text:
Balkanabat şäheriniň ýaşaýjysy, 72 ýaşynyň içindäki belli graždan aktiwisti Gurbandurdy Durdykulyýew indi 6 ýyl bäri howpsuzlyk gulluklaryndan öz pasportyny alyp bilmeýändigi sebäpli uly kynçylyklary başdan geçirýändigini aýdýar.
Öz döwründe, 2004-nji ýylda ol, hiç hili sebäbi düşündirilmezden, türkmen häkimiýetleri tarapyndan mejbury ýagdaýda ruhy hassahana ýerleşdirilende, Birleşen Ştatlaryň 54 sany kongresmeni onuň ruhy hassahanadan boşadylmagyny talap edip, Türkmenistanyň häkimiýetlerine ýüzlenipdi.
Ýöne 2006-njy ýylda azatlyga goýberilen Gurbandurdy aga şol ýyl, sebäbi düşündirilmezden, öz pasportyndan hem mahrum edilipdi. Ýakynda ol bu barada ýurduň prezidentine gaýtadan ýüz tutandygyny habar berdi.
Gurbandurdy Durdykulyýewiň şu soňky ädimleriniň netijesi bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy onuň bilen söhbetdeş boldy.
Bu söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň:


c: text/html

text:
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowam, häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowam Ministrler Kabinetiniň mejlisinde ýa-da, diýeli, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda eden çykyşlarynda ýurtda asudalygyň höküm sürýändigini, agyr jenaýat edýänleriň we guramaçylykly jenaýat toparlarynyň ýoklugyny, umuman aýdanyňda, jenaýatçylygyň derejesiniň ýylyň-ýylyna pese düşýändigini tekrarlap geldiler. Bu hakykatdanam şeýle.
Beýleki postsowet döwletleri bilen deňeşdireniňde Türkmenistan jenaýatçylyk babatynda asuda jenneti mekany ýadyňa salýar. Biziň ýurdumyzda, GDA girýän ýurtlaryň käbirlerindäki ýaly, eli ýaragly jenaýatçylykly toparlaram, ýörite buýruk boýunça adam öldürýän killerlerem ýok, göze dürtülip duran mafiýanyň alamatlaram ýok.
2008-nji ýylyň sentýabr aýynyň başlarynda Aşgabadyň Hitrowka diýen ýerinde bolan ok atyşyk diýäýmeseň, paýtagtda-da, welaýat we etrap merkezlerinde-de ýönekeý aw tüpeňiňem sesi çykanok. Soňky iki ýylda döredilen neşeleriň bikanun dolanyşygyna garşy göreş alyp barýan Döwlet gullugy hem ýurtda neşekeşlik bilen bagly bolan jenaýatçylaryň aglaba bölegini gözenegiň aňyrsyndan seretdirdi. Häzirki wagtda obalarda, etrap şäherçelerinde we welaýat merkezlerinde geçirilen operatiw-gözleg işleriniň netijesinde neşe satýanlaram ganymat kemeldi, ogurlyk edýän neşekeşlerem seýreklenip, ýok boldy diýen ýaly.
Umumy jenaýatçylygyň şeýle pes derejä düşen halatynda, tutuşlygyna alanyňda, ýurduň asuda durmuşda ýaşaýan mahalynda Içeri işler we Milli howpsuzlyk ministrlikleriniň, prokuraturanyň we beýleki hukuk goraýjy edaralarň soňky 20 ýylyň içinde çakdanaşa çişirilen ştatlary birhili akyla sygmajak, logika ters geljek zat bolup görünýär.
Polisiýanyň we Milli howpsuzlyk ministrligiň şahsy düzümi ömrüniň ahyrynda öz kölegesinden gorkup başlan S.Nyýazowyň hökmürowanlyk eden ýyllary täze işgärler bilen üsti dolundy. Beýleki pudaklara gyrgyn ýaly bolup gelen «azaltma» atly ştat işden kowuşlyk hukuk goraýjy edaralaryň deňesindenem geçmedi. Netijede ýurtda harby eşik geýip, jemgyetçilik tertip-düzgüni we Milli howpsuzlygy üpjün edýänleriň sany şeýle bir köpeldi welin, hatda käteler öz-özüňe: «Bäh, biz harby huntanyň höküm sürýän döwletinde ýaşaýan-a däldiris-dä?» diýen sowaly bereniňi duýman galýaň.
Ýagdaý üýtgemedi
Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümet başyna geleli bäri bu ugurda, gynansak-da, ýagdaý üýtgemedi. Gaýta öňküsindenem beter boldy. 2008-nji ýylyň sentýabr aýyndaky bolan ok atyşykdan soň geçirilen Dowlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Berdimuhamedow Goranmak ministrligiň harby institutynyň, Içeri işler ministrliginiň Polisiýa akademiýasynyň üstüne goşmaça ýörite orta bilim berýen polisiýa mekdebini we her bir welaýatda harby mekdepleri açmaklygy tabşyrdy. Şu ýyl şol aýdylýan ýörite orta polisiýa mekdebine ilkinji talyplaryň kabul edilmegine garaşylýar.
Resmi häkimiýetler tertip-düzgüni we howpsuzlygy üpjün edýänleriň umumy sanyny gizlinlikde saklasalaram, käbir garaşsyz synçylaryň bellemegine görä, häzirki wagtda Turkmenistanyň diňe Içeri işler we Milli howpsuzlyk ministrliklerine tabyn bolan düzümlerde we goşunlarda 100 müňe golaý adam bardygy aýdylýar. Bu san köpmi ýa-da az? Deňeşdirmek üçin başga bir sany getireýin – Goranmak ministrligine we Döwlet serhet gullugyna degişli ýaragly güýçlerde esgerleriň we ofiserleriň sany 60 müňe-de ýetenok. Diýmek, hukuk goraýjy edaralarda aýlyk alýanlaryň umumy sany ýurdy goraýan esgerleriň we serhetçileriň sanyndan iki essä golaý köp. Ýurt, prezident aýtmyşlaýyn, asuda bolýan bolsa, onda şonça köp sanly polisiýa we howpsuzlyk gullugynyň işgärlerini saklamaga nähili zerurlyk barka?
Ýaňy-ýakynda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew öz ýurdunyň Içeri işler ministrliginde reforma geçirjekdigini, ondaky bar bolan şahsy düzümi 20% kemeltjekdigini aýtdy. Eger Orsýet ýaly kriminalyň ösen ýurdunda milisiýa işgärleriniň sanyny 20% azaldýan bolsalar, onda Turkmenistan ýaly jenaýatçylyk babatda asuda ýurtda san taýdan köpelip giden polisiýa we Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgerlerini 50 %-e çenli arkaýyn zaladyp bolar.
Şeýle edilen ýagdaýynda polisiýanyň, howpsuzlyk gullugynyň işiniň netijeliligem artar, olara sarp edilýän çykdajylaram ep-esli azalar, raýatlar hem özlerini iň bärkisi harby huntanyň höküm sürýän döwletinde ýaşaýan ýaly duýmazlar.
Şatlyk Öwezow daşoguzly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Goýumlar
Goýum hyzmatlarymyz
Ilatyň erkin pul serişdelerini goýum hasaplaryna çekilmeginiň möçberini artdyrmak we goýum hyzmatlarynyň görnüşlerini köpeltmek maksady bilen, Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynda aşakdaky toparlar boýunça raýatlardan milli manatda we daşary ýurt pul serişdelerini çekmek boýunça goýum amallaryny amala aşyrylýar:
dýp hümmeti 18.01.2017Merkezi Bankyň dýp kursy
karz hasaplama
goýum hasaplama
salgymyz
View Larger Map


text:
Sowet Soýuzy dargandan soň Orsýetiň Döwlet Dumasynda diskussiýalar gyzgalaňly alnyp barylýardy. Muňa mysal edip, 1990-njy ýyllaryň başlarynda Dumada bolan debatyň dowamynda Orsýetiň aşa milletçi partiýasynyň lideri Wladimir Žirinowskiniň syýasy garşydaşlarynyň üstüne topulmagyny getirmek bolar. Emma indi Dumada şeýle diskussiýalar ýok.
Geçen ýylyň maýynda Orsýetiň parlamentiniň Aşaky Palatasyndaky ses berişlik mahalynda bolup geçen örän täsin ýagdaýyň ýazgysy ýerli habar serişdelerinde berildi. “Bütewi Orsýet” partiýasiniň wekilleri ýygnaga gelmedik kärdeşleriniň ýerine ses berilýän düwmäni basyşdyryp çykdylar.
Şol ýygnakda ses berişlige goýlan kanun 450 sesiň 449-nyň makullamagy bilen kabul edildi. Ýöne aslynda bu maslahata deputatlaryň dörtden bir bölegem gatnaşmandy. Bu wakadan soň Orsýetiň Döwlet Dumasy täze karary kabul etdi. Oňa laýyklykda, deputatlar geçirilýän ýygnaklara hökman gelmeli edildi.
Ýöne deputatlaryň aglabasynyň çaklamasyna görä, bu ýurduň kanunçylygyna üýtgeşiklik getirmez. Dumanyň häzirki başlygy Boris Gryzlowyň bir deputata: “Parlament özara diskussiýalaryň, ýagny jedelleriň ýeri däl” diýmesi bütin dünýäde gülki hem geňirgenme döretdi.
Parlamentdäki ýeke-täk oppozision partiýa bolan Kommunistik partiýaniň wekili Wiktor Ilýuhin Dumanyň garaşsyz hereket etmeýändigini aýtdy. Ulýuhin: “Kanunlary Döwlet Dumasy kabul etrmeýär. Olary Kreml we hökümet Dumanyň boýnuna dakýar. Garalýan kanunlaryň kabul edilip-edilmejegi şolara bagly” diýýär.
Häzir gepleşikleriň ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilmegi we parlamentdäki 450 ornuň 315-ni Wladimir Putiniň ýolbaşçylyk edýän “Bütewi Orsýet” partiýasynyň eýelemegi Dumada kabul edilýän kanunlaryň olaryň islegine görä boljakdygyny görkezýär diýip, Ilýuhin belleýär.
“Haçanda Dumada döwlet býujeti maslahat edilende, hökümet resmileri hatda maliýe ministri biziň edaralarymyza geldiler we diňe kararlaryň eýýäm kabul edilendigini habar berdiler” diýip, Ilýuhin sözüniň üstüni ýetirdi. Bilermenleriň pikiriçe, hatda oppazision Kommunistik partiýa hem özüniň parlamentdäki 57 orny bilen hökümete garşylyk görkezmeýär.
“Býurokratlaryň we oligarhlaryň partiýasy”
Orsýetiň “Ýabloko” partiýasiniň lideri Sergeý Mitrohiniň aýtmagyna görä, “Bütewei Orsýet” partiýasy hökümetdäki ähli güýji öz elinde saklaýar: “Bu býurokratlaryň we biznes oligarhlaryň partiýasy. Olar diňe hökümetiň we prezidentiň bähbidi üçin işleýärler”.
Mitrohin: “Parlament ýerine ýetiriji organa gözegçilik etmeýär. Ol diňe degişli kanunlary kabul edýär. Şol kanunlar Orsýetiň raýatlarynyň bähbitlerine ters gelip, býurokratlaryň we uly biznes wekilleriniň haýryna işleýär” diýýär.
Mitrohiniň bellemegine görä, Orsýetde prezidentlik möhletiniň alty ýyla çenli uzaldylmagy barada kanunyň kabul edilmegi bolýan zatlaryň bir mysaly. “Hökümetde bolýan bu bidüzgünçilikleri uzak wagtyň dowamynda aradan aýryp bolmaz. Sebäbi Kreml oppozision partiýalaryň köp babatda ýoluny”.
Ýöne “Bütewi Orsýet” partiýasy şeýle aýyplamalary iňkär edýär. Orsýetde gök önüm öndürýän iň uly kärhananyň eýesi we deputat Wiktor Semýonowyň aýtmagyna görä, “Oppozisiýa ýurtda ýagdaýlaryň öz isleglerine görä däldigini aýtmagyň deregine halk bilen jebis işleşmeli. Bular tekliplerini diwanyň üstünde etmeli dälde, olar üçin göreşmeli”.
Emma syýasy ekspertler şeýle pikir bilen ylalaşmaýarlar. “Panorama” ylmy-barlag merkeziniň wekili Wladimir Pribylowskiniň sözlerine görä, Orsýetiň parlamenti prezident administrasiýasynyň başlygynyň birinji orunbasary Wladislaw Surkow tarapyndan dolandyrylýar. Ol ýurduň esasy ideology hökmünde tanalýar.
“Döwlet Dumasy mundan beýläk parlament däl. Ol hatda “lobby forumy” bolmagyny hem bes etdi. Onuň ýeke-täk wezipesi Orsýetde parlamentiň bardygyny Günbatara görkezmek” diýip, ekspert Pribylowskiý belledi.
“Döwlet Dumasynyň sessiýalaryna deputatlaryň barmazygynyň sebäbi ol ýerde maslahat edere zat ýok. Parlament biznesmenleriň we “deputat” diýlen ady götermek isleýänleriň klubyna öwrüldi” diýip, “Panorama” ylmy-barlag merkeziniň wekili Wladimir Pribylowskiý aýdýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç türkmen paýtagty Aşgabatda geçirilýän Merkezi Aziýa boýunça 14-nji media konferensiýasynda bu gurama agza döwletleri internetiň raýatlara elýeterliliginiň öňüne böwet bolmazlyga çagyrdy.
Miýatowiç internetiň “söz azatlygy üçin açyk we jemgyýetçilik forumy” bolmalydygyny hem nygtady.
ÝHHG-niň Media azatlygy boýunça bölümi tarapyndan gurnalan bu forum Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýär.
Merkezi Aziýa ýurtlarynda, hususan-da Türkmenistanda ençeme web sahypalary, şol sanda sosial media platformalary halk köpçüligine elýeterli däl, olaryň köpüsi petiklenen. Türkmenistanyň Döwlet eýeçiligindäki habar beriş serişdeleri bolsa köp halatlarda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy öwmek üçin ulanylýar.
Adam hukuklary boýunça “Freedom House” guramasy ÝHHG-niň agzasy Türkmenistany media azatlygy boýunça “iň ýaramazlaryň ýaramazy” bolan sekiz döwletiň arasynda görkezipdi.
“Adaty görnüşden onlýan media tarap: iň gowy tejribeler we mümkinçilikler” ady bilen gurnalan bu konferensiýa Aşgabatda 5-6-njy iýul aralygynda geçirilýär.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew bu konferensiýany gurnamak üçin Aşgabada baran ÝHHG-niň Media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz ilki bilen bu konferensiýa, onda seredilýän meseleler barada gürrüň berseňiz?
Dunýa Miýatowiç:
Merkezi Aziýa boýunça Media konferensiýasy Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýär. Mundan ozal beýle çäre hiç haçan bu ýerde amala aşyrylmandy. Şu sebäpli-de, azat metbugat baradaky meseleleri maslahat etmek üçin, bu ýer juda wajyp. Şu ýylky maslahatyň dowamynda onlaýn media barada düşünje berler. Bu diňe bir Türkmenistan üçin möhüm bolman, eýsem tutuş Merkezi Aziýa döwletleri üçin wajypdyr. Maslahata hökümetiň, graždan jemgyýetçiliginiň 150 çemesi wekili gatnaşýar. Konferensiýa şu gün başlanyp, iki gün dowam eder.
Azatlyk Radiosy: Türkmen tarapynyň bu konferensiýa gatnaşyşy barada maglumat beräýseňiz?
Dunýa Miýatowiç:
Meniň ilki bilen gözüme ilen zat türkmen tarapynyň bu konferensiýany gurnamaga bildiren uly islegi boldy. Bilşiňiz ýaly, bu konferensiýa biziň edaramyz tarapyndan dowamly geçirilip gelinýär.
Biz konferensiýanyň geçirilmegi üçin, meniň Türkmenistana geçen ýyl eden ilkinji saparymdan bäri yzygiderli gepleşikleri geçirip gelýärdik. Şunlukda, men hyzmatdaşlyga we özara dialoga uly ähmiýet berýärin.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, biz metbugat azatlygy ugrunda edilýän anyk işleri we olaryň pozitiw netijelerini görmek isleýäris. Biziň toparymyz ýurduň metbugat boýunça kanunçylygyny reformalaşdyrmak ugrunda hem iş alyp barýar. Biziň edaramyz we beýleki garaşsyz ekspertler ol kanun taslamasynyň içinden geçip, bellikleri we teklipleri taýýarlar ýaly, biz bu kanunyň deslapky görnüşiniň ýakyn wagtyň içinde taýýar boljagyna umyt edýäris. Bu Türkmenistanda döwrebäp we azat metbugatyň ýol almagy üçin möhüm şertleri döredýän kanunynyň bolmagy üçin edilýär.
Elbetde, bu bary-ýogy diňe bir ädim. Biziň ýene-de etmeli juda çylşyrymly we wajyp işlerimiz bar. Biz özara gepleşikleri dowam etdirmeli. Sebäbi Türkmenistanda, Merkezi Aziýada, hatda ÝHHG-e agza 56 döwletde hem ençeme meseleler saklanyp galýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistan babatynda haýsy meseleleri göz öňünde tutýarsyňyz?
Dunýa Miýatowiç:
Meseleler barada aýdylanda, bu, elbetde, ilkinji nobatda internet azatlygy. Men bu meseläni geçen ýyl Türkmenistana eden iki resmi saparymyň çäklerinde hem nygtap geçipdim. Men beýanatyň we rekomendasiýalaryň üsti bilen internetiň erkin bolmalydygyna ünsi çekdim. Sebäbi azat internet juda wajyp. Adamlaryň internet ulgamyna girmek mümkinçilikleri bolmaly. Men ýaňy metbugat boýunça kanunçylygy hem agzapdym. Garaz, sanaw uly.
Merkezi Aziýa boýunça 14-nji media konferensiýasyna gatnaşyjylar, Aşgabat, 5-nji iýul.
Azatlyk Radiosy: Siz türkmen hökümeti bilen geçiren gepleşikleriňiziň dowamynda Azatlyk Radiosynyň žurnalistleri üçin akkreditasiýa meselesini gozgadyňyzmy? Eger-de şeýle ýagdaý bolan bolsa, türkmen resmileriniň muňa jogaby nähili boldy?
Dunýa Miýatowiç:
Siziň aýdýan meseläňizi şu saparyň dowamynda maslahat edip bolmady. Sebäbi häzir men diňe konferensiýa meselesi bilen Türkmenistana sapar edýärin.
Men geçen saparymyň dowamynda türkmen hökümetine ýüzlenip, daşary ýurt habar beriş serişdeleriniň wekilleri üçin akkreditasiýa prosesini has liberallaşdyrmaga çagyryş etdim. Men bu meseläni mundan beýläk hem gozgamakçy.
Meniň pikirimçe, bu ugurda belli bir derejede özara düşünişmeklik hem-de ylalaşyk bara meňzeýär. Ýöne, gynansam-da, men bu ugurda anyk bir iş amala aşyryldy diýip biljek däl. Emma men sizi bu meseläniň juda açyk we yzygiderli gozgaljakdygyna ynandyrasym gelýär. Sebäbi, meniň pikirimçe, bu mesele juda çynlakaý.
Azatlyk Radiosy: Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky hyzmatdaşy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew konferensiýa gatnaşjak bolanda, ony goýbermändirler. Siz bu barada näme aýdyp bilersiňiz?
Dunýa Miýatowiç:
Men bu barada hiç zat bilemok. Mende bar bolan maglumata görä, konferensiýa gatnaşjak adamlaryň hiç biriniň öňi baglanmady. Gapyda meniň adamlarym hem bardy.
Biziň ylalaşygymyz bardy. Ýagny, konferensiýa gatnaşyjylara hiç hili bökdençlik döredilmeli däldi. Konferensiýa gatnaşmak isleýän her bir adam arkaýyn oňa gatnaşyp bilýär. Bir adamyň oňa goýberilmändigi juda täsin, bu meni geň galdyrdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin öz tankytçysy Alekseý Nawalnä bäş ýyl türme tussaglygynyň berlip, şol iş boýunça derňelen, emma Nawalnä garşy görkezme beren adamyň şertli tussaglyga höküm edilişini geň görendigini aýtdy.
Putin anna güni Siligerde, Moskwanyň demirgazygyndaky Twer sebitinde Kremliň ýaş aktiwsitler üçin gurnan lagerinde çykyş edip, ýaş aktiwistleriň beren soragyna jogap berende ne Nawalnyny, ne-de onuň iş şärigi bolan Wýaçeslaw Opalewi agzady.
Nawalny geçen aý bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi, bu höküme esasan Opalewiň görkezmesi delil hasaplanyldy.
Opalew onuň Kirow sebitindäki agaç zawodyndan ýarym million dollar möçberinde serişde ogurlamak barada dil düwüşenligi barada görkezme beripdi.


