text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde gatnaşyjylara ýüzlenip, aýdym aýtmagyň we tans etmegiň “Küştdepdi” milli sungatynyň ÝUNESKO-nyň maddy däl medeni mirasynyň Reprezentatiw sanawyna girizilendigi baradaky hoş habary aýtdy.
Bu çözgüt 2017-nji ýylyň 7-nji dekabrynda Çeju şäherinde (Koreýa Respublikasy) Maddy däl medeni mirasy gorap saklamak boýunça hökümetara komitetiniň 12-nji mejlisiniň barşynda biragyzdan kabul edildi.
Bu çözgüt umumadamzat medeni mirasyň aýrylmaz bölegi bolan türkmen halkynyň milli medeniýetiniň ägirt uly ähmiýetiniň ykrarnamasydyr. Küştdepdi halk döredijiliginiň köpöwüşginli nusgasy bolmak bilen, milletiň taryhy-medeni däp-dessurlaryny we ruhy tejribesiniň sazlaşygyny şöhlelendirýär hem-de geçen döwürleriň ýörelgelerini we häzirki zamanyň döredijilik energiýasynyň sazlaşygynyň aýdyň mysaly bolup durýar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz ýygnananlary we türkmenistanlylaryň ählisini bu şanly waka bilen gutlap, milli medeni mirasymyzy mundan beýläk-de giňden wagyz etmek boýunça çäreleriň işjeňleşdirilmeginiň zerurdygyny nygtady.
***
Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasy (ÝUNESKO)
ÇÖZGÜT:
Koreýa Respublikasy,
Çeju şäheri, 2017-nji ýylyňi 4 — 9-njy dekabry,
12-nji mejlis.
ÝUNESKO-nyň Maddy däl medeni mirasy goramak boýunça hökümetara komiteti:
1. Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizmek hakyndä Türkmenistanyň (Ns 01259) «Küştdepdi aýdým we tans dessury» boýunça oňe süren başlangyjy maglumat hökmünde kabul edilýär.
Hoşniýetli duýgulara we arzuwlara daýanýan döredijilik şygryýeti ýerine ýetirijilik sungatynda möhüm orun eýeleýär. Ol özboluşly wokal aýdymyny we elleriň hereketlerini, ökjeleriň aýdymyň owazy bilen sazlaşygyny emele getirýär. Bu dessur milli baýramçylyklaryň, dabaralaryň möhüm bölegi bolmak bilen, halkyň ýagşy arzuwlaryny ýaýmagyň oňyn guraly hökmünde hyzmat edýär. Onda esasy aýdymçylar we tansçylar bu özboluşly dabaranyň esasyny düzýärier. Olar sungat äleminde tejribe toplan we aýdym aýtmagyň, joşgunly tans etmegiň ýokary derejesine ukyply sungat ussatlarydyr. «Küştdepdi» dessury ruhy we medeni gymmatlyklar esasynda nesillerin arasyndaky arabaglanyşygy emele getirýär. Yerine ýetirijiler ähli usullaryň döwrebap derejede saklanmagyna işjeň gatnaşýarlar. Şunlukda, durmuş bitewüligini we özara düşünişmegi şertlendirýän dabaralarda, jemgyýetçilik çärelerinde çykyş edýärier. Bu dessuryň durmuşa ukyplyiygyny aýratyn berkidýärler. Şeýle hem olar bu tejribe boýunça girizilýän okuw serişdelerini düzmäge we medeni miras boýunça maglumat toplamak üçin guralýan meýdan çärelerine yzygiderli gatnaşýarlar.
Oňyn tejribe bilen bagianyşykly biiim we ukyp-başarnyklar ussat ýerine ýetirijiler tarapyndan höwesjeň artistlere geçirilýär. 01 dilüsti bilen öwretmegiň we tejribede görkezmegiň esasynda amala aşyrylýar. Ýöne ýöriteleşdirilen sazçylyk mekdepleri, medeniýet merkezleri höwesjeňiere anyk okuwlaryň üsti bilen ukyplaryny ösdürmäge ýardam berýär.
2. Hödürlenen maglumatlara esaslanyp, bu teklip Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizmek üçin aşakdaky ugurlar boýunça kanagatlandyrylýar we karar kabul edilýär:
— küştdepdi aýdym we tans sungaty maşgala dabaralarynyň (çaganyň doglaň güni we toý çäreleriniň) we milli baýramçylyklaryň möhüm bölegi bolup durýar. Dessur bagtyýarlyga, doglan gün çärelerine we abadançylyga ýardam bermäge gönükdirilendir. Şeýle hem ol parahatçylygy, raýdaşlygy, durmuş bitewüligini, jemgyýetiň agzalarynyň arasyndaky agzybirligi şertlendirýär. Ýaşyna, jynsyna we durmuş derejesine garamazdan, oňa islendik adam gatnaşyp bilýär. Olaryň hatarynda okuwçylar, oba hojalykçylar, balykçylar, işçiler, ylmy barlagçy- lar, alymlar we senetkärier bolup bilerler. Özüňi aiyp barmagyň ýörelgeleri bu ugruň möhüm bölegi bolup durýar;
— onuň sanawa goşulmagy nesilleriň arasyndaky gatnaşyklar, ýurtda we daşary döwletlerde durmuş bitewüligini üpjün etmek üçin gural hökmünde ýerine ýe- tirijilik sungatynyň mazmunyna has çuňňur düşünmäge giň ýoi açýar. Şeýle hem onuň sanawa girizilmegi ylmy barlaglaryň, ylmy gyzyklanmalaryň şu ugruň we beýleki ugurdaş usullaryň ösdürilmegini şertlendirer. Medeni alyşmalar we hyzmatdaşlyk üçin binýat hökmünde bolan bu dessur dürli ýaşdaky we derejedäki adamlaryň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrýar hem-de sabyr-kanagaty, adamlaryň arasynda birek-birege bolan hormaty berkidýär. Munuň özi medeni- ýetleriň we nesilleriň arasyndaky gatnaşyklaryň işjeňleşmegine ýardam berýär;
— degişli bileleşikleriň we geçen döwürde bolşy ýaly, häzirki düzümleriň tagallalarynyň utgaşdyrylmagyny üpjün etmek bu ýörelgäniň durmuşa ukyplylygy bolup durýar. Neşir işi, beýan etmek, resminama, aň-düşünje, maglumatyň ýokary derejesi we milli derejedäki mümkinçilikieri berkitmek boýunça alnyp baryiýan işler we toý dabaralary, jemgyýetçilik çäreleri we miili baýramçylyklar maha- lynda ýaýbaňlandyrylýän çykyşlar şeýle çärelere degişlidir. Şeýle hem bu ugur boýunça okuwlar 2009-njy ýyidan başlap, orta mekdepleriniň we ýokary okuw mekdepleriniň maksatnamasyna goşuldy hem-de bu dessuryň häzirki derejesi hakyndaky maglumatlary toplamak üçin gözleg işleri ýygy-ýygydan guralýar. Ony gorap saklamak boýunça meýilleşdirilen çäreler bilen baglanyşykly ähli çykdajylar Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň hasabyna maliýeleşdirilýär. Ýerli öz-özüňi dolandyryş guramasy maddy däl medeni mirasy goramaga goldaw bermek üçin hukuk binýadyny döretdi;
— teklip bermek baradaky başlangyç 2014-nji ýylda geçirilen halkara medeni festiwala gatnaşan bileleşigiň agzalary tarapyndan hödürlendi.
Teklibi taýýarlamak meseielerine degişli bileleşikleriň işjeň gatnaşygy goşuldy. Şeýle hem olar bu teklibiň hödürlenýän pursatlarynda resminamalary ýygnamaga işjeň gatnaşdylar. Gatnaşyjy – döwlet ýerine ýetirijileriň we bi- leleşigiň agzalarynyň, aýdymçylaryň, hereket edýän folklor toparlarynyň hasaba alyş çäresine işjeň gatnaşmaklaryna ýardam berdi. j Fotosurat, audio we wideo ýaz- gylary, gerek bolan maglumatlary ýygnamak, onuň medeni ähmiýetini geçirmek we kesgitlemek, şeýie hem onuň biien baglanyşykly durmuş ýörelgelerini ýola goýmak çärelerine işjeň gatnaşýarlar;
— bu serişde Türkmenistanyň Maddy däl medeni mirasynyň Milli sanawyna 2013-nji ýylda goşuldy. Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň ýanyndaky Maddy däl medeni miras müdirligi onuň edara edilişine we milli sanawa girizilişine jogapkär bolup durýar. Aýdymy ýerine ýetirijileriň, tejribeçileriň, jemgyýetiň we folkior toparlarynyň agzalarynyň Medeniýet we Bilim ministriiklerinden, ylmy pudakdan düzüien folklor toparlaryna gatnaşyjylar bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmeginde onuň sanawy işlenip taýýarlanyldy. Milli sanaw her ýylda täzelenýär.
3. Küştdepdi aýdym we tans sungatyny Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizmek hakyndaky karar kabul edilýär. !
4. Bu usulyň goralmagyna gönükdirilen çäreleriň bir ýerde durmaly däldigi we onuň maddy däl medeni mirasyň durmuş we öwrülişik häsiýetiniň esasyny düzýändigi bellenilýär hem-de oňa gatnaşyj -döwlete jemgyýetiň hemişe täzeden döreýändigi ýatladylýar.


