text:
Muhammet alaýhyssalam: «Musulmanlardan kim kesellese, Allatagala agajy sary ýapraklaryndan saplaýşy ýaly, şol adamy günäden saplaýar» diýýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam bedeninde kiçijik düwürtik ýa-da ýara görse, Allatagaladan dileg ederdi. Ol: «Eger Allatagala kiçijik zady ulaltmak islese ulaldar» diýýär.
* * *
Içinde jany bolan, damarynda gan aýlanýan adama keselden gaçyp gutulma ýokdur.
* * *
Bir şahyr şeýle diýýär:
Keselliniň, hassanyň sora halyny,
Halyny soramaklyk oňa şypaly.
* * *
Kaýs ibn Sagt ibn Ybada hassa bolýar. Onuň halyndan habar almaga gelen doganlary oňa näme gerekdigini soraýarlar. Onda ol:
– Meniň birnäçe adama bergim bar, ölmänkäm şolary bersem – diýýär.
Kaýsyň doganlary jar çekdirip, Kaýsyň bergidar adamlaryny çagyrýarlar. Algydarlar gelenden soň, Kaýsyň doganlary olar bilen haklaşýarlar. Şeýdip, olar hem algydarlary, hem doganlary Kaýsy razy edýärler.
* * *
Apbaslylar halypasy Harun Reşit Fazyl ibn Ýahýa kesellände oňa hat ýollaýar. Ol hatynda: «Eý, Fazyl! Alla saňa şypa bersin we seniň ýaşamaly mütdetiňi uzaltsyn. Goý, Perwerdigär seni öz penasynda aman saklasyn. Hoş, sag-salamatlykda görüşeli» diýip ýazýar.
* * *
Bekir ibn Abdylla Medeni şäherde hassa bolsa, baryp onuň halyny sorardy. Ol: «Hassanyň halyny soramaly, onuň göwnüni tapmaly» diýerdi.
* * *
Muhammet alaýhyssalam: «Hassanyň halyny soran kyýamat güni Allatagalanyň tagtynyň kölegesinde durar» diýýär.
* * *
Bir gezek Abdylwarys ibn Sagyt[1] hassa ýatan dostunyň halyndan habar almaga baranda, dosty oňa:
– Kyrk gündir gözümi hem ýumamok – diýýär.
Onda Abdylwarys:
– Adam geň zat. Ýagşy, sag-salamat ýaşan günleriniň hasabyny ýöretmän, başyndan bela inende, hassa halda hasap ýöredip başlaýar – diýýär.
* * *
Ysmaýyl ibn Subeýh[2] hassa ýatyrka, ondan:
– Näme arzuwyň bar? – diýip soranlarynda, ol:
– Allatagala maňa täzeden ömür berse, tebipçiligi öwrenerdim – diýýär.
* * *
Bir gezek Jahyz apbaslylar halypasy Mansuryň egindeşi Aly ibn Ubeýda hassa ýatyrka, onuň halyny soramaga barýar we:
– Näme isleýärsiň – diýip soraýar.
Onda Aly:
– Dostlarymyň gara gözüni görmek, duşmanlarymyň bagryny gowrup iýmek we gybatkeşleriň dilini kesmek isleýärin – diýip jogap berýär.
* * *
Ybraýym ibn Ýasar Nyzamdan:
– Näme isleýärsiň? – diýip soranlarynda, ol:
– Şol isleg diýilýän zadyň bolmagyny isleýärin – diýýär.
* * *
Bir adam bazardan horaz satyn alyp gelýärkä, onuň öňünden çaşy tanyşy çykýar. Ol adam çaşydan:
– Çaşylar bir zady iki edip görýärmişin. Şol dogrumy? – diýip soranda, ol çaşy:
– Kim diýse-de ýalan sözläpdir. Ynha, men seniň eliňdäki iki horazy dört edip göremog-a – diýýär.
* * *
Jemmaz bir tebipden:
– Eger hassa bolsaň näme şypa eder? – diýip soranda, tebip:
– Ilki Gurhan soňra ene-atasynyň dilegi kömek eder. Emma şu ikisiniň ýany bilen derman hem bolsa, onda şypa tapjagyň gümansyzdyr – diýýär.
* * *
Ybraýym Teými: «Bir adamyň kör goňşusy bar eken. Ol adam köre her hili ezýet berer eken. Kyýamat güni gelip ýetende kör gözli bolar. Onuň oňa ezýet beren goňşusy bolsa kör bolar» diýýär.
* * *
Asmagy: «Kör adamyň gulagy eştgir, ker adamyň gözi görgür bolýandyr. Adamyň bir duýgusy ýitende, onuň wezipesini beýleki agza ýerine ýetirýändir» diýýär.
* * *
Eý Allam! Älem-jahany, geň zatlary görmäge göz, dürli-dürli saýrak guşlaryň owazyny eşitmäge, söz bilen düşünmäge gulak, aýtjak zadymy aýtmaga dil bereniň üçin saňa öwgüler aýdýaryn we şükür edýärin.
* * *
Muammil ibn Emil Muharyby şeýle diýýär:
Bir zady arzuw edip, ýetmeseň oňa,
Gözleriň bolany ne hajat saňa.
Köp wagt geçmänkä, ol kör bolýar. Bir gün düýşünde bir adam oňa: «Körlük seniň goşgyňda arzuw eden zadyňdyr» diýýär.
* * *
Sibaweýh şu beýdi aýtmagy gowy görerdi:
Hassa şypa etmäni başarýan ynsan,
Jadygöýlükden hem baş çykarar hökman.
* * *
Bir adam pelsepeçä:
– Eý porsy! – diýip ýüzlenýär.
Onda pelsepeçi oňa:
– Sen dogry aýdýarsyň. Seniň ýaly samsyklaryň gürrüňine içim ýanyp-ýanyp, şondan porsandyr. Eger men ol porsyny daşyma çykarsam, sen girere deşik tapmarsyň – diýýär.
* * *
Bir agzy porsy adam ker bilen gürleşýär. Agzy porsy näme gürlese-de, ker: «Düşündim, düşündim» diýip, baş atýarmyş. Olary daşyndan synlap duran adam agzy porsy adam gidenden soň kerden:
– Ol saňa näme diýdi? – diýip soraýar.
Onda ker:
– Men onuň näme diýeninä eşitmedim. Emma agzynyň porsusyna çydaman, düşündim diýip, baş atdym – diýýär.
* * *
Amr ibn Adasyň agzy porsy eken. Şonuň üçin onuň çagalaryna «Itiň çagalary» diýerdiler.
* * *
Günleriň birinde emewiler halypasy Abdylmälik bir alma alyp dişleýär we almany aýalyna zyňyp goýberýär. Aýaly ýerinden turup gidip pyçak bilen dolanyp gelýär. Abdylmälik aýalyndan:
– Pyçagy näme etjek? – diýip soraýar.
Onda onuň aýaly:
– Almanyň kesellän ýerini aýyrjak – diýýär we Abdylmäligiň almadan dişlän ýerini kesip aýryp zyňýar.
Abdylmäligiň gahary gelýär we aýalynyň talagyny berýär.
* * *
Bir agzy porsy adam bar eken. Ol agzynyň porsulygyny bildirmejek bolup narpyz iýer eken.
* * *
Bir gezek Abu Eswet Duwaly emewiler halypasy Süleýman ibn Abdylmäligiň ýanyna barýar. Abu Eswediň agzy örän porsy eken. Süleýman onuň agzynyň ysyna çydaman, donunyň ýeňi bilen burnuny ýapýar. Onda Abu Eswet:
– Garry adamyň agzynyň porsusyna çydamaýan, neneň edip halypalygy dolandyryp bilsin – diýýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam: «Remezan aýynda adamyň agzy porsasa-da, bu ys Allatagalanyň ýanynda müşküň ysyndan ýagşydyr we sogaplydyr» diýýär.
* * *
Haýwanlaryň köpüsi agzy porsy hasaplanýar. Ýolbars we elguş iň agzy porsy haýwanlardyr. Itiň agzy olaryňka görä elhalyrakdyr. Haýwanlaryň içinde agzy porsy bolmadyk janawer keýikdir.
* * *
Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!): «Gözli adamyň maksady bolmasa aljyrar, kör – adam ýoluny ýitirse» diýýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam: «Üç hili hassanyň: gözüne ittirsek çykanyň, dişi agyrýanyň we gözi agyrýanyň halyny soramaga barylmaýar» diýýär.
* * *
Şagby: «Samsyk, nadan hassany soramaga barsa, hassanyň haly gowulaşmakdan-a geçen, öňküden teňleşer» diýýär.
* * *
Bir çarwa başga bir ýarawsyz ýatan çarwanyň halyny soramaga barýar. Ol hassa: «Seniň hassa ýatanyňy eşidip, meniň dünýäm daraldy. Seni soramaga derrew gaýtmakçy boldum. Emma ýerimden turzup, düýä mündürmäge we ýolda meniň halyma seretmäge adam tapylmady. Men saňa jüzratul şyh[3] otuny getirdim. Alla ýol berse, bu oty iýip watanyny ýatlan, şypa tapar» diýýär.
* * *
Mugammil ibn Emil şeýle diýýär:
Hassa bolsaň ýüzlen ilki tebibe,
Günäliler toba eder Habyba.
* * *
Abdylla ibn Musgap şeýle diýýär:
Hassa boldum, hiç kes sorap gelmedi,
Men olaryň itiniň-de soradym halyn,
Maňa itiň halyn soran diýildi,
Tiräm «Itiň halyn soran» adyn aldy.
* * *
Günleriň birinde Musawwir ibn Muharram hassa bolýar. Ibn Apbas ony öýle wagty soramaga gelýär. Musawwir oňa:
– Sen meniň halymy soramaga başga wagt tapmadyňmy? – diýýär.
Onda Ibn Apbas:
– Men hassanyň halyny soramak borjum bolandygy üçin, günüň haýsy wagtydygyna garamazdan geldim – diýýär.
* * *
Bir çarwadan:
– Nämeden kösenýärsiň? – diýip soranlarynda, ol:
– Günälerimden – diýip jogap berýär.
– Näme isleýärsiň? – diýip soranlarynda, ol:
– Jenneti – diýýär.
– Saňa tebip çagyralymy? – diýenlerinde, ol:
– Eger tebibiň emi kömek etmese, Allatagalanyň gaşynda eden işlerime jogap bermeli bolar öýdüp gorkýaryn – diýýär.
* * *
Hassanyň halyny soramaga baranyňyzda, köp gürlemäň. Onuň halyny, işdäsiniň alýan zadyny soraň. Diňe özi bir zat diýse jogap beriň. Gaýtjak bolanyňyzda, onuň tiz gutulmagyny, däri-dermandan şypa tapmagyny dileg ediň.
* * *
Keseki ýurtda kesellän kişi öz ýurdunyň topragyndan getirdip, ony tenine çalsyn ýa-da öz ýurdunyň suwundan içsin. Ata watanyň topragy we suwy hassanyň derdine bire-bir dermandyr.
* * *
Günleriň birinde Harys ibn Kelde ýylana seredip:
– Megerem köp derdiň dermany ýylanyň zäherindedir. Onuň bilen deňleşip biljek diňe tirýekdir – diýýär.
Harysyň ýanynda duran adamlar oňa:
– Eý, Abu Waýyl! Sen ony şeýle bir öwdüň welin, oňa derek onuň arkasyndan sypalasaň bolmadymy? – diýýärler.
Harys ýylany sypalajak bolup elini uzadanda, ýylan onuň elinden çakýar. Abu Waýyl ýylanyň awusyndan zordan ölmän galýar.
* * *
Akmaklykdan başga ähli derdiň dermany bardyr.
* * *
Bir ýunan danasy syrkawlaýar. Adamlar oňa:
– Sen näme üçin özüňe seretdireňok? – diýenlerinde, ol:
– Ähli derdiň däri-dermany ýerde bolsa-da, olardan şypa tapmak Allatagala baglydyr – diýýär.
* * *
Emewiler halypasy Süleýman ibn Abdylmälik ýurda mergi keseliniň ýaýrandygyny eşidip, tagty taşlap gaçyp gitmekçi bolýar. Köşk emeldarlarynyň biri oňa:
– Gurhanda bir aýat bar. Ol aýatda: «Size gaçmaklyk azajyk kömek edäýmese, hiç hili kömek etmez» diýilýär – diýende, Süleýman:
– Men hem şol azajyga bil baglap gaçýaryn – diýýär.
* * *
Bir adam Ibn Mukaffany nahara çagyrýar. Emma Ibn Mukaffa onuň çakylygyna barmakdan boýun gaçyrýar we oňa: «Eý dostum! Men seniň çakylygyňa höwes bilen barardym welin, men dümewledim. Dümew bolsa erbet keseldir. Ol başga bir adama on ädimlik ýerde durup gepleşse-de geçip biler. Eger men seniňkä myhmançylyga baryp, saňa dümew ýokuşdyrsam, onda men seniň sylag-hormatyňa sylamazlyk bilen jogap berdigim bolar. Şonuň üçin myhmançylygy sag-salamat günlere goýaly» diýýär.
* * *
Bir hadysda: «Şeýtan adamyň ähli zadyna bahyllyk etse-de, adam dümewlese ýa-da garahassalyk keselline ýolugsa, bahyllyk edenok» diýilýär.
* * *
Adam hassalanda edil garry adam ýaly bolýar. Garry adamlara ysgynsyzlyk, mejalsyzlyk, ynjyklyk häsiýetleri mahsusdyr. Her bir adam hassa ýagdaýynda özünde şeýle häsiýetleri duýýandyr.
* * *
Bir adamdan:
– Içgeçme nämeden üçin bolýarka? – diýip soranlarynda, ol:
– Näme iýmeli, näme iýmeli däldigini özüň bilmeseň-de, ony içiň seljerýändir. Ol özüne gerek däl zatlary gahar-gazap bilen çykarýar – diýip jogap berýär.
* * *
Bir pelsepeçiden:
– Näme üçin küýki adamlar erbet gylykly bolýarlar? – diýip soralanda, pelsepeçi:
– Sebäbi onuň beýnisi ýürege ýakynlaşandyr. Bagry bolsa öde ýakynlaşandyr. Ödüň ajysy bagra täsir edýär. Bagyr adamyň bedeninde gany arassalaýjy wezipäni ýerine ýetirýär. Ganyň üsti bilen ödüň ajysy ýürege täsir edip, ynsan ýüreginde gara emele getirýär. Ol hem kellä tiz täsir edýär – diýip jogap berýär.
* * *
Bir gadymy kitapda: «Kim-de kim keseki ýurda gadam bassa, ol adam ilki bilen şol ýeriň topragyny suwa garyp içsin. Şeýle etse, ol adam bu ýurtdaky dürli kesellerden aman bolar» diýilýär.
* * *
Pars şasy Anuşirwan işdäsi alýan zatlaryny iýmekden saklanardy. Ol: «Işdäň alýan ähli zatlary iýseň, kesele duçar bolup, soňra işdäň almaýan däri-dermanlary iýip, özüňe em etmeli bolarsyň» diýýär.
