özüniň bu çykyşynda: «Sentýabryň şol güni bize haýsydyr bir din däl-de, eýsem dinden hyýanatçylykly peýdalanýan nalajedeýin adamlaryň bir topary bolan Al-Kaýda hüjüm edipdi» diýdi.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda dört sany ýolagçy uçary alnyp gaçylyp, amala aşyrylan şol terror hüjümlerinde jemi 3 müňe golaý adam ölüpdi.
Bu ýyl bu wakanyň ýyl dönümi uçarlar bilen süsdürilip weýran edilen şol Dünýä Söwda merkeziniň binalarynyň ýerleşen ýerine golaý ýerde musulman medeni merkezini gurmak planlary bilen bagly ýüze çykan dawaly döwre gabat geldi.


text:
25-nji fewralda Awstriýanyň paýtagty Wenada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň gyşky ýygnaklarynyň çäginde duşuşyklar geçirildi. Şol duşuşyklaryň birinde media azatlygy, esasan, Türkmenistan we Gazagystan barada gürrüň edildi.
Gürrüňi edilen meseleleriň arasynda Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň, hususanda, tussaglykdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly barada söhbet edildi.
Azatlyk Radiosy bu duşuşykda gürrüňi edilen meseleler barada, ýygnaga gatnaşan Muhammad Tahir bilen söhbetdeş boldy.


text:
Dürli çeşmelere görä, Eýranda 3 million töweregi türkmen ýaşaýar. Olaryň aglabasy Türkmenistan bilen serhetleşýän Türkmensähra ülkesinde ýaşaýan bolsa, belli bir bölegi Owganystan bilen serhetdeş Horasan regionynyň Türbet Jam şäherinde ýaşaýar.
Azatlyk Radiosy Eýrandaky bu türkmenleriň regiondaky beýleki türkmenler bilen aragatnaşygy, gün-güzerany we hal-ýagdaýy, ykdysady durmuşy bilen gyzyklanyp, olaryň wekillerinden biri Habyp Salary bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Habyp Salary, Eýranda ýaşaýan ýeriňizde näme bilen meşgullanýarsyňyz?
Habyp Salary:
Eýranyň Horasan sebitiniň Türbet Jam diýen şäherinde ýaşaýan türkmenler köplenç ekinçilik, ýagny oba hojalygy bilen meşgullanýarlar. Türbet Jamdaky salyr türkmenleriniň aglabasy hasyl orýan we ýygnaýan kombaýn ulagy bilen ekinçilere hyzmat berýärler.
Şonuň ýaly-da, ekerançylyk bilen meşgullanýan doganlarymyzam bar. Meselem, meniň özüm hem ekerançylyk bilen meşgullanýaryn. Maşyn bejerýänlerimiz, bazarda işläp ýörenlerimiz we edaralarda işleýänler hem bar.
Maşatda hem köpçülik bolup ýaşaýan salyr türkmenlerimiz bar. Olaryň uly firmalary bar. Ol firmalar daşary ýurtlardan ýük daşaýarlar. Eýrana gelýän ýükleri bolşy ýaly, Eýrandan Gazagystana, Täjigistana, Hytaýa, Türkmenistana, Owganystana, Pakistana ýükleri daşap durlar.
Maşatdaky türkmenleriň şol ýük daşaýan firmalary Eýrandaky öz ugrundan gaty uly ady belli firmalar hasaplanýar. Şolaryň esasylary, ýagny, iň ululary 2-3 sany. Olaryň jemi sany bolsa iki-üç ýüz sany bardyr.
Azatlyk Radiosy: Aglabasy ekerançylyk bilen meşgullanýar diýýän türkmenleriňiz gowy girdeji gazanyp bilýarlermi, şolaryň güzeran ýagdaýlary nähili?
Habyp Salary:
Hudaýa şükür, türkmenlerimiziň güzeran ýagdaýlary gowy. Ekinleriň hasylyny orup-ýygnaýan kombaýynçylaryň ýylda iki-üç aýlyk işi bolýar. Şol sebäpden hasyl wagty gutarandan soň, olar başga işler bilen meşgullanýarlar. Olaryň bazarlarda dükanlary bar we söwdegärlik edýärler.
Azatlyk Radiosy: Horasan sebitindäki türkmenleriň Türkmensähra tarapdaky türkmenler bilen ykdysady gatnaşyklary nähili ýagdaýda?
Eýranyň Horasan sebitiniň Türbet Jam şäherinde ýaşaýan Habyp Salary (çepde) ýerli ussahanada dutar çalýar.
Habyp Salary:
Türkmensähradaky türkmenler bilen ykdysady ugurdan gatnaşyklar kän ýok. Sebäbi ara gaty uzak bolýar. Biziň ýaşaýan ýerimiz bolan Türbet Jama Maşat gaty ýakyn, ýagny bary-ýogy 160 kilometr. Biziň bolýan ýerimiz Türkmensähra däl-de, Türkmenistana gaty ýakyn.
Azatlyk Radiosy: Türbet Jamdaky we Maşatdaky türkmenleriň Türkmenistan bilen ykdysady gatnaşyklary nähili?
Habyp Salary:
Türkmenistan bilen ykdysady gatnaşyk gaty ösen. Türkmenistandan Maşada we biziň şäherimize esasan gurluşyk serişdeleri, sement daşap durlar.
Azatlyk Radiosy: Habyp Salary, Eýranyň Horasan sebitindäki türkmenleriň Owganystan türkmenleri bilen ykdysady gatnaşyklary nähili?
Habyp Salary:
Eýranyň Owganystana iň ýakyn şäheri biziň Türbet Jam şäherimiz bolýar. Türbet Jam salyr türkmenleri Owganystan bilen serhetýakada ýaşaýarlar. Şonuň üçinem, Eýrandan Owganystana zat äkidýän gaty köp adam bar. Olar bilen ykdysady gatnaşyklarymyz gaty ösen. Eýrandan Owganystana daşalýan zatlar hem biziň üstümizden geçip dur. Ýörüte Owganystana haryt äkidip satmaklyk bilen meşgullanyp ýören öz türkmen oglanlarymyz bar.
Azatlyk Radiosy: Owganystandaky türkmenler bilen gowy düşünişip bilýärsiňizmi?
Habyp Salary:
Owganystanyň Gerat şäherinde teke türkmen doganlarymyz bar. Täzelikde olar bilen gatnawlarymyz hasam köpeldi. Şonuň üçinem, olar bilen ykdysady gatnaşyklarymyz indiden soň başlajak bolýar. Öň olar bilen ykdysady ugurdan gatnaşyk ýokdy.
Azatlyk Radiosy: Öň ykdysady gatnaşyklaryňyzyň bolmandygynyň sebäbi näme?
Habyp Salary:
Owganystanda öň Talyban diýen hökümet bardy. Ynha, şolar owal gidip-gelimi kesipdi. Şol Owganystandaky durnuksyz ýagdaý sebäpli ykdysady gatnaşyklary urukdyryp bilmedik. Owganystanyň ýagdaýy gowulaşan mahaly bärden, Eýran tarapdan olar bilen ykdysady gatnaşygy gurjak gaty köp adam bar.
Azatlyk Radiosy: Habyp Salary, pursatdan peýdalanyp, dünýä türkmenlerine näme aýtmak isleýärsiňiz?
Habyp Salary:
Türbet Jam şäherindäki salyr doganlaryndan hemme dünýä türkmenlerine siziň üstüňiz bilen köp salam aýdýaryn. Dünýä türkmenlerine aýtjak bolýan esasy zadym: salyr, teke, ýomut diýip ýörmän, hemmämiz bir Türkmen we barymyz bir bolmaly!