c: text/html

text:
Gipotireoz (miksedema) – köp duş gelýän kliniki alamatlar toplumy bolup, galkan şekilli mäziň (GŞM) gormonlarynyň täsiriniň ýetmezçiligi sebäpli ýüze çykýandyr.
GŞM-iň işläp çykarýan gormonlaryna tiroksin (T4) we triýodtironin (T3) degişlidir. T4 we T3 gormonlarynyň beden öýjüklerindäki biohimiki alyş-çalyş ýagdaýlaryna gatnaşyp, bedeniň ösüşine we kämilleşmegine täsirini ýetirýänligi üçin, olaryň ýetmezçiligi beden ulgamlarynyň köpsanly bozulmalaryna getirip biler. Gipotireozyň öte geçen görnüşleri zähmete bolan ukyplylygy peseldip, köp ýagdaýlarda näsagy maýyplyga getirýändir. Keseli irki möhletlerde anyklamak bilen, ony doly bejerip hem-de agyr görnüşleriniň öňüni alyp boljakdygyny bellemek wajypdyr.
Häzirki wagtda gipotireozyň köpelmegi ekologiýanyň ýaramazlaşmagy, iýmit önümleriniň hem-de suwuň hapalanmagy, ýod ýetmezçiligiň ýaýramagy bilen bagly bolup biler.
Ondan başga-da, uzaga çekýän psihiki dartgynlylyk bedeniň uýgunlaşma häsiýetini ýaramazlaşdyryp hem-de dowamly ýadawlylyk ýagdaýyny döredip GŞM-iň işiniň peselmegine getirip bilýändir. Genetiki ýetmezçilik hem gipotireozyň nesil yzarlama häsiýetine eýe bolmagyna sebäp bolup biler. Iýmitde witaminleriň we mikroelementleriň ýetmezçiligi, deňiz önümlerini az mukdarda kabul etdilmegi, iýmit siňdiriş ulgamynyň keselleriniň ýaýramagy ýaly faktorlar bedeniň alyş-çalyş ýagdaýlaryna ýaramaz täsir edip, GŞM-iň gormonlarynyň ýetmezçiligine getirýändir. Gipotireozyň başlangyç, ikilenç we periferiki (nerw merkezinden daşky) görnüşleri bolýandyr.
Başlangyç gipotireozyň ýüze çykmagyna dogabitdi bozulmalar, dowamly ýokançlyklar, GŞM-ne edilen operasiýalar, şöhle bilen bejergiden soň GŞM-iň işiniň peselmegi getirip biler. Ikilenç gipotireozda bolsa GŞM-iň işine gözegçilik edýän nerw merkeziniň (gipotalamo-gipofizar) ýokançly keselleri, täze döremeleri we şikeslenmeleri sebäp bolup bilýändir. Bedende tireoid gormonlarynyň alyş-çalyş ýagdaýynyň bozulmagy ýa-da agzalaryň we dokumalaryň olara bolan duýgurlylygynyň peselmegi gipotireozyň periferiki (nerw merkezinden daşky) görnüşine getirip biler.
Gipotireozyň alamatlary aýdyň görnüşde ýüze çykman, dürli keselleri ýada salyp biler. Bu bolsa anyklaýyş çärelerinde ýalňyşlyklaryň ýüze çykmagyna getirip bilýändir. Oňa garamazdan, gipotireozly näsaglara mahsus kliniki alamatlaryň ýüze çykmagy bu keseli güman etmäge esas döredip biler.
Gipotireozyň giňden ýaýran we ir ýüze çykýan alamatlarynyň biri hem çişginligiň döremegidir. Ilkibaşda ýüz irden çişip, agşama çenli çiş aýrylýandyr. Wagtyň geçmegi bilen, bejergi geçirilmedik ýagdaýynda çişginlik tutuş bedene ýaýrap, gipotireozyň agyr görnüşine-miksedema getirip bilýändir. Dokumalarda suwuklygy saklaýan mukopolisaharidleriň köplügi sebäpli çişler „gaty“ bolýar. Gipotireoz üçin mahsus ýene bir alamat-deriniň guramagydyr. Degerli bejergisiz onuň hem ýüze çykma derejesi üýtgäp bilýändir. Deride sarymtyl öwüşginleriň emele gelmegi ýüze çykyp, ol ilki eliň aýalarynda, soň bolsa ýüzde döreýändir. Gipotireozly näsaglar üçin saçyň we gaşyň düşmegi mahsusdyr. Esasan hem aýal maşgalany howsala salýan bu ýagdaý, köplenç başlanýan keseliň birinji alamaty hem bolup biler.
Näsaglarda ýürek urmalaryň seýrekleşmegi (bradikardiya), gan basyşynyň peselmegi bolup biler. Gipotireozly näsaglar ýadyň peselmegini belleýärler. Ilkibaşda adam otaga näme üçin girenini ýatdan çykarsa, soňundan bir wagt bolup geçen wakalary ýada salyp bilmeýär (meselem, geçen hepdede bolup geçen wakalary). Ýadyň peselmegi dürli ýaşdaky adamlarda bolup bilýändir.
Näsaglarda ýüzüň mimiki üýtgemeleri ýeterlik bolmaýar. Olar haýallyk bilen gepleýärler. Bedende ýylylyk çalşygynyň pesligi sebäpli, gipotireozly näsaglar hemişe üşeýärler. Içiň gatamagy ýüze çykyp, bejergi geçirilmedik ýagdaýynda ol has hem beterleşýär. Merkezi nerw ulgamynyň işinde durgunlylyk ýagdaýynyň döremegi gaharjaňlygyň, dürli ruhy üýtgemeleriň ýüze çykmagyna getirip biler. Ondan başga-da, nerw ulgamynyň bozulmalary el-aýaklarda agyryny, sanjylamalary, damar çekmeleri döredip biler.
Tireoid gormonlaryň ýetmezçiligi ýürek-damar ulgamynyň (ýürek urmalaryň seýrekleşmegi, çişginligiň döremegi), iýmit siňdiriş agzalaryň (aşgazanyň sowuklamagy, içiň gatamagy), direg-hereketleniş ulgamynda (bogun agyrylary) bozulmalaryň ýüze çykmagynyň sebäbi bolup bilerler.
Gipotireozdan ejir çekýän aýallarda jynsy ösüşiň yza galmagy, aýbaşy aýlawynyň bozulmagy, çaga düwünçeginiň düşmegi, öli çaga dogurmak ýagdaýlary döräp biler.
Näsaglaryň ýüzi çişip, "ýellenen" görnüşde bolýar. Dem alyş ýygylygy seýrek bolup, ses gasynlarynyň çişmegi netijesinde sesi ýogynlaşýandyr. Diliň we dodaklaryň çişip "galyňlaşmagy" bolsa sesi has hem üýtgedip bilýändir.
Ýuwdunmagyň kynlaşmagy (disfagiýa) näsaglary has köp biynjalyk edýän alamatlaryň biridir. Onuň döremegine zobuň bolmagy, boýnuň ýumşak dokumalarynyň çişmegi we gyzylödegiň gysylmagy sebäp bolýandyr.
Täze doglan çagalaryň ömrüniň birinji aýlarynda dogabitdi gipotireozy aşakdaky kliniki alamatlar boýunça seljerip bolýandyr:
-
Fiziologiki sarylamanyň uzaga çekmegi;
-
Diliň ulalmagy;
-
Göz yşynyň kiçelmegi;
-
Içiň gatamagy;
-
Ýürek urgularyň haýallamagy;
-
Bedeniň temperaturasynyň peselmegi;
-
Bedende çişiň döremegi;
-
Çaganyň bekemedik uly beýnijiginiň giç ýapylmagy we dişleriň giç çykmagy;
-
Ösüşiň haýallamagy we agramyň haýal köpelmegi;
-
Ruhy ösüşiň yza galmagy.
Gipotireoz ýagdaýyny anyklamak üçin ganda umumy T3, erkin T4 we TTG-yň (gipofiziň işläp çykarýan tireotrop gormony) mukdaryny kesgitlemek ýeterlikdir.
Bejeriş çäreleri gipotireozyň görnüşine, sebäplerine, onuň agyrlyk derejesine, näsagyň ýaşyna, bar bolan gaýraüzülmelerine we ugurdaş kesellerine baglylykda bellenilýändir. Gipotireozly näsaglaryň iýmiti ýokumly bolmalydyr, ýöne ondaky ýaglary we holesterin saklaýan önümleri çäklendirmelidir. Goşmaça A, C we B toparyň witaminlerini kabul etmelidir.
Gipotireozyň hemme görnüşlerinde hem esasy bejergi – tireoid gormonlaryny ýörite saýlanan mukdarda kabul etmekdir. Şonuň bilen birlikde hem, gormonlaryň peselmegine getirýän sebäpleri bilip, GŞM-iň kesellerini bejermelidir, gipotalamo-gipofizar ulgamynyň bozulmalaryny aradan aýyrmalydyr.
Biziň derman senagatymyz tarapyndan T4 we T3 gormonlary derman serişdeleri görnüşinde öndürilýändir. T3 gormonynyň biologiki täsirliligi ýokary bolsa-da, köplenç bejergi T4 gormon bilen geçirilýändir. Bu ýagdaý T3 gormonynyň gandaky mukdarynyň üýtgäp durup, köpsanly ýaramaz täsirlere getirýänligi bilen düşündirilýändir. T4 (tiroksin) gormony günde bir gezek kabul edilip, bedende T3 gormona öwrülýändir. Oňa garamazdan, T4 gormonyň T3 gormona öwrülmeginiň bozulmagy bilen häsiýetlendirilýän periferiýa gipotireozynda T3 gormony bilen hem bejergi geçirilýändir. Gipotireozly näsaglar gormon bejergini üznüksiz, ömrüniň dowamynda kabul etmelidir. Özünde tireoid gormonlary saklaýan serişdeler höküminde lewotiroksin (L-tiroksin), tiroid, liotiroksin, tireotom-forte, tireokomb giňden ulanylýandyr. Gormonyň mukdary näsagyň ýagdaýyna görä saýlanyp alnyp, ol kesgitlenýän döwründe laborator barlaglary her 1,5-2 aýdan bir gezek geçirmelidir. Gormon serişdeleriniň mukdaryny aşa köp bermekden gaça durmalydyr.
Bejerginiň peýdalylygyny kliniki alamatlaryň üýtgemegi (näsagyň ýagdaýynyň we ýadynyň gowulaşmagy, içegeleriň işiniň düzelmegi, ýürek urmalaryň kadalaşmagy) we laborator barlaglaryň netijesinde kesgitläp bolar. Gyş aýlary bilen deňeşdirlende, tomus aýlary gormon serişdeleriň mukdaryny azaltmalydygyny ýatda saklamalydyr. Sebäbi gyş aýlary, bedeniň umumy kuwwatlylyk üpjünçiligini amala aşyrýan tireoid gormonlaryna talap ýokary bolýandyr.
Ikilenç gipotireozda oňa getiren esasy keseli bejermek bilen bilelikde, başlangyç gipotireozda bolşy ýaly, tireoid gormonlar bilen hem bejergi geçirmelidir. Bedende ýetmeýän tireoid gormonlarynyň öwezini dolma bilen birlikde, GŞM-iň gormonlarynyň ýetmezçiligi netijesinde ýüze çykan ulgamlaryň işiniň bozulmalaryny hem bejermelidir. Onuň üçin ýürege täsir edýän dermanlar, kaliý serişdeleri bilen bilelikde az mukdarda buşukdyryjy dermanlar, bagryň işini kadalaşdyryjy dermanlar ulanylýar. Gan azlylyk ýüze çykanda demriň serişdeleri bellenilýär. Bedende tireoid gormonlarynyň mukdary kadalaşandan soň hem aýallarda aýbaşy bozulmasy dowam etse, aýal jyns gormonlaryny sikliki düzgünde kabul etmek maslahat berilýändir. Näsagda ýüze çykýan psihiki bozulmalar ruhy ýagdaýy kadalaşdyrýan serişdeleriň ulanmagy bilen bejerilýändir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gurbannazar Ezizow
(1940-1975)
Talantly türkmen şahyry, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi.
Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat etrabynyň Büzmeýin obasynda eneden bolýar. 1948-nji ýylda mekdebe barýar we 1959-njy ýylda Aşgabat şäherindäki 29-njy orta mekdebi tamamlaýar. Şol ýyl Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Uniwersiteti 1964-nji ýylda tamamlaýar we Çagalar edebiýatynyň birleşen neşirýatynyň redaksiýasyna işe iberilýär. Şol ýylam goşun gullugyna çagyrylýar. 1965-nji ýylda gullugy tamamlap geleninden soň, 1970-nji ýyla çenli “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa (şygryýet) bölüminiň müdiri bolup işleýär. 1972-nji ýyldan ömrüniň ahyryna çenli Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi geňeşçi bolup işleýär. Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda aradan çykýar.
Döredijiligi:
Gurbannazar on bäş ýaşyndaka, onuň ilkinji goşgulary çap edilip başlanýar. G. Ezizow ýüzlerçe täzeçil, gowy goşgular bilen birlikde türkmen edebiýatynda ilkinji bolup “Sonetler çemenini” döretdi. “Daş gyz”, “Pikir derýasynda akyl gämisi”, “Söýgi”, “Güýz” poemalaryny, “Nesiller”, “Uruşdan soň”, “Tabyt” dramalaryny, “Görogly” şadessanynyň librettosyny ýazdy.
Ezizowyň poeziýasyna setirleriň çeperligi, çuň manylylygy häsiýetlidir. Onuň «Oglan bilen deňiz» (1969), «Ynam» (1971), «Ýer-gögüň arasynda» (1973), «Gyzyl otrýad hakynda ballada» (1978) ýaly goşgular ýygyndylary çap edildi. 1960-70 ýyllarda E. ýaş türkmen sowet poeziýasynyň ösüşine uly goşant goşýar. Şahyryň ýazyş manerasy goşgularynyň stili, özboluşlylygy bilen tapawutlanýar. Şahyr öz eli bilen toplan iň soňky goşgular kitabyny «Güýz» (1978) atlandyrýar.«Serpaý» diýen goşgular ýygyndysy 1978-nji ýylda neşir edilýär. Onuň «Türkmen sährasy», «Daglar» ýaly goşgulary aýdymçylaryň repertuaryna ornaşdy. Poemalary sahnalaşdyryldy. Şahyryň goşgulary ençeme halklarynyň diline terjime edildi.
2007-nji we 2011-nji ýyllarda Ezizowyň goşgular ýygyndylary çap edilýär.
Kitap salgylary:
1. “Gurbannazar Ezizow. Saýlanan eserler“. 1995-nji ýylda, “Bereket-Bina” neşirýatynda, bary-ýogy 5 müň nusgada çap edildi. Ony şahyr Ahmet Gurbannepesow çapa taýýarlapdyr.


