text:
НОВОСТИ
НОВЫЕ КЛИПЫ
НОВЫЕ MP3
Meylis Halbayew - Toyly we Ayjahan (AJAYYP.COM Saytynyn adminine gutlag aydymy) Myahri - Yok yok (Super Hit) Yhlas Gurdow - Rugsat ber Meylis Halbayew - Ilkinji soygi Azimus ft The Flash - Yak menin yuregim (Merda we Bagtyjan uchin) Diddi ft Lika - Uzakda Holy Wolf - Kim bilen ha VBS (Serdar) - Nadip unutdyn Musa (Romantik) - Biwagt gide Kabam MuhammetAli ft Diddy – Yeke Yalnyz men MafN - Ashyk sana Serdar Geldiyew ft Rc Angel - Omursyz umyt Serdar Geldiyew ft Rc Angel - Yanar yurek Nurmammet Nuryyew - Soygimizin barynda Maksat Yagmyrow - Gel soyenim Han ft Twist ft Ezka - Soyerin Repa ft Ezka - Dolanay Didje ft Diddy - Dostlyk Wego - Yatla meni Azat Donmez - Peri Azat Donmez - 3Gel Farhat Oraev - Shu yor (MP3) New Wawe - Bu Turkmen mike RedFight ft Rustem - Jan balam Bego (Begench Charyyew) - Aydasym gelyar
МОЛОДЫЕ ЗВЁЗДЫ
Iska (Younger) - Мы люди X Ahmet Bashimow ft Vip - Tayym bol Han ft Elman ft Bayramhan - Seni soyyan Umyt - Goyber meni Big Smoke ft Han - Aynam S_Unit ft Merdan Selimow - Soy meni Iska (Younger) - Sensiz Nuryagdy Shyhyew - Mana dolan Snake - Sen men bagtym Kaiperain ft Mekan Rejepow - Suyjijam Chovdyr ft Gera ft Han - Maralym Dayanch Toylyyew ft Dayka ft Mr.Crazy - Gelsene yanyma Dayanch Toylyyew ft Dayka ft Gurban Nuryyew - Saryjam Muhanya ft LiL yazik ft Meylis (A-G ) - Yaryp dur (Mashynlara Boom) S_Blaze - Garyp bichareler Didar ft Chowdur - Dolanma Hanchik ft Kid.A - Sen owadan bala Kera ft Maral - Soygi wadasy Kera ft Guga - Fizmatik gyz Sabu ft Serdar Saparow - Ayryldym Sabu - Choganly bu New star ft Sahetoffich - Biwepa yar S_Blaze - Bas bas Kera ft Nury - Yalan soygi Mayrat - Bala Bala (RMX)
НОВЫЕ СТИХИ
Ýürek dil açanda... [Amangeldi şahyr] Harlanan söýgi. (Hakyky bolan waka esaslanan) Ylham guşuma oýlanma [Amangeldi Shahyr] Gyz menden. [Amangeldi Shahyr] Gözleriň aýdýar. [Amangeldi Shahyr] Ýürek dil açanda... SEN GITDIN! Haysy gyzy soymeli? Gyz alıp gaçmak moda boldy Agendin arhiwini çokalasam çykan zatlar..... Söýgi hakda ýene bir goşgy MEN SENI GÖRMÄN SÖÝDÜM Hakyky bolan waka ! Gelnin bilen bagtly yasha!!! [aGLATYAN GOSHGY] EÝESI TAPYLAN ÝÜREK [BOLAN WAKA] Yashap ýören öli ýürek Nirede sen BAGYŞLA MENI! Aşyk eýlediň. [Amangedli Shahyr] Ýüregimiň taýy. [Amangeldi shahyr]
НОВОСТИ ШОУ-БИЗНЕСА
Kriştianu Ronaldo öz aýlygyny ýarym mill... Beýik Britaniýada şokoloddan çäýnek ýasa... Alymlar iň uly dinozawryň skeletini tapd... Maradona öňki Giýewsi üçin urşdy!!! Facebook-uň adamlary internet toruna get... Ronaldino Meksikada oýnar!!! Öz derwezesinden gol salan derwezeban! Hindi gyzy Ite durmuşa çykdy!!! Maradona futbol oýnunda!!! Braziliýaly kellesi öwrülgi adam! Hytaýda çyzyksyz gara gaplaň çagasy düný... Ýaponiýa köçelerinde Betmen gezip ýör! 73-Ýaşly Pele ýene bir gezek öýlendi! Hindistanly oglanjygyň elleri ulalyp bar... Jeki Chanyn ogly Jesi - olum jezasy beri... Yenijin bayragy - 200 manat Ibrahim Tatlisesi 3-müň gezek öldürdiler... Turkiýada iki keleli delfin tapyldy! Iphone 6 zawody ýanyp gitdi! Iňlis okuwçylary tarapyndan gadymy altyn...
Ma-RO
ТОП МУЗЫКИS_Beater ft Selbi ft Kakajan R... S_Beater ft Azat Donmez - Yana... S_Beater ft Azat Donmez - Boni... S_Beater ft Syke ft Selbi Tuwa... S_Beater ft Mekan Atayew - Soy... S_Beater ft Dali ft Soprano-Bi... S_Beater - Garankyda Azat Donmezow - Soyyan seni ba... Azat Donmezow - Ashyk men sana S_Beater - Ashgabat Hichem yat...
ИНТЕРЕСНО
СТАТИСТИКА
Онлайн всего: 93
Гостей: 91
Пользователей: 2
azim, Playman, batyok_92, merchik, aygozel, Begenchmyrat, Atajan140990, Merdan_Gutchyyew, pohuist08, 140399y, menman99, babamyrat, Kerimow, Begjan2230, 07merdan92, Mahrishka, teke_mad, TheWolf, Orazzi, chopan_style, yunus_m, SaKoVJackwiZ, holywolf, meredik_997, aikajan, chaka97, ADowlet, jumajanjan_2, yslam, jumamyradowa31, allas14, [Полный список]


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy - Türkmenistanyň migrasiýa ulgamyny düzgünleşdirmek, migrasiýa babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, Türkmenistanyň migrasiýa meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän döwlet dolandyryş gullugy bolup durýar.
Ol Türkmenistanyň Prezidentiniň 2003-nji ýylyň 21-nji fewralynda çykaran 6133 belgili karary esasynda Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugy ady bilen döredildi. Gulluga Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlarynyň giriş-çykyşyny hasaba almak, olaryň ýurduň çäginde bolýan salgylary boýunça hasabatyny ýöretmek, olara Türkmenistana gelmek-gitmek üçin wiza, ýaşamak üçin ygtyýarnama, ýurduň çäginde işlemäge rugsatnama resmileşdirmek ýaly wezipeler ýüklendi.
Gulluk 2004-nji ýyldan başlap türkmen raýatlarynyň ýurduň Döwlet serhedinden giriş-çykyşyny hasaba almak, 2005-nji ýyldan başlap, Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, Türkmenistanyň raýatlygyna dikeltmek, Türkmenistanyň raýatlygynda çykmak boýunça resminamalary kabul etmek we olary taýýarlamak, Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurda hemişelik ýaşamaga göçüp gitmek üçin rugsatnamalary resmileşdirmek bilen bagly işleri hem ýerine ýetirmäge başlady.
2008-nji ýylyň 17-nji aprelinde Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugynyň ady Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy diýlip üýtgedildi. 2008-nji ýylyň iýulyndan başlap, Gulluga ýene bir täze wezipe: Türkmenistanyň raýatlaryna biometrik maglumatly pasport resmileşdirmek wezipesi ýüklenildi.
Döwlet migrasiýa gullugynyň ýolbaşçy - Döwrangeldi Baýramow.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersiteti
Gurluşy[üýtget]
8 fakultetden we 23 kafedradan ybarat:
- Fakultetler:
- Matematika
- Himiýa we biologiýa
- Türkmen dili we edebiýaty
- Daşary ỳurt dilleri we edebiỳaty
- Taryh
- Hukuk we halkara gatnaşyklary
- Fizika
- Geografiýa
- Kafedralar:
- Beỳik Saparmyrat Türkmenbaşynyň Mukaddes Ruhnamasy
- Pedagogika we psihologiýa
- Türkmen dili
- Türkmen edebiýaty
- Konstitusiýa we halkara hukugy
- Raýat we jenaýat hukugy
- Iňlis dili
- Nemes we fransuz dilleri
- Daşary ýurt edebiýaty
- Arap, pars we türk dilleri
- Amaly matematika
- Umumy matematika
- Matematiki analiz
- Ähtimallyklar nazaryýeti we matstatistika
- Nazary we tejribe fizikasy
- Umumy fizika
- Biologiýa
- Himiỳa
- Geografiýa
- Daşky gurşawy öwreniş
- Türkmenistanyň taryhy
- Dünỳä taryhy
- Arheologiỳa we etnologiỳa
- Hünär ugrundan dil taỳỳarlygy
- Dünýä tejribesini öwreniş
Esasy ylmy ugurlary[üýtget]
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň syýasy taglymatyny, Mukaddes Ruhnamasyny ylmy jähetden özleşdirmek, türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, täze taryhyny çuňňur we dogruçyl öwrenmek, türkmen dilini we edebiýatyny hemmetaraplaýyn öwrenmek, ýurduň orta we ýokary okuw mekdepleri üçin türkmen dilinde okuw kitaplaryny taýýarlamak, şonuň ýaly-da differensiýal nazaryỳetiň we oňa ýakyn ylymlaryň birnäçe meselelerini özleşdirmek, differensiýal we operatorlyk deňlemeler, amaly meseleleriň hasaplaýyş usulynyň çözlüşi, jisimleriň fiziki özboluşlylygynyň magnit düzümli faza geçirijisini barlamak, günüň şöhlesiniň giň diapazonyna we gysga tolkun uzynlykly ültramelewşe bölegine ýokary duýujylykly fotokabuledijileri ýarymgeçiriji gurluşlaryň esasynda işläp düzmek we olaryň nusgalaryny taýýarlamak, Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy – Köneürgenç meteoritiniň düzumini, häsiýetnamalaryny we gurluşyny öwrenmek, nebitli we gazly ýataklara suwuň aralaşmak hadysasyny modelirlemek, Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryny kompleksleýin peýdalanmak we goramak meseleleri we ş.m.


