text:
FIFA-nyň reýtinginiň noýabr aýyndaky netijeleri Türkmenistanyň futbol boýunça milli ýygyndysynyň 34 basgançak ýokary galandygyny görkezýär. Muňa esasy goşant goşan zat bolsa ildeşlerimiziň dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynyň çäklerinde oktýabr aýynda geçiren duşuşyklarynda gazanan iki ýeňşidir. Şol duşuşyklara çenli Türkmenistanyň milli ýygyndysy FIFA-nyň reýtinginde 155-nji orny eýeleýärdi.
Reýting sanawynyň başyny ýene-de Belgiýanyň ýygyndysy eýeleýär. Argentinanyň milli ýygyndysy bolsa bu aýda öz ornuny Germaniýa berip, üçünji orna geçdi. Kriştiano Ronaldonyň ajaýyp ussatlygy bilen netije gazanýan Portugaliýanyň ýygyndysy dördünji orunda. Ýaňy ýakynda yklymyň Kubogyna mynasyp bolan çilili futbolçylar bolsa, netijesini 4 basgançak ýokarlandyryp, 9-njy orundan 5-nji orna çenli beýgelmegi başardylar. Ispanlar 6-njy orundaky ýerini saklap galypdyr. Oňa derek yklym ýaryşynda şowsuz çykyş eden Kolumbiýanyň ýygyndysy bir, braziller bolsa iki basgançak aşak gaçypdyrlar.
Öňümizdäki ýylda Fransiýada geçiriljek Ýewropa çempionatynyň toparçalaryna gönümel düşmegi başaran Türkiýäniň milli ýygyndysy bolsa, ençeme ýyldan soňra, iň güýçlüleriň 20-ligine girmegi başardy.
Eýranly futbolçylar ýene-de AFK boýunça öňdeligini saklaýarlar. Ýöne dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda Oman bilen geçirilen duşuşygy kynlyk bilen deňlikde tamamlanan eýranly futbolçylar. Noýabr aýyndaky sanawda 4 basgançak aşak düşüp, 43-nji ýere gelipdirler.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda bolsa iň gowy netijäni özbegistanly futbolçylar görkezýär. Olar görkezijisini ýene 3 basgançak gowulandyryp, 71-nji orna çykypdyrlar. Türkmen futbolçylary bolsa sebitiň 5 döwletiniň içinde ikinji orunda.
Ildeşlerimiziň dünýä çempionatynyň saýlama tapgyryndaky bäsdeşleriniň arasynda Eýranyň ýygyndysy iň öňdäki orunda (43-nji orun). Görkezijisini 10 basgançak ýokarlandyran omanly futbolçylar bolsa 92-nji orna çenli beýgelipdirler. Reýting sanawynda Guamyň ýygyndysy 155-nji, hindistanly futbolçylar 172-nji orny eýeleýärler.
Noýabr aýynyň dowamynda Birleşen Arap Emirlikleriniň, Eýranyň we Omanyň ýygyndylary bilen boljak duşuşyklarda gowy netijeleri görkezip bilen halatynda, Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň FIFA-nyň reýtingindäki derejesi has hem ýokarlanyp biler. Möhüm synaglarda ildeşlerimize üstünlik arzuw edýäris.


c: text/html

text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň ykbaly 30-njy awgustda hem nämälim galýar. Özbegistanyň hökümeti onuň anyklaşdyrylmadyk näsaglygy sebäpli keselhana düşendigi barada habar bermeginden iki gün geçensoň resmi maglumat bermediler.
Metbugatda gapma-garşylykly maglumatlar berilýär. “Fergana” täzelikler agentligi ady agzalmadyk çeşmesine salgylanyp, Karimowyň ýogalandygyny habar berdi. Beýleki habar çeşmeleri, şol sanda Orsýetiň “Interfaks” agentligi onuň diridigini habar berdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat-wekili Dmitriý Peskow Kremlde “hiç hili maglumatyň” ýokdugyny aýtdy, şeýle-de özbek prezidentiniň ölümi barada kommentariý bermegiň Moskwa üçin oňaýsyz bolup biljekdigini 30-njy awgustda belledi.
Özbegistanyň hökümetiniň 28-nji awgustda eden beýanatynda “78 ýaşly Karimowyň saglygynyň barlanmagy we bejerilmegi üçin belli bir wagt talap ediler” diýildi.
Karimowyň kiçi gyzy Lola Karimowa-Tillýaewa kakasynyň beýnisine gan inmesi sebäpli Daşkentde intensiw bejergi bölüminde saklanýandygyny we onuň “durnukIy ýagdaýda” bolandygyny Instagram ulgamy arkaly habar berdi.
Karimow 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagyndan öň Özbegistana ýolbaşçylyk edip başlapdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biotehnologik maglumatlar milli merkezi
ABŞ-nyň Biotehnologik maglumatlar milli merkezi (iňl. National Center for Biotechnological Information, NCBI).
Molekulýar biologiýanyň maglumatlaryny işläp taýýarlaýan we saklaýan merkezi institut hökmünde 1988-nji ýylda ABŞ-nyň Betesta şäherinde esaslandyryldy. Ol ABŞ-nyň Milli medisina kitaphanasynyň(iňlis dilinde)türkm. (iňl. United States National Library of Medicine, NLM) bir bölegi, ABŞ-nyň Milli saglyk institutlarynyň (iňl. National Institutes of Health, NIH) kiçi bölegi bolup durýar.
Çykgytlar[üýtget | edit source]
- NCBI HomePage — guramanyň resmi saýty (iňl. )
- Medisinanyň we molekulýar biologiýanyň maglumat bazalary — maglumat bazalarynyň sanawy (nem. )


text:
Çarşenbe güni öýlän Orsýetiň Ýaroslawl şäheriniň “Lokomotiw” hokkeý komandasynyň münüp barýan uçary heläkçilige uçrady. Wakada uçardaky hokkeýçiler we olaryň trenerleri bilen birlikde azyndan 43 adamyň ölendigi habar berilýär.
Bu uçar heläkçiliginde diňe iki adamyň agyr ýaralanan halda diri galandygy barada maglumat alyndy. Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň metbugat sekretary Sergeý Miroşniçenko deslapky maglumatlara görä, uçaryň içinde jemi 45 adamyň bolandygyny we häzirki wagta çenli şolardan 27-siniň jesediniň tapylandygyny aýtdy.
Ölen hokkeýçileriň arasynda “Lokomotiw” komandasynyň düzüminde oýnaýan kanadaly, belarusly, çehiýaly, şwesiýaly we slowakiýaly hokkeýçileriň-de bardygy aýdylýar.
Ýolagçy uçary düýn öýlän Ýaroslawl şäheriniň aeroportundan howa göterilen badyna anyk bolmadyk sebäbe görä Wolga derýasynyň gyrasyna gaçdy.
Uçardaky hokkeýçiler Belarusyň paýtagty Minskde ýerli hokkeý komandasy bilen ýaryşa barýardylar.
Penşenbe güni prezident Dmitriý Medwedew bu heläkçiligiň bolan ýerine sapar etdi.


text:
Goşa raýatlyk ylalaşygy bilen bagly mesele Orsýetiň we Türkmenistanyň arasynda çözülmän galýan meseleleriň biri hasaplanylýar. Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň ýaňy-ýakynda Türkmenistana eden saparynyň dowamynda bu meseläniň gozgalandygy barada habar berilýär. 1993-nji ýylda baglaşylyp, 2003-nji ýylda ýatyrylan bu ylalaşyk onlarça müň adama bir wagtda iki ýurduň raýaty bolmaga mümkinçilik berdi, emma dürli kynçylyklary hem döretdi.
Orsýetde türkmenleriň gatnaşmagynda hereket edýän jemgyýetçilik guramasy “Rus-Turkmen” öýüniň ýolbaşçysy Wladislaw Nemçinow Azatlyk Radiosyna Aşgabatdaky gepleşiklerden goşa raýatlyk meselesi boýunça takyk netijelere garaşylandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Wladislaw Wýaçeslawowiç, Orsýetiň daşary işler ministri Lawrowyň Aşgabatda geçiren gepleşikleri goşa raýatlyk meselesi dogrusynda näderejede netijeli boldy?
Wladislaw Nemçinow: Gepleşikleriň netijelerine syn etsek, goşa raýatlyk meselesinde öňegidişlik göze ilmeýär. Türkmenistanyň we Orsýetiň raýatlygyna eýe bolan adamlaryň Aşgabatdaky duşuşykdan uly tamasy bardy, emma bu tama başa barmady. Şu günki gün Türkmenistanda onlarça müň adamyň goşa raýatlygy bar. Emma olaryň çekýän kynçylyklary öňküligine, çözülmän galýar. Bu aýratynam 2003-nji ýyldan soň goşa raýatlyga eýe bolan adamlara degişli. Türkmen tarapy ylalaşygyň ýatyrylmagyny kanunlaşdyransoň, bu ugurdan ýüze çykýan kynçylyklar çözülmän galýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-rus goşa raýatlygyna eýe bolan adamlar Türkmenistanda şu günler nähili kynçylyklara duçar bolýarlar? Sizde bu barada nähili maglumatlar bar?
Wladislaw Nemçinow: Bilşiňiz ýaly, Türkmenistanda täze pasport girizilensoň, goşa raýatlyga eýe bolan türkmenistanlylar pasport almakda kynçylyk çekýärler, olardan haýsam bolsa bir ýurduň raýatlygyndan, esasan Orsýetiň raýatlygyndan çykmak talap edilýär. Bu ýagdaýyň şu günki güne çenli dowam edýändigine degişli mysallar köp. Golaýda pensiýa çykan türkmenistanly, pensiýa almak üçin häkimiýetlere ýüzlenende, özünden Orsýetiň raýatlygyndan çykmagyň talap edilendigini bize gürrüň berdi. Oňa diňe şu şerti berjaý etse, pensiýa beriljegi duýdurylypdyr. Şeýle ýagdaýdaky adamlara diňe ýokardan çözgüde garaşmak galýar.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýa düşen adamlar iki ýurduň häkimiýetlerinden nämä garaşýarlar?
Wladislaw Nemçinow: Durgunlyk ýagdaýynda galýan mesele boýunça degişli kararlaryň kabul edilmegine garaşylýar. Bilşimize görä, şu ýylyň maý aýynda goşa raýatlyk baradaky ylalaşygyň öz-özünden möhleti dolýar. Ondan soň näme boljagyny hiç kim bilmeýär, adamlar öz ykballary barada döwlet derejesinde alada edilmegine garaşýarlar. Orsýetiň hökümeti Türkmenistandaky öz raýatlarynyň çekýän kynçylyklary bilen iş ýüzünde gyzyklanyp bilerdi. Emma, maňa mälim bolşuna görä, Orsýetiň diplomatik gulluklary Türkmenistandaky goşa raýatlygy bolan adamlaryň ýagdaýyna ýeterlik üns bermeýär.


text:
Aşgabat, 13.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmenälem” diýlip atlandyrylan ilkinji türkmen älem aragatnaşyk hemrasynyň uçurmak Space X şahsy amerikan kompaniýasyna ynanyldy we ol 30-njy martda Kanaweral burnundaky kosmodromdan (Florida ştaty, ABŞ) amala aşyrylar. Bu barada şu gün türkmen paýtagtynda bolan metbugat maslahatynda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi Allan Mastard habar berdi.
Häzirki wagtda älem giňişliginden Türkmenistana aragatnaşygy “Ýamal” rus hemrasy üpjün edýär. Ol “Gazprom älem gurluşlary” kompaniýasyna degişlidir.
2009-njy ýylda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow internet ulgamyny we telewideniýäni ösdürmäge güýçli itergi bermek maksady bilen, milli älem hemrasyny döretmek baradaky kararyny mälim etdi. 2011-nji ýylda Fransiýanyň Thales Alenia Space kompaniýasy Spacebus 4000-iň bazasynda enjamyň taslamasyny taýýarlamaga girişdi.
Thales we SpaceX bilen baglaşylan şertnama laýyklykda, “Türkmenälem” “Felkon-9” suwuk ýangyjynda işleýän iki basgançakly raketa göterijiniň kömegi bilen hemişelik geoztasionar älem giňişligine çykarylar. Onuň ulanylyş möhleti 15 ýyla niýetlenendir. Hemrada ýerleşdirilen enjam ýerdäki radiostansiýalaryň tolkunlaryny kabul etmäge, olary güýçlendirmäge we ýerdäki beýleki radiostansiýalara alyp eşitdirmäge ukyplydyr. Hemra Türkmenistanda, Orta Aziýa döwletlerinde, Eýranda, Türkiýede, Demirgazyk Afrikada we Ýewropanyň köp böleginde gepleşikleri üpjün etmäge niýetlenendir.
Russiýanyň TASS habarlar agentliginiň maglumatlary boýunça taýýarlanyldy.


text:
Ertir, 10-njy sentýabrda, paýtagt Aşgabatda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrunda futbol boýunça halkara ýaryş başlanýar.
Bu ýaryşa Täjigistanyň, Özbegistanyň, Belarusyň, Russiýanyň, Eýranyň, Kuweýtiň, Gyrgyzystanyň we Türkmenistanyň komandalary gatnaşarlar.
Bu sekiz sany komanda iki topara bölünip, özara duşuşyklary geçirerler. Resmi metbugatda habar berlişine görä, bu ýaryşda birinji orny eýelän komanda 20 müň dollar baýragy berler. Ikinji we üçünji ýerleri eýelän komandalar degişlilikde 10 we 5 müň dollar bilen sylaglanarlar.
Köpçülige habar berilmedi
Ýaryşyň halkara diýlip yglan edilendigine garamazdan, onuň duşuşyklarynyň geçiriljek ýerleri, başlanjak wagtlary ýaly maglumatlar bilen halk köpçüligini tanyşdyrmak işiniň, edil mundan öňki şeýle çärelerde bolşy ýaly, bu gezek hem ýeterlik derejede alnyp barylmaýar.
Ýaryş 10-njy sentýabrda başlanýar. Emma Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki telekanallarda, gäzetdir-žurnallarda bu barada ýörite bildirişler ýok. Hatda Türkmenistan we Neýtralnyý Turkmenistan merkezi gazetleriň şu günki sanynda bu çäre hakda gysgajyk habar hem çap edilmändir.
Şäherde halk köpçüliginiň geçýän ýerlerinde hem bu ýaryş bilen baglanyşykly hiç hili bildiriş göze ilmeýär. Onsoň ýaryşlar bilen gyzyklanýanlar bu baradaky maglumaty futbol federasiýasyna jaň edip almaly bolýarlar.
Açylyş dabarasy
Futbol ýaryşynyň açylyş dabarasyna görülýän taýýarlyk hakda hem o diýen maglumat ýok. Geçen ýyl bu ýaryşyň duşuşyklary uly dabara bilen açylypdy. Olara, esasan, her çärelerde bolşy ýaly, ýokary okuw jaýlarynyň we mekdepleriň okuwçylary gatnaşdyrylypdy.
Prezidentiň kubogyny almak ugrundaky bu ýaryş her ýyl geçirilýär. Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň döwründen bäri dowam edýän bu ýaryş ilkibaşda, onuň doglan gününe gabatlanyp, fewral aýynda geçirilýärdi. Geçen ýyldan bu ýaryş sentýabr aýynda geçirilip başlandy.
Ýaryşa, umuman aýdylanda, öňki Sowet Soýuzyna giren ýurtlaryň we käbir beýleki goňşy ýurtlaryň komandalary gatnaşýarlar. Geçen ýylky ýaryşda bolsa, halkara derejesinde o diýen tanalmasa-da, Türkmenistanyň futbol komandasy ýeňipdi.
10-njy sentýabrda paýtagtyň Köpetdag stadionynda Russiýa-Tajigistan komandalarynyň duşuşyklary bilen başlanjak bu ýaryş 19-njy sentýabrda “Aşgabat” stadionynda geçiriljek final duşuşygy bilen tamamlanar.