* * *
Hasan ibn Sähl doganyna ýazan hatynda şeýle diýýär: «Eý, doganym! Biz seniň bilen bir jan bir ten ýaly agzybir bolmalydyrys. Eger bedeniň bir agzasy agyry duýsa, bu agyry bedeniň beýleki agzalaryna-da öz täsirini ýetirýändir».
* * *
Adamyň hassa halynda nähili jebir-jepa çekýäni Allatagala aýandyr. Şonuň üçin Allatagala hassa ýatan adamy günäden päkleýär, köp wagtlap hassa ýatyp, wepat bolan adamlara şehitlik derejesini berýär. Keselinden şypa tapanlara bolsa, saglygyň gadryny biler ýaly edýär.
* * *
Urwa ibn Zubeýriň bir aýagy kesilýär. Isa ibn Talha ibn Ubeýdylla ony görmäge gelende, oňa:
– Alladan ant içýärin! Allatagala seniň gözüňi, gulagyňy, iki eliňi, akylyňy, diliňi aman goýup, diňe bir aýagyňy alandygyny eşidip, seni görmäge, seniň halyňy soramaga örän gyssanmadym – diýýär.
Onda Urwa oňa:
– Seniň meni görmäge gyssanmaýşyň ýaly, şol günler men hem kimdir birini görmäge gyssanmadym – diýýär.
* * *
Araplarda şeýle aýdylýan söz bar. Olar: «Kesel aýdarmyş: «Men adamyň etini iýip, ganyny içýärin. Menden örän az adam aman sypar» diýýärler.
* * *
Haýbar söweşiniň öň ýanynda musulman esgerlerine ysytma degýär. Olar Muhammet alaýhyssalama özleriniň keselleri hakynda aýdanlarynda, ol: «Eý, halaýyk! Ysytma ölümiň çaparydyr. Bu kesel dowzah odunyň bir bölejigidir. Eger şeýle keseliň özüňize degendigini duýsaňyz, agşam namazy bilen ýassy namazynyň aralygynda üstüňizden sowuk suw guýuň. Şony birnäçe gezek gaýtalasaňyz, bu dert dep bolar» diýýär.
* * *
Iki sany adam Horasandan Bagdada sapara çykýarlar. Bagdatda olaryň biri keselleýär. Keselläniň ýoldaşy ony şol ýerde goýup, yzyna dolanmakçy bolýar. Ol hassa:
– Men Horasana dolanyp baranymda, seni sorasalar näme diýeýin? – diýende, hassa:
– «Haçanda Bagdada girenimizde onuň kellesi agyryp, ýüregi hopugyp, aýaklary saňňyldap, gözi garaňkyrap, elleri bilen ýer sermäp başlady. Ol birnäçe günüň içinde bir ýumaga döndi» diýip habar ber – diýýär.
Onda Horasana dolanyp barýan:
– Men gepi uzaldyp gürläp bilemok. Şonuň üçin bir söz bilen «öldi» diýäýjek – diýýär.
* * *
Bir çarwadan:
– Iň erbet kesel näme? – diýip soranlarynda, ol:
– Diş agyry – diýip jogap berýär.
* * *
Japar ibn Sadyk: «Adam üç zatdan, ýagny garyplykdan, keselden we dowzahdan daşda bolsa gowudyr» diýýär.
* * *
Talyk ibn Habyp[4]: «Içagyry edil ýürege düşgünç aýal ýalydyr. Içagyry adamyň içini agyrtsa, ýürege düşgünç aýal onuň ýüregini agyrdýar» diýýär.
* * *
Bir gezek Muhammet ibn Wasygyň boýnundan iriňli ýara çykýar. Ony gören adamlar:
– Alla saňa rehim etsin! – diýenlerinde, Muhammet ibn Wasyg:
– Eý, halaýyk! Men şu ýaranyň gözümden çykmandygyna Allatagala bihasap şükür edýärin – diýýär.
* * *
Bir ýaş ýigit keselläp, ölüm ýassygynda ýatyrka, Muhammet alaýhyssalam onuň halyny soramaga barýar. Muhammet alaýhyssalam ýaş ýigitden:
– Özüňi nähili duýýarsyň? – diýip soraýar.
Onda ýaş ýigit:
– Hem-ä ölümümi dileýärin, hem-de köp günä iş edendigim üçin ölümden gorkýaryn – diýýär.
Muhammet alaýhyssalamam:
– Eý, ýaş ýigit! Seniň isleýän bu iki zadyň bir ýürekde ýerleşmeýär. Sen ölümi isleýän bolsaň, Allatagala seni isleýän arzuwyňa ýetirer. Eger sen ölümden gorkýan bolsaň, onda Allatagala seni aman goýup, keseliňe şypa berer – diýýär.
* * *
Günleriň birinde Rabyga Kaýsyýa keselleýär. Ondan:
– Seniň isleýän zadyň barmy? – diýip soranlarynda, ol:
– Men Allatagaladan kyýamat güni özümi Muhammet ibn Wasyg bilen duşurmagyňy dileýärin – diýýär.
* * *
Ufeýra bint Welit Basryýa örän dindar takwa zenandy. Ol bir gün metjitden çykyp gelýärkä, bir adamyň:
– Bu dünýäni görüp ýörene kör bolmak iň erbet zatdyr – diýenini eşidip, aýak çekýär we:
– Eý, Allanyň bendesi! Gözli bolup Allanyň gudratyny, onuň bardygyny görmezlik, gözsüz bolup bu dünýäni görmegiňden has erbetdir. Allatagala maňa oňa bolan çäksiz söýgi berip, oňa derek göreçlerimi alsa, müňde bir razy bolardym – diýýär we ýoluny dowam etdirýär.
* * *
Hassan ibn Abu Sennan hassa ýatyrka ondan:
– Özüňi nähili duýýarsyň? – diýip soranlarynda, ol:
– Dowzah odundan gorkýanym üçin özümi erbet duýýaryn – diýýär.
– Näme isleýärsiň? – diýip soranlarynda, ol:
– Ölsem-ä jenneti, diri galsamam keselimden şypa tapmak isleýärin – diýýär.
* * *
Adamsy gijesine düşegine buşugýandygy sebäpli, aýrylyşmak üçin bir aýal adamsyny kazynyň ýanyna alyp gidýär. Ol adam kaza:
– Sen bizi aýyrmaga howlukmada, ilki bilen meniň näme üçin gije düşegime buşugýandygymy bil – diýýär.
Kazy ondan buşugmasynyň sebäbini soraýar. Ol adam:
– Men her gije düýşümde deňziň ortasynda ýerleşen bir ada görýärin. Ol adada bir köşk bar, köşgüň uly gümmezi bar. Ol gümmeziň üstünde bir düýe dur we şol düýäniň üstünde men otyryn. Düýe gümmeziň üstünde duran ýerinden boýnuny uzadyp deňizden sürüp suw içýär welin, men şol ýerde buşugyp goýberýän – diýýär.
Bu gürrüňi diňläp oturan kazy hem buşugýar. Ol:
– Bu gürrüňi diňläniňde peşewini saklap bolanok. Düýşüňde dagy özüňi bilmän buşugmak aýybam däl – diýýär we ol aýalyň haýyşyny kanagatlandyrmaýar.
* * *
Hezreti Omar bir adama: «Eger Allatagaladan nämedir bir zat dilejek bolsaň, onda «Eý Allam! Maňa nygmat berseň özüme, bedenime, akylyma ber» diýip dileg et. Seniň beýle diýdigiň özüňe saglyk diledigiňdir. Adamyň jan-saglygyndan uly nygmat ýokdur» diýýär.
* * *
Rabyga ibn Haýsam şel bolýar. Bekr ibn Magyz onuň ýanynda bolup, kömek edýärdi. Günleriň birinde Bekr Rabyga kömek berip durka, onuň aglaýandygyny görüp:
– Eý, Rabyga! Sen näme üçin aglaýarsyň? – diýende, Rabyga:
– Ähli öý işlerini etmek, ýöremek, hajatyňy özüň ýerine ýetirmegiň uly nygmatdygyna göz ýetirdim we şol nygmatdan jyda düşenime gynanyp aglaýaryn – diýýär.
* * *
Sufýan ibn Söwri: «Kimdir biri nämedir bir zatdan keselläp, keselinden şypa tapyp, ýene-de kesellän zadyna dolanyp barsa, perişdeler: «Eý, misgin! Sen ilki bu kesele däl-de, kemakyllygyňa däri-derman tap» diýerler» diýýär.
* * *
Bir agzy porsy adam öýlenýär. Ol gelni bilen düşege geçende, gelni onuň agzynyň porsusyny duýup şeýle diýýär:
Eý Allam, durmuşymy gowy etmek isleseň,
Bu adamyň köňlüne myswak[5] almagy guý sen.
* * *
Apbaslylar halypasy Harun Reşit ölüm ýassygynda ýatyrka, Ibn Semmäk onuň halyny soramaga gelýär. Ol Harun Reşide: «Eý, möminleriň emiri! Allatagala seni ýatlady, sen hem ony ýatla. Saňa uly dereje berdi, halka baş etdi. Onuň üçin Allatagala şükür et» diýýär.
* * *
Abdylla ibn Şabarma: «Käbir adamlaryň keselden gorkup, nahar saýlap iýmekleri, emma dowzahdan gorkman günä iş etmekleri, meniň üçin geňdir» diýýär.
* * *
Ybraýym ibn Edheme içagyry degýär. Ol bir gijäniň içinde altmyş gezek täret kylýar.
* * *
Şamda bir şäherli adam keselleýär. Ony goňşulary görmäge gelende, ondan:
– Näme isleýärsiň? – diýip soranlarynda, ol:
– Meniň hal-ýagdaýymy adamkärçilikli ynsanlaryň sorap gelmegini isleýärin – diýýär.
* * *
Hasan Omar ibn Abdylezize hat ýazýar. Ol hatynda: «Eý Omar! Durmuşyňda kynçylyk ýüze çyksa, ýaralanan adamyň ýarasyna em edenlerinde agyryly bolsa-da, oňa çydap döz gelişi ýaly, çydagyn. Ýara em etmeseň azyşy ýaly, sen hem kynçylyga sabyr etmeseň, ondan ejiz gelersiň» diýýär.
* * *
Musa pygamberem, Dawut alaýhyssalamam: «Öte geçen şypasyz keselden we gadry bilinmeýän saglykdan, Rebbim, özüň gora!» diýipdir.
* * *
Kubat ibn Piruz: «Kesel bedene düşen otdur, gaýgy-gam bolsa bu ody has-da tutaşdyrýandyr» diýýär.
* * *
Rabyga ibn Haýsam hassa bolanda adamlar oňa:
– Eý, Rabyga! Saňa em eder ýaly tebip çagyralymy? – diýenlerinde, ol:
– Maňa tebibiň geregi ýok. Ähli derdiň dermany bu derdi berýändedir – diýýär.
* * *
Farazdak bir hassanyň halyny soramaga barýar we oňa şeýle diýýär:
Eý, tebip! Hassany keselden gora,
Keselini bil-de em edip ugra.
Hakyky tebip däldir, suwa tirýek garýanlar,
Dileg eder Alladan hassa şypa islänler.
* * *
Lukman Hekim: «Hajathanada kän oturmaň, ol babasyl keselini döredýändir» diýýär. Şonda ol bu sözleri hajathananyň gapysyna oýup ýazdyrypdyr.
* * *
Ata hassa ýatanda ondan:
Näme iýesiň gelýär? – diýip soranlarynda, ol:
– Şol iýilýän zady görenimde dowzaha düşerin diýen howpy aralaşdyrmaýan zatlary iýesim gelýär – diýýär.
* * *
Nugman ibn Beşir: «Kesel bilen möminleriň arasynda meňzeşlik bardyr. Adamyň bedeniniň bir agzasy kesellese, onuň ähli agzalaryna täsir edýändir. Möminleriň birine daşky duşman ezýet berse, olaryň ählisi aýaga galýandyr» diýýär.
* * *
Araplarda keseli döwük, ýagny bir zadyň döwülmegi bilen deňeýärler. Sebäbi hassa adam döwülen ýaly iki eplenip ýatýandyr.
* * *
Bir adam: «Eger Allatagala kimdir birini keselden, jogapsyz söýgüden we garyplykdan aman saklasa, onda ol adam ähli bela-beterden amandyr» diýýär.
* * *
Özüňize serediň, kadaly iýip-içiň we sowukdan özüňizi goraň. Sebäbi uzak wagtlap özüňizi goranyňyz, ýekeje sagat kesel bolanyňdan gowudyr.
* * *
Köp keselleriň gözbaşy iýip-içmekdedir.
* * *
Kesel açlygyň miwesidir.
* * *
Wagtly-wagtynda iýip-içen durmuşyň lezzetini duýýar.
* * *
Dürli-dümen miwelerden iýmek, miweleriň şerbetini içmek köp keseliň dermanydyr, olar köp keselleriň öňüni alýandyr.
* * *
Muhammet alaýhyssalamyň maşgala agzalary keselleseler zemzem suwy bilen ýagyş suwuny bala garyp içerdiler. Muhammet alaýhyssalam: «Gurhanda: «Asmandan mübärek suw inderdik. Ol adamlara şypadyr» diýen aýaty aýdardy. Zemzem suwy bolsa işdäňi açýandyr. Diýmek şypa berýän we işdäňi açýan suwy garsaň, köp derdiň dermanydyr» diýerdi.
* * *
Köne kitaplaryň birinde: «Şeýle adamlar bardyr, aýagy gyşykdyr, emma eden işleri dogrudyr. Käbir adamlar bardyr, aýagy dogry hem bolsa, aýagyny gyşyk basýandyr. Käbir adam kerdir, emma adamlaryň nalyşyny eşidýändir. Käbir adam kördür, emma halkyň kynçylygyny görýändir. Käbiri gözli bolup, günä işlere göz ýumýandyr» diýip ýazylypdyr.
* * *
Amr ibn Hardabyň iki gözi kör bolýar. Ony soramaga gelen Ibn Jamyg:
– Eý Amr! Gözüň kör bolanyna gynanma! Eger ahyretiňe haýyrly, kyýamat gününde mizan terezisinde sogap bolýan bolsa, goý, Allatagala seniň iki eliňi we iki aýagyňy hem alsyn – diýýär. Onda Amr ibn Hardap:
– Eý Allam! Munuň sözleri erbet bolsa-da, niýeti bir gowy bolsun – diýýär.
* * *
Jahyz: «Goltugyňyzy arassa saklaň! Adam derlände, onuň goltugy yslanýar. Eger goltugyny arassa saklamasa, ýuwmasa, ys onuň bedeniniň ähli ýerine ornaşar. Adamyň goltugy gyşda-da, tomusda-da şol bir ysly bolýandyr. Onuň ysyny diňe burny dykylan, duýgudan galan adamlar duýar. Goltuk ysy geçi çöpüriniň ysy bilen meňzeşdir» diýýär.
* * *
Köp adamlar geçiniň ysyny gowy görýärler. Şeýle adamlar geçiniň ysyny özüne siňdirjek bolup, onuň ýatagynda oturýarlar. Käbir adamlar onuň çöpürini ýakyp, tüssesini üstüne siňdirýärler.
