text:
Türkmenistanyň prezidenti Türki dilli döwletleriň hyzmatdaşlyk geňeşiniň IV sammitinde eden çykyşynda maslahatyň türki dilli döwletleriň özara bähbitli partnýorlygyna täze itergi berjegine ynam bildirdi. G.Berdimuhamedow, hususan-da, energiýa howpsuzlygy we türkmen gazyny halkara bazarlaryna, şol sanda Ýewropa çykarmak boýunça proýektler meselesinde aýratyn durup geçdi. Energiýa meselesi Türkmenistanyň prezidentiniň Türkiýäniň we Azerbaýjanyň prezidentleriniň arasynda 6-njy iýunda geçirilen üç taraplaýyn duşuşygynda hem maslahat edildi. Regional gurama ýurtlaryň energiýa taýdan hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin näme hödürläp biler?
Azatlyk Radiosy bu sowal bilen regional analitik, Azerbaýjanyň Nebit boýunça barlaglar merkeziniň müdiri Ilham Şabana ýüzlendi.
Azatlyk Radiosy: Ilhan Şaban, siziň pikiriňizçe, Türki dilli döwletleriň bileleşigi ýaly regional gurama Türkmenistanyň halkara energiýa hyzmatdaşlygyny ýaýbaňlandyrmagyna ýardam etmäge ukyplymy?
Ilham Şaban: Men bu guramadan belli bir netijä garaşyp bolar diýip pikir edemok. Sebäbi bar zat ikitaraplaýyn derejede çözülýär. Eger biz regional döwletleriň döwlet dolandyrylyşyna garasak, ähli kararlaryň döwlet baştutanlary tarapyndan öňe sürülýändigini we şolar tarapyndan kabul edilýändigini görmek mümkin. Hususan-da, Azerbaýjanyň prezidenti Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygynyň ikitaraplaýyn görnüşde maslahat ediljegini, şeýle-de ministrlikleriň we hojalyk subýektleriniň arasynda duşuşyklaryň dowam etdiriljekdigini mälim edipdi.
Azatlyk Radiosy: Hazarýaka regionyndan Ýewropa gaz akdyrmak boýunça proýektler barada aýdylanda, Siz, Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň arasyndaky hyzmatdaşlykda nähili-de bolsa aktiwlik görýärsiňizmi?
Ilham Şaban: Türkiýäniň prezidenti Türkmenistanyň ýa-da Azerbaýjanyň prezidenti bilen duşuşanda ýa-da regional liderler Ýewropanyň resmileri bilen duşuşyk geçirenlerinde, ilkinji nobatda gazgeçirijiler boýunça proýektlere gyzyklanma bildirilýär. Emma ykdysady nukdaýnazardan seredilende, gazgeçiriji proýektlere garanda bu ýurtlar üçin has bähbitli beýleki mümkinçilikler ünsden düşürilýär.
Meniň pikirimçe, meselem, ýurtlaryň arasynda wiza režimi ýatyrylyp, bu ýurtlaryň raýatlarynyň erkin gatnawyna we özara ownuk söwda ýol açylanlygynda, bu gürrüňi edilýän ýurtlara uly girdeji getirerdi. Meselem, Hazar deňziniň üstünden parom gatnawy arkaly ýylda diňe 10 müň adam geçende-de, ýurtlara iňňän uly girdeji getirip bilerdi.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürde Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň arasynda Hazar deňzinde 1990-njy ýyllardan bäri saklanyp galýan dawanyň çözgüdi boýunça ýakynlyk barmy?
Ilham Şaban: Ýok, men soňky döwürde, Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň arasyndaky dawaly ýataklar meselesiniň ýurtlaryň özara hyzmatdaşlygyna uly täsir ýetirmeýär diýip pikir edýärin. Dartgynly döwürler geçmişde galdy. Türkmenistanda Petronas, Dragon Oil we beýleki kompaniýalar nebit çykaryp, Azerbaýjnyň üstünden eksport edýärler. Ýurduň deňizdäki ýataklarynyň baýlygy 30-40 ýyllyk önümçilik üçin mümkinçilik berýär.
Şol bir wagtda-da men Türkmenistanyň regional derejede aktiwliginiň göze ilýändigini aýdyp biljek. Türkmenistan 1990-njy ýyllaryň ortalarynda özüni syýasy taýdan bitarap diýip yglan edipdi. Emma ýakynda Türkmenistanyň Azerbaýjanyň we Türkiýäniň daşary işler ministrleriniň Bakuwda geçiren duşuşygy Türkmenistanyň bitaraplyk statusynyň çäginden çykýan bir hereket boldy. Men muňa, öňki sowet ýurtlarynyň bir bölegi ÝB-gi, beýlekileri Moskwa bilen ylalaşyga gol çekmäge taýýarlyk bildirýärkä, bu regional ýagdaýa özboluşly jogap hökmünde garaýaryn.
Meniň pikirimçe, Türkmenistan hem, bu bölünişikde bir çetde galmaly däldigine duşünip, türki döwletleriň bloguna goşulmak kararyna gelen bolmaly. Men Türkmenistanyň türki dilli döwletler bilen hyzmatdaşlyga bildirýän soňky gyzyklanmasyny hut şu mesele bilen baglanyşdyrýaryn.


c: text/html

text:
Ukrainanada ýurduň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Wiktor Ýanukowiçi tussag astyna almak barada buýruk çykaryldy. Ol adamlary köpçülikleýin gyranlykda aýyplanýar.
Bu habar duşenbe güni ýurduň içeri işler ministri wezipesini ýerine ýetirýän Arsen Awakowyň Facebookdaky resmi sahypasynda köpçülige ýetirildi.
"Parahat raýatlaryň köpçülikleýin öldürilenligi bilen bagly resmi jenaýat işi açyldy. Ýanukowiç bilen birlikde muňa jogapkär beýleki adamlar-da tutulmaly edildi" diýip, Awakow ýazýar.
Awakowyň aýtmagyna görä, Ýanukowiç iň soňky gezek ýekşenbe güni Orsýetparaz Gara deňiz ýarymadasy bolan Krymyň Balaklawa raýonynda bir hususy jaýda görlüpdir.
Awakow Ýanukowiçiň öz adminstrasiýasynyň başlygy Andreý Klýuýew bilen birlikde ol ýere ýekşenbe güni barandygyny, soňra hem onuň näbelli ugra gidendigini aýtdy.
Adam ýitgileri
Saglyk ministrligi Ukrainada öten hepdedäki çaknyşyklarda ölenleriň sany 80-den agdyk diýip habar berýär. Bularyň aglabasy protestçiler.
Ýüzlerçe adam duşenbe güni hem Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda galyp, ölen adamlaryň hatyrasyna gül goýup, şem ýakdylar.
Ýanukowiçiň garşysyna gönükdirilen üç aýlyk protestleriň merkezi bolan bu meýdança ýekşenbe güni Gürjüstanyň öňki prezidenti Mihaýil Saakşwili-de geldi.
Prezidentlik wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Oleksandr Turçinow täze hökümeti gurmak barada duşenbe güni parlament fraksiýasynyň ýolbaşçylary bilen pikir alyşdy.
Ýanukowiçiň ýolbaşçylygynda Ukrainada höküm süren "Regionlar partiýasy" duşenbe güni özüniň oppozisiýa geçjekdigini mälim etdi. Köp sanly kanunçykaryjylar bu partiýadan çyksalar-da, ol 450 orunly parlamentde ýene-de iň uly fraksiýa bolup durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Katerin Aştonyň duşenbe güni Kiýewe baryp, Ukrainanyň ýaramaz ykdysady ýagdaýy barada gerekli çäreler hakda pikir alyşmagyna garaşylýar.
Premýer-ministriň wezipesine potensial dalaşgär hasaplanýan Arseniý Ýatsenýuk duşenbe güni Ukrainanyň hazynasynyň boşap, bankrotlyk bilen ýüzbe-ýüz durandygyny aýtdy.
Ukrainanyň maliýe ministri wezipesini ýerine ýetirýän Ýuriý Kolobowyň duşenbe güni bildirmegine görä, Ukraina geljek iki ýyllykda daşary ýurtlardan 35 milliard dollar çemesi kömek gerek bolar.
Orsýetiň maliýe ministri Anton Siluanowyň ýekşenbe güni aýtmagyna görä, Moskwa öten ýyl Ýanukowiçe wada edilen 15 milliard dollar karz puluň nobatdaky bölegini berip-bermezlik barada basym - täze hökümet düzülenden soň, - karar kabul eder.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Russiýanyň Daşky gurşawy goramak we tebigy baýlyklar ministrligi, Arktika kenarýakasynda bir ak aýynyň atylmagy boýunça sud işini gozgamagy haýyş edip, ýurduň kazyýetine ýüz tutupdyr.
Soňky wagtlarda Internetde bir ak aýynyň çekýän azabyny görkezýän bir wideonyň ýaýradylmagy bilen jemgyýetiň bar ünsi bu meselä gönügdi. Şol wideony surata düşürenleriň ors dilinde gepleşýändigi tomaşaçylara eşidilýär. Güman edilişine görä, ol wideodakylar Wrangel adasynda iş alyp barýan "Rusalýans" firmasynyň işçileri. Olar aýa iýmit beren mahaly iýmitiň arasyna partlaýjy madda salyp beripdirler. Wideoda aýynyň iýmiti iýenden soň ýaralanandygy görünýär.
Haýwana partlaýjy madda zyňdylarmyka?
"Rusalýans" firmasy Wrangel adasynda Goranmak ministrliginiň tabşyran gurluşyk işlerini alyp barýar. Ministr Sergeý Donskiý metbugat işgärlerine beren maglumatynda ýaralanan ol ak aýynyň häzire çenli tapylmandygyny aýdýar. Onuň pikiriçe, ol ak aýy ölmän galandyr. Ministriň aýtmagyna görä, agzalýan iççiler ol ak aýyny özlerini goramak maksady bilen ýaralandyrlar diýip hasap edip bolmaz: "Bu wakada özüňi goramak zerurlygy ýok. Bilkastlaýyn jana kast etmek bar".
"Aýynyň sag galandygy hakykata gabat gelmeýär"
Sergeý Donskiniň aýtmagyna görä, aýa partlaýjy maddany iýmite garyp beripdirler. Başga ýagdaýda partlaýjy madda aýynyň ünsüni özüne çekip bilmezdi: "Ikinjiden, haýwan ýaralanypdyr we şol bada onuň merkezi nerwi ulgamyna zeper ýetipdir. Partlaýjy madda onuň huşuna täsir edipdir. Biz bu ugurda hünärmenlere salgylandyk. Olar aýynyň şol bir ýerde pyrlanyp durandygyny belläp, bu ýagdaýyň onuň huşuny ýitirendigine güwä geçýändigini nygtaýarlar".
Russiýada "Gyzyl kitaba" girizilen ak aýyny öldürenlere 7 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilmek jezasy berilýär”.
Dünýäde 21-25 müň töwereginde ak aýy bar. Olardan 5-7 müň sanysy Russiýanyň çäklerinde ýaşaýar. Russiýa Federasiýasynda ak aýy awlamak 1957-nji ýylda gadagan edilipdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 25-nji sentýabrda BMG-niň durnukly ösüş meselelerine bagyşlanan sammitinde çykyş edip, durnukly ösüş maksatlaryny utgaşdyrmagyň täze ählumumy usulyny döretmek baradaky meselä seretmäge çagyrdy.
Bu sammit Nýu-Ýorkda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji ýubileý sessiýasynyň işiniň çäginde geçirilýär.
Prezident Berdimuhamedow öz çykyşyna BMG-niň 2030-njy ýyla çenli teklip edýän durnukly ösüş strategiýasynyň kabul edilmegine goldaw bildirmekden başlady.
Ol bu plana girýän maksatlaryň we wezipeleriň ählisine ýokary baha berdi we olaryň sosial ugrunyň ähmiýetini nygtady.
Gender deňligini gazanmak maksady
Prezident Berdimuhamedow hususan-da bilim, sagdyn durmuş ýörelgeleri barada durup geçdi.
Türkmen lideri gender deňligi barada söz açyp, «bu ugurda öz öňümizde belent maksady hem goýduk, ýagny bu maksat ähli aýal-gyzlaryň doly gender deňligini gazanmakdan we olaryň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmekden ybaratdyr» diýdi.
Onuň pikirine görä, öňde goýlan maksatlara ýetmek üçin arzan we ynamdar energiýa serişdelerine elýeterliligiň üpjün edilmegi zerur. Ol bu üpjünçilik üçin zerur bolan infrastrukturanyň ösdürilmelidigini hem belläp geçdi.
Berdimuhamedow azyk howpsuzlygy we açlyga garşy göreş barada söz açyp, BMG-niň Azyk we oba hojalygy guramasyny, Bütindünýä Azyk guramasyny bilelikde hereket etmäge çagyrdy we Azyk forumynyň çagyrylmagyny teklip etdi.
Türkmen lideriniň bellemegine görä, halkara meseleleriniň gün tertibine adalatly we ýokary hilli bilim meselesiniň hem girizilmegi gerek. Täze programmalary işläp düzmek, bilim pudagyndaky halkara dialogy ösdürmek bilen, BMG bu ugurda aktiw işlemeli diýip, ol aýtdy.
Mundanam başga, türkmen lideri planetanyň döwletleriniň we halklarynyň daşky gurşaw barada alada etmän sosial-ykdysady ösüş gazanyp bilmejegini ýatlatdy.
Prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň dekabr aýynda Parižde geçjek klimat sammitinde halkara ylalaşygyna gol çekilmegini goldaýandygyny hem sözüne goşdy.
BMG 'täze usul' döretmeli
Şeýle-de türkmen prezidenti, «göz öňünde tutulan bu maksatlara hem ýetmek özara gatnaşyklaryň usullaryny mundanam beýläk hem kämilleşdirmek bilen aýrylmaz hem baglydyr» diýdi.
Şunuň bilen baglylykda, türkmen lideri «BMG-niň Ykdysady we durmuş geňeşiniň ýakyn wagtda geçirjek hem mejlislerinde, ýagny durnukly ösüş maksatlaryny utgaşdyrmagyň hem täze ählumumy usulyny hem döretmek baradaky meselä hem seredilse, onda maksadalaýyk hem bolardy» diýip pikir edýär.
Ol Türkmenistanyň bu ugurda degişli, anyk teklipleri bermäge taýýardygyny hem sözüne goşdy.
Prezident Berdimuhamedow öz çykyşynyň soňunda dünýä liderlerini Aşgabatda Türkmenistanyň bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek baýramçylyga gatnaşmaga çagyrdy.


