text:
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmagynyň tarapdary protestçiler duşenbe güni Kiýewde protestlerini dowam etdirýärler. Demonstrantlar ýekşenbe güni geçirlen giň göwrümli ýörişlerde Wladimir Leniniň Kiýewdäki heýkelini ýumurdylar.
Ýekşenbe güni ýüz müňlerçe protestçi Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakyn gatnaşyklary saklamalydygy we prezident Wiktor Ýanukowiçiň wezipesinden çekilmelidigi baradaky talaplaryny güýçlendirmek üçin ukrain paýtagtynda ýygnandylar.
Duşenbe güni irden howanyň sowuk temperaturasyna garamazdan, ýüzlerçe protestçi Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdanyna tarap ýörediler.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun ýekşenbe güni Ýanukowiç bilen telefon arkaly söhbetdeşliginde protestçiler bilen düşünişmäge çagyryş etdi.
Ýewropa komissiýasy Ukrainadaky krizisi çözmegiň ýollaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Aştonyň şu hepde Kiýewe sapar etjekdigini habar berdi.


c: text/html

text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew gündogar Ukrainadaky krizisi çözmek üçin “sadyk araçy” bolup çykyş etmäge taýýardygyny mälim etdi.
Nazarbaýew Gazagystanyň Ukraina we Russiýa bilen gowy gatnaşyklarynyň bardygyny aýdyp, özüniň parahatçylyk boýunça sadyk araçy bolup çykyş edip biljekdigini belledi.
Şeýle-de, Nazarbaýew Ukraina kömek etmäge wada berip, Ukrainanyň garaşsyzlygynyň we territorial bitewüliginiň üpjün edilmegine çagyryş etdi.
Nazarbaýew bu barada Ukraina sapar etmezden bir gün öň, 21-nji dekabrda Astanada belläp geçdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň harbylarynyň berýän maglumatyna görä, olar orta aralyk üçin niýetlenen, ýadro kellesini daşap bilýän raketalaryň üstünlikli synaglaryny geçiripdirler.
Harbylaryň ýaýradan beýanatynda bellenmegine görä, “Hatf V Ghauri” raketasynyň synagy çarşenbe güni geçirilipdir. Aýdylmagyna görä, bu raketalar 1 müň 300 km. aralygyna çenli hem adaty, hem-de ýadro kellejiklerini daşap bilýärler.
Pakistan 1998-nji ýylda, resmi taýdan, ýadro ýaragyna eýe bir döwlet bolupdy. Yslamabat muny Hindistanyň ýadro synagyny geçirenden soň, bu ugurdaky synaglary amala aşyrdy.
Pakistan bilen Hindistan 1947-nji ýylda Britaniýadan garaşsyzlyklarynyň alanyndan soň, öz aralarynda üç gezek söweşdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň mejlisinde parahorlygyň, korrupsiýanyň, artdyryp ýazmalaryň ähli görnüşleriniň öňüni aljakdygyny duýdurdy.
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni, 6-njy noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Lebap welaýatynyň oba hojalyk pudagyndaky işlerde goýberilen kemçiliklere seredildi diýip, TDH habar berýär.
Türkmenistanyň Baş prokuraturasynyň Lebap welaýatynyň käbir etrap häkimleriniň işi boýunça geçiren derňewleriniň netijelerine görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Saýat etrabynyň häkimini eýeleýän wezipesinden boşatdy.
Artdyryp ýazmalar
Saýat etrabynyň hökimi, baş prokuror Amanmyrat Hallyýewiň hökümet maslahatynda beren hasabatyna görä, pagta ýygymy möwsüminde artdyryp ýazmalara we beýleki düzgün bozmalara ýol beripdir.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, bu iş boýunça kanun goraýjy guramalar derňew işlerini dowam etdirýärler. Şeýle-de, Saýat etrabynyň prokurory hem, işde goýberen kemçilikleri üçin diýlip, wezipesinden boşadyldy.
Prezident Berdimuhamedow Lebap welaýatynyň häkimi Muhammet Joraýewiň, Lebap welaýatyna gözegçilik edýän wise-premýer Batyr Ereşowyň, Türkmenistanyň oba-senagat toplumyna gözegçilik edýän Esenmyrat Orazgeldiýewiň adresine hem, welaýatda oba hojalyk pudagynyň ösüş görkezijilerinden nägilelik bildirip, berk tankydy bellikleri aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow degişli resmilere ýüzlenip: «Näme üçin bol suwuň ýakasynda ýerleşýän, tehnika, mineral dökünler, tohum bilen doly üpjün edilýän, zähmetsöýer we zehinli adamlary bolan Lebap welaýatynda oba hojalygy ýaramaz ösýär?» diýen soragy berdi.
Prezident bu welaýatda oba milli maksatnamasynyň hem, welaýaty ösdürmek boýunça kabul edilen beýleki maksatnamalaryň hem talabalaýyk ýerine ýetirilmeýändigini aýtdy.
Ministrler kabinetiniň mejlisinde Lebap welaýatynyň oba hojalyk pudagynda emele gelen ýagdaýyň sebäplerini berk seljermek, şeýle-de bu welaýatyň etrap häkimlikleriniň ählisiniň işiniň prokuratura işgärleri tarapyndan barlanmagy boýunça tabşyryk berildi.
Prezident Berdimuhamedow häzirlikçe Lebabyň häkimine çäre görüp durmajakdygyny aýtdy. Emma ol, prokuraturanyň geçiren barlaglaryndan soň, welaýatyň ýolbaşçysy hökmünde, onuň alyp barýan işine baha berjegini duýdurdy.
"Hiç kime geçirimlilik edilmez"
Hökümet maslahatynda ýurduň statistika boýunça Döwlet komitetiniň başlygy Akmyrat Meredowa hem, "nädogry statistiki maglumatlary berendigi üçin» diýlip, birinji gezek käýinç yglan edildi.
«Parahorlygyň, korrupsiýanyň, artdyryp ýazmalaryň ähli görnüşleriniň, kanuna laýyklykda, berk öňüni aljakdygymy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ähli ýolbaşçylaryna ýene-de bir gezek duýdurýaryn» diýip, prezident aýtdy.
«Şu meselede, elbetde, hiç kime geçirimlilik edilmez» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gepiň gerdişine aýdylsa, Türkmenistanda döwlet tarapyndan berilýän pagta planlaryny diýilýän wagtynda «ýerine ýetirmek» üçin artdyryp ýazmalara ýüz urmak sowet ýyllaryndan başlanypdy.
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda Ministrler kabinetiniň başlygynyň orunbasary Baýmyrat Hojamuhamedowyň saglyk ýagdaýy boýunça işden çekilmek baradaky haýyşy kanagatlandyryldy.


text:
Ukrainaly žurnalist Georgiý Gongadzeniň jesedi 16 ýyldan soň jaýlandy.
Gongadzeniň aýalynyň aklawçysy Walentyna Telyçenkonyň aýtmagyna görä, žurnalistiň jesediniň galyndylary 22-nji martda Kiýewde jaýlandy.
Ýokary derejedäki syýasy korrupsiýa barada maglumatlaryň üstünde işlän Gongadze 2000-nji ýylyň sentýabr aýynda ogurlanypdy. Onuň parçalanan jesediniň bölekleri Kiýewiň daşynda tapylypdy.
Ukrainanyň öňki prezidenti Leonid Kuçma Gongadzeniň ölümine gatnaşykda aýyplandy. Aýyplama onuň iş otagynda gizlin edilen ses ýazgysyna esaslanyldy.
2001-nji ýylda prokurorlar Kuçmanyň bu işe gatnaşygyny derňediler. Emma şol ýylyň aýagynda sud işi ýatyrdy.
2008-nji ýylda üç polisiýa ofiseri Gongadzeni öldürmek sebäpli uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi. 2012-nji ýylda polisiýanyň öňki resmisi general Oleksiý Pukaç Gongadzeni öldürmekde günälenip, ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.


text:
2002-nji ýylyň 25-nji noýbarynda bolup geçen we türkmen häkimiýetleri tarapyndan Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazowyň janyna kast edişlik diýlip atlandyrylan wakalara ýedi ýyl doldy. Şol wakalar barada şu güne çenli anyk maglumat ýok. Ýüzlerçe tussag edilenleriň köpüsiniň ykbaly hem nämälimligine galýar.
2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalary bilen baglanyşykly aýyplanyp, türme tussaglygyna höküm edilenleriň ýurduň iň ýapyk türmeleriniň biri Owadandepede saklaýanlygy Türkmenistandan gowuşýan dürli maglumatlarda aýdylýar.
Habar berlişine görä, türme şertleri örän agyr, berileýän iýmite, sanitariýa- gigiýena şertlerine degişli ýagdaý çakdanaşa ýaramaz. Türme işgärleriniň tussaglara gazaply daraýanlygy, dürli bahanalar bilen urup-ýençmekden daşgary, tussaglaryň saç-sakgallaryny gurulygyna syrmak ýaly rehimsizliklere sezewar edilýänligi aýdylýar.
Türkmenistandaky türme şertleri halkara guramalarynda uly aladalanma döredýän meseleleriň biri bolmagyna galýar. Açyk-aýdyň bolmadyk sud arkaly iş kesilen tussaglaryň ykbaly hem esasy problema bolup durýar. Halkara guramalary Türkmenistanyň häkimiýetlerinden syýasy tussaglar we wyždan ýesirleri diýlip atlandyrylýan şeýle tussaglaryň ykbaly barada habar berilmegini, açyk-aýdyň bolmadyk sud arkaly kesilen işlere gaýtadan garalmagyny, şeýle-de garaşsyz derňewleriniň geçirilmegini talap edip gelýärler.
Muňa garamazdan, türkmen häkimiýetlerine edilýän ýüzlenmeleriň şu çaka çenli jogapsyz galýanlygyny “Amnesty International” guramasynyň Türkmenistan boýunça bilermeni Andrea Sprasse Kamani aýtdy: “Biz türkmen hökümetini halkara synçylaryny ýurda goýbermäge we olaryň bolup geçýän ýagdaýlara syn etmegine rugsat bermäge, halkara we ýerli synçylaryň gözegçilik edip bilmegi üçin türmeleri açmaga çagyryş bilen ýüzlenip gelýäris. Emma biziň çagyryşlarymyz jogapsyz galýar”.
Halkara jemgyýetçiligi türkmen türmelerine baryp görmek, tussaglaryň dogan-garyndaşlary bilen duşuşmak ýaly talaplaryny hem öňe sürýärler. Türkmenistan öz türmelerine halkara synçylarynyň baryp görmegine rugsat bermän gelýär. Türkmenistan Merkezi Aziýada hatda “Halkara gyzyl haç" we "Gyzyl ýarymaý” guramasyny öz türmelerine goýbermeýän ýeke-täk ýurt bolup durýar.
Türmelere name üçin synçy goýberilmeýär?
"Türkmenistanyň häkimiýetleriniň halkara synçylarynyň hatda ýurda barmagyna-da garşy bolmagy olaryň nämedir bir zatlary ýaşyrmaga çalyşýanlygy barada pikir döredýär" diýip, Andrea Sprasse Kamani belledi.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin türkmen türmelerine halkara gözegçileriniň goýberilmeýänligini syýasy sebäplere görä iş kesilen tussaglaryň ykbalynyň kesgitsizligi bilen baglanyşdyrdy: “Olar “Gyzyl haç” guramasynyň wekilleriniň 25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenler we beýleki ady belli şahslar bilen duşurylmagyny talap etmeklerinden howatyrlanýarlar. Türkmen häkimiýetleri bolsa bir tarapdan şeýle tussaglaryň halkara guramalarynyň wekilleri bilen duşuşmagyny, başga bir tarapdan-da, tussaglaryň saklanýan şertleriniň halkara standartlaryndan örän tapawutlanýanlygyny köpçülige görkezmek islemeýärler”.
Häkimiýet başyna geçen ýylynyň tomsunda ABŞ-da eden çykyşynda prezident G.Berdimuhamedow 25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenleriň ykbaly barada özüne berlen soraga jogap berip, “şeýle meseleler bilen meşgullanmaýanlygyny, emma olaryň diridigine ynanýanlygyny” mälim edipdi.
Türkmenistan şondan bäri 25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenleriň meselesini resmi taýdan agzaman gelýär.
Tussaglaryň ykbaly
25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenleriň ykbalynyň şu günki güne çenli nämälim galmagy olaryň diriligine-de şübhe döremegine sebäp bolýar.
Türkmenistanda öň ýylda bir gezek Gadyr gijesinde geçirilýän günä geçiş düzgüni tüssaglary ýylyň dowamynda tapgyrlaýyn boşatmak düzgüni bilen çalşyryldy. 2007-nji ýylyň dowamynda türmeden dokuz müňden gowrak adam goýberilen bolsa, şu ýylyň dowamynda birnäçe tapgyrlaýyn geçirilen günä geçişlikde jemi dört müňden hem az adam boşadyldy.
Emma ýurtda günä geçiş düzgüniniň üýtgemeginiň syýasy tussaglaryň ykbalyna täsir ýetirmänligini “Grazdanskoýe Sodeýstwiýe” guramasyndan Irina Rýabinina belledi: “Türkmenistanda geçirilýän amnistiýalar esasan syýasy we garaşsyz hereketleri sebäpli tussag edilenlere degişli bolmaýar. Şonuň üçin türkmen häkimiýetleriniň häzirki wagtda halkara jemgyýetçiliginiň öňünde edýän çykyşlaryna men olaryň daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmek maksatlaryna we bilelikdäki ykdysady proýektlerine gönükdirilen boş wadalar hem-de geosyýasat hökmünde garaýaryn” diýip, Irina Rýabinina aýtdy.
Şol bir wagtda-da 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakalary bilen bagly tussag edilenlerden käbiri türme möhleti dolup, tussaglykdan çykypdy. Munuň bolsa syýasy sebäplere görä tussag edilenleriň ykbaly bilen bagly belli bir derejede umyt döredýänligini synçylar belleýärler.


text:
Başar al-Assad bu meselede öz pikirini şeýle beýan etdi: “Siriýanyň regionda oýnaýan esasy roluny dowam etdirmek biziň duşmanlarymyzy ony ýykmaga höweslendirýär. Men hemişe üstünlik barada duýduryş berip geldim. Sebäbi üstünlik howpsuzdyryn diýen ýalňyş duýgy döredýär. Söweşde sen öz duşmanyňy, onuň planyny bilýärsiň. Ýöne söweşden soň onuň näme zatlara taýýarlyk görýänini bileňok”.
Soňra ol şeýle diýdi: “Şol sebäpden her bir üstünlikden soň biz bu üstünligi saklap, özümizi daşardan gelmegi mümkin pitneden goramaly. Siriýanyň häzir bir uly dildüwşük bilen ýüzbe-ýüz durandygy belli zat. Bu dildüwşük ýakyn we uzak ýurtlar bilen ilteşikli. Onuň içerde hem käbir ilteşikleri bar”.
Ýurduň günorta etraplarynda öz hökümdarlygyna garşy turan protestleden bäri bu çykyş – prezidenti Başar al-Assadyň ilkinji beýanaty. Bu ýerlerde howpsuzlyk güýçleri ot açdy, ençeme protestçi öldi.
Ýüzlerçe protestçiler ýöriş geçirip, “azatlyk” diýip gygyryşýarlar, Damask, 25-nji mart.
Prezident: “Gazaply hereketlere jogapkär demonstrantlaryň özi” diýdi. Ol: “Siriýanyň hiç bir raýatyna zyýan ýetmeli däl diýen görkezme bardy. Ýöne bolýan wakalar köçelerde bolup, dialog kanuny guramalarda däl-de, eýse köçelerde geçse, bulam-bujarlyga getirer, protestçileriň reaksiýasy üstün çykar. Onsoň nädogry garaýyş agdyklyk edip, gandöküşiklik bolar. Ine, bolan zat şu. Muny hemmäňiz bilýärsiňiz” diýdi.
Assad eden bu çykyşyndan bir gün öň Kabinetiniň wezipeden çekilmegini kabul edipdi. Bu hem täze reformalara ýol açylar, 50 ýyla golaý bäri dowam edip gelýän adatdan daşary ýagdaý hem ýatyrylar diýen umydy oýarypdy.
Ol öz çykyşynda reformalaryň gürrüňini kän etmedi. Assad özüniň reformalara ynanýandygyny, ýöne režiminiň gysyş astynda özgerişe ýol bemejekdigini belledi.
Assad: “Siriýa daşardan gelýän bir uly pitnäniň nyşanasy bolup dur, onuň wagty we formasy çaltlandyryldy” diýdi. Ol arap ýurtlarynda barýan protestlere salgylanyp: “Bu dildüwşügiň şekili we wagty arap dünýäsinde barýan wakalardan tapawutly. Siriýa regionda üzňelikde däl. Biz beýleki ýurtlaryň nusgasy däl” diýdi.
Parlamentçiler Assadyň çykyşyny şatlyk bilen el çarpyşyp alkyşladylar. Soň hem bir hatara düzülip, onuň bilen elleşdirler.Nähili many çykýar?
Joşua Landis Birleşen Ştatlaryň Oklahoma uniwersitetinde Siriýa boýunça ekspert. Ol Assadyň sözlän sözünden “protestçileriň üstün çykmagyna ýol berilse, bu elhenç netijelere getirer” diýen manyny çykarýar.
“Başar al-Assad dünýäniň bir ýakymsyz suratyny çekýär. Bu ‘biz olaryň garşysyna’ diýen surat. Munda Siriýa üçin saýlap tutara diňe bir ýol bar. Ol ýa durnuklylygy we howpsuzlygy saýlamaly ýa-da graždanlyk urşuny: Yrak ýaly bolup, ýurduň territorial bütewüliginiň dargamagyny, çet ýurtlaryň Siriýany manipulirläp, ony bölmegini saýlamaly” diýip, Landis aýdýar.
Prezidenti Başar al-Assadyň çykyşyndan soň Latakiýa şäherinde ýüzlerçe protestçi ýöriş geçirip, “azatlyk” diýip gygyryşdylar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň sözçüsi Mark Toneriň garaýşyça, Assadyň sözlän sözi halkyň reforma barada eden çagyryşyna berlen manyly jogap däl.
“Bu gün eşiden zatlary barada, prezident Assadyň olaryň isleg-arzuwlaryny, olaryň syýasy, ykdysady we sosial reformalar baradaky çagyryşlaryny amala aşyrmaga tarap oňaýly hereketleri görkezip-görkezmändigi barada netijä gelmeli adamlar– Siriýanyň halkynyň özi. Ýöne biz olaryň eden tamasy çykmady diýip, pikir edýäris. Biziň pikirimizçe, bu çykyşda Siriýa halkynyň reforma baradaky talaplaryna berlen ýeterlik jogap ýok” diýip, Toner aýtdy.
Jemgyýetçilik saýtlarynda protestçiler tarapyndan ýaýradylan habarlara görä, anna güni ýurtda protest geçmeli. Olar muny “şehitler annasy” diýip atlandyrýar.


