text:
1937-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Staliniň konslagerleriniň birinde türkmeniň görnükli intelligensiýa wekilleri Orazmämmet Wafaýew bilen Seýitmyrat Öwezbaýew sowet hökümeti tarapyndan atylyp öldürilipdi.
Olar Türkmenistanyň özbaşdak döwlet bolmagy ugrunda göreşipdiler. Türkmen halkyny bagtly etmek, türkmen ýaşlaryny okuwly-sowatly etmek olaryň baş maksatlarydy. Emma olaryň ykbaly şum bolup, olar totalitar jemgyýeti guran sowet hökümetiniň pidasy bolmaly bolupdylar.
Seýitmyrat Öwezbaýew
Seýitmyrat Öwezbaýew Gökdepe etrapynda ýerleşýän Yzgant obasyndandy. Onuň kakasy Öwez Gökleň gurply adam bolupdyr. Seýitmyrat ilki oba mekdebini, soňra Köşi obasynda açylan rus hem ýerli milletler mekdebini tamamlapdyr. Soňra ol Orenburgyň kadet korpusyny hem-de Ýelizawetgrad uçilişşesini tamamlap, patyşa Russiýasynyň goşunynda gulluk edip, ştabs-rotmister derejesine mynasyp bolýar. Türkmenistana dolanyp gelenden soň ol Köşidäki türkmen diwizionynda gulluk edip, soňra rus hökümetiniň wekili hökmünde Persiýada (häzirki Eýran) bolmaly bolýar. Birinji jahan urşy başlanan badyna türkmen atly polkuna goşulyp, Awstriýa frontunda Bukawinoda söweşýär.
Teke atly polkunda söweşen Seýitmyrat Öwezbaýew ençeme ýokary derejeli sylaglara mynasyp bolýar. Uruşda ýeten şikesler sebäpli ol soňra Türkmeniň zapas eskadronyna iberilýär. Ahal polkuna komandirlik edip, bolşewikleriň garşysyna göreşýär. Magtymguly hanyň, Ýomut hanyň, Gaýgysyz Atabaýewiň hormatyna mynasyp bolupdy.
1920-nji ýyllarda Seýitmyrat Öwezbaýew ene dilinde ýekeje kitaby bolmadyk türkmen halkyny hatly–sowatly etmek üçin köp işler edipdi. Ol Bakuwa gidip, ol ýerden birnäçe kitap getirýär. Azerbaýjanly mugallymlaryň biziň respublikamyza gelip, mugallymçylyk etmeklerini gurapdy. Oba ýerlerinde täze açylýan mekdepler üçin kadrlar taýýarlamakda birnäçe işler geçiripdi. Hatda ol az wagtlyk Magaryf halk komissary wezipesini hem ýerine ýetiripdi.
«Sowet hökümetiniň ganym duşmany» hökmünde ýygnalan türkmen intelligensiýa wekilleriniň arasynda Seýitmyrat Öwezbaýew hem ýygnalýar we Staliniň konslagerleriniň biri bolan Solowki lagerine taşlanýar.
Orazmämmet Wafaýew
Orazmämmet Wafaýew Kaspi deňziniň kenaryndaky Gyzylsuw diýen ýerde çopan maşgalasynda dünýä inýär. Onuň asly türkmenleriň gökleň taýpasynyň şyhlar tiresinden bolupdyr. Ol bäş ýaşynda medrese okuwyna girip, ony tamamlandan soň Buhara okuwa gidip, Ybraýym ahunyň medresesine okuwa girýär. Bu ýerde iki ýyl okandan soň Batumi şäherine barýar. Soňra Ankaradaky orta bilim berýän soltanlyk mekdebine okuwa girýär. Ol ýerde dört ýyl okandan soň Orazmämmet Stambul uniwersitetiniň ýuridiki fakultetine okuwa girýär. Birinji jahan urşunyň güýçli dowam edýän mahallary Orazmämmet uniwersiteti tamamlaýar.
1918-nji ýylda Orazmämmet Wafaýew türk komandowaniýesiniň tabşyrygy bilen Türkmenistana ugradylýar.
Akgwardiýaçylar hökümetiniň ornuna sowet häkimligi gelenden soň täze gelen hökümete hatly-sowatly adamlar gerek bolýar. Wafaýew ilki oba mekdebinde mugallym bolup işleýär. Soňra Krasnowodskide halk sudy bolup işleýär. 1923-nji ýylda ony Aşgabat okrug sudunyň başlygy wezipesine belleýärler. Aradan köp wagt geçmänkä ony şol wezipe bilen Daşhowza geçirýärler.
Orazmämmet Wafaýew respublikada halka bilim bermek syýasatynyň alnyp barlyşyny tankytlaýardy. Sebäbi respublikada açylýan türkmen mekdepleriniň sany rus mekdepleriniň sanyndan azdy. Orta Aziýanyň okuw jaýlarynda ýerli milletlerden okaýanlaryň sany örän azdy. Bu barada ol şeýle diýýärdi: « Sowetler döwletiniň häzirki gurluş ýagdaýynda Türkmenistan ösüp bilmez, sebäbi syýasy hem-de ykdysady meseleleriň hemmesi merkeze garaşly bolup durýar. Merkez bolsa türkmen halkynyň göwün islegini berk gysyp çäklendirýär. Halk köpçüligi häzirki dowam edýän döwlet gurluşyny hem-de onuň alyp barýan syýasatyny halanok. Sowet häkimiýetiniň Türkmenistanda häzirki wagt dowam edýän formasy uzak wagtlap dowam edip bilmez. Ol türkmen milletçileriniň aktiw çykyş etmekleriniň täsiri esasynda dargap gider…»
Ýatlanmaga mynasyp
Taryhdan mälim bolşy ýaly, sowet hökümeti öz eýelän territoriýasyndaky halklaryň, şol sanda türkmenleriň hem iň zehinli hem edermen intelligensiýa wekillerini «halk duşmany» diýen töhmet bilen ýok edipdi. Sowet hökümeti ähli ejiz hökümetleriň bolşy ýaly, zehinli hem sowatly, edermen adamlardan gorkýardy. Orazmämmet Wafaýewdir Seýitmyrat Öwezbaýew dagy atylanda Magaryf halk komissary Kümüşaly Böriýew, Türkmenistan SSR-niň Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygynyň orunbasary Begjan Nazarow dagy hem, ýene-de ençeme türkmen intelligensiýa wekilleri-de atylyp öldürilipdi.
Olar Türkmenistany özbaşdak, gülläp ösýän döwlete öwürjek adamlardy. Türkmen halkyna hakyky bagty berjek adamlardy. Türkmenleri gowy durmuşda ýaşatmak olaryň baş maksatlarydy.
Türkmenistanda 1948-nji ýyldaky ýer titremesinde wepat bolanlaryň ýatlanyp geçilýän güni bar. 1881-nji ýylda Gahryman Gökdepe galasyny gorap şehit bolanlaryň ýatlanýan güni bar. 1937-nji ýyl hem öňki Soýuzyň territoriýasynda bolan halklaryň, şol sanda türkmen halkynyň hem başyna kän agyr kysmatlary salan ýyldyr. «Bas-ha-baslyk» ýyllary diýlip atlandyrylan ýyllarda Staliniň ganhor hökümeti tarapyndan sowet konslagerlerine iberilip maýyp edilen hem-de atylyp öldürilen adamlaryň bäri-aňyrsy ýok.
Hut Ikinji jahan urşunda bolşy ýaly, bas-ha-baslyk ýyllarynyň ýara salmadyk maşgalasy ýok. Ol ýyllarda bütin maşgalasy bilen gitse-gelmeze gidenler kän. Ol ýyllar halkyň başyndan inen uly tragediýa. Ol ýyllardaky betbagtçylyk halkyň betbagtçylygy. Şonuň üçin repressiýa ýyllarynda jebir çekenler hem her ýyl ýatlanyp geçilmäge mynasypdyrlar.
Müň dokuz ýüz otuz ýediniň halkyň başyna salan tragediýasy Gökdepe söweşi hem-de 1948-nji ýyldaky tebigy betbagtçylyk sebäpli başa düşen tragediýadan agyr bolmasa, ýeňil däl!
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
4-nji dekabrda Aşgabadyň Gyşky oýunlar sport toplumynda ýetip gelýän şanly baýramçylyga – Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan figuralaýyn typmak boýunça ýaryş geçirildi. Onda dört ugur boýunça medallar ugrunda bäsleşildi.
Bäsleşikden daşary çykyş eden türgenleriň toparynda çekeleşikli ýaryş boldy. Onda şu ýylyň tomsunda Russiýa Federasiýasynyň paýtagtynda halkara taýýarlygyny geçen türgen zenanlar bäsleşdiler. “Maral” tans topary üçin Moskwada iki aýlyk okuw-türgenleşik ýygnanyşyklary guraldy. Olaryň barşynda watandaşlarymyz figuralaýyn typmak boýunça dünýä belli tälimçileriň biri – Ýelena Çaýkowskaýanyň ýolbaşçylygynda türgenleşdiler. Ýeri gelende aýtsak, Russiýanyň tanymal türgeni we tälimçisi olimpiýa çempionlarynyň ençemesini ýetişdirip, gyşky oýunlar sportunyň türkmen mekdebini ösdürmäge hem önjeýli goşant goşdy. Munuň şeýledigini türgen zenanlarymyzyň çykyşlary aýdyň görkezdi.
Bäsleşikden daşary gatnaşýanlaryň toparynda iň gowy çykyşy Wiktoriýa Jumaýewa (tälimçisi Galina Mowsesýan) görkezip, birinji orny eýeledi. Ikinji orna bolsa Ýana Wahitowanyň şägirdi Ylaýym Ataýewa mynasyp bolup, ol bäsdeşinden 0,1 ball bilen yza galdy.
Şeýle hem şu gün dürli toparlarda I.Çaryýew, Ý.Muhammetmyradow, W.Ataýan, L.Wahitowa, A.Baýramowa, L.Ataýewa we S.Gulýans baýrakly orunlara mynasyp boldular. Olar diňe altyn medallary däl-de, eýsem, täze normatiw derejeleri gazandylar.
Şu günler Konkide ylgaýjylaryň halkara federasiýasyndan (ISU) hoş habar gelip gowuşdy, bu federasiýa sportuň figuralaýyn typmak, şort-trek we konkili ylgamak ýaly görnüşlerini öz içine alýar. Türkmenistanyň milli olimpiýa komitetiniň hem-de Sportuň gyşky oýunlarynyň milli merkeziniň türkmen sport guramasyny ISU-nyň düzümine girizmek baradaky ýüztutmasyna kanagatlanarly jogap alyndy.
Gepleşikleriň barşynda geljek ýyl Aşgabatda tälimçiler we eminler üçin okuw maslahatlaryny geçirmek üçin Türkmenistana Konkide ylgaýjylaryň halkara federasiýasynyň hünärmenleriniň geljekdigi bellenildi. Olar Türkmenistanyň figuralaýyn typmak boýunça birinji çempionatyny geçirmäge ýardam ederler. Şonda okuw tapgyryny geçen tälimçilerimiz we eminlerimiz özboluşly synagy tabşyrmaly bolarlar.
Türkmenistanyň Gyşky sport oýunlarynyň milli merkeziniň ISU-nyň düzümine girizilmegi baradaky mesele Konkide ylgaýjylaryň halkara federasiýasynyň 2016-njy ýylyň iýunynda Horwatiýanyň Dubrownik şäherinde geçiriljek kongresiniň barşynda çözüler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň polisiýasy mobil telefony arkaly musulman dostuna masgaraçylykly goşgyny ugradandygy aýdylyp, hudaýa dil ýetirmek aýyplamasy bilen ýüzbe-ýüz bolýan hristian adamy gözleýär.
Ýasir Başir “Whatsapp” tilsimi arkaly goşgyny ugradany üçin Nadim Jamesi Punjab welaýatynyň Gujarat etrabynyň polisiýasyna şikaýat etdi diýip, 12-nji iýulda polisiýa aýtdy.
30 ýaşlaryndaky Jamese garşy polisiýa derňew işini gozgandan soň, ol sebitden gaçyp gitdi.
Pakistanyň hudaýa dil ýetirmek baradaky kanuny 1980-nji ýyllarda kabul edildi. Bu kanuna laýyklykda günäli tapylanlar ölüm jezasy bilen jezalandyrylýar.
Pakistanyň Adalat we parahatçylyk boýunça Milli komissiýasynyň maglumatyna görä, 1987-2015-nji ýyllar aralygynda ýurtda 1,481 adam hudaýa dil ýetirmekde aýyplanypdyr.


text:
Eýranyň prezidenti M.Ahmedinejad yslam režimini esaslandyran aýatolla Homeýniniň sürgünden ýurda dolanyp gelmeginiň 31 ýyllygy mynasybetli çykyş edip, Eýran yslam režimi dünýä möçberinde bir topar ýurdy ruhlandyrdy diýdi.
«Homeýniniň Parižden ýurda dolanyp gelmegi täze bir döwrüň başlangyjy boldy» diýip, Ahmadinejad nygtady. Onuň sözlerine görä, Homeýniniň ýurda dolanyp gelmegi adamzat üçin täze penjireleriň açylmagyna, dünýä imperializminiň soňuna çykylmagyna sebäp boldy.
Aýatolla Homeýniniň ýurda dolanyp gelmeginden tä ABŞ-nyň goldaw berýän patyşalyk režimi agdarylýança bolan aralykdaky 10 günde 1-nji fewraldan 12-nji fewral aralygynda Eýranda ynkylabyň 31 ýyllygy mynasybetli dürli dabaralar hem çäreler geçirilýär. 11-nji fewrlada hökümetiň tarapdarlarynyň gatnaşmagynda resmi dabara geçiriljek.
Häzir Eýranda saýlawlardan soňra dörän ýagdaý sebäpli köpler Ahmedinejadyň hökümetinden nägile, 1979-njy ýyldaky rewolýusiýadan soňra bolsa ýurtda syýasy taýdan iň erbet krizisli ýagdaý höküm sürýär.
Eýranyň oppozision syýasy partiýalarynyň agzalary hökümete garşy protest demonstratsiýalaryna gatnaşmaga çagyryş etdiler, bu bolsa hökümetiň resmi dabaralaryna gabat gelýär. Emma Ahmadinejad syýasy krizisiň döremegine öz hökümetiniň sebäp bolandygy baradaky pikiri ret edýär.
Döwlet telewideniýesi oňa salgylanyp, Eýran sistemasynyň mundan ozal hiç haçan bolmadyk derejede güýçli hem durnuklydygyny, Eýran halkynyň bolsa göz öňünde tutýan maksatlaryna ýetmek üçin tutanýerli hereket edýändigini öňe sürdi.
Sesleri sem ediş
Prezident ýurtda durnuklylyk höküm sürýär diýse-de, häkimiýetler oppozisiýanyň tarapdarlarynyň protest demonstrasiýalaryny basyp ýatyrmagy dowam etdirýärler, olaryň maksady hökümete garşy çykýanlaryň seslerini sem etmekden ybarat.
Hepde soňunda protestlerde tussag edilenlerden 16-nyň garşysyna sud işi gozgaldy, olrdan bäşisine «Hudaýa garşy urş edenler» diýen günä ýöňkeldi, beýle günä üçin bolsa ölüm jezasy berilýär. Ýarym resmi “Fars” habar agentligi bolsa tussagda goşmaça 150 protestçiniň saklanylýandygyny mälim etdi. Şeýlelik bilen Aşura wakasy bilen bagly tussag edilenleriň sany 450-den gowrak diýip, habar berilýär.
28-nji ýanwarda «Hudaýa garşy urş etdiler» diýip, häkimiýetler iki adamyny dardan asdylar. Ýöne olaryň iýun aýyndaky saýlawlardan öň tussag edilendigi aýdylýar.
Eýranyň howpsuzlyk güýçleri 11-nji fewrala planlaşdyrlan hökümete garşy şygarlar bilen çykyş etmekçy bolýanlaryň öňüni almak ugrundaky aladalaryny dowam etdirýärler. Hepdäniň soňunda ýaýradylan beyannamada aýdylyşyna görä, howpsuzlyk güýçleri hökümete garşy protestlere gatnaşanlaryň kimligini film ýa-da surat arkaly tanap, tussag edipdirler.


