text:
Şol ýurtlaryň ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşyklary bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir jenap Jean Asselborn bilen ýörite söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Jenap Asselborn, siz geçen hepde regiona sapar etdiňiz, Türkmenistan bilen bir hatarda Özbegistana we Gyrgyzystana-da bardyňyz, saparyňyzyň maksady barada dolurak maglumat beräýseňiz? Jean Asselborn:
Bu sapar iki tapgyrdan ybaratdy. Birinji tapgyrynda Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlara ýagny Türkmenistana, Gyrgyzystana we Özbegistana bardym. Saparyň ikinji tapgyrynda bolsa Hytaýda, Urumçy, Pekin we Şanhaý ýaly şäherlerde duşuşyklar geçirdik. Pekinde Hytaýyň daşary işler ministri bilen duşuşmaga pursat tapdym.
ÝB-niň 2007-nji ýylda Merkezi Aziýa boýunça kabul eden strategiýasyndan soň ÝB hökmünde biziň üçin bu regionda ýerleşýän bäş ýurt bilen syýasy gepleşikler geçirmeklik möhümdir.
Territoriýasy taýdan Gazagystan olaryň arasynda iň ulusy, Özbegistan bolsa ilatynyň sany taýdan uly bir ýurt, Özbegistanyň 28 milion ilaty bar. Türkmenistan, Gyrgyzystan we Täjigistan hem möhüm. Men şol ýurtlardan üçüsinde boldum. Öň Sowet Soýuzynyň bir bölegi bolan bu region, häzirki döwürde, Hytaýyň, Eýranyň, Orsýetiň we belli bir derejede sýyasy taýdan Hindistanyň aralygynda ýerleşýär.
Emma ÝB hem şol region üçin möhüm bolup galýar. Diňe gaz satmak üçin däl, belkem ÝB adam hukuklary we kanunyň rüstemligi ýaly ugurlardan görelde alnyp bilinjek bileleşik.
Hytaý bilen ÝB-niň aragatnaşygy barada aýdylanda, Hytaý bu bileleşige girýän islendik ýurduň ykdysadyýetinde uly rol oýnaýar. Bu ýurt bilen geçirilýän gepleşiklerde syýasy ugur bilen bir hatarda biziň üçin adam hukuklary hem esasy temalardan biri bolmaklygyna galýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmen mediýasynda Size salgylanylyp çap edilen bir habar gözüme ildi, şonda siz ÝB-niň türkmen gazyna bil baglaýanlygyny aýdypsyzyňyz. Bu ugurda geçirilen gepleşikler hakda dolurak maglumat berip biljekmi? Jean Asselborn:
Men Türkmenistanda daşary işler ministri Raşid Meredow we prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdym. Aşgabat barada aýdylanda, iki zat göze ilýär. Birinjisi, gaz möhüm bir tema. Men Türkmenistanyň diňe Orsýete we Hytaýa däl, ÝB-da gaz satmak bilen gyzyklanýanlygyna göz ýetirdim. Türkmenistanyň ÝB we Ýewropa ýurtlary bilen ykdysady taýdan berk aragatnaşyk gurmak islegi bar. Men öz nobatymda olara “Wenesiýa Komissiasynyň” tekliplerine üns bermegini-de maslahat berdim. Bu komissiýa diňe adam hukuklary ýa kanunyň rüstemligi ýaly meselelere gönükdürilen bir çäre däldir.
Gyrgyzystan barada gürrüň edilende, bu ýurduň Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatadşlyk guramasy, ýagny ÝHHG bilen aragatnaşygy güýçlendirmegi gaty möhümdir. Sebäbi ÝHHG-niň Bişkekde uly edarasy bar. Şol ýerde 180 adam işleýär.
Demokratik reformalar barada orta atan pikirlerime olar “Siz aýtsaňyz aýdyberiň, bu bizi gyzyklandyranok” diýen ýaly äheňde jogap bermediler, belkem, meniň pikirim bilen gyzyklanandyrlar, bu ugurda olar ýuwaş-ýuwaşdan özgerişleriň amala aşyrylmagynyň tarapdary.
Şeýle-de adam hukuklary we kanunuň rüstemligi ýaly meseleler hakda gürrüň edilende, bu tema boýunça regiondaky ýurtlaryň garaýşy bilen ÝB-niň garaýyşynyň arasynda uly tapawut bar. Şol bir wagtyň özünde-de Merkezi Aziýada ýerleşýän bu ýurtlar 20 ýyldan bäri garaşsyz, biz olary özbaşyna goýup bilmeris. Biz olara kömek etmeli. Şonuň üçin men olara mydama ÝB-niň hödürleýän mümkinçiliklerinden peýdalanmagy maslahat berýärin. Men bu pikiri türkmen ýolbaşçylary bilen bolan duşuşygymda-da öňe sürdüm.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanyň ÝB-ne gaz satmaga isleg bildirýänligini aýtdyňyz, siz bu ýurduň ýolbaşçylary bilen geçiren duşuşyklaryňyzda adam hukuklary barada hem gürrüň etdiňizmi? Jean Asselborn:
Ilki bilen biz ÝB hökmünde türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak boýunça haysy kanaldan peýdalanmaly diýlen meselede anyk karara gelmeli. Bu gaz “Nabukko” arkalymy, ýogsa-da “Günorta akym” ýa başga bir kanal arkaly Ýewropa akdyrylmaly? Biz bu barada karara gelmeli, meniň pikirimçe, bu biziň jogapkärçiligimizdir.
Siziň berýan soragyňyz ýerlikli, emma haçanda ykdysady aragatnaşyklar artsa, şol ýurtlar bilen adam hukuklary boýunça has düýpli gepleşikler geçirmäge mümkinçilikler dörär. Eger şol ýurtlar bilen ykdysady aragatnaşygymyz bolmasa we bu barada isleg hem bildirilmese, onda bu tema barada has düýpli diskussiýa geçirmek gaty kyn bolar. Azatlyk Radiosy: Siz türkmen gazyny Hazaryň üstünden ýa astyndan Ýewropa nähili akdyrmagy planlaşdyrýarsyňyz?Jean Asselborn:
Men bu barada anyk pozisiýany orta atmak islämok, sebäbi ÝB-niň bu barada takyk pozisiýasy ýok. Siziň-de bilişiňiz ýaly, bu barada ençeme beýleki elementler, şol sanda Orsýet bilen aragatnaşyklaryň hili hem möhümdir. Men Türkmenistanyň prezidenti bilen geçiren duşuşygymda hem-de Ýewropa liderleriniň öňünde edýän çykyşlarymda bu barada Bruýsseliň anyk karar kabul etmeginiň zerurdygyny aýdyp gelýärin.
“Bu gazy biz “Nabukko” arkalymy, ýogsa-da “Günorta akym” proýekti arkaly ýa-da olaryň ikisiniňem üsti bilen Ýewropa akdyrmalymy?” diýlen meselede karara gelmeklik biziň borjumyz. Men bu ugurda şu ýylyň dowamynda karara gelinjekdigine umyt edýärin. Azatlyk Radiosy: Siziň sözleriňizden, meniň düşünişime görä, Brýusseliň türkmen gazynynyň Ýewropa nähili we haýsy proýekt arkaly akdyryljakdygy hakda takyk plany ýok, şeýlemi? Jean Asselborn:
Biziň Türkmen gazyny almak barada planymyz bar, emma bu barada bilelikde iş alyp barmak üçin haýsy uguryň amatly boljakdygyny bilemzok. Türkmen gazy Orsýetiň üsti bilen bireýýam Ýewropa akýar, muny hemmämiz bilýäris. Emma Türkmenistandan göni gaz almak barada aýdylanda, biz anyk karara gelmeli. Azatlyk Radiosy: Orsýet tarapyndan goldanylýan “Günorta akym” ýa “Demirgazyk akym” ýaly proýektler barada siz nähili pikirde, olary goldaýarsyňyzmy? Jean Asselborn:
Meniň pikirimçe, bu proýektler barada problema ýok. “Demirgazyk akym” barada aýdylanda, zerur rugsatlar berildi, bu gaz geçiriji bilen bagly gurluşyk işleri alnyp barylýar.
Şeýle-de tranzit ýurdy bolan Ukraina bilen hem şu ýyldan bäri aragatnaşygymyz gowulaşdy, bu ugurda ösüşler bar. Biz diňe bir gaz geçirijä ýa diňe bir ýurduň gazynyň çeşmegine bil baglamaly däl. Meniň şahsy pikirime görä, biz diňe demirgazykda däl, günorta-da ýerleşýän gaz geçirijilerine-de üns bermeli. Azatlyk Radiosy: Siz Gyrgyzystanda-da bolduňyz, bu ýurduň syýasy ýagdaýlary hakda näme aýdyp biljek? Jean Asselborn:
Özbegistandan Gyrgyzystana barsaňyz, bu ýurtda esasy meseläniň gaz däl, suwdugyna göz ýetirýärsiň. Olar bu baradaky oňşuksyzlygy özara gepleşikler arkaly çözmek isleýänliklerini aýtdylar.
Siziň-de bilişiňiz ýaly, Gyrgyzystanyň nebiti ýa gazy ýok, olaryň suwy bar. Suw möhümmi ýa-da gaz? Bu barada bir zat aýdyp biljek däl, emma suw bolmadyk ýerde durmuş ýok. Özbegistanyň pagta meýdanlarynyň giňligi gaty uly, olaryň ekerançylyk üçin suwa aşa mätäçligi bar. Özbekler maňa pagta meýdanlarynyň möçberini azaltmaga synanyşýanlyklaryny aýtdylar. Aral deňzi bilen bagly problemanyň bardygyny-da bilýäris, bu gaty ullakan mesele, sowet döwründe elektrik toguna derek şol ýurtlar beýlekisine suw berenmiş. Häzirki döwürde bu düzgün ýatyryldy.
Meniň pikirimçe, bu ýurtlar suw baradaky ylalaşmazlygyna çözgüt tapmaly, bu mesele boýunça Gyrgyzystan bilen Täjigistan bir hörpden we Gazagystan,Türkmenistan we Özbegistan bolsa başga hörpden gopýar. Men şol ýurtlarda bolanymda, bu ugurda alnyp barylýan hyzmatdaşlygyň ýeterlik däldigini we munuň hasam artdyrylmagynyň zerurdygyny aýtdym.
Eger Merkezi Aziýa öz bähbidini gorap çykyş etmek isleýän bolsa, öz ugruny, öz syýasatyny özi kesgitlemek isleýän bolsa, onda şol ýurtlar biri-birine has ýakynlaşmaly. Suw bilen bagly problemany çözmeli we energiýa barada hem tutuş regionyň bähbidine laýyk geläýjek usulda syýasat alnyp barylmaly.
Türkmenistanyň demirgazygynda Orsýet bar, ol gaty ullakan ýurt, günortasynda Hytaý we Hindistan bar. Şunlukda Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň özara hyzmatdaşlygyny artdyrmakdan we biri-birine ýakynlaşmakdan başga çykalgasy ýok.
ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça syýasaty barada gürrüň edilende-de, şol region bolsun ýa Afrikada ýa Latyn Amerikada ýerleşýän ýurtlar, biz integrirlenen regionlar bilen aragatnaşyk gurmak isleýäris.
Daşary işler ministrleri bilen geçiren duşuşyklarymyň mende galdyran täsiri barada aýdylanda, olar hem sýyasy taýdan Moskwanyň ýa beýleki bir regionyň Merkezi Aziýa agalyk etmegini islanoklar, olar regionyň güýçlenmegini isleýärler. Azatlyk Radiosy: Regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlygy artdyrmak bilen bir hatarda siz şol ýurtlaryň wekilleri bilen sýyasy we adam hukuklary ýaly meseleler hakda hem pikir alşan bolmaly. Gyrgyzystan barada aýdylanda, soňky döwürlerde şol ýurtda garaşsyz metbugata we syýasy aktiwistlere edilýän basyşlar barha artdyryldy, eýsem bu ýurt demokratik reformalardan ýüzüni öwürdi diýip bolarmy? Jean Asselborn:
Men bu mesele hakda gyrgyzystanly kärdeşim bilen giňişleýin gepleşikler geçirdim. Men Gyrgyzystanyň prezidenti bilen duşuşanymda, onuň bilen hem bu barada pikir alyşdym. Men Gyrgyz ýolbaşçysyna “Wenesiýa Kommissiýasy” bilen hyzmatdaşlygy artdyrmagy maslahat berdim.
Beýleki ýurtlar bilen deňeştirilende, Gyrgyzystanyň bir aýratynlygy bar. Bu ýurtda hökümete degişli bolmadyk müňlerçe gurama bar. Graždan jemgyýetçiligi gaty aktiw. Bu sektor bilen gaty gyzyklanylýar. Bişkegi Aşgabat ýa Daşkent bilen deňeşdirmek mümkin däl.
Metbugatyň ýagdaýy barada bolup geçýän wakalar hakda gürrüň etsek, men ÝB agza ýurtlardan biriniň daşary işler ministri hökmünde öz gyrgyz kärdeşime siz ýalňyş ädimleri ätmeseňiz, aragatnaşygymyzy öser diýdim. Men oňa ýurtda kanunuň rüstemligini, metbugat we söz azatlygyna goýulýan sarpanyň artdyrylmagyny maslahat berdim. Olaryň bu masalahatlara gapma-garşy ädimler ätjekdigini aýtmaga mende esas ýok.
Meniň yz ýanymdan şol regiona BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun bardy. Elbetde, bu ýurtda käbir kynçylyklar bar. 2005-nji ýylda bu ýurt bilen bagly gaty uly umytlar peýda bolupdy. Emma men ähli umytlaryň puja çykanlygyny we pursatlaryň ählisiniň ýitirilenligini aýdyp biljek däl. Azatlyk Radiosy: Siz bu ýurtda yza gaýdyşlygyň bardygyny aýdyp biljekmi? Bu soraga mümkin bolsa, has takygrak jogap bermegiňizi haýyş edýärin? Jean Asselborn:
Men siziň bu soragyňyza "hawa" ýa "ýok" diýip jogap berip biljek däl. Men bu ugurda ÝHHG-niň Bişkekdäki wekili bilen gepleşmegiňizi maslahat berýärin, ol Gyrgyzystan boýunça käbir ugurlarda henizem optimistik pikirdedigini aýdýar.
Bu ýurtda reformalaryň gaty haýal işleýänligini aýtsa bolar, emma yza gaýdyşlykdan saklanmak gerek. Biz Gyrgyzystanda şeýle ýagdaýyň emele gelmeginiň öňüni almak üçin özara gatnaşygymyzda, şeýle-de ÝB arkaly alnyp barylýan syýasatymyzyň çäginde bu ugurda tagalla etmeli. Azatlyk Radiosy: Özbegistanda bolanyňyzda, adam hukuklary baradaky meseläni gozgamaga pursatyňyz boldumy? Bu barada-da köp alada edilýär.Jean Asselborn:
Ýok, serediň, umuman aýdylanda, gepleşikler iki derejeden, ýagny iki tapgyrdan ybarat bolýar. Olaryň biri gepleşikleriň gizlin we beýlekisi-de halk köpçüligine aýan edilýän bölegi.
Men şol ýurtlaryň ählisinde-de adam hukuklarynyň ýagdaýynyň gowulandyrylmagynyň we kanunyň rüstemliginiň ýaýbaňlandyrylmagynyň zerurdygyny ýatlatdym. Şeýle-de syýasy gepleşikleriň hem dowam etdirilmelidigini belledim. Bu meniň syýasy pozisiýamdy.
Gepleşigimiziň beýleki tapgyrynda men olary gowy ýola düşmäge yrmaga çalyşdym.


