text:
Ýaňy-ýakynda döredilen lukmançylyk uniwersitetiniň täze binasy paýtagtyň dag eteginde ýerleşýän halkara saglygy goraýyş merkezler müdirýetiniň golaýynda guruldy. Bu uniwersitetde üç müň talyp bilim alar. Lukmançylyk uniwersitetinde keseliň öňüni alyş we bejeriş, pediatriýa, stomatologiýa, farmasewtika hünärleri boýunça talyplara bilim berilýär.
Lukmançylyk uniwersiteti öz toplumynda fiziologiýa hem-de biologiýa okuw binalaryny, ylmy-barlaglar merkezini we diplomdan soňky bilim bölümini, «Galkynyş» merkezini, taryh muzeýini, kitaphanany, mejlisler we sport zallaryny hem-de umumy ýaşaýyş jaýlaryny jemleýär. Uniwersitetiň kitaphanasynda medisina kitaplarynyň elektron görnüşi hem döredilipdir.
Täze uniwersititet bilen tanşandan soň, Berdimuhamedow bu ýerde Türkmenistanyň döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň alymlar geňeşini geçirip, täze açylan ýokary okuw mekdebiniň ýolbaşçylaryny wezipä belledi. Prezidentiň permany bilen Lukmançylyk uniwersitetiniň rektory wezipesine Saglygy goraýyş we derman senagaty ministriniň öňki orunbasary Güljemal Ezizowa bellenildi.Täze hassahanalar açyldy
Ýokanç keselleri merkezleri müdirýeti
Şol gün Berdimuhamedow paýtagtyň gaýrasynda ýerleşýän Çoganly raýonynda täze açylan ýokanç keselleri merkezleri müdirýetiniň hem açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Hassahanalar toplumy Inçekeseli bejeriş we öňüni alyş merkezini, merkezi deri-wenerologiýa hassahanasyny, ýokanç keselleri bejeriş we öňüni alyş merkezini, gan merkezini, AIDS-iň öňüni alyş merkezini özünde jemleýär.
Bu hassahanalar ozal paýtagtyň merkezinde dürli ýerlerde aýratyn özbaşyna ýerleşýärdiler. Indi olaryň ählisi Çoganly raýonynda gurlan täze binalara göçürilip getirildi.
Inçekeseli bejeriş we öňüni alyş merkeziniň açylmagy bolsa bu kesele garşy göreşi güýçlendirmekde öňe ädilen bir ädim diýip aýtmak bolar. 2003-nji ýylyň ahyrynda Saparmyrat Nyýazowyň görkezmesi bilen Aşgabatdaky inçekesel hassahanasy tutuşlygyna Kaka etrabynyň Duşak şäherçesine göçürilipdi. Bu kesel bilen kesellän paýtagtlylar bejergi almak üçin ol ýere gitmeli bolýardylar.
Ýöne täze açylan inçekesel hassahanasynyň 60 hassa üçin niýetlenendigini nazara alsaň, onda soňky döwürde paýtagtda juda köp ýaýran inçekesel bilen kesellän hassalaryň köpüsine ýardam etmekde bu ýerde kynçylygyň döremegi mümkin. Çünki 2003-nji ýylyň ahyryna çenli Aşgabatdaky bar bolan hassahana 450 orunlykdy we şonda-da ol ýerde hassalara boş ýer tapylmaýardy.Ýerli habarçynyň maglumaty.


c: text/html

text:
Daňyň ýagtylaryna garaşmazdan, tümlüge dulanyp, Orsýetiň türme gullukçylary garaşylmadyk ýagdaýda Murmanskiniň türmesinde saklanýan otuz sany Greenpeace aktiwistini howul-hara çykaryp, uzak demirgazykda ýerleşýän bir şäheriň türmesine alyp gitmek üçin otla mündürýärler.
Tussaglaryň aklawçylaryna we ýakyn garyndaşlaryna “göçhä-göçlük” barada öňünden hiç zat aýdylmandyr. Aslynda tussaglaryň nirä göçürilýändigi barada-da anyk zat ýokdy. Olaryň barmaly şäherine haçan gowuşjakdyklary barada-da hiç zat hiç kime mälim däldi.
Duşenbe güni, 11-nji noýabrda, bolup geçen “tussag göçürilişigi” beýleki göçüşliklerden üýtgeşik bir tapawut edenok. Ýöne barlagçydyr-derňewçileriň agzalýan toparyň Sankt-Peterburgdaky tussaghana göçürilýändiklerini yzly-yzyna mälim etmekleri, ynha bu, adatdan daşary ýagdaýdy.
Tolokonnikowa
Orsýetde türmelerden tussaglaryň göçürilmegi birnäçe günläp ýa-da hepdeläp, hatda kämahallar aýlap hem dowam edýär. Şeýle-de, “Pussy Riot” toparynyň tussaglykda saklanýan agzasy Nadežda Tolokonnikowanyň düşen ýagdaýy bir zady açyk aýan etdi, ýagny Orsýetde häkimiýetleriň tussaglaryň nirede saklanýandyklary barada ýa-da tussaglykda saklanýan döwründe tussagyň ýaşaýyş şertleri barada hiç hili resmi maglumat bermäge borçly däldigini görkezdi.
Tolokonnikowanyň saklanýan ýeri 21-nji oktýabrdan bäri tas döwlet syryna öwrüldi diýen ýaly. Şonda türme başlyklary Mordowa respublikasyndaky nomer 14-nji aýallar türmesinde saklanýan Tolokonnikowanyň näbelli bir ýere göçürilýändigini aýtdylar.
"Etapirowaniýe"
Tolokinnikowanyň duçar bolan gizlin hem-de mejbury syýahaty bir zada ünsi çekdi, ýagny tussaglar oňaýsyz ýollarda köne türmelerden täze tussaghanalara gizlinlikde göçürilýärler we bu prosesi orslaryň özi “etapirowaniýe” diýip atlandyrýarlar.
“Etapirowaniýe” edilende tussaglar bir ýerden başga ýere içi gözenekli ulaglarda göçürilýärler. Şol demir gözenekli ulaglarda göçürilmeli edilen tussaglar uklap hem-de dynç alyp bilýärler. Ýöne olaryň bir otludan düşürilip beýleki “tussaghana otlusyna” garaşmaklary we eltilmeli soňky nokada baryp ýetmekleri birnäçe günläp dowam edýär. Bu syrly “göçürilişik” tamamlanýança, tussaglar diňe demir gözeneklerde saklanýarlar.
Waleriý Sergeýew Moskwada ýerleşýän “Tussaghana reformalary” merkeziniň müdiriniň orunbasary bolup işleýär. Ol bu ugurdan öz pikirini şeýle beýan edýär: “Adamlaryň birdenkä öz garyndaşlarynyň we aklawçylarynyň gözünden gaýyp bolup ýitip gitmekleri, aýratynam häzirki döwürde düýbünden kabul ederliksiz ýagdaýdyr. Biziň ýaşaýan döwrümiz GULAG tussagçylyk düzgünleriniň höküm süren döwri däl ahyryn. Emma bu ýagdaý GULAG tussagçylyk sistemasyny ýada salýar.”
Sergeýew saklanan tussaglaryň ýaşaýyş şertlerini, olaryň nähili kynçylyklara döz gelmeli bolýandyklaryny gürrüň berdi.
Kynçylyklar
Onuň aýtmagyna görä, “tussag göçürilşiginde” dört adamlyk kupe wagonlara 12 sany tussagy gabaýarlar, şeýle-de tussaglar özleri bilen bile 50 kg-lyk sumkalary ýanlary bilen götermeli edilýärler. Netijede olar uklamak üçin gezekleşmeli bolýarlar. Olara hajathanany günüň dowamynda diňe iki gezek, onda-da diňe belli wagtlarda ulanmaga rugsat berilýär. Tussaglara günüň dowamynda diňe iki gezek içimlik suw berýärler.
Tolokonnikowanyň adamsy Pýotr Werzilow aýalynyň nirededigini tapmak üçin “myş-myşlara” esaslanyp, üç hepdeden bäri müňlerçe kilometr ýoly sökmeli bolupdyr. Ol 11-nji noýabrda Sibirde ýerleşýän Krasnoýarsk şäherinden telefon arkaly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy: “Biz onuň häzir anyk nirededigini bilemzok. Biz ol geçen dördünji gün, 7-nji noýabrda, Krasnoýarska gelendir diýip umyt edýäris. Ynha, şu maglumaty biz regioanl türme departamentindäki çeşmämizden alypdyk. Ýöne bu beýle bolmady. Indi bolsa bize onuň şu hepdäniň dowamynda IK-50 lagerine getirilmeginiň ahmaldygy aýdyldy. Bu lager Krasnoýarskiden 300 km. uzaklykdaky Nižniý Ingaş şäherçesinde ýerleşýär”.
2012-nji ýylyň awgust aýynda “Pussy Riot” toparynyň agzalary Tolokonnikowa, Mariýa Alýohina we Ýekaterina Samutsewiç dagylar dini duşmançylyga meçew berýär diýlip, “huligançylykda” aýyplandylar we munuň netijesinde iki ýyl azatlykdan mahrum edildiler. Olar 2012-nji ýylyň martynda “Punk Prayer” atly aýdymy ýerine ýetirensoňlar, tussag edilipdiler. Agzalýan aýdymda keramatly Bibi Merýeme Orsýeti Wladimir Putinden halas et diýlip ýalbarylýardy.
Samutsewiç 2012-nji ýylyň oktýabr aýynda synag möhleti bilen azatlyga goýberildi. Alýohina bilen Tolokonnikowanyň bolsa 2014-nji ýylyň martynda tussaglykdan boşamaklaryna garaşylýar.
Ýazyjy we oppozisioner aktiwist Dmitriý Bykow öz şahsy blogunda Tolokonnikowany “prezidentden soň dünýäniň iň meşhur orsy” diýip atlandyrýar. Ýazyjy bu tussagyň Orsýetiň häkimiýetlerini öz-özlerini biabraý etmäge yzygiderlilik we tutanýerlilik bilen mejbur edýändigini ýazýar
.
Açlyk
Tolokonnikowa Mordowadaky aýallar türmesiniň şertleriniň ýaramazdygyny garşy protest bildirmek üçin sentýabr aýynda açlyk yglan edip, özüniň başga türmä göçürilmegini talap etdi.
Prezidentiň Adam hukuklary boýunça geňeşi onuň hasabatlaryny tassyklady. Agzalýan dawa köpçüligiň nazaryndan sypan bir meselä içgin ünsi çekdi we “reformalar” bolar diýen umydy döretdi.
Şondan soň Tolokonnikowa hassahana ýerleşdirildi, ýöne saglyk ýagdaýy gowulaşansoň, ol ýene öňki ýerine, Mordowadaky aýallar türmesine alnyp gidildi. Emma Tolokonnikowa yzyna baransoň, ýene-de açlyk yglan etdi we bu gezek häkimiýetler ony başga türmä göçürmeli diýen karara geldiler. Ynha, şol karardan bäri hem Tolokonnikowanyň nirededigini bilýän adam ýok. Geçen hepde, has takygy 6-njy noýabrda, Amnesty International guramasy resmi suratda ors häkimiýetlerinden tussagyň ýerleşýän ýerini aýtmaklaryny sorady
.
Sergeýewiň aýtmagyna görä, türmeleriň tussag daşaýan ulaglarynyň köpüsi 60-njy ýyllarda öndürilen maşynlar. Elbetde, soňky döwürlerde Orsýetiň Federal türme hyzmatlary edarasy agzalýan ulaglary çalşyp başlapdyr, ýöne köne ulaglardaky demir kapasalarda ne aýna bar, ne-de howa çalşygyny üpjün etjek başga bir zat. Tussag iki günläp şonuň içinde ýaşasa, saglygyna güýçli zyýan ýetip biljekdigini hem Sergeýew gürrüň berýär.
Werzilowyň aýtmagyna görä bolsa, onuň aýalynyň şeýle uzak aralyklara göçürilmeginiň aňyrsynda ýeke-täk sebäp bar, ýagny Federal türme hyzmatlary edarasy Tolokonnikowadan ar almak isleýär.
Werzilow bu barada şeýle diýýär: “Ony izolirläp, başga ýere uzak wagtlyk göçürmeklerini we göçürilişiň uzaga çekmegini diňe bir sebäp bilen düşündirip bolar, ýagny Orsýetiň türme sistemasy Nadeždanyň türmede adam hukuklarynyň kemsidilişi barada ýazan hatyndan biynjalyk bolup, ondan ar aljak bolýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gresiýanyň hökümeti Ýewropa liderleriniň teklip eden täze tygşytlylyk çärelerini kabul etmelimi ýa däl diýen meseläni sese goýýan referendumda “Ýok” sesi boýunça dabaraly üstünligi gazanandan soň, maliýe ministri Ýanis Waroufakis öz wezipesinden çekildi.
Waroufakis 6-njy iýulda ýaýradan beýanatynda premýer-ministr Aleksis Tsipras özüniň wezipeden çekilmeginiň “ylalaşygy baglaşmaga ýardam berip biljekdigini” aýdany sebäpli maliýe ministri wezipesinden çekilýändigini aýtdy.
Şeýle-de, Waroufakis: “Ýewropa Bileleşigine agza kiçi ýurduň karz-gulçulygyna garşy durmagy netijesinde 5-nji iýulda geçirilen referendum deňsiz-taýsyz pursat bolup taryhda saklanyp galar” diýdi.
5-nji iýulda Gresiýada sesleriň 85%-niň sanalmagy netijesinde ilatyň 60%-den gowragy gürrüňi edilýän teklibe “Ýok” diýip ses berdi.
Sesleriň aglaba bölegi sanalandan soň, grek hökümetiniň müňlerçe tarapdary ses berişligiň netijelerini bellemek üçin Afinynyň merkezindäki Sintagma skwerinde ýygnandy.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi bilen gepleşik geçirmek üçin iki günlük sapar bilen Nýu Delä bardy.
Ghaniniň bu saparynyň dowamynda Hindistandan “Talybanyň” söweşijilerine garşy söweşýän Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri üçin harby kömegi artdyrmagy soramagyna garaşylýar.
Owganystan Hindistandan harby üpjünçiligi, şol sanda agyr ýaraglaryň üpjünçiligi artdyrýar. Geçen ýylda Hindistan Kabula ilkinji gezek Mi-25 kysymly söweş dikuçaryny beripdi.
Owganystan goňşy Pakistan bilen deňagramlylyk saklamak üçin Hindistan bilen ýakyn gatnaşyklaryny ösdürýär. Owganystan Pakistany “Talybany” goldamakda aýyplaýar.
Aşraf Ghani 2014-nji ýylda döwlet başyna geçeli bäri Hindistana ikinji gezek sapar edýär.


text:
Şu gün ynsan hukuklaryny goraýjy «Amnesty International» guramasy Rumyniýanyň häkimiýetlerini bu ýurtdaky sygan maşgalalaryny öýlerinden zor bolup göçürip, olary wagtlaýyn wagonlarda ýaşamaga mejbur edýänlikde aýyplap, beýanat ýaýratdy.
Bu baradaky beýanatynda «Amnesty International» guramasy sygan maşgalalarynyň şular ýaly zor bilen göçürilmekleriniň ýurduň kanunçylygyna we ynsan hukuklary baradaky halkara borçnamalaryna garşy gelýändigini aýdýar.
Şeýle hem, gurama bu çäreleriň Rumyniýada ýerli syganlara garşy milletçilik tendensiýalarynyň has-da artmagyna meçew berýändigini öňe sürýär.