text:
Ýewropa Bileleşiginiň parlamentiniň täze ÝB-Merkezi Aziýa strategiýasynyň durmuşa geçirilmegi we oňa baha berilmegi boýunça hasabatçysy, ÝB-niň daşary gatnaşyklar komitetiniň agzasy Tamaş Miseriç ÝB-niň häzirki MA strategiýasynyň netijesizdigini aýdýar we oňa gaýtadan seredilmegine çagyrýar.
Ol ÝB-niň Türkmenistan babatda, garaşsyz žurnalistleriň ýanalmagynyň dowam etmegi bilen baglylykda, has berk pozisiýa eýelenmelidigini aýdýar. Azatlyk radiosynyň müdiri Muhammad Tahir Tamaş Meseriç bilen şu we beýleki meseleler barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Siziň daşary gatnaşyklar komitetinde Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa strategiýasy barada aýdan sözleriňizden sitata getirmek isleýäris. Siz «Biz synda Ýewropa Bileleşiginiň regiondaky işjeňlikleriniň tapawutlandyrylan we şertli çemeleşmä esaslanmaldygyny gutlaýarys» diýýärsiňiz. Görnüşinden, siz bu ýerde Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa babatdaky çemeleşmesini nazarda tutýarsyňyz. Siz bu sözleri aýtmak bilen, anyk näme diýmekçi bolduňyz?
Tamaş Meseriç: Bu ýerde esasy pikir tapawutlandyrmanyň zerurlygy barasynda, sebäbi biz ähli ugurlar boýunça doly regional hyzmatdaşlygyň bolmagyny her neneňsi islän-de bolsak, men bu ýerde Merkezi Aziýany nazarda tutýaryn, bu ýakyn geljekde boljak, amala aşjak bir zada meňzemeýär. Alnyp barlan syýasatyň obýekti bolanlygyna garamazdan, bu soňky ýedi ýylda hem amala aşmady. Osnoň biz bu fakty bolşy ýaly kabul etmeli. Bu ýurtlaryň köpüsi biziň formatlarymyzdaky ähli ölçegler boýunça bilelikde işleşmäge ukyply däl. Bu diňe bir mesele.
Eger biz suw dolandyryşy syýasatyny alsak, iki ýa üç ýurt umumy platformada işleşmäge ýa-da, aýdaly, hatda bu syýasatlary utgaşdyrmaga ukyply bolup biler. Bu sebitdäki regional hyzmatdaşlyk syýasatyny doly geriminde durmuşa ornaşdyrmaga synanyşmak bilen barabar diýsek-de bolar. Men çeýelik we tapawutlandyrmak diýenimde, esasan şuny aýtmakçy bolupdym.
Azatlyk radiosy: Şeýle-de siz öz çykyşyňyzda regionda adam hukuklary we syýasy ösüş meselelerindäki yzagaýdyşlyk barada gürrüň etdiňiz. Bu meseledäki pikiriňizi giňräk düşündirip bilmezmisiňiz?
Tamaş Meseriç: Hasabatda Merkezi Aziýada adam hukuklarynyň ýagdaýy babatda degişlilikde uzyn bir bölüm bar. Bu ýagdaý barada iň gowy aýdylanda, bu ýurtlaryň hiç birinde adam hukuklary meselesinde düýpli gowulaşma ýa ilerleme bolmady diýse bolar. Gyrgyzystanda biraz kadadan çykma bar, ýagny ol beýlekilere garanda ganymat, emma bu ýurtdaky ýagdaý hem yrga. Men häzir aýratyn birini agzamak islemeýärin, emma Merkezi Aziýa ýurtlarynyň köpüsinde adam hukuklarynyň bozulmagy, azatlyklaryň yzygiderli çäklendirilmegi kemelmedi we käbir ýagdaýlarda beterleşdi.
Azatlyk radiosy: Siziň teklip edýän tapawutlandyrylan we şertli esasda çemeleşmäňiz ýaňky agzan meseleleriňiziň çözgüdini tizleşdirmäge, adam hukuklarynyň hormatlanmagyna ýa-da syýasy ösüşiň kämilleşdirilmegine nähili kömek edip biler? Siz bu çemeleşmäniň sebitde döretjek özgerişligini nähili göz öňüne getirýärsiňiz?
Tamaş Meseriç: Bu, elbetde, her ýurda adam hukuklary ýagdaýy boýunça aýratynlykda baha berlişine bagly bolar. Ýagny men tutuş region doly bir görnüşde diýmek islemeýärin. Aýdaly, bu meselede Türkmenistan Gazagystandan düýpli tapawutlanýar. Emma meniň bu ýerde gazanylmagyny umyt edýän zadym, haýsam bolsa bir ýurtda adam hukuklary ýaly möhüm meselede hiç hili ösüş bolmasa, ýa-da gaýtgynlyk bolsa, munuň beýleki syýasy meselelerde hem netijeleriniň bolmagyndan ybarat. Sebäbi, başgaça bolanda, regiondaky adam hukuklary syýasatynyň maksady ynandyryjy bolmaýar. Beýle ýagdaýda hemme kişi biziň öňünde goýan zatlarmyza gol çeker, emma iş ýüzünde hiç bir zat hem amal edilmez, sebäbi ol ýerde ýerine ýetirilmedik iş üçin görülýän hiç bir çäre ýa-da munuň bir bildirýän netijesi ýok.
Azatlyk radiosy: Siz Türkmenistan barada gürrüň edýärsiňiz. Ýewropa Bileleşigi dürli jemgyýetçilik guramalary tarapyndan Merkezi Aziýa, aýdaly, Türkmenistana gezek gelende, öz gymmatlyklarynyň köpüsiniň bozulmagy bilen ilteşikli bolmakda bireýýämden bäri tankyt edilip gelinýär. Biz, Azat Ýewropa, Azatlyk radiosy hökmünde, siziň birnäçe gezek agzan ýurduňyz bolan Türkmenistanda türkmen dilinde ýeke-täk garaşsyz habar çeşmesi bolup durýarys. Soňky bäş aýda biziň ýurt içindäki bir habarçymyz türmä basyldy, olaryň dördüsi biz bilen hyzmatdaşlygy bes etmäge mejbur edildi. Bu ýurduň içinden gelýän habarlary sem etmek üçin edilýär. Mundanam başga, häkimiýetler ýurt içine garaşsyz habarlaryň gelmeginiň öňüni almak üçin adamlaryň hususy hemra antennalaryny hem aýryp taşlaýarlar. Emma bularyň ählisine garamazdan, men Ýewropa Bileleşiginiň bu meseleler boýunça hiç bir jemgyýetçilik jogabyny eşitmedim. Meniň ynanjyma görä, siziň agza bolup durýan daşary gatnaşyklar komitetiňiz bu ýagdaýa reaksiýa bildirmeli anyk gurama bolup durýar. Siz öz komitetiňiziň bu meseledäki işinden näderejede kanagatlanýarsyňyz?
Tamaş Meseriç: Men, elbetde, daşary gatnaşyklar komitetiniň işinden umyt edişime garanda az kanagatlanýaryn. Biz şol gürrüňi edilýän hukuk bozulmalarynyň hiç biriniň daşary gatnaşyklar komitetinde agzalmazlygyny hiç bir jähtden ýuwmarlap bolmajagyny ýatda saklamaly. Men muny bir bahana edinmeýärin, emma biz Ýewropa Bileleşigi üçin has möhüm we ileri tutulýan meseleleriň bardygyny hem görmezlige salmaly däl.
Şu sebäpden Merkezi Aziýa näderejede wajyplygy nukdaý nazardan ikinji ýa-da ondan hem aşaky derejelere iteklenýär. Bu hili ýagdaýda daşary gatnaşyklar komitetinde adam hukuklary meselesini gozgamak has kyn bolýar. Emma muňa garamazdan, maňa käbir umyt berýän zatlar bar: Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky şertnamanyň hakykatda durmuşa geçirilmegi häzirki wagtda gepleşilýän mesele, ol awtomatiki däl. Bu maňa belli bir derejede umyt berýär, sebäbi ol ýerde biziň Türkmenistanda hem ulanyp biljek käbir netijeli tutaryklarymyzyň bolmagy mümkin.
Azatlyk radiosy: Aýdaly, ÝB-niň Daşary gatnaşyklar komitetiniň başlygy eger siziň özüňiz bolsaňyz, şu hili ýagdalar boýunça nähili anyk pozisiýa eýelärdiňiz?
Tamaş Meseriç: Bu hili ýagdaýda Daşary gatnaşyklar komitetiniň edip biljek zady barada aýtmaly bolsa, geňeş we komissiýa tarapyndan görülmeli käbir çäreleri, ýa-da şol bir wagtyň özünde parlamentiň plenar sessiýasynda adam hukuklary babatdaky adatdan daşary ýagdaýa ünsi çekmegi teklip edip bolardy. Eger bizde adatdan daşary ýagdaý rezolýusiýasy üçin ulanar ýaly ýeterlik maglumat bolsa, men bu işi ederin.
Hakykatda muňa Daşary gatnaşyklar komiteti bolup, olara garaşman, parlament topary hökmünde hem başlamak mümkin. Ýagny men Ýewropa Bileleşiginiň hyzmatdaşlyk şertnamasynyň durmuşa geçirilmegi babatdaky ähli gepleşikleri togtatmagy, doňdurmagy teklip ederdim.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Aşgabat, 26-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
Halkara futbol federasiýasynyň (FIFA) ýolbaşçysy Zepp Blatter öz kandidaturasyny bu guramanyň prezidentiniň bassyr bäşinji saýlawlaryna hödürlemegiň sebäpleri barada gürrüň berdi we Ýewropanyň futbol assosiasiýalary birleşigini (UEFA) tankytlady.
—Men saýlawlara hiç hili tolgunmany başdan geçirmän, öte arkaýyn barýan, heniz meniň wezipäm tamamlananok ahyry. Milli federasiýalar meniň kandidaturamy goýmagymy haýyş etdiler, şeýle seretseň, menden güýçli dalaşgär ýok ahyry.
Menden dynmak isleýänleriň ählisi saýlawlara gatnaşmaly, garşyma gidýänler we UEFA bu meselede diýseň batyrgaý. Şeýle bolýan bolsa, olar hormat goýup, maňa öz işimi dowam etdirmäge mümkinçilik bermeli — diýip Blatter belledi.
FIFA-nyň öňki baş sekretary Žeram Şampan, Iordaniýanyň şazadasy Ali bin Al-Huseýn we Fransiýanyň ýygyndy toparynyň öňki futbolçysy Dawid Žinola FIFA-nyň prezidentiniň saýlawlarynda Blatteriň garşydaşlary bolarlar.


