text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Kongresiň Wekiller palatsyndaky respublikan agzalary Senat tarapyndan makullanan kanun proýektini goldamaga çagyrdy. Şol dokument aýlyklardan sosial ätiýaçlandyryş fonduna geçirilýän salgyda ýeňillikleriň möhletini ýene iki aý uzaldýar.
Sişenbe güni kongresmenler prezidentiň çagyryşyny kabul etmediler hem salgyt ýeňilligini iki aý uzaltmakdan ýüz öwürdiler. Şol bir wagtda-da olar tutuş 2012-nji ýyl üçin ýeňilligiň möhletini uzaltmak meselesini çözmäge iki palatadan ylalaşyjy komissiýa çagyrmagy talap etdiler.
1-nji ýanwardan salgydyň ýokarlanmagyna ýol bermezligiň ýeke-täk ýoly diýip, Barak Obama Senatda mundan öň iki partiýanyň gelen ylalaşygyny hasap edýär. Eger salgytlar galsa, ol işleýän 160 million amerikalynyň jübüsine agram salar.


c: text/html

text:
Täjigistanyň Yslamçy Gaýtadan döreýiş partiýasy resmi taýdan terrorçy gurama diýlip atlandyryldy.
Täjigistanyň Ýokary sudy 29-njy sentýabrda bu partiýany ekstremist hem terrorçy toparlaryň gara sanawyna goşdy.
Bu karar Içeri işler ministrliginiň Yslamçy partiýanyň aklawçysy Buzurgmehr Ýorowy tussag eden wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Ol galplykda we kezzaplykda aýyplanýar. Sentýabryň başynda bu partiýanyň öňbaşçy agzalarynyň 13 sanysy tussag edildi.
Olar goranmak ministriniň pitneçilikde aýyplanan orunbasary bilen ilteşikli hasaplanýar. Goranmak ministriniň orunbasary Abduhalim Nazarzoda 16-njy sentýabrda, ýörite operasiýa mahalynda öldürildi.
Resmiler ony ýarag deposyna we polisiýa bölümine hüjüm etmekde aýypladylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Gazagystanyň häkimiýetleri ýurduň demirgazyk regionynda dowam edýän tokaý ýangynlarynda azyndan 5 adamyň ölendigini tassykladylar.
Gazagystanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi häzirki wagt bu tokaý ýangynlarynyň öňüni almak üçin 500-den gowrak ýangyn söndürijiniň göreş alyp barýandygyny mälim etdi.
Bu ýangynlardan käbiriniň Orsýetiň Altaý regionyndaky tokaý ýangynlaryndan Gazagystanyň territoriýasyna geçendigi habar berilýär.
Orsýetiň häkimiýetleri Sibir regionynda ýüz beren bu ýangynlarda 400-den gowrak ýaşaýyş jaýynyň ýanandygyny habar berdiler.


text:
Birlesen Ştatlaryň Adalat ministrligi “WikiLeaks” internet saýtynda ABŞ-nyň syrly dokumentleriniň çap edilmeginiň öňüni almaga synanyşýar. Bu barada düýn ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden CNN telekanalyna beren interwýusynda aýtdy. Emma, ol amala aşyrylýan çäreler barada jikme-jik gürrüň bermedi.
J.Baýdeniň bellemegine görä, “WikiLeaks”-iň diplomatiki hatlary çap etmegi uly ziýan ýetirýär we dünýäniň dürli künjegindäki adamlaryň karýerasyna hem janyna howp salýar.
Wise-prezident Jo Baýden “WikiLeaks”-i esaslandyryjy Julian Assanjyň edýän işlerini “ösen tehnologiýa pudagyndaky terrorizm” diýip atlandyryp boljakdygyny aýtdy.
Geçen hepde Londondaky suduň karary boýunça Julian Assanj girew bilen tussaglykdan boşadylypdy. Şwesiýanyň häkimiýetleri J.Assanjyň özlerine berilmegini gazanmaga çalyşýarlar. Ol bu ýurtda jynsy zorlykda aýyplanýar. J.Assanj bu günäni özüni abraýdan düşürmek ugrunda alnyp barylýan kompaniýanyň bir bölegi hasaplaýar.


text:
Aşgabat, 19.02.2015. “Türkmenportal”.
Irden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtymyzyň günorta böleginde ýerleşen, dünýäde iň beýik sütünleriň biri bolan 133 metrlikdäki baýdak sütüniniň etegine dabaraly ýagdaýda ajaýyp gül desselerini goýdy. Dabara gatnaşyjylaryň müňlerçesi döwlet Baştutanynyň göreldesine eýerdiler.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli guralan dabaraly çäreler ýurdumyzyň ähli künjeklerinde giňden ýaýbaňlandyryldy. Olar türkmen halkynyň agzybirligini we jebisligini, şöhratly ata-babalarymyzyň parasatly wesýetlerine ygrarlylygyny, eziz Watanymyzyň döredijilik ýoly bilen, ösüşiň we rowaçlygyň belentliklerine tarap bedew bady bilen öňe — täze zähmet ýeňişlerine barýandygyny alamatlandyrdy.
Şu gün paýtagtyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda Döwlet baýdagynyň baýramy mynasybetli Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan resmi kabul edişlik grçirildi.


text:
Ýakynda düýbi Şwesiýada ýerleşýän “Gün” neşirýaty dünýä belli şwed ýazyjysynyň “Nils Holgerssonyň Şwesiýa täsin syýahaty” atly kitabyny türkmen dilinde çapdan çykardy. Bu kitap Nobel baýragynyň laureaty, dünýä belli şwed ýazyjysy Selma Lagerlöfiň kitabydyr.
“Gün” neşirýatynyň ýolbaşçysy Ak Welsapar bu kitabyň ilkinji gezek asyl nusgasyndan türkmen diline terjime edilendigini aýdýar.
Azatlyk Radiosy bu kitap we onuň mazmuny bilen gyzyklanyp, Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Ak Welsapar bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýuriý Oleşa
Ýuriý Oleşa
(1899-1960)
Tanymal rus ýazyjysy Ýuriý Oleşa Rus imperiýasynyň Ýelisawedgrad şäherinde, belorus dworýanlaryň maşgalasynda dünýä inipdir. Onuň kakasy salgytçy bolup işleýän eken. 1902-nji ýylda maşgala Odessa göçýär. Bu ýerde Ýuriý gimnaziýa okuwa girýär. Eýýäm 16 ýaşyndaka onuň «Klarimonda» atly goşgusy çap edilipdir. 1917-nji ýylda Oleşa Odessa uniwersitetine kabul edilýär. Okuwynyň daşyndan gälämgär bolup işleýär, goşgy ýazýar. 1922-nji ýylda ýazyjy Moskwa göçýär. Bu ýerde ol ilkibada felýeton hem makalalary bilen çykyş edip ugraýar.
1924-nji ýylda Oleşa «Üç sany çişik» atly erteki-romanyny döredýär. Emma eser diňe 1928-nji ýylda çap edilýär. Oňa çenli Ýuriý Oleşa özüniň «Görüplik» (1927) atly ikinji romanyny çap etdirip ýetişýär. Bu eser okyjylarda uly gyzyklanma döredýär, tankytçylar bolsa romany XX rus edebiýatynyň iň naýbaşy eserleriniň biri hasaplaýarlar. 1929-njy ýylda ýazyjy bu eseriniň esasynda «Duýgylaryň dilleşigi» pýesasyny döredýär. Hupbatly 30-njy ýyllarda ýurduň syýasy ýagdaýy sebäpli Oleşa köp eser döredip bilmeýär. 1936-njy ýyldan başlap onuň esasy eserleriniň çap edilmegi saklanylýar, gadagan edilýär.
Beýik Watançylyk urşy döwri Oleşa Aşgabatda ýaşapdyr. Soň ýene Moskwa dolanypdyr. Halkymyz uruş döwri görkezen ruhy berkligi, gujur-gaýraty hem tutanýerliligi bilen ýazyjyny haýran galdyrypdyr. Bu ýerde ol «Türkmen» atly hekaýasyny döredýär.
Ömrüniň ahyrynda Oleşa özüniň ömri barada, döwri barada kitap ýazyp ugrapdyr. Ol ýazyjynyň ýogalmagyndan bir ýyl geçeninden soň, 1961-nji ýylda «Setirsiz günüm geçmez» ady bilen çap edilipdir.
Oleşanyň ussatlyk bilen döredilen, metaforadan we allegoriýadan doly eserleri soňky dörän hem indiki dörejek ýazyjylara özboluşly mekdep bolup galdy.


text:
20-nji dekabrda Türkmenistanyň hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow bank ýolbaşçylaryna berk käýinç bermek bilen bilelikde olardan baýramçylyklara gabatlap “özlerine ýazan pul baýraklaryny” yzyna gaýtaryp bermegi hem talap etdi. Bu barada resmi maglumatlarda habar berildi.
Türkmenistanda bank ýolbaşçylarynyň baýrak almagyna we baýraklaryň olardan yzyna gaýdyp alynmagyna degişli resmi düzgün barmy?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň bank pudagynyň düýbüni tutan ýolbaşçylardan Merkezi bankyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Müsüriň sudy palestinalylaryň söweşiji HAMAS toparynyň hereketlerini gadagan etdi. Şeýle-de sud goňşulykdaky Gaza sebitini dolandyrýan bu toparyň serişdelerini doňdurmak boýunça höküm çykardy.
Müsüriň täze hökümeti HAMAS toparyny Müsürde gazaplylygy amala aşyrmak üçin, ýurduň çetleşdirilen prezidenti Muhammad Morsi we onuň “Musulman doganlygy” hereketi bilen dildüwşükde aýyplady.
HAMAS topary Müsüriň “Musulman doganlygy” hereketiniň bir şahasydyr. HAMAS dekabr aýynda terroristik topar hökmünde yglan edilipdi.
HAMAS-yň metbugat wekili Sami Abu Zuhri suduň sişenbe güni çykaran kararyny ýazgardy.


text:
Büjnürt
Büjnürt şäheri (Parsa: بجنورد) Eýranyň Demirgazyk Horasan welaýatynyň merkez şäheridir.
Şäheriň ilaty 2006-nji ýyldaky sanawa görä 176.726 adamdyr.
Bu şäher 1689-njy ýylda şadlu iliniň emirlerinden biri bolan Tuly han tarapyndan gurlandyr.
Baba aman çeşmesi, bäş gardaş çeşmesi we baba töwkkül gonamçylygy bu şäherin meşhur seýlgähleridir.
Bu şäher Büjnüer Etrabynyň merkezidir.
Büjnürt etraby Merkezi, Raz we Jergelan we Germhan bolmak bilen 3 etrapçadan ybaratdyr.
Merkezi etrapça Aladag, Baba aman we Bedrany bolmak bilen 3 bölekden ybaratdyr. Bu etrapçanyň merkezi Büjnürt şäherdir.
Raz we Jergelan etrapçasy Jergelan, Raz we Gulaman böleklerinden ybarat bolup merkez şäheri Raz şäheridir.
Germhan etrapçasy da Germhan we Gifan böleklerinden ybarat bolup merkez şäheri Hysar Germhandyr.
Büjnürdyň şäher merkezi we 3 etrapçasynda da Eýran Türkmenleri ýaşaýandyr.
Türkmenler bilen bilelikde bu şäherde Parslar, Kürmanç Kürtleri, Azerler, Tatlar we Buluçlar da ýaşaýandyr.


text:
10 ýyl mundan ozal Fransiýanyň “Konkord” uçarynyň heläkçilige uçramagy we onuň içindäki ýolagçylaryň ählisiniň ölümi üçin «Continental Airlines» amerikan awiakompaniýasy günäkär diýip, Fransiýanyň sudy düýn karar çykardy.
Sud amerikan uçaryndan bölünip aýrylan metal böleginiň onuň yzýanyndan uçan “Konkord” uçaryna degip, oňa zeper ýetirendigini we ýangynyň döremegine sebäp bolandygyny öňe sürdi.
2000-nji ýylyň iýulynda Fransiýanyň bu “Konkord” uçary ot alyp, ýere gaçanda, onuň içindäki 109 adam we ýerde-de 4 adam heläk bolupdy.
Pariždäki suduň karary boýunça «Continental Airlines» amerikan awiakompaniýasy «Air France» kompaniýasyna ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin 200 müň ýewro, moral kompensasiýa görnüşinde hem 1 million ýewro tölemeli.
«Continental Airlines» amerikan awiakompaniýasy fransuz sudunyň bu karary bilen ylalaşmaýandygyny aýdyp, suduň bu kararyna garşy şikaýat etjekdigini mälim etdi.


text:
Nýu-Ýorkda BMG-niň baş edarasynda Palestina meselesi bilen bagly adatdan daşary maslahat geçirilýär.
Maslahat palestin awtonomiýasynyň ýolbaşçysy Mahmud Abbasyň öňümizdäki hepdede BMG-niň Baş Assambleýasynda Palestina döwletiniň garaşsyzlygynyň ykrar edilmegi boýunça meseläni goýmak plany bilen bagly açyldy.
Ýsraýyl bu plany tankyt edip, oňa garşy çykyş etdi. Birleşen Ştatlar hem ony goldamajakdygyny öňünden duýdurdy.
Waşington garaşsyz Palestina döwletiniň döredilmegini goldaýandygyny, emma Palestinanyň garaşsyzlygynyň Ysraýyl bilen geçiriljek gepleşikler netijesinde gazanylmalydygyny öňe sürýär.
Nýu-Ýorkda geçirilýän maslahata Ysraýylyň we Palestinanyň wekillerinden başga BMG-niň, ABŞ-nyň, Orsýetiň hem ÝB-niň wekilleri araçy hökmünde gatnaşýarlar.


text:
Düýn Bagdatda raketa okuna tutulmagy netijesinde üç adam heläk boldy hem kontrakt esasynda amerikan hökümetine işlýän howpsuzlyk gullugynyň işgärlerinden 15 adam ýaralandy.
Ölenler Ugandanyň we Perunyň graždanlary.
Yrak paýtagtynyň merkezinde, ilçihanalaryň we hökümet edaralarynyň ýerleşýän ýeri - “Ýaşyl zolak” oka tutuldy.
Şeýle-de düýn Yragyň Adalat ministrligi “Al-Kaýyda” bilen aragatnaşykda güman edilýän dört adamyň türmeden gaçandygyny habar berdi. Olar Bagdadyň etegindäki derňew izolýatoryndan gaçypdyr.
Tussaghanany bary-ýogy bir hepde mundan öň amerikan harbylary yrak häkimiýetlerine tabşyrypdy.


text:
BMG-niň sözçüsi BMG-niň Owganystandaky ýörite wekiliniň işden boşadylan orunbasarynyň awgust saýlawlarynda prezident Hamit Karzaýa berlen sesleriň 30 prosentiniň galpdygy barada aýdýanlaryna şübhe bildirdi.
Farhan Hak galplygyň derejesi Saýlaw şikaýat geňeşi tarapyndan kesgitlenmeli zat diýdi.
Ol amerikan diplomaty Piter Galbraýtyň ýekşenbe güni «Waşington post» gazetinde çykan makalasyna reaksiýa bildirýärdi.
Galbraýt geçen hepde saýlawlarda boldy diýilýän galplyga nähili çemeleşmelidigi baradaky dawa sebäpli işden boşadyldy. Ol Karzaýa berildi diýilýän sesleriň 30 prosent töwereginiň galpdygyny ýazdy.