text:
ALLABERDI HAÝÝYDOW
Türkmen edebiỳatynyň taryhyna ӧzüniň şirin hem labyzly şygyrlary hem-de kämil kyssa eserleri bilen giren dӧredijilik işgärleri barmak büküp sanardan kän. Bu günki günde – Berkarar dӧwletimiziň bagtyỳarlyk dӧwründe bolsa olar aỳratyn hatyralanỳar. Olaryň il-güne nusgalyk ӧmürleri häzirki ỳaş nesillerimiz üçin gӧrelde mekdebidir. Dӧreden gymmatly eserleri bilen XX asyr türkmen edebiỳatynyň mäkäm şahasyna ӧwrülmegi başaran ỳazyjylaryň biri hem Türkmenistanyň halk ỳazyjysy, filologiỳa ylymlarynyň kandidaty, Magtymguly adyndaky dӧwlet baỳragynyň eỳesi Allaberdi Haỳydowdyr.
Türkmenistanyň halk ỳazyjysy Allaberdi Haỳydow 1929-njy ỳylda Lebap welaỳatynyň Hojambaz etrabynyň Beşir obasynda daỳhan maşgalada dünỳä inỳär. Şahyryň joşgunly çagalyk hem-de ỳaşlyk ỳyllary bu etrabyň Mekan obasynda geçỳär. Allaberdiniň çagalyk ỳyllary Beỳik Watançylyk urşuna gabat gelỳär. Ol orta mekdebi tamamlansoň, oba hojalyk işinde işläp, zähmetde taplanỳar. Ỳaşajyk Allaberdi ilki Atamyrat şäheriniň mugallymçylyk mekdebinde okaỳar. Ol okuwynyň daşyndan bu şäheriniň radio bӧlüminde redaktor, soňra bolsa şol wagtky “Pagtaçynyň ỳoly” gazetinde işleỳär. Allaberdiniň bu gazetde işlemegi onuň dӧredijilik ỳoluna ymykly atylmagyna, bu ugurda birneme kämilleşmegine getirỳär.
Allaberdi Haỳydow 1946-njy ỳylda Türkmenistanyň halk ỳazyjysy, şahyr Rehmet Seỳidow bilen tanyşỳar we onuň bilen ỳakyn aragatnaşyk saklaỳar. R.Seỳidow ỳaş Allaberdä hemişe ӧzüniň halypalyk maslahatlaryny berip durỳar. A.Haỳydow 1950-1955-nji ỳyllar aralygynda Magtymguly adyndaky türkmen dӧwlet uniwersitetinde okaỳar. Onuň ilkinji goşgular ỳygyndysy “Biziň günlerimiz” diỳen at bilen 1952-nji ỳylda neşir edilỳär. Ol ӧzüniň kӧp ỳyllyk zähmet ỳolunda “Türkmenistan” neşirỳatynda, türkmen radiosynda we Ylymlar akademiỳasynda dürli wezipelerde işleỳär.
A.Haỳydow şygyr hem kyssa žanryny deň ỳӧredip, olaryň ikisinde hem ӧndümli işlän ỳazyjydyr. Şahyryň “Biziň günlerimiz” (1952), “Gӧk asman” (1955), “Ỳigitlik çagy” (1957), “Goşgular we poemalar” (1959), “Säher şemaly” (1961), “Sӧhbet” (1967), “Durmuş welin hezil zat” (1981) hem-de “Sӧỳgi alamatlary” (1986) ỳaly goşgular we poemalar ỳygyndylary ӧz dӧwründe talapkär okyjylaryň tamasyny ӧdäp bildi. Bu aỳdylanlary şahyryň aşakdaky setirleri hem tassyklaỳar :
Durmuşdan doỳan ỳok, dünỳäni tutan,
Biderek ỳaşasaň, ӧmrüňden utan.
Bir uly iş üçin çagyrsa Watan,
Hiç kime ӧỳünde ỳatmak bolanok.
ỳa-da
Duỳdurmarys ỳakyn dost-ỳarymyza
Özümizi hasap etsek-de her zat.
Liçi gӧwünlilik didarymyza
Ýaraşỳar iň nepis eşikden zyỳat.
Many-mazmuna eỳlenen şygyrlar şahyryň ähli ỳygyndylarynyň ӧzenini düzỳär. Onuň dӧreden şygyrlary wagtyň synagyndan geçen eserler. Şahyryň ata Watan, ene toprak, sӧỳgi, adamkärçilik, kiçi gӧwünlilik şeỳle-de tebigat temasyndan ỳazan goşgulary akgynly hem şireli okalỳar. Şonuň üçin-de olar biziň häzirki günlerimizde-de dӧwrebap ỳaňlanỳar.
Giň-giden gowaça meỳdanlaryňy,
Durnaň gӧzi ỳaly tämiz asmanyň.
Synamyň-da bir bӧlegi hasaplap,
Söỳdüm seni, sӧỳdüm Türkmenistanym.
Allaberdi Haỳydowyň dӧredijiliginde tebigat temasy aỳratyn orunda durỳar. Şahyryň şygyr hem-de kyssa žanrynda dӧreden eserleriniň kӧpüsi bu tema bagyşlanan. Ol ӧz eserlerinde baharyň, daragtyň, otjagazyň, çӧlüň, sähranyň, asmanyň, aỳyň, günüň, ỳagmyryň, guşlaryň, dagyň we deňiziň üsti bilen ynsanlara, esasan-da çagalara we ỳaşlara ӧwüt-ündew edipdir. Olaryň tebigatdaky sazlaşygyny adam durmuşyndaky mysallar bilen delillendirmegi başarypdyr. Başgaça aỳdanyňda şahyr türkmen tebigatynyň ähli gӧzelliklerini birin-birin wasp edipdir. Ol tebigatda bolup geçỳän hadysalaryň hiç birini-de gӧzden salmaỳar.
Düỳn çaỳyrly çilde torgaỳ saỳrady,
Saỳrady baharyň ysyny alyp.
Gӧk gyrtyjyň ysy dünỳä ỳaỳrady,
Şemal alyp geldi goltugna salyp,
Şemal alyp geldi sazyny çalyp.
Şahyryň dӧreden poemalary hem tema taỳdan dürli-dürliligi bilen tapawutlanỳar. Ol dürli ỳyllarda “Pagta poemasy”, “Şahyr”, “Artyk Babalynyň mekanynda”, “Maňgyşlak aỳdymy”, “Zamanamyzyň prometeỳleri”, “Tylla balyk we balykçy hakynda täze erteki”, “Owadan gyz”, “Jerenler”, “Jadygӧỳ”, “Suw”, “Täjigistan”, “Salgym”, “Pӧwrize poemasy” “Çagalyk ỳyllarynyň açyşlary”, “Aba Serdar” hem-de “Gӧwher” ỳaly ençeme poemalary dӧretmek bilen dӧwrüň sesine ses goşmagy zerur hasaplapdyr. Onuň dӧredijiliginde taryhy temadan dӧredilen, 1960-njy ỳylda neşir edilen “Aba serdar” poemasynyň mӧhüm orny bar. Poema adyndan belli bolşy ỳaly türkmen serdary Aba serdaryň ӧmrüne we edermenligine bagyşlanỳar. Şahyr poemada türkmen halkynyň gahrymançylyklara baỳ taryhyny ussatlyk bilen beỳan edip, XVI asyrda il-günimiziň Aba serdaryň ỳolbaşçylygynda ata Watanymyzyň azatlygy, ӧzdaşdaklygy ugrunda alyp baran gaỳduwsyz sӧweşleri dogrusynda sӧhbet edỳär. Şahyryň bu poemasynda Aba serdaryň edermenligi, ugurtapyjylygy arkaly türkmen halkynyň galkynyşy ӧz beỳanyny tapỳar. Şahyryň bu poemasy onuň dӧreden eserleriniň içinde iň şowlularynyň biri hasaplanỳar.
Şahyr hem ỳazyjy Allaberdi Haỳydow hiç bir wagt çagalary ỳadyndan çykarmady. Onuň bu ugurda dӧreden eserleri hem az däldir. A.Haỳydow çagalar üçin “Ỳaş miçurinçiler” (1953), “Ỳaz goşgulary” (1956), “Sähra bilen bag hakynda, deňiz bilen dag hakynda” (1958), “Sähranyň müşgi” (1967), “Hazyna gӧzleỳjiler” (1970), “Meniň ӧỳüm – sähra” (1977), “Günüň uklaỳan ỳerine syỳahat” (1982), “Gaharjaň guşlar” (1991) hem-de “Edermen adamlar” (1994) ỳaly powestlerden, hekaỳalardan, basnỳalardan, goşgulardan hem-de poemalardan ybarat kitaplary dӧretdi. Ol bu eserleriň üsti bilen çagalarda gӧzel diỳara, mukaddes topraga we türkmeniň gӧzel tebigatyna sӧỳgini dӧretmegi maksat edinipdir. Ỳazyjynyň bu gymmatly eserlerini okan mahalyň ӧzüňi şol beỳan edilỳän wakalaryň içinde hereket edỳän gahryman ỳaly duỳỳarsyň. Onuň tebigat temasyndan sӧz açỳan, hiç wagt gymmatyny ỳitirmejek bu eserleri çagalara, ỳetginjeklere niỳetlenen hem bolsa ululary hem biparh goỳanok. Şonuň üçin-de ỳazyjy bu maksadyna gowuşdy diỳip aỳdyp bolar.
A.Haỳydowyň dӧredijiliginde aỳdyma ӧwrülen birnäçe ajaỳyp şygyrlar hem bar. Olar indi ençeme ỳyllar bäri bagşylaryň aỳdym-saz gorundan düşmän gelỳär. Şahyryň sӧzlerine dӧredilen “Gara gӧz”, “Oglan maňa bakma diỳdi”, “Garlawaç”, “Bugdaỳ”, “Şadyỳan gyz”, “Ỳyllar ỳatyr aramyzda”, “Lebabyň gӧzeli”, “Bu gün meniň toỳum bar”, “Çopan oglan”, “Garagum aỳdymy”, “Bir oglanyň gyz saỳlaỳşy”, “Ỳaz gӧründi”, “Aşyk men”, “Ӧỳme ỳaglykly”, “Sen maňa “Toty” diỳdiň” hem-de “Ỳarym gelmedi” ỳaly aỳdymlar bu günki günde halypa hem ỳaş bagşylar tarapyndan aỳratyn äheň, aỳratyn labyz bilen ỳerine ỳetirilip, has belentden ỳaňlanỳar.
A.Haỳydow türkmen edebiỳatynda kyssa žanrynda hem kämil eserleri dӧredip bilen ỳazyjy. Onuň uzak ỳyllaryň dowamynda dӧreden romanlarydyr powestleri okyjylaryň arzyly eserlerine ӧwrüldiler. Ỳazyjynyň 1972-nji ỳylda çapdan çykan “Düỳnki adamlar” atly taryhy romany ӧz dӧwründe uly seslenmä eỳe boldy. Onuň bu romanynda 1916-1920-nji ỳyllarda Lebap topragynda bolup wakalar barada gürrüň berilỳär. Bu eserde şol dӧwürde Buhara emiriniň wekilleriniň eden-etdilikleri, olara bolsa gaỳduwsyz türkmen ỳigitleriniň baş gӧterişi dogrusynda täsirli gürrüň edilỳär.
Ỳazyjy Allaberdi Haỳydowyň ỳene bir gӧrnükli eserleriniň biri-de “Million ädim” romanydyr. Onuň bu romany 1979-njy ỳylda okyjylara gowuşỳar. Bu romany ỳazyjynyň türkmen tebigatyna bagyşlap dӧreden naỳbaşy eserleriniň biri diỳip gӧrkezse bolar. Bu eserde kän bir üỳşüp ỳatan gahryman hem ỳok. Romanyň baş gahrymany çopan ỳigit Muhammediň maksady ӧz düỳesi hem “Akbaỳ” atly iti bilen ümmülmez Garagum çӧlüni demirgazykdan günorta tarap keşt etmek bolup durỳar. Ol ӧz syỳahatynyň dowamynda Amyderỳanyň we Kӧpetdagyň arasynda ỳaỳylyp ỳatan Garagum çӧlüniň ӧsümlik hem haỳwanat dünỳäsi bilen tanyşmak, synlamak hemde ӧwrenmek isleỳär. Muhammet ỳolboỳy çӧl adamlaryna, geologlara hem awçylara gabat gelỳär. Olaryň dürli hildäki häsiỳetlerine belet bolỳar. Eser tutuşlygyna türkmen tebigatyny gӧzüň gӧreji deỳin goramaklygy, onuň hiç bir baỳlygyna zyỳan ỳetirmezligi sargyt edỳär. Gyzykly hem täsirli wakalara baỳ bolan “Million ädim” romany okyjyny ỳüpsüz yzyna düşürỳär. Bu bolsa ỳazyjynyň bu ugurdaky tagallasynyň ỳerine düşendigini gӧrkezỳär.
Ỳazyjynyň üç kitapdan ybarat bolan “Hӧkümdaryň kowulmagy” atly romany bolsa 1983-nji ỳylda neşir edilỳär. Romanda 1917-1920-nji ỳyllaryň dartgynly wakalary ussatlyk bilen suratlandyrylỳar. Şol dӧwürlerde Buhara emirliginiň golastynda ỳaşaỳan lebaply türkmenleriň kynçylykly günleri, olaryň ӧzleriniň hukuklaryny goramak üçin alyp baran işleri, gozgalaňlary bu romanda ӧz çeper beỳanyny tapỳar. Bu iri gӧwrümli eser ỳazyjynyň ussatlygyny ỳene-de bir gezek ykrar edỳär.
Allaberdi Haỳydow uly gӧwrümli eserler bilen birlikde wagyz-nesihat häsiỳetli gysgajyk hekaỳalary we miniatỳuralary hem kӧp ỳazypdyr. Şeỳle mazmundaky eserler onuň “Günüň uklaỳan ỳerine syỳahat” (1982) we “Uzyn ӧmrüň bir güni” (1992) atly ỳygyndylaryna hem girizilipdir. Ỳazyjy kinossenariỳalary we liberettolary ỳazmak bilen-de meşgullanypdyr.
Türkmenistanyň halk ỳazyjysy Allaberdi Haỳydow 2001-nji ỳylda aradan çykdy. Şahyr biziň aramyzdan giden-de bolsa onuň dӧreden eserleri halkyň hakydasynda ỳaşap ỳӧr. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen açylan “Ylham” seỳilgähinde türkmen edebiỳatynyň hatar gurap oturan ägirt wekilleriniň arasynda bolsa onuň heỳkeli oturdyldy.
Şöhrat Öwezow,
Aşgabat şäheri, Aragatnaşyk ministrligi


text:
Türk metbugatynyň gysgaça mazmuny
Gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary hakyndaky habarlar gündelik gazetlerde giň seslenme döredýär
Ýeni Şafak gazedi: “ABŞ wiza krizisini çözmek üçin herekede geçdi, wekiliýet iberýär” söz başyly habarynda, ABŞ-nyň Döwlet sekretarlygyndan bir wekiliýetiň wiza krizisi bilen baglanşykly gepleşikler geçirmek üçin öňümizdäki hepde Türkiýä geljekdigini öňe sürdi. Gazet ABŞ-nyň Döwlet sekretarlygynyň resmileriniň wekiliýete Daşary işler ministriniň orunbasarynyň kömekçisi Jonatan Koeniň ýolbaşçylyk etjekdigini aýdandygyny habar berýär. Habarda ABŞ-nyň Türkiýedäki ilçihanasy geçen hepdäniň ýekşenbe güni Twitter hasabyndan türk raýatlaryna berilýän wizalaryň bes edilendigini, şoňa jogap hökmünde Türkiýäniň ABŞ-daky ilçihanasynyň amerikan raýatlaryna berilýän wizalaryň bes edilendigini nygtandygy beýan edilýär. Türkiýäniň Prezidenti Erdogan bu jogabyň berilmegini özüniň buýruk berendigini belledi. ABŞ-nyň Stambuldaky Baş kosnullugynda işleýän adamyň FETÖ bilen arabaglanşygynyň bardygy bellenip kazyýet tarapyndan tussag edilipdi.
Star gazedi: “Türkiýe Ortaýer deňizinden umytly, ilkinji çuň buraw 2018-nji ýylda” söz başyly habarynda, Antalýadaky Energetika maslahatynda soraglara jogap beren Energetika we tebigy serişdeler ministri Berat Albaýragyň nebitde we tebigy gazda ilkinji çuň burawyň 2018-nji ýylda Ortaýer deňizinde başlajakdygyny aýdandygyny okyjy köpçüliginiň dykgatyna ýetirýär. Gazet Albaýragyň: “Ortaýer deňizinden örän we örän umytlydyrys” diýendigine ünsi çekýär. Habarda Ortaýer deňizindäki buraw işleri bilen ummansyz girdejiniň boljakdygyny aýdan Albaýragyň Türkiýäniň ýokary liga çykmak üçin energetika babatynda daşary ýurtlara bolan garaşlylygynyň azaldylmagynyň örän wajypdygyny aýdandygy ýazylýar.
Sabah gazedi: “Terror koridoryna 4 operasiýa” söz başyly habarynda, Türkiýäniň Yragyň we Siriýanyň demirgazygynda terror koridory oýunyna garşy ýola goýmak isleýän harby meýilnamasynyň jikme-jikligi şu aşakdakylardan ybarat: Hataý welaýatynyň Reýhanly etrabyndaky serhet liniýasyndan Idlibe giren Azat Siriýa goşuny bilen türk esgerleriniň ilkinji barjak ýeri Idlibiň demirgazygyndaky Dar Ta Izzah bolar. Ilkinji meýilnama bolan Idlibdäki terrorçylaryň saplanmagy operasiýasy ol ýerden dolandyrylar. Idlibiň terrorçylardan saplanmagy bilen Idlib- Dar Ta Izzah liniýasy ýerine ýetirilmegi meýilleşdirilýän koridoryň ilkinji etabyny emele getirer. Operasiýanyň 2-nji etabynda koridory Ýewfrat Galkany sebite ýetiriljek göçüm ediler. ÝPG-niň bogmak operasiýasynyň çäginde terror guramasy ÝPG-niň gözegçiligi astynda bolan Afriniň günortasyndaky Jinderisi bilen Halapyň demirgazygyndaky Tel Ryfat etraby terrorçylardan arassalanyp howpsyz zolak emele getiriler.
Watan gazedi: “Türkiýe bilen Eýranyň arasynda razwedka hyzmatdaşlygy” söz başyly habarynda, soňky wagtlarda diplomatiýa gatnaşygyny artdyran Türkiýäniň we Eýranyň aýralykçy terror guramasy PKK-a garşy umumy göreş alyp barjakdyklaryny habar berýär. Gazet Türkiýäniň we Eýranyň özara serhet howpsyzlygy, razwedka paýlanşygy we koordinasiýa meselelerinde hyzmatdaşlyk etjekdigini belleýär.
Haber Türk gazedi: “Milli önüm Altaý taňklaryň seriýaly öndürilmegine taýarlyk görülýär” söz başyly habarynda, Goranyş senagaty müdüriniň orunbasary Ismail Demiriň ýurdyň içinde öndürilýän Altaý taňklarynyň seriýaly öndürilmek üçin tender açandyklaryny we tekliplere garaşýandyklaryny aýdandygyny mälim edýär.


text:
Daşoguz
Daşoguz (öňki: Daşhowuz, iňlis: Dashoguz, rus: Дашогуз öňki rus: Дашховуз, Ташауз). Türkmenistanyň demirgazyk bölegindäki Daşoguz welaýatynyň merkezi şäheriniň adydyr. Demirgazyk ykdysady raýonyn iň uly senagat, ulag, medeniýet we durmuş, administratiw merkezidir. Ilat sany - 227 184 adam. (2009)
Ýerleşik[üýtget | edit source]
Türkmenistanyň demirgazyk-gündogarynda, Şabat kanalynyň iki ýakasynda ýerleşýär. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabada daşlygy - 546 km, Garagalpagystanyň paýtagty Nöküse çenli 76,6 km, Özbegistanyň Horezm welaýatynyň merkezi şäheri Ürgenje bolsa 80 km daşlykda. Şäherde demir ýol wokzaly we aeroport ýerleşýär. Aeroport şäherden 10 km daşlykda.
Adynyň çykyşy[üýtget | edit source]
Şäheriň resmi adynyň gelip çykyşy "Dädem Gorkut" eposynda ady geçen Daş Oguzlardan gelýänligi bellenilýär. Irki döwür Oguz taýpalary Iç Oguz we Daş Oguzlar diýilýän iki şahamça aýrylýardylar.
Taryhy[üýtget | edit source]
- Şäher 1681-nji ýylda Hiwa hanlygynyň çäklerinde süýji suw guýuly kerwensaraý we gala hökmünde gurulýar.
- Daşkent begliginiň merkezi.
- 1920-nji ýylda Horezm halk respublikasynyň düzüminde Türkmen oblastynyň (welaýat) merkezi.
- Oktýabr 1924-nji ýylda Türkmenitan SSR-nyň düzümine girýär.
- 1992-nji ýylda "Ташауз" bolan rus dilindäki ady "Дашховуз" diýip üýtgedildi.
- 1999-njy ýylda Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Niýazowyň teklibi netijesinde şäher "Daşoguz" diýip täzeden atlandyryldy.
- Daşoguz welayatynyn Yylanly etrabynda Hz.Bilalyn gabyry yerleşyar


