text:
ABŞ söwda–ykdysady sanksiýalaryň täsiri ýetýän eýran kompaniýalarynyň sanawyny giňeldýär.
Bu ýerde täsirli Yslam rewolýusiýasynyň sakçylary korpusy, Eýranyň uly banklarynyň biri, şeýle-de nebit, ätiýaçlandyryş, gämiçilik kompaniýalary barasynda gürrüň gidýändigini ABŞ-nyň maliýe ministri Timoti Geýtner aýtdy.
Amerikan häkimiýetleriniň maglumatyna görä, olaryň ählisiniň Eýranyň ýadro programmasyna gatnaşygy bar.
Ýadro programmasy meselesi boýunça Eýran dünýä jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlykdan ýüz öwrenden soň, BMG-nyň Howpsuzlyk geňeşi Eýrana garşy halkara sanksiýalaryny güýçlendirdi.
Şondan bir hepde geçenden soň Waşington birtaraply täze sanksiýalar girizmek kararyny kabul etdi.


c: text/html

text:
Şu suratyň peýda bolmagyna dünýä jemgyýetçiligi 2003-nji ýyldan bäri garaşyp gelýärdi.
7 ýyllyk öý tussaglygyndan soň, şu gün Mýanmaryň demokrat lideri Aň San Su Çi Ýangondaky kölüň gyrasynda ýerleşýän howlusynyň derwezesinden özüniň tarapdarlary bilen salamlaşdy.
Aň San Su Çiniň öý tussaglygynyň möhleti 13-nji noýabrda tamamlandy. 65 ýaşly “Nobel” parahatçylyk baýragynyň eýesi Su Çiniň müňlereçe tarapdarlary onuň tussaglykdan boşadylaryna garaşyp, howlusynyň daşynda garaşyp otyrdylar.
Milli lybasa bürenip, saçyny gül bilen bezän Su Çi şadyýan halda halky agzybirlige çagyrdy. Mýanmary 1962-nji ýyldan bäri harby häkimiýet dolandyryp gelýär. Su Çi tarapdarlaryna sag bolsun aýdyp, olary özüniň syýasy partiýasy bolan “Demokratiýa üçin milli birligiň” baş binasynyň öňünde 14-nji noýabrda etjek çykyşyny diňlemäge çagyrdy.
Soňky 21 ýylyň 15 ýylyny türmede ýa-da öý tussaglygynda geçiren Su Çiniň ady Günorta-gündogar Aziýa ýurdunda demokratiýa ugrundaky göreşiň simwolyna öwrülipdi.
7-nji noýabrda Mýanmarda geçirilen saýlawlarda harby dolandyryşa ýykgyn edýän partiýa uly tapawut bilen ýeňiş gazandy. Günbatar ýurtlary saýlawlaryň netijiesiniň galpdygyny öňe sürüp, ony ret etdiler. Su Çiniň partiýasy saýlaw düzgünleriniň adalatsyzdygyny aýdyp, ses berişlikleri boýkot etdi.
Su Çiniň partiýasy 1990-da ýylda geçirilen saýlawlarda uly üstünlik bilen ýeňiş gazanypdy. Emma harbylar oňa häkimiýeti tabşyrmakdan boýun towladylar.
Hökümete daýanýan topar Su Çiniň awtokerwenini duzaga düşürenden soň, ol 2003-nji ýylda öý tussaglygyna höküm edildi. Geçen ýyl ýurduň harby hökümeti Su Çini tussaglyk düzgünlerini bozanlykda günäkärläp, onuň tussaglyk möhletini ýene bir ýyl uzaldypdy.
Halkara reaksiýasy
Su Çiniň azatlyga çykarylmagyny dünýäniň dürli ýurtlaryndaky syýasatçylar we adam hukuklaryny goraýjylar gowy garşyladylar.
Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron bu kararyň gaty gijä galandygyny aýtsa, Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozy Su Çiniň söz we hereket azatlygyny hiç hili görnüşde çäklendirmezligi üçin Mýanmara öňünden duýduryş berdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Su Çiniň azat edilmegini mübärekläp, ony “gahryman” we dünýä üçin ylham çeşmesi hökmünde häsiýetlendirdi. Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroso Su Çiniň “doly azat edilmegine” çagyryş edip, Mýanmardaky beýleki syýasy tussaglaryň hem ählisiniň boşadylmagy üçin harby hökümeti gyssady.
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ýolbaşçysy Neýwi Pillaý bu azat edişligi Mýanmaryň häkimiýetlerinden gelen oňyn yşarat hökmünde kabul etdi, emma Su Çiniň 7-nji noýabrdan öň goýberilmändigine “juda lapykeç” bolandygyny belledi.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara “Amnesty International” guramasy hem häzirki wagtda Mýanmardaky türmelerde 2,200-e golaý syýasy tussagyň bardygyna ünsi çekdi.
Aň San Su Çi şu aý Mýanmarda geçirilen saýlawlaryň netijesini gozgar diýlip garaşylýar. Onuň partiýasynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, Su Çi ses berişliklerde boldy diýilýän galplyklar boýunça derňewleriň geçirilmegine ýardam eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň prezidenti 188 sany zyýaratçynyň Saud Arabystanyna gitmegine rugsat berdi, diýip türkmen mediasy habar berdi.
Türkmenistanly zyýaratçylaryň 5-26-njy sentýabrda Saud Arabystanyna etjek haj zyýaraty döwletiň hasabatyna we “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň uçary arkaly amala aşyrylar.
Türkmenistan 2000-njy ýyllaryň başyndan bäri ýylda Mekgä 188 sany zyýaratçysyny iberýär. Saud Arabystanynyň zyýarata barýanlaryň sany boýunça Türkmenistan üçin göz öňünde tutan kwotasy birnäçe müň adamdan ybarat.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 2-nji maýynda Mekge şäherine baryp, Käbä haj zyýaratyny berjaý etdi.


text:
Pakistanyň ýokary derejeli resmisi Owganystanyň “Talyban” hereketiniň liderleriniň Pakistanda ýaşaýandygyny ilkinji gezek köpçülikde boýun aldy.
Pakistanyň hökümetiniň daşary işler boýunça baş maslahatçysy Sartaj Aziz Waşingtonda çykyş edip, Yslamabadyň “Talybana” ähmiýetli derejede täsir ýetirip bilýändigini, sebäbi onuň “ýolbaşçylarynyň Pakistanda ýerleşýändigini we olara käbir saglyk kömekleriniň berilendigini” aýtdy.
Aziz: “Olaryň maşgalalary şu ýerde [Pakistanda] ýaşaýar. Biz şu zatlary ulanyp, olaryň “bir stoluň başyna jemlenmegi, [gepleşiklere gatnaşmagy]” üçin basyş edip bileris. Ýöne biz owgan hökümetiniň adyna gepleşikleri geçirip bilmeris. Sebäbi biz olara owgan hökümetiniň teklip edip biljek zadyny hödürläp bilmeris” diýdi.
Yslamabat Owganystanyň “Talyban” hereketiniň liderleriniň öz territoriýalarynda ýaşaýandygy baradaky maglumatlary ençeme ýyldan bäri ret edip gelýärdi.


text:
Ýuwaş okeanynyň kenarlarynda, Günorta Amerikan ýurdy Ekwadorda bolan 7,8 bally ýer yranmasynda ölenleriň sany 413-e ýetdi we başga-da müňlerçe adam ýaralandy. Bu barada Ekwadoryň hökümeti habar berýär.
Resmiler tebigy hadysada heläk bolanlaryň sanynyň artmagyndan alada edýändiklerini, sebäbi başga-da ençeme adamyň ýumrulan jaýlaryň aşagynda galan bolmagynyň ähtimaldygyny aýdýarlar.
Ekwadoryň prezidenti Rafael Korrea bu tebigy betbagtçylyk soňky 67 ýylyň dowamynda ýurduň başdan geçiren iň elhenç heläkçiligi diýdi. 18-nji aprelde ýer yranmasynyň bolan sebitini dikuçar bilen aýlanan Korrea, Portowýeho we Manta şäherleriniň tas ähli territoriýasynyň diýen ýaly “ýumrulandygyny” aýtdy.


text:
Geçen ýyl Gyrgyzystanyň syýasatynda möhüm wakalar bolup geçdi. Resmi Bişkek Orsýetden iki milliard dollar kredit almak barada Kreml bilen ylalaşyga gelensoň, ABŞ-nyň «Manas» howa bazasynda ýerleşen harby-howa bazasyny ýurtdan çykarjakdygyny yglan etdi. Emma biraz wagt geçensoň, ol bazanyň ady üýtgedilip, baza merkezi hökmünde öňki ýerinde galdyryldy.
Ýylyň ahyrynda K.Bakyýew Gyrgyzystanyň daşarky syýasatynda köp wektorly syýasat ýöretjekdigini yglan etdi.
Geçen ýylyň tomsunda Amerikanyň harby-howa bazasynyň ýurtdan çykaryljakdygy yglan edilensoň, Gyrgyzystana ABŞ-nyň hem Orsýetiň ýokary derejeli çinownikleri gatnap başladylar. Hatda Waşingtondan hem delegasiýa gelip gitdi.
Orsýetiň prezident administrasiýasynyň başlygy Sergeý Naryşkin, wise-premýer Igor Seçin ýaly tasirli adamlar-da Bişkekde boldular. Indi bolsa Amerikanyň prezidentiniň ýörite wekili Riçard Holbruk geldi.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrliginiň Günbatar ýurtlary we ABŞ boýunça departamentiniň direktorynyň orunbasary Kaýnarbek Toktomyşew Holbrugyň iş sapary barasynda şeýle pikirde: “Holbruk wezipesi boýunça Owganystan bilen Päkistana jogap berýär. Meniň pikirimçe, prezident bilen duşuşykda Owganystan hem-de regionyň howpsuzlygy, şeýle-de «Manas» harby bazasyndaky Amerikanyň harby-howa bazasy barada gürrüň ediler. Ol iş saparynyň dowamynda diňe prezident bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.”
Birleşen Halk hereketiniň Syýasy geňeşiniň agzasy Topçybek Turgunalyýewiň pikirine görä, Gyrgyzystanyň içki syýasatynda bolşy ýaly, daşky syýasatynda-da milli kemçilikler bar.
“K.Bakyýew Orsýete bir zat diýse, Günbatara başga, Hytaýa umuman başga zat diýýär. Sebäbi Akaýew bilen Bakyýew ýurda daşary ýurtlardan gelýän milliardlap pullary nädogry sarp etmäge ozal bile başlapdylar. Häzir bu iş has güýjedi” diýip, Turgunalyýew aýdýar. Duşuşyklarda gozgaljak meseleler
Gyrgyzystanly syýasaty öwreniji Orazbek Moldalyýew Riçard Holbrugyň Merkezi Aziýa döwletleriniň prezidentleri bilen duşuşykda olaryň Owganystandaky ýagdaýy düzetmek işinde nirede, nädip, nähili ýollar bilen kömek berjekdikleri barada geňeşjekdigini öňe sürdi.
Moldalyýew Türkmenistan hakda aýratyn durup geçdi: ”Türkmenistan barada aýtsak, Türkmenistanyň talybanlar bilen hyzmatdaşlyk etmekde uly tejribesi bar. Beýleki döwletler näme etjegini bilmän, ikirjiňlenip duran wagty Türkmenistan, gorkman, talyplara elektrik energiýasyny eksport etdi. Bu meselede Türkmenistanyň iş tejribesinden peýdalanmak mümkin”.
Onuň aýtmagyna görä, Riçard Holbruk Owganystan we Päkistan boýunça ýörite wekil bolany üçin duşuşykda bu meselä hökman üns berler.
Globallaşmak mahalynda daşky dünýäden üzňe ösmegiň mümkin däldigi sebäpli Merkezi Aziýa ýurtlary üçin daşary ýurtlaryň inwestisiýalary we gatnaşyklary möhümdir.
Synçylaryň pikirine görä, şu mahala çenli regionyň döwletleriniň ykdysadyýeti diňe Orsýete bagly bolan bolsa, häzirki hökümetler tereziniň Hytaý tarapyna agram bermäge girişene meňzeýarler.
Şol bir wagtyň özünde-de Owganystandaky ýagdaýy durnuklylaşdyrmak maksady bilen ABŞ regionda esasy oýunça öwrüldi diýip, synçylar aýdýarlar.
Indi Merkezi Aziýa ýurtlary üç sany uly döwletiň arasynda iş alyp barýar.


text:
Abraziw gural
Abraziw gural - metaly, derini, agajy, aýnany, dag jynslaryny we bulary mehaniki işläp bejermek üçin abraziw materiallardan ýasalan gural. Esasan, iki görnüşde, ýagny gaty Abraziw gurallara (ýylmaýyjy tegelekler, segmetler, çalgydaşlar) hem-de çeýe Abraziw gurallara (lentalar, diskler we b.) bölünýär. Abraziw gurallar metalyň, aýnanyň, daşyň, agajyň, deriniň we beýleki emeli materiýallaryň üstlerini işlemekde hem-de dag jynslarynyň gazylyp alynýan ýerlerindäki burawlaýyş işlerinde ulanylýar. Esasy häsiýeti kesiji gurallary ýiteltmekden ybaratdyr. Kesijilik ukybyny gowulandyrmak üçin Abraziw gurallary almazlar, almaz galamlar, abraziw tegelekler, gaty splawlar we polat diskler bilen çalýarlar. Çalma prosesinde kesijilik ukybyny artdyrmak bilen Abraziw gurala dogry görnüş (forma) berilýär. Öz görnüşleri, daşky ölçegleri, olary ýasamakda ulanylýan abraziw materiallaryň gatylygy, tebigy gurluşy boýunça özara tapawutlanýarlar. Abraziw gurallaryň keramik berkidijisi abraziw işleriň köpüsinde, magnezial we silikat berkidijisi bolsa gatadylan polady ýylmamakda, owadanlamakda we ş. m. ulanylýar.
Abraziw gurallar 19-njy asyryň ikinji ýarymyndan başlap (ýylmaýjy stanoklaryň döräninden bäri), senagat usuly arkaly öndürlip başlandy. Abraziw guraly ýasamakda elektrokorund (normal, ak, monokorund be başgalar), kremniý karbidi (ýaşyl we gara), sintetik hem tabygy almazlar ulanylýar. Standart Abraziw gurallaryň görnüşi 12 müňe ýetýär. Elektrokorunddan we kremniý karbidinden ýasalaýan ýylmaýjy tegelekleriň diametri 3-den 1100 mm çenli, galyňlygy bolsa 0,5-200 mm bolýar. almaz dänelerinden (bakelit, metal we keramik baglanyşyklarda) ýasalýan ýylmaýjy tegelekleriň diametri 6-dan 300 mm çenli we iş halkasynyň galyňlygy 1,5-5 mm çenli, ini 3-den 20 mm çenli bolýar. Ýylmaýjy derijigiň düşegi mata ýa-da kagyz bolup, onuň elektrokorunddani kremniý karbidinden, aýnadan we kremniden ýasalaýan kesiji däneleri bolýar. Ýylmaýjy derijik el bilen ýa-da mehanizirlenen usulda ýylmaýyş işlerinde ulanylýar.


text:
Düýn Horwatiýa Awstriýadan öňki horwat premýer-ministri Iwo Sanaderi korrupsiýa derňewi bilen baglanyşykly ýurda ekstradisiýa etmegini sorady.
Horwatiýanyň Adalat ministrliginiň sözçüsi ekstradisiýa talabynyň we zerur dokumentleriň Awstriýanyň häkimiýetlerine iberilendigini aýtdy.
Häzirki wagt Iwo Sanaderiň we onuň maşgalasynyň bank hasaplary doňduryldy. Horwatiýanyň prokurorlary Iwo Sanaderiň saklanmagyny talap edenlerinden soň, ol anna güni Awstriýada tussag edildi.
Horwat häkimiýetleri oňa wezipesinden bikanun peýdalanmakda we korrupsiýada güman bildirýärler. Sanader 2009-njy ýylyň iýulynda, alty ýyl häkimiýetde bolandan soň, işden çekilipdi.


