text:
BMG-niň Jynsy kemsitmeleri ýok etmek baradaky komiteti 30-njy noýabr, 1-nji dekabr aralygynda Türkmenistanda bu ugurda edilen işler baradaky hasabaty diňleýär.
Türkmenistanyň hökümeti Ženewadaky duşuşykda Jynsy kemsitmeleri ýok etmek baradaky konwensiýanyň talaplary boýunça, dört ýyl mundan öň beren hasabatyndan bäri eden işleri hakynda anyk hasabat berýär.
Şol bir wagtda, Türkmenistana daşardan gelen gelinleriň ýa-da etniki türkmenleriň dokument alyp bilmän onlarça ýyllap kösenip gelýändikleri barada Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna dowamly maglumatlar gelip gowuşýar.
Öz adynyň efirde agzalmazlygyny haýyş eden daşoguzly zenan 1984-nji ýylda goňşy Özbegistana durmuşa çykansoň, 1993-nji ýylda yzyna Türkmenistana dolanýar we Daşoguzda hasaba durýar. Emma aradan ençeme ýylyň geçendigine garamazdan, bu zenana we onuň ogluna Türkmenistanyň raýatlygy berilmeýär.
Ol bu barada we onuň öz durmuşyna ýetirýän täsirleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


c: text/html

text:
19-njy maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Bolgariýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi hanym Maýa Hristowadan ynanç hatyny kabul etdi.
Milli parlamentiň ýolbaşçysy döwlet Baştutanynyň adyndan myhmany jogapkärli diplomatik wezipä bellenmegi bilen gutlady hem-de Türkmenistan bilen Bolgariýanyň arasyndaky däp bolan dostluk gatnaşyklaryny pugtalandyrmak we hyzmatdaşlygy ösdürmek işlerinde üstünlikleri arzuw etdi.
Söhbetdeşligiň barşynda ilçi Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan alnyp barylýan içeri we daşary syýasatyň ileri tutulýan ugurlary bilen tanyşdyryldy, bu syýasat bolsa Türkmenistany dünýäniň iň çalt depginler bilen ösýän ýurtlarynyň hataryna goşdy. Doly ygtyýarly wekile ýurdumyzda amala aşyrylýan we türkmenistanlylaryň durmuş derejesini has-da gowulandyrmaga gönükdirilen milli taslamalaryň hem-de maksatnamalaryň durmuşa geçirilişiniň barşy barada gürrüň berildi. Diplomat türkmen parlamentiniň düzümi we kanunçykaryjylyk işi bilen tanyşdyryldy.
Hanym Maýa Hristowa Garaşsyz Türkmenistanda amala aşyrylýan özgertmelere ägirt uly gyzyklanma bildirip, gysga döwrüň içinde durmuş-ykdysady we medeni ulgamda haýran galdyryjy üstünliklere eýe bolan döwletde öz ýurduna wekilçilik etmegiň belent mertebedigini belledi. Bolgariýanyň doly ygtyýarly wekiliniň aýdyşy ýaly, türkmen hem-de bolgar halklarynyň köpýyllyk ykdysady hyzmatdaşlygy we dostlugy iki ýurduň mundan beýläk-de doly möçberli hyzmatdaşlygy ösdürmegi üçin kuwwatly binýat bolup hyzmat edýär.
Türkmen-bolgar gatnaşyklarynyň geljegi barada pikir alyşmalaryň barşynda Türkmenistanyň nebitgaz pudagynda, gurluşykda, ylym-bilim we medeni ulgamlarda, syýahatçylykda hyzmatdaşlyk ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda görkezildi.
Duşuşygyň ahyrynda ähli ugurlar, şol sanda giň parlamentara gatnaşyklary ösdürmekde oňyn döwletara gepleşiklerini işjeňleşdirmäge iki tarapyň hem gyzyklanma bildirýändigi beýan edildi.
***
Şu gün Bolgariýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi ýurdumyzyň Daşary işler ministrliginde kabul edildi.
Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde hem-de “Türkmengaz” döwlet konserninde boljak duşuşyklaryň barşynda ýangyç-energetika toplumy ulgamynda özara hyzmatdaşlygyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri ýurduň gündogaryndaky Mariupol şäheriniň golaýynda Russiýa tarapdary üç protestçiniň öldürilendigini habar berýär.
Arsen Awakow bu barada 17-nji aprelde “Facebook” sosial ulgamyndaky sahypasynda beýanat çap etdi. Şeýle-de, Awakow 13 aktiwistiň hem ýaralanandygyny we 63 sanysynyň hem tussag edilendigini habar berdi.
Awakow bu öldürmeler gijäň ýary Ukrain goşuny aktiwistleriň bazasyna hüjüm eden mahaly amala aşdy diýdi.
Bu waka Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň, Ukrainanyň, Russiýanyň we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda 17-nji aprelde Ženewada geçiriljek gepleşikleriň öňýanyna gabat geldi.


text:
Günbatar Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly Russiýa garşy sanksiýalary güýje girizenden soň, rus rublynyň hümmeti amerikan dollaryna görä iň pes derejesinde hasaba alyndy.
26-njy sentýabrda Moskwada bazarlar açylandan soň, 1 amerikan dollary 38,96 rubl derejesinde boldy. Rus pul birligine garşy ýewronuň hümmeti hem ýokarlanyp, 26-njy sentýabrda 1 ýewro 49,65 rubl derejesinde boldy.
12-nji sentýabrda Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Russiýa garşy täze sanksiýalaryny güýje girizipdi. Şol sanksiýalarda Russiýanyň käbir banklary hem-de uly energetika we goranyş firmalary nyşana alynýar.


text:
Orsýetiň Döwlet Dumasy kämillik ýaşyna ýetmedikler üçin “gomoseksual propaganda” diýip häsiýetlendirilýän zatlaryň ýaýradylşyna garşy türme tussaglygyny we pul jezasyny öz içine alýan kanuny kabul etdi.
Sişenbe güni bu kanun Orsýetiň Döwlet Dumasynyň deputatlarynyň 436-nyň hem ses bermegi bilen kabul edildi. Bu kanun adam hukuklaryny goraýjylar tarapyndan gomoseksuallary kemsitmegiň bir ýoly diýip tankyt edildi.
Şeýle-de, bu kanun orsýetlileriň, daşary ýurtly raýatlaryň we media guramalaryň kämillik ýaşyna ýetmediklere “Orsýetiň urp-adatyna gabat gelmeýän jynsy gatnaşyklary” ýaýratmagyny gadagan edýär.
Bu kanunyň ýola goýulmagynda esasy iş alyp baranlaryň biri hem Orsýetiň Döwlet Dumasynyň maşgala, zenanlar we çagalar komitetiniň ýolbaşçysy Ýelena Mizulinadyr.
Mizulina, täze kanuny "orsýetli çagalary 'maşgala däplerine gabat gelmeýän' maglumatlardan goramagy maksat edinýän ýörite kanun" diýip atlandyrdy.
Agzalýan kanun bozulan halatynda, kanuny bozan adam 1 million ruble, ýagny takmynan 31 müň amerikan dollaryna çenli jezalandyrylyp bilner.
Sişenbe güni kanunyň soňky diňlenşigi gözden geçirilýärkä, Orsýetiň Döwlet Dumasynyň daşynda ýygnanyşan gomoseksuallaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän we hristian aktiwistleriň dargadylmagy üçin polisiýalar ýerleşdirildi.


text:
Tunisiň adalat ministriniň aýtmagyna görä, prokurorlar häkimiýetden agdarylan prezident Zine Ben Alä jemi 18 günä ýöňkemek isleýärler. Olaryň arasynda adam öldürme, neşe gaçakçylygy we döwlete garşy dildüwişik bilen bagly aýyplamalar hem bar. Bular barada adalat ministri Lažar Çebbi milli telewideniýä beren interwiýusynda aýtdy.
Ben Ali 14-nji ýanwarda häkimiýetden agdarylandan soňra, Saud Arabystanyna gaçdy. Ol Tunisi 23 ýyllap dolandyrypdy.
Adalat ministri Çebbi öňki prezident Ben Alini suda çekmek üçin, onuň Tunise berilmegi barada Saud Arabystanyna ýüz tutandyklaryny aýtdy. Ol bu barada jikme-jik maglumat bermedi.
Protestler sebäpli, ýurtdan gaçyp giden Ben Alini, onuň aýalyny we beýleki maşgala agzalaryny tussag etmek barada Tunis Interpola ýüzlendi.


text:
Pakistanda welosipede ýerleşdirilen bombanyň partlamagy netijesinde bir sany oglanjyk we polisiýanyň patrulynyň alty sany agzasy öldi. Polisiýanyň patruly poliomielite garşy sanjymlary amala aşyrýan topary goraýardy.
Bu bomba partlamasy çarşenbe güni irden ýurduň demirgazygyndaky durnuksyz Çarsadda etrabynda ýüze çykdy. Partlamanyň netijesinde başga-da alty sany adam ýaralandy.
Şeýle-de, sişenbe güni Karaçi şäherinde poliomielite garşy sanjymlary amala aşyrýan üç saglyk işgäri öldürilipdi.
Maglumatlara görä, geçen ýylyň dowamynda Pakistanda poliomielite garşy sanjymlary amala aşyrýan saglyk işgärleriniň we olary goraýan polisiýa işgärleriniň 16 sanysy öldürilipdir.
Pakistanda yslamçy söweşijiler poliomielite garşy sanjymlaryň Günbatar ýurtlary tarapyndan içalyçylyk we musulman çagalaryny öňelgesiz etmek üçin ulanylýandygyny aýdyp, onuň amala aşyrylmagyna garşylyk görkezýärler.


text:
Pakistanyň günorta sebitlerinde harby uçar ýere gaçdy. Bu barada ýurduň Harby howa güýçleri maglumat berýär.
22-nji noýabrda port şäheri Karaçiniň golaýynda bolan heläkçilikde uçaryň bortundaky pilotyň hem ölendigi habar berilýär.
Resmiler Fransiýada öndürilen “Miraž” kysymly uçaryň ýere gaçan mahaly “adaty gijeki operasion türgenleşik hereketlerini geçiredigini” mälim etdiler.
Uçar heläkçiligi netijesinde parahat ilatdan hiç kime zeperiň ýetmändigi hem mälim edildi.
Resmiler heläkçilige uçarda dörän tehniki näsazlygyň sebäp bolandygyny çaklaýarlar.
Şaýatlar uçaryň ýere düşmezden ozal howada ot alandygyny aýtdylar.


text:
Türkmen dissidenti Akmuhammet Baýhanow bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanyň ençeme tussaghanasynda bolup, aman galan adamlardan biri.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Baýhanow türkmen häkimiýetleriniň oňa oppozisiýa lideri Awdy Kulyýew bilen Moskwada duşuşandygyny aýdyp, 2003-nji ýylyň tomsunda tussag edendiklerini we türkmen sudunyň Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň jenaýatçylyk barada habar ýetirmezlik ýa-da ony ýaşyrmak boýunça 210-njy maddasynyň 1-nji bölegine laýyklykda höküm çykarandygyny gürrüň berdi.
Akmuhammet Baýhanow Türkmenistanyň türkmelerinde öz başyndan geçiren ýagdaýlary barada gürrüň berdi.


text:
Aşgabatda “Elektron döwlet hyzmatlary: halkara we milli tejribe” mowzugy boýunça “tegelek stoluň” başynda duşuşyk geçirildi. Bu çärä Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň professor-mugallymlary we diňleýjileri, Mejlisiň deputatlary, degişli ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, ýerli häkimiýet edaralarynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, şeýle hem BMG-niň Türkmenistandaky Ösüş maksatnamasynyň (BMGÖM) wekilleri, Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidentiniň ýanyndaky Raýatlara hyzmat etmek we durmuş innowasiýalary baradaky döwlet agentliginiň (ASAN) wekiliýetiniň agzalary gatnaşdylar.
Iň täze tehnologiýalary döwlet düzümleriniň işine giňden ornaşdyrmak häkimiýet edaralarynyň netijeli işlemeginde, döwletiň we jemgyýetiň has netijeli gatnaşyk etmeginde, uly ähmiýete eýedir. Bu ugurda, şol sanda elektron hökümeti döretmek we elektron hyzmatlarynyň gerimini giňeltmek barada Türkmenistanda toplumlaýyn işler alnyp barylýar.
Duşuşygyň barşynda oňa gatnaşyjylar bu ulgamda daşary ýurtlaryň tejribesini seljermek bilen, Azerbaýjanyň ASAN agentliginiň işiniň esasy ugurlary bilen tanyşdylar. Anyk durmuş ugruna gönükdirilen maglumat tehnologiýalarynyň ulanylmagy, şeýle hem Amerika, Aziýa, ÝB, GDA ýurtlarynyň mysalynda elektron hökümeti konsepsiýasynyň çäklerinde ilata döwlet tarapyndan hyzmatlar ulgamyny işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak boýunça nusgalar hödürlenildi we ara alnyp maslahatlaşyldy.
Raýatlyk ýagdaýy hakyndaky namalaryň döwlet tarapyndan bellige alynmagy, kepillendiriş işi, şahsyýet şahadatnamalaryny bermek we çalyşmak, ýer kadastry hem-de öýleriň döwlet tarapyndan bellige alynmagynyň maglumatlary hakyndaky güwänamalary resmileşdirmek, täjirçilik ýuridiki şahslary we salgyt töleýjileri bellige almak, zähmet pensiýalaryny kesgitlemek, şahsy hem-de ýuridiki taraplara arhiw güwänamalaryny bermek, gümrük deklarasiýalaryny, gümrük taýdan resmileşdirmegiň degişli resminamalaryny kabul etmek ýaly elektron hukuk hyzmatlaryna ilatyň uly isleg bildirýändigine aýratyn üns berildi.
Şeýle hyzmatlaryň ornaşdyrylmagy döwlet dolandyryşynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryşyň netijeliligini ýokarlandyrmaga, ykdysadyýetdäki hem-de jemgyýetdäki prosesleriň monitoringi hem-de bu prosesleri kadalaşdyrmak boýunça çözgütleriň öz wagtynda kabul edilmegi üçin düýbünden täze mümkinçilikleri döretmäge ýardam eder.


text:
Owgan talyplary şu gün ýurduň günorta-günbataryndaky Nimroz welaýatynyň administratiw edaralaryna hüjüm etdiler.
Welaýatyň häkimi Gulam Dastagir Azadynyň maglumatyna görä, onuň kabulhanasynyň agzynda birnäçe janyndan geçen terrorçy özüni partladypdyr. Şondan soň ýaragly söwesijiler topary bilen garawullaryň arasynda atyşyk başlanypdyr.
Şol bir wagtda bu welaýatyň mejlisine hem ýerli suduň jaýylaryna-da hüjüm boldy.
Wakany görenleriň aýtmagyna görä, welaýatyň merkezi Zaranj säherinde azyndan 7 partlama bolupdyr.
Häzirki maglumata görä, bu hüjümlerde azyndan 3 adam ölüpdir, olaryň arasynda ýerli deputat hem polisiýa gullukçysy hem bar.
Söwesijileriň ýitgisiniň takyk sany belli däl.


text:
Çarşenbe güni Türkmenisatanda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň nobatdaky mejlisi geçirildi.
TDH bu mejlisde harby we kanun goraýjy organlaryň 2011-nji ýylyň iki aýyndaky işleriniň jemlerine seredilendigini, şeýle-de güýç gulluklarynyň maddy-tehniki bazasyny mundan beýläk-de berkitmäge degişli meseleler barada maslahat edilendigini ýazýar.
Prezident Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisiniň dowamynda Goranmak ministrliginiň Harby institutynyň rektory M.Hezretowy işden boşadyp, onuň ýerine Ý.Muhammetgulyýewi belledi, Gümrük gullugynyň başlygy M.Berdiýewe bolsa, gol astyndaky işgärleriniň arasynda tertip-düzgüni gowşadany üçin berk käýinç berdi.


