text:
Orsýetiň Pusy Raýot pank toparynyň agzasy tussaglykda saklanýan Nadežda Tolokonnikowa açlyk yglan etdi. Ol türme administrasiýasynyň ony öldürmek barada haýbat atýandygyny aýdýar.
Bu barada duşenbe güni Tolokonnikowanyň adamsy Pyotr Werzilow habar berdi. Onuň sözlerine görä, Nadežda Tolokonnikowa türmäniň ýolbaşçylary, sakçylary we administrasiýa bilen hyzmatdaşlyk edýän tussaglar tarapyndan ony öldürmek barada haýbatlar atylýar.
Nadežda Tolokonnikowa we Pussy Raýot toparynyň ýene bir agzasy Mariýa Alýohina iki ýyl möhletli türme tussaglygynda saklanýarlar. Olar dini ýigrenji tutaşdyryjy bidüzgünçilikde aýyplanýarlar. Pusy Raýot toparynyň üç agzasy 2012-nji ýylyň fewral aýynda Moskwanyň Baş ybadathanasynda Wladimir Putine garşy aýdym aýdansoň tussag edilipdi. Bu tutha tutluk günbatar döwletleriniň hökümetleri we adam hukuklaryny goraýjy guramalar tarapyndan ýazgarylypdy.