* * *
Bir adamyň gyrnagy bardy. Ol gyrnakdan deriň ýakymsyz ysy gelýärdi. Emma ol adam bu gyrnagyny ýakymsyz ysy üçin beýleki gyrnaklaryndan we aýallaryndan diýseň gowy görerdi.
* * *
Adamy üç zat, ýagny nahardan doýup är-aýal gatnaşygyny ýerine ýetirmek, kakadylan iýmitleri gyssanmaç iýmek we agzyň gurap durka sowuk suw içmek heläkçilige eltip biler.
* * *
Köp gürleýän we köp gülýän adam gije ýatanda, ynjalykly ýatyp bilmez.
* * *
Köp wagtlap aýna seredip durmak, gaty gülmek we deňziň kenarynda oturyp oýlanmak adamyň akylynyň ösmegine getirer.
* * *
Jahyz: «Meniň gowy bir dostum bardy. Men oňa diýseň ynanýardym. Ol maňa: «Ähli keselleriň gözbaşy beýnidedir. Beýnisi gowşak adam tiz kesellemäge ukyplydyr» diýdi» diýýär.
* * *
Abdylwahyt ibn Kaýs Muhammet alaýhyssalamdan şeýle hadys gürrüň berýär. Ol: «Köp pygamberler bedeni ýa-da diňe ýüzi şel bolmak bilen kesellediler» diýýär.
* * *
Jahyz: «Idris alaýhyssalamyň agzy şel açdy. Ol iýen zadyny çeýnäp bilmändir» diýýär.
* * *
Meşhur tanymal adamlardan Aban ibn Osmanyň bedeni şel açdy. Şondan soňra şeýle kesel bilen kesellän adama: «Allatagala oňa Abanyň keselini berdi» diýerdiler. Emewiler halypasy Mugawyýanyň ýüzi şel açdy. Abdylmälige agzy porsamak keseli degdi. Enes ibn Mälik we Jezzam ibn Abu Kallaba pis açdylar. Hassan kör boldy, Ibn Siriniň bolsa gulagy gapyldy.
* * *
Abdylhamyt ibn Abdylla ibn Omar ibn Hattap (goý, Alla olardan razy bolsun!) döwrüniň iň görmegeý adamlarynyň biridi. Onuň ýüzüne peşehorda çykýar we görküne görk goşýar. Köp aýallar Abdylhamyda meňzejek bolup ýüzüne peşehorda çekerdiler.
* * *
Emewiler halypasy Omar ibn Abdylezize «Emewileriň peşehordasy» diýerdiler.
* * *
Omar ibn Hattap (goý, Alla ondan razy bolsun!): «Meniň neslimden ýüzünde ýaranyň yzy galan biri dörär. Ol emewileriň zalymlyk eden ýerinde adyllyk bilen höküm sürer» diýýär.
* * *
Başga bir rowaýatda aýdylyşyna görä, Omar ibn Abdylezizi ýaş wagty eşek depip, maňlaýynda goşa toýnagyň yzy galýar. Omar ibn Abdyleziz halypalyga gelende:
– Maňlaýynda yz bolmadyk adam musulman däldir – diýýär.
Bu sözleri eşiden Ýezit ibn Muhallap:
– Maňlaýyndaky yzy eşege depdirip däl-de, köp sejde edip galdyrmalydyr – diýýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam keselden goranmak üçin kellesinden öli gan aldyrardy.
* * *
Araplarda ysytma keseline «Ýolbarsyň keseli» hem diýilýär. Sebäbi ýolbars ysytma bilen köp keselleýär.
* * *
Bahtury şeýle diýýär:
It uzak ýaşasa, tutar ysytma,
Ýolbarsda bu kesel bolýandyr günde.
* * *
Hajjaç tebibinden:
– Sagdyn ýaşamak üçin näme etmeli? – diýip soranda, ol:
– Aýşy-eşretde bolsaň, ýaş gyzlar bilen bol. Et iýseň, ýaş malyň etini iý. Ertirlik naharyňy köp iý. Agşamlyk naharyny az iý, az iýseňem yzyndan gezim et. Näme iýseň hem gowy çeýnäp iý. Ýatmazyňdan öň hökman hajathana gir. Gök-miwe saýlap-seçip köpräk iý – diýýär.
* * *
Yraklylar gijilewük bilen kesellänleri: «Ellerini söýýänler» diýip atlandyrýardylar. Sebäbi bu kesel degen adamlar bedeniniň gijeýän ýerini gaşamak üçin elini ulanýardylar».
* * *
Bir gezek Amyry Fazyl ibn Rabyganyň keselländigini eşidip, onuň halyny soramaga barýar. Ol Fazyla:
– Eý, Fazyl! Ähli keseli sabyrlylyk we Allatagala şükür aýtmak hem-de ondan şypa dilemek bilen ýeňip bolýar – diýýär.
Soňra ol Fazyly soramaga gelen beýleki adamlara:
– Muhammet alaýhyssalam: «Oturlyşygyň ýagşysy ýagşy gürrüňler edilip, bedeniň rahatlyk tapmagydyr» diýdi. Şonuň üçin hassa bilen ýagşy gürrüňler ediň. Onuň bedeni dynç alar, kuwwat tapýar – diýýär.
Soňra ol Fazyla:
– Allatagala seniň derdiňe şypa etsin we seni öz penasynda aman saklap, bela-beterden gorasyn – diýip, dileg edip ýerinden turýar.
* * *
Bir adam Kasym ibn Muhammediň gözi kör bolandygyny eşidip, oňa:
– Eý, Kasym! Gözüň kör bolany saňa görk beripdir – diýýär.
Onda Kasym:
– Onyň dogrudyr. Emma meniň gözüm görýärkä, maňa kimdir biri bir zat diýende, men onuň nähili niýet bilen diýýändigini gözünden görýärdim – diýýär.
* * *
Bir adam Tabarystan häkimi Atruşynyň gulagyna bir zat pyşyrdaýar welin, Atruşy: «Gatyrak gürle! Meniň gulagymda seniň kalbyňdaky ýaly zat bar» diýýär.
* * *
Ýahýa ibn Barmakynyň içinde bir agyry döräpdir. Yrakly tebipler bu keseli bejermekden ejiz gelipdirler. Yraga gelen bir pars tebibi bu barada eşidip, Ýahýany bejermegi boýun alýar. Ol ilki bilen gidip dagyň iň beýik ýerinden çogup çykan çeşmeden suw alýar we her gün oňa nahardan öň içirýär. Köp wagt geçmän Ýahýanyň garnyndaky agyry aýrylyp ýok bolýar. Ýahýa onuň ylmyna haýran galýar we oňa köp halat-serpaý ýapýar.
* * *
Bir adam tebibiň ýanyna gelip:
– Biziň çagamyz bolanok – diýýär.
Tebip onuň ýüzüne seredip:
– Eger meniň çakym çak bolsa, senden dölüň deregine siýdik gelýär – diýýär.
Ol adam şeýledigini boýun alýar. Onda tebip:
– Sen kebap iý we ýany bilen nebiz[6] iç – diýip maslahat berýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam göze ýakyn ýerden öli gan almagy gadagan edýär. Ol gözüň ýanyndan gan alynsa, adamyň ýatkeşligini ýitirýändigini aýdýar. Şeýle-de sowuk suw bilen synja gylmagy maslahat berýär. Sebäbi gyzgyn suw babasylyň döremegine ýardam berýär diýýär.
* * *
Bir gezek apbaslylar halypasy Mamun Horasan adamlary bilen duşuşanda, adamlaryň köpüsi üsgürýärdi. Mamun olara: «Eý adamlar! Çaýa bal garyp içiň, üsgürmegiň emi şoldur» diýýär.
Adamlar onuň diýenini edip, çaýa bal garyp içýärler we üsgürmekden halas bolýarlar.
* * *
Urwa ibn Zubeýr Äşä (goý, Alla ondan razy bolsun!):
– Eý, Äşe! Men ömrümde seni geň görşüm ýaly hiç kimi geň görmedim. Senden dini meselede bir zat sorasam jogap berýärsiň. Arap şahyrlary hakynda gürlesem, olaryň goşgularyny bilýärsiň. Men öz ýanymdan: «Äşe Muhammet alaýhyssalamyň aýaly, Abubekr Syddygyň (goý, Alla ondan razy bolsun!) gyzy, oňa şu zatlary bilmegiň heý geregi barmyka?» diýip oýlandym. Bu gün bolsa seniň tebipçilikden hem baş çykarýanyňa göz ýetirdim – diýýär.
Onda Äşe oňa:
– Eý Urwa! Muhammet alaýhyssalam örän süňňi gowşak adamdy. Ol sähel zada-da kesellärdi. Arap we Ajam tebipleri derdimiň emini aýdardylar, biz bolsa oňa em ederdik – diýýär.
* * *
Bir dana: «Bedeniňi we dişiňi gora. Sowukdan yssa, yssydan sowuga birden geçme. Sowuk bilen yssynyň çalyşmagy adam üçin zyýanlydyr» diýýär.
* * *
Süleýman alaýhyssalamyň kiçeňräk mellek ýeri bardy. Ol ýerde dürli-dümen otlar öserdi. Otlar Süleýmana: «Eý Resulalla! Men pylan derdiň dermanydyryn» diýerdiler.
* * *
Galen: «Açgözlük adamyň ajalydyr. Ýaltalyk, ysgynsyzlyk, şel açmak, içgeçme ýaly keselleriň barysy açgözlükdendir. Adam köp iýende aşgazany dykylýar we bagyr bilen ödüň işlemesini kadadan çykarýar. Adamda kelleagyry döreýär we onuň pis keseli bilen kesellemegine getirýär. Şonuň üçin iýip-içende ortaça we wagtly-wagtynda iýip-içilende» diýýär.
* * *
Aristotel: «Ýylanyň zäheri adam üçin iň bir peýdaly emdir. Zäher ýylanyň agzyndaka yssydyr, daşyna çykandan soň şeýle bir sowaýar, hatda adamy zäheriň awusy däl-de sowugy hem öldürmäge ukyplydyr» diýýär.
* * *
Galen: «Gaýgy-gam adamyň kalbyny öldürýär, onuň ganynyň doňmagyna getirýär we ol adamy heläk edýär. Şatlyk adamyň ganynyň ýylamagyna getirýär, gan çalt aýlanýar. Emma ganyň ýylylygy adam tebigatyna mahsus bolan ýylylykdan geçse, adam heläk bolýandyr» diýýär.
* * *
Bir baýramçylykda apbaslylar halypasy Mamunyň öňüne üç ýüzden gowrak görnüşli nahar, gök-önüm goýýarlar. Mamun bu nygmatlaryň her biriniň peýdasy we zyýany hakynda gürrüň berýär. Ýahýa ibn Eksem oňa:
– Eý, möminleriň emiri! Eger tebipçilik hakynda gürrüň açylsa, onda sen Galen kiminsiň. Eger ýyldyzlar hakynda gürrüň açylsa, sen Germessiň. Eger dini meselelerden gürrüň açylsa, sen Aly ibn Abu Talypsyň. Sahylyk hakynda gürrüň açylsa, sen Hatam Taýsyň. Eger dogry gürlemek hakynda aýdylsa, sen misli Abu Zersiň. Syr saklamak babatynda sen misli Semwal ibn Adyl ýalysyň – diýýär.
Onda Mamun:
– Eý, Abu Muhammet! Ähli adamlaryň bedeni gan we etden durýandyr. Olaryň birini beýlekiden tapawutlandyrýan onuň akylydyr – diýýär.
* * *
Hind tebibi: «Adama sanjym etmek agaja suw beren ýalydyr. Sanjym edilen adam suw berlen agajyň ýapraklap, gülläp ösüşi ýaly, keselden saplanyp, ýüzi nurlanyp ugraýar» diýýär.
* * *
Bir dana: «Dört zat, ýagny garnyň dok wagty är-aýal gatnaşygynda bolmak, ýene-de garnyň dok wagty hammama düşmek, kakadylan gury iýmiti gyssanyp iýmek we garran çagyň öýlenmek adamy heläk eder» diýýär.
* * *
Bir adam tebibiň ýanyna baryp:
– Men pylan kesel bilen keselledim – diýýär.
Tebip oňa:
– Sen ol kesel bilen kesellän dälsiň. Ol kesel bilen kesellänler beýdip aýak üstünde gezip ýörenoklar, derrew wepat bolýarlar. Sen bolsa meniň bilen gürleşip dursyň ahyry – diýýär welin, ýaňky adam diň arkan gaýdyp, şol ýerde jan berýär.
* * *
Bir şanyň kellesi agyrýar. Tebip oňa:
– Aýagyňy gyzgyn suwa sokup otur – diýip maslahat berýär. Olaryň gürrüňini diňläp oturan köşk emeldary:
– Kelle nirede, aýak nirede? – diýýär.
Onda tebip:
– Göz nirede, ujyt nirede? Onda-da gözüň görenine ujyt galýar – diýýär welin, köşk emeldary kinaýaly gürrüňini bes edýär.
* * *
Bir adam tebibiň ýanyna gelip, içiniň agyrýandygyny aýdýar. Tebip onuň näme iýendigini soraýar. Ol adam:
– Äý, üýtgeşik bir zat hem iýmedim. Bar iýenim balyk, göle eti, soňra gowrulan ýumurtga we unaş – diýýär.
Onda tebip:
– Gynanyp öleýin diýmeseň, ejir çekip ölmäýin diýseň, özüňi gaýadan okla. Entek açgözlüge hiç hili em ýok – diýýär.
* * *
Bir ýeke göz adam Abu Eswet Dugalydan:
– Eý Abu Eswet! Kämil zat, ýarym zat we hiç zat – bular nähili bolýandyr? – diýip soraýar.
Onda Abu Eswet:
– Kämil zat iki gözi hem görýän adam, ýagny men. Hiç zat kör adam. Ýarym zat diýip bolsa, ýeke göze, ýagny saňa diýse bolýar – diýip jogap berýär.
* * *
Bir çarwa goltugyny hezil edip ysgap: «Megerem, Allatagala meni goltukdan ýaradan bolsa gerek» diýýär.
* * *
Japar ibn Süleýman:
– Biz bir keýik tutup, ony soýduk, soňra deriden çykardyk welin, ondan hiç hili gan akmady, onuň derisi bolsa gurudy – diýip gürrüň berýär.
Onuň aýdanlaryny diňläp oturan tebip:
– Aşgazany agyrýan adamyň hem bedeni gandan sapdyr, emma biz ony göremzok – diýýär.
* * *
Apbaslylar halypasy Mamun tebipçilikden gowy baş çykarýan adamdy. Ol hatda damardan gan hem alyp bilýärdi. Bir gezek Mamuna kelleagyry degýär. Näme em etse-de kelleagyrysy aýrylmaýar.
Kaýsar Kalanswa onuň kelle agyrysy hakda eşidip, oňa bir hat goýberip, haty kellesine goýmagy maslahat berýär. Mamun bu hatyň zäherli bolmagyndan gorkup, haty ilki hyzmatkäriniň kellesine goýýar we oňa hiç zat bolmadygyny görüp, haty öz kellesine goýýar. Köp wagt geçmän kelle agyry öz-özünden aýrylýar. Mamun muňa haýran bolup haty açyp görýär. Ol hatda: «Bismillähir-rahmanyr-rahym. Allanyň ady agzalanda öçmejek ot hem öçýändir. Alladan başga hiç kim güýç-kuwwata eýe däldir» diýip ýazylgy eken.
