text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1993 ý., № 9-10, 90-njy madda )
(Türkmenistanyň 23.09.1994 ý. № 968–XII, 01.10.2007 ý. № 144-III, 18.04.2009 ý.
№ 32-IV we 31.03.2012 ý. № 297-IV kanunlary esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun erkin telekeçiligiň ykdysady zonalarynyň guralyşynyň we amal etmeginiň hukuk hem ykdysady taýdan umumy esaslaryny kesgitleýär, erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çäginde hereket edýän hojalyk ýörediji subýektleriň gatnaşyklary düzgünleşdirilýär.
Şu Kanun daşary ýurt maýa goýujylaryny (inwestorlaryny) hem-de ykdysadyýetiň döwlete degişli bolmadyk sektorynyň hojalyk ýörediji subýektlerini çekmek arkaly regional ykdysady we ylmy-tehniki güýç-kuwwatyň ösdürilmegini üpjün etmäge gönükdirilendir.
I bölüm
UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. «Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy» diýen düşünje
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy munuň özi ýörite bölünip berlen adminstratiw araçäkleri anyk kesgitlenen hem-de aýratyn hukuk düzgüni bellenen territoriýa.
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň eýeleýän territoriýasynyň araçägi Türkmenistanyň kanunçylyk aktlarynda kesgitlenen.
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň territoriýasynda Türkmenistaтyň ykdysadyýetiniň döwlete degişli bolmadyk sektorynyň hojalyk ýörediji subýektleriniň hem-de daşary ýurt maýa goýujylarynyň Türkmenistanyň kanunlarynda gadagan edilen işlerden başga hojalyk, maliýe işleriniň we başga işleriň islendik görnüşini alyp barmagyna ýol berilýär.
2-nji madda. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy hakyndaky kanunlar
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda ýüze çykýan hukuk gatnaşyklary şu Kanun bilen hem-de Türkmenistanyň beýleki kanunçylyk aktlary bilen düzgünleşdirilýär.
2. Eger Türkmenistanyň gatnaşýan halkara şertnamasynda bellenen kadalar şu Kanunda kesgitlenen kadalardan başga hili bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyny döretmek
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyny döretmek we ony ulanmagyň tärini kesgitlemek işi Türkmenistanyň Prezidentiniň karary esasynda amala aşyrylýar.
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda syýahatçylyk we onuň bilen ugurdaş işiň görnüşleri esasy bolup durýar, milli syýahatçylyk zonasy görnüşinde döredilýär.
Milli syýahatçylyk zonasyny döretmek we onuň iş tertibi "Syýahat hakynda" Türkmenistanyň Kanuny we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen bellenilýär.
4-nji madda. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda kärhanany döretmek we ýatyrmak
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky kärhanalar we guramalar Türkmenistanyň kanunlarynda göz öňünde tutulan tertipde bellige alynýar (registrirlenýär).
Daşary ýurtlaryň gatnaşmagy bilen döredilen kärhanalar Ministrler kabinetiniň ygtyýarly eden organynyň ygtyýar bermegi esasynda bellige alynýar.
Daşary ýurtlaryň gatnaşmagy bilen döredilen kärhana ýuridiki tarapyň hukugyna döwlet belligine alnanlygy (gaýtadan bellige alnanlygy) hakyndaky şahadatnamany eýeçiligiň we hojalygy ýöretmegiň ähli görnüşlerindäki kärhanalary hem-de guramalary bellige alýan Ýeke-täk döwlet organyndan alnan pursatyndan başlap eýe bolýar.
2. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky kärhanalary we guramalary ýatyrmak işi (olaryň haýsy guramaçylyk-hukuk formalaryna degişlidigine garamazdan) Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda geçirilýär.
5-nji madda. Hojalyk ýörediji subýektleriň hukuklaryny we bähbitlerini kepillendirmek
1. Türkmenistan erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky hojalyk ýörediji subýektleriň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilmegini kepillendirýär.
2. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky hojalyk ýörediji subýektleriň emläginiň döwlet tarapyndan millileşdirilmegine ýol berilmeýär.
3. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda daşary ýurt maýalary (inwestisiýalary) çekilen kärhanalaryň erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda işleýän beýleki kärhanalara garanda nähilidir bir kemsidilmegine, şeýle hem daşary ýurt maýalaryny (inwestisiýalaryny) ellerinden mejbur edip almak (millileşdirmek, rekwizisiýa, konfiskasiýa) çäreleriniň ýa-da şolar ýaly netijelere getirýän başga hili çäreleriň ulanylmagyna ýol berilmeýär.
Maýa goýlan emläge erk etmegiň gadagan edilmegine (sekwestrlenmegine) ýol berilmeýär, ýöne maýa goýujynyň öz borçlaryny üzýänçä hukugynyň wagtlaýyn togtadylýan halatlary muňa girmeýär.
Maýalaryň mejbur edilip alynmagyna diňe suduň karary esasynda, özem şol mejbury suratda alynýan maýalaryň degişli hakyny (bazar) gymmatynyň öwezini tölemek, şol sanda hem maýalaryň iş ýüzünde yzyna alnan ýa-da şol hereketi amala aşyrmak barada öňde durýan çäreler hakyndaky kararyň kabul edilen pursatynda kesgitlenilişi ýaly elden giderilen peýdanyň öwezini tölemek şerti bilen ýol berlip bilner.
Öwez puly ilki başda maýa (inwesitisiýa) haýsy walýuta boýunça goýlan bolsa, şol walýuta boýunça tölenilýär.
4. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda iş alyp barýan daşary ýurt maýa goýujylaryna olaryň öz gazanan daşary ýurt walýutasyny salgytlary töländen soň daşary ýurda ibermek (perewod etmek) hukugy kepillendirilýär.
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda daşary ýurt maýa goýujylarynyň erkin çalşylýan (konwertirlenýän) walýuta maýalaryny ibermek (perewod etmek), bermek, girew goýmak, eksport etmek we maýa goýmagy bes etmek barada çäklendirilmedik hukugy bardyr.
5. Döwlet we ýerli dolandyryş organlary Türkmenistanyň graždanlarynyň erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy bilen ýurdumyzyň beýleki regionlarynyň arasynda erkin gelip-gidip durmagyna päsgel berip bilmezler.
II bölüm.
ERKIN TELEKEÇILIGIŇ YKDYSADY ZONASYNDA IŞ ALNYP BARYLMAGY
6-njy madda. Hojalyk ýörediji subýektleriň işiniň esasy prinsipleri
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda ýerleşen kärhanalaryň girýän hojalyk gatnaşyklary şertnama esasynda guralýar. Önümçilik programmasyny kärhanalaryň özi özbaşdak düzýär hem-de öndürýän önümini (hyzmatlary) özbaşdak ýerleýär. Kärhanalaryň önümi bütinleý olaryň ygtyýaryna degişli bolýar.
2. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň emele getirilmegi we onda iş alnyp barylmagy öz-özüňi maliýeleşdirmek, şol sanda hem walýuta bilen maliýeleşdirmek esasynda ýola goýulýar.
3. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda iş alyp barýan hojalyk ýörediji subýektleriň daşary ýurt banklarynyň berýän karz pularyndan (kreditlerinden) peýdalanmagy hem-de strahowaniýe geleşikleriniň ähli görnüşini baglaşmak üçin daşary ýurtlaryň strahowaniýe kompaniýalaryny çekmäge haky bardyr.
4. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda ýerleşen kärhanalaryň sarp ediş üçin gönükdirýän serişdeleri döwlet tarapyndan düzgünleşdirilýär.
5. Özleriniň hojalyk iş şertleri, ýagny täzeden dikeldilýän we dikeldilmeýän tebigy resurslary, şol sanda deňiz boýunça ykdysady zonanyň resurslaryny hem agtarmak, gözleg geçirmek, ulanmak we gazyp almak bilen baglanyşykly bolan hojalyk iş şertleri daşary ýurt maýa goýumçylary üçin Türkmenistanyň degişli kanunlary boýunça kesgitlenýär.
7-nji madda. Eksport-import operasiýalaryny amala aşyrmagyň aýratynlyklary
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda eksport-import operasiýalaryny amala aşyrmagyň sadalaşdyrylan tertibi ulanylýar, ol şu aşakdakylary göz öňünde tutýar:
önümleriň aýry-aýry görnüşi bolaýmasa (olaryň sanawyny Ministrler kabineti belleýär), öndürilen harytlary eksport etmek işi kwotalanmaga (normalanmaga) we lisenziýalanmaga (rugsat berilmegine) degişli däldir;
eger harydy işläp bejermek arkaly onuň artdyrylan gymmatynyň möçberi onuň umumy gymmatynyň 30 prosentinden geçýän bolsa, onda şol haryt erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda öndürilen hasap edilýär;
kärhanalaryň we guramalaryň erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda öndürilýän harytlar we edilýän hyzmatlar barada haryt alyş-çalyşygyny (barter alyş-çalyşygyny) hem-de dellallyk hereketlerini etmäge haky bardyr;
erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyna harytlar (hyzmatlar) kwotalanman we lisenziýalanman import edilýär, ýöne şolardan ýörite dowam edýän kadalara we hökümetara ylalaşyklaryna laýyklykda import edilýänleri muňa girmeýär.
8-nji madda. Gümrük düzgüniniň (režiminiň) aýratynlyklary
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çäginde gümrük düzgüniniň aşakdaky aýratynlykalary bolýar:
erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çägine import edilýän harytlar we gaýry emläk gümrük pajyny tölemekden boşadylýar;
erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndan beýleki ýurtlara eksport edilýän harytlar we gaýry emläk gümrük pajyny tölemekden boşadylýar, ýöne daşary ýurt harytlary we emlägi muňa girmeýär;
erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çägine getirilýän hem-de şondan çykarylýan harytlar we gaýry emläk hökmany suratda deklarirlenmelidir.
2. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda işlenip taýýarlanylmadyk harytlary bu zonanyň çäginden Türkmenistanyň beýleki sebitlerine üstaşyr (tranzit) geçirmek ýa-da alyp gaýtadan satmak işi, şeýle hem harytlary erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň üsti bilen Türkmenistanyň beýleki sebitlerinden eksport edip ibermek işi tarif-gümrük ýeňillikleri berilmezden amala aşyrylýar.
3. Gümrük pajy tölenilmän getirilen daşary ýurt harytlarynyň we emläginiň erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndan çykarylyşyna gözegçiligi Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy degişli resminamalary barlamak arkaly amala aşyrýar.
9-njy madda Türkmenistanyň 18.04.2009 ý. № 32-IV Kanuny esasynda güýjüni ýitiren.
III bölüm.
WALÝUTA WE MALIÝE-KREDIT MEHANIZMI, NYRH ÇYKARYŞ
10-njy madda. Pul we walýuta dolanyşygy
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda iş alyp barýan maýa goýujylaryň Türkmenistanyň banklarynda goýum (tekuşiý) we hasaplaşyk sçýotlary (walýuta görnüşinde we Türkmenistanyň pul birligi görnüşinde) bolup biler, şunda olaryň degişli serişdeleri dowam edýän kanunlara laýyklykda Türkmenistanyň bütin territoriýasynda harçlamak hukugy hem berilýär.
Özleriniň hasaplaşyk sçýotlaryndaky puly daşary ýurda ibermek (perewod etmek) üçin, daşary ýurt maýa goýujylary Türkmenistanyň walýuta biržasynda emele gelýän pul hümmeti (kurs) boýunça daşary ýurt walýutasyny satyn alyp bilerler.
2. Daşary ýurt maýa goýujylary möhüm halk hojalyk ähmiýeti bolup, import önümleriniň ýerini tutýan önümleri öndürýän mahalynda, daşary ýurt maýa goýujysyna Türkmenistanyň pul birliginde düşýän peýdasynyň bir bölegini ibermek (perewod etmek) işi gyzyklanýan taraplaryň walýuta serişdeleriniň hasabyna özara ylalaşylan pul hümmeti (kurs) boýunça amala aşyrylyp bilner.
3. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky banklaryň we beýleki kredit edaralarynyň, şol sanda hem daşary ýurt banklarynyň bölümleriniň we filiallarynyň hem-de daşary ýurtlular gatnaşýan banklaryň bellige alnyşyna (registrirlenişine), zonanyň çäginde walýutanyň ähli görnüşiniň dolanyşyga girizilmegine kontrollygy Türkmenistanyň Merkezi banky edýär.
4. Türkmenistanyň Merkezi bankynyň nagt (nagt däl) daşary ýurt walýutasy bilen operasiýa geçirilmegine rugsat bermäge hem-de zonada erkin telekeçiligiň ösdürilmegini höweslendirmek üçin erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çäginde walýutany harçlamagyň we daşary ýurda geçirmegiň aýratyn tertibini bellemäge hukugy bardyr.
5. Zonanyň banklarynyň Türkmenistanyň pul birliginde hem-de başga walýutada Türkmenistanyň we daşary ýurt döwletleriniň ýuridiki we fiziki taraplaryna sçýot açmaga haky bardyr.
11-nji madda. Nyrh çykarmak
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda öndürilýän harytlaryň we edilýän hyzmatlaryň ähli görnüşi üçin erkin nyrh çykarmak düzgüni hereket edýär.
12-nji madda. Kärende gatnaşyklary
1. Türkmenistanyň we beýleki döwletleriň erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynyň çäginde iş alyp barýan ýuridiki we fiziki taraplary kärende şertnamasynyň baglaşylan pursatyndan beýläk ýer üçin kärende hakyny tölemekden üç ýyllap boşadylýar.
Ýeňillikli döwür gutarandan soň, ýer üçin kärende haky peseldilen stawka boýunça alynýar: gatnaşýan daşary ýurtlularyň ustaw fondundaky paýy 30 prosentden geçýän kärhanalardan – 50 prosent möçberinde, Türkmenistanyň ýuridiki we fiziki taraplaryndan – 20 prosent möçberinde alynýar.
2. Türkmenistanyň we daşary ýurt döwletleriniň maýa goýujylarynyň kärende ylalaşygyna gol çeken taraplaryň ýa-da olaryň oruntutarlarynyň ikitaraplaýyn ylalaşmagy esasynda emlägi hem-de emläk hukuklaryny tirkeşikli kärendä bermek hukugyna we peýdalanmak hukugyny başga birine bermek (geçmek) hukugyna eýe bolýarlar. Peýdalanmak hukugyny maýa goýujy girew hökmünde peýdalanyp biler.
3. Ýer uçastoklaryny, jaýlary, desgalary we beýleki obýektleri kärendä bermek hakyndaky şertnamalaryň şertleriniň üýtgedilmegine Türkmenistanyň kanunlaryna laýyklykda taraplaryň özara ylalaşygy ýa-da hojalyk sudunyň karary esasynda ýol berilýär.
13-nji madda. Daşary ykdysady iş
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda iş alyp barýan ähli ýuridiki taraplar we graždanlar daşary ykdysady işi, şol sanda kommersiýa dellallygyny özbaşdak ýerine ýetirýärler.
Daşary ykdysady işe gatnaşyjylary bellige almak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde geçirilýär.
14-nji madda. Zähmet baradaky hukuk gatnaşyklary
1. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda ýerleşen kärhanalarda zähmet baradaky hukuk gatnaşyklary Türkmenistanyň kanunlaryna laýykykda kollektiwleýin we indiwidual şertnamalar (kontraktlar) esasynda düzgünleşdirilýär. Iş hakyny düzgünleşdirmek meselelerinde tarif sistemasy diňe maslahat beriji tertibinde peýdalanylýar.
2. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda bellenilen iş hakynyň, stipendiýalaryň, pensiýalaryň, posobiýeleriň we beýleki sosial tölegleriň iň pes möçberi Türkmenistanyň kanunlarynda bellenen şolar ýaly tölegleriň möçberinden pes bolup bilmez.
3. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky kärhanalaryň işgärlere iş hakyny daşary ýurt walýutasynda hasaplap ýazmaga haky bardyr.
4. Daşary ýurtly işgärleriň zähmet şertleri indiwidual kontraktlarda kesgitlenýär. Şol işgärleriň daşary ýurt walýutasynda alan girdejisi tölenmeli salgytlar tölenenden soň, olar tarapyndan daşary ýurda päsgelsiz geçirilip bilner.
5. Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda işe kabul edilende Türkmenistanyň graždanlarynyň ýaşaýan ýerine baglylykda kontraktlar baglaşmak barada çäklendirmelere ýol berilmeýär.
15-nji madda. Jedellere garamagyň tertibi
Erkin telekeçiligiň ykdysady zonasynda hojalyk ýörediji subýektleriň Türkmenistanyň döwlet organlary bilen, beýleki ýuridik taraplary we graždanlary bilen erkin telekeçiligiň ykdysady zonasyndaky işe degişli meseleler baradaky jedellerine, şeýle hem hojalyk ýörediji subýektleriň öz aralaryndaky jedellere Türkmenistanyň sudlarynda garalmalydyr.
Türkmenistanyň Saparmyrat
Prezidenti Türkmenbaşy
Aşgabat şäheri
1993-nji ýyl, 8-nji oktýabr
№ 893-ХП