c: text/html

text:
Liu Şiaobonyň öten dekabrda sud edilip, 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegi Hytaýyň abraýyna halkara derejesinde zyýan ýetirdi.
Öňki uniwersitet professory Liu “Hartiýa 08” diýlip atlandyrylýan dokumenti ýazanlaryň biri. ”Hartiýa 08-de” giň gerimli syýasy reformlar talap edilýär. Kommunistik partiýa hem bu reformalaryň öz ýolbaşçylyk roluna howp salmagyndan gorkýar.
Ýaňy-ýakynda kommunistik partiýanyň dört agzasy bir açyk hatda döwleti hem partiýanyň Pekindäki ýolbaşçylaryny bu hökümi täzeden gözden geçirmeklige çagyrdylar.
“Biz, ýaşuly ýoldaşlar, demokratiýa, kanunyň häkimligi we adam hukuklary ugrunda ömür boýy göreş alyp bardyk. Indi bular bir çete itilse, onda biziň ýüregimiz hiç haçan ynjalmaz” diýip, ol hatda aýdylýar.
Bu haty ýazanlar Hytaýyň Jemgyýetçilik Ylymlary Akedemiýasynyň hormatly agzasy He Fang, partiýanyň “Halk Gündeligi” gazetiniň öňki baş redaktory Hu Jiwei, Hytaýyň resmi habar agentligi Sinhuanyň başlygynyň öňki orunbasary Li Pu, şeýle hem Sinhuanyň öňki ýokary derejeli habarçysy Dai Huang.
Bu 80-90 ýaşlaryndaky adamlar partiýa üçin hemişe göreşip gelendikleri sebäpli gaty sylanýan adamlar. Şol sebäpden hem bu ýagdaý olary häzirki ýolbaşçylaryň gazabyndan gorar diýip, umyt edilýär.
Olar hatynda: “Häkimiýetler Hytaýyň Baş kanunyny bozsalar, partiýanyň taryhyna düşünmeseler, dogry bilen ýalňyş arasynda tapawut goýman, adalatsyzlyk döretseler, onda bu biziň milletimiziň adyna çynlakaý garalyk getirer” diýilýär.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Ýewropa Bileleşigi, şeýle hem Umberto Eko, Salman Ruşdy we Margaret Atwood ýaly meşhur edebi şahsyýetler Liunyň türmeden boşadylmagyny talap edýärler.
Öňki Çeh Prezidenti Waslaw Gawel hem ýaňy Liunyň hatyrasyna Pragada Hytaý ilçihanasynyň öňünde demonstrasiýa geçirip, Hytaý häkimiýetlerini adam hukuklary aktiwistlerini yzarlamagy bes etmeklige çagyrdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eje, meni öldürip, sen meni ýatdan çykararyn öýdýärmiň? Belki-de sen, menden hem has garaşylan, has gerek çagalaryň bolar diýip pikir edýänsiň? Eje, meniň olardan nämäm kem?
Eje, sen meniň gözlerimiň nähilidigini bilmän, meniň geljekki doganlarymyň gözüne nädip seretjek?
Eje, näme üçin siz-ulularda hemme zat şeýle çylşyrymlyka? Sen hiç haçan kiçijik güjüjegi ýa-da pişijegi suwa gark etmersiň-ä? Seniň olara haýpyň geler. Näme üçin maňa seniň haýpyň gelmeýärkä? Men ultrases barlagyndaky gözgyny nokatjyk däl. Men bölek-bölek edilip bedrä zyňylandan soň, öwrüljek gan lagtasy hem däldirin. MEN ADAM! Sende dörän birinji günümden bäri men adamdyryn!
(Dogulmadyk çaganyň eşidilmedik nalyşy).
ABORT – (latynça, abortus - "çaga düşme" ) – özbaşdak ýaşamaga ukyby bolmadyk (wagtyndan öňki dogrumdan tapawutlylykda) çaga düwünçeginiň ölümine getirýän göwreliligi emeli usul bilen aýyrmakdyr.
Çaga düşürme ýagdaýyna jemgyýetde dürli garaýyşlar bolupdyr. Gadymy taryha göz aýlasak, ol döwürlerde çagany düşürmä adaty ýagdaý höküminde garapdyrlar. Gadymy jemgyýetçilikde täze doglan çagany maşgalanyň atasy eline alyp, ybadathanada kellesiniň ýokarsynda göterip sublatio adatyny geçiripdir. Diňe şondan soň täze doglan çaga adam hasaplanypdyr.
"Göbegeneler göwreli aýallara kömek berip hem bilerler, gerek bolan ýagdaýlarda çagany düşürip hem bilerler" diýip Platon (b.e. öň 427-347ý) ýazypdyr.
Aristotel (b.e. öň 384-322ý) bolsa, "Är-aýalyň islegine garamazdan çaga emele gelen bolsa, onda ýaşaýyş duýgulary emele gelmezden ötri ony aýyrmalydyr" diýip belläpdir.
Gippokratyň kasamynyň birinji nusgasynda bolsa, tersine (b.e. öň V asyr) "Hiç aýala çaga düşüriji serişdeleri berme" diýen jümle bardyr.
Orta asyrlarda çaga düşürme hemme bar bolan kanunlar esasynda ýazgarylypdyr we temmi berilipdir. Diňe Fransiýada, XVII asyryň birinji ýarymynda käbir ýagdaýlary göz öňüne tutup, aýala çaga düşürme netijesinde berilýän temmi gowşadylsa-da. Fransuz Rewolýusiýasyndan soň abort etmek üçin jezalandyrma ýene güýçlendirilipdir.
Häzirki wagtda, dünýäde abort etmäge rugsat bermek soragy örän çekeleşikli jedelleriň özeni bolup, öz içine dini, sosial, lukmançylyk, hukugy goraýyş soraglary hem alýandyr. Käbir ýurtlarda (meselem, ABŞ, Polşa) bu soragyň töweregindäki jedeller jemgyýetde gapma-garşylyklaryň ýüze çykmagyna sebäp boldy. Jedellere getirýän we ahlaklylygy kesgitleýän esasy sorag orta atylýar – "Abort edilme netijesinde emele gelen adam ömri kesilýärmikä?" Abortyň garşydaşlary "emele gelen çaga", "dogmadyk körpe", "enäniň göwresindäki çaga" barada gürrüň edýärler. Din emele gelmäniň irki döwrüne garamazdan, aborta adam öldürmäniň bir usuly ýaly garaýandyr.
Abortyň tarapdarlarynyň pikirine görä bolsa, hukugy gorama, sosial, biologiki nukdaýnazaryndan embriony çaga hasap edip bolmaýandyr.
Jedelleriň gözbaşy bolýan ikinji sorag bolsa, aýalyň hem-de embrionyň hukuklarynyň derejesini kesgitlemek bilen baglydyr. Bu soragda abortyň garşydaşlary embrionyň ýaşaýyşa bolan hukugyny hemme zatdan ileri goýsalar, onuň tarapdarlary aýalyň öz bedenine we şahsy durmuşyna hukugynyň bardygyny belleýärler. BSGG-nyň bellemegine görä,dünýäde her ýyl 46 mln. abort edilip, bu san umumy göwrelilik ýagdaýlarynyň 22 %-ni tutýandyr.
Häzirki wagtda abort etdirmäniň sebäpleri höküminde aşakdaky ýagdaýlar kesgitlenýär:
- 40%-i aýalyň islegi boýunça;
- 25%-i aýalyň janyna howp salma netijesinde;
- 23% -i sosial faktorlar (göwrelilik döwründe aýrylyşma, adamsynyň ölümi, aýalyň ýa-da onuň adamsynyň tussagda bolmagy, zorlanma netijesinde dörän göwrelilik, ene-ata hukugyndan mahrum edilme, göwreli aýalyň adamsynyň agyr keseliniň ýa-da şikeslenmesiniň bolmagy);
- 12%-i lukmançylyk görkezmeler bilen (göwrelilikde gaýraüzülmeleri döredip biljek ýürek-damar, peşew çykaryş ulgamynyň keselleri, inçekesel, ruhy keseller we başgalar).
Her ýagdaý boýunça netijäni lukmançylyk topary çykarýandyr.
Abort çaga düwünçeginiň emele gelip, göwreliligiň 22-nji hepdesine çenli edilýändir. Düwünçegiň ejesiniň içinde ösüşden galmagy, göwrelilik ýagdaýynyň aýalyň janyna howp salmagy, düwünçegiň köpsany dogabitdi şikeslenmeleri ýa-da enä göwrelilige ýaramaz täsir etjek lukmançylyk bejergileriň geçirilmegi göwreliligi aýyrmaga görkezme bolup biler.
Köplenç ýagdaýlarda aborty ulanmagyň zerurlygy baradaky soragy çözme hukugy ene-atalaryň özüne berilýändir.
Göwreliligiň möhletine baglylykda, ony togtatma dürli usullar bilen geçirilýändir:
- Ýörite derman serişdeleriniň kömegi bilen çagany düşürme – farmasewtiki abort. Göwreliligiň 2-8 hepdesinde geçirilýär.
- Wakuum – sordurylmasy (mini-abort) – göwreliligiň 2-5 hepdesinde geçirilýär.
- Lukmançylyk aborty – hirurgiki usul, ýagny çaga düwünçegini ýatgydan ýörite gurallaryň kömegi bilen aýyrmak. Göwreliligiň 6-12, käwagtlar 22 hepdesine çenli ulanylýar.
Göwreliligi aýyrtmak isleýän her aýala ginekolog lukmanyň barlagyndan, laborator barlagdan (ganyň umumy barlagy, ganyň merezýel, AIW, B we C gepatite barlagy, koagulogramma, jynshana çyrşagy) geçmek hökmany çäre bolup durýandyr.
Abortdan soňky gaýraüzülmeleriň döreme ahtimallygy ony geçirýän lukmanyň hünärmenlik ukybyna, geçiriş usulyna we göwreliligiň möhletine baglydyr.
BSGG-si howpsyz abort etme usullary bolan farmakologiki we wakuum usullaryny giňden ulanmagy maslahat berýändir. Hirurgiki aborty geçirmek babatda hem peýdaly maslahatlar berilýär.
Aborta başlamazdan öň, ýörite derman serişdeleriniň ulanylmagy (ýatgynyň boýunjygy hirurgiki gurallar bilen giňeldilýär, ýörite serişdeleriň kömegi bilen bolsa özbaşdak açylýar) aýala ýetirilýän şikeslendirmeleriň derejesini peseldýändir. Hirurgiki abortda ýüze çykýän gaýraüzülmeler göwreliligiň möhleti bilen baglanşyklydyr. Meselem, ýatgynyň diwarynyň deşilmegi göwreliligiň her iki hepdesinde 20% ýokarlanýandyr.
Abortyň getirýän gaýraüzülmeleri aşakdaky toparlara bölünýär:
1. Irki (abort geçirilýän wagty ýa-da bir hepde soň)
- ýatgynyň diwarlarynyň deşilmegi;
- ýatgynyň içinde gan lagtalaryň üýşüp galmagy (gematometra);
- ýatgynyň içinde çaganyň ýa-da onuň ýoldaşynyň bölekleriniň galdyrylmagy (doly däl abort);
- ýatgynyň boýunjygynyň ýyrtylmagy – ýyrtylma ýerleri dikeldilmese boýunjygyň soňky göwrelilikleri saklap bilmezlik ukypsyzlygynyň döremegi ýüze çykyp biler;
- ganakmalar.
2. Giçki (1 hepde – 1 aý)
- jyns agzalarynyň sowuklamalary – ýatgynyň, ýumurtgalyklaryň sowuklamagy, ýatgynyň turbalarynda iriňiň ýygnanmagy we başgalar.
3. Uzaklaşan (1 aýdan soň)
- aýbaşy halkasynyň bozulmagy;
- plasentar polip;
- endometrioz;
- ýatgynyň turbalarynyň geçirijiliginiň bozulmagy;
- Aşermanyň sindromy (ýatgynyň içinde sepleşmeleriň döremegi);
- önelgesizlik;
- aýalyň ganynda rezus gapma-garşylygyň döremegi. Bu gaýraüzülme otrisatel rezus- faktorly aýallara degişlidir. Rezus položitel ganly çaga bilen göwrelilikde, onuň 4-5-nji hepdesinden enäniň bedeninde antitelalar (göreşiji öýjükler) döreýändir. Olar düwünçegiň resus položitel eritrosit gan öýjüklerine garşy täsir höküminde ýüze çykýar. Abortdan soň antitelalar aýalyň bedeninde galyp, indiki resus položitel çagany agyr kesele ýolukdyryp bilýändir.
Düwünçegiň gemolitiki keseli ýüze çykyp,çaganyň eritrositlerini enäniň antitela öýjükleri dargadýandyrlar. Bu kesel dürli görnüşde geçip, ýörite bejeriş çärelerini talap edýändir. Abortdan soňky rezus gapma-garşylyklarynyň öňüni almak üçin, operasiýadan soňky 72 sagadyň içinde antirezus immunoglobulin dermanyny ulanmak peýdaly netijeleri berip biler.
Görşümiz ýaly, çaga düşürmek meselesi we onuň töweregindäki çekeleşmeler edil adamzat taryhy ýaly gadymydyr. XXl asyryň başynda, jemgyýetiň sosial-ykdysady ösüşine, lukmançylyk ulgamynyň kämilleşiş derejesine garamazdan, islenilmedik göwrelilik babatda lukmana ýüz tutýan aýallaryň sany azalmaýar. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý esasan adam faktoryna, maşgalanyň içki gurşawyna, onuň guramaçylygyna, är-aýal gatnaşyklarynyň ruhy jebisligine baglymyka diýýärin.
Aýalyň geleňsizligi, maşgalany meýilleşdirme düzgünleri we serişdeleri babatda sowatsyzlygy abortlaryň sanynyň ösmeginiň belli bir uly sebäbi bolup bilýändir.
Maşgalany meýilleşdirmekde, göwreliligiň öňüni almak meselesi köplenç (örän köp ýagdaýlarda) diňe aýalyň gatnaşmagynda çözülýär. Bu meselede erkek adamlaryň hem ýeterlik gatnaşygy, jogapkärçiligi duýulsa, belki-de abort edilýän otaglara şeýle uzyn nobata durmalar bolmazdy.
P. S. Abort bilen bagly ahlak soraglary, onuň öňüni alyş çäreler toplumy, köpeliş sebäpleri babatda her adamynyň öz pikiri bolup biler. Bu meseleler barada Siziň pikirleriňizi bilmek biz üçin gyzykly bolar.
Teswirlemeler
Siziñ maslahatlaryñyz diýseñ peýdaly (ýerlikli). Wagyt tapsam okaýan.
Käbir meseleler babatda gosmaça maslahat bermegiñizi haýys edýärin.
Islenilmeýan göwrelilikden diñe serishdeleriñ üsti bilen goranmalymy(eger çagalaryñ ýashynyñ arasyny açmak isleseñ).
Meniñ pikrimçe: Aýal mashgalanyñ aýbashy döwriniñ tamamlanmagyndan, ýatgynyñ içki perdesiniñ täzelenmeginden soñ 7-10-güniñ dowamynda är-aýal gatnashyklary amala ashyrylanda, aýal mashgalanyñ synasynda düwunçegiñ döremegi müñkin. Eger-de gatnashyk tamamlanandan soñ aýal mashgala rahat (ýüzün) ýatmasa, tizden-tiz ýuwunmak bilen bolsa ýatgydaky tohymlaryñ ashak dökülmegi müñkin.
Elbetde, enäniň janyna, saglygyna howp abananda abort etme zerurlygy ýüze çykyp biler, Ýüze çykan sosial ýagdaýlar sebäpli hem käbir ýagdaýlarda (adamsynyň ölümi, tussagda bolmagy, aýrylyşmagy) abort etmek düşnüklidir. Ýöne çagany aýyrmak üçin ýüz tutýan aýallaryň 82-85%-i, ony çagany meýilleşdirmändikleri üçin etdirýärler. Şu görkezijiler gynandyryjy bolup, aýallardan jogapkärçiligi, göwreliligiň öňüni alyş serişdelerini ulanmak babatda bilimi talap edýändir. Bu işe lukmanlaryň gatnaşygy hem möhümdir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
INÇEKESEL HOWPLUDYR!
Inçekesel – kesellemek we ölümçilik bilen tamamlanmak görkezijileriniň ýokarylygyna görä dünýäde ilkinji orunlaryň birini eýeleýär. Her ýyl bu kesele 9 milliondan gowrak adam duçar bolup, ol 3-4 million adamynyň ölüminiň sebäbi bolýandyr. Häzirki döwürde inçekesele garşy edilýän sanjymlar dünýäniň 64 döwletinde hökmany diýip yglan edilip, 118 döwletde sanjymlary dowam etmek maslahat berilýär. Olaryň hökmany senenamalara salynmadyk ýurtlarynda hem, ýaramaz sosial-durmuş şertlerinde ýaşaýan, şeýle hem inçekesel bilen syrkawlamagy ýokary bolan döwletlerden gelenlere bu sanjymlar edilýär. Soňky 10 ýylda Russiýada we GDA ýurtlarynyň käbirinde inçekesel bilen (şol sanda çaga inçekeseli bilen) syrkawlamagyň derejesi 2 esseden hem gowrak ýokarlandy. Bu keseliň gozgadyjysy, öň Kohuň taýajygy ady bilen belli bolan (ony açan nemes bakteriologynyň adyna görä) mikobakteriýa zeperlenen beden agzalarynda özboluşly çişme prosesini döredýär – olarda kesele mahsus "güberçek" emele gelýär. Keseliň häzirki zaman ady latyn sözünden gelip çykyp, güberçek diýmegi aňladýan tuberculum sözünden emele gelýär.
Inçekesele duçar bolan syrkawlaryň umumy sanyndan 7-8%-i çagalar bolup durýar. Esasan hem bu ýokanja has kiçi körpejeler duýgurdyr. Inçekesel syrkaw adamlar asgyranda, üsgürende, gepleşigiň dowamynda bölüp çykarýan tüýkülik arkaly daşky gurşawa ýaýramagy netijesinde ýokuşýar. Emma, ýokanç şol töwerekde bolan ähli adamlara geçmeýär, ýokanja sezewar bolanlaryň hem diňe 5-15% inçekesel bilen syrkawlaýar. Galanlaryň bedeninde kesel gozgadyjynyň saklanýanlygyna garamazdan kesellere garşy goraglylyk ulgamy (immunitet) işläp, ol güýçli bolan ýagdaýynda kesele garşy göreşip ýeňmegi başarýar.
Inçekesele garşy edilýän sanjymlar öz ähmiýetliligi boýunça ägirt uly orny eýeleýändirler. Sanjym edilen çagalar hem ulular ýaly ýokançlyga duçar bolup biler, ýöne olarda kesel ýeňil görnüşde geçip, köplenç zeperlenme başlangyç döwründe kämilleşen immun ulgamyň täsiri bilen öz-özünden geçip bilýändir. Şonuň üçin ýaňy ýagty jahana inen körpejelere waksinasiýa we ýetginjeklere hem-de ululara rewaksinasiýa (täzeden waksina göýbermek) geçirmek örän wajypdyr.
WAKSINANYŇ GÖRNÜŞLERI WE ONY ULANMAGYŇ DÜZGÜNLERI
1919-njy ýylda fransuz alymlary Albert Kalmet we Kamil Geren öküzden alynan mikobakteriýany (inçekeseli dörediji) ulanyp, ilkinji bolup inçekesele garşy waksinany almaň usulyny tapdylar. Gaýtadan ekme usuly bilen kesel gozgadyjynyň güýçden gaçan (attenuirlenen) görnüşi ösdürip ýetişdirildi. Oňa oýlap tapyjy alymlaryň adyna görä bacillus Calmette-Gueuin – BCG diýip at goýdular.
BSŽ waksinasy inçekeseliň ilkinji görnüşlerinden, has hem anyklamasy we bejergisi kyn bolan, agyr, giňden ýaýran we öýkenden daşary ýüze çykýan (meningit, süňkleriň zeperlenmesi) görnüşlerinden goraýar. Eger-de ene öz çagasyna BSŽ sanjymyny etdirmekden boýun gaçyrýan bolsa, onda ol perzendini örän uly howpa – inçekesel bilen syrkawlamak howpuna salýandygyny ýatdan çykarmaly däldir. Şonuň bilen birlikde ene çagasynyň syrkaw adamlar bilen aragatnaşykda bolmaýanlygyna doly göz ýetirmelidir.
Inçekesele garşy sanjymy çaga doglandan 4-5 gün geçen soň bäbekhanada edýärler. Immunizasiýa üçin waksinanyň iki görnüşini ulanýarlar – BSŽ we BSŽ-M. Ikinjisiniň düzüminde antigeniň (belli bir kesel gozgadyjynyň belogynyň) mukdary iki esse azdyr. BSŽ waksinasyny doglanda agramy 2500 gr az bolmadyk, sagdyn çagalara sançmak üçin ulanýarlar. BSŽ-M waksinasyny BSŽ sanjymyny etmäge garşy görkezmeleri bolan çagalara ulanýarlar. Mysal üçin, beden agramy 2000 gramdan pes bolan çagalara, gemolitiki (enäniň we çaganyň ganynyň rezus-faktory we toparyna görä utgaşyksyzlygy zerarly ýüze çykan kesel) kesel bilen dogulanlara, merkezi nerw ulgamynda zeperlenme bar bolanlara, şeýle hem dürli sebäplere görä bäbekhanada sanjym edilmedik çagalara ulanylýandyr.
WAKSINASIÝA HAÇAN GEÇIRILMEÝÄR?
Eger çagada doga ýa-da gazanylan (meselem, AIW ýokançlygy zerarly) görnüşli immun ýetmezçiligi bar bolsa; körpejäniň doganlarynyň inçekesele garşy waksinasiýadan soň agyr, ýaýran gaýraüzülmelere duçar bolmagy,inçekeseli başdan geçiren ýa-da mikobakteriýa ýokançlygy bar bolan, položitel ýa-da şübheli Mantu synagy (проба) ýüze çykarylan çagalara sanjym we rewaksinasiýa edilmeýär.
MANTU SYNAGY NÄME?
Mantu synagy ( has ýygy ulanylýar) we Pirke synagy (synagy hödürlän lukmanlaryň ady dakylan) – bedende inçekesele garşy immunitediň ýa-da şol ýokanjyň barlygyny anyklamak üçin ulanylýan çäredir. Deriň icine (Mantu synagy) ýa-da derüsti (Pirke synagy) inçekeseli döredijiden alnan belogy - tuberkulini goýberýärler. Göýberilen yerinde papulanyň (suwuklykly düwnüň) emele gelmegi, immun ulgamyň öň bu belok bilen tanyşlygyndan habar berýär. Synag geçirilen wagtyndan 72 sagat soň, dury lineýkanyň kömegi bilen, emele gelen düwnüň diametrini ölçeýärler. Käbir ýagdaýlarda düwnüň töwereginde gyzarma emele gelýär, ýöne ol inçekesele bolan immunitediň ýa-da ýokanjyň barlygyny aňlatman, tuberkuline bolan allergiki häsiýet bolmagy ähtimal, şonuň üçin barlag geçirlende diňe düwünjigiň özi ölçenýär. Netijelere baha berilýänçä sanjym ýerine suw degirmek, gaşamak, leýkoplastyr ýelmemek, ýaşylboýag, wodorod öteturşusyny çalmak bolmaýar.
Mantu synagy her ýylda geçirilmeli çäre bolup, eger çaga ilkinji gezek bäbekhanada inçekesele garşy sanjym alan bolsa, onda Mantu synagyny 1 ýaşandan soň geçirmelidir.
Tuberkulin goýberilenden soň papula emele gelmese synag otrisatel diýip hasaplanylýar. Otrisatel reaksiýa bedende inçekesele bolan immunitetiň ýokdugyny aňladýar. Waksinasiýadan soň ýara yzy döremedik bolsa we iki ýyl yzly-yzyna Mantu synagy otrisatel netije görkezen bolsa, inçekesele garşy waksinasiýa bellenilen öňüni alyş sanjymlaryň milli senenamasy boýunça geçirilýär. Eger synag položitel netije beren bolsa, onda ol bedeniň eýýäm mikobakteriýa duş gelendigini aňladýar.
Mantu synagyndan soň papulanyň diametri çagalarda – 17 mm-den, uly adamlarda – 21 mm-den uly bolsa, şeýle hem synag sanjymy edlen ýerinde gabarçaklar ýa-da ýaralaryň emele gelmesi, oňa golaý bolan limfatik düwünleriň ulalmasy bolup geçse, bedeniň synaga aşa duýgur jogap bermesi diýip hasaplanýar.
Eger bedeniň aşa duýgurlylygy ýüze çyksa, geçen ýylky bilen deňeşdirilende papulasynyň ölçegi 5 mm we ondan köp ulalan bolsa, öň ýanyndaky synag otrisatel netije berip soň položitel papula ýüze çyksa hökman ftiziatr lukmanyň maslahatyny almak wajypdyr.
Mantu synagy sanjym däldir, şol sebäpli hem käbir ýagdaýlara görä çaga öňüni alyş sanjymlardan boşadylan hem bolsa, Mantu synagyny geçirmelidir. Ony diňe çagada ýaýran allergiki alamatlaryň netijesinde, eliniň tuberkulin goýberilmeli ýeri doly zeperlenen bolsa geçirmek bolmaýar. Ýiti keseller dörände we gyzdyrma döwründe mantu synagyny, diňe inçekeseliň baryny-ýoguny anyklamak zerur bolanda edilýär, galan ýagdaýlarda syrkaw doly gutulandan 1 aý soň geçirmelidir.
ŞEÝLE TÄSIN ÝARA YZY
Waksina janly, ýöne gowşan öküz mikobakteriýalaryndan durýar we gury görnüşde alynýar. Ulanmazdan öň, ýany bilen berilýän zyýansyzlandyrylan fiziologiki ergin bilen garylýar. Sanjym üçin ýörite göwrümi 1 mm durýan tuberkulin sanjym iňňesi ulanylýar. Waksina çep egne, diňe deriasty usul bilen goýberilýär. Ilkinji sapar geçirilen waksinasiýadan soň 4-6 hepde geçende, rewaksinasiýanyň bolsa birinji hepdesinde sanjym edilen ýerinde tegmil, soňra diametri 5-10 mm-den uly bolmadyk gatylyk peýda bolýar. Uzagyndan ol ýerde dury, soňra bolsa bulanyk erginli iriňli gabarçak emele gelýär (onyň ölçegi hem 10 mm uly bolmaly däl) we onuň ýüzüni gabyk tutýar. 5-6 aýdan soň çagalaryň köpüsiniň sanjym edilen ýerinde uzynlygy 3-10 mm bolan ýönekeýje ýara yzy galýar, 1 ýaşa çenli bolsa ol durnukly sudura öwrülýär. Ýara yzynyň emele gelmegi sanjymyň başa baranlygyna şaýatlyk edip (ýerli deri inçekeselini geçirme alamaty), bedeniň inçekesel mikobakteriýasyna garşy özboluşly goragy döredendigini aňladýar. Waksinasiýa goýberlen ýere ýod we beýleki arassalaýjy serişdelerini çalmak, şeýle hem ony daňmak we güberçegiň içindäki suwuklygy gysyp çykarmak bolmaýar. Eger güberçek käbir sebäplere görä açylsa, ony serişdeler bilen arassalamakdan saklanyp, ýaranyň özi gurap ýüzi gabyklaýança garaşmalydyr. Gabygy goparmakdan, suwa düşülende sürtgüç bilen gazamakdan saklanmaly, sebäbi ol ýerli ýokançly şikeslenmeleriň başlangyjy bolup biler. Eger gatylygyň ölçegi adatdakydan uly bolsa (10 mm köp) ýa-da waksina goýberilen ýerinde güberçek, 6 aýdan bolsa ýara yzy emele gelmedik bolsa, eger körpejäniň goltugynyň töweregindäki limfatik düwünleriniň ulalmagy ýüze çyksa, ftiziatr lukmana ýüz tutmalydyr.
EGER BÄBEKHANADA SANJYM EDILMEDIK BOLSA...
Käbir ýagdaýlara görä, çaga bäbekhanada 4-6 günlük wagty sanjym edilmedik bolsa, onuň edilmegine rugsat berlenden soň, saglyk öýünde ýa-da hassahanada (eger çagany bäbekhanadan hassahana geçirseler) edilýär. Çaga doglandan 2 aýlyk bolýança inçekesele garşy sanjym, öňünden edilýän Mantu synagy geçirilmezden edilýär. Inçekesele garşy waksinasiýa 2 aýdan uly ýaşly çaga edilmeli bolsa, onda oňa hökman Mantu synagy geçirilip, sanjym soňundaky netije göz öňüne tutulandan soň geçirilýär (bu ýagdaý çaganyň sanjym almanka, inçekesel ýokanjyna duçar bolmak howpy bilen baglanyşykly). Mantu synagy otrisatel netije görkezen badyna sanjym geçirmeli, ýöne synagyň geçirilen wagtyndan 2 hepdeden uzak wagt geçmeli däldir. Eger körpejäni bäbekhanadan BSŽ (BSŽ-M) sanjymyny etmän çykaran bolsalar, ony gurşap aljak ähli uly adamlar flýurografiýa barlagyndan geçmelidir.
BSŽ SANJYMYNYŇ BEÝLEKI SANJYMLAR BILEN UTGAŞMAGY
BSŽ we BSŽ-M sanjymlary başga sanjymlar bilen bir wagytda geçirilmeýär. Olaryň arasyndaky araçäk 1 aý bolmalydyr. Bu kadadan çykma diňe ýaňy dogan çaga geçirilýän gepatit B keseline garşy sanjymdyr. Ony BSŽ sanjymyndan 3-4 gün öň geçirýärler. Bu shema dünýäniň köp ýurtlarynda ulanylýar we howpsuz hasaplanýar. Waksinalaryň ikisinde hem mümkin bolan goşmaça täsiri ýokarlanmaýar, immunitetiň berkeme netijeliligi bolsa saklanýar.
BOLUP BILJEK GAÝRAÜZÜLMELER
BSŽ waksinasiýasyndan soň ýerli gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler:
⇒ limfodenit (ýokanjyň goltuk asty limfatik düwünlerine ýaýramagynyň netijesinde olaryň ulalmagy);
⇒ sanjym geçirilen ýerinde diametri 10 mm gowrak derasty sowuk abssesiň (iriň we mikobakteriýalar bilen dolan boşlugyň) emele gelmegi;
⇒ keloid görnüşli ýara yzy (sanjym ýerinde ýara yzynyň çensiz, gödek görnüşli ulalmagy);
⇒ ostemiýelit (süňküň zeperlenmegi).
Gaýraüzülmeler örän seýrek duş gelip, beýle ýagdaýlar sanjym edilen çagalaryň 0,02%-0,004 %-ne degişli edilip bilner. Rewaksinasiýada gaýraüzülmeleriň ýygylygy has pes- 0,001%-0,0001% ýagdaýlary düzýändir. Bularyň sebäbi, adatça, waksinasiýany geçirme düzgünleriniň bozulmagy bilen bagly bolup, derman serişdesini deriň içine goýbermän, deriň aşagyna goýberilmegi bilen düşündirilip bilner. Waksinanyň mikobakteriýalarynyň sanjym edilen çaganyň bedenine ýaýramagy, BSŽ ýokançlygy bilen bagly agyr gaýraüzülmelere getirip biler. Bu ýagdaý agyr immun ýetmezçiligi bilen doglan we immun ýetmezçiligi bilen häsiýetlendirilýän AIDS keseli bar bolan çagalarda ýüze çykyp biler. Şol sebäpli bu ýagdaýlar diňe inçekesele garşy waksina däl, eýsem ähli janly waksinalary goýbermek üçin ýaramsyz hasaplanýar. Sanjymdan soň adatdan daşary alamatlar peýda bolsa ýa-da gaýraüzülmeleriň ýüze çykmagyna şübhe dörese, ýöriteleşdirilen bejergi geçirilip ftiziatr lukmanyň gözegçiliginde bolmalydyr. Inçekesele garşy edilen sanjymdan soň gaýraüzülmeler dörän çagalara rewaksinasiýa geçirilmeýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanda çörek önümleriniň gymmatladylanyna 6-njy sentýabrda iki aý doldy. Käbir ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, geçen iki aýyň dowamynda olaryň çörege edýän çykdajylary 3 esse köpelipdir. Bu gymmatçylyk, esasanam, “buhanka” çöregini satyn alýan maşgalalara öz täsirini ýetiripdir.
Iki aý mundan ozal gymmatladylan çörek we unuň bahasyna indi ilat köpçüliginiň öwrenişip barýandygyna garamazdan, Türkmenistanyň hökümetiniň bu ädimi býujet edaralarynda işleýän işgärleriň maşgala býujetlerine agram salýar.
Şeýle adamlardan biri hem özüni Aman diýip tanadan aşgabatly 38 ýaşly ýaşaýjy. Ol: “Öň maşgala býujetinden aýda çörek üçin 20 manat harç edýän bolsak, indi bu çykdajymyz 55 manatdan geçýär” diýip, ýagdaýy düşündirdi.
Aman paýtagtdaky teatrlaryň birinde işleýär. Onuň aýlygy 640 manat. Amanyň 5 adamdan ybarat maşgalasynda diňe onuň özi işleýär. Amanyň aýaly Gülüstanyň aýtmagyna görä, öň 20 teňňä durýan “buhanka” çöreginiň bahasynyň ýokary galdyrylmagy bilen onuň hili gowulanmandyr.
“Buhanka” iň arzan çöreklerden biri diýlip hasaplanylýandygy üçin, ony esasan girdejisi azrak bolan maşgalalar bilen bir hatarda pensionerler, işsizler we öýsüz-öwzarsyz adamlar satyn alýarlar. Bahasynyň arzandygyna garamazdan, adamlar indi ony hem tygşytly ulanmaga mejbur.
“Uruş döwründäki ýaly boldy. Men indi ‘buhankany’ her gün däl, günaşa satyn alýaryn. Ýogsam, öňler her gün bir ‘buhankany’ satyn alýardym” diýip, özüni Olga diýip tanadan 84 ýaşly aşgabatly pensioner aýdýar.
Dürli çaklamalar
“Buhanka” çöreginiň bahasynyň galdyrylmagynyň sebäpleri barada türkmen resmileriniň hiç hili düşündiriş bermändiklerine garamazdan, käbir synçylar bu işiň çöregiň mala berilmeginiň öňüni almak üçin edilen bolmagy ähtimal diýen çaklamany orta atýarlar.
Emma çöregiň döwlet býujetiniň üstüni doldurmak üçin gymmatladylandygyny aýdýan synçylaram az däl. Soňky ýyllarda Saparmyrat Nyýazow döwründen galan arzan benziniň, awtobus kireý pulunyň, elektrik togunyň tarifiniň hem 30% ýokary galdyrylmagyny olar öz çaklamalaryna delil hökmünde getirýärler.
“Bu ýeňillikler ilatyň az aýlyklardan nägileligini gowşatmak üçin döredilen ‘sosial paketdi’. Emma Nyýazowdan soň bu ýagdaý üýtgäp barýar. Häzir hökümet döwlet gaznasyny doldurmak üçin hiç zatdan gaýtmajaga meňzeýär” diýip, adynyň tutulmagyny islemedik bir ykdysadyýet boýunça ýerli synçy aýdýar.
Tygşytlamaly bolýar
Çörek we unuň bahalarynyň galmagynyň yzysüre ýurtda etiň bahasy hem ýokary galypdy. Aşgabadyň bazarlarynyň administrasiýasynyň söwdegärlere sygyr etiniň bir kilogramyny 11-12 manada satdyrmaga synanyşmagyna garamazdan, sygyr etiniň bir kilogramynyň bahasy 16 manada ýetdi.
1.5 litrlik baklaşkalarda satylýan süýdüň bahasy hem 60 teňňe gymmatlap, ol 3 manat boldy. Bu ýagdaýyň käbir maşgalalary öz gündelik iýmit rasionlarynda bu azyk önümlerini azrak iýmäge mejbur edýändigini aşgabatly medeniýet işgäri Aman aýdýar.
“Men öň her aýda 7 kilogram et satyn alýardym. Indi 5 kilogram alýaryn. Dogry, bazarlarda kilogramy 11-12 manatdan sygyr eti satylýar. Emma onuň agramly bölegi süňkden durýar. Hökümet dükanlarynda hem Hindistandan getirilen, gäwmiş diýlip atlandyrylýan sygryň eti satylýar. Onuň bir kilogramy 11 manat, ýöne bu etiň ysy bar” diýip, Aman aýtdy.
Ýurtda azyk önümleriniň bahalarynyň ýokary galmagy 2013-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň möçberini ýokarlandyrmak hakyndaky Türkmenistanyň prezidentiniň 6-njy iýulda gol çeken permanyndan soň başlandy.
Aýlyklaryň hem pensiýalaryň galdyrylmagy bilen azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagynyň arasynda haýsydyr bir baglanyşygyň barlygy ýa ýoklugy barada hiç hili maglumat ýok. Emma, şol bir wagtda, un önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagyndan bäri aradan iki aý geçmegine garamazdan, munuň sebäbi resmi taýdan henizem düşündirilenok.