text:
Gazagystanyň merkezindäki Kargandy şäheriniň sudy iki ýerli ýaşaýjyny terrorçylyk aýyplamalary bilen türme tussaglygyna höküm etdi.
13-nji maýda Kargandy regionynyň Ýöriteleşn etrabara sudy Waleriý Hadikini we Kuanyş Žumagaliýewi terrorizmi ýaýratmakda, dini agzalalygy möwjetmekde we Siriýadaky “Yslam döwleti” atly söweşiji topara adamlary hakyna tutmakda günäli tapdy.
Yslam dinini kabul eden orsýetli Hadikin 8 ýyl we Žumagaliýew 5 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Gazagystanyň derňewçileri gürrüňi edilýän iki adamyň internetde “hakyky musulmanlaryň Siriýadaky jyhada” gatnaşmalydygyna çagyrýan maglumatlary çap edendigini aýdýarlar.


text:
Şu gün Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Orsýetiň Gara deňiz flotunyň Krymda galmaly wagtyny uzaltmak barada ýurduň parlamentiniň makullan ylalaşygyna gutarnykly gol çekdi.
Bu dokumente ozalbaşda Orsýetiň we Ukrainanyň prezidentleri 21-nji aprelde Harkowda geçiren duşuşyklarynda özara gol çekipdiler.
Dokument Ukrainanyň parlamentinde maslahatlaşylan wagty ýüze çykan dawalarda deputatlar özara ýumruklaşmaklyga çenli baryp ýetipdiler.
Oppozisiýa lideri Ýuliýa Timoşenko bu baradaky şertnamany konstitusiýa garşy gelýän dokument atlandyryp, öz pikirdeşlerini oňa garşy çykyş etmeklige çagyrypdy.


text:
14-nji sentýabrda Nýu Ýorkda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasy öz işine başlady. Onda ykdysady meseleler bilen bir hatarda Ýakyn Gündogardaky ýagdaýa hem-de Eýranyň syýasatyna garalar.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun Eýranyň prezidentiniň ýaragsyzlanmak meselesine bagyşlanyp geçiriljek ýokary derejedäki gepleşiklere gatnaşjakdygyny mälim etdi.
“Meniň düşünşime görä, prezident Ahmedinejad 24-nji sentýabra planlaşdyrylýan ýokary derejedäki gepleşiklere gatnaşmagy göz öňünde tutýar. Häzir men bu mesele bilen bagly dokumentleri taýýarlamak bilen meşgullanýaryn” diýip, Ban Ki Mun aýtdy .
BMG-niň Baş assambleýssynyň 65-nji sessiýasy 30-njy sentýabra çenli dowam eder.


text:
Türkmеnistanyň migrasiýa gullugynyň talabyna laýyklykda, 2013-nji ýylyň 10-njy iýulyndan başlap diňе täzе biomеtrik passportlary bolan raýatlara daşary ýurtlara çykmaga rugsat ediler.
Emma daşary ýurtlarda bilim alýan wе harby gulluga gitmеdik käbir ýaş oglanlar täze passport almak üçin özleriniň ýurda gitmeli boljakdyklaryny, ýöne passport almak üçin harby bilеdiň talap edilýändigini aýdyp, bu ýagdaýa birnеmе alada bilеn garaýarlar.
Azatlyk Radiosy özüni Azat diýip tanyşdyran şeýle ýaşlaryň biri bilen söhbetdeş boldy. Ony diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
“Wyşegrad toparynyň” dört ýurdy, şeýle-de Germaniýa we Awstriýa Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkony adam hukuklaryny bozmakda ýazgardy.
Slowakiýanyň paýtagty Bratislawada bolan duşuşykda bilelikdäki beýannama kabul edildi, dokumentde ähli syýasy tussaglary boşatmaga belarus häkimiýetlerine çagyryş bar.
Wengriýanyň, Polşanyň, Slowakiýanyň we Çehiýanyň premýer-ministrleriniň gepleşiklerine Germaniýanyň, Awstriýanyň we Ukrainanyň hökümet başlyklary-da gatnaşdy.
Ukrainanynyň premýeri Nikolaý Azarow Belarus boýunça beýannama gol çekmedi.
Resmi Minskiniň oppozisiýa garşy repressiýalar kampaniýasyna jogap hökmünde ÝB ýanwar aýynda Lukaşenko we ýene-de ençeme belarus çinowniklerine ÝB-niň ýurtlaryna gelmäge gadaganlygy dikeltdi.


text:
Hormatly saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynyň zähmetsöýer işgärleri!
Mähriban halkym!
Sizi «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllyk şanly baýramy hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Halkymyzyň saglygy abadan hem-de bagtyýar durmuşymyzyň berk binýadydyr, ähli rowaçlyklarymyzyň we üstünliklerimiziň gözbaşydyr. Şonuň üçin hem, bu şanly baýramyň sagdyn durmuş ýörelgelerine eýerýän mähriban halkymyzyň kalbynda ýatdan çykmajak guwanç we buýsanç duýgularyny döretjekdigine berk ynanýaryn!
Sagdynlyk, ruhubelentlik, bagtyýarlyk halkymyzyň gadymy döwürlerden gözbaş alýan durmuş ýörelgeleridir. Garaşsyzlygymyzyň ilkinji ýyllarynda halkymyzyň asyrlaryň synagyndan geçen asylly däplerine eýerip, döwletimiziň iň gymmatly baýlygy bolan ynsan saglygyny goramak, jemgyýetimize sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak, saglygy goraýyş ulgamyny düýpli özgertmek hem-de dünýä tejribeleriniň esasynda yzygiderli ösdürmek maksady bilen, uly işlere badalga berdik. 1995-nji ýylyň 21-nji iýulynda «Saglyk» Döwlet maksatnamasyny kabul etmek bilen, ilkinji nobatda, milli saglygy goraýyş ulgamynyň uzakmöhletleýin ösüş ýollaryny, maksatlaryny we wezipelerini kesgitledik. Geçen 20 ýylyň dowamynda mähriban halkymyzyň we saglygy goraýyş işgärleriniň yhlasly zähmeti netijesinde, bu maksatnama tapgyrma-tapgyr üstünlikli durmuşa geçirildi.
Eziz watandaşlar!
Welaýatlarda we Aşgabat şäherinde durmuş-ykdysady, jemgyýetçilik-syýasy özgertmeler bilen bir hatarda, häzirki zamanyň iň ösen we ýöriteleşdirilen saglygy goraýyş merkezleri, hassahanalar, şypahanalar gurlup, ulanmaga berildi. Ýerli çig mallardan ýokary hilli derman serişdelerini öndürýän kärhanalar bina edildi, milli lukmançylyk ylmynyň binýady tutuldy, köp sanly ylmy-kliniki merkezler döredildi. Lukmançylykda dünýä tejribesiniň gazanan iň öňdebaryjy tehnologiýalaryny we usullaryny ulanmak arkaly ilatymyza edilýän saglygy goraýyş hyzmatlarynyň hili ýokarlandyryldy.
Şu ýyl hem «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllyk şanly baýramy hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni mynasybetli Aşgabat şäherinde 670 orunlyk Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş ylmy-kliniki merkezini, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Halkara okuw-ylmy merkezini, Halkara saglyk merkezleri müdiriýetiniň Halkara kardiologiýa merkeziniň binalaryny, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda Baş dermanhana birleşiginiň döwrebap ammaryny we Tejen şäherinde 120 orunlyk Ýöriteleşdirilen dikeldiş merkezini açyp, ulanmaga berdik. Şeýle hem Aşgabat şäherinde täze saglyk desgalarynyň düýbüni tutduk.
Taryh üçin uzak bolmadyk bu döwürde saglygy goraýyş hyzmatlaryny guramakda gazanylan üstünlikler, ilatymyzyň sagdyn, bolelin hem-de bagtyýar durmuşyny üpjün etmek babatynda döwletimiziň ýeten belent sepgitleri bütin dünýäde ykrar edilýär.
Türkmenistanda drakunkulýoz, poliomiýelit, gyzzyrma keselleriniň ýokdugyny, şeýle hem unuň demir we foliý turşusy, duzuň ýod bilen baýlaşdyrylandygyny tassyklaýan möhüm halkara resminamalary, Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetine «Ýewropa hili» halkara sylagynyň gowşurylmagy, bu Uniwersitetiň Awisenna direktoratlygynyň Bütindünýä maglumatlar goruna girizilmegi bu ugurdaky netijeli işlerimiziň dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilýändigine şaýatlyk edýär.
Eziz watandaşlar!
Döwletimiziň beýik geljegi halkymyzyň bagtyýar we sagdyn durmuşy bilen berk baglanyşyklydyr. Berkarar döwletimizde ýaýbaňlandyrylan giň gerimli ähli özgertmelerimiziň, durmuşa geçirilýän toplumlaýyn maksatnamalarymyzyň esasy maksady halkymyzyň bagtyýar we sagdyn durmuşy üçin zerur bolan şertleri döretmäge gönükdirilendir.
Biz dünýäde parahatçylygyň we ynsanperwerligiň pugtalandyrylmagyny şertlendirýän hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine uly ähmiýet berýäris. Bu ugurda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy we beýleki abraýly halkara guramalary, şeýle hem Germaniýanyň we beýleki ösen döwletleriň halkara lukmançylyk we ylmy-barlag merkezleri bilen bilelikdäki möhüm taslamalaryň we maksatnamalaryň tutuş toplumyny üstünlikli durmuşa geçirýäris. 2013-nji ýylda Aşgabat şäherinde Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa ministrler maslahatynyň geçirilmegi hem-de «Saglyk — 2020» syýasatynyň çäginde ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Jarnamanyň kabul edilmegi, şeýle hem «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy mynasybetli Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen bilelikde «Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn geljegimiziň esasydyr» atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň geçirilmegi dünýä bileleşiginiň tagallalaryna we ýörelgelerine laýyk gelýän ösüş we parahatçylyk, döredijilik we ynsanperwerlik ýaly başlangyçlarymyzyň halkara derejesinde rowaçlanýandygyna aýdyň şaýatlyk edýär.
Hormatly saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynyň zähmetsöýer işgärleri!
Mähriban halkym!
Sizi «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllyk şanly baýramy hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň güni bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň ähliňize berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Induktiw logika
INDUKTIW LOGIKA - logikanyň bölümi ol bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmagyn logiki proseslerinden öwrenýär. Adaty logikanyň wekilleri, mysal üçin, Mill ýekeleýin, empiriki bilimlerden umumy teoritiki bilimleri almaklygyn prosesleriň aňalyz etmek, öwrenmek I. l-nyň wezipesidir diýip tassyklaýar. Logikanyň taryhynda I. l-nyň predmeti 19 asyrda iňlis logikaçasy uewell tarapyndan esaslandyrylan gipotetik-deduktiw metodynyň möçberinde ylmy tassyklamalary barlamaklygyn logiki kriterlerini analizlemek bilen çäklendirýän bashga garaýýs hem bolupdyr. Şoňabaka bu garaýýs häzirki zaman logiki ylmynda özüniň bir näçe tarapdarlaryny tapýar. Emma şeýle-de bolsa bu konsepsiýa I. ll-nyň meselelerini doly we gutarnykly öz içine alyp bilmeýär. Çünki ol ylmy bilimleri almaklygyn proseslerini logikanyň metodlary esasynda analizlemekden, ýagny olary induwidual anyn aýratyňlyklaryna bagly bolmazdan, akyl ýetiriş prosesleriniň obýektiw mazmuny bilen kesgitlenýän jemgyýetçilik zerurlygy hökmünde analizlemekden dashlasýar. I.l-nyň taryhy problemätikasy umuman teoritiki we empiriki bilimleriň arasyndaky gatnaşhyklary öwrenmegiň has giň gneşölögik problemasy bilen, gönüden-göni gözegçilik etmeklige we ekspirmente esaslanýan ylymlaryň logikasynyň hem-de metodologiýasynyň meseleleri bilen ýakyndan baglanşyhýar. Häzirki zaman I.l özüniň çäklerini barha giňeldýär. Indio l diňe bir bölekleýin netijelerden umumy netijeleri çykarmaklygy öwrenmän, eýsem barlanylýan bilimiň hakykatlylygyny hakykylygyny bize belli bolan bilimleriň esasynda dogry anyklap bolmadyk wagtda, diňe soňky alnan bilimleriň ilkinji bilimi tassyk edýäňligini ýa-da etmeýäňliligini kesgitlemek mümkin bolan wagtda ýüze çykýan ähli logiki gatnaşhyklary hem öwrenýär. Shonun üçin-de häzirki zaman I. l=synyň esasy dushunjelerinden biri hem empiriki bilimleriň bar wagtynda ymy çaklamalaryň ähtimallygy hökmünde ündeňilýäň subut etmekligin derejesi hakyndaky dushunjedir. Bu bolsa häzirki zaman I.l-synyň ähtimallyk teoriýasynyň logikasyna öwrülýändigini görkezýär.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko resmi taýdan bäşinji gezek prezidentlik wezipesine geçdi. Ýakynda Belarusda geçirilen saýlawlara günbatarly synçylar açyk we adalatly däl diýip baha berdiler.
Lukaşenko 6-njy noýabrda Minskde kasam edip, “Men Belarus respublikasynyň halkyna hyzmat etmegi, adam we raýat hukuklaryna hormat goýmagy hem goramagy, Belarusyň konstitusiýasyny we öz borçlarymy çyn ýürekden berjaý etmegi wada berýärin” diýdi.
Belarusa tasdan 21 ýyllap ýolbaşçylyk eden Lukaşenko soňky saýlawlarda sesleriň 83.5% sese eýe boldy.