text:
Geçen hepdäniň duşenbe güni Indoneziýada ýüz beren sunami we wulkan heläkçiligi netijesinde ölen adamlaryň sany şu günki güne çenli 435-e ýetdi.
Indoneziýanyň resmileri sil heläkçiliginden soň henizem 110 adamdan habar-hatyryň ýokdugyny aýdýarlar.
Hepdäniň duşenbe güni giçlik ýurduň Mentawi adalarynyň golaýynda ýüz beren 7,7 bal ýer yranmasy deňiz suwunyň joşmagyna hem-de birnäçe ilatly punktyň sil suwundan doly weýran bolmagyna getiripdi.
Şol günüň ertesi Indoneziýanyň Ýawa adasynda ýüz beren wulkan heläkçiliginde-de onlarça adam öldi.
Bu wakadan bäş gün geçenden soň, hepdäniň anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu tebigy heläkçiliklerde çekilen adam ýitgilerine gynanç bildirip, Indoneziýanyň prezidentine ýörite gynanç notasyny iberdi.


text:
Ukrain parlamentiniň deputaty Nadia Sawçenko 1990-njy ýyllarda çeçen separatistleriniň hatarynda söweşmekde höküm edilen iki ukrain raýatynyň sud diňlenişigine gatnaşmak üçin Moskwa bardy.
Sawçenko 26-njy oktýabrda sosial mediada çap eden maglumatynda: “Meniň bu ýerde bolmagym, olary, iň bärkisi, barlygym bilen goldamak möhüm” diýdi.
Sawçenko Mykola Karpiuk we Stanislaw Klykiň sud işi bilen baglanyşykly Russiýanyň Ýokary suduna barmagy planlaşdyrýar. Karpiuk 2 ýarym ýyl, Klyk 20 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Ukraina bu iki adamyň hem syýasy tussagdygyny aýdyp, olaryň ekstradisiýa edilmegini yzygiderli sorap gelýär.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň täze hasabatynda «Al-Kaýda» guramasynyň, NATO güýçleri 2014-nji ýylyň aýagynda Owganystandan çykandan soň, Owganystana we tutuş sebite uzak möhletli howp salýandygy aýdylýar.
Hasabatda Pakistanda «Al-Kaýdanyň» bölümleri bolup durýan Pakistan «Talyban» hereketiniň, "Laşkar-e-Taiba", "Laşkar-e-Jhangwi" toparlarynyň gündogar we günorta Owganystandaky owgan güýçlerine yzygiderli hüjüm edýändigi aýdylýar.
Demirgazyk Owganystanda bolsa, Özbegistanyň Yslam hereketi özbek asylly owganlaryň arasynda güýçlenmegini dowam etdirip, birnäçe welaýatda hereket edýär diýip, hasabatda bellenilýär.


text:
Anna güni Gazagystanyň häkimiýetleri gazak-hytaý serhet ýakasynda ýene-de iki sany serhetçiniň jesediniň tapylandygyny habar berdiler.
Şeýlelikde, şol ýerdäki serhet postunyň töwereginde soňky iki günüň dowamynda tapylan jesetleriň sany 15-ä ýetdi. Olardan 14-si şol ýerde gulluk edýän serhetçiler we biri tokaý sakçysy.
Resmiler bu serhet postundaky bir esgerden henizem habar-hatyryň ýokdugyny aýdýarlar.
Hepdäniň çarşenbe güni gazak resmileri şol ýerdäki serhet postunyň ýakylandygyny we şol ýerden başda 12 esger bilen bir tokaý sakçysynyň jesediniň tapylandygyny habar beripdiler.
Ýöne resmiler bu wakanyň sebäpleri barada häzirlikçe anyk bir garaýşy öňe sürmeýärler.


text:
Kipriň hökümeti Ýewropa Bileleşiginiň hödürleýän 10 milliard ýewro maliýe ýardamy bilen baglanyşykly meseleleriň henizem örän ynjyk mesele bolmagynda galýandygyny we bu baradaky gepleşikleriň ýekşenbe günem dowam edýändigini mälim etdi.
Kipriň hökümetiniň aýtmagyna görä, bu mesele barada ýewro-zona girýän ýurtlaryň wekilleri hem-de Halkara Walýuta Fondunyň resmileri bilen gepleşik geçirmek üçin ýekşenbe güni Kipriň prezidenti Nikos Anastasiýades Brýussele barýar.
Geçen hepdäniň ahyrynda Ýewropanyň Merkezi Banky Kipre pul karzlarynyň berilmegi üçin Kipriň “kabul ederlik teklipleri” işläp düzmelidigini aýdyp, munuň üçin oňa şu duşenbe gününe çenli möhlet berýändigini mälim edipdi.
Şu gysga möhletiň içinde anyk bir ylalaşyga gelinmedik halatynda bolsa, Ýewropanyň Merkezi Banky Kipriň banklaryna pul bermesini bütinleý togtatjakdygy bilen duýduryş beripdi.
Beýle ýagdaý bolsa, ekspertleriň pikiriçe, Kipriň banklarynyň bankrot bolandygyny aňladar we ony ýewro-zonadan çykmaga mejbur eder.


text:
Şu günler Türkmenistanyň prezident administrasiýasynyň başlygy Şamuhammet Durdylyýewiň we Aşgabat şäher häkimliginiň resmileriniň ýagdaýynyň örän dartgynly we başagaý bolmagy ähtimal.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 15-nji aprelde geçirilen Ministrler Kabinetiniň ýygnagynda olara “berk käýinç” yglan etdi. Türkmenistanda prezidentiň döwlet ýolbaşçylaryna berk käýinç bermegi, gowy döwürlerde ölüm jezasyna barabar. Emma häzir welin, o diýen gowy döwürler däl bolsa gerek...
Esasan tebigy gazyň eksportynyň hasabyna ýaşaýan Türkmenistan hem häzir, edil beýleki merkezi aziýa ýurtlary ýaly, çynlakaý ykdysady kynçylyklary başdan geçirýär. Mundan başga-da, Türkmenistan bu meselede açyk gürrüň etmäge islegli bolmasa-da, ýurduň Owganystan bilen serhediniň owgan tarapynda söweşleriň güýçlenmegi bilen bagly aladalanmalar artýar.
Onsoň, bu problemalar toplumynyň günäsini ýokary derejedäki jogapkär adamlardan biri öz boýnuna çekmeli. Ýöne Türkmenistanda prezident diýlen adam diňe bir iň hökmürowan adam bolman, eýse şol bir wagtyň özünde ol hiç haçan ýalňyş goýbermeýän adam diýlip düşünilýär. Türkmenistanda ýurtdaky problemalar hiç haçan iň ýokardaky jogapkär adamynyň günäsi bolup bilmeýär.
Ýakynda tanymal Dr. Luka Ançesçi ikimiz Twitter sosial ulgamynda resmileriň eýeleýän wezipesinden boşadylmagy boýunça gürrüň etdik. Şeýle-de, biz öz wezipesinden boşadylan jogapkär adamlaryň sanawyny düzmegi ylalaşdyk. Ýagny, ol resmiler kimlerdi we öň nähili wezipeleri eýeläpdiler?
Pälwan Taganow 2013-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy wezipesini ýerine ýetirýärdi.
Berdimuhamedow Taganowa “onuň ýolbaşçylyk eden döwründe ministrliklerde we edaralarda iş düzgün-tertibiniň gowşandygyny, ýokary derejeli resmileriň arasynda, hususan-da, Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrliginiň çäklerinde para-peşgeş alynýanlygynyň üstüniň açylandygyny” aýdyp, 5-nji fewralda ony eýeleýän wezipesinden boşatdy.
Türkmenistanda ýokary derejeli resmileriň köpçüligiň öňünde kemsidilmegi, olaryň wezipeden boşadylmagynyň bir bölegine öwrüleni sebäpli, Berdimuhamedow Taganowa “Häziriň özünde gidip bilersiň” diýdi.
Taganowyň bu wakadan birnäçe gün soň tussag edilendigi aýdylýar. Şonda onuň deregine, şu makalanyň başynda berk käýinç alan Durdylyýew wezipä bellenildi.
Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrligindäki ýokary wezipeli adamlar kimler?
Türkmenistanyň söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministriniň orunbasary Resulmyrat Meredow şu ýylyň 2-nji fewralynda, ýagny Taganowdan ozal wezipesinden boşadylypdy. Söwda we daşary ykdysadyýet ministri Baýar Abaýew, ykdysadyýet we ösüş ministri Ýoldaş Şeripow we Döwlet salgyt gullugynyň başlygy Şatlyk Hümmedow dagylar 8-nji aprelde öz eýeleýän wezipelerinden boşadyldylar. Bu biraz täsin bolsa-da, şondan soň Berdimuhamedow ýurduň ykdysadyýetiniň 2016-njy ýylyň birinji çärýeginde gowy netije berendigini aýtdy.
2-nji martda Milli howpsuzlyk ministri Güýçgeldi Hojaberdiýew özüniň saglyk ýagdaýy sebäpli eýeleýän wezipesinden boşadylmagyny sorady. Şol bir wagtda, ýanwar aýynda Berdimuhamedow Hojaberdiýewi tankyt edensoň, onuň wezipesinden boşadyljakdygy barada eýýäm myş-myşlar bardy.
Ýeri gelende bellesek, Hojaberdiýew şol wezipede diňe 2015-nji ýylyň oktýabr aýyndan bäri oturdy. Ol mundan ozal prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şahsy gorag gullugynyň baştutany bolup işläpdi.
Berdimuhamedow Hojeberdiýewiň ”haýyşyny kabul etdi” we soňra Döwlet serhet gullugynyň başlygy general-leýtenant Myrat Yslamowy wezipesinden boşatdy. Şonda prezident içeri işler ministriniň orunbasary Ýazdurdy Söýegowa we Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy Meýlis Nobatowa hem berk käýinç berdi.
Ýanwar aýynyň başynda Berdimuhamedow Ilaty durmuş taýdan goramak ministri Bekmyrat Şamyradowy hem wezipesinden boşatdy. Şonda türkmen prezidenti ýurduň senagat ministri Saparmyrat Orazmyradowy hem “başga işe geçýändigi sebäpli” diýen kesgitleme bilen wezipesinden boşatdy.
Şol kadr çalşygy döwründe nebit-gaz ministri Muhammetnur Halylew we Lebap welaýatynyň häkimi hem wezipesinden boşadyldylar.
Adalat ministri Begmyrat Muhammedowa hem ýanwar aýynda käýinç yglan edildi, emma ol häzirlikçe wezipesinden boşadylanok.
Şu ýyl Türkmenistanda wezipesinden boşadylan ýokary derejeli resmileriň arasynda: Döwlet statistika gullugynyň başlygy Akmyrat Mämmedow (mart aýynda), Medeniýet işleri boýunça wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowa (aprel aýynda), Aşgabat şäher häkiminiň orunbasary G.Garaýew (aprel aýynda), Aşgabat şäher polisiýasynyň başlygy (fewral aýynda) we 12 sany etrap häkiminiň (ýanwar aýynda) atlary bar.
Depesinden “Demoklyň gylyjy”, ýagny aýylganç howp-hatar sallanyp duran beýleki ýokary derejeli resmileriň arasynda kommunal hyzmatlar ministri Kakageldi Gurbanowyň, Aşgabat şäher häkimi Myratnyýaz Abylowyň, Aşgabadyň baş prokurorynyň, ýurduň Neşä garşy göreş boýunça gullugynyň başlygy, Döwlet Teleradio we kinomatografiýa gullugynyň başlygynyň, Döwlet sertifikasiýa gullugynyň başlyklarynyň atlary bar. Çünki olaryň käbirine ýanwar, käbirine-de fewral aýynda berk käýinç yglan edildi.
Bu dartgynly wakalaryň ählisi şu ýylyň ilkinji 115 gününiň dowamynda bolup geçdi. Şu ýylyň tamamlanmagyna bolsa, ýene 250 gün çemesi wagt bar…