text:
Bosniýanyň terrorçylyga garşy prokuraturasy geçen hepde güman edilýän yslamçy ekstremistleriň 11 sanysyny tussag edip, Saraýewoda 100 çemesi adamy öldürip biljek hüjümiň öňüni alandygyny aýdýar.
Bosniýanyň döwlet telewideniýesi 26-njy dekabrda prokuror Dubrawka Kampara salgylanyp, ol toparyň ýyl ahyryndaky baýramçylyklarda terror aktyny planlaşdyrandygyny habar berdi.
Kampara ol adamlar 100 adamyň öldürilip biljek partlaýjysyny getirmek haýbatyny atypdyrlar diýipdir.
Güman edilýänler 22-nji dekabrda, Bosniýanyň paýtagtynyň birnäçe ýerinde geçirilen reýd mahalynda tussag edilipdir.


text:
Gyrgyzystan daşary ýurt eýeçiligindäki altyn käninde işleýän britaniýaly erkegi sorag etmek üçin saklady, ol ýerli halkyň gowy görýän naharyny atyň jyns organyna deňäpdir.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrligi 3-nji ýanwarda britaniýaly Maýkl Makfiti (Michaýel Mcfeat), Kanadanyň «Centerra Gold» firmasynyň işgärini Karakol şäherinde, Feýsbukda bir komment ýerleşdireninden soň, sorag üçin tussag edendigini tassyklady.
Bişkekdäki häkimiýetler Makfitiň bellikleriniň «Centerra Gold» firmasynyň iş ýerinden alnan Täze ýyl baýramçylygyna degişli suratlar bilen çap edilendigini aýdýarlar.
Makfit, aýdylmagyna görä, milli nahar bolan «çuçuk» üçin nobata duran ýerli işgärleriň «öz ýörite tagamlaryna, atyň jyns organyna» taýýarlyk görýändiklerini aýdypdyr. Çuçuk at etinden we içegelerinden edilýän kolbasadyr.
Britaniýalynyň bu deňeşdirmesi 2-nji ýanwarda Kumtor känindäki işçileriň iş taşlaýşyna getirdi.
Bu ýer Gyrgyzystanyň hökümeti bilen Kanadanyň altyn käni kompaniýasynyň arasyndaky jedeliň merkezi bolup durýar.


text:
Pop Fransis Ýewropa Bileleşigini Italiýa Ortaýer deňzinde barha köp gark bolýan migrantlary halas etmekde has kän ýardam bermäge çagyrdy.
Fransis 18-nji aprelde Watikanda italian prezidenti Sergio Matarella bilen duşuşandan soň çykyp gürledi.
Rim papasy «bu hadysanyň görnetin proporsiýalary has giň gatyşmlary talap edýär» diýdi.
Fransis Italiýa 2014-nji ýylyň başyndan bäri sany 200 müňe ýeten bosgunlary we beýleki migrantlary halas edýänligi, olara pena berýändigi üçin sag bol aýtdy.
Ol bu işe Ýewropa hem halkara derejesinde has giň ýardam berilmelidigini nygtady.
Diňe soňky hepdede 10 müňden gowrak migrant geldi. Italiýa özüniň adam gaçakçylary tarapyndan deňizde taşlanan migrantlary halas etmegi dowam etdirjegini aýdýar, emma ÝB-niň olary halas etmek we penalamak işine köpräk goldaw bermegini talap edýär.


text:
Türkmen metbugaty prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 14-nji oktýabrda geçiren hökümet maslahatynda ýurduň Saglygy saklaýyş we medisina senagaty ministrliginiň işini tankyt edendigini, ministrligiň ýolbaşçysy Ata Serdarowa berk käýinç berendigini ýazýar.
Döwlet eýeçiligindäki habarlar gullugynyň gysgaça maglumatynda aýdylmagyna görä, ministr medisina maksatly obýektleriň gurluşygynyň gidişine gözegçiligi gowşadanlygy we kadrlar syýasatynda goýberen kemçilikleri üçin ýazgarylypdyr.
Käýinjiň aňyrsyndaky sebäpler
Ýöne türkmen metbugaty hökümet maslahatynda prezident derejesinde gürrüňi edilen il-ýurt ähmiýetli mesele barada giňişleýin maglumat bermekden, näme üçindir saklanýar. Eýse, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda nähili kynçylyklar bar we bu ýerde prezidentiň gaharyny getiren zatlar näme bolup biler?
Biziň gürrüňdeş bolan ýerli synçylarymyzyň käbiriniň pikirine görä, açyk aýdylmaýan hem bolsa, saglyk ministrine käýinç berilmegi ýurtda çalt depginde ýaýraýan ýokanç keseller, esasanam içagyry, sarygetirme bilen bagly bolmaly.
Bize gowuşýan resmi bolmadyk habarlara görä, maý aýyndan bäri içagyry bilen keselleýänler gaty köpelýär we bu keselden esasan ýaş çagalar köp ejir çekýärler. Mundanam başga, Türkmenistanda sarygetirme bilen keselleýänleriň hem barha köpelýändigini aýdýarlar.
Binalar we kadrlar
Resmi maglumata görä, ministre berlen käýinjiň bir bölegi medisina maksatly binalar bilen bagly bolsa, ikinji bölegi kadrlar syýasaty bilen bagly. Ondan ötri, ýurtda ýokanç keselleriň möwjemeginiň bir tarapynyň saglygy saklaýyş pudagyndaky kadrlar syýasaty bilen baglanyşyklydygyny hiç bir jähtden inkär edip bolmaz. Emma Türkmenistanyň saglyk pudagyndaky kadr kynçylyklary häzirki ministr döwründe däl, 10-12 ýyl mundan öň başlanypdy.
Ýewropa ýurtlarynyň birinde ýaşaýan türkmen lukmanynyň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň saglyk pudagyndaky kadrlar syýasaty Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda düýpli bulaşyklyga salyndy. “Mysal üçin, 1991-nji ýyldan öň Türkmenistanda her 10 müň adama 32 wraç düşen bolsa, Nyýazowyň saglyk programmasynda bu sany 25-e düşürmek göz öňünde tutuldy”.
Bu pikiri Nyýazow döwründe saglygy saklaýyş işgärleriniň müňläp ştat kemeltmä uçradylmagy, medisina institutyna alynýan studenteleriň sanynyň kemeldilmegi, okuwlaryň möhletiniň gysgaldylmagy hem tassyklaýar. Emma şol döwürde saglyk ministri bolan Berdimuhamedowyň prezident bolanyndan soň ilkinji nobatda okuwlaryň möhletini dikeltmegi saglyk pudagynda hem reforma boljagyna umyt döretdi.
Nähili özgerişlikler boldy?
Eýse, bu umyt näderejede ýerine bitdi ýa-da ozalky wraçyň prezident bolmagy ýurduň saglygy saklaýyş pudagyna nähili özgerişlik getirdi?
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew «Eger daşary ýurtlularyň gözi bilen seredilse, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda özgerişligiň kändigini, uly-uly medisina-barlag merkezleriniň gurlandygyny, dünýä derejesinde görkezip boljak işleriň edilendigini» aýdýar. Ýöne ol bu meselä ýurduň öz raýaty bolup seretseň, uly bir üýtgeşikligiň görünmeýändigini nygtaýar.
«Prezidentiň Gazanjyga, Balkan welaýatynyň Bereket etrabyna baryp gaýdanyna ýarym ýyl bolup barýar, ol Gazanjyga maý aýynyň başynda baryp gaýtdy. Ol ýerde-de esasy gurulmaly edilen binalaryň biri etrapdaky merkezi keselhananyň jaýy, emma bu söz aýdylan ýerinde galdy» diýip, Bugaýew aýdýar.
Hukuk meselelerini öwrenýän aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň pikirine görä, saglygy saklaýyşda bellemeli oňyn bir zat bar bolsa, ol maşgala lukmany institutynyň doly güýjünde işläp başlamagydyr.
Dermanlaryň elýeterliligi
Baýryýew hususy dermanhanalarda, döwlet kommersiýa dermanhanalarynda islendik dermanyň tapdyrýandygyny we munuň hem oňyn zatdygyny aýdýar.
Ýerli synçylaryň köpüsi reseptler esasynda, medisiana ätiýaçnamasy bilen berilýän we bahasynyň diňe 10 prosenti tölenip alynýan dermanlaryň tapdyrmaýandygyny aýdýarlar.
Bize gowuşýan resmi bolmadyk habarlara görä, Türkmenistanda dermanlaryň bahasynyň halk köpçüligi üçin elýeterli bolmaýan halatlary hem kän. «Aýdaly, Orsýetden getirilýän damja usully ýürek dermanynyň bir çüýşejigi 25 müň manatdan satylýar, ýürek agyryly adamlar bu dermany köp içýärler we olara her 3-4 günden bir çüýşe derman gerek bolýar» diýip, aşgabatly bir diňleýjimiz aýdýar.
Amanmyrat Bugaýew synçylaryň derman ýetmezçiligi baradaky pikiri bilen ylalaşýar we ýurduň öz içinde öndürilýän derman önümleriniň hiliniň öwerlik däldigini öňe sürýär.
Medisina hyzmatlary
Bugaýew maşgala lukmany diýen sistema geçilmeginiň başda gowy bolandygyny, emma soň bu sistemadaky saglyk hyzmatynyň hem pese gaçandygyny belleýär.
«Sebäbi başda her maşgala lukmany 400 adama hyzmat edýärdi we ol wraçlar öz pasiýentleriniň golaýynda ýaşamalydy. Emma indi o zatlar ýatyp galdy, her maşgala lukmany bolsa, 1,000-1,200 adama hyzmat etmeli bolýar» diýip, Bugaýew aýdýar.
Ýurduň daşynda ýaýraýan resmi bolmadyk maglumatlara görä, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynda korrupsiýa giň ýaýran we alym-berim, hususanam, çaga dogrulýan öýlerde çuň kök urupdyr. Bu ýagdaý, käbir pikirlere görä, çagany zerur bolmadyk halatynda hem kesip almagyň köpelmegine eltýär.
Aşyrguly Baýryýew aýallaryň soňky iki-üç ýylda bu ýagdaýdan barha kän zeýrenýändiklerini aýdýar. Şeýle-de ol çaga dogrulýan öýde bolmagyň nyrhynyň gaty ýokarydygyny, ol ýerde iki-üç gün bolan aýallaryň hem 4-5 million manat pul tölemeli bolýandygyny, bu ýagdaýyň eli ýuka aýallary öýde dogurmaga ýa-da pes hilli, ýöne arzan keselhanalara ýüz tutmaga mejbur edýändigini gürrüň berdi.
Korrupsiýa we reformalara zerurlyk
Maryly diňleýjimiz Açar saglygy saklaýyşdaky korrupsiýanyň keselhanalardan däl, eýsem ýokary okuw jaýyndan başlanýandygyny öňe sürýär. Onuň pikiriçe, Türkmenistanda ýokary bilim parahorluga, tanyş-bilişlilige esaslanýar we bu ýagdaý ozaly wraçlaryň öz hünärini gowy bilmezligine, ikinjiden bolsa, öz okuwa harçlan puluny derhal näsaglardan aljak bolmagyna sebäp bolýar.
Türkmen «Görk – eginden, saglyk – agyzdan» diýýär. Ýerli synçylar Türkmenistanda keselçiligiň köpelmeginiň bir sebäbini iýip-içilýän zatlaryň hilinde görseler, ýene bir sebäbini döwletiň saglygy saklaýyş pudagynda geçirmeli hakyky reformalarynyň gijikmeginede görýärler. Emma bu barada türkmen metbugatynda gürrüň edilmeýär.
Ýowşan Annagurban
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
Owganystanyň häkimiýetleri ýurduň günortasyndaky polisiýa merkeziniň golaýynda bolan partlamada üç adamyň ölendigini we başga-da 17 sanysynyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Gandahar welaýat häkiminiň metbugat wekili Samim Hpalwakyň aýtmagyna görä, partlama 21-nji aprelde Gandahar şäherinde boldy.
Başlangyçda owgan resmileri partlama bombaly ulagyň sebäp bolandygyny aýtdylar. Emma soňra olar waka nämäniň sebäp bolandygy barada takyk bir zat aýdyp bilmeýändiklerini bellediler.
Gadahar regional keselhanasynyň başlygy Kaýýum Pohlanyň sözlerine görä, partlamada üç adam, şol sanda iki polisiýa ofiseri we bir zenan heläk boldy. Şeýle-de, ol wakanyň netijesinde başga-da 17 adamyň ýaralanandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Ýekşenbe güni agşam Ysraýylyň Palestina, Siriýa we Liwan bilen aralygyndaky serhet ýakalarynda gurnalan protestlerde Ysraýylyň harbylary protestçilere garşy ot açdylar.
Wakada azyndan 12 adamyň ölüp, onlarça adamyň ýaralanandygy barada maglumat alyndy.
Ysraýylyň serhet ýakalaryndaky bu protestler 1948-nji ýylda Ysraýyl döwletiniň döredilen gününe gabatlap palestinlileriň «Nakba», ýagny, «weýrançylyk» ady bilen belläp geçýän gününe gabatlanyp gurnaldy.
Ysraýyl döwletiniň döredilmegi netijesinde ýüz müňlerçe palestinliler özleriniň ozalky ýaşap oturan territoriýalaryndan göçürilipdiler.


text:
Şu gün Türkmenistanda Saud Arabystanynyň medeni günleri başlandy.
19-22-nji ýanwar aralygynda dowam etjek medeni günleri gurnaýjylar Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrligi we Saud Arabystanynyň Medeniýet we maglumat ministrligi.
Foruma gatnaşmak üçin Aşgabada wekilçilikli delegasiýa geldi, onuň düzüminde belli arap aýdym-saz sungatynyň ýerine ýetirijileri, tans toparlary, suratkeşler, kinomotagrafiýaçylar, žurnalistler bar diýip, TDH habar berýär.
Şu gün Türkmenistanyň şekillendiriş muzeýinde saud ussatlarynyň amaly-bezeg işleri, fotosuratlar görkeziler. Milli arap geýimleriniň görkezilişi “Türkmenistan” kinokonsert zalynda bolar. Agşam arap filmleri görkeziler.
Medeni günleriň çäginde Marynyň Kemine adyndaky drama teatrynyň sahnasynda Saud Arabystanynyň sungat ussatlarynyň konserti bolar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Yrakda “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan göçürilen adamlara ýardam bermek üçin 200 million amerikan dollary möçberde ynsanperwer kömegini teklip etdi.
Yragyň premýer-ministri Haýdar Abadi has uly harby ýardamy sorap ýüz tutupdy.
Obama Abadi bilen 14-nji aprelde Ak Tamda geçiren duşuşygynda, Yrakda söweşiji toparyň hereketlerinden ejir çekýän maşgalalara we çagalara ABŞ-nyň kömek bermeginiň zerurdygyny belledi.
Şeýle-de Obama ABŞ-nyň goldamagyndaky yrak goşunlarynyň “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy alyp barýan göreşinde gazanan üstünliklerini makullady.
Obama ýaranlaryň “YD” söweşijilerini yza serpikdirmekde “uly öňegidişlik gazanandyklaryny” aýtdy we “Yslam döwletiniň” Yrakda basyp alan giňişliginden dörtden bir bölegini yzyna gaýtarandygyny belledi.


