text:
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda mugallym bolup işläp gaýdan türkiýeli türkmenlerden alym Ekrem Özbaý bilen dünýä Türkmenlerinden Hatyra güni babatda gelip gowşan teswirler hem islegler esasynda taryhyň sahypalaryna salgylanyp söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Ekrem Özbaýyň türkmenler we Türkmenistan bilen nähili arabaglanşygy bar? Sizi türkmen taryhy bilen iş salyşmaga iten sebäp näme?
Ekrem Özbaý:
Tä orta mekdepde okaýan döwürlerimde biziň aslymyzyň şol ýerden gelendigini bilýärdim. Türkiýe we Türkmenistan türkmenlerden ýagny oguz taýpalaryndan emele gelýändir. Türkmenler Orta Aziýadan Türkiýä Hazar deňiziniň demirgazygy bilen günortasyndan köpçülikleýin göçüp gelipdirler. Meselem, Tekeler Antaliýa tarapyna, Ärsarylar Balykesir tarapyna, Owşarlar Kaýseri tarapyna, biz bolsak Warsaklar höküminde Adana we Mersin tarapyna ornaşypdyrys.
Ekrem Özbaý
Türkiýede öz aslyny unutmaýanlar ýagny biraz taryh bilen gyzyklanýanlar nirden gelenini, nirä ornaşandyklaryny, haýsy taýpadandygyny bilýär. Edil şonuň ýaly şol bir wagtyň özünde assimiliýasiýa duçar bolup aslyny bilmeýänler hem az däldir. Olaram öz aslyny öwrenen mahaly ata-babalarymyzyň taryhyna haýran galýarlar.
Ýaltalyk sebäpli ýa-da aslyny bilmezligi üçin alnyp barylan ýörite syýasat sebäpli adamlar öz aslyny ýadyndan çykaryp bilýär. Aslynda Türkiýedäki we Türkmenistandaky adamlar taryhda ata-babalarymyzyň näme üçin we nirä göçülendigi bilen gyzyklanyp, gerek bolan maglumatlary öwrense, onda geljekdäki kynçylyklary has gowy ýeňip geçmäge hem ukyp gazanarlar.
Ýatan ýeri ýagty bolsun, atam bilen bolýan gürrüňdeşliklerimizde men hemişe şeýle diýýärdim "Ata men bir gün ata-watan Türkistana gitjek. Soň saňa ol ýerden duýgularymy beýan edip hat iberip durjak. Atam bolsa "Oglum, biziň aslymyz şol taýdan gelen. Ata-babalarymyz Horasandan gelendiklerini aýdýardy. Ata-watany hökman görmeli" diýýärdi.
Şeýlelik-de Alla nesip etdi. Men Türkiýede mugallym bolup işleýärdim. Türkiýe döwleti daşary ýurtlardaky mekdeplerde mugallymçylyk etjekler üçin synaglar geçirýärdi. Menem şol synagdan geçdim we Türkmenistana mugallymçylyga gitmekligi gazandym.
Aşgabatdaky “Türk Anadoly” liseýinde 1998-nji we 2001-nji ýyllaryň arasynda üç ýyl mugallymçylyk etdim. Meniň mugallymçylyk eden döwrümde Türkmenistanyň garaşsyzlygyna on ýyl bolupdy.
Men Aşgabada din we ahlak medeniýeti sapagynyň mugallymy hökmünde gidipdim. Ýöne pelsepe, taryh, din medeniýeti, psihologiýa ugurlary boýunça-da Aşgabatdaky “Türk Anadoly” liseýinde sapaklar okatdym.
Men ylmy işimi psihologiýa ugrundan goradym. Muňa garamazdan men has köp türkmenleriň taryh we folklory bilen gyzyklandym. Şeýlelikde men Türkmenistanda "Türkmenistandan Anadola", "Türkistanda parlaýan bir ýyldyz Türkmenistan" kitaplarym we "Türkmenistanyň taryhynda bilim, garaşsyzlyk we din" atly makalala ýygyndymdan ybarat üç sany kitap ýazyp, çap etdirdim. Şeýlelik-de Türkmenistan barasynda üç eserimi halk köpçüligine ýetirdim.
Azatlyk Radiosy: Ekrem Özbaý, Azatlyk Radiosyna ýüzlenen käbir diňleýjiler Hatyra gününe düşünmeklik üçin nähili taryhy maglumatlaryň bilinmelidigini soraýarlar. Hatyra gününiň manysyna düşünmeklik üçin taryhyň haýsy döwürlerine ser salmalyka?
Ekrem Özbaý:
Hatyra gününiň manysyna dogry düşünmeklik üçin türkmenleriň taryhynyň käbir döwürlerine aýratyn üns berilmeli. Munuň bilen baglanyşykly Türkmenistan taryhynyň öwrenilmeli döwürleri ynha şeýle. Türkmenistanyň basylyp alynmazdan owalky hanlyklar döwri ýagny bu 1700-nji ýyldan owalky wagty öz içine alýar. Türkmenistanyň basylyp alynan döwri bolsa 1700-nji ýyldan 1884-nji ýyla çenli dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Ekrem Özbaý, Türkmenistan taryhynyň Hatyra güni bilen gönümel baglanyşykly ýaňky sanap geçen döwürleriňiz barada diňleýjilerimiz üçin maglumat berip bilersiňizmi?
Ekrem Özbaý:
Şol döwürde ýagny 1700-nji ýyllarda orslar knýazlyklar görnüşinde ýaşaýardy. Ýagny şol döwürde entek orslar uly döwlet gurup bilmändi. Soň orslar Türkmenistanda Hojanepes bilen aragatnaşygy ýola goýup, harby adamlaryny iberip, ýurdy hem halky öwrenmäge başlaýarlar.
1750-nji ýyla çenli orslaryň Türkmenistan baradaky gatnaşyklary basybaljylyk bilen baglanyşykly däldi. Haçan-da diňe 1750-nji ýyldan soň orslar Hazaryň kenarynda söwda merkezleri, koloniýalar, galalar döredilmegi bilen Türkmenistanyň galan ýerlerini hem basyp almagy pikir edip ugraýarlar.
Şol döwürde orslar Amerikadan pagta alýardy. Ýöne soň Amerika hem pagta ibermegi goýbolsun edýär. Şeýle-de iňlisler Hindistandan Owganystanyň üstünden Orta Aziýa tarap herekede geçýärler. Orta Aziýada iňlisler bir ara sebit döretmekligi göz öňünde tutýarlar.
Orslaryň bolsa şol döwürde senagaty ösensoň öz senagat önümlerine täze bazarlaryň gözlegine çykýarlar. Hytaýa öz önümlerini ýetirmeklik üçin has amatly ýollar açmak isleýärler. Şeýle sebäplerden orslar Orta Aziýany ele almak üçin taýýarlanyp başlaýarlar.
Türkmenler orslaryň basybaljylykly hereketlerine boýun egmän, gaty gazaply gaýtawullar berýärler. Ýöne gynansagam türkmenleriň garşysyna senagatlaşmaklyk ösüşini tamamlan bir güýç, ýagny döwlet çykýar.
Türkmenler bolsa şol döwürde entek hanlyklar ýagdaýynda dagynyk ýaşaýardy we her hanlyk diňe öz bähbidine görä hereket edýärdi. Ýagny türkmen hanlyklarynyň arasynda bir agzybirlik hem raýdaşlyk ýokdy. Ýeri gelenine görä şu ýerde pursatdan peýdalanyp türkmen hanlyklarynyň birleşmekligi we agzybirligi üçin uly tagalla eden Gökdepäniň beýik ägirdi Nurberdi hany beýik sarpa bilen ýatlap geçmek isleýärin.
Azatlyk Radiosy: Ekrem Özbaý, Türkmenistanyň Hatyra güni bellemekligine we munuň bilen baglanyşykly gürrüň gozgalmagyna prowokasiýa ýagny öjükdirme höküminde baha berip, eger orslar bolmadyk bolsa Türkmenistan Owganystan ýaly yzagalak bolardy diýänler bar. Hatyra güni bellemekligiň maksady näme, bu temada siziň pikiriňiz nähili?
Ekren Özbaý:
Her döwletiň we her halkyň öz şehitleri bardyr. Eger bir halkyň şehitleri, şehitlikleri, taryhda yz galdyran şahsyýetleri ýok bolsa onda ol halk döwlet ýa-da millet bolup bilmez. Ol hemişe başga güýçleriň golastynda baknalykda ýaşamaly bolar we baknalaşdyrylyr. Hatyra gününe men "Watan söýgüsiniň çeşmesiniň gözbaşyna üns çekmeklik we şony geljek nesillere ýatlatmaklyk" diýip baha berýärin.
Sebäbi ýaş nesillere watan söýgüsiniň çeşmesiniň gözbaşy öz şehitlerini we şehitliklerini öwretmeseňiz, birden watana howup abanaýan halatynda ýurda eýe çykjak adam tapmaklyk kyn bolup biler. Şonuň üçinem ýaş nesillere şehitlik ynanjy we şehitlik mertebesi öwredilmelidir.
Hatyra gününde Gökdepe söweşiniň mysal görkezilmeginiň sebäbi bolsa watan söýgüsi, watany goramaklyk duýgusy hem azatlyk göreşi bilen baglanşyklydyr. Gökdepe galasynda türkmenler watany goramaklyk üçin adamzat taryhynda seýrek duş gelýän edermeklik bilen söweşendir.
Gökdepede türkmenler öz watanyna hüjüm edenlere garşy göreşendir. Türkmenler Gökdepe urşunda beýik gahrymançylyk dessany döredendir. Şonuň üçinem şeýle milli gymmatlyklary ýaş nesillere öwretmeklik näme üçin prowokasiýa bolup biler?! Hatyra gününiň ýa-da munuň bilen baglanyşykly edilýän bir işiň prowokasiýa-öjükdirmeklik bolmagy asla mümkin däldir.
Hatyra güni arkaly türkmenler öz ýaş nesillerine taryhda bolup geçen möhüm hem pajygaly wakalary öwretmek isleýär we öwredýär. Bu bir halkyň tebigy hak-hukugydyr we şol bir wagtyň özünde hem milli borjydyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňize görä, Gazawat ýaly türkmenleriň azatlyk ugrundaky göreşleri hem Hatyra gününde ýatlanmalymy?!
Ekrem Özbaý:
Gynansagam Türkmenistanda Gazawat we basmaçylar ýaly azatlyk ugrundaky göreşler bilen baglanyşykly käbir taryhy wakalar türkmenlere gaty nädogry öwredilipdir.
Türkmenistanda mugallymçylyk edýän mahalym duş gelen Türkmenlerime şeýle soraglar berýärdim we olara şeýle jogaplar alýardym. "Eziz hany tanaýaňyzmy? Ol watan dönügi. Jüneýt hany tanaýaňyzmy? Ol watan dönügi. Taryhdaky türkmen hanlaryna nähili baha berýärsiňiz? Oňaýsyz."
Türkmenleriň arasyndaky şeýle ýagdaý gaty gynandyryjy. Türkmen hanlary taryhda watanyň garaşsyzlygy üçin beýik hyzmatlar beripdirler. Gazawatda çölde garaşsyzlyk üçin gaty aldym-berdimli söweşler bolupdyr we kämahal Türkmenistanyň daşyna çykyp hem azatlyk göreşlerini dowam etdiripdirler. Jüneýt han we Eziz han ýaly meselem Abytnazar ýagny Gyzylaýak halypa hem Türkmenistanyň Amyderýa tarapynda azatlyk üçin gaty güýçli söweş alyp barypdyr.
"Türkmen taryhynyň garaşsyzlyk göreş ýyllary" diýlen döwür ynha şol söweşleriň bolan ýyllaryny öz içine alýar. Türkmenleriň taryhynda Garaşsyzlyk göreşleriniň bolan döwri 1881-nji ýylda Gökdepe galasynyň synmagyndan soň 1884-nji ýylda hem Marynyň boýun bolup, ýurduň doly basylyp alynmagy netijesinde başlaýar we 1991-nji ýylda Türkmenistanyň SSSR-den aýrylyp, garaşsyzlygyny gazanyp, Saparmyrat Nyýazowyň prezident saýlanýança çenli dowam edýär. Ýagny Türkmenistanyň orslaryň eline geçmegi bilen basybaljylyk tamamlananan hem bolsa, türkmenleriň azatlyk göreşleri gutarmaýar. Türkmenleriň azatlyk göreşleri ors patyşalygy wagtynda bolşy ýaly kommunizm döwründe hem şahsy hem syýasy görnüşde tä häzirki garaşsyzlyga çenli dowam edýär.
Türkmenler taryhynda ylaýta-da şol Garaşsyzlyk göreşleriniň döwrüni gaty gowy bilmelidir. Bolmasa ýaňky ýaly "Orslar, Türkmenleriň döwlet gurmagyna, medeniýetleşmegine kömek etdi" diýen ýaly birtarap düşünjeli adamlaryň gürrüňleri köpeler. Birtaraply bilim alan adamlar elbetde birtaraply hem pikir edýär.
Birtaraply pikir edýänler aslynda Türkmenistanyň taryhy hakykatlaryna ynsap bilen ser salan mahaly nämäniň dogrydygyna aňsatlyk bilen göz ýetirip biljekdir. Meselem, Türkmenistanda mugallymçylyk edýän mahalym bir türkmen okuwçym maňa şeýle gürrüň berdi "Bize Amerikanyň gaty garyp, sergezdançylykda ýaşaýandygy öwredilýärdi. Amerika açlykdan ölmejek bolup jan edýän bir ýurt diýip bize gürrüň berilýärdi. Haçan-da Türkmenistan garaşsyzlygyny gazanan mahaly biz hakykadyň düýpgöter başgaçadygyny bilip galdyk."
Türkmenistan garaşsyzlygyny almanka çagalar bagyndan başlap uniwersitetlere çenli birtaraply, hakykatlardan üzňe nädogry bilim berilýärdi. Baknaçylygy alyp barýanlar diňe öz isleýän aň-düşünjesinde adamlaryny döretmeklik üçin birtaraply bilim berdiler we muny hem netijede başardylar.
Taryhda Ilminski diýen bir adam bardy. Ilminski Kazanda hukuk okan, şol bir wagtyň özünde hem Müsürdäki Eser uniwersitetinde bilim alan bir ylmy işgärdi. Ilminski Lenine Türkistandaky her halkyň dilini üýtgedip, olardan şeýlelikde aýratyn milletler döretmekligi maslahat berýär. Dogurdanam häzir taryha ser salan mahalymyz şeýle işleriň edilendigini görýäris.
Bilimi birtaraply ýarag hökmünde ulanan mahalyňyz köp zady üýtgedip bilýärsiňiz. Bir adamy turuwbaşdan birtaraply bilim berip, öz isleýän düşünjäňdäki bir adam hökmünde ýetişdirip bilýärsiň.
Käbir adamlar şeýle garaýyşy hem öňe sürüp bilerler "Orslar almadyk bolsa ýagny hanlyklar döwründe galynan bolsa, hanlaryň agzalalyklary sebäpli türkmenlerde hiç hili ösüş bolmazdy. Hanlaryň arasyndan biri öňe saýlanyp, hemmesini barybir birleşdirip bimezdi."
Şeýle garaýyşa hanlyklar döwrüniň ýagdaýyna dogry çemeleşmeklik hökmünde garap bileris. Ýöne, şeýle pikir doly hakykata gabat gelmän biler. Sebäbi türkmen han-begleriniň birleşmekligi we bir döwlete hyzmat etmekligi babatdaky garaýyşlar hem tagallalar şol döwürlerde has-am ýaýbaňlanypdy. Döwletmämmet Azady bolsun ýa-da ogly Magtymguly, olar türkmenleriň arasynda hemişe birleşmeklik pikirini ündäpdirler. Muňa Magtymgulynyň şeýle setirleri bir subutnama bolup biler...
Teke, ýomut, ýazyr, gökleň, alili,
Bir döwlete gulluk etsek bäşimiz.
Türkmen han-begleriniň birleşmekligi babatdaky pikir hanlyklar döwründe ýagşy bişip ugran pikirdi we eger Türkmenistan basylyp alynmadyk bolsa, onda wagty gelende elbetde türkmen han-begleri bir döwletiň astynda birleşip bilerdi.
Azatlyk Radiosy: Hatyra güni diýlende esasan Gökdepe galasyndaky söweş ýada düşýär. Eýsem, Gökdepe galasynyň söweşiniň türkmenler üçin nähili ähmiýeti barka?!
Ekrem Özbaý:
Türkmenleriň azatlyk hem garaşsyzlyk göreşleri diýlende taryh taýdan 1879-njy ýyldaky 1-nji Gökdepe we 1881-nji ýyldaky 2-nji Gökdepe uruşlary dünýä türkmenleri üçin aýratyn ähmiýete eýedir.
Hat-da men türkmenleriň bu göreşini Türkiýäniň Çanakgala, ýagny Dardanel bogazyndaky söweşine meňzedýärin. Çanakgala, ýagny Dardanel söweşi Türkiýe üçin nähili ähmiýete eýe bolýan bolsa, edil şonuň ýaly Gökdepe söweşi hem Türkmenistan üçin şeýle ähmiýete eýedir.
Türkiýede ýaşaýan çagalar nähili öz ata-babalarynyň watansöýerlik ruhuna has gowy düşünmekligi üçin hökmany suratda Çanakgalany, ýagny Dardanel söweşi şehitligini görmeli bolsa, Türkmenistandaky her bir çaga hem Gökdepe şehitligini görmeli we ata-babalarynyň azatlyk hem garaşsyzlyk göreş ruhuny ýerinde duýmalydyr.
Meselem, men Türkmenistanda mugallymçylyk eden mahalym Gökdepe şehitligini ilkinji gezek 1999-njy ýylda zyýarat etdim. Gökdepe galasynyň şehitligine baran mahalyň girişdäki bir türbete gözüň düşýär. Şol türbetiň öňünde hem sakçy ýaşuly oturandyr.
Biz Gökdepe şehitligine baryp Gurhandan aýatlar okap, doga etdik. Şehitligiň sakçysy şol ýaşuly bizi gören mahaly gözlerinden ýaş paýrap gitdi. Bu wakany haçan ýatlasam men hem gaty tolgunyp, gözlerimden biygtyýar ýaşlar dökülýär.
Ýaňky ýaşuly ýanymyza gelip biziň nireden gelenimizi sorady. Biz öz şehitlerimizi zyýarat etmäge Türkiýeden gelendigimizi aýtdyk. Gökdepe şehitliginiň sakçysy şol ýaşuly elbetde gaty köp wakalary başyndan geçiren bolmaly tolgunyp, duýgylaryny saklap bilmeýär.
Gökdepe söweşi diýlende tolgunmazlyk mümkin däl. Ýüregi bolan adam muňa biperwaý galyp bilmez. Bizem şehitlikde söweşleri hem türkmenleriň başdan geçiren ykbal pursatlaryny ýaşuly bilen bile ýatlap, gaty tolgundyk.
Eger mümkin bolsa eýe bolan şeýle möhüm ähmiýeti hem gymmaty taýdan Gökdepe galasy oňarylmaly we täzeden dikeldilmelidir. Men baryp görenimde metjidiň öňünde gala diwarynyň diňe bir bölegi dur ekeni. Gökdepe galasy dünýä türkmenleriniň ruhy galasy hökmünde doly dikeldilip, zyýaratgähe öwrülse ýaş nesilleriň ata-babalaryň azatlyk düşünjesine düşünmegine has peýdaly bolarmyka diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Taryhyň şol döwründe türkmenler dünýä medeniýetinden yza galandyklary sebäpli baknaçylyga duçar bolmaly bolupdyrlar diýen garaýyşlaram bar. Eýsem, taryhda türkmenleri baknaçylyga duçar eden sebäp diňe yzagalaklykmyka ýa-da türkmenler dogurdanam döwrebap bolup bilmedimikä?
Ekrem Özbaý:
Orta Aziýadaky türkmenler güzeranlaryny maldarçylyk bilen aýlaýandyklary üçin çarwa ýagdaýda ýaşap, hemişe dagynyk hereket edýärdi. Ýöne çarwa ýaşaýyş türkmenleri durmuşda guramaçylyk taýdan diýseň kämilleşdiripdir.
Hanlyklar döwründe her bir türkmen hany özbaşdak döwletini gurupdyr diýip bileris. Ýöne türkmen hanlyklary ownuk döwletler görnüşe eýe bolany sebäpli, bu ýagdaý olary basyp almaklygy aňsatlaşdyrypdyr.
Taryhy doly we gowy bilmän şol döwürdäki türkmen hanlyklaryna medeniýetden yzagalan diýip baha bermeklik dogry bolmaz. Türkmen hanlyklary tä öz başyna hem basybaljy howpy abanýança bilelikde, agzybirlikde, birleşip hereket etmekligiň hökmanydygyna göz ýetirip bilmändirler.
Meniň pikirime görä, şol döwürde türkmen hanlyklary basybaljylyk howpuna wagtynda gowy düşünip, oňa garşy birleşip hereket eden bolsady, onda orslar türkmenleri basyp alyp, aňsat-aňsat özüne bakna edip bilmezdi. Ýöne öňem belläp geçişim ýaly, türkmenler maldarçylyk bilen güzeranlaryny aýlaýandyklary sebäpli dogurdanam döwrüň tehnologiýa ösüşlerinden doly peýdalanyp bilmändirler.
Türkmenler Gökdepe galasyndaky uruşda döwrebap tehnologiýadan ýeňilipdirler. Türkmenler durmuşda guramaçylyga ökdelikleri we öz edermenlikleri hem gaýduwsyzlyklary bilen şol döwürde öz hanlyklarynda başyny çarap bilipdirler.
Şu ýerde 1-nji Gökdepe galasy urşy bilen baglanyşykly bir mysal getirmek isleýärin. Gökdepe galasy üç halka gorag diwaryndan emele gelipdir. Ors goşunlarynyň Gökdepe galasynyň diwarynda top atyp ýykan ýerini türkmenler dessine oňaryp ýetişipdirler.
Ahrynda orslar Gökdepäniň birinji diwarlaryny geçip, galanyň ikinji halka diwarynyň düýbünde Türkmenler bilen ýüzbe-ýüz bolupdyrlar. Türkmenler hem 1-nji Gökdepe söweşinde duşman bilen şeýle ýüzbe-ýüz bolmaga garaşyp ýör ekeni.
Ýüzbe-ýüz, ýagny ýakyn uruşda türkmenler özüne gaty göwni ýetensoň olary hiç kim ýeňip bilmändir. Diňe döwrebap tüpeňdir-toplar bilen edilen uzakdan uruşda türkmenler täsirli bolup bilmändir.
Gökdepede döwrebap ýaraglar bilen uruş gidip durka türkmenler adamlaryň bölek-bölek bolýandygyna garamazdan ruhdan düşmän, gaýduwsyzlyk bilen urşup, basybaljylara boýun egmändirler.
1-nji Gökdepe urşy baradaky ýatlamalarynda bir ors harby ýolbaşçy şeýle gürrüň berýär: "Ýüzbe-ýüz uruşda ors goşunlary türkmenlerden gaty uly ýitgi çekipdi. Aldym-berdimli çaknyşykdan soň biraz arakesme berilipdi. Galanyň diwarynyň üstüne çykan bir türkmen Gurhandan aýat okap otyrdy. Şol mahal birden biri uly ili bilen "Çekiliň" diýip gygyrdy. Ors goşunlaram şondan soň düşelgelerine çenli yza çekildiler."
Ýaňky ors harbynyň ýatlamalaryndaky ýaly 1-nji Gökdepe söweşinde orslar "Birden türkmenler yzymyzdan gelip, duýdansyzlykda çozup, hemmämizi gyraýmasyn" diýip howsala düşüp, tä Hazara çenli yza çekilipdirler. Türkmenler aýdylyşy ýaly medeniýetden yza galan, elinden iş gelmeýän, bakna bolmakdan başga alajy galmadyk bolsady 1-nji Gökdepe söweşinde şeýle ýeňiş gazanyp bilermidi?!
2-nji Gökdepe urşunda bolsa türkmenler harby taýdan üstünligi bolmansoň orslara ýeňilýärler. Türkmenlere şol wagt goňşy ýurtlar hem garaşylan kömegi bermeýär. Garyndaşymyz diýýän Osman döwletiniň özi hem urşuň içinde bolany sebäpli türkmenlere kömek ýetirip bilmändir.
Azatlyk Radiosy: Türkmenler Türkmenistanda her ýyl 12-nji ýanwarda bellenilýän Hatyra güni nukdaý nazaryndan taryhda bolup geçen wakalardan nähili netije çykarmaly we bu ugurda näme edilmeli?
Ekren Özbaý:
Dünýä türkmenleriniň ýygnagyna Aşgabatda mugallymçylyk edýärkäm men bir gezek gatnaşypdym. Şonda golýazmalar institutynyň aşagyndaky kiçijik bir zalda geçirilen ýygnaga kän adam hem gatnaşmandy.
Hatyra güni diýen ilbähbitli bir gün yglan edilen bolsa, şeýle düşünje bilen maksada doly ýetmeklik üçin dünýä türkmenleri bolup, Türkmenistanda we dünýäde türkmenleriň köpçülik bolup ýaşaýan ýerlerinde ýygy-ýygydan ylmy ýygnaklar, seminarlar, simpoziýumlar geçirip durmaly.
Gün terbiniň iň esasy meselesi dünýä türkmenleri bolmaly. Dünýä türkmenleriniň meseleleri ara anlyp-maslahatlaşylmaly we çözgütler gözlenmeli. Täze nesile türkmenleriň taryhy dogry görnüşde öwredilmeli.
Täze türkmen nesline ylmy hakykatlardan üzňe birtaraply nädogry maglumatlar berilmeli däldir. Jüneýt han we Eziz han ýaly türkmeniň milli garymanlary bir galtaman, gozgalaňçy ýaly tanadylmaly däldir.
Dünýä türkmenleriniň we şol sanda türk halklarynyň arasynda taryhda yz galdyran türkmen şahsyýetlere bagyşlap meselem "Nurberdi han ýyly" diýip ýyllyk çäre geçirmeli ýa-da olara bagyşlap ýörite ylmy ýygnaklar, çäreler geçirilmeli.
Gökdepe galasy uruşlary diýlende ilki bilen Nurberdi han, ondan soň Berdimyrat, Dykma Serdar, Gara batyr ýaly nije ägirtleri hem hemişe ýatlamaklyk gerekdir. Bular Gökdepe uruşlarynda taryhy rol oýnan beýik serkerdelerdir. Bular watany üçin janyny aýamadyk ägirtlerdir. Türkmenleriň şeýle taryhy şahsyýetleri barada kitaplar, eserler, kinofilmler ýaýradylmaly.
Hatyra güni ruhy hem düşünjesi bilen şeýle işler edilen mahaly täze türkmen nesli öz taryhyndan we ata-babalaryndan güýç hem ylham alar. Bolmasa şeýle tagallalar edilmese türkmenlere garşy haýsam bolsa başga bir ideologiýa ýa-da medeni hüjüm gurnalan mahaly köksüz agaç ýaly bir tarapa agdarylyp gider. Şonuň üçinem türkmenler taryh bilen köklerini pugtalandyrmaly we ruhy güýç almaly. Taryhy we medeni kökler pugtalandyrylan halatynda watana hem halka eýe çykjak nesiller hasam kämilleşip köpeler.
Türkmenler döwrebap dünýä şertlerine laýyklykda indi agzalalagyň we yzagalaklygyň düýp sebäbi bolan tireçilik düşünjesini taşlap, hemmesi bir türkmen diýen düşünjede birleşmeli. Tireler öz arasynda gyz alyp, gyz bermeli. Hatyra güni pelsepesinde we watansöýerlik ruhunda türkmenler yzagalak düşünjelerden doly saplanyp, birleşmeli we hemişe agzybir bolmaly.