text:
Dartgynlylygyň barha artyp barýan soňky günlerinde, 2-nji oktýabrda Pakistanyň Haýbar Pahtunhuwa welaýatynda ýokary derejeli ýolbaşçylardan ýene biri öldürildi.
Öldürilen bu resmi yslamyň aram görnüşini goldap çykyş edýän alym Muhammad Farok Handygy. Ony talybanlaryň öldürenligi aýdylýar.
Käbir synçylaryň aýtmagyna görä, Farok Hanyň öz ofisinde öldürilmegi halkara jemgyýetçiliginden we ABŞ-dan has köpräk kömek almak isleýän Pakistanda bu etrabyň talybanlar tarapyndan basylyp alynmak howpy bilen ýüzbe-ýüz durandygy barada pikir döretmek maksady bilen edilýän herekete meňzeýär.
Farok Han yslamyň aram görnüşini hemem musulmanlaryň dürli toparlarynyň, şeýle-de beýleki dinlere eýerýän adamlaryň arasynda agzybirligi we çydamlylygy goldap, çykyş edýärdi. Ol telekanallarda eden çykyşlarynda, gazetdir-žurnallarda çap edilen makalalarynda we interwýularynda, şeýle-de çap eden kitaplarynda talybanlaryň orta asyrlara laýyk gelýän hereketlerini we terrorizmi ýazgarypdy.
Ol ilkinji pida däl…
Ýeri gelende belläp geçsek, Farok Han dartgynlylygy ýazgarýan adamlara garşy hüjümleriň pidasy bolan ilkinji resmi däldir. 2007-nji ýylyň sentýabrynda teolog alym Mowlana Hassan Jan hem öz eden çykyşynda käbir adamlaryň janyndan geçip, amala aşyrýan hüjümleriniň haramdygyny yglan edenden soň, tiz wagtdan öldürilipdi.
2009-njy ýylyň iýun aýynda Sarfaraz Ahmet Naýmy hem Lahorda janyndan geçen bombaçy tarapyndan edilen hüjümde öldürildi. Bu din alymynyň metjidine edilen şol hüjüm onuň paýtagt Yslamabatda eden çykyşyndan bir aý soň amala aşyryldy.
Ol alymlara ýüzlenip eden şol çykyşynda talybanlara garşy topar döredilmegini we jandan geçip, amala aşyrylýan hüjümleriň, şeýle-de adamlaryň kellesini kesip öldürmegiň haramdygy barada fetwa çap etmäge çagyryş edipdi.
Ýaragly söweşijiler Pakistanyň Haýbar Pahtunhowa etrabyndaky şäherlerde öz ýykgynçylykly hereketlerine başlamazdan ozal, beýle işleri olar dürli tire-taýpalaryň ýaşaýan regionlarynda amala aşyrdylar. Şonda Pakistanyň tire-taýpalarynyň azyndan 700 töweregi ýolbaşçysy öldürildi, bu hem puştunlaryň ýyllardan bäri dowam edip gelýän sosial-syýasy strukturasyny weýran etdi.
Şeýlelikde şol etraplarda ýolbaşçylaryň öldürilmegi zerarly dörän lider boşlugy gozgalaňçylaryň we dürli jenaýatçy toparlaryň pursatdan peýdalanmagyna ýol açdy.
Owganystanda ulanylan usuluň dowamy
Häzirki döwürde şäherlerde ýaşaýan alymlaryň, tanymal adamlaryň we resmileriň öldürilmegi gozgalaňçy toparlaryň mundan ozal tire-taýpalaryň regionlarynda we ondan ozal Owganystanda ulanan usulynyň dowamydyr. Bolup geçýän bu wakalar terroristleriň öz hüjümlerini şäheriň islendik ýerinde, şol sanda aşa goralýan etraplarynda-da amala aşyryp bilýändiklerini görkezýär.
Talybanlaryň wagşylyk bilen amala aşyrýan bu hüjümleri parahat ýaşaýjylaryň arasynda howsalanyň döremegine sebäp bolup, ol hem öz nobatynda ilatyň hökümete we howpsuzlyk güýçlerine bolan ynamyny ýitirmegine sebäp bolýar.
Farok Han ýaly alymlar öz öýüniň gapysynda öldürilýärkä, hökümetiň her gün Talyban toparyna degişli onlarça gozgalaňçyny ýok etdik diýip, jar etmeginiň näme manysy bar?
Şeýlelikde Pakistanyň dini, dünýewi we milli ýolbaşçylaryna aşa yslamçy toparlar tarapyndan salynýan howpuň günsaýyn artyp gidip oturmagy aram bu ýerli liderleriň Haýbar Pahtunhowany terk etmegine getirýär. Bu ýagdaý hem 2008-nji ýylda geçirilen saýlawlarda halk tarapyndan ret edilen radikal yslamçy partiýalaryň regionda gaytadan güýçlenmegine ýol açýar.
Häzirki wagtda halkara koalisiýa topary Owganystany terk etmek aladasy bilen ýaşaýar. Pakistanyň tire-taýpa regionlary bolsa häzirki wagt talybanlara garşy çykýanlar üçin aýak basmasy kyn zona öwrüldi.
Talybanlaryň barha köp abandyrýan howpuna garşy dünýewi güýçler welaýatda yzyna çekilip başladylar. Pakistanly Afiýa Siddikiniň ýakynda ABŞ-da türme tussaglygyna höküm edilmegine garşy Pakistanda görkezilen reaksiýalar yslamçy toparlaryň Amerika garşy hereketleriniň gaýtadan güýçlenip başanlygyny görkezdi.
Haýbar Pahtunhuwa welaýatynda talybanlaryň barha güýçlenip barmagy bolsa, Owganystan bilen Päkistanyň arasynda ýerleşýän Durand serhet liniýasynyň Pakistan tarapynda talyban hökümetiniň döredilmegine tarap ädilen ilkinji ädim bolup biler.
Dawut Hattak Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugynyň žurnalisti. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text: Ýakynda Mary döwlet elektrik stansiýasynda täze stansiýanyň gurulmagy baradaky Karara gol çekilmegi bu ýerde işlejek kämil bilimli hünärmenleriň taýýarlanylmagyny talap edýär. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 1-nji iýulda bolan mejlisinde Mary döwlet elektrik stansiýasynyň çäklerinde guruljak stansiýada işlejek hünärmenleri taýýarlamak maksady bilen, Türkmenistanyň döwlet energetika institutynda “Elektrik we ýylylyk energiýasyny öndürmegiň tehnologiýasy” hünäriniň açylýandygy habar berildi. Täze hünäre talyplar öňümizdäki okuw ýylyndan kabul edilip başlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Gürjüstanyň geçen awgustda ýeterlik sapak alandygyny we şunlukda Abhaziýa bilen Günorta Osetiýany gaýdyp almaga synanyşmajakdygyny aýtdy.
Ol Günorta Osetiýa eden saparyndan soň eden çykyşynda, Gürjüstan tarapyndan şeýle synanşyk edilen ýagdaýynda, Orsýetiň muňa harby taýdan jogap berjekdigini hem mälim etdi.
Gürjüstan Günorta Osetiýany gaýdyp almaga synanyşandan soň, Orsýet, Gürjüstanyň separatist regionlary bolan Abkhaziýa bilen Günorta Osetiýany garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar edipdi.
Mälim bolşuna görä, Gürjü oppozisiýasy tarapyndan berk basyş bilen ýüzbe-ýüz bolup duran prezident Mihail Saakaşwiliniň, bu mesele boýunça täze konflikte başlamak arkaly halkyň ünsüni içerki problemalardan sowmaga synanyşjakdygy barada Orsýetde howsala bar.


text:
Liwiýanyň prezidenti Muammar Kaddafi ýekşenbe güni Rime bardy. Ol Italiýa-Liwiýa dostluk ylalaşygyna gol goýulmagynyň 2 ýyllygyny bellemek üçin iki günlük resmi sapar edýär.
Şu gün Kaddafi Italiýanyň premýer-ministri Silwiýo Berluskoni bilen duşuşar. Olaryň duşuşygy gün ýaşandan soň bolar diýlip garaşylýar. Çünki mukaddes Remezan aýynda gündiz agyz beklenýär.
Kaddafi öz ýany bilen ýörite çadyryny hem Rime alyp bardy we ol Liwiýanyň Rimdäki Ilçihanasynyň rezidensiýasynda gurlar.
Şeýle-de Kaddafiniň ýanynda 30 çemesi aty we onlarça janpenasy bar.


text:
Gündogar Slowakiýada ýykylan ukrain dikuçarynda alty adam, şol sanda güman edilýän bikanun migrantlar heläk boldy.
Ukrainanyň serhet gullugy 13-nji noýabrda dikuçaryň bortunda iki sany ukrainalynyň, dört sany günorta-gündogar aziýalynyň, şol sanda iki aýalyň bolandygyny aýtdy.
Bu dikuçar Ukrainadan 35 km uzaklykda ýykylypdyr. Aýdylmagyna görä, «Mi-2» dikuçary bikanun migrantlary menziline ýetirmekde, adam gaçakçylygynda ulanylana meňzeýär.
Slowakiýanyň içeri işler ministri Robert Kalinak bu hadysa 11-nji noýabrda bolana meňzeýär, emma agyr duman sebäpli, heläkçiligiň bolan ýeri iki günläp kesgitlenip bilinmedi diýdi.
Kalinak dikuçaryň Slowakiýanyň howa-ýol gözegçilik sistemasyndan sap atyp, «howply manýowrlary» edendigini aýtdy.


text:
Amerikanyň Döwlet sekretary Hillary Klinton ýer yranmasyndan ejir çeken Gaitä Birleşen Ştatlar elinden gelen kömegini eder diýip, halka göwünlik barmäge synanyşdy.
Hanym Klinton 12-nji ýanwarda ýurduň paýtagtyny weýran eden sarsgyndan soň Gaitä sapar eden ilkinji ýokary derejeli Günbatar resmisidir.
“Prezident Barak Obamanyň aýdyşy ýaly, biz bu gün, ertir we öňümizdäki günlerde hem şu ýerde bolarys. Adamlar bilen özüm gürleşip gördüm. Şol sebäpden men olaryň özlerini dürsemäge ukyplydygyny, gujur-gaýratlydygyny bilýärin” diýip, Klinton aýtdy.
Hanym Klinton özüniň bu betbagtçylykdan Gaitiniň öňküsinden güýçli hem gowy bolup çykjagyna ynanýandygyny nygtady.
16-njy ýanwarda Gaitä baran Amerikanyň Döwlet sekretary Birleşen Ştatlar tarapyndan berilýän goldawyň Gaiti hökümetiniň çakylygy boýunça ýola goýlandygyny nygtady. Ol žurnalistlere: “Ilkinji nobatda suw, azyk we medisina kömegine üns berilýär” diýdi.
Gaitiniň prezidenti Rene Prewal hem berýän kömekleri üçin özüniň Birleşen Ştatlara minnetdardygyny aýdyp, prezident Barak Obamany öwdi: “Onuň Gaitä kömek diýip, ýörite fond döredip, öňki prezidentler Buş bilen Klintony ol fonda ýolbaşçy bellemegi uly goldawyň alamaty”.
Umyt elden berlenok
Bu ýer sarsgynynda takyk näçe adamyň aradan çykanlygy barada entek berilýän doly maglumat ýok. Ýöne käbir adamlar diňe paýtagtyň özünde heläk bolanlaryň sany-da ýüz müň bilen ýüz elli müň aralygynda bardyr diýip çaklaýarlar.
Birleşen Milletler Guramasy halas ediş işleriniň gije-gündiz dowam edýänligini habar berdi. Sarsgynyň üstünden alty gün geçendigine garamazdan, käbir adamlaryň diri tapylmagy mümkin diýip, umyt edilýär. Kesekleriň aşagyndan sag-aman çykarylan adamlaryň sany häzir ýetmişden ýokary.
“Jaýlar ýykylyp, kesekleriň aşagynda galan hem bolsalar, diri galan adamlar bardyr diýen umydy elden beremzok” diýip, Birleşen Milletler Guramasynyň işgäri Elizabet Byrs aýtdy.
Dünýä Saglyk Guramasy düýn, 17-nji ýanwarda, ölenleriň sanyny 40 müň bilen 50 müň aralygynda diýip çaklady. Ýaralananlar hem Gaiti hökümetiniň çaklamagyna görä, 250 müň töweregi.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň Sergi köşgünde «Türkmenistanyň nebiti we gazy - 2010» atly 15-nji halkara sergisi açyldy. Bu sergini Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasy gurnaýar.
18-nji noýabrda Sergi köşginde “Türkmenistanyň nebit we gaz senagaty: ösüş perspektiwalary hem halkara hyzmatdaşlygy” atly halkara konferensiýasynyň açyljakdygy hem habar berildi.
Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral resurslary ministrliginiň “Summit Trade Events Ltd” atly britan kompaniýasy bilen bilelikde gurnan bu halkara forumyna dünýaniň 35 ýurdundan 700-e golaý delegatyň gatnaşýandygy aýdylýar.
Forumda çykyş etmegi göz öňünde tutýan 60 adamyň hatarynda Birleşen Arap Emirlikleriniň energetika ministriniň, Ýewropa Kommisiýasynyň agzalarynyň, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekilleriniň bardygy habar berilýär.
Bu halkara forumyna ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyn Günorta we Merkezi Aziýa meseleleri boýunça kömekçisinin orunbasary Susan Elliott hem gatnaşýar.


text:
Mişel Obama (Michelle Obama) 10-njy maýda Nigeriýada 200-den gowrak okuwçy gyzyň yslamçy jeňçi topar «Boko Haram» tarapyndan alnyp gaçylmagyny «wyždansyz bir hereket» hökmünde ýazgardy.
Birleşen Ştatlaryň birinji hanymy, öz adamsy, prezident Barak Obamanyň deregine, hepdelik radio we internet ýüzlenmesi bilen çykyş etdi.
Ol gyzlaryň alnyp gaçylmagynyň «uly adamlaryň ýaş gyzlaryň arzuw-isleglerini öçürmek synanyşygy» bolandygyny aýtdy.
Obama özüniň we ýanýoldaşynyň 15-nji aprelde gyzlaryň öz umumy ýaşaýyş jaýlaryndan alnyp gaçylmagyna «juda gaharlanandyklaryny we gynanandyklaryny» aýdyp, «Barak we men ol gyzlarda öz gyzlarymyzy görýäris» diýdi.
«Boko Haramyň» lideri ol gyzlary satmagy niýet edinýändigini aýtdy.
Obama Eneler gününiň öňüsyrasynda çykyş edip, «Nigeriýa seýrek hadysa däl» we gyzlar bütin dünýäde bilim aljak bolanda kynçylyga uçraýar diýdi.


text:
Eýran oppozisiýa aktiwistleriniň täze protestlerden saklanmalydygyny duýdurdy.
Baş prokuror Golam Hoseýin Mohseni Ejeýiniň «kanuna garşy hereket eden her bir adama garşy çäre görler» diýeni habar berildi.
Oppozisiýa liderleri Mir Hosseýin Musawi bilen Mehdi Karrubiniň internet saýtlary olaryň boşadylmagyna basyş etmek üçin ikinji gün, 1-nji martda proteste çykmaga çagyrdy.
Musawi bilen Karrubi tarapdarlaryny 14-nji fewraldaky demonstrasiýa çagyranlary üçin öý tussagy edildi. Olaryň Internet saýtlary duşenbe güni Musawi bilen Karrubiniň öz aýallary bilen bilelikde Tährandaky Heşmatiýe türmesine salnandygyny habar berdi.
Resmi Fars habarlar gullugy bu habaryň ýalandygyny aýdýar.


text:
ABŞ-nyň Goranmak sekretary Çak Hagel ABŞ-nyň Siriýanyň režimine garşy bolup biljek harby çäreler üçin halkara koalisiýasyny döretmek mümkinçiliginiň gözlegindedigini aýtdy.
Britaniýanyň parlamenti Siriýa garşy çärelere goşulmakdan boýun gaçyrdy.
Anna güni Manilada geçiren metbugat-konferensiýasynda Hagel ABŞ-nyň öz ýaranlary bilen geçen hepdede Damaskyň golaýynda bolanlygy aýdylýan himiki hüjümlere jogap bermek üçin mümkinçilikleri maslahat edendigini habar berdi.
Penşenbe güni Londonda geçirilen ses berişlikden soň Ak Tam Britaniýa gatnaşmasa-da, ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Siriýanyň režimine garşy zarba urulmagynyň mümkindigini mälim etdi.
Ak Tamyň beýannamasynda Barak Obamanyň kararlary “ABŞ-nyň iň uly bähbitlerinden ugur alar”, diýip bellenýär.
Waşington 21-nji awgustda bolan we ýüzlerçe adamyň ölümine getiren hüjümleri amala aşyrmakda Siriýanyň hökümet güýçlerini aýyplady.
Siriýanyň hökümeti şeýle aýyplamalary ret edýär we özüne garşy ediljek “islendik agressiýadan özüni gorajakdygyny” aýdýar.