text:
Türkmenistanyň “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalar indi ýurduň banklaryndan türkmen manadyny daşary ýurt walýutasyna çalşyp bilmeýärler.
Mundan ozal, döwlet tarapyndan girizilen ýeňillikli düzgünlere laýyklykda, bu birleşige agza firmalaryň 15-e golaýy belli bir möçberdäki türkmen manadyny amerikan dollaryna konwertasiýa edip, ýagny çalşyp, şol puluň hasabyna hem ýurduň daşyndan dürli harytlary getirýärdiler.
Emma, Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň berýän maglumatyna görä, indi 20 güne golaý wagt bäri “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalaryň ençemesine türkmen manadyny dollara konwertasiýa etmäge rugsat berilmeýär.
Ýeri gelende bellesek, bu firmalar daşary ýurtlardan uly göwrümdäki harytlary ýurda getirip, bu harytlary ýörite ulaglar arkaly welaýatlardaky hususy dükan eýelerine paýlaýardylar. Bu harytlaryň arasynda geýim-gejim, parfýumeriýa, senagat we beýleki önümler bar.
“Şu ýagdaýa iru-giç geljegimizi öňünden hem aňýardyk”
Gürrüňi edilýän birleşige agza firmalaryň biriniň ýolbaşçysynyň aýtmagyna görä, agzalýan firmalar esasan, ýurduň dört bankynda puly konwertasiýa edip bilýärdiler. Emma häzirki wagtda şol dört bankyň jogapkär resmileri konwertasiýa etmek ýeňilliginiň ýatyrylmagynyň sebäbi, bu çäräniň wagtlaýyndygy ýa däldigi barada anyk maglumat bermekden saklanýarlar.
Ýerli synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň, öz adynyň efirde tutulmazlygyny soran firma ýolbaşçysyna salgylanyp berýän maglumatyna görä, “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalaryň ençemesiniň eýesi şeýle çäklendirmäniň giriziljekdigini eýýäm öňünden duýýardylar.
“Banklar “Häzir biraz garaşyň. Belki, bu düzgün ýatyrylar. Täzeden size konwertasiýa etmäge rugsat berler” diýip, gürrüň edýärmişler. Ýöne käbir firma resmileri “şu ýagdaýa iru-giç geljegimizi öňünden hem aňýardyk” diýýärler. Oňa-da sebäp hökmünde, olar dünýä boýunça dowam edýän ykdysady çökgünligiň Türkmenistana hem gelip ýetendigini, Türkmenistanda-da onuň täsiriniň juda duýulýandygyny aýdýarlar” diýip, Amanmyrat Bugaýew gürrüň berýär.
Gepiň gerdişine görä bellesek, “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalaryň mundan beýläk türkmen manadyny nädip daşary ýurt walýutasyna çalyşjakdygy, öz biznesini nähili dowam etdirjekdigi barada maglumat almak başartmady.
“Dükanlarymyzy ýapmaly bolarys”
Emma daşary ýurtlardan uly göwrümdäki harytlary getirýän firmalara garşy girizilen bu çäklendirmeleriň ilkibaşda ownuk söwdagärlere, galyberse-de, harytlaryň bahasyna we alyjylara öz ýaramaz täsirini ýetirjekdigini käbir hususy dükan eýeleri aýdýarlar.
Sebäbi gürrüňi edilýän birleşige agza firmalar indi orta we ownuk hususy dükan eýelerinden öz satyn alan harytlarynyň tölegini amerikan dollarynda tölemegi soraýarlar. Ýa-da 1 amerikan dollarynyň deregine 5,90-6,00 manat bermegi talap edýärler.
Bu ýagdaýyň netijesinde, hususy dükan eýeleri öz biznesiniň düýbünden ýatyp galmagyndan howatyrlanýarlar.
“Ownuk biznesiň wekilleri ýa-da orta biznesiň wekillerine dalaşgär işewürler, dükan eýeleri öz işleriniň ýatyp galjakdygyny, dükanlaryny islese-islemeseler-de ýapmaly boljakdyklaryny aýdýarlar. Sebäbi 1 dollara 6 manat tölesek, [harytlary] biz kime sataly? diýýärler. Türkmenistanyň ilatynyň gazanýan aýlyk haklary we girdejisi beýle gymmat harytlary satyn almaga mümkinçilik bermeýär. Şonuň üçinem satyn almazlar” diýip, ýerli synçy aşgabatly dükan eýesine salgylanyp gürrüň berýär.
Türkmenistanyň “Senagatçylar we Telekeçiler birleşigine” agza firmalar ozal Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet bankyndan, Türkmenistanyň “Türkmenistan” döwlet täjirçilik bankyndan, “Garagum” halkara paýdarlar bankyndan we Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankyndan türkmen manadyny amerikan dollaryna konwertasiýa edip bilýärdiler.
Azatlyk Radiosy bu banklaryň, şol sanda Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň jogapkär resmileri bilen habarlaşyp, täze çäklendirmäniň sebäpleri barada maglumat almaga synanyşdy. Emma türkmen resmileri bu barada maglumat bermekden ýüz öwürdiler.


text:
"Interfax” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, Orsýetiň Stawropol regionyndaky obada janyndan geçen üç bombaçy özüni partladypdyr.
11-nji aprelde bolan partlamada bombaçylardan başga hiç kim heläk bolmady diýip, “RIA” habar agentligi mälim edýär.
“Interfax” habar agentliginiň maglumatynda hüjümçileriň özüni ýurduň Içeri işler ministrliginiň ýerli edarasynyň daşynda partladandygy habar berilýär.
Bu barada henize çenli goşmaça maglumat berilmeýär.
Orsýetiň Stawropol sebiti Demirgazyk Kawkaz regionynyň golaýynda ýerleşýär.


text:
Hormatly watandaşlar! Yaňy-yakyn uly şowhun bilen açylyp,emma häzire çenli doly ulanyşa berilmedik Aşgabat aeroportyna harç edilen pul we material serişdeler barada gurruň gozgamakçy. SSSR zamanyndan miras galan köne aeroptyň ornuna Nyyazowyň permany bilen giň mumkinçilikleri bolan täze aeroportyň gurlandygy hemmämize mälim. Howa gatnawy we turistleriň gelim-gidimi juda az bolan Turkmenistanda döwlet gaznasyndan yuzlerçe million dollar harç edilip gurlan bu bina hiç zaman hem öz doly guyjunde işlemedi. Diktaturanyň hökum suryän yapyk yurdynda uly we giň möçberli howa terminallaryň asla geregi hem yokdy. Bu diňe döwlet gaznasyndan milliard dollarlap pul oguramak uçin gurluşyk pudagynda amal edilen muňlerçe jenayatyň yekeje mysaly.
Nyyazow öldi,onuň 1992-2006 yyullar aralygynda Turkmenistanyň döwlet gaznasyndan ogurlan,takmynan 18 milliard dollary-da, Berdimuhammedow,Hramow,Jadan we beylekiler tarapyndan gurum-jurum edildi.
"Eşek-eşekdem galsa gulagnam kes, burnunam",- diyen sözi bar turkmeniň.Nyyazowyň ähli pyssy-pujurlygyna şayat,şärik we kömekçi bolan Gurbanguly örän gysga wagtyň dowamynda öz ölen halypasyny tozana gardy.Nyyazow her bir gurluşyk binasyndan onlarça million dollar ogurlan bolsa, Berdimuhammedow bir yuz million dollardan aşakdaky ogurlukly gurluşyklary dyybynden gadagan etdi. 2006-2013 yyllarda Turkmenistanyň tebigy gazy iň yokary nyrhdan satylyp,döwlet gaznasyna ägirt uly moçberdäki walyutany getirdi. Munuň ustesine nebitden,pagtadan we beyleki, daşary yurtlara eksport edilyyän onlarça yerasty we yerusti baylyklary göz öňune tutsak, onda şol yyllarda walyuta Turkmenistana derya bolup akdy diymäge doly esas bar.
Bularyň ustune Berdimuhamedowyň Hytaydan we beyleki golaydaky we daşdaky döwletlerden karz alan onlarça milliard dollarlaryny hem goşsak, onda Gurbangulynyň açgöz,ogry tohumy uçin,hakyky altyn asyr geldi diysek yalňyşmarys. Häzir ol milliardlar döwlet gaznasyndan çykarylyp,Gurbangulynyň,onuň tohumynyň,daşary yurtly yaranlarynyň hem-de Hramowdyr,Jadanyň şahsy hasaplarynda yerleşdirildi.
Artygyň harmanyna dönderilenTurkmenistanyň döwlet gaznasy häzir boş,takrap yatyr. Şol sebäpli adamlara banklardan walyuta satmak gadagan edildi.Netije-de,soňky iki ayyp dowamynda turkmen manadynyň hummedi iki esse aşak gaçdy.Walyuta yoklugy sebäpli budjet işgärlerine iki-uç aylap zähmet haky tölenenok. Gazna boş bolansoň nebit-gaz pudagyna degişli köp kärhanalar yapylyar ya-da işgär sany azaldylyar. Netijede, muňlerçe maşgala gundelik zerur bolan gazançdan mahrum edildi. Bu maşgalalar nädip guzeran dolandyrmaly,nädip agyr maşgalany eklemeli?,Berdimuhamedowyň piňine-de däl.
Sözumi Gurbangulynyň iň soňky amal eden ägirt uly möçberdäki ogurlygy bilen jemlemekçi. Nyyazowyň guran,yarym boş duran aeroportyny sökup onuň ornuna Berdimuhammedowyň bina eden aeroportynyň bahasy 2 milliard 200 million dollar diylip yglan edildi.
Ewropa-da gurulyan we uly gatnawy bolan aeroportlaryň göwrumi-de gelşigi-de Gurbangulynyň guran aeroportyndan has uly we enayy. Bir tapawudy,ol aeroportlaryn bahasy bir milliard dollardan aňry geçmeyär.
Yeri gelende belläp geçmeli möhum zat,ol hem islendik aeroportda ullanylyan gurluşyk material, beton bilen ayna we demir armaturlardan ybarat. Betonam,ayna-da Turkmenistanyň özunde öndurilyär.Dyymek, gurluşyga sarp edilen çykdajy has-da az bolyar we bu aeroporyň gurluşygyna sarp edilen pul 700 million dollardan aňry geçmeyär diyen netijä gelse bolar.
Özuňiz deňeşdirip göruň!


text:
«Adam hukuklary» programmamyzyň bu sanynda Türkmenistanda ýaşlaryň bilim almak, hünär öwrenmek hukuklary we sosial deňsizlik, jaýy ýykylýanlaryň ýaşaýyş jaý hukuklarynyň kemsidilişi we «propiska» problemasy barada ýerli žurnalistler Döwletmyrat Ýazgulyýewiň, Halmyrat Gylyçdurdyýewiň ýurt içinden iberen maglumatlaryny eşitdirýäris.
Şeýle-de bu günki programmamyzda Türkmenistanda kanunlaryň işlemezliginiň ýa ýarym-ýalta işlemeginiň sebäpleri barada hukuk meselelerini öwrenýän aşagbatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen söhbetmizi diňläp bilersiňiz.
Programmany Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Ukrainanyň häkimiýetden çetleşdirilen prezidenti Wiktor Ýanukowiç Krymyň Russiýa tarapyndan ele geçirilmegini “tragediýa” diýip atlandyrdy.
Çarşenbe güni “Dožd” onlaýn telekanalyna beren maglumatynda Ýanukowiç Krymyň Ukrainadan bölünmegi bilen ylalaşmaýandygyny aýdyp, heniz hem häkimiýet başynda bolsadym, Krymyň Moskwa tarapyndan anneksiýa edilmeginiň öňüni almak üçin bar zady ederdim diýdi.
Ýanukowiç Krymyň gaýtadan Ukraina goşulmagy baradaky ýagdaýlary maslahat etmek üçin Russiýanyň prezidenti Wladimir Putini yrmagy umyt edýändigini sözüne goşdy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň saýlawlara gözegçilik edýän missiýasy çarşenbe güni Azerbaýjanda geçirilen prezidentlik saýlawlaryň wajyp problemalar we ýetmezçilikler esasynda geçendigini aýtdy. Saýlawlarda Azerbaýjanyň häzirki prezidenti Ylham Aliýew ýeňiş gazandy.
ÝHHG-nyň saýlawlara gözegçilik edýän missiýasy Bakuwda geçiren metbugat konferensiýasynda problemalaryň “saýlaw gününiň dowamynda ähli etaplarda” syn edilendigini belledi.
Takmynan ähli sesleriň sanalmagy netijesinde Aliýew sesleriň 84,6%-ni eýeledi. Oppozision bileleşiginiň kandidaty Jamil Hasanly sesleriň takmynan 5%-ne eýe boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşlarynda neşekeşlige garşy göreşi güýçlendirmegi we ýaslaryň arasynda wagyz işlerini ösdürmegi tabşyrýar. Ylaýtada ol bu ugurda oba ýaşulylarynyň köp tagalla etmegini soraýar.
Türkmenistandan gowuşýan maglumatlara görä, türkmen häkimiýetleri indi neşä garşy göreşi güýçlendirdi. Soňky ýyllarda ýurtda ele salnan neşe maddalary yzygiderli otlanyp, ýok edildi.
Synçylaryň bellemegine görä, dürli çärelere garamazdan, ýaşlaryň özi hem neşekeşlige garşy göreşe aktiw gatnaşmaly, neşä garşy göreş barada statistiki maglumatlar berilmeli, döwlete garaşsyz jemgyýetler hem döredilmeli. Bu jemgyýetler häkimýetleriň neşä garşy görýän çärelerine kömek ederdi diýip, halkara guramalary aýdýarlar.
Türkmenistanda ýaş gyzlaryň arasynda hem neşe maddalaryny ulanýanlaryň sany artýar diýip, Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylary maglumat berýärler.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda Mekdep okuwçylarynyň mobil telefony giňden peýdalanmagy barada hem maglumat berilýär.
Bu baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Uzakdan seredip, Türkmenabadyň "Merkezi bazarynyň" iki bölekden ybaratdygyny aýtmak kyn. Sebäbi olary biri-birinden aýyrýan haýsydyr bir bellik ýok. Emma welaýatyň iň uly bazary – ”Dünýä bazardan” soň ululygy boýunça ikinji hasaplanýan bu bazaryň gündogar tarapy – Lebap welaýat alyjylar jemgyýeti birleşmesine, ýagny hökümete, günbatar tarapy bolsa hususy telekeçilere degişlidir.
Olaryň biri-birinden tapawudy diňe kime degişlidiginde däl, arassalygy, tertip-düzgüni boýunça-da bildirýär. Ýagny, bazaryň döwlete degişli böleginiň ähli geçelgeleri asfaltlanan, üsti şifrden bassyrmaly, ýöne hususy böleginiň ýagdaýy welin, indi ýyl-ýyldan erbetleşýär.
Olary biri-birinden aýyrýan ýeke-täk äräçäk - bazary ikä bölüp geçýän Serdarabat Pagta arassalaýjy kärhanasynyň garşysyndaky ýol.
Bazaryň hususy bölegi
Bäş sany hususyýetçä degişli bolan bazaryň günbatar tarapynyň ýagdaýy şol ýerde söwda edýän satyjylary kanagatlandyrmaýar. Bazaryň şol böleginiň köp ýerleriniň üstünde bassyrma ýok. Geçelgeleriniň asfaltlanmadyk, agyz suwy we elektrik togunyň çekilmedik ýerleri hem bar.
Lebabyň şemally howasynda, zir-zibilli hapa tozan göterilende, söwdagärler bilen birlikde bazara baran alyjylar hem lapykeç bolýarlar. Sebäbi satylýan harytlaryň üstüni hapa tozan örtýär, bu hem alyjylaryň, hem satyjylaryň lapyny keç edýär.
Şertler kyn bolsa-da, güzeran üçin söwdagärlik edýän adamlar alaçsyz ýagdaýda söwdasyny dowam ertdirmäge mejbur. Üstesine, söwdagärler söwda edýän ýeriniň meýdanyna görä hususy bazar eýelerine aýda, ortaça 200-400 manat aralygynda, pul tölemeli bolýandyklaryny hem aýdýarlar.
Özüni Güljemal diýip tanadan söwdagär zenanyň hapa suwlar üýşýän we zir-zibilden doly ýere ýakyn ýerde dükany bar. Ol her aýda ýeri üçin 120 manat tölemeli bolýandygyny aýdýar.
Onuň sözlerinden çen tutulsa, öňler söwda edýän ýeriniň üsti bassyrmaly eken, ýöne soňra ol ýeriň bassyrmasynyň şiferlerini bazaryň şol bölegine jogapkär hususyýetçi öýüne alyp gidipdir. Şu günler söwdagär zenan, bazaryň söwdagärleriniň köpüsi ýaly, günden goranmak üçin depesine mata tutunypdyr.
"Merkezi bazaryň" hususy böleginde söwda edýänleriň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bazaryň bu bölegi bäş adama degişli we ol adamlaryň ählisi özara garyndaş.
Resmiler çäre görenok
"Merkezi bazaryň" hususyýetçilere degişli böleginiň söwdagärleri kemçilikleriň düzedilmegini isläp, welaýat häkimligine, sanitar gullugy edarasyna ençeme gezek arza bilen ýüz tutupdyrlar, ýöne ýüz tutmalaryň ählisi-de hiç hili netijesiz gutarypdyr.
Özüni Güljemal diýip tanadan miwe suwlaryny satýan söwdagär zenan bazaryň erbet ýagdaýdaky bölegini sanitar gullugynyň işgärleriniň hem gelip görüp gidendigini aýdýar.
“Sanitar gullugy edarasynyň işgärleri gelende, ähli söwdagärler zil-zibilli, hapa suw üýşen ýerleri görkezýärler, resmiler bolsa hökman çäre görüljekdigini aýdýarlar, wadalaryň yzy boş bolup galýar” diýip, miwe suwlaryny satýan zenan Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
“Alynýan puluň möçberi gaty uly, şonda-da geçelgeler asfaltlananok, söwda tekjeleriniň üstüne bassyrma edilenok” diýip, bazarçylyk edýän zenan Güljemal aýdýar.
Edilýän şikaýatlara garamazdan bazaryň hususyeýtçiler tarapyndan eýeçilik edilýän böleginiň durkunyň gün saýyn ýaramazlaşmagynyň sebäpleri barada söwdagärleriň arasynda dürli garaýyşlar bar.
"Merkezi bazaryň" hususy böleginiň garbanyşhanalarynyň birinde işleýän we efirde adynyň agzalmagyny islemedik ildeşimiziň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, “bazaryň bu böleginiň eýeleri örän gurply adamlar, olaryň şäheriň beýleki künjeklerinde hem uly-uly söwda merkezleri bar”.
Bazaryň hususyýetçi eýeleri bilen döwlete degişli sanitar gullugy edarasynyň resmileriniň arasynda özboluşly ylalaşygyň bardygyny aýdýanlar hem bar. Emma bazara eýeçilik edýän hususyýetçiler tarapyndan barha köpelýän şikaýatlara häzirlikçe jogap berilmän gelýär.