text:
Belarus şu günden başlap rublyň erkin söwdasyna ýol berýär. Bu göçüm üstümizdäki ýylda ikinji gezek walýuta nyrhyny peseltmek ugrunda edilýän tagalla diýlyp hasaplanylýar.
Belarusyň merkezi banky şu günden başlap walýuta biržalarynda belarus rublynyň hümmetine bank tarapyndan kontrollyk edilmän, onuň erkin söwdasyna ýol beriljekdigini mälim etdi. Ýöne rublyň erkin söwdasy tebigy gazyň we elektrik energiýasynyň nyrhlaryna täsir etmez we olaryň söwdasy öňküsi ýaly ýeňil nyrhlar bilen dowam eder.
Belarusyň töleg krizisi bilen ýüzbe-ýüz duranlygy sebäpli maý aýynda rublyň nyrhy 36 prosent peselipdi. Bu krizise hem, esasan, öten ýyl geçirilen prezidentlik saýlawyndan öň edilen döwlet çykdajylarynyň artdyrylmagy sebäp boldy diýlyp hasaplanylýar.
Şol saýlawda bu ýurdy 1996-njy ýyldan bäri dolandyryp gelýän Alýaksandr Lukaşenko jedelli ýagdaýda ýeňiş gazanypdy.
“Belarusda durnukly pul ýok”
Häzirki wagt Belarusda durnukly pul ýok diýerlik. Adamlar pullaryny dollara, ýewro ýa ors rublyna çalyşmak üçin ençeme sagatlap nobata durýarlar. Inflýasiýanyň ýyllyk derejesi 40 prosentden ýokarlandy. Analitikler belarus rublynyň erkin söwda edilmegi adamlara agyr deger diýýärler.
Rublyň nyrhynyň dollara bolan gatnaşygynyň 50 prosente çenli aşakladylmagy iflýasiýany ýokarlandyryp, importa garaşly senagatlary çökerer diýip pikir edilýär. Rublyň erkin söwda edilmegini ilerledýan Halkara Waluýta Fondy. Mundan maksat Belarusyň pul krizisiniň, onuň söwda krizisiniň öňüni almak.
Minsk iýun aýynda Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýanyň ykdysady arkalaşygyndan 3 milliard dollar karz pul aldy. Ol munuň üçin talap edilýän reformalar bilen ylalaşyp, döwletiň elindäki senagatlary satmagy wada etdi.
Minsk durnuklylyk üçin özüniň Halkara Walýuta Fondyndan 8 milliard dollara çenli kredit almaga synanyşýandygyny aýdýar. Ol 2009-njy ýylda hem Halkara Walýuta Fondundan 3.5 milliard dollar karz alypdy.
Garaýyşlar optimist däl
Halkara Walýuta Fondunyň internet saýtynda 13-nji sentýabrda ýerleşdirilen hasabatda öňki Belarusyň şu wagta çenli eden tagallalarynyň halkara bazarynyň ynamyny gazanmaga ýeterlik däldigi bellenýär.
Waşingtonda ýerleşýän bu guramanyň aýtmagyna görä, yglan edilen çäreler yzygidierli amala aşyrylmandyr. Halkara Walýuta Fondy Belarusyň tutuş içerki önümi 2011-nji ýylda 5.5 prosent ösüp, 2012-nji ýylda hem aşaklap 1.5 prosente geler diýip çaklaýar.
Bu meselede Halkara Walýuta Fondy Belarusdaky syýasy ýagdaýyň gümürtik bolmagyny, şol sanda syýasy oppozisiýanyň basylyp ýatyrylmagyny we Günbataryň Belarusa garşy girizen käbir sanksiýalaryny goşmaça howp diýip hasaplaýar.
A.Lukaşenko 9-njy sentýabrda eden çykyşynda Halkara Walýuta Fondunyň aladalaryna jogap edip: “Olar bizden syýasy tussaglaryň boşadylmagyny talap edýärler. Olar ykdysadyýetçi, maliýeçi, bular nämäni bilýärler” diýdi.
Şeýle hem A.Lukaşenko Günbatary öz ýurdyny ykdysady krizisden ejir çekip ýörkä “bogmaga” synanyşýanlykda aýyplady.
Halkara Walýuta Fondy ýagdaýa baha bermek üçin 5-nji oktýabrdan 17-nji oktýabra çenli Belarusa ýene bir ekspertler toparyny ibermegi planlaşdyrýar.


text:
Şu günler Türkemnistanyň ähli welaýatlarynda täze hasyl üçin gowaça ekişi güýçli depgin bilen alnyp barylýar. Bu ýyl ekin meýdanlarynyň 550 müň gektaryna gowaça ekiler.
Resmi maglumatlarda beýan edilişine görä, şu ýyl pagtaçylaryň döwlete tabşyrmaly plany 1 million 50 müň tonna diýlip bellenilýär. Saparmyrat Nyýazowyň döwründäki döwlet plany bilen deňeşdireniňde bu ýylky bellenilen pagta plany iki essedenem azdyr.
2006-njy ýyla çenli Türkmenistanda döwlete pagta tabşyrmak plany 2 million 200 müň tonnady. Ýöne welaýat häkimleri tarapyndan näçe artdyrylyp ýazylmalara ýol berlen bolsa-da, Nyýazowyň prezidentlik eden soňky on ýylynyň dowamynda Türkmenistan boýunça pagta plany dolmandy. Sebäbi döwletiň pagtaçylaryň öňünde goýýan borçnamasy olar üçin amala aşyryp bolmajak zatdy.
2007-nji ýylda ýurduň prezidentligine saýlanan Gurbanguly Berdimuhammedow pagta hem-de galla meselesindäki artdyrylyp hasabat bermeleriň nädogrudygyny aýtdy hem-de bu babatda ilat köpçüligine dogry maglumatyň berilmelidigini mälim etdi.
Prezidentiň bu sözlerinden soň, galla planynyň ýygnalyşy hakynda köpçülige resmi taýdan dogry maglumatlar berildi. Eger 2006-njy ýylda Türkmenistanda 3 ýarym million tonna galla ýygnaldy diýlip, şowhun edilen bolsa, onda 2007-nji ýylda Türkmenistanda 1 million tonna gallanyň ýygnalandygy barada resmi maglumat berildi.
Pagta boýunça döwlete tabşyrylmaly planyň şu ýyl 1 million 50 müň tonna diýlip bellenilmegi Türkmenistanda «ak altyny» hakykat ýüzünde näçerek öndürip bolýandygyndan anyk habar berýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň Türkiýä saparynyň barşynda Türkiýede ilkinji atom elektrik stansiýasyny gurmak barada ikitaraplaýyn ylalaşyga gol çekildi.
Orsýetiň ýardam bermeginde Türkiýede, Orta ýer deňziniň kenarynda guruljak bu atom elektrik stansiýasynyň gurluşygynyň bahasy takmynan 20 milliard dollar töweregi bolar diýlip garaşylýar.
Şeýle hem, Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan öz gepleşiklerinde iki ýurduň özara hyzmatdaşlyk Geňeşini döretmek barada-da ylalaşyga gol çekdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Goranmak departamentiniň täze hasabatynda Owganystanyň gür ilatly ýerlerinde zorlukly wakalaryň biraz azalandygy aýdylýar.
Emma hasabat Pakistanyň howpsuzlyk problemasy bolup galýandygyny, sebäbi yslamçy jeňçileriň Pakistanyň territoriýasyny hüjüme taýýarlanmak üçin amatly ýer hökmünde ulanmagy dowam etdirýändigini aýdýar.
Hasabatda Owganystanyň uly şäherleriniň köpüsinde howpsuzlygyň mazaly ýokarlanandygy bellenýär.
Bu töwereklerde 2012-nji ýylyň ilkinji dokuz aýyndaky jeňçi hüjümleri üç prosent çemesi azalypdyr. Muňa garamazdan, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, wepat bolan graždan adamlaryň sany 18 prosent ýokarlanyp, 2700 çemesi bolupdyr.


text:
Ozalky sowet lideri Mihail Gorbaçew Orsýet bilen Günbataryň arasynda ukrain krizisi zerarly dörän dartgynlyklar dünýäni «täze Sowuk urşuň erňegine getirdi» diýdi.
83 ýaşyndaky Gorbaçew 8-nji noýabrda Germaniýanyň paýtagtynda, Berlin diwarynyň ýykylmagynyň 25 ýyllygyna bagyşlanan ýygnanyşykda çykyp gürledi.
Gorbaçew Günbatary, hususan-da Birleşen Ştatlary kommunist bileleşiginiň dargamagyndan soň «üstünlikden başy aýlanmakda» aýyplady.
Dünýä döwletleri hut şu sebäpden Ýugoslawiýadaky, Ýakyn Gündogardaky, indi bolsa Ukrainadaky konfliktleriň hötdesinden gelmäge ukypsyz bolup çykdylar diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gündogar Ukrainada hökümet güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasynda barýan söweşlerde aprel aýyndan bäri 4 müňden gowrak adam öldürildi.
«Global dünýäniň liderine öwrülmäge derek, Ýewropa syýasy agdarylyşyk, täsir meýdany ugrundaky bäsleşik we ahyr netijede harby konflikt arenasyna aýlandy. Bularyň netijesi gutulgysyz Ýewropanyň gowşamagyna getirýär.»
"Ýewropada we Ýakyn Gündogarda öňdebaryjy döwletleriň arasyndaky dialogyň bozulmagy netijesinde dörän gandöküşlik ullakan alada» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Dialog arkaly ynam
Sowet Soýuzynyň iň soňky lideri Kreml bilen arada dialog arkaly ynam döredilmegine çagyrdy
Şeýle-de ol Birleşen Ştatlary we Ýewropany rus resmilerine garşy girizilen sanksiýalary ýatyrmaga çagyrdy. Ol sanksiýalar mart aýynda Krymyň anneksiýa edilmegi we Moskwanyň ukrain konfliktine gatnaşygy baradaky tassyklamalar sebäpli girizilipdi.
Germaniýadaky üç günlük baýramçylyk Gündogar Germaniýanyň serhet goragçylarynyň 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynda Günbatar Germaniýa bilen aralykdaky derwezeleri açyp, uly möçberdäki mähelläniň erkin geçmegine rugsat bermegine getiren parahatçylykly rewolýusiýany ýatlamaga bagyşlandy.
Gündogar Germaniýanyň häkimiýetleri bu diwary 1961-nji ýylyň awgustynda, adamlaryň köpçülikleýin Günbatara geçmesiniň öňüni almak üçin gurupdylar.
Germaniýa şondan soňky ýyl, 1990-njy ýylyň 3-nji oktýabrynda gaýtadan birleşdi.
Baýramçylyk dabaralary German bütewiliginiň simwoly bolan Brandenburg derwezesini hem öz içine alýar, Germaniýanyň Sowuk uruş döwründen bäri gelýän bölünişigi laýyk 25 ýyl ozal, 9-njy noýabrda, edil şu ýerde aradan aýrylypdy.
Uly aýdym-saz bilen dabaralandyryljak baýramçylyga gatnaşýanlaryň arasynda Gorbaýeçew we Polşanyň ozalky prezidenti, azatlyk ugrunda göreşiji Lek Walesa dagy hem bar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
“Meniň ýaş çagalarym bar, olar köçede batly aýtdyrylýan aýdym seslerinden tisginip turýarlar. Soňundan dyndyryp ýatyrdym diýseň, sähel wagt geçmänkä, ýene [goh-galmagal] başlanýar, gijäniň ýarynda köçämizde ala-gykylyk turýar”.
Bu sözler Aşgabadyň ”Hitrowka” etrabynyň ýaşaýjysy, 30 ýaşlaryndaky Mergeniň öz köçelerindäki gijeki ýagdaý barada Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinden.
Mergen ýurtda çyraçylar diýlip tanalýan we gijäniň içinde iň bir biwagt çak köçelerde maşyn ýaryşlaryny geçirýän ýaşlaryň edýän işinden söz açýar.
Onuň aýtmagyna görä, soňky döwürde ”Hitrowka” şeýle ýaryşlaryň ýygy-ýygydan geçirilýän ýerine öwrülipdir.
Çyraçy diýlip atlandyrylýan şol sürüjiler, köne maşynlaryny bezemek ýa bolmasa köçelerde maşynyň signalyny gaty düýdüldedip, ulagyň ýiti çyralaryny ýakyp sürmek ýaly endikleri bilen meşhur. Çyraçylaryň sözi bilen aýdylanda, maşyny bat bilen sürüp, ýolda yz ýasamak , hamana, olaryň sürüjilik ukybyny görkezýärmiş.
Bu ýagdaý , dogrusy, türkmen ýaşlarynyň arasynda soňky birnäçe ýylyň dowamynda belli trende öwrüldi. Şeýle ýaryşlar ozallar Aşgabadyň dürli köçelerinde geçirilýän bolsa, olara garşy girizilen dürli çäklendirmeler ol ýaryşlaryň şäheriň gyrak-çetlerinde görer gözden biraz üzňeräk ýerlerde geçirilip başlanmagyna getirdi.
Çyraçylaryň gijeki durmuş aktiwligi gijäniň ýarynda, ýagny sagat 12 töwerekleri başlanyp, tä daňdana çenli dowam edýär. Olara soňky wagtlarda ymgyr gijelerine, esasanam, Aşgabadyň ”Hitrowka” diýlip tanalýan etrapçasynyň köçelerinde köp gabat gelse bolýar.
”Hitrowkalylaryň” aýtmaklaryna görä, bu hili sürüjileriň ”Hitrowkany” saýlamaklary hem ýöne ýerden däl. ”Hitrowkanyň” bir gyrasy şäheriň çetine baryp direýär, onsoň bu ýerde gijesine köçelerde gatnaw hem maşyn sany az.
Beýle ýagdaý bolsa çyraçy sürüjileriň öz şübheli ”ussatlyklaryny” görkezmegine gowy mümkinçilik berýär.
Il arasynda olara bolan gözgaraýyşlar hem her hili. Käbirleri olaryň hereketlerine tomaşa edip lezzet alýandyklaryny aýtsalar, käbir adamlar olaryň gijelerine ýatman, maşyn sürüp, goh turzup, adamlary nähak bimaza edýänliginden nägile bolýarlar.
Çyraçylaryň bäsleşigi, adatça, gijäniň ýarymyndan soňra gyzyşýar. Ýaryşyň gyzgalaňly wagty diňe maşynlaryň sesi däl, maşynlardan ses gataldyjylar arkaly göýberilýän aýdym-sazlaryň sesi hem şol köçäniň ýaşaýjylaryny diýseň biynjalyk edýär.
“Heý, bularyň bolup ýörüşlerine bir sered-ä! Özlerini tokaýda ýaşaýandyryn öýdýärlermikä? Bularyň ene-atalary nirä seredýärkäler?! – diýip, özüni Orazmyrat diýip tanadan ”hitrowkaly” 50 ýaşlaryndaky ildeşimiz Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
”Hitrowkada” çyraçylaryň barha köpelip başlamagy soňky döwürde ýurduň howpsuzlyk güýçlerini hem herekete geçmäge mejbur edene meňzeýär.
Etrabyň ýaşaýjylarynyň aýtmaklaryna görä, polisiýa güýçleri wagtal-wagtal çyraçylara garşy çäre görýärler, hatda birnäçe gezek olaryň maşynlary konfiskasiýa edilip, ellerinden hem alnypdyr.
Emma bu çärelere garamazdan, çyraçylar trendi ýurtda, esasanam, paýtagt Aşgabatda ýaşlaryň arasynda dowam edýär.


text:
Türkmenistanly ildeşlerimiziň käbirleri ýurtda soňky döwür çykýan türkmen kitaplarynyň mazmuny bilen baglylykda käbir nägilelikleriniň bardygyny aýdýarlar.
Ahal welaýatynyň özüni Ogulnur diýip tanyşdyran ýaşaýjysy ýurtda çapdan çykýan täze kitaplaryň mazmunynyň hakyky durmuşdan daşdadygyny aýdyp, soňky ýyllarda türkmen kitaplaryny okamagyny azaldandygyny belleýär.
Bu barada Ahal welaýatyndan özüni Ogulnur diýip tanyşdyran 67 ýaşly pensioner zenanyň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňlerini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Bu ýyl geçirilýän Boston marafonyna takmynan 36 müň, şol sanda abraýly ençeme ýüwrük hem gatnaşýar. Geçen ýyl bu marafon gutaryş çyzygynyň golaýynda iki bombanyň partlamagy bilen erbet ýatlamalar galdyrypdy.
Öten ýyl öý şertlerinde ýasalan iki bombanyň partladylmagy netijesinde amala aşyrylan şol wakada üç adam ölüp, başga-da 260 çemesi ýaralanandan soň, döwlet we ýerli resmiler 21-nji aprelde geçirilýän marafonyň howpsuzlyk çärelerini artdyrdy.
Asly Russiýanyň Kawkaz regionyndan bolan iki dogan gürrüňi edilýän partlamalary amala aşyrmakda güman edilýär.
Geçen ýylyň Boston marafonynda erkekler boýunça çempion bolan efiopiýaly Lelisa Desisa we zenanlar boýunça çempion bolan kenýaly Rita Jeptu bu ýylky geçirilýän marafonda hem ýaryşmak üçin Bostona bardylar.


