text:
Şu gün irden (26-njy dekabr), polisiýa bilen döwlet prokuratura edarasynyň derňewçileriniň geçiren reýdinden soň, Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň Bakuwdaky býurosynyň gapysy möhürlendi.
AÝ/AR-nyň Waşingtondan ýaýradan beýanatynda ýurduň iň soňky garaşsyz media serişdeleriniň biriniň hem sem edilmekçi bolýan ýaly görünýändigi aýdylýar.
AÝ/AR-nyň baş redaktory we egindeş ýerine ýetiriji başlygy Nenad Peýç Bakuwdaky edara reýd geçirilmegini «Azerbaýjanyň öz boýnuna alan halkara borçlarynyň we standartlarynyň her birini gödek bozmagy» hökmünde ýazgaryp çykyş etdi.
"Ýokardan gaýdan buýrugyň arkasynda biziň berýän gepleşiklermiz üçin öç almak we AÝ/AR-nyň sem edilmegi babatdaky gazaply synanyşyk dur. Bu režimiň bizi sem etmek ugrundaky birinji synanyşygy däl we biz azerileriň maglumat almak we diňleýjilere zerur habarlary ýetirmek azatlygy baradaky düýp hukuklaryna goldaw bermek işimizi dowam etdireris.»
Derňewçiler we ýaragly polisiýa 26-njy dekabrda AÝ/AR-nyň Azerbaýjan gullugynyň Bakuwdaky býurosyna kürsäp urup, olar kompaniýanyň seýfini talap, dokumentleri we resmi möhürleri konfiskasiýa edýän mahaly, işgärleriň bir otagda oturmaklaryny buýurdylar. Işgärler birnäçe sagatdan azatlyga goýberildi, emma soň dört işgär, sorag etmek üçin, prokuratura edarasyna çagyryldy.
Suduň kararynda býurony dökmekligiň Azerbaýjan gullugy babatda alnyp barylýan derňewiň bir bölegidigi aýdylýar, ýagny onuň daşary ýurtdan maliýeleşdirilýän hökümetden aýry guramalar we azeri kanunlary bilen baglylykda barlanýandygy görkezilýär.
Azerbaýjan gullugynyň direktory Kenan Alyýew bu reýdi Azerbaýjanda garaşsyz media we hökümetden aýry guramalara garşy alnyp barylýan kampaniýanyň bir bölegi hökmünde häsiýetlendirdi.
Ol bu kampaniýanyň Azatlyk radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň programma alyp baryjysy we hyzmatdaşy Hatyja Ysmaýylowanyň tussag edilmegini hem öz içine alýandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň kömekçisi Tom Malinowskiý 18-nji dekabrda AÝ/AR-nyň rus dilindäki «Häzirki wagt» telewizion programmasynda Birleşen Ştatlaryň resmileri azeri kärdeşleri bilen golaýda bolan tussag etmeler barada «örän çynlakaý gürrüňleri» etdiler diýdi. Şeýle-de ol raýat jemgyýetiniň basylyp ýatyrylmagy Azeraýjanyň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklaryna wehim salýar diýdi.
Şu ýyl birnäçe halkara guramasy, şol sanda IREX , Milli Demiokratiýa instituty, Oxfam özleriniň Azerbaýjandaky işlerini togtatmaga mejbur edildi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


c: text/html

text:
Islandiýada bolan wulkan partlamasyndan göterilen äpet tüsse buludynyň Ýewropanyň howa syýahatyny togtamasy dördünji gününe girdi.
Demirgazyk we Merkezi Ýewropanyň, Britaniýadan Ukraina çenli bolan howa giňişliginiň köp bölegi doly ýa bölekleýin ýapyk.
Bu ýagdaý şenbe gün 17 müň çemesi uçar gatnawynyň togtadylmagyna getirdi.
Tüsse buludy günorta-gündogara süýşýär we şu gün Bolgariýa hem öz howa giňişligini ýapýandygyny aýtdy. Emma holland we german howa ýollary tüsse buludynyň täsiri ýeten ýerlerde synag uçarlaryny uçurýandyklaryny we ol ýerde hemme zadyň kadaly görünýändigini aýdýarlar.
Luftanza duşenbe güni öz käbir hyzmatlaryny gaýtadan başlamaga rugsat berilmegi üçin awiasiýa häkimiýetlerine basyş etjegini aýdýar.
On müňlerçe ýolagçynyň syýahat etmegiň başga ýoluny agtaryp başlamagy bilen howa ýollarynyň günde 200 million dollar ýitirýändigi aýdylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän synçy topar bütindünýäde Internet azatlygy dört ýyl bäri ýaramazlaşmagyny dowam etdirýär diýýär.
“Freedom House” guramasynyň 4-nji dekabrda ýaýradan raportynda internet azatlygynyň Russiýada, Ukrainada we Türkiýede düýpli ýaramazlaşandygy bellenilýär.
“Internet azatlygy 2014” atly raportda Eýran, Siriýa we Hytaý bütindünýäde umumy internet azatlygynyň iň ýaramaz depelenýän ýurtlary diýlip nygtalýar.
2013-nji ýylyň maý aýy bilen 2014-nji ýylyň maý aýy aralygyny öz içine alýan raportda 65 ýurtdaky internetiň derejesine we digital media azatlygyna baha berilýär. Raportda her bir döwlete 0-dan 100-e çenli bal berlip: “0” – internetiň iň azat derejesini; 100 hem internet azatlygynyň düýpli pes derejededigini aňladýar.
Gürrüňi gidýän raportda internet azatlygynyň derejesi boýunça Eýrana 89, Özbegistana 79, Pakistana 69 we Belarusa 62 bal berlipdir.


text:
Birleşen Ştatlar Guwantanamo Beý türmesinde saklanýan 5 tussagy boşadyp, Gazagystana iberdi.
Olaryň üçüsi ýemenli, ikisi bolsa tunisli. Bu bäş adamyň tussag edilenine on ýyldan gowrak wagt bolupdyr.
Olar Pakistanda, «Al-Kaýda» jeňçi topary bilen ilteşiklilikde güman edilip saklanypdyr.
Pentagon 30-njy dekabrda bu adamlaryň ençeme barlagdan soň, «biragyzdan» başga ýere geçirilmeli edilendigini aýtdy.
Olar jenaýatçylyk aýyplamalaryndan boşadylyp, howpsuzlyk aladalary sebäpli öz ýurtlaryna iberilip bilinmeýän onlarça tussagyň hataryna girýär.
Pentagonyň beýanatynda bu adamlaryň boşadylmagy Guwantanamo Beý türmesindäki tussaglaryň sanyny 127-ä getirýär diýilýär.


text:
Rus resmileri demirgazyk Kawkaz sebitinde geçirilen ýörite operasiýa mahalynda YD bilen ilteşikli 11 söweşijiniň öldürilendigini aýdýarlar.
"Deslapky maglumata görä, 11 garakçy öldürildi» diýip, Orsýetiň milli anti-terror komitetiniň 22-nji noýabrdaky beýanatynda aýdylýar.
«Olaryň hemmesi YD-a kasam eden ýaragly toparyň agzasy» diýip, beýanatda aýdylýar.
Anti-terror komitetiň aýtmagyna görä, ol söweşijiler Nalçigiň daş ýüzünde bir tokaýlyga gabalanlarynda soň, kanun goraýjy ofiserleri oka tutupdyrlar we granat zyňypdyrlar.


text:
Düýn Moskwanyň şäher sudy dört sany milletçi ýaş oglanyň jenaýat işi bilen baglanyşykly diňlenişigi yza süýşürdi.
Milletçilikde we adam öldürmekde aýyplanylýan bu ýaş oglanlaryň işi boýunça diňlenişigiň yza süýşürilmegini sud bu aýyplanýanlardan biriniň aklawçysynyň suda gatnaşyp bilmändigi bilen düşündirdi.
Düýn Orsýetiň Baş prokuraturasy bu ýaş oglanlaryň 2008-2009-njy ýyllarda 4 sany adamy öldürenlikde, 11 gezek adam öldürmäge synanyşyk edenlikde we iki gezek talaňçylyk edenlikde aýyplanýandyklaryny mälim etdi.
Olaryň öldüren 4 adamynyň Kamerunyň, Gazagystanyň, Özbegistanyň we Wetnamyň raýatlarydygy aýdylýar.


text:
Hindistanda mundan iki hepde töweregi wagt ozal zorlanan dört ýaşly gyzjagaz duşenbe güni keselhanada aradan çykdy.
Nagpur şäheriniň keselhana resmisiniň berýan maglumatyna görä, gyzjagazyň ýüregi durupdyr.
Gürrüňi gidýän dört ýaşly gyzjagaz 18-nji aprelde Madhýa Pradeş ştatynyň obasynda zorlanyp, şondan bäri huşuna gelmändi.
Bu hadysa boýunça azyndan bir adamyň tussag edilendigi habar berilýär.
Geçen ýylyň dekabrynda Nýu-Delide 23 ýaşly talyp gyzyň köpçülikleýin zorlanmagyndan soňra, Hindistanda aýallara garşy edilýän gazaplylyga garşy protestler gurnalypdy.
Geçen hepde Hindistanyň paýtagtynda bäş ýaşly başga bir gyzjagazyň zorlanmagy hem köpçülikleýin protestleri döretdi.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Atçylyk Toplumyna Baryp Gördi we Täze Dünýä Inen Taýçanaga Ruhubelent Adyny Dakdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýola goýlan asylly däbe görä, Täze ýylyň ilkinji günlerinde atçylyk toplumyna baryp gördi. Türkmen halkynyň häsiýetiniň we zehininiň utgaşmagy bilen döredilen deňsiz-taýsyz ahalteke bedewleri gezdirip ýören wagty hormatly Prezidentimize täze taýçanagyň dünýä inendigi barada şatlykly habary aýtdylar. Elbetde, nesliň dünýä inmegi atşynaslar üçin hemişe uly şatlyk bolup, bu ýagdaý yzygiderli bolup geçýär. Ýöne häzirki wakanyň Täze ýylyň başynda bolup geçendigi özboluşly mazmuna eýedir. Munuň özi tutuş ýylyň uly üstünlige beslenjekdiginiň, gowylyklaryň boljakdygynyň oňat nyşanydyr. Şu ýyl bolsa döwlet Baştutanymyzyň teklibi bilen, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip atlandyryldy. Şoňa görä-de, hormatly Prezidentimiziň taýçanaga Ruhubelent diýip at dakmagy tebigy ýagdaýdyr.
Şunuň bilen birlikde, taýçanak akýal-mele öwüşginlidir. Bu bolsa arassalygyň we kämilligiň, aýdyňlygyň we belentligiň öwüşginleridir. Gadymy asyrlardan bäri oňa türkmenlerde mukaddeslik hökmünde garalýar.
Ak reňk ruhubelentliligi, dogruçyllygy, adalatlylygy we gündiziň manysy bilen utgaşyp, açyklygy alamatlandyrýar. Şeýle hem ol parasatly ýaşulularyň nygtaýşy ýaly, süýt bilen ýumurtgada öz beýanyny tapan öndüriji güýç diýen mana eýedir. Halk içinde bu reňkiň manysyny kesgitleýän birnäçe durnukly söz düzümleri: ak ýol, ak öý we şuňa meňzeşler ýörgünlidir.
Hemmämiziň bilşimiz ýaly, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň iri känleriniň ählisini birleşdiren Gündogar-Günbatar gaz geçirijisiniň ulanmaga tabşyrylyş dabarasynyň barşynda gaz geçirijiniň ýüzüne “Ak ýol” diýen ýazgyny ýazyp, ak ýol arzuw etdi.
Türkmenlerde alnan täze, uly zatlara ak un sepmek däbi häzirki günlere çenli saklanypdyr. Mysal üçin, uly ýaşly zenanlarymyz Türkmenistan tarapyndan alnan iň täze Boingleri, sebitde deňi-taýy bolmadyk RO-PAX we şuňa meňzeşleri garşyladylar.
Ýakynda ýurdumyzda medeni-aň-düşünje ähmiýetli binalar açylyp, olar “Ak öý” – arassa, ýagty, ygtybarly öý diýlip atlandyryldy.
Ahalteke bedewi bilen göni utgaşykly bolan ýene-de bir many ol hem edermen Göroglynyň hemişelik hemrasy bolan Gyrat bilen baglanyşyklydyr. Gahrymançylykly türkmen şadessanynda “ganatly bedewiň” dogruçyl taryhy parasatly pederlerimiziň nesihatlary hem-de Göroglyny terbiýelän onuň atasy, tejribeli seýis Jygalybegiň ady bilen baglanyşyklydyr.
Görogly “ganatly” Gyratynda Watany gorap, duşmanlaryň peýkamyna we gylyçlaryna elýetmez boldy. Öz ak bedewinde uçýan halk gahrymanynyň ýitmez keşbi asyrlardan aşyp, biziň günlerimize çenli gelip ýetdi. Köp nesiller şu şadessan esasynda ösüp ýetişdi. Şoňa görä-de bu gün ol türkmen ýaşlaryny watançylyk taýdan terbiýelemek babatda öz ähmiýetini ýitirmedi. Gyrat bolsa türkmen halkynyň buýsanjy we gymmatlygy bolup, dünýäde iň oňat ahalteke bedewini alamatlandyrýar.
… “Behişdi” bedewlerimiz biz üçin dünýäde deňi-taýy bolmadyk bahasyz gymmatlyk bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar. Döwlet Baştutanymyz türkmen halkymyzyň iň oňat atşynaslyk däpleriniň nesilden-nesle geçirilmegi we kämilleşdirilmegi, ahalteke tohumlaryny köpeltmek üçin amatly şertleriň döredilmegi, ýurdumyzyň atçylygynyň bu ugurda halkara pudagyna ýakynlaşmagy barada örän uly alada edýär. Tehnikanyň iň soňky gazananlary bilen enjamlaşdyrylyp, ähli welaýatlarda gurlan atçylyk toplumlary munuň aýdyň subutnamalarydyr.
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýolbaşçylygynda baş edarasy Aşgabatda bolan Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň işi “behişdi” bedewleriň bütin dünýäde mundan beýläk-de ýaýramagyna ýardam edip, bu ulgamda halkara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek üçin täze mümkinçilikleri döredýär. Dürli döwletlerden bolan alymlaryň, ippologlaryň, atşynaslaryň, genetikaçylaryň, seçgiçileriň, çapyksuwarlaryň, seýsleriň gatnaşmagynda ýurdumyzda geçirilýän halkara sergiler we maslahatlar, şeýle hem Türkmen bedewiniň baýramyna bagyşlanyp däp boýunça geçirilýän “ganatly” bedewleriň milli gözellik bäsleşigi şu maksatlara hyzmat edýär.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyz ajaýyp çapyksuwar, “behişdi” bedewleriň gadyryny bilip we olara uly sarpa goýup, işiniň örän köplügine garamazdan, bedewlere, at üstünde çapmagyň ussatlygyny kämilleşdirmäge yzygiderli üns berýär. Biziň ählimiz şu pursatlara ençeme gezek haýran galmak bilen şaýat bolduk. Türkmen atlary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň edebi döredijiliginde hem aýratyn orun tutýar. Häzirki zaman resminamalary we taryhy, ylmy maglumatlary hem-de çeşmeleri yhlasly öwrenmegiň esasynda ýazylan deňsiz-taýsyz ahalteke bedewleri baradaky ajaýyp kitaplar döwlet Baştutanymyzyň galamyna degişlidir.
Döwlet Baştutanymyzyň “behişdi” atlaryň hakyky senasyna öwrülen “Ahalteke bedewi – biziň buýsanjymyz we şöhratymyz” ilkinji kitabynyň 2008-nji ýylda çapdan çykandygyny ýatlamak ýerlikli bolar. Daşary ýurt dillerine terjime edilmegi bilen bu täsin kitap Ýer ýüzüniň dürli künjeklerinden bolan ahalteke bedewleriniň köpsanly janköýerlerine bu atlaryň halkymyzyň diňe bir buýsanjy we şöhraty bolman, eýsem-de, dünýä siwilizasiýasynyň bahasyna ýetip bolmajak gymatlygydygy barada doly maglumat almaga mümkinçilik berdi.
2011-nji ýylda “Ganatly bedewler” diýen kitap hem giň okyjylar köpçüligine ýetirildi. Onuň sahypalarynda türkmen halkymyzyň baý medeni mirasyny täzeden dikeltmek we gorap saklamak boýunça döwlet Baştutanymyzyň alyp barýan uly işleri öz beýanyny tapdy.
2016-njy ýylda “Gadamy batly bedew” diýen at bilen hormatly Prezidentimiziň ahalteke atlaryna bagyşlanan ýene-de bir kitaby çapdan çykdy. Döwlet Baştutanymyzyň ahalteke bedewi türkmen tebigatynyň we adam yhlasynyň döreden täsinligidir diýen sözleri täze eseriň özenine öwrüldi. Onuň esasy maksady ahalteke bedewini ruhy-taryhy mazmun bilen baglylykda görkezmekde jemlenýär.
Hawa, ahalteke bedewleriniň egsilmez abraýy baradaky rowaýatlar asyrlar aşyp, şu güne geldi we häzir parasatly we gadymy halk hem-de onuň gahrymanlary baradaky gürrüňleri dünýä ýetirýär. Çünki şu gymmatlyklarda milli ruh, kämillige tarap ymtylyş, gözellik, güýç hem-de dostluk, wepalylyk, gaýduwsyzlyk, ynsaplylyk, mertebe, Watana söýgi ýaly düşünjeler baradaky garaýyş öz beýanyny tapdy.
… Ýene-de iki-üç ýyldan Ruhubelent atly taýçanak ahalteke atlaryna mahsus syratly, owadan, ýyndamdan ýüwrük, uly hem güýçli bedew bolup ýetişer. Häzir bolsa onuň mymyjak tüýlije gulajyklary athananyň derwezesiniň ýokarsyndan görnüp dur. Taýçanak özünden bir ädim hem aýrylmaýan enesine mäkäm gysmyljyraýar. Enesi öz arzyly perzendini diňe seýisleriň mähirli hem yhlasly ellerine ynanýar.
Ruhubelentiň nesil daragty meşhur Pereňiň şejeresinden gaýdýar. Täze dünýä inen taýçanagyň aňrysynda meşhur bedewler bar. Olaryň biri hem meşhur ahalteke bedewi Polatlydyr. 2013-nji ýylda Halkara atçylyk sport toplumyna barýan awtoýolda bu ady rowaýata öwrülen bedewiň hormatyna döredilen heýkeltaraşlyk ýadygärliginiň dabaraly açylyşy boldy. Öz döwründe owadanlykda hem-de ýyndamlykda deňi-taýy bolmadyk Polatly diýen mele at dünýäniň dürli ýurtlarynda ençeme çempionlyk derejelerini, baýraklary eýeledi. Meşhur bedewler bilen bäsleşip, onuň görkezen rekord netijesine ýene otuz ýyla golaý wagtda hem dünýäniň hiç bir bedewi ýetip bilmändi.
…Adamlar bilen gatnaşykda ahalteke bedewi ýaly duýgur aty tapmak juda kyn bolar. Her näçe buýsançly gylyk-häsiýetli bolsalar-da, olar diýen edijidir, eger-de olara söýgi bilen çyn ýürekden garasaň, onda olara baş öwretmek hem kyn däldir. Şonuň üçin hem ahalteke bedewleri atçylyk sportunda üstünlik gazanýarlar, kinofilmlere surata düşýärler, sirk sungatynda ajaýyp çykyş edýärler.
Şu ýylda ilkinji taýçanagyň dünýä inmegini ýagşylyga ýormaly, çünki gündogar senenamasy boýunça 2017-nji ýyly alamatlandyrýan batyr horaza bedew bady baryp ýeter, bu bolsa biziň üstünliklerimiziň nyşany, arzuw-isleglerimiziň, ýeňşe tarap okgunlylygyň hem-de erkiň şöhlelenmesi bolup, bu ýyl hem buýsançly ýörişini dowam eder.
Çünki, hut ahalteke bedewi işjeň, döredijilikli güýçleriň, ylhamyň, ruhy ýokary göterilişiň hem-de döredijiligiň täze eýýamynyň ruhy joşgunyny özünde jemleýän ajaýyp keşp boldy. Munuň özi bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2017-nji ýyly Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýip yglan etmak baradaky başlangyjynyň iň esasy manysyny äşgär görkezýär.
Türkmen halky ähli döwürlerde, hemme eýýamlarda ata-babalarymyzyň beýik maksatlara ýetmeginde deňsiz-taýsyz kömekçileri bolup, biziň milli buýsanjymyza hem-de tutuş adamzadyň gazanan genji-hazynasyna öwrülen ahalteke bedewleriniň waspyny ýetirýän ençeme ganatly jümleleri aýawly saklap biziň günlerimize çenli getiripdir.
Türkmenleriň arasynda atyň we adamyň haýran galaýmaly arabaglanyşygynyň öz ähmiýetini häzirki wagtda, ylmy-tehniki öňe gidişlik döwründe hem ýitirmändigi bellärliklidir. Şu sebäpli hem durmuşymyzda bolup geçýän oňyn özgerişlikleriň batly depginini suratlandyrmak üçin biz köplenç halatda adata öwrülip giden «bedew bady bilen» diýen sözleri gaýtalaýarys. Şu sözler hakykatdanam, berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe halkyň ruhuny hem-de döwletimiziň, jemgyýetimiziň, ykdysadyýetimiziň ösüşiniň ýokary depginlerini dürs hem has aýdyň şöhlelendirýär.
Gadym döwürlerden bäri bedew aty bereketiň hem-de abadançylygyň nyşany hasaplaýan halkymyzyň ajaýyp däp-dessurlaryndan ugur alsak, täze ýylyň ilkinji günlerinde açyk reňkli taýçanagyň dünýä inmegi— 2017-nji ýylda biziň Watanymyzyň öňe gidişligiň we gülläp ösüşiň belentliklerine barýan ýolda gazanjak ägirt uly üstünlikleriniň ýene bir oňat alamaty bolup durýar. Dünýä ýüzüne «behişdi» bedewleri sowgat eden türkmen halkynyň şeýle ajaýyp üstünlikleri gazanjagyna şek-şübhe bolup bilmez.


