text:
Aýallara zulum edilmegine garşy göreşmegiň Halkara güni 1981-nji ýylyň 25-nji noýabrynda syýasy işjeň zenanlar tarapyndan bellenilip başlandy we 1999-njy ýylyň 17-nji dekabrynda Birleşen Milletler Guramasy (BMG) tarapyndan Halkara güni diýlip yglan edildi. Bu bellenilýän Halkara günüň dowamynda BMG-nyň Baş Assambleýasy halkara guramalara we hökümetlere degişli bolmadyk guramalara aýallara zulum edilmegine garşy göreş babatda iş çärelerini geçirmegi teklip etdi. Şeýle bolsa-da, käbir alymlaryň geçiren derňemeleriniň esasynda, dünýäde aýallara garşy zorluk edilmesi, maşgalada erkek bilen aýalyň arasyndaky deňsizlik, aýallary jynsy gatnaşyklara mejbur edýän zorluk, erkek oglanlar tarapyndan jynsy gatnaşyk etmek maksady bilen edilýän hereketler we kemsitmeler ýyllaryň geçmegi bilen käbir ýurtlarda kemelsede, käbir ýurtlarda artýar.
IŞ ÝERINDE ÝÜZE ÇYKÝAN KEMSITMELER
Adatça iş ýerinde ýüze çykýan kemsitmeleriň pidalary gelin-gyzlar bolup durýarlar. Emma kähalatlarda oglanlaram bu kemsitmelere öz başlyklary tarapyndan sezewar edilip bilnerler. Size gönükdirilen gödek degişmeler, edepsiz şorta sözleri aýdyp bermeler, uzak wagtlap gözüni aýyrman seretmeler ýa-da siz tarapa aýratyn üns bermeler kemsitme höküminde kesgitlenilýär. Gynansakda, heniz Türkmenistanyň jenaýat kanunçylygynda bu kesgitlemä garşy degişli jogapkärçiligiň bellenmändigi sebäpli, iş ýerinde bolup geçýän kemsitmeler adama ahlaklylyk tarapdan zelel ýetirip, adamynyň ruhy dünýäsine zyýan ýetirip biler. Şonuň üçin hem, iş bilen üpjün edýän ýolbaşçynyň kompaniýadaky we gol astyndaky işgärleriň özüni alyp barşyna üns bermegi we olardan düzgün-tertip babatda jogapkärçiligi talap etmegi hökmanydyr. Aýal-gyzlar iş ýerlerinde bolgusyz suwjuk kemsitmeler bilen ýüzbe-ýüz bolsalar, hökmany ýagdaýda ýolbaşçylara habar bermelidir we olaryň mertebesini peseldýän hereketlere garşy çäre görmeklerini talap etmelidir.
JYNSY TAÝDAN ERJEŞME NÄME?
Gorkuzma, masgaralama ýa-da jynsy hereketlere mejbur etme, şonuň ýaly hem, sylag-wadalaryň ýerine jynsy hyzmatlary talap etmek, kähalatda dilden ýa-da fiziki hereketleri amala aşyrma:gujaklama, sypalama, ilteşme, zorlama maksady bilen hüjüm etme – jynsy erjeşme häsiýetli yzarlamalardyr. Aýal-gyzlar bu hereketlere ýa-da kemsitmelere, köplenç iş ýerlerinde kärdeşleri, başlyklary we müşderleri tarapyndan we jemgyýetçilik awtoulaglarynda nätanyş erkekler tarapyndan duçar bolýarlar. Kähalatlarda, käbir gelin gyzlar öz öýlerinde daşgyn garyndaşlary ýa-da goňşylary tarapyndan hem bu kemsitmelere sezewar edilýärler.
Jynsy erjeşmelik köplenç aýal maşgalada gorky döredip, uzak wagtlyk psihologiki sarsgynlylygy galdyryp biler. Gynansakda, käbir gelin-gyzlar iş ýerinde ýa-da öýde bolup geçen kemsitmelere garşy öz arza-şikaýatlaryny başlyklaryna bermeýärler. Olaryň köpüsi özlerini günäkär hasap edip utansalar we mälim bolmakdan çekinseler, birnäçeleri kärdeşleriniň ýa-da ýolbaşçylarynyň olara ynanmazlyklaryndan we özleriniň ýazgarylmagyndan heder edýärler.
JYNSY TAÝDAN ERJEŞMÄNI NÄHILI MÄLIM ETMELI?
► Bolup geçen ähli hadysalary, maglumatlary ýazyp belläň. Haçan we nähili bolup geçendigini, kimiň gatnaşandygyny, kimiň näme diýendigi ýa-da edendigi barada ýazyp belläň.
► Her bir bolup geçen fiziki we emosional çaknyşyk barada ýolbaşçylara hem-de kärdeşler arkalaşyklarynyň wekillerine habar beriň we habar berendigiňiz baradaky ýazmaça delilnama olaryň gol çekmeklerini talap ediň.
► Iş ýerinde aýal maşgalanyň sezewar bolan kemsidilmeleri we jynsy taýdan erjeşmeler jenaýatçylygy baradaky ýazan arzasy.
Eger-de jynsy erjeşmelik zorluga öwrülýän bolsa, onda siziň indiki etmeli zerur hereketleriňiz :
Hukuk goraýjy edaralara we lukmançylyk derňewi üçin arzany bermegiň düzgünleri:
1. Polisiýa baryp arzaňyzy kabul etmeklerini talap ediň. Eger-de polisiýa işgärleri siziň haýyşyňyzy ýerine ýetirmekden boýun gaçyrsalar, onda olaryň ýolbaşçylaryna ýüz tutuň.
2. Hukukçyň maslahatyny almaga çalşyň, has dogrusy, öz hukuklaryňyzy bilmek üçin ýanyňyz bilen aklawjyňyzy (adwokat) alyp baryň.
3. Eger-de siziň meseläňiz polisiýada çözülmese, onda prokuratura ýüz tutuň.
4. Zerur ýagdaýda lukmançylyk derňewini geçirmek üçin aýal lukmanyna (ginekologa) ýüz tutuň we beriljek netijede hemme maglumatlary ýazdyryň. Ondan başga-da, jynsy gatnaşyklar arkaly geçýän ýokanç kesellerine özüňizi barladyň.
5. Jynsy zorluga sezewar bolanyňyzdan soň hiç zady arassalamaň, ýuwunmaň ýa-da eşikleriňizi çalyşmaň. Sebäbi jebir çekeniň eşiginde ýa-da endamynda gerekli bolan delilleri tapyp bolýar.
6. Polisiýa ýa-da lukmanlara ýüzlenmezden öň iýip-içmäň, sebäbi şunuň bilen gerekli delilleri ýitirip bilersiňiz.
7. Eger-de jenaýatyň günäkäri sizi gorkuzýan bolsa ýa-da arzaňyzyň yzyna alynmagy üçin pul hödürleýän bolsa, onda bada-bat polisiýa ýüz tutuň. Başarsaňyz bolýan gürrüňi diktofona ýa-da wideomagnitofona ýazyp alyň.
8. Ynamdar adamyňyzdan siz bilen kazyýete bile gitmegini haýyş ediň we prokurordan derňewleriň gizlin saklanmagyny talap ediň.
JYNSY TAÝDAN ERJEŞILMEGIŇ NETIJELERINDEN ÜSTÜN ÇYKMAK
Jebir çekenleriň köpüsi howsala düşüp bialaçlyk, gaharjaňlyk we ýekelik ýaly duýgulary başdan geçirýärler. Hadysadan soň jebir çekenleň köpüsi gozgan jenaýat işlerini ýapjak bolýarlar, çünki olar hemmelere mälim bolmakdan we öz işlerini ýitirmekden gorkýarlar. Olaryň köpüsi gamgynlylyk ýagdaýyna düçar bolup, özlerini günäkärlemäge başlaýarlar. SAKLANYŇ! Bu hadysanyň siziň bilen bolup geçenliginde siziň hiç hili günäňiz ýok. Şonuň üçin ýörite şeýle ýagdaýa düşen adamlar bilen işleme tejribesi bolan psihologlara kömek üçin ýüz tutuň.
JYNSY ERJEŞMELERDEN GAÇA DURMAK ÜÇIN ÖZÜŇI NÄHILI ALYP BARMALY?
Eger-de siz erkek adam bolsaňyz, onda aýal ýa-da gyz maşgala degmekden ýa-da eginlerine bigünä kakmadan, uzak durup el gysyşmagyň çäginden çykmaň. Elbetde şularyň hemmesi siziň gepleýiş äheňiňize hem degişlidir. Siziň işleýän edaraňyzdaky adamlaryň dürli milletleriň wekilidigi sebäpli, olaryň özlerini alyp barmak medeniýetiniň hem dürli-dürlidigini ýatdan çykarmaň.
Eger-de siz aýal ýa-da gyz maşgala bolsaňyz, onda geýinýän eşikleriňize, özüňizi alyp barşyňyza ýa-da gepleýşiňize üns berip, jynsy taýdan erjeşmeler bilen bagly hadysalardan gaça durup bilersiňiz. Eger-de siz işgärleriň arasynda biriniň eden ýa-da diýen jynsy erjeşmelerine garşy çäre görmän geçiren bolsaňyz, onda siziň geljekde hem şolar ýaly garaýşa duçar bolmagyňyz mümkindir. Esasy bilmeli zadyňyz, daş-töweregiňizdäki, esasan hem ýakyndan gatnaşýan adamlaryňyzyň özlerini kollektiwde nädip alyp barýandyklaryna üns bermelidir. Birden bir jynsy erjeşmeler bilen bagly waka düçar bolsaňyz, özüňiziň günäkär däldigiňizi subut etmek kyn düşer. Il arasynda "Ýigidi dostundan tana" ýa-da "Dosty dostundan tanarlar" diýen nakyllaryň bardygyny ýatda saklaň.
Teswirlemeler
Oglan wagtynda öýlenmese, gyz öz wagtynda äre çykmasa erjeşme artar barar. Tebigatyň kanunlaryny äsgermelidä!
Nunna!Geliň bütün halk bolup bir fakty kabul edeli. Biz islesek islemesek şu döwürde türkmen ýaşlary öýlenmän, durmuşa çykmazdan jynsy gatnaşyklary başlaýarlar. "Men oýlenmedim, jemgyýetim maňa jynsy gatnaşyklary başlap bileňok diýär şonuň uçin men indi her bir gören aýala, gyza erjeşjek" diýmek bikanunçylyk!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Ukrainadan gelip gowuşýan maglumatlara görä, hökümet güýçleri we orsparaz separatistler Kiýew tarapyndan ýurduň gündogaryndaky söweşleri ýatyrmak maksady bilen yglan edilen “Dymyşlyk gününiň” talaplarynyň ýerine ýetirilişine syn edýärler.
Geçen hepde ukrain harbylarynyň 9-njy dekabrda ok atyşygy bes etjekdigini yglan eden prezident Petro Poroşenko ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň häzire çenli berjaý edilýändigini mälim etdi.
Proroşenko Singapur şäherinde beren leksiýasynda 9-njy dekabr güni “heniz ýekeje-de ok atylmady we bir esgerimiz hem öldürilmedi” diýdi.
Ukrainadaky bu ýaraşyk ylalaşygy Russiýanyň tebigy gazynyň Ukraina gaýtadan akdyrylyp başlanan wagtyna gabat geldi. Moskwa bilen Kiýewiň arasyndaky dartgynlylyklar güýçlenen mahaly, alty aý öň Russiýa Ukraina akdyrýan gazyny togtadypdy.
“Ukraina öz azatlygyny bermez”
Pororşenko Singapurda biznesmenleriň, akademikleriň we diplomatlaryň öňünde eden çykyşynda Ukraina “gan döküşikligi bes etmäge” taýýar, emma munuň deregine öz azatlygyny, demokratiýany, özygtyýarlylygyny we garaşsyzlygyny bermez diýdi.
Gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistleriň agalygyndaky iki welaýatyň paýtagtlary Lugansk we Donetsk şäherlerinden gelip gowşan maglumatlara görä, 9-njy dekabrda ýaraşyk ylalaşygynyň berjaý edilişine giň gerimde syn edilýär.
Öz-özüni jar eden “Donetsk halk respublikasynyň” lideri Aleksandr Zaharçenko Donetsk şäherinde bolan daňdanky hüjümlerden soň “häzirki wagtda ýagdaýlaryň asudadygyny” aýtdy.
“Interfax” habar gullugynyň Ukrainanyň Goranmak ministrliginiň metbugat sözçüsi Walentin Burýaçenko salgylanyp berýän maglumatyna görä, Lugansk şäherinde bu gün ölüm howply diňe bir hüjümiň bolandygy hasaba alnypdyr.
4300-den gowrak adam heläk boldy
Ukrainadaky konfliktlerde 4 300-den gowrak adam öldürildi we ýüz müňlerçe adam öz öýlerini terk edip, başga ýerlere göçmäge mejbur boldular.
Orsparaz separatistleriň liderleri Kiýew tarapyndan yglan edilen ýaraşyk planyna öz goldawlaryny bildirdiler we ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyk başlanaly bäri ýowuz hüjümler amala aşyrylmady.
Şol bir wagtyň özünde Ukrainanyň harby resmileriniň 8-nji dekabrda beren maglumatyna görä, ýaraşyk ylalaşygy başlamazdan öňki 24 sagadyň dowamynda ýaşaýyş jaýlaryň ýerleşýän ýerlerine we hökümet güýçlerine 60-dan gowrak raketa hüjümleri amala aşyrylypdyr. Ol artilleriýa hüjümlerinde parahat ilatdan iki adamyň öldürilendigi, şeýle-de 10 adamynyň ýaralanandygy mälim edildi.
Donetskiň orsparaz resmileri hem separatistleriň kontrollygyndaky şähere edilen hüjümleriň netijesinde parahat ilatdan iki adamynyň öldürilendigini we 20 çemesi ýaşaýyş jaýyna zeper ýetendigini aýdypdylar.
Parahatçylyk gepleşikleriniň täze tapgyry
Bu aralykda Poroşenko Minskde parahatçylyk boýunça gepleşikleriň täze tapgyryny gurnamaga çalyşýar. Bu gepleşiklere ukrain, rus we orsparaz separatistleriň wekilleri bilen birlikde Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Gurmasynyň resmileri gatnaşarlar.
Ukraina, dogrusy, parahatçylyk gepleşikleriniň 9-njy dekabrda geçirilmegi ugrunda çalşypdy, emma orsparaz separatistler onuň biraz öňdäki günlerde geçirilmegini islediler.
Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugynyň derňew departamentiniň ýolbaşçysy Wasiliý Wowk özüniň 8-nji dekabrda telewideniýede eden çykyşynda Minsk parahatçylyk gepleşikleriniň 12-nji dekabrda geçiriljekdigini mälim etdi.
Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigi we Günbataryň beýleki ýurtlary Russiýanyň mart aýynda Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp almagyna hem-de Donetks we Lugansk welaýatlaryndaky orsparaz separatistlere berýän goldawyna gaýtawul hökmünde Moskwa garşy ykdysady sanksiýalary girizdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Top-tüpeňiň gümmürdisi kesilip, gülläniň zarbyna oýuk-oýuk bolan öýler abatlansa-da, graždanlyk urşunyň elhençlikleri halkyň entek ýadynda.
"Weýrançylygyň yzlary indi görnenok. Ýöne ol gara günler bu ýerde hemmeleriň ýadynda" diýip, Mazary-Şerifiň merkezinde ýerleşýän bir dükanyň eýesi Abdul Hamid aýdýar.
Owganystanyň demirgazyk welaýaty Balhyň merkezi bolan Mazary-Şerifde ondan bäri köp zatlar üýtgedi. Ol indi ýurduň iň bir döwrebap we liberal şäheri hasaplanýar. Köçelerde aýdym-saz ýaňlanýar. Seýil baglara üýşüşen aýallaryň gümür-ýamyry şäheriň uly metjidinden dumly-duşa ýaýraýan azanyň sesine garyşyp gidýär.
Nur we Dostum
Ýöne Mazary-Şerifiň Atta Mohammad Nuruň ýolbaşçylygyndaky güýçler bilen Abdul Reşit Dostumyň güýçleri arasynda giden köçe söweşleriniň sahnasyna öwrülenine entek köp wagt geçenok.
2001-nji ýylda Amerika Owganystana çozup gireninden soň hem iki uruşparaz serkerdäniň arasyndaky çaknyşyklar dowam edip, üç ýyldan soň bir ylalaşyga gelindi. Balh welaýatyna kontrollyk Nura berildi. Dostum hem töwerekdäki welaýatlarda öz täsirini saklap galdy.
Şol sebäpdenem ýaňy golaýda, demirgazyk Owganystanyň howpsuzlygy esasan Nur bilen Dostumyň ýaranlygyna ynanylanda, iki serkerdäniň duşmançylykly geçmişine ýetik ilatyň muňa gorky bilen garamagy geň zat däl.
Kabul bil baglaýar
“Talibanyň” bütin demirgazyk Owganystany aralamagyndan gorka düşen Kabul bu iki öňki uruşparaz serkerdäniň özara ýaranlygyna bil baglady.
Iýun aýynda öz ýaranlyklaryny yglan edenlerinde, bularyň ikisi-de çyn syýasatçy bolup gürledi - Dostum ýurduň birinji wise-prezidenti hökmünde, Nur hem Balh welaýatynyň häkimi hökmünde.
Nur özüniň 12 ýyllap höküm süren welaýaty Balhda aşa uly güýç-gudrat toplady. Ýöne assyrynlyk bilen edilýän tankytlar-da bar. Onuň häkimiýeti ýeke öz elinde saklap, bir diktator ýaly höküm sürýänligi aýdylýar.
"Demirgazygyň halasgäri"
Tutuşlygyna alanyňda welin, Balh ilaty welaýatda tertip-düzgüni ornadany üçin Nury goldaýar. Käbir adamlar oňa "Demirgazygyň halasgäri" diýýärler.
"Onuň häkimiýete monopoliýasy biziň howpsuzlyk üçin töleýän bahamyz. Howpsuzlyk biziň üçin iýmitden hem möhüm" diýip, welaýatyň bir ýaşaýjysy belleýär.
Prezident Aşraf Gani öten ýyl häkimiýet başyna gelende, prezident administrasiýasyna gaty ýakyn hasaplanýan uruşparaz serkerdeleri bu orundan çetleşdirmek barada köp synanyşyk etdi. Ýaňy birnäçe aý mundan ozal hem Ganiniň häkimiýet başyndan çekilmegi üçin Nura güýçli basyş edýänligi barada habar berilýärdi.
Ýöne bu “Taliban” güýçleri baharda demirgazyk welaýatlara çozuş etmezinden öňdi.
Nuruň zerurlygy
Balhyň demirgazykda möhümdigine göz ýetiren Kabul öz howpsuzlyk strategiýasy üçin Nuruň zerur gerekdigine düşündi.
Dostum hem özbek we türkmen saýlaw bloklaryny howpsuzlandyrmak bilen, Ganiniň saýlawda gazanan ýeňşinde uly rol oýnan adam. Kagyz ýüzünde ol hökümetiň iň güýçli agzalarynyň biri bolsa-da, iş ýüzünde oýnaýan roly köplençe diňe resmiýeti saklamak.
Nur bilen ýaranlyk Dosutma hem Kabulda ulurak rol oýnamaga hem-de demirgazyk Owganystandaky ozalky güýç bazasyny gaýtadan dikeltmäge mümkinçilik berýär.
Bu adamlaryň ikisinde-de demirgazykdaky ilatyň uly bölegine täsir edere başarnyk hem mümkinçilik bar. Nur esasan täjiklerden durýan “Jamiat-e Yslamy” partiýasynyň başlygy. Dostum hem özbek-türkmeniň agdyklyk edýän “Junbiş” partiýasynyň başlygy.
Gorkular
Nur bilen Dostum özleriniň demirgazykdaky güýçlere bilelikde ýolbaşçylyk etjekdiklerini aýtdylar. Ýöne olaryň kömek üçin söweşijilere ýüz tutmagyndan gorkulýar.
Nur iýun aýynda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda söweşijileri ýaraglandyrmandygyny we ýaraglandyrmajakdygyny aýtsa-da, bu işiň şu wagt hem edilýändigi barada subutnamalar bar.
"Hökümet bizi ýarag bilen üpjün edýär. Öz obamyzy goramak üçin aýda on müň owgany alýarys" diýip, gündogar Balhda taze döredilen söweşijiler toparynyň bir komandiri aýdýar. "Esgerler gorkup, postlaryndan daşary çykyp bilenoklar. Welaýat hökümeti bizi ýaraglandyryp, özüňizi goramak öz wezipäňiz diýdi".
Komandiriň aýtmagyna görä, täze döredilen söweşijiler toparyndakylaryň köpüsi Içeri işler ministrligi tarapyndan türgenleşdirilip, ýerli owgan polisiýasyna alnan adamlar. Ýöne söweşijileriň aglabasy özbaşdak hereket edýär. Şol sebäpden olara kontrollyk edip bolarmy diýen sorag ýüze çykýar.
Bir puştun taýpa başlygy söweşijiler gündiz ”Taliban” güýçleri bilen uruşýarlar, gijelerine hem "biziň obalarymyzy talaýarlar" diýýär. "Region ýaragdan dolduryldy. Esger haýsy, polisiýa haýsy, söweşijiler ýa jeňçiler haýsy, muny bilýän adam ýok. Hemmeleriň işi uruşmak, biri-birini öldürmek".
Ýene bir taýpa başynyň garaýsyça graždanlyk urşy üçin ähli şert bar: "Hemmeleri ýaraglandyryp, ähli zat düzeler diýip pikir edip bolar. Ýöne ”Talibany” kowanlaryndan soň näme bolar? Ýene öňküsi ýaly, bularyň öz arasynda uruş turar".