text:
Mundan bäş ýyl töweregi ozal hem “Awaza” türkmenleriň gündelik iş-aladalaryndan aýrylyp, deňiz kenarynda dynç almaklary üçin gowy bir daçalyk çola ýerdi.
Emma indi kerpiçden galdyrylan öýleriň ýerini, lowurdap duran, kaşaň myhmanhanalar tutýar. Öňki hapa ýollaryň deregine bolsa, asfalt düşelen şaýol peýda boldy. Hazaryň kenar ýakalarynda-da dynç alyş seýilgähleri döredildi.
2006-njy ýylda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýete geçeli bäri “Awaza” proýektine 1.4 milliard dollaryň goýberilendigi aýdylýar.
Eger-de “Awaza” zolagy “sen gur, myhmanlar hem geler” diýen pikirden ugur alnyp döredilýän bolsa, onda bu taýda bir zat entegem ýetmezçilik edýär, bu hem gelýän adamlardyr.
Ýakynda Azatlyk Radiosynyň habarçysy “Awaza” zolagyna baranda, onuň myhmanhana ýerleşmek üçin köp sanly turist bilen bäsdeşlik etmegine zerurlyk bolmandy. Ýagny, aňrybaş derejede gurlan myhmanhanalar bütinleý boş diýen ýalydy.
Nyrhlar ýerli ilat üçin ýokary
Myhmanhanalarda kesgitlenen nyrhlar halkara standartlaryna golaý bolup görünýär.
"Kerwen" myhmanhanasynyň naharhanasy
Mysal üçin, “Kerwen” myhmanhanasynda ýeke adamlyk otag bir gije üçin 50 dollara durýar. Onuň düzümine mugt ertirlik, otag hyzmatlary, türgenleşik zaly ýaly zatlar girýär.
Emma “Awaza” ençeme ýyllaryň dowamynda dynç almaga gelen Oraz ýaly ýerli ýaşaýjylar üçin, ol kesgitlenen nyrhlar juda ýokary bolýar.
Aşgabatly doktor Oraz: “Meniň üç adamlyk maşgalamy “Awazada” bir hepde dynç aldyrmaga mümkinçiligim ýok” diýýär. Oraz myhmanhanalaryň töleginiň üstesine ýene-de transport we iýmit çykdajylary göz öňünde tutulanda, ol ýerde asla dynç alyp bilmejekdigini aýdýar.
Oraz munuň deregine myhmanhananyň soraýan töleginiň bir bölegine Türkmenbaşy şäherinden 20 km. uzaklykda ýerleşýän hususy jaýlaryň birini kireýine tutýandygyny aýdýar. Ol şol ýerden deňiz kenaryna ulag bilen barýandygyny belleýär.
Emma “Awazanyň” myhmanhanalarynyň birinde işleýän Şöhrat ýagdaýlaryň üýtgejekdigine ynanýandygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, turistik möwsüm, esasan, iýul, awgust we sentýabr aýlarynda bolýar. Şöhrat “Awazada” işleriň indi-indi ýola düşüp başlanandygyny nygtaýar.
Şöhrat ýaly “Awazanyň” myhmanhanalarynda işleýän ýerli ýaşaýjylaryň aglabasy üçin bu turistik merkez girdeýjiniň ýeke-täk çeşmesi. Şol bir wagtyň özünde “Awaza” zolagyna daşary ýurtly turistleri çekmek meselesinde belli bir derejede kynçylyklar döräp biler. Häzir diňe sanlyja turistik agentlik Türkmenistana gezelenji hödürleýär.
Wiza kynçylyklary
Berdimuhamedow Türkmenistany daşary ýurtlar üçin açmak barada tagalla edýär diýilsi-de, ýurda hakykatdan hem turistleriň gelmegi üçin edilmeli işler köp.
Düýbi Moskwada ýerleşýän ”Žarkow Tur” turistik agentlginiň berýän maglumatyna görä, soňky aýlaryň dowamynda Orsýetden Türkmenistana barmaga wiza soran adamlaryň köpüsiniň haýyşy ret edilipdir.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän ”Intrepid Travel” agentligi beýle kynçylyklara duçar bolmaýandygyny aýtsa-da, doldurylmaly kagyzlaryň we geçmeli proseduralaryň juda köpdügini we uzak wagt alýandygyny belleýär.


text:
Russiýanyň hukuk goraýjy edaralaryna salgylanyp rus metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Alekseý Dewotçenkonyň jesedi 5-nji noýabrda Moskwanyň demirgazygyndaky kireýine tutan jaýynda tapyldy.
Polisiýadaky çeşmeler rus metbugatyna beren başlangyç maglumatynda Dewotçenkonyň öldürilmeginiň “jenaýat häsiýete eýe bolmagyndan” şübhelenýändiklerini aýdypdyrlar. Bu söz köplenç waka bilen syýasatyň ilteşiginiň ýokdugyny görkezmek üçin ulanylýar.
Polisiýanyň soňky beren maglumatlarynda bolsa, 49 ýaşyndaky aktýoryň ýürek näsazlyklary sebäpli ölen bolmagynyň ahmaldygy we onuň alkogolly içgileri içendigi barada alamatlaryň bardygy bellenildi.
Köptaraply teatr we kino aktýory Dewotçenko hökümete garşy protestlerde çykyş edip, Russiýanyň Ukrainadaky hereketlerini tankyt edipdi.
Şeýle-de, ol 2010-njy ýylda Wladimir Putiniň we premýer-ministriň wezipesinden çekilmegine çagyryş edýän oppozision petisiýa, ýagny köpçülik arzasyna gol goýupdy.


text:
ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klinton, Waşingtonyň Tähran bilen gepleşikler geçirmäge heniz hem taýýardygyny aýtdy.
Ol bu pikirini düýbi Waşingtonda ýerleşýän daşary aragatnaşyklar boýunça geňeş atly guramada eden çykyşynda öňe sürdi.
Ýewropa Birleşigine ýolbaşçylyk edýän Şewesiýanyň Daşary işler ministri Karl Bildt saylawlardan soňra ýurtda emele gelen dartgynlygyň, Tähran bilen aragatnaşygy gaty kynlaşdyrandygyny aýtdy.
Bildt aýratyn hem ýadro meselesi boýunça alyp barýan programmasy barada, Eýranyň halkara jemgyýetçiligi bilen dil tapyşmagy üçin, diňe bir näçe aý möhletiniňi bardygyny aýtdy.


text:
Ýakynda Türkmenistanda rieltorçylyk işiniň ykdysady, hukuk we guramaçylyk binýadyny kesgitleýän kanun güýje girdi. Onuň durmuşa ornaşdyrylmagy bilen, özara hereket edýän taraplaryň arasyndaky gatnaşyklar kadalaşdyrylar.
Şeýlelikde, indiden beýläk rieltorçylyk işi bilen meşgullanmak üçin fiziki şahslar hünär derejesini tassyklaýan degişli şahadatnama almaly bolarlar. Ony edinmek üçin bolsa hünär synagyndan geçmeli bolar.
Bu şeýle tertipde amala aşyrylar. Hünär synagyny geçirjek edara Hünär synagyny geçiriş toparyny tassyklaýar. Döredilen bu topar öz işinde degişli edara tarapyndan buýruk esasynda tassyklanan rieltorlaryň hünär synagyny geçirmek baradaky Düzgünnama salgylanmalydyr.
Hünär synagyndan geçmeli dalaşgäre bildirilýän talaplar eýýäm belli edildi. Ol ýokary ýuridik, maliýe, ykdysady, gurluşyk bilimleri ýa-da menejment ulgamynyň diplomy bolan fiziki şahs bolmalydyr. Şeýle hem islendik inžener-tehniki bilimi bolanlar hem hünär synagyna gatnaşyp bilerler. Rieltorçylyk işine ygtyýar aljak dalaşgär ýörite hünär taýýarlygyny geçmäge-de borçludyr.


text:
Pagta ýygymy döwründe toý-baýramyň meýdanyna çalym edýän pagta meýdanlarynda soňky ýyllarda hiç hili höwesli zat galmady. Kolhozlar dargansoň, ýerler kärendesine ýer alyp işlejeklere berildi. Kärendeçilikden suwytly girdeji alyp bilmeýän adamlar ýyl-ýyldan bu işe goşulmakdan çete çekildiler. Öňler her aýda çeken zähmeti üçin aýlyk alyp, ýylyň soňunda-da bir maşynyň, käte hem iki maşynyň bahasyna ýeter ýaly ýyllyk girdeji (dohod) alýan daýhanlar kärendeçilikden ýylda diňe bir sapar aýlyk alýarlar. Ol hem ýyllyk hasaplaşyk. Ýyllyk hasaplaşyk hem üç-bäş ýüz amerikan dollaryndan aňry geçmeýär. Ýylyň dowamynda bolsa daýhan hiç hili aýlyk alman, gaýtam her bir edilen iş (suw tutmak, traktor bilen hatar aralaryny bejermek, dökün dökmek we ş.m.) üçin hökümete pul töläp durýar.
Öňler diňe gowaça ekilýän meýdanlar indi ençeme ekin üçin bölündi. Däne ekýän kärendeçiler, gawun-garpyz ekýänler, pagta ekýänler…
Pagta ýygymynyň başynda «Ak kerwen» dabarasy guralan çagda hem sanalgyja adam, ýagny diňe kärendeçiler gatnaşýar. Bu bolsa «Ak kerwen» dabarasynyň örän gyzyksyz geçmegine sebäp bolýar. Şundan soňky ümsümlik has-da erbet. Giden meýdanlarda diňe kärendeçileriň maşgalalary galýar. Pagta ýygymy gaty kyn pursat. Eýýäm oktýabr aýynyň ortasyndan ýagyş başlaýar. Şoňa çenli hasyly ýygnap bolmasaň, soňky ýagyş degýän hasyllar eýýäm pes sorta öwrülýär. Pagta ýygymynyň sentýabr aýyndan başlanýanyny hasaba alsaň, kyrk-kyrk bäş günüň içinde hasylyň aglaba bölegi ýygnalmaly. Ýöne hernäçe işeňňir maşgala bolanda-da giden meýdanyň pagtasyny bir maşgala isripsiz ýygnap bilmeýär. Gowaça diýlen ekin hem aýaza çybyklary doňýança hasyl eçilip durýar. Ýerleri basym gowaça çöpünden boşatmak üçin noýabr aýlarynda pagta ýygymy bes ediläýýär. Ýogsam bolmasa, pagta ýygyjy kombaýnlaryň goýberilmedik meýdanlaryndan howanyň maýylrak gelen ýyllary dekabr aýynyň soňuna çenli hasyl ýygnap bolýar.
Kärendeçilik düzgüni ýola goýlaly bäri pagta hasylyny isripsiz ýygnamak başartmaýar. Bir özüniň ähli hasyly zaýasyz ýygnap alyp bilmejegine göz ýetirýän kärendeçiler soňra oba adamlaryna pul töläp, pagtalaryny ýygyşmaga çagyrýarlar. Kärendeçä kömege barýanlar kim puly köpräk berse, ilki kömege çagyrany taşlap, puly köpräk töleýäniňkä geçip gidýärler. Kömege gelýän adamlary öz tarapyňa çekmek üçin bäsdeşlik başlanýar. Kömekçilere tölemäge puly ýetmeýänleriň içinde aglaýanlar hem bar. Olar: «Meniňem pagtamy ýygşaýyň! Ilki sizi men kömege çagyryp getirdim ahyry!» diýşip, naýynjar sesleri bilen kömekçileri çagyrýarlar.
Türkmenistanda jemgyýetiň özgermegi adamlaryň arasyna rehimsizligi getirdi. Adamlarda soňky döwürler rehim görünmeýär. Aglansyn, eňrensin, pul ýok ýere adamlar kömege barmaýarlar. Kim güýçli bolsa, şol kişi öz işini ýöredip hem bitirip bilýär.
Kärendeçilik ýoly amatly däl
Dogrusyny aýtsaň, pagtaçylykda kärendeçilik ýoly amatly däl. Pagtaçylykda ýene umumy hojalyk düzülse, kem bolmaz. Sebäbi ekerançylykda ähli meýdanlardaky iş birsydyrgyn gitmeli. Geliň, göz öňüne getireliň. On gektarlyk meýdan. Bu meýdany bäş kärendeçi iki gektardan paýlaşypdyr diýeliň. Şu on gektarda ekinleri ýekeleme, traktor bilen hatar ara bejergisi, dökün dökme, suw tutma işleri deň ýöremeli. Emma kärendeçileriň biri işeňňir, biri ýalta, biri geleňsiz…Şeýle ýagdaýda meýdanda dawa turýar. Gowaçany ýekeläp bolanyňdan suw bermeli. Ýekeleme işlerini tamamlan kärendeçi tä beýlekiler öz işlerini bolýança, gowaçasyny suwsuz goýup, garaşmaly bolýar. Sebäbi meýdanyň bir gyrasyndan suw goýberilensoň, onuň diňe iki gektaryny ýakyp goýup bolanok. Dökün işinde-de şeýle, beýleki işlerde-de.
Bir kärendeçi özüniň defolýasiýa geçirdip, gowaçalarynyň ýapragyny düşürtmek isläpdir. Beýlekiler bolsa, defoliýasiýa tölenmeli puldan gaçyp, ýaprak düşürtme işine razy bolmandyrlar. On gektaryň ortarasyndaky iki gektar ýere nädip samolýot bilen derman sepjek?! Soňra ýekäniň diýeni ýol almansoň, defoliasiýa işi goýbolsun edilipdir. Defoliasiýa bolmasa-da, ýapraklary düşmedik gowaçadan göwün islenýän hasyly alyp bolanok. Sebäbi Gün şöhlesini doly alyp bilmeýän körekler açylman galýar.
Daýhan hojalygy hem garaşsyzlyk ýyllarynda döredi. Bu söwet döwrüniň kolhozlaryna meňzeş. Ýöne öňki kolhozlardan häzirki daýhan hojalyklarynyň tapawudy kän. Meselem: sowet döwrüniň kolhozlaryna her bir öýden işlemäge adam hökmany suratda barmalydy. Işleýänlere her aýda çeken zähmetine görä aýlyk hak, bir ýylda ýyllyk haky berlerdi. Her bir kolhozçy öz ýaşaýan obasynyň territoriýasyndaky kolhozda zähmet çekmelidi. Daýhan hojalyklaryna bolsa isleg bildirýän kişiler arza boýunça girmeli. Mysal üçin daşoguzly bir daýhan Marydaky daýhan hojalygynda işlemek islese-de, işläp bilýär. Ýa-da maryly bir daýhan Daşoguzda işlemek islese-de işläp bilýär. Iş hut kolhozlardaky ýaly bileleşip, ýagny, kollektiwleýin edilýär, hak hem işlänlere paýlanýar, ýöne hut kärende hojalygyndaky ýaly, daýhan hojalygynda hem ýylda bir sapar hasaplaşylýar, aýda aýlyk ýok. Daýhan hojalygynyň kärende hojalygyndan gowy ýeri — daýhan hojalygyna degişli ähli meýdanlardaky işler birsydyrgyn edilýär. Kimdir biriniň öz gektaryndaky işini bolaryna garaşyp durmak ýok.
Bileleşip işlemek ýagdaýy gowy diýäýmeseň, daýhan hojalyklary hem daýhanlary gönendirip baranok. Pul ýetmezçiligi, çaga eklemek üçin garaz bir ýerde işlemek mejburlygy bu ýerlerde hem zähmete höweslenme döretmeýär.
Döwlet Hojamedow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ilatyň esasy azyk önüminiň - çöregiň täze bahalary adamlary uly alada goýdy. Döwlet dükanlarynyň esasy harydy bolan öň 20 teňňeden satylan “buhanka” çöregi 3 esse gymmatladyldy. 1-nji sort türkmen ununyň 1 kilogramynyň bahasy öň 40 teňňe bolan bolsa, indi 90 teňňeden satylýar.
Döwlet dükanlarynda satylýan 20 teňňelik “buhankanyň” bahasynyň ýokary galmagy ilatyň sosial taýdan goragsyz gatlagyna has-da erbet täsir etdi.
“Öňem “buhanka” zordan ýetirinýärdik. Indi bolsa çörek iýmegimizi azaldaýmasak, ýetirinip boljak däl” diýip, Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Saparmyrat aýdýar. Ol döwlet edarasynda işleýär. Onuň 4 çagasy bar, aýaly işlänok. Aýlygy bolsa 550 manat.
"Günde dört “buhanka” satyn alýardym. Şonda aýda 60 manat çykdajy bolýardy. Täze baha boýunça indi çörege aýda 180 manat sowmaly boljak" diýip, Saparmyrat gürrüň berýär.
Aşgabatda “buhanka” çöregini satyn almak üçin pensionerleriň, işsizleriň döwlet dükanlarynyň öňünde nobata duranlaryny görmek seýrek ýagdaý däl. 20 teňňelik “buhanka” çöreginiň hili o diýen gowy bolmasa hem, ol pensionerlere öz pensiýalaryna ýaşamak üçin, öýsüz-öwzarsyz adamlara bolsa aç galmazlyk üçin mümkinçilikdi.
“Indi, “buhanka” gymmatlandan soň, uruş döwründäki ýaly, çöregi tygşytly iýäýmesek, meniň alýan pensiýama ýaşamak örän kyn” diýip, aşgabatly 76 ýaşly pensioner Nina Aleksandrowna aýdýar.
Döwlet tarapyndan çörek önümleriniň bahasy gymmatladylandan soň, bazarlarda hem çöregiň bahasy ýokary galdy. Meselem, Parahat mikroraýonyndaky bazarda hususyýetçileriň satýan kiçi türkmen çöregi öň 1 manatdan satylan bolsa, indi 2 manatdan satylýar, 2 manatlyk çöregiň bahasy bolsa 3 manada galdy. Munuň üstesine-de, beýleki un önümleriniň hem bahasynyň ýokary galmagyna garaşylýar.
Emma käbir synçylar çöregiň bahasy 40 teňňä çenli aşak düşer diýýärler.
“Ilkibaşda has ýokary bahany goýup, soňam ony biraz aşak düşürip, halkyň nägileligini peseltmek üçin ulanylýan usul gadymdan gelýär. Häzirem şeýle usulyň ulanylmagy ähtimal. Eger çilim bilen dörän ýagdaýy göz öňünde tutsak, şonda hem şeýle bolupdy. Ilki bahalar maksimal derejde ýokary galdyrylyp, soň bolsa peseldildi” diýip, adynyň efirde tutulmazlygyny islän aşgabatly synçy Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Geçen ýyl Türkmenistanda 1 million 200 müň tonna galla ýygnaldy diýlip habar berildi. Ýurduň resmileri bolsa ýurt üçin 1,5 million tonna gallanyň ýeterlikdigini aýdýarlar.
Emma döwlet dükanlarynda satylan unuň we çöregiň bahalarynyň gymmatladylmagy ilatda negatiw reaksiýanyň döredendigine garamazdan, munuň nähili sebäpler üçin gymmatladylandygy barada hiç bir döwlet işgäri düşündiriş bermedi. Ýogsam, 6-njy iýulda Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisi hem geçirilipdi.
Türkmen habar serişdeleri hem bu ýagdaý barada maglumat bermeýärler.