* * *
Usama ibn Zeýt: «Heýwere keseli beni ysraýyla, olaryň, zalymlygy üçin inderilendir. Ilki bu kesel beni ysraýylyň adamlarynda bardy. Soňra olar bilen baryş-geliş eden adamlara geçdi we beýleki adamlaryň arasyna ýaýrady» diýýär.
* * *
Bir şahyr şeýle diýýär:
Ynsana hassa halda ediläýse em,
Janyna şypa bolar, daýanar şol dem.
* * *
Ibn Apbas Muhammet alaýhyssalamdan şeýle hadys gürrüň berýär. Ol: «Allatagala zäherden başga ähli keseliň dermanyny ýaradandan soňra, ol dertleri ýere inderdi» diýýär.
* * *
Garrylykdan başga ähli derdiň dermany bardyr.
* * *
Muhammet alaýhyssalam: «Kim-de kim hassa bolan musulman doganynyň halyny soramaga barsa, ol jennetiň ýolundadyr. Haçanda ol barmaly ýerine baryp, oturandan soň, ol adama sogap ýazylyp ugraýandyr. Ol adam jennetiň bosagasynda oturan ýalydyr» diýýär.
* * *
Enes Muhammet alaýhyssalamdan şeýle hadys gürrüň berýär. Ol: «Kim-de kim kör adamy kyrk ädim ýere alyp barsa, ol adama dowzah ody haramdyr» diýýär.
* * *
Ahmet ibn Abu Dawut keselleýär. Apbaslylar halypasy Mugtasym onuň halyny soramaga gelýär we:
– Seniň şypa tapmagyň üçin on müň dinar sadaka aýtdym – diýýär.
Ahmet ibn Abu Dawut:
– Eý, möminleriň emiri! Eger sadaka bermekçi bolsaň, onda Mekgäniň we Medinäniň adamlaryna paýlagyn. Olar yslam dini üçin köp jepa çekendirler – diýýär.
Onda Mugtasym:
– Men sadaka aýdan on müň dinarymy şu ýeriň adamlaryna paýlamagy niýet etdim – diýýär.
Emma ýene-de on müň dinary Mekgäniň we Medinäniň adamlaryna ugradýar.
Bu habary eşiden Ahmet ibn Dawut Mugtasyma:
– Eý, möminleriň emiri! Allatagala seni öz penasynda aman saklasyn we mundan beýläk hem haýyr işlere gönükdirsin – diýýär we bir şahyryň Harun Reşide aýdan goşgusyny aýdýar:
Tanymal we sahy adamlar mydam,
Hemişe il-güne ederler ýardam.
Dert tapynsa ynsan sorar bada-bat,
Doga eder Alla – kylar ybadat.
Mugtasym onuň ýanyndan çykyp gelýärkä, ýanyndaky adamlara:
– Biz onuň halyny sorap, köp sogap gazandyk. Emma ol özi üçin hiç zat soramady. Hakyky ylym üçin ýaradylan adamlar şeýle bolýandyr. Beýle adamlaryň haýyşy biziň üçin emr bolmalydyr – diýýär.
* * *
Bir gezek Abu Gamr bir baý adamyň öýüne baranda, ol baý adam bedeninden öli gan aldyryp otyran eken. Abu Gamr oňa şeýle diýýär:
Hajjam kesip çykarsa, tendäki öli ganyň,
Rahatlyk tapar beden, aýama şirin janyň.
Ol baý adam Abu Gamra on müň dirhem peşgeş berýär.
* * *
Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!) Muhammet alaýhyssalamdan şeýle hadys gürrüň berýär. Ol: «Bedeniňize benewşe gülüniň ýagyny çalyň. Ol bedeniňizi tomusda sowuk, gyşda ýyly saklar» diýýär.
* * *
Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!): «Zeýtun ýagyny içiň. Ol üsgülewügiň emidir, nerwiňi berkleşdirmäge ýardam eder, adama görk, ruhubelentlik berer we gaýgy-gamdan saplar» diýýär.
* * *
Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!): «Eger nämedir bir zatda şypa bar diýseler, onda ol zatlar hajm etmek we baldyr» diýýär.
* * *
Uhut söweşinde Kytada ibn Nugmanyň gözüne ok degýär we gözi hanasyndan çykýar. Muhammet alaýhyssalam Kytadanyň gözüni hanasyna salyp sypalaýar welin, onuň bu gözi beýleki gözünden has gowy görmäge başlapdyr.
* * *
Sufýan Söwri dostuna:
– Agşam dişim agyryp ýatyp bilmedim – diýýär.
Onda onuň dosty:
– Eý Sufýan! Sen diş agyrydan şikaýat edýärsiňmi? – diýende, Sufýan:
– Eý akmak! Men şikaýat edemok, men ýöne aýtdym – diýýär.
Sufýanyň dosty:
– Derdiňi ýöne aýtmak hem şikaýat bolýandyr – diýýär.
* * *
Abu Safwan: «Allatagala jenneti ýaratdy we aýşy-eşreti terk edenleri ol ýere salmagy wada etdi. Emma biz şöhweti, aýşy-eşreti terk etmedik, Allatagalanyň diýenine boýun bolmadyk we şeýdip kesele duçar bolduk. Biz keselimizi bejertmek üçin tebibiň ýanyna baranymyzda, ol bize: «Aýşy-eşretden daşda dursaňyz we terk etseňiz bejerjek» diýdi. Biz ähli aýşy-eşretden daşda durmagy söz berenimizden soňra, ol biziň keselimizi bejerdi» diýýär.
* * *
Mälik ibn Dinar: «Keselden gorkup tagam iýmeýän, emma dowzahyň odundan gorkman, günä iş edýän adamlar meniň üçin geňdir» diýýär.
* * *
Sufýan Söwri Fazylyň hassadygyny eşidip, ony görmäge barýar. Fazyl oňa:
– Eý, Sufýan! Heý, hassanyň halyny soramak ýaly sogaply zat barmyka? Hassanyň halyny soramakda hiç hili erbetlik ýok – diýýär.
Onda Sufýan:
– Bir halamaýan zadym bar, ol hem hassanyň şikaýat edip başlamagy – diýýär.
* * *
Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!) egindeşlerine: «Adam hassa bolanda, oňa hiç hili sogap ýokdur. Emma Allatagala kesel jebir-jepaly bolandygy üçin ol adam keselinden şypa tapýança, ony öňki eden günälerinden päkleýär» diýýär.
* * *
Sufýan Söwriniň dogany Mübärek Sufýan Söwrä hat ýollap, özüniň gözüniň görmeýändigini habar berýär. Sufýan Söwri oňa jogap hat ýazýar. Ol hatynda: «Eý doganym! Men seniň hatyňy okap, seniň Allanyň eden işinden maňa şikaýat edýärsiň diýip düşündim. Şikaýat etmezlik we gözüň görmeýändigini ýadyňa düşürmezlik üçin köpräk ölümiňi, dowzahy we jenneti ýatla» diýýär.
* * *
Bir gezek Rabyga ibn Haýsam ibn Mesgudyň öýüne barýar. Ol gapyny kakanda öýden örän owadan gyrnak çykýar. Rabyga gözüni ýumup, Ibn Mesgudy soraýar. Gyrnak Ibn Mesgudyň ýanyna baryp:
– Gapyda gözi kör adam seni soraýar we men Rabyga ibn Haýsamdyryn diýýär – diýende, Ibn Mesgut:
– Ol kör däl, emma Allanyň gadagan eden zadyna seretmejek bolup gözüni ýumandyr – diýýär.
* * *
Bir adam göreş tutmak bilen meşgul bolýardy. Emma ol hemişe ýykylardy. Soňra ol göreşmegi taşlap, tebipçilik edip başlaýar. Günleriň birinde oňa bir dana duşýar we:
– Indi sen tüýs göreş tutup başlapsyň. Emma dert bilen göreşeniňde ýeňilmejek bol – diýýär.
* * *
Bir adam tebibiň ýanyna baryp, özünde ysytma keseliniň bardygyny aýdýar. Onda tebip:
– Bu kesel pylan otdan bolýar – diýende, ol adam:
– Men ol oty iň soňky gezek Bagdatda iýdim ahyryn. Meniň bolsa bu ýere göçüp gelenime näçe wagt boldy – diýýär.
Onda tebip:
– Bagdatda göwreli bolan aýal başga ýere göçüp gideni bilen dogrup bilmezmi? – diýýär.
* * *
Bir gezek emewiler halypasy Omar ibn Abdyleziz ýaş wagty kakasynyň atlarynyň ýanyna baranda, at onuň maňlaýyna depip, kellesini ýarýar. Tebip Omar ibn Abdyleziziň kellesiniň ganyny süpürip otyrka: «Ol at emewileriň biriniň kellesini ýaryp bilen bolsa, özüni bagtly saýmalydyr» diýýär.
* * *
Mugyra ibn Abdyrahman ibn Harys ibn Hyşam nahar bişirerdi. Onuň bir gözi kördi. Bir gezek bir çarwa öňüne nahar alyp iýip başlaýar. Emma ol gözüni Mugyradan aýyrmaýardy. Mugyra çarwadan:
– Sen näme üçin maňa beýle seredýärsiň? – diýip soraýar.
Çarwa:
– Men seniň nahary süýji bişirişiňe haýran galýaryn. Emma gözüňe seredip bolsa gorkýaryn – diýýär.
Mugyra ondan:
– Gözümiň nämesi seni gorkuzýar? – diýende, çarwa:
– Seniň nahar bişirmegiň we ýekegözlüligiň Deçjalyň sypatlarydyr. Meni gorkuzýan zat siziň meňzeşligiňiz – diýýär. Mugyranyň bir gözi rumlylar bilen bolan söweşde kör bolupdy.
Ol çarwa:
– Deçjalyň gözi Alla ýolundaky söweşde kör bolan däldir ahyryn – diýýär.
* * *
Muhammet alaýhyssalam Mekgäni açanda, Abu Ahmet ibn Jahş Resulallanyň düýesiniň tanapyny eline alyp, Sapa we Merwe daglarynyň arasynda aýlanyp, eýle diýýär:
Eý, mekgeli ynsanlar!
Tebip geldi araňyza,
Begendirer, şypa eder,
Siziň hassa kalbyňyza.
* * *
Sagsag ibn Suhan hassa ýatyrka Hezreti Aly (goý, Alla ondan razy bolsun!) onuň halyny soramaga barýar we oňa:
– Eý, Sagsag! Adamlaryň ýakyn ýardamçysy we olaryň hemaýatkäri sensiň – diýýär.
Onda Sagsag:
– Eý, möminleriň emiri! Allany sylaýan musulmana hormat goýýan, olara rehmet edýän sensiň – diýýär.
Soňra Hezreti Aly biraz oturandan soň, turmakçy bolanda Sagsaga:
– Eý, Sagsag! Meniň seni soramaga gelenimi aýdyp, kowumdaşlaryň arasynda öwünmegin. Allatagala öwünjeňleri halaýan däldir – diýýär.
* * *
Ibn Apbas: «Men bir gezek örän erbet keselledim. Maşgalanyň agzalary maňa näme iýdirjegini bilenokdylar. Olar maňa zyýan eder öýdüp gorkup, meni suwdan hem kesdiler. Bir gün gije şeýle bir suwsap turdum. Men ýerimden turup, suw duran gapdan ganýançam suw içdim. Şol gijeden soň saglygym gowulaşdy we şondan soň men kesellini işdäsi alýan zatdan saklamaly däldigine göz ýetirdim» diýýär.
* * *
Günleriň birinde Bekr ibn Abdylla Mezeni keselleýär. Adamlar onuň ýanyna gelip, oturyp halyny soraman çykyp gidýärler. Bekr olaryň beýle hereketine gamlanýar we: «Hassanyň ýanyna barlanda onuň haly soralýar. Sagat adamyň ýanyna bolsa zyýarat üçin barylýar» diýýär.
* * *
Zubeýr Absamy agyr hassalaýar. Ol horlanmakdan ýaňa diňe ham bilen süňk bolup galýar. Ol bedenine seredip: «Allatagala meniň bedenimden ýeri ýaratmadygyna müňde bir şükür! Bolmasa, ýer ýüzünde hiç hili ösümlik bitmezdi» diýýär.
* * *
Ahmet ibn Ýahýa ömrüniň ahyrynda gulagy ker bolup, hiç zat eşitmeýär. Ol kimdir biri bilen gürleşse, kagyza ýazyp gürleşerdi.
* * *
Ahnaf doglanda, onuň syrty bitik dogulýar. Tebipler kesip, ony bolmalysy ýaly edýärler.
* * *
Apbaslylar halypasy Saffah keselläp, ölüm ýassygynda ýatyrka, tebibine şeýle diýýär:
Meniň ähli zadym we galan ömrüm,
Seniň eliňdedir, gaýgyrma emiň.
* * *
Abu Hureýra:
– Muhammet alaýhyssalam: «Erbet niýetli adam meniň münberime münse, burnundan gan geler» diýipdi – diýende, Amr ibn Sagyt ibn As Muhammet alaýhyssalamyň münberine münýär welin, burnundan paglap gan akyp başlaýar.
[1] Abdylwarys ibn Sagyt ibn Zekwan Tennury Basry. Dile çeper, hadysçy we alym adamlaryň biri. 180-nji hijri ýylynda ýetmiş sekiz ýaşynyň içinde Basrada aradan çykýar.
[2] Ysmaýyl ibn Subeýh Apbasly halypalarynyň diwanynyň kätibi. Ol Mätiniň halypalyk eden döwründe diwana kätip bolupdyr. Ýahýa ibn Barmakynyň, Muhammetemin ibn Harun Reşidiň we Mamunyň kätibi bolup işleýär. 191-nji hijri ýylynda Tusda Harun Reşit wepat bolanda, Ysmaýyl onuň ýanyndady. Ömrüniň köp bölegini Muhammeteminiň kätibi bolup geçirýär.
[3] Reýhan ysly, ajy tagamly düzde bitýän ot. Bu ot köplenç gylýallara berlipdir. Bu oty ysgan daşary ýurtly dessine watanyny ýatlarmyş.
[4] Talyk ibn Habyp Anzy Basry. Ol ygtybarly hadys gürrüň beren adamlaryň biri. Talyk Aşgas bilen Hajjajyň garşysyna çykýar we soňundan onuň gazabyndan gorkup, Mekgä gaçýar. Hajjaç ony getirtmek üçin yzyndan Halyt Kysrany goýberýär. Käbir gürrüňlerde Talygyň ýolda getirilýärkä, wepat bolandygy aýdylýar. Başga gürrüňde zyndanda ýatyrka wepat bolupdyr diýilýär. Bir gürrüňe görä bolsa, ol zyndana oklanyp, Hajjajyň wepatyndan soň azatlyga çykypdyr. Ol Wasytda wepat bolýar. Ymam Buharynyň ýatlamasynda ol togsan bilen ýüz ýaşynyň aralygynda wepat bolýar.