text:
Demirgazyk Koreýanyň öz ýadro reaktoryny gaýtadan işletmek barada eden duýduryşy bu ýurduň Günbatar bilen dartgynly gatnaşyklaryny hasam agyrlaşdyrdy.
Birnäçe hepde bäri Demirgazyk Koreýa we Günbatar özara dartgynlygy güýçlendirýän simwoliki häsiýetli hereketleri amala aşyrmak bilen meşgullandylar.
Emma 2-nji aprelde Phenýanyň 2007-nji ýyldan bäri ýapyk duran Ýongbyon atly ýadro reaktoryny gaýtadan işletmekçidigi barada eden beýannamasy bu ýurduň Günorta Koreýa bilen “urşa taýýarlyk derejesini” yglan etmegi we öz raketalaryny amerikan bazalaryna gönükdirmek niýetini mälim etmegi ýaly hereketlerinden hem has öte geçdi.
Ýongbyon reaktory
Sebäbi Ýongbyon atly ýadro reaktorynyň gaýtadan işledilmegi Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaragyny döretmäge ukybyny güýçlendirýär we ýurduň ýaraglarynyň sanyny köpeltmek niýetini görkezýär.
Ýadro ýaragy boýunça bilermenler häzirki wagtda Demirgazyk Koreýanyň ýadro raketalarynyň sanynyň alty bilen sekiziň aralygyndadygyny çak edýärler. Bu ýaragyň Ýongbyon ýadro reaktorynda plutoniýden edilendigi çak edilýär. Phenýan Ýongbyon ýadro reaktoryny Günbatar bilen ykdysady ýardam boýunça ylalaşygyň netijesinde ýapypdy.
Angliýanyň Bredford uniwersitetiniň ýadro meseleler boýunça bilermeni Pol Rogers Phenýanyň ýadro reaktoryny gaýtadan işletmek kararynyň uly howp döredýändigini belledi. Bilermeniň pikirine görä, Demirgazyk Koreýanyň bu ädimi onuň has güýçli ýadro ýaragyna eýe bolmaga ymtylýandygyny görkezýär.
Plutoniýden edilen bombalar, baýlaşdyrylan uran bilen deňeşdirilende has güçli bolýar. Şol bir wagtda-da Demirgazyk Koreýanyň Ýongbyon ýadro reaktoryny tiz işledip başlamaga näderejede ukyplydygyny aýtak kyn.
Şwesiýanyň Parahatçylyk boýunça Stokgolm institutynyň ýadro meseleler boýunça bilermeni Şenon Kaýl Ýongbyon ýadro reaktorynyň, ýurduň ýaragsyzlanmagy boýunça halkara ylalaşygyna laýyklykda, doly sandan çykarylandygyny belledi.
Bilermen Phenýanyň bu reaktory dikeldip biljegine şübhe bildirýär.
Şenon Kaýlyň sözlerine görä, Atom energiýasy boýunça halkara agentlik Demirgazyk Koreýanyň ýadro reaktoryna soňky sapar 2009-njy ýylda barypdy we reaktoryň esasy bölekleriniň doly sandan çykarylandygyny görüpdi. Bilermen Phenýanyň Ýongbyon ýadro reaktoryna derek başga bir reaktory döretmegi has ähtimal diýip hasap edýär.
Phenýanyň maksady
Phenýanyň Seul we Waşington bilen aradaky krizisi güýçlenýärkä, bu ýurduň soňky hereketleriniň maksady köp sorag döredýär. Analitikleriň köpüsiniň pikirine görä, Phenýan fewral aýynda geçiren ýadro synaglaryndan soň BMG tarapyndan girizilen sanksiýalaryň has-da güýçlendirilendigine öz nägileligini bildirýäne meňzeýär.
Şol bir wagtda-da häzirki krizis ýurduň täze lideri Kim Ýong-unyň ýurduň harby elitasyny öz daşynda jemlemek boýunça edýän synanyşygynyň netijesi bolmagy mümkin diýen pikirler hem orta atylýar.
30 ýaşly Kim Ýong-un 2011-nji ýylyň aýagynda, kakasy Kim Çen Ir aradan çykansoň, döwlet başyna geçipdi. Ol mundan ozal syýasy sahnada tanalmaýardy.
Käbir çaklamalara görä, Phenýanyň öz ýadro programmasyny dikeltmek niýetini yglan edip, Günbatar bilen Ýaragsyzlanmak programmasynyň çäginde ýene-de kömek almak isleýän bolmagy-da mümkin.
Demirgazyk Koreýa, harby kuwwatyna garamazdan, dünýäniň iň garyp ýurtlarynyň biri. Bu ýurt öz halkyny açlykdan halas etmek üçin uzak wagtlap BMG-niň azyk kömegine bil baglap gelýär.


text:
Şu gün Gazagystanda 2009-njy ýylda Almaty şäherinde gyrgyzystanly žurnalisti öldürmekde aýyplanýan üç adamyň işi boýunça sud diňlenişigi başlandy.
Bu üç adama 2009-njy ýylyň 19-njy dekabrynda gyrgyzystanly žurnalist, 51 ýaşly Gennadiý Pawlýugy beýik binanyň üstünden taşlap, öldürmekde günä bildirilýär. Gennadiý Pawlýuk şol wakadan alty gün soň keselhanada aradan çykypdy.
Bu işde aýyplanýanlardan ikisi Gazagystanyň raýaty, üçünjisi Gyrgyzystanyň howpsuzlyk gullugynyň ozalky bir işgäri.
Žurnalist Gennadiý Pawlýugyň maşgala agzalary we kärdeşleri onuň syýasy matlaplar esasynda öldürilendigini aýdýarlar. Ol Gyrgyzystanda ýurduň häkimiýetleriniň syýasaty barada ýiti tankydy materiallar bilen çykyş edip gelipdi.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň otuz studenti häzirkizaman dünýäde medianyň işleýşine we döwürdeş halkara žurnalistikasynyň žanrlaryna degişli ÝHHG-niň ýardam bermeginde gurnalan leksiýalary tamamladylar. Bu barada ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy habar berýär.
5-nji maýda tamamlanan alty günlük okuw kurslaryny Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Aşgabatdaky edarasy bilen Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilelikde gurnady. Oňa halkara žurnalistikasy boýunça bilim alýan üçünji we dördünji kurslaryň talyplary gatnaşdylar.
Leksiýalarda işlenen temalar şulardan ybarat:
-
Döwrebap habar beriş serişdeleriniň ugurlary;
-
Halkara gatnaşyklarynda medianyň ähmiýeti;
-
Media azatlygy;
-
Garaşsyz medianyň öňünde bar bolan kynçylyklar;
-
Jemgyýetçilik telewideniýesiniň ösüşi;
-
21-nji asyrda halkara žurnalistikasynyň perspektiwalary.
“Barha globallaşýan dünýämizde halkara žurnalistikasy halkara gatnaşyklarynda we syýasy proseslerde möhüm rol oýnaýar” diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň başlygy Sergeý Belýaýew studentlere eden ýüzlenmesinde aýtdy. “Bu leksiýalar medianyň ösdürilmegi boýunça ÝHHG-niň merkezi bilen Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlykda ädilen ýene bir möhüm ädimdir”.
Medianyň ähmiýeti
Belýaýew bu okuw kurslarynyň Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň studentleri we mugallymlary bilen Moskwanyň Halkara gatnaşyklary boýunça döwlet institutynyň (MGIMO) mugallymlarynyň arasyndaky tejribe alyş-çalşygyna itergi berýändigini hem belläp geçdi. Leksiýalary MGIMO-nyň Halkara žurnalistikasy fakultetiniň dekany Ýaroslaw Skwortsow alyp bardy.
“Köpçülikleýin habar beriş serişdeleri dünýäni barha kiçeldýär” diýip, Skwortsow aýtdy. “Biz telewizor görmek ýa-da web mediasyny ulanmak arkaly dünýä ýurtlarynda bolup duran wakalar barada gyzgyny bilen maglumat alyp bilýäris. Geçen alty günüň dowamynda geljekki žurnalistler we media işgärleri häzirki döwürde medianyň ähmiýetine has gowy düşünmäge mümkinçilik aldylar”.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty 2008-nji ýylda açyldy. Bu institutda studentler halkara gatnaşyklary we diplomatiýa, halkara hukugy, ykdysady gatnaşyklar, şeýle hem halkara žurnalistikasy ugurlary boýunça ýokary bilim alýarlar.
Şu günki güne çenli halkara guramalaryň hasabatlarynda Türkmenistan media azatlygynyň görkezijisi boýunça iň yzdaky orunlarda ýerleşdirilip gelýär. Ýurtdaky telewideniýe we radio kanallarynyň ählisi döwletiň eýeçiliginde. Berilýän maglumatlara görä, mediada efire berilýän we metbugatda çap edilýän habarlar ýiti senzuradan geçirilýär. Garaşsyz internet sahypalarynyň ençemesi petiklenen. Halkara žurnalistleriniň bu ýurda sapar etmegi berk çäklendirilen diýlip, habar berilýär.


text:
Anna güni Pakistanyň sudy ýurduň ýarym harby howsuzlyk işgärini ýaragsyz adamy öldürmekde aýyplap, ölüm jezasyna höküm etdi.
Iýun aýynda Karaçi şäherinde Sarfaraz Şah golaý aralykdan atylyp öldürilipdi. Bu waka wideoýazga düşürilip, telewideniýede gaýta-gaýta görkezilipdi. Bu habar adamlaryň gahar-gazabyny oýarypdy.
Bu waka bilen baglanyşykly başga-da alty adam – bäş sany ýarym harby esger we bir graždan adam ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Reýnjerleriň aýtmagyna görä, Şah bir aýaly ogurlajak bolup duran wagty tussag edilipdir. Şahyň maşgalasy bu aýypmalary ret edýär.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň aýtmagyna görä, geçen ýyl kynçylyga duçar bolan Kabul bankyny reformalaşdyrmak göz öňünde tutulýar.
Şeýle-de prezident Karzaý bankyň dolandyrylmagynda goýberilen ýalňyşlyklyklaryň aglaba bölegini daşary ýurt maslahatçylarynyň üstüne atdy.
Karzaýyň nygtamagyna görä, bankdan kredit alyp, olary yzyna tölemeýänlere garşy hem jenaýat işi gozgalar.
"Kabul bankyndan karz alanlar, bir aýyň içinde tölegleri geçirmelidirler. Eger-de olar pullary Kabul bankyna tölemeseler, onda olar owgan hökümeti tarapyndan jezalandyryljakdyrlar” diýip, Karzaý duşenbe güni çykyş etdi.


text:
Jean-Baptiste Jeangene Vilmeriň
kitaby “köne däpler bilen täzeçilligiň arasynda gidip-gelip duran” Türkmenistanyň geografiýasy, taryhy, syýasaty, ykdysadyýeti, ilaty, jemgyýeti we medeniýeti barada 280-den gowrak suratlar
bilen maglumat berýär.
2007-2009-njy ýyllar aralygynda Fransiýanyň Aşgabatdaky ilçihanasynda ataşe bolan Jean-Baptiste Jeangene Vilmeriň ýazan bu kitaby türkmen jemgyýetiniň häzirki ýagdaýy bilen bilelikde, beýleki käbir ugurlaryny giňişleýin düşündirýär.
Fransuz dilinde neşir edilen kitapda, Türkmenistanyň oppozisiýa hereketleri, petiklenen web sahypalar, tire-taýpalar (öwlatlar), telewideniýedäki programmalar, durmuş toýlary, maşgaladaky zorluklar, dälihanalar, çaga zähmeti, 2009-njy okuw ýyly, turbalar babatdaky uly oýunlar, gözegçilikdäki turizmiň ösdürilişi, oba-hojalyk sistemasy, bäbeklere dakylýan atlar, 2008-nji ýylyň sentýabr aýynda bolan atyşyk, neşe söwdasy, yrymlar, teatrlar, tagamlar hem-de resmi taryhyň täzeden ýazylyşy barada maglumat berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Vilmer bilen geçiren söhbetdeşligi we onuň ýazan kitabyndan käbir suratlar sahypanyň sag tarapyndaky çelgide ýerleşdirildi.


text:
Lebap welaýatynda häzirki wagt mekdeplerde tomusky dynç alyş möwsümi dowam edýän mahaly, ýörite lagerleriň döredilendigini käbir ildeşlerimiz aýdýarlar.
Lebap welaýatyndan özüni Züleýha diýip tanyşdyran 68 sekiz ýaşly pensioner zenan bu lagerlerde çagalaryň wagtyny hoş geçirmegi üçin amatly şertleriň döredilendigini, emma olaryň diňe öýlän 1-e çenli işleýändigini aýdýar.
Lebaply Züleýha daýza bilen Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň habar agentlikleri ýurduň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýiniň türmelerdäki ýüz tussagyň günäsini geçmek barada karar çykarandygyny habar berdiler.
Maglumatda günäleri geçilen bu tussaglaryň arasynda 2009-njy ýylyň tomsunda Mahmud Ahmedinejadyň prezident saýlanmagyna protest bildirilip geçirilen demonstrasiýalarda tussag edilenleriň-de bardygy aýdylýar.
Tähranyň prokurory general Abbas Jafari Dolatabadi «Pars» habar agentligine beren interwýusynda bu tussaglaryň öz eden günälerine ökünendikleri üçin olaryň günäsiniň geçilendigini öňe sürdi.
Türkmenistanda bolşy ýaly, Eýrandaky bu günä geçişlik hem musulmanlaryň Oraza baýramynyň öňýanynda yglan edildi.


text:
Gazagystanyň baş harby prokuraturasy serhetçi Wladislaw Çelahyň 14 sany serhetçini we tokaý sakçysyny öldürendigini öň boýun alyp, indi ret edýändigini tassyklady.
Çelahyň aklawçysy Tolegen Berlikožanow 25-nji iýulda müşderisiniň özüne garşy ýuklenýän aýyplamalary ret edýändigini aýtdy.
Hepdäniň duşenbe güni Wladislaw Çelah ruhy barlagdan geçdi. Ýöne olaryň netijeleri entek köpçülige ýetirilmedi.
Gazak resmileri geçen aýda Çelahyň öz gullukdaşlaryny öldürendigini boýun alandygyny aýdypdylar.
Maý aýynyň ahyrynda gazak-hytaý serhet ýakasynda 15 adam öli tapylypdy.
Serhet posty bolsa, ýangyn zerarly weýran edilipdi. Şol postda gulluk eden Wladislaw Çelak bolsa, soňra diri tapylypdy.
Onuň dogan-garyndaşlary Çelahyň günäsizdigini aýdýarlar.


text:
Owganystandaky halkara harby güýçleriň 2014-nji ýylyň ahyryna çenli ýurtdan çykarylmagy Owganystanyň we tutuş sebitiň geljegi bilen bagly köp sanly soraglary we howatyrlanmalary döredýär.
Käbir ekspertleriň pikiriçe, halkara güýçleriniň gitmegi bilen, Owganystanda durnuksyz ýagdaýyň emele gelmegi mümkin. Munuň netijesinde-de sebitde neşe gaçakçylygy, dini eskstremizm ýaly howplaryň döräp biljekdigine aladalanma bildirilýär.
Eýsem, Türkmenistan bulara nähili taýýarlyk görýär?
Azatlyk Radiosy düýbi Brýusselde ýerleşýän EUCAM
, ýagny Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa Monitoring programmasynyň başlygy, şeýle hem düýbi Ispaniýada ýerleşýän “Fride” analiz merkeziniň spesialisti Ýos Bunstra bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýos, Merkezi Aziýa, hususanda Türkmenistan, 2014-nji ýylda Owganystandan halkara güýçleriniň çykarylmagyna nähili taýýaryk görýär?
Ýos Bunstra
Ýos Bunstra:
Meniň pikirimçe, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň muňa näderejede taýýardygyny ýa-da nähili taýynlyk görýändigini çaklamak juda kyn bolaýmasa. Sebäbi ilki bilen bellemeli zat - 2014-nji ýyldan soň Owganystanda näme boljakdygyny-da, munuň sebite ýetirjek täsirleri barada-da hiç kim, hiç zady anyk aýdyp bilenok.
Bu soraglar diňe bir Türkmenistanyň ýa-da Merkezi Aziýa döwletleriniň gün tertibinde bolman, eýsem ol soraglar NATO-ny, Ýewropa döwletlerini, ABŞ-ny, Orsýeti hem ýokary derejede alada goýýar.
2014-den soň ýagdaýlar - olaryň haýsy ugra ýazjakdygyny çaklamak “asla mümkin däl” diýerlik derejede kyn. Emma regionyň ýüzbe-ýüz boljak käbir howp-hatarlaryny welin, belläp geçse bolar.
Birinjiden, neşe gaçakçylygy.
Ikinjiden, söweşijileriň we ekstremistleriň serhetden geçip, beýleki döwletleriň çäginde ornaşmak howpy.
Üçünjiden – iň esasy howp – bu döräp biljek durnuksyzlyk. Owganystanyň geljeginiň nähili boljagy uly sorag astynda. Eger-de ýagdaýlar ýaramazlaşsa, onda ýurdy terk etjek köp sanly bosgunlaryň hem döremegi mümkin.
Meniň agzap geçen bu üç ýagdaýymyň “durmuşa geçjekdigini” doly ynam bilen aýdyp bolmaz. Emma bular taraplaryň ählisini aladalandyrýan meseleler. Merkezi Aziýa döwletleri öňlerinde duran meseleleriň näderejede möhümdigine göz ýetirip başladylar.
Meniň pikirimçe, Türkmenistan halkara jemgyýetçiligine açylyp, döräp biljek howplary açyk maslahat edip başlamaly.
Azatlyk Radiosy: Ýos, birnäçe aý mundan ozal türkmen hökümeti Owganystanyň demirgazygynda, ýagny Türkmenistan bilen serhetdeş ýaşaýan etniki türkmenlere gumanitar kömegini ýollady. Bu diňe munuň bilen hem çäklenmän, türkmen häkimiýetleri ýygy-ýygydan şeýle “kömekleri” edýär. Käbir ekspertleriň pikiriçe, resmi Aşgabat munuň üsti bilen serhede golaý ýaşaýan adamlaryň ynamyna girip, döräp biljek käbir howplaryň öňüni almak isleýär. Siz muňa nähili garaýarsyňyz?
Ýos Bunstra:
Bu, elbetde, gowy bir özgeriş. Emma munuň uly gerimleri öz içine alman, diňe Owganystandaky türkmen azlyklaryna hemaýat etmek bilen çäklenýän bolmagy hem mümkin.
Sebäbi Özbegistan we Täjigistan ýaly ýurtlar hem Owganystandaky öz etnik azlyklarynyň aladasyny edýärler.
Meniň pikirimçe, her niçik hem bolsa, Türkmenistanyň muňa ilteşikli bolmagy gowulykdan bir alamat.
Azatlyk Radiosy: Ýos, Türkmenistan 2014-nji ýyla taýýarlyk görmek üçin näme etmeli?
Ýos Bunstra:
Owganystan bilen serhetde ýerleşýän her bir döwlet bu meselä özüçe çemeleşýär. Bu hem köplenç Owganystanda ýaşaýan etnik azlyklar bilen ilteşikli.
Ýöne mundan daşgary söwda gatnaşyklary, hususan-da, elektrik we gaz eksporty ösdürilse, gowy bolar. Şunlukda iki ýurduň özara ykdysady hyzmatdaşlyk meýilnamasy düzülmeli.
Ikinjiden, Owganystandaky etniki türkmenler bilen çäklenmän, beýleki etniki toparlar bilen hem gowy gatnaşyklary ýola goýmaly. Bu Türkmenistan üçin juda wajyp.


