text:
Aşgabat, 26-njy dekabr. «Türkmenportal».
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow yň gatnaşmagynda “Berkarar” söwda-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasy geçirildi. Ol sebitimizdäki iň iri söwda merkezi bolup, ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan bina edildi.
Şu gün merkez özüniň ilkinji myhmanlaryny kabul etdi. Onuň şu pursatdan başlap, paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň we myhmanlarynyň hemişe gelýän ýerine öwrüljekdigine ikirjiňlenmeýäris.
Merkezi gurmak üçin bölünip berlen ýer böleginiň umumy meýdany, onuň abadanlaşdyrylan ýanaşyk çäklerini hasaba alanyňda, 17,5 gektardan ybaratdyr. Bu 12 gatly işewürlik merkezi dört gatly söwda-dynç alyş merkezi bilen bir bitewi binany emele getiripdir. Binanyň ýanynda 1300 ulaga niýetlenen üsti telärli duralga bar. Merkeziň ýanaşyk ýerinde dynç alyş üçin ähli amatlyklary özünde jemleýän suw çüwdürimler toplumy bolan seýilgäh zolagyny gurmak meýilleşdirilipdir (Şertnamanyň umumy möçberi 541 500 000 manada barabar).
Merkeziň birinji we ikinji gatlarynda 340-dan gowrak dükany bolan söwda ulgamy ýerleşýär.
Onuň üçünji we dördünji gatlarynda birnäçe restoranlar, naharhanalar, çaýhanalar hereket edýär. Mundan başga-da, merkezde örän köp görnüşli oýun enjamlary bolan çagalar üçin zal, buzly meýdança, bouling merkezi, tomaşaçylaryň ýaş aýratynlyklary esasynda enjamlaşdyrylan birnäçe kinoteatrlar bar.
Umuman aýdanyňda, 140 müň inedördül meýdany bolan söwda merkezindäki dürli harytlaryň söwdasy üçin niýetlenen 340-dan gowrak dükanlar öz gapylaryny giňden açdylar. Olaryň hatarynda dünýäniň öňdebaryjy we saýlama önüm öndürijileri hasaplanýan Valentino, Ravazollo, Mango, Tom Tailor, Levis, Adidas, Nike, Loreal, Svarovskiý, Apple, Vertu, Rolleх ýalylar bar.
Söwda bölüminde dürli öwüşginli matalary, ýüpek, mahmal lybaslary, milli nagyşlar bilen bezelen beýleki egin-eşikleri hödürleýän “Owadan” dükany ünsüňi özüne çekýär. Onuň golaýynda “Joma” ispan firmasynyň sport harytlar dükany ýerleşýär. Bu ýerde göni önüm öndürijiden getirilen iň täze harytlar –sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanmak üçin ýörite lybaslar bar.
Körpeleriň ene-atalary “Сoссodrillo” polýak kompaniýasynyň çagalar egin-eşigi dükanynyň hödürleýän harytlaryna uly gyzyklanma bildirseler gerek, zenan we erkek adamlar üçin geýim-eşikler “Нaus of brands” dükanyndan, “Franсesсo Markoni” dükanyndan bolsa belli söwda kysymynyň italýan gaýyş torbalaryny satyn almak bolar.
Belli “Levi’s” firmasynyň jinsi önümleri—köýnekler, sport lybaslary we häzirkizaman ýaşlarynyň geýmegi halaýan köpsanly beýleki egin-eşiklerini satyn almak bolýar.
Soňra “Gül ýüpek” egin-eşikler dükany ýerleşýär, bu ýerde nemes dizaýnerleriniň “Fashion” işewür lybaslarynyň görnüşleri, türk öndürijileriniň “Inсhi” nyşanly işewür lybaslary we zenan köýnekleri ilata hödürlenýär. “Unitet Соlors of Benetton” ýaly dünýäniň öňdebaryjy düzümleriniň zenanlar, erkek adamlar we çagalar üçin taýýarlanan geýimleriniň köp görnüşi bar.
Dürli biçüwdäki geýimleri taýýarlamaga niýetlenen matalaryň söwdasy guralýan dükan “Türkmen gözeli” diýlip atlandyrylypdyr. Şeýle hem onda Italiýanyň “Sassofono” dükanynyň dürli görnüşli önümleri bar. “Rozygül” dükanynyň tekjelerinde goýlan köp görnüşli sowgatlyklar bu ýere gelýänleriň ünsüni özüne çekýär.
“Villeroy & Boсh” derejedäki özboluşly gap-gaçlar gadymy döwürlerde imperatorlaryň we patyşalaryň ulanýan gaplaryny öndürmek bilen meşhurlygy gazanypdyrlar. Häzirki döwürde bu derejedäki gap-gaçlaryň dürli görnüşleri paýtagtymyzyň we ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň ilatyna elýeterli boldy. Dürli aýnadan öndürilen gap-gaç toplumlary baýramçylyk saçaklaryny bezeýär. Bu ýerde syrçaly we aýna gaplar, hrustal we faýans önümleri, aşhana gurallary hödürlenýär.
“Borsetta” dükany aýal-gyzlaryň köp gelýän ýerine öwrüler, bu ýerde zenan torbalarynyň, gaýyşdan ýasalan önümleriň dürli görnüşleri hödürlenýär. Onuň ýanynda ýerleşýän “Janita” dükanynda milli lybaslaryň däp bolan nagyşlary esasynda häzirki meýiller bilen utgaşyklykda türkmen moda ussatlary tarapyndan döredilen taýýar egin-eşikler satuwa çykarylýar.
Bu ýerde, birinji gatda ýerleşen “Kämil” atly kämil-market 7 müň inedördül meýdany eýeleýär.
Ikinji gatda dükanlardan başga-da kafe we restoranlar ýerleşýär, olarda dünýäniň halklarynyň dürli görnüşdäki aşhanasyna degişli dürli tagamlar hödürlenýär.
Üçünji gat - bu çagalar üçin niýetlenen häzirkizaman dynç alyş toplumy (4400 inedördül metr). Onuň düzümine körpeler üçin we ýetginjekler üçin oýun zolaklary girýär. Dürli görnüşli attraksionlaryň, oýun awtomatlarynyň möçberleri haýran galdyrýar, olary körpeler yhlas bilen öwrenýärler we toplumyň zallaryny özleriniň şadyýan sesleri bilen bezeýärler.
Şol ýerde 400 inedördül metrlik meýdanda buzly meýdança bar hem-de kinosöýüjiler üçin 60 orunlyk iki sany kino zal, 60 orunlyk 3D ölçegdäki bir kino zal, 5D ölçegli sekiz orunlyk we (VIP) sekiz orunlyk bir sany kino zal, bouling üçin jaý, häzirkizaman attraksionlary, zenanlar üçin gözellik salonlary, şeýle-de kafe hödürlenýär . Şeýle hem merkeziň düzümine fotostudiýalar, ykjam aragatnaşyk bölümleri, himiki usulda arassalaýyş, modaly lybaslary tikmek boýunça birnäçe bölüm, şeýle hem pul alyş-çalyş bölümi girýär. Bu ýerde bank kartlarynyň terminallary oturdylypdyr.
Gatlaryň arasynda basgançaklardan we eskalatorlardan başga-da, syn ediş we adaty liftler hereket edýär. Alyjylar üçin amatly bolar ýaly ýörite taksileriň hyzmaty hem göz öňünde tutulypdyr.
“Berkarar” söwda-dynç alyş merkezinde düşürilen ähli suratlary biziň fotoreportaž bölümçämizde görüp bilersiňiz.


c: text/html

text:
Şu gün Özbegistanyň Andijan regionynda bolan heläkçiligiň bäş ýyllygy bellenilýär. “Andijan gyrgynçylygy” diýlip atlandyrylýan şol wakada onlarça adam heläk bolupdy.
Mundan bäş ýyl ozal Andijanda hökümete garşy gurnalan proteste gatnaşan adamlara Özbegistanyň howpsuzlyk güýçleri hüjüm edipdi.
Şol adamlar yslamçy we seperatist hereketlere gatnaşanlykda aýyplanyp suda çekilýän 23 biznesmeniň azat edilmegini talap edip protest gurnapdylar.
Zenan we çagalaryň hem gatnaşanlygy aýdylýan şol demonstrasiýa 2005-nji ýylyň 13-nji maýynda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan hüjüm edilipdi.
Proteste gatnaşanlygy aýdylýan adamlar tarapyndan bir harby merkeze hüjüm edilenden soň bu harby çäräniň amala aşyrylanlygy aýdylýar.
Şol habarlarda aýdylmagyna görä, adamlar harby merkezdäki ýaraglary ele salyp, soňra şol biznesmenler bilen bir hatarda beýleki tussaglary türmeden azat edipdirler.
Resmi maglumatlarda şol çaknyşyklarda esgerler bilen bir hatarda jemi 187 adamyň heläk bolanlygy aýdylýar.
Emma oppozision toparlar we hukuk goraýjy guramalar şol günki wakada heläk bolanlaryň sanynyň ençeme ýüze barabardygyny habar berýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çarşenbe güni Ermenistan Birinji Jahan urşy ýyllarynda şol wagtky Osman imperiýasy tarapyndan öldürilen diýlip hasaplanylýan 1.5 million töweregi ermeni raýatynyň ölüminiň ýyl dönümini belläp geçýär.
Çarşenbe güni bu waka bilen baglanyşykly gurnaljak hatyra çäresine Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan we ermenileriň apostolik kelisesiniň ruhany lideri Karegin 2-nji hem gatnaşar diýlip garaşylýar.
Sişenbe güni agşam bu wakanyň ýyl dönüminiň hatyrasyna 5 müň töweregi adam Ýerewanyň köçelerinden ellerine fakel we şem göterip, ýöriş geçirdi.
1915-nji ýylda bolan bu gyrgynçylygy Ermenistanyň Osman imperiýasy tarapyndan “ermenilere garşy gurnalan genosid” diýip atlandyrýandygyna garamazdan, Türkiýäniň häkimiýetleri bu wakada ikitaraplaýyn çaknyşyklaryň bolandygyny öňe sürmek bilen, onuň bir millete garşy gurnalan bilkastlaýyn gyrgynçylyk bolmandygyny aýdýarlar.


text:
Fransiýaly ozalky belli aktrisa we haýwanlaryň hukugyny goraýjy Brijett Bardot Fransiýanyň sirkinde näsaglan iki sany pili öldürmek boýunça planlaşdyrylýan çäräniň amala aşyrylan halatynda, özüniň Orsýetiň raýatlagyny almak üçin ýüz tutmagynyň mümkindigi bilen duýduryş berdi.
Anna güni eden beýanatynda aktrisa Brijett Bardot inçekesel bilen kesellän Beýbi we Nepal atly pilleri halas etmek boýunça özüniň teklip eden taslamalaryna Fransiýanyň häkimiýetleriniň hiç hili reaksiýa bildirmeýändiklerini belläpdir.
Ýakynda Leon şäheriniň sudy jemgyýetçiligiň saglygy bilen baglanyşykly howpsuzlygy göz öňünde tutup, bu iki piliň medisina usuly arkaly öldürilmelidigi barada karar çykardy. Leon şäherinde bu pillere eýelik edýän sirkiň resmileri-de suduň bu kararyna garşy şikaýat suduna ýüz tutjakdyklaryny mälim etdiler.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde aktiwistler Ysraýylyň Gaza zolagynda alyp barýan operasiýalaryna garşy protest bildirdiler.
18-nji iýulda “Musulmanlar dogandyr” diýip atlandyrylan hereketiň çäginde 200 çemesi adam Bişkegiň “Gorkiý” seýilgähinde ýygnandylar.
Bu protestçileriň arasynda Gyrgyzystanyň öňki baş müftisi Çubak Hajy Jalilow, öňki ombudsman Tursunbaý Bakir-Ulu we aktiwist Myktybek Arstanbek dagylar bar.
Ysraýyl iki hepdä golaý wagt dowam eden howa we deňiz hüjümlerinden soň, 17-nji iýulda Gaza zolagyna ýerden operasiýalaryny başlatdy.
Ysraýylyň resmileri bu operasiýalaryň netijesinde Gaza zolagyndan Ysraýyla edilýän raketa hüjümlerini togtatmaga synanyşýandyklaryny aýdýarlar. Gaza zolagy “Hamas” söweşiji hereketiniň syýasy ganaty tarapyndan dolandyrylýar.


text:
Anna güni Belarusyň hökümeti Birleşen Ştatlaryň Belarusa garşy sanksiýalarynyň möhletini uzaltmak baradaky kararyny ýazgardy.
Bu wakanyň öňýany ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň gol çeken deklarasiýasynda Belarusyň käbir resmileriniň hereketleriniň “Birleşen Ştatlaryň milli howpsuzlygyna we daşary syýasatyna adaty bolmadyk we çakdanaşa uly howp abandyrmagyny dowam etdirýär” diýlip bellenipdir.
Deklarasiýanyň bu kesgitlemesi bolsa, Belarusyň resmilerine we kompaniýalaryna garşy sanksiýalaryň dowam etdirilmegine mümkinçilik berýär.
Belarusyň daşary işler ministri Andreý Sawinyh anna güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda muny “Waşingtonyň Belarusa bolan steorotip gatnaşygy” diýip atlandyrdy we muny tankyt etdi.


text:
Stambulyň merkezinde ýerleşýän märekeli Istiklal köçesinde adamlaryň başyny galdyrman, gözüni smart, ýagny ýeserje telefonlaryndan sowman öz ugruna geçip gitmegi adaty zat hasaplanýar.
Sosial ulgamlara şeýle bir öwrenişilipdir welin, arakesme wagtynda bir piwohanadaky ýerli sazanda oturyp, tweet ýazýar.
Onsoň Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň 30-njy martdaky ýerli saýlawlardan soňra Facebook we YouTube sosial ulgamlaryny gadagan etmek barada oýlanjakdygyny aýtmagy Stambulyň ilatyndan bolan ýaşlaryň oňat garşylamajakdygy geň zat däl.
"Men muňa begenemok, ýöne biziň bu barada edip bilýän zadymyz ýok" diýip, 21 ýaşly student Adam aýdýar.
Ol soňra hem: "Ýaşlar muňa ýalňyş diýýär, biz onuň yzyna alynmagyny isleýäris, ýöne üýtgän zat bolmaz" diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.
Erdogan Facebook bilen YouTube ulgamlaryny gadagan etmek baradaky niýetini hususy "ATV" telekanalyna beren interwýusynda
aýtdy.
Ýazgy
Munuň sebäbi premýer-ministr bilen onuň ýaranlarynyň arasynda bolup geçen gürrüňleriň audio ýazgylarynyň YouTube saýtynda peýda bolanlygy.
Erdogana degişlidigi aýdylýan bir wideoda ol öz ogly Bilala bir milliard dollara deň puly gizlemegi ündeýär
.
Erdogan bu ýazgylaryň toslamadygyny, montaž edilendigini aýdyp, syýasy bäsdeşlerini özüni garalamak üçin sosial mediadan galp peýdalanmakda aýyplaýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu ýazgylar özüniň öňki syýasy ýarany, sürgün edilen syýasy lider Fethullah Gülen bilen onuň yzyna eýerlänler tarapynda dolandyrylýan "parallel döwletiň" edýän işi.
"Meniň aýdýanlaryma ynanyň, men we meniň dostlarym - olaryň hemmesi diýemok - öz niýetimizde berk durus. Biz bu milleti YouTube, Facebook we şuňa meňzeş zatlara pida edip bilmeris" diýip, Erdogan aýtdy.
Stambul uniwersitetiniň daşynda Beýazit meýdanynda 22 ýaşly geografiýa ugrundan okaýan student Buket Kaýa Erdogan baradaky ýazgylar hakdaky maglumatlary öz dostlary bilen Facebook arkaly paýlaşandygyny aýdýar. Onuň pikiriçe, agzalýan sosial ulgamlary ýapmak "samsyklyk" bolar.
"Meniň telewideniýä tomaşa etmäge wagtym ýok. Şol sebäpden ähli maglumatlary sosial mediadan alýaryn. Bular bolmasa, dostlarym gybatlary, habarlary, telefon ýazgylaryny sosial ulgamlaryň üsti bilen paýlaşmasalar, täzelikleri nireden alaýyn?" diýip Kaýa gürrüň berýär.
Ol soňra hem YouTube saýtynyň 2008-nji ýylda ýapylyp, 2010-njy ýylda suduň karary boýunça gaýtadan açylandygyna salgylanyp: "Ýapylsa-da, Türkiýe çykalga hökmünde täze ýollary tapar" diýýär.
Gözegçilik
Fewral aýynda YouTube ulgamynda ilkinji ýazgylar peýda bolup ugranynda, häkimiýet başyndaky "Adalat we Galkynyş" partiýasy döwletiň internetiň üstünden edýän kontrollygyny güýçlendirýän kanun kabul etdi. Bu kanun häkimiýetlere, suduň karary bolmazdan, websaýtlary ýapmaga ýol berýär.
Kanunyň kabul edilmegi Stambulda we Ankarada protestlere sebäp boldy.
30 ýaşly Ertan Sarygüliň aýtmagyna görä, YouTube we Facebook ulgamynyň gadagan edilmegi öten ýyl on müňlerçe adamyň "Taksim" meýdanynda ýygnanyp, geçiren demonstrasiýalaryndan has uly tolgunyşyklara getirer.
Ol: "Bu öňküden has uly bolar. Bular ýaly habarlary biz diňe sosial ulgamlardan alyp bilýäris" diýýär.
Erdoganyň ýarany prezident Abdullah Gül ineternet baradaky kanuna gol çekdi. Ýöne ol Facebook we YouTube ulgamlaryny gadagan edýän kanuna gol goýmajakdygyny aýdýar. Gül 7-nji martda žurnalistlere şeýle diýdi: "YouTube we Facebook ýaly platformalar bütindünýä platformalary. Olary ýapmak barada asla gürrüň hem bolup bilmez. Bir adamyň şahsy hukuklary bozulan halatynda häkimiýetler bular ýaly saýtlardaky [aýratyn] materiallary böwetläp bilýärler".