c: text/html

text:
Magtımgulınıň şıgırları täcik dilinde11 Jun 2011 | Göndərən: Yalquzaq.com | Bölmə(lər): Baş Yazı, Haberler, TÜRKMENİSTAN
Aşgabat, TDH, 08.06.2011 – Beyik türkmen şahırı, akıldarı Magtımgulı Pıragınıň goşgular yıgındısınıň täcik dilinde çap edilmegi türkmen halkınıň tarıhı-medeni ve ruhı baylıgına dünyä yüzünde barha ösyän gızıklanmalarıň nobatdakı subutnamasına övrüldi. Täze şahırana yıgındı “Gımmatlı miras” adı bilen dostluklı yurtda neşir edildi. Türkmen nusgavı edebiyatınıň ve öz dövrüniň medeniyetiniň görnükli vekili Magtımgulı Pıragı Gündogar halklarınıň edebiyatınıň […]

robotstxt: allowed

filter: keep


text: Anna güni öýlän sagat 15 töweregi gara tüsse Türkmenabadyň Garaşsyzlyk etrabynyň merkezi Nyýazow şäherçesiniň ýaşaýjylarynyň ünsüni özüne çekdi. Ilat ýangyn dörändir öýtdi, emma ol ýangynyň Oba hyzmat birleşiginiň işgärleri tarapyndan edarada toplanan agyr tehnikanyň köne tigirleridir zir-zibili ýok etmek maksady bilen meýletin ýakylandygy belli boldy. Garaşsyzlyk etrap häkimliginden kän bir daş bolmadyk Oba hyzmat birleşiginiň ussahanasyndan gelýän gara tüsse şäherçäniň ýaşaýjylaryny lapykeç etdi. Hatda käbir ýaşaýjylar ýangyna golaý ýerde tebigy gaz turbasynyň geçýänligi sebäpli howatyrlandy. Oba hyzmat birleşiginiň bir jogapkär işgäri käbir ýerli ýaşaýjylara ýangynyň söndürilmejegini, ony söndürmäge Oba hyzmat edarasynyň işgärleriniň ejiz gelýändigini, ilata abanýan hiç hili howpuň ýokdugyny aýdypdyr. Biraz wagtdan ol ýere polisiýanyň bir ofiseri gelip ýangynyň tizara söndürilmegini talap etdi we şondan soň edara işgärleri ähli mümkinçiligini ulanyp bir sagada golaý wagtyň içinde öz ýakan ýangynyny söndürdiler. Soňky ýyllar etraplarda zir-zibili ýakyp ýok etmek tejribesi giňden ulanylýar. Ýakylan hapanyň zyýanly tüssesinden ilat dem alýar. Ýöne ýerli Sanitar gullugy edarasynyň ýa-da Daşky gurşawy goramak müdirliginiň beýle wakalara reaksiýa bildirmeýändigi aýdylýar.


text:
Şu gün Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Hytaýy G-20 toparyny düzýän ýurtlar bilen jebis hyzmatdaşlyga we ýurtda syýasy azatlygy ösdürmäge çagyrdy.
Kameron Pekin Uniwersitetiniň studentleriniň öňünde eden çykyşynda Hytaýyň dünýäniň ykdysady taýdan ösen 20 ýurdy bilen hyzmatdaşlyk etmegininiň dünýäniň ykdysady durnuklylygyna oňaýly täsir etjekdigini aýtdy.
Deýwid Kameron 2 günlük resmi sapar bilen Hytaýa düýn barypdy.
Adam hukuklary boýunça aktiwistler Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kamerony Hytaýda raýatlaryň hukuklarynyň bozulýandygy bilen bagly mesele boýunça yurduň hökümetini ýeterlik tankyt etmeýänlikde aýyplaýarlar.


text:
Penşenbe güni Ukrainada oppozisiýa lideri Ýuliýa Timoşenkonyň türme düşeginde ýatan ýerinden wideo düşürilmegine garşylyk görkezişiniň efire berilmegi syýasy galmagala sebäp boldy.
Ukrain telewideniýesinde efire berlen wideoýazgyda öňki premýer-ministr ellerini gaharly galgadyp, türmäniň hassahanasynda ýatan ýerinden özüniň surata düşürilmegine garşylyk görkezýär.
Bu wideoýazgy 51 ýaşly Timoşenkonyň türmede gowy saklanýandygyny görkezmek üçin efire berlen iki klibiň biridi.
Oktýabr aýynda wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilen syýasatçy Ukrainanyň Günbatar bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyna sebäp boldy.
Timoşenkonyň aklawçysy Serhiý Wlasenko öz müşderisiniň razylygy bolmazdan surata düşürilmegini ýazgaryp çykyş etdi.