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Krym ýarymadasynda goşmaça howpsuzlyk çärelerini görmek barada maslahat etmek üçin ýurduň Howpsuzlyk Geňeşi bilen duşuşdy. Bu duşuşyk Moskwa Kiýewi Orsýetiň anneksiýa eden ýarymadasyny sabotažçylar bilen durnuksyzlaşdyrmaga synanyşmakda aýyplaýan mahalyna gabat geldi.
Kreml öz websaýtynda çap eden maglumatynda 11-nji awgustda geçirilen duşuşykda Krymyň Ukraina bilen guryýer we deňiz araçäklerinde howpsuzlygy güýçlendirmek barada maslahat edilendigini mälim etdi.
Bu aralykda, 11-nji awgustda Ukrainanyň Baş ştabynyň metbugat wekili Wladislaw Seleznýow hem çykyş edip, Ukrainanyň Krymyň töweregindäki ýagdaýlary yzarlamak we özüni goramak üçin harby güýçleriniň bardygyny aýtdy.
Krymda orsýetli howpsuzlyk agentiniň we esgeriniň öldürilendigi öňe sürlenden soň, 10-njy awgustda Putin ukrain hökümetini “terrorçylykda” aýyplady.


text:
Türkmenistanyň auditorlaryna we auditorçylyk guramalaryna
Türkmenistanyň Maliýe ministrligi ozal berlen auditoryň hünär derejeli şahadatnamasynyň hereket edýän möhletini uzaltmak boýunça auditorlaryň arzalaryna laýyklykda Auditoryň hünär derejeli şahadatnamasyny almak üçin dalaşgärleriň hünär synagyny geçirmek boýunça Topar tarapyndan gaýtadan hünär synaglarynyň Ministrligiň binasynda tapgyrlaýyn we yzygiderli geçirilýändigini auditorlaryň we beýleki gyzyklanýan taraplaryň dykgatyna ýetirýär.
Şeýle hem, ätiýaçlandyryş guramalarynyň auditi, karz edaralarynyň we bank işiniň auditi, gymmatly kagyzlar bazarynyň hünärli gatnaşyjylarynyň auditi boýunça hünär synaglarynyň geçirilýändigini hem-de bu ugurlar boýunça ygtyýarnamalaryň berilýändigini isleg bildirýän auditorlaryň we beýleki gyzyklanýan taraplaryň dykgatyna ýetirýär.
Hünär synaglarynda buhgalterçilik hasaba alnyşy we maliýe hasabatlylygy, maliýe hasabatlylygynyň milli we halkara standartlary, hojalyk işiniň seljermesi, auditiň milli standartlary, auditorçylyk, salgyt, gymmatly kagyzlar bazary, paýdarlar jemgyýetleri, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek, bank we ätiýaçlandyryş hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy, esasan hem täze kabul edilen kanunçylyklar hökmany dersler we ugurlar hasaplanylýar. Şoňa laýyklykda auditorlara bu ugurlar boýunça taýýarlanmak maslahat berilýär.


text:
31-nji oktbýarda türkmen halysynyň milli muzeýinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Janly rowaýat” atly täze kitabynyň dabaraly tanyşdyrylyşy boldy. Gowy bezelen bu kitap türkmen, ors we iňlis dillerinde neşir edildi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Türkmenistanda ilkinji nusgalary Marynyň welaýat muzeýine sowgat berlen “Janly rowaýat” atly kitabyň propagandasynyň başlanandygy habar berilýär. “Kitaphanada geçen “Täzeden galkynyşyň täze eýýamy - döwürleriň sazlaşygynyň parasatly dowamydyr” atly ylmy konferensiýada bu owadan kitap görkezildi” diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu barada şeýle diýýär: “Häzir dowam edýän däp diňe bir prezidentiň ady goýlan kitaplary çap etmek däl-de, eýsem prezidentiň şahsy mertebesini götergilemek, onuň şanyna dabaraly sözler aýtmak däbem dowam edýär. Öň “Halk, Watan, Türkmenbaşy” diýlen bolsa, soňky Ýaşulular maslahatyndan soň “Mähriban prezident, Gahryman prezident” diýilýär”.
Ýakynda Berdimuhamedowyň “Älem içre at gezer” atly kitaby hem çap edildi. Berdimuhamedow, ilki başda, 2007-nji ýylda “Türkmenistanda saglygy saklaýyşyň ösüşiniň ylmy esaslary”, “Türkmenistan - sagdyn we ruhybelent adamlaryň watany” ýaly kitaplaryny neşir etdiripdi. 2008-nji ýylda bolsa türkmen atlaryna bagyşlanan kitaby, “Ösüşiň täze belentliklerine tarap” diýen at berlen eseri okyjylara ýetirildi. 2009-njy ýylyň maýynda bolsa ýene bir kitap, Türkmenistanyň derman ösümliklerine bagyşlanan ensiklopediýa mazmunly eser prezidentiň ady bilen çap edildi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça analitigi Brýus Panniýer türkmen hem merkezi aziýa prezidentleriniň kitap ýazma däbine, ylaýta-da haly barada Berdimuhamedowyň kitap çykardyşyna haýran galýandygyny aýdýar.
Türkmen prezidentiniň “Janly rowaýat” atly täze kitabynyň okyja ýüzlenmesinde: “Bu kitap halyny ajaýyp bir hadysa hökmünde görkezmäge, oňa sindirilen sungatyň köklerine düşünmäge synanyşyk” diýlip bellenipdir.
Bugaýewiň aýtmagyna görä, irki döwürlerde, Gündogar ýurtlarynda öň döredijilik bilen meşgullanyp, soň patyşalyga ýeten adamlar wezipedekä eserlerini diňe edebi lakam, tahallus bilen ýazypdyrlar. Olarda döwlet derejesinde şeýle edep bolupdyr. Emma öňki prezident Nyýazowyň “Ruhnamasy” we “Şa diwanlary”, häzirki prezidentiň ady goýlup çap edilen kitaplar olar wezipede wagty çap edildi.
Häzirki zaman amerikan prezidentleriniň kitap ýazma düzgüni nähili? - diýlen soraga analitik Brýus Panier şeýle jogap berdi: “Elbetde, amerikan prezidentleri prezidentlik möhleti tamamlanandan soň Ýatlamalar kitabyny ýazýar. Amerikan halky prezidentleriniň ähli ünsüni kitap ýazmaga däl-de, öz etmeli işine bermegini isleýär”.
Şeýle hem Panniýer Birleşen Ştatlarda memuarlary - ýatlama kitaplaryny çap etmek bilen hususy kärhanalaryň meşgullanýandygyny belleýär we administratiw işe gatnaşygy bolmadyk zada döwlet tarapyndan asla pul tölenmeýändigini nygtaýar.
Türkmenistanda “Ruhanama”, “Şa diwanlary”, “Türkmenistanyň derman otlary”, ahal teke bedewleri hem türkmen halylary baradaky hem öňki we soňky prezidentleriň ady bilen çykarydan kitaplary neşir etmek nähili malieleşdirilýär? TDH gullugynyň teswirlemesinde bu soraga jogap ýok, emma “şol günüň ikinji ýarymynda Dokma senagaty ministrliginde Berdimuhamedowyň “Janly rowaýat” atly täze kitabyna bagyşlanan ylmy konferensiýanyň geçirilendigi” habar berilýär.


text:
Gyrgyzystanly syýasatçy Urmat Barktabasowa we onuň tarapdarlaryna köpçülikleyin bidüzgünçiligi hem häkimiýeti ele salmaga synanşygy gurnanlykda aýyplama bildirilip, tussag edildi.
Penşenbe güni hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri Bişkekdäki köpçülikleýin protesti dargatdy. Oňa gatnaşyjylar U.Barktabasowy saýlawlara goýbermegi talap etdiler. Şonda 27 adam tutuldy. Bularyň arasynda oppozisiýanyň lideri hem bar.
Prezident Roza Otunbaýewanyň aýtmagyna görä, U.Barktabasowyň tarapdarlarynyň maksady häkimiýeti ele salmak boldy. Olar tutulanda ýanlaryndan ýarag alyndy diýip, R.Otunbaýewa habar berdi.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainada parlamente saýlawlar geçirilýär. Ukrainanyň raýatlary bu saýlawlarda 450 orunlyk parlamente dalaş edýän kandidatlara öz seslerini berýärler.
Synçylar prezident Ýanukowiçiň Regionlar partiýasynyň parlamentdäki agdyklygyny saklamagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Häzirki saýlawlar prezident Wiktor Ýanukowiçiň 2010-njy ýylyň başynda prezident saýlanaly bäri geçirilýän ilkinji parlament saýlawlarydyr. Saýlawlarda onuň Regionlar partiýasy ýeňiş gazanan halatynda, bu Ýanukowiçiň häkimiýetini has-da berkider diýlip garaşylýar.
Türme tussaglygyndaky Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko saýlawlaryň öňýany saýlawçylara ýüzlenip, olary Ýanukowiçiň partiýasyna ýeke ses hem bermezlige çagyrdy we Regionlar partiýasynyň ýeňiş gazanan halatynda, munuň Ukrainany gutulgusyz ýagdaýda diktatura alyp geljekdigini nygtady.
Ýuliýa Timoşenko wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, geçen ýylyň oktýabrynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Onuň özi bu bildirilen aýyplamany syýasy matlaba esaslanýan aýyplama diýip atlandyryp gelýär.


