text:
Gyrgyzystanyň sudy iki ýerli zenany Siriýada “Ysam döwleti” (YD) toparynyň düzüminde söweşmek üçin bir ýaş zenany hakyna tutmaga synanyşmakda aýyplap, türme tussaglygyna höküm etdi.
Jalal-Abad regionynyň sudunyň 14-nji sentýabrda çykaran kararyna laýyklykda 55 ýaşly Mohirahon Akimžanowa we 30 ýaşly Nargizahon Raimžanowa alty we ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edildiler.
Sud olaryň ýene bir gyrgyz zenanyny YD toparynyň ekstremistlerine goşulmaga internet arkaly ündändigini aýtdy.
Derňewçiler Raimžanowanyň erkek doganynyň Siriýada YD toparynyň düzüminde söweşýändigini aýdýarlar.
Soňky aýlarda öňki Sowet respublikalarynda onlarça adam Siriýada we Yrakda ekstremist toparyň düzüminde söweşmek üçin adamlary hakyna tutmakdagüman edilip, saklandy ýa-da tussag edildi.


c: text/html

text:
Ýazýan makalalary soňky ýigrimi ýylda belarus, rus we ukrain häkimiýetleriniň «iki aýagyny bir gonja sokan», ençeme halkara baýragyna mynasyp bolan 44 ýaşly žurnalist Pawel Şeremet 20-nji iýulda, Kiýewiň merkezinde, sürüp barýan maşyny partlanda heläk boldy.
Ukrainanyň baş prokurory Ýuriý Lýutsenko Şeremet «öldürildi» diýdi. Ol partlama «partlaýjy enjamyň» sebäp bolandygyny we ähli delilleriň munuň kast edip öldürmekdigini görkezýändigini aýtdy. Kärdeşleriniň ynanjyna görä, žurnalistiň ölümi onuň işi bilen bagly.
Pawel Şeremetiň maşynynyň partlan pursaty.
Ukrainanyň polisiýa başlygy Hatiýa Dekanoidze Kiýewde guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, Pawel Şeremetiň maşynynda bomba goýlandygyny we bu jenaýatyň hemme taraplaýyn derňelýändigini aýtdy:
«Biz partlamanyň ir sagat 7:45 töwereginde, Pawel Şeremet öýünden işine barýarka bolandygyny bilýäris. Biz ähli şaýatlar, maşgala agzalary, onuň kärdeşleri bilen gürleşdik.»
Şeýle-de ol ukrain prezidentiniň Şeremetiň ýanýoldaşy Olena Pritylanyň goragyny üpjün etmegi buýrandygyny sözüne goşdy.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko feýsbukda howpsuzlyk resmilerine bu «jenaýaty haýal etmän derňemegi buýrandygyny, günäkärleriň jezasyny çekmelidigini» ýazdy.
Şeremetiň öldürilmegi ykdysady kynçylyklar we Donetsk hem Luhansk sebitlerinde 9400-den gowrak adamy öldüren iki ýyllyk separatist konflikti bilen darkaş gurýan Ukrainanyň geljegi baradaky aladalaryň hem üstüni ýetirer.
«Ukrainaskaýa Prawdanyň» baş redaktory Sewhil Musaýewa-Borowik Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna Şeremetiň ölüminiň onuň işi bilen baglydygyna ynanýandygyny aýtdy.
Beýleki kärdeşleri hem Azatlyk radiosyna onuň soňky wagtlar özüniň yzarlanmagyndan zeýrenendigini gürrüň berdiler.
Şeýle-de kärdeşleri Şeremetiň öldürilmegine onuň makalalarynyň edil haýsy böleginiň sebäp bolandygyny bilmeýändiklerini aýtdylar.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Mariýa ZaharowaŞeremetiň «dürli häkimiýetlere dürli-dürli döwürlerde olar barada edýän ähli pikirini aýtmakdan gorkmadyk professional» hökmünde hormatlanylandygyny aýtdy.
Belarusyň paýtagty Minskde doglan Şeremet soňky bäş ýylda Kiýewde ýaşap, «Ukrainskaýa Prawdanyň» žurnalisti we «Westi» radiosynyň alyp baryjysy bolup işledi. Ol ozal belarus, rus metbugatynda işledi we öz işi sebäpli häkimiýetleriň ýanamalaryna duçar boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siriýadaky protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagyndan gaçyp, ýurdy terk edýän bosgunlara Türkiýe özüniň “gapylaryny ýapmajakdygyny” aýdýar. Bu barada Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan öz çykyşynda ýörite belledi. Erdogan bu çykyşyny ýüze golaý siriýaly bosgun Türkiýä barandan soň etdi.
Günbatar bolsa Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk geňeşini Siriýada hökümetiň protestleri gazaply basyp ýatyrmagyny ýazgarýan rezolýusiýany kabul etmäge çagyrýar.
Türkiýä gaçýarlar
120 töweregi siriýaly, şol sanda aýallar we çagalar, başpena gözläp, gijäniň garaňkysynda Türkiýäniň serhedinden geçdiler. Bu adamlar Siriýanyň Jisr al-Şughur şäherinde hökümetiň gazaply çäreleri görmeginden howatyrlanyp, ýurdy terk etdiler. Häzir olar iki ýurduň serhediniň golaýyndaky Türkiýäniň Hataý welaýatynda çadyrlarda ýerleşdirildi.
Erdogan Damasky öz raýatlaryna has çydamlylyk bilen çemeleşmäge çagyrdy.
Bosgunlar sişenbe güni irden Türkiýä barypdy. Berilýän maglumatlara görä, şu gün ýene-de ýüzlerçe siriýaly serhetden geçmäge taýýarlyk görýär.
Erdogan Siriýadaky dowam edýän wakalary aladalanma bilen synlaýandygyny belläp, Damasky öz raýatlaryna has çydamlylyk bilen çemeleşmäge çagyrdy.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň berýän maglumatyna görä, Siriýanyň Jisr al-Şughur şäherinde şenbe gününden bäri, häzire çenli azyndan 42 adam öldürilipdir.
Şol bir wagtyň özünde Siriýanyň döwlet telewideniýesi hem bu şäherde ýokary derejede türgenleşdirilen 120 töweregi harbynyň duşenbe güni “ýaragly toparlar” tarapyndan öldürilendigini habar beripdi. “Ýaragly toparlar” - Siriýanyň režimi tarapyndan prezident Başar al-Assadyň hökümetine garşy çykýanlar üçin ulanýan söz düzümidir.
Siriýanyň adam hukuklaryny goraýjy toparlarynyň aýtmaklaryna görä, Siriýada mart aýynyň ortalarynda hökümete garşy protestler başlanaly bäri, ol hereketi basyp ýatyrmak üçin geçirilýän çärelerde 1,100 töweregi demonstrantçy öldürlipdir, başga-da 10,000-e golaý adam tussag edilipdir.
BMG-niň rezolýusiýasy
Britaniýa, Fransiýa we başga-da birnäçe günbatar döwletleri BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Damaskyň režimini ýazgarýan rezolýusiýanyň kabul edilmegine çagyrýarlar.
BMG-niň 15 agzadan ybarat Howpsuzlyk geňeșiniň bu rezolýusiýa boýunça ses berlişliginde Orsýetiň we Hytaýyň weto haklaryny ulanmak mümkinçiligi kynçylyk döredip biler. Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow sişenbe güni eden çykyşynda Moskwanyň rezolýusiýa meselesine garşydygyny aýan edipdi.
Lawrow Siriýa meselesiniň BMG-niň Howpsuzlyk geňeșinde “syýasy ugur boýunça çözülmelidigini, şeýle-de nobatdaky harby konflikt üçin, şertleri döretmeli däldgini” nygtady.
Fransiýa, Britaniýa, Germaniýa we Portugaliýa tarapyndan taýýarlanan rezolýusiýanyň häzirki deslapky görnüşi Başal al-Assadyň režiminiň protestleri gazaply basyp ýatyrmagyny ýazgarýar, şeýle-de bu gazaplylygyň adamzada garşy jenaýatçylygyň subutnamasy bolmagynyň mümkindigi nygtalýar. Onda harby çärelere ýa-da sanksiýalara hiç hili salgylanma ýok.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alain Župpe şol rezolýusiýa barada duşenbe güni Waşingtonda şeýle çykyş etdi: “Biz Orsýetiň näme etjegine serederis. Eger-de Orsýet weto ulansa, onda olar jogapkärçiligi öz üstlerine alarlar. Eger-de ol rezolýusiýany BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň 11 agzasynyň goldaýandygyny görseler, belki-de, olar pikirlerini üýtgederler”.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Memorial” guramasy Sankt Peterburgda tussag edilen 43 ýaşly türkmenistanly Aşyrbaý Bekiýewe Türkmenistana tabşyrylmak howpunyň abanýandygyny habar berýär.
Gurama agzalan adamyň 2016-njy ýylyň maý aýynda, Orsýetiň Sankt Peterburg şäherinde ekstremizm bilen baglylykda tussag edilendigi habar berlen türkmenistanlydygyny belleýär.
25-nji maýda Sankt-Peterburgyň hususy çörekhanalarynyň birinde işleýän bir türkmenistanlynyň ele salnandygy we onuň öz ýurdunda dini ýigrenji tutaşdyrmak aýyplamasy esasynda gözlenmeginiň sebäp bolandygy aýdylypdy.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň maglumatynda, onuň öz ildeşlerini bu ýere işe ýerleşdirip, olara radikal dini pikirleri wagyz edendigi we işe alnan adamlaryň hem öz gezeginde, soňy bilen bu pikirleri öz ýurdunda ýaýratmagyny göz öňünde tutandygy habar berlipdi. Tussag edileniň ady görkezilmedi.
“Memorial” guramasy ady görkezilmedik şol adamyň Türkmenistanyň Daşoguz welaýatynyň Gubadag etrabynyň ýaşaýjysy, Sankt Peterburgda eýýäm ençeme ýyl bäri ýaşaýan 43 ýaşly Aşyrbaý Bekiýewdigini özüniň anyklandygyny aýdýar.
“Häzirki wagtda Aşyrbaý Bekiýew tussag astynda galýar we Orsýetiň Baş prokuraturasynyň kararyna garaşýar. Onuň agasy Täçmyrat Bekiýew hem şol aýyplamalar esasynda öz ýurdunda gözlenýär” diýip, gurama habar berýär.
Türkmenistanyň resmi aýyplamasy
Maglumata görä, Aşyrbaý we Täçmyrat Bekiýewler Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň 2015-nji ýylyň dekabr aýynda çykaran permanynyň esasynda tussag edilipdir. Olara Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 177-nji maddasynyň 1-nji bölegi boýunça, ýagny milli ýa-da dini duşmançylygy we agzalylygy ojükdirmekde günä bildirilýär. Resmi aýyplamalar Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň Daşoguz welaýaty boýunça derňew uprawleniýesiniň başlygy, maýor S.Gurbannazarowyň 2015-nji ýylyň 2-nji dekabrynda gol çeken kararynda öňe sürülýärler we dokument Bekiýewleriň iş boýunça dokumentleriň düzümine girýär.
Dokumentde Aşyrbaý we Täçmyrat Bekiýewleriň Sankt Peterburgyň hususy çörek bişirýän dükanynda işläp, “wahhabylaryň” täsiriniň astyna düşendigi we iş ýerinde yslam fundamentalizmini wagyz edendigi, şeýle-de, Orsýete okuwa baran türkmen studentlerine çörekhana işe ýerleşmäge kömek berip, olar bilen dini sapaklary geçirendigi aýdylýar.
“Memorial” guramasy Täçmyrat Bekiýewiň bu aýyplamalary ret edýändigini ýazýar.
Basyş we goldaw
Şeýle-de, maglumatda Sankt Peterburgyň musulman jemgyýetiniň Bekiýewi goldap çykyş edendigini habar berdi. 2016-njy ýylyň iýun aýynda şäheriň musulman geňeşiniň koordinasiýa merkeziniň başlygy Şamil Muhattarow Bekiýewi Türkmenistana ibermezlik barada çagyryş bilen häkimiýetlere ýüzlenip, ony “jogapkär we gowy adam”, “gowy maşgala adamsy” we “aram garaýyşly musulman” diýip häsiýetlendiripdir.
“Memorial” Bekiýewleriň Türkmenistandaky maşgala agzalaryna hem basyş görkezilýändigini habar berýär. “Iýul aýynda ejemizi MHM çagyrdylar we ogullaryň gelsin, soraglarymyza jogap bersinler-de, soň gidibersinler diýip, yrjak boldular. Kim muňa ynanar. Uýamyzy hem çagyrypdyrlar” diýip, “Memorial” Täçmyrat Bekiýewi sitirleýär.
“Memorial” guramasy Aşyrbaý Bekiýewiň işiniň yslam ekstremizmi bilen baglylykda Türkmenistana ekstradisiýa edilmek mümkinçiligine degişli mälim bolan ilkinji wakadygyny belleýär.
“Memorialyň” Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň müdiri Witaliý Ponomarew Türkmenistanyň dünýäniň iň ýapyk we repressiw döwletidigini aýdyp, türkmenistanlylaryň bu ýurda tabşyrylmagynyň diňe bir gynamalar we adalatly bolmadyk suda berilmek bilen çäklenilmän, türmelerde ýitirim bolmagynyň ähtimaldygyny belleýär.
Guramanyň 19-njy noýabrda ýaýradan maglumatda 2016-njy ýylyň 25-nji maýynda saklanan Aşyrbaý Bekiýewiň tussaglyk möhletiniň 23-nji noýabrda dolýandygy we bu möhletiň uzaldylmadyk ýagdaýyna geljek hepdede onuň sud ediljegini habar berilýär.


text:
Orsýetiň Neşe serişdelerine garşy göreş gullugynyň başlygy Wiktor Iwanow öz ýurdunyň serhetçileriniň täjik-owgan araçägine dolanmalydygyny aýtdy. Ol şeýle beýanaty öňem edipdi.
Ol duşenbe güni geçirilen metbugat konferensiýasynda: “Bu serhetde biziň esgerlerimiz gulluk edýärkä, her ýyl 5 tonna çemesi geroin ele salynýardy. Emma häzir bary-ýogy 200 kilogram” diýdi.
Iwanowyň pikiriçe, ors esgerleriniň bu serhede dolanmagy syýasy sowal bolup durýar we ol iki hökümetiň ylalaşygyna bagly.
Orsýetli serhetçiler täjik-owgan serhediniň goragyny 2005-nji ýylda Täjigistana tabşyrypdy.


text:
Gyrgyzystanly adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Ondurush Toktonasyrow Orsýetiň Bişkekdäki ilçihanasynyň öňünde protest geçirdi. Bu aksiýa Orsýetde iki sany gyrgyz migrantynyň milletçiler tarapyndan gynamalara sezewar edilendigi barada berilen maglumat bilen baglylykda geçirildi.
Toktonasyrow anna güni geçirilen protest çykyşynda milletçileri saklamaga çagyrdy.
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň habar serişdeleri Moskwada milletçileriň iki sany gyrgyzystanlyny rehimsiz gynandygy barada habar beripdi.
Moskwanyň keselhanasynyň lukmany Tatina Kaipberdiýewa anna güni AÝ/AR bilen söhbetdeş bolup, iki sany gyrgyzystanlynyň mundan 10 gün ozal agyr ýagdaýda keselhana düşendigini, olaryň 23 we 25 ýaşyndadygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä bu adamlaryň saglyk ýagdaýy häzir durnukly, emma hüjümiň netijesinde ýetirilen şikesler zerarly olaryň ömürlik ker galmagy ähtimal.
Bu gyrgyz raýatlary Moskwanyň polisiýasyna ýüz tutmakdan boýun gaçyrdylar we munuň manysyz boljagyny aýtdylar.


