text:
Soňky ýyllarda dünýä kinosynda aýal kinorežissýorlaryň götergilenmegi ýörgünli ýagdaýa öwrüldi. Ylaýta-da meşhur kinofestiwallarda, halkara kino çäreleriniň hem hemmesinde diýen ýaly muňa aýratyn üns berilýär we aýal kinorežissýorlaryň döredijiliginiň halk köpçüligine has täsirli ýetirilmegi üçin ýörite bölümler döredilip, olaryň eserleri aýratynlykda hödürlenýär. Meselä bu nukdaýnazardan çemeleşilen mahaly, aýratynam dünýäniň iň dartgynly sebiti bolan arap ýurtlaryndaky aýal kinorežissýorlar hemmeleriň ünsüni özüne çekýär.
PALESTINA
Palestinada kino sungaty diňe bir adaty kino däl. Olaryň kinosynda esasy rollary - urşujylyk, batyrgaýlyk, söweş, zyňylýan daşlar, sapanlar, tanklar, esgerler, ýumrulan jaýlar, ölen çagalar oýnaýar. Şonuň üçinem Palestinanyň kinematografiýasyny üç ugra bölmek mümkin:
Söweşden gaçan bosgunlaryň döreden palestin diasporasynyň kinosy:
Bosgunlar düşelgelerinde dörän palestin kinosy: Bu ugurda režissýor Muhammet Bakrininiň 2002-nji ýylda surata düşüren "Jenin, Jenin" atly kinofilmini mysal görkezmek bolar. Jenin atly bosgun düşelgesinde bolan gyrgynçylygy suratlandyrýan kinofilm, wakanyň şaýatlarynyň ýatlamalary esasynda surata düşürilipdir.
Ysraýylyň raýaty bolup, palestina kinomatografiýasyna goşant goşýanlaryň döreden palestina kino sungaty ugry:
Mustafa Abu Aliniň tagallalary bilen döredilen, Michel Khleiffiniň goldawy bilen tanalan palestin kinosynyň bu ugry, häzirki döwürde öz ýoluna Elia Suleiman we Hany Abu-Assad ýaly režissýorlaryň filmleri bilen dowam edýär. Şeýle-de olaryň arasynda zenan kinematografiýaçylaryň sany hem günsaýyn köpelýär.
2013-nji ýylda gabaw astynda bolan Gazada "Palestinada zenan bolmak" atly kinofestiwal gurnaldy. Gazada iş alyp barýan Zenan tagallalary merkezi tarapyndan gurnalan ol kinofestiwalda aglaba köpçüligi palestinaly bolan 23 sany zenan režissýoryň kinofilmleri halk köpçüligine tanadyldy. Köpüsi gysgametražly bolan ol filmlerde Palestinada zenan bolmagyň kynçylyklaryna we zenanlaryň döredijilik ukyplaryna aýratyn üns çekilýär.
1979-njy ýylda dünýä inen Annemarie Jacir, iň gowy tanalýan palestinaly aýal režissýorlaryň biridir. 1998-nji ýylda özbaşyna garaşsyz ýagdaýda kinofilmleri surata düşürip başlan Jacir, "Filmmaker Magazine" tarapyndan garaşsyz kinonyň 25 täze şahsyýetinden biri diýlip saýlandy. Ol, "Bu deňziň duzy" (”Milh Hadha al-bahar” 2008), ilkinji dolymetražly kinofilm), "Seni görende" ("Lamma shoftak", 2012) atly dolymetražly filmleriň režissýorydyr. Onuň "Seni görende" atly filmi 1967-nji ýyldaky uruşdan soň öz ýurduny terk etmäge mejbur bolan palestinalylaryň Iordaniýadaky bosgunlyk durmuşyny suratlandyrýar.
Annemarie Jacir "Bu deňziň duzy" filminiň traileri
SIRIÝA
Siriýa bir wagtlar sebitiň kinematografiýa taýdan öňdebaryjy ýurtlarynyň biri bolupdy. Döwletiň hemaýatkärliginde iş alyp baran Siriýa kinematografiýasynda režissýorlaryň hemmesi diýen ýaly, ýagny Omar Amiralaýdan beýlekileri, sowet kino mekdebinde tälim alypdylar.
Halkara Damask kinofilm festiwaly, bu ýurtda işleýän daşary ýurt medeni merkezleriniň gurnaýan kinofilm günleri öz döwründe sebitiň kinematografiýa bolan ünsüni hasam güýçlendiripdi.
Häzir bolsa Siriýa dünýäniň gün tertibinde öňki ýaly kinofilmleri bilen däl-de, eýse adam pidalaryny görkezýän hakyky epizodlar bilen belli. Şonuň üçinem edil häzirki wagtda kinematografiýa elýetmez bolmasa-da, gündelik durmuşyň üns merkezinden gaty daşlaşan bir sungat ugruna öwrüldi. Muňa garamazdan, siriýaly kinematografiýaçylar gaty kynçylykly şertlere döz gelip işlemäge çalyşýarlar.
Kanadada ýaşaýan siriýaly Ruba Nadda Ýakyn Gündogar bilen baglanyşykly filmleri surata düşürýär. Meselem, onuň 2005-nji ýylda alan "Saba" atly kinofilmi Kanada göçüp baran bir arap zenanynyň tapawutly medeniýetiň wekili bolan erkek bilen aradaky soýgi durmuşyny suratlandyrýar.
MÜSÜR
Arap kinematografiýasynyň kerwenbaşysy hasaplanýan müsür kinosy, ylaýta-da Ikinji jahan urşy döwründe sebitiň iň uly kinematografiýasyna we goňşy ýurtlara film eksport edýän kinofilm önümçüligi senagatyna öwrülipdi. Sebitde ýaşaýan halklar, amerika we ýewropa kinofilmleri bilen deňeşdirilende özlerine meňzeýän aktýorlaryň oýnaýan, hut olaryň hal-ahwaly barasynda söz açýan müsür kinolaryny has gowy görüpdiler. Ol döwürde müsür kinosynda zenanlar aktrisa ugry boýunça has işjeň bolup, meşhurlyk gazanypdylar. Meselem, Faten Hamama şol döwrüň tanymal aktrisalarynyň biridi. 90-dan köp kinofilmde surata düşen Hamamanyň aktrisalyk kerýerasy 1940-njy ýylda "Bagtly bir gün" atly kino bilen başlanypdy. Gaty köp ýyllap Omar Şerifiň ýanýoldaşy bolup, onuň bilen ýaşaşan aktrisa, 2015-nji ýylda dünýäden ötdi.
Müsür kinosynyň zenan režissýorlary barada söz açylanda, 1953-nji ýylda Kairde dünýä inen Inas Al-Degheidiniň filmografiýasynyň has köp drama we romantiki kinolardan ybaratdygy göze ilýär. Kino sungaty ugrunda 1990-njy ýyllarda işlemäge başlan Inas "Dantelle" (1993), "Al warda al Hamra" (1999), "Mothakerat morahkah" (2001) we beýleki birnäçe kommersial filmleriň režissýorydyr.
Tanymal filmleriň režissýory Jehane Noujaimiň 2013-nji ýylda surata düşüren "Meýdan" atly kinofilmi Tahrir meýdanynda ýüze çykan hadysalary suratlandyrýar we Oskar baýragyna hödürlenipdi.
Jehane Noujaimiň müsür rewolýusiýasy baradaky "Meýdan" kinofilminiň traileri
LIWAN
Tapawutly medeniýetleriň öý eýesi roluny oýnaýan Liwanyň kinematografiýasynyň esasy ugry sebitiň syýasy we medeni ýagdaýyna gönükdirilen. Soňky ýyllarda Liwanda tapawutly temalara gönükdirilen kinofilmleriň köpelýändigi göze ilse-de, häzirlikçe olar ýeterlik hasaplanmaýar. Ýurduň maliýe çeşmeleriniň çäkli bolmagy režissýorlary tapawutly ýollar gözlemäge iterýär. Şonuň üçinem Liwanyň režissýorlarynyň köpüsi kino sungatynda bilelikdäki döredijilige gatnaşmaga ýykgyn edýärler. Liwanda, ALBA we IESAV ýaly kino hünärini öwredýän okuw jaýlary bilen bilelikde Ghassan Slahab, Jocelyn Saab, Randa Chahal-Sabbag, Philippe Aractingi we Nadine Labaki ýaly režissýorlar depginli iş alyp barýarlar.
Jocelyn Saab 1948-nji ýylda Beýrutda dünýä inýär. Esasan dokumental filmleriň režissýory hökmünde tanalýan Saabyň işleri Ýewropanyň gaty köp telekanallarynda, ondan başga-da ABŞ-nyň NBC, Ýaponiýanyň NHK ýaly tanymal telekanallarynda tomaşaçylara hödürlenipdi. Olaryň arasynda iň köp meşhurlyk gazanany - 1995-nji ýylda surata düşürilen "Bir wagtlar Beýrut" atly kinofilmdir. Ol kinoda režissýor öz doglan şäherini tanatmak üçin diýseň täsin bir ýoly saýlap alypdy. Saab şäherde bolan üýtgeşiklikleri we wakalary Beýrutda düşürilen dokumental filmleriň üsti bilen görkezipdi. Şeýlelikde, birnäçe dokumental filmden döredilen kollažlar esasynda, döwürdeş taryh bilen janly utgaşýan postmodern aýratynlygyna eýe bir kinofilmi döräpdi.
Nadine Labaki bolsa meşhur "Karamel" (”Sukkar Banar”, 2007) atly kinofilmiň režissýorydyr. Filmde gözellik salonynda işleýän beýrutly bäş sany zenanyň durmuşy suratlandyrylýar. Režissýoryň 2011-nji ýylda surata düşüren "Indi bes edilmeli dälmi?" (”Et maintenant on va ou?") atly kinofilmi Liwanyň haçparazlar bilen musulmanlaryň bilelikde ýaşaýan bir şäherindäki zenanlaryň durmuşyna gönükdirilen. Ölen çagalarynyň ýasyny gizlin tutmaga mejbur bolan zenanlaryň mysalynda režissýor Labaki aslynda ähli uruşlarda esasy ýitgini çekýänleriň zenanlardygyny kino sungatynyň dili bilen görkezmäge synanşýar.
SAUD ARABYSTANY
25 million ilatly Saud Arabystanynda Golliwudyň kinofilmlerine has köp ýykgyn edilýär. Ýöne ýurtda kinoteatrlar ýok. 2014-nji ýylda bir bizmesmen kinoteatr açmak üçin ýüz tutan mahaly bu habar gaty aýylganç ýagdaý ýaly metbugatda uly seslenme döredipdi. Sebäbo bu ýurduň adamlary kino görmek üçin, adatça, Bahreýn we Dubaý ýaly goňşy ýurtlara gidýärler.
Haifaa al-Mansour, Saud Arabystanyň diňe bir ilkinji aýal režissýory bolmak bilen çäklenmän, eýse ýurtda ilkinji doly metražly kinofilmi surata düşüren režissýordyr. Onuň "Vecide" atly kinofilmi Stambulyň kino festiwalynda üstünlikli görkezilipdi. Germaniýa bilen Saud Arabystanynyň bilelikde surata düşüren kinofilminde režissýor öz watanynda aýal-gyzlaryň jemgyýetde eýeleýän ornuny özüne welosiped, ýagny tigir almaga synanyşan bir gyzjagazyň obrazy arkaly görkezýär.
TUNIS
Goňşularyna garanda biraz liberal ýurt bolan Tunisiň kinematografiýasynda häzirki döwürde ady iň köp agzalýan zenan režissýory we senaristi Leila Bouzidir. Döredijiligine "Zakaria" (2013), "Gamine" (2013), "Mkhobbi fi Kobba" (2012), "Un ange passe" (2010) atly gysga metražly kinofilmler bilen başlaan Leila, 2015-nji ýylda Tunisiň ýaşlarynyň durmuşyny suratlandyrýan "As I open my eyes" atly kinofilmi surata düşürdi.
Leila Bouziniň tunisli ýaşlaryň durmuşy baradaky "Men gözlerimi açanymda" atly kinofilminiň afişasy.
Awtobiografiki häsiýetli bu kinofilm Wenesiýa. Toronta, Stokgolm we Kartaka kino festiwallarynda dürli baýraklara mynasyp görüldi we ol Dubaýda geçirilýän halkara kinofestiwalynda bolsa, arap kinofilmlerine berilýän "Iň gowy möhür" atly baýragy aldy.
Kakasy Fransiýanyň graždanini bolan režissýor Leila Fransiýa göçüp baryp, bu ýurtda öz döredijiligini dowam etdirýär.
ARAP EMIRLIKLERI
Birleşen Arap Emirlikleri , esasan, öz kinofilmleri bilen däl-de, bütin Arabystan sebitinde surata düşürilýän kinofilmleriň bir ýerde jemlenip, bazara hödürlenýän festiwallary bilen tanalýar. Abu Dabi we Dubaý kino festiwallary öz aýratynlyklary bilen meşhurlyk gazanan forumlar. Arap Emirliklerinde işleýän režissýorlaryň aglaba köpçüligi gysgametražly filmleri surata düşürmäge ürç edýärler. Nujoom Al-Ghanem bolsa özüniň dokumental filmleri bilen tanymal. ABŞ-nyň Ogaýo uniwersitetinde telerežissýor bolup işleýän, Awstraliýanyň Griffit uniwersitetinde kinorežissýorlyk tälimini alan Nujoom "Doňdurma" (”Ice Cream”, 1997), "Park" (”The Park”, 1997) atly gysgametražly çeper filmleriň, "Iki kenar arada" (”Between Two Banks”, 1999), "Al Mureed", 2008, "Hamama", 2010, "Deňziň sesleri" (”Sounds of the Sea”, 2015), "Asmana ýakyn" (”Neabry Sky”, 2014) ýaly dokumental filmleriň režissýorydyr.
Nurjoom Al-Ghanem "Asmana ýakyn" kinofilminiň traileri.
Onuň sähra durmuşynyň esasy bölegini emele getirýän düýeleriň durmuşyndan söz açýan "Asmana ýakyn" atly filmi Dubaý kinofestiwalynda "Iň gowy dokumental film" baýragyna mynasyp boldy.
Nurjoom Al-Ghanem režissýorlyk hünärinden daşgary-da döwrebap şahyr hökmünde hem tanalýar.