c: text/html

text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Haryt nyşanlary, hyzmat ediş nyşanlary we harytlaryň gelip
çykan ýeriniň ady hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2008 ý., № 4, 53-nji madda)
(Türkmenistanyň 22.06.2013 ý. № 414-IV Kanuny
esasynda girizilen üýtgetmeler bilen)
Şu Kanun bilen haryt nyşanlarynyň, hyzmat ediş nyşanlarynyň we harytlaryň gelip çykan ýerleriniň adynyň hukuk taýdan goralmagy we ulanylmagy bilen baglanyşykly ýüze çykýan gatnaşyklar düzgünleşdirilýär.
I bap. Umumy düzgünler
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
Pariž konwensiýasy - 1883-nji ýylyň 20-nji martynda Parižde kabul edilen senagat eýeçiligini goramak boýunça konwensiýa.
Madrid ylalaşygyna Teswirnama - 1989-njy ýylyň 27-nji iýunynda Madridde kabul edilen, nyşanlaryň halkara hasaba alnyşy hakyndaky Madrid ylalaşygyna Teswirnama.
Senagat eýeçiliginiň obýektleri - şu Kanunyň ulanylmagyna degişli haryt nyşanlary, hyzmat ediş nyşanlary (mundan beýläk - haryt nyşanlary), harydyň gelip çykan ýeriniň ady.
Haryt nyşany - ýuridik şahsyň ýa-da ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahsyň harytlaryny aýrybaşgalaşdyrmaga hyzmat edýän belgi.
Hyzmat ediş nyşany - ýuridik şahsyň ýa-da ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahsyň ýerine ýetirýän işlerini we/ýa-da edýän hyzmatlaryny (mundan beýläk -hyzmatlar) aýrybaşgalaşdyrmaga hyzmat edýän belgi.
Harydyň gelip çykan ýeriniň ady - harytlaryň aýratyn häsiýetleri bilen baglanyşykly geografık obýektiň atlandyrylyşy.
Şahs - ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahs, ýa-da ýuridik şahs.
Haýyşnamaçy - haryt nyşanyny ýa-da harydyň gelip çykan ýerleriniň adyny ulanmaga hukuk almak üçin haýyşnama tabşyran şahs, haryt nyşanynyň hemmä bellidiginiň ykrar edilmegi hakynda arza beren şahs.
Haýyşnama - haryt nyşanyny hem-de harydyň gelip çykan ýerleriniň adyny bellige almak we/ýa-da harydyň gelip çykan ýeriniň adyny ulanmaga hukuk almak üçin zerur bolan resminamalaryň toplumy.
Birinji haýyşnama - Pariž konwensiýasyna gatnaşyjy döwletiň degişli edarasyna senagat eýeçiliginiň obýekti üçin, berlen senesine görä konwension ilkinjilik bellenilýän haýyşnama.
Konwensiýa haýyşnamasy - konwensiýa ilkinjiliginiň berilmegini soramak bilen, haryt nyşany üçin haýyşnama.
Haryt nyşanynyň ilkinjiligi - haryt nyşanyny bellige aldyrmak üçin haýyşnama berlende wagt taýdan birinjilik.
Konwensiýa ilkinjiligi - Pariž konwensiýasyna gatnaşyjy döwletiň degişli edarasyna birinji haýyşnama berlen senesi boýunça haryt nyşanyna bellenilýän ilkinjilik.
Kysmy bir harytlar we hyzmatlar - harytlaryň we/ýa-da hyzmatlaryň bir kysmyna we görnüşine degişli bolup, çalymdaş haryt nyşanlary bilen bellik edilende sarp edijide olaryň şol bir öndürijä degişlidigi barada düşünje döredip biljek harytlar we/ýa-da hyzmatlar.
HHHK - nyşanlary bellige almak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň halkara klassifıkasiýasy.
HNŞEWK - haryt nyşanlarynyň şekillendiriş elementleriniň Wena klassifikasiýasy.
Haryt nyşanyna şahadatnama - Türkmenistanyň haryt nyşanynyň resmi taýdan bellige alnandygyny, ilkinjiligini we onuň eýesiniň şahadatnamada görkezilen harytlar we/ýa-da hyzmatlar babatda haryt nyşanyna bolan aýratyn hukugyny tassyklaýan gorag resminamasy.
Harydyň gelip çykan ýeriniň adyny ulanmaga hukuk berýän şahadatnama - Türkmenistanyň harydyň gelip çykan ýeriniň bellige alnan adyndan peýdalanmaga bolan hukugy tassyklaýan gorag resminamasy.
Haryt nyşanynyň eýesi - haryt nyşanyna aýratyn hukugy bolan şahs.
Haryt nyşanynyň başga birine berilmegi - haryt nyşanyna bolan hukugyň şertnama esasynda başga bir şahsa berilmegi.
Haryt nyşanyna ygtyýarnama - haryt nyşanynyň eýesiniň ygtyýarnama şertnamasy esasynda ony başga bir şahsa ulanmaga berýän rugsady.
Býulleten - Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugynyň senagat eýeçiliginiň Türkmenistanda bellige alnan obýektleri baradaky maglumatlary çap etmek üçin niýetlenen döwürleýin resmi neşiri.
Bikanun harytlar - bellige alnan haryt nyşany, harydyň gelip çykan ýeriniň ady ýa-da olar bilen gatyşyp gitmek derejesine çenli meňzeş bolan belgisi bikanun ulanylýan harytlar, etiketkalar we şol harytlaryň gaplary.
Patent ynamdary - Türkmenistanyň territoriýasynda hemişelik ýaşaýan, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugynda hünär synagyndan geçen we bellige alnan hem-de professional esasda fiziki we ýuridik şahslaryň intellektual eýeçiligiň obýektlerine bolan hukugy edinmekdäki we onuň goragyndaky bähbitlerine wekilçilik edýän raýat.
2-nji madda. Intellektual eýeçilikdäki obýektleriň goralmagy çygrynda döwlet düzgünleşdirmesi
1. Intellektual eýeçilikdäki obýektleriň goralmagy çygrynda döwlet düzgünleşdirmesi Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň Intellektual eýeçilik boýunça döwlet gullugy (mundan beýläk - Türkmenpatent) tarapyndan amala aşyrylýar.
Türkmenpatent öz ygtyýarlyklaryna laýyklykda:
- seretmek üçin haýyşnamalary kabul edýär, olar boýunça ekspertiza geçirýär we haryt nyşanlarynyň hem-de harytlaryň gelip çykan ýerleriniň adyny döwlet tarapyndan bellige alynmagyny amala aşyrýar;
- Türkmenistanyň gorag resminamalaryny berýär we döwlet reýestrlerini ýöredýär;
- ygtyýarnamalary we haryt nyşanynyň başga birine berilmegi hakyndaky şertnamalary bellige alýar;
- haryt nyşanlarynyň we harytlaryň gelip çykan ýerleriniň adynyň bellige alnyşyna üýtgetmeler girizýär;
- goralýan obýektler baradaky maglumatlaryň Býulletende döwürleýin çap edilmegini amala aşyrýar;
gyzyklanýan şahslaryň senagat eýeçiliginiň goralmagy çygryndaky bozulan ýa-da jedelleşilýän hukuklary baradaky nägileliklerine garaýar;
- Türkmenistanyň patent kanunçylygyny kämilleşdirmek we intellektual eýeçiligi çygrynda halkara şertnamalaryny baglaşmak boýunça teklipleri işläp düzýär;
- patent ynamdarlarynyň hünär derejesiniň barlagyny we bellige alynmagyny amala aşyrýar.
2. Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligi şu Kanun, Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen Türkmenpatente berlen ygtyýarlyklaryň çäklerinde intellektual eýeçiliginiň obýektlerini hukuk taýdan goramak meseleleri boýunça halkara şertnamalaryna laýyklykda Türkmenistanyň öz üstine alan borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär.
II bap.
Haryt nyşany
3-nji madda. Haryt nyşanlarynyň görnüşleri
l. Dilden aýdylan, şekillendiriş, göwrümli we beýleki belgiler ýa-da olaryň utgaşmalary haryt nyşany hökmünde bellige alnyp bilner.
2. Haryt nyşany islendik reňkde ýa-da gatyşyk reňkli bellige alnyp bilner.
4-nji madda. Haryt nyşanynyň hukuk taýdan goralyşy
1. Türkmenistanda haryt nyşanynyň hukuk taýdan goragy şu Kanunda bellenen tertipde onuň döwlet tarapyndan bellige alnyşy esasynda ýa-da Türkmenistanyň gatnaşýan halkara şertnamalarynyň güýji bilen berilýär.
Haryt nyşanyna bolan hukuk kanun tarapyndan goralýar we şahadatnama bilen tassyklanylýar.
2. Haryt nyşanynyň bellige alynmagy haýyşnamanyň Türkmenpatente gelen senesinden başlap on ýylyň dowamynda hereket edýär.
3. Haryt nyşany haryt öndürýän ýa-da hyzmat edýän (mundan beýläk - harytlar) ýuridik ýa-da telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahsyň adyna bellige alnyp bilner.
4. Haýyşnama berlen belgä haýyşnamanyň berlen senesinden onuň Reýestrde bellige alnan senesine çenli wagtlaýyn hukuk goragy berilýär.Haryt nyşanyny bellige almazlyk barada çözgüt kabul edilen halatynda, wagtlaýyn hukuk goragy başlanmadyk diýlip hasap edilýär. Belgini wagtlaýyn hukuk goragynyň hereket edýän döwründe ulanýan şahs haryt nyşanynyň eýesine ol bellige alnandan soň, taraplaryň ylalaşygy bilen kesgitlenilýän öwez tölegini töleýär.
Wagtlaýyn hukuk goragynyň hereket edýän möhleti haýyşnamaçynyň özüne degişli belgini ulanýan şahsyň beren haýyşnamasy barada ýazmaça habar eden senesinden başlaýar.
5. Haryt nyşanynyň eýesine haryt nyşanyny ulanmak, oňa ygtyýarlyk etmek, şeýle hem başga şahslar tarapyndan haryt nyşanynyň ýa-da onuň bilen gatyşyp gitme derejesine çenli meňzeş bolan belgileriniň ulanylmagyny gadagan etmäge aýratyn hukuk degişlidir. Haryt nyşanynyň eýesiniň haryt nyşanyna bolan aýratyn hukugy haryt nyşanynyň şahadatnamasynda görkezilen harytlar babatynda hem saklanyp galýar.
6. Eýesiniň rugsady bolmazdan, Türkmenistanda goralýan haryt nyşanyny ulanmaga hiç kimiň haky ýokdur.
5-nji madda. Haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmazlygy üçin esaslar
1. Tapawutlandyryş alamatlary bolmadyk we diňe aşakdaky ýaly böleklerden durýan belgileriň haryt nyşany hökmünde döwlet bellige alnyşyna ýol berilmeýär:
a) mahsus çyzgylaýyn ýerine ýetirilmedik aýratyn harplar we/ýa-da sanlar;
b) çyzyklar, ýönekeý geometrik şekiller, şeýle hem olaryň belli bir görnüş emele getirmeýän utgaşmalary;
ç) harytlaryň belli bir görnüşini belgilemek üçin ählumumy ulanyşa giren belgiler;
d) umumy kabul edilen simwollar we adalgalar;
e) harytlary häsiýetlendirýän, şol sanda olaryň görnüşini, hilini, mukdaryny, häsiýetlerini, näme üçin niýetlenendigini, harytlaryň gymmatyny, şeýle hem olaryň öndürilen ýa-da ýerlenen wagtyny, ýerini, usulyny aňladýan belgiler.
Şeýle belgilere, hususan-da, aşakdakylar degişli bolup biler:
- harytlaryň ýönekeý atlary;
- harytlaryň häsiýetlerini, şol sanda mahabat (magtama) häsiýeti bolanlary görkezýän belgiler;
- çig malyň materialyny ýa-da düzümini görkezýän belgiler;
- harytlaryň agramyny, göwrümini, nyrhlaryny görkezýän belgiler;
- harytlaryň öndürilen senesi;
- önümçiligiň dörediliş taryhyndan maglumatlar;
- haryt öndürijileriň we dellalçylyk firmalarynyň salgylary;
- dolulygyna ýa-da bölekleýin geografik atlardan durup, haryt öndürijiniň ýerleşýän ýeri hökmünde kabul edilip bilinjek belgiler.
ä) harytlaryň esasan häsiýetleri ýa-da näme üçin niýetlenenligi bilen kesgitlenilýän şekilini aňladýan belgiler.
"a" - "ä" kiçi bölümlerde görkezilen bölekler haryt nyşanynda agdyklyk edýän ýagdaýda bolmasalar, onda olar haryt nyşanyna goralmaýan bölekler hökmünde girizilip bilner.
Şu bölümde göz öňünde tutulan düzgünler ulanylmagy netijesinde tapawutlandyryş ukyplaryna eýe bolan belgiler babatda ulanylmaýar.
2. Aşakdaky ýaly böleklerden durýan ýa-da şeýle bölekleri özünde saklaýan belgileriň haryt nyşany hökmünde döwlet bellige alnyşyna ýol berilmeýär:
a) döwletleriň atlary, döwlet tugralary, baýdaklary hem-de beýleki döwlet nyşanlary we belgileri;
b) halkara, hökümetara guramalarynyň gysgaldylan ýa-da doly atlary, olaryň tugralary, baýdaklary hem-de beýleki nyşanlary we belgileri;
ç) resmi gözegçilik, kepillendiriş we düzümini anyklaýyş tagmalary, möhürleri, sylaglary we beýleki tapawutlandyryş nyşanlary, ýa-da olar bilen gatyşyp gitme derejesine çenli meňzeş bolan böleklerden durýan belgiler.
Eger-de degişli ygtyýarly edaranyň razyçylygy bar bolsa, onda şeýle bölekler haryt nyşanyna goralmaýan bölekler hökmünde girizilip bilner.
3. Aşakdaky ýaly böleklerden durýan ýa-da şeýle bölekleri özünde saklaýan belgileriň haryt nyşany hökmünde döwlet bellige alnyşyna ýol berilmeýär:
a) olar ýalan bolsalar ýa-da sarp edijini haryt ýa-da ony öndüriji babatda ýalňyş pikire iterip bilýän bolsalar;
b) jemgyýetçilik bähbitlerine, ynsanperwerlik we ahlak ýörelgelerine ters gelýän bolsalar.
4. Türkmen halkynyň medeni mirasynyň aýratyn gymmatly desgalarynyň ýa-da bütindünýä medeni ýa-da tebigy mirasynyň resmi atlary we/ýa-da şekilleri bilen birmeňzeş ýa-da gatyşyp gitme derejesine çenli meňzeş bolan belgileriň haryt nyşany hökmünde bellige alynmagyna ýol berilmeýär.
5. Aşakdakylara barabar ýa-da olar bilen gatyşyp gitme derejesine çenli çalymdaş bolan belgileriň haryt nyşany hökmünde bellige alynmagyna ýol berilmeýär:
a) bellige aldyrmak üçin haýyşnama berlen (eger-de haýyşnama yzyna alynmadyk bolsa) ýa-da Türkmenistanda, şol sanda Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda meňzeş harytlar babatda goralýan we has öň berlen ilkinjiligi bolan beýleki şahslaryň haryt nyşanlary;
b) beýleki şahslaryň şu Kanunda bellenilen tertipde Türkmenistanda hemmelere mälim diýlip ykrar edilen haryt nyşanlary.
Şu bölümde meňzeş harytlar babatda görkezilen, gatyşyp gitme derejesine çenli çalymdaş bolan belgileriň haryt nyşany hökmünde diňe oňa hukugy bolan şahsyň razyçylygy bilen döwlet bellige alnyşyna ýol berilýär.
6. Belgiler harytlaryň gelip çykan ýeriniň adyny ulanmaga hukugy bolan şahslaryň adyna bellige alynýan haryt nyşanyna goralmaýan bölek hökmünde girizilen ýagdaýyndan başga, islendik harytlar babatda harytlaryň gelip çykan ýerleriniň atlary bilen barabar ýa-da gatyşyp gitme derejesine çenli çalymdaş bolan belgiler haryt nyşany hökmünde bellige alnyp bilinmez.
7. Aşakdakylara barabar bolan belgiler haryt nyşany hökmünde bellige alnyp bilinmez:
a) Türkmenistanda olara bolan hukuklary başga şahslarda bellige alynýan haryt nyşanyna berlen haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmagy üçin ýüz tutulan ilkinjilik senesinden öň döräp, birdeň harytlar babatda Türkmenistanda goralýan firma adyna (onuň bölegine), seleksiýa arkaly gazanylanyň adyna, senagat nusgasyna, domen adyna;
b) awtorlyk hukugynyň eýesiniň ýa-da onuň hukuk oruntutarynyň razyçylygy bolmasa ýa-da bu eserlere bolan hukuk bellige alynýan haryt nyşanyna berlen ilkinjilik senesinden öň ýüze çykan bolsa, haýyşnamanyň berlen senesine çenli Türkmenistanda ady belli bolan ylym, edebiýat we sungat eseriniň, gahrymanyň adyna ýa-da şeýle eserden alnan parça, sungat eserine ýa-da onuň parçasyna;
ç) eger-de muňa şol adamlaryň ýa-da olaryň mirasdarlarynyň razyçylygy bolmasa, oňa ygtyýarly döwlet edarasynyň rugsady bolmasa, haýyşnamanyň berlen senesine çenli belli adamlaryň familiýasyna, adyna, tahallusyna ýa-da şolardan gelip çykýan belliklerine, portretlerine we golly möhürlerine.
6-njy madda. Haryt nyşanyny bellige aldyrmak üçin haýyşnamanyň berlişi
1. Haryt nyşanyny bellige aldyrmak baradaky haýyşnama Türkmenpatente berilýär.
2. Haýyşnama gyzyklanma bildirýän şahs tarapyndan, şeýle hem onuň Türkmenistandaky wekiliniň ýa-da patent ynamdarynyň üsti bilen berlip bilner.
Türkmenistanyň daşynda hemişelik ýaşaýan fiziki şahslar ýa-da daşary ýurtly ýuridik şahslar ýa-da olaryň patent ynamdarlary haryt nyşanlaryny bellige aldyrmak we hukuk goragy bilen baglanyşykly işleri Türkmenistanyň patent ynamdarynyň üsti bilen alyp barýarlar.
7-nji madda. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy baradaky haýyşnama bildirilýän talaplar
1. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy baradaky haýyşnama her haryt nyşanyna aýratynlykda berilýär.
2. Haýyşnamada aşakdakylar bolmalydyr:
- haýyşnamaçynyň adyny, şeýle hem onuň ýerleşýän ýerini ýa-da ýaşaýan ýerini görkezmek bilen, haryt nyşany hökmünde belginiň döwlet bellige alnyşy baradaky arza;
- haýyşnama edilýän belgi we onuň beýany;
- HHHK-nyň klaslary boýunça jemlenen haryt nyşanlaryny döwlet tarapyndan bellige almak üçin soralýan harytlaryň sanawy;
- HNŞEWK-nyň haryt nyşanlarynyň şekillendiriş elementleriniň ýazgysy.
Haýyşnamanyň resminamalaryna bildirilýän talaplar Türkmenpatent tarapyndan bellenilýär.
3. Haýyşnamanyň ýanyna şular goşulýar:
- haýyşnamany tabşyrmak üçin tölenmeli pajyň bellenen möçberde tölenendigi barada ýa-da paç tölemekden boşadylýandygyny ýa-da onuň möçberini azaltmak üçin esasyň bardygyny tassyklaýan resminama;
- eger-de haýyşnama wekiliň ýa-da patent ynamdarynyň üsti bilen berilýän bolsa, olaryň ygtyýarlygyny tassyklaýan ynanç haty;
- eger-de haýyşnama kollektiw nyşany bellige aldyrmak barada berilýän bolsa, onda kollektiw nyşanyň tertipnamasy.
Haýyşnama bilen bilelikde berilýän, haýyşnamany tabşyrmak üçin tölenilmeli pajyň bellenen möçberde tölenendigi barada resminamadan beýleki haýyşnama goşulýan resminamalar, haýyşnamanyň berlen senesinden başlap, iki aýyň dowamynda Türkmenpatente tabşyrylmalydyr.
Eger-de towakganama bellenilen möhlet tamamlanmanka gelip gowşan bolsa we bellenen paç tölenen bolsa, haýyşnamaçynyň towakganamasy boýunça görkezilen möhlet ýene-de uzaldylyp bilner.
Resminamalary tabşyrmagyň möhletiniň uzaldylmagy görkezilen iki aý möhletiň tamamlanan gününden başlap alty aýdan köp bolmaly däldir.
Resminamalaryň bellenilen möhletde tabşyrylmadyk halatynda haýyşnama yzyna alyndy diýlip hasap edilýär we bu barada haýyşnamaçy habardar edilýär.
4. Arza döwlet dilinde berilýär we oňa arza berýän ýa-da onuň wekili ýa-da patent ynamdary gol çekýär.
Haýyşnama goşulýan beýleki resminamalar Türkmenistanyň döwlet diline geçirilen terjimesi goşulyp, başga bir dilde berlip bilner. Başga bir dilde berlen resminamalar, olaryň terjimesi haýyşnama berlen senesinden soňky iki aýyň dowamynda gelip gowşan bolsa, Türkmenpatente gelen senesinde berildi hasap edilýär.
Eger-de agzalan terjime haýyşnama berlen senesinden soňky iki aýyň dowamynda berilmese, bellenen möhlet goşmaça paç tölenen şertlerinde haýyşnamaçynyň towakganamasy boýunça iki aý uzaldylyp bilner.
Terjimesi bellenen möhletlerde berilmedik halatynda haýyşnama yzyna alyndy diýlip hasap edilýär.
5. Ilkinjilik soralanda, haýyşnama şular goşulmalydyr:
- eger-de konwensiýa ilkinjiliginiň berilmegini soraýan bolsa, haýyşnamaçynyň Pariž konwensiýasyna gatnaşyjy döwletde beren, şu Kanunyň 8-nji maddasynyň 2-nji bölümine laýyklykda bellenen tertipde güwä geçilen birinji haýyşnamasynyň nusgasy;
- eger-de haýyşnamaçy şu Kanunyň 8-nji maddasynyň üçünji bölümine laýyklykda, sergi ilkinjiliginiň berilmegini soraýan bolsa, onda resmi halkara sergisinde ýa-da resmi diýlip ykrar edilen halkara sergisinde haýyşnama berlen haryt nyşanyny ulanmak bilen eksponatlary görkezendigini tassyklaýan güwä geçilen resminama;
Ilkinjilik berilmegi soralan halatda haýyşnama goşulýan resminamalar haýyşnamanyň gelen senesinden başlap, üç aý möhletiň dowamynda Türkmenpatente tabşyrylmalydyr.
Ilkinji haýyşnamanyň tassyklanan nusgasynyň terjimesi soralan halatynda Türkmenpatente tabşyrylmalydyr.
6. Haýyşnamanyň berlen senesi Türkmenpatente aşakdaky resminamalaryň gelip gowşan senesi boýunça bellenilýär:
- haýyşnamaçynyň adyny we onuň salgysyny görkezmek bilen belgini haryt nyşany hökmünde döwlet bellige alnyşy baradaky arza;
- belginin şekili;
- harytlaryň sanawy.
Eger-de görkezilen resminamalar birwagtda berilmedik bolsa, onda berlen möhleti soňky resminamanyň gelen senesi boýunça bellenýär.
8-nji madda. Haryt nyşanynyň ilkinjiligi
1. Haryt nyşanynyň ilkinjiligi şu Kanunyň 7-nji maddasynyň ikinji we üçünji bölümlerine laýyk gelýän haýyşnamanyň Türkmenpatente gelen senesi boýunça bellenilýär.
2. Eger-de haýyşnama ilkinjiligiň görkezilen senesinden başlap, alty aýyň dowamynda Türkmenpatente gelen bolsa, şol bir belgi üçin şol bir haýyşnamaçynyň Pariž konwensiýasyna gatnaşyjy döwletde (konwensiýa ilkinjiligi) beren birinji haýyşnamasynyň senesi boýunça haryt nyşanynyň ilkinjiligi bellenilip bilner.
3. Eger-de haryt nyşanyna haýyşnama eksponatyň görkezilmeginiň görkezilen senesinden başlap, alty aýyň dowamynda Türkmenpatente gelen bolsa, Pariž konwensiýasyna gatnaşyjy döwletiň biriniň çäklerinde guralan resmi halkara sergisinde ýa-da resmi diýlip ykrar edilen halkara sergileriniň eksponatlarynda ýerleşdirilen haryt nyşanynyň ilkinjiligi eksponatlaryň sergide açyk görkezilip başlan senesi boýunça bellenilip bilner (sergi ilkinjiligi).
4. Konwensiýa ýa-da sergi ilkinjiligi hukugyndan peýdalanmak isleýän haýyşnamaçy bu barada haryt nyşany üçin berilýän haýyşnamada ýa-da haýyşnamanyň Türkmenpatente gelen senesinden başlap, iki aýyň dowamynda görkezmäge borçludyr.
5. Eger-de birmeňzeş haryt nyşanyna şol bir günüň içinde birnäçe haýyşnama berlen bolsa, ilkinjilik Türkmenpatentiň has öň bellige alnan belgisi bolan haýyşnama degişlidir.
6. Türkmenistanyň gatnaşýan halkara şertnamalaryna laýyklykda, haryt nyşanynyň ilkinjiligi haryt nyşanynyň halkara bellige alnyşynyň senesi boýunça bellenilip bilner.
7. Bölüp berlen haýyşnamalar boýunça haryt nyşanynyň ilkinjiligi haryt nyşanynyň ilkibaşdaky haýyşnamanyň ilkinjiliginiň senesi boýunça bellenilip bilner.
9-njy madda. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna berlen haýyşnamanyň ekspertizasy
1. Haryt nyşanynynyň döwlet bellige alnyşyna berlen haýyşnamanyň ekspertizasy Türkmenpatent tarapyndan geçirilýär we ol deslapky ekspertizany hem-de mälim edilen belginiň düýp mazmuny boýunça ekspertizany öz içine alýar.
2. Haýyşnamanyň Türkmenpatente gelen senesinden başlap, iki aýyň dowamynda haýyşnamaçynyň goşmaça paç tölemezden öz başlangyjy bilen haýyşnamasyna üýtgetmeler girizmäge, takyklamaga ýa-da ondaky maglumatlary düzetmäge haky bardyr.
Haýyşnamanyň gelen senesinden iki aý geçenden soňra (haýyşnamanyň ilkinjiligi üç aý geçenden soň tassyk bolýan materiallar üçin) haýyşnamaçydan goşmaça maglumatlar gelip gowşan wagtynda degişli paç tölenilýär.
3. Eger-de goşmaça maglumatlar haýyşnamanyň mazmunyny düýpli üýtgedýän bolsa, onda ol maglumatlar garamak üçin kabul edilmeýär we olar haýyşnamaçy tarapyndan özbaşdak haýyşnama hökmünde resmileşdirilip bilner.
Eger-de goşmaça maglumatlar öň haýyşnama berlenler babatda harytlaryn sanawynyň üstüni meňzeş bolmadyk harytlar bilen doldurýan ýa-da ony çalşyrýan bolsa, ýa-da ol girizilýän üýtgetmeler haýyş edilen belgä düşünilmegini düýbünden üýtgedýän bolsa, onda olar haýyşnamany üýtgedýän diýlip ykrar edilýärler.
4. Ekspertiza geçirilýän döwründe Türkmenpatentiň ekspertizany geçirmek üçin zerur bolan goşmaça maglumatlary haýyşnamaçydan talap etmäge haky bardyr. Şunda ekspertizanyň möhleti degişlilikde uzaldylýar.
Talap edilýän goşmaça maglumatlar talapnamanyň ugradylan senesinden başlap, üç aý möhletiň içinde berilmelidir. Eger-de towakganama şu möhlet geçmezden öň gelen bolsa we degişli paç tölenen bolsa, onda haýyşnamaçynyň towakganamasy boýunça bu möhlet uzaldylyp bilner. Ekspertizanyň talapnamasy boýunça goşmaça materiallary bermegiň möhletiniň uzaldylmagy bellenen üç aýlyk möhletiň tamamlanan senesi geçenden soň alty aýdan köp bolmaly däldir.
Eger-de haýyşnamaçy görkezilen möhleti bozsa ýa-da ekspertizanyň talapnamasyny jogapsyz goýsa, haýyşnama yzyna alnan diýlip ykrar edilýär we bu barada haýyşnamaça habar berilýär.
5. Haýyşnamanyň ekspertizasy geçirilýän döwründe, ol barada çözgüt kabul edilýänçä, haýyşnamaçynyň şol belgä ilkibaşdaky haýyşnamada görkezilen harytlaryň sanawyndaky bölegini özünde jemleýän başga haýyşnamany bermäge haky bardyr. Bu ýagdaýda şol haýyşnamadaky harytlar ilkibaşdaky haýyşnamadan aýrylýar.
6. Haýyşnama haýyşnamaçynyň haýyşy boýunça haryt nyşanynyň döwlet belligine alnan senesinden gijä goýulman, oňa garalýan döwrüň islendik tapgyrynda yzyna alnyp bilner.
Yzyna alnan haýyşnama boýunça hukuk taýdan ähmiýetli hereketler amala aşyrylmaýar. Beýleki haýyşnamalaryň ekspertizasy wagtynda yzyna alnan haýyşnamalara üns berilmeýär. Yzyna alnan haýyşnama dikeldilmeýär we haýyşnamaça gaýtarylmaýar.