text:
Geçen ýyl Gaza sektorynyň kenarynda bolan wakada türk graždanlarynyň heläk bolandygy üçin Ysraýyl tarapynyň ötünç soramagyna Türkiýe aýak direýär.
“Ysraýyl ötünç soramasa, ölenleriň garyndaşlaryna kompensasiýa tölemese, Gaza sektoryna gabawy aýyrmasa iki ýurt arasyndaky gatnaşyklary kadalaşdyrmagy göz öňüne getirmek mümkin däl” diýip, Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Stambulda palestin wekilleri bilen duşuşygynda aýtdy.
Ysraýyl hökümeti “Azatlyk flotiliýasy” gämisinde palestinlilere tarapdar dokuz türk aktiwistiniň heläk bolmagyna gynanç bildiripdi, emma ysraýyl harbylarynyň özüni goramak üçin ot açandygyny aýdyp, ötünç soramakdan ýüz öwrüpdi.


text:
Yragyň we Siriýanyň bir bölegini basyp alan sünni jeňçi toparynyň lideri dünýä musulmanlaryny öz toparynyň eýelän territoriýalaryna gelip, yslam döwletini gurmak üçin söweşmäge çagyrdy.
Yrak yslam döwleti we Lewant toparynyň lideri Abu Bakr al-Bagdadi 1-nji iýulda internetde ýerleşdirilen ses ýazgysynda özüni dünýä musulmanlarynyň ýolbaşçysy diýip hem tanatdy.
Bu ses ýazgysy internetde yrak hökümetiniň güýçleriniň YYDL jeňçileri tarapyndan geçen aý basylyp alnan Tikrit şäherini yzyna almak üçin hüjüme geçen wagtynda ýerleşdirildi.
«Al-Kaýdadan» bölünen topar iki gün öň bir taraply görnüşde öz kontrollugyndaky territoriýada Yslam döwletiniň ýa-da halyfatyň döredilendigini jar edipdi.
Şu arada Yragyň täze parlamentiniň 1-nji iýuldaky ilkinji sessiýasy täze spiker saýlamakda bir pikire gelip bilmän gutardy.


text:
Şu gün Minksde Belarusyň belli aktiwistleriniň biri Ales Býalýatskiniň üstünden sud diňlenişigi başlandy.
“Wesna” atly adam hukuklary boýunça merkeziň başlygy Býalýatski 4-nji awgustda tussag edilipdi. Mundan soň oňa salgyt galplygynda aýyplama bildirilipdi. Bu ýagdaý halkara jemgyýetçiliginiň ýazgarmasyny döredipdi.
Eger-de Býalýatski günäli bilinse, oňa 7 ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmegi mümkin.
Sud diňlenişiginden bir gün öň, halkara “Human Rights Watch” guramasy Lukaşenkony Býalýatskini dessine azat etmäge çagyrdy.


text:
Ikinji jahan urşy tamamlanaly bäri Germaniýada ilkinji gerek Adolf Gitleriň “Meniň göreşim” atly kitabyny Mýunhendäki Häzirki zaman taryhy instituty 2015-nji ýylda neşir etmegi planlaşdyrýar.
“Nasistik Germaniýanyň baştutanynyň esasy kitabyny awtoryň ölümine 70 dolandan soň neşir etmek mümkin boldy, çünki şol wagt onuň awtorlyk hukugynyň wagty tamamlanýar” -diýip, institutyň wekili aýtdy.
Taryhçylar kitabyň tekstini kommentariýalar bilen üpjün etmekçi.
Emma golýazmanyň häzir saklanýan ýeri bolan Bawariýanyň maliýe ministrligi neşir etmek planlaryna garşy çykmagy mümkin.
Ikinji jahan urşundan soň “Meniň göreşim” atly kitaby Germaniýada ýaýratmak resmi taýdan gadagan edilipdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň baş sekretary ABŞ we Russiýa ýüzlenip, köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň arsenalyny azaltmak boýunça gepleşiklere dolanmaga çagyrdy.
Ban Ki-mun bu barada Nýu-Ýork uniwersitetinde beren leksiýasynyň dowamynda aýtdy.
“Dünýä boýunça deklarasiýa edilen ýadro ýaraglarynyň 95%-i Russiýa bilen ABŞ-da ýerleşýär. Olar ýadro ýaraglarynyň ähli görnüşleriniň sanyny kemeltmek boýunça gepleşiklere başlamaly” diýip, Ban-Ki mun çykyşynda belledi.
Täze START ylalaşygyna laýyklykda, hem ABŞ hem-de Russiýa 2018-nji ýyla çenli özleriniň ulanyşdaky ýadro ýaraglaryny 1 müň 550-ä çenli kemeltmelidi. ABŞ-nyň arsenaly bu görkezijiden aşakda bolsa-da, käbir ekspertler Russiýanyň bu ugurda tagalla etjekdigine şübheli garaýarlar.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewraziýa meseleleri boýunça komekçisi Filip Gordon bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, siz ýaňy-ýakyn Orsýetde saparda bolup, ýurtdaky graždan jemgyýetine degişli toparlaryň wekilleri bilen köp duşuşyklar geçirdiňiz. Şol duşuşyklarda siz Orsýetdäki käbir dawaly problemalara, şol sanda, žurnalistleriň ölümi bilen bagly problemalara-da Birleşen Ştatlaryň öz geçirýän gepleşiklerinde üns berýändigini aýtdyňyz. Siz şeýle diýmek bilen nämäni göz öňünde tutduňyz?
Filip Gordon: «Üns berýär» diýmek biziň bu meseläni orsýetli resmiler bilen duşuşyklarymyzda ähli derejelerde yzygiderli gozgap gelýändigimizi aňladýar. Biziň Orsýet bilen bilelikde dürli hili syýasy we strategik meseleleriň üstünde işläp gelýändigimizi hemmeler bilýär. Biziň pikirimizçe, bu ugurda taraplaryň ikisiniň-de bähbitleri üçin uly öňedigişlikler gazanyldy.
Mundan daşary, bu oňyn öňegidişlikler iki ýurduň arasyndaky ylalaşmazlyklaryň üstünde işlemekde-de birek-birege has köp ynamyň bolmagyna hem ýardam edýär diýip hasaplaýarys.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, biziň liderlerimiziň, ýagny, prezident Obamanyň we Döwlet sekretary Klintonyň syýasy hem-de strategik hyzmatdaşlyklara uly üns berýändiklerine garamazdan, olar Orsýetdäki graždan aktiwistleriniň ölümi we adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen bagly bizi örän alada goýýan problemalary hiç haçan-da ünsden düşürmän gelýärler.
Aktiwistleriň ölümi bilen bagly käbir meseleler henizem çözgütleri hem-de derňewleri talap edýär. Käbir meseleler bolsa jenaýat işleriniň gozgalmagyny talap edýär. Biziň prezidentimiz mümkinçilik bolan ýagdaýynda bu meseleleri gozgap gelýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, geçen ýekşenbe güni Ukrainada geçirilen regional saýlawlar prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetini has-da berkiden ýaly görünýär. Öz gezeginde, Ýanukowiç Moskwa tarapdar syýasatçy hasaplanylýar. Eýsem, Amerikanyň Birleşen Ştatlary häzirki Ukrainanyň mämişi rewolýusiýanyň reformalaryndan daşlaşmagy barada nähilidir bir alada bildirýärmi?
Filip Gordon: Ozaly bilen, geçen ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar barada aýtsam, biz bu soňky saýlawlary şu ýylyň başynda Ukrainada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň derejesinde açyk we adalatly saýlawlar boldy diýip hasaplamaýarys. Wise-prezident Josef Baýden prezident Ýanukowiç bilen duşuşygynda demokratik reformalaryň dowam etdirilmelidigi barada-da gürrüň etdi.
Umuman alnanda, Ukrainanyň häzirki hökümeti ýurtda demokratiýany ösdürmek isleýändigini aýdýar. Bizem ýurduň hökümeti bilen şu ugurda bile işleşmek isleýäris.
Elbetde, Ukrainanyň häkimiýetleri özleriniň Orsýet bilen Günbataryň arasynda deňagramly ýagdaýda daşary syýasat alyp barjakdyklaryny aýdýarlar. Biz hem öz gezegimizde, olaryň bir wagtyň özünde Orsýet bilenem, Birleşen Ştatlar bilenem, Ýewropa Birligi bilenem gowy gatnaşyklary saklap bilmekleriniň mümkindigini aýdýarys. Biz şu aýdýanlarymyzyň iş ýüzünde mümkindigini subut etmek üçin Kiýew bilen hyzmatdaşlyklara çalşarys.
Azatlyk Radiosy: Jenap Gordon, Azerbaýjandaky Daglyk-Garabag regiony bilen bagly meselelerde soňky wagtlar Orsýet Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasyndaky gepleşiklerde esasy rol oýnaýja öwrüldi diýen garaýyşlar bar. Siz şu barada nähili pikir edýärsiňiz?
Filip Gordon: Beýle pikir bu meselä uly üns berip gelýän Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary üçin bir täzelik bolup eşidilse gerek. Ol Daglyk-Garabag meselesi boýunça Fransiýa bilenem, Orsýet bilenem, Azerbaýjan we Ermenistan tarapy bilenem işleşmeklige örän köp wagt sarp etdi. Şu ýylyň iýulynda onuň bu iki ýurda eden saparyny-da muňa mysal hökmünde getirip bolar.
Elbetde, siziň bu aýdanlaryňyz Daglyk-Garabag konflikti boýunça araçyl toparyň roluny oýnaýan biziň Minsk toparymyz üçinem, toparyň egindeş başlygy Robert Bradke üçinem täzelik bolsa gerek. Ol bu meseleler boýunça iki ýurduň arasynda aňryk-bärik gatnap, fransuzlar we ruslar bilenem gepleşikler geçirip, örän köp wagtyny sarp etdi.