text:
18-nji maýda Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda goşa raýatlyk barada 1993-nji ýylda baglaşylan ylalaşyk öz güýjüni ýitirdi. Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda orsýet tarapynyň "türkmen tarapynyň islegi sebäpli, nobatdaky bäş ýyl möhlete" uzaltmandygy yglan ediildi. Beýannamada türkmen tarapynyň islegi "kanunalaýyk, sebäbi ol ylalaşygyň şertlerine laýyk gelýär" diýip bellendi.
Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda goşa raýatlyk barada ylalaşyk 22 ýylyň dowamynda iki ýurduň raýatlaryna dürli mümkinçilikleri we kynçylyklary döretdi, resmileriň arasynda bolsa ençeme dawaly ýagdaýa sebäp boldy.
Azatlyk Radiosy ylalaşygyň doly ýatyrylmagy barada goşa raýatlyga eýe bolan türkmenistanly ýurist Ýewgeniý Greçuhin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda 1993-nji ýylda baglaşylan we 20 ýyldan gowrak döwrüň dowamynda ençeme dawaly ýagdaýlary döreden ylalaşyk edil şu gün öz güýjüni ýitirýär. Kanunçylyk nukdaýnazaryndan ylalaşygyň ýatyrylmagy bilen dawalaryň geçmişde galmagyna garaşmak mümkinmi?
Ýewgeniý Greçuhin: Meniň pikirimçe, mümkin. Emma bu ýerde ünsi çekýän mesele bar. Türkmenistanyň raýatlary bolup 2003-nji ýylyň 21-nji iýunyndan soň Orsýetiň raýatlygyny alan adamlaryň ykbaly ýene-de kesgitsiz görünýär. Sebäbi Türkmenistanyň häkimiýetleri şeýle adamlary goşa raýatlyga eýe bolan adamlar hökmünde ykrar etmän gelýär. Türkmen häkimiýetleriniň agzalan seneden soň Orsýetiň raýatlygyny alan türkmenistanlylara Türkmenistanyň täze görnüşli milli pasportlaryny berip başlandygy hakda mende maglumat ýok, bu barada asla hiç hili maglumat ýok.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň 13-nji maýda çap eden resmi beýannamasynda türkmen tarapy Orsýetiň we Türkmenistanyň raýatlygyna kanuny ýol bilen eýe bolanlaryň iki ýurduň raýatlygyny-da saklamaga haklydygyny aýtdy diýip habar berilýär. Resmi maglumatyň şu ýerine siz nähili düşünýärsiňiz?
Ýewgeniý Greçuhin: Meniň pikirimçe, eger türkmen tarapy 2003-nji ýylyň 21-nji iýunyndan soň Orsýetiň raýatlygyna eýe bolanlara pasport bermeýän bolsa, diýmek ol bu adamlaryň goşa raýatlygyny ykrar etmeýär. Türkmen tarapy 2003-nji ýyldan öň goşa raýatlyga eýe bolanlaryň iki ýurduň raýatlarydygyny ykrar edýändigini resmi derejede mälim edipdi, emma agzalan seneden soň Orsýetiň raýatlygyny alan türkmenistanlylar iş ýüzünde pasportsyz galýarlar we ýurduň daşyna çykyp bilmeýärler.
Azatlyk Radiosy: Bu ýagdaý Orsýetiň 2003-nji ýyldan soň Türkmenistanyň raýatlaryna pasport bermegini dowam etdirmeginiň bikanun hereket bolandygyny aňladýarmy?
Ýewgeniý Greçuhin: Meniň pikirimçe, Orsýet tarapynyň 2003-nji ýylyň iyun aýyndan soň Türkmenistanyň raýatlaryna orsýet pasportyny bermegi kanunçylyga ters bolmandy, sebäbi ylalaşygy ýatyrmak barada aprel aýynda şertnama gol goýlan hem bolsa, ol Türkmenistandan tapawutlylykda Orsýet tarapyndan tassyklanmandy. Emma bu ýerde başga bir sowal şu çaka çenli jogapsyz galýar 2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde Moskwada goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak barada iki ýurduň prezidentleri Wladimir Putiniň we Saparmyrat Nyýazowyň arasynda şertnama gol çekildi. Saparmyrat Nyýazowyň permany bilen Türkmenistan ony güýje girizdi we öz raýatlaryndan diňe bir ýurduň raýatlygyny saýlamagy talap etdi. Orsýet bolsa ylalaşygy şu günki güne çenli ýatyrman saklady. Orsýet Federasiýasy, eger ylalaşygy ýatyrmak baradaky şertnamany 12 ýyllap tassyklamajak bolsa, onda oňa näme üçin öň gol çekdi diýen sowala şu günki güne çenli jogap bolmady.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý, goşa raýatlyga eýe bolmagy sebäpli Türkmenistanda dürli kynçylyklara duçar bolýan adamlar, öz işine halkara kanunlary esasynda seredilmegini sorap, şikaýat bilen halkara suduna ýüz tutup bilýärmi?
Ýewgeniý Greçuhin: Goşa raýatlyk barada 1993-nji ýylyň 23-nji dekabrynda baglaşylan ylalaşygyň 7-nji maddasynda taraplar arasynda, ýagny Türkmenistanyň we Orsýetiň arasynda ylalaşyga çemeleşmek ugrunda ýüze çykýan dawaly meseleleriň diplomatik kanallar arkaly çözülmelidigi aýdylýar. Şundan ugur alynsa, hiç bir halkara ýa-da milli sud bu dawaly meselelere seretmäge hakly däl. Sebäbi ylalaşygyň özünde [bu ugurdan islendik jedelli meseleler] diplomatik kanallar arkaly çözülmeli diýlip öňünden kesgitlenen.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 28-nji iýulda kürt jeňçileri Türkiýäniň milli birligine we bütewiligine wehim salýar, olar bilen «parahatçylyk prosesini dowam etdirmek» mümkin däl diýdi.
Onuň bu sözleri bikanun diýlip yglan edilen PPK-niň, Kürdüstan Işçiler partiýasynyň Türkiýe bilen ýaraşygyň iş ýüzünde gutarandygyny aýtmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
PKK bu bu sözleri Türkiýe geçen hepde PKK-niň demirgazyk Yrakdaky lagerlerine howa zarbalaryny uranyndan soň aýtdy.
Şeýle-de, prezident Erdoganyň sözleri Türkiýäniň energiýa ministri Taner Ýyldyzyň 28-nji iýulda kürt pitneçilerini Ankrany Eýranyň Töwrizi bilen baglaýan gaz geçirijini partlatmakda aýyplamagynyň yz ýanyna gabat geldi.


text:
Rus häkimiýetleri oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnynyň egindeş başlyklyk edýän koalisiýasynyň regional saýlawlara gatnaşmagyny gadagan etdi diýip, partiýanyň saýty 24-nji iýulda habar berdi.
Sibiriň Nowosibirsk şäherindäki saýlaw komissiýasy RPR-Parnas ýaranlygynyň regional saýlawlara gatnaşmak üçin hasaba alynmagyna rugsat bermedi diýip, beýanatda aýdylýar.
Iki sany oppozision partiýadan ybarat koalisiýa syýasatçy we aklawçy Alekseý Nawalnyý hem-de ozalky premýer-ministr Mihail Kasýanow ýolbaşçylyk edýär.
Saýlaw komissiýasy bu partiýanyň goldawçylaryndan ýygnalan goluň talap edilýän möçbere ýetip bilmändigini aýtdy, emma koalisiýa bu gadaganlygyň syýasy sebäpler esasynda, oppozisiýanyň saýlawa gatnaşmagyndan gorkulyp girizilendigini öňe sürýär.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalal-Abad şäherinde, gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” toparynyň agzasy bolmakda şübhelenip bäş adam tussag edildi.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň berýän maglumatyna görä, olar sişenbe güni tussag edilipdirler.
Komitetiň çarşenbe güni ýaýradan beýanatynda, tussag edilenleriň bolýan ýerinden ekstremistiki mazmunly edebiýatyň hem ele salnandygy aýdylýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän sünni musulmanlaryň “Hizb ut-Tahrir” topary ähli yslam döwletleriň birleşip, yslam halifatynyň gurulmagyny maksat edinýär.
Gyrgyzystanyň hökümeti we GDA döwletleriniň käbirleri “Hizb ut-Tahriri” gadagan edip, ony goldaýanlary hem “ekstremist” diýip häsiýetlendirýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Saud Arabystanyň patyşasy Abdylla Eýranyň ýadro programmasy barada halkara jemgýyetçiligi tarapyndan alnyp barylýan tagallalary berk goldaýandyklaryny aýtdylar. Bu barada Ak Tam habar berýär.
Günbatar Eýranyň ýadro ýaraglaryny ýasamaga synanyşýanlygyndan şübhelenýär.
Abdylla bilen Obamanyň düýn duşuşdy. Gepleşiklerde Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky ýüzbe-ýüz bolmadyk gepleşikleriň gaýtadan başlanmagyna umyt bildirildi.
Iki ýurduň ýolbaşçylary şol gepleşikleriň soňra göni diýaloga öwrülmegine we bu diýalogyň Palestina bilen Ysraýylyň iki döwlet hökmünde parahatçylykly ýagdaýda ýaşamagyna ýol açmagyna umyt bildirdiler.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Milletler Guramasy Siriýa berilýän gumanitar ýardamlaryň has artdyrylmagyna çagyryş etdi.
Bu barada BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Kuweýtde dünýäniň 60-a golaý ýurdunyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilýän halkara donor konferensiýasynda eden çykyşynda nygtady.
Şeýle hem, ol Siriýada söweş alyp barýan ähli taraplary söweşleri bes etmeklige çagyrdy.
BMG-niň resmileri dünýäiň donor ýurtlaryny bu ýurda 1.5 milliard dollarlyk donor ýardamyny bermeklige çagyrýar. Bu konferensiýada Kuweýt Siriýa 300 million dollar ýardam bermäge taýýardygyny mälim etdi.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň we Hytaýyň prezidenti Si Jinpingiň arasynda gol çekilen ylalaşyklaryň jemi 15 milliard dollara durýandygy barada habar berilýär. Bu ylalaşyklar Özbegistanyň ykdysadyýetiniň esasy ugurlary hasaplanýan nebit we gaz pudaklaryna, şeýle-de uran önümçiligine degişli.
Daşkentde geçirilen metbugat-konferensiýasynda Yslam Karimow Hytaý bilen gatnaşyklara kanagatlanma bildirdi we Özbegistanyň garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda Pekiniň Daşkentiň öňünde hiç wagtda “syýasy ýa beýleki şertleri goýmandygyny” malim etdi.
Si Jinping ýekşenbe güni Özbegistana bardy. Sişenbe güni Si Jinping Yslam Karimow bilen bilelikde gadymy ýüpek ýoluna degişli şähere Samarkanda barýar.
Hytaýyň lideri Merkezi Aziýa döwletlerine saparynyň dowamynda eýýäm Türkmenistana we Gazagystana baryp gaýtdy. Şeýle-de, onuň Gyrgyzystana baryp, ýurt resmileri bilen duşuşmagyna we şeýle-de bu ýurtda geçiriljek Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň sammitine gatnaşmagy planlaşdyrylýar.