text:
Paleografiýa
“Oguz hanyň düzen beýik düzgün-nyzamly döwletleri müň ýylyklarda uzapdyr, Oguz hanyň düzen elipbiýi müň ýyllyklaryň içinde hereket edipdir. Biz bu gün ol elipbiýiň haçan ýetip gidýändigini bilemzok, emma on sekizinji asyrda mundan tas üç ýüz ýyl öň ýaşap geçen şahyr Şeýdaýynyň döreden “Gözel ýygrym bäş” merziýe goşgusy Oguz hanyň ýetin elipbiýiniň agysy ”
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama
Paleografiýa malarynyň taryhy ösüşindäki daşky keşbini, olaryň ỳazylyş usullaryny, düzgünlerini we harplaryň görnüşlerini öwrenỳär. Paleografiỳanyň öwrenỳän ỳazuw daşky keşbine şu aşakdakylar degişli : ỳazgynyň alamaty ỳazylyş görnüşiniň, ỳazylyş usulynyň we ỳazuw ỳazylan serişdäniň aỳratynlyklary, ỳazuw guraly, elỳazmanyň bezemekligi, reňki, syỳasy, suw alamaty, tagmasy, mähri,göwrimi, elỳazmanyň rejelenişi. Paleografiỳanyň esasy maksady gadymy ỳazgy ỳadygärlikleriniň ỳazylan wagtyny, ỳazylan ỳerini, dilini kesgitlemekdir. Adamzat jemgyỳetinde ỳazgylaryň ähmiỳeti uludyr, gadymy admzat jemgyỳetiniň ruhy baỳlygyny ỳygnamakda we olary soňky göwre ỳetirmekde ähmiỳetlidir. Şonuň üçin paleografiỳa ylmy taryh ylmynyň iň bir wajyp pudaklarynyň biri hasaplanỳar.
Paleografiỳa sözi iki sany grek sözünden emele gelendir. Ýagny “palaos” – köne, gadymy we “grado” – ýazýaryn diýmekdir. Paleografiýa gadymy elýazmalary dogry okamaklygy başarmaga, onuñ nirede we haçan ýüze çykandygyny, ýazan adamyñ adyny, ol ýazgynyñ hakykydagyny ýa-da ýalan-galdygyny kesgilemäge kömek edýär.
Ýekebaşga paleografiýa öz adynyñ gelip çykyşyna laýyklykda gadymy elýazmalary öwrenmek bilen meşgullanmagy añladýardy. Häzirki wagtda bolsa täze döwrüñ hem elýazmalarynyñ daşarky tarapyny öwrenýär. Şuña laýyklykda häzir täze söz – “neografiýa” sözi ýüze çykdy.
Paleografiýaýanyñ wezipesi
- köne, gadymy hatlary ýalñýşsyz okamaklyga
- elýazmalaryñ haçan ýüze çykamdygyny kesgirlemeklige mümkinçilik döretmek.
Ýazuw ýadygärlikleriniñ dogry okalmagy olaryñ taryhy çeşme hökmünde geljekde peýdalanmaklygyna şert döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi barlaglaryñ ýalñýş netijeleri çykarmagyna getirýär.
Paleografiýanyñ 2-nji wezipesi – ýazuw ýadygärlikleriniñ ýazylan wagtyny we ýerini kesgitlemekdir. Bu işde induksiýa – hususy ýagdaýlardan umumy netijeler çykaryp, pikirlenmek usuly we deduksiýa – umumy netijeden hususy netijä gelmek, umumy pikirlerden hususy pikire gelmek usuly bar.
Paleografiýa beýleki birnäçe kömekçi taryhy derler bilen baglanyşykly ösýär. Ilkinji nobatda epigrafika – gaty zatlaryñ ýüzüne ýazylan ýazgylary – gaşa, metala, agaja, toýuna we beýl – ýazulan ýazgylary öwrenýän ylym bilen baglanyşykly. Sebäbi epigrafika ýaly ýazuw belgileriniñ ösüşini öwrenýär. Şeýle hem paleografiýa stragestika (möhürler hakyndaky ylym, “stragis – möhür – grek sözünden” we numizmatika (şaýlyklar hakyndaky ylym) bilen baglanyşyklydyr. Möhürleriñ we şaýlyklaryñ ýuzüne ýazylan ýazgylar paleografiki synlamalar üçin serişde bolup hyzmat edýär.
Kömekçi taryhy dersleriniñ içindendiplomatika hem paleografiýa bilen baglanyşyklydyr. Paleografiýa-da, Diplomatika-da ýumşak zatlara ýagny kagyz we beýleki ýumşak zatlara ýazylan ýazuw çeşmelerini öwrenýärler.
Öñki belleýşimiz ýaly paleografiýa ýadygärligiñ diñe daşky taryhy bilen meşgullanýar, Diplomatika bolsa gyzyklanýan ýazuw çeşmesiniñ mazmuny bilen meşgullanýar. Şeýlelikde bu ýerde diplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýanyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy doplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýaýnyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy diplomatikanyñ meşgullanýanyn-dakysyndan birnäçe esse köpdür.
Paleografiýa ýokary agzalyp geçilen derslerden başga-da sungat taryhy (elýaz,alaryñ çeper bezelişini, nagşyny, ondaky şekilleri öwrenende ýa-da edebiýat taryhy dil-bilimi elýazma ýadygärlikleriniñ edebi düzümi öwrenilende) ýaly özbaşdak ylymlar bilen baglanyşykda ösýär we olaryñ iş netijelerini peýdalanýar.
Paleografiýa hronologiýa (bu sözi Lihaçow D.S. girizdi), berestoogiýa, metrologiýa, çeşmeleri öwreniç ylymlary bilen hem baglanyşykly.
Paleografiýa ylym hökmünde Günbatar Ýewropada XVII asyrda çykdy. Onuñ watany Fransiýa hasaplanýar. Paleografiýa ilki aýratyn ylym hökmünde däl-de taryhy çeşmeleriñ bir bölegi hökmünde ýüze çykdy. XVI-XVII asyrlardaky reformasiýa - katolik buthamasynyñ esaslaryna güýçli zarba ugry we orta asyr jemgyýetinde ankydy pikiriñ ösmegine şert döretdi.
Öñdebaryjy fransuz alymlary irki resminamalary we arhiw serişlererini toplap we ylmy barlaglarda ulanyp başladylar. Olar baý elýazmalary çap etmek, täzeden işlemek bilen hem meşgul boldular. Olardan Düýşen, Balýuz, şarl Duýkanen we başdalar.
“Paleografiýa” sözüni döreden we ylmy dolanyşyga girizen XVII asyryñ ahyrynda we XIOII asyryñ başlarynda ýaşap geçen meşhur fransuzalymy Berner Monfokodyr. Ol ilkinji gezek ýazuwyñ taryhyna ýörite ýüzlendi. Monfokon döredijiliginiñ ilkinji ýyllaryny grek elýazmalaryny öwrenmelkige bagyşlady. Ol 1708-nji ýylda “Grek paleografiýasy” atly kitabyny çykardy, oña 12 müñ grek elýazmalary mälim bolupdyr. Indi paleografiýa diplomatikanyñ bir pudagy däl-de eýsem özbaşdak ders bolupdyr.
Ýazuw materialy we ýazuw guralary: Papirus. Pergament. Palumnsestler. Kagyz. Syýa. Gaz elegi. Mel. Pero. Galam. Ornament Gadymy ýazuw üçin ýumşak material papyrus bolupdyr. Bu gamyşlak ösümlik Niliň aşak akumlarda orta Afrikada we şeýle-de orta ýer deňiz basseýnelerde duş gelipdir. Papirius uly ýogyň gamyşa meňzeş bolupdyr. Ony kesipdirler we ýukajyk özenini zolak-zolak görnüşinde goýupdyrlar. Yssy günüň şöhlesini goýlan ýumşak gamyş ýuka, sary reňkli plastinka görnüşine öwrülipdir. Şol alnan materiala bolsa gadymy müsüpliler tuiw bilen öz harylaryny (çerogliflerini) ýazypdyrlar.
Şeýle usul bilen ýazylan ýazgylar b.e 4000 m ýylara degişlidir. Ýazuw materily hökmünde Müsürde ýüze çykan papyrusy Ýewropa aralaşypdyr. Mys, XI asyrdaky Rim papalarynyň dokumentleri papirislara ýazylypdyr.
G.o. slawýanlar we ruslar papirusy bilmändirler. Gadymy rus elýazmalary derä (pergamante) ýazylypdyr. Deri ýazuw materially hökmünde uzak wagtlap g.d-da ulanypdyr. Deri b.e öň I asyrda kiçi Aziýa şäheri bolan Pergameda (häz Bergam) ýäsylypdyr. Şol şäheriň ady bilrn baglanşykly oňa pergameý diýilipdir.


text:
A
A - harpy[üýtget]
1) türkmen elipbiýiniň birinji harpy.
- A harpy agzyň giň açylmagy, diliň agyz boşlugynda yza çekilmegi netijesinde hasyl bolýan giň, dodaklanmaýan, ýogyn çekimli sesiň belligi. Peredmetler elipbiý tertibinde görkezilende, bu harp birinji peredmeti aňladýar. A sesi sözüň ähli ýerinde gelip bilýär. Bu ses uzyn (a:t, a:ç) we gysga (a:t, a:ç) aýdylmak bilen iki sany özbaşdak fonemany hasyl edýär. Bu harp arap grafikasynda elip (ﺁ) diýlip atlandyrylýar;
2) türkmen klassyky edebiýatynda bu harp dikligi, syrdamlygy aňladýar.