text:
Azerbaýjanyň içindäki dawaly ýer bolan Dagly-Garabagda agyr söweşleriň barýandygy habar berildi. Iki tarap hem bir-birini ilki söweşe başlamakda günäleýär.
Ermeni harbylary Azerbaýjanyň güýçlerini, tanklaryň, agyr toplaryň we dikuçar pulemýotlarynyň ulanylmagynda, uly hüjüme başlamakda günäledi.
Azerbaýjanyň Ýaragly güýçleri öz serhetýaka güýlerine öten agşam «güýçli ok ýagdyrylandygyny» we azeri goşunynyň gaýtawul bermek üçin «gyssagly çäreleri» görendigini aýtdy.
Dagly-Garabag Azebaýjanyň içinde ýerleşýär, emma etniki ermenileriň kontrollygynda galýar.
Ermenistanyň premýer-ministri Ovik Abrahamýan «duşman tarapdan görülmedik derejedäki uly duşmançylyk sebäpli gyssagly ýygnak geçirdi» diýip, ermeni hökümeti aýtdy.
"Ermenistan ýagdaýy durnuklaşdyrmak üçin zerur çäreleri görmäge taýýar» diýip, Abrahamýan aýtdy.
Moskwada, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin hem, rus mediasynyň maglumatlaryna görä, iki tarapy hem söweşi togtatmaga çagyrdy.
Orsýetiň prezidentiniň metbugat sekretary Dmitriý Peskow prezident Putiniň «Dagly-Garabag aragatnaşyk liniýasynyň boýunça harby hereketleriň gaýtadan başlanmagy baradaky habarlardan çuň alada galandygyny aýtdy.
Garabagyň Goranmak ministrligi öz taraplarynda 12 ýaşly oglanyň öldürilendigini, ýene iki çaganyň ýaraly bolandygyny aýtdy, Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi bolsa bir azeriniň ölendigini aýdýar.
Ermenistanyň Goranmak ministrligi «iki tarapdan hem pidalaryň bolandygyny», söweşiň dowam edýändigini aýtdy.
Ministrlik bu ýagdaýy 1994-nji ýyldaky ýaraşykdan bäri konflikt söweşiniň iň çynlakaý ýitileşmesi atlandyrdy we Birleşen Ştatlary, Orsýeti we Fransiýany – konflikte araçylyk etmäge gatnaşan ähli halkara tagallaçylaryny – gyssagly gatyşmaga çagyrdy.
Garabagyň Goranmak ministrligi «aragatnaşyk liniýasynyň tutuş boýunda gazaply çaknyşyklaryň barýandygyny» aýtdy.
Garabag güýçleri Azerbaýjanyň harby dikuçaryny urup ýykandygyny aýtdy. Emma bu habar garaşsyz ýagdaýda tassyklanylyp bilinmedi.
Bu konflikt Sowet Soýuzynyň dargaýan ýyllarynda başlanyp, 30 müň çemesi adamyň ölümine getiripdi.
Bu söweş Waşingtonyň konflikti çözmek baradaky täze çagyryşlarynyň edilen wagtyna gabat geldi.
ABŞ-nyň wise prezidenti Jo Baýden Waşingtonda, Ermenistanyň we Azerbaýjanyň prezidentleri bilen geçiren duşuşyklarynda şeýle çagyryş etdi.
Baýden dowam edýän zorluk babatda öz aladasyny bildirdi, dialoga çagyrdy we sebitde uzak möhletli durnuklylyk, howpsuzlyk we abadançylyk üçin hemmetaraplaýyn ylalaşygyň möhümdigini nygtady diýip, Ak tam aýtdy.
Kawkaz liderleriniň ikisi hem, öz gezeklerinde, Birleşen Ştatlaryň ylalaşyga gelmek meselesinde aktiw rol oýnamagyndan hyjuwlanandyklaryny aýtdylar.
Baýden ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň biraz öň, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew bilen 31-nji martda, Waşingtonda duşuşanda eden çagyrşyny, bu konflikte «gutarnykly çözgüt» tapmak çagyryşyny gaýtalady.
Alyýew Kerri bilen duşuşykda Birleşen Ştatlara bu konflikti soňlamak baradaky synanyşygy üçin sag bolsun aýtdy, emma ol bu meseläniň diňe BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Ermenistanyň goşunlarynyň Azerbaýjandan derhal we hiç bir gep-gürrüňsiz çykmagyna çagyrýan rezolýusiýasy bilen çözülip bilinjekdigini hem sözüne goşdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Fergana welaýatynda başlangyç bilim alýan bir okuwçy Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowa bagyşlap bir goşgy düzüpdir.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň ýazmagyna görä, Özbegistanyň Fergana welaýatynyň Kuwin etrabynyň 64-nji mekdebiniň 4-nji klasda okaýan okuwçysy Mahsuma Abdulahadowanyň prezidente bagyşlap düzen "Ýurtbaşy" atly dört bentden ybarat goşgusynyň wideoýazgysy soňky günlerde sosial ulgamlarda diýseň giňden ýaýrady.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna mälim bolşuna görä, goşguly wideoýazgy ilki bilen tanymal aýdymçy Tahir Usmanowyň Instagram sosial ulgamdaky sahypasynda halka hödürlendi.
Mälim bolşy ýaly, Mahsuma Abdulahadowanyň goşguly wideoýazgysy Fergana welaýatynda geçirilen "Biz beýik ýurduň perzentleri" atly ýaşlar festiwalyna degişli bir çärede surata düşürilipdir.
Sosial ulgamda ýaýradylan wideoýazga Tahir Usmanow şeýle sözbaşy ýazypdyr: "Zulfin hanymyň Ferganaly şägirdi". (Zulfiýa - özbekleriň meşhur zenan şahyrasydyr)
"Biz beýik ýurduň perzentleri" atly ýaşlar festiwaly Özbegistanyň medeniýet we sport baradaky ministrligi, Özbegistanyň ýaşlarynyň "Kemalat" atly jemgyýetçilik hereketi, Ýaşlaryň medeniýet we sungat merkezi hem "Uzbeknawo" atly estrada birleşiginiň tagallasy bilen gurnalypdyr.
Okuwçy gyzjagaz Mahsuma goşgusynyň başynda Ýurtbaşyny (Yslam Karimowy) öz obasyna myhmançylyga çagyrýar.
Okuwçy gyzjagaz öz goşgusynda Karimowyň agaran saçyna buýsanýandygyny nygtap, onuň agaran her bir saçyna öz zülpüniň taryndan bermäge taýýardygyny aýdýar.
Däbe öwrülen zat
Mahsuma öz goşgusynda ulalanda Karimow hakda poema ýazjakdygyny söz berýär.
Özbegistanda resmi çykyşlarda prezident Yslam Karimow hakda "Biziň beýik prezidentimiz", "Biziň beýik Ýurtbaşymyz" ýa-da "Garaşsyzlygymyzyň arhitektory" ýaly mahabatlandyrmalar aýtmak däbe öwrülip giden zat.
Şol bir wagtyň özünde teleradio gepleşiklerinde, gazetlerde we žurnallarda Yslam Karimow barada söz açyp, oňa mahabatlandyrmalar bilen çäksiz minnetdarlyk bildirilýär.
Ýöne sosial ulgamlarda tankydy çykyşlar edýän awtorlar bolsa gaty uly äsgermezçiliklere duçar bolýarlar.
Merkezi Aziýa ýurtlary
Merkezi Aziýanyň ýurtlarynyň arasynda Gyrgyzystandan galanlarynda prezidenti mahabatlandyrmak endige öwrülen hadysadyr.
Täjigistanda prezident Emomali Rahmon "Peşwoýi millat" ýagny "Halkyň lideri" diýip mahabatlandyrylýar.
Türkmenistanda bolsa Gurbanguly Berdimuhammedow "Arkadag" diýen titula eýe.
Goňşy Özbegistana garalanda Gazagystanda Nursultan Nazarbaýewe "Ýolbasy" (Halkyň ýa-da döwletiň ýolbaşçysy) ýagny "Ýolbaşçy" diýen görnüşde has sypaýçylykly hem ýönekeýräk mahabatlandyrma aýdylýar.


text:
Eýranyň Milli gaz kompaniýasynyň dolandyryjy direktory “Eýran türkmen gazynyň importyny duruzmaz” diýýär.
Hamidreza Arakiniň bu beýanaty geçen hepdäniň başynda Eýranyň nebit ministriniň “Eýran Türkmenistandan tebigy gaz import etmäge mätäç däl” diýen çykyşynyň yzysüre edildi.
"Gatnaşyklaryň hatyrasyna"
11-nji awgustdaky çykyşynda ministr Bijan Namdar Zanganeh “Eýranyň türkmen gazyny ýeke sebäpden, ýagny Türkmenistan bilen syýasy we ykdysady gatnaşyklary saklamagyň möhümliginiň hatyrasyna satyn alýandygyny" belläpdi.
Eýran resmisi 2015-nji ýylyň martynda Eýranyň öz gaz üpjünçiligini 200 milliard kubometr möçberinde artdyrmagy planlaşdyrýandygyny, şol sebepden-de mundan beýläk “türkmen gazyny satyn almagyň zerurlygynyň bolmajakdygyny” öňe sürüpdi.
Belläp geçsek, gürrüňi gidýän eýran resmisi bu çykyşyndan üç aý töweregi ozal “Eýran türkmen gazyny häzirki derejesinde satyn almagy geljekde-de dowam eder” diýipdi.
Zanganeh maý aýynda Tähranda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary Hojamuhammet Muhammedow bilen geçiren duşuşygynda “Satyn alynýan türkmen gazynyň bahasyny Eýranda öndürilen önümler bilen töläp başlamaga taýýarlyk görülýändigini” hem sözüne goşupdy.
Indi...
Eýranyň habar serişdeleri agzalan mesele boýunça şeýle ýazýarlar: “Eýranyň Milli gaz kompaniýasynyň dolandyryjy direktory Hamidreza Araki 19-njy awgustdaky çykyşynda Türkmenistandan gaz import etmek beilen, Eýranyň [iki ýurduň arasynda] uzak möhletleýin gaz söwdasyny ösdürmegi maksat ediýändigini tassyklady”.
Emma Araki anyk sanlary görkezmän, şu ýylyň martyndan bäri türkmen gazynyň importynyň möçberiniň azaldylandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Bu soňky özgerişleriň fonunda, 20-nji awgustda, Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranyň prezidentiniň ylym we tehnika boýunça orunbasary we “Aýratyn zehinliler fondunyň” başlygy Suren Sattari bilen duşuşdy.
Resmi metbugatda gepleşiklerde taraplaryň iki ýurduň arasynda söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň köpugurlylygyna özara gyzyklanmanyň we amatly şertleriň bardygyny belläp, türkmen-eýran gatnaşyklarynyň gumanitar we medeni ugurlarda-da hemmetaraplaýyn ösdürmek barada öz pikirlerini mälim edendigi bellenilýär.
Emma welin, türkmen gazynyň söwdasy barada gürrüňiň edilip-edilmändigi barada hiç hili maglumat berilmeýär.


text:
Anna güni yslam dini bilen baglanyşykly tankydy çykyşlary üçin Britaniýa barmaklygy gadagan edilen Gollandiýanyň Parlament deputaty Giirt Wilders britan sudunyň bu gadagançylygy ýatyrmagynyň yzy bilen, Londona bardy.
Gollandiýanyň «Azatlyk» partiýasynyň lideri Giirt Wilders uly dawalara sebäp bolan «Fitna» atly dokumental filmiň awtory. Özüniň bu filminde ol yslam dinini gönüden-göni ekstremizm bilen baglanyşdyrýar. Giirt Wildersiň bu filmi halkara jemgyetçiliginde dürli hili gapma-garşylykly reaksiýalary döredipdi.
Londona baran Giirt Wilders Britaniýanyň Parlament deputatlary bilen duşuşygyndan soň, habarçylaryň öňünde-de çykyş etmekçidigini aýtdy.


text:
Düýn Fransiýanyň häkimiýetleri şu ýylyň mart aýynda Moskwanyň metrosynda janyndan geçen hüjümçiler tarapyndan amala aşyrylan hüjümlere dahylly çeçen milletinden bolan üç adamyň Fransiýada tussag edilendigini mälim etdiler.
Maglumata görä, bu üç şahsyýet geçen hepde Fransiýanyň Mans şäheriniň golaýynda tussag edilipdir. Tussag edilenleriň atlary we ýaşlary barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Bu tussag edilenler Moskwadaky partlamalary gurnamaklyga gönüden-göni gatnaşan şahsyýete ýakyndan goldaw berenlikde güman edilýärler.


text:
Dünýä liderleri Damasky BMG-niň araçyllygyndaky atyşygy kesmek planynyň doly ýerine ýetirilmegine çagyrýarlar. Bu plan ýurtda penşenbe gününden amala aşyrylyp başlandy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we fransuz prezidenti Nikolas Sarkozi Siriýanyň halkara ilçisi Kofi Annanyň alty punktdan ybarat parahatçylyk planyny doly ýerine ýetirmelidigi we hut şeýle etmelidigi barada bir pikire geldi.
Amerikan we fransuz prezidentleri telefon söhbetdeşliginde Siriýadaky "gazaply basyp ýatyryşy" togtatmak üçin tagallalary güýçlendirmek, şol sanda Howpsuzlyk geňeşindäki işi tijemek kararyna geldiler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton bolsa, atyşygyň bes edilmeginiň diňe ilkinji ädimdigini belläp, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režiminiň syýasy geçişi kabul etmelidigini nygtady.
Ylalaşygy Moskwa bilen Pekin hem goldaýar
Orsýetiň ilçisi Witialiý Çurkin BMG-de Moskwanyň hem bu ylalaşygyň doly ýerine ýetirilmegini isleýändigini we Siriýa gözegçilik missiýasyny goldaýandygyny aýtdy.
"Biz Siriýa gözegçilik missiýasynyň ýerleşdirilmeginiň tarapdary bolup gelýäris we synçylaryň kämilleşdirilen topary ol ýere gaty basym hem eltilip biler" diýip, Çurkin aýtdy.
Hytaýyň BMG-däki ilçisi Li Baodoň hem ylalaşygyň doly ýerine ýetirilmegine çagyrdy we Damask, parahatçylyk planynda boýun bolşy ýaly, gozgalaň turan şäherlerden goşunlaryny çykarmaly diýdi.
Annan penşenbe güni Nýu-Ýorkda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine Siriýanyň, atyşygy bes edenligine garamazdan, parahatçylyk planynyň hemme şertini ýerine ýetirmeýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs şondan soň žurnalistlere Annan Damaskyň gozgalaňçy şäherlerden goşun çykarmak baradaky sözünde durmaýandygyny aýtdy diýdi.
"Jenap Annan bu günki bolan zatlaryň Siriýanyň hökümetiniň ylalaşygyň ähli şertini, hususan-da planyň alty punktundan ikisini berjaý etmeýändigini, siriýa goşunlarynyň we ýaraglarynyň ilatly merkezleriň töwereginde galýandygyny görkezendigini tassyklady" diýip, Raýs aýtdy.
Ban: "Häzir ýagdaý kadalaşan ýaly"
BMG-niň baş sekretary Pan Gi-Mun Ženewada atyşygy kesmek güýje girenden soň, beren sözünde durmak we atyşygyň gaýtadan başlanmazlygy babatdaky jogapkärçilik siriýa hökümetiniň üstüne düşýär diýdi.
"Edil häzir ýagdaý kadalaşan ýaly görünýär. Biz muňa ýakyndan syn edýäris. Emma ozal siriýa hökümeti tarapyndan berlen köp sözüň tutulmanlygy üçin, dünýä muňa ynamsyz garaýar" diýip, Ban aýtdy.
Şeýle-da Ban bu konflikti mundan aňryk harbylaşdyrmagyň çözgüt däldigini, özüniň BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi bilen Siriýa synçylar toparyny mümkin boldugyça çalt ibermegiň üstünde işleýändigini aýtdy.
Aktiwistler Siriýada dördünji gün hem zorlukly wakalaryň bolandygyny, prezident Başar al-Assada ygrarly güýçleriň binäçe ýerde asuda ilaty oka tutup, azyndan üç adamy öldürendiklerini aýdýarlar.
Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki metbugaty Aleppo şäherinde ýol ýakasynda partlan bombanyň bir goşun ofiserini öldürip, 24 ofiseri we kadeti ýaralandygyny habar berdi.
Taraplaryň ikisi-de, ýagny Damask we ýaragly oppozisiýa atyşygy kesmek kadalaryna boýun boljakdyklaryny, ýöne hüjüm edilse gaýtargy bermäge taýýardyklaryny adýar.
Annanyň plany esasynda, atyşyk soňlanyp, goşun çykarylandan soň, ýurda synçylar missiýasy ýerleşdirilmeli we Assadyň hökümeti bilen syýasy oppozisiýanyň arasynda syýasy geçiş baradaky gepleşikler başlanmaly.