text:
Ýakynda dünýä belli “Forbes” žurnaly “Iň köp gazanç edýän 30 ýaşyň aşagyndaky ýyldyzlar” atly sanawyny çap etdi. Bu sanaw geçen ýylyň iýun aýyndan başlap, 2013-nji ýylyň iýun aýyna çenli iň köp gazanç eden jemi 10 ýyldyzy öz içine alýar.
“Forbes” žurnalynyň çap eden bu sanawynda, geçen ýylky ýaly, bu ýyl hem ilkinji orny dünýä belli meşhur ýyldyz Lady Gaga eýeleýär.
Lady Gaga
Bu ýyl meşhur ýyldyz Gaga, adatça garry adamlara mahsus bolan, tejribäni başdan geçirdi. Ol budundan operasiýa bolansoň, daşary çykmak üçin özüne maýyplaryň arabajygyny taýýarlatdy. Bu adaty arabajyk däl, eýse daşyna 24 karatlyk altyn çaýylan kolýaska.
Agzalýan websahypanyň bellemegine görä, Lady Gaganyň alyp baran bu çäreleri we onuň sosial ulgamlarynda gazanan meşhurlygy ony “Forbes” žurnalynyň diňe “Iň köp gazanç edýän 30 ýaşyň aşagyndaky ýyldyzlar” atly sanawynda ilkinji orny gazandyrman, eýsem bu žurnalyň “Dünýäniň iň güýçli ýyldyzlary” atly sanawynda hem ikinji orny eýelemegine sebäp boldy.
Jastin Biber
Lady Gaganyň geçen bir ýylyň dowamyndaky girdejisiniň takmynan 80 million amerikan dollaryna barabar bolandygy barada žurnalyň websahypasynda bellenýär. “Forbes” iň köp gazanç edýän 30 ýaşyň aşagyndaky ýyldyzlar” atly sanawynda ikinji oruny dünýä meşhur aýdym-saz ýyldyzy Jastin Biber eýeleýär. Onuň geçen ýylyň dowamyndaky girdejisiniň takmynan 58 million amerikan dollaryna barabar bolandygy bellenýär.
Bu sanawda 23 ýaşly aýdymçy hem-de aýdymyň sözlerini ýazyjy Teýlor Swiftiň, girdejisi boýunça Bibere gaty ýakynlaşyp, geçen ýylyň dowamynda takmynan 55 million amerikan dollaryna barabar girdeji gazanandygy aýdylýar.
Teýlor Swift
Teýlor Swiftiň soňky albomynyň ady “Red”. Köpçülige ýetirilen ilkinji hepdesinde ondan 1,2 million nusgasy satyldy. Şeýle-de, Swift ”Diet Coke”, ”Sony” we ”Cover girl” ýaly kompaniýalar bilen edýän hyzmatdaşlygyndan köp maliýe girdejisini gazanýar.
Agzalýan sanawda Teýlor Swifti öz 46 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen aýdymçy, prodýuser hem-de Dj Calvin Harris garama-gara yzarlaýar.
“Forbes” žurnalynyň “Iň köp gazanç edýän 30 ýaşyň aşagyndaky ýyldyzlar” atly sanawynda geçen ýylyň dowamynda gazanan 43 millionlyk girdejisi bilen Barbadosda doglan ýyldyz Rihanna bäşinji orny eýeleýär.
Rihana esasan bu serişdäni geçen bir ýylyň dowamynda geçiren 40 konsertinden we soňky albomy “Unapologeticiň” girdejisinden gazanypdyr. Rihannanyň soňky albomynyň “Diomonds” we “Stay” ýaly aýdymlary dünýäniň hit aýdymlarynyň arasynda ilkinji orunlary eýeledi.
Sanawda altynjy orunda 39 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen Keýt Perri, ýedinji orunda 30 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen Adele, sekizinji orunda 26 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen “Golliwudyň” ýaş aktrisasy Jennifer Lawrence ýerleşdirilipdir.
“Forbes” žurnalynyň bu sanawynda dokuzynjy we onunjy orunlarda bolsa, aýry-aýrylykdaky 22 million amerikan dollarlyk girdejileri bilen, dünýäde uly meşhurlyga eýe bolan “Twilight” filminiň baş zenan gahrymany Kristen Stewart we erkek gahrymanlarynyň biri Taylor Lautner ýerleşdirilipdir.
“Forbes” – amerikan biznes žurnalydyr. Onuň baş ştaby Nýu-Ýork şäherinde ýerleşýär. “Forbes” žurnaly dünýäniň ençeme ýurdunda, aýry-aýry dillerde hepdede bir sapar neşir edilýär. Bu žurnal esasan hem özüniň her ýyl çap edýän dünýä belli sanawlary bilen meşhurdyr. Olaryň arasynda “Dünýäniň iň baý adamlary”, “Golliwudyň iň köp gazanýan aktrisalary” ýaly sanawlar bar.


text:
Gündogar Ukrainadaky uruş mahalynda ýüzlerçe mekdep weýran edildi, şol sanda olary konfliktiň iki tarapyndakylar hem harby maksatlar üçin ulandy diýip, “Human Rights Watch" guramasynyň 11-nji fewralda çap eden hasabatynda aýdylýar.
Uruşdan abat galan mekdepler hem howply şertlerde işleýär we olardaky okuwçy sany köplenç aşa köp. Netijede, bu ýagdaý köp çaganyň mekdebe gatnamasyny düýpden goýmagyna sebäp bolýar diýip, “Atyşyk astyndaky okuw: Gündogar Ukrainadaky ýaragly konflikt mahalynda mekdeplere edilen hüjüm, mekdepleriň harby maksatlar üçin ulanylmagy» diýlip atlandyrylan hasabatda aýdylýar.
Hasabatda konflikt taraplarynyň, hökümet güýçleri bilen Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistleriň çagalaryň howpsuzlygyny goramak, bilim elýeterligini üpjün etmek we mekdepleriň harby maksatlar üçin ulanylmagynyň öňüni almak üçin çäre görmeklerine çagyrylýar.
“Konfliktdäki taraplaryň ählisi çagalary goramaga jogapkär, olar özara duşmançylyklary çagalaryň howpsuzlygyna we bilim almagyna zyýan ýetirmez ýaly etmeli» diýip, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän HRW-nyň hasabatynda aýdylýar.
Adam hukuklaryny goraýan guramanyň wekilleriniň hökümet kontrollugyndaky we separatist golundaky ýerlerde ýerleşýän 41 mekdebe, çagalar bagyna baryp, 62 okuwçy, mugallymlar, mekdep ýolbaşçylary we şaýatlar bilen geçiren söhbetdeşlikleri mahalynda mekdeplere edilen hüjümler ýeke-eke dokumentleşdirilipdir.
HRW guramasynyň ukrain barlagçysy Ýulia Gorbunowa iki tarapyň hem mekdepleri harby işjeňlikler üçin ulanandygyny, mekdepleriň içinde we golaýynda ýaragly adamlaryň we ýaraglaryň saklanandygyny aýdýar:
"Mekdepleriň harby maksatlar üçin ulanylmagy olaryň kanuny ýagdaýda harby nyşana öwrülmegine getirdi we hüjüm edilmek hem weýran bolmak ähtimallygyny ýokarlandyrdy» diýip, Gorbunowa Azatlyk radiosyna aýtdy.
2014-nji ýylyň aprelinde uruş turaly bäri asuda ilatdan we söweşijilerden 9 müňden gowrak adam öldürildi. 2015-nji ýylyň sentýabrynda güýje giren ýaraşykdan soň söweşler görnetin kiparlady, emma atyşygy bes etmek düzgünleri ýygy-ýygydan bozuldy we konflikti çözmek boýunça baglaşylan ylalaşyk umuman durmuşa geçirilmän galdy.
Hasabatda 2015-nji ýylyň iýunynda pitneçileriň eýeleýän ýerinden edilen artilleriýa, top hüjümleriniň Krasnohoriwka şäherindäki 3-nji mekdebe ýetiren uly zyýany suratlandyrylýar. Bu mekdep hökümet kontrollugyndaky Donetsk sebitinde, ukrain harby barlag nokadyndan 700 metr çemesi daşlykda ýerleşýär.
"Hawa, ol ýerde örän agyr top hüjümi boldy we mekdep, ençeme gezek, gaýta-gaýta uruldy, harby barlag nokatlary bolsa, hatda bir gezegem urulmady. Onsoň bu ýa nyşana almak ukybynyň gaty ýaramazdygyny, ýa-da mekdebiň bilkastdan nyşana alnandygyny görkezýär» diýip, Gorbunowa Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Hasabatda munuň ýaly guramalaryň nyşana alynmagynyň uruş kanunçylygynda gadagan edilýändigi we uruş jenaýaty hökmünde derňeljekdigi duýdurylýar.
Şeýle-de hasabatda ukrain harbylarynyň mekdepleri eýeläp, köplenç mekdep mebellerini, şol sanda klas gapylaryny, oturgyçlary, tagtalary döwendikleri ýa otlandyklary aýdylýar.
Mundanam başga, goşunlar birnäçe ýerde agyr toplary we ulanylmadyk oklary galdyryp gidipdir.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Ukrainanyň Bilim we ylym ministrligi HRW bilen duşuşyk mahalynda hökümet goşunlarynyň mekdepleri hakykatdanam harby maksatlar üçin ulanandyklaryny boýun alypdyr.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
2013-nji ýylyň Nobel parahatçylyk baýragyna Himiki ýaraglary gadagan etmek baradaky gurama mynasyp boldy.
Hökümetden aýry gurama dünýä ýüzünde Himiki ýaraglar baradaky konwensiýanyň berjaý edilişine gözegçilik edýär hem-de himiki ýaraglar barada maglumat we analiz berýär.
BMG-niň Siriýadaky himiki ýarag hüjümi barada delil toplamaly topary Himiki ýaraglary gadagan etmek baradaky guramanyň ekspertlerinden düzüldi.
Düýbi Haagada ýerleşýän gurama häzir Siriýanyň himiki ýaraglarynyň we bu ýaraglary öndürýän kärhanalarynyň ýok edilişine gözegçilik edýär.
Orsýet bilen ABŞ-nyň sentýabrda gelen ylalaşygy esasynda Siriýanyň himiki ýarag programmasy 2014-nji ýylyň ortasyna çenli tutuşlygyna ýok edilmeli.
1.25 million dollarlyk Nobel parahatçylyk baýragy formal taýdan 10-njy dekabrda, Osloda berilmeli.