text:
2014-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň aprel aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň mart aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň fewral aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2014-nji ýylyň ýanwar aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň dekabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň noýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň oktýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň aprel aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň mart aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň fewral aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2013-nji ýylyň ýanwar aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň dekabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň noýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň oktýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň sentýabr aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň awgust aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň iýul aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň iýun aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
2012-nji ýylyň maý aýy üçin "Türkmenistan we sebitler boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy"
Arhiw:
Türkmenistan boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy
Aşgabat şäheri boýunça bölek satuw söwdasynda harytlaryň we hyzmatlaryň ortaça bazar nyrhlary barada ýygyndy


text:
Sankt-Peterburgyň uly porty
SANKT-PETERBURG PORTY, ORSYÝET Portyň häsiýetnamalary
Ýerleşişi: Baltik deňziniň Sankt-Peterburgdaky, öňki Leningraddaky, porty, Newanyň gözbaşynda, Newa derýasynyň deltasyndaky adalarda ýerleşendir. Esasy maglumatlar: Port bütin ýylyň dowamynda açyk, buz döwüjiler (ledokollar) üçin bolsa Sanjardan Nowruza çenli. Kenardaky agalyk ediji şemallara laýyklykda suwuň derejesiniň üýtgemeginiň mümkinçilikleri bardyr. Sankt-Peterburgyň uzynlygy takmynan 15 deňiz mili bolan Deňiz Kanaly porta girelgä eltýär. Iň darajyk ýerde giňlik 80 metre barabardyr. Daşalmaklar boýunça maglumatlar: her ýyl takmynan 11,817,700 tonna ýük daşalýar, munuň içinde 190,107 teu hem bardyr. Ýükleniş (goýberiliş) zolagy: Korabllar üçin tomusky zolagyň uzynlygy 100 metrden köpdür, Korabllar üçin gyşky zolagyň uzynlygy 100 ýa-da ondan pes metrdir. Gyş - 1-nji Sanjardan 31-nji Nowruza çenlidir, tomus – 1-nji Gurbansoltandan 31-nji Garaşsyzlyga çenlidir. Iň uly ölçeg: gäminiň iň uly ölçegi – uzynlygyna 260 metr, giňligine 40 metr we suwuň düýbünden gäminiň aşak düýbüne çenli çuňluk – 11 metre çenli. Newanyň Derwezeleriniň ölçeglerine laýyklykda gämileriň iň uly uzynlygy: - 200 metre çenli uzynlygy bolan gämi Suwuň düýbi bilen gäminiň düýbüniň arasynyň beýikligi 9 metre çenli - 190 metre çenli Suwuň düýbi bilen gäminiň düýbüniň arasynyň beýikligi 9,5 metre çenli - 180 metre çenli Suwuň düýbi bilen gäminiň düýbüniň arasynyň beýikligi 9,8 metre çenli
Barmaklyk üçin maglumatlar
Barmaklygyň hasaplanylan wagty (BHW): BHW agentiň ýa-da gäminiň kapitanynyň üsti bilen “Giriş” (“Vhod”) buýuna ýetmezden 48, 24, 2 sagat öň Sankt-Peterburgyň portunyň Deňiz Administrasiýasy, portuň başlygy bilen ylalaşylmaga degişlidir. Eger-de, Sankt-Peterburga gelmeklik 48 sagatdan az wagt alýan bolsa, gelinýändigi baradaky duýduryş gäminiň çykyş portundan ýüzüp ugran wagtyndan 2 sagat geçenden soňra berilmelidir.
Barmaklygyň hasaplanylan wagty özünde şu maglumatlary saklamalydyr:
1. Ady, milli degişliligi we gäminiň görnüşi. 2. Gäminiň çagyryşlary. 3. Gäminiň eýesi hökmünde bellenen Sankt-Peterburgdaky wekiliň ady. 4. Baryp ýetmekligiň senesi we wagty. 5. Gäminiň iň uly uzynlygy, giňligi we agramy. 6. Gäminiň burundan yz tarapa çenli hakyky ölçegleri. 7. Nt. 8. Ýükün görnüşi we möçberi. 9. Buz döwüjä (ledokola) degişli: buz döwüjiniň görnüşi, hereketlendirijiniň mümkinçilikleri, aýlanýan çarhýň (wintiň) materialy.
Gäminiň kapitany maglumatyň hakykylygyna jogapkärdir.
Talap edilýän resminamalar:
1. Esasy Deklarasiýa we Kapitanyň Deklarasiýasy. 2. Gäminiň ekipažynyň sanawy. 3. Gämi üçin resminamalar. 4. Nebit bilen hapalandyrylan ýagdaýlarynda ýitgileriň öwezini dolmak baradaky raýat jogapkärçiliginiň ätiýaçlandyrylyşy baradaky Şahadatnamalar ýa-da başga maliýe kepillendirmeleri. 5. Gäminiň eýesiniň ýa-da dolandyryjynyň rugsatnamasynyň (lisenziýasynyň) göçürme nusgalary.
Aragatnaşyk:
Sankt-Peterburg radiosy (2,182 kilogers) Ýokarky ýygylyklar: Portuň gözegçiligi, kanallar 16 we 26. Hereketiň gözegçiligi, kanal 09.
Saglyk boýunça düzgünler:
“Geliş” (“Pribytiýe”) buýuna ýetmezden 48 sagatdan soňa goýman gäminiň kapitany gämidäki bar bolan sanitar-epidemiologik şertler barada (ugran porty, alakalaryň we aýakçylaryň (moskitleriň) barlygy) Sanitar-karantin Gullugyna we Kompaniýanyň Agentligine maglumat bermelidirler. Kapitan alakalar boýunça Şahadatnamany görkezmäge borçludyr.
Gümrük barlagy we immigrasiýa:
Gümrük barlagy sanitar barlagyndan soňradyr. Gäminiň kapitany şu resminamlary görkezmäge borçludyr:
Resminamalar ýa-da nusgalary:
1. Gämide ýaragyň, amunisiýanyň, zyýanly maddalaryň ýa-da neşe serişdeleriniň barlygy hakynda Halkara Deňiz Guramasynyň blankasynda ýazylan Esasy deklarasiýa. 2. Ýüküň adyny, onuň möçberini we tranzit ýüküň ýa-da resminamalarsyz ýüküň barlygyny görkezýän Ýük Deklarasiýasy 3. Gäminiň komandasynyň ekipažynyň sanawy. 4. Töleg serişdeleriniň sanawy. 5. Ekipažyň agzalarynyň emlägi baradaky Deklarasiýa. 6. Saglygy bejeriş maksatlary üçin niýetlenilen neşe serişdeleriniň barlygy. 7. Gäminiň ätiýäç gorlary (zapaslary) barada Deklarasiýa.
Ýükün resminamalary:
1. Ýükleriň sanawy. 2. Gäminiň ýüküniň Deklarasiýasy. 3. Gümrük rugsady üçin talap edilýän beýleki resminamalar .
Baýdaklar: Orsyýediň baýdagy, darga (losman) baýdagy we milli baýdaklar hem görkezilmeli. Taýýarlyk hakynda duýduryş: Gelnenden soňra, portuň ygtyýarly wekiliniň gämini kabul edendigine gözegçilik üçin kapitan (agent) radio-duýduryş bermelidir.
NAWIGASIÝA
Portuň çäkleri: deňiz tarapdan Sankt-Peterburg porty şular bilen çäklenendir: paralleliň çyzygynyň ugry boýunça we 427-nji metrdre Günorta-günbatarda, Kömürli Mol (Ugolnyý Mol) (59°52'Demirgazyk 030°12'Gündogar) we Günorta Damba (Ýužnaýa Damba) çenli. Soňra, Demirgazyk-Günbatardan Deňiz Kanalynyň günorta tarapynyň dowamynda onuň Kiçi Reýd (Malyý Reýd) bilen kesişýän ýerine çenli (59°58'Demirgazyk 029°48'Gündogar). Soňra, Günorta-gündogardan Deňiz Kanalynyň demirgazyk tarapynyň dowamynda Demirgazyk Dambanyň (Sewernaýa Damba) esasyna çenli. Soňra, Demirgazyk-demirgazyk-gündogara 2 deňiz mili Newa buýuna (59°56'Demirgazyk 030°07'Gündogar) çenli. Soňra, günortada Wasilewsk adasyna çenli. Deňiz buýlary, gämi ýollary (farwaterler) we kanallar: umman (okean) gämileri Deňiz kanaly bilen geçmäge mejbur edýär. Newa derýasynyň deltasy boýunça 4 sany tebigy kanal bar. Demirgazykda kiçi gämileriň derýanyň ýalpak ýerini kesip geçip biljek kanaly bar. Kanallaryň çuňlugy 2 we 3 metr aralygynda, olar Newa Aýlagyndan (Gubasyndan) dogry Newa derýasynyň özüne alyp barýarlar, birnäçe şahalar duýduryş diňleri (signal başnýalary), maýaklary we buýlary bilen belgilenendir. Darga (Losman): Hökmandyr. Losmanlar adatça gämileri duýduryş diňleriniň üsti bilen Sankt-Peterburg portunyň “Vhod” girelgesine (60°02'Demirgazyk 029°26'Gündogar) çenli ugradýarlar we kenara düşürýärler. Erbet howa bolan ýagdaýynda gämi losmanyň gaýygynyň yzy bilen Kronştata çenli barmalydyr, ol ýerde bolsa losman ony ýerleşdirer. Radarlaryň kenar stansiýasynyň maslahatlaryny alyp bolýar. Labyr duralgasy: deňiz tarapyndan porta gelýän gämiler duýduryş minarasy “Vhod” (60°02'Demirgazyk 029°26'Gündogar) diýlen ýerde labyry taşlamalydyrlar. Çuňluk bu ýerde 20-25 metr aralygynda üýtgeýär, ol ýerde düýp hapadyr we çägesöwdir. Daşgyn-gaýtgyn derejeleri we akymlar: gaýtgyn derejesi iň uly bolanda 3.5 metr (güýzki demirgazyk-gündogar şemallary wagtynda) Gämi duralgalary: 1000. Howa we has köp öwüsýän ýeller: demirgazyk-günbatardan. Diagrammalar: BA 2395, 2264; Sov 451. Admiralteýstwonyň losmany NP20. Daşamaklygyň shemalary: SUDS (Transporty düzlemegiň ulgamy) tarapyndan VTS gözegçilikde saklanylýar.
SUDS öz içine alýar:
Dwinskaýa 18-de ýerleşýän Transporta gözegçilik postuny, тел: +7.812.114.9495, faks: +7.812.186.0669. Newa Aýlagynyň günorta kenarýakasynda, Petrodworesden 1,4 deňiz mili aralygynda ýerleşýän Transporty düzlemegiň radarlarynyň kenar awtomatik ulgamyny (BARS UDS), tel: +7.812.427.9804. “Vhod” (60°02’Demirgazyk 029°26’Gündogar) duýduryş diňiniň ýanynda ýerleşýän losmanyň “Sankt-Peterburg” korablyny. Çäklendirmeler: Içerki reýdlerde we Sankt-Peterburgyň Deňiz Kanalynda iň uly tizlik 6 km.
Süýrege alýan gämiler: elýeterli. 170 metre çenli uzynlykdaky we deňiz düýbüne çenli aralygy 8,5 metre çenli ýa-da uly bolan gämiler Tokaý Molundan (Lesnaýa Mol) Newa Aýlagyna tarap ugranynda Sankt-Peterburgyň Deňiz kanalynda süýrege alynmaly.
GÄMI DURALGALARY WE ÝÜKLER
Atlary: port 4 sany ýük bölegine bölünendir. Duralganyň umumy uzynlygy 8,4 km (7,2 kilometri ýükleri daşamak işleri üçin ulanylýar we 1,2 kilometri tehniki niýetler ýa-da işlemeýän gämileriň duralgasy hökmünde ulanylýar). Port 270 gektar meýdany eýeleýär. Uly göwrümler üçin esasy duralgalar: kynlyk bilen galdyrylýan ýükler adatça portuň üçünji meýdançasynda düşürilýär. Eger-de, gerek bolsa, birnäçe ýüzýän kranlary ulanyp bolar, olaryň biriniň kuwwatlylygy – 300 tonna, ikinjisiniňki – 90, galanlary – 15 tonnadan. Kynlyk bilen galdyrylýan ýükleriň ýüklenilişi meýdançalaryň birinjisinde-de, ikinjisinde-de geçirilip bilner. Agaçlary ýüklemek üçünji meýdançada “Tokaý materiallary bilen stidwor işleri boýunça kompaniýanyň” kömegi bilen amala aşyrylýar. Metallar: Metallar – portdaky iň möhüm ýükleriň biridir, ony düşürmek 1, 2 we 3 ýük meýdançalarynda geçirilýär. Üçünji meýdançada “Newa Metall Trans” kompaniýasy gara metallaryň ýüklenişini ýerine ýetirýär. Kompaniýanyň esasy maksady – gämileriň ýük düşüriş işini çaltlandyrmakdyr we gara metallara esasy ünsi jemlemekdir. Kompaniýanyň ygtyýarynda umumy meýdany 17000m2 bolan öz hususy ýapyk ammary bar. Tokaý materiallary bolan ýükler: sellýulozany we kagyzy saklamak we ýüklemek birinji we ikinji ýük meýdançalarynda geçirilýär. Agaç materiallaryny ýüklemek üçünji meýdançada “Tokaý materiallary bilen stidwor işleri boýunça kompaniýa” tarapyndan geçirilýär. Gury ýük: däne gös-göni wagonlara ýörite enjamlar bilen ýüklenilýär. Umman gämileri labyr duralgasynda durup bilerler, ol ýerde bolsa däne ýörite çalt hereket ediji enjamlar bilen derrew derýa gämilerine ýüklenilýär. Şeker birinji ýa-da ikinji ýük meýdançalarynda düşürilýär we gös-göni wagonlara ýüklenilýär. Dökünler birinji we ikinji meýdançalarda uly göwrümli konteýnerlerden ýa-da demirýol wagonlaryndan düşürilýär. Kömürturşy kaliý wagonlardan ýa-da gös-göni derýa gämilerinden düşürilýär. Kömüri ýüklemek üçin ýörite terminal bar. Ol 4-nji ýük meýdançasynyň çäginde ýerleşip, iki sany duralga bilen enjamlaşdyrylandyr. Örän uly açyk meýdança kömüriň dürli görnüşlerini biri-birinden aýrylykda saklamaga mümkinçilik berýär. Kömüri ýüklemek üçin transportýor ulanylýar. Onuň sygymy – 7000 tonna. Konteýnerler üçin duralgalar: konteýnerler bilen operasiýalar portuň ähli diýen ýaly meýdançalarynda geçirilip bilnerler, emma, bu maksat üçin ýöriteleşdirilen konteýner terminaly bolan 3-nji meýdança has ýerliklidir. Konteýner terminalynyň sygymy 20000 konteýner we ol her günde 300 konteýnere niýetlenilendir. Tankerler üçin duralgalar: suwuklyklar bilen: nebitiň suwuk önümleri 2-3 we 3-4 meýdançalaryň arasyndaky basseýndäki içerki labyr duralgalarynda (gös-göni ýa-da şalandanyň kömegi bilen) derýa tankerlerine öňe/yza (olara we olardan) geçirilip bilner. Saklamaklyk: Saklamaklyk öz içine mehanizirlenen haryt ammarlaryny, sowuk ammarlary (doňduryjylary) we açyk beton saraýlary alýar. Ýapyk ammarlaryň meýdany 105000m2 we açyklaryňky bolsa 940000 m2. Ýük: doňdurylan önümli ýükler birinji we ikinji meýdançalarda durýarlar we derrew demirýol wagonlaryna ýa-da guryýer ulaglaryna ýüklenilýärler. Haltalardaky ýa-da gaplanylan ýükleriň ahyrky ýerine ýeten ýüklerden başgalary beýleki ýük meýdançalarynda ýerleşýärler (treýler gämilerinde gelýän ýükleri hem hasapdan aýyrmak bilen). Leňňeri(Ballasty)/nejasatlary düşürmek: mümkindir. Howpsuzlyk: portuň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan howpsuzlyk gije-gündiziň dowamynda üpjün edilýär.
ESASYLAR
Bejergi: mümkindir.
Gämini doka goýmaklygyň mümkinçiligi: Korabllaryň remontynyň Kanoner Howlusynda (Kanonerskiý Dwor) mümkindir, ýöne olar porta degişli däldir. Bunkerler/arsenallar/suw: arassa suw elýeterli. Ýangyç guýmak: bunkerler elýeterli we baržalar ýa-da şalandalar tarapyndan kadaly getirilýär. Saglyk hyzmatlary: esasysy portda, birnäçe keselhanalar şäherde. Ulag: iň ýakyn aeroport portdan 30 kilometrde. Halkara uçuşlary Sankt-Peterburgdan. Iň ýakyn demir ýoly: Sankt-Peterburgda. Ekipažyň düzüminde üýtgeşmeler: mümkindir. Konsullar: Awstriýa, Bolgariýa, Kanada, Kuba, Çehiýa, Daniýa, Finlýandiýa, Fransiýa, Germaniýa, Wengriýa, Hindistan, Eýran, Italiýa, Ýaponiýa, Niderlandlar, Norwegiýa, Polşa, Şwesiýa we ABŞ.
Kenarlar: döwlet we telekeçilik serhetleri elýeterlidir. Jemgyýetçilik baýramçylyklary: Täze ýyl, Halkara Aýallar güni (8-nji Nowruz), Halkara Zähmet güni (1-nji we 2-nji Magtymguly), Ýeňiş güni (9-njy Magtymguly), Konstitusiýa güni (7-nji Garaşsyzlyk), Oktýabr Rewolýusiýasy güni (7-nji we 8-nji Sanjar).
Iş sagatlary: gije-gündiziň dowamynda, 24 sagat.
Wakalar: 2001-nji ýylyň Gurbansoltan aýynda Newa derýasynyň ustünden ýük terminalyny täzeden gurnamaklygyň meýilleşdirilýändigi sebäpli täze köprüniň gurluşygy başlandy. Gurluşyk Fin aýlagynyň Günorta bölegindäki hyzmatlary gowulandyrmak we täzelemek maksatlary bilen başlandy. Häzirki taslamalar Bert 101-i döwrebaplaşdyrmak, Bert 106/7-de daş-töwerek gurşawyny goramak boýunça, şeýle-de hem kömürturşy kalini gaýtadan işlemek boýunça toplumyň gurluşlaryny gurmaklygy öz içine alýar. 2001-nji ýylyň Magtymguly aýynda “Birinji konteýner” (“Perwyý konteýner”) terminalynyň giňeldilmegi hem tamamlanyldy. Başga-da, Baltika Ýük Terminalynyň işläp başlaýandygyny hem habar berýärler.
Gämi bilermenleri: elýeterli. Zir-zibil: çykarmaga taýýarlanmaly. Dezinfeksiýa: mümkindir. Hapalamaklyk: kes-kelläm gadagandyr.