text:
Türkmenistanyň hökümet başlygynyň orunbasary Nökerguly Atagulyýewe berk käýinç berildi. 15-nji iýunda geçirilen hökümet maslahatynda aýdylmagyna görä, oňa bu käýinç pile öndürmek baradaky tabşyryga hötde gelmändigi üçin berlipdir.
“Şu ýyl Türmenistana ýaz giç geldi, bir sowuk boldy, bir maýlady, netijede edil pile möwsüminde tut ýapraklary ýetişmedi” diýip, ýerli synçylaryň käbiri ýüpek gurçugyndan alynýan pile hasylynyň garaşylyşyndan az bolmagynyň bir sebäbini howa ýagdaýy bilen düşündirýär. Ýöne olar sowet döwründe ekilen tut agaçlarynyň köp ýerde ýok edilendigini hem tassyk edýärler.
Sowet döwründen gelýän ýaprak ýetmezçiligi
Türkmenistanda pileçilik sowet döwründe, ýokardan kesgitlenýän planly ykdysydetiň bir bölegi hökmünde ösdürildi. Şol döwürde hem Türkmenistanda tut agaçlarynyň plantasiýalary döredildi. Mundan başga, oba ýerlerindäki hojalyklara berlen mellekleriň hem bir bölegine tut agaçlaryny ekmeli etdiler. Ýöne muňa garamazdan, belki-de ýokardan berilýän planyň agdyklygyndan, belki-de käbir hojalyklaryň tut ýetişdirmäge gereginçe üns bermezliginden, pile möwsümindäki ýaprak gytçylygy söwet döwründe-de daýhanlary uzak ýollary sökmäge mejbur edipdi.
Türkmenistan indi ýigrimi ýyl gowrak wagt bäri bazar ykdysadyýetinden ugur alýandygyny aýdýar. Şu sebäpden, ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, indi ýüpek gurçugyny idetmek meselesinde sowet döwründäki ýaly zorluk ýok. O mahal obada mugallym, doktor bolup işleýänlere hem gurçuk tohumynyň berilýän halatlary bolardy. "Indi adamlaryň özi: “Aý, birküç gezek tut ýapragyny berýän, soň uka gidýär, ukudan oýanýar, iki otagyňy boşadyp, 40 gün gowrak çydasaň, birneme girdeji edinip bolýar” diýmese, ýokardan basyş ýok" diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Nyrh meselesi
Lebaply žurnalist Osman Hallyýewiň pileçiler we pileçi spesialistler bilen pikir alşyp aýtmagyna görä, ýurtda pile planynyň dolmazlygy esasan onuň döwlet tarapyndan satyn alnyş nyrhy bilen bagly. “Döwlete tabşyrylan piläniň her kilogramyna täze puldan 5 manat töleýärler, bu bolsa 2 dollara hem ýetenok – diýip, Hallyýew aýdýar. - Daýhanlar piläniň dünýä bazarlaryndaky nyrhyndan tas iki esse az hak tölenmeginden nägile bolýarlar.”
Bu pikiri ýylda 20-30 gram gurçuk tohumyny alýandygyny aýdan daýhan aýal hem tassyklap, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: "Jaý bilen üpjün etseler, onsoňam nyrhy örän arzan, ol eden azabyňa demeýär."
Ýerli synçylaryň käbiri türkmen daýhanlarynyň indi sowet döwründäkiden has abadanlaşdyrylan jaýlarda ýaşaýandygyny, ýewro remont edilen jaýda gurçuk tutup, alynjak girdejiniň çekilen zyýany ödemeýändigini olara öňe sürýär.
Hökümet başlygynyň orunbasarynyň günäsi
Bolgariýada ýaşaýan ykdysatçy Annadurdy Hajyýewiň pikiriçe, hökümet başlygynyň orunbsary ýeterlik pile öndürilmezliginde belli bir derejede günäkär. Görnüşinden, ol pile önümçiligiden, bu ugurdaky meselerden, öndürilen pile üçin daýhana tölenýän tölegden we beýlekilerden ýeterlik baş çykaryp bilmeýär.
Ikinjiden, ykdysatçy Hajyýewiň pikiriçe, Türkmenistanda hökümet başlygynyň orunbasarlary adatça öz jogap berýän pudaklaryndaky problemalar, ösüşiň möhüm strategiki ugurlary barada bile-göre dymýarlar we şeýdip şol bir meseleleriň ýyldan-ýyla çözülmän galmagyna sebäp bolýarlar.
Tejribeler we şertler
Häzir dünýäde ýüpek gurçugyny idedip, ýokary pile hasylyny almagyň baý tejribeleri bar. Bu tejribeler pileçileriň azat bazar kanunlary esasynda işläp hem gazanç edip bilmegi bilen bagly. Mysal üçin, ozalky sowet respublikasy bolan Täjigistanda pileçiler öz tut, ýaprak mümkinçilikleri esasynda gurçuk tohumyny alyp, öndüren pilelerini özara ylalaşyk esasynda islän ýerlerine, bazaryň göterýän nyrhyndan satyp, girdeji alyp bilýärler.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew “Türkmenistanda önümçilik bilen bagly problemalary pudak ýolbaşçylaryna käýinç bermek bilen çözüp bolmaz, olary hemme taraplaýyn çözmeli” diýýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen söhbetdeş bolan ýüpekçi spesialistleriň pikirine görä, Türkmenistanda ýüpek gurçuklaryndan ýokary hasyl almak üçin ýöriteleşdirilen hojalyklary döretmeli. “Eger döwlet gurçuk saklar ýaly ýörite jaýlary gurmaga kömek etse, tut ekmäge ýer bölüp berse we öndürilen önümi dünýä nyrhlaryndan satmaga ýol açsa, bu işi etjek adamlar az bolmaz” diýip, ýerli spesialistler aýdýarlar.


text:
Türkmen ykdysadyýetiniň ösüş derejesi şu ýylyň aýagyna çenli 10,8 prosente baryp ýeter diýip, Aziýa ösüş bankynyň «Aziýa ösüş perspektiwalary -2014» atly hasabatynda aýdylýar.
Bankyň maglumatyna görä, bu ösüş derejesi 2015-nji ýylda 11,5 prosent bolupdyr.
Dokumente laýyklykda, ýylyň birinji ýarymynda, gaz öndürilişiniň 12 prosent, gurluşygyň 15 prosent ýokarlanmagy bilen, ösüş 9 prosent bolupdyr.
Bu döwürde inwestisiýa ösüşiniň 8,3 prosent bolandygy, gaz eksportynyň 14,7 prosent bolandygy aýdylýar.
Emma bu getirilýän sanlary başga garaşsyz çeşmeler arkaly barlamak mümkinçiligi ýok.
Şol bir wagtda Türkmenistandan aýlyklaryň aýlap gijikdirilýändigi barada habarlar gowuşýar.


text:
Azerbaýjandaky hukuk toparlarynyň birnäçesi 2012-nji ýylda Bakuwda geçiriljek Ýewrowizion aýdym bäsleşiginiň öňünden ýurtdaky hukuk bozulmalaryndan habardar etmek boýunça kampaniýa başlady.
“Azat däl ýurtdaky azatlyk aýdymlary” atlandyrylan kampaniýa geçen hepde başlandy we hökümetiň syýasy tussag diýilýänleri azat etmegine, metbugat azatlygyny giňeltmegine hem-de demonstrasiýalara girizilen çäklendirmeleri aýyrmagyna çagyrýar.
Hukukçy aktiwist Leýla Ýunus Azatlyk Radiosyna Ýewrowizion bäsleşigine gatnaşyjylaryň ünsüni Azerbaýjanyň adam hukuklary ýagdaýynyň ýaramazlaşmagyna çekmek isleýändiklerini aýtdy.


text:
Pakistanyň ozalky prezidenti Perwez Muşarraf dört ýyllyk daşarky bosgunlykdan soň ýekşenbe güni Pakistanyň günorta Karaçi şäherine bardy.
Azatlyk Radiosynyň “Maşaal” gullugy Karaçiniň aeroportunda Muşarrafy onuň ýüzlerçe tarapdarlarynyň, şol sanda onuň “Musulman Ligasy” partiýasynyň birnäçe liderleriniň-de garşy alandygyny habar berýär.
Pakistanda şu ýylyň maý aýynda geçiriljek parlament saýlawlary üçin Perwez Muşarrafyň öz partiýasynyň adyndan kampaniýa alyp barmaklygy planlaşdyrýandygy habar berilýär.
Pakistanyň hukuk goraýjy organlary oňa birnäçe jenaýat işinde, şol sanda 2007-nji ýylda şol wagtky premýer-ministr Benazir Bhuttonyň janyna kast edilmegi bilen baglanyşykly waka boýunça-da aýyplama bildirýär. 2008-nji ýyldan bäri ol Londonda we Dubaýda bosgunlykda ýaşap geldi.


text:
Türkiýäniň häkimiýetleri şu aýda Ankarada 102 adamyň ölümine sebäp bolan janyndan geçen iki bombaçy hüjümçiden biriniň şahsyýetini anyklady. Onuň Türkiýäniň günorta-gündogar böleginden bir ýaş adamdygy we şu ýylyň iýul aýynda meňzeş hüjümi amala aşyran hüjümçiniň doganydygy habar berildi.
Iki doganyň öz obasynda “Yslam döwleti” toparynyň düzümine adam çekmek boýunça alyp baran işleri bilen tanalýandygy bellenýär.
Ankaranyň prokuraturasy hüjümçiniň şahsyýetiniň DNK testi boýunça anyklanandygyny we onuň adynyň Adiýaman obasyndan Ýunus Emre Alagözdigini yglan etdi.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu hüjüm bilen baglylykda 15 adamyň tussag edilendigini “Ahaber” telewideniýesine aýtdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi Hazar deňziniň tebigy gazyny Ýewropa ýetirmek maksady bilen Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak ugrunda gepleşiklere başlamakçy. Gepleşikleriň başlanmagy şu çaka çenli yza tesdirilip gelinýän proýektler üçin nähili perspektiwalary döredip biler?
Ýewropa Bileleşiginiň bu soňky gelen kararyny 12-nji sentýabrda Bileleşigiň energiýa meseleleri boýunça edarasynyň baştutany Günter Ottinger mälim etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan we Azerbaýjan bilen başlamakçy bolýan gaz söwdasyna degişli gepleşiklerini Bileleşigiň 27 agza döwletiniň adyndan Ýewropa Komissiýasy alyp barar. Ýewropa Bileleşigi gepleşiklerde energiýa resurslaryna baý Hazar deňzinde planlaşdyrylýan we “Günorta akym” proýektiniň bir bölegini düzýän gazgeçirijini gurmak barada teklibi öňe sürer.
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa meseleleri boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Günter Ottingeriň resmi beýannamasynda bellemegine görä, Trans-Hazar proýekti Ýewropa täze gaz serişdelerini getirmeklige gönükdirilen “Günorta akym” proýektinde esasy orun tutýar. Muny Ýewropa döwletleriniň biragyzdan tassyklaýanlygyny nygtamak bilen, Ottinger “Niýetimiz: muňa mümkin boldugyndan tiz ýetmek” diýip belledi.
ÝB-niň maksady
Ýewropa Bileleşiginiň Hazar regionynda öňe sürýän proýektleri Ýewropanyň gaz üpjünçiliginde Orsýetiň gazyna garaşlylygy azaltmaga gönükdirilýär.
Ýewropa Bileleşigi köpden bäri gaza baý Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň “Nabukko” proýektini gaz bilen üpjün etmekdäki ähmiýetini nygtap gelýär. “Nabukko” arkaly Türkiýäniň, Bolgariýanyň, Rumyniýanyň we Wengriýanyň üstünden Günbatar Ýewropa tarap ýylda 31 milliard kubometr möçberinde gaz akdyrmak planlaşdyrylýar.
Azerbaýjanyň “Nebiti öwreniş merkeziniň” ýolbaşçysy Ilhan Şaban ÝB-niň Aşgabat we Baku bilen gepleşiklere başlamagyna köpden bari garaşylýandygyny belledi.
Emma ol bu gepleşikleriň netijeli bolmagynyň öňünde birnäçe päsgelçilikleriň bardygyny aýtdy: “Bu biraz howlukmaç ädim diýip hasap edýärin. Sebäbi öňde duran ilkinji mesele çözülmänkä, indiki bir mesele ugrunda hereket edilýäne meňzeýär. Has takygy ýewropa döwletleri we ýewropa kompaniýalary regionda entek ornaşyp-ornaşmankalar, gaz akdyrmak üçin infrastruktura döretmekçi bolýana meňzeýärler”.
Ýurtlaryň pozisiýalary
Azerbaýjan Ýewropa Bileleşiginiň proýektlerine gatnaşmaga we öz gazyny akdyrmaga öz taýýarlygyny yglan edip gelýär. Azerbaýjan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça Memoranduma gol hem çekipdi. 2011-nji ýylyň ýanwarynda taraplaryň arasynda energetika meseleleri boýunça işçi topar hem döredildi.
Bu ýagdaýda Ilhan Şaban planlaşdyrylýan gepleşikler prosesiniň netijeliliginiň Türkmenistana bagly boljagyny çak edýär. Emma, onuň pikirine görä, şu çaka çenli Türkmenistan halkara derejesinde teklip edilýän energiýa proýektlerine gyzyklanma bildirse-de, bu ugurda takyk bir jogap bermän gelýär.
2008-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa ugrundan birek-birege düşünişmek we hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol çekdi. 2009-njy ýylda bolsa, Türkmenistan Germaniýanyň RWE kompaniýasy bilen energiýa pudagyndaky işler boýunça şertnama baglaşdy. Häzirki wagtda RWE kompaniýasy Hazar deňziniň 23-nji blogunda gözleg-anyklaýyş işlerini alyp barýar.
Päsgelçilikler
Azerbaýjanly analitik Ilhan Şabanyň pikirine görä, köp ugurly energiýa marşrutlaryna eýe bolmaga ymtylýan Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygyny aktiwleşdirmegine esasy päsgelçilik döredýän zat: Orsýetiň täsiriniň güýçli bolup galmagy we Hytaýyň täsiriniň gitdigiçe artmagy.
Hazar regionynyň energiýa baýlyklarynyň Ýewropa tarap akdyrylmagy Eýranyň hem göwnünden turmaýar. Emma azeri bilermeniniň pikirine görä, ÝB-niň regionda täze gazgeçirijileri gurmak ugrunda gepleşikler prosesini aktiwleşdirmegini Tähran öz bähbitleri üçin ulanyp biler.
“Häzir Eýran üçin öz bähbitleri ugrunda Günbatar bilen söwdalaşmaga gowy pursat doreýär. Eýran Hazar deňziniň statusynyň kesgitsizligine degişli temany regiondaky energiýa proýektlerine garşy çykyş etmek üçin peýdalanyp gelýär we muny öz atom programmasyna garşy BMG-niň sanksiýalary we Ýakyn Gündogardaky syýasaty babatynda deňagramlylyk hökmünde ulanýar. Şeýlelikde Tähran bu temany Ýewropa Bileleşiginiň Hazar deňzindäki täze proýektlere degişli planlary babatynda-da peýdalanyp, Brýussel we Waşington bilen söwdalaşmak üçin ulanmaga çalşar” diýip, Ilhan Şaban belledi.
Ýewropa Komissiýasynyň Baku we Aşgabat bilen gepleşikler geçirmek boýunça aýan eden planlaryna görä, taraplaryň öz pozisiýalaryny 1-nji oktýabra çenli kesgitlemegine garaşylýar.