text:
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Tramp 8-nji noýabrda bolan saýlawlarda onuň öz sözi bilen aýdylanda “eger bikanun ses beren millionlarça adam hasapdan aýyrylanda” halk ses berişliginde özüniň üstün çykandygyny aýtdy.
Prezident saýlanmak üçin Saýlawçylar kollegiýasynda talap edilen sesleri toplan Tramp soňky pikirini 27-nji noýabrda Twitter ulgamy arkaly öňe sürdi.
Tramp bu maglumatynda Demokratik partiýasynyň dalaşgäri Hillari Klintonyň üstün çykan regionlarynda Wirginiýa, Nýu Hempşir we Kalifornia ştatlarynda “ses berişliklerde çynlakaý galplyklaryň” güman edilýändigini aýtdy. Emma ol öz çaklamalaryna tassyklaýjy maglumat bermedi.
Trampyň bu çykyşy Klintonyň kampaniýasynyň Wiskonsin ştatynda sesleri gaýtadan sanamak boýunça “Ýaşyllar partiýasy” tarapyndan gozgalan işe gatnaşjagyny mälim etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Klinton halk ses berişliginde Trampdan iki million çemesi has köp ses toplady. Emma ABŞ-nyň saýlawlary Saýlawçylar kollegiýasynyň netijeleriniň esasynda kesgitlenýär.


text:
Sişenbe güni Pakystanyň demirgazyk-gündogarynda “Amerikanyň sesi” radiosy bilen hyzmatdaşlyk edýän ýerli žurnalist Mukarram Han Atif näbelli adamlar tarapyndan öldürildi.
Maglumata gorä, žurnaliste Şabkadar şäherinde, öýüniň golaýyndaky metjitde hüjüm edilipdir. Ýerli polisiýanyň maglumatyna görä, agşam namazy wagty iki adam metjide motosiklli baryp, olaryň biri metjidiň içinde Mukarram Han Atifi kellesinden atypdyr we gaçyp gidipdir.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini talyplar öz üstüne alyp, Mukarram Han Atife özüniň paş ediji reportažlary üçin ozal birnäçe gezek duýduryş berendiklerini mälim etdiler.


text:
Gazagystan ekstremizmiň öňüni almak maksady bilen kanunçylygyny berkleşdirdi.
Prezident Nursultan Nazarbaýew özüniň 3-nji noýabrda gol goýan kanun taslamasyna laýyklykda, bir topary terrorçy ýa-da ekstremist diýip kesgitleýän proseduralar ýönekeýleşdiriler diýdi.
Gürrüňi gidýän kanun, ekstremist ýa-da terrorçy diýlip ykrar edilen toparlaryň derhal ýapylmagy we onuň emläginiň konfiskasiýa edilmegi üçin ýurduň ýolbaşçylaryna ygtyýar berýär. Şol bir wagtyň özünde ekstremist we terrorçy mazmunly diýlip kabul edilen websahypalar ýurduň içinde petiklener.
Şeýle-de, daşary ýurtlara sapar edýän gazak raýatlaryna olaryň terrorçy ýa-da ekstremist guramalara goşulan ýagdaýynda jogapkärçilik çekjekdikleri barada duýduryş berler.
Gazagystanyň ýolbaşçylary ýüzlerçe gazak raýatynyň Siriýada hökümet güýçlerine garşy göreşýän söweşijileriň hatarynda uruşýandygyny habar beripdiler.
Gazak hökümetiniň tankytçylary bolsa, döwlet ekstremizme garşy kabul edilýän kanunlary oppozisiýa we garaşsyz metbugat serişdelerine garşy basyş etmek üçin ulanýar diýýärler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet migrasiýa gullugunyň başlygy Begliýewiň başga wezipä geçýändigi sebäpli, bu wezipä Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary Baýramowy belledi. Bu barada ýurduň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky maslahatynda yglan edildi.
Sişenbe güni geçirilen maslahatda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň düzümine girýän ministrler we beýleki ýokary derejeli resmiler öz dolandyrýan pudaklarynda edilen işler barada hasabat bilen çykyş etdiler.
Maslahatyň barşynda Berdimuhamedow Özbegistandan satyn alnan awtoulag tehnikalaryny harby we hukuk goraýjy edaralaryň arasynda paýlamak baradaky resminama hem gol goýdy.


text:
Orsýetiň parlamentiniň aşaky öýi 13-nji iýulda daşary ýurtlar tarapyndan maliýeleşdirilýän özbaşdak guramalar baradaky täze kanunyň taslamasyny tassyklady.
Hökümetden aýry guramalaryň resmi taýdan hasaba alynmagy üçin goşmaça talaplary girizmegi göz öňünde tutýan täze kanunyň taslamasyny Döwlet Dumasyndaky deputatlaryň 374-si goldady we diňe 3-si oňa garşy ses berdi.
Orsýetli aktiwistleriň köpüsi bu kanuna Wladimir Putiniň prezidentlige gaýdyp gelmegi bilen graždan azatlyklaryny çäklendirmek ugrunda görülýän çäre hökmünde baha berýär.
Mundan başga-da, Döwlet Dumasy 13-nji iýulda adama töhmet atmaklygy we onuň şahsyýetini kemsitmekligi jenaýat işi diýip häsiýetlendirýän täze kanunyň taslamasyny tassyklady. Indi bu kanun taslamalarynyň ikisem parlamentiň ýokarky öýi we prezident tarapyndan tassyklanylmaly.
Şeýle-de, täze kabul edilen kanuna görä, daşary ýurtlardan maliýe kömegini alýan hökümetden aýry guramalar her üç aýdan maliýe hasabatlaryny bermeli we olaryň edaralarynda, öňünden yglan edilmezden, yzygiderli reýd geçiriler. Bu kanuny bozana pul jerimesiniň salynmagy we onuň azatlykdan mahrum edilmegi mümkin.
Täze kanuny tankytlaýanlaryň pikiriçe, ol Wladimir Putiniň üçünji möhlete prezidentlige gaýdyp gelmegi bilen raýat azatlyklarynyň gödek bozulmagynyň bir bölegi bolar.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi, akylly-başly däl diýip, bu kanuny ýazgardylar.
Ikinji kanun töhmet atmaklygy we biriniň şahsyýetini kemsitmekligi jenaýat işi diýip häsiýetlendirýär. Şeýle günäler ýöňkelen adama 152 müň amerikan dollaryna deň jerime salnar.
Bu kanuna tankytçylaryň “sesini sem etmek” üçin häkimiýetleriň ygtyýarlyklaryny artdyrýan hereket hökmünde baha berilýär.
Orsýetli resmiler köplenç korrupsiýada we wezipesinden galp peýdalananlykda aýyplanýarlar. Emma öňki prezident Dmitriý Medwedew 2011-nji ýylyň dekabrynda töhmet atmaklygy jenaýat däl-de, adminstratiw düzgünleri bozmak diýip häsiýetlendiripdi.
Şu hepde Orsýetiň Döwlet Dumasy maglumat baradaky kanuny hem tassyklady. Tankytçylaryň pikiriçe, bu kanun häkimiýetleriň internet saýtlaryny senzura etmegini ýeňilleşdirer.
Emma ony goldaýanlaryň aýtmaklaryna görä, şeýle kanun internetde çaga pornografiýasynyň, öz janyňa kast etmek baradaky instruksiýalaryň we neşe maddalaryny wagyz etmegiň öňüni almak üçin zerur.


text:
Öten hepdäniň anna güni bolup geçen hökümet maslahatynda ýurt baştutany ýurt boýunça 3 million bagyň ekiljekdigini habar berdi. Şu hepdäniň duşenbe günündäki geçen göni aragatnaşykdaky wideogörnüşli hökümet maslahatynda hem bu çärä taýýarlyklar baradaky meselelere garaldy.
Adat boýunça, her ýylyň ýaz paslynyň başynda bag ekmek çäresine badalga berilýär. Geçen ýylam 3 million bag ekilipdi. Başda aýdylyşy ýaly, bu ýylam 3 million bag ekiler. Şu hepdäniň ahyrynda geçirilmegine garaşylýan bu çärä eýýäm şu wagtdan taýýarlyk görülýär.
Gatnaşyjylar
Çärä döwlet edara-kärhanalaryndan gatnaşmaly adamlar kesgitlenip, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri hem bu çärä gatnaşmaly edilenleriň hatarynda.
Bu kampaniýa diňe agaç nahallaryny ekmek bilen tamamlanman, ekilensoň hem agaç nahallarynyň aladasy dowam edýär. Adat boýunça, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleriniň käbirleri ýylyň dowamynda öz edaralaryna berkidilen ýerlerde ekilen baglara ideg etmeli bolarlar.
“Biziň edaramyzyň Andalyp köçesiniň ugrunda uçastogy bar. Şonda ýylyň dowamynda edaramyzyň 5-6 işgäri gezekli-gezegine ideg işlerine gatnaýarlar” diýip, paýtagtyň ”Aşgabatenergo” edarasynyň işgäri Aman Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Amanyň işleýän edarasynyň bag eken böleginde ýörite bagban ýok. Şol sebäpden bu edaranyň uçastogynda geçen ýyl ekilen arçalaryň köpüsi gurapdyr.
Bagbanlar
Amanyň işleýän edarasyndan tapawutlylykda beýleki käbir döwlet edaralarynyň berkidilen ýerlerinde ýörite bagbanlar baglara ideg edýärler. Ýöne bu bagbanlaryň şol edaralaryň düzüminde bagban wezipesinde däl-de, eýsem başga wezipelerde atlary ýöreýär.
“Ekilen baglaryň ideginiň berk kontrollykda saklanýandygy üçin edara-kärhanalar ýörite bagbanlary işe almaly bolýarlar” diýip, özüni Maksat diýip tanadan awtomobil kärhanasynyň işgäri Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Emma döwlet edara-kärhanalaryň käbirleriniň ýörite bagbanlary saklamaga ýa-da olary öz edaralarynyň düzüminde resmileşdirmäge mümkinçilikleri ýok. Şol sebäpden bu edaralar bagbanyň hyzmaty üçin öz işgärlerinden her aý pul ýygnaýarlar.
“Biziň edaramyzda her aýlykdan 10 manat bag idetmek üçin alynýar. Pul bermeseňem, her dynç günleri baga gidip, [özüň] idet diýip aýdýarlar” diýip, özüni Meýlis diýip tanadan döwlet edarasynyň beýleki bir işgari gürrüň berdi.
Bagbanly edaralaryň-da köpüsinde işgärlerden bag üçin pul ýygnalýan halatlary seýrek däl. Hatda ýokary okuw jaýlarynda hem studentleriň öz stipendiýalaryndan bag üçin pul goşmaly bolýandyklary barada maglumatlar bar.
Resmi salgyt
Ýeri gelende belläp geçsek, Salgyt gullugy hem telekeçilerden we öz girdejileri barada deklarasiýalaryny tabşyrýan şahsy adamlardan abadanlaşdyryş ýygymyny alýar. Her aý 2 manatdan ýygnalýan bu ýygymyň hem agaç ekmek üçin sarp edilýändigi aýdylýar.
Munuň üstesine-de, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri we ýokary okuw jaýlarynyň studentleri ýylyň dowamynda birnäçe gezek bag idetmek ýowarlaryna hem gatnaşmaly bolýarlar. Hökmany gatnaşylmaly bu ýowarlara adamlaryň gatnaşmak höwesi ýok.
“Esasan dynç günleri geçirilýän bu ýowarlar, meýletin diýilýän-de bolsa, şol ýowara barmajak bolup gör! Ertesi düşündiriş ýa-da öz islegiň boýunça işden çykýanlygyň barada arza ýazdyrarlar” diýip, Meýlis zoraýakdan gurnalýan meýletinlik barada gürrüň berýär.
1999-njy ýylyň 14-nji sentýabrynda Türkmenistanyň prezidentiniň Karary bilen “ Gök guşak ” paýdarlar jemgyýeti döredildi. Şondan soň ýurtda her ýyl millionlarça agaç nahallary oturdylýar. Emma oturdylýan agaçlaryň arasynda guraýanlary az däl.
Munuň sebäbi, bir tarapdan, şol baglaryň idegi bilen bagly bolsa, beýleki bir tarapdan, halk arasynda bu sogap işiň adamlara mejbury etdirilýändigi üçin agaç nahallarynyň göwnejaý ekilmeýänliginden hem bolup biler diýen pikir hem ýok däl.