c: text/html

text:
Aşgabat, 8-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Fransiýa Respublikasynyň Prezidenti jenap Fransua Ollanda Pariž şäherinde bolup geçen, köpsanly adam pidalaryna we şikes ýetmelerine getiren terrorçylyk zerarly gynanç hatyny iberdi.
“Türkmenistan terrorçylygyň we ekstremizmiň islendik ýüze çykmalaryny iň bir aýgytly ýagdaýda ýazgarmak bilen, bu apata garşy göreşmek we ony ýok etmek işinde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny doly goldaýar” diýlip, hatda aýdylýar.
Türkmenistanyň Baştutany gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna ýürekden gynanjyny we medet beriji sözlerini beýan etdi, ejir çekenlere bolsa, tiz wagtda sagalmaklary baradaky arzuwyny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Maliýe aýdyňlygy boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi. Hasabatda ýurtlaryň maliýe pudaklarynyň geçen ýylyň dowamynda näderejede açyk-aýdyň bolandygyna baha berilýär.
2014-nji ýyl boýunça hasabatda Türkmenistan maliýe aýdyňlygy boýunça göze iler ýaly ösüş gazanmadyk ýurtlaryň hatarynda görkezilýär.
Türkmenistanyň döwlet býujeti düýpli düzülmän, onuň girdeji we çykdajy bölekleriniň ministrlikleriň arasyndaky bölünişigini görkezmeýär diýip, hasabatda aýdylýar we Türkmenistanyň döwlet býujetinden döwlet kärhanalaryna edilýän çykdajylaryň möçberi barada hem hiç hili maglumatyň berilmeýändigi bellenilýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistanyň maliýe pudagynyň açyk-aýdyňlyk derejesini býujete degişli maglumatlaryň köpçülige elýeterli edilmegi arkaly ýokarlandyryp boljakdygy bellenilýär.
Şeýle-de Türkmenistanyň maliýe pudagynyň açyk-aýdyňlygyny ýurduň nebit we tebigy gaz söwdasyndan gelýän girdejileri barada hem-de tebigy resurslar bilen bagly hökümet kontraktlarynyň we lisenziýalarynyň berilmegi barada maglumatlaryň köpçülige mälim edilmegi pugtalandyryp bilerdi diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýurtlaryň Maliýe aýdyňlygy boýunça 2014-nji ýyla degişli hasabatynda bellenilýär.
Türkmenistanyň tebigy baýlyklaryndan gelýän girdejiler milli girdejileriň esasy bölegini düzýär.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmi maglumatyna görä, onuň ýurtlaryň maliýe aýdyňlygyna baha bermek boýunça kriterileri beýleki federal guramalar bilen bilelikde işlenip düzülýär we daşary ýurtlardan maliýe kömegini alýan potensial ýurtlaryň hökümetleri üçin maliýe aýdyňlygyna degişli talaplary kesgitleýär hem-de olaryň bu talaplary üpjün etmek ugrundaky üstünliklerini we şowsuzlyklaryny görkezýär.
Şeýle-de, hasabata görä, daşary ýurt kömegini alyjy 140 sany potensial ýurtlardan 50 ýurt maliýe aýdyňlygy boýunça şertleriň minimal talaplaryna gabat gelmändir, 11 ýurt maliýe aýdyňlygyny üpjün etmekde belli bir derejede üstünlik gazanypdyr.


text:
Ýagellonlar
Ýagellonlar (polýakça: Jagiellonowie, latynça: Jogailaičiai) — Merkezi Ýewropadaky döwletlerde XIV — XVI asyrlarda höküm süren korollyk dinastiýasydyr. Dinastiýanyň wekilleri 1377—1392 we 1440—1572 ýyllar aralygynda Beýik Litwa Knýazlygynyň beýik knýazlary, 1386—1572 ýyllar aralygynda polýak korollary, 1440—1444 we 1490—1526 ýyllar aralygynda Wengriýanyň korollary, 1471—1526 ýyllar aralygy Çehiýanyň korollary bolupdylar. Ýagellonlar — Gedimonowiçleriň Litwa dinastiýasynyň belorus we baltika asylly şahasydyr.


text:
Anna güni Ukrainanyň parlamentiniň spikeri Wladimir Litwin parlamentiň düýpli krizisdedigini aýdyp, onuň dargadylmagyny teklip edip, çykyş etdi.
Onuň şeýle teklip bilen çykyş etmegine penşenbe güni Ukrainanyň parlamentinde deputatlaryň öz aralarynda ýumruklaşmaklary sebäp boldy. Bu wakada bir deputatyň kellesi ýarylyp, ol “tiz kömek” maşynynda alnyp gidildi.
Bu ýumruklaşma Ukrainanyň dolandyryjy Regionlar partiýasynyň rus diliniň statusyny ýokarlandyrmak barada eden teklibi bilen baglanyşykly jedellerde ýüze çykdy.
Anna güni parlamenti dargytmak barada spiker Wladimir Litwiniň eden teklibi parlamentde goldanylmady.