text:
Ýekşenbe güni agşam Birleşen Ştatlaryň Kabuldaky ilçihanasy bu ilçihananyň bir ýerli işgäriniň Birleşen Ştatlaryň bir raýatyny öldürip, ýene birini ýaralanandygyny habar berdi.
Maglumata görä, bu wakada ilçihanada işleýän bir ýerli raýat bir amerikan raýatyny atyp öldürip, ýene birini ýaralapdyr.Wakada hüjüm edenin hem atylyp öldürilendigi habar berilýär.
Bu hüjümiň nähili matlaplar bilen baglanyşyklydygy we kim tarapyndan gurnalan bolmagynyň mümkindigi barada häzirlikçe hiç hili garaýyş öňe sürülmedi.


text:
Şenbe güni Moskwada premýer-ministr Wladimir Putiniň wezipesinden çekilmegine we adalatly saýlawlaryň geçirilmegine çagyryş edilip, uly demonstrasiýa geçirildi.
Bu demonstrasiýa Moskwanyň “Oktýabrskaýa” metrostansiýasyndan başlanyp, şäheriň “Bolotnaýa” atly meýdançasyna çenli ýöriş geçirmek arkaly gurnaldy.
Moskwanyň polisiýasy “Adalatly saýlawlar üçin” diýen şygar astynda geçirilen bu demonstrasiýa, takmynan, 90 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny aýdýar. Emma
Moskwanyň “Oktýabrskaýa” metrostansiýasyndan “Bolotnaýa” meýdançasyna tarap ýöriş geçiren protestçileriň bir topary. 4-nji ýanwar, 2012.
demonstrasiýany gurnan oppozision toparlar bu çärä azyndan 120 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny yglan etdiler.
Bu demonstrasiýa syn eden Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Gözel şenbe güni wakanyň bolan ýerinden telefon arkaly şeýle gürrüň berdi: “Şu gün Moskwada -17 gradus sowuk howa garamazdan, uzynlygy bir ýarym kilometr ýörişe gatnaşanlaryň sanynyň geçen saparky demonstrasiýalardakydan köpdügini aýtmak mümkin. Guramaçylaryň sahnadan aýtmaklaryna görä, 100 müň diýen san yglan edildi”.
Saýlawlara ynanmaýarlar
Moskwadaky bu demonstrasiýa Orsýetde dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlaryndan soň gurnalan uly gerimdäki üçünji demonstrasiýadyr. Oppozisiýa toparlary şol saýlawlarda ýurduň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň sesleri galplaşdyrandygyny aýdyp, muňa protest bildirip gelýärler.
Ýöne şenbe günki demonstrasiýa gatnaşan oppozisiýa liderlerinden biri Ilýa Ýaşin Orsýetde 4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň-da kanunylygyny sorag astynda goýýar.
Ol Wladimir Putiniň indi üçülenji gezek ýurda liderlik etmäge çalyşýandygyny aýdyp, bu ýagdaýyň bikanun bir zatdygyny öňe sürdi: “Biz bu geçiriljek saýlawlaryň dogruçyl saýlawlardygyna ynanmaýarys. Bu ýalan we galp saýlawlar. Bu saýlawlar kanuny saýlawlar hem däl”.
Häkimiýeti goldaýjylar hem çykdy
Moskwadaky bu demonstrasiýanyň barşynda polisiýa bilen protestçileriň arasynda nähilidir çaknyşyklaryň ýa-da tussag edişlikleriň bolandygy barada maglumat alynmady.
Oppozision protestçileriň gurnan bu demonstrasiýasy bilen bir wagtyň özünde häkimiýete tarapdar güýçler hem Moskwanyň günbatar raýonyndaky “Poklonnaýa gora” diýen ýerde hökümetiň syýasatyny goldaýjy şygarlar bilen öz piketlerini gurnadylar.
Moskwanyň polisiýasy häkimiýeti goldaýjylaryň bu piketine 23 müň töweregi adamyň gatnaşandygyny habar berdi.
Orsýetde geçirilen soňky pikir soraýyşlyklar 4-nji martda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Wladimir Putiniň öz garşydaşlaryndan belli bir tapawut bilen üstün çykmagynyň mümkindigini görkezýär.


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy
goşa raýatlygy bolan türkmenistanlylara täze türkmen pasportynyň berlip başlanýandygyny habar berýär.
“Russiýa Federasiýasynyň raýatynyň pasportynyň eýesi bolan Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň raýatynyň biometriki maglumatly pasporty resmileşdirilip başlanýar” diýip, Migrasiýa gullugynyň habarynda aýdylýar.
Aýdylmagyna görä, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 2013-nji ýylyň 12-nji aprelinde geçirilen giňişleýin mejlisinde şeýle beýanat bilen çykyş edipdir: “Her bir türkmenistanly haýsy millete degişlidigine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, diline, dine garaýşyna we syýasy ygtykadyna garamazdan, Türkmenistanyň raýatynyň täze nusgadaky pasportyny hökmany tertipde we bellenen möhletlerde alar.”
“Şonuň bilen baglylykda, 2013-nji ýylyň 17-nji iýunyndan başlap, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy Russiýa Federasiýasynyň raýatynyň pasportynyň eýesi bolan Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň raýatynyň biometriki maglumatly pasportyny resmileşdirip başlaýar” diýip, Migrasiýa gullugynyň anna güni çap eden habarynda aýdylýar.


text:
Çarşenbe güni Hytaýyň Ningbo şäherinde küşt oýny boýunça tamamlanan dünýä ýaryşynda Ermenistanyň ýygyndy komandasy birinji orna eýe boldy.
12 gün dowam eden bu küşt ýaryşynda Hytaýyň komandasy ikinji orny, Ukrainanyň komandasy bolsa üçünji orny eýeledi.
Bu üç komandadan soň, utuşlaryň görkezijileri boýunça ilkinji onluga Orsýetiň, Azerbaýjanyň, Hindistanyň, Birleşen Ştatlaryň, Müsüriň, Ysraýylyň we Wengriýanyň komandalary girdiler.
Ýaryşyň çempony bolan Ermenistanyň komandasy tutuş ýaryşyň dowamynda bäş gezek utuş gazanyp, dört oýny hem deňme-deň tamamlady.


text:
Sişenbe güni Siriýanyň iň uly şäheri bolan Aleppo şäheriniň golaýynda hökümet güýçleri bilen ýaragly söweşijileriň arasynda bolan çaknyşyklar sebäpli şäheriň aeroporty wagtlaýynça ýapyldy.
Bu wakada oppozision ýaragly söweşijileriň Alepponyň aeroportunyň daşyny goraýan hökümet güýçlerine garşy hüjüm edendikleri habar berilýär.
Soňky günler oppozision söweşijiler hökümet güýçleriniň howa taýdan artykmaçlyklarynyň öňüni almak üçin Aleppo şäheriniň töwereklerindäki aeroportlara edýän hüjümlerini has güýçlendirdiler.
Siriýanyň hökümetiniň oppozision güýçlere garşy amala aşyrýan howa hüjümleri oppozision söweşijileriň harby hereketleriniň öňünde uly kynçylyklary döredip gelýär.


text:
Palestinanyň lideri Mahmud Abbas Halkara Jenaýat suduna goşulmak baradaky dokumentlere gol çekdi.
31-nji dekabrdaky ädim palestin häkimiýetlerine Ysraýyly uruş jenaýatynda aýyplap, jogapkärçilige çekmeklige ýol arçaýar.
Bu ädim BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Ysraýylyň palestin territoriýalaryndan çykarylmagyna we 2017-nji ýylda palestin döwletiniň döredilmegine çagyrýan rezolýusiýany kabul edip bilmezliginiň yz ýanyna gabat gelýär.
Halkara Jenaýat sudy gyrgynçylykda, adamzada garşy jenaýatda we uruş jenaýatlarynda aýyplanýanlary jogapkärçilige çekip bilýär.
Palestinanyň Halkara Jenaýat suduna goşulmagy baradaky herekete Ysraýyl we Birleşen Ştatlar berk garşylyk bildirdi.


text:
Moldowanyň prezidenti Nikolae Timofti Ýewropa Bileleşigini Orsýete garşy girizilen ykdysady sanksiýalary saklamaga çagyrdy.
Ol Moldowanyň Transdniýester regiony Kremliň separatist konfliktine meçew bermekdäki «ilkinji synagy» boldy diýdi.
Timofti 10-njy iýunda sapar edýän çeh premýer-ministri Boguslaw Sobotka bilen duşuşyk mahalynda Moskwanyň sanksiýalara sebäp bolanukrain krizisinden has ozal Transdniýesterde garaşsyzlyk tagallalaryny goldandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol bu ýagdaýyň Moldowanyň Ýewropa Bileleşigine integrirlenmek tagallalaryna bökdenç bolýandygyny belledi.
"Orsýetiň bu zonada öz täsirlerini saklap galmaga çalyşmagy Moldowanyň Ýewropa Bileleşigi bilen gatylyp-garylmagynyň öňündäki çynlakaý päsgelçilik» diýip, ol aýtdy.
Şu sebäpden ol Orsýete garşy girizilen ABŞ we ÝB sanksiýalarynyň ýatyrylmaly däldigini aýtdy diýip, onuň edarasynyň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.


text:
Ýakyn wagtlarda Türkmenistanyň çägindäki iň uzyn Gündogar — Günbatar gaz geçirijisi işe giriziler. “Türkmengaz” Döwlet konserni onuň baş potratçysy bolup durýar. Ýurduň ýolbaşçylygy bu waka uly ähmiýet berýär.
Bu turba geçiriji ýurduň gündogaryndaky ýataklary Hazaryň kenar ýakalaryndaky günbatar bölegiňki bilen birleşdirmek üçin çekilýär. Ol ýerden bolsa dünýä bazarlaryna — Hazaryň üsti bilen Ýewropa we deňiz kenary boýunça Russiýa çykmaga şertiň döremegi mümkindir.
Soňky taslamanyň — Gazagystanyň üsti bilen Russiýa uzamaly Hazarýaka gaz geçirijisiniň “Gazprom” tarapyndan türkmen gazyny satyn almagyň möçberleriniň peselmegi netijesinde togtadylandygyny hem bellemelidiris.
Türkmen gazyny Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa eksport etmek üçin Azerbaýjanyň kenarlaryna barmaly 300 kilometrlik Transhazar gaz geçirijisini çekmek barada aýdylanda bolsa, tersine, gepleşikler işjeň häsiýete eýe boldy. Ýakynda Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň, Türkiýäniň we Ýewropa bileleşiginiň esasy menejerleriniň Aşgabat duşuşygy, onda gol çekilen beýannama hem muny doly tassyklady.
Türkmenistan Ýewropa bileleşigine ýylda 40 milliard kubometr gaz ibermäge taýýardygyny mälim edipdi. Onuň 10 milliardy Türkmenistanyň deňiz böleginde iş alyp barýan Malaýziýanyň Petronasynyň, galan möçberi bolsa ýurduň çäginde gurulýan Gündogar — Günbatar gaz geçirijisiniň hasabyna üpjün edilip bilner. Bu gaz geçiriji “Galkynyş” käninden başlanyp Hazaryň kenarlarynda tamamlanar.
“galkynyş” onuň golaýynda ýerleşen “Ýaşlar” känlerinde barlag geçiren Gaffney Cline&Associatesiň (Beýik Britaniýa) maglumatlaryna laýyklykda bu iki käniň umumy ätiýaçlyk gorlary 26,2 trillion kubometr gaz diýlip bahalandy.
Geçirijilik ukyby ýylda 30 milliard kubometr gaza barabar bolan täze Gündogar — Günbatargaz geçirijisi içerki gaz üpjünçiligini ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak bilen, daşary ýurtlara iberilýän akym ugurlaryny üpjün etmek üçin möhümdir.
Gaz geçirijiniň gurluşygynyň takmynan bahasy ABŞ-nyň iki milliard dollaryndan gowrakdyr. Potrat işlerine daşary ýurtly kompaniýalar hem çekilýär.
Magistral Mary welaýatynyň “Şatlyk” gaz gysyjy desgasyndan Balkan welaýatynyň “Belek” gaz gysyjy desgasy aralygynda gurlar. Bu gaz şahsy ýurda iň iri geçiriji bolar, onuň diametri 1420 millimetre, uzynlygy bolsa 766 kilometre barabardyr.
Taslama 2010-njy ýylyň 30-njy maýynda girişildi. Üç welaýatyň çäginden geçjek täze gaz geçiriji magistralyň dürs we bökdençsiz işlemegi üçin ýedi sany kuwwatly gaz gysyjy desga gurlar.
“Bu gaz geçirijiniň berjek artykmaçlyklaryna göz ýetirmek üçin hünärmen bolmak hökman däl. Onuň mümkinçilikleri “mawy ýangyjy” gündogar ugry boýunça hem, günbatar ugry boýunça hem deň derejede akdyrmagy amala aşyrmaga şert döredýär” diýip, ýerli bilermenler belleýärler.
Guseýn Gasanow
TREND.


text:
Russiýa, Ýewropa Bileleşiginiň Siriýa garşy girizilen ýarag embargosyny ýatyrmagynyň, parahatçylyk boýunça gepleşiklere “gönümel ýaramaz täsirini” ýetirjekdigini aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Siriýanyň oppozisiýasynyň garşysyna girizilen ýarag embargosynyň möhletini uzaltmazlygy karar etdiler. Şol bir wagtyň özünde-de Siriýadaky gozgalaňçylara dessine ýarag ugratmak barada netijä gelinmedi.
"Goşa standartlar"
Sişenbe güni Russiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkow çykyş edip, Moskwanyň ÝB-niň gelen netijesinden “lapykeç bolandygyny” mälim etdi. Rýabkow Bileleşigiň meselä “goşa standartdan” çemeleşýändigini we Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy girizilen gadagançylyklaryň saklanyp galýandygyny belledi.
Rýabkow: “Ýewropa Bileleşigi ýanyp duran oda nebit sepýär. Şeýle-de ol Siriýadaky konflikti syýasy ýollar arkaly çözmäge niýetlenen konferensiýanyň mümkinçiliklerine zeper ýetirýär. Aslynda ÝB munuň amala aşmagyna uly gyzyklanma bildirmeli”.
Şol bir wagtda Rýabkow Russiýanyň siriýa režimine S-300 kysymly raketa hüjüminden goranyş ýaragyny ýollamagyny goldap çykyş etdi. Rýabkow bu ýarag ulgamynyň Siriýadaky konflikti has ýaýbaňlandyrmak isleýän “kellesi gyzanlary” saklamalydygyny aýtdy.
AFP habar agentliginde Siriýanyň oppozisiýasynyň Milli koalisiýasynyň metbugat wekiliniň sözleri getirilip, ol ýerde Louaý Safi ÝB-niň kararyny “oňaýly ädim” hökmünde häsiýetlendirýär. Şol bir wagtda-da Louaý bu ädimiň “gaty kiçi we gaty giç bolmagyndan howatyr edilýändigini” belleýär.
ÝB-niň embargosy resmi taýdan maýyň ahyrynda gutarýar.
Konferensiýa
Siriýanyň oppozisiýasyna garşy girizilen ýarag embargosynyň ýatyrylmagy bilen birlikde Bileleşik Assadyň režiminiň garşysyna girizilen gadagançylyklary ýene-de bir ýyl uzaltmak barada karar çykardy.
Ýewropa Bileleşigi ýarag meselesine täzeden 1-nji awgustda, ýagny ABŞ-nyň we Russiýanyň howandarlygynda geçirilýän parahatçylyk konferensiýasynyň netijelerini nazara alyp, maslahat etjekdigini aýtdy.
Birleşen Ştatlar we Russiýa Siriýanyň birnäçe aýry-aýry toparlardan ybarat oppozision güýçleri bilen ýurduň hökümetiniň arasynda Ženewada halkara goldawy esasynda iýun aýynda geçirilmekçi bolunýan parahatçylyk konferensiýasyny taýynlamak boýunça bilelikdäki tagallalara başladylar.
Duşenbe güni Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Parižde siriýa krizisi barada maslahat geçirdi. Lawrow Siriýanyň parahatçylyk konferensiýasyny gurnamagyň kyn iş bolandygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri anna güni Ysraýylyň premýer-ministri Awigdor Liberman bilen duşuşyk geçirdi. Bu Jon Kerriniň bir ýylyň dowamynda Ýakyn Gündogar regionyna edýän 10-njy saparydyr.
Kerri Ysraýyly we Palestinany maý aýyna çenli berilen dokuz aýlyk wagt möhleti tamamlanýança parahatçylyk ugrunda ilkinji ylalaşyk baglaşmaga çagyrdy.
Kerri Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu bilen penşenbe güni, şeýle-de Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşygynyň öňýanynda anna güni duşuşdy. Ysraýyl we Palestina parahatçylyk ugrundaky ylalaşyk boýunça bir-biriniň borçnamalaryna şübhe bildirýärler.