text:
Pakistanyň sudy iki tanymal protest lideriň - kriket boýunça öňki sportsmen häzir syýasatçy Imran Hanyň we ruhany Tahir-ul-Kadriniň tussag edilmegi barada karar çykardy.
12-nji noýabrda Yslamabadyň Terrorçylyga garşy göreş boýunça ýörite sudy ýurtda geçirilen hökümete garşy protestler döwründäki ýowuzlyk bilen baglanyşykly Hanyň, Kadriniň we başga-da 26 adamyň tussag edilmegi hakynda karar çykardy.
Awgust aýynda Han we Kadri ýurtda premýer-ministr Nawaz Şarife garşy geçirilen protestlere ýolbaşçylyk edipdiler. Bu protestler birnäçe gün dowam eden ýowuzlyklaryň döremegine sebäp bolupdy.
Şol wakada demonstrantlar ýurduň polisiýasy bilen çaknyşyp, parlamentiň binasyna zor bilen girmäge synanyşypdylar.


text:
Ynha, şondan bäri henizem şeýle oýlanýaryn: görýäňizmi, meniň ýurdumda kimdir biri, tanamaýan ýazyjysyndan alty sany kitap alyp, oňa 600 türk lirasy möçberinde pul tölär öýdýärmisiňiz? Siz şeýdip bilermisiňiz?
Men, kireý kynçylygy we ol adam
Neşirýat işleriniň gutarmagyna birnäçe gün galypdy. Stambulda, Harbiýedäki her bir otagy aýratynlykda kireýine berilýän kwartira görnüşindäki jaýlaryň birinda bolýardym. Dogrusyny aýtsam, bir aýyň kireý möhleti dolup, indiki aýyň kireýini tölemelidim. Meniň welin, pulum gutarypdy.
Uzak günläp “Men bu öýüň kireý puluny nireden taparkam, ony nädip tölärkäm?” diýip, oýlanyp, kelle döwdüm.
Bakuwdaky tanyşlar bilen aragatnaşyk saklaýardym. Dostlarymy kitaplarymyň satylýan ýerlerine iberýärdim. Ol ýerleriň hiç birinden oňaýly netije alyp bilmedim. Käbirleri şeýle diýýärdi: “pullar dükanlardan entek ýygnalmandyr”, ýene birem “hasabat jemlenmändir” diýýärdi. Käbirleri bolsa, hasapçynyň işlemeýändigini bahana edýärdi. Şeýlelik-de Azerbaýjandan bir köpügem alyp bilmejekdigime ymykly göz ýetirip, ähli synanyşyklarymdan el çekdim.
Bäh, kimden pul sorap bilerkäm? Galamkeş dostumdanmy? Häzirki zaman azerbaýjan ýazyjysyndanmy? Ýagny, her kitabynyň puly diňe galyndy iýmit almaga ýetýän özümki ýaly kespli intelligentdenmi? Ýogsa, aktýor ýa-da aktrisa dostlarymdanmy? Taksilere harçlaýan puly alýan aýlygyndanam köp bolan sungat gahrymanlaryndanmy?
Şonuň üçinem, umuman, ýazyjylardan, şahyrlardan, aktýorlardan we aktrisalardan pul soramaga uýalýanam. Sebäbi bilýän, bu - eliň kiri diýilýän - pul şeýle adamlaryň iň uly problemasy we iň wawwaly ýeri. Şeýlelik-de öýe-de gaýdyp bilmedim. Taksimde (Stambuluň merkezi etraplarynyň biri – Red.)”Gezi parky” diýilýän seýilgähde oturyp, çilim çekmäge başladym. Sebäbi bilýärdim, anha, şol on bäş gatly jaýyň bosagasyndan ätlän mahalym öýüň eýesi “ýa kireýi töle, ýa-da ötägit!” diýjekdi. Şonuň üçinem bu ýerde oturyp, tä pul tapýançam çilim çekjekdim.
Iň azyndan iki guty “Mawy Lark” (Türkiýede iň arzan çilim) alarlyk pulum bardy. Pul tapanymdan soňam, öýe gidip, hezil edip ukydan ganýançam ýatjakdym. Ýöne puly nädip we nireden tapjak? Yhna, şeýdip, çuňňur oýa batyp otyrkam, bir orta ýaşly adam golaýyma gelip, ýanymda oturmak üçin rugsat sorady. Rugsadymy alyp, ynjaldy. Soň ol jübüsinden “Malboro” atly çilimiň gutusyny çykaryp, bir çilimi ernine gysdyrdy. Soňam menden otlyçöp (çakmak) sorady. Otlyçöpi jübimden çykaryp, onuň çilimini özüm otlap berdim.
Ara dymyşlyk düşdi. Seýilgäh adamlardan dolydy. Onda-da seýilgähde her milletden, her jynsdan her hili adamlar bardy. Meni gaýga goýan “pul tapmaklyk” aladasy bilen çilimi yzly-yzyna dartyp, şol adamlara tomaşa edýärdim. Birden ýanymdaky ýaňky adam türkiýe türkçesinde nirelidigimi sorady. Olarda şeýle adat bardy. Tanamaýan adamynyň adyndan, ýaşyndan owal ýurduny soraýarlar. Men bu sowala öwrenşipdim. Azerbaýjandandygymy aýtdym. Ol adam gaty mähirli gülümsiredi. Soň Stambulda näme iş edýändigimi sorady. Menem hiç bir iş etmeýändigimi, boş, bikärdigimi aýtdym. Ol tutanýerlilik bilen meniň işimi-pişämi öwrenmek isleýän ýaly: -Eýsem, Azerbaýjanda näme iş edýärdiň? - diýip sorady.
- O taýda-da bir edýän işim ýokdy - diýdim.
Ol adam geňirgenip, biraz sypaýy hem durnukly äheňde:
- Oglum, seniň bir işiň-pişäň ýokmy? - diýip, sowal berdi.
Men ýazyjydygymy aýtdym. Hasam geňirgenip, has çynlakaý görnüşde gyzyklanmaga başlady:
-Kitaplaryň barmy?
-Hawa, bar.
-Ýanyňdamy?
-Ýok, öýümde - diýdim.
-Eýsem, öýüň nirede? – diýende, maňa pisindi oturana meňzedi.
Onuň sowalyna nähili jogap berjegimi bilmedim. Dogrusyny aýtsam, çuňňur oýa batdym. Ol hem men jogap bermek islemeýändirin öýdüp, ýüzüni gapdala sowdy. Ol özüni, hamala, şeýle sowal bermedik ýaly alyp bardy. Birsalym dymyşlykdan soňra:
-Harbiýede. Kwartirada bolýaryn - diýdim.
-Hä, bärik gaty ýakyn ekeni. Men seniň kitaplaryňy okamak isleýän. Maňa öz kitaplaryňy satmagyňy haýyş edýärin.
Sataýynmy? Dogrudanam bu adam iki sany kitaba pul berip, alyp, okamak isleýärmikä? Kitaplaryň hemmesi azerbaýjan türkçesinde ýazylypdy we ol, belki-de, kitaplaryň diline düşünmekde kynçylyk çekjekdi. Şonuň üçinem men oňa sowal berdim:
-Eýsem, ol kitaplar size düşnükli bolarmyka? olar azerbaýjan türkçesinde ýazylan ahbetin!
-Düşünmeklik meniň öz işim dälmi eýsem? Sen meniň işime näme üçin goşulýarsyň? Diliňize düşünýärin. Men azerbaýjan edebiýatyny olaryň öz dilinde okapdym. Hä, indi aýt, bakaly, kitaplaryňy maňa satjakmy ýa ýok?
“Bu adam meniň bilen degişýär” diýip düşündim. Emma oňa kitap satyp biljek däldim. Çünki ol iki kitaba bary-ýogy 30 türk lirasy möçberinde pul tölejekdi we menem şeýle pula bary-ýogy dört guty “Mawy Lark” diýen çilim alyp biljekdim. Ol pul öýüň kireýine ýetjek däldi, şeýlelik-de öýüň eýesi-de meni goş-golamlarym bilen bilelikde köçä zyňjakdy.
Özüme ýer tapylmasa-da, goşlaryma ýer tapylypdy. Öýden doly çykmaly bolaýanymda, goşlar bilen köçede galmaklyk gaty kyn boljakdy. Ýöne bu ýagdaýy ol adama düşündirip bilmeýärdim. Dogrusyny aýtsam, ejiz görünmek islemeýärdim. Ony öz raýyndan gaýtarmaklyk üçin bir bahana gözledim. Edil şol pursatda:
-Bir kitap üçin saňa 100 türk lirasyny tölejek - diýdi.
Sypaýyçylykly güldüm. Hatda onuň degişýändigine ymykly ynanypdym. Eýsem, men görgüli iki kitaby almaklyk üçin şeýle janykýan, daşam bolmasa şeýle menzili geçip, birine şonça pul tölemek isleýän bir adama ilkinji gezek duş gelipdim. Gülmämi goýup, çynlakaý görnüşde soradym:
-Degişýäňiz öýdýän? Bir kitaba 100 türk lirasyny töleýän barmyka?
-Oglum, men kitaby dükandan alsam, ol ýerdäki bahadan alardym. Çünki, ol ýerde näçe pul töleýän bolsam, puluň köpüsi dükana galýar, ýazyja däl. Emma men kitaby ýazyjynyň özünden alýaryn. Bu aslynda ýönekeýje bir baha alnardan has möhüm bir zat. Ýöne, arzanam bolsa, ol kitaplary şeýle bahadan almak isleýärin. Bu meniň üçin möhüm bir taryhy waka bolar, eýsem men ol kitaplary ýazyjynyň hut özünden alýaryn ahbetin. Muňa derek tölejek 200 türk liramyň näme ähmiýeti bar?
Ol adamyň çynyny aýdýandygyna ymykly ynandym. Ol çyndanam iki kitaba 200 türk lirasy möçberinde pul tölemek isleýärdi. Ýöne ol pul meniň öýüň eýesine bermeli kireý puluma ýetenokdy. Näme etjegimi bilmedim. Şeýle puldan ýüz öwrüp biljek däldim. Sebäbi ol pul meniň öýüň eýesine bermeli pulumyň ýarpysydy. Derrew iki kitaby ol adama satmaklygy ýüregime düwdüm. Soňam ol puly öýüň eýesine berip, galan ýarpysyny hem ertir tölemäge razy etjekdim. Ertirem, belki, şeýle kitap satyn aljak bir adamy taparyn...
Ol adam bilen bilelikde meniň ýaşaýan öýüme tarap ýola düşdük. Otagyň gapysyny açyp, içerik girdim. Ony hem içerik çagyrdym, ýöne ol içerik girmän, gapyda garaşyp durdy. Kitaplarymyň hersinden birini getirip, oňa berdim. Ol iki kitabyň hem eýlesine-beýlesine seredip, biraz sahypalaryny dörjeledi. Soňra bolsa:
-Bu kitaplaryň her birinden ýene iki sanysyny getir - diýdi.
Geňirgenip, aljyrap, derläp, durşum bilen gara suw boldum. Içerik girip, her birinden ýene ik sanysyny getirip, oňa berdim. Kitaplary alandan soň, ol elini jübüsine sokdy. Pullaryny çykaryp, sanap durka şeýle diýdi:
-Meniň iki sany gowy dostum bar. Olar hem kitabyň janköýerleri. Hersinden birini olara sowgat üçin alýaryn. Ýöne senden bu kitaplaryň hemmesine öz goluňy çekmegi haýyş edýärin.
Sözüni tamamlan badyna, ol maňa 600 türk lirasyny uzatdy. Sandyrap duran elim bilen puly aldym. Soňra hem galam alyp, kitaplaryň hemmesine öz golumy çekdim. Ol elleşip, elimi gysyp, sagbolsun aýtdy. Meniň bilen tanşanyna şat bolandygyny aýdyp, hoşlaşdy. Ol gideninden soň otagda oturyp, pullary üns bilen sanamaga başladym.
Dogrudanam, bu 600 türk lirasyna barabar puldy we men ony alty sany kitapdan gazanypdym. Azerbaýjanda bolsa men şeýle puly iň azyndan 100 kitabym satylsa, diňe şonda gazanyp bilerdim. Ol wakanyň mende galdyran geň hem ajaýyp täsiri henizlerem ýitip gidenok.
Begenjimden aşak düşüp, öýüň eýesine 400 türk lirasyny berdim. Soň hem bir kafe baryp, nahar iýdim. Ondan soňam bir dükana girip, öz gowy görýän reňkim bolan ýaşyl reňkde bir köýnek satyn aldym.
Ol köýnegi köp wagtdan bäri geýmändim. Şu gün, ol köýnegi geýen badyma, derrew şol adam ýadyma düşdi we bolup geçen bu hadysany edil bolşy ýaly ýazmagy ýüregime düwdüm.
Ynha, şondan bäri henizem şeýle oýlanýaryn: görýäňizmi, meniň ýurdumda kimdir biri, tanamaýan ýazyjysyndan alty sany kitap alyp, oňa 600 türk lirasy möçberinde pul tölär öýdýärmisiňiz? Siz şeýdip bilermisiňiz?