text:
5-nji martda Awstriýanyň paýtagty Wenada “Türkmenistan-Günbatar: energiýa bähbitleri hem syýasy ýagdaý” atly tegelek stol söhbetdeşligi geçirildi.
Bu çäre “Eurasian Transition Group” topary tarapyndan gurnaldy.
Duşuşykda Halkara krizis toparynyň wise-prezidenti Alain Deletroz, žurnalist Arkadiý Dubnow, türkmen oppozisiýasynyň liderleriniň biri Nurmuhammet Hanamow, daniýaly žurnalist Maýkl Andersen dagy çykyş etdi.
Bu duşuşykda ara alnyp maslahatlaşylan esasy meseläniň “Nabukko” proýektine degişli bolandygyny, bu çärä gatnaşan Nurmuhamet Hanamow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Häzir Türkmenistana köp sanly Günbatar delegasiýalary sapar edip, energiýa meselesi boýunça gepleşikler geçirýärler.


text:
2010-njy ýylyň 1-nji awgustyndan başlap, kassetaly bomabalary global derejede gadagan edýän kanun güýjüne girdi. Ýaragsyzlanmak boýunça alnyp barylýan kampaniýa gatnaşyjylar täze ylalaşygy adam ölümine sebäp bolýan serişdeleri gadagan etmek ugrunda düýpli ädim hökmünde kabul etdiler.
Kassetaly ýaraglar babatdaky Konwensiýa kassetaly bombalaryň ähli görnüşleriniň saklanylmagyny, ulanylmagyny we bir ýerden başga ýere
göçürilmegini gadagan edýär. Şeýle-de bar bolan bombalaryň ýok edilmegini talap edýär.
Kassetaly bombalaryň ähli görnüşlerini saklamagy, ulanmagy we bir ýerden başga ýere göçürmegi gadagan edýän kassetaly ýaraglar boýunça Konwensiýa 2008-nji ýylda dünýäniň 107 ýurdunyň gol çeken ylalaşygynyň şu ýylyň başynda 30 ýurt tarapyndan tassyklanmagy netijesinde güýjüne girdi.
Gadagan edilýän kassetaly bombalaryň partlamagy netijesinde partlaýjy maddalar maýda böleklere bölünýär we uly giňişlige ýaýrap partlaýar. Şol sebäpdenem kassetaly bombalaryň ulanylmagy netijesinde parahat ilatyň we şol sanda çagalaryň heläk bolmagy bilen bagly wakalar örän köp bolýar.
Birnäçe ýurt ret etdi
Ylalaşyk ABŞ, Orsýet, Hytaý, Ysraýyl, Hindistan we Pakistan tarapyndan ret edildi. Ýaragyň uly mukdaryna eýe bolan we ýarag öndürýän bu ýurtlar täze ylalaşygyň netijeliligine täsir ýetirmäge ukyply.
Emma adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasyndan Stiwe Goos halkara ylalaşygyna gol çekmedik ýurtlaryň hem geljekde kassetaly ýaraglary ulanmakdan saklanmaga mejbur boljagyna umyt baglaýar.
S.Goosyň bellemegine görä, Konwensiýa goşulmadyk ýurtlardan ABŞ, Orsýet we Ysraýyl kassetaly bombalary geçmişde aktiw ulanan ýurtlar. Emma S.Goos olaryň hem güýje giren täze Konwensiýanyň täsirinden çetde galmajagyny, sebäbi onda ýaraglaryň dünýä derejesinde ulanylmagynyň gagadan edilýänligini belledi.
Dünýä derejesinde kassetaly bombalaryň iň uly mukdaryna ýagny 800 million bomba eýe ABŞ bu ýaragy 2018-nji ýyldan soň gadagan etmekçidigini mälim etdi. Uly mukdarda kassetaly bombalara eýe bolan Beýik Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa we Ýaponiýa Konwensiýany tassykladylar.
“Iň uly ädim”
Graždan jemgyýetçiliginiň 200 guramasyndan ybarat Kassetaly ýaraglar boýunça koalisiýanyň agzasy Tomas Neş Konwensiýada kassetaly ýaraglary ýok etmegiň talap edilýänligini goldady.
Tomas Neş täze kanuna 10 ýyl mundan ozal gury ýer minalaryna girizilen gadagançylykdan bäri halkara gumanitar kanunçylygynda ädilen iň uly ädim hökmünde garaýar. Ol “Konwensiýanyň kabul edilmegi bombalaryň pidalaryna ýardam berilmegi üçin hem ýuridiki taýdan esas döredýär” diýýär.
Kassetaly ýaraglary gadagan edýän Konwensiýa oňa goşulan ýurtlardan bar bolan bomba zapaslaryny sekiz ýylyň dowamynda ýok etmegi, bombalar ulanylan regionlary 10 ýylyň dowamynda olaryň galyndysyndan doly arassalamagy we bomba partlamasynyň pidalaryna ýardam bermegi talap edýär. Kassetaly bombalaryň pidalary
Rim papasy kassetaly bombalary gadagan edýän Konwensiýanyň kabul edilmegini makullap eden çykyşynda bu aýylganç ýaragdan adamlaryň heläk bolmagynyň dowam edýänligine ünsi çekdi.
20-den gowrak ýurtda adamlaryň kassetaly bombalardan ejir jekýänligini we bomba partlamasy bilen bagly wakalaryň bäşden üçüsiniň adamlaryň gündelik durmuşynda bolup geçýänligini adam hukuklaryny goraýjylar aýdýarlar. Bu bombalaryň pidalarynyň köpüsi çagalar. Käbir çagalaryň bu bombalary oýnap, häläk bolmagy-da seýrek duşýan zat däl.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň maglumatyna görä, kasseta bombalarynyň pidalarynyň 98%-i parahat ýaşaýjylar, olaryň üçden biri-de çagalar.


text:
2016-njy ýylyň 7-nji noýabrynda Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň binasynda “Döwletleriň, Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň we halkara maliýe institutlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlyk” atly dersi boýunça okuw maslahaty geçirildi.
Okuw maslahatyna Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň, Türkmenistanyň Merkezi bankynyň, Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň, Türkmenistanyň jemagat hojalyk ministrliginiň, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň, Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň, Türkmenistanyň demir-ýol ulaglar ministrliginiň, “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň, Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler Birleşmesiniň wekilleri gatnaşdylar.
Geçirilen okuw maslahatynda Birleşen Milletler Gyramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň (BMGÖM) wekilleri “ Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasynyň, halkara maliýe institutlarynyň we döwlet düzümleriniň özara baglanyşygy” we “Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy bilen Merkezi Aziýanyň halkara ösüş banklarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygynyň modelleriniň nusgalary” atly möhüm meselelere seretdiler.
Maslahat 2012-nji ýylyň 2-nji martynda Türkmenistan döwleti bilen BMGÖM-nyň arasynda gol çekilen özara düşünişmek Memarandumynyň çäginde geçdi. Bu bolsa hyzmatdaşlygyň täze görnüşiniň esasyny düzüp, Türkmenistan döwletiniň ösüş maksatnamalaryny işjeň maliýeleşdirmäge Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy bilen bilelikde amala aşyrmaga ýol açar.


text:
Ýewropa Birleşiginiň liderligini Şwesiýa gowşurmak baradaky simwoliki dabara, paýtagt Praganyň ortasyny kesip geçýän Wltawa derýasynda bir gäminiň üstünde geçirildi.
Birleşige ýolbaşçylyk eden döwründe, Çehiýanyň içerki syýasatynda gapma-garşylyklar emele geldi. Ahyry, premýer ministr Mirek Topolanek wezipsenden çekilmeli boldy we saýlawlara çenli hökümete Ýan Fişer ýolbaşçylyk edip gelýär.
Dabara başlanmazdan ozal, reforma boýunça Lissabon şertnamasyny tankyt edip gelýän, Çehiýanyň prezidenti Waslaw Kalusyň gelmändigine üns çekildi. Fewral aýynda Ýewroparlamentde eden çykyşynda, Klaus Ýewropa Birleşiginiň demokratiki gytçylykdan ejir çekip gelýändigini aýdanda, deputatlar protest hökmünde zaly terk edipdiler. Hudožnik Dawid Çerny hem çeken eserinde, Bolgariýany hajathana meňzedipdi. Muny Ýewropa nädip unudar? Edenine puşman bolan nakgaş bir millete dil ýetirendigine tüýs ýürekden gynandygyny aýtdy.
Näme üçin bu zatlar Çehiýanyň Birleşige ýolbaşçylyk eden döwründe ýüze çykdy? Ýurduň ozalky premýer ministri Topolanek wezipesinden çekilende, Konstitusiýa boýunça wezipeden çekilýändigim hakyndaky arzamy prezidente hödürleýärin diýip aýdypdy. Parlament onuň hökümetine ynamsyzlyk bildireninden soň, Topolanegiň ýolbaşçylygyndaky hökümet mart aýynda dargady.
Ýewropa Birleşigine ýolbaşçylyk eden döwründe, edil ABŞ-niň prezidenti Barak Obamanyň Ýewropa we Çehiýa saparynyň öň ýanynda, Topolanek Obamanyň ykdysady syýasatyny “jähenneme barýan ýol” diýip häsýetlendiripdi. Soňra ol muny bir aýdymdan eşiden sözlerine meňzeşligi bilen düşündirdi.
'Reňkli hem dürli häsiýetli'
Düýbi Britaniýadaky Çatam ylmy merkeziniň eksperti Riçard Waýtmen, Çehiýanyň birleşige ýolbaşçylyk eden döwrüniň örän reňkli hem dürli häsiýetli bolandygyny mälim edip, şol döwürde çeh hökümetiniň dargamagynyň oňyn bir waka bolmandygyny aýtdy. Ol bu meselede habar beriş serişdeleriniň käbir wakalary has çişirip görkezmäge synanşandygyny hem sözüne goşdy.
Çehiýanyň ýolbaşçylyk eden döwründe, global derejede ykdysady krizis hasam ösdi, munuň bilen birlikde Ysrayýlyň hem Gaza çozuşyna gabat geldi. Bularyň ählisi, belli bir derejede öz täsirini ýetirdi.
Britaniýaly bilermen Waýtmen, bu döwürde gazanylan käbir üstünliklere hem degip geçip, gaz babatynda Orsýet-Ukraina arasynda dörän problema sebäpli, Ýewropalylaryň gyşda ýangyçsyz galmazlygy üçin hem alada edildi diýip belledi. "Ýewropa Birleşiginiň giňemegi meselesinde, Harwatiýa bilen alnyp barylan gepleşikler kyn hem bolsa ol togadylmady."
Çehiýanyň premýer ministri Ýan Fişer bolsa, bu döwrüde gazanylan ýene bir üstünlige degip geçdi. Onuň sözlerine görä, Ýewropa Birleşigi global ykdysady krizis boýunça göreşiň çäginde diňe içerki önümçilige bil baglamagyň öňüni aldy. Maý aýynda bolsa, ozalky Sowet respubliklarynyň 6-sy bilen gatnaşyklary çuňlaşdyrmak maksady bilen, Ýewropa Birleşiginiň “Gündogar Hyzmatdaşlygy Programmasy” yglan edildi.


text:
Beýanatyň ýaýradylmagyna Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlygy guramasy, Belarus Helsinki komiteti, Bolgar Helsinki komiteti, Serbiýadaky adam hukuklary boýunça komitet, Adam hukuklary we kanunyň üstünligi boýunça Gazagystanyň halkara býurosy, Moskwanyň Helsinki topary, Gollandiýanyň Helsinki komiteti we Norwegiýanyň Helsinki komiteti gatnaşdy.
Hukuk goraýjy guramalar tarapyndan ýaýradylan bu beýanatda aýratynam Türkmenistanda hereket edýän hökümete degişli bolmadyk guramalaryň aç-açan iş alyp barmagyna rugsat edilmeginiň zerurdygy barada gürrüň edilýär.
“Öňki türkmen režimi bilen deňeşdirilende, häzirki hökümet käbir oňyn ädimleri ätdi, bu ädimler gowy garşy alynmaly” diýlip, agzalýan guramalar tarapyndan ýaýradylan beýanatda ýatlanylýar.
Bu beýanatda soňra şeýle diýilýär: “Emma heniz ädilmeli ädimler gaty köp. Türkmenistan henizem iň repressiw ýurtlardan biri bolup galýar, ýurtda oppozision syýasy partiýalar ýok, habar beriş serişdeleriniň ählisi hökümetiň gözegçiliginde we graždan jemgyýetçilik guramalary aç-açan iş alyp baryp bilmeýärler”.
Şol metbugat beýanatynda aýratynam hökümete degişli bolmadyk guramalary hasaba aldyrmak işiniň gaty kyndygy, demokratiýa we adam hukuklary bilen bagly hereketlere gatnaşýan raýatlara howpsuzlyk güýçleri tarapyndan haýbat atylýanlygy we olaryň gorkuzylýanlygy aýdylýar. Tuhbatulliniň başdan geçirýänleri
“Şol ugurlar boýunça henizem hökümetiň nukdaýnazaryndan “oňaýsyz” adamlar diýlip hasaplanýan raýatlary jezalandyrmak üçin ýurtda köllektiwleýin jeza çärelerinden peýdalanylýana meňzeýär” diýlip, beýanatda türkmenistanly hukuk goraýjy aktiwist Farid Tuhbatulliniň başyndan geçiren wakalary mysal hökmünde görkezilýär.
Şol beýanatda häzirki döwürde Farid Tuhbatulliniň maşgalasy bilen hiç hili göni gatnaşygy bolmadyk adamlaryň-da Türkmenistanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ýakynda Daşoguzda sorag edilenligi aýdylýar.
Farid Tuhbatullin Türkmenistany terk etmezden ozal şol şäherde ýaşapdy, onuň ene-atasy henizem Daşoguzda ýaşaýarlar.
Beýanatda aýdylşyna görä, 2010-njy ýylyň 5-nji iýunynda Türkmenistnyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň regional edarasynyň wekilleri Daşoguzda ýerleşýän ençeme mekdebe baryp, Tuhbatulliniň çagalary hakda maglumat ýygnapdyrlar.
Faridiň ogullary häzirki döwürde kakasy bilen bilikde Awstriýada ýaşaýarlar. Resmiler şol oglanlaryň nirede we haçan bilim alanlygy we olaryň mugallymlary hemem klasdaşlary barada dürli soraglar beripdirler.
Beýanatda aýdylyşyna görä, bu waka Farid Tuhbatulliniň Türkmenistandaky ýagdaýlar barada ABŞ-nyň paýtagty Waşingtonda eden çykyşynyň yz ýanyndan boldy. Bu wakadan soň Tuhbatullin öz maşgala agzalary we Daşoguzda ýaşaýan öňki dost-ýarlarynyň ykbaly barada alada edýär diýip, hukuk goraýjy halkara guramalar tarapyndan ÝB ýüzlenilip ýaýradylan beýanatda aýdylýar. Brýusselden talap edilýär
Şol guramalar aýratynam ÝB bilen Türkmenistanyň wekilleriniň arasynda dialog geçirilýän häzirki pursatda, bu wakalaryň türkmen ýolbaşçylarynyň öňünde goýulmagyny hem Brýusselden talap edýärler.
Şol beýanatda Türkmenistanyň söz we jemlenişmek hukugyndan peýdalanmaga ilata rugsat etmeginiň we BMG-niň Adam hukuklaryny goramak boýunça mehanizmi bilen dolulygyna hyzmatdaşlyk etmeginiň zerurdygynyň Ýewropa wekilleri tarapyndan Aşgabada ýatladylmagy talap edilýär.
Agzalýan topar hökümete degişli bolmadyk guramalary hasaba almak düzgüniniň gaýtadan gözden geçirilmeginiň we onuň ýeňilleşdirilmegi meselelesiniň hem türkmen wekilleriniň öňünde goýulmagyny talap edýär.
Şol topar, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň parahatçylykly ýagdaýda demokratiýa we adam hukuklary babatdaky işlerini dowam etdirmäge rugsat edilmeginiň zerurdygyny ýatladýar.
Şeýle-de agzalýan sekiz gurama tarapyndan ýaýradylan şol beýanatda, Türkmenistan bilen bagly iş alyp barýan hukuk goraýjy guramalaryň wekilleriniň maşgala agzalaryna gysyş edilmeginiň Ýewropa tarapyndan ýazgarylmagy ündelýär.