text:
Yragyň prezidenti Jalal Talabaniniň saglyk ýagdaýy gowulaşýar. Bu barada Yragyň resmileri habar berýär. Mundan ozal, onuň insulty başdan geçirendigi habar berilipdi.
79 ýaşly Talabani arteriýa ýollarynyň gatamagyndan ejir çekýär. Bu barada mundan ozal prezidentligiň web sahypasynda çap edilen beýanatda habar berilipdi.
Şol beýanatda, duşenbe güni prezidentiň “gyssagly saglyk kömegi” zerarly keselhana ýerleşdirilendigi aýdylýar.
2008-nji ýylda, ABŞ-da Talabaniniň ýüreginde operasiýa edilipdi.
Talabani “Kürdüstanyň Watançylyk bileleşigi” atly partiýanyň esasy döredijileriniň biri bolup, ol 2005-nji ýylda Yragyň arap bolmadyk ilkinji prezidenti boldy.


text:
Ýemeniň günortasyndaky Jaar şäherinde “Al-Kaýda” bilen ilteşikli söweşijiler ogurlyk üçin 15 ýaşly oglanyň elini kesdiler.
Elektrik simini ogurlamaga synanyşan wagty tutulan ýetginjegi radikal yslamçylar ýerli ýaşaýjylaryň gözüniň öňünde şeýle jezalandyrdylar.
Şaýatlaryň “Frans-Press” agentligine beren habaryna görä, ýekşenbe güni şeýle betbagtçylyk ýene bir bendäniň depesinden inmeli eken.
Radikal yslamçylar günortadaky Abýan welaýatynda şu ýylyň maý aýynda paýtagt Zinjibary goşmak bilen birnäçe şäheri öz kontrollygyna aldy.


text:
Pakistanyň goranmak ministri Ahmed Muhtar NATO-nyň Owganystandaky harbylary üçin azyk önümlerini daşamagyna öz ýurdunyň hökümetiniň täzeden wagtlaýynça rugsat edendigini tassyklady.
Emma Ahmed Muhtar şeýle karara haçan gelnendigini anyk aýtmady. Onuň sözlerine görä, häzir NATO Owganystana diňe “tiz zaýalanjak” azyk önümlerini daşap bilýär.
Geçen hepde Birleşen Ştatlaryň Pakistandaky ilçisi Kameron Munteriň aýtmagyna görä, Owganystandaky koalisiýanyň ýük ulaglary we nebit tankerleri üçin Yslamabadyň öz serhetlerini ýapandygyna garamazdan, NATO howa ýollary arkaly Owganystana ýük daşaýar.
Yslamabat şeýle karara geçen ýylyň noýabrynda amerikan uçarlarynyň hüjümlerinde ýalňyşlyk bilen 24 sany pakistanly esger öldürilenden soň gelipdi.


text:
2002-nji ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň serhet gullugynyň şol wagtky başlygy general-maýor Tirkeş Tyrmyýew tussag edilip,oňa uzak möhletleýin türme tussaglygy berlipdi. Tirkeş Tyrmyýewiň şonda Nyýazowyň görkezmesi bilen Milli Howpsuzlyk ministrliginiň onlarça ofiserini tussag etmek boýunça geçirilen çäreleriň barşynda tussag edilendigi barada-da maglumatlar bar.
Azatlyk Radiosy Tirkeş Tyrmyýewiň ýagdaýy bilen gyzyklanyp, onuň ýakyn garyndaşlarynyň biri bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz Tirkiş agany iň soňky gezek haçan gördüňiz?
Aşgabatly aýal: 2002-nji ýylda tutuldy. Biz şonda ony iýun ýa-da iýul aýlarynda gördük. Şondan soň görmedik. Türmä düşen ilkinji ýylynda ejesi ony birje gezek gördi, gaýdyp görmedi. Soň görkezmediler.
Azatlyk Radiosy: Türmä barmaga, onuň bilen duşuşmaga mümkinçilik döredilenokmy?
Aşgabatly aýal: Ýok, şoň-a döretmediler.
Azatlyk Radiosy: Eger bu barada häkimiýetlere ýüzlenseňiz, näme diýýärler?
Aşgabatly aýal: Anyk jogap berip bilýän adam ýok. Her ýere ýüz tutup gördük. Ýöne bize hiç hili mümkinçilik döredilmedi. “Amnistiýa kararyna garaşyň” diýdiler. Şondan başga jogap bolmady.
Azatlyk Radiosy: Onda Tirkiş aganyň özi, onuň saglyk ýagdaýy barada nähilidir bir maglumat alyp bilýäňizmi?
Aşgabatly aýal: O barada biz hiç zat bilemizok. Bilmämizsoň, onuň yzyndan elten zatlarymyzy geçirmäge, elten zatlarymyzy almaklaryna, hat-habar alyşmaga ýol açylmazmyka diýip, häkimiýetlere ýüz tutýarys.
Onuň ýagdaýyndan çagalarynyňam habary ýok, aýalynyňam habary ýok. Aýaly mundan bir ýyl owal yzyndan zat geçirdi. Şondan soň oňa zat geçirilmedi. “Iki aýdan bir gezek” diýseler-de, ondan soň zadam geçirip bolmady, hat-habaram bolmady. Hiç zat ýok. Yzyndan eltilýän zady bir ýyldan bäri alanoklar.
Azatlyk Radiosy: Siziň hökümetden isleýän zadyňyz näme?
Aşgabatly aýal: Biziň islegimiz onuň yzyndan eltilen zatlary alsalar ýa-da ony görkrzseler, iň bolmanda, hat-habar alyşdyrsalar, biz şo zatlary isleýäs. Arz edip, şol zatlaryň üsti bilen aýdaýmasak, biziň arzymyzy diňleýän adam ýok. Biz şoňa mejbur bolup durus.


text:
Halkara Maliýe Fondunyň dolandyryjy müdiri Kristine Lagarde 29-njy iýulda Ukrainanyň hökümetini öňden bäri zerur bolan reformalary agressiw geçirýändigi üçin taryplady.
Lagarde soňky 20 ýylyň dowamyndaky aýylganç tejribelerden soň häzirki hökümetiň maliýe reformalary amala aşyrýandygyny we korrupsiýa garşy göreşýändigini belledi.
Ukrainanyň häkimiýetleri “syýasy taýdan örän oýlanyşyklydygyny görkezýär”, diýip Lagarde belledi we onuň “ähli ugurlardan” meseleleri çözýändigini aýdy.
Ukraina şu ýylyň noýabr aýynda 1 milliard dollar möçberinde karz almagynyň mümkindigini yglan etdi.
Bu bolsa ýurda şu ýylyň aýagyna çenli beriljek 3.2 milliard dollar möçberinde halkara ýardamynyň bir bölegi bolup biler. Dünýä Bankyndan 1 milliard dollar we Ýewropa Komissiýasyndan 600 million ýewro möçberindäki pul kömegi hem bu sana girýär.