text:
Eýranyň döwlet eýeçiligindäki habar gullugy IRNA ýurduň Pakistan bilen günorta-gündogar araçäginiň golaýynda Eýranyň 17 serhetçisiniň öldürilendigini, 5-siniň bolsa ýaralanandygyny habar berýär.
Şenbe güni çykan habarlarda serhetçileriň Sistan-Bulujystan welaýatynyň Sarawan sebitinde «ýaragly garakçylar» bilen çaknyşykda öldürilendigi aýdylýar.
Bu waka anna güni agşamlyk bolupdyr. IRNA ol ýaragly toparyň Eýrana Pakistandan geçendigini ýazýar.
Ýöne IRNA ol diýilýän «ýaragly garakçylaryň» neşe gaçakçylarydygyny ýa-da pitneçilerdigini aýtmady.
Azerbaýjanyň «Trend.az» habar gullugy IRNA-da bir «çeşmä» salgylanyp, dört serhetçiniň ýesir alnandygyny, ýaragly toparyň bolsa eýran režimine garşy durýan «terrorçylar» bolandygyny ýazdy.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler partiýasy döredildi. 21-nji awgustda Aşgabatda geçirilen gurultaýda partiýanyň düzgünnamasy kabul edildi.
Resmi metbugatyň berýän maglumatyna görä, gurultaýa 300 töweregi adam gatnaşypdyr. Onda partiýanyň Merkezi Geňeşiniň agzalary we başlygy saýlandy, şeýle-de programmasy tassyklandy diýip, TDH habar berýär.
Gurultaýyň başynda Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň başlygy Aleksandr Dadaýew
çykyş edip, ýurtda täze bir syýasy partiýanyň döredilmegini gutlady. Ol muny “ýurduň taryhyndaky möhüm waka” diýip häsiýetlendirdi.
Sişenbe güni geçirilen gurultaýda partiýanyň Merkezi Geňeşiniň başlygy hem bellenildi. Oňa birnäçe dalaşgäriň arasyndan Orazmämmet Mämmedowyň
saýlanandygy habar berilýär.
Mart aýynda Türkmenistanyň häkimiýetleri “ýakyn geljekde” täze iki syýasy partiýany, ýagny agrar partiýany we telekeçileriň partiýasyny döretmek boýunça taýýarlyk işleriniň alnyp barylýandygyny mälim edipdiler.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow
12-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasyndaky kampaniýasynda
hem özüniň täze partiýalary döretmegiň we garaşsyz metbugaty ýola goýmagyň tarapynda çykyş edýändigini aýdypdy.
“Biz ýurdumyzda täze partiýalary döretmek we garaşsyz köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini talabalaýyk guramak ugrunda hem çykyş edýäris. Ýöne halkymyzy jebisleşdirjek, adamlary berkarar Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda yhlas bilen tutanýerli zähmet çekmäge ruhlandyrjak partiýalaryň zerurdygyny hem bellemek isleýäris” diýip Berdimuhamedow çykyş edipdi.
Şu ýylyň 10-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Mejlisi “Syýasy partiýalar barada” täze bir kanuny kabul edipdi
. Şoňa çenli ýurtda syýasy partiýalary döretmeklige we olary hasaba almaklyga degişli hiç hili ýörite kanun kabul edilmändi.
Mundan öň, ýurtda ýeke-täk resmi syýasy partiýa, ýagny Türkmenistanyň Demokratik partiýasy bardy. Bu partiýa 1991-nji ýylda döredildi. Ol Sowet Soýuzy döwründäki Kommunistik patiýanyň mirasdüşeridir.
Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň ýolbaşçysy ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowdyr.


text:
Baltimoryň baş prokurory bir garaýagyz adam polisiýa tussaghanasynda biloňurgasyna zyýan ýetip ölenden soň işi togtadylan alty ofiseriň garşysyna aýyp bildirilýändigini yglan etdi.
Iki hepde çemesi ozal 25 ýaşyndaky Freddi Greýiň ölümi Gündogar Kenar port şäherinde protestleriň we büzgünçilikleriň möwjäp galmagyna getirdi.
Ştat prokurory Marilin Mosbi "Jenap Greýiň ölümi ganhorluk» diýip jar etdi.
Mosbi onuň tussag edilmegi bikanun we tussaghanada oňa dogry çemleşilmezligi adam öldürmek bilen deň diýdi.
Mosbiniň jarnamasyndan gysga wagt soň çykyş eden prezident Barak Obama «hakykatyň ýüze çykmagy juda möhüm» diýdi. Greý 19-njy aprelde, tutulandan bir hepde soň, tussaghanada öldi.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň neşelere gözegçilik ediji Federal Gullugy Owganystandan Moskwa oblastyna getirilen 200 kilogramdan gowrak geroiniň ele salnandygyny habar berdi.
Bu Federal Gullugyň başlygy Wasiliý Ýurçenko bu wakada Täjigistanyň paýtagty Duşenbeden Moskwa gelýän otlunyň üstünde uly möçberde geroiniň bardygy barada özlerine maglumat gelip gowşandygyny aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, neşe maddasyny ele salmak boýunça geçirilen operasiýanyň netijesinde Orsýete geroin daşaýan täjigistanly bir jenaýatçy toparyň-da üsti açylypdyr.
Wasiliý Ýurçenko bu ele salnan neşe maddasynyň soňky birnäçe ýylyň dowamynda Orsýetde ele salnan iň uly möçberdäki neşe maddasydygyny mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni korrupsiýa garşy göreş alyp barýan halkara “Transparency International” guramasy öz ýaýradan hasabatynda Ýewropadaky maliýe krizisine korrupsiýanyň sebäp bolýandygyny bellpädir.
Hususan-da, bu hasabatda hususy biznesler bilen hökümetleriň arasyndaky ýakyn gatnaşyklaryň Ýewropada korrupsiýa problemasyny döredýändigi we munuň-da öz gezeginde Ýewropanyň ykdysady durnuklylygyna ýaramaz täsir edýändigi nygtalypdyr.
Bu gurama 2011-nji ýylyň dowamynda Ýewropanyň tas her bir ýurdunda diýen ýaly döwlet dolandyryşynda bar bolan problemalaryň maliýe we syýasy krizisleriň ýaramazlaşmagyna itergi berendigini aýdýar.


text:
Şu gün Britaniýanyň sudy «WikiLeaks» saýtyny esaslandyryjy Julian Assanjy Şwesiýa ekstradisiýa etmelimi ýa etmeli däldigi barada maslahat edýär.
Bu mesele boýunça şu gün Londonyň günorta-gündogaryndaky Belmarş magistrat sudy diňlenişik geçirýär.
Birleşen Ştatlaryň gizlin diplomatik maglumatlarynyň ýüz müňlerçesini köpçülige aýan eden «WikiLeaks» saýtynyň eýesi Julian Assanj Şwesiýanyň häkimiýetleri tarapyndan aýal maşgala el gatanlykda aýyplanylýar.
Assanjyň özi bildirilýän bu aýyplamany «syýasy matlaplara esaslanýan aýyplama» diýip atlandyryp, ony ret edýär.


text:
Anna güni Ukrainanyň tussaglykdaky ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko ýekşenbe güni geçiriljek parlament saýlawlarynda ýurduň saýlawçylaryny prezident Wiktor Ýanukowiçiň toparyny häkimiýetden agdarmaklyga çagyrdy.
Bu barada eden beýanatynda ol prezident Ýanukowiçiň toparyny “mafiýa topary” diýip atlandyrdy.
Timoşenkonyň bu beýanatyny anna güni Kiýewde onuň gyzy Ýewgeniýa Timoşenko ýerli aktiwistleriň öňünde eden çykyşynda okady.
Bu beýanatda Ýuliýa Timoşenko häzirki parlament saýlawlaryny “diktatura garşy uruş” diýip atlandyryp, saýlawçylary prezident Ýanukowiçiň dolandyryjy Regionlar partiýasyna ekeje ses-de bermezlige çagyrypdyr.
Ýuliýa Timoşenko öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, geçen ýylyň oktýabrynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
ABŞ-da Federal Derňew Býurosyna (FBI) Hillari Klintonyň döwlet sekretary bolan döwri şahsy emeýllerinden peýdalanandygy boýunça başladylan täze derňewiň jikme-jiklerini aýan etmegine basyş edilýär.
Federal Derňew Býurosynyň direktory Jeýms Komeý 28-nji oktýabrda – prezidentlik saýlawlaryna 11 gün galanda – Kongrese hat ýollap, täze emeýlleriň seljerilýändigini mälim etdi.
Demokratlardan prezidentlige dalaş edýän Hillari Klinton munuň “görlüp-eşidilmedik ädim bolandygyny” we “alada döredijidigini” aýtdy. Onuň respublikanlardan garşydaşy Donald Tramp bolsa muny oňlap, çykyş etdi.
Kongresmenlere ýollan hatynda Komeý Hillari Klintonyň döwlet sekretary bolan döwri şahsy serwerlerden peýdalanandygy dogrusyndaky ozalky derňew bilen “ilteşiklidigine” meňzeýän täze emeýlleriň üstüniň açylandygyny aýtdy. Ol jikme-jikleri bermedi.
Komeý Federal Derňew Býurosynyň işgärlerine iberen memorandumynda “biz, adatça, alyp barýan derňewlerimiz dogrusynda Kongerese habar bermeýäris” diýdi. Şol bir wagtda, ol öňki derňew işiniň ýapylandygyny habar berenden soň, häzir muny aýtmaga “borçly” bolandygyny hem sözüne goşdy.
Klinton we onuň saýlaw kampaniýasy Federal Derňew Býurosynyň başlygynyň saýlawlaryň öňüsyrasynda bu maglumat bilen paýlaşmagyny ýiti tankytladylar.
Tramp munuň prezident Riçard Niksonyň çetleşmegine getiren Watergate dawasyndan soň ýurduň taryhyndaky “iň uly syýasy galmagalyň” bolandygyny aýtdy.
Bu aralykda, Demokratik partiýasynyň ýokaraky derejeli dört senatory Federal Derňew Býurosyna we Adalat departamentine ýüzlenip, 31-nji oktýabra çenli derňew bilen baglylykda has köp maglumat bermegi soradylar.
Federal Derňew Býurosy Klintonyň 2009-2013-nji ýyllar aralygynda döwlet sekretary bolan döwri gizlin maglumatlary şahsy emeýlinde saklandygyny orta çykardy.
Iýul aýynda Komeý Klintonyň gizlin maglumatlara “juda seresapsyzlyk” bilen çemeleşendigini aýdyp, oňa garşy hiç hili jenaýat işiniň gozgalmajakdygyny hem mälim edipdi.


text:
“Suw damjasy - Altyn dänesi” baýramçylygy mynasybetli bäsleşik!!!
Ýazylan wagty: 24 марта 2013 Ýazan Permann
Hormatly agzalar “Suw damjasy - Altyn dänesi” baýramçylygy mynasybetli “NextTM.com”-yň administrasiýasy nobatdaky bäsleşigine başlaýar. Bäsleşikde agzalar “Suw damjasy - Altyn dänesi” atly mowzuga degişli türkmen äheňindäki manyly, owadan suratlaryny ýerleşdirip bilerler. Netijede köpçülik tarapyndan halanan iň gowy suratlaryň awtorlaryndan ýeňijiler saýlanar. Bäsleşigiň möhleti 2013-nji ýylyň aprel aýynyň 6-na çenli dowam edýär.
Ýaryşda ýeňijilere gymmat bahaly sowgatlar garaşýar. Olar:
1-nji ýer: 50 manat
2-nji ýer: 35 manat
3-nji ýer: 20 manat
pul sylaglary bilen sylaglanylar. Ýaryş administrator tarapyndan gözegçilik edilip, köpçülik tarapyndan baha beriler. Kim köp ses gazansa (ýürejikleri gazansa) şolar hem ýeňiji bolarlar.
Hormatly agzalar, şu mowzuga degişli saýlap seçen iň gowy suratlaryňyzy ýerleşdirbermeli! Şowlulyk ýaryňyz bolsun! Baýramyňyz gutly bolsun!
29 марта 2013
şular ýaly suratlar bolýarmy
29 марта 2013
Kebelejik sowadan suratlaryňy aýratyn gýan bolsaň gowy bolardy.haladym


text:
Türkmenistan öz energiýa resurslaryny Kaspiniň üsti bilen Ýewropa; şeýle-de Owganystanyň üsti bilen gündogara akdyrmak ugrundaky ilkinji ylalaşyklara 1990-njy ýyllaryň başynda baglaşypdy. Aradan esli wagtyň geçmegine garamazdan, bu proýektleriň hiç biri-de häzire çenli durmuşa geçmedi.
Şol bir wagtda, belli döwürde Russiýa Türkmenistandan alýan gazyny togtadypdy. Emma Aşgabat munuň deregine, öz energiýa resurslaryna başga hyrydarlary – Eýrany we Hytaýy tapdy.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Türkmenistanyň soňky 20 ýylyň içinde öz energiýa resurslaryny diwersifikasiýa etmek ugrundaky tagallalary, şeýle-de olaryň nä derejede üstünlikli bolandygy barada ýörite söhbet geçirdi.


text:
«Interfaks» habar agentligi ýakynda Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň Moskwada geçiren 24-nji gurultaýynda türkmenistanly kommunistleriň lideri Serdar Rahymowy «partiýa edermenligi» üçin diýen orden bilen sylaglamak barada karar kabul edilendigini habar berdi.
Maglumata görä, Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň gurultaýy Türkmenstanda 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Serdar Rahymowa garşy «syýasy terror çäreleriniň ulanylmagynyň bes edilmegine hem-de türkmenistandaky syýasy tussaglaryň azatlyga goýberilmegine» çagyryş edip, ýörite rezolýusiýa kabul edipdir.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad goňşulykdaky arap döwletleriniň Tährany Bahreýn we Kuweýt döwletleriniň içki işlerine «gödek gatyşmada» aýyplap eden tankydyny ret etdi.
Ahmedinejad alty agzaly Aýlak hyzmatdaşlyk geňeşiniň ýekşenbe güni eden tankydy Birleşen Ştatlaryň we onuň ýaranlarynyň basyşynyň netijesi diýdi.
Aglabasy sünni bloga degişli Aýlak hyzmatdaşlyk geňeşi ýekşenbe güni Riýadda geçiren nobatdan daşary duşugyndan soň Eýranyň Bahreýnde mezhep agzalalygyny döretjek bolýandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Tährany Kuweýtde içalyçylyk toparyny döretmekde aýyplamak bilen, Eýranyň Kuweýtiň işine gödek gatyşmasyny ýazgardy.