text:
1881-nji ýylyň Gökdepe söweşinde, rus generaly D.Skobelew teke türkmenlerine örän ýowuz daraşýar. Ýigrimi günläp, Gökdepe galasyny berk gabawda saklaýar. Soňra bolsa galany partladyp, oňa zabt edýär.
Taryhy çeşmeler
Türkmeniň taryhynda ak sahypalar azlyk edenok. Alymlar munuň sebäbini “ýeterlik maglumatyň ýokdugy” bilen düşündirip gelýäreler. Gökdepe meselesinde welin ýagdaý başgaça. Gökdepe söweşi barada ummasyz köp maglumat bar. Olar esasan şaýatlaryň, şol söweşe gatnaşanlaryň galdyran maglumatlary.
Şonuň bilen birlikde, Gökdepe söweşi barada halk hakydasynda hem ençeme ýatlama saklanyp galypdyr. Bir armanly tarapy; şol maglumatlaryň köpüsi entegem arhiwlerde ýa-da kitaphanalaryň seýrek kitaplar saklanýan bölüminde durýar. Olar şindizem halk köpçüligine elýeterli däl.
Nähili-de bolsa, şol taryhy çeşmelere salgylanyp ýazylan makalalar hem kitaplar çap boldy. Ony ýeneki okap öwrejekler üçin gapylar açyk.
Ruhy gymmatlyklar
Gökdepe söweşiniň meseleleri diňe bir taryhy çeşmelerde däl, sungatda hem edebiýatda galypdyr.
Belli rus batalist hudožnigi W.W. Wereşagin Gökdepe söweşi bilen baglanyşykly kartinalar döredipdir. Ýöne Wereşaginiň takyk haýsy eserleriniň Gökdepe söweşine baglanyşyklydygy, olaryň döremeginiň sebäpleri hem şertleri barada maglamat berýan kitap ýa-da kitaplar toplumy entek göze ilenok.
Türkmen saz sungatynda bolsa “Erkeklik mukamy” hem “Gökdepe mukamy” atly örän täsirli saz eserleri ýaşap gelýär. Ol sazlar haýsy sazanda tarapyndan çalynsa-da, mydama çuňňur üns bilen diňlenilýär.
Gökdepe söweşine gatnaşan Annagylyç Mätäji “Tilkiçi” lakamy bilen birnäçe mersiýe – elegiýa ýazypdyr.
Etrek-Gürgende ýaşan Misgingylyjyň “Ahyrzaman” mersiýesi – elegiýasy şeýle başlanýar.
Eý, Huda-ýa, toba kyldym, bu ne apatdan nyşan,
El-aman, heý, el-aman, sakla belalardan aman,
Arşy-kürsi, lowh-galam, asman-zemin eýlär pygan,
Bu musulman nalyşyga ýer ýüzün aldy duman,
Arasat gopdy bu gün, mühminlere ahyrzaman.
Gökdepe söweşiniň agyr heläkçiligini beýan edýän eserler başga-da az däl. Olaryň ählisinde diýen ýaly bir umumylyk bolup, uruş näletlenýär hem ynsan hasratynyň ahy-nalasy açyk beýan edilýär.
Beýleki garaýyşlar
Şol wagtyň özünde Gökdepe söweşiniň netijelerine wajyp ýeňiş hökmünde baha berenler hem bolupdyr. Bu barada öz döwründe rus metbugaty köp zat ýazypdyr. Bu ýerde şolardan diňe birine ýüzlenmekçi.
Dünýä belli rus ýazyjysy F.M. Dostoýewskiý rus goşunlarynyň Ahalda – türkmen topragynda alyp barýan söweşlerine ýiti üns beripdir. Ol bu barada öz Gündeliginde ýazýar.
Bu gündelik köp wagtlap dolulygyna halka aýan edilmedi. Ahyry 1984-nji ýylda, “Nauka” neşirýaty F.M. Dostoýewsikiniň eserler ýygyndysynyň 30 tomlugyny çap etdi. Şol ýygyndynyň 27-nji tomunda ýazyjynyň Gündeligi ýerleşdirildi.
Oňa 1881-nji ýylyň ýanwar aýynyň ýazgylary hem girizilipdir. Onuň üçünji bölümi şeýle başlanýar.
“GÖKDEPE. BIZIŇ ÜÇIN AZIÝA NÄME?”
Gökdepe alyndy, tekeler derbi-dagyn edildi, entek ählisi boýun egmedigem bolsa, biziň ýeňşimiz şübhesizdir. Jemgyýet hem metbugat şowhun edýärler. Mundan öňräk bolsa jemgyýetde hem-de metbugatda bu işe örän parhsyz seredipdiler. Aýratynam general Lomakiniň şowsuzlygyndan soň hem-de ikinji hüjüme taýýarlanylýan wagtlarda “Aslynda ol ýer biziň nämämize gerek, ol Aziýada biziň näme işimiz bar, özümizde açlyk, difterit bar wagtynda, mekdepler ýok we gaýrylar, we gaýrylar.” Hawa, şeýle pikirler ýaýradylýardy, biz bolsa olary diňleýärdik. Eýsem hemmeler şeýle pikirdemidiler – ýok, ýok – ýöne nähilem bolsa düşünmek gerek. Biziň Aziýa hüjüm ediji syýasatymyza soňky döwürde gaty köpler ýakymsyz garaýyşda boldular.» (27 tom; 32-sah.)
Soňky ýeňiş
Ýazyjy öz Gündeliginde Gökdepedäki ýeňşiň zerurlygy barada şeýle ýazýar.
«Skobelewiň ýeňşi bilen tutuş Aziýanyň iň çet künjeklerine çenli: “Ine, ýene bir, hamana, gazaply hem boýunegmezek dindar halk ak patyşa boýun boldy” diýen gopgun gaty çalt ýaýrady. Goý, ol millionlap halklar, tä Hindistana çenli, hatda Hindistanyň özünde hem ak patyşany ýeňip bolmaýandygy we onuň gylyjynyň synmazdygy baradaky ynam össün. (…) Ol halklaryň öz hanlary, emirleri bolup biler… Goý, halyf bolsun, ýöne ak patyşa halyfyň hem patyşasydyr. Hut şeýle ynamy hem ornaşdyrmalydyrys.» (27 tom; 33-sah.)
Rus metbugaty ol aýdylanlary indi ýaşyrjak bolup durmaýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


text:
Hökümet başlygy Roza Otunbaýewanyň “Roýter” agentligine aýtmagyna görä, Bakyýew Bişkekdäki çaknyşyklarda ölen 81 adam üçin kanun boýunça jogap bermeli.
“Täze hökümet prezident bilen bagly hiç bir zorluk ulanmakçy däl” diýip, Otunbaýewa aýtdy. Ýöne Bakyýew bilen hiç hili gepleşik ýok.
Gyrgyzystanyň prezidenti Kurmanbek Bakyýew wezipeden çekilmejekdigini, özüni öldürmäge islendik synanşygyň “ýurdy gana gark etjekdigini aýtdy”.
Bakyýew ýekşenbe güni “Roýter” agentligine beren interwýusynda Gyrgyzystandaky wagtlaýyn hökümeti “özüni özi yglan eden hökümet” diýip atlandyrdy hem onuň bilen gepleşikler geçirmäge taýýardygyny tassyklady. Bakyýewiň sözerine görä, häzirki hökümet bikanun.
7-nji aprelde Bişkekdäki hökümete garşy demonstrasiýalara gatnaşyjylary oka tutmaga goşuna görkezme berendigi baradaky aýyplamany Bakyýew inkär edýär.
Bakyýew BMG-nyň parhatçylyk dörediji güýçlerini Gyrgyzystanda parahatçylygyň kepili bolmaga çagyrdy.
“Roýter” agentliginiň maglumatyna görä, Kurmanbek Bakyýew häzir dogduk ýeri Jelalabad obastynda, ýöne onuň anyk bolýan ýeri näbelli.
7-8-nji aprel günleri Bişkekde bolan bidüzgünçilikler netijesinde heläk bolanlaryň sany 81 adama ýetdi.


text:
Aşgabat, 9-njy ýanwar. «Türkmenportal».
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň ýurdumyzyň 2014-nji ýyldaky sosial-ykdysady ösüşine bagyşlanan giňişleýin mejlisini geçirdi. Mejlisiň dowamynda hökümetiň agzalarynyň, ministrlikleriň, edara-kärhanalaryň işlerine baha berdi hem-de ýolbaşçylary wezipelere belledi.
Şeýle-de geçen ýylyň makroykdysady görkezijilerine we 2014-nji ýylyň býujetiniň, milli maksatnamalaryň ýerine ýetirilişine, maýa goýum syýasatynyň netijelerine, gurluşyk we senagat, ulag we aragatnaşyk pudaklarynda edilen işlere garaldy.
Oňa Türkmenistanyň Mejlisiniň ýolbaşçylary, welaýatlaryň, etraplaryň we şäherleriň häkimleri, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, ýokary okuw mekdepleriň rektorlary, gazetleriň we žurnallaryň redaktorlary çagyryldy. Mejlisiň gün tertibine 2014-nji ýylda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň netijelerini jemlemek hem-de ýakyn geljek üçin milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň öňünde durýan wezipeler bilen bagly meseleler, şeýle hem käbir resminamalaryň taslamalary girizildi.
Wise-premýerlere döwlet edaralaryna işe ýerleşmek babatda netijeli ulgamy işläp taýýarlamak, daşary ýurtlarda bilim alan ýaşlaryň edaralara ýerleşmegini üpjün etmek boýunça birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow milli telewideniýäniň ýolbaşçylaryna, gazet-žurnallaryň baş redaktorlaryna, Medeniýet ministrine tankygy bellikleri aýtdy.
Mejlisiň dowamynda welaýatlardaky etrap hukukly şäherleriň we etraplaryň arasynda sosial-ykdysady we medeni görkezijiler boýunça geçirilen bäsleşigiň ýeňijisi yglan edildi
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň eden maksatnamalaýyn çykyşynda döwletiň we jemgyýetiň ähli ugurlarynda amala aşyrylmaly işler boýunça wezipeler kesgitlenildi.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ABŞ-ly aktýor Stiwen Sigala rus raýatlygyny berdi.
Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow 64 ýaşly Sigal “eýýäm uzak wagtdan bäri rus raýatlygyny almak ugrunda tagalla edip geldi” diýip, belledi.
“Ol biziň ýurdumyza mähir bilen garaýandygy bilen bellidir. Ol muny hiç haçan gizlejek hem bolmandy. Üstesine-de ol belli aktýor. Bu onuň rus raýatlygyna kabul edilmegine esas berýär” diýip, Peskow sözüne goşdy.
Sigal Putini öwüp, soňy bilen hem rus raýatlygyny alan günbatarly belli adamlaryň iň soňkusydyr. Mundan öň, Kreml fransuz aktýory Žerard Depardieue we ABŞ-ly boksçy Roý Jons Juniora hem rus raýatlygyny beripdi.


text:
Rus dilindäki “Nastoýaşeýe Wremýa” Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň we “Amerikanyň Sesi”, şeýle-de Gürjüstanyň, Estoniýanyň, Latwiýanyň, Litwanyň, Moldowanyň we Ukrainanyň jemgyýetçilik we hususy habar beriş serişdeleriniň we internet portallarynyň partnýorlygynda ýola goýuldy. Regionyň, Ýewropa paýtagtlarynyň, AÝ/AR-yň Pragadaky baş edarasynyň, Waşingtondaky “Amerikanyň sesiniň” habarçylary gündelik 30 minutlyk gepleşigi: göni efirdäki habarlary, interwýulary, makalalary we syýasy satirany hödürlär. Ol Russiýanyň hökümeti tarapyndan kontrollykda saklanylýan ýerli habarlaryň “hakykata gabat gelýändigi baradaky barlagy” geçmedik maglumatlary hödürleýär.
“Bu gepleşik bilen ABŞ-nyň halkara mediasy Ukrainada, şeýle-de ozalky sowet giňişliginde agressiýany we gazaplylygy möwjedýän bihaýa we akyla sygmajak media kampaniýany yza tesdirmek ugrunda tagalla edýär” diýip, Jeff Şell, AÝ/AR we “VOA” gözegçilik edýän Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşiniň (BBG) başlygy belledi. “Bu gepleşik bitarap we barlanan žurnalizmi hödürlär. Ýalansyz, faktlar”
“Nastoýaşeýe Wremýa” ABŞ-nyň halkara mediasy tarapyndan Russiýanyň özünde we onuň daşynda alnyp barylýan resmi propoganda jogap bermek ugrundaky tagallalaryň çäginde alnyp barylýar. Telewideniýe arakaly tomaşa etjekler bilen birlikde, gepleşik YouTube, Internet habar portallary we sosial ulgamlarda hem elýeterli bolar. Prodýuserler 2015-nji ýylyň dowamynda regionda, satelit we internet pudaklarynda hem programmany ösdürmegi göz öňünde tutýarlar.
AÝ/AR barada
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy garaşsyz, halkara habar guramasy bolup, ol radio tolkunlary, internet we sputnik arkaly 21 döwletiň, şol sanda Orsýetiň, Eýranyň, Yragyň, Owganystanyň we Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ilatyna maglumatlary ýetirýär. Ol Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşiniň üsti bilen ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan maliýeleşdirilýär.