text:
Siriýada bir ýyl gowrak wagtdan bäri dowam edýän çaknyşyklar sebäpli on müňlerçe bosgun ýurdy terk etdi. Olaryň esasy bölegi Türkiýä bardy.
Bosgunlaryň arasynda siriýaly türkmenlerem bar. Olar, umuman aýdylanda, Türkiýäniň Siriýanyň serhet-ýaka etraplarynda, şol sanda Osmaniýe şäherindäki bosgun düşelgesinde ýaşaýarlar.
Eýsem bosgun düşelgelerindäki we Siriýa türkmenleriniň yzda galanlarynyň ýagdaýlary nähilikä? Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Döwlet Baýhan, Osmaniýe bosgun düşelgesinde ýaşaýan siriýaly türkmen Rami Tawil bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Rami, şu wagt bosgun düşelgesinde ýagdaý nähili?
Rami Tawil:
Hudaýa şükür, şu wagt bosgun düşelgesinde ýagdaý gowy. Munyň üçin Türkiýe jemhuriýetine minnetdarlygymyzy bildirýäris. Bizi unutmady, bize gujak açdy. Bize kömek edýänleriň hemmesine uly taňryýalkasyn aýdýaryn. Ýöne gynansagam, bosgun düşelgesinden daşarda galan türkmenleriň ýagdaýy öwerlikli däl. Sebäbi bosgun düşelgelerinde belli bir mukdardan köp adam ýaşap bilenok.
Rami Tawil, siriýaly türkmen.
Daşarda diýenimde öýlerde ýaşaýanlar hem bar. Esasy kömek bosgun düşelgeleriden başga ýerlerde galýan türkmenlere gerek. Şolara bir kömek edip bolsa, gowy boljak. Meselem, talyplarymyz bar. Talyplarymyz biziň üçin gaty ähmiýetli. Adana şäherindäki Çukurowa uniwersitetinde 40 sany siriýaly türkmen talyp bar.
Golaýda men gidip, şol talyplar bilen görüşdim. Olaryň çekýän kynçylyklaryny soradym. Şu wagta çenli talyplarymyz pul kömegini almaga synanyşdylar, ýöne gynansagam, hiç bir ýerden okamak üçin pul kömegini tapyp bilmediler.
Azatlyk Radiosy: Rami Tawil, şu wagt bolýan bosgun düşelgäňizde näçe sany siriýaly türkmen bar? Bosgun düşelgesinden başga ýerde ýaşaýanlaryň takmynan sany näçeräkdir?
Rami Tawil:
Şu wagt Türkiýedäki Osmaniýe bosgun düşelgesinde sekiz müň adam bar. Ýaýladagdaky bosgun düşelgesinde dört müň adam bar. Islahiýede hem iki müň bosgun bar. Şeýle-de Kilis diýen ýerde bar we o taýdaky bosgun sanyny anyk bilemok. Meniň çakyma görä, Türkiýede şu wagt 20-30 müň siriýaly türkmen bosguny bardyr.
Azatlyk Radiosy: Siriýa türkmenleriniň ýaşaýan sebitlerinde şu wagt ýagdaý nähili?
Rami Tawil:
Siriýada, esasanam türkmenleriň ýaşaýan sebitlerinde çaknyşyklaryň dowam edýändigi üçin, ylaýta-da türkmenleriň bolýan ýerleri gaty uly zyýan çekýär. Meselem, Şamda ýagny Damaskda Hajar-ul Esed, Kadam, Tadamun diýen ýerler bar we şol ýerde ýaşaýanlaryň aglabasy türkmen.
Siriýada bir türkmen obasy.
Gynansagam şu wagt şol sebitlerde ýaşaýan türkmenler iň köp zyýan çekýän türkmenler bolup durýar. Homus çaknyşyklaryň ilkinji bolup başlan ýeri. Ol ýerde Bebamr mähellesi bardy we şol ýeriň hem ýüzden 60 bölegi türkmendi. Diňe şol ýaşaýyş ýerine iki müň raketa atyldy. Şu wagt Homusyň türkmen obalarynda gyrgynçylyklar edilýär.
Azatlyk Radiosy: Rami Tawil, siz Türkiýä haçan bosgun bolup geldiňiz, nähili geldiňiz, maşgalaňyz, çagalaryňyz barmy?
Rami Tawil:
Men Türkiýä mundan 6 aý owal geldim. Ilki ýeke özüm gelipdim. Soň maşgalam geldi we şu wagt ähli maşgalam ýanymda, bosgun düşelgesinde. Meniň çagam ýok, sebäbi täzelikde öýlendim. Men Siriýanyň Lazkiýe şäherinden geldim.
Azatlyk Radiosy: Osmaniýedäki bosgun düşelgesindäki türkmenleriň arasynda çagalar hem barmy?
Rami Tawil:
Umuman, bosgun düşelgesindäkileriň köpüsi çaga bolýar. Bosgun düşelgesine giren mahalyň derrew köpçüligiň ýüzden ýetmiş böleginiň çagalar bilen zenanlardan emele gelýändigine göz ýetirýärsiň. Galan ýüzden otuz bölek bolsa, erkek adamlar, ýagny garrylar we ýaşlar.
Azatlyk Radiosy: Siriýaly türkmen bosgunlary hökmünde goldaw-kömekleri nireden we nähili alýaňyz?
Rami Tawil:
Bosgun düşelgesinde hiç hili kemçilik we kynçylyk ýok. Sag bolsun Türkiýe döwleti, hemmetaraplaýyn üpjün edýär. Golaýda bosgun düşelgesiniň içinde mekdep açyldy we çagalarymyz okamagy dowam edýärler. Kitaplar, depderler, galamlar, gerekli hemme zat geldi.
Öz siriýaly türkmen mugallymlarymyz hem bardy, ýöne Türkiýe hökümeti hem mugallym iberdi. Osmaniýe şäherinden gelen mugallymlar bosgun düşelgesinde türkçe sapaklar okadýarlar. Çagalarymyzyň geljeginiň gowy bolmagyny dileg edip otyrys.
Azatlyk Radiosy: Siriýada, ýagny yzyňyzda nämäňiz galdy, olar nähili ýagdaýda we olardan nähili habar alýarsyňyz?
Rami Tawil:
Siriýada daýy-daýzalarymyzdan käbir maşgalalar galdy. Olar bilen kämahal telefonda habarlaşýarys. Telefonda ýagdaýy doly aýdyp bilenoklar. Sebäbi ol ýerde hemme telefonlar diňlenýär. Zyýan gelmeginden gorkup, diňe salam-selik, howaýy gürrüň edýärler. Türkiýeden Siriýa gatnap duran maşgalalar bar, şolardan habar alýarys.
Meselem, Siriýadan gelip, yzyna gaýtmaýan maşgalalaryň bolşy ýaly, yzyna obasyna gaýdýan maşgalalar hem bolýar. Käbir türkmen obalarynda çaknyşyklar togtansoň, şol ýere gaýdýanlar hem bolýar.
Meselem, Siriýanyň Lazkiýe sebitindäki türkmen obalary ikä bölünipdir. Bujak türkmenleri bar, şeýle-de Baýyr türkmenleri. Otuza golaý Baýyr türkmen obasynyň hemmesi diýen ýaly bombalandy. Emma beýleki tarapda galan otuz Bujak obasynda bolsa häzir uruş-çaknyşyk ýok. Ýöne, Siriýanyň döwlet işgärleri her hepde gelip, 2-3 adamy soraga çekip, tussag edip, zyndana alyp gidýärler.
Siriýa türkmenleri çörek bişirýär.
Uruş ýok, ýöne hemme Bujak türkmeni gorky bilen, kyn ýagdaýda ýaşaýar. Golaýda garyndaşlarymyz geldi. Şonda olar bize “Siz bärde Türkiýede nähili kyn ýagdaýda bolsaňyz hem ýene gowydyr. Biz bolsa Siriýada demimizi gorky bilen alýarys, hamala gelip, penjireden öýüň içine tasap girjeklar ýaly bolup dur” diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Rami Tawil, Siriýä yzyňyza gaýtmak isleýäňizmi, isleýän bolsaňyz haçan gaýdyp bilerin öýdýäňiz?
Rami Tawil:
Siriýa, yzymyza gaýtmagy, elbetde, isleýäris. Enşalla dolanyp barmaga ýagdaý bolar. Ýöne häzirlikçe, gynansagam, çaknyşyklar, durnuksyzlyk gaty uzaga çekjege meňzeýär. Uzaga çekmegini islämizok, ýöne bu häzir bolmajak ýaly.
Azatlyk Radiosy: Rami Tawil, gürrüňdeşligimiziň ahyrynda Dünýa türkmenlerine aýtjak sözüňiz barmy?
Rami Tawil:
Dünýä türkmenlerine aýtjak ýekeje sözüm bar. Biz birleşmeli, agzybir bolmaly, bir bütewi bolmaly! Duşman üstümize, golaýymyza gelmez ýaly bolmaly. Dogrydan hem, gynansagam, türkmenler gaty dargapdyr. Dürli sebitlere ýaýrapdyrlar.
Eger türkmenler birleşmese, agzybir, bir bütewi bolmaza, onda geljekda güni gaty kyn bolar. Yrakda uruş bolanda, şol ýerde ýaşaýan türkmenler zulum çekdiler. Bu gezek indi Siriýada uruş bolup dur we ýene türkmeniň Yrakdaky ýaly zuluma duçar bolmagyny islemeýäris. Arzuwym we dilegim, türkmeniň birleşmegi we zulum çekmezligi.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Moskwa sapar edýär. Saparyň dowamynda Kerriniň Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin we daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşyp Siriýa, şeýle-de terrorizme garşy göreş meselelerini maslahat etjekdigi aýdylýar.
Maglumata görä, Kerri Russiýanyň graždan jemgyýetiniň wekilleri bilen hem duşuşar.
Kerriniň iki günlük saparynyň dowamynda Eýranyň we Demirgazyk Koreýanyň ýadro howplary, Owganystan, söwda, adam hukuklary ýaly meseleleriň hem maslahat edilmegine garaşylýar.
Kerri özüniň Russiýa saparyny “näbelli esger” ýadygärligine gül desselerini goýmak bilen başlady.


text:
Pop Benedikt XVI «belli ýagdaýlarda», hususan-da HIV wirusynyň ýokaşmak töwekgelligini kemeltmek üçin prezerwatiw ulanmak kabul ederlik diýýär.
Benedikt bu sözleri «Dünýäniň nury: Pop, Ybadathana we Zamananyň alamatlary» atly täze kitabynda aýdýar.
Bu kitap germaniýaly žurnalist Piter Siwolda berlen 20 sagatlyk interwýular tapgyry esasynda taýýarlanypdyr.
Watikan şu wagta çenli, jynsy gatnaşykdan saklanmakdan başga, göwreliligiň öňüni alýan islendik çäräni, hatda jynsy gatnaşyk esasynda geçýän kesellerdan goranmak çäresi hökmünde hem gadagan edýärdi.


text:
Feýsbuk sosial ulgamynyň esaslandyryjysy we baştutany Mark Zukerberg 15-nji sentýabrda adamlaryň birnäçe ýyl bäri "like" – «haladym» düwmesiniň gapdalyndan bir alternatiw düwmäniň hem girizilmegini soraýandyklaryny aýtdy.
Zukerberg «haladym» düwmesiniň hemişe ýerlikli bolmandygyny, sebäbi betbagtçylykly hadysalar baradaky habarlaryň hem bolýandygyny, onsoň adamlaryň duýgudaşlyk bildirmek isleýändiklerini aýtdy.
Emma ol kompaniýanyň «halamadym» düwmesinden başga adamlaryň ýerleşdiren zatlarynyň ýüzüne urulmazlygy üçin gaça durandygyny hem sözüne goşdy.
Zukerberg basym täze düwmäniň synaga goýberiljekdigini aýtdy.
Feýsbugyň dünýä boýunça her aý 1.5 milliard ulanyjysy bolýar.


text:
Öňki Sowuk urşuň iki bäsdeşiniň arasyndaky gowşan gatnaşyklaryň sazlaşdyrylmagy boýunça, iki günlik sammitiň köp zady başaryp-başarmajakdygy baradaky sübheleri, göýä diýersiň bulutly we ýagyşly howa öz äheňi bilen düşündirýän ýalydy.Ýadroly meseleler
Medwedew (çepde) we Obama 6-njy iýulda Kremlde duşuşdylar.
Muňa garamazdan, Obama Moskwa barmazynda birnäçe sagat öň, ABŞ we Russiýanyň resmileri, şu ýylyň ahyryna çenli taýýarlanmagy planlaşdyrylýan ýadro ýarglary boýunça şertnamanyň düzümi babatda ylalaşandyklaryny mälim etdiler.
Waşington bu şertnamany Moskwa bilen boljak gepleşikleriniň gün tertibiniň başynda goýdy. Täze şertnama, dekabr aýynda möhleti dolýan 1991-nji ýylyň START şertnamasy bilen çalşyrylar.
Şeýle hem Owganystandaky NATO güýçlerine ýarag we harby üpjünçiligiň Russiýanyň territoriýasyndan daşalmagy üçin, Kremliň ABŞ-na rugsat bermegine garaşylýar. Taraplar, Eýranyň ýadro ýaraglary programmasy we Bütindünýä Söwda Guramasyna Russiýanyň agzalaygy ýaly ençeme meseleleri maslahat ederler. Öýkeli ýagdaýlar
Emma köpleriň aýtmagyna görä, ABŞ-Russiýa gatnaşyklaryna täzeden badalga bermek üçin Obamanyň öňünde juda kyn meseleler ýatyr. Geçen ýylyň awgust aýynda, öňki Sowet respublikasy we ABŞ-niň häzirki ýarany bolan Gürjüstana Russiýa harby goşunlaryny sürende, ABŞ we Russiýanyň arasyndaky gatnaşyklar Sowuk uruşdan soňky iň pes derejä düşdi. Gürjüstanyň bölünip aýrylan iki regionyna müňlerçe esgerlerini ýerleşdirmek bilen, 5 günlük çaknyşygyň tamamlanmagyna sebäp bolan Fransiýanyň araçylygyndaky ok atyşygy bes etmek baradaky ylalalaşygyň düzgünlerini Russiýa bozup gelýär. Şu gün Russiýa Gürjüstanyň demirgazygyk serhedine golaýdaky uly göwrümli harby türgenleşigi tamamlady.
Obamanyň geňeşçisi, Amerikanyň milli bähbitlerini Moskwada beýan etmek üçin prezidentiň berk pozisiýa eýelejekdigi baradaky yşaraty berdi. Prezident Obama saparyndan öň “Associated Press” habar agentligine beýanat berip, köpler tarapyndan Russiýany dolandyrýandygyna ynanylýan Wladimir Putin bilen ýitiräk alyş-çalyşyk etdi. Şonda Obama, Putiniň “bir aýagy” entek hem Sowuk uruşda diýip aýtdy.
Soňra Putin gaýtargy berip, “orslar hemişe iki aýagynyň üstünde berk durýar we geljege seredýär” diýdi.
Ertir Obama, raýat jemgyýetçiligi boýunça konferensiýa gatnaşjak öňki Sowet lideri Mihail Gorbaçew, oppozisiýa liderleri we adam hukuklary boýunça aktiwistler bilen duşuşmazyndan öň, ertirlik naharynda Putin bilen görüşer. 'Orta derejedäki' umytlar
Kremliň ýiti tankytçysy bolan “Nowaýa gazetada” Ýekşenbe güni çap edilen interwýusynda, Obama Moskwa bilen gatnaşyklary täzeden başlatmagy niýet edýändigini aýdyp, amerikalylaryň we orslaryň ençeme umumy bähbitleriniň bardygyny, we şol bähbitleriň üstünde iki ýurduň hökümetleriniň soňky döwür işjeň ýagdaýda işlemändigini belledi.
Medwedew hem has gowy gatnaşyklara çagyryş etdi. Ol Obamanyň saparyna umytly garaýandygyny aýtdy. Emma ors mediasy bu sapara kän bir möhüm ähmiýet bermedi. Ors kommentatorlary bolsa, iki tarapyň aralaryndaky tapawutlyklary ýeňip geçjekdiklerine umytsyz garadylar.
Gürjüstany we Ukrainany agzalyga kabul etmek baradaky NATO-nuň wadalary Russiýany örän lapy keç edýär. Şeýle hem Moskwa, Amerikanyň Ýewropada ýerleşdirmegi planlaşdyrýan raketa goranyş sistemasyna uly nägilelik bildirýär. Ber we al
Medwedew Ýekşenbe güni beren interwýusynda, eger ABŞ Ýewropadaky goranyş sistemalaryndan ýüz öwürse, Russiýanyň Waşington bilen ýadro ýaraglary boýunça şertnama gol çekişjekdigini aýtdy. Emma Obama “Nowaýa Gazeta” beren interwýusynda, ýaraglaryň gözegçiligi boýunça ABŞ bilen Russiýanyň arasyndaky gepleşiklere, ABŞ-niň raketa goranyş sistemasyny baglaşdyrmaga gönükdirilen islendik tagallany ret edýändigini aýtdy.
Sişenbe güni Obama, ABŞ-Russiýa gatnaşykalary boýunça çykyş eder. Bu çykyşyň Moskwada nähili boljakdygy, hat-da ors häkimiýetleriniň milli telewideniýede efire berip-bermejekdikleri hem belli däl. Şeýle hem Obamanyň saparyna gabatlap oppozisiýa toparlarynyň Moskwanyň merkezinde geçiriýan şu günki protestlerini, polisiýanyň nähili güýç bilen basyp ýatyrjakdygy hem belli däl.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama we Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, ýadro ýaraglarynyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin, ýadro materiallarynyň goragyny berkitmek we olary ýok etmek boýunça täze ylalaşyga gol çeker.
Iki lider bu täzeligi duşenbe güni, Demirgazyk Irlandiýada geçýän 8-ler toparynyň sammitiniň gapdalyndan yglan etdi.
Täze şertnama birinji gün möhleti gutaran köne şertnamanyň, 1992-nji ýyldaky ylalaşygyň ýerine baglaşylar.
Obama bu ylalaşygy “konstruktiw, hyzmatdaşlykly aragatnaşyk” alamaty hökmünde öwdi we munuň Birleşen Ştatlar bilen Orsýeti Sowuk uruş pikirlenişinden çykarýandygyny aýtdy.


text:
Anna güni BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň režimini agdarmakda oppozision güýçlere goldaw berýän ýurtlary tankyt etdi.
Ol haýsydyr bir ýurduň kanuny hökümetini güýç ulanyp agdarmak ugrunda görülýän çäreleriň halkara şertnamalarynyň normalaryna laýyk gelmeýändigini belledi.
Sergeý Lawrow Siriýadaky konfliktleri ikitaraplaýyn hüjümleri bes etmek, tussaglary azatlyga goýbermek we gumanitar ýardamlary ýola goýmak ýaly çäreler arkaly çözmelidigini nygtady.
Ol şeýle çäreleriň Siriýanyň öz içinde özara dialoglaryň ýola goýulmagyna mümkinçilik döretjekdigini öňe sürdi.


text:
Şenbe güni Monakoda boks boýunça geçirilen halkara professional bäsleşiginde gazagystanly boksçy Gennadiý Golowkin özüniň çempionlyk titullaryny saklamagy başardy.
Ol bu bäsleşikde ýaponiýaly Nobuhiro Işida üçünji raundda nokaut berdi. Bu bäsleşikde Gennadiý Golowkin aram agramlyk kategoriýada özüniň Dünýä Boks Assosiasiýasynyň we Halkara Boks Guramasynyň çempionlyk titullaryny gorap çykyş etdi.
Şeýlelikde, 30 ýaşly Gennadiý Golowkiniň şenbe günki ýeňşi onuň professional ýaryşlarda 26-0 bilen ýeňiş gazanmasy hökmünde alamatlandy. 26 duşuşykdan 23-sini ol nokaut bermek bilen tamamlapdy.