text:
25-nji noýabrda, sagat 10 bilen 12 aralygynda Aşgabadyň Çagalar we etginjekler köşgünde boş iş ýerleriniň ýaramarkasy geçirilýär. Bu çäre şäheriň Zähmet biržasy bilen Azatlyk etrap häkimligi tarapyndan guralýar.
Türkmenistan.ru internet gazetiniň ýazmagyna görä, bu çäre mynasybetli ähli guramalar, kärhanalar we firmalar 15-nji noýabra çenli özlerinde bar bolan boş iş ýerleriniň doly sanawyny bermäge borçly edildi we, pasporty hem zähmet depderçesi bolan ýagdaýynda, işlemek isleýänleriň hemmesi işe ýerleşdiriler.
Ýerli synçylar bu hili çärelerden işsizlere kömegiň azdygyny aýdýarlar.


text:
Müsüriň prezidenti Muhammet Mursi çykyş edip, Sinaýi sebitiniň "doly kontrolluga” alynjakdygyna söz berdi.
Mundan öň, näbelli hüjümçiler Müsür-Ysraýyl serhedindäki Karm Abu Salem barlag-gözegçilik nokadyna hüjüm edipdiler. Bu wakada 16 serhet goragçysy öldi.
Ysraýylyň berýän maglumatyna görä, hüjümçiler iki ulagda bolup, olar Ysraýylyň territoriýasyna girjek bolupdyrlar. Ulaglaryň biri serhetde ýaryldy, beýlekisi bolsa Ysraýylyň amala aşyran howa hüjüminde ýok edildi diýip, maglumatda nygtalýar.
Prezident Muhammet Mursi döwlet telewideniýesinde çykyş edip, bu hüjümiň arkasynda duranlaryň tussag ediljekdigini aýtdy.


text:
Häpdäniň anna güni Gazagystanda dünýä döwletleriniň we Eýranyň arasynda Tähranyň gapma-garşylykly ýadro programmasy boýunça gepleşikler başlandy.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Ketrin Aşton “5+1” diýlip atlandyrylýan we ABŞ-ny, Orsýeti, Hytaýy, Fransiýany, Britaniýany we Germaniýany öz içine alýan topara wekilçilik edýär. Ol anna güni Almatyda başlanan gepleşikleriň öň ýanynda eden çykyşynda agzal meselede “seresaply optizism” bildirdi.
Tähranyň talaby
Ýadro meseleleri boýunça gepleşiklerde Eýran tarapynyň baş wekili Saeed Jalili gepleşikleriň netijeli bolmagy üçin dünýä liderleriniň Eýranyň urany baýlaşdyrmaga haklydygyny ykrar etmelidigini aýtdy.
Ketrin Aştonyň metbugat wekili Mişael Mann gepleşiklere gatnaşýan ýurtlaryň Eýranyň wekillerinden “açyk we takyk jogaba” garaşýandygyny aýtdy. Fewral aýynda Almatyda geçirilen birinji gepleşiklerde Eýran tarapyna käbir teklipler edilipdi.
Mişael Mannyň sözlerine görä, gepleşikleri iki günüň dowamynda geçirmek planlaşdyrylýar, emma öňegidişligiň bolmadyk ýagdaýynda gepleşikleriň bir günüň dowamynda tamamlanmagy-da ähtimal.
Ozalky duşuşyk
Fewral aýynda geçirilen birinji duşuşykda dünýä ýurtlary Tährana garşy girizilen ykdysady sanksiýalary gowşatmagy teklip etdiler. Olar muňa derek Eýranyň urany baýlaşdyrmak boýunça alyp barýan işlerini bes etmegini talap etdiler.
Eýran diplomatynyň ISNA habar agentligine aýtmagyna görä, fewral aýynda geçirilen gepleşiklerde taraplar geljekki ädimleri maslahat etmek üçin alty aýlyk döwrüň dowamynda geçiriljek gepleşikleriň gün tertibi barada ylalaşypdyrlar.
Gepleşikleriň netijeliligi
14-nji iýunda Eýranda prezidentlik saýlawlary geçiriler. Käbir analitikler saýlawlaryň öňüsyrasynda Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklerde käbir öňegidişligiň boljagyny çak edýärler.
Emma Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň wekili Almatydaky duşuşygyň öňüsyrasynda bu gepleşikleriň netijeli boljagyna ynamsyzlyk bildirdi. Aleksandr Lukaşewiç Moskwada žurnalistleriň öňünde çykyş edip, gepleşiklerde şu çaka çenli “uly bir öňegidişlik gazanyp bolmandygyny” belledi.
Almatydaky gepleşikler Ysraýylyň Eýranyň ýadro obýektlerine zarba urmaga taýýardygyny duýduran wagtyna gabat geldi. Ysraýyl, eger diplomatiýa we sanksiýalar Tähranyň ýadro programmasyny saklap bilmese, harby çäreleri ulanyp biljekdigini aýtdy.
Eýran özüniň ýadro ýaragyny döretmeýändigini aýdýar we Günbataryň aýyplamalaryny ret edip gelýär. Tähran öz ýadro programmasyny energiýa we medisina barlaglary üçin alyp barýandygyny aýdýar.


text:
Monopoliýanyň beýleki görnüşleri ýaly, döwlet monopoliýasy hem ykdysady ösüşiň öňündäki howply böwetdir.
17-nji maýda Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda “Ahal” ösümlik ýagy kärhanasynyň açylyşy boldy. Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasy tarapyndan gurlan “Ahal” ösümlik ýagy kärhanasynyň gurluşygynyň umumy bahasy 68 million dollara barabar boldy.
Türkmenistanyň Azyk senagaty assosiasiýasynyň tabşyrmagy boýunça bina edilen bu kärhana Ýewropanyň we Ýaponiýanyň öňdebaryjy enjamlary bilen abzallaşdyryldy.
Bu meselede üns bermeli zat – ýurtda bazar ykdysadyýetine geçilýändigi tekrarlansa-da, Türkmenistanda öňümçilige degişli döwlet kärhanalarynyň gurluşygy dowam edýar. Ýogsa, bazar ykdysadyýetine geçmegiň esasy şertleriniň biri – döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagydyr.
Hususylaşdyrmak prosesi nämä gerek?
Bu sowala Moskwa Döwlet Uniwersitetiniň Aziýa we Afrika döwletleri institutynyň “Merkezi Aziýany we Kawkazy öwrenmek boýunça laboratoriýasynyň” müdiri, professor Leonid Fridman jogap berip, ykdysady ösüşi gazanmak isleýän her ýurt üçin hususulaşdyrmak prosesiniň hökman gerekdigini nygtady.
Bilermen monopoliýanyň her bir görnüşiniň, şol sanda döwlet monopoliýasynyň hem ykdysady ösüşe ähirt uly böwet bolýandygyny düşündirdi. Onuň sözlerine görä, şol sebäpdenem uzak möhletleýin ykdysady ösüşi gazanmak üçin ykdysadyýetiň dürlüleşdirilmegi zerur, dünýa tejribesi muny subut edýär.
Professor Fridman onümçiligi ösdürip, onuň netijeliligini artdyrmak, ilatyň ýaşaýyş derejesini galdyrmak üçin sagdyn bäsleşigiň gerekdigini nygtaýar. Onuň tassyklamagyna görä, hut konkurensiýa ykdysadyýetiň netijeli bolmagyna itergi berýär.
“Şeýle bäsleşik bolan halatynda has netijeli işlemek, çykdajylary azaltmak, serişdeleri ýerlikli sarp etmek zerurlygy döreýar. Bäsleşigiň döremegi üçin bolsa, eýeçiligiň dürli görnüşlerine degişli kärhanalaryň, dürli kompaniýalaryň emele gelmegi üçin amatly şertleriň döredilmegi zerur” , diýip, Leonid Fridman belledi.
Döwlet eýeçiligi “korrupsiýa ýol açýar”
Türkmenistanly synçy Gurbangeldi Töräýewiň pikiriçe, Türkmenistan ýaly döwlet eýeçiligini doly saklap gelýän ýurtlarda korrupsiýa hem has çuň ornaýar. “Döwlet eýeçiligi abstrakt düşünje bolýar, onda belli bir eýe bolmaýar, kimiň eli uzyn bolsa, şolam döwlet eýeçiliginiň hasabyna baýaýar. Türkmenistan häzirki güne çenli döwlet eýeçiligini doly görnüşde saklap gelýän ýurt. Käbir hyzmatlar ýa-da kiçi söwda bolaýmasa, galan hemme zat hökümetiň ygtyýarynda. Bu hem bizde korrupsiýanyň ösmegine getirýär” diýip, özüniň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna ýollan maglumatynda belleýär.
Ýurda gelýän walýutanyň käbir halatlarda ýerlikli ulanylmaýandygy barada Türkmenistanyň prezidenti hem öz çykyşlarynda belläpdi. Bu ýagdaý bolsa korrumpirlenen çinownikleriň sanynyň artmagyna getirýär.
Öz wagtynda hut bäsleşigiň ýoklugy, artdyryp ýazylmalara ýol berlendigi, köp halatda döwlet emläginiň ýerliksiz sarp edilenligi, ýurduň hemme pudaklarynda döwlet monopoliýasynyň höküm sürmegi Sowet Soýuzynyň dargamagyna getirdi. Şonuň üçinem döwlet emläginiň belli bir böleginiň hususylaşdyrylmagynyň zerurdygyny ykdysatçylar nygtaýarlar.
Hususylaşdyrmak prosesine näme itergi berip biler?
Bu prosesi tizleşdirýän birnäçe faktoryň ýüze çykmagy mümkin. Bilermen Leonid Fridmanyň tassyklamagyna görä, “Orsýetde Sowet Soýuzy dargandan soň, 1991-nji ýylyň awgust aýynda hökümeti agdarylşygyny amala aşyrmaga edilen synanyşykdan soň, ýurtda dörän ýagdaý hususylaşdyrmak prosesiniň gysga wagtda geçirilmegine itergi berdi. Şol döwürde döwlet emlägini hususlaşdyrmak bilen häkimiýet başyndakylar yza, öňki sistema ýoluň ýokdugyny gözkezjek boldular”.
Ýewropanyň käbir ýurtlarynda býujet defisiti döwlete degişli köp emlägiň hususylaşdyrylmagyna getirdi. Türkmenistanda bolsa häzirki häkimiýet başyndakylar öňki režimi ýazgarman, gaýta onuň ýalňyşlaryny dowam etdirip gelýärler. Býujet defisiti-de tebigy baýlyklardan gelýän girdejiniň hasabyna ýapylýar.
Gaýtam şol tebigy baýlyklara daýanyp, türkmen häkimiýetleri halkara maliýe guramalaryndan uly möçberde karz-kredit almak mümkinçiligine eýe boldular. Ýagny, Türkmenistanda döwlet emläginiň hususylaşdyrylmagyna itergi berip biljek güýçli faktorlar ýok ýaly bolup görünýar.
“Bu ýagadaýda näme etmeli?” diýen sowalymyza professor Fridman: “Şeýle ýagdaýda Türkmenistan ýaly ýurtda hususylaşdyrmak prosesi uzak möhletleýin ykdysady ösüşi gazanmak üçin düzülen strategiýanyň bir bölegi bolmaly” diýip, jogap berdi.
Metbugatyň gözegçiligi
Leonid Fridman hususylaşdyrmak prosesiniň demokratiýa taýdan ösen, garaşsyz sud sistemasy bolan, erkin metbugat ýola goýlan ýurtlarda netijeli bolýandygyny aýdýar.
“Muňa Margaret Tetçeriň döwründe Britaniýada geçirilen hususylaşdyrmak prosesini mysal getirse bolar. Ýagny, şeýle proses geçirilýän ýurtda graždan jemgyýeti nä derejede ösen bolsa, metbugat, hökümete degişli däl guramalar çinownikleriň hereketine näçe berk gözegçilik edip bilse, şonça-da bu prosesi döwlete bähbitli geçirip bolar” diýip, Fridman tassyklaýar.
Bilermen Türkmenistanyň ýagdaýynda bolsa ilki bilen erkin metbugata ýol açyp, sud sistemasynda reformalary geçirip, şol bir wagtda-da hususy pudagy ösdürip, şeýle işler üçin spesialistleri taýýarlap, hususylaşdyrmak prosesine howlukman girişilse has gowy bolar diýip hasaplaýar.