text:
Pawlik Morozow
Bir etrap häkimini wezipesinden boşadyp, ornuna başga birini hakim bellemek Türkmenistanda häli-şindi bolýan ýagdaý.
Bir gezek şeýle bolýar. Işden boşadylan häkim hem-de wezipä bellenen hakim öňden tanyş eken. Täze häkim öňki häkime “Pylany, köpden bäri birek biregi tanaýarys.Göwne degşen ýerimiz ýok. Etrapda jogapkär wezipelerde işleýän dogan-garyndaşyň, dost-ýaryň bar bolsa, atlaryny aýt, olary wezipesinde saklaýyn. Bilmezlikden olary işden aýyrsam, aramyza öýke-kine düşer-diýipdir.
Öňki häkim: "Öz dilim bilen dogan-garyndaşymy, dost-ýarymy saňa satar ýaly men beýle akmak däl. Menden SSSR döwründäki gahryman pioner Pawlik Morozowy ýasajak bolma" diýipdir.
Ýene-de azar berýäňiz
Mugallym sapaga taýynlyksyz gelen okuwça “Pylanow, ýaltalygyň gözüne gül salýaň. Sapaga ýene taýynlyksyz gelipsiň. Klasdaşlaryňdan utan!” diýýär.
Okuwçy: "Size düşüner ýaly däl. Ozal iki aý mekdepde okuwy ýatyryp, pagta ýygdyrdyňyz. “Klasdaşlaňdan az ýygmaga utanaňokmy?” diýip igendiňiz. Günde-günaşa çärä äkidýäňiz. “Pylanow, hüňürdiňi bes et. Bagtyýarlyk zamanasynyň, Altyn asyryň merjen dänesidigiňe buýsan!” diýip igenip, gulagymyzy kamata getirýäňiz. Indem “Sapaga taýynlyksyz gelipsiň” diýip igenýäňiz. Utanmaly bolsa, özüňiz utanyň! Klasda bir günümize goýuň! Igenmegi bes ediň!" diýipdir.
Özümi tanaýaryn
Bir gyz wagtynda durmuşa çykman 30 ýşa ýetipdir. Boýdaşlarynyň biri “Ýigitlere göwnüň ýetmän, şu garrygyz hala düşdüň. Şonça ýigidiň içinden özüňe mynasyby tanap, saýlap bilmediň” diýip, oňa igenýär.
Garrygyz: "Sen ýalňyşýaň! Oňat ýigitleri saýgaryp-seljerdim. Ýöne öz-özümi oňat tanaýanym üçin 'Gül ýaly ýigitleri betbagt etmäýin' diýip, olara durmuşa çykmadym-diýip, oňa ýagdaýy düşündiripdir.
Ösen aň-düşünje
Iki türkmenprofessory sataşýar. Olaryň biri akyllysyrap beýlekisine “Aň-düşünje ösýär. Biz dünýä siwilizasiyasy bilen, ösen aň-düşünje bilen deň gadam urýarys. Senem edil men ýaly professor, şu aň öwrülşigine düşünýärmiň? Oňa anyk mysal getirip biljekmi?” diýipdir.
Beýleki professor: "Dogry aýdýarsyň! Durmuşda oňa mysal näçe diýseň bar. Meselem, türkmende “It üýrer, kerwen geçer” diýen nakyl bar. Ol itiň kerwene üýrýändigi sebäpli dörän nakyl. Häzir düýe kerweni ýok. Şonuň üçinem itler demirýoldan ýöräp barýan otla üýrýär. Bu aň öwrülşigi" diýipdir.
Il içinden çöpläp taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Türkiýe – dünýewi, Günbatara ýykgyn edýän ýurt. Ol NATO-nyň hem möhüm agzasy. Ýardro programmasy, geosyýasy ambisiýalary halkara düzgünleriniň dos-dogry garşysyna gönükdirilen Eýran bolsa – jenjelçi teokratik döwlet. Onsoň Günbatar syýasatçylarynyň bu ikisiniň dostlugyny bökdemegi arzuw etmegi geň zat däl.
Türkiýäniň premýer-ministr Rejep Taýyp Erdoganyň öten aý Tähranda ýadro ýangyjy baradaky şertnama gol çekişmegi halkara jemgyýetçiliginde Türkiýe Günbatardan ýüz öwrüp, Orta Gündogardaky musulman goňşulary bilen ýakyn ýaranlyga ymtylýar diýen şübhäni güýçlendirdi.
Iki ýurduň arasynda dostluga, gülläp ösýän söwda gatnaşyklaryna seredeniňde, 1979-njy ýylda bolan Yslam rewolýusiýasyndan soň döräp, ikitaraplaýyn gatnaşyklarda ençeme ýyllap dowam eden özara şübheler geçmişde galana meňzeýär.
Hemmeler bir pikirde däl
Ýöne hemmeler bu gatnaşyga beýle baha berenok. Eýranda doglan ysraýylly anlizçi Meir Jawedanfaryň pikirine görä, Türkiýäniň Orta Gündogara gönükdirilen täze daşary syýasatyna Tähran başgaça garap biler. Ýagny, ol muny özüniň yslam dünýäsine agalyk ediji güýje öwrülmek baradaky arzuwlaryna abanýan howp diýip düşünip biler.
“Bu ýurtlaryň ikisi-de yslam dünýäsine ýolbaşçylyk ugrunda dalaş edýär. Eýranlylaryň özlerine birigen ýurtlara hödürlemäge birgiden ykdysady hem syýasy artykmaçlyklary bar. Türkleriň artykmaçlyklary bolsa Eýranyňkydan ýokary” diýip, Jawedanfar aýdýar.
Bu çaklama dogry bolsa, onda Günbatar ýeňillik bilen dem alybermeli. Ýöne Jawedanfar Türkiýe-Eýran bäsdeşliginiň täzelenmegi Eýran ýolbaşçylarynyň atom ýaragyny edinmek baradaky tagallarlaryny güýçlendirer diýip, iňkis edýär.
“Gezek ykdysady güýje, harby güýje, diplomatik tutuma gelende Eýran Türkiýeden asgyn. Onsoň olar özleriniň üstün taraplaryna, türklerden öňe çykyp biljek ugurlaryna serederler. Bu ugurlar hem köp däl. Olaryň biri ýadro prorammasy. Türkiýe atom ýaragly ýurt däl. Şol sebäpden Tähran öz bäsdeşi türklerden üstün çykmak üçin ýadro ýaragly güýç bolmak üçin tagalla baryny eder” diýip, Jawedanfar aýdýar.
Eýran Türkiýeden şübheli
Eýran yslam respbulikasynyň Türkiýä şübheli garamagynyň uzak taryhy bar. 2005-nji ýylda “Rewolýusiýa sakçylary” howpsuzlyk meselesini delil edinip, täze gurlan ymam Homeýni adyndak uçarlar meýdanyny ýapdylar. Sebäbi ony işletmek kontrakty bir türk kompaniýasyna berlipdi. Bu kontrakt ýatyrylyp, iş hukugy Eýran kompaniýasyna geçirilensoň, agzalan uçar meýdany täzeden açyldy. Şol ýyl ýene iki milliard dollarlyk şertnama Türkiýäniň mobil telefon operatory “Türkcell” kompaniýasyndan alnyp, bir hususy eýran kärhanasyna berildi.
Türkiýeli syýasy analizçi, Stamulda ýerleşýän TASAM merkeziniň başlygynyň orunbasary Murat Bilhan: “Eýranyň günbatar goňşusy baradaky yzygiderli ynjalyksyzlygyny ýaňy onuň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşygynda araçylyk etmek barada Ankaranyň eden teklibinden ýüz öwürmegi-de görkezdi” diýýär. Onuň pikiriçe, Türkiýäniň atom ýangyjy boýunça eden teklibini-de, Eýranyň arada Braziliýa duransoň, kabul eden bolmagy ahmal.
“Eýran özüni Günbatar ilteşiginden çetde görýär. Sebabi bu Türkiýäniň elinde. Olarda bäsdeşlik duýgusy bar. Bäsdeşler hökmünde Eýran Türkiýäniň özünden güýçli bolmagyny islänok. Eýrandaky döwlet adamlaryndaky, syýasy karar çykarýanlardaky duýgy şundan ybarat. Türkiýe olar üçin howp däl, diňe oňuşmaly goňşy. Problema döretmeli däl, ýöne özüňden ozmagyna ýol hem bermeli däl” diýip, Bilhan aýdýar.


text:
Täjigistanda köp maşgala üçin adaty ertirlik: çörek, çaý we gant. Emma geçen aý azyk önümleriniň bahasy 30 prosentden gowrak galansoň, köplere şeýle ertirligem elýetmez boldy. Täjigistan bahalaryň bu soňky ýokarlanmagyny ýangyjyň nyrhynyň ösmeginden görýär. Şeýle ýagdaý haçanda Orsýet Täjigistana satýan nebiti üçin tölegleri 5%-den gowrak galdyrandan soň boldy.
Täjigistan ulanýan nebit önümleriniň aglabasyny Orsýetden satyn alýar. “Nyrhlaryň “keýigiň şahyna” çykmagy ilatyň ähli zatda tygşytly bolmalydygyny aňladýar” diýip, Duşenbede ofisde işleýän Talab Mirzoýew aýdýar. Ol 800 somonä, ýagny 177 dollara deň aýlyk alýar. Emma ol ähli zatda pul tygşytlamaga çalyşýar.
“Men ulaga münmän, işe pyýada gatnaýan we şeýdibem pul tygşytlaýan. Men restoranda ýa kafede nahar iýemok we günortanlygy iň arzan ýerde edinmäge çalyşýaryn. Biz bazardan çörek satyn alman, öýde özümiz bişirýäris” diýip, Mirzoýew aýdýar.
Ýurtda köpler üçin et iýmek juda baý ýaşamagyň alamaty hasaplanýar. Apreliň ahyrynda sygyr etiniň bir kilosy 21 somoni çemesidi, ýagny 5 dollara deňdi. Emma sanlyja günde ol 30 prosentden gowrak gymmatlap, 28 somonä deň boldy. Iki hepde mundan öň 50 kilolyk bir halta unuň bahasy bolsa 90 somoni çemesidi, ýagny 20 dollardy. Häzir ol 129 somoni.
Adatça, gündogardaky Badahşan welaýatynda galsa-da, nyrhlar demirgazykdaky Sogd regionynda ýeterlik durnukly bolýardy.
Hökümet çäreleri
Häkimiýetler 60 million somonilik däne we ýangyç satyn alýandyklaryny yglan etdiler. Şonuň ýaly-da olar ýagdaýy agyr maşgalalara, şol sanda garry we maýyp adamlara 260 million somonä deň goldaw berjekdiklerini aýtdylar.
Ilatyň närazylygynyň ösýändigi üçin Duşenbäniň häkimi bazarda söwda edýänlere unuň we etiň bahasyny arzanlatmagy tabşyrdy. Emma et satýanlar dükanlaryny ýapdylar. Olar arzan nyrhlaryň öz çykdajylaryny ödemeýändigini we girdeji getirmeýändigini aýdýarlar. Ýöne ýapylmadyk dükanlar, bu pursatdan peýdalanyp, hili pes etleri satmaga başladylar.
“Eger sen bir kilogram et satyn alsaň, onuň üçden biri süňk we ýag” diýip, Duşenbäniň ýaşaýjysy Nioýat Han aýtdy. Ol ýerli bazara et almaga gelse-de, eli boş gitdi.
Duşenbede söwda we bazarlara gözegçilik edýän döwlet edarasynyň başlygy Asomiddin Rizoýew öz edarasynyň et we daýhanlardan oba hojalyk önümlerini satyn almak üçin 1 million çemesi dollar alandygyny aýtdy. “Biz şeýle ýol bilen Duşenbäniň bazarlaryny elýeterli bahaly we ýokary hilli önümler bilen üpjün edýäris” diýip, ol öz sözüniň üstüni ýetirdi.
“Häzir meniň orunbasarym Sogd welaýatynda. Ol Duşenbe üçin oba ilatyndan täze et satyn aldy. Meniň beýleki orunbasarym bolsa Howaliň we Baljuwon regionlaryndan geldi. Ol bu regionlardan 200 sany mal satyn aldy. Häzir biz mallary daýhanlaryň özlerinden satyn alýarys. Biz dellallary azaltmak isleýäris” diýip, Rizoýew aýtdy.
Kimiň günäsi?
Duşenbeli garaşsyz analitik Firuz Seýidowyň pikiriçe, hökümet bu problemany anyk ädimler bilen uzak möhletiň içinde çözüp biler. Ol nyrhlara göni täsir edýän birnäçe geosyýasy meseläniň bardygyny hem belledi.
“Täjigistan öz ulanýan gallasynyň 60-70 prosentini we nebit önümleriniň, himiki dökünleriniň ählisini satyn alýar. Olary satýan döwletler nyrhlary galdyrýarlar, Duşenbe-de olaryň karary bilen ylalaşmaýar. Bu bolsa, problema döredýär” diýip, Seýidow aýtdy.
Seýidow ýaly ekspertleriň pikiriçe, Täjigistan azyk önümleriniň importyny kemeltmeli we galla, kartoşka hem beýleki bakja önümleriniň öz ýurtlarynda köpräk öndürilmegi üçin oba hojalygyna ünsi güýçlendirmeli.
Prezident Rahmon şu ýylyň başlarynda eden çykyşynda bahalaryň ösmeginde, hususan, daýhanlary aýyplady. “Bahalar galýar. Sebäbi siz geçen ýyl ýeterlik işlemediňiz we tabşyryklary wagtynda ýerine ýetirmediňiz” diýip, Rahmon aýtdy.
Emma daýhanlar başgaça pikir edýärler. Duşenbäniň golaýyndaky Hisor etrabynda 24 gektar ýere galla ekýän Haýydaly Buryýew tohum, ýangyç, himiki dökünler we beýleki çykdajylar üçin 6 müň dollar sarp edendigini aýdýar.
“Bu möwsümiň diňe başlangyjy. Şonuň ýaly-da men salgyt tölemeli, üstesine-de, daýhanlaryň öňünde her ädimde päsgelçilik döretmäge çalyşýan resmilere para bermeli. Onsoň men nädip bahalary arzan edeýin?” diýip, Buryýew sorag berýär.
Buryýewiň pikiriçe, hökümet salgytlary azaldyp, daýhanlara elýeterli karz pul bermeli hem-de olaryň öz önümlerini bazarlarda satmagyna has köpräk mümkinçilik döredip, oba hojalygyny ösdürmeli.


text:
Başda size biziň reklama portalymyzda registrasiýa etmek gerek bolar. Bu sizden az wagtyňyzy alar. Eger-de size registrasiýa etmek kynçylyk döreden bolsa, aşaky ýazylan görkezme bilen peýdalanyň.
Ädim №1. "Registrasiýa" diýilip ýazylan düwmäni tapyp, üstüne basyň.
Ädim №2. Açylan sahypada gyzyl ýyldyzjyk bilen bellenen ähli setirleri dolduryň:
Öz doly adyňyzy ýazyň.
Eger-de sizde elektron poçtaňyz bar bolsa, ony belläp goýyň. Siz paroly unudan ýagdaýyňyzda, poçtaňyza täze parolyňyz ugradylar. Şeýdip siz öz maglumatyňyzy täzeläp bilersiňiz. Hem-de siziň elektron poçtaňyza biziň ýaryşlarymyz we utuşlarymyz barada täzelikler geler.
Öz telefon belgiňizi ýazyň, bu siziň hususy otagyňyza girmek üçin Login - yňyz bolar. Telefon belginiň arasy açyk bolmaly däl we halkara formatda ýazylmaly. Meselem: 99366123456
Parol size hususy otagyňyza girmek üçin gerek bolar. Ol ýerde siz öz bildirişiňizi/reklamaňyzy üýtgedip ýa-da pozup bilersiňiz.
Hemme zady dogrulygyny barlanyňyzdan soň, "Registrasiýa etmek" düwmä basyň.
Ädim №3. Gutlaýarys! Siz registrasiýa eden ulanyjymyz, indi siz reklama/bildiriş ýerleşdirip bilersiňiz. Onuň üçin "Bildiriş bermek" düwmä basyň.
Ädim №4. Açylan sahypada gyzyl ýyldyzjyk bilen bellenen ähli setirleri doldurmaly:
Bildirişiň sözbaşyny ýazyň. Meselem: Satlyk Iphone6
Siziň bildirişiň degişli rubrikasyny saýlap alyň, meselem: Elektronika
Degişli podrubrikany saýlap alyň we gerekli harydyň alamatlaryny görkeziň. Bu biziň ulanyjylarymyzyň gözleg wagty peselmegine uly ýardam berer. Meselem: Öýjükli telefonlar/Apple/täze
Harydyň/hyzmadyň bahasyny ýazyň we pul birligini saýlap alyň. Meselem: 1800/TMT
Öz harydyňyzy/hyzmadyňyzy beýan ediň. Beýän etme siziň sözbaşy bilen hödürleýän harydyňyz/hyzmadyňyz bilen gabat gelmelidir.
Suratlary goşuň, olar siziň bildirişiňize köp adam çeker we çalt satmana kömek eder.
Öz ýerleşýän ýeriňizi saýlap alyň. Bu biziň ulanyjylarymyza siziň reklamaňyzy tiz tapmana ýardam berer.
Öz adyňyzy we telefon belgiňizi/Line ID belläň. Bu siz bilen habarlaşmak üçin gerek bolar.
Biziň saýtymyzyň ulanyjylyk ylalaşygy bilen tanyşyň we razy bolan ýagdaýynda bellik goýup "Neşir etmek" düwmä basyň.
Siziň bildirişiňiz administratora barlanylmaga ugradyldy. Siziň bildirişiňiz admistrator tarapyndan makullanmagy amala aşyrylandan soň, reklama portalymyzda ýerleşdiriler.
Ädim №5. Gutlaýarys! Siziň reklamaňyz Tarixo.com reklama portalynda ýerleşdirildi. Indi öz hususy otagyňyza girip bildirişiňizi üýtgedip ýa-da pozup bilersiňiz. Ony etmek üçin hususy otaga girip "Meniň bildirişlerim" düwmä basyň. Bu ýerde siziň ähli bildirişiňiz görkeziler. Şol ýerde siz reklamaňyzy üýtgedip ýa-da pozup bilersiňiz.
USUL 2:
Siz reklama portalynda registrasiýa etmän hem bildiriş ýerleşdirip bilersiňiz. Ony amala aşyrmak üçin "Bildiriş bermek" düwmä basyň we ýokarky görkezilmede aýdylyşy ýaly dolduryp "Neşir etmek" düwmä basyň. Bu ýagdaýda siz awtomatik usulda saýda registrasiýa edilersiňiz. Size berilen Login bilen Paroly bir ýerde bellik edip goýmana ýatdan çykarmaň. Bu geljekde size hususy otagaňyza girmek üçin gerek bolar.
Hormatlamak bilen, Tarixo.com-yň Administrasiýasy.