text:
"Twitter" saýty soňky döwürde ýaşlaryň iň köp agza bolýan saýtlarynyň biri hasaplanýar. Bu saýta agza bolmak mugt hem aňsat.
Web resource: Azatlyk Radio
Internet ulanyjylary "Twitterdäki" öz saýtlaryna islendik habary we maglumaty mobil telefon arkaly ýerleşdirip bilýärler. Ýöne iberilýän maglumatlar 140 sany harp ýa-da bellik bilen çäklenýär.
"Twitter" saýty käbir habarlary we maglumatlary bermekde hatda halkara habar agentliklerinden hem öňde. Meselem, Ukrainadaky prezidentlik saýlawlaryndaky sesleriň netijeleri barada ilki başda "Twitterde" okamak mümkindi.
Türkmenistanda "Twitter" saýty geljekde has köp ulanylmagy mümkin diýlip çak edilýär. Sebäbi Türkmenistanda 1 milliondan gowrak adam mobil telefon ulanýar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan "Ýaşlar" programmasynda "Watan goraýjylarynyň güni" barada hem-de Türkmenistanda uly binalar, şol sanda ýokary okuw jaýlarynyň täze binalarynyň gurulmagynyň ýaşlara iş hem-de okuw orunlaryny döredip biljekdigi barada maglumat berilýär
Bu baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
"Iýesim gelenok, bu kaşany meniň ýanymdan aýyr, men diňe köke iýjek!" Şuňa meňzeş boýun gaçyrmalary her gün ejeler, kakalar, eneler we atalar eşidýärler we alaçsyzlyk bilen eginlerini gysýarlar. Çaga işdäsiniň ynjyklygyndan baş alyp çykmak üçin onuň peselmeginiň esasy sebäplerini bilip, çagalaryň işdäsini açmak üçin kömek etjek kiçijek ugur tapyjylyklara üns berme peýdaly bolardy.
Çaganyň işdäsiniň peselmeginiň sebäpleri
1. Dem alyş ulgamynyň wirusly ýiti ýokanç keseli, allergiki täsirlilik, dişleriň çykmagy – çagada bolup geçýän islendik nähoşlygyň netijesinde işdäniň peselmegi ýüze çykýar. Özüňizi ýadyňyza salyň: haçanda syrkawlanyňyzda, düýbünden hiç zat iýmek islemeýärsiňiz. Şonuň üçin çaga zor salynmazlyk maslahat berilýär – çaganyň bedeni ähli güýjüni kesele garşy sarp edýär, onuň kotleti siňdirmäge ýagdaýy galmaýar. Çagajyga ýeňil naharlar beriň, eger ol iýmekden boýun gaçyrsa ýa-da adatdakysyndan kiçi bölek iýse, oňa zor salmaň.
2. Eger çagada stomatit, gingiwit ýaly agyz boşlugynyň keselleri bar bolsa ýa-da dişi agyrýan bolsa, ol ýakymsyz agyry duýgularyny güýçlendirmezlik üçin nahardan boýun gaçyrar.
3. Gastrit, disbakterioz, kolit – iýmit siňdiriş agzalary bilen baglanşykly kemçilikler çaganyň işdäsine juda ýaramaz täsir edip biler. Şeýle keseller garynda agyry döredip bilýär we tärediň bozulmagyna getirýär.
4. Işdä bedende soguljan bar bolsa hem peselip bilýär. Bu kesel deriniň reňkiniň solgunlygy, garynda döreýän agyrylar, allergiki täsirliligiň döremegi ýaly alamatlar blen ýüze çykýandyr. Soguljanyň bedene aralaşandygyna güman edilen halatynda hökmany suratda tärediň we ganyň derňewini geçirip, gelmintolog lukmanynyň maslahatyny almalydyr.
5. Çagalarda işdäniň peselmeginiň başga bir sebäbi hem ýadawlyk, aşa ýadamaklyk, uky ýetmezçiligi bolup biler. Bu ýagdaýda gün tertibini düzetmek juda zerurdyr.
6. Stresler we nerw taýdan göçgünli tolgunşyk işdäniň peselmegine sebäp bolup biler. Eger çagany nahar iýýän wagty gyssasaň, zor salsaň we käýýeseň, bu mesele güýçlenýär.
7. Eger çaga arassa howada az wagt bolýan bolsa, onda onuň işdäsiniň peselýändigini görmek mümkindir.
Çaganyň işdäsi bolmasa...
Ilkinji nobatda lukmana ýüz tutmaly, oňa ähli zatlar barada jikme-jik gürrüň bermeli we çagany görkezmeli. Tejribeli lukman meseläniň haýsy ugur bilen baglanşyklydygyny alamatlandyrýar we stomatologa, gastroenterologa ýa-da newrologa ugradýar. Çaganyň işdäsiniň peselmeginiň sebäbini ýüze çykarmak üçin käbir barlaglardan geçmeli bolmagy ähtimal.
Ene-atalara maslahatlar
1. Esasy maslahatlaryň biri – arassa howada uzak gezelenç etmekdir. "Gezelenç arkaly işdäňi açmak" diýen düşünjäniň döremegi ýöne ýerden däldir. Şol sebäpli hem bu gezelençleriň has hem hereketli bolmagyny gazanmaly: ylgamaly, badminton oýnamaly, samokat ýa-da welosiped sürmeli, topjagaz kowalamaly.
2. Arassa howa diňe bir daşarda däl, eýsem öýde hem bolmaly. Şol sebäpli hem öýüň içini şemallatmaly, ýylyň ýyly möwsüminde bolsa penjiräni gije-gündiziň dowamynda biraz açyp goýmaly.
3. Irdenlerine şadyýanlyk bilen aýdym-saz açyp, mümkin bolsa tutuş maşgala bolup maşk etmek düzgünini girizmeli. Bu bedene oýanmaga ýardam berýär we iýmite bolan islegi döredýär. Çagany ýüzülýän howdana, tanslara ýa-da ýeňil atletika ýazdyrmaly, näçe işjeň ýaşaýyş düzgüni alnyp barylsa, işdä hem şonça-da açyk bolýar.
4. Psihologlaryň aýtmagyna görä, çagalar reňkli gaplardan, owadan bezelen saçakda uly höwes bilen naharlanýarlar. Çaganyň söýgüli multfilm gahrymanlarynyň suraty bolan tarelkalary ýa-da çaşkalary saýlamak mümkin, ondan başga hem onuň özüniň saýlap almagy üçin özüňiz bilen bilelikde dükana alyp gidip bilersiňiz.
5. Taýýarlan naharlaryňyzy bezäň! Hatda ujypsyz wagt we harajatlar sarp edip hem çaganyň günortanlyk ýa-da agşam naharyny hakyky ertekä öwrüp bilersiňiz. Çagalaryň köpüsi bu şertlerde owurtlaryny dolduryp işdämenlik bilen iýmäge başlaýarlar.
6. Eger çaga nähilidir bir tagamy halamaýan bolsa, oňa zor salmaly däl. Süle şülesini halanokmy? Onda oňa halaýan maňzyny ýa-da banan bölejiklerini atyp berip görüň. Dorogy halamaýarmy? Onda dorogly "çörejikleri" bişirip berip görseňiz?!
7. Naharlaryň arasynda tiz garbanmakdan bütinleý saklanmaly! Bu işdä üçin juda ýaramazdyr. Köke, miwe suwlary, guradylan ýer almasy (çipsy), patrak – bularyň hemmesi çaga dokluk duýgusyny berýär. Onsoň süýjüler we beýleki süýjülikler barada başga näme aýtjak?! Eger çaga saçagyň başynda çorbadan ýüz öwürýän bolsa, muňa geň galmaly däldir. Eger çaga günortanlyk naharyny gowy iýmedik bolsa, tutanýerlilik bilen her niçik hem bolsa, oňa arasynda tiz tagamlaryň hiç birini iýdirmezden öýlänlik naharyna garaşyň. Işdäni ýapmaly däl-de, açmak gerek!
8. Iýmitleniş tertibine gözegçilik ediň, ýagny ertirligi, günortanlygy we agşamlygy her gün şol bir wagtda edinmäge synanşyň. Şeýlelikde, bedenimiz naharlanylýan sagatlary "ýadynda saklar" we birnäçe wagtdan soňra "nahar wagty" aşgazan şiresini bölüp çykaryp başlar.
9. Käbir ejeler işdäsi peselen çagany ýönekeý usul bilen – telewizor ýa-da planşet arkaly iýmitlendirmek usulyny tapýarlar. Şuny etmek düýbünden maslahat berilmeýär. Bu iýmit siňdiriş hadysasyny bozýar we çagalykdan telewizoryň öňünde naharlanmak ýaramaz endigini emele getirýär. Belli bolşy ýaly, bu aşa semizlige we aşgazan-içege ýoly bilen baglanşykly beýleki kemçiliklere getirýär. Mundan başga hem, çaga her bir içen bir çemçe çorbasy üçin nämedir bir zat baýrak bermeli däl, ýogsam, bu söwda endige öwrüler we çaga şuňa naharlanmanyň bir bölegi diýip düşüner.
10. Saçagyň başynda ýaramaz duýgulara ýer ýok, şonuň üçin çagany nahar wagty kowalamak, gorkuzmak, gygyrmak, güýç ulanmak we zor salmak düýbünden maslahat berilmeýär. Bu ýagdaýda ters täsiri, ýagny stresi ýüze çykaryp bileris, ol bolsa çaganyň işdäsini peseldýär.
Halk lukmançylygynyň kömegi
Gadymdan bäri işdä açmak maksady bilen naharlanmaga ýarym sagat galanynda, kelemiň täze sykylan suwuny içmek ýa-da turşuja alma iýmek usullaryndan peýdalanylyp gelinýär. Düzmünde koriandr, anis almasy ýa-da tozganyň köki bar bolan nahar taýýarlanyş hem peýdalydyr. Emma çaganyň işdäsini ýokarlandyrmak üçin bu serişdeleriň islendik birini ulanmak barada çaga gastroenterology bilen maslahatlaşmagyň zerurdygyny ýatlatmak gerek.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam lukman! Men 22 ýaşymda, jynsym erkek. Meniň ujydymyň aşagynda kiçijik 3-4 düwürtigiň döremegi meni ynjalykdan gaçyrýar. Meniň özümi hiç zat biynjalyk edenok. Men mundan 3 ýyl öň jyns gatnaşygy arkaly geçýän kesele sezewar boldum we bejergi aldym. Bejergiden soň geçen barlagym meniň sagalandygymy görkezdi. Şeýle ýagdaý mende 1 ýyldan bäri dowam edýär. Bu nämeden bolup bilýärkä?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ujytda düwürtijikleriň ýa-da başga örgünleriň döremeginiň sebäbini barlag geçirmezden anyklama synanşygy çaklamalara getirip biler. Çünki sizi biynjalyk edýän düwürtik görnüşdäki örgünler kömelekli zeperlenmeleriň, deriniň streptodermiýa keseliniň, galtaşykly mollýuskiň, kondilomalaryň ýa-da ownuk papillomalaryň alamaty bolup biler. Geçmeýän örgünleriň sebäbini we görnüşini anyklamak üçin dermatowenerolog ýa-da urolog lukmanyna ýüz tutmak ýerlikli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýanmalar bu adatça ýokary gyzgynlygyň täsiri bilen ýumşak dokumalaryň zaýalanmagy.Ýanmalar şeýle hem himiki maddalaryň,elektrik togunuň ýa-da gün şöhlesiniň täsir etmegi bilen hem döräp bilerler.
Ýanmalaryň görnüşleri :
Ýanmalar olaryň döremeginiň sebäpleri we ornaşma,çünlaşmasyna
görä tapawutlandyrylýarlar.
1 derejeli ýüzleý,diňe deriniň ýokarky gatyna degýärler,deri gyzaran,
agyryly,pökgeren bolýar.
2 derejeli aram çuň,deriniň iki gatyny zaýalaýarlar,deriniň ýokarky gaty we deri,ham çişli,gabarjaklar bilen gyzaran,olar ýarylyp bilerler,gabarjaklardan suwuklyk akýar.
3 we 4 derejeli çuň, deriniň iki gatyny we çuňlukda ýerleşen dokumalary hem degnany,gan damarlaryny,ýag,beden eti we süňk dokumalaryny haraplaýarlar.Deri kömre donen(gara) ýa-da gany gaçan görnüşli görzünyär.
1we 2 derejeli ýanmalarda ilkinji kömek:
– Ejir çekenden howplylygyň çesmesini derrew aýryn ýa-da ony howpsyz ýere geçiriň!
– Ýanan ýerini sowuk suw bilen derrew sowudyň.Buz ulanmak bolmaz!
– Sowuk suwuň aşagynda azyndan 10 minutlap, tä agyry ayrylýança saklamaly!
– Ýokanjyň, howanyň düşmeginiň öňüni almak üçin hem-de agyryny ýeňilleşdirmek üçin sowadylanynda soň zayalanan ýerini arassa çyg desmal bilen örtüň!
– Gabarçaklary deşmäň,eger gabarçaklar ýarylsa,zaýalanan ýerini ýara ýagdaýyndaky ýaly ýuwuň, sabynly suw bilen ýuwuň,we zyýansyzlandyrylan daňyny daňyň.
3 we 4 derejeli ýanmalarda ilkinji kömek:
Ilkinji kömek bermekligiň esasy kadalaryny eýeriň.
– Tiz kömegi çagyryň!
– Dem alyş ýollarynyň geçirijiliginiň bolmagyna gözegçilik ediň.
Agzyň ýa-da burnuň töweregindäki ýanmalar dem alyş ýollarynyň we öýkeniň zaýalanandygyny görkezip bilerler.
Dem alyş ýollarynyň ýa-da öýkeniň ýanmagyna şübhe bolanynda,demiň alnyşyna hemişe gözegçilik ediň,(ýanmada dem alyş ýollary ejir çekeniň dem almasynyň bozulmagyny döredip çişip biler ).
– Ilkinji seredip görmekligi geçirileninde barlap görün,ýanmalary görkezyän goşmaça nysanlary ýokmy.Ejir çekeniň alan beyleki nyşanlaryny hysaba alyň,esasan hem,eger-de olar partlama
ýa-da elektrik togunuň urmagy bilen dörän bolsalar!
– Ýanan ýerine öl polotense ýa-da nähili hem bolsa,bir arassa
matany goýuň.Bu melhemiň üstüne wagtal-wagtal sowuk suw güýup,onuň sowuk bolmagyna esewan boluň,ýogsam ol derrew gyzýar ýa-da guraýar!
– 3 derejeli ýanmalar şok ýagdaýyna getirip biler.Ejir çeken dem
almadan kynlyk çekmeyän bolsa,oňa ýatmaklygy haýyş ediň.
Ejir çeken adatça ýanmadan üşütmäni başdan geçiryär.Onuň
bedeniniň ýylylygyny üýtgetmän saklaň,eger ýanan yer giň
ýaýbanly bolsa,onuň zaýalanan ýerini birden sowatjak bolmaň.
– Himiki ýanmada himikatyn deň eşigini seresaplyk bilen kesip,çykaryň!
SERESAP BOLUŇ!
– Gury himiki maddalary goraglanan el bilen(ellikli polotenseli)
deriden kakyp aýyryň!
– Ýanan ýerini bol suw bilen ýuwuň.
– Himikat göze düşeninde,ony bol suw bilen ýuwuň!
ÝANMALARDA ilkinji kömegi berende nämeleri etmeli DÄL:
– Ýanan ýerine ýelmeşen egin-eşigi goparmaly DÄL.
– Ýag,spirt ýa-da çalgy ýagyny ulanmaly DÄL.
– Ýanan ýeriri göni üstüne pagtany goýmaly DÄL.
– Ýeňil ýelmeşijini(leykoplaster) ulanmaly DÄL.
– Ýanmanynňgabarçaklaryny açmaly DÄL, sebäbi deriniň bütewiligi sizi ýokanjyň geçmeginden goraýar.
– 3we 4 derejeli ýanmalarda ýarany arassalamaly
Ref.iatp.edu.tm/ilkinjikomek
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Durmyş, Saglyk |