text:
Türkmenistanda adamlaryň dynç alyş medeniýetiniň öňki ýyllara garanda özgerýändigi, tomusky zähmet rugsatlaryny deňiz boýunda, maşgalasy bilen geçirmäge çalyşýan raýatlaryň barha köpelýändigi aýdylýar.
Elbetde, bu özgerişlik bir tarapdan ýurtda sagdyn durmuş ýörelgeleriniň döwlet derejesinde wagyz edilmegi, “Awazada” we beýleki ýerlerde döredilen dynç alyş şertleri bilen bagly bolsa, ikinji tarapdan, soňky ýigrimi ýylda raýatlaryň durmuş-düşünjesinde bolan üýtgeşiklikler bilen bagly hasaplanýar.
SSSR döwründe Türkmenistanda köplenç ýolbaşçy işgärler, intelligensiýa wekilleri, ýa-da bolmasa, döwlet öňünde bitiren hyzmatlary üçin sylaglanan zähmet, uruş weteranlary dynç almaga giderdi.
Mundan başga, ýurt içindäki şypahanalara, tebigy bejeriş ýerlerine gidip, derdine em agtarýanlar hem bolardy. Ýöne umuman ýurtda dynç alyş medeniýetiniň, dürli sebäplere görä, beýle giň ýaýramandygy, maşgala bolup dynç almagyň, syýahat etmegiň bolsa indi-indi kada öwrülýändigi aýdylýar.
Emma türkmen halkynyň dynç alyş medeniýetiniň örän haýal ösýändigini, türkmenlerde dynç almagy, saglyga seretdirmegi soňa goýmak endiginiň milli gylyk-häsiýet ýaly bir zada öwrülendigini aýdýarlar hem bar.
Bu ýaramaz endigiň ykdysady ýagdaý, adamlaryň ýetde-gütde durmuşy bilen baglydygyny aýdýanlar hem bar. Ýöne bu ýagdaýy milli mentalitet, pikir-düşünje, köp çagalylyk, adamlaryň öz ömrüne biagyrlygy bilen düşündirýän synçylar hem bar.
Türkmeniň klassyk şahyry Magtymguly Pyragy “Saglygyň gadyryn bilgil, hassa bolmazdan burun” diýipdir. Galyberse, ylmy barlaglar adamyň iş, durmuş-ýaşaýyş ukybynyň dynç alşa köp derejede baglydygyny tassyklaýar.
Şundan ugur alyp, türkmen halkynda dynç alyş medeniýetiniň has giňemegi, çuňlaşmagy üçin nähili işleriň edilmegi gerek?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Eger bu mesele baradaky pikirleriňizi, bellikleriňizi iberseňiz, hoşal bolardyk. Belki, söhbete gatnaşyp, aýtjak zatlaryňyz bardyr? Ýazyň, telefon ediň!


text:
Aşgabat, 07.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň haryt-çig mal biržasynda geçen hepdede geçirilen söwdalarda 40 geleşik hasaba alyndy diýip, “turkmenistan.gov.tm.” saýty habar berýär.
Beýik Britaniýadan, Niderlandlardan, BAE-den, Türkiýeden, Owganystandan telekeçiler daşary yurt puluna Türkmenistanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, polipropileni, nebit önümlerini, russiýaly we owganystanly işewürler bolsa “B” kysymly karbamid hem-de hlorly tehniki magniý (“Türkmenhimiýa DK”) satyn aldylar.
Şeýle hem daşary ýurt puluna arassalanan pagta ýagy, nah-mata ýüplügi, reňklenen tüýjümek düşekçe, iri şahly malyň derisi, garaköli we saryja goýunyň ýüňi, pagta süýümi we beýleki önümler ýerlenildi.
Satyn alyjylar hökmünde Russiýa, Beýik Britaniýa, Şweýsariýa, Belgiýa, BAE, Türkiýe, Owganystan, Malta, Özbegistan, Gyrgyz Respublikasy ýaly ýurtlar çykyş etdi. Geleşikleriň umumy bahasy ABÝ-nyň 45 million 284 müň dollaryna barabar boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 737 müňden gowrak bolan polipropilen we maýdalanan polimer (TNGIZT-iň önümleri) satyn aldylar.


text:
Çarşenbe güni Hytaýyň “Beýik Hytaý Diwary” atly senagat korporasiýasynyň delegasiýasy Türkmenistanyň birnäçe ministrliginde we edarasynda gepleşikler geçirdi.
Hytaýyň bu korporasiýasy soňky otuz ýyldan gowrak wagt bäri kosmos sputniklerini ýasamak, olary uçurmak we sputnikleri ýerden dolandyryjy kompleksleri gurmak işleri bilen meşgullanýar.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginde çarşenbe güni geçirilen duşuşykda telekommunikasiýa we ýokary tehnologiýa pudagyndaky özara hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleri barada maslahat edildi.
Türkmenistanyň habar çeşmeleri 2014-nji ýylda Hytaýyň raketasynyň kömegi bilen Türkmenistanyň öz ilkinji sputnigini kosmosa çykarmaklygy göz öňünde tutýandygyny habar berýär.


text:
Türkmenlerde «Oba ogrusyz bolmaz, dag börüsiz» diýen nakyl bar. Ogrular her döwürde-de, her obada-da bolupdyr. Ýöne ir döwürler obada ogrular bir ýa-da iki sany bolardy. Olary hem uly il tanardy. Goýun-sygyr ýitse, «Pylany alandyr» diýip, oba adamlary derrew bilerdiler. Ogrynyň birküç aýlap obadan ýitirim bolmagy bilen hem ýiten maldan geçerdilder. «Başa gelenini sowsun» diýip goýardylar.
Häzirki döwürde welin, oba ogrularynyň ogurlygy diýip-aýdar ýaly bolmady. Oba adamlarynyň aşa garyp düşmegi öňler gowy maşgala hasaplanan adamlaryň öýlerinden hem ogrularyň döremegine sebäp boldy.
Öňler adamlar bir ýerik gitseler, öýlerini goňşusyna tabşyryp giderdiler. Goňşy goňşynyň öýüni hut öz öýi ýaly gorardy. Dogrusyny aýtsaň, goramagyň hajaty-da bolmazdy. Ýetmişinji, segseninji ýyllarda hem oba ýerlerinde gapa gulp urmazdylar. Ýüpjagaz bilen daňyp, ýa-da gapa çöpjagaz goýup gidibererdiler. Şol ýüpjagaz bilen çöpjagaz öýde adam ýoguny aňladýardy, olary gören kişi öý eýeleriniň ýoguna düşünip, yzyna dolanardy.
Indi goňşyny goňşynyň özi talaýar
Prezident Nyýazowyň döwründe oba ýerlerinde halka kän saparlar mellek paýlandy. Adamlar ikiden-üçden mellek ýeri aldylar. Ol mellekler adamlary birneme pullandyryp ugrady. Sebäbi ekini bir mellege ekenden iki-üç mellege ekeniň amatlydygy hemmä düşnükli.
Pul düşse-de, diňe arkaýyn iýip-içmäge ýetýär. Jaý salmaga welin, näçe mellek bolanda-da pul ýygnama kyn. Şeýle bolansoň, adamlar ýaz ekin döwründe kepbe dikip, täze melleklerinde ýatyp-turýarlar, gyşky ekinleri welin gorap bolanok.
Gyşyň aýazly gijelerini ekin gorap, kepbede geçirip bolanok. Gijäniň ýaryna çenli ekinini garawullasa-da, ekin eýesi ahyr soňy öýüne gaýtmaly bolýar. Ogrular hem mydama il ýatansoň hereket edýärler. Täze mellek ýerlerinde ýetişdirilen kelemleri kesip, kartoşkalary köwläp, ogurlap gidýänler örän kän. Hatda goňşusyny ogurlygynyň üstünde tutup, urşup-bogşup ýörenlerem kän.
Goňşa pent bolanok
Ýöne bir goňşynyň ogurlykda tutulmagy ikinji bir goňşa pent bolanok. Ogurlyk mydama bolup durýar. Goňşy goňşyny sylanok, goňşynyň goňşa nebsi agyranok. Ekini ýetişdirilýänçä çekilen zähmet hakda ogry pikir edenok.
Mary welaýatynyň obalarynyň birinde bir daýhan irden özüniň täze mellegindäki kelemleriniň baryny kimdir biriniň kesip, alyp gidendigini bilýär. Garly gün eken. Ekin eýesi maşynyň yzyny yzarlap kelemleri kimiň alanyny bilipdir. Ogry ekin eýesiniň duldegşir goňşusy bolup çykýar. Ekin eýesi oýanýança ogry kelemleri bazara äkidip, satmaga hem ýetişipdir. «Näme üçin beýtdiň?» diýip soran goňşusyna ol özüniň sowalga pulunyň galmandygyny, bir mellekden önýän zat bilen maşgalany ekläp bilmeýändigini aýdyp, gözlerini ýaşlapdyr. «Sen indi meni näme etseň, edäý. Men şu işi gaty alaçsyz bolup etdim» diýip, ol dogrusyny aýdypdyr.
Şeýle ýagdaýda goňşy näme etsin. Ekin eýesi hem näme etjegini bilmän, yzyna dolanypdyr.
Şeýle ýagdaýda mallaryň, köwüşleriň, toý tutmak üçin getirilýän etleriň ogurlanýandygyny oba adamlary gürrüň berýärler. Şeýle ogurlygy edýänler neşekeş däl. Agyzlary arassa adamlar. Ýöne olar artykmaç gazanç tapmagy başarmaýan, ejiz kişiler.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropanyň Şweýsariýada ýerleşýän ýadro barlaglary baradaky guramasy SERN-niň alymlary özleriniň ýagtylygyň çaltlygyndan tiz hereket edýän subatom bölejiklerini dokumentleşdirendiklerini aýdýarlar. Olaryň eden açyşynyň netijeleri ylymda düýpgöter özgeriş hasaplanýar. Olar muňa özleriniň hem doly ynanyp bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Alymlaryň bu işi tassyklanan ýagdaýynda Albert Eýnşteýniň meşhur otnositellik teoriýasynyň deňlemesiniň düýp esasy ýalňyş bolup çykýar. Eýnşteýniň teoriýasy boýunça, ýagtylygyň çaltlygyndan tiz hereket edýän hiç zat ýok.
Ýewropanyň ýadro barlaglary baradaky merkeziniň bu aýdýanlaryna dünýäniň beýleki fizikleri şübheli garaýarlar. Hakykatda bolsa Şweýsariýadaky alymlaryň özi hem “biz bir açyş etdik” diýip, gykylyk turzanoklar. Tersine, olar edilen üç ýyllyk gözleg we toplanan maglumatlardan soň, tutuş dünýä fiziklerinden özleriniň bu “neýtronlar” diýilýän täsin subatom bölejikleri baradaky ölçeglerini özbaşdak barlamagy soraýarlar.
SERN-niň sözçüsi Jeýmes Gilliesiň
aýtmagyna görä, dünýäniň beýleki fizikleri eksperimentiň gurnalyşynda, peýdalanylan gurallarda ýa maglumatlary analizlemek üçin ulanylan metodda bir ýalňyşlyk bardyr diýen pikirden ugur alýarlar:
—Ylymda bular ýaly zatlar köp bolýar. Mysal üçin, bir barlag adatdan daşary bir zady görkezýär. Onsoň seniň edýän ilkinji işiň ‘muňa, dogrudanam, özümiz hem ynanamzok’ diýmek bolýar. Şondan soň eksperiment üçin ulanylan enjamlar, analizler we beýleki tehnikalar bilen muňa düşünmäge synanyşýarsyň. Köp halatlarda bir sadaja düşündiriş tapylyp, ýaňky garaşylmadyk gözleg gidýär. Ýöne kämahallar beýle bolmaýar. Häzirki ýagdaýda hem bolan zat şu. Hyzmatdaşlyk edýänler oňa öz enjamlarynyň üsti bilen düşünmek üçin bu maglumatlary gaty köp analizlediler. Ýöne üýtgän zat bolmady. Indiki edilmeli iş muny köp alymlaryň barlamagyna bermek. Bu hem şu wagt edilýär — diýip, Gillies aýdýar.
Eýnşteýniň teoriýasy boýunça, ýagtylygyň çaltlygyndan tiz hereket edýän hiç zat ýok.
Gilliesiň bellemegine görä, eksperimentde bir säwlik bolaýmasyn diýip, alymlar olaryň gelen netijelerini öwran-öwran gözden geçiripdirler:
—Otnositellik bir asyra golaý synagdan geçen zat. Ol barlanmadyk zat däl. Barlag edildi. Otnositellik barada uzak wagtlap ölçegler, eksperimentler, gözlegler boldy. Bu kosmiki çaltlyk çägini aşjak bir zadyň bardygyny şu wagta çenli görkezen zat ýok. Şol sebäpden bu şu wagta çenli bolan zatlara ters gelýär. Bu ol ýalňyş diýildigi däl. Ýöne alymlaryň arasynda muňa başga bir düşündiriş bolmagy mümkin diýen duýgy bar — diýip, Gillies belleýär.
Gillies SERN-iň alymlarynyň gelen netijleri özbaşdak alnyp barlan barlaglarda tassyklansa, munuň fizika ylmynyň geljegine güýçli täsir etjekdigini aýdýar:
—20-nji asyryň uly kynçylyklarynyň biri döwrebap fizikanyň uly böleginiň öten asyryň irki böleginde peýda bolan iki sütüne esaslanmagyndan gelip çykýar. Bularyň biri otnositellik, beýlekisi hem kwant mehanikasy. Otnositellik agyrlyk teoriýasy. Emma agyrlygyň kwant teoriýasy ýok. Şol sebäpden bu iki zady barlyşdyrmak döwrebap fizikanyň iň möhüm maksady bolmasa-da, möhüm maksatlarynyň biridir. Şular ýaly zatlar tapylsa, onda munuň döwrebap fizikanyň iki esasy sütünini barlyşdyrmga bir ýol açmagy mümkin. Ýöne ilki bilen edilmeli iş bu gözlegiň dogry ýa nädogrudygyny bilmek — diýip, Gillies aýdýar.
Ýöne, Gilliesiň çaklamagyna görä, özbaşdak barlagyň netijeleri tamamlanýança, bu gözleg iň azyndan ençeme aýa ýa ençeme ýyla çeker.


text:
Prezident Barak Obama Günorta Sudandaky amerikalylary goramak üçin goşmaça harby çäreleriň zerur bolmagynyň ahmaldygy barada duýduryş berdi. Günorta Sudanda raýat urşy baradaky aladalar barha artýar.
Obama Kongrese ugradan hatynda Günorta Sudandan amerikalylaryň ewakuasiýa edilmegine kömek etmek üçin 46 sany harbynyň ugradylandygyny aýtdy. Şeýle-de, Günorta Sudanyň paýtagty Jubadaky Amerikanyň ilçihanasynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin başga-da 45 sany harby ýerleşdirildi.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet departamenti Merkezi Afrika ýurdundaky uruş zonasyndan ABŞ-nyň 680 sany amerikalyny we beýleki daşary ýurt raýatlaryny ewakuasiýa edendigini habar berýär.
ABŞ-nyň harbylarynyň beren maglumatynda ewakuasiýa missiýasy döwründe dört amerikaly esgeriň ýaralanandygy mälim edildi.
Geçen hepdäniň dowamynda Günorta Sudanda bolan ýowuzlyklarda azyndan 500 sany adamyň ölendigi habar berilýär. Günorta Sudan 2011-nji ýylda garaşsyzlygyna eýe bolupdy.