text:
8-nji awgustda, penşenbe güni, musulmanlaryň aglabasy remezan aýynyň soňlanmagy mynasybetli "Eid al-Fitr", ýagny Oraza baýramyny belleýärler.
Halkara Gün kalendaryna däl-de, Aý kalendaryna esaslanýan Oraza ýylyň her bir möwsümine gabat gelip bilýär.
Yslamyň bu mukaddes aýy şu ýyl demirgazyk ýarymşarda 1980-nji ýyllardan bäri ilkinji gezek tomsuň uzak günlerine gabat geldi.
Agyz bekleýän musulmanlar üçin bu örän uzak we yssy günlerde daňdandan agşama çenli hiç bir zat iýip-içmezligi aňladýar.
Oraza tutmak aýratyn-da tomus aýlarynda gije-gündiz diýen ýaly ýagty bolýan skandinaw ýurtlarynda kynçylyk döredýär.
Dünýäniň iň demirgazygynda ýerleşýän Finlýandiýanyň paýtagty Helsinkide gün agşam sagat 10:30-da ýaşyp, sanlyja sagat soňra ýene-de dogýar.
3-4 sagat
10 ýyl bäri Helsinkide ýaşaýan tatar müftüsi Ramil Bilal uzak tomus günlerinde ýerli musulmanlar üçin gije iýip-içere 3-4 sagatdan köp wagt bolmaýandygyny aýdýar.
"Bu ýyl biz öz aramyzda hemmeler ilkinji günden başlap agyz beklemäge synanyşmaly diýip ylalaşdyk. Eger 20 sagatlap aç-suwsuz gezmek kimdir birine kyn düşse, ol ýene bir gün synanyşmaly. Bu-da bolmasa, onda ol oraza tutmagy goýup, onuň deregine soňra gyş aýlarynda agyz bekläp bilýär. Biz şeýle hem adamlar Saud Arabystanynyň wagtyna laýyk oraza tutup bilýärler diýip teklip etdik. Saud Arabystanynda agzaçar sagat 7 bilen 7:30 aralygynda bolýar, Helsinkide bolsa 10 bilen 10:30 aralygynda bolýar. Bu aradaky üç sagat käbir musulmanlar üçin uly tapawut bolup bilýär" diýip, Bilal gürrüň berýär.
Häzir Finlýandiýanyň bir özünde azyndan 60 müň musulmanyň ýaşaýandygyna ynanylýar. Bularyň arasynda türkler-de bar, araplar-da bar, tatarlar we bosniýalylar-da bar.
Demirgazygyň howasynyň, aýratyn-da tomus aýlarynda oňaýly taraplary-da bar. Mysal üçin, Helsinkide gündizine temperatura 24 gradusyň töwereginde bolýar. Bu 38 gradusly Mekge bilen deňäniňde ep-esli salkyn.
Uzak tomus günlerinden soňra uzak gyş gijeleri gelýär. 2030-njy ýylda remezan aýy demirgazyk ýarymşarda gyşa ýakyn geler. Ýöne skandinawiýaly käbir musulmanlar aşa uly tapawutlardan dynmak üçin her ýyl Saud Arabystanynyň wagtyna eýermegi teklip edýärler.
Bilalyň aýtmagyna görä, musulmanlaryň köpüsi hatda Finlýandiýanyň tomus aýlarynda bir günüň 23 sagada deň bolýan ýerlerinde-de bu kynçylyga çydaýarlar.
"Finlýandiýanyň demirgazyk şählerleinde gijeler mundan hem gysga - diňe birje sagat - bolýar. Musulmanlar bu ýerlerde agyz beklänlerinde, günortadaky özlerine iň ýakyn welaýatyň wagtyna eýerýärler. Şeýdip, 2-3 sagat aratapawut emele gelýär. Özüm barada aýtsam, bu meniň 20 sagatlap agyz beklemek barada edinen ilkinji tejribäm. Kyn bolar diýip pikir edipdim. Ýöne, Allanyň islegi bilen, muny ýerine ýetirdik. Beýle aňsat düşer oýtmändim" diýip, Bilal öz tejribesinden gürrüň berýär.


text:
Şu gün Bosniýanyň polisiýasy öz ýerli ýaşaýjylary yslam dininiň wahhabizm akymyna eýerýänlikde güman edilýän bir oba garşy giň gerimde operasiýany ýola goýdy.
Bosniýanyň prokuratura resmileri Gornýa Maosa diýlip atlandyrylýan bu obanyň ýaşaýjylarynyň arasynda dini we milli çydamsyzlygy wagyz edýän hem-de konstitusion düzgün-tertibe howp abandyrýan adamlaryň bardygyny aýdyp, bu operasiýanyň şol adamlara garşy gurnalandygyny mälim etdiler.
Bosniýanyň resmileriniň maglumatyna görä, yslam ekstremizminde güman bildirilýän bu adamlara garşy ýola goýlan operasiýaýa 600 töweregi polisiýa işgäri gatnaşýar.


text:
Türkmenistanda möhüm jemgyýetçilik syýasy çäräniň çäklerinde Geňeş agzalygyna hem-de aýry-aýry saýlaw okruglary boýunça Türkmenistanyň Mejlisine deputatlyga dalaşgärleri bellige almak işi we olaryň saýlawçylar bilen duşuşyklary dowam edýär.
Türkmen jemgyýetini we döwletini demokratiýalaşdyrmagyň ýolunda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleriň nobatdaky tapgyry bolup durýan bu syýasy-jemgyýetçilik çäreleriniň geçiriljek wagtyna bir aýdan hem az wagt galdy.
Dalaşgärleri hödürlemek syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de birleşikleriniň, şeýle-de raýatlar toparlarynyň mejlislerinde we ýygnaklarynda amala aşyryldy. Bu çäre saýlawçylaryň giňden gatnaşmagynda geçirilip, oňa jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de döwlet düzümleriniň wekilleri tarapyndan ýerlerde guralan ilat bilen geçirilen işler ýardam etdi. Dalaşgärler bellige alnandan soň, öz ynanylan adamlary saýlawçylar bilen duşuşyklary geçirmek, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleri arkaly wagyz-nesihat etmek işlerine girişýärler.
Ähli saýlaw okruglary boýunça bir orna birnäçe dalaşgär dalaş edýär. Munuň özi saýlawlaryň giň bäsdeşlik we açyklyk esasynda geçirilmegini üpjün eder. Saýlawlara milli synçylaryň gatnaşmagy bolsa saýlawlaryň açyk geçirilmegine ýardam eder.
Dünýä tejribesinde giňden ulanylýan bu demokratiki ýörelgeler ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna iň mynasyp adamlaryň ynsaply, zähmetsöýer, guramaçylyk ukyplaryna, işjeň durmuş we raýat nukdaýnazaryna eýe bolan, giň gerimli durmuş-ykdysady özgertmelerini durmuşa geçirmek üçin gujur-gaýratyny, bilimini we tejribesini sarp etmäge taýýar adamlaryň saýlanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilendir.
Milli kanunçylyga laýyklykda dalaşgärleriň saýlawçylar bilen duşuşmagy, saýlawlaryň öň ýanyndaky ýygnaklarda, maslahatlarda we köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çykyş etmegi üçin deň şertler döredildi. Ähli raýatlara hem-de jemgyýetçilik birleşiklerine dalaşgärleriň işewür we şahsy häsiýetlerini erkin hem-de hemmetaraplaýyn ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem ýygnaklarda we köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde wagyz etmek hukugy berildi.


text:
Orsýet häkimiýetleri Ukraina bilen bagly planlaryny amala aşyrmaga gaty çäkli mümkinçilikleriniň bardygyna düşünýärler.
Şol bir wagta-da Ukrainanyň hem özüni garaşsyz döwlet hökmünde saklap, Orsýet bilen iki aradaky gatnaşyklary ýola goýmaklyk meselesinde mümkinçilikleriniň sany gaty çäkli diýip, halkara gatnaşyklary boýunça Ukrainanayň iki esasy eksperti ýazýar.
Agressiw syýasatyň sebäbi
“Zerkalo nedeli” atly internet jurnalynda bu mesele bilen bagly çap edilen maglumatda Milli Howpsuzlyk meselelerdäki kynçylyklar institutynyň direktory Akademik Wladimir Gorbuliniň hem onuň maslahatçysy Aleksandr Litvinenkonyň ýazan makalasynda Orsýetiň Ukraina gönukdiren agressiw syýasatynyň aňyrsynda bu ýurdyň öz içindäki syýasy problemalaryň ýatandygy aýdylýar.
Şol syýasy kynçylyklaryň hataryna Orsýetdäki demografik yzagaýtgynlyk, ýagny ilatyň sanynyň yzygiderli kemelmegi, regional separatizm, etniki we dini kynçylyklar, global ykdysady krizisiň ýaramaz täsiri ýaly basyşlar bu dörän kynçylyklary çözmek üçin Orsýete regiona ünsi jemlemäge itergi boldy.
"Ukrainany Kremle tabyn edip, Orsýet öz ýurdyndaky ýagdaýy gowulandyryp biler. Hususan-da, demografiki kynçylyklary ýumşadyp, energiýany Ýewropa ýetirmek ýollaryny üpjün edip, maşyn gurluşygy, oba hojalyk pudaklarynda ýurduň ykdysady potensialyny artdyryp biler. Şeýle hem Ukrainany Kremle tabyn edip, Moskwanyň golaýynda territorial plasdarma eýe bolmak meselesi ABŞ-a elýeterli bolmaz ýaly edip bolar" diýip, awtorlar ýazýarlar.
Analitikleriň pikirlerine görä, hatda ukrain syýasatynda düýpli özgerişler bolup geçen halatynda hem bu Orsýetiň Ukraina gönukdirilen syýasatyny üýtgedip bilmez.
Şol bir wagtyň özünde Ukrainany iň bolmanda onuň günorta-günbatar bölegini Orsýete tabyn etmek üçin kän wagtyň galmandygyna hem rus hökmürowanlary düşünmän durmaýarlar. Ýagny takmynan 2015-nji ýyldan soň ukrain elitasynyň täze nesli emele geleninden soňra, Orsýetiň bu planlaryny amala aşyrmak meselesi has kynlaşar. Şonuň üçin milli howpsuzlyk meselesi boýunça iki bilermeniň pikirine görä, Kiýewe garşy “aýgytly hem rehimsiz” kompaniýasyna Orsýetiň ýakyn wagtda başlamagy mümkin.
Ukrainanyň Orsýete jogaby
Şeýle-de Gorbulin bilen Litwinenko Orsýetiň Ukraina gönukdirilen syýasatyna jikme-jik analiz berip, Ukrainanyň bu meselede Orsýete berip biljek jogabyny çaklaýarlar. Häzir Moskwa Ukraina bilen bagly öňde goýan maksatlaryna ýetmek üçin bu ýurtda öz howpsuzlyk güýçlerini ulanýar. Emma Orsýetiň bu tagallalary netije bermese, 2010-njy ýylda geçirilmeli saýlawlarda hem Orsýetiň arzuwlary başa barmasa, onda Orsýetiň gönümel güýç ulanmakdan saklanmajakdygyny hem bilermenler çaklaýarlar.
Şol sebäpden Ukrainanyň häzirki serhetleri bilen garaşsyz döwlet hökmünde saklanmagy üçin Kiýew eglenmezden bir topar çäreleri görmeli. Şol çäreleriň hataryna raýatlaryň konstitusion hak-hukuklaryny hem azatlyklaryny iş ýüzünde goramak üçin taze konstitusiýany kabul etmek ýaly çäreler girýär.
Mundan başga ýurtda býurokratiýanyň hem korrupsiýanyň möçberini azaltmaga gönükdirilen çäreleri geçirmeli. Harby goşunda reformalary amala aşyrmaly, aňtaw gullugy netijeli işlär ýaly şert döretmeli hem-de Ukrainanyň öňde goýan maksatlary barada has giňişleýin propoganda geçirmeli. Şol çäreler Ukraina bilen Orsýetiň arasyndaky dartgynlygy azaltmasa-da olar “iki ýurduň arasynda konflikt döremek howpuny çäklendirer hem-de Ukrainanyň milli bähbitlerine ýetirip biljek zyýanyny hem kemelder”.
Belki-de, şol çäreler öz ýurduny “azatlyk prinsiplerinde” esaslandyrmak isleýän ruslara hem ýardam berip biler diýlip, “Zerkalo nedeli” internet jurnalynda milli howpsuzlyk meseleleri boýunça bilermenler akademik Wladimir Gorbuliniň hem onuň maslahatçysy Aleksandr Litwinenkonyň ýazan analitik makalasynda maglumat berilýär.


text:
Alymlaryň bellemegine görä, göwrelilik we çaga emdirilýän döwründe çaganyň saglygy diňe aýalyň iýmitine bagly bolman, eýsem onuň kabul edýän suwuklygynyň görnüşine we hiline hem bagly bolup durýandyr. Olaryň çaklamagyna görä, eger göwrelilik döwründe geljekki eneleriň hemmesi diňe arassa suwdan peýdalanýan bolsalar, onda çagalaryň arasynda keselçilik 7-40% aralygy peselmelidir. Göwrelilik döwründe aýalyň bedeninde alyş-çalyş hadysalary ýokarlanyp, olaryň geçişini suwsuz göz öňüne getirme kyndyr.
NÄÇE IÇMELI?
Göwrelilik döwründe suwa bolan isleg ýokarlanyp, howanyň temperaturasynyň kadaly görkezijilerinde göwreli aýal günde 8 bulgur suwy içmelidir. Göwreliligiň çişginliligi, giçki gestozlar ýa-da böwregiň zeperlenmelerinde suwuklygyň mukdary, lukmanyň maslahatyndan soň azaldylyp bilner. Eger göwrelilik kadaly geçýän bolsa, göwreli aýal kabul edýän suwuklygynyň mukdary barada biynjalyk bolmaly däldir. Çünki bedeniň özi gerek bolan suwuklygyň mukdaryny kesgitläp, şoňa görä islegi döretmäge ymtylýandyr. Ýöne suwuklygyň haýsy görnüşini kabul etmekligiň howpsuzlygy barada bolsa pikir etmelidir.
NÄME IÇMELI?
Göwrelilik döwründe aýala kofe, limonad içgisini, süýjüli konserwirlenen miwe şirelerini kabul etmek maslahat berilmeýär. Minerallaşdyrylan gazlandyrylan suwlar göwrelilik döwründe çäkli kabul edilmelidir. Ol aş saýlama döwründe ýörek bulanmalary basyp ýatyrmaga kömek edýän bolsa-da, onuň köp ulanylmagy içegäniň ýellenmegine getirip biljek sebäp bolup durýandyr. Eger suw natriý duzunyň köp mukdaryny saklaýan bolsa, onda ol bedende suwuklygyň saklanmagyna getirip, çişginliligiň döremeginiň sebäbi bolup biler. Şonuň üçin hem, düzüminde mineral duzlary saklamaýan az minerallaşdyrylan suwlary kabul etmek amatly bolup durýandyr. Çüýşe gaplarda satylýan suwlar, gyrantdan akýan suwdan tapawutlykda hloruň işjeň görnüşini, agyr metallary we başga zyýanly birleşmeleri saklamaýarlar. Emeli minerallaşdyrylan suwlary satyn alyp içmek göwrelä maslahat berilýän däldir we satyn alynmazdan öň öndürijiniň berýän maglumaty bilen tanyşmalydyr.
Gyrantdan alnyp gaýnadylan suwy kabul etmek hem göwreli aýala maslahat berilmeýär. Häzirki wagtda suw geçiriji ulgamdan berilýän suwuň düzüminde agyr metallar we organiki birleşmeler saklanyp, olary suwy gaýnatma netijesinde arassalap bolmaýar. Ýöne gaýnadylma netijesinde suwy ýokançlyklardan we wiruslardan saplap boljakdygyny bolsa bellemek gerekdir. Öý şertlerinde ulanylýan süzgüçleriň (filtr) hem suwy hemme goşundylardan arassalap bilmeýändigini bilmelidir. Ondan başga-da, öý süzgüçleriniň süzüji düzüminiň çalt sandan çykyp, olary belli bir wagtdan çalşyp durmaly bolýar.
Guýylardan we çeşmäniň gözbaşlaryndan alnan suwy hem göwreli aýala arkaýyn kabul etmek maslahat berilmeýär, çünki ekologlaryň bellemegine görä, topragyň ýerasty suwlary süzmäge bolan ukybynyň ýitirilýändigi soňky ýyllar syn edilýär.
Häzirki wagtda gaplanan (çüýşelere guýlan) suwuň görnüşleriniň köpdürliligi, dogry saýlama geçirmegi kynlaşdyrýar. Olar aşhana, adaty kabul etmek we bejergi geçirmek hem-de diňe bejergi üçin ulanylýan görnüşlere bölünýär. Göwreli aýala suwuň natryý duzunyň ujypsyz mukdaryny saklaýan aşhana görnüşini kabul etmek howpsuz bolup biler. Aşhana mineral suwunda erän mineral duzlaryň umumy mukdary 1 g/l ýokary bolmaly däldir. Ondan başga-da, çüýşäniň ýüzünde 1 we 2 derejeli suwa degişlilik ýazgylary bellenip bilner. Birinji derejeli suw ýerüsti gözbaşylardan alnyp, organiki hlorly birleşmeleriň ujypsyz mukdaryny saklaýandyr. Ýokary hilli suw ýerasty gözbaşlardan alnyp, ol hlory ulanmazdan zyýansyzlandyrylýandyr. Şol sebäpden hem ýokary derejeli suw peýdaly maddalaryň ýokary mukdaryny saklap, göwreli aýallar üçin has amatly we howpsyz bolup durýandyr.
Agyz suwy höküminde kislorod bilen baýlaşdyrylan suwy ulanma has hem peýdaly bolup, ol howasy hapalanýan şäherlerde ýaşaýan göwreli aýallar üçin has peýdaly bolup biler. Şeýle suwdaky kislorod iýmit siňdiriş ulgamy tarapyndan ýeňil özleşdirilip, göwreliligiň kadaly geçmegini we çaganyň ulalmagyny üpjün edýär.
Teswirlemeler
Aýbaşy bozulmalarynyň aýallaryň ýaşyna görä ýüze çykyşy baradaky görkezijileri Siz Saglygy Goraýyş we Derman Senagaty Ministrliginiň hasabat bölümlerinden alyp bilersiňiz. Gynansakda, saýtda keselleriň görnüşler boýunça ýüze çykyşy baradaky hasabat maglumatlar ýygnalmaýar.
Aÿbashy halkasynyñ bozulmasy 2013-2014 yyldaky statistikasy?
Munuň ýaly da statistika barmy bizde? Kimiň aýbaöy bozulmasy Türkmen aýallaryňmy? Näçe ýaşyndakylar? Gyzlaryňmy? Bah, statistika tapsaňyz paýlaşyň hemmeler bilen...
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Krym tatarlarynyň ady belli aktiwisti Orsýet tarapyndan basylyp alnan Krymyň ruhy hassahanasyndan boşadyldy.
Krym tatarlarynyň öz-özüni dolandyryjy edarasy Mejlisiň başlygynyň öňki orunbasary Ilmi Umerow Moskwanyň Krym ýarymadasyny 2014-nji ýylyň mart aýynda Ukrainadan bölüp güýç bilen öz düzümine goşmagyny tankyt edip, maý aýynda eden çykyşyndan soň separatizmde aýyplanypdy.
Awgustda Umerow güýç bilen bir aýlyk barlaglar üçin ruhy hassahana salnypdy.
Umerowyň garyndaşlary we aklawçylary onuň 7-nji sentýabrda keselhanadan boşadylandygyny aýtdylar.
Aklawçy ýürek, gant we parkinson kesellerinden ejir çekýän öz müşderisiniň ýürek keselleri boýunça hassahana ýerleşdirilmegi ugrunda tagalla edýändigini mälim etdi.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar Krymyň orsýetçi häkimiýetlerini Umerowa garşy aýyplamalary ýatyrmaga we oňa zerur medisina kömegini bermäge çagyrdylar.
Moskwada ýerleşýän “Memorial” guramasy Umerowa garşy aýyplamalary syýasy matlaply diýip atlandyrdy.