text:
Şu gün Türkiýäniň günorta-gündogaryndaky Hakkari regionynda bir harby ulag kerwenine kürt söweşijileriniň eden hüjüminde 7 esger öldi.
Türkiýäniň harby resmileri bu wakada kürt söweşijileriniň ýol gyrasynda öňünden goýlan minalary partladyp, hüjüm edendiklerini habar berdiler.
Yrak bilen serhetleşýän bu Hakkari regionynyň aglaba ilaty kürt raýatlaryndan ybarat.
Şu günki amala aşyrylan bu hüjümiň jogapkärçiligini Kürdüstan Işçiler Partiýasy öz üstüne alyp, beýanat ýaýratdy. Bu gurama Türkiýede we käbir beýleki ýurtlarda ekstremistik bikanun gurama diýlip hasaplanylýar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi Orsýetiň RIA Nowosti habar gullugy tarapyndan, Täjigistanyň demrýol edarasynyň başlygy Amanulla Hukumatulla salgylanylyp ýaýradylan habar barada beýanat ýaýratdy.
Bu beýanat Turkmenistan.ru internet saýtynda çap edildi.
RIA Nowosti Duşenbäniň Kabul bilen Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan arasynda çekilmeli demir ýoluň owgan bölegi boýunça täžik tarapynyň teklip eden ugry barada ylalaşyk gazanylandygyny habar beripdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi täjik resmisiniň aýdan sözlerine örän alada bildirýändigini we oňa düşünmeýändigini aýdýar.
Resmi Aşgabadyň beýanatynda köptaraply proektleriň, halkara kada-kanunçylygy esasynda, olara gatnaşýan taraplaryň ählisiniň özara hormat-sylagy we deňhukukly gatnaşyklary esasynda ylalaşylýandygy bellenýär.
Şeýle-de onda Täjigistanyň döwlet resmisiniň bu mesledäki beýanatynyň Türkmenistan üçin kabul ederliksizdigi aýdylýar.


text:
Ýewropa Bileleşigi adam hukuklaryny berk goramaga we habar serişdeleriniň azatlygyny üpjün etmäge Ukrainany çagyrdy hem Kiýewiň hereketleriniň ÝB bilen gatnaşyklara baglydygyny duýdurdy.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katrin Aşton bilen Ýewrokomissiýanyň agzasy, ÝB-niň giňelmegine jogapkär Ştefan Fýuleniň bilelikdäki beýannamasynda “Ukrainada esasy azatlyklaryň we demokratik prinsipleriň, ylaýtada söz, ýygnaklar, birleşikler boýunça azatlyklaryň bozulmalary barasynda gelip gowuşýan köp sanly maglumatlar alada döredýär” diýlipdir.
Brýussel tarapyndan ukrain häkimiýetleriniň adresine bu tankyt daşary işleri ministrleri derejesinde duşenbe güni geçmeli ÝB-Ukraina duşuşygynyň öň ýany ýaňlandy.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanda, hususan-da paýtagt Aşgabatda köp sanly gymmatbaha gurluşyk işleri alnyp barylýar. Kähalatlarda täze gurulýan binalar, desgalar ozal gurulan jaýlaryň ýerinde galdyrylýar. Adatça, şeýle ýagdaýda jaýy ýykylan adamlaryň maddy ýitgisiniň öwezi dolunmaly.
Emma bize gowuşýan habarlarda öýleri ýykylan adamlaryň köpüsiniň kompensasiýa hökmünde berilýän jaýlardan nägiledigi, sebäbi täze berilýän öýleriň ýaşaýyş meýdanynyň has kiçidigi aýdylýar.
Şeýle türkmenistanlylaryň biri hem häzir Moskwada bilim alýan Bahar atly türkmen talyby. Ol Azatlyk Radiosyna öz maşgalasynyň jaý meselesinde başdan geçirenleri barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Bahar, siz Aşgabatda ilat arasynda “Disneý Land”, resmi taýdan “Ertekiler dünýäsi” diýlip atlandyrylýan güýmenje merkeziniň gurulmagy netijesinde şol sebitdäki jaýyňyzdan göçürilendigiňizi aýtdyňyz. Bu barada dolurak maglumat beräýseňiz?
Bahar: Hawa, haçanda “Disneý Land” gurulmaly edilende, biz jaýlarymyzyň ýykyljakdygyny, biziň hem göçmeli boljakdygymyzy aňýardyk. Emma, her niçikde bolsa, biz şol wagtky ýaşaýan jaýymyza görä täze bir jaý berler öýdüp garaşýardyk. Ýöne, her näçe gynansak-da, biziň umytlarymyz puja çykdy.
Biz bäş çagaly uly bir maşgala. Biziň uly hususy jaýymyz, howlymyz bardy. Ony gurmak üçin uzak ýyllaryň dowamynda köp pul harçladyk, “iýmän-içmän” diýen ýaly ähli yhlasymyzy şoňa siňdirdik. Uzagyndan şol ýerde bizden soňra örňejekler bilen hem, tutuş maşgala bolup ýaşarys diýip arzuw edipdik.
Uzyň gepiň gysgasy, biziň jaýymyz ýykylmaly edildi, onuň ýerine bolsa, diňe iki otagly jaý berildi. Gynanjymyzy, ýüregimizdäki ahmyry düşündirer ýaly hem däl. Bize näme sebäpden has kiçi meýdanly, öňki ýerde hasaba duran adamlaryň sanyna gabat gelmeýän bir jaýyň berlendigi barada hiç kimden hiç hili jogap alyp bolmady. Biçäre, alaçsyz galdyk. Şol ahmyry häzirki güne çenli hem çekip gelýäris.
Üstesine, bizi täze ýere propiska, ýazga hem almadylar ahyryn.
Azatlyk Radiosy: Bu nähili? Siz onda nirede ýazga durduňyz?
Bahar: Biziň propiskamyz öňki ýaşaýan ýerimizde, ýagny häzirki “Disneý Landiň” duran ýerinde galdy. Diýjek bolýanym, biziň häzirki hasapda duran köçämiz düýbünden ýok.
Azatlyk Radiosy: Bahar, başga-da şeýle ýagdaýlara duçar bolan adamlar barmy?
Bahar: Hawa, biziň köp sanly ozalky goňşularymyz hem şeýleräk ýagdaýlar bilen ýüzbe-ýüz boldular. Käbirlerine degişlilikde has ulurak meýdanly jaýlar berlen bolsa-da, umuman alanyňda adamlar gaty nägile galdylar. Gynansak-da, muňa hiç hili çäre ýok. Hiç kime hiç zady düşündirip hem bolanok.


text:
Daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda bilim alan Türkmenistanyň raýatlary ýokary bilim baradaky diplomlaryny Türkmenistanda tassyklatmak üçin Aşgabat şäheriniň Azatlyk etrabynyň Häkimliginiň ýanynda ýerleşýän Bilim baradaky instituta aşakdaky sanawda görkezilen dokumentleri tabşyrmaly:
1. Raýaty daşary ýurda okamaga iberen edaranyň ýa-da ministrligiň ýokary bilim hakyndaky diplomy ykrar etmek barada towakganamsy;
2. Raýatyň ýokary bilim baradaky diplomyny ykrar etmek barada bilim ministriniň adyna ýazan arzasy;
3. Ýokary bilim baradaky diplomyň Türkmen diline terjime edilen hem-de notariýus tarapyndan tassyklanan 2 sany göçürme nusgasy;
4. Raýatyň daşary ýurt ýokary okuw jaýynda okan döwrüni, onuň okan döwründäki okuwynyň görnüşini, hünäri boýunça okuwyň gündizki görnüşiniň normatiw möhletini, diplomyň seriýasyny we belgisini görkezýän ýokary okuw jaýynyň güwänamasy;
5. Diplomyň goşundysy (baha goýlan) we goşundynyň Türkmen diline terjime edilen hem-de notariýus tarapyndan tassyklanan 2 sany göçürme nusgasy;
6. Şahsyýetiň maşgalasynyň üç arkasy barada maglumat;
7. 3x4 surat ýelmenen şahsy maglumatnama;
8. Pasport nusgasy;
9. Eger raýat işleýän bolsa, iş ýerinden kepilnama we zähmet depderçesiniň nusgasy;
10. Diplom beren ýokary okuw jaýynyň döwlete degişlidigine güwä geçýän resminama we resminamanyň Türkmen diline terjime edilen hem-de notariýus tarapyndan tassyklanan göçürme nusgasy.
Ýokardaky dokumentler barlagdan geçensoň, diplomyny ykrar etmek isleýän raýat ekzamene goýberilýär. Ekzamenler Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň gutardyş ekzamenleri üçin bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
Ekzamenler iki predmet boýunça tabşyrylýar. Olaryň biri raýatyň öz hünärine degişli predmetden, beýlekisi Ruhnamadan. Ekzamenden ýykylan raýat bir ýyldan soň täzeden tabşyryp bilýär, emma ekzamen diňe iki gezek tabşyrylyp bilinýär.
Bellik: Türkmenistan bilen Russiýa Federasiýasynyň arasynda iki ýurduň ýokary okuw jaýlarynyň diplomlarynyň ykrar edilmegi barada 2009-njy ýylda döwletara ylalaşyga gol çekildi.
Bulara barada doly maglumaty diňlemek isleseňiz sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
29-njy ýanwarda Halkara Atom agentliginiň ýokary derejeli delegasiýasy üç günlük sapar bilen Eýrana barar.
Bu barada sişenbe güni “Fars” habar agentligi Eýranyň Atom energiýasy boýunça halkara agentligindäki wekili Aly Aşgar Soltaniýä salgylanyp habar berdi.
Onuň aýtmagyna görä, delegasiýa Halkara Atom agentliginiň başlygynyň orunbasary German Nakerts baştutanlyk eder. Atom energiýasy boýunça halkara agentlik Eýrandan ýadro programmasyna degişli doly maglumat almak isleýär.
“Tähranda boljak gepleşikler ýadro programmasy meselesi bilen bagly Eýranyň açykdygyna ýene bir delildir” diýip, Aly Aşgar Soltaniýe belledi.


text:
4-nji aprelde Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça toparyň mejlisi geçirildi. Onuň barşynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary bilen şu ýylyň 16-njy awgustynda bellenilen Geňeş agzalarynyň saýlawlaryna taýýarlyk görmek bilen bagly meselelere garaldy.
Mejlise Merkezi toparyň we onuň ýanyndaky iş toparlarynyň agzalaryndan başga-da, daşary ýurtly gözegçiler, Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň, Agrar partiýasynyň, ýurduň jemgyýetçilik guramalarynyň we birleşikleriniň, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Hereket edýän saýlaw kanunçylyk namasyna laýyklykda 6-njy aprelden saýlawyň öň ýanyndaky kampaniýany yglan etmek gün tertibiniň esasy meselesi boldy, şeýle hem şunuň bilen bagly meseleleriň toplumyna garaldy. Türkmenistanyň demokratik ýol bilen ösmeginde bu çäreleriň möhüm ähmiýeti bellenilip geçildi. Welaýat saýlaw toparlarynyň ýerlerde geçirýän çäreleri, şol sanda saýlaw okruglaryny döretmek babatda alyp barýan işleri baradaky maslahatlar diňlenildi.
Merkezi saýlaw topary agzalyp geçilen saýlawlara taýýarlyk görmek boýunça geçirilmeli çäreleriň meýilnamasyny tassyklady. Saýlaw býulletenleriniň, saýlaw toparlary üçin gollanmalaryň, milli gözegçiler we habar beriş serişdeleri üçin ýatlama neşirjikleriniň we beýleki ugurdaş namalaryň görnüşlerine garaldy we olar tassyklanyldy.


text:
Birleşen Ştatlarda slanes gazynyň köp öndürilip başlanmagy , Orsýetiň Kryma interwensiýasy bilen, ABŞ-nyň Ýewropa tebigy gaz eksport etmegini tizleşdirip, Ýewropanyň Orsýete energiýa garaşlylygyny kemeltmäge kömek bermegi baradaky çagyryşlar köpeldi. Emma bu ideýa näderjede real?
Birleşen Ştatlardan Ýewropa tebigy gaz eksport etmek gürrüňleriniň sebäbi näme?
Orsýet tebigy gazyň dünýä boýunça iň uly eksportçysy bolup durýar we Moskwa bu ýagdaýy syýasy gural hökmünde ulanmakdan utanmaýar. Orsýet, çen bilen, Ýewropanyň energiýasynyň 40 prosentini eksport edýär, onuň esasy gaz geçirijisi hem Ukrainanyň üstünden geçýär. Onsoň bu ýerde täze gaz kesişlik we syýasy haýbat mümkinçilikleri örän elýeterli bolup durýar.
Bu ýagdaý Ýewropanyň alternatiw energiýa çeşmelerini gözlemegi baradaky çagyryşlara getirdi. Onsoň bu ýerde esasy çeşmeleriň biri Atlantik Okeandan aňyrdaky, Birleşen Ştatlardaky çeşme bolup biler.
Kese burawlama, ýer gatlagynyň suw bilen bölünmek tehnologiýasy netijesinde alynýan gazyň, ýagny slanes gazy rewolýusiýasy diýilýäniň arkasyndan Birleşen Ştatlar soňky ýyllarda dünýäniň iň uly tebigy gaz öndürijisine öwrüldi.
Emma Ýewropa gaz eksport etmek üçin Atlantik okeanyň üstünden ýa astyndan geçýän gaz geçirijisi bolmansoň, Birleşen Ştatlaryň öz tebigy gazyny suwaltmagy we tankerlere ýükläp, eksport etmegi gerek.
ABŞ-nyň gaz eksport etmegine kim çagyrýar?
ABŞ-nyň ýokary derejeli kanunçykaryjylary we Ýewropanyň syýasatçylary, Ukrainadaky krizise salgylanyp, prezident Barak Obamanyň adminstrasiýasyny suwaldylan gaz eksportuny çaltlaşdyrmaga çagyrdylar.
ABŞ-nyň Wekiller öýüniň spikeri Jon Boehner 6-njy martda "The Wall Streýet Journal" gazetinde çykyş edip, Waşingtony özüniň «tebigy energiýasyny» Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine garşy ýarag hökmünde «azat etmäge» çagyrdy
.
Wisegrad topary ýurtlarynyň – Polşanyň, Çeh respublikasynyň, Wengriýanyň ilçileri hem Birleşen Ştatlaryň Kongresini gaz eksport etmegiň öňündäki býurokratik päsgelçilikleri aradan aýyrmaga çagyrýan hat ýazdylar. Ilçiler şeýle çäre bu ýurtlaryň Orsýete energiýa garaşlylygyny azaldar diýen pikiri öňe sürýär.
Polşanyň premýer-ministri Doland Tusk bolsa, 10-njy martda «Germaniýanyň Orsýet gazyna garaşlylygy Ýewropanyň özbaşdaklygyny gowşadyp biler» diýen duýduryşy berdi.
Birleşen Ştatlar Ýewropa zerur bolan möçberdäki gazy eksport edip bilermi?
Jennifer DeLay "FSU Oil and Gas Monitor" neşiriniň redaktory:
"Hawa, bu teoriýa taýdan mümkin. Birleşen Ştatlardaky gaz ätiýaçlyklary bol we eksport etmek mümkinçiligini berýär, onuň öndürilişi hem artýar. Emma muňa garamazdan, bu derrew edip boljak bir iş däl. Eger eksport açylsa, men soň Birleşen Ştatlar Ýewropa üçin ýeterlik möçberdäki gazy iberip biler öýdýärin. Bu ýerde biraz berkräk tagalla edilmegi ýeterlik bolsa gerek."
Oksfordyň Energiýa barlaglary institutyndan Jonatan Stern Ýewropanyň uly möçberde suwaldylan gaz getirýän tankerleri kabul etmek mümkinçiliginiň bardygyny aýdýar, ol şeýle mümkinçiligiň Britaniýada we günorta Ýewropada merkezi Ýewropa garanda has uludugyny belleýär.
Polşa Baltika kenarynda suwaldylan gaz üçin import terminalyny gurýar we onuň şu ýylyň aýagynda tamamlanmagyna garaşylýar.
Birleşen Ştatlar Ýewropa gaz ibermegi nähili tizlikde başlap biler?
Birleşen Ştatlar häzir uly gaz satyjy ýurt däl. Ol esasan Kanada we Meksika gaz eksport edýär we bu gaz geçiriji arkaly iberilýär.
Birleşen Ştatlaryň Energiýa departamenti suwaldylan tebigy gazy eksport etmek üçin altyn sany eksport terminalyny gurmagy tassyk etdi we bu ugurda has kän proektiň üstünde işlenilýär.
Stern Birleşen Ştatlar ilkinji suwaldylan gaz eksporty terminalyny, ir bolanda hem, 2015-nji ýylyň aýagyndan bärde işe girizip biler öýtmeýär. Onsoň uly möçberde gaz ibermek bolsa, azyndan 2019-njy ýyla çenli mümkin bolmaz:
"Men bu o diýen realistik dälmikä diýýärin, mundanam başga, ol beýle ýakyn wagtda amala aşmaz. Bu hakykatda ýagdaýa o diýen göz ýetirmeýän adamlaryň tipiki syýasy diskussiýasy. Biz Birleşen Ştatlaryň gaz eksporty nähilidir bir ýagdaýda, hatda bäş ýa alty ýyl wagt içinde hem, Orsýetiň gazyna garaşlylygymyzy azaldar öýtmeli däl. Ondan bärde bolsa muňa asla garaşmaly däl."
Döwlet departamentiniň Energiýa resurslary býurosynyň başlygy Karlos Paskual golaýda “The New York Times” gazetine beren interwýusynda amerikan gaz eksporty perspektiwasy Ýewropadaky problemalary bada-bat çözmese-de, «bu ýagdaý global gaz bazarynyň üýtgeýändiginiň yşaratyny berýär, ýagny dünýäniň başga bir böleginden has kän gaz getirmek mümkinçiligi döreýär” diýdi.