text:
Türkmenistanyň prezideni Gurbanguly Berdimuhamedow 18-nji noýabrda geçiren hökümet maslahatynda “Türkmenistanyň milli emeli hemrasyny döretmek baradaky” karara gol çekdi. Hemrany 2014-nji ýylda kosmosa çykarmak planlaşdyrylýar.
Türkmenistanyň prezidenti milli hemranyň orbita çykarylmagy ýurtda aragatnaşyk sistemasynyň, internetiň we telewideniýäniň ösüşini çaltlandyrjakdygyny, ýurduň halk hojalygynyň öňünde duran beýleki möhüm meseleleri çözmäge ýardam etjekdigini, Türkmenistanda her bir raýat üçin internetiň we häzirki zaman aragatnaşyk tehnologiýasynyň elýeterli bolmagy üçin ähli şertleriň döredilýändigini, telekommunikasiýanyň yzygiderli ösüşine uly ähmiýet berilýändigini nygtady diýlip, habar berilýär.
Häzir Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň haýal internet Türkmenistanda diýip, dünýäde internetiň tizligi boýunça barlag geçiren Amerikanyň “Pando Networks Faýl” alyş-çalyş gullugynyň eýesi aýdýar. Ortaça tizlik dünýä boýunça sekundda 580 kilobit bolsa, bu görkeziji Türkmenistanda ortaça 72, Özbegistanda 73, Eýranda 74 kilobite deňdir.
MTS-den soň...
Geçen ýylyň dekabrynda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistandaky işi ýatyrylandan soň, mobil hem internet hyzmatlary ýerli “Altyn asyr” kompaniýasyna geçdi. MTS-iň 2 million gowrak müşderisi monopoliste öwrülen “Altyn asyr” kompaniýasyna ýüz tutmaga mejbur boldy, täze emele gelen ýagdaý aragatnaşygyň hiline-de ýaramaz täsir etdi. Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bu hakda şeýle diýýär:
—Kompaniýanyň hyzmaty ýerlerde has-da ýaramaz. Bir ýere jaň etjek bolsaň, birinji, ikinji, üçünji synanyşykda düşüp bolanok. 10-15 gezekde-de düşüp bilmeýän halatlaryň bolýar. Il içinde: “Altyn asyryň” hyzmatyndan peýdalanjak bolsaň, jübiňde wolidol dermanyň bolmaly” diýen ýarym degişme, ýarym çyn gürrüňler bar.
Orsýetiň MTS kompaniýasy bilen şertnama doňdurylansoň, başga bir Orsýet kompaniýasy bolan “Bilaýnyň” Türkmenistana geljekdigi barada, şu ýylyň maý aýynda Birleşen Arap Emirlikleriniň “Etisalat” kompaniýasynyň Türkmenistana gelendigi hem türkmen häkimiýetleri bilen gepleşikler geçirendigi barada habarlar peýda boldy. Ýöne şol maglumatlaryň soňy gelmedi.
18-nji noýabrdaky hökümet maslahatynda Berdimuhamedow aragatnaşygyň hiliniň ýokary bolmalydygyny nygtady. Halky internet hyzmaty bilen doly üpjün etmek, onuň tizligi barasynda ýylyň dowamynda ençeme gezek ýokary derejede, hökümet maslahatlarynda aýdyldy. Aragatnaşyk ministrine käýinç berildi. Gürrüňi edilýän mesele duran ýerinden gozganýarmy? Habarçy Osman Hallyýew bu barada şeýle diýýär:
—Häzir Lebap welaýatynyň ähli etraplaryna Hytaýyň firmasy tarapyndan öndürilen sanly ATS-ler oturdyldy. Häzir gurnama-synag işleri dowam edýär. Şu ýylyn ahyryna, täze ýylyň başyna welaýatyň ähli ýerinde internet işläp başlajak diýip, aragatnaşykçylaryň özleri aýdýarlar.
“Syýasy erk”
Emma, Daşoguzdaky çeşmäniň aýtmagyna görä, internet hyzmatyny müşderilere hödürlemek üçin ähli tehniki şertler welaýatda döredilip, onuň diňe düwmesine basaýmak galypdyr. Ýöne näbelli sebäplere görä, täze aragatnaşyk sistemsy işe girizilmeýär.
Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin internet we beýleki aragatnaşyk serişdeleri üçin ýurtda köp pul çykarylyp, onuň halkyň hyzmatyna taýýar bolup durandygy barasynda özünde-de maglumatyň bardygyny, ýöne täze sistemany işe girizmek üçin düwmäni basmaga syýasy erk gerekdigini, şol erk-islegiň türkmen häkimiýetlerinde ýoklugyny öňe sürýär:
—Internetiň we aragatnaşygyň doly bahaly işlemegi üçin Türkmenistanda tehniki şertler bar, hemme zat taýýar. Ýöne meniň bilşime görä, ýurduň ýolbaşçylarynda onuň işlemegi üçin syýasy erk-isleg ýok. Alnyp-berilýän informasiýalaryň möçberiniň giňelmegi ýapyk režimli ýurduň häkimiýetlerini alada goýýar. Prezident daşary ýurtlardan abraýly delegasiýalar geljek wagty ýa özi resmi sapara gitjek wagty ýa-da ýurtda garaşylmadyk bir ýagdaý ýüze çykanda, adam hukuklary, internet ýa köppartiýalylyk ýaly režim üçin ynjyk meseleleri gozgaýar, olaryň boljagyny söz berýär, iş ýüzünde ol boş sözlügine-de galýar. Adamlaryň erkin informasiýa almak hem informasiýa bermek azatlygy häzirki häkimiýetleriň alyp barýan syýasaty bilen bir ýere sygyşmaýar.
Şu ýylyň mart aýynda düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Türkmenistan bilen Özbegistany internetiň duşmanlary diýip atlandyrypdy. Guramanyň ýyllyk hasabatynda dünýäde güýçli senzuranyň höküm sürýän döwletleriniň hataryna Türkmenistan bilen bir hatarda Hytaý, Eýran, Demirgazyk Koreýa, Saud Arabystany, Siriýa, Kuba, Özbegistan we Mýanmar ýaly demokratik gymmatlyklary äsgermeýän ýurtlar goşulypdy.


text:
Çagalar üçin iň bir hezil döwür bolan tomus pasly dowam edýär. Olara bu sapaly aýlarda kalplara buýsanç, köňüllere rahatlyk paýlaýan gojaman Hazaryň asuda kenarynda ýerleşýän «Daýanç» sagaldyş merkezi gujagyny giňden açýar. 2010-njy ýylyň iýun aýynda mähriban Arkadagymyzyň ak pata bermegi bilen açylan bu ajaýyp merkezde şu geçen döwürde güneşe baý diýarymyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden çagalaryň müňlerçesi gelip, dynç aldylar. Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň milli merkeziniň ýollanmasy bilen bu ýere gelýän çagalaryň döwrebap dynç alyp, her bir gününi şatlykda, peýdaly geçirmekleri üçin merkezde ähli amatlyklar döredilen. Bu ýerde ähli döwrebap enjamlar, sportdur oýun meýdançalary, kompýuter we dynç alyş otaglary, kitaphana, ululy-kiçili howuzlar we beýlekiler bar.
Merkez dowamlylygy 10 günden ybarat bolan her tapgyrda çagalaryň 280-sini kabul edýär.
— Suwy derman, howasy tenekar Hazaryň kenarynda ýerleşýän merkezimizde dynç alýan bagtyýar çagalaryň wagtlaryny gyzykly, manyly geçirmekleri üçin biz dürli bäsleşikleri, çekişmeleri, sport ýaryşlaryny yzygiderli geçirýäris. Kinozalymyzda çagalar üçin niýetlenen filmller we multfilmler görkezilýär. Dürli ugurlara degişli gurnaklaryň 9-sy işleýär, olarda çagalar döredijilik bilen meşgullanýarlar. Biz ýygy-ýygydan körpeleriň çeken suratlaryndan sergileri, aýdym-saz otagymyzda zehinli çagalaryň aýdymdyr saz, tans çykyşlaryny guraýarys. Bu ýaş nesillerimiziň medeniýete, sungata, sporta höwesiniň, ukyp-başarnyklarynyň artmagyna uly mümkinçilik berýär — diýip, bu ýerde hereket edýän medeniýet merkeziniň hünärmeni Ogulgerek Jumageldiýewa gürrüň berdi.
Türkmenbaşy şäheriniň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň işgärleri-de muzeý gymmatlyklaryndan düzülen göçme sergileri bilen ýygy-ýygydan bu ýerde myhmançylykda bolýarlar. Muzeý işgärleriniň ülkämiziň taryhyna, tebigatyna, kenarýaka türkmenleriniň gadymy hem müdimi mirasyna degişli sergi esbaplary, hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzy, şol sanda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny hemmetaraplaýyn döwrebap ösdürmek boýunça alyp barýan bimöçber işleri barada berýän gyzykly gürrüňleri ýaş nesillerde uly täsir galdyrýar. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda guralýan sergiler, dürli temalardaky gürrüňdeşlikler çagalarda milli mirasymyza bolan sarpany, bilesigelijiligi artdyrýar, dünýägaraýyşlarynyň giňelmegine ýardam edýär.
Mahlasy, bagtyýar çagalaryn Hazaryň boýunda rahat, asuda we wagtyhoş dynç almaklary ugrunda «Daýanç» sagaldyş merkeziniň ýolbaşçysy Gahryman Babamyradow, onuň guramaçylyk we terbiýeçilik işleri boýunça orunbasary Geňlik Taganowa we beýleki işgärler güýç-gaýratlaryny gaýgyrmaýarlar. Olaryň çekýän yhlasly zähmetleri ýerine-de düşýär.
Biz bu sapaly künjekde dynç alýan çagalar bilen söhbetdeş bolanymyzda, olar şu ýerde özlerine gyzyklanara zadyň köpdügi, iýmitleriniň oňatdygy, howuzlara suwa düşýändikleri, Awazadaky seýilgählere we beýleki owadan ýerlere gezelençlere gidýändikleri, alýan ýatdan çykmajak täsirleri barada höwes bilen gürrüň berýärler. Bagtyýar oglanjyklar we ' gyzjagazlar özleriniň bilimli, beden taýdan « sagdyn, giň dünýägaraýyşly bolup ýetişmekleri üçin atalyk aladasyny edýän mähriban Arkadagymyza tükenmez alkyşlaryny beýan edýärler.
Güljemal AŞYROWA,
Türkmenbaşy şäheriniň Taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň işgäri.
«Nebit-gaz» gazeti.
23.08.2016 ýyl.


text:
Ýaş toýy
Türkmen bir töwra millet. Ol ýetginjek çagy tizräk ulalmagyň arzuwynda bolsa, ýaşy bir çene baranda, öz ýaşyndan ýaş bolmagyň, ýaşyny kiçeltmegiň köwsaryna düşýär. Bu ýagdaý türkmeniň meşhur ýazyjysy Beki Seýtäkowyň ykbalynyň deňindenem öwrüm berip geçmedi.
1974-nji ýylyň tomsunda Beki aga Arçman şypahanasynda dynç almagy müwessa bildi. Ol ýerde Beki däde bilen bir wagtda ýazyjy Hojanepes Meläýewiň aýaly, žurnalist Kümüş Meläýewa hem-de Kümüş gelnejäniň kärdeşleri 2-3 gelinem
dynç alýardy. Hojanepes ikimiz Beki dädäniň hem-de Kümüş gelnejäniň halyndan habar tutmak üçin hepdede azyndan 2 gezek Arçmana baryp-gaýdýardyk.
Bir gezek saçak başynda Kümüş gelneje Beki dädä ýüzlenip:
– Beki aga, şu ýyl siziň altmyş ýaşyňyz dolýar. Nesibe çekip, bu ýyl siziň bilen Arçmanda bile dynç alýarys. Sizde iň kän zat pul. Iki-üç dowary, bir toýy sowjak gaýry zatlary satyn alsaňyz, altmyş ýaşyňyzyň toýuny, sadagasy boldugym, şu Arçman atanyň mekanynda tutardyk. Şol toýda ýeňimizi çyzgap, hyzmat etmek biziň borjumyz. Sebäbi biz aslynda siziň ildeşleriňiz, üstesine-de, hem ildeşleriňiz, hem şägirtleriňiz bolan ýigitleriň gelinleri – diýdi.
Beki däde Kümüş gelneje bilen bir heňden gopmady:
– Meniň doglan ýylym “bir müň dokuz ýüz on dördünji ýyl” diýlip ýazylan. Ýöne ejem pahyr “Beki, sen general Galkiniň Daşhowuzyň üstüne goşun çeken ýyly, topragy gana gark eden ýyly doguldyň” diýerdi. General Galkiniň jeza beriji ekspedisiýasy bir mýň dokgyz ýüz on altynjy ýylda Daşhowuza gelipdir. Men şol ýyl, ýagny on altynjy ýyl doglan bolmaly. Toýy ýene-de iki ýyldan tutarys – diýdi.
Dili päkidenem ýiti Kümüş gelneje aýagy bilen üstüne gelen pursady duşundan geçirmedi:
– Ejeňden “general Galkin Daşhowuza gelenden näçe aý soňra doguldym” diýibem soramaly ekeniň. Şonda haýsy gün doglanyň-da anyk bolardy – diýdi.
Adatça bolşy ýaly, başda Beki dädäniň agzyndan biygtyýar bir-iki sany paýyş söz çykdy. Soňra-da, ol “aldyň-aý” diýip, hezil edip güldi.
***
“Iki molla gelsin”
Meşhur ýomakçy ýazyjy Gurbangylyç Hydyrow dogduk ili Daşoguza gezelenje baranda, keselleýär. Onuň ýagdaýyna seretdirmek üçin şol jelegaýda ýaşaýan lukmany Gurbangylyç aganyň myhman düşen öýüne çagyrýarlar. Lukman bilen Gurbangylyç aga köneden tanyş eken. Saglyk-amanlyk soraşan lukman:
– Gurbangylyç, ilki gan basyşyňy barlaýyn, galan ýagdaýy soňra anyklarys – diýýär.
Gurbangylyç Hydyr:
– Ilki şu ýere obanyň mollasyny çagyryň! Näme barlasaň, şondan soňra barla – diýýär.
Lukman Gurbangylyjyň bu teklibiniň manysyna düşünmändigini aýdýar. Gurbangylyç oňa:
– Ýadyňda bolsa, birki ýyllykda oba gelenimde dynç almaga guma bile gidipdik. Gonamçylygyň deňinden geçip barýan wagtymyz “Şu ýatan merhumlaryň köpüsi meň bejeren hassalarym” diýip, öwnüpdiň. Senden bejergi alsam, soňunyň näme
bilen tamamlanjagy, takmynan, göz öňüme gelýär. Şonuň üçinem, bejergiden öňürti molla gonamçylykda jaýlanmaly ýerimi aýtjak. O dünýäde göwnüň sygyşýan adam bilen goňşy ýatsaň, oňat bolarmyka diýýän – diýipdir.
***
Şahyr bolmak höwesi
Sowet Soýüzynyň Gahrymany, taryh ylymlarynyň doktory Pena Rejebow şöhratly hem-de manyly ömür sürdi. Ol 2007-nji ýylyň sentýabr aýynda 90 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Ol ikimiz XIX asyrda ýaşap geçen taryhy şahs, 1858-nji ýyldaky Garrygala söweşine serkerdelik eden serdarlaryň biri Tuwakmyrat Taraşyň çowlugy. Garyndaşlyk çatrygy boýunça biz dolananoglan bolýarys.
Bir gezek ýaşy 70-e ýeten Pena kaka maňa:
– Amanmyrat, bally, wagtal-wagtal ýüregimde joşgun döreýär, goşgy goşasym gelýär. Nähili görýäň, menden şahyr çykarmy? – diýip, sowal berdi.
Men oňa:
– Pena kaka, şahyr bolmak top rasçýotyn bilen köprüni on sagatlap nemislerden gorap, üç tanky, kyrka golaý frisi (nemisi) ýok edip, üstesine-de ýetmiş nemis soldatyny ýesir alyp, Sowet Soýuzynyň Gahrymany bolmak ýaly aňsat iş-ä
däldir – diýdim.
Onuň owadan gülküsi bardy. Ol bir sellem hezil edip güldi. Gülküniň arasynda “Men-ä saňa ýaňky sowaly beren däldirin, senem şeýle sowaly eşiden dälsiň” diýip, gülküsini dowam etdi.
Il içinden çöplän we toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň metbugat gullugy beýanat ýaýradyp, Orsýetiň mediasynda peýda bolan soňky maglumatlary tankyt etdi.
Hususan-da, onda Orsýetiň “Nezawisimaýa gazetasynyň” 24-nji iýundaky sanynda çap edilen “Orsýetiň pasporty Ýewroaziýa bileleşigine ygtyýarnama hökmünde” atly makalada nädogry we ygtybarsyz garaýyşlara ýol berlendigi aýdylýar.
Türkmenistanyň ilçihanasynyň beýanatynda “Nezawisimaýa gazetanyň” makalasynda Türkmenistanyň Ýewroaziýa bileleşigine girmeginiň mümkindigi barada garaýyşlaryň öňe sürülýändigi aýdylyp, munuň toslama garaýyşdygy nygtalýar.
Şeýle hem, ilçihana Türkmenistanda türkmen-rus goşa raýatlygyny göterýän raýatlara pasport bermek meselesiniň çözgütlerine bildirilýän oňyn reaksiýalaryň fonunda beýle garaýyşlaryň ýerliksizdigini belläpdir.
Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasy goşa raýatlygy göterýän adamlara türkmen pasportyny bermek bilen baglanyşykly meseleleriň halkara hukuk normalarynyň esasynda çözülýändigini-de nygtapdyr.