text:
“Turkmenistan.ru” internet gazýeti 10-njy sentýabrda Türkmenistanda ipotekanyň, ýagny ýaşaýyş jaýlarynyň ilata elýeterli bolmagy üçin berilýän karz puluň mukdarynyň ösýändigi barada maglumat ýaýratdy.
Bu maglumatda Türkmenistanyň wise-premýeri Tuwakmämmet Japarowyň Türkmenistanyň raýatlaryna has oňaýly öýlerdäki ýaşaýyş jaýlaryny satyn almak üçin amatly şertleri we mümkinçilikleri döretmek maksady bilen ipoteka karzlaryny bermegiň giňden ýaýbaňlandyrylandygyny aýdandygy habar berlipdir.
Ipoteka kime elýeterli?
Türkmenistanda ýaşaýan ýerli synçy hem garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew “Ipoteka jaý almak meselesi diňe aýlyklary ýokary bolan hökümet edaralarynyň işgärlerine, ady belli firmalaryň ýolbaşçylaryna ýa-da şol firmalarda ýokary wezipeleri eýeleýänlere elýeterli. Hatda her ýylda köne pul bilen 200, 300 million manat gazanýan kärendeçilere-de ipoteka berilmeýar” diýip, Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Gazagystanly ykdysatçy Pert Swoik ipoteka-karzyny bermek sistemasynyň ykdysadyýetiň ösüşi meselesinde oýnaýan rolundan onuň sosial ähmiýetiniň has ýokarydygyny aýdýar. Ol ipoteka sistemasynyň gaty amatlydygyny belläp, sözüni şeýle dowam etdirdi: “Ipoteka diýmek öz eýeçiligiňde galjak emlägi satyn almak üçin karz almaklygy aňladýar. Mysal üçin, jaý satyn almak üçin köp möçberdäki serişdesi bolmadyk adamlar karzyna şol jaýy satyn alyp, onda ýaşap, karzyny doly ödemese hem şol jaýyň hözürini gorup bilýärler. Sebäbi maşgala öz jaý meselesini çözse, galan kynçylyklary başdan geçirmek aňsat bolar. Ýagny ipoteka jemgyýete iň gerekli kreditleriň biri”.
Şonuň üçin Gazagystandan tapawutlylykda Türkmenistanda ipoteka-kreditlerine hökümet tarapyndan gözegçilik edilmegine şeýle kreditleriň ösüş prosentiniň ujypsyz 1%-e barabardygyna ykdysatçy ýokary baha berdi.
Türkmen metbugatynda berilýän maglumatlara göz aýlasak, ýurtda berilýän ipotekalaryň başga-da oňaýly taraplary bar. Mysal üçin, 2008-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, ipoteka bermek bilen meşgullanýan “Prezident” banky karz berýän möhletini 15 ýyldan 30 ýyla çenli uzaltdy. Karzyna alnan puluň esasy möçberiniň töleg möhleti bolsa, bäş ýyl yza çekilýär. Şunuň bilen birlikde ýaşaýyş jaýlaryna isleg bildirip, nobata duran raýatlar mundan öň jaýyň bahasynyň 10 prosentini öňünden tölemäge borçly edilen bolsalar, häzirki wagtda şol töleg ýatyrylyp, jaýyň bahasyny 30 ýylyň dowamynda doly töläp gutarmaly diýlen düzgün hem girizilipdir.
Şertler we päsgelçilikler
Ýerli synçylaryň aýtmaklaryna görä, hökümet tarapyndan döredilen şu hili amatly şertlere garamazdan, Türkmenistanda ýaşaýyş jaýlarynyň ilat köpçüligine elýeterliligi henize-bu güne çenli ýokary däl. Aýdylmagyna görä, muňa jaýlaryň bahasynyň aşa gymmatlygy sebäp bolýar.
Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň pikiriçe, ýurtda jaýlaryň bahasynyň ilatyň aýlyklaryndn birnäçe esse çalt ösmegi jaýlaryň ilat köpçüligine elýeterli bolmazlygyna getirdi. “2003-nji, 2004-nji ýyl bilen deňeşdirilende daşary ýurt firmalarynyň guran jaýlarynyň bahasy 10-15 esse gymmatlady. Käbir adamlar öň dollaryň kursy 4200 manatdy, soňra 14 müňden gowrak boldy diýýärler. Emma şeýle bolaýanda-da, hökümet tarapyndan kesgitlenýän bahalar 3 esse ýokarlanmalydy. Bu düşnüksiz ýagdaý. Häzir Aşgabatdaky jaýlaryň bahasy 70-300 müň dollar aralygynda bolup durýar.”
Çehiýa ýaly Ýewropa ýurtlarynda ipoteka almak isleýän adam banka öz girdejileri hem çykdajylary barada doly maglumat bermeli. Şol maglumatlaryň esasynda bankyň analitikleri hasaplap, şol adamyň ipoteka karzyny yzyna tölemäge mümkinçilikleriniň bardygyny ýa ýokdugyny seljerýärler. Diňe şondan soň karz bermek barada netije çykarylýar. Ýagny adamyň girdejisinden çykdajylary aýrylyp, artan serişdeleri ipotekany tölemäge ýetse, diňe şonda ipoteka karzy berilýar. Şeýle-de ipoteka alýan adam soraýan karzynyň möçberine barabar serişdä öz ömrüni hem satyn alýan emlägini ätiýaçlandyrmaly.
“Türkmenistanda bolsa, hökümet edarasynda işleýän adamyň ipotekasynyň 50%-i işleýän edarasy tarapyndan tölenýän ýagdaýynda-da, ipotekanyň galan 50%-ni çözmek üçin her aý şol adamynyň alýan tutuş aýlygyndan köp serişde gerek bolýar” diýip, žurnalist Dowletmyrat Ýazgulyýew aýdýar.
Degişmeli mysal
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew hem ipoteka sistemasynyň ilatyň sosial üpjünçiligini ýokarlandyrmaga gönükdirilmelidigini aýdyp, köp ýurtlarda bu sistemanyň ýaşaýyş jaýlarynyň halk köpçüligine elýeterli bolmagy üçin döredilendigini belledi. Ol bu barada bir degişmäniň bardygyny aýdyp, ony şeýle gürrüň berdi: “Ahyrýetde bir hytaýly bilen amerikaly duşuşypdyrlar. Amerikaly “men 30 ýyllyk ipoteka alyp, şol öyde bagtly ýaşap, çagalarymy ýetişdirdim. Düýn ölmezimden öň soňky karzymy töledim. Indi çagalarym hiç bir bergisiz, şol jaýda bagtly ýaşap bilerler” diýip, gürrüň berýär. Hytaýly bolsa: “Men 30 ýyllap pul tygşytladym. Düýn ölmezimden öň şol tygşytlan serişdäme jaý satyn alyp, bir gün onda bagtly ýaşadym. Indi meniň hem kynçylyk görüp ösen çagalarym şol jaýyň hözürini görüp bilerler diýipdir”.
Ykdysatçynyň pikiriçe, bu degişme ilatyň durmuşynyň hilini ýokarlandyrmak meselsinde ipoteka karzynyň kredit sistemasynda berilýän hemme karzlardan halka iň gerekli kreditdigini görkezýär. Onuň aýtmagyna görä, ýaşaýyş jaýlarynyň bahalary ilatyň alýan aýlyklaryna görä kesgitlenmeli.
“Türkmenistanda işsizlik derejesiniň ýokary bolmagy, korrupsiýanyň gülläp ösmegi ipoteka sistemasynyň ýola goýulmagyna päsgel berýär” diýip, ykdysatçy aýdýar. Ol Türkmenistanda häzirki dörän ýagdaýyň 10 ýyl mundan ozal Gazagystanda dörän ýagdaýa meňzeýändigini belläp, bu barada howatyrlanma bildirdi.
Ynsan hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatulin ýurduň Lebap hem Mary welaýatlarynyň häkimiýetlerinde serişde ýetmezçiligi ýüze çykyp, häkimiýet başyndakylar uzak möhletleýin ipoteka alan adamlardan krediti gysga wagtyň içinde tölemegi talap edýärler diýip belleýär.
Hukuk goraýjynyň tassyklamagyna görä, gysga wagtyň içinde karz alan puluny töläp bilmeýänler öýsüz galýarlar. Tölänler bolsa, şonça serişdäni nireden aldyň diýen sowala jogap bermek üçin organ işgärleri tarapyndan çagyrylýar diýip, hukuk goraýjy aktiwist Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde aýtdy.


text:
Indoneziýanyň merkezi Ýawa welaýatynda ýüzlerçe ekstremist yslamçylyar suduň binasyna hüjüm etdiler we iki sany hristian kelisesini otladylar.
Olaryň aýtmagyna görä, bu hereketleriň sebäbi dine şek ýetirmekde aýyplanýan hristiana suduň ýeňil jeza bermegi bolupdyr.
58 ýaşly Antonius Bawengan “Yslama garşy ýigrenji artdyrýan” kitaplary we listowkalary ýaýratmakda günäli tapyldy. Şeýle-de ol bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Protestçiler Bawenganyň ölüm jezasyna höküm edilmelidigini öňe sürýärler.
Ýekşenbe güni Indoneziýanyň günbatar Ýawa welaýatynda radikal yslamçylar azlykdaky “Ahmadiýa” yslamy sektasynyň üç wekilini hem öldürdiler.


text:
Halkara hukuk topary «Talybanyň» janyndan geçen bombaçysynyň 20-nji ýanwarda owgan habar guramasynyň, Tolo TW-niň işgärlerine hüjüm edip, ýedi adamy öldürmegini ýazgardy.
«Human Rights Watch» 21-nji ýanwarda Tolo TW-niň işgärlerini getirýän minibusa hüjüm edilmegini «Owganystanyň heniz berkişmedik metbugat azatlygyny gowşatmaga gönükdirilen wagşylyk» diýip atlandyrdy.
Bombaçy partlaýjy goýlan maşynyny Kabuldaky rus ilçihanasynyň ýanyndan geçip barýan minibusa urdurdy.
Bu hadysada 25 adam ýaralandy, olaryň köpüsi Tolo TW-niň işgäridi. Hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.


