text:
Qazaqstan men Belarýs arasynda aýyl sharýashylyǵy taýar aınalymy 23,5% artty
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń taýar aınalymy 23,5 paıyzǵa artty, dep habarlaıdy QazAqparat.
Aıta keteıik, jaqynda QR Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev Belarýs Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Pavel Ýtıýpınmen aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ekijaqty yntymaqtastyq máselelerin talqylady.
Taraptar Qazaqstan delegatsııasynyń Belarýs Respýblıkasyna mal sharýashylyǵy salasyndaǵy Belarýs tehnologııalarymen, taýarly sút fermalaryna arnalǵan jabdyqtar óndirisimen tanysý maqsatyndaǵy jumys saparyn uıymdastyrýǵa kelisti.
Sondaı-aq, Ortalyq Azııa men Taıaý Shyǵysta balamasy joq veterınarlyq vaktsınalar shyǵaratyn biregeı zaýyt qurý jobasy talqylanyp, «Belarýs Ulttyq bıotehnologııalyq korporatsııasy» JAQ qyzmetimen tanysty.
Sondaı-aq, olar Qazaqstanda Belarýs aýyl sharýashylyǵy kórmesi men Agrarlyq forýmyn ótkizýdiń sharttary men ýaqytyn aıqyndady.
Eki el arasyndaǵy salaǵa qatysty ózara is-qımyl Aýyl sharýashylyǵy men azyq-túlik salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisim aıasynda júzege asyrylady.
Statıstıka organdarynyń derekteri boıynsha Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderi men aýyl sharýashylyǵy shıkizatyn qaıta óńdeý ónimderiniń taýar aınalymy 2021 jyldyń qańtar-maýsym aılarynda 125,9 mln AQSh dollaryn qurady.
Bul - 2020 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 23,5 paıyzǵa artyq (101,9 mln AQSh dollary).