text:
Garaşsyzlyk ýyllary Aşgabat şäherinde we onuň eteklerinde onlarça dynç alyş merkezleri we seýilgähleri gurlup, ulanylmaga berildi.
Aşgabat şäherinde ozalky Hudaýberdiýew, häzirki Atamyrat Nyýazow şaýolunyň başlanýan ýerinde "On at" adyny alan "Garaşsyzlygyň on ýyllygy" seýilgähi, Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazowyň "Altyn Asyr" seýilgähi, ondan aňry — günortalygyna uzap gidýän, çagalaryň "Ertekiler dünýäsi" seýilgähi, Berzeňňidäki "Garaşsyzlyk" seýilgähi şu günki gün aşgabatlylaryň dynç almaklary üçin söýgüli ýerlere öwrüldi.
Giňdiwar jülgesiniň eteginde gurlan "Saglyk ýolunyň", dagyň belent gerşinde gurlan asma ýoluň bolsa ähli türkmenistanlylary hem özüne çekýändigi gündelik gelip-gidýän myhmanlardan hem belli.
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 70 ýaşly pensioner Güljahan daýzanyň aýtmagyna görä, şäherde we onuň eteklerinde gurulýan, köp zähmeti, idegi talap edýän seýilgähler gezelenç etmek üçin hernäçe özüne çekýän bolsa-da, tebigatyň emri bilen dörän bagy-bossanly, çeşme-çaýly jülgeleriň ornuny tutup bilmeýärler.
Ýüzýyllyklaryň dowamynda ilata hözir berip gelen ozalky Pöwrize häzirki Arçabil, ozalky Çüli häzirki Gökdere jülgeleri ýaz, tomus, güýz aýlary aşgabatlylaryň dynç almaklary üçin iň bir amatly hem gözel ýerler hasaplanýardy.
Maşgala bolup dag jülgelerinde çadyr gurup, gije ýatýanlaram, irden baryp baglaryň kölegelerinde düşek ýazyp, kebap bişirip, iýip-içip, dynç alyp, dag gerişlerine çykyp, hezil edinip, agşamlyk öýlerine gaýdýanlar hem ýeterlikdi. Her daban ýeriň boş bolmaýan wagtlary az däldi. Tebigatyň hakyky gözelliginden ganmagyň lezzeti hem başgaça bolýardy.
Indi Arçabil jülgesindenem, Gökdere jülgesindenem öňden ýaşap oturan ýerli ilat göçürildi. Jülgeler döwlet ýolbaşçylarynyň dynç alyş öýlerine öwrüldi. Gökderede çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleriniň gurluşygynyň sanynyň artdyrylmagy bilen, jülgelerde dynç almaklyga hem çäklendirme girizilendigini aýdyp, Güljahan daýza ilat köpçüliginiň diňe Arçabilden däl, eýsem, onlarça kilometre uzap gidýän dynç alyş zonasyndan hem mahrum bolandyklaryny nygtady.
Görkezme ýok, emma…
Onuň gürrüň bermegine görä, ol ýerlerde dynç almagyň gadaganlygy hakda görkezme bolmasa-da, döwlet ýolbaşçylary jülgedäki obalaryň 2-3 kilometrliginden başlap, dagyň jülgesinden uzap gidýän asfalt ýoluň gyrasy bilen, çeşmäniň boýundaky gögerip oturan agaçlaryň arasyna boýy bir metre ýetýän beton diwar galdyrdypdyrlar.
Ol diwar tä Arçabil-Gökdere ýolunyň çatrygyna çenli dowam edip, ne-hä adamlara ulagly barmaga mümkinçilik berýär, ne-de arkaýyn gezelenç etmäge, dynç almaga mümkinçilik berýär. Bir tarapyň belent dag gerşi, beýleki tarapyň bolsa berk diwar. Magistral ýol bilen eýläk-beýläk ýöräp, asman gümmezine ýüzüňi tutup lezzet alaýmasaň, ol ýerde başga hezillik görmeýärsiň.
Şeýle hem, Güljahan daýzanyň aýtmagyna görä, döwlet baştutanynyň şu ýyl dynç alyş zonalarynda ilatyň dynç almaklary üçin, jemgyýetçilik iýmiti kärhanalaryny açmak, düzgün-tertibe gözegçilik etmek üçin polisiýa işgärleriniň sanyny artdyrmagyň gerekdigi baradaky görkezmeleriniň çäginde Arçabil magistral ýolunyň bütin dowamynda her 500 metre golaý aralykdan 4-5 sany polisiýa işgäri gözegçi goýlupdyr.
"Dynç alyş günüdigine seretmezden, jülgede polisiýa işgärlerinden başga dynç alyp oturan ýekeje adama-da meniň gözüm düşmedi. Jemgyýetçilik iýmiti kärhanalarynyň hem ozaldan bar bolanlaryndan başgasynyň işläp duranyny görmedim. Iň bir gynanan zadym bolsa, ata-baba ýurt tutunyp ýaşalyp oturylan Jülge obasynyň ýerinden ýel öwüsýänligi boldy" diýip, Güljahan daýza sözüniň üstüne goşdy.
Ozalky Çüli, häzirki Gökdere jülgesinde hem çagalar sagaldyş-dynç alyş öýleriniň gurluşygynyň sanynyň artmagy bilen, ilatyň dynç almagy üçin jülgäniň bar bolan kölegeli meýdançalarynyň örän daralandygyny aýdyp, Güljahan daýza: "Ýene 2-3 ýyldan jülgede dynç alyp oturmaga daban ýer hem galmasa gerek. Çagalar üçin alada edilmegi gowy zat, emma tebigatyň eçilip beren gözelliginiň eşretinden ähli ilat deň-derejede peýdalanyp bilse, bu has dogry bolardy" diýip nygtady.
Güljahan daýza soňky ýyllar Awazada gurlan dynç alyş öýlerine dynç almaga gidýänleriň sanynyň artýandygyny aýdyp, edara-kärhanalarda işläp, ýeňillikli ýollamalar bilen gidilmedik halatynda, ýönekeý halk üçin Awazadaky gymmatbaha myhmanhanalaryň elýeter däldigini, şu sebäplere görä, ilatyň agramly böleginiň dynç almak mümkinçilikleriniň çaklenendigini hem gürrüň berdi.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Londondaky Olimpiýa oýunlarynyň ýapylyş dabarasy uçin guralan ägirt uly tomaşa, Britaniýanyň “The Who” we “Spice Girls” ýaly meşhur rok aýdymçy toparlary bilen bilelikde, jemi 4 müňden gowrak ýerine ýetiriji gatnaşdy.
12-nji awgustda gije sagat 12 töwereginde Halkara Olimpiýa komitetiniň prezidenti Žak Rogge 30-njy Olimpiýa oýunlarynyň ýapylanlygyny yglan etdi.
Žak Rogge Londondaky oýunlaryň “bagtly we ajaýyp” bolanlygyny aýtdy. Ol bu oýunlardan soň “ýaşlaryň köpüsiniň sport blen meşgullanmaga ýa-da öz maksatlaryna ýetmäge ruhlanjagygyny” hem sözüne goşdy.
Olimpiýa oýunlarynyň resmi baýdagy Rio de Žaneýro şäheriniň häkimine gowşuryldy.
Üstünlikler
Oýunlar netijesinde ABŞ 104 medal gazanyp, birinji orna çykdy, onuň yzyndan Hytaý we Beýik Britaniýa barýar.
16 günläp dowam eden Olimpiýa oýunlarynda amerikan ýüzüji Maýkl Felpsiň goýan rekordy köpleriň ýadynda galar. Felps öz durmuşynda gazanan medallarynyň sanyny 22-ä ýetirip, olimpiaýa oýunlarynyň taryhynda iň üstünlikli sportsmen boldy. Felpsiň gazanan baýraklarynyň 18-zi altyn medal boldy.
Şeýle-de ýamaýkaly ýüwrük Usain Bolt 100 we 200 metrlik aralyklalarda, şeýle-de 4x100, ýagny 4 sportsmeniň gatnaşmagyndaky 100 metrlik estafetada altyn medal gazanyp, 2008-nji ýylda Pekinde görkezen üstünliklerini ýene tassyklady.
Sport ýaryşlarynyň soňky güni orsýetli sportsmenler ritmiki gimnastikada altyn medal gazandylar. Orsýetiň sportsmenleri 2000-nji ýylda Sidniýde geçirilen Olimpiýa oýunlaryndan bäri ritmiki gimnastika boýunça ähli ýaryşlarda üstünlik gazanyp gelýärler. Şu sapar olar Belorusdan sähel öňe saýlandyrlar.
Gazagystanly boksçy Serik Sapiýew 17-9 hasap bilen britaniýaly Freddi Ewansy ýeňdi we erkekler arasynda agramy boýunça 64-67 kilogram aralygyndaky toparda altyn medal gazandy.
Ukrainaly Wasil Lomaçenko 19-9 hasap bilen Günorta Koreýanyň boksçysy Han Soonçuly ýeňdi we ýeňil agramly toparda altyn medal gazandy.
Orsýetiň basketbol komandasy 81-77 hasap bilen Argentinany ýeňdi we bürünç medala eýe boldy.
Gandbolda Horwatiýa 33-26 hasap bilen Wengriýany utup, bürünç medala eýe boldy.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti “1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan ýeňşiň 65 ýyllygy mynasybetli sylaglamak we sowgatlary gowşurmak baradaky” karara gol çekdi.
Şol karara laýyklykda Watançylyk urşunyň weteranlaryna “1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan ýeňşiň 65 ýyllygyna” diýen medal gowşurylar.
Mundan daşary, weteranlara hem-de wepat bolan esgerleriň yzynda galan aýallaryna Türkmenistanyň prezidentiniň adyndan 200 manat pul ( 70 dollar) hem gymmat bahaly sowgatlar gowşurylar.
Düýn prezident Berdimuhamedow 1-nji maýdan başlap uruş weteranlarynyň, uruşda wepat bolanlaryň yzynda galan maşgalalarynyň we tylda zähmet çeken weteranlaryň pensiýalaryny 20% ýokarlandyrmak baradaky permana-da gol çekdi.
Bu permana laýyklykda urşa gatnaşanlaryň iň pes pensiýasy aýda 522 manat, iň ýokarysy 696 manat bolar.


text:
Ysraýylyň ozalky premýer-ministri Ariel Şaronyň jesedi Ierusalemda, ýurduň parlamenti Knessetiň binasynda ýerleşdirildi.
Ysraýylyň ozlaky generaly we premýer-ministri şenbe güni, sekiz ýyla çeken komadan soň, aradan çykdy. Ol 85 ýaşyndady.
Duşenbe güni geçirilmeli jaýlanyş mirasymyna ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden hem gatnaşar.
Ysraýylyň ozalky we häzirki liderleri Şarony ýatlap, ýurduň telewideniýesinde çykyş etdiler.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu: “Ysraýylyň halky ozalky premýer-ministr Ariel Şaronyň hatyrasyna başyny egýär. Arik ilkinji göreşiji we gahryman komandirdi. Men onuň biziň günlerimiziň iň beýik harby liderleriniň biri bolandygyna ynanýaryn. Arik ýurduň howpsuzlygyna, onuň goranyşyna uly goşant goşupdy. Ol muny ysraýyl halkynyň özüniň ýeke-täk ýurduny öz güýçleri bilen goramalydygyna düşüneni üçin etdi. Onuň hakydasy mydama-da halkyň ýüreginde ýaşar”.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama onuň ýewreý döwleti üçin eden tagallalaryny öwdi. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Şarony “Ysraýylyň patrioty” diýip häsiýetlendirdi.
Fransiýanyň prezidenti Fransua Ollande we Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Herman Wan Rompuý hem öz gynançlaryny bildirdiler.
Şol bir wagtda, Palestinanyň “Hamas” topary Şaronyň ölümini gowy garşylaýandyklaryny öňe sürdüler. Topar ony “jenaýatçy” diýip atlandyrdy.


text:
Litwa gündogar Ukrainada Orsýetiň goldamagyndaky separatist söweşijilere garşy uruşýan ukrain goşunlaryna 150 tonna ok-ýarag iberdi.
Goranmak ministri Juozas Olekas 3-nji sentýabrda Orsýet tarapyndan hüjüm edilýän wepaly dosta kömek bermegiň Litwanyň borjudygyny aýtdy.
Bu Wilnýusyň separatistlere garşy söweşýän Ukraina Moskwa 2014-nji ýylda Krymy bikanun anneksiýa edeli bäri iberýän ikinji harby kömegidir.
"Biz Ukrainanyň haýyşyny bitirdik we bu olaryň durmuşyna ýeňilleşdirer diýip umyt edýäris" Olekas 3-nji sentýabrda AFP habar gullugyna aýtdy.


text: Geçen aý Türkiýede baş barmadyk döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň täsiri Pakistana çenli ýetip başlady. Türk hökümeti Günorta Aziýa döwletinden Fethullah Gülen bilen ilteşikli edaralary ýapmagy sorady. Ankara Türkiýede başa barmadyk döwlet agdarylyşygy synanyşygynyň arkasynda Güleniň bardygyny öňe sürýär. Şu günler Pakistanyň 20 çemesi mekdebiniň okuwçylary we olaryň ene-atalary aladaly pursatlary başdan geçirýärler. “Amerikanyň Sesi” (VOA) neşiriniň habarçysy Aýeşa Tanzim Yslamabatdan maglumat taýýarlady.