text:
Ozallar amerikan harby lybaslary we azyk harytlary satylýan Kabuldaky meşhur bazar soňky wagtlarda agyr günleri başdan geçirýär.
Resmi däl ýagdaýda Birleşen Ştatlaryň prezidentiniň adyny göterýän “Obama bazary” gülläp ösen döwründe şäheriň iň bir gelim-gidimli ýerine öwrülipdi. Ol ýerde ulanylan elektroniki enjamlary, harby ädikleri, gezelenje gidilende zerur bolan enjamlary, kamuflýaž lybaslary, Uwelsde öndürilen üzüm suwlaryny, “Kraft” peýnirlerini we “Heinz 57” atly duza ýatyrylan önümleri satyn almak bolýardy.
Müşderiler azalýar
Ýöne häzirki günlerde bazaryň üstünden ýel öwüsýär diýsek ýerlikli bolar. Haryt satyn almak isleýän adamlar häzirem ol ýerde Amerikada öndürilen önümleri tapyp bilerler ýöne bazaryň gelim-gidimi barha azalýar.
Halkara güýçleriniň ýurtdan çykarylýandygy baradaky habarlaryň ýaýramagy bilen, Owganystandaky daşary ýurt harby bazalarynyň ýapylmagy geçen ýyldan başlap, Kabulyň merkezinde ýerleşýän söwda bazarynyň örüsini daraldyp başlady.
Üç ýyl çemesi wagtdan bäri şol bazarda söwda-satyk bilen meşgullanýan ýaşajyk Şuaýp bazardaky soňky ýagdaýlar barada şeýle gürrüň berdi: “Söwda ozallar gowudy. Biz häzir öňki edýän söwdamyzyň 10 göteriminem edip bilemzok. Käwagtlar biz hatda kireýine alýan ýerimiziň töleginem töläp bilemzok. Harby güýçler ýurtdan çekilýä diýlensoň, söwdanyň ugry gaçdy. Biz ertirden agşama çenli şu ýerde, ýöne öz aramyzda gürrüňleşmekden başga zat edemzok. Sebäbi söwda bolanok”.
Şuaýp geçen ýyllarda her günde 2 müň awgany, ýagny 35 amerikan dollaryny gazanýardy. Ýöne häzirki günlerde ol “sanlyja ýüz” awganydan öte hiç zat gazanyp bilenok. Ol eger-de üstümizdäki aýlarda söwdalary oňmasa, onda dükanlaryny ýapjakdyklaryny aýdýar.
Söwdagärler bazarda Amerikada öndürilen önümleriň azalandygyny, muňa derek arzan bahadan Hytaýda, Eýranda we Pakistanda öndürilen önümleriň bazarda ýaýbaňlanýandygyny aýdýarlar.
Bazalar
2011-nji ýylda Owganystan daşary ýurt goşunlarynyň mesgenine öwrülipdi. Şol wagtlar ýurtda NATO-nyň düzümine girýän döwletlerden 130 müň esger we takmynan 800-e golaý harby baza bardy. Geçen ýylyň aýagynda ýurtdaky harby bazalaryň sany 80-e düşdi. Harby bazalar häli bu güne çenli ýapylmagyny dowam edýär we şu ýylyň aýagyna çenli ýurtda diňe sanlyja harby birikme galar.
Halkara harby birikmeleriň ýapylmagy ýurduň ykdysadyýetine öz täsirini ýetirýär. Owganystanda soňky döwürlerde işsizlik artýar we daşary ýurtly biznesmenler ýurdy terk edip, gazanan pullaryny hem nagt görnüşde ýanlaryna alyp, ýurtdan çykmak bilen bolýarlar.
Ýaşuly nesliň wekillerinden Şagazi gürrüňi edilýän bazarda eýýäm alty ýyldan bäri işläp gelýär. Onuň aýtmagyna görä, halkara güýçleriniň ýurtdan çekilýändigi baradaky gürrüňler we jedelli prezidentlik saýlawlary adamlarda gorky döredýär. Onuň pikirine görä, halk näbelli gelejegi alada edip, puluny sowman, ony ätiýaçdan saklanayny gowy görýär.
Şangazi öz gürrüňinde şeýle diýýär: “Haçan-da ýurtda howpsuzlyk we ykdysady ýagdaý kadaly bolanynda, söwda-da bolýar. Eger söwda gyzýan bolsa, diýmek, adamlarda işläre iş bar. Biz şeýle zynjyr görnüşli reaksiýanyň täsirini duýýarys”.
Ýagdaýlar Şangaziniň ykbalyna hem täsir edipdir. Lagman welaýatynyň ýaşaýjysy bolan Şangazi 10 ýyl töweregi wagt mundan ozal Kabula gelip ýerleşipdir we sekiz adamlyk maşgalasynyň eklenji bilen başagaý bolup başlapdyr. Geçen ýyla çenli hemme zat ugruna ekeni. Ýöne häzirki wagtda näbelliligi başdan geçirýän Şangazi eklenç üçin näme etjegini ýa-da nirä gitjegini bilenok.
Taryh
"Obama bazary" diýlip atlandyrylýan bu söwda nokadynyň soňky otuz ýylyň dowamynda birnäçe gezek ady çalşylypdy. Ilkibaşda oňa “Brežnew bazary” diýilýärdi. Sebäbi 1979-njy ýylda sowet goşunynyň Owganystana girmegi bilen bazaryň adyna Leonid Brežnewiň ady dakylypdy. 2001-nji ýylda Jorj Buşuň Owganystana goşun ugratmagy bilen bazaryň ady “Buş bazary” diýlip üýtgedildi.
Dükançylar öz aralarynda degişmä salyp, “indi bazaryň ady Abdylla Abdylla bazary” bolar diýip, ýurduň saýlanmagy ahmal bolan prezidentine kakdyrýarlar. Käbirleri bolsa “Aşraf Gani bazary” bolar diýip, beýleki bir dalaşgäriň adyny agzaýarlar. Ýaşulurak dükançylardan biri ýurdy soňky on ýylyň dowamynda dolandyran prezidentiň adyny tutup, “bazaryň ady Hamit Karzaý bazary” bolar diýýär.
Jamal Han bazar häzirki adyny saklap galmaly diýýär. Ol: “Amerikanlar bu ýurdy basyp aldylar. Ýöne şol bir wagtyň özünde olar ykdysadyýeti hem ösdürdiler. Biz muny hergiz ýatdan çykarmaly däldiris” diýýärler.


text:
Amerikanyň Halkara dini azatlyklar boýunça komissiýasy geçen hepde öz ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. Hasabatda dini azatlyklary çäklendirýän “aýratyn alada dörediji” ýurtlaryň sanawy getirilip, oňa Türkmenistan hem goşuldy.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Birleşen Ştatlaryň Halkara dini azatlyklar boýunça komissiýasynyň uly ylmy işgäri Ketrin Gozman bilen söhbetdeş bolup, hasabatda Türkmenistanyň orny, şeýle-de ýurtda dini azatlyklaryň ýagdaýy barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Ketrin, hasabatda Türkmenistandaky dini ýagdaýlar nähili beýan edildi? Bu ugurda geçen ýyllar bilen deňeşdirilende özgerişlikler barmy?
Ketrin Gozman:
Gynansak-da, bu ugurda özgerişlikler az boldy. Sebäbi prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň beren käbir wadalaryna garamazdan, Türkmenistandaky ýagdaýlar esasan üýtgemän gelýär. Mysal üçin, olar ýurtdaky Dini ynançlar baradaky bar bolan repressiw kanuny üýtgetmäge söz beripdiler.
Türkmenistanyň Dini ynançlar boýunça kanunyny öwrenen ekspertiň hasabatyndan çen tutulsa, onda bu kanunda getirilen maddalar ýurduň öz üstüne alan halkara borçnamalaryna garşy gelýär. Bularyň iň esasysy-da, ýurtda hasaba alynmadyk dini toparlaryň bikanun diýlip hasap edilmegidir. Ýagny, haýsydyr bir dini topar ýurduň bellän şertlerine laýyk gelmese, onda ol bikanun diýlip hasaplanylýar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň Dini ynançlar boýunça kanunynyň repressiwdigini belläp geçdiňiz. Şeýle-de dini toparlaryň hasaba alynmagy boýunça bar bolan kynçylyklary aýtdyňyz. Mundan başga-da kynçylyklar barmy?
Ketrin Gozman:
Türkmenistanda beýleki bir iň ýiti meseleleriň biri-de – dini materiallaryň berk gözegçilikde saklanmagydyr. Muňa-da, esasan, dini edebiýat, audio we wideoýazgylar girýär. Munuň yslam, katolik, protestant ýa-da başga bir dini topar bolsun, hiç parhy ýok, ol materiallaryň ählisi ýurduň Dini geňeşi tarapyndan gözden geçirilip, makullanmaly.
Ilatynyň aglabasy musulman bolan döwletleriň hökümetleri yslama öz häkimligine garşy bäsdeş ýa-da syýasy güýç hökmünde garaýarlar.
Bu geňeşiň düzümine bolsa iki sany dini akymyň wekilleri girýär. Bularyň biri sünni musulmanlary, beýlekisi bolsa prawoslaw hristianlarydyr. Şonuň üçin Türkmenistana gelýän we ýurduň içinde çap edilýän islendik dini maglumatlara berk gözegçilik bar.
Biz Türkmenistandaky dini azlyklar barada gürrüň edenimizde ýene bir zady aýtmaly: meniň pikirimçe, ol toparlar bilen deňeşdirilende, ýurtda agdyklyk edýän musulmanlaryň has köp kynçylyklary bar. Käbir ýagdaýlarda bu göze ilmeýär. Merkezi Aziýa ýurtlarynyň we Azerbaýjanyň, ýagny ilatynyň aglabasy musulman bolan döwletleriň hökümetleri yslama öz häkimligine garşy bäsdeş ýa-da syýasy güýç hökmünde garaýarlar. Şol sebäpli-de bu ýurtlarda yslam köpçüligine garşy berk gözegçilik syýasaty alnyp barylýar.
Azatlyk Radiosy: Bu ýurtlar barada anygrak durup geçseňiz.
Ketrin Gozman:
Men bu mesele boýunça eýýäm sekiz ýyl töweregi iş alyp barýan. Gynansam-da, soňky ýyllaryň dowamynda Merkezi Aziýa ýurtlarynda we Azerbaýjanda din meselesi boýunça uly bir yza gaýtmanyň bolandygy göze ilýär. Şol döwletler dine gözegçilik etmek derejesi boýunça Türkmenistanyň we Özbegistanyň ýagdaýyna golaýladylar.
Özbegistan barada aýdylanda, biz ol ýerde ýüzlerçe adamyň, esasan hem musulmanlaryň tussaglykda saklanýandygyny bilýäris. Olar aglaba “dini esktremizm” diýilýän aýyplama boýunça türmä basyldylar. Bu adamlaryň etmişiniň derejesini ýa-da asyl günäsiniň näme bolandygyny bilmek mümkin däl.
Türkmenistan barada aýdylanda, onuň iň esasy aladasy bu ýurduň içine islendik bir informasiýanyň girmeginiň öňüni almak, şeýle-de maglumatlaryň ýurdun daşyna çykmagyny böwetlemekdir. Şol sebäpli-de häzir Türkmenistanda dini ynanjy bilen baglanyşykly näçe adamyň turmede oturandygyny anyk aýdyp bolanok. Ýöne beýle diýildigi adamlaryň dini ynanjy üçin türmä basylmaýandygyny aňlatmaýar.
Azatlyk Radiosy: Ketrin, siz hasabatyňyzda Türkmenistanda bar bolan problemalary göz öňünde tutup, Amerikanyň Döwlet departamentinden türkmen hökümetini “aýratyn alada döredýän ýurt” hökmünde ykrar etmegi soraýarsyňyz. Hasabatyňyzdan mälim bolşuna görä, siz bu talap boýunça 2000-nji ýyldan bäri ýüz tutup gelýäňiz. Eger-de Türkmenistan bu hatara goşulsa, näme üýtgär?
Ketrin Gozman:
Hawa, bir döwletiň “aýratyn alada döredýän ýurt” diýlip ykrar edilmegi üçin, muňa başda bir topar tarapyndan rekomendasiýa berilmeli, şondan soň bu teklibi Döwlet sekretary tassyklamaly. Netijede soňra iki ýurduň özara gatnaşyklaryna uly täsir edýär.
Onuň netijesinde şol ýurda garşy diplomatik protest yglan edilip, hatda belli bir sanksiýalar, şol sanda berilýän kömegi çäklendirmek, wiza gadagançylygy, bank hasaplaryny doňdurmak ýaly çäreler hem girizilip bilinýär. Şunlukda Döwlet departamenti “aýratyn alada döredýän ýurda” garşy nähili çäreleleriň görüljekdigini kesgitlemeleri bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siz hasabatyňyzda Türkmenistanda prezidentiň şahsyýet kulty barada belläp geçýäňiz. Bu barada anygrak gürrüň berseňiz?
Ketrin Gozman:
Häzir öňki şahsyýet kultunyň täze biri bilen çalşyrylyp başlanandygynyň alamatlary bar.
Prezident Nyýazowyň “Ruhanama” kitabynyň üsti bilen özüne şahsyýet kultuny döredendigi baradaky fakt juda wajypdyr. “Ruhnama” ençeme dillerde çap edilip, bu zor bilen, okuw prosesinden başga ýerlerde-de okadylýardy. Bu bolsa ýurduň diňe bir syýasy durmuşyna däl, eýsem dini ýagdaýyna-da täsirini ýetriýär. Ilki başlarda bu tendensiýa Berdimuhamedow tarapyndan gowşadyldy. Ýöne, gynansam-da, häzir öňki şahsyýet kultunyň täze biri bilen çalşyrylyp başlanandygynyň alamatlary bar. Mysal üçin, halkara zenanlar gününde, güller sergisinde, belli bir sebäp bolmazdan, Berdimuhamedowyň heýkeli ýerleşdirildi.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetinde Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça iki günlük diňlenişik geçirildi. Diňlenişigiň dowamynda türkmen delegasiýasy ýurtda adam hukuklarynyň bozulýandygy, şol sanda dini azatlyklaryň çäklendirilýändigi baradaky maglumatlaryň tas ählisini diýen ýaly ret etdi. Sizde bu diňlenişik nähili täsir galdyrdy?
Ketrin Gozman:
Türkmenistanda maglumatlaryň ähli görnüşi diýen ýaly petiklenen. Ýurduň içinde bolup geçýän zatlary inkär etmek hem bu petiklemäniň bir görnüşi.
Bir tarapdan, türkmen hökümetiniň öz taryhynda ilkinji gezek resmi hasabat bermegi gowy zat boldy. Iň bolmanda, Türkmenistan adam hukuklary meseleleri boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen iş salşyp başlady. Ýöne, gynansam-da, bu diňlenişigiň dowamynda-da türkmen hökümeti özüniň gepleşikeri geçirmek boýunça adaty bir ýoly bilen gitdi. Ýagny, ol bar diýilýän kynçylyklaryň ählisini çürt-kesik ret etdi. Meniň pikirimçe, bu Türkmenistanyň özüne saýlap alan bir syýasy ýol-ýörelgesi bolmaly. Men ýaňy hem belläp geçdim: Türkmenistanda maglumatlaryň ähli görnüşi diýen ýaly petiklenen. Ýurduň içinde bolup geçýän zatlary inkär etmek hem bu petiklemäniň bir görnüşi.


text:
HHR-niň başlygy Hu Jintao ýurtda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy gowulandyrmak üçin ýene-de köp tagallalaryň gerekdigini boýun aldy.
Hu bu barasynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen gepleşiklerden soň Waşingtonda bolan metbugat konferensiýada aýtdy.
Amerikan lideri ABŞ-nyň hem, Hytaýyň hem geljekki üstünlikleri olaryň birek-birek bilen hyzmatdaşlygyna bagly bolar diýdi.
Obama käbir meselelerde, şol sanda adam hukuklary boýunça ylalaşmazlyklaryň bardygyna garamazdan iki ýurt arasyndaky gatnaşyklaryň ösmelidigini belledi.
Obama hytaý puly ýuanynyň kursuny mundan beýläk kadalaşdyrmagyň zerurdygyny belledi. Waşington ony emeli usulda peseldilen diýip, hasap edýär.
Hu Jintaonyň ABŞ-a saparynyň dowamynda 45 milliard dollarlyk bilelikdäki ylalaşyklara gol çekiljekdigi yglan edildi.


text:
Eýran ýurduň kuwwatyny äşgär etmäge gönükdirlen üç günlük harby türgenleşikleriň geçiriljekdigini yglan etdi.
Resmiler harby türgenleşikleriň duşenbe güni başlanýandygyny mälim etdiler. Türgenleşikleriň dowamynda ýer-ýer kysymly raketlaryň hem ulanyljakdygy aýdylýar. Bularyň Ysraýyla we Günorta Ýewropa çenli ýetmäge ukyby bar.
Mundan öň, ýagny 1-nji iýulda Ýewropa Bileleşiginiň Tähranyň dawaly ýadro programmasy bilen baglanşykly, Eýranyň nebitine girizen embargosy güýje giripdi. Eýran özüniň ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirlendigini öňe sürýär.


text:
Adam hukuklaryny goraýan tanymal özbek aktiwisti ýurduň pagta pudagyndaky mejbury zähmet barada maglumatlary we delilleri ýygnanyndan soň, polisiýa tarapyndan tussag edilip, ýowuzlyklar we jynsy kemsitmeler bilen ýüzbe-ýüz bolandygyny aýdýar.
“Özbek adam hukuklaryny goraýjylaryň bileleşigi” atly guramanyň ýolbaşçysy Elena Urlaýewa email arkaly ugradan hatynda özüniň 31-nji maýda Şinaz şäherçesinde tussag edilendigini aýtdy. Ol bu wakadan öň, resmiler tarapyndan pagta meýdanlarynda işlemäge mejbur edilýän mugallymlar bilen söhbetdeşlik geçirip, olary surata düşürendigini belleýär.
58 ýaşly Urlaýewanyň aýtmagyna görä, ol bu wakadan soň ýerli polisiýa merkezine alnyp gidilipdir.
“Human Rights Watch” guramasynyň düýbi Bişkekde ýerleşýän “Merkezi Aziýa barlag” merkezinden Stew Swerdlow Urlaýewanyň tussag edilmegi dogrusynda bu “özbek hökümetiniň ýurtdaky raýat jemgyýetiniň ýagdaýyny ýaramazlaşdyrmak üçin” edýän ýene bir tagallasy diýdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow resmi sapar bilen Oman soltanlygyna barýar.
Türkmen prezidenti Omanyň soltany Gabus bin Saidiň çakylygy bilen bu döwlete barar.
Çakylyk türkmen liderine Omanyň Nebit we gaz ministri Al Rumhy bin Hamd tarapyndan Aşgabatda gowşuryldy.
Saparynyň dowamynda Berdimuhamedow iki döwletiň arasyndaky nebit-gaz pudagyndaky gatnaşyklary, şeýle hem nebit-gaz ýatakaryny özleşdirmek, çig maly gaýtadan işlemek we ony täze ýollar arkaly dünýä bazarlaryna çykarmak meselelerini maslahatlaşar - diýip, Türkmenistan.ru internet gazeti habar berdi.