text:
27-nji aprelde Amerikan senatynyň komissiýasy 140 ýyl bäri Wall Streetde iş alyp barýan belli «Goldman sachs» maliýe-inwestisiýa kompaniýasynyň häzirki we ozalky ýokary derejeli işgärlerini soraga çekdi. Bu diňlenişikde kompaniýanyň resmileri diňe özlerini aklamaga çalyşdylar.
Wall Streetiň iň abraýly bankynyň, dünýä boýunça beýlekilerden üstün söwda maliýe guramasy diýlip hasaplanylýan «Goldman sachs» maliye kompaniýasynyň işgärleriniň beýle berk soraga çekilmegine sebäp bolan zat - olaryň maliýe krizisiniň döremeginde we Birleşen Ştatlarda öý-jaý bazarynyň çökmeginde oýnan roludyr.
Birleşen Ştatlaryň gymmatly kagyzlar we birža gözegçilik edýän komissiýasy öten hepde bu kompaniýany öz gazanjyny ýokary derejede artdyrmak üçin möhüm maglumatlary potensial maýa goýujylardan ýaşyranlykda, ýagny kezzaplykda aýyplady.
Senatyň derňewler baradaky aşaky komissiýasynyň başlygy Karl Lewin milliardlarça dollar gazanç etmek üçin «Goldman sachs» maliye kompaniýasynyň öz müşderileriniň ynamyny satandygyny aýtdy.
«Hümmetsiz, ödelmän ýatan kreditleriň tutuş maliýe sistemasyna ýaýramagyna getiren zat onuň çylşyrymly maliýe strukturasyndan galp peýdalanandygy” diýip, Karl Lewin belledi.
Lewin: «Müşderileri barja pullaryny ýitirip ýörkä, bu kompaniýa gazanç etdi. Onuň edim-gylymy Wall Streetiň tutuş funksiýasynyň sorag astyna alynmagyna getirdi» diýdi.
Onuň zyýany köpe ýetdi
«Firmanyň öý-jaý üçin berlen töwekgelçilikli kreditleri bazara salmak bilen, Birleşen Ştatlaryň öý-jaý baradaky kredit bazaryna garşy gidenligini onuň öz dokumentleri görkezýär. Ol ähli zat görnüp dursa-da, bu işi edendigini inkär etdi. Dogry, peýda görmek, gazanç etmek kanuna ýa ahlaga ters däl. Ýöne «Goldman sachs» diňe pul gazanmak bilen çäklenenok. Müşderileri bu kompaniýanyň bir önümi satyp, onuň üstünlikli bolmagynyň öňüni hem özi bökdär diýip garaşmandyklaryny aýdýarlar. «Bu kompaniýa şeýle ýagdaýdan peýda gördi» diýip, Lewin belledi.
Soraga çekilenleriň hemmesi berilýän soraglara göni ýa doly jogap bermekden saklandylar. Olar özlerine bildirilýän aýyplamalary, şeýle hem öz eden işleri bilen müşderilerine, tutuş ykdysadyýete zyýan ýetirendiklerini inkär edip, «Goldman sachs» kompaniýasyny goradylar.
Senator Susan Kollins «Goldman sachs» maliye kompaniýasynyň ýokary derejeli işgärleriniň biri bolan Dan Sparksdan öz müşderileriniň bähbitleri ugrunda iş alyp baranlygyna ynanyp-ynanmaýanlygyny soranynda, ol: «Men müşderilerimize hem hyzmat etmegiň öz wezipämizdigine ynanýaryn» diýip, jogap berdi.
«Goldman sachsyň» eden işleriniň zyýany Günorta Ýewropa ýurtlaryna-da gelip ýetdi. Bu gün Gresiýa we Portugaliýa ýaly ýurtlaryň agyr bergä batmagyna sebäp bolan hem şol zyýanlar diylip hasaplanylýar.


text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Mursi Sinaý ýarym adasynda Müsür bilen Ysraýylyň serhedinde ýerleşýän barlag nokatlarynyň birine edilen hüjümden soň, bu ýerde doly gözegçiligi dikeltmegi wada berdi. Näbelli adamlaryň 5-njy awgustda amala aşyran hüjümi netijesinde bu ýerde 16 serhetçi öldürildi.
Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak bu hüjümiň Kaire “oýan” diýen signal bolmalydygyny aýtdy: “Meniň pikirimçe, has agyr hüjümi etmek howpunyň öňi alyndy. Bu serhet ýakada ýüze çykan söweş bilen bagly gaty möhüm hem üstünlikli operasiýa boldy. Belki-de, bu müsürlilere öz tarapyndaky ýagdaýa has berk gözegçilik etmelidikleri barada hakyky signal bolmagy ähtimal”.
Ysraýyl tarapynyň beren maglumatyna görä, hüjümçiler müsürli serhetçilerden ele salan ulaglary bilen Ysraýylyň howpsuzlyk diwaryny böwsüp geçipdirler. Ysraýyl harbylarynyň wekili, brigada generaly Ýoaw Mordehaýyň aýtmagyna görä, pitneçileriň özleri ulaglaryň birini partladypdyr.
Pitneçileriň Müsüriň barlag punktyna eden hüjüminde ele salan ikinji ulagyny bolsa Ysraýylyň harby uçary oka tutup, ýok edipdir.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu “harbylaryň aýgytly hereketine” gowy baha berip, “Şin Bet” diýlip atlandyrylýan Ysraýylyň Içerki aňtaw gullugyny “Ysraýylyň asuda ýaşaýjylaryna garşy planlaşdyrylan giň gerimli hüjümiň öňüni alanldygy” üçin, bu gullugyň işini öwdi.
Müsüriň prezidenti Mursi harby hem howpsuzlyk gulluklarynyň resmileri bilen geçirilen adatdan daşary maslahatdan soň ýurduň döwlet telewideniýesinde çykyş edip, bu hüjümi amala aşyranlary tussag etmegi görkezme berendigini aýtdy: “Ýaňy tamamlanan maslahata harby güýçleriň ýolbaşçylary, Içeri işler ministrliginiň hem Baş aňtaw gullugynyň başlyklary gatnaşdylar. Bu maslahatda Sinaýa doly gözegçilik etmek, jenaýaty amala aşyranlary tapyp, olary jogapkärçilige çekmek boýunça anyk görkezmeler barada ylalaşdyk”.
Bu waka bilen bagly Müsüriň howpsuzlyk gullugynyň ýokary derejeli wekiliniň jenaýatçylaryň Gaza zolagyndan gelen “jihadçylar” toparyna degişli bolandygy barada aýdandygy habar berilýär.
Müsüriň resmi metbugatynda “Hamas” topary tarapyndan gözegçilik edilýän Gaza zolagy bilen iki aralykdaky Rafah geçelgesiniň “indiki görkezmä çenli” ýapylýandygy aýdyldy.
Bu hüjüm köpçülikleýin protestleriň netijesinde geçen ýylyň iýun aýynda wezipesini terk etmäge mejbur bolan Hosni Mubärekden soň prezidentlik wezipesine saýlanan Muhammad Mursi üçin synag bolar. Şeýle hem bu waka Kairiň “Hamas” topary bilen gatnaşyklaryny çylşyrymlaşdyryp biler.
“Hamas” topary bolsa Mursiniň “Musulman doganlygy” hereketi bilen ýakyn gatnaşykda diýlip hasaplanýar.


text:
Londonyň maliýe biržasynda 2010-njy ýylda partlama amala aşyrmak synanyşygynda aýyplanýan dört adam şu gün Britaniýanyň sudunda öz günälerini boýun alyp çykyş etdiler.
Bu işde aýyplanýan Muhammed Çowdury, Şah Rahman, Gurukant Desai we Abdul Miah hakykatdanam özleriniň şeýle partlamany amala aşyrmak işini taýýarlandyklaryny tassykladylar.
Bu terrorçylyk planynda bu dört adamdan başga ýene bäş adama aýyplama bildirilýär. Britaniýanyň bu dokuz raýatyna garşy geljek hepde suduň höküm çakarmagyna garaşylýar.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli statistika ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmek, onuň ösüşiniň strategik ugurlaryny kesgitlemek hem-de Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň işini “Statistika hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda guramak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 25-nji aprelinde çykaran karary bilen Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti hakyndaky Düzgünnama we Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýanyndaky Statistika boýunça pudagara geňeş hakyndaky Düzgünnama tassyklandy.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti hakynda täze düzgünnamada “Statistika hakynda” Türkmenistanyň kanuny esasynda halkara standartlaryny hem-de milli statistikanyň soňky ýyllardaky ösüşinde toplanan tejribäniň netijelerini nazara almak bilen kämilleşdirilen düzgünler beýanyny tapýar. Onda, hususan, maglumatlary ýygnamakda statistika gözegçiliginiň uçdantutma we seçimleýin usullaryny hem-de administratiw çeşmeleri utgaşdyrmak, statistik usulyýet we maglumat-aragatnaşyk tehnologiýalary babatda gazanylanlary nazara almak bilen işgärleri gaýtadan taýýarlamagy amala aşyrmak ýaly we başga ençeme täze düzgünler bar.
Şonuň ýaly-da statistika işini utgaşdyrmak, statistik usulyýetiň pudagara meselelerini düzgünleşdirmek we döwlet statistikasyny guramak, pudak edaralarynyň statistikasyny ýöretmegiň meýilnamalaryny ara alyp maslahatlaşmak we ylalaşmak üçin döwlet statistika edaralarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ylmy we beýleki edaralaryň wekillerinden ybarat düzümde Türkmenstatyň ýanynda Statistika boýunça pudagara geňeşi döredildi. Ol maslahatçy gurama bolup durýar.
Pudagara geňeşiň esasy wezipeleri statistiki usulyýetiň pudagara meselelerini düzgünleşdirmek we döwlet statistikasyny guramak babatda maslahatlary bermek hem-de pudak edaralarynyň statistikasyny ýöretmegiň meýilnamalaryny ara alyp maslahatlaşmak, statistik habarlaryň pudagara alyş-çalşy boýunça usulyýetleriň taýýarlanmagyna ýardam bermek, bitewi statistik klassifikasiýalaryň ulanylmagy, bitewi maglumatlar ulgamlarynyň döredilmegi hem-de maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň häzirkizaman tilsimatlarynyň ösdürilmegi boýunça pudagara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda maslahat bermek, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň statistikasyny ýöretmegiň meýilnamalaryna hem-de olaryň statistiki hasabatlylygynyň täze görnüşlerine garamak we olara düzedişleri girizmek boýunça maslahatlary bermek bolup durýar.


text: Britaniýanyň premýer ministri Gordon Brown Tährandaky Britan ilçihanasynyň tussag edilen dört ýerli işgäriniň boşadylmagyna çagyrdy. Brown metbugat konferensiýasynda Eýran häkimiýetleriniň bu hereketi kabul ederliksiz we kada-kanuna sygmaýar diýdi. Bu dört adam Eýranyň dawaly prezident saýlawlaryndan soň ilata meçew bermekde aýyplanyp tutulan dokuz ilçihana işgäriniň içindedi. Häkimiýetler olaryň bäşisini goýberendiklerini aýdypdylar. Eýran Günbatar döwletlerini, hususan-da Britaniýa bilen Birleşen Ştatlaryny öz içerki işlerine gatyşmakda, 12-nji iýunda geçirilen saýlawlardan soň müňlerçe protestçini köçelere çykarmakda aýyplaýar. London we Waşington bu aýyplamany ret edýär.


text:
Türkiýäniň Stambul şäheriniň Zeýtinburnu etrabynda gaty köp halklaryň wekilleri, şol sanda Owganystan, Pakistan ýaly ýurtlardan baran etniki türkmenler bir ýerde bilelikde ýaşaýarlar. Zeýtinburnu şäher häkimligi hem şeýle ýagdaýdan ugur alyp, her ýyl "Etniki aýratynlyklar" atly medeniýet günlerini gurnaýar. Bu ýylkysy 25-nji oktýabrda tamamlanjak medeniýet günlerine Stambulda ýaşaýan türkmenler hem işjeň gatnaşyp, türkmen medeniýetini tanadýarlar.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Stambulda medeniýet günlerine gatnaşýan türkmenleriň arasynda taýýarlap, olaryň türkmençilik aladalarynyň çuňlugyna aralaşmagy göz öňünde tutýar.
Eýse, Stambulda ýaşýan türkmenleriniň türkmençiligi saklamak barasynda nähili aladalary hem problemalary bar? Owalky nesiller bilen Türkiýede kemala gelen nesilleriň arasynda türkmençilik babatda nähili tapawutlylyklar ýüze çykýar? Stambuldaky türkmenleriň ýaş nesli türkmençilik babatda nähili kynçylyklar bilen ýüze-ýüz?
Hemmeleri Azatlyk Radiosynyň türkmen diasporasynyň Stambulda ýaşaýan türkmenleriň türkmençilik aladalary barasynda taýýarlajak gepleşigine gatnaşmaga hem goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgylarymyz: hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com
Şeýle-de tema bilen baglanşykly aşakdaky foruma teswir ýazyp bilersiňiz.


text:
Duşenbe güni amnistiýanyň esasynda tussaglykdan boşadylan“Pussy Riot” toparynyň agzasy Mariýa Alýohina eger başarsam Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň günä geçişligini ret ederdim diýdi.
Alýohina Nižniý Nowgoroddaky türmeden azatlyga goýberilenden soň, “Dožd” atly telekanala beren maglumatynda tussaghanany terk etmekligiň ýa-da ol ýerde galmaklygyň özüne bagly däldigini aýtdy. Şeýle-de, ol amnistiýany “köpçülik üçin niýetlenen hilegärlik” diýip atlandyrdy.
Geçen hepde Russiýanyň Döwlet Dumasy amnistiýanyň kabul edilmegi üçin biragyzdan ses beripdi. Bu Alýohinanyň we “Pussy Riot” toparynyň beýleki agzasy Nadežda Tolokonnikowanyň amnistiýa düşmegine mümkinçilik berdi. Ýöne Tolokonnikowa heniz tussaglykdan goýberilmedi.
“Pussy Riot” toparynyň agzalary Alýohina we Tolokonnikowa prezident Wladimir Putiniň 2012-nji ýylda gaýtadan saýlanmagyny goldan prawoslaw ruhanysyny protest etmek üçin geçen ýyl Moskwanyň Prawoslow ybadathanasynda aýdym aýdanlaryndan soň iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdiler.


text:
Orsýet Owganystanyň howpsuzlygyna özüniň goşant goşmaga meýillidigini bildirdi. Bu prezident Wladimir Putine günbatar täsirine täze zarba urmak bilen Moskwanyň global ähmiýetini artdyrmaga kömek boljak.
16-njy oktýabrda Garaşsyz Döwletler Arkalaşynyň Gazagystanda geçen sammitinde ors prezidenti Owganystandaky ýagdaýy "çyndan howply" diýip häsiýetlendirdi.
Putin şeýle hem: "Dürli terroristik toparlaryň täsiri artýar. Olar özleriniň giňeme baradaky planlaryny ýaşyryp duranoklar" diýip duýduryş berýär.
Ors prezidenti goňşularyny muňa "sazlaşykly reaksiýa görkezmäge taýýar bolmaga" çagyrdy.
Kömege taýyn
13-nji oktýabrda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Owganystanda bolýan wakalary Moskwanyň ýakyndan yzarlaýandygyny we howpsuzlyga gorky salýan ýagdaýa garşy göreşinde Kabula kömek etmäge taýyndygyny aýtdy.
Moskwa harby kömege mätäç Owganystanyň hem ünsüni özüne çekmän duranok. "Talyban" toparynyň we "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine garşy göreşde Kabula kämilleşdirilen ýaraglar we söweş uçarlary gerek.
Ýöne Lawrowyň öten hepde bildirmegine görä, Kabul Moskwadan göni harby kömek soramandyr.
Pitneçileriň hüjümleriniň artmagyny, Birleşen Ştatlaryň ýaragly güýçleriniň basym ýurdy terk etmäge taýynlanýandygyny göz öňünde tutup, owgan wekilleri Orsýetiň paýtagtynda kömek sorap, gapylary kakýarlar.
“Owganystany eýelemek üçin bir bahana”
Owgan parlamentiniň aşaky palatasynyň başlygynyň orunbasary Mohammd Nazair Ahmadzai kömek soramakda Orsýete nähili ýüzleniljekdigini şeýle düşündirýär: "Biz olara 'Yslam döwleti' atly toparyň jeňçileri diňe bir Owganystana däl, eýsem biziň goňşularymyza-da howp bolup durýar diýeris. Ýöne biz goňşularymyzyň Owganystanyň özbaşdaklygyny bozmaly däldigini we Owganystanda hiç bir harby operasiýa ýol bermejekdigimizi hem aýdyň düşündireris".
Kabul uniwersitetiniň syýasy ylymlar boýunça professory Najip Mahmud sowet döwründe Owganystanyň ýaragly güýçlerine berlen goldawa salgylanýar.
"Orsýet bir güýçli goňşy. Onuň Owganystan bilen uzak taryhy harby hyzmatdaşlygy bar. Owganystanyň harby ýolbaşçylary we ekspertleri Moskwada bilim aldylar. Olar ors tehnologiýasyndan habarly" diýip, Mahmud aýdýar.
Ýöne Orsýetden harby kömek soralmagyny hemmeler oňlanok.
"Orsýet biziň ýurdumyzda urşup, 'Yslam döwleti' toparyndan dynjakdygyny aýdýar. Ýöne bu Owganystany eýelemek üçin bir bahana. Olar Owganystany öz golastyna getirmegi hemişe isläp geldiler. Munuň bir oňat netijesi bolmaz" diýip, Kabul uniwersitetiniň studenti Hasib aýdýar.
Kabully mugallym Saltanat hem öz gorkusyny şeýle beýan edýär: "Orsýet hiç bir delil bilen Owganystana gelmeli däl. Orsýet Owganystana aralaşsa, Orsýet bilen Amerika biri-birine garşy durar. Owganystan bularyň arasynda galyp, dargar".