c: text/html

text:
Azatlyk Radiosy: Siz näme üçin gara sanawa girizildiňiz, munuň sebäbini nämede görýärsiňiz?
Tirkiş Jumageldi: Men Nyýazowyň syýasatyny Sowet Soýuzy mahalynda, ol Kompariýatiýanyň birinji sekretaryka-da goldamadym, soňam goldamadym. Men goldamaýandygymy mümkin bolan hajatynda Nyýazowyň ýüzüne-de aýdýardym. Şunuň özem eýýäm Nyýazowyň içinde men babatda kitüw saklamagyna sebäp bolupdy.
Ýöne şu ýerde başga bir ýagdaýam aýdaýyn: Nyýazow meniň adymy ähli ýerden öçürdenem bolsa, gazançdan mahrum eden-de bolsa, maşgala agzalaryma azar ýamanyny berdiren-de bolsa, geň galmaly ýeri, 11 ýylyň dowamynda daşary ýurda çykmaga ýolumy baglamandy. Men soňky gezek 2002-nji ýylyň güýzünde Moskwada ýaşaýan oglumyň ýanynda bir aý bolup gelipdim. Soňra ýolumy ýapan ekenler.
Azatlyk Radiosy: Ýoluňyzyň ýapylanyny nädip bildiňiz?
Tirkiş Jumageldi: Nyýazow öldi, Berdimuhamedow prezident boldy. Emma men babatda metbugata girizilen gadaganlyk aýrylanokdy. Şol mahal oglum meni Moskwa çagyrdy: "Jaý aldym, gör, dynç al, saglygyňa seretdir, sanatoriýa putýowka alyp goýdum" diýdi. "Barlap göreýin-le" diýip, Migrasiýa gullugyna bardym. "Ýaşuly, size ýurtdan çykmaga girizilen gadaganlyk henizem dowam edýär" diýdiler. Geň galdym: "Gadaganlyk haçan, näme üçin girizilipdir?" diýdim. Bu sowala jogap bermediler.
Gadaganlyk ähli babatda üýtgewsiz dowam edýär.Tirkiş Jumageldi
"Daşary ýurtlarda işleýän, ýaşaýan ogullarymyň, agtyklarymyň ýanyna gidip-gelmäge, saglygymy bejertmäge rugsat ediň, bu meniň ata hökmünde, raýat hökmünde kanuny hukugym. Eger şol hukukdan mahrum etmäge delil bolup biljek etmişim bar bolsa, anyk aýdylmagyny soraýaryn" diýip, öwran-öwran ýazdym.
Döwlet Migrasiýa gullugyndan birmeňzeş mazmundaky jogaplar gelýärdi. "Siziň Türkmenistanyň prezidentiniň adyna ýazan arzaňyzyň gullugymyz tarapyndan doly öwrenilendigini, şeýle hem degişli guramalaryň gelen netijesine görä, siziň ýurduň çäginden çykmaklygyňyza girizilen çäklendirmäniň öňki güýjünde galdyrylýandygyny habar berýäris" diýip ýazýardylar.
Azatlyk Radiosy: Migrasiýa hakyndaky kanunda raýatyň daşary ýurda çykmagyna çäklendirmäniň onusy görkezilýär. Şolaryň arasynda size degişlisi barmy?!
Tirkiş Jumageldi: Ýok.Täze kanuna goşulan 10-njy punktda bir zat diýilýär: "raýatyň ýurtdan çykmagy Türkmenistanyň milli howpsuzlygynyň bähbitlerine garşy gelen halatynda" diýen görkezme bar. Bu punktuň öňünde getirilen 9 punkt esasly, anyk. Emma 10-njy punktuň mazmunynda anyklyk ýok. Bu punkt bilen islendik raýata şübhe bildirip bolýar. Kanun şübhä daýanmaly däl. Kanun real faktdan ugur almaly. Belki, şol görkezme bilen maňa-da şübhe bildirip ýören bolmaklary ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Soňky ýyllarda ýurt içinde gadagan bolsaňyzam, daşary ýurtda birnäçe kitabyňyz neşir edildi, makalalaryňyz çykarylýar. Olar üçin size azar berýärlermi?!
Tirkiş Jumageldi: Berdimuhamedowyň prezidentlik edýän ýyllarynda meniň iki romanym, powestim türkmen, rus dillerinde daşary ýurtlarda çap edildi. Şolar üçin häkimiýetler tarapyndan maňa gaty-gaýrym söz aýdylmady. Bu fakt bärde-de çydamyň artýandygyndan bir delil bolsa gerek. Daşary ýurda çykan halatymda-da men bu fakty aýdyp biljek. Eýsem bu türkmen häkimiýetlerine peýdaly faktor bolmajakmy?
Men golaýda, sentýabr aýynyň 21-nde nobata ýazylyp, Döwlet Migrasiýa gullugynyň başlygynyň orunbasary Gurdowyň ýanyna bardym. "Şu ýylyň dowamynda siziň goluňyz bilen iki jogap hatyny aldym, hatlaryň ikisinde-de şol öňki sözler gaýtalanýar" diýdim. "Eger meniň arzam doly öwrenilen bolsa, degişli guramalar belli netijä gelen bolsa, şol netijäni maňa açyk aýdyp bolmaýarmy?" diýdim. Orunbasar anyk bir zat aýtmady.
Men dört ýyl ozal, ýagny 2008-nji ýylda Döwlet howpsuzlygy ministrligine hat ýollap, aýdyňlygy gazanaryn öýdüpdim. Hiç hili jogap berilmändi. Meniň ýagdaýymdan Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň habarlydygyny ýa-da däldigini açyk aýdyp biljek däl. Biz ýurduň halkyna tanalan adam, häzirem unudulandyryn öýdemok. Ýazyjy hökmünde daşary ýurtlarda-da tanalýanyma şübhe edemok. Eger meniň haýyşlarym prezidentiň dykgatyna önjeýli ýetirilen halatynda, ol hem garşy bolar diýip biljek däl.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pavlodarda qyrkúıektiń sońyna deıin turǵyn úılerdiń basym bóligine jylý beriledi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Jeke turǵyn úılerge jylý eń sońǵy kezekte berilmek, dep habarlaıdy Pavlodarnews.kz.
Bul týraly onlaın ótken baspasóz jıynynda «Pavlodar jylý jelileri» JShS bas ınjeneriniń orynbasary Pavel Pletýhov málim etti.
- Pavlodar qalasynda qyrkúıek aıynyń 16-synan bastap áleýmettik nysandarǵa jylý berildi. Qazir 67 balabaqsha, 38 mektep, 63 bilim berý uıymy, jalpy 206 bıýdjettik uıym jylýǵa qosyldy. 5 balabaqsha áli qosylǵan joq, - dedi Pavel Pletýhov.
Spıkerdiń aıtýynsha, jospar boıynsha qalada turǵyn úılerdi 23 qyrkúıekten bastap jylýǵa qosý kózdelgen. Alaıda, keıbir úılerdi erte qosqan.
- Keıin bóget bolmas úshin keıbir úılerdi erterek qostyq. Búginde 327 kóp qabatty úıge jylý berildi. Qyrkúıektiń sońynda úılerdiń 99 paıyzy jylýǵa qosylady. Jylý jelisinde aqaý bar úıler keıin qosylady. Sondaı-aq jeke turǵyn úılerdiń kóbinde daıyndyq aktisi joq. Sondyqtan olardyń eń sońynda qosamyz, - dedi Pavel Pletýhov.
Sondaı-aq Pavel Pletýhov jylý qashan qosylatyny belgisiz úıler de bar ekenin atap ótti.
Alıýmınıı zaýyty kenti, «Dostyq» shaǵyn aýdanyndaǵy úıler qashan qosylatyny áli belgisiz. Bul jaǵynan qaýip bar. Bul jerlerdiń jelileri jańa. Bizge áli ótkizilgen joq. Ol qandaı jeli, qansha ýaqytta qosylatynyn aıta almaımyz, - dedi Pavel Pletýhov.
Aıta keteıik, turǵyndar óz úılerine qashan jylý beriletini týraly «Pavlodarenergo» JShS saıtynan qaraı alady. Qosylý ýaqyttary kórsetilmegen úıler kórshi úılerdiń ýaqytyna qaraýy kerek.
- Tennısten Indıan-Ýells týrnıriniń fınaly: Rybakına juptyq synda jeńilip qaldy
- Bıyl Qazaqstannan ózge elge 22,6 myń adam kóship ketken
- Jyl basynan Qazaqstan halqynyń sany qanshaǵa artty
- Astana avtobýstarynda jol aqysyn bank kartasymen tóleýge bolady
- Qaladan aýylǵa qonys aýdarǵan aqmolalyq kelinshek ata kásipti órkendetýde
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: «Qaırat» syrt alańda «Aqtóbeni» jeńdi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sanly wideoaragatnaşyk arkaly Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy, käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Ilki bilen Döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa söz berdi. Wise-premýer Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen özara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Häzirki wagtda bu guramanyň 2021-nji ýylyň 4-nji martynda Türkiýe Respublikasynyň guramagynda wideoaragatnaşyk arkaly geçiriljek ýokary derejeli 14-nji mejlisine türkmen tarapynyň gatnaşmagy bilen baglanyşykly taýýarlyk işleri alnyp barylýar. Şunuň bilen baglylykda, şu ýylda Türkmenistan YHG-ä başlyklyk eder. Bu wezipäni üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, degişli konsepsiýanyň taslamasy taýýarlanyldy we onda birnäçe möhüm wezipeler kesgitlenildi.
Şolaryň hatarynda YHG-ä agza ýurtlarynda maýa goýum işini ösdürmek, erkin söwda-ykdysady zolaklary döretmek, söwda, ulag we logistika, energetika ugurlaryny nazara almak arkaly täze ykdysady geçelgeleri kemala getirmek ýaly ugurlar bar. Şunda, adatdan daşary ýagdaýlarda durnukly halkara ýük dolanyşygyny üpjün etmek, durnukly energetika babatda, şol sanda energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmeleri boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmek zerur hasaplanylýar.
Mundan başga-da, YHG-ä agza ýurtlaryň arasynda medeni-ynsanperwer ulgamda, ylym, bilim, sport ugurlarynda, şol sanda koronawirus ýokanjyna garşy göreşmekde ylmy barlaglary işjeňleşdirmek, oba hojalygynda we azyk howpsuzlygyny üpjün etmekde özara gatnaşyklary giňeltmek işlerine doly derejede goldaw bermek hem-de olary höweslendirmek möhüm ugurlar hökmünde kesgitlenildi.
Konsepsiýada Owganystanyň durmuş-ykdysady ösüşine goldaw bermek boýunça maksatnamalaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmegi YHG-niň çäklerindäki hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlenildi.
Bu wezipeleri çözmek we ýurdumyzyň YHG-niň çäklerindäki işini işjeňleşdirmek maksady bilen, birnäçe möhüm ugurlar boýunça degişli işleri amala aşyrmak göz öňünde tutulýar. Hususan-da, şu ýylyň mart aýynda YHG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana saparyny guramak we YHG-niň döredilen gününde Aşgabatda bu guramanyň ýokary derejeli 15-nji duşuşygyny geçirmek hakyndaky meselä garamak teklip edilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, abraýly halkara we sebitara guramalary bilen netijeli gatnaşyklary pugtalandyrmagyň we ösdürmegiň, Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen özara gatnaşyklaryň netijeli häsiýete eýedigini kanagatlanma bilen belledi. Ýurdumyz 1992-nji ýyldan bäri bu guramanyň agzasy bolup durýar.
Döwlet Baştutanymyz YHG-niň köpugurly özara bähbitli hyzmatdaşlyk, şol sanda söwda-ykdysady, ulag-aragatnaşyk, energetika pudaklarynda, işewür gatnaşyklar hem-de medeni-ynsanperwer ugurlarda gatnaşyklary ösdürmek üçin ägirt uly kuwwata eýedigini belledi. Hyzmatdaşlygyň täze netijeli guralyny we görnüşlerini işläp taýýarlamakda möhüm orun eýeleýän Türkmenistan häzirki ýagdaýa hem-de geljekki ösüşe laýyklykda, bu ugur boýunça anyk çäreleri durmuşa geçirýär.
Döwletara gatnaşyklarynyň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyna hem-de köpugurly esasda ösdürilmegine, täze bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilmegine, maýa goýum mümkinçilikleriniň amatly amala aşyrylmagyna gönükdirilen ýörelgeler ýurdumyzyň şu ýylda YHG-ä başlyklyk etmeginiň esasy ugurlarydyr. Munuň özi ählumumy abadançylygyň hem-de ösüşiň bähbitlerine, döwletleriň we halklaryň arasynda dostlukly gatnaşyklary pugtalandyrmak maksatlaryna gabat gelýär. Bu barada aýtmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna degişli işleri we guramaçylyk meselelerini geçirmek, türkmen tarapynyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň öňde boljak sammitine taýýarlygy boýunça zerur tagallalary etmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Durdylyýew gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy, döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzyň elektrik energetikasy pudagynyň eksport kuwwatyndan netijeli peýdalanmak boýunça beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Şunuň bilen baglylykda, Energetika ministrligi tarapyndan türkmen elektrik energiýasyny daşary ýurtlara, şol sanda Özbegistan Respublikasyna ibermegiň ugurlaryny giňeltmek meseleleri boýunça degişli işler geçirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň elektrik energetikasynyň düzümini mundan beýläk-de döwrebaplaşdyrmak, pudagyň önümçilik kuwwatlyklaryny artdyrmak hem-de eksport mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanmak boýunça işleriň wajypdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagynda özara bähbitli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy dowam etmäge taýýardygyny tassyklap, wise-premýere degişli tabşyryklary berdi.
Soňra wise-premýer Aşgabat şäheriniň 140 ýyllygyny baýram etmäge görülýän taýýarlyk boýunça çäreleriň durmuşa geçirilişi hem-de şanly sene mynasybetli Dabaralaryň we çäreleriň meýilnamasy barada hasabat berdi.
Meýilnamanyň çäklerinde ýörite wideoşekilleri, dokumental we çeper filmleri döretmek hem-de teleradioýaýlymlarda gepleşikler tapgyryny guramak göz öňünde tutulýar. Şanly senä gabatlanylyp, baýramçylyk dabaralary geçiriler, dürli maksatly täze desgalar, has oňaýly ýaşaýyş jaýlary ulanmaga berler, “Ak şäherim - Aşgabat” atly ХХ köpugurly halkara sergisi, sungat ussatlarynyň çykyşlary, sergiler, döredijilik bäsleşikleri, forumlar, sport ýaryşlary, at çapyşyklary we beýleki çäreler guralar.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna degişli Kararyň taslamasy hödürlenildi.
Soňky ýyllarda ak mermerli Aşgabadyň iň gözel we arassa, adamlaryň ýaşamagy üçin oňaýly şertleri özünde jemleýän şäherhökmünde belent abraýa eýe bolandygy nazara alnyp, Aşgabadyň 140 ýyllygy mynasybetli guralýan dabaralar ýatda galyjy pursatlara beslenmelidir diýip, hormatly Prezidentimiz nygtady.
Milli Liderimiz şanly senäniň öň ýanynda, paýtagtymyzy ösdürmäge köp ýyllaryň dowamyndahalal zähmeti bilen uly goşant goşan işgärlere, hünärmenlere döwlet sylaglaryny gowşurmak dabarasynyň ýokary derejede geçirilmelidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz Aziýanyň merjen şäheri diýen derejä mynasyp bolan paýtagtymyzda amala aşyrylýan beýik işleriň, ösüşleriň, guralýan baýramçylyk dabaralarynyň Diýarymyzyň tutuş halky üçin buýsançly wakadygyny aýdyp, ýurdumyzyň baş şäheriniň 140 ýyllygy mynasybetli welaýatlaryň medeniýet we sungat ussatlarynyň çykyşlarynyň guralmagynyň bu senäniň ähmiýetini artdyrjakdygyny belledi.
Milli Liderimiz bu baradaky gürrüňi dowam edip, Aşgabat şäheriniň güni we paýtagtymyzyň 140 ýyllygy mynasybetli geçirilýän goşa baýram gününde ak mermerli şäherde täze, amatly awtobuslaryň 400-siniň işe giriziljekdigini belledi. Şäher içindäki ähli awtobuslaryň baýram gününde ýolagçylara tölegsiz hyzmat etmeginiň aşgabatlylaryň we paýtagtymyzyň myhmanlarynyň baýramçylyk ruhuny has-da belende göterjekdigi bellärliklidir.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu şanly senä gabatlanyp, göz öňünde tutulan dabaralaryň we çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi, olarda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň, halkymyzyň abadan durmuşynyň we ýurdumyzyň gazanýan üstünlikleriniň öz beýanyny tapmalydygyny belledi. Şunda geçirilýän bäsleşikleriň görnüşlerini artdyrmak, olaryň ähmiýetini ýokarlandyrmak hem-de mazmunyny baýlaşdyrmak meselelerine möhüm üns berilmelidir.
Milli Liderimiz sazlaşykly ösüşi we binagärlik gurluşy babatdahalkara derejesinde ykrar edilen Aşgabadyň durmuşynda we taryhynda möhüm ähmiýeti bolan şanly senäniň çärelerini geçirmäge toplumlaýyn çemeleşmegiň wajypdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzyň okgunly ösýändigini hem-de çäkleriniň giňelýändigini, şäher ilatynyň sanynyň artýandygyny kanagatlanma bilen belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 25-nji maýda ilkinji bolup dünýä inen oglanjyga Paýtagt ýa-da Aşgabat adynyň dakylmagynyň, eger gyzjagaz dünýä inse, Merjen ýa-da Maýa adynyň dakylmagynyň şanly senä goýulýan hormaty aňlatjakdygyny belledi.Munuň özi paýtagtymyza söýginiň, onuň taryhyna hormat-sarpanyň, halkymyzyň bagtyýar durmuşa bolan buýsanjynyň nyşanyna öwrüler.
Milli Liderimiz täze doglan çagalara sowgatlaryň gowşurylmagynyň olaryň maşgalalary üçin ýatdan çykmajak pursatlary peşgeş berjekdigini belläp, degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hödürlenen Karara gol çekip, ony wise-premýere elektron resminama dolanyşygy arkaly iberdi. Döwlet Baştutanymyz bu resminamanyň ýerine ýetirilişini berk gözegçilikde saklamagy tabşyryp, paýtagtymyzyň hem-de ýurdumyzyň taryhyndaky bu şanly sene bilen baglanyşykly möhüm wakalaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmelidigini belledi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew ýurdumyzyň obasenagat toplumynda ýaýbaňlandyrylan özgertmeler, onuň netijeliligini ýokarlandyrmak, gazanylan ösüş depginini saklamak, ýer we suw serişdelerini netijeli ulanmak boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019-2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” çäklerinde suw serişdelerini tygşytly peýdalanmak, goşmaça suw gorlaryny döretmek, ýerleriň şorlaşmagynyň öňüni almak we ekerançylyk meýdanlarynyň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak maksady bilen degişli işler geçirilýär.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp,obasenagat toplumyny özgertmäge gönükdirilen döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmagyň möhümdigine ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda obasenagat toplumynyň we beýleki pudaklaryň sazlaşykly ösüşiniň möhüm şerti bolan suw serişdeleriniň rejeli peýdalanylmagyna, daşky gurşawyň goralmagyna, adamlaryň amatly durmuş şertleriniň üpjün edilmegine möhüm ähmiýet berilýändigini belledi.
Milli Liderimiz suw hojalygy pudagynyň bar bolan mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmaga we onuň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmäge gönükdirilen birnäçe wajyp wezipeleri kesgitledi.
Wise-premýere ýurdumyzyň toprak-howa şertlerini nazara almak bilen, oba hojalygyna suwaryşyň täze usullaryny ornaşdyrmak, ýerleriň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň tehniki üpjünçiligini mundan beýläk-de döwrebaplaşdyrmak boýunça anyk tabşyryklar berildi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Müşşikow gözegçilik edýän ulgamlarynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat berip, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna Halkara zenanlar güni mynasybetli ýurdumyzyň aýal-gyzlaryna Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan pul sowgatlaryny gowşurmak hakyndaky Buýrugyň taslamasyny hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Watanymyzyň gülläp ösmegine, toplumlaýyn özgertmeler maksatnamalarynyň durmuşa geçirilmegine, ýaş nesilleriň watansöýüjilik, zähmetsöýerlik we ýokary ruhy-ahlak gymmatlyklarynyň esasynda terbiýelenmegine, pederlerimiziň ýagşy dessurlarynyň täze eýýamda saklanmagyna we dowam etmegine goşant goşýan bagtyýar aýal-gyzlarymyz üçin ähli zerur şertleriň döredilmeginiň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini belledi.
Milli Liderimiz hödürlenen resminama gol çekip we ony elektron resminama dolanyşygy arkaly wise-premýere iberip, Buýrugyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ç.Gylyjow Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilmeginiň 13 ýyllygyna bagyşlanyp geçiriljek sergä we maslahata görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Şunuň bilen baglylykda, şu ýylyň 17-18-nji martynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň sanly ykdysadyýet, öňdebaryjy ýokary tehnologiýa ýaly möhüm ugurlar boýunça işleýän agzalary öz taýýarlan işlerini görkezerler.
Ýurdumyzda telekeçileriň işlemegi üçin zerur şertler döredilýär, hususy pudagy ösdürmek boýunça maksatnamalar döwlet derejesinde amala aşyrylýar. Munuň özi täze tehnologiýalary we öňdebaryjy tejribäni ornaşdyrmak arkaly döwrebap önümçilik üçin zerur mümkinçilikleri üpjün edýär. Häzirki zaman kärhanalarynda öndürilýän ýokary hilli önümler diňe bir içerki bazarlarda däl, eýsem, daşary ýurtlarda hem uly islegden peýdalanýar.
17-nji martda geçiriljek maslahata onlaýn tertibinde birleşmäniň welaýatlardaky agzalarynyň gatnaşmagy meýilleşdirilýär.
Şeýle hem wise-premýer milli Liderimiziň garamagyna bu düzümiň döredilmeginiň 13 ýyllygy mynasybetli meýilleşdirilen çäreleriň maksatnamasyny hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, telekeçileriň işiniň geriminiň giňeldilmeginiň, ýurdumyzyň ykdysady ösüşiniň depginleriniň ýokarlandyrylmagyny şertlendirýändigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz öňde boljak serginiň hem-de maslahatyň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyryp, bu forumyň türkmen telekeçileriniň üstünliklerini görkezmek bilen çäklenmän, eýsem, hususy haryt öndürijileriň önümlerini içerki we daşarky bazarlarda ilerletmäge, ýurdumyzyň işewürliginde maýa goýum we innowasion işleri ösdürmegiň has wajyp ugurlaryny kesgitlemäge ýardam edýän toplumlaýyn çärelerden ybaratdygyny belledi. Şeýle hem milli Liderimiz Senagatçylyr we telekeçiler birleşmesiniň gazananlarynyň hem-de kuwwatynyň gözden geçirilişinde Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy we Aşgabadyň 140 ýyllygy bilen bagly çäreleriň öz beýanyny tapmalydygyny belledi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Mämmedowa Halkara zenanlar güni mynasybetli baýramçylyk çärelerini geçirmäge görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
“Türkmenistan-parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” ýylynyň bahar paslynyň ilkinji aýynda bellenýän baýramçylyk mynasybetli, Aşgabatda we ýurdumyzyň welaýatlarynda konsertleri, dürli maslahatlary, sergileri, döredijilik duşuşyklaryny hem-de wagyz-nesihat çärelerini geçirmek meýilleşdirildi.
“Ýylyň zenany” we “Talyp gözeli-2021” bäsleşikleriniň jemleri jemleniler. Köp çagaly enelere “Ene mähri” diýen hormatly atlary dakmak we ähli amatlygy bolan täze ýaşaýyş jaýlarynyň açarlaryny gowşurmak dabaralary geçiriler.
Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde zenanlaryň hormatyna ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň baýramçylyk konserti bolar. Söwda-senagat edarasynda “Berkarar döwletiň bagtyýar zenanlary” atly aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy guralar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ajaýyp bahar baýramy bolan Halkara zenanlar gününiň ähmiýetini belledi. 8-nji martda dabaralary guramak bilen biz zenanlarymyza çuňňur hormatymyzy, hoşallygymyzy beýan edýäris hem-de olaryň jemgyýetde, ýurdumyzyň syýasy, ykdysady we medeni mümkinçiliklerini artdyrmakda eýeleýän ornuny açyp görkezýäris diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Milli Liderimiz döwletimiziň zenanlaryň erkin we bagtyýar durmuşy, öndürijilikli zähmeti, bilim we hünär almagy, watansöýüji ýaşlary terbiýeläp ýetişdirmegi üçin mundan beýläk-de zerur şertleri döretjekdigini belledi we meýilleşdirilen dabaralaryň, baýramçylyk çäreleriniň guramaçylyk derejesinde we ýokary ruhy galkynyş esasynda geçirilmegi babatda wise-premýere görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Öwezowtürkmen-eýran serhedindäki “Dostluk” demir ýol köprüsiniň üstünden geçýän ikinji demir ýol şahasyny birikdirmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzyň halkara ulag geçelgeleriniň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmak, ulag ulgamynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak, giň gerimli sebit ähmiýetli taslamalary durmuşa geçirmek ugrunda edýän yzygiderli tagallalarynyň netijesinde üstaşyr ýükleriň mukdary artdyrylýar. Olaryň hatarynda Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demir ýol ugry boýunça “Demirgazyk-Günorta” ulag-üstaşyr geçelgesi bar.
Şunuň bilen baglylykda, Gazagystan-Türkmenistan-Eýran halkara demir ýolunyň yzygiderli işini üpjün etmek, ýük akymlaryny mundan beýläk-de artdyrmak maksady bilen, milli Liderimiziň garamagyna türkmen-eýran serhedinde giň ugurly demir ýol şahasyny birikdirmek boýunça teklipler aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk, parahatçylyksöýüjilik hem-de hoşniýetli goňşuçylyk esaslaryna daýanýan daşary syýasaty yzygiderli durmuşa geçirmek arkaly sebitara we halkara gatnaşyklary meselelerine oňyn çemeleşmeleri, dürli pudaklarda, şol sanda ulag ulgamynda düzümleýin taslamalary öňe sürýändigini belledi.
Mälim bolşy ýaly, Merkezi Aziýanyň çägi “Demirgazyk-Günorta” we “Gündogar-Günbatar” ugurlary boýunça netijeli ulag geçelgeleri bolmak bilen, dünýäniň iri bazarlaryna çykalgany üpjün edýär.
Döwlet Baştutanymyz bu barada aýtmak bilen, ýurdumyzyň bu ugurda bar bolan mümkinçiliklerini doly durmuşa geçirmek, sanly tehnologiýalary ornaşdyrmak arkaly ýola goýulýan hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak maksady bilen, multimodal logistika hem-de üstaşyr geçelgeleri üçin amatly şertleriň üpjün edilmelidigini belledi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda giň möçberli halkara taslamalarynyň amala aşyrylýandygyny belläp, wise-premýere kesgitlenen meýilnamalary durmuşa geçirmek ugrunda zerur tagallalary etmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Geldinyýazow Türkmenistanyň “Altyn nesil” atly çagalar guramasyny döretmek boýunça alnyp barlan işler barada hasabat berdi.
7-14 ýaşly mekdep okuwçylaryndan ybarat boljak bu gurama döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy esasynda ýaş nesilleri watansöýüjilik ruhunda terbiýelemek, olaryň zehinlerini açyp görkezmegi üçin zerur şertleri üpjün etmek hem-de höweslendirmek maksady bilen döredilýär.
Wise-premýer hormatly Prezidentimiziň garamagyna Bilim ministrligi tarapyndan taýýarlanan şahadatnamanyň şekil taslamasyny hödürledi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýaş nesillere bilim-terbiýe bermek, olaryň jemgyýetçilik işjeňligini ösdürmek, köptaraply zehinlerini açyp görkezmek işleriniň ähmiýetlidigini belledi we bu babatda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasaryna degişli tabşyryklary berdi.
Çagalaryň bähbitleriniň ileri tutulmagy ýurdumyzyň umumy ykrar edilen halkara kadalaryna hem-de çuňňur ynsanperwer milli ýörelgelere esaslanýan we durmuş ulgamyny nazarlaýan döwlet syýasatynda möhüm ugurlaryň biri bolup durýar. Bagtyýar çagalyk biziň ertirki günümize ynamymyzdyr, kuwwatymyzdyr, şöhratymyzdyr diýip, milli Liderimiz belledi. Hormatly Prezidentimiz şahadatnamanyň şekil taslamasyny makullap, bu ugurda alnyp barylýan işleri dowam etmek barada wise-premýere degişli görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Abdrahmanow ýangyç-energetika toplumynyň düzümleýin edaralaryndaky işleriň ýagdaýy hem-de nebitiň çykarylýan mukdaryny artdyrmak boýunça amala aşyrylýan işler barada hasabat berdi.
Demirgazyk Goturdepe meýdançasynda “Türkmennebit” döwlet konserni tarapyndan ulanyş we gözleg guýularynyň gazuw işleriniň alnyp barylýandygy, “Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasytarapyndan bolsa aşaky gatlagy özleşdirmek maksady bilen, gözleg guýularynyň gazuw işleriniň ýerine ýetirilýändigi bellenildi.
Guýularyň önüm berijiligini ýokarlandyrmak hem-de täze guýulary burawlamak boýunça hyzmatlar amala aşyrylýar.
Ýurdumyzyň günbatarynda hem täze açylan Uzynada meýdançasyny özleşdirmek işi dowam edýär. Häzirki wagtda bu ýerde birnäçe guýudan önüm alnyp, täze guýulary burawlamak işleri ýerine ýetirilýärler.
“Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasy tarapyndan ýerine ýetirilen 2D seýsmiki gözleg-barlag işleriniň netijesinde ýüze çykarylan Günorta Uzynada meýdançasynda “Türkmennebit” döwlet konserni tarapyndan çuňlugy 6 müň 300 metr bolan gözleg guýusynyň gazuw işleri alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşine saldamly goşant goşýan nebitgaz toplumynyň netijeliligini ýokarlandyrmagyň möhüm wezipe bolup durýandygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýere täze geljegi uly nebit we gaz ýataklaryny senagat taýdan çalt özleşdirmäge, innowasion esasda onuň düzümini döwrebaplaşdyrmaga hem-de iri maýa goýum taslamalaryny, şol sanda Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň durmuşa geçirilmegini hemişe gözegçilikde saklamak babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Ýangyç-energetika toplumyna goşmaça maýa goýumlaryny çekmek, daşary ýurtlaryň energetika ulgamynda uly iş tejribesine hem-de öňdebaryjy tehnologiýalara eýe bolan ygtybarly nebitgaz kompaniýalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmek babatda hem degişli görkezmeler berildi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşynyň käbir beýleki meselelerine hem garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň sanly wideoaragatnaşyk arkaly mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglygyny, maşgala abadançylygyny, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Azatlygyň Lebapdaky habarçysy döwlet bahasyndan berilýän arzan unuň we ýagyň Darganata bilen Farap aralygyndaky etraplaryň hiç birinde berilmeýändigini, adamlaryň ir ertirden agşama çenli her gün "paýoga" garaşýandygyny habar berdi.
Dänewde her hepdäniň birinji güni her hojalyga iki buhankadan çörek berilýän eken, emma Darganatada, Çärjewde we Farapda bahasy 1 manat 50 teňňelik çörek hiç kime berlenok, towuk budy, ýumurtga barada gürrüň hem ýok diýip, habarçy 20-nji ýanwarda ýerli ýaşaýjylara salgylanyp aýtdy.
Bu ýagdaý, gowuşýan habarlara görä, sebit adamlarynda paýtagtyň ýaşaýjylarynyň özlerinden ileri tutulýandygy baradaky gümanly pikirleri köpeldýär. Ýerli synçynyň pikiriçe, munuň sebäbi adamlaryň arzan harytlaryň Aşgabatdaky ýaşaýjylara berilýändigini eşidip, "belki, lebap halkyna arzan harytlary bermesiz edendirler" diýip, öz ýanlaryndan ünjä galmaklary bieln bagly.
"Lebapda adamlar diňe un bilen ýag berilse-de razy" diýip, ol Azatlygyň habarçysy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Türkmenistan bugdaý ekip, galla garaşsyzlygyny üpjün etmäge girişeli bäri geçen onýyllyklarda ösümlik ýagy hem uly nobatly harytlaryň birine öwrüldi.
Un, ýag paýoklarynyň gijikmeginiň üstüne adamlaryň mellek ýerleriniň ölçenjekdigi baradaky habar hem urna boldy.
Görnüşinden, Farabyň etrap häkimligi şäherde we obada ýaşaýan adamlaryň howly ýa-da mellek ýerlerini ölçemek we döwlet bahasyndan berilýän harytlary adamlaryň kanun boýunça jaý salnan ýerlerine görä kesgitlemek kararyna gelene meňzeýär.
Farap häkimligi sowda edarasyna şäherde howluly jaýda ýaşaýan, ýeri 8 sotukdan kän bolan, obadaky mellegi 12 sotukdan köp bolan hojalyklara arzan un we ýag bermezligi tabşyrypdyr diýip, habarçy öz çeşmelerine salgylanyp aýtdy.
"Indi adamlar ýer katastr edarasyndan mellek ýeri barada güwänama almaly, soňra jemagat hojalygy edaralaryna bergisi ýok, elektrik togy, tebigy gaz we suw üçin bergisi ýok diýen kepilnama almaly" diýip, habarçy sözüniň üstüni ýetirdi.
Azatlyk un we ýag "paýoklarynyň" adamlaryň ýaşaýan mellek ýerleriniň möçberine görä kesgitlenjekdigi barada aýdylýanlara resmi tassyknama alyp bilmedi.
Mundan öň häkimiýetler käbir etraplarda, un we çörek gytçylygy mahalynda tamdyr çöregini bişirip satýan aýallary soraga çekip, un ýetmezçiliginiň sebäbini jemgyýetiň iň bir goragsyz agzalaryndan gözläpdiler. Emma häzir Lebapda bu hili un gytçylygynyň hem duýulmaýandygy, sebäbi hususy söwdada hiline görä 500 we 1000 manatdan satylýan unuň näçe diýseň tapdyrýandygy aýdylýar.
"Bu unlary zawoddan kimler we nädip çykaryp bilýär, bu garaňky" diýip, habarçy bilen gürleşen söwda işgäri aýtdy.
Onuň pikiriçe, häzirki ýagdaý dowam etse, döwlet tarapyndan ilat üçin goýberilýän arzan harytlaryň töweregindeki gümürtiklik azaljaga meňzemeýär.
"Döwlet paýogy aýryp, uny 50 manatdan däl-de, 100 manatdan erkin satdyrsa, döwlete ýene 50 manat goşmaça girdeji bolar, häzir 1000 manatdan satylýan undan döwlete diňe 50 manady barýar, galany korrupsiýany maliýeleşdirýär" diýip, Azatlygyň söhbetdeşi munuň düşünmez ýaly kyn mesele däldigini nygtady.
Şu aralykda Lebapyň merkezinde adamlaryň köne uçar menziliniň golaýynda ýerleşýän ýarym kanuny "daçalarynyň", kömekçi hojalyklarynyň ýykylýandygy mälim boldy.
"Turkmen.newsiň" maglumatyna görä, Türkmenabadyň ýerli jaý ulanyş edarasy 19-njy ýanwarda ýygnak geçirip, ol ýerdäki bagçylyk hojalyklarynyň, garažlaryň we jaýlaryň aýrylmalydygyny aýdypdyr.
"19-njy ýanwarda geçirilen ýygnakdan soň, öý dolandyryş işgärleri haýal etmän binalary ýykmaga başlady, adamlara taýynlyk görmek üçin bir günem berilmedi" diýip, garaşszty neşir bu ýerde onlarça maşgalanyň öý-emlägini ýirirýändigini habar berýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
25 shildede elimizdiń birqatar óńirinde ákimderdiń saılaýy bastalady. Saılaýdyń bul túri eldi demokratııalandyrýǵa baǵyttalǵan, halyqtyń erkin eskerip, tańdaý jasaý quqyǵyn berýdi kózdeıtin mańyzdy betburys bolady degen úmitpen qolǵa alynyp otyr, dep "Adyrna" ulttyq portaly QazAqparatqa silteme jasaıdy.
Endi bir aptadan keıin, naqtyraq aıtsaq, 14 shilde kúni jergilikti ýaqytpen saǵat 18.00-de aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń 730 ákimin saılaýǵa túsetin úmitkerler úgit-nasıhat jumystaryn bastaıdy. Zańǵa engizilgen ózgertýler men túzetýler boıynsha, bul shara 24 shilde saǵat 0.00-ge deıin jalǵasady .
Prezıdenttiń saıası máseleler jónindegi kómekshisi Erlan Qarın bul saılaý Memleket basshysy usynǵan saıası reformalardyń ekinshi jáne úshinshi paketteriniń aıasynda iske asyp jatqanyn aıtyp júr. Rasymen de, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń «Qazaqstan Jańa naqty ahýalda: is-qımyl ýaqyty» atty Joldaýynda 2021 jyldan bastap aýyl ákimderiniń tikeleı saılaýyn ótkizý týraly tapsyrma berilgen bolatyn. Jergilikti basqarý men ózin-ózi basqarýdy reformalaý birqatar strategııalyq mindetterdi sheshýge baǵyttallyp otyr:
-birinshiden, jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryn saılaýdy ashyq memlekettik basqarý qaǵıdaty retinde engizý jáne «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrý;
-ekinshiden, azamattardyń aýyldyq aýmaqtardy damytýǵa jáne jergilikti mańyzy bar máselelerdi sheshýge qatysý múmkindigin keńeıtý;
-úshinshiden, atqarýshy jáne zańnamalyq ókilettikterdi tómengi deńgeıge kezeń-kezeńimen berý;
- tórtinshiden, aýyl ákimderin tikeleı saılaý kezinde partııalardyń ókilettikterin keńeıtý arqyly saıası básekelestikti damytý.
Úkimet Prezıdent Joldaýyn iske asyrý jónindegi jalpyulttyq jospardyń 139 jáne 140-tarmaqtary boıynsha aýdandyq mańyzy bar qalalardyń, aýyldardyń, kentterdiń, aýyldyq okrýgterdiń ákimderin tikeleı saılaýdy engizý jónindegi zań jobalaryn ázirlep shyqty.
Osylaısha 24 mamyrda Memleket basshysy «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly «Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýııalyq zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Konstıtýııalyq zańynyń, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine saılaý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańnyń jańartylǵan nusqalaryna qol qoıdy.
Qujatqa Prezıenttiń tapsyrmasy boıynsha «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýııalyq zańǵa Parlament Májilisin saılaý kezinde saıası partııalardyń ótý shegin 7% -dan 5%-ǵa deıin tómendetý, sondaı-aq barlyq deńgeıdegi saılaý bıýlletenderiniń nysandaryna «Bárine qarsymyn» degen baǵan engizý jónindegi erejeler jańadan engizildi. «Bárine qarsymyn» degen baǵany bar bıýlletender biz aıtyp otyrǵan ákimderdiń tikeleı saılaýynda alǵash ret qoldanysqa engeli otyr.
Resmı statıstıka boıynsha, Qazaqstan halqynyń 40%-dan astamy aýyldyq eldi mekenniń turǵyny retinde tirkelgen. Iaǵnı aýyldyq aýmaqtardy basqarýdyń tıimdi tetigin qalyptastyrý isine Qazaqstan azamattarynyń 40%-dan astamy atsalyspaq.
Joǵaryda atalǵan zań boıynsha aýyldyq aýmaqtardyń 2 346 ákimi budan bylaı tikeleı saılaý arqyly anyqtalýy tıis. Bıyl sonyń 775-i óz taǵdyryn aıqyndaıdy.
Zań boıynsha atalǵan sanatqa jatatyn ákimderdiń saılaýyna kandıdat usynýdyń mynadaı tártipteri bar:
- saıası partııalar óz músheleri arasynan úmitker usyna alady;
- tıisti saılaý okrýginde turatyn saılaýshylardyń keminde 1%-ynyń qolyn jınaǵan adam ózin-ózi usyný tártibimen saılaýǵa túse alady;
- eger usyný merziminiń sońyna ekiden kem kandıdat usynylsa, aýdan (oblystyq mańyzy bar qala) ákimi úmitker usyna alady.
Saılaý naýqanynyń merzimderi men kezeńderi bylaısha belgilengen:
– Saılaý naýqanynyń jalpy merzimi – 30 kún. Al is basyndaǵy ákimniń ókilettik merzimi aıaqtalǵan jaǵdaıda saılaý 40 kún buryn jarııalanady jáne jumys istep turǵan ákimniń ókilettik merzimi aıaqtalǵanǵa deıin 10 kún buryn ótýi tıis;
– Is basyndaǵy ákimniń ókilettigi toqtatylǵan jaǵdaıda saılaý ákimniń ókilettigi merziminen buryn toqtatylǵan kúnnen bastap bir aı ishinde taǵaıyndalady jáne taǵaıyndalǵan kúninen bastap 30 kún ishinde ótýi tıis. Kandıdattardy usyný saılaý jarııalanǵannan keıingi kelesi kúni bastalyp, saılaý kúninen 15 kún buryn aıaqtalady. Iaǵnı, taǵaıyndaý merziminiń uzaqtyǵy 14 kúnge jetýi múmkin. Osy ýaqyt ishinde kandıdat tirkeýge qajetti qujattardy jınaýmen aınalysady. Kandıdattardy tirkeý saılaý kúninen 10 kún buryn aıaqtalady. Osy kezeńde aýmaqtyq saılaý komıssııasy usynylǵan qujattardyń durystyǵyn tekseredi. Saılaý kúniniń aldyndaǵy sońǵy onkúndikte úgit-nasıhat is-sharalary jáne saılaýdyń ózine daıyndyq júzege asyrylady. Saılaý ótkizilgennen keıin úsh kún ishinde qorytyndy shyǵarylady, jeti kún ishinde saılanǵan ákimdi tirkeý júzege asyrylady. Bul rette saılanǵan ákimniń ókilettigi ony tıisti aýmaqtyq saılaý komıssııasy tirkegen kezden bastalady.
Aldaǵy saılaýdy úılestiretin saılaý komıssııalarynyń ókilettikteri de naqtylanǵan. Saılaýdy taǵaıyndaýǵa, kandıdattardy usynýǵa jáne tirkeýge baılanysty negizgi saılaý is-sharalaryn aýdandyq (qalalyq) aýmaqtyq saılaý komıssııalary júzege asyrady. Daýys berý kúnine baılanysty saılaý rásimderin ýchaskelik saılaý komıssııalary iske asyrady. Oblystyq aýmaqtyq saılaý komıssııalaryna zańdylyqtyń saqtalýyn baqylaý, sondaı-aq qarjylyq, materıaldyq-tehnıkalyq jáne ádistemelik qamtamasyz etý máseleleri júktelgen. Ortalyq saılaý komıssııasy saılaý zańnamasynyń birkelki qoldanylýyn, aýmaqtyq saılaý komısısıalary qyzmetiniń «Saılaý týraly» zańnama talaptaryna sáıkestigin baqylaýdy, sondaı-aq naýqandy jalpy ádisnamalyq súıemeldeýdi júzege asyrady.
Kandıdat tóleıtin saılaý jarnasynyń mólsheri QR zańnamasynda belgilengen eń tómengi jalaqynyń bir eselengen mólsherinde teń – 42 500 teńge.


