text:
Dartmouth-Hitchcock Norris Cotton Cancer Center (NCCC), rak keseli babatda iş alyp barýan, ABŞ-nyň esasy merkezleriniň biri bolan uly ylmy barlarglar, bilim we bejeriş merkezidir. NCCC jemgyýetçilik uçin niýetlenen täze maglumatlar kampaniýasynda, kitapçalarynda we plakatlarynda köpçüligi süýt mäziniň howply döremeleri, rak keseli barada habarly etmek maksady bilen limonyň şekilini ulandy.
Maglumatlar kampaniýasynyň esasy maksady – bilim derejesine garamazdan,jemgyýetiň ähli sosial gatlaklaryndan bolan aýal-gyzlary süýt mäzleriniň saglygyna gözegçilik etmekleriniň wajypdygyny ynandyrmakdyr.
NCCC-iň maglumatlar kampaniýasynda ulanylan bir plakatda 12 sany limon ýumurtga satylýan gabynyň içinde şekillendirilip görkezilýär. Her limon komputer grafikasynyň üsti bilen uýtgedilip, süýt mäziniň rak keseline mahsus bir alamaty aýdyň görkezýär. Göwüsdaki çiş – rak keseliniň ýeke-tak alamaty bolman, alamatlaryň sanawyna başga-da üýtgemeler girýändirler – meselem, deride peýda bolýan kiçijik çukurjyklar, deriniň gyzarmagy we gyzmagy, deriniň ýuzündäki ýarajyklar.
Süýt mäziniň rak keseli irki döwründe anyklanyp, kesel kesgidi bellenen aýal-gyzlaryň 98%-de bu keseli ýeňip geçme mümkin diýlip nygtalýar. Göwüsdäki howply döremeler ilkinji, ýaňy dörän döwründe tapylanda bejeriş çäreleri gaty agyr, tapdan düşüriji bolmaýarlar.
Lukmanlar 50 ýaşdan geçen aýallara hiç hili alamalary bolmazdan wagtly-wagtynda barlaglardan geçmegi maslahat berýärler. Maşgalasynda, göwüsdaki rak keseline duçar bolan agzalary bar bolan aýal maşgalalara ýa-da başgada töwekgellik toparyna girýän ýaş aýal-gyzlaryň barlaglardan ýygy geçip durmaklary maslahat berilýär.
30 ýaşdan geçen aýallara her aýda aýbaşydan soň, çep we sag göwüslerini aýnanyň öňünde üns bilen barlamak maslahat berilýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Ukraina ýurduň gündogarynda orsýetçi separatistlere garşy harby operasiýalaryň 3-nji maý güni daňdan hem dowam etdirilendigini aýtdy.
Içeri işler ministri Arsen Awakow ukrain goşunlary Kramatorsk şäherini kontrol astyna aldy diýdi. «Biz saklanmaýarys» diýip, Awakow özüniň Feýsbuk sahypasynda ýazdy, emma başga jikme-jiklikleri aýtmady.
Kramatorsk Slowýanskä golaý ýerleşýär. Orsýetçi separatistler Slowýanskde 2-nji maýda jeňçilere garşy geçirilen harby operasiýa mahalynda Ukrainanyň iki dikuçaryny urup ýykdylar.
Ukrainanyň goranmak ministrligi 2-nji maýda, Slowýanskiniň golaýyndaky Andriwka obasynda agşamara bolan söweşde iki ukrain esgeriniň öldürilendigini aýtdy.
Ministrligiň websaýtynda orsýetçi separatistleriň Andriwkada ýaragly güýçlere hüjüm edendigi we şol ýere barylýan köprini baglamak üçin ýaşaýjylary, şol sanda aýallary adam galkany hökmünde ulanandygy aýdylýar.
Orsýete tarapdar toparlar ol obada graždan adamlardan hem heläk bolanlaryň bardygyny aýdýarlar.
2-nji maýda başga ýerlerde, ýangynda we Ukrainanyň Gara deňiz kenaryndaky Odessa şäheriniň köçelerinde orsýetçi we olara garşy toparlaryň arasynda bolan çaknyşyklarda tüpeňlenip, onlarça adam öldi.
"Şeýle köp bimany ölüme we ýaralanmalara getiren zorluk we eden-etdilik düýpden kabul ederlik däl" diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň sözçüsiniň orunbasary Mari Harf (Mariýe Harf) aýtdy.
Ukraina pitneçilige garşy geçiren ilkinji uly hüjüminde köp pitneçiniň öldürilendigini we ýaralanandygyny aýtdy.
Iş başyndaky prezident Oleksandr Turçinow bu operasiýanyň çylşyrymly bolandygyny, sebäbi pitneçileriň adam galkanlaryny ulanmagy sebäpli islenişi ýaly çalasyn hereket edip bolmandygyny aýtdy.
Kreml Kiýewiň harby hereketiniň iki hepde mundan öň krizisi gowşatmak barada baglaşylan Ženewa şertnamasyny «harap edendigini» aýtdy.
Waşingtonda prezident Barak Obama bilen german kansleri Angela Merkel, eger Moskwa özüniň ýykgynçylykly ädehedini derhal üýtgetmese, Orsýete garşy has berk sanksiýalaryň giriziljegini aýtdylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 11.02.2015. “Türkmenportal”.
Ýakyn ýyllarda Türkmenistan ösüşiň çalt depginlerini saklap, jemi içerki önümiň ösüşi (JIÖ) boýunça GDA girýän ýurtlaryň arasynda öňdäki orunlara geçer diýlip, Birleşen Milletler Guramasynyň “Dünýäniň ykdysady ýagdaýy we mümkinçilikleri, 2015” atly hasabatynda nygtalýar. Bu hasabat her ýyl BMG-niň Ykdysady we durmuş meseleleri boýunça departamenti (BMG YDMD), Birleşen Milletler Guramasynyň Söwda we ösüş boýunça Konferensiýasy (UNKTAD), BMG-niň sebit toparlarynyň bäşisi we Bütindünýä syýahatçylyk guramasy tarapyndan taýýarlanylýar — diýip, “Nebit-gaz” gazeti öz okyjylaryna habar berýär.
Dünýä ykdysadyýetiniň ösüş depginleriniň 2015-nji ýylda 3,1 göterime we 2016-njy ýylda 3,3 göterime deň bolmagyna garaşylýar. Şunda türkmen ykdysadyýetiniň ösüşi çaklamalara görä, 2015-nji ýylda 9,5 göterime we 2016-njy ýylda 8,9 göterime deň bolar.
Bu netijäni Halkara pul gaznasy hem tassyklady. Onuň bilermenleri Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň depginleri babatda oňyn çaklama berdiler. Hususan-da, “Sebit ykdysadyýetiniň ösüş mümkinçilikleri” býulleteninde Halkara pul gaznasy dünýäniň nebit bazarynda birden bahalaryň peselmeginiň nebiti eksport edýän ýurtlar, şol sanda Ýakyn Gündogar, Kawkaz we Merkezi Aziýa döwletleri üçin belli bir kynçylyklary döredýändigi aýdylýar. Bu sebitiň Türkmenistandan, Kuweýtden we Özbegistandan beýleki döwletlerinde 2015-nji ýylda býujetde zelel çekmeleriň boljakdygy bellenilýär.
Umuman, bularyň hemmesi milli ykdysadyýetimiziň “mäkämlik gorunyň” uludygyna şaýatlyk edýär. Bu bolsa hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeleriň, Türkmenistanyň ykdysady kuwwatyny hemmetaraplaýyn amala aşyrmaga gönükdirilen ykdysady we maliýe reformalarynyň netijesi bolup durýar — diýip, gazet belleýär.