text:
Gazagystan Hazar deňzindäki Kaşagan nebit ýatagyny özleşdirýän köpmilletli konsorsiumdan 737 million amerikan dollaryny talap edip, suda berýär. Ol bu konsorsiumyň alyp barýan işiniň daşky-gurşawa zyýan ýetirýändigini öňe sürýär.
Anna güni Gazagystanyň Daşky-gurşawy goramak ministrligi “North Caspian Operating Company”, ýagny “Demirgazyk Hazar dolandyryjy kompaniýasyna” garşy gönükdirilen bu aýyplamalaryň ýurduň günbataryndaky Atyrau sebitiniň resmileri tarapyndan bildirilendigini aýdýar. Gürrüňi edilýän bu sebitde Kaşagan nebit ýatagy ýerleşýär.
Kaşaganda nebiti özleşdirmek işleri geçen ýylyň sentýabr aýynda başlapdy. Ýöne onuň turbalaryndan nebitiň syzýandygy anyklanylandan soň, onuň işi sanlyja hepdäniň dowamynda togtadylypdy.
Kaşagan soňky 35 ýylyň dowamynda gözläp tapylan dünýäniň iň uly nebit ýatagydyr.


text:
Aşgabatda 1948-nji ýylyň 5-nji oktýabryndan 6-njy oktýabryna geçilýän gije bolan, adamzat taryhynda iň weýrançylykly ýertitremeleriniň biri hasaplanylýan tebigy hadysa 68 ýyl doldy.
Ýeriň gije, adamlaryň köpüsiniň süýji ukuda ýatan wagty yranmagy, ýaşalýan jaýlaryň ýer sarsgynlaryny asla göz öňünde tutmazdan gurulmagy Aşgabat ýertitremesiniň pidalarynyň aşa köp bolmagynyň esasy sebäpleri hasaplanylýar.
Sebäbi adamlar göz açyp-ýumasy salymda öz ýaşap oturan jaýlarynyň harabalygynyň aşagynda galýarlar.
6-njy oktýabrdan 26-njy oktýabra çenli Aşgabatda dokuz müňe golaý adamy SSSR-iň başga şäherlerine ewakuasiýa edýärler.
Ýöne ýertitremesinde ölenleriň sany barada spesialistler dürli pikirleri aýdýarlar. Ýagny birleri ölenleriň 100 müň çemesi bolandygyny aýdýar, beýlekileri 60−70 müň pidanyň gürrüňini edýär. Başga bir hasaplamalara görä, bolsa, ýer yranmasynda ölenleriň sany 36-37 müň adam.
Şol bir wagtda, kinodokumentalçy Roman Karmen tarapyndan düşürilen filmiň halkdan ýaşryn saklanandygy aýdylýar.
Taryhy maglumatlara görä, 1948-nji ýylyň başynda, şäher eteklerini hasaba almanyňda, Aşgabatda 115673 adam ýaşaýan eken. Şol ýylyň ortalaryna çenli bolsa, paýtagtda harbylar bilen, 132 müňe çenli adam ýaşapdyr.
Şol döwürde respublikadaky ruslaryň köpüsi paýtagtda ýaşaýan eken we ölenleriň ýarysyndan gowragynyň milletiniň rus bolandygy aýdylýar.
Taryhçy alym Şöhrat Kadyrowyň maglumatlaryna görä, ýer yranmasyndan soň Aşgabadyň ilatynyň jemi sany 66739 adam bolupdyr, bular ýer yranmasyndan soň gelen3303 adamy hem öz içine alýar.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şol döwürde diri galyp, ýowuz tebigy belanyň öňüňde aljyraman, öz adamkärçilik borçlaryny ýerine ýetiren aşgabatlylaryň ählisini gahryman diýip atlandyrmak isleýändigini, ýöne aýratyn atlaryny tutmaly adamlaryň hem bardygyny aýdýar.
Mundanam başga, Bugaýew Aşgabat ýertitremesinden alynmaly sapagyň alynmandygyny aýdýar we bu pikirine delil edip, türkmen paýtagtynda, häli-şindi ýer yranyp durýandygy üçin, garaşsyzlygyň başynda iki-üç gatly jaýdan beýik jaý salynmaz diýlen hem bolsa, soňy bilen köpgatly jaýlaryň barha köp gurulýandygyny mysal getirýär.
Şeýle-de ol häzir Türkmenistanda gurulýan jaýlaryň juda howlukmaç salynýandygyny aýdýar.
Gepiň gerdişine aýdylsa, 1999-njy ýylyň aýagynda günbatar Türkmenistanyň Gazanjyk etrabynda hem ýer yrandy we ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewiň tassyklamagyna görä, şonda ýaşaýyş jaýlarynyň 80 prosentden gowragyna erbet zyýan ýetdi.
Emma muňa garamazdan, şol wagty prezident Saparmyrat Nyýazow rus telewideniýesiniň bu hadysa barada beren maglumatyny ret etdi.


text:
Bütindünýä Saglyk guramasy ebola bilen kesellänleriň sanynyň 10 müňden aşandygyny, bu keselden ölenleriň bolsa 4,922 bolandygyny aýdýar.
Dünýä Saglyk guramasy 25-nji oktýabrda çap eden hasabatynda 23-nji oktýabrda sekiz ýurtda bilinýän ebola keselli adamlaryň sanynyň 10,141 bolandygyny aýtdy.
Bu wirusyň iň ýaýran ýerleri Günbatar Afrika – Gwineýa, Liberia, Siýerra-Leone bolup durýar.
Bu üç ýurtdan daşarda 10 adam eboladan öldi. Soňky pida Malide ýogalan iki ýaşly gyz, onuň bilen kontaktda bolandyr öýdülýän 40 çemesi adam karantine salyndy.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Slowakiýa Respublikasynyň Premýer-ministriniň orunbasary, daşary işler ministri Miroslaw Laýçak bilen duşuşdy. Myhman Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk baýramçylygy mynasybetli guralan dabaralara gatnaşmak üçin paýtagtymyza geldi.
Myhman ýüzbe-ýüz duşuşyk üçin döredilen mümkinçilige tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, öz ýurdunyň ýolbaşçy düzüminiň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy we tutuş türkmen halkyny Bitaraplyk baýramçylygy bilen gutlady.
Öz ýurdunyň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge uly gyzyklanma bildirýändigini belläp, Miroslaw Laýçak bu gyzyklanmanyň, ilkinji nobatda, milletiň Lideriniň döwlet ösüşiniň täze tapgyrynda durmuşa geçirýän oňyn özgertmeler syýasatynyň netijesidigini nygtady. Premýer-ministriň orunbasary, daşary işler ministriniň belleýşi ýaly, tutuş Ýewropa Bileleşiginde bolşy ýaly, Slowakiýada Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilikli başlangyçlary, onuň sebitde we tutuş dünýäde howpsuzlygyň, durnuklylygyň üpjün edilmegine gönükdirilen anyk çäreleri giň goldawa eýe bolýar. Ýurduň bitarap ösüşi ýyllarynda gadymy türkmen topragynda bolup geçen özgertmeleriň möçberlerine haýran galýandygyny belläp, myhman bu ýetilen sepgitleriň türkmen halkynyň düýpli bähbitlerine gulluk edýän durmuş ulgamyny nazarlaýandygyny nygtady.
Hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, döwlet Baştutany Türkmenistanda özüni ygtybarly we işewür hyzmatdaş hökmünde tanadan dostlarymyz bilen bilelikde ählihalk dabaralaryny guramaga örän şatdygyny belledi.
Duşuşygyň barşynda milletiň Lideri we myhman Türkmenistan bilen Slowakiýa Respublikasynyň arasynda we tutuş Ýewropa ugry boýunça ýola goýulýan netijeli gatnaşyklaryň geljegini we onuň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar we özara gyzyklanma bildirilýän sebit hem-de halkara syýasatynyň birnäçe meseleleri boýunça pikir alyşdylar. Halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda bolsa, BMG-niň we ÝB-niň çäklerinde ýola goýulýan hyzmatdaşlygyň möhümdigi bellenildi. Ägirt uly ykdysady we serişde kuwwatyna eýe bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge Slowakiýanyň we Ýewropa ýurtlarynyň işewür toparlarynyň uly gyzyklanma bildirýändigini aýdyp, jenap M.Laýçak ýurtda ýaýbaňlandyrylan özgertmeler maksatnamasy işewür gatnaşyklary artdyrmak üçin zerur mümkinçilikleri üpjün edýär diýip belledi.
Şunuň bilen baglylykda, ýurduň durmuş-ykdysady ösüşiniň möhüm ugurlaryny kesgitläp, döwlet Baştutany slowak hyzmatdaşlary ulag-aragatnaşyk taslamalaryna, şeýle hem ýurduň senagat, gurluşyk, oba hojalygy we beýleki pudaklarynda durmuşa geçirilýän maksatnamalara işjeň gatnaşmaga çagyrdy. Gumanitar ulgamdaky, has takygy, bilim babatdaky hyzmatdaşlyk hem möhüm ugurlaryň hatarynda görkezildi.
Duşuşygyň ahyrynda Premýer-ministriň orunbasary, daşary işler ministri Miroslaw Laýçak Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa öz ýurdunyň ýolbaşçy düzüminiň adyndan milletiň Liderini Slowakiýa Respublikasyna resmi sapar bilen gelip görmäge iberilen çakylygyny gowşurdy.
Duşuşyga Slowakiýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Pawol Iwan gatnaşdy.


text:
Mekdep ekzamenlerinde galplyk etmek Hindistanda öňden gelýän problema.
Ýöne welin, “Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, ýurduň gündogarynda ýerleşýän Bihar ştatynda ekzamen mahaly täzelikde ýüze çykan bir hadysa hemmeleri diýseň haýran galdyrypdyr. 10-njy klas okuwçylarynyň hossarlary we ene-atalary 4 gatly mekdep jaýynyň diwarlaryna dyrmaşyp, penjirelerden öz çagalaryna göçürer ýaly şpargalkalary, ýagny jogap ýazylan kagyzlary gowşurypdyrlar.
Agzalýan mekdebiň okuwçylarynyň hossarlary 19-njy martda, balkony ýa-da ýapyşar ýaly ýeri bolmadyk mekdep binasynyň tekiz diwaryna edil dünýä belli kinofilmiň gahrymany "möý adam" ýaly dyrmaşypdyrlar. Polisiň bolsa ýüze çykan bu ýagdaýy bir çetde durup synlamakdan başga alajy bolmandyr.
Temmi hem netije bermändir
Ekzamen alýan synagçy mugallymlaryň öz soraglarynyň jogabyny şpargalkadan göçüren okuwçylara temmi bermegi hem netije bermändir. Okuwçylaryň käbiri öz ýazmaly jogaplaryny gizlinlikde öňden taýynlanan konspektden hem göçüripdirler.
Mekdeplerde ekzamen geçirilýän mahaly jogaplary şpargalkalardan göçürmeklik Hindistanda giň ýaýran endik. Ýöne welin, ylaýta-da okuwçylaryň hossarlarynyň, öz janlaryna howp salyp, mekdebiň tep-tekiz diwaryna dyrmaşmagy öň görlen zat däl, bu waka gaty köp hindistanlylary diýseň geň galdyrdy.
Ekzamende jogaplary göçürmek kanun taýdan gadagan
Bihar ştatynda ekzamende jogaplary taýyn ýazgydan göçürmek kanun taýdan gadagan. Geçen aý şeýle günä bilen aýyplanan 12-nji klas okuwçylarynyň birnäçesi we olaryň hossarlary azatlykdan mahrum edilipdirler.
Hindistanda 10-njy we 12-nji klaslarda ekzamenleri tabşyryp bilmeýän gaty köp okuwçy mekdepden daşlaşdyrylypdyr. Magaryf hünärmenleriniň nygtamagyna görä, mugallymlaryň barmaly wagty işe barmazlygy, mekdep üpjünçiliginiň pesligi ýaly, ekzamenlerde jogaplaryň göçürilmegi hem Hindistanyň magaryf ulgamynyň iň wawwaly ýerleriniň biridir.
Pratham magaryf fondunyň golaýda aýan eden hasabatyna görä, 5-nji klas okuwçylarynyň diňe 48%-i 2-nji klasyň derejesindäki okuw kitaplary okap bilýär.
"Siz aýdyň, hökümet näme edip biler?"
Bihar ştatynyň bilim ministri P.K.Sahi 19-njy martda metbugat işgärlerine "Gaty köp ýerde, ylaýta-da şäherlerde ekzamenlerde jogaplaryň göçürilýändigi babatda arz-şikaýatlar bar. Bu hökümetiň jogapkärçiligimi? Jemgyýetden goldaw bolmasa, hökümetiň bu problemanyň hötdesinden gelip bilmegi mümkinmi? Okuwçylaryň ene-atalary we hossarlary hyzmatdaşlyga taýýar däl bolsa, onda hany siz aýdyň, hökümet ekzamenlerde göçürmekligiň öňüni almak üçin näme edip biler?" diýipdir.
"Jogaplary göçüren 500 okuwçy ekzamenden çetleşdirildi" diýip, ýerli metbugat ýazýar.