c: text/html

text:
Braziliýanyň Rio de Žaneýro şäherinde geçýän Olimpia oýunlaryna Türkmenistandan dokuz türgen goşuldy we olaryň ýaryndan gowusy eýýäm ýaryşdan çykdy.
Şol bir wagtda, Türkmenistanda sportuň iň ileri tutulýan görnüşi, atçylyk sungaty Rio oýunlaryna gatnaşmaýar.
Ýogsam, 1960-njy ýylda Rimde geçirilen Oimpia oýunlarynda SSSR-iň bu ugurdaky ilkinji altyn medalyny Absent atly ahal-teke atynyň gazanandygy aýdylýar.
Eýsem, Türkmenistan garaşsyz ýurt bolanyndan soň, soňky 25 ýylda türkmen atlarynyň halkara ýaryşlaryna goşulyp, baýrakly orunlary eýelemegine näme päsgel berýär?
Azatlyk radiosy bu soragy «Ýanardag» halkara ekspertler merkeziniň prezidenti, Uzak aralyklara at çapýanlaryň (The Long Riders' Guild) bileleşiginiň agzasy, Angliýanyň patyşalyk geografiýa jemgyýetiniň hakyky agzasy Geldi Kärizowa berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
On ýyl mundan owal 2006-njy 7-nji oktýabrynda Moskwada "Nowaýa gazeta" gazetiniň işgäri, žurnalist we adam hukuklaryny goraýan Anna Politkowskaýanyň janyna kast edilipdir. Ol, ýaşaýan jaýynyň bosagasynda birnäçe gülle bilen öldürilipdir.
Jenaýata şäriklik edendigini boýnuna alan ýeke-täk adam owalky organ işgäri Dmitriý Pawlýuçenkow bolupdyr. Kazyýet onuň işine adatdan daşary ýagdaýda garapdyr we 2012-nji ýylda guramaçylykly jenaýatdan aýyplanan Pawlýuçenkowy 11 ýyl azatlykdan mahrum edipdir.
2014-nji ýylda ýene bäş adam: Rustam doganlary, Jebraýyl we Ibragim Mahmudowy, olaryň daýysy Lom-Ali Gaýtukaýew bilen polisiýanyň owalky işgäri Sergeý Hajikurbanow jenaýata gatnaşmakda günäli hasaplanypdyr. Russiýanyň ýokary kazyýeti bir ýyl geçenden soň ol kararyň öz güýjüni goraýandygyny bildiripdir. Ýöne, Anna Politkowskaýanyň janyna kast etdiren henize çenli tapylmandyr.
"Nowaýa gazeta"-nyň işgärleriniň wideopiketi
2006-njy ýylyň 5-nji oktýabrynda Anna Politkowskaýa iň soňky gezek Azatlyk Radiosynda efire çykypdyr. Şonda Ýelena Rykowtsewanyň "Metbugat sagady" atly gepleşigine gatnaşýanlar ýaňy 30 ýaşyny dolduran we Çeçenistan respublikasynyň baştutanlygyna dalaşgär bolmaga resmi ýagdaýda ýoly açylan Ramzan Kadyrowuň geljekde oýnap biljek roly barasynda gürrüň edipdirler. Russiýanyň köpsanly žurnaldyr-gazýetleri ol gün Ramzan Kadyrow bilen baglanşykly maglumatlar çap edipdirler. Ýuliýa Latynina tötänlikde onuň doglan gününde "Kommersant" gazetinde ýazan makalasynda "Kadyrowuň hiç hili bäsdeşiniň ýokdugyny" aýdyp, çykyş edipdir.
Şeýle tankytdyr-belliklerden soň Azatlyk Radiosynda hem Anna Politkowskaýa Ramzan Kadyrowy diýseň güýçli tankytly çykyş edipdir. Anna Politkowskaýa şonda ony "dişine çenli ýaraglanan gorkak" diýip suratlandyrypdyr we hut öz doglan gününde Kadyrowy kazyýetde jenaýata çekilýänleriň arasynda görmek isleýändigini aýdypdyr:
"Kadyrow - bu biziň döwrümiziň Stalini. Bu gürrüňsiz şeýle. Çeçen halky üçin ynha hit şeýle. Beni bagyşlaň, biz şuny aýratyn belläp geçmegimiz gerek ýagny medeniýet ussatlary, Latynina we beýleki köpsanly kärdeşlerimiz biz hakykaty oýlanar ýaly elinden gelenini gaýgyrmadylar. Häzirki döwürde zalymlyk, haýsam bolsa gipotetiki geljekde ýagşylyga öwrülip biljekdigi üçin belki ýeňiş gazanyp biler diýen pikir bilen men ylalaşmaýaryn we düýbinden nädogry...
...Men Ramzan Kadyrowuň ykbalyny beýleki ganhorlar bilen baglaşdyrýaryn. Başga hiç kim bilen deňeşdirip bilemok. Men, elbet-de hiç haçan haýsam bolsa bir adamyň ölümini dileg etmedim. Ýöne, gürrüňini edýän adamymyzyň özüni goramak üçin aladalanyp, janpenalaryny we howpsuzlugyny hasam pugtalandyrmalydygyny pikir edýärin. Meniň pikrime görä ol hut şeýle hem edýän bolmaly... Ol dişine çenli ýaraglanan, janpenalarynyň ortarasynda oturan bir gorkak. Meniň pikrime görä, ol prezident bolmaz. Meniň içerki dünýämde bu babatda gaty çuňňur duýgylar bar. Belki ol intuitiwdir ýagny rasiýonal bolman biler... Kadyrowuň doglan gününde meniň şahsy arzuwym hut şundan ybarat. Men bu temada gaty çynymy aýdýaryn. Men onuň jenaýata çekilýänleriň arasynda oturmagyny arzuw edýärin. Iň agyr kanuny ýörelgelere eýerilmegini we ähli etmişlerine jogap bermegini isleýärin. Biziň gazetimiziň üç sanynda munyň bilen baglanşykly materiýallar çap edildi. Başga metbugat organlary beýle materiýallar çap etmeýär. Kadyrowçylara garşy we galyberse-de hut Kadyrowuň özüne garşy kazyýet işi gozgaldy. Men meselem şol kazyýet işinde şaýatlaryň biri höküminde çykyş edýärin. Bu iş zamun alynmagy barasynda. Bu jenaýat işiniň bir bölegi hut Kadyrow Ramzan Ahmatowiçiň iki adamyň zamun alynmagyna gatnaşandygy bilen arabaglanşykly. Şonuň üçinem men şeýle bolmagyny isleýärin" - diýip, Anna Politkowskaýa Azatyk Radiosynyň efirinde gürläpdir.
Ondan iki gün soň Politkowskaýanyň janyna kast edilipdir. Moskwanyň ortarasyndaky ýaşaýan jaýynyň girelgesinde oňa hüjüm gurnalypdyr. Ondan soň jenaýata gatnaşmakda aýyplanyp 6 adam tussag edilipdir. Ýöne, olaryň arasynda jana kast edilmegini tabşyran bolmandyr we hat-da onuň adam agzalmandyr.
Ramzan Kadyrow, Anna Politkowskaýanyň janyna kast edilmeginden birnäçe aý geçensoň Çeçenistan respublikasynyň prezidentligine saýlanypdyr we eýýäm 10 ýyla golaý wagtdan bäri hem ol wezipäni ýerine ýetirip gelýär. 2016-njy ýylda özüniň 40 ýaş toýunda ol özüniň prezidentliginiň üçünji döwrüne başlaýar. Ol, baş kanuna el goýup, kasam içip "raýatlaryň adam hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýup, gorajakdygyny" aýdypdyr.
Ýokardaky "Instagram" hasabynda paýlaşylan ýazgy:
"Essalowmaleýkim! Beýik Allanyň rugsady bilen bu gün Çeçenistan respublikasynyň mejlisindäki dabarada wezipä başlamak üçin prezidentlik kasamyny kabul edýärin. Kasamy iki döwlet dilinde ýagny ors we çeçen dillerinde aýdýaryn. Kasam dabarasy başlan mahaly zala Russiýa federasiýasy bilen Çeçenistan respublikasynyp döwlet baýdaklary we konstitusiýalary getirilidi. Russiýanyň we Çeçenistanyň berkararlyk mukamlary çalyndy. Kasam içenimden soň men dabaraly çykyş etdim. Zalda beýik mertebeli myhmanlar - Russiýa federasiýasynyň prezidentiniň Demirgazyk Kawkaz federal sebiti boýunça kömekçi wekili Oleg Belawentsew, Russiýa hökümet ýolbaşçysynyň orunbasary Aleksandr Hloponin, federasiýanyň agza sebitleriniň baştutanlary, dini, syýasy we jemgyýetçilik wekiller bardy. Olar, Çeçenistanda bolup geçen özgerişlige diýseň ýokary baha berdiler. Men hormatly daýymy ýagny Demirgazyk Kawkaz federal sebitiniň alymlar geňeşiniň başlygy Hojaahmet-hajy Kadyrowyň we mähriban ejem MAM Aýmani Nesiewnanyň çykyşyny uly tolgunma bilen diňledim. Olar, halkyň ynamy bilen watanyň hyzmatkäri bolmagy tabşyrdylar. Bu gün men ýene-de bir gezek öz islegim bilen ynanjyma we watanyma ýagny Russiýa we Çeçenistanyň halkyna hyzmat etmek jogapkärçiligini öz üstüme aldym. Beýik Alla bize kömek etsin!"
Ilýa Politkowskiý, Azatlyk radiosyna beren interwýusynda, öz ejesiniň janyna kast edilmegini tabşyranyň henize çenli anyklanmandygyny we adalatyň öňünde jogap bermändigini nygtap, munyň ors hökümetine bähbitli däldigi üçin şeýle bolandygyny belläpdir.
"Ýurdy dolandyrýan ýokary gatlagyň aňynda ejem hemişe olar üçin duşman, bäsdeş hem garşydaş hasap edilýärdi. Indi näme üçin onuň işi derňelsin we olary heý bu gyzyklandyrýarmyka? Mende bar bolan maglumata görä, ýokarda ýagny biziň ýurdumyzy dolandyrýanlar kimiň jana kast etdirendigini gaty gowy bilýärler. Ýöne, näme sebäpdendir belli däl, derňew işi dowam etmeýär we onuň sebäbini resmi derňew toparyna düşündirmeýärler. Ol, diýmek haýsam bolsa örän möhüm rol oýnaýan taýpa degişli bolmaly. Russiýada olardan köp bar we şeýle maglumatlar hiç wagt äşgär edilmeýär. Hemmelere mälim bolşy ýaly, biziň ýurdumyzda köpsanly ýolbaşçylar hakynda ýörite gizlin maglumatlar jemlenýär. Şeýle maglumatlary ýa hiç wagt ulanmaýarlar ýa-da özlerine gerek bolanda ulanýarlar. Meniň pikrime görä, ejemiň janyna kast etdireni bilýänler ony paş etmek üçin belki amatly pursata garaşýarlar. Bu diňe meniň duýgym. Mende muny tassyklap biljek subutnama ýok... Men ors adalatynyň özüni gaýtadan işläp düzmegini isleýärin we munyň hem iru-giç boljagyna ynanýaryn. Ýöne, men edil häzirki režimde we hut häzirki ýagdaýda munyň bilen hiç kimiň meşgullanmajakdygyna düşünýärin... Men şuňa ynanýaryn ýagny bir gün geler adamlar we režimiň hut özi, ejemiň derňew işi bilen köpçüligiň gatnaşmagynda tas täsirli ýagdaýda gyzyklanmaga başlarlar" - diýip, Ilýa Politkowskiý aýdypdyr.
Anna Politkowskaýa, özüniň Çeçenistan we Demirgazyk Kawkaz hakdaky alyp baran işleri bilen tanymal bolupdyr. Onuň "Özara dildüwişik" atly ahyrky makalasy, federal güýçleriň hatarynda söweşýän çeçen toparlary hakda bolupdyr. Anna Politkowskaýanyň kömek eden adamlarynyň aýtmagyna görä, ol diňe bir ökde žurnalist bolman, şol bir wagtyň özünde tanymal adam hukuklaryny goraýan işgär bolupdyr.


text:
Penşenbe güni prezidenti Dmitriý Medwedew parlamentiň iki palatasynyň-da wekilleriniň öňünde ýyllyk ýüzlenme bilen çykyş etdi.
Parlamentiň iki palatasynyň-da wekilleriniň öňünde eden bu ýyllyk ýüzlenmesinde Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew soňky günler dolandyryjy häkimiýete garşy güýçlenýän halk närazylygyny köşeşdirmäge çalyşýan ýaly göründi. Ol öz çykyşynda ýurtda düýpli syýasy reformalaryň geçirilmegini teklip edýändigni aýratyn nygtady:
—Men öz syýasy sistemamyzy düýpleýin reformirlemegi teklip edýärin. Men özgerişliklere zerurlygyň bardygyny aýdýan adamlaryň sözlerine üns berýändigimi we olara düşünýändigimi aýdasym gelýär. Aktiw raýatlaryň hemmesine ýurduň syýasy durmuşyna gatnaşmaga kanuny mümkçinlikleri bermeli.
Orsýetdäki oppozision protestçileriň liderleri prezident Medwedewiň reformalar baradaky tekliplerini hoşallyk bilen garşy aldylar. Medwedewiň teklipleriniň hatarynda regionlaryň gubernatorlaryny ýerli saýlawlar arkaly saýlamak, syýasy partiýalary we prezidentlik saýlawlaryna kandidatlary hasaba almak prosesini ýeňilleşdirmek ýaly teklipler-de bar.
“Gijikdirilen”
Emma, şeýle-de bolsa, käbir synçylar Orsýetiň prezidentiniň bu teklipleriniň, bir tarapdan, örän gijikdirilendigini, ikinji tarapdan olaryň henizem ýüzleýdigini, üçünji tarapdan bolsa bu teklipleriň diňe teklipligine galmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
—Elbetde, Medwedew birneme öňe tarap ädim ätdi. Emma onuň öňe süren teklipleri esasy problema çözgut berenok. Bu esasy problema bolsa, häkimiýetleriň kanunylyk meselesi bilen bagly problema—diýip, resmi registrasiýa edilmedik “Halk azatlygy” atly partiýanyň lideri Wladimir Ryžkow aýtdy.
4-nji dekabrda Döwlet Dumasyna geçirilen saýlawlarda giň gerimde galplyklaryň amala aşyrylandygy barada bildirilýän aýyplar boýunça ýurduň dolandyryjy elitasy goranyş pozisiýasyny eýeläp gelýär.
Bu gezekki saýlawlarda dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy Dumadaky ozalky orunlarynyň dörtden bir bölegini ýitirdi. Emma, şeýle-de bolsa, ol Dumada özüniň agdyklygyny saklap galdy. Oppozisiýanyň liderleri we käbir garaşsyz synçylar bolsa, “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň bu gezek diňe saýlawlardaky galplyklar netijesinde özüniň agdyklygyny saklap bilendigini öňe sürýärler.
Teklipler
Prezident Dmitriý Medwedewiň öz çykyşynda öňe süren teklipleriniň hatarynda 2004-nji ýylda Wladimir Putiniň permany arkaly prezident tarapyndan bellenmeli edilen regional gubernatorlary ýerli saýlawlar arkaly saýlamak teklibi-de bar.
Mundan daşary, ol prezidentlige kandidatlaryň toplamaly gollaryny azaltmak, syýasy partiýalaryň registrasiýasyny ýeňilleşdirmek, Döwlet Dumasyna saýlanýan deputatlaryň ýarsyny özbaşdyk mandatlaryň hasabyna saýlamak ýaly teklipler-de bar. Häzirki wagt Döwlet Dumasynyň ähli deputatlary partiýa degişlilikleri boýunça saýlanýarlar.
Geçen hepde, 10-njy dekabrda soňky saýlawlar bilen baglanyşykly Moskwada geçirilen hökümete garşy protest çykyşlary 1990-njy ýyllardan bäri gurnalan iň uly protest çykyşy hökmünde alamatlandy. Oňa azyndan 40 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny habar berildi. Ýöne 24-nji dekabrda, şenbe güni geçiriljek indiki demonstrasiýa ozalkydan hem uly gerimde bolmagy mümkin diýlip garaşylýar.


text:
Düýn Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat dünýäniň 6 sany ösen ýurdy bilen geçirilmegi planlaşdyrylýan gepleşiklerde Tähranyň ýadro programmasy barada pikir alşylmajakdygyny aýtdy.
«Biz Eýranyň halkynyň ýadro programmasyna degişli öz fundamental hukuklary barada gepleşikler geçirmek islemeýändigini ençeme gezek beýan etdik. Häzirki göz öňünde tutulýan gepleşikler hyzmatdaşlyk, halkara problemalaryna çözgüt tapmak, dünýäda parahatçylygy ornaşdyrmaga itergi bermek we dünýäniň howpsuzlygyna adalatly ýagdaýda çözgüt tapmaga kömek etmek ýaly meseleleri öz içine alar» diýip Ahmedinejat belledi.
Eýranyň telekanalynda onuň eden bu çykyşy Eýranyň ýadro programmasy boýunça wekili Saed Jaliliniň dünýäniň uly güýçleri bilen Tähranyň gepleşik geçirmäge taýýardygyny yglan etmeginiň yzýanyndaky güne gabat geldi.
Saed Jalili ÝB-niň Daşary gatnaşyklar boýunça wekili Ketrin Aştona iberen hatynda Eýranyň 23-nji noýabrda ýa-da 5-nji dekabrda Türkiýede gepleşiklere başlamaga taýýardygyny aýdypdy.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky harby awtobusyna edilen hüjümde azyndan iki esger öldi we başga-da sekiz sanysy ýaralandy.
26-njy sentýabrda amala aşyrylan partlama aglaba etniki kürtleriň ýaşaýan Derik we Kyzyltepe şäherçeleriniň arasyndaky ýolda boldy.
Henize çenli bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç bir topar öz üstüne almady. Emma türk häkimiýetleri mundan ozal regiondaky şuňa meňzeş hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alan “Kürdüstanyň işçiler partiýasyny”, ýagny “PKK-ny” aýypladylar.
1984-nji ýylda “PKK” Türkiýäniň 15 million kürt ilatyna awtonomiýa berilmegi üçin ýaragly gozgalaňlaryna başlany bäri ýurtda 40 müňden gowrak adam öldi.


text:
Türkmenistanyň regionlaryny özgertmek boýunça milli maksatnamasynyň täze görnüşi kabul edildi. Türkmenistanyň hökümetiniň soňky hökümet maslahatynda mälim edilişine görä, 2020-nji ýyla çenli regionlary özgertmek, oba adamlarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini ýokarlandyrmak maksatly 7,5 milliard amerikan dollary möçberinde maýa serişdeleri özleşdiriler.
“Adamlar öýlerinden çykanda, töwerek-daşynyň amatly, owadandygyny görmeli” diýlip, resmi maglumatda aýdylýar.
Türkmenistanyň statistika boýunça döwlet komitetiniň maglumatyna görä, ýurduň sosial we infrastruktura obýektlerine eýýäm sarp edilen çykdajylaryň möçberi barada şeýle sanlar berilýär. Saglygy saklaýyşa 1,1 milliard manat, bilime 6,3 milliard amanat, suw sistemalarynyň gurluşygyna 2,4 milliard manat, energetika obýektlerine 2,3 milliard manat, ýol gurluşygyna 2,1 milliard manat we ýaşaýyş jaý gurluşygyna 3,15 manat pul sarp edilipdir.