text:
Sowet Soýuzynyň liderleriniň biri, öz döwründe “halklaryň atasy” diýlip atlandyrylan Iosif Stalin 60 ýyl mundan ozal ýogalanda, müňlerçe adam aglap, onuň ýogalanyna öz gynanjyny bildiripdi.
Şol döwürlerde Staliniň şahsyýet kultuna berilýän ähmiýet hem uludy. Eýsem, türkmenistanly ýaşlar Stalin barada bu gün nämeleri bilýärler? Olaryň Stalin baradaky düşünjeleri we garaýyşlary nämelerden ybarat?
Bu soragy özüni Jeren diýip tanyşdyran 20 ýaşlaryndaky studente berenimizde, ol şeýle jogap berdi: “Dogrymy aýtsam, Stalin barada bilýän üýtgeşik zadym ýok. Ýöne hemme kişiniň bilşi ýaly, ol Russiýada bir wagtlar prezidentlik edip ýören adam bolupdyr, onsoňam şol SSSR-däki zatlar ýadyma düşýär. Şahsyýeti barada aýdylanda, oňa kän bir gowy seredilenok, sebäbi SSSR döwründe hemme ýerleri zor bilen basyp alany sebäpli, kän gowy hem diýip biljek däl. Ýöne bu meniň öz garaýşym”.
Ol ”Stalin barada näme üçin beýle pikir edýärsiňiz?” diýen soraga şeýle jogap berdi: “Mekdepde taryhy wakalardan we söweşlerden öwrenenlerime [esaslanyp], şeýle pikire gelýärin”.
Häzirki wagtda Türkiýede bilim alýan Amanullah Farhat ”Stalin diýlende, ilkinji göz öňüňize gelýän zat näme?” diýen soraga şeýle jogap berdi: “Stalin diýlende, taryhdan okanyma görä, ol bir diktator, millionlarça ynsany öldüren bir adam ýaly göz öňüme gelýär. Men onuň döwründe ýaşamanlygym üçin ol barada diňe taryh [sapagyndan] okanymy bilýän. Mysal üçin, taryhda onuň 20 milliona golaý adamyň öldürilmegine sebäp bolandygy aýdylýar”.
Türkmen ýaşlarynyň ýene bir wekili, häzirki wagtda Gyrgyzystanda bilim alýan türkmenistanly talyp özüni Azat diýip tanatdy. Ol öz gezeginde Staliniň ýeri gelende adalatly adam bolandygyny belläp, şeýle gürrüň berdi: “Stalin demir [ýaly], özdiýenli, zalym, ýöne ýeri gelende adalatly, maksada okgunly adam bolupdyr diýip pikir edýärin. Ony köp ýerlerde adalatly diýip görkezýärdiler, emma soňky döwürlerde adalatsyz diýip görkezýärler. Umuman, men ony şeýleräk sypatlandyrýan”.
Azat Stalin barada onuň maşgalasynda hiç hili gürrüň edilmeýändigini, şeýle hem ol öz bilýän zatlaryny internetden öwrenendigini aýtdy. Faktlara görä, Staliniň jebrinden ejir çeken etniki toparlaryň birem owganystanly türkmenler.
Olaryň belli bir böleginiň Staliniň zulum-sütemi sebäpli häzirki döwürdäki Türkmenistanyň çäklerinden, ýagny öz ata-baba oturymly ýerlerini taşlap, Owganystana göçüp gitmäge mejbur bolupdyrlar.
Emma Owganystanly türkmen ýigidi Ýakup bu taryhy wakalar, şeýle-de Stalin hakda o diýen maglumatynyň ýokdugyny aýdyp, şeýle gürrüň berdi: “Stalin Orsýeti döreden, şeýle-de Sowet Soýuzynyň garaşsyzlygyny alyp beren adam diýip pikir edýärin. Bu meniň şahsy pikirim. Başga hiç hili maglumatym ýok”.
Sosiloglaryň düşündirişine görä, nesiller çalşyp, Stalin baradaky pikirler özgerýär, bu ýagdaýa, esasanam, Orsýetde göz ýetirmek mümkin. Düýbi Orsýetde ýerleşýän Lewada merkeziniň 2012-nji ýylda geçiren barlaglarynyň netijesinden çen tutulsa, pikir soralyşyga gatnaşan orsýetlileriň 48%-i Staliniň alyp baran sýyasatyna pozitiw we 22%-i onuň sýyasatyna negatiw baha beripdir.
Soňky ýyllarda Orsýetde Staline bolan garaýyş gaýtadan gowulanýar. Munuň sebäbi hem ors habar serişdelerinde, kinolarda, edebiýatda Staliniň gowy şahsyýet edip görkezilmeginden diýlip hasap edilýär.


text:
Şu hepde Eýranyň demirgazyk Beýdoht şäherinde Gonabadi derwüşleri özleriniň lideriniň suda çagyrylmagyna garşy protest geçirdiler.
“Nematollahi Gonabadi sünni musulmanlary jemgyýetiniň” wekili Mostafa Azmaýeşiň Azatlyk Radiosynyň Eýran gullugyna aýtmagyna görä, ýurduň dürli künjeklerinden 5,000 töweregi derwüş Beýdoht şäherinde ýygnanypdyr.
Nematollahi Gonabadi derwüşleriniň lideri Nour Ali Tabandeh “Beýdohtyň Soltani guburhanasynda ölüleri jaýlamak bilen jemgyýetiň saglygyna howp salýandygy” sebäpli Tähranyň rewolýusion suduna çagyrylypdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, derwüşleriň bu guburhanada ölüleri jaýlamaga haky ýok, sebäbi derwüşler jaýlanyşy gigiýena taýdan arassa amala aşyrmaýarlar.


text:
Diş barada faktlar
Diş barada gyzykly we geň faktlary siziň bilen paýlaşmakçy
1. Adamyň dişiniň berkligi akulanyň dişiniň berkligi ýalydyr.
2. Diş lukmanlary hiç wagt işsiz galmaz - sebäbi adamyň dişi çüýrese "öz-özüni gaýtadan dikeltme" mümkinçiligi ýokdyr.
3. Adamyň eňegindäki muskullar gaty güyçlidir. Biz gaty erbet dişlerimizi gyssak dişimiziň çyzyk açyp döwülmegi mümkindir. Biz çörek iýenimizde dişlerimize 10-15 kg çenli agyrlyk salýandyrys. Hany barlap gorüň döwülyärmikä)).
4. Biziň agzymyzyň içindäki tüýkülik çykarýan mäzler 24 sagadyň dowamynda 1 minut hem durman işleýändirler. Şeylelik bn 24 sagadyň dowamynda 2 litr tüýkülik çykarýandyr. Tüýkülik dişleri we agyz boşlugyny gaty köp mikroplardan goraýandyr.
5. Iň gymmat diş elbetde adamyň öz dişidir. Şonuň üçin öz dişleriňizi gorap saklaň we wagtynda diş lukmanyna ýüz tutuň.
6. Isaak Nýutonyň yekeje dişi auksionda 40.000$ satyldy.


text:
Aşgabat, 07.02.2015. “Türkmenportal”.
9-njy fewralda Aşgabatda AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň deslapky tapgyrynda Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” Gyrgyz Respublikasynyň çempiony “Dordoý” bilen duşuşar. Aziýa Futbol konfederasiýasynyň Kuala-Lumpurdaky ştab-kwartirasyndan habar berlişi ýaly, bu duşuşyga eminlik etmek özbegistanly eminler toparyna: Ilgiz Tantaşewe, Ruslan Serazitdinowa, Andreý Sapenko we Şerzod Kasimowa ynanyldy. Oýna De Silwa (Şri-Lanka) komissarlyk eder.
Duşuşyk köpugurly “Aşgabat” stadionynda 17.00-da başlanar.
“Ahal” — “Dordoý” jübütiniň ýeňijisi toparça çykmak üçin indiki tapgyrda, 17-nji fewralda myhmançylykda Omanyň “Fanja” topary bilen duşuşar.
Türkmen toparlary 2004—2007-nji ýyllar aralygynda AFK-nyň Kubogynda çykyş edipdiler. Balkanabadyň “Nebitçisi” üç, paýtagtyň “Nisasy” we HTTU iki, Marynyň “Merwi” bolsa bir gezek şeýle hukuga eýe bolupdylar.
Soňra 2008—2014-nji ýyllar aralygynda “Aşgabat”, “Balkan” we HTTU toparlary ýurduň çempiony hökmünde Aziýanyň üçünji derejeli klub ýaryşynda — Afk-nyň Prezidentiniň Kubogynda Türkmenistana diýseň üstünlikli wekilçilik edipdiler.
2013-nji ýylda yklymyň bu baýragyny “Balkan” eýeledi. Geçen ýyl bolsa soňky gezek geçirilen AFK-nyň Prezidentiniň Kubogynda Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň topary ýeňiji boldy.
Şeýlelikde, 11 ýyldan soň türkmen futbol toparlary ýene-de AFK-nyň Kubogy ugrunda göreşerler. “Ahal” üçin bu ýaryş halkara arenasyndaky ilkinji synag bolar.


text:
6-njy maýda Owganystanyň sudy Kabulda Gurhany otlamakda galp aýyplanan zenanyň köpçüligiň öňünde urlup öldürilmegine gatnaşandygy üçin dört adamy ölüm jezasyna höküm etdi. Bu dört adam 49 adamyň, şol sanda 19 polisiýa ofiseriniň hatarynda suda çekilipdi.
Farhunda atly 27 ýaşly zenana 19-njy martda edilen hüjümiň wideosy internetde peýda bolansoň, bu waka ilatda gahar-gazaby tutaşdyrdy we köçe protestlerini döretdi. Farhunda Owganystanyň paýtagtynyň Şah-e Do-Şamşera gonamçylygynyň golaýynda ýenjilip öldürilipdi we yz ýany otlanyp, Kabul derýasyna taşlanypdy.
Suduň karary
Telewideniýe arkaly göni efirde görkezilen çykyşynda sudýa Safiullah Mujadidi agzalan dört adamyň ençeme jenaýatçylykda, şol sanda adam öldürmekde, Farhundanyň jesedini otlamakda we zenanlara garşy zorluklarda günäli tapylandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol beýleki sekiz adamyň 16 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigini we olaryň zenanlara garşy zorlukda we hüjümdäki roly bilen bagly beýleki jenaýatçylyklarda günäli tapylandygyny aýtdy.
Suda çekilenlerden ýene 18 adamyň subutnamalaryň ýetmezçiligi sebäpli günäsi tassyklanmady. Bu ýagdaý subutnama toplamak boýunça owgan häkimiýetleriniň döreden toparynyň agzalary tarapyndan ýazgaryldy.
Toparyň agzalarynyň AÝ/AR-a aýtmagyna görä, olar agzalan 18 adam boýunça suduň çykaran kararyndan şikaýat etmekçi, sebäbi şol adamlar golaýda durup, jenaýatyň öňuni almak üçin hiç hili hereket etmändigi üçin jogapkärçilige çekilmeli.
Polisiýany günäsi
Polisiýa ofiserleriniň işine 10-njy maýda seredilmegine garaşylýar. Hüjümiň bolan giňişliginde wezipe borçlaryny ýerine ýetiren polisiýa işgärleri zulumyň öňüni almak ýa-da ony togtatmak üçin hiç zat etmezlikde aýyplanýarlar.
Farhunda gonamçylykda zenanlary öz pullaryny doga-tumar satýanlara we pal atýanlara sarp etmezlige çagyrypdy. Şaýatlar söwdagär erkekleriň ony Gurhany otlamakda galp aýyplandygyny we munuň zenana garşy zorlugy tutaşdyrandygyny gürrüň berdiler.
Polisiýa zenanyň Gurhany otlandygyny subut edýän hiç hili tassyklamanyň tapylmandygyny aýtdy. Farhundanyň öldürilmegi Owganystanda öň görlüp-eşidilmedik protestleri tutaşdyrdy.
Şeýle-de bu waka ruhanylaryň häkimiýetini çäklendirmegi, kanunyň hökmürowanlygyny güýçlendirmegi we aýallaryň hukuklaryny goramagy talap edýän raýat jemgyýetçiligini herekete getirdi.
Şol bir wagtda-da käbir jemgyýet we dini şahsyýetler Farhundanyň Gurhany otlandygy tassyklanan halatynda onuň öldürilmeginiň hakly bolup biljekdigini aýtdylar.