text:
Malaýziýa häkimiýetleri batan gäminiň azyndan 32 ýolagçysynyň tapylmaýandygyny aýdýarlar.
Olar musulmanlaryň agyz bekleýän Oraza aýynyň aýagynda öýlerine dolanyp gelýän işçiler eken.
Malaýziýanyň serhet goragçylary, polisiýasy we balykçylary şenbe güni irden çöken gäminiň 8 ýolagçysyny halas etdiler.
Ol gämi gije ýarym töwereginde güýçli tolkunlaryň zarbasyna tap getirmän, gapdala agdarylypdyr.
Işçiler geljek hepde Ramazan aýynyň soňlanmazynyň öňüsyrasy Indoneziýanyň Batam adasyna syýahat edipdirler.


text:
ABŞ-da ýerleşýän HRW guramasy Merkezi Aziýada adam hukuklarynyň gödek depelenmeginiň günbatar hökümetlerini adam hukuklaryna “yzygiderli we köpçülikleýin” aladalanma bildirmek we takyk öňegidişlikleri talap etmek üçin herekete itermeli diýýär.
Bu pikir guramanyň dünýäde adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça 24-nji ýyllyk hasabatynda öňe sürülýär. Hasabatda 2013-nji ýylda Türkmenistanyň we Özbegistanyň dünýäde adam hukuklaryny iň gödek bozýan ýurtlaryň arasynda galýandygy aýdylýar.
“Human Rights Watch” guramasyndan Hugh Williamson “Halkara gyzyl haj” guramasynyň Özbegistany 2013-nji ýylda terk edendigi, sebäbi guramanyň türmelere baryp görmek boýunça öz borçlaryny “ýerine ýetirmäge mümkinçiligiň bolmandygyny belledi. Williamson Gazagystanda 2011-nji ýylda Zanaozen regionynda bolan dartgynlylykdan soň ýurtda raýatlaryň esasy hukuklarynyň hüjüm astynda galýandygyny, Gyrgyzystanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň garyşykly ýagdaýda galýandygyny, hökümetiň käbir ugurlarda ýagdaýy gowulandyrmaga çalyşýandygyny belledi.
Hasabatda Täjigistanda geçen ýylda bolan saýlawlaryň “adalatly we açyk” bolmandygy, şeýle-de häkimiýetleriň “hökümetiň berk gözegçiligindäki dini hereketlere” gabat gelmeýän dini toparlara basyş görkezendigi aýdyldy.


text:
Gyrgyzystan Bütindünýä çarwa oýunlaryny geçirýär. 3-nji sentýabrda başlanan we iki hepdeläp dowam etjek bu ýaryşlara çarwaçylyk däp-dessurlaryna eýe bolan 40 ýurduň, şol sanda Orsýetiň we ABŞ-nyň wekilleri gatnaşýarlar.
Bütindünýä çarwa oýunlary bürgütli aw awlamak we aşyk sülmek ýaly çarwalaryň däp-dessurlarynyň ýitip gitmeginiň öňüni almak maksady bilen esaslandyrylypdy.
Oýunlaryň jemleýji tapgyrynda at üstünde ýaryş geçirilýär. “Kok-boru” atly oýun adamlaryň öz malyny gurtlardan saklamak üçin awçylyk eden döwründen saklanyp galdy.
Bütindünýä çarwa oýunlaryna amerikan kino ýyldyzy Stewen Seagal hem tomaşa edýär. “Maňa ýörite myhman hökmünde hormat edip, goýnuň kellesini dadyp görmäge mümkinçilik döreden we atyň etini bişirip beren dostlarymy görenime örän şat” diýip “Habar” täzelikler agentligi Seagalyň aýdandygyny habar berýär.


text:
Düýn prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň permany bilen Türkmenistanyň neşä garşy göreş boýunça döwlet gullugynyň Ahal welaýaty boýunça uprawleniýesiniň başlygy Baýrammyrat Ilamanow öz işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin wezipesinden boşadyldy.
Bu baradaky permanda Baýrammyrat Ilamanowyň özüne tabşyrylan borçlara hötde gelip bilmändigi, şeýle hem onuň gadagan edilen neşe ösümlikleriniň bikanun ösdürilmeginiň öňüni almak boýunça alnyp barylýan işlere talaba laýyk gözegçiligi ýola goýmandygy üçin wezipesinden boşadylýandygy aýdylýar.
Şu gürrüňi edilýän meselelerde kontrollygy gowşadandygy üçin düýn prezidentiň permany bilen Ruhabat etrapynyň häkimi Ýazgeldi Annaýewe hem käýinç yglan edildi.


text:
Aşgabat, 13.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi häzirki zaman egin-eşikleriniň arasynda “Çeper eller” atly bäsleşik yglan edildi. Türkmenistanyň Dokma senagaty işgärleriniň güni mynasybetli guralýan bäsleşige ministrligiň kärhanalarynyň dizaýnerleri, şeýle hem isleg bildiren adamlar gatnaşyp bilerler.
Bäsleşik 2017-nji ýylda boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşyjylar (ýerine ýetiriji komitetiň işgärleri, türgenler, alaw göterijiler, eminler, meýletinçiler we beýlekiler) üçin egin-eşikler toplumyny we mekdep okuwçylary üçin “Ýaz-tomus — 2015” egin-eşikler toplumyny taýýarlamak ugurlary boýunça geçiriler.
Ýeňijiler gymmat bahaly sowgatlar bilen sylaglanar.
Bäsleşige hödürlenýän işler 2015-nji ýylyň 1-nji maýyna çenli şu salgy boýunça kabul edilýär: Aşgabat şäheri, Garaşsyzlyk şaýoly, 96. Habarlaşmak üçin telefonlar: 40-70-72, 40-70-71, 40-70-68, 40-70-69, 40-71-76.


text:
Magistratura derejesini ABŞ-da almak isleýänler barada maslahat!
Eger siz ABŞ-da Magistratura okuwyna resminamalaryňyzy tabşyrmakda gyzyklanýan bolsaňyz, sizi “ABŞ-da okuw” atly maksatnamasynyň maslahat sessiýalaryna çagyrýarys. Maslahat sessiýasynyň gruppasy Bakalawr derejesini alan we ABŞ-da okamana isleg bildirýän talyplara ABŞ-da Magistr dereje almak üçin gerekli endik almana hem taýarlamana ugrukdyrylan.
Gatnaşyjylar her aý Bilim we Maslahat beriş Merkeziniň Maslahatçysy bilen duşuşyp dykgat bilen Magistr derejesini almak boýunça soraglary ara alyp maslahatlaşarlar:
- ABŞ-daky okuw sistemasy: Magistr derejesi we resminamalaryň tabşyryş tertibi;
- Magistr derejsini almak boýunça amatly amerikan ýokary okuw jaýyny gözlemek;
- ABŞ-da amatly okuw maksatnamasyny saýlamak;
- Amerikan standartlaşdyrylan TOEFL we GRE taýýarlanma;
- Başga amerikan standartlaşdyrylan LSAT we GMAT ýaly testlar barada düşünje;
- ABŞ-da Magistr derejesini stipendiýa arkaly okamak mümkinçilikleri;
- Magistr derejesine tabşyrmagyň resminamalaryny toplamak we ş.m.
Talaplar:
- Bakalawr derejesiniň barlygy;
- ABŞ-a Magistr ýa-da Doktor maksatnamalarynda gyzyklanma;
- Gowy Iňlis Dil bilimi;
- Gowy bahalar;
- Öran höwesli;
- Topar sessiýalara gatnaşmagyň mümkinçiligi.
Toparda okalýanyň eşreti:
- ABŞ-nyň ýokary okuw sistemasynyň gowy düşünjesi;
- Düzme (Essaý) ýazmak endikleriň gowylandyrmagy;
- GRE we TOEFL testlere çuňňur taýýarlama;
- GRE we TOEFL praktiki test geçmek mümkinçiligi;
- Mäliýe kömek we stipendiýa tabşyrmakda nebis;
- Mäliýe kömel almagyň mümkinçiligi, testlaryň tölegi, resminamany doldyrmaklyk we bir ýyl sessiýa gatnanyňyzdan soňra ýol tölegleriň üpjünçiligi mümkindir;
- Amerikan ýokary okuw jaýlaryna girmek üçin, EducationUSA şahadatnama alyp, güýçli dalaşgär bolmak!
Registrasiýa etmek açin ýa-da sessiýalar barada doly maglumat üçin Bilim we maslahat beriş merkezine ýüz tutup bilersiňiz:
Görogly köçesi, 48/A jaý, Aşgabat ş., Turkmenistan
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-16/21/22 (goş.116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň «Itera» nebit-gaz kompaniýasynyň direktorlar Geneşiniň başlygy Igor Makarowy kabul etdi.
Duşuşykda Igor Makarow öz kompaniýasyna Türkmenistandaky ynanylan birnäçe iri proýektler boýunça alnyp barylýan işler hem-de ýakyn geljekdäki planlar barada türkmen prezidentine hasabat berdi.
Şeýle hem ol ýakynda Kaspi deňzindäki Türkmenistana degişli energiýa ýataklaryndan birini özleşdirmek işleriniň «Itera» kompaniýasyna ynanylmagy bilen baglanyşykly prezident Berdimuhamedowa öz minnetdarlygyny bildirdi.
Bu baradaky ikitaraplaýyn ylalaşyga 13-nji sentýabrda Türkmenbaşy şäherinde gol çekilipdi.


text:
Hormatly lukman! Meniň ejem 50 ýaşynda. 1 ýyl gowrakdan bäri aýagy agyryp uzak ýöräp bilenok. Bir-azyrak ýörese ýa-da aýak üstünde dursa: "aýagym doňup agyrýar" diýýär. Geçen tomus barlatdyk, şonda lukmanlar bilinde gryža bar diýdiler. Şol hem aýaga barýan damarlary gysýar diýip aýtdylar. Şondan soň bejergi hem aldy, ýöne peýda bermedi. Entegem şol agyryny çekip ýör. Bize näme etmelidigini maslahat bermegiňizi haýyş edýäris.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aýakdaky agyrylar, aýagyň agralmagy, doňmagy ýaly alamatlar köp adamyň ömrüniň dowamynda köplenç ýüze çykýan ýaramaz meseleleriň biridir. Käbir adamlar uzak wagtyň dowamynda şol alamatlary çydap gezip bilýäler. Emma, ilki bilen bu ýaramaz täsiriň nireden gelip çykanyny bilmeli. Siz hem ejeňizi barlagdan geçirip gaty dogry edipsiňiz. Bil oňurgadaky ingi bir gezek bejergi alanyň bilen bejerlenok. Bu keseliň bejergisi toplumlaýyn bolup, derman serişdelerinden daşary öz içine bejeriş bedenterbiýesini, owkalama we fiziobejergilerini alýar. Şonuň sebäpli, bejergileriňizi dowam etmek üçin neýrohirurg lukmanyň ýanyna gaýtadan baryň. Ejeňizi täzeden barlaglardan geçirmegiňizi we öňki bejergiň netijeleri barada aýdyp bermegiňizi maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Kreml rus prezidenti Wladimir Putin bilen onuň gazak kärdeşi Nursoltan Nazarbaýewiň sişenbe güni Moskwada gepleşik geçirýändigini aýdýar.
Gazagystanyň Daşary işler ministrligi duşenbe güni Nazarbaýewiň Putiniň çakylygy bilen ozal yglan edilmedik sapar boýunça Moskwa gelendigini aýtdy.
Kreml resmileriniň aýtmaklaryna görä, Putin bilen Nazarbaýew iki ýurduň energiýa, kosmos, senagat pudaklary, şol sanda göni söwda gatnaşyklaryny ösdürmek we öz ýurtlarynyň regionlarynyň arasyndaky ykdysady gatnaşyklary giňeltmek, şeýle-de esasy halkara meseleleri barada maslahat ederler.
Iki lider iýunda, Putiniň Gazagystana eden resmi sapary mahalynda we geçen aý Gazagystanyň demirgazyk şäheri bolan Pawlodarda geçirilen Rus-Gazak forumynda duşuşypdylar.


text:
Şu gün Eýranyň dürli şäherlerinde iki adam jemgyýetçiligiň gözüniň alnynda jezlandyrylyp öldürildi.
Ýerli medianyň maglumatyna görä, bir adam Tähranda dardan asmak arkaly jezalandyrylypdyr. Bu adamyň iýul aýynda öz kursdaş gyzy özüni terk edende, ony pyçaklap öldürendigi aýdylýar.
Başga bir adam bolsa Daştestan şäherinde jezalandyryldy. Onuň bir maşgalanyň dört agzasyny öldürendigi baradaky günäsi subut edilipdi.
Eýran geçen ýyl 179 adamyň dardan asylyp jezalandyrylyp öldürilendigini habar beripdi. Emma adam hukuklary boýunça guramalaryň aýtmagyna görä, resmi sanlar peseldilip görkezilýär.
Eýranda adam öldürmek, jynsy zorluk, ýaragly hüjüm etmek, neşe gaçakçylygy ýaly jenaýat işleri üçin ölüm jezasy berilýär.


text:
Gazagystanyň iň aýylganç türmelerinden biriniň ýolbaşçysy we onuň orunbasarlaryndan biri ygtyýarlyklaryndan bikanun peýdalanmakda aýyplanyp tussag edildi. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy habar berýär.
Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, şol ýolbaşçylar 16-njy martda tussag edilipdir.
Ýerli ýolbaşçylaryň aýtmagyna görä, tussag edilen şol ofiserler 28-nji ýanwar bilen 15-nji fewral aralygynda tussaglaryň biriniň garyndaşyndan üç sany telewizor, bir kompýuter, iki sany mobil telefon we 1000 dollar töweregi nagt pul alypdyrlar.
Regional howpsuzlyk güýçleri bu barada deňew geçirýärler. Bu türme Gazagystanyň demirgazygyndaky Kuşmurun etrabynda ýerleşýär. Bu Gazagystanyň iň berk türmelerinden biri hökmünde tanalýar.