text:
ÝÜREK-DAMAR KESELLERINIŇ ÖŇÜNI ALMAK
Ateroskleroz (ýürek-damar ulgamynyň keseli) we damarlar ulgamy.
Ýürek-damar ulgamynyň keselleri birdenkä ýüze çykmaýar. Olar biziň bedenimizde uzak wagtlap dowam eden ýagdaýlaryň netijesidir. Ýaglaryň, aýratyn-da holesterin bilen trigliseridiň ýygnanmagy arteriýa damarlarynyň diwarlaryny galňadyp, artesklerozyň ýüze çykmagyna sebäp bolýar. Stenokardiýa, kardiuoskleroz, miokarditler, miokardioskleroz, ýürek demgysmasy we beýleki ýürek-damar keselleri hem şol sebäpli ýüze çykyp bilýär.
Ýürek-damar keselleri birnäçe ýyllaryň dowamynda emele gelip, atesklerozyň damar ulgamyna zyýan ýetirip, ýüregiň gan bilen üpjün edilişini haýalladýar, ony ýokumly iýmitlenmeden we kisloroddan mahrum edýär. Adamyň ýüregi agyryp başlanda, bu eýýäm düýpli ýürek keseliniň bardygynyň alamatydyr. Şonuň üçin-de, adam «ýürek tutgaýynyň» tutaryna garaşman, wagtynda ýüreginiň aladasyny edip başlamalydyr.
Maddalaryň çalyşmasynyň bozulmalary, aýratyn-da holesteriniň derejesiniň sagdyn deňagramlylygyň ýitirilmegi — ýüregiň we damarlaryň kesellemeginiň esasy sebäbi. Holesterin maddasy ýagly zatlaryň bagyr tarapyndan gaýtadan işlenilmeginiň netijesinde emeler gelýär. Elbetde, organizmiň sazlaşykly işlemegi üçin ýaglaryň-da, holesteriniň-de belli bir mukdarynyň ganda bolmagy hökmandyr. Emma olaryň mukdary gerekli çäkden geçse, olar adamyň saglygyna howp salyp başlaýar. Sebäbi holesteriniň mukdary kada laýyk bolmasa, ol mum maddasy ýaly, gan geçirýän damarlaryň diwarjyklaryna ýelmeşip başlaýar. Soňabaka bu ýelmeşip, çöküp galan maddalar damar diwarjyklarynyň üýtgedip, galňamalary emele getirýär. Olar bolsa öz gezeginde holesteriniň we mineral maddalaryň has köp mukdarynyň ýelmeşip, çöküp galmagyna sebäp bolýar. Bu ýagdaý atereskleroz diýip atlandyrylýar. Bu keselde damarlaryň diwarjyklary gatap, çeýeligini ýitirýär, olar daralyp, gan akymlarynyň peselmegine eltýär. Eger bu maddalaryň çökündileri tromblary döretse, onda bu damarlardan gan aýlanyşygy kesilýär. Tromblar damarlardaky gan akyma böwet bolup, insulta we infarkta eltýär.
Şular ýaly ýagdaýlaryň öňüni almak üçin iýmitlenmä aýratyn üns bermelidir. Ýüregiň sagdyn bolmagy üçin ýagsyz eti we doýgun bolmadyk ýaglary iýmelidir. Olarda holesterin az bolýar. Ýygy-ýygydan etiň deregine balyk iýiň. Towuk etinde hem holesterin azdyr. Köp iýmejek bolmaly. Azyk rasionynyň köp bölegini gök önümler, ir-iýmişler tutmalydyr. Mümkin bolan ýagdaýynda, olary çigligine iýmäge çalşyň.
Pyrtykal, greýpfrut, limon, noýba, mekgejöwen, oblepiha, garaly, sogan, sarymsak, gül kelem, pomidor, ukrop, deňiz kelemi, kädi, hoz, gawun, greçka, böwürslen, süle, petruşka, zirk, narpyz dagylar damarlary arassalap, atesklerozyň öňüni alýar. Ýürek bozulmalarynyň islendik görnüşlerinde nitrogliserin içmäň-de, derman otlaryndan peýdalanjak boluň. Sebäbi nitrogliserin agyryny köşeşdirýär, derman otlary bolsa bejerýändir. Nitrogliserini kabul edilende köp hereket etmek gadagan edilýär. Derman otlaryny kabul edilende bolsa, tersine, hereketleri artdyrmaly bolýar. Agyrýan ýürek üçin tut miweleri, alyçynyň miweleri we walerýana dagylar iň oňat serişdedir.
Ýürek üçin düzüminde magniý we kaliý bolan azyklar we ösümlik otlary hem örän wajypdyr. Magniý pomidorlaryň, seldereýiň, hozuň, süläniň, erigiň, üzümiň, şugundyryň, badamjanyň düzüminde bardyr. Kaliý erik kişdesiniň, kişmişiň, guradylan garalynyň, hurmanyň, injiriň, petruşkanyň, kelemiň, gara smorodinanyň, ananasyň, bananlaryň we şetdalynyň düzüminde bardyr.
Galyberse-de, sagdyn iýmit bedeniň hemme ulgamlarynyň, şol sanda ýürek-damar ulgamynyň hem gerekli witaminleri kabul etmegine ýardam berýär.
Sagdyn durmuş üçin nerw işjeňligini hem kadalaşdyrmalydyr. Häzirki wagtda adamlar köplenç iş sebäpli ukusyny kemýärler. Emma sagdyn bolmak üçin adam gije-gündiziň dowamynda sekiz sagatdan az ýatmaly däldir. Adam mümkin boldugyndan dawa-jenjellerden, duýgy çekeleşiklerden gaça durmaly.
Uzak wagtyň dowamynda şol bir halda oturmak hem ýürek, damarlar we tutuş organizm üçin zyýanlydyr. Oturymly işlerde her sagatdan turup, birnäçe maşklary etmek maslahat berilýär. Köp pyýada ýöremäge çalyşmaly. Günüň dowamynda bäş kilometre golaý aralyk pyýada geçilse, dem alyş ulgamy we ýürek üçin örän peýdalydyr.
Gan aýlanyş ulgamynyň keselleriniň köp görnüşleri bar. Bu keseller öz gezeginde başga keselleriň netijesinde ýüze çykýar. Mysal üçin, perikardit (ýürek haltajygynyň sowuklamasy) inçekesel ýokanç keseliniň netijesinde ýüze çykýar. Inçekesel bilen kesellän adam bu keseliň ýüregine ýetirjek zeperini bilip, degişli lukmanlara ýüz tutmalydyr. Şeýle eden ýagdaýynda ol ýürek keselleriniň öňüni alyp bilerdi.
Ref . http://www.saglyk.info/
//
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


text:
ENE SÜÝDI BILEN IÝMITLENDIRMEK – BU HER ENE ÜÇÜN WAJYPDYR
Çaga üçün ene süýdünden peýdaly we gymmatly önümiň ýoklugy bireýýäm subut edildi. Çagany ene süýdünden kesip, emeli süýt bermek – düýbünden ýalňyş çemeleşmedir. Çaga niýetlenen emeli süýt önümleri, ýokary tehnologiýanyň talaplaryna laýyk gelýän hem bolsa, hiç haçan düzümi boýunça ene süýdüne meňzäp bilmez. Çünki ene süýdi her çaganyň talaplaryna, ýaşyna görä düzümini üýtgedip durýandyr.Hiç bir emeli süýt garyndysy her bir çaganyň talaplaryna laýyklykda uýgunlaşyp bilmez.
Ene süýdi bilen iýmitlenýän çagalar ýokanç kesellerden, aşgazan-içege we dem alyş ulgamynyň kesellerinden goragly bolýar. Emeli iýmitlenýän çagalaryň arasynda, ölümçilik aşgazan-içege kesellerinde 14 esse, dem alyş ýollarynyň kesellerinde 3 esse ýokarydyr.
Ene süýdi çagalarda böwrek kesellerine getirýän peşew çykaryş ýollarynyň ýokançlyklarynyň we kerlige getirýän gulagyň sowuklama howpyny azaldýar. Allergiki täsirleri azaldyp, demigysma, ekzema ýaly keselleriň öňüni alýar.
Çaga lukmanlaryň bellemegine görä, ene süýdi bilen iýmitlenýän çagalar kesellere garşy sanjymlary hiç hili kynçylyksyz, gaýraüzülmesiz alýarlar.
Ene süýdi bilen iýmitlenme, dişleriň nädogry ösmeginiň, görejiň kütelmeginiň, çagalarda duş gelýän ragyň käbir görnüşleriniň, çaga ulalanda gan basyşyň ýokarlanmagynyň we ýürek keselleriniň öňüni alýandygyny geçirilen barlaglar tassyklady.
Ýene bir bellemeli zatlaryň biri hem, ene süýdi bilen iýmitlenýän çaga enesi bilen hemişe fiziki we ruhy ýakynlykda bolýar. Ol enesiniň ýürek urşuny, onuň ýakymly sesini eşidýär, gujagynyň ýylylygyny duýýar. Şeýle ýakynlyk çaganyň nerw we endokrin ulgamynyň işjeň işlemegine, beden agzalarynyň kadaly ösmegine ýardam berýär. Enesini emen çagalar akyl taýdan has ösen bolýar, olar okuwy ýeňil özleşdirýär, olarda dürli üýtgemelere uýgunlaşmalar çalt bolup geçýär. Bu adamlar şähdiaçyk, mähirli, şadyýan bolýarlar.
Çagasyny öz süýdi bilen iýmitlendirýän enelerde gan azlylygyň, süýt mäzleriň we ýumurtgalyklaryň ragynyň döreme howpy azalýar. Süýji keselli aýallar emdirende, olara bejergi üçin insuliniň (ganda gandy kadalaşdyrýan aşgazan asty mäziň gormony) az mukdary gerek bolýar.
Birinji 6 aýyň dowamynda, aýbaşy gelmedik yagdaýda, gije-gündiz emdirýän aýalda göwreli bolmazlyk ukyby saklanýar.
Her bir aýal çagasyny ene süýdi bilen iýmitlendirmäge ukyplydyr !!!!!!
Geljekki eneler ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň esasy düzgünleri bilen tanyş bolmalydyr:
1. Çaga doglandan soň 1 sagadyň dowamynda emdirmäni başlamaly. Süýt entek doly inmeýär, ýöne çaga immunoglobulinlere baý bolan ilkinji owuz süýdini emer. Bu bolsa ony dürli ýokançlyklardan goramaga kömek eder. Eger size kesar kesimi operasiýasy geçirilen bolsa, siz kän gan ýitiren bolsaňyz ýa-da sizde AIW, merezýel ýaly keseller bolsa, size çagany emdirmäge derrew bermezler. Bu ýagdaýa çaganyň doga agyr şikesleri hem degişlidir.
2. Ene emdirmeden öň, çagany çüýşeden ýa-da başga usul bilen iýmitlendirmeden gaça durmalydyr. Sebäbi çagada iýmitlenmegiň başga usullary babatda “endik“ dörär. Göwsüň emziklerinde emele gelen jaýryklar üçin çüýşä saglan süýt bilen çagany emdirmek ýalňyş hereketdir. 2-3 sany “çüýşe naharlanmalaryndan“ soň, körpejik çüýşeden süýdiň aňsat gelýänligini duýýar we enäniň göwsüni emmeýär. Bu bolsa soňundan göwüsde süýt emele gelmegini keser. Emziklerde jaýryklaryň emele gelmezligi üçin, çaga göwsüňizi dogry bermäge çalşyň! Körpe diňe emzigi alman, eýsem onuň daşyndaky “areola“ diýip atlandyrylýan, garamtyl tegelek ýeri bilen bile agzyna almalydyr. Eger ol şeýle bolmasa, göwsi çaganyň agzyndan çykaryp, täzeden dogry beriň.
3. Çagany islegine görä emdiriň. Ol doýup, göwüsden özi aýrylmalydyr. Bu onuň doly doýmagyna we ruhy ösüşine kömek eder. Ýöne ene emdirmekden öň, çaganyň ynjalyksyz bolup aglamagynyň sebäbini hem bilmelidir. Belki ol yssylaýandyr ýa-da üşeýändir, onuň arlygyny çalşmalydyr. Belki-de, onuň siziň bilen “hümmülleşesi“ gelýändir?
4. Emdirmäniň dowamlylygyny çaga kadalaşdyrsyn: çaga emzigi goýberýänçä ony göwüsden aýyrmaň.
5. Çaganyň gije emdirilmegi süýdiň kadaly emele gelmegine we ýokarda bellenilşi ýaly, 96% ýagdaýda, 6 aýa çenli aýaly göwrelilikden goraýar.
6. Ene süýdiniň gapdalyndan çaga suwyň we başga suwuklyklaryň berilmegini gadagan etmelidir. Çaga suwsan ýagdaýynda, ony çalt-çaltdan emdiriň.
7. Çaga bir göwsi doly emip bolmanka, oňa ikinji göwsi bermeli däldir. Ene ikinji göwsi bermäge howluksa, çaga birinji göwüsde ýaglara baý bolan giçki süýdi alyp ýetişmez. Netijede, çagada laktoza ýetmezçiligi, köpürjikli täret ýaly iýmit siňdiriş kynçylyklary ýüze çykyp başlar. Bir göwsüň doly emdirilmegi çagada içegäniň kadaly işlemegini üpjün eder.
8. Göwsüň emziklerini emdirmekden öň hem, soň hem ýuwmaly däldir. Göwsi çalt-çaltdan ýuwmak emzikleriň we onuň daşynyň goraýjy ýag gatlagynyň aýrylmagyna getirýär. Bu bolsa jaýryklaryň döremegine sebäp bolýar. Göwsi günde 1 gezekden artyk ýuwmaly däldir.
9. Çaganyň agramyny ýygy-ýygydan çekip görmekden saklanmalydyr. Bu barlagy hepdede 1 gezekden ýygy geçirmeli däldir. Agramyny çekmek, çadanyň iýmitlenmeginiň hili barada dogry maglumat bermeýär. Ol diňe enäniň tolgunmagyna, alada etmegine getirýär we süýdiň emele gelmegini azaldýar.
10. Çaga 6 aýa çenli diňe ene süýdi bilen iýmitlenmeli we ol başga goşmaça iýmite mätäç däldir.
Eneleriň diňe 3-8% çagasyny ene süýdi bilen ýeterlik emdirmäge ukypsyzdyr. Süýdüň azlygy babatda döreýän kynçylyklar, gormonal näsazlyklarda, içki mäz agzalaryň kesellerinde we ýaşy 35-den uly bolan ayallarda duş gelip biler.
Ref. saglyk.info
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
28-nji tapgyr bilen Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynda jemleýji dördünji aýlaw başlandy. Tapgyry “Aşgabat” bilen “Merwiň” duşuşygy açdy. Bu ýyl garşydaşlaryň öňünde durýan wezipeler deň däl. Ýaryş tertibinde “Merw” ýedinji orunda barsa, “Aşgabat” çempionatyň bürünç medaly ugrunda göreşýär.
Iki toparyň hem birek-biregiň derwezesiniň alkymynda döreden amatly pursatlary az bolmady. 20-nji minutda “Merwiň” derwezeçisi jerime meýdançasynda Berdi Şamyradowy ýykdy. 11 metrlik urgyny ejir çekeniň özi dürs ýerine ýetirdi we çempionatdaky 17-nji goly öz adyna ýazdyrdy.
Mundan başga-da, B.Şamyradow beýleki iki goluň geçirilmegine hem gatnaşdy. 70-nji minutda ol çep gyradan pökgini Boris Iwanowa niýetläp depdi, ýöne myhmanlaryň goragçysy Rasim Gereýhanow ony aýyrjak bolup, atdanlykda öz derwezesine geçirdi. Aradan iki minut geçensoň, B.Şamyradow çep gyradan pökgini ýokardan jerime meýdançasyna geçirdi, Rahymberdi Baltaýew bolsa ony derwezä gönükdirdi.
Netijede 3:0 hasabynda ýeňiş gazanan “Aşgabat” ýaryş tertibinde üçünji orna geçdi. Ondan bir utuk yza galýan “Ahal” 3-nji oktýabrda Maryda “Energetige” garşy oýnar. Şeýle hem şol gün “Şagadam” “Daşoguzy”, “Balkan” bolsa HTTU-ny kabul eder.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Aşgabat" – "Merw" – 3:0 (1:0)
2-nji oktýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 400 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Berdi Şamyradow 20 (11 metrlik urgudan), Rasim Gereýhanow 70 (awtogol), Rahymberdi Baltaýew 72.
Duýduryş alanlar: Atageldi Geldiýew 64 – Merdan Saparow 19, Döwlet Mirsoltanow 54.
Emin: Begenç Allaberdiýew.
Duşuşygyň inspektory: Çaryýar Ataýew.
3-nji oktýabra çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 23 (2 – 11 metrlik urgudan ).
Süleýman Muhadow ("Altyn Asyr") – 21.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 20.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") –17. (1)
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 15 (6).