text:
Indol
INDOL. (2,3 benzopirrol)-ýakymsyz ysly, reksiz kristallar,
Er t 52gradus. I gyzgyn suwda we orgaňyky eredijilerde ereýär. I. dash kömür smolasynyň düzümiňde bolýar, ondan I-y ahgar metallarynyň duzlary görnüşhiňde. I. käbir efir ýaglarynyň (meş. Jasmine ýagynyň) düzümiňde bolýar. Ol şkatol (3-metilindöl) bien adamyň we suýtemijilerin içegelerinde hem tapyldy. I-in köp önümleri biýologik taýdan aktiwlik hasýetine eýedir. Meş. 3-indolylukşyş kislotasy (geteroauksin A- ösdüriji madda), serotonin, rezerin we b. I. geteroauksini, triptofany sintezläp almak üçin bashlangyç çig önüm bolup hyzmat edýär. Ol parfýumeriýa senagatynda hem ulanylýar (gül essensiýalaryn ysyny gowlandyrýar we güýçlendirýär)


text:
Mundan birnäçe ýyl ozal Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenarynda “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň gurluşygy amala aşyrylyp başlanan mahaly, müňlerçe ýaşaýyş jaýy we daçalyklar ýumrulypdy. Bu sebitde öňden bäri ýaşap gelýän ýaşaýjylar bolsa, “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň 40 kilometr uzaklygynda ýerleşýän “Garşy” atly sebite göçmäge mejbur bolupdy.
Häzirki wagtda şol ýaşaýjylaryň “Garşy” atly sebitden hem göçmeli bolandygy habar berilýär. Eýse, şol ýaşaýjylar häzirki wagtda nirede ýaşaýarlar?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň öňki ýaşaýjylarynyň häzirki ykbaly barada Balkan welaýatyna ýygy-ýygydan sapar edýän ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Dört ýurduň resmileri Owganystanda “Talyban” guramasy bilen parahatçylyk ugrunda gepleşik geçirmek üçin ýol kartasyny düzmäge synanyşýarlar.
Gepleşikleriň üçünji tapgyrynyň 6-njy fewralda Yslamabatda geçiriljekdigi aýdylýar.
Owganystanyň, Pakistanyň, ABŞ-nyň we Hytaýyň diplomatlarynyň duşuşygy barada 18-njy ýanwarda Kabulda gepleşikleriň jemlenmeginiň yzýany mälim edildi.
Şol duşuşykda “Talyban” toparlary bilen parahatçylykly gepleşiklere başlamak dogrusynda öňegidişligiň gazanylandygy barada aýdylmagyndan soň bilelikdäki beýannama ýaýradyldy.
Owganystanyň daşary işler ministri Salahuddin Rabbani “Talybanyň” ähli toparlaryny owgan hökümeti bilen gepleşiklere çagyrdy, bolmasa, olaryň geljekde çetde galyp biljekdigini duýdurdy.


text:
Özbegistanyň Garşy şäheriniň «Nasaf» futbol toparynyň 30 ýaşly kapitany, türkmenistanly futbolçy Artur Geworkýan şu ýyl topary bilen Özgebistanyň Kubogyna mynasyp bolupdy. «Nasaf» ýakynda tamamlanan Özbegistanyň çempionatynda hem bürünç medaly eýeledi. Toparyň bürünç medal ugrundaky esasy bäsdeşi «Bunýadkoryň» 29-njy tapgyrda «Almalyk» bilen 1:1 hasabynda deňlik bilen oýnamagy türkmen futbolçysynyň toparyna ilkinji üçlüge girmäge mümkinçilik berdi.
Artur Geworkýan — Aşgabadyň «Nisa» futbol mekdebiniň uçurymy. Onuň ilkinji tälimçisi Boris Grigorýans. Futbolçy dürli ýyllarda «Şagadam» (Türkmenbaşy), «Ýesil-Bogatyr» (Gazagystan), «Aşgabat», «Şurtan» (Özbegistan), «Pahtakor» (Özbegistan) ýaly toparlarda çykyş etdi.
A.Geworkýan Özbegistanyň «Nasaf» toparynyň düzümine 2011-nji ýylda goşuldy. Şol ýylda türkmen futbolçysy topary bilen çempionaty ikinji orunda tamamlady, Kubok ýaryşynyň finalyna çykdy, AFK-nyň Kubogynda bolsa «Iň gowy oýunçy» diýen hormatly ada mynasyp boldy. Artur «Nasaf» bilen 2012-nji ýylda Özbegistanyň Kubogynyň finalynda ikinji gezek çykyş etdi. 2013-nji ýylda bolsa Özbegistanyň Kubogyna üç gezek gatnaşan, şol möwsümi bolsa iň netijeli hüjümçileriň sanawynyň ikinji basgançagynda tamamlan (18 pökgi bilen) ildeşimiz özbegk ligasynda çykyş edýän iň gowy legioner hökmünde ykrar edildi. 2014-nji ýylda ol topary bilen çempionatda ýene-de bürünç medala mynasyp boldy, bu gezek hem 18 gezek tapawutlandy.
Artur Geworkýan Türkemnistanyň futbol ýygyndysynyň düzüminde 12 duşuşyk geçirdi we iki gezek tapawutlandy. Ol milli ýygyndynyň hatarynda ýaşyl meýdana ilkinji gezek 2008-nji ýylda dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynda Kambojiýanyň ýygyndysyna garşy geçirilen duşuşykda çykdy. Dünýä çempionatynyň häzirki dowam edýän saýlama duşuşyklarynyň bolsa üçüsine gatnaşdy. A.Geworkýanyň gatnaşan duuşyklarynda milli ýygyndymyz ýeňlip görmedi. Birinde deňlik gazanan ildeşlerimiz (Türkmenistan 1:1 Eýran) ikisinde ýeňiş gazandy (Türkmenistan 2:1 Hindistan; Türkmenistan 1:0 Guam).


text:
Eýranyň baş lideri Aýatollah Ali Hamenei Tähranyň resmilerini hüşgärlige çagyryp, dünýä liderleriniň durmuşa geçirilip başlanan ylalaşyk bilen bagly beren wadalaryny berjaý etmegini kepil geçmäge ündedi.
Eýrana garşy halkara sanksiýalary dynç günlerinde ýatyrylaly bäri ilkinji gezek eden çykyşynda Aýatolla Hamenei “ABŞ-nyň käbir syýasatçylarynyň soňky günlerde eden çykyşlaryna” pessimistik garaýandygyny mälim etdi.
Eýrana garşy halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagynyň yzýany 17-nji ýanwarda ABŞ Eýranyň ballistik programmasyna gatnaşygy bolan şirketlere we şahsyýetlere garşy täze sanksiýalaryny girizdi.
Sanksiýalar Eýranyň oktýabr we noýabr aýlarynda geçiren ballistik raketalarynyň synagaryna jogap boldy. Tähran ABŞ-nyň täze sanksiýalarynyň kanuny güýjüniň ýokdugyny aýtdy.


text:
Tomusda serhetlerden geçmek meselesiniň ähmiýeti hasam artýar. Kim dynç alşa, kim gazanjyň gözlegine, kim okuwa gidýär.
Türkmenistanyň daşyna çykýan adamlaryň sany we olaryň köplenç haýsy ýurtlara gidýänligi barada statistika ýok. Türkmen häkimiýetleri şeýle hasaby ýöredýän bolsalar-da, köpçüligiň dykgatyna ýetirmeýärler.
Orsýet Türkmenistanyň raýatlarynyň iň köp barýan ýurdy hasaplanýar.
Emma, käbir garaşsyz maglumatlara görä, Orsýet Türkmenistanyň raýatlarynyň iň köp barýan ýurdy hasaplanýar. On ýylyň dowamynda bu iki ýurduň arasynda goşa raýatlyk düzgüni dowam edip, raýatlaryň gatnawyny ýeňilleşdiripdi. 2003-nji ýylda bolsa goşa raýatlyk ylalaşygy ýatyryldy. Henize çenli ýurtlaryň bu ýagdaýa bolan resmi garaýyşlary çürt-kesik tapawutlanyp gelýär. Türkmenistan goşa raýatlygy bolan adamlaryň serhetden geçmegine täze düzgünleri girizýän bolsa, Orsýet türkmen raýatlaryna öz pasportlaryny bermegini dowam etdirýär.
Soňky döwürde türkmen raýatlarynyň ors pasportlaryndan el çekmegi bilen bagly ýagdaýlaryň-da ýüze çykyp başlandygy habar berilýär.
Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa “Goşa raýatlyk baradaky” ylalaşygyň we onuň ýatyrylmagy bilen bagly häzirki düzgünleriň aýratynlyklary bilen gyzyklandy we türkmenistanly ýürist Ýewgeniý Greçuhin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý, şu günki gün iki ýurduň raýaty bolan adamlar Türkmenistandan Orsýete nähili gidýärler?
Ýewgeniý Greçuhin:
Goşa raýatlygy bolan adamlar, ýagny 2003-nji ýylyň 22-nji iýunyndan soň Orsýet Federasiýasynyň raýatlygyny alanlar, Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň konsulhanasynda wiza almaly bolýarlar. Bahasy 10 dollara durýan bu 3 aýlyk wiza hemmä berilýär.
Azatlyk Radiosy: Ýurtlaryň arasyndaky goşa raýatlyk ylalaşygynyň ýatyrylmagynyň ors pasportyny 2003-nji ýyla çenli alan raýatlara uly bir täsir ýetirmän, olaryň serhetden päsgelsiz geçýänligi aýdylýar. Orsýetiň pasportyna 2003-nji ýyldan soň eýe bolan raýatlar serhetde nähili kynçylyklary çekýärler?
Ýewgeniý Greçuhin:
Orsýetiň pasportyna 2003-nji ýylyň 22-nji iýunyndan soň eýe bolanlar serhetden geçende olaryň türkmen pasportynda Orsýetiň wizasy bolmaly, bolmasa olar döwlet serhedinden geçirilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň wizasy goşa raýatlyga eýe bolanlaryň türkmen pasportlaryna basylýarmy?
Ýewgeniý Greçuhin:
Hawa, Türkmenistanyň raýatynyň pasportyna.
Azatlyk Radiosy: Onda, diýmek, resmi taýdan Orsýetiň raýaty bolan we elinde Orsýetiň pasporty bolan adamlar Türkmenistandan Orsýete wizasyz baryp bilmeýärler, şeýlemi?
Ýewgeniý Greçuhin:
Hawa, türkmen tarapy şeýle adamlardan wizany talap edýär. Bu ýerde bar mesele Türkmenistan bilen Orsýetiň arasyndaky 1993-nji ýylyň “Goşa raýatlyk baradaky” ylalaşygynyň güýjünde galyp-galmanlygyna degişli. Mälim bolşy ýaly, 2003-nji ýylyň 10-njy aprelinde Moskwada iki ýurduň prezidentleri bu ylalaşygy togtatmak barada protokola gol çekipdi. Şondan soň türkmen tarapy ylalaşyk öz güýjüni ýitirdi diýip, hasap edýär. Orsýet tarapy bolsa bu meselä entek asla girişenok. Köpler Moskwada gol çekilen şol protokolyň iň soňky punktuny ünsden düşürýär. Şol punktda taraplaryň arasynda iň soňky dokumentler alşylandan soň, ylalaşyk öz güýjüni ýitirýär diýlip bellenýär. Meniň pikirimçe, şeýle dokumentler denonsasion hatlar bolmaly. Şeýlelikde ýurtlar birek-birege şeýle dokumentleri gowşurandan soň, ylalaşyk öz güýjüni ýitirdi diýip, hasaplap bolar.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlyk ylalaşygyndan Türkmenistan birtaraplaýyn çykdy diýmek mümkinmi?
Ýewgeniý Greçuhin:
Hawa, Türkmenistan ylalaşyk öz güýjüni ýitirdi diýip, hasap edýär. 2003-nji ýylyň 22-nji aprelinde Türkmenistanyň Mejlisi “Goşa raýatlyk baradaky” ylalaşygyň ýatyrylmagy barada karar çykardy. Şol günüň özünde çap bolan prezidentiň permanynda goşa raýatlyga eýe bolan raýatlara diňe bir ýurduň raýatlygyny saýlap almak teklip edilipdi. Munuň üçin raýatlara 2003-nji ýylyň 22-nji iýunyna çenli möhlet berlipdi. Türkmen tarapy şol möhletden soň türkmen raýatlarynyň Orsýetiň raýatlygyny almaga hukugy ýok diýip, hasap edýär. Emma Orsýet Federasiýasynyň Türkmenistandaky konsulhanasy Orsýetiň raýatlygyny almak isleýän Türkmenistanyň raýatlaryndan şu günki güne çenli dokumentleri kabul edip gelýär we olara 6 aýyň dowamynda pasport berýär.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde goşa raýatlygy bolan adamlaryň ors pasportlaryny yzyna gaýtarýan pursatlarynyň hem bolýanlygy aýdylýar. Siziň pikiriňizçe, bu ýagdaý Türkmenistanda täze daşary ýurt (syýahat) pasportlarynyň girizilmegi bilen bagly bolup bilermi?
Ýewgeniý Greçuhin:
Hawa, bu esasy sebäp. Sebäbi geljekde ýurduň daşyna çykmak isleýänler Türkmenistanyň daşary ýurt pasportyna eýe bolmagyň zerurdygyna göz ýetirýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda täze pasportlaryň girizilmegi goşa raýatlyga eýe bolanlaryň ýurtdan çykmagyna geljekde nähili päsgelçilik döredip biler?
Ýewgeniý Greçuhin:
Goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň serhetden geçmek boýunça ulanýan häzirki mümkinçilikleri uzaga çekmez. Bu 2013-nji ýylyň 11-nji iýulynda bes ediler. Sebäbi daşary ýurt pasporty girizilensoň, goşa raýatlyga eýe bolanlar hem elinde türkmen pasporty bolmasa, ýurtdan çykyp bilmezler.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlyga eýe bolanlara Türkmenistanyň daşary ýurt pasportyny almaga näme päsgel berýär?
Ýewgeniý Greçuhin:
Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň pasport bermekden ýüz öwürmegi.
Azatlyk Radiosy: Migrasiýa gullugy pasport bermekden resmi taýdan we kanun esasynda ýüz öwürýärmi?
Ýewgeniý Greçuhin:
Ýok, diňe dilde “ýok” diýip, jogap berilýär. Emma olaryň bu jogabyny men bikanun hasap edýärin, sebäbi Türkmenistanyň kanunlarynda goşa raýatlyga eýe bolanlaryň hiç bir hak-hukuklarynyň çäklendirilmegi göz öňünde tutulmaýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň pozisiýasynda gapma-garşylyk görmeýärsiňizmi? Bir tarapdan türkmen hakimiýetleri “Goşa raýatlyk baradaky” kanunyň ýatyrylmagy ugrunda hereket edip gelýärler, başga bir tarapdan bolsa, Orsýetiň türkmenistanlylara öz raýatlygyny bermegini dowam etdirmegine göz ýumulýar.
Ýewgeniý Greçuhin:
Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynda-da, DIM-inde hem häzirki ýagdaýa doly göz ýetirýän bilermenler bar. Emma olaryň Türkmenistan Orsýete protest bildirse, logika ters gelýän ýaňsyly bir ýagdaýyň ýüze çykjagyna gözleri ýetýär. Sebäbi Orsýet Federasiýasy kanunlaryň çäginde hereket edýär we öz raýatlygyny belli bir şertlerde berýär. Orsýet Federasiýasynyň Türkmenstanyň ýaşaýjysyna öz raýatlygyny bermegi üçin, bu adam 2002-nji ýylyň 1-nji iýulyna çenli Orsýetiň ýokary ýa orta professional okuw jaýyny tamamlan bolmaly ýa-da onuň Orsýetde pensiýa ýaşyna ýeten garry ene-atasynyň bolmagy zerur.