text:
Çarşenbe güni Ýewropa Geňeşi şu ýylyň aprelinde Azerbaýjanda demonstrasiýa geçirmäge synanyşan aktiwistlerden birnäçesiniň ýakynda türme tussaglygyna höküm edilmegine alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
Bu baradaky beýanatda Ýewropa Geňeşiniň Baş sekretary Torbjoern Jagland “Söz we ýygnak azatlygynyň ýok ýerinde, demokratiýa hakda gürrüň hem bolup bilmez” diýip nygtapdyr we azerbaýjanly aktiwistleriň tussaglyga höküm edilmegine öz aladasyny bildiripdir.
Azerbaýjanyň sudy 3-nji oktýabrda bu gürrüňi edilýän mesele bilen bagly dört aktiwisti türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Bosnýanyň Srebrenisa obasynda 8 müň töweregi uly we kiçi ýaşly erkek adamyň gyrylmagynyň 17 ýyllygyny bellemek üçin çarşenbe güni müňlerçe adam bu oba ýygnandy.
1995-nji ýylda bu parahat ýaşaýjylar Bosnýadaky serb güýçleri tarapyndan öldürilipdi. Çarşenbe günki hatyra çäresinde bu gyrgynçylygyň bolan ýerinden täze tapylan we anyklanan 520 adamyň jesediniň jaýlanyşy-da gurnaldy.
Çarşenbe güni Waşingtonda bu waka bilen baglanyşykly eden çykyşynda prezident Barak Obama Srebrenisa wakasynyň hemişe 20-nji asyryň iň bir aýylganç wakalarynyň biri hökmünde ýatlanyljakdygyny belledi.


text:
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Trampyň döwlet sekretary wezipesine teklip edýän syýasatçysy Reks Tillersonyň 11-nji ýanwarda etjek çykyşynda Orsýetiň dünýädäki hereketlerine aladalanma bildirmegine garaşylýar. Tillerson NATO-nyň aýaga galýan Moskwandan howatyrlanmalydygyny aýdýar.
Tillersonyň Senatdaky tassyklaýjy diňlenişikde etjek çykyşynyň Trampyň geçiş hökümeti tarapyndan ýaýradan tekstine görä, ol Trampyň Orsýet bilen has ýakyn gatnaşyk saklamak niýeti barada düşündiriş berer.
"Biziň NATO-daky ýaranlarymyzyň aýaga galýan Orsýet babatyndaky howatyrlanmalary esasly”, diýip Tillerson aýdar we Obamanyň administrasiýasyny tankyt edip, “bu gapynyň açyk galmagyna we niýetlenilmedik signallaryň gowuşmagyna Amerikada häkimiýetiň bolmandygy sebäp boldy” diýip etjek çykyşynda bellär.


text:
“Türkmenistan.ru” internet gazetiniň maglumatyna görä, ýakyn wagtlarda Türkmenistanyň prezidentiniň wirtual muzeýi açylar. Onda döwrebap tehnologiýanyň üsti bilen Türkmenistanyň sungatynyň wirtual galareýasy ýerleşdirler.
“Türkmenistan.ru” internet gazetiniň ýazmagyna görä, bu başlangyjy Merkezi Aziýanyň ylmy barlaglar maglumat merkezi goldapdyr.
“Türkmenistan.ru” saýtynyň bellemegine laýyklykda, Prezident muzeýiniň döredilmegini “Google” kompaniýasy hem goldapdyr.
Bu maglumata görä, kompaniýanyň wise-prezidenti Winton Serf: “Günbatara köp wagtyň dowamynda yslam medeniýetiniň ajaýyplygyna ýol ýokdy. Türkmenistanyň prezidentiniň ýurduň sungatynyň wirtual galareýasyny döretmek baradaky inisiatiwasy bu mesele boýunça kynçylyklary aradan aýyrmaga mümkinçilik berer” diýip belläpdir.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gowaça meýdanlarynda pagtanyň galan hasylyny zaýasyz ýygnap almak bilen baglanyşykly işleriň pes derejede alnyp barylýandygyny aýdyp, käbir welaýat häkimlerine öz nägileligini bildirdi.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň 21-nji oktýabrynda prezident Berdimuhamedow ýurtda pagta planynyň dolandygyny we daýhanlaryň döwlet harmanyna 1 million 50 müň tonna pagta hasylyny tabşyrandygyny mälim edipdi.
Duşenbe güni geçirilen hökümet maslahatynda, türkmen lideri ýurduň käbir welaýatlarynyň gowaça meýdanlarynda, galan hasyly iň soňky hanasyna çenli ýygnap almak meselesinde haýal-ýagallyga ýol berilýändigini aýtdy.
Resmi metbugatyň habarynda aýdylmagyna görä, şol sebitleriň arasynda Ahal welaýatynyň Kaka, Akbugdaý, Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje adyndaky, Boldumsaz we başga-da käbir etraplary, Lebap welaýatynyň Hojambaz, Köýtendag, Atamyrat, Döwletli, Beýik Türkmenbaşy, Birata, Mary welaýatynyň Murgap, Mary, Wekilbazar, Tagtabazar we beýleki käbir etraplar bar.
“Sebäplerini seljerip, ony güýçlendirmeli”
Türkmen lideri agzalýan etraplaryň gowaça meýdanlarynda galan pagta hasylyny ýygyp almakdaky haýal-ýagallyk bilen bagly kemçilikleri aradan aýyrmak boýunça ýörite çäreleri görmek barada görkezme berip, degişli ýolbaşçylardan munuň “sebäplerini seljerip, ony güýçlendirmegi berk talap etdi”.
Prezidentiň bu tabşyrygyny ýerine ýetirmek üçin, nähili çäreleriň amal ediljekdigi barada, halk köpçüligine anyk maglumat berilmeýär. Şeýle-de, bu işleri güýçlendirmek meselesinde mekdep okuwçylaryny pagta ýygymyna gatnaşdyrmak göz öňünde tutulýarmy ýa-da ýok – bu aýdyňlaşdyrylmaýar.
Emma Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmelerinden we okyjylaryndan gelip gowuşýan maglumatlarda, Türkmenistanda döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärleriň we mekdep okuwçylarynyň köpçülikleýin ýagdaýda pagta ýygymyna mejbury çekilýändigi, bu çäräniň esasan-da Daşoguz we Lebap welaýatlarynda has köp göze ilýändigi aýdylýar.
Halkara jemgyýetçiligi
Ýurtda pagta ýygym möwsüminiň başlanmagy bilen, Daşoguzyň etrapdyr obalarynyň arasyndaky ýeke-täk jemgyýetçilik transporty bolan awtobuslaryň ençemesiniň – öz gatnaw ugruny üýtgedip, ýygymçylary gowaça meýdanlaryna gatnatmak bilen meşgullanýandygy barada hem habarlar gelip gowuşdy.
Ýeri gelende ýatlatsak, 2005, 2008-nji ýyllarda ýurtda çaga zähmetini doly gadagan edýän ýörite kanunlara gol goýulsa-da, halkara jemgyýetçiligi Türkmenistany pagta ýygymy döwründe mejbury zähmetden peýdalanýanlygy sebäpli ýiti tankyt etdi.
Şeýle-de, dünýä belli IKEA kompaniýasy Türkmenistanda pagta ýygymy döwründe mejbury zähmet ýa-da adam hukuklarynyň depelenmegi ýaly ýagdaýlar ýüze çyksa, türkmen pagtasyndan ýüz öwürjekdigini aýtdy.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, pagta Türkmenistanyň esasy eksport harytlarynyň biri bolup, ol Hytaýa, Russiýa, Günorta Koreýa, Türkiýä, Eýrana, Indoneziýa we käbir beýleki ýurtlara eksport edilýär.


text:
Türkmenistan “Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy” bilen howpsuzlyk boýunça aktiw hyzmatdaşlyga taýýardygyny bildirdi. Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow ŞHG-niň 12-nji sentýabrda Duşenbede geçirilen sammitinde bu gurama bilen parahatçylygy, halkara we regional howpsuzlygy pugtalandyrmak we häzirki döwrüň howplaryna garşy durmak meseleleri boýunça “aktiw hyzmatdaşlyga biz taýýar” diýdi.
Gazagystany, Gyrgyzystany, Orsýeti, Özbegistany, Täjigistany we Hytaýy agza hökmünde, Mongoliýany, Eýrany, Pakistany, Hindistany we Owganystany synçy statusynda öz düzümine alýan ŞHG-niň anna günki sammitine Türkmenistan myhman hökmünde gatnaşdy. Türkmenistanyň bu gurama bilen howpsuzlyk hyzmatdaşlygyna häzirki wagtda nähili mümkinçilik bar? Azatlyk Radiosy orsýetli garaşsyz harby bilermen Aleksandr Golts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: ŞHG-niň çäklerinde özüne agza bolmadyk Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga nähili mümkinçilik bar?
Aleksandr Golts: Türkmenistanyň häzirki režiminiň öz aýratynlyklaryna garamazdan, ŞHG-ä agza ýurtlaryň ýerleşýän regionyna mahsus howplar Türkmenistana hem deň derejede abanýar. Umumy howpuň dörän ýagdaýynda bu gurama howpsuzlyk meselesi boýunça islendik režim bilen hyzmatdaşlyk edip bilýär. Elbetde, ýurduň ŞHG ýa-da Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň agzasy bolmagy şeýle hyzmatdaşlygy aňsatlaşdyrýar, emma howpsuzlyk meselesiniň zerurlygy ýüze çykan halatynda hyzmatdaşlyk üçin ylalaşyklaryň aýratyn bir formatyny tapyp bolýar.
Azatlyk Radiosy: ŞHG bu gurama agza ýa-da synçy statusy bolan ýurtlara näme berýär?
Aleksandr Golts: ŞHG agza bolmaklyk guramanyň ähli hereketlerine giň derejede gatnaşmaga mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda ŞHG-nyň ilkinji nobatda ykdysady taýdan uly planlary bar.
Agza döwletleriň ykdysady problemalaryny çözmek üçin maliýe institutlary döredilýär. Terrorçylykly hüjümleriň öňüni almak boýunça dürli çäreleriň üstünde işlenilýär. ŞHG agza döwletler bir-birine harby-tehniki ýardamyny berýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň häzirki wagtda ŞHG bilen howpsuzlyk meselesinde hyzmatdaşlygy aktiwleşdirmäge isleg bildirmegi näme bilen bagly bolup biler?
Aleksandr Golts: Meniň pikirimçe, halkara koalisiýasynyň goşunlarynyň Owganystandan gaýtmagy bilen baglylykda regionyň ähli ýurtlarynda belli bir howatyrlanmalar bar. Sebäbi Owganystandaky “agressiw yslam” diýilýän ýagdaýyň öňki Sowet Soýuzynyň Merkezi Aziýa respublikalaryna tizden-tiz ýaýramak howpy bar.
Azatlyk Radiosy: ŞHG-sy howpsuzlyga degişli regional hyzmatdaşlygy amala aşyrmak, durnuklylygy üpjün etmek, terrorçylyga, jenaýatçylyga garşy göreşmek ýaly maksatlary öz öňünde goýýar. Gurama häzirki wagtda bu maksatlaryny Merkezi Aziýada iş ýüzünde üpjün etmäge näderejede ukyply?
Aleksandr Golts: Bu örän çylşyrymly mesele sebäbi, bilşimiz ýaly, guramanyň esasy agzalarynyň biri Hytaý, howpsuzlyk meselesine gezek gelende, öz üstüne islendik jogapkärçiligi almakda seresaplylyk görkezýär we çetde galmaga synanyşýar.
Şu sebäpden ŞHG-niň howpsuzlyk taýdan alyp barýan işleri terrorçylyga garşy göreş meselesi bilen, ýagny informasiýa alyş-çalyş merkezlerini döretmek we terrorçylyga garşy bilelikde harby türgenleşikleri geçirmek ýaly çäreler bilen çäklenilýär.
Emma regionda howpsuzlyk bilen bagly has dartgynly ýagdaýyň emele gelen halatynda ŞHG-niň mehanizminiň regional howpsuzlygyň harby taýdan üpjün edilmegi ugrunda iş alyp barmak mümkinçiligini hem aradan aýyrmaly däl.


text:
Müsüriň prezidenti premýer-ministr Ibrahim Mehlebiň we onuň kabinetiniň, korrupsiýa aýyplamalary arasynda, işden çekilmek baradaky arzasyny kabul etdi.
Prezident Abdel Fattah al-Sisiniň edarasy işden çekilmek baradaky arzanyň 12-nji sentýabrda kabul edilendigini habar berdi.
Sisi hökümetiň täze hökümet düzülýänçä işlemegi dowam etdirmegini buýurdy.
Mehleb 9-njy sentýabrda Tunisde bir metbugat ýygnagynda işden çekilmek we oba hojalyk ministri Salah Helalyň hepde başynda korrupsiýa aýyplamalary esasynda tussag edilmegi barada soralanda, gaharly çykyp gidipdi.


text:
Penşenbe güni NATO-nyň Baş sekretary general Anders Fogh Rasmussen Liwiýanyň oppozision söweşijilerine Fransiýanyň ýarag bermegi bilen baglanyşykly işlere NATO-nyň özüniň dahylly däldigini aýdyp çykyş etdi.
Wenada žurnalistleriň öňünde eden bu çykyşynda ol Liwiýanyň oppozision güýçlerine Fransiýadan başga haýsydyr bir ýurduň ýarag berendigi barada özünde hiç hili maglumatyň ýokdugyny aýtdy.
Şu hepdäniň çarşenbe güni Fransiýanyň resmileri liwiýaly söweşijilere ýarag goldawyny berendiklerini boýun alyp, ilkinji gezek beýanat ýaýratdylar.
Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşi Muammar Kaddafiniň güýçlerine garşy netijeli göreşmek üçin özlerine ygtybarly ýarag goldawynyň zerurdygyny aýdýar.