text:
Türkmenistanda «Saglyk we bagt» şygary astynda sport aýy dowam edýär, emma häkimiýetler ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda giň ýaýran diýilýän korrupsiýa, parahorluk barada kän gürrüň etmeýärler.
Azatlyk Radiosyna ýurt içinden gowuşýan habarlarda aýdylmagyna görä, lukmanlaryň käbiri öz wezipesinden peýdalanyp, näsaglaryň hasabyna bikanun gazanç edýär, olara gerek däl dermanlary hem ýazyp, onsuzam eli ýuka adamlary uly harajada goýýar.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen söhbetdeş bolan ýaşuly adam öz pensiýasynyň dermandan artmaýandygyny, bu ýagdaýda iýgi-içgisiniň uly alada bolýandygyny gürrüň berdi.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Zerurlyk ýüze çykyp, baýramçylyk günlerinde sorag býurosyna—«09»-a jaň eden mahalyň seni telefon stansiýasynyň işgärleri baýramçylyk bilen gutlaýarlar. Baýramçylygam, tüweleme, her hepdede biri tapylyp dur.
Gutlaýanlar rus dilli zenanlar. Çalgyrdrak gürleseler-de, baýramçylyk bilen gutlaýyşlary ýakymly eşidilýär. Olar soralýan soraga türkmençe-de jogap berýärler, rusça-da. Olara şeýtmegi prezident Nyýazow öwredip gidipdi. Ýogsa olar hem öňler orsça sögünişip, sowalyňa jogaby bir berse, bir berenokdylar.
Ýakymly ýagdaýlar hemme ýerde gaýtalanyp durmaýar. Ministrlikleriň, edaralaryň, kärhanalaryň… kabulhanalaryna jaň edýärsiň welin, saňa köne endik boýunça orsça jogap berýärler. Türkmençe gürläp başlasaň, ors dilinde gürlemegi haýyş edýärler. Kä halatlarda bolsa, ors dilinde gürlemegi talap edýärler. Ana, şonda özüňi Türkmenistanda däl-de, başga ýurtda ýaly duýýarsyň.
Bu-da hemmesi däl. Maňa ulurak ýygnanyşyklara-da, kiçiräk ýygnanyşyklara-da gatnaşmak kän miýesser etdi. Şol ýygnanyşyklarda ýygnanyşyga ýekeje rus dilde gürleýän adam gatnaşsa-da, ýolbaşçylaryň hemmesi diýen ýaly rus dilinde gürleýär.
Gör, belanyň körügi nirede?
Biz entegem SSSR döwrüniň galyndysyny gyryp taşlap bilemzok! Ýolbaşçy rus dilinde gürläp dursa, golastyndakylar neýlesin!
Türkmenler Türkmenistanda ýaşaýan gaýry milletleri sylamaly. Oňa söz ýok. Milletimiziň dürlüligine garamazdan, biziň barymyz türkmenistanly. Türkmenistanyň abraýy—hemmämiziň abraýymyz. Türkmenistanda ýaşaýan ähli milletiň wekiliniň ýaşyl tuga guwanmaga haky bar.
Islendik millet öz ýaşaýan ýurdunyň däbini, dessuryny, dilini, taryhyny biläýmeli. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda şu zatlaryň azda-kände gürrüňi hem edildi. Ýöne gürrüň gürrüňligine-de galdy. Megerem, onuň esasy sebäpleriniň biri-de şol ýyllar rus dilinde gürleýän türkmenleriň ýolbaşçylyk işlerinde agdyklyk edenligi üçindir
Häzirem döwlet edaralarynyň ýolbaşçylarynyň öz türkmen dilini bilmeýänleri ýeterlik. Munuň özi gynançly faktdyr.
Türkmen bolup türkmen dilini bilmezlik! Üstesine-de ýolbaşçy bolup! Onsoň, ýurdumyzda ýaşaýan beýleki milletleriň wekillerinden nämeleri talap etjek?
Şu ýerde gowy mysallary-da getiresim gelýär. Sowet soýuzynyň ýaşan döwri bilen Türkmenistanyň garaşsyz ýaşap başlan döwrüni deňeşdirenimizde gaýry milletleriň türkmen dilinde gürleýänleriniň sanynyň ep-esli artandygyny bilmek gerek. Şeýle ýagdaý aýratynam ýaşlaryň arasynda köp. Sebäbi Türkmenistandaky ýokary okuw jaýlarynda okajak bolsaň, hökman türkmen dilini biläýmeli. Ýogsa, okuw ýok.
Bu fakt ýagşymy-ýamanmy, häzir belli bir zady aýtmakdan saklanýarys. Muny ýörite seljermeli. Gepiň gysga ýeri, beýleki milletleriň ýaşlarynyň arasynda türkmençe gürleýänleriniň sany artmak bilen. Şeýle tendensiýa Sowet soýuzy döwründe düýbünden ýatdy. Tersine, şol döwürler türkmen diline seňrik ýygryldy.
Öz diliňe eýe çykmak
Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň öz diline kanuny suratda doly eýelik edip bildimi? Gynansak-da, muňa «ýok» diýip jogap berip bileris.
Ýokary derejede geçýän ýygnaklaryň kartotekalary, bilelikdäki maglumatlar, beýannamalar, her dürli kanunlar, resmi duşuşyklaryň beýany… ilki rus dilinde ýazylyp, soňra türkmen diline geçirilýär. Hatda Türkmenistanyň esasy Kanuny—Konstitusiýasy-da ilki rus dilinde ýazylypdy. Soň bolsa türkmen diline geçirildi. Görşümiz ýaly, rus dili entegem özüniň agalygyny ýöredýär. Ýaş ýigitlerdir gyzlar hem köplenç biri-biri bilen rus dilinde gepleşenlerini gowy görýärler. Aýratyn-da şäherli ýaşlar şeýle.
Bu ýazgylara rus diline garşylyk diýip düşünmeli däl. Rus dili dünýäde esasy dilleriň biri. Bu diliň üsti bilen diňe ýaşlar däl, eýsem, ýaşuly nesil hem öz düşünjesini artdyrdy, gözýetimini giňeltdi, garaýşyny ösdürdi. Islendik halkyň dilini öwrenmek gowy zat. «Bir dil bilen—bir adam, iki dil bilen—iki adam» diýilýär. Ýöne ilkinji nobatda öz ene diliňi gowy öwrenmeli. Öz ene diliňi gowy bilip, onuň daşyndanam başga dilleri öwrenip bilenler dünýäniň islendik künjeginden özlerine orun taparlar.
Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Kanada ÝB bilen bir hatarda Eýrana garşy täze sanksiýalary makullady. Mundan maksat özüniň ýadro programmasy boýunça Tähranyň halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygyny gazanmakdyr.
Sanksiýalaryň göz öňünde tutýan çäreleri söwda, energetika, bank sektorlary bilen bagly. Kanadanyň daşary işler ministri Lourens Kennonyň sözlerine görä, mundan beýläk Eýranyň nebit-gaz çykarýan hem ony gaýtadan işleýän kärhanalaryna täze inwestisiýalar gadagan.
Eýran özüniň ýadro reaktory üçin ýangyç çalyşmak boýunça halkara gepleşikler stoluna dolanmaga taýýardygyny aýtdy.
Atom energiýasy boýunça halkara agentlikdäki Eýranyň wekili Aly Asgar Soltaniýäniň beýannamasy düýn ÝB Eýrana garşy täze sanksiýalary resmi tassyklan badyna peýda boldy.
Sanksiýalar Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly adamlara we guramalara ençeme maliýe-ykdysady çäklendirmeleri göz öňünde tutýar.
Ýewropa Geňeşiniň halkara işleri boýunça sekretary Katrin Aşton Soltaniýäniň beýannamasyny gutlady hem Eýranyň inisiatiwasy çuňdan öwrenilenden soň, gutarnykly netije çykaryljakdygyny aýtdy.


text:
Merkezi Aziýanyň käbir döwletlerinde we Azerbaýjanda ägirt uly ymaratlary gurmak üçin ummasyz möçberde pul serişdelerini goýbermek eýýäm adaty bir ýagdaýa öwrüldi. Indi Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Azerbaýjanyň arasynda täze bir bäsleşik, ýagny Hazar deňziniň ýakasynda dynç alyş zolaklaryny döretmek ugrundaky ýaryş başlandy.
Azerbaýjan: “Hazar adalary”
“Dubaýyň yzyndan ýeteris, hatda ondan ozup geçeris” – belki-de, şu sözler bilen nebite baý Azerbaýjanyň häzirki arzuw-hyýalyny häsiýetlendirip bolar. Geçen ýyl Azerbaýjan Dubaý emirliginden görelde alyp, Hazar deňziniň içinde emeli adalary döredip başlady. Belläp geçmeli bolsa, bu ugurda azeri proýekti araplaryňka görä has uly gerime eýe. Döredilýän täze şäher Hazaryň kenaryndan 4-8 km uzaklykda ýerleşip, onuň gurluşygy 25 ýyl dowam eder.
Suwuň üstünde şäheri gurmak proýektini Azerbaýjanyň hususy “Awesta” şirketi alyp barýar. Şäheriň meýdany 30,000 m2 deň bolar. Onda 25 gatly ýaşaýyş jaýlary, biznes we söwda merkezleri bina ediler. Mundan başga-da proýektiň awtorlary täze şäherde dünýäniň iň beýik binasyny gurmagy hem niýet edinýärler. “Azerbaýjanyň binalary” atly bu myhmanhana 185 gatdan ybarat bolar.
Proýektiň gurluşygynyň 100 milliard dollara durjakdygy çak edilýär. Bu görkeziji Azerbaýjanyň dolanyşykdaky içerki önüminiň mukdaryndan hem köp. Suwuň üstündäki şäherde ýaşaýyş jaýynyň her m2 -niň bahasynyň 4 müň dollara deň boljakdygy aýdylýar. Proýektden girdejileri şähere geljek turistleriň, kireýine beriljek we satyljak jaýlaryň hasabyna gazanmak göz öňünde tutulýar.
Gazagystan: “Kenderli”
Nebite baý Gazagystan hem Hazaryň boýunda, edil Azerbaýjanyň geriminde işleri alyp barmasa-da, bu ugurda belli bir tagallalary edýär. “Kenderli” ady berlen proýekte görä, deňziň ýakasynda 23 otel, 4 müň willa we kottej gurmak göz öňünde tutulýar. Bu proýektiň bahasy 2,8 milliard dollara deň. Taslama görä, bu ýerde 22 müň adam dynç alyp biler.
Bu ýere her ýyl ýarym milliona golaý turistiň gelmegine garaşylýar. Bu ýerde biznes we söwda merkezlerini, üç-dört-bäş ýyldyzly myhmanhanalary hem bina etmek göz öňünde tutulýar.
“Kenderli” proýekti 1,7 müň gektar meýdanda ýerleşer. Proýektiň tarapdalarynyň bellemegine görä, proýekt diňe bir Mangystau oblastyna däl, eýsem tutuş Gazagystana hem bähbit getirer. Ýerli häkimiýetler proýektiň netijesinde Hazar deňziniň hapalanmajakdygyny aýdýarlar.
Türkmenistan: “Awaza”
Ozalky Krasnowodsk, häzirki Türkmenbaşy şäheriniň golaýyndaky “Awaza” diýen ýerde kurort merkezini döretmek pikiri entek ýurduň ozalky prezidenti Saparymyrat Nyýazow tarapyndan öňe sürlüpdi. Proýekti durmuşa geçirmek işleri ýurduň häzirki baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwründe başlandy.
Ýurtda “Awaza” atly milli turistik zolagy döredildi. Proýekte görä, umumy bahasy 5 milliard dollara durjak 60 töweregi myhmanhanany gurmak göz öňünde tutulýar. Berdimuhamedowyň söz bermegine görä, proýekt tamamlanandan soň Türkmenistan syýahatçylyk biznesinde Ispaniýa, Türkiýe we Müsür ýaly döwletler bilen hem bäsleşip biler. Häzirki wagtda “Awazada” sekiz otel açyldy.
Türkmen hökümetiniň öňe sürmegine görä, olar halkara sermaýany çekmek üçin ägirt uly ýeňillikleri döredýärler. Ýöne bu aşa mahabatlandyrylýan ýeňillikleriň hatarynda dünýäniň islendik beýleki bir döwletinde hereket edýän şertler hem görkezilipdir. Mysal üçin, sermaýaçy öz hyzmatlaryndan gazanan girdeýjisini ýurduň daşyna çykaryp ýa-da milli pul birligini erkin konwertirlenýän walýuta çalşyp bilýär.
Häzire çenli öz serişdelerini “Awaza” zolagyna ýatyrjak sermaýaçy orta çykanok. Munuň hem öz sebäpleri bar: Türkmenistanda ýeri satyn alyp bolanok, ol diňe 40 ýyl möhlet bilen kärendesine berilýär; ýurt juda ýapyk, şol sebäpli-de wiza kynçylyklarynyň döremegi mümkin. Ýöne iň esasy kynçylyk – daşary ýurt sermaýalaryny goramak boýunça kanunlaryň ejizligindedir. Munuň üstesine-de tebigy gaza baý Türkmenistan bitarap sudlaryň hökümlerini ykrar edenok.
Hazarda geň-enaýy täsinlikler peýda bolarmy?
"Awaza"
Häzirki ykdysady çökgünligiň fonunda gürrüňi edilen bu proýektleriň näderejede maksada laýyk boljakdygy belli bir soraglary döredýär. Meselem, Azerbaýjan “Kaspiý adalary” proýektine ýatyrylan pullaryny nädip ödemekçi? Bu ýerde 100 m2 satyn almak üçin, adaty azerbaýjanly 70 ýylyň dowamynda iýmän-içmän, pul toplamaly. Ýa-da Azerbaýjan bu ada bir million tütjary çekmek isleýärmikä?
Türkmenistanyň “Awaza” proýektiniň ýurduň ýaşaýjylary baradaky alada sebäpli durmuşa geçirilýändigi aýdylýar. Muňa garamazdan, bu proýektiň ýerlikliligi belli bir tankydy garaýyşlary döredýär. Ýerli ýagdaýa görä, “Awazada” dynç almak onçakly bir arzan hem däl. Geçen ýyl adaty türkmenistanlynyň aýlygy 280 dollara barabar bolupdy. “Awazada” bir adamlyk otagyň bahasy bir gije-gündiz üçin 50 dollara, iki adama niýetlenen otag bolsa 70 dollara durýar. Netije-de bir maşgala üçin “Awazada” dynç almak 700 dollara durar. Adaty raýat bu pullary nirden almaly?
Gazagystanyň “Kenderli” proýekti öz goňşularyna garanyňda hakykata has ýakyn ýaly bolup görünýär. Ýöne bu ýere turistleri çekmek üçin ýurt özüniň kanunçylygyny üýtgedip, bu ýerde wizasyz düzgüni ornaşdyrmaly bolar.