text:
Ak Tam owgan prezidenti Hamid Karzaýyň Günbatara garşy aýdan sözlerinden ynjalykdan gaçanyny bildirdi.
Ak tamyň sözçüsi Robert Gibbs «bu sözler hakykatdan hem ynjalyksyzlandyryjy» diýdi.
Geçen hepde ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystana prezident hökmündäki birinji saparyny amala aşyrdy. Şondan biraz soň Karzaý daşary ýurtlulary saýlaw galplygyny etmekde, resmilere para bermekde we öz hökümetini gowşatmaga synanmakda aýyplady.
Bu ýagdaý Waşingtony ondan öz aýdan sözlerini açyklaşdyrmagyny soramaga iterdi.
Anna güni döwlet sekretary Hillari Klintonyň eden ýaraşyk çagyryşyna garamazdan, Karzaý ýekşenbe güni ýene özüni günbatarly goldawçylaryndan çeke tutdy.
Ol tire ýaşulularyna owganlaryň öz liderleriniň «gurjak» däldigini görmegi gerek we hökümet resmileri «daşary ýurtlulary» öz işlerine gatyşdyrmaly däl diýdi.


text:
Gazagystanyň indiki prezidenti kim bolar? Bu sorag köpleri pikirlendirmeýän bolsa gerek.
Iki aý töweregi mundan ozal Gazagystanda gyssagly prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegine çagyrylypdy. Bu saýlawlarda bolsa 70 ýaşly Nursultan Nazarbaýewiň ýene-de ýurduň prezidentligine saýlanjagy ikuçsuz.
Gazagystanda prezidenlige dalaş edip biljek ençeme dalaşgärler özlerini saýlawlara hasaba aldyrmak üçin çylşyrymly resmi düzgünnamalary geçmäge mejbur edildi.
Her niçigem bolsa, Gazagystanda prezidentlik saýlawlarynyň möhletinden öň geçirilmegi indi känbir haýran galdyrmaýar. Bu saýlawlary hem hasaba alanymyzda, onda ýurt garaşsyzlygyny alaly bäri bu üçünji prezidentlik saýlawlary bolar. Mundan öňki saýlawlaryň ählisi-de möhletinden öň geçirilipdi.
Gazagystanda prezidentlik saýlawlaryny möhletinden bir ýyl öň, ýagny şu ýylyň 3-nji aprelinde geçirmek kararyna gelinmeginden ozal köp sanly syýasy jedeller ýüze çykypdy. Ilki başda Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak boýunça inisiatiwa topary döredildi we munuň bilen baglylykda gollar ýygnalypdy.
Gazagystanda prezidenlige dalaş edip bilmek üçin ilki ene dili boýunça synagdan geçmeli. Käbirleri ony syýasy garaýyş boýunça synag diýip hem häsiýetlendirýär.
Gazagystanyň häzirki hökümetiniň tankytçylarynyň biri, “Azat” partiýasynyň wekili Ualikhan Kaisarow bu synagdan geçmedi.
Hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň wekili, etniki ors Wladimir Kozlow bu synagdan geçip biljegine ynamy bolmandygy üçin saýlawlarda bäsleşmekden saklandy.
Prezidentlige dalaş edip biljek beýleki kandidatlar ýurtda 1998-nji ýylda kabul edilen karara görä hasaba alynman hem bilerler. Bu karara görä, sud jogapkärçiligine, hat-da möhüm bolmadyk sebäplere görä sud jogapkärçiligine çekilenler prezidentlige dalaş edip bilenok.
1998-nji ýylda Nazarbaýewiň garşydaşy rugsat edilmedik ýörişe gatnaşandygy üçin 1999-njy ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda hasaba alynmandy.
Näme üçin şu wagt?
Her niçigem bolsa, Gazagystanda Nazarbaýew juda meşhur we onuň islendik saýlawlarda-da ýeňiş gazanjagy belli.
Emma häzirki wagtda “näme üçin ol nobatdaky gezek prezidentlige dalaş edýär?” diýen soragdan “näme üçin şu wagt?” diýen sowal has möhümräk bolup görünýär.
Munuň esasy sebäbiniň Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň Nazarbaýewiň ömürlik prezidentlige saýlanmagyna ýa-da referendumy geçirip, möhletini uzaldylmagyna alada bildirmegidir. Gazagystanda prezidentlik saýlawlarynyň möhletinden öň geçirilmegi Günbataryň nägileligini azaltsa gerek.
Häzir Nazarbaýewiň häkimiýete geçirmek üçin taýýar adamy ýok.
On ýyl mundan ozal, käbirleri Nazarbaýewiýiň giýewsi Rahat Alyýewe onuň mirasdüşeri hökmünde garaýardylar. Emma häzir Rahat Alyýew Nazarbaýewiň uly gyzy Darigha Nazarbaýewa bilen aýrylyşdy. Şeýle-de Rahat bikanun ykdysady işleri edenlikde we Nazarbaýewi häkimiýetden agdyrmak synanyşygynda aýyplandy. Ol häzir Awstriýada bosgunlykda ýaşaýar. Eger-de ol ýurda dolansa, oňa 40 ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmek howpy bar.
Nazarbaýewiň ikinji gyzynyň adamsy Timur Kulibaýewe Gazagystanyň prezidentiniň mümkin bolaýjak mirasdüşeri hökmünde garalýardy. Emma geçen ýylyň noýabrynda Şweýsariýanyň derňewçileriniň oňa garşy hapa pullary ýuwmakda bildiren aýyplamasy sebäpli, Timur Kulibaýewiň işi gaýdyp başlady.
Başga bir teoriýa görä, Gazagystanda möhletinden öň prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegi Orsýetde geçiriljek prezidentlik saýlawlary bilen bagly. 2012-nji ýylda Orsýetde geçjek prezidentlik saýlawlarynda Dmitriý Medwedewiň ýa-da Wladimir Putiniň prezident saýlanjygy GDA döwletleriniň ýolbaşçylarynyň ählisini alada goýýar. Sebäbi Medwedew bilen Putin biri-birinden tapawutly pikir ýöredýäne meňzeýär. Emma olar çynyny edýärmi ýa-da oýun edýärmi - bu belli däl.
Aslynda Gazagystandaky prezidentlik saýlawlary Orsýetde boljak prezidentlik saýlawlaryndan sekiz aý soň geçirilmelidi. Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň müdiri Ýedigeý Magauinanyň pikiriçe, indiki saýlanjak ors prezidenti Nazarbaýewiň ýa-da beýleki biriniň tarapyny tutup bilerdi. Nazarbaýew şu töwekgelçiligiň öňüni aldy.
GDA döwletleriniň ýolbaşçylary, şol sanda Nazarbaýewiň özi hem ors mediasynyň Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewe 2010-njy ýylda eden media hüjüminiň näme bilen gutarandygyna şaýat boldular. Şol hüjümlerden birnäçe hepde soň, Bakyýew häkimiýetden çetleşdirilipdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ukraina bilen serhetdeş üç regionda harby türgenleşik geçirýän ýaragly güçlere öz bazalaryna dolanyp barmagy tabşyrdy.
Duşenbe güni ýaýradylan beýannamada Kreml Rostow, Belgorod we Brýansk regionlarynda “planlaşdyrylan bahar” türgenleşiklerine gatnaşan goşunlar öz ýerleşýän bazaryna dolanyp barmaly diýilýär. Emma Reuters agentligi NATO-nyň harby ofiserine salgylanyp, Orsýetiň agzalan regionlarynda ýerleşdirilen 40 000 harbyly goşunlarynyň arasynda hiç hili hereketiň göze ilmeýändigini habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Kremliň metbugat-wekili Kiýewi Ukrainanyň günortasyndaky operasiýalary bes etmäge we regiondan goşun çykarmaga ündedi. Günbatar Orsýeti serhetde goşun ýerleşdirip, Ukrainanyň gündogaryndaky dartgynlylygy güýçlendirmekde aýyplaýar.