text:
Dekabryň başky ýekşenbesinde Türkmenistanda Goňşokara baýramçylygy bellenilip geçilýär. Soňky ýyllar bu resmi baýram hökmünde bellense-de, aslynda, goňşokara türkmenleriň arasynda ir zamanlardan bäri dowam edip gelen gowy däpleriň biridir.
Türkmenler goňşokara barada “Bar okaram, gel okaram; barmasaň-gelmeseň, orta ýolda döwül okaram” diýipdir. Türkmen öz goňşusyny doganyndan kem görmändir. Şonuň üçin ol “Kyýamat güni goňşudan” diýen ýaly nakyllary-da döredipdir. Şol beýik däbe eýerip, biz öz goňşularymyzy ýatlaýarys.
“Goňşy halyny goňşy biler” diýipdirler. Döwlet hökmünde goňşularymyza gezek gelende, bizi köp oýlandyrýany hem alada galdyrýany, megerem, Owganystan bolsa gerek. Ol ýerde indi ençeme wagtdan bäri dürli uruşlar hem özara içki çaknyşyklar dowam edip gelýär.
Ýöne, şeýle-de bolsa, durmuş dowam edýär. Täze nesil ösüp ýetişýär. Toýlar tutulýar, aýdym aýdylýar.
Goňşokara baýramçylygyna gabatlap ýazyjy Hudaýberdi Hally owganystanly ildeşimiz Arna Juma bilen ýörite söhbetdeş boldy. Şahyr hem bagşy hökmünde tanalýan Arna Juma paýtagt Kabul şäherinde ýaşaýar. Ol “Şirwan” diýen edebi lakam bilen döwrebap goşgular ýazýar hem türkmeniň bagşyçylyk sungatyny dowam etdirip, aýdymlar aýdýar.
Şu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Owganystanyň ýerli resmileri şenbe güni giçlik Paktiýa welaýatynyň Suri Hail obasynda NATO güýçleriniň geçiren howa hüjüminde tutuş bir maşgaladan 8 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Paktiýa welaýatynyň Gurda Sariýa etrabynyň resmileri NATO-nyň bu hüjüminde bir maşgaladaky alty çagynyň we olaryň ene-atasynyň ölendigini aýdýarlar.
Bu regiondaky NATO-nyň resmileri bu ýüze çykan waka barada özlerine-de maglumatyň gowşandygyny we bu waka boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny mälim etdiler.
NATO güýçleriniň hüjümlerinde parahat ýaşaýjylaryň ölmegine owgan hökümeti yzygiderli gahar-gazap bildirip gelýär.


text:
Günbatar habar çeşmeleriniň bir türk resmisine salgylanyp beren maglumatyna görä, 28-nji iýunda Stambulyň Atatürk aeroportuna hüjüm edenleriň arasynda Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň we Orsýetiň raýatlary bar.
Bu habar, janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan amala aşyrylan şol waka bilen baglanyşykly 13 adamynyň, şol sanda 3 daşary ýurtlynyň tussag edilendigi baradaky maglumatlaryň yzysüre ýaýrady.
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri bu meselede haýsydyr bir pikiri beýän etmekden saklanýarlar we Özbegistanyň degişli resmileri hem bu barada häzirlikçe hiç hili beýanat bilen çykyş edenoklar.
Mundan ozal, 28-nji iýunda, Stambulyň Atatürk aeroportunda bolan partlamada ölenleriň sanynyň bolsa 43 adama ýetendigi habar berlipdi. Bu hadysada ýaraly bolanlaryň sanynyň 239 adama barabardygy aýdylýar. Ölenleriň aglabasy Türkiýäniň raýatlary bolup, olaryň 12-siniň bolsa daşary ýurtlulardygy aýdylýar.
Türk häkimiýetleriniň aýtmaklaryna görä, ölen daşary ýurtlulardan 6-sy Saud Arabystanynyň, 2-si Yragyň, galanlary-da Hytaýyň, Özbegistanyň, Iordaniýanyň, Tunisiň, Eýranyň we Ukrainanyň raýatlarydyr.
Türkiýäniň saglyk ministri Rejep Akdag 29-njy iýunda eden çykyşynda, ýaralylaryň arasynda hem daşary ýurtlularyň bolandygyny aýtdy:
”Ýaralananlaryň arasynda Türkiýäniň raýatlary bilen bir hatarda Saud Arabystanynyň, Owganystanyň, Özbegistanyň, Pakistanyň, Ukrainanyň, Şweýsariýanyň raýatlary hem bar”.
Türk häkimiýetleriniň maglumatyna görä, agzalýan partlama janyndan geçen üç sany bombaçy tarapyndan amala aşyrylyp, olar aeroporta taksili gelipdirler we özlerini partlatmazdan ozal howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşypdyrlar.
Türkiýäniň premýer-ministri Binaly Ýyldyrym bu partlama bilen şu ýylyň mart aýynda Brýusseliň aeroportunda bolan wakanyň arasyndaky meňzeşlige ünsi çekip, deslapky maglumata görä, munuň ”Yslam döwleti” terror topary tarapyndan amala aşyrylan bolmagynyň mümkindigini aýdýar.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bolsa, bu hüjümiň terrora garşy göreşde aýgytly pursat bolmalydygyny belläp, terroristleriň hiç hili dini gymmatlyklara hormatynyň ýokdugyny nygtaýar.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 29-njy iýunda türk kärdeşi Rejep Taýyp Erdogana jaň edip, onuň baş saglygyny diledi hem-de Amerikanyň türklere terrorçylyga garşy göreşde hemmetaraplaýyn ýardam bermäge taýyndygyny aýdyp,şeýle diýdi: ”Stambulda bolan partlama bilen bagly, men Türkiýä çuňňur gynanjymy bildirýärin”.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin hem prezident Erdogan bilen 29-njy iýunda bolan telefon gepleşiginde Stambul aeroportuna edilen hüjüm bilen bagly gynanjyny bildirdi.
Şol hüjüm bilen bagly gynanç bildirenleriň arasynda ”Yslam hyzmatdaşlygy guramasynyň” baş sekretary Iýad Madani hem bar. Ol bu barada sözlän sözünde Stambul aeroportuna edilen hüjümi çuňňur ýazgarýandygyny aýdyp, terrorizme garşy halkara hyzmatdaşlygyň artdyrylmagyna çagyrdy.
Ýewropanyň iň uly 3-nji aeroporty bolan Stambul Atatürk aeroportunda bolan partlamalar, şu ýylyň dowamynda Türkiýede amala aşyrylan şeýle wakalardan biri bolup, mundan ozal Stambulda, Ankarada hem janyndan geçen bombaçylar tarapyndan terroristik hüjümler amala aşyrlypdy.
Türkiýe, umuman, şol hüjümleri amala aşyranlykda, separatist kürt toparlaryny aýyplap gelýär. ABŞ-nyň Merkezi aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy John Brennan, 29-njy iýunda eden çykyşynda Stambul aeroportunda bolan şol wakanyň ”Yslam döwleti” topary tarapyndan amala aşyrylana meňzeýändigini aýtdy.
Partlamadan birnäçe sagat soňra aeroportda kadaly howa gatnawlary ýola goýuldy.


text:
Anna güni Orta ýer deňzinde Türkiýäniň bir harby uçarynyň atylyp ýere gaçyrylmagynyň jogapkärçiligini Siriýanyň öz üstüne almagy iki ýurduň arasyndaky dartgynlylygy has-da güýçlendirdi.
Şenbe güni bu waka bilen bagly eden çykyşynda Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bu ýurduň harby uçarynyň Siriýa tarapyndan atylyp ýere gaçyrylmagyna Türkiýäniň asla göz ýumup bilmejekdigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde, Abdylla Gül bu harby uçaryň öz uçuş ýolundan azaşyp, Siriýanyň territoriýasynyň içine az-owlak aralaşan bolmagynyň-da mümkindigini belledi. Ol alnyp barylýan derňewleriň netijesinde Türkiýäniň bu harby uçaryna anyk nirede ok atylandygynyň anyklanjakdygyny aýtdy.
Orta ýer deňzinde Türkiýäniň harby uçarynyň atylyp ýere gaçyrylan ýerini görkezýän karta.
Şenbe güni irden Siriýanyň resmi SANA habar agentligi Türkiýäniň harby uçarynyň Siriýanyň harby güýçleri tarapyndan atylyp ýere gaçyrylandygyny tassyklap, maglumat ýaýratdy.
Siriýanyň harby güýçleriniň metbugat sekretary SANA habar agentligine beren interwýusynda bir näbelli uçaryň örän ýokary tizlikde we pessaý uçup, Siriýanyň howa giňişligindäki araçägini bozandygyny we bu uçara garşy howa hüjüminiň amala aşyrylandygyny aýtdy.
SANA habar agentligi häzirki wagt bu harby uçardaky iki sany pilotdan derek tapmak üçin, iki ýurduň bilelikde Orta ýer deňzinde gözleg alyp barýandygyny habar berýär.
Anna güni giçlik Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan bu waka bilen baglanyşykly gyssagly hökümet maslahatyny geçirip, Türkiýäniň indiki ätjek ädiminiň bu waka boýunça geçiriljek derňewleriň netijesine bagly boljakdygyny belledi.
Bu maslahatdan öň Türkiýäniň mediasy Siriýanyň bu bolan waka boýunça Türkiýeden ötünç sorandygyny habar berdi. Emma Rejep Taýýyp Erdogan öz çykyşynda Siriýa tarapyndan nähilidir bir ötünç soraýyşlygyň bolandygy barada hiç hili gürrüň etmedi.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel eger Eýran ýadro programmasy boýunça alyp barýan ýoluny terk etmese, bu ýurda garşy sanksiýalaryň berkidilmegi baradaky teklibi Berliniň goldajakdygyny duýdurdy.
Merkel bu pikirini düýn Berlinde geçiren metbugat ýygnagynda öňe sürdi.
“Eger Eýran öz reaksiýasyny üýtgetmese, Germaniýa bu ýurda garşy hemmetaraplaýyn sanksiýalary işläp düzmek baradaky planyň üstünde iş alyp barjakdygyny açyk aýan etdi. Elbetde biz bu sanksiýalaryň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde tassyklanmagynyň tarapdary. Resmiler bu barada geljek günleriň dowamynda iş alyp bararlar. Emma Germaniýa sanskiýa boýunça deň syýasat alyp barýan beýleki ýurtlaryň aladalaryna goşular” diýip Germaniýanyň kansleri aýtdy.
Merkel bu baradaky pikirini Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netenýahu bilen düýn Berlinde bolan duşuşygyndan söňra öňe sürdi.


text:
Synçy toparyň berýän maglumatynda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Siriýanyň Kobani şäherçesine we onuň golaýyndaky obalara eden hüjüminde häzire çenli parahat ilatdan azyndan 146 adamyň öldürilendigini aýdýar. Bu radikal toparyň Siriýada amala aşyran ikinji iň uly gyrgynçylygydyr.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparyň 26-njy iýunda beren maglumatyna görä, bu waka, geçen ýyl Siriýanyň gündogarynda musulman şaýylary öldürilenden bäri, “Yslam döwleti” atly toparyň parahat ilatdan ýaşaýjylara garşy amala aşyran ikinji uly gyrgynçylygydyr.
25-nji iýunda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Siriýanyň Türkiýe bilen serhetleşýän Kobani şäherçesine gaýtadan aralaşdy we häzirki wagtda bu sebitde Kürt güýçleri bilen söweşijileriň arasynda çaknyşyklar dowam edýär.