text:
Birleşen Ştatlar bilen Günorta Koreýa öňümizdäki aý bilelikdäki harby türgenleşikleri geçirer.
Günorta Koreýadaky amerikan goşunlarynyň komanduýuşisi general Jeýms Trumeniň aýtmagyna görä, türgenleşikleriň dowamynda iki ýurduň ýaragly güýçleriniň arasyndaky özara hereketler özleşdiriler.
Günorta Koreýanyň Gornamak ministrliginiň beren maglumatyna görä, türgenleşiklere Günorta Koreýanyň onlarça müň esgerleri gatnaşar.
Demirgazyk Koreýa bular ýaly türgenleşik çärelerini “söweşe taýýarlyk” diýip häsiýetlendirýär.
Geçen ýylyň martynda Günorta Koreýa özüniň gämisini gark etmekde we 46 sany esgeriniň öldürilmeginde Demirgazyk Koreýany aýyplandan soň, koreý ýarymadasyndaky ýagdaýlar dartgynlaşypdy.
Demirgazyk Koreýa şol aýyplamalary ret edýär.


text:
GKÇP-çileriň esasy maksady Soýuzyň ýykylmagyna ýol bermezlikdi. Sowet soýuzyny saklap galmakdy. Ýöne Boris Ýelsiniň halkyň öňüne düşmegi başarmagynyň netijesinde Sowet soýuzyny dünýä kartasynyň ýüzünden öçürmän saklamaga synanyşanlar — GKÇP-çiler dargadyldy hem-de ors halky kommunistik diktaturadan öz azatlygyny gazandy.
GKÇP-niň dörän günlerinde olaryň radiodan ýaýradýan maglumatlaryny öňki Sowet soýuzynyň bir respublikasy bolan Türkmenistanyň halky hem diňläpdi. Ýagdaýa düşünmeýän sada halk ol habarlary gorky bilen diňleýärdi. Düşünýänler gahar bilen diňleýärdi. Ýurduň aktiwistleri bolsa miting geçirip, GKÇP-ä nähili reaksiýa bildirjegini bilmän, bir onda, bir munda bukulyp gezen Saparmyrat Nyýazowy tankytlaýardy, onuň garşysyna her hili kineli goşgulary, makalalary okapdylar.
Ýurtdaky halkyň sanyna seredeniňde, ýagdaýa düşünýänler azdy - olaryň ählisi hem paýtagt Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekilleridi. Şeýle-de bolsa, olar özleriniň sanynyň azlygyna seretmezden, GKÇP-ni goldamaga synanyşan (belki-de, gizlin ýagdaýda goldan) nyýazowçy hökümete hakykaty aýtmaga, ony tankytlamaga söz, gaýrat tapypdylar.
Nyýazowçy hökümet mitinge çykanlardan gorkdy. Olaryň köpüsine wezipe berip, köpüsini soraga çagyryp, garaz, gysga wagtyň içinde mitingçileri dargatmagy başarypdy.
Mitingçiler halky yzyna düşürip, Moskwanyň halkynyň GKÇP-çileri dargatmagy başaryşy ýaly, Nyýazowyň hökümetini ýok etmäge şol wagt güýç tapmady. Sebäbi olar juda azdy. Şeýle hem Boris Ýelsin ýaly halkyň öňüne düşüp ylgamaga taýýar syýasy lider-de ýokdy.
GKÇP dargadyldy. Şonuň netijesinde-de SSSR-iň saklanyp galynmagyna bolan iň soňky umytlar dargadyldy. Moskwanyň gahryman halky GKÇP-çileriň tanklarynyň öňünde ýatyp, özlerini pida berip, kommunistik diktaturanyň ýok bolmagyny başardylar.
Erkin pikirliler gysyldy
Türkmenistanyň intelligensiýa wekilleri Aşgabatdaky Magtymgulynyň heýkeliniň öňünde miting gurnaýar, 1991-nji ýylyň 27-nji awgusty.
GKÇP-ni goldamaga synanyşan Nyýazowyň garşysyna söz oklan türkmen aktiwistleriniň hem miting geçirmegi kiçijik respublikanyň intelligentleri üçin az zat däldi. Garaz, olar GKÇP-ni goldamaga synanyşan nyýazowçy hökümeti dargatmagy başarmasalar-da, hakykaty aýdyp bilýän kişileriň bardygyny hökümete duýdurypdylar. Ýöne olar soňy bilen köpelip bilmediler. Ýurtda soňy bilen alnyp barlan syýasat erkin pikirli adamlaryň dargadylmagy we ýurtdan ýok edilmegi boldy.
Kommunistik diktaturanyň ýaňadan dikeldilmegine Moskwada ýol berilmedigem bolsa, Türkmenistanda ol doly dikeldildi. Nyýazowyň hökümeti hut Sowet soýuzynyň ýoly bilen gitdi. Erkin pikirliler, sagdyn pikirliler ýurtdan çykaryldy, düşünjeli adamlar işden kowuldy, yzarlanyldy. Ýurduň soňky syýasy çökgünlige düşüşi bolsa dünýä aýandyr. Saparmyrat Nyýazow ýurtdaky kommunistik partiýanyň adyny üýtgedip, ony bir günüň içinde demokratik partiýa öwrenem bolsa, ýurtda demokratiýadan nyşan bolmady. Metbugat, radio-telewideniýe, umuman ideologiýa onuň elindedi. Ol ýurduň her bir edara-kärhanasyny, medeni, edebi ojagyny şahsy emlägine öwürdi. Ol ýurtda diňe bir kommunistik diktaturany dikeltmek bilen çäklenmän, eýsem ony awtoritar režime öwürdi. Ol sebäpli ýurduň ykdysadyýeti, edebiýaty, medeniýeti, sungaty çökdi. Halk maddy taýdanam, ruhy taýdanam garyp düşdi.
SSSR-iň iň erbet görnüşiniň saklanyp galan ýurdy bolan Türkmenistanda ýolbaşçynyň çalyşmagy bilen hem ýagdaý üýtgemedi. Ýurt partiýadan partiýa geçmedi. Ýurt hojalykdan hojalyga geçdi. Ýurdy hojalyk bolup dolandyrma ýene dowam edýär. Halk bolsa bir hojalygyň gullaryna öwrüldi. Edebiýat, sungat, medeniýet, ykdysadyýet ýene bir hojalygyň elinde. Ýurt SSSR döwründäkidenem erbet ýagdaýda.
Elbetde, türkmenistanlylar özlerine hiç bir ýurduň mejimäniň üstüne goýup, demokratiýany hem-de azatlygy getirip bermejegine düşünýärler. Ýöne käbir demokratik döwletleriň mawy gazyň hatyrasyna diktatory goldap, öňüne böwet basylýan oppozisiýa wekillerine gol uzatmaýanyna welin, düşünenoklar.
Häzir ýurtda oppozision partiýalara ýol ýok, erkin metbugata, jemgyýetçilik guramalaryna ýol ýok, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri diňe bir adamy öwýär. Şeýle ýagdaýdaky ýurt bilen ösen döwletler gatnaşygy kesäýjek ýaly, ýöne, tersine, köpler bu hökümet bilen gatnaşygy ýola goýup bilseler - özüni şat saýýar.
Ine, şonuň üçinem Türkmenistanda kommunistik diktaturanyň iň erbet görnüşi henizem ýaşaýar.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Paýtagt Aşgabadyň golaýynda ýerleşýän Garadaşaýak obasynyň öňki demir ýoldan günortadaky bölegi we halk arasynda Gaty oba diýlip atlandyrylýan obanyň ýaşaýjylary aladaly günleri başdan geçirýärler. Ýerli administrasiýa olaryň jaýlaryny ýykmaga taýýarlanýar. Gaty obanyň ýaşaýjylary bolsa bu taýdan başga gidere ýerleriniň ýokdugyny aýdýarlar.
Ýerli graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna göra, Gaty obanyň ýaşaýjylary öz aladalary barada gürrüň bermek üçin onuň ýanyna gelipdirler. Nurmämmedow Azatlyk Radiýosyna beren maglumatynda bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Meniň ýanyma geldiler düýn… Şu üç günlükde gelipdirler, milisiýa dökülipdir şu tak, 10-20 sany milisiýa, ondan başgada arçynlykdan, häkimlikden we welaýatdan bar. Gaty sürnüpdirler adamlaryň üstüne, bir jaýy tutýalar-da, mün üstüne diýýäler diýýä, [ýanlarynda] o gurluşukçylaram bar diýýär, ýykýanlar”.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, bu obanyň ýüzbe-ýüz bolan problemasy geçen ýylky partlamalarda zýyan ýeten Abadan şäherini gaýtadan gurulmak barada prezidentiň beren tabşyrygy bilen bagly.
2011-nji ýylyň iýul aýynda Abadanda ýerleşýän ýarag ammarynda bolan partlamada ençeme ýaşaýş jaýlaryna zýyan ýetip, şol wakada adam ýitgileri hem bolupdy. Abadan partlamasyndan soňra prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu şäheriň täzeden guruljakdygyny aýdypdy. Şeýlelikde Türkmenistanyň hökümeti täze Abadan şäherini gurmak barada şu ýylyň maý aýynda tender yglan edip, şäheri gaýtadan gurmak işine girişildi.
“Neýtralnyý Türkmenistan” gazetiniň maý aýynda çap edilen sanlarynyň birinde yglan edilen şol tenderde täze Abadan şäheriniň Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabynda guruljakdygy aýdylýar. Bu gurluşygyň çägine Abadan şäheriniň golaýyndaky Gaty diýip atlandyrylýan oba hem düşýär. Bu oba “Türkmenistan” daýhan birleşigine degişli bolup, öňki demir ýoluň ilersinde ýerleşýär. Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, 1993-nji ýylda bu ýerden halka 0,25 sotok mellek paýlanyp berlipdir.
Ýerli ýaşaýjylar täze guruljak şäheriň çägine düşen bu obada 700-e golaý hojalygyň ýaşaýandygyny, sebäbi käbir jaýlarda 2-3 maşgalanyň bardygyny aýdýarlar.
Bu obanyň ýaşaýjylarynyň gürrüň bermegine görä, Ruhabat etrabynyň häkimliginiň we bu obanyň arçynlygynyň wekilleri polisiýanyň, häkimligiň, kommunal hojalygynyň işgärleri bilen bilelikde 25-nji iýulda bu hojalyklaryň 323 sanysynyň ýaşaýan jaýlaryny ýykmaga barýarlar. Obanyň ýaşaýjylary bu plana garşy çykyp, jaýlaryny ýykmaga baran hökümet edaralarynyň işgärlerine garşy ýygnanyşýarlar, hatda olar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda dartgynlygyň emele gelendigi hem aýdylýar.
Graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow Gaty obanyň ýaşaýjylarynyň beren maglumatlaryna salgylanyp, bu barada Azatlyk Radioýsyna şeýle gürrüň berdi: "Onsoň adamlar üstüne münýär, aýallar üýşüp kesekläpdirler, bir jaýdan soňra, olar başga jaýa geçýärler, ýene adamlar ýygnanyşýar, düýn agşamara oba bolup indi ýygnanşypdyrlar, şolary gabapdyrlar".
Abadan şäherini gaýtadan gurmak boýunça alnyp barylýan tagallalaryň çäginde, prezident diňe şol şäheri gaýtadan gurmak barada däl, şäheriň gurluşygy bilen bagly zýyan ýetmegi mümkin maşgalalaryň jaý bilen üpjün edilmelidigi barada-da buýruk beripdi.
Gaty obanyň ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, jaýlarynyň ýykylmagynyň deregine olara ýaşaýyş jaýdyr ýer teklip edilýän hem bolsa, bu wadalaryň berjaý ediljekdigine ynam ýok, bu barada graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Gaty obanyň ýaşaýjylaryna salgylanyp, şeýle diýýär: “Biz saňa jaý berdik, ynha kagyzyň diýýärmiş, kagyzynda hiç zadam ýok diýýär, ynanar ýaly kagyz däl diýýär, ol ynanar ýaly däl diýýär”.
Bu obanyň adyny efirde tutulmazlygyny haýyş eden bir ýaşaýjysy: “Jaýy ýykylanlara 2-3 aýdan täze jaý bereris diýýärler. Emma, şonça wagtlap biz nirde ýaşamaly? Dogan-garyndaşlarymyzyňam öz aladalary özlerine ýetik” diýip, Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Onuň aýtmagyna görä, iki aý mundan ozal hem bu obanyň ýaşaýjylarynyň jaýlaryny ýykjak bolupdyrlar. Şonda bu obanyň ilaty dürli instansiýalara ýüz tutup, arz-şikaýat edipdirler.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, 60 adamyň goly bilen Türkmenistanyň prezidentiniň adyna hat ýazylansoň, bu howp aradan aýrylan ýaly hem bolsa, edil häzirki döwürde obanyň ykbaly olary ýene-de uly aladada goýýar.


text:
Pakistanda separatistik toparlaryň öz üstüne alan partlamalarynda 115 adam heläk boldy we ýene onlarça adam ýaralandy. Bu partlamalar soňky ýyllarda Pakistanda bolan iň gandöküşikli waka diýlip atlandyryldy.
Bu heläkçilikli hüjümler 10-njy ýanwarda Bulujystanyň paýtagty Kwettada amala aşyryldy.
Kwetta şäheriniň ýaşaýjysy Hair Nazar partlamalaryň aýylganç heläkçilige we weýrançylyga getirendigini aýtdy. Ol: “Musulmanlaryň musulmanlary wagşylarça partlatmagyndan has aýylganç bolup biljek başga hiç zat ýokdur” diýip belledi.
80-den gowrak adamyň wepat bolmagyna getiren yzly-yzyna edilen bu iki sany partlama şaýy musulmanlaryň ýaşaýan ýerindäki bilýard klubynyň öňünde boldy. Birinji partlamany öz janyndan geçen hüjümçi amala aşyrdy, ikinji partlama awtoulagda ýerleşdirilen bombanyň ýarylmagy netijesinde boldy.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini sünnüleriň “Laşkar-e-Jangwi” atly söweşjeň topary öz üstüne aldy.
Munuň öňüsyrasynda, şol günüň özünde Kwetta şäherinde bolan ýene bir partlamada 11 adam heläk boldy. Bu partlamany “Birleşen Buluç goşuny” atly separatist etnik topar öz üstüne aldy.
Kwetta şäheriniň ýene bir ýaşaýjysy Gul Han Pakistanyň goşun ýolbaşçysy general Perwez Kaýani bu ýere goşun girizip, hüjümleriň öňüni almaly diýip pikir edýär: “Biz şeýle ýagdaýyň gaýtalanmagyny islemeýäris. Köp maşgalalar ejir çekdi”.
Hepdäniň penşenbe güni Swat jülgesiniň iň iri şäheri bolan Mingora şäheriniň golaýynda bolan bomba partlamasynda azyndan 22 adam heläk boldy we ýene onlarçasy ýaralandy. Bu hüjümiň “Talyban” hereketi tarapyndan amala aşyrylandygy çak edilýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 10 aýynyň netijelerine bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde habar berlişi ýaly, şu ýylyň 10 aýynda ýurduň esasy maliýe meýilnamasynyň girdeji bölegi 101,6 göterime, çykdajy bölegi 85,9 göterime deň boldy. Durmuş ulgamyny ösdürmäge býujet serişdeleriniň 79 göterimi gönükdirildi.
Ýerli býujetiň girdeji bölegi 100,1 göterim, çykdajy bölegi bolsa 87,5 göterim ýerine ýetirildi.
Şu ýylyň 1-nji noýabryndaky ýagdaýa görä, salgytlaryň daşary ýurt pul görnüşinde gelip gowuşmagy geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 13,8 göterim ýokarlandy.
“Balans toparynyň işini kämilleşdirmek hakynda” Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyny ýerine ýetirmek maksady bilen, ýanwar-oktýabr aýlarynda Merkezi, pudaklaýyn we welaýat balans toparlarynyň mejlisleriniň 111-si geçirildi. Olaryň barşynda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň 8-siniň, kärhanalaryň 372-siniň maliýe-ykdysady görkezijileri seljerildi.
Mejlisde Türkmenistanyň Býujet kodeksini üstünlikli amala aşyrmak maksady bilen görülýän toplumlaýyn çäreler, ätiýaçlandyryş işini, auditorçylyk işini, gymmat bahaly kagyzlar bazaryny ösdürmek meseleleri boýunça kadalaşdyryjy-hukuk namalarynyň işlenilip taýýarlanylandygy barada hem habar berildi.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň kandidaty However Wulff parlamentde düýnki geçirilen ses berişligiň üçünji tapgyrynda prezidentlik wezipesine saýlandy.
Wulff Merkeliň konserwatiw Hristian-demokratik partiýasynyň başlygynyň orunbasary bolup, ýörite parlament sessiýasynda geçirilen saýlawlarda berlen sesleriň 625-ni, oppozision Sosial-demokratik partiýasynyň kandidaty bolsa 494-ni aldy.
1244 agzadan ybarat federal kanun çykaryjylardan 121-si bu ses berişlige gatnaşmady.
Wulff öňki prezident Horst Kölleriň ornuny eýelär. Köller şu aý wezipesinden çekilipdi.