text:
Adam dünýä inende onuň ýüreginde gelejegiň uçguny bolýar. Şol uçguny söndürmän saklamak, tutaşdyrmak, uly oda öwürmek adamyň bütin ömrüniň manysyna öwrülýär. Durmuşda şol uçguny, ody güýçlendirjek zatlara garanyňda olary haýallatjak, söndürjek ýagdaýlar, sebäpler has köp bolýar. Adam şol ody söndürip biljek zatlar bilen bolan göreşde bekeýär, taplanýar, akyllanýar.Adamynyň gylyk-häsiýetlerini ilki bilen akyl däl-de, ýürek kesgitleýär.
Operasiýa arkaly oturdylan ýürekdäki maglumatlar şol ýüregi alan hassa geçip, onuň hereketlerini, gylyk-häsiýetlerini ýüregiň öňki eýesiniňkä meňzedýär diýen maglumatlar hem bar.
Adamlar biri-birlerine baha berenlerinde köplenç ýüz keşplerine, daş sypatlaryna däl-de, gylyk-häsiýetlerine (ýüreklerine) garap baha berýärler. Durmuşda gowy diýilýän adamlara garanyňda, gylyk-häsiýeti erbet diýilýän adamlar seni has pikirlenmäge, tijenmäge mejbur edýär. Şonuň üçin hem ýagşylyk basym ýatdan çykarylýar, ýamanlyk hiç wagt ýatdan çykmaýar. Elbetde, hassalyk bolmasa saglygyň, ölüm bolmasa ömrüň manysy, bahasy bolmazdy.
“Ýüreksiz akyl zalym, akylsyz ýürek akmak bolýar”. Akyl gaty artyberende azlara peýdaly, köplere peýdasyz bolýan pursatlary hem köpelýär. Ýürek hemme funksiýalary boýunça şol sanda biologiki organlygyny saklap gelýär. Emma ýürek duýgularynyň oýanmagyna sebäp bolýan zatlar akylyň täsirlerinden köpelip, kynlaşyp, çylşyrymlaşyp ýüregi heläk edýän pursatlaram köpelip barýar. Durmuşy akyl näçe çylşyrymlaşdyrsa-da, ýürek söýmän, ýigrenmän, begenmän, gynanman bilenok.
Çagany terbiýelemekde ene mähri juda zerur bolýar
Ejiz, näzik ýüregiň akylyň täsirlerine çydap bilmejekdigi üçin çaga ilki ýürek duýgulary berlipdir. Şol ýürek birneme özüni tutandan soň akyl berlip başlanýar. Çaga ýüregi mähre mätäç bolýar. Şonuň üçin hem Alla enelere juda duýgur ýürek beripdir. Çagany dünýä indirmekde, soň ony terbiýelemekde enäniň şol mähri örän zerur bolýar. Ene ýüregi bilen çaga ýüreginiň arasynda bolýan gatnaşykda, duýgularda şol gadymylyk saklanyp, olar biri-birlerini goldaýarlar, baýlaşdyrýarlar, ýyladýarlar, çuňlaşdyrýarlar, sagaldýarlar, berkidýärler, şatlandyrýarlar, güýçlendirýärler. “Beýik ýürek beýik ynsanda, ýagny enede bolýar” (F.M. Dostoýewskiý). Ene bilen bolan gatnaşyk belli bir möhlete çenli çaganyň we enäniň duýgularyna esaslanýar. Soň, kem-kemden duýgularyň täsirlerinden çaganyň aňlamak, pikirlenmek, ýatda saklamak arkaly netije çykarmak ýaly ukyplary gün saýyn artyp, manylaşyp başlaýar. Şol günden başlap çaga ene dünýäsinden kem-kem daşlaşyp, öz dünýäsini gurup başlaýar. Çaga terbiýelemekde ene üçin diňe ýürek duýgulary ýeterlik bolman başlaýar.
Dil biteninden çaga gören zatlaryna düşünmek üçin ilki bilen enesine gitdigiçe köp soraglar berip başlaýar. Şol soraglara berlen dogry jogaplara görä hem çaganyň akyly, hereketleri baýlaşýar, manylaşýar. Bu ýagdaý her bir eneden terbiýeçi hökmünde güýç, gaýrat, takatlylyk, bilim, intellektual dereje talap edýär.
Ýaşa görä terbiýe üýtgeýär
Adam bütin ömrüne terbiýelenmeli, kämilleşmeli. Ýöne ýaşlaryna görä çaganyň, ulularyň terbiýe almak mümkinçilikleri, ukyplary, islegleri birmeňzeş bolmaýar. Şolara görä hem berilýän terbiýäniň aýratynlyklary bolýar. Adamynyň akyl derejesi, gylyk-häsiýetleri diňe bir tebigy ukyplara we beýleki alamatlara däl-de, olara täsir edýän durmuşa hem bagly bolýar. Ynsan ömrüniň dürli döwürlerinde oňa berilýän terbiýäniň, bilimiň netijeleri hem birmeňzeş bolmaýar. Şol aýratynlyklara esaslanyp ynsan ömrüni dört döwre bölýärler.
Başdaky döwründe çagalary ösümlige meňzedýärler. Onuň esasy talaplary ösümlikleriňki ýaly, iýmit, suw, howa bolýar. Akyly ösdürmek, kämilleşdirmek çäreleri ýeterlik bolmadyk ýagdaýlarda kämillik ýaşyna ýetenlerinde hem akyl taýdan göýdük, duýgulary boýunça ösümliklere mahsus bolan köp alamatlaryň saklanyp galýanlary hem bolýar. Olar iş edenlerinde gaty ýeňil gopýarlar,adamlar bilen gatnaşyklary gaty sada. Edýän işleriniň netijeleriniň uzaga çekmegini halamaýarlar, sabyr-takatlary ýetenok. Sada, ýeňil durmuşy, ösümlikler ýaly iýmäni, içmäni halaýarlar. Ýöne gowy “hasyl” bermeýärler. Dünýägaraýyşlarynda kiçi ýaşlaryndaky çagalaryňka çalym edýän ýagdaýlar köp bolýar.
Soň ikinji döwürde, çaga ulaldygyça onuň gylyk häsiýetlerinde haýwanlara mahsus bolan alamatlar köpelýär. Şonuň üçin hem oňa haýwanlaryňka meňzeş gylyk-häsiýetleriň döwri diýilýär. Soň akyl ösüp, kämilleşip, ýaşyna görä özgermese, kämillik ýaşynda ýetginjekleriň arasynda çagalygyň şol döwrüne mahsus bolan gylyk-häsiýetli adamlar hem bolýar. Olar üçin içki dünýä ýok, diňe daşky dünýä bar. Öz bähbitleri üçin ikirjeňlenmek, utanç-haýa, günä diýen ýaly ýagdaýlary duýmaýarlar, olara düşünmeýärler. Olaryň daşky dünýä uýgunlaşmak ukyplary fantastiki derejede bolýar.
Üçünji – romantiki döwür. Ýetginjeklik ýaşyndakylaryň köpüsine mahsus bolşy ýaly, kämillik ýaşyna ýetenlerinde hem romantiki, ýetginjek derejesinde galýan adamlar bolýar. Olar esasan akyllarynyň däl-de, duýgularynyň talaplaryny kanagatlandyrmagyň aladasynda bolýarlar.
Dördünji – progmatiki topar. Hakyky we peýdaly zatlary tiz kesgitlemäge ukyply bolýarlar.
Edep-ekram, gylyk-häsiýet, utanç-haýa ýaly häsiýetleri näçe terbiýeleseň hem olaryň nirede, näwagt, nähili, näme üçin ulanylmalydygyny hemişe akyl kesgitlemeli. Eger duýgular akyldan öňde hereket etseler, adamynyň ýalňyşýan pursatlary köp bolýar. Tüsselän akyl, hiç bir garşylyk görkezmän hyjuwyň yzyna düşüp gidýär. Akylsyz hyjuw, gylyk-häsiýet hemişe gorkuly, ýerliksiz, ýalňyz bolýar.
Etjek bolýan hereketiňde günäňi duýmak seniň ýüregiňiň ony ýazgarýandygynyň alamaty. Şeýle ýagdaý adamyny terbiýeleýär. Hyýalyňda ýaramaz hereket etmek niýeti bolanda günäňi duýmak utanç, haýa diýen duýgyny oýandyryp, şol işi etmekden ýürek saklaýar. Seniň şol islegiňi basmarlaýar, ondan ýüz öwürdýär, seni gaharlandyrýar, iň bolmanda şol hereketi etmekligiň möhletini soňa geçirip, akyla oýlanmak üçin wagt berýär
Başda çaganyň özüni alyp barşyny esasan ene-atasynyň makullamagy, öwmegi, sylaglamagy, garşy bolmagy, ýazgarmagy ýaly ýagdaýlar kesgitleýär. Çagalykdan başlanýan utanç, haýa diýen duýgy özüniň gözbaşyny ene-atalardan, olaryň durmuşlaryndan alýar, atalaryň aýdanlaryny däl-de edenlerini edýärler.
Soň borç barada düşünje döreýär. Borjuňy duýmagyň esasynda özüňi edepli, terbiýeli alyp barmaklyk döreýär. Öz islegleriňi durmuşa geçirmekde halkyň arasynda hormatlanýan pikirler, kada-kanunlar, däp-dessurlar bilen esaslandyrmak, utgaşdyrmak zerurlyklary döreýär. Bu ýagdaý ýetginjeklik döwürde has hem möhüm, uly orun tutýar. Onda ulularyň ýetginjekler barada edýän terbiýeçilik aladalarynyň ünsden düşürilmezligi, gowşamazlygy zerur.
Kämillik ýaşyna ýetenlerinde fiziki taýdan ýeterlik ösüp ýetişenem bolsalar, döwrüň talaplaryna görä, akyl, ahlak taýdan kämillik derejesine ýetmän galýanlar hem az däl. Olaryň hereketlerinde, edýän işlerinde, pikirleniş derejelerinde çagalara, ýetginjeklere mahsus bolan alamatlar duýulýar.
Çagalykdan başlap ýüregiň arzuwlary köp bolýar. Başda ol arzuwlary durmuşa geçirmekde ene-atalaryň akyllary zerur bolýar. Soň ýetginjek ýaşyna ýetenlerinde örüleri giňelýär, ene-atalaryň olara göz-gulak bolmaklary gowşaýar. Ýetginjeklerde akyla garanyňda duýgular, has hem lezzet almak duýgulary, güýçli bolýar. Akyl ýetmezçiliginde ýürek akmak bolýar. Onuň ýoluny ýitirip azaşýan pursatlary köpelýär.
Akyl bilen ýürek aýakdaş gitmeli
Boş wagtlaryny manyly, peýdaly geçirmeklige mümkinçilik bolmadyk ýagdaýlarda ýetginjekler özleri ýalylar bilen üýşüşip, ýürege düşüp başlaýar. Emma başga bir manyly, wagt geçirmek mümkinçiligi bolmadyk ýagdaýda, ýa bolmasa manyly, gowy netijeli işe ýaltalyk edip, olar öňki ýygnanyşyklaryna barýarlar. Ol ýerde akyl üçin hiç zat bolmaýar, diňe manysyz lezzet bolýar. Bu ýagdaýdan ýadan ýürek başga lezzetleri talap edip başlaýar. Şeýle ýagdaýa düşen ýaşlaryň köpüsi hötjetlige tutanýerlilik, adamkärçilige ýaranjaňlyk diýip düşünýärler. Durmuş akyly köp talap edýär. Diňe ýeterlik akyla tabyn bolanda duýgular, lezzet almak düşünjesi manylaşýar. Zähmet bilen kämilleşmeýän akyl, ýürek kütelýär, sandan çykýar. F.Wolteriň ýazmagyna görä “Zähmet bizi üç ýetmezçilikden halas edýär: azgynlykdan, ýürekgysmadan we mätäçlikden”. Onsoňam, diňe gömük bolanlary üçin özlerini bagtly duýýanlaram az däl. “Betbagtlar” akyllylarda, “bagtlylar” samsyklarda köp bolýar.
Akyl hyjuwly ýüregi köşeşdirmeli. Terbiýäniň ilkinji maksady ýürek duýgularyny manylaşdyrmak, çuňlaşdyrmak, olara erk etmegi öwretmek. Onuň üçin akyly hem kämilleşdirmeli. Terbiýelenen, çuňlaşan ýürekde öňki duýgular, islegler bolmaýar. Akylyň kömegi bilen manylaşan täze duýgulardan ýagtylanan ýürek öň ýalňyşlyk bilen gowy gören zatlaryny ýigrenip, öwenlerini ýamanlap başlaýar. Akylyň şeýle derejesine ýeten ýetginjek durmuşda diňe öz bähbidini däl-de, başgalaryňam bähbitlerini göz öňünde tutýar. Durmuş ýolunda azaşmazlyk üçin diňe dogumly, gaýratly ýüregiň bolmagynyň ýeterlik däldigine, akylyň hem zerurdygyna düşünýär.
Çagalyk döwrüne garanyňda ýetginjeklik döwründe özbaşdak çözülmeli meseleler barha artýar. Özünden göwni geçmek, ahlak tarapdan pese gaçmak, nadanlyk, mertebäň pese gaçmagy ýaly ýaramaz ýagdaýlardan her bir ýetginjegiň özi goranmasa öňa hiç kim kömek edip bilmeýär. Diňe manysyz ýürek hyjuwlaryna kowalaşýan ýetginjekleri ýollaryndan azaşdyrýan akylly nejislerem ýok däl. Olar başgalaryň ahlak artykmaçlyklaryny bagyşlap bilmeýärler. Onsoňam gylyk-häsiýetleri gowy ýetginjekler köplenç türkana bolýar. Olary aldap ýollaryndan azaşdyrmak aňsat bolýar. Şeýle ýagdaýa düşmezlik üçin kör ýüregi kämil akyla tabyn etmeli. Dargan ýürekdäki duýgulary jemläp akyla tabşyrmaly. Goý, ol olary seljerip ýüregi dogry ýola salsyn. Umuman, akyla daýanman, ýüregiň yzyna düşmek adamyny ýolundan azaşdyrýar.
Kümüş Dine Bezeg Üçin Dal
Orsýetli bilermenler kümüşden täze alternatif derman döredendiklerini aydyarlar. Kümüş elemendiniň saglyga peydaly taraplaryny “nanotehlogiya” arkaly birleşdirip bilen Rus ylmy işgarlerina göra antibiýotikler yakyn wagta orunlaryny kümüş molekuyarlardan bolan dermanlar bilen çalşar. Çünkü bu kümüş molekulyarlar ynsanyň organizmasyny has hem kuwwatlandyryp, olar wirus we bakteriýaly yok edyar.Adam saglygy üçin hiç hili zeper yetirmeyan kümüşiň iň tapawutly tarapy bolsa, mikrooranizmalaryn ýaşamagyna rugsat bermeyanligidir.Kümüş gatançly dermanlaryn yakyn wagtda rus bazarlaryna çykmagyna garaşylýar.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň ekspertleri Aşgabatda
Saglygy goraýyş ulgamynyň ähli bölümleriniň ýolbaşçylary üçin Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi hem Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň Ýewropadaky sebit býurosy tarapyndan bilelikde guralan iki günlük seminar öz işini tamamlady. Seminara gatnaşyjylar real we durnukly ösüş nukdaýnazaryndan ilatyň saglygyny goramagy kämilleşdirmegiň ýollaryna seredip geçdiler. Bellenilip geçilişi ýaly, ýurdumyzyň saglygy goraýşynyň nusgasy Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň maslahat beren ýörelgelerine laýyklykda guralýar. Munuň özi hyzmatlaryň elýeterliligi we ýokary hilliligi, maliýeleşdirişe strategiki çemeleşme, işgärler we habarlar ätiýaçlyklarynyň kemala getirilmegidir, olar maýa goýumlary we okatmagy, şeýle hem gözegçiligi we dolandyryşy utgaşdyrýan ýolbaşçylygy talap edýär. Foruma gatnaşan halkara ekspertleri Türkmenistanda lukmançylyk desgalarynyň gurluşygynyň ýokary depginlerini, işgärleri taýýarlamak maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge maksada gönükdirilen çemeleşmäni belläp geçdiler. Şonda bu ugurda döwlet tarapyndan durmuşa geçirilýän çäreler ýokary okuw mekdeplerinde lukmançylyk işgärlerini taýýarlamagyň 6 ýyllyk binýatlaýyn möhletiniň dikeldilendigi, aspiranturalaryň, doktoranturalaryň açylandygy, dissertasiýa geňeşleriniň işiniň ýola goýlandygy bellenildi. Olar ylmyň we subut ediji lukmançylygyň wezipelerine laýyk gelýär, bu bolsa lukmanyň netijeli işiniň esasy bolup durýar we tutuşlygyna saglygy goraýyş ulgamyny berkitmek boýunça strategiýanyň özenini düzýär. Türkmenistanda saglygy goraýşyň ilkinji basgançagynyň hünärmenlerine—feldşerlere we şepagat uýalaryna möhüm orun berilýändigini Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň ekspertleri belleýärler, olaryň işi ilatyň saglygynyň görkezijilerine ep-esli derejede öz täsirini ýetirýär. Şonuň bilen baglylykda oba saglyk öýleriniň we merkezleriniň taslamalaryna ýokary baha berildi, olaryň gurluşyklary tutuş ýurt boýunça alnyp barylýar. Seminarda Bütindünýä Saglygy Goraýyş guramasynyň Ýewropadaky sebitleýin býurosynyň Türkmenistana zerur bolan ähli maslahatlar kömegini, aýratynam işgärleriň bilim we taýýarlanylmagy babatda şeýle kömegi bermäge taýýardygy aýdyldy.
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Düýn Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň başlygynyň orunbasarlaryndan ikisi geljekki parlament saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmak maksady bilen öz weziplerinden çekilýändiklerini yglan etdiler.
Wezipelerinden çekilen Gyrgyzystanyň hökümet ýolbaşçysynyň orunbasary Ömürbek Tekebaýew bilen ýurduň maliýe ministriniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Temir Saryýew şu gün ýa-da ertir özleriniň wezipelerinden çekilmekleri bilen baglanyşykly ýörite beýanat bilen çykyş ederler diýlip garaşylýar.
Ömürbek Tekebaýew «Ata meken» partiýasyna, Temir Saryýew bolsa «Ak şumkar» partiýasyna liderlik edýär.
Gyrgyzystanyň häzirki prezidenti Roza Otunbaýewa şu ýylyň oktýabr aýyna planlaşdyrylýan parlament saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşmak isleýän islendik bir hökümet resmisiniň, kanuna laýyklykda, öz wezipesinden çekilmeli boljakdygyny aýdyp, çykyş etdi.


text:
Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy Ukrainanyň “Naftogaz” energiýa kompaniýasyndan öňünden 15 million amerikan dollary möçberindäki tebigy gaz töleginiň gelip gowşandygyny hem-de şu puluň Ukrainanyň ýene bir gün tebigy gaz bilen üpjün edilmegi üçin ýeterlikdigini aýtdy.
“Gazprom” kärhanasynyň metbugat sözçüsi Sergeý Kupriýanow bu maglumaty tassyklap: “Şu gün irden Russiýanyň sagady bilen 9:20-de Ukrainanyň “Naftogaz” kompaniýasyndan Gazproma 15 million amerikan dollary möçberinde tebigy gaz tölegi gelip gowuşdy. Häzirki wagtda Ukraina akdyrylýan tebigy gazyň möçberini göz öňünde tutanymyzda, öňünden berlen bu töleg Ukrainany ýene diňe bir gün çemesi tebigy gaz bilen üpjün etmäge ýeterlikdir” diýdi.
Şeýle-de, Kupriýanow Kiýewiň häzirki wagt töleýän tebigy gaz tölegi Ukrainany 2-nji marta çenli tebigy gaz bilen üpjün etmäge ýeterlik bolmalydy diýdi.
2-nji martda Brýusselde täze tebigy gaz ylalaşygyna gelmek boýunça Russiýanyň we Ukrainanyň energiýa ministrleriniň Ýewropa Bileleşiginiň resmileri bilen duşuşmagyna garaşylýar.


text:
Anna güni Siriýanyň oppozision söweşijileri Damask şäherinde amala aşyrylan iki sany uly partlama boýunça halkara derňewiniň geçirilmegine çagyryş etdi.
Penşenbe güni Damaskda amala aşyrylan şol iki sany güýçli partlamada azyndan 55 töweregi adam ölüp, 370 töweregi adam ýaralandy.
“Siriýanyň Azat Armiýasy” atly oppozision söweşjeň topary öz ýaýradan beýanatynda halkara jemgyýetçiligini Damaskdaky partlamalary gurnaýjylary anyklamak boýunça derňewçileri ýollamaklyga çagyrypdyr.
Anna güni Tokioda eden çykyşynda Siriýanyň oppozision Milli Geňeşiniň başlygy Burhan Galion hem Siriýanyň režimini BMG-nin we Arap Ligasynyň parahatçylyk planyny ýok etmeklige çalyşýanlykda aýyplady.