text:
Ýekşenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Siriýanyň oppozision güýçlerine Birleşen Ştatlaryň ýene goşmaça 123 million dollarlyk harby bolmadyk ýardamlary berjekdigini aýtdy.
Jon Kerri bu barada Türkiýäniň Ystambul şäherinde Siriýanyň oppozision wekilleri bilen olary goldaýjy ýurtlaryň resmileriniň maslahatynyň yzýany eden beýanatynda mälim etdi.
“Soňky birnäçe aýyň dowamynda biz harby bolmadyk ýardamlary yzygiderli artdyryp, ony 127 million dollardan hem gowrak möçbere ýetirdik. Şol ýardamyň netijesinde-de häzir azyk we medisina serişdeleri berilýär, şeýle hem durnukly hem-de demokratik geljegiň düýbüni tutmaga çalyşýan ýerli liderlere-de ýardamlar berilýär” diýip, Jon Kerri belledi.
Durnukly hem-de demokratik geljek üçin çalyşýan ýerli liderlere-de ýardamlar berilýär
Ýekşenbe güni bu barada eden çykyşynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Siriýanyň oppozisiýasynyň we ony goldaýjy ýurtlaryň geljekde beriljek ýardamlaryň ýaragly söweşijileriň baş harby komandowaniýesiniň üsti bilen berilmegi barada karara gelendiklerini aýtdy.
Ol “Siriýanyň dostlary” diýlip atlandyrylýan 11 ýurduň Siriýada parahatçylykly geçiş prosesini ýola goýmak ugrunda tagalla edýändiklerini nygtady.
Şol bir wagtyň özünde-de, Jon Kerri Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini parahat ýaşaýjylara garşy “ballistik raketalary” ulanmakda aýyplady.
Oppozisiýanyň pozisiýasy
Ystambuldaky maslahatyň yzy bilen Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy hem özüniň islendik görnüşdäki terror çärelerini tutanýerlilik bilen ret edýändigini we özleriniň eýe bolýan ýaraglarynyň howply adamlaryň eline düşmejekdigine söz berýändigini nygtady.
Siriýanyň oppozisiýasy şu çaka çenli özüniň halkara goldawçylaryny prezident Başar al-Assady häkimiýetden gidermek üçin söweşýän oppozision söweşijilere düýpli ýarag goldawlaryny bermeklige çagyryp gelýär.
Emma Ystambulda geçirilen bu gezekki maslahatda-da olaryň bu baradaky talaplary ýerine ýetirilmedi. Günbatar ýurtlary şeýle agyr ýaraglaryň Siriýadaky konfliktleri has-da çuňlaşdyrmagynyň ýa-da radikal yslamçylaryň eline düşmeginiň mümkindigini aýdyp, muňa howatyrlmanma bildirýärler.
Ystambuldaky maslahatda Siriýanyň oppozisiýasy öz goldawçylaryny Başar al-Assadyň harby güýçleriniň raketa ammarlaryny weýran etmek üçin “hirurgiki howa urgularyny” geçirmeklige çagyrdy.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýada indi iki ýyl bäri dowam edýän içerki konfliktleriň barşynda jemi 70 müňden gowrak adymyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Hökümete garşy gurnalýan şol protestlere gatnaşyjylar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan çaknyşyklarda azyndan 30 adamyň ölüp, 180 adamyň hem ýaralananlygy aýdylýar.
Ýaňy-ýakynda regiona sapar eden Ban gyrgyzlary köşeşmäge we düşünişmezlikleri gepleşikler arkaly çözmäge çagyrdy.
ÝB-niň daşary gatnaşyklar boýunça wekili Katrin Aşton hem Gyrgyzystanda dowam edýän dartgynlygyň özüni alada goýýanlygyny belläp, ähli taraplary köşeşmäge çagyrdy.
ABŞ-nyň Goranmak sekretarlygynyň metbugat wekili Gyrgyzystanda dowam edýän bu dartgynlyklara Pentagonyň ýakyndan syn edýänligini aýtdy.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin hem bu barada sözlän sözünde ýurtda dowam edýän dartgynlygyň özüni alada goýýanlygyny belläp, gyrgyzlary köşeşmäge çagyrdy.
Ady agzalýan liderleriň çagyryşlaryndan soň oppozisiýa ýolbaşçylary prezident Kurmanbek Bakyýewi häkimiýet başyndan çekilmäge çagyrdylar.
Oppozisiýa ýurtda wagtlaýyn hökümetiň guruljakdygyny hem yglan etdi. Bu baradaky beýanat tussag edilen oppozision liderleriň boşadylmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Şol bir wagtyň özünde protestçileriň parlament binasyny hem basyp alanlygy we prokuraturanyň edasyndan hem tüsse çykýanlygy aýdylýar.
Mundan ozal gazaply protestçiler döwlet tarapyndan eýeçilik edilýän iki telekanalyň jaýyny basyp alandan soň, ýurtdaky ähli telekanallaryň gepleşikleriniň ýatyrylanlygy habar berildi.
Protestçiler prezident Bakyýewiň wezipesinden çekilmegini talap edýärler. Bakyýew bolsa şu gün paýtagt Bişekde adatdan daşary ýagdaý yglan etdi.
Bakyýewiň metbugat wekili adatdan daşary ýagdaýyň Gyrgyzystanyň Naryn, Talas we Çuiskaýa şäherlerinde hem yglan ediljekdigini aýtdy.
Gyrgyz wekiliniň aýtmagyna görä, ady agzalýan şäherlerde ýerli wagt bilen gije sagat 10-dan başlap daňdan 6-a çenli komendant sagady bolar.
Şol bir wagtyň özünde oppozision lider Isa Ömerkulow howpsuzlyk güýçler tarapyndan tussag edilen oppozision liderleriň ählisiniň azat edilenligini habar berdi.