text:
Şu gün Ukrainanyň Ýokary administratiw sudy ýakynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda ýeňlen Ýuliýa Timoşenkonyň eden şikaýatynyň esasynda bu saýlawlaryň resmi netijesini wagtlaýynça güýçsüz diýip yglan etdi.
Ukrainada 7-nji fewralda geçirilen ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda Wiktor Ýanukowiç öz garşydaşy Ýuliýa Timoşenkodan 3.5 prosent töweregi artyk ses alyp, ýeňiji bolupdy. Ýöne Ýuliýa Timoşenko saýlawlarda galplyklara ýol berlendigini aýdyp, bu mesele boýunça şikaýat bilen suda ýüz tutjakdygyny mälim edipdi.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, düýn Ukrainanyň parlamenti prezidentlige täze saýlanan Wiktor Ýanukowiçiň inagurasiýa dabarasyny 25-nji fewralda geçirmekligi goldap, ses berdi.
Ýurduň Ýokary administratiw sudy inagurasiýa dabarasyny ýatyrmaga özünde resmi ygtyýarlygyň ýokdugyna salgylanyp, bu meselä goşulyşmajakdygyny mälim etdi.


text:
GDA döwletleriniň öz arasynda erkin söwda zonasyny döretmek barada köp ýyllar bäri alyp baran netijesiz gepleşikleri sişenbe güni giçlik Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherinde garaşylmadyk ýagdaýda üstünlikli bir netijä getirdi.
Bu netijäni Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Sankt-Peterburg şäherinde žurnalistleriň öňünde eden çykyşnda şeýle beýan etdi:
—Biz şu gün delegasiýalaryň ýolbaşçylary bilen uzak diskussiýa etdik hem-de özümiz üçinem belli bir derejede garaşylmadyk netijelere geldik. Biz özara uzak maslahatlaşdyk, ylalaşdyk, dokumentiň tekstini birneme düzetdik we, ahyrky netijede-de, ony gutarnykly ýagdaýda kabul etdik.
Maslahat GDA döwletleriniň premýer-ministrleriniň adaty bir maslahaty hökmünde gurnalypdy. Oňa Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bilen birlikde Ermenistanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Moldowanyň, Täjigistanyň we Ukrainanyň hökümet ýolbaşçylary-da gatnaşdylar.
Türkmenistan gol çekmedi
Erkin söwda zonasyny döretmek baradaky bu kabul edilen dokumente GDA bileleşigine agza Azerbaýjan bilen Özbegistan, şeýle hem GDA-nyň işine synçy hökmünde gatnaşýan Türkmenistan gol çekmedi. Bu üç ýurt bu mesele boýunça gutarnykly karara gelmek üçin özlerine ýene birnäçe hepde wagtyň gerek boljakdygyny mälim etdiler.
Wladimir Putin erkin söwda zonasy barada sişenbe güni giçlik kabul edilen bu karary regionyň ykdysady ösüşi üçin ädilen möhüm bir ädim hökmünde häsiýetlendirdi:
—Biz öz harytlarymyz üçin bazarlarymyzy bilelikde giňden açýarys. Bu bolsa biziň bazarlarymyza harytlaryň has arzan bahadan geljekdigini aňladýar. Bu hem, öz gezeginde, täze özara kärhanalary döretmek üçin şertleriň ýeňilleşýändigini aňladýar. Bu zatlaryň hemmesem, gürrüňsiz ýagdaýda, biziň hemmämiziň ykdysadyýetimiziň bäsleşik başarnyklaryny ýokarlandyrýar.
Täze baglaşylan bu ylalaşyga görä, indi harytlaryň örän köp görnüşiniň importyna we eksportyna girizilýän salgytlar ýatyrylar. Dokumente gol goýan ýurtlaryň liderleri bu ylalaşygyň düzgünleri şu geljek ýanwardan başlap güýje girer diýip umyt edýändiklerini mälim etdiler.
GDA döwletleriniň liderleri erkin söwda zonasy barada ilkinji gezek 1994-nji ýylda ýörite bir protokola gol çekipdiler. Soňra, 2000-nji ýyllaryň başlaryndan başlabam GDA-nyň geçirýän sammitlerinde bu mesele boýunça gutarnykly ylalaşyga gol çekiljekdigi barada yzygiderli beýanatlar edilip gelindi.
Çaprazlyk ýokmy?
Orsýet ýakyn geljekde Dünýä Söwda Guramasyna agza bolmaga umyt edýär. Premýer-ministr Wladimir Putin erkin söwda zonasy barada häzirki gol çekilen täze ylalaşygyň Dünýä Söwda Guramasynyň öňde goýýan borçnamalaryna çapraz gelmeýändigini-de nygtady:
—Erkin söwda zonasyny döretmeklik hiç bir ýagdaýda Dünýä Söwda Guramasynyň prinsiplerine garşy gelenok. Şu günki ylalaşyga gol çeken Gyrgyzystan, Ermenistan, Ukraina we Moldowa ýaly käbir ýurtlar eýýäm Dünýä Söwda Guramasyna giren ýurtlar bolup durýarlar.
Ýöne, beýleki tarapdan, GDA döwletleriniň çäklerinde häzirki gol çekilen ylalaşygyň Ukraina we Moldowa ýaly ýurtlaryň Ýewropa Bileleşigine tarap ýakynlaşmaklaryna ýaramaz täsir etjekdiginden alada bildirýän toparlar-da az däl. Häzirki wagt Ukraina Ýewropa Bileleşigi bilen Düýpli erkin söwda giňişligi hem-de Assosiasiýa ylalaşygy baradaky gepleşikleriň soňky sepgitlerinde dur.
Putiniň 2012-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlaryna gatnaşjakdygy belli bolaly bäri geçen soňky birnäçe hepdäniň dowamynda ol GDA döwletleriniň özara jebisleşmelikleri baradaky temany ýygy-ýygydan gozgap başlady. “Izwestiýa” gazetiniň 4-nji oktýabrdaky sanynda çap edilen makalada bolsa, Putiniň “Ýewroaziýa Bileleşigini” döretmek baradaky ideýasyna uly orun berildi.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew ikitaraplaýyn energetika hyzmatdaşlygyny maslahat etmek üçin Gazagystana bardy.
7-nji noýabrda Atambaýewiň gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew we premýer-ministr Karim Masimow bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Iki prezident Gazak-gyrgyz döwletara ýokary komissiýasynyň dördünji ýygnagyna ýolbaşçylyk eder. Bu ýygnakda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy has-da ösdürmegiň ugurlary ara alnyp maslahatlaşylar.
Şeýle-de, gyrgyz we gazak liderleriniň Gazagystandan Gyrgyzystana elektrik üpjünçiligini artdyrmak mümkinçilikleri barada maslahat etmegine garaşylýar.
Gazagystan öňki sowet ýurtlarynyň arasynda, Russiýadan soň, iň köp nebit öndürýän ikinji ýurtdur.


text:
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi Ermenistanyň gözegçiligindäki region bilen araçäkde minanyň partlamagy netijesinde bir ofiseriň we çagyryş boýunça harby gullugy geçýän iki esgeriň ölendigini habar berýär.
Ministrligiň 8-nji aprelde ýaýradan beýanatynda bir gün ozal Jabraýil etrabynda bolan partlamada başga-da alty esgeriň ýaralanandygy mälim edilýär. Ýaralananlaryň ikisi keselhana ýerleşdirilipdir. Jabraýil etrabynyň bir bölegine Ermenistan tarapyndan gözegçilik edilýär.
Bu waka azeri ofiseriň we ýerli ýaşaýjynyň ýaralanmagyndan birnäçe gün soň boldy. Baku muny Ermenistan tarapyndan mergeniň edendigini öňe sürüpdi.
Geçen aý Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew we onuň ermeni kärdeşi Serž Sarkisýan Hagda geçirilen duşuşyklaryň dowamynda parahatçylyk gepleşikleri dowam etdirmäge wada beripdiler.
Azerbaýjanyň Daglyk-Garabag regiony sebäpli iki ýurduň arasynda ençeme ýyl bäri konfliktler dowam edýär. Bu regionyň ilatynyň aglabasy ermenilerden ybaratdyr.


text:
“Willa Borgeze” seýilgähinde Türkmenistanyň Prezidenti owadan geýnüwli atlylaryň tälim geçişlerini synlady. Olar açyk meýdançada atyň üstünde dürli görnüşlerde hatara durmak boýunça türgenleşýärdiler. Olar sowut geýnen atly polk—karabiner toparynyň atly bölümi eken. Olaryň baş wezipesi Italiýa Respublikasynyň Prezidentiniň hormat garawuly bolmakdan we howpsuzlygyny üpjün etmekden, döwlet baýramçylyk dabaralaryna hyzmat etmekden ybaratdyr.
Bu duýdansyz duşuşyk aýratyn mana eýe boldy we belent mertebeli myhmana hormatyň nyşany hökmünde sowut geýnen atly polk hatar boýunça nyzama düzülip, türkmen döwletiniň Baştutanynyň öňünden dabaraly atly ýöriş bilen geçip, degişli hormaty bildirdiler.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow hormat polkunyň karabinerleriniň türgenleşiş ulgamy bilen gyzyklanyp, olaryň serkerdesi bilen söhbetdeş boldy, atlary taýýarlamagyň usullary, şol sanda görkezme çykyşlaryna taýýarlaýyşlary barada sorady hem-de


text:
Minskiniň sudy jedelli prezidentlik saýlawyndan soň, 19-njy dekabrda turan köpçülikleýin protestlere gatnaşanlygy üçin prezidentlige öňki kandidat Andreý Sannikawyň aýaly, žurnalist Irina Halipe iki ýyl möhlet bilen şertli iş kesdi. Onuň öý tussaglygy ýatyryldy.
Üç gün mundan ozal, onuň adamsy bu protestleri gurnanlykda günälenip, bäş ýyl türme tussaglygýyna höküm edildi.
Žurnalist Halipi tarapdarlary şatlyk bilen garşy aldylar.
Andreý Sannikaw bäş ýyl türme tussaglygýyna höküm edildi.
Halip özüniň adamsyna guwanýandygyny aýtdy: “Men bu agyr synagyň dowamynda öz mertebämizi saklandygymyza begenýärin. Adamyma gaty guwanýaryn. Oňa milli gahryman diýip garaýaryn”.
Sannikawyň türme tussaglygyna höküm edilmegi halkara derejesinde ýiti tankytlandy. Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti ony syýasy tussag diýip häsiýetlendirip, Belarusyň häkimiýetlerini ony boşatmaga çagyrdy.
Hökümi okalanda Sannikaw: “Meniň garyndaşlaryma serediň” diýdi. Suddaky adamlar hem “azatlyk”, “hökümete utanç” diýip gygyryşdylar. Köp adamyň aglandygy habar berildi.
Öten ýyl çagalary goraýyş gulluklary onuň ogly, şu ýylyň 15-nji maýynda dört ýaşyna giren Danili ýetimhana berjekdiklerini aýdyp, haýbat atypdylar.
Halip indi öz ogluna seretmäge mümkinçiliginiň bardygyna şatdygyny, ýöne esasy aladasynyň adamsynyň türme hökümidigini aýdýar: “Size dogrymy aýdýaryn. Bize 10 ýyl ýa 15 ýyl türme tussaglygy berilmändigine begenýäris. Olar munuň deregine maňa öz ogluma seretmäge mümkinçilik berip, çagany ata mährinden mahrum etdiler. Meniň esasy alada edýän zadym adamyma berlen bäş ýyl türme tussaglygy. Men onuň munça ýyl türmede galmajakdygyna berk ynanýaryn”.
Halip indi näme niýetiniň bardygyny şeýle düşündirdi: “Geljekki planlarym şeýle: birinjiden, ara salym salman, adamyma hat ýazjak. Maňa bäş aýlap bu mümkinçilik berilmedi. Ikinjiden, kwartiramyň ähli gulplaryny çalyşjak. Üçünjiden, pofessional arassalaýjy topar tutup, öýümi boýdan-baş arassalatjak, näme etmeli hem bolsa, KGB-niň ysyndan dynjak. Göz öňüne bir getirip görüň, ýaşyl, gyzyl jalbarly adamlar üç aýlap meniň öýümde dilenip gezdiler”.
Öňki prezidentlik kandidatlarynyň iki kömekçisine hem duşenbe güni iş kesildi. Pawel Sewýarynetsiň erkinligi üç ýyllyk mejbury iş bilen çäklendirildi. Siarhieý Martselowa hem iki ýyl möhlet bilen şertli iş kesildi. Bularyň ikisine-de, Halipiňki ýaly, protestlere gatnaşanlykda günä bildirildi.
Sewýarynets Belarus Hristian Demokratik partiýasynyň ýolbaşçylarynyň we türmedäki beýleki aktiwistleriň adyndan gürläp, şeýle diýdi: “Şu wagt ýagdaýy biziňkiden has agyr adamlar bar: Andreý Sannikaw we beýleki ýaş ýigitler. Biz olara kömek edip bilýäris. Biz olara goldaw gurnamaly. Men Hudaýa, meni goldap, maňa doga-dileg eden adamlara minnetdar”.
Sannikaw dekabrda geçen prezidentlik saýlawynda, resmi netijelere görä, sesleriň 2,5 prosente golaýyny alyp, Lukaşenkodan soň ikinji orny eýeledi.
Günbatarly synçylar saýlawlary “galplaşdyrylan” diýip häsiýetlendirdiler. Saýlawdan soň oppozisiýanyň basylyp ýatyrylmagy sebäpli, Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Belarus režimiň garşysyna sanksiýa girizdiler.
“Ýewropanyň iň soňky diktatory” diýip atlandyrylýan Lukaşenko Belarusy 17 ýyla golaý bäri sowet usulynda dolandyryp, ykdysadyýeti öz kontrollygynda saklap gelýär. Oppozisiýa we erken media ýol ýok.


text:
Adatdan daşary ýagdaý gulluklary ýolda, agyr garda galan ulaglarda müň çemesi adama kömege ýetişdi.
Demirgazyk Serbiýada agyr düşen gar ýollary bekledi. Döwlet demir ýol kompaniýasy gar basan ýolda galan iki otlynyň ýolagçylaryny ewakuasiýa etmeli bolandygyny aýtdy.
Resmiler şenbe güni, gaý-tupanly gar sebäpli, Wengriýa bilen aradaky esasy serhet geçelgelerini ýapmaly bolandyklaryny aýtdylar.
Ýeliň tizliginiň sagatda 160 km barabardygy aýdylýar we bu ýagdaý käbir ýerlerde 3.5 metr beýiklikdäki gar üýşmeklerini döretdi.


text:
Ukrainanyň gündogaryndan gowuşýan maglumatlarda 16-njy maýda daňdan hökümet güýçleriniň we separatistleriň arasynda bolan söweşde ukrain goşunynyň separatistleriň Slowýanskyň çetindäki pozisiýalaryny top okuna tutandygy barada aýdylýar.
Gozgalaňçylaryň metbugat-wekili söweşleriň 15-nji maýda başlanandygyny we 16-njy maýyň daňdany Slowýanskyň golaýyndaky Andreýewka we Semýonowka obalarynyň, şeýle-de Krasny Liman we Karagun şäherleriniň golaýynda dowam etdirilendigini habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de, Donetskde öz-özüni ykrar eden separatist ýolbaşçy Sergeý Zdrilýuk Kiýewiň regiondan goşuny çykarmagyna ultimatum talabyny öňe sürüpdi, bu talabyň möhleti 16-njy maýda agşam gutarýar.
Kiýewiň häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, 15-nji maýda howpsuzlyk güýçleri separatistleriň Slowýanskyň golaýyndaky bazasyny ýok edip, Kramatorskdan günorta tarapda telewizion diňiniň daşyndaky bäş kilometr giňişligine gözegçilik edýärler.