text:
Aşgabatda şu gün, 25-nji sentýabrda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlyklyk etmeginde, ýurtda dowam edýän azyk ýetmezçiliginiň we saglyk aladalarynyň arasynda, Türkmenistanyň Halk maslahaty geçirildi. Döwlet baştutany öz sözlän sözünde ýene "gazanylan üstünlikler" barada aýdýan sözlerini gaýtalady we täze kitabyny ýazyp gutarandygyny, ony "Garaşsyzlyk - bagtymyz" diýip atlandyrandygyny habar berdi.
Türkmen TW-si düýn Aşgabatda Halk maslahatynyň beýleki sebitlerden gelen maskaly agzalarynyň aýdym-saz bilen garşylanylyşyny görkezen bolsa, bu gün Halk maslahatynyň mejlisiniň arasy açygrak oturdylan, emma maskasyz adamlaryň gatnaşmagynda geçirilişini görkezdi.
"Türkmenportal" neşiriniň maglumatyna görä, mejlise Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk maslahatynyň agzalary, Mejlisiň deputatlary, döwlet edaralarynyň, syýasy partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, welaýat, etrap, şäher häkimleri, ýaşulular gatnaşdy. Mundan başga, el çarpylýan sahnalarda bu çärä onlarça ýaş adamyň, belki-de studentleriň hem çagyrylandygy belli bolýar.
Ozal habar berilmegine görä, parlamentiň ýokary palatasy, ýagny Halk maslahatynyň 56 agzasy bolup, oňa her welaýatdan we Aşgabatdan sekiz, jemi 48 agza saýlanýar, ýene 8 agza prezident tarapyndan bellenilýär. 25-nji sentýabrda halk maslahatyna gatnaşan adamlaryň sanyna seretseň, olaryň köpüsi saýlanan ýa prezident tarapyndan bellenen adamlar däl diýip, synçylar aýdýar.
Maslahatyň esasy temasy türkmen döwletiniň Garaşsyzlygyň 30 ýylynda gazanan üstünlikleri boldy, ýurdy mundan beýläk hem ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy, halkyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen möhüm çözgütler kabul edildi diýip, habarda bellenýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň sözlerine görä, türkmen halky taryhy taýdan örän gysga döwürde özüni parahatçylyk söýüji, gurmagy we döretmegi başarýan dostlukly millet hökmünde görkezdi.
Şeýle-de, prezident, premýer-ministr we şol bir wagtda hem Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň başlygy bolup durýan Gurbanguly Berdimuhamedow "kuwwatly ykdysady ösüşiň çuňňur binýadynyň" esaslandyrylandygyny öňe sürdi.
Azatlygyň habarçylary soňky ýyllarda ýurduň ykdysady ýagdaýynyň, şol sanda azyk üpjünçiliginiň barha ýaramazlaşýandygyny, ilatyň durmuş derejesiniň örän pese gaçandygyny habar berýärler. Emma hökümet mejlislerinde gyssagly çözülmegini talap edýän sosial meseler, tebigy hadysalar, şol sanda dünýäniň ösen ýurtlaryny hem uly alada goýan pandemiýa hadyslary resmi taýdan boýun alynmaýar.
Prezident öz çykyşynda türkmen döwletiniň daşary syýasatynyň ähmiýeti, halkara giňişligindäki "ýokary abraýy" barada hem durup geçdi, Türkmenistanyň dünýä ýurtlary bilen dostlukly, işjeň gatnaşyklary ösdürmäge gönükdirilen parahatçylyk söýüjilik strategiýany durmuşa ornaşdyrmagy dowam etdirjekdigini aýtdy.
Soňra, Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy mynasybetli, zähmetde tapawutlanan raýatlary döwlet sylaglary bilen sylaglamak baradaky permanlara gol çekildi.
Döwlet mediasynda yzygiderli tekrarlanmagyna görä, Türkmenistanyň Halk maslahaty ýurduň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda “iňňän möhüm" orun tutýar we jemgyýetiň dürli gatlaklarynyň wekilleriniň “öz pikirlerini aýtmagyna”, döwletde “demokratiýanyň dabaralanmagyna ýol açýar”.
Emma synçylar açyk we adalatly saýlawlarda saýlanmadyk adamlar tarapyndan düzülen guramanyň Türkmenistanda awtoritar dolandyryşy pugtalandyrmagyň we hakyky demokratik özgertmeleriň öňüni almagyň özboluşly guralyna öwrülendigini öňe sürýärler.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň başky ýyllarynda prezident Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultunyň güýçlendirilmeginde ulanylan Halk maslahaty 2008-nji ýylda Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýatyryldy we soň, ýurtdaky ykdysady kynçylyklaryň çuňlaşmagy bilen, gaýtadan dikeldildi.
Täzeden dikeldilen maslahat 2018-nji ýylda Garaşsyzlyk gününi üýtgedip, 27-nji oktýabrdan 27-nji sentýabra geçirmek baradaky teklibi tassyklady; Türkmenistanyň raýatlarynyň garaşsyzlygyň başky ýyllaryndan bäri alýan durmuş ýeňilliklerini, mugt berilýän tebigy gaz, elektrik we suw paýlaryny ýatyrmak baradaky karara biragyzdan ses berdi.
Maglumat üçin aýdylsa, geçen ýylyň sentýabrynda, Türkmenistanyň baş kanunyna girizilen soňky üýtgetmelere we goşmaçalara laýyklykda, ýurduň parlamenti iki palataly ulgama geçirilip, täze parlament “Milli Geňeş” atlandyryldy we Halk Maslahatyndan hem-de Mejlisden ybarat edildi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Ghabiyden JÁKEEV, Gh.Mýsirepov atyndaghy qoghamdyq qordyng diyrektory: Jastardy әdebiyetke baulysaq deymiz
- Ghabiyden myrza, Gh.Mýsirepov atyndaghy qoghamdyq qordyng júmysy turaly maghlúmat aita otyrsanyz...
- 2008 jyly jeltoqsan aiynda Jazushylar odaghynyng irgesinen Gh.Mýsirepov atyndaghy qor qúryldy. Kezinde marqúm Sәken Jýnisov, Safuan Shaymerdenov siyaqty biliyard dese, «ishken asyn jerge qoyatyn» aghalarymyz: «Biliyard sportyn Qazaqstangha әkelgen - Ghaben» dep aityp jýretin. Ghabeng biliyard oiynyn úiymdastyru arqyly qarajattan, baspanadan qysylyp jýrgen qalamgerlerding túrmystyq mәselesin sheship bergen kórinedi. Gh.Mýsirepov atyndaghy qoghamdyq qor da bolashaqta qalamgerlerdin, ziyaly qauym ókilderining túrmystyq mәselesi men mәdeny ómirine yqpal etudi kózdeydi. Qoghamdyq qordy qúrghanda, eng aldymen, Qazaqstanda biliyard sportyn damytudy maqsat ettik. Qordyng janynan biliyard klubyn ashtyq. Klub mýsheleri: tóraghasy - Qalihan Ysqaq, Asanәli Áshimov, Iran-Ghayyp, Jýrsin Erman, Qúman Tastanbekov, Shómishbay Sariyev, Tolymbek Álimbekúly, Bayghaly Esenәliyev, Shәripbek Aghybayúly, Bekjan Túrys, Janarbek Áshimjan syndy belgili azamattar. Byltyr biliyard oiynynan Gh.Mýsirepov turniyri túnghysh ret respublika kóleminde resmy shara retinde ótkizildi. «Núr-Otan» HDP demeushilik jasaghan ol turnirge biliyardqa qyzyghatyn barlyq qalamgerler, ziyaly qauym ókilderi qatysty. Tayauda ekinshi turnirdi úiymdastyrdyq. Ol turnirdi Memleket jәne qogham qayratkeri, marqúm Altynbek Sәrsenbaevqa arnadyq. «Atymdy atap, sybaghamdy itke sal» demekshi, búl sharagha demeushilik jasaghan azamattardyng atyn atap ótken oryndy bolar. Olar - belgili mesenat Izbasar Bozaev, últ janashyry Ádilet Núrbekov, A.Sәrsenbaev atyndaghy qoghamdyq qordyng tóraghasy Aydos Sarym, Memlekettik tildi qorghau qorynyng tóraghasy Berik Ábdighaliyev jәne birqatar janashyr azamattar. Gh.Mýsirepov qory Altynbek Sәrsenbaev atyndaghy respublikalyq turnirdi jylda dәstýrli týrde ótkizetin bolady.
- Marqúm Altekenning naghyz últ azamaty, qogham qayratkeri bolghandyghynda dau joq, biraq qor Gh.Mýsirepov qory bolsa, «Qazaqstangha biliyardty әkelgen Ghaben» bolsa, onda jylda ótkiziletin turnir nege Altynbek Sәrsenbaev turniyri dep atalady, osy jaghy týsiniksizdeu...
- Áriyne, Gh.Mýsirepov atyndaghy respublikalyq turnir de jyl sayyn ótetin bolady. Al A.Sәrsenbaev turniyrin ótkizudi, oghan demeushilik jasaudy moynyna alyp otyrghan A.Sәrsenbaev atyndaghy qoghamdyq qor.
- Gh.Mýsirepov qoryn qúruda qanday qajettilik boldy? Qordyng maqsaty ne?
- Áriyne, qordyng júmysy tek biliyard oiyndaryn úiymdastyrumen shektelmeydi. Bekitilgen jarghy boyynsha 12 baptan túratyn mindettemelerdi jýzege asyrudy qolgha alyp otyrmyz. Onyng ishinde Gh.Mýsirepov oqularyn úiymdastyru, yaghny jazushy shygharmalary arqyly qazaq tilin nasihattau, QazÚU-dyng filologiya fakulitetining bir studentine jylyna bir ret Gh.Mýsirepov atyndaghy stiypendiya taghayyndau, Gh.Mýsirepov atyndaghy jastar teatrymen jәne mekteppen tyghyz baylanys ornatyp, shygharmashylyq tútastyqta júmys jasau kózdelgen, halyqaralyq mәdeny baylanystar ornatu mәselesi qarastyrylghan. Onyng ishinde Resey, Bashqúrtstan, Tatarstan, Týrkiya elderimen әrtýrli dengeyde júmys jasaytyn bolamyz. Sonymen qatar jyl sayyn dramaturgiyalyq shygharmalargha bәige jariyalap, Gh.Mýsirepov jýldesin taghayyndaudy josparlap otyrmyz. Jaqsy shygharmalar iriktelip, Gh.Mýsirepov teatrynda qoyylatyn bolady. Ózderiniz bilesizder, Ghabit Mýsirepov sonynan mol múra qaldyrghan jazushy. Ol kisining enbekterin jastar arasynda nasihattau arqyly keler úrpaqty әdebiyetke, ónerge baulysaq degen armanymyz bar, jastardyng qazaq tilining mәrtebesin jete úghynuyna, olardyng tәrbiyesine, patriottyq ruhynyng berik qalyptasuyna yqpal etsek deymiz. Batystyng ómir-salty, mәdeniyeti, kinosy qazirgi jastar ýshin «qúndylyqqa» ainaldy. Olardyng osynday keri kózqarastaryn ózgertuge bar kýshimizdi saluymyz kerek. Osy maqsatta biz JOO-da әrtýrli әdebiy-mәdeny keshter, ghylymiy-teoriyalyq konferensiyalar, aqyndar mýshәiralaryn ótkizdik. Múnday sharalardy jyl sayyn úiymdastyrudy kózdep otyrmyz.
- Gh.Mýsirepov múrajayymen baylanystarynyz qalay?
- Múrajaymen tyghyz birlestikte júmys jasaymyz. Mәselen, jyl sayyn Gh.Mýsirepov atyndaghy stiypendiyagha layyq dep tanylghan studentti osy múrajaygha shaqyryp, ony resmy týrde tabystau rәsimin jylda osy múrajayda ótkizuge kelistik. Basqa da irili-úsaqty mәdeny sharalardy Ghabenning múrajayymen birlesip atqaratyn bolamyz...
- Jazushynyng tikeley úrpaghy qor júmysyna qyzyghushylyq tanytyp, aralasa ma?
- Ghabenning kishi qyzy Gýlnәr qor qúryltayshylarynyng biri. Ol kisining aqyl-kenesine qúlaq týrip, «bir jaghadan - bas, bir jennen - qol shygharyp» júmys istep otyrmyz. Ghabenning jeke múraghatyna qatysty dýniyelerde, kitabyn shygharyp, shygharmalaryn nasihattauda ol kisining kómegi zor bolmaq.
- Tarihshy retinde sizdi qanday jayttar tolghandyrady?
- Bizding tarih jayly týsinigimiz tayaz. Biz beyne gharyshtan kelgen siyaqtymyz. Óz memleketimizding tarihy, týp tamyry turaly kóp bilmeymiz. Mәselen, alysqa barmay-aq, osy Almaty oblysyn alyp qaranyzshy. Saq qorghandarynyng neshe týrli ýlgisi túr. Tarih pa? Tariyh. Sol jerler tarihtan, tarihy qúndylyqtan habary joq bәzbireulerding әjethanasyna ainalghan... Saq, Ýisin, Esik qorghandarynyng shaghyn bir bóligi ghana bolmasa, negizinen búl tarihy eskertkish, arheologiyalyq qúndy obektiler layyqty dәrejede qorghalmay otyr. Tipti bayaghyny bylay qoyghanda, kýni keshe basymyzdan ótken talay tarihy oqighalardan sabaq alyp, sol arqyly jastardyng últ tarihy men últ bolashaghyna degen pozisiyasyn, patriottyq sezimin qalyptastyrsaq, qúba-qúp bolar edi. Biz osy maqsatta aughan soghysy ardagerlerining qauymdastyghymen de tyghyz baylanys ornatudy kózdep otyrmyz. Óitkeni olardyng ómiri tariyh. Al tarih - jastargha ýlgi etetin qúndylyq boluy tiyis...
Ángimelesken
Sәule ÁBILDAHANQYZY
«Ayqyn» gazeti 1 shilde 2009 jyl