text:
Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym zamanda enesi ölüp, öweý enäniň elinde galan bir oglan bar eken. Onuň ähli ýeri şar gara, ýaňy suwdan çykan ýaly ýalpyldap duran bir taýy bar eken. Oglan onuň adyny Garataý diýip tutar eken. Ol taý töweregindäki bolýan wakalary, tanaýan adamlarynyň niýetini, näme pikir edip durandygyny bilýän gaty akylly taýmyş.
Günlerde bir gün öweý ene bu ýetimi ýok etmesem, ärimden galan zatlara öz ogullarym bilen deň şärik bolar diýip, ýaňky oglany öldürmegi ýüregine düwüpdir-de, ile belli köpbilmiş kempirden munuň maslahatyny sorapdyr. Kempir oňa:
— Ol oglan mekdebe gider weli, bosagaňda gylyjy dikligine göm. Ujundan bir garyş ýalysy ýerden çykyp dursun. Ýaş oglandyr, gyssanyp gelip, üstünden bat bilen basar weli, gylyç dabanyndan girip, ony öldürer – diýen.
Öweý ene gylyjy kempiriň aýdyşy ýaly edip bosagada gömüpdir-de, oglanyň gelerine garaşyp oturypdyr. Ol oglan bolsa bir ýere gidip gelende, öňi bilen Garataýyň ýanyna baryp, onuň hal-ahwalyny sorar eken-de, soň öýlerine girer eken. Bu gezegem ol mekdepden gelipdir-de, Garataýyň ýanyna barypdyr. Görse, taý gözünden ýaş akdyryp durmuş. Oglan oňa:
— Ýeri, taýym, näme üçin gözüňden ýaş döküp dursuň? Bir ýeriň agyrýarmy ýa ajykdyňmy?- diýipdir.
Garataý oňa:
— Men aglaman, kim aglasyn? Öweý eneň seniň ýoguňa çykmagy ýüregine düwdi. Köpbilmiş kempir bilen maslahatlaşyp, bosagaňyzda gylyç gömüp goýdy – diýen.
Oglan öýe baryp, bosagada gömlen gylyjyň üstünden böküp geçipdir-de, saçakdaky gaty-guty nandan garnyny doýrupdyr-da ýene Garataýyň ýanyna barypdyr-da:
— Sen arkaýyn bol! Betpälleriň ýene nähili emel etjek bolýandyklaryny duýdursaň bolýar – diýipdir.
Niýeti başa barmadyk öweý ene ertesi ýene köpbilmiş kempiriň ýanyna barypdyr-da:
— Ol aýdanyňyz-a bolmady. Gylyjy edil özi gömüp goýan ýaly, gelende-de, gidende-de onuň üstünden böküp geçdi – diýipdir. Kempir oňa:
— Onuň gaýgysyny etmesene. Ol bolmasa bu bolar, şuny naharyna sep – diýip, eline içi zäherli bir düwünçejigi gysdyrypdyr. Oglan mekdepden gelşine, ýene Garataýyň ýanyna barypdyr. Garataý oňa:
— Eneligiň seniň başyňa ýetmän ynjaljak däl. Ol bu gün naharyňa awy sepip bermäge taýýarlanyp otyr. Gowusy, bu ýerden gideli. Nirä barsaň-da, bir döwüm çörek taparsyň – diýen.
Oglan taýynyň boýnuny sypap:
— Dogduk mekanyňdan aýrylmak aňsat däl. Biraz sabyr edeli. Belki, eneligim pälinden gaýdar – diýipdir-de, öýlerine barypdyr.
— Geldiňmi, oglum, ýaman gijä galdyň-la? Işdäňi açsyn diýip noýbalyja unaş bişiripdim – diýip, onuň daşynda hozanak atyp başlapdyr. Öňünde bir okara unaş getirip goýupdyr. Oglan oňa:
— Ene, şu gün birinji gezek maňa oglum diýdiň. Ýörite aş bişiripsiň. Ine, indi bir okaradan bileje tagam iýäýsek, men ýetimdigimi ýadymdan çykararyn – diýen.
Eneligi aljyrapdyr:
— Wah, guzym, seniň geleriňe gyssanyp, ýaňy bir okarany başyma çekäýipdirin. Men dok.
— Bolýar, dok bolsaň, göwnüm üçin bir çemçejik içäý. Başlap berdigiň bolar. Öweý ene nätjegini bilmän, siltenjiräp:
— Bolmanda-da, müň gep tapjagyňy bilýädim. Asyl öz dogurmadyk çagaňa ýagşylyk edip, ýaranyp bolmaz eken – diýen bolupdyr-da, aşly okarany onuň öňünden alyp gidipdir. Ol ýene kempiriň ýanyna baryp:
— Men-ä bilen däldirin, mama jan! Ol meniň niýetimi bilip dur. Zäherli unaşy içmeden-ä geçen, tas ony meniň özüme içiripdi. Haýýarlyk edip, zordan sypdym – diýen.
Kempir oňa:
— Ol kim bilen gatnaşýar? Öýe girmezden öň kimiň ýanyna barýar? – diýen.
— Hiç kim bilenem gepleşenok. Ýöne öňürti taýynyň ýanyna baryp, soň öýe girýär.
— Onda biziň syrymyzy şol aýdýandyr. Onuň taýynyň reňki nähili?
— Şar gara.
— Gara bolsa, sen ertir kesellän bol-da, ýeriňden galman ýat. Goňşy-golamlaryň soramaga gelip, näme iýesiň gelýär? Göwnüň islän zadyny aýt diýerler weli, gara taýyň etini iýesim gelýär diý. Taýy ýok etdirip bilseň, oglany-da ýok etdigiňdir.
Ertesi öweý ene kempiriň öwredişi ýaly, syrkawlan bolup: “Gara taýyň etinden bir doýsam, göwnüme açylyp gidäýjek ýaly bolup durun” diýen bolup ýatypdyr. Mundan bihabar oglan giç öýlän mekdepden gelip, Garataýyň ýanyna barypdyr. Görse, taýy ýene gözünden ýaş döküp durmuş. Oglan sebäbini sorasa, ol şeýle diýen:
— Şu ýerden gideli diýdim, etmediň. Olar meniň hemme syry saňa aýdyp berýänimi bildiler. Eneligiň ýalandan syrkawlan bolup, gara taýyň eti maňa derman bolar diýip ýatyr. “Işikden tapsaň, töre ötme” diýlen nakyl bardyr. Olar meni goýup, başga ýerden gara taý idäp ýörmezler. Ertir häzir bolup dur. Meni soýjak bolup, tanapymy çözenlerinde, bir kişňärin. Aýagymy güýlenlerinde, ýene bir kişňärin. Gezligi gaýranlarynda üçünji gezek kişňärin. Şonda ýetip gelip, bir alaç etmeseň, ikimiziňem öldügimizdir.
Ertesi oglan irden mekdebe baryp, taýynyň kişňärine garaşyp oturypdyr. Ine, birden Garataýyň sesi ýaňlanypdyr. Oglan molla ýalbarypdyr:
— Mollam, rugsat ber, bir daş çykyp geleýin.
— Otur, ýene az wagtdan hemmäňiz bile çykarsyňyz!
Garataý ikinji gezek kişňäpdir. Oglan ýene rugsat sorapdyr. Öňden “Goýbermegin” diýip sargalan molla oňa jogap bermändir. Bolmajagyny bilen oglan işikden towsup çykypdyr. Ol taýy üçünji gezek gygyranda, ýetip gelip, taýy soý diýlen adamlara ýalbaryp başlapdyr:
— Duraweriň, agalar, öz elim bilen ýylboýy bakyp, muny bir gezegem münüp göremok. Ony soýsaňyz soň soýuň. Üstüne atlanyp, hol beýige ýetip gaýdaýyn – diýipdir.
— Adamlar maslahatlaşyp: “Ýüreginde arman galmasyn. Goý, höwes edip bakan taýyny bir gezek münüp galsyn-da” diýşipdirler. Oglan Garataýyň üstüne münüp, esli ara açan soň, oňa bir gamçy çalypdyr weli, onuň asmana uçanyny-da, ýere girenini-de görmän galypdyrlar. Muny eşiden eneligi sagalyp oturyberipdir. Oglan bolsa şol çapyp gidişine bir çarbaga baryp ýetipdir. Bu bag bir patyşanyň bagy bolup, onuň içinde bilbiller saýraşyp, güller açylyp, bulaklar şarlaşyp durmuş. Oglan Garataýy ota goýberip, bagyň ortasyndaky howzuň boýunda gyşarypdyr-da, süýji uka gidipdir.
Indi habary şol ýurduň patyşasynyň gyzlaryndan al. Şanyň biri-birinden owadan üç gyzy bar eken. Olar her gün egin kakyşdyryp, ýaňky baga seýil edip gider ekenler. Olar bu günem bagda aýlanyp, ýadapdyrlar-da, dynç almak üçin howzuň başyna gelipdirler. Görseler, bir nowjuwan oglan uklap ýatyrmyş. Patyşanyň kiçi gyzy göreninden, oňa aşyk bolupdyr-da, çök düşüp, ýaglygy bilen oglanyň ýüzüni ýelpäp başlapdyr. Uly uýalary bolsa, ýüwrüp köşge barypdyrlar-da, bu wakany atalaryna habar beripdirler. Patyşa sähel-mähel zada göwni ýetmeýän, tutumy gyzymyň akyl-huşuny alar ýaly ol nähili ýigitkä diýip, özi baga gelipdir. Görse, eleşan geýimli owadan bir ýetginjek ýigit süýji uklap ýatyrmyş. Kiçi gyzy-da ondan gözüni aýyrman, ýüzüni ýelpäp otyrmyş. Patyşa bu bolup duran işe haýran galyp, köşgüne gelipdir-de, uly gyzlaryna:
— Özi gözüni açýança, oglany oýatmaň. Ukusyny alyp turar weli, ony öýe eltiň – diýipdir.
— Oglan oýanansoň, gyzlar ony öýlerine äkidipdirler. Patyşa sowal berip, oglanyň akylyny synap görüpdir. Göwni ýetensoň, ony ýuwundyryp, şahana lybaslar bilen bezäň diýip, hyzmatkärlerine buýruk beripdir. Hammamdan çykyp, zerli lybaslary geýen oglany görenden, ogulsyz şanyň gözi has-da dokunypdyr we:
— “Oglumyň söýeni gelnim, gyzymyň söýeni giýewim” diýipdirler. Sen bolsaň meniň hem giýewim, hem oglum bolmalysyň. Ömrümde ogul perzende ýüzüm düşmedi, köşegim! – diýipdir.
Kyrk gije-gündiz toý edip, patyşa ýaňky ýetimi öz ornuna patyşa belläpdir. Kiçi gyzyny-da oňa nikalap beripdir. Bu oglanyň patyşalyk eden döwründe garyp-gasarlaryň, ýetim-ýesirleriň hemmesi bagtly ýaşanmyş. Garataý hem oglanyň wepaly ýoldaşy bolup, ömrüniň ahyryna çenli kimiň dost, kimiň duşmandygyny oňa aýdyp berenmiş.
GARATAÝ (Türkmen halk ertekisi)
Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym zamanda enesi ölüp, öweý enäniň elinde galan bir oglan bar eken. Onuň ähli ýeri şar gara, ýaňy suwdan çykan ýaly ýalpyldap duran bir taýy bar eken. Oglan onuň adyny Garataý diýip tutar eken. Ol taý töweregindäki bolýan wakalary, tanaýan adamlarynyň niýetini, näme pikir edip durandygyny bilýän gaty akylly taýmyş.


text:
Günbataryň demokratik ýurtlaryndakydan tapawutlylykda dünýäniň Ýewraziýa böleginde «jemgyýetiň orta gatlagy» diýilýän gatlak öz ýurtlarynyň syýasy-ykdysady durmuşynda täsirli rol oýnap bilmeýän gowşak gatlak bolup galýar.
Günbatar ýurtlarynda ilatyň orta gatlagy demokratiýanyň we ösüşin güýçli oňurgasy hasaplanylýar. Mysal uçin, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda orta gatlak diýlip hasaplanylýan ilat ýurduň tutuş ilatynyň 60 prosente golaýyny düzýär.
Bu gatlagyň agzalary mugallymlardan başlap, polisiýa işgärleri we biznes menejerleri ýaly dürli hünärdäki professionallardyr. Olar öz gezeginde döwlete milliardlarça dollar salgyt töleýärler, saýlawlardaky sesleriň hem aglaba köpçüligi şolaryň sesleridir.
Mundan hem has möhümi - hut şol orta gatlagyň wekilleriniň sesleriniň döwleti kimiň dolandyrmalydygy we nähili dolandyrmalydygy baradaky meselede-de örän uly rol oýnaýanlygydyr.
Ýewraziýa giňişliginde…
Ýöne, beýleki tarapdan, Balkan döwletlerinden başlap, Orsýete we Owganystana çenli tutuş Ýewraziýa giňişliginde orta gatlagyň jemgyýetdäki statusy örän kesgitsiz bolup görünýär. Ýagny, bu regionlarda orta gatlakdaky ýa-da orta gatlaga degişli bolaýjak adamlaryň ýagdaýy örän ejiz görünýär.
Bu ýurtlardaky orta gatlagyň wekillerini ejiz edýän sebäplerden birem olaryň köpüsinde entek täze orta gatlagyň doly aýaga galyp ýetişmänligindedir. Orta gatlak bu ýurtlarda ozalky durnukly ýagdaýyň çagşamagyndan soňky ýüze çykan baş-başdaklykdan aýňalmak prosesini başdan geçirýär.
Orsýetdäki “orta gatlak”
Orsýetdäki «Lewada» atly garaşsyz pikir soraýyş merkeziniň sosiologiýa boýunça eksperti Boris Dubin Orsýetdäki bu ýagdaý barada şeýle diýdi: «Orsýetde orta gatlagyň wekilleri aglaba demokratik we liberalizm gymmatlyklaryny goldap ses berenoklar. Olar Orsýetde 2000-nji ýyllarda emele gelen sosial-syýasy we ykdysady gurluşy goldaýarlar. Ol bolsa barybir awtoritar gurluş. Ol gurluşda häkimiýet eýeçilikden üzňeleşmedik. Onda ýokary häkimiýetiň wekilleri iri eýeçiligi ellerinde saklaýarlar».
Dubiniň aýtmagyna görä, şeýle häkimiýet gurluşyny goldaýan orta gatlak ilatyň 4-5 prosentinden geçmeýär. Şol gatlak hem häzirki döwlet režiminiň daýanjy hasaplanylýar.
Boris Dubin Orsýetde döwlet režimini goldaýan bu gatlagyň esasan uly şäherlerde ýaşaýan ýaşlardan ybaratdygyny belleýär. Kommersiýa işlerinde belli bir üstünlik gazanan bu gatlagyň gymmatlyklary Orsýetde hakyky täze orta gatlagy düzmeli adamlaryň gymmatlyklaryndan düýpgöter tapawutlanýar.
Garaşylanlar puja çykdy
Belli bir döwurde köp synçylar Orsýetiň «orta gatlak» diýilän gatlagy sowet döwrüniň intelligensiýa wekillerinden durar diýip çak edipdiler. Bu gürrüňi edilýän adamlar, ýagny intellektuallar, hudožnikler we hökümete degişli bolmadyk beýleki köpsanly pudaklardaky professionallar öz döwründe syýasy häkimiýete doly agalyk eden kommunist apparatçylara «lepbeý» diýmezligi we hatda käte olaryň syýasatyna garşy çykmagy başarýan gatlak hökmünde özlerini tanadypdylar.
Ýöne Sowet Soýuzy darganyndan soňky döwürde ykdysadyýeti häkimiýetiň çür depesinden aşaklygyna wertikal boýunça dolandyrylýan Orsýetde intelligensiýa döwlet syýasaty bilen özara dil tapyp bilmedi. Munuňam intelligensiýanyň aşa erkinliginiň netijesi bolmagy ahmal.
Ýewraziýa giňişligindäki beýleki döwletlerde güýçli orta gatlagyň bolmazlygynyň hem dürli hili sebäpleri bar. Mysal üçin, Eýranda 1979-njy ýylyň Yslam rewolýusiýasyndan soň intellektuallaryň uly bölegini öz içine alýan 2-3 million adamynyň gowy durmuşyň gözleginde daşary ýurtlara bosgun etmegi bu ýagdaýy döreden bolsa, Balkan ýurtlarynda, Owganystanda we Yrakda bu ýagdaýa getiren sebäp gandöküşikli uruşlardyr.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri DNK testleri geçirilip, netijeleri mälim bolýança, Stambulyň aeroportunda bolan hüjümde özlerini partladanlaryň biriniň Gyrgyzystanyň raýaty bolandygy barada Türkiýäniň mediasynyň beren maglumatyny tassyklamakdan entek örän irdigini aýtdy.
Gyrgyzystanyň daşary işler ministrliginiň 1-nji iýulda aýtmagyna görä, gyrgyz diplomatlary 28-nji iýunda aeroporta hüjümi amala aşyranlardan biriniň gyrgyz raýaty bolandygy baradaky maglumatlar bilen baglylykda Stambulda Türkiýäniň terrorçylyga garşy resmileri bilen duşuşypdyr.
Terrorizme garşy iş alyp barýan resmileriň “medianyň maglumatlary DNK we beýleki barlaglaryň resmi netijeleri elýeterli bolýança örän ir we takyk däl” diýip aýdandygyny ministrlik belledi.
Gyrgyzystanyň Stambuldaky konsulhanasynyň wekili Ruslan Moldakunowyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, barlaglaryň netijeleriniň “bäş ýa-da alty günüň” dowamynda peýda bolmagyna garaşylýar.
Türkiýäniň mediasy Türkiýäniň hökümetiniň ady agzalmadyk resmisine salgylanyp, aeroportda bomba partlamasyny amala aşyran “Yslam döwleti” toparynyň bombaçysynyň Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň we Orsýetiň raýatlary bolandygyny habar berdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 12-nji fewralda geçirilen saýlawlarda resmi taýdan ýeňiş gazanyp, ikinji möhlete prezidentlige saýlandy.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 12-nji fewralda berlen sesleriň tas ählisiniň diýen ýaly sanalandygyny we sesleriň 97,14 prosentini Berdimuhamedowyň gazanandygyny aýdýar.
Energetika we senagat ministri Ýarmuhammet Orazgulyýew sesleriň diňe 1,2 prosentini gazanyp, ikinji ýeri eýeledi diýlip, habar berilýär.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň tassyklamagyna görä, şu wagtky maglumatlar deslapky görkezijiler bolup, häzir daşary ýurtlarda gurnalan saýlaw uçastoklarynda geçirilen ses berişlikleriň doly netijelerine garaşylýar.
Wideo: Berdimuhamedow öz kakasy, ogly we agtygy bilen saýlawlarda ses berýär.
Merkezi Aziýanyň awtoritar režimli döwletinde geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesi köpler üçin garaşylmadyk ýagdaý bolmady. Prezidentlige Berdimuhamedow bilen birlikde başga-da ýedi kandidat dalaş etdi, emma olar ýurtda giňden tanalýan şahsyýetler däl. Saýlaw prosesi bolsa diňe formallyk hökmünde häsiýetlendirildi.
Käbir synçylar ses berişlikde Berdimuhamedowyň şeýle ýokary netijeleri almagyna ünsi çekip, muňa Saparmyrat Nyýazow döwründe ornaşdyrylan sistemanyň dowamy hökmünde baha berýärler.
Orsýetiň Syýasy barlaglar institutynyň ýanyndaky “Milli strategiýanyň esasy meseleleri” neşiriniň baş redaktory Aždar Gurdow
häzir Türkmenistanda 90-njy ýyllarda düýbi tutulan sistemanyň yzynyň üzülmän gelýändigni aýdýar:
Bir kandidata şeýle uly derejede sesleriň berilmegi ýurtda alternatiwanyň ýoklugyndan nyşandyr. Ýurtda resmi taýdan diňe bir syýasy partiýanyň hereket edýänligi ýöne ýerden däl.
—Nyýazow elmydama-da saýlawlarda dürli kandidatlaryň bäsleşigi ýa-da häkimiýet ugrundaky göreş ýaly çäreleriň öňüni alyp geldi. Onuň asyl niýeti özüne, şeýle-de eýýäm saýlanyp alnan syýasy ugra tutuş halkyň, milletiň söýgüsiniň bardygyny äşgär etmekdi. Bir kandidata şeýle uly derejede sesleriň berilmegi ýurtda alternatiwanyň ýoklugyndan nyşandyr. Ýurtda resmi taýdan diňe bir syýasy partiýanyň hereket edýänligi ýöne ýerden däl.
Resmi maglumata görä, 12-nji fewraldaky prezidentlik saýlawlaryna ses bermäge hukugy bolan ilatyň 96,28% gelipdir.
Aždar Gurdow
saýlawalara şeýle ýokary gatnaşygyň bolmagynyň dünýäniň demokratik döwletlerinde mümkin bolmajak zatdygyny aýdýar:
—Adamyň saýlawa gatnaşyp-gatnaşmazlygynyň hem onuň öz erk-islegine bagly bolmaly. Türkmenistan babatynda aýdylanda, onda saýlawlara 100%-e golaý ilatyň gelmegi diňe demokratik bolmadyk, totalitar, awtoritar režimlerde duş gelýär. Ýagny, polisiýa režimli döwletlerde adamlar saýlawlara gatnaşmaga iteklenýär, ýa hut mejbur edilýär.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habaçylary saýlawlaryň mundan ozal geçirilen ses berişlikler bilen deňeşdirilende has guramaçylykly bolandygyny aýdýarlar. Ýöne olaryň ýaşaýjylar bilen söhbetdeş bolup alan maglumatlaryna görä, resmi berilýän sanlaryň takyklygy belli bir şübheleri döredýär.
"Netijesi öňünden belli"
Bu meselä käbir günbatar ekspertleri hem ünsi çekýärler. “Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň” Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Jon MakLoud
saýlawyň netijeleriniň ses berişlikden bir hepde öň yglan edilse-de boljakdygyny ýaňsylap aýdýar:
Dogryny aýtmaly bolsa, resmiler saýlawlaryň netijelerini ses berişlikden bir hepde öň hem yglan edip bilerdiler.
—Dogryny aýtmaly bolsa, resmiler saýlawlaryň netijelerini ses berişlikden bir hepde öň hem yglan edip bilerdiler. Sebäp diýseňiz, bärde demokratik saýlawlara meňzeş hiç zat bolmady. Biz berilýän sanlaryň hem näderejede takykdygyny hem anyklap bilemzok.
Öňki saglygy saklaýyş ministri Berdimuhamedow Türkmenistany 2006-njy ýylyň aýagyndan bäri dolandyryp gelýär. Ol döwletiň baş kürsüsine öňki awtoritar prezident Saparmyrat Nyýazowyň ölüminden soň geçdi.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlar Türkmenistanda soňky 20 ýyldan gowrak wagtyň dowamynda geçirilen üçülenji prezidentlik saýlawlarydyr. Indi Gurbanguly Berdimuhamedow ýurda ýene-de bäş ýylyň dowamynda ýolbaşçylyk eder.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň saýlawlara gözegçilik eden missiýasy özüniň gutarnykly hasabatyny gysga wagtyň içinde yglan eder diýlip garaşylýar. Emma missiýanyň başlygy saýlawlarda bidüzgünçilikleriň bolandygy barada özlerine hiç hili şikaýatyň gowuşmandygyny öňünden aýtdy.
Türkmen saýlawlaryna Günbatardan hiç hili gözegçi çagyrylmady.