text:
Birnäçe gün mundan öň, 5-nji iýulda Uýgurystanyň bary-ýogy 6 millionlyk uýgur ilaty 1,5 milliard ilatly Hytaýyň garşysyna baş göterdi. Uýgurystanda soňky 3 günde gozgalaňçylar bilen Hytaýyň polis hem harby güýçleriniň arasynda gandöküşikli çaknyşyklar bolup geçdi.
Gozgalaňyň anyk nämeden başlanandygy entek belli bolmasa-da, şeýle bir wakanyň gopjakdygy öňräkden bellidi. Sebäbi Günbatara gaçyp gelýän uýgrular özlerini hytaýda etniki taýdan erbet ezilýändiklerini, ýanalýandyklaryny gürrüň berýärler. Her ýylda müňlerçe uýgurlar uzak ýol söküp, agyr görgüleri görüp, syýasy gaçybatalga sorap, Gübatar ýurtlaryna gelýärler. Olaryň berýän gürrüňlerinden çen tutsaň, Hytaý häkimiýetleri gadymy uýgur halkyny hytaýlaşdyrmak, soňuna çykmak üçin yzygiderli iş alyp barýana meňzeýärler.
Uýgur hanlygynyň döreýşi
Bu iş örän gödeklik bilen edilýär. Ilkinji gezek ady biziň eramyzyň III asyryndaky ýazuw ýadygärliklerinde tutulýan uýgurlar halk hökmünde VIII asyra çenli kemala gelýärler we uýgur hanlygyny döredýärler. Ine, şeýle gadymy medeniýeti, hat ýazuwy, taryhy gahrymançylyk sahypalary bolan we dokuz-oguz türki taýpa-tire birikmesiniň içinden çykan diýlip hasaplanylýan uýgurlary millet hökmünde ýok etmek üçin totalitar Hytaý imperiýasy soňky ýarym asyryň dowamynda ähli mekirlikleri, ähli pirimleri ulanýar.
Eger-de XX asyryň başlarynda, ýagny 1905-1906-njy ýyllarda Uýgurystana syýahat edip, Turfan, Kaşgar, Urumçy şäherleri hakda gyzykly maglumatlary galdyran rus syýahatçysy V.A.Obruçewiň ”Merkezi Aziýanyň çöllüklerinde” atly kitabyny okasaň, onda şol wagt Uýgurystanyň esasy ilatynyň sünni uýgurlardan hem musulman dunganlardan ybaratdygyna göz ýetirýärsiň. Iň bärkisi soňky iki müň ýyl bäri Uýgurystanda türki dilli halklar ýaşapdyrlar, bu giňişlikler ata-baba şolara degişli. Meşhur ”Diwany Lugat at-Türk” kitabynyň awtory Mahmyt Kaşgarynyň hem hut şu ýerde ýaşap geçenligini aýtmak artykmaçlyk etmez. Uýgurystanda orta asyrlardan bäri onlarça müň salyr türkmenleri hem ýaşaýarlar.
Uýgurystanyň basyp alnyşy
Emma uzak asyrlara çeken söweşlerden soň, 1943-nji ýylda Uýgurystany Hytaýlar doly basyp alýarlar. Bu işde olara ilki Rus imperiýasy, soňra-da SSSR uly kömek edýär. Emma uýgurlar özleriniň gulçulygy bilen ylalaşanoklar. Olar öz milli kimligini, medeniýetini, dilini saklamak, millet hökmünde saklanyp galmak üçin yzygiderli göreş alyp barýarlar.
Bu göreşi gutarnykly basyp ýatyrmak üçinem Hytaý häkimiýetleri Hytaýdaky umumy sany 9 million bolan uýgurlary hytaýlaşdyrmak üçin jan edýärler. Bu ýurduň taryhy adyny üýtgedip, oňa Sin-Szýan adyny beren hytaý häkimiýetleri 1960-njy ýyllardan başlap, Uýgurystana han-hytaýlary göçürip, uýgurlaryň ata-baba ýerlerini ellerinden almak işini döwlet derejesinde ýola goýdular. Netijede ozal diňe uýgurlaryň we dunganlaryň, şeýle-de beýleki türki dilli halklaryň ýaşan Urumçy şäherinde häzir göçürilip getirilen hytaýlaryň sany uýgurlaryňkydan 5 esseden hem artyk! Urumçyda häzir 250 müňden gowrak uýgur, 1,5 million hem hytaý ýaşaýar. Uýgurystanyň ilatynyň 60%-e golaýy türki halklar bolsa-da, agressiw demografik ekspansiýanyň netijesinde ýurduň paýtagty Urumçy hytaýlylaryň eline geçdi diýerlikdir.
Bu adalatsyzlyk uýgurlaryň güýçli milli garşylygyny döredýär. Olaryň arasynda işsizlik örän ýokary derejede, olara ýokary bilim almak kyn. Düýbi Germaniýanyň Mýunhen şäherinde ýerleşýän Halkara Uýgur Kongresiniň tassyklamagyna görä, hytaýlylar ýerli halka dyngysyz etniki sütem edýärler. Uýgurlaryň baş götermegine sebäp bolan ýagdaý hem şol. Hakykaty ýurduň daşyna çykarmajak bolup, indi häzirki wagtda Hytaý häkimiýetleri Uýgurystanda internet, mobil aragatnaşygyny kesdiler.
Hytaýyň polisi we harby güýçleri bilen bolan çaknyşykda, Hytaýyň resmi çeşmelerine görä 156 adam, Halkara Uýgur Kongresiniň habarlaryna görä-de, 840 adam wepat bolupdyr. Ýaralananlaryň sany 1000 geçýär we 1400 uýgur tussag edildi diýilýär. Urumçyada häzir komendant sagady girizilipdir.
Merkezi Aziýadan reaksiýa ýok
Şeýle ýagdaýda Merkezi Aziýa döwletleri bolan Özbegistanyň, Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň baştutanlarynyň Uýgurystandaky gandöküşiklik bilen baglanyşykly resmi beýannama bilen çykyş etmezlikleri, Hytaý häkimiýetlerini iň bärkisi adalatlylyga, uýgurlaryň milli mertebesini sylamaga çagyrmazlyklary örän geň galdyrýar.
Aýratynam Türkmenistanyň bu meselede mümkinçilikleri uly. Hytaý 2010-njy ýyldan başlap türkmen tebigy gazyny alyp başlamaly. Hytaý, Owganystan, Eýran, Yrak ýaly ýurtlar bilen gatnaşyk edilende, ol ýurtlarda ýaşaýan etniki türkmenleriň we beýleki türki dilli halklaryň milli hak-hukuklary barada düýbünden dil ýarylmasa, halkara gatnaşyklarynda bu häsiýete milli ýöwsellik hökmünde baha berilmegi ahmaldyr.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjy we syýasy analitik. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Günorta Owganystanda ýüzlerçe adam toplanyp, fransuz satiriki žurnaly «Charlie Hebdo» edilen ganly hüjüme goldaw bildirdi.
Bu demonstrasiýa Uruzgan welaýatynyň Çori etrabynda, juma namazynyň yz ýanynda, ýaragly adamlar Parižde «Charlie Hebdo» žurnalynyň ofisine hüjüm edip, 12 adamy öldürenlerinden iki gün soň guraldy.
Hüjümçiler «allahy ekber» diýip gygyryp, özleriniň satiriki žurnalda karikaturalary çap edilen pygamber üçin ar almak isleýändiklerini aýdypdyrlar.
Owgan resmileri demonstrasiýaçylaryň žurnal hüjümçilerini «gahryman» diýip atlandyryp, prezident Aşraf Ganiniň bu hüjümi ýazgarmagyna garşylyk bildirendiklerini aýtdylar.
Welaýat polisiýasynyň başlygy häkimiýetleriň bu ýygnanyşyk barada öňünden habardar edilendigini, oňa owgan kanunçylygynyň söz azatlygyny kepillendirmegi esasynda rugsat berlendigini aýtdy.


text:
Türkiýäniň söweş uçarlary «Yslam döwleti» diýilýän toparyň Siriýanyň içindäki dört nyşanasyna serhetden aşman zarba urýar diýip, türk häkimiýetleri 24-nji iýul güni irden aýtdylar.
Howa operasiýasy Siriýanyň Hawar obasyny nyşana alýar, bu oba Türkiýäniň Kilis welaýaty bilen serhetleşýär we ol ýerde YD-nyň ştablary bar.
NTV Kilisde azyndan üç sany güýçli partlama sesiniň eşidilendigini habar berdi.
Şu aralykda Türkiýäniň terrora garşy polisiýasynyň 5 müňden gowrak ofiseri Stambulda 100-den gowrak ýere reýd geçirdi.
Olar «Yslam döwleti» diýilýäniň we kürt jeňçileriniň güman edilýän toparlaryny gözleýärler.
Türk mediasy gije geçirilen operasiýanyň dikuçarlar we ýörite güýçler bilen goldanylandygyny ýazdy.
Howa operasiýasy Türkiýe Birleşen Ştatlara özüniň Injirlik howa bazasyny jeňçi topara garşy zarba urmak üçin ulanmaga razylyk bereninden bir gün soň başlandy.


text:
Çarşenbe güni giçlik Orsýetin Ýekaterinburg şäherinde Orsýet Federasiýasynyň kubogyny almak ugrundaky final ýaryşda Kazanyň “Rubin” komandasy Moskwanyň “Dinamo” komandasy bilen duşuşdy.
Çeçeleşikli geçen bu final ýaryşda türkmenistanly trener Gurban Berdiýewiň “Rubin” komandasy Moskwanyň “Dinamo” komandasyndan 1:0 hasap bilen üstün çykyp, Orsýet Federasiýasynyň kubogyna eýe boldy.
Munuň özi “Rubin” komandasynyň taryhda ilkinji gezek Orsýetiň kubogyna eýe bolmasy hökmünde alamatlandy. Mundan ozal “Rubin” futbol boýunça Orsýetiň iki gezek çempiony hem bolupdy.
Çarşenbe güni Rumyniýanyň Buharest şäherinde UEFA-nyň çempiony bolmak ugrundaky final ýaryşy hem geçirildi. Bu final ýaryşda Ispaniýanyň iki komandasy, ýagny Madridiň “Atletiko” komandasy bilen Bilbao şäheriniň “Atletik” komandasy bäsleşdi.
Bu ýaryşda Madridiň “Atletiko” komandasy 3:0 hasap bilen “Atletik” komandasyndan üstün çykyp, UEFA-nyň çempiony boldy.