text:
Orsýetde öten dekabrda bolan parlament saýlawlary Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy tarapyndan gaty kemçilikli diýlip häsiýetlendirilende, muňa geň galanlar köp bolmandy.
Ýöne geň galdyran zat – ýönekeý orslardan on müňlerçe adamyň muňa köçelerde protest geçirmek bilen jogap bermegi boldy. Saýlawlaryň galplaşdyrylmagy ozaldan giňden bilinýän bir ýurtda adamlaryň bu gezek öňkülerden beýle tapawutly reaksiýa görkezmegine näme sebäp bolduka?
Jogabyň iň bärkisi bir bölegi bu bozulmalaryň kimler tarapyndan we nähili bildirilenligi ýaly bolup görünýär. Analizçileriň aýtmagyna görä, Orsýetde bolan ýagdaý bir zadyň aýdyň mysaly. Ol hem tehnologik taýdan öňdebaryjy raýatlaryň özleriniň saýlawlara gözegçilik etmeginiň täsiriniň, adatça, hökümetdir halkara guramalary tarapyndan edilýän synçylykdan ýokarydygy.
Smartfonlardan peýdalanyş
Muny Waşingtonda ýerleşýän Saýlaw sistemalary baradaky halkara fondunyň işgäri Liza Kammerud ýaly barlagçylar-da tassyklaýarlar:
Saýlawlara gözegçilik barada bu täze elektron we şahsy tehnologiýalaryň ulanylmagynyň barha artýandygyna şübhe ýok.
—Saýlawlara gözegçilik barada bu täze elektron we şahsy tehnologiýalaryň ulanylmagynyň barha artýandygyna şübhe ýok. Sebäbi adamlara häzir elýeterli bolan tehnologiýanyň ozal elýeterli bolmanlygy. Munuň soňky birnäçe ýyllykda artandygynyň bir sebäbi şol. Bu şeýle dowam etmez diýip pikir edere hiç bir delil ýok. Adamlar jübi telefonyny edinip, wideoýazgylaryny almak, surata düşürmek üçin şahsy serişderden peýdalanyp bilýärler.
Orsýetde geçirilen parlament saýlawlarynda köp adamlar gözegçilik işini, sözüň doly manysynda, öz ellerine alyp, saýlawda bolandygy aýdylýan galplaşdyrylmalary ýazga almak üçin smart telefonlardan peýdalandylar. Bu galplaşdyrmalaryň köpüsi hem premýer-ministr Putiniň "Bütewi Orsýet" partiýasyna degişli.
Muňa mümkinçilik döreden soňky wagtlarda ýurtda smart telefonlaryň bazarynyň ýokary depgin bilen ösendigi. Munda soňky wagtlarda bolan ýene bir tehnologik öňegidişlik, ýagny internetde açyk platformalaryň döredilmegi hem easasy rol oýnady. Garaşsyz gözegçilik topary "Golos" tarapyndan döredilen "Bozulmalar kartasy" atly platformada paş edilen bidüzgünçilikleriň müňerlerçesi toplandy.
Täsir
Orsýetň "Global Voices" atly internet saýtynyň habarçysy Gregori Asmolow munuň nähili täsirli bolandygyny şeýle düşündirýär:
—Meniň pikirimçe, Orsýet köpçüligi çeşme edinýän bir platformanyň ýokary göterilip, aýanlygy we jogapkärçiligi artdyrmakda iň üstünlikli, iň ähmiýetli mysaldyr. Aslynda “Karta” hüjüm edilmegi, onuň halkyň arasynda esasy meselä öwrülmegi bu platformanyň näderejede peýdaly, näderejede möhüm bolandygyny görkezýär. Beýle bolmadyk bolsa, halk onuň gürrüňini etmezdi, hökümet hem ony çäklendirmäge synanyşmazdy.
Ýens Eşenbaeher Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň demokratik institutlar we adam hukuklary edarasynyň sözçüsi. Onuň aýtmagyna görä, raýatlara esaslanýan saýlaw gözegçiligi bu guramanyň işleriniň üstüni ýetirip bilýär. Ýöne bular biri-birinden aýry zatlar. Ýens Eşenbaeher bu hakda şeýle diýýär:
—Bu ikisi biri-biriniň üstüni ýetirýär. Ýöne bular tapawutly funksiýalara hyzmat edýärler. Hökümete degişli däl guramalar prosesiň aýanlygyna hyzmat edip, oňa ygtybarlylyk gazandyrýar. Ýöne biz halkara guramasy hökmünde mundan tapawutly işleýäris. Mysal üçin, biz alýan maglumatlarymyzy şol bada berip bilemzok. Bu biziň ençeme ýylyň dowamynda ösdüren metodologiýamyza esaslanýar. Biz synçlardan alýan maglumatlarymyzy, başarsak, iki gezek barlaýarys.


text:
Ata-babalarymyzyň gündelik dürmuşynda ulanylyp gelnen eşegarabalar geçen asyryň 70-nji ýyllaryndan soň adamlaryň durmuşyndan daşlaşyp, daýhan hojalyklarynda-da, kolhoz-sowhozlarda-da dürli kysymly tehnikalar bilen ornuny çalşypdy.
Sowet soýuzynyň düzüminden çykan ilkinji ýyllarynda Türkmenistanda ykdysady kynçylyklar netijesunde oba hojalygynda we beýleki birnäçe pudaklarda tehnikalaryň dargamagy bilen, daýhanlar eşekleriň we eşegarabalaryň hyzmatlaryna gaýtadan dolanmaly boldular.
«Ural», «Iž-Ýupiter» kysymly motosikletli, «Moskwiç», «Žiguli» kysymly awtomaşynly hojalyklar gaty bir kösençlik çekmediler. Hojalykdaky tehnikalaryny aýawly saklap, şu güne çenli meýdan işlerine baryp-gelmekde ulanyp ýören hojalyklar az däl. Emma daýhanlaryň köpüsi eşegarabalaryny münmeli bolýarlar.
Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň ýaşaýjysy Gülnäziň aýtmagyna görä, maşyn-motor ulagy bolan hojalyklar hem soňky 3-4 ýyldan bäri benziniň bahasynyň gymmatlamagy sebäpli, eşegaraba satyn alýarlar. Oba ýerlerinde bu ulagy ýasamaga ussat adamlar bar. Olaryň köpüsi eşegaraba ýasanlarynda köne maşynlaryň tekerlerini ulanýarlar, dürli ölçegdäki demir turbalary, armaturlary kebşirläp, teker ýasaýarlar, arabanyň üstüni tagtadan gurnaýarlar. Pulsuzrak adamlar araba üçin tekerleri dükanlardan nesýe alýarlar.
Şeýle ýagdaýda gurnalan arabalarda bir hojalykdan 4-5 adam bolup kärende ýerlerine gatnaýarlar. Awtoulaglarda bolsa her günde onlarça litr ýangyç sarp etmeli bolýar. Daýhanlar eşegarabalary ulanyp, benzin tygşytlasalar-da, wagtlaryny tygşytlap bilmeýärler. Obadan uzagrakdaky kärende ýerlerine baryp-gelmek üçin mytdyldap ýöreýän eşek sebäpli ýolda birnäçe sagat ýitirmeli bolýarlar.
Häzirki wagtda daýhan hojalyklarynda eşekleriň sany artýar. Adamlaryň eşegarabalaryna ýaňy geçip başlan döwürleri obalarda eşekler örän gytdy. Bir kürräniň bir gölä çalşylan wagtlarynyň hem bolandygyny Gülnäz ýatlaýar. Şu günki gün hem kürreli eşegiň bahasy 300 manat. Kürräniň bir özüniň bahasy 80-100 manat. Bir ýaşly kürrelere münüş öwredip, bir ýyl, bir ýarym ýyl seretseň, ol eşeklige ýetişýär.
Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynda, 6-njy fewral 2011-nji ýyl.
Eşekleriň we eşegarabalaryň iň bir ýörgünli ulanylýan ýerleri Mary, Lebap hem-de Daşoguz welaýatlarydyr. Lebaply Halbaýyň aýtmagyna görä, eşekleri saklamak daýhanlar üçin köp çykdaýjy talap etmeýär. Eşek janawar iým talap edip duranok, onuň üçin meýdanlardan ýandak, selme ýaly ot-çöplerden ätiýaçlyk ot taýýarlap bolýar. Goýun-geçiniň, göledir sygryň agzyndan galan ot-iýmler bilen hem eşek oňňut edip bilýär. Ýöne arpa, kädi ýaly iýmitler bilen iýmitlendirip bilseň, eşek malynyň hem atdan pes bolmaýandygyny daýhanlar aýdýarlar.
Daýhanlar eşegarabalar bilen hojalygyň ähli işini ýerine ýetirip bilýärler. Kärende ýerlerine baryp gelmekde ulag bolup hyzmat edýän eşegarabalar bilen otag döwri kärende ýerinden ýygylýan otlary öýe daşamak, bakjadan gök önümleri daşamak, ýüpek gurçugynyň idedilýän döwründe tut ýapraklaryny daşamak, piläni kabul ediş punktlaryna alyp gitmek ýaly zerur bolan ähli işleri edip bolýar.
Daýhanlaryň hususy tehnikalar edinmek isleýänleri az däl. Her kimiň eşegarabadan dynyp, awtomaşyn, traktor edinesi gelýär. Ýöne welin, daýhanlaryň islegleriniň ýerine ýetmegi üçin entekler köp wagt gerek bolsa gerek. Sebäbi daýhanlaryň gazanjy tehnikanyň bahasyna ýeterden has pes. Daýhanlaryň öz dili bilen aýtsak, olaryň jübüsine puluň gelşi eşek ýöreýşine çalym edýär.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy.


text:
Türkmenistanda "Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligi" dowam edýär. Onuň çäklerinde ilat arasynda dürli köpçülikleýin çäreler, sport ýaryşlary, sagdyn durmuş terzi baradaky wagyz-ündew işleri alnyp barylýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan raýatlar şol çäreleriň iň gowularynyň biri hökmünde hepdäniň dowamynda spirtli içgileriň söwdasyna, olaryň restorandyr kafelerde we jemgyýetçilik ýerlerinde satylmagyna girizilen wagtlaýyn çäklendirilmegini görkezýärler.
Türkmenabat şäheriniň hususy azyk dükanlarynyň biriniň satyjysy, 27 ýaşly Hemdem ýerli häkimiýet edarasynyň, polisiýanyň, salgyt inspeksiýasynyň, saglygy göraýyş bölüminiň işgärlerinden düzülen ýörite toparyň dükanlara aýlanyp, kuwwaty 30 gradusdan (derejeden) geçýän spirtli içgileriň söwdasyny hepdäniň dowamynda çäklendirmegi talap edendiklerini aýtdy.
“Gündelik söwdamyzyň möçberiniň kemelendigine garamazdan, men bu çäräni ikelläp goldaýaryn” diýip, satyjy ýigit Hemdem aýtdy. “Saglyk hepdeligi diýlensoň, ynsan saglygyna zyýan ýetirýän zatlardan gaça durulmagy gerek. Hepdeligiň dowamynda geçirilýän şeýle çäreleriň adamlaryň aňyna täsir etjegi, olaryň sagdyn durmuş terziniň peýdasyna göz ýetirjegi görnüp dur”.
Türkmenabadyň merkezi bazarynda azyk harytlaryny satýan gelin Miwe bolsa soňky döwürde lisensiýasyz arak söwdasynyň soňuna çykylandygyny aýtdy.
“Merkezi bazarda hem onuň töwereginde lisenziýaly arak söwdasyny edýän dükanlaryň birnäçesi bar” diýip, söwdagär gelin Miwe aýtdy. “Häzir olaryň köpüsi ýapyk dur. Ýöne satyjylaryň käbiriniň şol ýapyk dükanlaryň daşynda köw-söw eden bolup ýörenini görmek bolýar. Olar aragy ogryn satýarlar”.
Araksyz toýlar
72 ýaşly oba ýaşulusy Ýagşyguly aga spirtli içgileriň söwdasyna, toý-şagalaňlarda olaryň hödürlenişine wagtlaýyn çäklendirme girizilmegini makullaýandygyny nygtaýar. Ol özleriniň adamlaryň arasynda hepde dowamynda geçirilýän toýlarda, beýleki maşgala dabaralarynda hem myhmanlara spirtli içgileri hödürlemezlik barasynda düşündiriş geçirip ýörendiklerini aýdýar.
“Men diňe bir Saglyk hepdeliginde däl, eýsem ýylyň bütin dowamynda aragyň öndürilişine hem söwdasyna edil neşä, çilime, nasyň söwdasyna girizilen gadaganlyk ýaly, berk çäklendirmeleriň girizilmeginiň tarapdary” diýip, oba ýaşulusy aýtdy. “Sebäbi adam saglygyna spirtli içgileriň ýetirýän zyýany-da neşeden ýa çilimden pes däl. Spirtli içgiler maşgalanyň bozulmagyna, dürli jenaýatlaryň ýüze çykmagyna sebäp bolýan esasy zatlaryň biri”.
Ýagşyguly aganyň ýene-de bellemegine görä, soňky döwürde welaýatda araksyz geçirilýän toýlaryň sany artypdyr.
“Ýöne käbir ýerli we kanun goraýjy edaralaryň wekillerinde araksyz-şerapsyz toý tutýanlar babatda nädogry garaýyş bar. Olara derrew “wahhabist” diýen tagmany basýarlar. Ýöne ol nädogry” diýip, oba aksakgaly aýdýar. “Yslama uýýanlar üçin arak içmek haram. Ata-babalarymyz toýlary arak-şerapsyz tutupdyrlar. Oňa derek göreş, at çapyşygy ýaly, dürli tomaşalar guralypdyr. Olarda häzirki arakly toýlardaky ýaly uruş-sögüş bolmandyr”.
Şu günler dowam edýän "Saglyk we bagtyýarlyk hepdeligi" we onuň çäklerinde guralýan çäreler, oňa adamlaryň garaýşy döwlet derejesinde yglan edilen bu başlangyjyň ilat arasynda goldaw tapýandygyndan habar berýär. Emma spirtli içgiler saglyga zyýan ýetirýän hem bolsa, ol meniň şahsy meseläm diýýänler hem ýok däl.


text:
Ynsanperwerlik ýüküni alyp barýan gämä edilen hüjüm bilen bagly BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň geçiren derňewiniň netijeleri bilen Ysraýyl ylalaşmaýandygyny aýdýar.
Şol derňewiň netijesinde 31-nji maýda Gaza ýardam alyp barýan gämä Ysraýylyň eden hüjüminiň bikanundygy aýdylýar. Şeýle hem hüjümiň dowamynda Ysraýylyň esgerleriniň rehimsizlik bilen çendenaşa köp güýç ulanandygy bellenilýär.
Hazir Ysraýyl hem bu mesele bilen bagly öz derňewini geçirýär. Ysraýyl tarapy esgerleriniň özlerini goramak üçin şeýle hereket edendigini aýdýar.
Maý aýynyň ahyrynda ýüze çykan şol wakada 8 türk aktiwisti we asly türk bir amerikan raýaty heläk bolupdy.


text:
Duşenbe güni Tunisiň wagtlaýyn liderleri täze koalision hökümeti yglan etdiler. Premýer-ministr Muhammad Gannuşi we başga-da birnäçe ministr öz wezipesinde galýar.
Täze hökümete üç sany oppozisiýa lideri hem goşuldy we Maglumat ministrligi ýatyryldy.
Täze koalision hökümeti yglan eden premýer-ministr Gannuşiniň metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, täze hökümet korrupsiýada we Ben Aliniň döwründe ummasyz baýlyk ýygnanlykda şübhe edilýän islendik adam barada derňew geçirer.
Duşenbe güni irden, täze koalision hökümet yglan edilmezden ozal, howpsuzlyk güýçleri ýurduň paýtagtynda proteste çykanlara garşy göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Birnäçe ýüz adamdan ybarat demonstrasiýaçylar wezipesinden çetleşdirilen prezident El-Abidine Ben Aliniň partiýasyny häkimiýetden çekilmäge çagyranda polisiýa olary dargatdy.
Geçen hepde prezident El-Abidine Ben Ali Saud Arabystana gaçandan soň ýurtda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi. Şondan bäri islendik jemgyýetçilik ýygnanyşygy gadagan.
Ýekşenbe güni gije prezident köşgüniň golaýynda häkimiýetden agdarylan prezidentiň howpsuzlyk güýçleri bilen ýörite güýçleriň arasynda atyşyk boldy.