[5] Myswak – diş arassalaýan kiçijik agaç esbap.
[6] Nebiz – arpadan gaýnadylyp ýasalýan alkogolsyz içgi.


c: text/html

text:
2018-09-24In: More News (tm)
Şu gün Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda TYA-nyň akademigi, ykdysady ...giňişleýiň
2018-09-21In: More News (tm)
Bazarlarymyzda ýerli we daşary ýurtlarda ýetişýän gök-bakjalaryň we miweleriň örän köp görnüşi ...giňişleýiň
2018-09-20In: More News (tm)
Paýtagtymyzda ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 27 ýyllygyna bagyşlanan Türkmenistanyň ...giňişleýiň
2018-09-19In: More News (tm)
Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan neşir edilen kitaplaryň dördüsi GDA ...giňişleýiň
2018-09-19In: More News (tm)
Türkmenistanyň ykdysady üstünlikleriniň Türkmenistanyň Garaşsyzlyk gününiň 27 ýyllyk baýramyna bagyşlanan...giňişleýiň
2018-09-26In: More News (tm)
25-nji sentýabrda Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 27 ýyllyk şanly baýramçylygynyň ...giňişleýiň

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
December 9, 2017
Türkmensahraň uly medeniýet işgäri we türkmen edebiýatynyň tanymal neşirýatçysy Hajy Myratdurdy Gazy aradan çykdy.
May 22, 2017
Türkmen Kultur Ojagy, 20.Mai.2017-Şenbe güni, Köln şäherinde Türkmen halkynyň akyldar şahyry Magtymguly Pyragyň doglan gününi uly baýramçylyk bilen belledi.
May 13, 2017
Türkmen Kultur Ojagy 2017-njy ýylyň 20-nji maýynda Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň şanyna saz-söhbet bilen TÜRKMEN MEDENIÝET GÜNÜNI belläp geçirýär.
May 1, 2017
Mahmut Kaşgarly kim?"Diwan Lugati't-Türk" nähili ktap?
May 1, 2017
Mahmut Kaşgarly kim?"Diwan Lugati't-Türk" nähili ktap?
May 1, 2017
Mahmut Kaşgarly kim we "Diwan Lugati't-Türk" nähili kitap?
April 23, 2017
UNESCO öz 28-nji umumy konferensinde, 1995-nji ýylda 23-nji Aprili halkara kitap we neşir haky güni hökmünde yglan etdi.
April 14, 2017
Pars dilinde çykyp ugraly aradan bir ýyl geçensoň "Türkemensähra" indi "türkmenleşýär". Hiçden giç ýagşi. Bu-da guwanara bir delil!
April 14, 2017
Älemiň giň gerimli strukturasy öwrenilende galaktikalaryň giňişlikdäki özara ýerleşişleri barlag üsti bilen kesgitlenilýär ýa-da kosmiki mikrotolkun Ýerlik arkaly galaktikalar döremezden öňki döwürlere gözegçilik edilýär


text:
Hoş habarlar köpelýär!
Türkmen halk döredijiligi halkymyzyň gymmatly edebi mirasydyr. Her bir halkyň edebi mirasy, şol halkyň medeni durmuşyny açyp görkezýär. Halk arasynda dörän aýdym-saz sungaty, ertekiler, rowaýatlar nakyllar atalar sözleri, dessanlar, şadessanlar, hüwdüler, läleler, küştdepdiler... halk döredijiligi eserleridir. Şularyň içinde “Görogly” şadessany halkyň söýlüpokaýan eseridir. 2015-nji ýylda “Görogly” şadessany ÝUNESKO-nyň adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizildi. Türkmen halkynyň ruhy baýlygyna dünýäniň abraýly guramasynyň gyzyklanmagy biziň üçin uly bagtdyr.
Hormatly Prezidentimiz “ Her bir halk öz medeniýetini we sungatyny bilen tanalýar” diýip, ýerlikli belleýär. Türkmen halk döredijiliginiň ajaýyp nusgalarynyň biri hem küştdepdilerdir. Küştdepdi owadanlygyň, çalt hem çeýe hereketiň tansydyr.Ýaşlar we ýaşy bir çene ýeten ýaşulular hem bu tansy joşgunly ýerine ýetirýärler. Tans ýerine ýetirilende zenanlar we erkekler hoş labyzly “ Gazal” aýtýarlar. Daşynda sazlaşykly çapak çapmak bilen tansy yzarlaýarlar. Her gazalyň ahyrynda öjükdüriji gaýtalanýan şowhunly sözleri aýdýarlar.Tansy yzarlanyňda bir-birine elleri degmeýär, sazlaşykly haýwanlaryň endiklerini, guşlaryň hereketlerini gadymy awçylaryň hereketlerini görmek bolýar. Sebäbi küştdepdiniň taryhy gelip, çykyşy irki ýer eýeçilik medeniýetimiz bilen baglanşykly. Tebigy hadysalar, tebigat bilen garyşmaga çalyşýan, haýwanlaryň endiklerine öýkünmekn... ýaly hereketler bar.
Küştdepdiler dini medeniýetimizden hem gözbaşyny alyp gaýdýar.Ekerançylyk we maldarçylyk bilen bagly dörän bu tansda däp-dessurlar örän köpbolupdyr. Ýaşlar joşgunyň, ruhybelentligiň özeni bolan küştdepdiler garaşsyzlyk ýyllarynda has-da kämilleşdi. Döwrebap gazallar arkaly märekä uly lezzet berýär. Hiç bir tansa meňzemeýän, tomaşaçylary joşdurýar, heýjana getirýän bu tans sungaty özüne bendi etdi.08.12.2017-nji güni Halk döredijiliginiň küştdepdi tansy ÝUNESKO-nyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi baradaky bütin türkmen halkynyň çäksiz begendirdi. Hemişe hoş habarlar halkyny begebdirýän mähriban Prezidentimiziň Koreýadan alan buşlyk habary türkmen halkyna şanlyk paýlady. Hiç bir halkdan pes durmaýan türkmen halkynyň buýsanmaga, begenmäge haky bardyr.Halk hazynasy “Görogly” şadessany, küştdepdi ýaly beýik sungaty döreden türkmen halky beýikdir.


text:
Şu günler Aşgabatda 27-nji oktýabrda belleniljek Garaşsyzlyk gününe görülýän taýýarlyk çäreleri, ýagny “marşirowkalar” bilen baglanyşykly Döwlet tribunasynyň töweregindäki onlarça köçe her gün ençeme sagatlap ýapylýar.
Ýatladyp geçsek, geçen hepdäniň ahyryndan bäri Garaşsyzlyk güni geçiriljek esasy baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlyklar Döwlet tribunasynyň öňünde geçirilýär. Oňa döwlet işgärleri bilen bir hatarda, studentler, mekdep okuwçylary we medeniýet işgärleri gatnaşýarlar.
Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, Döwlet tribunasynyň gündogarynda Saparmyrat Türkmenbaşy şaýolunyň, günortasynda Oguzhan köçesiniň, günbatar-demirgazygynda Bitaraplyk şaýolunyň, demirgazyk-gündogarynda Görogly köçesiniň aralygyndaky ýollar her gün azyndan 7 ýarym sagat ýapylýar.
“Şu ortalykda emele gelýän dörtburçluk bar. Şu dörtburçlugam onlarça kwadrat kilometr meýdany tutýar. Aýyň 17-sinden bäri her gün hiç hili awtoulagyň gatnawyna rugsat edilmeýär. Günortan sagat 12-ä 10-15 minut galandan, tä agşam iňrik garalyp ugraýança, ýagny 19:00-a çenli rugsat edilenok” diýip, Aşgabatda ýaşaýan synçy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Ol 26-njy oktýabra çenli dowam etjek bu taýýarlyk çäreleri we köçe ýapyşlygy sebäpli jemgyýetçilik transportlarynyň, taksileriň, hususy awtoulaglaryň hereketiniň göz-görtele çäklendirilendigini, olaryň öz barjak ýerine ýetmek üçin, ençeme kilometri aýlaw edip geçmeli bolýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
“Awtobuslar çem gelen ýerden gatnaýarlar. Ýolagçylar kösenýärler. Hatda hususy awtoulagy bolan adamlar hem şäheriň gündogar böleginden günbatar bölegine, ylaýta-da, günorta-gündogaryna ýa-da günorta-günbataryna geçjek bolsalar, ägirt uly aýlaw etmeli bolýarlar. Şeýdip, garaz, öň 5-10 kilometr aralykda ýol ýöreýän bolsaň, häzirki wagtda şol ýoluň uzynlygy, ýagny şol aralykda geçilmeli ýol 35-40 kilometre çenli uzady” diýip, Bugaýew belleýär.
Galyberse-de, Döwlet tribunasynyň öňünde geçirilýän taýýarlyk çäreleri sebäpli ýapylan köçelere we olaryň çatryklaryna awtoulagly ýörite polisiýa işgärleriniň gözegçilik edýändigi, olaryň bu sebitde pyýadalaryň hereketini hem çäklendirýändigi aýdylýar.
“Döwlet tribunasyna ýanaşyk köçelerden ‘Yzyňyza öwrüliň, aňyrky köçeden gidiň’ diýip, pyýadalary-da goýberenoklar. Meniň ýaňky sanan dört sany uly köçäni hem-de şolara birikýän kiçi köçeleri goşsaň, orta hasap bilen köçeleriň 30-dan köpräk çatrygy ýapylan” diýip, Bugaýew aýtdy.
Ol bu sebitde ýaşaýan ýaşaýjylaryň awtoulag ýa-da jemgyýetçilik transporty gatnaýan köçä çykmak üçin, ortaça 2 kilometri, käte 3-4 kilometri pyýada geçmeli bolýandygyny hem belledi.
Şeýle-de, ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi ýollaryň ýapyljakdygy we jemgyýetçilik awtobuslarynyň gatnaw ugurlarynyň üýtgediljekdigi barada radio-telewideniýede ýa-da gazet-žurnallarda halk köpçüligine öňünden hiç hili maglumat berilmändigini aýdýarlar.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda, hususan-da, Aşgabatda bellenilýän uly baýramçylyk dabaralarynyň geçirilýän döwri we onuň öňýanynda köçeleriň köpçülikleýin ýapylmagy bilen baglanyşykly ýagdaý ýygy-ýygydan gaýtalanýar.
Ýatladyp geçsek, geçen aýyň başynda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary geçirilmeginiň öň ýanyndan, onlarça köçe ýapyldy. Şonda paýtagtda merkezi köçeleriň tas bir aýa golaý ýapylmagy netijesinde, uzynlygy 2 kilometre çenli ýetýän awtoulag dykynlary emele geldi.
Türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 26-njy ýyl dönümine bagyşlanyp geçiriljek baýramçylyk dabaralaryna “ýokary derejede taýýarlyk görülýändigini” tekrarlasalar-da, paýtagtda köçeleriň ýapylmagy we onuň raýatlara ýetirýän täsirleri barada, kelam agyz söz aýtmaýarlar. Şeýle-de, bu taýýarlyk çärelerine döwlet işgärleriniň, studentleriň we mekdep okuwçylarynyň mejbury gatnaşdyrylýandygy hakda-da mesele gozgalmaýar.


text:
ABŞ-niň iň uly sport ýaýlym organy ESPN Dünýäniň iň meşhur türgenleriniň sanawyny çap etdi. Sanawyň ilkinji orunlarynda Ronaldo, LeBron we Messi bar. Real Madridiň portugaliýaly futbolçysy Kriştianu Ronaldo sanawyň 1-nji orununa laýyk görüldi. Şu ýyl 3-nji gezek çap edilen sanawda sosial mediada 121,7 million tarapdary bolan Ronaldo bu ugurda hem d...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Sport |
28.05.2018 13:30
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#137)


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň ulaglar we aragatnaşyk toplumyna gözegçilik edýän orunbasarynyň, oba we suw hojalygy ministriniň, Aşgabat şäheriniň hem-de welaýatlaryň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi.
Iş maslahatynyň gün tertibine ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň häzirki wezipeleri, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy hem-de döwlet durmuşynyň käbir beýleki meseleleri girizildi.
Hormatly Prezidentimiz göni aragatnaşyga ilki bilen Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewi çagyrdy. Häkim paýtagtymyzy has-da abadanlaşdyrmak boýunça görülýän çäreler, şäheriň iri gurluşyklaryndaky işleriň ýagdaýy hem-de Türkmen bedewiniň baýramyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň baş şäheriniň düzümini döwrebaplaşdyrmagyň meselelerini yzygiderli gözegçilikde saklamagyň zerurdygy barada aýdyp, täze desgalaryň gurluşygyny, şäheriň etraplaryny, köçelerini we seýilgäh zolaklaryny abadanlaşdyrmagy nazara alyp, ähli işleri toplumlaýyn esasda hem-de häzirki zamanyň talaplaryna laýyklykda, töweregiň gözelligi we ekologiýa ýagdaýyna hem uly üns bermegiň möhümdigini nygtady.
Döwlet Baştutanymyz aprel aýynyň ahyrynda, däp bolşy ýaly, Türkmenistanda halkymyzyň milli buýsanjy bolan bütin dünýäde şöhrat gazanan ahalteke bedewleriniň hormatyna dabaralaryň giňden geçirilýändigini belläp, Aşgabat şäheriniň häkimine baýramçylyk çäreleriniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmek boýunça birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Wideoşekilli iş maslahaty Ahal welaýatynyň häkimi Ş.Amangeldiýewiň hasabaty bilen dowam etdi. Häkim sebitde amala aşyrylýan, şol sanda, obasenagat toplumynda ýerine ýetirilýän işler, gowaça ekişini guramaçylykly geçirmek boýunça görülýän çäreler hem-de gurulýan desgalardaky işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň obasenagat toplumynyň öňünde durýan wezipeleriň üstünde durup geçip, gymmatly tehniki ekiniň bereketli hasylynyň esasyny tutýan ekişi hem-de ähli möwsümleýin agrotehniki çäreleri ýokary hilli geçirmegiň wajypdygyny nygtady. Olar bellenen kadalara laýyk gelmelidir. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz oba hojalyk ekinleriniň zyýankeşlerine garşy göreşmek babatda öz wagtynda öňüni alyş we beýleki zerur çäreleri görmegiň möhümdigini belläp, häkime degişli tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Oba milli maksatnamasynyň durmuşa geçirilişine, dürli ähmiýetli desgalaryň gurluşygyna, ilatyň durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmak boýunça wezipeleriň çözülişine hemişe gözegçiligiň üpjün edilmegine ünsi çekip, Ahal welaýatynyň häkimine ýurdumyzda aprel aýynyň ahyrky ýekşenbesinde umumy halk dabarasy hökmünde her ýyl bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramyna taýýarlyk görmek boýunça anyk görkezmeleri berdi.