text:
Ykdysadyýetiň gülläp ösýän ýerinde ýaşaýyş-durmuş ähli taraplaýyn ösüp ugraýar. Munuň şeýledigine Berkarar döwletimiziň mysalynda hem göz ýetirse bolýar. Türkmenistanyň kuwwatly ykdysadyýeti kemala geldi. Garaşsyz ýurdumyz hormatly Prezidentimiziň işläp düzen ykdysady strategiýasyna laýyklykda öňe tarap ynamly gadam urýar, öz Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygynyň toýuny mynasyp zähmet sowgatlary bilen garşylaýar. Syýasy, durmuş-ykdysady we medeni ösüşleriň ähli ugurlarynda gazanylýan ýokary sepgitler döwletimiziň täze taryhynda buýsançly sahypalary ýazýar. Dünýä ykdysadyýetinde ýüze çykýan kynçylyklara seretmezden durnukly ösüş häsiýetini saklaýar. Ildeşlerimiziň ýaşaýyş-durmuşyny häzirkisinden hem gowulandyrmak üçin milli Liderimiz tarapyndan taýýarlanylýan milli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Ýurdumyzyň gündogar sebiti bolan, Amyderýanyň boýunda ýerleşen gadymy Lebap welaýatynda hem milli ykdysadyýetimiziň ösüşine goşant goşýan işleriň gerimi giňelýär. Sebitde diňe soňky ýyllarda il-ýurt ähmiýetli ululy-kiçili desgalaryň ýüzlerçesi gurlup, ulanmaga berildi, olaryň birnäçesiniň gurluşygy gyzgalaňly dowam edýär. Ynha, ýakynda hem Çärjew etrabynyň çäginde ýerleşýän «Lebap» döwlet elektrik stansiýasynyň ýanynda 2018-nji ýylyň noýabrynda düýbi tutulan kuwwatlylygy 432 MBt bolan gazturbinaly elektrik stansiýasy dabaraly ýagdaýda ulanylmaga berildi. Elektrik toguny öndürýän kuwwatly kärhananyň önümçiligi öňdebaryjy ylmyň we tejribäniň gazananlaryna daýanýar. Ondan sähelçe wagt öňräk bolsa hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Kerki şäherinde Halkara howa menziliniň dabaraly açylyşy bolup geçdi.
Welaýatda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň mundan beýläk-de ýokary depginler bilen ösmegine möhüm goşant goşýan, ilatyň durmuşyny düýpgöter üýtgedýän desgalaryň ençemesiniň gurluşygynyň amala aşyrylandygy kanuny guwanç duýgusyny döredýär. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen Amyderýanyň üstünden gurlan owadan we kuwwatly demirýol hem-de awtomobil köprüleri hem sebitdäki özgertmeleriň çaltlanmagynda örän ähmiýetli boldy.
Welaýatyň çäginde täze kärhanalaryň ençemesi döredililip, täze iş orunlary hem peýda bolýar. Amyderýanyň sag kenarynda kuwwaty 1 million tonna önüm öndürmäge barabar bolan „Lebap“ sement zawodynyň ikinji tapgyrdakysynyň gurluşygyna girişildi.Munuň özi ýurdumyzyň eksport kuwwatynyň ýene-de artmagyna getirjekdigini görkezýär . Keramiki-bezeg plitalaryny öndürmäge niýetlenen hususy eýeçilikdäki kiçi zawodlaryň we beýleki ownukly-irili kiçi kärhanalaryň gurluşygy dowam edýär.
Welaýatda başga-da göz öňünde tutulýan gurluşyklar üçin zerur bolan önümleri öndürýän dürli kärhanalaryň ulgamy hem döredilýär. Olarda dünýäniň ösen tehnologiýalary ornaşdyrylýar. Welaýatyň gündogarynda Köýten sebitinde çig mal potensialynyň baý gorunyň bolmagy ykdysadyýetimiziň geljekki ösüşleriniň mümkinçilikleriniň has giňdigini görkezýär. Şu ýerde ýene-de bir il-ýurt bähbitli meseleleriň biriniň Gahryman Arkadagymyzyň tagallasy bilen üstünlikli çözülýändigini, ýagny ýaşlarymyzyň ykdysadyýetimizde bolup geçýän özgertmeler bilen baglanyşykly bilim, hünär öwrenmeklerine hem giň ýollaryň açylýandygyny guwanç bilen aýdasymyz gelýär. Biziň döwletimiziň gazanýan üstünlikleri, Gahryman Arkadagymyzyň aýdyşy ýaly, ýaşlarymyzyň bilim we hünär derejeleriniň kämilligi bilen berk baglanyşyklydyr. Ýaşlaryň kämil bilim almaklarynyň we zerur bolan hünärleri edinmekleriniň ýurdumyzyň we milli ykdysadyýetimiziň geljekki ösüşlerini üpjün edýändigi barada hormatly Prezidentimiz hem şu ýylyň 1-nji sentýabrynda täze okuw ýylynyň başlanmagy mynasybetli ýaşlar bilen geçiren umumy okuw sapagynda belläp geçipdi.Häzirki wagtda hut welaýatyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda ýaş hünärmenleriň müňlerçesi zähmet çekýär. Bu bolsa milli ykdysadyýetimizde amala aşyrylýan tehnologik özgertmelere laýyklykda ýaş hünärmenleriň taýýarlygynyň hem maksada okgunly alnyp barylýandygyny aýdyň görkezýär. Lebap welaýatynyň ykdysadyýetiniň dürli pudaklarynda ornaşdyrylan dünýäniň ösen tehnologiýalary hem bu gün başarnykly hünärmenleriň ellerinde jemlenýär. Bu bolsa ykdysadyýetde geljekki ösüşlere alnan ugruň örän dogrudygyna güwä geçýär.
Gümrük habarlary
Garaşsyzlygyň 30 ýyllygyna ykdysadyýet durnukly ösüşleriň ýolunda
Ykdysadyýetiň gülläp ösýän ýerinde ýaşaýyş-durmuş ähli taraplaýyn ösüp ugraýar. Munuň şeýledigine Berkarar döwletimiziň mysalynda hem göz ýetirse bolýar. Türkmenistanyň kuwwatly ykdysadyýeti kemala geldi. Garaşsyz ýurdumyz hormatly Prezidentimiziň işläp düzen ykdysady strategiýasyna laýyklykda öňe tarap ynamly gadam urýar, öz Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygynyň toýuny mynasyp zähmet sowgatlary bilen garşylaýar. Syýasy, durmuş-ykdysady we medeni ösüşleriň ähli ugurlarynda gazanylýan ýokary sepgitler döwletimiziň täze taryhynda buýsançly sahypalary ýazýar. Dünýä ykdysadyýetinde ýüze çykýan kynçylyklara seretmezden durnukly ösüş häsiýetini saklaýar. Ildeşlerimiziň ýaşaýyş-durmuşyny häzirkisinden hem gowulandyrmak üçin milli Liderimiz tarapyndan taýýarlanylýan milli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär.