text:
"Gyzym, bes et indi dyrnaklaryňy gemirmäni. Iciň gurçukdan dolar" diýen sözleri men çagalyk döwrümde enem-atamdan ýygy-ýygydan eşidýärdim. Zyýanly hem gelşiksizdigine düşünsem-de, maňa bu endigi taşlamak kyndy. Men ýaşym gitdigiçe, dyrnaklarymy gemirmekden gutulmak maksady bilen, köpler bilen sorag-jogap alyşmaga başladym. Dürli çeşmelerden maglumatlary okadym. Şeýlelik bilen hem, dyrnak gemirme endiginiň sebäpleriniň we ony bes etmäge kömek edip biljek usullaryň üstünden bardym.
Dyrnak gemirme – bu eldäki dyrnaklaryň ujuny ýa-da dyrnagyň daş töweregindäki derini dişleriň bilen çeýnäp goparmakdyr. Bu endik çagalyk döwründe peýda bolup, dürli ýaşlara çenli dowam edip bilýär. Subut edilen tejribelere we maglumatlara görä, çagalaryň 60%-i, ýetginjekleriň bolsa 45%-i dyrnaklaryny gemirýärler. Bu näsagdyn endikli adamlar dyrnaklaryny köpçülikde, öýde gemirýänliklerini özleri hem aňşyrmaýarlar. Netijede, dyrnak gemirme endigi bolan çagalaryň we ýetginjekleriň dyrnaklary köplenç kelte bolýar.
Psihologlaryň we lukmanlaryň bellemegine görä, dyrnak gemirme endiginiň döremeginiň esasy sebäpleri aşakdakylardan ybaratdyr:
► Stress;
► Içgysgynçlyk;
► Aljyraňlyk;
► Tolgunmak;
► Özüňi ýalňyz duýmak;
► Dürli psihologiki we emosional sebäpler.
Mysal üçin, ýetginjeklerde köplenç okuw synaglarynyň ýakynlaşmagy hem-de olara taýýarlyk görmeklik stress döredip bilýär. Netijede, olar özlerini köşeşdirmek üçin dyrnaklaryny gemirýärer. Bu endik diňe bir näsagdyn hasaplanman, eýsem, gelşiksiz hem hasaplanylýar. Gyzlaryň we oglanlaryň barmaklaryndaky dyrnaklarynyň juda kelte, gyýym-gyýym bolmagy örän aýylganç hem-de üns çekiji bolýar.
Çagalaryň dyrnagyny gemirmegi köplenç olaryň psihiki näsazlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy sebäpli ýüze çykýar.. Dyrnak gemirmeklik endigi "nerw ulgamynyň näsazlygy" hökmünde görlüp, çagalarda bolan barmak sormaklyk, burun dörjelemeklik hem-de diş sürtme (ýokarky hem-de aşaky äňiň dişlerini biri-birine süýkemeklik/sürtmeklik) endikleriniň hataryna girýär. Käbir subut edilen tejribelere görä, dyrnak gemirme endiginiň döremeginde genleriň hem möhüm orun tutýandygy anyklanyldy.
Saglyga zyýany
Amerikan lukmany Dr. Merkolanyň bellemegine görä, dyrnak gemirme aşakdaky bellenilen saglyk näsazlyklaryna getirýär.
► Kesel dörediji ýokançlyklar.
Dyrnaklaryň aşagynyň hapanyň, bakteriýanyň in köp üýşýän ýeridigi biz üçin täzelik bolmaly däl. Bu bakteriýalaryň hataryna içege taýajygy ýokançlygy hem girýär. Içege taýajygy dyrnaklaryň uçlarynda toplanyp, dyrnaklar gemirlende agza düşýär we içege keselleriniň peýda bolmagyna sebäp bolup bilýär. Subut edilen maglumatlara görä, dyrnaklaryň ujunda bakteriýalar iki esse köp bolýar.
► Dyrnakda ýokançlyklaryň döremegi.
Dyrnak gemirlende barmaklaryň daş-töweregindäki derä ýokançlyk düşüp, dyrnak gatynyň we dyrnagyň erňeginiň alawlama ýagdaýyny döredip bilýär. Netijede, barmagyň daş-töwerekleri çişip we gyzaryp okuma (panarisiý) keseliniň döremegi mümkindir. Käbir halatlarda ol hirurgiki bejergini talap edip biler.
► Diş keselleriniň döremegi.
Dyrnak gemirme, elbetde, dişleriň zaýalanmagyna hem sebäp bolup bilýär. Dyrnak gemirilýän mahaly agyz ýapylyp, ýokarky we aşaky äňiň dişleriniň biri-biriniň üstünde oturyşyny üýtgedip bilýär. Bu endik dişleriň gowşamagyna, olaryň juda ir dökülip başlamagyna getirip biler. Ondan başga-da, dyrnak gemirne netijesinde agyz boşlugyna düşýän ýokançlyklar diş etiniň alawlama kesellerini (gingiwit) döredip biler.
Dyrnak gemirmegi nädip taşlamaly?
Dyrnak gemirme endigini bes etmegiň usullarynyň ulanylşy adamyň ýaşyna baglylykda dürli-dürlidir:
→ Dyrnaklaryň uçlaryna skoç ýelmemek ýa-da olary lukmançylyk plastyry bilen örtmek.
→ Dyrnaklaryň uçlaryna ajy iymit önumlerini, meselem, gyzyl ýa-da gara burç ýa-da kosmetiki serişde bolan ajy lak çalmak.
Bu ýagdaýda, dyrnaklar agza eltilende yakymsyz tagam, ajylyk duýlup, bu endik wagtyň geçmegi bilen bes edilip bilner.
→ Dyrnaklary gaýçy ýa-da başga serişdeler bilen wagtly-wagtynda gysgaldyp durmak.
Haçanda dyrnaklar sähelçe ösüp başlanda, olary gemirmezlik üçin derrew gaýçy bilen gysgaltmak zerurdyr. Has hem ene-atalar çagalarynyň dyrnaklaryna üns berip, wagtynda gysgaldyp durmaly.
→ Duýduryş bermek.
Eger çagalaryň dyrnaklaryny gemirýänliklerini görseňiz, olara mylakatlylyk bilen duýduryş bermeli. Ýokarda belläp geçişim ýaly, bu endigi bar adamlar, köplenç dyrnaklaryny gemirýändiklerinden habarsyz bolýarlar. Şol sebäpli hem, gelşiksiz bolmaz ýaly, olary köpçülikde utandyrman, mylaýymlylyk we adamkärçilik bilen duýdurmalydyr. Eger-de özüňiz dyrnagyňyzy gemirýän bolsaňyz, onda dost- ýarlaryňyzdan ýa-da maşgalaňyzdan birine size duýduryş bermegini haýyş edip bilersiňiz.
→ Owadanlyk salonyna gidip "ýalan" (plastik) dyrnak dakdyrmak.
Bu usulyň maňa peýdasy has köp boldy. Öz hakyky dyrnaklarymyň ýörite kleý bilen ýelmenen plastiki dyrnaklaryň astynda galmagy sebäpli, men wagtyň geçmegi bilen dyrnagymy gemirmäni bes edip başladym.
Haçan lukmana we psihologa ýüz tutmaly?
Haçan-da dyrnak gemirme endigi has beterleşende, çagalaryň hem-de ýetginjekleriň ukulary we rahatlyklary bozulýar, barmak uçlarynyň ganamagy ýaly alamatlar ýüze çykyp başlaýar. Şeýle ýagdaýlarda lukmana we psihologa ýüz tutup, gerek bolan bejergileri almak zerurdyr.
Makalanyň awtory: Aýläle Gurbanowa
Teswirlemeler
Ýokardaky berlen maslahatlaryñ köpüsine edip gördim bolmady.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkiýäniň gündogaryndaky Wan welýatynda bolan ýer titremesinde azyndan 5 adam öldi, onlarça adam myhmanhanalaryň we beýleki binalaryň harabasynyň astynda galdy.
Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary halas ediş işgärleriniň ýer titremesinde ýykylan üç binanyň harabasynyň astyndan 20 adamy çykarandyklaryny aýtdy.
Beşir Atalaý azyndan 5 adamyň ölendigini we onlarça adamyň harabalaryň astynda galandygyny aýdýar. Ol üçünji gün bolan ýer titrmesiniň Wanda 25 binany ýumrandygyny, emma olaryň diňe üçüsiniň adamly bolandygyny, beýlekileriniň ýaşaýjylarynyň geçen aýda bolan güýçli ýer titrmesinden soň başga ýere göçürilendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Geologiki gözegçiligi Wan şäheriniň 16 km günortasynda bolan ýer silkinmesiniň güýjüniň 5,7 balldygyny aýtdy.
Üç hepdä golaý öň Wanyň demirgazyk-gündogarynda 7,6 ball güýjündäki ýer titrmesi bolup, 600 çemesi adam ölüpdi. Şondan bäri bu ýerde ýüzlerçe ýer sarsgyny boldy.


text:
Orsýetliler 4-nji dekabrda Döwlet Dumasyna geçiriljek saýlawlara taýýarlyk görýärler. Ýurtdaky pikir soralyşyklary bolsa, ýurdy dolandyrýan “Bütewi Orsýet” partiýasynyň Dumada orunlaryň köplügine eýe bolmagyny elden gidermeginiň mümkindigini görkezýär.
Ýerli synçylar Orsýetdäki bu saýlawlaryň “Bütewi Orsýet” üçin çylşyrymly saýlaw boljakdygyny çaklaýarlar.
Analitikleriň pikiriçe, geljek ýekşenbedäki saýlawlarda ýurtda meşhurlygy peselýän “Bütewi Orsýet” partiýasy Döwlet Dumasynda köp orun aljaga meňzeýär. Ýöne, partiýanyň häzirki Dumadaky orunlaryň üçden iki bölegine eýe bolmagyny ýitirmegi mümkin.
Tankytçylaryň “ogry-jümrüleriň” partiýasy diýip atlandyrýan “Bütewi Orsýet” partiýasynyň meşhurlygynyň peselmegi ýurtda ilatyň närazylygynyň ösmeginiň anyk alamaty bolmagy mümkin diýlip hasaplanylýar.
“Bütewi Orsýetiň” mümkinçilikleri
Kremliň ýerli habar serişdeleriniň aglabasynyň üstünden gözegçilik etmegi we olary maliýeleşdirmegi “Bütewi Orsýete” ýeterlik ses almaga kömek etmegi-de mümkin. Bu bolsa, täze Dumada-da “Bütewi Orsýet” partiýasnyna öz syýasatyny goldatmak üçin beýleki partiýalara basyş etmegine mümkinçilik berer. Bu hem, öz gezeginde, Dumanyň Putiniň we onuň ýaranlarynyň elindäki “gurjak” bolmagynda galjakdygyny aňladýar diýip, analitikler belleýärler.
Sankt-Peterburgdaky syýasat boýunça fonduň başlygy Mihail Winogradow bu hakda: “Meniň pikirimçe, ‘Bütewi Orsýet’ partiýasynyň konstitusion köplügi almak baradaky mümkinçiligi örän peseldi. Başga tarapdan, bu köp zady üýtgetmeýär. Çünki, birinjiden, Döwlet Dumasy syýasat boýunça karar kabul etmekde we ony düzmekde o diýen möhüm rol oýnamaýar. Ikinjiden, Dumada-da ‘Bütewi Orsýet’ partiýasynyň koalisiýa düzmäge mümkinçiligi bar” diýdi.
Moskwadaky Karnegi merkeziniň syýasy analitigi Nikolaý Petrowyň sözlerine görä bolsa, beýleki partiýalary öz tarapyňa çekmegiň dürli ýollary bar: “Bu usullardan biri ummasyz maliýe serişdelerine edilýän gözegçilik. Ýurtda biznesiň we syýasy häkimiýetiň arasynda bölünişigiň ýokdugy üçin syýasy partiýa biznesden gelýän islendik puly Kremlden rugsatsyz sanap bilmeýär. Bu bolsa, umuman, Kremle diňe şol partiýalara däl-de, islendik etapdaky kampaniýa hem gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär. Sebäbi olara berilýän maliýe kömeginiň islendik wagt kesilmegi mümkin”.
Şol bir wagtyň özünde-de, 4-nji dekabrdaky parlament saýlawlary täze ýylyň martynda geçiriljek prezident saýlawlary üçinem syýasy klimaty taýýarlaýar. Anna güni prezident Medwedew saýlawçylara telewideniýe arkaly ýüzlenende, Orsýetiň syýasy partiýalaryny “erkin we deňhukukly bäsdeşikden lezzet almaga” çagyrdy.
Emma, aladalar hem bar
Emma şu hepde saýlawlara syn edýän ýeke-täk garaşsyz gurama bolan “Golos” guramasyny prokuraturanyň ýapmagy häkimiýetleriň saýlawlar bilen bagly neneňsi aladalanýandyklaryny görkezýän ýaly.
Orsýetdäki “Golos” guramasy günbatar hökümetlerinden pul alýar we ol eýýäm saýlawlar boýunça müňlerçe bikanunçylygyň bolandygyny hasaba aldy.
Analitikler Döwlet Dumasyna saýlawlarda bäsleşjek beýleki 6 syýasy partiýanyň zerur bolan 7 prosent sesi neneňsi alyp biljekdigi barada dürli pikirleri orta atýarlar.
Döwletiň eýeçiligindäki ýörite toparyň 28-nji noýabrda ýaýradan pikir soralyşyklarynyň netijesi Wladimir Žirinowskiniň aşa milletçi Liberal demokratik partiýasynyň, Gennadiý Zýuganowyň Kommunistik partiýasynyň we Sergeý Mironowyň “Adalatly Orsýet” partiýasynyň zerur bolan 7 prosent sesi alyp biljekdiklerini görkezýär.
Synçylaryň pikiriçe, Kreml döwlet işgärleriniň “Bütewi Orsýet” partiýasyna ses bermekleri üçin basyş etmek ýaly taktikalary ulanar. Emma olaryň käbiri şuňa meňzeş taktikalar ulanylanda-da, ýekşenbe günki saýlawlaryň “Bütewi Orsýet” üçin çylşyrymly saýlaw boljakdygyny belleýärler.
Premýer-ministriň öňki orunbasary Boris Nemsow we öňki premýer-ministr Mihail Kasýanow dagy öz tarapdarlaryny Döwlet Dumasyna saýlawlary boýkot etmäge çagyrdylar.


text:
“Talybanyň” metbugat-wekili Kabulyň aeroportunyň girelgesiniň daşynda barlag-geçiş nokadynda bolan güýçli bomba partlamasynyň jogapkärçiligini guramanyň üstüne aldy.
Häkimiýetler 10-njy awgustda janyndan geçen ulagly hüjümçiniň azyndan bäş adamyň heläk bolmagyna we 16 adamyň ýaralanmagyna sebäp bolandygyny aýtdylar.
Bu ýerde hem raýatlaryň, hem-de howpsuzlyk güýçleriniň wekilleriniň arasynda adam pidalarynyň bolandygy Içeri işler ministrliginiň resmisine salgylanylyp, habar berildi.
“Talybanyň” metbugat-wekili Zabihullah Mujahid hüjümiň iki ulagda barýan basypalyjylary nyşana alandygyny we şol ulagdaky adamlaryň ählisiniň daşary ýurtlylar bolandygyny aýtdy. Mujahid ölenleriň arasynda oganlaryň bolandygyny ret etdi.
Owganystanyň Içeri işler ministrligi hüjümi “aýylganç”, diýip atlandyrdy we onuň “ynsan gymmatlyklaryna ters gelýändigini” aýtdy.
Bu hüjümiň öňüsyrasynda Kabulda janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan ençeme partlamalar boldy, onlarça adam öldi we ýüzlerçesi ýaralandy.


text:
Şu günler Lebap welaýatynda çilim gytçylygy ýiti duýulýar. Hökümet dükanlarynda soňky gezek çilim satylany bäri eýýam bir aýdan gowrak wagt geçdi we şondan bäri hiç hili temmäki önümleri satylmaýar. Öňki hökümet dükanlarynda satylan temmäki önümleriň çilim görnüşlerini hususy dükanlardan tapsa bolýar. Emma hususy dükanlarda hem çilim gizlin ýagdaýda, diňe özara tanyş-bilişlere satylýar.
Dükanlardaky gizlin satylýan her çilimiň biri 4 manatdan. Gutulaýyn almak bolsa her kime başartmaýar, sebäbi elde çilimiň bir gutusynyň bahasy 80 manat töweregine durýar. Bu bolsa döwlet dükanlaryndaky bahasyndan dört esse gymmat bolýar.
Ýeri gelende aýtsak, döwlet dükanlarynda bir guty çilimiň bahasy gymmatlan görnüşinde 19 manatdan satylýardy we adam başyna bir gutudan berilýärdi. Bu ýagdaý çilimkeşleriň jübüsine ýaramaz täsir ýetirýär. Sebäbi olar gazanjynyň ep-eslisini çilime bermeli bolýarlar.
“Men günde azyndan ýarym guty çekýärin. Taşlajak bolýan, taşlap bilemok. Aladam köp bolsa bir guty hem çekýärin, şonda azyndan günüme 40 manady çilime berýärin” diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz Ahmet aýdýar.
Çilim gymmatlamagy sebäpli, käbir adamlar orta pul goşup, “bir çekerlik” çilim alyp çekýärler. Hususy dükanlarda satylýan çilimi diňe hemişeki müşderiler alyp bilýär. Nätanyş adamlar çilim sorap gelseler, olar çilimiň satylmaýandygyny aýdýarlar. Soňky wagtlarda barlag üstüne barlag gelip, söwdagärler gorkudan şeýle edýärler.
“Häzirki wagtda çilimde tutsalar jerimesi örän ýokary. Azyndan 5000 manat jerime töledýärler. Şonuň üçin men çilim satmagy goýdum” diýip, bir hususy dükanyň eýesi, 35 ýaşlaryndaky Atajan aýdýar.
Çilimiň gytçylygy sebäpli häzirki wagtda Lebap welaýatynda mahorka diýilýän gara temmäki satýarlar. Emma çilim çekýänleriň sözünden çen tutsaň, onda ol mahorka başga ösümlikleriň goşundylary bilen garylyp satylýandygyny aýdýarlar.
“Mahorka diýip satylýan zatlar arassa temmäki däl. Ony çekeniňde demgysma başlaýar, şol sebäpden çilim gymmat hem bolsa saglygyňa zyýany azrak bolany üçin çilim alyp çekýärin” diýip, 50 ýaşlaryndaky türkmenabatly ildeşimiz Myrat aýdýar.
Çilimiň söwdasy baradaky ygtyýar şu ýylyň ortalaryna dolulygyna hökümete degişli dükanlara berildi. Emma halkyň çilime bolan islegini hökümet doly kanagatlandyryp bilmeýär. Şol sebäpden hem çilimiň gara bazary emele geldi we çilimiň hususy eýeçilikdäki dükanlaryna bolan gözegçilik önküsinden ýokarlandy.
Bu ýagdaý hususan-da mundan bir aý ozal, ýagny 2-nji noýabrda prezident G. Berdimuhamedowyň çilim spekulýantlaryny, ýagny alyp-satarlary ýok etmek talabyndan soňra başlanandygyna üns çekilýär. Şeýle-de, Dünýä saglyk guramasynyň hasabatynda, Türkmenistanda çilim çekýänleriň sanynyň 8%-digi aýdylýar.