Soňra göni aragatnaşyk arkaly geçirilýän wideoşekilli iş maslahatynda
Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykow sebitde işleriň ýagdaýy,
obasenagat toplumynda geçirilýän çäreler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz ýerleriň hasyllylygyny artdyrmak, dürli oba hojalyk ekinleriniň bereketli hasylyny almak üçin öňdebaryjy ylmy gazanylanlary iş ýüzünde ulanmagyň ähmiýetini belläp, suw serişdelerini aýawly peýdalanmagyň hem-de şu maksatlar bilen suw tygşytlaýjy tehnologiýalary netijeli peýdalanmagyň hem zerurdygyna ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz welaýatda täze desgalaryň, şol sanda, "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda gurulýan desgalardaky işleriň barşy hem-de depginleri bilen gyzyklanyp, häkime şol işleriň hiliniň we öz wagtynda ýerine ýetirilişiniň tertibiniň berjaý edilişine berk gözegçiligi üpjün etmegi tabşyrdy.
Şunuň bilen birlikde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tutuş ýurdumyzda bolşy ýaly, bu welaýatda hem Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli çärelere mynasyp taýýarlyk görülmelidigi hem-de şolaryň ýokary derejede guramaçylykly geçirilmegi barada häkime degişli görkezmeleri berdi.
Soňra Daşoguz welaýatynyň häkimi M.Baýramgulyýew welaýatda ýaýbaňlandyrylan oba hojalyk möwsümleri, hususan-da, gowaça ekişi, häzirki agrotehniki çäreleriň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Şunuň bilen birlikde, welaýatyň täze gurluşyklaryndaky işleriň ýagdaýy hem-de Türkmen bedewiniň baýramyna bagyşlanyp geçiriljek dabarara taýýarlyk görlüşi barada hem hasabat berildi.
Hormatly Prezidentimiz obasenagat toplumynyň ähli düzümleriniň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak, ýokary hilli oba hojalyk önümleriniň öndürilişini artdyrmak boýunça yzygiderli çäreleri görmegiň wajypdygyny nygtap, möwsümleýin meýdan işlerini bereketli hasyly ösdürip ýetişdirmek, oba hojalyk ekinleriniň zyýankeşlerine garşy göreşmek boýunça wezipeleriň çözülmegine ylmy taýdan çemeleşmegiň esasynda ähli agrotehniki kadalaryň we düzgünleriň takyk berjaý edilmegi bilen utgaşykly alyp barmak babatda görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň durmuş düzümlerini mundan beýläk-de döwrebaplaşdyrmak hem-de şöhratly behişdi bedewleriň we häzirki wagtda ata-babalarymyzyň şöhratly däplerini mynasyp dowam edýän ýurdumyzyň ussat atşynaslarynyň hormatyna guraljak çäreleri degişli derejede geçirmek boýunça häkime anyk tabşyryklary berdi.
Soňra milli Liderimiz göni aragatnaşyga Lebap welaýatynyň häkimi
T.Atahallyýewi çagyrdy. Häkim mejlisiň gün tertibiniň meseleleri boýunça giňişleýin hasabat berip, gowaça ekişiniň barşy hem-de bu jogapkärli möwsümde bar bolan döwrebap tehnikalary doly peýdalanmak maksady bilen görülýän çäreler barada aýtdy. Welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda ýaýbaňlandyrylan beýleki möwsümleýin işler hem-de Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde gurulýan desgalarda ýaýbaňlandyrylan gurluşyk işleriniň barşy barada hasabat berildi.
Döwlet Baştutanymyz gowaça ösdürip ýetişdirmegiň ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň möhüm ugrudygyny belläp, bu ulgamda öňde goýlan wezipeleri gözegçilikde saklamagyň, olary üstünlikli çözmek maksady bilen pudakda toplanan baý tejribäni ulanmak bilen birlikde, öňdebaryjy tehnologiýalary işjeň ornaşdyrmagy üpjün etmegiň zerurdygyna häkimiň ünsüni çekdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatda durmuş-medeni we beýleki maksatly gurluşyklaryň bellenilen meýilnamalaryny amala aşyrmak hem-de öňde boljak baýramçylyk çärelerine taýýarlyk görmek we olary ýokary derejede guramaçylykly guramak boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Mary welaýatynyň häkimi D.Annaberdiýew sebitiň obasenagat toplumyndaky işleriň ýagdaýy, oba hojalyk önümleriniň önümçiligini artdyrmak, gowaça ekişiniň depginlerini güýçlendirmek boýunça görülýän çäreler, nobatdaky möwsümleýin oba hojalyk işlerine taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Şeýle hem rejelenen görnüşde kabul edilen Milli özgertmeler maksatnamasynyň welaýatda durmuşa geçirilişi, şol sanda, bina edilýän desgalarda gurluşyk işleriniň barşy barada habar aýdyldy.
Milli Liderimiz welaýatyň obasenagat toplumyny ösdürmegiň möhüm ugurlarynyň üstünde durup geçip, ýerleriň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, ýer we suw serişdelerini rejeli peýdalanmak, oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny artdyrmak, ekinleri zyýankeşlerden goramak we haşal otlardan arassalamak ýaly meselelere aýratyn üns berilmelidigini belledi. Döwlet Baştutanymyz gowaçanyň täze hasylynyň öz wagtynda düýbüniň tutulmagy bilen birlikde, olara ýokary hilli ideg edilişini üpjün etmegiň möhümdigini nygtap, häkime bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatda durmuş desgalarynyň gurluşygyny yzygiderli gözegçilikde saklamgy hem-de ýurdumyzda giňden bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli dabaralary ýokary derejede guramagy we geçirmegi tabşyrdy.
Soňra milli Liderimiz wideoşekilli göni aragatnaşyga oba we suw hojalygy ministri Ö. Enermyradowy çagyrdy. Ministr bu pudaklarda işleriň ýagdaýy, olaryň işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça görülýän çäreler hem-de döwlet Baştutanymyzyň beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň oba hojalygyny mundan beýläk-de özgertmegiň, şol sanda onuň ýokary girdejililigini, önüm öndürilişiniň möçberleriniň durnukly artdyrylmagyny üpjün etmek ýaly ileri tutulýan ugurlaryna ünsi çekip, pudaklaýyn ylmy-barlag institutlarynyň işini, seçgiçilik ulgamynda, her welaýatyň toprak-howa şertlerini nazara almak bilen, oba hojalyk ekinleriniň dürli görnüşlerini ösdürip ýetişdirmekde, täze ýerleri özleşdirmekde işleri kämilleşdirmek boýunça düýpli oýlanyşykly, toplumlaýyn çäreleri durmuşa geçirmegiň zerurdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz pagtaçylygy ösdürmek baradaky meselä geçip, “ak altynyň” bereketli hasylyny almak üçin, şol sanda gowaçanyň gymmatly inçe süýümli görnüşlerini ösdürip ýetişdirmek boýunça bu ýerde bar bolan mümkinçilikleriň has doly peýdalanylmalydygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ministre ýerleri işlemegiň innowasion usullaryny iş ýüzünde giňden ornaşdyrmaga, ekerançylyk meýdanlary suwarmakda öňdebaryjy suw tygşytlaýjy tehnologiýalary ulanmaga, ýyladyşhana hojalyklarynyň ulgamyny giňeltmäge, ýurdumyzyň oba hojalyk önümleriniň eksport edilýän möçberlerini köpeltmäge degişli birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Wideoşekilli iş maslahatynyň dowamynda döwlet Baştutanymyz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Çakyýewe söz berdi. Wise-premýer gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk ulgamlarynda alnyp barylýan işler, şol işleri has-da döwrebaplaşdyrmak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, döwrüň talaplaryny nazara alyp, bu pudaklary ösdürmek, hünär ugurly kärhanalaryň we düzümleriň işini kämilleşdirmek, olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak boýunça degişli görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiz iş maslahatynyň barşynda, şeýle hem Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky döwlet toparynyň düzümini tassyklady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny tamamlap, oňa gatnaşyjylaryň ählisine halkymyzyň abadançylygyny we bagtyýar durmuşyny üpjün etmäge, “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” ýylynda mähriban Watanymyzyň gülläp ösmegine gönükdirilen işlerinde üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň resmi taýdan işe girişmek dabarasynda eden çykyşy
Eziz watandaşlar!
Hormatly myhmanlar!
Hanymlar we jenaplar!
Şu gün ajaýyp Ruhyýet köşgüniň mejlisler zalynda men hormatly ýaşulularymyza, abadan we bagtyýar geljegi gurmak wezipesi öňünde duran merdana ýaşlarymyza, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna, Milli parlamentiň deputatlaryna, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň we diplomatik korpusyň wekillerine berk jan saglyk, uly üstünlikler, bagtyýarlyk we abadançylyk baradaky iň gowy arzuwlarym bilen ýüzlenýärin!
Biziň çakylygymyzy kabul edip, Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine girişmegim mynasybetli geçirýän şu dabaraly çärämize gatnaşýandygyňyz üçin, siziň ähliňize tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!!!
Häzir biz örän dabaraly we ýatdan çykmajak, şol bir wagtyň özünde hem aýratyn jogapkärli pursady başdan geçirýäris. Şu pursatdan başlap, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň taryhynda Prezident dolandyryşynyň täze möhleti başlanýar.
Şu tolgundyryjy pursatda, men Garaşsyz Watanymyzyň parasatly we merdana halkyna kalbymyň töründen çykýan minnetdarlyk sözlerimi aýdasym gelýär.
Mähriban halkym meni Türkmenistanyň Prezidentiniň belent wezipesine täze möhlete saýlap, maňa örän uly ynam bildirdi.
Mümkinçilikden peýdalanyp, Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşan adamlara hem tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!
Olaryň ählisi saýlawlarda ýeňiş gazanmak üçin köp yhlas etdiler. Saýlawlaryň öň ýanyndaky bäsleşik döwrüniň ähli tapgyrlaryny medeniýetli we ýokary tutanýerlilik görkezip geçdiler. Netijede, özleriniň ýolbaşçy bolmaga mynasypdygyny görkezdiler.
Olar şu döwürde has-da taplandylar we durmuş tejribesini topladylar. Saýlawlaryň öňýanynda toplan tejribeleriniň geljekde alyp barjak işlerinde olara örän peýdaly boljakdygyna berk ynanýaryn!
Hormatly dabara gatnaşyjylar!
Eziz watandaşlar!
Gadyrly myhmanlar!
Garaşsyz Türkmenistan şu gün öz ösüşiniň täze tapgyryna gadam basýar. Biz bu döwri ýurdumyzda yzygiderli ösüşiň we giň gerimli özgertmeleri mundan beýläk-de üstünlikli amala aşyrmagyň döwri hökmünde kesgitledik.
Biz mähriban halkymyzyň ägirt uly döredijilik mümkinçiliklerine daýanyp, bereketli topragymyza Allatagalanyň eçilen tebigy baýlyklaryny netijeli ulanyp, jemgyýetimiziň gymmatly hazynasy bolan, ýurdumyzyň yzygiderli ösüşini üpjün eden jebislige, asudalyga we agzybirlige esaslanyp, ýeten belent sepgitlerimizden, gazanan ajaýyp üstünliklerimizden ruhlanyp, öz öňümizde täze, has uly wezipeleri goýduk.
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär hökmünde men geçen ýylyň 25-nji dekabrynda telewideniýe boýunça eden maksatnamalaýyn çykyşymda Garaşsyz Bitarap Watanymyzy mundan beýläk-de ösdürmegiň ýolunda öňümizde durýan örän jogapkärli we belent wezipeler barada öz garaýyşlarymy giňden beýan etdim. Amala aşyrmaly, innowasion ösüşe, ylmyň iň täze gazananlaryna esaslanýan giň gerimli işlerimiziň ileri tutulýan ugurlaryny anyk kesgitledim.
Bu wezipeleriň esasy maksady Türkmeniň sarsmaz döwletiniň binýadyny öňküden-de berkitmekden, halkara abraýyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmakdan, ykdysady kuwwatyny has-da artdyrmakdan ybaratdyr.
Hormatly adamlar!
Biziň Garaşsyz döwletimiz indi 21 ýyldan gowrak wagt bäri halkara gatnaşyklarynda hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýerip gelýär. Dünýäniň döwletleri we halklary bilen dost-doganlyk, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny alyp barýar. Ähli meseleleri parahatçylykly ýollar bilen çözmegi öňe sürýär. Bu ýörelgeler mähriban halkymyzyň milli bähbitlerine, berkarar döwletimiziň daşary syýasy ösüş ugurlaryna doly laýyk gelýär.
Şonuň üçin hem, döwletimiziň Bitaraplyk hukuk ýagdaýyndan gelip çykýan esasy ýörelgeleri, ýagny Ýer ýüzünde parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de dost-doganlyk gatnaşyklaryny giňeltmek, durnukly ösüşi üpjün etmek geljekde hem Garaşsyz Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary bolmagynda galar.
Biz dünýäniň ähli döwletleri we halklary bilen söwda-ykdysady, medeni-ynsanperwer hem-de ylym-bilim ulgamlaryndaky gatnaşyklarymyzy mundan beýläk-de yzygiderli ösdüreris.
Hormatly watandaşlar!
Siziň bilşiňiz ýaly, ata Watanymyzy senagat taýdan ösen, dünýäniň öňdebaryjy döwletleriniň birine öwürmegi biz öz öňümizde belent maksat edip goýduk.
Şoňa görä-de, ýurdumyzyň tebigy baýlyklaryny raýatlarymyzyň abadan we bolelin durmuşda ýaşamagyna gönükdirmek üçin, uglewodorod serişdelerini häzirki zaman tehnologiýalary esasynda düýpli gaýtadan işläris. Benzin, polipropilen, polietilen we suwuklandyrylan gaz ýaly dünýäde köp isleg bildirilýän ýokary hilli önümleri öndüreris.
Türkmenistan ýangyç-energetika babatda goňşy döwletler, şeýle hem giň gerimli ykdysady gatnaşyklary alyp barýan beýleki ýurtlary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de dowam eder.
Bu ugurda «Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan» gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyny amala aşyrmagyň örän möhüm ähmiýeti bardyr. Bu bolsa, ýurdumyza köp möçberde girdeji bermekden başga-da, goňşy halklaryň ojaklaryna ýylylyk we ýagtylyk getirer.
Türkmenistan uglewodorod serişdelerinden başga-da, beýleki baýlyklaryň hem ägirt uly gorlaryna eýedir. Ýurdumyzyň ýerasty känlerinde Mendeleýewiň elementler ulgamyna girýän metallaryň ählisi diýen ýaly bar.
Ýurdumyzyň geosyýasy taýdan amatly ýerleşmegi, awtomobil we demirýol ulgamlarynyň bolmagy bu känleri özleşdirmegi, tebigy baýlyklary gazyp almagy we gaýtadan işlemegi ýeňilleşdirýär.
Şundan ugur alyp, biz ägirt uly ykdysady we tebigy mümkinçiliklerimizi halkymyzyň häzirki we geljekki nesilleriniň eşretli durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna netijeli peýdalanmak boýunça alyp barýan işlerimizi dowam ederis.
Şonuň esasynda, bäsleşige ukyply, ýokary hilli harytlaryň halkara bazarlaryna çykarylýan möçberlerini artdyrmagyň ykdysady usullaryny giňden ornaşdyrarys. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri giň gerim bilen öndüreris. Kabul eden maksatnamalarymyza laýyklykda, elektron senagatyny döretmek boýunça alyp barýan işlerimizi dowam ederis.