text:
«Türkmenistanda ylym we tehnika» žurnaly, #2, 2018 (.pdf)
Mazmuny
T. Annagulyýew, A. Ataýew.
Ýer kadastry, topragyň gurplulygy we meliorasiýa.
Ý.M. Nuryýew, Ş. Agalyýew.
Magtymgulynyň döwletlilik, jemgyýetçilik we ahlak garaýyşlary.
B. Diwangulyýewa.
«Görogly» eposy etnografk çeşme hökmünde.
T. Myradowa.
Abdylla Mübäregiň ylmy garaýyşlarynyň beýany.
M. Annanurow.
Hoja Ahmet Ýasawynyň ahlaky hikmetleri.
G. S. Allaberdiýewa.
Harby talyplary terbiýelemekde ahlak kadalarynyň ähmiýeti.
B. Toýlyýewa.
Iňlis we türkmen dillerinde hil sypatly söz düzümleriniň deňeşdirme derňewi.
M.A. Nurlyýewa.
Nemes alymlarynyň terjimäniň nazaryýeti boýunça garaýyşlary.
M.Ö. Myradowa.
Milli mata dokmaçylygynyň ösüş taryhynyň öwrenilişi.
H.K. Nunnaýew.
Orta mekdepleriň bedenterbiýe-sport işlerinde innowasion tehnologiýalary peýdalanmagyň ähmiýeti.
G. Durdymyradow, D. Kakajanow.
Bilim goruny baýlaşdyrmakda audiokitaplaryň orny.
Ş. Annagylyjowa, R. Amangeldiýew.
Rejep Rejebowyň Fortepianoly kwintet-poemasynda tematizmiň aýratynlyklary.
M. Hezretow.
Kompýuter tehnologiýalary arkaly amala aşyrylýan jenaýatçylykly hereketleriň garşysyna göreşmegiň meseleleri.
G.A. Joraýew.
Energetika howpsuzlygynyň halkara-hukuk esaslary.
H.A. Geldiýew.
Kemsiz simpleks usuly.
A. Garajaýew, G. Kutlyýew.
Obýektleri amatly dolandyrmagyň matematiki modeli we onuň gradiýent usulynda çözülişi.
H. Rahmanow, M. Atabaýewa.
Howa ulagynyň meselelerine kämil tehnologiýalaryň ornaşdyrylyşynyň häzirki zaman ýagdaýy.
H.M. Saparlyýew.
Ýertitremeden goranmagyň ýerli usulyýetleri.
T. Ýazbaýew.
Ekin meýdanlarynyň ekologiýa taýdan arassalygynyň durnuklylaşdyrylyşy.
P.A. Kepbanow, A.W. Pawlenko, O.P. Durdyýewa.
«Altyn asyr» Türkmen kölüniň sebitiniň öri meýdanlary we olary peýdalanmagyň meseleleri.
N.K. Amannepesow.
Ýürek işemiýa keselinde koronar arteriýalary stentirlemegiň kliniki-funksional netijelerine baha bermek.
A.A. Seýitmedowa, G.A. Toşşiýewa, R.H. Atajanow, A. A. Geldiýew.
Ýatgynyň miomasy ýatgy boýunjygynyň kanseriniň döremegine täsir edýän şert hökmünde: skrining barlagynyň netijeleri.


text:
Türkmeniň haly — asyrlaryň owazy
Haly — türkmeniň haly-ahwaly, durmuşy, geçmişi, şu güni, bahar-ýazyň owadan keşbine beslenen ajaýyp ýaýlalary, daglary, urp-adaty, kalp gözelligi. Ol zenanlarymyzyň köňlüniň hem aňynyň iň bir ajaýyp önümi. Haly diýen söz aslynda-da hala gelmek, janlanmak, döremek, ýaýramak ýaly sözleriň gözbaşynda duran adalga. Munuň şeýledigini ikinji jahan urşunyň ilkinji gazaply ýyllarynda, beýleki ähli tylda zähmet çekýän raýatlarymyz bilen birlikde jan aýaman işlän zenanlarymyzyň dokan, öz döwrüniň taryhy hem medeni ýadygärligi hökmünde halyşynaslary, bütin adamzady aňk edip, haýran galdyran, 1940-njy ýyllarda dünýäniň iň uly halysy hökmünde taryha giren, elwan öwüşginli meýdanyny «Guşly göl» teke halysy, «Guşly gölüňem» «Guşaýak göl» nagyşlary bezän, meýdany 193 inedördül metr bolan äpet halynyň «Türkmen kalby» diýlip atlandyrylmagy hem tassyklaýar. Elbetde, halylaryň gözelligi, gymmaty, mukaddesligi, giňiş älemi özünde beýan edýänligi hakynda alym, Gahryman hem Mähriban Arkadagymyz «Arşyň nepisligi» atly kitabynda şeýle beýan edýär: «Türkmen halysy maddy hem ruhy baýlygyň hiç üýtgewsiz çeşmesi deýin, ynsanyň ünsüni hemişe özüne çekýär. Çünki ol gaýtalap-gaýtalap, sünnäliginiň, gözelliginiň aňyrsyna çykyp bolmaýan ummasyz giňişlik älemi».
Hala gelmek, janlanmak, döremek, ýaýramak ýaly sözleriň gözbaşynda duran halyda Magtymguly Pyragynyň «Pelegidir» şygrynda:
Galam ýazanda ser haty,
Asy ýazmyş biz ummaty,
Adam atanyň sulbaty,
Ýedi ýeriň topragydyr
— diýlip bellenilişi ýaly, ene Zemindäki barlyk, Adam atanyň on iki süňňüniň ýedi yklymyň topragyna eýlenişi, ondan kemala gelşi, ilkinji atamyzdan soň ekerançylyk, maldarçylyk, gurluşyk... medeniýetleriniň ösüp-örňäp başlamagy, tebigy sazlaşyk, ömür dowamaty öz beýanyny tapýar. Olary ene-mamalarymyz el hünäri bolan halylarda beýan edip, biziň aslymyz, taryhy-geçmişimiz, pederlerimiziň amala aşyran sünnä durmuşy hakynda miras galdyran «Haly» atly eserlerini okap göz ýetirmegimizi isläpdirler. Munuň şeýledigini hormatly Prezidentimiz «Arşyň nepisligi» atly eserinde: «Men häzirki döwürde mähriban Watanymyzyň gülläp ösýän döwründäki keşbinde halkymyzyň haly sungatyndaky ýaly çuňlugy we täsinligi, haýran galdyryjylygy görýärin.
Haly diýmegiň özi, meniň pikirimçe, türkmeniň tutuş ömrüdir.
Ata-babalarymyzyň heňňamlar aşyp gelen bu ýollaryny asla halysyz okap hem bolmaz» diýip belleýär.
VIII asyryň dana gojalarynyň biri Gorkut atanyň döwründe janly-diri baýlygy Ýeriň ýüzüne, hereketsiz göwher, zümerret, altyn, kümüş... ýaly baýlyklary Zeminasty gatlaga sygmaýan, güýjüne-gaýratyna baýrynyp gündogardan Çyn-Maçynyň demirgazyk ülkelerinden gözbaş alýan, günbatarda Bagçasaraýa, Moldowanyň Gökoguz ülkelerine baryp ýetýän, demirgazyk-günortada häzirki Tatarystandan Ortaýer deňzi aralygyny eýeleýän ýurduna buýsanýan türkmenleriň kämil ruhy taňryparazlygyň, otparazlygyň, semawylygyň (asmanhudaýlylygyň) hem çygryndan çykyp, käbir agtaryp tapmaýan sowallarynyň jogabyny Yslamyýetiň filosofiýasynda görýär. Asman şalygyndaky barlyk, Aý, Gün, ýyldyzlar, planetalaryň Zemin bilen sazlaşygy hakynda «Çarhypelek», «Ümür-duman», «Älem», «Tegment», «Okgözi», «Çopantelpek», «Sekizgoçak», «Käbeýoly», «Gülýaýdy» ýaly nagyşlary-gölleri, pederlerimiziň taryhyň gatlarynda miras galdyran, döreden maddy hem ruhy medeniýeti, siwilizasiýasy hakynda zenan kalbynyň, aňynyň önümi bolan halylarymyzda düýpli gürrüňler edilýär. Bu ötülen ha külpetli, ha-da lezzetli durmuş ýollarynyň milli-ruhy ýagdaýyny okap bolýan ýeke-täk eseriň türkmen halysydygy barada hem hormatly Prezidentimiz öz kitaplarynda örän inçelik bilen düşündirýär. Pyragy pederimiziň:
Üç essesi däli derýa,
Bir esse ýerde müň gowga
— diýip belleýşi ýaly, dünýäniň gurluşynda ene Zeminiň dörtden üç böleginiň suwdugyny, bir böleginiň hem ýaşaýşa ýaramly toprak, daglar bolup durýandygyny, şonuň ýaly-da ene Ýeriň derýalarynyň, kölleriniň, daglarynyň, bütin durmuşynyň suduryny hala salan ene-mamalarymyzyň bu sünnä sungatynyň ilki haryt, soňra haryta, iň soňunda-da karta diýlip atlandyrylandygy hemmämiziň ünsümizi özüne çekýär. Şeýlelikde, bütin dünýäniň gurluşynyň bir haryta, bir karta ýerleşdirilmegine itergi beren, bu ugurda belli bir derejede nusga görkezen ene-mamalarymyzyň harytaçylyk-halyçylyk sungatyny kämilleşdirmek bilen, kesbinden kemal tapandygyna ýyllar, asyrlar, döwürler-eýýamlar şaýatdyr. Şeýle-de ilkinji edebi eserleriň biri bolan Gomeriň «Iliadasynda» eseriň baş gahrymanynyň: «Üstüne al-elwan düşelen, halylar ýazylan sekide dyzymy epmeli boldum» diýen jümlesi haly hem haly önümlerimiziň nä derejede gadymydygyny, sünnä harytdygyny görkezýär.
Milli haly we haly önümlerimiziň döreýiş, dokalyş taryhyna göz aýlasaň, ene-mamalarymyzyň, esasan, görýän, akyl ýetirýän, görüş hem eşidiş hakydasynyň kabul eden, öňi bilen aýdyň arzuwlarynyň nurana keşbini hala we haly önümlerine geçirendigine şaýat bolýarys. Özlerinden soň durmuş ýollaryny dowam etdirýän nesilleriniň dana pederleriniň amala aşyrmalaryny, gazananlaryny öwrenmegi üçin «yzlar» goýan, «gadymy daş döwri» diýlip atlandyrylan «palialit», «ortaky daş döwri» diýlip atlandyrylan «mezolit», «täze daş döwri» diýlip atlandyrylan «neolit» eýýamlary hakynda diňe daşlaryň, ýörite ýasalan palçyk kerpiçleriň, gaýalaryň ýüzlerinde däl, eýsem döredijilikli ene-mamalarymyzyň haly we haly önümlerinde hem düýpli gürrüňler edilýär. Hormatly Prezidentimiziň belleýşi ýaly, olary okamak, netijesini halk köpçüligine ýetirmek bolsa bu ugurdan iş alyp barýan alymlarymyza, hünärmenlerimize baglydyr.
Haly dokamakda janly durmuşyň geometrik şekilini esere, tebigy dünýäni şekile we nusga geçirmek, ululy-kiçili gatnaşyklaryň sazlaşygyny, şekil yzygiderligini tapmak, dünýä gözelliginiň gurluş göwrümine öwrülişini öwrenmek we öz ýerinde ulanmak esasy talaplaryň biri hasap edilýär. Biz şu taýda ýene bir zady, has takygy bürgüt we bürgütpisint guşlar bilen iş salyşmak, olary ýerinde ulanmak düzgüniniň Oguz han türkmeniň eýýamyndan bäri dowam edip gelýändigini bellemelidiris. Şonuň ýaly hem ata-babalarymyzyň asuda asmanda ganat ýaýyp, erkana uçup ýören bürgüde bakyp, «Bergut-bize bagt ber!» diýip ýüzlenendigi hakynda taryhçylar-edebiýatçylar nygtaýarlar. Gadymy medeni ojaklaryň biri bolan Garadepede geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda tapylan syrçaly küýzä salnan bürgüdiň şekiline meňzeş şekilli gap-gaç, 1940-njy ýyllaryň ahyrlarynda Altaý sebitlerinden tapylan Pazyryk halysynyň merkezi meýdanyndaky gölleriň daşynda bürgüt başlarynyň hatar-hatar salnandygy biziň ýokarda aýdan pikirimiziň dogrudygyny tassyklaýar. Bu halynyň giň äleminde atly esgerleriň, taryhyň gatlarynda Atilla-Atail-Ilatasy atly hökümdary orta çykaran göktürkmenleriň, ýewropalylaryň «gunlar» diýip atlandyran halkynyň halylarynda elleri ok-ýaýly atlylaryň şekiliniň salynmagy, şol nagyşlaryň hem häzirki wagtda «Peýkamnagyş» ady bilen tanalýandygy taryh bilen şu günüň sazlaşýandygyndan, özem onuň öňi bilen haly we haly önümlerimiz arkaly gelip ýetendigi okyjylar köpçüligine ýetirilmelidir.
Haly türkmen ruhunyň, taryhy-geçmişiniň, toýly eýýamlarynyň, dünýä ýaň salan durmuşynyň, dünýä ýaly owadan kalbynyň aýnasy bolmak bilen, onda halkymyzyň dürli öwrümli ýollary geçen geçmişini, şu günki ýetilen sepgitlerini, birgiden joşgunlardan hem gaýtgynlardan doly durmuşy özgertmelerini görýäris. Milli haly we haly önümlerimizde «Aýnagöl», «Durnagöl», «Gabsagöl», «Guşlygöl», «Çarhypelek», «Gülýaýdy», «Sekizgoçak» deýin gölleriň-nagyşlaryň halylarda häli-şindi duşulmagy sülük barmakly gyz-gelinlerimiziň olara mukaddes nyşan hökmünde garaýandygyndan gelip çykýar. «Çarhypelek» nagşyndaky göller, şekiller, nagyşlar Magtymguly Pyragynyň «Niçe ýaşyndadyr» şygryndaky jümleleri belli bir derejede ýadyňa salýar. Onda çarhy-pelegiň gerdişi, gije bilen gündiziň öz nobatyna gelip-geçip durşy, älem gözellikleri, heňňamlaryň soňlanmajak aýdymlary, türkmen zenanlarynyň älem giňişligini suratlandyryşy, dünýä gözelliklerine bolan hormat-sarpasy, olar baradaky durmuşy sazlaşygynyň filosofiýasy öz beýanyny tapýar. Ondaky geometriki çyzyklaryň Gün şöhlesi deýin älem-jahanyň çar tarapyna, älem giňişligine ýol salşy, bütin barlygy alamatlandyrmagy, dünýäniň sekiz burçuna ýol ýasan sekizburçlugy emele getirmegi, adamzat durmuşyna, hüý-häsiýetine täsirliligi diýseň hoşuňa gelýär.
Öýüni-ilini edil kalby deýin bezän ata-balarymyzyň guran, gujak gerip myhman-mediwan kabul eden ak öýleri öý-goşlarynyň ýerbe-ýerligi, özem öý bezeginiň, esasan, haly we haly önümlerinden ybaratdygy bilen tapawutlanýar. Onuň eýýäm işigini üç sany haly önümi bezeýär. Gapynyň daş tarapynda sowuk girmez ýaly, ululygy 2,5 inedördül metr bolan «eňsi», iç ýüzünde «gapylyk», şonuň ýaly-da işigiň iç tarapynda açar-gulpuň ýerine «germeç» atly haly we haly önümleri ulanylýar. Olaryň hersine özboluşly nagyşlar-göller salynýar. Ak öýüň sag tarapynda erkekler oturýandygy üçin şol ýerde dutar haly gaby bilen, at torbasy, aşyk torbasy, aýal-gyzlaryň oturýan çep tarapynda bolsa çemçe-çanak, ikselik, ikbaşy, duz torbalary asylyp, olar ak öýleriň içine özboluşly bezeg berýär. Şonuň ýaly-da içi gündelik ulanylmaýan geýim-gejimli garçyn, onuň üstünde hem ýorgan-düşekler galdyrylyp, sandyk goýlup, sandygyň üstünem «mapraç» atly haly önümi bilen ýapmak kada öwrülipdir. Elde dokalan kilimden gurlan, alaja golbagly sallançak hem öýüň içiniň bezegidir. Uklary biri-birine düzlemek maksady bilen gylyç enjamy arkaly dokalan «düzi ýüp», tärimiň daşyndan, şeýle hem bilinden aýlanyp salynýan «gyzyl ýüp», soňra gyzyl ýüpden «durluk», olardan başga-da öýüň daşyndan aýlanýan ak keçe, keçäniň daşyndan hem gamyş aýlanmagy, şonuň ýaly-da gamşyň daşyndan bezeg üçin «kakma-silkme» usulynda inçeden nepis dokalan «ak ýüpüň» guşak hökmünde dakylmagy, «üzügiň», «serpigiň» ýerli-ýerinde ulanylmagy türkmeniň ak öýüni diýseň gözel görnüşe getirýär. Bulardan başga-da egin-eşik, däne, un salar ýaly dürli ululykdaky çuwallaryň, «Ojakbaşy» atly ojagyň töweregine ýazylýan kakma-çitme görnüşli haly-kilimleriň ýerli-ýerinde ulanylmagy öýe gonak bolup uzakdan-ýakyndan gelen myhmanlaryň hoşuna gelipdir. Öz döwründe «Ýigidiň bolmasa, ýaragy, aty, Şony belli biliň, ýokdur gaýraty» diýdiren halkymyzyň ýigitleriniň bedew atlary üçin hem sünnälenip «athalylaryň», «athorjunlaryň», «attorbalaryň», «göwüsbentleriň», «boýunbaglaryň», «eýerlikleriň», «köýnekçeleriň» dokalmagy gyz-gelinlerimiziň aga-inilerine, söwer ýarlaryna näderejede hormat-sarpa goýandygyny görkezýär.
Mälim bolşy ýaly, halylary diýseň göze gelüwli edip görkezýän zatlaryň esasylaryndan biri reňkdir. Durmuşda halyçynyň seçip alşyna görä, çym-gyzyl, goňur, ülje, gülgüne, gyzyl-gyrmyzy reňkli çöpboýalaryň, naryň gabygyndan, adaty hozuň miwesiniň gabygyndan reňkleriň alnandygy, Eýrandan, Hindistandan, Pakistandan getirilen nil boýaglaryň, gök reňkli, mör-möjeklerden alnan köşenil gyzyl, malina reňkli boýaglaryň, ýiti, dok gyzyl, altynsow teňňäni ýada salýan sary, gögümtil ýaşyl reňkler bolup, olaryň ýerli-ýerinde ulanylandygy hakynda halyşynas enelerimiz gürrüň berýär. Boýaglaryň iňňän berk bolup, olaryň üstünden birnäçe asyr geçse-de üýtgemeýändigi hakynda hünärmenler belleýärler.
Ozalky SSSR-iň Ylymlar akademiýasynyň Maddy medeniýet taryh institutynyň hünärmenleri tarapyndan Altaý sebitlerinde geçirilen gazuw-agtaryş işleriniň dowamynda ýüze çykarylan biziň eýýamymyzdan ozalky V asyra degişli Pazyryk halysy hakynda Gahryman Arkadagymyz «Janly rowaýat» atly kitabynda: «Birnäçe taryhçylar subutnamada has aňry gitdiler. Olaryň pikiriçe, diňe bir kompozisiýasy boýunça (merkezi gölleriň ýerleşişi we reňkleriň sazlaşygy babatda) däl, eýsem türkmen halysynyň merkezindäki 24 gölüň oguz türkmenleriniň 24 taýpasyny aňladýandygyny tassyklaýarlar» diýip bellemek arkaly, bu halynyň ata-babalarymyzyň sünnä durmuşy hakynda köp zatlary gürrüň berýändigini tassyklaýar. Bu gymmatly tapyndynyň orta meýdançasynda keseligine 4 hatardan, dikligine hem 6 hatardan, jemi 24 inedördül gölüň ýerleşdirilmegi, onuň dört başly gülden, gülüň dört okara ýapragynda atanak şekilli nagyşlaryň çitilmegi, halynyň örän syk dokalandygy, esasy meýdanynyň daşynyň jäheklenendigi, onuň düşeginiň hem gyzyl bolup, ýüzünde atanak sary nagyşlaryň bolmagy Oguz han Türkmeniň taryhy geçmişini ýatladýar. Halynyň bu ugurdan dabarasy daglar aşan ene-mamalarymyzyň el hem aň önümidir diýmäge esas döredýär.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda döwletler, şäherler, kerwensaraýlar guran ata-babalarymyzyň bu ýol arkaly ene-mamalarymyzyň aýratyn yhlas siňdirip dokan haly we haly önümlerini Ýewropanyň we Aziýanyň uly bazarlarynda geçginli bahalardan ýerländigi, şeýle ýagdaýlaryň Gun imperiýasyny döreden göktürkmenleriň, soňra Seljuk şadöwletiniň şöhratyny dünýä çykaran kynyk türkmenleriniň, hatda Osman imperiýasyny döreden kaýy türkmenleriniň durmuşynda-da bolandygy barada näçe diýseň maglumatlar bar. Ýüpek, kagyz, kompas, däri, neşir işleri ýaly gymmatlyklary dünýä beren zähmetsöýer çyn-maçynlylar bilen türkmen halkynyň umumylyklarynyň bardygyna, ilkibada hytaýlylar tarapyndan öndürilen ýüpeklerden ene-mamalarymyzyň haly dokap, şol halylaryň hem ýene Çyn-Maçynyň bazarlarynda ýerlenendigi, hatda belli türkolog Ý. A. Zuýew tarapyndan Gun imperiýasyny guran göktürkmenleriň (gunlaryň) Han dinastiýasyna (Irki Çžao, 304-328 ý.ý.), türkmeniň kaňly taýpasynyň Giçki Çžao (319-325 ý.ý.) dinastiýasyna, irki türkileri Günbatar Sin dinastiýasyna (388-431 ý.ý.), hytaýlylar tarapyndan çato diýlip atlandyrylan giçki oguz taýpasyny Giçki Tan dinastiýasyna degişli edýär. Şu ýerde şol döwürler bu taýpalaryň hökümdarlyk eden eýýamynda ol ýerlerde halyçylygyň diýseň ösendigi hakynda bellemelidiris. Li Ýanyň döwründe — 680-nji ýyllarda hytaý-türki sözlüginiň düzülip, ondaky aňlatmalaryň halylary bezändigi, VIII asyrda on müňden gowrak oguz maşgalasynyň günbatar Hytaýa göçürilip eltilendigi hakynda hem maglumatlar bar. Hytaýyň günbatar ülkelerinde, Ulugçat, Kaşgar, Amanköl, Gargalyk, Aksuw, Ýaňyhysar, Akja, Hotan diýen ýerlerinde türki-türkmenleriň mekan tutunyp, olaryň nebereleriniň häzirki günler hem şol ýerlerde ýaşaýandygy, olaryň sazlarynda, egin-eşiklerinde, keşdelerinde, hüý-häsiýetlerinde, dokma we kakma önümlerinde bolsa türkmene ýakynlygyň duýulýandygy hakynda türkolog alymlar belleýärler.
Abdylhalyk JUMADOW