text:
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu barada Türkiýäniň paýtagty Ankarada ýerleşýän Halkara strategiki barlaglar guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy M.Turgut Demirtepe
bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň we Özbegistanyň prezidentleri Türkmenistana sapar edýärler, beýleki tarapdan Aşgabat Günbatar bilen hem gatnaşygyny güýçlendirmäge synanyşýar. Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ugry barada siz näme aýdyp biljek?Turgut Demirtepe:
Türkmenistan soňky döwürlerde öz goňşulary bilen gatnaşyklaryny artdyrmaga synanyşýar, emma onuň bitaraplyk syýasatyny üýtgetmek ýaly plany ýok.
Käbir synçylar Nyýazowyň ölüminden soň Türkmenistanyň Günbatardan has uzaklaşyp, Orsýete ýakynlaşjakdygy we Moskwanyň täsiriniň astyna düşjekdigi barada pikirleri orta atypdylar. Meniň pikirimçe, bu pikirler dogry däl we Medwedewiň Türkmenistana edýän saparyna hem diňe iki ýurduň kadaly gatnaşygynyň bir bölegi hökmünde baha berip bolar. Ýagny, Nyýazowyň döwründe Türkmenistanyň daşary syýasaty nähili bolan bolsa, ol henizem öňki durkunda dowam edýär. Bu ugurda düýpli özgerişlik göze ilmeýär we Aşgabat bu syýasatyny mundan beýlägem dowam etdirer diýip, pikir edýärin. Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Orsýetiň gatnaşygy soňky döwürlerde o diýen gowy däl. Bu esasanam 2009-njy ýylda Türkmenistandan Orsýete gaz akdyrýan turbada bolan partlamadan soňra peselipdi. Elbetde, gaz eksporty soňra gaýtadan başlandy, emma onuň möçberi öňki ýyllar bilen deňeşdirilende gaty az. Sorajak bolýan zadym: bu iki ýurduň arasyndaky ylalaşmazlyklar aradan aýryldymy?
Turgut Demirtepe:
Orsýetiň şol ylalaşmazlyklary aradan aýyrmak islegi bar. Emma Orsýetiň töwereginde ýerleşýän ýurtlar bilen gatnaşygyny artdyrmak barada edýän tagallalary diňe Türkmenistan bilen bagly däl. Moskwa öňki Sowet Soýuzyna girýän respublikalarda, şol sanda Merkezi Aziýada öz täsirini artdyrmaga synanyşýar. Bu syýasat 2000-nji ýyllarda Putiniň häkimiýet başyna geçmegi bilen başlandy. Orsýetiň Täjigistanda, Gyrgyzystanda, Gazagystanda we Özbegistanda hut şeýle aktiw syýasat alyp barýan wagty Türkmenistana üns bermezligi mümkin däl.
Orsýetiň nukdaýnazaryndan aýdylanda, Moskwa Türkmenistan bilen gatnaşygyny artdyrmak üçin tagalla edýär. Emma Türkmenistan Orsýete näderejede ýakynlaşmak isleýär - bu uly sorag bolup durýar. Men Orsýet bilen gatnaşygyny artdyrmak üçin Türkmenistanyň bitaraplyk syýasatyna zyýan ýetiräýjek ýa bu syýasatyndan çekilmegine ýol açyp biljek ädimi äder öýdüp, asla pikir edemok.
Türkmenistan hem, elbetde, öz bähbidine gabat geläýjek ädimi äder. Eger öz bähbidine gabat gelýän bolsa, ol Orsýetden ýüzüni öwrüp oturmaz, emma bu gatnaşyklar stratigiki häsiýete eýe bolar diýip, çak edemok. Azatlyk Radiosy: Nyýazowyň döwründe Türkmenistan bilen Özbegistanyň gatnaşygy hem o diýen öwerlikli däldi. Eger Özbegistanyň prezidenti Islam Karimowyň hem häzirki döwürde Türkmenistana sapar edýänligini göz öňünde tutsak, bu iki ýurduň gatnaşygy barada siz näme aýdyp biljek?Turgut Demirtepe:
Bu meselä Karimowyň alyp barýan syýasatyny göz öňünde tutup, jogap beresim gelýär. Kerimow öz daşary syýasatynda pursatdan gowy peýdalanýan liderlerden biri. Mundan birnäçe ýyl ozal ol ABŞ bilen gowy gatnaşyk saklan bolsa, soňky birnäçe ýylyň dowamynda Kerimow Orsýete ýakynlaşdy.
Emma geçen bir ýylda bolup geçen wakalara seretsek, Karimowyň Orsýet bilen bir hatarda, Ýewropa Bileleşigi hat-da ABŞ bilen hem gatnaşygyny gaýtadan güýçlendirmäge synanyşýanlygyna göz ýetirse bolýar. Häzirki döwürde Orsýetiň regionda barha aktiw syýasat alyp barmagy Karimowyň hem goňşulary, şol sanda Türkmenistan bilen gatnaşygyna gaýtadan üns bermegine getirdi.
Elbetde, Türkmenistan hem Özbegistan ýaly ýurt bilen gatnaşygynyň erbet bolmagyny islemez. Özbegistan her jähtden alanyňda-da, regionda uly güýçlerden biri. Eger ol Türkmenistana ýakynlaşmaga synanyşýan bolsa, Aşgabat hem bu synanyşygy gowy garşylar.


text:
Tähran Bireleşen Ştatlaryň Eýranyň ballistik raketa programmasy sebäpli girizen täze sanksiýalaryny "kanuny we ahlak legitimligi ýok", sebäbi Waşington Orta Gündogaryň beýleki ýurtlaryna ýarag satýar diýip, tankytlaýar.
Eýran bilen gelnen ýadro ylalaşygynyň çäginde Waşington bilen Ýewropa Bileleşigi ykdysady sanksiýalary ýatyranlaryndan bir gün soň, Birleşen Ştatlar 17-nji ýanwarda Eýranyň raketa programmasy bilen baglanyşykly kompaniýalaryň we şahsyýetleri garşysyna täze sanksiýalary girizendigini yglan etdi.
Birleşen Ştatlaryň Maliýet ministrligi bir beýannamada sanksiýalaryň bäş eýran raýatynyň, şeýle hem Birleşen Arap Emirlikleri bilen Hytaýda ýerleşýän birnäçe kompaniýanyň garşysyna gönükdirilendigini bildirdi.
Täze sanksiýalar we "özüne laýyk jogaplar"
Täze sanksiýalara sebäp bolan zat - Eýranyň oktýabr we noýabr aýlarynda ballistik raketa boýunça geçiren synaglary. Birleşen Milletler Guramasynyň ekspertleriniň kesgitlemegine görä, geçirilen synaglar bu guramanyň Howpsuzlyk geňeşiniň 2010-njy ýylda çykaran bir rezolýusiýasyna ters gelýär. Bu rezolýusiýada Eýrana ýadro ýaraglaryny götermäge ukyply raketalary öndürmek gadagan edildi.
Amerikanyň maliýe sekretarynyň terrorizm we maliýe aňtawy boýunça ýerine ýetiriji orunbasary Adam Szubin: "Eýranyň ballistik raketa programmasy regional we global howpsuzlyga güýçli wehim bolup durýar. Ol halkara sanksiýalaryna sezewar ediler" diýdi.
Eýranyň prezidenti Hasan Rohani Amerika tarapyndan sanksiýa girizilendigi yglan edilmezliginiň öňüsyra: täze sanksiýalar, haýsy-da bolsa, "özüne laýyk jogaplar bilen garşylanar" diýdi.
Şol gün ir bilen Rohani halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyny taryplap, dünýäniň güýçli döwletleri bilen gelnen ýadro ylalaşygy dünýä bilen iş salyşmakda Tährana "täze penjire" açar diýdi.
“Öwrülişik nokady”
Rohani 17-nji ýanwarda parlamentde: ylalaşyk Eýranyň ykdysadyýeti üçin bir "öwrülişik nokady", energiýa baý ýurt indi nebitden gelýän girdejä köp garaşly bolmaz diýdi.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerrynyň 17-nji ýanwarda bildirmegine görä, Waşington bilen Tähran Eýranyň 1979-njy ýylda bolan yslam rewolýusiýasyndan öňki döwre degişli 400 million dollar puly baradaky jedelli meseläni hem birýüzli edipdirler.
Birleşen Ştatlar bu 400 million dollary 1.3 milliard dollar göterimi bilen Eýrana gaýdyp bererler.
Bu pul Eýranyň ozal Birleşen Ştatlardan harby enjamlary satyn almak üçin ulanan ynam fondunyň bir bölegi. Ol Eýranyň daşary ýurtlarda doňdurylan onlarça milliard dollara deň puluna degişli däl.
16-njy ýanwarda Halkara atom energiýasy gullugy Eýranyň iýul aýynda dünýäniň alty güýçli döwleti bilen bolan ylalaşykda beren wadalaryny ýerine ýetirendigini tassyklady. Şeýdip, ýadro meseli bilen baglanyşykly sanksiýalaryň ýatyrylmagyna ýol açyldy.
Waşington gelnen ýadro ylalaşygy Eýranyň raketa synagyny öz içine alanok diýýär.


text:
Ýekşenbe güni siriýaly aktiwistler Damask şäheriniň golaýyndaky Daraýa obasyndan azyndan 200 töweregi adamyň jesediniň tapylandygyny mälim etdiler.
Ýerli aktiwistler bu adamlaryň ýakyn aradan bilkastlaýyn atylyp öldürilendiklerini we olaryň arasynda aýal-gyzlaryň-da bardygyny aýdýarlar.
Olar bu işde hökümet güýçlerini aýyplaýarlar we bu obada öldürilen parahat ýaşaýjylaryň sanynyň azyndan 270 töweregidigini aýdýarlar.
Bu wakanyň fonunda Siriýanyň döwlet habar agentligi paýtagtyň etegindäki Daraýa obasyny terrorçylardan arassalamak işiniň “üstünlikli tamamlanandygy” barada maglumat ýaýratdy.
Ýöne bu resmi maglumatda parahat ýaşaýjylaryň pida bolandygy ýa bolmandygy barada gürrüň gozgalmaýar.


text:
Rim papasy Fransis hristianlary gorkynyň we göwniçökgünligiň özlerini türmä gabamagyna ýol bermezlige çagyrdy.
Pop 26-njy martda, Watikanda çykyp gürläp, «geliň tümlügiň we gorkynyň öz ýüreklerimizi dowla salyp, kontrol astyna almagyna ýol bermäliň» diýdi.
«Bu gün biz öz umydymyzyň baýramyny edýäris. Şu günki gün bu şeýle zerur» diýip, ol 26-njy mart agşamynda guralan dini dabaradan soň aýtdy.
Ol şondan bir gün öň Brýusselde 22-nji martda amala aşyrylan terror hüjümlerini ýazgarypdy.
Rim papasy Fransis 27-nji mart güni irden pasha dabaralaryna gatnaşyp, ýyllyk pasha alkyşyny etdi.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew hökümetdäki wezipe çalyşygynyň dowamynda içeri işler ministri Melis Turganbaýewiň wezipesinden çekilmegini kabul etdi.
Prezidentiň metbugat-gullugynyň 30-njy maýda aýtmagyna görä, Atambaýew içeri işler ministriniň wezipesini ýerine ýetiriji edip, Bişkegiň şäher polisiýasynyň başlygy Kaşkar Junuşaliewi belläp, hökümetden ony bu wezipede tassyklamagy sorapdyr.
Turganbaewiň wezipesinden çekilmegine hiç hili sebäp görkezilmedi.
Turganbaew Içeri işler ministrligine 2014-nji ýylda ýolbaşçylyk edip başlapdy.