text:
Şu ýylyň maý aýynda Daşoguz şäherinde geçirilen ýaşulular maslahatynyň barşynda prezidentiň hut özüniň gatnaşmagynda birnäçe täze binalaryň dabaraly açylyşy bolupdy. Şondan bärem ilat arasynda käbir sowallar aradan aýrylmaýar.
Bu desgalaryň açylyş dabarasyny türkmen telewideniýesi diňe şol gün däl, eýsem soňraky günlerde-de birnäçe gezek gaýtalap görkezipdi.
Bu telegörnüşlere sereden tomaşaçylaryň «tüweleme, ýurdumyz ösýär, täze-täze binalar diňe paýtagt Aşgabatda däl, indi welaýat merkezlerinde-de gurlup başlandy» diýip, buýsançly duýgular bilen pikir eden bolmaklary-da gaty ähtimal.
Täze zat täze bolýa-da, ondan nähilem bolsa ile-güne peýda ýetýär. Mysal üçin, şäheriň binagärçilik keşbi gowulyga tarap üýtgeýär, adamlar üçin ýaşamaga, işlemäge, okamaga oňaýly şertler döreýär, önüm öndürilişiniň mukdary artmak, hili bolsa gowulanmak bilen bolýar. Galyberse-de, täze binalar gurlanda täze iş orunlary hem peýda bolýar.
Gowulygyna-ha gowy, ýöne gowy zat ýok…
Maý aýynda dabaraly ýagdaýda açylan bu binalary häzir, ýagny, 3-4 aý geçenden soň görseň, meşhur rus estrada aýdymçysy Alla Pugaçýowanyň bir aýdymy ýadyňa düşýär. Ol aýdymda «horoşo-to horoşo, no niçego horoşego» («gowulygyna-ha gowy, ýöne gowy zat ýok») diýlen sözler bar. Binalaram şol aýdymda aýdylşy ýaly, gowy bolsa-da, olaryň käbirinden Daşogzuň ýaşaýjylaryna şu günki güne çenli hiç hili gowulyk ýa-da peýda bolmady.
Esasy gürrüň bolsa bu ýerde dabaraly we şowhunly ýagdaýda açylan suw zawody barada barýar. Ýurduň demirgazyk welaýaty Aral deňziniň guramagy bilen dörän ekologiki betbagtçylyk zolagynda ýerleşýär. Bu ýeriň ilaty arassa agyz suwunyň ýetmezçiliginden gaty kösenýär. Başgaça aýdanyňda, arassa agyz suwy ilatyň agramly bölegine ýetenok.
Elbetde, welaýatyň «Saparmyrat Türkmenbaşy» we oňki Ýylanly, ýagny, häzirki «Gurbansoltan eje» atly etraplarynda arassa agyz suwy öndürýän kuwwatlyklar bar. Emma olaryň öndürýän arassa suwy hemmeleriň arassa suwa bolan islegini kanagatlandyryp bilmeýär.
Ulagy barlylar, öz saglygy hakynda hakyky alada edýänler şol etraplara gidip, özleriniň içjek suwuny ýadaman-ýaltanman alyp gelýärler. Ulagy bolubam, uzakdan suw getirmegi agyr görýänler, ulagsyzlar içimlik üçin ýaramly bolmadyk, hili taýdan adam bedeni üçin howply suwy içmeli bolýarlar.
Elbetde, şeýle şertlerde Daşoguzda täze agyz suw zawodynyň açylyşy hemmeleri begendirdi. Hemmeler oý krantlaryndan arassa suwuň akyşyna sabyrsyzlyk bilen garaşdylar. Emma ol arzyly suw birnäçe aý geçenden soň hem akmady.
Şäheriň gurbaty çatýan ýaşaýjylary öňküleri ýaly arassa içimlik suwy hususy telekeçilerden satyn almaklygy dowam etdirmeli bolýarlar. Muňa gurbaty çatmaýan ýaşaýjylar bolsa krantlardan akýan hapa suwdan peýdalanmaga mejbur edildiler.
Baryndanam beteri, tükmen telewideniýesiniň we «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň «açylyp ulanmaga berildi» diýip yglan eden täze agyz suw zawodynyň haçan hakykat ýüzünde işläp başlajagyny hiç kim takyk bilenok.
Beýdip aldamaklyk kime gerekkä?
Ulanmaga doly taýýar edilmedik suw zawodyny «işe başlady, ulanmaga berildi» diýip, ýalan maglumat ýaýratmaklyk, dogrudanam, kime gerek bolduka?
«Agyz suw zawody açyldy» diýip, hemmelere buşlan ýurduň köpçülikleýin habar serişdeleri kimi aldawa saldy? Welaýatyň we bütin ýurduň ilatynymy? Ýa dabaralara gatnaşan daşary ýurtlaryň diplomatik wekillerinimi? Bellemeli zat - aldananlaryň arasynda ýurduň prezidentiniň hem barlygydyr.
Daşoguzlylaryň özleriniň aýtmaklaryna görä, täze zawoda arassa agyz suwuny Türkmenbaşy adyndaky etrapda hereket edip duran suw zawodyndan ýörite suw gatnadýan maşynlar bilen getirip, bir howdany doldurypdyrlar.
Zawodyň dabaraly açylyş güni prezident G.Berdimuhamedowa-da, onuň ýany bilen gelen daşary ýurtly myhmanlara-da şol uzak etrapdan getirilen arassa suwy içiripdirler. Şeýdibem, welaýatyň ketdeleri iň uly ketdäni aldamagy başarypdyrlar.
Bu bolan aldawly wakada, elbetde, diňe köpçülikleýin habar serişdelerini ýa-da Daşoguz welaýatynyň ýolbaşçylaryny günäkärläp bolmaz. Köp synçylar bu wakany seljerip, «eger-de prezidentimiz özüni aldadasy gelmedik bolsa, ony ýurduň içinde aldamaga hiç kim milt hem edip bilmezdi» diýlen pikiri öňe sürýärler.
Eger şu nukdaýnazardan seretseň, onda aldamaklyk we aldanmaklyk ýurt ýolbaşçysynyň hut özüne-de gerek ýaly bolýar. Bu kime derkar bolan bolsa-da, bir zat welin belli: maý aýyndaky Daşoguz şäherinde «açyldy» diýlen agyz suw zawody bilen bagly bolan aldawdan hiç kime-de peýda bolmady. Aldaw aldawlygyna-da galdy.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabat, 10.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň myhmanhanalarda zähmet çekýän işgärlerinden we Türkmenistanyň Syýahatçylyk orta hünär okuw mekdepleriniň talyplaryndan düzülen topar Türkiýäniň Hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak agentliginiň (TIKA) gurnamagynda geçirilen 3-nji halkara OTED (Otel, Temizlik, Eğitimi ve Dekorasyonu) Alanýa «Houskeeping» Olimpiadasynda üstünlikli çykyş etdiler.
Awaza milli syýahatçylyk zolagynda syýahatçylara edilýän hyzmatyň derejesini ýokarlandyrmak boýunça Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti bilen TIKA-nyň arasynda ylalaşyk gazanylypdy.
Ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň çäklerinde Awaza milli syýahatçylyk zolagyndaky myhmanhanalarda zähmet çekýän işgärleriň we Syýahatçylyk orta hünär okuw mekdebiniň talyplarynyň birnäçesi Türkiýede we Türkmenistanda hünär kämilleşdiriş okuwlaryny geçdiler.
Hünär kämilleşdiriş okuwlary tamamlanandan soňra, oňa gatnaşyjylar myhmanhana işgärleriniň sergisine we 2-nji halkara «Housekeeping» Olimpiadasyna Türkmenistandan wekilçilik etdiler.
Halkara bäsleşikde Türkmenistanyň Syýahatçylyk orta hünär okuw mekdebiniň talyplar topary 2-nji orna mynasyp boldy.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň myhmanhana işgärlerinden we syýahatçylyk pudagynyň geljekki hünärmenlerinden – talyplardan düzülen, her haýsy 5 adamdan ybarat iki topar Antalýada geçirilen 3-nji Olimpiada we halkara sergä gatnaşmaga hukuk gazandy.
Gyzykly geçen bäsleşigiň netijesinde, Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň myhmanhana işgärlerinden we talyplardan düzülen toparlar eminleriň ýörite baýragyna mynasyp boldy.
OTED Alanýa geňeşiniň esaslandyryjysy we ýolbaşçysy Hakan Halit türkmen we türk halklarynyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary berkitmäge goşant goşup, bäsleşige işjeň gatnaşandyklary üçin türkmenistanly myhmanlara hoşallyk bildirdi.


text:
26-njy ýanwarda günüň ikinji ýarymynda Aşgabatda 2016-njy ýylyň ilkinji gary ýagdy. Umuman, paýtagtda ýagynly howa 25-nji ýanwarda başlap, şol gün uzynly gün gün ýagyş ýagdy. Garyň ýagyp başlamagy bilen, paýtagtda birnäçe günläp dowam eden maýyl howa öz ornuny sowuk howa berip başlady. Agşam sagat 20:00-a çenli howanyň temperaturasy 1 gradusa çenli düşdi. Garly howanyň 27-28-nji ýanwarda hem dowam etmegine garaşylýar. Howanyň temperaturasy bolsa gijelerine -4, -5 gradusa çenli sowap biler. Umuman, şu hepde Türkmenistanyň ähli ýerlerinde ýagynly howanyň bolmagyna garaşylýar. Hepdäniň ahyrynda ýagynly günler tamamlanyp, howa ýene-de 5 gradusa çenli maýlar.
Aşgabatda gar ýagdy
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Pakistanyň Ýokary sudy ozalky prezident Perwez Muşarrafyň, hökümete dönüklik etmek aýyplamalary boýunça, sişenbe güni suda gelmegine görkezme berdi.
Suduň duşenbe güni çykaran bu karary Muşarrafyň 2007-nji ýylda konstitusiýany ýatyrmak we ýokary derejeli sudýalary işden aýyrmak aýyplamalary bilen bagly. Şol wagt impiçment haýbatlary sebäpli, Muşarraf wezipesinden çekilmeli bolupdy.
Muşarraf bosgunlykda dört ýyl çemesi wagt geçirenden soň, geçen aý Pakistana dolanyp geldi. Ol geljek aý geçiriljek umumy saýlawlara gatnaşmaga taýýarlyk görýär.
Muşarraf 1999-njy ýyldaky hökümet agdarylyşygyndan soňra, Pakistana 10 ýyl çemesi wagt ýolbaşçylyk edipdi.


text:
Türkmenistanda Döwlet migrasiýa gullugunyň döredilmeginiň 13 ýyllygy bellenilýär we prezident Berdimuhamedowyň migrasiýa işgärlerine gutlagynda «gulluga dünýäniň ösen tejribeleriniň, iş ýöretmegiň täzeçil usullarynyň yzygiderli ornaşdyrylmagy... babatda döwletiň mundan beýläk-de alada etjekdigi" aýdylýar.
Türkmen telewedeniýesi prezident Berdimuhamedowyň bu sene mynasybetli ýurduň migrasiýa gullugynyň ýolbaşçylaryndan gutlag kabul edişini görkezip, «ýurtda amala aşyrylýan özgertmeleri üstünlikli durmuşa geçirmekde, halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmekde, döwrüň wajyp meseleleriniň oňyn çözgüdiniň tapylmagynda migrasiýa gullugynyň işgärlerine möhüm ornuň degişlidigini» belleýär.
Şol bir wagtda daşary ýurtlarda işleýän, okaýan ýa-da dürli sebäpler arkaly daşary ýurtlara göçüp giden müňlerçe türkmen raýatynyň yzlarynda galan maşgalalary bilen görüşmekde, ýurda baryp-gelmekde uly kynçylyk çekýändigi hakynda habarlar çykýar.
Mundanam başga, Türkmenistan bilen kanun esasynda hyzmatdaşlyk edýän ýurtlaryň wekilleri, iş adamlary we ýönekeý işçiler hem türkmen wizasyny almakda uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandyklaryny gürrüň berýärler.
«Şu wagt Türkmenistanda aýaly we çagalary garaşýan, özi bolsa Türkiýede Türkmenistana gitmek üçin wiza almaga synanyşýan 1500 sany türk bardyr, munuň üstesine olaryň maşgalalaryny hem goşup pikir edip görüň, bu san näçä baryp ýeter?» diýip, Azatlyk radiosynyň Türkmenistanda işleýän daşary ýurtlular baradaky söhbetdeşligine gatnaşan türk raýaty aýdýar.
Eýsem ilatyň uly bir bölegi ýurtda iş tapman, Türkiýe ýaly ýerlerde bikanun ýagdaýlarda işleýän pursady, daşary ýurtlardan Türkmenistana işlemäge baran adamlar nähili tejribeleri başdan geçirýärler?
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň bu günki sanynda Türkmenistanda işleýän ýa işläp gaýdan daşary ýurtlularyň tejribeleri hakda gürrüň edýäris we söhbetdeşlige goşulyp, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň Host welaýatynyň Baghi Sara etrabyndaky bir metjide edilen hüjümde azyndan 9 adam ýaralandy.
Host welaýatynyň polisiýa edarasynyň başlygy Sardar Mohammad Zazaý bu wakada näbelli ýaragly adamlaryň granat zynyp, hüjüm edendiklerini habar berdi.
Onuň aýtmagyna görä, granatlardan biri metjidiň içinde, beýleki biri bolsa metjidiň howlusynda partlapdyr.
Bu hüjümi kimleriň gurnandygy barada häzirlikçe anyk maglumat ýok. Bu wakadan bir gün öň, sişenbe güni ýurduň Nimroz we Gunduz welaýatlarynda amala aşyrylan hüjümlerde azyndan 41 adam ölüpdi. Olardan aglabasy parahat ýaşaýjylar.