text:
Çinua Açebe
Çinua Açebe
Nigeriýanyň beýik ýazyjysy, dünýä belli kyssaçy Çinua Açebe 1930-njy ýylyň 16-njy noýabrynda, Anambra ştatynyň Ogidi şäherinde dünýä indi. Ýazyjynyň hakyky ady – Albert Çinualumogu Açebe. Çagalykdan çeper edebiýata imrinen ýazyjy başlangyç bilimini dogduk mekanynda alypdyr. 1948-nji ýylda Nigeriýa Garaşsyzlygyny gazananyndan soň, bu ýerde ilkinji ýokary okuw jaýy bolan Ibadan Uniwersiteti açylypdyr. Beýleki meşhur ýazyjylar Wole Şoýinka, Eleçi Amadi, J.P.Klark, Kristofer Okigbo bilen birlikde, Açebe hem bu uniwersitetiň ilkinji uçurymlarynyň biridir. Ol iňlis dili, taryh we ylahyýet hünärleri boýunça okuwyny tamamlaýar, soňra radioda işleýär.
1958-nji ýylda Açebeniň «Ähli zatlar pytraýar» atly ilkinji we iň belli romany çap edilýär. Bu roman Afrika edebiýatynyň iň köp okalýan we iň köp terjime edilýän eseridir. Mundan soň Açebe «Indi rahatlyk ýok», «Hudaýyň oky», «Halkyň adamy» romanlaryny döredýär. Bu eserler hem okyjylar tarapyndan gyzgyn garşylanýar. 70-nji ýyllarda ýazyjy ABŞ göçýär. Bu ýerde ol birnäçe esselerini, goşgylaryny, hekaýalaryny çap etdirýär. «Sawannanyň garynjalary» atly indiki we, şu wagta çenli, iň soňky romanyny ýazyjy 1988-nji ýylda çap etdirdi.
1990-njy ýylda Açebe awtomobil heläkçiligine uçraýar, şondan bäri aýagy maýyp galýar. Soňky döwürde ol çeper eser döretmegini bes edip, diňe makaladyr, ylmy işlerini çap etdirýär. Ýazyjy birnäçe uly baýraklara, şol sanda 2007-nji ýylda Halkara Buker baýragyna hem mynasyp boldy.