7. Haýyşnamaçynyň ekspertiza geçirilýän döwründe ýüze çykýan meseleleriň seredilmegine gatnaşmaga haky bardyr.
10-njy madda. Haryt nyşanyna berlen haýyşnamanyň formal ekspertizasy
1. Haryt nyşanyny almak üçin haýyşnamanyň Türkmenpatente berlen senesinden iki aý geçenden soň, şu Kanunyň 7-nji maddasynyň ikinji we üçünji bölümlerinde göz öňünde tutulan resminamalar bolan halatynda, ol boýunça bir aý möhletiň içinde formal ekspertiza geçirilýär.
2. Formal ekspertizanyň barşynda zerur resminamalaryň barlygy we olara bellenilen talaplaryň berjaý edilişi barlanylýar.
3. Eger-de formal ekspertizanyň barşynda haýyşnamanyň bildirilýän talaplara laýyk gelmeýändigi anyklansa, onda haýyşnamaça ýüze çykarylan kemçilikleri görkezmek bilen, talapnamanyň iberilen senesinden başlap, üç aýyň dowamynda ýetmeýän ýa-da düzedilen maglumatlary ibermegi sorap talapnama ugradylýar.
Ekspertizanyň talap etmegi boýunça berilýän goşmaça maglumatlara şu Kanunyň 9-njy maddasynyň üçünji we dördünji bölekleriniň talaplary degişli bolup durýarlar.
Ekspertizanyň bildiren talabyna jogap berilmedik wagtynda we bellenen möhletde onuň möhletiniň uzaldylmagy hakynda towakganama berilmedik halatynda haýyşnama yzyna alnan diýlip ykrar edilýär we bu barada haýyşnamaça habar berilýär.
4. Formal ekspertizanyň netijeleri boýunça haýyşnamaça haýyşnamasynyň seredilmek üçin alnandygy barada habar berilýär ýa-da oňa haýyşnamasyna seredilmänligi hakyndaky delillendirilen hat ugradylýar.
5. Haýyşnamasy seredilmek üçin kabul edilen halatynda, haýyşnamaçy ilkinjiligiň bellenilýändigi barada habarly edilýär, emma konwension ýa-da sergi ilkinjiligi soralyp, haýyşnama garamak üçin kabul edilen pursatynda tassyklaýjy resminamalaryň bolmadyk halatlary muňa girmeýär.
11-nji madda. Haýyş edilen belginiň düýp mazmuny boýunça ekspertizasy
1. Formal ekspertiza tamamlanandan soň, haýyş edilen belginiň düýp mazmuny boýunça ekspertiza haýyşnamanyň berlen senesinden başlap, on iki aýyň dowamynda, ýöne ilkinjilik senesinden alty aýdan ir bolmadyk döwürde geçirilýär.
2. Düýp mazmuny boýunça ekspertiza aşakdakylary öz içine alýar:
- haýyşnamanyň şu Kanunyň 7-nji maddasynda bellenilen talaplara laýyklygynyň soňraky barlagyny;
- haýyş edilen belginiň şu Kanunyň 5-nji maddasynyň birinji-dördünji bölümlerinde bellenilen talaplara laýyklygynyň barlagyny;
- harytlaryň toparlara bölünişiniň HHHK boýunça dogrulygynyň barlagyny;
- haryt nyşanynyň şekil elementleriniň beýan edilişiniň HNŞEWK boýunça dogrulygynyň barlagyny;
- şu Kanunyň 5-nji maddasynyň bäşinji we altynjy bölümlerinde görkezilen talaplara laýyklykda barabar we meňzeş belgileriň gözlegini geçirmegi;
- haýyş edilen belginiň şu Kanunyň 5-nji maddasynyň bäşinji we
altynjy bölümlerinde görkezilen talaplara laýyklygynyň barlagyny;
- eger-de formal ekspertizanyň netijeleri boýunça ilkinjilik bellenilmedik bolsa, şu Kanunyň 8-nji maddasyna laýyklykda haryt nyşanynyň ilkinjiliginiň bellenilmegini.
Ekspertizanyň netijeleri boýunça haýyş edilen belginiň goranyş ukyplary bellenilýär we onuň haryt nyşany hökmünde bellige alynmagy ýa-da bellige alynmazlygy barada çözgüt kabul edilýär.
3. Haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmagy baradaky çözgütde şular görkezilýär: haýyşnamanyň san belgisi, haýyşnamanyň berlen senesi, ilkinjilik baradaky maglumatlar, haýyşnamaçynyň ady we salgysy, HHHK-a laýyklykda toparlaryny görkezmek bilen harytlaryň sanawy, HNŞEWK boýunça şekil elementlerini görkezmek bilen haryt nyşanynyň şekili.
Haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmagy baradaky çözgütde, eger-de bar bolsa, haryt nyşanyndaky goralmaýan bölekler, şeýle hem reňkli ýerine ýetirilen nyşany bellige almak soralýan bolsa - reňk sazlaşygy, möçberi we ony tölemegiň möhletleri, çözgüde şikaýat etmegiň şertleri we möhletleri hem-de beýleki zerur bolan maglumatlar sanalyp geçilýär.
4. Haryt nyşanyna berlen haýyşnama boýunça çözgüt kabul etmek beýleki has öň ilkinjilik berlen haýyşnama garamagyň netijelerine bagly bolsa, onda giç berlen haýyşnama boýunça çözgüt öň ilkinjilik berlen haýyşnama garamak tamamlanandan soň çykarylýar.
5. Eger-de haýyşnama edilen belginiň ekspertizasy netijesinde onuň şu Kanunyň talaplaryna laýyk gelmeýändigi ýüze çykarylsa, onda haryt nyşanyny döwlet belligine almakdan doly ýa-da bölekleýin ýüz döndermegiň sebäpleri görkezilen çözgüt haýyşnamaça iberilýär.
Türkmenpatentiň çözgüt çykarylýança haryt nyşanyny bellige almazlygyna esas bolup biljek delilleri, eger zerur bolsa, maglumatlaryň degişli çeşmesine salgylanmalary getirmek bilen we getirilen delilleri inkär etmek teklibi, şeýle hem goşmaça maglumatlary bermek ýa-da haýyşnamada zerur bolan takyklamalary girizmek barada haýyşnamaça talapnama ibermäge haky bardyr.
Eger şeýle jogap şu Kanunyň 9-njy maddasynyň üçünji we dördünji bölümleriniň talaplaryna laýyklykda berilmedik bolsa, haýyşnamaçynyň jogaby haýyşnama boýunça çözgüt kabul edilende göz öňünde tutulýar.
Haýyşnamaçynyň ekspertiza geçirilen wagty ulanylýan maglumatlar bilen tanyşmaga haky bardyr. Garşy goýlan maglumatlaryň nusgalary talapnama iberilen senesinden başlap, üç aý möhletiň içinde talap edilip bilner.
6. Ekspertizanyň netijesi bilen ylalaşmadyk ýagdaýynda, haýyşnamaçynyň çözgüt iberilen gününden üç aý möhletiň içinde delillendirilen nägilelikleri bermäge haky bardyr. Eger-de towakganama üç aý möhlet geçmänkä gelen bolsa we uzaldylan her aý üçin degişli paç tölenen bolsa, onda haýyşnamaçynyň towakganamasy boýunça nägileligi bermegiň möhleti alty aýa çenli uzaldylyp bilner.
Nägilelige ekspertiza tarapyndan ol alnan gününden başlap, iki aý möhletiň içinde garalmalydyr, onuň netijeleri boýunça gutarnykly çözgüt çykarylýar.
7. Şeýle hem islendik gyzyklanýan şahs, paç tölän şertlerinde, haryt nyşanynyň hasaba alynýandygy barada gutarnykly çözgüt çykarylýança, haryt nyşanynyň bellige alynmagynyň garşysyna delillendirilen nägilelik berlip biler. Nägilelik gelendigi barada haýyşnamaça habar berilýär.
12-nji madda. Haryt nyşanyna haýyşnama boýunça ekspertizanyň çözgüdine şikaýat edilişi we geçirilen möhletleriň dikeldilişi
1. Haýyşnamaçynyň formal ekspertizanyň çözgüdi ýa-da ekspertizanyň gutarnykly çözgüdi bilen ylalaşmadyk ýagdaýynda, çözgüdiň iberilen senesinden başlap, üç aýyň dowamynda Türkmenpatentiň Arz-şikaýat toparyna özüniň delillendirilen nägileligini bermäge haky bardyr.
Haýyşnamaçynyň hut özüniň ýa-da wekiliniň üsti bilen nägilelige seredilişine gatnaşmaga haky bardyr.
2. Ekspertizanyň talap etmegi boýunça haýyşnamaçy tarapyndan resminamalary we göşmaça materiallary tabşyrmagyň geçirilen möhleti, deslapky çözgüde nägilelik bildirmegiň möhleti ýa-da ekspertizanyň çözgüdi dikeldilip bilner. Geçirilen möhleti dikeltmek baradaky towakganama haýyşnamaçy tarapyndan geçirilen möhletiň geçen gününden alty aýdan gijä galman Türkmenpatente degişli paç tölenen ýagdaýynda berilýär.
Geçirilen möhletiň dikeldilendigi barada haýyşnamaça habar berilýär.
13-nji madda. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy
1. Ekspertizanyň haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy baradaky çözgüdiniň esasynda, Türkmenpatent bellenilen pajyň tölenilendigini tassyklaýan resminamany alandan soň haryt nyşanyny Reýestrde bellige alýar.
2. Haryt nyşanynyň döwlet belligine alnandygy we oňa şahadatnama berlendigi üçin pajyň tölenendigini tassyklaýan resminama haryt nyşanynyň bellige alnandygy baradaky çözgüdiň haýyşnamaça iberilen senesinden başlap, üç aýyň dowamynda Türkmenpatente gelip gowuşmalydyr.
Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy bellenen pajyň tölenendigini tassyklaýan resminama alnandan soň bir aýyň dowamynda geçirilýär.
Her geçirilen aý üçin degişli paç tölenen halatynda, bellenen möhletiň geçen senesinden başlap, ýüz tutuja alty aýa barabar bolan ýeňillikli möhlet berilýär. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy bellenen paçlaryň tölenilendigi barada resminama alnandan soň bir aý möhletiň içinde geçirilýär.
3. Bellenen we ýeňillikli möhletlerde pajyň tölenendigini tassyklaýan resminamalar berilmedik halatynda haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy geçirilmeýär.
Şu ýagdaýda haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşy baradaky çözgüt ýatyrylýar we haýyşnama yzyna alnan diýlip hasap edilýär hem-de bu barada haýyşnamaça habar berilýär.
4. Reýestre haryt nyşanynyň şekili, onuň eýesi hakyndaky maglumatlar, haýyşnamanyň berlen senesi, nyşanyň ilkinjiligi baradaky maglumatlar we onuň döwlet belligine alnan senesi, haryt nyşanlary bellige alnan harytlaryň sanawy, harytlaryň we/ýa-da hyzmatlaryň sanawy, haryt nyşanynyň şekil elementleriniň HNŞEWK boýunça ýazgysy, haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna degişli beýleki maglumatlar, şeýle hem ol maglumatlaryň soňraky üýtgetmeleri girizilýär.
Şeýle hem Reýestre döwlet bellige alnyşynyň hereket ediş möhletiniň uzaldylmagy we/ýa-da togtadylmagy we ýatyrylmagy baradaky maglumatlar girizilýär.
Kollektiwleýin nyşan döwlet belligine alnanda, Reýestre şol nyşandan peýdalanmaga hukugy bolan adamlar hakyndaky maglumatlar girizilýär.
5. Islendik gyzyklanýan adam degişli pajy töländen soň, Reýestrden tassyklanan göçürmäni alyp biler.
14-nji madda. Haryt nyşanyna şahadatnama berlişi
1. Bellige alnan haryt nyşanyna şahadatnama berilýär. Türkmenpatent tarapyndan şahadatnamanyň berilmegi haryt nyşanynyň Reýestrde döwlet belligine alnan senesinden başlap, üç aýyň dowamynda amala aşyrylýar.
2. Haryt nyşanyna berilýän şahadatnamanyň görnüşi Türkmenpatent tarapyndan kesgitlenilýär.
Şahadatnamada görkezilýän esasy maglumatlaryň sanawyna şular girýär:
- şahadatnamanyň san belgisi;
- döwlet belligine alnan senesi;
- döwlet bellige alnyşynyň hereket ediş möhleti;
- haýyşnamanyň san belgisi;
- berlen senesi;
- ilkinjilik senesi;
- şahadatnamanyň eýesiniň ady;
- haryt nyşanynyň şekili;
- HHHK boýunça toparlarynyň görkezilmegi bilen harytlaryň sanawy;
- haryt nyşanynyň görnüşi;
- haryt nyşanynyň şekil elementleriniň HNŞEWK boýunça beýan edilişi.
15-nji madda. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşynyň hereket ediş möhletiniň uzaldylyşy
1. Haryt nyşanynyň eýesiniň bellige alnyşyň hereket edýän soňky ýylynyň dowamynda beren arzasy boýunça döwlet bellige alnyşynyň hereket ediş möhleti, bellenilen paç tölenen şertinde Türkmenpatente haýyşnamanyň gelip gowşan gününden başlap, soňraky her on ýyl üçin uzaldylyp bilner.
Uzaldylyş möhleti öňki möhletiň gutaran senesinden hasaplanylýar. Degişli paç tölenen şertinde, haryt nyşanynyň eýesine döwlet bellige alnyşyň hereket edýän möhletini uzaltmak üçin ýeňillikli alty aý möhlet berilýär.
2. Bellige alnyşyň möhletiniň uzaldylandygy baradaky ýazgy Reýestre girizilýär we bu barada onuň eýesine habar berilýär.
Bellige alnyşyň möhletiniň uzaldylandygy baradaky ýazgy haryt nyşany üçin şahadatnama berlen halatynda, oňa hem girizilýär.
Döwlet bellige alnyşynyň möhletiniň uzaldylandygy hakyndaky maglumatlar Türkmenpatentiň býulleteninde çap edilýär.
16-njy madda. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna üýtgetmeleriň girizilişi
1. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna onuň eýesinin adynyň we/ýa-da salgysynyň üýtgemegi, haryt nyşany bellige alnan harytlaryň sanawynyň kemelmegi, döwlet belligine alnan haryt nyşanyndaky, haryt nyşanynyň düýp manysyny üýtgetmeýän aýratyn elementlerine, şeýle-de haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna degişli beýleki üýtgetmeler girizilýär.
2. Degişli paç tölän şertinde haryt nyşanynyň eýesiniň arzasy boýunça üýtgetmeler girizilýär. Üýtgetmeleri girizmek barada arzanyň berlişiniň we garalşynyň düzgüni Türkmenpatent tarapyndan kesgitlenýär.
Üýtgetmeler Reýestre, haryt nyşanynyň şahadatnamasy getirilip berilse, şahadatnama hem girizilýär.
17-nji madda. Haryt nyşany baradaky maglumatlaryň çap edilişi
1. Haryt nyşanynyň döwlet bellige alnyşyna degişli maglumatlar we Reýestre girizilen ähli üýtgetmeler, haryt nyşanynyň bellige alnan ýa-da üýtgetmeleriň Reýestre girizilen senesinden başlap, alty aýyň dowamynda Türkmenpatentiň býulleteninde çap edilýär.
2. Haryt nyşanlarynyň döwlet bellige alnyşy barada çap edilýän maglumatlaryň sanawy Türkmenpatent tarapyndan kesgitlenýär.
18-nji madda. Haryt nyşanynyň halkara bellige alnyşy we daşary döwletlerde bellige alnyşy
1. Türkmenistanyň şahslarynyň haryt nyşanyny daşary ýurtlarda bellige aldyrmaga we/ýa-da onuň halkara bellige alnyşyny amala aşyrmaga hukuklary bardyr.
2. Madrid ylalaşygyna Teswirnama gatnaşyjy ýurtlarda haryt nyşanyny bellige aldyrmak Türkmenpatentiň üsti bilen intellektual eýeçiligiň Bütindünýä Guramasynyň halkara bölümine bir halkara haýyşnamany bermek arkaly amala aşyrylýar.
3. Haryt nyşanyny daşary ýurtlarda bellige aldyrmak we halkara bellige alnyşy bilen bagly harajatlary haýyşnamaçynyň özi çekýär.
19-njy madda. Hemmelere mälim haryt nyşany
1. Ýuridik şahsyň ýa-da telekeçilik işi bilen meşgullanýan fiziki şahsyň arzasy boýunça şu aşakdakylar Türkmenistanda hemmelere mälim diýlip ykrar edilip bilner:
- bellige alnyşynyň esasynda Türkmenistanyň çäklerinde goralýan haryt nyşany;
- Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda bellige alynmazdan Türkmenistanyň çäklerinde goralýan haryt nyşany;
- Türkmenistanyň çäklerinde hukuk taýdan goragy bolmadyk haryt nyşany hökmünde ulanylýan belgi.
Haryt nyşanlary ýa-da belgiler intensiw peýdalanylmagynyň netijesinde haýyşnamada görkezilen senedäki ýagdaýa görä, Türkmenistanda şahslaryň harytlary babatynda degişli peýdalanyjylaryň arasynda giňden belli bolan bolsa, onda olar hemmelere mälim diýlip ykrar edilýär.
2. Eger-de birmeňzeş harytlar babatda ulanmak üçin niýetlenilen başga bir şahsyň birmeňzeş ýa-da olar bilen gatyşyp gitme derejesine çenli çalymdaş haryt nyşanlary ilkinjilik berlen senesinden soň giňden belli bolan bolsa, onda bu haryt nyşany ýa-da belgisi hemmelere mälim diýlip ykrar edilip bilinmez.
3. Haryt nyşanyny hemmelere mälim diyip ykrar etmegiň tertibi we düzgünleri Türkmenpatent tarapyndan kesgitlenýär.
20-nji madda. Hemmelere mälim haryt nyşanyna hukuk goragynyň berlişi
1. Hemmelere mälim haryt nyşanyna şu Kanunda haryt nyşany üçin göz öňünde tutulan hukuk goragy berilýär.
Hemmelere mälim haryt nyşanyna hukuk goragynyň berilmegi hemmelere mälim haryt nyşanynyň aýratyn hukuklarynyň ykrar edilendigini aňladýar.
Hemmelere mälim haryt nyşanynyň hukuk goragy möhletsiz hereket edýär.
2. Hemmelere mälim haryt nyşanyna hukuk goragy şu Kanunyň 19-njy maddasynyň birinji bölümine laýyklykda berlen arza boýunça Türkmenpatentiň kabul eden çözgüdiniň esasynda berilýär.
3. Hemmelere mälim diýlip ykrar edilen haryt nyşany Türkmenistanyň hemmelere mälim haryt nyşanlarynyň Sanawyna girizilýär.
4. Hemmelere mälim bolan haryt nyşanyna şahadatnama bermeklik onuň Sanawa girizilen senesinden başlap, üç aýyň dowamynda amala aşyrylýar. Şahadatnamanyň görnüşi we onda görkezilmeli maglumatlaryň sanawy Türkmenpatent tarapyndan bellenýär.
5. Haryt nyşanynyň hemmelere mälim diýlip ykrar edilendigi baradaky maglumatlar Türkmenpatentiň býulleteninde çap edilýär.
6. Eger haryt nyşanynyň hemmelere mälimligi ykrar edilen harytlar bilen meňzeş bolmadyk harytlar babatda ulanylmagy sarp edijilerde hemmelere mälim haryt nyşanynyň eýesi bilen assosirlenýän bolsa we onuň kanuny bähbitlerini çäklendirse, hemmelere mälim haryt nyşanynyň hukuk goragy şol meňzeş däl harytlara hem degişlidir.
21-nji madda. Kollektiwiň nyşany
1. Şahslaryň, döredilmegi we alyp barýan işi döredilen döwletiniň kanunçylygyna ters gelmeýän birleşmesiniň Türkmenistanda şol birleşmä girýän we ýeke-täk hil ýa-da gaýry umumy häsiýetleri bolan şahslar tarapyndan öndürilýän we/ýa-da ýerlenilýän harytlary belgilemek üçin niýetlenen kollektiw nyşany bellige aldyrmaga hukugy bar.
Birleşmä girýän her bir şahs kollektiwiň nyşanyndan peýdalanyp biler.
2. Kollektiwiň nyşany we ondan peýdalanmaga hukuk başga şahslara berlip bilinmez.
3. Kollektiwiň nyşanyny bellige aldyran we birleşmä giren şahs öz haryt nyşanyndan kollektiwiň nyşany bilen bir hatarda peýdalanmaga haklydyr.
22-nji madda. Kollektiwiň nyşanynyň döwlet belligine alnyşy
1. Kollektiwiň nyşanyny döwlet belligine aldyrmak baradaky haýyşnamanyň ýanyna özünde birleşigiň ady, bu kollektiwiň nyşanyndan peýdalanmaga hukugy bolan şahslaryň sanawy, nyşany döwlet belligine aldyrmagyň maksady, kollektiwiň nyşany bilen belgilenjek harytlaryň sanawy we hil taýdan bitewi ýa-da gaýry umumy häsiýetnamalary, nyşanyň peýdalanylyşyna gözegçilik etmegiň şertleri we tertibi, kollektiwiň nyşanynyň tertipnamanyň bozulanlygy üçin jogapkärçilik baradaky maglumatlary jemleýän tertipnamasy goşulýar.
2. Şu Kanunyň 14-nji maddasynyň ikinji bölüminde göz öňünde tutulan maglumatlara goşmaça edip, Reýestre we kollektiwiň nyşanynyň şahadatnamasyna kollektiwiň nyşanyny ulanmaga hukugy bolan şahslar baradaky maglumatlar girizilýär. Bu maglumatlar, şeýle hem kollektiwiň nyşanynyň tertipnamasyndan ýeketäk hil ýa-da gaýry umumy häsiýetleri bellige alnan harytlar barada göçürme Türkmenpatent tarapyndan resmi býulletende çap edilýär. Kollektiwiň nyşanynyň eýesi kollektiwiň nyşanynyň tertipnamasyndaky ähli üýtgetmeler barada Türkmenpatente habar berýär.
3. Ýeketäk hil ýa-da gaýry umumy häsiýetleri bolmadyk harytlarda kollektiwiň nyşanyndan peýdalanylan halatynda kollektiwiň nyşanynyň hukuk taýdan goragy islendik gyzyklanýan şahsyň beren arzasy boýunça Türkmenpatentiň Arz-şikaýat toparynyň çözgüdi ýa-da kazyýet tarapyndan kabul edilen karar esasynda doly ýa-da bölekleýin bes edilip bilner.
4. Kollektiwiň nyşany we ony döwlet belligine aldyrmak baradaky haýyşnama degişlilikde haryt nyşanyna we haryt nyşanyny döwlet belligine aldyrmak baradaky haýyşnama ýa-da tersine özgerdilip bilner. Şeýle özgertmegiň tertibi Türkmenpatent tarapyndan bellenilýär.
23-nji madda. Haryt nyşanynyň ulanylmagy
1. Haryt nyşanynyň ulanylmagy diýip özleri babatda haryt nyşanlary bellige alnan harytlarda ýa-da hyzmatlarda we/ýa-da şu Kanunyň 27-nji maddasyna laýyklykda haryt nyşanynyň eýesiniň ýa-da ygtyýarnama şertnamasy esasynda şeýle hukuk berlen şahsyň olary harytlarda ulanmagy ykrar edilýär.
Haryt nyşanynyň mahabat üçin, neşir önümlerinde, asylýan ýazgylarda, Türkmenistanda geçirilýän sergilerde we ýarmarkalarda eksponatlar görkezilende, şeýle hem Internet ulgamynda ulanylmagy haryt nyşanynyň ulanylmagy diýlip ykrar edilip bilner.
2. Dellalçylyk işlerini amala aşyrýan şahslar haryt taýýarlaýjynyň haryt nyşany bilen bilelikde şertnama esasynda öz haryt nyşanyny, şeýle hem haryt taýýarlaýjynyň haryt nyşanynyň deregine öz haryt nyşanyny ulanyp biler.
3. Haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmagy onuň eýesine nyşanyň eýesiniň gönüden-göni özi tarapyndan ýa-da onuň razylygy bilen Türkrnenistanda hojalyk dolanyşygyna girizilen harytlar babatda bu haryt nyşanyny beýleki şahslara ulanmagy gadagan etmäge hukuk bermeýär.
4. Haryt nyşanynyň bellige alynmagynyň hereketi ol döwlet belligine alnandan soňraky islendik üç ýylyň dowamynda üznüksiz ulanylmazlygy bilen baglylykda, tutuş harytlar ýa-da onuň bir bölegi babatda möhletinden öň bes edilip bilner. Haryt nyşanynyň ulanylmaýandygy bilen baglylykda haryt nyşanynyň bellige alynmagynyň hereketini möhletinden öň bes etdirmek baradaky arza, eger-de şol haryt nyşany şeýle arza berilýänçä ulanylmaýan bolsa, islendik gyzyklanýan şahs tarapyndan görkezilen üç ýyl geçenden soň Türkmenpatentiň Arz-şikaýat toparyna berlip bilner.
Haryt nyşanynyň ulanylýandygynyň subutnamasyny onuň eýesi berýär.
Haryt nyşanynyň düýp mazmuny üýtgedilmän, onuň käbir bölekleriniň üýtgedilmegi bilen ulanylmagy hem haryt nyşanynyň ulanylmagynyň subutnamasy diýlip ykrar edilýär.
5. Ulanylmaýandygy bilen baglylykda, haryt nyşanynyň döwlet belligine alynmagynyň hereketiniň möhletinden öň bes edilmegi baradaky mesele çözülende, haryt nyşanynyň onuň özüne bagly bolmadyk ýagdaýlara görä ulanylmandygy barada haryt nyşanynyň eýesiniň getirýän subutnamalary göz öňünde tutulyp bilner.
24-nji madda. Duýduryş belgilemesi
1. Haryt nyşanynyň eýesiniň haryt nyşanynyň ýanynda ulanylýan haryt nyşanynyň Türkmenistanda bellige alnandygyny we onuň goralýandygyny görkezýän tegelegiň içindäki "R" latyn harpy görnüşindäki ýa-da söz bilen ýazylan "bellige alnan haryt nyşany" aňlatmasy görnüşindäki duýduryş belgilemesini goýmaga haky bardyr.
2. Türkmenistanda bellige alynmadyk we goralmaýan nyşan babatda duýduryş belgilemesini goýýan şahs Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertipde jogapkärçilik çekýär.
25-nji madda. Haryt nyşanynyň bikanun ulanylandygy üçin jogapkärçilik
1. Haryt nyşanynyň ýa-da onuň bilen gatyşyp gitme derejesine çenli çalymdaş bolan belginiň bikanun ulanylmagy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige getirip biler.
2. Aşakdaky ýaly bikanun hereketler haryt nyşanynyň eýesiniň aýratyn hukugynyň bozulmagy diýlip hasap edilýär:
- mahabat üçin, çap edilen önümlerde, resmi edara kagyzlarynda, asma ýazgylarda, Türkmenistanda geçirilýän sergilerde we ýarmarkalarda eksponatlar görkezilende taýýarlamak, ulanmak we peýdalanmak;
- ýurda getirmek, satmak üçin teklip etmek, satmak we Türkmenistanyň çäklerinde hojalyk dolanyşygyna başga hili girizmek we/ýa-da şu maksat bilen daşamak;
- işler ýerine ýetirilende we hyzmatlar edilende ulanmak we/ýa-da ýerleşdirmek;
- domenleriň adynda we/ýa-da elektron bilen ugratmagyň beýleki usullarynda ulanmak;
- haryt nyşany ýa-da onuň bilen belgilenen harytlar babatda onuň eýesine we sarp edijilere zelel ýetirýän gaýry hereketler.
Haryt nyşany bilen gatyşyp gitme derejesine çenli meňzeş bolan belgiler babatda amala aşyrylan ýokarda agzalan hereketler hem haryt nyşanynyň eýesiniň aýratyn hukugynyň bozulmagy diýlip hasap edilýär.
3. Haryt nyşanyny bikanun ulanýan adam haryt nyşanynyň eýesiniň talap etmegi ýa-da kazyýetiň çözgüdi boýunça:
- ony ulanmagyny bes etmäge;
- haryt nyşanyna bolan hukugyň bozulmagyna çenli hereket eden ýagdaýy dikeltmäge;
- ýitirilen peýdany goşmak bilen, zeleliň ýerini dolmaga ýa-da öwez tölegini tölemäge. Öwez töleginiň möçberi kazyýetiň çözgüdi bilen ýa-da taraplaryň ylalaşygy boýunça kesgitlenilýär;
- haryt nyşanynyň eýesiniň işewürlik abraýyny dikeltmek maksady bilen, kazyýetiň çözgüdini köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çap etdirmäge;
- harytdan ýa-da onuň gabyndan bikanun ulanylýan haryt nyşanyny ýa-da onuň bilen gatyşyp gitme derejesine çenli meňzeş bolan belgileri aýyrmaga borçludyr.
4. Kazyýet bikanun önümleri elden almak barada çözgüt çykarmaga haklydyr.
26-njy madda. Haryt nyşanyna bolan hukugyň başga birine berilmegi
1. Bellige alnan haryt nyşanyň harytlaryň hemmesine ýa-da bir bölegine bolan aýratyn hukugy onuň eýesi tarapyndan beýleki gyzyklanýan şahsa şertnama esasynda geçirilip bil