text:
Tanymal ýazyjy Salman Ruşdi özüne Eýranyň öňki lideri tarapyndan yglan edilen ölüm höküminiň indi öz gündelik durmuşyna täsir etmeýändigini, ýöne bu meseläniň entek aýrylyp hem gitmeýändigini aýtdy.
Ruşdi bu barada ýazyjy, Nobel baýragynyň eýesi Eli Wisel bilen söz azatlygy we adam hukuklary barada çykyş edenden aýtdy.
Eýranyň öňki lideri Aýatolla Homeýniniň 1989-njy ýylda çykaran fatwasy Ruşdiniň on ýyllap gizlenip ýaşamagyna sebäp bolupdy.
Homeýni onuň «Şeýtan aýatlary» kitabynda yslama şek etirilýändigini aýdyp, musulmanlaryň ony öldürmegini buýrupdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama býujet defisitini kemeltmegiň ýollary barada Kongresiň liderleri bilen gepleşikleriň ilkinji tapgyryny geçirdi.
Şenbe güni respublikanlar defisiti geljek 10 ýylda 4 trillion dollar kemeltmek baradaky öz talaplaryndan ýüz öwürdiler. Emma 2,5 trillion dollar barada gepleşiklere taýýardyklaryny aýtdylar.
Eger-de 2-nji awgusta çenli demokratlar we respublikanlar ylalaşmasalar, onda ABŞ-nyň taryhynda ilkinji gezek tehniki defolt bolup biler. Netijede, taryhda ilkinji gezek ABŞ-nyň öz borçnamalarynyň ählisini maliýeleşdirip bilmezligi ahmal.


text:
Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyna girýän ýurtlar şu gün Gazagystanda iki hepdelik harby tälim okuwyna başlady. Bu okuwa alty agzaly guramanyň 5-sinden 3 müňden gowrak esger gatnaşýar.
Gazagystanyň günortasyndaky Matybulak harby zonasynda geçirilýän harby maşklar neşe gaçakçylygyndan yslam jeňçiligine çenli aralykdaky regional howplara garşy durmaga taýýarlyk çärelerini öz içine alýar.
Gazagystanyň Goranmak ministrligi Orsetiň, Hytaýyň we Gazagystanyň türgenleşige müň esgerden iberendigini, Täjigistan bilen Gyrgyzystanyň bolsa hersiniň 150 esger iberendigini aýtdy.
Harby okuwa Özbegistan hem çagyrylypdyr, emma ol esger ibermejegini aýdypdyr.


text:
Žurnalistleri goraýjy komitet (CPJ) öz hasabatynda Orsýetiň häkimiýetleriniň media garşy duşmançylyga biparh garamagynyň Çeçenistanyň golaýynda alty žurnalistiň ýaralanmagyna getiren hüjüme sebäp bolandygyny aýtdy.
Guramanyň 10-njy martda bu hasabatyny çap etmeginden bir gün öň hüjümçiler aktiwistleri we žurnalistleri alyp barýan awtobusa hüjüm edip, olary urup-ýençdiler we awtoulagy otladylar.
Žurnalistler hökümete degişli bolmadyk Gynamalaryň öňüni almak boýunça komitetiň guramaçylygyndaky media saparyny amala aşyrýardy. Olar saparyna goňşy Inguşetiýada başlapdy we Çeçenistana barmak isleýärdi.
Toparyň agzasy Oleg Habibrahmanow ýaňy-ýakynda öz guramasyna iki gezek hüjüm edilendigini aýtdy.
Çeçenistanyň Kreml tarapyndan goldanýan lideri Ramzan Kadyrow we onuň tarapdarlary Gynamalaryň öňüni almak boýunça komitete köpçülikleýin haýbat atypdy.


text:
Ýemeniň polisiýasy paýtagt Sanadaky polisiýa akademiýasynyň öňünde bombaly ulagyň partladylandygyny habar berýär. 7-nji ýanwarda edilen bu hüjümde 30 çemesi adam öldi we 50-den gowragy ýaralandy.
Waka şaýat bolanlaryň we howpsuzlyk çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, kursantlar şäheriň merkezindäki polisiýa akademiýasyna öz arzalaryny tabşyrmak üçin ýygnanan mahaly, janyndan geçen hüjümçi partladyjy serişdeler ýerleşdirilen miniawtobusy partladypdyr.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Arap ýarymadasyndaky “Al-Kaýda” hereketi mundan öň amala aşyrylan şuňa meňzeş hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
“Talyban” hereketi ABŞ-nyň Owganystandaky esgerlerini doly çykarmak prosessini haýallatmak baradaky kararyna gaharly reaksiýa görkezdi.
“Talyban” ýazmaça beýanatynda “Owganystanda amerikanyň esgerleriniň saklanmagy biziň jyhad we göreş tagallalarymyzy gowşadyp bilmez” diýilýär.
Mundan öň, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama öňümizdäki ýyl Owganystanda 10 müň amerikan esgerini saklap galmak baradaky kararyny mälim edipdi.
“Talybanyň” ýolbaşçylarynyň biri “Reuters” habarlar gullugyna “bu baradaky karar owgan krizisini parahatçylyk ýol bilen çözmek boýunça olaryň islegleriniň ýokdugyny görkezdi” diýipdir.


text:
Her ýylyň 29-njy oktýabrynda Türkiýede jemhuryýetiň döredilmeginiň ýyl dönümi bellenilýär.
86 ýyl mundan ozal, ýagny 1923-nji ýylyň 29-njy oktýabrynda jemhuryýetiň düýbüni tutan Mustafa Kemal Atatürk beýik Millet Mejlisinde, ýagny parlamentde eden çykyşynda ýurtda Osmanly döwletiň ýerine täze düzgüniň, jemhuryýetiň esaslandyrylandygyny yglan etdi.
Şol çykyşynda Atatürk, Türkiýe jemhuryýetiniň dünýewi we kanun esaslarynda hereket etjekdigini belläp, režimiň ümzüginiň demokratik gadyr-gymmatlyklara tarapdygyny-da ýörite nygtapdy. Atatürk jemhuryýetiň esaslarynyň halkyň agzybir hereketinden dörejek güýje baglydygyny-da şol mejlisdäki çykyşynda belläpdi.
Ilkinji bolup Türkiýe ykrar etdi
Sowet Soýuzy dargandan soňra Türkiýe ilkinji bolup, Türkmenistanyň we beýleki türki jemhuryýetleriň garaşsyzlygyny ykrar etdi. Dörän mümkinçiliklerden peýdalanyp, Türkiýe Orta Aziýa bilen syýasy we ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda alada edip gelýär.
Gatnaşyklaryň ilerlemeginde ýa-da bar bolan problemalar dogrusynda Istanbul Koç uniwersitetinde Orta Aziýa barada sapak berýän professor Timur Hoja ogly bilen söhbetdeş bolduk. Onuň pikiriçe Türkiýe jemhuryýetiniň döremegi iki nukdaýnazardan ähmiýetli, birinjisi, onuň ilkinji gezek 1923-nji ýylda, “Türk” ady bilen bir döwletiň esaslandyrylmagydy, ýöne häzir türki milletleriň birnäçe döwleti bar, ikinjisi bolsa, bu täze döwletiň ozalky Osman imperiýasynyň dowamy bolman, dünýewi we döwrebap esaslara daýanýan bir döwletliginde.
Türkiýe ilkinji bolup, öz garaşsyzlygyny yglan eden Merkezi Aziýa döwletlerin, şol sanda Türkmenistany, resmi taýdan ykrar etdi. Şuny nazara alyp, gatnaşyklaryň ösmeginde ýa-da ösüş ýolunda dörän böwetler hakynda Timur Hoja şeýle diýdi: «Iki tarapyň-da kemçiligi bar. Munuň sebäbini hem Türkiýe tarapynda hem-de garaşsyzlygyna gowşan täze döwletlerden gözlemeli”.
Timur Hojanyň aýtmagyna göra, Birinjiden, türkiýeli alymlar sowet döwründe Türki döwletlerde ýaşaýan kowumdaşlarynyň ýagdaýyndan onçakly habar alyp bilmändikleri üçin garaşsyzlyk döwri başlananda olaryň syýasy, ykdysady we sosial durmuşlaryna doly göz ýetirip, gerekli syýasaty ýöredip bilmediler. “Elbetde, soňky döwürde ýagdaý bilen biraz tanşyp başladylar. Garaşsyzlygyna gowşan türki döwletlere hakda aýtsak, sowet döwründe türki döwletler bilen Türkiýede ýaşaýanlaryň arasynda göni we erkin gatnaşyklar bolmandy, soňky döwürde bolsa halkalaryň medeni gatnaşyklaryna garanda, liderleriň dürli ykdysady we syýasy şertnamalary baglaşmagyna köpräk ähmiýet berildi.”
Eýran we Orsýet faktory
Türkiýäniň Orta Aziýa bilen gatnaşyklarynda, bulardan başga-da Eýrandyr Orsýet faktorlaryny unutmaly däl diýip, professor Timur Hoja mälim etdi.
Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda Birleşen Ştatlar we günbatar döwletleri Orta Aziýada öz syýasatlaryny Türkiýäniň araçylygyndan peýdalanyp, alyp bardylar, bu gün bolsa olar bu döwletler bilen göni gatnaşyga girişýärler. “Bu meselede häzir Türkiýäniň ähmiýeti peseldimi?” diýen soragymyza professor Timur Hoja ogly şeýle jogap berdi: “Günbatar we Birleşen Ştatlar Eýranyň Orta Aziýa täsiriniň artmagyndan howatyr edip, Türkiýe ýaly dünýewi döwleti özlerine görelde edinmeklerini isleýärdi, ýöne haçanda Eýranyň bu sebite täsiriniň onçakly uly däldigine göz ýetirenden soňra, Günbatar we ABŞ regionyň döwletleri bilen göni gatnaşyklary ösdürip başladylar.”
Türkiýäniň Orta Aziýadaky syýasatynyň manysy energiýa hyzmatdaşlygynyň ýany bilen medeni gatnaşykary-da ösdürmekden ybarat. Bu ugurda soňky döwürde türki döwletleriň parlamentar assambleýasynyň duşuşygyny we türki döwletleriň Bakuwda geçirilen maslahatlaryny ýatlamak ýerlikli bolar.


text:
Täjigistanyň daşary işler ministri Sirojidin Aslow Duşenbede BMG-niň gynamalar boýunça ýörite wekili Juan Mendez bilen duşuşdy.
Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň duşenbe güni aýtmagyna görä, taraplar Täjigistanyň öz raýatlary babatynda gynamalaryň we adamkärçilige ters gelýän garaýyşlaryň öňüni almak boýunça halkara ylalaşyklaryna goşulmagynyň mümkinçiligini, şeýle-de Duşenbäniň gol çeken Gynamalara garşy halkara konwensiýasyny berjaý edişini ara alyp maslahat edipdirler.
Şenbe güni Täjigistanyň “Yslam galkynyş” atly oppozision partiýasy Duşenbede konferensiýa geçirip, ýurduň türmelerinde we polisiýasynda gynamalaryň edilmegine ünsi çekdi. Täjigistanyň adam hukuklaryny goraýjy guramalary hökümeti soňky ýyllarda türmelerde şübheli ýagdaýda ýogalan tussaglaryň ölüminiň sebäplerini derňemäge çagyrýarlar.


text:
Gürjüstanyň goranmak ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji, ýitirim bolan Dmitriý Şaşkin ýurdy terk etmek kararyna gelendigini mälim etdi. Şaşkin özüniň “Facebook” hasabynda Gürjüstana haçanda bolsa bir gün dolanmaga umyt edýändigini ýazdy.
Ol 1-nji oktýabrdaky parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanan käbir syýasatçylardan tapawutly garaýyşlarynyň badygy sebäpli, bu karara gelendigini aýdýar. Şeýle-de Şaşkin ýakynda özi babatynda peýda bolup biljek “ýalan hekaýalara ynanmazlyga” çagyrýar.
Milliarder Bidzina Iwanişwiliniň “Gürji arzuwy” koalisiýasy saýlawlarda Mihaýil Saakaşwiliniň partiýasyndan üstün çykandan soň, ýurduň ýokary derejeli resmileriniň ençemesi ýitirim boldy.
Geçen hepde goranmak ministriň metbugat wekili, onuň iş sapary bilen ABŞ-a gidendigini mälim edipdi.