text:
NATO-nyň başlygynyň berýän maglumatyna görä, ýaranlygyň Ýewropada täze planlaşdyrýan raketadan goranyş sistemasynyň ilkinji çylşyrymly synagy üstünlikli geçipdir.
Baş sekretar Anders Fogh Rasmussen “The Wall Street Journal” gazetinde ýerleşdirilen makalasynda ýaranlygyň “raketa hüjüminden goranmak başarnygyny barlagdan geçirmek maksady bilen bilelikde birnäçe nusga tejribäniň” geçirilendigini ýazýar.
Onuň aýtmagyna görä, bu tejribede ABŞ-nyň gämisi, radary we emeli hemrasy, şeýle hem Germaniýanyň we Niderlandiýanyň duýgur batareýalary ulanylypdyr.
Rasmussen bu synagyň üstünlikli geçendigini aýdýar.
NATO-nyň liderleri 20-nji-21-nji maýda Çikago şäherinde geçiriljek sammitde raketadan goranyş sistemasynyň “wagtlaýyn başarnygyny” yglan etmekligi göz öňünde tutýarlar.
Ýewropanyň daşyndan abanýan raketa howpundan goranmaklygy göz öňünde tutýan bu galkan sistemasyna Orsýet garşy durýar we özüniň milli howpsuzlygyna bu sistemanyň howp abandyrýandygyny aýdýar. Moskwa bu sistema garşy öz çareleri bilen haýbat atýar.


text:
Türkmenistanyň uly tebigy gaz zapaslarynyň bardygy bellenilýär. Britaniýanyň “Gaffney Cline&Assosiates” kompaniýasynyň audit barlaglarynyň esasynda diňe Günorta Ýolöten gaz ýatagynda anyklanan tebigy gazyň möçberiniň maksimal derejesiniň 26 trillion kubometrden hem ýokary bolup biljekdigi çak edilýär. Bu sebitde ençeme daşary ýurt kärhanalary hem iş alyp barýarlar.
Türkmenistanyň Ýolötendäki gaz ýatagynda işlän türk işçisi, Serdar Ýylmaz sebitdäki tejribesi we ýurtdaky iş şertleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen näme sebäpden Türkmenistany saýlap alandygyňyz barada gürrüň berseňiz?
Serdar Ýylmaz:
Ol ýerde iş mümkinçilikleri bardy, şol sebäpli-de Türkmenistana işlemäge gitdim. Ol ýerden gaýdyp, Türkiýä gelenime üç gün töweregi boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistana türk asylly işgär bolup barmagyňyz, size belli bir artykmaçlyk berdimi?
Serdar Ýylmaz:
Dogrymy aýtsam, hiç bir üýtgeşik ara tapawut bolmady. Ol ýerde biz, türklerden, başga filippinler, hytaýlar hem bardy. Garaz, beýleki milletler bilen deňeşdirilende, bize artykmaçlyk berilmedi.
Azatlyk Radiosy: Siz Ýolötende iş alyp barandygyňyzy aýtdyňyz. Ol ýer barada nämeler aýdyp bilersiňiz? Iş şertleri nähili, kimler işleýär?
Serdar Ýylmaz:
Türkmenistanda kadrlar meselesi hem uly kynçylyk döredýär.
Bu bir uly göwrümli sorag. Sebitde ençeme türk kärhanalary iş alyp barýar. Olarda esasan türk raýatlary işleýär. Ýöne, elbetde, ýerli ilatdan hem işçiler bar. Olar esasan kömekçi işlerde zähmet çekýärler diýilse bolar. Regionda hytaýlar, filippinler hem bar. Olaryň öz kärhanalary bar.
Azatlyk Radiosy: Serdar, siz beýleki döwletlerde hem işlänsiňiz. Ýolöteniň ol ýerler bilen deňeşdirilende, özüne mahsus, tapawutly ýeri barmy?
Serdar Ýylmaz:
Biz, kärimiziň aýratynlygyna görä, esasan, meýdan işlerini alyp barýarys. Onsoň, bu Türkiýe, Ýakyn Gündogar ýa-da Türkmenistan bolsun, bu işler ähli ýerde-de bir meňzeş. Ýagny, hiç bir üýtgeşliklik ýok.
Azatlyk Radiosy: Iş şertleriňiz nähilidi? Günde näçe sagat işleýärdiňiz?
Serdar Ýylmaz:
10 sagat töweregi işleýärdik.
Azatlyk Radiosy: Ýerli halkyň hem işe alynýandygyny aýtdyňyz, olaryň iş şertleri, aýlyk-günlükleri nähili?
Serdar Ýylmaz:
Aýlyk-günlük babatynda, elbetde, olaryň ýagdaýy biziňkiden pes. Iş ýerinde döredilýän şertler, ýagny berilýän iýmit, bolýan ýerlerimiz azda-kände bir meňzeş. Ýöne, dogry, olara berilýän hak pes.
Azatlyk Radiosy: Bu barada has anygrak gürrüň berip bilersiňizmi?
Serdar Ýylmaz:
Aramyzda uly ara tapawut bar. Ýagny, olar biziň hakymyzyň dörtden birini alýar diýsek hem bolar. Garaz, işçiniň eýeleýän wezipesine görä, olara 300-500 dollar aralygynda aýlyk tölenýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda siziň bilen deň derejede bilimi, ukyby bolan türkmen kärdeşleriňize, siziňki ýaly aýlyk berilýärmi?
Serdar Ýylmaz:
Ýok, ýok deň derejede aýlyk berlenok. Ýöne bu diňe Türkmenistana mahsus bir ýagdaý däl. Dünýäniň ähli ýerinde hem şular ýaly. Tehnologiýa taýdan ösen, bir ädim öňde bolan daşary ýurt kärhanalaryna, nirede hem bolsa, köp tölenýär.
Mysal üçin, Türkiýä german, amerikan ýa-da fransuz firmasy gelip, biziň edýän şol bir işimizi etseler hem, bizden has köp aýlyk alýarlar.
Ýöne, hawa, Türkmenistanda kadrlar meselesi hem uly kynçylyk döredýär.
Azatlyk Radiosy: Ýerli ilaty işe almak prosedurasy daşary ýurtlulara görä üýtgeşikmi?
Serdar Ýylmaz:
Ýok, ýok. Birmeňzeş! Sebäbi olar çylşyrymly ýa-da ýokary hilli işi edenoklar. Ýöne, elbetde, muny amala aşyrýanlar, dolandyryjy wezipelerde işleýänler hem bar. Ýöne, olar juda az.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin az?
Serdar Ýylmaz:
Bu hem uly bir mesele. Ýöne, dogry, Türkmenistanda bilim derejesi juda pes. Ýagny, zerur ugurlardan işläp biljek adamlar gaty az.
Azatlyk Radiosy: Bize Türkmenistandan gowuşýan maglumatlarda ýerli ilatyň daşary ýurtly adamlaryň getirilip işledilmeginden närazydygy, olara berilýän puluň özlerine siňdirilmegini isleýändigi aýdylýar. Siz bu barada näme aýdyp bilersiňiz?
Serdar Ýylmaz:
Munuň, meniň pikirimçe, Türkiýeden kärhanalar getirilende, olardaky proseduralar bilen bagly bir mesele bolmagy mümkin. Ýagny, firma gelende ýany bilen şunça daşary ýurt spesialistini getirsin diýilýän bolmagy ähtimal. Sebäbi ol ýerde gaty çylşyrymly işler amala aşyrylýar. Türkmenleriň, ýagny türkmen firmalarynyň eline berilse, olar muny edip bilmezler, zawod gurmagy başarmazlar.