text:
Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrabynyň Hakykat daýhan birleşiginde ýollaryň ýaramazdygyny, käbir ýaşaýjylar aýdýarlar. Adynyň efirde agzalmazlygyny haýyş eden ýerli ýajaýjy öz ýaşaýan Hakykat daýhan birleşiginde ýollaryň ýaramazlygy sebäpli, käbir ýollara giren awtoulaglaryň yzyna çykyp hem bilmeýändigini aýdýar.
Bu raýatyň gozgan bu meselesi barada degişli resmileriň pikirini we garaýşyny almak üçin Azatlyk Radiosy Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrap häkimligi bilen ýörite habarlaşdy. Häkimlik, hususanda Gurbansoltan eje etabynyň häkiminiň orunbasary Begdurdy Orazdurdyýewiç öz gözegçilik edýän etrabyna degişli bir raýatyň gozgan anyk meselesi dogrusynda islendik bir maglumat ýa-da kommentariý bermekden saklandy.
Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje etrabynyň Hakykat daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy bilen Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Özbegistanyň Jizzak regionynyň sudy bäş adamy dini ekstremizmde, separatizmde aýyplap, bäş ýarym we 12 ýyl aralygynda türme tussaglygyna höküm etdi.
19-njy fewralda tussag edilenleriň biri 33 ýaşly hristian dinli etnik ermeni Aramais Awakian ýedi ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi, diýip onuň aýaly Şirin Tursunowa AÝ/AR-na habar berdi.
Sentýabr aýynda tussag edilen Awakian sud edilenleriň arasynda özüne ýöňkelen günäni ret eden ýeke-täk adam boldy. Onuň garyndaşlary Pahtakor etrabynyň ýerli häkimiýetleriniň Awakianyň şowly balyk önümçiligini elinden almak üçin telekeçä garşy iş gozgandygyny aýdýarlar.
Mundan ozal Ermenistanyň resmileri Awakianyň işi boýunça resmi derejede aladalanma bildirendigini we onuň işini derňemegi Özbegistanyň resmilerinden sorandygyny mälim etdiler.


text:
Russiýanyň premýer-ligasynyň 20-nji tapgyrynyň gapma-garşylykly duşuşygynda Kazanyň “Rubininiň” futbolçylary öz öňki tälimçileriniň toparyndan — “Rostowdan” 2:0 hasabynda üstün çykdylar.
Gurban Berdiýewiň Kazana gelmegi wakalary has-da ýitileşdiren ýaly boldy. Çünki türkmen hünärmeni Tatarystanyň esasy toparyna on ýyldan gowrak ýolbaşçylyk etdi, çempionatda we Ýewropa arenasynda görlüp-eşidilmedik üstünlikleri gazandy. Indi Gurban Berdiýew “Rostowy” aşaky liga gaçmakdan halas etmäge çalyşýar diýip, fotboom.com habar berýär.
Gurban Berdiýew duşuşygyň başlanmagyna 10 minut galanda meýdanyň gyrasynda peýda boldy. Janköýerler ony şowhunly elçarpyşmalar bilen garşyladylar.
Oýun, garaşylyşy ýaly, ýiti göreşde geçmedi. Netijede birinji ýarymda hasap açylmady — 0:0.
68-nji minutda emin “Rostowyň” derwezesine 11 metrlik urgy belledi. Ýöne Karlos Eduardo ony dürs ýerine ýetirip bilmedi. Esasy wakalar duşuşygyň ahyrynda bolup geçdi. 84-nji minutda Igor Portnýaginiň, goşmaça wagtda bolsa Magomed Ozdoýewiň geçiren pökgüleri “Rubine” ýeňiş getirdi.
Oýundan soňky metbugat maslahatynda Gurban Berdiýew “Rubiniň” ýeňiş gazanmaga has mynasyp oýun görkezendigini belledi.


text:
Ýekşenbe güni siriýaly aktiwistler ýurduň demirgazyk-günbataryndaky ilatly punktlarda hökümet güýçleriniň geçiren reýdlerinde azyndan 8 sany parahat ýaşaýjynyň öldürilendigini habar berdiler.
Maglumata görä, bu harby reýdler Hama şäheriniň eteklerinde hem-de Idlib prowinsiýasynda amala aşyrylypdyr.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýada indi bäş aýdan gowrak wagt bäri dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda azyndan 2 müň 200 töweregi adamyň öldürilendigini aýdýar.
Bu wakalaryň fonunda ýekşenbe güni Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki SANA habar agentligi Hama şäheriniň eteginde ýaragly terror toparynyň eden hüjüminde alty sany esger bilen üç sany parahat ýaşaýjynyň ölendigi barada maglumat ýaýratdy.


text:
Resmi maglumatlarda foruma hökümetleriň, halkara we regional guramalaryň wekilleriniň, halkara maliýe edaralarynyň we iri kompaniýalaryň wekilleriniň-de gatnaşanlygy habar berilýär. Halkara forumyň geçirilmegi daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek maksadyna gönükdirilýär.
Iki günlük forumyň dowamynda Türkmenistanda maýa ýatyrmaga gyzyklanma bildirýän taraplar bilen duşuşyklaryň bolanlygy, şol sanda Türkmenistanyň ministrlikleriniň we döwlet edaralarynyň wekilleriniň halkara kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen gepleşikler geçirenligi aýdylýar.
Daşary ýurt maýa goýumlary boýunça esasy ugurlaryň arasynda nebit-gaz, dokma senagat, gurluşyk we gurluşyk materiallar, syýahatçylyk, awtomobil ýollarynyň we howa meýdanlarynyň gurluşygy, oba hojalygy, saglygy saklaýyş we medisina senagatynyň ugurlary agzaldy.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň Daşary gatnaşyklar boýunça professory Mehmet Seýfetdin daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek boýunça ymtylmalaryň Türkmenistan üçin täzelik däldigini belledi. Emma, bilermeniň pikirine görä, Türkmenistanyň ozal Saparmyrat Nyýazowyň döwründe bu ugurdaky işleri şowly bolmady. Maýa zerur
Daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek Türkmenistanyň häzirki döwürde ileri tutýan meseleleriniň biri hökmünde resmi derejede öňe sürülýär. Türkmenistanyň ykdysadyýetine maýa ýatyrmak çagyryşy türkmen ýolbaşçylarynyň Aşgabatda we daşary ýurtlarda syýasy resmiler we biznes wekilleri bilen geçirýän duşuşyklarynda yzygiderli edilýär.
Mehmet Seýfetdiniň bellemegine görä, daşary ýurt maýa goýumlary Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmek we ilkinji nobatda energiýa pudagynyň işini kämilleşdirip, enegriýa serişdeleriniň önümçiligini we eksportyny artdyrmak üçin zerur. Ol Türkmenistanyň hut şu sebäpden ilkinji nobatda Günbatar döwletlerine ýüzlenýänligini belleýär.
Halkara derejesinde Türkmenistan bilen gatnaşyklary ösdürmäge bildirilýän gyzyklanma güýçlenýär. Aýratynam ýurduň tebigy baýlyklarynyň gözleg we özleşdiriş işlerine gatnaşmaga islegler dünýäniň iri kompaniýalary tarapyndan açyk mälim edilýär. Emma maýa goýumlaryny ýatyrmak ugrundan daşary ýurt inwestorlary tarapyndan aktiwlik göze ilmeýär. Synçylar muny Türkmenistanda maýa goýmak üçin zerur şertleriň kemçilik edýänliginden görýärler. Awtoritar režim
Türkmenistanyň prezidenti Guranguly Berdimuhamedow Akdepede, iýul 2010.
Ykdysady bilermen, Orsýetiň Ýokary ykdysady mekdebi atly döwlet uniwersitetiniň informasiýa, ykdysadyýet we syýasat boýunça fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdalsewiň bellemegine görä, Türkmenistanyň gaz we beýleki energiýa baýlyklary daşary ýurt maýa goýujylaryny gyzyklandyrýar, emma ýurduň awtoritar režimi potensial maýa goýujylaryň öňüne bowet bolýar.
“Awtoritar režim maýa goýumlaryny hemişe bir adamyň islegine garaşly edip goýýar. Türkmenistanda bolsa häkimiýet bölünişigi hem ýok. Şeýle ýagdaýda ýurduň inwestision kanunlary maýa goýumlarynyň howpsuzlygyna güwä geçip bilmeýär. Muny Türkmenistanyň parlamenti hem kepilendirmäge ukypsyz” diýip, Andreý Suzdalsew aýdýar.
Bilermeniň sözlerine görä, şeýle şertlerde maýa goýujylar Türkmenistanyň prezidenti bilen göni işleşmeli boljakdyklaryna we maýa goýumlarynyň türkmen ýolbaşçylarynyň awtoritar häkimiýetini güýçlendirmek üçin öz islegine görä ulanyp biljekdigine göz ýetirýärler.
Türkiýeli bilermen Mehmet Seýfetdin hem Türkmenistanyň inwestision syýasatynyň şowsuzlygyny ýurduň syýasy uzňeliginden görýär. Tiz giriş, tiz cykyş
Türkmenistan birnäçe daşary ýurt kompaniýlary bilen işleşip gelýär, soňky döwürde bu ugurdan bar bolan tejribelerini-de giňeldýär. Emma Andreý Suzdaltsew awtoritar režimlere gezek gelende, bu ýurtlara, adatça, offşor, ýagny salgytdan azat giňişliklerden gelýän maýa goýumlarynyň ýatyrylýanlygyny we ilkinji nobatda gelip çykyşy çylşyrymly maliýe serişdelerini kanunlaşdyrmak hem tiz girdeji alyp, ýurtdan çykarmak maksadyna eýerilýänligini belledi .
Suzdalsewiň pikirine görä, Türkmenistanyň inwestision şertleriniň kadalaşdyrylmagy üçin we hökümeter bilen onlarça ýyllap hyzmatdaşlyk alyp barýan abraýly kompaniýlaryň ýurda gelmegi üçin düýpli demokratik özgerişleriň geçirilmegi we parlamentiň rolunyň güýçlendirilmegi zerur.
Emma Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, Aşgabat daşary ýurt maýa goýumlaryny milli kanunlar we ýurduň bitaraplyk statusy bilen kepillendirýänligini aýdýar.


text:
23-nji noýabrda Bakuda geçen hepde hüjüm edilen ýazyjy Rafik Tagi aradan çykdy. Näbelli hüjümçi publisist-ýazyjy Rafik Tagä onuň öýüniň ýanynda hüjüm edip, ony ýedi gezek pyçaklapdy.
Keselhanada edilen operasiýadan soň 61 ýaşly ýazyjynyň özüne gelendigi aýdylýar. Şonda Rafik Tagi özüne edilen hüjüme Eýranyň yslamy kemsidýändigi, halkara jemgyýetçiligine Eýrandan howpuň abanýandygy barada öz ýazan makalasynyň sebäp bolandygyny aýdypdy.
22-nji noýabrda Eýranyň Azerbaýjandaky ilçihanasy bu hüjüme özleriniň dahylynyň ýokdugy barada beýanat ýaýratdy.
2007-nji ýylda Bakuwyň şäher sudy ýazyjyny yslam barada ýazan makalasy üçin üç ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Yslam dinine garşy diýlip hasaplanan şol makaladan soň, Eýranyň ruhanysy Fazel Lankareni Rafik Tagä fatwa yglan edip, onuň öldürilmegine çagyryş edipdi.
2007-nji ýylda Azerbaýjanyň prezidentiniň karary bilen ýazyja amnistiýa yglan edilip, ol azatlyga çykarylypdy.


text:
Özbegistan Merkezi Aziýadaky ozaldan bar bolan ýeke-täk umumy energosistemany bozdy, Astana-da indi ony gaýtadan düzmäge girişdi.
Gazagystan, Gyrgyzystan we Täjigistan ýeke-tak energetik sistemany düzmek ugrunda özara gepleşikleri geçirýärler.
Bu hakda 11-nji fewral güni Gazagystanyň Duşenbe şäherindäki ilçisi Abdutalyp Ahmedow žurnalistler bilen bolan duşuşykda aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Merkezi Aziýada umumy energosistemanyň işlemezligi wagtlaýyn ýagdaý. Elektrik energiýasyny Gyrgyzystanyň Oş şäherinden Tajigistanyň Hojant şäherine eltmek meselesi iki ýurduň prezidentleriniň duşuşygynda masalahatlaşylypdyr.
Bu energosistema işe girenden soň, Gazagystan strategik maksatlar bilen Owganystan bilen Pakistana hem elektrik energiýasyny eksport etmegi planlaşdyrýar. Belläp geçmeli zat, Merkezi Aziýa boýunça umumy energosistema Sowet Soýuzy döwründe bütin regiony elektrik energiýasy bilen üpjün etmek maksady bilen gurlupdy.
Özbegistanyň geçen ýylyň 1-nji dekabrynda bu sistemadan çykandygy zerarly üç ýurduň arasyndaky baglanyşyk kesilipdi. Resmi Duşenbe mundan iki ýyl öň gazaply gyşdaky enregiýa dawasy zerarly ýurtda gumanitar krizisi yglan etmäge mejbur bolupdy.
Synçylaryň pikirine görä, Tajigistan bilen Gyrgyzystanyň energiýa resurslaryndan önjeýli peýdalanylmandygy üçin Merkezi Aziýa ýurtlary energiýa pudagynda özara hyzmatdaşlyk edip bilmändirler.
Özbegistan geçen ýyl regiondaky ýeke-täk energosistemadan çykjakdygyny yglan edip, ýagdaýy has beter kynlaşdyrdy. Özbegistanyň bu karara gelmegi Tajigistan bilen Gyrgyzystandaky ýagdaýy hasam agyrlaşdyrdy.
Bu agyr ýagdaýdan çykmak üçin Tajigistan özüniň Rogun GES-ini öz halkynyň kömegi bilen gurmaga girişdi.Gyrgyzystan Kambar Ata GES-niň gurluşygyny Moskwanyň kömegi bilen ahyryna çenli ýetirjekmi ýa-da ýok, bu entek belli däl.
Şeýlelikde Özbegistan Merkezi Aziýanyň ýeke-täk energosistemasyndan çykdy. Astana bolsa, tersine, Tajigistan we Gyrgyzystan bilen energetika pudagyny birleşdirmegiň ýoluny agtarýar.
Name üçin?
Bu soraga Stokgolmdaky Merkezi Aziýa we Kawkaz institutynyn işgäri doktor Swante Kornel Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýýär: “Bu meselede Gazagystan bilen Özbegistan özleriniň Merkezi Aziýadaky liderligini görkezmäge çalyşýarlar. Gazagystan Özbegistandan ykdysady taýdan güýçlüräk bolansoň, birnaçe ýyldan bäri Gyrgyzystan bilen Täjigistana täsirini güýçlendirmek ugrunda hereket edýär”.
Korneliň aýtmagyna görä, Gazagystanyň bu iki ýurduň energoproýektlerini goldamagy Astananyň ýöredýän syýasatynyň logiki özenidir.
Emma täjigistanly analitikler prezident Nazarbaýewiň bu teklibini ýerlikli teklip hasaplaýarlar.
Analitik Karim Hamidowyň sözlerine görä, hazirki günde Merkezi Aziýanyň ýeke-täk energosistemasy ýok we öňki hyzmatdaşlyk hem togtadyldy: “Merkezi Aziýanyň ýeke-tak umumy energosistemasynyň bozulandygy sebapli Türkmenistan bilen Özbegistanyň elektrik energiýasyna mätäç bolan Täjigistan bilen Gyrgyzystan indi bu problemadan gutularlar. Möhümi Gazagystan energosistema girýän döwletlere ykdysady taýdan hem kömek berer”.
Bu üç ýurduň ýeke-täk energosistemasyny düzmek baradaky gepleşikler näçe wagt dowam eder, bu barada aýtmak kyn. Emma käbir ekspertleriň pikirine görä, Täjigistanda we Gyrgyzystanda gurulýan GES-iň doly gurlup, işe başlamagyna azyndan bäş ýyl wagt gerek bolar.