text:
Türkmenler, umuman, futboly söýýän halk. Olar professional derejede geçirilýän ähli futbol ýaryşlaryna mawy ekranyň üsti bilen höwes bilen tomaşa edýärler.
Tehnikanyň ösmegi bilen, jahandaky ähli bolup geçýän wakalardan çetde galmaýan türkmenistanlylar futbol boýunça dünýä çempionatyna hem sypdyrman tomaşa etmegä doly mümkinçilik tapýarlar.
Umuman alanyňda, futbol boýunça dünýä çempionatyna tomaşa edýän janköýerleri Türkmenistanda üç derejä bölmek bolýar.
Olaryň birinjisi, diňe futbol bilen ýaşaýan janköýerlerdir. Bu janköýerler futbol üçin islendik çykdajylary etmäge, gijelerini telewizoryň ekranynyň öňünde ukusyny ýitirmäge doly taýýar adamlardyr.
Ikinji derejedäkiler liberal janköýerlerdir. Olar futbolyň ölemen janköýerleri, ýöne gerek ýerinde, öz bähbidi üçin birki sany oýny sypdyryp hem bilýärler. Futbolyň düzgünlerine gaty gowy düşunýän-de bolsalar, öz aladalary sebäpli, futbola tomaşa etmeklikde juda aktiwlik görkezip hem duranoklar.
Üçünji derejedäkiler passiw tomaşaçylardyr. Bular futbolyň düzgünlerine doly düşünmeseler-de, daş-töwerekdäki futbol şowhunyna goşulýanlardyr. Olar telewizorda gabat gelse, futbola tomaşa hem edäýýärler, gabat gelmese-de, görjegem bolup duranoklar. Umuman, bu derejedäki tomaşaçylar üçin futbol ýaryşynyň telewizordaky berilýän göni efirdäki goýberilişi bilen ýazgydaky goýberilişiniň hem tapawudy ýok.«Ýüz fontanda» ýüz meseläni çözüp bolýar
Futbol boýunça dünýä çempionaty türkmen telekanallary arkaly tomaşaçylara hödürlenilmeýär. Emma ýurtda çanak antennalarynyň her bir öýde bolmaklygy bu meselede känbir bir kynçylygy döredenok.
Elbetde, öýünde çanak antennasy bolan her bir kişi futbol boýunça dünýä çempionatyna göni efirde arkaýyn tomaşa edip bilýär diýmek bolmaz. Sebäbi dünýä çempionatyny telewideniýe arkaly görkezýän telekanallar bu tomaşany tölegli edýärler. Dünýä çempionatynyň oýunlary görkezilen çagy adaty görlüp ýörlen telekanallar ýapylýar. Munuň üçin bolsa, telekanala ýörite abonent tölegini tölemeklik hökman. Eger telekanalyň abonenti bolmasaň, onda dünýä çempionatynyň oýunlaryna tomaşa etmek asla mümkin däl.
Aşgabadyň «Ýüz fontan» diýlip atlandyrylýan bazarynda tehnikalaryň islendik görnüşleri satylýar. Tehnikalardan başga-da, bu ýerde daşary ýurtlaryň pully telekanallaryna garakçylyk ýoly arkaly tomaşa etmeklik hyzmatlary hem ýola goýlan.
Gurplurak adamlar «Ýüz fontan» bazarynda özleri üçin tehnologiýanyň soňky gazananlary netijesinde çykan týunerleri (receiver) satyn alýarlar. Ol týunerler Orsýediň belli telekanaly bolan NTW+ telekanalyny garakçylyk ýoly arkaly görmäge şert döredýär. Hytaýda öndürilýän bu receiverler ýörite serwereden goýberilýän signallar arkaly NTW+ telekanalynyň gizlin kodlaryny döwmäge ukyply. Bu týunerleriň bahasy ortaça 130 amerikan dollarydyr. Ýöne ony sazlamak üçin çykdajylary goşanyňda, umumy baha 160 dollara baryberýär. Elbetde, bu receiverler türkmenistanlylaryň her biri üçin elýeterli däl.Göni efirde futbola tomaşa etmek islegi
Futbola göni efirde tomaşa etmek iň bir lezzetli duýgudyr. Şonuň üçin türkmenistanlylaryň köpüsi çanak antennalaryny “Abs-1 75” gradusa öwrüp, täjik doganlaryna umyt baglaýarlar. Bu hemranyň üsti bilen türkmen janköýerleri Täjigistanyň birinji hem-de «Safina» atly telekanallary arkaly dünýä çempionatyna tomaşa edýärler. Täjigistanyň bu telekanallary Orsýediň ORT hem-de Rossiýa telekanallarynda görkezilýän futbol ýaryşlaryny göni efirde alyp görkezýärler.
Ýöne täjikleriň telekanallarynyň futbol ýaryşlaryny görkezmeginde türkmen janköýerleri üçin bir kemçilik bar, ol hem telekanalyň resmi habarlar gepleşigi bolanda, futbol ýaryşynyň ýarpy bilinden kesilip goýberilmegidir. Mundan başga-da täjikleriň kanallary dünýä çempionatynyň ähli oýunlaryny-da görkeziberenok.
Maşgala býujeti çäkli bolan türkmenistanlylar täjik doganlarynyň bu hereketlerine mejbury ýagdaýda boýun bolmaly bolýarlar. Ýöne kanagaty ýetmedikler çanak antennalaryny başga graduslara öwürýärler. Göni efirde dünýä çempionatyny görmek isleýän janköýerler özleriniň düýbünden düşünmeýän dillerinde hem futbola tomaşa etmekden gaça durmaýarlar.Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
“Türkmenhowaýollary” dünýäniň birnäçe iri şäherlerine göni reýsleri ýerine ýetirýän we 30-dan gowrak ýurda çarter uçuşlaryny amala aşyrýan döwlet howa-aragatnaşyk kompaniýasydyr.
“Türkmenhowaýollarynyň” häzirki resmi internet saýtynda
aýdylyşyna görä, içerki we halkara howa ugurlarynda ýokary hilli hyzmatlary üpjün etmek we howa gatnawynda ösen tehnologiýalary ornaşdyrmak - kompaniýanyň esasy wezipesidir. Häzirki wagtda kompaniýa täze saýty açmagyň
üstünde işleýär. Täze saýtda kompaniýanyň bilet satýan kassalary, uçuş ugurlary we wagty barada ozalkysyndan has köp maglumat berilýär. Emma internet arkaly bilet satyn almak ýa bronlamak düzgüni barada habar berilmeýär.
Azatlyk Radiosy bilen gürrüňde dünýäniň ähli ýurtlarynda giňden ulanylýan hut şu internet usulynyň täze ýylyň bosagasynda “Türkmenhowaýollarynyň” ýolagçylarynyň Moskwada duçar bolan kynçylyklary ýaly ýagdaýyň öňüni alyp biljek ýoldugyny kompaniýanyň işgärleri-de, ýolagçylar-da aýtdylar.
Döreýän kynçylyklar
Açyk möhletli uçar biletleri bolan jemi 200-den gowrak ýolagçy 2011-nji ýylyň bosagasynda ençeme günläp Moskwadan Aşgabada uçup bilmän kösendi. Bu waka “Türkmenhowaýollarynyň” öňünden satýan açyk möhletli biletlerine uçuşyň wagtyny goýdurmak hyzmatynda kemçilikleriň bardygyny görkezdi.
Şu günki gün kompaniýa Türkmenistandan başga ýurtlara gatnaýan uçarlaryna satýan biletleriniň esasy bölegini açyk möhletli satýar. Biletlere uçuş wagtyny goýdurmak üçin ýolagçylar kompaniýanyň kassalaryna barmaly bolýarlar. Hususan-da Orsýetde şeýle kassalar Moskwada we Sankt-Peterburgda ýerleşýär. Bu ýagdaý Orsýetiň biri-birinden uzakda ýerleşýän Perm, Penza, Kislowodsk we Kazan ýaly şäherlerinde ýaşaýan türkmenistanlylar we ilkinji nobatda-da şol şäherlerde okaýan studentler üçin kassa baryp, uçuş wagtyny belletmek mümkinçiligini çäklendirýär. Şeýle ýolagçylar Aşgabada uçjak wagty Moskwa baryp, biletlerine wagt goýdurmakdan başga çäräniň ýokdugyny aýdýarlar.
Uçarlarda ýer gytçylygy, adatça, dynç alyş möwsümi döwründe has hem güçlenýär. Bu ýagdaý ýyllar boýy gaýtalanyp gelýär.
Internet mümkinçilikleri
Ýolagçylaryň-da, howa aragatnaşyk kompaniýalarynyň-da, şol sanda “Türkmenhowaýollarynyň” işgärleriniň-de pikirine görä, meseläni internet arkaly satylýan elektron biletler ýa bron usuly bilen çözüp bolardy. Emma “Türkmenhowaýollary” bütin dünýäde giňden ulanylýan bu usuly näme üçindir häzire çenli-de öz müşderilerine teklip edip bilenok.
“Türkmenhowaýollarynyň” uçar biletlerini internet arkaly satmak we bronlamak usulyny girizmegi bilen bagly meselä geçen ýylyň fewral aýynda türkmen hökümeti tarapyndan garalypdy. Şonda munuň üçin taýýarlyk görülýänligi we internet hyzmatlarynyň 2011-nji ýylda işe giriziljekdigi habar berilse-de, bu düzgün henizem işe girizilenok.
Şol bir wagtda-da bilermenler internet hyzmatlarynyň halkara howa-aragatnaşyk kompaniýalary tarapyndan giňden ulanylýan we işlenen usul bolansoň, onuň uly bir tehniki ýa-da maliýe çykdajylaryny talap etmeýänligini belleýärler. Tersine, internet tehnologiýasynyň goşmaça edaralary açmak ýa işgärleri saklamak üçin çykdajylary azaldýanlygyny aýdýarlar.
Orsýetli ykdysady bilermen Andreý Suzdalsew
häzirki ýagdaýda “Türkmenhowaýollarynyň” internet tehnologiýalardan çetde durmagynyň sebäbini Tükmenistanyň alyp barýan syýasatyndan görýär:
—“Türkmenhowaýollarynyň” internetden çetde galýanlygy umumy ýagdaýy häsiýetlendirýär. Şu günki gün bu şirketiň işleýän esasy ugurlaryny türkmenleriň has köp gatnaýan Orsýet, Belarus, Ukraina ýaly ýurtlary emele getirýär, kompaniýa dünýä derejesinde giňden tanalman galýar. Meniň pikirimçe, ýurtda internet tehnologiýalarynyň ösüşine Türkmenistanyň hökümetiniň internete şübheli garamagy öz täsirini ýetirýär.
“Türkmenhowaýollary” täze ýylyň öňüsyrasynda Moskwadan Aşgabada uçup bilmän kösenen ýüzlerçe ýolagçysyny Türkmenistana äkitmek üçin azyndan iki sany goşmaça uçary ýollamaga mejbur boldy. Goşmaça uçarlaryň bolsa goşmaça çykdajylary talap edýänligi düşnüklidir.


text:
Russiýanyň ýolbaşçylygyndaky “Garaşsyz döwletleriň arkalaşygy” atly gurama agza ýurtlaryň ýokary derejeli diplomatlary özaralaryndaky hyzmatdaşlygy artdyrmagyň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin gyrgyz paýtagty Bişkekde ýygnandylar.
Ermenistanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Russiýanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň daşary işler ministrleri hem-de Moldowanyň we Özbegistanyň daşary işler ministrleriniň orunbasarlary hem-de Azerbaýjanyň we Ukrainanyň ýörite wekilleri 3-nji aprelde geçirilen ýygnaga gatnaşdylar.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi gürrüňi gidýän ýurtlaryň resmileriniň arasynda geçiriljek gepleşiklerde “Garaşsyz döwletleriň arkalaşygyna degişli ýurtlaryň serhedindäki krizisi” bilelikde çözmek tagallalary maslahat ediljekdigini belledi.
Gürrüňi gidýän ýygnagyň öňüsyrasynda, gyrgyz daşary işler ministri Erlan Abdyldaýew we onuň rus kärdeşi Sergeý Lawrow duşuşyk geçirdiler.


text:
Üç astronawtly “Soýuz” atly raketa Halkara kosmos stansiýasyna uçuryldy.
Kosmos gämisinde orsýetli kosmonawt Sergeý Wolkow, gazagystanly Aýdyn Aýmbetow we daniýaly Andreas Mogensen bolup, ol 2-nji sentýabrda Russiýanyň Gazagystandaky Baýkonur kosmodromyndan uçuryldy.
Russiýanyň kosmos gullugy “Roskosmosdan” Wolkow öz kakasynyň yzyny yzarlaýar. Onuň kakasy mundan 24 ýyl ozal kosmosa uçupdy.
Aýbetow kosmosa uçan üçünji gazagystanlydyr. Ol iýun aýynda kosmosa uçmak missiýasyndan çykarylan 54 ýaşly britan aýdymçysy Sarah Braýtmanyň (Sarah Brightman) deregine kosmosa uçdy.
Ýewropanyň kosmos gullugyndan Mogensen kosmosa uçan ilkinji daniýalydyr.


text:
1959-njy ýylda düýbi tutulan Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudy bu ýerde öz nobatyna garaşýan arzalaryň soňky ýyllarda ilkinji gezek azalandygyna şaýat bolýar.
Bu suda adam hukuklarynyň kemsidilmeginiň öňüni almak boýunça ýüz tutup boljak iň güýçli edara hökmünde garalýan Orsýetden hem gowuşýan arzalaryň sanynyň azalandygy aýdylýar.
Fransiýanyň Strasburg şäherinde ýerleşýän bu sudda Orsýetiň raýatlary tarapyndan iberilen arzalaryň sanynyň geçen ýyl 40 müňden 28,600-e düşendigi habar berilýär.
Gözden geçirilen şol arzalaryň uly bir bölegi-de, diňlenişige mynasyp däldigi tassyklanyp, ret edilip, yzyna gaýtarylypdyr.
Moskwa agzalýan suda Orsýetden gowuşýan arzalaryň sanynyň azalmak tendensiýasyny ýurtda sud sistemasynyň gowulaşmagynyň alamaty hökmünde suratlandyrýar.
Orsýetiň sud sistemasy korrumpirlenen we kemçilikden ýüki ýetik adalat sistemasy hökmünde tanalýar. Şol bir wagtyň özünde-de indiden beýläk Ýewropa suduna gelip gowuşýan şikaýatlaryň sany boýunça Orsýetiň öňde bolmajaklygy çaklanylýar.
Adam hukuklaryny goraýan käbir orsýetli aklawçylar bolsa Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudunyň berýän hasabatlarynda nähilidir bir ýalňyşlygyň bardygyny aýdýarlar.
Hakyna tutulan ýuristler
Hukuk goraýjylar arzalaryň sanynyň kemelmeginiň ýene bir sebäbini, Orsýetiň hökümeti tarapyndan hakyna tutulyp, Strasburga iberilen ýuristleriň täsiri bilen baglanyşdyrýarlar.
Olaryň aýtmagyna görä, Orsýetden gelen arzalaryň sud diňlenişigi tapgyryna geçmezden ozal, orsýetli ýuristler, göräýmäge, şol arzalary gözden geçirmäge kömekleşýärler, şeýlelik-de olar bu şikaýatlaryň sud diňlenişigine geçmek mümkinçiligini azaldýarlar.
Bu barada moskwaly hukuk goraýjy aktiwist Lew Ponomarýow şeýle diýýär: "Orsýetli yuristleriň bir toparynyň Strasburgda işläp başlamagy bilen arzalaryň sanynyň pese gaçmagynyň bir wagta gabat gelmegi ýöne ýerden däldir. Olara şikaýatlaryň sanyny kemeltmek üçin anyk bir buýruklaryň berilmedik bolmagy-da mümkin. Ýöne olar Orsýetiň hökümeti tarapyndan ugradyldy we Orsýetiň ýokary wezipeli ýolbaşçylarynyň köpüsi Strasburgda şikaýatlaryň çakdanaşa köpdügini we munuň sebäbini gözden geçirmegiň zerurdygyny aýdypdylar".
Täze düzgünler
Orsýetden gowuşýan arzalaryň sanynyň azalmagynyň esasy sebäpleriniň biri-de geçen ýylyň iýun aýynda agzalýan sud tarapyndan girizilen täze düzgünler bilen baglanyşykly bolup biler.
Aýdylşyna görä, bu täze düzgünler arza tabşyryş prosesiniň talaplaryny güýçlendirmek we sud organynyň işini petikleýän on müňlerçe ýalňyş taýýarlanan arzalary azaltmak üçin girizilipdir.
Muňa garamazdan, suduň 2012-nji ýyl boýunça statistikasy Orsýetde käbir toparlary alada goýýar. Habar serişdeleriniň käbirleri Kremli, ýurtda şikaýatlaryň döremegine sebäp bolýan problemalary çözmegiň deregine, suda berlen arzalaryň öňüne böwet bolmaga synanyşmakda aýyplaýarlar.
Şol bir wagtyň özünde-de Ýewropa Sudy Moskwa tarapyndan ugradylan ýuristleriň toparyny makullady.
Ýewropa Sudunyň resmileri inisiatiwany tankyt edýänleri köşeşdirmäge synanyşyp, aglabasy ýaş ýuristlerden ybarat bolan bu orsýetli toparyň işine ýakyndan gözegçilik edilýändigini aýdýar


text:
Penşenbe güni Belarusyň sudy, geçen ýylyň dekabrynda köpçülikleýin protestlere gatnaşandygy üçin, oppozisiýa aktiwisti 27 ýaşly Wasiliý Parfenkowy dört ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Prokuratura Wasiliý Parfenkowa alty ýyl türme tussaglygynyň berilmegini sorapdy.
Geçen ýylyň dekabrynda Aleksandr Lukaşenkonyň nobatdaky gezek prezidentlige saýlanmagyna garşy müňlerçe adam paýtagt Minskde protest geçiripdi.
Şol protestlerde 30 töweregi adam, şol sanda prezidentlige dalaş eden dört sany kandidat hem tussag edilipdi.


text:
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti öz ofiserleriniň Siriýada “Yslam döwleti” (YD) toparyna goşulmaga synanyşmakda güman edilýän iki daşary ýurtlyny tussag edendiklerini habar berdi.
Komitet 24 we 50 ýaşly bu adamlaryň atlaryny we haýsy ýurduň raýatlarydygyny mälim etmedi.
Emma häkimiýetler olaryň Gyrgyzystan bilen goňşy ýurduň raýatlarydygyny 21-nji iýunda bellediler.
Olara Gyrgyzystana bikanun geçmek bilen bagly günä bildirilýär.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetine görä, agzalan adamlar Gyrgyzystanyň serhetlerinden fewral aýynda geçipdir we 10-njy iýunda tussag edilipdir.


text:
23-nji noýabrda Ýewropa Parlamentiniň Halkara işler boýunça komitetinde orsýetli aklawjy Sergeý Magnitskiniň türmede ölmegine gatnaşygy bolan orsýetli resmilere garşy syýahat gadagançylygyny girizmek biragyzdan tassyklandy.
Magnitskiniň ölümine gatnaşygy bolan resmileriň Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasyna girmegi gadagan we olaryň daşary ýurtlardaky emlägi ellerinden alnar.
“Hermitage Capital” kompaniýasyna adwokatlyk eden Magnitskiý bir ýyl mundan ozal wagtlaýyn tussgahanada ölüpdi.
Magnitskiniň ýürek keselinden ölendigi habar berildi. Emma adam hukuklaryny goraýjylar Magnitskiniň saglygyny bejertmegine ýol berilmändigi üçin ölendigini öňe sürýärler.