text:
Türkiýe, türk howa giňişligine geçeninden soň, Siriýanyň dikuçaryny urup ýykandygyny aýdýar.
Emma Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki telewideniýesi bu habary ret edip, çaklaňja gözegçilik dronynyň urlup ýykylandygyny aýtdy.
Türkiýäniň goranmak ministri Ismet Ýilmaz dikuçrayň 16-njy maýda, Türkiýäniň günortadaky Reýhanly şäheriniň golaýynda urlandygyny aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu ol dikuçara duýduryş berlendigini, emma onuň türk howa giňişliginden gitmändigini aýtdy. Ol dikuçaryň Siriýanyň içine gaçandygyny hem sözüne goşdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Demirgazyk Koreýa wekil iberip, bu kommunistik režim bilen ýadro ýaraglary boýunça gepleşiklere gaýtadan başlamaga synanşar.
Döwlet Departamentiniň metbugat wekili Krowly Waşingtonuň seresaply oýlanmalardan we öz ýaranlary bilen giň masalahatlar geçirenden soň bu karara gelnenligini Phenýana bildirenliklerini aýtdy.
Ilçi Boswort we ençeme ekspertlerden ybarat bu toparyň amatly wagtda şol ýurda barjakdygy aýdylýar. Bu saparyň haçan amala aşyryljakdygy barada anyk maglumat berilmedi.
Geçen hepde Phenýan Waşington bilen göni gepleşikler geçirmäge çagyryş edipdi. Bu teklip Phenýan ýadro ýaraglar programmasyndan el çekmäge taýýarlanýarmy diýlen pikiri orta atypdy.


text:
Daşarky dünýä üçin ýapyk türkmen döwlet sistemasynda dolandyryşyň ondan-da berk ýapyk ugurlary bar. Oňa, belki, iň möhüm kararlary kabul edýän, býujet serişdelerini paýlaýan iň gizlin gurluşlar girýän bolmagy mümkin. Şol gurluşyň alyp barýan işini diňe käbir daşky alamatlar boýunça anyklamak mümkin.
Şu ýylyň başynda Türkmenistanyň ýolbaşçylary ägirt uly gurluşyklaryň başlanýandygyny, oňa ägirt uly möçberde serişde goýberilýändigini yglan etdi. Plan boýunça soňky iki ýyldaky uly gurluşyklar tapgyry üçin tas 24 milliard dollar goýberilýär. Elbetde, ýuduň içindäki gurluşyk firmalaram, daşary ýurt kompaniýalaram döwletiň bu ýagly omaçasyndan paý almak üçin alada baryny edýärler.
Milliardlar we “Polimeks”
Döwlet zakazyndan paý almaga dalaşgär gurluşyk firmalarynyň arasynda bärsinden bir korporasiýa öňe saýlanýar. Ol beýleki firmalar bilen deňeşdirilende, Aşgabadyň ynamyna, goldawyna köp eýe bolýar. Ol türk firmasy “Polimeks”. Haýsydyr bir gizlin sebäplere görä, bu türk firmasy türkmen hökümetiniň köp milliardlyk gurluşyk programmasynda iň uly we ýagly omaçany alyp gelýär. “Polimeks” Aşgabatda medeni-dynç alyş merkezini, Harby institutyň, Ofiserler öýüniň we harby uçilişäniň binalaryny gurar.
Türkmenistanda gurulmaly 2 millard dollara golaý bahasy bolan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy hem düýbi Türkiýede ýerleşýän “Polimeks” kompaniýasyna tabşyryldy. Bu kompaniýanyň guran we gurýan proýektleriniň 90%-e golaýy Türkmenistanda ýerleşýär. Bu barada “Polimeksiň” internet saýtynda aýdylýar. “Polimeksiň” Türkmenistanda amala aşyran we amala aşyrýan proýektleriniň umumy bahasy 17 milliard dollara baradar bolup durýar diýip, türk metbugaty hem habar berýär.
Şäheriň merkezinden taganaýak we ak mermerli tribuna aýrylar. Onuň ýerinde iň häzirki zaman tehnikasy bilen üpjün edilen tribuna bina ediler. Bitarap Türkmenistan köçesinde, Köpetdagyň eteginde 95 metrlik Bitaraplyk monumenti gurlar. Bulardanam başga “Polimeks” fontanlaryň we suwaryş sistemasynyň durkuny täzelär, şeýle-de Garaşsyzlyk seýilgähiniň territoriýasyny doly abadanlaşdyrar.
Näme üçin we nähili ýol bilen “Polimekse” şeýle uly döwlet buýurmasyny almak başardýar? Bu soragyň jogaby diňe bir Türkmenistandaky däl, tutuş Merkezi Aziýadaky awtoritar režimleriň tebigatynda ýatyr. Hususy telekeçileriň, ylaýta-da daşary ýurt firmalarynyň üstünligi tutuş region boýunça täsirli arka we häkimiýetiň iň ýokary gatlagyndaky güýçli howandar prinsipinde gurnalýar.
Perdäniň arkasy
Arkadag bolmaga prezidentiň ýa onuň orunbasarynyň ýa-da ministriň gös-göni gatnaşmagy hökman däl, ýöne hakykatyň hatyrasyna bellesek, sanalanlaryň içinde araçylaram bar. Zakaz almaga ýol açmakda esasy roly prezidentiň ýakyn töweregi bilen gowy gatnaşykdaky başga adamlar oýnaýar. Şol adamlaryň ady köpçülikleýin habar serişdelerinde tutulmaýar diýen ýaly. Şol adamlaryň ýüzi hökümet hronikasynda kadryň arkasynda galýar. Hut şol adamlaryň teklibi bilen döwlet zakazy gurluşygy ýerine ýetirijileriň arasynda paýlanýar.
“Polimeks” kompaniýasynyň bähbitlerini ýokarda kimler goraýar, oňa gowy şert-mümkinçilikler döredýär, ol nämelere eýe boldy - bular barasynda çak etmek galýar. Bu ýerde diňe bir türk firmasynyň bähbitleri goralmaýar. Sebäbi howandarlyk, arkadag bolmak işi mugt däl, onuň gaty uly baýragy bar. Aslyýetinde şol araçy-dellallar özboluşly bir döwlet içindäki döwlet. Olar iň ynamdar adamlaryň klanyna degişli. Şol ynamy diňe it wepalylygy bilen gazanmak mümkin däl. Adatça, şunuň ýaly birek-birege bolan ynamly gatnaşyklar uzak ýyllaryň, onýyllyklaryň dowamynda ýola goýulýar, pugtalandyrylýar.
Şeýlelikde, gürrüňini edýän adamlarymyzy häkimiýetde Nyýazow döwründen galan adamlar hasaplamak mümkin. Olar şol döwrem ynamdardylar. Şu günki günem iň bir üýtgeşik ýagdaýda, orunda otyrlar. Şol adamlary türkmen jemgyýetinde gowy tanaýarlar. Prezidentiň hatargözünde olar beýle bir köp däl, ýöne şolarsyz ýurtda iň möhüm kararlar kabul edilmeýär, býujet serişdeleri paýlanmaýar.
Ýurdy kimiň dolandyrýandygy barasynda gürrüň edilse, býujet bilen kuwwaty ardyrylan, ýarym gizlin, syýasy uzak ýaşlylaryň toparjygy diýmek bolar. Eger býujetiň uly bölegi öňünden şol adamlara degişli edilip goýlan bolsa, munda geň galarlyk zat ýok.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanda jynsy zorluk edilenden soň diri gömlen ýaş gyzyň halas bolandygy habar berilýär. Hindi metbugatynyň Siddiki Mugala salgylanyp berýän maglumatyna görä, onuň 13 ýaşyndaky gyzy "Gurhan" sapagyna gidip barýarka alnyp gaçylyp, iki adam tarapyndan zorlanypdyr.
Pakistanyň Punjab welaýatyndaky Toba Tek Singh etrabynyň ýaşaýjysy Mugal adamlaryň gyzyny zorlap, ýoluň gyrasynda ýere gömendigini, ondan soň gyzynyň öz üstündäki gumy böwsüp, halas bolandygyny aýdýar.
Mugalyň aýtmagyna görä, ol bu waka barada polisiýa habar beripdir. Emma ol polisiýanyň bu mesele barada özi bilen hyzmatdaşlyk etmegi we derňew işini gozgamagy ret edendigini aýdýar.
Ýöne şenbe güni Pakistanyň Lahor şäher sudy bu wakany bellige aldy we kazylara bu meseläni derňemegi tabşyrdy.


text:
Golland prokurorlary raýat žurnalist topary tarapyndan öňe sürlen maglumatlary derňeýär. “Bellingcat” topary Malaýziýanyň “MH17” belgili uçarynyň 2014-nji ýylda Ukrainanyň gündogarynda urlup ýykylmagyna azyndan 20 rus esgeriniň gatnaşandygyny öňe sürýär.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän topar “Boeing777” kysymly uçary urup ýykan raketa atyjysynyň işleri barada maglumata eýe bolup biläýjek 100-e golaý rus esgeriniň şahsyýetini anyklandygyny aýtdy. Gürrüňi edilýän uçar 2014-nji ýylyň 17-nji iýulynda urlup ýykylan mahaly, 298 ýolagçy heläk bolupdy.
“Bellingcat” toparynyň döredijisi Eliot Higgins 3-nji ýanwarda Golland telewideniýesine beren maglumatyna görä, onuň guramasy Kurskdaky howa goranyş birleşigindäki azyndan 20 esgeriň raketany uçuran bolmagy “mümkindigine” ýa-da ony kimiň uçurandygyny bilýändigine ynanýar.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç ýurduň täze hökümetini belledi. Ozlaky hökümet oktýabrdaky saýlawlardan soň, dargadylypdy.
Ýanukowiçiň bu baradaky görkezmesi duşenbe güni prezidentiň resmi saýtynda ýerleşdirilipdir. Oňa görä, Ukrainanyň maliýe we içeri işler ministrleri täzeden bu wezipelere bellenipdir.
Leonid Kožara daşary işler ministri, Pawlo Lebedew bolsa goranmak ministri wezipelerine bellendi.
13-nji oktýabrda Ukrainanyň parlamenti ýurduň premýer-ministri hökmünde Mykola Azarowy täzeden bu wezipä tassyklady. Şol maslahatda deputatlar öz aralynda ýakalaşypdylar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň klimatyň üýtgemegi baradaky sammitinde täzelenip boljak energetikanyň ulanylyşyny giňeltmek we ýurtlary ösdürmek üçin edilýän kömekleri milliardlarça amerikan dollary möçberinde artdyrmak boýunça ylalaşyga gelindi.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun tarapyndan ýolbaşçylyk edilen bir günlük sammitde 2030-njy ýyla çenli tropiki tokaýyň ýitip gitmegini togtatmak, azyk harytlaryň önümçiligini gowulandyrmak we 2030-njy ýyla çenli şäherlerdäki täze awtomobilleriň 30%-ni elektrik energiýasy bilen işleýän ulaglaryň paýyna ýetirmek öňde goýuldy.
Öňde goýlan bu maksatlar 2015-nji ýylyň ahyrynda 200 ýurduň gatnaşmagynda geçiriljek sammite artýan kömürturşy gazynyň bölünip çykarylmagyny gowşatmak baradaky şertnamany tamamlamak üçin taýýarlyklara kömek etmegi meýilleşdirýär.
Hytaý 2007-nji ýylda Birleşen Ştatlaryny ozup geçip, dünýäniň iň köp kömürturşy gazyny bölüp çykarýan ýurdy bolupdy.