text:
Pakistan goşuny ýurduň Owganystan bilen serhedine golaý ýerlere urlan howa zarbalarynda güman edilýän jeňçileriň 25 sanysyny öldürendigini aýdýar.
Pakistanyň aňtaw resmisi 1-nji oktýabrdaky zarbalarda owgan serhedinden 40 km çemesi daşlykda ýerleşýän alty bukynyň weýran edilendigini aýtdy.
Hökümet geçen ýyl serhet etraplarynda, hususan-da Demirgazyk Wazirstanda ýerleşýän «Talyban» jeňçilerine garşy dowamly hüjüme başlady.
Emma muňa garamazdan, goňşy Owganystan Kabula garşy göreşýän «talyban» jeňçileriniň pakistan topraklaryny ulanmagyna rugsat berilmeginden şikaýat edýär.


text:
Maglumatlar kampaniýasy – bu ilatyň haýsydyr bir toparyna (meselem, ýetginjekler, çagalar, uly ýaşly ýa-da gartaşan adamlar we başg.) özleri we tutuş jemgyýet babatda täze, peýdaly maglumatlary kabul etmäge ýardam berýän dürli çäreleriň toplumydyr. Şeýle maglumatlar köpçülikleýin ýa-da ýekeleýin habar beriş serişdeleri arkaly amala aşyrylyp, durmuşyň haýsydyr bir çäkleridäki endikleriň ýa-da ýörelgeleriň oňat tarapa özgermegine kömek edýär.
Inçekesele garşy göreş kampaniýasynyň esasy maksady – bu keseliň ýüze çykyş sebäplerini, bejergi usullaryny, getirýän gaýraüzülmelerini, şahsyýet we jemgyýet derejesinde döredýän howpy barada doly maglumaty ýetirip, bu kesel babatda ilatda belli bir hüşgärligiň döremegini gazanmakdyr.
Inçekesel – inçekesel mikobakteriýasy arkaly ýüze çykýan we dürli agzalarda, ylaýtada öýkende (80-85% ýagdaýlarda) ýeke ýa-da birnäçe zeperlenme ojaklaryň döremegi bilen häsiýetlendirilip, dowamly geçýän ýokanç keseldir.
Keseliň ýokançlylygy 1882-nji ýylda nemes alymy Robert Kohuň keseli dörediji mikobakteriýany (oňa Kohuň taýajyklary hem diýilýär) açmagy bilen subut edildi. Ýöne bedene düşen mikobakteriýa hemişe keseliň döremegine getirmeýär. Adatça, adama öz ömründe "Kohuň taýajyklary" birnäçe gezek ýokuşyp biler. Tersine, gowşak, keseliň döremegine getirip bilmejek inçekesel taýajyklaryny biziň immunitetimizi inçekesele garşy tijendirmek üçin ulanýarlar.
Immunlaşdyrma maksatlary üçin biziň bedenimize ýörite BSŽ ady bilen ýa-da Kalmeta-Cerena basillasy ady (BCG, ony açan basillo de Kalmette-Guerin) bilen belli gowşan mikobakteriýalary goýberip, kesele garşy durnuklylygy gazanýarlar.
Keseliň ýokuşmagy, onuň açyk görnüşi bilen kesellän näsagyň gepleşmegi, üsgürmegi ýa-da asgyrmagy arkaly daş-töwerege ýokançlygy ýaýradanda bolup biler.
Barlaglaryň görkezişi ýaly, bejergi almaýan näsag her ýyl ortaça 40 adamyny inçekesel bilen ýokuşdyrmaga ukyply bolup, şolaryň 10-sy bu kesel bilen keselleýärler. Adam seýrek ýagdaýlarda keselli haýwanlaryň etini ýa-da olaryň süýdünden taýynlanan önümleri kabul edende hem ýokuşma sezewar bolup biler.
Keseliň döremegine ýaramaz sosial we ekologiki ýaşaýyş şertleri, iýmitlenmegiň ýetmezçiligi, bedeni tapdan düşürýän arakhorluk, çilimkeşlik, neşekeşlik ýaly endikler, uzaga çekýän stress ýagdaýy, bedeniň dowamli keselleri (süýji keseli, AIDS, öýkeniň dowamly keselleri) ýaly sebäpler itergi berip bilýändir.
Ýokarda bellenişi ýaly, öýken inçekeselinden başda, süňkleriň, böwregiň, deriniň, içegeleriň, gözüň, beýniniň inçekeseli hem ýüze çykyp biler.
Mälim bolşy ýaly, Ýer togalagynyň ilatynyň 75-80%-i inçekesel taýajyklary göteriji bolup, olaryň diňe 10-15%-inde dürli bellenen sebäpleriň täsir etmegi netijesinde kesel ýüze çykyp bilýändir.
Ýaramaz sosial şertleriň (adamlaryň köpçülikleýin bir ýerde ýaşamagy, ýaramaz kommunal şertler, sanitar kadalaryň bozulmagy, iýmit we derman serişdeleriň ýetmezçiligi), uruşlaryň, tussaghanalardaky ýaramaz şertleriň, ilat migrasiýasynyň köpelmeginiň hem inçekeseliň ýaýramagyna getirip biljekdigini bellemelidiris.
Soňky ýyllarda dermanlara durnukly inçekeseliň ýüze çykmagy hem uly kynçylygy döredip, geçirilýän göreş çäreleriniň üýtgedilmegine esas döretdi. Inçekeselli näsag bellenen dermanlary nädogry tertipde kabul edende ýa-da bejergini doly almadyk ýagdaýynda derman serişdelerine durnuklylyk döräp biler. Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň bellemegine görä, her ýyl Ýewropa ýurtlarynda dermanlara durnukly inçekesel bilen 81 müňden gowrak adam keselleýär. Şunuň ýaly näsaglaryň özwagtlaýyn anyklanylman galýan halatlary hem bolýar. Hünärmenleriň bellemegine görä, ýüze çykan kynçylygy aradan aýyrmak üçin, inçekeseliň başlangyç görnüşleriniň ylmy taýdan barlaglary geçen serişdeler bilen bejermek, bejergini tapgyrlaýyn alyp barmak hem-de sagalmany gazanmak üçin näsaglaryň öz jogapkärçiligini duýmagyny gazanmak wajyp ädimlerdir.
1993-nji ýylda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň inçekeseliň ýaýrama häsiýetini halkara derejesinde adatdan daşary ýagdaý diýip yglan etdi. Şol ýyl hem bu gurama resmi taýdan DOTS (Directly Observed Treatmnt, Short-course) meýilnamasyny inçekesele garşy täze göreş usuly höküminde hödürledi.
DOTS – gözegçilik astynda himioserişdeleriň gysga tapgyry bilen bejergi geçirmekdir.
DOTS – inçekeseliň ýaýramagyna garşy gönükdirilen esasy çäre bolup, ol daş-töweregi üçin has howply bolan näsaglary anyklamaga we bejermäge ýardam berýär.
DOTS adalgalary hemme döwletler üçin hem umumy bolup, onuň bejergi syýasaty häzirki wagtda dünýäniň 180-den gowrak döwletinde, şol sanda Türkmenistanda hem durmuşa geçirilýändir.
Biziň her birimiz, özümizi we ýakynlarymyzy inçekeselden goramak üçin degişli öňüni alyş çäreler toplumyny ünsden düşürmeli däldigini ýatda saklamalydyrys:
- Öz saglyk ýagdaýymyza gözegçilik etmek (dogry we peýdaly iýmitlenme, ýaramaz endiklerden daşda durma, sport bilen meşgullanma, öz wagtynda öňüni alyş sanjymlary almak);
- Sanitar-gigiýeniki kada-düzgünleri berjaý etmek (ýaşaýan we işleýän otagyňyzy ýelejiretmek, şahsy arassaçylygy saklamak, üsgürýän adamlardan daşda durmak);
- Maşgalaňyzda inçekesel bilen näsaglan bar bolsa, ony aýratyn otag, gap-gaç bilen üpjün edip, arassaçylyk çärelerini dogry geçirmek. Maşgala agzalarynyň barlag we öňüni alyş bejergi tapgyryny geçirmegini gazanmak;
- Bejergini keseliň irki tapgyrlarynda, kadaly, bellenilen düzgün boýunça, lukmanyň gözegçiliginde almagy gazanmak.
Inçekeseliň ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen saýtyň işgärleri bolan biz:
- Inçekesel barada hemmetaraplaýyn maglumatlary berýän makalalary taýynlamagy göz öňünde tutýarys.
- Daşary ýurt lukmançylygynda inçekeseli bejermekde ulanylýan usullar we bu ugurda toplanan tejribeler barada peýdaly maglumatlary Size ýetirmegi meýilleşdirýäris.
- Inçekeseliň öňüni alyş çäreleri babatda, keseliň ýaýramagynda esas bolýan wajyp sebäpler barada saýtyň okyjylarynyň pikirini bilmek üçin şert döretmegi hem peýdaly hasaplaýarys.
Öz gezeginde, saýtyň okyjylary bolan Sizden:
- Keseliň öňüni alyş çäreleri barada pikirleriňiz bilen paýlaşmagyňyza garaşýarys.
- Alan maglumatlaryňyzy özüňizi we ýakynlaryňyzy keselden goramaga ulanjakdygyňyza tama edýäris.
ÝÖRITE ŞU MAGLUMATLAR KAMPANIÝASY ÜÇIN TAÝÝARLANAN MAKALALAR
1. INÇEKESEL
2. BRITANIÝANYŇ ALYMLARY INÇEKESELI ANYKLAMAGYŇ TÄZE USULYNY TEKLIP EDÝÄRLER
4. ORSÝET DERMAN SERIŞDELERINE DURNUKLY BOLAN INÇEKESEL BOÝUNÇA BIRINJI ORNY EÝELEÝÄR
5. "BIZIŇ NESLIMIZ INÇEKESELI SAKLAMALYDYR"
6. GÖWRELILIK DÖWRÜNDE INÇEKESELIŇ GEÇIŞ AÝRATYNLYKLARY
7. ÇAGA INÇEKESELI: ALAMATLARY, BEJERGISI, ÖŇÜNI ALMAK
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ýurtdaky ABŞ-nyň esgerleriniň el degirilmezlik haky baradaky meseläniň “8-9 aýyň” içinde çözüljekdigini aýtdy.
Geçen hepde ABŞ-a eden saparyndan soň, duşenbe güni Kabulda beren metbugat ýygnagynda Karzaý Waşingtonyň bu baradaky teklibiniň ilki ret edilendigini aýtdy.
Karzaý bu baradaky gepleşikleriň ikinji tapgyrynyň Kabulda geçjekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Prezident Barak Obama 2014-nji ýylda Owganystandaky ähli halkara güýçleri çykarlandan soň, ABŞ-nyň esgerlerine owgan sudlaryndan el degirilmezlik haky berilmese, ol ýerde ýekeje-de amerikan harbysynyň bolmajakdygyny aýdypdy.
Obama Owganystanda jenaýat eden harbylary, ABŞ-nyň kanunçylygyna görä sud edilmegine çagyrýar.


text:
Hytaý Hindistanyň ilçisini çagyryp, premýer-ministr Narendra Mudiniň Himalaý serhet regionyndaky dawaly ýerlere sapar etmegine protest bildirdi.
Mudi 20-nji fewralda Hindistanyň demirgazyk-gündogar ştaty bolan Arunaçal Pradeşe sapar etdi. Hytaý bu territoriýanyň 84000 kwadrat kilometriniň öz Tibet sebitine degişlidigini aýdýar.
Bu iki ýurduň arasynda 1962 ýylda aýlap dowam eden we 2000 çemesi esgeriň ölümine getiren uruşdan soň idili serhet kesgitlenmesi bolmady.
Mudi Arunaçal Pradeşiň ştat diýlip yglan edilmeginiň 28 ýyllygyny belledi we ol ýerde demirýol ulgamyny açdy.


text:
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat-wekili Owganystanyň demirgazygynda, esasan-da, Türkmenistan bilen serhetdeş welaýatlarda ýagdaýyň dartgynlaşmagyna aladalanma bildirdi.
Soňky günlerde bu regionda “Talybanyň” we beýleki ýaragly toparlaryň hüjümleriniň güýçlenmegi bilen bir wagtda ýerli etnik türkmenleriň Türkmenistanyň serhetde bent we garym ýaly böwetleri dikmek çärelerine bildirýän nägileligi hem güýçlendi.
Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şamerdanguly Myrady soňky ýagdaýlar barada gürrüň berýär.