text:
Özbegistan ýurtda pagta ýygymynyň gurnalyşyny öz gözleri bilen görmek isleýänlere öňki ýyllardaky bilen deňeşdirip bolmajak derejede mümkinçilikleri döredýärdi. Ýagny, häzirki günlerde pagta ýygymy möwsümindäki ýagdaýlara aýdyňlyk girizmek üçin, Daşkent daşary ýurtly synçylaryň Özbegistana gelmegine rugsat berdi.
Emma, muňa garamazdan, bu derňewleriň netijesinde daşary ýurtly synçylaryň Özbegistandaky ýagdaýlar barada doly maglumat alyp biljekdigi ýa-da bilmejekdigi barada aladalar bar.
Halkara zähmet guramasynyň gözegçi missiýasy, Özbegistanda çaga zähmetiniň öňüni almak maksady bilen, şu aýdan başlap noýabr aýyna çenli ýurtda pagta ýygymyna gözegçilik eder.
Synçylar Daşkende baranlarynda hökümet işgärleriniň pagta meýdanlaryna mejbury iberilýändigi, hatda çaga zähmetinden hem peýdalanylýandygy baradaky aýyplamalar boýunça derňewleri geçirer.
Ýöne Özbegistanyň pagta ýygymy möwsümindäki ýagdaýlary derňemek baradaky tagallalaryň öňüsyrasynda çaga zähmetine ünsi çekmäge synanyşýan aktiwistler derňewler döwründe özbek hökümet resmileriniň synçylaryň ýanyna goşulmak planyny tankyt etdiler.
Hakykaty gizlemek
Şeýle-de Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna gelen birnäçe hatda ýolbaşçylaryň pagta ýygymy baradaky hakykaty gizlemek üçin synçylar bilen duşuşjak pagtaçylara özüni nähli alyp barmalydygyny öňünden öwretmek üçin çäre görýändigi habar berilýär.
Özüni Özbegistanyň Jyak welaýatyndaky Dostluk etrabynda pagta ýygýan okuwçy diýip tanadan Şahruh “Okuwçylara halkara synçylaryň ençeme soraglar bilen geljekdigi aýdyldy” diýýär.
“Bize şol soraglara nähili jogap bermelidigimiz barada öwretdiler. Biz öz hökümetimize kömek etmek üçin pagtany doly meýletin ýygýarys diýip aýtmaly. Şeýle-de ýurdumyzyň ykdysadyýetini gowulandyrmaga kömek etmek üçin ýadawsyz işleýäris diýmeli” diýip, Şahruh öz hatynda mälim edýär.
“Pagta ýygmak barada hiç haçan eşitmändik”
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna gelen hatlaryň ýene birinde käbir okuwçylara “pagta ýygmak barada hiç haçan eşitmändigi” hakynda beýannama ýazmaklyk tabşyrylandygy aýdylýar.
Özüniň efirde adynyň agzalmagyny islemedik beýleki bir teswirçi bolsa özüniň kiçi jigisiniň häzirki wagtda Daşkendiň demirgazygyndaky pagta ýygmak kompaniýasyna gatnaşýandygyny aýdyp, şeýle ýazypdyr: “Meniň oglan jigim hemme okuwçylara ömründe hiç haçan pagta ýygmandyklary hakynda beýannama ýazmak tabşyryldy diýýär. Hatda olara beýannamada uly doganlarynyň hem hiç haçan pagta ýygmandyklary hakynda ýazmaklyk buýrulypdyr. Pagta ýygmaga diňe sowet döwründe käbir garyndaşlarymyz gatnaşdy diýip ýazyň diýlipdir”.
Aşakdaky wideoýazgyda Türkmenistanyň Lebap welaýatynda pagta ýygýan aýal-gyzlara tomaşa edip bilersiňiz.
Azatlyk Radiosyna şuňa meňzeşräk şikaýatlaryň ýene biri öz-özüni wideoýazga düşürip ugradan bir okuwçy oglandan gelip gowuşdy. Ol özüniň Andijan welaýatynyň Altyngul etrabyndandygyny we özüne-de mugallymlaryň pagtany doly meýletin ýygýan diýip aýtmagy tabşyrandygyny habar berýär.
Ol: “Biz ýurdumyzyň öňündäki borjumyzy ýerine ýetirýäris. Bu bizi ähli zerur bolan şertler we mümkinçilikler bilen üpjün edýän hökümetimize bildirýän minnetdarlygymyzyň alamaty” diýip gaýtalamaklyk tabşyryldy diýýär.
Şahsyýetini anyklamak başartmady
Bu hatlaryň ýa-da aýdylýan zatlaryň takyk özbek mobil telefon nomerlerinden gelendigine garamazdan, Azatlyk Radiosy bu meseläni garaşsyz barlap ýa-da şol hatlary ugradanlaryň şahsyýetini anyklap bilmedi.
Şu aýyň başynda Özbegistanyň pagta senagatyndaky mejbury zähmetiň bes edilmegi ugrunda iş alyp barýan halkara koalisiýa – pagta ýygymy möwsüminde derňewleriň geçirilmegine hökümet resmileriniň hem gatnaşmagy “özbek raýatlary bilen Halkara zähmet guramasynyň synçylarynyň arasyndaky dialoglara päsgel berer” diýipdi.
Ýöne bu zatlara gazaramazdan, “Pagta kompaniýasynyň” koordinatory Metýu Fişer-Deýli Özbegistanda ýygym döwründe derňewleri geçirmäge rugsat berilmegine oňyn garaýar.
Fişer “Adamlara hökümet tarapyndan näme aýtmalydyklary barada tabşyryk berlendigine garamazdan, Halkara zähmet guramasynyň inspektorlarynyň derňewlerinden soň hakyky ýagdaý Halkara zähmet guramasyna gelip gowşar” diýip belleýär.
Halkara zähmet guramasy öz Özbegistan missiýasy döwründe pagta öndürýän regionlaryň ählisini aýlanar ýaly sekiz barlag toparyny düzmegi niýetleýär. Guramanyň aýtmagyna görä, derňew özbek resmileriniň we ýurduň professional arkadaşlyklarynyň hyzmatdaşlyklary esasynda geçiriler.
Özbegistan dünýäniň iň köp pagta öndürýän altynjy ýurdudyr. Metbugat habarlaryna görä, Özbegistan her ýyl 3,35 million tonna pagta öndürmegi maksat edinýär.


text:
Pakistanyň paýtagtynyň golaýynda, anna güni dini dessur mahalyndaky çaknyşyklarda 8 adam öldürilensoň, komendant sagady saklanyp galýar.
Bu zorluk şaýylar Aşura baýramyny belläp, sünni seminariýasyna baryp, ol ýerden azyndan iki adamy süýräp çykaryp, köçede ölýänçä ýenjenlerinden soň başlandy.
Şaýylar sünnüleriň özlerini masgaralap gygyrandyklaryny aýdýarlar. Rawalpindide bolan zorlugy ýatyrjak bolup, ýene azyndan 34 adam ýaralandy, olaryň köpüsiniň polisiýa işgäridigi aýdylýar.
Dini okuw jaýynyň golaýyndaky dükanlaryň hem birnäçesine ot berildi.


text:
Internet – bütin dünýäde bolşy ýaly, soňky ýyllarda Türkmenistanda hem giňden peýdalanylyp başlanyldy. Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlarda ýurtda internediň hiliniň belli bir derejede pesdigi aýdylsa-da, ýaşlaryň internet arkaly sosial ulgamlardan işjeň peýdalanýandygy, hatda dürli-dürli saýtlary, şol sanda internet arkaly söwda edilýän internet dükanlaryny hem döredýändikleri bellenilýär.
Internetdäki bu türkmen dükanlarynyň käbirlerinde azyk harytlary satylýan bolsa, käbirlerinde geýim-gejim, elektron enjamlar, kosmetika serişdeleri ýaly harytlar satylýar.
Eýsem, şeýle saýtlaryň sanynyň köpelmegi Türkmenistanda ilatyň internet dükanlaryna bolan talabynyň artandygyny aňladýarmy? Siz türkmen internet dükanlaryndan söwda edip gördüňizmi? Şeýle-de, türkmen ýaşlary internet dükanlaryndan söwda etmek medeniýetine nähili garaýarlar? Onuň nähili oňaýly we oňaýsyz taraplary bar?
Täze Tolkun gepleşiginiň nobatdaky sanynda bu soraglara ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmenistanly ýaşlar Humaý we Azat hem-de Aşagabatdaky habarçymyz Myrat Gurban jogap berýär. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Lebap welaýatynda gazet-žurnallara abuna ýazylyşygyň başlanandygy habar berilýär. Şeýle-de, gazet-žurnallaryň aglabasynyň abuna töleginiň öňküsinden 2-3 manat çemesi gymmatlandygy aýdylýar.
Maglumata görä, esasanda mugallymlar, studentler takmynan 3-4 sany gazet-žurnala mejbury ýazylmaly bolýarlar. Käbir mugallymlar bolsa, gazet-žurnallaryň mazmunynda degerli maglumatyň ýokdygyny aýdýarlar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtyň Arçabil şaýolunyň ugrunda Mejlisler merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Bu ajaýyp bina tutýan çägi we gurluşyk jähetden çözgüdi boýunça beýlekilerden özboluşly tapawutlanýar.
Açylyş dabaralaryndan soň, milletiň Lideriniň gatnaşmagynda Mejlisler merkeziniň giň sahnasynda ýurdumyzyň we dünýäniň meşhur opera aýdymçylarynyň gatnaşmaklarynda uly konsert boldy.
Ýurdumyzyň nurana keşbine täze röwüş berýän bu Mejlisler merkeziniň ajaýyp binasy milli arhitektura-binagärlik sungatynyň asylly ýörelgelerini we dünýä tejribesiniň iň oňat nusgalaryny özünde jemleýär.
Mejlisler merkeziniň binasy gojaman Köpetdagyň beýiklikleri bilen bäsleşýär. Ini 179 metre uzaýan, beýikligi 51,5 metrden gowrak bu merkeziň depesinde gümmezleriň bäşisi ýerleşdirilipdir. Gümmezleriň ýurduň welaýatlarynyň sany bilen gabat gelmeginiň many-mazmunynda ýurduň bitewüliginiň hem-de halkyň agzybirliginiň alamatlary duýulýar. Baş gümmeziň beýikligi 10 metre barabar bolup, diametri 23 metrdir. Gümmeziň depe jygasynyň beýikligi 8 metre barabardyr. Beýleki gümmezleriň diametri we beýiklik ölçegleri baş gümmeziňkiden kiçidir. Töweregi abadanlaşdyrylan binanyň ýanynda awtomobilleriň 120-siniň hem-de Prezident kortežiniň awtoulaglaryny ýerleşdirer ýaly ýörite duralga gurlupdyr.
Köp ugurly, hususan-da, teatr we konsert zalyndan ybarat 3 müň orunlyk tomaşaça niýetlenen uly zal tehniki enjamlar arkaly sesi güýçlendirmäge we peseltmäge mümkinçilik berýär. Simfoniki konsert gurnalanda sahnada orkestr çaňňalagy gurnalýar. Bu bolsa görnüşli çykyşlar üçin zalyň ses aýratynlyklaryny iň amatly ýagdaýlara geçirmäge, ýagny ajaýyp akustikany döretmäge ýardam berýär.
Zal, esasan, parterden we balkondan ybaratdyr. Parterde 1500 tomaşaçy ýerleşip bilýär. Balkonlaryň 2-sinde bolsa ýenede şonça tomaşaçy ýerleşip bilýär. Zalyň giňligi 38 metr bolup, beýikligi bolsa 20 metrdir. Parteriň we zallaryň biri-biri bilen berk sazlaşykda gurulmagy simfoniki konsertlerde hem-de sesi güýçlendirilen operalarda, oýunlarda oňat akustikany almaga mümkinçilik berýär.
Zal bir gatdan ybarat bolup, balkonlaryň 2-sini özünde jemleýär. Sahnanyň gapdalynda orkestr çukur ýerleşýär. Binada artistler, sazandalar, tansçylar geýimlerini çalşyrar ýaly otaglar döredilipdir. Artistleriň geýinýän otaglarynyň sany 26-a ýetirilipdir. Otaglar üç topara bölünipdir, ýagny 10 sany aýratyn otag, 15 sany VIP otag hem-de drižýor üçin bir otag döredilipdir. Artistleriň ýüz keşbini grimlemek we üst-başlaryny sahnada goýulýan medeni çäräniň talaplarynda düzetmek üçin grim çalmaga niýetlenilen stollaryň 400-si goýlupdyr. Şular bilen birlikde artistleriň ygtyýarynda dynç almak we pikir alyşmak üçin niýetlenen zal hem döredilipdir.
Artistler üçin, olar sahna çykmazdan ozal taýynlanýan zallaryndan 2-si döredilipdir. Olaryň birinde tansçylaryň 200-si üçin konfigurasiýasy boýunça tapawutlanýan zal bilen birlikde, orkestriň sazandalarynyň 49-sy ýerleşip bilýän ýene bir zal döredilipdir. Zallarda akustika ulgamyny sazlaýan gural hem oturdylypdyr.
Dabaralara we mejlislere gatnaşýanlaryň hem-de myhmanlaryň rahatlygy üçin birinji gatda iki sany jemi 480 orunlyk kafeteriý zolagy döredilipdir. Ikinji gatda iki sany jemi 460 orunlyk kafeteriý zolagy hem göz öňünde tutulypdyr.
Mejlisler merkeziniň gurluşy barada aýdylanda, gural otaglaryndan ikisi döredilipdir. Olaryň birinden sahna görünmeýän bolsa-da, göni ýaýlymda gaýtadan ýazyp almaga mümkinçilik döredilipdir. Sinhron terjime ulgamynda goýberilýän 6 sany ýaýlym zalyň tutuş meýdanyny öz içine alýar we bir wagtda 4000 adama hyzmat edip bilýär. Signallaryň köpçülikleýin habar beriş zalynda we mobil telewideniýesiniň gural otagyna ýaýylmagyna mümkinçilik bar.
Jemläp aýdylanda, Mejlisler merkezi wekilçilikli maslahatlary, halkara forumlaryny, festiwallary häzirki zaman teatr we sahna sungatynyň talaplarynda ýokary derejede guramaga örän amatlylygy bilen tapawutlanýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonuň prezident Obamanyň Yslam älemi bilen gatnaşyklaryna täze badalga berjekdigi barada beren wadasynda tapyljakdygyny aýtdy.
Ol Marokkada geçirilýän Ösüş forumynda eden çykyşynda, Amerikanyň hödürlejek bu proýektiniň ykdysadyýeti, kiçi göwrümli biznesi we bilim pudagyny ösdürmegi maksat edinjekdigini aýtdy.
Klintonuň sözlän bu sözleri mundan ozal Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň iýun aýynda Kairda eden çykyşyny ýaňsytdy. Şonda Obama ABŞ bilen Ýslam äleminiň aragatnaşygyny ösdürmek boýunça alada ediljekdigini aýdypdy.


text:
Jeňçiler şenbe güni Yragyň goşun dikuçarany urup ýykdylar.
Hökümet güýçleri bilen sünni yslamçylarynyň arasyndaky söweşde Anbar welaýaty gysga wagt jeňçileriň eline geçdi. Bu söweşde anna gününden bäri azyndan 25 adam öldürildi.
Häkimiýetler Karma şäheriniň üstünde urlan dikuçaryň dört ekipaž agzasynyň ählisiniň ölendigini aýdýarlar.
Anna güni agşam onlarça jeňçi al-Sainia şäherine «SUV» awtoulaglaryny sürüp gelip, ýerli polisiýa edarasyny bombalady. Birnäçe sagada çeken söweşden soň, jeňçiler şenbe güni irden çykyp gidýänçäler, şäherde Yragyň Yslam döwleti diýilýäniň gara baýdagyny galdyrdylar.
Şenbe güni Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadi şäherinde hem agyr söweşleriň bolandygy aýdyldy.


text:
ABŞ-nyň iş orunlary barada ýaýradan hasabatyndan soň Ýaponiýanyň aksiýalarynyň bahasy pese gaçdy.
ABŞ-nyň Zähmet statistikasy boýunça býurosynyň anna güni ýaýradan hasabatyndan soňra, duşenbe güni Aziýanyň beýleki bazarlary hem pese gaçdy. Bu hasabata görä, iýun aýynda amerikan edaralarynyň hödürlän iş orunlary garaşylan 80 müň iş orunlaryndan az çykypdyr.
Anna güni ýewro pul birligi hem amerikan dollary bilen deňeşdirilende iki ýylky derejä pese düşdi we duşenbe güni basyş astynda bolmagynda galdy.
Şol bir wagtyň özünde, Hytaý dünýäniň ikinji ösen ykdysadyýetli ýurdunda inflýasiýanyň iýun aýynda 2.2 procent peselendigini duşenbe güni yglan etdi. Bu ýagdaý ykdysadyýete goldaw bermek üçin hökümetiň goýum prosentini peseltmegi bilen gazanyldy.


text:
Türkmen döwlet sirkinde 2010-njy ýylyň 1-ňji dekabrynda mekdep studiýa açylyp, oňa geljegi uly ýaşlaryň 14-si kabul edildi, olar ýene 10 aýdan okuwy tamamlap, sertifikat alarlar. Bu barasynda “Neýtralnyý Turkmenistan” gazeti ýazýar.
Türkmen döwlet sirki 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministriliginiň garamagynda döredilipdi. Sirkiň köne iki gatly binasynyň durky täzelendi, oňa 1,700 tomaşaçy ýerleşýär.
“Ilkinji tomaşa 2010-njy ýylyň 23-nji aprelinde bolup, ol türkmen sirkiniň ikinji gezek dünýä inmegini aňladypdy” diýip, gazet belleýär.


text:
Ukrainanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow geçen hepdede ýurdy sarsdyran syýasy öwrülişikden soň “separatizm alamatlarynyň” we Ukrainanyň territorial bütewiligine abanýan howplaryň alada döredýändigini aýtdy.
Turçynowyň sişenbe günki bu çykyşy Krym ýarym adasynda bolan protestleriň yzýany edildi. Regionyň esasan Orsýete tarapdar ýerli ilaty Ukrainanyň täze ýolbaşçylaryna garşy çykyş etdiler.
Orsýet hem ukrain oppozisiýasyny goldaýan günbatar döwletleri Ukrainanyň Günbatary goldaýan we ors dilinde gepleýän regionlarynyň arasyndaky gapma-garşylyklara degişli durnuksyzlygyň güýçlenmegi barada duýdurdylar.
Şol bir wagtyň özünde-de Ýanukowiçiň kömekçisiniň oka tutulyp ýaralanandygy barada habar berildi. Andriý Kluýew ýekşenbe gününe çenli Ýanukowiçiň administrasiýasynyň ýolbaşçysy bolupdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň öňki giýewsi, merhum Rahat Alyýewiň adam öldürmekde aýyplanan iki ýoldaşy aklanyldy.
Gazagystanyň ozalky aňtaw başlygy Alnur Musaýew we prezidentiň öňki janpenasy Wadim Koşliak 11-nji iýulda Wena sudy tarapyndan azat edildi.
Prokurorlar Alyýew, Koşliak we Musaýew adam alyp gaçmak, gynamak we 2007-nji ýylda Almatydaky «Nurbankyň» iki menežerini öldürmek bilen ilteşikli diýdiler.
Esasy güman edilýän Alyýew fewral aýynda Wenadaky türmede asylan ýagdaýda tapyldy.
Gazagystany 2007-nji ýylda terk eden Alyýew Awstriýadaky gazak ilçisi wezipesinden boşadyldy we, guramaçylykly jenaýatda, döwlet agdarylyşygy synanyşygynda aýyplanyp, gaýybana 40 ýyl tussaglyga höküm edildi.
Ol özüne garşy bildirilen aýyplamalaryň syýasy sebäplidigini aýtdy.