text:
Elektronika enjamlary çagalara peýda berip bilermi?
Gündelik durmuşymyzda eýeleýän ornuny ýyldyrym çaltlygynda mäkämleşdirip barýan tehnologiýa enjamlary, ylaýtada ýaş çagaly ene-atalary uly alada goýýar. Ýaş çagalaryň tehnologiýanyň gazananlaryny ulanmalaryna Amerikan Pediatorlar Akademiýasy (AAP) tarapyndan 90-njy ýyllarda goýlan çäklendirmesi, häzirki günlerimizde ene-atalaryň soraglaryny günsaýyn artdyrýar. AAP 2 ýaşdan kiçi çagalara telewizory, kompýuteri we akylly telefony hiç görkezmeli däldigi, 2 ýaşdan uly çagalara hem günde 2 sagatdan artyk ulanmaga rugsat bermeli däldigi dogrusynda maslahat berýär.
90-njy ýyllarda mesele diňe telewizorda we ullakan ekranly oýun oýnalýan kompýuterlerde bolan bolsa, indi akylly telefonlar, planşetlar, el kompýuterleri we başga-da birnäçe elektroniki enjamlar adamlara telewizordan has ýakyn boldular. Ene-atalar hem ýaş çagalaryny dogan-garyndaşlary, mama-babalary bilen internet arkaly ekranda ýygy-ýygydan görüşdirmek isleýärler. Çagalarynyň planşetdir, kompýuterlerdäki bilim maksatly meýilnamalardan peýdalanmaklaryny isleýärler.
Bilermenleriň nygtamagyna görä, çagalaryň adamlar bilen gönüden-göni aragatnaşyk saklap, söhbetdeş bolmagy olaryň aňlaryny, pikirlenme ukyplaryny çalt ösdürýär. Şonuň üçin hem, ýaş çagalara ýakynlary bilen habarlaşmaklary üçin elektroniki ekranlar ulanylanda, esasan çaganyň habarlaşýan, söhbetdeş bolýan adamy bilen edýän aragatnaşygyna, oňa bolan garaýşyna aýratyn üns berilse gowy bolar. Ene-atalar şeýle ýagdaýlarda elektroniki ekrany aşa ulanmak barada gaýgy etmege derek, çagalarynyň şol ekranyň aňyrsyndaky ynsan bilen gürrüňdeşliginiň äheňine, hereketlerine has köp üns bermelidir. Elektroniki enjamlar ýaş çagalar üçin nähili maksat bilen ulanylsa hem, maslahat berilýän wagtyndan köp ulandyrylmaly däldigini çaga lukmanlary belleýärler. Her bir ene-atanyň öýde elektroniki enjamlaryň ulanylmagyna pugta çäklendirme girizip, "maşgala wagtyna", ýagny özara gürrüňdeşliklere, pikir alyşmalara, biri-biriňe üns berilmegine we ýakynlaşmalara parh bermelidigi barada nygtalýar. Çünki, häzirki wagta çenli geçirlen barlaglar tehnologiýanyň ýaş çagalara pikirleniş, aragatnaşyk gurma we özlerini alyp baryş taýdan berýän netijeli peýdasynyň bardygyny anyklamady. Tersine, saglyk we adamlar, daşky gurşaw bilen aragatnaşyk saklamak ukyplaryny döretmek meselesinde birnäçe zyýanlaryň we howplaryň üstünden baryldy.
Maya Amanowa
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Asyrlaryň jümmüşinden öz gözbaşyny alyp gaýdýan maşgala gatnaşyklary düzgünleriniň gadymylygyna garamazdan, är-aýalyň gijeki ukysynyň bile ýa-da aýry alynmagynyň dogrulygy baradaky soragyň töwereginde jedeller şindiz hem azalanok. Elbetde, şeýle pynhan meselede belli bir düzgünlere eýermegiň asla geregi ýok. Sebäbi bir maşgala jübüdi üçin ýaramly düzgüniň, başga jübütde agzalalyk döredip, maşgalanyň dargamagyna getirip biler.
Geň bolup görünse hem, dünýä statistikasynyň bellemegine görä, her 100 nika bozulmalarynyň 7-si är-aýal düşeginde jübütleriň haýsy hem bolsa biriniň günäsi bilen ukynyň dowamly alnyp bilmezligi sebäpli döräpdir. Elbetde ukynyň ýeterlik alynmazlygynyň adamynyň gaharjaň, ýadaw bolmagyna, dowamly ýadawlyk sindromynyň ýüze çykmagyna, maşgalada düşünişmezlikleriň, dawalaryň, seksual sowuklygyň, işde bolsa iş öndürijiligiň pese gaçmagyna getirip biljekdigi şübhesizdir.
Lukmanlaryň hemmesi bir pikirde: doly dynç alma we fiziki hem-de ruhy taýdan taplanma üçin adama günde 7 sagatdan az bolmadyk wagt uklama wajypdyr. Köp alymlar bolsa zenanlar üçin bu wagtyň ýene 2 sagat dowamly bolmagyny ündeýärler.
Ýöne "Uky şalygyna" syýahaty bile geçirmelimi ýa-da aýry? Aýry düşekde we otagda ýatmagyň tarapdarlary şeýle düşündirişleri delillendirýärler:
► Adamsy ýa-da aýaly ukuda gaty hor çekýär. Dogry, dermanhanadan ýörite gulaklary ýapyp bolýan serişdeleri alyp ulanyp bolar. Ýöne bu usulyň hem kömek etmeýän halatlary az bolanok.
► Maşgalada öz otagynda we düşeginde ýatmak islemeýän kiçi ýaşly çagalar bar. Şeýle ýagdaý seýrek duş gelenok. Oňa her ikinji maşgala jübütleri sezewar bolýarlar. Hemişe diýen ýaly kiçi çagalar bilen ene ýatýar, ýöne maşgalada iki we ondan hem köp kiçi çaga bolsa, beýle borjy ene-ata deň paýlaşmaly bolýar.
► Adamsy alkogol içgileri kabul etmäge ýykgyn edýär. Elbetde, aragyň ysy "burk urýan" otagda ýatyp, ondan dem alma ýakymly bolasy ýok.
► Adamsy we aýaly günüň dürli wagtlary işläp, dürli wagtda uklamaly bolýarlar. Köplenç olaryň biri soňky düýşleri görýärkä, beýlekisi işden surnugyp gelip, ýatmaga taýynlanýar.
► Är-aýalyň biri hemişe ýorgany öz üstüne çekýär. Ýöne şeýle ýagdaýda aýry ýorganlary ýapynma oňaýly bolardy.
► Düşek ýa-da är-aýal ýatak kürsüsi näçe giň bolsa-da, olaryň biri el-aýaklaryny atyp, bar düşegi eýeleýär we öz ýanýoldaşyny düşegiň gyrasyna süýşürýär.
► Käbir adamlar öz ýanýoldaşyň gözüne saçlary hüžžük, ýuwunylmadyk, serenjam berilmedik halda görünmegiň gereginiň ýokdugyny we bu ýagdaýyň özüňeçekijiligi peseldýändigini belleýärler.
► Seksopatologlar geçirilen tejribelerden soň, seksual sazlaşygyň jynsy gatnaşyk wagty bir düşegi ulanyp, soňundan aýry ýatýan maşgala jübütlerinde ýokarydygyny bellediler.
Ýöne köp maşgala jübütleri ýokarda bellenen delillere kynçylyk höküminde garamaýarlar we bu babatda olaryň öz pikirleri bar:
► Maşgala jübütleriniň aýry düşekde we otagda ýatmagy, olaryň düşünişme ukybyny hem-de seksual islegini gowşadýar. Olar üçin bir düşekde uklama – ynamlylygyň, mähriň we söýginiň nyşany bolup durýar. Gadymy gruzin naklynyň aýtmagyna görä "Söýýänler paltanyň gynynda hem uklarlar".
► Aýry otaglarda ýatmak howplydyr. Näme üçin? Ol saglyk üçin howplydyr. Jübütleriň birinden biri özüni erbet duýan wagty, ýanynda derman alyp berere ýa-da lukmany çagyrara adam bolmasa, bu ýagdaýyň pajygaly gutarjagy bellidir.
► Käbir psihologlaryň pikirine görä, uklama wagty är bilen aýalyň arasynda döreýän aralyk iru-giç aýry-aýry diňe bir ukyňy almaga mümkinçilik bermän, eýsem biri-birsiz ýaşap boljakdygy baradaky pikire hem getirip biler. Pikirlenmeleriň we hyýallaryň bolsa amala aşýandygy bellidir. Bizi biynjalyk edýän zat barada bir gezek pikire batyp, biraz wagtdan onuň durmuşda amala aşandygyny görüp bolýar.
Dürli pikirlere we delillere garamazdan, gijeki ukyňy bile ýa-da aýry alma meselesini diňe jübütleriň özi çözüp biler. Ukynyň nähili ýagdaýda alynýandygyna garamazdan, esasy zat – ol siziň duýgularyňyza, gatnaşyklaryňyza, maşgalanyň ýagdaýyna täsirini ýetirmän, peýdaly we sagdyn bolmalydyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Belli bolşy ýaly, sosial ulgamlarynyň aragatnaşyk serişdesi höküminde has elýeterli we amatly bolany üçin türkmen ýaşlarynyň arasynda olaryň meşhurlygy günsaýyn artýar. Häzirki wagta LINE biziň ýurdumyzda ulanylýan iň meşhur sosial ulgamlaryň biri bolup durýar. Onuň kömegi bilen ýaşlar diňe biri-biri barada maglumat alma bilen kanagatlanman, eýsem bilmezlikden geljekde özlerini howply ýagdaýlara saljak suratlaryny hem goýýarlar.
Tehnologiýalaryň ösmegi adamzadyň durmuşynda täze mümkinçilikleri we amatlyklary döredýär. Mysal üçin, geçen döwürlerde uzak ýerlere hat ugradyp onuň jogabyny almak üçin aýlar we ýyllar sarp edilýärdi. Internediň ösmegi hat iberip almak üçin sarp edilýän wagty birnäçe sekunda çenli azaltdy. Ýöne, hemme taýagyň iki ujynyň bolşy ýaly, bu mümkinçiligi betniýetli maksat bilen hem ulanyp bolýar. Sekstiň hem şuňa mysal bolup biler.
SEKSTIŇ NÄME?
Sekstiň diýlip, häzirki zaman aragatnaşyk serişdeleriniň, ýagny, akylly telefonlaryň, elektron poçtanyň we sosial ulgamlaryň üsti bilen şahsy suratlaryň ýa-da içinde pynhan manyny saklaýan şahsy hatlaryň gönükdirilmegine aýdylýar. Sekstiň ýetginjekleriň arasynda has hem giňden ýaýrandyr.
Käbir ýetginjekler özüni ýalaňaç, ýarym ýalaňaç halda surata düşürip, dostlaryna, joralaryna ýa-da synpdaşlaryna ugradýarlar. Olaryň ýoldaşlary bolsa, öz gezeginde suratlary başgalar bilen paýlaşýarlar.
Sekstiň, siz zyýan çekýänçäňiz, hezil bir güýmenjä ýa-da oýna meňzäp biler. Siziň gizlin, pynhan suratlaryňyza jemgyýetiň örän basym wagtda eýe çykyp biljekdigi sekstiňyň esasy kynçylygy bolup durýar. Siziň şu gün dostuňyza ýa-da joraňyza ugradan suratyňyz ertir internetde ýaýrap biler. Netijede suratdaky oglan, gyz mekdepde gülkä galýar, yzyndan gybaty edilýär. Bu bolsa öz gezeginde ýetginjegiň öz deň-duşlaryndan çetleşmegine, gamgynlylyk ýagdaýyna düşmegine ýa-da öz janyna kast etmegine getirýär.
Sekstiňyň ýene bir ýaramaz taraplarynyň biri – bu ýetginjekleriň edýän hereketine doly düşünmän pedofillary jenaýata öjükdirmegidir. Ondan başga-da, käbir psihologlaryň çaklamalaryna görä, sekstiňe edil neşe serişdelerine höweslenşiň ýaly höweslenip bolýar: haçanda ýetginjekler internetde öz suratlaryny goýanlarynda, hemme suratlaryň arasynda özleriniň ýarym ýalaňaç düşen suratlarynyň has köp meşhurlyk gazanýandygyna iru-giç düşünýärler. Ulanyjylaryň bular ýaly suratlary goldamagy, olaryň has "açyk" suratlary goýmagyna itergi berýär. Haçanda islendik surat Internetde elýeter bolan mahaly onuň nusgalaryny doly pozup aýyryp bolanok diýen ýalydyr.
Şeýle hem "açyk" suratlaryň ýaýradylmagy pornografiýanyň ýaýradylmagy höküminde kanun tarapyndan yzarlanyp bilinýär.
Ene-atalar çagalarynyň "onlaýn" (Internetde) we "oflaýn" durmuşy bilen gyzyklanyp we Internet howpsuzlygy barada gürrüňdeş bolup, çagalarynyň geljegini gorap bilerler.
SEKSTIŇDEN GORANMAK ÜÇIN BIRNÄÇE MASLAHATLAR
► Geljegiňiz, başga adamyň geljegi barada pikir ediň. Okuwa girmek, iş tapmak maksatlaryňyzyň puja çykmagy mümkindir. Iş berijileriň suratlary aňsatlyk bilen Internetden tapyp biljekdigini unutmaň.
► Internede suratyňyzy ýüklemezden öň pikir ediň: ony soň aýryp bolmazlygy ähtimal.
► Internetdäki sahypaňyzyň içindäki zatlary görmäge çäklendirme goýuň. Hatda, siziň profilyňyzy diňe dostlaryňyz görüp bilýän hem bolsa, çäklendirmeler siziň profilyňyzdaky zatlaryň ýaýramajagyna güwä geçip bilýän däldir.
► Siz üçin howply bolup biljek suratlardan öz adyňyz ýazylan heştegleri (англ. hashtag от hash – символ "решетка" + tag – тэг) pozuň.
► Eger size haýsydyr bir maksat bilen şoňa meňzeş maglumaty, görnüşleri ugradýan bolsalar, onda olary pozuň we jogap bermäň. Sekstiňe garşy durmak barada maslahat almak üçin özüňizden uly we ynanýan adamyňyza ýüz tutuň.
► Içinde seksual, jyns gatnaşyklara degişli manyny saklaýan maglumatlary döretmäň we ýaýratmaň. Eger siz öz geljegiňizi ýumurmak islemeýän bolsaňyz, onda şeýle hereket etmäň – şular ýaly serişdeleriň ýaýradylmagy kanun tarapyndan jezalandyrylyp biler.
► Eger siz ýokarda aýdylyp geçilen maglumatlar, görnüşler, suratlar bilen ýüzbe-ýüz bolsaňyz, onda polisiýa habar beriň. Siz ugradyjynyň pedofildygyny ýa-da däldigini bileňzok. Şeýlelik bilen siz jemgyýete peýda getirip bilersiňiz we geljekde onlaýn hujumleriň öňüni alyp bilersiňiz.
Makalanyň awtory: Hemra Nurmämmedow
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Gürjüstana eden iki günlük saparyny soňlap, Aşgabada geldi.
Türkmen mediasy bu saparyň dowamynda energiýa hyzmatdaşlyklary, transport koridory barada maslahat edilendigini ýazýar.
Prezident Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, Türkmenistan öz gazyny günorta Kawkaz koridory bilen ýewropa bazarlaryna çykarmaga gyzyklanýar.
Sapar mahalynda iki ýurduň arasynda dürli ugurlar, şol sanda ykdysadyýet, bilim, medeniýet we oba hojalygy pudaklarynda hyzmatdaşlyk boýunça 10 sany düşünişme jarnamasyna gol çekildi.
Şeýle-de türkmen lideri Gürjüstanyň Ylymlar Akademiýasynyň hormatly akademigi diýen at bilen sylaglandy.
Türkmen prezidentiniň gürjüstanly kärdeşini Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygynda, dekabrda Aşgabada gelmäge çagyrandygy we onuň bu çakylygy bireýýäm kabul edendigi hem habar berilýär.