text:
Ýemeniň premýer-ministri Haled Bahah 1-nji awgustda Saud Arabystanyndan, bosgunlykdan Ýemeniň günorta port şäheri Adene dolanyp geldi.
Bahah ýurduň bosgunlykdaky hökümetiniň iýulda ýerli huti pitneçileri bilen söweş turaly bäri ýurduna dolanan iň uly resmisidir.
Aden aeroportundaky resmiler Bahahyň ýerli wagt bilen günortan gelendigini aýtdylar.
Saud Arabystanynyň telewideniýesi Ýemeniň wise-prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Bahah bilen bilelikde hökümet agzalarynyň ýene birnäçesiniň Adene gelendigini habar berdi.


text:
Gündogar Ukrainada uruşda ýüzlerçe mekdep ýumruldy, diýip “Human Rights Watch” (HRW) guramasy öňe süren bu sanyna konflikte gatnaşýan taraplaryň öz harby maksatlary üçin ulanan mekdepleriniň hem girýändigini 11-nji fewralda çap eden hasabatynda belleýär.
Uruşdan soň abat galan mekdepler käte howpy şertlerde, käte hyryn-dykyn ýagdaýda ulanylýar, şol bir wagtda-da çagalaryň ençemesi mekdebe düýpden gatnamazlyga mejbur boldy, diýlip hasabatda bellenýär.
HRW konfliktäki taraplary, ýagny hökümet güýçlerini we orsýetçi gozgalaňçylary çagalaryň howpsuzlygyny goramaga, olaryň bilim elýeterliligini üpjün etmäge we mekdepleriň harby maksatlar üçin ulanylmagynyň öňüni almaga çagyrdy.
HRW guramasy 42 mekdebe sapar edip, mekdep okuwçylary, mugallymlar we şaýatlar bilen geçiren söhbetdeşlikleriniň netijesinde mekdeplere hem hökümetiň gözegçiligindäki, hem-de separatistleriň gözegçiligindäki giňişliklerde hüjüm edilendigini hasaba alypdyr.


text:
Şu gün Kanadanyň Wankuwer şäherinde gyşky olimpiýa oýunlary açylýar.
Bu olimpiýa oýunlarynyň açylmazynyň öňýanyndaky günlerde peýda bolan garaşylmadyk maýyl howa we ýagyş olimpiadanyň guramaçylarynda käbir aladalary döretdi.
Düýnki ýüz beren ýagşyň lyžadan typylýan baýyrdaky garlary belli bir derejede ýuwup aýyrmagy zerarly, guramaçylar bu baýyrlykdaky türgenleşik işlerini bes etdiler.
Ýöne sinoptikler şu gün bu regionda garyň ýagmagyna garaşylýandygyny habar berýärler. Hut şoňa görä-de, erkekleriň arasynda baýyrdan lyžaly typmak boýunça bäsleşigiň ozaldan planlaşdyrylyşy ýaly, şenbe güni öz möhletinde geçirilmegine garaşylýar.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat döwletiň ýyllyk býujetinde Eýranyň nebit girdejisine garaşlylygynyň kemeldilmegine aýratyn üns berlendigini aýtdy.
Mehr we ISNA habar gululklary tutuş býujetiň 368 milliard dollar çemesi boljagyny habar berdiler.
Ahmedinejat döwlet gaznasyna nebitden gelýän girdejilere garaşlylygy kemeltmek bilen nädip býujeti ýokarlandyryp boljagyny anyk aýtmady.
Eýranyň umumy girdejisiniň 80 prosent çemesi nebit söwdasyndan gelýär.
Eýranyň hökümeti harytlaryň bir toparyna döwlet subsidiýalaryny ýatyryp, gelýän 3-4 ýylda 100 milliard dollary tygşytlamakçy bolýar.


text:
Düýn Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi köpçülikleýin habar serişdeleri üçin press-reliz ýaýratdy. Onda soňky döwürde Orsýetiň köpçülikleýin habar serişdelerinde MTS mobil operatorynyň Türkmenistandaky işleriniň togtadylandygy bilen bagly esassyz maglumatlaryň peýda bolandygy aýdylýar.
Press-relizde bu soňky maglumatlaryň hakykata laýyk gelmeýändigi we MTS-iň türkmen tarapy bilen gatnaşyklarynyň mazmunyny ýoýýandygy bellenipdir. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi MTS-iň işleriniň togtadylmagynyň onuň 5 ýyllyk ylalaşygynyň möhletiniň tamamlanmagy bilen baglydygyny öňe sürýär.
Bu resmi dokumende türkmen tarapynyň MTS bilen bagly ähli hukuk şertlerini ýerine ýetirendigi aýdylýar we MTS-iň Türkmenistandaky işleriniň bes edilmegi baradaky kararyň kanunalaýyk we ýuridiki esaslydygy bellenýär.
21-nji dekabrda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistandaky işleri togtadylypdy. Düýn MTS kompaniýasy bu iş bilen baglanyşykly Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligini Halkara arbitraž suduna berendigini mälim edip, resmi beýanat ýaýratdy. Düýn MTS kompaniýasy bu mesele boýunça Moskwada metbugat konferensiýasyny hem geçirdi.


text:
Azatlyk Radiosynda Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň sosial-durmuş şertleri barada maglumatlar berlenden soň, bu etrabyň ýollarynyň birnäçesinde bejeriş işleriniň geçirilip başlanandygy habar berilýär.
Ýatladyp geçsek, bu etrap 2016-njy ýylyň 8-nji ýanwarynda geçirilen hökümet maslahatynda ýurtdaky iň gowy etrap diýlip yglan edilip, 1 million amerikan dollary bilen sylaglandy.
Emma käbir ýaşaýjylar bu etrapda sosial-durmuş şertleriň ýaramazdygyny, işsizligiň ýokary derejededigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy etrabyň ýollarynda amala aşyrylýan bejeriş işleri barada habarçysy Röwşen Çaryýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Kaliforniýadaky, Ohaýadaky we ýene birnäçe ştatyndaky metjitler musulmanlara ýurdy terk etmek ýa-da genoside, gyrgynçylyga uçramak duýduryşyny berýän ýigrenç hatlaryny alýandyklaryny habar berýär.
Polisiýa gelen hatlaryň ählisiniň elde ýazylan we «Şeýtanyň zürýatlaryna» gönükdirilen hatyň fotonusgasydygyny aýdýar.
Amerikan-yslam gatnaşyklary geňeşi, ABŞ-nyň esasy raýat azatlyklary toparlarynyň biri FBI-niň, Federal derňew býurosynyň derňew geçirmegini sorady.
Emma FBI bu haýbatlaryň, öjükdiriji we elhenç bolsa-da, häzirki pursatda derňew geçirer ýaly anyk wehim salmaýandygyny aýtdy.
Ol hatlarda, beýleki zatlaryň arasynda, saýlanan prezident Donald Trampyň musulmanlara Hitleriň ýewreýlere eden zadyny etjekdigi aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň polisiýasy soňky hepdeler ýurtda ýigrenç jenaýatlarynyň we jynsy esasdaky süýkenmeleriň artandygyny habar berdi.


text:
Türkmenistanyň Şekillendiriş sungaty muzeýiniň sergi zalynda martyň 16-dan 23-i aralygynda “Zenanlaryň keşbiniň sungat we fotosuratlar arkaly beýan edilişi” atly sergi gurnaldy. Sergini ýurduň Medeniýet ministrligi hem-de ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy bilelikde gurnady. Onda türkmen hudožnikleriniň we fotožurnalistleriniň 100-e golaý işi ýerleşdirildi.
Aşgabadyň 2-nji Sazçylyk sungat mekdebiniň okuwçylarynyň çykyşlary bilen açylan bu sergä dürli ýaşdaky tomaşaçylar geldiler.
ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň medeniýet bölüminiň başlygy Kortneý Doggartyň Azatlyk Radiosyna beren gürrüňine görä, bu sergini gurnamak ideýasy ABŞ-nyň Nýu-Ýork ştatynyň Oswego döwlet uniwersitetiniň taryh fakultetiniň professory doktor Geraldin Forbsyň sungat eserleriniň höwesinden döräpdir.
“Onuň käbir häzirki işlerindäki fotosuratlary aýallaryň dürli döwürlere degişli durmuşyny öwrenmäge mümkinçilik berýär” diýip, Kortneý aýdýar. “Şol sebäpden hem bu sungat eserlerini synlamak we eserlerdäki aýallaryň durmuşyny öwrenmek üçin sergi gurnamak barada bizde ajaýyp pikir döredi”.
Kortneý Doggart bu sergini gurnamakda türkmen hökümeti bilen ýakyn hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçiligiň dörändigini aýtdy.
“Bu ýerde sergi üçin ulanar ýaly ajaýyp türkmen sungaty we gadymy sungat eserleri bar. Bu sergini gurnamaklygyň özi türkmen hökümeti, hususan-da şekillendiriş muzeýi bilen ilçihananyň arasyndaky şowly hyzmatdaşlygyň mysaly boldy” diýip, Kortneý belleýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy türkmen suratkeşleriniň işleriniň aýallaryň taryhyny şöhlelendirişine baha bermek üçin doktor Geraldin Forbsy Türkmenistana çagyrdy. Doktor Forbs martyň 11-nden 17-si aralygynda şekillendiriş sungaty baradaky leksiýalary bilen Aşgabatda çykyş etdi.
“Bu gadymy döwre degişli ajaýyp žiwopis eserleriniň, fotosuratlaryň we arheologiki tapyndylaryň ajaýyp sergisi boldy” diýip, doktor Geraldin Forbs aýallaryň taryhyna bagyşlanyp gurnalan bu serginiň özünde galdyran täsiri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
1987-nji ýylda ABŞ-nyň Kongresi ýurduň taryhyna we häzirki zaman jemgyýetine zenanlaryň goşan goşandy üçin mart aýyny Zenanlar taryhynyň aýy diýip yglan edipdi. Şondan bäri ABŞ-nyň dürli ýurtlardaky ilçihanalary her ýylyň mart aýynda dürli çäreler bilen Zenanlaryň taryhynyň aýyny belläp geçýärler.


text:
Legatum institutynyň baýlyk we abadançylyk indeksiniň 2010-njy ýyl boýunça hasabatynda
Merkezi Aziýa we Gündogar Ýewropanyň köp ýurtlarynyň saglyk we bilim programmalarynyň gowudygy, ýöne olaryň dolandyrylyşynyň ýaramazdygy, korrupsiýa derejesiniň barha ýokarlap, halkyň döwlete bolan ynamynyň gitdigiçe aşaklaýanlygy aýdylýar.
Britaniýada ýerleşýän Legatum institutynyň barlag we programma analitigi Jiehae Çoý ýagdaýy şeýle düşündirýär: “Bu ýurtlaryň köpüsinde saglygy goraýyş we bilim güýçli, ýöne dolandyryş pes. Bularda üpjünçiligi ýokarlandyrýan saglyk we bilim. Olary peseldýän-de dolandyryş ýagdaýynyň gowşakdygy, korrupsiýa, sud häkimiýetlerine ýa saýlawlara ýeterlik ynam edilmeýänligi, şeýle hem işi netijesiz, gümürtik hökümetler”.
Indekse ölçeg bolup hyzmat eden ugurlar - ykdysadyýet, iş mümkinçilikleri, dolandyryş, bilim, saglygy goraýyş, howpsuzlyk we şahsy erkinlikler we sosial baýlyk. Indeksde barlanan ýurtlaryň jemi sany 110. Türkmenistandaky barlag mümkinçilikleriniň çäkli bolmagy sebäpli, bu ýurt hasabata girizilmedi.
60-njy orundan aşakda ýerleşýän ýurtlaryň hemmesi öten ýylky ornundan ýene aşaklapdyrlar. Mysal üçin Orsýet 62-den 63-nji, Ukraina-da 63-den 69-njy orna geçipdir. Öten ýyl 107-nji orunda bolan Pakistan indi 109-njy orunda dur. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň gepleşik berýän 10 ýurdunyň içinde iň uly özgerişi başdan geçiren Özbegistan. Ol 65-nji orundan 76-njy orna gelipdir. Halkyň razylygy
Legatum institutynyň ýokary derejeli işgäri Aşleý Lenihanyň aýtmagyna görä, käbir ýurtlarda aşaklama sebäp bolan zat ykdysadyýetiň pese düşmegi. Ýöne pul ähli meseläniň çözgüdi däl. Mysal üçin, global maliýe krizisinden agyr zyýan çeken Irlandiýa bilen Islandiýa 110 ýurduň arasynda 11-nji we 12-nji orunlary eýeleýärler. Muňa sebäp bolýan – ýokary derejedäki şahsy erkinlik, bilim, saglygy goraýyş we oňat doladyryş.
“Biziň gelen netijelerimiz boýunça, adamlaryň şat durmuşyna täsir edýän maddy üpjünçilikden daşgary, halkyň umumy ýagdaýdan razydygy-da, ykdysady ösüşi ilerledýär. Ilat baýlyga we abadançylyga hemme taraplaýyn çemeleşse, olaryň gelejekde işiniň oňuna bolmak mümkinçiligi hem artýar” diýip, Legatum institutynyň ýokary derejeli işgäri A.Lenihan belleýär.
Onuň aýtmagyna görä, käbir ýurtlarda ykdysady ösüş ýokary bolsa-da, adamlaryň özlerini bagtyýar duýmagyna başga faktorlar zyýan ýetirýär. “Biziň gelen netijelerimize görä, Braziliýa, Orsýet, Hindistan we Hytaý ýaly ýurtlar üçin ýeke ykdysady ösüş ýeterlik däl. Hemmetaraplaýyn üpjünçilik babatda aýdanyňda, bu ýurtlaryň tutuş içerki önümi artsa-da, saglygy goraýyş, bilim, şahsy erkinlik we howpsuzyk ýaly zatlarda bar bolan kemçilikler olaryň derejesini peseldýär” diýip, Lenihan aýdýar.
Indeksde gelnen netijeleriň ýene biri-de - Ýewropada-da gündogar bilen günbataryň hem-de demirgazyk bilen günortanyň arasyndaky tapawutlaryň barha artýanlygy.