text:
Goranmak üçin edilýän çykdajynyň üznüksiz artdyrylmagynyň üýtgewsiz zat däldigi bilen sowuk uruşdan soň, Pentagon häzirki wagtda ilkinji gezek ýüzbe-ýüz bolýar. Goranmak ministri Robert Geýts penşenbe güni Pentagonyň göz öňünde tutulan harajatlary geljek bäş ýylda 78 milliard dollar kemeltjekdigini bildirdi.
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts we Ýaragly güýçleriniň ştablar başyklarynyň birleşen komitetiniň baştutany Maýk Mallen metbugat konferensiýasynda, 6-njy ýanwar.
Bu üýtgeşiklik ýaragly güýçler üçin goýberilýän ýyllyk býujetiň öňümizdäki ýyllarda diňe inflýasiýa laýyklykda artjakdygyny, ýogsa onuň 2015, 2016-njy ýyllara çenli iş ýüzünde doňduryljakdygyny aňladýar. Geýtsiň aýtmagyna görä, býujetiň beýle kemeldilmegine sebäp bolýan zat ýurduň häzir başdan geçirýän kynçylykly maliýe ýagdaýy bilen baglanyşykly. Ýöne bu bir garaşylmadyk zat däldi. Ýurduň tutuş býujetiniň bäşden birine barabar goranyş harajatynyň häzirki depginde dowam etmejekdigini Demokratlaram, Respbublikanlaram soňky hepdelerde duýdurypdylar.
Geýtsiň bir metbugat konferensiýasynda bildirmegine görä, geljek ýyl üçin Ak Tam tarapyndan Pentagona teklip edilen, Owganystan we Yrak urşuna gidýän harajatdan daşgary, 553 milliard dollar, ýagny 2011-nji ýyl üçin soralanyndan takmynan bir prosent artyk. Geýts: “Bu pul öňümizdäki ýyllarda goşun için ýeterlik” diýse-de, esgerleriň sanynda, daşary ýurtlardaky harby bazalarda we ýarag programmalarynda mundan ýokary çäklendirmeleriň bolmagynyň töwekgel işdigini belledi.
“Meniň pikirimçe, Birleşen Ştatlaryň tutuş dünýäde ýüzbe-ýüz bolýan we ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin çylşyrymly kynçylyklaryny, mysal üçin, global terrorizmi, ýetip gelýän harby güýçleri, atom ýaragy bolan ýaramaz döwletleri we ýene-ýeneleri göz öňüne getireniňde, bu plan goranyş üçin zerur harajatyň iň az derejesi” diýip, Geýts aýtdy.Maslahat berlipdi
Kongresiň agzalary goranyş býujetini öz regionlaryna getirýän ykdysady bähbitleri üçin hemişe gorap geldiler. Kongresiň Ýaragly güýçler baradaky komitetiniň täze başlygy kaliforniýaly Respublikan Howard P. MakKeon teklip edilen çäklendirmelere özüniň “begenmeýandigini” aýtdy. Ýöne beýleki tanymal Respublikanlaryň arasynda goranyş harajatynyň kemeldilmegine göni garşy çykan ýok.
Harby harajaty çäklendirmegi maslahat berip gelýänler ozal hem bardy. Prezident Barak Obama tarapyndan bellenen, iki partiýanyň wekillerini-de öz içine alýan defisit komissiýasy 2015-nji ýyla çenli goranyş býujetini 100 milliard dollar kemeletmegi maslahat berdi.
Geýts: “Harby işgärler kyn günlere taýýarlykly bolmaly” diýse-de, öňünden gören çäreleri bilen Pentagony mundan hem agyr çäklendirmelerden gorady. Ol geçen iki ýyllykda gymmat bahaly ýarag programmalaryny ýatyrdy. Ol žurnalistlere: “Biz goranyş programmalarynyň her biriniň hökman däldigine düşünmeli” diýdi.
Bu tygşytlylyk öz täsirini Ýewropa-da ýetirjege meňzeýär. “Geçirilen barlaglara esaslansaň, Ýewropda biziň güýç strukturamyzda artykmaçlygyň bardygyny görmek bolýar. Biz bu işiň alternatiw ýollaryny agtarýarys. Ýöne 2015-nji ýyldan bärde we öz ýaranlarymyz bilen maslahatlaşman, bu barada edilen iş bolmaz” diýip, Geýts aýtdy.“Washington Post” gazetinden Kreýg Uitlogyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Amur derýasynda suw derejesiniň 700 santimetr ýokary galmagy bilen Habarowskyň ilaty ewakuasiýa edilip başlandy. Penşenbe güni ýerli resmiler suwuň derejesiniň mundan hem has ýokary bolup biljekdigini duýdurdylar.
Ýerli meteorologiýa gullugyna görä, 29-njy awgustda suwuň derejesiniň 780 santimetre ýetmegi ähtimal. Şäheriň häkimi suw alan ýerlerden göçürilýän ilat üçin wagtlaýyn gaçalgalaryň döredilendigini habar berdi.
Amur derýasynyň Komsomolsk-na-Amure şäheriniň golaýyndaky böleklerinde suwuň derejesi eýýäm galyp, Habarowskdan 300 kilometr uzaklykda ýerleşýän bu ýerleri eýýäm suw alyp başlapdyr.
Orsýetiň hökümeti derýanyň kenarynda böwetleri dikmek we öýlerini suw alan müňlerçe adama ýardam bermek üçin regiona harbylaryny ýollady. Amur derýasynyň Hytaýa degişli tarapynda ençeme adamyň heläk bolandygy barada habar berilýär.


text:
Şu gün Arap Ligasynyň gözegçileriniň Siriýanyň Homs şäherine barmagyna garaşylýar.
Aktiwistleriň maglumatyna görä, duşenbe güni Homs şäherine tanklardan ot açylanda azyndan 30 adam ölüpdir.
Geçen anna güni Damaskda amala aşyrylan bomba hüjümlerinde 44 adamyň ölmeginden soň, Homsdaky çaknyşyklar hem ýaýbaňlandy.
Duşenbe güni Arap Ligasyndan 50 gözegçi Siriýada prezident Başar al-Assadyň garşydaşlary bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda dokuz aý bäri dowam edýän ganly çaknyşyklary togtatmak üçin Siriýa gelipdi.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Garkyn etrabynda ýerli polisiýa – protest mahaly – üç sany etniki türkmeni öldürdi. Wakada ýedi adam hem ýaralanypdyr. Iň soňky gelip gowşan maglumatlarda soňy bilen ýarlananlardan hem biriniň wepat bolandygy aýdylýar.
Garkynyň oba geňeşiniň başlygy Gulam Rasul Karýardaryň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, bu waka 16-njy martda ýüze çykypdyr. Sebitde ýaşaýan etniki türkmenler ýerli häkimiýetiň binasynyň öňünde ýygnanyp, goňşy Türkmenistanyň olaryň öz ýerlerini eýelemegini bes etmegini sorap protest geçiripdirler.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň bu waka dogrusyndaky maglumatyny diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
Bosniýanyň demirgazyk-gündogaryndaky Nezuk obasyndan 5 müňden gowrak adam 110 kilometrilik ýörişe, Srebrenisa ugrady.
Olar bu ýere ýekeşenbe güni, 11-nji iýulda, gyrgynçylygyň 15 ýyllyk ýyl dönümine barmaly.
Serb güýçleri 1992-1995-nji ýyllaryň Bosniýa urşy mahalynda Srebrenisa şäherine hüjüm edip, 8 müňden gowrak musulman erkegini gyrgyna beripdi.
Srebrenisa şol wagt Birleşen Milletler Guramasynyň goraýan ýeridi, BMG-niň parahatçylyk esgerleri 1995-nji ýylyň iýulynda bolan gyrgynçylygyň öňüni alyp bilmändi.


text:
Adam hukuklaryny goraýan HRW guramasy dnýä ýüzünde adam hukuklarynyň berjaý edilişi boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi. Bu hasabatda “ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň hökümetleri tarapyndan ýol berilýän çynlakaý hukuk bozulmalary bilen bagly yzygiderli we açyk alada bildirip, 2014-nji ýylda adam hukuklarynyň berjaý edilmegini gowulandyrmaga çagyrmaly diýilýär.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu hasabatyň Türkmenistan bölümi barada HRW guramasynyň Bişkekdäki eksperti Stiw Swerdlow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Siziň täze çap eden hasabatyňyzda Türkmenistanyň dünýäniň iň bir repressiw ýurtlarynyň biri bolup galýandygy aýdylýar. Emma geçen ýyl Türkmenistanda käbir ilerlemeleriň bolandygy, žurnalistleriň ýa pikirini açyk aýdýan adamlaryň ozalkylar ýaly ýanalmandygy aýdylýar. Siz ýagdaýyň üýtgemändigi baradaky pikiriňizi düşündirip bilmezmisiňiz?
Stiw Swerdlow:
Türkmen hökümetiniň geçen ýylda dürli kanunlary kabul etmek bilen bagly gören jemgyýetçilik gatnaşyklary tagallalaryna we kampaniýalaryna garamazdan, Türkmenistan hakykatda garaşsyz derňew, barlag geçirmek üçin ýapyk, metbugat we din azatlyklary aýylganç derejede çäklendirilen.
Boris Şyhmyradowyň we başga-da köp adamyň, hökümetiň aýtmagyna görä, şol wagt Nyýazowyň häkimiýetden agdarylmak synanyşygyna ilteşikli bilnip, türmä basylaly bäri on ýyl we ondanam gowrak wagt geçdi. Emma biz şol syýasy tussaglaryň köpüsi barada hiç bir habar eşitmedik. Olaryň bir toparynyň hakykatda diridigi ýa ölendigi hem aýdyň däl.
Türkmenistan halkara jemgyýetçiligine, hatda şol syýasy tussaglaryň köpüsiniň garyndaşlaryna hem olar bilen görüşmäge, saglyk ýagdaýlaryny bilmäge, nirede saklanýandyklaryny görmäge rugsat bermeýär, olar hakda maglumat bermekden ýüz öwürýär.
Biz 2013-nji ýylda prezident G.Berdimuhamedowyň şahsyýet kultunyň has depginli ösdürilýändigini gördük. Metbugat azatlygy, köppartiýaly syýasy sistema barada aýdylanda bolsa, hakykatda hiç hili ilerleme bolmady. Muňa derek biz ilatyň görlüp-eşidilmedik izolýasiýadan, düzüwli bilim almak, saglygyna seretdirmek mümkinçilikleriniň ýoklugyndan ejir çekýändigini gördük. Ol ýerde bir topar problema bar.
Biz türkmen hökümetiniň jemgyýetçilik gatnaşyklary tagallalary özgerdi, emma gynansak-da, iş ýüzünde emele ýagdaý üýtgemedi diýip pikir edýäris. Onsoň adamlaryň täze syýasy tussaglaryň ýa täze tussag edilen žurnalistleriň ýokdugyny progres hökmünde görkezjek bolmagy gaýgyly bir fakt. Ol ýerde Türkmenistanyň tutuş ilaty babatda adam hukuklarynyň iň bir esasy, düýpli pudaklarynda ilerleme bolmady.
Azatlyk Radiosy: Siziň guramaňyz ýa özüňiz, ýa başga bir adam hukuklary eksperti geçen ýylda Türkmenistana sapar etmek mümkinçiligine eýe boldumy?
Stiw Swerdlow:
Elbetde, bu hemişe Hýuman Raýts Wotçyň arzuwy, biz dünýä ýüzünde köp hökümet, şol sanda adam hukuklary ýaramaz hökümetler bilen hem işleşýäris. Türkmenistan bolsa ýapyklykda aýratyn saýlanýar we Hýuman Raýts Wotç oňa baryp bilmeýär. Ýogsam biz Türkmenistana sapar etmek üçin gaýta-gaýta wiza sorap ýüz tutýarys. Dünýäde ne biz, ne-de hakykatda garaşsyz bolan başga bir adam hukuklary guramasy Türkmenistana sapar edip bilýär. Ýa-da bolmasa, bu meselelr barada ýazmak isleýän žurnalistlerem Türkmenistana ýyllar boýy, hakykatda on ýyldan gowrak wagt bäri sapar edip bilmeýär. Ýogsa olaram gaýta-gaýta wiza sorap ýüz tutýarlar.
Türkmen hökümetiniň ýagdaýy gowulandyrjak diýýäni çyn bolsa, hakykatdanam plýurilizme ýol açmak isleýän bolsa, onda gelýän ýyllarda edip biljek iň bir ýönekeý zady - BMG-niň adam hukuklary meseleleri boýunça garaşsyz ekspertleriniň ýurda gelmegine we hökümetiň boldy diýýän özgerişlerini görmäge, derňemäge rugsat bermeli. Başgaça ýagdaýda, olar diňe kagyz ýüzündäki ritoirika bolup galar.
Azatlyk Radiosy: Hýuman Raýts Wotç guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktory täze hasabat bilen bagly beýanatynda bu sebitdäki hukuk bozulmalarynyň uzak möhletli durnuklylyga howpdugyny ýatlatdy we Merkezi Aziýanyň partnýorlarynyň bu sebitdäki ösüşiň ähli ugurlaryna, şol sanda adam hukuklary meselesine hem öz ünslerini gönükdirmelidigini aýtdy. Emma bu sebitiň döwletleri halkara jemygetçiliginiň çagyryşlaryna kän baş galdyrmaýar. Şeýle ýaýdaýda partnýorlar ýa-da halkara jemygetçiligi näme edip biler?
Stiw Swerdlow:
Meniň pikirimçe, olar kän zat edip biler. Bu sözler, jemgyýetçilik beýanatlary bilen başlanýar. Şol beýanatlaryň ähmiýetiniň peseldilmezligi möhüm bolup durýar. Haçanda Ketrin Aşton ýa-da BMG-niň ýokary derejeli resmisi, ýa-da bolmasa döwlet sekretary Jon Kerri Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmalarynyň aýratyn alnan bir meselesine ünsi çekse, hökümeti bu ýagdaýy düzetmek üçin çäre görmäge çagyrsa, bu, elbetde, örän möhüm.
Emma, gynansak-da, Merkezi Aziýa, hususan-da Türkmenistana gezek gelende Döwlet departamenti hem, ÝB hem aýratyn alnan problemalara göz ýumýarlar, kähalatda bolsa ol ýerde adam hukuklary boýunça bolmadyk progres, öňegidişlik barada gürrüň edýärler. Olaryň gelýän ýyllarda edip biljek zady Türkmenistan babatda syýasy tussaglaryň azat edilmeginiň zerurlygy, BMG-niň guramalarynyň Türkmenistana gelmeginiň we öz işlerini edip bilmeginiň zerurlygy babatda örän anyk beýanatlary etmek bolup durýar.


text:
Tunisiň hökümeti 27-nji iýunda özüniň döwlet tarapyndan kontrolluk edilýän 80 metjidi ýapjagyny aýtdy.
Bu çäre ýaragly adam Sus şäherindäki kurort myhmanhanasynda 39 adamy öldüreninden soň görülýär.
Tunisiň premýer-ministri Habib Essid metjitleri zorluga meçew bermekde aýyplady we olaryň şu hepde içinde Içeri işler ministrligi tarapyndan ýapyljagyny aýtdy.
Esasan ýewropaly turistleriň öldürilen hüjüminiň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» topary öz boýnuna aldy.
Mart aýynda jeňçiler Tunisiň Bardo muzeýinde hem turistlere hüjüm edip, 22 adamy öldüripdiler.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti 18-nji iýulda halkymyzyň milli baýramy bolan Oraza baýramyny bellemek we şol güni iş güni däl diýip yglan etmek baradaky Permana gol çekdi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe mähriban halkymyzyň bitewüligini, agzybirligini we jebisligini has-da berkitmek, türkmen halkynyň köpasyrlyk däp-dessurlaryna aýawly çemeleşmek, gymmatly ruhy baýlyklarymyzy gorap saklamak, şeýle hem «Oraza baýramyny bellemek hakynda» Türkmenistanyň Prezidenti Permana gol çekdi.
Permana laýyklykda, şu ýylyň 18-nji iýulynda eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli edaralarda, kärhanalarda we guramalarda halkymyzyň milli baýramy bolan Oraza baýramyny bellemek we şol güni iş güni däl diýlip yglan edildi.