text:
Türkiýe NATO-dan öz territoriýasynda “Patriot” raketa hüjüminden goranyş sistemasyny ýerleşdirmegini sorady.
Ýaranlygyň çarşenbe güni ýaýradan beýanatyna görä, Türkiýe özüni Siriýanyň hüjümlerinden goramak isleýär. NATO-nyň Baş sekretary Andres Fogh Rasmussen, Ankaranyň bu haýyşyna “gyssagly” serediljekdigini aýtdy.
“Patriot” raketa hüjüminden goranyş sistemasy, häzirlikçe, NATO agza döwletlerden diňe Birleşen Ştatlarda, Germaniýada we Niderlandlarda bar.
Geljek hepde NATO-nyň ýörite topary, degişli barlaglary geçirmek üçin, Türkiýä sapara barýar.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlygyny alan ýyllarydy. Şol ýyllar türkmen goşunynyň ýagdaýy agyrdy. Köçelerde ýyrtyk ädikli, sary giden egin-eşikli esgerleri köp görmek bolýardy.
Obmundirowaniýäniň gözgyny bolşy ýaly, iýmit üpjünçiligi-de ýaramazdy. Öýin-öýin aýlanyşyp, bir döwüm çörek dileşip ýören esgerler henizem göz öňünden gidenok.
Şol ýyllar goşunda ölüm-ýitimem köpdi. Birek-biregi urup öldürmek, açlyga-horluga, kemsitmelere çydaman, özüni otlaýanlar, özüni asýanlar—garaz, aýylganç hadysalar ýetikdi.
Türkmen goşunynyň häzirki ýagdaýy nähili? Iýmit, egin-eşik üpjünçiliginiň kän gowulaşandygyny boýun almak gerek. Elbetde, esgerleriň hal-ýagdaýy ideal derejä ýetdi diýip aýtmak bolmaz.
Gynansak-da, häzir hem uruş-sögüş, ölüm-ýitim gaýtalanyp dur. Eýsem, şeýle ýaramaz hadysalaryň aradan aýrylyp gidibermegine nämeler päsgel berýär?
Goşunda professional hünäri ýokary bolan ofiserler ýetmezçilik edýär. Iň esasy-da, düzgün-tertip gowşak. Pes kadrlaryň, tertibiň gowşak ýerinde-de her dürli hadysalar ýüze çykýar.
Aprel aýlarynyň başydy. Aşgabadyň ozalky Kurortnaýa hem-de Çehow köçeleriniň çatrygyndaky 02 budkasynda pajygaly waka ýüze çykdy. Şol ýerde bir esger özüni asypdyr.
Ýaş ýigidi — esgeri öz-özüne kast etmäge näme mejbur edipdir? Il-günüň, gören-eşidenleriň aýtmagyna görä, esger ýigit özüne kast etmezden önürti hat ýazypdyr. Şol hatda-da ol özüniň ölümine hiç kimiň günäkär däldigini, gullugyň şatysyna çydaman, şeýtmäge mejbur bolandygyny aýdyp gidipdir.
Başga hiç hili maglumat ýok. Bu wakanyň nähili derňelendigini-de bilemzok. Sebäbi Türkmenistanda goşunyň ýagdaýy bilen baglanyşykly islendik waka harby syrdanam beter ýaşyryn saklanýar.
Ýene bir waka. Bu hem 02 budkalarynda asudalygy goraýan esgerler bilen baglanyşykly. Bu waka paýtagtyň mikroraýonlarynyň birinde bolup geçdi. Özüm diri şaýady boldum.
Gijara dükandan oduk-buduk alyp, öýe barýardym. 02 budkasynyň töweregine ýetiberenimde öňümden bir esger çykdy. Ol menden bir manat bermegimi özelenip sorady. Soňra ol özüni iki gün bäri çalyşmandyklaryny, iki gün bärem hiç zat iýmändigini düşündirdi. Özünden habar tutmagy unudandyklaryny aýtdy.
Men esgere bir çörek bilen bir bölek kolbasa berdim. Soň bolsa: «Gulluk edýän ýeriň düýbüne jaň edip, seni çalşar ýaly edeýinmi?» diýip, soradym. Muňa esgeriň zähresi ýaryldy. «Beýtmäweri, agam! Biläýseler, meni öldirler!» diýdi.
Esger çörege işdämenlik bilen ýapyşdy. Men oňa ýene bäş manat uzatdym-da, öýümize ugradym. Öýe gelemsoňam, aç-hor esger ýigidiň halyna gynandym. Ogullarymyň hem gulluk ýaşyna ýetip barýanyny ýatladym. «Olaram goşunda şeýle horlanarlarmyka?» diýip, pikir etdim.
Aslynda, Aşgabadyň her köçesiniň çatrygynda 02 budkalary gerekmikä? Elbetde, asudalygy goramaly! Ýöne her ädimde bir esger goýup çykmak nämä gerek?!
Häzir hökümet edaralarynyň köpüsini esgerler goraýar. Şol edaralaryň daşynda-da azyndan iki esger aýlanyşyp ýör. Olar yzygiderli çalyşýar. Munuň üçin gör, näçe esger gerek?! Dogrusyny aýtsaň, edaralaryň töwereginde esger gögeren ýaly.
Beýle ýagdaý ýurtda komendant sagady yglan edildimikä diýdirýär.
Türkmen goşuny reforma mätäç. Näme üçin hökümet ýolbaşçylary professional goşuna geçmegiň gürrüňini gozganok? Munuň üçin ýurtda ýeterlik serişde bar.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Kurmanbek Bakyýew “eger garşydaşlarym meniň bilen gepleşikler geçirmek isleýän bolsa, olar duşuşmaga gelsinler” diýdi. Oppozisiýa Bakyýewiň häkimiýetiniň agdarylanlygyny aýdýar.
Bakyýew düýn öz dogduk mekany bolan Týitde habarçylaryň öňünde eden çykyşynda özüniň Gyrgyzystanyň kanuny prezidentidigini aýdyp, öz garşydaşlary bilen gepleşikler geçirmäge-de taýýardygyny belledi.
“Men gepleşikleriň geçirilmegine taýýar. Biz netije gazanmak üçin stoluň başyna geçip gepleşiklere başlamaly. Eger wagtlaýyn hökümetiň başyndaky adamlar Gyrgyzystanyň ilaty, ýurduň ösüşi we onuň geljegi barada pikir edýän bolsalar, olar meniň bilen aragatnaşyk gursunlar. Men olar bilen gepleşikler geçirmäge taýýar. Men bu pikirimi düýnem orta atdym, bu günem gaýtalaýaryn, men taýýar. Men olara garaşýaryn. Hökümete ýolbaşçylyk edýän Otunbaýewa meniň bilen aragatnaşyk gursun. Men gepleşikler geçirmäge taýýar” diýip, Bakyýew aýtdy.
Wagtlaýyn hökümet 7-nji aprelde Bişkekde bolan çaknyşyklardan soň Bakyýewiň wezipesinden çekilmegini talap edýär.
Howpsuzlyk güýçleri bilen protestçileriň arasynda bolan şol çaknyşyklarda azyndan 81 adam heläk bolupdy. Bakyýew şol heläkçilikler boýunça hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny aýtdy.
Bakyýew düýn öz obasynda ýüzlerçe tarapdarlarynyň öňünde çykyş etdi. Onuň tarapdarlarynyň şu gün Jalalabatda ýygnanşýandygy habar berilýär.
Şeýle hem Birleşen Ştatlaryň uly derejeli resmisi geçiş hökümeti bilen duşuşmak üçin Gyrgyzystana ugraýar.
Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk geçiş hökümetiniň lideri Roza Otunbaýewa we beýlekiler bilen duşuşar.
Ol bu ýere prezident Kurmanbek Bakyýew geçen hepde oppozisiýa bilen bolan ganly çaknyşykdan soň gaçaly bäri baran iň uly amerikan diplomaty bolar.
Bleýk Birleşen Ştatlar öz-özüni jar eden hökümeti formal taýdan ykrar etmedi, ýöne ol häkimiýeti döwlet agdarylyşygy esasynda aldy diýip hasaplamaýar diýdi.
Bleýk Bakyýew bilen duşuşmak planynyň ýokdugyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Demirgazyk Koreýa 7-nji fewral güni irden kosmosa uzak aralyga ýetýän raketa uçuryp, goňşy ýurtlarynda we Waşingtonda ýadro aladalaryny güýçlendirdi.
Demirgazyk Koreýanyň döwlet telewideniýesi lider Kim Joň Unyň kosmosda «hemra» ýerleşdirmek buýrugynyň «doly berjaý edilendigini» aýtdy.
Şeýle-de telewideniýe Demirgazyk Koreýanyň «Kwangmyongson-4» diýlip atlandyrylan hemrasynyň indi her 94 minutda Ýeriň daşyndan aýlanýandygyny, Phenýanyň geljekde hem şeýle hemralary uçurmagyny dowam etdirjekdigini aýtdy.
Günorta Koreýa we ABŞ bu hemranyň ýadro bombasyny götermäge ukyply ballistik raketanyň synagyny bassyr-ýussur etmek üçin uçurylandygyny, şeýle raketany synag etmegiň bolsa BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýalary arkaly gadagan edilendigini aýdýarlar.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun bu uçuryşy «aşa gynançly» diýip atlandyrdy we bu hemranyň uçurylmagynda ballistik raketa tehnologiýasynyň ulanylandygyny aýtdy.
Ban Demirgazyk Koreýa «prowokasion hereketlerini» bes etmeli diýdi. Şeýle-de ol ýene bir gezek dartgynlyklary azaltmak we Koreýa ýarymadasynda ýadro ýaraglarynyň bolmazlygyny gazanmak üçin hemme tarapyň bile işleşmegine ygrarly bolmaga çagyrdy.
Şu aralykda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi, ABŞ-nyň, Günorta Koreýanyň we Ýaponiýanyň talaby esasynda, ýapyk gapylaryň arkasynda, has kän BMG sanksiýalaryny girizmek mümkinçiligini ara alyp maslahatlaşmak üçin, adatdan daşary duşuşyk geçirilmegine çagyrdy.
Demirgazyk Koreýa ýanwar aýynda wodorod bombasyny synag edendigini aýdypdy we häzirki hemra uçuryşy şonuň ýaz ýanyna gabat gelýär.
7-nji fewralda uçurylan hemra bilen bagly ýazgarmalar diýseň çalasyn boldy, Waşington ony «durnuksyzlandyryjy» we prowokatiw diýip atlandyrsa, Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe ony «düýpden çydap bolmajak» hereket hökmünde häsiýetlendirdi.
Orsýet Phenýan «ýene bir gezek halkara ölçeglerine we kanunyna görnetin äsgermezçiligini görkezdi» diýdi.
Hytaýyň Daşary işler ministrligi özüniň Demirgazyk Koreýanyň «halkara garşylygyna garamazdan, raketa tehnologiýasyna geçmegi amal etmekdäki hötjetligine» «gynanç bildirendigini» aýtdy.
Fransiýanyň prezident köşgi Demirgazyk Koreýanyň «manysyz prowokasiýasyny» ýazgaryp, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini bu ýagdaýa «gyssagly we berk» jogap bermäge çagyrdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bu habara Waşingtonyň Ýaponiýany we Günorta Koreýany goramak babatdaky ygrarlylygyny gaýtadan tassyklamak bilen jogap berdi.
Kerri ABŞ BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi bilen Phenýan, BMG-niň rezolýusiýalaryny bozandygy üçin jogap berer ýaly, «düýpli çäreleriň» üstünde işlär diýdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen Ýewrokomissiýanyň hyzmatdaşlygynyň çäklerinde halkara kosultantlaryň gatnaşmagynda işlenip düzülen Býujet kodeksiniň proýekti seretmek üçin Türkmenistanyň Mejlisine hödürlendi.
Proýekti hemmeteraplaýyn öwrenmek üçin parlamentde ýörite topar dörediler.
Türkmenistanyň döwlet býujetini düzmek, ýerine ýetirmek meselelelerini kadalaşdyrýan köp sanly normatiw-hukuk aktlaryny Kodeks ýeke-täk bir dokumente öwrer. Olary hereket edýän halkara kadalaryna we standartlaryna laýyk getirer.
Býujeti maliýeleşdirmeşgiň täze sistemasyna geçiş bäş ýylyň dowamynda amala aşyrylar diýlip, habar berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň resmileri, “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan ulanylýan websaýtda ýurtda has köp hüjümleriň amala aşyryljakdygyna we onda geçen hepdäniň ahyrynda görkezilen Muhammet pygamberiň dawaly karikaturasynyň arkasynda duran musulmanlara garşy aktiwistleriň nyşana alynjakdygyna wada berýän täze maglumatlary derňeýärler.
6-njy maýda Nýu-Ýork şäher polisiýasynyň aýtmagyna görä, resmiler Tehasda geçirilen bäsleşigi guramalaşdyran “Amerikanyň azatlygy goraýan inisiatiwasy” atly guramanyň başlygy Pamela Gellere gönükdirilen ölüm haýbatyny derňeýärler. Gürrüňi edilýän bäsleşik iki yslamçy ýaragly adamyň çärä hüjüm etmegine we olaryň soňundan polisiýa tarapyndan atylyp öldürilmegine sebäp bolupdy.
Gürrüňi edilýän websaýtdaky maglumatda “zenany öldürmek üçin ähli ýolbarslarymyzy ugratmaga wada berýäris” diýmek bilen çäklenmän, “ýurduň dürli-dürli 15 ştatynda türgenleşdirilen 71 esger biziň tabşyrygymyz esasynda hüjüm etmäge taýýar” diýilýär.
Resmiler “Yslam döwleti” atly topar tarapyndan ulanylýan “JustPasteIt” websaýtynda çap bolan bu maglumatyň hakyky bolup-bolmandygyny tassyklap bilmändiklerini aýdýarlar.


text:
Amerikan ykdysadyýetini goldamak, höweslendirmek boýunça teklip eden çäreler toplumynyň ýurdy ykdysady krizisiň iň ýaramaz netijelerinden gorap saklandygyny ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama aýdýar.
Düýn Ak tamda çykyş edip, Obama krizise garşy çäreler üçin 787 milliard dollar goýbermek baradaky kanuny Kongresiň kabul eden pursatyndan bäri ýurtda iki million iş ornunyň saklanandygyny we döredilendigini belledi.
Ol üstümizdäki ýylda ýene bir ýarym million amerikalynyň yzygiderli aýlyk bilen üpjün ediljegine ynam bildirdi.
Parlamentde demokratik köplük bolmadyk bolsa, onuň ykdysady kömek baradaky gaty gymmat paketiniň makullanmajakdygyny aýdyp, amerikanlaryň köpüsi Obamanyň administrasiýasyny tankytlaýarlar.


text:
Maglumatlara görä, Gazagystanyň Almaty şäherinde Siriýanyň konsullygyna düşen ýangyn bu edaranyň binasyna uly zeper ýetiripdir.
Gazak KTK hususy telekanaly sişenbe güni ýüz beren ýangynda konsullygyň ýerleşen üçünji gatynyň doly ot alandygyny we ähli dokumentleriň ýok bolandygyny habar berdi.
Bu maglumata görä, ýangynyň içi otly çüýşe bilen amala aşyrylan hüjümden soň tutaşandygy çak edilýär. Bu çaklama polisiýa tarapyndan tasyklanylmaýar.
Maglumatda talaňçylygyň ýangyna sebäp bolup bilmejekdigi hem aýdylýar.
KTK kanalyna beren interwýusynda Siriýanyň Almatydaky hormatly konsuly Samir Derekh Siriýanyň Gazagystandaky ýeke-täk diplomatik missiýasyna garşy näbelli “radikal dini toparlaryň” eden hüjümini ýazgardy.
Bu ýangyn Siriýada režime garşy göreşýän oppozisiýa bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky gandöküşikli çaknyşyklaryň gidýän wagtyna gabat geldi.