text:
Sport
Türkmenistanyň Milli Futbol Ligasy
Sportyñ görnüşleri[üýtget]
Sport görnüşleri[üýtget]
Türkmenistanda sportyñ her hili gornüşleri bar olar aşakda:
- Futbol
- Basketbol
- Woleýbol
- Tenis
- Suwda ýuzmek
- Tupen atmak
- At capmak
- Göreş
- Boks
- Tekwando
- Dido
- Ýeñil atletika
- Küşt
- Dzýudo
- Futzal
- Agyr atletika
- Hokkeý
- Motor sportlary
- Welosiped bäsleşigi
- Sambo
Habarlar[üýtget]
- Aziýa oýunlary
Aşgabat, Bitaraplyk aýynyñ 4-i (TDH) Kataryn paytagyty Dohada gecyan Aziya oyunlarynda shu gun tupenden ok atkam boyunca gecirilen yarysha gatnashyan Igor Pirekeyew Turkmenistanyn topary ucin ilkinji kumush medaly gazandy. Ashgabatdan 35 yashly halkara derejeli sport ussady bu ustunligi 50 metr aralykdan yatyp ok atmak boyunca gecirilen yaryshda gazanmagy bashardy. Yaryshyn shu gornushi boyunca 20 yurtdan sportcularyn 50-si ozara basleshdiler. Olaryn dine 40-sy yaryshyn esasy bolegine cykmagy bashardylar. Igor kwalifikkasion yaryshda 592 ocko toplap ikinji derejani gorkezdi. Fiinalda bolsa ol 100,2 ocko toplap, umumy toplamaly ockonyn bashden birini yygnady we netijede ol jemi 692.2 ocko toplamagy bashardy.
- Turkmenistanyn birinjiligini eyelemek barada yarysh
HTTU bilem "Nebitci" Turkmenistanyn Superkubogy ugrundaky yaryshda ozara baslesherler. Gecen yyl Turkmenistanyn futbol assosiasiyasy tarapyndan yurdumyzyn cempiony we Kubogynyn eyesi ucin esaslandyrlan Superkubogy almak ugrundaky yaryshda Halkara turkmen turk uniwersitetinin futbol topary bilen Balkanabadyn "Nebitci" topary ozara basleshdiler. Yaryshyn ikinji dushushygy Bitaraplyk ayynyn 6-syna aralyk meydancada -Mary shaherinin futbol meydancasynda gecer. Yaryshyn shertlerine layyklykda dushushygyn esasy wagtynda taraplar oyny denme-den tamamlap yagdaylarynda, oyna yene-de 15 minut ybarat iki tapgyr gohular. egerde oyunlar yenede denme-den tamamlanyp, yeniji belli bolmasa, onda FIFA nyn duzgunine layyklykda 11 metrlik jerime urgulary gecirilip Superkubogyn eyesi belli kesgitlener. Final yaryshyna FIFAnyn emini Kakabay Seyidow, onun komekcileri Muhammet Owezdurdyyew we Bagtyyar Atajanow eminlik ederler. HTTU-nyn futbol topary shu yyl yurdumyzyn cempiony boldy we Kubogyny eyeledi. "Nebitci" bolsa milli birinjilik ugrundaky yaryshlarda 4 gezek kumush medala eye boldy. Gecen yyl HTTU Marynyn "Merw" toparyny 4:1 hasabynda utup, Turkmenistanyn Superkubogyny eyelemegi bashardy.
- Suw toplumynyn dabaraly yagdayda acylmagy
Taze olimpiya suw sport toplumy dabaraly yagdayda acyldy. Beyik serdarmyzyn ak patasy bilen acylan toplumyn umumy yapyk meydancasy 24820 ine dordul metrdir. Ol uc binadan ybarat bolup on bash binasynda halkara we olimpiya kadalaryna hemde sportyn suwda oynalyan gornushlerinin dunya federasiyasynyn talaplaryna gabat gelyan iki sany suw howdany yerleshendir. 1nji suw howdanynyn uzynlygy 50 metr ginligi 25 metr cunlugy uc metr bolup bu howdan yuzme, sinhronly yuzme, sport yaryshlaryny gecirmek ucin niyetlenendir. Bu howdanyn umumy meydany 1 250 ine dordul metr bolup gowrumi 3 750 kub metrdir. 2 nji suw howdanynyn uzynlygy 15 metr ginligi 25 metr cunlugy 5 metr bolup bu howdan beyiklikden bokmek ucin niyetlenendir. bina tomashacylar, myhmanlar habar berish serishdelerinin wekilleri we eminler ucin niyetlenen 1792 orunluk gowrume eyedir. Toplumyn orta binasynda turgenleshik tirnashor , woleybol zallary ish otaglary habar berish serishdelerinin wekilleri ucin niyetlenen otaglar, 200 orunlyk restoran yerleshendir. Toplumyn 3 nji binasynda okuw turgenleshik icllerini gecirmek, gelen myhmanlara dync almaklary ucin iki sany suw howdany we tomasha meydancalary yerleshendir. Sheyle hem bu binada cagalan wagtlaryny shatlyk shagalan bilen gecirmek ucin iki sany suw dagjagazy atly atiriksion gurnalandyr. Toplumyn suw howdanyndaky munlerce tonnalyk suwyn agramyny gotermek ucin howdanynyn binyady yorite usul bilen guruldy.
Sepler[üýtget]
- Turkmenistanyn kusht federasiyasy:
Sport hakda gurrundeshlik:


text:
Abdylhalyk Gižduwany
Abdylhalyk Gižduwany (Abdylhalyk ibn Abdyljemil Gižduwany, 1179 ýylynda aradan çykan) - "hajagan" ("hojalar") atly reaksion derwüşçilik toparyň esasyny goýanlarň we teoretikleriniň biri. Ol Buharanyň golaýynda ýerleşýän nda önüp-ösüpdir. Abdylhalyk Gižduwany Abu Ýusup (Hoja Ýusup baba) Hemedanynyň dört şägirdiniň (Hoja Abdylla Barky, Hoja Hasan Andaky, Hoja Ahmet Ýasawy we Abdylhalyk Gižduwany) biri bolupdyr we şonuň taglymatlaryny ýaýradypdyr. Onuň kakasy ymam Abdyljemil ady bilen meşhur bolupdyr. Abdylhalyk öz nesihatçysy hakda "Menakyby-Hoja Ýusup Hemedany" atly eser we başgada birnäçe kitap ýazypdyr.


text:
Paul Heýs
Paul Ýohan Ludwig Fon Heýs
(1830-1914)
Dünýä belli nemes ýazyjysy Paul Heýs Berlinde, mugallymlaryň maşgalasynda dünýä indi. Italýan edebiýaty boýunça ýokary bilim alyp, doktorlyk işini gorapdyr.
Heýzeniň ilkinji hekaýasy 1852-nji ýylda çap edilipdir.
Onuň “Garalama kitaby”, “Aýdymlar hem suratlar”, “Italiýadan goşgular” atly goşgy ýygyndylary, “Soňky kentawr” powesti, “Dünýä çagalary”, “Jennetde” hem-de “Merlin” romanlary öz döwründe uly meşhurlyga eýe boldy. Emma dünýä edebiýatynyň taryhyna Heýs özüniň ajaýyp nowellalary bilen girmegi başardy. Bulardan ötri Heýs italýan hem-de ispan dilindäki eserlerden eden şowly terjimeleri bilen hem bellidir.
Bütin ömrüniň dowamynda Heýs altmyşa golaý sahna eseri bilen bir ýüz ýetmişden gowrak nowella döredipdir. 1910-njy ýylda oňa Nobel baýragy berildi. Nobel baýragyny gowşuryjy toparyň şol wagtky ýolbaşçysy Wirsel ol hakda: «Germaniýada Gýoteden soň bular ýaly zehin döremändi» diýip belleýär.
Onuň ýazan «Soňky nowellasy» 1914-nji ýylda çapdan çykýar. Şol ýylyň hem 2-nji aprelinde Paul Heýs Mýünhen şäherinde 84 ýaşynda aradan çykýar.


text:
Wozroždeniýe
Renessans (fr. Renaissance, ital. Rinascimento) — Ýewropa medeniýetiniň taryhynda Orta asyrlar medeniýetiniň ornuna gelen we täze döwrüň medeniýetinden ozalky döwür. Bu döwrüň takmynan hronologik çäkleri 14-nji asyryň başlarynda 16-njy asyryň soňky çärýegine çenlidir.
Wozroždeniýe döwrüniň tapawutlandyryjy alamaty — medeniýetiň dünýewi häsiýeti we onuň antroposentrizmi (ýagny, ilkinji nobatda, adama we onuň hereketlerine bolan gyzyklanma). Ol döwürde antik medeniýete (we onuň "täzeden dikeldilmegine") bolan gyzyklanma agdyklyk edensoň, onuň ady şol esasynda gelip çykypdyr.