text:
Pyhy Taganyň mertligi
Bir gezek Pyhy Taganyň dişi agyrap, uzak gije ýatyp bilmeýär. Ertesi aýaly Owadan ýeňňe “Pyhy, sen on ýyllap türmäniň jebir-sütemine çydadyň. Agyrýan dişiňi sogurtmaga welin gorkýaň. “Är garrasa gorkak bolar…” diýen gepem bar. Ýöne beýdip özüňi horlap ýörme! Gowusy, şol agyrýan dişiň peýdasyndan geç, mertlik et-de lukmana bar, dessine sogrup berer” diýýär. Erkek adamyň mertebesi, mertlik-namartlyk ara düşeni üçin Pyhy Tagan ýüregini daşa baglap “Saglyk öýüne” gidýär. Sähel salymdan öýüne dolanip gelýär. Owadan ýňňe “ Pyhy, aýdanyma “hä” diýip, akyl etdiň! Nätdiň, dişiňi sogurtdyňmy?” diýip soraýar. Pyhy Tagan:
-Diş lukmany iş ýerinde ýok eken. Ýene-de üç günden işe çykjakmyşyn. Oňa çenli diş agyrym-da galar--diýip, şadyýan ýylgyrypdyr.
Başlyk aýtdy, işi gaýtdy
Publisist, žurnalist Çary Annagurbanow Türkmenistanyň Tele-radio gepleşikler baradaky döwlet komitetine uzak mütdet ýolbaşçylyk etdi. Onuň beýleki ministrlere meňzemeýän iş stili (usuly) bardy. Iş hepdesiniň başynda geçen hepdäniň jemini jemläp, telewideniýäniň hem-de radioniň baş redaktorlary, baş režessýorlary, baş operatorlary …, olaryň orunbasarlary bilen geçirýän ýygnagyna (ýörgünli ady “Letuçka”) geçen hepdedäki işine nägilelik bildirjeklerini çagyrýardy.
“Işini köstsüz berjaý edýän işgärleri Letuçka çagyryp, wagtyny almak onuň döredijiligine kast etmek bolýar” diýerdi. Şeýle Letuçkalaryň birinde radio gepleşikleri taýýarlaýan režessýorlaryň işini berk tankyt etdi. Radionyň baş režessýory Durdy Saparowyň zähmet rugsadyna çykandygy üçin onuň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän meşhur artist Juma Ýazmyradow özüni aklap:
- Durdy Sapar olary başyna goýberipdir. Şu günden başlap režissýorlary berk gysaryn-diýdi. Çary Annagurbanow “Juma, Durdy Sapar ýene näçe günden işe çykýar?” diýip, oňa sowal berdi. Juma “Ýene-de iki günden” diýdi. Ministr hezil edip güldi. Soňra-da:
- Durdy Sapar iki günden işe çykýan bolsa, gowusy, özüň gysaýsana, Juma!-diýdi. Islendik söze şerebeli jogap gaýtarýan Juma Ýazmyrat şol gezek jaýdar jogap tapyp bilmän “Başlyk aýtdy, işi gaýtdy” diýip, eşekden ýykylanyň hüňürdisini etdi.
Eşek ürküzýän sary garry
Bir gezek saçak başyndaky meýlisde meşhur artist Alty Garlyýew ussat aktýor Sarry Garrynyň çetine degip, “Keşbine gözi düşende eşek ürkmese, şol erkek kişi görmegeý adam saýylýar. Ine, Sary Garryny görende eşegem ürkýär. Sary, sen dünýä inmänkäň günä gazanan bolmaly. Alla saňa görk-görmek bermändir. Üstesine-de doglaňda ejeň pahyr ýaş üstünde aradan çykypdyr” diýdi. Deň-duş dosty Alty Garlyny gepde utmakdan lezzet alýan Sary Garry:
- Alty, sen görk bazaryndan görmegeýligi satyn alýan wagtyň men zehin bazaryndadym. Şonuň üçinem men senden zehinli. Ejem pahyr-da ýaş üstünde ýogalmandyr. Doglamda göbegimi kesip, gundap getienlerinde, meniň keşbimden gorkup, ýüregi ýarylyp, aradan çykypdyr. Onsaň eşegiň ürkmegi dagy witjik zat—diýip, onuň üstüne “hüjüme” geçdi.
Toplan we taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
20-nji iýunda Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti Oş regionynda yglan edilen adatdan daşary ýagdaýyň möhletini 25-nji iýuna çenli uzaltdy.
Indi Gyrgyzystanyň günortasynda 11-nji iýunda biduzgünçilikler ýüze çykanda yglan edilen adatdan daşary ýagdaýyň möhleti ýurtda geçirilmeli referenduma iki gün galanda tamamlanmaly.
Wagtlaýyn hökümete ýolbaşçylyk edýän Roza Otunbaýewa Oş regionynda bolan wakalarda heläk bolan adamlaryň sanynyň tas iki müňe golaý bolmagynyň mümkindigini mälim etdi.
Häzir Oşa baran Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Brýus Panniýeriň aýtmagyna görä, ýerli häkimiýetler hem referenduma iň bolmanda iki gün galanda, bu ýerde yglan edilen adatdan daşary ýagdaýy ýatyrmaga çalyşýarlar.
Adatdan daşary ýagadaýyň möhletini gaýtadan uzaltmaly bolsa, referendumy hem gaýra goýmaly bolar diýip, Brýus Panniýer çak edýär. “Sebäbi şol refgerenduma gatnaşyp bilmejek adamlaryň sany artar. Bişkekde käbir syýasatçylar referendumyň gaýra goýulmagynyň tarapdarlary. Emma Roza Otunbaýewa bu möhüm çäräni planlaşdyrylan güni, ýagny 27-nji iýunda geçirmek kararynda galýar”.Etniki özbekleriň mümkinçiligi
Şeýle hem Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Brýus Panniýer Oş hem Jelalabat şäherlerinde barrikada gurup, özlerini goraýan etniki özbekleriň bu referenduma gatnaşmaga mümkinçilikleriniň bolmajakdygyny aýtdy. Bu referendum etniki özbekler gatnaşmazdan geçirilse, uly ýalňyşlyk bolar diýip, žurnalist belledi.
Brýus Panniýer özi bilen gürrüňleşen özbek milletinden bolan graždanlaryň hökümetde özlerine wekilçilik edip biljek ýekeje adamyň hem ýokdugyny aýdandyklaryny belledi.
Ýerli etniki özbekleriň aýtmaklaryna görä, bu regionda hem esgerler, hem polisiýa işgärleri – hemmesi etniki gyrgyzlardan ybarat. Şonuň üçin 27-nji iýuna planlaşdyrylan referenduma etniki özbekler gatnaşdyrylmasa, olar bu Konstitusiýa biziňki däl, ol gyrgyz Konstitusiýasy diýmekleri mümkin diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Brýus Panniýer Oşdan beren maglumatynda aýtdy.
Oş şäheriniň häkimi Melisbek Myrzakmatowyň 20-nji iýunda agşam sagat 6-a çenli Oşdaky hemme barrikadalar ýok edilmeli diýen buýrugy onsuz-da dartgynly ýagadaýy has hem ýitileşdirdi.
Bu barada Brýus Panniýer şeýle maglumat berdi: “Käbir raýonlar otlanylyp, weýran edildi. Ýöne barrikadalary gurup, bu ýerde henize çenli ýaşap ýören etniki özbekler az däl. Olar köçä çykmaga gorkýarlar, gyrgyz hökümetine bolsa düýpden ynanmaýarlar. Oş häkiminiň buýrugy bolsa bu ýerde ýaşap ýören adamlary has hem gorkuzdy. Olar ýoluň ugrunda guran barrikadalaryny aýyrsalar, gahar-gazaba münen gyrgyzlardan howpuň abanyp biljekdiginden howatyrlanýarlar. Olar gyrgyz esgerlerine ynanmaýarlar”.
Şeýle-de Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Panniýer 20-nji iýunda etniki özbekleriň ýaşaýan ýerlerine harby dikuçarlardan barrikadalary aýyrmaga çagyrýan listowkalaryň taşlanandygyny bize habar berdi.
20-nji iýunda Gyrgyzystanyň harby goşunlary agdarylan maşynlardan, gum doldurylan haltalardan, döwük garniturdyr-stollardan dikeldilen barrikadalary aýryp başladylar.Garaşsyz derňewlere zerurlyk
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk özbek-gyrgyz serhedinde, 18-nji iýun.
Şenbe güni Gyrgyzystana sapar eden Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk Gyrgyzystanda bolan bu ganly waka babatda garaşsyz halkara derňewiniň geçirilmegine çagyryş etdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Brýus Panniýeriň aýtmagyna görä, etniki özbekler Robert Bleýkiň aýdanlaryny hoşallyk bilen garşyladylar. Robert Bleýk bosgunlaryň birnäçe lagerine baryp, 19-njy iýunda-da Roza Otunbaýewa bilen duşuşyp, pikir alşansoň, şeýle çagyryşlary öňe sürdi.
ABŞ-nyň ýokary derejeli wekili gyrgyz häkimiýetlerini ýurdy terk etmäge mejbur bolan müňlerçe bosgunlaryň howpsuz ýagdaýda yzlaryna dolanmaklaryny üpjün etmek üçin ähli zerur şertleri döretmäge çagyrdy.
Gyrgyzystana eden saparynyň barşynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk öz ýurdunyň Gyrgyzystana 32 million dollara barabar gumanitar kömegini bermekçidigini aýtdy.
“ABŞ ynsanperwerlik kömegini öz içine alýan programmalara 32 million dollara barabar serişde bermäge taýýar. Şeýle hem bu kömegiň çäginde öýlerini terk etmäge mejbur bolanlara ýakyn wagtda bäş million dollara barabar serişdäniň berilmegi barada karara gelindi” diýip, ABŞ-nyň ýokary derejeli wekili belledi.
Şol bir wagtda-da gyrgyz-özbek araçäginde gumanitar betbagtçylyk diýlip atlandyrylan ýagdaýy kadalaşdyrmak ugrunda iş alnyp barylýar.
Häzirlikçe öz Gyrgyzystandaky öýlerini terk etmäge mejbur bolanlaryň sany 400 müňe barabar boldy. Olaryň 100 müňüne Özbegistana aşmak başardan bolsa, ýene 300 müňe golaý adam serhetýaka regionlarda ýörite bosgunlar üçin gurnalan lagerlerde ýaramaz şertlerde ýaşamaga mejbur bolýarlar.


text:
Düýn ABŞ-nyň Senaty prezident Barak Obama tarapyndan NATO-nyň we ABŞ-nyň Owganystandaky harbylarynyň ýolbaşçysy wezipesine teklip edilen general Petreusyň kandidaturasyny tassyklady.
General Petreus general MakKristalyň öňki wezipesini eýelär. MakKristal ABŞ-nyň ýokary derejeli graždan ýolbaşçylaryny tankyt edenligi üçin wezipesinden çetleşdirilipdi.
Mundan ozal ABŞ-nyň Yrakdaky harbylaryna hem ýolbaşçylyk eden Petreus sişenbe güni Senatda geçirilen sessiýada çykyş edip, Owganystanda çalt netije gazanyp bolmajakdygyny belledi.
General Petreusyň kandidaturasy tassyklanandan soň Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatda generalyň tejribesiniň ABŞ-nyň Owganystan boýunça strategiýasynyň üstünlikli tamamlanmagyna kepil geçýänligi aýdyldy.
Britaniýanyň goranmak ministri Liýam Foks hem Petreusa gowy baha berip, ol Owganystanda ýerleşýän daşary ýurtly harbylara mundan beýläk hem agyr günleriň garaşýanlygyny duýdurdy.