text:
Orsýetiň Ýakutiýa respublikasynyň häkimiýetleri ýerli dowarlara möjekleriň çakdanaşa köp hüjüm etmekleri bilen baglanyşykly bu respublikada adatdan daşary ýagdaý düzgünini yglan etdiler.
Ýakutiýa respublikasynyň lideri Ýegor Borisowyň metbugat gullugy soňky günler sugunlaryň we atlaryň sürülerine möjekleriň edýän hüjümleriniň birnäçe esse artandygyny mälim etdi.
Möjekleriň hüjümlerine garşy ýörite awçylar toparlarynyň döredilendigi habar berilýär. Ýerli hökümet resmileri 15-nji ýanwardan başlap Ýakutiýa respublikasynda möjeklere garşy üç aýlyk göreşiň yglan ediljekdigini aýdýarlar.
Statistiki maglumata görä, häzir bu respublikanyň territoriýasynda 3 müň 500-den gowrak möjek bar diýlip hasaplanylýar. Respublikan administrasiýanyň metbugat gullugy häzirki planyň bu möjekleriň sanyny takmynan 500-e getirmekden ybaratdygyny mälim etdi.


text:
“Yslam döwleti” ekstremist topary Yrakda 3500 müň çemesi adamy, şol sanda aýallary we çagalary gulçulyga aldy, diýlip BMG-niň hasabatynda aýdylýar.
19-njy ýanwarda çap bolan hasabatda bellenişine görä, ekstremist topar “uruş jenaýatçylygy, adamzada garşy jenaýatçylyk we belki genosid hökmünde kesgitläp boljak” hereketlere jogapkär.
“YD aýallary we çagalary jynsy zorluga, hususan-da seksual gulçulyga çekmegini dowam etdirýär” diýlip BMG-niň hasabatynda aýdylýar.
Hasabatda Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň we olar bilen ýaran toparlaryň, şol sanda kürtleriň Peşmerga güýçleriniň-de raýatlary öldürmek we ogurlamak hereketlerine baş goşandygy habar berilýär.
Hasabata görä, Yrakdaky zorluklar zerarly 2014-nji ýylyň ýanwar we 2015-nji ýylyň oktýabr aýlarynyň aralygynda 18802 parahat ýaşaýjy wepat bolupdyr we 36245 adam ýaralanypdyr.


text:
„TÜRKMENÄLEM 52°E“ MILLI EMELI HEMRA DÜNÝÄ HALKLARYNYŇ DOGANLYK-DOSTLUGYNYŇ KÖPRÜSI BOLAR
21.05.2015
Hormatly Prezidentimiziň öňdengörüjilikli we parasatly ýolbaşçylygynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistan Diýarymyz boýunça belent sepgitler eýelenilýär. Arkadag Prezidentimiziň halk barada edýän bimöçber aladalarynyň netijesinde türkmen halkynyň ýaşaýyş-durmuş derejesi günsaýyn ýokarlanýar. Hormatly Prezidentimiziň hut özüniň beýik başlangyçlary netijesinde ähli ugurlarda dünýä boýunça ylmyň we tehnikanyň öňdebaryjy gazananlaryny, täze tehnologiýalary, innowasiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmak ýokary depginlerde alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanda Milli hemra ulgamyny döretmek, bu ugurdaky işleri dünýä derejesine çykarmak baradaky belent başlangyçlary, öňe süren ideýalary her bir türkmen raýatynyň başyny asmana ýetirdi. Türkmen Milli aragatnaşyk emeli hemra ulgamyny gurmak we älem giňişligine çykarmak barada baglaşylan şertnama boýunça işler meýilnama laýyklykda alnyp baryldy.
„TürkmenÄlem 52°E“ emeli hemra ulgamyny gurnamak üçin Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi Fransiýanyň „Thales Alenia Spaсe“ kompaniýasy bilen şertnama baglaşdy. Bu gün bolsa Türkmenistanyň ilkinji „TürkmenÄlem 52°E“ aragatnaşyk emeli hemrasy Älem giňişligine çykaryldy. Milli hemra aragatnaşyk ulgamyna eýe bolmak häzirkizaman ösüş derejesini, ösüş depginini häsiýetlendirýän görkezijileriň biridir.
Hemra uçurylan pursadyndan soňra hemranyň „uçuş döwri“ başlanýar. „TürkmenÄlem 52°E“ aragatnaşyk emeli hemra 32 minutdan gowrak wagtdan soňra ýeriň atmosfera gatlagyndan şowly geçip Älem giňişligine üstünlikli çykdy. Şol wagtda hemra çykaran göterijiden aýryldy we Älem giňişliginde kesgitli orbita boýunça Ýer şarynyň daşynda erkin hereket edip başlady.
Aprel aýynyň 28-e hemra Älem giňişligine çykan ilkinji pursatlaryndan meýilnama laýyklykda Ýer şarynyň daşyndan parabola orbita boýunça hereket edip başlady. Emma, hemranyň ýerleşmeli geostasionar orbitasy hemranyň hereket edip başlan orbitasyndan örän uzakda ýerleşýar. Şonyň üçin hemranyň bu hereket orbitasynynyň perigeýini giňeltmeli, ulaltmaly boldy. Şol maksat bilen 29-njy aprelde hemranyň hereket tizligini ýokarlandyrmak, şeýlelikde hereket orbitasyny ulaltmak (giňeltmek) üçin hemranyň esasy hereketlendirijisi birinji gezek işe girizildi we hemranyň tizligi öňkiden sekuntda 803,7 metr ýokarlady.
Äleme çykarylan ilkinji pursatlardan hemradaky Gün panelleri bölekleýin açyldy. Hemranyň awtonom energiýa üpjünçilik ulgamy işe başlady.
Hemranyň hereket tizligini ýokarlandyrmak üçin 30-njy aprelde hemranyň esasy hereketlendirijisi 2-nji gezek az wagtlyk işe girizildi we hemranyň hereket orbitasynyň perigeýi 26756 kilometre çenli giňeldildi.
Hemranyň esasy hereketlendirijisi 2-nji maýda üçünji gezek işe girizildi we hemranyň aýlanma orbitasynyň perigeýi 35662 kilometre çenli giňeldildi. Ýerine ýetirmeli wezipesini ýerine ýetirenden soňra hemranyň esasy hereketlendirijisi öçürildi.
Hemra uçurylanda birbada özüniň ýerleşmeli gündogar uzaklygynyň 52-nji nokadyna çykarylmaýar. Ilki bilen hemra Älem giňişliginiň gündogar uzaklygynyň 42-nji nokadyna çykaryldy. Soňra hemra özüniň kiçi hereketlendirijileriniň kömegi bilen her gije-gündüziň dowamynda takmynan ornuny 1 gradus töwereginde üýtgedip Älemdäki geostasionar orbitanyň gündogar uzaklygynyň 52-nji nokadyna tarap hereketini dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiziň edýän taýsyz tagallalary netijesinde Türkmenistan watanymyzyň ilkinji „TürkmenÄlem 52°E“ aragatnaşyk emeli hemrasy 2015-nji ýylyň 17-nji maýynda ir säher, Aşgabat wagty bilen 07 sagat 10 minutda özüniň ýerleşmeli Älem giňişliginiň gündogar uzaklygynyň 52-nji nokadynda üstünlikli ýerleşdirildi.
Hemradaky geçirilmeli beýleki barlag-test işleri meýilnama laýyklykda hemra özüniň ýerleşmeli 52-nji nokadyna barandan soňra geçiriler. Bu işleri 20-21 günüň dowamynda tamamlamak meýilleşdirilýär. Geçirilmeli barlag işleriniň hemmesi üstünlikli geçirilenden soňra hemra işine başlar hem-de Fransiýanyň „Thales Alenia Spaсe“ kompaniýasy hemra ulgamyny Türkmenistana tabşyrar.
„TürkmenÄlem 52°E“ emeli hemra-aragatnaşyk emeli hemrasydyr. Hemranyň 26 sany transponderiniň (aragatnaşyk kanallar toplumlary) 16 sanysy „FSS“ radioýygylykly transponderlerdir, bu transponderler arkaly hemra aragatnaşygynyň şu hyzmatlaryny amala aşyryp bolýar:
1. Giňzolakly internet hyzmatlary.
2. Aralykdan lukmançylyk hyzmatlary.
3. Hemra telefon aragatnaşygy.
4. Wideogepleşikler we wideokonferensiýalar.
5. Aralykdan okuwlary.
6. Hereketli obýektlerde hemra aragatnaşygy:
- awtoulaglarda,
- suw ulaglarynda.
7. Uzak aralykdan (müňlerçe kilometrden) maglumat alyş-çalyşygy.
Hemranyň 10 sany „BSS“ transponderi arkaly telewideniýa kanallaryny geçirmek bolýar.
„BSS“ radioýygylykly transponderler telewideniýe kanallaryň çözüjilik ukubyna hem-de tarnsponderdäki kanallaryň ýygylyklaryň dykyzlandyrylyşyna baglylykda her bir transpondere:
- Standart çözüjilikli formatdaky telewidenýanyň 7 sany kanaly,
- Ýokary çözüjilikli formatdaky telewidenýanyň 4 sany kanaly,
-„Üç ölçegli“ formatdaky telewidenýanyň 2 sany kanaly ýerleşýär.
Şeýlelikde, formatyna baglylykda „BSS“ radioýygylykly transponderlere telewidenýanyň 20–den 70–e çenli kanallaryny ýerleşdirmäge mümkinçilik bolar.
Hemranyň 1 sany transponderi arkaly sanly radio kanallarynyň ýüzlerçesini ýaýlyma berip bolar.
„TürkmenÄlem 52°E“ aragatnaşyk emeli hemrada 3 sany: „Gündogar“, „Günbatar“ hem-de „Ýakyn gündogar we demirgazyk Afrika“ (MENA) antennalary ýerleşdirilendir. Hemra bu antennalaryň kömegi arkaly Ýer ýüzüniň 100-den köpräk ýurdunda bir milliard iki ýüz müňden gowrak ilatyna bir wagtda hemra aragatnaşygynyň ýokarda mysal getirilen hyzmatlaryny ýokary hil bilen amala aşyryp biler.
Ykdysady taýdan girdejililigi, elbetde esasy görkezijileriň biri bolup durýar. Bu meselede ilkinji nobatda hemranyň hyzmatlarynyň halk köpçüligine hödürlenişine, hyrhnamalaryň elýeterliligine, hiline, ygtybarlylygyna we ş.m. birnäçe häsiýetnamalara bagly bolar. Nyrhnamalaryň üýtgäp durmaklygynyň ýene-de bir sebäbi hyzmatlaryň ýerine ýetirilýän sebitlerinde ugurdaş hyzmatlaryň mukdarynyň köplügine hem baglydyr.
Häzirki wagtda dünýä tejribesinde hemra aragatnaşygynyň hyzmatlarynyň bazarynda nyrhnamalar müşderileriň islegine baglylykda dürli aratapawutlara çenli üýtgedilýär. Bu nyrhnamalar biziň halkymyz üçin elýeterli bolar.
Şeýle uly mümkinçilikleri döredip berenligi üçin Milli kosmos agentligimiziň hünärmenleriniň adyndan hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallygymyzy bildirýäris, Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, halk bähbitli, ýurt ähmiýetli ähli tutumly işleri rowaç bolsyn!
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentligi
Gözle
Gözle
Soňky habarlar.............
© 2015 "Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýanyndaky Milli Kosmos Agentligi"


text:
Aşgabadyň çagalar baglarynyň terbiýeçileriniň aýtmaklaryna görä, häzir çagalar baglarynda terbiýelenýän indiki ýyl 6 ýaşy dolýan çagalary Aşgabat şäheriniň Baş bilim müdirliginiň işgärleri sanawa alýarlar.
“Şu hepdäniň başynda GORONO-dan komissiýa gelip, olaryň resminamalaryny alyp gitdi. Indiki ýyl çagalar baglarynyň mekdebe taýýarlyk toparlarynda çagalar bolmaz. Olar mekdebe okuwa giderler” diýip, Aşgabadyň Parahat mikroraýonynda ýerleşýän çagalar bagynyň terbiýeçisi aýtdy.
Şu ýylyň 16-njy awgustynda ylym, bilim, saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk hem-de medeniýet toplumlarynyň ýolbaşçylary bilen geçiren hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti ýurtdaky orta mekdeplerde okuwyň möhletini 11-12 ýyla çenli uzaltmak barada ilkinji gezek teklip edipdi.
Häzirki 6 ýaşyndaky çagalaryň bilim edarasy tarapyndan sanawa alynmagy hem ýurtbaştutanynyň şol teklibi bilen baglydygyny efirde adynyň tutulmagyny islemedik bilim işgäri aýdýar. Ýöne, onuň aýtmagyna görä, şol bir wagtda hem orta mekdepleriň okuw möhleti uzaldylyp, onuň 11 ýa-da 12 ýyl boljakdygy entäk nämälim.
“Häzir bu barada entäk belli bir takyklyk ýok. Orta mekdepleriniň okuw möhletiniň uzaldylýandygy barada heniz resmi yglan edilmedik hem bolsa, indiki ýyl 6 ýaşan çagalar orta mekdeplere kabul edilip başlanar. Mundan ozal orta mekdepleriň birinji klasyna 7 ýaşyndaky çagalar kabul edilýärdi” diýip, bilim işgäri aýtdy.
Käbir mekdep mugallymlarynyň aýtmaklaryna görä, mekdep okuwynyň möhleti uzaldylyp, mekdep okuwçylary 11-nji klasa çenli okamaly bolarlar.
“6 ýaşyndaky çagalar 0-njy klasa kabul ediler. Şunlukda, mekdep okuwçysy 11-nji klasy tamamlap, mekdepde 12 ýyl okamaly bolar. 0-njy klaslar sowet döwründe hem girizilipdi. “Nulewoý” klas diýlip atlandyrylýan şol klaslarda 6 ýaşly çagalar okadylýardy. 0-njy klaslar çagalar bagyndaky mekdebe taýýarlyk toparlary ýalydy” diýip, aşgabatly mekdep mugallymy Aýnabat ýatlaýar.
Meseleler we sowallar
Ýurtda orta mekdeplerde okuwyň möhletiniň uzaldylmagyna döwrüň talaby hökmünde garalýandygyna garamazdan, bu çäräniň amala aşyrylmagynda ençeme meseleleriň ýüze çykmagynyň ähtimaldygyny bilim işgärleri aýdýarlar.
“Ilki bilen okuw programmasyny düzüp, täze okuw kitaplaryny çap etmeli. Gysga möhletde bu hili işi amala aşyrmak mümkin däl. Soň mekdepleriň goşmaça okuwçylary kabul edip biljek maddy-tehniki mümkinçiliklerini giňeltmeli. Okatmak üçin mugallymlar gerek. Häzirlikçe, orta mekdepleriň köpüsinde şeýle şertler ýok” diýip, bilim işgäri aýdýar.
Resmi maglumatlara görä, her ýyl ýurduň orta mekdeplerine 100 müň töwerek okuwçy kabul edilýär. Eger-de indiki ýyl 7 ýaşly çagalar bilen birlikde 6 ýaşly çagalar hem orta mekdeplere kabul edilse, onda ilkinji gezek okamaga barýan okuwçylaryň sany iki essä golaý artar.
Şol bir wagtda-da, indiki ýyl 10-njy klasy tamamlaýan mekdep okuwçylarynyň hem ykbaly näbelli. Käbir mugallymlar olar indiki ýyl mekdebi tamamlar diýýän bolsa, käbirleri olaryň okuwlaryny dowam etdirjekdiklerini aýdýarlar. Mekdep okuwçysynyň mekdebi tamamlaýan ýaşy ene-atalary aladalandyrman hem duranok.
“11-12 ýyllyk bilim almak möhleti girizilse, onda mekdep okuwçysy mekdebi 17-18 ýaşynda tamamlaýar. Bu ýagdaý gyzlara o diýen täsir etmese-de, oglanlara öz täsirini ýetirip biljek. Sebäbi mekdebi tamamlanlaryndan soň, olaryň harby gullugyna gitmeli wagty golaýlaýar. Olara ýokary okuw jaýyna girmäge az wagt galýar.” diýip, ogly häzir 9-njy klasda okaýan 46 ýaşly Gülendam aýdýar.
Garaşylýan bilim reformasy babatynda bu we beýleki meseleler boýunça ilat arasynda her hili sowallar döreýär. Emma bu sowallara entek jogap tapyp bolmaýandygyny paýtagtyň ýaşaýjysy 42 ýaşly Allamyrat aýdýar. Onuň pikiriçe, orta mekdep okuwynyň möhletini 11-12 ýyla uzaltmak boýunça alnyp barylýan işler we teklipler barada habar beriş serişdelerinde giňişleýin maglumatlar berilse, onda ilat arasynda bu mesele boýunça myş-myşlar ýaýramazdy.
“Bu ugurda edilýän işler barada giňişleýin maglumatlar berilmeýär. Şonuň üçin ilat arasynda bu barada diňe myş-myşlar bar” diýip, Allamyrat Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Türkmen telewideniýesinde hem-de metbugatynda ýurtda 11-12 ýyllyk orta bilimiň girizilmegi barada çykyş edýän bilim işgärleri bu çäräniň döwrebaplylygy barada umumy gürrüň edip, munuň üçin ýurt baştutanyna alkyş aýdýarlar. Haçan? Nähili ýagdaýda? Haýsy görnüşde? Resmi media bu sowallara entek jogap bermedi.