text:
Isaak Nýuton
Isaak Nýuton beýik iňlis matematigi, fizigi we astronomy.
(iňlis dilinde – Newton Isaac) (4.1. 1643, Wulstorp, Grantemanyň ýakynynda, Angliýa – 31.3. 1727, Kensington, Angliýa) Mehanikanyň we astronomiýanyň teoretiki esasyny döreden, bütindünýä dartyş kanunyny açan, differensial we integral hasaplamany (G. Leýbnis bilen bir hatarda) işläp düzen, zerkal teleskopy oýlap tapan iňlis fizigi we matematigi. Ol optikadan möhüm eksperimental işleriň hem awtorydyr. Nýuton fermeriň maşgalasynda dogulýar. Nýutonyň kakasy onuň dünýä inmeginiň önüsyrasy aradan çykýar. 12 ýaşynda Nýuton Grantem mekdebinde okap başlaýar. 1661-nji ýylda Kembrij uniwersitetiniň Triniti kollejine subsaýzer (gazanç üçin kollejdäki ýumuşlary ýerine ýetirýän garyp talyp) hökmünde girýär. Bu ýerde onuň mugallymy belli matematik I.Barrou bolupdyr. 1665-nji ýylda Nýuton uniwersiteti gutaryp, bakalawr ylmy derejesini alýar. Ol 1665-1667-nji ýyllarda differensial we integral hasaplamalary döretmegiň esasy ideýalaryny jemleýär, zerkal teleskopy oýlap tapýar, bütindünýä dartyş kanunyny açýar we ýagtylygyň dargamagy baradaky tejribäni geçirýär. 1668-nji ýylda Nýuton magistrlik derejä mynasyp bolýar. 1669-njy ýylda Barrou oňa fizika-matematika kafedrasyny berýär we Nýuton onda 1701-nji ýyla çenli işleýär. 1687-nji ýylda Nýuton “Natural filosofiýanyň matematiki başlangyçlary” diýen uly işini çap edýär. 1699-jy ýylda zikgehananyň ömürlik müdiri bolýar. Ol şol ýylda Pariž Ylmy Akademiýanyň daşary ýurtly agzasy bolup saýlanylýar. Nýuton iňlis milli panteonynda jaýlanýar. Nýutonyň ylmy döredijiliginiň iň ýokary belentligi “Başlangyçlardyr”. Onda Nýuton özünden öňki alymlaryň (G.Galileýiň, I.Kepleriň, R. Dekartyň, H. Gýuýgensiň, J.Borelliniň, Gukuň, E.Galleýiň we başgalaryň) işlerini we öz hususy barlaglarynyň netijelerini jemleýär. Şeýlelikde, ol birinji gezek ýer we asman mehanikasynyň ýeke-täk düzgünleşdirilen bitewi sistemasyny döredýär. Ol sistema soňra tutuşlygyna klassyky fizikanyň esasyny düzýär. Nýutonyň bütin ömründäki işleriniň netijeleri onuň “Natural filosofiýanyň matematiki başlangyçlary”, “Tükeniksiz köp agzaly deňlemeleriň kömegi bilen analiz”, “Flýuksiýa metody…”, “Egrileriň kwadraturasy barada oýlanma”, “Üçünji tertipli egrileri sanamak”, “Ählumumy arifmetika”, “Tapawutlar metody” we ş.m. işlerinde jemlenendir.
Çeşme: [[Türkmen Sowet Ensiklopediýasy]], Tom 6, sah.253


text:
Hapgyrtma
Hapgyrtma (parotit) (lat. Parotitis epidemica) – ýiti ýokanç keseli bolup, ol esasan hem tüýkülik mäzlerine zeper ýetirýär. Onuň döremegine paramiksowiruslar maşgalasyndan bolan wirus sebäp bolýar. Hapgyrtmanyň wiruslary daşky gurşawa durnukly bolýarlar.
Parotit keseliniň wirusy bu kesele uçran adamyň tüýküliginde bolup, ol howa – damja ýoly bilen ýokuşýar. Hapgyrtma bilen kesellänlerde sowuklama alamatlary bolmaýar. Şonuň üçin-de, bu kesel uly aralykdaky adamlara, ýagny syrkawdan 1-2 metr daşda bolanlara ýokuşmaýar.
Hapgyrtma köplenç ýokançlygyňojagyna golaý bolan çagalara (bir maşgalada, bir partanyň başynda oturanlara, bir otagda ýatýanlara, bile oýnaýanlara) ýokuşýar. Bu kesel oýunjaklardan,näsagyň tüýküligi arkaly, gap-gaçlaryň üsti bilen hem ýokuşyp bilýär. Syrkaw hapgyrtmanyň alamatlarynyň ýüze çykmagyndan birnäçe sagat öň töweregindäkiler üçin howpludyr. Kesel esasan hem dörän ilkinji 3-5 günlerinde ýokuşýar. 9-njy günden soň bedenden wirus bölünip çykmaýar we syrkaw keseli töweregindäkilere ýokuşdyryp bilmeýär.
Hapgyrtmanyň ýokançlylygy 85%-e barabardyr. Hapgyrtma esasan 3-6 ýaş aralygyndaky çagalarda duş gelýär. Sanjymlaryň (waksinasiýanyň) geçirilmegi netijesinde, 1-10 ýaşdaky çagalarda hapgyrtma bilen keselleme azaldy.
1 ýaşa çenli çagalara hapgyrtma keseli seýrek ýokuşýar.
==== Hapgyrtma keselinden soň bedende bu kesele garşy durnuklylyk emele gelýär we hapgyrtma ikinji gezek ýokuşmaýar. Hapgyrtmanyň alamatlary ==== Inkubasion döwri (keseliň ýokuşan wagtyndan alamatlarynyň ýüze çykmagyna çenli döwür) ortaça 12-26 gün dowam edýär.
Hapgyrtma ýokançlygynyň esasy we ýygy – ýygydan duş gelýän alamaty – gulakýany mäzleriniň zeperlenmegidir.
Kesel, adatça, ýiti, bedeniň gyzgynynyň 38-39Cº çenli ýokarlanmagyndan başlanýar. Ýeňilräk ýagdaýlarda gyzgyn 37-37,5ºC ýetýär. Käte bedeniň gyzgyny kadaly bolýar.
Soňra gyzgynyň ýokarlanmagy keseliň ýaýramagyna bagly bolýar. Çaga kellagyra, ýarawsyzlyga, damarlardaky agyrylara, işdäsizlige arz edýär, ynjyk bolýar.
Köplenç çaga geplände ýa-da çeýnände ýüze çykýan agyrylar ilkinji alamat bolup bilýärler. Keselläninden 1-2 gün geçenden soň, gulakýany tüýkülik mäzleri ulalýar. Ilki bir tarap, soňra ikinji tarap çişip başlaýar. Käte çişler gaty uly bolmaýar, gyzarmaýar. Käte bolsa gulakýany mäzleri ulalyp, çiş boýna we duluga ýaýraýar. Çişen ýeriň derisi gatyrak bolsa-da, gyzarmaýar. Aýratyn-da gulagyň ýumşajyk etli ýeri agyrýar. Bu ýagdaý 3-4 gün dowam edýär, soňra peselme bilen bolýar we kadaly ýagdaýa gelýär.
Hapgyrtma käte nerw ulgamyna (meningitiň döremek howpy), aşgazanasty mäzine (pankreatitiň döremek howpy) zyýan ýetirip bilýär.
Hapgyrtmanyň öňüni almak[üýtget]
Hapgyrtma bilen kesellän çagany aýry otagda, beýleki çagalardan daşda saklamaly (9 günden artyk däl). Syrkawlan çaga bilen oýnanlary gözegçilige almaly: gyzgynyny ölçemeli, seretmeli.
Hapgyrtmanyň öňüni almagyň iň ynamly usuly sanjymdyr. Bu sanjym çagalara 12 aýlyk wagtynda (1 ýaşynda), gaýtadan 6 ýaşda (öň hapgyrtma bolmadyk ýagdaýynda) edilýär. Şeýle edilende, hapgyrtma garşy berk durgunlyk emele gelýär.
Hapgyrtmada ýüze çykýan gaýraüzülmeler[üýtget]
Hapgyrtma keseli ýumurtgajyklara, ýumurtgalyklara,erkeklik jyns mäzine, süýt mäzlerine täsirini ýetirip bilýär. Bu ýagdaý gaýraüzülme görnüşinde ýa-da özbaşdak kesel ýaly, ýagny hapgyrtmanyň wirusy ilkibaşdan şu organlary zeperlendirip bilýär. Ýetginjeklerde we 30 ýaşa çenli erkeklerde orhit keseli (ýumurtgajyklarda sowuklamanyň döremegi) duş gelýär. Hapgyrtma wirusynyň ýumurtgajyklara täsir etmegi kesellänleriň 25%-de duş gelýär. Orhit keseli ýumurtgajyklaryň kadaly işlemegine zeper ýetirýändigi zerarly erkek önelgesizligine getirip bilýär. Orhitiň alamatlary adatça tüýkülik mäzleriniň zeperlenmesinden 1-2 hepde soň ýüze çykýar. Ýumurtgajyklaryň sowuklamasyna adatça şu ýagdaýlar mahsusdyr: gasykda güýçli agyrylar bolýar, bu agyrylar ýörelende has-da güýjeýär. Ýumurtgajyklar ulalýar, dykyzlanýar, el degrilende ýiti agyry peýda bolýar. Yumurtga haltajygy gyzarýar, käwagt gögümtil reňkde bolýar. Ýumurtgajyklaryň çişi 5-7 günden soň kem-kemden gaýdyşýar.
Hapgyrtmany anyklamak kyn däl. Munuň üçin maşgalada, çagalar bagynda kesellänleriň bardygyny bilmek hem ýeterlikdir.
Hapgyrtma öý şertlerinde bejerilýär. Agyr görnüşlerinde syrkaw hassahana ýerleşdirilýär.
Keseliň ýitileşen döwründe çaga 5-7 gün düşekde bolmaly. Bu aýratyn-da 10-12 ýaşdaky oglanjyklar üçin örän wajypdyr.
Aşgazanasty mäziniň zeperlenmegine güman edilende, çaga berhiz tutmalydyr. Ýagly we uglewodly agyr iýmit çäklendirilmelidir. 10-12 günden soň çaga üçin adaty naharlary iýdirmek bolýar.
Hapgyrtmada ýüze çykýan agyrylary aýyrmak ýa-da peseltmek üçin, analgin, no-şpa ýaly spazmolitikleri bermek bolýar. Iýmitiň oňat özleşdirilmegi üçin festal, pankreatin içirmek maslahat berilýär.
Orhite ýolugan çagany keselhana ýerleşdirmek maslahat berilýär. Oňa gormonal bejerginiň gerek bolmagy ahmal.
Hapgyrtma meningitine güman edilen ýagdaýynda syrkawy tizden-tiz keselhana ýerleşdirmelidir.