text:
Şu gün habar agentlikleri Saud Arabystanynyň Waşingtondaky ilçisine garşy hüjüm taýýarlanandygy bilen bagly bildirilýän aýyplamalar boýunça bu ýurduň hökümetiniň Birleşen Milletler Guramasyna ýüz tutandygyny habar berdiler.
Bu ýurduň «Aşark al-Awsat» gazetiniň ýazmagyna görä, Saud Arabystanynyň hemişelik wekili resmi ýagdaýda BMG-niň Baş sekretaryna bu mesele barada BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşini habardar etmekligi haýyş edipdir.
Şu geçen hepde Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýranyň gizlin gulluklaryna degişli iki adamyň Saud Arabystanynyň Waşingtondaky ilçisine garşy hüjüm taýýarlandyklary baradaky faktyň üstüni açandygyny mälim edipdi. Eýran bu baradaky aýyplamalary ret edýär.


text:
“Para berijileriň gözkezjisi”
atly “Transparancy International” guramasy soňky ýaýradan hasabaty üçin ösýän hem ösen ýurtardan üç müňe golaý telekeçi bilen pikir soralyşygyň geçirilendigini habar berdi. Düýbi Berlinde ýerleşýän bu gurama öňdebaryjy hem iri eksportýor ýurtlaryň 28-niň sanawyny düzdi. Şol hasabatda Orsýetde parahorluk bilen bagly ýagdaýyň Hytaýdan, Meksikadan hem Hindistandan ýaramazdygy aýdylyp, ol bu sanawda 28-nji orunda goýuldy.
Guramanyň ylmy-barlaglar hem bilim boýunça bölüminiň direktory Robin Hodess Orsýetiň hem Hytaýyň ykdysadyýetiniň çalt depginler bilen ösýändigini aýdyp, bu ýurtlaryň telekeçileriniň daşary ýurtlarda para bilen iş dolandyrmagynyň howatyrlandyrýandygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy:
—Elbetde, bu bizi alada goýar, sebäbi bu iki ýurduň ykdysadyýeti hem gaty çalt depginler bilen ösýär. Bu ýurtlardan daşary ýurtlara edilýän inwestisiýalaryň möçberi hem artýar. Olaryň daşary ýurtlardaky ykdysady kuwwatlylygy edil syýasy täsiri ýaly güýçli.
Hasabatda bellenmegine görä, 2010-njy ýylda Hytaýyň hem Orsýetiň her biriniň daşary ýurtlara çykarýan maýasynyň möçberi 120 millard dollara barabar bolupdyr. Bu san bolsa Hindistan we Braziliýa ýaly ilaty köp ýurtlaryň daşary ýurtlara edýän inwestisiýalaryndan bäş esse köpdür.
Bu hasabatda Daniýa, Şwesiýa, Belgiýa, Germaniýa, Ýaponiýa ýaly ýurtlaryň telekeçileri iş alyp barmak üçin para bermek usulyndan iň az peýdalanýan işewürler diýlip görkezildi.
Orsýetde kanun we erk-isleg
Şol bir wagtda-da barlaglaryň netijesinde telekeçileriň düýpden para bermeýän ýurdunyň ýokdugy anyklandy. Bu mesele bilen bagly 2008-nji ýylda ýaýradylan soňky hasabatdan bäri diňe käbir ýurtlardaky ýagdaýyň gowulanandygy habar berildi.
Täze kanuny kabul edip, daşary ýurtlarda iş alyp barmak üçin para bermekligi jenaýat işleriniň hataryna goşan Hytaý, Orsýet, Indoneziýa hem Hindistan ýaly ýurtlaryň korrupsiýa garşy eden tagallasy hem bellenildi. Orsýetde bu baradaky kanun şu ýylyň maý aýynda kabul edildi.
Korrupsiýa garşy göreş boýunça ylmy-barlag hem inisiatiwa merkeziniň direktory Ýelena Panfilowa Orsýetde kabul edilen täze kanunyň ýurduň hususy hem jemgyýetçilik pudaklaryny korrupsiýadan goramagyna umyt edýändiklerini aýtdy. 2010-njy ýylda jemgyýetçilik pudagyndaky korrupsiýa boýunça ýaýradylan hasabatda Orsýet jemi 178 ýurduň içinden iň ýaramaz orunlaryň biri bolan 154-nji orunda ýerleşdirilipdi.
“Transparancy International” guramasynyň ylmy-barlaglar hem bilim boýunça bölüminiň direktory Robin Hodess Orsýetde parahorluga garşy göreşmek üçin syýasy erk-islegiň zerurdygyny aýdýar. Şol bir wagtda-da bilermen orsýetli işewürleriň halkara standartlarynyň ýokary derejesine laýyk işlemelidigine düşünmelidiklerini nygtaýar.
Robin Hodess rus häkimiýetlerini Orsýetdäki korrupsiýa garşy has netijeli göreşmek üçin ýurtda ykdysady taýdan ösen 20 döwletiň teklip eden çärelerini amala aşyrmaga çagyrdy. Ol 1999-njy ýylda daşary ýurtlarda işleýän telekeçileriň resmilere para bermeklerine garşy güýje giren konwensiýany amala aşyrmagyň köp ýurtlarda bökdelýändigini nygtady:
—Bu kanuny terjime edip, her ýurduň milli kanunçylygyna girizmek belli bir wagty talap etdi. Ýöne, şeýle-de bolsa, onuň amala aşyrylmagy ugrunda ýeterlik tagalla edilmedi. Elbetde, bu ugurda öňegidişlik gazanan ýurtlar hem az däl. Mysal üçin, ABŞ öz daşary ýurtlarda işleýän kompaniýalaryny barlap, para meselesine dahyly bolanlary jezalandyrdy. Germaniýa hem bu meselede soňky döwürde has aktiw iş alyp barýar. Ýöne gaty köp ýurtlarda bu mesele bilen bagly ýeterlik çäre görülmeýär.
Amerikan we britan kompaniýalary
“Baker & McKenzie” ýuridiki kompaniýanyň işgäri Braýan Wisleriň tassyklamagyna görä, Braziliýada, Orsýetde, Hindistanda hem Hytaýda işleýän amerikan kompaniýalarynyň iş alyp barýan ýurtlarynyň resmilerine para berip-bermezligi meselesi boýunça 380 derňew işi geçirilipdir.
“Financial Times” gazeti bilen söhbetdeşlikde Braýan Wisler häzir daşary ýurtlarda işleýän 150 kompaniýanyň ýerli resmilere para bermekde güman edilýändigini we bu mesele bilen bagly derňewiň geçirilýändigini mälim etdi.
Robin Hodess telekeçileriň para bermeklerine garşy göreşde Britaniýanyň hem öňde barýandygyny aýdýar. Britaniýanyň kanunyna görä, britan biznes bähbitlerini öňe sürýän kompaniýa, nirede bolsa-da, britan kanunlaryna görä jezalandyrylmaly. Şol kompaniýada işläp, para beren adamda britan raýatlygynyň bolup-bolmazlygy bu meselede hiç bir rol oýnamaýar. Para beren adama, kanuna görä, 10 ýyla çenli iş kesilip bilner. Şeýle hem para beren kompaniýalara we adamlara çäklendirilmedik möçberde jerime salnyp bilner.
Korrupsiýa bilen bagly meselede, kompaniýalaryň resmilere para bermegi bilen bagly ýagdaýlar ýüze çyksa-da, hususy kompaniýalaryň biri-birine para bermegi bilen bagly wakalaryň has köp duş gelýandigi “Transparancy International” guramasynyň hasabatynda aýdylýar.
Guramanyň “Para berijileriň gözkezjisi” atly soňky ýaýradan hasabatynda halk hojalygynyň 19 pudagy boýunça geçirilen barlaglaryň netijeleri görkezildi. Olaryň netijesinde oba hojalyk pudagynda para bilen bagly ýagdaýlaryň az duş gelýändigi, jemgyýetçilik işleri, gurluşyk hem nebit we gaz pudaklarynda parahorlugyň köp ýüze çykýandygy anyklandy.


text:
Müňlerçe etniki özbek Gyrgyzystanyň günortasyndan gaçýar diýlip habar berilýär. Ol ýerlerde üç gün bäri ganly etniki çaknyşyklar dowam edýär.
Gyrgyz häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, häzire çenli azyndan 113 adam heläk bolup, 1400-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Çaknyşyklar penşenbe güni agşam Oş şäherinde başlap, soňra ýurduň günortasyndaky beýleki bir şäher bolan Jelalabada ýaýrady.
Özbegistan özbek-gyrgyz serhediniň ýakasynda bosgunlar üçin ýörite çadyrlary ýerleşdirdi, gaçyp barýanlaryň köpüsi zenanlar we çagalar.
Halkara Gyzyl haç jemgyýetiniň Gyrgyzystandaky wekili Anna Nelson Azatlyk Radiosyna bosgunlar barada anyk san bermegiň kyndygyny aýtdy.
“Biz we Özbegistandaky beýleki gumanitar guramalar özbek tarapyna gaçyp baran bosgunlaryň sanyny anyklamaga çalyşýarys” diýip, Nelson aýtdy.
20 ýylyň içindäki iň uly etniki çaknyşyklary başdan geçirýän ýurtda heläk bolanlaryň sanynyň artmagyndan howatyr edilýär.
Ganly çaknyşyklary başdan geçirýän Oş şäheriniň ýaşaýjysy köçelerde jesetleriň bardygyny we şäheriň köp böleginiň ot alandygyny aýtdy.
“Meniň bir garyndaşymy atyp öldürdiler. Biz onuň jesedini almak we ony jaýlamak üçin ol ýere gidip bilemzok” diýip, Oş şäheriniň ýaşaýjysy Hikmatullah aýtdy.
“Ölenleriň arasynda tanalmaýan jesetler hem bar. Şu gün birini jaýladyk, ýöne onuň kimdigi näbelli” diýip, Hikmatullah Oş şäherinden telefon arkaly habar berdi.
Şäheriň birnäçe raýonlarynda ok atyşyklar dowam edýär, ençeme hökümet binalary weýran edildi. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Oşdaky habarçysy aýdýar.
“Biz şäheriň içinde aýlanyp bilemzok. Belgisiz maşynlary sürüp ýören ýaşlar bar. Olaryň ellerinde ýarag bar we gygyrýarlar diýip”, habarçy Toksonbaýew aýdýar.
Ýurduň wagtlaýyn prezidenti Roza Otunbaýewa, Oş şäherine harbylary we dikuçarlary iberendiklerine garamazdan, kontrollygy ýitirendiklerini aýtdy.
Şeýle hem hökümet ýurduň ätiýaçdaky harby güýçlerini Jelalabat we Oş şäherlerine iberdi we esgerlere raýatlary goramak üçin ok atmaga ygtyýar berdi.
Etniki özbekler Gyrgyzystanyň tutuş ilatynyň 14 prosentini emele getirýär. Emma Oş we Jelalabat regionlarynda halkyň üçden bir bölegi etniki özbeklerden ybarat.
Özbekleriň köpüsi Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetini goldaýar, emma günortadaky gyrgyzlar öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň tarapdary.
Oş şäherinde ýaşaýan etniki özbek Ermatow ýaragly toparlar özbek raýonlarynda jaýlary otlaýarlar we adamlary öldürýärler diýýär.
“Furkakt diyen raýonda jaýlary ýanyp dur. Harby eşikdäki elleri ýaragly toparlar adamlary Özbegistana goýbermezlik üçin atýarlar” diýip, Ermatow aýdýar.
Halkara çagyryşlar
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti Oş we Jelalabat şäherlerinde adatdan daşary ýagdaý yglan etdi we ol ýerlere komentant sagadyny girizdi.
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa “ýurdy durnuksyzlaşdyrmak isleýän içerki güýçler bar” diýip, žurnalistlere aýtdy.
Şenbe güni irden Otunbaýewa Oşdaky dowam edýän çaknyşyklar bilen baş alyp çykmak üçin Moskwa hat ýollap, kömek sorandygyny mälim etdi.
“Düýnden bäri ýagdaýlar gözegçilik ederden ýitileşip başlady. Bize Gyrgyzystandan başga üçünji tarapyň harby kömegi gerek” diýip, Otunbaýewa aýtdy.
Moskwa Gyrgyzystana diňe ynsanperwerlik kömeklerini iberjekdigini aýtdy, harbylary ibermek meselesini 14-nji iýunda maslahatlaşmagy teklip etdi.
“Bu içerki konflik we Orsýetiň bu dartgynlygy çözmäge gatnaşmagy üçin entek şertler döremedi” diýip, Kremliň metbugat wekili rus habar agentliklerine aýtdy.
Orsýetiň Gyrgyzystandaky harby bazasynda 500-e golaý esger bar. Şol bazadaky howpsuzlygy üpjün etmek üçin Orsýetiň paraşutçylary iberendigi aýdylýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Gyrgyzystanyň Oş şäherinde we beýleki ýerlerde tizden-tiz parahatçylygy we tertip-düzgüni ýola goýmaga çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň beýannamasynda Gyrgyzystandaky wakalara Waşingtonda dykgat bilen syn edilýändigi bellenýär.
ABŞ Gyrgyzysatynyň demirgazygyndaky Manas harby bazasyny Owganystandaky halkara koalisiýaon güýçleri üpjün etmek üçin ulanýar.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun soňky beýanatynda çaknyşyklaryň derejesi we regiondan gaçýan adamlaryň ýagdaýlary barada uly alada bildirdi.
Türkmenistan Oşdaky studentlerini ýurda alyp gaýtmak üçin iki sany ýolagçy uçaryny iberdi, ol ýerde 1000-e golaý türkmenistanly studentiň bardygy aýdylýar.
Türkmen studentleriniň Oş regionyndaky harby birikmä jemlenendigini, olary alyp gaýtmak üçin iki uçaryň ýeterlik däldigini Oşda okaýan türkmen studenti aýtdy.


text:
ABŞ-nyň söweş uçarlary Yragyň demirgazyk-günbatarynda sünni söweşijileriň barlag-geçiş nokatlaryna howadan dört sany zarba urdular.
ABŞ-nyň harbylarynyň 11-nji awgustda aýtmagyna görä, Sinjar şäheriniň daşynda amala aşyrylan hüjümler “Yslam döwleti” söweşjeň toparynyň barlag-geçiş nokatlaryny we golaýda duran ulaglaryny ýok edipdir ýa-da sandan çykarypdyr.
“Yslam döwletiniň” söweşijileri iýun aýynda başlan hüjümleriniň netijesinde Yragyň demirgazygynda we günbatarynda uly bölekleri basyp aldylar.
Geçen hepdede ABŞ-nnyň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň regiondaky bähbitlerini we wekillerini goramak maksatly howada zarba urmaga ygtyýar berdi.