text:
Türkmen gazetleriniň birinji we ahyrky sahypalarynda “Howandary – Türkmenistanyň prezidenti” diýen ýazgy indi aýrylmaly. Prezident Berdimuhamedow 24-nji ýanwarda geçen Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisinde wise-premýer Bägül Nurmyradowa ýüzlenip, bu ýazgyny aýyrmaklygy teklip etdi.
Bu teklip penşenbe güni hödürlenen hem bolsa, anna günki gazetler, öňküsi ýaly, ýene “prezidentiň howandarlygynda” çap edildi. Ýöne bu tabşyrygyň ýakyn wagtlarda ýerine ýetirilip, “Howandary prezident” diýen ýazgynyň gazetlerden aýrylmagyna garaşylýar.
Diňe gazetlerde däl
“Howandary - Türkmenistanyň prezidenti” diýen ýazga diňe gazetlerde däl, eýsem Türkmenistanda çap edilýän žurnallarda hem duşmak bolýar. Meselem, bu ýazgy “Zenan kalby”, “Türkmenistanyň lukmançylygy” žurnallarynyň birinji sahypalaryndaky atlarynyň aşagynda hem ýerleşdirilen.
Hatda ýurtda çagalar üçin neşir edilýän ýeke-täk “Güneş” atly žurnal hem ”Howandary - Türkmenistanyň prezidenti” diýen ýazgy bilen çap edilýär.
Türkmenistanda çap edilýän gazet-žurnallaryň ählisi diýen ýaly hökümetiň eýeçiliginde, howandarynyň kim bolandygyna garamazdan, olaryň aglabasy diňe hökümetiň alyp barýan işlerini wagyz etmek bilen meşgullanýarlar. Bu ýagdaý Türkmenistan garaşsyzlygyny alany bäri dowam edýär.
Şol sebäpden Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýerli synçylar, “Howandary - Türkmenistanyň prezidenti” diýen ýazgynyň aýrylmagy bilen hem, gazetleriň mazmunynda o diýen uly özgerişlige garaşylmaýandygyny aýdýarlar.
Şeýle ýagdaýda prezidentiň edil häzirki döwürde bu ýazga dykgat bermeginiň sebäbi barada hem takyk maglumat ýok. Emma bu ädimiň ýurtda köpçülikleýin habar serişdelerini dolandyrmak boýunça kabul edilen täze kanunuň yz ýanyna gabat gelmegi ünsi özüne çekýär.
Täze kanun
Şol kanunda başga meseleler bilen bir hatarda žurnalistleriň erkin iş alyp barmagyna mümkinçiligiň döredilmegi, hökümetiň žurnalistleriň işine täsir ýetirmeli däldigi barada maddalar bar.
Mundan öň öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwründe bu ýazgy “Howandary - Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy” diýen görnüşde çap edilerdi. Nyýazow aradan çykyp, onuň ornuna Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçensoň, gazetler “Prezidentiň howandarlygynda” diýen ýazgy bilen çap edilip başlandy.
Käbir ýerli synçylar gazetlerden “prezidentiň howandarlygynda” diýen ýazgyny aýyrmak baradaky häzirki tabşyrygyň, hökümetiň Nyýazowyň döwründäki ýaly käbir mahabatlandyryjy zatlardan el çekmek barada alyp barýan işleri bilen ilteşiklidigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ýerli synçylar beýle ädimleriň gazetleriň mazmunyna täsir ýetirmejegini aýdýarlar. Özüni Amanmyrat diýip tanadan 38 ýaşly medeniýet işgäri bu barada şeýle diýdi: “Türkmen gazetlerinden bu ýazgynyň aýrylmagy bilen, sowet döwründen bäri dowam edip gelýän senzura aýrylmaz. Bu edilýän iş ýönekeý formallyk. Diňe absurd derejesine ýetirilen ýagdaýy düzetmek”.
Ýerli gazetleri okaýan okyjylaryň hem käbirleri şeýle pikirde. “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň okyjysy, aşgabatly pensioner Baýram aga şolaryň biri.
“Parslar gazete “ruzname”, ýagny günnama diýýärler. Biz bolsa häzirki neşir edilýän gazetlerimize “waspnama” diýsek boljak. Bu gazetleriň ählisinde diňe wasp edilýär. Informasiýa ýok diýen ýaly” diýip, aşgabatly pensioner Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Şu günki gazetleriň ählisi, öňküsi ýaly, birinji sahypalarynda prezidentiň suraty hem-de onuň howandarlyk edýändigi baradaky ýazgy bilen çap edilipdir. Many, mazmun taýdan hem olarda göze görnüp duran täzelik ýok.
Gazetleriň şu günki sanlary Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan medeniýet işgäri Amanmyrat bilen aşgabatly pensioner Baýram aganyň aýdanlaryny tassyklaýar.
Emma şol bir wagtyň özünde-de Media barada ýakynda kabul edilen täze kanun we onuň ýz ýany bilen şeýle meselä üns berilmegine, bu gün bolmasa-da, gelejekde boljak oňyn özgerişlikleleriň alamaty hökmünde garaýan synçylar hem bar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan toparlar, şol sanda “Amnesty International” Eýranda onlarça syýasy tussagyň boşadylmagyny gowy garşylady.
Azatlyga goýberilen şol syýasy tussaglaryň arasynda meşhur adam hukuklaryny goraýan aklawçy Nasrin Sotoudeh we reformist syýasatçy Mohsen Aminzadeh hem bar.
Gürrüňi edilýän tussaglar howpsuzlyk aýyplamalary bilen türme tussaglygyna höküm edilipdiler. Eýranda aktiwistlere köplenç şeýle aýyplamalar ýöňkelýär.
Syýasy tussaglaryň azatlyga goýberilmegi Eýranyň prezidenti Hassan Rohaniniň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasyna gatnaşmak üçin Nýu-Ýorka gitmezinden bir hepde öň amala aşyryldy.
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasynyň Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika boýunça başlygynyň orunbasary Hassiba Hadj Sahraui “Sotoudeh we beýlekileriň azatlyga goýberilmegi Eýranyň adam hukuklary syýasatynda we ýolbaşçylaryň parahat aktiwistler hem-de tankytçylar bilen göreşmek usulynda möhüm öňe gidişikler” diýip bellenilmeli diýdi.
Ýogsa-da, Sahraui muny BMG-niň maslahatyndan öň jemgyýetiň pikirini üýtgetmek üçin edilen bir gözboýagçylyk hökmünde häsiýetlendirip bolar diýýär.


text:
“Yslam döwleti” (YD) toparyna adam çekýän esasy baş agzasy ABŞ-nyň Yrakda amala aşyran howa hüjümleriniň netijesinde öldürildi. Bu ýagdaý söweşiji toparyň täze söweşijileri çekmek ukybyny gowşatdy, diýip Awstraliýanyň hökümeti 5-nji maýda aýtdy.
ABŞ Awstraliýada birnäçe hüjümlere gatnaşygy bolan we ABŞ garşy hüjümlere çagyran Neil Prakaşyň 29-njy aprelde Mosulda howadan amala aşyrylan hüjümde öldürilendigi barada Awstraliýanyň resmilerini habarly etdi.
Melbournda doglan Prakaş YD toparyny propaganda edýän wideolarda we žurnallarda çykyş edýärdi we awstriýaly aýallary, erkek adamlary we çagalary hakyna tutmak we terrorçylykly hereketlere baş goşmak boýunça aktiw iş alyp barýardy.
Awstralia geçen ýylda Prakaşa garşy maliýe sanksiýalaryny yglan etdi we oňa ýardam berýän her bir adamyň 10 ýyl türme tussaglygyna höküm ediljekdigini duýdurdy.
BMG-niň sanksiýalar sanawyna girizilen Prakaşyň 2014-nji ýylda Siriýada ornaşandygy aýdylypdy.