text:
Dünýä liderleri we ýokary derejeli resmiler Müsüriň prezidenti Hosni Mubaregiň iş başyndan çekilmek kararyny gutlaýarlar we demokratiýa tarap basymrak ugur almaga çagyrýarlar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama häkimiýetiň parahatçylykly geçişini gutlap, «Müsür halky sözüni aýtdy, olaryň sesi eşidildi. Indi Müsür hiç wagt şol öňki durkunda bolmaz» diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ýolbaşçysy Katrin Aşton, german, britan we fransuz lidlerderi hem Mubaregiň kararyny gutlap çykyş etdiler. Olaryň hemmesi azat saýlawlara tarap ugur almaga çagyrdy.


text:
Täjigistanyň resmileri Yslam dininiň gadagan edilen şahasynyň tarapdary bolmakda güman edilýän 11 adamy tussag etdiler.
Täjik Içeri işler ministrliginiň 9-njy fewralda beren maglumatyna görä, 11 şübheli Täjigistanyň demirgazygyndaky Sugd welaýatynda tussag edildi.
Täjik derňewçileriniň aýtmagyna görä, gürrüňi gidýän şübheliler Yslam dininiň Salafi akymyna eýerýär. Bu akym ekstremist diýlip atlandyrylyp, 2008-nji ýylda Täjigistanda gadagan edilipdi.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Täjigistanyň sudy dört adamy Yslam dininiň Salafi akymyna eýermekde günäli tapyp, höküm edipdi.


text:
17-18-nji sentýabrda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda “Türkmenistanyň ýaş žurnalistlerine ylmy wagyz etmegi öwretmek” ady bilen iki günlük okuw maslahaty geçirildi.
Okuw maslahatyny BMG-niň Bilim, ylym we medeniýet boýunça guramasynyň Tähran şäherindäki edarasy geçirýär. Bu okuw maslahatynyň maksady ýaş žurnalistlerde ylmy temalarda material ýazmagyň soňky gazanylan tärlerini özleşdirilmegini gazanmak.
Okuw maslahatyna Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň we Halkara gatnaşyklary institutynyň žurnalistika hünäriniň mugallymlary hem-de şol hünärde bilim alýan talyp ýaşlar, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň wekilleri, şeýle-de Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Şeýle maslahatlaryň yzygiderli geçirilip durulmagy ýurdumyzda habar beriş serişdeleriniň işiniň döwrebaplaşdyrylýandygynyň ýene-de bir gezek aýdyň subutnamasy bolup durýar.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedow Türkmenistanda gymmatly kagyzlar bazaryny ösdürmegiň çäklerinde alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Türkmenistanyň býujet kanunçylygyna hem-de ýurdumyzda gymmatly kagyzlaryň dolanyşygynda ýüze çykýan gatnaşyklary kadalaşdyrýan kanunçylyga laýyklykda 2016-njy ýyldan başlap, Türkmenistanyň Maliýe ministrligi tarapyndan kesgitlenen möçberde Türkmenistanyň döwlet gazna obligasiýalaryny çykarmagyň göz öňünde tutulýandygy bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, obligasiýalary goýbermegiň, ýerlemegiň we üzlüşmegiň meseleleri boýunça degişli hukuknamalaryň taslamalaryny taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Wise-premýer hasabatyň çäklerinde ýurtda öndürilýän, daşary ýurtlara iberilýän önümi güwälendirmegi kadalaşdyrmak maksady bilen geçirilýän işler barada habar berdi. “Sertifikatlaşdyrmak hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň 14-nji maddasyna laýyklykda, ýurdumyzda öndürilýän önüm, Türkmenistandan eksport edilýän ýa-da getirilýän önüm bellenilen tertipde güwälendirilmäge degişlidir.
Döwlet Baştutanynyň eksporta iberilýän harytlaryň möçberlerini artdyrmak boýunça beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, degişli düzümler bilen bilelikde bu ugurdaky işi kämilleşdirmegiň ýollary ara alnyp maslahatlaşyldy. Geçirilen işleriň netijeleri boýunça daşary ýurtlara eksport edilende laýyklyk güwänamasy alynmaga degişli önümleriň sanawyny Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen tassyklamak, bu ulgamdaky gatnaşyklary kadalaşdyrýan kanunçylyk namasyna üýtgetmeler we goşmaçalary girizmek teklip edilýär.
Döwlet Baştutany hasabaty diňläp, býujete serişdeleri çekmek, önümçiligi döwrebaplaşdyrmak, ýurdumyzyň maliýe ulgamynyň durnuklylygyny üpjün etmek üçin maýa serişdeleriniň gelmegini gazanmak üçin gymmatly kagyzlaryň bazarlaryny ösdürmegiň ähmiýetini nygtady. Hormatly Prezidentimiz munuň maliýeleşdirmegiň çeşmelerini giňeltmäge ýardam berjekdigini hem-de türkmenistanlylaryň abadançylygyny ýokarlandyrmak üçin esasy gurallaryň biri bolup hyzmat etjekdigini aýtdy. Şeýle hem aýdylan teklipleri ýene-de bir gezek içgin öwrenmegiň wajypdygyny nygtap, degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi.


text:
Häzir Türkmenistanda nobatdaky prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk çäreleri geçirilýär. Eger öz goňşularymyza seretsek, meselem, Gyrgyzystanda prezidentlik saýlawlaryna dalaşgärler owaly bilen döwlet dilinden ekzamen tabşyrýarlar. Şol synagdan geçen adam prezidentlige dalaşgärleriň sanawyna girizilýär.
Şeýle uly syýasy çäreleriň öň ýanyda döwlet diline aýratyn ähmiýet berilýär. Bizde bolsa ençeme ýyldan bäri ol milli baýlygyň gadyry bilinmeýär, oňa ýeterlik üns berilmeýär. Garaşsyzlyk ýyllarynda döwlet neşirýatlarynda hiç bir kämil sözlük çykarylmady. Döwlet dili baradaky komissiýa işlemedi. Muňa garamazdan, daşary ýurtlarda türkmen diline bolan gyzyklanma peselmän gelýär. Meselem, Moskwanyň Lomonosow adyndaky Döwlet uniwersitetiniň Aziýa we Afrika ýurtlary institutynyň Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça kafedrasynyň ýolbaşçylygynda, belli türkilog Elwira Aleksandrowna Grunina türkmen dili barada okuw kitabyny ýazdy. Golaýda “Türkmen diliniň GDA ýurtlary üçin okuw kitaby” atli şol işiniň 2-nji bölümi çapdan çykdy. Onuň 1-nji kitaby 2010-njy ýylda neşir edilipdi.
Türkmen diliniň grammatikasy boýunça ýeterlik teoretiki maglumaty, türkmen dilindäki tekstleri hem türkmençe-rusça we rusça-türkmençe gysga sözlügi öz içine alýan bu neşir göz öňünde tutulan maksatlaryndan has giň ähmiýete eýe boldy. Ol owaly bilen milletler arasyndaky ilçi hökmünde häsiýetlendirildi.
Bu barada Moskwada neşir edilýän “Rossiýskaýa Týurkologiýa” žurnalynyň baş redaktory Dmitriý Mihaýlowiç Nosilow kitabyň tanyşdyrylyş çäresinde şeýle diýdi:
—Bu kitap türkmen diliniň örän täsirli türki dilleriň biridigini görkezmäge mümkinçilik berýär. Ol öz grammatiki hem sintaktiki kadalary bilen Arkalaşyga girýän ýurtlaryň giňişligine ýaýraýar. Bu okuw kitaby, şol sanda azerbaýjan, gürji, gazak dillerinden taýýarlanan okuw kitaplary ýaly, biziň bütewi ylmy giňişligimizdäki ilçiler bolup durýar. Öň Almaty, Bişkek, Aşgabat, Daşkent we beýleki şäherler türkologlaryň ylmy maslahat geçirýän merkezileri bolup durýardy. Indi olaryň bary ýumruldy, ýöne biziň döreden okuw kitaplarymyz, şol sanda türkmen dilinden okuw kitaby, meniň ynanjyma görä, milletler arasyndaky täze ilçi bolar. Ol Arkalaşyga girýän döwletlere gider. Ol gadymda bolan ylmy gatnaşyklaryň zerurdygy barada gürrüň eder. Ylmy meseleleri bilelikde maslahatlaşmagyň ugurlary, hatda hemmeler tarapyndan goldanan şol ylmy-medeni giňişlige bilelikde dolanmak barada aýdar.
Bu kitabyň ilkinji neşiri peýda bolansoň, Aziýa-Afrika ýurtlary institutynda türkmen diliniň öwredilip başlanandygyny aýtmalydyrys. Elwira Aleksandrowna täze neşirinde gönükmeleriň üstünde ýaňadan işläpdir, tekstleriň üsti doldurylypdyr. Okuw kitabynyň 2-nji bölegi ýörite hrestomatik häsiýetde düzülip, ol ýerde türkmeniň aýratynlyklary barada tekst bar, ol ýerde medeniýetiň aýratynlyklary, milli baýramçylyklary, milli naharlary, däp-dessurlary bar. Onda syýasy mazmunly tekstlerem ýerleşdirilipdir. Bu bolsa azat Türkmenistanyň, garaşsyz döwletiň häzirki döwürdäki durmuşyny görkezýär. Meniň pikirimçe, bu iki kitabyň şol yurt baradaky bilimiň ösmeginde aýratyn orny bolar. Hakykatdanam ýurdy kitaplaryň üsti bilen tanap bolar— diýip, Nosilow aýdýar.
Eýsem ene dilini öwrenmek, onuň gadyr gymmady hem zeruryýeti diňe dilçilere degişli däl. Munuň şeýledigini Moskwada ýaşaýan ildeşimiz, belli hirurg Eduard Aýtakow aýdýar. Ýatlap geçsek, Eduard Aýtakow häzirki Türkmenistan döwletini esaslandyranlardan biri Nedirbaý Aýtakowyň ogludyr.
Köp külpeti başdan geçiren Eduard aga ene diliniň adam ömründäki zerurlygy barada şeýle diýdi:
—Men özümi tanyşdyrsam, biz ekiz doganlar Zelili ikimiz Türkmenistanyň Ýokary Sowetiniň prezidiumynyň başlygy Nedirbaý Aýtakowyň ogullary. Biz alty ýaşymyzdan daýzamyzyň elinde terbiýelendik. Biz pasportymyza türkmen diýip ýazdyrdyk. Ýöne türkmençe bir sözem bilemzokdyk. Sebäbi bize ilki daýzamyz seretdi. Ejemiz 32 ýaşly wraç-terapewtdi, ony syýasy tussaglaryň lagerine saldylar. Biz türkmen görmedik, bary-da gözenekden aňyrdady. Ejemiň şol betbagt türkmenlere söýgüsi hem hormaty çäksiz ýokarydy. Biz bolsak, düzgün boýunça harby ýesirleriň çagalarydyk, nemesleri görmesek-de ýesirlikdedik.
Kakam türkmenler üçin köp iş etdi. Eger siz Türkmenistanyň serhedine seretseňiz, Özbegistan hem Gazagystan bilen şeýle kadaly geçirilen serhedi görmersiňiz. Kakam şol serhedi eşekde, düýede hem samolýotda aýlanyp geçipdir. Şeýdip, şol serhedi saýlapdyrlar. Diktator ölenden soň, ejem tussaglykdan geldi. Doganym ikimiz Daşkendiň Medisina institutyny tapawutlanan diplom bilen tamamlapdyk. Ol onkologiýada işlemegi diýseň halaýardy. 70-nji ýyllaryň ortalarynda ol moskwaly ýoldaşlary bilen Türkmenistana gidipdi. Tutuş Türkmenistany aýlanyp çykdylar. Ol ýerden ýeke manat alman, belki, şeýle döwür bolandyr, muňa derek özleriniň Türkmenistanda bolandygyna buýsandylar. Olar rak bilen kesellän onlarça türkmeni operasiýa edipdirler. Siz bilýäňizmi, Türkmenistanda esasy onkologiki kesel gyzyl ödekde döreýän rak. Millet nahary örän gyzgyn iýýär. Dogrymy aýtsam, men türkmen dilini öwrenmegi gaty höwes etdim. Doganym bilen köplenç öz üstümizden gülýärdik. Biz özümize türkmen diýip, türkmençäni-de bilmeýärdik. Ýöne bu biziň günämiz däl-de, betbagtlygymyzdy. Biz diňe ruslaryň arasynda ýaşadyk. Ruslaryň arasynda örän tertipli adamlar gaty köp. Biz mekdebi lagerde, tikenli simden aňyrda gutardyk. Doganym geçen ýyl ýogaldy. Siziň döreden okuw kitabyňyzy men hökman okaryn. Meniň ýaşym uly, ömrümden az galdy, ýöne men ony hökman okaryn—diýip, Stalin repressiýasynyň pidasy Nedirbaý Aýtakowyň ogly Eduard Aýtakow kitabyň tanyşydyrylyş çäresinde aýtdy.
Eduard aganyň sözlerinden çen tutsak, häzir ýurduň daşynda galan türkmenler diňe Orsýetde däl, dünýäniň dürli künjeginde ýaşaýarlar. Şolaryňam türkmen dilini okap-öwrenmegine şert döredilse gowy bolardy.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Sloweniýada ýekşenbe güni geçiriljek ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynyň öňýany, anna güni paýtagt Lýublýanada gurnalan protest demonstrasiýasynda polisiýa güýçleri protestçiler bilen çaknyşdylar.
Bu wakada azyndan 20 töweregi adamyň ýaralanandygy we 30 töweregi adamyň-da polisiýa tarapyndan tussag edilendigi habar berilýär.
Polisiýa güýçleri elleri daşly we çüýşeli özlerine garşy hüjüm eden protestçilere garşy göz ýaşardyjy gazlary we güýçli suw çüwdürimlerini ulandy.
Munuň özi prezidentlik saýlawlarynyň öňýany Sloweniýanyň paýtagtynda şu geçen bir hepdäniň dowamynda ýüze çykan ikilenji köpçülikleýin bulagaýçylykdyr.
Protestçiler öz çykyşlarynda Sloweniýanyň häzirki hökümetini korrupsiýada aýypladylar we hökümetiň býujeti çäklendirmek baradaky planlaryny ýazgardylar.


text:
Şu gün Brýusselde Gresiýanyň ykdysady ýagadaýyna bagyşlanyp ýörite sammit geçirilýär.
Sammite Ýewropa Bileleşigine girýän 27 döwletiň liderleri gatnaşyp, ykdysady krizis zerarly Gresiýanyň başdan geçirýän kyn ýagdaýyna çykalga gözleýärler.
Bu sammitiň açylyş dabarasynda çykyş eden Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Herman Wan Rompuý Gresiýanyň ýagdaýyny gowlandyrmak ugrunda ylalaşyga gelnenligini mälim etdi.
Gresiýadaky ykdysady çökgünlik ýewronyň hümmetine ýaramaz täsirini ýetirýär.
Şeýle hem bu ýagdaý göňşy Portugaliýanyň hem Ispaniýanyň ykdysadyýetine ýaramaz täsir edip biler diýen howatyrlanmalar bar.