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Russiýa özüniň Kiýewe akdyrýan tebigy gazyny çäklendirdi. Russiýa bu çäräni tebigy gaz karzyny Moskwa tölemek barada 16-njy iýuna çenli Ukraina berlen möhlet dolandan soň amala aşyrandygyny aýtdy. Ýöne Moskwa bu çäräniň Ýewropa akdyrylýan gaza öz täsirini ýetirmejekdigini belledi.
Russiýanyň “Gazprom” kärhanasynyň metbugat wekili Sergeý Kupriýanow Ukraina gija goýlan tebigy gaz karzy üçin hiç zat tölemändigi sebäpli Moskwanyň Kiýewe tebigy gaz akdyrmagy üçin hiç hili kanuny esas ýok diýdi.
Şeýle-de, Kupriýanow Moskwanyň Ýewropadaky müşderilerine akdyrýan tebigy gazynyň Kiýewiň üstünden bökdençsiz geçirilýändigi barada häzirki wagt Ukrainanyň kepil geçmäge borçludygyny sözüniň üstüne goşdy.
Ýewropa Bileleşiginiň araçylygynda 15-nji iýunda Kiýewde geçirilen gepleşiklerde takmynan 2 milliard amerikan dollary möçberindäki ylalaşyk barada netijä gelinmedi.
Ýewropa Komissiýasynyň 16-njy iýunda ýaýradan beýanatynda gepleşiklerde Kiýew tebigy gaz karzynyň 1 milliard amerikan dollaryny häzirki wagt we galanyny soňra tölemäge razy boldy, emma Russiýa muny ret etdi diýilýär.