text:
Ýaponiýa 18000 adamyň ölümine getiren Fukusima ýadro reaktoryny ýumuran heläkçilikli sunaminiň bäşinji ýyl dönümini belledi.
2011-nji ýylyň 11-nji martynda ýerli wagt bilen sagat 2:46-da 9 magnitudaly ýer sarsgynynyň başlanan takyk wagty şu ýyl dymyşlyk bilen bellendi.
Ýaponiýanyň imperatory Akihito, onuň aýaly Miçiko we premýer-ministr Şindzo Abe Tokioda resmileriň we diri galanlaryň gatnaşmagynda geçirilen dabara ýolbaşçylyk etdiler.
Bäş ýyl mundan ozal bolan tebigy betbagtçylykda agyr zeper alan jemgyýetler henizem dikeldilýär.
Göçürilen 180000 adam häzire çenli öz öýlerine dolanyp bilmeýär.


text:
Sişenbe güni Kaddafiniň öz tarapdarlaryna “Liwiýany öýbe-öý arassalaň” diýip ýüzlenendigine garamazdan, ýurduň uly böleginiň hökümetiň kontrollygyndan çykanlygy aýdylýar.
Kaddafiniň režimi köçelerde barýan protestleri togtatmak üçin edilen tagallalarda azyndan 300 adamyň ölendigini boýun aldy. Ýöne Italiýanyň Daşary işler ministrligi protestlerde şu wagta çenli ölenler 1,000 töweregi diýilýän çaklamany “ygtybarly” hasaplaýar.
Liwiýanyň Tobruk şäherindäki hökümete garşy protestler, 22-nji fewral.
Daşary ýurt mediasyna Liwiýanyň hemme ýerine barmaga ýol berlenok. Şol sebäpden ýurduň günbatar böleginde nämeleriň bolup geçýandigini tassyklamak kyn. Ýöne gowuşýan habarlardan çen tutsaň, Kaddafiniň tarapdarlary Tripoliniň diňe birnäçe bölegine kontrollyk edýäne meňzeýär.
Liwiýanyň Birlşen Milletler Guramsyndaky ilçisiniň orunbasary, režimden ýüz öwren Ibrahim Dabbaşi, Kaddafiniň sişenbe güni eden çykyşynda protestçileri “alakalar”, “tarakanlar” diýip atlandyrmagyna salgylanyp, onuň ýaragly güýçleri halkyň garşysyna ulanýandygyny aýtdy.
“Halkyň elinde ýarag ýokdugy belli. Men Liwiýada genoside başlandy diýip, pikir edýärin. Meniň pikirimçe, Kaddafiniň beýanaty Liwiýa halkynyň garşysyna genoside başlamak üçin öz golastylaryna beren kody” diýip, Liwiýanyň BMG-däki ilçisiniň orunbasary Dabbaşi aýtdy.
Inernet gazeti “Kuryna” penşenbe güni Liwiýanyň harbylarynyň paýtagtyň takmynan 80 kilometrlik günbatarynda ýerleşýän Sabratah şäherinde köpsanly esgerleri ýerleşdirendiklerini habar berdi. Beýleki tarapdan bolsa, halkara habarçylarynyň Liwiýanyň gündogar etraplaryndan habar berip bilýänligi protestçileriň ýurduň bu böleginiň öz ellerindedigini aýtmagyny tassyklaýar.Kaddafiniň režimi ýazgarylýar
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşine häzir prezidentlik edýän braziliýaly Maria Wiotti Kaddafiniň protestçileriň garşysyna ýaragly güýçleri we harby uçarlary ulanmagyny berk ýazgardy.
“Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary Liwiýadaky ýagdaýyň özlerini berk aladalandyrýandygyny aýtdylar. Olar parahat ilatyň garşysyna güýç ulanylmagyny ýazgaryp, parahat demonstrantlara zulum edilmegine, ýüzlerçe adamyň öldürilmegine gynanç bildirdiler” diýip, Wiotti aýtdy .
Soňra ol şeýle diýdi: “Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary gazaply hereketleriň haýal etmän, togtadylmagyna, milli dialog arakaly halkyň kanuny talaplaryna jogap bermek üçin gerekli çäreleriň görülmegine çagyrdylar” diýip, Wiotti aýtdy.
Ýöne Howpsuzlyk Geňeşiniň sişenbe güni ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçen ýygnagynda käbir diplomatlar sanksiýalara çagyrdylar diýäýmeseň, Kaddafiniň režiminiň garşysyna göz öňünde tutulan anyk çäre ýok.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton hem 22-nji fewralda Liwiýanyň soňky günlerde protestçileriň garşysyna harby güýç ulanmgyny ýazgardy: “ABŞ Liwiýadaky ýagdaýy howsala bilen synlaýar. Biz oý-pikirimizi we dogalarymyzy janlaryny pida edenlere we öz ezizlerini elden berenlere gönükdirýäris. Gazaply hereketleri berk ýazgarmakda bizem halkara arkalaşygyna goşulýarys. Ýüzlerçe adam öldi we köp adam ýaralandy diýip eşitdik”.
Kaddafiniň režimi çöken ýagdaýynda müňlerçe bosgunyň Ýewropa Bileleşigine gelmeginden gorkulýar. Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini 300 müň töweregi adamyň Italiýa gaçyp atmagy mümkin diýip, özüniň häzir howatyr edýändigini aýtdy.
Liwiýadaky bulaşyk ýagdaý zerarly daşary ýurtlar ol ýerdäki graždanlaryny çykarýarlar. Çarşenbe güni Türkiýe Bengazi portundan ýola düşen iki gämi bilen özüniň takmynan 3,000 graždanyny ýurda alyp gaýtdy. Liwiýada 25,000 töweregi türk işleýär.


text:
Gresiýanyň premýer-ministri Aleksis Tsipras (Alexis Tsipras) öz ýurdunyň karz krizisi bilen baglanyşykly ylalaşyga gelmek üçin Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň 18 sanysynyň liderleri bilen duşuşýar.
Tsiprasyň edarasynyň 22-nji iýunda Brýusselde geçirilýän adatdan daşary sammitiň öňýanynda beren maglumatyna görä, 21-nji iýunda premýer-ministr Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, fransuz prezidenti Fransua Olland we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žan-Kloud Ýunker (Jean-Claude Juncker) bilen telefon arkaly gepleşikleri geçirip, ylalaşyk üçin grek taslamasyny teklip edipdir.
Ýewropa Bileleşiginiň ykdysady işler boýunça komissary Pýer Moskowiçi (Pierre Moscovici) 22-nji iýunda beren maglumatynda sammitiň “gürrüňsiz kesgitleýji pursat” boljakdygyny aýtdy. Ol optimistik äheňde çykyş edip, Gresiýa tarapyndan hödürlenen soňky taslamanyň “dogry ugurda barýandygyny” belledi.


text:
Pakistanyň hökümeti 2011-nji ýylda ýurduň dine dil ýetirmek baradaky kanunlaryny reformirlemäge çagyran welaýat häkimini öldürmekde aýyplanan adamy jezalandyrdy.
Mumtaz Kadri 29-njy fewralda Rawalpindi şäherinde asylyp öldürildi.
Yslamçylaryň ençemesi tarapyndan gahryman hasaplanýan Kadri Punjab welaýatynyň häkimi Salman Taseeriň öňki janpenasydy.
Kadri Taseeri Yslamabadyň bazarynda 28 gezek oka tutdy.
Kadriniň işine sereden sudýa birnäçe haýbatdan soň howpsuzlyk sebäpli ýurdy terk etmäge mejbur boldy.


text:
Orsýetiň metbugat we bank tütjary Aleksandr Lebedewiň eýeçiligindäki bankyň Moskwadaky baş edarasyna ýaragly polisiýa reýd geçirdi.
Biznesmeniň kömekçisi Artýom Artýomow Lebedewiň Moskwa polisiýasynyň 30 çemesi ýaragly ofiseri «Milli rezerw» bankynyň daşyny gabap, soň içine girende bankyň içinde bolandygyny aýtdy.
Artýomow polisiýanyň kompaniýanyň dokumentlerini dörendigini, emma olaryň näme gözleýändigini bilmändigini aýtdy.
Moskwa polisiýasynyň sözçüçi bu reýdi tassyklady, ýöne başga zat aýtmady.
Lebedew öňki prezident Mihail Gorbaçýow bilen bile oppozisiýadaky «Nowaýa gazeta» eýelik edýär.
Şeýle-de ol Britaniýanyň “Evening Standard” we “The Independent” gazetlerine eýelik edýär.
Lebedewiň Aeroflotda we Gazpromda hem paýlary bar.


text:
21-nji fewral Bütindünýä ene dili güni.
Azatlyk Radiosynyň Dünýä Türkmenleri gepleşiginiň bu günki sany ene diline bagyşlanýar.
Dünýä türkmenleriniň wekilleri dürli ýurtlarda türkmen diliniň etniki türkmenler üçin ähmiýeti, oýnaýan roly, şeýle-de türkmen dili bilen bagly alyp barýan işleri, edýän tagallalary we ýeten sepgitleri barada maglumat berýärler.
Gepleşige Eýranda Türkmensähra türkmenleriniň "Miras ojagy" jemgyýetiniň başlygy Mansur Tebere, daşary ýurt dillerini öwredýän dil okuwynda türkmen dili sapaklaryny berýän, žurnalist we şahyr Aşyrmuhammet Gulak gatnaşýarlar.
Gepleşigi Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan alyp barýar.


text:
Owganystanyň demirgazygynda jaýlanyş mirasymy geçirilýän mahaly janyndan geçeniň amala hüjümi netijesinde azyndan dokuz adam öldi.
Baghlan welaýatynyň ýerli resmileriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, ölenleriň arasynda iki sany polisiýa işgäri hem bar.
Burka etrabynda bolan bu hüjümde 18 adam hem ýaralandy.
Resmileriň çaklamalaryna görä, hüjümiň nyşanalary Burkanyň ýolbaşçysy Taj Muhammad Takwa, şeýle-de beýleki ýokary derejeli jemgyýetçilik we polisiýa resmileri bolupdyr.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Bu aralykda, soňky döwür “Talyban” hereketi Owganystanyň howpsuzlyk güýçlerine garşy hüjümlerini ýaýbaňlatdy.


text:
"Robot" sözi owal "Labori" bolmaly ekeni.
Bu ýyl Orsýet goşunlary robotlaryň edil esgerler ýaly goşunda ulanylmagy babatda synaglara başlaýar. Geljek 10 ýylda ors goşunynyň esgerleriniň ýüzden 30 göteriminiň öwezini Orsýetde öndürilen robotlar doldurar.
Bu habar 2055-nji ýylda ýasama aňyň adamzada garşy alyp barjak urşy barada söz açýan ylmy-fantastiki filmleri we eserleri mamla çykarýar.
Häzirki döwürde ylmy-fantastiki filmlerde geljek 40 ýylda robotlaryň adamlaryň ygtyýaryndan çykjakdygy, özbaşdak ýagdaýa eýe boljak robot esgerleriň adamzada garşy söweşjekdigi barasynda gürrüň berilýär.
Robotlaryň söweşde ulanylmagyna garşy çykyş edýän hünärmen Stephen Hawking geljek 100 ýylda robotlaryň adamlardan has akylly boljakdygyny we adamzadyň soňuna çykjakdygyny öňe sürýär.
"Karel Capek"-iň drama eseri
"Robot" sözüni ilkinji gezek Karel Çapek atly çeh ýazyjysy 1920-nji ýylda "R.U.R" atly drama eserinde ulanypdyr. Ol drama eseri 1920-nji ýyllarda Çehoslowakiýada, ABŞ-da we Angliýada teatrlarda görkezilipdir.
Ol oýundaky robotlar, adamynyň organlaryny emele getirýän maddalaryň himiki görnüşlerinden ýasalan ekeni. Robotlar, özüni ýasanlardan hemme zady öwrenip, soň edil şolar ýaly hereket etmeli eken. Emma welin robotlar özüni ýasandan ýamanlygy hem öwrenipdirler we soň olar adamzada garşy ýamanlyk etmäge synanyşypdyrlar.
Drama oýny, romantiki we optimizm görnüşde tamamlanypdyr, ýagny erkek robot bilen zenan robot biri-birine aşyk bolupdyr. Şeýlelikde olar ýeriň ýüzünde ýaşamaly diýen karara gelipdirler.
Karel Çapek "robot" sözüni oýlap tapyp, oňa bütin dünýäde meşhurlyk gazandyrandan soň ol, "Oxford iňlis dili edarasyna" ýörite hat ýazyp, ol sözüň inisi Josef Çapek tarapyndan oýlanyp tapylandygyny aýan edipdir.
Karel Çapek soň bir çeh gazetine ol drama eseri barada beren interwýusynda şeýle diýipdir: "Ilki başda ol sözi "labori" görnüşinde ýazmak isledim. Ol ady "zähmet" diýen manyny berýän "labor" atly latyn sözünden döretmek isledim. Ýöne soň ol sözüň aýdylyş äheňini halamadym. Ol sözüň äheňi kitaby göründi. Ondan soň men inime sala saldym. Şonda inim maňa "robot" diýip atlandyrmagymy maslahat berdi. Çeh dilinde "robot" diýen söz "agyr zähmet" diýen manyny berýär".


text:
Salam, hormatly lukman! Adamyň eli ýa-da aýagy rahatlyk wagtynda titremesi nämeden bolup bilýär? Şeýle titremeler babatynda näme etmegi maslahat berýäňiz?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Myşsalaryň ýygrylmagy netijesinde el-aýagyň titremesi dürli näsazlyklaryň we keselleriň ýüze çykmagy netijesinde döräp biler. Bu ýagdaý galkan şekilli mäziň keselinde (giperterioz), garaguşagyry, Parkinsonyň keseli, horeýa, şizofreniýa, newrozlar ýaly nerw ulgamynyň näsazlyklarynda, alkogolizm keselinde, kalsiý, magniý minerallarynyň ýetmezçiliginde ýüze çykyp biler.
Çendenaşa fiziki ýadawlylyk, kofe içgisiniň köp kabul edilmegi hem titremeleriň wagtlaýyn ýüze çykmagynyň sebäbi bolup biler. El-aýagyň titremeleriniň sebäbini anyklamak üçin degişli barlaglary geçip (kalsiý, magniý, kaliý, glukozanyň derjesini anyklamak we başgalar) newropatolog, endokrinolog lukmanlaryň maslahatyny almak ýerlikli bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
16-17-nji aprelde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Awstriýanyň Içeri işler ministrligi, Ýewropa Bileleşigi, Birleşen Milletler Guramasynyň neşelere hem jenaýatçylyga garşy göreş edarasy we guramanyň ösüş programmasy Merkezi Aziýanyň serhet howpsuzlygy inisiatiwasynyň ministrler derejesinde maslahatyny geçirer.
Bu topary 2003-nji ýylda Awstriýanyň Içeri işler ministri döretdi we ol Merkezi Aziýanyň serhediniň dolandyrylyşy, howpsuzlygy we neşelere garşy göreş barada duşuşyklar geçirýär.
Bu saparky maslahatda bikanun migrasiýa, neşe gaçakçylygy we korrupsiýa barada hem maslahat ediler.
16-njy aprelde başlanjak konferensiýany Awstriýanyň içeri işler ministri Johanna Mikl-Lisner açar. Onda Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýew hem çykyş eder diýip, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy habar berdi.