text:
«Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň reýslerine Orsýet Federasiýasynyň howa giňişliginde hyzmat edilmegi bes ediler.
14-nji sentýabrda Orsýetiň transport ministrliginiň resmi websaýtynda çap bolan bu maglumatda, howa gatnaw hyzmatlaryny üpjün edýän orsýetli prowaýderiň öňündäki sazlaşdyrylmadyk bergileriň muňa sebäp bolandygy aýdylýar.
«Rosawiasiýa 'Türkmenhowaýollary' türkmen awiakompaniýasyny «Orsýet Federasiýasynda howa hereketlerini guramalaşdyrmak boýunça döwlet korporasiýanyň» öňündäki bergileri sebäpli onuň Orsýet Federasiýasynyň howa giňişligindäki ähli reýslerine howa gatnaw hyzmatlarynyň 19.09.2016-dan soň mejbury togtadylýandygy barada habarly etdi» diýlip, resmi maglumatda aýdylýar.
Yzygiderli bergidar
Habar berlişine görä, «Türkmenhowaýollarynyň» uçarlary Orsýetiň howa giňişliginden, Aşgabatdan Moskwa we Sankt Peterburga uçmak, şeýle-de Minskä, Birmingheme hem Londona tranzit reýslerini amala aşyrmak üçin peýdalanýar.
Şeýle-de, Orsýetiň transport ministrliginiň Türkmenistanyň howa şirketi bilen hyzmatdaşlygyna degişli çap eden bu resmi maglumatynda aýdylyşyna görä, «Türkmenhowaýollarynyň» Orsýetiň asmanyndaky uçuşlarynyň duruzylmagy türkmen awiakompaniýasynyň yzygiderli bolmadyk hereketleriniň netijesi bolup durýar.
«2016-njy ýylyň dowamynda ‘Türkmenhowaýollary’ möhleti öten bergilerini doly sazlaşdyrmak boýunça garantiýa borçnamalaryny birnäçe gezek öz üstüne alypdy. Başda transport kompaniýasy hyzmatlar üçin 27.08.2016-a, yzysüre 14.09.2016 –a çenli töleg borjuny öz üstüne alypdy. Emma kesgitlenen wagt möhletinde garantiýa borçnamalary berjaý edilmedi. 14.09.2016-da 'Türkmenhowaýollarynyň’ bergisi 220 müň amerikan dollaryna barabar boldy» diýlip, resmi maglumatda habar berilýär.
Şeýle-de, Rosawiasiýa öz maglumatynda bar bolan problemanyň tiz çözülmegine umyt baglap, bergiler doly üzülişenden soň ähli çäklendirmeleriň aradan aýryljakdygyny mälim etdi.
Halkara tejribeleri
Geçen ýylyň tomsunda “Türkmenhowaýollarynyň” Ukrainanyň döwlet awiasiýa gullugy bilen arasynda dawa ýüze çykypdy. Ukrainanyň Döwlet awiasiýa gullugy Türkmenistanyň “Türkmenhowaýollary” milli awiakompaniýasyna
Kiýew-Aşgabat aralygynda uçuşlary amala aşyrmagy gadagan edip, Ukrainanyň we Türkmenistanyň ykdysady we medeni-gumanitar hyzmatdaşlygy boýunça bilelikdäki hökümetara komissiýasynyň 2015-nji ýylyň 27-nji maýynda Aşgabatda gelen ylalaşygyna garamazdan, türkmen tarapynyň Ukrainanyň teklip eden “Ukrain halkara liniýalary” (MAU) atly kompaniýasyna Kiýew-Aşgabat aralygynda uçuşlary amala aşyrmaga rugsat bermändigini aýdypdy.
Şeýle-de, maglumatda “Türkmenhowaýollarynyň” ukrain tarapyndan ähli zerur rugsatnamalary wagtynda alyp, öz Ukraina bilen aradaky uçuşlaryny päsgelsiz dikeldendigi aýdylypdy.
Dünýäniň onlarça şäherine halkara uçuşlaryny amala aşyrýan “Türkmenhowaýollary” şu ýylyň awgust aýynda, öz ýolagçylaryny iň köp garaşdyrýan şirket diýlip yglan edilip, onuň Beýik Britaniýanyň London we Birminghem şäherlerine gatnaýan uçarlarynyň iň köp gijä galýandygy habar berlipdi.
2015-nji ýylda Skytrax neşri iň erbet diýen bahany alan awiakompaniýalaryň 23-siniň sanawyny çap edip, «Türkmenhowaýollaryny» dünýäniň iň ýaramaz awiakompaniýalarynyň hataryna girizipdi.
1992-nji ýylda esaslandyrylan “Türkmenhowaýollary” döwlet gullugy Türkmenistanyň ýeke-täk howa kompaniýasy bolup durýar.
“Türkmenhowaýollarynyň” uçar biletleri satylýan edaralarynda uly nobatlaryň emele gelmegi, bilet gytçylygynyň ýüze çykmagy, onlaýn bilet söwdasynyň kadaly işlemeýändigi bilen bagly ýagdaýlar barada häli-şindi habar berilýär.
12-nji sentýabrda türkmen parlamenti Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň adyny göterýän bu kompaniýanyň adyny kanun taýdan üýtgetmegi makullady.


text:
Halkara derejesinde adam gaçakçylygynda aýyplanylýan asly kosowoly Deme Nikki anna güni Albaniýadan Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edildi. Birleşen Ştatlaryň sudunda Deme Nikkä 28 sany jenaýat aýyplamasynyň bildirilmegi mümkin diýlip garaşylýar.
Oňa aýyplama bildirýän dokumentlerde Deme Nikkiniň adamlardan 12 müň ýewro möçberinde pul alyp, olary bikanun ýollar arkaly Birleşen Ştatlara eltmek bilen meşgullanandygy aýdylýar.
Maglumata görä, onuň amala aşyran adam gaçakçylygynda iki adamyň ölendigi hasaba alnypdyr. Deme Nikki geçen ýyl Kosowodan Albaniýanyň territoriýasyna girmekçi bolanda, tussag edilipdi.


text:
12-nji iýulda “Mercer Consulting” guramasy 2011-nji ýyl boýunça dünýäde ýaşaýşyň bahasyny kesgitleýän hasabatyny ýaýratdy. Dünýäniň 214 şäherini öz içine alýan bu hasabatda şäherlerdäki ýaşaýyş derejeleriniň arasynda deňeşdirme geçirilýär.
Hasabatda syn edilýän şäherleriň ählisi Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäheri bilen deňeşdirilýär. Nýu-Ýork 32-nji orunda durýar.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Mercer Consulting” guramasynyň bu hasabatynda berilýän bahalar soňky 12 aýyň dowamynda ýurtlaryň milli walýutalarynyň dollara bolan gatnaşygynda we nyrhlarda emele gelen üýtgeşikliklere esaslanýar.
Hasabata görä, dünýä şäherleriniň iň gymmat ýaşaýyşly bäşligi Angolanyň paýtagty Luandadan başlanýar, onuň yzyndan Ýaponiýanyň paýtagty Tokio we Çadyň paýtagty N’Jamena gelýär. Orsýetiň paýtagty Moskwa ýaşaýşyň gymmatlygy boýunça dördünji ýerde, emma Sankt-Peterburg şäheri 29-njy orunda.
Merkezi Aziýa regionynda iň gymmat ýaşaýyş Gazagystanyň Almata şäherinde, ol hasabatda 80-nji ýerde ýerleşýär. Ondan soň Özbegistanyň paýtagty Daşkent - 179-njy ýerde. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat 206-njy orunda. Hasabata görä, region boýunça ýaşaýyş üçin iň arzan şäher Gyrgyzstanyň paýtagty Bişkek, ol 210-njy ýerde.
Berlen baha nämä esaslanýar?
Dünýädäki ýagdaýlaryň, şol sanda tebigy betbagytçylyklaryň we syýasy agdarylyşyklaryň walýutalar arasyndaky gatnaşyklara, milli puluň hümmetine we harytlaryň hem hyzmatlaryň bahasynyň üýtgemegine täsir ýetirip, köp şäherleriň görkezijileriniň geçen ýylkysyndan üýtgemegine getirenligi hasabatda bellenýär.
214 şäheri öz içine alýan hasabatda şäherlere ýaşaýşyň nyrhyny emele getirýän 200 punktdan ybarat çykdajylar nukdaýnazaryndan baha berilýär. Ýaşaýyş jaýy, transport, azyk, geýim, hojalyk goşlary we dynç alyşdyr-tomaşa üçin çykdajylar göz öňünde tutulýar.
“Mercer Consulting” guramasynyň hasabaty dünýäde ýaşaýyş derejesini kesgitleýji iň giňişleýin syn bolup durýar. Bu hasabat köpmilletli kompaniýalara we hökümetlere olaryň daşary ýurtlarda işleýän işgärleriniň zähmet hakyny kesgitlemäge ýardam bermek üçin işlenip düzülipdi.
Walýutalaryň arasyndaky tapawutlar dollar esasynda hasaplanýar. Ýaşaýyş jaý meselesi öz ýurdunyň daşynda ýaşaýanlar üçin iň uly çykdajy bolup durýar. Şäherlerdäki ýaşaýşyň derejesine baha berlende jaýyň bahasy uly rol oýnaýar.
“Mercer Consulting” guramasynyň 2011-nji ýyl boýunça hasabatyna görä, dünýäniň ýaşaýyş üçin iň arzan ýurdy Pakistan bolup durýar. 214 ýurdy öz üçine alýan sanawda Pakistanyň paýtagty Islamabad 209-njy ýerde, Karaçi şäheri bolsa 214-nji ýerde ýerleşýär.


text:
Günorta Koreýada gark bolan gäminiň ýolagçylaryny gözlemek çäreleri ikinji hepdesine gadam basdy. Maglumatlarda 150-den gowrak adamdan heniz hem habar ýokdugy aýdylýar.
Häzirki wagta çenli azyndan 146 adamyň ölendigi tassyklanyldy.
Hökümet resmileri suwa çümüjileriň gämide gysylyp galan jesetleri çykaryp almaklary üçin indi kabinanyň diwarlaryny böwüsmeli boljakdyklary sebäpli gözlegleriň has hem kynlaşýandygyny aýdýarlar.
Bu wakada pida bolanlaryň aglabasy Seulyň golaýyndaky Ansan şäherindäki mekdebiň ýokary synp okuwçylarydy.
“Sewol” atly bu gäminiň gark bolmagynyň sebäpleri barada henize çenli düşündiriş berilmeýär.
Gämiden 174 adam, şol sanda gäminiň kapitany we ekipaž agzalarynyň aglabasy halas boldy.