text:
Türkiýe-Russiýa Ekerançylyk toparynyň 1-nji maslahaty başlady
Türkiýe-Russiýa Ekerançylyk toparynyň 1-nji maslahaty Antalýada öz işine başlady
Türkiýe bilen Russiýanyň arasynda 2010-njy ýylda gol çekişilen ekerançylyk pudagynda hyzmatdaşlyk etmek baradaky ylalaşykdan soň ilkinji gezek geçirilýän maslahatda beýannama beren Azyk, ekerançylyk we maldarçylyk ministrliginiň ÝB we daşary gatnaşyklar baş müdiri Azi Rejep Nazly: “Maslahatda tehniki barlag we söwda ugurlarynda hyzmatdaşlyk bilen birlikde oba ýerleriniň galkynyşy, ekerançylyk harytlarynyň söwdasy ýaly ugurlar seljeriler” diýdi.
Nazly oba hojalyk önümçiliginde maglumat alyşmak bilen iki taraply düzgünnamalaryň we usulyýetleriň berjaý edilişiniň utgaşdyrylmagynyň nazarda tutulýandygyny aýtdy.
Metbugata ýapyk häsýetde geçirilýän maslahat ertir türk we rus oba hojalyk ministrleriniň orunbasarlarynyň gatnaşmagyndaky gepleşiklerden soň öz işini tamamlar.


text:
Iň täzeler
- Jaberi Ansari Soçi şäherinde Aleksander Lawrentiýew bilen duşuşdy
- Nazarbaýew:ýadro ylalaşygy dowam etdirilmelidir
- Ankara döwleti Türkiýäniň serhetlerindäki howplar hakynda duýduryş berdi
- Aljaburi: Yragyň parlament saýlawlary amatly ýagdaýda geçiriljekdir
- Eýran bilen Orsýet sebitaşa gudratlaryň gatnaşmazlygynda sebit meselelerini çözmekligi nygtadylar
- Tehraniň juma namazynyň hatyby yslam dünýäsiniň birleşmegini nygtady
- Gasemi: Eýranyň raketa programmasy barada asla gepleşik geçirilmez
- Ruhani: yslamyň duşmanlaary bähbitlerini musulmanlaryň agzalalygynda görýärler
- Yslamabatda Türkmenistanyň we Pakistanyň arasynda syýasy geňeşmeleriň nobatdaky mejlisi geçirildi
- Zarif:Siriýanyň üstünlikleri Amerikanyň weýran ediji taslamalarynyň güýçlenmegine sebäp bolandyr
Has gyzykly
Wednesday, 15 April 2015 08:30
Musa alaýhyssalamyň Hydyralaýhyssalambilenmertebesini deňeşdirmegiň beýany(2)
Wednesday, 15 April 2015 08:16
Musa alaýhyssalamyň Hydyr alaýhyssalam bilen mertebesini deňeşdirmegiň beýany (1)
Thursday, 01 November 2012 02:48
Pyragy şäherinden ýaýlyma berilen gepleşik 3-nji bölüm
Thursday, 01 November 2012 02:16
Pyragy şäherinden ýaýlyma berilen gepleşik 2-nji bölüm
Thursday, 01 November 2012 00:43


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministri Palestina Döwletiniň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi jenap Hossein Ali Mustafa Gannam bilen duşuşdy.
Duşuşygyň başynda Ilçi özüniň ynanç hatlarynyň nusgasyny gowşurdy. Gepleşikleriň dowamynda taraplar Türkmenistan bilen Palestinanyň arasyndaky gatnaşyklara uly itergi beren ýokary derejedäki saparlaryň ähmiýetini bellediler.
Türkmenistan bilen Palestina Döwletiniň arasyndaky syýasy, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýyny we geljegini seljerip, taraplar derman senagaty we bilim pudaklarynda hyzmatdaşlyk etmek meselelerine gyzyklanma bildirdiler. Şu ýyl iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyna 25 ýyl dolýandygyny belläp, taraplar Türkmenistanda Palestina Döwletiniň Medeniýet günlerini geçirmek meselesine ünsi çekdiler.
Gepleşikleriň dowamynda daşary işler edaralarynyň arasynda önjeýli gatnaşyklary giňeltmegiň zerurdygy nygtaldy we iki ýurduň işewürler toparlarynyň arasynda gatnaşyklary ösdürmeklige gyzyklanma bidirildi. Türkmen tarapy Ilçiniň täze wezipesinde özüniň ähli ýardamlaryny we goldawlaryny bermäge taýýardygyny aýan etdi.


text:
Aşgabatda geçirilýän giňişleýin düzümdäki türkmen-belarus gepleşiklerinde hormatly Prezidentimiz 2016-njy ýylda iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygynyň oňyn depginlerini belledi. Ol 2015-nji ýyl bilen deňeşdireniňde 4,4 göterim ýokarlandy. Döwlet Baştutanymyz Belarusyň ýurdumyzyň öňden gelýän hem-de ygtybarly söwda-ykdysady hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýandygyny aýtdy.
Şunuň bilen birlikde, özara haryt dolanyşygynyň bar bolan möçberi we sanawy özara mümkinçiliklere laýyk gelmeýär. Şunuň bilen baglylykda, ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-belarus toparyna Minsk şäherinde geçiriljek nobatdaky 8-nji mejlisiniň barşynda bu ýagdaýy seljermek hem-de bu babatda anyk teklipleri bermek tabşyrylar.
Döwlet Baştutanymyz häzir haryt dolanyşygyny diwersifikasiýalaşdyrmaga, goşulyşmagyň geljegi uly görnüşlerini gözläp tapmaga, önüm öndürijileriň arasynda has ýakyn gatnaşyklaryny ýola goýmaga gönükdirilen täze çemeleşmeleriň gerekdigini aýdyp, iki ýurduň işewürler toparlarynyň işine uly umyt baglanýandygyny belledi.
Şunuň baglylykda, ýurtlaryň ikisinde hem özara sergi-söwda işini işjeňleşdirmegiň, işewürler maslahatlaryny geçirmegiň zerurdygy barada aýdyldy. Milli Liderimiz soňky gezek şeýle çäreleriň 2014-2015-nji ýyllarda geçirilendigini belläp, belarusly hyzmatdaşlara olary şu ýyl ýa-da geljek ýyl guramagyň mümkinçiligine garamagy teklip etdi.


text:
Salam lukman! Men 20 ýaşyndaky erkek adam. Ýaňy-ýakynda jynsy gatnaşykda bolan wagtym döle derek gan geldi. Ozal şeýle ýagdaý buşugamda ýüze çykypdy. Men hiç hili agyry duýmadym we häzir hem duýamok. 10-12 ýyl mundan oñ bowregimde daş bardy. Şohle bilen 2ýyl yzygiderli döwdürdim, yöne daşyn kiçijik bölegi döwulmän galypdy. Geçen ýyl barlagdan gecenimde, böwregimdäki daşyn azajyk böleginiň öňküligine duranyny anykladym. Agyry bolmasa üns bermegiň gereginiň ýoklugyny lukman aýtdy. Ýöne name üçin jyns agzamdan gan geldikä? Näme etmeli bolarka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Lukmanlaryň bellemegine görä, 40 ýaşa çenli erkek adamlarda jynsy gatnaşyklardan dowamly saklanmalaryň netijesinde dölde ujypsyz mukdarda ganyň bolmalary kada hasaplanýar. Eger bu ýagdaý ýygy gaýtalanyp, başga alamatlar (gasykda agyry, agyryly peşew etmeler, beden gyzgynynyň ýokarlanmagy) bilen utgaşanda, onda sebäpleri anyklama talaby döreýändir.
Peşew-çykaryş ýollaryň, ýumurtgajyklaryň, tohum haltajygynyň, erkeklik jyns mäziniň alawlama keselleri, jyns gatnaşygy arkaly geçýän ýokançlyklar, jyns agzalaryň täze döremeleri, şikeslenmeler ganly dölüň bolmagynyň sebäbi bolup biler.
Megerem, peşew çykaryş ýolunda galan peşew daşjagaz süýşüp we gan damarlaryny şikeslendirip, dole ganyň düşmeginiň sebäbi bolandyr.
Saglyk ýagdaýyňyz babatda şübhelenmeler bolmaz ýaly urolog lukmanyna çekinmän ýüz tutmaklygy maslahat berýärin.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Resmi habar
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň umumy mejlisi TYA-nyň prezidenti M. Aşyrbaýewiň dynç alşa gitmek baradaky haýyşnamasyny kanagatlandyrdy
Mejlisde M. Aşyrbaýewiň dynç alşa gitmek baradaky haýyşnamasyny kanagatlandyryp, ony Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň prezidenti wezipesinden boşatmak hakynda çözgüt kabul edildi. *** Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Meret Hezretgulyýewiç Aşyrbaýewi Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň prezidenti wezipesinden boşatmak hakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň umumy mejlisiniň 2018-nji ýylyň 18-nji ýanwaryndaky çözgüdi tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti Özbegistanyň Baştutanyna awtobus ýangynynda heläk bolanlar zerarly gynanç bildirdi
“Ýurduňyzyň köpsanly raýatlarynyň gurban bolandygy baradaky habary çuňňur gynanç we hasrat bilen kabul etdim” diýlip, döwlet Baştutanymyzyň hatynda aýdylýar. Milli Liderimiz şu agyr pursatda Türkmenistanyň halkynyň hem-de Hökümetiniň adyndan, şeýle hem hut öz adyndan gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna ýürekden gynanjyny bildirdi hem-de ejir çekenlere tiz wagtda sagalmaklaryny dileg etdi.
Hormatly Prezidentimiz wezipä bellemek hakynda Karara gol çekdi
Mergengeldy Baýramdurdyýewiç Hojaýew “Türkmenawtoýollary” döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary wezipesine bellenildi;
Döwlet Baştutanymyz wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hakynda Karara gol çekdi
Toýly Alladurdyýewiç Ataýew Aşgabat şäheriniň Berkararlyk etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesine bellenildi;
Türkmenistanyň Prezidenti prokuratura ulgamynda wezipä bellemek we wezipeden boşatmak hakynda Karara gol çekdi
1-nji derejeli ýurist Allanazar Ataýewiç Nyýazlyýew Daşoguz welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesine bellenilip, ol Ahal welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesinden boşadyldy;
Türkmenistanyň Prezidenti Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentine nebit tankeriniň heläkçiligi zerarly gynanç bildirdi
Döwlet Baştutanymyzyň gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna guňňur gynanjy hem-de medet beriji sözleri hatda beýan edildi.
Hormatly Prezidentimiz wezipä bellemek hakynda Karara gol çekdi
Magtymguly Baýramdurdyýew Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministriniň suw hojalygy we gurluşyk işleri boýunça orunbasary wezipesine;
“Amul-Hazar 2018” atly halkara awtoralli geçirmek boýunça guramaçylyk topary döredildi
Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetine degişli ministrlikler, pudak edaralary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri bilen bilelikde “Amul-Hazar 2018” atly halkara awtoralli, welosiped we ylgaw ýaryşlaryny geçirmegiň tertibini bir aý möhletde işläp taýýarlamak we Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň degişli orunbasary bilen ylalaşyp tassyklamak tabşyryldy.