text:
Arap Ligasynyň baş sekretary Nabil al-Arabi özüniň Siriýa gitmeginiň mümkindigi aýtdy. Ol ýurtda dowam edýän zorluk aktlary sebäpli öz aladasyny Siriýanyň ýolbaşçylaryna ýetirmekçi.
Şenbe güni Kairde bolan metbugat konferensiýasynda Nabil al-Arabi Siriýanyň häkimiýetleriniň nukdaýnazaryny hem bilmek isleýändigini aýtdy.
28-nji awgustda arap döwletleriniň daşary işler ministrleri reformalary geçirmegiň we gandöküşikligi bes etmegiň zerurdygyna Damasky ynandyrmak üçin Liganyň baş sekretarynyň Siriýa gitmegi barasynda çykyş edipdiler.
Şenbe güni Siriýanyň köpçülikleýin habar serişdeleri näbelli ýaragly toparyň hüjümi netijesinde ýurduň merkezi böleginde 6 esgeriň we üç graždan adamyň öldürilendigini habar berdi.
BMG-niň maglumatyna görä, Siriýada alty aý bäri dowam edýän çyknyşyklarda azyndan 2,200 adam heläk bolupdyr.


text:
Internet, bütin dünýädäki ýaly giňden bolmasa-da, Türkmenistanda-da belli bir derejede peýdalanylýar. Elbetde, Türkmenistanda Youtube we käbir beýleki websahypalary açmagyň kyndygy täzelik däl. Bu hem hökümetiň alyp barýan syýasaty we internetiň hiliniň pesligi bilen baglanyşdyrylýar.
Ýurtda hödürlenýän internet hyzmatyny göz öňünde tutanymyzda, türkmenistandaky ulanyjylaryň köpüsiniň internetde, esasan, Wechat, ”Agent.ru”, Twitter, ”Vkontakte”, ”Moymir”, ”Ertir.com” ýaly sosial saýtlardan ýa-da programmalardan peýdalanýandygyny çaklamak o diýen kyn däl.
Şeýle programmalardan ýene biri hem Whatsapp ulgamydyr. Bu programmany ulanyjylar bir-birlerine hat ýazmak bilen birlikde surat, wideo we audio ýazgylary ugradyp bilýärler. Maglumatlara görä, 2013-nji ýylyň 22-nji oktýabrynda Whatsappy ulanyjylaryň sany 350 milliona ýetipdir.
Ýöne ýakynda “Blackberry” kompaniýasynyň ”Blaсkberry messanger” programmasyny Android we IOS-da köpçülige hödürlemäge başlamagynyň Whatsappy kyn ýagdaýa salýandygy barada ”Türkiýegazetesi.com.tr” websahypasynda habar berilýär.
Websahypada bellenmegine görä, Whatsapp programmasynyň 350 million ulanyjysy bolsa-da, BBM-niň has ýokary hilli ses we wideo mümkinçilikleri bermegi, üstesine-de, olary mugt hödürlemegi Whatsappy kyn ýagdaýa salýar. Wechat programmasynyň yza gaýtmagyna sebäp bolýan ýagdaýlardan ýene biri onuň tölegli boljakdygy barada soňky bir ýylyň dowamynda çykan habarlar hem bolmagy mümkin diýlip websahypada bellenilýär.
Şeýle-de, ulanyjylarynyň sany awgust aýynda 235 milliona ýeten Hytaýyň WeChat, Ýaponiýanyň her aýda 200 million ulanyjy peýdalanýan LINE programmalarynyň meşhurlygynyň artmagy hem Whatsappy kyn ýagdaýa salýan sebäplerden biridir.
Eýse, soňky hepdäniň dowamynda türkmen ýaşlary haýsy sosial mediadan aktiw peýdalanypdyrlar?
Bu soraga geçen hepdäniň dowamynda türkmen ýaşlarynyň internetde gozgan meseleleri we maslahatlaşan temalary barada maglumat berýän bölümimizde jogap bermäge synanyşarys.
Vkontakte
”Vkontakte” sosial ulgamynda agzalaryň ünsüni çeken iň gyzykly materiallardan biri ulgamyň “Türkmenler” topary tarapyndan paýlaşylan suratdyr. Bu suratda bir türkmen gelniniň kalýan, suwly çilim çekip oturşy görünýär.
31-nji oktýabrda paýlaşylan bu surat 4 sapar gaýtadan çap edilip, 58 sapar hem halanypdyr we oňa jemi 30 teswir gelip gowşupdyr. Bu surat agzalaryň arasynda uly diskussiýa döredipdir.
Meselem, Aýeçka Berdiýewa atly agza “Masgara, toba-toba etdim” diýip, teswir galdyran bolsa, Kadyr Nurmyradow atly agza “Allajan özüň gowusyn edewör, munuň bolup ýörüşini...” diýip, teswir galdyrypdyr. Beýleki bir “Türkmen ler” atly topar bolsa “Burnundan tüsse çykaran bolup betaý” diýip, öz pikirini beýan edipdir.
Güljahan Begnazarowa atly agza “Ynha, muňa ‘dünýäniň soňy’ diýýärler” diýip, teswir galdyran bolsa, Merdan Mämmetdöwletow atly agza “Bular ýaly zady goýma, bilseňem, görkezme ile bir. Gaýrat et, ýygnasaň gowy bolar” diýip, suraty çap eden topara maslahat beripdir. Umuman, bu tema sosial ulgamyň agzalarynyň arasyndaky şeýle teswirler bilen dowam edýär.
Twitter
Twitter sosial ulgamynda Romantik iz Abada atly agza bilen Didar Kiliç atly agzanyň arasynda bolan gürrüňler agzalaryň ünsüni çeken teswirleriň biri bolupdyr. Romantik iz Abada atly agza “Ýadapdyrynaý şu kursawoýdan ýürege düşüp başlady indä.” diýip paýlaşan tweetine, Didar Kiliç atly agza “120$ gitdi 2 kursawoý üçin” diýip, jogap galdyrypdyr.
Didaryň bu tweetine Romantik iz Abada atly agza “Baý buu biziňki ýagşy ekenlaý onda. Oglanlaň jany sag bolsun kömek etdilerlaý ýöne ýürege düşýädä” diýip, jogap beripdir. Muňa Didar şeýle jogap galdyrypdyr: “Hawa, bizde-de ekonomikadan arzan ýöne başgasy bar şo gymmat” diýip, tweet paýlaşypdyr. Bu iki agzanyň arasynda bolan gürrüňden çen tutulsa, olaryň käbirleri kurs işlerini özleri ýazman, başgalara ýazdyrmaly bolupdyrlar.
Twitterde “Türkmençe Ýaz” jümlesiniň öňünden “haş täg” alamaty goýlup ýazylýan tweetleriň hem meşhurlygy dowam edýär. Bu sosial ulgamda ýakynda döredilen toparlaryň ýene biri - “Ýaş Wagtym”. Bu topar esasan-da, “Ýaş wagtym” jümlesiniň öňünden “häş täg” alamatyny goýup, ýaşlaryň durmuşyna, olaryň özlerini alyp barşyna, edim-gylymlaryna degişli sözlemleri paýlaşýar.
Olaryň arasynda “Biz ýaşlaryň öýüň içindäki energiýasy "arassala" sözüni eşitýänçäk dowam edýär. #ÝaşWagtym” diýen ýaly tweetler, şeýle-de Azat Rahmanow atly agzanyň “Günortan ýatylýan wagty, ejesi ýatansoň, ýuwaşlyk bilen gaçyp oýnamaga çykyp gidenler el galdyrsyn. :) #ÝaşWagtym” diýen tweeti bar.
Ertir.com
“Ertir.com-da” geçen hepdäniň dowamynda iň köp okalan temalardan biri sosial ulgamyň Dawid atly agzasy tarapyndan gozgalan “Türkmen futboluna degişli 10 sany sorag! (Jogaplary ilkinji dogry ýazana 20 sany sowgat)” diýip paýlaşan sorag görnüşindäki temasydyr.
31-nji oktýabrda gozgalan bu tema 5-nji noýabra çenli jemi 1420 gezek okalyp, oňa 155 sany teswir gelip gowşupdyr we 29 sapar hem halanypdyr.
Temadaky 10 soragyň arasynda “Aziýanyñ kubok ýaryşy 2000-2001 Balkan 1:0 Kaýrat duşuşygynyñ ýeke täk golynyñ awtory?, HTTU FK-nyñ tälimçisi Ý.Hojageldiýew futbol oýnan mahaly näçe gezek Türkmenistanyñ çempiony boldy?” ýaly soraglar bar.
Tema dürli jogaplar gelip gowşupdyr. Agzalaryň köpüsi soraglaryň agramly bölegine dogry jogap berip bilse, iki-üç sanysyna dogry jogap tapyp bilmändir. Diňe Zhirkov85tkm atly agza ähli soraglara dogry jogap beripdir. Temany gozgan agza tarapyndan oňa 20 sany sowgat berilýändigi ýazylypdyr. Emma sowgadyň nämedigi barada maglumat berilmändir.