text:
Liwanyň armiýasy “Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň lideri Abu Bakr al-Bagdadynyň aýalyny we ogluny tussag etdi. Bu barada Liwanyň howpsuzlyk resmileri habar berýärler.
Resmileriň 2-nji dekabrda beren maglumatynda tussag edilen aýalyň ady ýa-da milleti barada goşmaça maglumat berilmeýär, ol diňe Bagdadiniň aýallarynyň biri diýlip häsiýetlendirilýär.
Liwanyň resmileriniň maglumatyna görä, ýakynda gürrüňi gidýän aýal we Bagdadiniň ogullarynyň biri Siriýadan Liwana geçmäge synanyşan mahaly tussag edilipdir.
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri ýowuz hüjümleri amala aşyryp, Siriýanyň we Yragyň çäginde giň territoriýalary basyp alypdylar we munuň netijesinde ençeme adamy öldüripdiler. Bu çäre gürrüňi gidýän topara garşy Birleşen Ştatlaryň liderligindäki howa zarbalarynyň amala aşyrmagyna itergi beripdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Aşgabatdaky ilçihanasy Döwlet departamentiniň programmalary boýunça bilim alýan türkmenistanly studentlere garşy türkmen häkimiýetleriniň girizen gadagançylygynyň ýatyrylandygyny mälim etdi.
Ilçihananyň resmisiniň tassyklamagyna görä, 23-nji ýanwarda amerikan programmalary boýunça bilim alýan studentlerden 3-si, 24-nji ýanwarda ýene 7-si, şu gün irden bolsa 39-sy Bolgariýa gidipdir.
Ilçihananyň metbugat sekretary ýene bir studentiň ýakyn wagtlarda Bolgariýa ugradyljakdygyny mälim etdi.
Geçen ýylyň tomsunda daşary ýurtlarda bilim alýan studentleri hasaba almak boýunça Türkmenistanda täze girizilen düzgünleriň çäklerinde amerikan programmalary boýunça Bişkekde bilim alýan ýaşlardan 50 töweregine Gyrgyzystana gitmeklik gadagan edilipdi.
Bu ýüze çykan wakadan soň, amerikan tarapy bu studentleri Bolgariýadaky Amerikan Uniwersitetine geçirmekligi karar etdi. Emma oktýabryň başynda olaryň Bolgariýa ugradylmagyna hem Türkmenistanyň häkimiýetleri garşy çykdylar.
22-nji ýanwarda geçirilen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň maslahatynda, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň işlerindäki ýetmezçilikler sebäpli bu edaranyň ýolbaşçysyna ýurduň prezidenti nägilelik bildiripdi. Ýöne bu nägileligiň studentleriň goýberilmezligi bilen baglanşygynyň bardygy ýa-da ýokdugy barada resmi maglumat berilmedi.
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy Türkmenistanyň häkimiýetleriniň häzirki kabul eden kararyny oňyn ädim hökmünde kabul edendigini mälim etdi.


text:
Prezident Aşraf Gani “Talyban” bilen gepleşikleriň Owganystana parahatçylygy getirmek boýunça ýeke-täk ýoldugyny aýtdy.
Ghani bu barada 17-nji iýulda Remezan aýyny tamamlaýan Eid al-Fitr baýramçylygynda halka eden ýüzlenmesinde aýtdy.
Ghani “Gepleşikler çykalgadyr, ýoldur, bu bolsa halkymyzyň isleýän zady gandöküşligiň soňuna çykylmagydyr”, diýdi.
Şeýle-de Ghani owganystanly “Talybanyň” gizlinlikde galýan ruhany liderine parahatçylyk ugrundaky gepleşikleri goldamak üçin minnetdarlyk bildirdi.
Molla Omaryň 15-nji iýulda ýaýradan beýannamasynda owgan hökümeti bilen gepleşikler “kanuny” diýlip häsiýetlendirildi.
7-nji iýulda Pakistanda “Talybanyň” resmi toparynyň we Owganystanyň Ýokary parahatçylyk geňeşiniň agzalarynyň arasynda ilkinji parahatçylykly gepleşikler geçirildi.


text:
Ýekşenbe güni Wenesuelada geçirilýän prezidentlik saýlawlarynda ýurduň häzirki prezidenti Hugo Çawez dördülenji tapgyr prezident saýlanmak ugrunda dalaş edýär.
Bu saýlawlarda onuň bäsdeşi bu ýurduň Miranda ştatynyň ozalky gubernatory, 40 ýaşly Henrik Kaprilez. Wenesuelanyň oppozision partiýalarynyň aglabasy Henrik Kaprileziň kandidaturasyny biragyzdan oňlap, ony oppozisiýanyň adyndan dalaşgär hödürlediler.
Ýöne ýurtda geçirilen soňky pikir soraýyşlyklar häzirki döwlet lideri Hugo Çaweziň saýlawçylaryň has uly goldawyndan peýdalanýandygyny görkezýär.
Hugo Çawez Wenesuela 1999-njy ýyldan bäri liderlik edip gelýär. Ynsan hukuklaryny goraýjy guramalar ony öz tankytçylaryna garşy repressiw metodlary ulanmakda tankytlap gelýärler.


text:
Özüňden goşýarmyň ýa-da...
Sowet Soýuzynyň Gahrymany, taryh ylymlarynyň doktory Pena Rejebow bilen Türkmenistanyň at gazanan artisti, ussat gyjakçy Garýagdy Alyýewiň howlusy Aşgabadyň Nagornaýa köçesinde duldegşir goňşydy. Ikisi ýegre dostdy.
Garýagdy Aly her hepdäniň şenbe, ýekşenbe günleri howlusynyň aýagujyndaky ussahanada özi ýaly ussat gyjakçy, Türkmenistanyň at gazanan artisti Saparguly Işangulyýew bilen dutar-gyjak ýasaýardy. Pena aga-da olaryň ýanyna barardy. Üçüsi birek-birege henek atyp degişýärdi. Gülküleri ala owarradan eşidilýärdi.
Bir gezek hepdäniň şenbe güni Pena aga eline “Edebiýat we sungat” gazetini alyp ussahana bardy. Saglyk-amanlyk soraşanlaryndan soňra elindäki gazeti görkezip:
- Ussalar, düýnki “Edebiýat we sungatda” halypaňyz Magtymguly Garly hakda Beki Seýtegiň uly makalasy berlipdir. Ony size okap bereýin. Hem işlärsiňiz, hemem halypaňyz hakyndaky makalany diňlärsiňiz -diýip, bir çetde duran kresloda jaýlaşyp, makalany okamaga başlady.
Pena aga uruşda alan kontuziýasy (psihiki şikes) sebäpli “K, G, S” harplary sözüň başynda gelse, ony birbada aýdyp bilmän sakawlaýardy. “K-k-karar”, “G-g-garaňky”, “S-s-soňra” görnüşinde özüne zor salyp, kynlyk bilen aýdýardy. Ol Magtymguly Garly hakyndaky makalany doly okady. Gülmäne bahana tapylsa duşundan geçirmeýän Garýagdy Aly:
- Pena jan, sagbol! Diňläp hezil etdik. Ýöne sen aýt, käbir sözüň öňüne goşýan kkk, ggg, sss harplaryň gazetde-de barmy ýa-da özüňden goşýarmyň? -diyip, gülmän-ýyryşman sowal berdi. Pena aga “G-G-Gadyr bilmez doňuz” diýip sögündi. Soňra gülüp başlady. Onuň gülküsine iki ussat gyjakçy-da goşuldy.
Öz iliňde diňlenmeseň...
Meniň bagşy agam Tuwakmyrat Bugaýew dogduk depämiz bolan Balkan welaýatynyň Gazanjyk (häzirki Bereket) şäherinde ýaşaýardy. Bir gezek gazanjykly bagşylar, Türkmenistanyň halk bagşylary Aşyrmämmet Dawudow, Molla Çäkliýew, Saryhan Sapaýew dagy onuň öýünde meýlis gurap oturan wagty nätanyş ýigit gapydan salam berip girdi. Soňra-da:
- Tuwakmyrat aga haýsyňyz bolýaňyz? -diýip sorady. Agam “Men” diýip tanyşlyk berenden soňra ol ýigit:
- Men Kakadan geldim. Ýene-de on bäş günden aga mogul öýerip, toý tutýar. Tuwakmyrat aga, size şol toýa çagyrýarlar, aýdym aýdyp bermegiňizi haýyş edýärler. Agam-da, obaň ýaşulylary-da “Hökman gelsin, şol toýdan üç gün soňra Tahyrow kolhozymyzda-da toý bar, ony-da bagşymyz bolup sowsun!” diýip, sargyt etdiler -diýip, içi hatly bukjany agama gowşurdy.
Agam deň-duşy Saryhan Sapanyň çetine degmek üçin:
- Saryhan, il-gün çyn bagşyny tanaýandyr. Hany aýt, bäri-bäride Kaka barmy? Çyn bagşa bäş ýüz kilometr daşlykdaky Kakadan taýly toý çakylygy gelýär -diýip, hatly bukjany oňa uzatdy. Saryhan Sapa “Ýatyp galandan, atyp gal” diýlene eýerdi:
- Aý, hawa-da, öz iliňde diňlenmeseň, ýarym müň kilometr daşlykdaky oba toýa gidip, aýdym aýtmaly bolýaň-da -diýip, degişmä degişme bilen jogap berdi.
Boş çykan kim?
Il içinde Soltan akga ady bilen meşhur bolan atly bagşy, Türkmenistanyň at gazanan medeniýet işgäri Soltan Atanepesow XX asyryň 40-60-njy ýyllarynda Gazanjyk (häzirki Bereket), Gyzylarbat (häzirki Serdar) etraplarynda il içinde aýdylşy ýaly, “Eli dutar tutanyň” halypasydy. Ol 60-njy ýyllaryň başynda maşgala ýagdaýy sebäpli Gazanjykdan Gyzylarbada göçmeli bolýar.
Bagşynyň göçjek güni adamlaryň ýüzlerçesi, tälim beren şägirtleriniň ählisi onuň bilen hoşlaşmaga gelýär. Allaýarlaşmaga (hoşlaşmaga) gelenleriň bir çetinde topar tutup duran şägirtleri bilen halypa ýekän-ýekän hoşlaşýar. Hoja atly şägirdi bilen hoşlaşanda:
- Bäş ýyl ýanyma gatnadyň, alan, öwrenen zadyň bolmady, haýp, boş çykdyň- diýýär. Hoja onuň öý goşy ýüklenen ýük maşynyna tarap baş atyp:
- Elli ýyl bagşyçylyk etdiň. Elli ýylda toplan öý goşuň şu bolsa, ýörite maşyn tutmaly däl ekeniň. Goşuň bir towuk ýüki. Halypam, gowuja pikirlen, boş çykan haýsymyz? -diýipdir. Soltan akga:
- Elimi, owazymy alyp bilmediň, dilimi alypsyň, boş çykmansyň -diýip, onuň arkasyna kakypdyr.
Dünýe bäş gün
Bir gezek ussat Sahy Jepbar şägirtleriniň birine:
- Alla saňa zehin eçilipdir. Sen welin ünsüňi senediňe däl-de, keýpi-sapa berýäň. Wagty bisarpa tutma, dünýe bäş gündür. Il-günüňe hyzmat et! -diýip igenipdir. Şägirdi oňa:
- Halypa, bäş gün diýýäniň bäş iş güni. Altynjy, ýedinji gün,ýagny şenbe, ýekşenbe biziň günümiz. Il-gün şol iki gün toý tutýar. Çagyrlan toýumda aýdym-saz edýän. Özüme degişli iki güni bisarpa tutamok. Nämüçin igenýäniňe düşünemok -diýipdir.
Toplan, taraşlan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň administrasiýasy 2 žurnalist zenanyň azat edilmeginiň ýerine Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy bilen bagly hiç bir ýeňillikleri teklip etmändigini mälim etdi.
Emma žurnalistleriň azat edilmegini gazanan Bill Klintonyň Demirgazyk Koreýanyň ýokary derejeli resmileri bilen geçiren gepleşiginde zenanlar tussaglykdan goýberileninden soň bolup biljek “pozitiw zatlar” barada gürrüň edilendigini prezident Obamanyň edarasynyň resmisi habar berdi.
Žurnalistler Euna Lii bilen Laura Lin şu ýylyň mart aýynda Demirgazyk Koreýanyň Hytaý bilen serhetdeş regionynda tussag edilipdiler. Demirgazyk Koreýanyn sudy olary 12 ýyl düzediş işlerine höküm edipdi. Olar häzir Klinton bilen ABŞ-a dolanyp bardylar.