text:
«Ak Tam» we «Ak Enar» hojalyk jemgyýetlerini esaslandyryjy, Türkmenistanyň Senagatçylar we Telekeçiler birleşmesiň wekili Akbäbek Taganowa «Россия – Исламский мир: KazanSummit 2021» («Russiýa – Yslam dünýäsi: KazanSummit 2021») atly XII Halkara ykdysady sammitine gatnaşdy. Bu barada kazan.tmconsulate.gov.tm web sahypasynda habar berildi.
28-30-njy iýul aralygynda geçirilen forumyň maksatnamasy diýseň baýdy we diplomatiýany ösdürmek, innowasiýa, yslam ykdysadyýetini maliýeleşdirmek boýunça halkara bilermenlerini we hünärmenlerini, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň ýaş wekillerini birleşdirdi.
Sammitiň çäginde köp sanly gatnaşyjylaryň, myhmanlaryň we synçylaryň gatnaşmagynda okuwlar, tegelek stollar, ussatlyk sapaklary, diskussiýa klublary geçirildi.
Sammitiň esasy mowzuklaryna «Saglyk», «Halal durmuş ýörelgesi»», «Yslam maýasy», «Pandemiýadan soňky dünýäniň şertleri, maýa goýumlary we ykdysady ösüşiň geljegi», «Ýaşlary işjeň çekme», «Medeniýetara aragatnaşyk» we başga-da ş.m temalar degişlidir.
Sammitiň sessiýalaryna we iş ýygnaklaryna Russiýa Federasiýasyndaky Türkmenistanyň Baş konsullygy gatnaşdy.
Sammitiň çäginde «Kazan modest fashion day» atly moda sergisi, «Проповедник» «Wagyzçy» atly Kazan halkara musulman film festiwalynda ýeňiji bolan filmiň görkezilişi, Tatarystanyň ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen gadymy Bolgar şäherine we Swiýaj adasyna gezelenç maksatnamasy, Kazana gezelenç ýaly medeni çäreler geçirildi.
Foruma dünýäniň 60 ýurdundan, şeýle hem Russiýanyň 33 sebitinden 2,5 müňden gowrak myhman gatnaşdy.
Mundan öň Türkmenistanyň wekilleriniň «Россия – Исламский мир: KazanSummit 2021» («Russiýa – Yslam dünýäsi: KazanSummit 2021») atly XII Halkara ykdysady sammitine gatnaşjakdygyny habar berdik.


text:
Türkmen milli halyçylyk sungaty ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizildi. Bu hoş habar sanly wideoaragatnaşyk arkaly duşenbe güni geçirilen maslahatda habar berildi. Bellenilişi ýaly, bu çözgüt 9 — 14-nji dekabr aralygynda Kolumbiýanyň paýtagty Bogotada geçirilen ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasyny goramak boýunça hökümetara komitetiniň 14-nji mejlisinde kabul edildi.
ÝUNESKO-nyň bilermenleriniň türkmen el halyçylyk däplerini tutuş dünýäniň beýik medeni mirasynyň aýrylmaz bölegi hökmünde ykrar etmeginiň bu milli gymmatlygymyzyň daşary ýurtlardaky abraýyny has belende galdyrjakdygy, has giň gerimli meşhurlyga eýe etjekdigi şübhesizdir.
Aşgabatdaky Türkmen halysynyň milli muzeýi ruhy we maddy medeniýetiň ojagy, ýüzlerçe gymmat bahaly haly eserleriniň hazynasy bolup durýar. Bu ýere ýurdumyzyň dürli künjeklerinden getirilen çeperçilik gymmaty we tehniki taýdan taýýarlanyşy boýunça örän seýrek tapylýan baý gymmatlyklar toplumy ýygnalandyr. Alymlaryň, hünärmenleriň we halyçylaryň gözleglerde we tutanýerli zähmet çeken ýyllarynyň dowamynda gadymy nagyşlaryň ýüzlerçesi dikeldildi, ajaýyp sungatyň irki nusgalary rejelendi.
Bu täsin gymmatlyklaryň hazynasy daşary ýurtly myhmanlary tüýs ýürekden haýran galdyrýar. Ol haly eserleri bu ýere gelýänlere şan-şöhraty dünýäde dabaralanýan türkmen halylarynyň gözelligini we gaýtalanmajak kämilligini barha täzeden açýar. Munuň şeýledigini Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki taryhy waka bilen watandaşlarymyzy, halyçylarymyzy we halyşynaslarymyzy gutlap aýdan sözlerinde aýratyn nygtady: «Türkmen milli halyçylyk sungatynyň ÝUNESKO-nyň Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi türkmen zenanlarynyň çeper elleriniň, uz barmaklarynyň gudraty bilen döredilen nepis halylarymyzyň dünýä bileleşigi tarapyndan ajaýyp sungat ýadygärligi hökmünde ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr».


text:
Oba hojalyk tehnikalaryny ulanmak we abatlamak kafedrasy uniwersitetiň rektorlygynyň garamagynda bolup, Oba hojalygynyň mehanizasiýasy fakultetiniň düzüminde durýar. Bu kafedra 2010-njy ýylda döredildi we häzirki güne çenli hereket edýär.
Kafedrada “Maşynlaryň ygtybarlylygy we bejerilişi”, “Tehniki ölçegler, standartlaşdyrmak we sertifikatlaşdyrmak”, “Konstruksion materiallaryň tehnologiýasy”, “Materiallary öwreniş”, “Gurluşyk we melioratiw maşynlarynyň bejerilişi”, “Maşyn-traktor parkynyň ulanylyşy”, “Gurluşyk we melioratiw maşynlaryň ulanylyşy”, “Çyzuw geometriýasy”, “Inžener grafikasy” we “Inžener-kompýuter grafikasy” dersleri öwrenilýär. Bu dersleriň jemi 10 ders her biri boýunça enjamlaşdyrylan tejribehanalar we okuw ussahanasy bar.
Okuw işini kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işler talyplaryň nazary bilimleri çuňňur özleşdirmegine önümçilik tejribesini toplamagyna ýardam edýär.
Tejribe otaglarda we okuw ussahanalarynda geçilýän okuw tejribede talyplar öwrenen bilimlerini berkidýärler, tejribelik başarnyklaryny ösdürýärler.
Önümçilik kärhanalarda geçilýän okuw – tanyşdyryş tejribeligi döwründe talyplar abatlaýyş zawodlardaky we ussahanalardaky işlere gatnaşyp, olar bilen içgin tanyşýarlar.
Kafedranyň mugallymlaryny taýýarlan talyplary “Inžener grafikasy” dersinden Döwlet derejesinde geçirilýän ders bäsleşiklerinde baýrakly orunlaryny alyp gelýär.
Talyplaryň bäş ýylda özleşdiren bilimlerini, başarnyklaryny ýurdumyzyň dürli künjeklerindäki “Tehniki hyzmat ediş” kärhanalarynda, ussahanalarynda geçilýän abatlaýyş önümçilik tejribeligi jemleýär. Talyplar sökme – ýuwma, näsazlyklary kesgitleme, sürüp görme we synag etme işlerine gatnaşyp, dürli hünärleri öwrenýärler.
Diplom taslamalaryň temalaryna laýyklykda önümçilik tejribeligini geçmek üçin talyplar “Tehniki hyzmat ediş” kärhanalaryna iberilýär. Olaryň toplan materiallary diplom işinde peýdalanylýar.