text:
Baglan welaýatynda bir owgan generaly 19 kilogram çemesi geroin gaçakçylygy üçin tussag edildi.
Goranmak ministrliginiň sözçüsi Dawlat Waziri brigada generaly Abdul Samad Habibiň 30-njy iýunda tussag edilendigini, onuň öz maşynynda bikanun neşe maddalaryny alyp gaçjak bolandygyny aýtdy.
«Men onuň tussag edilendigini, geroin gaçakçylygynda aýyplanýandygyny tassyklaýaryn» diýip, ol aýtdy.
Brigada generaly Balh welaýatyndaky esger toplamak merkezine ýolbaşçylyk edipdir.
Welaýat polisiýasynyň sözçüsi Ahmed Jawed Başarat generalyň geroini Nangarhar welaýatyna, Pakistan bilen serhede getirip, ýurtdan çykarmakçy bolandygyny aýtdy.
Başarat bu iş bilen bagly ýene iki harbynyň tutulandygyny aýtdy.


text:
Toýda hiç hili ok atylmaly däl we tans meýdançasynda öýlenýän ýigit bilen gelniň arasy açyk bolmaly. Gelne tort kesdirilmeli däl. Ynha, bular Çeçenistanyň hökümetiniň kararyna görä, toýda saklanylmaly adaty düzgünler.
Bu düzgünler paýtagt Groznyda Medeniýet edarasynyň geçen aý ýaýradan nesihatlar bildirişinde aýan edilipdir. Bu nesihatlaryň ýaşlaryň "ruhy hem ahlak taýdan kämilleşmegine" gönükdirilendigi bellenipdir. Bu düzgünleriň kanuny aýratynlygy ýogam bolsa, jemgyýetde örän güýçli täsiri bar. Ramzan Kadyrowyň baştutanlyk edýan çeçen jemgyýeti, konserwatiw yslam kadalaryny kabul etmek gysyşy bilen ýüzbe-ýüz ýagdaýda.
"Soňky ýyllar ýaşlar liberallaşdylar"
Groznyý şäheriniň medeniýet edarasynyň işgäri Madina Şagidaýewa: "Soňky ýyllarda ýaşlar öz toýlarynda has köp liberallyga ymtylyş edýärler. Konserwatiw çeçen däp-dessurlaryndan üzňeleşmäge çemeleşýärler. Men ahlaksyz ýagdaýlary görmek islemeýärin" diýýär.
Ýurtda restoranlaryň we banket zallarynyň eýeleriniň şeýle täze kadalary berjaý etmäge höweslendirilmegi göz öňünde tutulýar. Ýerli toý gurnaýan gullugyň eýesi Zubair Bairakowyň aýtmagyna görä, täze kadalara laýyklykda, restoranlaryň eýeleri toý eýeleri bilen myhmanlaryň özüni nähili alyp barmalydygy barasynda öňünden bir ylalaşyga gelmelidir. Myhmanlar tans meýdançasynda özüni kada laýyk alyp barmasa, onda ýagdaý düzelýänçä aýdym-saz dowam edilmez.
Tüpeň atmak hem gadagan
Toýda tüpeň atylmagy hem gadagan edildi. Toý eýeleriniň tüpeň atmagy Kawkazda ýörgünli bir adat. Kawkazlylaryň Russiýanyň başga sebitlerinde hem şeýle adata eýermegi Moskwada halanmaýar.
Çeçen däbine görä, toýuň çykdajysyny öýlenýän ýigit bilen onuň magalasy öz üstüne alýar. Öýlenýän ýigidiň dostlary we maşgalasy gelni atasynyň öýünden çykarýar we toýuň geçirilýän ýerine äkidýär. Toýda gelniň oturmagy üçin ýörite ýer taýýarlanýar we onuň tans etmegi ýa-da başga hereketlere goşulmagy halanmaýar.
Däbe görä, öýlenýän ýigit, umuman, toýa goşulyşmaly däl. Diňe märeke sowlup, her kim öýüne dargandan soň öz gelnini görmeli.


text:
Ankara geçen hepde Siriýanyň serhedinde urup ýykan rus uçarynyň pilotynyň jesedini Moskwa tabşyrmagy planlaşdyrýar.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu pilotyň jesediniň 29-njy noýabr güni irden, «Türkiýäniň inisiatiwalary arkaly», serhetdäki Hataý welaýatyna getirilendigini hem-de Orsýet ugradyljakdygyny aýtdy.
Ol Hataýdaky ýerli prowaslaw ybadathanasynyň wepat bolan pilot üçin dini dessurlary berjaý edendigini hem sözüne goşdy.
Türkiýe 24-nji noýabrda Siriýadan, duýduryşlara garaman, gysga wagtlyk öz howa giňişligine giren uçary urup ýykdy.
Uçaryň iki piloty paraşýutly aşak bökdi, emma olaryň biri – Oleg Peşkow siriýaly pitneçiler tarapyndan atylyp öldürildi.
Türkiýäniň bu hereketi Moskwanyň berk geaksiýa görkezmegine sebäp boldy.
Prezident Putin 28-nji noýabrda Türkiýä garşy bir topar sanksiýa girizýän karara gol çekdi.
Orsýetiň ötünç soramak çagaryşyndan boýun gaçyran prezident Rejep Taýyp Erdogan 28-nji noýabrda bu hadysa gynanandygyny aýtdy.


text:
Orsýet bilen Hindistan milliardlap dollara durýan goranyş ylalaşyklaryna, raketa sistemelarynyň, dikuçarlaryň, gorag gämileriniň söwdasy baradaky şertnamalara gol çekdi.
Iki ýurduň liderleri Hindistanyň günortasyndaky Goa ştatynda duşuşdy.
15-nji oktýabrda gol çekilen esasy şertnamalar esasynda Hindistanyň ýaragly güýçleriOrsýetiň howada 400 km aralykdaky nyşanalara ýetýän S-400 Triumf raketa sistemalaryna, Orsýet bilen bilelikde öndürilýän Kamov 226T dikuçarlaryna, dört sany 11356 goranyş gämilerine eýe bolar.
Metbugat habarlarynda hindi harbylarynyň Orsýet bilen edýän söwdasynyň milliardlap dollara durýandygy aýdylýar, emma bu ylalaşyklaryň bahasy barada resmi tassyklama ýok.
Iki lider Goa BRIKS ýurtlarynyň sammitine, Braziliň, Orsýetiň, Hindistanyň, Hytaýyň we Günorta Afrikanyň döwlet ýolbaşçylarynyň maslahatyna geldi.
Putin bilen Modiniň ikitaraplaýyn gepleşikleri mahalynda Orsýetiň Hindistanda gurýan ýadro elektrik stansiýasynyň nobatdaky tapgyrlarynyň hem daş aralykdan binýady goýuldy.
Orsýet bu atom elektrik stansiýasyny Hindistanyň günorta-gündogar ştaty bolanTamil Naduda gurýar. Bular Orsýetiň Hindistanda gurýan 12 ýadro elektrik stansiýasynyň bir bölegi bolup, Kudankulam ýadro elektrik stansiýasynyň 3-nji we 4-nji tapgyrlarynyň esasyny düzer.
Şeýle-de iki lideriň ýadro elektrik stansiýasynyň 5-nji we 6-njy reaktorlary baradaky şertnama hem gol çekmegine garaşylýar.


text:
Anna güni Eýranda oppozisiýa garşy “Ýigrenç ýörişi” geçirildi. Ony häkimiýetler gurnady.
Juma namazyndan soň, ýurduň telewideniýesi paýtagt Tähranyň Ynkylap meýdançasyndaky köp sanly toparlaryň ýörişini efire berdi.
Ýörişe gatnaşýanlar Birleşen Ştatlara we Ysraýyla garşy şygarlary gygyrdylar.
Ýörişe gatnaşyjylar oppozisiýa liderleri Mir Hossein Mussawiniň we Mehdi Karrubiniň öldürilmegine çagyryş etdiler.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň habar bermegine görä, şuňa meňzeş ýörişler ýurduň beýleki künjeklerinde hem geçirildi.
Bu ýörişler duşenbe güni oppozisiýa liderleriniň onlarça müň adamyň gatnaşmagyndaky protestleri çagyrmagyna garşylyk hökmünde geçirildi.


text:
Şu gün Türkiýäniň Ystambul şäherinde regionyň birnäçe döwletiniň liderleriniň gatnaşmagynda Owganystan meseleleri boýunça ýörite maslahat geçirildi.
Maslahata gatnaşyjylar talyp söweşijilerini ýaraglaryny taşlamaga höweslendirmek üçin olara ýörite ykdysady ýardamlary bermek barada prezident Hamyt Kerzeýiň öňe süren planlaryny goldadylar. Maslahatyň ahyrynda bu plany goldaýjy ýörite umumy bir beýanat hem kabul edildi.
Ystambuldaky bu maslahata Türkiýäniň premýer-ministri bilen birlikde, Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaý, Päkistanyň prezidenti Asif Aly Zardari, şeýle hem Eýran, Orsýet, Hytaý we Täjigistan ýaly käbir beýleki ýurtlaryň ýokary derejeli resmileri hem gatnaşdylar.


text:
Azerbaýjan Russiýanyň liderligindäki “Gümrük Bileleşigine” goşulmagy meýilleşdirmeýändigini aýtdy. Duşenbe güni Bakuwda Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň orunbasary Araz Azimow žurnalistlere “bir taraplaýyn struktura” goşulmak ýurda hiç hili üstünlik getirmez diýdi.
Geçen aý Azerbaýjanyň goňşusy we uzak wagtdan bäri duşmany Ermenistan Gümrük bileleşigine goşulmak baradaky niýetini mälim edipdi. Gümrük bileleşigi Russiýany, Belarusy we Gazagystany öz içine alýar.
Şonda Ýewropa Bileleşiginiň giňelmek boýunça komissary Stefan Fuele Ýerewanyň iki bileleşigede bir wagtda agza bolup bilmejekdigini belläp, noýabr aýynda Wilniusda geçiriljek sammitde Ýerewanyň Assosiasiýa bileleşigine gol goýup bilmejekdigini aýdypdy.
Öňki sowet respublikalarynyň Gümrük bileleşigine goşulmagy üçin basyş edýän Moskwa bolsa 2015-nji ýyldan başlap bileleşigiň Ýewraziýa ykdysady bileleşigine ýaýrajakdygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 16-njy noýabrda, dünýä liderlerinden Moskwanyň ukrain krizisindäki roly babatda berk tankyt eşideninden soň, G20 sammiti soňlanmazyndan öň, Awstraliýany terk etdi.
Putin žurnalistleriň saýlanan bir toparyna metbugat ýygnagyny bermek we sammite beýemçilik edýän lider, Awstraliýanyň premýer-ministri Toni Abbotyň metbugat üçin belliklerini öňünden ýalana çykarmak bilen, protokol düzgünlerini bozdy.
Ol şondan soň, G20-niň jemleýji jarnamasy çap edilmezinden öň, ýurdy terk etdi.
Biraz öň Kreml Putiniň ol ýerden, Moskwanyň gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere berýän goldawy üçin ýüzbe-ýüz bolan halkara tankydy zerarly, ir gaýtjakdygy baradaky habarlary ret edipdi.
Putin rus goşunlarynyň we agyr ýaraglarynyň Ukrainada ýerleşdirilendigini ret etmegi dowam etdirýär.
"Adalatsyz tankyt"
Ol rus telewideniýesinde efire berlen metbugat ýygnagynda özüniň, öz erkine bagly bolmadyk wakalar zerarly, adalatsyz tankyt edilýändiginden şikaýat etdi.
Emma muňa garamazdan, ol bu ýygnanyşygyň atmosferasyny «konstruktiw» diýip atlandyrdy, «biziň käbir garaýyşlarymyz gabat gelmedi, emma diskussiýalar doly, konstruktiw we örän peýdaly boldy» diýdi.
Şeýle-de ol Abbota, soňky günlerde onuň Putini berk tankyt edendigine garamazdan, bu maslahata beýemçilik edendigi üçin, sagbolsun aýtdy.
Putiniň ýurduna dolanmagy prezident Barak Obamanyň 16-njy noýabrda Abbot we Ýaponiýanyň premýer-ministri bilen duşuşmagynyň we bilelikde beýanat çap etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Beýanatda olaryň «Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegine we gündogar Ukrainadaky durnuksyzlandyryş hereketleri diýilýäne garşy durmakda, MH17 uçaryny urup ýykmakda günäkär bolanlary jogapkärçilige çekmekde birleşendigi» aýdylýar.
"Dünýä abanýan howp"
Orsýet orsýetçi separatistleri BUK ýer-asman raketa sistemasy bilen üpjün etmekde aýyplanýar, Malaýziýanyň Howaýollarynyň MH17 uçary şol sistema arkaly urlup ýykylandyr öýdülýär. Uçar ýykylanda, onuň üstündäki 298 adam wepat bolupdy.
Prezident Obama 15-nji noýabrda MH17 uçarynyň urlup ýykylmagy «Orsýetiň Ukraina garşy agressiýasynyň» «dünýä abanýan howpdugyny» görkezdi diýdi.
Obama G20 sammitiniň soňunda žurnalistlere, Ukrainadaky ugruny üýtgetmese, Orsýet has çuň izolýasiýa töwekgelligine uçraýar diýdi.
Şu arada G20 sammitindäki beýleki dünýä liderleri Putiniň gündogar Ukrainada rus güýçleri ýok diýen sözlerini il ortalaýyn ret etdiler.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew şu gün “Wedomosti” gazetine beren interwýusynda howpsuzlyk çärelerini görmändigi üçin “Domodedowo” aeroportunyň bu ugurdan ýolbaşçylarynyň jogapkärçilige çekiljekdigini aýtdy.
Orsýetiň Saglygy saklaýyş ministrliginiň soňky maglumatyna görä, partlamada ýaralanan 110 adamdan 43-niň ýagdaýy agyr. Ölenleriň sany 35. Olaryň ýaşy 17-65 aralygynda. Ölenleriň arasynda daşary ýurtlularyň kändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy jebir çekenleriň arasynda Merkezi Aziýa döwletleriniň graždanlarynyň barlygy ýa-da ýoklugy barada maglumat almak üçin Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň “Domodedowodaky” ýörite merkezine jaň etdi. Olaryň maglumatyna görä, ejir çekenleriň haýsy regiondandygy däl-de, häzirlikçe diňe ady we familiýasy anyklanylýar.
“Domodedowodaky” terrorçylyk hüjümi we ondan ejir çekenler barada Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Umyt Bobomatow şeýle gürrüň berýär: “Bomba düýn sagat 16.37-de, Moskwa-Mahaçgala reýsi uçandan soň, goşlaryň alynýan ýerinde janyndan geçen tarapyndan partladyldy. Ilki janyndan geçen kast edijinin aýaldygy aýdyldy. Emma derňewleriň netijesine görä, onuň 30-35 ýaşyndaky Demirgazyk Kawkazly ýigitdigi habar berildi”.
Bobomatow bu terrorçylyk hüjüminiň boljakdygy barada Orsýetiň hukuk tertibini goraýjy organlarynyň önünden bilendigini, emma hüjümiň öňüni almaga ýetişmändiklerini sözüniň üstüne goşdy: “Kimdir biri jaň edip aeroportda terrorçylyk hüjümiň boljakdygyny aýdypdyr. Operatiw topar şol bada aeroporta baryp, terrorçy dört adamy yzarlap tapýança, terrorçylaryň biri özüni partladypdyr. Terrorçylyk hüjümden soň, galan üç adam aeroporty terk edipdirler”.Betbagtçylyk hemmä deň
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Umyt Babamatowyň sözlerine görä, ejir çekenleriň haýsy döwletiň raýatlarydygy barasynda anyk maglumat berilmeýär: “Emma men şäheriň 7-nji keselhanasynda boldum. Keselhana getirilenleriň arasynda dört adamyň familiýasy merkezi aziýala menzeýär”.
Babamatow partlamadan heläk bolanlaryň arasynda Täjigistanyň raýatlarynyň köpräk bolmagy mümkin diýip, çak edýär. Sebäbi partlama bolan ýeriň golaýynda Moskwa-Duşanbe reýsine registrasiýa başlanypdyr.
Soňky maglumatlara görä, aeroportdaky partlamadan helak bolan 35 adamdan 25 sanysynyň kimlerdigi anyklanypdyr.
Tajigistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugynyň başlygy Dawlat Nazriniň sözlerine görä, terrorçylyk hüjüminden Täjigistanyň graždanlaryndan bir adam ölup, 12 adam ýaralanypdyr. Emma Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyndan alnan soňky maglumata görä, iki adam ölüp, 13 adam-da ýaralanypdyr.
Heläk bolanlaryň arasynda Özbegistandan bir adamynyň, ýagny 45 ýaşly Urikbaý Rahmetowiç Mumbetowyň, Gyrgyzystandan hem 23 ýaşly Myrat Haknazarow diýen adamynyň bardygy aýdylýar. Heläk bolanlaryň arasynda Turkmenistanyň ýa-da Gazagystanyň graždanlaryndan bolanlygy hakda hiç hili maglumat ýok.