text:
Harby geýimli we ýüzi nikaply ýaragly adamlar Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda krym tatarlarynyň dilinde gepleşik berýän ýeke-täk telekanalyň edarasynyň daşyny gabady.
ATR telekanalynyň žurnalistleri 26-njy ýanwarda ýüzi nikaply onlarça adamyň Krym ýarymadasynyň paýtagty Simferopolda telekanalyň edarasynyň daşyny gabandygyny habar berdiler.
Krym tatarlarynyň aktiwisti Eskender Bariýew telekanalyň edarasynda barlag geçirilendigini Facebook sosial ulgamy arkaly habar berdi.
ATR telekanalynyň habarçysy Şhewket Namatullaýewiň Facebookda ýazmagyna görä, Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň we Derňew komitetiniň wekilleri telekanalyň ýolbaşçylary bilen söhbetdeşlik geçiripdir.
Aktiwistler, jemgyýetçilik liderleri we adam hukuklaryny goraýjy toparlar Orsýetiň geçen ýylyň mart aýynda Krym ýarym adasyny Ukrainadan bikanun bölüp, öz düzümine goşmagyna garşy çykyş edýän krym tatarlarynyň kemsitmelere we basyşlara sezewar edilýändigini aýdýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet Departmentiniň dini erkinlik baradaky raporty 2008-nji ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, 2009-njy ýylyň 30-njy iýunyna çenli bolan döwri öz içine alýar.
Duşenbe güni Waşingtonda ýaýradylan bu raport Döwlet sekretary Hillari Klintonyň aýtmagyna görä, dünýäde dini erkinlik barada geçirilen giň gerimli barlagyň jemleri bolup durýar: “Raportda 198 ýurt we territoriýada hökümetleriň dini erkinligi nähili goraýan ýa goramaýandygy gözden geçirilýär, bu erkinligiň döwletler ýa jemgyýetler tarapyndan äsgerilmeýändigini görkezilýär. Onda köp ýurtlaryň dini agzybirligi ilerletmek barada gören oňaýly çärelerine hem üns berilýar”.
Klinton şeýle hem dini ynanja eýermek, ony ýerine ýetirmek we ösdürmek baradaky erkinligiň Birleşen Milletler Guramasynyň Adam Hukuklary Baradaky Ählumumy Jarnamada kepillendirilendigini belledi: “Men munuň ýeke bir Amerikan gymmatlygy däldigini nygtamak isleýärin. Bu bir ählumumy gymmatlyk diýip, ozal yalalaşylan zat”.
Özbegistan, Eýran we Azerbeýjan
Raportda dini erkinligi bozýanlykda ýörite tankytlanýan ýurtlaryň biri Özbegistan. Ol ýerde rugsat edilmedik yslamçy toparlaryň ekstremizmde günälenip, olaryň agzalarynyň uzak möhletli turme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
“Eýranda hem hökümetiň ritorikasy we hereketleri şaýy bolmadyk dini toparlaryň hemmesine diýen ýaly howply ýagdaý döretdi” diýilýär. Bu ýagdaýdan hemmeden köp kynçylyk çekýän bahaýylar, sopy musulmanlar, hristianlar we ýahudylar. Hökümetiň kontrollygyndaky medianyň dini azlyklar, ilkinji nobatda hem bahaýylar barada alyp barýan oňaýsyz kampaniýalarynyň güýjändigi bellenilýär.
“Azerbeýjanda hem ýurduň baş kanunynda dini erkinlik kepillendirilýär, ýöne raport döwründe girizilen düzedişler bu erkinligi çäklendirýär” diýilýär. Raportda bu ugurdan 2009-njy ýylyň martynda geçirilen referenduma salgylanylýar.
“Türkmenistanda gowulanýar”
Döwlet Departmentiniň raporty boýunça dini erkinligiň gowulanan ýurtlarynyň biri Türkmenistan. Ol ýerde käbir problemalaryň dowam edýändigine garamazdan, raport döwründe köp sanly ownuk oňyn özgerişler bolupdyr.
“Hökümet öňki prezidentiň ýurduň ruhy we medeni durmuşy baradaky kitaby ”Ruhnamany” ýokary galdyrmagy azaltdy”. “Hökümet şeýle hem welaýat merkezlerinde uly metjitler, obadyr şäherleriň birnäçesinde hem kiçiräk metjitler gurmagy dowam etdirdi. Ähli toparlar dartgynlygyň gowşandygyny habar berdiler” diýip, raportda bellenilýär.


text:
Gazagystanyň sudy terrorçylyk bilen bagly aýyplanan adamy ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.
2-nji noýabrda Gazagystanyň Almaty şäheriniň sudy 26 ýaşly Ruslan Kulekbaýewi adam öldürmekde, adam öldürmäge synanyşmakda we terrorizmde günäli tapdy.
Işine garalan ýene bäş adam üç we on ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildiler.
Kulekbaýev iýul aýynda Almaty şäheriniň polisiýasynyň edarasynda we Milli howpsuzlyk komitetinde ok atyşygyň netijesine ele salyndy. Şonda alty adam, şol sanda pensiýadaky polisiýa ofiseri, serhetçi we polisiýanyň dört wekili wepat bolupdy.
Ýene üç polisiýa işgäri ýaralanyp, yzýany keselhanada ýogalypdy.
Häkimiýetler Kulekbaýewiň ýaragly talaňçylygy amala aşyrandygy sebäpli ilkinji gezek türme tussaglygyna höküm edilen wagtynda radikal yslama baş goşandygyny aýtdylar.


text:
Şenbe güni Müsürde ýurduň täze konstitusiýasyna ses bermek boýunça ähliumumy referendumyň birinji tapgyry başlandy. Referendumyň birinji tapgyrynda ses bermäge hukukly ilatyň 26 milliondan gowragynyň ses bermegine garaşylýar.
Referendumyň ikinji tapgyry geljek hepdäniň ahyrynda geçiriler we onda 25 million töweregi raýatyň ses bermäge hukugy bar.
Prezident Muhammad Mürsi we onuň yslamçy tarapdarlary täze konstitusiýanyň demokratik prinsiplere esaslanýandygyny öňe sürýärler.
Emma Müsüriň dünýewi, liberal we hristian toparlary bu täze konstitusiýanyň çakdanaşa yslamlaşdyrylandygyny we onuň ynsan hukuklaryna berk çäklendirmeleri girizýändigini aýdyp, muny tankyt edýärler.
Soňky wagtlar täze konstitusiýanyň taslamasyna garşy Müsürde yzygiderli protest çykyşlary gurnalyp gelinýär.


text:
Anna we şenbe günleri ynsan hukuklaryny goraýjy birnäçe halkara guramasy Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmegine alada bildirip, aýry-aýrylykda beýanat ýaýratdylar.
Hususan-da, şeýle beýanat “Amnesty International”, “Human Rights Watch” we “Serhetsiz Reportýorlar” guramalary tarapyndan ýaýradyldy. Bu guramalar öz beýanatlarynda Röwşen Ýazmuhammedowyň resmi aýyplama bildirilmezden, tussag astynda saklanmagyna alada bildirýändiklerini mälim edipdirler.
Şeýle hem, olar Türkmenistanyň häkimiýetlerini Azatlyk Radiosynyň habarçysyny haýdan-haý tussaglykdan boşatmaklyga çagyrypdyrlar.
“Serhetsiz Reportýorlar” guramasy: “Türkmenistan ýaly şeýle ýapyk we repressiw ýurtda Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag edilmegini onuň žurnalistik işi üçin ar alyşlykdyr diýip çaklamak üçin ähli esaslar bar” diýip belläpdir.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Röwşen Ýazmuhammedow Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölümi tarapyndan şu hepdäniň duşenbe güni tussag astyna alnypdy. Onuň tussag edilmeginiň sebäpleri barada Türkmenabat şäheriniň içeri işler bölüminden maglumat almak henizem başardanok.


text:
700 migranty alyp barýan gämi 3-nji iýunda Gresiýanyň Krit adasynyň golaýynda agdaryldy.
Migrasiýa boýunça halkara guramasy (IOM) 250-den gowrak adamyň halas edilendigini, ýene ýüzlerçe adamyň gözlenýändigini aýtdy.
Guramanyň beýannamasynda bellemegine görä, tassyklanan adam pidalary “Gresiýanyň suw giňişliginde aprel aýyndan bäri ilkinji adam heläkçiligi bolar”.
Ýewropa Bileleşiginiň we Türkiýäniň arasynda mart aýynda gelnen gapma-garşylykly ylalaşyk Gresiýa barýan migrantlar akymyny çürt-kesik azaltdy.
205 müňden gowrak migrant we bosgun şu ýyl Ortaýer deňzini kesip Ýewropa aşdy.
Olardan dörtden üç bölegi esasan bosgunlar bolup, Siriýada we Owganystanda konfliktlerden gaçyp mart aýyndan öň Gresiýa aşypdy.
Migrasiýa boýunça halkara guramasynyň maglumatyna görä, 376 adam wepat boldy.


text:
Şu günler lebap welaýatynyň merkezi bolan Türkmenabat şäheriniň köçelerinde bezeg işleri uly depginde alnyp barylýar. Hususan-da şäheriň Bitarap Türkmenistan köçesi, ýagny il arasynda "Kostandow" diýlip tanalýan köçäniň, şeýle-de şäheriň aeroportyndan ugraýan Magtymguly köçesiniň ugrundaky yşyklandyryş sütünleri dürli reňkdäki lentalar bilen bezelýär. Kommunal gulluklaryň işgärleri köçeleri arassalaýarlar. Ýol edaralaryň işgärleri bolsa köçäniň ugrundaky ýol çyzgylaryny gije-gündiz boýaýarlar. Şeýle-de, "Kostandow" köçesiniň ugrundaky ähli hususy we döwlet edaralaryna degişli binalaryň öňi arassalanyp, olara lentalar dakylýar.
Bu hili başagaýlyklar howanyň sowuk ýa ygallydygyna garamazdan, baýramçylykdan öňki taýýarlyk ýagdaýy ýatladýar.
Il arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, bu çäreleriň 28-nji noýabrda prezident G. Berdimuhamedowyň gelmegi bilen baglydygy aýdylýlar. Emma bu barada resmi metbugatda hiç hili habar berilmeýär.
Şol taýýarlyk işleriniň çäginde, kommunal hojalyk edaralarynyň işgärleri, ýol gurluşyk işgärleri sowuk howada, kä halatlarda iş wagtyndan köpräk işlemeli bolýandygyny aýdýarlar.
“Prezidentiň gelýänligi sebäpli köp ýerleri arassalap, oňaryp ýetişmeli bolýar. Şonuň üçin işimiziň gijräk gutarýan halatlary hem bolýar” diýip, ýol edarasynyň işgäri, türkmenabatly Rüstem aýdýar.
Rüstemiň aýtmagyna görä köçäniň ugrundaky boýag işleri gidip durka, ýol ýapylýar. Gündiziň güni şäheriň içinde dyknyşyklar emele gelmez ýaly, işe köplenç agşam başlaýarlar. Şol wagtda ýol gullugynyň işgärleri tarapyndan köçeleriň belli wagtlyk ýapylýandygyny Rüstem sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de, Türkmenabadyň käbir hususy dükanlary hem ýapyldy. Bu dükanlaryň içinde esasanam awtomobil şaýlaryny satýan dükanlar we plastik gapy ýa-da äpişge oňarýan dükanlary agzap bolýar. Beýle ýagdaý sowdagärleri alada goýýar.
Aýdylmagyna görä öňümizdäki hepdäniň duşenbe gününden, penşenbe gününe çenli şäheriň käbir bazarlarynyň hem ýapylmalydygy barada söwdagärlere duýduryş berlipdir.
“Dört günläp söwdamyz durýar, emma ýer tölegleri diýen wagty bolsa bazar işlemedi diýip bolanok. Administrasiýada hiç hili ylalaşyk edesi gelmeýär, iň bolmanda şunuň ýaly ýagdaýlarda eglişik bolsady. Söwda bolmasa nädip tölejek?” diýip, türkmenabadyň 5-nji bazaryndaky söwdagär, 40 ýaşlaryndaky Nurulla aýdýar.
Şeýle-de, prezidentiň gelmegi käbir býujet edarasynyň işgärlerini, okuwçylary, ýokary we orta hünär okuw jaýlarynyň talyplaryny we medeniýet işgärlerini hem alada goýýar. Bu hili aladalary howanyň aşa sowuk bolmagy has-da artdyrýar.
Prezident G. Berdimuhamedowyň şu gezekki saparynda Türkmenabatdan Atamyrat etrabyna barjakdygyny aýdýarlar. Edara resmileriniň sözüne görä, prezidentiň sapary ýerdäki täze gurlan Türkmenistan - Owganystan - Täjigistan demir ýolunyň gurluşygy bilen bagly diýilýär.


text:
Täjik resmileri 1000 täjigistanlynyň Siriýada we Yrakda “Yslam döwleti” toparynyň söweşijilerine goşulandygyny aýdýarlar. Bu san ozalkylaryndan iki esse ýokary.
Içeri işler ministri Ramazon Rahimzodanyň 25-nji ýanwarda žurnalistlere aýtmagyna görä, 61 täjik raýaty Siriýadan we Yrakdan öz ýurduna gaýdyp barypdyr, 148 adam söweşlerde wepat bolupdyr.
Mundan ozal Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon YD toparynyň düzümine goşulanlaryň arasynda uniwersitetleriň 21 studentiniň bardygyny aýdypdy.
Rahmon ýurduň içinde we daşynda metjitleriň we dini guramalaryň adamlaryň ekstremist toparlaryna goşulmagynda rol oýnaýandygyny aýtdy.
Şeýle-de içeri işler ministri YD toparyna geçen ýylda goşulan täjik polkownigi Gulmurod Halimowyň iki gezek agyr ýaralanandygyny aýtdy.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň ýörite güýçleriniň (OMON) öňki ýolbaşçysy Halimow söweşiji topara goşulandygyny YouTube saýtynda ýerleşdirilen wideo arkaly habar beripdi.


text:
4 aý öň
Name ucin kitap yuklap bolanok gecmenka saklanyara
4 aý öň
maňa bal gerek däl kitap
4 aý öň
soraglara kim jogap ýazýar
4 aý öň
Bal almak üçin puly haýsy nomere geçirmeli
4 aý öň
HAWA bal almak ün name etmeli???
4 aý öň
Ball bolmasa kitap okap bolanokmy
4 aý öň
Näme üçin dessanlar we beýleki köne kitaplar ýok
5 aý öň
#salam tag onde
5 aý öň
Salam Allaň ady :)
5 aý öň
Bir kitap nache bal?
5 aý öň
1 manat oklasaň 40 bal gecyar hasaba
5 aý öň
Salowmaleykum, ata maneli adynda bir roman bardy. awtory A. Shagulyyew bolmaly. 1992-nji yylda cap edilen. shol kitaby tapyp bolarmyka?
6 aý öň
Kitaplary yuklemezden acyp gorup bolanokmy icini
4 aý öň
Onun yaly hezillik nirede bar
6 aý öň
Сегодня перед вечерней тренировкой главный тренер "Ростова" Курбан Бердыев попрощался с командой и рассказал футболистам о своем уходе из клуба
6 aý öň
Gitmeginiň sebäbi nämekä?
6 aý öň
Näçe ball gerek 200 bal bolsa isläniňçe kitap ýükläp bilerismi?
6 aý öň
1 kitap 40 bal. 200 bala 5 kitap yuklap bolyar


text:
Şu gün Owganystanyň gündogaryndaky Nangarhar welaýatynyň parlament deputaty Safiýa Syddyky öz obasynda amerikan harbylarynyň reýd geçirip, öz garyndaşlaryndan birini öldürendiklerini aýtdy.
Safiýa Syddyky harbylaryň öz garyndaşlarynyň el-aýagyny daňyp, olardan birini öldürendiklerini tassyklady.
Owganystandaky ýaran güýçleriň harby resmileri özleriniň bu welaýatda owgan bölümleri bilen bilelikde talyplara ýardam berýänleri ýüze çykarmak üçin reýd geçirip, “bir ýaragly adamy öldürendiklerini” aýdýarlar.
Bu baradaky maglumatda ol ýaragly adamdan ýaragyny taşlamaklyk ençeme gezek talap edilenden soň, oňa ok atylandygy bellenilýär.


text:
Ýemeniň howpsuzlyk häkimiýetleri Birleşen Ştatlara iberilen partlaýjyly gapyrjakda güman edilýän adamy tussag edip, soňra goýberdiler.
Uniwersitetde okaýan 22 ýaşly student aýal Hanan al-Samawi sorag edilip, soraga çagyrylanda gelmek şerti bilen goýberildi. Onuň 45 ýaşly ejesi hem ilki tussag edilip, soňra azat edildi.
Ýemen resmileri indi bu iş bilen baglanyşyklydyr öýdülýän we galp dokumentleri ulanan adamlary gözleýärler.
Ýemenden iberilen iki gapyrjak anna güni Britaniýada we Dubaýda saklandy. Bu işiň arkasynda al-Kaýda bardyr öýdüp güman edilýär.