text:
Pakistanyň port şäheri Karaçide iki otlynyň birek-biregi bilen çaknyşmagy netijesinde azyndan 19 adam heläk boldy, başga-da 50-ä golaýy ýaralandy.
Resmileriň berýän maglumatyna görä, 3-nji noýabrda Multandan ugran Zakaria Ekspress otlysy Lahordan gaýdan Fareed Ekspres otlysy bilen çaknyşypdyr. Döwlet mediasy heläkçiligiň bolan ýerinde halas ediş işleriniň alnyp barylýandygyny habar berdi.
Mundan öň, sentýabrda Pakistanyň Punjab welaýatynda iki otlynyň çaknyşmagy netijesinde azyndan dört adam ölüpdi, 90-dan gowragy hem ýaralanypdy.
Pakistanyň kolonýa bolan döwri gurlan demir ýol liniýalary – ýeterlik derejede maliýe serişdeleriniň goýberilmeýändigi we abatlaýyş işleriniň wagtynda geçirilmeýändigi sebäpli – gözgyny ýagdaýda bolmagyna galýar.


text:
23-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz ýurdunyň wekilçilikli toparyna ýolbaşçylyk edip, bu ýerde geçirilýän türkmen-italýan işewürlik maslahatyna gatnaşmak üçin Türkmenistana gelen Italiýa Respublikasynyň oba hojalyk ministri jenap Maurisio Martini kabul etdi.
Duşuşygyň barşynda milli Liderimiz we myhman ähli ulgamlarda, şol sanda iki ýurduň milli ykdysadyýetiniň möhüm pudagy hasaplanylýan oba hojalygynda hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin ähli mümkinçilikleriň bardygyny kanagatlanma bilen nygtadylar.
Bellenilişi ýaly, Türkmenistanyň Italiýanyň Milan şäherinde geçiriljek “EKSPO -2015” Bütindünýä sergisine gatnaşmagy ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny üpjün etmekde gazanan netijelerini hem-de üstünliklerini açyp görkezmäge mümkinçilik berer. Şeýle hem serginiň barşynda azyk önümleriniň önümçiligi hem-de onuň eksporty bilen baglanyşykly meseleleriň giň toplumy ara alnyp maslahatlaşylar.
Aşgabatda türkmen-italýan işewürlik forumynyň geçirilmegi, oňa döwlet we hususy düzümleriň, şol sanda ykdysadyýetiň dürli pudaklary boýunça ýöriteleşdirilen iri italýan kompaniýalarynyň onlarçasynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagy däp bolan hyzmatdaşlygy köpugurly esasda ösdürmäge bolan ikitaraplaýyn gyzyklanmalaryň aýdyň subutnamasydyr.
Myhmanyň belleýşi ýaly, sazlaşykly ösüş ýoluna düşen we ägirt uly serişde gorlaryna, ykdysady mümkinçiliklere eýe bolan Türkmenistan Italiýanyň işewürler topary üçin uly gyzyklanma eýe bolup durýar. Ýurdumyzda döredilen amatly maýa goýum ýagdaýy we ägirt uly taslamalaryň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşmak üçin giň mümkinçilikleri üpjün edýän ygtybarly kanunçylyk binýady Italiýanyň işewürleri we daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin has-da özüne çekijidir. Işewürlik maslahatynyň maksatnamasynda Italiýanyň işewürleri bilen Türkmenistanyň birnäçe ministrlikleriniň, pudaklaýyn edaralarynyň wekilleri bilen duşuşyklary göz öňünde tutuldy. Onuň çäklerinde taraplar hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlaryny, iň esasy bolsa özara peýdaly gatnaşyklaryň görnüşlerini ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
Eýran delegasiýasynyň şu hepde Aşgabada baryp, iki ýurduň arasynda çekilmegi planlaşdyrylan täze dermirýoluň çekilmegi hakynda maslahat ederler diýip, pars habar agentligi, Eýranyň Aşgabatdaky ilçisi Muhammet Reza Forganyýe salgylanyp, 11-nji oktýabrda maglumat çap etdi.
Türkmenistanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem BMG-däki çykyşynda hem-de geçiren soňky metbugat konferensiýasynda sebitde ýerleşýän döwletleriň arasyndaky ykdysady we söwda gatnaşyklaryna hem-de howpsuzlyk meselelerine degip geçipdi.
«Uzen-Bereket-Etrek-Gürgen»
1-nji oktýabrda geçiren ilkinji metbugat konferensiýasynda Berdimuhamedow Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda çekiljek demirýola dünýä möçberinde gyzyklanma bildirilýändigini nygtapdy.
Bu proýekt Türkmenistana näderejeli peýdaly bolup biler?
Uzynlygy 900 km bolan «Uzen-Bereket-Etrek-Gürgen» demirýolunyň 700 km Türkmenistandan, 210 km Gazagaystandan we 90 km-de Eýrandan geçer. Türkmenistan bu işiň başlanmagyna taýýarlyk görlendigini geçen ýylyň aýagynda habar beripdi. Bu geçirijä «Demirgazyk-Günorta koridory» diýlip, at berildi.
Prezident Berdimuhamedow täze demirýoluň Ýewropanyň we Aziýanyň transport şahalarynyň birikmegi bilen gyzyklanýan ähli döwletler üçin pars aýlagyna çykýan gysga ýol bolajagyny nygtapdyr. Bu ýoldan ýylda 10 million tonna ýük daşap boljakdygy çak edilýär.
Proýektiň umumu bahasynyň 650 million dolar boljagy göz öňünde tutuldy. Soňky ylalaşyga Aşgabatda gol çekilen ýagdaýynda demirýoluň gurluşygynyň tizara başlanyp bilinjekdigi we Eýranyň prezidentiniň Aşgabada sapary mahalynda onuň açylyş dabarasyna gatnaşyp biljekdigi hakda Eýranyň Türkmenistandaky ilçisi Forgany mälim etdi. Ol bu saparyň takyk haçan boljagyny aýtmady, ýone onuň dekabr aýynda bolmagynyň ähtimaldygyny aýtdy.
Türkmenistanyň daşary syýasaty
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistan daşary syýasatynda, ýlaýta-da daşary söwda gatnaşygynda goňşulary bilen gatnaşyklary ösdürmäge köp üns berýär. Şol wagtky Eýranyň we Türkmenistanyň prezidentleri Rafsanjanynyň we Nyýazowyň gatnaşmagynda Tejen-Maşat demirýolunyň açylyş dabarasy bolupdy. Häzir bolsa Demirgazyk-Günorta demirýolunyň gurulmagy ugrunda hereket edilýär.
Düýbi Ankaradaky Strategik Barlag Merkeziniň eksperti, özi birnäçe ýyllap Türkmenistanda işlän Dr. Mehmet Seýfetdin Türkmenistanyň bular ýaly proýektlere gyzyklanmasynyň sebäbini bu ýurduň daşary syýasatda dürli ugurlar boýunça hereket edýänligi bilen düşündirýär.
«90-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda Eýran öz Orta Aziýa boýunça syýasatynda demirýol we gury ýol gatnaşyklaryny ösdürimäge has üns berdi. Türkmenistan öz daşary sýyasatynda Orsýet boýunça sebitiň beýleki döwletleri bilen bilelikde deňagramly syýasaty alyp barmaga synanyşýar» diýip, türkiýeli ekspert M. Seýfetdin aýdýar.
Täze demirýol geçelgesiniň ähmiýetini diňe Eýran bilen çäklendirmek dogry bolmaz, Türkmenistanyň daşary sýyasatynyň aktiwleşýändigine-de üns bermeli diýip, Seýfetdin sözüne goşdy.
Türkmenistan we Eýran energiýa hyzmatdaşlygynyň ýany bilen özara hem-de sebitara proýektlere-de goşulyp, ykdysadyýetlerini ösdürmäge synanyşýar. Täze demirýoluň 700 km-niň Türkmenistandan geçmeginiň tranzit-girdeji taýdan-da bu döwlete bähbitli boljagy aýdylýar.
Orta Aziýa we Kawkaz boýunça eýranly bilermen Dr. Humen Peýmany täze guruljak demirýoluň ähmiýetine degip geçdi. Onuň pikiriçe, bu demirýol Türkmenistanyň we Gazagystanyň ykdysadyýetleriniň ösmegine-de, olaryň Orsýetiň täsirinden gutulmaklary üçin bu döwletleriň harytlarynyň exportyna we importyna-da kömek edip biler diýdi.
Ýüze çykýan kynçylyklar
Türkmenistan Awazada milli syýahat merkezini döretmegi we ýurda köp sanly turistleriň gelmegini gazanmagy-da maksat edinýär. Yöne bilermenleriň pikiriçe höküm sürýän býurokratik kynçylyklar, şol sanda Türkmenistana barmak üçin giriş wiza bilen bagly problema çözülmese, bu ugurda üstünlik gazanyp bolmaz.
Türkmenistan-Eýran transport gatnawynda käte dürli problemalar-da ýüze çykman duranok. Mysal üçin, geçen ýyl eýranly ýük maşynlaryny sürüjileriň Türkmenistanyň gümrükçileri tarapyndan urlup-ýenjilendigi hakynda Eýranyň Aşgabatdaky ilçihanasy Türkmenistana öz nägileligini bildiripdi. Türkmenistanyň Tährandaky ilçisi bolsa, bu ýurduň daşary işler ministrligine çagyrylypdy.


text:
MH17 uçaryň heläkçiliginde pida bolanlaryň garyndaşlary ýolagçy uçaryň gündogar Ukrainada separatistleriň gözegçiligindäki territoriýadan “Buk” sistemasyndan oka tutulandygyny halkara jenaýat derňewiniň anyklandygyny habar berdiler.
28-nji sentýabrda Birleşdirilen derňew toparynyň (JIT) resmileri bilen geçirilen şahsy duşuşygynyň yzýany Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Robbie Oehlers we Piet Ploeg “Buk” raketaly sistemanyň Ukraina Orsýetiň territoriýasyndan alnyp barylandygynyň, MH17 uçarynyň oka tutulmagyndan gysga wagtdan soň yzyna Orsýete äkidilendiginiň anyklanandygyny aýtdylar.
Oehlers uçar heläkçiliginde doganoglanyny, Ploeg doganyny ýitirdiler.
Malaýziýanyň howa ýollarynyň uçary 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda Amsterdamdan Kuala Lumpura barýarka gündogar Ukrainada oka utulyp, heläkçilige uçrady. Uçaryň 298 ýolagçysynyň we ekipaž agzalarynyň ählisi wepat boldy.
Orsýet separatistleri şeýle ýaraglar bilen üpjün edýändigini ret edýär we MH17 uçarynyň Ukrainanyň güýçleri tarapyndan urlup ýere gaçyrylandygyny aýdýar.


text:
Orsýet Ukraina bilen aradaky gaz dawasynyň, tä pula mätäç Kiýewiň Moskwadan gyşda satyn aljak gazynyň bahasyny öňünden tölejekdigine Ýewropa Bileleşigi kepil geçýänçä, çözüp bolmajakdygyny tekrarlaýar.
29-njy oktýabrda Brýusselde başlanan we gijä çenli uzaga çeken üç taraplaýyn gepleşikleriň yz ýany Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak Orsýetden Ukraina noýabr we dekabr aýlarynda akdyryljak gazyň bahasy we möçberi, şeýle-de Kiýewiň Moskwa milliardlarça dollara barabar ozalky bergisini azaltmak üçin “esasy şertler” boýunça taraplaryň özara ylalaşyga gelendigini aýtdy.
Ylalaşylan şertler
Emma Nowak, Ukraina gaz akdyrmagyny iýul aýynda bes eden Orsýetiň, Kiýew indi aljak gazy üçin öňünden töleýänçä, Ukrainanyň gaz üpjünçiliginiň dikeldilmejegini aýtdy.
“Pul bolmasa, gaz hem bolmaz” diýip, Nowak nygtady.
Nowak taraplaryň öz gepleşiklerini 30-njy oktýabrda agşam ýene dowam etdirmek barada ylalaşandygyny habar berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de ”Gazpromuň” ýolbaşçysy Alekseý Miller gepleşikleriň diňe ÝB-niň we Ukrainanyň töleglere kepil geçýän protokola gol çeken halatynda geçiriljekdigini aýtdy.
Meseläniň syýasy tarapy
Moskwanyň we Kiýewiň arasynda gazyň üstündäki soňky dawa geosyýasy öwrülişik bilen bagly boldy. Ukrainanyň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň ÝB bilen syýasy we ykdysady ylalaşyklara gol çekmekden boýun gaçyryp, Orsýete tarap öwrülmegi onuň wezipesinden çekilmegine sebäp bolupdy.
Ukrainadaky syýasy protestleriň netijesinde şu ýylyň fewral aýynda Ýanukowiçiň wezipesinden çetleşdirilmegini Orsýet döwlet agdarylyşygy diýip atlandyrdy. Ukrainanyň Günbataryň tarapdary bolan hökümeti Orsýetiň mart aýynda Krym ýarymadasyny Ukrainadan bölüp, öz düzümine goşmagyny we gündogar Ukrainada orsýetçi separatistlere goldaw bermegini tankyt etdi.
Geçen ýylda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ýanukowiçiň Günbatardan ýüz öwürmegini gazanmak üçin oňa Ukraina satýan gazynyň bahasyny peseltmegi wada beripdi, emma Ýanukowiç wezipesinden çekilensoň, Orsýet Kiýew üçin gazyň nyrhyny hasam ýokarlandyrdy.
Orsýet Ukrainanyň özüne 5.1 milliard dollar möçberinde bergisiniň bardygyny aýtdy.


text:
Gazagystanyň sudy Özbegistanyň raýatlarynyň Orsýete bikanun migrasiýa edilmegini gurnamakda güman edilýän üç adamyň tussag edilmegini karar etdi.
Gazagystanyň günbataryndaky Oral regional sudunyň 7-nji aprelde aýtmagyna görä, regionyň ýaşaýjylary bolan üç adamyň günäsi tassyklanan ýagdaýynda, olar ýedi ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilnerler.
Derňewçiler olary özbek raýatlaryny regionyň paýtagty Orala eltip, Orsýet bilen serhetden geçirmekde aýypladylar. Özbegistandan, Täjigistandan, Gyrgyzystandan onlarça müň migrant her ýyl möwsümleýin işiň gözleginde Orsýete gidýär.
Soňky aýlarda Orsýet daşary ýurtly zähmet migrantlaryna degişli kanunlary we düzgünleri pugtalandyrdy.


text:
Hepdäniň duşenbe güni Birleşen Ştatlar “Bagram” türmesini owgan resmilerine dabaraly ýagdaýda tabşyrdy. Owganystanyň harby polisiýasynyň ýolbaşçysy Safiullah Safi öz edarasynyň garamagyna “3,182 tussagyň geçirlenligini” aýtdy.
Birleşen Ştatlar we Owganystan mart aýynda ylalaşyga gol çekip. Kabulyň demirgazygyndaky türmä gözegçiligi owgan häkimiýetlerine tabşyrmak boýunça alty aýlyk prosessi başlapdylar. Birleşen Ştatlar bu türmede saklanýanlaryň gynalyp öldürilmegi bilen bagly günälemeler bilen ýüzbe-ýüz bolupdy. Häzirki wagtda “Bagram” tümesinde, ylalaşyga gol çekilensoň iberilen 600-e golaý bendiniň, şol sanda 50 sany daşary ýurtlynyň kimiň gözegçiliginde bolmalydygyna degişli mesele kesgitsiz galýar.


text:
Şu gün Sowet Soýuzynyň dargamagyna 20 ýyl doldy. 1991-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Orsýetiň, Ukrainanyň we Belarusyň liderleri Boris Ýelsin, Leonid Krawçuk we Stanislaw Şuşkewiç Belarusyň Belowež tokaýlygynda duşuşdylar we Sowet Sosialistik Soýuz Respublikalarynyň halkara hukugynyň subýekti we geosyýasy hakykat hökmünde güýjüni ýitirýändigini yglan etdiler.
Duşuşyga gatnaşan liderler ozalky soýuzyň ýerine Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyny - meýletin bileleşigi döredip, “Belowež” Şertnamasyna gol çekdiler, şeýle hem Sowuk urşuň tamamlandygyny bellediler.
1990-njy ýylyň mart aýyndan başlap, 1991-nji ýylyň ahyryna çenli 15 sowet respublikasynyň ählisi öz garaşsyzlygyny yglan etdi.
Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen Kommunistik partiýasy tarapyndan dolandyrylan döwletde syýasy we ykdysady liberallaşma gönükdirilen hereketler başlandy.
2005-nji ýylda şol döwrüň ors prezidenti Wladimir Putin Sowet Soýuzynyň dargamagyny 20-nji asyryň “iň uly geosyýasy betbagtçylygy” diýip atlandyrdy.