text:
Mälim bolşy ýaly aýdym-sazyň rep ugrunyň liriki, “underground”, ýagny agalyk ediji ideologiýa garşy protest duýgusyny beýan edýän sungat ýaly görnüşleri bar.
Eýsem, rep aýdymçylary näme maksat bilen aýdym-sazyň bu ugruny saýlap alýarlar?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, häzirki wagt Çehiýanyň paýtagty Pragada ýaşaýan gyrgyzystanly rep aýdymçysy Kg Boy, ýagny Marat Musakanow bilen söhbetdeş boldy. Ol öz söhbetdeşliginde rep aýdymlaryna bolan gyzyklanmasynyň çagalykdan başlandygyny we 7-nji synpdan bäri rep eserlerini döredýändigini aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Marat, rep sungatyny saýlap almagyňyzyň sebäbi näme?
Marat Musakanow: Men çagalykdan bäri aýdym-sazyň rep ugry bilen gyzyklanýardym. 7-nji synpdan başlap hem repiň tekstlerini, ýagny sözlerini ýazyp başladym. Şeýle-de, men beýleki aýdymlary hem diňleýärdim. Meselem, pop, jazz, hip-hop aýdymlaryny hem diňleýärdim. Ýöne beýleki aýdymlara garanyňda rep sungaty meni has-da gyzyklandyrdy.
Meselem, repi okaýyşlary. Bilşiňiz ýaly, rep aýdymçylary aýdym aýtmaýarlar. Olar teksti okaýarlar. Ýagny, meni rep aýdymçylaryň nädip diksiýanyň üstünde işleýşi gyzyklandyrýardy. Şeýle-de, rep aýdymlarynda beýleki aýdymlara garanyňda has köp maglumat berilýär, bir zatlar aýtmaga synanyşylýar. Şu zatlar hem meniň göwnüme gaty ýaraýardy. Ynha, şondan soň hem men rep aýdym-sazyna has köp üns berip başladym.
Azatlyk Radiosy: Siz rep aýdymlarynyň mazmunynda beýleki aýdymlara garanyňda diňleýjilere has köp maglumat berilýär diýdiňiz, şol maglumatlar nämelerden ybarat?
Marat Musakanow: Meniň diýjek bolýanym, beýleki aýdymlaryň sözleri ýazylanda dört setir ýa-da alty setir we şuňa meňzeş görnüşde ýazylýar. Emma rep okanyňda, ýagny repiň sözlerini ýazanyňda çäklendirme ýok. Repiň sözlerini her kim, öz isleýşi ýaly, 20 setir edip hem ýazyp bilýär, 30 setir edip hem ýazyp bilýär. Şeýlelikde adamlara aýtmak isleýän ýa-da gürrüň bermek isleýän zadyňy düşündirmäge has köp wagtyň bolýar.
Azatlyk Radiosy: Marat, siziň pikiriňizçe, rep aýdym-sazy beýleki aýdym-sazlardan haýsy aýratynlyklary bilen tapawutlanýar?
Cehiýanyň paýtagty Pragada ýaşaýan gyrgyz rep aýdymçysy Marat Musakanow
Marat Musakanow: Esasy tapawut repde aýdym aýdylmaýarda, repiň, ýagny düzülen goşgynyň sözleri okalýar. Aýdym-sazyň beýleki ugurlarynda bolsa goşgynyň sözleri okalmaýarda, aýdym edip aýdylýar. Şeýle-de, repiň birnäçe ugurlary bar. Meselem, lirika, “underground” ýaly ugurlary bar. Rep, umuman, bu ugurlary bilen hem aýdym-sazyň beýleki ugurlaryndan tapawutlanýar.
Azatlyk Radiosy: Meselem, repiň liriki we “underground”, ýagny agalyk ediji ideologiýa garşy protest duýgusyny beýan edýän ugurlary biri-birinden ýene nähili aýratynlyklary bilen tapawutlanýarlar?
Marat Musakanow: Repiň liriki ugrunda, esasan-da söýgi temalaryny öz içine alýan eserler, ýagny goşgular aýdylýar. “Underground” görnüşinde bolsa belli bir derejede nägilelik, protest pikirli garaýyşlar beýan edilýär. Hatda kähalatlarda ýaramaz sözler hem aýdylýar, onuň sazy hem beýlekilere seredeniňde has aýgytly bolýar.
Şeýle-de, repiň bu görnüşi gahar-gazap bilen aýdylýar. Onuň mazmunynda reperler islendik mesele boýunça nägile bolýan temalary barada öz närazylyklaryny aýan edip, şoňa protest bildirýärler. Meniň özüm repiň liriki görnüşini has gowy görýärin. Meniň ýazýan eserlerim hem, esasan, söýgi bilen baglanyşykly. Başgaça aýdanymda, gowy sözli rep eserlerini taýýarlaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaňky aýdyşyňyz ýaly, rep aýdym-sazy belli bir derejede bir mesele boýunça öz nägileligiňi aýan etmek, protest bildirmek üçin hem ulanylýar. Bu ýagdaý Gyrgyzystanda nähili?
Marat Musakanow: Gyrgyzystanda her dürli garaýyşlar bar. Meselem, repiň bu görnüşini uly höwes bilen diňleýänler hem bar, diňlemeýänler hem bar. Ýöne soňky ýyllarda ýaşlaryň köpüsi repiň bu görnüşini halaýarlarmyka diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Siziň gelejekki planlaryňyz nähili?
Marat Musakow: Men sungatymy dowam etdiresim gelýär. Şeýle-de, sungatymy diňe Çehiýada, Slowakiýada däl, eýse Ýewropanyň, dünýäniň beýleki ýurtlaryndaky rep aýdymçylary bilen hem birlikde rep aýdyp, ony has-da ösdüresim gelýär. Gyrgyz repini dünýä tanadasym gelýär. Häzirki wagtda meniň gyrgyz dilinde rep aýtmagymy sorap, birnäçe halkara konsertlerinden, bäsleşiklerinden çakylyklar gelýär. Men hem başardygymdan şol konsertlere, bäsleşiklere gatnaşmaga synanyşýaryn.


text:
Siriýanyň daşary işler ministri Siriýanyň hökümetiniň şu aýyň aýagynda Ženewada geçiriljek parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşmaga taýýardygyny, emma öňünden oňa gatnaşýan oppozisiýa toparlarynyň sanawyny görmelidigini aýdýar.
Döwlet eýeçiligindäki SANA habar gullugy Walid al-Moallemiň 9-njy ýanwarda Siriýanyň hökümeti «terrorçy» toparlaryň gepleşiklere gatnaşmaýandygyna göze ýetirmeli diýendigini habar berýär.
Muallem bu sözleri Damaskda BMG-niň wekili Staffan de Mistura bilen duşuşykda aýdypdyr.
Damaskdaky hökümet prezident Başar al-Assady agdarmak üçin göreşýänleriň ählisini terrorçy hasaplaýar.


text:
Anna güni Serbiýanyň häkimiýetleri BMG-niň Halkara sudunyň düýnki çykaran kararyna nägilelik bildirip, barybir özleriniň Kosowanyň garaşsyzlygynyň bikanun diýlip yglan edilmegi ugrunda göreşjekdiklerini mälim etdiler.
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Halkara sudy Kosowanyň 2008-nji ýylda birtaraplaýyn ýagdaýda öz garaşsyzlygyny yglan etmegine kanuny hereket hökmünde baha berip, karar çykardy.
Halkara sudunyň prezidenti Hisaşi Owada Kosowanyň öz garaşsyzlygyny birtaraplaýyn ýagdaýda yglan etmesiniň halkara kanunçylygyna garşy gelmeýändigini aýtdy.
Halkara sudy bu meselä Serbiýanyň hökümetiniň şikaýaty esasynda garady. Ýöne Serbiýanyň häkimiýetleri Halkara sudunyň bu karary bilen özleriniň ylalaşmaýandyklaryny aýdýarlar.
Serbiýanyň prezidenti Boris Tadiç indi bu meseläniň şu ýylyň sentýabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynda ara alnyp maslahatlaşylmagyna aýak direýär.


text:
Penşenbe güni “Fergana.ru” internet saýty özbegistanly ynsan hukuklaryny goraýjy belli aktiwist Ýelena Urlaýewanyň Namangan şäherinde tussag edilendigini habar berdi.
Bu saýtyň ýazmagyna görä, beýleki bir ýerli aktiwist Bahadyr Namazow Ýelena Urlaýewanyň özüne jaň edip, tussaghanada özüni organ işgärleriniň rehimsizlik bilen ýençýändiklerini habar beripdir.
Ýelena Urlaýewa Özbegistanda hukuk meseleleri boýunça iş alyp barýan hökümete degişli däl guramanyň ýolbaşçysy.
Mundan ozal hem ol Özbegistanda birnäçe gezek wagtlaýyn tussag edilipdi we ruhy keselhana-da ýerleşdirilipdi.


text:
Türkmen metbugaty ýurduň ýokary we ýörite orta okuw mekdeplerine resminamalaryň kabul edilip başlanandygyny, bu işiň iýul aýynyň 27-sine çenli dowam etjekdigini habar berýär.
Bu ýyl ýaşlary ýokary okuw mekdeplerine kabul etmek 31-nji iýul- 23-nji awgust aralygynda geçjek üç sany giriş synagy esasynda, ýokary okuw mekdepleriniň özünde geçiriler.
Türkmen metbugaty soňky iki ýylyň içinde ýurduň we daşary ýurtlaryň ýokary mekdeplerinde okaýan türkmen ýaşlarynyň sanynyň birnäçe esse artandygyny, şonuň ýaly-da iki sany ýokary okuw mekdebiniň, halkara gatnaşyklary institutynyň we Russiýanyň Gubkin adyndaky döwlet nebit we gaz uniwersitetiniň şahamçasynyň açylandygyny, ýurduň ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň birnäçesiniň girizilendigini habar berýär. Iň esasysy bolsa, türkmen metbugaty ýurduň lideriniň bilim resmileriniň öňünde ýokary mekdebe iň mynasyp ýaşlary seçip almak wezipesini goýandygyny nygtaýar.
Hakyky özgertmeler üçin näme etmeli?
Türkmenistanda iň mynysyp ýaşlary ýokary mekdeplere okuwa kabul etmek meselesiniň ýene bir gezek gün tertibine gelmegi, synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, post-sowet giňişligindäki ýurtlaryň aglabasynyň umumy syýasy-ykdysady ýagdaýy bilen bagly.
Bilim pudagyndaky korrupsiýanyň dowam etmegi, hakyky okajak ýaşlaryň ýerine käte maddy taýdan gurply adamlaryň çagalarynyň okuwa alynmagy we ýurduň ýokary bilimli kadrlarynyň arasynda hakyky bilimsiz adamlaryň köpelmegi, synçylaryň tassyklamagyna görä, 70 ýyl gowrak dowam eden sowet sistemasynyň bir netijesi bolup durýar.
Türkiýäniň Koç uniwersitetiniň professory Timur Hojanyň pikirine görä, Türkmenistandaky bilim problemalarynyň bir däl-de birnäçe sebäbiniň bolmagy mümkin. Ol döwletiň marksistik ykdysadyýetden bazar ykdysadyýetine geçiş döwründe hem ykdysadyýetde we beýleki pudaklarda öňki düzgünler esasynda hereket etmegi bu ugurdaky bökdençligiň bir sebäbi bolmagy ahmal diýen pikiri orta atýar. “Mysal üçin, Türkmenistanda okuwçylaryň, professorlaryň aýlyk gazançlary bazar ykdysadyýetiniň şertlerine laýyk derejede diýip aýdyp bolmaz. Bu olaryň eklenç üçin ýeterlik gazanjynyň ýokdugyny aňladýar. Şu sebäpden hem olaryň käsi maşgalasyny eklemek üçin parahorluga baş goşýar.”
Professor Timur Hojanyň pikirine görä, durmuşyň gymmatlamagy bilen ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlarynyň aýlyklarynyň arasynda deňagramlylyk bolmasa, bu ýagdaýyň bilim pudagyndaky korrupsiýany has-da artdyrmagy gaty mümkin.
Bu meselede çözgüt nirede?
Synçylar çözgüdiň ösen ýurtlaryň tejribesini öwrenmekdedigini aýdýarlar. Aýdaly, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, Ýewropa ýurtlarynda, ýa-da bolmasa Türkiýe, Eýran, Hindistan ýaly ýurtlarda ýokary mekdeplere hakyky okajak we öz bilimi hem işi bilen ýurduny güýçlendirjek ýaşlary seçip almak meselesi nähili çözüldi?
Resmi Aşgabadyň ýaýradýan habarlaryna görä, Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň daşary ýurtlaryň tejribelerini öwrenmekde belli bir iş edilýär. Ýöne synçylar bu işiň haýal barýandygyny, Nyýazow döwründe ýitirilen wagtyň öwezini dolmak hem bilimsiz galan ýaşlaryň has köpüsine deň mümkinçilik döretmek üçin häzir gaty aýgytly hereket etmelidigini aýdýarlar.
Türk professory Timur Hojanyň pikirine görä, bu meselede ilki edilmeli iş bilime goýberilýän döwlet býudžetiniň artdyrylmagy bolup durýar. “Ikinjiden bolsa, hususy uniwersitetleriň, mekdepleriň açylmagyna rugsat bermeli. Daşary ýurtlaryň tejribesinden görnüşine görä, hususy okuw jaýlary baý adamlaryň çagalaryny hem puly bilen okuwa kabul edýärler. Ýöne olar şol puluň hasabyna garyp ýa-da orta maşgalalaryň zehinli çagalaryny hem okuwa kabul edýärler we olaryň synagda gowy baha alanlaryna stipendiýa berýärler.” Eger şeýle edilse ýurtda hakyky okajak çagalara hem ýol açylýar we erteki gün hakyky bilim alan ýaşlar ýurda köp peýda getirýär diýip, professor Timur Hoja aýdýar.
Ýerli synçylaryň pikirlerine görä, Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryna hakyky okajak ýaşlaryň kabul edilmegi üçin ekzamenleri has adalatly geçirmegiň mehanizmasyny işläp düzmeli.
Ýewropaly türkmen mugallymynyň pikiri
Türkmen mekdeplerinde 16 ýyl işlän we häzir Ýewropada ýaşaýan öňki mugallym bu meselede Ýewropa ýurtlarynyň tejribesiniň örän peýdaly boljagyny aýdýar. Ol özüniň üç çagasynyň britan mekdebini gutaryp şol mekdepde beren ekzamenleri esasynda abraýly ýokary okuw jaýlaryna kabul edilendigini, Türkmenistanda hem ýaşlar ýokary okuwa kabul edilende orta mekdebiň gutardyş ekzamenlerinde alnan bahalara daýanylsa gowy boljagyny aýdýar.
Ýakynlarynyň howpsuzlygy üçin adyny aýtmakdan saklaýan öňki mugallymyň ynanjyna görä, bu çäre Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda zehinli, ýöne eli ýuka ýaşlara böwet bolýan tanyş-bilişlik, parahorluk faktlarynyň azalmagyna kömek eder.
Türkmen metbugaty 3-nji iýulda geçirilen hökümet maslahatynda ýurt baştutanynyň bilim pudagynda hakyky reformalary talap edendigini we kadr çalşygyny geçirendigini habar berdi.
Türk professory Timur Hojanyň pikirine görä, bu hili kadr çalşyklaryny Saparmyrat Nyýazow hem geçiripdi we bu hili çäreler bilim pudagyndaky problemalary çözüp bilmändi.
“Bir ýurtda bilim pudagynda diňe prezidentiň ýa-da bilim ministriniň isleýändigi üçin reforma geçirmek mümkin bolmaz. Munuň üçin ol ýurtda metbugat erkin bolmaly we žurnalistler bu ugurdaky meseleler barada açyk ýazyp bilmeli” diýip türk professory belleýär. “Ýene bir möhüm mesele bolsa ýurtda oppozisiýanyň bolmagy we açyk işläp bilmegi. Eger ýurtda oppozision partiýalar işläp bilse, olar häkimiýet başyndaky adamlaryň goýberen ýalňyşlaryny açyk aýdyp, tankytlap bilýär we bu ýagdaý hem ýalňyşlaryň azalmagyna hem-de bar bolan problemalaryň tiz çözülmegine itergi berýär.”


text:
Duşenbe güni Özbegistanyň oppozion toparlarynyň Berlinde açylan maslahaty şu gün ýene dowam etdi.
Daşary ýurtlarda ýaşaýan özbek oppozisiýasynyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilýän bu maslahata käbir beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynyň oppozisiýa wekilleri-de çagyrylypdyr.
Maslahata myhman hökmünde türkmen oppozisioneri, bosgunlykdaky «Respublika» partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow hem gatnaşýar.
Şu gün özbek oppozisiýa toparlary Berlindäki maslahatda özleriniň birleşen halk hereketiniň düzgünnamasyny hem kabul edipdirler.


text:
Balkanlaryň häkimiýetleri migrantlar akymyny saklamaga we demirgazyk Ýewropa tarap ýollar ýapylýança öz ýurtlaryna baran müňlerçe adam bilen bagly meseleleri çözmäge synanyşýarlar.
Ýewropanyň migrant krizisiniň soňky gyzgyn nokadyna öwrülen Ýewropa Bileleşiginiň agzasy Horwatiýa bileleşigiň agzasy bolmadyk Serbiýa bilen öz serhedini ýapdy. Bu ýerden köp sanly Siriýaly bosgun gündogar Ýewropa aşmaga synanyşýar.
Şol bir wagtda-da Wengriýa ýakynda gündogar serhedinde, şol sanada Horwatiýa we Sloweniýa bilen serhetlerinde diken haýatlaryny ýaýbaňlandyrmak işine başlady we Horwatiýa bilen esasy demirýol hem garaýol gatnawyny çäklendirdi.
Horwatiýanyň Içeri işler ministrligi Serbiýa bilen serhetdäki sekiz sany geçelgesinden ýedisini ýapandygyny 17-nji sentýabrda yglan etdi.