text:
Salam hormatly lukman! Ýetginjek oglanlaryň sesiniň ýognamagy naçe yaşda başlap, naçe yaşda gutarýar? Sesiň inçe bolmagynyn sebäbi näme we oňa garşy çäreler barmy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly lukman! Meniň 15 ýaşly oglumyň sesiniň üýtgeýändigini duýýaryn: ol käwagt ýogyn, käwagt inçe bolýar, käwagtlar bolsa gyrylýar. Ýetginjeklikde şeýle bolýandygy barada men bir ýerde okapdym. Bu dogrudan hem şeýlemi we onuň sebäbi nämeden?
Saýtyň okyjysy.
Jynsy taýdan ýetişmek döwri durmuşyň çylşyrymly pursatlarynyň biridir. Psihiki taýdan bu döwürde bolup geçýän üýtgemelere döz gelmek kynçylyk döredip, ulularyň goldawyny talap edip biler. Bu döwürde çagalar ýetginjeklik döwrüne gadam basyp, jynsy taýdan ýetişmek hadysalaryna degişli dürli üýgemeleri başdan geçirýärler. Oglanlar üçin şeýle jynsy üýtgemeleriň biri hem – sesiniň üýtgemegidir. Köp oglanlarda sesiniň üýtgemeleri adamlar bilen gatnaşykda oňaýsyzlyk döredip, çekinjeňlik, utançlyk duýgusyny döredip biljek sebäp bolýar.
Ses nädip döreýär?
Döş kapasasynyň hereketlenmegi bilen biz dem alyp, howany öýkenlere düşürýäris. Ses gasynlary (golosowyýe swýazki) howany geçirmek üçin bu pursat açyk bolýarlar. Howa göýberlende, ses gasynlarynyň ýanyndan geçip (ol wagt olar ol diýen açylmadyk), olaryň yrgyldamagyny ýüze çykarýarlar. Bu yrgyldylar hem sesi döredýärler. Dörän ses ony güýçlendiriji agzalar bolan döş kapasasyndan, bokurdakdan, burun-damak çäginden geçip gidip, diliň, kentlewügiň, dişleriň, aşaky äňiň kömegi bilen sözleýiş äheňine öwrülýändir. Bu fiziologiki hadysalaryň hemmesi beýnide ýerleşýän sözleme merkeziniň gözegçilik etmeginde amala aşyrylýar.
Birmeňzeş sesli çagalar
Kiçi çagalaryň bokurdagy we ses gasynlary uly bolman, olar inçe sesleri çykarýarlar. Çagalarda howa akymy ses gasynlaryny tutuş yrgyldatman, diňe olaryň gyrasyny yrgyldadýar. Aýdymçylarda şeýle sese falset ses diýilýär.
Köplenç ýagdaýlarda kiçijik oglanjygyň sesini gyzjagazyň sesinden tapawutlandyryp hem bolmaýar. Tebigat näme sebäpden şeýle etdikä? Çagajyklaryň howpsuzlygy üçin. Inçe sesler uzak aralyga eşidilip, ene-atalara öz çagalaryna gözegçilik etmäge we howply ýagdaýlar dörände kömege gelmäge mümkinçilik berýär.
Näme üçin ses üýtgeýär?
Çagalar ösdügiçe, bokurdak bilen ses gasynlary hem ösýär.10-12 ýaşlarda biz oglanlar bilen gyzlaryň sesiniň aratapawudyny duýup başlaýarys. Sebäbi ses gasynlary üýtgäp, oglanlarda onuň uzynlygy 16,5 mm. deň bolsa, gyzlarda ösüş yza galyp, ses gasynlarynyň uzynlygy 15 mm. barabar bolýar.
13-14 ýaşda, jynsy taýdan ýetişme döwri başlanyp, sesiň üýtgemegini jyns gormonlary amala aşyrýarlar. Oglanlaryň ses gasynlary galyňlaşyp, sesiň hem ýognamagyna sebäp bolýar. Hut şu döwürde hem ses üýtgeýär: inçe we ýogyn sesleriň gezekleşmegi bolup geçýär. Sesiň üýtgemeginiň hemmeler üçin birwagtda başlanmaýandygyny bellemelidir. Sesiň üýtgemeginiň 11 ýaşda başlandygy ýa-da birinji gezek 18 ýaşda syn edilendigi baradaky maglumatlar hem bellidir.
Sesiň üýtgemegi näçe wagt dowam edýär?
Bu döwürde sesiň üýtgäp, ýola goýulmagy üçin ortaça, 2-5 aý gerek bolýar. Ýöne her kim üçin ol dürli wagtlarda tamamlanyp bilýändir. Eger sesiň üýtgäp durmagy uzak ýyllara dowam etse ýa-da ol aslynda bolup geçmese, elbetde endokrin üýtgemeleri anyklamagyň zerurlygy ýüze çykyp biler.
Hut oglanlarda bolşy ýaly, gyzlaryň hem sesiniň üýtgemegi bolup geçýändir. Gyzlaryň bokurdagynyň, oglanlar bilen deňeşdirlende, ol diýen ösmeýänligi sebäpli, olaryň sesiniň üýtgemegi dowamly bolup, üýtgeýiş häsiýeti hem tapawutlanýandyr.
Sesiňize aýawly bolmaly döwür
Sesiniň üýtgäp durmagy, ýogyn çykmagy, birden hem inçelmegi, elbetde ýetginjek oglany uly ünjä goýýar. Bu hadysanyň sebäbini düşündirip, onuň basym geçýändigini ýetginjege aýtmalydyr. Bu döwürde oglanyň aýdym aýtma synanşygy hem başa barman biler. Eger oglan gaty gygyryp, öz sesini üýtgetmäge synanyşsa, ses gasynlaryny şikeslendirmäge sebäp döredip biler. Şikeslenen ses gasynlarynda düwünler döräp, sesiň gyryljyk bolmagyna getirip bilýändir. Ses gasynlaryna aýawly çemeleşip, gaty gygyrmazlyk, gaty ses bilen aýdym aýtmazlyk, ýuwaş gürleme bu düwünleriň aýrylyp, sesiň dikeldilmegine ýardam berip biler. Agyr nerw dartgynlylygy hem bu döwürde sesiň ýitmegine getirip biler. Eger şeýle oňaýsyzlyk dörän bolsa, oglanjygy logoped ýa-da foniatr lukmanyna görkezmelidir.
Ösýän ses gasynlarynyň köp gany talap edýändigi sebäpli, bu döwürde bokurdak gyzyl reňkli bolup biler. Eger dümewleme ýagdaýynyň başga alamatlary bolmasa, bejergini başlamagyň geregi ýokdur. Sebäbi ulanyljak dermanlar sesiň üýtgeme hadysasyny haýalladyp bilerler.
Ýogsa-da...
Garrylyk döwründe hem sesiň ýene üýtgeýändigi barada maglumat bar. Erkek bedeninde jyns gormonlarynyň peselýändigi sebäpli ses gasynlary ýukalyp, erkek adamynyň sesiniň inçelmegine getirýär.
Teswirlemeler
Gygyrma netijesinde ses gasynlaryna agram düşüp, bokurdagyňyzyň agyrmasynyň hem sebäbiniň şodugyny belläsim gelýär.Eger Siz öň haýallan aýdym aýdýan bolsaňyz, ýokary çekimli owazlary ýerine ýetirmegi ýuwaş-ýuwaşdan, ses gasynlaryny türgenleşdirip geçseňiz dogry bolardy.Aslynda, bokurdakdan çykýan sesiň owadan we owazly bolmagy üçin belli düzgünlere eýerip, ýörite maşklar we usullar bilen tanyşmak zerurdyr.Olar wokal sapaklarynda öwredilýär. Ýöne zor salnan bokurdagyň agyrysyny we ses tarlarynyň ýagdaýyny kadalaşdyrmak üçin birnäçe peýdaly maslahaty höwes bilen berip bilerin:
-Biraz bokurdaga dynç beriň. Aýdym aýtmaň, hatda 2-3 gün pyşyrdap hem geplemäň.Beýle etmek kyn bolsa-da, ses gasynlarynyň we bokurdagyň nemli örtüginiň dikeldilmegine ýardam berer.
-Kösükli(imbir) we çopantelpek goşulan çaýlary, bal we limon bölejikleri we oňa biraz konýak (ýa-da çakyr) goşulan çaýy, gyzgyn süýde atylan bal bilen mesgeli garyndyny kabul ediň.
-Otlardan taýynlanan gaýnatmalar bilen bokurdagyňyzy çaýkaň, günde 2 gezek 5 min. dowamlylykda bug bilen dem alyň.
- Sesi dikeltmekde ter hren kökünden taýynlanan çaý hem gowy kömek edýär.Onuň üçin onuň köküniň bir bölegini kesip, üstüne bir stakan gaýnan suw guýmaly.Mylaýym bolandan soň,nahardan öň 1 nahar çemçeden kabul etmeli.
Eger bokurdak agyrylary we ses bilen bagly kynçylyklar 4-5 günden geçmese, lukmanyň maslahatyny almak zerurlygy ýüze çykýar.Bokurdagyň, badam şekilli mäzleriň sowuklama hadysalarynyň döräp biljekdigini hem ýatda saklamalydyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Sankt-Peterburg, 17-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Arkalaşygyň Kubogy — 2015-iň ilkinji duşuşygynda Belarusyň toparyndan 0:1 hasabynda ýeňlendigine garamazdan, Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi Ahmet Agamyradow oýundan soňky metbugat maslahatynda öz şägirtleriniň oýnundan razydygyny mälim etdi:
— Oglanlar öňde goýlan wezipäni ýerine ýetirdiler, dogry, netije biz üçin kanagatlanarly däl — diýip A. Agamyradow aýtdy. — Duşuşykdan öň men öz futbolçylarymdan goragdan oýnap, tiz-tizden garşylyklaýyn hüjümleri geçirmegi, jerime urgularyndan peýdalanmagy tabşyrdym. Gynansak-da pökgi geçirtdik. Şeýle-de bolsa biziň toparymyzyň oýnundan nägile däl, garşydaşymyz Belarusyň ýygyndysyny bolsa mynasyp ýeňiş bilen gutlaýaryn.
—Size öz isleýän ähli oýunçylaryňyzy ýygnamak başartdymy?
—Meni toparyň baş tälimçi wezipesine ýaňy-ýakynda bellediler. Şonuň üçinem, bary bilen bazar eýlemeli boldy. Häzir bizde synagda gezip ýören ýaş oglanlar az däl. Bu — biziň gelejegimiz biz häzirki wagtda tanyşlyk döwrüni başdan geçirýäris diýseňem boljak.
—Diýmek Arkalaşygyň Kubogynda siziň öňüňizde hiç hili anyk wezipe goýlanok diýseň-de boljak-da?
—Biziň ynamymyz uly. Elbetde toparçamyzdaky garşydaşlaryň derejesi örän ýokary. Olaryň ählisi diýen ýaly UEFA-nyň zolagynyň toparlary. Biziň öňümizde duran esasy wezipe — toparçadan çykmak. Eger biz muny başarsak oglanlarymyz üçin üstünlik hasaplasak bolar. Her bir ýaryşda wezipäni bolsa biz öz öňümizde elmydama goýýas. Maksatsyz oýnamak bolmaz ahyryn.
—Siziň Arkalaşygyň Kubogyna ilkinji gezek gelşiňizmi?
—Men bu ýere 2012-nji ýylda baş tälimçiniň kömekçisi hökmünde, 2013-nji ýylda bolsa türkmen toparynyň wekiliýetiniň düzüminde gelipdim.
Belarusyň ýaşlar ýygyndy toparynyň baş tälimçisi Igor Kowalewiçiň oýundan soňky metbugat maslahatynda aýdanlary:
—Men biziň toparymyzyň birinji ýarymda görkezen oýnundan o diýen razy däl. Ýöne munuň ýaryşdaky ilkinji oýundygyny hem bellemek gerek. Men toparymyzyň öz oýnuny barha güýçlendirjekdigine ynanýaryn.
—Geçen ýyl siziň toparyňyz ýaryşda üçünji orny eýeläpdi. Bu ýyl nähili wezipeleri öz öňüňizde goýýarsyňyz?
—Bir zady anyk aýdyp biljek, biz ýeňilmek üçin-ä gelmedik. Şonuň üçinem geçen ýylkydan pes çykyş etmezlige çalyşarys. Häzirki wagtdaky esasy wezipämiz — toparçadan çykmak.
—Siziň toparyňyzyň düzüminde geçen ýyl öz oýny bilen ýatda galan Sawiski görnenok. Ol name üçin gelmedi?
—Ol —Polşanyň “Ýagelloniýasynyň” oýunçysy. Şonuň üçin ähli zat düşnükli, toparyň ony goýberesi gelmedi. Elbetde, Sawiski biziň üçin örän wajyp oýunçy bolansoň, munuň biziň üçin belli bir derejede ýitgidigi düşnükli.
—Geçen ýyl siziň toparyňyzy şikesler alyp ýatdy. Bu gezek şeýle ýagdaýyň ýüze çykmazlygy ýaly, nähilidir bir çäreleri gördüňizmi?
—Dogry bellediňiz, geçen ýyl soňky oýuna çykmak üçin oýunçy ýetmezçiligi duýuldy. Şonda biz bary ýogy 15 adama bil bagladyk. Bu ýyl bolsa, jemi 22 oýunçy, öňküden iki adam artyk getirdik.
—Siz duşuşygyň dowamynda oýna girizen oýunçyňyzy çalyşdyňyz. Muňa name sebäp boldy?
—Siz Pobudeýi göz öňünde tutýarsyňyz öýdýän. Biz töwekgelçilik etmäli diýdik. Ol Belarusyň ikinji diwizionynyň toparynda çykyş edýär. Örän peýdaly oýunçy we oňat oglan. Onuň uly gelejegi bar. Biz ony bary-ýogy barlap gördük, ähli zat gülala-güllük. Biziň toparymyzda oňat oýunçylar az däl. Ýaroskini alyp göreliň. Ol — “Grodno” toparynyň uçurymy, häzir bolsa Minskiniň “Dinamosynyň” esasy düzümine dalaşgärleriň biri.


text:
Owganystanyň Kabul şäheriniň Ýokary sudunyň girelgesinde "Talyban" hereketiniň janyndan geçen hüjümçisi tarapyndan bomba partladyldy. Şol partlamada 17 adam ölüp, 39 adam hem ýaralandy. Bu barada Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň metbugat wekili habar berýär.
Kabulyň jenaýat derňew bölüminiň başlygy general Muhammet Zahiriň aýtmagyna görä, sişenbe günki hüjümlerde ýaralananlaryň köpüsi işden öýlerine gaýdyp barýan Ýokary sudyň işgärleri bolupdyr.
Zahir, bombanyň işgärleriň gatnaw awtobusyna ýerleşdirilendigini aýdyp, hüjümde gönüden-göni Ýokary suduň işgärleriniň nyşana alynandygyny nygtady.
"Talyban" hereketi hüjümiň jogapkärçiligini öz boýnuna alyp, beýanat ýaýratdy.
Şol beýanatda, eger Owganystanyň kazyýet edarasy "Talyban" söweşijilerine garşy ölüm jezalaryny çykarmagy dowam etdirse, onda "Talybanyň" olara garşy has köp hüjümleri gurnajakdygy aýdylyp, haýbat atylýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý gazylyp alynýan baýlyklary taýýarlamak işine Ýaponiýanyň inwestisiýa goýmagyny gutlady.
Muny Tokioda saparda ýören Karzaý anna güni işewür toparlar bilen duşuşanynda aýtdy.
“Moral taýdan Owganystan tebigy baýlyklary özleşdirmek işine owaly bilen özüne kömek berýän ýurdy goýbermelidir. Ýaponiýa Owganystana 6,5 milliard dollara ýakyn kömek edýär, özem diňe ýagşy niýet bilen. Kabul hem muňa gaýtargy etmelidir” diýip, Karzaý aýtdy.
Golaýda ABŞ-nyň Döwlet depertamenti Owganystanda umumy bahasy 1 trillion dollara barabar bolan demir magdanynyň, misiň, kobaltyň, ýagny ak metalyň hem altynyň bardygyny mälim edipdi.
Ýaponiý Owganystana ýardam berýän döwletleriň iň esasylardan biridir.


text:
Pakistanda “Talyban” söweşejileri ýurda dolanmakçy bolýan, ozalky prezident Perwez Muşarrafa hüjüm etmek bilen haýbat atýarlar.
“Talyban” söweşijisi Adnan Raşid şenbe güni wideo beýanat ýaýradyp, onda “Muşarrafy jähenneme ýollamak üçin ýörite mujaheddinler toparynyň düzülendigini” aýtdy. Adnan Raşid Muşarrafa garşy şowsuz geçen ozalky hüjüme-de gatnaşypdy.
Raşidiň sözlerine görä, hüjümi amal etmek üçin, olarda “janyndan geçen hüjümçiler, mergenler, ýörite söweş topary dagy bar”.
ABŞ-a garşy amala aşyrylan 11-nji sentýabr hüjümlerinden soň, Muşarraf Waşingtonyň terrorizme garşy başlan göreşine goşulyp, Pakistanda söweşijilere garşy giň gerimli operasiýalary geçiripdi.
Muşarraf dört ýyla golaý bosgunlykdan soňra ýekşenbe güni Pakistana dolanmakçy bolýar. Onuň 11-nji maýda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşjakdygy habar berilýär.


text:
Pekinde iki günlük ýokary derejeli hytaý-amerikan gepleşikleri başlanýar.
ABŞ-nyň wekilçilikli delegasiýasyna baştutanlyk edýän döwlet sekretary Hillari Klintonyň sözlerine görä, gepleşikleriň baş temasy ikiktaraplaýyn ykdysady gatnaşyklar hem Eýranyň ýadro programmasy bolar.
Taraplar şeýle-de Demirgazyk Koreýa problemasyny maslahat eder. Çünki iki Koreýanyň arasyndaky gatnaşyklar gaty dartgynlaşdy.
Günorta Koreýa şu ýylyň mart aýynda Sary deňizde öz harby gämisiniň heläkçiligi üçin jogapkärçiligi Phenýanyň üstüne ýükledi.
Waşington bilen Pekiniň gatnaşyklarynda-da soňky döwür ykdysady meseleler boýunça oňşuksyzlyklar bar.
Hytaý häkimiýetleri bilen “Google” kompaniýasynyň dawasy, ýarag bermek barada ABŞ bilen Taýwanyň arasynda gol çekilen ylalaşyk şol dartgynlylyga sebäpdir.


text:
Moldowa şu gün parlament saýlawlaryny geçirýär. Saýlawçylar Orsýet bilen strategiki hyzmatdaşlygy öňe sürýän kommunistlere ýa-da Günbatara ýakynlaşmagy ündeýän liberal oppozisiýa partiýalaryna ses bermeli.
Kommunist prezident Wladimir Woronin geçen aý parlamentiň täze prezidenti saýlamak barada eden iki synanyşygy puç bolandan soň parlament saýlawlaryny möhletinden ir geçirmäge çagyrdy.
5-nji aprelde bolan parlament saýlawynda kommunistleriň gazanan uly ýeňşinden soň liberal oppozisiýa häkimiýetleri saýlawlary galplaşdyrmakda günäledi.