text:
Soňky ýyllarda diňe bir Aşgabat şäherinde däl, eýsem, welaýat, käbir etrap merkezlerinde, prezidentiň obasynda dünýä ülňülerine laýyk gelýän keselhanalar, saglyk öýleri, keseli anyklaýyş merkezleri guruldy. Ýurdumyzyň ähli keselhanalarynda düwnük keselini barlaýyş bölümleri döredildi.
Doly derejede ykrar edilmese hem, düwnük, inçekesel ýaly howply keseller hakynda alada edilýändigini şol agyr keselleri bejermäge niýetlenen häzirki zaman keselhanalarynyň paýtagtda halka hyzmat edip başlanlygyndan aňsa bolýar.
Bu zatlaryň şeýledigine garamazdan, medisina ulgamynyň ýagdaýy ýurdumyzda örän gözgynydyr. Saglyk ulgamynda birnäçe agyr keselleri hasaba almak gadagan, oba ýerlerindäki keselhanalaryň köpüsinde syrkawa ilkinji zerur kömegi bermäge hem şertler ýok. Iň esasy hem işine ussat medisina işgärleri — lukmanlar, şepagat uýalarydyr doganlary ýetmezçilik edýär.
Mysal üçin, dünýä ülňüsine laýyklykda her ýüz adama bir wraç hasaplanýanyndan ugur alsaň, ýurdumyzyň 5 million hasaplanýan ilatyna hyzmat etmek üçin 50 müň wraç medisina ulgamynda zähmet çekmeli. Emma Saglygy goraýyş hem derman senagaty ministrliginden ýokary derejeli hünärmeniň tassyklamagyna görä, ýurdumyzda halka hyzmat edýän wraçlaryň sany 30 müňe hem ýetenok.
Munuň hem üstesine, 50 müň wraçyň her biri ortaça 20 ýyl zähmet çekýär diýip hasaplanymyzda, Türkmenistanyň medisina uniwersitetine ýokary hünärmen bolup ýetişjek talyplaryň her ýyl 2,500 sanysyny kabul etmeli. Biziň bilşimiz ýaly, 2010-njy ýylda ýurdumyzyň ýeke-täk medisina uniwersitetine 240 talybyň kabul edilendigini, geçen ýylyň awgustynda resmiler prezidente hasabat beripdiler.
Ýokary hünärli wraç bolup ýetişmeli talyplaryň sany häzirki ilatymyzyň hasabyndan alanyňda 10, geljekki 10-15 ýyldaky ilatymyzyň ösüşini nazarlap aýdanyňda bolsa, 12-15 esse azdyr. Ýurdumyzda orta medisina personallary bilen üpjünçilik juda gözgyny.
Medisinanyň düzgüni boýunça bir wraça iki şepagat uýasy ýa orta medisina personaly gerekli diýlip hasaplanýan bolsa, öňki prezident Nyýazowyň buýrugy bilen saglyk ulgamyny “kämilleşdirmegiň” hatyrasyna 2000-nji ýylyň başynda olaryň biri aýrylyp, şol ýyl 12 müň medisina işgäriniň işden çykarylandygy barada habar berildi.
Umuman alanyňda, häzirem hereket edýän Nyýazowyň “Saglyk” maksatnamasyna adyl baha berilmezden, käbir öňe gidişlikleriň gazanylandygyna seretmezden, bu ulgamda düýpli ösüşleriň bolandygyna ynanmak juda kyn.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ürkiýäniň premýer-ministri Binali Ýyldyrym kürtleriň köpçülikleýin ýaşaýan Diýarbekir şäherinde awtoulagda goýlan bombanyň partlamagy zerarly sekiz adamyň wepat bolandygyny we 100-den gowrak adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Ýyldyrym hüjümde kürt söweşijilerini aýyplady.
Bu partlama türk häkimiýetleriniň Kürt Halk demokratik partiýasynyň (HDP) 11 kanunçykaryjysyny tussag etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Türk howpsuzlyk güýçleri olaryň terrorçylyga garşy geçirilýän derňewleriň çäginde tussag edilendigini aýdýarlar.
Türkiýe HDP-niň ýurtda gadagan edilen Kürdistanyň Işçiler partiýasy (PKK) bilen ilteşiginiň bardygyny öňe sürýär. Emma HDP bu aýyplamalary ret edýär.


text:
On gün mundan öň Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işgärlerinden awtoulaglaryndan alajany aýyrmak barada duýduryşy alan sürüjiler birbada bu görkezmä ymykly düşünmediler.
Sürüjiler berlen tabşyrygy derrew ýerine ýetirmek bilen boldular we maşynlaryna dakan alajalary dessine aýyrdylar. Emma wakanyň soňunyň nähili tamamlanýandygyny bilesi gelen bilesigeliji sürüjiler bolsa, duýduryş berlenden soň hem maşynyndan alajany aýyrmandyklary üçin birki günlükde jerime töläp başladylar.Sebäbi nämede?
Dogrusy, awtoulaglardan alajany aýyrmak barada görkezmäniň anyk sebäbini hiç kim hem takyk aýdyp bilenok. Bu barada hatda Döwlet ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri hem özlerine diňe şeýle görkezmäniň berlendigini aýtmak bilen oňýarlar.
Uzynlygy bir ýarym metre golaý, ýogynlygy bolsa 14 santimetr bolan bu alajany sürüjiler ulaglarynyň yzky aýnasynda aýlaw şekilinde goýýarlar. Şeýle alajanyň ulagy sürüjä päsgelçiligiň döredip bilmeginiň zerurdygy öňe sürülýär.
Soňky birki ýylyň içinde juda ýoň bolan bu alajany, esasan, täzelikde maşyn edinen sürüjiler göz degmezligi üçin ulagyna goýýarlar. Şeýle alajalary paýtagtyň jygyllyk bazaryndan juda gymmat bolmadyk baha satyn alyp bolýar.Alaja barada düşünje
Alaja
Alaja — yslam dini döremezden köp wagt ozal halk arasyndaky yrymlar bilen baglanyşykly däplere girýär. Gadym zamanlaryň adamlary ynsanyň dünýä inmeginiň, kesellemeginiň we ölmeginiň, olaryň durmuşynda bolup geçýän köp zatlaryň sebäbine düşünip bilmändirler. Olar haýsydyr bir göze görünmeýän güýçleriň täsiri bilen bolup geçýär diýip düşünipdirler.
Soň-soňlar bolsa adamlaryň bir-birine göz degmegi bilenem şol ýagdaýlar bolup geçýär diýen pikir döräpdir. Göz degmegiň öňüni almak üçin doga-tumar, alaja bag dakmak ýüze çykypdyr.
Alaja çagalaryň goljagazyna, uly adamlaryň, haýwanlaryň boýnuna dakylýar. Soňky döwürler bolsa, türkmenler alajany öýüniň töründen hem, maşynlaryna hem dakyp başladylar.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Göwreli bolmak, çaga dogurmak her bir enäniň arzuwy-islegi. Gujaga çaga almak ene üçin bagt. Ýöne göwrelilige bimahal çagda sataşýan aýallar üçin bu ýagdaý uly betbagtçylyk bolup durýar.
Aýallar söýgä sataşýarlar ýa-da aldawa düşýärler, ýa-da ýeňil eklenç gözleginde ters ýola düşüp, şowsuzlyga uçraýarlar, garaz, erkek bilen gatnaşykdan soň aýal başynda dert galýar. Gerekmejek mahaly göwrelilik ýüze çykýar. Beýle ýagdaýda aýallaryň köpüsi dogurmak islemeýärler. Çagany aýyrdýarlar, ýagny abort etdirýärler.
Abort etdirmek hemmelere başardyp durmaýar. Doktora ýüz tutmaly. Doktora ýüz tutjak ýeriňde propiskaň bolmaly. Abort etdirmek üçin gan we dürli analizler tabşyrmaly. Her analiziň bahasy üç dollara ýakyn. Abort etdirmek (arzan ýagdaýda) ýigrimi dollar. Munça puly welaýatlardan çörek bişirip satmak üçin ýa-da başga bir gazanç gözläp uly şäherlere gelýän gyzjagazlar, şeýle hem ýeňleslik ýolunda neşekeşlige sataşýan zenanlar tapyp bilmeýärler. Talyp gyzlaryň eýdip-beýdip, bu puly tapmagam mümkin. Şu sebäpler üçin aldawa düşüp, göwreli bolýan ýaş gyzlar hem-de mydama pulsuz neşekeş aýallar göwresindäki çagany aýyrtmaga, ýagny, abort etdirmäge mümkinçilik tapman, dogurmaly bolýarlar.
Abort etdirmäge pul tapmaýan ýaş gyz soňra dogran çagasyny eklemäge, ýat ýerde ýaşamaga nädip mümkinçilik tapsyn. Şeýle ýagdaýda dünýä inýän günäsizje adamjyk çaga dogrulýan öýlerde zyňlyp gidilýär. Ogryn ýagdaýda göwreli bolmak, çaga dogrulýan öýlerde çaga taşlap, gaçyp gitmek hadysalary sowet döwründe-de kän bolýardy. Şol zatlar sebäpli, Türkmenistanyň dürli şäherlerindäki ýetimler öýlerinde ejesiz-kakasyz ulalýan ýetim çagalaryň bäri-aňyrsy ýokdy. Ulalansoň olaryň arasynda ogry-jümrüler, adam öldürýänler bolup ýetişýänler hem bardy. Sebäbi hossar terbiýesi ýaly terbiýe hiç ýerde bolmaýar. Biz çem gelen tarapyndan dogrulyp taşlanyp gidilýän ýetimler bilen öň özüniň gerekli ojagynda doglup, uruşda ýa-da ýer titremesinde hossarlary ýogalyp, mejbury ýagdaýda ýetimler öýüne düşen çagalary deňeşdirmek islemeýäris. Sebäbi hossardan birazajyk terbiýe alan çaga-da soňy bilen adam bolup ýetişýär. Ýöne bäbekliginden ýetimler öýüne zyňlyp, hiç hili ene-ata terbiýesini almadyk çagalar welin, soňy bilen jemgyýetiň ýürek agyrysy bolup ýetişýärler. Olar ýürek agyry bolmanda-da, kiçijik adamjygyň hossar mährini alman ýetişmegi gynançly hadysa bolup durýar.
Kyn sowal
Bir hepdede bäş çaga golaý zyňlyp gidilýändigini çaga dogrulýan öýlerde işleýänler gürrüň berýärler. Käte gowy dolanan çaganyň çagalar öýüniň gapysyna, zir-zibil dökülýän ýerlere zyňlyp gidilýändigini aýdýarlar. Şeýle zatlary eşidip, ýetimler öýlerindäki körpejeleri synlap, pikir öwürýärsiň: «Olara ömür berleni gowumy ýa-da ene garnyndaka olaryň dünýä inmekden mahrum edileni?» Kyn sowal. Bu hakda hiç kim çözgüt boljak zady aýdyp bilmez.
Häzirki döwürde ýaşaýyş asla-da kynaldy. Garaz, hökümet olary ýetimler öýüne atyp, ölmez-ödi iýdirerem, geýdirerem, ese-boýa-da galdyrar. Ýöne, olar kämillik ýaşyna ýetensoň hem hany olara iş, hany olara okuw, hany olara ýaşamaga tünek? Bu wagt «men-men» diýen maşgalalar zordan tünek edinýär. Ýeke otagyň bahasynyň otuz müň dollara çykan döwründe 150 dollar aýlyk bilen nädip jaý edinmeli? Eger hökümet olara jaý bermek meselesini üstüne alaýan ýagdaýynda-da her çaga dogrulýan öýde hepdede azyndan bäş çaga taşlanyp gidilýän bolsa, ýurtda näçe çaga dogrulýan öý bar, hökümet bar gurýan jaýyny taşlanýan çagalara berip duraýmasa.
Garaz, kyn mesele. «Göwreli bolmaň» diýib-ä olara gep düşündirip bolmaýar. Häzir aýratynam ýaşlar azypdyr. Ýaşy uluraklaryň gürrüňini etmäliň, mekdep okuwçylarynyň arasynda göwreli bolup, äre gaçýanlar bar.
Ýa-da çaga aýyrdasy gelýänleriň abort meselesine kömek bermelimi? Dini taýdan çaga aýyrtmak uly günä hasaplanýar. Ýöne şeýle-de bolsa, ýetimler öýlerini hossarsyz çagadan dolduryp durmagam lezzetli iş däl. Abort etdirjekleri mugtuna hem anonim abort etmäge kömek bermegi ýa-da hökümet öz üstüne almalymy? Nädeniňde gowy boljak? Bu meseläni häkimiýetler köplük bolup çözmeli.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün global maliýe krizisi bilen baglanyşykly protestleri goldap, Londonyň merkezinde ykdysady deňsizliklere protest bildirijileriň 200-den gowragy demonstrasiýa geçirdi.
Birleşen Ştatlarda «Wall Streeti basyp al» ady bilen başlanan protest çykyşlaryndan ruhlanan britaniýaly protestçiler düýn hem Londonyň merkezindäki maliýe edaralarynyň ýerleşýän kwartalynda protest demonstrasiýasyny geçirdiler.
Olar ýurduň maliýe edaralaryny korporatiw açgözlülikde we ykdysady krizislere sebäp bolmakda aýypladylar.