text:
Türkmenistanda Täze ýyl baýramçylygyna sanlyja gün galdy. Aşgabatda Täze Ýyl baýramçylygynyň öň ýanynda, bazarlaryň ençemesinde alyjylaryň o diýen göze ilmeýändigi habar berilýär.
Hususanda, “Gülüstan” söwda merkezindäki, 30-njy etrapçanyň bazaryndaky, öňki “Lälezar” häzirki “Altyn Aý” sözda merkezindäki söwdagärleriň alyjylaryň azlygyndan şikaýat edýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşagabtdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
«Bägül rewolýusiýasynda» häkimiýet başyna gelen Gürjüstanyň prezidenti Özbegistanyň prezidentine ýollan garaşsyzlyk baýramy bilen bagly gutlagynda Gürjüstany agyr günlerde goldap, ruhlandyrany üçin Yslam Kerimowa minnetdarlyk bildiripdir.
1-nji sentýabrda bellenjek Özbegistanyň garaşsyzlyk baýramy we Daşkent şäheriniň 2200 ýyllygynyň dabarasynyň öňüsyrasynda Kerimowyň adyna Orsýetden, Hytaýdan, ABŞ-dan we beýleki döwletlerden gutlag hatlary gelipdir. Emma Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliden gelen we hökümet gazetinde çap edilen gutlag haty resmi Daşkendiň syýasatynda nobatdaky özgerişlikden bir alamat saýylýar.
«Biz dostlukly gatnaşyklarymyzy hormatlaýarys we döwletimiz agyr pursaty başdan geçirýän wagtynda bizi goldap ruhlandyranyňyzy hiç haçan unutmarys. Pugta esasa we halklarymyzyň arasyndaky dostluk-doganlyk gatnaşyklaryna daýanýan Özbegistan-Gürjüstan gatnaşyklary geljekde has pugtalanyp, iki halkyň bahbidi üçin öser» diýlip, Saakaşiwiliniň hatynda aýdylýar.
Saakaşwilini nähili ruhlandyrdyka?
Bu hatda geçen ýylky Gürjüstan bilen Orsýetiň arasynda bolan bäs günlük uruş we ondan soň Gürjüstanyň düşen agyr ýagdaýy barasynda aýdylýandygy hemma mälim. Emma hatda Özbegistanyň Gürjüstanyň prezidentiniň nähili goldap, ruhlandyrandygy barasynda hiç zat aýdylmaýar. Gürjüstanyň Özbegistandaky ilçisi Georgiý Kobolaşwili bu hatda aýdylýan meselä düşündiriş berip, Özbegistanyň Gürjüstany syýasy we moral taýdan goldandygyny aýdypdyr.
“Bu ýerde söz Gürjüstanyň territorial garaşsyzlygyny goldap, ruhlandyrýan Özbegistanyň hökümeti we prezident Kerimowyň aç-açan we däbe öwrülen pozisiýasy barada gürrüň gidýär. Biz muny hormatlaýarys we agyr günlerimizde beýle pozisiýa örän uly ahmiýete eýe bolupdy” diýip, Georgiý Kobolaşwili aýdýar.
Kremlden gizlenmedi
Mundan bir ýyl öň Moskwa bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagyny islemedik prezident Kerimow, elbetde, Ukraina we Baltika ýaka döwletleriniň ýolbaşçylary ýaly, Orsýetiň hereketlerini açyk tankytlamandy. Uruş möwç alan wagtynda Tbilisä sapar hem etmändi. Emma aglaba GDA döwletleriniň hatarynda resmi Daşkendiň pozisiýasy-da, Kremle sözsüz närazylyk hökmünde gönügipdi.
Prezident Saakaşwiliniň gutlag haty Özbegistanyň hökümetine degişli «Prawda Wostoka» gazetinde çap edildi we munuň bilen resmi Daşkent Gürjüstany goldap, ruhlandyrýandygyny Kremlden gizlemeýändigini görkezdi. Bu bolsa, synçylaryň pikirine görä, Daşkendiň Moskwadan uzaklaşýandygyndan bir alamatdyr.
Öz hatynda Gürjüstanyň prezidenti Özbegistanyň prezidenti bilen duşuşmaga umyt edýändigini hem belläp geçipdir. Ilçi Koboloşwili iki prezidentiň duşuşygynyň häzirlikçe planlaşdyrylmandygyny aýtsa-da, iki tarapyň hem köptaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek üçin hereket edýändigini mälim etdi.
«Meniň şuny aýratyn belläp geçesim gelýär, biz iki döwletiň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmek üçin bar bolan ähli mümkinçiliklerden peýdalanmagy niýet edindik» diýip, ilçi Koboloşwili aýdýar.
Öňki gatnaşyklar
Emma Saakaşwili bilen prezident Kerimowyň arasyndaky şahsy gatnaşyklaryň ilkibaşdan öwerlik bolmandygy hem aýdylýar. “Bägül rewolýusiýasy” ideýasyna garşy bolan prezident Kerimow Gürjüstanyň öňki prezidenti Eduard Şewerdnadzanyň Mihail Saakaşwili tarapyndan häkimiýetden çetleşdirilmegini goldamandy.
Şeýle-de, 2004-nji ýylda Mihail Saakaşwili GDA ýurtlarynyň sammitinde öz debýutyny Daşkendi garalamakdan başlap, biz özbek däl-ä diýip, Özbegistany ýaňsydypdy diýip, Gürjüstanyň GDA döwletleri boýunça öňki ilçisi Zurab Honelidze aýdýar. Onuň sözlerine görä, GDA döwletleriniň döwlet ýolbaşçylarynyň bilelikdäki metbugat mejlisinde prezident Kerimow hem Saakaşiwiliniň sözüni bozup, “Ol entek ýaş, özüniň nirede oturanyny bilmeýär” diýip, jogap beripdir.
Şu wakadan 5 ýyl geçensoň, prezident Kerimowdyr Saakaşwiliniň arasynda ýakynlygyň nähili peýda bolandygyny aýtmak kyn.


text:
Penşenbe güni Moskwanyň sudy “Uly Teatryň” çeper ýolbaşçysy Sergeý Filiniň ýüzüne aşgar serpmek hüjümini gurnanlykda aýyplanylýan artist Pawel Dmitriçenkony tussag astyna almak barada karar çykardy.
Penşenbe günki sud diňlenişiginde Pawel Dmitriçenko Sergeý Filine garşy hakykatdanam hüjüm etmek isländigini, emma onuň ýüzüne aşgar serpmek niýetiniň bolmandygyny aýtdy.
Mundan daşary, ol bu hüjümi amala aşyran Ýuriý Zarutskiý bilen bilelikde Sergeý Filine garşy hüjüm etmekligi planlaşdyrandygyny boýun aldy, emma ol Filiniň bedenine şikes ýetirmek niýetiniň bolmandygyny öňe sürdi.
Moskwanyň polisiýasynyň maglumatyna görä, Pawel Dmitriçenko öz halaşýan aktrisasyna “Uly Teatryň” çeper ýolbaşçysy Sergeý Filiniň baş roly bermezligine gaharlanandygyny we Filine garşy hüjümiň planlaşdyrylmagyna-da hut şu ýagdaýyň sebäp bolandygyny aýdypdyr.
Ýanwar aýynda ýüzüne aşgar sepilip, hüjüm edilen Sergeý Filin häzir Germaniýada bejergi almagyny dowam etdirýär.