text:
2-nji dekabrda Türkmenabadyň orta mekdeplerinde uly klaslaryň okuwçylary bilen howpsuzlyk işgärleri we welaýat müftüliginiň wekilleri ýygnak geçirdiler. Şol ýygnaklarda esasanam tertip-düzgün hakda gürrüň edilipdir, ýygnaklaryň 2-2,5 sagat dowam edendigi aýdylýar.
Özüni Nepes diýip tanadan Türkmenabadyň 6-njy mekdebiniň 11-nji klasynyň okuwçysy hem şol ýygnaga gatnaşanlardan biri. Ol Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda howpsuzlyk işgärleriniň ýaşlaryň arasynda jenaýatçylygyň artandygyna ünsi çekendigini aýdandygyny gürrüň berdi.
“Soňky üç-dört ýylyň içinde ýaşlaryň gatnaşmagynda jenaýatçylykly wakalaryň sany artdy, häzirki jenaýatlaryň 70% töweregi ýetginjekler tarapyndan edilýär” diýip howpsuzlyk güýçleriniň işgärleriniň aýdandygyny Nepes gürrüň berdi.
Ýygnaklaryň geçirilen ýeri
Bu ýygnaklar Türkmenabatda ýerleşýän mekdepleriň käbirlerinde geçirlipdir, we şol ýygnaklara töwerekde ýerleşýän beýleki mekdepleriň ýokary klas okuwçylary hem çagyrlypdyrlar we gatnaşdyrylypdyrlar.
Nepesiň aýtmagyna görä, şol ýygnaklarda resmiler tarapyndan getirilen mysallaryň içinde ýaşlaryň arasynda özara uruşlar, ogurlyklar we bikanun jynsy gatnaşyklar ýaly jenaýatlar we tertip bozulmalar barada durlup geçilipdir.
“Howpsuzlyk güýçleri aýratynam häzirki wagtda her bir okuwçy üçin ilkinji nobatda ene-atalaryň, galyberse-de, mekdep mugallymlarynyň jogapkärçilik çekýändigini aýtdy” diýip, şeýle ýygnaklaryň birine gatnaşan beýleki bir okuwçy Aşyr gürrüň berýär.
Daşary ýurtlara giden talyplar
39 njy mekdebiň özüni Aşyr diýip tanadan 11-nji klas okuwçysy, bu ýygnakda daşary ýurtlarda okaýan ýaşlaryň mysalynda ençeme oňaýsyz ýagdaýlara hem ünsüň çekilendigini, okuwçylara ýokary okuwlaryny ýurduň içinde dowam etdirmegiň maslahat berlendigini aýtdy.
Howpsuzlyk edaralarynyň wekilleri tarapyndan getirilen mysallarda aýratynam daşary ýurtlara giden ýaşlaryň käbirleriniň her hili jenaýatlara baş goşýandygyny we her görnüşdäki jenaýatçylaryň pidasy bolýandygy barada hem gürrüň edilipdir.
Aşyr aýratynam howpsuzlyk işgärleriniň getiren mysallarynda daşary ýurtlara giden talyplaryň käbirleriniň ölüm-ýitimli wakalaryň, jynsy zorluklaryň we adam ogurlamalaryň pidasy bolýandyklaryny aýdandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Okuwçy gyzlar
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan okuwçylaryň aýtmagyna görä, howpsuzluk güýçleri bilen talyplaryň arasynda geçirilen ýygnaklarda esasanam okuwçy gyzlar barada gürrüň edilip, olardan daşary ýurda okamaga gidenleriň käbirleriniň ýaman ýola baş goşandygyna hem üns çekilipdir.
“Hususan-da, ýaş gyzlaryň aldawa düşýändigini, bikanun jynsy gatnaşyklara girip, kyn ýagdaýa düşýändiklerini aýtdylar we şeýle ýagdaýlardan ýaş gyzlaryň ägä bolmalydygyny duýdurdylar” diýip Aşyr ýygnakda aýdylanlara esaslanyp, bu hakda Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýurduň içindäki ýaşlar
Ýygnakda diňe daşary ýurtlara okamaga gidýän okuwçylaryň ýagdaýy hakda aýtmak bilen çäklenilmän, eýse ýurduň öz içindäki ýaşlaryň ýagdaýyna hem üns berlipdir.
“Polisiýa edarasynda tertip-düzgün bilen baglanyşykly ýagdaý boýunça hasaba alnan ýaş gyzlaryň aglabasy ene-atasy daşary ýurtlarda işläp ýören maşgalalardan ybarat, çagalaryň ene-atalaryndan üzňe galmagy bilen baglanyşykly döreýän problemalar ula ýazyp barýar” diýip, howpsuzlyk güýçleriniň wekiliniň aýdandygyny Türkmenabadyň 39-nji orta mekdebiniň okuwçysy Aşyr gürrüň berdi.
Bu ýygnaklaryň geçirilmegine takyk nämäniň sebäp bolandygy barada anyk maglumat ýok, emma adynyň agzalmazlygyny soran bir polisiýa işgäri bu çäreleriň ündewden, nesihatdan ybaratdygyny aýtdy. Howpsuzlyk işgärleriniň mekdep ýaşlary bilen ýygnaklary soňky wagtlarda ýygy-ýygydan geçirilýär.


text:
“WikiLeaks” dünýä ýüzündäki infrastruktura degişli gizlin sanawy çap etdi. Bu obýektleri Waşington ABŞ-nyň milli howpsuzlygy üçin örän möhüm hasaplaýar.
Tankytçylar “WikiLeaks”-iň bu sanawy çap etmek bilen, çäkden çykandygyny belleýärler we bu sanawyň terrorçylyk hüjümleri üçin esasy nyşanalaryň sanawyna öwrülip biljekdigini aýdýarlar.
Bu sanaw terrorçylaryň eline düşen ýagdaýynda ABŞ-nyň milli howpsuzlygyna güýçli wehim salyp biljek dünýädäki infrastrukturalaryň esasy ýerlerini öz içine alýar.
Bu obýektler Kanadadan Beýik Britaniýa çenli giňişliklerde, Kawkazda, Ýakyn Gündogarda, Afrikada we Hytaýda ýerleşýär.
Sanaw şeýle-de Orsýeti Ukraina, Belorus we Merkezi Ýewropa döwletleri bilen birleşdirýän dünýäde iň uzyn “Družba” nebit gaz geçirijisini hem öz içine alýar.
Orsýetiň nebit eksportynyň iki terminaly hem ABŞ-nyň strategik milli bähbitleriniň sanawyna girýär. Bu terminallaryň biri Orsýetiň Gara deňizdäki Noworossiýsk portunda, beýlekisi Fin aýlagyndaky Primorsk portunda ýerleşýär.
2009-njy ýylyň fewral aýyna degişli bu diplomatik hat “WikiLeaks”-iň internetde çap eden iň gawaly dokumentleriniň biri.
Bu dokument “WikiLeaks”-i esaslandyryjy 39 ýaşly Julian Assanjyň daşynda turan syýasy dawa-jenjeli hasam güýçlendirdi.
Assanjyň hereketleri derňelýär
“WikiLeaks” ABŞ-da jenaýat derňewlerine sebäp boldy. Derňewleriň maksady ýaýradylan 250 müňden gowrak gizlin diplomatik hatlaryň “WikiLeaks”-iň eline düşen ýollaryny anyklamakdan we munuň kanunlara näderejede gabat gelýändigini kesgitlemekden ybarat.
Diplomatik hatlar nebit we gaz geçirijilerini, kommunikasion merkezleri, deňiz terminallaryny, derman we himiýa zawod-fabriklerini hem şahtalary öz içine alýar.
Tankytçylar çap edilen maglumatlaryň terrorçylyk üçin obýektler bolup durýandygyny belleýärler we “WikiLeaks”-iň bu hereketiniň terrorçylygy goldamak boýunça jenaýatçylyga degişli bolmagynyň mümkindigi baradaky garaýyşlary hem döredýär.
Tankytçylaryň biri, Britaniýanyň öňki goranmak we daşary işler ministri Malkolm Rifkind “ýaýradylan soňky maglumatlar terrorçylary gyzyklandyrýan informasiýalary köpçüligiň dykgatyna ýetiren ‘WikiLeaks’-iň jenaýatçylyga ýakyn jogapkärçiliksizliginiň täze subutnamasy boldy” diýip belledi.
Awstraliýa gorag berermi?
6-njy dekabrda Awstraliýanyň Baş Federal prokurory Robert Makklellandyň aýtmagyna görä, Julian Assanj Awstraliýanyň raýaty hökmünde ýurduň daşary ýurtlardaky wekilhanalarynyň ýardamyndan peýdalanyp biler.
“Ýüzbe-ýüz bolup biljek islendik jenaýat aýyplamalarynyň hakykata gabat gelip-gelmeýändigi boýunça kanuna görä derňelmegini talap etmäge onuň hak-hukuklary bar” diýip, Awstraliýanyň Baş Federal prokurory belledi.
Emma, şol bir wagtda-da, Robert Makklelland Awstraliýanyň Birleşen Ştatlar, Britaniýa we beýleki ýaranlary bilen hyzmatdaşlyk edip, Assanjyň hereketleriniň jenaýatçylykly taraplarynyň derňewlerine gatnaşjakdygyny hem mälim etdi.
“Assanjyň Awstraliýanyň raýaty hökmünde ýurduna barmak hukugy bar. Bu dogry. Emma ol, şeýle-de, Awstraliýanyň gol çeken ylalaşyklaryna laýyklykda borçlarynyň hem bardygyny bilýär. Biz şol ylalaşyklara gol çekmek bilen, jenaýat kanunlarynyň ulanylmagyna degişli derňewleri geçirýän ýurtlara ýardam berjegimize hem kepil geçdik”, diýip R.Makkleland belledi.
Diplomatik maglumatlarda ABŞ-nyň beýleki ýurtlardaky resmi edaralaryndan infrastrukturanyň we esasy resurslaryň sanawyny täzelemek soralýar we olara zyýan ýetirilen ýagdaýynda, ABŞ-nyň saglygy saklaýyş we ykdysady durmuşyna, şeýle-de milli howpsuzlygyna uly täsir ýetip biljekdigi bellenýär.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelensoň, türkmen halkynyň durmuşynda birnäçe özgerişler bolup geçdi. Emma, muňa garamazdan, adam hukuklaryny goraýan halkara hem jemgyýetçilik guramalary Türkmenistana, edil Nyýazow döwründäki ýaly, adam hukuklaryny basgylaýan, totalitar režimli döwlet diýip, baha berýärler.
Totalitar döwlet haýsy alamatlar bilen tapawutlanýar?
Elbetde, onuň alamaty köp. Bir alamaty kanunlaryň işlemezligi, ähli meseläniň bir adamdan çözülmegi. Mysal üçin, Türkmenistanda hatda ýokary wezipeli adamlaryň daşary ýurtlara iş saparyna gitmegi-de prezidentiň gol çekip çykaran permany esasynda çözülýär.
Döwletde harby we kanun goraýjy güýçleriň agalyk etmegi, demokratiýa, adam hukuklary, graždan jemgyýeti ýaly düşünjeleriň düýbünden äsgerilmezligi totalitarizmiň ýene-de bir belli alamatydyr.
Totalitar döwletde harby, güýç ulanyjy, kanun goraýjy organlardan başga-da gözegçiligi ýerine ýetirýän köp sanly beýleki döwlet gulluklary, barlagçy, jerime salýan edaralar bolýar we olar iş ýüzünde her bir ýönekeý raýatyň ýagysyna öwrülýärler.
Gözegçilik, kontrol-barlag geçirmek boýunça ygtyýarlyk berlen gulluklar, olaryň şahsy düzümindäki işgärler köp halatlarda özlerine berlen hukukdyr ýagtyýarlyklary döwletiň bähbidine däl-de, hut öz hususy peýdasyna ulanýar.
Şeýlelikde, dünýäniň «men» diýen gurply dowletlerini yrandyryp bilýän korrupsiýa totalitar döwletde köküni çuňdan urmaga gowy mümkinçilik alýar. Ahyrynda döwletiň çüýremegine, dargamagyna getirip bilýän bela giňden ýaýrap başlaýar.
Gassaby köp bolsa…
Korrupsiýa ýa-da, turkmençe aýdylanda, döwlet derejesindäki ösen parahorluk, öz gezeginde ýurduň ykdysady taýdan ösmegine mümkinçilik bermeýär, ýöne ol çinownikleri baýlaşdyrýar. Munda ýönekeý, pukara adamlar barha garyplaşmak bilen.
«Gassaby köp bolsa – toklusy harama çykar» diýip, türkmenler, megerem, ýöne ýere aýdan däldirler. Türkmenistandaky häzirki ýagdaýy göz öňünde tutsak, onda “gassap” – ýokary derejeli döwlet çinowniklerinden başlap, köp sanly kanun goraýjy edaralaryň işgärleri, gözegçi-kontrolçylar we başgalar bolar duruberer.
Soňky ýyllarda olaryň sany gaty köpeldi, gidigiçe-de köpelmek bilen. Eger şol artyş şu gidişine dowam etse, ýakyn ýyllarda Türkmenistanda on sany uly ýaşly raýata bir sany döwlet gözegçisi düşer. Olaryň sanynyň artmagy işewür adamlaryň, telekeçileriň arasynda has hem güýçli nägilelik döredýär.
“Barlagçylaryň birini sag-aman ugratdym diýseň, şol gün ikinjisi peýda bolýar, «o zadyň bolanok, bu zadyň kem» diýip, yrsarap başlaýar. Onsoň ol geleniňem göwnüni tapmaly. Göwnüni tapmasaň – seni işletmezler» - diýip, bir daşoguzly telekeçi biz bilen ikiçäk gürrüňde zeýrendi.
Barlagçylar, gözegçiler, inspektorlar…
Türkmenistandaky telekeçileriň güni, dogrudanam, gün däl. Olaryň biznesi, hususy kärhanasy hemişe diýen ýaly ygtyýarly köp sanly döwlet edaralarynyň galtamançylykly hüjümlerine sezewar bolýar. Eger-de sen haýsy-da bolsa bir kiçi kärhana açaýsaň, işiňem rowaç alyp ugrasa, aýtmaklaryna görä, seniň üstüň barlagçydan, gözegçiden dolýar.
Salgyt gullugynyň işgärleri geler «kassa apparatyň ýok» diýip, müň bahana tapar. Ýokanç keselleriň garşysyna göreşýän gullugyň wekilleri «o ýeriň hapa, bu ýeriň tozan» diýip başlarlar. Ýangyn howpsuzlyk gullugy-da öz wekilini iberer. Polisiýanyň uçastok inspektory-da «öz gözegçilik edýän territoriýamdaky bolýan zatlardan habarly bolmalydyryn» diýen bahana bilen telekeçiniň alýanja girdejisine şärik bolar.
Kiçi we orta biznes bilen meşgullanýanlaryň ýagysyny sanasaň sanap oturmaly. Gosstandart diýlen edara-da telekeçini ütüp bilse ütjek. Iş bar ýerde, önüm öndürilýän ýerde elektrik togy ulanylýar, diýmek, «Energogözegçilik» gullugyndanam hökman kimdir biri papkasyny goltuklap geler.
Her gelen gözegçini mähirli garşylamaly, olara gymmatly wagtyňy sarp etmeli, ugradaňda çykarýan önümiňden onuň «paýyny» goltugyna gysdyrmaly ýa-da kisesine pul dykmaly.
Nädip össün?
Pul bermeseň, gelen barlagçy şol yrsarar durar, azar baryny berer. Barlagçynyň «göwnüni tapmasaň», barlagyň netijesi uly möçberdäki jerime ýa-da kärhanaňy ýapmak ýaly çärelere baryp ýeter. Ana, onsoň hemmeler, hat-da prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi-de ýurtda kiçi we orta biznesiň ösmeýändigine haýran galýarlar.
Baryndanam beteri hökümet başynda oturanlaram, döwlete degişli gözegçilik edýän edaralaryň başlyklaram kiçi biznesiň ýurtda bogulýanyndan habarly, ýöne olaryň barysy bogujylaryň arasynda özleriniň-de barlygyny bilmedik bolýarlar.
Soňky wagtlar kiçi we orta biznese şärikleriň sany ýene-de köpeldi diýlen maglumatlar peýda boldy. Aýtmaklaryna görä, indi kiçi we orta biznese Milli howpsuzlyk ministrligiň ýerlerdäki işgärleri, käbir nebsewür prokuratura işgärleri, ýerli häkimlikleriň ýolbaşçylary hem goşulýarlar.
Kanunyň ýerine ýetirilmegine gözegçilik etmäge borçly we adam hukuklarynyň goragynda durmaly prokurorlar, wezipeli döwlet emeldarlary milli howpsuzlygy üpjün etmeli adamlar, ýerli ilat hakynda hakyky alada etmeli häkimiýet çinownikleri alýan aýlyklarynyň daşyndan kiçi we orta biznes bilen meşgullanýanlaryň hasabyna özlerine goşmaça gazanç çeşmesini açmak isleseler, onda telekeçilik Türkmenistanda nädip össün?
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewyň permany esasynda, indi 44 ýurduň ýaşaýjylary Gyrgyzystanda 60 güne çenli wizasyz galyp bilýärler.
Bu kanun geçen aý ýurduň parlamenti tarapyndan hem ykrar edilipdi. 44 ýurduň arasynda Awstraliýa, Täze Zelandiýa, Ýewropa Bileleşiginiň ähli 27 döwleti, ABŞ, Kanada, Meksika, şeýle-de Günorta Amerikanyň, Ýakyn Gündogaryň we Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlarynyň ençemesi bar.
Gyrgyz resmileriniň bellemegine görä, bu kanunyň üsti bilen ýurtda köpräk daşary ýurt turistlerini çekmek we ýurduň ykdysadyýetini galkyndyrmak maksat edilýär.