text:
Sişenbe güni Owganystanyň “Talyban” hereketi Kataryň häkimiýetleri bilen bu ýurtda “syýasy wekilhana” açmak barada deslapky ylalaşyga gelendiklerini habar berdi. “Talyban” daşary ýurtda öz wekilhanasyny açmak bilen öňde goýýan esasy maksadynyň Owganystanda parahatçylygy dikeltmek üçin halkara jemgyýetçiligi, aýratyn-da ABŞ bilen gepleşiklere başlamakdygyny aýdýar.
“Talybanyň” žurnalistler üçin puştun dilinde ýaýradan beýanatynda: “Häzir biz halkara jemgyýetçiligi bilen gepleşikler geçirmek üçin Owganystanyň daşynda syýasy wekilhanamyzy açmaga taýýar. Biz bu barada Katar we beýleki taraplar bilen ylalaşdyk” diýilýär. Emma onda “Talybanyň” wekilhanasynyň haçan açyljakdygy ýa-da olaryň Owganystanyň hökümeti bilen gepleşiklere taýýardygy barada hiç zat aýdylmaýar.
Waşingtonda Amerikanyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland şeýle ylalaşyga gelnendigini tassyklamady. Ýöne Nuland Birleşen Ştatlaryň bu ugurda “rol oýnamaga” taýýardygyny aýtdy.
Garaýyşlar
Owganystanyň Parahatçylyk boýunça Ýokary geňeşiniň daşarky gatnaşyklar departamentiniň başlygy Ysmaýyl Kasymýar şeýle karara gelinmegine gowy baha berdi. Onuň sözlerine görä, “talyplaryň Katarda wekilhanasyny açmagy barada başga garaýyş ýok. Bu olaryň belli adresi bolar we bu olar bilen gepleşikleriň netijeli bolmagyna kömek eder”.
Owgan analitigi Wahid Moždahyň pikiriçe, bu gowy ädim. “Talybanyň” öňki diplomaty Moždahyň sözlerine görä, birnäçe “Talyban” resmisi, şol sanda öňki daşary işler ministriniň orunbasary Şir Muhammet Stanekzaý, molla Omaryň möhüm syýasy geňeşçisi Taýýab Aga dagy eýýäm Katara barypdyrlar. Ol “Talybanyň” adresiniň bolmazlygynyň şu wagta çenli möhüm problemalaryň biri bolandygyny aýdýar we “Talybanyň” wekilhanasynyň açylmagynyň olar bilen ýaraşyk gepleşiklerine başlamaga kömek etjekdigine ynanýar.
Antoni Kordesman düýbi Waşingtonda ýerleşýän Strategiki we halkara meseleler merkeziniň analitigi:
—Häzir Amerika 2014-nji ýylda Owganystandan çykjakdygyny aýdýar. “Talyban” bolsa Birleşen Ştatlaryň Owganystandan çykmagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýar. Elbetde, Amerika bähbitli şertler esasynda gepleşikler geçirmek üçin örän az sebäp bar. Çünki “Talyban” Pakistanda ýagdaýlaryň ýaramazlaşýandygyny we özleriniň bu ýurtdaky gaçybatalgalaryna örän az howp abanýandygyny görýär.
Kabulyň pozisiýasy
“Talybanyň” Katarda öz wekilhanasyny açmagy göz öňünde tutýandygy barada maglumatlar ýaýrandan soň, geçen aý Kabul bu ýurtdaky ilçisini maslahat üçin yzyna çagyrdy. Şondan bäri prezident Hamid Karzaý şeýle plany özüniň kabul etmeginiň mümkindigini ýaňzytdy.
Sişenbe güni Karzaýyň metbugat wekili Hamid Elminiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, mundan öň owgan hökümeti 10 maddadan ybarat programmany taýýarlapdyr. Eger “Talyban” Katarda öz wekilhanasyny açmak islese, Kabul oňa garşy däl:
—Biz “Talybanyň” edarasynyň Saud Arabystanynda ýa-da Türkiýede açylmagyny isleýäris. Emma, eger “Talyban” we amerikanlar ony başga bir yslam döwletinde açmaga ylalaşan bolsalar, biz olar bilen hyzmatdaşlyk ederis.
Hamid Karzaýyň metbugat wekliliniň tassyklamagyna görä, “Hizbe yslamy” partiýasyna ýolbaşçylyk edýän Gulbeddin Hikmetýaryň delegasiýasy Kabulda prezident Karzaý we daşary ýurtly diplomatlar bilen duşuşypdyr. Olar bu toparyň gepleşik prosesine gatnaşmagy barada maslahat edipdirler.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda köp zadyň özgerendigi aýdylýar. Şol özgeren zatlaryň biri hem ýurtda adamlaryň geýýän geýim-eşikleri bilen bagly.
Käbir pikirlere görä, Türkmenistanda adamlaryň geýnişi ýyl-ýyldan gowulaşýar. Muny ýurduň daşarky dünýä bilen gatnaşygy, adamlaryň daşary ýurtlara köp gitmegi we türkmen bazaryna köp dürli harytlaryň getirilmegi bilen düşündirýärler.
Ýöne garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda adamlaryň bir meňzeş, bir sydyrgyn, bir kybap eşikleri geýýändigi ýa-da ýurt içinde geçirilýän çärelerden alnan suratlarda adamlaryň barha kän bir görnüşli ýa-da birnäçe görnüşli eşik "galybyna" salynýandygy barada hem aladalar eşidilýär.
Bu ýagdaý adamlaryň pikirlenişine ýaramaz täsir ýetirmese-de ýagşy diýýänler-de bar.
Azatlyk Radiosy özüniň geljekki “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu temanyň daşyndaky pikir alyşmalara bagyşlamagy planlaşdyrýar.
Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys. Eger söhbetdeşlige gatnaşaryn, aýratyn pikir aýdaryn diýseňiz, oňa-da mümkinçilik bar.
Türkmenistanyň eşik syýasaty: meňzeşlik gowumy ýa erkinlik? Siz näme pikir edýärsiňiz?
Skype arkaly hem habarlaşyp bilersiňiz. Biziň Skype salgymyz: azatlykradiosy


text:
Premýer-ministr Wladimir Putin mart aýynda Orsýetde geçjek prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazansa, - ol muny gazanar diýen pikirden hem ugur alynýar – bu işde uly rol oýnajak Kremliň kontrollygyndaky esasy milli media bolar.
Telewideniýede berilýän habarlar sowet nusgasyndan has ýagtyrak, açygrak bolsa-da, adamlar onuň mazmun taýdan sowet döwründäkiden köp tapawutlanmaýandygyny aýdarlar.
NTW telekanaly Kremli ýygy-ýygydan tankytlaýan üç esasy telekanalyň biridi. Ýöne 2000-nji ýylda, Putin prezident bolansoň, tankyt kesildi. Telekanalyň oligarh eýesi wagtlaýyn türmä dykylyp, stansiýany ownuk paýdar bolan döwletiň eýeçiligindäki “Gazprom” eýeledi. Şeýdip, ol beýleki habar serişdeleriniň başyna gelen zatlara nusga boldy.
Kremle gerek zat – jemgyýetçilik pikirini manipulirlemek. Lewada merkeziniň aýtmagyna görä, ilatyň 80 prosent töweregi habalary döwletiň kontrollygyndaky telewideniýeden alýar.
Erkin metbugat ýok hem däl
Ýöne bu Orsýetde erkin metbugat asla ýok diýildigi däl. Mysal üçin, döwlet işgärleriniň arasyndaky korrupsiýa we Çeçenistanda bolýan haýynçylykly hereketler ýaly meseleleri derňeýänligi üçin hormatlýanýan “Nowaýa Gazetany” alyp göreliň. Her iki hepdeden bir gezek çykýan bu gazet özüniň alyp barýan işine agyr baha töledi: 2003-nji ýyldan bäri onuň dört habarçysy öldürildi ýa-da gümürtik ýagdaýda dünýäden ötdi.
Bu gazeti hökümetiň basyşyndan goraýan zat paýlaryň 49 prosentine eýe Aleksandr Lebedew bilen öňki sowet lideri Mihail Gorbaçýowyň oňa berýän goldawy. Galyberse-de, bu gazeti okaýanlar köp däl. Olar esasan Moskwa ýa Sankt-Peterburgda ýaşýan adamlar. Gazet 200 müň nusga bilen çykýar.
“Nowaýa Gazetanyň” baş redaktorynyň orunbasary Andreý Lipskiý munuň ýeterlik däldigini belleýär: “Bu bir paradoks. “Nowaýa Gazeta” häkimiýetlere-de gerek. Her zatdan öň hem öz biri-birleri barada ýakymsyz maglumatlar edinmek üçin”.
Orsýetde gaty hormatlanýan söwda baradaky gazetleriň biri “Kommersant”. Ozal sürgün edilen oligarh Boris Berezowskiniň eýeçiligindäki bu gazeti 2006-njy ýylda Kremle dostlukly garaýan polat tütjary Alişer Usmanow satyn aldy.
Ozal redaktoryň orunbasary bolan, soň hem bu wezipeden aýrylan Kirill Rogowyň aýtmagyna görä, “Kommersantyň” satylmagy bu gazetiň mundan beýläk garaşsyz bolmazlygyny kepillendiripdir: “‘Kommersant’ ozal Kreml we özüniň media tütjary bolan eýesi tarapyndan kontrol edip bolmajak ajaýyp, özboluşly ýagdaýdady. Ýöne indi ol döwür geçdi”.
Internetden peýdalanýanlar
Aýdylyşna görä, gadagan temalar häkimiýetlere çynlakaý zyýan ýetirip biljek – ýokary orunlardaky parahorluk, güýçli elitanyň arasynda güýç-gudrat ugrunda ýurduň içinde barýan göreş, şeýle hem Putiniň ýa Medwedewiň töweregindäki adamlar barada şahsy maglumlatlar ýaly zatlary öz içine alýar.
Internetden peýdalanýanlaryň sany indi Orsýetde gitdigiçe artýar. Olaryň sany 60 milliona ýakyn. Bu hem ilatyň 40 prosentinden geçýär. Ýöne synçylar: “Internet awtoritarizmi çökerer diýip Günbatarda edilýän umyt Orsýetde başa barmaz” diýýärler. Lewada merkeziniň işgäri Denis Wolkow hem: “Bolýan wakalardan internetiň üsti bilen habarly bolan ilatyň sany diňe 5-6 prosent. Munuň bilen ýurt üýtgemez” diýýär.
Korrupsiýa garşy göreş alyp barýan blogçy Alekseý Nawalnyý ýaly adamlaryň Orsýetde ýönekeý adamlaryň arasynda hiç bir täsiri ýok. Wolkow: “Korrupsiýa Orsýetde bir uly mesele diýip hiç kime aýtmak gerek däl. Muny ondan ozal hem hemmeler bilýärdi. Medwedew bu barada hemmeden köp gürleýär. Ortaça orslaryň Nawalny barada bilýän zady ýok” diýýär.


text:
Şahyr we terjimeçi Reýçel Tzwia Bak Galileýde, garry atasynyň 1830-njy ýyllarda ýurt tutunan ýerinde ýaşaýar.
Ol dört sany goşgular ýygyndysynyň, dört sany terjimeler ýygyndysynyň awtory. Onuň ysraýyl şahyrlarynyň 42-siniň Günbatar kenaryň basylyp alynmagyna garşy ýazan goşgulary esasynda taýýarlan terjimeler ýygyndysy (With an Iron Pen: Twenty Years of Hibrew Protest Poetry) we ýene bir terjimeler kitaby (In the Illuminated Dark: Selected Poems of Tuvia Ruebner) baýraga mynasyp boldy.
Golaýda "Dünýä edebiýaty" žurnaly Bakyň täze kitabyndan ("What Use Is Poetry, the Poet Is Asking") birnäçe goşgyny çap etdi.
Reýçel Tzwia Bak, goşgularynyň öňünden ýazylýan gepbaşyda aýdylmagyna görä, poeziýanyň güýjüni, hususan-da öz regionynda, protest bildirmekde, dowam edýän konfliktiň we ýalançylygyň ýüzüne gelip, kyn hakykaty aýtmakda görýär.
Biz ysraýyl edebiýatynyň gaýtawul akymynyň tanymal wekilleriniň biriniň uruşdan gaçyp, deňizde gark bolan siriýaly oglanjyklara - Aýlan we Galip Kürdä bagyşlan goşgusynyň terjimesini Azatlygyň okyjylaryna ýetirmegi zerur bildik.
Kiçi doganyň aýdymy
Men ojagaz kiçijikden,
inijikden özge pikir
edip bilemok indi.
Ol öz kakasynyň elinden tutup,
bireýjejik ýüzjagazyn galdyryp,
göýä diýrsiň kamera
girjek ýaly göründi.
A dünýe durşuna onuň
ýasalandy jandan eziz
gardaşlygyndan kiçi,
sebäbi ol öz ýaşajyk
agasynyň dünýäsinde
goraglydy iki esse,
hatarsyzdy iki esse,
nirä göçse ynsan göçi.
2
Onuň kiçijik jesedi
guçandan soň kenary,
bu dünýäniň hiç hili
galmaly däl namys-ary.
3
Uly dogan nirde eýsem?
Nirde onuň çynçyl hemem
siňe bakýan göreji?
Çynçyl deňiz aldy ony,
galan ýalaky öji.
4
Eger-de agyryň, derdiň
sesi bolan bolsady,
dünýe durşuna iňňildi,
azar bordy diňmez dady.
5
Indi hemişelik
ýitirlen, solan,
boş ellerde tutulan
aýdylmajak aýdym ol.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Halkymyzyň asyrlaryň dowamynda nesilden-nesle geçip gelýän ajaýyp däpleri bilen sazlaşýan döwrebap baýramçylyk hökmünde her ýyl bellenýän Bütindünýä Saglyk gününi täze mazmunly ýörelgeler bilen rowaçlandyrmak, jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgelerini işjeň ornaşdyrmak, bedenterbiýäni we sporty wagyz etmek, ösdürmek, şeýle hem halkymyzyň arasynda giň goldaw tapan sport hepdeliklerini geçirmek baradaky asylly başlangyçlary dowam etmek maksady bilen, ýurdumuzyň ähli künjeklerinde Aprel aýynyň 1-7-si aralygynda Sagdynlyk we bagtyýarlyk hepdeligi geçiriler.
Sizi Aşgabat şäherinde Sagdynlyk we bagtyýarlyk hepdeligi mynasybetli geçiriljek sport ýaryşlarynyň senesi, geçirilýän ýeri we wagty bilen tanyşdyrýarys.
Aprel aýynyň 1-ne “Aşgabat” Köpugurly stadionynyň tennis kortunda Tennis boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligini almak ugrunda ýaryş geçiriler.Ýaryşa ir sagat 10:00 badalga berler.
Şol gün “Olimpiýa” suw sport toplumynda Stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça Aşgabat şäheriniň açyk birinjiligi geçiriler.Bäsleşik sagat 15:00-da başlanar.
“Aşgabat” Köpugurly stadionynyň daşyndaky aýlow ýolynda Aprel aýynyň 1-ne sagat 16:00-da Tigir sürmek boýunça Aşgabat şäheriniň açyk birinjiligi geçirilýär.
Aprel aýynyň 1-7-si aralygynda Aşgabat şäherinde ýerleşýän futbol meýdançalarynda Futbol boýunça dürli ýaşlardaky türgenleriň arasynda ir sagat 10:00-da ýaryş başlanar.
Aprel aýynyň 2-ne “Aşgabat” Köpugurly stadionynda Agyr atletika boýunça Aşgabat şäheriniň çempionaty geçiriler. Ýaryş 10:00-da başlanýar.
Şol gün Gylyçlaşmak boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi “Aşgabat” Köpugurly stadionynda sagat 15:00-da başlanar.
Aprel aýynyň 3-ne “Galkynyş’’ sagaldyş sport toplumynda Kik-boksing boýunça Aşgabat şäheriniň çempionaty sagat 10:00-da başlanar.
Şol gün “Galkynyş’’ sagaldyş sport toplumynda Boks boýunça Aşgabat şäheriniň çempionaty geçiriler.Ýaryş sagat 12:00-da başlanar.
Ýene-de şol gün sagat 15:00-da “Galkynyş’’ sagaldyş sport toplumynda Adaty karate Aşgabat şäheriniň çempionaty geçiriler.
Aprel aýynyň 4-ne Erkin göreşden, Grek-rim göreşinden ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda sagat 10:00-da hem 15:00 da Aşgabat şäheriniň birinjilikleri geçiriler.
Aprel aýynyň 5-ne ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda Çeper gimnastikadan, Basketboldan, Woleýboldan Aşgabat şäheriniň birinjiligini almak ugrundaky bäsleşikler geçiriler.
Aprel aýynyň 5-ne “Aşgabat” Köpugurly stadionynda Aşgabat şäheriniň sport mekdepleriniň türgenleriniň arasynda ýeňil atletikanyň birnäçe görnüşleri boýunça ýaryş we köpçülikleýin sport görkezme çykyşlary geçiriler.Görkezme çykyşlar sagat 15:00-da başlanar.
Aprel aýynyň 6-na ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda Kýokuşinkaý karate boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi sagat 10:00 da geçiriler.
Şol gün sagat 12:00-da ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda sportuň täze görnüşleriniň biri Kabaddi boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi geçiriler.
Küşt sport klubynda Aprel aýynyň 6-na sagat 10:00-da Aşgabat şäheriniň çempionaty geçiriler.
Ýene-de Aprel aýynyň 6-na sagat 15:00-da ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda Aýkido boýunça Aşgabat şäheriniň çempionaty geçiriler.
Aprel aýynyň 7-ne ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda sagat 10:00-da Hapki-do boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi geçiriler.
Aprel aýynyň 7-ne ‘’Aşgabat” sagaldyş sport toplumynda sagat 10:00-da Dzýudo göreşi boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi geçiriler.
Gimnastika sport toplumynyň sagaldyş sport toplumynda sagat 10:00-da Sport gimnastikasy boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi geçiriler.
Ähliňizi ýetip gelýän Sagdynlyk we bagtyýarlyk hepdeligi mynasybetli gutlaýaryn!!!
Sag bol sport täzelikleri üçin, nesip bolsa bizem gatnaşýarys,
menä şu ýaryşlar diýip bir aý bäri taýarlykda,
Habarlaryňyz üçin minnetdar, öz bilýän maglumatlaryňyzy biziň bilen paýlaşýanyňyza sag bol!