text:
Şweýsariýanyň Dawos şäherinde geçirilýän Dünýä ykdysady forumynda “Merkezi Aziýanyň bäsdeşlik perspektiwalary” atly hasabatyny
köpçüligiň dykgatyna hödürlemek bilen Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy (YHÖG) Merkezi Aziýa regionynda global inwestorlar üçin bar bolan ykdysady mümkinçiliklere ünsi çekýär.Potensial uly
YHÖG Ýewraziýanyň bäsdeşlige ukyby boýunça programmasynyň müdiri we hasabatyň awtory Fadi Farra Merkezi Aziýa regionyna halkara maliýe goýujylary tarapyndan şu çaka çenli ýeterlik derejede üns berilmänligini aýdýar.
Farranyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, beýleki regionlar bilen deňeşdirilende Merkezi Aziýanyň öz mümkinçiliklerinden doly peýdalanmak üçin öz bäsdeşlik ukybyny güýçlendirmäge uly potensialy bar.
Energiýa eksportyna daýanýan ykdysadyýetli Türkmenistan we Gazagystan ýaly ýurtlaryň bäsdeşlige ukyby esasan oba hojalygyna bil baglaýan Täjigistan we Owganystan ýaly döwletlerden tapawutlanýar.
YHÖG-niň hasabatynda energiýa serişdelerine baý döwletleriň uglewodorod serişdeleriniň möçberine degişli käbir sanlar berilýär we Türkemenistanyň 223 ýyla ýetjek gaz baýlygynyň bardygy aýdylýar.
Emma Merkezi Aziýa döwletleriniň nebit-gaz, suw, mineral resurslary, altyn we alýuminiý ýaly resurslaryndan başga-da, oba hojalygynyň hem uly mümkinçilikleri döredýän ugurdygy aýdylýar we Türkmenistan we Özbegistan üçin pagta önümçiliginiň ähmiýeti bellenýär.
Hasabatyň awtory Fadi Farranyň sözlerine görä, Merkezi Aziýa göni halkara inwestisiýalar üçin barha amatly regiona öwrülip barýar. 2003-2009-njy ýyllar aralygynda regionda ýatyrylan maýa goýumlarynyň möçberi bolsa çak bilen bäş esse ýokarlanypdyr.Teklip berilýär
Hasabatda Merkezi Aziýa döwletleri öz mümkinçiliklerinden peýdalanmak üçin geografik ýerleşişi, tebigy baýlyklary we zähmetkeş hem ýaş işçi güýji ýaly aýratynlyklaryndan peýdalanmaga ukybyny artdyrmaly diýilýär. Munuň üçin bolsa düýpli reformalar, innowasion syýasat we sosial programmlar bilen bagly ugurlara ünsi güýçlendirmeli diýlip nygtalýar.
“Merkezi Aziýanyň bäsdeşlik perspektiwalary” hasabatyň awtory Faddi Farranyň bellemegine görä, özgerişlikleriň gidişi regionyň döwletleriniň syýasatyndaky päsgelçilikleriň näderejede aradan aýryljagyna hem bagly bolar.
YHÖG regionyň döwletleriniň bäsdeşlige ukybyny güýçlendirmek üçin hökümetlere düýpli reformalary geçirmegi hem teklip edýär. Zerur şertler hökmünde iş güýji bilen iş orunlaryna bolan talaplaryň arasyndaky deňsizligi we kiçi biznesiň gowşak maliýeleşdirilmegi, şeýle hem energiýa sektoryna çakdanaşa bil baglamak ýaly problemalary aradan aýyrmak teklip edilýär.
Hasabata görä, reformalar üç ugra gönükdirilmeli, ýagny olar bilimi, kiçi we orta gurply şirketleri we önüm söwdasyndan başga ugurlary maliýeleşdirmek meselesine degişli bolmaly.
Hasabatyň tanyşdyrylyş çäresine gatnaşýanlaryň arasynda döwlet resmilerine garanda biznes wekilleri has köp bolar. Bu çärä döwlet resmilerinden Şweýsariýanyň, Azerbaýjanyň we Ukrainanyň prezidentleri, şeýle-de Gazagystanyň premýer-ministri gatnaşýar.


text:
Düýn 2 milliona golaý musulman dindarlary Saud Arabystanyň mukaddes Mekke şäherinde haj zyýaratyna başladylar.
Saud Arabystanyň häkimiýetleri bu ýyl daşary döwletlerden 1 million 700 müň töweregi adama haj zyýaratyna gelmäge rugsat berlendigini mälim etdiler. Ýene 200 müňden gowrak adam Saud Arabystanyň özünden we Pars aýlagy ýurtlaryndan bu zyýarata gatnaşýarlar.
Edil häzirki wagt haj zyýaratynyň planlaşdyrylyşy ýaly asuda dowam edýändigi habar berilýär.
Haj zyýaratynyň öňýany, geçen hepdäniň çarşenbe güni Saud Arabystanyň içeri işler ministri Şazada Naýef bin Abdul Azyz «Al-Kaýda» guramasy ýaly terrorçy toparlaryň zyýaratçylara garşy hüjüm etmekleriniň hem aradan aýrylmaýandygyny belledi.


text:
Ýekşenbe güni Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda düýbi tutulan Garlyk şäherçesiniň ýerli Geňeşine agzalaryň saýlawlary boldy diýip, TDH gullugy ýazýar.
Bäş saýlaw okrugyndan her orun üçin iki kandidat bäsleşdi.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň maglumatyna görä, saýlawlara gatnaşyk 93%-den gowrak bolupdyr.
Sesler sanalandan soň Geňeşiň saýlanan agzalarynyň sanawy ýerli metbugatda çap ediler.
Türkmenistanyň prezidentiniň kararyna laýyklykda, Garlyk şäherçesine zerur bolan sosial-durmuş, senagat, inžener-aragatnaşyk infrastrukturalar dörediler.
Şäherçäniň ýaşaýjylary Interneti goşmak bilen aragatnaşygyň häzirki zaman serişdelerine eýe bolarlar. Ýakyn geljekde şäherçe şäher statusyny alar diýip, TDH gullugy habar berýär.


text:
Müsüriň harby häkimiýetleri Hosni Mubarek häkimiýetden çetleşdirilenden soň, ýurtda geçiriljek ilkinji parlament saýlawlarynyň möhletini yglan etdiler.
Parlamentiň aşaky öýüne saýlawlaryň 28-nji noýabrda, ýokarky öýüne 29-njy noýabrda başlanjakdygyny döwlet telewideniýesi habar berdi.
Kanun çykaryjylaryň ilkinji maslahatyna 2012-nji ýylyň martynda ýygnanyşmagyna garaşylýar.
Ýokary harby geňeş Müsürde parlament saýlawlaryndan soňam häkimiýet başynda galyp, ol täze prezident saýlawlaryna çenli hereket eder.
Prezident saýlawlarynyň Müsürde geçiriljek möhleti häzirlikçe belli däl.


text:
Şu gün Wengriýa respublikasynyň prezidenti Pal Şmidt özüniň ilkinji resmi sapary bilen Türkmenistana barýar. Türkmen metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Aşgabatda geçiriljek ýokary derejeli duşuşyklaryň dowamynda, taraplar özara gyzyklanma bildirilýän meseleleriň giň gerimi boýunça maslahat geçirerler.
Bu Wengriýanyň prezidenti Pal Şmidtiň Türkmenistana edýän ilkinji resmi saparydygyna garamazdan, mundan öň hem Wengriýanyň dürli derejelerdäki resmileri Türkmenistanda saparda bolupdylar.
2007-nji ýylda Türkmenistana Wengriýanyň maliýe we transport ministriniň ýolbaşçylygyndaky hökümet delegasiýasy gelipdi. 2008-nji ýylyň iýulynda Aşgabatda Wengriýa respublikasynyň premýer-ministri Ferens Dýurçaniň baştutanlyk etmeginde ençeme ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekillerinden düzülen delegasiýa bolupdy.
Türkmenistan-Wengriýa özara gatnaşyklarynyň esasy ugurlary söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, transport, aragatnaşyk we oba-hojalyk ýaly pudaklar boýunça alnyp barylýar.
Prezident Pal Şmidtiň Türkmenistana edýän saparynda anyk haýsy meseleleriň üns merkezinde boljakdygy mälim edilmese-de, ekspertler esasy dykgatyň energiýa pudagyna, hususan-da Hazaryň gazyny Ýewropa akdyrjak “Nabukko” gazgeçiriji proýektine gönükjekdigini aýdýarlar.
Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň agzasy Dan Susionyň nygtamagyna görä, ”Nabukko” proýekti boýunça käbir çözülmedik meseleleriň bardygy göz öňünde tutulsa, onda Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň şular ýaly saparlary juda möhüm häsiýete eýedir. Ýöne, onuň bellemegine görä, häzir proýekt boýunça göze ilýän bir özgerişlik ýok.
—Bu ýagdaý Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektinden sowaşandygy üçin döremedi. Ýöne, ählimiziň bilşimiz ýaly, häzir Ýewropanyň gün tertibinde has ýokary derejedäki meseleler bar. Biziň görşümiz ýaly, gynansak-da, soňky döwürde bileleşikde energiýa syýasaty ikinji ýa üçünji orunda durýar— diýip, Dan Susio aýdýar.
Göz öňünde tutulýan “Nabukko” proýektiniň gurluşyk gürrüňleri 2002-nji ýyldan bäri dowam edýär. Bu proýekt alty kompaniýanyň, şol sanda Wengriýanyň “MOL Natural Gas Transmission Company Ltd” kompaniýasynyň gatnaşmagyndaky konsorsium tarapyndan amala aşyrylýar.
“Nabukko” proýektini gaz bilen üpjün edip biljek esasy döwletler Yrak, Azerbaýjan we Türkmenistan hasaplanýar. Ýakynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem çykyş edip, türkmen gazynyň Ýewropa eksportynyň – Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridigini aýtdy.
Resmi maglumata görä, soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň we Wengriýanyň arasyndaky söwda dolanşygy ýokarlanyp, Wengriýadan Türkmenistana esasan farmasewtika, tehnologiýa, şeýle-de gara metallardan öndürilen harytlar eksport edilýär.
Wengriýa respublikasynyň prezidenti Pal Şmidt Türkmenistandan soň, 11-nji noýabrda Azerbaýjana sapara barar.


text:
Eýran ýadroly merkezlere harby hüjüm edilmeginiň BMG tarapyndan gadagan edilmegini isleýär.
Bu teklip Tähran tarapyndan düýn Wenada orta atyldy. Eýran bu inisiatiwasynyň Halkara Atom Energiýasy Agentliginiň geljek aýda geçiriljek umumy maslahatynyň gün tertibinde goýulmagyny isleýänligini aýtdy.
Bu teklip baradaky habar düýbi Amerikada ýerleşýän habar agentligi Associated Press tarapyndan çap edildi. Bu maglumat soňra halkara atom energiýa agentligindäki Eýranyň ýörite wekili Ali Asgar Soltany tarapyndan hem tassyklandy.
Ady agzalýan diplomatyň aýtmagyna görä, bu çäräniň maksady Eýranyň ýadro programmasyna hüjüm etmejegini aýtmakdan boýun gaçyrýan Ysraýyla garşy basyşlary güýçlendirmekden ybaratdyr.
Soltany Eýranyň Ysraýyldan gorkmaýanlygyny emma bu çäre arkaly özleriniň haýsydyr bir ýadro merkezine edilmegi mümkin hüjümüň gadagan edilmegi barada çözgüdiň tapylmagyna Tähranyň goldaw gözleýänligini aýtdy.