text:
Golaýda gazak gyzynyň süýrelmegi, ýagny zor bilen alnyp gaçylmagy barada çykan habarlar sosial ulgamlarda uly seslenmä sebäp boldy.
Gyz süýremek, ýagny başga biriniň maşgalasyny zor bilen alyp gaçmak Merkezi Aziýa halklarynyň arasynda, şol sanda türkmenleriň arasynda hem göze ilýär.
Ýöne bu ýagdaýa Merkezi Aziýa halklarynyň arasynda bolan garaýyşlaryň dürli-dürli bolşy ýaly, oňa garşy görkezilýän reaksiýalar hem dürli-dürli. Meselem, şeýle ýagdaý kähalatlarda ganly çaknyşyklara sebäp bolsa, käbir halatlarda, alnyp gaçylan gyz baran maşgalasynyň şertlerine kaýyl bolup ýaşaýar.
Eýsem, türkmen jemgyýetinde gyzlaryň alnyp gaçylmagyna nähili garalýar? Ýaşlar bu barada näme pikirde?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi, gören-eşidenleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Golaýda Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk departamenti “Howp döretmäge ýakyn daşary ýurt raýatlaryna gözegçilik” atly hasabatyny ýaýradypdy. Hasabatda “Terroristik guramalara we olaryň agzalaryna hemaýat we goldaw bermek meýillerini görkezýän” 36 ýurduň sanawy berildi.
Birleşen Ştatalaryň Migrasiýa gullugy bu sanawa Merkezi Aziýanyň Gyrgyzystandan başga ähli döwletlerini, şol sanda Türkmenistany hem girizipdir. Şeýle-de sanawda Owganystan, Eýran, Yrak, Alžir we Pakistan ýaly döwletler hem bar.
Maý aýynda ýaýradylan bu hasabatda berlen ýörite sanawa giren döwletleriň raýatlaryna terrorizme nähilidir bir görnüşde dahyly bolmakda şübhe bildirilip, olar saý-sebäp bilen Birleşen Ştatalaryň Migrasiýa gullugy tarapyndan saklananda, goşmaça barlag çäreleriniň geçirilmegi talap edilýär.
Birleşen Ştatalaryň terrorizme garşy alyp barýan halkara göreşinde Waşingtonyň ýaranlary we hyzmatdaşlary saýylýan Türkiýe, Gazagystan we Türkmenistan ýaly döwletleriň şol sanawa girizilmegine nägilelikler hem döredi.
Esas barmy?
Emma käbir synçylar bu ýagdaýy Türkmenistanyň Owganystan we Eýran ýaly döwletler bilen serhetdeşdigi bilen düşündirýärler.
Türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünowyň pikirine görä, bu meselede Türkmenistanyň geografik ýerleşişine syýasy nukdaýynazardan syn edilse, ýurduň bu sanawa goşulmagyna esas bar.
“Türkmenistanyň Owganystan bilen gatnaşyklary barada gürrüň edilse, Nyýazowyň hökümeti talyplaryň hökümeti bilen hem, demirgazyk alýans bilen hem elmydam hyzmatdaşlykda bolupdy. Şol döwürde bikanun ýarag söwdasy hem edilipdi. Bu ýagdaýa delil boljak maglumatlar bizde bar” diýip, Söýünow aýdýar.
“Onsoňam Amerika şeýle duýduryş girizýän bolsa, olarda oňa esas bolmaly. Sebäbi dünýänin iň ösen döwletleriniň gizlin gulluklary hem has ösen bolmaly” diýip, Söýünow sözüniň üstüni ýetirdi.
Söýünow Türkmenistanyň bu aýratyn sanawa goşulmagynyň ýene-de bir sebäbini döwlet serhediniň berk goralmaýandygynda görýär: “Serhetde gizlin neşe we tirýek söwdasy edilýär. Öz serhedini berk gorap bilmeýän döwlet, elbetde, öz üstünden terrorçylary geçirip biler”.
Awtoritarizm
Gyrgyzystanyň Döwlet howpsuzlygy gullugynyň öňki başlygy Miroslaw Nyýazow, umuman, Merkezi Aziýa regionynyň Fergana jülgesindäki terror toparlarynyň regionyň islendik böleginde, şol sanda Türkmenistanda hem terrorçylyk hüjümini amala aşyryp biljekdigini, regionda höküm surýän awtoritar režimleriň hem terror hüjumleriniň amala aşyrylmagyna sebäp bolup biljekdigini öňe sürýär.
“Regionyň döwletleriniň arasynda Gyrgyzystan demokratik döwlet hasaplanýar. Beýlekileri awtoritar. Demokratiýa bar ýurtda terrorçylyk hüjüminiň amala aşyrylmagynyň ähtimaly az. Awtoritar döwletler terror hüjümleriniň aktiwliginiň çeşmesi hasaplanýar” diýip, Nyýazow aýdýar.
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk meseleleri boýunça eksperti Ymamberdi Jalylow şeýle hasabatlaryň her bir ýurtdaky syýasy hukuklaryň derejesine, şeýle-de dini erkinlikleriň derejesine görä ýaýradylýandygyny belleýär.
“80-nji ýyllaryň ortasynda Owganystana SSSR-iň harby güçleri girizilende, Owganystandaky “Özbegistan yslamy hereketiniň” agzalary Türkmenistandan gaçybatalga tapypdylar. Belki, bu ýagdaý amerikalylaryň ýadynda bolmagy mümkin” diýip, Jalylow aýdýar.
“Terrorçylyk howpuny salýan ýurtlar” atly ilkinji hasabat mundan 7 ýyl öň prezident Jorj Buşuň inisiatiwasy bilen ýaýradylypdy.
Türkmenistanyň bu hasabata girizilmeginiň sebäpleri barada ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy maglumat bermekden saklandy.


text:
Çarşenbe güni Owganystanyň resmileri NATO-nyň güýçleri üçin ýük we ýangyç daşaýan maşynlardan 23 sanysynyň ýaragly söweşijiler tarapyndan weýran edilendigini habar berdiler.
Maglumata görä, bu hüjüm Owganystanyň Samangan welaýatynda ýük maşynlarynyň wagtlaýynça saklanýan parkynda amala aşyrylypdyr.
Samangan welaýatynyň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Halil Andarabi weýran edilen ulaglardan 19-synyň üsti ýangyç sisternaly maşynlardygyny aýtdy.
“Assoşieýted press” habar agentligi bu ulaglaryň Özbegistanyň üsti bilen Owganystanyň günortasyndaky NATO güýçlerine ýangyç alyp barýan maşynlardygyny habar berýär.


text:
Orsýetiň alymlary Demirgazyk Buzly okeandaky adalaryň birinden ýüňlek mamontyň jesedini tapandyklaryny mälim etdiler.
Maglumata görä, mamontyň bu jesedi Orsýetiň Sibir regionynyň kenarlaryna golaý ýerleşýän Lýakowskiý adalaryndan tapylypdyr.
Bu tapyndynyň üstünde işleýän ylmy toparyň agzasy Semýon Grigorew mamontyň jesediniň käbir bölekleriniň örän uzak wagtlap buzuň içinde galandygyna görä, hatda mamontyň etiniň we ganynyň-da saklanandygyny aýdýar.
Alymlar bu mamontyň etinden we ganyndan janly genetik önümleriň tapylan halatynda olary klonlamak arkaly täzeden direltmegiň-de mümkindigini öňe sürýärler.


text:
Sekiz gyrgyz raýaty, şol sanda bir çaga geçen dynç günlerinde Moskwanyň demirgazyk-gündogarynda dokman kärhanasynda bolan ýangynda wepat boldy.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrliginiň 1-nji fewralda aýtmagyna görä, 30-njy ýanwarda bolan ýangynda şeýle-de milleti gyryz iki orsýet raýaty we iki özbegistanly hem wepat bolupdyr.
Gyrgyzystanyň daşary işler ministri Erlan Abdyldaew pidalaryň garyndaşlarynyň Moskwa syýahat etmegine ýardam beriş çärelerine gözegçilik edýär.
Agşam sagat dokuzda başlanan ýangyn 3000 kwadrat metr ýere ýaýrady we bäş sagatda söndürildi. Ýangynyň sebäpleri anyk däl.
Bu kärhana gyrgyz işewüri Alym Toguzakow tarapyndan kireýne alnyp işledilýärdi.
Toguzakowyň dogany Murat Toguzakow işewüriň ogly Erkiniň hem wepat bolandygyny aýtdy we pidalaryň ählisiniň Batken regionyndan bolandygyny habar berdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Orsýeti Krymy “konsentrasion lagere” öwürmekde aýyplady we Günbatar ýurtlaryny Moskwa garşy täze sanksiýalary girizmäge çagyrdy.
Ýewropanyň Ýalta strategiýasy atly forumda Kiýewde eden çykyşynda Poroşenko Orsýetiň Krymy 2014-nji ýylyň mart aýynda basyp alaly bäri Ukrainanyň raýatlaryna, şol sanda Krym tatarlaryna garşy “repressiw syýasaty” ulanýandygyny aýtdy.
Poroşenko ABŞ, Ýewropa Bileleşigi we beýlekiler Orsýetiň Ukraina goşulyşmagy bilen baglykda oňa garşy bar bolan sanksiýalary güýçlendirmeli diýdi.
Poroşenko Minskde gelnen parahatçylyk planynyň durmuşa geçirilmeginiň Orsýete garaşlydygyny aýtdy.
Poroşenko Ukrainanyň reformalary barada aýdyp, ýurduň adalat sistemasyny “korrupsiýanyň soňky galasy” diýip, atlandyrdy we 200 täze sudýanyň bellenmegini wada berdi.


text:
Krym tatarlarynyň dilindäki täze satelit telewideniýesi Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda gepleşik berip başlady. Mundan öň ýarymadanyň Orsýet tarapyndan goýlan häkimiýetleri tatar dilindäki ähli garaşsyz habar serişdelerini ýapypdy.
Hökümet baştutanynyň orunbasary Ruslan Balbek “Millet” atly täze telekanalyň maksadynyň "Orsýete garşy propaganda garşy göreşmekden" ybaratdygyny aýtdy.
Krym tatarlarynyň jemgyýeti geçen ýylyň awgust aýynda kanalyň resmi hasaba alnan wagtynda garşy çykyş edip, ony “Kremliň propaganda guraly” diýip atlandyrypdy. Kanal sentýabr aýynda synagly gepleşiklerine başlapdy.
Telekanalyň gepleşikleri Orsýetiň “Ýamal 401” sateliti arkaly Orsýetde, Ukrainada, Merkezi Aziýada we Türkiýede görkeziler, diýip media serişdesiniň baş müdiri Seýran Mambetow 1-nji aprelde aýtdy.
Bir ýyl mundan ozal Krymyň Orsýet tarapyndan goldanýan häkimiýetleri Krym tatarlarynyň ATR telekanalyny we onuň birnäçe bölümini ýapypdy.


text:
Sud Pakistanyň ozalky harby dolandyryjysy, dönüklikde aýyplanyp sud edilýän Perwez Muşarrafyň daşary ýurtda saglygyna seretdirmegine rugsat bermedi.
Sud anna güni Muşarrafyň syýahat etmegine girizilen gadaganlygy ýatyryp bilmejegini aýtdy. Şeýle-de sud Muşarrafyň tussag edilmegi we 7-nji fewralda boljak seljerişlige getirilmegi barada karar çykardy.
Muşarraf 2007-nji ýylda, prezident wagtynda adatdan daşary ýagdaýy girizendigi üçin dönüklikde aýyplanýar. Eger bu aýyplama boýunça günäli tapylsa, oňa ölüm jezasynyň berilmegi mümkin.
Ol 1999-2008-nji ýyllar aralygynda ýurdy dolandyran ýyllaryna degişli başga jenaýatlarda, şol sanda öňki premýer-ministr Benazir Bhuttanyň ölümine ilteşiklilikde hem aýyplanýar.
Muşarraf 2-nji ýanwarda ýörite dönüklik tribunalyna getirilýän wagty ýaraman, harby hassahana ýerleşdirildi.