text:
Italiýa Ortaýer deňzinde Ýewropa aşmakçy bolýan 2 müň 200 migrantyň halas edilendigini habar berýär. Italiýanyň kenarýaka howpsuzlyk edarasy 10 migrantyň jesediniň hem tapylandygyny mälim etdi.
Migrantlaryň Halkara Guramasy şu ýyl Ortaýer deňzinde 4 müň 220 migrantyň heläk bolandygyny aýtdy. Geçen ýyl bu görkeziji 3 müň 777-ä deňdi.
Gurama şu ýyl 159 müňe golaý adamyň suw üsti bilen Italiýa aşmagy başarandygyny hem nygtady. Migrantlaryň aglabasy Afrikanyň demirgazygyndan we Ýakyn Gündogardan gelýärler.


text:
Wiskonsin, Pennsylwania, Ohio, Demirgazyk Karolina we Florida ştatlaryndaky köpçülikleýin ýeňişler Respublikan partiýasynyň dalaşgäri Donald Trampa Birleşen Ştatlaryň 45-nji prezidenti bolmak üçin talap edilýän 270 sany sesden has köp ses getirdi.
Tramp Manhattende jemlenen öz tarapdarlarynyň öňünde ýeňişli çykyş etmäge taýýarlandy. Demokratik partiýasynyň dalaşgäri Hillari Klintonyň kampaniýasynyň ýolbaşçysy şu agşam çykyş etmejegini aýtdy we senator hem döwlet sekretarynyň işini “entek jemlemändigini” belledi.
Oara günbatar ştatlary Minnesota we Miçigan, şeýle-de demirgazyk ştaty Nýu Hempşir we günbatar Arizona ştaty boýunça sesler heniz sanalýar.
Trump Wiskonsin ştatynda 276 ses toplansoň ýeňiş gazandy we öz bäsdeşi Hillari Klintondan üstün çykdy.


text:
Putin “Pussi Riot” pank toparynyň üç agzasynyň özlerine berilen iki ýyl türme möhletine mynasypdygyny aýtdy. Şeýle-de ol tussaglykdaky öňki nebit biznesmeni Mihail Hodorkowskiniň ötünç soramalydygyny belledi. Putin bu barada özüniň 60 ýyllygyna bagyşlanyp, 7-nji oktýabrda telewideniýede görkezilen dokumental filmde aýtdy.
“Pussy Riot” toparynyň agzalary şu ýylyň fewral aýynda Moskwanyň baş kilisasynda Putini ýazgaryjy aýdym aýdandyklary üçin türmä höküm edilipdi.
Şeýle-de dokumental filmde Putin oppozisiýanyň häzirki liderleriniň adamlaryň öňüne düşmek üçin “görnükli, gyzykly we düýpli adam” bolmalydyklaryny aýtdy.


text:
Fritz Roedel Gündogar Germaniýanyň elitasyndan, ol Berliniň abraýly ozalky Wolksbuehne teatrynyň direktorydy we Günbatar Ýewropa döwletlerine yzygiderli sapar edýärdi. 41 ýyllap dowam eden kommunistik döwürde aglaba Gündogar Germaniýalylar şeýle mümkinçiliklerden mahrumdylar.
1989-njy ýylyň 9-njy noýabry agşamy Berlin diwary ýykylanda, Fritz eýýäm uklapdy, ertir oýananda ol täze bir ýurtda – mundan beýläk özüniň gerek bolmadyk bir ýurdundadygyny bilip galýar.
«Olaryň täze bir direktor bellejegini bilenim üçin men 1990-njy ýylda işimden çekildim. Bu wezipä tejribesiz, başga bir gurluşda ýetişen adamynyň bellenjegini gaýgy etdim. Men hiç kimi işden boşatmak islemedim, bu meniň borjumdy, olam soňky borjum» diýip, Fritz aýtdy.
Edil Fritziň howatyr edişi ýaly, onuň aglaba kärdeşleri-de işden çetleşdirildi, bir toparynyň orny bolsa Gündogar Germaniýada iş orunlaryny döreden gübatarlylar bilen çalşyryldy.
Bonn hökümetiniň gaýtadan gurnamak buýrugy esasynda beýle ýagdaý döwlet statusy ýatyrylan GDR-iň beýleki ýerlerinde-de ýüze çykdy. Gündogaryň uniwersitetlerinde professorlaryň takmynan 80% öz iş orunlaryny ýitirdiler.
R. Fritz häzir 70 ýaşynda, ol iki Germaniýa birikdirilenden soňra işsiz galdy, şonda-da ol Gündogar Germaniýada kommunistik düzgüniň gaýdyp gelmegini arzuw edenok. Ol Germaniýanyň birikmek meselesiniň hökmany bolaýmaly wakadygyny aýdýar. R. Fritz Gündogar Germaniýanyň aňsatlyk bilen Günbatar tarapyndan ýuwdulandygyny we onuň medeni mirasynyň taryhyň zibiline taşlanandygyny-da sözüne goşdy.
Ruhy taýdan bölünişik
R. Fritz iki tarapda ýaşaýanlaryň ruhy taýdan-da iki bölünendigi baradaky nemesleriň sözüni gaýtalady. Berlin diwarynyň ýykylmagyndan 20 ýyl geçenem bolsa, henizem ruhy taýdan şol bölünişigiň çuň dowam edýändigini-de R.Fritz sözüne goşdy: «Hatda Berliniň özünde henizem Günbatar bilen Gündogaryň arasyndaky bölünişik diýseň güýçli, adamlaryň ýene bir gezek birleşmekleri üçin onlarça ýyl gerek boljak» diýip, R. Fritz aýtdy.
Öz gezeginde Günbatar Germaniýa Gündogar Germaniýa bilen gaýtadan birleşmek üçin ummasyz çykdajy sarp edýändiginden yzygiderli şikaýat edip gelýär.
R.Fritz bolsa gündogarlylaryň arasynda günbatarly doganlaryny olaryň bähbidi bilen az gyzyklanýar ýa-da olaryň taryhy kynçylyklaryna az duýgudaşlyk edýär diýen düşünjäniň bardygyny öňe sürýär: «Bu ýerde köpler hatda öňküsinden hem beter koloniýa öwrülen bir halkdygyny duýýarlar» diýip, R. Fritz aýtdy.
Aýdymçy Holwas ýatlaýar
Belli aýdymçy Günter Holwas Berlinden uzakda ýaşamaga synanyşyp gelýär. 1979-njy ýylda 300-den gowrak adamynyň gatnaşmagynda Holwas Gündogar Berlinde üstünlik bilen bir konsert bermegi başarypdy. Şonda gizlin gulluklar oňa haýbat atypdylar.
«Olar meni köçeden ýygnap, gizlin polisiýa getirdiler. Eger-de işiňi bes etmeseň, çagalaryňy eliňden alarys diýip haýbat atdylar, men: bolýar, siz ýeňdiňiz diýdim» diýip, bu aýdymçy mälim etdi.
Şondan iki hepde soňra ol ýeke başyna Günbatar Germaniýa gaçyp atýar, ýöne ol ýerde-de göwni hoş bolmansoň, Kanada aşýar. 1989-njy ýylda CNN telekanalyndan Berlin diwarynyň ýykylyşyny görende, munuň soňunyň gowy bolmajagyny aýdypdyr. Edil aýdyşy ýaly-da, 1990-njy ýylda dogduk diýaryna öwrülip gelende, adamlaryň pul gazanmak ugrunda hars urup ýörendiklerini we Günbatardan dürli firmalaryň we ätiýaçlyk kompaniýalaryň iş alyp barýandygyna şaýat bolupdyr.
Fritz bu barada şeýle diýýär: «Her kim pul gazanjak bolup başyna gaý. Bir mahal puluň uly bir zat däldigini ýatlasym gelýär, açgözlük adamlary üýtgetdi» diýip, aýdymçy Holwas aýdýar. Ol soňra 1993-nji ýylda «Aglaýaryn» diýen aýdymynda iki Germaniýanyň birleşmegi bilen bagly duýgularyny beýan etdi.


text:
Türkmenistanda döwrebap çagalar baglarynyň gurluşygy tamamlanyp ulanylmaga berlenleriniň sany soňky ýyllar diňe bir paýtagtda däl, welaýat merkezlerinde, etrap merkezlerinde hem artýar. Täze gurulýan çagalar baglary multimedia hem-de beýleki zerur bolan enjamlar bilen enjamlaşdyrylyp, ol ýerlerde körpeleriň sagdyn ösmekleri, mekdebe taýynlykly barmaklary üçin ähli mümkinçilikler döredildi.
Abadan şäheriniň ýaşaýjysy, özüni Gülbahar diýip tanyşdyran zenan, ikinji çagasy üç ýaşaýança enelik rugsadynda dynç alyşda oturandygyny, ýakyn günlerde çaganyň üç ýaşynyň dolýandygyny, ondan soň özüniň iş ornuna barmalydygyny gürrüň berdi.
Onuň aýtmagyna görä, Abadan şäherindäki çagalar baglarynyň birine çagasyny ýerleşdirmek üçin, ol eýýäm bir ýyl gowrak wagt bäri nobata durupdyr. Şeýle nobatlar şäheriň bilim bölüminde hasaba alynýar. Emma, muňa garamazdan, Gülbaharyň aýtmagyna görä, 300 manat möçberdäki puly çagalar bagynyň müdirine bermeseň, perzendiňi çagalar bagyna ýerleşdirmek mümkinçiligi aradan aýrylýar.
Her ýyl çagalar baglarynda mekdebe taýynlanylýan topardaky çagalaryň mekdebe barmaklary bilen, toparlar öňe süýşürilip, çagalar baglaryna, iň körpejeleriň toparyna çagalaryň kabul edilmegine eneler sabyrsyz garaşýarlar. Emma eneleriň öz çagalaryny çagalar bagyna ýerleşdirip bilmekleri üçin, tanyş-biliş gözläp, şäher bilim bölüminiň işgärlerine, ýa bolmasa, çagalar bagynyň müdirine diýen puluny bermeli bolýandygyny eneler aýdýarlar.
Şeýle hem çagalar baglarynda her topara 25 çaga kabul edilmeli diýseler-de, soňra toparda 35-38 çaganyň bardygy mälim bolýar. Bu bolsa çagalaryň kadaly terbiýelenmegi, dynç almaklary üçin kynçylyk döredýär. Kynçylyk esasan terbiýeçilere we enekelere düşýär.
Özüniň ilkinji çagasynyň häzir on ýaşyndadygyny, ýedi ýyl mundan ozal ilkinji çagasyny çagalar bagyna ýerleşdirmeli bolanynda, hiç bir çykdajysyz, öz nobatyna ýerleşdirip bilendigini Gülbahar ýatlaýar.
Sany artdygyça, ýerleşdirmek kynlaşýar
Täze mekdepleriň, täze çagalar baglarynyň sany artdygyça çagalary çagalar bagyna ýa abraýly hasaplanýan mekdeplere ýerleşdirmegiň kynçylygy artýar. Eneler indi berilmeli paranyň möçberiniň-de köpelýändigini, munuň sebäplerine ene-atalaryň düşünip bilmeýändiklerini hem aýdýarlar.
Çagasyny çagalar bagyna ýerleşdirenlerinden soň hem ene-atalardan el sabyny, kir sodasy, hajathana kagyzy, nahar iýmek üçin gerekli gap-gajy getirmekligi hem häli-şindi soraýarlar, ene-atalar wagtal-wagtal çagalar bagynyň bejeriş-abatlaýyş işleri üçin hem pul bermeli bolýarlar.
Mundan 20-30 ýyl ozal gurlan çagalar baglarynda ýyladyş sistemalary hem göwnejaý işlemeýär. Aňzakly gyşda, otaglaryň sowuklygy sebäpli, ýa bolmasa, aşa yssy howalarda elektrik togunyň ýetmezçiliginden sowadyjy enjamlaryň gowy işlemeýändigi sebäpli, çagalary öýde galdyrmaly pursatlar hem bolýar.
Çagaly eneler dynç günleri, baýramçylyk günleri, edara-kärhanalaryň işgärleri çärelere gatnaşmaly bolanlarynda hem çagalaryny öýde goýmaly bolýarlar. Öýünde işlemeýän hossary bolmasa, şular ýaly ýagdaýda, çagany saklatmak üçin, eneler goşmaça eneke hem tutunmaly bolýarlar, sebäbi çagalar baglary şenbe, ýekşenbe hem-de baýramçylyk günleri çagalary kabul etmeýär.
Tanyş-bilişlik bilen çagasyny mekdebe taýýar bolsun diýip, çagalar bagyna ugradýan, işlemeýän eneler hem bar. Olar üçin çagalar bagy haçan işleýär, haçan dynç alýar, tapawudy ýok.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki Amerikada öndürilýän F-16 söweş uçarlarynyň 30-dan gowragyna satyn almak baradaky gepleşikleri çynyrgadandygyny aýtdy.
Maliki Bagdatda žurnalistlere bu ylalaşygyň ilki 18 sany uruş uçaryny almak baradaky gepleşiklerden başlanandygyny aýtdy. Emma indi alynjak uçarlaryň sany 36 barypdyr.
Şeýle-de Maliki Yrak geljekki goranyş şertnamalaryna, şol sanda tälim beriş üpjünçiligi baradaky kontraktlara gol çekişmegi haýyş eder diýdi. Bu bolsa öz gezeginde amerikan güýçlerine ýyl ahyryndaky çykyş möhletinden soň hem ýurtda saklanmaga şert döreder.
Amerikan komandirleri yrak güýçleri içerki howpsuzlygy berjaý edenlerinden soň, Yragyň howa giňişliginiň, territorial suwlarynyň we serhetleriniň goragyny hem güýçlendirmeli bolar diýýärler.


text:
Aýdylşyna görä, barha globallaşýan dünýäde aragatnaşyk serişdeleriniň adamzada hödürleýän ýeňillikleri bilen halklaryň birek-biregine edýän täsiri hem güýçlenýär.
Eýse, globallaşmagyň täsiri dünýä türkmenleriniň aýdymçylarynyň we aýdymlarynyň arasynda nähili duýulýar? Dünýä türkmenleriniň aýdymçylary globallaşmagyň döredýän mümkinçiliklerinden näderejede peýdalanýarlar ýa-da peýdalanmaly?
Azatlyk radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda dünýä türkmenleriniň aýdymçylarynyň ýagdaýyna globallaşmak nukdaýnazaryndan garaýar.
Bu temadaky gepleşige öz goşandyny goşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip biler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň täze prezidenti Stiwen W.Korn
CNN media kompaniýasynyň başlygynyň öňki orunbasary we baş iş dolandyryjysy Stiwen W.Korn Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL) Direktorlar geňeşi tarapyndan bu radiostansiýanyň prezidenti wezipesine bellendi. Özüniň täze wezipesinde ol Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň 21 ýurtdaky işine gözegçilik eder.
“Stiw Kornuň halkara mediasy we aragatnaşyk ulgamy boýunça örän uly tejribesi bar. Onuň liderligi we köptaraplaýyn tejribesi RFE/RL-niň işine örän uly goşant goşar” diýip, Gubernatorlaryň teleradiogepleşikler geňeşiniň (BBG) agzasy we RFE/RL-niň başlygy Dennis Mulhaupt aýtdy.
Korn özüniň täze wezipesine 11-nji iýulda girişer. RFE/RL-niň baş ştaby Pragada ýerleşýär.
“RFE/RL-niň möhüm missiýasyna goldaw bermäge mümkinçilik alandygyma tolgunýaryn we özümi borçly duýýaryn” diýip, Korn aýtdy. “Geçen 60 ýylyň dowamynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy özüni erkin medianyň güýjüniň aýratyn mysaly hökmünde görkezdi. Bu gün RFE/RL-niň žurnalistleri dünýäde iň agyr habarçylyk şertleri ýagdaýynda iş alyp barýarlar” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.
Bu habar şu gün RFE/RL-niň Direktorlar geňeşiniň Waşingtonda geçen duşuşygynda yglan edildi. Bu geňeş Gubernatorlaryň teleradiogepleşikler geňeşiniň agzalaryndan ybarat.
“Stiw habar beriş serişdeleriniň işini bilýär. ABŞ-nyň Halkara teleradiogepleşiklerini taýýarlaýan bäş edarasynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy ýokarlandyrmak we netijeliligi artdyrmak boýunça iş alyp barýan häzirki döwrümizde onuň tejribesi biziň üçin möhüm bolar” diýip, BBG-niň başlygy Wolter Isakson aýtdy.
Korn Jeffri Gedminiň ýerine geçdi. Gedmin RFE/RL-niň prezidenti bolup dört ýyl işläninden soň şu ýylyň mart aýynda wezipesinden çekilipdi.
Stiwen W.Korn 1996-2000-nji ýyllar aralygynda CNN media kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary we baş iş dolandyryjysy bolup işledi. Ol özüniň şol wezipesinde CNN habar toparynyň dolandyryş, maliýe, tehnologiýa we redaksiýa degişli bolmadyk beýleki global işleriniň ählisine umumy ýolbaşçylyk etdi.
Korn “Turner Broadcasting Systems” (TBS) kompaniýasynyň wise-prezidenti, baş maslahatçysy bolup hem işledi. Ol TBS-niň we bu kompaniýanyň dürli ýurtlardaky edaralarynyň ýuridiki işlerine jogap berýärdi. “Turner Broadcasting Systems” kompaniýasynda 17 ýyl işläninden soň, ol ýuridiki meseleler boýunça “Daily Report” gazetiniň hem-de “GC South’ žurnalynyň redaktory wezipesine geçdi. 1983-nji ýylda “Turner” kompaniýasyna işe geçmezden öň, Korn media we aragatnaşyk meselelerine degişli graždan dawalary boýunça adwokat bolup işläpdi.
2000-2007-nji ýyllar aralygynda jenap Korn Jemgyýetçilik teleradiogepleşikleri gullugynyň (PBS) geňeşinde işledi. Ol şol ýerde "Maýa goýum we öwez tölegi komitetleriniň" başlygy bolup işledi hem-de Ýerine ýetiriş, Strategiki planlaşdyryş, Maliýe we býujet, programmalaşdyryş komitetleriniň agzasy boldy.
Korn özüniň ýokary bilimini 1975-nji ýylda Wassar Kollejinde tapawutlanan diplom bilen tamamlady. 1978-nji ýylda bolsa Kornel uniwersitetinde ýuridiki ylymlaryň doktory derejesini aldy.