text:
“Raýatlaryň saglygynyň temmäki tüssesiniň täsirinden we temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goralmagy hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunyny, “Salgytlar hakyndaky” Türkmenistanyň bitewi Kanunyny we Türkmenistanyň Prezidentiniň 2012-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda çykaran 11999-njy karary bilen tassyklanan, Türkmenistanda temmäkä garşy göreşmek boýunça amala aşyrylmaly çäreleriň 2012—2016-njy ýyllar üçin Meýilnamasyny ýerine ýetirmek, şeýle hem Türkmenistanda temmäki önümleriniň, alkogolly içgileriň söwdasyny we dolanyşygyny döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek, galp ýol bilen öndürilen ýa-da serhetden bikanun geçirilen temmäki önümlerini we alkogolly içgileri satmagyň mümkinçiligini aradan aýyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi.
Resminama laýyklykda, 2016-njy ýylyň 1-nji aprelinden başlap, Türkmenistana satmak maksady bilen getirilýän temmäki önümlerini we alkogolly içgileri, şeýle hem Türkmenistanda öndürilýän alkogolly içgileri goşmaça töleg nyşanlary bilen nyşanlamagy girizmek bellenildi.
2016-njy ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, Türkmenistanyň goşmaça töleg nyşanlary bolmadyk temmäki önümlerini we alkogolly içgileri Türkmenistanyň çäklerinde satmagy gadagan etmek bellenildi.
Goşmaça töleg nyşanlaryny taýýarlamagy üpjün edýän, hasaba alýan we paýlaýan edaralar hökmünde:
Türkmenistana getirilýän temmäki önümleri we alkogolly içgiler boýunça Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy;
Türkmenistanda öndürilýän alkogolly içgiler boýunça Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugy bellenildi.


text:
Bu günler Mary welaýatynyň merkezi Mary şäheri diýseň başagaý görünýär. Marynyň esasy köçeleriniň ugrunda gyssagly ýagdaýda abatlaýyş işleri geçirilýär, şäheriň ähli ýerinde diýen ýaly howpsuzlyk gulluklaryny, teatrlaşdyrylan sahnalaryň taýýarlyk repetisiýalaryny görse bolýar.
Mary Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gelerine taýýarlanýar.
Azatlyk Radiosynyň Mary häkimiýetindäki çeşmesiniň beren maglumatyna görä, prezident şenbe güni başlanýan saparynyň dowamynda şäherde çagalar üçin gurlan täze meýdançanyň we Aşgabat-Mary ýolunyň ugrundaky “Altyn Sähra” etrabynda döredilen täze obanyň açylyş dabarasyna gatnaşar.
Şäherde prezidentiň geçjek ýerlerinde güýçli depgide taýýarlyk, umumy ýowar bilen deňeşdirip bolaýjak derejede arassaçylyk işleri geçirilýär. Öten agşam, ýagny bir gijäniň dowamynda şäher wokzalynyň töwereginde täze asfalt ýazyldy. Ýol-gurluşyk işlerine gatnaşýan hünärmenler gyssagara çekilen bu ýoluň ýene birnäçe hepdeden sandan çykjakdygyny aýdýarlar.
“Bu ýoluň ýene birnäçe hepdäniň içinde oýuk-oýuk boljakdygy görnüp dur. Ýöne näme edeli?! Bize tizara bitirmleri diýip tabşyryk berdiler” diýip, ýol gurluşygyna çekilen işçileriň biri aýdýar.
Şol bir wagtda, şäherde howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň hem göz-görtele artandygyny görse bolýar. Beýleki etraplardan hem çagyrylyp getirilen ýörite gulluklaryň eli rasiýaly işgärleri köçeleriň ugry bilen her ýigrimi metr aralygynda durlar. Olar şäheriň esasy ýollaryny petikläp, olardan geçmekçi bolýan adamlary, kä halatlarda gödek görnüşde, yzlaryna dolaýarlar.
Prezidentiň gelmeginden bir gün öň petiklenen – Zeili, Kemine we Baýramala barýan ýollaryň töwereginde goýlan şahsy awtoulaglar hem hökmany ýagdaýda aýyrdýarlýar. Özleri aýryp ýetişmedik ýaşaýjylaryň ulaglary bolsa, ewakuatara ýüklenip äkidilýär.
Ýerli ýaşaýjylar Azatlyk Radiosyna esasy ýollaryň petiklenmegi sebäpli, öýlerinden çykyp bilmän kösenýändiklerini gürrüň berdiler.
“Ulaglarymyzy jaýlaryň arkasynda gizläp goýmaly bolduk. Ewakuatara mündürip äkitseler, ulagyňy yzyna alýançaň, çykdajy baryny etmeli. Onsuzam iki gün bäri taksiçilik edip bilmän, rysgalymyzdan kesilip otyrys” diýip, 35 ýaşlaryndaky hususy taksiçi Weli gürrüň berdi.
Bu aralykda, täze açylmaly çagalar meýdançasynyň daş-töweregindäki baglary ýangyn söndüriji ulaglar bilen yzygiderli suwarýarlar. Şeýle-de sebite agyr tehnika eltilip, ýokary depginde gurluşyk işleri alnyp barylýar.
“Gurluşygyň tamamlanmadyk ýerleri bar. Prezident gelerine ýetişdiriň diýlensoň, diňe ýüzleý, göz üçin geçmeli bolýarys” diýip, özüniň efirde atlandyrylmazlygyny soran gurluşykçylaryň biri gürrüň berdi.
Gurluşyk işleri bilen birlikde, halydyr baýdaklar bilen bezelen bu sebitde medeniýet işgärleri hem prezidente görkezjek teatrlaşdyrylan sahnalaryny, tanslaryny gaýta-gaýta tekrarlaýarlar.
Ýeri gelende bellesek, prezidentiň öňüne çykyp tomaşa görkezjek medeniýet işgärlerini Mara eltmek üçin, ýörite bir günlük demir ýol gatnawy hem ýola goýlupdy.
Şol bir wagtda, Marynyň köçeleri bilen birlikde şäheriň iň iri, ilat arasynda “Gök bazar” diýlip atlandyrylýan bazar hem ýapyldy. Şäher häkimliginiň resmileri söwdagärlere “prezident gidýänçä dükanlaryňyzy ýapmaly bolarsyňyz” diýip görkezme beripdirler.
Prezidentiň saparynyň näçe gün dowam etjekdigi barada häzirlikçe hiç hili maglumat berilmeýär.


text:
Pakistanda ýaşaýan owganystanly bosgunlaryň bu ýurtda özlerini resmi hasaba aldyrtmaklary üçin berlen möhlet ertir tamamlanýar.
Häzirki wagt Pakistanda resmi hasaba alnan owganystanly bosgunlaryň 1 million 700 müňe golaýy ýaşaýar.
Pakistanyň hökümet resmileri bu ýurduň serhetýaka Hyber Pahtunkwa prowinsiýasynda hasaba durman ýaşaýan 400 müň töweregi bosgunyň mundan beýläk Pakistanyň territoriýasynda galyp bilmejekdigini aýdýarlar.
Bu prowinsiýanyň informasiýa ministri Miýan Yftykhar Hussaýn polisiýanyň bu prowinsiýadaky bikanun bosgunlaryň sanawyny düzendigini we 30-njy iýundan soň olaryň tussag edilip, suduň karary bilen ýurtdan deportasiýa ediljekdiklerini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň şu hepde Täjigistana we Özbegistana eden saparlary Waşingtonyň bu Merkezi Aziýa ýurtlary bilen öz hyzmatdaşlyklaryny ýakynlaşdyrmaklyga tarap äden bir ädimi hasaplanylýar.
Şol bir wagtyň özünde, bu saparlar Waşingtonyň bu regionda özüne soýuzdaş gazanmak aladalary bilen birlikde, onuň bu ýurtlardaky adam hukuklary baradaky aladalaryny-da görkezdi.
Täjigistan bilen Özbegistan Owganystana ýardam bermek üçin ulanylýan demirgazyk koridorynyň ugrundan ýerleşýärler. Käbir synçylar prezident Obamanyň administrasiýasynyň Merkezi Aziýanyň bu iki ýurdy bilen öz gatnaşyklaryny gowulandyrmaga ýykgyn etmeginiň sebäplerinden biri hökmünde soňky wagtlar Pakistan-Amerikan gatnaşyklarynda dörän sowuklygy görkezýärler.
Şu ýylyň sentýabrynda Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň bu tagallalarynyň çäklerinde Özbegistana girizilen ozalky sanksiýalaryny-da ýatyrýandygyny yglan etdi. Bu sanksiýalary ABŞ-nyň Kongresi 2004-nji ýylda Özbegistandaky adam hukuklarynyň ýaramaz ýagdaýlaryna protest hökmünde girizipdi.
Bu sanksiýalaryň ýatyrylmagyna ynsan hukuklaryny goraýjy köp halkara guramalary uly alada bilen reaksiýa bildirdiler. Ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Right Watch” guramasy bu barada ýaýradan beýanatynda “Özbegistanyň Birleşen Ştatlar üçin strategik partnýory hökmündäki statusy bu ýurduň adam hukuklary babatdaky çakdanaşa ýaramaz görkezijileri bilen bagly aladalary gowşatmaly däldir” diýip nygtapdy.
ABŞ-nyň resmileri Hillari Klintonyň Özbegistana sapary wagty prezident Yslam Karimow bilen geçiren gepleşiginde käbir beýleki meseleler bilen birlikde bu ýurtdaky dini azatlyklar bilen bagly alada döredýän problemalary-da gozgandygyny aýdýarlar.
Adam hukuklary
Ýöne, beýleki tarapdan, Klintonyň Täjigistanyň we Özbegistanyň awtoritar liderleri bilen geçiren bu gepleşikleri synçylaryň arasynda käbir soraglary-da döretdi. Hususan-da, analitikler adam hukuklaryny gödek bozýan bu ýurtlaryň hökümetleri bilen hyzmatdaşlyklar barada söwdalaşýan bir wagtynda ABŞ-nyň hukuk goraýjy ýurt hökmündäki öz moral statusyny näderejede saklap biljekdigi baradaky meseläni gozgaýarlar.
Kolumbiýa uniwersitetine degişli “Harriman” barlaglar institutynyň ylmy işgäri, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Aleksandr Kuleý Özbegistanyň türmelerinde tutuş postsowet ýurtlaryny bilelikde alanyňdakydan hem köp syýasy tussgalaryň, ýagny, 10 müň töweregi syýasy tussagyň oturandygyny aýdyp, Waşingtonyň bu meselede nähili pozisiýany eýeleýändiginiň henizem anyk däldigini öňe sürýär:
—Biz häzir Döwlet sekretary Hillari Klintonyň hereketinden ABŞ-nyň resmileriniň hakykat ýüzünde Özbegistany gutlaýandyklaryny we köpsanly şular ýaly gymmatlyklar boýunça, hamala, göze ilerlikli progresiň bardygy barada gürrüň edýändiklerini görýäris. Şeýlelikde, biz ABŞ-nyň pozisiýasynda biri-birine gabat gelmeýän zatlary görýäris, ýagny, bir tarapdan olar ‘Biz özümiziň ýiti argumentlerimizi tutanýerlilik bilen öňe sürmeli we şeýle-şeýle etmeli’ diýýärler, beýleki tarapdan bolsa ‘Hawa, adam hukuklary sferasynda Özbegistanyň anyk ösüşleri görkezýändigini görýäris’ diýýärler.
Mundan daşary, Aleksandr Kuleý hatda Hillari Klintonyň Özbegistana sapary wagtynda adam hukuklarynyň bozulmalary barada onuň bildiren aladalarynyň-da özbek mediasynda berilmändigini aýdyp, bu aladalardan halkyň hem bihabar galýandygyny nygtady.