text:
Inçekesel örän howply, bejergisi kyn bolan ýokanç keseldir. Ol syrkawy üzak wagtyň dowamynda zähmede ukypsyz edýär, onuň ölümçilik bilen gutarýan wagty hem seýrek däl.
Köplenç inçekesel bilen adamyň dem alyş agzalary (öýken, bronhlar we plewra) zeperlenýär, ýöne beýleki agzalaryň – içege, böwrek, peşew çykaryjy ýollaryň, süňkleriň, deriniň we limfatik düwünleriň zeperlenýän ýagdaýy hem seýrek däl. Limfatik düwünleriniň inçekeseli köplenç çagalarda duş gelýär.
Ýokançlyga duçar bolandan soňra keseliň alamatlary peýda bolýança birnäçe aý ýa-da birnäçe ýyl geçip biler. Şuňa adamyň bedeniniň goranmak güýjüniň,esasanhem immun ulgamynyň ýagdaýy uly täsir edýär. Köplenç bu kesel bilen, inçekesele garşy goranyş ukybyny peseldýän töwekgellik faktorlary, mysal üçin, dowamly keselleri bar bolan adamlar syrkawlaýar. Şeýle hem inçekeseliň ýeterliksiz we sazlaşyksyz iýmit bilen baglydygy bellidir. Ol esasan sosial taýdan goralmadyk, jemgyýetiň pes gatlagynda ýaşaýan, kesele garşy goranmak ukyby pes, üznüksiz ruhy dartgynlygy başdan geçirýän şahslarda has ýygy duş gelýär diýip hasaplanýar.
Inçekesel ýokançlygyna sezewar bolmak töwekgelçiligi esasy iki faktorlara görä anyklanylýar: inçekeseliň açyk görnüşinden ejir çekýän syrkaw bilen aragatnaşykda bolmak we yokançlygy ýokary kabul edijilik. Inçekesel bilen zeperlenmek töwekgelçiligi bolan topara:
► inçekeseli bolan adam bilen hojalykda ýakyndan aragatnaşykda bolýan (bir maşgalanyň agzalary, umumy ýaşaýyş jaýynda ýaşaýanlar...);
► spirtli içgileri we neşe serişdelerini çensiz ulanýanlar;
► tussaglar we penitensiar (jeza çekilýän) edaralaryň işgärleri;
► lukmançylyk edaralaryň işgärleri;
► hemişelik ýaşaýan ýeri bolmadyk, öýsüz adamlar degişlidir.
Mycobacterium tuberculosis köplenç ýagdaýda howa-damja ýoly bilen ýokuşýar. Öýken inçekeselinden ejir çekýän syrkawlar üsgürende, asgyranda, sözleşigiň dowamynda keseli gozgadyjy bölejikleri daşky gurşawa bölüp çykarýar. Olar guraýar we 1-10 mkm diametrden durýan, birki mikrob öýjüklerinden ybarat bolan bölejikleri emele getirýär. Uzak wagtyň dowamynda, bu bölejikler agramlylygyň güýjiniň täsirine boýun bolman, howada gaýyp ýörýär we sagdyn adamyň öýkenine düşmek howpuny döredýär.
Mycobacterium bovis alimentar ýol bilen – çig süýdüň üsti bilen geçýär. Ýokançlygyň bu görnüşiniň geçmişde giňden ýaýrandygyna garamazdan, häzirki döwürde wajyplygyny ýitirdi. Keseliň ýokuşmagynyň başga görnüşleri, mysal üçin ýaşaýyş gatnaşyklary we çaga çörekçesiniň üsti arkaly ýaýraýan görnüşleri hem häzirki wagtda örän seýrek duş gelýär.
Mycobacterium tuberculosis ýokançlygyna sezewar bolmak töwekgelligi ýokanjy ýaýradyjy bilen aragatnaşykda bolmaga, şol gatnaşygyň häsiýetine we uzaklygyna, syrkawyň kesel ýaýratmak ukybynyň derejesine, şeýle hem aragatnaşygyň nähili şertde bolup geçýändigine baglydyr. Syrkaw bilen ýakyndan aragatnaşykda bolnan ýagdaýynda, kesele duçar bolmak howpy, mikroskopiýa barlagynyň netijesinde syrkawyň gakylygynda kesel gozgadyjy anyklanan bolsa, has howply diýip hasaplanýar.
Gakylygynyň barlagy otrisatel netije görkezen öýken inçekeseli ýüze çykarylan syrkawlar we inçekeseliň öýkenden daşary görnüşlerinden ejir çekýänler bolsa düýbünden ýokançly däl diýseň hem bolýar.
Ýokançlyga duçar bolmak töwekgelligine garanyňda, kesellemek töwekgelligi esasy endogen faktorlaryna (bedeniň içki gurşawyndaky faktorlara), aýratyn hem Mycobacterium tuberculosisa hususy duýgurlygyna we öýjük immunitetiniň ýagdaýyna baglydyr.
Eger kesel ýokançlyk bedene düşenbadyna dörese, muny ilkinji döwürdäki inçekesel diýip atlandyrýarlar. Keseliň bu görnüşi, köplenç 4 ýaşa ýetmedik çagalarda ýüze çykýar. Ilkinji döwürdäki inçekeseliň agyr we ýaýrama häsiýetibilen geçýänligine garamazdan, syrkawlar, adatça ýokançly bolmaýarlar. Haçan-da ol has uly ýaşda ýokuşsa, immun ulgamy özbaşdak ýokançlygy ýeňip geçmegi başarmagy ahmal (iň bolmanda wagtlaýyn). Ýönebedeniňkesele garşy göreşmek ukybyýokançlygyň ýaýbaňlanmasyny basyp ýatyryp bilmese, ilkinji iki ýylyň dowamynda inçekeseliň ösüşi başlaýar. Ol onlarça ýylyň dowamynda hem gizlin görnüşinde saklanyp bilýär. Soňra inçekeseli döredijiniň täzeden işjeňleşmegi bolup geçýär we keseliň ikinji döwri başlaýar. Adatça, ikinji döwürdäki inçekesele duçar bolanlar örän ýokançlydyrlar. Umuman ýokançlyga duçar bolanlaryň 10%-de inçekeseliň işjeň görnüşi ýüze çykýar. Ikinji döwürdäki inçekesel taýajygynyň gaýtadan ýokuşmasy bilen hem bagly bolup biler. Onuň ýaramaz epidemiologiki şertleriň dörän ýerlerinde ýaýramagy hem ähtimal.
Birnäçe barlaglaryň netijesine görä, kesellemek töwekgelçiligi, saldamly derejede ýokançlyga sezewar bolanlaryň ýaşynada baglydyr. Ýokançlygy göterýänleriň arasynda inçekesel bilen syrkawlaýanlaryň sany ýetginjek we irki kämillik ýaşyndaky adamlarda has ýokary bolup, onuň sebäpleri häzirki güne çenli doly anyklanylmadykdyr. 25-34 ýaşlar aralygyndaky aýallar, şol ýaşdaky erkek adamlara garanyňda has köp inçekesel bilen syrkawlaýarlar. Emma ýaş ulaldygyça, olar ornuny çalyşýar. Gartaşan adamlarda immun ulgamynyň pese düşenligi sebäpli syrkawlamak töwekgelçiligi ýokarlanýar.
Mycobacterium tuberculosis ýokançlygyny göterýänleriň arasynda aktiw inçekeseliň döremegine birnäçe keseller täsir edip biler. Olaryň arasynda, öýjük immunitetini gowşadýan, AIW ýokançlygy öňdebaryjy orny eýeleýär.
Şeýle hem inçekesel bilen syrkawlamak howpy: önümçilik zeperlenmelerinde (silikoz, asbestoz we ş.m.), limfoma, limfogranulematoz, leýkoz (akganlyk) keselleri we başga-da howply täze döremelerde, gemofiliýa, insulin mätäçligi bolan süýji keselinde, immun ulgamyň işini peseldýän serişdeler kabul edilende, igläp tapdan düşme ýagdaýynda ýokarlanýar.
Inçekeseliň ýokuşmagyna sebäp bolýan töwekgellik faktorlarynyň içinde has möhüm orny eýeleýäni – wagtly-wagtynda howasyny çalşyp bolmaýan jaýyň içinde adamlaryň jemlenmegidir. Mysal üçin, tussaghanalarda inçekesel bilen syrkawlaýanlaryň sany erkin durmuşda ýaşaýanlar bilen deňeşdireniňde 16 esse ýokarydyr, onuň ölümçilik bilen gutarýan ýagdaýy bolsa 4 esse ýokary. Ýöne bu mesele ähli raýatlara degişlidir. Sebäbi tussagda ýerleşýän adamlar irugiç azatlyga çykýar we ýokançlygy ýaýradyjy çeşmä öwrülýär. Soňky 8 ýylyň içinde bu edaralarda ýagdaý ele alnyp, ony düzetmegiň ugrunda dürli çäreler görülýär.
Ýöne geçirilýän çärelere garamazdan, häzirki wagta çenli halkyň sosial taýdan şowly gatlagynyň arasyndan hem bu keseli ýok edip bolanok.
INÇEKESELIŇ OJAGYNDA GEÇIRILÝÄN ÖŇÜNI ALYŞ ÇÄRELERI
Inçekesel bilen syrkawlamak töwekgelçiligi, esasy daşky faktorlara bagly diýip bellemek bolar. Lukmana giç ýüz tutanlygy sebäpli, öýken inçekeseliniň işjeň görnüşine duçar bolanlar kesel anyklanylmanka, adatça, 2-3 adamy kesele sezewar edip ýetişýär. Şol sebäpli keseliň öňüni alyş lukmançylygynyň öňünde iki uly wezipe dur:
♦ syrkawyň töweregindäki adamlara ýokançlygy ýaýratmagyň derejesini peseltmek (has gowusy ýok etmek);
♦ bedeniň goranyş güýjüniň işjeňligini ýokarlandyrmak we syrkawlar bilen aragatnaşykda bolýanlaryň immun goranyşyny peseldýän faktorlaryň täsirini kemeltmek.
Keseliň köp görnüşlerinde syrkawy ýöriteleşdirilen keselhana ýerleşdirýärler. Inçekeseliň açyk görnüşi anyklanylan syrkawyň öýünde we işinde hökman arassalaýyş çäreleri (dezinfeksiýa) geçirilýär.
Käbir ýagdaýda syrkaw bejergini öýünde alyp bilýär. Bu ýagdaýda ol lukmanyň görkezmelerini gyşarnyksyz ýerine ýetirmeli we ýakynlaryny keselden goramaga mümkinçilik berýän, şahsy gigiýenanyň kadalaryny doly berjaý etmegi unutmaly däldir.
Otagda gündeki arassalyk çärelerini berjaý edip, çyg mata bilen ýa-da arassalaýjy serişdeleri bilen öý goşlaryny we syrkawyň aragatnaşykda bolan zatlaryny süpürip durmaly.
Mycobacterium tuberculosis daşky gurşawyň faktorlarynyň täsirine durnuklydyr. Belli bolşy ýaly otag temperaturasynda olar 4 aýyň dowamynda, suwuň içinde – 5 aýa çenli işjeňligini saklaýar. Ýöne göni düşen günüň şöhlesi Mycobacterium tuberculosisy bir ýarym sagadyň içinde, ultramelewşe şöhleleri bolsa 2-3 minudyň içinde öldürmäge ukyplydyr. Şol sebäpli näsagyň otagyna adaty ýagtylygyň düşüp durmagy örän wajypdyr.
INÇEKESELE DUÇAR BOLMAZLYGYŇ ESASY ŞAHSY ŞERTLERI:
1. Wagtynda, sazlaşykly iýmitlenmek. Onuň düzümine hökman mal belogy (et, balyk), gök önüm we miwe (ter we konserwirlenen görnüşde) bolmaly, şeýle hem witamin serişdelerini ulanmaly.
2. Hereketiň ýeterlikli bolmagy – arassa howada gezelenç, sport bilen meşgullanmak, maşklary berjaý etmek.
3. Çilimkeşlikden we başga ýaramaz endiklerden çetde durmak.
4. Bedeni taplama.
5. Şahsy gigiýenany berjaý etmek we öz saglygyňa ünsli bolmak, dem alyş ulgamyň kesellerini (bronhit, öýken sowuklamasy, plewrit) özwagtynda bejermek, yzygiderli lukmanyň gözegçiliginden geçmek.
Umuman aýdanymyzda, saglygymyzy saklamak üçin özümiz degerli çäreleri wagtynda geçirmegiň aladasynda bolmalydygymyzy unutmaly däldir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam, Lukman! Gormonal dermanlary saglyk ýagdaýyna zerur bolup ulanylanda, olar adamy semredip bilermi? Semretmez ýaly näme çäre görüp bolýar? Jogabyňyza sabyrsyzlyk bilen garaşýan.
Owadan.
Hormatly okyjy!
Adamynyň endokrin ulgamynyň çylşyrymlylygyna laýyklykda, geçirilýän gormonal bejergi hem bedeniň aýratynlyklaryna we bozulmalaryna görä anyk görkezmeler bolan ýagdaýynda bellenilmelidir. Öz täsir ediş mehanizmine laýyklykda, bir gormonlar bedeniň myşsa agramyny (meselem, androgenler) ulanylyp bedeni daýawlaşdyrsalar, köp gormonlar bedeniň alyş-çalyş ýagdaýyny ýokarlandyrýar, üçünjileri bolsa bedende suwuklygy saklap bedeniň agramyny ýokarlandyryp bilerler. Täze himiki tehnologiýalar bilen öndürilen gormonlarda şunuň ýaly gaýraüzülmeler ujypsyzdyr. Gormon serişdesi bilen bejergi tapgyryny ujypsyz, az mukdarda başlamak, görkezme boýunça belli bir wagt aralygy kabul etmek, kabul edýän iýmitiňiziň ýokumlylygyny wagtlaýyn peseldip we belli bir fiziki işjeňligi saklap beden agramynyň artmagynyň öňüni alyp bolar. Sizi haýsy gormonal serişdesiniň gyzyklandyrýandygyny äşgär eden bolsaňyz, bizde ol barada has anyk we doly maglumat berer ýaly mümkinçilik dörärdi.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Talyplyk ýyllary hiç kimiň-de ýadyndan çykmaýar. Okuw, ekzamenler hernäçe kyn hem bolsa, ýaşlyk döwrüniň iň gözel çagynyň geçirilýän ýeri — talyplyk durmuşynda ýaşalan ýerler adam üçin iň bir ýakymly ýatlamalar bolup durýar. Bile okaýan deň-duşlaryň bilen başdan geçirýän wakalaryň ýatdan çykmajak wakalara öwrülýär.
Okuw mekdepleri (isle, ol ýokary okuw bolsun, isle, orta professional okuw) özüniň dörän döwründen gapdalyndan talyplar ýaşar ýaly jaý gurýar. Olara «Umumy ýaşaýyş jaýlary» diýilýär. Megerem, bu hemme ýurtda-da şeýle bolsa gerek.
Kireýine töläp ýaşamaly jaýlary gymmat görýän talyplar umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýarlar. Umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşamak bir tarapdan amatly —häli-şindi mugallymlar aýlanyp, gözegçilik edip durýarlar, deň-duşlaryň bilen düşünmeýän soragyňy bile çözüp bolýar.
Ýöne şeýle gowy zatlaryň barlygyna seretmezden, sowet döwründe-de, häzirki döwürde-de talyplar öz okuw mekdepleriniň umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşamakdan gaçýarlar. Olar pul töläp, kireýine ýaşalýan jaýlara göçýärler. Bu näme üçin şeýle bolýarka?
Bu sowala jogap bersek welin, talyplyk ýyllarynyň iň ýakymsyz ýatlamalary örboýuna galar.
Talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýlaryndan gaçmagynyň birinji sebäbi — sowet döwründe gurlan umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýyş şertleri örän kyn. Her etažda bir gaz plita, her umumy ýaşaýyş jaýynda erkekler üçin bir, gyzlar üçin bir hajathana bar.
Gaz plitada nahar bişirmek nobaty ýetmän geçýär. Şagyr-şugur gowrup iýäýmeli nahary bişiräýmeseň, uzak gaýnaýan çorba, ýa-da uzak wagtlap buga goýmaly tüwi bişirseň, gaz plitanyň ýanynda garawul duraýmasaň, naharyňy gazany bilen ogurlap gidýärler. Kimiň alanyny-da bilmän geçersiň. Naharyny iýip bolanlaryndan soň, içine «Taňryýalkasyn» diýen söz ýazylan kagyzy atyp, gazanyňy gaz plitanyň üstünde goýup gidýärler.
Umumy ýaşaýyş jaýlary gyşyna mydama sowuk bolýar. Şonda tok peç ulanyp, otaglaryny otlaýan, soňra ummasyz jerime töleýän talyplar az bolanok.
Hajathanalar
Munuň-da üstesine, sowet döwründen galan çüýrük kanalizasiýalar mydama ýarylýar. El-ýüz ýuwmak üçin, suwa düşmek üçin çekilýän suw turbalary mydama ýarylýar. Çüýrük turbalary ýamap ýetişseň, ýarylyp ýetişýär.
Talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýlarynda günüň-güni ýüz berýän ýene bir ýaramaz ýagdaý — hajathananyň ýetmezçilik edýänligi sebäpli talyplaryň, aýratyn-da erkek oglanlaryň hajathanalyk ýagdaý ýüze çykanda ýaramaz edähede ýüz urmaklary — olar öz ýaşaýan otaglarynyň balkonlaryndan (islendik etaždan) aşaklygyna buşukmagy hiç zatça görmeýärler. «Buşugyň ysyndan durup bolanok» diýip, kireýine jaýlara göçýänlerem kän. Käsi gazly suwlardan boşan baklaşkalary buşukdan dolduryp, aşaklygyna zyňyp goýberýärler. Utanman, has beterräk iş edýänlerem bar. Beterräk işlerini olar gazetlere dolap, aşak oklaýarlar. Ine, onsoň, şeýle biedeplik edýänleriň ýanynda arassa ýaşamagy gowy görýänler bu ýerde ýaşamak islemän, kireýine ýaşalýan jaýlara göçýärler.
Ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary, jogapkär ýolbaşçylary gije-gündiz aýlanyp, talyplaryň umumy ýaşaýyş jaýlaryny gözegçilikde saklaýarlar. Ýöne şeýle-de bolsa, talyplar ol ýaramaz işlerini etmäge wagt tapýar, gijäniň ýarynda edýär ýa-da daňdan — hemmeleriň süýji ukuda uklap ýatan wagty edýär, garaz etmän goýanok. Ýigrimi dört sagadyň dowamynda-da olary garawullap bolanok. Onsoň, Gün dogansoň, aglamjyrap buşukly baklaşkadyr nejasatly gazetleri çöpläp ýören tam süpürijileri görüp, diňe baş ýaýkap oňaýmak galýar.
Türkmenistanyň politehniki institutynyň talyplarynyň eden jenaýatçylykly işinden soň ýurduň ähli okuw jaýlarynyň kireýine öýlerde ýaşaýan talyplary öz okaýan okuw mekdepleriniň umumy ýaşaýyş jaýlaryna ýygnalyp başlandy.
Häzirki döwürde döwlet ähli ýokary okuw mekdepleriniň täze okuw korpuslaryny hem-de umumy ýaşaýyş jaýlaryny gurýar. Şol umumy ýaşaýyş jaýlarynyň her otagynyň öz aşhanasynyň hem hajathanasynyň bardygyny aýdýarlar. Belki, täze binalara göçülensoň, aşhanasyz hem hajathanasyz kösenýän talyplaryň-da, olary garawullaýan mugallymlaryň-da arkasyna ýel çalar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-da döredilen “Musulmanlaryň bigünäligi” atly täze filme garşy protest çykyşlary yslam ýurtlarynda kem-kem möwç alýar.
Şenbe güni irden Müsüriň paýtagty Kairdäki Amerikan ilçihanasynyň golaýynda protestçiler bilen polisiýanyň çaknyşmagynda azyndan bir adamyň ölüp, onlarça adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Soňky iki günüň dowamynda Ýakyn Gündogarda we Günorta-gündogar Aziýa ýurtlarynyň 20-den gowragynda bu filme garşy gurnalan protestleriň barşynda azyndan dört adamyň ölendigi habar berilýär.
Anna güni Ýemeniň paýtagty Saanada protestçileriň Amerikan ilçihanasyna garşy hüjüm etmek howpunyň artmagy sebäpli, ol ýere ýörite amerikan harbylarynyň bir topary eltildi.


text:
Graždan jemgyýeti ösdürmek we adam hukuklary boýunça prezident sowetiniň agzalary Moskwada Dmitriý Medwedewe ýüz tutup, Çeçenistandaky adam hukuklaryny goraýjylary ýerli ýolbaşçylardan goramaga çagyrdylar.
Şu aýyň başynda Çeçenistanyň prezidenti Ramzan Kadyrow respublikan telewideniýe boýunça çykyş edip, adam hukuklaryny goraýan “Memorial” merkeziň işgärlerini “halkyň duşmany”, “kanunyň duşmany”, “döwletiň duşmany” diýip atlandyrdy.
Orsýetiň prezidentine ýüzlenmede Kadyrowyň sözleri “gös-göni hem açyk haýbat atma” diýip atlandyrylypdyr.
Prezidentiň ýanynda graždan jemgyýeti ösdürmek we adam hukuklary boýunça sowet döwlet baştutanynyň permany bilen 2004-nji ýylda döredilip, onuň düzümine adam hukuklaryny goraýjylaryň we jemgyýetçilik işgärleriň 30 gowragy girýär.