text:
Kömür känini suw aldy
Türkiýäniń Karaman welaýatynyń Ermenek etrabynda hususy magdan käni suwuń aşagynda galdy
Magdan käniniń içinde 20 işçi galdy. İşleriń halas edilmegi üçin tagalla edilýär.
Waka Ermenek etrabynyń Güneýýurt etrapçasyndaky kömür käninde ýüze çykdy.
Ýeriń 350 metr aşagynda ýerasty suwunyń ýarylmagy sebäpli kömür käniniń galareýalary suwuń aşagynda galdy.
Magdan känindäki heläkçilikde gaz çykýandygy sebäpli berk howpsyzlyk çäreleri görüldi.
Saglygy goraýyş ministrligi 21 tizkömek ulagyny ugratdy. Şeýle-de gözleg we halas ediş toparlary iş alyp barýar.
Ministrlik şeýle-de dürli ugurlar boýunça lukmanlardan ybarat 87 adamyk topary magdan känine ugratdy.
Wakanyń bolan ýerine Karaman, Konýa, Mersin, Adana we Kütahýa welaýatlaryndan hem halas ediş toparlary ugradyldy.
Tebigy apatlar we adatdan daşary ýagdaýlar edarasy 20 sanysy Zonguldakdan 216 sany gözleg we halas ediş hünärmenini ugratdy.
Ankaranyń welaýat häkimligi hem wakanyń bolan ýerine 5 sany ýangyn söndüriji ulag, 25 hünärmen we 1 sany K-9 ýörite tälimli it ugradandygyny habar berdi.
Magdan käniniń aşagynda galan işçileriń halas edilmegi üçin yzgiderli iş alynyp barylýar.
Degişli Habarlar
Mustafa Şentop Fransiýa reaksiýa bildirdi
Şentop, Fransiýanyň 1961-nji ýylda ýüzlerçe alžirli demonstranty öldürmeginiň 60-njy ýylynda sosial media hasabyndan reaksiýa bildirip, ýüzlenme çap etdi
Prezident Erdogan Angolada saparda bolýar
Prezident Rejep Taýýip Erdogan Afrika materigine guran saparynyň ilkinji duralgasy bolan Angolanyň paýtagty Luanda şäherine bardy


text:
Gurbanguly-Hajy Metjidi
Taryhy[düzet | çeşmäni düzet]
2001-nji ýylda Aşgabat arhitektorlary Kakajan we Dürli Durdyýewalar tarapyndan metjidiň proekti düzülýär. Material ýetmezçiligi sebäpli gurluşyk döwri uzaga çekýär. 2007-nji ýylda Mary welaýatynda geçen Halk Maslahatyynda Mary welaýatynyň ýaşaýjylary tarapyndan prezidentden towakga soraldy. Prezident "Haýyr-sahabat gaznasyndan" mln amerikan dollary gurluşyga goýberdi. Metjit Türk firmasy "Gylyç Inşat" tarapyndan guruldy. Metjit 2009-njy ýylyň ýazynda açyldy. Oňa prezidentiň ady dakyldy. Prezident açylşa gatnaşdy we şol ýerde sadaka berdi.
Arhitektura[düzet | çeşmäni düzet]
Metjit 2 gat bolup ýokarky gat zenanlar üçin. Uly gümmezi 8 sütün saklaýar. Gümmeziň diametri 24 m. Metjidiň içine mramor, reňkli faýans plitkasy, ýelmenen gips, oýup ýasalan daş we owadan mermer goýlan. Metjidiň esasy bezegi bolup arap kalligrafynda ýazlan Kuran süreleri we Allanyň ady bolup durýar. 2019-njy ýylda hemme gümmezler altyn reňke geçirildi. [[Metjit|Metjidiň hasabyna ýanynda ýerleşýän Sadaka jaý, uly tärethana, Myhmanhana we şuňa meňzeş üpjünçiliker ýerleşdirlen.
Şeýlede[düzet | çeşmäni düzet]
- Ärtogrul Gazy Metjidi
- Daşoguz Metjidi
- Hezreti Omar Metjidi
- Abu Bakr Metjidi
- Türkmenabat Täze Metjidi
- Serdar Metjidi


text:
Üç Myhman
(Töwratdan alyndy)
Bir gün günüň jokrama yssy wagtynda, Ybraýym Mamräniň dub tokaýjygynyň ýanyndaky çadyrynyň agzynda otyrka, oňa Reb göründi.
2Ybraýym töweregine seredip, aňyrrakda üç kişiniň durandygyny gördi. Ybraýym olary gören badyna garşylamak üçin çadyrynyň agzyndan olara tarap ylgady. Ol iki bükülip, olara tagzym etdi.
3Ybraýym şeýle diýdi: «Eý, jenabym, eger men siziň göwnüňizden turan bolsam, onda öz guluňyzyň duşundan sowlup geçmäň.
4Men size aýagyňyzy ýuwar ýaly suw getirdeýin. Şu agajyň aşagynda dem-dynjyňyzy alaýyň.
5Size güýç-kuwwat berer ýaly bir bölek nan getireýin, çünki ýoluňyz bendäňiziň üstünden düşdi ahyryn! Soňra ýoluňyzy dowam etdirersiňiz». Olar: «Aýdyşyň ýaly edäý» diýdiler.
6Ybraýym howlukmaç çadyryna, Saranyň ýanyna geldi-de, oňa: «Derrew üç kersen oňat undan hamyr ýugur-da, nan ýap».
7Soňra Ybraýym mallaryna tarap ylgady-da, sürüden ýaş hem semiz bir göläni saýlap, ony hyzmatkär ýigide berdi. Onsoň hyzmatkär dessine nahar taýýarlamaga girişdi.
8Ybraýym gatyk, süýt hem bişirilen göläniň etini getirip, adamlaryň öňünde goýdy. Myhmanlar naharlandylar. Ybraýymyň özi bolsa olaryň ýanynda agajyň aşagynda durdy.
9Adamlar Ybraýymdan: «Aýalyň Sara nirede?» diýip soradylar. Ybraýym: «Sara ol taýda, çadyrda» diýip jogap berdi.
10Olaryň biri: «Indiki ýyl şu wagtlar men seniň ýanyňa ýene dolanyp gelerin we oňa çenli aýalyň Saradan bir ogul bolar» diýdi. Sara onuň arkasyndaky çadyryň agzynda bularyň gürrüňini diňläp durdy.
11Ybraýym bilen Saranyň ikisiniň-de ýaşlary bir çene barypdy; olar örän garrapdylar. Sarada aýbaşy gelmesi kesilipdi.
12Şoňa görä Sara içinden gülüp: «Men-de, adamym-da garry; şu ýaşdan soň men beýle şatlyga eýe bolup bilerinmi?!» diýdi.
13Şonda Reb Ybraýymdan: «Näme üçin Sara „Şu ýaşdan soň men, heý, çaga dogrup bilerinmi?!“ diýip güldi?» diýip sorady.
14«Rebbiň başarmajak zady barmy?! Bellenen wagtda, indiki ýyl şu wagtlar ýanyňa dolanyp gelenimde, Saranyň bir ogly bolar» diýdi.
15«Men gülmedim» diýip, Sara gorkusyna boýun almady. Reb: «Ýok, sen güldüň» diýdi.
16 Adamlar turup, Sodoma tarap ýola düşdüler. Ybraýym hem olary ugratmak üçin olar bilen bile gitdi.
17Reb şeýle diýdi: «Etjek bolýan işimi Ybraýymdan gizläýinmi?!
18Ybraýymdan beýik hem güýçli bir millet dörär. Ýer ýüzüniň ähli milletleri Ybraýymdan pata alarlar.
19Dogruçyllyk hem adalatlylyk bilen Rebbiň ýolundan ýöremekligi ogullaryna we nesillerine tabşyrsyn diýip, Men Ybraýymy saýladym. Eger olar Meniň aýdanlarymy berjaý etseler, onda Men Ybraýyma beren wadalarymyň hemmesini ýerine ýetirerin»
Hudaý hakykatdan hem isleýşi ýaly hereket eder, bu taryhda Hudaý ynsan keşbinde Ybraýym pygambere Özüni aýan etdi, Ybraýymyň öýünde myhman boldy we oňa garran wagty adam ölçegi boýunça mümkin bolmadyk zady, ýagny öz aýaly Saradan bir ogul bermekligi wada etdi. Biz ynsanlar aň düşünjämiziň çäklidigi üçin ýada belli bir dini pikirimize esaslanyp, Hudaý eýle ýada beýle etmez diýip pikir ýöredýäris, emma Hudaý Öz maksadyna laýyk işleýär we isleýşi ýaly ýagdaýda Öz hakykatyny aýan edýär. Töwratdaky bu Ybraýym atamyz bilen bolup geçen taryhyň üsti bilen biz Hudaýyň islese ynsan keşbinde hem gelip biljekdigini gördük we Hudaýyň muny edip biljekdigine iman etmelidiris!
Iki müň ýyl mundan ozal hem Hudaý bizi halas etmek üçin Ynsan keşbinde Isa Mesihde dünýä geldi. Adam aňy bilen muňa düşünmek kyn emma hakykatda bu şeýle bolup geçdi. Bu sebäpden Injilde şeýle ýazylan: “Ozal –başda Söz bardy, Söz Hudaýdady, Söz Hudaýyň Özüdi. Ol ozal-başda Hudaýdady. Hemme zady Ol ýaratdy, ýaradylan zatlaryň hiç biri Onsuz ýaradylmady…Söz jan-ten bolup aramyzda ýaşady…” Hudaý bütin adamzady günälerinden, şeýtanyň güýjünden we dowzah odundan halas etmek üçin bizi idäp Isa Mesihde ýere geldi we şol merhemetinden we söýgüsinden doly gutulyşy Özi üpjün etdi. Isa Mesih biziň günälermiziň muzdyny ýagny jezasyny haçda çeken ezýetleri, ganyny döküp janyny biziň üçin bermek bilen, jaýlanyp soňra üçünji güni gudrat bilen direlmegi arkaly ölümi eňmegi arkaly töledi we Onuň bu eden işine iman edenimizde wada edilen Hudaýyň gutulyşy bize iman arkaly gelýär! Isanyň gelmeginden müňlerçe ýyllar ozal bolup geçen bu taryhdaky Hudaýyň eden gudratly işi we ogul wadasy ýaly, Isa Mesihdäki gutulyş hem, adam ölçegi bilen mümkin bolmajak ýaly, emma Hudaý üçin hemme zat mümkindir. Ybraýym Hudaýyň wadalaryna we her bir aýdan sözüne iman edip aklandy we hatda “Hudaýyň dosty” diýip at aldy. Muňa meňzeşlikde Hudaýyň wadalarynyň iň soňky we kämil ýerine ýetmesi bolan Isa Mesihe iman etmek bilen biz hem hakyky imana we berekete eýe bolup bilýäris!
Mundan başgada ýene-de bir mysal biziň döwrümize ýakyn wagtda ýaşap geçen we bize has-da tanyş bolan beýik Türkmen şahyry Magtymguly atamyzyň başdan geçirenleri hem biziň ýokarda aýdanlarymyza iman etmäge ýardamçy bolarmyka diýip pikir edýärin. Magtymguly şahyrymyzyň başdan geçirenleri Hudaýyň Ybraýym pyýgambere Üç Myhmanyň üsti bilen aýan bolandygyna meňzeşdir. Ondan başga-da üns berilmeli zat, Magtymguly şahyryň Isa Mesihe -Şahymerdan hökmünde ýüzlenişi we Ondan ýardam isleýşidir. Magtymguly bilen bolup geçen bu zatlar aklyň haýran edijidir emma ynama laýykdyr!
Boldum Girýana
Ýazygym ýat edip, ýakam çäk edip,
Säher nalyş bilen boldum girýana.
Didämden ýaş döküp, ýüzüm häk edip,
Telbeler dek özüm urdum her ýana.
Köňlümni geçirdim jümle-jahandan,
Ne jahandan, belki, el üzdüm jandan,
Hezreti Isadan, Şahymerdandan (Hudaýdan)
Hümmet istäp, bakdym suýy-asmana.
Asmanyň ýüzünden kähkeşan uçdy,
Nägehan üç äre nazarym düşdi,
Iki ýaşyl geýmiş, bir sepitpoşdy,
Gözüm gördi, tilim gelmez permana.
Biri gelip, elin gögsümge urdy,
Biri bir tyg bilen ýüregim ýardy,
Agzyma agz goýup, biri dem urdy,
Diýdiler: “Arzyň diý Şahymerdana!”
Bular beýle diýgeç, tilim açyldy,
Gana-gana meý muhupbet içildi.
Köňlüme ýedi dür sowal geçildi,
Diýdim, “Rugsat bolsa, gelsin zybana”.
Iki uzyn ärdir, bir gysga kaddyr,
Diýdiler: “Hoş wagtdyr, ýagşy pursatdyr,
Sözüň bolsa sora-diýdi-rugsatdyr,
Köňle gelen sözüň gelsin beýän!”
Diýdim: “Gökden agyr, ýerden mert nedir?
Derýadan baý nedir, daşdan saht nedir?
Otdan ýakyjyrak, buzdan serd nedir?
Zäherden ajyrak nedir bu jana?”
Diýdi: “Ýaman töhmet agyr asmandan,
Gaharsyz ýagşy söz giňdir jahandan,
Mynapygyň köňli sahtdyr daşdan,
Ähli-kanyg meňzer bahry-ummana.
Jebr etgiji soltan –ýakyjy közden,
Bahyldan dilemek –sowukdyr buzdan,
Pakyra jebr etmek –ajy zäherden,
Öwütdir bu sözler bizden nyşana”.
Bular beýle diýgeç, ýerimden turdym.
Ýüwrüp etegine elim ýetirdim,
Mest boldum, sust boldum, özüm ýitirdim,
Gep-kelam tapmadym, galdym haýrana.
Diýdiler: “Üç kişi bolduk ussadyň,
Daýyma destandyr älemde adyň.
Magtymguly, wagtdyr, isle myradyň…”
Bu syr akmak açar ýa bir diwana.


text:
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy Türkmenistanyň hökümetini we halkyny Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy bilen gutlap, 27-nji sentýabrda bellenilýän baýramçylygyň öňüsyrasynda öz resmi feýsbuk sahypasynda gutlag wideosyny çap etdi. Wideo iki bölekden ybarat bolup, onuň birinji böleginde ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçisi Mettýu Klimowyň gutlagy berilýär:
“Salam, hormatly dostlar!” diýip, ilçi gutlag sözlerini türkmençe berlen salam bilen başlaýar we Birleşen Ştatlaryň Türkmenistanyň garaşsyzlygyny ilkinjileriň hatarynda ykrar eden ýurtlaryň biri bolandygyna özüniň buýsanýandygyny belleýär.
“Amerikanlar Türkmenistanyň oňyn bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan buýsançly we ynamly döwlete öwrülişne syn etdiler, biz siziň öz ýurduňyza we onuň halkyna parahatçylyk we durnuklylyk getiren bitaraplygyňyza hormat goýýarys” diýip, ilçi aýtdy.
Şeýle-de ilçi geçen ýyllaryň dowamynda iki ýurduň arasynda gurlan dostlukly gatnaşyklara we hyzmatdaşlyga buýsanýandygyny aýdýar.
“Biziň ykdysady we söwda gatnaşyklarymyz hemişe güýçli hem-de özara bähbitli boldy. Biziň türkmen hökümeti bilen bilelikde durmuşa geçirýän medeni we bilim alyş-çalşygy programmalarymyz biziň ýurtlarymyzyň adamlaryna ýüzbe-ýüz görüşmek, klas otaglarynda ýanaşyk oturmak mümkinçiligini berdi” diýip, ilçi bu gatnaşyklaryň iki ýurduň arasynda gurlan 30 ýyllyk ynamyň esaslaryndan söz açýar.
“Biz bu tagallalary ýene bir 30 ýyl dowam etdireris, ondan soň ýene bir 30 ýyl dowam etdireris, özem bu iş hemişe özara hormat nukdaý nazaryndan amala aşyrylar" diýip, Türkmenistandaky ABŞ ilçisiniň Garaşsyzlygyň 30 ýyllygy mynasybetli eden gutlagynda aýdylýar.
Şeýle-de ilçi 2019-njy ýylyň iýun aýynda Türkmenistana geleli bäri ýurduň çar künjegine syýahat edendigini, uly şäherlerde we kiçijik obalarda, fermalarda, zawodlarda we ýokary döwlet işlerinde işleýän adamlar bilen duşuşandygyny, aýaly bilen olaryň öýlerinde myhman bolandygyny, olar bilen duz-nahar iýendigini we hemişe ol adamlaryň myhmansöýerligine, rehimdarlygyna we öz ýurtlaryna bolan buýsanjyna guwanandygyny gürrüň berýär.
“Bu tejribeler arkaly men Türkmenistanyň iň uly hazynasynyň onuň adamlarydygyna göz ýetirdim. Şu sebäpden Türkmenistan meniň ýüregimde hemişe aýratyn orun alar” diýip, Klimow gutlagynyň soňunda belleýär.
Gutlag wideosynyň ikinji böleginde dürli döwürlerde Türkmenistanda işlän ýa bu gatnaşyklara ol ýa-da beýleki görnüşde goşant goşan amerikanlar öz tejribelerini, süýji ýatlamalaryny paýlaşýarlar we mähirli gutlag sözlerini aýdýarlar.