text:
Eýranda daşlap öldürmek jezasyna höküm edilen aýalyň aklawçysy ýitirim boldy.
Adam hukuklaryny goraýan Amnesty International guramasynyň maglumatyna görä, Mohammed Mostafaýy şenbe güni Eýranyň Ewin türmesine soraga çagyrylypdyr, soragdan soň goýberlipdir. Yzyndanam ýitirim bolupdyr.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň aýtmaklaryna görä, aklawçynyň aýaly hem dogany saklanypdyr, ýöne olar öz aklawçysy bilen duşuşmakdan ýüz öwrüpdir.
Goraýan aýaly bilen bagly ýagdaýy dünýä ýaýratmakda Mostafaýynyň elde baryny edendigini Amnesty International guramasy belleýär.
Netijede, Eýran häkimiýetleri ýakynda ölüme höküm edilen Sakine Mohammadi Aştaýynyň daşlanmajakdygyny aýtdy, emma oňa ölüm howpy öňküsi ýaly abanýar.


text:
Aşgabat, 20.02.2015. “Türkmenportal”.
Mýunhen şäheriniň Lýudwig Maksimiliany uniwersitetiniň kardohirurgiýa professory Kalin Wikol bir günlük sapar bilen Mary welaýatynda boldy. Nemes professorynyň sapar mahalynda belleýşi ýaly, ol örän hormatly we jogapkärli wezipäni — Kardiologiýa kliniki merkezinde bolan kärdeşleri bilen ýürek-damar kesellerini bejermegiň häzirki zaman usullaryny ornaşdyrmak hem ösdürmek wezipesini ýerine ýetirdi.
Kalin Wikolanyň Mary welaýatyna sapary mahalynda “Dermanhana” welaýat dolandyryş müdirliginde häzirki zaman hirurgiýa terapiýasynyň meselelerine bagyşlanan ylmy-amaly maslahat geçirildi.
Ylmy-amaly maslahatyň netijelerinde Mary welaýatynyň lukmançylyk işgärlerine saýlanyp alnan mowzukda gymmatly tejribe boljakdygynyň ujy iki däldir.
“Нейтральный Туркменистан” gazetiniň maglumatlary esasynda taýýarlanyldy.