text:
Salam, hormatly lukman! Meniň çagam bolanok, 3 gezek urolog lukmanyñ maslahaty boýunça bejergi aldym. Her gezek döl 2%-3% üýtgeýär. Türk teleýaýlymlaryndan keçiboýnuz diýen (bag) ösümlik döl üçin peýdaly diýip görkezýarler. Biziñ ýurdumyzda şeýle ösümlik barmyka? Dölüň hilini gowulandyrýan başga ösümlikler-de barmyka? Jogabyňyza garaşýaryn.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Sizi gyzyklandyrýan keçiboýuz ösümliginiň Türkmenistanda ösýänligi barada maglumat ýok. Türkmenistanda ösýän jerebaý oty, ženşen ösümliginiň köki, itburnyň miweleri döli hil taýdan kadalaşdyryp, erkeklik öýjükleriniň ýeterlik mukdarynyň işläp çykmagyny gazanmaga kömek edip bilerler. Lukmançylyk edebiýatynda, bu maksat üçin bal arylarynyň işläp çykarýan dürli önümleriniň (rusça: маточное молочко, arybalynyň mumy (rusça: соты, пчелиный хлеб) we ary zäheriniň peýdalylygy barada maglumat bardyr. Ondan başga-da, ösümlikden taýynlanan (Tribulus terestis oty) Tribestan derman serişdesi hem ýumurtgajygyň işini tijendirmekde peýdaly netijeleri berýär.
Bu maksat üçin bedene dürli taraplaýyn täsir edýän sülükler (piýawki) bilen hem bejergi geçirýärler.
Dölüň düzüminiň beloga baýlygyny göz öňüne tutup, beloga baý önümleri (et, balyk, deňiz onümleri) kabul etmek hem maslahat berlip bilner. Şeýle-de, bedeni belok we peýdaly aminoturşulyklar bilen baýlaşdyrmak üçin sport dükanlarynda satylýan belokly içgileri kabul (belli bir mukdarda) etmek hem peýdaly bolup bilýändir. Bejergide witamin we mineral (esasan hem sink we selen) serişdeleri hem yatdan çykarmaly däldir.
Ýokarda bellenen serişdeleri esasy bejergä goşmaça täsirler hökmüinde, lukmanyň maslahatyndan soň kabul etmek dogry bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sport tanslary boýunça türgenlerimiz ikinji orny eýeledi
Sport tanslary boýunça türkmen türgenleri häzirki wagtda Belarus Respublikasynda okuw-türgenleşik ýygnanyşyklaryny geçýärler. Mogilýow şäherinde taýýarlyk çäreleriniň gidişinde açyk tans gözden geçirilişiniň çäklerinde halkara ýaryş guraldy. Onda biziň ildeşlerimiz Aleksandr Sisekin bilen Waleriýa Nepomnýaşaýa kümüş medala mynasyp boldular.
Baýraklar ugrunda “Latynamerikan tanslary” görnüşi boýunça bäsleşik geçirildi. Bu görnüşe samba, rumba, pasodobl, ça-ça-ça we jaýw tanslary degişlidir. Belarus türgenlerinden başga-da, Ukraniadan we Russiýadan bolan 100-e golaý ussat tansçy türgenler türkmenistanlylar bilen bäsleşdiler.
Biziň tansçylarymyz halkara derejede ýeterlik tejribe topladylar. Mysal üçin, A.Sisekin 2015-nji ýylda Moskwada geçen Bütindünýä tans olimpiadasynda ikinji orny eýelemegi başarypdy. Ine, ol özüniň sportuň bu görnüşi boýunça iň ezber türgenleriň biridigini ýene bir gezek subut etdi.
Belarusdaky okuw türgenleşik çäreleri Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna toplumlaýyn taýýarlyk görmegiň çäklerinde guraldy. Mälim bolşy ýaly, bu oýunlaryň maksatnamasyna sport tanslary hem girýär. Halkara ýaryşynda gazanylan üstünlik bolsa sportuň bu görnüşi boýunça türkmen mekdebiniň ussatlygynyň ýeterlik derejede ýokarydygyny nobatdaky gezek aýdyň görkezdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama öz adyndan şeýle hem Amerikan halkynyň adyndan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny 27-nji oktýabrda bellenilýän Türkmenistanyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli gutlady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti gutlag hatynda ýurtlarymyzyň arasyndaky ählumumy parahatçylygyň we gülläp ösüşiň giňeldilmegine gönükdirilen umumy gyzyklanmalarymyzy beýan edýän hyzmatdaşlyk oňyn ösdürilýär, bilelikdäki hereketimiz sebitde durnuklylyk, ykdysady hyzmatdaşlyk hem-de adamlaryň hukuklaryna we adamzadyň gymmatlyklaryna hormat goýmak babatda möhüm meseleleri yzygiderli ara alyp maslahatlaşmak üçin berk binýady döredýär — diýip belleýär.
Şeýle hem Barak Obama Owganystanyň gumanitar taýdan we düzümleýin ösdürilmegine Türkmenistanyň möhüm goşant goşýandygyny, şonuň ýaly-da, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ähli ýurtlar bilen parahat, dostlukly gatnaşyklary saklamaga ygrarlydygyny belleýär.
Şu şanly baýramçylykda bütin adamzadyň bähbidine bilelikde işlemäge özümiň ygrarlydygymy ýene-de bir gezek tassyklamaga rugsat ediň. Geljekde özara gatnaşyklarymyzyň diňe berkejekdigine ynanýaryn — diýip, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Prezidenti Barak Obama gutlag hatynda beleýär.


text:
Mary welaýat alyjylar jemgyýetleriniň birleşiginiň «Murgap» önümçilik kärhanasynda hem şu ýylyň ýanwar aýyndan bäri azyk önümlerini öndürmek meýilnamada 3 million 381 952 manat göz öňünde tutulyp, häzirki wagta çenli ýerine ýetirileni 3 million 427 529 manada, ýagny 101,4 %-e ýetipdir. Senagat harytlaryny öndürmek boýunça 370 348 manat bolup, ýerine ýetirileni 376 624 manat, ösüş görkezijisi 101,7 %-e barabar boldy. Kärhana boýunça önüm öndürmegiň umumy meýilnamasy 3 million 752 300 manat bolup, ýerine ýetirileni 3 million 804 153 manat, ösüş görkezijisi 101,4 %-e ýetdi. Kärhananyň umumy ösüş görkezijisi 103,1 %-e barabar boldy.
- Sowda
- •
- 09.10.2017


text:
«Altyn asyr» — «Ahal»
20.06.2017 ý. Aşgabat stadiony, 18:30.
Topardan çykyp bilmedik hem bolsa Türkmenistana wekilçilik eden toparlaryň arasynda AFK kubogynda iň gowy möwsümi geçiren «Altyn asyr» ligada öňünde duran 7 sany kyn oýnuň ilkinjisinden üstünlikli geçdi. Galdy 6 oýun.
Ýokary liganyň häzirki lideri «Ahal» çempionlyk ugrundaky ýaryşda «aragatnaşykçylaryň» iň esasy garşydaşy. Hatda ikinji aýlawdaky duşuşykda «Ahal» «Altyn asyry» ýeňlişe hem sezewar edipdi. Eger topar şu duşuşykda hem ýeňiş gazanmagy başarsa, «Altyn asyr» ýaryş tertibiniň başyna geçmek üçin galan 5 duşuşygynda hem ýeňiş gazanmaly bolar. Emma garşydaşyň «Altyn asyr» bolsa ýeňiş aňsat-aňsat ýetdirdiberenok.
Duşuşyk netijesi boýunça bolup biläýjek ýagdaýlara nazar aýlalyň! Duşuşyk «aragatnaşykçylaryň» peýdasyna tamamlansa, topar üçünji orundaky «Şagadam» bilen arany bir utuga çenli ýygyrýar, «Ahala» bolsa 9 utuga çenli ýakynlaşýar. Eger şeýle bolsa «aragatnaşykçylaryň» çempionatyň ýarysyny liderlikde tamamlamaga mümkinçiligi artýar.
Deňlik toparlaryň ikisi üçin hem juda bir bähbitli däl. «Ahalyň» ýeňşi «Altyn asyryň» liderlik mümkinçiligini azaldýar, ýöne mundan soň hem 5 oýun bar. Şol oýunlarda ýeňiş gazanyp bilse, «Altyn asyr» çempionatyň ýarysyny birinji orunda tamamlar.
«Energetik» bilen geçirilen duşuşykda tapawutlanyp, bombardirlik ýaryşynda Yhlas Magtymow bilen deňleşen Myrat Ýagşyýewe ymykly birinji orna geçmäge mümkinçilik uly. Ýöne bu mümkinçiligiň haýsy tapgyrda dörejekdigini öňünden aýtmak kyn.
Duşuşyk deňlik bilen tamamlansa, bu netije «Altyn asyryň» şu möwsümdäki ilkinji deňligi bolar.
Myrat Annaýew duşuşykda ýekeje gol geçirip bilse, «Ahalyň» düzüminde Ýokary ligada 2013-nji ýyldan bäri 20 gol geçiren dördünji futbolçy bolar.
Bu duşuşyk «Ahalyň» Ýokary ligadaky 510-njy duşuşygydyr.


text:
Türkmenistanyň Bilim ministrligi 2015/2016-njy okuw ýyly üçin Belarus Respublikasynyň ýokary okuw mekdeplerine seçip alyş işini geçirýär.
Lebap welaýatyndaky Garlyk dag-magdan toplumy üçin ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamak maksady bilen:
1. Organiki däl maddalaryň, materialllaryň we enjamlaryň himiki tehnologiýasy;
2. Himiýa önümçiliginiň we gurluşyk materiallary kärhanalarynyň maşynlary we apparatlary;
3. Gazylyp alynýan peýdaly magdan känini işläp taýýarlamak (ýerasty);
4. Dag maşynlary we enjamlary (ýerasty);
5. Önümçiligi we tehnologik prosesleri awtomatlaşdyrmak;
6. Elektroenergetiki ulgamlar we torlar;
7. Metrologiýa, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak
hünärleri boýunça Belarus Respublikasynyň Belarus döwlet tehnologiki hem-de Belarus milli tehniki uniwersitetlerine Lebap we Mary welaýatlarynda hemişelik ýaşaýan umumy orta ýa-da orta hünär bilimli, ýaşy 35-den geçmedik Türkmenistanyň raýatlary (ýigitler) giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Okuw, umumy ýaşaýyş jaýy we talyp haky bilen bagly çykdajylar “Türkmenhimiýa” döwlet konserni tarapyndan tölener.
Resmi iş kagyzlary:
S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda (Türkmenabat ş.) 2015-nji ýylyň 14-23-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- Türkmenistanyň raýaty üçin bellenen nusga boýunça arza we sowalnama;
- Belarus Respublikasynyň okuw mekdeplerine okuwa iberilýän daşary ýurt raýatynyň bellenen nusga boýunça sowalnamasy;
- umumy orta (ýa-da orta hünär) bilim baradaky resminama (asyl nusgasy) we onuň rus diline resmi terjimesi;
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenen nusgadaky saglyk güwänamasy (Türkmenistanyň çäginden daşary ýurtlardaky ýokary okuw mekdeplerine girmek barada dalaş edýän raýatlaryň saglyk güwänamasy);
- soňky okan ýa-da işlän ýerinden (harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 möçberde on iki sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda döwlet orta we ýokary hünär bilim edaralaryna kabul edilende artykmaçlyklardan peýdalanýan okuwa girýän ýylynda mekdep okuwçylarynyň dersler boýunça döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, umumybilim dersleri boýunça halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýar.
Bulardan başga-da, dalaşgär ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýar:
- Türkmenistanyň raýatynyň pasportyny hem-de Türkmenistanyň raýatynyň Türkmenistandan gitmek we Türkmenistana gelmek üçin pasportyny;
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinde harby gullugy geçenler harby şahadatnamasyny, harby gullugy geçmedik ýigitler ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähatyny.
Seçip alyş iş topary zerur bolan ýagdaýynda dalaşgärlerden Belarus Respublikasyna okamaga gitmek üçin zerur bolan goşmaça maglumatlary sorap biler.
Nädogry berlen maglumatlar we resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we seçip alyş işi
2015-nji ýylyň iýul aýynyň 26-28-i aralygynda S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynda (Türkmenabat ş.) geçirilýär.
Giriş synaglary rus dilinden ýazmaça, umumybilim maksatnamasy boýunça test hem-de Türkmenistanyň taryhyndan döwlet dilinde söhbetdeşlik görnüşinde geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenen wagtda synaglara gelmedikler ýa-da synaglaryň birinden geçip bilmedikler ondan soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça deň mukdarda baha alanlardan talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan aşakda görkezilenler peýdalanýarlar:
- saýlan hünäri boýunça 2 ýyldan az bolmadyk önümçilik tejribesi bolanlar;
- harby gullugy tamamlap gelenler.
S.Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň salgysy:
Türkmenabat şäheri, Şabende köçesiniň 7-nji jaýy;
tel.: 3-25-50, 3-04-18.


text:
Puşkin adyndaky drama teatrynda sahnalaşdyrylan «Kinniwanjanyň başdan geçirenleri» oýny ýaşajyk aşgabatlylra täze ýyl sowgady boldy
Ýaşajyk tomaşaçylar başyna kynçylyklar bary düşen Kinniwanja duýgudaşlyk bildirip, oýna gowy baha berdiler.
Oýny goýanlar Gans Hristian Anderseniň belli ertekisini birneme üýtgedip, oňa öwüt-ündew äheň beripdirler. Anderseniň ertekisinde Kinniwanja doňan Garlawaja ideg-yssywat edip, aýaga galdyrýar, olam öz gezeginde gyzjagaza Körsyçanyň ýerzemininden gaçmaga kömek edýär.
„Kinniwanjanyň başdan geçirenleri“ oýny P. Isaýkiniň täzeden işlän görnüşi boýunça sahnalaşdyrylypdyr, onda gahrymanlar kynçylyga düşen gyzjagaza kömek etmäge çalyşýanlara hem-de onuň sadalygyndan we hoşamaýlygyndan öz bähbidine peýdalanjak bolýanlara bölünýär. Ýaşajyk tomaşaçylar ýagşy we erbet gahrymanlary çalt saýgarýardylar, olar bir görseň Gurlawygyň, birem Körsyçanyň, bir-de Tomzagyň girewine düşýän Kinniwanja duýgudaşlyk bildirýärdiler.
Oýnuň saz bezegidir eşikleri-de ony has-da gyzyzkly görkezdi. Arslan Berdiýew bilen Denis Wybornow saz bezeginde nusgawy we häzirki zaman kompozitorlarynyň eserlerinden 16 bölek ulanypdyrlar.
Sahna bezeginde ulanylan wideoşekillerdir kompýuter yşyklary oýna ertekä mahsus äheň berdi.
Kinniwanjanyň keşbini Darýa Selýuminowa ýerine ýetirdi, onuň gahrymany daniýaly ertekiçiniň we jadygöý zenanyň gülden döredişi ýaly näzik we duýgulara baý. Belki, oýnuň Pýotr Ilýiç Çaýkowskiniň „Şelkunçik“ baletinden “Gülleriň tansy“ jadyly sazy bilen başlanmagy-da tötänlik bolmasa gerek.
Öwez Şarlyýewiň Tomzagyň keşbine yhlas baryny siňdirenine ýaşajyk tomaşaçylar mynasyp baha berdiler.
- Men bir eýýämden bäri şu ertekini sahnalaşdyrmagy arzuw edýärdim. Ol edil pikir edişim ýalam boldy-joşgunly, öwüt-ündew häsiýetli çykdy we çagalaryň göwnünden turdy. Oýny döretmäge gatnaşanlara minnetdarlyk bildiýärin—diýip, oýny goýan režissýor Arslan Berdiýew aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti
“Inçekeseliň bejergisiniň ambulator modeliniň aýratynlyklary hakynda Saglygy goraýşyň ilkinji basgançagynyň ýolbaşçylaryny we lukmanlaryny habarly etmek” möwzugy boýunça maglumat serişdelerini taýýarlajak maslahatçynyň enjamlaýyn tabşyrygy.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti keselleriň, şol sanda inçekeseliň öňüni almak boýunça Türkmenistanyň döwlet edaralaryna degişlilikde kömekçi wezipesini ýerine ýetirýär.
Maksady:
TGÝMJ-niň saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik bölüminiň iş meýilnamasyna laýyklykda inçekeseliň bejergisiniň ambulator modeliniň aýratynlyklary hakynda Saglygy goraýşyň ilkinji basgançagynyň ýolbaşçylaryny we lukmanlaryny habarly etmek boýunça lukmanlara we näsaglara maglumat serişdeleini paýlamaklyk meýilleşdirilýär. Bu bu çärelerde gerek bolan maglumat serişdelerini (bukletler we broşuralar) taýýarlamaly.
Garaşylýan netijeler:
• Inçekeseliň bejergisiniň ambulator modeliniň aýratynlyklary hakynda lukmanlar üçin maglumat serişdelerini (bukletleri we broşuralary) taýýarlamaly. Her maglumat serişdesi taýýar dizaýnly we reňkli çap edilen bolmaly;
• Inçekeseliň bejergisi boýunça näsaglar üçin maglumat (bukletleri we broşuralary) serişdelerini taýýarlamaly. Her maglumat serişdesi taýýar dizaýnly we reňkli çap edilen bolmaly.
Işleriň geçirilmeli wagty we maglumatlara bolan talaplar
Maglumat serişdelerini 2-hepdäniň dowamynda taýýarlamaly;
Maglumatlar türkmen we rus dillerinde tabşyrylmaly.
Iş döwründe we iş üçin taýýarlanan ähli resminamalar we beýlekiler TGÝMJ-niň emläginde galýar. Işiň netijelerini maslahatçy TGÝMJ-niň hat üsti bilen razyçylygynyň esasynda ulanylyp biler.
Işleri geçirmek boýunça maslahatça bolan talaplar
• Teklipleri şahsy maslahatçylar, maslahatçy toparlar we edaralar berip bilerler;
• Beýleki taslamalarda maslahatçy hökmünde iş tejribesi bolmaly;
• Türkmen we rus dillerinde maglumat ýazmakda ýeterlik tejribesi bolmaly.
Teklipleriň berlişine bolan talaplar
Işleri geçirmäge isleg bildirenler indiki resminamalary tabşyrmaly.
1. Dalaşgärler degişli işleri geçirmekde tejribesi hakynda takyk maglumatly rezýume tabşyrmaly,
2. Her maglumat serişdesi boýunça cykdaýjylaryň býujeti.
Resminamalar indiki salgylar boýunça tabşyrylyp bilner:
Adres: Aşgabat şäheri, 2022 köç., 116/1.
Tel: +993 12 93 25 12
Barlagy geçirmäge isleg bildirenler resminamalaryny 2017-nji ýylyň iýul aýynyň 31-ne 12.00 çenli tabşyrmaly