text:
.
PEDAGOGIKA WE PSIHOLOGOÝA FAKULTETI
Fakultet hünär derejesi ýokarlandyrylan pedagoglary taýynlaýar.
Okuw prossesiniň barşynda ýöriteleşdirilen tejribe otaglary hereket edýar: okuw — tehniki serişdeleriniň tejribe otaglary, tikin önümçiliginiň tehnologiýalarynyň tejribe otaglary, iýmit önümçiliginiň tehnologiyalarynyň tejribe otaglary we okuw — biologiya tejribe otaglary.
Talyplar her ýyl okuw we iş ýüzündäki tejribelerini mekdebe çenli çagalar edaralarynda, umumy bilim beriş mekdeplerinde, tomusky sagaldyş-dynç alyş lagerlerinde we beýleki edaralarda geçýärler. Iş ýüzündäki başarnyklary, ukyplary gazanmaga kafedralaryň mekdebe çenli bilim edaralardaky we umumy bilim beriş orta mekdeplerdäki bölümleri mümkinçilik döredýar.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Nýu Ýork şäherinde 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda terror hüjüminiň amala aşyrylan ýerinde geçiriljek hatyra çäresine gatnaşar diýlip garaşylýar.
Maglumata görä, terrorçylaryň uçarlary süsdürip weýran eden Dünýä söwda merkeziniň binalarynyň ýerleşen ýerinde geçiriljek bu hatyra çäresinde prezident Obama bu hüjümlerde ölen adamlardan käbirleriniň dogan-garyndaşlary bilen-de duşuşar.
Çarşenbe güni, bu wakanyň öňýany, Barak Obama 2-nji maýda öldürilen Osama bin Ladeniň jesediniň suratyny jemgyýetçilige görkezmezlik barada karara gelnendigini aýdyp, çykyş etdi.


text:
Türkmenistandan alternatiw habarlary çap edýän habartm.org websaýty, öz çeşmelerine salgylanyp, türkmenistanly studentleriň, ozalkylary ýaly, Gyrgyzystana okamaga goýberilmeýändigini ýazýar.
Ýogsa, türkmen we gyrgyz hökümetleri awgust aýynyň başynda özara hyzmatdaşlyk boýunça bir topar ylalaşyga gol çekdi.
Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetinden habartm.orgyň redakasiýasyna aýdylmagyna görä, şu ýyl olara Türkmenistandan üç student okamaga gelmeli eken. Olar uniwersitetiň bir ýyllyk taýýarlyk bölümini tamamlap, giriş synaglaryny üstünlikli tabşyranlaryndan soň, tomus kanikulynda Türkmenistana gidipdirler.
Emma okuw ýylynyň başynda olaryň diňe birisi okuwyny dowam etdirmäge gelip bilipdir we bu oňa diňe rus raýatlygy bolany üçin başardypdyr. Beýleki iki studente Gyrgyzystana gitmek rugsadynyň berilmändigi aýdylýar.
Habartm.org bu ýyl Türkmenistandan gelen birinji kurs studentleriniň Gyrgyzystanyň Halkara uniwersitetinde hem bolmajagyny ýazýar, ýogsa ozal bu ýokary okuw jaýy hem türkmen ýaşlarynyň arasynda meşhur eken.
Gyrgyzystanyň Halkara uniwersitetiniň halkara gatnaşyklary boýunça prorektory Taken Akylbekowa Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde 2007-nji ýyldan başlap, Türkmenistandan örän köp student gelendigini aýtdy.
«2010-njy ýyla çenli biziň uniwersitetimizde Türkmenistandan 200-e çenli student okaýardy. Gynansak-da, 2010-njy ýyldan soň olary Gyrgyzystana okamaga goýbermediler. Bu gaty gynançly, olar örän gowy oglan-gyzlardy, sentýabryň ortalaryndan oktýabra çenli jaň edip, özlerini okuwdan çykarmazlygymyzy haýyş etdiler» diýip, Akylbekowa türkmen studentleriniň käbiriniň Aşgabat aeropotundan bäş gezek dagy yzyna gaýtarylandygyny ýatlady.
Taken Akylbekowa soň ol studentleriň bir böleginiň okuwyny Ukraina, Orsýete geçirdendigini aýtdy we olardan şindem ol ýa-da beýleki dokumentlerini tassyklatmak barada haýyş gelýändigini gürrüň berdi.
Prorektoryň beren maglumatyna görä, şu ýyl Türkmenistandan iki student bu okuw jaýynda magistraturany üstünlikli tamamlady, iki student bolsa bakalawrlykda okaýar.
Gyrgyzystanyň Häzirki zaman maglumat tehnologiýalary we bilim inistitutynda hem türkmenistanly studentleriň ýokdugy aýdylýar. Institutyň okuw bölüminiň başlygynyň orunbasary Tatýana Baltiýewa bu ÝOJ-y tamamlan türkmen studentleriniň öz ýurtlarynda işe ýerleşmekde kynçylyk çekýändiklerini, ol ýerde Gyrgyzystanyň diplomlaryna kän ynanylmandygyny aýdypdyr. Tatýana Baltiýewa Azatlyk radiosyndan telefon edilende özüniň habartm.org websaýtynyň redaksiýasyna beren maglumatlarynyň dogrudygyny tassyk etdi.
Bu ÝOJ-da 2010-2011-nji ýyllarda Türkmenistandan 66 studentiň okandygy aýdylýar. 2012-nji ýylda ony 7 türkmenistanly tamamlapdyr, emma 2013-2014-nji ýyllarda bu okuw jaýynda türkmenistanly student okamandyr.
Taken Akylbekowa Türkmenistan bilen Gyrgyzystanyň hökümetleriniň arasynda awgust aýynyň başynda gol çekilen ylalaşyklarda bilim meselesinde anyk nämäniň göz öňünde tutulandygyny bilmeýändigini, ýöne eger ol ylalaşyklarda şeýle madda bar bolsa, türkmen studentleriniň özlerinde okamaga gelmegine örän şat boljakdyklaryny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň ýolbaşçylygynda milli ylymda düýpgöter özgertmeler durmuşa geçirilýär. Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasy gaýtadan dikeldildi,
Ýokary Geňeşiň ylym we tehnika bölüminiň esasynda ylym we tehnika gaznasynyň düýbi tutuldy, Ýokary komitet ýörite ugurlar boýunça geňeş bilen bilelikde işleri alyp barýar. “Türkmenistanda 2012-20126-nji ýyllarda ylym ulgamyny ösdürmek baradaky döwlet maksatnamasy”, ylmy işleri goramak baradaky döredilen geňeş, akademiki institutlaryň laboratoriýalarynda ylmy barlaglaryň toplumyny amala aşyrmaga ýardam berýän döwrebap enjamlar bilen üpjün etmek, şol sanda fizika, himiýa, biotehnologiýa, ekologiýa we beýleki pudaklarda alnyp barylýan işleriň hemmesi ýurdumyzyň ylmy-tehniki potensialyny ösdürmäge ýardam edýär.
Şolaryň arasynda - türkmen paýtagtynda ylmy-barlag edaralaryny we okuw jaýlaryny birleşdirýän ýörite Tehnopark toplumy, beýleki obýektleri döretmek, şeýle hem, Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň düzümine girýän ylmy-barlag institutlaryna maddy-tehniki binýadyny berkitmäge degişli resminamalary, ylmy derejeleri we ylmy atlary dakmakhakyndaky çözgüt kabul edildi. Şu günki günde türkmen alymlarynyň ykdysady-guramaçylyk, agrosenagat toplumyny, oba hojalygynda ekin dolanyşygyny, we köp ugurly oba hojalyk senagatyny kämileşdirmegi, ylmy seleksiýa taýdan, gowaça sortlarynyň, bugdaý we beýleki ekinleriň köp hasylly bolmagy esasy maksady bolup durýar. Garagum çölünde gurlan “Altyn Asyr” türkmen kölüniň ekologiýa taýdan işläp taýýarlanylan kartasyndaky miweli baglaryň we genetiki gaznasynyň baýlaşmagyna uly üns berilýär.


text:
Şenbe güni Gyrgyzystanyň Oş oblastynda Kara-Su söwda bazaryndaky jemgyýetçilik hajathanasynyň ýumrulmagy netijesinde azyndan dört adam ölüp, bäş adam keselhana düşdi.
Ýerli resmiler henizem bu ýumrulan binanyň harabalyklarynyň aşagyndan adamlary gözlemek işiniň dowam edýändigini aýdýarlar.
Maglumata görä, Gyrgyzystandaky bu iň uly söwda merkezinde näbelli sebäbe görä jemgyýetçilik hajathanasynyň uly binasy öz-özünden ýumrulypdyr.
Gyrgyzystanyň Kara-Su söwda bazaryna goňşy Özbegistandan we Hytaýdan hem söwdegärler söwda etmäge gelýärler.


text:
Türkmenistanda garaşsyzlyk döwründe gurlan, mermer bilen örtülen teatrlaryň ählisinde tomaşaçylar üçin teatr sungatyndan lezzet almaga amatly şertler döredilen. Emma teatr oýunlaryna höwes bilen tomaşa edýänleriň sany teatrlara mejbury ýagdaýda barýanlaryň sanyndan köp däl ýaly görünýär.
Türkmenistanda 11 sany teatr bar. Olaryň 6-sy paýtgat Aşgabatda ýerleşýär. Ýurduň her bir welaýat merkezinde hem täze teatrlar guruldy. Ýurtdaky teatrlaryň 9 sanysy drama, komediýa we sazly teatrlar bolup, galan 2-si çagalar we ýaş tomaşaçylar teatrlarydyr.
Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatry. Aşgabat, 2012.
Teatrlaryň käbir işgärleriniň aýtmaklaryna görä, teatrlardaky oýunlaryň tomaşaçysyz geçýän wagty seýrek duş gelýän ýagdaý. Emma olar bu tomaşaçylaryň arasynda teatr sungatynyň hakyky muşdaklarynyň azdygyny hem belläp geçýärler.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik aşgabatly medeniýet işgäriniň aýtmagyna görä, teatrlaryň oýunlaryna tomaşa etmäge gelýänleriň aglabasy mejbury tomaşaçylar.
"Döwlete degişli edara-kärhanalarda ýörite teatrlaryň biletleri ýaýradylýar. Biletleri mejbury-meýletin satyn alýan edara-kärhanalaryň şol işgärleri-de teatrlaryň tomaşaçylarynyň esasy bölegi" diýip, aşgabatly medeniýet işgäri aýdýar.
Onuň bu sözlerini döwlet edarasynda işleýän 38 ýaşly Ykbal hem tassyklaýar: "Biziň edaramyzda arada Alp-Arslan adyndaky teatryň biletleri satyldy. Dogry, bu biletleriň käbirlerini öz islegi boýunça satyn alanlar hem boldy. Emma olaryň agalaba bölegini mejbury tomaşaçylar aldylar".
Teatrlaryň biletlerini paýtagtyň orta mekdeplerinde ýaýratmak praktikasy hem giňden ulanylýar. Hatda şol biletleriň köpüsiniň ulular üçin teatr oýunlarynadygyna garamazdan, olaryň okuwçylara satyn aldyrylýandygyny Aşgabadyň orta mekdepleriniň biriniň mugallymy Aýnabat gürrüň berýär.
"Her klasa belli bir möçberde biletler berilýär. Klas ýolbaşçylar şol biletleri okuwçylaryna hökman satyn aldyraýmaly. Ýogsam, aýlygyňdan satylmadyk biletleriň puluny tölemeli bolýar" diýip, Aýnabat bu “söwdanyň” mekdebiň müdiriniň berk gözegçiliginde amala aşyrylýandygyny aýdýar.
Türkmenistanyň statistika baradaky Döwlet Komitetiniň ýyllyk statistika ýygyndysynda teatrlaryň sany baradaky resmi maglumatlary. Aşgabat, 2012.
Aşgabadyň orta mekdebiniň 3-nji klas okuwçysy Mekan ýakynda klas bolup teatra gidendiklerini aýdýar. Bu onuň teatra ilkinji gidişi däl eken. Ol eýýäm 8 gezek teatra gidip görüpdir. Ondan haýsy teatra gitdiňiz diýlip soralanda, ol “Puşkin teatryna” diýip jogap berdi, emma ol haýsy oýna tomaşa edendikleri baradaky sowala jogap berip bilmedi.
Ýöne, muňa garamazdan, Mekanyň kakasy Aýmyrat oglunyň teatra gidenliginden hoşal: "Çagalar teatr sungaty bilen tanyşýarlar. Özümiziň-ä elimiz degenok. Iň bolmanda çagalarymyz bir baryp görsün".
Emma Aýmyradyň aýaly Akgül adamsynyň bu hoşallygyny deň paýlaşyp bilmeýär. Öýüň hojalyk ýüki onuň gerdeninde bolansoň, onuň üçin oglunyň teatra gitmegi maşgala býujeti üçin artykmaç çykdajy.
"Mekdep remonty, mekdep esbaplary, her aý klasyň harajatlary üçin we şuňa meňzeş beýleki çykdajylary goşsaň, teatr üçin goşulýan 3 manat agram salýar. Özi-de mekdepde okaýan iki oglum we çagalar bagynda terbiýelenýän gyzym üçin şular ýaly çykdajy etmeli bolýandygyny göz öňünde tutmaly" diýip, Akgül aýdýar.
Garaşsyzlyk döwründe ýurtdaky ähli teatrlar ýaňadan guruldy. Döwlet býujetinden bu maksatlar üçin ummasyz daşary ýurt walýutasy harç edildi. Resmi metbugatda bolsa bu iş ýurtda teatr sungatynyň ösmeginiň alamaty hökmünde wasp edilýär. Emma aşgabatly medeniýet işgäri bu garaýyş bilen ylalaşmaýar.
"Döredijilik erkinligi bolmasa, hiç hili sungat ösüp bilmeýär. Häzir teatrlarda goýulýan oýunlar hakyky durmuşdan üzňe. Bu oýunlarda geçen ýyl Galkynyş zamanasy wasp edilen bolsa, indi Bagtyýarlyk döwri wasp edilýär. Adamlara bolsa bular ýaly oýunlar ýaranok. Şonuň üçin mejbury tomaşaçylar bilen teatrlar doldurylýar" diýip, aşgabatly medeniýet işgäri Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Paýtagtyň teatrlarynyň öňünde oýunlara tomaşa etmäge garaşyp duran adamlary görmek seýrek ýagdaý däl. Emma üýşüp duran bu adamlaryň arasynda, kinofilmlerdäki ýaly, artykmaç bilet soraýan adamlar duş gelenok.


text:
Türkmenistanda halk maslahatlarynyň welaýat, etrap, şäher wekillerini saýlamak boýunça jemgyýetçilik çäreleri geçirilýär, saýlawa gatnaşjak dalaşgärler hödürlenýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda ýokary kanun çykaryjy organ bolan Halk maslahaty 2008-nji ýylda ýatyrylypdy.
Eýsem welýatlarda, etraplarda, şäherlerde saklanyp galan halk maslahatynyň we onuň agzalarynyň türkmen jemgyýetinde nähili roly bar?
Azatlyk radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçy, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Sudanyň dawaly Darfur regionynda orsýetli üç pilot ýitirim boldy. Sudanyň SUDA habar gullugynyň maglumatyna görä, ýurduň howa ýollary üçin işleýän pilotlar ýekşenbe güni günortandan soň Nýala şäherinde ogurlanypdyr.
Sudanyň harby bileleşikleri iki orsýetlini gözlemek üçin alada edýärler. “Reuters” agentliginiň habaryna görä, 2009-njy ýylda Halkara jenaýat sudy Sudanyň prezidenti el-Başiri tussag etmäge rugsat berenden soň, Sudanda adam ogurlamalar köpeldi.
Sudanyň prezidenti harby jenaýatlarda we adamzada garşy jenaýatlarda aýyplanýar.


text:
Halkara jemgyýetçiliginiň Siriýa basyşyny artdyrýandygyna garamazdan, ýurduň gündogaryndaky birnäçe şäherlerde harbylar protestleri basyp ýatyrmak boýunça operasiýalaryny dowam etdirýärler.
Ýerli hukuk goraýjy aktiwistleriň we ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, hökümet goşunlary Deýr-ez-Zor şäheriniň gözegçiligini öz ellerine alypdyrlar.
Harby goşunlaryň Türkiýe bilen serhetdeş Taftanaz we Sermin şäherlerine hem hüjüme taýýarlyk görýändikleri aýdylýar.
Bu zorluklarda näçe adamyň heläk bolandygy barada anyk maglumat berilmeýär, emma onlarça adamyň zorlugyň pidasy bolandygy çak edilýär.
9-nji awgustda Siriýa baran Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen gepleşik geçirdi. Emma ol Siriýanyň ýolbaşçylaryny parahat protestçilere garşy repressiw çäreleri ulanmaklygy bes etmeklige yryp bilmedi.
Bu duşuşykda Başar al-Assad hökümet goşunlarynyň parahat protestçilere garşy däl-de, “ýaraglanan terrorçy toparlara” garşy göreşýändiklerini aýtdy.