text:
Soňky döwürde türkmenler toý tutmakda medeniýetleşýärler. Restoranlaryň uly zallary hiç bir gije boş durmaýar. Pullular, baýlar hakda gürrüň ýok, halys garyp diýenleriňem karz-kowal alýar welin, gelin toýuny restoranda tutýar. Pullurak, gurplurak maşgalalar gyz toýuny-da restoranda tutýarlar.
Ene-atanyň puly bolsun-bolmasyn, bu ýagdaý ýaşlary gyzyklandyrmaýar - toý hökman restoranda tutulaýmaly! Şeýle bolmasa, oglanlar-a öýlenmejek bolup arkan gaýyşýarlar, gyzlar bolsa durmuşa çykmajak bolup.
Perzentlerini gynandyrmajak bolup, her bir ene-ata çagasynyň toýuny restoranda geçirmäge çalyşýar. Kimlere dogan-garyndaşlar kömek edýär, kimler karz alýar, kimler banklardan kredit alyp, ogullarynyň, gyzlarynyň toýuny restoranlarda geçirýärler. Restoranlarda toý geçirmegiň bahasy azyndan iki müň amerikan dollaryndan bäş-on müň amerikan dollaryna çenli bolýar.
Şeýle bir toý tutulýar... Ýewropaly gelinleriň geýýän akja toý köýnegini geýen gyz, iň soňky modada bezenýän ýigit. Her hili tans sazlaryna goşup tans edýän türkmen gelinlerini, gyzlaryny, ýigitlerini görenler haýran galar. Ýaşmakly daýzalara çenli, telpekli daýylara çenli tans edýärler…Şeýle bir toý bolýar, onuň gutararyny hiç kim islänok. Ýöne, gynansaň-da, durmuşda her bir zadyň soňy bar. Gije on birde toýlar tamamlanyp, restoranlar ýapylýar.
Şeýle ajaýyp toýlar bilen täze öý kemala gelýär. Iki ýaş çatynjanyň başy birigýär. Ýöne, näme üçindir, toýlar şeýle gowy geçse-de, soňky döwürler ýaşlar täze guran öýlerini çalt bozýarlar. Soňky döwürde aýrylyşýanlar diýseň köpeldi, megerem, kazyýetleriň kazylary nika bozýanlaryň işine jenaýat işinden iki esse köp seredýändirler diýesiň gelip dur. Şu zatlar hakda olaryň ýanynda agzadygyň, olar: «Wah, hawa-la!» diýip, dat edýärler.
Nika bozýan taraplar biri-birinden üstün çykjak bolup, biri-biriniň jaýyny elinden aljak bolup, biri-birinden goşy köp aljak bolup, suddan-suda arza ýazýarlar. Aşakdan ýokarlygyna. Etrap sudy, şäher sudy, welaýat sudy, Ýokary sud…Ilki bir tarap şu instansiýalary geçýär, soň ikinji tarap. Soň ýene beýleki tarap, soň ýene ikinji tarap. Sudlaryň töweregi adamlardan mydama doly. Şolaryň aglabasy-da aýrylyşýanlar.
Ýaşlara näme boldy?!
Ýaşlaryň köpüsi soňuny saýman durmuş gurýar. Aýratyn-da kämillik ýaşyna ýetip-ýetmän, söýgä sataşýanlar. Aşyk-magşuklar biri-biriniň maşgala durmuşyny öwrenmezden, gaçyp, ýa-da gaçman, ene-atalaryň ylalaşmagynda durmuş gurýarlar. Durmuşyňy, öýüňi abat saklamak bolsa söýgi döwründe seretmeşek oýnaşan ýaly aňsat däl. Bir ýandan neşekeşlik, bir ýandan garyplyk, işsizlik, bir ýandan öý edinmek kynçylygy...
Soňky döwrüň ýaşlarynyň köpüsi muňa tap getirmeýär. Olar ertekiler dünýäsinde ýaşamak isleýärler.
Ikinji jahan urşy ýyllary, uruşdan soňky kynçylyklaryň ýyllary, uruşdan öňki—müň dokuz ýüz otuz ýedinji-otuz sekizinji ýyllaryň bas-ha-baslyk ýyllary, palçyk jaýda ýaşap, selme-peçek iýlip ýörlen ýyllarda türkmenleriň arasynda nika bozýanyň bary eşidilmezdi. Her kim diňe saglyk diläp ýaşaýardy. Ýan ýoldaşyň baş saglygy dilenip ýaşalardy.
Häzirki günlerde-de alaja ýüpjagaz, jorapjyk örüp, maşgalasyny ýykmajak bolup gydyrdanyp ýören gelinlerem gaty kän. Keşde çekip, neşekeş ýan ýoldaşyny, çagalaryny ekläp ýörenlerem kän. Türkmen zenanlarynyň içinde, elbetde, «süri agsaksyz bolmaz» diýlişi ýaly, birdir-ikidir azgynlary, ýoldan çykanlary duşsa-da, olaryň köpüsi maşgala ojagyny saklamakda, öýe wepalylykda köplere görelde bolarlykdyr.
Ýöne soňky döwürdäki ýaşlara welin bir döw çaldy. Olar maşgala keşigini çekmekde düýnki gelinlerden ýaltarak, lälikräk gelýärler. Köp ýaşlaryň jemgyýetiň ikä bölünip, bir tarapyň aşa baýamagyny, ençeme jaýlar alyp, daşary ýurt maşynlaryny sürüp ýörenlerini görüp, kemsinmekden öý bozýandyklaryny aýdýarlar.
Bu ýagdaýy öý bozulmagyna sebäp edip bolmaýar. Sebäbi öý bozany bilen baý tarapdan bir kişiniň gelip, özüni alyp gitmejegini öý bozýan bilýär. Onsoňam ol ýan ýoldaş diýip, saýlan ýigidi bilen ýaşamak üçin toý tutýar-a. Ol öý bozmak bilen söýen kişisini taşlaýar. Baý ýaşaýanlaryň arasynda-da öý bozýanlar örän kän. Gelinler ýigitleriň jaýyndan ýetdik paýyny almak üçin, emlägini paýlaşmak üçin arza berýärler, ýigitler bolsa gelinlere hiç bir zat bermejek bolup çytraşýarlar.
Gadym döwürlerde gelinleri adamsyndan diňe ölüm aýrypdyr. Gyzy durmuşa çykaranlarynda ene-atasy oňa: «Ataň öýüňe öliň gelsin, ýöne diriň gelmesin» diýip sargar eken. Bu söz «Dirilikde aýrylyşyp geläýme» diýildigidir. Erkeklerem ol döwürler aýallaryny kowjak bolup durmandyr. Urulsa-da, kemsidilse-de, betnyşana duşsa-da, gylyksyza duşsa-da, gelinlerem baran ojagynda ömürlerini ötüripdirler.
Sowet hökümeti aýallara kän erkinlik berdi. Aýallary urmaly däldigini, olara sögmelem däldigini erkeklere düşündirdi. Är-aýal sögüşse, öýi, goşy, çagalary aýala degişli etdi. Şonuň üçin sowet hökümetiniň has berkän ýyllarynda erkekler aýaldan gorkup ýaşamaga uýgunlaşdy. Sebäbi öýi, emlägi, çagalary elinden gitjek bolup durka, dagy ol näme etsin. Üstesine-de, aýalyna berlen çagalaryna alimentem tölemeli. Aýaldan gorkmasa-da, erkekler aýala degmäge hökümetden gorkardy.
Ýazga girmek
Häzirki ýagdaýda sudlar erkegiň jaýyny, emlägini aýala alyp berenok. Indi aýalyň erkegiň öýüne ýazga girmegem (propiska edilmegi) görgi. Ýazga girmek üçin bäş ýyl ýaşaşmaly. Bäş ýyl ýaşanyňdan soň hem öý eýesiniň hem-de onuň maşgala agzalarynyň hemmesiniň gelni propiska etmek üçin razylygy gerek bolup durýar. Sowet döwründe nikadan geçilen gün gelni ýazga salýardylar.
Şeýlelikde, häzirki döwürde nika bozuşlykdan soňky dawanyň başy ýazga girmek meselesi bolup durýar. Öý bozmagyň sebäbi bolsa köplenç ýagdaýda ýaşlaryň gedemligi bolýar. Ýaşlaryň her biri biri-birine diýenini etdirmek isleýär, biri-birine hojaýyn bolmak isleýär. Indiki gelinleriň arasynda adamsyna, gaýynlaryna hyzmat edip, hyzmatkärlik borjuny ýerine ýetirjek gelinler az.
Soňky nesil lälik saklanýar. Bu bolsa, olaryň maşgala durmuşynda çydamsyzlygyna alyp barýar. Gyzlar durmuşa çykyp baran ýerinde-de ejesiniň öýündäki lälikligi isleýärler. Köplenç halatda çagasyna eneke tutulyp, gitjek ýerine maşynly äkidilip durlan gelinlerem aýrylyşýarlar. Kimi gepletseňem, her kim öz gepini mamla edýär.
Esasy zat her kim garaşsyz ýaşamak isleýär. Hiç kimiň hiç kime boýun egesi gelenok. Türkmen ýaşlary şeýle ýagdaýa uýgunlaşypdyrlar. Öýlenenlerem «Öýlenmeli däl eken» diýip, puşman edip ýörler, durmuşa çykanlar «Durmuşa çykmaly däl eken» diýip, puşman edýärler. Türkmen ýaşlarynyň köpüsi nämüçindir, maşgala bolup ýaşamak höwesinden daşlaşýar.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen klassyk edebiýatynyň görnükli wekili Magtymguly Pyragynyň ömri we döredijiligi hakda gürrüň bermegiň zerurlygy ýok. Sebäbi ony türkmenleriň ählisi bilýär. Onuň goşgularyna hiňlenmeýän türkmen ýok diýip, arkaýyn aýdyp bolar.
Her bir basybalyjy gelen ýeriniň edebiýatyny hem medeniýetini ýok edýär. Sowet hökümeti hem özüniň ýaşap başlan ilkinji ýyllarynda türkmen klassyk edebiýatynyň görnükli wekillerini, şol sanda Magtymgulyny hem okamagy, öwrenmegi gadagan edipdi. Soňy bilen magtymgulyşynas alymlaryň hem şahyrlaryň, ýazyjylaryň yhlasy bilen türkmenleri, türkmen edebiýatyny we Türkmenistany Magtymgulysyz göz öňüne getirip bolmajagy gelmişek hökümete düşündirilip, Magtymgulynyň ömür – döredijiligi hakdaky maglumatlary we onuň döredijiligini öwrenmäge rugsat edildi.
Ýöne Magtymguly Pyragy hakda sowet ýazyjylarynyň, alymlarynyň ýazan makalalary, çeper eserleri, sowet hökümetiniň syýasatyna gönükdirilipdi. Olar birtaraplaýyn ýazylan eserlerdi, ýagny diňe Magtymguly bilen Meňliniň söýgüsi hakda, şahyryň ýesirlikde geçiren günleri hakda gürrüň bermek bilen çäklenilýärdi. Munuň üçin alymlardyr ýazyjylary günäläp bolmaz. Şol döwrüň syýasaty şondan «aňyrrak» geçmäge rugsat berenokdy.
Magtymgulynyň «Köp garaşdym, ajap eýýam gelmedi» diýen setirlerini alymlar onuň türkmenleriň bir bütewi döwlet bolmagyna garaşandygy bilen düşündirýärler. Kimler onuň garaşsyzlyk isländigi bilen düşündirýärler. Alymlaryň şu diýenleriniň haýsysy dogry bolsa-da, Magtymguly Pyragynyň şol islän döwri geldi diýip, hasaplap bolar. Garaz, dünýä türkmenlerini birleşdiren döwlet bolmasa-da, dünýäniň bir künjünde türkmenleriň döwleti emele geldi. Hem-de ol Garaşsyz boldy.Türkmen dili
Ýedinji-sekizinji asyrlarda Orta Aziýa, şol sanda türkmen topragyna hem yslamy ornaşdyrmak maksady bilen gelen araplar türkmenleriň ýazuw dilini hem arap diline, harplaryny bolsa arap elipbiýine geçirýärler. Türkmen dilinde goşgy ýazmak gadagan edilýär. Magtymgulydan öňki ýaşap geçen türkmen şahyrlarynyň ählisi goşgularyny şol döwürleriň ýörgünli ýazuw dilleri bolan arap-pars dilinde ýazypdyrlar. Şonuň üçin bisowat halk olaryň goşgularyna düşünmändir, olaryň goşgularyny okamandyr hem aňyna siňdirip bilmändir. Arap-pars dili halka örän kyn düşüpdir. Arap-pars dilinde şygyr ýazan şahyrlary diňe şol dilleri bilýän azlyk okapdyr hem-de tanapdyr.
Magtymguly türkmen dilinde ilkinji bolup goşgy ýazyp ugran şahyrdyr. Onuň döreden goşgulary türkmenleriň ýüreginiň töründen orun alypdyr. Özem türkmeniň her bir gaýgy-hasratyny, gerekli zadyny, aýtmaly zadyny gowy bilýän zehinli şahyryň goşgularyny halk saza salyp, ýüreklerine siňdirip, hiç bir gazet-žurnalyň ýok döwründen, kitaplaryň çap edilmeýän döwründen hut biziň günlerimize çenli alyp gelipdir.
Magtymguly—türkmen dilini ýokary galdyranlygy bilen hem, türkmen dilini, türkmen poeziýasyny arap-pars dilinden azat edenligi bilenem beýikdir. «Türkmenler, bir ýere baglasak bili, gurudars Gulzumy, derýaýy-nili» diýip, türkmenleri birleşmäge, bir döwlet bolmaga, göreşmäge çagyranlygy üçinem beýikdir.Beýik syýasatçy
Magtymguly diňe bir şahyr däldir. Ol beýik syýasatçydyr, ýolbaşçydyr, munuň-da üstesine, ol din bilimlerini-de gowy özleşdirip bilen uly ahun bolupdyr. Ol dine köre-körlük bilen ynanmandyr. Aňryýany bilen düşünip, din näme, Hudaý näme, asman jisimleri näme — ol bu zatlara göz ýetiripdir. Bu zatlar barada onuň sufistik goşgulary gürrüň berýär. Magtymguly hakynda sowet döwründe döredilen eserlerde bu aýdylanlaryň birem ýok.
Magtymguly hakdaky hakykaty ýurdy türkmenleriň özleriniň dolandyrýan döwründe dikeltmeli. Ýöne ýylda bir sapar onuň şygryýet güni bellenip geçiläýmese, başga gün Magtymguly Pyragy hiç kimiň ýadyna düşenok.
Magtymguly hakdaky tema baky tema. Ol hakda hiç wagt ýazyp gutaryp bolmaýar. Sebäbi onuň her goşgusynyň her bir setirinde uly ylmy işlik manylar ýatyr. Magtymguly hakda bütin ýylyň dowamynda ýazyp durmaly. Gazetleriň her sanynda ýazyp durmaly. Ýöne şü, göriplik gursun! Her kimiň özi beýik boljak bolup, hakyky beýikleriň ýatlanmanyny gowy görýärler.Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan Orsýete iki günlük resmi sapar bilen barýar.
Rejep Taýyp Ärdogan özüniň bu saparynyň barşynda Orsýetiň käbir beýleki ýokary derejeli resmileri bilen bir hatarda premýer-ministr Wlaimir Putin bilen hem gepleşikler geçirer diýlip garaşylýar. Geçiriljek gepleşiklerde esasan energiýa, ykdysady we howpsuzlyk boýunça hyzmatdaşlyklaryň üns merkezinde boljakdygy habar berilýär.
Orsýet Türkiýäniň iň esasy söwda partnýorlaryndan biri bolmagynda galýar. Türkiýäniň daşary döwletlerden satyň alýan tebigy gazynyň hem 60 prosente golaýy Orsýetiň gazy.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ýurduň 22 raýatynyň Siriýadaky söweşlerde wepat bolandygyny aýdýarlar.
Içeri işler ministrliginiň derňew departamentiniň ýolbaşçysy Rafik Mambetaliewiň 2-nji fewralda aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň 200-den gowrak raýaty Siriýa gidipdir, olardan 30 çemesi zenanlar. Ol derňewçileriň Siriýada yslamçylaryň hatarynda söweşmek üçin gyrgyzlary hakyna tutmak boýunça synanyşyklar bilen bagly 83 wakanyň üstüni açandygyny habar berdi.
Gyrgyzystan bilen göňşy Täjigistanda täze bellenen baş prokuror Ýusuf Rahmonowyň 2-nji fewralda Duşenbede aýtmagyna görä, Siriýada we Yrakda söweşýän 85 sany täjigistanla garşy 41 sany jenaýat işi gozgalypdyr, olaryň köpüsi gaýybana.
Rahmonow bu ugurndan derňew işlerini geçirmek boýunça ýörite merkeziň tiz wagtda açyljakdygyny habar berdi.
“Halkara krizis toparynyň” ýakynda çap eden hasabatynda soňky üç ýylyň dowamynda Merkezi Aziýadan Siriýadaky söweşijilere goşulanlaryň sanynyň 2 000 we 4 000 müň aralygynda bolmagy çak edilýär.


text:
Liwiýanyň ozalky diktatory Muammar Kaddafiniň jesedi duşenbe güni giçlik Misurata şäherinden çykaryldy. Ol 20-nji oktýabrda Sirte şäherinde ele salnyp öldürilenden soň, Misuratada ýörite sowadylan ýerde saklanýardy.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň resmisiniň aýtmagyna görä, Kaddafi çölüň içinde näbelli bir ýerde jaýlanar. Şeýle-de, Kaddafi bilen birlikde, onuň ogly Mutassim hem ýere berler.
Kaddafiniň nähili ýagdaýlarda ölendigi baradaky soraglar dowam edýär. Milli geçiş geňeşiniň başlygy Mustafa Abdel Jalil Kaddafiniň ölümini derňejek ýörite komitetiň döredilendigini mälim etdi.


text:
Gyrgyzystanyň “Ata Ýurt” partiýasynyň lideri Kamçybek Taşiýew hökümetiň özüne bildirýän aýyplamalarynyň “syýasy äheňlidigini” aýtdy.
“Öňki baş prokuror Aýda Salýanowanyň maňa ýöňkän huligançylyk baradaky aýyplamasy meniň prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmagyma böwet bolmakdan ybarat” diýip, Taşiýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
14-nji iýunda Baş prokuroryň metbugat gullugynyň žurnalistlere aýtmagyna görä, Taşiýewiň eldegrilmesizlik hukugyny ýatyrmak baradaky haýyş parlamente ýollandy. Bu Taşiýewiň deputat Bahadyr Süleýmanowy urandygy baradaky aýyplama boýunça derňew geçirilmegi bilen bagly.
Süleýmanow urlandan soň birnäçe günläp keselhanada ýatandygyny aýdypdy.
Ýakyn günlerde parlamentde Taşiýewi eldegrilmesizlik hukugyndan mahrum etmek barada maslahat geçirilmegine garaşylýar.


text:
Kreml prezident Dmitriý Medwedew bilen onuň amerikan kärdeşi Barak Obamanyň ýadro ýaraglaryny azaltmak şertnamasy barada maslahat edendiklerini we bu dokumente basym gol çekilip bilinjegini aýtdy.
Kremliň resmi internet saýdynda ýazylmagyna görä, telefon söhbeti Waşingtonyň inisitiwasy bilen guralypdyr.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi golaýda iki tarapyň gepleşikçileri hem Strategiki ýaraglary azaltmak şertnamasynyň yzyny tutjak şertnama barada ylalaşjaga meňzeýär diýipdi.
Kremliň websaýty iki prezidentiň söhbetdeşliginiň «konstruktiw» ruhda bolandygyny ýazýar.


text:
Gyrgyzystanda bolýan wakalar barada Türkmenistanyň mediasynda iki aýlap ýagşydan-ýamandan hiç zat agzalmady. Çagalary Gyrgyzystanda okaýan ene-atalar Oş welaýatynda etniki konfliktler ýüze çykan halatynda, nämedir bir habary eşitmek üçin, tolguna-tolguna daşary ýurt mediasyna gulak asan halatlarynda-da, türkmen mediasy dymdy.
Türkmenistanyň Gyrgyzystana ol ýerde bilim alýan talyplary üçin 2 sany uçar ibermegi bilen bagly wakalarda hem türkmen resmileri özlerini gaty geň alyp bardylar. Türkmen resmileriniň bu hereketi, hamala diýersiň, gizlin operasiýa gatnaşdyrylmak üçin keseki ýurda ugradylan harbylaryny hiç kime bildirmän, yzyna alyp gaýdýan döwleti ýadyňa saldy.
Daşary ýurt medialarynda Türkmenistanyň Gyrgyzystanda okaýan studentleri üçin uçarlary iberendigi baradaky habarlaryň ýaýradylanyndan iki gün geçensoň, ýurduň «Türkmenistan» hem-de «Нейтральный Туркменистан» gazetlerinde «Türkmenistanyň Prezidentiniň poçtasyndan» diýen rubrikada bu waka barada ahyry dil ýaryldy.
Çaklaňrajyk makala görnüşinde ýerleşdirilen bu habarda Lebap welaýatynyň ýaşaýjylarynyň bir toparyndan hem-de jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylaryndan ynsanperwerlik kömegi hem-de goldawy üçin, Türkmenistanyň Prezidentine hoşallyk hatlarynyň gelip gowşandygy barada aýdylýar.
Dabarasy dag aşmady
Türkmenistanda ýurduň prezidentine dahylly her bir waka uly dabara beslendirilýär. Hatda haýsydyr bir döwletiň uniwersitetiniň ýurduň prezidentine «Hormatly professor» diýen ady bermegem, görlüp-eşidilmedik şowhun bilen garşylanýar. Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlaryndan başlap, ähli edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary «Hormatly professor» diýen adyň dakylmagy bilen Berdimuhamedowy mübärekläp, oňa gutlag hatyny ýollaýarlar. Bu waka mynasybetli ýurduň ähli edara-kärhanalarynda, mekdeplerdir çagalar baglarynda bir hepdeläp şanly dabaralar, ýygnanyşyklar geçirilýär.
Ýöne Türkmenistanyň Gyrgyzystanda okaýan studentleri üçin iki sany uçary ibermegi bilen bagly waka bolsa «Türkmenistan» hem-de «Нейтральный Туркменистан» gazetlerinde çap bolan çaklaňja habar bilen tamamlandy.
Türme tussaglygyndan boşadylan bendileriň ýurt baştutanyna minnetdarlyk bildirişi hakynda dynuwsyz gepleşikleri taýýarlaýan türkmen telewideniýesinde bolsa Gyrgyzystandan uçarly gelen talyplar bilen bagly ýekeje-de gepleşik berilmedi.
Näme üçin dymýarlar?
Türkmenistanyň Gyrgyzystana ol ýerde bilim alýan talyplary üçin 2 sany uçar ibermegi hakynda dymmasy ýöne ýere däldir. Sebäbi ol talyplar ata Watanyndaky ýokary okuw mekdeplerine girip bilmän, bilim almak üçin Gyrgyzystana giden ýaşlardyr.
«Ýörite uçar ugradyp, ol ýerdäki talyplarymyzy ýurdumyza alyp gaýtdyk» diýip, ýerli mediada şowhun turuzmaga resmiler özlerini müýnli duýýana meňzeýär. Çünki bu wakada olar öwünseler, onda munça talyp Gyrgyzystana näme üçin okuwa gitdi diýlen soragyň özlerine berläýmeginden howatyrlanýarlar.
Galyberse-de, Gyrgyzystandan Türkmenistana gaýdyp gelen talyplaryň konflikt tamamlanansoň, okuwyny dowam etdirmek üçin ýene yzyna goýberilip-goýberilmejekdigi belli däl.
Ine, şu iki sany keserip duran sowallar sebäpli, türkmen resmileri Gyrgyzystandan uçar bilen alnyp gelnen talyplar hakda informasion şowhuny etmekden saklanýar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.