text:
Azatlyk Radiosynyň ýaşlar sahypasy – "Täze Tolkunda" Türkmen dili boýunça bilim derejäňe özüň nähili baha berýärsiň? – diýen manyda pikir soralyşyk geçirilýär. Şol pikir soralyşyga gatnaşyjylar meniň dil derejäm örän gowy, gowy, ortaça we erbet diýen görkezijilerden birini saylaýarlar.
Pikir soralyşyga gatnaşanlaryň şu wagta çenli beren jogaplaryndan (8-nji oktýabr) çen tutulsa, "dilim örän gowy" diýen adamlar berlen sesleriň diňe 12.5%-ini düzýär. "Gowy" diýýänler 37% we ortaça diýýänlerem 37%-ni düzýär. Olaryň arasynda 12.5 % töweregi bolsa "meniň dilim erbet" diýip jogap beripdirler.
Garaşsyzlyk eýýamynda türkmen dili ýurduň ýeke-täk resmi dili diýlip yglan edildi, metbugat türkmençe, hökümet dili türkmençe, hatda mekdeplerem türkmençeleşdirildi. Eýsem muňa garamazdan, käbir ýaşlar edebi türkmen dilinde geplemekde näme üçin kynçylyk çekýärler?
Bu mesele barada "Täze Tolkun" daşary ýurtlarda okap ýören türkmenistanly talyp Ahmet bilen söhbetdeş boldy. Ahmedem "dilim gowşak" diýýänlerden biri.
Azatlyk Radiosy: Ahmet, maşgalaň, tamamlan mekdebiň türkmen bolsa-da, türkmen edebi dilim gowşak diýýarsiň. Munuň sebäplerini nämede görýärsiň?
Ahmet: Mekdep döwürleri türkmen dilinde diňe sapaklarda talap edilýärdi, galan wagtlary öz ýerli dialektimizde gepleşýärdik. Ýerli dialekt diýmegim, ol Lebap welaýatyna mahsus bolan Lebap dialekti.
Azatlyk Radiosy: Size edebi türkmen dilini öwrenmäge päsgelçilik beren zat boldumy ýa-da özüňiz islemediňizmi?
Ahmet: Meniň pikirimçe, munuň sebäplerinden biri - türkmen diliniň garyplygy bolsa gerek. Mekdepde okan döwrümiz himiýa we fizika sapaklary boýunça okuw kitaplarynda sözlemler uzyndy, manysyzdy, käbirleri düşüniksizdi.
Bilmedim, belkem, şol wagtlar Bilim ministrligi kitaplaryň terjimesine kän üns beren däldir. Şol kitaplary okap, türkmen diliniň garypdygyna göz ýetirip bolýardy. Beýleki tarapdan, Lebap dialektinden galan aksentiň maňa Türkmenistana baryp, iş gözlejek wagtym päsgelçilik berjekdigine-de gözüm ýetip dur. Şonuň üçin men daşary ýurtda ýaşap ýörün, rus iňlis dilinde gepleşip ýörün, wagtymy gowy geçirýän, gowy ýaşaýan. Men türkmen diliniň zerurlygyny, onuň hiç peýdasyny göremok.
Azatlyk Radiosy: Eger siziň häzirki wagtda türkmen edebi dilini öwrenmäge mümkinçiligiňiz bolan bolsa, onda siz şol mümkinçilikden peýdalanardyňyzmy?
Ahmet: Dili öwrenmäge mümkinçilik häzirem bar, emma indi meniň öwrenmek islegim ýok. Häzirki wagtda meniň türkmen dili boýunça derejäm maňa tanyşlarym we dostlarym bilen pikir alyşmaga mümkinçilik berýär, şol hem ýeterlik diýip pikir edýän.


text:
Anna güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Owganystanyň Farah welaýatynda çarşenbe güni amala aşyrylan uly ýitgili hüjümi berk ýazgaryp, beýanat etdi.
Çarşenbe güni owgan harbylarynyň geýimini geýnen talyban söweşijileriniň Farah welaýatynda amala aşyran hüjümlerinde howpsuzlyk gullugynyň işgärlerinden we parahat ýaşaýjylardan jemi 50-den gowrak adam öldi.
Bu hüjümde talybanlar welaýat merkezindäki suduň jaýyna hem-de hökümet binalaryna hüjüm edip, tussaglykdaky käbir beýleki talyban söweşijilerini azat etmäge synanyşdylar. Emma olaryň bu synanyşyklary başa barmady.
Bu wakalaryň fonunda, anna güni Owganystanyň Lagman welaýatynyň Alingar etrabyndaky polisiýanyň bir gözegçilik postunyň ýanynda amala aşyrylan partlamada bir polisiýa işgäri bilen üç parahat ýaşaýjy öldi.
Ýerli resmiler bu wakada bir eşege berkidilen bombany ýaragly söweşijileriň remout-kontrol arkaly partladandyklaryny aýdýarlar.


text:
Tatarystan Respublikasynyň paýtagty Kazanda geçen ýylyň oktýabrynda tussaghanada gynamalar sebäpli bir raýatyň ölmegi bilen baglanyşykly wakada aýyplanyp, sişenbe güni iki sany polisiýa işgäri tussag edildi.
Mundan ozal hem Kazan şäheriniň şol bir polisiýa edarasynyň dört sany ofiseri şu aýyň başynda başga bir tussagy gynap öldürmekde aýyplanyp tussag edilipdi.
Polisiýa edarasynyň bu işgärleri 52 ýaşly Sergeý Nazarowa etmedik jenaýatyny boýun aldyrtmak üçin ony gynanlykda we jynsy taýdan zorlukly çärelere sezewar edenlikde aýyplanýarlar.


text:
Orsýetiň Daşary işler ministligi şu aýyň aýagynda, Sirýanyň oppozisiýasynyň iki topary bilen gepleşikler geçirjekdigini mälim etdi. Gepleşiklerde BMG, Orsýet we ABŞ tarapyndan goldanylýan syýasy geçiş planlarynyň maslahat ediljekdigi aýdylýar.
Şenbe güni Ženewada geçirilen maslahatda hem Assadyň, hem-de oppozisiýanyň wekilleriniň gatnaşjak Siriýanyň täze hökümetini düzmek kararyna gelnipdi. Oppozisiýanyň wekilleri bu plany masgaralaýjy zat diýip häsiýetlendirýärler.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň duşenbe güni eden beýanatyndan öňinçä, Siriýanyň oppozisiýasynyň 250-ä golaý wekili Kaýirde iki günlük maslahat geçirdiler.


text:
Sankt-Peterburg, 26-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň ýaşlary ýygyndysynyň baş tälimçisi Ahmet Agamyradow Arkalaşygyň Kubogy — 2015-de Belarusdan asgyn gelnen (0:4) 3-nji orun ugrundaky duşuşygyň güýçleri aýyl-saýyl edýän netije bilen tamamlanandygyny belledi.
—Kärdeşimi ýeňiş we hormat münberindäki baýrakly orun bilen gutlaýaryn — diýip, A. Agamyradow oýundan soňky metbugat maslahatynda aýtdy. — Öňem belläpdim, häzirem nygtaýan Belarusyň ýygyndysy Arkalaşygyň Kubogyny eýelemeli toparlaryň biridi. Şonuň üçin olar has ýokary basgançaga mynasypdyrlar. Duşuşyk barada aýtsam, netije oýna görä boldy. Biziň toparymyz on günüň dowamynda çalasyn hereket etmäge heniz taýýar däl.
—Näme üçin beýle boldy?
—Oglanlarymyz ruhy we fiziki taýdan örän ýadadylar. Oýunçylarymyzyň käbirinde biz eýýäm şu ýaryşda ýetjek derejämize ýetdik diýen pikiriň dörän bolmagy ähtimal. Men olary günäkärlejek bolamok, dogrusyny aýtsam, finler we belaruslar bizden güýçli.
—Siz Belarusyň ýygyndysy ýaryşyň ýeňijisi bolmaga mynasyp diýdiňiz. Olara garşy nähili oýnamagy meýilleşdirdiňiz?
—Islendik ýagdaýda ýeňiş gazanyp boljagyna ynanmaly, oňat netije hakynda piker etmeli. Meýlimiz bolsa birdi: futbolçylar üçin höweslendiriji sözleri tapyp, olary kanagatlanarly netijä ruhlandyrmakdy. Men ähli ýadawlyga garamazdan, mynasyp oýnamagy haýyş etdim.
—Arlakaşygyň Kubogy bilen bir wagtda dünýäniň iki iri ýaryşy: Afrikanyň we Aziýanyň Kuboklary geçýär. Size bu bäsleşikleriň duşuşyklaryny synlamaga wagt boldumy?
—Ähli oýunlary synlamaga wagt ýok, oýun gününiň netijelerine göz aýlamaga ýetişýän diýäýmesem. Bu ýerde, elbetde Aziýanyň Kubogy üns merkezinde, çünki biz Aziýa futboluna wekilçilik edýäs ahyry.
—Derwezeçileriň oýnuna nähili baha berýärsiňiz?
—Elbetde, kanagatlanardan pes. Olaryň hiç biri bize gerek oýny görkezip bilmedi. Iň zehinlisi birinji derwezeçimiz. Ýöne, gynansak-da, onuň oýun tejribesi ýok. Ol Russiýada okaýar we diňe öz institutynyň toparynda çykyş edýär. Ikinji derwezeçimiz — asla gögele, ol heniz köp işlemeli. Köp ýalňyşýar, finler bilenem gerekmejek pökgini goýberdi. Şu günki derwezeçimize-de oýun tejribesi ýetenok, ol toparynda üçünji derwezeçi bolup durýar.


text:
Pakistanyň günbatar-demirgazygyndaky Lakki Marwat etrabynda janyndan geçen bir hüjümçiniň özüni ulagda partlatmagy netijesinde iki adam öldi, 14 adam ýaralandy.
Ýerli polisiýa resmisiniň berýän maglumatyna görä, partlama polisiýa merkeziniň golaýyndaky barlag-gözegçilik nokadynda amala aşyrylypdyr.
Partlama sebäpli töwerekdäki binalara hem zyýan ýetdi.
Soňky dört ýylyň dowamynda Pakistanda janyndan geçenleriň hüjümleri we bomba partlamalary sebäpli, 4,500 töweregi adam öldi. Hüjümleriň aglabasy “Talyban” ýa-da “Al-Kaýda” bilen ilteşikli toparlar tarapyndan amala aşyryldy.


text:
Sen nirä barýaň?
SSSR döwri edara-kärhanalarda iş güni tamamlanandan soňra ýygnak, maslahat geçirmek ýoň bolan zatdy. Sagat 7-ä golaýlanda gelinleriň birnäçesi “Çagalar bagy sagat ýedä çenli işleýär. Ol ýerden çagamy almaly” diýip, ýygnakdan çykyp giderdi.
Kanunçylyga belet býurokrat ýolbaşçylar olara hiç zat diýip bilmezdi. Günlerde bir gün çagasy ýok bir gelin-de olara goşulyp, ýygnak geçýän jaydan çykyp ugraýar. Gonjuna gor guýlana dönen edara ýolbaşçysy:
- Pylanyýewa, aýak çek! Sen nirä barýaň? Durmuşa çykanyňa iki ýyl boldy, ýöne Çagalar bagyndan çagaňy alar ýaly, entek seň çagaň ýok ahyryn - diýýär. Ol gelin sähel salym aýak çekip:
- Geçirýän gerekmejek ýygnaklaryňyza gatnaşyp, gijäniň birwagty öýüme baryp ýörsem, hiç wagtam çagam bolmaz - diýip, ýygnakdan çykyp gidipdir.
Beterinden beteri bar
Biri adamlaryň uguny ýekeläp, karzyna pul alýan eken. Mümkinçiligi bolsa-da wada beren wagty bergisini üzmändir. “Ertir-ertir” bilen algydarlary aldap ýörenmişin. Onuň kezzaplyk edip, özüni aldap ýörşüne gahary gelip, sabyr käsesi dolan algydaryň biri pursat arap, ony ýalazy meýdanda ele salyp talaýar.
Gapjygyndaky puluny alany bilen kanagat etmän, egin-eşiginem sypyryp, çuw ýalaňaç halda el-aýagyny daňyp, bede küdesiniň üstüne oklap gidýär. Ertesi gün onuň üstünden baran adamlar:
- Beýle-de bir wagşylyk bolarmy? Endam-janyňy çybyn-çirkeý persala edipdir - diýipdir. Bergidar özüne näme üçin bu jezanyň berlendigini adamlardan gizläp, özüni Alla sygynýan päk, mömün adam hökmünde görkezip:
- Aý, muňa şükür edýän, ol ýol urup ýören talaňçy el-aýagymy daňyp, bede küdesini otlan bolsa näderdim?! Beterinden beteri bar - diýip, gürrüni başga akaba sapypdyr. Ol özüni halas edenlerIň beren egin-eşigi bilen kanagat etmän, öwrenen endigini gaýtalapdyr:
-- Talaňçynyň alan puly amanat puldy. Gaýrat ediň, kömek ediň! Maňa karzyna pul beriň! Ony eýesine gowşuraýyn, tizara siz bilen üzlüşerin - diýip, ant içip, awy ýalap, esli puly “karzyna” alyp, obadan garasyny saýlapdyr.
Ejeňe aýdaryn
Bir çaga:
- Kaka, jalbar alyp bersene! - diýip, haýyş edipdir. Kakasy:
- Mende pul ýok, pul ejeňde, ony ejeňe aýt - diýipdir. Çaga:
- Onda mobil telefon alyp beräý, klasdaşlarymyň ählisinde bar - diýipdir. Kakasy:
- Ony-da ejeňden haýyş et, pul ejeňde - diýipdir. Lapykeç bolan çaga:
- Näme haýyş etsem “Pul ejeňde” diýip dursyň. Sen erkek adam ahyryn! Öýüň hojaýyny sen bolmaly - diýip, gatyrganypdyr. Kakasy:
- Ýürege düşme, bolmasa “Maňa azar berýär” diýip, ejeňe aýdaryn - diýipdir. Çaga aljyraňňy hala düşüp:
- Bolýar-how, diýmedigim - diyip, kakasynyň ýanyndan gitmek bilen bolupdyr.
Toplan, taraşlan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Ýekşenbe güni Belarusyň polisiýasy ýurduň Garaşsyzlyk gününe bagyşlanylyp geçirilen dabarada prezident Aleksandr Lukaşenkonyň çykyşy wagtynda çakdanaşa gaty el çarpyp, onuň sözüni bölen oppozision aktiwistlerden birnäçesini tussag etdi.
Belarusyň garaşsyzlyk güni 1944-nji ýylda Belarusyň nasistik basybalyjylardan azat edilmeginiň ýyl dönümine gabatlanylyp bellenilip geçilýär.
Düýnki tussag etmelerden daşary, bu baýramçylyga gabatlanylyp protest çykyşlarynyň gurnalmagynyň öňüni almak maksady bilen, düýn ýurduň häkimiýetleri birnäçe internet saýtlaryny hem bagladylar.


text:
Nagt däl hasaplaşyklar ulgamyndaky döredilen mümkinçilikler
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde nagt däl hasaplaşyklary ornaşdyrmakda uly mümkinçilikleriň döredilýän döwründe, nagt däl hasaplaşyklar ulgamyndaky halkara tejribä esaslanyp, pul dolanyşygyny has-da kämilleşdirmek maksady bilen, hususy telekeçiniň şahsy sarp ediş maksatlaryna 1 (bir) senenama aýyň dowamynda jemi erkin aýlanýan puluň çäginden köp bolmadyk möçberde berilýän pul serişdeleri onuň bank kartyna geçirmek we 10%-i nagt görnüşinde we galan 90%-i nagt däl görnüşinde ulanmak bellenildi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, Sagdynlyk we ruhubelentlik ýylynda hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet syýasaty netijesinde nagt däl hasaplaşyklary giňden we gündelik durmuşda ornaşdyrmak boýunça degişli çäreler amala aşyrylýar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 3-nji oktýabryndaky «Pul we alyş-çalyş meseleleri hakynda» 13240 belgili Kararynyň gol çekilmegi ýurdumyzda bank kartly töleg ulgamyny giňden ornaşdyrmak ugrunda ähmiýetli ädimleriň birine öwrüldi.
Amala aşyrylýan toplumlaýyn çäreleriň netijesinde häzirki wagtda söwda merkezlerinde, saglyk edaralarynda, awtoulag ýangyjyny guýujy beketlerinde, awiabilet satýan nokatlarda ilatdan tölegleri bank kartlarynyň üsti bilen almak boýunça ähli zerur şertler döredildi. Bank kartlarynyň üsti bilen degişli edara gitmezden öýjükli telefonlaryň hyzmaty, «Türkmentelekom» döwlet elektrik aragatnaşyk kompaniýasynyň hödürleýän internet hyzmaty, «Aşgabat şäher telefon ulgamy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň hödürleýän internet, öý telefon we IP-TV telewideniýe hyzmatlary üçin tölemäge, ipoteka karzlaryny gaýtarmaga we olaryň göterimlerini, saglyk ätiýaçlandyryş töleglerini tölemek ugrunda mümkinçilikler hödürlenýär.
Ýokarda bellenen Kararyň gol çekilmeginden soň geçen gysga döwrüň dowamynda Türkmenistanda bank kartlarynyň sany we töleg terminallarynyň sany yzygiderli we ýokary depginlerde artdyryldy. 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwary ýagdaýyna ýurdumyzda 1 709 603 sany bank karty we 14 858 sany töleg terminaly hasaba alyndy.
Ýurdumyzda nagt däl hasaplaşyklary ulgamyny ösdürmekdäki ähli çärelerden maksat raýatlar üçin amatlyklary üpjün etmekden ybarat.