text:
Ýurtda bolup geçýän wakalary habar serişdeleriniň köpçülige hödürleýşinden çen tutulsa, Türkmenistanda aýakbagy bolýan esasy faktor, her näçe geňem bolsa, türkmen propagandasynyň özi bolup çykýar. Muňa Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni mynasibetli aýdylýan öwgüli, boş sözlerden, dürli söz oýnatmalardanam göz etirmek mümkin.
Gürrüňini edýän ýagdaýymyz diňe şonuň ýaly “şanly sene” bilen çäklenmeýär. Köpçülikleýin habar serişdeleriniň her bir maglumatynda suwjuk, lenji çykan sözler gaýtalanýar.1930-njy ýyllaryň usuly
Eger 1937-nji ýylda çykan “Prawda” gazetini okasaň, şu günki türkmen neşirleriniň şol bir ulanýan sözlemlerini, tutuş abzaslaryny “Prawdadan” okamak mümkin. Garaşsyz halkara sudunda kimdir biri islese, şu günki türkmen metbugatyny plagiatda, edebiýat ogurlygynda ýüz ugruna aýyplap biler.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň 2010-njy ýyldaky ideologik işi formasy hem mazmuny taýdan geçen asyryň 30-njy ýyllarynyň ahyryndaky sowet usulyna gabat gelýär. Diýmek, ýurt öz ösüşinden 70-80 ýyl yza galýar. Onda-da öz-özünden yza galýar. Munuň özi sürçegi çykan pozisiýada saklanyp galmak bilen propagandanyň özi ösüşe badak atýar, häzirki zamanyň özüne, onda ýaşaýan adamlara garşylyk görkezýär diýen pikire getirýär.
Munuň şeýledigini ozaly bilen şol ideologiýanyň döreden baş propagandistik şygary - “Döwlet adam üçindir” diýlen diňe öwmegi maksat edinýän şygaryň ideologiýa laýyk gelmeýändigini tassyklaýar. Ol döwletiň ynandyrmaga edýän synanyşyklaryny adamlaryň nähili kabul edýänliginde has-da aýdyň görünýär. Muňa ýaşaýyş jaýlarynyň depesindäki ýa böwründäki şekiller şaýatlyk edýär.
Şol üçekler diňe bir Aşgabatda däl, ýurduň beýleki şäherlerinde, obalarynda çanak antennalar bilen bezelen. Olaryň aglaba bölegi “Ýamal” sputnigine gönükdirilen. Ilat köpçüligi alternatiw maglumat çeşmelerine, ozaly bilen Orsýetiň telekanallaryna ýüzüni öwürdi. Başga sözler bilen aýdylanda, ýönekeý graždanlar döwlet propagandasy bilen ýüzbe-ýüz bolmakdan elli bizar, ondan gaçmaga synanyşýarlar. Goşa durmuş
Türkmen jemgyýeti goşa durmuş şertlerinde ýaşaýar. Beýle diýildigi türkmen propaganda apparatynyň adam üçin däl-de, özi üçin işleýändigini aňladýar. Şol bir wagtda-da döwlet maşyny bilen jemgyýetçilik aňynyň arasynda tapawut diňe barha ulalmak bilen. Könelişen propaganda materiallaryny adamlar kabul edip bilmeýär, ideologiýa bolsa täze bir zady oýlap tapardan ejiz. Hut şu ýagdaýam ýurduň öňe däl-de, diňe yza tesmegine getirýär.
Mundan iň köp ýaş nesil jebir çekýär. Häzirlikçe ýokary tehnologiýa eýýamy bilen konflikte girip, propagandistik praktika ýaşlaryň elini-aýagyny güýlüp taşlady. Ýaşlaryň aňy özüniň intellektual isleg talaplary bilen häkimiýetleriň talaplarynyň arasynda iki jahan owarrasy bolup dur. Eger munuň üstüne režimiň öňündäki genetik gorkynam goşsaň, olar döwlet bilen bir giňişlikde bolmakdan ägirt uly psihik hem psihologik basyşy başdan geçirmäge mejbur bolýar.
Indi diňe öz güýjüňe hem ugur tapyjylygyňa bil baglamak galýar. Sebäbi şygar äpet ýylanyň halas bolmaga hiç bir şansy bolmadyk biçäre towşany özüne dartyşy ýaly dartyp dur.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Halkara Maliýe Fondy (HMF) ukrain hökümetiniň reformalar programmasynyň näderejede netijeli amala aşyrylýandygyna syn etmek üçin 10-18 maý aralygynda Kiýewe öz resmi toparyny iberjekdigini mälim etdi.
Gurama Ukrainanyň reformalary geçirmegini ýurda 17.5 million dollarlyk karz pulyň berilmegi üçin talap edýär.
Premýer-ministr Wolodymyr Hrosymanyň 14-nji aprelde wezipä geçmeginden öň Halkara Maliýe Fondunyň dolandyryjy müdiri Kristine Lagarde Kiýewiň ýurdy dolandyrmak we korrupsiýa garşy göreşmek boýunça “düýpden täze tagallalary” etmedik ýagdaýynda öňa maliýe kömegini bermek boýunça programmanyň ýatyryljakdygyny duýdurdy.
HMF-yň maliýe kömegi programmasy tapgyrlaýyn geçirilýär we syýasy hem ykdysady reformalary talap edýär.


text:
Şenbe güni Bangladeşiň premýer-ministri Şeýh Hasina hepdäniň çarşenbe güni öz-özünden ýumrulan tikin fabriginiň binasynyň eýeleriniň tussag edilmegine görkezme berdi.
Çarşenbe güni Bangladeşiň Sawar şäherinde öz-özünden ýumrulan bu fabrigiň harabalyklarynyň astyndan şu günki güne çenli 324 adamyň jesedi çykaryldy.
Ýöne gözleg-halas ediş işleriniň barşynda ölenleriň sanynyň has-da artmagyna garaşylýar.
Bangladeşiň resmileri bu wakanyň bolan wagty bu fabrigiň binasynyň içinde üç müň töweregi adamyň bolandygyny we köp adamlardan henizem habar-hatyryň ýokdugyny aýdýarlar.


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Maýa goýum taslamalary
Telekeçiligi döwlet tarapyndan goldamaklygyň esasy maksatlary täze iş ýerlerini döretmek bilen bagly haryt bazaryny ýerli önümlerden doldurmak, bäsdeşligi ösdürmek, maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmak hem-de telekeçilik birlikleriniň işiniň ýurt üçin ileri tutulýan ugurlaryny çekmek bilen baglanyşykly maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmekdir.
Türkmenistanyň dahyllylary bolup durýan telekeçileriň maýa goýum taslamalary karzlaşdyrmaga degişlidir. Banklar milli we daşary ýurt pulunda karzlary berýärler.
Maýa goýum taslamalary üçin 10 ýyla çenli;
Dolanyşyk serisdelerini almak üçin 1 ýyla çenli.
Karzlaşdyrmaga şu aşakdaky maksatlary göz öňünde tutýan maýa goýum taslamalary degişlidir:
- senagat önümleriniň önümçiligini ösdürmek;
- bar bolan önümçilikleri gurnamak, giňeltmek, durkuny täzelemek we tehniki taýdan gaýtadan enjamlaşdyrmak, şol sanda kiçi-önümçilik üçin enjamlary, kiçi göwrümli tehnikalary, çig mallary, ýarym çig mallary, furnituralary satyn almak;
- infrastruktura obýektleriniň gurluşygyny goşmak bilen, gurluşygy ösdürmek;
- gurluşyk materiallar senagatyny ösdürmek;
- transporty, aragatnaşygy we maglumatlar tehnologiýasyny ösdürmek;
- serwis hyzmatlaryny we ilata durmuş taýdan hyzmat etmegi ösdürmek;
- saglygy goraýyş we syýahatçylyk hyzmatlaryny ösdürmek;
- oba hojalyk önümçiliginde peýdalanmak üçin täze ýerleri özleşdirmek we taslanan ýerleri dikeltmek;
- öz oba hojalyk önümçiligini ösdürmek we giňeltmek, gaýtadan işläp taýýarlanylýan önümiň göwrümini artdyrmak, şol sanda oba hojalyk tehnikasyny edinmek, mal ýataklary, fermalary, kiçi-önümçiligi gurmak, mallary,öý guşlary;
- ot-iýmleri, weterinariýa derman serişdeleri, ösümlikleri goramagyň himiki serişdelerini, mineral dökünleri, tohumlary, şitilleri, agaç nahallaryny satyn almak;
- halk çeperçilik senetleriniň we amaly sungatyň önümlerini öndürmek;
- Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik, telekeçilik işiniň, şol sanda innowasiýa işiniň beýleki görnüşleri.
Karzlar ýokarda agzalan işjeňligi maliýeleşdirmek üçin telekeçileriň maliýe goýum taslamasyna 15%-den az bolmadyk hususy serişdelerini goýmak şerti bilen berilýär.
Karzlar şu aşakdaky maksatlar üçin berilmeýär:
- temmäki we alkogolly içgilerin önümçiligi;
- söwda-dellalçylyk işi üçin dolanyşyk serişdelerini döretmek;
- ilata hyzmatlaryň oýun görnüşlerini bitirmek we olar üçin enjamlary satyn almak, çagalar üçin meýdançalary we dynç alyş otaglaryny ornaşdyrmak we hyzmat etmekden başga;
- emlägi şahsy bähbitlerine ulanmak üçin edinmek;
- edara ediş çykdajylaryny tölemek, şol sanda gulluk awtoulaglaryny saklamak.
Edara görnüşli taraplar karz almak üçin ýüz tutanda Banka hödürlenmegi zerur bolan resminamalaryň sanawy:
- Karz alyjynyň arzasy.
- Dörediliş resminamalarynyň (Tertipnama, Düzgünnama, Döwlet bellige alyş şahadatnamasy, Edara görnüşli taraplaryň ýeke-täk Döwlet sanawyndan göçürme) we Karz alyjynyň karzy almaklykda hukuk ygtyýarlygyny tassyklaýan beýleki resminamalaryň asly we nusgalary.
- Karz alyjynyň soňky 3 ýyla degişli balansy, goşundylary bilen birlikde we hasabat (statistiki) maglumatlary, hasaplaşyk hasaby boýunça amallaryň göçürmesi.
- Algylary we bergileri boýunça düşündiriş ýazgysy.
- Karz alyjynyň büjetiň öňünde bergisiniň bardygy ýa-da ýokdugy barada Döwlet salgyt Gullugy tarapyndan berlen tassyknama.
- Karzyň hasabyna amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýan taslamanyň (çäräniň) tehniki – ykdysady esaslandyrmasy.
- Taslama (çäre) bilen baglanyşykly işjeňligi amala aşyrmaklyga degişli ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ygtyýarnamasy.
- Türkmenistanyň daşary ykdysady aragatnaşyklaryna gatnaşyjynyň Bellige alyş şahadatnamasynyň nusgasy.
- Enjam, çig mal ýa-da haryt astyn alynmagy barada şertnama (hasap – sypatnama).
- Ýer eýeçilik hukugyny, ýeriň kärendesini ýa-da wagtlaýyn ulanmak hukugyny tassyklaýan resminamalaryň asly we nusgalary.
- Binalaryň, desgalaryň, enjamlaryň eýeçilik hukugyny, kärendesini ýa-da wagtlaýyn ulanmak hukugyny tassyklaýan resminamalaryň asly we nusgalary.
- Soralýan karzyň üpjünçiligi hökmünde hödürlenýän emläge degişli resminamalaryň asly we nusgasy.
Bellikler:
Zerur bolan ýagdaýynda, soralýan karzyň aýratynlyklaryna görä, şu sanawda görkezilmedik beýleki resminamalar we maglumatlar talap edilip bilner.
dýp hümmeti 18.01.2017Merkezi Bankyň dýp kursy
karz hasaplama
goýum hasaplama
salgymyz
View Larger Map