text:
Respublikanlaryň kandidaty Donald Trampyň serhet diwarlaryny gurmakdan tä Wladimir Putini öwmäge çenli eden beýanatlary ABŞ-nyň 2016-njy ýyldaky prezidentlik kampaniýasyny öňkülerden düýbünden tapawutly etdi.
Indi Trampyň 8-nji noýabrda gazanan üstünliginden soň, dünýä onuň prezidentliginden nämä garaşyp biler, ol syýasy teklipnamalaryny amala aşyryp bilermi diýen soraglary öz ýany bilen getirdi.
Prezidentiň ygtyýarlyklary
Birleşen Ştatlaryň Konstitusiýasy tarapyndan döredilen barlag we deňagramlylyk mehanizmi sebäpli köp zatlar Trampyň teklipnamalaryny ABŞ-nyň Kongresiniň goldap-goldamazlygyna bagly bolar.
Tramp biznes salgytlaryny azaltmak, ýurtdaky töhmet baradaky kanunlary üýtgetmek ýa-da prezident Barak Obamanyň saglygy saklaýyş pudagyndaky reformalaryny yza çekmek ýaly prezidentlik kampaniýasy döwründe beren wadalaryny durmuşa geçirmek üçin, ýurduň kanun goraýjy ýa-da sud organlarynyň goldawyna zerurlyk duýar.
Emma ekspertler Trampyň bu wadalaryň aglabasyny karar kabul edip, durmuşa geçirip biljekdigini aýdýarlar.
Daşary syýasat babatynda “prezidentiň ygtyýarlyklary teoretiki taýdan örän uly” diýip, düýbi Londonda ýerleşýän Strategik derňewler baradaky halkara institutyň daşary syýasat boýunça amerikan eksperti Dana Allin aýdýar.
“Olaryň nädip Kongres tarapyndan aňsatlyk bilen çäklendirilip boljakdygyny görmek gaty kyn. Prezident bu pudakda harby taýdan herekete geçip-geçmezlik boýunça, goşunyň ýerini üýtgetmek ýaly köp zat edip biljek mümkinçilige eýe. Men oňa köp gözegçilik edip boljakdygyna ynanmaýaryn” diýip, Allin aýtdy.
Russiýa we NATO
Tramp Birleşen Ştatlar bilen “Russiýanyň gatnaşyklaryny häzirkisi ýaly däl-de, has dostlukly bolmagyny” saýlap alardym diýdi. Şeýle-de, ol has ysnyşykly gatnaşyklaryň netijesinde, iki ýurduň bilelikde “gidip” “Yslam döwleti” atly söweşiji toparyň “gapysyny kakyp” biljekdigini belledi we Russiýa bilen gatnaşyklary ýeňillik bilen tersine öwrüp biljekdigini hem nygtady.
Şu ýylyň sentýabr aýynda Tramp rus prezidenti Wladimir Putin bilen “örän gowy gatnaşyklarynyň” bolup biljekdigini we özüniň prezident Barak Obama garanda, Putin bilen has gowy gepleşikleri geçirip biljekdigini aýtdy.
Trampyň tankytçylary Obamanyň hem özüniň birinji prezidentlik möhletinde, Russiýa bilen gatnaşyklary gowulandyrmaga çalşandygyny belläp, onuň bu aýdanlaryny sorag astyna alýarlar. Şeýle-de, olar Russiýa tarapyndan Birleşen Ştatlara we onuň ýaranlaryna garşy edilýän agressiw hereketlere Trampyň garşy durmaga taýýar we ukyply bolup-bolmajagyna hem şübheli garaýarlar.
Tramp Putini Obamadan has gowy lider diýip atlandyrmak bilen oňa bolan haýran galyjylygyny görkezdi. Mart aýynda ol NATO-ny “könelişen” diýip atlandyryp, tä birleşigiň agzalary öz harby çykdajylaryny artdyrýança we Birleşen Şatlar babatdaky “borçnamalaryny ýerine ýetirýänçä” ABŞ-nyň goldawyny ýatyrardym diýdi.
Germaniýanyň Daşary gatnaşyklar baradaky geňeşiniň ABŞ-Transatlantik gatnaşyklar programmasynyň başlygy Henning Riekeniň aýtmagyna görä, Trampyň prezidentlik edýän döwründe, Birleşen Ştatlar “Russiýa tarap has köp egilse”, onda munuň “Ýewropanyň howpsuzlygy üçin göni we örän howply netijeleri” bolup biler diýdi.
Rieke “bu amerikanyň güýçli döwlet statusynyň iň möhüm esaslarynyň biridir. Ýagny şol esaslar öz ýaranlaryny goldamaga wada berýär” diýip, Russiýanyň Günbatar goranyşynda we bökdençliginde islendik boşlugy öz bähbidine ulanjaga meňzeýändigini belledi.
Moskwa “esasan-da Merkezi Aziýada we Gündogar Ýewropada täsirini has köp artdyrmak maksady bilen” NATO-ny we Ýewropa Bileleşigini “gowşatmak üçin islendik zady etjege” meňzeýär. “Eger bu işleri Russiýanyň deregine ABŞ-nyň prezidenti etse, onda Putin örän şat bolar” diýip, Rieke aýdýar.
Eýran bilen ýadro ylalaşygy
Trampyň 2015-nji ýylda gelnen ylalaşyk babatda gaýtadan gepleşikleri geçirmek barada beren wadasyny ýerine ýetirmäge ygtyýary bolar. Şol ylalaşyga laýyklykda, Eýran özüne garşy girizilen sanksiýalaryň gowşadylmagy netijesinde ýadro programmasyny çäklendirýär.
Emma Rieke “munuň örän kyn boljakdygyny, sebäbi gepleşikleri geçirmek üçin arasynda Russiýa we Ýewropa Bileleşigi ýaly ýurtlaryň bolan käbir partnýorlary hem gaýtadan bir stoluň başyna jemlenmeli boljakdygyny” aýdýar.
Ol şeýle synanyşygyň “Eýrandaky aşa konserwatiwleriň bähbidine bolup biljekdigini” aýdyp, munuň ylalaşygy puja çykarmakdygyny we Tähranyň ýadro ýaragyny özleşdirmeginiň öňüni almagy kynlaşdyrjakdygyny belledi.
Ýadro ýaraglarynyň ýaýramagynyň öňüni almak
Tramp “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy ýadro ýaraglaryny ulanmak ähtimallygyny aradan aýyrmagy ret etdi we Günorta Koreýa we Ýaponiýa öz ýadro ýaraglaryny özleşdirmegiň üstünde işläp başlamalydyr diýdi.
Daşky gurşaw
Tramp howanyň “global maýyllaşmagy baradaky konsepsiýanyň” Birleşen Ştatlaryň önümçiligini bäsleşige ukypsyz etmek üçin, hytaýlylar tarapyndan we hytaýlylar üçin döredilendigini” aýtdy.
Onuň prezident hökmünde öz wadalaryny ýerine ýetirmek üçin, klimatyň global taýdan üýtgemegi bilen ilteşikli kömürturşy gazyny bölüp çykarmagy çäklendirýän Pariž ylalaşygyndan yza çekilmäge ygtyýary bolar.
Trampyň energiýa we daşky gurşaw baradaky syýasatlary Respublikanlaryň kanun çykaryjylary tarapyndan giňden goldanylyp, ol federal ekologik düzgünnamalaryň hem kemeldiljekdigini wada beripdi.
Ol karar esasynda Alýaskanyň we Demirgazyk buzly okeanynyň goralýan sebitlerindäki nebit gazuw-agtaryş işlerini gaýtadan başladyp, Kanadadan gelýän nebit geçirijisindäki işlere gaýtadan rugsat berip biler. Bu nebit geçirijisindäki işler Obama tarapyndan ýatyrylypdy.
Immigrasiýa
Tramp Birleşen Şatlarda ýaşaýan 11,3 million bikanun migranty iki ýylyň dowamynda deportasiýa etmegi we bu plany amala aşyrmak üçin, “deportasiýa iş güýçlerini” döretmegi wada berdi.
Şeýle programmany maliýeleşdirmek üçin, Kongresiň razylygyna zerurlyk bar we käbir Respublikanlar bu pikire garşylyk görkezýärler.
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän konserwatiw barlag merkezi “Amerikanyň hereket forumy” tarapyndan ýaýradylan analizlerde, Trampyň bu planlaryny iki ýylyň dowamynda doly ýerine ýetirmek üçin, “ABŞ-nyň immigrasiýa organyny we infrastrukturasyny deňi-taýy bolmadyk derejede giňeltmeli bolar” diýdi.
Şeýle-de, bu analizleriň netijelerinde, Birleşen Ştatlardaky bikanun immigrantlary ýurtdan çykarmak, ýurduň hakyky içerki önüminiň ösüşini 1,6 milliard amerikan dollary möçberinde pese gaçyrar we muny iki ýylyň dowamynda amala aşyrmak “duýdansyz we çuňňur yza gaýtma” sebäp bolup biler diýilýär.
Trampyň Birleşen Ştatlaryň günorta serhedinde diwar gurmak we onuň maliýe çykdajylarynyň Meksika tarapyndan üpjün edilmelidigi baradaky planlary dogrusynda hem şübheler bar.
Meksika bu taslamanyň çykdajylary üçin maýa goýmajakdygyny aýdýar. “Washington Post” neşiri bu proýektiň maliýe çykdajysynyň 25 milliard amerikan dollaryna barabar boljakdygyny çaklaýar.
Şeýle-de, immigrasiýa meselesi boýunça Tramp musulmanlaryň ýurda girmegini wagtlaýyn gadagan etmek we bosgunlar programmasyny ýatyrmak baradaky dawaly teklibini durmuşa geçirmek üçin karar kabul edip biler.
Salgytlary kesmek
Tramp biznes salgytlaryny häzirki 35 % derejesinden, 15 % kemeltmek baradaky pikirlere esaslanýan ykdysady plany hem teklip etdi. Gürrüňi edilýän salgydyň kemeldilmeginiň kompaniýalary maýa goýmaga höweslendirmek bilen, iş orunlarynyň döremegine we ykdysadyýetiň ösmegine getirjekdigi aýdylýar.
Respublikanlar, umuman aýdylanda, şeýle salgyt ýeňilliklerini goldaýar. Emma muňa garaşsyz we iki partiýany goldaýan toparlar, şeýle-de käbir maliýe konserwatiwleri garşylyk görkezýärler.
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän we hiç bir partiýany goldap çykyş etmeýän “Tax Foundation” barlag merkezi Trampyň salgytlary kemeltmek baradaky teklipnamasynyň “federal girdejini 5,9 trillion amerikan dollary möçberinde azaltjakdygyny” çaklap, muňa laýyklykda gurply adamlaryň has az salgyt tölejekdigini aýdýar.
Söwda ylalaşyklary
Trampyň ykdysady planynyň ýene bir bölegi, onuň ABŞ biznesiniň “betbagtçylykly” söwda ylalaşyklaryndan ejir çekýändigini we olaryň gaýtadan gözden geçirilmelidigi baradaky garaýyşlaryna esaslanýar.
Trampyň prezident hökmünde Trans-Ýuwaş okean hyzmatdaşlygyndaky söwda ylalaşygyndan we Demirgazyk Amerikan erkin söwda ylalaşygyndan çykmaga kanun taýdan ygtyýary bolar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň türkmenistanlylara gutlagynda aýdylmagyna görä, Nowruz şu ýyl raýdaşlygyň we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň, sabyrlylygyň, halklaryň arasyndaky medeni hyzmatdaşlygyň we özara düşünişmegiň güni hökmünde ilkinji gezek BMG-e tarapyndan halkara derejede ykrar edilen gün hökmünde baýram edilýär.
Türkmen telewideniýesiniň Nowruzyň ýurt möçberinde toýlanyşy baradaky reportažynda baýramçylygyň uly toý-dabara öwrülendigi habar berilýär.
Şagalaň uly, halk meýilsiz
Döwlet tarapyndan geçirilýän medeni çärelerde adat bolşy ýaly, bu gezekki Nowruz hem aýdym-saz, teatrlaşdyrylan sahnalar bilen bezeldi.
Döwlet eýeçiligindäki metbugat prezidentiň baş saglygyna berilýän sadakalarda adamlaryň döwlet baştutanynyň adyna alkyş okaýandygyny, onuň öňdengörüjilikli beýik işleriniň rowaçlanmagy üçin doga-töwir edilýändigini habar berýär.
Baýramçylyk günleri Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatrynda «Leýli-Mežnun» operasynyň görkezilişi, paýtagtdaky Modeller öýünde milli lybaslaryň görkezilişi boldy.
Baýramçylyk mynasybetli guralan medeni çäreleriň tutumyndan çen tutulsa, Nowruz Türkmenistanda ählihalk baýramy hökmünde bellenilip geçilýär.
Türkmenistanda halk köpçüliginiň Nowruzy Gurbanlyk ýaly baýram etmeýändigini aýdýanlar hem bar. Mysal üçin, ýerli synçy Amanmyrat Bugaýew Ahal hem Balkan welaýatlarynda bu baýrama adamlaryň gatnaşygy barada şeýle maglumat berdi: «Ahal bilen Balkanda Nowruz diňe kürt obalarynda uly baýram hökmünde bellenilýär. Olar Nowruzy hakyky baýram edip, bir-biregiň öýüne barýarlar, gutlaýarlar.»
A. Bugaýewiň tassyklamagyna görä, halkyň galan bölegi, mekdep mugallymlary, ýokary klas okuçylary, ýokary okuw jaýlarynyň studentleri öňden barmaly edilen medeni çärelere barýarlar. Aýdylmagyna görä, Türkmenistanda Nowruz bilen bagly 40-a ýakyn çäre geçirilýär.
Baýramçylyk we işsizlik
Türkmen režiminiň tankytçylarynyň käbiriniň pikirine görä, hökümet baýramçylyklary ýurtdaky sosial meseleleriň üstüni örtmek, daşarky dünýä halky bagtly, aladasyz edip görkezmek üçin ulanmaga çalyşýar.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda uly işsizligiň emele geleni we on müňlerçe iş ýeriniň ýapylany, ilatyň işe ýaramly böleginiň müňlerçesiniň işini ýitireni, pensiýalaryň kesileni hiç kime gizlin däl.
Aşgabatda häkimiýet çalşandan soň bu mesele belli bir derejede çözülmäge çalşylýar. Ýöne prezident Berdimuhamedowyň ilatyň pensiýa, kömek pullaryny dikeltmek baradaky karary ýurtdaky sosial meseleleriň hemmesini çözerden ejiz görünýär.
Şeýle ýagdaýda, syýasy sebäpler esasynda ýurt daşyna çykan Jereniň pikirine görä, hökümetiň adamlary ýasama toý-şowhuna gatnaşmaga mejbur etmegi nägilelikleriň has-da artmagyna getirip biler.
Derýa Atabaýew Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň internet saýtynda Türkmenistanda sosial üpjünçilik barada kabul edilen kanunyň ilatyň işsiz bölegini öz içine almaýandygyna ünsi çekýär.
Onuň aýtmagyna görä, «Häkimiýetler bu görnüşdäki adamlary görmeýärler, hasaba almaýarlar, olara kömek puluny tölemeýärler, mugt saglyk hyzmaty bilen üpjün etmeýärler».
Bäherdenli graždan aktiwisti, hasaba alynmadyk «Bähbit» partiýasynyň lideri Sazak Durdymyradow hem bu pikir bilen ylalaşýar. Ol Türkmenistandaky işsizleriň bir toparynyň diňe şu gününiň däl, ertirki gününiň hem garaňkydygyny aýdýar: «Häzir Türkmenistanda işsizlik örän ýiti mesele bolup durýar. Işsizleriň talabançylyk-beýleki edip güzeran dolaýanlary hem bar, emma olaryň zähmet depderçesi ýöremeýär» diýip, graždan aktiwisti aýdýar.
Hökümetiň medeni çäreleriniň güzeranyny kynlyk bilen dolaýan hojalyklaryň käbirini has kyn ýagdaýa salýandygyny aýdýanlar hem bar.
«Hökümet dabarlaryna gatnaşýan çagalaryny ile meňzeş geýindirmek üçin ýokdan bar edýän, bergä-borja batýan öýler hem kän. Sebäbi adamlar çagasynyň boýnunyň burulmagyny islänok, dabara gatnaşmak bolsa hökmany talap» diýip, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew adýar.
Türkmenistanda aýdylan medeni çärä gatnaşmadyk döwlet gullukçysy işini ýitirmekden gorksa, okuwçy käýelmekden, ýüzüniň alynmagyndan gorkýar.
Iş ýerleri we salgyt
Türkmen lideri Türkmenistanda işleýän daşary ýurt kampaniýalarynyň işçileriniň ýetmiş prosent çemesiniň ýerli ilatdan bolmalydygyny aýdýar. S. Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda Türkmenistanda işleýän daşary ýurt kampaniýalarynyň işçileriniň agramly bölegi daşardan getirilýärdi we olaryň aýlyklary ýerli işçileriň aýlyklaryndan has kändi.
Ýazyjy A. Bugaýew prezident Berdimuhamedowyň bu talabynyň işsizleriň bir toparyna iş ýerini döretjegini, netijede hor düşen hojalyklaryň müňlerçesiniň ezeneginden galdyryljagyny aýdýar.
Hasaba alynmadyk «Bähbit» partiýasynyň lideri Sazak Durdymyrat ýurtdaky sosial meseleleriň çözgüdini Nyýazow döwründäki populizmden el çekmekde we salgyt sistemasyny dogry ýola goýmakda görýär: «Ozalky prezident mydama men size salgyt salamok diýerdi. Bu düýpden bolmaýan zat. Mysal üçin, men mugallym, ýöne puldan 5 million manat aýlyk alýan bolsam, şondan 6-7 ýüz müň manat salgyt töleýän. Emma çopanlar ýüzläp-müňläp dowar edinýän bolsalar-da, salgytdan boşadylýarlar.»
S. Durdymyradowyň pikirine görä, bu hili zatlaryň soňuna çykylsa we hemmelerden girdejisine görä dogry salgyt alyp, az gazançly adamlara sosial kömek berilse, her öýde toý-baýram bolar.