text:
Ýurdunda ýerleşýän gozgalaňçy sünni topary goldaýanlygy baradaky Eýranyň aýyplamasyny Birleşen Ştatlary ret etdi.
Eýranyň Aňtaw gulluklary boýunça ministri Heýdar Moslehi Jundyla toparynyň ýolbaşçysy Abdulmalik Riginiň Eýranyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan tussag edilmezden 24 sagat öň ABŞ-nyň harby bazasynda bolanlygyny öňe sürüpdi.
Moslehi Riginiň Birleşen Ştatlary tarapyndan berlen owgan pasportunyň bolanlygyny we mundan öň onuň käbir ýewropaly ýurtlara-da sapar edenligini aýdypdy.
Azatlyk Radiosynyň Pars gullugyna beren interwýusynda Döwlet departamentiniň metbugat wekili John Sulliwan eýranly ýolbaşçynyň bu aýyplamalaryny ýalanlap, onuň “bolgusyz” günälemelerden ybaratdygyny aýtdy.


text:
Şwesiýanyň Hristian demokratik partiýasy ýurduň NATO agzalygyna goşulmagy üçin ses berdi, bu indi oppozisiýadaky dört konserwatiw partiýanyň ählisiniň ýaranlyga goşulmaga gol ýapýandygyny aňladýar.
9-njy oktýabrdaky ses berişlik irki parlament saýlawlarynyň geçirilmek ähtimallygynyň çynyrgaýan wagtyna gabat geldi.
Häzir hökümeti dolandyrýan çepçi koalisiýa NATO goşulmaga garşy durýar.
2014-nji ýylyň oktýabrynda geçirilen pikir soraşlyk, Orsýet bilen dartgynlyklaryň ýokarlanmagynyň arasynda, şwedleriň arasynda NATO agzalygyny goldaýanlaryň köpelýändigini görkezdi.
Hökümet rus suwasty gämileriniň geçen ýyl şwed suw serhetlerini gaýta-gaýta bozan bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürýär.


text:
Anna güni Halkara aýal-gyzlar gününe gabatlanyp, Aşgabatda “Talyp gözeli” atly milli konkursyň jemleýji tapgyry geçirildi. Bu konkurs Türkmenistanyň Bilim ministrligi we Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasy tarapyndan yglan edilipdi.
Aşgabadyň “Watan” kino-konsert merkezinde gurnalan jemleýji bäsleşikde Türkmenistanyň dürli regionlaryndan bu konkursyň final tapgyryna çykan 20 gyz özara bäsleşdi.
Onda bu student gyzlar emin agzalarynyň we tomaşaçylaryň öňünde dürli başarnyklar boýunça bäsleşdiler. Olaryň başarnyklary tans etmek, aýdym aýtmak, goşgy okamak, tagam taýýarlamak, saçagy bezemek ýaly dürli ugurlar boýunça synag edildi.
Şu bäsleşikleriň netijesinde-de emin agzalary konkursyň in esasy Gran-pri baýragyny Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň studenti Jennet Emirowa bermekligi karar etdiler.
Ondan soň “Talyp gözeli” konkursynyň birinji baýragyna Türkmenistanyň Medeniýet institutynyň studenti Umida Hemraýewa, ikinji baýragyna Milli konserwatoriýanyň studenti Aýlar Gandymowa, üçünji baýragyna bolsa Goranmak ministrliginiň Harby institutynyň studenti Dilber Halmyradowa mynasyp boldy.


text:
Şu gün Gazagystanyň prezidentiniň prezidentlik möhletini artdyrmaga çagyryş edip, ýurduň demirgazyk Oskamen şäherinde degişli inisiatiw topar döredildi.
Bu inisiatiwa topary prezident Nursoltan Nazarbaýewiň häkimýetdäki möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak üçin referendum geçirmek maksady bilen ilat arasynda gol ýygnap başlapdyr.
Referendumyň geçirilmegi üçin bu inisatiwa toparynyň Gazagystanyň ähli welaýatlaryndan 200 müň sany gol ýygnamagy şertdir.
Prezident Nursoltan Nazarbaýewiň häkimýetdäki häzirki möhleti 2012-nji ýylda tamamlanýar.


text:
Azerbaýjan türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak üçin guruljak “Transhazar” gaz geçirijisiniň gurluşygyna maýa ýatyrmagy planlaşdyrmaýar.
Şeýle-de, bu taslamany goldasa-da, Azerbaýjan onuň tiz wagtda gurulmagyna garaşmaýar.
Azerbaýjanyň senagat we energiýa ministri Natik Aliýewiň 26-njy iýulda žurnalistlere aýdan sözlerine görä, “Transhazar” gaz geçirijisi ýakyn wagtda gurulmaz.
“Eýsem, “Transhazar” gaz geçirijisini kim gurar? Azerbaýjan bu taslama bilen gyzyklanmaýar. Belki, “Transhazar” gaz geçirijisini Türkmenistan ýa-da Ýewropanyň kompaniýalary gurar” diýip, Natik Aliýew aýdýar. Bu barasynda "Reuters" habar gullugy ýazýar.
Ýewropa komissiýasy “Transhazar”gaz geçirijisini gurmak barada Türkmenistan we Azerbaýjan bilen gepleşik geçirýär. Bu taslama Ýewropa Bileleşiginiň Orsýet gazynyň importyna garaşlylygyny kemeltmek üçin gurulýan Günorta Koridoryň bir bölegi bolup durýar. Günorta Koridor birnäçe taslamany öz içine alýar.
Orsýet “Transhazar” gaz geçirijsiniň gurulmagyna garşy çykyş edip, bu taslamanyň hazarýaka döwletleriniň ählisi tarapyndan tassyklanmalydygyny öňe sürýär.
Türkmen-azeri dawasy
Azerbaýjan we Türkmenistan Bakuwyň “Kepaz” we “Çyrag”, Aşgabadyň “Serdar” we “Osman” diýip atlandyrýan ýataklary üstünde uzak wagtdan bäri ylalaşyp bilmän gelýär.
"Reuters" habar agentliginiň ýazmagyna görä, Natik Aliýew bu meseläniň “Transhazar” gaz geçirijisiniň gurluşugyna päsgel bermejekdigini aýdypdyr.
“Eger biz Türkmenistan bilen “Transhazar” gaz geçirisijini gurmak barada ylalaşsak, onda Hazar deňziniň hukuk durumy boýunça problema bolmaz - diýip, Natik Aliýew sözüni dowam etdirýär. - Hazar deňziniň hukuk durumyny kesgitlemegiň we “Transhazar” gaz geçirijisini gurmagyň arasynda hiç bir baglanşyk, hiç bir täsir ýok.”
Natik Aliýewiň sözlerine görä, Azerbaýjan tebigy gaz eksportynyň möçberini, häzir 6 milliard kubmetr gowrak bolanlygyndan, 2030-njy ýylda 30 milliard kubmetre we geljekde 50 milliard kubmetre ýetirmegi mümkin.
“Eger biziň programmalarymyz üstünlikli bolsa, onda 2030-njy ýyldan her ýylda 30 milliard kubmetrden gowrak tebigy gaz eksport etmegimiz mümkin” diýip, Aliýew aýtdy.
"Reuters" habar agentligi Azerbaýjanyň tebigy gaz almagynyň 2012-nji ýylyň birinji ýarymynda 3.1 prosent ösendigini ýazýar.
Geçen aý Azerbaýjan Türkmenistany Hazar deňzi boýunça iki ýurduň arasynda baglaşylan ylalaşygy bozmakda aýyplady we "degişli çäreleri" görjegini duýdurdy.
Gepleşikler ýa-da halkara sudy
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi habar serişdeleri üçin ýaýradan metbugat beýanatynda Aşgabadyň bu dawaly meseleler boýunça gepleşikleri dowam etdirmäge taýýardygyny, şeýle hem, ikitaraplaýyn ylalaşyk gazanylmadyk ýagdaýynda, Türkmenistanyň halkara suduna ýüzlenmek hukugyndan peýdalanjakdygyny mälim etdi.
“Transhazar” gaz geçirijisinden her ýylda 30 milliard kubmetr gazy Ýewropa akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Uzynlygy 300 kilometrlik “Transhazar” gaz geçirijini Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň giňişliginden geçirmek hem-de Ýewropa Bileleşiginiň energiýa serişdelerini geçiriji “Günorta Akym” sistemasy bilen sepleşdirmek göz öňünde tutulýar.
Şol bir wagtyň özünde, “Trend News” habar agentliginiň 27-nji iýulda beren maglumatyna görä, azerbaýjanly serhetçiler 24-nji iýulda Hazaryň Azerbaýjana degişli sektoryna gözegçilik edýän wagtlarynda, “Kepaz” ýatagynyň golaýynda Türkmenistanyň balyk tutýan “Günhan” gämisini barlapdyr we saklapdyr.
“Trend News” bu habary Azerbaýjanyň döwlet serhet gullugyna salgylanyp ýaýratdy.


text:
Düýn Orsýetiň hökümet resmileri şu ýylyň aprelinde Moskwanyň metrosynda bomba partlamasyny amala aşyran janyndan geçen hüjümçileriň esasy komekçilerinden biriniň tussag edilendigini habar berdiler.
Orsýetiň terrorizme garşy göreş boýunça Milli Komitetiniň resmileri bu tussag edilen adamyň hüjümçileri transport hem-de zerur enjamlar bilen üpjün edenlikde aýyplanýandygyny aýdýarlar.
Orsýetiň resmileri Dagystanyň Mahaçgala şäherinde geçirilen bu operasiýada düýn ýene-de alty sany aýal maşgalanyň terror hüjümine taýýarlyk görmekde aýyplanylyp, tussag edilendigini mälim etdiler.


text:
Azerbaýjanda hyjabyň mekdeplerde gadagan edilmegi sebäpli ilat arasynda köpçulikleýin gahar-gazap döredi. Munuň netijesinde wakalar syýasy öwüşgine eýe boldy. Şeýle-de ýurtda yslam ekstremizminiň ýokarlanmak howpy emele geldi.
16-njy dekabrda Azerbaýjanyň Nardaran obasynda, şaýy musulmanlarynyň belleýän Aşura gününe bagyşlanyp, protest geçirildi. Müňlerçe protestçi mekdeplerde hyjabyň gadagan edilmegini gazap bilen ýazgardylar.
Dini ýolbaşçy bolsa olary öz ynamlary üçin ölmäge-de taýyn bolmaga çagyrdy: “Meniň bilen bilelikde gaýtalaň: hyjapdan el çekenimizden, ölenimiz hem ýagşydyr. Emma muny diňe aýtmak ýeterlik däldir. Siz öz ynamyňyz üçin ölmäge-de taýýar bolmalysyňyz!”.Wideo: 16-njy dekabrda Azerbaýjanyň Nardaran obasynda, Aşura gününe bagyşlanyp, protest geçirildi.Sebäp nämede?
Resmi Baku mekdeplerde musulman zenanlarynyň bürenjeginiň gadaganlygyny sowet döwründäki mekdep formasynyň dikeldilmegi bilen bagly diýip düşündirýär. Ýöne hökümetiň bu kararynyň, ýurtda barha köpelýän dindar musulmanlar bilen dawa-jenjeller, gapma-garşylyklar döretmek howpy bar.
Aklawçylar we adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler hem hökümetiň bu kararyna juda alada bildirýärler. Olaryň aýtmagyna görä, eger-de hyjaby geýmäge gadaganlyk girizilmedik bolsa, onda hökümetiň bu karary kabul etmäge haky ýokdur. Ýüzlerçe gyzlar girizilen bu gadaganlyga jogap hökmünde mekdeplere gitmejekdiklerini aýdýarlar.
"Men hiç haçan hyjapdan el çekmerin. Olar bize bürenjegimizi geýmegi gadagan edýän hiç hili resmi kagyz görkezmeýärler. Men olaryň dilden berýän görkezmelerine düşünemok, şeýle-de men olaryň bu görkezmelerine boýun bolup biljek däl” diýip, Bakuwyň bir mekdebiniň on birinji klasynyň okuwçysy Wusala Kulyýewa aýtdy.
Azerbaýjanyň bilim ministri Misir Mardanow “Gyzlar täze mekdep geýminiň düzgünlerine boýun bolmalydyrlar” diýip, dilden görkezme beripdir. Munuň bilen baglylykda hiç hili resmi kararyň çykarylmandygy üçin beýle gadaganlyklaryň girizilmegi bikanundyr diýip, okuwçylaryň ene-atalary aladalanma bilen belleýärler. Hossarlarynyň käbirleri gyzlaryny bu gadaganlygyň berjaý edilmejek şahsy mekdeplerine bermek barada hem pikir edýärler.Dartgynly ýagdaý
Azerbaýjanda soňky ýyllaryň dowamynda dindar musulmanlar bilen hökümetiň arasyndaky dartgynlylyk juda ýitileşdi. Ýurduň ilatynyň 96 prosent töwereginiň musulman bolmagyna garamazdan, prezident Ylham Alyýew sowet döwründäki dünýewi medeniýetden ugur alyp, hereket edýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň her ýyl ýaýradýan dini azatlyklar boýunça hasabatynda aýdylmagyna görä, Azerbaýjanda yslama we beýleki azlykdaky dinlere basyşlar artypdyr. Şeýle-de bu hasabatda geçen ýylda Azerbaýjanda birnäçe metjitleriň ýapylandygy hem aýdylýar. Käbir dindar musulmanlar özlerine edilýän basyşdan zeýrenýärler. Olaryň aýtmagyna görä, polisiýa işgärleri olary tussag edip, zorluk ulanyp, olaryň sakgallaryny syrypdyr.
Azeri jemgyýetinde gatlaklara bölünmeginiň artýandygy sebäpli musulman dindarlaryň arasyndaky nägilelikleriň has-da artmak howpy bar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) Merkezi Aziýadaky kärdeşleri bilen ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn gepleşikleri geçirmek üçin regiona sapar eder.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň 27-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, Kerri Merkezi Aziýa etjek ilkinji saparyna, 29-njy oktýabrda Wenada Siriýa barada geçiriljek köptaraplaýyn gepleşiklere gatnaşandan soň başlar.
Kerri gyrgyz paýtagty Bişkekde Amerikan uniwersitetiniň täze okuw jaýlarynyň açylyş dabarasyna gatnaşar we Birleşen Ştatlaryň ilçihanasynyň täze edara jaýlaryna baryp görer.
Şeýle-de, Kerri Aşgabatda ýokary derejeli türkmen resmileri we Duşenbede ýokary derejeli täjik resmileri bilen duşuşar.
Kerriniň Merkezi Aziýa etjek bu saparynyň 3-nji noýabrda tamamlanmagyna garaşylýar.