text:
Google kompaniýasynyň täze syýasatyna laýyklykda, öň bu kompaniýanyň internetdäki gözleg guraly Hytaýyň esasy territoriýasyndan Gonkonga geçirilen bolsa, indi ulanyjylaryň islegine görä başga saýtlara hem gönükdirilip bilner.
Google kompaniýasynyň lisenziýasynyň möhletini uzaltmazlyk bilen haýbat atýan Hytaýyň häkimiýetleriniň basyşlary Google kompaniýasynyň iş syýasatynyň özgermegine öz täsirini ýetirdi.
22-nji martda iň uly internet kompaniýalaryň biri bolan Google hytaýly internet ulanyjylar üçin gözlegiň netijelerine senzura girizmekden ýüz öwrüpdi.
Google kompaniýasynyň Hytaýyň bazaryndaky işini çäklendirmegine bu ýurtda Google kompaniýasynyň serwerlerine edilen güýçli elektron hüjümleri sebäp boldy.
Google kompaniýasynyň girizen soňky üýtgetmeleri lisenziýasynyň möhletiniň uzaldylmagyna ýeterlikmi ýa dälmi diýen mesele boýunça Hytaý tarapy entek öz garaýşyny beýan etmedi.


text:
Türkmenistanyň baýdagy Amerika kontinentiniň iň beýik depesine, ýagny Akonkagua depesine (6962 metr) çykaryldy, diýlip resmi metbugatda habar berilýär.
Akonkagua depesi Günorta Amerika materiginiň Argentina bilen Çili döwletleriniň arasynda ýerleşýän Andy dagynyň merkezi böleginde ýerleşýär. Güýçli öwüsýän ýel sebäpli barmasy kyn diýlip aýdylýan bu depä türkmen baýdagyny çykarmak çäresine aşgabatly, sank-peterburgly, irkutsly alpinistler gatnaşdylar.
“Akonkagua” sözi türkmen diline terjime edilende “Daşdan goragçy” diýen manyny berýär. Bu depede sagatda 100 kilometr tizliginde ýeliň öwüsýändigi, kähalatlarda güýçli taýýarlykly alpinistleriň hem yzyna dolanmaly bolýandygy maglumatda bellenilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Nýu-Delide uçardan düşüp, Hindistana üç günlük saparyna başlady.
Saparyň gün tertibi boýunça, Obama 25-nji ýanwarda Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi bilen duşuşyp, Mahatma Gandiniň ýadygärligine gül çemenini goýýar.
Şeýle-de Obama 26-njy ýanwarda Hindistanyň ýyllyk Respublika güni paradyna myhman bolar.
Hindistan bu parad bilen ýurduň demokratiki konstitusiýasynyň 1950-njy ýylda güýje giren gününi belleýär.
Obama Hindistana saparyny gysgaldyp, Saud Arabystanynyň täze patyşasy Salman bilen duşuşmaga gidýär.


text:
Owganystanyň gündogar şäheri Jalalabatda janyndan geçen bombaçynyň hüjümi azyndan 33 adamy öldürip, 100-den gowrak adamy ýaralady, prezident Aşraf Gani bu hüjümiň «Yslam döwleti» topary tarapyndan guralandygyny aýdýar.
Şaýatlar Nangarhar welaýatynyň paýtagtyndaky hüjümçiniň 18-nji aprelde, bankyň daş işiginde, hökümet işgärleri we harbylar aýlyk almaga gelende özüni ýarandygyny aýdýarlar.
Şondan az wagt soň ikinji bomba partlady. Polisiýa pidalaryň köpüsiniň asuda adamlardan bolandygyny, emma olaryň arasynda käbir polisiýa işgäriniň hem bardygyny aýtdy.
“Talybanyň» wekili twitterde bu hüjümi ýazgardy we özleriniň oňa galtaşygynyň bardygyny ret etdi.
Owgan mediasy bu hüjümiň jogapkärçiligini "Yslam döwleti" toparynyň boýun alandygyny aýdýar.
Gazni welaýatynda bolsa, ýerli resmiler hazara etniki azlygynyň dört agzasynyň näbelli adamlar tarapyndan kelleleriniň kesilendigini aýtdylar. Ol dört adam geçen hepde alnyp gaçylypdy.


text:
"Freedom House" özüniň täze hasabatynda ykdysady kynçylyklar öňki Sowet Soýuzynyň "berk ornan diktaturalarynda" durnuklylyga howp salýar, gündogar Ýewropada migrasiýa krizisi populizmi güýçlendirýär, Balkanlarda hem reformalar yza gaýdýar diýip duýduryş berýär.
Merkezi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän hukuk topary Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň "awtokratiýa ýapyşmagy" 2015-nji ýylda artdy diýýär.
"Freedom House" guramasynyň "Geçişdäki ýurtlar" baradaky ýyllyk hasabaty öňki Sowet Soýuzyndaky, Balkanlardaky we Orta Aziýadaky 29 ýurtda demokratik ösüş boýunça edilen gözegçiliklere daýanýar. Hasabat 12-nji aprelde çap edildi.
“Diktatorlar on ýyl bäri häkimiýet başynda”
Bu ýagdaý öňki Sowet Soýuzynyň ýedi ýurdunda has-da beter bolup, Orsýetde, Azerbaýjanda, Belarusda, Gazagystanda, Täjigistanda, Özbegistanda we Türkmenistanda – elhençligine galýar. Bu ýurtlardaky "diktatorlar" azyndan on ýyl bäri häkimiýet başynda.
Hasabatda sarp edilýän harytlaryň, aýratyn-da, nebitiň bahasynyň global derejede aşaklamagy bilen birlikde Birleşen Ştatlaryň we Ýewropanyň Orsýete garşy girizen sanksiýalarynyň we Orsýet tarapyndan hem bulara jogap edilip girizilen sanksiýalaryň regionyň ykdysadyýetini ysgyndan gaçyrandygy bellenýär.
Ykdysady kynçylyklar Orsýeti çökgünlige itip, nebit-gaz öndürýän ýurtlarda, şol hatarda Gazagystanda, Türkmenistanda we Azerbaýjanda walýuta krizisine we býujet ýetmezçiliklerine getirdi.
“Geçişdäki ýurtlar”
Krizis goşmaça kömek we migrant işçi güýji sebäpli Orsýete garaşly, ýöne energiýa esaslanmaýan ykdysadyýetleri-de gowşatdy. Gyrgyzystanyň, Belarusyň, Özbegistanyň we Täjigistanyň hem "2016-njy ýylda çökgünlige düşmegi mümkin" diýlip, hasabatda aýdylýar.
"Geçişdäki ýurtlar" proýektiniň direktory Nate Şenkkan Azatlyk Radiosy bilen geçirilen gepleşikde bu ýurtlar indi ençeme ýyllap ykdysadyýetlerini dürlüleşdirmekden boýun gaçyrmagyň oňaýsyz netijeleri bilen ýüzbe-ýüz bolar ýa-da aç-açan we jogapkärçilikli hökümet sistemasyny döretmeli bolarlar diýýär.
"Üstümizdäki ýyl sosial protestleriň has köp boljakdygyna şübhe ýok. 2015-nji ýylda hem köp bolan bolmagy ähtimal. Elýeterli bolan maglumatlardan siz Türkmenistanda ykdysady meseleler boýunça sosial protestleriň bolandygyny eşidensiňiz. Puluň hümmeti peseldileninden soň Azerbaýjanda uly proteste şaýat bolduk. Şeýle hem köpsanly zähmet migrantlarynyň, aýratyn-da, Täjigistana dolanyp gelýänini bilýäris. Bu bolsa işsiz ýaşlaryň uly gatlagyny döredýär, bu hem elbetde güýçli protest topary" diýip, Şenkkan aýdýar.
“Çet ýurt agentleri”
Şenkkan ýolbaşçylar muňa "öz kontrollyklaryny ýene bir gezek tassyklamaga" gönükdirilen çäreler bilen jogap berdiler diýýär.
Hasabatda Orsýetde Putiniň 2012-nji ýylda prezidentlige dolanyp gelensoň awtokratiýa has berk ýapyşyp, raýat jemgyýetine we syýasy guramalara zabun daralandygy aýdylýar.
"Bu taktikalaryň has aýany 'çet ýurt agentleri' kanuny. Hökümete degişli däl guramalara çet ýurtlaryň agentleri diýen tagmany basmak bu guramalary aşakdan iş alyp barmaga itmekde ýa ýurdy taşlap gitmäge mejbur etmekde ýa-da olaryň işlerini togtatmakda has netijeli boldy" diýip, Şenkkan aýdýar.
Ol Täjigistanda hem şuňa meňzeş kanunyň bardygyny, onuň yzygiderli bolmasa-da, wagtal-wagtal ulanylandygyny aýdýar. Gazagystanda bolsa hökümete garaşly däl guramalar başgaça çäklendirilýär. 2016-njy ýylda ulanylyşa giren bu düzgüniň juda zyýanly täsirleri bar. Gyrgyzystanda hem 'çet ýurt agentleri' kanuny barada indi bir ýyl bäri parlamentde çekişme barýar.
“Hökümetler adamlary yzarlaýar”
Hasabatda Täjigistanyň esasy oppozision partiýany gadagan edip, onuň ýolbaşçylaryny türmä dykmak bilen regionda iň zabun basyşy edendigi aýdylýar.
Bu ýurtda "raýat jemgyýetiniň köpsanly aktiwistleriniň, şeýle hem aklawçylar ýaly adamlaryň hem yzarlanandygy" aýdylýar.
Şenkkanyň bellemegine görä, hökümetler indi "etnikara duşmançylygy we sosial ýigrenji wagyz edenlikde aýyplap" internetde edilýän çykyşlar üçin hem adamlary yzarlaýarlar.
Gyrgyzystanda hökümet oppozisiýanyň agzalaryny garalamak üçin "döwleti, aýratyn-da, howpsuzlyk gulluklaryny gural edinýär". Şeýdip, olaryň öz närazylyklaryny beýan etmek üçin üýşmeleň geçirmeginiň öňi alynýar.
Hasabatda şeýle hem Azerbaýjanyň 2014-nji ýylyň tomsunda başlan basyşyny dowam etdirendigi aýdylyp, Azatlyk radiosy bilen hyzmatdaşlyk eden derňeýji žurnalist Hatyja Ysmaýilowanyň öten ýyl 7 1/2 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigine salgylanylýar.
Belarusda prezident Alýaksandr Lukaşenko oktýabrda geçen prezidentlik saýlawlarynyň öňýanynda syýasy tussaglary boşadyp, "ýumşak tankyda" ýol berdi.
Demokratiýanyň ornaşmagyna howp salýar
Regionda "demokratiýanyň ornaşdyrylmagy üçin ýeke-täk möhüm mümkinçilik" Ukraina bolup durýar diýip raportda bellenýär.
Balkanlarda Serbiýa bilen Montenegro Ýewropa Bileleşigine goşulmak prosesine girdiler. Albaniýa bilen Makedoniýa bolsa bileleşigiň resmi kandidatlary.
"Freedom House" Ýewropa bileleşiginiň migrasiýa krizisine bilelikde jogap berip bilmänligi merkezi Ýewropada çet ýurtlulara garşy duşmançylyga we milletçilige ýol açdy diýip duýduryş berýär.
Hasabatda regionyň käbir ýolbaşçylarynyň Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orbana goşulyp, migrantlary garalamak üçin çet ýurtlulara duşmançylykly ritorikany ulanandyklary we özlerini ýurtlarynyň goragçylary edip görkezendikleri aýdylýar.
Şenkkan milletçiligiň täzelenmegi, şeýle hem syýahat erkinliginiň we beýleki prinsipleriň aradan aýrylmagy demokratiýanyň gündogar Ýewropada berk ornaşmagyna we Ýewropanyň beýleki niýetlerine howp salýar diýýär.


text:
Daşary ýurtlarda ýaşaýan eýranly aýallardan ybarat bir topar ýarym-ýalaňaç görnüşde wideo düşüp, ony hem 8-nji mart halkara aýallar gününe gabatlap "YouTube" saýtynda ýerleşdiripdir
.
31 sekuntlyk bu klipde bilinden ýokarysy ýalaňaç aýallar bedenlerini näme üçin beýle açyp görkezmek kararyna gelendiklerini şeýle düşündirýärler:
—Biz muny bu işi etmek isleýänleriň, ýöne ony edip bilmeýänleriň ýerine edýäris. Men aýallaryň we erkekleriň deňhukuklydygyna ynanýaryn. Men aýallaryň daşlanmagyna garşylyk görkezmek üçin ýalaňaçlanýaryn. Meniň pikirlerim, bedenim, saýlap tutan ýolum. Meniň ýalaňaçlanmagym syýasy yslama "ýok" diýmek. Näme üçin? Sebäbi men bir aýal.
Bir habarda bu wideonyň müsürli aktiwist hem blogçy Aliaa Magda Elmahdiniň hormatyna döredilen, bir topar aýalyň ýalaňaç suratyny öz içine alýan kalendary goldamak üçin düşürilendigi aýdylýar.
Elmahdi Müsürde aýallara edilýän zulum-süteme protest hökmünde öten ýyl blogunda öz ýalaňaç görnüşindäki suratlaryny ýerleşdirdi. Onuň bu işi Müsürde biabraýçylyk hasaplanyp, aýdylyşyna görä, onuň jany howp astyna düşdi.
Tabu hasaplanýar
Parižde ýaşaýan eýranly aktrisa Golşifteh Farahany hem ýaňy golaýda bir sungat proýektine gatnaşyp, ýalaňaç görnüşde surata hem wideo düşdi
. Farahanynyň ýanwar aýynda ile ýaýran bu suratlary hem wideoklipleri eýranlylaryň arasynda gykylyk turuzdy. Käbirleri 2011-nji ýylda Ýewropa göçüp gelen bu tanymal aktrisany ahlaksyzlykda aýyplasa, käbirleri onuň batyrlygyny öwdüler.
Ýalaňaçlyk musulman ýurtlarda tabu hasaplanýar. Yslam režimi tarapyndan berk egin-eşik kodeksi girizilen Eýranda aýallaryň saçynyň ýa golunyň bir böleginiň görünmegi-de olara ýok ýerden töhmet atylyp, azar berilmegine sebäp bolýar.
Soňky wideo hem indi reaksiýa görkezilip başlandy. Bir eýranly aýal "Facebook" saýtynda ýalaňaç görnüşde surata düşýän musulman aýallaryň güýçli reaksiýa görkezýändigini ýazdy. Ol: "Meniň pikirimçe, bu öz bedeniňe eýelik etmegiň takyk ýoly" diýýär.
Käbirleriniň pikiriçe bolsa, protestiň bu görnüşiniň dinçi konserwatiwler üçin Günbatar jemgyýetiniň ahlaga zyýanly täsirleriniň "subutnamasy" bolup, öňe däl-de yza gidilmegine getirmegi mümkin.