text:
4-nji martda Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň saýlawlary geçiriler. Ses berişlige Orsýetiň Türkmenstandaky raýatlary hem gatnaşyp bilerler.
Azatlyk Radiosy ses berişlik düzgünleri we aýratynlyklary bilen gyzyklanyp, Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň maslahatçy wekili Alekseý Demin bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi Gözel Hudaýberdiýewa geçirdi.
Azatlyk Radiosy: 4-nji martda Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň saýlawlary güni ses berişligiň Türkmenistanda hem geçiriljegi habar berilýär. Bu ses berişlik nähili geçiriler?
Alekseý Demin:
Orsýet Federasiýasynyň prezidentiniň saýlawlary baradaky kanuna laýyklykda we türkmen häkimýetleri bilen ylalaşyk esasynda Türkmenstanyň giňişliginde jemi 5 sany saýlaw uçastogy açyldy. Olar Aşgabatda, Daşoguzda, Türkmenabatda, Maryda we Türkmenbaşyda ýerleşýär.
Ses berişlige görýän taýýarlyklarymyzda türkmen häkimiýetleri bize uly ýardam berýärler. Aşgabatda we Türkmenbaşyda ses berişlik Orsýetiň ilçihanasynda we konsulhanasynda geçiriler, Maryda, Türkmenabatda we Daşoguzda ses berişlik welaýat häkimliklerinde gurnalar. Türkmen tarapy bize şol ses berişlik uçastoklarynda guramaçylyk taýdan ýardam berýär we kabinalar, gutular bilen üpjün edýär.
Azatlyk Radiosy: Ses berijiler ses berişlige öňünden kesgitlenen sanawlar esasynda gatnaşarmy? Ses berijileriň sany näçe?
Alekseý Demin:
Orsýetiň raýatlygyny alan adamlar boýunça sanlaryň 40 müňden ýokarydygyny aýdyp biljek. Bizde 90 müň diýen sanlar hem bar. Emma bu sanlar hem köneldi.
Gynansak-da, bizde başga ýurtlarda bolşy ýaly, öňünden kesgitlenen sanawlar ýok. Sanawlary düzmek mümkin däl, sebäbi konsulhananyň hasabyna durmaklyk meýletin iş bolansoň, diňe islän adam hasaba durýar. Bizde diňe Orsýetiň raýatlygyny alan adamlaryň hasaby ýöredilýär, emma olaryň hemmesiniň Türkmenistanda ýaşaýanlygyny aýdyp bolmaýar, olaryň arasynda ýurduň daşyna çykanlar hem az däl.
Orsýetiň ýakynda geçirilen parlament saýlawlaryny mysal hökmünde getirsek, 2011-nji ýylyň dekabr aýynyň şol saýlawlaryna Türkmenistanda 1,755 adam gatnaşdy.
Azatlyk Radiosy: Orsýet raýatlarynyň Türkmenistandaky sany näçe?
Alekseý Demin:
Bizde takyk sanlaryň ýokdugyny ýene bir gezek belläsim gelýär. Emma Orsýetiň raýatlygyny alan adamlar boýunça sanlaryň 40 müňden ýokarydygyny aýdyp biljek. Bizde 90 müň diýen sanlar hem bar. Emma bu sanlar hem köneldi. Umuman, hasap meselesi örän çylşyrymly meseledir.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagtda Türkmenistanda Orsýetiň raýatlygyny sorap, ilçihana ýüzlenýän barmy?
Alekseý Demin:
Howa, ýüzlenýärler. Köne pasportlaryny täzeleýänler hem bar.
Azatlyk Radiosy: 2003-nji ýylda Türkmenistan Orsýet bilen 1993-nji ýylda baglaşan goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak barada şertnama gol çekdi we ylalaşykdan çykdy. Emma Orsýet türkmenistanlylara Orsýetiň raýatlygyny bermegini dowam etdirýär? Muňa näme sebäp bolýar?
Alekseý Demin:
Bu ýerde türkmen tarapynyň goşa raýatlyk ylalaşygyndan bir taraplaýyn çykmagy barada gürrüň gidýär. Biz bolsa şol ylalaşyk güýjünde galýar diýip, hasap edýäris.
Bu ýerde türkmen tarapynyň goşa raýatlyk ylalaşygyndan bir taraplaýyn çykmagy barada gürrüň gidýär. Biz bolsa şol ylalaşyk güýjünde galýar diýip, hasap edýäris. Bu meselede çözülmedik ýuridiki pursatlar bar.
Bir aýa golaý wagt mundan öň Aşgabatda Türkmenistan bilen Orsýetiň Daşary işler ministrlikleri derejesinde konsultasion maslahatlar geçirildi. Bu gepleşikleriň agyr geçenligini aýdyp biljek. Taraplaryň arasynda gepleşikleri ikinji tapgyrda Moskwada dowam etdirmek ylalaşyga gelindi.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-Orsýet gepleşiklerindäki gapma-garşylyk nämeden ybarat? Taraplar näme barada ylalaşmaýarlar?
Alekseý Demin:
By ýerde gapma-garşylyk däl-de, ýuridiki taýdan bir aýratynlyk bar. Ylalaşykdan çykmak islän ýurt beýleki tarapa 6 aý öňünden duýduryş bermeli. Onsoň goşa raýatlygy ýatyrmak barada ylalaşyga gol çekilende ylalaşygyň ýatyrylmagy üçin ýurtlaryň parlament derejesinde tassyklanmagy göz öňünde tutulypdy. Bu Türkmenistan tarapyndan berjaý edildi. Emma Orsýet tarapyndan berjaý edilmänsoň, biz bu ylalaşyga güýjünde galýan ylalaşyk hökmünde garaýarys.
Umuman, bu ylalaşygyň ýatyrylmagy syýasy karar bolupdy. Häzirki wagtda bu ylalaşygyň ýatyrylmagy üçin türkmen tarapy ors tarapyny 6 aý öňünden habarly edip, ýuridiki düzgünleri berjaý etmeli. Türkmen tarapy bolsa mundan ýüz öwrüp, bar düzgünleri eýýäm berjaý edenligini aýdýar.