text:
Sişenbe güni Orsýetiň Döwlet Dumasy çaga zorlamak bilen baglanyşykly kanunçylygy has güýçlendiriji üýtgetmeleri kabul etdi. Döwlet Dumasy bu baradaky üýtgetmeleri birinji okaýyşlykda biragyzdan tassyklap, ony ýurduň prezidentiniň tassyklamagyna ýollady.
Bu täze kanunçylyk üýtgetmeleri ozal bir gezek 14 ýaşdan kiçi çagany jynsy taýdan zorlan adamyň ikilenji gezek bu işi gaýtalan halatynda, ony ömürlik türme tussaglygyna höküm etmekligi ýa-da ony himiki ýol bilen kastrirlemegi göz öňünde tutýar.
Şeýle hem, bu kanuny proýekt çaga zorlanlaryň möhletinden öň türmeden çykmak şertlerini-de has çäklendirýär. Parlamentiň aşaky palatasynyň kabul eden bu üýtgetmelerini indi ýokarky palata we prezident hem tassyklamaly.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Aşgabatly türgenleriň tapawutlanmagy
Geçen hepde sport wakalaryna baý boldy. Olaryň hatarynda Aşgabatda geçen basketbol (3x3 görnüşli) we bilýard boýunça Türkmenistanyň açyk çempionatlarynyň ikisini, şeýle hem Gubadag şäherinde geçen kabaddi boýunça Daşoguz welaýatynyň açyk çempionatyny görkezmek bolar.
Basketbol boýunça ýaryş erkekler toparynyň 16-syny hem-de zenanlar toparynyň 10-syny «Berkararlyk» sport toplumynyň meýdançasynda jemledi. Erkekleriň arasyndaky ýaryşda paýtagtly türgenler hormat münberiniň ähli basgançaklaryny eýelediler. Ýaryşyň aýgytly duşuşygynda «Hazyna» toparyny 21:11 hasabynda ýeňip, «Türkmenistan» topary altyn medala mynasyp boldy. Üçünji orun ugrundaky oýunda «Gurluşykçy» çekeleşikli göreşde 21:18 hasabynda «Marydan» üstün çykdy.
Zenanlaryň arasynda geçen ýaryşyň finalynda hem Aşgabat şäheriniň iki topary öz arasynda bäsleşdi. Netijede «Gyzyl ýarymaý» çekeleşikli göreşde 15:14 hasabynda «Hatyja katering» toparyny ýeňdi. Bürünç medal ugrundaky bäsleşikde ýurdumyzyň gündogar welaýatynyň iki topary güýç synanyşdy. Bu duşuşykda «Lebap» «Türkmenabady» 17:14 hasabynda ýeňdi.
Indi Milli basketbol federasiýasynyň tälimçileri halkara derejesindäki iri ýaryşlarda çykyş etmek üçin erkekler we zenanlar ýygyndy toparlarynyň düzümini kesgitlemäge girişerler. Olar 3X3 basketbol boýunça 24-nji dekabrdan 30-njy dekabra çenli Gollandiýanyň Eýndhowen we Almer şäherlerinde geçiriljek dereje ýaryşlarynyň ikisine gatnaşarlar.
Paýtagtymyzyň «Älemgoşar» sport merkezinde geçen bilýard boýunça Türkmenistanyň çempionatyna ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan hem-de Aşgabat şäherinden türgenleriň 100-e golaýy gatnaşdy. Ýaryş «Erkin piramida» görnüşi boýunça geçirildi. Bu görnüşiň düzgüni boýunça 16 şaryň hemmesini oýnamak bolýar, ýagny olaryň islendigine “kiý” diýlip atlandyrylýan bilýard taýajygy arkaly urgy geçirmäge rugsat edilýär.
Final duşuşykda öz topardaş ýoldaşy Batyr Aşyrowy utup, aşgabatly Ebabekir Bekdurdyýew ýaryşyň ýeňijisi boldy. Aşgabatly Begenç Jumagylyjow bilen Daşoguz welaýatyndan Aziz Durdyýew bürünç medala mynasyp boldular.
Basketbol bilen bilýard geljek ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Şonuň üçin hem şeýle ýaryşlaryň her birisi bu toplumlaýyn sport forumyna taýýarlygyň wajyp tapgyry bolup durýar.
Ýetginjek oglanlaryň we gyzlaryň arasynda kabadi boýunça Daşoguz welaýatynyň açyk birinjiligi ilkinji gezek Gubadag şäherinde geçirildi. Toparlaryň ikisinde hem paýtagtly türgenler ýeňiş gazandylar. Ýer eýeleri ýaryşyň kümüş medalyna mynasyp boldular.
Indi Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň bäşisiniň ýygyndy toparlary şu aýyň ahyrlarynda geçjek Türkmenistanyň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görerler. Ýaryşyň netijeleri boýunça 2017-nji ýylyň aprel aýynda Maşat şäherinde (Eýran Yslam Respublikasy) geçiriljek Aziýanyň çempionatyna gatnaşmak üçin milli ýygyndy toparymyzyň düzümi kesgitlener.
Habarlar #Basketbol
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary altyn we kümüş medallara mynasyp boldular29 Dekabr, 2016 (20:40)
- Soňky habarlar
Aşgabatly türgenleriň tapawutlanmagy18 Dekabr, 2016 (12:18)
- Soňky habarlar
Basketbol: Türkmenistanyň ýygyndy topary – halkara ýaryşynyň ýeňijisi06 Noýabr, 2016 (10:22)
- Soňky habarlar
Türkmen paýtagtynda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga aldy05 Noýabr, 2016 (22:45)
- Soňky habarlar
Aşgabatda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga alýar04 Noýabr, 2016 (12:55)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri Aziýanyň kenarýaka oýunlaryny üstünlikli başlaýarlar26 Sentýabr, 2016 (11:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Baýramçylygyň hormatyna ýaryşlar18 Maý, 2015 (22:01)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Aşgabat çempionatyna sözsoňy05 Fewral, 2015 (23:13)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary çärýek finala çykdylar17 Noýabr, 2014 (19:08)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar23 Oktýabr, 2014 (19:19)
- Soňky habarlar
Geljekki olimpiýa ýeňişleriniň bähbidine18 Aprel, 2014 (19:18)


text:
Pakistanyň premýer-ministri Yusuf Raza Gilani Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň Pakistana girip, Abbotabad şäherinde Osama bin Ladeni öldürmegini derňemegi garaşsyz komissiýa tabşyrdy.
Bäş agzadan ybarat komissiýa Pakistanyň ýokary sudunyň baş sudýasy Jawed Ikbal ýolbaşçylyk eder.
Pakistanyň parlamenti Osama bin Ladeniň nädip ele geçirilmän Pakistanda ýaşandygyny, şeýle-de nähili ýagdaýlarda daşary ýurtly güýçleriň, Pakistanyň resmilerine duýdurmazdan, ýurduň içinde operasiýa geçirip bilendiklerini anyklamak üçin derňew geçirmäge çagyryş edipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama çykyş edip, Muammar Kaddafiniň öz ýurduna demokratiýany getirmek mümkinçiligini elinden gidirendigini aýtdy, şeýle-de Liwiýanyň ozalky lideriniň ölüminden dünýäniň ähli diktatorlarynyň netije çykarmalydygyny belledi.
“Bu adam ýurdy 40 ýyllap terrorda saklady, terrorizmi goldady. “Arap bahary” döwründe häkimiýetden el çekip, demokratiýa parahatçylykly geçişi sazlap bilerdi. Biz oňa ýeterlik mümkinçilikleri beripdik, ol onda-da etmedi” diýip, Obama NBC telekanalynyň "Tonight Show" gepleşiginde aýtdy.
“Elbetde, hiç haçan hiç kimiň onuň düşen gününe düşmegini islemersiňiz. Emma, meniň pikirimçe, bu waka dünýäniň dürli künjeginde azat bolmak isleýän adamlary dolandyrýan diktatorlar üçin güýçli yşaratdyr” diýip, Obama aýtdy.
Bu aralykda, Muammar Kaddafi, 20-nji oktýabrda Sirte şäherinde ele salnyp öldürilenden soň, çölüň içinde näbelli bir ýerde jaýlandy.
Kaddafiniň ogullarynyň biri Saif al-Islam azatlykda gezip ýör. Milli geçiş geňeşiniň resmisiniň aýtmagyna görä, Saif al-Islam ýasama pasport bilen ýurdy terk etjek bolýar.


text:
Ukrainanyň anneksiýa edilen Krym ýarym adasynda krym tatarlarynyň dilinde gepleşik berýän ýeke-täk telewizion kanal öz işini togtatdy.
ATR telekanalynyň eýeleri öz media serişdesini Orsýetiň kanunlaryna laýyklykda hasaba goýdurmak boýunça ençeme tagallasynyň dürli sebäplerden ret edilendigini aýtdy.
Şu çaka çenli Ukrainanyň rugsatnamasy esasynda işlän telekanalyň registrasiýa edilmegi üçin soňky wagt möhleti 31-nji martda doldy.
Şeýle-de ATM media kompaniýasynyň düzümine “Meýdan” we “Lider” atly FM radiostansiýalar, çagalar üçin “Läle” atly telekanal hem täzelikler websaýty girýär.
31-nji aprelde “Amnesty International” guramasy krym tatarlarynyň telekanalynyň ýapylmagyny “söz azatlygyna gödek basyş” diýip atlandyrdy we munuň “garaşsyz mediany dymdyrmak, başga pikirliligi basyp ýatyrmak we Krym tatarlarynyň jemgyýetini gorkuzmak” boýunça synanyşyk diýip häsiýetlendirdi.
Aktiwistler 2014-nji ýylyň mart aýynda Orsýetiň Krymy Ukrainadan bölüp öz düzümine goşmagyndan soň krym tatarlarynyň kemsitmelere we basyşa sezewar edilýändigini aýdýarlar.


text:
BMG-niň sudy serb milletçisi Woýislaw Şeşeli 1990-njy ýyllardaky Balkan uruşlary bilen baglylykda uruş jenaýatlarynda we adamzada garşy jenaýatda günäsiz tapdy.
31-nji martda Haagada, ozalky Ýugoslawiýa boýunça Halkara jenaýat sudunuň diňlenişiginde, başlyklyk ediji sudýa Jean-Claude Antonetti onuň «azat adamdygyny» yglan edende Şeşeliň özi bolmady.
Antonetti suduň aýyplanýanyň etdi diýilýän jenaýatlary boýunça şahsy jogapkärçilik çekmeýändigi barada karara gelendigini aýtdy.
Haagadaky sud 61 ýaşyndaky aýyplanýanyň suduň karary üçin Belgradda galmagyna rugsat berdi. Oňa 2014-nji ýylda, rak keselini bejertmegi üçin, wagtlaýyn gitmek rugsady berildi, emma ol suduň yzyna dolanmagy baradaky buýruklaryny ret edip, Serbiýada galdy. Şondan bäri ol serb syýasatyna goşulyp, ýygnanyşyklarda suduň kararlaryna garşy çykyş etdi.
Serbiýanyň ozalky prezidenti Slobodan Miloşowiçiň zamanynda premýer-ministriň orunbasary bolan Şeşel adamzada garşy üç jenaýatda, Horwatiýada, Bosniýada we Serbiýanyň Woýwodina welaýatynda etniki arassalaýyşa meçew berendigi üçin, uruş jenaýatçylygy boýunça alty jenaýatda aýyplandy.
Prokurorlar onuň bölünýän Ýugoslawiýa döwletinde etniki taýdan arassa «Uly Serbiýany» döretmek maksady bilen harby birleşikleri gurmaga kömek edendigini aýtdylar. Ol harby birleşikler onlarça müň musulmany we horwaty öýlerinden kowup çykardy.
«Şeşel öz meýletinçiler goşunyny aýaga galdyryp, olary öz zäherli ideýalary bilen ýaraglandyrdy we aýylganç jenaýatlary amala aşyrmaga iberdi» diýip, BMG-niň prokurory Kristin Dal (Christine Dahl) 2007-nji ýylda suda aýtdy.
"Ahyr netijede Şeşel «Uly Serbiýany» döredip bilmän, kiçiräk Serbiýa eýe boldy we dünýä etniki arassalaýyş diýen termini berdi» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Şeşel hyjuwly çykyşlary, horwatlary «gözlerini posly çemçe bilen köwläp öldürmegi» wada bermek ýaly gödek haýbatlary bilen tanalaýar.
Horwatiýanyň premýer-ministri Tihomir Oreskowiç suduň kararyny «utanç» diýip atlandyrdy we žurnalistlere Şeşeliň aklanmagy Haaga sudunyň we prokuraturanyň ýeňlişi boldy diýdi.
Şeşel sudda öz-özüne aklawçylyk edip, özüniň bigünädigini aýtdy. Ol suduň kararyny gutlady we twitterde «meniňçe, söweş soňlanana meňzeýär» diýip ýazdy.
Şeşel Newsweýek hepdeliginiň serb dilinde çykýan neşiriniň golaýdaky sanynda çap edilen söhbetdeşlikde özüne 25 ýyl türme tussaglygynyň berilmegine garaşýandygyny aýdypdy.
"Eger hökümet meni ekstradisiýa etse, men türme möhletimi tussaglykda geçirerin» diýip, ol aýtdy.
Saglyk ýagdaýynyň ýaramazdygyna garamazdan, Şeşel telewizion gepleşiklerde peýda boldy, il ortalaýyn ÝB, NATO baýdaklaryny otlady.
Şeşeliň aklanmagy öňki Ýugoslawiýa boýunça döredilen halkara sudunyň öňki bosniýaly serb lideri Radowan Karadžiçe 40 ýyl türme tussaglygy hökümini çykarmagynyň yz ýanyna gabat gelýär. Ol Bosniýada 1992-95-nji ýyllarda 100 müň çemesi adamy öldüren uruş mahalynda gyrgynçylyk etmekde we uruş jenaýatlarynda ýazgaryldy.
Bosniýanyň serb goşunlaryna komandirlik eden general Ratko Mladiç bolsa Haaga sudunda öz hökümine garaşýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Türme tussaglygyndaky Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýulia Timoşenko garşy duşenbe gününe bellenilen sud diňlenişigi iýulyň ortalaryna geçirildi. Sud Timoşenkonyň saglyk ýagdaýyny barlamak barada hem karara geldi.
Häzir Timoşenko 1990-njy ýyllarda hususy energiýa kompaniýasy bilen baglylykda millionlarça amerikan dollary möçberinde salgyt tölemekden boýun gaçyranlykda aýyplanýar.
Ýewropa Bileleşigi sud diňlenişigine syn etmek üçin Polşanyň prezidenti Aleksandr Kwasniewskini we Irlandiýaly syýasatçy Pät Koksy ýollandygyny mälim etdi.
Timoşenko wezipesinden hyýanatly peýdalananlykda aýyplanyp, häzir ýedi ýyl türme tussaglygynda saklanýar.
Prokuror Timoşenkonyň üçünji gezek suda çekiljekdigini şu aýyň başynda mälim etdi we onuň 16 ýyl mundan ozal bir kanun çykaryjyny öldürmeklige gatnaşanlykda aýyplanjakdygyny aýtdy.