Biz elektrik energetikasyny ösdürmek, täze elektrik stansiýalaryny işe girizmek boýunça işleri hem alyp bararys. Häzirki döwürde ýurdumyzda öndürilýän elektrik energiýasynyň möçberleri özümizi we daşary ýurtlara iberilýän şu mahalky bar bolan ugurlary üpjün etmäge doly mümkinçilik berýär. Ýurdumyzda öndürilýän elektrik energiýasy bu energiýa mätäçlik çekýän goňşy döwletleriň halklarynyň durmuş derejesine hem oňyn täsirini ýetirer. Bu bolsa, biziň halkymyzyň gadymdan gelýän ynsanperwer ýörelgelerini ösdürmegi üpjün eder.
Energiýa çeşmeleriniň adaty däl görnüşlerini – gün we ýel energiýasyny netijeli peýdalanmak maksady bilen, biz bu ulgamlaryň ösüşine uly goldaw bereris.
Ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda telekeçiligi we bazar gatnaşyklaryny goldamaga we ösdürmäge ýardam bermegi men öz esasy wezipelerimiň biri diýip hasap edýärin.
Hormatly watandaşlar!
Geljek 7 ýylda biz: «Bilimli nesil – kuwwatly Watan!», «Medeniýet halkyň kalbydyr»!»,
«Il saglygy – ýurt baýlygy!» – diýen şygarlary goldanyp işläris.
Häzirki wagtda ylmy-bilimi ösdürmezden, çylşyrymly tehnologiýalardan baş çykarýan ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamazdan, dünýäniň okgunly ösüşine goşulmak, döwür bilen aýakdaş gitmek asla mümkin däl.
Şonuň üçin hem, «Bilimli nesil - kuwwatly Watan!» diýen ýörelgeden ugur alyp, biz geljekde hem ýurdumyzda ylmy we bilimi giňden ösdürmek üçin ähli çäreleri göreris. Döwrebap çagalar baglaryny, orta we ýokary okuw mekdeplerini yzygiderli gurarys. Bilim-terbiýeçilik edaralary üçin ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlarys. Bu edaralary häzirki döwrüň öňdebaryjy enjamlary bilen üpjün ederis. Täze ýokary okuw mekdeplerini açmaga we ýaşlaryň daşary ýurt dillerini düýpli özleşdirmegine aýratyn üns bereris.
Biz hemişe «Medeniýet halkyň kalbydyr!» diýen ajaýyp ýörelgä eýerip gelýäris. Medeniýeti we sungaty ösdürmäge uly üns berýäris.
Nesip bolsa, bu ugurda alyp barýan işlerimizi geljekde hem dowam ederis. Baý ruhy we milli medeni mirasymyza daýanyp, halkymyzyň dörediji we gurujy milletdigini bütin dünýä has giňden tanadarys.
Hormatly watandaşlar!
«Il saglygy — ýurt baýlygy!» diýen ýörelgäni goldanyp, biz «Saglyk» döwlet maksatnamasyna laýyklykda raýatlarymyza lukmançylyk hyzmatlarynyň häzirki döwrüň ösen talaplaryna görä guralmagyny üpjün ederis. Eneligi we çagalygy goramagyň düýpli meselelerini üstünlikli çözmäge ýardam bereris.
Ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmäge, raýatlarymyzyň işjeňligini artdyrmaga hem-de saglygyny berkitmäge hemişe uly üns bereris.
Häzirki zamanyň ösen talaplaryna doly laýyk gelýän Saglyk öýlerini we merkezlerini, hassahanalary, bejeriş-sagaldyş merkezlerini gurmak, şypahanalarymyzy giňeltmek, Hazar deňziniň ekologiýa taýdan arassa kenarynda döredilen «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyny dünýäniň meşhur dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň birine öwürmek boýunça alnyp barylýan giň gerimli işleri dowam ederis.
Biziň owadan daglarymyz, ümmülmez sähralarymyz, ajaýyp derýalarymyzdyr köllerimiz bar. Bu baýlyklarymyzy biz aýawly we netijeli ulanmalydyrys. Şu maksatdan ugur alyp, Köpetdagyň we Köýtendagyň, Sumbaryň gözel jülgelerinde, Bathyzyň goraghanaly ýaýlalarynda, Amyderýanyň, Murgap hem-de Garagum derýalarynyň boýlarynda köp sanly dynç alyş merkezlerini gurup, adamlaryň syýahat edip, oňat dynç almaklary üçin ähli şertleri dörederis.
Welaýat merkezlerine barýan ýollaryň ugrunda her 40–50 kilometrden, ähli şertleri bolan dynç alyş merkezlerini — gür baglyga bürenen çaýhanalary, özboluşly kempingleri - çaklaň myhmanhanalary, awtoulaglara hyzmat edýän döwrebap merkezleri gurarys.
Hormatly watandaşlar!
Siziň bilşiňiz ýaly, maşgala jemgyýetiň esasy binýady bolup durýar. Biz maşgalany maddy taýdan goldamak, onuň ýaşaýyş-durmuş meselelerini çözmek üçin zerur serişdeleri goýbereris.
Şäherlerde we etraplarda maşgalalary ýokary ýaşaýyş-durmuş şertleri bilen üpjün etmek biziň öňümizde esasy wezipeleriň biri bolup durýar. Obalarda hem şäheriňkiden birjik-de kem bolmadyk mümkinçilikleri dörederis.
Şoňa görä-de, Oba Milli maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek, oba adamlarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak esasy wezipelerimiziň biridir. Şu wezipeden ugur alyp, biz her bir maşgalany döwrebap ýaşaýyş jaýy bilen üpjün etmek boýunça alyp barýan işlerimizi ýurdumyzyň sebitlerinde hem gowşamaýan depginde dowam ederis.
Ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaý toplumlarynyň, döwrebap obadyr şäherçeleriň gurluşygyny giň gerim bilen alyp bararys.
Ilatly ýerlerde durmuş taýdan hyzmat edýän kiçi merkezleri açyp, zerur bolan gulluklaryň, halk senetçilik önümçiliginiň, şeýle hem ulaglara tehniki taýdan hyzmat edýän bölümleriň işini talabalaýyk ýola goýarys.
Nesip bolsa, «Altyn asyr» Türkmen kölüne barýan akabalaryň boýunda adamlaryň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy, talabalaýyk dynç almagy we öndürijilikli zähmet çekmegi üçin ähli amatly şertleri dörederis.
Ýurdumyzyň ilatynyň girdejilerini yzygiderli artdyrmak biziň hemişe öňümizde duran möhüm wezipedir. Şu maksatdan ugur alyp, biz ilatyň jan başyna düşýän girdejini öňdebaryjy döwletleriň derejesine ýetirmek üçin zerur işleri geçireris. Zähmet haklaryny, pensiýalary, talyp haklaryny we döwlet kömek pullaryny köpeltmegi, şeýle hem beýleki ýaşaýyş-durmuş ýeňilliklerini hiç wagt ünsden düşürmeris.
Hiç bir maşgalanyň gün-güzeranynyň pese düşmegine ýol bermejekdigimize, ilatymyzyň hemişe döwletimiz tarapyndan goragly boljakdygyna siziň ähliňizi ynandyrasym gelýär.
Bu işler bilen birlikde, biz oba hojalygyna – ekerançylyk ýerleriniň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmaga, oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny artdyrmaga we daýhanlaryň zähmetini ýeňilleşdirmäge hem ilkinji nobatdaky wezipeler hökmünde serederis. Suw gorlarymyzy tygşytly we netijeli ulanmaga hemişe üns bereris.
Ýurdumyzyň ilatyny arzan azyk önümleri bilen üpjün etmek hem biziň esasy wezipelerimiziň biri bolar. Şundan ugur alyp, ýokary hilli gök önümler hem-de miweler ýetişdirilýän ekerançylyk hem-de bagçylyk meýdanlaryny dörederis. Bazarlarymyzda we dükanlarymyzda harytlaryň bolçulygyny hemişe üpjün ederis, hyzmatlaryň gerimini giňelderis. Dowarlaryň we iri şahly mallaryň, guşlaryň baş sanyny yzygiderli artdyrarys.
Ata Watanymyzda aragatnaşyk ulgamyny ösdürmäge uly üns bereris. Älem giňişligini özleşdirmek, täze emeli hemralary älem giňişligine çykarmak boýunça işleri dowam ederis. Bu bolsa, aragatnaşyk we teleradio ulgamlarynyň işini kämilleşdirmäge, halk hojalygynyň zerurlyklary üçin işleri ýerine ýetirmäge ýardam berer. Yklymlary birleşdiren Beýik Ýüpek ýoluny täze derejede dikeltmäge mümkinçilik döreder. Tutuş adamzat üçin uly ähmiýeti bolan bu işe biziň ýurdumyz hem öz mynasyp goşandyny goşmalydyr.
Netijede, biz halkara ykdysady we söwda gatnaşyklaryny giňeltmäge ýardam bereris.
Orta asyr türkmen alymlary ýurdumyzda güneşli günleriň köp bolýandygyndan peýdalanyp, Älemi öwrenmekde täsin açyşlary edip, dünýä ylmynyň ösmegine uly goşant goşdular. Şoňa görä-de, biz hem älem giňişligini öwrenmek üçin ýurdumyzda dünýä derejeli obserwatoriýalar merkezini dörederis. Biz jemgyýetimiziň syýasy ulgamynyň işini yzygiderli kämilleşdireris. Möhüm çözgütler kabul edilende, ilkinji nobatda, hökmany tertipde ýaşulular bilen maslahatlaşmak biziň halkymyzyň gadymdan gelýän demokratik däbidir.
Şundan ugur alyp, men döwletimiziň durmuşynda Ýaşulular maslahatynyň ornuny mundan beýläk hem pugtalandyrmagy göz öňünde tutýaryn. Şu maksat bilen, şu ýyl Ahal welaýatynda geçiriljek Ýaşulular maslahatynda biz Maslahat hakyndaky Düzgünnama Ýaşulular maslahatynyň ähmiýetini ýokarlandyrmak barada giriziljek düzedişlere serederis we olary Türkmenistanyň Mejlisiniň garamagyna hödürläris.
Men geljekde içeri we daşary syýasata degişli Türkmenistanyň Mejlisi ýa-da Ministrler Kabineti tarapyndan kabul edilýän islendik möhüm çözgüdiň Ýaşulular maslahatynyň makullan ýagdaýynda güýje girjekdigini göz öňünde tutýaryn.
Biz ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet edaralaryny pugtalandyrarys. Jemgyýetçilik durmuşyny mundan beýläk-de demokratiýa ýoly bilen ösdürmek esasy wezipelerimiziň birine öwrüler.
Saýlawly ýerli wekilçilikli häkimiýet edaralarynyň – welaýat, etrap we şäher halk maslahatlarynyň işiniň netijeliligini artdyrmaga ýardam bereris. Ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň – Geňeşleriň jemgyýetçilik-syýasy ulgamdaky ornuny has-da ýokarlandyrarys. Täze döredilen partiýalaryň işini kämilleşdirmek üçin mundan beýläk-de ähli zerur işleri geçireris.
Ilatyň durmuş we hukuk taýdan goragly bolmagyny mundan beýläk-de berkitmek biziň esasy wezipelerimiziň biridir.
Sebäbi, biz «Döwlet adam üçindir!» diýen syýasaty alyp barýarys. Şonuň üçin hem, ilaty hukuk taýdan goldamagyň dürli usullaryny ulanarys.
Raýatlarymyzyň Konstitusiýada kepillendirilen hukuklaryny goramak boýunça işler dowam etdiriler. Şu maksat bilen, ýurdumyzda ýakyn wagtda adam hukuklary boýunça ygtyýarly edilen adalatçy (ombudsmen) öz işine başlar. Adalatçy raýatlaryň hukuklaryny we bähbitlerini ýerine ýetiriji häkimiýet edaralarynyň hem-de wezipeli adamlaryň berjaý edişine gözegçilik eder.
Hormatly watandaşlar!
Size mälim bolşy ýaly, biz şu ýylyň güýzünde gözel paýtagtymyz Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçireris. Nesip bolsa, bu Oýunlary örän ýokary derejede we guramaçylykly geçirmek üçin ähli tagallalary ederis.
Hormatly watandaşlar!
Siziň bilşiňiz ýaly, häzirki zaman dünýäsinde çylşyrymly wakalar ýüze çykyp dur. Terrorçylyk we neşe serişdeleriniň giňden ýaýramagy bütin adamzada we umumynsan gymmatlyklaryna uly howp bolup abandy. Şoňa görä-de, biz ýurdumyzyň abadançylygyny hem-de halkymyzyň asuda durmuşyny üpjün etmäge aýratyn üns bermelidiris. Şu maksat bilen, geljekde hem halkara terrorçylygyna, ekstremizme, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga, neşeleriň bikanun dolanyşygyna garşy aýgytly göreş alyp bararys.
Bu ugurda halkara guramalary bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy dowam ederis. Milli goşunymyz, Harby-howa hem-de Harby-deňiz güýçlerimiz we serhet birikmelerimiz halkymyzyň parahat we asuda durmuşyny goramagyň ygtybarly kepilidir. Şonuň üçin hem, diňe goranmak häsiýetli Harby doktrinamyzdan ugur alyp, Ýaragly Güýçlerimiziň kuwwatyny yzygiderli artdyrarys. Hukuk goraýjy edaralaryň işini has-da kämilleşdirmäge ýardam bereris.
Eziz watandaşlar!
Hormatly saýlawçylar!
Beýik akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň:«Döwlet gonsa bolajagyň başynda,Hemaýaty — ili gerek daşynda» — diýip, jaýdar belleýşi ýaly, men mähriban halkym bilen, hormatly adamlar, siziň bilen el-ele berip, yhlasly zähmet çekip, öňümizde goýan şu belent wezipelerimizi üstünlikli amala aşyrjakdygymyza, eziz Watanymyzy dünýäniň gülläp ösýän döwletleriniň birine öwürjekdigimize berk ynanýaryn!
Şeýlelikde, ýakyn ýyllarda ata Watanymyz Garaşsyz, Bitarap Türkmenistana we mähriban halkyma beýik üstünlikler, nurana geljek garaşýar. Nesip bolsa, biz taryhy öçmejek gahrymançylyga beslenen merdana ata-babalarymyzdan miras galan medeni gymmatlyklarymyzy yzygiderli baýlaşdyryp, şeýle hem ajaýyp däp - dessurlarymyzy dowam edip, türkmen topragynyň gülläp ösmegini, raýatlarymyzyň ruhy galkynyşyny gazanyp, ösüşleriň täze belentliklerine tarap ynam bilen öňe, öňe, diňe öňe gideris!
Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlaryna agzybirlik bilen, işjeň gatnaşyp, maňa öz seslerini beren saýlawçylaryň ählisine ýene-de bir gezek tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin!
Siziň maňa bildiren bu uly ynamyňyza men ýokary baha berýärin. Bu ynamy eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň hem-de mähriban halkymyzyň asuda, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna amala aşyrýan işlerim bilen ödemek üçin, ähli gujur-gaýratymy, bilimimi, tejribämi we ukyp-başarnygymy gaýgyrmajakdygyma sizi ynandyrýaryn!!!