text:
Impuls
IMPULS (lat. Impulses-urgy), mehaniki impuls-mehaniki hereketiň ölçegi; material nokat üçin bu nokadyň massasyny t onuň tizligi V köpeltmek hasylyna deň bolan we tizligiň wektory: P=t*V yaly ugrukdyrylan wektor ululykdyr. Ol hem hereketiň mukdary ýalydyr. Wakumda ýagtylygyň tizligine S golaý bolan tizlik bilen hereket edýän bölejik üçin massasynyň tizlige baglylygyna: Hasaba almak zeryrdyr, bu ýerde m0 dynçlykda duran bölejigiň (dynçlyk massasy diýilýän) massasy. Materiýanyn ähli formasy, şol sanda elektromagnit we grawitision meýdanlar hem Impuls-eýedir. Meýdanlar üçin olaryň guýjenmeleri, potesiallar we ş.m arkaly anladylýan Impuls-yň wektor dykyzlygyny girizýärler (meýdanyň tutýan göwrüm birliginiň Impuls-y).
Impuls ýada Urgy, bir jisime täsir etýän bütin kuwwaty bilen täsir etýän wagtyñ köpeltmek hasylyna deñdir. "" bilen görkezilýär. Formulasy:
Formulada;
"": Kuwwat, Nýuton (N) birligi.
"": wagt, Sekunt (s) birligi.
"": Impuls, Nýuton*sekunt birligi.
Impuls;"" ýada "" harplary bilen görkezilýär.


text:
Owgan howpsuzlyk güýçleri Kabulda prezident köşgüne edilen hüjümi yzyna serpikdirdiler.
Aýdylmagyna görä, hüjümçileriň barysy öldürilipdir. Kabul polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Daud Amin iki sany "NATO" belgili ulagyň sişenbe güni irden köşgüň derwezesiniň agzyna gelendigini aýtdy.
Sakçylar birinji ulagy köşge goýberdiler, emma ikinji ulagyň içindäki adamlaryň kimdigi soralanda atyşyk başlandy we bir maşyn partladyldy.
Bu hadysa prezident Hamid Karzaýyň planlaşdyrylan metbugat ýygnagynyň öňünden boldy.
Hüjümiň edilen ýeri Goranyş ministrliginiň we ozalky "Ariana" myhmanhanasynyň golaýynda boldy, bu myhmanhana Merkezi aňtaw gullugynyň Owganystandaky edarasynyň ýerleşýän ýeri diýip bilinýär.
"Talybanyň" sözçüsi Zabihulla Mujahid bu hüjümi öz toparynyň amala aşyrandygyny aýtdy.


text:
Gaba hem-de kindiwan
Kelte kyssa
Dogry, “Türkmene gabaragy” diýen söz-ä bar. Ony köpler “Gaba telpek” diýlende ulanýar. Eý-ho, gaba telpekliler-ä indi belet bolarça bolduk. Wezipeliniň öňünden sozanguýruk bolup ylgap çykyp, oň alnynda sazanaklap, sakawlap durlar. Haýwanyň-da gabasy bar. Meselem, düýe haýwanyň gabasy. Baý-bu, bu haýanyň gabasy düýe-de gaba telpeklileriň ekiztaýy. Owsaryny eşegiň gaňnasyna ilteseň, eşegiň yzyna düşüp, mytdyldap barýar. Owsaryny syçanyň guýrugyna bent etseň, syçanyň aýagyna eýerip, loňkuldap barýar.
Aý, ýok, gabalaryň bolşy maňzyňa batanok. Gel, gowusy, “Dile geldi…” kiçi, kindiwan syçanyň gürrüňini edeli! “Syçanyň-da gürrüňi bolarmy?” diýme! Gözüm bilen gören, gulagym bilen eşiden bir wakamy gürrüň bereýin. Gaba, ýagny äpet pişik amatyny peýläp, syçany tutdy. Awynyň keýpini görmek üçin onyň eňsesinden tutup, pişik boýunyň beýikligine galdyrdy. “Ýaşasyň gelýärmi?” diýip, ýarym kinaýa, ýarym hemle bilen myrlady. Jany karkara gelenem bolsa syçan ekezlenip:
-Kim bilen ýaşamaly? Sen-ä wagşy, sen bilen bir ýassyga baş goýup ýaşajak däl -diýdi. Gazaba münen gaba pişik “Kim wagşy?” diýip, gazaply mawlady. Ýöne ony syçan eşitmedi. Sebäbi pişik mawlamak üçin äňini gowşadanda syçan gaçmaga ýetişipdi. Görseň, kindiwanjalar zorjadyr. A-how, gaşlaryňy büzüp, ondan üçlük (3) sanyň suratyny çekip “Türkmene gabaragy” diýmesene! Ýaňky pişigem gaba-da. Daş sypaty dagy agyn gaplaňa meňzäp durandyr. Meňzände näme?! Onuň ata-babasy, ene-mamasy kümsüklige baş goşupdyr. Şeýdibem gaplaň çykman, gaba pişik bolupdyr. Beý, seniňki boljak däl-ow... Ýene-de “Gaba” diýip, ýer depýäň. Bolýar, gaba hakda gürle, diňlemäge gulagymyz sag, wiý, jam ýaly bolsun.
Täze türkmenler
Kelte kyssa
SSSR dargady. Bir SSSR-iň öwezine 15 sany döwlet döredi. Her döwletde “Täze …” diýilýän, meselem, Orsýetde “Täze ruslar” diýilýän gatlak-“Bratanlar” döredi. Biziňkiler bolsa “Biz bäş müň ýyllyk taryhy bolan türkmenler. Oguz han atamyzdan galan ýoldan ýöreýäs. Bizde “Täze türkmenler” ýok” diýýärler. Men bu diýilýän bilen ylalaşamok. Bizde “Täze türkmenler” bar. Oňa güwä geçýän 99 alamat bar.
“Täze türkmendigiňe” güwä geçýän 1-nji alamat ýa-da “Täze türkmen” bolmagyň 1-nji şerti: ak köýnek geýip, gara galstuk dakynmaly; Başyňa ak telpek, egniňe gyzyl don geýip, biliňe tirme guşak guşanmaly; Jalbar (balak), ylaýta-da aýakgap babatynda ýörite talap, şert ýok. Aýagyňa bosonožka (aýakýalaň geýilýän sandal) geýseň-de bolýar. Şulary berjaý eden bolsaň ýa-da haçan hem bolsa bir wagt berjaý etseň, adyňy abraý bilen götermek nesip etsin, SEN TÄZE TÜRKMEN!
“Täze türkmendigiňe” güwä geçýän 2-nji alamat ýa-da “Täze türkmen” bolmagyň 2-nji şerti: Kelläňe tahýa geýip, üstüňdenem sypal şlýapa geýmeli. Galan egin-eşik babatynda ýörite talap, şert ýok. Şu şerti berjaý eden bolsaň ýa-da haçan hem bolsa bir wagt berjaý etseň, adyňy abraý bilen götermek nesip etsin, SEN TÄZE TÜRKMEN!
Galan 97 alamat, şerti aýtmak niýetim ýok. Sebäbi men kesanasyna tutan aýdyjyňyz däl. 2 şerti-de mahabat-reklama bolsun diýip aýtdym. “Täze türkmenler” klubuny döretmek niýetim bar. Şoňa agza bolsaňyz, agzalyk tölegini töleseňiz, sizden pynhan zadym ýok, ählisini aýan-äşgär ederin.
Aý, bolýar, munça bolanyna görä ýene bir zady aýdaýyn. “Bratanlar-da”, “Täze türkmenler-de” Olýa atly gyzamy ýa-da geline aşyk bolupdyr. Ikisem üýşmeleň bolsa “OLE, OLE” diýip çasly gygyrýar. “Bratanlar” bilen işim ýok. “Täze türkmenlere” gaharym gelýär. Ýurdumyzda söýgi azat. Söýýäniň çyn bolsa “OLE” nämä gerek? “OLÝA, OLÝA” diý-de zowladyber-dä. Dogry-da walla, TÄZE TÜRKMENLER!
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Sport täzelikleri
Şu maý günlerinde ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda Galkynyş, Agzybirlik we Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününe bagyşlanan ýaryşlar we sport çäreleri geçirildi. Olaryň hatarynda awtomobil ýaryşy boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky bäsleşikler, futbol festiwaly, taekwondo (WTF) boýunça Türkmenistanyň XIV Kubogy hem-de Koreýa Respublikasynyň Ilçihanasynyň IV Kubogy ugrundaky ýaryşlar, figuralaýyn typyjylaryň baýramçylyk çykyşlary we beýlekiler bar. Biziň ildeşlerimiziň şol baýramçylyk günlerinde halkara ýaryşlarynda nobatdaky baýraklaryna mynasyp bolandygy begendirýär. Olar öz ýeňişlerini beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragynyň ýubileýine bagyşladylar.
Mysal üçin, Golaýda Wengriýanyň paýtagty Budapeşt şäherinde küşt boýunça “First Saturday” däp bolan halkara ýaryşy tamamlandy. Şonda biziň türgenlerimiz bäş medala – 1 altyn, 2 kümüş we 2 bürünç medala mynasyp boldular. Türkmenistanlylar sportuň bu görnüşiniň iki ugrunda – rapid we nusgawy ugurlarynda tapawutlandylar.
Halkara sport ussady Maksat Atabaýew çalt oýnalýan küşt, ýagny rapid boýunça bäsleşikde ýeňiş gazanyp, iň ýokary derejeli baýraga mynasyp boldy. Bu ýerde ýaryşlar örän çekeleşikli boldy. Çünki türgenleriň köpüsi halkara grossmeýsteri diýen ýokary ada eýedir.
Ýaryşlar şweýsar ulgamy boýunça 9 tapgyrda geçirildi. Olaryň barşynda Maksat 7 ýeňiş gazandy, bir gezek deňme-deň oýnady we bir gezek utuldy. Özi-de, aýgytlaýjy duşuşykda M.Atabaýew 64 öýjükli küştde özüniň dogany – halkara sport ussady Ýusup Atabaýewiň garşysyna oýnady. Netijede, Maksat birinji orna mynasyp boldy, Ýusup bolsa bürünç medal bilen oňmaly boldy. Ýaryşa örän güýçli oýunçylaryň gatnaşandygyny nazara alsaň, Ýusubyň gazanan netijesi hem örän ýokarydyr.
Kümüş medallara halkara grossmeýster Orazly Annageldiýew we sport ussatlygyna dalaşgär Gurbangeldi Amangeldiýew mynasyp boldular. Olaryň birinjisi halkara ussatlaryň toparynda, ikinjisi bolsa FIDE-niň ussatlarynyň toparynda çykyş etdi.
Sport ussatlygyna dalaşgär Hurma Weliýewa Türkmenistanyň ýygyndysynyň düzüminde ikinji bürünç medaly eýeledi. Ol FIDE-niň ussatlarynyň toparynda tapawutlandy.
Ýene-de bir türkmen küştçüsiniň – 15 ýaşly sport ussady Saparmyrat Atabaýewiň çykyşyny bellemelidiris. Ol erkekleriň arasynda halkara ussatlarynyň toparynda beýleki güýçli küştçüler bilen deň derejede oýnap, hormatly dördünji orna mynasyp boldy.
Indi biziň türgenlerimiz küşt boýunça beýleki iri halkara ýaryşlaryna –Norwegiýanyň Tromso şäherinde awgust aýynda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna, şeýle hem sentýabr aýynda Günorta Koreýanyň Inçhon şäherinde geçiriljek Aziýa oýunlaryna, ýetginjekleriň arasynda Aziýa çempionatyna we beýlekilere taýýarlyk görerler.
Ýene-de bir hoş habar Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherinden gelip gowuşdy, şol ýerde şotokan-karate boýunça “Hazaryň Kubogy” atly halkara ýaryşynda 14-15 ýaşly ýetginjekleriň arasynda 70 kilograma çenli agramlyk derejede çykyş eden Perman Işanow altyn medala mynasyp boldy. Şu derejede 40-dan gowrak türgeniň çykyş edendigini bellemelidiris. Bakudaky ýaryşlar dowam edýär.
Milli bäsleşikleriň hatarynda sport muşdaklarynyň ünsi awtomobil ýaryşy boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky bäsleşige gönükdi. Bu ýaryş Içeri işler ministrliginiň Awtomobil sport merkezinde geçirildi. Ýaryşlar iki görnüşde – “Volkicar” sport awtoulaglarynda hem-de kartlarda geçirildi.
Olaryň birinji görnüşinde 13,5 kilometr aralyga deslapky üç bäsleşik geçirildi. Olarda final toparyny düzen iň gowy awtomobil sürüjileriniň 6-sy kesgitlenildi. Şunda jemleýji ýaryşda pellehanadan ilkinji bolup, Içeri işler ministrliginiň toparyndan Guwanç Hommodow geçdi. Onuň topardaşy Gara Garaýew ikinji orna we şu toparyň ýene-de bir wekili Parahat Garlyýew üçünji orna mynasyp boldular.
Karting boýunça ýaryşlar dört görnüşde – hereketlendirijileriniň göwrümi 60 kub santimetr (çagalaryň arasynda ), 125 kub santimetr (ýetginjekleriň arasynda), 125 kub santimetr “Patriot” kysymly we 125 kub santimetr “Halkara” kysymly ulaglarda geçirildi. Içeri işler ministrliginiň Awtomobil sport mekdebiniň toparynyň türgenleri Amir Wartanow, Kuwwat Annaýew we Wýaçeslaw Şkunow 3 ýeňşe mynasyp boldular. Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrliginiň toparynyň tügreni sport ussady Ýuriý Žulin 1 altyn medaly eýeledi.
Ýaryşyň baş baýragyna – Kuboga Içeri işler ministrliginiň türgenleri mynasyp boldulapr. Awtomobil ulaglary ministrliginiň topary ikinji ýeri, “Aşgabat” awtomobil merkeziniň topary üçünji ýeri eýelediler. Şeýle hem Daşary işler ministrliginiň toparynyň baş tälimçisi M.Orazmämmedow türkmen awtomobil sportuny ösdürmäge goşan uly goşandy üçin ýörite baýrak bilen sylaglandy.
Häzirki wagtda türkmen türgenleriniň topary indiki aýda Özbegistanyň paýtagity Daşkent şäherinde geçiriljek däp bolan halkara ýaryşyna ykjam taýýarlyk görýär. Şeýle hem şu ýylyň tomsunda Aşgabatda ýurdumyzyň sport ussatlarynyň we beýleki ýurtlaryň türgenleriniň gatnaşmagynda “Ýaraw” Kubogy ugrundaky açyk ýaryşlary geçirmek meýilleşdirilýär.
“Geliň, köpçülikleýin futbol oýnalyň!”—şeýly şygar astynda türkmen paýtagtynda ikinji Futbol festiwaly geçirildi. Ol Türkmenistanyň Sport baradaky komiteti hem-de Futbol federasiýasy tarapyndan BMG-niň Ilat gaznasy (ÝUNFPA), BMG-niň Çagalar gaznasy (ÝUNISEF) we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen bilelikde köpçülikleýin futboly mundan beýläk-de ösdürmek maksadynda geçirildi.
“Millionlaryň oýnunyň” köpsanly muşdaklaryny jemlän futbol festiwaly “Köpetdag” standionynda geçirildi. Toparyň her bir oýunçysy top bilen oýnamakda, topy bermekde we depmekde, şeýle hem çalt ylgamakda öz ussatlygyny görkezmeli boldy. Festiwala gatnaşyjylaryň ýekejesi-de baýraksyz galmady. Hatda olaryň iň körpesi Şirinjemal Gurbanowa-da sowgat gowşuryldy.
Futbol baradaky gürrüňi dowam edip, köpugurly “Aşgabat” stadionynda adybir toparyň futbolçylary “Talyp sporty” toparynyň türgenleri bilen duşuşdylar. Duşuşygyň birinji ýarymynda toparlaryň hiç biri üstünlik gazanyp bilmedi. Arakesmeden soň bolsa aşgabatlylar iki netijeli hüjüm geçirip, bu oýny 2:0 hasabynda tamamlamagy başardylar. Netijede “Aşgabat” 18 utuk toplady we 6-njy orunda galdy.
Demirgazyk welaýatyň merkezinde “Daşoguz” we “Bagtyýarlyk-Lebap” toparlarynyň duşuşygy 0:0 hasabynda tamamlandy. 16-njy tapgyryň galan oýunlary – “Altyn asyr” – “Merw”, “Balkan” – “Ahal” hem-de HTTU -- “Şagadam” toparlarynyň duşuşyklary 24-nji iýuna geçirildi.
Taekwondo boýunça Türkmenistanyň XIV Kubogy hem-de Koreýa Respublikasynyň Ilçihanasynyň IV Kubogy ugrundaky ýaryşlara (WTF) 300-e golaý türgen gatnaşdy. Olar üç topara – kadetleriň, ýetginjekleriň we uly ýaşlylaryň toparlaryna bölündiler. Ýaryşlar iri halkara bäsleşiklerine, şol sanda Aziýanyň çempionatyna hem-de yklymyň esasy sport ýaryşlaryna – Inçhonda geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň tapgyrlarynyň birine öwrüldi.
Paýtagtymyzdaky Gyşky oýunlar sport toplumy şu günler figuralaýyn typmak boýunça ussatlaryň gatnaşmagynda sport-baýramçylyk çäresiniň geçirilen ýeri boldy. Türgenler köpsanly tomaşaçylary ajaýyp çykyşlary bilen begendirdiler. Şol çykyşlaryň arasynda “Magtymguly we Meňli” atly täze tans hem bar.
Mundan başga-da, “Maral” tans topary “Türkmenistanyň owazlary” atly kompozisiýany ýerine ýetirdi. Bu çykyş geçen aýda Russiýanyň paýtagtynda geçirilen Halkara buz üstündäki tanslar festiwalynda “Oýnuň özboluşlylygy üçin” diýen ýörite baýraga mynasyp boldy. Şeýle hem Aşgabadyň Sport toplumynyň buzly meýdançasynda geçen ýyl Moskwada geçirilen festiwalda “Iň gowy horeografiýa üçin” diýen Kuboga eýe bolan “Awaza” tans kompozisiýasy, “Küştdepdi” we beýleki tanslar ýerine ýetirildi.
Habarlar #futbol
- Soňky habarlar
AFK-nyň Kubogy: “Altyn asyryň” futbolçulary Iordaniýanyň köp gezek çempiony bilen deňme-deň oýnadylar15 Mart, 2016 (12:21)
- Soňky habarlar
Futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynda Türkmenpistanyň ýygyndy toparynyň üstünligi17 Noýabr, 2015 (21:16)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysynyň nobatdaky ýeňşi13 Oktýabr, 2015 (20:58)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä- çempionatynyň saýlama oýnunda ýeňiş gazandy08 Oktýabr, 2015 (21:05)
- Soňky habarlar
«Ahal» ýeňşe golaýlady11 Mart, 2015 (22:45)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempiony we Kubogynyň eýesi ýeňiş bilen başladylar09 Mart, 2015 (22:47)
- Soňky habarlar
“Ahal” – AFK-nyň Kubogynyň eýesi bilen bir toparda19 Fewral, 2015 (22:54)
- Soňky habarlar
“Ahal” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň toparlaýyn tapgyryna çykdy18 Fewral, 2015 (22:55)
- Soňky habarlar
“Altyn Asyr” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlardan çykýar10 Fewral, 2015 (23:05)
- Soňky habarlar
“Ahal” AFK-nyň Kubogynda ýeňiş bilen başlady09 Fewral, 2015 (23:07)
- Soňky habarlar
Ýaş türkmen futbolçylarynyň üstünligi we geljekki mümkinçiligi ýa-da “Arkalaşygyň Kubogy” halkara ýaryşyna sözsoňy25 Ýanwar, 2015 (23:19)
- Soňky habarlar
Türkmen futbol toparlary AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar29 Dekabr, 2014 (18:24)
- Soňky habarlar
Futbol oýunlaryndan hokkeý ýaryşlaryna çenli17 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
«Altyn asyr» — futbol boýunça Türkmenistanyň çempiony01 Dekabr, 2014 (18:34)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar23 Oktýabr, 2014 (19:19)
- Soňky habarlar
Öňdebaryjynyň ýeňşi19 Awgust, 2014 (19:49)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzyň çempionatynyň üçünji aýlawy badalga aldy11 Awgust, 2014 (19:54)
- Soňky habarlar
2. Sebitleýin ýaryşlardan – halkara ýaryşlaryna02 Awgust, 2014 (19:58)
- Soňky habarlar
Mary welaýaty sport mümkinçiligini artdyrýar01 Awgust, 2014 (19:59)
- Soňky habarlar
Türkmen futbolçylary ýaryşa uly ýeňiş bilen başladylar21 Iýun, 2014 (18:32)