text:
Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda polisiýanyň edarasyny zabt eden oppozisiýa topar bilen ilteşikli ýaragly adamlar zamun alan ýedi adamdan iki sanysyny goýberdiler.
Ermenistanyň häkimiýetleri paýtagt Ýerewanyň bir polisiýa merkezinde adamlary girew alan bir topar ýaraglynyň talaplaryny ret etdiler. Şeýle-de, Milli howpsuzlyk gullugynyň resmileri ýaragly adamlara howpsuzlyk güýçlerine boýun egmek barada duýduryş berdiler.
Polisiýa bilen bu adamlaryň arasyndaky gapma-garşylyga sebäp bolan olaryň 17-nji iýulda Erebuni etrabynyň polisiýa merkezine hüjüm edip girenligi.
Ermenistanyň polisiýa güýçleriniň başlygynyň birinji orunbasary general Hunan Pogosian hüjümde polisiýanyň bir polkownigiň öldürilendigini we dört polisiýa işgäriniň hem ýaralanandygyny aýtdy.
"Esaslandyryjy parlament" atly oppozision toparyň agzalary bolan ýaragly adamlar polisiýa merkezinde sany näbelli adamlary girew aldy.
“Çagyryşymyza gulak asmasalar, biz olary zyýansyzlandyrmaly bolarys”
Milli howpsuzlyk gullugy bilen beýleki howpsuzlyk resmileri öten agşam gapma-garşylygy çözmek üçin bu adamlar bilen gepleşik geçirdiler, ýöne gelnen netije ýok.
Hüjümçiler bir beýannama çykaryp, öz liderleri Žiraýr Sefilianyň boşadylmagyny talap etdiler. Hökümetiň ýanbemez tankytçysy bolen Sefilian bikanun ýarag saklamakda aýyplanyp, öten aý tutuldy.
Pogosian Sefilianyň boşadylmagyny ret edip, ýaragly topary howpsuzlyk güýçlerine boýun egmäge çagyrdy.
"Eger olar biziň çagyryşymyza gulak asmasalar, biz olary zyýansyzlandyrmaly bolarys. Sebäbi ganhorlar bilen başga hili iş salyşmak bolaz" diýip, Pogosian 17-nji iýulda aýtdy.
Ol ýöne gepleşikler häzirlikçe dowam eder diýdi.
"Esaslandyryjy parlament" toparynyň sözçüsi Waržan Awetisianňy aýtmagyna gorä, "olar bir gozgalaňa başlaýarlar", maksat, "hökümeti agdarmak". Şol bir wagtyň özünde-de "syýasy tussaglaryň boşadylmagy gazanylmaly".
“Ähli çäreleri görýäris”
Oppozision "Esaslandyryjy parlament" topary "Facebook" saýtynda bur wideo ýerleşdirip, ermeni raýatlaryny hökümetiň garşysyna köçelere çykmaga çagyrdy.
Wideoda elleri kalaşnikowly adamlar we polisiýa merkezinde girewde saklanýanlar bar.
Eli ýaragly bir adam syýasy tussaglaryň boşadylmagyna çagyryp: "Adamlar, biz bu işi siziň üçin edýäris, köçelere döküliň" diýýär.
Ýöne adamlaryň bu çagyryşa näme reaksiýa görkezendigi barada maglumat ýok.
Milli howpsuzlyk gullugynyň beýannamasynda ýagdaý hukuk goraýjy güýçleriň doly kontrollygynda, biz meseläni çözmek üçin ähli çäreleri görýäris" diýilýär.
Prezidenti Serž Sarkisian meseläni iň gowy ýollar bilen çözmek boýunça howpsuzlyk işgärleri bilen maslahat geçiripdir.
"Esaslandyryjy parlament" topary Ýerewanyň köçelerinde ýygy-ýygydan protest geçirip, Sarkisianyň wezipeden çekilmegini talap edýär.
Bu topar, aýratyn-da, hökümetiň uzak wagt bäri çözülmän gelýän Daglyk-Garabag konfliktine çemeleşişini tankytlaýar.
Sefilian bilen onuň alty sany tarapdary deslap hökümet binalaryny we Ýerewanyň telekommunikasiýa merkezini zabt etmegi planlaşdyryanlykda aýyplanyp 20-nji iýunda tutuldylar. Resmi taýdan bolsa, olara bikanun ýarag saklanlykda günä bildirilýär.