text:
«Hazyna» — «Şagadam»
Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda birnäçe ýyllyk tejribesi bolan «Aşgabat» ýaly topary ýeňip, ýarym finala çykmagy başaran «Hazyna» bilen «Şagadamyň» arasynda şu ýyly gyzykly duşuşyklar boldy. Olaryň ikisinde «Hazynanyň» ýeňiş gazanmagy bolsa, çynlakaý oýlandyrýar. Şonuň üçin hem bu duşuşyk «Şagadama» ýeňil düşmese gerek.
«Şagadam» Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda 74 duşuşyk geçirdi. Şolaryň 31-si «Şagadamyň», 29-sy bolsa garşydaş toparlaryň peýdasyna tamamlandy. «Kenarlylaryň» Kubok ýaryşynda geçiren duşuşyklarynyň 14-si deňlik hasapda jemlendi. Garşydaşlarynyň derwezelerine 103 pökgi geçiren «Şagadam» öz derwezesine 97 pökgi goýbertdi.
«Hazyna» ýurdumyzyň futbol Kubogy ugrundaky ýaryşlarda şu duşuşykda 5-nji gezek meýdana çykar. Geçen dört duşuşygyň üçüsi «ykdysadyýetçileriň» peýdasyna tamamlanypdy, topar birinde ýeňlipdi. Entek deňlik bilen oýnalan ýekeje oýun hem ýok. Pökgüleriň gatnaşygy: 7 — 6, «Hazynanyň» peýdasyna.
Indi birnäçe ýyldan bäri «Şagadam» Kubok ýaryşynyň ýarym finalyndan aňry geçip bilenok. Topar Türkmenistanyň Kubogynda soňky gezek 2007-nji ýylda final tapgyryna çykdy we «Merwi» 1:0 hasabynda ýeňip, öz taryhynda ilkinji gezek ýurdumyzyň Kubogyna mynasyp boldy. «Hazyna» bolsa öz taryhynda ilkinji gezek ýarym finala çykýar. Bu gezek finala çykarka? Muny diňe duşuşyklaryň netijesi aýdyp biler.
«Balkan» — «Altyn asyr»
Final derejesine barabar duşuşygyň netijesi eýýämden özüne garaşdyrýar. «Aragatnaşykçylar» bassyr ikinji çempionlygyna has ýakyn. Çempionlyga umydy azalan «Balkan» üçin möwsümi kuboksyz tamamlamazlyk üçin oňat mümkinçilik. Üstesine-de bu ýeňiş topary öz taryhynda ilkinji gezek AFK-nyň Kubogyna gatnaşmaga hem ýakynlaşdyrar.
«Balkan» öz meýdanynda aňsat ýeňilýän topar däldir welin, «Altyn asyrdan» üstün çykmak «nebitçilere» kyn düşýär. Ýarym finalda mümkin däl diýeni başaryp, fantastiki oýun bilen «Ahaly» Kubok ýaryşyndan çykarmagy başaran «nebitçiler», elbetde, şol üstünligini ýene-de gaýtalamak isleýärler. Topara öz meýdanynda mümkin boldugyndan köpräk goluň gerekdigi öz-özünden düşnükli. Çünki Aşgabatda geçiriljek jogap duşuşygynda ýeňiş gazanmak has kyn düşer.
«Altyn asyryň» kubok ýaryşlarynda görkezen umumy netijeleri:
Jemi duşuşyklar: 31
Ýeňişler: 15
Deňlikler: 10
Utulyşlar: 6
Pökgüler 63 – 35
«Balkanyň» Kubok ýaryşlarynda görkezen umumy netijeleri:
Jemi duşuşyklar: 102
Ýeňişler: 58
Deňlikler: 13
Utulyşlar: 31
Pökgüler: 201 – 116
Ýarym final duşuşygyna çenli Türkmenistanyň Kubogy — 2015 ýaryşynda iň kän pökgi geçiren futbolçylar:


text:
Muhammet pygamberi masgaralaýjy karikaturalary çekendigi üçin musulman ýurtlarynda giňden ýazgarylan daniýaly karikaturaçy Kurt Westergaarda şu gün Germaniýada halkara media baýragynyň gowşurylýandygy yglan edildi.
Bu baýragy gowşurmak çäresiniň guramaçylary şeýle baýragyň karikaturaçy Kurt Westergaarda metbugat we pikir azatlygy boýunça ýanbermez iş alyp barandygy üçin berlendigini mälim etdiler.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel şu gün bu baýrak gowşurylyş dabarasynda ýörite doklad bilen çykyş eder diýlip garaşylýar.
Karikaturaçy Kurt Westergaardyň Muhammet pygamberi masgaralaýjy äheňde çeken we Daniýanyň gazetinde çap edilen 12 sany karikaturasy iň bir uly dawa döreden karikaturalaryň hatarynda hasaplanylýar.


text:
Hoň-Koňuň ýolbaşçysy demokratiýaçy protestçileri hökümetiň we raýatlaryň kadaly işine we durmuşyna ýol bermäge çagyrdy.
Leaň Çan-ýiň 4-nji oktýabrdaky telewizion ýüzlenmesinde polisiýanyň 6-njy oktýabrda hökümet edaralarynyň we mekdepleriň gaýtadan açylmagy üçin zerur çäreleri görjegini aýtdy.
4-nji oktýabrda Hoň-Koňda protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyk boldy we polisiýa işgärleri käbir protestçileri dürre bilen urdular.
3-nji oktýabrda demokratiýaçy protestçiler, aýdylmagyna görä, ýerasty triadalar we hökümetçi güýçler tarapyndan guralan mähelle hüjümine sezewar bolanyndan soň, 10 müňe çenli adam toplandy.
Hoň-Koň polisiýasy bu hüjümde güman edilýän triada jenaýat toparlarynyň 19 agzasyny tussag edendigini aýtdy.
Protest liderleri bu hüjümden soň Hoň-Koň hökümeti bilen planlaşdyrylan gepleşikleri goýbolsun etdiler.
Olar Hoň-Koňda saýlawlara girizilen çäklendirmelere gaýtadan seredilmegini talap edýärler.


text:
Fransiýada musulman restoranynda işleýän bir işgär orazada alkagolly içgi paýlaýandygy üçin ýenjilipdir.
Restoranyň musulman işgäri bolan bu aýalyň gürrüň bermegine görä, ol oraza aýynda restorana gelenlere alkagolly içgi hödürläni üçin, iki adam uly dawa turzupdyr we soňam ony ýenjipdirler.
Agzalýan bu hüjüm 30 ýaşyndaky ofisiant zenana oraza aýynyň birinji gününde Fransiýanyň Nitsa şäherinde, bu aýalyň öz iş ýerinde, ýagny meýhanada gurnalypdyr. "L'Obs" gazetine beren interwýusynda ol zenan öz üstüne ýekelikde işleýärkä hüjüm edilendigini gürrüň berýär.
"Olar tekjelerdäki alkagolly içgileriň çüýşelerini görkezip, ellerini salgadylar. Olardan biri arapça şeýle diýdi: "Oraza aýynda alkagolly içgi paýlaýandygyň üçin utan. Men Alla bolan bolsadym, seni dara çekdirerdim".
“Men gaty gorkdum”
Restoranyň işgäri bolan aýal hem oňa olara şeýle jogap beripdir: "Siz Alla däl ahyryn, meni günäkärlär ýaly". Ondan soň ol adamlar ýaňky zenana "jelep" diýip, sögünip bardan çykyp gidipdirler.
Aradan biraz salym geçenden soň ýaňky adamlar bara gaýdyp gelip, ol zenany urup-ýenjip, ýere ýykypdyrlar.
"Men gaty gorkdum. Men näme bolýanyny seljerip bilmedim. Olaryň meni näme üçin ýençýändigine düşünmedim. Olar nämä esaslanyp, meni urup-ýençdiler? Men şeýle hüjüm bilen öz mertebämiň gaty erbet kemsidilendigini duýdum. Men mundan beýläk özüm ýaly zenanlaryň şeýle zalymlyga duçar bolmagyny islemeýärin" diýip, zenan gürrüň berýär.
Duýdansyz hüjüm
Zenanyň beren maglumatyna görä, ol öz watany Tunisde hem edil şeýle işde işläpdir we ýöne ol ýerde hiç haçan beýle kemsidiji ýagdaýa duçar bolmandyr.
"Men hiç wagt Fransiýada şeýle azat hem erkin ýurtda beýle hüjüme duçar bolaryn diýip pikir etmeýärdim. Men olaryň ýene bu taýyk dolanyp gelmeginden gorkýaryn. Men olaryň meniň işime päsgel bermegini islemeýärin" diýip, bar-restoranda işleýän zenan žurnalistlere gürrüň berýär.
Bolan hadysa restorandaky kameralar tarapyndan surata düşürilipdir. Duýdansyzlykda hüjüme duçar bolan zenan restoranyň başlygyny kömege çagyrypdyr we olam dessine polisiýa ýagdaýy habar beripdir. Restorandaky kameralaryň surata düşürenlerini hem soňra polisiýa subutnama hökmünde beripdirler.
"L'Obs" gazetiniň ýazmagyna görä, hüjümçi adamlar medisina barlagyndan geçirilipdir. Ýöne olar häzirlikçe tussag edilmändirler.


text:
Soňky iki günüň dowamynda Yragyň dürli ýerlerinde amala aşyrylan partlamalarda jemi 40 töweregi adam öldi. Bu partlamalardan iň uly ýitgilisi şenbe güni giçlik Yragyň paýtagty Bagdadyň Sadr Siti kwartalynda amala aşyryldy.
Ýerli polisiýanyň maglumatyna görä, ýerli bazaryň golaýynda içine bomba ýerleşdirilen bir ýeňil maşynyň partladylmagy netijesinde 12 adam ölüp, 27 adam ýaralanypdyr.
Şol wakadan birneme soňra Bagdadyň şol kwartalyndaky awtobus duralgasynda amala aşyrylan başga bir partlamada bolsa 10 adamyň ölüp, 31 adamyň ýaralanandygy habar berildi.
Yragyň polisiýasy şenbe güni irden Bagdadyň gündogaryndaky Bawiýa raýonynda amala aşyrylan partlamada-da 8 adamyň ölendigini, şolardan 4-siniň çagalardygyny habar berdi. Bu hüjümleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almandyr.


text:
2013-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, goşa raýatlyga eýe bolan türkmenistanlylar pasportlaryndan diňe birini saklap bilerler. Beýleki bir ýurduň pasportyna eýe bolanlara Türkmenistanyň “zagran”, ýagny daşary ýurt pasportlarynyň berilmejegi aýdylýar.
Immigrasiýa gullugynyň maglumatyna görä, Türkmenistanyň daşary ýurt pasportyny almakçy bolýanlar 2013-nji ýylyň iýulyna çenli daşary ýurt raýatlygyndan geçmeli bolarlar.
Agzalýan möhlete çenli ep-esli wagtyň bardygyna garamazdan, goşa raýatlyga eýe bolan Döwran, haýsy-da bolsa bir dokumentini saýlamalydygy barada basyşlaryň eýýäm başlandygyny aýdýar. Bu barada Azatlyk Radiosy Döwran bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlyk meselesi boýunça nirä çagyryldyňyz we size nähili soraglar berildi?
Döwran: Men hiç ýerde işlemämsoň, meni öý-hojalyk uprawleniýesi çagyryp, bäş sorag berdi, ýagny: "Haçan, näme esasynda Orsýetiň raýatlygyny aldyňyz?", şeýle hem "Iň soňky gezek haçan Orsýete bardyňyz?" diýen soraglary berdiler. Olaryň iň esasysy: "2013-nji ýylda haýsy ýurduň raýatlygyny saýlarsyňyz?" diýen sorag boldy.
Türkmen hökümeti 2003-nji ýylda hem goşa raýatlyk düzgüninden dynmakçy bolupdy. Emma ol wagt Türkmenistanda rus dilli we goşa raýatlygy bolan adamlary gorap, Orsýetiň hökümet Dumasynyň deputatlary çykyş edipdiler, şeýle hem prezident Putin bu meselä goşulypdy.
Şondan soň bu mesele goýbolsun edilipdi. Ýöne aslynda bu sorag gün tertibinden aýrylmandy, ol gaýtam iriňli ýara ýaly ýarylmaly wagtyna garaşýardy. [Meniň] pikirimçe, häzir şol pursat ýetip geldi.
Bu problemanyň çözülmän durmagynyň sebäbi, goşa raýatlygy bolan adamlara Türkmenistanyň daşary ýurt pasporty berlenok. Eger berilmese, onda aýdylyşyna görä, indiki ýylyň iýul aýyndan başlap, daşary ýurda gidip bolmaz, hatda goňşy Özbegistan döwletine-de.
Şonuň üçin Orsýetde garyndaşlary bolan adamlar näme etjeklerini bilenoklar, ýurtda bu mesele barada tolgunyşlyklar bar.
Azatlyk Radiosy: onda siz haýsy ýurduň raýatlygyny saýlamakçy, Türkmenistanyňkynymy ýa-da Orsýetiňkini?
Döwran: Häzirlikçe men oýlanýaryn. Meniň ýalylar köp. Türkmenistan, biziň etniki aýratynlygymyza garamazdan, watanymyz, şonuň üçin Türkmenistanda galmak islärdik. Emma agtyklarymyzyň we çagalarymyzyň gelejegini göz öňünde tutsak, onda ol mümkin däl, sebäbi olar gowy bilim alyp bilenoklar.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň raýatlygyny saýlan ýagdaýyňyzda-da, Türkmenistanda hem garyndaşlaryňyzyň käbirleriniň galmaklary mümkin, olar bilen görşüp, aragatnaşyk saklamagy nähili göz öňüne getirýärsiňiz?
Döwran: Hawa, garyndaşlarymyz galar. Şonuň üçin men Orsýetiň raýatlygyny saýlap, soň wiza alyp, Türkmenistana barjak bolsam-da, türkmen hökümeti maňa ýol bermez diýip, alada edýän. Sebäbi Orsýetiň raýatlygyny saýlasam, onda ýurda dönüklik etdi diýip hasaplanar.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlygyny saklamak isleýän adamlar bu barada näme edýärler, ýagny olar nähilidir bir alada edýärlermi?
Döwran: Ýok, beýle zat ýok. Diňe Natalýa Şabunts atly bir zenan Aşgabatda Türkmenistanyň daşary ýurt pasportyny almaga synanyşyp ýör. Emma onuň ýüzlenmeleri Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň başlygyndan geçip, ýokary hiç bir ýere ýetmedi.
Türkmenistanda adamlar gorkýarlar, onuň sebäbi ol ýerde söz azatlygy ýok. Artykmaç bir zat aýtmaly däl, ýogsa çäre görerler. Hemmeler şu ýylyň noýabr aýynyň başynda prezident Putiniň Türkmenistana barmagyna garaşýarlar. Adamlar nämedir bir zada umyt edýärler, emma bir gowulyk boljakdygyna ynam ýok.