text:
3-nji dekabrda “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň edara binasynda ýurdumyzyň oba hojalyk toplumynyň wekilleriniň, tejribeli atşynaslaryň, halypa seýisleriň, çapyksuwarlaryň hem-de belli seçgiçileriň, alymlaryň gatnaşmagynda dabaraly maslahat geçirildi.
Onuň barşynda ýurtda atçylyk ulgamyny ösdürmek, arassa ganly ahalteke bedewleriniň baş sanyny artdyrmak we türkmen atlarynyň dünýä ýüzündäki abraýyny has-da belende götermek boýunça öňde durýan wezipeleri iş ýüzünde durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Maslahatda çykyş edenler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gökdepe etrabynyň Gökdere obasynda gurulýan athanalar toplumyna we ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygynyň gidýän ýerine baryp, ol ýerde alnyp barylýan işler bilen gyzyklanmagynyň, toplumda bedewler hem-de atşynaslar üçin ähli zerur şertleriň döredilmegi barada beren tabşyryklarynyň özleri üçin uly hormatdygyny aýratyn nygtadylar.
Maslahatyň barşynda oňa gatnaşyjylar taryhda öçmejek yz galdyran we ahalteke bedewleriniň gadymy şöhratynyň dikeldilmegi ugrunda mynasyp goşant goşan Aba Annaýewiň bitiren hyzmatlaryny ýatladylar. Şeýle hem çykyş edenler köp sanly desgalardan we tutuş ýaşaýyş jaýlaryndan ybarat bolan bu toplumy Aba Annaýew adyndaky Halkara ahalteke atçylyk sport toplumy diýip atlandyrmak kararyna geldiler we bu teklibi biragyzdan öňe sürdüler. Bu teklip maslahata gatnaşyjylar tarapyndan gyzgyn goldawa mynasyp boldy.


text:
Türkmen metbugaty şu hepde ýurduň Döwlet haryt-çig mal biržasynda 32 söwda geleşiginiň bolandygyny habar berýär.
Orsýetden, BAE-den, Singapurdan, Owganystandan we Niderlandiýadan gelen işewürler Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen polipropilen, awtobenzin, awiasiýa kerosini, dizel ýangyjy ýaly zatlary daşary ýurt walýutasyna satyn alypdyrlar.
Bulardan başga, arassalanan pagta ýagynyň, pagta süýüminiň, sarja goýunlarynyň ýüňüniň satynlandygy aýdylýar.
Bu önümler Angliýa, Şweýsariýa, Singapur, Belgiýa ýaly ýurtlar tarapyndan satyn alnypdyr. Söwdanyň umumy möçberiniň 64 million 626 müň dollar bolandygy aýdylýar.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Lebap welaýatynda Farab şypahanasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
250 adama niýetlenen üç gatly şypahana ilata ýokary derejede, halkara standartlaryna laýyk sagaldyş-dikeldiş hyzmatlaryny etmek üçin häzirki zaman enjamlary bilen abzallaşdyryldy.
Şypahana 10 gektar ýerde ýerleşip, ol bag-bakja bilen doly abadanlaşdyryldy. Indi öňki döwür bilen deňeşdirilende, bu ýerde iki esse köp adam dynç alyp, saglygyny dikelder.
Şypahananyň kollektiwi Gurbanguly Berdimuhamedowa minnetdarlyk bildirip, ýadygärlik el halysyny sowgat berdi diýip, türkmen metbugaty ýazýar.


text:
Şu günki gün dünýäde millionlarça kişi adam söwdasynyň pidasy bolup, gulçulykda saklanýar. Bu barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň 27-nji iýunda adam söwdasy boýunça ýaýradan ýyllyk hasabatynda
bellenýär.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň bellemegine görä, adam söwdasynyň pidalarynyň aglaba bölegi aýal-gyzlardyr. Onuň sözlerine görä, adam söwdasy diňe bir gulçulyk problemasy bilen bagly bolman, eýse ABŞ-da we tutuş dünýäde ynsan nesline garşy zulumyň epidemiýasyny tutaşdyrýar.
Hasabatda hökümetleriň adam söwdasyna garşy görýän çärelerine we şol çäreleriň netijeliligine baha berilýär. Emma bu bahalaryň döwlet derejesinde kabul edilen çäreler esasynda däl-de, şol çareleriň ýerine ýetirilişi esasynda kesgitlenýänligi hasabatda aýratyn nygtalýar.
Türkmenistan
Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistan mejbury işledilýän we jelepçilige mejbur edilýän adamlaryň çeşmesi bolýan ýurtlaryň hatarynda agzalýar. Türkmenistanlylaryň zor bilen işledilýän esasy ýurtlarynyň biriniň Türkiyedigi hasabatda aýdylýar, şeýle-de bu babatda Orsýet, Beýik Britaniýa we Türkmenistanyň özi agzalýar.
Adam söwdasyna degişli problema barada we bu ugurdan edilýän işler barada Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda habar berilmeýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Türkiýede yaşaýan Jereniň gürrüň bermegine göra, Türkiýede gulçulyga düşýän türkmenistanlylaryň köpüsi işiň gözleginde baran we aldawa düşen adamlardyr.
Jeren bu hakda şeýle diýýär: “Aýal-gyzlar Türkiýä gelende köplenç kanun tarapdan goragsyz bolýarlar. Sebäbi olar wizasyz bir aýlyk turist bolup gelip bilýärler we şeýdip, bärde işlemek üçin bikanun galýarlar. Munuň özi käbir arassa däl adamlaryň olary şantaž etmegine sebäp bolýar”.
Hökümetiň işine baha
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň hasabatynda Türkmenistanyň hökümetiniň adam söwdasyna iň bärkisi minimal derejede-de çäre görmeýänligi aýdylýar. Hususan-da, Migrasiýa gullugy bu ugurda halkara guramalar bilen maslahatlary geçirýän hem bolsa, hasabatda Türkmenistanyň adam söwdasyna garşy iş alyp barýan guramalara maliýe ýardamyny bermek we goldamak boýunça öz borçnamalaryny yerine yetirmeýänligi aýdylýar.
Türkmen hökümetiniň şeýle-de adam söwdasyna garşy jenaýatlary derňemekde we pidalary goramakda belli bir tagalla etmeýänligi hem bellenýär.
Özbegistanda ýerleşýän “Işçi ekspertler topary” atly garaşsyz analitik guramadan Suhrob Ysmaýylow adam söwdasynyň öňuni almak we betbagtçylyga uçran adamlary goramak üçin bu problema hökumetleriň derejesinde çynlakaý çemeleşmegiň zerurdygyny belleýär. Emma, onuň pikirine görä, döwlet derejesinde kabul edilýän çäreleriň netije bermegi uçin göz öňünde tutulýan çäreleri iş ýüzünde ulanmak boýunça mehanizmler bolmaly.
Graždan jemgyýetçiliginiň roly
Ysmaýylow adam söwdasyna degişli problema garşy göreşmekde graždan jemgyýetçiligi esasy rol oýnamaly diýýär: “Graždan jemgyýetçilik guramalary iki wezipäni öz üstüne alyp bilerdi. Birinjiden, olar adam söwdagärleriniň toruna düşüp biläýjek adamlar bilen işleşip, betbagtçylygyň öňüni almak üçin iş alyp barmaly. Ikinjiden, olar gulçulyga düşen adamlara ýardam bermeli. Häzirki wagtda bize daşary ýurtlara işe gidip, gulçulyga düşenleriň garyndaşlary kömek sorap, köp ýuzlenýärler, emma şeýle ýardamy bermegiň öňünde uly bökdençlikler bar”.
Ysmaýylowyň sözlerine görä, şu günki gün Özbegistanda we tutuş Merkezi Aziýada hökümete degişli bolmadyk guramalaryň adam söwdasy ýaly problemalara garşy göreş ugrunda hereket etmegi üçin mümkinçilikler örän çakli.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň adam söwdasy boýunça täze hasabatynda Türkmenistanyň hökümetine, hususan-da, şeýle rekomendasiýalar berilýär: Adam söwdasyna garşy 2007-nji ýylda kabul edilen milli kanunyň berjaý edilişini gowulandyrmaly. Jenaýatçylary yzarlamak we olary sud arkaly jezalandyrmak, adam söwdasynyň pidalaryny anyklamak we olara ýardam bermek, bu ugurdan iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk guramalara maliýe we beýleki kömekleri bermek, problema barada köpçülige jikme-jik maglumat berip durmak, şeýle-de adam söwdasyna garşy umumymilli kampaniýany geçirmek ýaly çäreleri amala aşyrmak zerur.


text:
Kaliforniýanyň gubernatory Arnold Şwarsnegger rus prezidenti Dmitriý Medwedewiň Orsýetde ýokary tehnologiýany ösdürmek planyna goldaw bermek maksady bilen Moskwa geldi.
Şwarsnegger Medwedew bilen gepleşik geçirjek we Skolkowa şäherine baryp görjek ýokary derejeli tehnologiýa ýolbaşçylarynyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Medwedew Skolkowa şäherinde Kaliforniýanyň Silikon jülgesine çalymdaş tehnologiýa mekanyny gurmagy umyt edýär.
Medwedew iýun aýynda Kaliforniýa sapar edipdi.
Şwarsneggeriň delegasiýasyna “Google”, “Microsoft” we “Oracle” ýaly kompaniýalaryň ýolbaşçy işgärleri hem girýär.


text:
Sişenbe güni Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kanyň ýolbaşçylygyndaky hökümet wezipesinden doly çekildi.
Parlament ýurdy dolandyrýan demokratik partiýanyň täze lideri Ýoşihiko Nodany premýer-ministriň wezipesine tassyklady. Ol soňky bäş ýylyň içindäki Ýaponiýanyň 6-njy premýer-ministri boldy.
Awgust aýynyň başynda Naoto Kan parlament iki kanunyň taslamasyny tassyklandan soň wezipesinden çekiljekdigini aýdypdy. Geçen hepdäniň ahyrynda olaryň ikisi hem tassyklandy.
Duşenbe güni demokratik partiýa maliýe ministri Ýoşihiko Nodany täze lideri edip saýlady.


text:
Prezident Yslam Karimowy berk tankyt etmegi bilen tanymal garry özbek aktiwisti sekiz ýarym ýyl türme tussaglygyndan soň boşadyldy.
Özbegistanyň Horezm welaýatyndan 78 ýaşly Isok Abdullaew 2005-nji ýylda salgytdan gaçmak, hilegärlik we adam ogurlamak ýaly aýyplamalaryň esasynda 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Abdullaewiň garyndaşlary onuň tussaglygynyň syýasy sebäpler bilen baglydygyny aýdýarlar. Olaryň sözlerine görä, Abdyllayew Özbegistanyň konstitusiýasynyň 21-nji ýyl dönümi mynasybetli geçirilen amnistiýada ýekşenbe güni türmeden boşadylypdyr.
Günä geçişde ýaşy 60-dan geçen tussaglaryň boşadylandygy aýdyldy. Ýaşy 60-dan geçen azyndan ýedi sany tanymal tussag henizem Özbegistanyň türmelerinde galýar.