Ata-babalarymyzyň «Ýoly ýörän ýeňer!» – diýen ajaýyp pähimi bar. Merdana halkymyzyň köp asyrlyk däplerinden gözbaş alýan çuň manyly bu sözleri bäş ýyl mundan ozal hem aýdypdym. Asyrlaryň synagyndan geçen bu dürdäne sözleri men şu ýerde ýene-de bir gezek gaýtalamagy makul bildim.
Biz merdana halkymyzyň çäksiz beýikdigine, ata Watanymyzy başymyza täç edip ýaşaýandygymyza buýsanmaga doly haklydyrys!!!
Men mähriban halkyma, onuň ägirt uly döredijilik kuwwatyna, egsilmez mümkinçiliklerine, bagtyýar hem-de nurana geljegine berk ynanýaryn!
TDH


text:
Milli bahar baýramy - Halkara Nowruz güni Türkmenistanda ýokary guramaçylyk derejesinde giñ möçberli bag ekmek möwsüminiñ nobatdaky tapgyryna badalga berildi. Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyzyñ Kararyna laýyklykda, ýurdumyzyñ ministrliklerine, pudak edaralaryna we häkimliklerine 2018-nji ýylda paýtagtymyzda we onuñ töwereklerinde hem-de welaýatlaryñ çäklerinde 3 million saýaly, pürli we miweli bag nahallaryny, şeýle hem üzüm oturtmak tabşyryldy.
Döwlet Baştutanymyzyñ tagallasy boýunça her ýylda Türkmenistanda millionlarça bag nahaly oturdylar. Ýurdumyz saýaly baglaryñ, miweli agaçlaryñ mekanyna we Watanymyzyñ ösüşiniñ nyşany bolan tokaý zolaklaryna öwrülýär. Köpçülikleýin bag nahallaryny oturtmak ýaly jemgyýetçilik taýdan bähbitli ýörelge ýurdumyzyñ gülläp ösýän künjege öwrülmegine, ekologiýa taýdan abadançylygyny üpjün edýär we adam ömrüniñ uzalmagyny şertlendirýär.
Milli Liderimiz ýurdumyzyñ tokay zolaklaryny giñeltmek işlerine örän çynlakaý we toplumlaýyn esasda çemeleşmegiñ zerurdygyny belleýär. Şunuñ bilen baglylykda, saýaly we miweli baglar her sebitiñ toprak-howa şertlerine laýyk gelýän görnüşleri seçip alynýar. Tutuş ýurdumyz boýunça ýaýbañlandyrylýan bag ekmek möwsüminde oturdylýan bag nahallaryna degişli ideg işleri ýola goýulýar. Täze seýilgäh we tokay zolaklaryny döretmek boýunça ýaýbañlandyrylan giñ möçberli çäre türkmen topragynyñ ähli künjekleriniñ görküni artdyrar. Ýurdumyzda döredilýän tokay zolaklary ekologiýa howpsuzlygynyñ möhüm şerti, türkmenistanlylaryñ abadançylygynyñ we sagdynlygynyñ kepili bolup durýar.
Yhlasly zähmetiñ we ruhubelentligiñ özboluşly baýramçylygyna öwrülen köpçülikleýin bag ekmek çäresi türkmen halkynyñ asylly ýörelgelere, bag ekmek ýaly netijeli çärelere işjeñ gatnaşýandygynyñ nobatdaky subutnamasy boldy. Şeýle sogap işleriñ bilelikde, agzybirlikde berjaý edilmegi watansöýüjiligiñ, jebisligiñ we dost-doganlygyñ özboluşly nyşanydyr.
Türkmenistan ajaýyp seýilgähleriñ hem-de ösüşi, täzelenişi alamatlandyrýan tokay zolaklarynyñ mekanyna öwrülýär
Milli bahar baýramy - Halkara Nowruz güni Türkmenistanda ýokary guramaçylyk derejesinde giñ möçberli bag ekmek möwsüminiñ nobatdaky tapgyryna badalga berildi. Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyzyñ Kararyna laýyklykda, ýurdumyzyñ ministrliklerine, pudak edaralaryna we häkimliklerine 2018-nji ýylda paýtagtymyzda we onuñ töwereklerinde hem-de welaýatlaryñ çäklerinde 3 million saýaly, pürli we miweli bag nahallaryny, şeýle hem üzüm oturtmak tabşyryldy.


text:
Türkmenistanyň we Owganystanyň pudaklaýyn ministrlikleriniň arasynda ylalaşyga gol çekildi
Paýtagtymyzda Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň arasynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan (TOP) elektrik geçirijisiniň taslamasy boýunça ylalaşyga gol çekildi
Iki goňşy ýurduň pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň we hünärmenleriniň duşuşygynyň barşynda Günorta Aziýa döwletleriniň energiýa serişdelerine bolan barha artýan isleglerini kanagatlandyrmaga we degişlilikde olaryň ykdysady ösüşine ýardam bermäge gönükdirilen täze transmilli energetika geçirijisini döretmegiň örän wajypdygy nygtaldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, bu taslamanyň durmuşa geçirilmeginiň sebitiň we serhetdeş ýurtlaryň giň çäklerinde howpsuzlygyň üpjün edilmegine, durnuklylygyň we parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna ýardam berjekdigi aýratyn möhümdir.
Mälim bolşy ýaly, täze energiýa köprüsiniň binýadynyň düýbüniň tutulyş dabarasy Türkmenistanyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, Pakistan Yslam Respublikasynyň we Hindistan Respublikasynyň döwlet we Hökümet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda şu ýylyň fewral aýynda geçirilipdi. Şol bir wagtda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň Owganystanyň çäklerinden geçýän böleginiň hem-de TOP optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamynyň gurluşygyna badalga berlipdi. Bu şanly wakalara bagyşlanan dabaralaryň çäklerinde taslama gatnaşyjy ýurtlaryň Hökümetleriniň arasynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçiriji ulgamy hakynda ylalaşyga gol çekildi.
Öz nobatynda, şu gün gönüden-göni serhetdeş döwletleriň çäkleri boýunça transmilli energetika ulgamyny çekmek bilen baglanyşykly meseleler ylalaşyldy. Hususan-da, ylalaşykda täze elektrik geçiriji ulgam boýunça Owganystana — Hyrada we Gandagara, hersine 300 megawat (jemi 600 megawat) iberiljek elektrik energiýanyň möçberleri kesgitlenildi. Geljekde olaryň möçberini 1 müň megawata çenli artdyrmak maksat edinilýär.
Hökümetiň hem-de ähli owgan halkynyň adyndan goňşy ýurda berilýän hemmetaraplaýyn kömek we hakyky goldaw üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallyk bildirildi. Nygtalyşy ýaly, Owganystanda sebitde durnuklylygy we rowaç ösüşi pugtalandyrmakda anyk işleri durmuşa geçirýän Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilikli, öňdengörüjilikli syýasatyna ýokary baha berýärler hem-de iki döwletiň we halklaryň arasyndaky gatnaşyklary ygtybarly berkidýän dostluk we doganlyk gatnaşyklaryna uly sarpa goýýarlar.
Oňyn bitaraplyk we giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanan daşary syýasat ýörelgesini yzygiderli durmuşa geçirip, Türkmenistan Owganystan bilen netijeli gatnaşyklaryň ösdürilmegine, goňşy döwletde parahatçylygyň we ylalaşygyň pugta berkarar bolmagyna aýratyn ähmiýet berýär.
Bu ugurda giňişleýin işlemäge özüniň taýýardygyny tassyklap, häzir bar bolan syýasy mümkinçiliklerini hem-de halkara guramalarynyň kuwwatyny peýdalanyp, ýurdumyz BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi hem-de BMG-niň Owganystana ýardam bermek boýunça missiýasy bilen ysnyşykly hereket edýär. Şunda türkmen Lideriniň Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinden beýan eden döredijilikli başlangyçlary aýratyn möhüm häsiýete eýedir. Şol başlangyçlarda Türkmenistanyň owgan meselesi boýunça düýpli ýörelgesi beýan edildi. Başlangyçlaryň hatarynda BMG-niň howandarlygynda bu ýurduň ykdysadyýetini dikeltmek boýunça uzak möhletleýin maksatnamany taýýarlamak başlangyjy bar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ençeme gezek nygtaýşy ýaly, şol sanda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 73-nji maslahatynda çykyş edip belleýşi ýaly, Owganystanyň doly bahaly hyzmatdaşyň hukuklarynda iri energetika, ulag we kommunikasiýa taslamalaryny amala aşyrmaga goşulyşmagy Merkezi Aziýada howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmegiň möhüm ýagdaýydyr. Şunda Owganystan üçin strategik geljek, onuň sebit we ählumumy işlerde eýeleýän orny, owgan halkynyň gülläp ösmeginiň we abadançylygynyň girewi jemlenýär.
Soňky onýyllyklarda ykbalyna ençeme synaglar düşen doganlyk owgan halkyna onuň parahatçylyga, agzybirlige we ylalaşyga bolan ymtylmalarynda raýdaşlygyny beýan edip, Türkmenistan goňşy ýurduň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine gönükdirilen anyk ädimleri ädýär. Muňa mysal hökmünde köp ýyllaryň dowamynda ýeňillikli bahalar boýunça elektrik energiýanyň we suwuklandyrylan gazyň iberilmeginiň amala aşyrylmagyny, dostlukly döwletiň energetika düzüminiň uly bölegine öwrülen Ymamnazar — Andhoý hem-de Serhetabat — Hyrat elektrik geçiriji ulgamynyň gurluşygyny görkezip bolar.
Ozal bellenip geçilişi ýaly, şygary “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” bolan 2018-nji ýyl şanly we many-mazmunly wakalara baý boldy. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adybir kitabynyň iki jildinde giňişleýin beýan edilen, ençeme asyr mundan ozal türkmen topragynyň üstünden geçen ady rowaýata öwrülen bu ýol häzirki döwürde täze hilde gaýtadan dikeldilip, döwletleriň we halklaryň arasynda söwda-ykdysady hem-de ynsanperwer-medeni gatnaşyklary pugtalandyrmak we has-da işjeňleşdirmek maksadyny özünde jemleýär.
Mysal üçin, şu ýylyň tomsunda geçirijilik mümkinçiligi sagatda 100 megawat bolan Rabatkaşaň — Kalaýnau elektrik geçiriji ugry ulanmaga berildi. Onuň ulanmaga berilmegi bilen, Owganystanyň demirgazyk etraplaryna türkmen elektrik energiýasyny ibermegiň ýene-de bir ugry açyldy. Bu taslamanyň amala aşyrylmagy ugrunda uly işler geçirildi. Şol işleriň çäklerinde türkmen hünärmenleri elektrik üpjünçiligine degişli desgalaryň ençemesini, şol sanda kiçi beketleri we umumy uzynlygy 112 kilometr bolan elektrik geçiriji ugurlaryny gurdular.
Şeýle hem bu elektrik geçiriji ugrunyň açylyş dabarasynyň çäklerinde “Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň arasynda Kerki — Hamýap — Garkyn elektrik geçiriji ulgamyny gurmak baradaky meýilnamalary hakynda teswirnama” gol çekilendigini ýatlamak gerek.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň energiýa serişdeleriniň örän baý gorlaryna eýedigini, elektrik energiýasyny öndürmegiň bolsa, däp boýunça dünýäde örän girdejili önümçilikleriň biri hasaplanýandygyny bellemek gerek. Şundan ugur alyp, bu geljegi uly pudaga maýa goýumlarynyň möçberi yzygiderli artdyrylýar. Bu gün türkmen energetika senagaty ýokary ösüş depginlerini görkezýär hem-de dünýä bazarlarynda uly isleg bildirilýän elektrik energiýanyň eksport edilişini artdyrmaga ukyplydyr.
Soňky ýyllarda pudagyň düzümini birnäçe gazturbina elektrik stansiýalary, şol sanda Aşgabatda, Ahal, Balkan, Lebap we Daşoguz welaýatlarynda gurlan şeýle stansiýalar artdyrdy. Şular bilen birlikde, onlarça paýlaýjy elektrik podstansiýalar bina edilýär, paýtagtymyzy, beýleki şäherleri we ilatly ýerleri energiýa bilen üpjün etmek we yşyklandyrmak ulgamy täzelenýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanan “Türkmenistanyň elektroenergetika pudagyny 2013 — 2020-nji ýyllar üçin ösdürmegiň maksatnamasyna” laýyklykda, paýtagtymyzyň hem-de welaýatlaryň depginli ösüşi, ýurdumyzyň elektroenergetikasynyň eksport kuwwaty nazara alnyp, täze energoulgamlara ilkibaşdan kuwwatlylygyň ençeme esse ätiýaçlygy jemlenýär.
Sentýabryň başynda Marynyň DES-niň çäklerinde Türkmenistanda ilkinji utgaşykda işleýän buggaz elektrik stansiýasynyň ulanmaga berilmegi munuň nobatdaky aýdyň mysaly boldy. Umumy kuwwaty 1574 megawata barabar bolan stansiýada bütin dünýä meşhur “General Eleсtriс” amerikan kompaniýasynyň 4 sany gaz hem-de 2 sany bug turbinalary oturdyldy. Enjamlaryň iki görnüşiniň sazlaşykly işlemegi goşmaça elektrik energiýanyň öndürilmegini üpjün edýär, olaryň artykmaç bölegi goňşy döwletlere iberiler.
Kuwwaty 432 megawat bolan ýene-de bir gazturbina elektrik stansiýasy Çärjew etrabynda gurlar. “Türkmenenergo” döwlet elektroenergetika korporasiýasy bilen “Sumitomo Сorporation” ýapon kompaniýasynyň arasynda degişli şertnama baglaşyldy. Taslamanyň maliýeleşdirilmegine Ýaponiýanyň halkara hyzmatdaşlyk banky gatnaşýar. Şu ýylyň iýun aýynda ol Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky bilen Karz ylalaşygyna gol çekdi.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018 — 2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasyna” laýyklykda, ýurdumyzda öndürilýän elektroenergiýanyň umumy möçberini ýakyn ýedi ýylda 33 milliard kilowat-sagada çenli ýetirmek maksat edinilýär.
Pudagyň kuwwatynyň artdyrylmagy türkmen elektrik energiýasynyň, ilkinji nobatda, Owganystan Yslam Respublikasyna eksport edilişini has-da köpeltmäge ýardam berer. Bu ýurtda degişli düzümiň döredilmegi täze iş orunlaryny açmaga mümkinçilik berip, dostlukly ýurtda parahatçylykly ösüşe hem-de ýagdaýlaryň durnuklaşmagyna öz mynasyp goşandyny goşar.
Şu babatda Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň arasynda şu gün gol çekilen ylalaşyk hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan başy başlanan Türkmenistan — Owganystan — Pakistan elektrik geçiriji ulgamynyň iri möçberli taslamasynyň gurluşygyny amala aşyrmakda täze tapgyry alamatlandyryp, iki doganlyk döwletleriň arasyndaky hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de pugtalanmagyna, olaryň netijeli hyzmatdaşlyk etmegine ýardam berer. (TDH)