text:
Bu bir peşe bilen piliň dawasy. Hytaýyň bergä batan kompýuter kompaniýasy “Proview” merkezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän kompýuter ägirdi “Apple” bilen güýç synanyşýar.
Bu ýerde gürrüň intellektual ogurlykda giňden tanalýan bir ýurtda kärhana markasyny goramak barada barýar.
"Proview" öten dekabrda Hytaýyň bir suduny yryp, oňa “Apple” kompaniýasynyň "iPad ady meniňki" diýýänini ret etdirdi. "Proview" onuň yzysüre hem uly şäherlerde häkimiýetlerden “Apple” kompaniýasynyň iPad önümini satmagynyň öňüni almaklaryny sorady. Netijede, Hytaýyň iň azyndan iki şäherinde sany köp bolmadyk iPad ýygnaldy.
“Proview” kompaniýasynyň aklawjysy Şie Şianhui kompaniýanyň eglişik etjege meňzemezliginiň sebäbini şeýle düşündirýär:
—Ulanmak üçin öňünden rugsat almasaň, haýsydyr bir markany ulanyp bolanok. Şol sebäpden Senagat we söwda boýunça administratiw häkimiýetiň kanuny iş we jeza çärelerini görmeginiň kanuny esaslary bar. Sebäbi “Apple” ulanmak üçin öňünden rugsat alman, bir Hytaý kärhanasyna degişli markany ulanyp ýör.
Eksport petiklenermi?
Ýöne “Proview” kompaniýasynyň etjek indiki göçüminiň has zyýanly bolmagy mümkin. Ol ahyrky sud diňlenişigini gazanan halatynda Hytaýda öndürilen iPad önümleriniň eksport edilmeginiň öňüni almaga taýýarlanmak üçin ýurduň gümrük häkimiýetlerine ýüz tutdy. Bu diňlenişigiň 29-njy fewralda Guandongyň Ýokary sudunda başlanmagyna garaşylýar.
Barýan dawa örän çylşyrymly. “Proview” 2000-nji ýylda, “Apple” kompaniýasynyň iPad enjamyny öndürmeginden ençeme ýyl öň, IPAD markasyny birnäçe ýurtda hasaba aldyrdy. 2009-njy ýylda “Apple” bir britaniýaly dellalyň üsti bilen bu hukugy “Proview” kompaniýasynyň Taýwandaky şahamçasyndan satyn aldy. Ýöne “Proview” kompaniýasynyň Şenžendäki bölümi Hytaýda bu adyň hukugynyň özüne degişlidigini aýdýar. Hytaý häkimiýetleri hem şu wagta çenli munuň bilen ylalaşyp geldiler.
“Apple” 2010-njy ýylda ilkinji gezek iPad önümini satuwa çykarmazdan öň bu markanyň “Proview-Şenženden” özüne geçirilmegi barada Hytaýyň kärhana markalaryny hasaba alýan edarasyna ýüz tutdy. Ýöne bu haýyşnama ret edildi.
Hytaý, hemme ýurtlar tarapyndan bolmasa-da, iň bärkisi Birleşen Ştatlar tarapyndan intellektual eýeçilik hukuklaryny äsgermezlik edýänlikde aýyplanýar. Ýöne Hytaýyň bu baradaky kanunlary hökümete hytaý kompaniýalarynyň hukugyny bozýar diýlip hasaplanan Hytaýda öndürilen önümleriň bütin dünýäde satylmagyna gadagançylyk girizmäge ýol berýär. Teoritiki taýdan munuň Hytaýda öndürilen 10 millionlarça iPad önümine zyýan ýetirmegi mümkin.
"Aýyl-saýyl ýagdaý"
“Proview” kompaniýasynyň aklawjysy hökümeti öz kompaniýasyny goramaga çagyrýar:
—Hytaýyň Senagat we söwda boýunça administratiw häkimiýeti we sud Hytaý kärhanalarynyň intellektual eýeçiliginiň goragyny güýçlendirmeli. Aýratyn-da biziňki ýaly aýyl-saýyl ýagdaýlarda, munda intellektual eýeçiligiň hytaý kompaniýasyna degişlidigine şübhe ýok.
Ýöne ekspertler Hytaýyň öz kompaniýalaryna millionlarça dollar getirýän eksportlary ýapmagy ähtimal däl diýip, basym bir ylalaşyga gelinmegine garaşýarlar.
Muňa indi köp wagt hem ýok. Sebäbi senagat myş-myşlarynda “Apple” kompaniýasynyň täze iPad3-niň 7-nji martda satuwa çykarmagynyň mümkindigi aýdylýar.


text:
Wideo oýunlary ýa-da has ýörgünli ady bilen kompýuter oýunlary häzirki zamanyň iň esasy güýmenjesi hasaplanýar. Aýratynam, ösen ýurtlarda bu oýunlar giňden ýaýrandyr, hatda özbaşyna aýratyn pudak hem hasaplanýar. 1970-nji ýyldan bäri gün saýyn ýaýraýan kompýuter oýunlary uly pudaga eýedir. Bu pudagyň pul aýlanyşygy-da 100 milliard dollara golaýlap barýar. Oýunlardan uruşly, strategik we sport oýunlary has meşhur bolup, şolaryň arasyndan-da futbol oýnunyň muşdaklary öňde baryjylaryň biri diýlip görkezilýär. Futbol oýunlary-da umumylykda FIFA we PES diýlip ikä bölünýär.
FIFA 16
Soňky ýyllarda “EA Sports” kompaniýasynyň garamagyndaky FIFA kompýuter oýny wizual (görüş) taýdan uly öňe gidişlik gazandy. Oýny oýnanyňda hakykysyna has golaý duýgy bilen oýnamaga mümkinçilik berýär. Bu aýdanlarymyzy oýnuň täze nusgasy FIFA 16 üçinem degişli bolup durýar. Oýun grafik we animasiýa taýdan juda kämil. Bu wideo oýnunda 41-i resmi jemi, 78 dürli stadion bar. Şol stadionlarda dürli howa şertlerinde (güneşli, garly, ýagyşly...) futbol duşuşyklaryny oýnap bolýar. Lisenziýaly toparyň sany 600-e deň. “Windows”, “PlayStation 3”, “PlayStation 4”, “Xbox 360”, “Xbox One” ýaly platformlarda oýnap bolýan oýna özboluşly täzelik hem girizildi. Ýagny FIFA 16-da ilkinji sapar zenan milli ýygyndylaryň arasynda-da duşuşyk geçirip bolýar. Şol sanda FIFA 16-ny “Android” we “iOS” ulgamlarynda-da oýnamak mümkinçiligi bar.
FIFA 16-nyň oýnalyş usulynda esasy ünsi çekýän zat toparlaryň gorag ukybynyň artandygy mese mälim duýulýar. Oýny dolandyrýan “hyýaly akyl” has güýçli gorag we meýdançanyň merkezinde oýnaýan oýunçylaryň özara ysnyşygyny ýokarlandyrýar. Galyberse-de, oýunçylaryň özara paslaşygy, birek-birege geçirýän toplarynyň tizligi geçen ýylky FIFA 15-ä garanyňda, az-owlak peselipdir. Ýagny oýunçylar hakykata has golaý paslaşýarlar. Şol bir wagtyň özünde-de goragçylar has kämil ýagdaýda we guramaçylykly hereket edýärler. Garşydaş toparyň oýunçylaryň hüjümlerini has gowy yza serpikdirýärler. Bir söz bilen aýdylanda, öňki ýyllardaky FIFA oýunlarynda meýdançanyň merkezinden ähli oýunçyny aldap geçmegiň öňüni almak üçin alada bary edilipdir. Başgaça aýdylanda, Messi we Ronaldo ýaly ýyldyzlar hiç hili paslaşman, ýekeje özi ähli oýunçyny aldap bilenok. Umuman alnanda, FIFA oýnunyň täze nusgasy ozalkylar bilen deňeşdireniňde hakyky futbol oýnuna has golaý.
Ýokarda-da belleýşimiz ýaly, FIFA 16-nyň iň uly we esasy täzeligi zenan milli ýygyndylaryň hem oýnuň hataryna girizilmegidir. FIFA 16-da Germaniýanyň, ABŞ-nyň, Fransiýanyň, Şwesiýanyň, Angliýanyň, Braziliýanyň, Kanadanyň, Awstraliýanyň, Ispaniýanyň, Hytaýyň, Italiýanyň hem-de Meksikanyň zenan milli ýygyndylary bilen duşuşyk geçirip bolýar. Zenan milli ýygyndylary diňe öz aralarynda duşuşyp bilýär. Bu toparlardaky oýunçylar diňe grafik we şekil taýdan däl, eýsem-de oýnaýyş usullary, edýän hereketleri bilenem hakykysyna has ýakyn.
PES 16
2000-nji ýyllaryň başlarynda PES (doly ady “Pro Evolution Soccer”) futbol söýüjileriň has gowy görýän wideo oýnudy. Köpler ilki-ilkiler PES-e FIFA-dan has öňräkde diýip garaýardy. Ýöne 2009-njy ýyldan bäri FIFA bu ugurda esasy bäsdeşinden ep-esli öňe saýlanmagy başardy. Göze dokunýan üýtgeşiklikler eden, aýratynam, grafik animasiýalardaky janlylygy bilen tapawutlanýan FIFA häzirki wagtda PES-den öňde barýar. Bäsdeşlikde yza galanyny aňan “Konami” (PES-i öndüriji ýapon şereketi) 2–3 ýyldan bäri gol gowşuryp oturanok. Soňky ýyllarda az-owlak özgeriş girizen PES-i “Windows”, “PlayStation 3”, “PlayStation 4”, “Xbox 360” hem-de “Xbox One” ýaly platformalarda oýnap bolýar. PES 2016 öňkülere garanyňda, has hakykata golaý hasaplanýar. “Konaminiň” inženerleri oýny dolandyrýan “hyýaly akyla” käbir täzelikleri girizipdir. “Fox Engine” atly oýun motory oýnuň hakykatlyk derejesini sazlaýar. Futbolçylaryň beden hereketleri has yzygiderliligi bilen tapawutlanýar. Grafiki animasiýalarda-da göze görnüp duran özgerişlikler bar. Umuman, PES-iň hem bu ýylky nusgasy wizual taýdan uly öňe gidişliklere eýe. PES-iň hemişe diýen ýaly FIFA-dan yzda galýan esasy tarapy lisenziýaly toparlaryň sanydyr. Bu ýagdaý henizem dowam edýär. Ýagny FIFA 16-da lisenziýaly klublaryň sany 600 bolsa, bu görkeziji PES-16-da 200-e deňdir. PES 16-da 21 sany lisenziýaly stadionda duşuşyklary oýnap bolýar. Futbol söýüjiler soňky ýyllarda bolşy ýaly PES 16-da hem UEFA Çempionlar ligasy we Ýewropa ligalarynyň ýaryşlaryny özbaşdak oýnap bilýär.


text:
Türk söweş uçarlarynyň Orsýetiň SU-24 kysymly uçaryny urup düşürmegi bilen, Siriýanyň Türkiýe bilen serhetleşýän Baýyr-bujak sebitiniň we ylaýtada Türkmen dagynyň atlary dünýäniň dürli metbugat serişdelerinde peýda boldy.
Bu sebitde ýaşaýan etniki türkmenleriň käbirleri özleriniň režim güýçleri bilen bir hatarda ors harbylarynyň hüjümlerine yzygiderli duçar bolýandygyny aýdýarlar. Siriýadaky Türkmen milli hereket partiýasynyň başlygynyň orunbasary Arif Emeç hem metbugat çykyşynda: "Orslar bombalaýarka, Türkmenistan nirede?" diýdi.
Eýse, Siriýa türkmenleri dünýä türkmenleriniň ata watany diýilýän Türkmenistan hökümetinden nämä garaşýarlar? Siriýanyň režim güýçleri bilen bilelikde ors zarbalary astynda galan etniki türkmenler häzirki döwürde nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler? Türkmenistandan goldaw ýokdugyndan nägile bolýan türkmenlere kimler nähili kömek edýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň geljek sanynda siriýaly türkmenleriň käbirleri bilen olaryň başdan geçirýän ýagdaýlary barada gürrüň edýär. Gepleşige gatnaşyp, öz bilýän maglumatlary bilen goşant goşmak isleýänler biziň bilen hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Ylmyhal yslam esaslary
Rahman we Rahym bolan Allahyň ady bilen
Hamd – öwgi Wahyd, Ehad, Hakk we Mubiýn bolan Allahadyr. Ol şeýle bir Allahdyr Onuň şärigi ýokdur. Ondan başgany inkär edýärin. Hezreti Muhammediň (s.a.w.) bolsa Onuň guly we resulydygyna, adamlaryň arasyndan saýlap-seçen habybydygyna we mahlukatyň iň haýyrlysydygyna, owal we ahyr gelenleriň iň keremlisidigine şaýatdyryn. Allahyň rahmeti we salamy, hezreti Muhammede (s.a.w.), iberilen beýleki pygamberlere, Ýýer we Gök ählinden, Allaha mukarreb (ýakyn) perişdelere we salyh gullara bolsun. (Ämin).
Deňi-taýy bolmadyk Allah ýar we ýardamçy hökmünde ýeterlikdir. Oňa bil baglaýaryn. Ol Arşy azymyň Rabbidir. Ony tesbih we takdis edýärin. Güýç-kuwwat diňe we diňe Oňa degişlidir. Allahyň isläni bolar, islemedigi hem bolmaz. Şuny berk bil! Allah hemme zada kadyrdyr. Ol her bir zady ylmy bilen gurşandyr. Goý, keremli Allah dinimizi, dünýämizi, Watanymyzy, milletimizi, döwlet ýolbaşçymyzy, ene-atalarymyzy, çagalarymyzy, ussatlarymyzy, gyz we erkek doganlarymyzy öz penasynda aman saklasyn. (Ämin). Çünki Ol ne gözel goraýjydyr.


text:
BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun arap döwletlerini siriýa konfliktiniň hiç bir tarapyny ýarag bilen üpjün etmezlige çagyrdy.
Ban bu beýanaty duşenbe güni, BMG-niň baş edarasynda Arap ligasynyň baş sekretary Nabil Elarabi we Kataryň pemýer-ministri Hamad bin Jassim Al Tani bilen duşuşanda etdi.
Emma Elaraby häzir Siriýa barýan ýarag akymyny duruzmagyň mümkin däldigini aýtdy.
Onuň düşündirişine görä, Siriýanyň hökümeti “belli bir taraplardan” ýarag alýan wagty pitneçiler hem, deňagramlylygy saklamak üçin, ýarag almaly bolar.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň ýakyn ýarany Orsýet, aýdylmagyna görä, Eýran we Hizbulla bilen bilelikde, Siriýanyň esasy ýarag üpjünçisi bolup durýar.
Katar pitneçi söweşijileri has agyr ýaraglar bilen üjün etmek baradaky pikiriň tarapdary.


text:
Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleriniň ýaramazlaşýandygyny owgan resmileri hem boýun alýarlar. Munuň netijesinde öňki meýdan komandirleri wise-prezident General Dostum we Balh welaýatynyň häkimi Atamuhammet Nur jeňçilere garşy koalisiýa döretmek barada ylalaşdylar.
Owgan resmileri demirgazyk Owganystanyň iki welaýatynda täsirli rol oýnaýan iki lideriň bilelikdäki tagallalarynyň ýurtdaky daşary ýurtly jeňçilere garşy söweşde netije berjekdigine ynanýarlar.
Demirgazyk Owganystandaky howpsuzlyk şertleri barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda 2014-nji ýylyň dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň ýaşaýyş hem durmuş şertlerine ýetiren täsirleri barada söz açýar.
Eýsem, 2014-nji ýyl dünýä türkmenleri üçin nähili boldy? Dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenler 2014-nji ýylda öz problemalaryny çözüp, maksat-myratlaryna ýetip bildimi?
Türkmenleriň ykbal pursatlary taýdan 2014-nji ýyla siz nähili baha berýärsiňiz?
Hemmeleri şeýle temada gepleşigimize gatnaşmaga hem-de teswirleriňiz bilen goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgymyz: hat@azatradio.org