text:
Owganystanyň Kandahar şäherinde janyndan geçen bombaçy ganly hüjümi amala aşyrdy.
Welaýatyň hökümet sözçüsi Jawed Faýsal şenbe güni bolan hüjümde azyndan 5 adamyň ölendigini aýtdy.
Sözçi bombaçynyň özüni Kabul bankynyň welaýat bölüminiň daş işiginde partladandygyny hem sözüne goşdy.
Başda ol bombanyň polisiýanyň barlag nokadynyň golaýynda saklanan maşynda bolandygyny aýtdy, emma soňky maglumatlar bombaçynyň pyýada bolandygyny görkezdi.
Bankyň binasyna mazaly zeper ýetdi. Kandahar hassahanasynyň doktory özlerine azyndan 5 jesediň we 25 ýaralynyyň getirilendigini habar berdi.


text:
Garaşsyzlygynyň 20 ýyllyk baýramçylygynyň öň ýanynda Türkmenistanyň welaýat merkezlerinde täze gurlan taryhy, ülkäni-öwreniş muzeýleri ulanyşa berilýär. Olardan Lebap welaýatyndaky taryhy, ülkäni-öwreniş muzeýini ýurduň prezidentiniň hut özi baryp açdy.
Milli muzeýler diňe bir şäherleriň däl, eýsem döwletiň esasy aýratynlygy, medeni baýlygy saýylýar. Milli muzeýiň ähmiýeti, onuň orny barada Hudaýberdi Hally Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen söhbetdeş boldy.
H. Hally: Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyny giňden hem dabaraly çäkde bellemek barada aladalar dowam edýän wagtynda, milli muzeýlere aýratyn ähmiýet berildi. Ýurduň prezidenti ol işler üçin köp serişde goýberdi. Medeni çäreler babatynda bu edilýän aladalara, Aşyrguly, sen publisist hem žurnalist hökmünde nähili garaýaň?
A. Baýryýew: Bu sowala meniň publisit hökmünde däl-de, ýurduň bir raýaty hökmünde jogap beresim gelýär. Ilatyň gatnaşmaýan dabaraly çärelerini geçirmek üçin millionlarça dollaryň sarp edilmegini iliň biri hökmünde menem oňlamaýan. Şeýle ummasyz çykdajylary medeniýetiň, edebiýatyň we sungatyň ösmegine gönükdirseler nähili gowy bolardy. Şanly ýa şansyz seneleri bellemekden, baýramçylyklary geçirmekden häkimiýetleriň maksady halkyň ünsüni durmuşyň ýiti meselelerinden sowmak, ähli zady gülala-güllük edip görkezmek diýsek ýalňyş bolmaz.
H. Hally: Gazanylanlary halka görkezmek üçin milli muzeý gurulsa nähili bolar?
A. Baýryýew: Paýtagtda milli muzeý bar. Ol ulanmaga berlenden bäş ýyl geçip-geçmänkä rekonstruksiýa sezewar edildi. Muzeýiň eksponatlary hem garyp däl ýaly. Ýöne oňa dürli halkara çärelere gatnaşmaga daşary ýurtlardan gelen myhmanlar eltiläýmese, ýerli ilat, aýratynam ýaşlar baryp ýörmeýär.
H. Hally: Näme üçin barmaýarlar?
A. Baýryýew: Muzeýiň Berzeňňide, şäheriň günorta çetinde gurulmagy bolsa gerek. Ony, meniň pikirimçe, Aşgabadyň merkezinde guran bolsalar barýanlaryň sany häzirkisi ýaly az bolmazdy. Meselem, Çehiýanyň milli muzeýiniň Praganyň merkezinde ýerleşişi ýaly. Men 2007-nji ýylda bu şäherde bolanymda muzeýleriň biri-biriniň golaýynda ýerleşýändigini gördüm. Bizde bolsa Milli muzeý allowarrada, Şekillendiriş sungaty muzeýi bolsa paýtagtyň merkezinde.
H. Hally: Milli muzeý beýleki pudaklaýyn muzeýlerden aýratyn näme bilen tapawutlanmaly?
A. Baýryýew: Meniň pikirimçe, milli muzeý pudaklaýyn, bir ugurly, welaýatlardaky ülkäni öwreniş muzeýlerden tapawutlylykda, milletiň tutuş taryhyny görkezmek, onuň medeni ösüşini öz içine almak bilen tapawutlanmaly. Ol baryp Damdam çeşmede başlanan ilkidurmuş adamzat ýaşaýşynyň alamatlaryndan başlap, tä şu güne çenli aralykdaky döwri beýan etmeli. Milli muzeýiň alnynda Köýtendagdaky dinozawrlaryň yzlary goýulsa-da kem bolmazdy.
H. Hally: Ol aýdýanyň jany bar. Sebäbi Köýtendäki dinozawrlaryň aýak yzlarynyň iň gowularynyň çapylyp alnyp gidilendigi hakda metbugatda habar ýaýrady. Aslynda bolsa şol baýlygy iň ýokary derejedäki döwlet resmileri, hatda ýurduň prezidenti-de bilyär. Prezident golaýda Lebap welaýatynda bolanda şol yzlary baryp gördi. Olary öwrenmek üçin halkara konferensiýasyny geçirmek meselesini gozgady. Ýöne bar zada owaly bilen eýeçilik gerek. Eger eýeçilik bolmasa, tebigatyň şeýle üýtgeşik baýlygynyň-da alnyp gidiljekdigini görýäris.
A. Baýryýew: Hawa-hawa, men mundan 15 ýyl ozal Sowetler döwründe ýurdumyzdan daşa çykarylan maddy we ruhy mirasymyzyň yzyna gaýtarylyp getirilmegi barada mesele gozgapdym. Biziň ýolbaşçylarymyz topragymyzyň şol juda gadymy taryhy mirasynyň ykbaly bilen gyzyklanmaýarlar, ony gaýtaryp getirmek barada alada etmeýärler. M.Ý. Massonyň Türkmistanda gazuw-agtaryş işlerini geçirende, öwrenmek maksady bilen merkeze alyp giden gymmatly tapyndylar barada köp gürrüň edilipdi. Ilkinji türkmen hudožnigi Nazar Ýomudskiniň eserleriniň ençemesiniň Daşkende alnyp gidilendigi barada maglumat bar. Onuň özi dirikä, Germaniýanyň Leýpsik şäherinde onuň işleriniň başga adamyň ady bilen görkezilendigi hakynda hem ygtybarly maglumat bar. Medeniýet ministrliginiň ýakyndan meşgullanmaly esasy meseleleriniň biri şu bolsa gerek.
H. Hally: Biz gürrüňi birneme uzaltdyk öýdýän, yene milli muzeý meselesine dolanaly.
A. Baýryýew: Muzeý meselesine dolansak, milli muzeýler her bir ýurduň ýaraşygy hem ýüzi. Dünýä belli Britan muzeýini, Ermitažy, Watikan muzeýini göz öňüne getirip göreliň. Biziň ýurdumyz – Türkmenistan diýilýän diňe Saparmyrat Nyýazowdan ýa-da Garaşsyzlykdan ybarat däl ahyryn. Ine, ýönekeý bir mysal, türkmen iti Alabaý ady bilen dünýä belli. Ençeme müň ýyl taryhy bolan şol itiň kelleçanagy nirede ýa-da Çelekeniň töwereklerinden tapylan “Hazar pilleri” atlandyrylan jandarlaryň dişleridir süňkleri, balyklaryň we delfinleriň galyndylary milli muzeýiň eksponaty bolmaly dälmi näme? Aslynda bularam barysy däl. Bathyzdan žirafalaryň, Gumdagyň golaýyndaky Orunjykdan tapylan atlaryň, gäwmüşleriň, pyşbagalaryň, balyklaryň, pilleriň we beýleki haýwanlaryň galyndylarynyň hasabyna milli muzeýimiz baýlaşsa, ýurdumyzyň abraýyna bolmazmy eýsem?! Türkmenistanyň häzirki territoriýasynda mundan millionlarça ýyl ozal jandarlaryň köp görnüşi ýaşapdyr, hatda aýylar, düýegüşlar-da bolupdyr. Belki, milli muzeýiň paleontologiýa bölümi döredilemelidir.
H. Hally: Bizde taryhy ekzotiki galyndylardan başga-da, taryhy-medeni maglumatlaram ýeterlik ahyryn.
A. Baýryýew: Elbetde, ozal hem belläp geçişimiz ýaly, milli muzeý halkyň tutuş taryhyny öz içine almaly. Türkmenistanyň çäginde dörän üç imperiýanyň: Parfiýa döwletiniň, Seljuklar dinastiýasynyň hem Horezimşalar döwletiniň aýry-aýry bölümleri bolmalymyka diýýän.
H. Hally: Onda muzeý durşuna diňe taryhy maglumatlara eýe bolmazmy? Ýurt diňe öz taryhy bilen tanalmaly däldir ahyryn.
A. Baýryýew: Ýok, beýle däl. Meselem, Parfiýa döwletiniň ritonlary hem sungat eseri, hem taryhy maglumata eýe. Eger biz haly muzeýini alsak, ony tutuşlygyna milli muzeýe goşup bolmaz. Başga-da käbir zatlary pudaklaýyn muzeýlere goşmaly bolar. Meselem, Beýik Watançylyk urşunda ok degen “Görogly” kitaby we beýleki medeni baýlyklary.
H. Hally: Häzir bar bolan, geljekde-de üsti doldurylmaly milli muzeýi kämilleşdirmek üçin nähili işler alnyp barylsa gowy bolar?
A. Baýryýew: Milli muzeýimizi kämilleşdirmek, ony dünýä ölçeglerine laýyk getirmek üçin, serişde gaýgyrmaly däl. Goşa-goşa köşkleri, edara jaýlaryny gurmagyň, döwlet baştutanyny taryplana müňläp-müňläp dollarlyk baýrak bermegiň deregine serişdeleri şu maksada gönükdirmeli. Muzeýleriň ýaş nesli terbiýelemekdäki gymmady özüni aňry ýany bilen ödär.


text:
Polşanyň hökümete degişli bolmadyk guramasynda işleýän ukrainaly žurnalist Sergeý Lefter öz-özüni döwlet diýip jar eden "Donetsk halk respublikasynyň" Slowýansk şäherindäki orsparaz pitneçiler tarapyndan üç hepde ýesirlikde saklanyldy.
Lefter 6-njy maýda azatlyga goýberilenden gysga wagt soň, Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň habarçysy Dmitriý Wolçoga özüniň agyr başdangeçirmeleri barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Siz bize özüňizi zamunlykda saklan adamlar barada gürrüň beräýseňiz? Olar hakykatdan hem sizi içaly diýip pikir etdilermi?
Sergeý Lefter: Ilkibada olar hakykatdan hem meni güman etdiler. Olar biziň ählimizi güman etdiler. Olar biziň käbirimiziň "Right Sector", ýagny "Sagçy sektor" milletçi syýasy hereketiň agzasy ýa-da "Banderowçylar" diýip pikir edýärdiler. Hususan-da, eger Dnepriň sag kenaryndan bolsaň, şübheler artýardy. Olar ähli adamalardan, aýratyn-da ýerli ýaşaýjy bolmasaň, [içalydyr öýdüp] güman edýärdiler.
Soňra olar seni derňäp başlaýarlar, sorag edýärler. Olar dokumentleri örän dykgatly barlaýarlar. Meniň meselämde, olar içaly diýip güman edenleri sebäpli meni tussag etdiler. Men Donetskde bolup geçýän wakalar barada "Open Dialogue foundationdaky" kordinatoryma maglumat ugradýardym. Soňra, ýagny sorag edilen döwrüm, soraglardan olaryň meniň žurnalistdigimi bilýändigini aýdyp boljak. Ýöne olar "Sagçy sektor" bilen ilteşigi bolup biljek käbir maglumatlary tapmaga synanyşýardylar.
Olar meniň žurnalistdigimi bilýändiklerine garamazdan, men barada sosial mediada çykan maglumatlary gözden geçirip başladylar we meniň Maýdan protestleri döwründe şol ýerde bolandygymy gördüler. Bu-da, eger olaryň gözünden seretseň, ýaramaz zat diýip hasaplanylýardy. Ynha, şeýle zatlar boldy.
Azatlyk Radiosy: Olar žurnalistlere çalarak daraýardylarmy?
Sergeý Lefter: Olar žurnalistleri o diýen urup-ýençmeýärler. Iň azyndan beýlekiler bilen deňeşdireniňde, olar žurnalistlere gowrak garaýardylar. Bu diýdigim olar bize gowy çemeleşdiler diýdigim däl. Bir adamy zamunlykda saklamagyň özi hem ýaramaz zat. Ýöne olaryň başgalara nähili daraýandygy bilen deňeşdireniňde, bize garşy özlerini alyp baryşlary gowrakdy. Emma olaryň meni birnäçe sapar urup-ýenjenligini aýdasym gelýär.
Azatlyk Radiosy: Bize saklanan ýeriňizdäki şertler barada biraz gürrüň beräýseňiz?
Sergeý Lefter: Meni ýerzeminde sakladylar. Onda üç otag bardy. Elbetde, biz ýerde uklaýardyk. Ol ýerde eýýäm uzak wagtdan bäri saklanylýanlara ýasama krowatda uklamaga rugsat berilýärdi. Biz şol ýasama krowatlary olaryň bize beren käbir ýyly egin-eşiklerinden we gapylardan ýasapdyk. Öňden bäri zamunlykda saklanylýanlar şol krowatlarda uklaýardylar.
Biziň uklaýan ýerimiz şol ýerdäki iň uly otagdy. Ol ýere täzelikda tutulyp eltilenleriň ählisi diňe oturgyçda oturyp uklaýardy. Ilkibada men hem tagtadan ýasalan gapyrjaklaryň üstünde dik oturyp diýen ýaly uklamaly boldum. Elbetde, onda uklamak sowuk bolýardy. Hemme zatdan daşgary ol jaý ýerzemindedi. Olar bize daşary çykmaga rugsat bermeýärdiler. Hajathana daşarda ýerleşýärdi.
Şeýlelikde, hajathanany ulanmak üçin rugsat soranyňda, daşary çykyp, bir salym gezmeläp, we arassa howadan dem alyp bolýardy. Ol ýerde eýýäm uzak wagtdan bäri saklanylýanlar, ýagny men we başga-da birnäçe adam tämizlik işlerini etmek üçin ýerzeminden daşary alnyp gidilýärdi.
Olar bize zorluk edenokdylar, olar gelip diňe "Hany eliňi ber!" diýýärdiler. Bu haýyşdy, ýöne ol bize buýruk ýaly berilýärdi. Biz ýerzeminiň daşyna çykýardyk, hapa-hupalary toplaýardyk we bag-bakjany arassalaýardyk. 10-20 minutlyk bolsa-da, biz arassa howadan dem alýardyk we töwerekde gezmeleýärdik. Bu biziň üçin bir artykmaçlykdy.
Azatlyk Radiosy: Size berlen iýmitler barada näme aýdyp bilersiňiz?
Sergeý Lefter: Olar bizi günde iki sapar iýmitlendirýärdiler, käwagt aş ýa-da çorba, ýa-da borş naharyny berýärdiler. Bizi saklaýan ýerleri sowuk bolany sebäpli olar bize yzygiderli gyzgyn çaý berýärdiler. Aradan birnäçe wagt geçensoň, ýerzeminde uzak wagtdan bäri saklanylýan ýerli ýaşaýja dogan-garyndaşlaryndan azyk serişdeleri gelip başlady. Elbetde, bu hem bize kömek etdi. Sebäbi ol şol iýmitleri hemmämiz bilen paýlaşýardy we biziň ählimiz bilelikde iýýärdik.
Azatlyk Radiosy: Sizi zamunlykda saklanlar barada näme aýdyp bilersiňiz? Olar kimlerdi?
Sergeý Lefter: Meniň bilşime görä, olaryň arasynda mundan öň ýurduň harby gullugynda işlän harby adam bar. Şeýle-de olaryň arasynda ýarag ulanmagy başarýan adaty adamlar hem bar. Olaryň nähili-de bolsa bir ynançlary, ideologiýalary bar we, elbetde, olar ýaragly bolansoňlar, özlerini birneme güýçli duýýarlar. Olaryň strukturasy bar. Olaryň harbylardygyny nazara alanymyzda, strukturalarynyň bolmagy hem adatymyka diýýärin. Olar buýruk berýärler we olara gulak asylýar. Ol ýerde baş-başdaklyk ýok. Ähli zat berk harby düzgün-nyzamly.
Azatlyk Radiosy: Olaryň arasynda ruslar barmydy?
Sergeý Lefter: Düýbünden ýok. Men Orsýetden prowokatorlaryň we beýleki toparlaryň şol sebite barandygy barada käbir maglumatlar eşitdim. Ýöne, meniň bilşime görä, olaryň zamunlar bilen işleri ýok. Ýerzeminde [ruslardan] hiç kimiň göze ilmändigini men anyk aýdyp biljek we men ol ýerde [ruslardan] hiç kimi görmedim.
Elbetde, bir adam ýüzüne maska geýmedik bolsa hem, ýüzüne seredip, onuň orsýetlidigini ýa-da däldigini anyk aýdyp bolmaýar. Ýöne men adamlaryň gepleşiklerinden eşidişime görä, ýerzeminde Russiýadan hiç kimiň bolmandygyny anyk aýdyp bilerin. Olaryň ählisi ýerlilerdi. Olaryň aglabasy ýerlilerdi we galanlary hem Ukrainanyň beýleki künjeklerindäki şäherlerdendi. Belki, Donetskde Russiýanyň harby aňtaw gullukçylary, prowakatorlary bardyr. Ýöne men ol adamlaryň etmeli başga wezipeleri barmyka diýýärin.
Azatlyk Radiosy: Ol ýerde "Sagçy sektor" hereketiniň iki aktiwisti bardy. Olar siziň bilen bir wagtda zamunlyga alnyp gidilip, soňra-da öldürilipdiler. Siz olar bilen gürleşipmidiňiz?
Segeý Lefter: Hawa. Olara size hiç zat bolmaz diýlip, wada berlipdi. Ýöne, gynansak-da, soňra... Olar gijäň bir mahaly alnyp gaçylyp, biziň bolýan ýerimize getirilipdiler. Olar özleriniň "Sagçy sektor" hereketindendigini kabul edipdiler. Olar özleriniň mundan öň hem sorag edilendikleri barada gürrüň beripdiler. Takmynan bir gün soň olar näbelli ýere alnyp gidilipdiler. Soňra men şol iki ýaş adamyň ýerli deputat Wolodymyr Rybak bilen bilelikde öldürilendigini eşitdim.