text:
Orsýetiň harby resmileri indi özleriniň ukrain serhedindäki 40 müň esgerini ol ýerden çekmek wadasyny ýerine ýetirmekleriniň Ukrainada 25-nji maýda geçjek prezident saýlawlaryndan soň hem hepdeläp wagt aljagyny aýdýarlar.
Olar goşuny ol ýerden çykarmagyň, eger 25-nji maýda hiç kandidat aglaba köplügiň sesini almasa, prezident saýlawlarynyň ikinji tapgyrynyň boljak wagtynda, 15-nji iýunda tamamlanmagynyň ahmaldygyny aýdýarlar.
Bu boýun alyş Ukrainada geçiriljek prezident saýlawlarynyň birinji tapgyrynyň iki gün öňünden edilýär.
ABŞ we Ýewropa resmileri rus goşunlarynyň serhetde toplanmagy, orsýetçi separatistleri gündogar Ukraindaky hökümet güýçlerine garşy söweşmäge iterip, saýlawy durnuksyzlaşdyrýar diýýärler.
Putiniň buýruklary
Prezident Wladimir Putin üç gezek özüniň serhet regionlaryndaky goşunlary doly çykarmagy buýrandygyny aýtdy.
Pentagon 23-nji maýda kiçiräk goşun süýşmeleriniň bolandygyny tassyklady, emma entek doly goşun çykaryş barada zat aýdardan ir diýdi.
Putin 23-nji maýda Sankt Peterburgda geçýän halkara biznes forumynda çykyş edip, «Orsýet hem ýagdaýyň biraz kadalaşmagyny isleýär we biz ukrain halkynyň saýlawyna hormat goýarys» diýdi.
Emma Putin 25-nji maýda geçjek saýlawlaryň kanunydygyny aýtmakdan saklandy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň sözçüsiniň orunbasary Mariýe Harf 23-nji maýda Orsýeti özüniň separatistlere bolan täsirini ulanmaga hem-de olary 25-nji maýdaky saýlawlardan öň «öz zorlukly işlerini togtadyp, ýaraglaryny taşlamaga ündemäge» çagyrdy.
Saýlawa ýol berilmeli
Brýusselde, ÝB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aştonyň çap eden beýanatynda Ukrainadaky üstünlikli saýlawyň ol ýerdäki dargtgynlyklary azaltmakda we syýasy durnuklylygy dikeltmekde uly ädim boljagy aýdyldy.
Aşton şeýle diýdi: "Saýlaw resmilerine bütin ýurt boýunça hiç bir päsgelçiliksiz saýlaw geçirmäge, içerki we halkara synçylarynyň özleriniň saýlawa gözegçilik etmek işlerini doly berjaý etmeklerine ýol berilmelidir."
Ukrainanyň iş başyndaky prezidenti Oleksandr Turçinow 23-nji maýdaky resmi wideo beýanatynda «Ukrainanyň duşmanlary ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmak we saýlawlary böltemek üçin soňky üç aýda elde baryny etdiler» diýdi.
“Emma ukrainalylar has güýçli we akylly çykdy” diýip, Turçinow aýtdy.
Goşun çykarmaga 20 gün gerek
General Waleriý Gerasimow, Orsýetiň Baş ştabynyň komandiri 23-nji maýda Moskwada geçen howpsuzlyk konferensiýasynda rus goşunlarynyň Ukraina bilen serhetdeş regionlardan öz hemişelik bazalaryna gaýdyp gelmeginiň 20 gün wagt aljagyny aýtdy.
Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonowaý 23-nji maý güni irden serhet regionlaryndaky güýçleriň ählisiniň ol ýerleri «günler içinde» terk etjegini aýdypdy.
Ukrainanyň indiki prezidenti bolmaga çalyşýan kandidatlar 23-nji maýda, ukrain goşunlary gündogarda orsýetçi separatistlere garşy söweşde agyr ýitgi çekenden bir gün soň, jemleýji saýlaw ýygnanaşyklaryny geçirdiler.
Saýlawda 20-golaý dalaşgär bäsleşýär. 48 ýaşyndaky konditer magnaty Petro Poroşenkonyň beýleki dalaşgärlerden, şol sanda ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkodan öňde barýandygy aýdylýar.
Syýasy analistler 15-nji iýunda Poroşenko bilen Timoşenkonyň bäsleşmeginde saýlawlaryň ikinji tapgyrynyň geçirilmeli boljagyny çaklaýarlar.


text:
Şu gün Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň mediýa azatlygy boýunça wekili Mikloş Harazti Gazagystandaky garaşsyz gazete garşy görlen çäreleri ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Şu aýyň başynda Gazagystanyň BTA banky ýurduň «Respublika» atly hususy gazýetini bu banky ýerliksiz tankyt edenlikde we onuň abraýyna zyýan ýetirenlikde aýyplap, suda ýüz tutupdy. Gazagystanyň sudy bu işde gazýeti günäli tapyp, onuň BTA bankyna 400 000 dollar kompensasiýa tölemelidigi barada höküm çykardy.
Şol hökümiň esasynda-da, geçen hepde bu gazýetiň çap eden gazýetleriniň 23 000 nusgasy häkimiýetler tarapyndan konfiskasiýa edildi.
Geljek ýylyň başynda Gazagystan Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmeli.


text:
baş
Wikisözlük saýtyndan
Mazmuny
At[üýtget]
- [1] Adamyň ýa-da haýwanyň janly-jandaryň kellesi.
- [2] Käbir medeni ösümlikleriň däneli hanasy.
- [3] Bir zadyň ýokary ujy, süýr depesi
- [4] Bir zadyň töweregi, ýany, gapdaly.
- [5] Bir zadyň başlanan ýeri, ilki ýüze çykan döwri, başlangyç.
- [6] Bir zadyň esasy düýbi.
- [7] Wezipesi, käri boýunça beýlekilerden uly, ýolbaşçylyk ediji.
- Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi, 1962.
At[üýtget]
- [1] Organizmiň käbir öýjüginiň iriňlemegi zerarly deriniň ýüzünde ýa aşagynda emele gelýän iriňli ýara.
- Türkmen diliniň düşündirişli sözlügi, 1962.


text:
Hormatly aragatnaşyk pudagynyň işgärleri!
Gadyrly myhmanlar!
Sizi Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan bilen halkara guramalarynyň we kompaniýalarynyň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmekde we pugtalandyrmakda möhüm ähmiýeti bolan Telearagatnaşyk, telemetriýa, habar beriş tilsimatlarynyň we teleýaýradyş enjamlarynyň «Türkmentel — 2015» IX halkara sergisine hem-de ylmy maslahatyň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Aragatnaşyk pudagyna täze tehnologiýalary we ylmy-tehniki ösüşiň iň soňky gazananlaryny ornaşdyrmak, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ata Watanymyzyň milli telekommunikasiýa ulgamyny dünýä ölçeglerine laýyk derejede ösdürmek babatda ýola goýulýan halkara hyzmatdaşlygynyň ähmiýeti örän uludyr. Size Aşgabatda her ýyl geçirilýän bu sergide we maslahatda aragatnaşygyň halkara ulgamyna goşulyşmak bilen baglanyşykly möhüm meseleleriň netijeli çözgüdini tapmakda, däp bolan dostluk we işjeň hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň esasynda özara bähbitli gatnaşyklaryň täze ugurlaryny kesgitlemekde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
2015-nji ýylda Türkmenistan özüniň ilkinji milli «TürkmenÄlem 520E» aragatnaşyk hemrasyny älem giňişligine çykarmak bilen, bu ugurda hem netijeli işleri alyp barýan döwletleriň hataryna goşuldy.
Bu örän guwandyryjy wakalaryň biridir. Indi ýurdumyz dürli görnüşli hemra aragatnaşyk hyzmatlaryndan peýdalanmaga we Ýer ýüzüniň beýleki onlarça döwletlerine bu ugurda hyzmatlary etmäge mümkinçilige eýe boldy. Bu bolsa, ýurdumyzyň telekommunikasiýa ulgamyny kämilleşdirmäge, hususan-da, ýokary tizlikli Internet ulgamynyň elýeterliligini, ýokary hilli telegepleşikleri, hemra arkaly aragatnaşyk hyzmatlaryny üpjün etmek bilen birlikde, ýurdumyzyň innowasion ösüşine, milli ykdysadyýetiň ösdürilmegine, halk hojalygynyň pudaklarynyň maglumat — aň-bilim mümkinçilikleriniň artmagyna, täze ylmy taslamalaryň durmuşa geçirilmegine ýardam berer. Geljekde älem giňişligini öwrenmek, bu ugurda ylmy-barlag işlerini alyp barmak, howa şertlerini we ýer serişdelerini öwrenmek boýunça hem netijeli çäreler durmuşa geçiriler.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň aragatnaşyk pudagyny ösdürmekde, bu ugurda häzirki zaman hyzmatlaryny etmekde uly üstünlikler gazanyldy. Ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän, kämil telekommunikasiýa ulgamynyň döredilmegi Türkmenistanyň dünýä bileleşigindäki abraýynyň pugtalanmagyna ýardam berýär. Ýurdumyzyň çäginde gurlan halkara optiki-süýümli magistral aragatnaşyk ulgamlary diňe bir Merkezi Aziýa sebitinde däl, eýsem, beýleki sebitleriň arasynda hem möhüm üstaşyr geçiriş aragatnaşyk ulgamlarynyň biri bolup durýar. Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ähmiýetli ugry hökmünde milli aragatnaşyk pudagynyň has-da ösmegine ýardam berýär.
Hormatly halkara sergisine we ylmy maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Türkmenistan dürli ýurtlar bilen işjeň hem-de netijeli gatnaşyklaryň giňeldilmegine we ösdürilmegine aýratyn ähmiýet bermek bilen, ähli ugurlarda ýokary ösüş depginlerini gazanýan döwletleriň biri hökmünde dünýä bileleşiginiň ünsüni özüne çekýär.
Türkmenistan «Açyk gapylar» syýasatyny işjeň durmuşa geçirmek arkaly hyzmatdaş ýurtlary bilen bilelikde öz döwründe Gündogaryň we Günbataryň medeniýetlerini baglanyşdyran Beýik Ýüpek ýolunyň häzirki şertlerde täzeden dikeldilmegine işjeň gatnaşýar. Biziň ýurdumyz syýasy, işewürlik we ylmy gatnaşyklar boýunça halkara merkezleriniň birine öwrüldi. Ýurdumyzda sebit hem-de ählumumy ähmiýetli maslahatlar we beýleki çäreler yzygiderli geçirilýär.
Milli ykdysadyýetimizi ösdürmekde giň möçberli maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegi täze wezipeleri, şol sanda kommunikasiýa we elektron aragatnaşyk serişdeleriniň has-da kämilleşdirilmegi bilen bagly wezipeleri öňde goýýar. Ýokary maglumat tehnologiýalary ulgamynda hödürlenýän dürli hyzmatlara bolan isleg yzygiderli artýar. Ýurdumyzda aragatnaşygyň häzirki şertlerinde ilatyň isleglerini kanagatlandyrmak üçin maksatnamalaýyn çäreler durmuşa geçirilýär. Telefon beketleri döwrebaplaşdyrylýar, şäherleriň arasynda optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamlary gurulýar, aragatnaşygyň hemra ulgamy hereket edýär, milli öýjükli aragatnaşyk ulgamy giňeldilýär, edaralaryň, kärhanalaryň we okuw mekdepleriniň maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary bilen üpjünçilik derejesi ýokarlanýar, Internetden peýdalanýanlaryň sany yzygiderli artýar.
Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan transmilli telekommunikasiýa ulgamlaryny ösdürmäge gyzyklanma bildirýän ähli döwletler bilen özara bähbitli esasda hyzmatdaşlyk etmäge hemişe taýýardyr. Şeýle gatnaşyklar sebitiň ägirt uly üstaşyr geçiriş kuwwatynyň artdyrylmagyna, aragatnaşygyň häzirki zaman hyzmatlarynyň ýola goýulmagyna, maglumat tehnologiýalarynyň ýokary derejesiniň üpjün edilmegine uly itergi berýär. Bu bolsa diňe bir Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň ýokarlanmagyna däl-de, eýsem, Ýewraziýa yklymynyň ýurtlarynyň ykdysadyýetleriniň ösüşine hem ýardam berer.
Hormatly aragatnaşyk pudagynyň işgärleri!
Gadyrly dostlar!
Sizi Telearagatnaşyk, telemetriýa, habar beriş tilsimatlarynyň we teleýaýradyş enjamlarynyň «Türkmentel — 2015» IX halkara sergisine hem-de ylmy maslahatyň açylmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Bu halkara sergisiniň we maslahatyň dünýä jemgyýetçiligini Garaşsyz Türkmenistanyň aragatnaşyk pudagynyň ýeten derejesi bilen tanyşdyrmakda, telekommunikasiýa ulgamynda hyzmatdaşlyk etmäge gyzyklanma bildirýän ýurtlar bilen gatnaşyklary ösdürmek bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmakda möhüm ähmiýetiniň boljakdygyna berk ynanýaryn!
Size berk jan saglyk, abadançylyk we alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.


text:
Ysraýylyň öňki prezidenti we Nobel baýragynyň laureaty Şimon Peres 28-nji sentýabrda 93 ýaşynda aradan çykdy.
Peres ýurduň içinde we daşynda iň sylanýan lideridi we Ysraýyl döwletiniň düýbüniň tutulmagynyň aýatda diri şaýady bolupdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu ýaýradan beýannamasynda “watan buýsanjynyň aradan çykanyna öz şahsy gynanjymy bildirýärin” diýdi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Peresi “diňe bolan wakalardaky roly arkaly däl-de biziň ahlak garaýyşlarymyzy giňeltmek arkaly adamzadyň taryhynyň ugruny üýtgeden” sanlyja adamlardan biri diýip atlandyrdy.


text:
Şu ýylyň ýanwar aýynda Aşgabat şäheriniň häkimligine degişli hojalyk hasaplaşygyndaky edara-kärhanalarda ýanwar aýynda öndürilen önümiň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 103,9 göterim ýerine ýetirilip, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 108,9 göterim ösüş gazanyldy.
Paýtagtymyzyň häkimliginiň garamagyndaky kärhanalarda maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna jemi 521 million 540 müň manat maýa goýum serişdeleri özleşdirildi. Ösüş depgini 2015-nji ýylyň ýanwar aýynyň görkezijileri bilen deňeşdirilende, 103,9 göterime deň boldy.
Soňra wise-premýer Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi tarapyndan ýanwar aýynyň jemleri boýunça öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň 124,5 göterim derejede üpjün edilendigini, hem-de 102,4 göterim ösüş gazanylandygyny habar berdi.
Türkmenistanyň Energetika ministrligi tarapyndan öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasy 122,6 göterim ýerine ýetirildi. Şunda ýokary ösüş depgini saklanyp galýar we ol geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirlende 109 göterim boldy. Şu ýylyň ýanwar aýynda ýurdumyz boýunça elektrik energiýasynyň öndürilişiniň ösüşi 100,1 göterime, eksportuň möçberi bolsa 106,6 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Jemagat hojalygy ministrligi boýunça ýanwar aýy üçin bellenilen meýilnama 113,9 göterim ýerine ýetirilip, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende ösüş 110,8 göterim derejede üpjün edildi.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni tarapyndan öndürilen önümiň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 105 göterim ýerine ýetirildi we 106,5 göterim ösüş depgini üpjün edildi. Bular barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 5-nji fewralynda geçirilen mejlisinde habar berildi.