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň täze taslamasynda prezidentlik möhleti bäş ýyldan ýedi ýyla çenli uzaldylyp, prezidentiň aňry çäk ýaşy 70 bolmaly diýlip kesgitlenen ýaş çäklendirmesini-de düýbünden aýyrmak göz öňünde tutulýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky Konstitusion komissiýanyň taýýarlan ýurduň Baş kanunynyň taslamasy duşenbe güni ýurduň metbugat serişdelerinde çap edildi.
Eýse, bu taslamada üýtgedilmegi göz öňünde tutulýan maddalara, Türkmenistanyň mundan beýläk eýelemegi mümkin syýasy ugry nukdaýnazaryndan nähili baha berip bolar?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu barada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Brýus Pannier bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Baş kanunyň teklip edilýän täze taslamasynda şol bir adamynyň näçe gezek prezidentlige dalaş edip biljegini çäklendirýän madda göze ilmeýär. Şeýle-de prezident möhlediniň 5 ýyldan 7 ýyla çenli uzaldylmagy teklip edilýär. Elbetde, häzirki döwürde bu diňe taslamadan ybarat, bu ýagdaýa, Türkmenistanyň mundan beýläk eýelemegi mümkin syýasy ugry nukdaýnazaryndan nähili baha berip bolar?
Brýus: Ilkibaşda bu prezident Berdimuhamedowyň häzirki prezident möhleti gutarandan soň näme etjek bolýanyny görkezýär. Ol häzirki günden häkimiýet başynda uzak wagtlap galmagyň aladasyny edýär. Onuň barybir uzak wagtlap häkimiýet başynda galjagy barada hiç hili şübhe ýokdy. Bu diňe onuň şol aladasyny kanunylaşdyrmak üçin edýän tagallasy. Edil häzirki döwürde bu taslama diýilse-de, halk köpçüligine hödürlenen teklibiň nähili tamamlanýandygyny bilýäris, ýagny oňa siz eýýäm kabul edilen karar diýip baha beriň.
Sebäbi bu teklip haçan-da parlamente hödürlense, parlamentiň bu teklibe ýok diýmejegini, ýa haysydyr bir maddasyny üýtgetmegi teklip etmejegini biz bilýäris.
Azatlyk Radiosy: Eger maksat prezidentiň ýolbaşçylyk möhletini uzaltmak bolsa, beýle kanuny üýtgetmek we ony halka hödürlemek ýaly çärelere baş goşmaga näme zerurlyk bar, bu maksady diňe teklibi parlamente ýa-da degişlilikdäki beýleki organa hödürlemek bilenem gazanyp bolard-a?
Brýus: Bu diňe Türkmenistana degişli ýagdaý däl, Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlaram islendik prosesde ýurduň, hamana, demokratik ugurlardan barýandygyny görkezmäge synanyşýarlar. Olar ses berlişik geçirmek, ýa-da käbir maddalar boýunça parlamentde diskussiýa geçirmek bilen bu talaby berjay edýäris diýip çaklaýarlar.
Şol çäreler gaty sahnalaşdyrylan, haýsydyr bir zady sahnalaşdyrmakda Türkmenistandan öňe geçjek ýurt ýok. Onsoň gürrüňi edilýän şol prosesiň ýolbaşçynyň islegine laýyklykda tamamlanjagy – köre hasa.
Emma şeýle çärelere Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň ýolbaşçylary demokiratik proses diýip baha berýärler. Türkmenistana gaýdyp gelsek, edil şeýle temalaryň Nyýazowyň döwründe hem orta atylandygyny aýdasym gelýär.
Onuň döwründe Türkmenistanda diňe bir gezek ses berlişik bolupdy, olam garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda. Ondan soň ”Ýene prezident saylawlaryny geçirmelimi, geçirilse onuň möhleti näçe ýyl bolmaly?” diýen ýaly diskussiýalar başlanypdy.
Emma soňra bu diskussiýalary bir gyra süýşürip, Nyýazow ömürlik prezident bolmaly edildi. Ol ömürlik prezident diýlensoň, saýlaw diýen gürrüň ýurda ýat boldy. Elbetde, edil häzirki gün biz ýoluň başynda, mundan beýläk nähili boljagyny, prosesiň nähili dowam etjegini bilemizok. Ýagny, Berdimuhamedowyň ömürlik diýiljegi barha aýdyňlaşýar.
Taslamanyň parlament tarapyndan ara alnyp maslahatlaşyljagy aýdylýar, prezidentlik möhletiniň, prezidentiň ýaşynyň gürrüňi edilmeli diýilýär, prezident bolmak üçin kandidatyň ýaşy 70-dan ýokary bolmaly däl diýen maddanyň ýatyryljagy barada gürrüňler bar.
Garaz, parlament bu diskussiýalary tamamlandan soňra, taslamanyň Ýaşulular maslahatynda geňeşilmegi mümkin, ýöne ol nirä hödürlense-de, onuň biragyzdan kabul ediljegine hiç hili şübhe ýok.
Azatlyk Radiosy: Gurbanguly Berdimuhamedowyň edil häzir - ikinji prezidentlik möhleti dowam edýär. Şeýle teklibiň edil häzirki gün orta atylmagynyň sebäbi näme bolup biler?
Brýus: Türkmenistanda prezidentlik saýlawlary öňümizdäki ýyl geçirilmeli dälmi? Öňki saýlaw 2012-nji ýylyň fewral aýynda geçirlipdi, ýagny nobatdaky prezidentlik saýlawlary 2017-nji ýylyň fewralynda geçirilmeli. Saýlawlaryň geçirilmegine bir ýyldanam az wagt galdy.
Pikirleniň, eger şu ýylyň dekabr aýynda, saýlawlara bir aý galanda şeýle çärelere girişilse, hakykatdanam, gaty täsirli bolardy. Häzir welin, prezident saýlawlaryna iň azyndan bir ýyl çemesi wagt bar. Diýmek, ediljek bolunýan işi, mümkin boldugyça, köpçüligiň karary hökmünde görkezmäge synanyşjakdyklary görünýär.
Gürrüň ediler, haýsy usulyň ýurt üçin bähbitli bolup, nämäniň bähbitli däldigi hakda gürrüň ediler. Garaz, bularyň hemmesi - sahnalaşdyrylan oýunlar.


text:
Owganystana ýük daşamak üçin Birleşen Ştatlar barha köp guryýer mümkinçiliklerini ulanýar, şol bir wagtda-da Pakistanyň Karaçi portuny ulanmagy azaldýar.
Pentagondaky çeşmelere salgylanyp, “Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, Owganystandaky harby kontingent üçin häzir ýükleriň 40% töweregi demirgazyk ugurdan - Gazagystanyň we Özbegistanyň üsti bilen demir hem gara ýollar arkaly getirilýär. 2009-njy ýylda şeýle ýükleriň 90%-i Pakistan arkaly getirilipdi.
ABŞ bilen Pakistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň sowamak mümkinçiliginden, belki, Pentagon ätiýaç edýändir, şonuň üçin Owganystana ýük getirilýän täze ýollara barha köp üns berýär diýip, gazet belleýär.


text:
Russiýada syýasy oppozisioner Boris Nemtsowyň öldürilmegine ilteşikli bolmakda güman edilip, iki adama aýyplama bildirildi. Bu arada Moskwanyň sudunda Nemtsowyň öldürilmegi bilen baglylykda bäş sany aýyplanýanyň işine garalýar.
Basmannyý sudunyň metbugat wekili Anna Fadeýewa: “Zaur Dadaýewe we Anzor Gubaşewe ‘Boris Nemtsowy öldürmek boýunça aýyplamanyň’ bildirilendigini, beýleki üç şahsyýetiň bolsa entegem güman edilýänleriň durumynda galýandygyny” aýtdy.
Rus mediasy sudýa Nataliýa Muşnikowanyň sözlerine salgylanyp, Dadaýew Nemtsowyň ölümine ilteşiginiň bolandygyny boýun aldy diýip, habar berýär.
Emma Russiýanyň döwlet we garaşsyz habar serişdeleriniň maglumatyna görä, Dadaýew suduň zalynda öz günäsini boýun almandyr. Aýyplanýanlaryň beýlekisi – Anzor Gubaşew özüniň günäsizdigini aýdypdyr.
Sud aýyplanýanlaryň bäşisiniň hem 28-nji aprele çenli tussaglykda saklanmalydygy barada karar çykardy. Bu adamlaryň ählisi Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz sebitindendir.
Häzirlikçe galan tussaglara, ýagny Anzor Gubaşewiň dogany Şagide, Ramzan Bakaýewe we Tamerlan Eskerhanowa resmi taýdan aýyplama bildirilmedi.
Rus häkimiýetleri Dadaýewiň we doganlar Gubaşewleriň 7-nji martda Inguşystanda, beýleki ikisiniň-de 8-nji martda Moskwanyň eteginde tussag edilendigini habar berdiler.
Bu aralykda Russiýanyň “Interfax” gullugy, Çeçenistanyň hukuk goraýjy edaralaryna salgylanyp, Nemtsowyň öldürilmegi bilen baglanyşykly gözleg yglan edilen ýene bir adamynyň 7-nji martda Çeçenistanyň paýtagty Groznyda polisiýa bilen çaknyşykda öldürilendigini habar berdi.
Maglumata görä, haçan-da polisiýa güman edilýäniň öýüniň golaýyna baranda, ol el granatyny polislere garşy zyňyp, soňra-da özüni partladypdyr.
Hukuk goraýjy edaralar tutulanlaryň bäşisiniň hem günäldigini öňe sürýärler. Şol bir wagtda-da Nemtsowyň öldürilmegine dahyllydygy aýdylýan bu adamlaryň anyk hereketleri barada takyk maglumat berilmeýär.
Kadyrow
“Ria Nowosti” gullugy Dadaýewiň Çeçenistanyň Içeri işler ministrligine degişli batalýonyň komandiriniň orunbasarydygyny, Gubaşewiň hem Moskwada hususy gorag kärhanasynda işländigini aýdýar.
Kreml tarapyndan goldanylýan çeçen lideri Ramzan Kadyrow özüniň Instagram hasabatynda Dadaýewiň “Russiýanyň hakyky watançysydygyny” we “iňňän dinçi” kişidigini ýazýar. Kadyrow haçan-da Dadaýew Fransiýanyň “Charlie Hebdo” neşirinde Muhammet Pygamberiň şekiliniň çap bolanyny göreninde, haýran galandygyny hem köpçülige äşgär etdi.
Kadyrow Dadaýewiň günäli ýa günäsizliginden söz açmady. Çeçen lideri Dadaýewiň “Russiýanyň garşysyna hereket edip bilmejekdigini”, onuň ýurt üçin oz janyny töwekgelçilige salmaga ukyplydygyny aýtdy.
Russiýanyň Derňew komiteti Nemtsowyň ölüminiň dini ekstremizm bilen bagly bolup biljekdigini öňe sürdi.
Emma Kremliň tankytçylary bu aýyplamalaryň toslamadygyny aýdýarlar.


text:
MTS ofisleri
Biziň ofislerimiz MTS öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň müşderilerine zerur bolan ähli hyzmatlary edýärler. Ondan başga müşderi “Internet-Kömekçi” hyzmatyny ulanmak bilen köp hereketleri özbaşdak we öýünden çykmazdan ýerine ýetirip biler.
MTS-iň ofisleri 08:00-dan 21:00-a çenli
Her gün, arakesmesiz we dynç günsiz işleýärler.
MTS ofisleriniň salgylary
Aşgabat
"Goşa Çynar" satuw ofisi
Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 85
"Sumbar" satuw ofisi
Türkmenistanyň Gahrymany A.Nyýazow şaýoly, 104
"Berkarar" satuw ofisi
10 Ýyl Abadançylyk köç. we Aýtakow köç. çatrygy (günorta tarapy),
“Berkarar” söwda-dynç alyş merkezi, 1-njy gat, dukan B40
"Watan" satuw ofisi
Görogly köçesiniň 46/1 jaýy
Balkan welaýaty
Balkanabat
Kwartal 209, Magtymguly köç., «Salam» Söwda Merkezi
Türkmenbaşy
Dostluk köç., 14
Daşoguz welaýaty
Daşoguz
Gerogly köç., 14
Mary welaýaty
Mary
Mollanepes koç., «Miras» Söwda Merkezi
Mary
1-nji mekir, “Lälezar” söwda bazary, №22-nji dükan
Lebap welaýaty
Türkmenabat
Gurbansoltan Eje köç., 7
Türkmenabat
Himik mekiri, S. A. Niýazow köç., 1 “E”
MTS-iň Ofislerinde şu hyzmatlar elýeterlidir:
- MTS-e birikdirmek;
- SIM-kartany çalyşmak (dikeltmek);
- PIN-kod boýunça beklenen SIM-kartany beklemeden aýyrmak, PIN-, PUK-kodlaryny bermek;
- telefonyň belgisini üýtgetmek;
- şertnamany başga bir şahsyň adyna geçirmek;
- “MTS ynanç hatyny” resmileşdirmek (şahsy taraplar üçin);
- “Kod sözüni” resmileşdirmek;
- şertnamany ýapmak;
- hyzmat ediş meseleleri boýunça maslahat bermek;
- müşderileriň şahsy hasaplaryndan pul serişdeleriniň alynmagy (balans, gündelik üstüne goýmalar) meseleleri boýunça maslahat bermek;
- hyzmatlaryň nyrhlandyrylmagy boýunça maslahat bermek;
- hyzmatlaryň bahasyny tölemegiň tertibi we usullary barada maslahat bermek;
- ýalňyş tölegleriň üýtgedip geçirilmegi barada arzalary kabul etmek;
- müşderileriň birikdirilmegi/öçürilmegi meseleleri boýunça maslahat bermek;
- müşderi tarapyndan bergi tölenenden soň, telefon belgisiniň ulgama birikdirilmegi;
- şahsy hasaplaryň birleşdirilmegi/biri-birinden aýrylmagy boýunça maslahat bermek;
- beýleki maliýe meseleleri boýunça maslahat bermek.
Sorag-jogap gullugynyň telefonlary: (+993 66) 300890, 0890


text:
Owgan polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, “Talyban” söweşijileri ýurduň Helmand welaýatynda minalary aýyrmak işleri bilen meşgullanýan 12 işçini atyp öldüripdirler.
Welaýatyň polisiýa edarasynyň başlygy Farid Ahmad Obaid hüjümiň Britaniýanyň ozalky harby bazasynyň golaýynda amala aşyrylandygyny mälim etdi.
13-nji dekabrda bolan hüjümiň netijesinde başga-da 12 işçi ýaralandy.
Obaid owgan esgerleriniň söweşijiler bilen atyşyp başlandygyny, netijede dört jeňçiniň öldürilendigini we üçüsiniň hem ele salnandygyny mälim etdi.
Owganystan dünýä boýunça iň köp mina ýerleşdirilen ýurtlaryň biridir. Söweşijiler köplenç minalary aýyrmak işlerine gatnaşýan işgärlere hüjüm edýärler. Aprel aýynda Logar welaýatynda bu işler bilen meşgullanýan 12 işçi öldürilipdi.
Bu aralykda...
Bu hüjümden öň aýry-aýrylykda amala aşyrylan hüjümlerde ýurduň Ýokary sudunyň ýokary derejeli resmisi we NATO-nyň iki esgeri öldürildi. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.
Kabulyň polisiýasy Ýokary suduň sekretariatynyň başlygy Atikullah Rawufiniň öz öýüniň golaýynda öldürilendigini mälim etdi.
Parwan welaýatyndaky Bagram howa bazasyna amala aşyrylan hüjümde daşary ýurtly iki esger öldürildi.
NATO şertnamalaýyn iki agzasynyň “Owganystanyň gündogarynda duşmanyň amala aşyran hüjümi netijesinde öldürilendigini” aýdyp, beýanat ýaýratdy.


text:
10-njy oktýabrda bütin dünýäde ruhy saglygyň halkara güni bellendi.
1992-nji ýyldan bäri bellenýän bu sene Ruhy saglyk boýunça bütindünýä federasiýasynyň teklibi we BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasynyň goldawy bilen adamlaryň ruhy saglyk bilen bagly problemalar, ruhy saglygy berkitmek, ruhy keselleriň öňüni almak hem bejermek barada habarlylygyny artdyrmak maksady bilen esaslandyrylypdy.
Her ýylda bu senä gabatlanyp, psihiatriýa boýunça halkara guramalaryň adamynyň ruhy saglygy barada maglumatlary çap edilýär, jemgyýetçilik çäreleri geçirilýär.
Çehiýa Respublikasynda şu ýyl Ruhy saglygyň halkara güni mynasybetli käbir keselhanalarda açyk gapylar güni geçirildi. Hususan-da, Bohnise ruhy näsaglyklar keselhanasyna baryp, onuň içindäki ýagdaýlara syn etmäge mümkinçilik döredildi. Bu ýerde klassyky sazlaryň we häzirki zaman aýdym-sazlarynyň konserti hem geçirildi.
Häzirki wagtda adamynyň ruhy saglygyna howp salýan esasy problemanyň depressiýa bilen baglydygy aýdylýar. Soňky onýyllykda, meselem, Çehiýa Respublikasynda depressiýadan ejir çekýän adamlaryň sany iki esse köpelipdir.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, 2020-nji ýyla çenli depressiýa dünýäde iň giň ýaýran näsaglyklaryň biri bolup biler.
Lukmanlar adamynyň ruhy ýagdaýynyň saglygyň möhüm bir bölegi bolup durýandygyna ünsi çekýärler. Adamynyň durmuşynyň abatlygy, onuň öz tebigy mümkinçiliklerinden doly derejede peýdalanmaga, dürli kynçylyklara garşy durmaga ukyby hut ruhy saglygyna bagly bolýar.