text:
Ýaşamak üçin jaý satyn almak ýa mellek edinip, jaý gurmak adam üçin uly zerurlyklaryň biri bolup durýar.
Fewral aýynyň aýagynda Türkmenistanda “Şahsy kömekçi hojalygy alyp barmak we özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmak üçin ýer böleklerini hususy eýeçilige bermek hakyndaky” karara gol çekildi. Emma kararyň durmuşa geçirilip başlanmagynyň öňünde dürli böwetler peýda boldy. Esasy böwetleriň biri mellek almak üçin talap edilýän dokumentler bilen bagly, diýilip habar berilýär.
Azatlyk Radiosy meseläniň jikme-jik taraplary bilen gyzyklanyp, Aşgabadyň ýaşaýjysy we graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedowa ýüzlendi.


text:
Her damjasy altyn dänesine meňzedilýän suw Türkmenistanda hakykatdan-da mugt. Suw üçin hiç hili töleg, salgyt ýok. Giden ekin meýdanlary, pagtaly, bugdaýly meýdanlar ine-gana suwarylýar.
Ýazda, güýzde, gyşda Türkmenistanda hiç hili suw gytçylygy duýulmaýar. Ýurduň içinden akyp geçýän Amyderýa, Tejen derýasy, Şabat derýasy, Murgap derýasy, Etrek derýasy suw bolçulygyny döredip durýarlar.
Geçmişde Ahal eteklerinde suw üstünde gan döküşilenem bolsa, Garagum kanalynyň çekilmegi diňe bir Ahal töwerekleriniň däl, eýsem, Balkan welaýatyna çenli bolan aralygyň suw meselesini çözdi. Öňler diňe düme (ýagyş suwuna ekin ekmek) ýagdaýynda ekin gögerden Gyzylarbat, Garrygala töwereginiň adamlary-da indi kanal suwundan haýyrlanyp, diňe gök ekin önümlerini däl, eýsem, pagta-da ekýärler.
Tomsuna welin, suw gytçylygy duýulýar. Munuň-da sebäbi bütin ýurt boýunça ekinleriň suwa ýakylýanlygy üçindir. Aýratyn-da, pagtaçylyga suw köp gerek. Tomsuna diňe bir daýhan birleşikleriniň ekinleri däl, eýsem, daýhanlaryň şahsy hojalyklaryndaky ekinler hem gije-gündiziň dowamynda suwarylyp durulýar. Şu ýagdaý sebäpli, Amyderýanyň suwy tomusda Daşoguz welaýatynyň deňine hut kanal suwy ýaly bolup, kä wagtlarda bolsa ýap suwy ýaly azalyp barýar. Suwuň ýalpaklygy hatda derýanyň düýbi görner ýaly derejä barýar. Adamlar derýanyň içine girip, arkaýyn balyk tutup, suwa düşüp bilýärler. Suwuň derejesi beýle pes ýagdaýa düşende ekinleri doly suwaryp bolanok.
Lebapda-da duýulýar
Derýanyň suwunyň pese gaçmasy Lebap welaýatynyň oba ilatynyň ekinleriniň-de bol suw içmesine päsgel berýär. Lebapda hem tomsuna suwuň azalmagy sebäpli, ekinlerini guradýan hojalyklar köp. Tomsuna suw ýa-ha Garagum kanalyna tarap köp akdyrylýar ýa-da goňşy Özbegistan döwleti suwy has köp alýar, kömründenmi ýa-da demrinden, garaz, soňky döwürler tomsuna suw gytçylygy ýüze çykýar.
Güýçli tehnikalaryň (suw sorýan motorlaryň) işe girizilmegi welaýatlaryň şäherlerinde, ýurduň paýtagtynda salynýan täze tipli, gatbar-gat jaýlara, hatda on bäş-on alty gatly jaýlara-da suwuň arkaýyn barmagyna şert döretdi. Sowet döwründe gurlan köp gatly jaýlarda welin, tomsuna suw gytçylygy bolýar. Ol jaýlarda suw sagatlaýyn akdyrylyp, uzak günüň dowamynda bolsa kesilip durýar. Suw sorujy motor gurdurýan maşgalalaryň üstünden goňşulary häkimlige arz edäýse, häkimligiň, öý uprawleniýesiniň işgärleri gelip, suw sorduryjy motor goýan maşgala jerime salyp, motoryny-da alyp gidýär.
Tomsuna suw meselesi şäher ýerlerinde «Kimsäge toý-baýram, kimsäge zulum» diýleni bolýar. Owadan dükanlaryň, myhmanhanalaryň öňlerinde ekilen güllerdir ter otly meýdanlary uly göwrümli şlangalar bilen suwaryp ýörenler-de bar, güllerini suwa gark edenlerinden soň suwy köçä sil kimin akdyryp goýýanlar-da bar, suw sorujy motorlaryny asla öçürmän, özünde bol suwuň baryna guwanyp, suwsuz kösenýän goňşusyna ýeňijiniň ýylgyryşy bilen ýylgyryp bakyp, köçesini, baglaryny suwaryp ýörenem kän, gije-gündiz krantyny ýapman, kanalizasiýasyna suw akdyryp goýýanam kän. Kimler bolsa, ýokarky gatlarda ýerleşýän öýlerine bedre bilen suw daşap gün görýärler. Kimi görüp gynanýarsyň, kimi görüp gaharyň gelýär.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen Owganystanda talyplara we Al-Kaýda toparyna garşy göreşde öz guramasynyň Orsýet bilen hyzmatdaşlygyny artdyrmagyna umyt bildirdi.
"The Financial Times" neşirine beren interwýusynda NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen Portugaliýanyň paýtagty Lissabonda geçirilmegi planlaşdyrylýan sammit “NATO bilen Orsýetiň gatnaşyklary üçin täze başlangyjy aňladyp biler” diýdi.
19-20-nji noýabrda Lissabonda geçiriljek bu sammite Russiýa Federasiýasynyň prezidenti Dmitriý Medwedewiň gatnaşjakdygy tassyklandy. 2002-nji ýylda NATO-Orsýet geňeşi döredileli bäri bu sammit iň möhüm waka bolar diýlip garaşylýar.
Owganystan boýunça hyzmatdaşlyk
Anders Fog Rasmusseniň aýtmagyna görä, Orsýet ABŞ bilen gepleşik geçirip, Owganystana 20 sany rus dikuçaryny bermäge boýun bolupdyr. Mundan başga-da, Owganystan bilen bagly hyzmatdaşlyk babatdaky tekliplere Lissabondaky duşuşykda garaljakdygy aýdylýar.
Britaniýanyň “The Guardian” neşirinde berlen maglumatlarda şol teklipleriň hataryna ruslaryň owgan pilotlaryny türgenleşdirmegi, Owganystanyň milli howpuzlyk gulluklarynyň türgenleşiginde hem rus spesialistleriniň ýardam bermegi ýaly meseleler agzalýar.
Orsýetiň neşe maddalarynyň söwdasyna, terrorçylyga garşy göreş boýunça hyzmatdaşlygy has ykjamlaşdyryp, owgan serhetinde howpsuzlygy üpjün etmekde, NATO-nyň ýaranlyk güýçlerine ýük daşamak üçin has amatly tranzit ýollaryny tapmak boýunça hyzmatdaşlyk etmegine hem garaşylýar.
Britaniýanyň “The Guardian” neşirinde berlen maglumatlarda Täjigistan we Gyrgyzystan ýaly Merkezi Aziýa döwletleriniň üsti bilen Owganystandaky NATO-nyň ýaranlyk güýçleri üçin zerur bolan ýükleriň daşalmagyna garaşylýandygy aýdylýar.
Soňky döwürde Pakistan bilen Owganystanyň özara gatnaşyklarynyň dartgynlaşmagy, Pakistanda NATO-nyň ýaranlyk güýçlerine niýetlenen ýük ulaglaryna edilýän hüjümleriň artmagy göz öňünde tutulsa, Orsýet bilen planlaşdyrylan gepleşikleriň NATO üçin örän möhümdigine düşünse bolýar.
Häzir hem Orsýet öz territoriýasyndan käbir ýükleriň daşalmagyna rugsat berýär. Emma şu çaka çenli Orsýetiň üsti bilen ýaragly ýükleri daşamak gadagançylygy bar. NATO-nyň bu gadagançylygy ýatyrmak ugrunda gepleşik geçirmegine garaşylýar.
Orsýetiň goranmak ministri A.Serdýukow Owganystan bilen bagly kynçylyklary çözmek üçin Moskwanyň Günbatara ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy: “Ýaranlyk güýçleriniň Owganystandan çykarylmagy Merkezi Aziýadaky strategik ýagdaýy düýpgöter özgerdip biler”.
Munuň ýerine…
Emma Orsýetiň “Kommersant” neşiriniň 27-nji oktýabrda çap eden maglumatynda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň NATO-dan bu guramanyň öz täze agza ýurtlarynyň territoriýasynda köp harby güýçleri ýerleşdirmezlige kepil geçmegini sorandygy habar berildi.
Owganystana berjek ýardamy üçin Orsýet tarapynyň hem belli bir talaplary öňe sürjekdigi öňden bellidi. Häzirlikçe NATO-nyň öz täze agza ýurtlarynyň territoriýasyndaky çäreleri boýunça rus tarapynyň bu talaplary bilen bagly NATO hiç hili resmi reaksiýa bildirmedi.
“Kommersant” neşiri Moskwanyň NATO bilen özara gatnaşyklary babatdaky ylalaşygyň proyektini taýýarlandygyny, bu meseläniň NATO-nyň baş sekretarynyň noýabr aýynyň başynda Moskwa planlaşdyrylan saparynyň barşynda maslahatlaşylmagyna garaşylýandygyny habar berdi.
1979-1988-nji ýyllar aralygynda Sowet Soýuzy Owganystanda alyp baran urşunda ýeňlipdi. Tasdan 10 ýylda çeken şol Owgan urşunda 14 müň sowet esgeri heläk bolupdy. Ol uruşda ozal bir gezek gaty awunan Orsýetiň bu ýurda aňsatlyk bilen gaýdyp barmajakdygy belli zat.
27-nji oktýabrda NATO-nyň Brýusseldäki metbugat sekretary Orsýetiň Owganystana goşun girizmegi barada düýpden gürrüň edilmeýändigini aýtdy. Ol Orsýet bilen göz öňünde tutulýan hyzmatdaşlygyň hemme görnüşleriniň ýurduň daşynda alnyp baryljakdygyny nygtady.
Noýabr aýynda Lissabonda planlaşdyrylýan sammitde Ýewropada raketalara garşy sistemanyň gurnalmagy meselesinde hem Orsýet bilen hyzmatdaşlyk etmek barada gepleşikleriň geçiriljekdigi çaklanylýar. Şol sistema Eýran ýaly ýurtlardan abanýan potensial howplara garşy niýetlenýär.


text:
Ýekşenbe güni amerikan prezidenti Barak Obamanyň maslahatçysy Wan Jones özi bilen baglanyşykly käbir dawalar sebäpli wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Jenap Jones şu ýylyň martyndan bäri prezident administrasiýasynyň daşky sreda boýunça maslahatçysy hökmünde işläp gelipdi. Ýöne geçen hepde onuň ýakyn taryhdaky işleri bilen baglanyşykly käbir maglumatlaryň aýan edilmegi netijesinde, onuň şahsyýeti bilen baglanyşykly käbir dawalar ýüze çykdy.
Hususan-da, aýan edilen maglumata görä, Wan Jones 2001-nji ýylyň sentýabrynda Nýu Ýorkda we Waşingtonda amala aşyrylan terror hüjümlerinde amerikan hökümetiniň eliniň bardygy barada ýazylan köpçülikleýin şikaýata gol goýupdyr.
Mundan daşary, ol geçmişde respublikançylary gödek sözler bilen kemsidenlikde hem aýyplanylýar.


text:
Müsürde hukukçylardan we konstitusiýa boýunça bilermenlerden düzülen jemi on adamlyk komitetiň ýekşenbe güni duşuşyp ýurduň baş kanunyna üýtgetmeleri girizmek boýunça işe başlamagyna garaşylýar.
Ýurduň konstitusiýasy 3-nji maýda prezident Muhammad Morsiniň häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginden soň ýatyrylypdy.
Ýurduň wagtlaýyn prezidenti Adli Mansur tarapyndan düzülen komitete uniwersitetleriň dört professory we alty sany sudýa girýär.
Konstitusiýa üýtgetmeleri girizmek boýunça işiň 30 günüň dowamynda amala aşyryljagy we 50 adamdan ybarat toparyň garamagyna tabşyryljagy aýdylýar. Bu komissiýa müsür jemgyýetiniň dürli toparlarynyň girizilmegi göz öňünde tutulýar.
Konstitusiýanyň makullanan görnüşi milli referendumda tassyklanmaly.
Ýurduň içeri işler ministri Hazem el-Beblawi şenbe güni eden çykyşynda gapma-garşylyklaryň jemgyýeti bölýändigini aýdyp, zorlugy togtatmaga çagyrdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonda belarusly ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler bilen duşuşyk geçirdi.
Duşuşykda ABŞ-da we ÝB döwletlerinde ýazgarma döreden golaýda Belarusda geçen prezidentlik saýlawlary, şeýle-de belarus režiminiň adam hukuklaryny goraýjylaryň we oppozisiýanyň ýolbaşçylarynyň garşysyna gurnan repressiw çäreleri maslahatlaşyldy.
Amerikanyň Döwlet departamentiniň ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, Hillari Klinton 6-njy ýanwarda Waşingtonda belarus we belarus-amerikan hukuk goraýjy aktiwistleri bilen duşuşypdyr.
Duşuşyga gatnaşan aktiwistleriň arasynda “Biziň ýadymyzda” guramasynyň başlygy Irina Krasowskaýa we Belarusyň “Azat Teatrynyň” düýbüni tutujylaryň biri Natalýa Kolýada dagy hem bar.
Hillari Klinton “Belarusdaky prezident saýalawlarynyň geçirilişini, şeýle-de syýasy ýolbaşçylara we aktiwistlere basyş edilmegini ýazgardy” diýip, bu beýanatda nygtalýar.
ABŞ we ÝB 19-njy dekabrda geçirilen saýlawlardan soňraky protestleriň gazaply basylyp ýatyrylmagyny ýazgaryp, tussag edilenleriň ählisini tizden-tiz azat etmäge çagyrdylar.
“Waşington Belarus häkimiýetleriniň edýän hereketlerini “ýakyndan yzarlaýar” diýip, Hillari Klinton aktiwistler bilen duşuşygynda aýtdy.
Prezident Aleksandr Lukaşenko saýlawlarda sesleriň 80 prosent töweregini alyp, eýýäm dördünji gezek Belarusyň prezidenti saýlandy.
Oppozisiýa wekilleri prezident saýlawlarynda sesleriň galplaşdyrylandygyny aýdýarlar. Halkara gözegçileri hem bu saýlawlardaky ýetmezçilikleri tankytladylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň 40 agzasy Russiýanyň Soçi şäherinde geçirilýän 2014-nji ýylyň gyşky olimpiadalaryna baran amerikaly türgenleriň we tomaşaçylaryň howpsuzlygy we bejergileri barada kepil geçmegini sorap ABŞ-nyň Döwlet olimpiýa geňeşine hat ugratdy.
Gürrüňi edilýän bu hatda kanun çykaryjylar “Russiýanyň anti-gomoseksuallar kanuny” barada alada bildirýär diýilýär.
Şeýle-de, hatda Russiýada gomoseksuallara garşy edilen ençeme hüjümler bellenilip geçilip, kanun çykaryjylaryň Russiýanyň kanunyna boýun egmejek adamlaryň howpsuzlygy barada howatyrlanýandygy nygtalýar.
Russiýada bu çäre ýetginjek ýaşyna ýetmediklere gomoseksual propaganda etmek diýip atlandyryp, onuň ýaýradylmagy kanuny esasynda gadagan edilýär.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ýadro ýaraglaryny azaltmak boýunça täze rus-amerikan şertnamasynyň iki-üç hepde wagt içinde taýyn bolmagynyň mümkindigini aýdýar.
Lawrow bu barada Ženewada bolan gepleşiklerde aýdypdyr. Rus we amerikan taraplary dekabrda möhleti dolan START, Strategiki ýaraglary azaltmak şertnamasynyň ýerine täze şertnama baglaşmak barada gepleşik alyp barýarlar.
Bu gepleşiklerde Orsýetiň ABŞ-nyň Ýewropada raketa garşy gorag galkanyny gurmak planlaryndan alada galmagy bökdençlik döredýär.