text:
Türkmenistana bu ýyl gyş ýumşak geldi. Indi bir aýdan gowrak wagt bäri howanyň temperaturasy 0-dan aşak düşmeýär. Gündizlerine bolsa hatda kä günler 20 gradusa çenli maýyl bolýar.
Howanyň şeýle derejede maýylganlygy öri meýdanlarynda mal bakyp ýören maldarlar üçin gaty begendiriji boldy.
Heniz sowuk pasyl ýetip gelmänkä maldarlar gyşa öňünden gowy taýynlyk görýärler. Olar mallary üçin tutuş gyşa ýeterlik ot ýatyryp goýýarlar, haşarlary taýýarlaýarlar.
2008-nji ýylyň gazaply gyşy türkmen maldarlaryna uly sapak bolupdy. Tebigatyň beýle oýunlaryna asla garaşmadyk maldarlar ahmal galdylar. Şol ýylyň sowugy öri meýdanlarynda 30 gradusa çenli ýetdi. Bu sowukda malyny sowuga aldyrmadyk maldar bolmandy. Olaryň içinde mallarynyň 50 göteriminden ýokarysyny-da gazaply gyşa aldyranlary bolupdy.
Emma bu ýylyň gyşy maldarlara garaşylmadyk sowgat etdi diýseňem boljak. Mylaýym howanyň astynda aram-aram ýagýan ýagyşlar öri meýdanlarynda otlary bol gögertdi. Öri meýdanlaryndaka bol otlar mallar üçin ýeterlik iýmit bolup hyzmat edýär.
Gyş paslynyň şeýle ýumşak saklanmagy maldarlaryň işini ep-esli derejede ýeňledýär. Ýöne türkmen aýtmyşlaýyn, «Gyşyň güni kyrk tüýsli, kyrkysy hem gylyksyz». Elbetde, köpi gören tejribeli maldarlar bu zatlara oňat düşünýärler. Entäk öňde ýene gyşyň iki aýy bar.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Hytaý öz eksportçy kompaniýalaryna zyýan ýetirmezlik üçin milli walýutasynyň durnuklylygyny mundan beýläk-de saklamakçy. Bu barada golaýda ýurduň hökümetiniň baştutany Wen Szýabao habar berdi.
Şeýle beýanat G20 döwletleriň maliýe ministrleriniň maslahatynyň fonunda—şu ýurtlaryň noýabryň başynda Fransiýada geçjek nobatdaky sammitiniň öňüsyrasynda edildi.
Günbatar döwletler, Hytaýyň söwda hyzmatdaşlary hytaý walýutasynyň kursuny milli eksportçylary goldamagyň hatyrasyna emeli peseldilen hasaplaýarlar, munuň özi, olaryň pikiriçe, dünýä ykdysadyýetinde iň esasy disbalanslaryň birini döredýär. Bu mesele G20-niň soňky ýyllardaky sammitleriniň hemmesinde yzygiderli gozgalyp gelinýär. Hytaý hem her sapar halkara gysyşyna boýun egmejekdigini düşündirýär.
Hytaýyň Döwlet sowetiniň premýeriniň beýanatyndan soň Amerikan Kongresiniň ýokary palatasy kanun proýektini makullady. Şoňa laýyklykda ýurduň hökümetine walýuta kurslarynyň emeli peseldilendigi kesgitlenen ýurtlaryň harytlarynyň garşysyna ýokary import gümrük hakyny girizmäge hukuk berilýär. Bu barada «Wall Street Journal» gazeti özüniň 17-nji oktýabrdaky sanynda belleýär.
Hytaý eksporty
Hytaý eksportynyň ABŞ-a ýa-da Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna eksportynyň möçberi bu ýurtlaryň Hytaýa eksportynyň möçberinden has köpdür. Mysal üçin, «Ýewrostat» agentliginiň habar bermegine görä, Ýewropa Bileleşigi üçin bu möçber 2011-nji ýylyň 9 aýy üçin iki esseden-de geçendir.
Şulara garamazdan, köp ekspertler ABŞ-nyň Kongresiniň aşaky palatasynyň öz kanun proýektini goldajagyna ynamsyz garaýarlar. Şu faktyň ýüze çykmagy-da Günbatar ýurtlary üçin meseläniň ýitidigini ýene bir gezek subut edýär.
2009-njy ýylda Hytaý dünýäde harytlaryň iri eksportçysyna öwrüldi. Ol şu babatda dünýä söwdasynyň köp ýyl bäri lideri bolan Germaniýadan ozmagy başardy.
Ýöne Hytaý ykdysadyýetiniň häzirki ösüşiniň esasy herekete getirijisiniň indi eksport däldigine Germaniýanyň Trir şäherindäki uniwersitetiň Hytaýyň ykdysady syýasaty kafedrasynyň işgäri Dirk Şmidt ynanýar. Onuň sözlerine görä, şol 2009-njy ýylda Hytaýyň daşarky söwdasynyň möçberi (dünýä maliýe çökgünligi ýagdaýynda) 14 prosent, eksporty bolsa 16 prosent kemeldi. «Muňa garamazdan, şonda hytaý ykdysadyýetiniň umumy ösüşi 9 prosent boldy!.. Munuň özi içerki bazarda maýa goýumlaryny giňeltmegiň we onuň infrastrukturasyny berkitmegiň netijesinde şeýle boldy.»
Soňky 10-15 ýylyň dowamynda Hytaýyň ykdysady täsiriniň okgunly ösmegi ABŞ-nyňam, Ýewropanyňam, Ýaponiýanyňam ykdysadyýetleriniň gurluşygynda düýpli özgerişliklere getirdi.
Hytaýyň ykdysadyýetiniň täsiriniň ägirtdigini Mýunhendäki IFO barlag institutynyň direktory Gernot Nerb hem nygtaýar: «Mysal üçin, Hytaýyň bäsdeşligi sebäpli, Ýewropada tutuş senagat brendleri ýitirim boldy!.. Beýleki tarapdan, Hytaýyň öz içerki bazarynda islegleriň yzygiderli artmagy Ýewropa kompaniýalaryna eksport üçin täze mümkinçilikler açýar».
Uly bolmadyk import
Hytaý dünýäde iň iri altyn walýuta rezerwleriniň—3,2 trillion dollaryň eýesidir. Onuň yzyndan barýan ýurdy deňeşdirip göreliň: Ýaponiýanyň 1,1 trillion dollary, üçünji orunda barýan Orsýetiň bolsa 510 milliard dollary bardyr. Hytaýyň rezerwleriniň diňe bir ýurtdan çykarylýan ägirt eksportyň hasabyndan däl, eýsem onçakly uly bolmadyk importyň hasabyndanam emele gelendigini ABŞ-daky Stenford uniwersitetiniň Guwerow merkeziniň ylmy işgäri Mihail Bernştam aýdýar.
«Birinjiden, Hytaýda az çaga dogurmak syýasaty alnyp barylýar» diýip, ol düşündirýär: «Soňky nesliň ömrüniň dowamynda şu zatlar ýüze çykdy—ata-ene gartaşan çagy öz çagalarynyň goldawyna bil baglap bilmeýär. Ýogsa Hytaýda perzent gadym döwürden bäri öz ata-enesini penalaýardy. Ýagdaý üýtgänsoň, indi hytaýlylar ömrüniň ahyryna diýip pul ýygnaýarlar. Şolaryňky ýaly tygşytlylygy dünýäde hiç kim başarmaýar».
“Ikinjiden—diýip, Bernştam dowam edýär.—Hytaý eksporta garanyňda, importdan örän az peýdalanýar. Ýogsa ýurduň içerki sarp edişi össe-de, häzirlikçe pesliginde galýar. Häkimiýetler tarapyndan yglan edilen esasy maksatlaryň biri— içerki sarp edişi giňeltmek. Eksportyň importdan hemişe agdyklygy-da ägirt söwda profisitini emele getirdi. Soňky ýyllarda bu tapawut ýylda 200 milliard dollary düzdi, soňra—400 milliard. Häzir ol ýylda 300 milliard dollar töweregi derejesinde «durnuklaşdy». Birnäçe ýylyň puluny goşalyň. Şonda söwda profisitiniň trillionlarça dollary emele geler. Şolaryň agramly bölegi-de Hytaýyň Milli banky tarapyndan satyn alyndy we onuň rezerwlerinde goýuldy—diýip, Mihail Bernştam nygtady.— Bu zatlar ägirt walýuta massasynyň ýuanyň kursunyň ýokarlanmazlygy üçin edildi we edilýär».
Ýuan
Günbataryň ýurtlary ýuanyň kursunyň ýokarlanmagyny gazanmak isleýärler. Muny ençeme ýyl bäri Hytaýyň häkimiýetleriniň gulaklaryna guýubam gelýärler. Hytaýam öz milli walýutasynyň rewalwasiýasyny baryp 2005-nji ýylda başlady, ýöne öz «grafigi» boýunça, ýagny ýuwaşjadan başlady. Şondan bäri ýuanyň dollara bolan gatnaşygy tas çärýege çenli ýokarlandy. Emma ABŞ we Ýewropanyň ýurtlary muny ýeterlik hasaplamaýarlar.
«Hytaýyň şeýle basyşlara birnäçe sebäplere görä eglişik edesi gelenok» diýip, Dirk Şmidt belleýär. Birinjiden, onuň pikiriçe, häkimiýetler bu mesele milli garaşsyzlyga täsir edýär diýip hasaplaýarlar, olar öz ilatynyň gözleriniň alnynda utulmak islemeýärler. Ikinjiden, Hytaýda 1985-nji ýylda G7 ýurtlaryndan bäşisiniň dollaryň nemes markasyna we ýapon iýenasyna bolan gatnaşygyny pese gaçyrmak boýunça ylalaşyklaryny heniz unudanoklar. Şu ylalaşygyň netijesinde iýenanyň dollara bolan gatnaşygy iki ýylyň dowamynda ýarym esse ýokarlandy.
Hut şunuň özüniň-de basym Ýaponiýada bank çökgünliginiň ýaýramagynyň we gozgalmaýan emläkleriň bazarynyň batmagynyň sebäbine öwrülendigine Hytaýda ynanýarlar. Şu zatlardan Ýaponiýa indi onlarça ýyl bäri aýňalyp bilenok, ýurtdaky ykdysady ösüş—minimal derejede. Wakalaryň şeýleräk ýagdaýda ösüp gidäýmeginden-de Hytaýda ätiýaç edýärler diýip, Dirk Şmidt aýdýar: «Başga tarapdan bolsa, ýuanyň çalt rewalwasiýasy köp sanly hytaý kompaniýalarynyň batmagynyň girdabyna eltip biler. Şularyň barysy-da näme üçin hytaý hökümetiniň milli walýutanyň rewalwasiýa meselesinde iňňän seresaply çemeleşýändigini düşündirýär».
Şonuň bilen birlikde hytaý häkimiýetleri ýakyn geljekde ýuany dünýä walýutalarynyň esasylarynyň birine öwürmegi niýet edýändiklerini aýdýarlar. Ýöne munuň üçin ýuan, ilkinji nobatda, dollar, ýewro ýa-da iýena ýaly meşhurlyk gazanmaly, halkara söwdasynda hasap-hesip walýutasy bolmaly. Häzirlikçe welin Hytaýyň esasy söwda hyzmatdaşlary ýurduň häkimiýetleriniň milli eksportçylary goldamak üçin ýuanyň kursunyň ýokarlanmagyny emeli ýagdaýda saklaýarlar diýip hasaplaýarlar.
Sergeý Seninskiý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň bosgunlar boýunça edarasy (UNHCR) öňümizdäki 10 ýylyň içinde tutuş dünýäde raýatsyzlygyň soňuna ýetmäge hökümetleri ynandyrmak maksady bilen kampaniýa başladýandygyny habar berýär.
Düýbi Ženewada ýerleşýän guramanyň 4-nji noýabrda beren maglumatyna görä, “Men degişli” atly kampaniýa häzirki wagtda raýatlylygy ýa-da pasporty bolmadyk takmynan 10 million adamyň agyr ýagdaýyna ünsi çeker.
Şeýle-de, maglumatda raýatlylygy bolmadyk adamlaryň medisina hyzmatlaryny we bilim almaga mümkinçiliginiň hem-de ses bermek ýaly syýasy hukuklarynyň ýokdugy bellenilýär.
BMG-niň bosgunlar boýunça edarasynyň berýän maglumatyna görä, bu ýagdaýy raýatlylygy bolmadyk adamlary öz ýurdunda ýaşadýan hökümetleri olara öz ýurdunyň raýatlylygyny bermäge ynandyrmak arkaly düzedip bolar.


text:
Sankt-Peterburgyň gubernatory Walentina Matwiýenko 21-nji awgusta bellenen ýerli geňeşiň deputatlygyna öz kandidaturasyny hödürlär. Oňa Orsýetiň parlamentiniň ýokary palatasyna saýlanmak üçin Orsýetiň islendik subýektinde islendik derejede deputat bolmak gerek.
Mundan öň Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Matwiýenko Federasiýa Sowetine baştutan bolmagy teklip edipdi.
Matwienko Abadan wakasynyň yzysüre Türkmenistana gelip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Hazaryň kenaryndaky obýektleriň açylyş dabaralaryna gatnaşypdy.


text:
Şenbe güni amerikan güýçleriniň serhediň üstaşyry Pakistanyň territoriýasyna atan raketa oklaryndan ýaragly söweşijilerdir diýlip güman edilýän 12 töweregi adam öldi.
Pakistanyň howpsuzlyk gullugynyň resmileri Owganystanyň serhet ýakasyndan atylan iki sany raketa okunyň Pakistanyň Demirgazyk Weziristan raýonyndaky Datta Khel obasynda iki sany jaýy weýran edendigini habar berdiler.
Bu gürrüňi edilýän oba Talyban we Al-Kaýda söweşijileriniň esasy mesgen tutan ýerlerinden biri hasaplanylýar.
Üç gün mundan ozal Owganystandaky NATO güýçleriniň geçiren şuňa meňzeş hüjüminde Pakistanyň üç sany harbysynyň öldürilmeginiň yzy bilen, Pakistanyň häkimiýetleri bu ýurduň üsti bilen NATO güýçlerine ýük daşaýan ulaglaryň gatnawlaryny wagtlaýynça togtatdy.
Şu gün «Frans-Press» habar agentligi Pakistanyň şol Torkham serhet geçelgesiniň henizem transport gatnawlary üçin ýapyk bolmagynda galýandygyny habar berdi.


text:
Moskwada ençeme müň adam 4-martda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Wladimir Putiniň ýeňiş gazanmagyna garşy protest geçirdi.
Demonstrantlaryň ellerinde ak şarlar we plakatlar bolup, olaryň ýüzlerinde geçen dekabrda geçirilen parlament we martdaky prezidenlik saýlawlarynda galplyklaryň bolandygyny öňe sürýän ýazgylar ýerleşdirildi.
Demonstrasiýanyň geçýän ýerinde köp sanda polisiýanyň bardygyny Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy Tom Balmfort habar berdi:
—Nowiý Arbatda men içinde polisiýa işgärleri oturan 19 awtobusy we ýük ulaglaryny gördüm. Ýokarda polisiýanyň wertolýoty hem bar. Meniň pikirimçe, ol polisiýanyňky bolmaly, sebäbi Moskwanyň üstünden uçmaga rugsat berlenok.
4-nji martda geçirilen saýlawlarda Putin sesleriň 63% töweregini alyp, ýeňiş gazanypdy. Halkara gözegçileri saýlawlaryň esasy ugrunyň Putiniň haýryna gönükdirilendigini öňe sürdiler.
Oppozisiýa lideri Wladimir Ryžkow şenbe güni protestçilere ýüzlenip, saýlawlaryň “bikanun” bolandygyny aýtdy:
—Biz giň syýasy reformalaryň we täze saýlawlaryň geçirilmegini talap etmegi dowam etdireris.
Demonstrasiýa gelenleriň köpüsi oligarh Mihail Prohorowyň tarapdarlarydy. Ol, saýwlaryň netijelerine görä, üçünji ýeri almagy başarypdy.
Demonstranlaryň biri, 49 ýaşly telekeçi Sergeý şeýle gürrüň berdi:
—Şu günki protestlere az sanda adamalaryň gelmegi maňa bildirenok. Köçelere çykýanlaryň sanynyň azaljakdygyny çaklamak kyn däldi. Sebäbi, bu ýere ýygnanlaryň ählisi işli-güýçli adamlar. Mysal üçin, meniň öz biznesim bar. Beýlekileriň hem köp aladalary bar. Biziň her hepde gelip, protest geçirmäge wagtymyz ýok.
Protestleriň dowamynda onlarça adamyň tussag edilendigi hem habar berilýär.


text:
Gyrgyzystanda bir adam ýurduň prezidenti Almazbek Atambaýewa garşy jihady, ýagny mukaddes yslam söweşini yglan etmekde aýyplanyp, tussag edildi.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça komitetiniň sişenbe güni beren maglumatyna görä, şol adam geçen anna güni ele salnypdyr. Onuň şahsyýeti barada häzirlikçe hiç hili maglumat berlenok.
1990-njy ýylda doglan bu adam internetde “Prezident Almazbek Atambaýewa garşy jihada çagyryş” atly wideo beýanaty ýerleşdirenden soň, tussag edildi.
Gürrüňi gidýän ýazgyda Atambaýew şerigatyň kadalaryny bozmakda aýyplanýar.
Bu ýazgyny ýaýradana “jemgyýetde etniki we dini çydamsyzlygy döretmek” boýunça aýyplama bildirilýär.


text:
Ors prokurorlary duşenbe güni özleriniň yslamy masgaralaýan we musulman ýurtlarynda protest döreden filmi gadagan etmekçidiklerini aýtdylar.
Baş prokuroryň edarasy sudlardan bu filmi «ekstremist we dindarlary kemsidiji» kino hökmünde gadagan etmegi sorajagyny aýtdy.
Baş prokuroturanyň sözçüsi Mariýa Gridnewa prokuraturanyň hökümet guramalaryndan metbugata bu filmiň mazmunyny gürrüň bermezlik barada görkezmegi bermegi sorandygyny habar berdi.
Musulman ýurtlarynda bu filme garşy geçirilen protestler mahalynda ondan gowrak adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Orsýetdäki ýangynlarda ölenleriň sany 40 adama ýetdi. Iki müň gowrak adam öýsüz-öwzarsyz galdy.
Şu gün Moskwanyň üstünde goýy tüsse ýene-de abanyp dur. Ol şäheriň etegindäki torflaryň ýanmagyndan döreýär. Howada ýiti ýanyk ysy bar.
Moskwa oblasty Orsýetiň merkezi raýonlarynyň arasynda ýangyn öýjükleriniň sany boýunça iň öňdäki orunda dur.
Paýtagtda geçirilen maslahatda adatdan daşary ýagdaýlar ministri Sergeý Şoýgu orsýetlileri akylly-başly herekete çagyrdy.
Şu gün Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ençeme regionda adatdan daşary ýagdaý režimini girizmek barada permana gol çekdi.


text:
Owganystandaky “Talyban” hereketi 24-nji aprelden başlap söweşiji toparyň ýyllyk ýazky hüjümlerine başlajakdygyny yglan etdi.
“Talyban” hereketi 22-nji aprelde metbugat serişdelerine ugradan beýanatynda “ýazky operasiýalar ylham beriji ‘Azm’, ýagny ‘Aýgytlylyk’ ady bilen 2015-nji ýylyň 24-nji aprelinde ir säher bilen sagat 5-de başlar” diýilýär.
Beýanatda “bu operasiýalarda esasy nyşana alynjaklar – daşary ýurt basybalyjylary, ylaýtada olaryň hemişelik harby bazalary... oýnatgy režimiň resmileri, olaryň harby ýyldyzlar topary, hususanda olaryň gizlin gulluklary, Içeri işler we Goranmak ministrliginiň resmileri” bolar diýlip nygtalýar.
Geçen ýylyň ahyrynda Owganystandaky daşary ýurt goşunynyň aglabasy ýurdy terk edensoň, häzirki wagtda owgan güýçleri “Talybana” garşy ýekelikde göreş alyp barýar.
1-nji ýanwarda NATO-nyň liderliginde başlan täze missiýa bolsa, esasan owgan howpsuzlyk güýçlerine tälim bermäge gönükdirilendir.
Bu missiýa 12 müň çemesi harby, şol sanda 9 800 amerikan esgeri gatnaşýar.