text:
Germaniýa Federatiw Respublikasynyň iri şäherleriniň birinde — Maýn boýundaky Frankfurtda Türkmenistanyň Ykdysadyýet güni üstünlikli geçirildi.
Foruma gatnaşmak üçin dostlukly ýurda Türkmenistanyň esasy ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekillerinden ybarat topar iberildi. Duşuşyga nemes tarapyndan hökümet agzalary, işewürligi ösdürmek boýunça döwlet edaralarynyň ýolbaşçylary, şeýle hem ykdysadyýetiň dürli ugurlarynda ýöriteleşdirilen kompaniýalaryň 90-dan gowragynyň esasy hünärmenleri gatnaşdylar.
Maslahat Ýewropanyň öňdebaryjy banklaryň biri bolan Commerzbank konserniniň merkezi edara binasynda geçirildi. Gün tertibine deňhukuklylyk we uzakmöhletleýin esasda guralýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy has-da giňeltmegiň meseleleri girizildi. Nemes işewürleri ýurdumyzyň ykdysady we eksport mümkinçilikleri, daşary söwda we maýa goýum syýasaty, innowasion tehnologiýalary önümçilige ornaşdyrmak boýunça wezipeler bilen tanyşmaga mümkinçilik aldylar.
Çykyş edenler bu çäräniň türkmen-german ykdysady gatnaşyklaryny has-da giňeltmäge hyzmat etjekdigini hem-de iki ýurduň döwlet we telekeçilik düzümleriniň arasynda täze işewür gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam etjekdigini bellediler.
Çykyşlarda nygtalyşy ýaly, milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýalaşdyrmaga, iri halkara maliýe we işewürler düzümlerini, şol sanda nemes kompaniýalaryny giňden çekmäge gönükdirilen maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilmegi netijeli hyzmatdaşlygy has-da giňeltmäge ýardam edýär. Şol hyzmatdaşlar bilen möhüm ugurlarda bilelikde işlemegiň baý tejribesi toplandy.
Germaniýanyň wekilleri öz nobatynda geljegi uly bolan türkmen bazarynda nemes işewürleriniň ornuny giňeltmäge taýýardyklaryny beýan etdiler.
Ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň dürli ugurlary boýunça geljegi uly bolan ugurlar barada pikir alyşmagyň barşynda ýurdumyzyň wekiliýetiniň wekilleri Türkmenistanyň iri maýa goýumyny, öňdebaryjy tehnologiýalary çekmäge, halkara standartlaryna laýyk gelýän nemes tehnikalarynyň we enjamlarynyň iberilmegine gyzyklanma bildirýändigini bellediler. Mundan başga-da, Germaniýa Federatiw Respublikasyna ýurdumyzda öndürilýän bäsleşige ukyply harytlaryň iberilişini artdyrmagyň mümkinçilikleri hakynda teklipler beýan edildi.
Forumyň çäklerinde Türkmenistanyň ministrlikleriniň, edaralarynyň hem-de hususy ulgamynyň wekilleri GFR-iň döwlet düzümleriniň we nemes kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen ikitaraplaýyn duşuşyklary geçirdiler. Olaryň barşynda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy we geljekki gatnaşyklaryň meýilnamalary kesgitlendi.
Şeýle hem türkmen wekiliýeti Germaniýanyň öňdebaryjy kärhanalaryna, şol sanda ýyladyş we sowadyş ulgamlaryny, senagat enjamlaryny öndürijileriň — «Viessmann Group» kompaniýasynyň önümçilik kärhanalaryna baryp gördüler. Bir ýüz ýyla golaý mundan öň esaslandyrylan bu kärhana geçen ýyllaryň içinde öndürýän enjamlarynyň agramly böleginiň daşary ýurtlara iberilýän senagat ägirdine öwrüldi.


text:
Şu gün Gazagystanyň Almaty şäherinde Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň iki günlük maslahaty açyldy.
Gazagystanyň daşary işler ministri Askar Abdyrahmanow iki gün dowam etjek bu maslahatda Ýewraziýadaky howpsuzlyk meseleleriniň, şeýle hem Owganystandaky we Gyrgyzystanyň günorta regionyndaky ýagdaýlaryň üns merkezinde boljakdygyny aýtdy.
ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edýän Gazagystan bu maslahatyň dowamynda şu ýylyň ahyrynda Gazagystanda ÝHHG-niň Sammitini geçirmek meselesinde bu guramanyň agzalarynyň razylygyny gazanmak üçin hem çalşar diýlip garaşylýar.


text:
Maýkl Jeksonyň jesediniň suratynyň görkezilmegi we Jeksonyň neşeden serhoş ýagdaýynda goýup giden telefon habarynyň eşitdirilmegi bilen aýdymçynyň ganhorlukda aýyplanýan şahsy wraçy Konrad Mýurreýe sud işi başlandy. Prokuratura suraty we ses ýazgysyny wepat bolana söýgi duýgularyny oýarmak maksady bilen hem-de Jeksonyň deminiň sogrulmagynyň öňüsyrasyndaky anyk ýagdaýyny bermek üçin görkezdi.
Maýkl Jeksonyň tarpa-taýyn ölmegine wraçyň hereketleri sebäp boldy — prokuror bu barada kardiolog Konrad Mýurreýiň üstünden başlanan sud prosesiniň açylyşynda mälim etdi. Aýdymçynyň şahsy wraçy tötänlikde bolan ganhorlukda aýyplanýar.
Prokuror Deýwid Uolgreniň aýtmagyna görä, doktor seresapsyzlyga we başarnyksyzlyga ýol beripdir. Şunuň netijesinde aýdymçy propofolyň artykmaç düşmeginden heläk bolupdyr. Propofol güýçli uky dermany we rahatlandyryjy serişdedir. Adatça, ol keselhana şertlerinde gan damaryndan goýberilýär. Wraçyň aklawçysy Ed Çernoffyň aýtmagyna görä, öz ölümi üçin aýdymçynyň özi günäkär, çünki doktor aýak ýoluna giden mahaly Jeksonyň özi propofolyň goşmaça dozasyny kabul edipdir.
Oturdaşlary saýlamak uzak we kyn iş boldy. Sebäbi tutuş ýurtda Maýkl Jeksony tanamaýan we onuň ölümine ýüregi awamaýan adamy tapaýmak aňsat düşmez. Häzirki oturdaşlaram — 7 sany erkek bilen 5 sany zenanam şeýle adamlaryň hilinden. Belli ýurist Maýkl Geragos mümkin bolaýjak gorag strategiýasy barada aýdanda hut şu zatlary göz öňünde tutupdy: “Eger-de goraýan tarap wraçyň müşderisini köp möçberdäki dermany kabul etmekden el çekdirmek islänini subut edip bilse, onda, munuň özi, aýdymçyny gowy görýänlerde ynam döredip biler”.
Oturdaşlaryň günä bildirmäniň beýleki bölegine nähili garajakdyklary nämälim. Ol şundan ybarat: doktor emeli dem bermegi nädogry ýerine ýetiripdir we “Tiz kömegiň” işgärlerine öz müşderisiniň propofol kabul edenini duýdurmandyr. Maýkl Jekson ukusyzlykdan kösenýärdi we dermansyz ýatyp bilmeýärdi. Ol şahsy wraçyny — Konrad Mýurreýi öz öýüne göçüripdi we oňa aýda 150 müň dollar töleýärdi.
Ýuristleriň pikirine görä, doktora 4 ýyla çenli türme tussaglygy howp salýar. Ýöne onuň abraýy göz öňünde tutulyp, möhletiň şertli bolmagy-da mümkin. Aýdymçynyň maşgalasy şeýle jezanyň juda gowşak boljakdygyny aýdýar we has berk çäre görülmegini talap edýär. Jeksonyň 14 ýaşly uly ogly Prins Maýklyň şaýat hökmünde çykyş etmegine we onuň kakasynyň ölen gününde nämeleriň bolup geçenini aýtmagyna garaşylýar.
Ölmeziniň öňüsyrasynda Maýkl Jekson täze programmany repetisiýa edýän eken. Ol bu programmany Londonda etjek 50 çykyşynda görkezmekçidi eken. Oňa biletler konsertlerden kän öň satylypdy. Aýdymçy şol konsertlerden düşen serişdeler bilen özüniň örän uly bergi-borjunyň, bolmanda bir bölegi bilen hasaplaşmagy umyt edýärdi.
Wladimir Morozow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Ukrainada 28-nji oktýabrda geçen saýlawlaryň yzysüre aýdyňlyk bolar diýip, hiç kim garaşmandy. Berlen sesler entek sanalyp gutarmasa-da, köpçüligiň bu pikiri dogry boljaga meňzeýär.
Sesleriň üçden birinden gowragy sanalanda, äşgär edilen ilkinji sanlar Regionlar partiýasynyň sesleriň 36 prosentinden köprägini alandygyny görkezdi. Onuň yz ýanynda bolsa, 21 prosent ses almak bilen, häzir türmede oturan öňki premýer-ministr Ýulia Timoşenkonyň “Ata-Watan” partiýasyny hem öz içine alýan Birleşen oppozisiýa durýar.
Aradan salym geçirmän hem hökümet, hem oppozisiýa özleriniň ýeňiş gazanandyklaryny aýtdylar. Bularyň haýsysynyň aýdýanynyň dogrudygyny 450 orunly parlamentiň ýarpysyny emele getirýärn täk mandatly 225 saýlaw bölüminde nämeleriň bolup geçendigi görkezer.
Nähili ýaranlyk gurlar, bu belli däl
"Deputatlaryň ýarpysy täk mandatly saýlaw bölümlerinden saýlanmaly. Olaryň takmynan ýarpysy garaşsyz deputatlar. Käbirleri syýasy partiýalara wekilçilik edýärler. Ýöne täk mandatly bölümlerde saýlanan deputatlaryň täze parlamentde nähili ýaranlyk gurjakdygy ýa haýsy tutumy tutjakdygy indi belli bolmaly" diýip, Birmingem uniwersitetiniň Orsýet we Gündogar Ýewropa boýunça barlaglar merkeziniň mugallymy Katarina Wolçuk aýdýar.
Adat boýunça, täk mandatly saýlaw bölümlerinde garaşsyz kandidat bolup dalaşa goşulýanlar köplenç häkimiýet başyndaky partiýany goldaýarlar.
Londonly analizçi Elena Gnedina munuň häkimýet başyndaky partiýa artykmaçlyk gazandyrýandygyny şeýle düşündirýär:
"Garaşsyz deputat hökmünde saýlanjak 225 adam bar. Köp adamlar bular “Regionlar partiýasyna we Kommunistik partiýa birigip, parlamentde bir güýçli topary emele getirer” diýip, howatyr edýärler. Bu doly mümkin we Ukrainada ozal bolan zat. 1998-nji we 2002-nji ýyllarda aýgytly roly oýanan şu ýagdaý" diýip, Gnedina aýtdy.
Ýewropada Howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Parlament assambleýasynyň agzalary Kiýewde metbugat ýygnagyna gatnaşýar. 29/10/12
Täk mandatly saýlaw bölümleriniň netijerleri üstümizdäki hepdäniň aýaklarynda belli bolmaly. Galyberse-de, analizçiler “Regionlar partiýasy beýleki partiýalaryň kanun çykaryjylaryny öz tarapyna çekmek üçin elde baryny eder” diýýärler.
Möhüm platforma
Ukrain parlamenti oppozisiýa öz alyp barjak syýasatyny we adamlaryny tanatmaga bir möhüm platforma bolup durýar. Bu hem 2015-nji ýylda geçmeli indiki prezidentlik saýlawlary üçin gaty ähmiýetli. Ýöne bu täze parlamente girjek iki esasy oppozision partiýanyň - Timoşenkonyň "Ata-Watan", Witaliý Kriçkonyň "Urgy" partiýalarynyň - özlerini nähili alyp barjaklaryna bagly.
Brýusseldäki Karnegi merkeziniň alymy Olga Şumyla-Tapiola oppozision ýolbaşçylaryň arzuw-hyýallary 2015-nji ýyldaky prezidentlik saýlawlarynda olara gowulyk getirer diýip pikir edenok:
"Iki oppozision partiýa gaty gowy sanlar bilen parlamente girer. Ýöne bular bile işleşip bilmez. Biz bu ýerde 2015-nji ýyl üçin prezidentlik arzuwlarynyň gürrüňni edýäris. Kliçko bilen Ýatsenýuk saýlawçylara 2015-nji ýylda kimiň gowudygyny görkezmek üçin parlamentde hyzmatdaşlygyň deregine partiýalarynyň üsti bilen özara göreşe girmäge synanyşarlar" diýip, Olga Şumyla-Tapiola aýdýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti 25-nji martda ýurtda öndürilýän mal ýüňüni we ýüňden öndürilýän önümleri, şol sanda elde dokalýan haly we haly önümlerini daşary ýurtlarda ýerlemäge ygtyýar berýän karara gol çekdi.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, bu karar ýerli önüm öndürijileri goldamak maksady bilen kabul edilipdir.
Dokumentde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzalary bolan edara görnüşli taraplara we hususy telekeçilere Türkmenistanda öndürilýän ýüňi, saryja goýnuň ýazlyk ýüňünden başga, daşary ýurtlara ýerlemäge ygtyýar berilýändigi aýdylýar.
Eýsem täze karar garaşsyzlyk ýyllarynda döredilen emeli päsgelçilikler zerarly iň bir arzysyz harytlaryň birine öwrülen mal ýüňüniň «maňlaýyny» açarmy?
Azatlyk radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan, asly balkanly we maldarçylyk problemalaryna belet ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
NATO-nyň Baş sekretary Andres Fogh Rasmussen Orsýetiň Ukrainanyň gündogaryna goşulyşmagynyň “taryhy ýalňyşlyk” boljagyny duýdurdy we Orsýetden Ukrainanyň serhedinden goşun çekmegi talap etdi.
8-nji aprelde Parižde eden çykyşynda Rasmussen Orsýetiň mundan beýläk Ukraina goşulyşmagynyň Moskwanyň NATO bilen gatnaşyklaryna “uly täsir” ýetirip biljegini we “Orsýetiň halkara üzňeligine” getirip biljekdigini belledi.
Rasmussen özüniň ozalky çykyşynda Orsýeti Ukrainanyň serhediniň golaýynda ýerleşýän onuň öz sözi bilen aýdylanda “onlarça müň” harbysyny yzyna çekmäge çagyrypdy.
NATO-nyň ýolbaşçysynyň çykyşynyň öňüsyrasynda Ukrainanyň häkimiýetleri orsýetparaz protestçilere garşy durmak boýunça çärelere başlandygyny yglan etdiler.
Orsýetiň Krymy anneksiýa etmeginden soň NATO Orsýet bilen ähli praktiki hyzmatdaşlygyny bes edip, gündogardaky agza döwletlerinde öz goşunlarynyň sanyny artdyrmaga başlady.
Moskwa NATO-daky harby wekilini yzyna çekdi.