text:
Türkmen politehniki institutynyň bag otagyndan gelýän talyplaryny getirýän awtobusyň ýük ulagy bilen kakyşandygy bilen bagly waka resmiler tarapyndan köpçülige aýan edilmekden saklanýar. Politehniki institutyň talyplarynyň aýtmagyna görä, 23-nji iýunda ýüz beren bu hadysada awtobusda gelýänler agyr ten şikeslerini alypdyrlar. Bu wakada pida bolanlar barada habar ýok.
Politinstitutyň talyplarynyň agyr jenaýata ýüz urmagy bilen bagly waka bolup geçenden soň, bu institutyň (diňe bir bu institutyň däl, eýsem, beýleki institutlaryň-da) talyplary berk gysyşyň aşagyna salyndy. Her gün irden turup ylgamak, gündeki çärelere, ýygnaklara, bag ekişine, «Saglyk ýoluna» yzygiderli gatnamak talyplaryň aňkasyny aşyrdy. Olar hut harbylaryň saklanyşy ýaly, bek düzgün-nyzamyň aşagyna salyndy. «Saglyk ýolundan» geçmän, gaçyp gaýdanlary üçin birnäçe talybyň okuwdan kowulmagy ýaly wakalar beýlekileriň gözüni gorkuzdy.
Aslynda häzir — iýun aýynda talyplar kitaphanalarda oturyp, kursdan-kursa geçiş ekzamenlerini tabşyrmaly. Ekzamenlerini tamamlanlar öýlerine—tomusky kanikula gidip, dynç almaly. Indiki okuw ýyly üçin bedenlerini berkitmeli. Ýöne olar bu zatlaryň ýerine Eýran bilen Türkmenistany serhetleşdirýän Köpetdagyň etegindäki baýyrlaryň ýüzüne halka erkin dynç aldyrmazlygyň hatyrasyna ekdirilen, gerekmejek baglaryň otagyna äkidilýär.
Bag sebäpli Türkmenistanyň oba hojalyk uniwersitetiniň öňki rektory işden kowlansoň, beýleki ýokary okuw jaýlarynyň ýolbaşçylarynyň hem ýüregi gorkuda. Bagyň işini taşlap gaýtmak bolmaýar. Daň atandan gün batýança işlemeli!
Dogrusyny aýtsaň, talyplary şeýdip kösemekden jenaýat işiniň ysy gelýär. Ýöne ol işi ýokary derejeli adamlara kim gozgajak? Jenaýat işini gozgamaly adamlaryň özleri baglary sanap, guran baglar hakda ýokarylara hasabat berip, bagy guradýanlary işden kowdurup durka, bu problemanyň öňüni bilim almaga gelen ýaş ýetginjekler alyp bilermi?!
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda şäherleriň, esasanam paýtagt Aşgabadyň durkuny düýp göter täzelemek boýunça işler alnyp barylýar. Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda öňden bar bolan obalardaky problemalara ýeterlik derejede üns berilmeýändigi aýdylýar.
Şeýle obalardan käbirleri hem Balkan welaýatynda ýerleşýär. Ýagny bu welaýatyň käbir obalarynda takmynan 100 kwadrat kilometr aralykdaky territoriýanyň ýaşaýjylary üçin diňe bir maşgala lukmany berkidilipdir. Üstesine, şol obalarda telefon aragatnaşygy hem kadaly ýola goýulmandyr.
Türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew dogduk mekany bolan şol obalardan käbirlerine sapar etdi we ol ýerdäki saglyk hyzmatlary barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Owganystanyň Ýokary sudy «Associated Press» habar gullugynyň suratçysy Anja Niýedringhausy öldürmekde we AP-niň habarçysy Kathy Gannony ýaralamakda günäli tapylan polisiýa ofiserine 20 ýyl türme tussaglygyny berdi.
Owgan polisiýa bölüminiň ozalky komandiri Nakibulla garşy çykarylan höküm 28-nji martda Owganystanyň baş prokuroryna iberilen dokumentlerden belli boldy.
Soňky türme möhleti 2014-nji ýylda bolan sud mahalyndaky ölüm höküminiň ýatyrylandygyny görkezýär. Owganystanda iň uzak türme möhleti 20 ýyl bolup durýar.
Diňe Nakibulla adyny ulanýan ofiser 2014-nji ýylyň 4-nji aprelinde Niýedringhausy we Gannony, duýduryş bermezden, oka tutdy.
Olar Host şäheriniň golaýynda prezident saýlawlarynyň birinji tapgyry barada material taýýarlaýardy. Niýedringhaus şobada öldi, alty ok degen Gannon häzir dogduk Kanadasynda ýaralaryny bejerdýär.


text:
Türkmenistanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni ýurduň Ministrler kabinetiniň giňişleýin maslahatyny geçirip, degişli ýolbaşçylaryň öz ýolbaşçylyk edýän pudaklarynda şu ýylyň üç aýy boýunça eden işleriniň hasabatyny diňledi.
Hasabatyň dowamynda prezident halk hojalygynda, oba hojalygynda we medeni ugurda edilen işler barada berlen hasabatlary diňläp, degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri we tabşyryklary berdi diýip, Türkmen döwlet habarlar gullugy ýazýar.
Giňişleýin hökümet maslahatynyň dowamynda prezident ýurduň Gurluşyk ministrligini özgerdip, täze, Gurluşyk we binagärlik ministrligini döretmek baradaky karara gelendigini aýtdy. Türkmenistanyň gurluşyk we binagärlik ministri wezipesine Batyr Ereşow bellenildi.
Prezident Berdimuhamedow ýolbaşçy işgärleriň başga-da birnäçesini işden boşadyp, käbir kadrlaryň ýerlerini çalyşdy.
"Nurmyradowa, siz gidibilersiňiz"
G.Saryýew energetika ministri wezipesine bellenilse, N.Kadyrow “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň başlyklygyna, A.Işanow Döwlet haryt-çig mal biržasynyň başlyklygyna bellenildi.
Ministrler kabinetiniň başlygynyň medeniýet we köpçülikleýin habar serişdeleri boýunça orunbasary B.Nurmyradowa öz ýolbaşçylyk edýän pudagynda üç aýyň dowamynda edilen işler barada hasabat berip, prezidente şeýle sözler bilen ýüzlendi:
«Hormatly arkadagymyz, siz meni – ýönekeýje oba gyzyny dürli jogapkärli wezipelere belläp, şu derejelere ýetirdiňiz. Men siziň goldaw-hemaýatyňyz, howandarlygyňyz esasynda işledim. Siz meniň üçin görelde mekdebi, mertligiň, ynsanperwerligiň nusgasy bolduňyz» diýip, Nurmyrdowa aýtdy.
Soňra Nurmyradowa prezidentiň özüne saglyk ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça ähli şerti döredendigini, emma soňky wagtlarda keseliniň agyrlaşýandygyny aýtdy hem özüniň saglyk ýagdaýy boýunça işden boşadylmagyny sorady.
Prezident Berdimuhamedow her bir adam üçin ilkinji nobatda saglygyň möhümdigini belläp, oňa saglygyny bejertmegi maslahat berdi we şondan soň öz ukybyna görä iş bermek meselesine gaýdyp gelinjegini ýaňzydyp, «Nurmyradowa, siz gidibilersiňiz» diýdi.
Maýsa Ýazmuhammedowa
Soňra perzident Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň başlygynyň medeniýet we köpçülikleýin habar serişdeleri boýunça orunbasary wezipesine M.Ýazmuhammedowany belleýändigini yglan etdi.
«Siziň hemmäňiziň bilşiňiz ýaly, M.Ýazmuhammedowa ozal hem Ministrle kabinetiniň başlygynyň orunbasary wezipesinde işledi, biz ony bu wezipeden boşadyp, Zenanlar birleşiginiň, şeýle hem Kärdeşler arkalaşyklarynyň işini talabalaýyk ýola goýmak üçin şu jemgyýetçilik guramalaryna işe iberipdik» diýip, prezident aýtdy.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow ýurduň medeniýet ministri G.Mämmedowany, başga işe geçmegi sebäpli, işden boşatmak barada karara gelendigini, oňa «Bagt köşgi» edaralar merkezine ýolbaşçylyk etmek baradaky jogapkärli wezipäni ynanýandygyny aýtdy.
Maslahatyň dowamynda ýurduň oba hojalyk ministri R.Bazarow hem, başga işe geçmegi sebäpli, işden boşadyldy. Onuň ýerine "Türkmenobahyzmat" berleşiginiň başylygy Çarygeldi Çarlyýew bellenildi.
"Türkmenobahyzmat" birleşiginiň başlyklygyna bolsa, Begmuhammet Hommakow bellenildi.
Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrabynyň häkimi A.Kakabaýew, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň häkimi M.Çaryýew, Mary welaýatynyň Baýramaly etrabynyň häkimi R.Beşerow, Baş prokuraturanyň geçiren barlaglary esasynda, «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýlip, işden boşadyldy.
Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen giňişleýin mejlisiniň dowamynda ýurtda häzir iki müňden gowrak uly göwrümli gurluşyk obýektleriniň gurulýandygy, olaryň umumy bahasynyň 40 milliard amerikan dollaryna golaýdygy habar berildi.


text:
Hillari Klintonyň doktory ABŞ-nyň prezidenti wezipesine Demokratik partiýanyň dalaşgäriniň prezident wezipesini “ýerine ýetirmek üçin sagdyn we ukyplydygyny” aýtdy.
“Ol antibiotikler we dynç alyş arkaly aýaga galýar”, diýip doktor Lisa Bardak 15-nji sentýabrda ýaýradylan beýannamasynda aýtdy.
68 ýaşly Klinton geçen dynç günlerinde 11-nji sentýabr wakalarynyň hatyrasyna Nýu Ýorkda geçirilen çärede “başy aýlanyp” ýykylandygyny tassyklady.
Klintonyň saglygynyň daşynda turan dawa onuň Ak Tama ýolbaşçylyk etmek ukybyna degişli aladalanmalary tutaşdyrdy.
Şol bir wagtyň özünde-de Respublikan partiýasynyň dalaşgäri Donald Trump Klintonyň saglygyna degişli medisina maglumatlary paş etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Meksikada G-20 toparynyň sammitiniň gapdalynda, Putin üçünji möhlete prezident saýlanaly bäri, ilkinji ikitaraplaýyn duşuşyklaryny geçirdiler.
Obama duşuşykdan soň žurnalistlere beren gürrüňinde iki lideriň, “ylalaşylmaýan ugurlar baram bolsa”, özleriniň umumy bähbitler babatdaky üstünliginiň zerurlygy barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Waşington Siriýadaky syýasy we ynsanperwer krizisi çözmekde Orsýetden komek almaga çalyşýar. Prezident Başar al-Assadyň güýçleriniň 15 aý bäri dowam edýän gozgalaňda 14 müň çemesi adam öldürendigi aýdylýar.
Assadyň iş başyndan çekilmegi barada edilýän halkara çagyryşlara şu wagta çenli garşy bolup, Orsýet özüniň Orta Gündogardaky soňky ýaranyna wepalylygyna galýar. Moskwa Assadyň režimini protestçileri zorlukly basyp ýatyranlygy üçin giriziljek bolnan halkara sanksiýalaryndan hem gorady.
Iki lideriň bilelikde çap eden beýanatynda Assadyň işden çekilmegine çagyrylmanlygy baradaky fakt göze ilerlikdir. Muňa derek, beýanatda “ähli zorlugyň derhal togtadylmagyna” çagyrylýar we BMG bilen Arap ligasynyň bilelikdäki wekili Kofi Annanyň tagallalaryna, şol sanda “demokratik, plýuralistik syýasy sistema geçişe tarap süýşmäge” doly goldaw bildirilýär.
Şeýle-de beýanatda Waşington bilen Moskwanyň siriýa halkynyň öz geljegini garaşsyz we demokratik esaslarda saýlap bilmek mümkinçiligine eýe bolmalydygyna ynanýandyklary aýdylýar.
Iki rus gämisi Siriýa ugraýar
Iki lideriň duşuşan wagty rus habar gulluklary Orsýetiň harby-deňiz flotunyň Siriýada ýerleşýän rus harby bazasyndaky graždan ilaty goramaly deňizçi esgerleri äkitjek iki gämisiniň ýola düşmäge taýýarlanýandygyny habar berdi.
"Interfaks" habar gullugy rus harby-deňiz flotunyň bir resmisine salgylanyp, “Nikolaý Filçenkow” we “Sezar Kunikow” gämileriniň basym Siriýadaky Tartus portuna ugrajagyny ýazýar.
Siriýa 40 ýyl çemesi wagt bäri sowet we rus ýarag senagatynyň esasy alyjysy bolup durýar. Şeýle-de Moskwa, Günbataryň ýarag üpjünçiligini bes etmek baradaky çagyryşlaryna garamazdan, Siriýa ýarag ibermegini dowam etdirdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton geçen hepde Orsýeti Siriýa hüjüm wertolýotlaryny iberip, ol ýerdäki krizisi has ýitileşdirmekde aýyplady.
Döwlet departamenti biraz soň ol wertoletlaryň hakykatda Assad režiminiň özüniňki bolandygyny, ýöne remont edilendigini boýun aldy. Emma Klintonyň bu sözleri Orsýetiň gaharyny getirip, Obama bilen Putiniň duşuşygyndan öň dartgynlygyň çuňlaşmagyna sebäp boldy.
Gatnaşyklaryň derejesi aşaklady
Obama 2009-njy ýylda prezidentlige başlanda rus-amerikan gatnaşyklaryny gowulaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berip, “gaýtadan guruşy” jar edipdi. Şondan bäri bu iki ýurt Owganystandaky uruşda we beýleki umumy bähbitli strategiki meselelerde hyzmatdaşlyk etdi. Obama we prezident Dmitriý Medwedew, häzir premýer ministr, dünýä arenasynda we ondan daşgary dostlukly gatnaşykda boldy.
Ýöne soňky birnäçe aýda gatnaşyklaryň derejesi aşaklady. Putiniň maýda Kremle dolanyp gelmegi ýagdaýyň gowulaşmagyna kömek eder öýdülmeýärdi.
Obama Putini onuň mart saýlawyndan soň gyzgyny bilen gutlap telefon etmedi. Putin bolsa, maýda Obamanyň beýemçilik eden G8 duşuşygyna barmakdan ýüz öwürdi.
Bu gün Obama Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasyndaky “dartgynlyklaryň” çözülip biljegine ynamlydygyny aýdýar.
Şularalykda, Moskwada amerikan we rus araçylary britan, fransuz, german we hytaý wekilleri bilen bile Eýran bilen onuň güman edilýän ýadro programmasy barada iki günlük duşuşyga başladylar.
Orsýet BMG-niň Eýrana garşy onuň Günbatar tarapyndan gizlin ýarag ýasamakda güman edilýän programmasynda açyklygyň ýoklugy zerarly girizjek bolan sanksiýa tagallasyna goşuldy, ýöne berk çäre görülmeginiň öňüni böwetledi.