text:
Täzelikler
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sebitde iri Halkara howa menzilini işe girizmek dabarasyna gatnaşdy19.09.2016
2016-njy ýylyň 17-nji sentýabrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de daşary ýurtlardan gelen köpsanly hormatly myhmanlaryň gatnaşmagynda ýurdumyzyň esasy howa derwezesiniň – türkmen paýtagtynyň täze Halkara howa menziliniň açylmagy mynasybetli uly dabara boldy.
2016-njy ýylyň 14-nji iýulynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Şweýsariýa Konfederasiýasynyň federal maliýe ministri jenap Ulrih Maureri kabul etdi.
“Altyn asyr” plastik kartylary arkaly bankomatlardan we terminallardan alnan nagt puluň möçberinden 1 % ýygym21.06.2016
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik banky, 2016-njy ýylyň 01-nji iýulyndan başlap şahsy taraplaryň “Altyn asyr” plastik kartylary arkaly bankomatlardan we terminallardan alnan nagt puluň möçberinden 1göterim ýygym hem-de nagt däl tölegleri amala aşyrylanda her bir geçirilen töleg üçin 0.20 manat ýygym almak hyzmatlaryny girizýär.
“Altyn-Asyr” plastik kartlaryna 2% girdeji21.06.2016
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň müşderileri tarapyndan açylan “Altyn-Asyr” plastik kartlarynyň galyndy pul serişdelerine 2016-njy ýylyn aprel aýynyň 7-den başlap ýyllyk 2 göterim girdejiler hasaplanylyp aýma-aý kart hasabyna geçirilip başlanandygyny Size habar berýär.
Bilim-ylmyň şuglasy11.06.2016
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanda bilim ulgamynda Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we onuň ýolbaşçylygynda geçirilýän özgertmeler döwletiň we jemgyýetiň ählitaraplaýyn ösmeginiň esasyny düzýän maksatnamalarynyň biridir. Türkmenistanda bilim ulgamyny döwrebaplaşdyrmagyň baş maksady netijeli bilim ulgamyny döretmek bolup durýar, ol adam serişdelerini kämilleşdirmek, milletiň intellektual mümkinçiligini ýokarlandyrmak ýoly bilen Türkmenistanyň ykdysady taýdan ýokary göterilmegine, ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň hünärli işgärler bilen üpjün bolmagyna, ösüp barýan şahsyýetiň bilime bolan isleglerini kanagatlandyrmaga ýardam edýär.


text:
Siriýada gozgalaňçylaryň elindäki Idlib şäherinde Orsýetiň amala aşyran bolmagy çak edilýän howa hüjümlerinde azyndan 23 adamyň wepat bolandygy habar berilýär.
Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramanyň 31-nji maýda aýtmagyna görä, gije amala aşyrylan howa hüjümleri şäheriň ençeme böleklerine zarba urupdyr. Zeper ýeten binalaryň biri keselhananyň gapdalynda ýerleşýär.
Wepat bolanlaryň ýedisi çagalar, diýip guramanyň müdiri Rami Abdurahman aýtdy. Ok atyşygy bes etmek barada fewral aýynda gelnen ylalaşykdan soňky iň güýçli bombaly hüjümiň pidalarynyň sanynyň köpelmegine garaşylýar.
Halas edijiler Idlibde gijäniň dowamynda işläp, wepat bolanlary gözlediler. Olar ýumrulan binalaryň harabalyklarynda aman galan adamlaryň birnäçesini, şol sanda bir çagany tapdylar, diýip Idlib şäheriniň graždan goragy boýunça edarasy öz Facebook sahypasynda habar berdi.
Idlib şäheri we welaýaty gozgalaňçy toparlaryň, şol sanda “Al-Kaýda” bilen baglanyşygy bolan “Nusra Frontunyň” galasy hasaplanýar.
Orsýetiň howa güýçleri Siriýada prezident Başar al-Assadyň gozgalaňçylara garşy alyp barýan göreşini goldamak üçin geçen ýylda ýerleşdirildi.


text:
Noýabr aýynyň başynda "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) söweşijileri Owganystanyň günortasynda “Talybandan” aýrylan bir topar bilen bilelikde urşa gatnaşdylar. Bilermenler bu ýagdaýdan soň ÖYH-niň geljekdäki ykbaly barada indi dürli pikirleri öňe sürýärler.
"Özbegistanyň yslam hereketi" (ÖYH), aýdylyşyna görä, birnäçe topara bölünipdir we häzirki döwürde Owganystanyň dürli sebitleri bilen bilelikde Siriýada hem Yrakda urşup başlapdyr. Ýöne käbir pursatlarda olaryň kimiň tarapyndadygyna we nähili maksada eýerýändiklerine anyk düşünmek kynlaşýar.
"ÖYH"-niň häzirki ýagdaýy bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň müdiri Muhammad Tahiriň öňbaşçylygynda Pakistan gullugynyň müdiri Amin Mudakikiň, Özbek gullugynyň habarçysy Sirojiddin Tolibiň we şeýle-de bu makalanyň awtorynyň we Brýus Panniýeriň gatnaşmagynda tegelek stol söhbetdeşligi geçirildi.
Zabuldaky uruşlar
Bilermenler ilki bilen bir ýagdaýa ünsi çekip, "YD" toparyna goşulan "Özbegistanyň yslam hereketiniň" häzirki ýagdaýy barada anyk bir zat aýtmagyň gaty çylşyrymlydygyny nygtadylar.
Noýabryň başynda Owganystanyň Zabul diýen ýerinde molla Omara wepalylyk kasamyny içen ”Talybanyň” birleşen güýçleri hem hazara ýaragly topary bilen ”Talybandan” aýrylan serkerde Molla Dadullanyň topary we "ÖYH"-niň ýaragly toparynyň arasynda uruş bolup geçdi.
Amin Mudakik ”Haçan-da ”Talyban” özünden aýrylan molla Dadulla garşy herekete geçen mahaly, olar şol bir ýerde ornaşan "ÖYH"-niň adamlaryna, ýagny "Jundulla" garşy hem hüjüm etmeli bolupdyrlar” diýip gürrüň berýär.. Onuň bellemegine görä, aslynda molla Dadullanyň topary nyşana alnypdyr. Ýöne "Özbegistanyň yslam hereketi" (ÖYH) molla Dadulla wepalylyk görkezipdir we netijede uruş gutaran mahaly wakanyň bolan ýerinde "diňe iki sany özbek söweşijisi galypdyr".
Sirojiddin Tolibowyň nygtamagyna görä, Owganystandan gelen maglumatda, bolup geçen şol uruşdan soň "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) baş ştaby Zabuldan göçürilipdir. Amin Mudakikiň aýtmagyna görä bolsa, ýesir alnan söweşijiler, Zabulda iki ýüze golaý özbek urşujysynyň bolandygyny, ýarpysynyň diýen ýaly öldürilendigini we käbiriň hem gaçandygyny gürrüň beripdirler.
Owganystana dolanypdyrlar
"Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) baştutany Usman Gazi hem şol mahal Zabulda ekeni. Ýöne onuň ykbaly häzirlikçe näbelli. Owganystanyň hökümeti hem ol ölümi, dirimi ýa-da ýesirlikdemi – bu hakda hiç hili maglumata eýe däl. Ýöne tassyklanmadyk maglumata görä, ony tussag edip, soňam şerigata görä dönüklik eden hökmünde jezalandyryp öldüripdirler. Başga bir maglumata görä bolsa, ol gaçmagy başarypdyr we ol häzir näbelli bir ýerde bukulyp ýör. Awgust aýynyň başynda Usman Gazi özüniň hem toparynyň "YD"-e ygrarlydygyny yglan eden mahaly Zabulda "ÖYH"-niň ähli söweşijileri ony doly goldapdyrlar.
Owganystanyň demirgazygyndaky ýagdaý bolsa biraz aýyl-saýyl. Berilýän maglumata görä, "ÖYH"-niň söweşijileri ýa-da köplenç atlandyrylyşy ýaly "Jundulla", Owganystanyň demirgazygyndaky Merkezi Aziýa ýurtlary bilen serhetleşýän sekiz welaýatyň ýedisinde bolan uruşlara gatnaşypdyr. Olaryň o diýen köpçülik bolmadyk bir topary eýýäm birnäçe ýyldan bäri şol sebitde ornaşykly ýagdaýda. Pakistan 2014-nji ýylyň baharynda demirgazyk Weziristandaky taýpalaryň ýaşaýan etrabyna harby hereket gurnandan soň "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) köpsanly söweşijisi Owganystan tarapa geçipdir. "ÖYH", haçan-da ABŞ 2001-nji ýylyň ahyrynda Gunduz bilen Tahary bombalandan soňra gizlinlikde hereket edip ugrapdyr.
"ÖYH"-niň hyzmatdaşlary "Talyban" bilen "Al-Kaida" bolsa olara Pakistanda gaçybatalga hödürläpdirler. Ýöne taýpalaryň etrabynda bolan mahaly "Özbegistanyň yslam hereketi" (ÖYH) örän köp problema döredipdir. Haçan-da 2014-nji ýylda "ÖYH" Karaçi aeroportuna edilen hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alanda, olar şondan soň Pakistanyň goşunynyň esasy nyşanasyna öwrülipdir.
Çaklamalara görä, häzirki döwürde "ÖYH"-niň söweşijileriniň aglaba köpçüligi Owganystana yzyna dolanypdyr. "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) öz maşgalalary bilen bilelik-de yzyna Owganystana dolanmagy şol bir wagtyň özünde ýurduň demirgazygyndaky ýagdaýy hasam dartgynlylaşdyrýar.
Kimiň tarapynda?
Käbir maglumatlara görä, "ÖYH"-niň söweşijileri adaty hyzmatdaşlary bolan "Talyban" bilen bilelikde Owganystanyň demirgazyk-gündogaryndaky Täjigistan bilen aradaky serhet ýakada owgan hökümet güýçlerine garşy hüjümleri gurnaýarlar.
Sirojoddin Tolibowyň pikrine görä, günbatar sebitde, ýagny mysal üçin Farýapda Usman Gaziniň baştutanlygyndaky "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) söweşijileri "YD"-e baglydyklaryna kasam edipdirler. Onuň bellemegine görä, demirgazyk-gündogar sebitdäki Tahar, Gunduz we Badahşanda "ÖYH" "Talyban" bilen bilelikde owgan hökümet güýçlerine garşy uruşýar.
Sirojoddin Tolibowyň aýtmagyna görä, demirgazyk-gündogar Owganystandaky "ÖYH"-niň agzalary dürli halklardan emele gelýändir. Olaryň arasynda özbekler bilen bir hatarda täjikler, gyrgyzlar, uýgurlar, çeçenler we araplar bar. Amin Mudakikiň bellemegine görä bolsa, "Özbegistanyň yslam hereketiniň" (ÖYH) Badahşandaky toparyna henizem bir täjik baştutanlyk edýär. Habar berilmegine görä, demirgazyk-gündogar Owganystanda "ÖYH"-niň hataryndaky aglaba köpçülik etniki özbekler we olar edil gündogardaky topara garanyňda urşa gaty seýrek gatnaşýarlar.
Amin Mudakik golaýda Owganystanyň demirgazygyna gidip gelen mahaly, ol ýerdäki adamlaryň özüne "ÖYH" çekýän ýitgileriniň öwezini gaty çalt dolýar. Sebäbi Täjigistanyň üsti bilen Täjigistandan we Özbegistandan yzygiderli täzä agzalar gelip goşulyp durlar" diýip maglumat berendiklerini mälim edipdir. Başga çeşmeler bolsa Owganystanyň demirgazygyndaky uzaga çeken çylşyrymly hem düşnüksiz ýagdaýlar sebäpli şeýle maglumatyň tassyklanyp bilinmejekdigini aýdypdyr. Özbekler, täjikler ýa-da owgan hökümeti tarapyndan hiç kim bu maglumat boýunça haýsam bolsa bir garaýyş beýan etmändir.


text:
Täjigistanda serhetden geçjek bolan ýedi sany owgan neşe gaçakçysy öldürilipdir. Bu barada Täjigistanyň howpsuzlyk resmileri habar berýär.
Döwlet howpsuzlygy boýunça milli komitetiň berýän maglumatyna görä, ýurduň günortasyndaky Hatlon etrabynda gümrük gullugyndaky esgerler bilen neşe gaçakçylarynyň arasynda ýaragly çaknyşyk ýüze çykypdyr.
Gümrük gullukçylarynyň arasyndan ýitgileriň bolup-bolmandygy barada entek maglumat ýok.
Wakanyň bolan ýerinde polisiýa neşe serişdelerini we ýaraglary ele saldy.
Täjigistanyň territoriýasynyň 1,350 kilometri Owganystan bilen serhetleşýär.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin daşary ýurt gazetleriniň redaktorlaryna beren interwýusunda ýurtda ýekşenbe güni geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda özüniň ýeňiş gazanjagyna ynanýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, Putiniň sözlerine görä, ýakynda onuň syýasatyna garşy geçirilen protestler ony diňe güýçli dalaşgär edipdir.
Geçen ýylyň dekabrynda parlamente geçirilen saýlawlarda galplyklaryň bolandygyny öňe sürüp, ilat köpçülkleýin protestleri geçiripdi. Putin şol protestleriň “Orsýet üçin gowy tejribe bolandygyny” aýtdy.
Emma Putin oppozisiýanyň parlament saýlawlaryny täzeden geçirmek baradaky teklibini ret etdi. Şol saýlawlarda Putiniň partiýasy Döwlet Dumasyndaky orunlaryň köplügini alypdy.
Şeýle hem Putin özüniň garaşylýan ýeňşinden soň prezidentlikden gidýän Dmitriý Medwedewi premýer-ministrlige hödürlemek niýetiniň bardygyny gaýtalady.
Medwedew prezidentlige 2008-nji ýylda, Putin prezidentlikden çekilenden soň saýlanypdy.


text:
Gazagystanyň daşary işler ministri Erlan Idrissow “Yslam döwleti” toparynyň döredýän howpuna garşy göreşde dünýä liderlerini bütewülige çagyrdy.
Idrissow 26-njy sentýabrda Associated Press agentligi bilen söhbetdeş bolup, Gazagystanyň soňky döwüre çenli “fundamentalizmden we ekstremizmden imunitetiniň” bolandygyny, emma ösüşiň we abadançylygyň ýurduň ilatynyň käbir böleklerinde “akylsyz” pikirleriň döremegini aňsatlaşdyrandygyny belledi.
Idrissow häzirki wagtda 200 çemesi gazagystanlynyň Siriýada söweşýär, diýlip hasap edilendigini aýtdy.
Idrissow ABŞ-ny, Hytaýy, Orsýeti we Ýewropany syýasy gapma-garşylyklardan üstün çykyp, “YD” toparynyň ýaýbaňlanmagynyň bilelikde öňüni almaga çagyrdy.