text:
Günorta-Gündogar Aziýa
Günorta-Gündogar Aziýa — Hytaýyň, Hindistanyň we Awstraliýanyň arasyndaky kontinental we ada territoriýalaryny eýeleýän uly sebit. Oňa Hindihytaý ýarymadasy we Malaý arhipelagy hem girýär.
Kontinental böleginde Wýetnam, Kamboja, Laos, Mýanma we Taýland, ada böleginde bolsa Bruneý, Gündogar Timor, Indoneziýa, Singapur we Filippinler ýerleşýär. Malakka ýarymadasynyň günorta bujagyny we Borneo adasynyň demirgazyk bölegini Malaýziýa eýeleýär. Wýetnam, Kamboja we Laos ýurtlaryna hindihytaý döwletleri hem diýilýär, ada döwletleriniň umumy ady bolsa Nusantara bolup durýar. Sebit demirgazykdan günorta 3,2 müň km, günbatardan gündogara çenli bolsa 5,6 müň km-e ýaýylyp gidýär.


text:
Erkin gaçma tizlenmesi
Erkin gaçma. Erkin gaçma tizlenmesi[üýtget]
Jisimleriñ dine agyrlyk güýjiniñ täsiri astyndaky hereketine erkin gaçma diýilýär. Erkin gaçma gönüçyzykly deñ tizlenýän hereketdir. Onuñ tizlenmesi “g” harpy bilen belgilenýär. Erkin gaçma tizlenmesiniñ orta bahasynyñ ululygy g= 9,80665 m/ s2 deñdir, ýöne köplenç g = 9,8 m/ s2 diýip alynýar. Ýeriñ polýuslarynda ol 9,83 ekwatorda 9,78 m/ s2 –dyr. g-niñ bahasy Aýda 1,62, Wenerada 8,69 m/ s2, Günde 274 m/ s2 we ş.m. 1.Islendik wagt pursatynde jisimiñ tizligi
u = uo + gt
eger-de jisim dynçlyk ýagdaýyndan erkin gaçma tizligine başlasa, onda t wagtdan soñky tizlik
u =gt
2.Başlangyç tizligi uo bolan jisimiñ h aralygy geçenden soñky tizligi
formula bilen añladylýar. Eger-de jisimiñ başlangyç pursatda tizligi nola deñ bolsa (uo=0), onda
bolar. 3.Erkin gaçýan jisimiñ t wagtynyñ dowamynda orun üýtgemesi
formulanyñ kömegi bilen tapylýar. Dynçlyk ýagdaýyndan (uo=0) gaçmaga başlan jisim üçin
wertikal zyñylan jisimiñ hereketi deñhaýallanýan hereketdir.
u = uo – gt


text:
Barak Obama
Barak Hüseýin Obama (1961- ) Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidentidir (2009-). Ol 2008-nji ýylyn 4-nji noýabrynda bolup geçen saýlawda Amerikanyn 44-nji prezidenti saýlandy we prezidentlik wezipesini Jorj Buşdan aldy. 2012-nji ýylyñ 6njy noýabrynda ol dalaşgär Mit Romni bilen bolan saýlawda ikinji gezek Amerikanyñ prezidenti bolmagy başardy. Ol Amerikanyñ ilkinji garaýagyz prezidentidir.
Durmuşy[üýtget]
Ol Amerikanyñ Gawaý ştatynyñ Gonolulu şäherinde 1961-nji ýylyñ 4-nji awgustynda doguldy. Özi bilen bir ada eýe bolan kakasy keniýaly ejesi Ann Dunham bolsa Amerikalydy. Obama heniz 2 yaşyndaka onyñ ejesi we kakasy aýrylyşdylar we kakasy Bostondaky Garward uniwersitetinde doktorlyk derejesini aldy we keniýa yzyna dolandy. Ejesi bolsa okamaga gelen bashga bir talyp bilen ikinji gezek durmuş gurdy, Obamanyñ kakasy hem öweý kakasy hem dine ähmiyet bermeýän musulmanlardandy.
Ejesi we kakasy bilen Indonezýa göçen Obama Jakartada başlangyç bilim aldy we soñra yene Gonoluluwa gaydyp gelen Obama 1979-njy yylda orta bilimi gutaryancha ejesi we babasy bilen ýaşady. Ol 1983-njı ŷylda Nýu-Ýorkdaky Columbia uniwersitetiniñ syýasy bilimler bölüminden uçurym boldy. 1988-nji ýylda Garward uniwersitetiniñ hukuk fakultetine girdi. Garward uniwersitetinde talyp mahaly talyplar tarapyndan ýöredilýän "Harvard Law Review" zhurnalynyn ilkini afro-amerikan baş dolandyryjysy boldy. 1991-nji ýylda aklawjy diplomyny aldy.
Obama 1989-njy ýylda Mişel Robinson bilen tanyşdy. 03.10.1992-nji ýylda öýlendi. Aýaly Mişel Obama 1964-nji ýylda doglan we ol hem Garward uniwersiteti hukuk fakultedi uçurymydyr. Barak Obama protestant hristýandyr
Barak Obama 1992-2004 ýyllary aralykda çikago uniwersiteti hukuk fakultetinde talyplary okatdy, aklawjy bolup işledi we haýyr-sahawat işlerine gatnaşdy. Ol 1996-njy ýylda Illinois ştat senaty saylandy we syýasata tarap ilkinji ädimini ätdi, ol muny 1998 we 2002 ýyllarynda gaýta saýlandy.
2008-nji ýyldaky saýlaw[üýtget]
Bu saýlawda ABŞ demokratik partiýasynda Obamadan başga Hillary Clinton, John Edwards, Joe Biden, Christopher Dodd we Bill Richardson ýaly birnäçe dalaşgärler hem gatnaşmakçydy. Her partiýadan gatnaşjak dalaşgarler her ştatda bashga bashga wagtda bolup gechyan saylawlar bilen kesgitlenyardi. 2008 yylbaşynda demokratik partiya dalaşgarlerinden Hillary Klinton we Obamadan başga ahli dalaşgarler çekildi. 2008-nji ýylyň 5-nji iyulynda Obama demokratik partiýa dalaşgari yglan edildi. Barak Obama 28-nji awgustda dalaşgarligi kabul etdi. Indi Amerika özünin ilkinji garayagyz prezidentini gormeginde onündaki yekeje böwet bardy, Jon Makkeýn: respublikan partiýa dalaşgäri. Bu iki dalaşgär 26-njy oktýabra çenli 3 gezek telewizorda görüşdiler. 4-nji noýabrda bolan saýlawda Obama sesleriň 52%sini almak bilen ilkinji garaýagyz prezident boldy.
2012-nji ýylda ol Mit Romniden üstün çykyp ikinji gezek prezidentlige saylandy.
salgylanma[üýtget]
iňlisçe wikipediadan gysgaldylan terjime: https://en.wikipedia.org/wiki/Obama


text:
Jeýms Joýs
Jeýms Joýs
(1882-1941)
Irlandiýanyň beýik ýazyjysy, XX asyryň iň täsirli ýazyjylarynyň biri Jeýms Joýs 1882-nji ýylda, Dublin şäherinde dünýä indi. Maşgalasynyň agyr ýagdaýyna garamazdan, Jeýms örän gowy bilim alypdyr. 1902-nji ýylda ol Dublin uniwersitetini tamamlapdyr. 1900-nji ýylda, Dubliniň «Iki hepdelik maglumatlar» gazetinde Joýsyň ilkinji eseri, Ibseniň «Biz, ölenler, oýananymyzda» atly pýesasyna bagyşlanan esse çap edildi. Şol wagtlar hem Joýs liriki goşgylar ýazyp başlapdyr. 1916-nji ýyldan başlap ýazyjy «Little review» atly amerikan žurnalynda çykyş edýär. 20 ýaşynda Joýs Pariža göçýär. Ol ýerde žurnalist, mugallym we başga-da birnäçe kärlerde işläp görýär. 1914-nji ýylda Joýsyň 15 hekaýadan ybarat «Dublinliler» kitaby neşir edildi. Birinji Jahan urşunyň öňýany ýazyjy Sürihe göçýär, şol ýerde hem «Suratkeşiň ýaşlyk portreti» romanyny tamamlaýar. Bu eser 1916-nji ýylda aýratyn kitap bolup çykýar. Joýsyň ikinji we iň belli «Uliss» romany ilkinji gezek Parižde, 1922-nji ýylda çap edildi. Täze, eksperimental usulda ýazylan bu agyr eser XX asyryň iň naýbaşy eserleriniň biri hasaplanylýar. Bu eserinden soň ýazyjy bütindünýä meşhurlygyny gazanýar. Emma 1939-njy ýylda çap edilen iň soňky romany – «Finneganyň ýasy» okyjylaryň tamasyny ödemeýär.
Ýazyjynyň bu eseri biziň döwrümizde-de edebiýatçy alymlaryň arasynda gyzgyn jedeller döredýär.
Ömrüniň soňunda batyl bolan ýazyjy keseli sebäpli gaty bir öndümli işläp bilmändir. Ikinji Jahan urşy başlananyndan soň Joýs Fransiýadan Sürihe göçüp, şol ýerde hem 1941-nji ýylda dünýäden ötýär.


text:
Garaguş (Akguýruk)
Garaguş (Akguýruk) – (haliaeetus albicilla). Türkmenistanyň Milli tebigat hazynasyna girýän bu haýwan Türkmenistan üçin goramaga iň kritik bir sürüsidir.
Gysgaça beýany[üýtget]
Ol uly yrtyjy guş. Ýetişen uly guşlaryň gyska ak guýrugyndan başka erleriniň eleginiň renki goňurdur.[1]
Biýologiýasynyň aýratynlyklary[üýtget]
Türkmenistanda onuň höwürtgelýändigi barada ähtibarly maglumat ýok, ýöne Türkmenistanyň serhedine golaý demirgazyl Eýranda akguýruk garaguşlar höwürtgelýärler. Türkmenistanda tomsuna olar ýeke-täklikde gelýär.[2]
References[üýtget]
- ↑ [Türkmenistan SSR-niň Gyzyl Kitaby. I tom. Oňurgaly haýwanlar we ýokary derejeli ösümlikler], ( 1985). “Türkmenistan” Publishing House, Aşgabat O. Kuliýew köçesi, 31. 1985.
- ↑ [Türkmenistan SSR-niň Gyzyl Kitaby. I tom. Oňurgaly haýwanlar we ýokary derejeli ösümlikler], ( 1985). “Türkmenistan” Publishing House, Aşgabat O. Kuliýew köçesi, 31. 1985.