text:
Bolgariýa
Mazmuny
Bolgariýa Respublikasy[üýtget | edit source]
Bolgariýa Respublikasy Gündogar Ýewropadaky döwlet. Bu ýurt Balkan ýarym adasynyň gündogar böleginde ýerleşýär. Ol demirgazykda Rumyniýa, günortada Gresiýa we Türkiýe, günbatarda Makedoniýa bilen araçäkleşýär. Ýurduň gündogar bölegini Gara deňiz ýuwýar. Onuň kenarynyň uzynlygy 378 kilometre barabardyr. Ýurduň paýtagty we iri şäheri - Sofiýa. Onda 1 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Umumy tutýan meýdany 110,9 müň inedördül kilometrdir.
Tebigaty[üýtget | edit source]
Bolgariýanyň tebigaty köpdürliligi bilen tapawutlanýar. Demirgazygynda göge bürenen Dunaý derýasy akýar, merkezinde bolsa dürli agaçly tokaýlyklar agdyklyk edýär, günortasynda giň düzlükler ýaýylyp ýatyr, gündogarynda Gara deňiz we onuň çägeli kenarlary bar. Ýurduň üçden iki bölegini baýyrlyklar we düzlükler tutýar. Bu ýerlerde oba hojalyk ekinleri ekilýär. Bolgariýanyň günorta-günbatar bölegini daglar tutýar. Ýurduň iň beýik gerşi Musala - 2925 kilometr. Rodopi dagy bolsa peýdaly gazylyp alynýan magdanlara örän baý.
Ilaty[üýtget | edit source]
Ýurduň ilatynyň sany ýyl-ýyldan artýar. Häzirki döwürde ýurtda 7,7 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Bolgariýa çaga dogluşy babatda Ýewropada iň öňdäki orunlarda durýar. Ýurduň ilatynyň ýaş dowamlylygy erkeklerde - 68,25, aýallarda bolsa 75,56 ýyl. Ilatyň agramly bölegi şäherlerde ýaşaýar. Soňky ýyllarda obalardan şäherlere ýaşamaga gelýän adamlaryň sany barha artýar. 1976-njy ýylda şäheriň ilatynyň umumy ilatyň 59 göterimini tutýan bolsa, 1996-njy ýylda ol 70 göterime çenli artdy. Ýurduň ilatynyň agramly bölegini bolgarlar düzýär. Şeýle hem ýurtda türkler, grekler, ermeniler, ruslar we beýleki milletden bolan adamlar ýaşaýar.
Dili[üýtget | edit source]
Bolgar dili Hindi-Ýewropa dilleri maşgalasynyň günorta slawýan toparyna degişli bolup, ol slawýan hat ýazuwlarynyň iň gadymy nusgalarynyň biri hasaplanýar. 862-nji ýa-da 863-nji ýylda doganlar Kirili we Mefodiý grekleriň Saloniki şäherinde gadymy bolgar elipbiýini düzüpdirler. Häzirki bolgar dili XVII-XIX asyrlarda ýerli ilatyň dialektine görä täzeden düzgünleşdirilýär. 1945-nji ýylda bolsa elipbiýdäki käbir harplar aýrylyp sadalaşdyrylýar.
Şäherleri[üýtget | edit source]
Ýurduň senagatlaşdyrylan döwrüne çenli şäheriň ilatynyň artyşy örän haýaldy. 1950-nji ýyllarda şäherlerde ilatyň üçden bir bölegi ýaşaýardy. 1989-njy ýylda bolsa bu görkeziji iki esse artdy. Soňky maglumatlara görä, ýurtda ilaty 100 müňden köp bolan şäherleriň 9-sy hasaba alyndy. Olar: Sofiýa (bir milliondan gowrak ilaty bar), Plowdiw - 341,4 müň, Warna - 308,6 müň, Burgas-196 müň, Ruse-170 müň, Stara-Zagora-150,5 müň, Plewen-130,8 müň, Dobriç- 104,5 müň, Sliwen-106,2 müň. Ýurduň esasy portlary şeýleräk: Burgas Gara deňizde we Ruse - Dunaý derýasynda. Gara deňziň kenaryndaky Warna şäheri ýurduň iň bir şypahana sebiti hasaplanýar. Stara-Zagora şäheri Bolgariýanyň esasy dermirýol uzelini düzýär.
Döwlet gurluşy[üýtget | edit source]
Ýurduň Baş kanunyna laýyklykda, Bolgariýa parlament respublikasy bolup, döwlet baştutany - prezident. Ol gönüden-göni saýlawlar esasynda bäş ýyl möhlete saýlanýar. Prezident şol sanda ýurduň ýaragly güýçleriniň baş serkerde başysy hem-de milli howpsuzlyk boýunça maslahat geňeşiniň başlygydyr. Ýurduň kanun çykaryjy organy - bir palataly (Halk geňeşi) parlamentdir. Parlamentiň düzüminde 240 sany deputat bolup, olar saýlawlar esasynda dört ýyllyk möhlete saýlanýar. Olaryň arasynda saýlawlarda iň azyndan 4 göterim ses alan partiýalaryň agzalary hem bar. Parlament ýurduň premýer-ministrini wezipä belläp ony wezipesinden boşadýar hem-de premýerministriň teklibi boýunça ministrler kabinetiniň agzalaryny saýlaýar.
Daşary syýasaty[üýtget | edit source]
Bolgariýa Respublikasy dünýäniň 130-dan gowrak döwleti bilen diplomatik gatnaşyklar saklaýar. Bolgariýa Birleşen Milletler Guramasynyň agzasy bolup, 300-e golaý halkara guramalarynyň işine işjeň gatnaşýar. Bolgariýa bilen NATO-nyň arasyndaky gatnaşyklar 1990-njy ýylda ýola goýuldy. Häzir bolsa bu gatnaşyklar "Parahatçylygyň hatyrasyna hyzmatdaşlyk" meýilnamasynyň çäklerinde ösdürilýär. 1992-nji ýylyň 5-nji maýynda Bolgariýa Ýewropa Geňeşine agzalyga kabul edilýär. Bir ýyldan soň, Yewropanyň erkin söwda assosiasiýasy bilen ylalaşyga gol çekişýär.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
Bolgariýa Respublikasy industrial-agrar ýurt hasaplanýar. Ýurtda maşyn gurluşyk, azyk senagaty, gara we reňkli metallurgiýa, nebit-himiýa, agajy gaýtadan işleýän senagat has ösendir. Oba hojalygynda bolsa ekerançylyga uly ähmiýet berilýär. Syýahatçylyk pudagy hem ýurduň ykdysadyýetine saldamly goşant goşýar. XIX asyrda Bolgariýa oba hojalygy ýurdy hasaplanýardy. Muňa gammazdan, ýurduň dokma we aýakgap-deri senagatynda uly ösüşler gazanylypdyr. Beýik Watançylyk urşunyň öň ýanyndaky on ýyllyklaryň dowamynda ýurtda daşary ýurt maýa goýumynyň hasabyna hususy telekeçiligiň ösdürilmegine üns berilýär. Ýöne muňa garamazdan, ýurduň esasy milli girdejisiniň agramly bölegini oba hojalygyndan gelen girdeji düzýär.
1980-nji ýyllarda ýurduň ykdysadyýeti sazlaşykly ösüp başlady. Şol ýyllarda ykdysadyýetde täze dolandyryş ulgamy döredildi. Bu ulgam ykdysadyýetiň täzeden döwrebaplaşdyrylmagyna gönükdirildi.
Ykdysady geografiýasy[üýtget | edit source]
Bolgariýanyň umumy meýdany ykdysady taýdan üç sebite bölünýär. Olar: Günbatar, Günorta-gündogar we Demirgazyk-gündogar sebitleridir. Günbatar sebitindäki Sofiýa-Pernik senagat toplumy sebitiň ykdysadyýetiniň esasyny düzýär. Bu toplumda 30 göterim elektrik energiýasy, ýurtdaky ähli gara metallar öndürilýär. Günorta-gündogar sebitindäki Plowdiw, Burgas, Stara-Zagora we Haskowo senagat merkezlerinde reňkli metallurgiýa, himiýa senagaty, gurluşyk materiallary önümçiligi ýaly pudaklar has-da ösen. Bu sebitiň esasy oba hojalyk ekinleri şeýleräk - bugdaý, mekgejöwen. şaly, üzüm, dürli miweler we gök önümler. Demirgazyk-gündogar sebitinde bolsa maşyn gurluşyk, himiýa, dokma senagatyna uly ähmiýet berilýär.
Energetika[üýtget | edit source]
Peýdaly gazylyp alynýan baýlyklary bolan kömürň çykarylyşy yyl-ýyldan artýar. Bolgariýadaky nebit yataklaryny senagat taýdan özleşdirip bolmaýar. Ýurt nebiti OPEK guramasyna agza ýurtlardan we GDA ýurtlaryndan satyn alýar. Çig nebit Burgas şäheriniň golaýynda nebiti gaýtadan işleýän toplumda täzeden işlenilýär. Bu toplumda himiýa önümleriniň 100-e golaý görnüşi öndürilýär. Şeýle hem Bolgariýa GDA ýurtlaryndan tebigy gaz hem satyn alýar.
Ulag ulgamy[üýtget | edit source]
1993-nji ýylda ýurduň demirýollarynyň uzynlygy 6600 kilometre barabardy. 1995-nji ýylyň ahyrynda gara ýollarynyň 37 müň kilometrinde abatlaýyş işleri geçirildi. 1995-nji ýylda Bolgariýada Saraýewo halkara deniz porty açyldy. Bolgariýanyň çäginden 445 kilometr turba geçirijisi geçýär. Ýurtda 10 aeroport bolup, onun üçüsi halkara derejesinde halka hyzmat edýär.
Balykçylýgy[üýtget | edit source]
Bolgariýada iri döwlet we hususy balykçylyk kärhanalary bar. 1960-njy ýyllardan bari ýurtda balykçylyk bilen meşgullanýan hususy kärhanalaryň sany barha artýar. Balyklaryň 70 göterimi Atlantik okeandan tutulýar.
Maliye we bank ulgamy[üýtget | edit source]
Bolgariýanyň pul birligi - lew. Ýurduň merkezi banky esasy bank edarasydyr. Ol 1964-nji ýylda döredilen daşary söwda bankynyň hem gymmat bahaly kagyzlarynyň 72 göterimine eýedir. Döwlet süýşürintgiler banky ilata bank hyzmatlaryny hödürleýär. Ýurtda paýdarlar banklary 1987-nji ýylda döredilip başlandy.
Jemgyýeti[üýtget | edit source]
Bolgarlaryň agramly bölegi 20 bilen 30 ýaş aralygynda durmuş gurýarlar. Bolgariýa özüniň tebigy ajaýyplygy bilen hem hemmeleri haýran edýär. Ýurduň bu tebigy ajaýyplyklary daşary ýurtly jahankeşdeleri hem özüne bendi edýär. Ýurdun paýtagty Sofiýa Ýewropanyň iň gadymy şäherleriniň biri hasaplanýar. Bu şäherde köp sanly muzeýler, gadymy ýadygärlikler we özboluşly nusgawy kiliseler bar. Paýtagtyň owadan ýerleri şeýleräk: Aleksandr Newskiniň sobory (Balkan ýarym adasynyň iri prawoslaw kilisesi hasaplanýar), daşary ýurt sungaty muzeýi, Batenberg meýdany, etnografiýa muzeýi, milli taryh muzeýi (Balkan ýarym adasynyň iri muzeýi hasaplanýar), botanika bagy we ş.m. Pernik şäherinde Wizantiýa imperiýasy döwründen galan gadymy galalara duş gelmek bolýar. Bolgariýa 395-nji ýylda Wizantiýa imperiýasynyň düzüminde bolandygy üçin bu ýurduň käbir şäherlerinde şol döwürdäki taryhy ýadygärliklere gabat gelinýär.
Bolgariýanyň Bankýa sebiti termal şypahanalar merkezi hasaplanýar. Bu şypahanalar daşary ýurtly syýahatçylaryň iň bir gelim-gidimli ýeridir. Sumen şäheri Bolgariýanyň orta asyrlardaky durmuşyny açyp görkezýär. Bu şäherde Şumens galasy we ýurduň iň iri Tombul metjidi ýerleşýär. Şäheriň eteginde milli seýilgäh ýaýylyp ýatyr. Plowdiw şäherinde 3 müň omnlyk teatr we Hisar Kapiýa derwezesi bar. Şäheriň golaýynda Hiarýa şypahanasy ýerleşýär. Ol gadymy Rim döwründe hem örän meşhur şypahanalaryň biri hasaplanýan eken.
Şeýle hem ýurduň Arbanasi, Božensi, Ýetyr, Žerawna, Kopriwştisa, Kotel, Melnik, Nesebyr, Sozopol, Trýawna we Şiriko-Lyka ýaly şäherleri-de muzeýlere, taryhy ýadygärliklere örän baýdyr. Gara deňziň kenaryndaky Warna we Nesebyr şäherleri bolsa ýurduň ilatynyň agramly böleginiň dynç alýan ýeri hasaplanýar. Bolgariýada Yewropanyň iň owadan dag gowagy hem bar. Ol Ledenika diýlip atlandyrylýar.
Esasy baýramçylyklary[üýtget | edit source]
- 3-nji mart - Bolgariýanyň azat edilen güni,
- 6-njy sentýabr - Bolgariýanyň birleşen güni,
- 22-nji sentýabr - Bolgariýanyň garaşsyzlyk güni.


text:
Düýn türki dilli döwletleriň liderleriniň sammitiniň çäklerinde eden çykyşynda prezident Berdimuhamedow Azerbaýjan bilen hyzmatdaşlykda türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak perspektiwalaryna hem ynanýandygyny aýtdy.
Bu barada türkmen prezidenti Stambulda geçirilen metbugat konferensiýasynda «Nabukko» gaz proýekti bilen bagly žurnalistleriň beren soraglaryna jogap berip eden çykyşynda belledi.
Türkiýäniň energetika ministri Taner Ýyldyz hem düýn Türkmenistanyň gazyny satyn almak islegini mälim edip, Türkiýäniň Türkmenistana öz tekliplerini ýollandygyny aýtdy.
Düýn türki dilli döwletleriň liderleriniň Stambulda geçiren sammitiniň çäklerinde Türkmenistanyň, Türkiýäniň, Azerbaýjanyň, Gazagystanyň we Gyrgyzystanyň döwlet liderleri özara dialoglar we hyzmatdaşlyklar boýunça ýörite Geňeş döretmek barada karar kabul etdiler.


text:
Prezident Y.Karimowyň permany bilen, Özbegistanyň beýleki regionlaryndan Daşkent şäherine we welaýatyna barýan ýaşaýjylara Daşkentde wagtlaýyn hasaba durmaga mümkinçilik berýän düzgünler ýakynda ýatyryldy. Eýsem, täze perman Daşkentde hasaba durmak mümkinçiligini näderejede özgerdýär?
Özbegistanyň prezidentiniň “Daşkent şäherindäki we Daşkent welaýatyndaky pasport sistemasyny kämilleşdirmegiň çäreleri“ baradaky 22-nji sentýabrda gol çeken permany 13-nji oktýabrda özbek metbugatynda çap edildi. Şol permana görä, Özbegistanyň beýleki regionlaryndan Daşkent şäherine we welaýatyna barýan raýatlaryň öz ýerli häkimliklerinden rugsat almaklaryny talap edýän öňki düzgün ýatyryldy.
Şol bir wagtyň özünde-de, bu täze perman Özbegistanyň beýleki regionlaryndan baran raýatlary Daşkent şäherinde we welaýatynda wagtlaýyn propiska almak düzgünini hem ýatyrdy.
Täze kararyň aýratynlyklary
Täze karara laýyklykda, mundan beýläk Daşkent şäherine we welaýatyna baran raýatlaryň mydamalyk propiskasy we hasaba alnyşy komissiýalar tarapyndan däl-de, şol ýeriň içeri işler bölümleri tarapyndan amala aşyrylar.
Prezidentiň permanyna görä, bu işler amala aşyrylanda, raýatlaryň hukuklarynyň üpjün edilmegine we kanunyň işledilişine gözegçilik etmek Özbegistanyň Baş prokuraturasyna tabşyrylýar.
Özbegistanyň Içeri işler we Adalat ministrlikleri, şeýle-de propiska ýazgysyna gatnaşygy bolan beýleki edaralar bir aýyň dowamynda prezidentiň täze permany esasynda respublikanyň kanunçylygyna üýtgetmeler girizmek baradaky tekliplerini Ministrler Kabinetine tabşyrmaly.
Daşkent şäher hakimliginiň daşary ýurtlara çykmak we girmek bölüminiň bir işgäri öz adyny aýtmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosy bilen gürründeşliginde kanunçylyga üýtgetmeler girizilmese, welaýatdan gelenleri paýtagta mydamalyk ýazgy etmek tertibiniň-de başlanmajakdygyny aýtdy.
Kynçylyklar has-da kynlaşdy
Özbegistanyň başga regionlaryndan baran raýatlary Daşkent şäherine hemişelik ýazgy etmek 1999-njy ýylyň 16-njy fewralyndaky partlamalardan soň togtadylypdy we welaýatlardan barýanlar paýtagtda hasaba durmak üçin şäher häkimligindäki ýörite komissiýanyň rugsadyny almalydylar.
Bu ýagdaý raýatlaryň ýagdaýyny örän kynlaşdyrýardy. Şoňa çenli Daşkent şäherinde mülk ýa-da emläk satyn alan özbegistanly her bir raýatyň paýtagtda mydamalyk ýazga durmak hukugy-da bardy. Ýöne synçylar propiska meselesi barada häzirki kabul edilen düzgünleriň ozalky bar bolan kynçylyklary has-da kynlaşdyrandygyny aýdýarlar.


text:
Owganystanyň günortasyndaky türmeden ýüzlerçe tussag gaçdy. Olardan köpüsiniň "Taliban" bolmagy mümkin diýlip, çak edilýär.
Tussaglar gaçmak üçin, ýerasty nagym gazypdyrlar.
Kandagaryň türme ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, bu gaçyş geçen gije bolupdyr.
“Türmeden gaçan 467 tussagdan köpüsi syýasy tussaglar bolmaly. Olar türmeden bir oba tarap nagym gazypdyrlar. Olaryň muny nädip edendikleri entek mälim däl. Polisiýa barlag işlerini geçirýär. Olardan 8 adam şu gün ertir tutulyp, ýene türmä salyndy” diýip, ol resmi aýdýar.
"Taliban" bu habary tassyklady. Gaçanlaryň arasynda özlerine wepaly söweşijileriň, şol sanda birnäçe meýdan komandiriniň bardygyny aýtdy.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun, eger-de Ysraýyl palestinalylaryň geljekde döwlet gurmak isleýän ýerinde ýewreýler üçin müňlerçe täze ýaşaýyş jaýyny gursa, munuň parahatçylyk baradaky umytlara “howply urgy” boljakdygyny duýdurdy.
BMG-niň beýanatynda Ysraýylyň täze 3,000 sany ýaşaýyş jaýyny gurmak planlary Günorta Iýerusalimi Iordan derýasynyň günbatar kenaryndan “doly bölüp aýyrmak” boýunça töwekgelçilige salýar diýilýär.
Ysraýylyň gurluşyk planlary barada anna güni yglan edilen maglumat BMG-niň Baş assambleýasynyň agzalarynyň aglaba köpüsiniň Palestinanyň BMG-däki durumynyň “synçy subýektden” “synçy döwlete” öwrülmegini goldap ses bermeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Ýekşenbe güni Ysraýyl öz basyşyny güýçlendirip, palestinalylaryň $100 million möçberdäki salgyt töleglerini saklaýandygyny yglan etdi.
Palestinanyň milli awtonomiýasynyň prezidenti Mahmud Abbas Iordan derýasynyň günbatar kenaryna gaýdyp barandan soň, “Indi biziň döwletimiz bar” diýip, yglan etdi.