text:
23-25-nji iýunda Birleşen Milletler Guramasynyň Global şertnamasy boýunça geçirilen sammitde birnäçe möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu sammitde gozgalan meseleleriň biri hem “Nädip dünýa jemgyýetçiligi bilelikde korrupsiýa garşy netijeli göreşip biler?” diýen temadan boldy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Nikola Krastew “Transparency International” guramasynyň ýolbaşçysy Hýuget Labelle bilen Orsýetde korrupsiýa garşy göreşmegiň ýollary hakda söhbetdeş boldy.
AÝ/AR: Soňky birnäçe ýylyň dowamynda Orsýetde korrupsiýanyň has köpelendigi aýdylýar. Bu mesele boýunça geçirilen soňky barlaglar korrupsiýa boýunça Orsýeti Zimbabwe ýaly ýurtlar bilen bir hatarda goýýar. Şol bir wagtda-da Orsýetiň prezidenti korrupsiýa garşy göreşmek babatda iş alyp barýandygyny nygtaýar. Näme sebäpden şol edilýän işler netije bermeýär?
Hýuget Labelle: Häzir Orsýet “Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň” korrupsiýa garşy konwensiýasyna goşulmak isleýändigini beýan etdi. Bu bolsa korrupsiýa garşy göreşde edilýän örän pozitiw ädim.
Bu ugurda Orsýet entek gaty köp iş alyp barmaly. Olar ýurduň daşynda hereket edýan firmalary korrupsiýa ýol berendigi üçin jogapkärçilige çekýän kanuny kabul etmeli. Bu kanunyň kabul edilmegi zerur, onuň kabul ediljekdigine umyt baglaýaryn. Orsýet gaty uly ýurt, onda edilmeli işler köp, biz diňe 2-3 ýyldan soň häkimiýetleriň basyşy şol durşuna galdymy-dälmi, korrupsiýa garşy birigip göreşmäge synanyşýan pudaklar işlerini dowam etdirip bilýärlermi diýen sowallara jogap tapyp bileris. Şonda men pozitiw özgerişleri göreris diýip umyt edýärin.
AÝ/AR: Siziň pikiriňizçe, rus häkimiýetleri korrupsiýa garşy çyndan göreş yglan edýärmi?
Hýuget Labelle: Bu sowala jogap bermek kyn, muny diňe wagt görkezer. Meniň pikirimçe, bu her bir ýurtda bolup biljek ýagdaý. Ýagny, häkimiýetler belli bir zady yglan edip, şol ugurda kanunlary kabul etse, şol kanunlaryň näderejede amala aşyrylýandygyna, bu ugurda häkimiýetleriň edýän tagallalaryna näderejede hormat goýulýandygyna syn edilýär.
Şonuň üçin muny, aýdyşym ýaly, wagt görkezer. Korrupsiýa garşy göreşde metbugatyň oýnaýan roly gaty uly. Orsýetde bolsa gaty täsin metbugat bar. Onuň jemgyýetde oýnaýan roly hem gaty möhüm. Şeýle hem ýurduň hususy pudagy bu meselede uly rol oýnaýar. Sebäbi hususy pudagyň işgärleri uly möçberde para hödürläp dursalar, para almaga öwrenişen adama “Ýok, ýok, maňa hiç zat gerek däl” diýmek gaty kyndyr.
AÝ/AR: Şwesiýanyň “IKEA” kompaniýasy Orsýetde kadadan çykyp, düýpden para bermejekdigini yglan etdi. Şondan soň bu kompaniýa korrupsiýa baş goşan birnäçe işgärini hem işden boşatdy. Bu hereket korrupsiýa garşy göreşe täsir edip bilermi?
Hýuget Labelle: Şeýle hereketiň has netijeli bolmagynyň bir ýoly bar: oňa has köp kompaniýa goşulyşyp, öz beýanatlaryny köpçülige ýetirmeli. Olar ümsüm gitmän, “Biz şu ýurtda korrupsiýanyň aşa ösendigi sebäpli işimizi bes etmek kararyna geldik. Korrupsiýa bilen bagly problema ýurtda çözülen dessine biz gaýdyp gelmäge taýýar” diýlen halatynda bu hereketiň güýji artar. Ýagny, şeýle usul bilen, öz beýanatlaryny köpçülige ýetirip, gowy netije gazanyp bolar. Şeýle ýagdaýda häkimiýetler has köp basyşy duýup başlarlar.
AÝ/AR: Siz metbugatyň roly barada aýdyp geçdiňiz. Emma Orsýetde žurnalist bolup, korrupsiýa bilen bagly meseleler boýunça derňew geçirmek gaty howply.
Hýuget Labelle: Hawa, hut şol sebäpli men jemgyýetde birnäçe topar döräp, olaryň hemmesiniň bilelikde hereket etmeginiň möhümdigini aýtdym. Ýalňyz metbugat bu ugurda netije gazanyp bilmeýär. Korrupsiýanyň ösen ýurtlarynda žurnalistler onuň pidasy bolýarlar, ömrüni ýitirýärler. Şonuň üçin metbugaty goldap biljek hususy pudagyň bolmagy zerur. Ýurtda dini toparlar döredilse, olar hem korrupsiýa garşy göreşe goşulyşarlar, bir ýanda ümsüm oturyp bilmezler. Bu işe graždan jemgyýeti hem goşulşmaly.
Mysal üçin, senagatçylar birleşigi, ýuristleriň, aklawçylaryň birleşigi, metbugat wekilleri – hemmesi bilelikde hereket edip başlasalar korrumpirlenenleriň daşyndaky halka has daralar.
AÝ/AR: Siz korrupsiýa garşy göreşde häkimiýetlere basyşyň görkezilmelidigini aýtdyňyz. Näme üçin hut häkimiýetlere basyş etmek meselesi şeýle möhüm?
Hýuget Labelle: Sebäbi hut häkimiýetlerde korrupsiýa garşy göreşmäge, halkyň bähbidini aramaga köp mümkinçilikler bar. Häkimiýet başyndakylar korrumpirlenen bolsa ýa-da olarda korrupsiýa garşy göreşmäge zerur bolan kanunlar, beýleki mehanizimler bolmasa, ýurtda ahlak taýdan arassa jemgyýetçilik pudagy bolmasa, onda hususy pudaga ýa-da metbugata ýekelikde göreş alyp barmak gaty kyn bolar.
Her ýurtda häkimiýet başyndakylaryň roly gaty uly. Şonuň üçin, nirede bolsa-da, häkimiýetler tertip-düzgüni ornaşdyrmalydyrlar. Ýurduň adalat sistemasy kämil bolmaly, maliýe sistemasy aç-açan bolmaly, gurluşyklar, üpjünçilik bilen bagly meseleler şübhe döretmeli däl.
Belli bolşy ýaly häkimiýetler gaty köp gurluşyk alyp barýarlar. Ýollar, deňiz portlary, aeroportlar ýaly desgalar hökümetiň maliýeleşdirmegi bilen gurulýar. Bu işler arassa ýol bilen edilmese, onda hökümet býujetinden ummasyz serişde korrupsiýa gider. Şeýle ýagdaýda ilatyň hökümete bolan ynamy gaçýar, halk köpçüligi saglyt tölemekden boýun gaçyrýar. Netijede jemgyýetiň ösüşi üçin zerur bolan sosial hem beýleki infrastrukturalary gurmak üçin gerekli serişde ýetmezçilik edip başlaýar. Şonuň üçin bu meselede hökümet gaty möhüm rol oýnaýar.


text:
Orsýet BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň Malaýziýanyň MH17 gatnawly ýolagçy uçaryny 2014-nji ýylyň iýulynda gündogar Ukrainada kimiň urup ýykandygyny anyklamaga synanjak tribunalyň döredilmegi baradaky rezolýusiýasyna weto goýdy.
29-njy iýulda geňeşe agza ýurtlaryň 11-isi Malaýziýa, Awstraliýa, Niderlandiýa we Ukraina tarapyndan edilen teklibi goldap ses berdi.
Hytaý, Wenezuela we Angola ses bermekden saklandy.
Rezolýusiýa taslamasy ähli ýurtlaryň ýörite tribunal bilen hyzmatdaşlyk etmegini ýa-da sanksiýalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyny talap edýär.
Ukrainanyň prezidenti Petro Roroşenko ses berişlikden gysga wagt soň, Orsýetiň wetosyna garamazdan, bu meselede adalatyň dabaralanmagyna itergi berjegini aýtdy.
"MH17 gatnawly uçar baradaky tribunalyň ses berişliginiň netijeleri köp zatdan habar berýär. Emma Ukraina munuň bilen çäklenmez. Biziň maksadymyz günäkärlere jeza berilmegini gazanmak» diýip, Poroşenkonyň metbugat sekretary Swýatoslaw Tseholko aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň ilçisi Samanta Rower bu ses berişlikden soň geňeşe «hiç bir wetonyň bu elhenç jenaýatyň derňelmeginiň we günäkärleriň jogapkärçilige çekilmeginiň öňünde durup bilmejegini» aýtdy.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin Orsýetiň derňewçilerine uçaryň ýykylan ýerine barmakda deň mümkinçilik döredilmändigini aýtdy we bu hili tribunalyň bir taraply hem-de media «propagandasy» üçin esas boljagyny öňe sürdi.
Şeýle-de Orsýet, MH17 gatnawly uçaryň ýykylmagyna nämäniň sebäp bolandygyny anyklamakda BMG-ä has giň rol berilmegini sorap, öz taýýarlan rezolýusiýasyny hödür etdi, emma tribunal döredilmegine çagyrmady.
Çurkin bu ugurdaky ozalky tejribeleriň, aýdaly, Rwanda genosidi, ozalky Ýugoslawiýa boýunça döredilen tribunallaryň gymmat bolandygyny aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin 29-njy iýulda Gollandiýanyň premýer-ministri Mark Rutte bilen geçiren telefon gepleşiginde halkara jenaýat tribunalynyň döredilmegine garşy çykdy.
Ukrainanyň territoriýasynda, Orsýetiň goldaýan separatistleriniň kontrolluk edýän ýerinde urlup ýykylan uçarda ýogalan 298 ýolagçynyň köpüsi golland raýatydy.
Malaýziýa, Awstraliýa, Niderlandiýa, Belgiýa we Ukraina MH17 gatnawly uçaryň urlup ýykylmagy boýunça jenaýat derňewini geçirýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Azerbeýjan sudunyň iki sany blogçyny türme tussaglygyna höküm etmegini Günbatar döwletleri, hukuk goraýjy toparlar, şol sanda Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy hem-de Ýewropa Geňeşi berk tankyt etdiler. Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugy Ýewropa Geňeşiniň baş sekretary Thorbýorn Jagland bilen söhbetdeş body.
Azatlyk Radiosy: Siz blogçylaryň türmä höküm edilmegini berk tankyt etdiňiz, ýogsa siz suduň beýle karar kabul etmegine garaşmaýardyňyzmy?
Thorbýorn Jagland: Muňa hem “hawa” hem-de ýok diýse bolar. Şular ýaly kararlar bizi geň galdyrýar, huliganlyk aýyplamasy, beýle kararyň kabul edilmegine esas bolup bilmez. Bu bizi geň galdyrýar. Ýöne Azerbeýjanda bolup geçýän ýagdaýy uzak wagtdan bäri yzarlap gelýänim üçin muňa geň galasy iş-de ýok, adam hukuklary we demokratiýa babatynda bu meselä bizde gaýgy-alada döredýär.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin Ýewropa Geňeşi Azerbeýjandan öz boýun alan borçlary hakynda hasabat soramakda kynçylyga duçar bolýar? Onda siz öz missiýaňyzy nädip gorap bilersiňiz?
Thorbýorn Jagland: Ýewropa Geňeşiniň öňündäki borjuny berjaý etmeýän agza döwletler bilen gatnaşykda kynçylyga duş gelinýär, biziň edip bilýän ýeke-täk işimiz olara öz borçlaryny ýatlatmak, biz gözegçilik mehanizminden-de peýdalanýarys. Şular ýaly ýagdaý dörände, biz häkimiýetleri elmydama öz işleri hakynda hasabat berer ýaly etmeli.
Azatlyk Radiosy: Blogçularyň türmä höküm edilmegi bilen bagly ýaýradan beýannamaňyz örän güýçli, size bu barada Bakuwdan haýsydyr bir jogap gowuşdymy?
Thorbýorn Jagland: Bize henize çenli bir jogap gelip gowuşmady, men bu beýannama hakynda düýn Azerbeýjanyň ilçisine maglumat berdim we olar bilen gepleşip, bu haty resmi Bakuwa ýetirmegini soradym.
Azatlyk Radiosy: Bakuwdaky resmiler siziň çagyryşyňyzy diňlär öýdüp garaşýaňyzmy?
Thorbýorn Jagland: Hawa, biz muňa garaşýarys, sebäbi Azerbeýjan Ýewropa Geňeşiniň agzasy, biziň borçlarymyzy we gadyr-gymmatlarymyzy berjaý etmäge borçly. Şonuň üçin, elbetde, olar biziň hatymyza çynlakaý garamaly bolarlar.
Azatlyk Radiosy: Köp sanly Günbatar döwletleri Azerbeýjana diňe bir energiýa resursy hökmünde garaýarlar. Ýewropanyň energiýa durnuklylygy nukdaýnazaryndan Azerbeýjanyň Günbataryň ähmiýetli partnýory hasaplanylýanlygy üçin demokratiýa meselelerini gozgmaýar, bu hakda näme aýdyp bolar?
Thorbýorn Jagland: Bu-da bir problema bolup biler, ýöne ýewropa döwletleri, ýewropa guramalary, şonuň ýaly-da ABŞ adam hukuklary bilen bagly Azerbeýjanda bolup geçýän ýagdaýlar bilen baglanyşykly örän aladalanyp gelýärler. Siziň aýdýanyňyz dogram bolup biler, nädogram, sebäbi şular ýaly ýagdaý bolanda, biz oňa reaksiýa görkezýäris.


text:
Ispan sudy Aleksandr Pawlowy Gazagystana ekstradisiýa etmek talabyny tassyk etdi, ol bu ýurtda hüjüm etmegi planlaşdyrmakda aýyplanýar.
Ispaniýanyň Ýokary sudy anna güni aşagrak derejeli bir suduň ekstradisiýa talabyny tassyk etdi.
Pawlow Muhtar Abliýazowyň, BTA bankynyň başlygy bolanda milliardlap dollary ogurlamakda aýyplanýan gaçgak bankiriň baş janpenasy bolupdy.
Gazak häkimiýetleri Pawlow bilen Abliýazowyň hüjüm etmegi planlaşdyrandygyny, emma bu planyň gazak howpsuzlyk güýçleri tarapyndan puja çykarylandygyny aýdýarlar.


text:
Duşenbäniň halkara aeroportynyň birnäçe işgäri latwiýaly sazandalar toparyndan para talap etmekde günälenip işden kowuldy.
Täjigistanyň Korrupsiýa garşy göreş boýunça döwlet agentliginden Alişer Nasirowyň sişenbe güni AÝ/AR-na aýtmagyna görä, Latwiýaly “Baraka” atly toparyň lideri Dmitriý Ýewsikowyň şikaýaty boýunça geçirilen derňewleriň netijesinde Duşenbäniň aeroportunyň birnäçe işgärine käýinç berilipdir, birnäçesi işden kowulypdyr.
Ýewsikow awgust aýynda Facebook sahypasynda çap eden maglumatynda sazandalaryň Duşenbeden gaýdanlarynda aeroport işgärleriniň olardan para talap edendigini ýazypdy.
Sazandalar Duşenbede we Daglyk Badahşan awtonom regionynda konsert geçiripdi.


text:
Britaniýa Ýewropa Bileleşiginden çykmak barada ses bereli bäri ýurduň maliýe ministri bazarlary köşeşdirmäge synanyşýar. Ýewropa Bileleşiginiň we Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli resmileri bolsa "Breksitiň" ýetirmegi mümkin zyýanlaryny çäklendirmek barada elden gelenini edýärler.
Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerri 27-nji iýunda ilki Brýussele, ondan soň hem Londona sapar eder. Germaniýanyň, Fransiýanyň we ltaliýanyň liderleri hem krizise çözgüt tapmak maksady bilen Berlinde duşuşarlar. Fransiýa bilen Germaniýa Britaniýanyň Bileleşigi terk etmeginiň netijelerine gezek gelende, özleriniň "agzybirdiklerini" aýtdylar.
Londonda Britaniýanyň maliýe ministri Jorj Osborn ýurduň ykdysadyýetiniň Breksitiň netijelerine hötde gelerlik ýagdaýdadygyny belläp, Angliýa banky (Bank of England) bilen "berk" ätiýaçlyk planyny amala aşyrmagy wada etdi.
“Ýewropa Bileleşiginiň gowşamazlygy möhüm”
Garaşylmadyk "Breksit" 24-nji iýunda bazarlara 2,1 trillion dollar zyýan ýetirip, Britaniýanyň puly poundyň dollaryň garşylygynda 31 ýylyň içinde özüniň iň pes derejesine düşmegine getirdi.
Osborn 24-nji iýunda referendumyň netijeleri yglan edileli bäri, özüniň Angliýa bankynyň başlygy Mark Karneý bilen dowamly habarlaşyp durýandygyny aýtdy. Ol soňra hem gerek bolan halatynda hemmetaraplaýyn oýlanylyp düzülen ätiýaçlyk planyň bardygyny sözüniň üstüne goşdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Londona saparyndan öň Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Federika Mogetini bilen gepleşik geçirer.
Amerikanyň ýokary derejeli bir resmisiniň bildirmegine görä, Kerri Bileleşigiň beýleki agzalarynyň Britaniýanyň göreldesine eýermezliginiň, Ýewropa Bileleşiginiň gowşamazlygynyň möhümdigini nygtar.
Gatnaşyklar juda möhüm
Kerriniň Londonda Britaniýanyň daşary işler ministri Filip Hammond bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Britaniýada geçen ses berişligiň netijeleri sebäpli bütin dünýäde maýa goýujylara alada aralaşansoň Kerri 26-njy iýunda Rimde Britaniýa bilen Ýewropa Bileleşigini bazarlary bilelikde köşeşdirmäge çagyrdy.
Ol şeýle hem Amerikanyň Britaniýa bilen bolan "aýratyn gatnaşygyny" ýene bir gezek tassyklap, Ýewropa we Ýewropa Bileleşigi bilen bolan gatnaşygyň Birleşen Ştatlar üçin juda möhümdigini belledi.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 27-nji iýunda Fransiýanyň prezidenti François Holland, Italiýanyň premýer-ministri Matteo Renzi we Ýewropa Geňeşiniň başlygy Donald Tusk bilen Berlinde gepleşik geçirer.
“Doly agzybir”
Merkel bilen Holland 26-njy iýunda Britaniýanyň Ýewropa Bileleşigini terk etmek baradaky kararyna nähili çemeleşmelidigi hakda özleriniň "doly agzybirdiklerini" aýtdylar.
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron öňümizdäki güýz öz wezipesinden çekiljekdigini bildirdi.
Bu aralykda Ýewropa liderleri 28 agzaly Bileleşikden çykmak baradaky çylşyrymly proseslere haýal etmän başlamagy üçin Britaniýa edilýän basyşy artdyrdylar.
Şotlandiýanyň baş ministri Nikola Sturjeon 26-njy iýunda Ýewropa Bileleşiginiň tarapdary bolan Şotlandiýany blokda saklamak üçin elden gelenini etjekdigini aýtdy.