text:
Soňky döwürlerde Owganystan türkmenleriniň arasynda aýdym-saz bilen meşgullanýanlara dürli haýbatlaryň atylyp, howplaryň abanýandygy barada maglumatlar ýygy-ýygydan peýda bolýar. Şeýle ýagdaýa duçar bolanlardan birem estrada aýdymçysy Amanylla Däli.
Azatlyk Radiosy ýakynda, Owganystan türkmenleriniň meşhur aýdymçysy Amanylla Däli bilen bu ýurtda aýdymçy bolmagyň kynçylyklary, abanýan howplar we aýdymçylara garşy edilýän hüjümler hakynda söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Amanylla Däli bagşyçylyga haçan we nirede başladyňyz?
Amanylla Däli:
Bagşyçylyga on iki ýaşymda tamdyra çalyp özüm başladym. Owganystanda bu ugurda bir kynçylyk bar. Ýagny bu ýerde bagşyçylyk öwredilýän bir ýer ýa-da okuw jaýy ýok. Owganystanyň Farýap welaýatyndaky ýagdaý barada aýdylanda bolsa, bu ýerde bagşyçylyga höweslenenleriň özleri aýdym-sazlary diňläp, öz-özleri öwrenýärler. Biz hem şolar ýaly öz-özümiz aýdym-saz diňläp öwrendik.
Azatlyk Radiosy: Amanylla Däli diňe estrada aýdym-sazlaryny ýerine ýetirýärsiňizmi ýa-da halk saz gurallarynyň ýanynda bagşyçylyk edýän wagtyňyz hem bolýarmy?
Amanylla Däli:
Men entäk türkmen halk aýdymlaryny dutarda aýdyp göremok.
Azatlyk Radiosy: Owganystanda türkmenleriň arasynda estrada aýdymçylaryna höwes hem isleg nähili?
Amanylla Däli:
Soňky iki ýyldan bäri Owganystan türkmenleriniň arasynda esasanam Akja etrabynda, Farýap welaýatynda ýaşaýan türkmenleriň arasynda toýlarda ol-a estrada ekeni aýdym-saz etmeklik hem galyp barýar.
Azatlyk Radiosy: Amanylla Däli diňe Owganystan türkmenleriniň arasyndamy ýa başga ýurtlarda ýaşaýan türkmenleriň ýa-da beýleki halklaryň arasynda hem çykyş edýärsiňizmi?
Amanylla Däli:
Mundan alty aý öň Türkmenistandan çakylyk geldi. Şonda Owganystan türkmenlerinden dokuz sany aýdymçy hem bagşy bolup Türkmenistana gitdik. Golaýda Stambulda çykyş etmäge çagyryldym. Meni Türkiýede okaýan Owganystan türkmenleriniň talyplary Stambulda çykyş etmäge çagyrdylar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana eden saparyňyzyň täsirleri barada gürrüň beräýseňiz? Birinji gezek gidişiňizmi ýa öňem gidipdiňizmi?
Amanylla Däli:
Türkmenistana ilkinji gezek gidişimdi. Türkmenistana baranymda ýeri gujaklap aglasym geldi. Sebäbi, ol ýer meniň ata-babalarymyň göbek ganynyň daman ýeri. O taýda mende düýbünden başgaça duýgular peýda boldy.
Biziň ata-babalarymyz Türkmenistandan Owganystana geçen. Şonuň üçin Türkmenistana baranymda mende gowy duýgular döredi. Türkmenistanyň halky gaty gowy garşy aldylar.
Türkmenistanyň daşynda ýaşaýan türkmenlerde hem şeýle estrada aýdymçylaryň bardygyny görüp, begenip, hasam buýsandylar. Şu wagda çenli bihabar bolandyklaryny nygtap, mundan beýläk geçiriljek toý-dabaralara bizi hem çagyrjakdyklaryny aýtdylar. Türkmenistanda doganlarymyz çykyşlarymyza alkyş bilen baha berdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistany görmänkäňiz bar bolan duýgularyňyz bilen baranyňyzdan soňky dörän duýgularyňyzyň arasynda tapawut boldumy?
Amanylla Däli:
Elbetde uly tapawut döredi. Biz Owganystanda ýaşap ýören ýerimizde Türkmenistany diňe tele-kanallarda görýärdik. Emma, özüne baran mahalymyz has başgaça begenç döredi we gaty buýsandyk. Türkmenistanda aýdymçylara we bagşylara gaty uly hormat goýulýan ekeni.
Sungat işgärlerine halk alkyş aýdýar ekeni. Şonuň üçinem Türkmenistany has başgaça haladyk. Gynansagam bärde Owganystanda aýdymçy hökmünde biziň ýaşaýşymyz gaty kyn. Häzirki döwürde bu ýerde bagşy bolup ýaşamaklyk kynlaşdy. Arkaýyn hereket edip bilemizok. Özbaşdak aýdym öwrenip bilemizok. Aýdym-saz eserlerimizi taýýarlap bilemizok.
Owganystanly türkmen aýdymçysy Amanylla Däli (sagda).
Azatlyk Radiosy: Şu wagda çenli söhbetdeşlik geçiren Owganystan türkmenlerimiz halk arasynda ylaýta-da estrada aýdymlaryna has köp üns berilýändigini nygtapdy. Siz bolsa häzir Owganystanda aýdymçy bolmaklygyň hasam kynlaşandygyny aýdýarsyňyz. Muňa nähili düşünmeli?
Amanylla Däli:
Owganystanda Habybulla Hemkär bilen Amanylla Däli ýaly estrada aýdymçylary öň köp toýlara gatnaşýardylar. Marçakdan başlap Gunduz, Kabulda, Mazary-Şerifde, Şybyrganda, Farýabyň özünde ýagny türkmenleriň ýaşaýan hemme ýerlerinde biz toýlara gatnaşýardyk.
Ýöne gije ýolumyza çykyp atdylar. Öýlerimize gelip urdular. Ynha şeýdip bize aýdym aýtmagy goýdurdylar. Şonuň üçinem her bir aýdymçy hem bagşy gaçyp bilen ýerine çenli gaçyp ýör. Şular ýaly biz häzir Owganystanda sazam çalyp bilemizok.
Azatlyk Radiosy: Aýdymçylara hem bagşylara garşy Owganystanda şeýle howplary kimler salýar ýa-da döredýär?
Amanylla Däli:
Doly biljek däl. Ýöne men oýlanyp görýärin. Başga halklardan däl-de göwnüme bolmasa ýene öz türkmenlerimizden şeýle howp gelýän ýaly bolup dur. Şeýle ýagdaýda Owganystandaky halkyň estrada aýdymçylary islemeýändigi bolýar. Bolmasa gije aýdymçylaryň öňünden çykyp haýbat atýanlara çäre görerlerdi. Gynansagam öz türkmenlerimiz atýar we urýar.
Azatlyk Radiosy: Näme Owganystanda estrada aýdymy aýtmaklyk we toýda çykyş etmeklik günä hasaplanýarmy ýa-da näme sebäpden aýdymçylara şeýle howp abandyrýarlar? Bu ýagdaý näme bilen baglanşykly bolup biler?
Amanylla Däli:
Men bu ýagdaýa düşünip bilemok. Ýöne Owganystan türkmenleriniň arasynda aýdymçylaryň islenmeýändigini bilýärin. Gynansagam Owganystan türkmenlerinde aýdymçylara garşy düşünjeler bar.
Ýagdaý şeýle bolan soň ynha men we özüm ýaly beýleki bagşylar ýigrimi aýdan bäri toýlarda çykyş edip bilemizok. Bu sebäpdenem özümiz başga işler bilen meşgullanýarys. Şu wagtky aýdymçylara we bagşylara görkezilýän garşylyk şeýle dowam etse, onda golaýda Owganystanda aýdymçylar ýitip, ýok bolup gidermikä diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Wezipeli adamlar ýa-da halkyň ýaşululary aýdymçylara eýe çykmaýarmy, kömek etmeýärmi?
Amanylla Däli:
Olar esasanam estrada aýdymçylaryny halamaýarlar. Owganystanda türkmenleriň ýaşulysy ýaly ýaşkiçisem aýdymçylary gowy görenok. Uzakdan seredýän adama hakykatlar edil bolşy ýaly görünmän hem bilýär.
Men Amanylla Däli adyny hemme zady çekinmän gönümel aýdýandygym üçin alandyryn. Ýeke-täk tamamyz daşary ýurtlardaky ildeşlerimiziň we janköýerlerimiziň goldawlary. Şu wagta çenli türkmeniň bir wekiliniň ýa-da baýynyň kömegi bilen hiç ýere, toý-dabara gatnaşmadym. Bilinäýmeli bir zat bolsa men bilmelimikäm diýýärin. Sebäbi on iki ýyllap men aýdymçylyk etdim.
Azatlyk Radiosy: Owganystanda aýdymçylara garşy çykylmagynyň nähili sebäbi bolup biler? Munuň sebäbi dinmi ýa-da syýasatmy? Bu barada siziň pikiriňiz näme?
Amanylla Däli:
Elbetde munuň dini sebäbi hem bar. Ýöne has köp yzagalak düşünjeleriň täsiri bolýar. Bir halkyň dili bolmasa oňa hak diýip bolmaýar. Diliň çeşmesiniň sakasy bolsa onuň aýdymdyr-sazy. Sebäbi dünýäniň ýüzünde öz dilindäki aýdym-sazlar saýrap dursa ol hemmeleriň ünsüni özüne çeker. Aýdym-sazyň türkmen diliniň tanalmagyna hem çäksiz goşandy bardyr.
Azatlyk Radiosy: Amanylla Däli, dünýä türkmenlerine nähili aýtjak sözleriňiz bar?
Amanylla Däli:
Dünýä türkmenleri üçin ýüregimdäki arzuwym, birek-bireginden habardar bolmagy. Diňe bir aýdymçydyr-bagşylaryna däl, eýsem beýleki zehinli adamlaryna, pälwanlaryna hem eýe çykmaklaryny we kömek etmeklerini arzuw edýärin. Şundan başga arzuw-islegim ýok.
Azatlyk Radiosy: Amanylla Däli siziň estrada aýdymçylygyňyzyň ýanynda şahyrlygyňyzam bar diýip eşitdik. Şahyrlyga nähili başladyňyz?
Amanylla Däli:
Köp ýyllap dürli şahyrlaryň goşgularyny aýdym edip aýdyp ýöremsoň özümde hem şahyrlyk duýgylary döredi. Şolaryň ylhamlary aňymda galyp, şeýdip goşgy ýazmaga başladym. Söhbetimi goşgularymyň biri bilen tamamlaýaryn:
Men bir däli men,
Men diwana men.
Halkam däli diýýär,
Ýok-ýok, dana men.
Galmady, ata-babam gitdiler,
Bir gelmez, uzak menzil ýetdiler,
Bir gün sen gidersiň, eý, Däli,
Gitjegiň belki bu göwnüň biler.
Bu dilden aýt, kimiň bar habary,
Gije-gündiz çekýan ahy-zary,
Ýagşa ýol ýok, ýamana ýol açyk,
Şondam men şu dünýäniň bizary.
Men bir däli men,
Men diwana men.
Halkam däli diýýär,
Ýok-ýok, dana men.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Yrakdaky we Siriýadaky «Yslam döwletiniň» jeňçilerine garşy halkara koalisiýa goldaw agtaryp, Kaire bardy.
Ol bu ýere Yraga, Iordaniýa, Saud Arabystanyna we Türkiýä eden saparlaryndan soň geldi. Ýerli media Kerriniň Müsüriň prezidenti Abdel Fattah al-Sisi we Arap ligasynyň başlygy Nabil al-Arabi bilen duşuşmagynyň planlaşdyrylandygyny ýazýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Yrakda we Siriýada giň territoriýany eýelän «Yslam döwleti» toparynyň ekstermistlerini ýok etmegi wada berdi.
Kerri 12-nji sentýabrda Ankarada özüniň Birleşen Ştatlaryň “Yslam döwletiniň» jeňçilerine garşy giň esasly koalisiýa döredip biljegine ynanýandygyny aýtdy.


text:
Penşenbe güni agşam Türkmenistana sapara baran Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun anna güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Bu duşuşygyň yzy bilen Aşgabatda geçirilen metbugat konferensiýasynda Ban Ki Mun Türkmenistanyň häkimiýetlerini ynsan hukuklary boýunça halkara ylalaşyklaryna laýyklykda ýurduň boýun alan ähli borçlaryny ýerine ýetirmeklige çagyrdy.
Şeýle hem ol özunin bu çykyşynda ynsan hukuklary meselesinde Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny nygtady.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun şu geljek bir hepdäniň dowamynda Merkezi Aziýanyň ähli bäş ýurduna-da sapar etmekligi planlaşdyrýar.
Onuň Türkmenistana saparynyň öňýany Human Rights Watch guramasy oňa gönderen ýüzlenmesinde BMG-niň Baş sekretaryny Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen geçirjek gepleşiklerinde bu ýurtdaky ynsan hukuklary bilen baglanyşykly käbir problemalary gozgamaklyga çagyrypdy.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron Brusselde gepleşik geçirdi we ÝB-ni reformirlemek boýunça talabynyň goldanjagyna umyt bildirdi.
16-njy fewralda Kameron Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Martin Şultz bilen hem duşuşdy we onuň Ýewropa Bileleşiginiň liderleriniň goldan ýagdaýynda parlamentiň meselä mümkin boldugyndan tiz seredip başlajakdygyny aýdandygyny mälim etdi.
Emma Şultz kanunyň geljegine kepil geçip bilmejegini belläpdir.
Şeýle-de Kameron Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jean-Klaud Junker bilen hem duşuşdy. Junker Britaniýanyň ÝB-den çykmagynyň çykalga däldigini aýdypdyr.
Kameron reformalaryň geçirilmeginiň 2017-nji ýylyň aýagynda geçiriljek referendumda özüne Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginiň düzüminde galmagy üçin kampaniýa geçirmegine mümkinçilik berjekdigini aýtdy.


text:
Medeni merkeziň esasy girelgesinde bakja önümleriniň sergisi gurnalypdyr. Sergide gawundan taýýarlanan kak, sök, toşap we talhan ýaly azyk önümleri goýlupdyr. Şeýle-de garpyzdan we kädiden taýýarlanan azyk önümleriniň hem birnäçe görnüşleri bar. Kepjebaş ýylan şekilindäki kädi ýa-da kädiden ýasalan sowadyjy şäherlilerde hem-de dabara gatnaşan daşary ýurtly myhmanlarda uly gyzyklanma döretdi.
Sergidäki önümler türkmen daýhanlarynyň öz öndürýän önümleriniň dürli görnüşi bilen islendik alyjynyň islegini kanagatlandyryp biljekdigini görkezýär. Emma sergidäki eksponatlara türkmen bazarlarynda seýrek duşmak bolýandygyny sergä tomaşa etmäge gelen aşgabatly, 42 ýaşly Agamyrat Geldiýew aýdýar:
— Sergide görkezilen bakja önümlerinden taýýarlanan azyk önümleriniň köpüsi türkmen bazarlarynda ýok diýen ýaly. Dogry, bazarda kak, sök ýaly önümler bar. Emma, olaryň taýýarlanyş hili sergidäkiler bilen deňeşdirer ýaly däl. Onsoňam, gawunyň 400-den gowrak görnüşi bar diýip aýdýarlar. Emma, bazarlarda şolaryň bary-ýogy 5-6 görnüşi bar. Türkmenistanda ýetişdirilýän bakja önümleri biziň ýurdumyzyň brendi bolup biljek azyk harydy. Sowet döwründe Moskwanyň taksi sürüjileri 2 sany gawuna “Domodedowo” aeroprtyndan şähere çenli mugt äkidýärdiler. Ýa-da myhmanhanada «ýer ýok» diýýänlere 2 sany gawun ternesini berseň, ýer tapylýardy. Häzirem bakja önümleriniň eksporty dogry ýola goýulsa, gawun bilen garpyz biziň oba hojalygymyzy aýaga galdyrjak – diýip, Agamyrat Geldiýew aýtdy.
Baýramçylyk dabarasyna hökümet agzalary hem gatnaşdylar. Türkmenistandaky daşary ýurt ilçihanalarynyň wekilleri hem bu çärä bardylar. Adat bolşy ýaly, türkmen gawunynyň şanyna geçirilen bu dabara döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, talyp ýaşlar hem gatnaşdyryldy. Dabara tomaşa etmäge gelenleriň arasynda öz islegi boýunça gelen aşgabatlylar hem az däl.
37 ýaşly, aşgabatly Maksat Orazow maşgalasy bilen baýramçylyk dabarasyna tomaşa etmäge gelipdir. Ol geçirilen baýramçylyk çäresi barada öz pikirini şeýle beýan etdi:
—Baýramçylygyň guralyşy erbet däl. Bazarlarymyzda görüp bolmaýan gawunlaryň görnüşlerine syn etmäge mümkinçilik boldy. Bakja önümlerinden taýýarlanan naz-nygmatlardan dadyp görmäge mümkinçiligem bar. Emma, gynandyrýan ýeri, bakja önümleriniň ýarmarkasy guralmandyr. Eger ýarmarka guralan bolsa, ondan azyk önümlerini satyn aljak adamlar köpdi.
Baýramçylyk dabarasyna hökümet agzalary hem gatnaşdylar.
Amfiteatr görnüşinde gurlan “Aşgabat” aýdym-saz merkeziniň töwereginde her welaýatyň bakja önümleri bilen bezelen sergi pawilýonlary hem ýerleşdirilipdir. Bu pawilýonlarda hem bakja önümlerinden taýýarlanan azyk önümleriň sergisi guralypdyr.
Pawilýonlaryň ýerleşen ýerinde welaýatlardan gelen folklor tans toparlarynyň çykyşlary hem görkezildi. Mundan başga-da aýdymçylaryň, saz we tans toparlarynyň çykyşlary amfiteatryň içinde uly konsert bilen dowam etdi. Konsertiň öňüsyrasynda bakjaçy daýhanlary sylaglamak dabarasy geçirildi.
Türkmen gawunynyň güni mynasybetli ýurtda döwlet derejesinde 15 sany baýramçylyk dabarasy gurnaldy. Mundan başga-da, ýurt boýunça “Altyn asyryň altyn bakjasy” atly sergi bäsleşigi hem geçirildi.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.