text:
German žurnaly özleriniň E.Snowden tarapyndan syzdyrylan gizlin amerikan dokumentini görendigini, onda ABŞ-nyň içalçylyk programmalarynyň Ýewropa Bileleşigini hem nyşana alandygynyň belli bolýandygyny aýdýar.
“Der Spiýegel” žurnaly Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk gullugy (NSA) Ýewropa Bileleşiginiň Brýusseldäki, Waşingtondaky we BMG-däki ofisleriniň telefon gepleşiklerini ýaşyrynlykda ýazgy edipdir diýdi.
Bu gözegçilik ÝB-niň içerki kompýuter ulgamlaryny hem öz içine alypdyr we Milli howpsuzlyk gullugyna imellere, dokumentlere hem elýeterlilik beripdir.
Bu habarda 2010-njy ýylyň sentýabryna degişli gizlin NSA dokumentine salgylanylýar, ol dokument Snowdeniň eline düşüpdir.
Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Martin Şuls bu aýdylýan zatlara haýran bolandygyny aýtdy we Waşingtondan doly düşündiriş talap etdi.
Snowden henizem Moskwadaky aýeroportda gizlenýändir öýdülýär.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bombaçy Ýewropa Bileleşiginiň polisiýa ulagyna hüjüm etdi. Bu wakanyň netijesinde ýoldan geçip barýan bir adam heläk boldy.
Ýewropa Bileleşiginiň Owganystandaky polisiýa missiýasynyň berýän maglumatyna görä, bu hüjüm 5-nji ýanwarda toparyň Kabuldaky baş edarasynyň golaýynda bolup, ol janyndan geçen bombaçynyň öz ulagyny missiýanyň ulagynyň golaýynda partlatmagy netijesinde ýüze çykypdyr.
Bu wakada Ýewropa Bileleşiginiň polisiýa ulagyndaky hiç kime zeper ýetmedi, ýöne ýoldan geçip barýan alty adam ýaralandy. Olaryň biri keselhana ýerleşdirilenden soň aradan çykdy.
“Talyban” hereketi Twitter sosial ulgamy arkaly ýaýradan beýanatynda hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Türkmen hökümeti agyz suwunyň ýurtda mugtdygyny wagtal-wagtal nygtap gelýär. Emma Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlara görä, ýurduň käbir etraplarynda arassa agyz suwy beýle dursun, hat-da şor suwuň hem ýokdugy aýdylýar.
Lebap welaýatynyň Birata etrabynyň ýaşaýjysy öz ýaşaýan ýerinde şor suwuň hem alty aý bäri akmaýandygyny aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň özüniň şor suwa hem zardygyny aýdýan Birata etrabynyň ýaşaýjysy Musaýewa Seýdaý bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Täjigistanyň prezdenti Emomali Rahmon kämillik ýaşyna ýetmedik ýaşlaryň metjide barmagyny gadagan edýän kanuna gol çekdi. Prezident apparatyndaky çeşmäniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, prezident bu kanuna 2-nji awgustda gol goýupdyr. Emma bu kanun metbugatda çap edilensoň, güýje girer.
Prezident Emomali Rahmonyň inisiatiwasy bilen işlenip düzülen kanun proýekti geçen üç aýyň dowamynda halk maslahatynda goýuldy. Täjigistandaky käbir syýasatçylar bu kanun proýektine käbir düzedişleri, üýtgetmeleri girizip, onsoň kabul etmeli diýip, talap etdiler. Mundan bir hepde öň bolsa, Täjigistanyň öňki müftüsi Akbar Törejanzada prezident Emomali Rahmony bu kanuna oraza aýynda gol çekmezlige çagyrdy.
"Dini azatlyklar çäklendirilýär"
Halkara dini erkinlikler boýunça Birleşen Ştatlaryň komissiýasynyň resmisi Leonarda Leo bu inisiatiwa hakda öňräk öz pikirini bildirip, Täjigistanda beýle kanuna gol çekilmegi bilen ylalaşyp bilmeýändigini aýdypdy. Onuň pikiriçe, bu dokumentiň käbir maddalary Täjigistanda onsuzam çäkli dini erkinlikleri has-da çäklendirýär. Täjik prezidenti bolsa bu kanunyň ýaşlaryň terbiýesinde möhüm rol oýnajakdygyny aýdýar.
Halkara guramalaryň we ýurduň içindäki syýasatçylaryň närazylygyna garamazdan, prezident Emomali Rahmon Täjigistanda 18 ýaşyny doldurmadyk ýaşlaryň metjide gatnamagyna gadagançylyk girizýän kanun proýektine oraza aýynyň ikinji güni gol çekdi.
Täjigistanyň Sosial-demokratik partiýasynyň başlygy Rahmatylla Zoirow bu kanunyň hukuk taýdan sowatsyz ýazylandygyny aýdýar: “Çagalaryň hukuklary barasyndaky konwensiýa görä, 18-e çenli ýaşdaky her bir ýetginjegiň özüne has bolan hukuklary we borçlary bar. Täze kanun bolsa şoňa garşy gelýär. Konstitusiýanyň 10-njy maddasynyň 4-nji bendinde, haýsy kanun konwensiýa çapraz gelýän bolsa, onuň kanuny esasa eýe däldigi bellenýär. Täze kanuny kabul edip, esasy kanunymyzyň talaplaryny ýatdan çykarýarys”.
Emma Täjigistanyň Kommunistik partiýasynyň resmisi Ysmaýyl Talbakow kabul edilen täze kanuny goldaýandygyny, bu dokumentiň ýaşlaryň dini akymlara goşulmagynyň öňüni aljakdygyna ynanýandygyny aýdýar.
Türkmenistan
Soňky döwürde, Merkezi Aziýadaky ýurtlaryň ählisinde bolşy ýaly, Türkmenistanda-da ýaşlaryň arasynda metjitlere gatnamak tendensiýasynyň artýandygyny Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurbanow aýdýar: “Hepdäniň anna güni juma namazynda, dini baýramçylyklarda metjitlere barýan adamlaryň sany örän köp bolýar. Olaryň arasynda ýaşlaram köp. Häzirki ýaşlaryň arasynda dine uýýanlarynyň sany artýar”.
Türkmenistanda garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda ýaşlaryň metjitlere gatnamagyna, ol ýerde belli bir derejede dini bilim almagyna mümkinçilik döredildi. Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu babatda Türkiýe respublikasynyň türkmenlere uly kömek edendigini aýdýar: “Türk kompaniýalary öz hasabyna Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň Ylahyýet fakultetiniň hem-de şol fakultetiň ýanynda hereket edýän Ylahyýet liseýiniň okuw korpusyny, umumy ýaşaýyş jaýyny, namaz okar ýaly ýeri, naharhanany, umuman, kiçijek student şäherçesini bina edipdi”.
Dünýäniň ähli ýurtlarynda her hili dini akymlar bar. Synçylar dini akymyň arkasynda gara işleri etjek bolýanlaryň hem bardygyny inkär etmeýärler. Emma Türkmenistanda şu mahala çenli köpçüligiň gözüne iläýjek hereket bolmady. Ýurduň Konstitusiýasynda hem Türkmenistan dünýewi döwlet diýlip ýazylan. Din döwletden, döwlet dinden aýra diýilýär.
Emma Bugaýew munuň iş ýüzünde berjaý edilmeýändigini aýdýar: “Ýurduň müftüsi köp ýagdaýda ähli hereketleri babatda ýurduň prezidentine tabyn. Prezidentiň ýanyndaky dini işler boýunça ýörite geňeş hem gönüden-göni hökümet tarapyndan dolandyrylýar. Iş usuly we nämeleri amal etmelidigi hökümet tarapyndan kesgitlenilýär”.
Syýasy meselemi?
Özbegistanyň Daşkent Yslam uniwersitetiniň işgäri, syýasaty öwreniji Bahadyr Ýoldaşew hem soňky döwürde Merkezi Aziýada ýaşlaryň dine has köp ýykgyn edýändigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, bu tendensiýa Özbegistan bilen Täjigistanda has güýçli. Beýlekilerinde ol derejede däl. “Sebäbi gadym geçmişde bu üç döwletiň ilaty göçüp-gonup, maldarçylyk bilen meşgul bolan halklar. Emma özbekler oturymly halk bolupdyr. Bu ýagdaý ýurtda diniň ösmegine täsir edipdir”.
Soňra Ýoldaşew şeýle diýýär: “Käbir ýurtlaryň döwlet baştutanlary häkimiýeti elden bermezlige çalşyp, bu meselä artykmaç ähmiýet berýärler. Sebäbi yslam arkaly öz närazylygyny bildirmek aňsat. Yslam adamlary birleşdirýär. Yslam adalatlylygy birinji orunda goýýar. Hudaýa ynanýaryn diýmek – aslynda adalata ynanýaryn diýildigi. Resmiler muňa garşy çykyp bilmeýärler. Şonuň uçin ekstremizme garşy göreşmeli diýýärler. Ekstremizm howpy hakykatdanam bar. Emma bu umuman başga zat”.
Sişenbe güni prezident Emomali Rahmonyň gol çeken täze kanunynda 18 ýaşyny doldurmadyk täjigistanly ýaşlara zorluk, ekstermistik we terrorçylyk hakyndaky kinofilmleri görmek we şeýle mazmundaky gazet-žurnallary we ýazgylary internet ýa-da mobil telefonlar arkaly ýaýratmak hem gadagan edilýär.


text:
Şu ýyl Türkmenistan garaşsyzlygynyň 18-nji ýyl dönümini belleýär. Her ýyl bu sene ýurduň geçen ýolunyň we äden ädimleriniň özboluşly jemleri bolup durýar.
Garaşsyzlyk senesiniň golaýlamagy bilen prezidentiň adyna dürli ýurtlardan gutlag hatlarynyň gowuşýanlygyny türkmen habar serişdeleri adatdakysy ýaly habar berýärler. “Altyn Asyr” internet saýty G.Berdimuhamedowyň adyna gutlag hatlaryny iberen ýurt ýolbaşçylarynyň doly sanawyny ýerleşdirdi. Emma Türkmenistanyň garaşsyzlygy we bu senäniň taryhy barada türkmen habar seridşdelerinde maglumat berilmedi.
1991-nji ýylda Sowet Soýuzy dargansoň, Garaşsyzlygyny yglan eden Türkmenistan döwletiniň düýbi 1924-nji ýylda tutulypdy. Şol döwürde Halk Komissarlar Sowetiniň başlygy Gaýgysyz Atabaýew we Merkezi Ýerine ýetiriji Komitetiň başlygy hem Nedirbaý Aýtakowdy.
“Türkmen döwletiniň düýbüniň tutulmagyna 85 ýyl dolýar 27-nji oktýabrda. Türkmenistan respublikasynyň düýbi 1924-nji ýylda resmi taýdan tutuldy we ol Sowet Soýuzynyň respublikalarynyň hatarynda bolsa-da, dünýäde Türkmenistan Respublikasy hökmünde ykrar edildi. Onuň serhedi belli edildi, döwletliligi ykrar edildi. Diýmek 1924-nji ýyldan bäri Türkmenistan respublika hökmünde tanalyp gelindi, kartada hem onuň öz orny boldy” diýip, H.Söýünow aýtdy.
Garaşsyzlygyň her ýyl dönüminiň geçen ýylyň dowamynda ýurduň äden ädimleriniň we eden işleriniň özboluşly jemi bolup durýanlygyny synçylar belleýärler.
Soňky ýyl näme bilen tapawutlandy?
Prezident G.Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri Türkmenistanda Galkynyş döwri başlanyp, häzir dowam edýänligi resmi derejede yglan edilýär. Şu günki gün hökümetiň reformalaryň tarapdary bolup, giň möçberli özgerişleri amala aşyrýanlygy resmi maglumatlarda nygtalýar. Türkmenistanda özgerişlikleriň bolanlygyny öz nobatynda synçylar hem aýdýarlar emma üýtgeşiklikleriň esasan daşary syýasy ugurlara degişlidigini belleýärler.
“Tükmenistanyň nähili-de bolsa, “Nabukko” proýketine gyzyklanma bildirmegi uly üstünlik boldy. Sebäbi bu geljekde ýurda ykdysady taýdan peýda getirjek proýekt. Turkmenistanyň Hytaý bilen arasyndaky gaz geçirijisiniň işe giriziljegi-de, edilen pozitiw iş hökmünde baha berilmäge mynasyp ädim. Türkmenistanyň daşary syýastyna üns berlip başlanmagy we ýurduň geçirjek diýýän reformalaryna Günbataryň demokratik döwletleri tarapyndan gyzyklanma bildirilmegine-de demokratiýa tarap bir ädim hökmünde garasa bolar” diýip, Halmyrat Söýünow aýtdy. Onuň pikirine görä, Türkmenistanyň içinde we içerki syýasatynda bolsa, ozalky ýylardan tapawutlanýan üýtgeşiklik göze ilmedi.
Demokratik özgerişlere ters gelýän wakalar
Garaşsyz halkara guramalarynyň wekilleri we ynsan hukuklaryny goraýjylar Türkmenistanda häkimiýet çalşyp, hökümet derejesinde reformalara taýýarlyk yglan edilensoň, ýurduň syýasy-jemgyýetçilik taýdan özgerjegine dörän umytlaryň soňky ýylyň dowamynda gitdigiçe gowşap barýanlygyny aýdýarlar.
Muňa raýatlaryň hereket azatlygynyň çäklendirilmeginiň, başga pikirdäkileriň yzarlanmagynyň we graždan aktiwistleriniň tutha-tutluklary bilen bagly wakalaryň we demokratik döwlete hem graždan jemgyýetçiligine ters gelýän usullaryň ýurtda giňden ulanylmagynyň dowam etdirilmeginiň sebäp bolýanlygy bellenilýär.