text:
Türkmenistan ýene birnäçe halkara konwensiýalara goşuldy. Mejlisiň 7-nji maslahatynyň çäginde makullanan halkara dokumentleriň arasynda Halkara zähmet guramasynyň çaga zähmetiniň iň erbet görnüşlerini gadagan etmek we aradan aýyrmak hakynda Konwensiýasy bar.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowa Türkmenistanyň çagalary goramak boýunça döwletiň pozisiýasyny kanuny taýdan kepillendirmeginiň uly ähmiýetiniň bardygyny belläp, çagalaryň agyr işde işlemeginiň we çaga zähmetiniň giňden ulanylmagynyň tutuş regiona mahsus problema bolup galýanlygyny aýdýar. Ol Merkezi Aziýa döwletleriniň sosial-ykdysady kynçylyklarynyň, ilkinji nobatda-da garyplygyň esasy agramy çagalaryň paýyna düşýär diýýär.
Sanobar Şermatowa şol bir wagtda-da Türkmenistanyň çaga zähmetine degişli halkara dokumentine goşulmagyndan ýurtda çagalaryň ýagdaýynyň gowulanjagyna garaşmaýanlygyny aýdýar. Onuň bellemegine görä, çaga zähmetiniň ulanylmagy ýaly agyr problemany kanun kabul edeniň bilen çözüp bolmaýar.
Kagyz ýüzünde
Türkmenistanda çaga zähmetiniň ulanylmagy milli kanunlarda gadagan edilýär. Türkmenistanyň Zähmet kodeksine görä, 16 ýaşyna ýeten, 15 ýaşyndaky çagalar-da ene-atasynyň rugsat haty bilen zähmet ylalaşygy esasynda işe alynmaly.
Türkmenistanda çaga zähmetiniň ulanylmagynyň soňuna çykmak zerurlygy döwlet derejesinde 2008-nji ýylda gaýtadan tassyklanypdy. G.Berdimuhamedow “çagalaryň zähmetiniň ulanylmagy bilen bagly ýekeje-de wakanyň ýüze çykmagyna ýol bermezlik” gökezmesini berip, çagalaryň pagta ýygymynda işledilmegine ýol beren ýolbaşçylaryň jezalandyryljagyny duýdurypdy. Şonda pagta ýygymy sebäpli mekdep okuwçylary okuwdan galan ýagdaýynda mekdep müdirlerini işden çetleşdirmek duýduryşy hem edilipdi.
Türkmenistanda çaga zähmetiniň ulanylmagynyň öňüni almak meselesine döwlet derejesinde garalýan hem bolsa problemanyň aradan aýrylmaýanlygyny türkmenistanly synçy Döwletmyrat Ýazgulyýew Azatlyk Radiosyna aýtdy. Onuň sözlerine görä, Aşgabat şäheriniň bazarlarynda ýük daşamak bilen gazanç edýän 14-15 ýaşyndan uly bolmadyk çagalary görmek bolýar.
“Häzirki wagtda mekdepler aç-açan ýatyrylmasa-da, islegi bolan okuwçylaryň pagta goýberilýänligini we olary goýbermäge mejbur bolýanlygyny birnäçe mekdeperiň müdirleri aýdýarlar. Şonuň üçin, çaga zähmeti gadagan diýilse-de, pagta meýdanlarynda mekdep okuwçylaryny görmek geň hadysa däl” diýip, D.Ýazgulyýew aýdýar.
Sosial problema
Synçy Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanda çaga zähmetiniň ulanylmagynyň sebäbini agyr sosial problemalaryň çözülmän galýanlygynda görýär we neşekeşlik, işsizlik we korrupsiýa ýaly problemanyň çözülmegine zerurlygyna ünsi çekýär. “Ozalky ýyllara garanda şu günki gün ýurtda çaga zähmeti belli bir derejede azalan hem bolsa, entek ýurtda çaga zähmeti giňden ulanylýar diýmäge doly esas bar” diýip, D.Ýazgulyýew aýdýar.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowanyň bellemegine görä, çaga zähmetiniň ulanylmagynyň soňuna çykmak üçin döwlet tarapyndan ençeme düýpli çäreler görülmeli: “Ilkinji nobatda-da ilat köpçüliginiň garyplygynyň, ene-atalaryň işsizliginiň we korrupsiýanyň soňuna çykmaly. Munuň üçin bolsa bazar ykdysadyýetine geçmek üçin şertler döredilmeli”.
Türkmenistanyň Mejlisi «Harby borçlulyk we harby gulluk hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň proýektini hem makullady. Onda harby taýdan hasaba alnyşyny ýöretmäge, harby gulluga taýýarlanmaga, girişmäge we geçmäge, ätiýaçda bolmaga we beýleki meselelere degişli düzgünler resmileşdirildi.
Kanun taslamasynda harby gulluga çagyryş ýaşy 18 ýaşdan başlanyp kesgitlenildi. Şeýle hem harby gullugy geçmek üçin aňryçäk ýaş 30 ýaşdan 27 ýaşa çenli azaldyldy. Bu üýtgetmäniň BMG-niň «Çaganyň hukuklary hakyndaky» Konwensiýasynyň düzgünlerini nazara almak bilen girizlendigini habar berilýär.
Türkmenistanyň Mejlisi öz 7-nji maslahatynda Maýyplaryň hak-hukuklary boýunça fakultatiw protokoly we BMG-niň bilim, ylym hem medeniýet boýunça guramasynyň sportda dopinge garşy göreş baradaky halkara Konwensiýany hem makullady.


text:
Pakistan Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystandaky goşunlarynyň möhüm üpjünçilik ýoluny baglady.
Bu, görnüşine görä, NATO dikuçarynyň serhetaşa howa zarbasy esasynda pakistan esgerleriniň üçüsi öldürildi diýen habar bilen bagly.
Yslamabatdaky resmiler Torkham serhet geçelgesindäki gullukçylara NATO-nyň ýangyç hem üpjünçilik ýükli maşynlarynyň Owganystana geçmeginiň öňüni baglamak hakynda buýruk berlendigini aýdýarlar.
Haýber tire sebitiniň içinden geçýän ýol Owganystandaky NATO goşunlary üçin esasy üpjünçilik koridory bolup durýar.
Pakistan resmileri NATO dikuçarynyň düýn irden Kurram tire sebitinde Pakistanyň ýarym harby serhet goşunlarynyň üç esgerini öldürendigini aýtdylar.
Eger tassyk bolsa, bu NATO dikuçarlarynyň pakistan serhedindäki jeňçilere diňe soňky günlerde uran dördünji zarbasy bolar.
Pakistan serhetaşa zarbalary berk ýazgarýar.


text:
Penşenbe güni Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan indi Türkiýeden Palestinanyň Gaza Sektoryna gitjek gumanitar gämileriň Türkiýäniň harby gämileri tarapyndan goraljakdygyny aýdyp çykyş etdi.
“Al-Jezeera” telekanalyna bu barada beren intewýusynda ol şeýle gumanitar gämilere indi hiç kimiň hüjüm edip bilmejekdigini nygtady.
Geçen ýylyň maý aýynda Türkiýeden Gaza Sektoryna barýan gumanitar gämä Ysraýylyň güýçleriniň geçiren reýdinde Türkiýäniň dokuz raýaty öldürilipdi.
Şol bolan waka bilen baglanyşykly ýüze çykan özara dawalar netijesinde geçen hepde Türkiýe Ysraýylyň Ankaradaky ilçisini yzyna ugratdy we Ysraýyl bilen harby hem-de söwda hyzmatdaşlyklaryny togtatdy.


text:
Serb prezidenti Boris Tadiç 1991-nji ýylda Wukowarda bolan gyrgyn üçin ötünç sorady. Bu 1990-njy ýyllaryň başyndaky Horwat urşy mahalynda serbler tarapyndan amala aşyrylan iň erbet wagşylykdyr.
Tadiç Owkara, gündogar Horwatiýanyň Wukowar şäheriniň golaýyndaky doganlyk mazaryna sapar edýän ilkinji serb lideridir.
1991-nji ýyl bu ýerde ýugoslaw goşuny tarapyndan ýardam berlen serb pitneçileri 260 çemesi horwaty gyrgyna beripdi.
Tadiç Owkar ýadygärliginiň eteginde gül çemenini goýup, özüniň pidalara baş egmäge we ýene bir gezek ötünç we gynanç bildirmäge gelenini aýtdy.
Tadiçiň saparyna Ýewropa Bileleşigine agza bolmaga çalyşýan iki ýurduň arasyndaky ýaraşygyň simwoliki ädimi hökmünde garalýar.