text:
Wikingleriň gadymy ýurdy hasaplanýan Birkada görkezilen bir ýüzük bu gadymy söwda merkeziniň adyny dünýä metbugatynyň üns merkezine öwürdi. 9-njy asyra degişlidigi çak edilýän bütewi daşdan gaşly ýüzük kümüşden ýasalypdyr. Gaşyň üstünde 8-nji we 10-njy asyra degişli Kufi arap elipbiýi bilen "Ýa Alla" diýen söz ýazylypdyr.
Indi alymlary, taryhçylary, arheologlary bir sowal gyzyklandyrýar. Gaşynda "Ýa Alla" diýip ýazylan bu ýüzük bir wiking zenanyň eline nädip düşüpdir?
Ýüzügiň suratyny şu ýerden gör
Ýüzük takmynan 800-nji ýyllarda wikingleriň söwda eden Birka diýen ýerinde geçirilen arheologik gazuw işleriniň barşynda tapylypdyr. Özboluşlylygy bilen tapawutlanýan bu ýüzük skandinaw geýminde jaýlanan bir zenanyň mazaryndan çykypdyr...
"Wikingler bilen Abbasy halyflygynyň arasyndaky gatnaşyk..."
Bu habaryň ýaýran ilkinji pursatynda iň köp öňe sürlen çaklama ýüzügi Şwesiýa gadym döwrüň söwdagärleri getirendir diýen çaklama bolupdyr. Emma Stokgolm uniwersitetiniň biofizikçi alymy Sebastian Wärmländer we onuň kärdeşi şeýle çaklamany puja çykarypdyrlar. Olar ýüzügi ylmy barlagdan geçiripdirler. Şeýlelikde ýüzügiň gaşynyň reňkli çüýşedendigi äşgär bolupdyr. Şeýle gaşlar bir wagtlar wikinglerde, ondan owalam Merkezi Aziýada we Günorta Afrikada hem bolupdyr.
Stokgolm uniwersitetiniň alymlarynyň aýtmagyna görä, bu ýüzük Ýakyn Gündogarda we demirgazyk Afrikada esasy rol oýnan Abbasy halyflygy bilen wikingleriň arasynda özara gatnaşygyň bolandygyny görkezýär. Olar "Zenanyň özüniň ýa-da onuň tanyşlaryndan biriniň halyflyga ýa-da oňa golaý sebitlere sapar baryp gelmegi mümkin däl" diýýärler.
"Wikingler kümüş bilen gyzyklanypdyrlar"
”Washington Post” gazetiniň ýazmagyna görä, fizikleriň öňe süren garaýşy nädogry bolup biler. Ýöne gadymy döwürlerde skandinawiýalylar musulman ýurtlar bilen aragatnaşykda bolupdyrlar. 11-nji asyra çenli wikingler günbatar we günorta Amerikadan başlap Konstantinopola (Stambula), ol ýerdenem Bagdada çenli barypdyrlar.
2008-nji ýylda taryhçy Farhat Hüseýn Abu Dabidäki "Millet" gazetine beren interwýusynda, wikingleriň gyzyl bilen däl, eýsem kümüş bilen aýratyn gyzyklanandyklaryny belläp: "Bu wikinglerde erkek adam bilen zenanyň mertebesini görkezýän nyşana bolupdyr. Olar hatda özlerini kümüş bilen jaýlatmak isläpdirler" diýip ýazýar.
"Ýüzügiň syryny öwrenmek üçin gadymýete syýahat etmek islärdim"
Şeýle sözleri aýdan Döwlet taryh muzeýiniň mugallymasy Linda Wählender, ýüzügiň syryny öwrenmek üçin arheolog bolman, geljege we geçmişe syýahat etmegi arzuwlap: "Meniň özüm arheolog. Emma bu gaş bilen taryha syýahat etmek islärdim. Bu ýüzük satyn alnandyr ýa-da olja hökmünde getirilendir diýip bolmaz. Ýöne bu ýüzügiň taryhyny, onuň [Birkadaky] zenanyň eline nähili düşendigini bilmek diýseň gyzykly bolardy. Ol öz öýünden gaty uzaga gitdimikä ýa-da uzakdan kimdir biri oňa [bu sowgady] getirip berdimikä?".
Zenanyň bu ýüzügi nireden we nähili alandygy, belki-de, hiç haçan mälim bolmaz. Ýöne taryhçylar we arheologlar bu ýüzügiň [taryhynyň] anyklanmagyna aýratyn ähmiýet berýärler. Diňe bir ýüzügiň taryhyny bilmek däl, eýsem bu ýüzügiň bir wiking aýalyna nähili sowgat berlendigi olarda çäksiz gyzyklanma döredýär.


text:
Hormatly halkara sergisine gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar, eziz myhmanlar!
Sizi Aşgabat şäherinde geçirilýän «Saglyk — 2015» atly halkara sergisiniň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
«Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllyk şanly baýramyna hem-de Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanan bu halkara sergisi öňdebaryjy usullary, innowasiýa taslamalaryny amaly lukmançylyga ornaşdyrmak we özleşdirmek babatda halkara hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de giňeltmäge, şeýle hem bu ugurdaky ýokary ösüşlere badalga bermäge uly mümkinçilikleri döredýär.
Ösüşleriň ýoly bilen ynamly öňe barýan berkarar döwletimizde saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmäge we döwrebaplaşdyrmaga gönükdirilen syýasat hem-de köpugurlaýyn özgertmeler toplumlaýyn milli maksatnamalar esasynda üstünlikli durmuşa geçirilýär. Bu ugurda giň gerimli işleriň alnyp barylmagy, iň täze lukmançylyk tehnologiýalarynyň we ylmyň gazananlarynyň durmuşa ornaşdyrylmagy, ilkinji nobatda, halkyň saglygyny düýpli gowulandyrmaga, adam ömrüniň dowamlylygyny uzaltmaga, ýokary derejedäki saglygy goraýyş edaralarynyň gurluş düzümini we kuwwatlylygyny kämilleşdirmäge ýardam berýär.
Gadyrly dostlar!
Ýurdumyzda milli we halkara tejribesi esasynda saglygy goraýyş we derman senagaty pudagyny dünýä ölçeglerine laýyk getirmek, keselleriň öňüni almak we olary ýok etmek, lukmançylygyň beýleki ugurlary boýunça bilelikdäki möhüm taslamalaryň, maksatnamalaryň tutuş toplumyny üstünlikli durmuşa geçirmek ugrunda hem giň gerimli işler alnyp barylýar. Biz Birleşen Milletler Guramasynyň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, Ilat Gaznasy, Çagalar Gaznasy, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Ýewropa sebiti boýunça edarasy, şol sanda Germaniýanyň, dünýäniň beýleki ösen döwletleriniň halkara lukmançylyk we ylmy-barlag merkezleri bilen köpugurly gatnaşyklary giňeltmäge aýratyn uly ähmiýet berýäris.
Häzirki döwürde ýurdumyzda lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça keselleriň öňüni almagyň, anyklamagyň we bejermegiň, keselleriň ýaýramagynyň öňüni almagy üpjün etmegiň ylmy usullary, iýmit önümleriniň howpsuzlygynyň we hiliniň üpjün edilmeginiň hukuk, guramaçylyk we ykdysady esaslary işlenip taýýarlandy hem-de olar häzirki döwürde lukmançylyk tejribesine giňden ornaşdyrylýar. Bu ugurda derman senagatynyň täze ugurlary, howpsuz, ýokary hilli, bäsleşige ukyply, ekologiýa taýdan arassa ýerli çig mallardan derman hem-de beýleki saglygy goraýyş serişdeleriniň önümçiligi ýola goýuldy. Ýurdumyzyň tebigy mümkinçiliklerini ylmy taýdan öwrenmek, bejeriş-mineral suwlaryny, himiki elementleri, tebigy minerallary, duzly suwy, bejeriş we wulkan palçyklaryny senagat taýdan özleşdirmek boýunça işler kämilleşdirilýär.
Biziň milli saglygy goraýyş ulgamyny özgertmek boýunça alyp barýan syýasatymyzyň hem-de bu ugurda gazanýan üstünliklerimiziň dünýä bileleşigi tarapyndan doly goldanylýandygyny hem-de ykrar edilýändigini Türkmenistanda drakunkulýoz, poliomiýelit, gyzzyrma, gyzamyk we gyzylja keselleriniň ýokdugy, unuň demir we foliý turşusy bilen, duzuň ýod bilen baýlaşdyrylandygy hakyndaky resminamalar hem aýdyň görkezýär. Durmuşa geçirilýän saglyk syýasatymyzy halkara bileleşiginiň doly goldaýandygy hem-de saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek boýunça iri möçberli meýilnamalarymyzy amala aşyrmakda netijeli goldaw bermäge taýýardygy bizi örän guwandyrýar.
Hormatly halkara sergisine we ylmy maslahatyna gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar, eziz myhmanlar!
Sizi «Saglyk — 2015» atly halkara sergisiniň açylmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Siziň her biriňize berk jan saglyk, uzak ömür, egsilmez bagt, ynsan saglygyny goramak ýaly asylly işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Mongol imperiýasy
Mongol imperiýasy (gad. mong. Yeke MongYol ulus — Beýik Mongol hökümdarlygy, mong. Ih Mongol uls, Mongolyn ezent güren) — 1206-njy ýylda Çingiz han tarapyndan esaslandyrylan döwlet, ol Dunaýdan başlap, Ýapon deňzine, Nowgoroddan Günorta-gündogar Aziýa çenli bolan territoriýalary özünde jemleýän, dünýä taryhynyň iň uly imperiýasy bolupdyr. Imperiýanyň tutýan meýdany 33 000 000 kwadrat kilometr bolupdyr.
Gülläp ösen döwründe onuň çäklerine Merkezi Aziýanyň, Günorta Sibiriň, Gündogar Ýewropanyň, Ýakyn Gündogaryň, Hytaýyň we Tibetiň ümmülmez giňişlikleri giripdir. 13-nji asyryň ikinji ýarymynda imperiýa çingizidleriň hökümdarlyk edýän uluslaryna bölünip başlapdyr. Beýik Mongol imperiýasynyň iň iri galyndylary Ýuan imperiýasy, Altyn Orda, Hulaguidler döwleti we Çagataý ulusy bolupdyr.
Döwletiň paýtagty ilkibaşda Karakorum bolupdyr; 1264-nji ýylda paýtagt Hanbalyk şäherine geçirilipdir.
14-nji asyryň ahyrky çärýeginde Mongol imperiýasy bar bolmagyny bes edipdir.


text:
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili Baço Ahalaýy Goranmak ministri wezipesine belledi.
Hepdäniň dördünji güni Ahalaýyň kandidaturasyny milli howpsuzlyk sowetiniň maslahatynda prezident teklip etdi. Ahalaý şu wagta çenli Goranmak ministriniň birinji orunbasarydy.
Täze adamy ministr wezipesine bellemeginiň sebäbini Saakaşwili “goşuna berk eliň gerekdigi” bilen esaslandyrdy.
Gürjüstanyň oppozision syýasatçylary Ahalaýyň wezipä bellenmegine närazylyk bildirdi. Olar ony “ölüm eskadrony” atlandyrylýan ýörite toparyň işine gatnaşykda aýyplaýarlar.
Şol topar, oppozisiýanyň tassyklamasyna görä, Saakaşwiliniň syýasy garşydaşlary bilen hasaplaşmak üçin gerek.


text:
Abadan şäherini alkymlap oturan harby polkuň ýarag ammarynda 7-nji iýulda bolan partlamada adam pidalary, weýrançylyk azaldylyp görkezilse-de, türkmen hökümeti ol partlamada adam pidasynyňam, weýrançylygyňam bolandygyny boýun aldy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow partlamada zyýan çekenlere ähli tarapdan kömek beriljekdigine söz berdi. Şonuň üçin Abadan şäherinde dikeldiş işleri haýalrak barýan-da bolsa, partlamanyň weýrançylygy döwlet derejesinde ykrar edilensoň, jaýlary, öýleri, emläkleri weýran bolan ýa-da şol hadysa sebäpli uly zyýan çeken hojalyklara belli bir ýardamyň ediljekdigine şübhelenmeýärin.
Ýöne partlama netijesinde ruhy sarsgyna sezewar bolan adamlara hemaýat etmek hakynda häzir gürrüň edilenok. Ilki bilen ýarag ammarynda bolan partlama gündiz bolansoň, işleýänler işde, işlemeýän bolsa hem, uly adamlar hojalyk aladasy bilen, garaz öýünde däl ekeni. Şonuň üçin ýarag ammaryndaky partlamany ilkinji görenler, esasan, kämillik ýaşyna ýetmedik ýetginjekler, çagalar bolupdyr.
Haýran galmak bilen öz ýanlarynda tüsseläp duran oda tomaşa edip duran ýetginjekleriň, çagalaryň, adamlaryň töwerek-daşyna birdenem snarýad, ok düşüp başlapdyr. Ine, şondan soň "tomaşaçylar" bu oduň nämedigine doly göz ýetirmeselerem, ony äsgermezçilik etseň, ajal bilen ýüzbe-ýüz bolmagyň daş däldigine düşünip, gaçyp başlapdyrlar. Özem her kim nirä tarap gaçýandygyny-da bilmän gaçypdyr.
Abadan şäherinde ýaşaýan alty ýaşly Sona ody görüp, üç ýaşly jigisiniň elinden tutup gaçyp başlapdyr, ýöne jigisi «ejeme gitjek» diýip, sakga durandan soň, Sonajyk gizlenmäge bir buky ýer tapaýyn diýip, elli metr ýöräp, yzyna seredende üç ýaşly jigisiniň üstüne göni bir snarýadyň düşenine özi şaýat bolupdyr. Kellesi, göwresi, aýaklary bir tarapa zyňlyp, üç bölünen jigisiniň synalarynyň arasynda elewräp aglaýan alty ýaşlyja gyzyň şol wagky ýagdaýyny göz öňüne getirip görüň.
Häzir alty ýaşly Sonajygyň dilsiz-agyzsyz huşuna gelmän ýatandygyny aýdýarlar. Gaçyp barýarkalar edil öňüne ýa gapdalyna snarýad düşüp, bölek-bölek bolup ölenleri, maýyp-müjrüp bolanlary görenler barmak büküp sanardan köp. Ynha, bu günki gün şolaryň haly teň.
Psihologlara zerurlyk
«Men Gökdepede işleýärin, birden Abadan GRES-imiziň alkymyndaky harby polkuň ýarag ammarynyň partlamasy netijesinde snarýad, ok-däri ýagyp başlandygyny aýtdylar. Men öýde ysmaz bolup ýatan ejemi, dört sany çagamy, bazarda gara günümiz üçin söwda edýän aýalymy halas etmegiň hatyrasyna, sagat bäşden işlände işden çykyp, Abadana — öýe çenli «žiguli» maşynymyň badyny sagatda 120 kilometrden pese düşürmän geldim. Gelsem, ejem ýatan ekeni, çagalarymyň hiç haýsynam tapmadym, aýalymam edil şol wagt geldi, biz ýagyp duran okuň içinden geçip, nirä gidýänimizi-de bilmän ugradyk. Ýöne biz bagtly ekenik, çagalarymyň ikisini keselhanadan, beýleki iki kiçisini hem paýtagtymyzyň bir çagalar bagyndan tapdym» diýip, özüni Myrat diýip tanadan raýatymyz meniň bilen söhbetdeş bolanda gürrüň berdi.
Myradyň tassyklamagyna görä, bir sutkalap çagalaryny tapmansoň, aýaly gaty gorkupdyr, çagalarynyňam haly teň. Umuman, partlamanyň 10 kilometr töwerek-daşynda ýaşaýan raýatlarymyzyň hemmesem ruhy sarsgyna düşenler, olara tizden-tiz ruhy ýardam etmeli. Emma bizde ruhy sarsgyna sezewar bolanlara ýardam berip biljek psihologlar ýok diýerlikdir.
Ýarag ammarynda partlama bolan gününiň gijesi şol töwerekde gulluk edýän esgerleriň uly bölegini ýolda-yzda aradan çykanlary, maýyp-müjrüp bolanlary çöplemäge çekipdirler. Şeýlelikde, gören zatlaryna ýüregi tap getirmän, gören wakasyndan soň, özüni alyp bilmän ýören esgerleriňem bardygy aýdylýar. Partlama netijesinde ýakynyny, ogul-gyzyny aldyran hojalyklaram tizden-tiz ruhy goldawa matäç bolup dur.
Elbetde, Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, ylymda-bilimde hem oňyn özgerişlikleriň edilendigini bellemek gerek. Ýöne henize çenli ýurdumyzda psihologlaryň, psiholog wraçlaryň ýiti ýetmezçilik edýändigini-de aýtmalydyrys. Abadan wakasy olaryň zerurlygyny hasam ýüze çykardy. Şonuň üçin ylym-bilim pudagynyň ýolbaşçylary döwlet baştutanymyza teklip edip, ruhy sarsgyna düşen adamlara hemaýat etmek üçin psihologlary hem psiholog wraçlary taýynlamagyň aladasyny etseler, döwletiň, halkyň howpsuzlygy hakynda alada etdikleri bolardy.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.