text:
Eýranyň resmi habar çeşmeleriniň maglumatyna görä, geçen hepde Tähranda geçirilen protestler bilen bagly tussag edilen daniýaly žurnalistka fakultetiniň studenti erkinlige goýberildi.
Şol student Birleşen Ştatlaryň Tähranda ýerleşýän ilçihanasynyň basylyp alynmagynyň 30 ýyllygy bilen bagly 4-nji noýabrda geçirilen demonstrasiýalarda tussag edilipdi.
Hökümete garşy gurnalan protestler bilen bagly daniýaly student bilen bir hatarda iki kanadaly, bir ýaponiýaly we bir eýranly žurnalist hem tussag edilipdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 1-nji noýabrda resmi sapar bilen Soça baryp, Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşdy.
“Westnik” neşiri iki lideriň duşuşygynyň dowamynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy öz içine alýan möhüm meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylandygyny habar berýär.
“2015-nji ýylda siziň ýurduňyzdan biziň ýurdumyza edilýän importyň möçberi iki esse artdy. Bu bizi begendirmän duranok, ýöne ýene edilmeli işler bar. Biziň heniz çözülmedik mesellerimiz hem bar. Biz bu gün şolaryň ählisine serederis” diýip, Putin aýtdy.
Berdimuhamedow hem öz çykyşynda ikitaraplaýyn ykdysady gatnaşyklara ünsi çekip, “Eger biz dünýäde nämäniň bolup geçýändigini nazara alsak, onda käbir görkezijileriň pese gaçan bolmagy mümkin. Ýöne şonda-da, biz soňky ýyllarda gowy deňagramlylygy saklaýarys” diýdi.
Şeýle-de, türkmen lideri Russiýadaky ýaly potensialyň Türkmenistanda hem bardygyny aýdyp, Astrahanda geçirilen Hazarýaka döwletleriniň sammitinde ykdysady forumy ýa-da logistik merkezi döretmek hakyndaky pikirleriň ara alnyp maslahatlaşylandygyny ýatlatdy. Şeýle-de, ol bu pikiri Putiniň hem goldandygyny belledi.
“Men şu gün siziň hem transporty, tranzit koridoryny ösdürmäge uly ähmiýet berýändigiňizi gördüm” diýip, türkmen prezidenti aýtdy.
Russiýa türkmen gazy üçin “pes nyrh keser”
Berdimuhamedowyň 2011-nji ýylyň dekabr aýyndan bäri Moskwa edýän bu ilkinji sapary iki ýurduň arasynda gaz söwdasynyň ýatyrylmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Ýatlap geçsek, şu ýylyň sentýabr aýynda “Gazprom” kompaniýasynyň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew çykyş edip, “Gazprom türkmen tebigy gazyny 2018-nji ýylyň aýagyna çenli satyn almaz we şu aralykda baha dawasyna çözgüt tapmaga synanyşar” diýipdi.
Oktýabr aýynyň başynda hem Eýranyň Nebit ministriniň orunbasary Hamidreza Eragi “Eýranyň türkmen gazyny import etmek zerurlygynyň aradan aýrylandygyny” aýdypdy.
Käbir ekspertler türkmen prezidentiniň bu saparynyň dowamynda, türkmen-rus energiýa hyzmatdaşlygyny gaýtadan ýola goýmak ugrunda gepleşikleriň geçirilmegine garaşylýandygyny aýdýarlar.
Energiýa howpsuzlygy boýunça analitik John Robertsiň sözlerine görä, iki lideriň duşuşygynyň dowamynda energiýa hyzmatdaşlygy boýunça ylalaşyga gelinse-de, Russiýanyň türkmen gazy üçin berjek töleg nyrhy Hytaýyňkydan hem pes bolar.
“Russiýanyň her ýylda 100 milliard kubmetr gazy öndürmäge mümkinçiligi bar. Olaryň eýýäm eksport ederden has köp tebigy gazy bar. Şeýlelikde, olar näme sebäpden mundan hem köp gaz islesinler? Olar [tebigy gazy] gymmat bahadan satyp gazanç etmek üçin, örän arzan bahadan satyn almaly bolýarlar” diýip, Roberts aýtdy.
Ykdysady kynçylyklar
Orsýetli bilermen, Russiýanyň syýasy barlaglar institutynyň analitigi Aždar Gurdow bolsa, türkmen prezidentiniň bu saparynyň “Türkmenistanyň başdan geçirýän agyr ykdysady kynçylyklary bilen bagly bolmagynyň ähtimaldygyny” aýdýar.
Şeýle-de, ol bu sapary iki ýurduň arasynda gaz söwdasynyň ýatyrylmagy, türkmen-owgan serhedindäki howpsuzlygyň ýaramazlaşmagy we Türkmenistanda ýetip gelýän prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşdyrýar.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, Türkmenistan öz tebigy gazyny üç ugur boýunça – Hytaýa, Russiýa we Eýrana – akdyrýar. Häzirki wagt türkmen gazynyň esasy bölegi Hytaýa akdyrylyp, onuň möçberi ýylda 30 milliard kub metre barabar.


text:
Ispaniýanyň Katalan regionynyň prezidenti Artur Mas 9-njy noýabrda garaşsyzlyk refrendumyny geçirmek baradaky karara gol çekdi.
Ispan hökümeti Katalana referendum geçirmäge rugsat berilmez diýdi.
Premýer-ministriň orunbasary Soraýa Saýenz de Santamaria 27-nji sentýabrda guralan metbugat ýygnagynda «ähli ispaniýalynyň milli isleginden hiç kim ýokary däl» diýdi we bu referendumy «bikanun» atlandyrdy.
Saýenz de Santamaria ispan hökümetiniň birnäçe gün içinde Ministrler kabinetiniň adatdan daşary maslahatyny geçirjegini aýtdy we refrendum meselesine Konstitusiýa sudunda serediljegini duýdurdy.


text:
Siriýanyň esasy oppozisiýa toparynyň başlygy Orsýetiň 30-njy sentýabrda uran howa zarbalary 36 graždany, şol sanda bäş çagany öldürdi diýdi, Orsýet muny bada-bat ret etdi.
Günbatar tarapyndan goldanylýan oppozisiýa toparlaryny öz içine alýan Milli koalisiýanyň başlygy Haled Hoja ýerli aktiwistleriň merkezi welaýat Homsda öldürilen 36 adamyň şahsyýetini anyklandyklaryny aýtdy.
«Pidalaryň ählisi asuda ilata degişli» diýip, Hoja BMG-niň Baş Assambleýasynyň geçýän ýerinde aýtdy.
«Şeýlelikde, Orsýetiň interwensiýasynyň režimi goldaýandygy, Siriýanyň içinde has kän adamy öldürjekdigi, has kän baş-başdak atmosfera döretjegi belli boldy» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Rus uçarlary Azat Siriýa goşunynyň bazalaryna hem zarba urdular, emma pida bolmady diýip, ol aýtdy.
Moskwa öz 20 zarbasynyň «Yslam döwleti» toparynyň nyşanalaryna urlandygyny aýdýar, emma Hoja ol dört etrapda YD güýçleri ýok diýýär.


text:
Sişenbe güni ýapon inženerleri ýurduň “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasynyň alty ýadro reaktoryna elektrik kabellerini çatmagy başardylar.
Emma, resmileriň bellemegine görä, stansiýanyň sowadyş sistemasynyň kadaly işlemegi üçin elektrik energiýasy berilmezden öň, entek edilmeli wajyp işler bar.
Sişenbe güni stansiýanyň zeper ýeten reaktorlaryň depesinde ýene-de ak tüsse we bug peýda boldy.
Atom energiýasy boýunça halkara agentligiň baştutany Yukiya Amano “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýaynda ýagdaýyň juda çylşyrymly bolup galýandygyny, ýöne ýeňilip geçiljegine ynanýandygyny aýtdy.


text:
Biziň hoşgylaw ýoldaşymyz, şahyr hem terjimeçi, “Azatlyk” radiosynyň öňki habarçysy Saparmyrat Öwezberdi dünýäden ötdi. Şeýdip, XX asyryň 2-nji ýarymyndaky türkmen medeniýetiniň bir ýyldyzy bakyýete süýndi.
Saparmyrat Öwezberdi bilen bir şahyrana dünýq, täsin ýatlamalar toplumy, sungat wekilleri baradaky janly ensiklopediýa ýitdi. Bu duýdansyz ýitgi boldy. Aslynda Saparmyradyň özi ýaşan ömründen kaýyldy. Beýle kaýyllyk örän az adamda duş gelýär.
Mundan üç-dört ýyl owal Saparmyrada bir goşgy ýazmagy maslahat beripdim.
- Gündogarda şeýle pähim bar: “30 ýyl okasaň, 30 ýyl dünýäni gezseň, 30 ýyl hem oturyp kitap ýazsaň” diýipdirler. Sen 30 ýyl okansyň. Dünýäni gezmek kemini hem goýmadyň. Ýeriň o çetinden beýleki çetine çykdyň. Indi 30 ýyl oturyp, kitap ýazaýmak galdy – diýdi.
- Meniň 30 ýyl ýaşamak niýetim ýok – diýip, ol muňa garşy çykdy. – Gara Seýitli 51 ýaşynda öldi. Mämmet Seýit 60-da gitdi. Kerim Gurbannepes 60-a hem ýetmedi. Men 60 ýaşasam razydym. Ine, ondan geçip gitdim.
Şeýlelikde, ol bu dünýäde iň gymmat, iň arzyly zat ynsan ömri – şony hem ilden artyk aljak bolmady.
Ýöne soňky döwürlerde Watany gaty köp küýseýärdi. Meniň bilen gürrüňdeşliginde esasy sözi “Watan” bilen “Alla” boldy. Ol diri gezip ýörmegine çäksiz şükür edýärdi.
- Geçen hepde himiki bejergi aldym. Şondan soň özümi gaty ýaramaz duýdum. Ölermikäm öýtdüm. Ölmedim. Alla meni ýalkady. Demimi berdi – diýip şükürler edýärdi.
Ol Waşingtonda bir arap ýigidine duşanyny aýtdy.
- Onuňam men ýaly üç ogly bar ekeni. Maňa ýuwaşlyk bilen Elhem (Fatiha) süresini okap berdi. Soňundan hem aglady – diýdi.
Bizde “ol öljegini öňünden bilipdir” diýen söz bar. Aslynda, ýaşy bir çene baran adamlaryň arasynda öljegini bilmeýäni ýok bolsa gerek. Ýöne gep takdyryň nähili boljagynda.
Saparmyrat Öwezberdi şeýle diýdi.
Ýamanlyk etmediň
Ýamanlyk etmediň, ýagşylyk etdiň,
Herki zadyň çägi bardyr, gaýra dur.
Käler ýagşylygňa wagşylyk etdi,
Golaýlaşma,“Käleriňden” aýry dur.
Besdir indi, merhumlarny syladyň,
Ýeke janyň peşgeş berme hemmäge.
Kişi üçin öz-özüňi gynama,
Gabyrstana geljek ýokdur gömmäge.
Adamzadyň tebigaty şeýledir,
Ýagşylygňy diňe Alla bilýändir.
Biri bir tüýslüdir, biri beýleräk
Eden ýagşylyklaň gaýdyp gelýändir.
Saparmyrat aslynda ownuk-uşak zatlary göwnüne almazak, ýüreginde kine götermezek adamdy. Onuň şu häsiýetinden peýdalanyp, gaty gödek degişýän adamlary gördüm. Eger hyltsyz degişme bolsa, Saparmyrat bir manysyz gülmek bilen jogap berýärdi. Emma oňa unudyp bolmajak sözleri hem aýdýardylar. Muny, elbetde, gaty görýärdi. Käteler ýatlaýardy. Soň içine sygman ýazyp başlady. Elbetde, olar efirde gitmedi. Ýöne bu günki gün şolardan iň bolmanda bir gysgajyk goşgyny ýatlamak gerek.
Syrtlan
Syrtlan-a syrtlan bor, adamam adam.
Syrtlana meňzeýän adam gördüm men.
Durmuşyň ençeme şarpygyn dadan
Dostunyň ömrüni gäden gördüm men.
Ol goşgy ýazmagy diýseň halaýardy, ondan lezzet alýardy. Poeziýa onuň diriligi hem oňa şatlyk berýän çeşmedi.
Ol halk içinde şahyr hökmünde tanalýardy. Onuň ençeme goşgularyna belli kompozitorlar aýdym döredipdiler.
Ýurt Garaşsyzlygyny alandan soň, Saparmyrat Öwezberdi “Azatlyk” radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy boldy. Onuň hyzmaty diňe bir gündelik täzelikleri “Azatlyga” berip durman, eýsem ýurtda demokratiýanyň ýol almagy ugrunda alada etdi. Ençeme hakykatyň üstüniň açylmagyna kömek berdi. Bir mysal; 1995-nji ýylyň 12-nji iýulynda demokratik özgerişlikleri talap edip köçä çykanlaryň ýaýradan çagyryşlaryny diňe Saparmyrat Öwezberdi okap, halk köpçüligine ýetirdi.
Biz golaýda Saparmyrat Öwezberdiniň 70 ýaşyny belledik. Elbetde, mundan öň onuň 60 hem 50 ýaş toýlary-da bolupdy. Emma ol hiç bir resminiň ýadyna düşmedi. Arada belli rus şahyry Ýewgeniý Ýewtuşenko Praga şäherinde bolanynda, özüniň 70 ýaş ýubileýiniň Moskwanyň Olimpiýa stadionynda bellenendigini, oňa 13 müň çemesi tomaşaçynyň gatnaşandygyny guwanyp gürrüň beripdi. Elbetde, ol uly şahyr, özem uly halkyň wekili. Bizde, goý, Saparmyradyň ýubileýine 2 müň tomaşaçy baraýsyn. Bu nähili ýakymly hem gowy duşuşyk bolardy. Ýogsam bolsa, ol döwürler Saparmyrat Öwezberdi hökümet bilendi.
Gynansak-da, bizde şahyra asla hormat goýulmaýar. Gaýtam olary ýurtdan gaçyp çykmaga mejbur edýärler. Ýöne her niçik ýagdaýda-da, Watandan bir zady gaty görüp bolmaýar. Nirede bolsaňam oňa hyzmat etmeli. Saparmyrat Öwezberdi hem mümkinçiliginiň boldugyndan hyzmat etdi. Elbetde, onuň dymmaga mejbur bolan pursaty hem az däldi. Şonuň üçinem onuň hyzmatyny kesgitlemek geljegiň işi.
Biz bolsa sözümiziň ahyrynda Saparmyradyň bir haýyşyny bitirmekçi. Ol ýan ýoldaşy Oguldurda bagyşlan goşgusynyň efire berilmegini birnäçe gezek sorapdy.
Kaktus
Ýüz ýyldan bir gezek kaktus güllärmiş,
Kaktus damarlarny çyga öllärmiş.
Kaktusy suwarýaň günde bir gezek
Senem gülleýärsiň ýylda bir gezek.
Kaktusyň watany uzak Meksika,
Kaktus watanynda şeýle mesmikä?
Onuň täze öýi – meniň öýümdi,
Bu ýerlerde şindem kaktus küýümde.
Sen bolsa yhlasyň çeşmä öwrüp,
Kaktusa watanny zarlatmaýarsyň.
Kaktus tikenlerini teşnä öwrüp,
Hor boljak bolsa-da horlatmaýarsyň.
Menem jyda düşdüm eziz Watandan,
Ykbalym kaktusyň ykbalna meňzeş,
Aralyk ýurdumdan diýseň juda daş,
Hut özümem kaktus bilen ykbaldaş.


text:
Yssy kölüň golaýyndaky gyrgyz kurortunda asly nigeriýaly bir adam nämälim hüjümçi tarapyndan atylandan soň, keselhana ýerleşdirildi.
Yssy kölüň regional polisiýasynyň metbugat wekili Stalbek Usubakunowyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, bu waka 22-nji iýulda Çolpan-Ata şäherçesiniň golaýyndaky kurortda bolupdyr.
Ady köpçülige mälim edilmedik nigeriýaly adam häzirki wagt Bişkegiň keselhanasynda saglyk bejergisini alýar.
Bu waka bilen baglanyşykly ýerli polisiýa derňewleri başlatdy.
Yssy köl göwrümi boýunça dünýäniň iň uly 10-njy kölüdir. Bu köl meşhur dynç alyş kurortlaryň biri hasaplanýar.