text:
Täjigistanda “Çagalaryň terbiýesi üçin jogapkärçiligi berkitmek” babatdaky kanun kabul edildi.
Bu kanuna laýyklykda, 18 ýaşa ýetmedik çagalara metjide gatnamak we dini guramalara agza bolmak gadagan edilýär.
3-nji awgustda Täjigistanyň prezidenti Imomali Rahmon, hukuk goraýjy aktiwistleriň we Täjigistanyň Yslam dikeldiş partiýasynyň bu kanuna garşy bolmagyna garamazdan, kanuna gol çekdi.
Resmi Duşenbe bu kanunyň ýurduň dünýewi gymmatlyklaryny goldap, ýetişip gelýän nesli yslam radikallygyndan we ekstremizimden goramak niýeti bilen kabul edilendigini aýdýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň raportynda owgan resmileri Owganystandaky aýal-gyzlaryň hak-hukuklaryny goramaga gönükdirilen ugrukdyryjy kanunyň berjaý edilmezliginde tankyt edilýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Owganystandaky missiýasynyň ýekşenbe güni ýaýradan raportynda 2009-njy ýylda kabul edilen kanuna laýyklykda ýurtda garalamalaryň we höküm edilmeleriň heniz hem azlygyna galýandygy aýdylýar.
Gürrüňi edilýän bu kanun çaga we mejbury nikalar, mejbury öz-özüňi otlamaklyk, jynsy zorluk we aýallara garşy gönükdirilen beýleki ýowuzlyklary jenaýatlaşdyrýar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary komissary Nawi Pillaý gürrüňi edilýän kanunyň durmuşa geçirilişi “haýal we birsydyrgyn däl” diýdi. Ol “Aýal-gyzlary goramakda üstünlik gazanmak üçin owgan resmileriniň has köp tagalla etmelidigini” sözüniň üstüne goşdy.
Raportda bellenilmegine görä, Owganystanyň 16 welaýatynda aýallara garşy ýowuzlyklarda hasaba alnan 1 müň 670 wakanyň diňe 7%-i sud prosesinden geçipdir.


text:
Owgan resmileriniň 22-nji iýunda aýtmagyna görä, “Talyban” bir gün ozal Owganystanyň günortasynda zamun alan 23 adamy boşadypdyr.
“Talybanyň” söweşijileriniň 21-nji iýunda agşam Helmand welaýatynda 20 çemesi adamy awtobuslara we ýük ulaglaryna mündürip ogurlandygy habar berilipdi.
Welaýatyň häkiminiň metbugat-wekili Omar Zwak ogurlanan adamlaryň Kandagar şäherinden Hyrata barýarka alnyp gaçyrylandygyny aýtdy.
Şaýatlar söweşijileriň Owganystanyň milli harby geýimlere geýnip ulaglary saklandyklaryny, 60 çemesi adamy tussag edendiklerini we yzýany aýallary we çagalary boşadandygyny habar berdiler.
“Talybanyň” maglumatynda söweşijileriň owgan resmilerini gözleýändigi we Kabulda owgan hökümetinde işlemeýänleriň boşadyljakdygy aýdyldy.
Owgan resmileri ogurlanan adamlaryň 21-nji iýunda “Talybanyň” galasy hasaplanýan Helmand welaýatynyň Marja etrabynda geçirilen harby operasiýanyň netijesinde boşadylandygyny aýtdylar.


text:
Şu gün Eýranyň Razwedka ministerligi 60 töweregi amerikan we halkara guramalary bilen bir hatarda, daşary ýurtly habar beriş serişdelerini, şol sanda, Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugy bolan “Radio Fardany” hem prezidentlik saylawlaryndan soňra bu ýurtda dörän bulagayçylyklarda rol oýnanlykda aýplady.
Eýranyň metbugat serişdelerinde duşenbe güni çap edilen şol sanawda «Radio Farda» bilen bir hatarda BBC, «Amerikanyň sesi» radiosy, düýbi Gollandiýada ýerleşýän «Radio Zamana» ýaly guramalaryň hem ady agzalýar.
Eýranyň Razwedka ministriniň halkara gatnaşyklar boýunça orunbasary ady sanawa goşulan bu guramalary Eýranyň režimine garşy hereket edýänlikde aýplady.


text:
Müsüriň hökümeti ýurtda dowam edýän bidüzgünçilikler üçin ötünç sorady. Şeýle-de hökümetiň dört sany öňki resmisine ýurtdan çykmak gadagan edildi.
Bu gadaganlyk olaryň Müsürdäki bidüzgünçiliklere gatnaşygy doly öwrenilýänçä dowam eder.
Protestçiler prezident Mubaregiň tarapdarlaryny we graždan eşigini geýnen polisiýa işgärlerini özlerine hüjüm etmekde aýypladylar.
Geçen gijäniň dowamynda prezident Mubaregiň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň arasyndaky çaknyşyklarda azyndan bäş adamyň ölendigi habar berilýär.
Ýurduň premýer-ministri Ahmed Şafik bu bidüzgünçilikleriň arkasynda hökümetiň durmaýandygyny öňe sürdi.
Müsüriň harbylarynyň Hosni Mubaregiň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň arasyndaky çaknyşyklary aralaşdyrmak üçin edýän tagallalaryna garamazdan, taraplar birek-birege entek hem daş zyňýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň we ÝB-niň Ukraina sebäpli girizen bilelikdäki sanksiýalary Orsýetiň ykdysadyýetine agyr zarba urar we onuň täsiri uzak ýyllara ýeter. Biz bu sanksiýalaryň nähili we neneňsi pudaklara has agyr düşjegine syn etdik.
ÝB-niň we ABŞ-nyň Ukraina sebäpli soňky girizen sanksiýalar tapgyry Moskwanyň Orsýet üçin has zerur bolan zatlara – Günbatar maliýeleşdirmesine we tehnologiýasyna elýeterliligini çäklendirer. Sanksiýalar we olaryň ýetirjek täsiri barada bilmeli bäş zat şulardan ybarat:
Sanksiýalar Orsýete nä derejede zyýan ýetirip biler?
Sanksiýalaryň soňky tapgyry Orsýetiň ykdysady durumynyň eýýäm gowuşgynsyzlaşan wagtyna gabat geldi. Ukrainadaky bulaşyklyk maýadarlary dowla saldy we bu ýagdaý ýurtdan uly möçberde maýa çykarylmagyna itekledi, ýagny şu ýylda häzire çenli Orsýetden 75 milliard dollar çemesi maýa çykaryldy. Bu eýýäm 2013-nji ýylda ýurtdan çykarylan ähli maýadan hem kän. Bu ýagdaý rubluň hümmetini 9 prosent çemesi aşak gaçyrdy we import edilýän harytlaryň bahalaryny gymmatlatdy.
Emma täze sanksiýalar, ilkinji gezek diňe şahslary we kärhanalary nyşana alman, eýsem Orsýetiň ykdysady pudagyny nyşana alýar we olaryň Orsýetiň ykdysadyýetini gowşatmakda has uly güýji bar. Olar ýurduň Günbatar maýa bazarlaryna we Günbatar tehnologiýasyna bolan elýeterliligini, ýagny ykdysadyýetiň ösüşine itergi bermek üçin iň zerur iki zady üzül-kesil azaldar.
"Sanksiýalaryň soňky tapgyryndan öň biziň Orsýetiň 2014-nji ýyldaky ykdysady ösüşi babatdaky çaklama çelgimiz diňe 0.2 prosentdi, bu eýýäm nola örän golaý bolýar» diýip, "Oxford Economics» kompaniýasynyň, Angliýadaky global geňeş firmasynyň uly ykdysatçysy Adam Slater aýdýar.
"Indi täze sanksiýalaryň yglan edilmegi bilen Orsýetiň bu ýyldaky ösüşine örän negatiw howp abanýar» diýip, ol aýtdy.
Iň çalt täsir näme bolar?
Iň çakgan täsir maliýe pudagyna geler. ÝB-niň we ABŞ-nyň täze sanksiýalarynyň ikisi Orsýetiň döwlet banklarynyň Günbataryň maýa bazarlaryna, ýagny häzir olaryň iň uly maliýe çeşmesine bolan elýeterliligini kesgin çäklendirer.
ÝB-niň we ABŞ-nyň firmalaryna, sanksiýalar astynda, bu ýurduň döwlet eýeçiligindäki esasy banklaryny 90 günden artyk maliýeleşdirme bilen üpjün etmek gadagan edilýär. Bu banklaryň uly ösüş proektlerini maliýeleşdirmek ukybyna agyr zarba urar.
"Proektleriň köpüsine uzak möhletli maýa gerek, hususan-da Orsýetiň häzirki ykdysady ýagdaýynda uzak möhletli maýalaryň bolmagy zerur, emma indi Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki banklary bu hili maliýeleşdirmeden peýdalanyp bilmeýär» diýip, Helsinkide ýerleşýän Danske bankda Orsýet boýunça işleýän ykdysatçy Wladimir Miklaşewskiý aýdýar.
Britaniýanyň «Financial Times» neşiriniň 30-njy iýulda beren maglumatyna görä, Orsýetde karz alnan daşary ýurt pullary bilen baglylykda, Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki banklarynyň diňe gelýän 12 aýda yzyna tölemeli daşarky bergisiniň möçberi 33 milliard dollara barabar. Orsýetiň maliýe däl döwlet kompaniýalarynyň gelýän 12 aýdaky daşary ýurt bergisi 41 milliard dollar bolsa, hususy banklardyr kompaniýalaryň şol wagt çäginde tölemeli bergisi 87 milliard dollar.
Uzak möhletli täsir näme bolar?
Uzak möhletli täsir esasan energiýa senagatyna ýeter. Beýleki sanksiýalar Orsýetiň energiýa pudagynyň täze Günbatar tehnologiýalaryna elýeterliligini çäklendirýär.
Bular Orsýetiň ykdysadyýetine bada-bat ýykgynçylykly zarba urmaz, emma uzagyndan onuň geljekki bäsleşik ukybyna ýaramaz täsir eder.
Bu sanksiýalar Orsýetiň Ýewropa Bileleşiginiň üçden birine golaýyny tebigy gaz bilen üpjün edýän gaz pudagyny nyşana almaýar. Emma olar ýurduň başga bir ugruny, Sowet Soýuzy dargaly bäri Orsýetiň ykdysady täzeden döreýşine kuwwat beren nebit pudagyny welin nyşana alýar.
Günbataryň täze burawlaýyş tehnologiýalaryna elýeterliligiň çäklendrilmegi aýratyn agyr düşer, sebäbi Orsýet Arktikany, çuň deňzi özleşdirmegä, Sibirdäki leji çykan nebit ýataklaryna garaşlylykdan dynmak üçin slanes serişdelerine bil baglaýardy.
Moskwa Günbatara alternatiwa tapyp bilermi?
Günbatar öz sanksiýalar programmasynyň üstünlik getirjegine Moskwanyň başga ýerden şeýle derejedäki maliýeleşdirme we täze tehnologiýa tapyp bilmejegine bolan ynamy esasynda bil baglaýar.
Bu Moskwanyň täze maýa we energiýa bazarlary üçin gündogara, hususan-da Hytaýa göz çenemegi, täze döreýän ykdysady güýçleriň BRIK toparyny berkitmek synanyşygy bilen syndyrmak isleýän ynamy. Bu topar mart aýynda ösüş bankyny döretmek barada ylalaşyga geldi.
Emma maliýe ekspertleri Aziýanyň maýa bazarlarynyň Orsýetiň ykdysadyýetini oňa zerur bolan dürli-dürli maýa ýatyrymlary bilen üpjün edip bilmejegini, sebäbi Aziýa bazarlarynda döwlet maýadarlarynyň agdyklyk edýändigini, olaryň direginiň, Günbatardaky ýaly, hususy maýadarlar däldigini aýdýarlar.
Sanksiýalar ÝB bilen ABŞ hem zyýan ýetirmezmi?
Brýussel öz täze sanksiýalaryny şu hepde yglan etdi, ÝB döwletleriniň birnäçesiniň resmileri raýatlaryna olaryň Orsýete, ÝB-niň üçünji orundaky uly söwda hyzmatdaşyna girizilýän sanksiýalar zerarly ykdysady “agyry» duýmaklarynyň ahmaldygyny duýdurdylar.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond bu ýerde «agyrynyň» bolmagynyň mümkindigini, emma onuň «Orsýetiň agressiýasyny» jalawlanyňa degjekdigini aýtdy.
«The EU Observer», Brýusseli ýakyndan synlaýan internet gazeti ÝB-niň bir diplomatynyň 28-nji iýulda eden hususy gürrüňine salgylanyp, ÝB komissiýasynyň Bileleşik şu ýyl 40 milliard ýewro, 2015-nji ýylda bolsa 50 milliard ýewro ýitirer diýip garaşýandygyny, sebäbi Orsýetiň hem öz söwda gadaganlyklary bilen jogap çäresini görmegine garaşylýandygyny ýazdy.
Şeýle söwda gadaganlyklarynyň bir nyşany hökmünde, Orsýetiň sanitar gözegçilik gullugy bolan Rosselhoznadzor 30-njy iýulda Polşadan getirilýän miwe hem gök önüm harytlarynyň köpüsine gadaganlyk yglan etdi. ÝB-de öndürilýän miwelere we gök önümlere 2 milliarddan gowrak ýewro harçlaýan Moskwa bu çäräniň sanksiýalar bilen baglanyşyklydygyny inkär etdi.
Eger Orsýetiň jogap çäreleri energiýa urşy görnüşine geçse, bu ÝB döwletleriniň bir toparyna agyr düşjek. Emma olar Moskwa beýle derejä düşmez, sebäbi Ýewropany iň amatly energiýa bazary hökmünde saklamak onuň öz bähbidine diýýärler.
Orstiň Birleşen Ştatlara eksporty 1 prosentden hem az, Birleşen Ştatlar rus energiýasyny import etmeýär, bu ýagdaý Waşingtonyň sanksiýalar sebäpli Ýewropa garanda has az gaýtawul görjegini aňladýar.


text:
Russiýa Federasiýasynyň hökümet başlygy Dmitriý Medwedew Türkmenistanyň paýtagtyna barýar. Ol 30-njy maýda GDA ýurtlarynyň hökümet başlyklarynyň Aşgabatda geçirilýän geňeşine gatnaşýar.
Türkmen metbugatynyň berýän maglumatyna görä, maslahatyň gün tertibinde ykdysadyýetiň dürli ugurlaryna degişli 20-ä golaý mesele durýar.
Duşuşykda innowasiýa boýunça hyzmatdaşlyk, energetika, gidrometeorologiýa, walýuta bazary, sosial we maliýe pudagy, şeýle hem bedenterbiýe we sport, harby syýasat ýaly ugurlar ara alnyp maslahatlaşylar.
Türkmenistan 2012-nji ýylda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna başlyklyk edýär.