text:
Bizde az sanly ýazyjy-şahyryň ady häli-şindi, köpüsiniňki mahal-mahal tutulýar, asla agzalmaýanlar hem azlyk edenok. Bu, elbetde, adalatly däl. “Her gülüň öz ysy bar” diýlipdir. Aýratynam poeziýada şeýle.
20-njy asyr türkmen poeziýasyna özboluşly goşant goşan, ýöne ady-da, goşgulary-da unudylan şahyrlaryň biri hem Durdy Baýmyradowdyr. Bu şahyryň ömri we döredijiligi barada elimde degerli maglumat ýok. Goşgularyndan çelgi alsaň, onuň asly lebaply bolmaly. Şahsy kitaphanamda onuň “Türkmendöwletneşirde” 1959-njy ýylda “Täze goşgular” ady bilen çap edilen kitaby bar. Bu ýüz sahypalyk kitap dört bölümden ybarat bolup, awtoryň 93 goşgusyny özünde jemleýär. Onuň “Partiýa we halk hakynda” diýlip atlandyrylan birinji bölümi ideologiýanyň, syýasy propagandanyň poeziýa aralaşmagynyň mysaly bolup, ondaky goşgularyň akgynlydygyna garamazdan, okanyňa känbir degmeýär.
Ýöne şahyryň kärdeşi, dosty Rehmet Seýidowa bagyşlanan “Ýadygär” goşgusynyň üstünden böküp geçmek mümkin däl. Bu şygyrdaky:
“Gyňyr tebigata sözüm ötsedi,
Dilärdim azyndan ýüz elli ýaşy.
Ýerne meň janymy kabul etsedi,
Biýrdim elim bilen, çytmazdym gaşy.”
- ýaly bendi okanyňda Durdy Baýmyradowyň adamkärçiliginiň, dostluga sarpasynyň belentdigi barada oýlanýarsyň. Goşgynyň jemlemesiniň hem şowludygyna, şahyranadygyna ony okan islendik adam göz ýetirer diýip, tekrarlamak esassyz bolmaz. Ine şol bent:
“Rahat ýat, hiç zadyň etmegin gamyn,
Çünki, altyn sözüň dillerimde bar.
Ýüregiň togtanda goýan galamyň,
Seň bilen görüşen ellerimde bar”.
Bu goşgy 1955-nji ýylyň 18-nji fewralynda Rehmet Seýidowyň aradan çykan gününde gyzgyny bilen ýazylypdyr.
“Satiralar” diýen üçünji bölüm ünsüňi özüne çekýär. Bu bölümde şahyryň satiriki goşgularynyň ýigrimisi ýerleşdirilipdir. Şahyr satiriki goşgularynyň temasyny hut durmuşyň özünden susup alypdyr. Bir goşgusynda Halaja maşynly gitmegiň güzaplydygyny köteklese, beýlekisinde satirasyny, belki-de mylaýym henegini ýaramaz gylyk–häsiýetli adamy paş etmäge gönükdirýär. Onuň “Dosent dostuma” diýen on iki setirlik şygryny okanyňda, çeper detaly şowly tapyp, ussatlyk görkezendigine göz ýetirýärsiň:
“Portfeliň heniz-de şol bir boşlugy,
Üýtgänok kelläňe çalymdaşlygy.”
Gör, nähili, ýerine düşen deňeşdirme, meňzetme, edebi tär.
Durdy Baýmyradowyň “Şahyr we gyzy” goşgusy bary-ýogy bir bentden ybarat :
“—Kaka, bir goşgyňy göni üç ýola,
Göçürýärsiň, onuň ne peýdasy bar?
—Birisi gazete, biri žurnala,
Birini radio ibermek derkar”.
Şahyryň “Üýtgeşik” atly goşgusy hut biziň günlerimizi ýatladyp duran ýaly:
“Jaý düýbünde ösen ýandak, peçegi,
Orýarlar ellerde orak, pyçagy.
Öňler beýle düzgün ýokdy-la munda,
Sebäbin bilmäge howlukdym men-de.
Aýtdy olar komissiýaň geljegin.
Öňkülige dursa, erbet boljagyn”.
Hawa, şygryň bu setirleri “prezident geljekmiş” diýen habar ýaýranda ýerlerde döreýän başagaýlygy ýada salýar. Ýollaryň, köçeleriň ugrundaky haşal otlary, ýandaklary, çöp-çalamlary aýyrmaga ilat barynyň sürülýändigi şu günki türkmen ahwallarynyň biri ahyryn.
Satiriki goşgularyny okap çykanyňdan soň, eger-de Durdy Baýmyradow öz bar zehinini, döredijilik gujuryny şu žanrdan eser döretmäge bagyşlanlygynda has saldamly edebi mirasyny galdyrardy diýen pikir kelläňe gelýär.
Kitabyň dördünji “Çagalara” sözbaşyly bölüminde ýerleşdirilen “Akylly Esen” ertekisini şu günki çagalaram hezil edip okarlarmyka diýýän. “Harplygyň sözi” şygrynyň hem çagalaryň göwnünden turjagyna kepil geçip bolar. Onda körpelere okamak, öwrenmek barada ýerlikli öwüt-nesihat berilýär.
Hawa, her gülüň öz ysynyň bolşy ýaly, şahyryň her bir goşgusynyň öz täsiri, öz çeperçiligi, orny bar.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan şahyr we garaşsyz žurnalist, halkara Deýwid Börk baýragynyň eýesi. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabadyň döwlete degişli käbir walýuta alyş-çalyş nokatlarynda amerikan dollarynyň düýbünden satylmaýandygy habar berilýär. Maglumata görä, mundan ozal Aşgabadyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda her bir raýat bir aýyň dowamynda 1000 amerikan dollaryny satyn alyp bilýän bolsa, häzirki wagtda olar bir aýyň dowamynda 500 ýewro satyn alyp bilýärler.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Serebrenisa gargynçylygynda 8 müň çemesi musulman erkeginiň we oglanynyň gyrgyna berilmeginiň 20 ýyllygy bellenilýär. Olar 1995-nji ýylda, bu şäher serb güýçleriniň eline geçenden soň, ýesir alnypdy.
BBC-niň öňki weteran habarçysy Allan Little 1991-1995-nji ýyllarda öňki Ýugoslawiýada bolan konflikt we Srebrenisa krizisi barada kän ýazypdy.
Ol Azatlyk radiosynyň Balkan gullugy bilen söhbetdeşlikde bu köpçülikleýin gyrgynçylygyň «çak edilendigini, öňünden görlendigini we öňüniň alyp bilinjekdigini» aýtdy.
AÝ/AR: Siz 1995-nji ýylyň iýulynda niredediňiz?
Little: Her näçe gynansam-da, 1995-nji ýylyň iýulynda men Bosniýany terk edip, Afrika barypdym... Men iş tabşyrygy boýunça Angola barypdym we irden oýanyp, BBC-den Serbiýanyň goşunlarynyň Srebrenisa girendigini eşitdim. Onsoň men munuň betbagtçylykdan habar berýändigini bada-bat bildim. Şobada hem Londona, öz iş ýerime jaň edip: «Bu betbagtçylyk, ol ýerde gelýän iki-üç günüň dowamynda azyndan ýüzlerçe adam öldüriler» diýdim.
Meniň diýjek bolýan zadym, Srebrenisada bolan zat dört ýyl şondan öň Bosniýada bolan hadysadan däl, ondan bir ýyl öň Horwatiýada, Bosniýa urşy başlamazyndan öň bolan hadysadan hem diňe gerimi bilen tapawutlanýar. Biz Wukowarda hem şunuň ýaly ýagdaýda bolan zady bilýäris ahyryn. Ýagny biz o ýerde näme boljagyny öňünden bilýärdik diýip pikir edýärin.
AÝ/AR: Samantha Powers, ABŞ-nyň BMG-däki wekili hem şol wagt «Washington Post» üçin işläp, şol ýerde ştatdan daşary habarçylyk edipdir. Olam bu gyrgynçylygyň garaşylýan zat bolandygyny we bu barada öz gazetine ýazandygyny aýtdy. Emma onuň ýazan makalasy çap edilmändir. Oňa «bu öňe seredýän beýanat, sen ol ýere bolýan zatlary habar bermek üçin iberildiň» diýipdirler. Ol redaktoryndan sorapdyr: «Onda biz gyrgyn hakynda ol bolanynda habar bermelimi?» Men diňe bir zady bilmek isleýärin, eger, žurnalist käriniň düzgünleri sebäpli, olar ýetip gelýän betbagtçylyk barada öz pikirlerini aýdyp bilmejek bolsalar, duýduryş berip bilmejek bolsalar, onda bu käriň manysy näme?
Little: Meniň hem bu barada ýazan makalam hiç wagt BBС-de berilmedi, özem hut şol sebäbe görä, Londondaky redaktorlar ondaky garaýyş reportažlyk däl diýen pikire geldiler, maňa partizan sudýalygyny edýärsiň diýdiler.
1993-nji ýylyň aprel gijesi BMG-de örän bir ýeser zat edildi. Meniň tutuş güni Saraýewo aeroportunda geçirenim ýadymda. Ol ýerde hiç hili gepleşik geçirilmeýärdi.
General Mladiç tabyn bolmak baradaky dokument bilen geldi-de: «Bu ýerde maslahatlaşar ýaly zat ýok, siz diňe şu ýere gol çekmeli» diýdi.
Biz muny bilýärdik, emma BMG-niň wakanyň bolýan ýerindäki resmileri bizi sagatlap we sagatlap saklaýardylar. Olar «iki tarapyň bir stoluň başynda oturyp, gürleşmekleriniň özi hem progresiň alamaty» diýýärdiler. Bu dogry däldi. Olar wagt bilen oýnaýardylar, Nýu-Ýorkda bir zatlaryň bolmagyna garaşýardylar.
Soň biz yzymyza, şähere ugradylamyzda, ol ýerde habar berer ýaly ylalaşyk ýokdy, bize habar bolan badyna aýdarys diýdiler. Bize ertesi irden sagat 5-de habar ýetirdiler. Men telefon sesine oýandym, BMG-niň Saraýewodaky sözçüsi jaň edýärdi.
"Biz ylalaşyga geldik, ine onuň detallary" diýip, ol aýtdy. Ol maňa telefonda sözme-söz aýdyp berdi, şondan soň men ir sagat alty çemesinde Londona, öz iş ýerime telefon etdim: «Serebrenisa barada ylalaşyk gazanyldy. Siz onuň detallaryny bilmek isleýärsiňizmi?»
Gijeki redaktor meniň bu soragyma şeýle jogap berdi: «O, ýok, ýok, biz ony öten agşam aldyk. Biz ol hakynda eýýäm bilýärdik. Ol Nýu-Ýorkdan habar berildi. Biz ony ýarygije habarlarynda berdik.
Olaryň bu ýerde bilkastdan eden zadynyň, Saraýewodaky žurnalistlerden maglumaty ýaşyrmagynyň sebäbi näme? Çünki olar Saraýewodaky habarçylaryň munuň nämäni aňladýandygyna düşünýändiklerini bilýärdiler. Onsoň olar ol ylalaşygyň detallaryny Nýu-Ýorkdan... öňki gije, bize aýtman, BMG-niň habarçylarynyň üsti bilen ýaýratdylar.
Sebäbi olar BMG-niň habarçylaryny munuň ylalaşykdygyna, oňa hemmeleriň gol çekendigine we hemmeleriň razydygyna yryp biljeklerini bilýärdiler. Biz onuň ýaragsyzlanmak ylalaşygy däldigini bilýärdik. Biz onuň tabyn bolmakdygyny bilýärdik. Biz munuň örän howpludygyny bilýärdik. Olaryň ýeser eden zady - olar Nýu-Ýorkdaky žurnalistleri yrdylar, ýatla, Kombodiýadan, Angoladan, Rwandadan, başga-da köp ýerlerden habar beren žurnalistleri – BMG-niň habarçylaryny munuň beýik diplomatiki ýeňişdigine, böwsüşdigine ynandyrmagy başardylar we bu habar dünýä şeýle görnüşde hem ýetirildi.
Men özüme çökder ikilik edilen ýaly duýandygymy, gaty çökendigimi, BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň 1993-nji ýyldaky heläkçilikli rezolýusiýasynyň diplomatiki ýeňiş hökmünde görkezilişinden gaty göwnümiň galandygyny ýadymdan çykaryp bilemok. Bu masgaraçylykdy we men muňa gaty gynandym hem geň galdym.
Iňlisçeden gysgaça terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Robert Geýts ozal habar berilmedik sapar bilen Yraga geldi. Birleşen Ştatlaryň uly bir resmisi žurnalistlere goranmak sekretarynyň Yragyň şaýy, sünni we kürt jemgyýetçiliklerini amerikan goşunlary 2011-nji ýylyň soňunda ýurtdan çykmazdan öň öz syýasy agzalalyklaryny çözmäge çagyrjagyny aýtdy.
Geýts premýer ministr Nury al-Maliki we goranmak ministri Abdel Kader Jassim bilen gepleşikler geçirer. Şeýle-de ol özüniň iki günlük saparynyň dowamynda Yragyň giň möçberli awtonomiýadaky kürt regionyna sapar eder.
Geýts Ysraýyla hem Iordaniýa saparyndan soň Yragyň günortasyndaky Talilde ýerleşýän harby baza geldi.


text:
“Amnesty International” guramasy ABŞ tarapyndan goldanýan Siriýanyň kürt söweşijilerini kürt bolmadyk ýaşaýjylaryň müňlerçesini ýaşaýan ýerlerinden kowmak we olaryň öýlerini ýykmak ýaly uruş jenaýatçylyklaryna gatnaşmakda aýyplaýar.
Gurama kürtleriň gözegçiligindäki ondan gowrak oba degişli wakalary hasaba alypdyr. Bu ýerde Ilaty goramak boýunça toparyň ýerli adamlary öýlerini terk etmäge mejbur edip olaryň jaýlaryny ýumurandygy aýdylýar.
Guramanyň krizisler boýunça geňeşçisi Lama Fakihyň 13-nji oktýabrda aýtmagyna görä, kürtleriň awtonom administrasiýasy “uruş jenaýatçylygy bolan hüjümler arkaly halkara gumanitar kanunlaryny depeleýär”.
Kürtleriň Ilaty goramak boýunça toparynyň metbugat-wekili Redur Kselil aýyplamalary “galp çaklama” diýip atlandyrdy.
Bu kürt topary ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky “YD” toparyna garşy howadan amala aşyrylýan kampaniýada iň netijeli gury ýer partnýory hasaplanylýar. Mundan öň bu topar öz gözegçiligindäki giňişliklerden arap we türkmen ilatyny kowmak barada öz adyna aýdylan aýyplamalary hem ret edipdi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň, Russiýanyň we Ukrainanyň resmileri Russiýa tarapyndan Ukraina akdyrylýan gaz üpjünçiliginiň täzelenmek mümkinçiligi barada maslahat etmek üçin 26-njy sentýabrda Berlinde ýygnandylar.
Maslahata Ýewropa Bileleşiginiň energetika boýunça komissary Guenter Otinger (Guenther Oettinger), Russiýanyň energetike ministri Aleksandr Nowak we Ukrainanyň energetika we kömür senagaty ministri Ýuriý Prodan gatnaşýar.
Maslahatyň öň ýanynda Prodan bu duşuşykda “tebigy gaz üçin adalatly bazar nyrhyny” ylalaşmagy umyt edýändigini mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň statistika baradaky edarasy häzirki wagt ýewro pul zonasyna girýän 17 ýurtdaky işsizligiň ortaça derejesiniň 11 prosente golaýlandygyny habar berdi.
Munuň özi 1999-njy ýylda ýewro pul birliginiň dolanyşyga girizileli bäri bu zonada ýüze çykan işsizligiň iň ýokary derejesidir. Dogry bir ýyl mundan ozal Ýewrozonadaky bu görkeziji 9.9 prosent bolupdy.
Ýewrozona girýän ýurtlaryň arasynda işsizligiň iň ýokary ýurdy Ispaniýa bolup, onuň derejesi häzirki wagt 24 prosentden hem gowrak. Işsizligiň iň pes derejesi Germaniýada we ondaky görkeziji aprel aýynda 7 prosent boldy.


text:
Siriýanyň goşuny demirgazyk Homs welaýatynda köpden bäri planlaşdyrylan hüjüme başlady.
Siriýanyň goşunynyň gozgalaňçylaryň elindäki şäherlere garşy basyşyna Orsýetiň söweş uçarlarynyň hem gatnaşýandygy habar berilýär.
Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy guramasy Orsýetiň 15-nji oktýabrda amala aşyran howa hüjümleriniň Talbiseh we Teir Malla şäherleriniň golaýyndaky nyşanlara ýetendigini aýtdy.
Britaniýada ýerleşýän bu gurama Siriýanyň esgerleriniň we Liwanyň Hizballah toparyndan söweşijileriň harby operasiýalara gatnaşýandygyny aýtdy.
Orsýet soňky günlerde howa hüjümlerini artdyryp, 24 sagadyň dowamynda 88 sany çäre geçirendigini 13-nji oktýabrda yglan etdi.
Moskwa “Yslam döwleti” toparyna hüjüm edýändigini aýdýarka, Waşington we onuň ýaranlary orsýet uçarlarynyň prezident Başar al-Assada garşy söweşýän we Günbataryň goldaýan gozgalaňçy toparlaryna zarba urýandygyny aýdýar.


text:
Şu gün Beýik Britaniýanyň korolewasy Ýelizaweta II parlamentde çykyş eder. Bu däp täze saýlanan parlamentiň birinji mejlisiniň açylýandygyny aňladýar.
Ýelizaweta II täze düzülen hökümetiň iş programmasyny hödürlär. Esasy üns beriljek ugur ykdysady problemalary çözmek bolar.
Köp ýyllardan bäri Angliýada ilkinji gezek koalisiýa hökümet düzüldi.
Saýlawlarda ýeňiş gazanan konserwatorlaryň lideri Deýwid Kameron premýer-ministr, liberal-demokratik patiýanyň lideri Nik Klegg onuň orunbasary boldy.
Ýurdy 12 ýyl gowrak dolandyran leýboristler oppozisiýa geçdi.


text:
Şu günlеr Türkmеnistanyň orta mеkdеplеrini tamamlaýan wе ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmеk islеýän ýaşlar üçin aýgytly bir döwür hasaplanylýar.
Çünki ýaşlar indi giriş ekzamеnlеrinе hukuk almak üçin zеrur dokumеntlеri toplamaly wе giriş ekzamеnlеrinе hukuk almaly. Eýsеm, bu edilýän talaplar ýaşlar uçin nädеrеjеdе ýeňil wе elýetеrli talaplar?
Azatlyk Radiosy şu wе käbir bеýlеki mеsеlеlеr bilеn gyzyklanyp, şu ýyl orta mеkdеbi tamamlan wе özuni Laçyn diýip tanadan aşgabatly bir gyz bilеn söhbеtdеş boldy.