text:
Dekabryň soňky günlerinde Türkmenistanyň Mary we Lebap welaýatlarynyň köp ýerlerinde ilat birnäçe günläp elektrik togundan mahrum boldy.
Şeýle problemanyň käte hatda paýtagt Aşgabatda-da ýüze çykýandygy habar berilýär.
Eýsem, elektrik üpjünçiliginde şeýle problemalaryň yzygiderli dowam edip gelmegine nämeler sebäp bolýar? Bu barada ýerli spesialistler nähili pikirde?
Azatlyk Radiosy şu mesele bilen gyzyklanyp, türkmenistanly graždan aktiwisti, kommunikasiýa ugrundan bilermen Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.
Şu söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomaty Täjigistanda gidroelektrostansiýanyň gurluşygy bilen bagly gapma-garşylykly proýekt barada Waşingtonyň öz pozisiýasyny mälim etmegi üçin wagtyň gerekdigini aýdýar.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça orunbasary Riçard Hoagland “Rogun” stansiýasynyň gurluşygy barada ABŞ-nyň öz pozisiýasyny mälim etmegi üçin başda öňünden barlaglaryň geçirilmelidigini belledi.
Täjigistan energiýa serişdeleriniň üstünde goňşy Özbegistan bilen dawa edýär. Daşkent Duşenbäniň “Rogun” gidroelektrostansiýasyny gurmagyna garşy çykyş edip, proýektiň Özbegistany suwsuz galdyrjagyny aýdýar.
Täjigistana sapar edýän ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça orunbasary Riçard Hoagland 25-nji fewralda AÝ/AR-nyň Täjik gullugy bilen söhbetdeş bolup, hususan-da, maglumat elýeterliligi meselesi barada şeýle diýdi: “Meniň hökümetimiň pozisiýasy örän anyk: biz adamlarda informasiýa hukugy bar we olaryň özüçe netijä gelmäge haky bar, diýip hasap edýäris. Şeýlelikde men Täjigistanyň hökümetindäki dostlarymdan websaýtlary petiklemegi bes etmegi soraýaryn bu her kim üçin gowy bolar”.
Merkezi Aziýa sapar edýän Hoagland 2003-2006-njy ýyllarda ABŞ-nyň Täjigistandaky ilçisi bolupdy.


text:
ABŞ özüniň uçar daşaýjy gämisini we 20 million dollarlyk gumanitar kömegini Filippine ýollady. Filippinde bolan Haiýan tupany sebäpli 10 müň töweregi adamyň ölendigi çaklanylýar.
ABŞ-nyň Halkara ösüş edarasynyň beren maglumatyna görä, ol weýrançylygyň netijeleri bilen göreşmek üçin 20 million dollar, şol sanda azyk we çadyrlary ugradar.
ABŞ-dan başga-da onlarça döwlet we gurama Filippine ençeme million dollarlyk hemaýaty hödürledi.
BMG-niň maglumatyna görä, tebigy harasat sebäpli 660 müňe golaý filippinly öýsüz galypdyr.


text:
Orsýet ABŞ-dan, ÝB-den, Awstraliýadan, Kanadadan we Norwegiýadan import edilýän aglaba azyk önümlerine “doly embargo” girizýändigini mälim etdi. Gadagançylyk girizilen harytlaryň arasynda: sygyryň, doňzuň, guş eti, balyk, gök önümler, peýnir we süýt ýaly önümler bar. Bu embargo Günbataryň Russiýanyň Krymy anneksiýa etmegine we ukrainadaky rus separatistlerini goldamagy bilen bagly girizen sanksiýalarynyň garşysyna ar alyş hökmünde edildi.
Moskwanyň bu baradaky karary 7-nji awgustda premýer-ministr Dmitriý Medwedew tarapyndan geçirilen hökümet maslahatynyň dowamynda mälim edildi. Medwedew telewideniýede eden çykyşynda bu karara prezident Wladimir Putiniň görkezmesi esasynda gelnendigini aýtdy.
Ol: “Sanksiýalaryň hiç hili oňaýly tarapy ýok. Bu netije ýeňil düşmese-de, biz muny kabul etmeli bolduk” diýdi.
Sanskiýalara çaga iýmiti we orsýetlileriň daşary ýurtlarda satyn alan önümleri girmeýär.
Bu sanskiýalar ugrybir güýje girip, bir ýyl dowam eder.
Medwedew sözüniň dowamynda: “Günbatarly hyzmatdaşlarymyz ylalaşyk ugrunda konsturktiw hereket etseler, rus hökümeti girizilen çäreleriň şertlerini täzeden gözden geçirip biler” diýdi.
Medwedew sanksiýalaryň netijesinde Orsýetde ýerli oba-hojalyk senagatynyň ösjekdigini hem belläp geçdi.
Ýewropa Bileleşigi Russiýanyň kararyna garşy “çäre görmäge” taýýardygyny aýtdy.
Ýewropa Komissiýasynyň 7-nji awgustda ýaýradan beýanatynda “Bu ädim açyk bir görnüşde syýasy matlap bilen edildi. Komissiýa Russiýa Federasiýasynyň çärelerini doly öwrenip, özünde olaryň garşysyna degişli çäreleri görmek hukugyny saklap galýar” diýilýär.
Komissiýanyň metbugat wekili ÝB-niň haýsy çäreleri göz öňünde tutup biljekdigi barada goşmaça maglumat bermekden saklandy.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt 7-nji awgustda Twitter arkaly: “Prezident Putin rus raýatlary has gymmat we pes hilli azygy satyn almaly diýen bir netijä geldi. Oňat pikir ...??” diýip, Orsýetiň Ýewropa Bileleşiginiň garşysyna görýän çärelerini ýaňsylady.
Izolýasiýa
ABŞ 6-njy awgustda çykyş edip, Russiýanyň bu kararynyň ýurdy halkara jemgyýetçiliginden has hem izolirlejekdigini duýdurdy.
Ak tamyň metbugat wekili Laura Lukas Magnuson Moskwanyň Waşingtonyň we ÝB-niň sanksiýalaryna jogap edip, günbatar kompaniýalaryndan ar almagynyň Russiýanyň ykdysadyýetini has-da beter çökerjekdigini aýtdy.
Ol mundan ozal Russiýanyň Merkezi Bankynyň, eger-de import edilýän azyga sanksiýalar girizilse, inflýasiýanyň hem artjakdygy baradaky eden duýudyryşyna ünsi çekdi.
Russiýa ÝB-den her ýyl 2 milliard ýewrolyk ($2..8 milliard) gök-önüm, ABŞ-dan hem 1.4 milliard dollaryk azyk we oba-hojalyk önümlerini satyn alýar.
Uçarlar
Medwedew 7-nji awgustda eden çykyşynda halkara uçar kompaniýalarynyň Russiýanyň üstünden Aziýa geçmegine garşy hem “berk çäreleri” görmek mümkinçiliklerine garalýandygyny-da duýdurdy.
Bu ugurdaky islendik hereket ýolagçylar üçin uçuş wagtyny we bahany ýokarlandyrar.
Medwedew ÝB bilen ABŞ-nyň uçarlaryna gadagançylyk girizmek kararynyň entek kabul edilmändigini, emma ”Ukrain howaýollarynyň” Orsýetiň üstünden geçýän uçuşlarynyň eýýäm togtadylandygyny aýtdy.
Russiýanyň arzan hasaplanýan “Dobrolýot” uçar kompaniýasy ÝB-niň sanksiýalary netijesinde öz uçuşlaryny duruzmaga mejbur boldy.
Kremliň sanksiýalaryndan öň, geçen aý, ABŞ we ÝB Russiýanyň tutuş ykdysadyýetine täsir edýän gadagançylyklaryň nobatdaky tapgyryny girizdiler.


text:
Bu Gurhan kitabynyň mundan 1500 ýyl çemesi ozal ýazylan asyl nusgasy bolmasa-da, seýrek duş gelýän kitapdyr.
23-nji noýabrda Orsýetiň metbugaty tarapyndan giňden mahabatlandyrylan bir ýygnakda prezident Wladimir Putin Eýranyň baş ruhany lideri Ali Hamenei bilen duşuşyp, oňa musulmanlaryň VII asyrda, ýagny mundan bir müň üç ýüz ýyl çemesi öň ýazylan mukaddes kitabynyň ilkinji asyl nusgalarynyň birini berdi.
Bu kitabyň häzirki wagtda diňe az sanly nusgalary bar.
632-nji ýylda Muhammet pygamber aradan çykmazyndan öňki we soňky ýyllarda onuň wagyzlary pygamberiň tarapdarlary tarapyndan ýatda saklanyp, dilden-dile geçipdir. Musulmanlar Muhammet pygamberiň wagyzlarynyň oňa Hudaý tarapyndan gös-göni geçirilendigine ynanýarlar.
Diňe bäş sany golýazma kitap
Biziň eýýamymyzyň 651-nji ýylynda musulman halypasy, ýagny soltany Osman Muhammet pygamberiň wagyzlaryny ýeke-täk bir kitaba jemlemek barada karar kabul edýär. Şonda Osmanyň baştutanlygynda diňe bäş sany golýazma Gurhan kitaby taýynlanylýar.
Alymlaryň aglabasy tarapyndan tassyklanan taryha görä, halyf Osman märeke tarapyndan öldürilenden soň, onuň mirasdüşeri Aly Osman halypanyň taýynladan Gurhanyny demirgazyk Yraga getiripdir. Soňra bu sebit XIV-XV asyrlarda merkezi aziýaly patyşa Teýmirleň (Tamerlan) tarapyndan basylyp alynýar we we talanýar.
Teýmirleň halyf Osmanyň döwründe taýynlanan Gurhan kitabyny öz ullakan imperiýasynyň häzirki Özbegistanyň territoriýasynda ýerleşen paýtagty bolan Samarkanda getirmegi buýurýar.
Bäş kitabyň beýlekileri
Osmanyň taýynladan Gurhan kitabynyň bäş sany asyl nusgasynyň beýlekileriniň Türkiýäniň Stambul şäherindäki Topkapy köşgünde saklanylýandygyna ynanylýar. Şol bir wagtda käbir alymlar onuň gelip çykyşyna şübheli garaýarlar.
Teýmirleňiň eline düşen Gurhan kitaby Orsýetiň imperial armiýasy Merkezi Aziýany basyp alýança, dört asyrlap Samarkandyň beýik Hoja Ahrar metjidinde saklanylýar. 1869-njy ýylda Orsýet häkimiýetleri Gurhan kitabyny Russiýa imperiýasynyň şol wagtky paýtagty Sank-Peterburgda saklamak üçin şa kitaphanasyna alyp gidýär.
1905-nji ýylda etnograflar bu kitabyň taryhy ähmiýetine düşünip, onuň 50 sany nusgasyny çapdan çykarmagy tabşyrýarlar. Şol kitaplaryň ýarpysy satylýar. Bäş sanysy-da şol döwrüň ýokary derejeli adamlaryna sowgat berilýär. Olaryň arasynda patyşa Nikolaý II, Osman imperiýasynyň Soltany we Buhara emiri ýaly belli şahslar bar.
Gurhan kitaby yzyna getirilýär
1920-nji ýyllaryň başynda bolşewikleriň lideri Wladimir Lenin Merkezi Aziýadaky territoriýalaryň ýaş Sowet respublikasynyň garşysyna çykyş etmeginiň öňüni almak maksady bilen, Osmanyň döwründe taýynlanan gadymy golýazma Gurhan kitabyny yzyna – Özbegistana ugratmagy teklip edýär.
Bu Gurhan kitaby 1924-nji ýylda Özbegistanyň paýtagty Daşkende getirilýär we ol häzirki wagta çenli Telýaşaýah metjidiniň kitaphanasynda saklanylýar.
Mundan 110 ýyl ozal Sank-Peterburgda çap edilen halypa Osman döwründäki Gurhan kitabynyň nusgalaryndan diňe sanlyja kitabyň galandygy mälimdir. Maglumatlara görä, ol nusgalar häzirki wagtda Sank-Peterburgyň, Daşkendiň we Nýu-Ýorkdaky Kolumbiýa uniwersitetiniň kitaphanalarynda saklanylýar.


text:
Aýdym-saz islendik halkyň durmuşynyň aýrylmaz bir bölegi. Bu türkmenlerde hem şeýle. Halkyň zehinli ogul-gyzlary her döwürde ata-babalardan gelýän aýdym-saz medeniýetini döwre görä täzeläp, sünnäläp, baýlaşdyryp, öz üstlerinden indiki nesle geçirip gelipdirler.
Bu ýagdaý sowet döwründe radio-telewideniýe arkaly has giň gerime eýe bolan bolsa, SSSR-iň dargamagy, Türkmenistanyň özbaşdak ýurt bolmagy, daşarky dünýä bilen gatnaşyklaryň giňemegi we soňy bilen internet elýeterliginiň köpelmegi türkmen aýdym-saz sungatynyň öňünde täzeden-täze, ozalkylara meňzemeýän we has çylşyrymly synaglary goýdy.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Nyýazowyň şahsyýet kulty ýyllarynda bir tarapdan däp bolan halk aýdymlaryna, ikinji tarapdan täzeçilligiň wekilleri bolan ýaş estrada aýdymçylaryna girizilen çäklendirmeler hem şol synaglara degişli. Emma Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň, belki-de täze prezidentiň aýdym-saza, täzeçillige we internete tarapdarlygy netijesinde, türkmen ýaşlarynyň aýdym-saz aktiwligi güýçlenip, olar barha kän göze ilip başlady.
Şonuň bilen bir wagtda, ýaşlaryň aýdymlarynda we hereketlerinde öňki däpleriň çygryna sygmazlyk, täzelik gözlemek, belli derejede öňki galyplara garşy gitmek, daşary ýurtlaryň aýdymçylaryna öýkünmek, düýpden başga ýol-ýoda agtarmak ýaly zatlar hem duýulýar.
Bu bir tarapdan Maro lakamly Maksat Kakabaýew ýaly aýdymçylaryň ýanalmagyna getirse, ikinji tarapdan ýaşlaryň internet arkaly öz haklaryny almak üçin uly böwsüş edip başlamagyna getirýär diýip, ýerli synçylar aýdýarlar. Eýsem, ýaş türkmen estradasy ata-baba däpler bilen täzeçilligiň arasynda nähili kynçylyklary başdan geçirýär? Olaryň gözleglerini we tapyndylaryny halk, şol sanda ýaşlar nähili kabul edýär? Umuman, bu meselede kim näme isleýär?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu temadan geçirmegi planlaşdyrýar. Kimde näme teklip bolsa, pikir, bellik ýa sorag bolsa, bize ýazyp we telefon edip bilersiňiz.
Türkmen estradasy: Däpler we täzeçillik, kim näme isleýär?
Eger söhbetdeşlige gatnaşyp, pikiriňizi aýtjak diýseňiz, muňa-da mümkinçilik bar: Azatlyk Radiosynyň mikrofony hemmeler üçin açyk!
Skype arkaly hem habarlaşyp bilersiňiz. Biziň Skype salgymyz: azatlykradiosy