text:
Eýranyň we ABŞ-nyň prezidentleri Tähranyň dawaly ýadro programmasy bilen bagly petige dirän gepleşikleri täzeden başlamak mümkinçiliklerini goldap çykyş etdiler.
Emma, muňa garamazdan, sişenbe güni Nýu-Ýorkda geçirilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda prezidentler Barak Obama bilen Hassan Rohani özara duşuşyp, gepleşik geçirmediler.
ABŞ-nyň resmileri Obamanyň gepleşikleri geçirmäge taýýar bolandygyny, emma Eýran tarapynyň, käbir bökdençlikleri bahanalap, duşuşykdan ýüz öwrendigini aýdýarlar.
Eger-de ABŞ-nyň we Eýranyň lideriniň gepleşigi başa baran bolsady, bu iki ýurduň liderleriniň soňky 36 ýylyň içinde ilkinji gezek özara duşuşdygy bolardy.
Diplomatiki gatnaşyklar ýok
1980-nji ýyldan bäri Waşington bilen Tähranyň hiç hili diplomatiki gatnaşyklary ýok. Şol ýyl, Yslam rewolýusiýasynyň başlanan döwürleri, yslamçylar tarapyndan ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasynyň köp sanly işgärleri uzak wagtlap zamun alnypdy.
Emma sişenbe güni Rohani Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland bilen duşuşdy. Fransiýa Eýranyň alyp barýan ýadro işlerini gözegçilige almak boýunça Waşingtonyň çagyryşlaryna goşulýar. Günbatar Tähranyň ýadro programmasyna dulanyp, ýadro ýaragyny edinmeginden howatyr edýär.
Eýranyň syýasy sistemasynda Rohani aram syýasatçy hökmünde tanalýar. Ol iýun aýynda prezidentlige saýlanyp, awgustda hem öz weziesine girişdi. Rohani Tähranyň dawaly ýadro programmasy sebäpli Günbatar bilen dörän dartgynly gatnaşyklary gowşatmak ugrunda has ylalaşykly tutumy saýlap biljekdigini duýdurypdy.
Baş Assambleýadaky çykyşynda Rohani Eýranyň “özara ylalaşygy gazanmak üçin, anyk möhleti kesgitlenen we belli bir netijä gönükdirilen gepleşiklere tizden-tiz goşulmaga taýýardygyny” aýtdy.
Sanksiýalar
Rohani öz ýurdunyň ýadro ýaragyny özleşdirýändigini inkär etdi. Ol munuň Tähranyň alyp barýan howpsuzlyk we goranyş syýasatyna ters gelýändigini belledi.
Rohani: “Eýranyň ýadro programmasy, edil beýleki döwletlerde hem bolmalysy ýaly, diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendir. Ýadro ýa-da beýleki köpçülikleýin gyryş ýaraglary Eýranyň goranmak doktrinasyna, şeýle-de dini we ahlak kadalaryna ters gelýär” diýdi.
Şeýle-de Rohani Tähranyň ýadro programmasy sebäpli Eýrana garşy sanksiýalaryň girizilmegini gynandyryjy diýip atlandyrdy. Eýranyň prezidenti munuň netijesinde adaty eýranlylaryň “ejir çekýändigini” belledi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Eýrana garşy dört tapgyr halkara sanksiýalaryny girizipdi. Munuň üstesine, ABŞ we onuň ýaranlary Tährana garşy öz aýratyn alnan gadagançylyklaryny hem girizdiler.
Bu sanksiýalaryň netijesinde Eýranyň ykdysadyýetiniň özenini düzýän nebitiň eksporty kemeldi. Şeýle-de Tähranyň daşary ýurtlar bilen amala aşyrylýan halkara bank operasiýalary çäklendirildi.
Rohani öz çykyşynda Obamanyň administrasiýasyna ýüzlenip, ony “jeňbaz toparlaryň basyşyny” diňlemezlige çagyrdy. Ol sözüni dowam etdirip, Eýranyň we ABŞ-nyň arasyndaky üýtgeşikliklere “eýermek” üçin Tähranyň Waşington bilen gepleşikleri geçirmäge taýýardygyny mälim etdi.


text:
BMG- niň Owganystandaky missiýasynyň baştutany Kaý Eýde täze hödürlenen ministrleriň köpüsini owgan parlamentiniň tassyklamakdan ýüz öwürmegini ýurt üçin agyr döwürde çynlakaý syýasy ýeňliş diýip atlandyrdy.
Hepdäniň şenbe güni owgan parlamenti ministrlik wezipelerine Hamyt Kerzeýiň hödürlän 24 kandidatyndan 17 -sini tassyklamady.
Owgan prezidentiniň wekili Wahid Umar: “ Prezident geň galdy. Emele gelen ýagdaý, elbetde, ony kanagatlandyrmaýar, ýöne ol konstitusiýanyň esaslaryna hormat goýýar. Ol halka wekilçilik edýän parlamenti-de sylaýar. Häzirki emele gelen ýagdaý - demokratiýa üçin synag, ol ösmeli. Prezident häzir hökümetiň düzümini üýtgetmegiň pikirini edýär” -diýip, belledi.
Günbatar ýurtlar Hamyt Kerzeýden korrupsiýa garşy göreşip biljek hökümeti düzmegi talap edýärler.


text:
Eýranyň metbugatynda berlen maglumatlarda Buşer şäherinden 6 kilometr uzaklykdaky ýere söweş uçarynyň gaçandygy aýdylýar. Uçaryň iki piloty ýaralanypdyr.
Sişenbe güni bolan bu waka Buşerdaky atom elektro-stansiýasynyň açylyş dabarasynyň geçirilmegine birnäçe gün galanda ýüze çykdy.
21-nji awgusta Buşerdäki atom elektro-stansiýasynyň açylyş dabarasyna Orsýetiň “Rossatom” korporasiýasynyň ýolbaşçysy Sergeý Kirienko bilen Eýranyň atom energiýasy boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Ali Akbar Salehi dagylar gatnaşar diýlip garaşylýar.


text:
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Halmyrat Gylyçdurdyýew 22-nji fewralda 72 ýaşynyň içinde agyr keselden soň aradan çykdy.
Halmyrat Gylyçdurdyýew 1940-njy ýylyň 31-nji dekabrynda Aşgabat şäherinde dünýä inýär. Ol Daşkendiň Teatral institutynyň režissýorlyk fakultetini tamamlap, Mollanepes adyndaky Akademiki drama teatrynda, Ýaş tomaşaçylar teatrynda, “Türkmenfilm” kinostudiýasynda , Türkmen telewideniýesinde režissýor bolup işledi, uly sungat ussatlaryndan tälim alyp, halypalyga ýetişdi. Ýöne ömrüniň soňky onýyllygynda ol ýüzüni žurnalistika öwürdi.
Halmyrat Gylyçduryýew aslyýetinde alan bilimi hem tebigy talanty boýunça sungat işgäri, teatr, kino režissýory. Bu ugurdan uly ussatlar bilen işleşen adam. Gorbaçýowyň aç-açanlyk döwründe Türkmenistanda ilkinjileriň biri bolup, Halmyrat Gylyçdurdyýew öz hususy kinostudiýasyny döretdi. Türkmenistanyň oba hojalyk problemalary we ussat pagtaçy Çary Hanamow barasynda öz hasabyna film döredip, ony Moskwada ekrana çykarar ýaly tehniki taýdan taýýarlatdy. Ýöne film tomaşaçylara hödürlenmedi, eden çykdajysy-da ödelmedi. Şonuň bilen Halmyrat Gylyçdurdyýewiň sungat älemindäki ädimleriniň öňüne böwet basyldy.
Şondan soň Halmyrat Gylyçdurdyýew ýüzüni žurnalistika öwürdi. 2000-njy ýyldan başlap ol türkmen teatr, kino sungatynyň, telegepleşikleriniň problemalary barasynda öz garaýyşlary bilen Azatlyk Radiosynda ýiti çykyşlar edip ugrady. Alty Garlyýew, Bazar Amanow, Aman Gulmämmedow, Baba Annanow ýaly sungat ussatlary barada ýiti hem täsirli gürrüňler berýärdi. Halmyrat Gylyçdurdyýew Azatlyk Radiosynyň ýörite programmalaryna, tegelek stol gepleşiklerine aktiw gatnaşyp, taýýarlaýan gepleşiklerinde türkmen jemgyýetiniň iň agyryly meselelerini gozgaýardy.
Söz we metbugat azatlygy
Ýurtda söz, metbugat azatlygy meselesi başgaça pikir ýöredýän her bir adam üçin, şol sanda Halmyrat Gylyçdurdyýew üçinem iň bir wawwaly meseledi:
—Türkmenistanda žurnalistikanyň ýagdaýy öňki bolşy ýaly. Soňky döwürde edilen iş ýok söz, metbugat azatlygy barasynda. Prezident: “Bizde adamlar yzarlanmaýar tankyt üçin” diýdi. Bu gowy zat, emma Howpsuzlyk ministrligi adamlary tankyt üçin yzarlaýar. Iň bärkisi, ine, düýn meniň özümi çagyrdylar, olar bilen duşuşdyk. Gazetdir žurnallar, radiodyr telewideniýe, howpsuzlyk ministrligi – şular şu prezidente ýaranjak bolup, prezidentiň göwnünden turjak bolup, gereginden artyk iş edýärler. Bular şeýlelikde prezidente peýda bermäniň ýerine zyýan edýärler. Telpegini al diýseň, kellesini alýarlar.
Halmyrat Gylyçdurdyýew Azatlyk Radiosy bilen saklaýan hyzmatdaşlygy üçin Türkmenistanyň ýörite gulluklaryndan birnäçe gezek duýduryş alandygyny, ýöne oňa garamazdan, hakykata göz ýumup bilmejekdigini telefon gürrüňinde häli-şindi nygtaýardy. Azatlyk Radiosynyň şol wagtky Aşgabatdaky habarçysy S.Öwezberdiýew köp wagtlap öý tussaglygynda saklanansoň, 2004-nji ýylda ABŞ-a emigrasiýa çykmaga mejbur boldy. Onuň habarçylyk işini Halmyrat Gylyçdurdyýew öz üstüne aldy. Azatlygyň türkmen paýtagtyndaky habarçysy boldy.
Hupbatly kär
2004-nji ýylyň tomsunda gözüni operasiýa etdirip, ertesi daňysyny täzeletmäge keselhana baranda, göz keselleri institutyndan çykan badyna Türkmenistanyň MHM-niň işgärleri ony gündiziň güni maşyna basyp, alyp gidipdiler. Dört gün gözi ýaraly halyna MHM-niň tussaghanasynda oturdy. Ol halkara guramalaryň türkmen häkimiýetlerine gysyşlary, Günbatar döwletleriň tagallalary bilen azatlyga çykaryldy. Ýöne ol barybir yzygiderli yzarlanmalara sezewar edildi. Şeýle ýagdaýdaryň biri barasynda 2006-njy ýylyň 2-nji oktýabrynda Azatlyk Radiosyna Halmyrat Gylyçdurdyýew şeýle gürrüň beripdi:
—Men şu gün şähere bir iş bilen gitmekçi bolanymda, uçastok polisiýasy Çary bilen howpsuzlyk gullugynyň işgäri saklady. “Ýaşuly, siz biz bilen gitmeli bolarsyňyz” diýip, howpsuzlyk gullugynyň işgäri aýtdy. “Näme üçin?” diýip soradym. “Siz bilen tanyşmak isleýäris” diýip, ol jogap berdi. “Men siziň bilen hiç ýerik gitmerin. Onsoňam meniň bilen çözmeli meseläňiz bar bolsa, maňa çakylyk hatyny beriň, şol çakylyk hatynyň ýüzünde näme sebäp bilen çagyrýandygyňyzy görkeziň” diýip, men oňa aýtdym. “Biz çakylyk hatsyz gürleşmekçi. Biz siziň gije-gündiz howpsuzlygyňyzy goraýarys. Eger gitmeseňiz, biz sizi zor bilen äkitmeli bolarys” –diýip, hukuk goraýjy işgär aýtdy. Men 10 ýyl gowrak işsiz gezdim. Radioda, telewideniýede 60 gowrak režissýor bar, biriniňem ýörite diplomy ýok. Men ýörite diplomly režissýor bolsamam, meni işe almadylar. Şol wagt hukuk goraýjy organlar nirede boldy? Bir ýyl bäri telefonym işlänok, ine, uçastkowoý Çaram ýanymda otyr. Näme üçin hukuk goraýjy organlar meniň hukugymy goranok? Muňa nähili düşünmeli? - diýip, men olara ýüzlendim.
Yzarlanmalar munuň bilen-de tamamlanmady. Ol ogluny öýerende, daşary ýurt diplomatik missiýalaryndan wekilleriň, köp sanly myhmanlaryň bardygyna garamazdan, ýörite gulluklaryň işgärleri toý edilýän ýeri birnäçe gezek üýtgetmäge mejbur etdiler, ahyrky toý tutulýan ýerde –restoranda aýdym-saz gidip durka, elektrik toguny öçürip, toýy dargatdylar.
Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginde köp ýyllap işlän gyzy Jenneti işden çykardylar. Ähli hat-petegi düzüw ýagdaýda saglygyny barlatmak üçin Moskwa gitjek bolanda, ony Aşgabat aeroportunda uçardan alyp galdylar. Halmyrat Gylyçdurdyýewiň onlarça mobil telefonyny, öý telefonyny kesdiler.
Ýöne Türkmenistanyň dürli künjeklerinden dürli meseleler bilen raýatlar arzy-halyny häkimiýetlere ýetirmek üçin Halmyrat Gylyçdurdyýewiň ýanyna gelýärdiler, oňa ynanýardylar. Ol bu barada bir gezek şeýle gürrüň beripdi:
—Işçi jübüsinden bir hat çykaryp, maňa uzatdy. Men şol hatyň mazmuny bilen tanyşdyrmakçy. “Hormatly Azatlyk raldioprogrammasy! Bizem sizden we prezidentimizden kömek sorap, şu arzany size ýollaýarys. Bu haty Mary welaýatynyň Marynyň ýüňi gaýtadan işleýän kärhanasynyň işgärleri bolup ýollaýarys we prezidentimize eşitdirip bermegiňizi haýyş edýäris. Biz maý aýyndan bäri aýlyk alyp bilemizok. Aýlyk berlenok. Hany ministr? Ol bilenokmyka?” diýip, işçiler hatynyň soňunda ýazýar.
Halmyrat Gylyçdurdyýew Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlygyny, žurnalistik işini ömrüniň ahyryna çenli dowam etdirdi.
Jaýyň jennetden bolsun, mähriban adam, ýiti sözli Halmyrat Gylyçdurdyýew!


text:
Türkiýäniň demirgazyk Siriýa uran howa zarbalary «Yslam döwleti» toparynyň 20 jeňçisini öldürdi diýip, türk harbylary 11-nji sentýabrda aýtdy.
Baş ştabyň edarasynyň başlygynyň ýaýradan beýanatynda söweş uçarlarynyň 10-njy sentýabr agşamy YD-a dahylly diýip bilinýän üç binany, maşynlary we motorlary urandygy aýdylýar.
Harbylaryň ýolbaşçysy «Ýefrat galkany» operasiýasynyň, Türkiýäniň iki ýarym hepde ozal Siriýa, YD we kürt jeňçilerine garşy söweşmek üçin goşun girizmegi bilen başlan çäreleriniň «aýgytly dowam etdiriljekdigini» aýtdy.