text:
Pakistanyň ozalky harby baştutany Perwez Muşarraf 2008-nji ýylda Benazir Bhuttonyň janyna kast edilmegi bilen bagly aýyplama bilen ýüzbe-ýüz bolmagynda galýar, emma ol ýurda dolanmagy wada berýär.
Perwez Muşarraf şu aýyň soňunda Pakistana dolanmak barada karara gelendigini mälim etdi. Pakistanyň döwlet prokurory bolsa, Muşarraf ýurda dolanan ýagdaýynda, ony Benazir Bhuttonyň janyna kast edilmegi bilen bagly tussag etjekdigini aýdypdy.
Muşarraf Karaçidäki birnäçe müň adamdan ybarat tarapdarlaryna telefon edip, saýlawlara taýýarlyk görmek üçin ýanwaryň 27-sinden 30-y aralygynda ýurda dolanjakdygyny aýtdy. Özüne garşy bildirilen aýyplama bilen bagly Perwez Muşarraf şeýle diýýär:
— Men Pakistana dolanýaryn, ýöne ol ýerde meni gorkuzmak üçin tagalla edýärler. Meniň garşyma gönükdirilen aýyplamany esassyz hasaplaýaryn, ýöne biz ol aýyplama boýunça işe sudda serederis.
Muşarraf 1999-njy ýyldaky hökümet agdarylyşygynda häkimiýet başyna gelipdi we 2008-nji ýylda wezipesinden çekilipdi. Şondan bäri ol Londonda, Dubaýda ýaşaýar we ýurduna dolanmaklygy planlaşdyryp gelýär.
Muşarrafyň öňünde ilki bilen ýurduna dolananda tussag edilmekden gutulmak meselesi dur. Ýekşenbe güni döwlet prokurorlarynyň aýtmaklaryna görä, Muşarraf 2008-nji ýylda Pakistanyň premýer-ministri Benazir Bhuttony öldürmezlerinden ozal onuň howpsuzlygyny üpjün edip bilmänlikde aýyplanýar.
Synçylaryň çaklamalaryna görä, harbylar Muşarrafyň tussag edilmegine ýol bermezler we prezident Asif Ali Zardariniň meşhur bolmadyk hökümetiniň öňünde täze meseläni galdyrarlar.
Muşarrafyň saýlawlarda üstünlik gazanyp biljekdigine az adam ynanýar. Ol häkimiýetden çekilende köp adam gazaplanypdy, şeýle hem onuň tarapdarlarynyň köpüsi şol wagt başga partiýalara goşulypdylar.
Ýöne Muşarrafyň puly, harbylaryň arasynda bolsa tanyşlary bar. Şeýle-de bolsa, oňa harby liderlikde goldawyň boljagy sorag astynda galýar.
Saýlawlary 2013-nji ýyldan bärde geçirmezlik planlaşdyrylan, ýöne prezident Zardariniň saýlawlary şu ýyl geçirip biljekdigi baradaky çaklamalar ýitileşýär. Bolup biläýjek döwlet agdarylyşygynyň öňüni almaga kömek sorap, Waşingtona ýollan haty sebäpli Zardarä harbylar tarapyndan basyş edilýär.
Ýekşenbe güni prezident Asif Ali Zardari wezipesinden çekilmek barada tankytçylarynyň edýän çagyryşyny kabul etmejekdigini mälim etdi.


text:
Jon F. Kennedi
Jon Fisžerald Kennedi (John Fitzgerald Kennedy)(1917-1963)
ABŞ-nyň döwlet işgäri. Irland asylly baý katolik maşgalasynda dogulýar. Londonyň ykdysadyýet mekdebini we Garward uniwersitetini tamamlaýar (1940 ý.) 1941-1945-nji ýylarda ABŞ-yň harby deňiz güýçlerinde gulluk edýär. 1947-1953-nji ýyllarda Massaçusets ştatyndan wekiller palatasynyň agzasy. 1953-1960-njy ýyllarda senator, 1960-njy ýylda prezident saýlanýar. Ol ABŞ-nyň 35-nji prezidentidir. “Täze sepgitler” hem-de kosmosy özleşdirmek baradaky “Apollon” maksatnamalarynyň awtory. 1963-nji ýylyň noýabr aýynda Dallasda atylyp öldürilýär. Žon Kennedi ilki ýurduň ykdysady pese gaçmasyny togtatmagy başardy. Ykdysadyýetini janlandyrmak üçin salgytlary peseltmek isledi. Emma onuň bu teklibini kongress goldamady. Ol aram özgertmeleriň käbirini durmuşa geçirmäge eýgerdi. Ol iş hakynyň ýokarlandyrylmagyny durmuşa geçirdi. Raýatlaryň hukuklary hakynda kabul edilmegini-de gazandy. Emma ol bilimi ösdürmek ýa-da garrylara lukmançylyk kömegini bermek ýaly syýasatlaryny durmuşa geçirip bilmedi. Ýöne kosmos barlaglaryny güýçlendirmegi welin, amala aşyrdy. Kennedi daşary syýasat meselesinde SSSR we sosialistik ýurtlar bilen gatnaşyklarda ylalaşykly syýasatyň tarapdarydy. Ýöne onuň eglişikli daşary syýasatyna N. Hruşýow ABŞ-yň ejizligi hökmünde nädogry düşünipdi. Dogrusy, “sowuk urşuň” soňuna çykmaga Hruşýowda mümkinçilik bolupdy. Kennedi 1963-nji ýylyň noýabr aýynyň 22-sinde Tehas ştatyndaky Dallas şäherinde üsti açyk maşynda barýarka öldürildi. Ol aram özgerdişler ugrunda göreşen prezident hökmünde halkyň ýadynda galdy.
Çeşme: A. Mamutow, “Ýewropa we Amerika ýurtlarynyň täze we iň täze taryhy”
Jon F.Kennedi öldürilenden soňra onuň ýerine Lindon Jonson wagtlaýyn wezipä gelýär we ol Kennediniň öldürilenini eşiden wagty uçarda kasam edýär! Jon F. Kennediniň inisi Robert Kennedi hem syýasy ýagdaýlar sebäpli atylyp öldürilýär.


text:
Täjigistanyň howpsuzlyk güýçleri 6-njy sentýabr güni irden hem gaçgak harbyny we onuň hemşerilerini gözlemegi dowam etdirdiler.
Olar iki gün ozal Duşenbäniň töwereginde bolan çakynyşyklar sebäpli gözlenilýär we bu çaknyşyklarda 22 adam, şol sanda 9 polisiýa ofiseri we 13 jeňçi öldürildi.
Goranmak ministriniň ozalky orunbasary Abduhalim Nazarzodanyň gözlegi Romit jülgesiniň golaýyndaky daglyga gönükdi, bu daglyk Duşenbeden 150 km çemesi gündogarda ýerleşýär.
Täjigistanyň Içeri işler ministrligi Nazarzodanyň we oňa eýerijileriň, 4-nji sentýabrda bir arsenala we polisiýa stansiýasyna eden ganly hüjümlerinden soň, Romit jülgesine tarap gaçandyklaryny aýdýar.
Prezident Emomaly Rahmon 6-njy sentýabrda polisiýa edilen hüjümleriň «Yslam döwleti» atly jeňçi topar bilen pikirdeş we özüniň Merkezi Aziýadaky döwlet dolandyryşyny gowşatmak isleýän jeňçiler tarapyndan gurnalandygyny aýtdy.
Ol Wahdatda, paýtagtyň golaýyndaky polisiýa bölümine hüjüm edilen etrapda çykyp gürledi.
Ol bu hüjümi amala aşyranlary «ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak isleýän ýaman niýetli terrorçylar» hökmünde häsiýetlendirdi.
Rahmon pitneçileriň «Yslam döwleti» toparynyň maksatlaryna çalymdaş maksatlardan ugur alýandygyny hem sözüne goşdy.
Hökümetiň maglumatlaryna görä, «Yslam döwleti» toparyna 500-den gowrak täjik goşuldy. Rahmon olaryň 46-synyň Wahdatdandygyny, 11-siniň Siriýada we Yrakda öldürilendigini aýtdy.
Içeri işler ministrligi 6-njy sentýabrda Goranmak ministrliginiň iki sany ofiseriniň, hüjümler bilen ilteşiklilikde güman edilip, tussag edilendigini aýtdy.
Beýanatda ol iki ofiseriň "planlaşdyrylýan hüjümler barada habar berip, olaryň öňüni almak mümkinçiliginiň bolandygy" aýdylýar, "emma olaryň hereket etmezligi we jenaýatçylar bilen ilteşikliligi bolmagy durnuksyzlyga we adam ölümine alyp geldi" diýilýär.
Täjigistantň IIM-i 6-njy sentýabrda Abduhalim Nazarzodanyň toparynyň agzalarynyň her aýda 100 dollar, şeýle-de azyk önümlerini alyp gelendigini habar berdi.
Ministrlik 5-nji sentbýarda Nazarzoda eýerijileriň 32 sanysynyň tussag edilendigini aýdypdy.
Polsiýa terror guramasy diýlip hasap edilýän topardan 500-den gowrak ýaragyň, ok-däriniň, birnäçe maşynyň tutulyp alnandygyny aýdýar.
Häkimiýetler Nazarzodany yslamçy jeňçileriň tarapyny tutmakda aýypladylar we onuň ýany bilen 130 çemesi goldawçysynyň hem gaçandygyny aýdýarlar.
Emma Içeri işler ministrligi 5-nji sentýabrda yslamçy oppozisiýanyň ozalky komandiriniň ýanynda bary-ýogy ýedi ýa sekiz goldawçysynyň galandygyny aýtdy.
Polisiýa resmileri 5-nji sentýabr güni irden Romit jülgesine, Nazarzodany tutmak üçin, 150 esgeriň iberilendigini aýtdylar.
Nazarzoda Birleşen Täjik oppozisiýasynyň (BTO), demokratik, milletçi we yslamçy güýçleriň ýaranlygynyň ozalky agzasy bolup, 1990-njy ýyllarda Täjigistanda bolan raýat urşy mahalynda hökümet goşunlaryna garşy söweşdi.
Nazarzoda 1997-nji ýylda, prezident Emomaly Rahmonyň hökümeti bilen baglaşylan parahatçylyk şertnamasynyň bir bölegi bolan häkimiýet paýlaşyk ylalaşygy esasynda hökümete goşulan BTO agzalarynyň biri boldy.
Täjigistanyň golaýda gadagan edilen Yslam gaýtadan döreýiş partiýasy Nazarzodanyň yslamçy partiýanyň agzasy bolandygy barada aýdylýanlary ret etdi.
Gadagan edilen yslamçy partiýa 5-nji sentýabrda täjik kanunlarynyň kanun goraýjy edaralaryň we ýaragly güýçleriň işgärleriniň syýasy partiýalara goşulmagyny gadagan edýändigini aýtdy.
Bu partiýa 4-nji sentýabrdaky hüjümlere alada bildirdi we olary «kanun goraýjy gulluklaryň içerki problemalary» hökmünde häsiýetlendirdi.
Içeri işler ministrligi Wahdatdaky hüjüm bilen Duşenbäniň golaýyndaky hüjüm 23 ýaşly student Bobojanowyň ýenjilmegi bilen baglanyşykly däl diýdi. 23 ýaşly student, aýdylmagyna görä, polisiýa tarapyndan ýenjilip, 4-nji sentýabr güni giçlik Wahdat hassahanasynda, bedenine salnan ýaralardan ölüpdir.
Bobojanowyň garyndaşlary we dostlary wahdatly studentiň 28-nji awgustda, polisiýa tarapyndan, sakgaly sebäpli nyşana alnandygyny aýdýarlar.
Babojanowyň işi Wahdatda gahar-gazap döretdi we onlarça adam 31-nji awgustda hassahananyň daş işigine toplanyp, häkimiýetlerden günäkärleri tussag etmegi talap etdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
29-njy iýunda Aşgabat şäheriniň merkezinde, ak mermerli paýtagtyň owadan künjekleriniň birinde — Bitaraplyk we Atamyrat Nyýazow şaýollarynyň kesişýän töwereklerinde “Arkadag” diýen medeni we dynç alyş täze seýilgäh peýda boldy.
Aşgabatlylaryň we paýtagtymyzyň myhmanlarynyň müňlerçesi toplumyň açylyş dabarasy mynasybetli uly baýramçylyga gatnaşdylar. Bu seýilgäh açyk asmanyň astynda medeni çäreleri geçirmek we dynç almak üçin ähli ýokary talaplara laýyk gelýän häzirki zaman şäher binagärlik-seýilgäh toplumynyň özboluşly ajaýyp görnüşi bolup durýar.
Aşgabat şäheriniň giň jemgyýetçiliginiň köpsanly arzuw-islegleri boýunça seýilgähiň milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň hormatyna “Arkadag” diýlip atlandyrylmagy özboluşly mana eýedir.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidentiniň başyny başlan paýtagtymyzy ösdürmegiň uly möçberli şähergurluşyk maksatnamasy hil taýdan täze, türkmenistanlylaryň durmuşynyň ýokary ölçeglerini üpjün etmäge, döredijilikli zähmeti we dynç almagy üçin hemme şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Durmuş-medeni ähmiýetli täze desga 7 gektar meýdanda ýerleşip, belent binalaryň—ajaýyp “Oguzkent” myhmanhanasynyň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň hem-de Türkmenistanyň Döwlet ösüş bankynyň dolandyryş binalary bilen binagärlik toplumyny özboluşly jemleýär.
Seýilgähiň ajaýyp taslamasy Aşgabat şäher häkimliginiň buýurmasy boýunça “Aşgabatabatlaýyşgurluşyk” önümçilik birleşiginiň “Ussat” golçur kärhanasy tarapyndan ýerine ýetirildi. Iň döwrebap inžener-binagärlik çözgütlerine we innowasion tehnologiýalaryna laýyklykda gurlan seýilgäh bagy-bossanlyga bürelen uly çäklerde ýerleşen desgalaryň toplumyndan ybaratdyr. Täsir galdyrýan görnüşler dessine merkezi girelgäniň giň basgançaklarynyň aňyrsynda açylýar. Ol ýerde Oguzhanyň sekiz burçly ýyldyzy görnüşinde suw çüwdürimleri deň ikä bölünip, olaryň arasynda sekiz metrlik sagatly diň oturdylypdyr.
Uly dabaraly çäreleri geçirmek üçin giň meýdançany belent arka gurluşy bezeýär. Olarda äpet monitorlar oturdylypdyr. Bu ýerde hemme zat seýilgähe gelýänleriň dynç almagy üçin gurnalypdyr—bezeg yşyklandyryjylar we amatly oturgyçlar goýlupdyr. Seýil edilýän ýodalar hersi 50 orunlyk bolan kafeleriň ikisine tarap alyp barýar. Şol ýerde göwün islegiňe görä, süýji-köke önümlerini we şireli suwlary, ýakymly ysly kofeden peýdalanyp bolýar.
Elbetde, taslamany düzüjiler çagalara aýratyn üns beripdirler. Körpeleriň saglygy üçin howpsuzlyk maksady bilen, ýörite tehnologik örtükler düşelen çagalaryň oýun meýdançalarynyň ikisi dürli belentlikler we hiňňillikler, ýeňil bedenterbiýe maşklary üçin enjamlar bilen enjamlaşdyrylypdyr. Bu ýerde şeýle hem maşgala bolup dynç almak üçin nepis telärler gurlupdyr.
Hemme ýerde gül toplumlary hem-de bezeg we ýerli baglaryň ýaş nahallary ekilipdir. Olar ýakyn geljekde bu ýerde ösüp ýetişip bagy-bossanlyk döreder.
Adamlar hakda, şol sanda ýaş nesiller hakynda alada, dynç almaga amatly ýagdaýy we oňaýly şertleri döretmek ýurdumyzda durmuşa geçirilýän şähergurluşyk syýasatynyň wajyp ugurlary bolup durýar. Täze “Arkadag” seýilgähi bu maksatlara doly derejede gabat gelýär.
Baýramçylygyň özi paýtagtymyzyň şaýoly boýunça köpçülikleýin ýörişden başlandy. Oňa hormatly ýaşulular, medeniýet we sungat işgärleri, şäheriň köpsanly ýaşaýjylary, ýaş türkmenistanlylar gatnaşdylar.
Paýtagtymyzyň döredijilik we çagalar toparlary myhmanlary aýdym-saz çykyşlary bilen garşylaýarlar. Soňra dabaraly sazyň we bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmagy bilen toý bagy kesilýär we “Arkadag” seýilgähi açylýar. Şol pursatda dürli reňkli howa şarlary asmana uçurylýar.
Soňra meýdançada ýaýbaňlanan uly konsert şu günki dabaranyň baýramçylyk pursadyna öwrüldi. Ýurdumyzyň sungat ussatlary, zehinli artistler, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüne bagyşlanan edebi-sazly çykyşy görkezdiler. Ýaş artistleriň ýerine ýetirmeginde paýtagtymyz Aşgabat we eziz Arkadag baradaky joşgunly aýdymlar ýaňlandy.