text:
31-nji maýda Hindistanyň Bangalor şäherinde jiu-jitsu söweş sungaty boýunça Merkezi we Günorta Aziýanyň çempionaty tamamlandy. Şonda türkmenistanlylar medallaryň 14-sini — sekiz altyn, iki kümüş we dört bürünç medal gazandylar.
Ýaryşlar 11 ýurtdan — Hindistandan, Şri-Lankadan, Pakistandan, Owganystandan, Nepaldan we Birleşen Arap Emirliklerinden, Gazagystandan we beýlekilerden türgenleriň ýüzlerçesini ýygnady.
Türkmenistanyň sportda gazananlarynyň üstüne ýygyndymyzyň zenanlar düzümi altyn medallaryň bäşisini goşdy. Hormat münberiniň iň ýokary basgançagyna Margarita Filippowa (49 kilograma çenli), Madina Aýdogdyýewa (55 kilograma çenli), Wioletta Şumilowa (62 kilograma çenli), Zyba Orunowa (70 kilograma çenli) we Göwher Atdaýewa (70 kilogramdan ýokary) çykdylar.
Türkmenistanyň erkekler ýygyndysynyň düzüminde Döwletmyrat Kasymow altyn medal gazanyp, 85 kilograma çenli agram derejesinde tapawutlandy. Kerimberdi Döwletow (62 kilograma çenli) we Dörtguly Jumaýew (94 kilograma çenli) kümüş medala, Mekan Nurjykow (69 kilograma çenli), Abdulla Babaýew (77 kilograma çenli) we Muhammet Adaýew (94 kilogramdan ýokary) bürünç medala mynasyp boldular.
Mundan başga-da, türkmenistanlylar jübütleýin ýaryşlarda “özüňi goramak” görnüşinde tapawutlandylar. Şunda M.Filippowa-W.Şumilowa hem-de K.Dowletow-M.Nurjykow jübütler altyn baýraga mynasyp boldular. D.Jumaýew we A.Babaýew dagy bürünç medal gazandylar.
Şeýlelik bilen, Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Ata Adaýewiň we Omar Muhammetnazarowyň türgenleri zenanlaryň arasyndaky ýaryşlarda umumy toparlaýyn hasapda birinji orny we erkekleriň arasynda ikinji orny eýelediler.


text:
Liwiýanyň gozgalaňçylary penşenbe güni agşam NATO-nyň Zliten şäherine garşy amala aşyran howa hüjümlerinde Kaddafiniň ogly Hamisiň ölendigini habar berýärler.
Gozgalaňçylaryň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, howa hüjüminiň netijesinde 30 adam, şol sanda Hamis hem ölüpdir.
Ýöne Liwiýa hökümetiniň metbugat wekili Mussa Ibrahim bu baradaky habarlary ret etdi.
NATO-nyň Liwiýadaky operasiýalary boýunça Neapoldaky baş komandowaniýesiniň resmisi bu aýdylýanlardan habarynyň bardygyny belledi, emma muny tassyklap bilmejekdigini aýtdy.
Hamis aýratyn harby birlikleriň komandiridi. Habarlara görä, ol Zliten şäherindäki harby operasiýalara ýolbaşçylyk edipdir.


text:
10-njy fewralda Bişkekde geçen gyrgyz-rus hökümetara komissiýasynyň maslahatynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlyk meselelerine seredildi.
Gyrgyzystan Orsýeti özüniň strategik partnýory hasaplaýar. Meselem, Gyrgyzystan ýangyjyň 90%-ni Orsýetden alýar. Orsýetde 100 müňläp gyrgyzystanly zähmet migrantlary işläp, gazanç edýär. Gyrgyzystanyň 2010-njy ýyldaky 4 milliard 269 million dollarlyk daşky söwdasynyň 30%-i Orsýet bilen aradadyr.
Bişkek "Kambar Ata-1" ýaly uly proýektleri Moskwa bilen bile amala aşyrmagy göz öňünde tutýar. Şeýle-de Gyrgyzystanyň ýurduň günortasyndaky gaz we nebit känlerini özleşdirmegi "Gazproma" tabşyrjakdygy barada maglumatlar bar.
Harby pudakdaky hyzmatdaşlykda hem öňegidişlik bar. Emma çözülmeli meseleler hem az däl. Çözülmeli meseleler gyrgyz-rus hökümetara komissiýasynyň 10-njy fewraldaky maslahatynda geňeşildi.
Maslahatda gyrgyz tarapyna Gyrgyzystanyň premýer-ministriniň birinji orunbasary Ömürbek Babanow, Orsýet tarapyna Orsýetiň Gümrük gullugynyň başlygy Andreý Belýaninow ýolbaşçylyk etdi.
Gyrgyz hökümetiniň metbugat gullugyndan alnan maglumata görä, Bişkekdäki maslahatda iki ýurduň gümrük, çarwa, energetika, transport we beýleki pudaklary boýunça ekspertleri duşuşdylar.
Gullugyň wekili Bolot Jumabaýewiň sözlerine görä, 12-nji maslahatda: söwda-ykdysady, ylym we tehnika, gumanitar sferadaky hyzmatdaşlyklar boýunça 11-nji maslahatda seredilen meseleleriň amala aşyrylyşy, Gyrgyzystanyň we Orsýetiň hökümetleriniň arasynda 2011-2013-nji ýyllar üçin ykdysady hyzmatdaşlygyň programmasy ýaly meseleler geňeşildi.
Bakyýew döwründe gatnaşyk ýaramazlaşdy
Gyrgyz-rus hökümetara komissiýasynyň öňki, 11-nji maslahaty 2010-njy ýylyň fewralynda geçirilip, ondan hiç hili netije bolmandy. Oňa şol döwürde Gyrgyzystanyň Orsýet bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagy sebäp bolupdy.
2009-njy ýylda prezident Bakyýewiň döwründe iki ýurduň arasynda uly şertnamalara gol çekildi. Orsýet tarapy onuň netijesinde Gyrgyzystana 150 millon dollar grant, 300 million dollar karz pul wada beripdi. Taraplar "Kambar Ata-1" GES-niň gurluşygyna başlamagy ylalaşypdylar. Bu gurluşyk üçin Orsýet tarapy 1 milliard 700 million dollar pul wada beripdi. Munuň öwezine gyrgyz tarapy ABŞ-nyň harby bazasyny Gyrgyzystandan çykarjakdygyny aýdypdy.
Emma Bakyýew harby bazany çykarmady. Netijede "Kambar Ata-1" GES-niň gurluşygy-da durdy. Orsýet tarapy 2010-njy ýylyň aprelinden Gyrgyzystana eksport edýän ýangyjyna goşmaça töleg girizdi.
2010-njy ýylyň aprelinde Gyrgyzystanda hökümet çalşandan soň, taraplar gaýtadan bilelikdäki proýektleri amala aşyrmaga girişdiler. Golaýda, wagtlaýyn bolsa-da, ýangyja tölenýän goşmaça gümrük tölegi ýatyryldy. Ýangyç 8 soma çenli arzanlady.
Orsýetiň delegasiýasynyň wekilleri penşenbe güni prezident Roza Otunbaýewadyr premýer-ministr Almazbek Atambaýew bilen hem duşuşdylar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin ýurdy indiki on ýylda dünýäniň iň uly ykdysadyýetli ýurtlarynyň bäşligine girizmek boýunça öz öňünde “uly maksat” goýdy.
Putiniň aýtmagyna görä, bu maksady amala aşyrmak üçin Orsýetde önümçiligi iki esse artdyrmak, şeýle-de ýokary tehnologiýa pudagynda täze iş orunlaryny döretmek zerurdyr.
Putin halkara ykdysady krizisiniň täsiriniň Orsýetde henizem duýulýandygyny belläp, şu ýylyň ahyryna çenli ýurduň ykdysadyýetiniň krizisden öňki ýagdaýyna geljekdigini hem sözüne goşdy.