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen nobatdaky hökümet maslahatynda ýurduň syýasy we jemgyýetçilik durmuşyndaky möhüm meseleler barada maslahat edildi.
Hususan-da, onda wise-premýerler we käbir beýleki pudak ýolbaşçylary öz dolandyrýan pudaklaryndaky işleriň ýagdaýlary barada prezident Berdimuhamedowa hasabat berdiler.
Daşary işler ministri Raşid Meredow öz çykyşynda ýakynda türkmen delegasiýasynyň Eýrana eden iş saparynyň jemleri, şeýle hem Orsýetiň Tatarystan respublikasynyň prezidenti Rustam Minnihanowyň 1-2-nji awgust günleri Türkmenistana etjek saparyna görülýän taýýarlyklar barada çykyş etdi.
Wise-premýer T.Japarow öz çykyşynda Türkmenistanyň Býujet Kodeksiniň proýektini taýýarlamak barada prezidentiň beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Ol öz çykyşynda bu Býujet Kodeksiniň halkara kosultantlarynyň gatnaşmagynda taýýarlanandygyny aýtdy.
Maslahatda degişli ýolbaşçylar pagta ýygym kompaniýasyna we galla ekişine görülýän taýýarlyklar barada-da hasabat bilen çykyş etdiler.


text:
Eýranda 26-njy fewralda geçen saýlawlaryň jemleýji netijeleri belli bir derejede aram hasaplanýan prezident Hassan Rohani bilen onuň ýaranlarynyň täsirli Ekspertler mejlisinde köplük orny gazanandygyny görkezýär. Bu bolsa ýurtda üç esasy bloguň bir bolan parlamentiň güýjüniň artmagydyr.
Saýlawlar, iýul aýynda gelnen ýadro ylalaşygy bilen baglylykda halkara sanksiýalar ýatyrylaly bäri, Eýranda geçen ilkinji ses berişlikdir. Reformaçylaryň konserwatiwlerden üstün çykmagy Tähranyň onlarça ýyla çeken syýasy we ykdysady izolýasiýadan çykmak üçin edýän tagallalaryna şübhesiz täsir eder.
Rohani bilen öňki prezident merkezçi Ali Akbar Haşemi Rafsanjany Ekspertler mejlisinden aňsatlyk bilen orun aldylar. Ruhanylardan durýan bu organ Eýranyň iň güýçli resmisi bolan ýokary lideri saýlap, onuň işlerine gözegçilik edýär.
“Koordinirlenen işiň nusgasymy?”
Içeri işler ministrliginiň beren maglumatyna görä, reformaçylar tarapyndan goldanylan kandidatlar 88 orunly Ekspertler mejlisiniň 52 ornuny eýelemek bilen, tanymal konserwatiwleriň birnäçesini, şol sanda bu organyň häzirki başlygy Aýatolla Mohammad Ýazdi bilen Aýatolla Tagy Mesbah Ýazdini-de öz orunlaryndan çetleşdirmegi başardylar.
Ýöne Aýatolla Ahmad Jenneti ýaly tanymal konserwatiwleriň birnäçesi Ekspertler mejlisine täzeden saýlandylar. Jenneti ýüzlerçe reformaçy dalaşgäri bu orna ukypsyz diýip, parlament saýlawyndan we Ekspertler saýlawyndan çykaran Gözegçiler geňeşine ýolbaşçylyk edýär.
Ses berişlikden soňra Eýranyň sud häkimiýetleriniň konserwatiw başlygy Aýatolla Sadeg Amoli Larijany reformaçylary konserwatiwleriň Ekspertler mejlisine täzeden saýlanmagynyň öňüni almak üçin "amerikan we iňlis media neşirleri" bilen işleşenlikde aýyplady.
Larijany 29-njy fewralda Ýazdi bilen Mesbah Ýazdiniň saýlawda ýeňilmegine salgylanyp, şeýle diýdi: "Bu režimiň bähbidine bu şahsyýetleri Ekspertler mejlisinden çykarmak üçin daşary ýurtlular bilen bilelikdäki koordinirlenen işiň nusgasymy?"
Ekspertler mejlisi
Ekspertler mejlisi geljek 8 ýyllyk möhletde Günbatara berk garşy bolan Aýatolla Ali Hameneýiniň oruntutaryny belläp bilýär. 76 ýaşly Hameneýi 1989-njy ýyldan bäri häkimiýet başynda.
Reformaçylar konserwatiwleriň täzeden saýlanmagynyň öňüni almak üçin saýlawçylary reformaçylar bilen belli bir derejede aram kandidatlardan düzülen koalisiýa ses bermäge çagyrdylar.
29-njy fewralda ýurduň içeri işler ministri Rahmani Fazli hasaba alnan 55 million eýranlynyň 62 prosentiniň ses berişlige gatnaşandygyny habar berdi.
Parlament saýlawlaryna berlen sesler entek sanalyp tamamlananok. Ýöne 290 orunly parlamentde aram we reformaçy, garaşsyz ýa konserwatiwlerden durýan üç syýasy blogyň hiç biri sesleriň aglaba köplügini alar öýdülenok.
Ýöne häzir mälim edilen bölekleýin netijeler reformaçylar bilen aramlaryň geçen on ýyllyklardakydan has öňdedigini görkezýär.
Parlament saýlawlarynda Tähranyň paýyna düşýän 30 ornuň hemmesini Rohani bilen onuň reformaçy ýaranlary gazandylar


text:
Gyrgyzystanda 30-njy oktýabrda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda öňki premýer-ministr Almazbek Atambaýew berlen sesleriň 60% töweregini alyp, ýeňiş gazandy. Saylawlar, umuman aýdylanda, parahatçylykly ýagdaýda geçirildi. Emma saýlawlardan soňra Atambaýewiň Gyrgyzystanda ýerleşýän amerikan harby bazasy barada eden çykyşy, ýurduň daşary syýasaty hakda käbir soraglary döretdi.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Atambaýewiň ýolbaşçylygynda Bişkegiň eýelemegi mümkin içerki we daşarky syýasaty barada düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Amerikanyň howpsuzlyk proýekti” atly edaranyň Merkezi we Günorta Aziýa boýunça alymy Joşua Foust bilen söhbetdeş boldy.
Joşua Foust şol saýlawlaryň öň ýanynda Gyrgyzystanda, esasanam Oş welaýatynda bolup, ýerli aktiwistler we graždan jemgyýetçiliginiň wekilleri bilen duşuşyp, dürli ylmy derňewleri geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda geçirilen saýlawlaryň öňüsyrasynda iş sapary bilen Gyrgyzystanda bolduňyz. Atambaýewiň saýlawlarda ýeňiş gazanmagy sizi geň galdyrdymy?
Joşua Foust:
Ýok, Atambaýewiň saylawlarda ýeňiş gazanmagyna o diýen geň galar ýaly zat ýok. Ses berişlik bolmazdan ozal hem onuň üstünlik gazanmagyna garaşylýardy. Sebäbi Atambaýew beýleki kandidatlar bilen deňeşdirilende, baýlygy hem saýlaw kampaniýasy boýunça iň guramaçylykly iş alyp barýan kandidatlardan biridi. Şol sebäpden onuň ýeňiş gazanmagynda o diýen geň galarlykly zat ýok.
Azatlyk Radiosy: Atambaýewiň ýeniş gazanmagy Oşda bolan çaknyşyklardan soňra regionda dowam edýän dartgynlylyk nukdaýnazaryndan nämani aňladýar?
Joşua Foust
Joşua Foust:
Ýurduň günortasynda dartgynlylyk henizem dowam edýär. Men geçen aý Oşda boldum, maksadym ýerli telekeçiler hem graždan jemgyýetçiliginiň wekilleri bilen gepleşikler geçirmekden ybaratdy.
Regionda mundan beýläk näme bolar diýlen meselede halk arasynda uly alada bar. Beýleki iki kandidat, ýagny jenap Taşiýew we Madomarow dagylar öz kampaniýalaryny etniki milletçilik esasynda alyp barýardylar.
Mundan üç hepde ozal Taşyýewi goldaýanlar tarapyndan geçirilen bir üýşmeleňe gatnaşmaga mümkinçiligim bolupdy. Şol üýşmeleňde “Gyrgyzystan gyrgyzlar üçindir, bu biziň topragymyz!” diýen ýaly şygarlar ýazylan listowkalara gözüm düşüpdi. Şeýle ýagdaýlar nazara alnanda, eger bu dartgynlylyk barha möwjese, ol has ulalyp, gaýtadan çaknyşyklaryň başlanmagyna getirip biler diýlen aladalar bar.
Azatlyk Radiosy: Atambaýewiň Oşdaky bu dartgynlylyga garaýşy nähili?
Joşua Foust:
Bu barada haýsydyr bir çap edilen maglumat gözüme ilmedi, emma Oşdaky özbekleriň aýtmagyna görä, Atambaýew ýeňiş gazanan ýagdaýynda syýasy tussaglaryň boşadyljakdygyny wada beripdir.
Syýasy bendiler diýlende, özbekler tarapyndan syýasy bendiler diýlip hasaplanýan hem iýun aýynda Oşda bolan wakalardan soňra tussag edilen adamlar göz öňünde tutulýar. Atambaýewiň bu meselede aýdan pikirleriniň maksady regionda dowam edýän dartgynlygy we özbekleriň gabawda saklanýanlygy baradaky howatyrlanmalary köşeşdirmekden ybarat bolmaly.
Meniň pikirimçe esasy zat: mundan beýläk Atambaýewiň nähili ädim ätjegidir. Meselem, ol beren wadalarynda tapylarmy ýa-da Bişkekdäki adaty parlament hem kanuny meselelere çolaşyp galarmy?
Azatlyk Radiosy: Siz beýleki kandidatlar bilen deňeşdirilende, Atambaýewiň Oşdaky şol dartgynlygy çözmek mümkinçiligi has ýokary diýip, pikir edýärsiňiz, şeýlemi?
Joşua Foust:
Problemalary çözmek diylen zat juda güýçli söz, men şol problemanyň häzirki ýagdaýda çözlüp bilinjekdigine ynanmaýaryn. Emma Atambaýew şol dartgynlygy köşeşdirmäge ukyby bolan ýolbaşçylardan biri. Meniň pikirimçe, häzirki döwürde dartgynlygy diňe köşeşdirip bolar diýen umyt bar, ony çözmek kyn.
Oşda bolup geçen wakalaryň ençeme sebäbi bardy. Olaryň arasynda elitanyň regiondaky biznesleri öz eýeçiligine geçirmäge synanyşmagy, etniki dartgynlylyk, şeýle-de halk arasyndaky nägilelikler ýaly meseleler bar. Sebäbi soňky birnäçe ýyldan bäri halkyň girdejisiniň möçberi barha azalýardy, bu tendensiýanyň üstümizdäki ýyl hem dowam etmegi mümkin. Netijede ençeme problemalaryň jemlenmegi şeýle dartgynlygyň emele gelmegine sebäp boldy.
Men Atambaýewiň diňe özi bu problemalaryň hötdesinden gelip biler diýip, pikir edemok. Emma ol dartgynlygy azaldyp biler, bu hem öz nobatynda çaknyşyklaryň gaýtadan bolmak mümkinçiligini kemelder.
Azatlyk Radiosy: Atambaýew ýakynda ABŞ-nyň Manasdaky harby bazasy we harbylary barada hem gürrüň edip, ol özüniň şol harbylaryň ýurtda galmagyny dowam etdirmegine garşydygyny aýtdy, siz onuň bu pikirine nähili baha berýärsiňiz?
Joşua Foust:
Meniň pikirimçe, ol hakykatdan hem ABŞ-nyň Manasdaky harby bazasynyň problema döredýänligine ynanýar. Atambaýew bilen bilelikde ençeme beýleki gyrgyz syýasy ýolbaşçylary hem bu barada ençeme ýyldan bäri gürrüň edip gelýärler. Emma olardan hiç biri hem Manasyň boşadylmagy baradaky duýduryşlaryny iş ýüzünde amala aşyrmak barada çynlakaý ädim ätmediler.
Bu waka nähili başlap, nähili gutarýar diýseňiz, hökümeti dolandyrýan ýolbaşçylar şol baza barada şikaýat edip başlaýarlar, ondan soň baza üçin ABŞ tarapyndan tölenýän töleg artdyrylýar, netijede olaryň şikaýatlary ýene köşeşýär.
Atambaýew bu baza barada öz nägileligini bildirip, çykyş edenden soň, meniň pikirimçe, mundan bolaýjak zat – Waşington bilen Bişkegiň arasynda gaýtadan gepleşikleriň başlanmagydyr. ABŞ bu baza tölenýän tölegini artdyran halatynda, men bu iki ýurduň gatnaşygynda o diýen uly özgerişlik bolar öýdüp, pikir edemok.
Azatlyk Radiosy: Onda Manas baradaky bu gürrüňiň gaýta-gaýta gozgalmagynyň sebäbi Gyrgyzystanyň ABŞ bilen hyzmatdaşlykda has köp girdeji gazanmagy bilen baglymy?
Joşua Foust:
Meniň pikirimçe bu şikaýatlaryň maksady gazanç etmäge gönükdirilen däl. Ýagny, olaryň ABŞ-nyň Gyrgyzystandaky harbylary barada edýän şikaýatlarynyň töleg boýunça-da sebäpleri bar. Emma Waşingtonyň bu şikaýatlara jogap bermek üçin saýlap alan ýoly – Manas bazasy boýunça Gyrgyzystana berýän maliýe kompensasiýasynyň möçberini artdyrmakdan ybarat bolup galýar.
Bu syýasat şu güne çenli täsirli boldy diýlip hasaplanýar. Emma bu gezek şeýle ýagdaý ýüze çykan halatynda, ABŞ-nyň hökümetiniň Gyrgyzystana ýeterlik maliýe kompensasiýa bermek mümkinçiligi ýok.
Ýöne men şeýle ýagdaý dörär öýdemok, sebäbi Atambaýew Orsýeti goldaýan syýasatçy bolsa-da, ol ABŞ-a garşy däl. Men ýagdaý, uly problema öwrülmezden, gysga möhletde çözler diýip, pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Onda Atambaýew ýa beýleki gyrgyz ýolbaşçylarynyň bu meseläni gaýta-gaýta gozgamagynyň sebäbi nämedekä?
Joşua Foust:
ABŞ-nyň harby bazasy uzak wagtdan bäri jedelli bir mesele bolup gelýär. ABŞ-nyň şol bazada ýerleşýän harbylarynyň özüni alyp barşy bilen bagly hem dürli negatiw wakalar bolup geçdi. Hatda bir gezek şeýle bir waka-da bolupdy, ýagny amerikan raýaty dahylly diýilýän hadysada Gyrgyzystanyň bir raýaty heläk bolupdy.
Mundan birnäçe wagt ozal ýene bir waka ýüze çykypdy: şol bazadaky amerikan howa güýçleriniň piloty belli bir wagtlyk ýitirim boldy. Amerikalylar bu wakada gyrgyzlaryň rolunyň bardygyny aýdansoň, uly dawa döräpdi.
Şol bir wagtyň özünde-de Gyrgyzystanda bu baza bilen ilteşigi bolan hem korrumpirlenen biznese Bakyýewiň maşgala agzalarynyň dahylynyň bardygy hakda halk arasynda gürrüň kän. Şol myş-myşlarda bu meseläniň Amerika degişli tarapynyň bardygy, sebäbi Waşingtonyň Bakyýewiň maşgalasy bilen gatnaşyklydygy hem şol bazanyň Amerika tarapyndan dolandyrylýanlygy aýratyn nygalýar.
Şonuň bilen birlikde müňlerçe amerikan harbysynyň Gyrgyzystanyň territoriýasynda ýerleşmegine halk arasynda hem nägilelikde bar. Ýagny, şol esgerleriň Gyrgyzystanda ýerleşmegi hemmeleriň göwnüne jay däl.
Bu baza baradaky meseläniň gaýta-gaýta gün tertibine girizilmeginiň sebäpleriniň ýene biri-de – Gyrgyzystanyň haýsy ýurt bilen has ýakyn aragatnaşykda bolmak isleýänligi bilen bagly.
Bellemeli zatlardan biri, Orsýetiň Gyrgyzystandaky täsiri örän güýçli. Orsýete sapar edýän gyrgyzlaryň sany köp, olar juda erkin ýagdaýda Orsýete baryp gelýärler. Şeýle-de olaryň Amerika bilen deňeşdirilende Orsýete has ýakyn bolmak isleýän bolmagy hem mümkin. Şol bir wagtyň özünde-de gyrgyzlaryň uzakda ýerleşýän güýç bilen deňeşdirilende öz ýakynlarynda ýerleşýän güýçli ýurt bilen has aktiw gatnaşykda bolmak isleýän bolmagy hem mümkin.


text:
«Men sekiz ýyldan bäri Türkmenistana ýüke gidip-gelýän, şonuň üçin ýagdaýlary gaty gowy bilýän» diýip, Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginde pikirini aýdan türkiýeli sürüji aýdýar.
Türkiýeli ýük ulag sürüjileri özleriniň Türkmenistanda düşelgeden daşaryk çykmagynyň, şäheriň merkezine gidip, restoranda iýip-içmeginiň ýa-da kafede oturyp dynç almagynyň hem çäklendirilendigini gürrüň berip, bu ýagdaýlara hiç akyl ýetirip bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Bu meselä bagyşlanan söhbetdeşligi diňläp, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.