text:
“Ennahdanyň” saýlaw kampaniýasyna ýolbaşçylyk eden Abd Elhamid Jlozi 24-nji oktýabrda berlen sesler ýaňy sanalyp ugranda partiýanyň tarapdarlaryna ”Ennahdanyň” öňe saýlanyp barýandygyny aýtdy: “Tassyklanan ilkiji netijeler “Ennahdanyň” tutuş ýurtda we saýlaw merkezlerinde birinji orny gazanandygyny görkezýär”.
25-nji oktýabrda, sesleriň aglaba köplügi sanalansoň-da, “Ennahda” özüniň birinjilik ornuny saklamagy başardy. Şeýlelikde bir ýylyň içinde täze Konstitusiýanyň taslamasyny taýýarlamaly ýygnakda köp orna eýe boljak hut şu partiýa bolýar.
Ýöne “Ennahda” beýlekilerden öňde bolsa-da, 217 orunly ýygnaga kontrollyk etmäge ýeterlik ses alyp bilmedige meňzeýär. Bu ýygnagyň etmeli işleriniň ýene biri 2012-nji ýylyň aýagynda ýa-da 2013-nji ýylyň başlarynda, täze saýlaw geçýänçä, ýurdy dolandyrara täze aralyk prezidenti we hökümeti bellemek.
“Ennahdanyň” tarapdarlary Tunisiň köçelerinde ýurduň milli gimnini aýdyp şatlyk etdiler.
“Ennahdanyň” tarapdarlary Tunisiň köçelerinde ýurduň milli gimnini aýdyp şatlyk etdiler.
Tunisde saýlawlara gözegçilik edenleriň biri Perunyň öňki prezidenti Alejandro Toledo. Ol ses bermäge hukuklylaryň 90 prosentiniň gatnaşmagynda geçen saýlawlaryň erkin we adalatly geçendigine ynanýar.
“Saýlaw prosesi adaty ýagdaýda gaty joşgunly geçdi. Adamlar gaty tolgundylar. Mundan näme gelip çykjagyny gutarnykly netije görkezer. Ýöne eýýäm ýeňiş gazanan belli. Ýeňiş gazanan – demokratiýa” diýip, Toledo aýtdy.
Toledonyň pikiriçe, bu saýlaw ýeke Tunise däl, eýse tutuş dünýä hem gowy täsir eder, aýratyn-da şu wagt gozgalaňy başdan geçiren beýleki arap ýurtlary öňümizdäki aýlarda we ýyllarda saýlaw geçirjek bolup ýörkä: “Bu saýlawyň Liwiýa, Müsür, Siriýa we Ýemen ýaly ýurtlara köp täsiri bolar. Beýleki ýurtlara hem täsir etmegi mümkin. Size bir zady aýdaýyn, bu saýlawy ýola goýanlar, Saýlaw geňeşi adatdan daşary iş bitirdiler”.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoria Nuland hem Tunisde geçen saýlawy “arap dünýäsinde demokratiýa üçin bir ýol çelgisi” diýip, gutlady. Nuland: “Bu geçmişiň awtokratik diktaturasyndan arany açyp, raýatlaryň işlegine görkezilýän hormata esaslanýan hökümete tarap gönügen Tunis we Tunisiň halky üçin möhüm ýol çelgisidir” diýdi.
Şerigat we dünýewilik
Saýlawy gurnan komissiýanyň edarasynyň daşynda sişenbe güni 50 töweregi adam oturyp, protest geçirdiler. Olar “Ennahda” partiýasy tarapyndan bidüzgünçilikleriň bolandygyny aýdyp, bu barada barlag geçirilmegini talap etdiler. Proteste gatnaşan 28 ýaşly žurnalist Meriam Osmani yslmaçylar aýallaryň hukuklaryny aradan aýrarlar diýip gorky edilýändigini aýtdy.
Saýlawy gurnan komissiýanyň edarasynyň daşynda sişenbe güni 50 töweregi adam oturyp, protest geçirdiler.
“Ennahda” partiýasyna öňki režim tarapyndan ezýet, azar berlendigi sebäpli 22 ýyllap Britaniýada sürgünlikde ýaşan alym Raşid Gannuçi ýolbaşçylyk edýär. Ol öz partiýasynyň Tunisde şerigat kanunyny ornatmaga synanyşmajakdygyny, özüniň Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdoganyň aram yslamçylygyny görelde edinýändigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet dempartmentiniň sözçüsi Wiktoria Nuland Tunisiň täze Konstitusiýasynda şerigat faktory barada hem Waşingtonyň tutumyny mälim etdi. Ol bu hakda: “Bu adalganyň giň gerimli ulanylyşy bar. Dürli ýerlerde dürli kommentatorlaryň oňa düşünişi tapawutly. Biziň alada edýänimiz täze ýola düşüp ugran demokratiýalaryň Baş kanunynyň – tutuş dünýädäki demokratiýalaryň baş kanunynyň – adam hukuklarynyň halkara ölçeglerine laýyk gelmegi” diýip nygtady.
“Ennahda” şerigat kanunyny girizer diýip edilýän gorky o diýen ýerlikli däle meňzeýär. Sebäbi “Ennahdanyň” mümkin bolan koalision ýaran diýip ileri tutýan partiýalary – “Respublika üçin”, “Ýygnak we Ettakatol” – ikisi-de Tunisde intelligensiýa tarapyndan hormatlanýan dünýewi toparlar.


text:
Türkmen lideriniň daşary ýurt alymlarynyň Türkmenistan bilen bagly ylmy işlerini çap etdirmek üçin resmi Aşgabatdan rugsat almalydygy barada aýdan sözleri bada-bat daşary ýurt habar serişdeleriniň nazaryna ildi.
Orsýetiň "Eho Moskwy" radiosy 15-nji awgustda «Arkadag daşary ýurtly alymlaryň Türkmenistanyň taryhy baradaky işlerinde özi bilen ylalaşmagyny talap edýär" diýip ýazdy.
Thejakartapost.com neşiri bolsa, "Türkmen prezidenti daşary ýurt alymlaryny çäklendirmäge çagyrýar» diýen at bilen bir makala çap etdi.
Eger türkmen prezidentiniň «çagyryşyna» gaýdyp gelsek, ol Aşgabatda anna güni geçiren giňişleýin hökümet maslahatynda dogrudanam Türkmenistanda bolan daşary ýurt alymlarynyň öz ylmy işlerini çap etdirmek üçin resmi Aşgabadyň «netijenamasyny» almaly boljagyny aýtdy.
Türkmen lideri öz çykyşynda daşary ýurtly alymlaryň ýurda gelip, ylmy iş bilen meşgullanmagynyň bir tarapdan gowudygyny, emma olaryň ylmy işlerinde we makalalarynda käte öz şahsy garaýyşlaryny beýan edýändiklerini aýtdy.
Alymlaryň "şahsy garaýyşlary"
Prezident Berdimuhamedowyň ynanjyna görä, ol hili "şahsy garaýyşlar käbir halatlarda Türkmenistanda umumy kabul edilen taglymata we garaýyşlara laýyk gelmeýär".
Şu sebäpden, indiden eýläk, daşary ýurt alymlarynyň Türkmenistanda alyp baran ylmy-barlag işlerinde gelen netijeleri Medeniýet ministrliginde ýa-da Ylymlar akademiýasynda alymlaryň mejlislerinde, Türkmenistanyň degişli netijenamasy bilen resmileşdirilmeli diýip, döwlet baştutany aýtdy.
Daşary ýurtly alymlar Türkmenistanyň baý medeni mirasy we taryhy baradaky ylmy işlerini diňe şeýle resmi tassyknamadan soň neşir edip bilerler diýip, prezident belledi.
Prezidentiň talabynyň ylma ýetirjek täsiri
Bu habaryň daşary ýurt habar serişdelerinde döreden gyzyklanmasyna dolanyp gelsek, thejakartapost.com neşiri 58 ýaşly türkmen prezidentiniň daşary ýurt alymlarynyň geçiren ylmy-barlag işleriniň netijeleriniň çap edilmeginiň öňüni nädip alyp boljagyny aýtmandygyny belleýär.
Ýöne neşir prezidentiň aýdan sözleriniň gutulgysyz bir syýasata aýlanjagyny, sebäbi Türkmenistanda prezidentiň ygtyýarlyklarynyň hiç bir barlaga-derňewe sezewar edilmeýändigini, netijede, bu syýasatyň Fransiýadan, Italiýadan we Orsýetden Türkmenistana baryp, ol ýerdäki gadymy arheologiýa ýadygärliklerinde ylmy-barlag işlerini alyp barýan alymlaryň işine täsir ýetirjegini çaklaýar.
Şeýle-de neşir Türkmenistanda medeniýetiň we taryhyň döwlet tarapyndan goralýandygyny, bu ýurduň ummasyz gaz ätiýaçlyklarynyň we gözçykgynç şahsyýet kultlarynyň dünýäniň iň bir awtoritar hökümetlerini saklap galandygyny belleýär.
Türkmen prezidentiniň daşary ýurtly alymlaryň işlerini çap etmek üçin Aşgabatdan resmi rugsat almalydygy baradaky pikiri türkmen metbugatynyň hem tankytlanan wagtyna gabat geldi. Emma daşary ýurt alymlarynyň "şahsy garaýyşlary" diýilýänler bilen türkmen metbugatynda goýberildi diýilýän "köp sanly gödek ýalňyşlylaryň" arasynda nähildir bir baglanyşyk bardygy ýa ýokdugy aýdylmady.
Türkmen metbugatyndaky "gödek ýalňyşlar"
Prezident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynyň dowamynda türkmen metbugatynda gödek ýalňyşlyklara ýol berilýändigini, şu günüň möhüm temalaryna degişli makalalaryň çap edilmeýändigini, ýurtda geçirilýän reformalaryň ýaramaz beýan edilýändigini aýtdy.
Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde käýinç berlen resmileriň arasynda Metbugatda we beýleki köpçülikleýin habar serişdelerinde döwlet syrlaryny goraýan komitetiň başlygy Ýazmuhammet Ýazlyýew hem bar.
Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň başlygy Akmyrat Hudaýberdiýew, hökümet başlygynyň bu pudaga gözegçilik edýän orunbasary Maýsa Ýazmuhamedowa hem, «wezipesini talabalaýyk ýerine ýetirmändigi, gözegçiligi gowşadandygy üçin» käýinç aldy.
Türkmen döwlet habarlar gullugynyň başlygy Bekdurdy Amansaryýew bolsa, iki jogapkär wezipesiniň birinden - «Neýtralnyý Türkmenistan» gazetiniň baş redaktory wezipesinden boşadyldy.
Emma Ministrler kabinetiniň mejlisinde-de, türkmen metbugatynda hem prezidentiň haýsy anyk "gödek ýalňyşlyklar" barada gürrüň edýändigi aýdylmady.


text:
Şu ýylyň birinji ýarymynda senagat taýdan ösen döwletlere bosgunlyk statusyny almak üçin berlen arzalaryň sany geçen ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 17% ýokarlanypdyr. Bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň Bosgunlar edarasynyň (UNHCR) “2011-nji ýylyň birinji ýarymynda bosgunlygyň derejesi we senagat taýdan ösen döwletlerdäki tendesiýalar”
atly hasabatda nygtalýar.
Şeýle-de 18-nji oktýabrda ýaýradylan hasabatda aýratyn bellenişi ýaly, bosgunlyk statusy boýunça arzalaryň aglabasynyň berilýän ýurtlary üýtgewsiz bolmagynda galýar. 198,300 töweregi adam bosgunlyk statusyny berýän 44 ýurtdan başpena gözläp, şu ýylyň birinji ýarymynda arza beripdir. Bu san geçen ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 17% ýokarydyr we 2010-njy ýylyň ikinji ýarymynda hasaba alnan 197,600 arzanyň möçberinden hem artykdyr.
Türkmenistan we Owganystan
Babar Baloç
Sişenbe güni ýaýradylan hasabatda başpena üçin Türkmenistandan arza berýänleriň sanynyň umumy san bilen deňeşdirilende “ujypsyz görkezijidigini” BMG-niň Bosgunar edarasynyň Ženewadaky baş edarasynyň metbugat wekili Babar Baloç aýtdy: “Türkmenistandan 2011-nji ýylyň birinji ýarymynda dünýäniň 44 ýurduna başpena üçin bosgunlyk arzany beren 33 adam hasaba alyndy. Bu san tutuş 2010-njy ýylda 66-a deňdi. Eger-de şu ýylky Türkmenistandan arza berenleriň sany hasabatda görkezilen umumy 198,300 arza bilen deňeşdirilende bu, dogurdanam, ujypsyz görkezijidir”.
Düýbi Wenada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin hem daşary ýurtlardan başpena soraýan türkmenistanlylaryň sanynyň onçakly bir köp däldigini aýdýar. Ol munuň seýrek ýagdaýdygyny, ýöne köpçülikleýin ýagdaýda bolýandygy barada özünde maglumat ýokdugyny belleýär.
BMG-niň Bosgunlar edarasynyň täze hasabatyndaky sanlardan çen tutulsa, onda 2011-nji ýylyň birinji ýarymynda bosgunlyk statusy üçin iň köp arza Owganystandan berlipdir. Owganystandan diňe şu ýylyň birinji ýarymynda 15,300 töweregi adamyň bosgunlyk arzasy hasaba alnypdyr. Bu geçen ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 20% ýa-da 2,500 san köpdür.
BMG-niň wekili Babar Baboç häzir dünýä boýunça 3 milliona golaý owgan bosgunynyň bardygyny belläp, olaryň 2,7 millionynyň Pakistandan başpena alandygyny aýtdy. Ol Owganystandan beýle köp bosgunyň bolmagyny Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle düşündirdi: “Eger-de Owganystan we Somali ýaly ýurtlar göz öňünde tutulsa, onda olarda eýýäm juda uzak wagtyň dowamynda konflikt gidýär. Ol ýerlerden adamlaryň gaçybatalga gözlemegine sebäpler aradan aýrylmaýar. Eger-de Owganystanyň içindäki bolup geçýän ýagdaýlara üns berseňiz, ýurduň köp böleginde uruş kynçylyklary bar”.
Beýleki görkezijiler
“2011-nji ýylyň birinji ýarymynda bosgunlygyň derejesi we senagat taýdan ösen döwletlerdäki tendensiýalar” atly hasabatda ikinji netijäni görkezen döwlet Hytaý boldy. Hasabatda bellenmegine görä, 2011-nji ýylyň alty aýynda Hytaýdan gelenleriň beren arzasy geçen ýylyň birinji ýarymyndaky 10,200 arza bilen deňeşdirilende 15% artyp, görkeziji 11,700 arza deň bolupdyr. Sanaw boýunça beýleki iň köp bosgunlyk arzalary Serbiýa we Kosowadan (10,300), Yrakdan (10,100) hem Eýrandan (7,600) gelýär.
Ýurtlar boýunça alnanda, beýleki senagat taýdan ösen ýurtlar bilen deňeşdirilende iň köp arza Birleşen Ştatlara berilýär. Bu san şu ýylyň birinji alty aýynda 36,400-e deň boldy. Amerikanyň yz ýany Fransiýa gelýär, oňa 26,100 adam arza beripdir. Hasabatdaky maglumatlara görä, degişli döwürde Germaniýada 20,100, Şwesiýada 12,600, Britaniýada bolsa 12,200 arza hasaba alnypdyr. Demirgazyk-gündogar Aziýa sebitine berilýän arzalaryň sany 2010-nji ýylyň birinji ýarymy bilen deňeşdirilende iki essä golaý ýokarlanypdyr.
Dünýä boýunça diňe Skandinaw döwletlerine berilýän arzalaryň sany öňküsine görä kemelipdir. Ýakynda Norwegiýanyň immigrasiýa boýunça direktoratynyň beren maglumatyna görä, 2009-njy ýylyň ýanwary bilen 2011-nji ýylyň fewraly aralygynda Türkmenistandan hem 7 adam Norwegiýadan gaçybatalga sorapdyr. Olardan ikisine razylyk berilmändir.
BMG-niň hasabatynyň awtorlarynyň çaklamagyna görä, eger-de ýagdaý şu durkuna gitse, onda ýylyň ahyryna çenli dünýäniň senagat taýdan ösen döwletlerine başpena üçin berilýän arzalaryň sanynyň 420 müňe ýetmegi mümkin. Bu soňky sekiz ýylyň dowamyndaky iň ýokary görkeziji bolar. Emma, her niçigem bolsa, bu san 2001-nji ýylyň görkezijisinden kem bolar. Şol ýyl bosgunlyk statusy üçin 620 müň arza hasaba alnypdy.