text:
“Maňa bu barada ýazmak ýeňil düşmese-de, siz bilen pikirimi paýlaşman biljek däl. Saglyk ýagdaýym we lukmançylyk barlaglary netijesinde “Ýablones” toparynyň ertirki, şeýle hem Türkmenistanyň ýygyndysynyň öňdäki iki oýuny sypdyrmaly bolýan. Durmuşda garaşmaýan wajyp pursatlar bolýar. Ýöne, gynansak-da, ähli zady öňünden görmek mümkin däl we käte meseläni saňa derek emele gelen ýagdaý çözýär. Men — milli ýygyndynyň muşdagy. Men öz ýurdumy söýýärin we goý, öňde boljak Hindistana we Guama garşy oýunlarda Allatagala bize kömek etsin. Hormatly futbol söýüjiler, siz maňa düşünersiňiz diýip umyt edýärin” — diýip, Türkmenistanyň ýygyndysynyň we Çehiýanyň “Ýablones” toparynyň ýarym goragçysy Ruslan Mingazow öz internet ulgamyndaky sahypasynda ýazdy.
Biz şu gün Ruslan Mingazow bilen internet arkaly habarlaşyp, ondan birnäçe sowala jogap bermegini haýyş etdik.
—Ruslan, saňa näme boldy? Bu şikesiň netijesimi? Saňa saglygyňy dikeltmäge näçeräk wagt gerek bolar?
—Näme bolandygy barada hiç zat aýdasym gelenok. Bu şikes däl, kesel. Ony bejermek üçin bedene agram salmazdan, antibiotiklerden we asma sanjymdan peýdalanmaly bolar.
—Ýygyndy toparymyza Omanda şowlurak çykyş etmäge näme ýetmedi?
—Ýygyndymyza ilkinji nobatda howa şertleri päsgel berdi. Omandaky ýaly çyglylygy men köp wagt bäri göremok. Ikinjiden bolsa oglanlarymyza birek-birege düşünişip oýnamak meselesem o diýen däl. Ýöne özümizi aklasym gelenok: Maskatdaky oýun biziň isleşimizçe gitmedi.
—Siz 1:3 hasabyndaky bu ýeňliş üçin internet arkaly janköýerlerden ötünç soradyňyz. Maskatdaky şowsuzlykda anyk öz günäňizi nämede görýärsiňiz?
—Men —toparyň oýunçysy. Eger biz utulan bolsak, diýmek, hemmämiz, şol sanda men hem ýeňildim. Bu ýeňlişiň janköýerlerimiziň lapyny keç edendigini bilýän. Men olar bilen pikir alyşmaga hemişe açyk, şol sebäplem, biziň üçin ýakymsyz netije üçin ötünç soradym. Ýöne öz meýdanymyzda görersiňiz, Omana garşy düýbünden başga oýun bolar.
—Türkmenistanyň ýygyndysy toparçanyň öňdebaryjylaryndan — Eýranyň, Omanyň, Guamyň ýygyndylaryndan 6 utuk yza galýar. Häzir futbolçylarymyza öňde goýlan maksada ýetmek — ýaryşyň indiki tapgyryna çykmak üçin jebisleşmek zerur bolup durýar. Geçen üç oýundan soň, toparda nähili ýagdaý höküm sürýär, ýygyndymyz ýaryş tertibindäki ýagdaýyny gowulandyryp bilermi?
—Öňde öz meýdanymyzda iki oýun bar, bu öňdebaryjylaryň yzyndan ýetmek üçin ajaýyp mümkinçilik. Geliň, futbolçylardan başlap futbol muşdaklaryna çenli şu maksadyň töwereginde jebisleşeliň. Topardaky ýagdaý örän gowy. Elbetde, Omandan ýeňilmegimiz birneme gynandyrdy. Ýöne öňde öz meýdanymyzda boljak duşuşyklarda ähli zady düzedip bolar.
—Ýygyndymyzyň Dünýä çempionaty — 2018-iň indiki saýlama tapgyryna çykmak mümkinçiligine nähili baha berýärsiňiz?
—Bu ýeňil wezipe däl, biziň bary-ýogy bir utugymyz bar. Ýöne biz öz meýdanymyzda boljak öňdäki oýunlarda 6 utuk alyp bilsek, ýagdaý üýtgär şonda biz toparçadan çykmak ugrunda göreşeris.
—Siziň pikiriňizçe, Türkmenistanda milli ýygyndynyň häzirki düzümini güýçlendirip biljek başga futbolçylar barmy?
—Häzir men — oýunçy, meniň işim meýdana çykyň, futbol oýnamak. Belki, biz bu sowala gelejekde, haçan-da, men ýurdumyzyň ýygyndysyna ýolbaşçylyk edenimde dolanyp geleris (ýylgyrýar). Häzirlikçe bolsa bu işi biziň tälimçilerimize goýalyň.
—Türkmenistanyň ýygyndysynyň Hindistanyň we Guamyň garşysyna geçiriljek duşuşyklaryndan nämeleri garaşýarsyňyz?
—Menem türkmen futbolunyň ähli janköýerleri ýaly bu duşuşyklara garaşýaryn. Ýurdumyz üçin bu — futbol baýramçylygy ahyryn. Toparymyzyň bu oýunlara höwes-hyjuwy ýokary bolar diýip pikir edýärin. Men diňe ýeňşe garaşýaryn.


text:
Orsýet Türkiýäniň Siriýa garşy harby hereketlerini togtatmak boýunça eden öz talabynyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde ret edilmegine gynanç bildirdi.
Günbatar ýurtlary Türkiýeden serhetýaka giňişliklerde siriýaly kürtleri oka tutmagy bes etmegini talap etmek boýunça Orsýetiň 19-njy fewralda teklip eden rezolýusiýasynyň taslamasyny ret etdiler we Moskwany Siriýada ok atyşygy bes etmek baradaky planlary berjaý etmäge çagyrdylar.
Siriýada ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň 19-njy fewrala bellenen wagt möhleti ýaraşygyň berjaý edilmeginiň ujypsyz alamatlary bilen geçdi.
“Rezolýusiýanyň taslamasynyň ret edilenine biz diňe gynanç bildirip bilýäris” diýip Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow 20-nji fewralda žurnalistlere aýtdy.
Peskow Orsýetiň “Siriýanyň Türkiýe bilen serhedindäki dartgynlylygyň güýçlenmegine aladalanma bildirýändigini” aýtdy we Orsýetiň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň gury ýer söweşlerini goldamagyny dowam etdirjekdigini mälim etdi.
Günbataryň aladasy
Günbatar döwletleri Moskwany BMG-niň araçylygyndaky ýaraşyga garamazdan, Siriýaky gury ýer urşy goldamakda aýyplaýarlar we bu ýagdaýyň dartgynlylygy güýçlendirýändigini aýdýarlar.
“Biz harby hereketleriň güýçlenmek howpy we munuň gözegçilik astyndan aňsat çykyp bilmeginiň ähtimallygy bilen ýüzbe-ýüz bolýarys, bu garaşylmadyk ýagdaýa getirip biler” diýip Fransiýanyň BMG-däki ilçisi Fransua Delattre aýtdy.
Delattre Türkiýäniň konflikte girişmegi “Siriýanyň režiminiň we onuň ýaranlarynyň Siriýanyň demirgazygynda eden güýçli hüjümleriniň göni netijesi boldy” diýdi.
“Orsýet Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada berýän şertsiz ýardamynyň çykalgasyzdygyna we çakdan aşa howpludygyna düşünmelidir” diýip Fransiýanyň BMG-däki ilçisi aýtdy.
BMG-niň Siriýa boýunça ýörite wekili Steffan de Mistura 25-nji fewrala bellenen gepleşikleriň nobatdaky tapgyryny ýatyrdy. Bu bolsa Siriýadaky konfliktiň soňuna çykmak boýunça tagallalara gatnaşýan taraplaryň parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere ýakyn wagtda dolanmak niýetleriniň ýokdugyny görkezdi.
Siriýadaky kürtler we gapma-garşylyk
BMG-niň Orsýetiň Türkiýe babatynda teklip eden rezolýusiýasyny ret etmeginiň yzýany Ak Tam prezident Barak Obamanyň 19-njy fewralda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen gepleşik geçirip, ony Siriýanyň serhetýaka regionlarynda kürtleri oka tutmagy bes etmäge çagyrandygyny habar berdi.
Türkiýäniň Siriýada kürtlere garşy harby hereketleri Ankaranyň we Waşingtonyň arasynda uly gapma-garşylyk döretdi. Türkiýe Siriýada kürtleriň YPG söweşiji güýçlerini bikanun terrorçy topar diýip atlandyrýarka, ABŞ Siriýada 2014-nji ýylda “Yslam döwleti” (YD) toparynyň eline düşen giňişlikleri yzyna gaýdyp almak boýunça YPG bilen üstünlikli kampaniýa alyp bardy.
Siriýada adam hukuklaryny goraýan guramanyň maglumatyna görä, ABŞ tarapyndan goldanýan kürt güýçleri 19-njy fewralda bolan güýçli hüjümlerden soň YD toparyny Şaddadeh şäherinden gysyp çykardylar.