text:
“Türkmenhowaýollary” Döwlet milli gullugy Aşgabatdan Milana (Italiýa), Urumçä (Hytaý), Tbilisä (Gruziýa), Samara we Kazana (Russiýa) howa gatnawlaryny açmaga taýýarlanýar. Şonuň ýaly-da, Türkmenbaşynyň halkara howa menzilinden Stambula (Türkiýe) howa gatnawlarynyň sanyny artdyrmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem deňizýaka Aktau (Gazagystan) şäherinden yzygiderli gatnawlary açmak meselesine garalýar.
In häzirki zaman tehnikalary ulanmagyň hasabyna “Türkmenhowaýollary” Döwlet milli gullugy yzygiderli amala aşyrylýan halkara howa gatnawlarynyň örüsini giňeltdi. Netijede geçen ýylyň ahyryndan bäri “Boing — 737-800”-de Aşgabat — Pariž — Aşgabat aralygynda uçuşlar geçirilýär. Ankara (Türkiýe) we Riga (Latwiýa) yzygiderli howa gatnawlary ýola goýuldy. Köp orunly “Boing — 777-200LR”-de biziň awiasyýahatçylarymyzyň Kuala-Lumpura (Malaýziýa), Beýik Britaniýa, Germaniýa, Russiýa we beýleki döwletlere howa gatnawlaryny amala aşyrýarlar. Häzir bu gatnawlar türkmen paýtagtynda Aziýa we Ýewropa ýurtlaryna amala aşyrylýan halkara gatnawlaryna birikdirildi. Munuň özi üstaşyr ýolagçylara goşmaça amatlyklary üpjün edýär.
Şunuň bilen birlikde “Türkmenistan” awiakärhanasy “Sibir” awiakompaniýasy bilen ýörite ylalaşyk baglaşdy. Oňa laýyklykda, türkmenistanlylara Baş howa gatnawy agentliginde bu awiakompaniýanyň howa gämileriniň Moskwanyň üstünden Russiýa Federasiýasynyň islendik şäherine amala aşyrýan gatnawlaryna petek almaga mümkinçilik döredi. Bu Nowosibirsk, Abakan, Anapa, Astrahan, Bratsk, Wladikawkaz, Wolgograd, Kemerowo, Krasnoýansk, Krasnodar, Ýekaterenburg, Kazan, Kemerowo, Minwody we beýleki şäherlerdir.
Mundan başga-da, indi ýurduň awiakassalaryndan Bakuwa (Azerbaýjan), Kişinýowa (Maldowa), Madride (Ispaniýa), Lissabona (Portugaliýa), Dýusseldorfa (Germaniýa) petekleri satyn alyp bolýar. Ýolagçy gatnadyjylar awiapetekler üçin tölegi “MasterCard”, “Visa”, “Altyn asyr” elektron kartlarynyň üsti bilen nagt däl görnüşde hem Kabul edip başladylar.
2015-nji ýylyň birinji ýarmynda agentlik awiapetekleri kompaniýanyň www.turkmenairlines.com. Korporatiw saýtynyň üsti bilen ýerlemegi hem meýilleşdirdi.


text:
"Men kitap çap edilmezden owal ony hiç kime okamaga bermeýärin. Sebäbi her kimiň özüçe halaýan zatlary bar. Her adam özüçe bir kitap halaýar we öz halaýan kitabynyň beýleki kitaplardan has gowudygyny pikir edýär".
Angliýanyň meşhur detektiw ýazyjysy, 94 ýaşyndaky Fillis Doroti Jeýmsden (Phyllis Dorothy James) ýaş ýazyjylara maslahatlar. Ynha, şol maslahatlary dykgatyňyza hödürleýäris:
1. Ýazyjy bolnanok, adam ýazyjy bolup dogulýar
Elbetde, bu adamyň özüne bagly bir ýagdaý däl. Emma, ýazyjy bolmak isleýän adamlar şuňa gowy düşünmeli, ýagny hemme zady öwrenmeklik mümkin däldir, dogabitdilik hökmanydyr. Edil kompozitorlar ýaly. Ýagny adama roman ýazmaklygyň kadalary hakynda sapak berip bolar. Ýöne oňa hünär dogabitdi berilmedik bolsa, ondan ussat ýazyjy döräp bilmez.
2. Bilýän zatlaryň barada ýaz
Her kim öz başyndan geçirenleri, gören-eşidenleri hakda ýazmalydyr. Ylham hem lezzet başdan geçirmeleriň, gören-eşidenleriň her bir pursadynyň çuňluklarynda jemlener we wagty gelende, zerurluk ýüze çykanda sen şol pursatlardan jikme-jik peýdalanyp bilersiň. Ýazyjy özi barada ýazanda onuň kitaby hakyky kitap bolýar we hemişe ony çap etmäge neşirýat tapylýar.
3. Öz işleýiş kadaňy tap
Her hili adam bardyr. Käbiri diňe kagyza ýazyp bilýändir, käbiri bolsa kompýutere. Meselem, men irden entäk telefon jaňlary, elektronik hatlar gelmäge başlamanka, asudalykda ýazmagy halaýaryn. Islenen ýerde ýazmaklygy başarýaryn. Diňe ynjalykly oturmaga oturgyç bolsa ýeterlik.
4. Öz ugryň boýunça öňegidişlikleri yzarla
Kitap çap etmeklik ugry boýunça hemişe täzelikler bolup durýar. Bir wagtlar men neşirýata pul berip, öz kitabyňy çap etdirmeklige ejizlik, ýeňleniňi boýnuňa almaklyk höküminde baha berýärdim. Häzirki döwürde bolsa neşirýatlar indi kitabyny özi çap edýän ýazyjylara hem aýratyn üns berýärler we şeýlelikde neşirýatlardan has bähbitli iş hyzmatdaşlygy tekliplerini alanlar bolýar.
5. Oka, ýaz, wagtyňy gündelik arzuw-hyýallara sarp etme
Meşhur ýazyjylaryň eserlerini nähili ýazandygyna göz ýetirmeklik üçin nukdaý-nazaryň köptaraply bolsun. Emma olara öýkünme. Oka we ýaz! Geljek ugurlaryň hakda çuňňur oýlanjagyňa diňe ýaz. Diňe yzygiderli ýazmaklyk bilen kämilleşip bilersiň.
6. Ýekelige çekil
Elbetde, ýazyjylaryň hem hemmeleriňki ýaly dostlary bolmalydyr. Ýöne ýazmaklyk özboluşly bir ýaşaýyş görnüşi hökmünde has köp ýeke galmaklygy talap edýär.
7. Roman ideýasy tötänlikde döreýär we meniň üçin aýratyn mekan bolýar
Meselem, “Devices and Desires” romanymyň ideýasy adam-garasyz deňiz kenarynda gezip ýörkäm döredi. Ýalňyzlyk duýgusyny bir tarapdan sowuk we gazaply demirgazyk deňzi, beýleki tarapdanam ak reňkli äpet atom elektrik desgasy hasam batlandyrypdy. Edil şol mahal şeýle duýgudan bir roman dörejekdigine düşündim.
8. Kompýutersiz hiç ýere gitme
Çünki şeýle adamlara duş gelýärsiň welin, olaryň hut özleri ýüz keşbi we hereketleri bilen seniň romanyň üçin gahrymanlary emele getirýärler.
9. Gutarmadyk kitabyň barada hiç kim bilen gürleşme
Men kitap çap edilmezden owal ony hiç kime okamaga bermeýärin. Sebäbi her kimiň özüçe halaýan zatlary bar. Her adam özüçe bir kitap halaýar we öz halaýan kitabynyň beýleki kitaplardan has gowudygyny pikir edýär. Diňe edebi geňeşçim we neşirýatym okap bilýändir.
10. Ýazmagy haçan goýjakdygyňy bilmeli
Garradygyňça ýazmaklyk hem kynlaşýar, has uzaga çekýär. Özüňi tapdan düşýänçäň ýazmaga mejbur etme. Meniň özüm aslynda edil häzir ýene bir roman ýazmalydygymy duýýaryn.


text:
Şenbe güni Wenesuelanyň iň uly nebit arassalaýjy zawodynda ýüz beren partlamada azyndan 19 adam ölüp, onlarça adam ýaralandy.
Döwlet telewideniýesi bu partlamanyň Wenesuelanyň demirgazyk-günbatar regionyndaky Paraguana ýarym adasynda ýerleşýän iň uly nebit arassalaýjy zawodynda ýüze çykandygyny habar berýär.
Bu heläkçiligiň bolan ştatynyň gubernatory Stella Lugo bu wakada azyndan 53 adamyň ýaralanandygyny mälim etdi.
Wenesuelanyň bu nebit arassalaýjy zawody her günde 645 müň barrel töweregi arassa nebit işläp çykarýar. Partlamanyň sebäplerini anyklamak boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygy habar berilýär.


text:
Şenbe güni Demirgazyk Koreýanyň döwlet habar agentligi bu ýurduň hökümetini agdarmak synanyşygynda aýyplanylýan amerikan raýatynyň sud ediljekdigini habar berdi.
Demirgazyk Koreýanyň habar agentligi geçen ýyl tussag edilen amerikan raýaty Kennet Baeniň işi boýunça “ýakyn wagtlarda” sud prosesiniň başlanjakdygyny aýdýar, emma bu barada anyk maglumat bermeýär.
Türist operatory bolup işlýän asly koreýaly Kennet Bae geçen ýylyň noýabrynda ýörite türist topary bilen Demirgazyk Koreýanyň Rason ykdysady zonasyna sapara baranda, tussag astyna alnypdy.
Bu gürrüňi edilýän ykdysady zona Demirgazyk Koreýanyň Orsýet bilen bilelikde özleşdirýän zonasy hasaplanylýar.
Ýurduň döwlet habar agentligi Kennet Baeniň Demirgazyk Koreýanyň hökümetini agdarmak planlaryny boýun alandygyny öňe sürýär. Bu bildirilýän jenaýat aýyplamasy boýunça günäli tapylan halatynda, oňa ölüm jezasynyň berilmeginiň mümkindigi aýdylýar.


text:
Basketbol ýaryşlary şu ýylyň başynda açylan “Bagtyýarlyk” täze sport toplumynyň meýdançasynda geçirildi. Medallar ugrunda bäsleşige ýurdumyzyň welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden toparlaryň 6-sy çykdy. Olar iki toparça bölündiler. Aýlaw ulgamy arkaly geçirilen oýunlaryň jemleri boýunça ýarym finalçylaryň 4 topary kesgitlenildi (her toparçadan iň oňat iki topar), öňe saýlanan şol toparlar ýaryşyň baş baýragy bolan altyn medal we Kubok ugrunda güýç synanyşdylar.
Netijede, her duşuşykda garşydaşlaryndan ynamly üstün çykan ýurdumyzyň Gurluşyk we binagärlik ministrliginiň basketbol topary ýeňiş gazandy. Şol sanda olar özleriniň esasy bäsdeşleri, bäsleşikde ikinji orny eýelän Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň zenanlar toparyndan üstün çykdylar.
Bu toparlary Türkmenistanyň zenanlar ýygyndysynyň uly tälimçisi Irina Ýakowlewa türgenleşdirýär. Bu tälimçiniň türgenleri geçen ýyl Tailandda geçirilen Aziýa kenarýaka oýunlarynda “3x3” görnüşdäki ýaryşlaryň iň oňat alty toparynyň hataryna girdiler. Şu ýylyň başynda bolsa I.Ýakowlewanyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň zenanlar topary nusgawy görnüşinde halkara basketbol ýaryşynyň (Filippinler) bürünç baýragynyň eýesi boldy.
Aşgabatlylaryň eýýäm ençeme ýyllaryň dowamynda milli derejedäki ýaryşlaryň ählisinde öňdebaryjylygy saklaýandyklaryny aýtmak gerek. Ýurdumyzyň çempionatynyň öňýanynda bolsa, paýtagtymyzyň toparyndaky basketbolçy gyzlaryň ökdeleriniň biri—A. Hydyrowa Katarda geçirilen iki hepdelik halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygyna gatnaşdy. Şol ýerde ol Aziýanyň iň güýçli basketbolçy gyzlary bilen birlikde, amaly we tejribe okuwlaryny, şol sanda dürli ýurtlardan bolan oýunçylaryň ýygyndysynyň düzüminde ençeme duşuşyklara gatnaşyp, okuwlary geçdi. Görnüşi ýaly, aşgabatlylaryň bu ýeňşi kanunalaýyk netije bolup durýar.
Welaýatlardaky türgenleriň hem barha artýan ussatlygyny bellemek gerek. Aýratyn-da, sport meýdançasynda aşgabatlylara ýylsaýyn bäsdeşlik döredýän Lebabyň basketbolçylarynyň ussatlygy bellärliklidir. Bu gezek Z.Sultanowanyň ýolbaşçylygynda türgenleşýän ýurdumyzyň gündogar sebitiniň ýygyndysy üçünji orny eýeledi.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk rus prezidenti Wladimir Putiniň maksady Ukrainany garaşsyz ýurt hökmünde dargytmakdan ybarat diýdi.
"Onuň maksady tutuş Ukrainany almak... Ol Ukrainanyň garaşsyz ýurt hökmünde ýok etmek isleýär" diýip, Ýatsenýuk aýtdy.
Ýatsenýuk 13-nji sentýabrda, Kiýewde ukrain we günbatar kanun çykaryjylarynyň, biznesmenleriň gatnaşmagynda guralan halkara konferensiýada çykyş etdi we Putini «Sowet Soýuzyny dikeltjek bolmakda» günäledi.
Şeýle-de ol, hökümet güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň gündogardaky bäş aýlyk konflikti soňlamak üçin ýaraşyk baglaşandyklaryna garamazdan, «Ukraina şindem uruş ýagdaýynda we esasy agressor Orsýet Federasiýasy» diýdi. ses
Ol Ukrainanyň gündogarynda «Putin ýene bir doňdurylan konflikt isleýär» diýdi.
Ýatsenýuk 5-nji sentýabrda baglaşylan ýaraşygy «gyrgynçylygy bes etmek üçin ädilen ilkinji ädim» hökmünde häsiýetlendirdi.
Şeýle-de ol «Orsýet dünýä düzgünine we tutuş Ýewropanyň howpsuzlygyna wehim» bolup durýar diýdi.
Geljekde NATO agza bolmak baradaky soraga jogap berip, Ýatsenýuk özüniň bu ýaranlygyň Kiýewi kabul etmäge taýýar däldigine göz ýetirendigini aýtdy. Emma ol «häzirki aýratyn alnan ýagdaýlarda NATO-nyň Ukrainany goramakdaky ýeke-täk guramadygyny» hem sözüne goşdy.
Ýatsenýuk Moskwanyň ukrain konfliktindäki roly üçin Orsýete garşy Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar tarapyndan girizilen sanksiýalaryň täze tolkunynyň rus ykdysadyýetine uly howp salýandygyny hem belläp geçdi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan yglan edilen sanksiýalar 12-nji sentýabrda utgaşdyrylan çäre bolup, Orsýetiň energiýa, goranyş we bank pudaklaryny nyşana alýar.
Kiýew bilen Günbatar döwletleri Orsýetiň gündogar Ukrainadaky separatistleri goldap, olara ýarag we goşun kömegini iberýändigine delil bar diýýärler. Moskwa muny inkär edýär we günbatar sanksiýalary üçin jogap çäresini görjegini aýdýar.