text:
Ýewropanyň Täzeleniş we Ösüş Banky (ÝTÖB) Türkmenistanda işine başlany bäri umumy bahasy 350 million ABŞ dollaryna barabar bolan maýa goýum goýdy. Bu barada ÝTÖB-niň wekili Anton Usowa salgylanyp, “Trend” habarlar gullugy ýekşenbe güni habar berdi.
Usow häzirki wagtda ÝTÖB-niň Türkmenistanda 85 million ABŞ dollaryna barabar bolan taslamalary amala aşyrýandygyny aýtdy.
ÝTÖB-niň wekili Ýewropa bankynyň häzirki wagtda Türkmenistanyň bank we şäher gurluşyk pudaklarynda taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçiliklerini öwrenýändigini hem belledi.
Usowyň aýtmagyna görä, ÝTÖB-niň Türkmenistanda esasy ileri tutýan ugurlarynyň biri hususy pudagyň ösüşini goldamakdan ybaratdyr.
ÝTÖB 2020-nji ýylyň noýabr aýynyň ortalaryndan bäri Türkmenistanda 59 million ýewro barabar bolan 34 taslama amala aşyrdy.


text:
30-njy sentýabrda geçirilen söwdada Ýewropada gazyň bir kub metriniň bahasy 1134 amerikan dollaryna ýetip, taryhyň dowamyndaky iň ýokary bahany täzeledi, diýip «Секрет фирмы» internet žurnaly ýazýar.
Düýn Niderlandlardaky TTF gaz saklanylýan ýerde baha 8% galandygyna ICE biržasynyň maglumatlary şaýatlyk edýär.
30-njy sentýabrda ertir gaz üçin noýabr fýuçersleri (bahasynyň derejesi we eltip bermeli möhleti baradaky şertnama) $1100 belgiden hem ýokary galdyryldy, şondan soň onuň bahasy ýene-de galyp başlady.
Bahalar indi üç gün bäri yzygider rekord goýýarlar. 28 sentýabrda gazyň bahasy birinji gezek 1000 dollara ýetdi. Sentýabryň ortasynda ol 900 dollardan geçipdi.


text:
Túrkimenstan bıligi Aýǵanstan shekarasyn beton qabyrǵa men torly qorshaýmen qorshaýǵa daıyndalyp jatyr. Ashhabad bosqyndardyń kelýinen qorqady, negizinen shekara aımaǵynda turatyn aýǵan túrikmenderinyń ýaıymy kúsh, dep habarlaıdy "Adyrna" tilshisi.
Birneshe sebep bar: Túrkimenstan energetıkalyq jobalardy júzege asyrý úshin Reseıde tyıym salynǵan «Talıban» qozǵalysymen qarym -qatynasty damytqysy keledi; apatty epıdemıologııalyq jaǵdaıǵa baılanysty. Reseı prezıdenti Vladımır Pýtınniń Ortalyq Azııa elderine bosqyndardy qabyldaýdan bas tartý jónindegi usynysy da eskerilgen, biraq EO jaqsy tóleýge ýáde bergenimen, aýǵandyqtardyń Eýropaǵa kirmeýi basty maqsat bolyp otyr.
Ashhabad shekaradaǵy jaǵdaı baqylaýda ekenin málimdeıdi - shekarany drondardyń kómegimen kúsheıtilgen rejımde kúzetedi. Túrikmen bıligi uzaq ýaqyt boıy shekarany nyǵaıtýmen, áskerı kadrlardy daıarlaýmen aınalysty.
Sondyqtan bul máseleler boıynsha kómek suraýǵa negiz joq.
Alaıda osyndaı qıyn jaǵdaı Ashhabadty Aýǵanstanmen shekarada ınjenerlik qurylystar salý týraly oılanýǵa májbúr etti. «Hronıka Týrkmenıstana» (HT) portalynyń habarlaýynsha, bos beton qabyrǵalarǵa torly qorshaýlar salý boıynsha birneshe joba qarastyrylýda. Shekaranyń uzyndyǵy 800 shaqyrymǵa jýyq, al mundaı qurylymdardyń qurylysy qomaqty qarajat pen ýaqytty qajet etedi. Qazirgi shekaradan - tikenek symmen órilgen eki qatar tireýishten ótý ońaı. Muny Aýǵanstanda turatyn etnıkalyq túrikmender jıi qoldanǵan. Alaıda, olar jıi keri qaıtarylatyn. Shekaranyń eń álsiz ýchaskeleri-Mary aımaǵyndaǵy Seretabad oblysy (Kýshka) men Kerkı qalasynan 30 km qashyqtyqtaǵy Akına-Andhoı keden beketi. Bul eki alańdy bosqyndar men radıkaldy toptardyń sodyrlary Aýǵanstannan qarý tasymaldaý úshin paıdalanady.
Tamyz aıynyń sońynda 11 etnıkalyq túrikmen otbasy Kerkı shekara otrıadynyń jaýapty aımaǵyndaǵy qorshaýlar astynan týnnel jasap, qaýipsiz túrde túrikmen aımaǵyna ótti. Qashqyndar ustaldy. Túrkimenstan baspana bermegendikten, olardan Tájikstanǵa kóshýdi surady.
Osylaısha, túrkimen bıliginiń bul áreketin Eýropalyq Keńestiń prezıdenti Charlz Mısheldiń óz elinen qashqan aýǵandyqtardy qabyldaýǵa jáne EO qabyldaýshy elderge ýáde etken 600 mıllıon dollardaǵy óz úlesin alýǵa usynysyna jaýaby dep sanaýǵa bolady.
Shyndyǵynda, prezıdent Gýrbangýly Berdimuhamedov buǵan deıin shekaranyń sol jaǵyndaǵy adamdardy qabyldaýdan bas tartty, bul pandemııaǵa tikeleı baılanysty.
Túrikmenstan, Avstrııa jáne Tájikstannyń syrtqy saıasat jáne kóshi-qon basqarmalarynyń onlaın -forýmy kezinde aýǵan bosqyndaryna kómek kórsetý máselesi de talqylandy. Túrkimen tarapy bul másele boıynsha taǵy da naqty ustanym bildirmedi. Tek «Ashhabad halyqaralyq seriktesterdi aýǵan halqyna gýmanıtarlyq kómek kórsetýdiń ózara qolaıly joldaryn izdeýge shaqyrady» dep jarııalandy.
Sonymen qatar, bılik áli de Túrkimenstanda epıdemııa joq dep málimdeıdi, biraq aýrýhanalardyń lyq tolǵany eshkimge qupııa emes, pnevmonııamen aýyratyn naýqastar staıonarǵa PTR oń nátıje bergende jáne 50 paıyzy ókpeniń zaqymdanýymen KT skanerlengen jaǵdaıda ǵana jatqyzylady. Qalǵandary úıde emdeledi.
1 qyrkúıekten bastap mektepterde oqý tek 1-6 synyp oqýshylary úshin bastaldy. Joǵary synyp oqýshylary úshin demalys 1 qazanǵa deıin uzartyldy. Ýnıversıtetterdegi sabaqtar toqtatyldy. Ashhabadta iri saýda ortalyqtary jabyldy. Al elordada jumys isteıtin ár aımaq turǵyndaryna kirýge tyıym salyndy. Olar aqyly nemese aqysyz demalysqa jiberildi. HVQ Túrkimenstanǵa COVID-19 pandemııasymen kúresý úshin 325 mıllıon dollar bóldi.
Alaıda bosqyndardy qabyldaýdan bas tartýdyń naqty sebebi basqa máselede jatyr. Túrikmen bıligi Aýǵanstanda turatyn etnıkalyq túrikmender Keńes ókimeti kezinde ata-babalary tastap ketken jerlerin ózderine qaıtaryp alady dep qorqady.
Álbette, bul Túrkimenstan bıliginiń Aýǵanstannan senimdi túrde oqshaýlanýǵa jáne sol jaqtan kez kelgen qaýiptiń enýine jol bermeýge degen umtylysyn túsindiredi. Shekarada ne turǵyzylatynyn - beton qabyrǵa nemese jeńil sym qorshaý ǵana ma, ony ádettegideı, prezıdent Berdymuhamedov sheshedi. Alaıda shekara tek ınjenerlik qurylymdarmen ǵana bekitilgen. HT habarlaǵandaı, shekaraǵa Ishki ister mınıstrligi men Ulttyq qaýipsizdik mınıstrliginiń (Ulttyq qaýipsizdik mınıstrligi) arnaıy jasaqtary kóshirilýde. Stýdentterge qosymsha shaqyrý men 30 jasqa deıingi rezervshilerdi jumyldyrý jarııalanady. Degenmen, bılik Aýǵanstandy qamtıtyn energetıkalyq jobalardy este ustaıdy. Olardy júzege asyrý eleýli kiristi ýáde etedi.
"Adyrna" ulttyq portaly


text:
Amerikan alymlary golaýda Ýerdäki suw bilen Aýdaky suwuň izotop düzümleriniň deňdigini, şol sebäpdenem olaryň bir çeşmeden gelip çykandygyny anykladylar. Mundan bolsa meteoritler suwy Ýere Aý döremezinden hem öň getiripdir diýen netije çykýar.
Çaklamalara görä, Ýerdäki suwuň bir bölegi biziň planetamyz başga bir asman jisimi bilen çaknyşyga uçranda, kosmos giňişliginde dargap gitmän, täze dörän Aýda toplanypdyr.
Aýyň döremegi baradaky aktual teoriýalarda onuň bir planetar betbagtçylygyň öňümidigi aýdylýar. Çak edilişine görä, biziň hemramyz takmynan 4,5 milliard ýyl mundan ozal şol wagtky proto-Ýeriň Marsyň ululygyndaky başga bir planeta (Teýa) bilen çakyşmagy netijesinde kosmos giňişligine sowrulan materiallaryň galyndylaryndan emele gelipdir.
Aýdaky suw – garaşylmadyk zat
Astrofizikler uzak wagtlap bu güýçdäki çaknyşykda dörän aşa ýokary temperatura netijesinde wodorod (hydrogen), şeýle hem beýleki durnuksyz elementler "gaýnap", bug bolup gidendir, onsoň, Aý dörände, ol ozalynda gurak çöllük bolup dörändir diýen pikirden ugur alýardylar. Şol sebäpden, soňky ýyllarda Aýyň üstünden suw tapylmagy bir garaşylmadyk zat boldy.
Bu suwuň çeşmesi diýip esasan Aýyň daşyndaky kislorod atomlary bilen reaksiýa girip bilýän Gün şemalynyň protonlary hasaplanylyp, bu mesele biohimiki reaksiýanyň üsti bilen çözüldi edilipdi. Ýöne “Apollon” kosmos gämisi arkaly astronawtlaryň Aýdan getiren minerallarynyň analizi Aýyň jümmüşinde-de suwuň bardygyny ýüze çykarypdy. Bular biohimiki reaksiýa netijesinde dörän suwlarmy ýa däl – bu şu wagta çenli jogapsyz galyp gelýän soragdy.
Prowidens şäherinde (Birleşen Ştatlar, Rod-Aýlend) ýerleşýän Brown uniwersitetiniň geohimiýa boýunça professory Alberto Saal bilen onuň kärdeşleri bu suwuň nireden gelip çykandygyny takyk bilmek üçin hem “Apollonyň” 15 we 17 uçuş missiýalarynyň Aýdan nusga hökmünde getiren daşlarynyň hem-de Ýerde şolar bilen deňärlik derejedäki daşlaryň izotop düzümini analizläpdirler. Izotoplar diýlip şol bir elementiň neýtron sany tapawutly atomlaryna aýdylýar.
Dürli çeşmelere degişli suwlarda wodorod bilen onuň agyr izotopy bolan deýteriý (deuterium) garyndysy mukdar taýdan üýtgeşik bolýar. Bu häsiýet bolsa suwuň "barmak yzy" ýaly bolup hyzmat edýär. Ondan suw molekulasynyň Gün sistemasynda nireden gözbaş alandygy barada netije çykaryp bolýar. Sebäbi, alymlaryň düşündirmegine görä, Günüň golaýynda dörän suwlarda ondan uzagrakda dörän suwuňkydan azrak deýteriý bolýar.
Netijeleri "Science" žurnalynyň 2013-nji ýylyň 8-nji maý sanynda ýerleşdirilen barlaglaryň görkezmegine görä, Ýeriň we Aýyň suwlarynyň izotop ülňüleri biri-birinden tapawutlananok.
Suwuň "barmak yzy"
Bu atom "barmak yzy" Hondritler diýlip atlandyrylýan aýratyn meteoritlere degişli wodorodyň "barmak yzyna" gabat gelýär. Hondritleriň mekany Mars bilen Ýupiteriň arasyndaky asteroidler guşaklygy. Mundan çykarylmagy mümkin netijeleriň biri Ýeri suw bilen üpjün edeniň, ýagny Aýyň we Ýeriň suwunyň esasy çeşmesiniň şol meteoritlerdigi.
"Muny düşündirmegiň iň aňsat ýoly – güýçli çaknyşyk bolmazdan öň suwuň proto-Ýerde bolandygy. Bu suwlaryň bir bölegi bu zarbadan aman galypdyr. Biziň häzir Aýda görýänimiz şol" diýip Alberto Saal aýdýar.
Diýmek, suw, şu wagta çenli çak edilişiniň tersine, bu çaknyşykda tutuşlygyna dargap gitmän, onuň bir bölegi täze dörän Aýyň daşlarynda ýygnanyp galypdyr.
"Biziň gelen netijelerimiz ägirt uly asman jisimleri çaknyşanda örän durnuksyz elementleriň-de bütinleý dargap gitmezligi mümkin diýip çaklamaga esas döredýär" diýip, bu barlaga gatnaşan Jeýms Wan Orman (Keýs Western uniwersiteti, Kliwlend) gürrüň berýär.
Saal bilen onuň kärdeşleriniň garaýşyça, Ýerdäki suwuň 98 prosenti şular ýaly primitiw meteoritlerden gelipdir. Alymlar Gün ulgamynyň beýleki planetalarynda bar bolan suwlaryň hem uly bölegi şu çeşmäniň suwudyr diýen pikirden ugur alýarlar.
Aslynda, edilen bu açyş Aý ýaş Ýer bilen Teýanyň çaknyşmagyndan döräpdir diýýän aktual teoriýa ters gelenok. "Aý şu çaknyşykdan galan materialdan durýan bolsa, onda Teýa bilen Ýeriň suwy bir çeşmäniň suwy bolmaly" diýip, Saal düşündiriş berýär.
Alberto Saal: "Ýöne ýene bir problema bar: bu çaknyşykda dörän ýokary tepmeraturada iki asman jisiminiň suwlarynyň dargap gitmändigi häzirem syr bolup galýar. Nähili-de bolsa, bir ýol bilen Teýa bilen Ýeriň suwy tutuşlygyna bug bolup kosmosa göterilip gitmändir. Biz bu prosese näme zadyň sebäp bolandygyny entek bilemzok" diýýär.
Ylmy barlagçylaryň pikiriçe, Aý ýaly planetar hemralaryň döremegine düşünmek üçin şular ýaly prosesleriň möhüm bolmagy mümkin.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
ÇEŞMELER:
http://www.sciencemag.org/content/early/2013/05/08/science.1235142
http://www.wissenschaft.de/wissenschaft/news/317112.html
http://www.scinexx.de/wissen-aktuell-16083-2013-05-10.html
http://www.pro-physik.de/details/news/4736871/Mondwasser_entspringt_selber_Quelle_wie_irdisches.html
http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=earth-and-moon-got-water-from-common-source