text:
Palestinanyň medisina resmileri ýekşenbe güni Gaza Sektoryndaky bir jaýa Ysraýylyň amala aşyran hüjüminde 10 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdiler.
Olaryň aýtmaklaryna görä, üç gatly jaýa edilen bu hüjümde, hususan-da, alty sany çaga, üç aýal maşgala we bir erkek kişi ölüpdir. Palestin lukmanlary geçen hepdäniň çarşenbe gününden bäri Ysraýylyň hüjümlerinden 60-dan gowrak palestin raýatynyň ölendigini aýdýarlar.
Obama Ysraýyly goldady
Bu wakalaryň fonunda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýekşenbe güni Bankoga sapary wagtynda eden çykyşynda Gazadaky krizisiň ýüze çykmagynda palestin söweşijilerini aýyplady.
Barak Obama palestin söweşijileriniň yzygiderli ýagdaýda Ysraýylyň territoriýasyna, şol sanda parahat ilatyň ýaşaýan ýerlerine-de raketa hüjümlerini amala aşyrmak bilen, häzirki dartgynly ýagdaýyň döremegine sebäp bolandyklaryny aýtdy.
Wideo: Ysraýyl Gaza edýän hüjümlerini bäşilenji gün dowam edýär.
“Ýer ýüzündäki hiç bir ýurt öz serhetleriniň daşyndan ýurduň içindäki raýatlarynyň üstüne raketalaryň ýagyp durmagyna çydam edip bilmez. Şoňa görä-de, biz Ysraýylyň öz raýatlarynyň jaýlarynyň üstüne we iş ýerlerine raketalaryň ýagmagyna hem-de parahat ýaşaýjylarynyň öldürilmegine garşy özüni goramak hukugyndan peýdalanmagyny doly goldaýarys” diýip, Obama belledi.
Ýöne, beýleki tarapdan, prezident Obama bu krizisiň Ysraýylyň harby çärelerine bat berilmezden çözülmeginiň has ileri tutulýandygyny-da nygtady.
Ol konfliktleriň has çuňlaşmagynyň geljekde parahatçylyk baradaky islendik bir ikitaraplaýyn gepleşikleri we regionda duldegşir iki döwletiň bolmagy baradaky planlary has kynlaşdyrmagynyň mümkindigini aýtdy.
Nobatdaky weýrançylyklar
Onuň bu çykyşynyň fonunda ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Palestinanyň Gaza Sektoryndaky söweşijilere garşy Ysraýylyň indi öz operasiýalaryny “düýpli ýagdaýda giňeltmäge” taýýardygyny aýdyp çykyş etdi.
Şonuň bilen bir wagtda bolsa, Ysraýylyň öz müňlerçe harbysyny we tanklaryny Gaza Sektory bilen serhet ýaka jemlemegini dowam etdirýändigi habar berilýär. Bu ýagdaý Ysraýylyň Gaza Sektoryna garşy giň gerimde gury ýer operasiýasyny ýola goýmagynyň-da mümkindigini görkezýär.
Ýekşenbe güni Ysraýyl indi bäşilenji gün Gaza Sektoryny raketa oklaryna tutmagyny dowam etdirdi. Bu hüjümlerde weýran edilen binalaryň hatarynda iki sany media binasy-da bar. Olardan birinde Hamasyň telewizion stansiýasy bilen birlikde birnäçe daşary ýurt habar merkezleri-de ýerleşýärdi.
Ýekşenbe günki hüjümlerde Moskwa tarapyndan maliýeleşdirilýän “Russia Today” telekanalynyň Gazadaky ofisine-de zeper ýetendigi habar berilýär.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri 16-njy iýulda Bişkekde «Yslam döwletiniň» agzalary diýilýän we Siriýadan goldaw alýan jeňçileriň öldürilendigini we tussag edilendigini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Döwlet howpsuzlyk komitetiniň sözçüsi Rahat Sulaýmanow 17-nji iýulda Azatlyk radiosyna ol jeňçileriň birnäçe terror hüjümini planlaşdyrandygyny, şol sanda Bişkekdäki Eýd al-Fitr baýramyna gabat Kantdaky, Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky rus harby bazasyna hüjüm etmekçi bolandyklaryny aýtdy.
Sulaýmanow YD-nyň 6 agzasynyň öldürilendigini, 7 agzasynyň bolsa tussag edilendigini sözüne goşdy.
Olaryň Siriýadan maliýe ýardamyny we partlaýjy ýasamak üçin himiki elementleri alandygy aýdylýar.
Olaryň ýaşaýan ýerlerinden nagt pullar, ýedi sany hüjüm tüpeňi, bäş sapança, bir topar granat tapylypdyr.


text:
RFE/RL öz websaýtynda neşir edilen tekstleriň başgalar tarapyndan gaýtadan ulanylmagyny, neşir edilmegini we ýaýradylmagyny goldaýar. Şeýle-de, biz RFE/RL-iň materiallarynyň websaýtlarda, elektron abuna sanawlarynda, habar toparlarynda we maglumat bazalarynda göçürilip goýulmagyny-da goldaýarys. Emma, RFE/RL-iň maglumatlaryny satmaklyk berk gadagandyr.
RFE/RL-iň maglumatlary ulanylanda, biz siziň şu aşakdakylary görkezip, RFE/RL-iň awtorlygyny nygtamagyňyzy soraýarys:
* makalanyň azathabar.com saýtdaky hemişelik çelgisini görkeziň,
* her bir makala bilen birlikde şu maglumaty görkeziň:
Copyright (c) 2016. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.
Eger makaladan bir bölegi ulanýan bolsaňyz, onuň makaladan bölekdigini görkezmegiňizi hem-de manylary, atlary we önümiň bitewiligini bozmazlygyňyzy soraýarys. RFE/RL öz maglumatyny ulanmak barada beren rugsadyny islendik wagt yzyna almaga hukuklydyr.
RFE/RL-iň we onuň 18 sany efir gullugynyň internetde ýerleşdirýän janly we arhiwlenen gepleşikleri diňe diňleýjilerimiziň diňlemekleri üçin niýetlenendir. RFE/RL-iň eksperss ýa-da ýazmaça görnüşdäki rugsady bolmazdan, olaryň efire goýberilmegi, efir üçin göçürilmegi ýa-da başga görnüşlerde ulanylmagy gadagandyr.
RFE/RL-iň tekstlerini, suratlaryny, audio ýa-da wideo materiallaryny ulanmak maksady bilen rugsat almak üçin şu e-mail adrese hat ýazyp bilersiňiz: web@rferl.org.
Üçünji tarapyň maglumaty
RFE/RL-iň käbir habarlary «Associated Press», «Roýter», «Frans-Press», ITAR-TASS ýaly daşarky agentlikler («Üçünji tarap») tarapyndan taýýarlanan maglumatlary öz içine alýar. RFE/RL-iň Üçünji tarapyň maglumatyny öz içine alýan islendik bir önümini ulanmazdan ozal, siz diňe bir RFE/RL-den rugsat almak bilen çäklenmän, eýsem Üçünji tarapyň hukuklaryna eýelik edýänlerdenem rusgat almalysyňyz.
Daşarky saýtlara çelgiler
RFE/RL käte özüniň websaýtlarynda RFE/RL-iň özüne degişli bolmadyk adamlaryň ýa-da guramalaryň saýtlaryny salgy berýän çelgileri-de hödürleýär. Öz websaýtlarynda daşarky saýtlara çelgi bermelimi ýa bermeli däldigi baradaky meselede RFE/RL, ozaly bilen, jemgyýetçilik işleri bilen meşgullanýan kommersiýa däl, syýasy partiýalara degişli bolmadyk guramalara artykmaçlyk berýär. RFE/RL bu daşarky saýtlaryň işine gözegçilik etmeýär we olaryň maglumatlaryny, işgärlerini, önümlerini we hyzmatlaryny propogandirlemeýär. Mundan daşary, RFE/RL şeýle saýtlaryň mazmuny, operatorlary, elýeterliligi, ygtybarlylygy, hili, reklamalary, hyzmatlary we beýleki materiallary üçin jogapkärçilik çekmeýär. Şeýle saýtlarda ýerleşdirilen ýa-da olaryň üsti bilen elýeterli bolan maglumatlaryň mazmuny, olardaky önümler ýa-da hyzmatlar sebäpli çekilen ýa-da çekilendir öýdülýän islendik bir zyýan ýa-da ýitgi üçin RFE/RL jogapkärçilik çekip bilmez.
Sitatalaryň stili
RFE/RL-iň materialyny ylmy işler üçin ulanaňyzda, ony sitata görnüşinde almaklygy unutmaň. Sitata ulanmaklygyň düzgünleri bilen tanyşmak üçin şu websaýtlara seredip bilersiňiz:
APA:
Electronic Reference Formats Recommended by the American Psychological Association
Chicago & Turabian:
A Brief Citation Guide for Internet Sources in History and the Humanities (by Melvin E. Page)
General Resource:
Karla's Guide To Citation Guidelines


text:
BMG-niň atoma gözegçilik edýän edarasynyň başlygy Eýranyň “atom ýaragyny öndürmek boýunça gizlin iş alyp barýandygy” baradaky çaklama boýunça gepleşikler geçirmek üçin Tährana bardy.
Duşenbe güni geçirilýän bu gepleşiklere BMG-niň Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň (HAEG-iň) başlygy, ýaponiýaly Ýukiýa Amano we Eýranyň atom boýunça ýokary derejeli wekili Saeed Jalili, şeýle hem Eýranyň daşary işler ministri we beýleki resmileri gatnaşýarlar.
Amanonyň bu saparynyň maksady Eýranyň atom ýaragyny öndürmek boýunça güman edilýän işleriň alnyp barylýan desgalaryna halkara gözegçileriň baryp görmegine Tähranyň rugsat bermegine basyş etmek bolup durýar. Yslam respublikasy atom ýaragyny öndürmek meýliniň ýokdugyny aýdýar.
BMG-niň wekiliniň Tährana sapary Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Orsýet we ABŞ bilen Eýranyň arasynda çarşenbe güni Yragyň paýtagty Bagdatda geçiriljek gepleşikleriň bosagasynda amala aşyrylýar.


text:
Şu ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow jenaýatçylara berilýän iň ýokary jezanyň möhletiniň 25-den 15 ýyla getirilmelidigi barada teklip edipdi.
Şu aýyň başynda bolsa Türkmenistanyň parlamenti öz nobatdaky maslahatynda täze kanunlaryň we düzgünleşdiriji hukuk aktlarynyň taslamalaryna garady.
Garalan köp sanly kanuny proýektleriň hatarynda «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek» hakyndaky kanunyň taslamasy-da bardy.
Emma türkmen metbugatynda çap edilen Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň täze görnüşinde türkmen prezidentiniň bu teklibiniň amala aşmandygy belli bolýar.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Aşyrguly Baýryýewiň bu baradaky synyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmani basyň.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri howpsuzlyk güýçleri “ýurduň dürli regionlarynda” geçirilen operasiýalarda “terrorist” diýlip güman edilýän iki adamy öldürdiler diýýärler.
Azerbaýjanyň hökümetiniň 28-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, soňky iki günüň dowamynda geçirilen operasiýalar “Kawkaz Jamaat” diýlip atlandyrylýan “radikal jenaýatçy toparyň agzalaryny tussag etmäge” gönükdirilendir.
Resmiler bir şübheli “terroristiň” tussag edilendigini aýtdylar, emma adam öldürmeleriň we tussag edilmeleriň nirede bolandygy barada goşmaça maglumat bermediler.
Şu ýylyň fewral aýynda Azerbaýjan Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly toparyň hatarynda söweşmekde güman edilýän sekiz adamy tussag edipdi.


text:
Geçen hedpe Täjigistan 90-njy ýyllardaky graždançylyk urşundan bäri iň ganly günlerini başdan geçirdi. Iki sany aýry-aýry amala aşyrylan hüjümlerde onlarça adam ölüp, hem ýaralanypdy. Bularyň mümkin sebäpleri barada dürli garaýyşlar orta atylýar.
Şol bir wagtda bu hadysalaryň näme sebäpden ýüze çykandygy, nähili özgerendigi baradaky soraglar hem gün tertipde saklanýar.
Mejlis atly hepdelik gepleşigimiziň bu sanynda bu mesele ara alnyp, ol hakda jikme-jik gürrüň edilýär. Programmanyň myhmanlary:
Parwiz Mullajanow: Täjigistanly garaşsyz ekspert;
Professor John Heathershow: Exter Uniwersitetiniň professory hemem "Täjigistanyň Özgerişi" atly kitabyň awtory;
Edward Lemon: Exter Uniwersitetiniň Täjigistan boýunça barlagçysy;
Bruce Pannier: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň merkezi aziýa boýunça makalalar çap edilýän blogy Qishloq Ovozi-niň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Merkezi Aziýa korrupsiýanyň ösen regionlaryndan biri. Nähili ýagdaýda regionda bikanun gazanjyň legallaşdyrylmagyna garşy göreş netije berip biler?
Şu günler jenaýatçylykly ýollar bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrmaga we terrorçylygy maliýeleşdirmäge garşy göreşmek baradaky Ýewraziýa toparynyň «EAG» missiýasynyň wekilleri Türkmenistana sapar edip, ýurduň maliýe edaralarynyň işgärleri bilen duşuşyk geçirýärler.
Bu gurama agza bolandan soň, Türkmenistan “Jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejiniň kanunlaşdyrylmagyna hem terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy göreş” babatda kanuny hem kabul edipdi.
Bilermenleriň pikiriçe, jenaýatçylykly ýollar bilen gazanylan girdejileri kanunlaşdyrmaga näresmi girdeji çeşmeleri köp bolan ýurtlarda ýygy synanyşyk edilýär. Şeýle-de, maliýe edaralarynyň işine gözegçilik mehanizmleri kämil bolmadyk, maliýe işlerinde halkara ölçeglerine eýermeýän, resmi çinownikleri, hukuk goraýjy we sud sistemasy korrumpirlenen döwletlerde-de bikanun gazanç kanunlaşdyrylyp bilinýär.
Soňky ýyllarda Türkmenistanyň maliýe edaralarynda hasap-hesibi ýöretmek sistemasyny halkara ölçeglerine geçirmek ugrunda köp işler edilýär. Mysal üçin, ÝDÖB-niň hasabatynda Türkmenistanyň banklarynda hasabat bermegiň halkara ölçegleri girizilensoň, banklaryň berýän hasabatlarynyň hiliniň ýokarlanandygy aýdylýar.
Bar bolan böwetler
Moskwada ýerleşýän GDA döwletleri institutynyň Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Andreý Groziniň pikiriçe, “bu regiondaky döwletlerde şeýle kanunlar diňe günbatar ýurtlaryny köşeşdirip, hakyky ýagdaýy ýaşyrmak üçin kabul edilýär”.
Şol bir wagtda-da, bilermeniň pikiriçe, bu ýurtlarda kabul edilen şeýle kanunlary durmuşa ornaşdyrmak üçin mehanizmler ýok. Bilermen Merkezi Aziýa döwletlerinde kanunyň durmuşa geçirilmegine gözegçilik edýän edaralaryň ýolbaşçylarynyň wezipesini köp halatda häkimiýet başyndakylaryň dogan-garyndaşlary ýa-da olaryň ýakyn töweregine girýän adamlar eýeleýär diýýär.
Andreý Grozin jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejiniň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreşiň demokratiýa taýdan ösen, şeýle hem erkin metbugaty, ösen graždan jemgyýeti, garaşsyz sud sistemasy bolan ýurtlarda has gowy netije berýändigini belledi.
Mysal hökmünde bellenilip gecilse, Çehiýa Respublikasy ýaly günbatar ýurtlarda korrupsiýa, jenaýat ýollary bilen alnan girdejiniň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreşde köpçülikleýin habar serişdeleriniň roly gaty uly. Mysal üçin, 2004-2005-nji ýyllar aralygynda Çehiýanyň premýer-ministri Stanislaw Grossyň satyn alan emläginiň onuň ömür boýy işläp gazanjak aýlyklarynyň möçberinden hem köpdügini hasaplap çykaran žurnalistler bu syýasatçynyň eýelän ýökary derejeli wezipesini terk etmegini gazanypdylar.
Orsýetli sosiolog Farhat Ilýasow diňe demokratiýa taýdan ösen ýurtlarda erkin metbugatyň netije berýändigini aýdýar. Mysal üçin, sosiologyň aýtmagyna görä, Orsýetde belli bir çinownik baradaky maglumatlar žurnalistler tarapyndan tapylyp, ýaýradylsa hem, şol maglumatlar diňe häkimiýet başyndakylar islän halatynda ulanylyp, şol çinownik wezipesinden boşadylyp bilinýär.
Ol Orsýetde korrupsiýa baş goşan çinownikleriň köpüsine hatda olaryň günäsi metbugatda subut edilensoňam çäre görülmeýär diýýär.
Farhat Ilýasow jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejiniň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreş alyp barýan Hytaýda şeýle gazanja baş uran adamlara garşy gaty berk çäreleriň görülýändigini, kanunda olaryň garşysyna ölüm jezasynyň-da göz öňünde tutulandygyny belledi.
Korrupsiýanyň ýollary
Merkezi Aziýa döwletlerinde biznes şertnamalaryna gol çekilende, köplenç biznesmenleriň öz aljak girdejileriniň belli bir bölegini dürli mehanizmler boýunça çinownikleriň şahsy bank hasabyna geçirmeli bolýandyklary aýdylýar.
Mysal üçin, Özbegistanda gurluşyk alyp barýan bir kompaniyanyň wekili ylalaşygyň umumy bahasyndan ýarpysyna golaýyny çinownikleriň öz şahsy hasaplaryna geçirmäge mejbur bolandyklaryny gürrüň berdi.
Şeýle hem, Hytaý ýaly yurtlardan döwlet derejesinde karz-kredit alnanda, kähalatda, sol karzyň hasabyna 5 million dollara barabar enjamy 15 million dollara satyn aldyk diýip ýazylyp, iki tarapyň hem çinownikleriniň bikanun baýamagyna ýol berilýändigini ýene bir telekeçi aýtdy.
Bilermen Andreý Grozin Merkezi Aziýa döwletleri bilen bagly şeýle mysallaryň gaty köpdügini belleýär. Onuň pikiriçe, hatda günbatar ýurtlarynyň uly kompaniyalary hem Merkezi Aziýa döwletlerinde garyndaşparazlyk, korrupsiýa ýaly problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolup, şeyle ýagdaýlary kabul etmäge mejbur bolýarlar.
Bilermen bu ýurtlarda jenaýatçylykly ýollar bilen alnan girdejiniň kanunlaşdyrylmagyna garşy göreşiň netije bermegi üçin ýurduň içinde reformalary amala aşyrmagyň zerurdygyny, daşary ýurt kompaniýalarynyň-da bu meselede has berk pozisiýada durmalydygyny nygtady.