text:
Türkiýede 15-nji iýulda döwleti agdarmak boýunça edilen synanyşygyň netijeleriniň tolkuny ýurduň öz içinde we ondan has uzaklarda hem entek ýatanok. Türk prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bu synanyşygyň günäsini Pensilwaniýada ýaşaýan ruhany Fethullah Güleniň üstüne ýükledi. Başa barmadyk synanyşyk şol bir wagtyň özünde-de Türkiýe bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyga edilen basyş boldy. Bu ýaranlyk ýaramazlaşdygyça ol Orta Gündogarda regional howpsuzlyga, Siriýadaky krizise, geosyýasy deňagramlylyga, şeýle-de "Yslam döwleti" ýaly terroristik toparlaryň garşysyna alnyp barylýan söweşlere çynlakaý täsir eder.
Türkiýede synanyşygyň netijeleriniň dowam etmesi Türkiýäniň döwlet institusiýalaryna howp salýar. Türkiýede "Gülençi terroristik gurama" (FETO) diýlip, 2015-nji ýylda gadagan edilen Gülen hereketi bilen ilteşiklilikde güman edilýän 80 müňe golaý adam döwlet edaralaryndaky wezipelerinden çetleşdirildi. Bularyň takmynan 45 müňi Magaryf ministrliginiň işgärleri. Türkiýäniň Adalat ministri Bekir Bozdag 18 müň adamynyň resmi taýdan tutulandygyny, ýene 6 müň adamynyň hem sud işine garalýandygyny bildirdi.
Gowuşýan habarlarda Türkiýäniň tussaghanalarynyň adamdan doludygy aýdylýar. Ýaňy ýazda hem türk türmelerinde 188 müň adam saklanýardy. Indi bolsa onuň üstüne ýene on müňlerçe tussag goşuldy. Tutulanlaryň takmynan 3 müňi prokurorlar we kazylar. Onsoň türk sudlarynyň we tussaghanalarynyň kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boljakdygy belli zat. Prezident Erdoganyň bularyň aýsbergiň diňe çür depesidigini aýtmagy hem öňümizdäki günlerde ýene köp adamlaryň tutuljakdygyny çaklamaga esas döredýär.
Başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygyndan ozal...
Erdogan ýurdy özüniň şahsy kontrollygynda saklamak boýunça iş alyp barýar. Onuň hökümetine gönükdirilen her bir tankydyň bu duzaga düşmegi mümkin. Yglan edilmegi diňe prezident tarapyndan mümkin bolan adatdan daşary ýagdaýyň düzgünleri boýunça häkimiýetler islän adamlaryny subutnamasyz ýa günä bildirmän 30 günläp saklap bilýärler. Häzir 77 žurnalist türmede otyr. Olaryň 42-si döwleti agdarmaga edilen synanyşyk bilen baglylykda tutulan adamlar. Ýöne tutulan žurnalistleriň hakyky sanynyň mundan has ýokary bolmagy ähtimal. Sebäbi ýerli habarçylaryň tutulmagy Türkiýede köplenç hasaba alnanok.
Görkezmelerde bellenilişine görä, tussag edilen žurnalistlerden ýazan makalalary, tweetleri ýa kitaplary hakda sorag edilipdir, ýöne häkimiýetler tarapyndan olaryň başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy bilen ilteşikleriniň bardygyny görkezýän subutnama getirilmändir. Kürt žurnalistleri Gülen bilen ilteşikleri bolmasa-da tutulýarlar.
Başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygyndan ozal Türkiýäniň syýasatçylary, liderleri, ýokary derejeli bürokratlary Güleniň alkyşyny almak ugrunda jan edýärdiler. Netijede indi Türkiýäniň syýasy partiýalarynyň her bir agzasynyň Güleniň hereketi ýa FETO-nyň agzasy, ýa ýarany diýlip tutulmak ähtimallygy ýok däl. Mysal üçin Stambulyň öňki häkimi Huseýin Awny Mutlu FETO-nyň agzasy diýlip tutuldy. Ol 2012-nji ýylda Gülen bilen gürleşendigini boýun aldy.
Indi tussag edilen žurnalistleriň käbiri, adam hukuklaryny goraýan adwokatlaryň köpüsiniň tutulandygy ýa gaçyp ýörendigi sebäpli, aklawçy tapmakda-da kynçylyk çekýärler.
Metbugatyň basylyp ýatyrylmagy
Türkiýede metbugat erkinligi hiç haçan bolmandy. Ýöne geçmişde Türkiýäniň güýçli guramalaryna degişli belli bir derejede garaşsyz gazetler türk jemgyýetiniň dürli böleklerine wekilçilik edip bilýärdiler. Erdogan öz güýç-gudratyny pugtalandyryp, Türkiýäniň bäsdeşsiz syýasy baştutanyna öwrülensoň, metbugatyň erkinligi we metbugatdaky çekişmeleriň orny daraldy. "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň bellemegine görä, [metbugat azatlygy meselesinde] Türkiýe 2015-16-njy ýyllarda 184 ýurduň arasynda 151-nji orna gelip, Orsýetden-de peseldi.
Başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygyndan soňra ýurtda ýagdaý has-da ýaramazlaşdy. 27-nji iýulda Erdoganyň köşgi tarapyndan çykarylan bir perman boýunça 130-dan agdyk media guramasy (telekanallar, žurnallar, gazetler, habar portallary...) gadagan edildi. Dogry, bu neşirleriň köpüsi Gülen hereketi bilen ilteşiklidi, ýöne sanawdaky beýleki metbugat serişdeleriniň ençemesi beýle däldi.
Metbugatyň basylyp ýatyrylmagy Türkiýäni öz günbatar ýaranlaryndan daşlaşdyrdy.
Başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygy, Erdoganyň 16-njy iýulda Atatürk aeroportunda aýdyşy ýaly "Hudaýyň beren sowgady", harbylaryň hataryny "garakçylardan" ýa "wiruslardan" arassalamak üçin kömek bolup geldi. Ýöne döwlet edaralaryndan "arassalanýanlar" diňe gülençiler däl ýaly bolup görünýär.
Assadyň ykbaly
Erdoganyň halkara abraýyna seredeniňde, ähli zadyň ýalňyş ýola düşen ýyly 2013-nji ýyl bolsa gerek.
Şol wagtky premýer-ministr Edogan 2013-nji ýylyň maýynda Ak tamda uly sylag bilen garşy alyndy. Ýöne nähili hoşamaýlyk görkezilse-de, esasy mesele, ýagny Siriýadaky krizise nähili reaksiýa görkezmelidigi hakda liderler özara ylalaşyp bilmediler. Bu wizitden iki hepde soňra Gezi seýilbagy protestleri turdy. Erdoganyň protestleri basyp ýatyryşy dünýä derejesinde, şol sanda Birleşen Ştatlar we beýleki günbatar döwletleri tarapyndan-da ýazgaryldy. Şeýlelikde Erdoganyň reformaçy güler ýüzi awtoritar yslamçy lideriň ýüzüne öwrüldi. Ikiçäk gepleşiklerde amerikan prezidenti Barak Obama tarapyndan berlen duýduryşlara garamazdan, Erdogan özüniň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada garşy ähli söweşijileri, şol sanda jyhadçylary-da, goldamagy dowam etdirdi.
Siriýa, Assadyň ykbaly, "Yslam döwleti" atly topara jogap bermek we siriýaly kürtler baradaky garaýyşlar hakda Birleşen Ştatlar bilen Türkiýäniň arasyndaky dartgynlylyk dowam etdi. 2015-nji ýylyň 7-nji iýunynda geçen saýlawlarda Erdoganyň "Adalat we galkynyş" partiýasy köplük sesi almagy başarmansoň, türk hökümeti "Yslam döwletine" garşy operasiýalar üçin Injirlik howa bazasyny Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky ýaranlyga açmak kararyna geldi.
Köp synçylar bu Türkiýäniň Günbatar bilen bolan gatnaşygynda öwrülişik nokady bolar diýip pikir etdiler. Ýöne bu uzaga çekmedi. Türkiýe gadagan edilen we Birleşen Ştatlar, şeýle hem Ýewropa Bileleşigi tarapyndan terroristik gurama diýlip ykarar edilýän "Kürdüstanyň işçiler partiýasy" (PKK) garşy söweşe täzeden başlady. Şol bir wagtyň özünde-de howa bazasy Injirligi "Yslam döwleti" atly topara garşy [harby] operasiýalara açdy.
Erdoganyň Siriýa baradaky syýasaty
Amerika tarapyndan terroristik gurama diýlip, ykrar edilmeýän we Waşingtonyň "Yslam döwletine" garşy strategiýasynda esasy rol oýnaýan siriýanyň kürt topary PYD we onuň harby ganaty YPG barada hem Ankaranyň garaýyşlary has gatady. Erdogan PYD bilen PKK-nyň arasynda tapawut ýok, hiç kim "bir terrorist gowy, beýlekisi erbet" diýip bilmez. Haýsydyr bir terroristik gurama "Yslam döwletine" garşy söweşýär diýip, oňa kanunylyk berip bolmaz diýdi.
Erdogan Birleşen Ştatlar bilen Günbatardan özi bilen ylalaşmagy sorady. Amerika bolsa tersine, "Yslam döwletine" garşy söweşde siriýaly kürtlere berýän goldawyny Injirlikde alnyp barylýan operasiýalar arkaly güýçlendirdi. Başga sözler bilen aýdanyňda, Erdogan PYD/YPG-ni terroristik guramalar diýip ýazgarýarka, Birleşen Ştatlar şol toparlara türk topragyndan howadan berýän kömegini ýaýbaňlandyrdy.
Erdoganyň Siriýa baradaky syýasaty türk jemgyýetçiligi tarapyndan asla halananok. Serhediň aňrysyndaky krizis giň gerimli graždanlyk urşuna ýazyp, millionlarça siriýaly pena gözläp Türkiýä gelende, muňa Erdoganyň Siriýa boýunça alyp baran syýasaty jogapkär edilip görkezildi. Erdogan çet ýurtly liderleri, şol sanda Siriýanyň prezidenti Assady, Müsüriň lideri Abdel Fattah al-Sisini, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuny günäkärläp, saýlawçylaryň bu ugurdaky pikirlerini ökdelik bilen üýtgetdi. Ýurdy dünýewiler bilen konserwatiwler, alewiler bilen sünnüler, türkler bilen kürtler diýip bölmek bilen, Erdogan her bir halatda dürli toparlaryň agzyny alardyp, höküm sürmegi başardy.
PKK bilen aradaky uruş, "Yslam döwletiniň" Türkiýäniň içindäki obýektleri bombalamagy-da ýurduň içki meseleleriniň üstüne urna boldy. "Yslam döwleti" ilki 2015-nji iýun saýlawlaryndan öň we olardan soňra hem kürtleri nyşana aldy. Ondan soňra ýanwar aýynda Sultanahmetde turistlere hüjüm etdi. Başa barmadyk harby döwlet agdarylyşygyndan iki hepde öň, 29-njy iýunda, Stambulyň Atatürk aeroportunda bomba partlap, ençeme adam öldi.
“Amerika ýatyr...”
Türkiýäniň ozal hem berk bolmadyk düzgüni 15-nji iýuldan bäri gitdigiçe gowşamak bilen. Erdogan indi hem içerde, hem regional derejede uly kararlara gelmeli. Gelinmeli ilkinji karar onuň demokratik institusiýalara, oppozision toparlara haçana çenli basyş etjekdigi. Ol bu ýoly dowam etdirse, Türkiýäniň ykdysady we syýasy taýdan peselmegine we ýurdy mundan hem beter durnuksyzlyga getirmegi mümkin.
Görnüşine görä, Erdogan aşa gaharda, ilkinji nobatda hem başa barmadyk döwlet agdarylyşygyndan soňra Türkiýäniň graždan häkimiýetlerine duýgudaşlyk etmänligi üçin Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa Bileleşigine gaharda. Döwlet mediasynda we hökümet ministrleri tarapyndan açyk, häli-şindi diýen ýaly döwleti agdarmaga edilen synanyşygyň aňyrsynda Amerika ýatyr diýilmegi, Türkiýe bilen Günbataryň aragatnaşygynyň dartgynlydygyny görkezýär. Türkiýäniň Amerika garşy we Günbatara garşy ritorikany haçana çenli dowam etdirip, Birleşen Ştatlar we Ýewropa bilen ýaranlykda galjakdygy belli däl. Güleniň Pensilwaniýada bolmagynyň hem gatnaşyklary kynlaşdyrýandygy şübhesiz.
Gülen ekstradisiýa edilmese, Erdogan ýüzüni Waşington bilen Brýusseliň deregine Moskwa bilen Tährana öwrermikä? Orsýet bilen Eýran Günbataryň ýerini, dogrudanam, dolduryp bilermi? Erdogan, dogrudanam, Türkiýäniň ýüzlerçe ýyllap Günbatar bilen bolan baglaryny we NATO bilen bolan 70 ýyllyk taryhyny goparyp taşlarmyka? Bu günler Türkiýäniň telewideniýesiniň habarlarynda we çaýhanalarda häli-şindi berilýän soraglar, ine, şular.


text:
Müsüriň prezidenti Mohammad Mursi öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan kanunyny ýatyrdy. Emma, onuň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, ýurduň täze konstitusiýasynyň dawaly taslamasy boýunça referendum gaýra süýşürilmez.
Müsürde oppozisiýa kanunyň ýatyrylmagyny we konstitusiýa boýunça referendumyň yza süýşürilmegini talap edýärdi.
Mursiniň kanuny ýatyrmak baradaky netijesi, onuň ýurtdaky syýasy krizisi soňlamak üçin hödürlän “milli dialogundan” soň mälim edildi. Emma, şenbe güni geçirilen gepleşikler ýurduň käbir oppozisiýa toparlary tarapyndan boýkot edilipdi.
22-nji noýabrda prezident Mursi öz ygtyýarlyklaryny artdyrýan kanuny kabul edenden soň, ýurtda tolgunşyklar başlanypdy. Bularyň netijesinde ölenler hem boldy.
Konstitusiýanyň taslamasy baradaky referendum 15-nji dekabrda geçirilmeli.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amensty International” guramasy Aşgabadyň demirgazygyndaky Çoganly daçalyklarynda ýüzlerçe adamyň jaýlarynyň ýumrulmagy bilen baglylykda gyssagly herekete geçmäge çagyrýan beýanat ýaýratdy.
Düýbi Londonda ýerleşýän gurama Türkmenistanyň prezidentiniň adyna hat ýazyp, onda Çoganlydaky we Aşgabadyň beýleki sebitlerindäki ýaşaýjylary göçüp gitmäge mejbur etmegi togtatmaga; jaýlary ýykylanlara degişli kompensasiýalary tölemäge, zerur bolan halatynda täze ýaşaýyş jaý ýeri bilen üpjün etmäge çagyryş etmek soralýar.
Şeýle-de, 24-nji aprelde çap edilen çagyryşda jaýlary ýykmak işleriniň halkara standartlary esasynda amala aşyrylmagyna; jaýlary ýumrulan ýaşaýjylaryň hiç hili basyş edilmezden öz nägileligini bildirip bilmegi üçin türkmen lideriniň adyna çagyryş etmek soralýar.
“Amensty International” guramasy türkmen häkimiýetleriň, ýaşaýjylaryň bildirýän nägililigine garamazdan, jaýlary ýumurmak işlerini dowam etdirýändiklerine ünsi çekýär.
Şeýle-de, düýbi Londonda ýerleşýän bu gurama Çoganlyda alnyp barylýan jaý ýykmalaryň adamlary bir ýerden beýleki ýerä göçürmek baradaky halkara hukuk standartlaryna gabat gelmeýändigini nygtaýar.
“Amensty International” hökümete degişli däl gurama bolup, ol dünýä boýunça adam hukuklarynyň berjaý edilmegine gözegçilik edýär. Ol 1961-nji ýylda Britaniýada esaslandyryldy.


text:
Şäher administrasiýasynyň korrupsiýa garşy göreş bölüminiň başlygy Oleg Nowikow bu barlag işlerini özi alyp barýar we onuň netijelerine uly umyt baglaýar.
Nowikow çinownikleri ýalany aňlaýan detektorda barlamak çäreleriniň meýletin esasda geçirilýändigini, ýöne kimdir-biriniň arassa işlemeýändigine müňkürlik edilen halatynda, oňa şu detektoryň barlagyndan geçmekligiň maslahat berilýändigini aýtdy.
“Şular ýaly barlagyň ýola goýuljakdygy barada gürrüň ýaýranda, elbetde, başda adamlar muňa haýbat atmak ýaly bir zat hökmünde garap, muny ynamsyzlyk bilen kabul edipdiler. Ýöne soňra biz hakykatdanam bu boýunça bölüm döredip, enjamlary satyn alyp, adamlary barlagdan geçirip başladyk welin, işgärleriň arasynda özboluşly bir gorky we nägilelik peýda boldy” diýip, Nowikow aýdýar.
Nowikowyň aýtmagyna görä, barlagdan ýüz öwrenlerem köp bolupdyr. “Elbetde, bu barlaglar meýletin esasda geçirilýär. Ýöne her bir guramanyň öz düzgüniniň bardygyna görä, her bir adam muny göz öňünde tutmaly bolýar”.
Ýaýrap başlady
Orsýetiň hökümet guramalarynda we hukuk goraýjy edaralarynda resmileri şular ýaly detektoryň barlagyndan geçirmek çäreleri indi kem-kem göze ilip başlady.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginde düýpli reforma geçirmek boýunça prezident Dmitriý Medwedewiň şu ýylyň başynda öňe süren planlary hukuk goraýjy organlarda işgärleri ýalany aňlaýan detektorda barlamak çärelerini-de göz öňünde tutýar.
Şu aýyň başynda Içeri işler ministrliginiň alty sany ýokary derejeli resmisiniň wezipesinden boşadylmagyna hem hut şu ýalany aňlaýan detektorda geçirilen barlaglaryň sebäp bolandygy habar berildi.
Bu wakanyň yzy bilen içeri işler ministri Raşid Nurgaliýew žurnalistlere beren interwýusynda özüniň-de şeýle detektoryň barlagyndan üstünlikli geçendigini aýtdy.
Orsýetiň käbir hususy kompaniýalary-da şeýle detektorlary indi yzygiderli ulanyp gelýärler. Moskwanyň şäher administrasiýasy hem ýakynda bu şäheriň ähli resmi guramalarynda işleýän çinownikleri ýalany aňlaýan detektordan geçirmekligi göz öňünde tutýandygyny mälim etdi.
Ýöne döwletiň býurokrat çinowniklerini detektoryň barlagyndan geçirmek ugrundaky tagallalar mundan ozal kän bir netije bermändi. Ýokary wezipeli çinownikleri şeýle barlagdan geçirmekligi göz öňünde tutýan kanunyň taslamasy Orsýetiň Dumasynyň garamagyna 2009-njy ýylda hödürlenilipdi. Emma taslama kanun görnüşinde barybir kabul edilmedi.
Kanuny esas barmy?
Düýbi Orsýetiň Tatarstan Respublikasynyň Kazan şäherinde ýerleşýän, ynsan hukuklaryny goraýjy «Agora» merkeziniň başlygy Pawel Çikow Orsýetdäki şu ýagdaýyň hem belli bir derejede alada döredýändigini aýtdy.
Oleg Nowikow Kazanda işleýän resmi Roman Fatkhutdinowy barlagdan geçirýär.
“Orsýetde ýalany aňlaýan detektoryň aktiw ulanylyp başlanandygyna-da garamazdan, kanuny nukdaýnazardan onuň kanunçylyk statusy asla düzgünleşdirilmedik. Ýagny, şeýle barlaglaryň düzgünini göz öňünde tutýan ýa-da ony beýan edýän hiç hili kanun ýok. Ýa-da şeýle barlagy geçirýän poligrafologyň çykarýan netijeleriniň nähili ýuridiki ýa-da beýleki güýjüniň bardygyny düşündirýän kanunlaram ýok” diýip Çikow ýagdaýa baha berdi.
Ýöne çinownikleriň we işgärleriň arassalygyny barlamaklygy göz öňünde tutýan bu täze çäreleriň kanun taýdan esaslandyrylmandygyna garamazdan, Tatarstan Respublikasynyň Kazan şäheriniň administrasiýasy öz işgärlerini ýalany aňlaýan detektoryň barlagyndan geçirmekligi dowam etdirýär.
Bu barlaglaryň näderejede “meýletin esasda geçirilýändigi” hem uly sorag astynda bolmagynda galýar. Şäher administrasiýasynyň bölüm müdiri Nowikow detektoryň görkezen ýaramaz görkezijileri netijesinde eýýäm birnäçe resminiň wezipesinden boşadylandygyny hem aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, wezipesinden boşadylan şol resmileriň hatarynda şäher administrasiýasynyň ýer meseleleri boýunça komitetiniň başlygynyň orunbasary we emläk meseleleri boýunça komitetiniň başlygy-da bar.