text:
NATO-nyň daşary işler ministrleri sişenbe günki duşuşygynda Ukrainadaky ýagdaýy maslahat etdiler. Brusselde geçirilen bu maslahat Orsýetiň Ukrainanyň Krym regionyny harby taýdan okkupasiýa edip, yzýany bölüp almagyndan soňky NATO-nyň ilkinji duşuşygydyr.
NATO Ukraina harby taýdan goşulyşmagy ret etdi, emma Günbatar Ýewropadaky agzalaryny, aýratynam Baltiýa döwletlerini köşeşdirmäge çalyşdy. Bu ýurtlarda ABŞ-nyň goşmaça söweş uçarlary iberildi. Diplomatlaryň aýtmagyna görä, NATO-nyň daşary işler ministrleri harby türgenleşikleri geçirmek we gurama agza gündogar ýurtlaryna goşmaça goşun ibermek ýaly meseleleri maslahat edýärler.
NATO-nyň ministrleriniň Ukrainanyň daşary işler ministri Andriý Deşçytsia bilen duşuşygynda Ukrainanyň ýaragly güýçleriniň netijeliligini artdyrmak üçin bu ýurda ýardam hödürlemegi göz öňünde tutýandygy barada habar berildi. NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen AÝ/AR bilen söhbetdeşliginde “Biz Ukraina bilen NATO-Ukraina partnýorlygynyň we NATO-Ukraina komissiýasynyň çäginde hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak barada ylalaşdyk” diýip belledi.
NATO-nyň ministrleri guramanyň Orsýet bilen hyzmatdaşlygyna hem gaýtadan seretmekçi.


text:
Täjigistanyň ”Yslam galkynyş partiýasynyň” zenan agzasy Internetde ýakynda peýda bolan seks bilen bagly dawaly wideoda görkezilen zenanyň özi däldigini aýdýar.
“Bu [wideodaky] men däl we bu wideony taslan adamyň diňe bir maksada, ýagny meni abraýdan düşürmek maksadyna eýerendigi meniň üçin mese-mälim” diýip, 51 ýaşly Galati Barotowa aýdýar.
Ol wideoda görkezilen zenandan tapawutlylykda özüniň alty gezek operasiýa edilendigini we şol operasiýalaryň öz bedeninde yz galdyrandygyny nygtaýar: “Bu zatlaryň ählisini meniň parlament saýlawlaryna gatnaşmakçy bolýandygym üçin etdiler. Bu töhmet”.
Wideo ýazgy
19-njy noýabrda YouTubede peýda bolan wideoda orta ýaşly zenanyň özünden has ýaş adam bilen jynsy aragatnaşykdaky pursaty görkezilýär. Wideoýazgyny erkek ses kommentirleýär we görkezilýän zenanyň Barotowadygyny we onuň ýanyndakynyň bolsa onuň “ýaş erkek” oýnaşydygyny habar berýär.
Alty minutlyk bu wideoýazgyda zenanyň “Yslam galkynyş partiýasynyň” agzasydygy ençeme gezek nygtalýar we Barotowanyň başatgyçly dürli köpçülikleýin çärelere gatnaşan pursatlary hem görkezilýär.
Wideoda gürrüň berýän ses Barotowanyň partiýanyň ady belli agzasydygyny we tutuş ýurt boýunça syýahat edip, partiýanyň regional bölümlerine goldaw berýändigini aýdýar we partiýanyň Barotowany indiki parlament saýlawlarynda dalaşgärler sanawyna girizmek planlarynyň bardygyny habar berýär.
Saýlawlar
Täjigistanyň öňdäki parlament saýlawlary 2015-nji ýylyň fewral aýyna bellenen.
Wideoda “Yslam galkynyş partiýasynyň” logotipleri ençeme sapar görkezilip, partiýanyň ýolbaşçylarynyň we ýörite gulluklarynyň saýlaw kampaniýasynyň gidişinde ýaramaz ýagdaýlaryň ýüze çykmazlygy üçin öňünden öz potensial dalaşgärlerini ahlak taýdan barlamak kararyna gelendigi aýdylyp, “gynansak-da, derňew şeýle aýylganç wakanyň üstünden bardy” diýilýär.
Barotowa wideoýazgyny örän kemsidiji diýip atlandyrdy, emma onuň özüne hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny nygtady.
"Wideodaky zenanyň meniň bilen hiç hili meňzeşliginiň-de ýokdugyny men ýene bir gezek gaýtalaýaryn. Wideodaky zenan menden has ýaş. Bu galplyk” diýip, Barotowa belleýär.
“Yslam galkynyş partiýasy” bu wakada öz agzasy Barotowanyň tarapyny tutdy we ony goldady.
Bu partiýa Merkezi Aziýada resmi hasaba alnan ýeke-täk yslam partiýasydyr. ”Yslam galkynyş partiýasy” Täjigistanyň parlamentiniň häzirki düzüminde iki orny eýeleýär.


text:
Moskwanyň şäher sudunyň žýurisi çarşenbe güni alty sany demirgazyk kawkazlyny ors futbol janköýeri Ýegor Swiridowyň ölümi bilen ilteşiklilikde günäli tapdy. Bu höküm olara ýokary jezanyň berilmegine ýol açýar.
Demirgazyk kawkazlylaryň biri ors futbol janköýerini oýlanyşykly öldürenlikde günäli tapyldy. Ýegor Swiridowyň öten dekabrda öldürilmegi aşa milletçi ors ýaşlarynyň Kremliň golaýynda tertip-düzgüni bozup, pitne turuzmagyna getiripdi.
Žýuri Moskwanyň Spartak futbol klubynyň agzalary bilen alty sany demirgazyk kawkazly arasynda 2010-njy ýylyň 6-njy dekabrynda köçede turan dawada Aslan Çerkesowyň janköýer Swiridowy bilkastlaýyn atyp öldürendigini aýtdy.
12 agzadan ybarat oturdaşlar toparynyň 8-si Çerkesowa iş kesilmeli diýip ses berdiler. Onuň bilen suda çekilen beýleki bäş adam hem huligançylykda ýa-da Swiridowyň ölümi bilen baglanyşykly adamlary ýeňil ýaralanlykda günäli tapyldy.
Döwlet prokurory Mariýa Semenko žýuriniň höküminiň bu adamlara berk türme tussaglygynyň berilmegine ýol açandygyny aýtdy.
“Prokurorlyk žýuriniň höküminiň kanuny we düýpli esaslandyrylandygyna ynanýar. Aýyplanýan özüne bildirilýän aýyplamalaryň hemmesinde günäli tapyldy. Bu žýuriniň döwlet prokurorynyň garaýşy bilen ylalaşýandygyny, aýyplanýanyň geçirimlilige mynasyp däldigini aňladýar" diýip, Semenko aýdýar.
Suduň kararynyň 25-nji oktýabrda çykmagyna garaşylýar.
Moskwanyň şäher sudunyň sudýasy öz kararlaryna esas edinmekleri üçin oturdaşlara 29 sorag beripdi. Munuň iň möhümi Çerkesowyň Swiridowy bilkastlaýyn öldürip-öldürmänligidi.
Suda çekilenleriň aklawçylary olaryň adam öldürmek niýetiniň bolmandygyny, diňe dawanyň soňlanmagyny isländiklerini aýtdylar. Aklawçylar: “Beýlekileriň sany köp bolupdyr, bular diňe özlerini goramaga synanyşypdyrlar" diýdiler.
Çerkesowyň aklawçysy Dmitri Pankow prosesden soň milli telewideniýede: “Bu meniň müşderim üçin çynlakaý höküm. Bu dört oturdaşyň ony günäli tapmandygyny aňladýar. Beýleki sekiz oturdaş ony Ýegor Swiridowy öldürenlikde günäli tapdy. Bu höküm barada şikaýat suduna ýüz tutarys".
Ýeňil hökümiň çykarylmagy etniki çaknyşyklara getirer diýip, gorky edilipdi.
Ýegor Swiridowyň öldürilmegi öten dekabrda ors milletçileriniň Kremliň golaýyndaky Manež meýdanynda topalaň turuzmagyna getirdi. Turan etniki çaknyşyklarda ençeme adam ýaralandy.
Premýer-ministr Wladimir Putin ok atylan ýerde gül goýup, bu işi “tragediýa” diýip atlandyrdy.
Çarşenbe güni Moskwanyň şäher sudy 2008-nji ýylda Moskwada bir täjik immigrantyny öldüren üç sany aşa milletçini 17 ýyl bilen 24 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
Şäher häkimiýetleri rugsat bermedik hem bolsa, aşa milletçiler özleriniň her ýyl geçirän “Ors marşyny” Moskwada 4-nji noýabrda geçirmekçi.


text:
Hytaýly gözleri kör adam hukuklaryny goraýjy Çen Guangçeng ABŞ-nyň Pekindäki ilçihanasynda pena tapdy, ýöne ol Amerikada bosgun bolmak islemeýär. Bu barada onuň dissident ýarany Hu Jia düşenbe güni aýtdy.
Çen Hytaýyň zorluk bilen sterilizasiýa etdirmek kampaniýasyna garşy durup gelýär. Ol 22-nji aprelde Şandong welaýatynda öý tussaglygyndan gaçyp, geçen şenbe güni ABŞ-nyň ilçihanasynda pena tapdy.
Bu waka Hytaýyň we ABŞ-nyň ýokary derejeli resmileriniň arasynda 3-nji maýda Pekinde geçirilmeli gepleşiklere taýýarlyk görülýän döwre gabat geldi. Bu gepleşiklere ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton hem gatnaşmagy planlaşdyrýar.
Birleşen Ştatlaryň resmileri Çeniň ABŞ-nyň goragyndadygy baradaky maglumaty tassyklamakdan ýüz öwürdiler.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisi Kurt Kampbell Çeniň işi boýunça gepleşik geçirmek üçin Pekine bardy diýip, “The New York Times” ýazýar.


text:
Germaniýada polisiýa ysraýylly tansça edilen hüjüm bilen bagly ýagdaýy derňeýär.
Gannower şäherinde açyk meýdanda çykyş edip duran tansçylary ýaşlaryň bir topary daşlady. Tansçylaryň biri aýagyndan ýaralandy, netijede artistleriň çykyşy ýatyryldy.
Polisiýanyň maglumatyna görä, waka immigrantlaryň ýaşaýan Salkamp kwartalynda bolupdyr.
Hüjüm edenleriň arasynda birnäçe musulmanam bar. Iki adam saklandy.
“Gannoweriň progressiw ýewreý obşinasy” topary Ysraýyla garşy meýilleriň artmagyndan howatyr edýändigini mälim etdi.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy abraýly toparlaryň ençemesi Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) daşary syýasat we howpsulzyk boýunça ýokary derejeli wekili, Ýewropa komissiýasynyň wise-prezidenti Federika Mogherinä ýüzlenip, Türkmenistanda häkimiýetleriň ‘mejbury ýagdaýda’ ýaşaýjylaryň satellit antennalaryny aýyrmak boýunça alyp barýan kampaniýasyna täsir etmäge çagyrdylar.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar türkmen häkimiýetleriniň ýaşaýjylaryň şahsy emlägi bolan çanak antennalaryny aýrymak bilen, türkmenistanlylaryň garaşsyz maglumatlary almak mümkinçiliklerini çäklendirmegi maksat edinýändigini nygtaýarlar. Olar öz hatynda Federika Mogheriniden bu kampaniýany tizden-tiz togtatmak üçin türkmen hökümetine ýüzlenmegi soraýarlar.
14-nji iýulda ugradylan bu hatda ÝB bilen Türkmenistanyň arasynda ýakynda Partnýorlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň baglaşylmalydygyna üns çekilip, Ýewrobileleşigiň antennalary aýyrmak boýunça kampaniýanyň adamlaryň azat metbugata bolan hukugynyň ýowuz bozulmasydygyna düşünmelidigi nygtalýar.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň pikirine görä, türkmenistanlylaryň garaşsyz habar çeşmelerinden mahrum edilýändigi sebäpli, bu ýurduň ilaty üçin juda möhüm mesele.. Mysal üçin, türkmenistanlylaryň aglabasy öz satellit antennalary bilen – türkmen dilinde garaşsyz maglumatlary berýän ýeke-täk habar çeşmesi bolan – Azatlyk Radiosyny diňleýärler.
Satellitleriň aýrylmagy bilen, türkmenistanlylaryň Azatlyk Radiosyny, şeýle-de häkimiýetleriň öňe sürýän habarlaryna alternatiwa bolup biljek, rus, iňlis we beýleki dillerdäki maglumatlardan mahrum boljakdygy bellenilýär.
Türkmen häkimiýetleriniň satellit antennalarynyň deregine hödürleýän kabel telewideniýesiniň düzümindäki kanallar hem hökümetiň berk gözegçiliginde saklanylýar. Kabel telewideniýesinde 100-e golaý kanalyň bardygy aýdylsa-da, olaryň arasynda häkimiýete tankydy garaýyşlary hödür edip biljek ýekeje-de kanalyň ýokdugyna üns çekilýär. Şeýle-de hökümet islendik wagt bu kanallary petikläp bilýär.
Paýtagtda satellit antennalaryny aýyrmak kampaniýasy şu ýylyň mart aýynda başlandy. Häkimiýetler antennalaryň “şäheriň görküni bozýandygyny” öňe sürüp, ýaşaýjylaryň emläklerini birugsat söküp başladylar.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň bellemegine görä, resmiler bu işiň anyk haýsy kanunçylyga esaslanýandygyny ne düşündirip bilýärler, ne-de degişli resmi dokumenti görkezip bilýärler. Munuň deregine häkimiýetler “ýokardan gelen görkezme” diýen düşündiriş bilen çäklenýärler.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar ÝB-niň geçen aýyň 17-ne türkmen häkimiýetleri bilen geçiren adam hukuklary boýunça dialogynyň dowamynda satellit antennalaryň aýrylmagy meslesini gozgandygyndan habarlydyklaryny, emma berk jemgyýetçilik hereketi geçirilmezden, türkmen hökümetiniň bu kampaniýadan el çekmejekdigini nygtaýarlar.
Hatda bellenişi ýaly, türkmen hökümetiniň 2007-nji we 2011-nji ýyllarda çanak antennalary aýyrmak boýunça geçirjek bolan kampaniýalary hem halkara reaksiýasy sebäpli bes edilipdi.
Adam hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanyň adatdan daşary derejede ýapyk ýurtdugyny, hökümetiň hem ähli çap we elektronik media berk gözegçilik edýändigini ýene bir gezek ýatladyp geçýärler.
ÝB-niň daşary syýasat we howpsulzyk boýunça ýokary derejeli wekili, Ýewropa komissiýasynyň wise-prezidenti Federika Mogherinä ugradylan hata:
guramalarynyň wekilleri gol goýdular.