text:
Fransiýanyň premýer-ministri Manuel Walls Parižde kanun çykaryjylara ýurduň has köp terror hüjümleri, şol sanda himiki we biologiki ýaraglaryň ulanylmak ähtimallygyndaky hüjümler bilen ýüzbe-ýüz bolmak töwekgelligini duýdurdy.
Walls bu sözleri 19-njy noýabrda parlamentiň aşaky öýünde Fransiýanyň adatdan daşary ýagdaýlar düzgünini üç aýa uzaltmak baradaky teklip sese goýulmazyndan öň aýtdy.
Wagtlaýyn adatdan daşary ýagdaýlar düzgüni Parižde we onuň töwereginde 13-nji noýabrda amala aşyrlan hem 129 adamy öldüren ganly terror hüjümleri mahalynda girizildi.
"Biz hiç bir ýagdaýy gözden salmaly däl, bu ýerde himiki we biologiki ýaraglar töwekgelligi hem bar» diýip, Walls 19-njy noýabrda kanun çykaryjylara aýtdy.
Emma muňa garamazdan, premýer-ministr bu hili ýaraglardan abanýan howp barada anyk bir zat aýtmady.
Şu aralykda Fransiýada we beýleki ýewropa ýurtlarynda «Yslam döwleti» toparynyň Ýewropadaky guramasyny yzlap tapmaga gönükdirilen howpsuzlyk operasiýalary dowam etdirilýär.
Mälim bolşy ýaly, YD-nyň Ýewropadaky guramasy 13-nji noýabrda Pariždäki konsert zalynda, milli stadionda we kafelerde amala aşyrylan terror hüjümleriniň jogapkärçiligini öz boýnuna aldy.
Belgiýanyň polisiýasy 19-njy noýabrda Brýussel töwereklerinde geçen hepde Pariž stadionynda özüni partladan üç kast edijiniň biri bilen ilteşikli alty reýd geçirdi.
Belgiýanyň prokurory bu reýdleriň YD-nyň janyndan geçen bombaçysy Bilal Hadfi bilen baglanyşyklydygyny aýtdy. 20 ýaşyndaky Bilal Hadfi morokkaly fransuz raýaty bolup, Belgiýada ýaşaýar we 2015-nji ýylyň başlarynda biraz Siriýada bolup gelipdir.
Pariž hüjümleriniň ruhlandyryjysy diýip güman edilýän, belgiýaly 27-ýaşly Abdelhamid Abaaoudyň 18-nji noýabrda Parižiň demirgazygynda geçirilen reýd mahalynda öldürilendigi ýa däldigi birbada aýdyň bolmady. Emma soňky habarlarda onuň reýd mahalynda öldürilendigi aýdylýar. Bu reýd güman edilýänleriň sekizisiniň tutulmagy, ikisiniň ölmegi bilen tamamlanypdy.
Parižiň prokurory Fransua Molins güman edilýänleriň jesetleriniň heniz derňew astyndadygyny aýtdy.
Polisiýa gözegçilik we diňlenýän telefon gepleşikleri esasynda Abaaoudyň Merhemetli Denis şäheriniň ýaşaýyş etrabyndadygyny ýaňzydýan maglumat alyp, 18-nji noýabrda reýd geçirdi.
Belgiýa Pariž hüjümleri bilen baglylykda geçirilýän derňewleriň merkezine öwrüldi.
Premýer-ministr Çarlz Mişel (Charles Michel) 19-njy noýabrda parlamentde eden çykyşynda howpsuzlyk, yslam ekstremizmine garşy söweş üçin goşmaça 400 million ýewronyň ($427 million) harçlanjagyny wada berdi.
Mişel ekstremistlere garşy göreş üçin Belgiýanyň konstitusiýasyna düzediş girizmäge, şol sanda güman edilýän terrorçylar üçin deslapky tussaglyk wagtyny üç esse köpeltmäge çagyrdy.
Şeýle-de Belgiýanyň awiakompaniýalaryň ýolagçylar baradaky maglumat alyşmak sistemasy babatda bir özüniň çäre görjegini aýtdy. Ýewropa Bileleşigi bu mesele barada indi dört ýyl bäri ylalaşyga gelip bilmän gelýär.
"Eger biz jogapkärçiligi boýnumyza almasak, biziň öňümizde tutuş Ýewropa Bileleşigi proýektiniň ýykylmak töwekgelligi dur» diýip, ol aýtdy. "ähli demokratik güýçler biziň howpsuzlygymyzy berkitme üçin bilelikde işlemelidir» diýip, Belgiýanyň premýer Mişel sözüniň üstüni ýetirdi.
Fransiýanyň premýer-ministri Walls hem 19-njy noýabrda Ýewropa boýunça howa ýollaryndaky ýolagçy maglumatyny paýlaşmak babatda gyssagly çäre görülmegine çagyrdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Şu gün, agşam Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Daşkente bardy. 8-nji oktýabrda ýokary derejeli türkmen-özbek gepleşikleri geçiriler.
Daşkendiň howa menzilinde bu şanly waka mynasybetli iki ýurduň Döwlet baýdaklary ýokary galdyryldy we uçara barýan haly düşelen ýodanyň ugry boýunça hormat garawuly hatara durzuldy. Belent mertebeli myhmany doganlyk ýurduň resmi adamlary mähirli garşyladylar. Prezident
Gurbanguly Berdimuhamedow howa menzilinden özi üçin niýetlenen kabulhana ugrady.
Türkmenistanyň Baştutanynyň Özbegistana bu resmi sapary dost-doganlygyň, hoşniýetli goňşuçylygyň we özara hyzmatdaşlygyň gadymdan gelýän mizemez däplerine esaslanýan türkmen-özbek gatnaşyklarynyň köp asyrlyk taryhynda täze möhüm tapgyr bolar.
Häzirki zamanda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn esasda, ilkinji nobatda bolsa, abraýly halkara guramalaryň we sebit düzümleriniň arasynda üstünlikli ýola goýulýan işjeň gatnaşyklara mundan laýyk bir ýyl ozal Özbegistanyň Prezidenti Islam Karimowyň Aşgabada resmi saparynyň çäklerinde geçen ýokary derejedäki duşuşyk hem güýçli itergi berdi. Şonda iki goňşy döwletiň Baştutanlary deňhukuklylyk, özara bähbitlilik esasda guralýan we diňe bir iki ýurduň däl-de, tutuş sebitiň halklarynyň bähbidine kybap gelýän hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça anyk çäreleri kesgitläp, ýene bir gezek taraplaryň syýasy gepleşikleri hemmetaraplaýyn çuňlaşdyrmaga, ykdysady we medeni-gumanitar gatnaşyklary berkitmäge taýýardygyny tassykladylar.
Daşkentde başlanýan ikitaraplaýyn gepleşikler iki döwletiň Liderleriniň hoşniýetli gatnaşyklaryna, medeni we ruhy-ahlak gymmatlyklarynyň taryhy umumylygyna hem-de döwrüň talabyna laýyklykda köpugurly hyzmatdaşlygyň ägirt uly kuwwatyna we köp ýyllyk oňyn tejribesine esaslanýan, aragatnaşyklary pugtalandyrmak üçin täze anyk ädimleri kesgitlemäge gönükdirilendir. Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda türkmen-özbek gatnaşyklarynyň mäkäm hukuk esaslary işlenip taýýarlanyldy. Ikitaraplaýyn syýasy geňeşmeler we işewür gepleşikler, sebit boýunça duşuşyklar yzygiderli esasda guralýar.
Uzakmöhletleýin, geljegi nazarlaýan netijeli hyzmatdaşlyga soňky ýyllarda durmuşa geçirilen bilelikdäki möhüm taslamalar, şol sanda halkara derejedäki taslamalar hem güwä geçýär. Muňa XXI asyryň ägirt uly taslamasy, sebit boýunça hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga we giňeltmäge täze mümkinçilikleri we gözýetimleri açan Türkmenistan—Özbegistan—Gazagystan—Hytaý transmilli gaz geçirijisi aýdyň mysal bolup biler.
Özbegistan beýleki bir möhüm taslamany — diňe bir Merkezi Aziýa, Ýakyn we Orta Gündogar ýurtlarynyň özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny ösdürmek bilen çäklenmän, eýsem, sebit we halkara derejede durnukly ösüşi üpjün etjek täsirli güýç bolan “Orta Aziýa — Ýakyn Gündogar” (Özbegistan — Türkmenistan — Eýran — Oman) halkara ulag-üstaşyr geçelgesini döretmegi goldaýandygyny we oňa işjeň gatnaşmaga taýýardygyny mälim etdi.
Bilelikdäki taslamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklar ösüşe eýe boldy. Döwletara haryt dolanyşygynyň birsyhly ösüşi munuň aýdyň görkezijisidir. Taraplar bar bolan ägirt uly kuwwaty doly peýdalanmagyň wajypdygyna düşünip, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça çäreleri iş ýüzünde durmuşa geçirmäge ýardam edýän söwda-ykdysady, ylmy-tehniki we medeni hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-özbek toparynyň işine möhüm ähmiýet berýärler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň resmi saparynyň öňüsyrasynda türkmen wekiliýetiniň agzalary milletiň Lideriniň tabşyrmagy boýunça ministrliklerde we pudak edaralarynda özbek kärdeşleri bilen iş duşuşyklarynyň birnäçesini geçirdiler. Duşuşyklaryň barşynda ýokary derejede geçiriljek gepleşiklere taýýarlygyň çäklerinde özara gatnaşyklaryň ugurlary anyklanyldy we dürli ugurlarda däbe öwrülen hem-de täze gatnaşyklary ösdürmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ýokary derejede geçiriljek duşuşyk we gol çekilmegi göz öňünde tutulýan möhüm ikitaraplaýyn resminamalar uzakmöhletleýin türkmen-özbek hyzmatdaşlygyny ösdürmäge we pugtalandyrmaga, iki dostlukly döwletiň halklarynyň arasyndaky köp asyrlyk doganlyk gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmaga wajyp goşant bolar.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň täze prezidenti Almazbek Atambaýew prezidentlige kasam etdi. Bu Gyrgyzystan garaşsyzlyga çykandan soňra ilkinji gezek asuda häkimiýet çalşygydyr.
Penşenbe güni 55 ýaşly Almazbek Atambaýew Gyrgyzystanda asuda demokratik saýlawlar netijesinde resmi ýagdaýda prezidentlik wezipesini eýeledi.
Ozal iki möhlete premýer-ministr bolan, telekeçi Almazbek Atambaýew oktýabrdaky prezident saýlawlarynda sesleriň 63 prosent çemesini almagy başarypdy.
Söz berdi…
Penşenbe güni Atambaýew sag elini ýurduň Baş kanunyna goýup, özüniň 6 ýyllyk möhlete prezidentliginiň dowamynda durnuklylygy we agzybirligi goramaga söz berdi.
“Men, Atambaýew Almazbek Şarşenowiç, Gyrgyz prezidentiniň wezipesini ýerine ýetirip başlamak bilen, Hudaýyň we öz halkymyň öňünde döwlet baştutany hökmünde ähli wezipelerimi adalatly ýerine ýetirjekdigime, adam we raýat hukuklaryny gorajakdygyma, Gyrgyz respublikasynyň Baş kanunyna eýerjekdigime we milli agzybirligi, döwletiň bütewiligini we howpsuzlygyny gorajakdygyma kasam edýärin” diýip, Atambaýew kasam etdi.
Almazbek Atambaýew özüniň siýasy ýarany Roza Otunbaýewanyň ýerine geçdi.
Roza Otunbaýewanyň ikinji möhlete prezidentlige dalaş etmäge hukugy ýokdy we ol meýletinlikde prezidentlikden çekildi.
Ýakyn aýlarda ýurtda ýeterlik derejede asudalyk boldy we Atambaýewiň prezident bolmagyna getiren saýlawlaryň, umuman, halkara ölçeglere laýyk geçendigi aýdyldy. Emma, Almazbek Atambaýewiň ýurtda syýasy, etniki we regiýonal bölünişikleriň çuňlaşan wagtynda prezident bolandygy-da aýdylýar.
Penşenbe güni prezidentlige kasam edenden soňky çykyşynda Atambaýew sowet eýýamynyň nogsanlyklaryny, şol sanda, pasportda etniki kimligi görkezmegi bes etmäge çagyrdy.
Şeýle-de, ol ýurdyň syýasy toparlaryna ýüzlenip, Gyrgyzystanyň gowy gelejegini gazanmak üçin bütewilige çagyryş etdi.
Orsýeti aýratyn nygtady
Almazbek Atambaýewiň Gyrgyzystany has-da Orsýete ýakynlaşdyrjakdygy çak edilýär. Ol penşenbe günki çykyşynda Orsýeti strategik partnýor diýip atlandyrdy we öz ýurdunyň Belarusyň, Gazagystanyň we Orsýetiň agza bolan gümrük bileleşigine goşulmagy üçin tagalla etjekdigini aýtdy.
“Biziň ýurdymyzyň daşary syýasaty Gyrgyzystanyň halkynyň bähbitlerine laýyk bolmalydyr. Gyrgyzystan öz goňşulary we halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygyny dowam etdirmäge taýýar. Elbetde, Orsýet biziň strategik partnýorymyz . Biz gümrük bileleşigine goşulmagy göz öňünde tutýarys. Bu ädimiň biziň senagatymyzy täzeden dikeltjekdigine, howpsuzlygymyzy pugtalandyrjakdygyna, goňşularymyz bilen serhetlerimizi açjakdygyna we biziň halkymyzyň ýaşaşyş şertlerini ösdürjekdigine ynanýaryn. Biziň Orsýet we beýleki goňşularymyz bilen taryhymyzam we gelejegimizem birdir” diýip, Atambaýew nygtady.
Şol bir wagtyň özünde, Almazbek Atambaýewiň prezidentlige kasam edişlik dabarasyna Orsýetiň ýokary derejeli resmileri gatnaşmady. Myhmanlaryň sanawynda prezident diňe prezident Dmitriý Medwedewiň administrasiýasynyň başlygy Sergeý Naryşkyn boldy. Ýöne, dabarada ol-da göze ilmedi. Dabarada Orsýetiň konstitusiýa sudunyň başlygy Waleriý Zorkin göze ildi.
Bu dabara goňşy Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew hem barmady.
Gyrgyzystanyň täze prezidenti Almazbek Atambaýewiň kasam ediş dabarasyna Türkmen mejlisiniň başlygynyň orunbasary Kasymguly Babaýew gatnaşýar diýip türkmen metbugaty habar berdi.


text:
Ýewropa Bileleşigi, ABŞ we Halkara maliýe fondy Ukraina milliardlarça dollarlyk maliýe kömegini bermegi planlaşdyrýarlar. Emma olar Kiýewiň başda korrupsiýadan saplanmagyny isleýärler.
ÝB-niň Assosiasiýa baradaky we geljekde ÝB-e agza bolmak baradaky ylalaşyklary korrupsiýa garşy göreş boýunça aýratyn reformalary talap edýär. Şol bir wagtyň özünde-de halkara maliýe institutlary we hökümete degişli bolmadyk toparlar, şol sanda “Transparency International” guramasy, öz tekliplerini öňe sürýärler.
Ine, öňe sürülýän bäş teklip:
- Jemgyýetçilik pudagynyň jogapkärçiligini güýçlendirmeli
ÝB-e agza bolmak isleýän ýurtlar üçin Assosiasiýa baradaky ylalaşyk ýurt resmileriniň öz emlägi barada hasabat bermegini talap edýär we “bähbit gapma-garşylygynyň” öňüniň alynmagyny göz öňünde tutýar.
"Transparency International" guramasynyň Ýewropa Bileleşigi bilen bagly meseleler boýunça müdiri Karl Dolan “bähbitleriň gapma-garşylygy” barada düşündiriş berip, şeýle gapma-garşylygyň häkimiýetleriň kabul edýän kanunlarynyň häkimiýet başyndakylaryň özlerine girdeji getirýän kärhanalar üçin amatly bolan halatynda ýüze çykýandygyny aýdýar.
- Döwlet söwdasynyň açyk we bäsleşikli amala aşyrylmagyny kepillendirmeli
Dolanyň sözlerine görä, haçan-da häkimiýetler jemgyýetçilige hasabat bermezden hökümet şertnamalaryny baglaşan ýagdaýynda korrupsiýa üçin potensial mümkinçilikler barha artýar: “Görşümiz ýaly, syýasatçylar we resmiler biznes şertnamalaryny näçe köp baglaşdygyça, korrupsiýanyň töwekgelçiligi-de artýar. Diýmek, bu prosesleriň has açyk bolmagy möhüm. Olaryň bäsleşikli bolmagyna zerurlyk bar”.
Dünýä söwda guramasynyň “döwlet söwda ylalaşygy” ýuridiki taýdan onuň esasy halkara kanunydyr.
- Korppsiýany derňemek we jezalandyrmak
Garaşsyz sud sistemasyny döretmek we korrupsiýany derňemek we jezalandyrmak meselesi halkara donorlarynyň Owganystana, Gündogar Ýewropa, Afrika ýa Latyn Amerikasyna maliýe komegini bermek bilen baglylykda onlarça ýyllaryň dowamynda olardan eden esasy talabydy.
Şeýle-de, Dolanyň sözlerine görä, korrupsiýa garşy göreşi “korrupsiýa garşy hakykatdanam garaşsyz agentligiň döredilmegi” arkaly amala aşyryp bolardy.
Ýewropa Bileleşiginiň Halkara walýuta fondy bilen syýasatynyň sazlaşdyrylmagy boýunça iş alyp barýan Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş bankynyň müdiri Alan Rousso “tutanýerli edaralaryň” bäsdeşlige ukyply biznes üçin deň şertleri döredip biljekdigini belledi.
- Syýasy partiýalaryň maliýeleşdirilmeginiň açyk bolmagyny gazanmak
Korrupsiýa garşy çykyş edýän aktiwistler täsirli şahslaryň, biznesmenleriň we belli bir bähbide eýerýän toparlaryň gizlin ýollar arkaly saýlawlara täsir ýetirmäge ukypldygyny aýdýarlar we munuň syýasy korrupsiýa bilen bagly töwekgelçilikleri artdyrýandygyny belleýärler.
“Transparency International” guramasyndan Dolan syýasy partiýalaryň maliýeleşdirilmeginiň açyk bolmagyny talap edýän kanunyň zerurdygyny aýdýar: "Eger siz Ukrainada korrupsiýa garşy zerur bolan reformalara syn etseňiz, ol ýerdäki esasy problemanyň dünýäniň beýleki ýurtlaryndaky ýagdaýa, hatda ÝB-niň özündäki ýagdaýa meňzeýändigini görmek mümkin. Ýagny, syýasy partiýalaryň maliýe üpjünçiliginde aýdyňlyk ýetmezçilik edýär”.
- Informasiýa elýeterliligi kepillendirilmeli
Aktiwistler žurnalistleriň, graždan jemgyýetiniň we maglumat ýaýradýan toparlaryň gözegçiliginiň bolmadyk ýerinde korrupsiýanyň gülläp ösýändigini aýdýarlar.
Maglumat azatlygyna degişli kanunlar raýatlaryň korrupsiýanyň üstüni açmaklary we bu ugurda häkimiýetlerden degişli zerur çäreleri görmegi talap etmekleri üçin esasy guraldyr.