text:
Anton Çehow
1860-njy ýylda doglup 1904-nji ýylda Germaniýada aradan çykan beýik rus ýazyjysy. Ýaşlykdan güzeran üçin dürli žurnallarda satiriki hekaýalar ýazyp başlaýar. Gazananja galam hakyny bolsa Azow deňiziniň kenaryndaky Taganrog şäherinden Moskwada ýaşap ýören ene-atasyna ugradýar. Sebäbi kakasy öň özüniň ýakyn dostuna kömek etjek bolup ykdysady krizise sezewar bolupdy. Şol sebapli hem Taganrogdan Moskwa göçmeli bolupdylar. Anton Çehow 1878-nji ýylda lukmançylyk institutyna okuwa girýär. 1884-njy ýylda okuwy tamamlap zwenogorod keselhanasynda lukman bolup işe başlaýar. Edil şol ýyl hem ilkinji eseri çap edilip başlanýar.


text:
v
Geldi Bäşiýewiñ Nury Halmämmedow bilen döredijilikli hyzmatdaşlygynyñ ýene-de bir miwesi «Gahrymanlar hakynda balladadyr». Balladany Türkmenistanyñ sungatda at gazanan işgäri Saparmyrat Babayew zarynlap yanlandyrypdy.
Näçe gül yüz yigitler,
Ar üçin baş goydular.
Baýdak ýaly gelinleri,
Gujagyn boş goýdular...
Kalbymyzda ýaşaýar,
Dolanmadyk gerçekler.
Ýada salyrñ, baş egiñ,
İndi dünýä injekler.
Nägehan uruş zerarly oglundan jyda düşen mahrem enäniñ, ýaryny ýitiren baýdak boýly gelniñ ahy-nalasyny beýan edýän bu eser Geldi Bäşiýew bilen Nury Halmämmedowyñ aýdymlarynyñ merjen dänelerinin biridir.
«Goşgy çeper bolanda saz döretmegem, aýdym aýtmagam kyn bolanok. Muny Geldi Bäşi ýazypdyr. Özi dagly ýigit bolanson «Mekany daglar» diýip at beripdir. Geldi janyñ ýazan goşgularyna saz döretmek, äheñini-labyzyny tapyp, aydym aýtmak, özüme-de lezzet berýär».
Bu sözler bagşylar başy Sahy Jepbarowa degişli. Sahy halypa Geldi Bäşiýewiñ sözlerine şeýle hem «Näzlerinden», «Daglar», «Perzendi men», «Maralym», «Ak ýüzli Maralym meniñ» ýaly aýdymlary ýazdy.
Her ýerde waspyñ sözlener,
El degse, zülpüñ çözlener.
Asmandaky aý gizlener,
Seniñ ap-ak ýüzlerinden.
Ýañaklaryñ gül bolupdyr,
Lebiñ datly bal bolupdyr,
Bagda bibil lal bolupdyr,
Şirin-şeker dilleriñden..
* * *
Guçanda zemini baharyñ pasly,
Çeşmeler çyrpynşyp, joşarlar çasly.
Açylar läleler, jennetdir misli,
Aşyklaryñ nama okany daglar...
Şygyr zergäriniñ aýdyñ, ýönekeýlik bilen sünnäläp ýazan bu şahyrana setirleri bagşylaryñ dilinden düşmeýär. Sahy aganyñ ýerine ýetirmegindäki bu aýdymlar halypanyñ ussatlyk nusgalary hökmünde türkmen radiosynyñ altyn-saz fondunda saklanýar.
Türkmenistanyn halk artisti Ata Ablyýew Geldi Bäşiýewin sözlerine «Ýañlananda Mylly aganyñ dutary», «Uz eýlär», «Käkilik» diýen ilhalar aýdymlary döretdi.
Silkinjiräp kümüş periñ daranda,
Aýak çekmez ýorgalanda, ýörände,
Höwründen azaşyp, zaryn saýranda,
Söygüliñi ýada salar käkilik.
Türkmenistanyñ halk bagşysy Oraznepes Döwletnazarow tarapyndan ile ýetirilen bu aýdym şahyryñ ýiti synçylygyna güwä geçýär.
Ata halypa Geldi Bäşiyewiñ käkiligi taryplaýşynyñ üýtgeşikdigini, diýseñ owadan dag jandaryna şeýle belent bolup, ony şeýle çeper suratlandyrmagy her ýeteniñ başarmajakdygyny nygtaýardy. Bu aýdymy aýtmaýan bagşy ýok diýen ýalydyr. Ony dürli saz gurallarynyñ gapdalynda-da aýdyarlar. Munuñ özi onuñ sözüniñ hem, sazynyñ hem şowly çykandygyndan nyşan. Aýdymyñ jüpüne düşendiginin alamaty.
Geldi Bäşiýewiñ goşgularyna iñ köp aýdym döreden mukamçy kompozitor bolsa Türkmenistanyñ halk artisti, Magtymguly adyndaky halkara baýragynyñ eýesi Akmyrat Çaryýewdir. Geldi Bäşiýew bilen Akmyrat Çaryýewiñ döredijilikli hyzmatdaşlygy netijesinde birgiden aýdymlar kerweni emele geldi. İne, olaryn doly bolmadyk sanawy: «Çynarym», «Gyzlar», «Dag jerenleri», «Dutarym», «Türkmenistan Watanym», «Çeşmeler», «Gaýalar», «Daglara bar», «Seýle gelseñ bu daglara», «Bedewler...».
Bu aýdymlary bagşylar Nurýagdy Baýramow, Oraznepes Döwletnazarow, Parahat Şyhymow, Tawus Annamyradowa ürç edip aýdýarlar.
Bu ne gudrat, gara dagyñ gatyndan,
Daşy ýaryp, gaýnap çykar çeşmeler.
Kesmer-kesmer gaýalardan inende,
Dag ýañagyñ ogşap akar çeşmeler...
* * *
Başy belent, ala garly daglarda,
Gezer agaýana dag jerenleri.
Gara daşdan çogan bal bulaklardan,
Süzer gana-gana dag jerenleri...
* * *
Ne ajap ýañlanýar Pürli agañ pendi,
Senediñ har saklan baýnamaz şindi,
Hansähet ussanyñ ussat perzendi,
Jepbar bilen baga giren dutarym...
****
Külli türkmenleriñ uçar ganaty,
Aslyny Ahaldan alan bedewler.
Üstüne müneniñ päli-niýeti,
Ýgşymy-ýamanmy, bilen bedewler...
Aýdyma öwrülen şeýl setirleri näçe getirseñ getirip oturmaly!
Biz Akmyrat Çaryýewden:
—Siz beýleki şahyrlaryñ sözlerine hem ençeme şowly çykan aýdymlary döretdiñiz, ýöne şahyr Geldi Bäşiýew bilen döredijilik aragatnaşygyñyz has ysnyşykly bolupdy. Munun syry nämede? — diýip soranymyzda, ol şeýle jogap berdi:
— Munuñ syry Geldi Bäşiýewiñ şygyrlarynyñ özboluşlulygynda, akgynlylygynda, baryp ýatan milliliginde, olaryñ keremli daglarymyz, uçar ganatly bedewlerimiz, gazma dutarymyz... baradalygynda. Şonuñ üçin ol goşgular maýyl edip, ylhamyny joşdurýar, edil aýdyma hiñlenen ýaly hiñlenibermeli. Meniñ aýdym döredijiligime Geldi şahyryñ zergärlerçe döreden şygyrlary aýgytly täsir etdi.
Geldi Bäşiýewiñ şygyrlary Türkmenistanyñ halk artisti, halypa kompozitor Aman Agajykowyn Garaşsyzlyk ýyllaryndaky döredijiliginde uly orun tutýar. Bu iki ussat Garaşsyzlyk eyýamynyñ, gülgüzar Watanymyzyñ, onuñ erkana we zähmetsöyer halkynyñ waspyny ýetiryän aýdymlar toplumyny bilelikde ýazdylar. Ol aýdymlar «Arzuw» ady bilen özbaşyna ýygyndy edilip çykaryldy. Bu ýygynda girizilen «Wtan», «Garaşsyzlyk odasy», «Diýarymyñ esgerleri», «Gurluşykçynyñ aýdymy», «Bahar gülleri», «Ekiz dagym», «Gül ýüzüñe bakaýyn» ýaly eserler Geldi Bäşiyewiñ we Aman Agajykowyñ döredijilik örüsiniñ giñliginden habar berýär. Özüniñ manyly ömrüniñ soñky ýyllarynda Geldi Bäşiýew aýdym-saz sungatymyzyñ saýlama wekilleri Sary bagşy, Magtymguly Garly, Mylly Täçmyrat, Pürli Sary, Sahy Jepbar, Jepbar Hansähet, Çary Täçmämmet, Annageldi Jülge, Ata Ably, Nurberdi Gul, Hommat Jelil, Orazgeldi Ylýas, Ödenýyaz Nobat, Nury Halmammet, Annaberdi Atdan barada goşgular toplumyny döretdi. Bu goşgular şahyryñ beýleki goşgulary bilen bilelikde, onuñ bize ýadigärlik galdyran «Çynarym» kitabyna girizildi.
Geldi Bäşiýewiñ şygyrlar diwany mähriban topragymyza, il-günümize bolan mähir-muhabbetden doly:
Säher turup, şükür etsem Hudaýa,
Aman-esen ýatyp turanyñ üçin!
Dogup gelýän güni ýüzüñe sylgyn,
Şu jahanda ýaşap yöreniñ üçin.
İr säherde nur ýagarmyş asmandan,
Ýuw ýüzüñi! Ýüzüñ nury solmasyn!
Ata-baba şu mukaddes toprakdan,
Ykbal bizi hergiz aýra salmasyn!
Ykbal bizi şahyrdan aýra salsa-da, onuñ döwleili maşgalasynyñ bardygy ýüreklerimize teselli berýär. Geldi Bäşiýew Ogulabat gelnejemiz bilen, tüweleme, on çagany terbiýeläp ýetişdirdi. Onuñ gyzy Mähri «Çar tarapdan» radio ýaýlymynda işläp, şöhrat gazanan kakasynyñ asylly kärini mynasyp dowm etdirýär.
Ilmyrat Mämedow
Mugallymlar gazetı 1.11.2008