text:
"Salam hormatly lukman! Men size şeyle sorag beresim gelýär. Menin ýaňy doglan oglumyn kellesinde yumşak uly çiş bar. Şol içi suwuklykly çisi nadip aýryp bolarka? Giňişleýin gürrüň beraýseňiz Sizden hoşal bolardym."
Saýtyň okyjysy.
"Hormatly lukman! Meniň ýaňy doglan gyzymyň kellesinde çişiň bardygyny we onuň howply däldigini lukmanlar düşündirdiler. Ýaňy doglan çaganyň kellesinde çiş name sebäpden döräp bilýär?"
Saýtyň okyjysy.
Täze dünýä uýgunlaşma synanşygy
Dogrum hadysasy aýaldan bolşy ýaly, dünýä inýän çagadan hem belli bir güýji we uýgunlaşmany talap edýändir. Dogulyş ýollaryndan geçmek üçin, çaga enäniň çanaklyk süňkleriniň we myşsa süýümleriniň halkasynyň bildirýän uly garşylygyna döz gelmeli bolýar.
Çaganyň kelle süňkleriniň biri-biriniň üstüne süýşüp bilme häsiýeti dogrum ýollaryny ýeňil geçmäge kömek edýändir. Doglandan soň çaganyň ilkinji gezek aglamagy, emdirilmegi kelle süňkleriniň ýerli-ýerine barmagyna ýardam berýär. Enesi tarapdan çynlakaý sebäpler bolmasa, sag çaga dogrum ýollaryny hiç hili kynçylyksyz geçmäge ukyplydyr. Eger ösýän çaganyň ýa-da enesiniň saglyk kynçylyklary bolan ýagdaýynda, çaga dogrum ýollaryny geçme ep-esli kynçylyk döredip, kellede şikeslenmeleriň ýüze çykmagynyň sebäbi bolup biler.
Dogrum şikeslenmeleriniň döreme ähtimallygyny peseltmek üçin tebigat çaganyň kelle süňklerini örän berk, şonuň bilen bilelikde hem çeýe edip döredipdir. Olary birleşdirýän "tikinjikler" we öňki (uly) hem-de yzky (kiçi) beýnijikler bolsa kelle süňklerine hereketlenme mümkinçiligini berip, çaganyň kellesine enäniň çanaklygynyň dar ýerlerinden hem şikessiz geçmäge kömek edýändir.
Kelläniň şikeslenmeleriniň döreme sebäpleri
Eger tebigat kelle süňklerine şeýle uýgunlaşma häsiýetini "peşgeş" beren bolsa, näme üçin dogrum çişi, kefalogematoma we kelle süňkleriniň başga şikeslenmeleri döreýärkä?
Kelläniň dogrum şikeslenmeleri enäniň içinde ösýän çagada dürli sebäplere görä ýüze çykan kislorod ýetmezçiligi netijesinde döräp biler. Şeýle sebäplere enede bar bolan keseller: dem alyş ýollarynyň, bagryň, böwregiň dowamly keselleri, endokrin we ýürek-damar ulgamynyň näsazlyklary, enäniň çilim çekmegi degişli edilip bilner.
Dowamly kislorod ýetmezçiligi beden dokumalarynda madda çalşygynyň bozulmalaryna, şol sanda gan damarlarynyň berkliginiň peselmegine getirip, şeýle "gowşak" damarlar dogrumda döreýän basyşa döz gelmän, beýni dokumasyna ýa-da beýniniň daşky bardasynyň aşagynda gan ýygnanmalaryň döremeginiň sebäbi bolýarlar. Şeýle dogrum şikeslenmeleri beýni öýjükleriniň ölmegi ýaly howply netijelere getirip bilýändir.
Beden agzalarynyň, şol sanda damarlarynyň hem doly kämilleşmändigi sebäpli, wagtyndan öň dogulýan çagalarda-da kelle şikeslenmeleri ýygy duş gelýändir. Wagtyndan geçip dogulan bäbejiklerde bolsa, süňkleriiň gatap, uly we kiçi beýnijikleriň ýapylýandygy sebäpli, süňkleriň uýgunlaşmagy kynlaşyp, dogrum şikeslenmeleri ýygy duş gelip biler.
Kellede dogrum çişleri we kefalogematoma kellesiniň ölçegleri enäniň dogrum ýollaryna gabat gelmeýän uly agramly çagalar doglanda hem ýygy ýüze çykyp bilýändir.
Çaganyň ýatgyda nädogry ýerleşmegi hem, meselem çaganyň otyrýeri bilen gelmegi, kelle şikeslenmelerine getirip biler.
Kesar kesimi operasiýasynyň kömegi bilen dogulýan çagalarda kelläniň şikeslenme ähtimallygy pes bolsa-da, meýilleşdirilen operasiýa bilen deňeşdirilende, gaýragoýulmasyz ýagdaýda geçirilýän operasiýalardan soň kelle şikeslenmeleri has ýygy duş gelýändir. Bu bolsa operasiýadan öň dogrum güýçleriniň başlanyp, kelläniň dogrum ýolunda gysylyp şikeslenme alandygy bilen düşündirilýändir.
Çagalarda döreýän derasty gan ýygnanmalar, dogrum çişleri
Goraglylyk mehanizmi hemişe çagajygy şikeslenmelerden goramaga ukyply bolman, dogrum üçin adaty bolan çişginliligi – dogrum çişleriniň döremeginiň sebäbi bolup biler. Düzgün bolşy ýaly, dogrum çişleri çaganyň saglygyna we daşky görnüşine howp salyp biljek şikeslenme bolman, ol çaganyň öňde gelýän synasyna agram düşmegi netijesinde döreýän çişginlilikdir. Dogrum çişleri adatça çaganyň ýeňsesinde ýa-da depesinde, käwagtlar maňlaýynda, ýüzünde, otyrýerinde döräp biler. Dogrum wagty dokumalaryň gysylmagy netijesinde gan we limfa durgunlylygynyň döremegi bu şikeslenmäniň esasy sebäbi bolup durýandyr.
Dogrum çişleri çalt geçip, dogrumdan soňky 2-3 günüň içinde hiç hili bejergisiz ýitip gidýändir. Gögümtil gan ýygnanmalar bolsa, eýýäm ikinji hepdäniň başyna ilki solup, soň bolsa saralyp aýrylýandyrlar.
Kelledäki dogrum çişleri: ýaramaz netijeler we bejergisi
Kelledäki dogrum çişleri howpsuz hasaplanýan bolsa-da, gan akmalara meýilli körpelerde ulalyp we wagtynda bejergi geçirilmedik ýagdaýynda iriňläp bilýändigini aýratyn belläp geçmelidir. Bu bolsa örän howply ýagdaýdyr. Gan akma meýliň ýokary bolmagy çaganyň damarlarynyň gowşaklygy, ganyň kadaly lagtalanmagy üçin zerur bolan K, C, D witaminleriniň ýetmezçiliginden döräp bilýändir.
Şunuň ýaly ýagdaýlarda eldetde, doly bejergi tapgyryny geçirme zerur bolup, gan akmany kesiji serişdeler (kalsiý hloridi, wikasol, witaminler), antibiotik serişdeleri (gan ýokançlyklar üçin amatly iýmitlendiriji sredadyr) lukmanyň gözegçiligi astynda ulanylýandyr.
Kelledäki dogrum çişini kefalogematomadan hähili tapawutlandyrmaly?
Ýaňy doglan çaganyň kellesinde dogrum çişini anyklan lukman esasy alamatlara üns bermelidir: dogrum çişi kefalogematomadan tapawutlylykda bir kelle süňküniň çäkleri bilen çäklenmän, birnäçe kelle süňküniň çäklerine ýaýrap gidýändir.
Kefalogematomada gan bir kelle süňküniň üstki gatlagynyň aşagyna ýygnanyp, bir kelle süňküniň araçäginden (şikeslenen depe, ýeňse, maňlaý ýa-da çekge süňkleri) daşyna ýaýraýan däldir. Kefalogematomanyň üstüne basylanda, basylan ýerden tolkunlar ýaýrap gidýän ýaly alamat döreýändir.
Kellede döreýän kefalogematoma
Dogrum kefalogematomasy 100 sany ýaňy doglan çaganyň 1-2 sanagynda duş gelip bilýändir. Dogrumdan söňky günler kefalogematoma dogrum çişleriň "aňyrsynda" gizlenip bildirmän hem biler. Çişler aýrylansoň olar ýüze çykyp bilýändir. Ýöne howatyrlanmagyň zerurlygy ýokdur: süňküsti gatlaga uly bolmadyk gan ýygnanmalar 7-10 günüň dowamynda öz-özünden aýrylyp gidýändirler.
Wagtynda aýrylmaýan kefalogematoma gaýragoýulmasyz bejergini talap edýändir. Bejergi süňküsti gan ýygnanmalary ýörite iňňeleriň kömegi bilen aýyrma çäresini göz öňüne tutýandyr. Bir iňňe ýygnanan gany aýyrmaga niýetlenen bolsa, ikinjisi gandan boşan boşlukda täze gan akmany döredip biljek otrisatel basyşyň döremeginiň öňüni almak üçin ulanylýandyr.
Bu lukmançylyk bejergisi enelerde gorky ýagdaýyny döredip bilse-de, howply we çylşyrymly zat ýokdur. Çünki wagtynda aýrylmadyk kefalogematomanyň iriňläp ýa-da wagtyň geçmegi bilen gatap, kelläniň daşky görnüşini üýtgedip biljekdigini bilmelidir.
Deride döreýän dogrumdan söňky yzlar
Käwagtlar çaganyň boýnunyň öňünde ýa-da yzynda, başga-da dogrum wagty agram düşen başga ýerlerinde derniň çekilmegi netijesinde zolaklar ýüze çykyp biler. Deridäki yzlar ýakyn günler aýrylyp bilýändir.
Enäniň dogrum ýoly dar (dar çanaklyk, uly çaga) bolan halatlarynda çanaklyk süňkleriň basmagy netijesinde şeýle yzjagazlar çaganyň boýnunda, ýüzünde, gulajygynda, saçlarynyň aşagynda döräp bilýändir. Şeýle ýagdaýlarda dörän gan ýygnanan gyzyl tegmiller hem ilki bilen solup, çalt aýrylyp gidýändirler.
Dogrum şikeslenmeleri: umumy alamatlary we getirýän netijeleri
Eger Siziň çagaňyz dogrum wagty şikeslenme geçirip, häzir hem aşakdaky alamatlar syn edilýän bolsa, onda haýal etmän lukmana ýuz tutmak gerekdir:
► Çagany emdirme kynçylyklarynyň döremegi (haýal emýär, ýygy düwünýär), iýeninden söň köp gaýtarmagy;
► Çaga ynjalyksyz;
► Körpeje gijäniň dowamynda 5-6 gezek oýanýar, gije bilen gündizi çalyşýar;
► Çagany içege ýellenmeleri biynjalyk edýär;
► Çaganyň boýnunyň bir tarapa gyşarmagy ýa-da öwrülmegi, myşsalaryň gowşaklygy (el-aýagynyň gowşaklygy);
► Aglamaýn wagty hem bir gözünden ýaşyň akyp durmagy;
► Çaganyň kellesi bilen yza gaýyşmagy.
Eger sizi howatyrlandyrýan alamatlar döräp, olar ol diýen aýdyň ýüze çykmaýan hem bolsa, lukmanyň maslahatyny almagy gijikdirmäň. Dogrum şikeslenmeleriň netijeleri dürli-dürli bolup (psihiki ösüşiň we sözleýiş ukybynyň saklanmagy, çaga beýni ysmazy), dürli saglyk bilen bagly kynçylyklara getirip bilerler.
Teswirlemeler
Ene süýdüni köpeltmegiň çäreleri barada has giňişleýin maglumatlary saýtymyzda ýerleşdirilen "Ene süýdüni köpeltmegiň çäreleri" atly makaladan alyp bilersiňiz. Bu maglumatlar siz üçin peýdaly bolar diýip tama edýäris.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam, lukmanlar! Käbir hamamlarda ýa-da umumy hamamlarda, saunalarda ýörite bug bolýar. Buguň adam saglygyna nähili peýdalary we zyýanlary bar? Ýürek agyrly, dem gysmaly adamlara buglara girmek bolýarmyka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Hammamlarda we saunalarda ulanylýan bug hakykatdan hem bedene peýdaly täsir edýär.
Buguň ýokary temperaturasy bedeni taplaýar, suw we duz çalşygyny kadalaşdyrýar. Deri ýagdan , hapa örtükden arassalanýar, bedende madda çalşygynyň galyndylary, zäherler çykýarlar. Buguň täsiri nerw dartgynlylygyny aradan aýyrýar, artykmaç beden agramlylygyndan dynmaga kömek edýär.
Buguň täsirini dogry ulanmak üçin hammamlarda, has hem saunada belli düzgünleri berjaý etmek wajypdyr. Bejeriş netijeliligini gazanmak üçin saunanyň temperaturasy 80-100 C⁰, howasynyň çyglylygy 25%-e deň bolmalydyr. Bugly otaga girmezden öň, kelläni hökman süpürgiç ýa-da şapka bilen örtmeli, arassa derini gowy süpürmeli. Bugly otaga 10 min dowamlylykda 3 gezek girme tertibi maslahat berilýär. Saunadan der bilen ýitirilen suwuklygyň öwezini dolmak hökmany düzgün bolup durýandyr.
Gury buguň bejeriş täsirini ýeňil we orta derejeli ýürek-damar ulgamynyň kesellerinden, peşew çykaryş ulgamynyň sowuklama kesellerinden, aşa ýygy dümewlemeden ejir çekýän adamlara peýdaly bolup biler.
Saunadaky we hammamlardaky buguň täsiri 12 ýaşa çenli çagalara, serhoş ýagdaýdaky adamlara, inçekesel, süýji keseli, ýokary gan basyşdan, böwregiň daş keselinden, ateroskleroz, dem alyş ýollaryň dowamly kesellerinden, nerw ulgamynyň agyr bozulmalaryndan ejir çekýän adamlara zyýanly bolup biler.
Buguň täsiriniň peýdalylygy ýa-da zyýanlylygy babatda şübhe dörän halatlarynda lukman bilen maslahatlaşmak ýerlikli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.