text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso penşenbe güni Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda Ýewropa Bileleşiginiň Hazar regiony bilen gyzyklanmagynyň aňyrsynda ýatan esasy faktoryň energiýadygyny boýun aldy.
“Biziň ikitaraplaýyn gatnaşyklarymyz öz güýjüni berk ornaşan energiýa hyzmatdaşlygyndan alýar. Meniň delegasiýamda Ýewropa Bileleşiginiň energiýa komissary Günter Öttinger bardy. Biziň prezident Aliýew bilen möhüm gepleşigimiz boldy. Azerbaýjan bu ugurda biziň strategik partnýorymyz we ýaranymyz. Biz Azerbaýjanyň energiýa öndürýan we tranzit ýurt hökmünde oýnaýan möhüm roluna ýokary baha berýäris” diýip, Barroso aýtdy.
Bakuwda gol çekilen ylalaşyk “Nabukko” proýektini amala aşyrmak mümkinçiligini ýokarlandyrýar. Şeýdip, Ýewropa Hazar regionyndan göni ýangyç alyp biler. 3,300 kilometrlik “Nabukko” gaz geçirijisi Türkiýäniň üsti bilen Türkmenistandan, Azerbaýjandan we regionyň beýleki ýurtlaryndan Ýewropa gaz getirer.
Ýewropada sarp edilýän gazyň esasy bölegi häzir Orsýetden gelýär. 2009-njy ýylyň ýanwarynda Orsýetiň Ukraina berýän gazynyň kesilmegi netijesinde Ýewropa Bileleşiginde durýan ýurtlaryň birnäçesi gaz ýetmezçiliginden kynçylyk çekdiler. Şondan soň Ýewropa Orsýete garaşly bolmazlyk üçin başga ýollary agtaryp ugrady. “Nabukko” proýekti şu tagalla degişli.
Barroso Bakuwda wiza düzgüniniň hem ýeňilleşdiriljekdigini bildirdi. Ol bu hakda: “Biz wiza meselesini ýeňilleşdirmek ylalaşygy barada ýakyn gelejekde gepleşiklere başlarys. Bu azerbaýjan halkynyň Ýewropa Bileleşigine sapar etmegini aňsatlaşdyrar. Şeýlelikde biri-birine ýakynlaşmaly ýeke bazarlar däl, adamlar-da ýakynlaşmaly” diýdi.
Ýöne ýeňilleşdiriljek diýilýän wiza düzgüninden bu golaýda Türkmenistan peýdalanyp bilmeýär. Sebäbi ol Azerbaýjan ýaly Ýewropa Bileleşiginiň “Gündogar partnýorlygy we goňşuçylyk syýasaty” programmasyna degişli däl.
Barroso Bakuwdan Türkmenistana uçmazdan öň adam hukuklarynyň regiondaky ýagdaýy barada hiç bir zat aýtmady. Munuň hem Ýewropa Parlamenti bilen aşa pragmatik hereket edýän Komissiýanyň arasynda konflikt döretmegi mümkin.Adam hukuklary
Ýöne Ýewropa Parlamentiniň Awstriýadan agzasy, şeýle hem Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan boýunça delegasiýasynyň agzasy Hannes Swoboda: “Energiýa diýip, regionda adam hukuklarynyň bozulmagyny görmezlige salyp bolmaz” diýip, Azatlyk Radiosyny aýtdy.
“Bu bolup bilmez. Biz aýratyn-da Ýewropa parlamenti tarapyndan iki ýol saýlanylmaly diýip, hemişe aýdyp geldik. Öz raýatlarymyzyň adam hukuklary üçin energiýa, elbetde, möhüm mesele. Ýöne biz Azerbaýjanyň raýatlarynyň-da, has beteri Türkmenistanyň graždanlarynyň-da hukuklaryny äsgermezlik edip bilmeris. Biz söwda edip ýörkäk adam hukuklary meselesinde-de öz pikirlerimizi açyk aýdarys” diýip, Swoboda belledi.
Barroso Aşgabadyň aeroportynda garşylanýar, 14-nji ýanwar.
Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komitetiniň agzasy Hannes Swobodanyň aýtmagyna görä, Ýewroparlament Azerbaýjan we Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda hereket edýän halkara ylalaşyklaryň ählisini gözden geçirip, bu ýurtlardaky adam hukuklaryna üns bermegi üçin Ýewropa Komissiýasyna basyş eder.
“Eger häzir adam hukuklary gozgalmasa, onda biz muny Parlamentde gozgarys. Komissiýa bu ýagdaýyň kabul ederlikli däldigini bildireris. Men bu ýurtlar bilen energiýa boýunça hyzmatdaşlygyň, gowy gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň tarapyny tutýanlaryň biri. Men “Nabukko” proýektini goldaýaryn, emma bu ýurtlardaky adam hukuklaryny goraýjylara goldaw bermezden beýle zatlary etmerin” diýip, Hannes Swoboda aýdýar.
Ýöne gürrüň tebigy gaza gelende adam hukuklarynyň möhümdigine şübheli garaýanlar-da ýok däl. Bu Ýewropa Bileleşiginiň Moskwadaky öňki ilçisi, Ýewropanyň syýasy barlaglar boýunça merkeziniň (CEPS) ylmy işgäri, Orsýet boýunça ekspert Maýkel Emersonyň gelen netijesi.
“Dogry, energiýa howpsuzlygy ÝB-niň ileri tutýan maksatlarynyň biri. Dünýäde energiýa baý ýurtlaryň ählisi diýen ýaly awtoritar režimler. Hemmesinde hem adam hukuklarynyň ýagdaýy ýa gümürtik ýa-da ýaramaz. Sen muny halamasaň, onda özüňe ýeterlik energiýa özüňden önmeli” diýip, Emerson bu baradaky öz pikirini mälim edýär.Barroso hat iberildi
Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy bolsa Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Türkmenistana barandan soň oňa açyk hat bilen ýüzlendi.
Bu hatda türkmen türmesinde oturan adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler Annagurban Amangylyjowyň we Sapardurdy Hajyýewiň ýagdaýlaryna üns çekilýär. Olar 2006-njy ýylyň sentýabr aýynda tussag edilipdiler.
“Türkmenistan dünýäniň iň zalym we absolýut diktaturalarynyň biri tarapyndan dolandyrylýar. Dünýäden üzňelikde ýaşaýan bu ýurduň halky adam durmuşyna we mertebesine hormat goýmaýan polisiýa döwletiniň gol astynda ýaşaýar. Şu iki aktiwist ýaly adamlar režimiň duşmany hasaplanylýar we olar juda agyr sütemlere sezewar edilýärler” diýip, “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň açyk hatynda aýdylýar.
BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş toparynyň pikirine görä, Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewiň tussag edilmegi Adam hukuklary boýunça ähliumumy Jarnamanyň 9, 10, 11, 19 we 20-nji maddalarynyň hem-de Graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara Konwensiýanyň 9, 14, 19, we 22-nji maddalarynyň bozulmagy bolup durýar.
“Şol sebäpli, türkmen häkimiýetleri bilen boljak duşuşyklaryňyzda Amangylyjowyň we Hajyýewiň meselesini galdyrmaga we olaryň tussaglykdan boşadylmagy boýunça ençeme graždan jemgyýetçiligi we halkara guramalar tarapyndan edilen ýüzlenmeleri gaýtadan gozgamaga çagyrýarys” diýip, “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso iberen hatyny jemleýär.Brýusselde iş alyp barýan garaşsyz žurnalist Dan Alekseniň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy üçin iberen goşmaça maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet migrasiýa gullugynyň harby gullukçylaryny we işgärlerini Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň döredilmeginiň 12 ýyllygy bilen gutlady.
“Türkmenistanyň beýleki döwletler bilen halkara hyzmatdaşlygyny barha ösdürmek, ýurdumyzyň migrasiýa babatdaky döwlet syýasatyny durmuşa geçirmek, eziz Watanymyzyň at-abraýyny has-da belende galdyrmak ugrunda siz netijeli işleri alyp barýarsyňyz. Dünýäniň çar künjünden ýurdumyza gelýän daşary ýurtly myhmanlary güneşli türkmen topragynda güler ýüz bilen garşy almakda, olara ýokary hilli, döwrebap migrasiýa hyzmatlaryny etmekde siziň alyp barýan işleriňiz ýokary baha mynasypdyr. Ýurdumyzda durmuşa geçirilýän beýik işleriň netijesinde, dürli maksatlar bilen eziz Diýarymyza gelýän daşary ýurt raýatlarynyň sanynyň yzygiderli artmagy Gullugyň iş gerimini has-da giňeldýär...
Siziň her biriňiziň öz öňüňizde durýan bu wezipeleri mundan beýläk-de uly abraý bilen ýerine ýetirjekdigiňize berk ynanýaryn” diýlip, Türkmenistanyň Prezidentiniň baýramçylyk Gutlagynda bellenilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Orsýetiň strategiki karar edip, Damaskdaky hökümete garşy uruşýan aram oppozisiýa güýçleriniň däl-de, «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň ugruna çykmalydygyny aýtdy.
Prezident Obama 22-nji noýabrda Malaýziýada guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, rus prezidenti Wladimir Putini ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň deňine galmaga çagyrdy.
Ol «Yslam döwleti» toparynyň geçen aý rus ýolagçy uçaryny ýykyp, 224 adamy öldürmekde aýyplanandygyny hem sözüne goşdy.
«Putiniň rus raýatlaryny öldüren adamlaryň ugruna çykmagy gerek» diýip, Obama aýtdy.


text:
Hindistan Pakistan bilen serhedinde howpsuzlyk çärelerini güýçlendirdi. Munuň öňüsyrasynda ýaragly adamlar Hindistanyň Punjab şäherinde polisiýa bölümine hüjüm edip, azyndan bäş adamy öldürdiler.
Resmileriň 27-nji iýulda aýtmagyna görä, Hindistanyň harbylary we polisiýasy Pakistan bilen serhede golaý ýerde ýerleşýän Gurdaspur etrabynda polisiýa hüjüm eden ýaraglanan adamlara garşy ok atyşyk alyp barypdyr.
Polisiýa hüjümçileriň Kaşmiriň Hindistana degişli böleginden gelen bolmagyny çak edýär.
Ýerli media polisiýa bölüminiň golaýynda ýük ulaglarynda birnäçe bombanyň tapylandygy habar berdi.


text:
Halkara koalisiýasynyň bir resmisi owgan güýçleriniň gündogarda bir welaýatyň howpsuzlyk jogapkärçiligini öz üstlerine alandyklaryny aýtdy.
Owganystandaky Halkara howpsuzlyk kömek güýçleriniň komandiriniň orunbasary, general Jeýms Baknal Mehterlamda, Lagman welaýatynyň paýtagtynda howpsuzlyk jogapkärçiliginiň owgan güýçlerine tabşyrylmagy pitneçilere Owganystanda öňgidişligiň amala aşýandygy barada berlen berk yşarat diýdi.
Mehterlam şu aýda owgan güýçlerine howpsuzlyk jogapkärçliginiň tabşyrylmaly ýedi ýeriniň biridir.


text:
Oba hojalygynda dabaraly ösüşleriň yglan edilýändigine garamazdan, azyk harytlarynyň, şol sanda etiň bahasam soňky ýyllarda yzygiderli gymmatlap gelýär. Mysal üçin, geçen ýyl Aşgabadyň bazarlarynda etiň 1 kilogramy ortaça 10 manat möçberinde bolan bolsa, häzirki günlerde 1 kilogram et almak üçin ortaça 12 manat, jylka et aljak bolsaň, 15-16 manat pul tölemeli.
Türkmenistanda halky et bilen üpjün etmek, esasan, hususy pudagyň üstüne düşýär. Daşyndan göräýmäge, ýurdumyzda adamlar tarapyndan mal saklamak, ony köpeltmek üçin ähli şertler bar ýaly. Hakykatdanam, mal saklanyň üçin salgyt ýok. Emma Türkmenistanyň ekerançylyk, öri meýdanlarynyň örän köpdügine, salgydyň ýokdugyna seretmezden, ýurdumyzda mal saklamaga, ony köpeltmäge şertiň azdygyny aýtmak gerek.
Oba hojalygynda pagtany, gallany ekmek örän köp meýilleşdirilip, munuňam üstesine, agyr plany doljak bolmagyň hatyrasyna ol önümler göz öňünde tutulandakydanam has köp ekilýär. Şonuň üçinem her obanyň 30-40 kilometr daş-töweregi, dogrusyny aýtsaň, tutulan suwuna, edilen çykdajysyna-da degmeýän, özüni ödemeýän, ýurt boýunça ortaça hasyllylygy gektardan 10-12 sentnerden kän bolmadyk pagta-galla ekin meýdanlaryndan dolduryldy.
Has dogrusy, çopan malyny öz ýaşaýan ýerinden azyndan 30-40 kilometr uzakdaky öri meýdanlarynda bakmaly. Balkan welaýatyndan beýleki welaýatlarda biri-biri bilen ýanaşyp oturan obalarda, gum içinde bolsa çopanlar mal bakjak bolsa 40-50, kähalatda 90-100 kilometr uzaklykdaky öri meýdanlaryna gitmeli.
Häkimiýetiň çalyşmagy bilen, ýangyjyň bahasy hem 8 esse gymmatlady, emma maşynly adamlara çäklendirilen ýagdaýda ýeňillik berilse-de, çopanlara ýangyç ýeňilligi berilmändigi üçin, mallary uzak örüde bakmak çopanlara-da, mal saklaýan hojalyklara hem örän gymmat düşýär.
Çopanlaryň haly
Ýazgulyýew: "Çopanlara ýangyç ýeňilligi zerur".
Iki ogly bilen gum içinde, ýaşaýan obasyndan 70 kilometr uzaklykda müň töweregi ilatyň dowaryny bakýan Şamyrat aga bir aýda tehnika hem ýangyç çykdajylarynyň 600 manatdan az bolmaýandygyny tassyklap, hatda yssy günlerde uzak örüden halallan (soýan) malyňy çalt getireniňde hem yslanýandygyny gürrüň berdi. Ýangyjyň gymmatlygy üçin çopana hemişe tehnika elýeterlem bolup duranok.
Tehnikasy üpjün bolmadyk çopanlaryň mal bakmagynyň örän gymmat düşýändigini düşündirip oturmagyň hajatam ýok bolsa gerek, çünki 40-50 kilometrlik ýola uly maşyny kireýine tutup gitjek bolsaň, azyndan 100 manat pul bermeli.
Oba hojalygynyň ylmy esasda gurnalmandygy, henizem pagta-galla artykmaç üns berilýändigi, şonuň üçinem çopanlaryň öz mallaryny medeni zonadan has uzakda bakmaly bolýandygy hususy hojalyklarda hem mallary köpeltmegiň öňüne böwet basýar. Sebäbi çopanyň uzak aralykda mal bakmagy malyň özüne düşýän bahasyny has ýokarlandyrýar.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ylmy-bilimi weýran etmegi bilen, maldarçylyk pudagynyň weterinariýasy hem doly dargadyldy. Häzirki wagtda bu meselede käbir özgerişlikleriň bardygyna seretmezden, mallaryň weterinariýasy doly dikeldilenok. Şonuň üçin ýönekeý kesellerdenem her ýylda müňlerçe mallar gyrylýar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň "Mallaryň ot-iýmlik bazasyny döretmeli" diýen tabşyrygy häzire çenli ýerine ýetirilenok Ot-iýmiň gymmatlygy hem maly köpeltmäge şert berenok. Mallaryň ot-iýminiň üpjün däldigi üçin, 2008-nji ýyl kimin gyş gazaply gelse, mallar köpçülikleýin gyrylýar.
Ýurdumyzda et-süýt önümleriniň bolçulygyny döretmek üçin, ilkinji nobatda oba hojalygyny ylmy esasda gurnamaly, maldarçylyk pudagynyň ot-iým bazasyny döretmeli. Iň esasy hem maldarçylyk pudagynyň weterinariýa ýagdaýyny gowulandyrmaly. Ýangyç gymmatlygynda mal bakýan çopanlary bakýan mallarynyň görnüşine hem sanyna görä, çäklendirilen möçberde mugt ýangyç bilen üpjün etmeli. Maldarçylyk pudagynda şu işler edilen halatynda et-süýt önümleriniň yzygider gymmatlamagynyň öňi alnar, mahlasy, ýurdumyzda azyk önümleriniň bolçulygy dörär.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.