text:
Federal derňew býurosynyň öňki ofiseri Robert Lewinsonyň maşgalasy onuň täze suratlaryny çap etdi. Lewinson 2007-nji ýylyň mart aýynda Eýranyň Kiş adasyna eden saparynyň dowamynda ýitirim bolupdy. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gowşan suratlarda “Guantanamo Bay” türmesiniň tussagynyň geýmini geýnen Lewinson elinde dürli ýazgyly kagyzlary tutup dur. Lewinsonyň aýaly Kristina Lewinson bu suratlaryň iki ýyla golaý wagt mundan ozal özüne gowşandygyny habar berdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: 8-nji ýanwarda metbugatda çap bolan suratlar size haçan gowuşdy?
Kristina Lewinson: Bu suratlar bize 2011-nji ýylyň aprel aýynda geldi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Näme üçin siz bu suratlary, iki ýyla golaý wagt geçensoň, edil häzir çap etdiňiz?
Kristina Lewinson: Olar bize gowşanda, ýöne bir suratlardy, olaryň näme maksat bilen iberilendigi düşnüksizdi. Şonuň üçin olary köpçülige görkezmäge zerurlyk ýokdy. Bu bize meseläni çözmek üçin kömek berip biljek däldi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Şondan bäri näme üýtgedi? Bu suratlar bilen baglylykda anyk bir zat belli boldumy?
Kristina Lewinson: Men häzirki pursatda nämäniň bolýandygyny köpçüligiň bilmeginiň möhümdigini duýýaryn. Biz şol adamlar bilen kontakty ýola goýup, olarda nähili talaplaryň bardygyny bilmäge synanyşdyk, emma şu çaka çenli maglumat alyp bilmedik.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Şol suratlaryň iberilen wagty siziň adamyňyzy zamun hökmünde saklaýan adamlardan iň soňky sapar habar gelşimidi?
Kristina Lewinson: Bu Bob barada iň soňky gezek habar gelen gezegidi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siziň bu suratlary razwedka gulluklarynyň ýardamy bilen ýaýradanlygyňyz düşnükli. Olar bu suratlar barada näme diýdiler?
Kristina Lewinson: Biz, dogrudanam, bu suratlary Federal derňew býurosyna görkezdik. Emma, gynansak-da, bizde suratlardan başga maglumat ýok. Olar bize suratlar barada goşmaça maglumat bermediler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Robert Lewinson suratlarda nähili görünýär?
Kristina Lewinson: Şol suratlarda adamym sag görünýär. Emma şol suratlarda sorag döreden bir mesele bar. Bize 2011-nji ýylda gowşan suratlaryň 2010-njy ýylda gowşan wideonyň yz ýanyndan alynmagy mümkin däl. Sebäbi adamymyň suratlardaky ýaly ösgün saç-sakgalyny gysga wagtda ösdürip bolmaýar. Şonuň üçin şol suratlaryň bize 2010-njy ýylda iberilen wideoýazgynyň öňünden alnan bolmagy çak edilýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz adamyňyzyň diridigine ynanýarsyňyzmy?
Kristina Lewinson: Hawa, men ynanýaryn. Emma, gynansak-da, biz hiç zat bilemzok, onuň saglygy-da aladalanma döredýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň käbir resmileriniň pikirine görä, bu suratlarda eýran ýolbaşçylarynyň eli bar. Siz bu pikir bilen ylalaşýarsyňyzmy?
Kristina Lewinson: Meniň bilşime görä, ol Eýranyň bölegi bolan Kiş adasynda ýitirim boldy. Şondan soň ony hiç kim görmedi. Eýrana eden saparymyň dowamynda maňa malim bolşuna görä, ol Kiş adasyny terk etmändir. Men Eýranyň hökümetiniň bu meseläni çözmegini isleýärin. Olar bize hiç hili ýardam bermediler. Alty ýyla golaý döwür geçdi, bu meseläni çözmek üçin wagt ýetdi.


text:
Salam.
Ilkinji gijede yuze cykjak näsazlyklaryň nädip öňüni almaly? Ilkinji jynsy gatnaşyk barada ginişleyin maslahat beräýseňiz minnetdar bolardym.
Saýtyň okyjysy Myrat.
Hormatly Myrat!
Ilkinji jynsy gatnaşyklaryň aýratynlyklary barada we ol babatda ýüze çykyp biljek soraglara jogaby saýtymyzda ýerleşdirilen "Ilkinji gijäniň pynhan syrlary we.... ýalňyşlyklary" atly makaladan tapyp bilersiňiz.
Ilkinji gijede ýüze çykyp biljek käbir näsazlyklar baradaky ýene bir makalany ýakyn günlerde Siziň dykgatyňyza hödürläris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet maslahatynda ýylyň dört aýyndaky sosial-ykdysady ösüşiň jemleri jemlendi. Maslahatda wise-premýerler we käbir beýleki ýokary derejeli resmiler öz dolandyrýan pudaklaryndaky görkezijiler barada hasabat berdiler.
Hasabatlarda halk hojalygynyň tas ähli pudagynda diýen ýaly planlaryň möhletinden öň we artygy bilen berjaý edilendigi bellenildi.
Wise-premýer A.Goçyýew öz hasabatynda geçen dört aýda lomaý söwda dolanyşygynyň 119.2 prosent ösüşi görkezendigini, býujetiň girdeji böleginiň 115.7 prosent, çykdajy böleginiň bolsa 95.5 prosent ýerine ýetirilendigini aýtdy.
Wise-premýer A.Ýazmyradowyň hasabatyna görä hem geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende umumy önümçiligiň we ýerine ýetirilen hyzmatlaryň möçberi Oba hojalyk ministrligi boýunça 111.9 prosent, Suw hojalygy ministrligi boýunça 103.5 prosent, Tebigaty goraýyş ministrligi boýunça 106 prosent, “Türkmengalla-önümleri” Döwlet birleşigi boýunça 143.6 prosent ösüşi görkezipdir.


text:
Ysraýyl gyrgyz kanunçykaryjysy tarapyndan Ysraýylyň baýdagyna köpçülikde hormatsyzlyk edilmegine protest bildirip, Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligine hat ugratdy.
Ysraýylyň Bişkekde diplomatik wekilhanasy bolmanlygy sebäpli, protest haty Ysraýylyň Astanadaky ilçihanasy tarapyndan ugradyldy.
Resmileriň maglumatyna görä, Ysraýylyň Gazagystan we Gyrgyzystan boýunça ilçisi Eliýau Tasman (Eliyau Tasman) tarapyndan ýazylan hatda gyrgyz kanunçykaryjysy Tursunbaý Bakir-Ulunyň (Tursunbai Bakir-Uulu) eden hereketleri barada aladalanma bildirilýär.
4-nji awgustda geçiren metbugat ýygnagynda Bakir-Ulu Ysraýylyň Gazadaky “Hamas” toparyna garşy amala aşyrýan harby operasiýalaryny ýazgaryp, Ysraýylyň badagyny ýyrtypdy.
Ysraýylly ilçi Tasmanyň hatynda bu wakanyň derňelmegi talap edilýär.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrliginiň resmileri Azatlyk Radiosyna beren maglumatlarynda özlerine henize çenli hatyň gelip gowuşmandygyny mälim etdiler.


text:
Täjigistanda lukmanlaryň we keselhanalaryň ýetmezçiligi ýok. Bu ýurtda saglygy saklaýyş hyzmatlary-da ilat üçin mugt. Muňa garamazdan, köp näsaglar öz derdini tebipçilik usullary bilen bejermäge synanyşýarlar.
Sowuklamany bejermek üçin şagalyň etini iýmek ýa çaga dogurmak ukybyny güýçlendirmek üçin urkaçy möjegiň jyns organlaryny iýmek ýaly adaty medisina mahsus bolmadyk usullar şu günki gün Täjigistanda adaty bejeriş çärelerine öwrülip barýar.
Nazirjon Nazirow inçekeselini bejertmek üçin, ýurduň günortasyndaky Hatlon welaýatynyň keselhanasynda 6 aýlap ýatmagyň ýerine, oklykirpiniň etini iýmek ýaly usuly ulanmaklyga alternatiw usul hökmünde garaýar.
Nazirow adam kesellände sagalmak üçin islendik maslahata gulak asmaga razy bolýanlygyny belleýär. Ol şonuň üçin, tebip oklukirpiniň etini iýmeli diýensoň, awçylara pul töläp oklykirpi getirdenligini gürrüň berdi.
Adamlaryň şeýle usullara baş goşmagy lukmanlary alada goýýar. Rahmatullo Juraýew welaýat paýtagty bolan Kulob şäheriniň inçekesel merkezine ýolbaşçylyk edýär. Onuň sözlerine görä, oklukirpiniň eti ýaly tebipçilik usullar bilen inçekeseli bejerip bolmaýanlygy barada adamlara näçe aýdylsa-da, näsaglar keselini bejertmek üçin uzak wagty talap edýän medisina çärelerinden köplenç ýüz öwürýärler.
Duşenbede ýerleşýän Ýürek keselleri boýunça milli merkeziň başlygynyň orunbasary Huseýn Rahmonow hem bu pikir bilen ylalaşýar. Lukmanyň sözlerine görä, tebipçilik usullary depressiýadan, ukusyzlykdan, önelgesizlikden we guragyrydan ejir çekýän näsaglaryň arasynda has ýörgünli.
“Emma käte has agyr keselli adamlar hem tebiplere ýüzlenýärler. Bu bolsa agyr netijelere getirip bilýär. Adamlar wagtyny ýitirip, lukmanlara giç ýüzlenýärler” diýip, Rahmonow aýdýar.
Çaga dogurmak ukybyny güýçlendirmek üçin urkaçy möjegiň jyns organlaryny iýmek ýaly adaty medisina mahsus bolmadyk usullar şu günki gün Täjigistanda adaty bejeriş çärelerine öwrülip barýar.
Tebipçiligiň meşhurlygy gara bazarda dürli haýwanlaryň etiniň gymmat bahadan satylmagyna sebäp bolýar. Täjigistanyň Kulob welaýatynyň käbir etraplarynda, meselem, oklukirpiniň etiniň bir kilosynyň bahasy 8 dollara ýetdi. Bu bolsa sygyr etinden iki esse ýokary. Urkaçy möjegiň jyns organlarynyň bahasyny anyklamak kyn. Emma bu harydyň hem öz hyrydarlary tapylýar.
Ýakynda Hatlon welaýatynyň Muminobod etrabynyň ýerli keselhanasynda lukmanlar är-aýaly halas etdiler. Agyr ýagdaýda keselhana düşen är-aýalyň urkaçy möjegiň jyns organlaryny iýip, zäherlenenligi çak edilýär.
Keselhananyň lukmanlary bu wakanyň detallary barada habar bermediler. Emma är-aýalyň garyndaşlary, adamsy bilen bilelikde agyr ýagdaýa düşen Dastagül atly zenanyň çagaly bolmak üçin möjek etini iýenligini gürrüň berdiler.
Täjigistanda medisina hyzmatlary ilat üçin mugt. Ýurduň oba ýerlerinde-de lukmanlaryň we keselhanalaryň ýetmezçiligi ýok. Emma saglygy saklaýyş sistemasyndaky korrupsiýanyň ilatyň tebiplere has köp ýüz tutmagyna sebäp bolýan bomagy ähtimal.
Duşenbeli sosiolog bilermen Döwletmyrat Jumaýew Täjigistanda mugt medisinanyň toslamadygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, mugt diýilýän medisina hyzmatyndan peýdalanmak üçin näsaglaryň pul tölemelidigi hemmä mälim, hatda her bir hyzmatyň göz öňünde tutulan takyk nyrhy-da bar.
Jumaýewiň sözlerine görä, adamlar molla ýa tebibe ýüz tutanda, öz islegine görä pul berip bilýärler. Emma lukmanlara ýüz tutsaň, diňe dermanyň reseptini ýazyp bereni üçin-de lukmanlar azyndan 5 somoni, ýagny 1 dollar tölemegi talap edýärler.
Jumaýew dermanlaryň gymmatdygyny, näsaglaryň köplenç zerur bolan dermanlaryň ýarpysyny-da satyn alyp bilmeýändiklerini aýdýar. Onuň pikirine görä, oba keselhanalarynyň üpjünçiliginiň gowşaklygy, elektrik togunyň kesilip durmagy we kanalizasiýa ýaly zerur şertleriň bolmazlygy-da medisina pudagynyň abraýyna zeper ýetirýär.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew resmi sapar bilen Türkmenistana bardy. Bu barada Gyrgyzystanyň prezidentiniň metbugat gullugy habar berýär.
Gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýewiň 11-nji noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşmagyna we gol goýulmagy planlaşdyrylan gyrgyz-türkmen resminamalarynyň ençemesi barada gepleşikleri geçirmegine garaşylýar.
Gyrgyz prezidentiniň Türkmenistana edýän bu sapary gyrgyz-türkmen gatnaşyklaryny ösdürmäge we ähli ugurlar boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklary işjeňleşdirmäge gönükdirilendir.


text:
Bangladeşiň paýtagtynda dünýewi kitaplaryň neşirýatçysy pyçaklanyp öldürildi. Dhakada amala aşyrylan başga-da hüjümlerde dünýewi makalalary çap edýän iki blogger ýaralandy.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Jagriti Prokaşoni neşirýatynyň başlygy Faisal Arefin Deepanyň pyçaklanan jesedi öz öýünde, ikindinara tapylypdyr.
Mundan öň, Şudhdhoswar neşiriýatynyň iki bloggeri hem näbelli hüjümçiler tarapyndan pyçaklandy. Pidalar keselhana ýerleşdirildi.
Hüjümleriň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç kim öz üstüne almady. Emma mundan ozal şuňa meňzeş hüjümleri ýerli “Ansarullah Bangla” atly yslamçy topar amala aşyrypdy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan, Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine kabul edilmegi baradaky soňa goýmalary “bagyşlap bolmajak bir ýagdaý” diýip häsiýetlendirip, Bileleşigi tankyt etdi.
Bu barada Erdogan duşenbe güni özüniň çehiýaly kärdeşi Petr Nesas bilen Pragada geçiren duşuşygynda belläp geçdi.
Erdogan: “Biz 1959-njy ýyldan bäri (ÝB) gapysynyň öňünde durus” diýip, nygtady. Şeýle-de Erdogan 5 million töweregi türk raýatynyň Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasynda ýaşaýandygyny ýatlatdy.