text:
Şu gün Ermenistanyň dolandyryjy koalisiýasy ýurduň parlamentini Türkiýe bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak boýunça ylalaşygy tassyklamagy togtatmaga çagyrdy.
Ermenistan bilen Türkiýe geçen ýylyň oktýabr aýynda onlarça ýyla çeken duşmançylykdan soň diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak we özara serhetleri açmak baradaky ylalaşyga gol çekipdiler. Bu baradaky gutarnykly ylalaşyk indi iki ýurduň parlamentleri tarapyndan tassyklanylmalydy.
Emma bu şertnamany tassyklamak prosesi Birinji jahan urşy döwründe Osman imperiýasy tarapyndan ermenileriň öldürilenligi bilen bagly dawalar sebäpli ýene iki ýurduň parlamentinde uly meselä aýlandy.
Ermeniler bu hadysanyň genosid, ýagny, “bilkastlaýyn gyrgyn” atlandyrylmagyny talap edýärler, Türkiýe bolsa muny ret edýär. Beýleki bir mesele bolsa, Türkiýäniň Daglyk-Garabag meselesinde Azerbaýjany goldamagy bolup durýar.


text:
Türkiýäniň resmisi Stambulyň aeroportunda özüni partladanlaryň Orsýetiň, Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň raýatlary bolandygyny aýtdy.
30-njy iýunda Türkiýäniň we Günbataryň mediasy tarapyndan sitirlenen ady agzalmadyk resmi goşmaça maglumat bermändir.
Türkiýäniň polisiýasy Stambulyň “Atatürk” aeroportuna edilen heläkçilikli hüjümiň yzýany 13 adamy, şol sanda üç daşary ýurtlyny tussag etdi.
Türkiýäniň mediasy 30-njy iýunda polisiýanyň Stambulyň 16 böleginde reýd geçirendigini habar berdi.
Häkimiýetler 28-nji iýunda bolan hüjümi amala aşyrmakda “Yslam döwleti” ekstremist toparyny aýyplady. Hüjümde 42 adam wepat boldy we 230 adamdan gowragy ýaralandy.
Türkiýäniň hökümet neşri “Ýeni Safak” aeroportda özüni partladan üç hüjümçiden biriniň Orsýetiň durnuksyz Dagystan regionyndandygyny habar berdi.
Polisiýanyň amala aşyran ýokary derejeli çäreleriniň ýene biriniň netijesinde “Yslan döwleti” topary bilen gatnaşykda bolmagy güman edilýän dokuz adam Izmir şäherinde ele salyndy. Olaryň aeroportdaky hüjüme gatnaşygy nämälim galýar.


text:
Gazagystanyň üç sany esasy bankynyň ýüzlerçe müşderisi ýurduň milli puly teňňäniň çürt-kesik hümmetsizlenmegi bilen baglylykda bank hasaplaryndaky pullaryny almak üçin uzak nobatlarda durýar.
AÝ/AR-nyň Almatydaky habarçylary “Kaspy Bankyň”, “Alýans Bankyň” we “TsenrKredit bankyň” müşderileriniň sişenbe güni öz pullaryny nagtlaşdyrmak üçin banklaryň bölümlerine üýşendigini habar berdiler.
Banklar beýannama ýaýradyp, özleriniň dargamagynyň ähtimaldygy barada sosial ulgamlarynda we sms maglumatlarda peýda bolan myş-myşlaryň galpdygyny yglan etdiler.
Geçen hepdede Gazagystanyň Milli banky teňňäniň 19%-e çenli hümmetiniň gaçmagyna rugsat berendigini yglan edipdi bu Almatyda köpçülikleýin protestleri döredipdi. Teňňäniň hümmetsizlenmegi ýurtda ähli harytlaryň we hyzmatlaryň bahasyna täsir ýetirdi. Gazagystan harytlaryň we azyk önümleriniň köpüsini daşardan satyn alýar.


text:
Owganystandaky konflikt sebäpli tussag edilen owganlaryň üçden biri türmede gynamalara ýa-da azar bermelere sezewar bolandygyny aýdýar diýip, Birleşen Milletler Guramasy habar berýär.
BMG-niň Owganystandaky ýardam beriji missiýasynyň (UNAMA) 25-nji fewralda ýaýradan raportyna görä, owgan türmelerinde söhbetdeşlik geçirilen 790 tussagdan 278 sanysy 2013-nji ýylyň fewral aýy bilen 2014-nji ýylyň dekabr aýy aralygynda özleriniň gynamalara we azar beremlere sezewar edilendigini aýdýarlar.
Bu sanlar geçen ýyl bilen deňeşdirilende bu görkezijiniň pese gaçandygyny görkezýär. Geçen ýylky görkezijide söhbetdeşlik geçirilen tussaglaryň ýarysy türmelerde gynamalara sezewar edilendigini aýdypdy.


text:
Şu günler Türkmenistanda ýaşlaryň bir topary ýokary okuw jaýlaryny, hünär mekdeplerini tamamlap, öz alan hünärleri bilen durmuşyň täze bir sahypasyny açmaga gadam basýarlar.
Şeýle-de, daşary ýurtlarda okan türkmenistanlylaryň hem bir topary, alan hünärleri bilen ýurtlaryna, yza, watana dolanýarlar.
Eýsem, ýaşlar öz hünärleri boýunça iş tapyp, köňüllerinde beslän arzuwlaryna ýetip bilerlermi? Bu meselede nähili kynçylyklar bar? Kynçylyklar ýa meseleler nähili tagalla edilende aradan aýrylar? Bu meselede ýaşlaryň öz rollary nähili bolmaly?
Bu mesele barada Azatlyk Radiosynyň aşgabatly 18 ýaşly Ogulşat bilen interwýuny, şeýle-de daşary ýurtlarda okap ýören türkmenistanlylar bilen geçirlen tegelek stol söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistanda täze biometrik pasportlar doly güýje girizilip, köne pasportly türkmenistanlylara indiden eýläk uçar biletleriniň satylmajagy, ýa-de beýle ýolagçylaryň daşary ýurtlardaky türkmen wekilhanalaryna ýüz tutmalydygy belli bolandan soň, daşary ýurtlarda okaýan ýa işleýän ildeşlerimiziň arasynda gaýgy-aladanyň köpelendigi eşidilýär.
Mysal üçin, olaryň käbiri daşary ýurtlara kanuny esasda çykyp, kanuny esasda hem ýaşaýan bolsa, durmuş, iş, okuw, maddy we maliýe kynçylyklary sebäpli yzyna wagtynda dolanyp bilmedik, eger yzyna dolansa, "häkimiýetler tarapyndan yzarlanaryn ýa-da gara sanawa salnyp, belli bir wagta çenli ýurtdan çykyp bilmerin, işimi, okuwymy ýtirerin" diýip alada edýänler hem bar.
Mundan başga, eger türkmen ilçihanlaryna ýüz tutsam, özümiň nirede näme iş bilen meşgullanýandygymy bildirsem, olar diňe meniň özüme däl, yzymda galan garyndaşlaryma hem basyş eder diýýän türkmenistanlylar hem bar.
Bu aladalar, aýdylmagyna görä, daşary ýurtlarda okaýan, işleýän türkmenistanlylaryň bir toparynyň alaçsyz türkmen raýatlygyndan el çekmek, ýaşaýan ýerlerinden oturym durumyny soramak pikirine gelmegine itergi berýär.
Azatlyk Radiosynyň bu meselä bagyşlan “Tegelek stol” söhbetdeşligine ýerli synçylar, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, hukuk goraýjy aktiwist Muhammet Kelemenow, Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapar dagy gatnaşdy.
Söhbetdeşligi diňläp, pikirleriňizi, bellikleriňizi ýazsaňyz, hoşal bolardyk.


text:
Wise-prezident Omar Süleýman telewideniýede çykyş edip, Mubaregiň häkimiýetden çekilýändigini yglan etdi, 11-nji fewral.
Mubaregiň bu kararyny ýurduň wise-prezidenti Omar Süleýman ýerli wagt bilen sagat 18:00-da telewideniýe arkaly yglan etdi.
“Eziz watandaşlarym. Ýurtdaky häzirki kyn döwürde prezident Hosni Mubarek prezidentlik wezipesinden çekilmek barada karara geldi. Ol döwlet meselelerine gözegçilik etmegi Ýaragly Güýçleriň Ýokary geňeşine tabşyrdy. Hudaý bizi öz penasynda saklasyn.”
Şondan soň, demokratiýanyň tarapyny tutýan on müňlerçe demonstrantlar paýtagt Kairiň Tahrir meýdançasynda bu wakany dabaralandyryp, tans etmäge we Müsüriň baýdaklaryny galgatmaga başladylar. Olar: “Halk režimi ýykdy!” diýip gygyryşdylar.
Şondan öň berlen maglumatlarda Mubaregiň öz maşgalasy bilen paýtagt Kairi terk edip, Gyzyl deňziň kenaryndaky Şarm el-Şeih kurortyna gidendigi aýdylypdy.
Goranmak ministri Huseýin Tantawiniň ýolbaşçylygyndaky Ýaragly güýçleriň Ýokary geňeşi telewideniýe arkaly beýanat ýaýradyp, halkyň kanuny isleglerini ýerine ýetirmek üçin özleriniň taýýarlyk görýändiklerini mälim edipdi.
Şeýle hem Tantawi Kairdäki prezident köşgüniň öňünde ýygnanan märekä harby salamyny beripdi."Taryhy waka"
Waşingtonda Obama howpsuzlyk geňeşçileri bilen soňky ýagdaýlar barada maslahat edenden soň žurnalistleriň öňünde çykyş etdi.
Müsürliler ýurduň baýdaklaryny galgatdylar we şatlyk şygarlaryny ýaňlandyrdylar, 11-nji fewral.
“Durmuşymyzyň dowamynda taryhy wakalara şaýat bolýan pursatlarymyz örän az. Häzir şol pursatlaryň birini başdan geçirýäris. Müsüriň halky dillendi, olaryň sesi eşidildi, indi Müsür hiç haçan öňküsi ýaly bolmaz” diýip, Obama aýtdy.
Obama Birleşen Ştatlar “Müsür bilen dostlugyny we hyzmatdaşlygyny dowam etdirer” diýip belledi. Ol: “Biz demokratiýa ynamdar geçişiň ýola goýulmagy üçin nähili kömek gerek bolsa we soralsa, muny bermäge taýýar” diýdi.
Obama Müsüriň harbylaryny “döwletiň gözegçisi hökmünde öz üstlerine alan jogapkärçiligi” üçin öwdi we olara adamlaryň hukuklarynyň goragyny, adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagyny hem-de erkin we adalatly saýlawlaryň geçirilmegine ýol açylmagyny kepillendirmäge çagyryş etdi.
“Öňde kyn günleriň bardygyna ikirjiňlenmeýärin we ençeme soraglar jogapsyz galýar. Emma men Müsüriň halkynyň şol soraglara jogap tapjakdygyna, muny parahatçylykly we konstruktiw ýagdaýda, soňky hepdeleriň dowamynda görkezilen agzybirlik ruhy bilen amala aşyrjakdygyna ynanýaryn” diýip, Obama aýtdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly bolsa “Twitterde”: “Müsüriň halkyny gutlaýarys. Müsürlileriň isleglerini kanagatlandyrjak sistema ýüze çykar diýip umyt edýaris” diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katerin Aşton hem Mubaregiň kararyna gowy baha berip, “ol Müsüriň halkynyň sesine gulak asdy” diýdi. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bolsa häzirki wakalary “özgerişligiň taryhy pursaty” diýip atlandyrdy we Müsüri Ysraýyl bilen ýola goýan parahatçylyk ylalaşyklaryna hem hormat goýmaga çagyrdy.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron “açyk, demokratik we azat” Müsüre geçiş döwründe graždan häkimiýetiniň ýola goýulmagyna çagyryş etdi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun “açyk-aýdyň, düzgün-tertipli we parahat geçişe”, şeýle hem Müsürde raýat häkimiýetini kemala getirjek “erkin, adalatly we ynamdar” saýlawlaryň geçirilmegine çagyrdy.Müsüri sarsdyran 18 gün
Ýurduň dürli künjeklerinde 18 günläp hökümete garşy geçirilen protestleriň nyşanasy bolan 82 ýaşly prezident demonstrantlary köşeşdirmek üçin telewideniýede eden çykyşyndan bir gün hem geçmänkä wezipesinden çekildi. Professional gatlaklaryň we kärdeşler arkalaşyklarynyň hem demonstrasiýalara goşulmagy bilen, soňky günleriň dowamynda protestleriň gerimi has hem giňäpdi.
Tahrir meýdançasynda Mubaregiň çykyşyny diňleýän märeke, arap däbi boýunça, aýakgaplaryny galgadyp, “ol ýurdy terk etmeli” diýşip gygyryşdy, 10-njy fewral.
Mubaregiň 10-njy fewralda telewideniýede eden çykyşynda özüniň iş başyndan çekilýändigini aýdaryna garaşylypdy, ýöne bu garaşylany bolmandy. Ol özüniň prezidentlik ornundan aýrylman, has giň reformalary amala aşyrmagy wada berdi we indiki prezidenlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmajakdygyny tekrarlady.
Tahrir meýdançasynda muny eşiden märeke, arap däbi boýunça, aýakgaplaryny galgadyp, “ol ýurdy terk etmeli” diýşip gygyryşdy.
Mubaregiň çykyşyndan soň müňlerçe adam anna günündäki ýörişlere taýýarlyk görmek üçin Tahrir meýdançasynda galdy. Anna günündäki protest 25-nji ýanwarda başlanan protestleriň iň ulularynyň biri boldy diýlip, habar berilýär. On müňlerçe protestçiler prezident köşgüniň we telewideniýaniň jaýynyň daşynda ýygnandylar. Olar parlamentiň binasynyň daşyna üýşüp, Mubaregiň wezipesinden gitmegini we režimiň dargadylmagyny talap etdiler.
Prezidentiň köşgünde howpsuzlyk çäreleri güýçlendirildi we onuň töwereginde tanklar peýda boldy. Ondan öň köşgüň üçeginde snaýperçileriň görünýändigi habar berlipdi.
Şondan soň protestçiler milli telewideniýäniň jaýynyň daşyny gabap, gündiziň dowamynda oňa girip-çykmaga hiç kime ýol bermediler. Onsoň telewideniýäniň žurnalistleri ilkinji gezek protestçiler bilen geçirilen söhbetdeşlikleri efire bermäge başladylar. Ýokary geňeşiň wadasy kanagatlandyrmady
Müsüriň harbylarynyň Mubarek tarapyndan wada edilen reformalaryň durmuşa geçiriljekdigine kepil geçmeklerine garamazdan, ýörişler Kairiň beýleki ýerlerine hem ýaýrap başlady. Ýurduň Ýaragly Güýçleriniň Ýokary geňeşiniň Juma namazyna gatnaşýanlaryň öňünde beren wadalary köpleri kanagatlandyrmandy.
Ýokary geňeş hökümetiň gözegçiliginiň “erkin we adalatly” saýlawlar geçirilýänçä harbylara geçirilýändigini yglan etmedi. Emma ençeme demonstrantlar şuny talap edýärdiler.
Şeýle hem Ýokary geňeş Mubaregiň wezipesinden çekilmegi boýunça demonstrantlaryň çagyryşlaryny hem goldamady. Onuň ýerine, adamlara protestlerini bes etmekleri we öýlerine, işlerine dolanmaklary maslahat berildi. Bu bolsa Tahrir meýdançasyndaky halkyň has hem gaharyny getirdi.
Ýokary geňeşiň ikinji duşuşygy Juma namazyndan soň geçirildi. Oňa goranmak ministri ýolbaşçylyk etdi. Harby ýolbaşçylar soňky ýagdaýlar barada hasabat berdiler. Protestçiler bolsa şol wagt Kairdäki, şeýle hem Aleksandriýadaky, Suezdäki we beýleki şäherlerdäki hökümet binalaryna tarap hereket etmäge başlapdylar.