text:
Çoluk Möwlamow
Özüm oba ýerinde doglup, obada-da önüp-ösemsoň, mal saklamagy gowy görýän. Şäherden jaý alamda-da demir ýoluň gaýrasyndan saýladym. Ol ýerler howly jaýlar. Merkezden daşrakda.
Şäherden alan howly jaýymda ýaşap ýörenime indi 25 ýyl töwerek dagy wagt bolandyr. Şu ýyllaryň dowamynda howlymda sygram sakladym, düýe-de. Az-owlak gurluşyk edemsoň, howlym biraz daraldy. Şonuň üçin soňky ýyllar diňe goýun saklaýan.
Dört-bäş aý mundan öň şeýle bir waka boldy.
Ir bilen turup, goýunlaryma ot-iým bereýin diýip mal ýatagyma bardym. Gözüme ynanmadym. Üç goýnumyň biri ýokdy. Men nämäň-nämedigine derrew düşündim. Göni polisiýa jaň etdim. Ýagdaýy düşündirdim.
Säher bilen eden jaňymdan soň, gün ýaşar uçurlary gara beren uçastok inspektory papagyny goltugyna gysypjyk geldi. Men oňa bolan ýagdaýlary düşündirdim.
Uçastok inspektory sesini çykarman meni diňledi. Soň bolsa mal ýatagyma aýlandy, howlymy synlady. Ahyrynda-da:
—Näme diýsene, ýaşuly, sen şäherde mal saklamagyň gadagandygyny, bu barada şäher häkiminiň ýörite kararynyň bardygyny bileňokmy? - diýip, menden sorady.
Uçastok inspektorynyň bu sözlerine men näme jogap berjegimi bilmedim. Şäherde mal saklamagyň gadagandygy baradaky häkimiň kararynyň üç ýyl mundan öň çykandygyndan habarym bardy. Ýöne muňa garamazdan, howly jaýlarynda adamlar mal saklaýardylar. Häkimlikden göni gelip, azar berip durmansoňlar, il deňinde menem mallarymy aýramokdym. Şonuň üçin uçastok inspektoryna ýagdaýy bolşuna görä düşündirjek boldum.
—Şäher ýerinde mal saklamagyň gadagandygyny bilýän...
Inspektor meniň sözümi tamamlamagyma salym bermedi:
—Bilýän bolsaň, onda jerime tölemeli bolarsyň.
Men inspektordan goýnumy ogurlan ogra nähili çäre boljakdygyny soradym. Şonda ol:
—Seniň özüň günäkär. Kim saňa goýun sakla diýýä. Men häzir seniň nädip arkaňda duraýyn. Seň özüň kanuny bozupsyň. Mal saklamaly däl diýlensoňam, howlyňda mal saklapsyň. Şonuň üçinem jerime tölemeli - diýdi.
Bu bolýan zatlara gaty gaharym geldi. Bir tarapdan, inspektoryň aýdýanlaram dogrudy. Men şäher häkiminiň kararyny ýerine ýetirmedik adam. Ýöne, näme-de bolsa, meniň şahsy emlägime el gatyldy ahbeti. Şuny men uçastok inspektoryna bir sagatlap düşündirjek bolsamam, başa barmady. Inspektor meseläni hiç hili çözmän, gelşi ýalam gitdi.
Bu meseläni ýöne goýasym gelmedi. Ogrularyň goýnumy ogurlanlary üçin däl-de, olaryň şu hereketlerine hiç hili temminiň berilmejekdigine beter janym ýanýardy. Goňşularyma, tanyş-bilişlerime sala salyp gördüm. Emma olaryň bary maňa: «Gideni bir goýun bolsun. Ýamandan boýuňy satyn alsana» diýip, maslahat berdiler.
Elbetde, bu ýagdaýyň hupbatyny diňe öz başyňdan geçirip göreniňde duýup bolýar. Ýöne nätjek, waka gaty çylşyrymlydy. Pikirlendigimçe, başym çaşyp barýardy. Dawalaşyp, alan galamyň bolmajakdygyna özümem düşünemsoň, ýagdaý bilen ylalaşmakdan başga alajyň ýokdugyna göz ýetirdim.
Çoluk Möwlamow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy.


text:
Ýewropanyň we Balkan ýurtlarynyň liderleri 25-nji oktýabrda Brusselde geçiren duşuşygynda Balkan regionynyň üstünden geçýän migrantlar akymy boýunça hyzmatdaşlyk planyny ylalaşdylar.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jan-Klaud Junker planyň bir böleginiň Gresiýanyň we Germaniýanyň arasyndaky ýolda migrant merkezlerinde 100 müňden gowrak ýer döretmegi öz içine alýandygyny aýtdy.
Junker BMG-niň bosgunlar agentliginiň (UNHCR) Gresiýada 50 müň çemesi bosgun üçin ýer döretmäge ýardam berjekdigini, ýene 50 müň ornuň günbatar Balkanlarda dörediljekdigini aýtdy.
Junker sammitde Balkan döwletleriniň ähli lideriniň bosgunlar barada maglumat alyşmak borjuny öz üstüne alandyklaryny aýtdy.


text:
Çehiýanyň prezidenti Milos Zeman Ýewropa gelen bosgunlar tolkuny «guralan giriş» we ýaş siriýalylar hem yraklylar YD toparynyň garşysyna söweşmelidi diýdi.
Zeman 26-njy dekabrda, Kristmas baýramçylygy mynasybetli eden telewizion ýüzlenmesinde özüniň 2015-nji ýylda bir milliondan gowrak bosgunyň Ýewropa gaçmagynyň guralan zatdygyna, olaryň birden dörän bosgun hereketiniň netijesi däldigine ynanýandygyny aýtdy.
Ol gartaşan, ýarawsyz ýa-da kämillik ýaşyna ýetmedik bosgunlara rehim edilip bilinjekdigini, emma ýaş erkekleriň ellerine ýarag alyp, yslamçy jeňçileriň garşysyna göreşmelidigini aýtdy.
«Men bu erkekleriň ellerine ýarag alyp, öz ýurtlarynyň azatlygy üçin «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşmeýşine geň galýaryn» diýip, ol aýtdy.


text:
Aşgabat, 23-nji dekabr.«Türkmenportal».
22-nji dekabrda Türkmenistanyň Daşary işler minitsrliginde BMG-niň Baş Assambleýasynyň “Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň orny” atly Rezolýusiýanyň kabul edilmegine bagyşlanylan maslahat geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin Türkmenistanyň daşary ýurtlarda işleýän ilçileri, Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň, halkara guramalarynyň wekilhanalarynyň ýolbaşçylary, käbir ministrlikleriň we pudak edaralaryň ýolbaşçylary, käbir ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, şeýle hem ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri çagyryldy.
Çykyşlarda bellenilişi ýaly, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça bu Rezolýusiýa şu ýylyň 19-njy dekabrynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 69-njy mejlisinde biragyzdan kabul edildi.
Bu buýsançly ýagdaý bolup, ýokarda agzalan resminamanyň awtordaşlary hökmünde Merkezi Aziýanyň ähli ýurtlary, Aziýa-Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlarynyň köpüsi, şeýle hem Ýewropa, Latyn Amerikasy we Afrika ýurtlary – jemi 66 döwletiň çykyş etmegi Türkmenistanyň dünýä derejesindäki abraýynyň yzygiderli ýokarlanýandygyna, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan öňe sürülýän başlangyçlaryň ählumumy goldawa eýe bolýandygyna şaýatlyk edýär.
Bu Rezolýusiýa BMG-niň Baş Assambleýasynyň durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy hyzmatdaşlygy döretmek hakyndaky teklibi resmi taýdan berkiden ilkinji resminamasy bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň adyndan Türkmenistanyň bu möhüm halkara başlangyjynyň biragyzdan goldanylandygy üçin BMG-niň ähli agza ýurtlaryna hoşallyk beýan edildi.
Awtomobil, demir ýol, deňiz we howa ýollaryny intermodal logistika merkezleriniň we gury ýer portlarynyň üsti bilen birleşdirýän ulag ulgamynyň kemala gelmeginiň esasyny goýýan bu resminamanyň düzgünlerinde 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda türkmen paýtagtynda geçirilen ýokary derejedäki Halkara maslahatyna jemleri boýunça kabul edilen Aşgabat Jarnamasynyň esasy ugurlary beýan edilýär.
Şunuň bilen baglylykda, biziň ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasy we onuň iri düzümleri, şol sanda Ýewropa Ykdysady komissiýasy, BMG-niň Aziýa-Ýuwaş ummany sebiti üçin Ykdysady we durmuş komissiýasy, şeýle hem Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy, Awtomobil ulaglary halkara birleşigi, Ýewropa-Kawkaz-Aziýa ulag geçelgesi boýunça Hökümetara topary we beýleki halkara guramalary bilen hyzmatdaşlygynyň okgunly häsiýetini belläp geçmek gerek.
Hususan-da, BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky hemişelik wekili hanym Jasinta Barrins bu Rezolýusiýanyň deňze çykalgasy bolmadyk ýurtlar üçin möhüm ähmiýetini, şeýle hem ulag geçelgeler ulgamynyň ösdürilmeginiň hasabyna Owganystanyň durmuş-ykdysady taýdan dikeldilmegine goşmaça kömek bermekde ähmiýetini belledi.
Şeýlelikde, biziň ýurdumyz müňýyllyklaryň dowamynda Ýewraziýanyň halklaryny özara baglanyşdyran we adamzat siwilizasiýasynyň ösüşinde ägirt uly ähmiýete eýe bolan Beýik Ýüpek ýolunyň täzeden dikeldilmegine örän işjeň gatnaşyp, sebit we ählumumy derejede abadançylygy we durnukly ösüşi üpjün etmek maksady bilen, dostluk gatnaşyklarynyň we netijeli halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga uly goşant goşýar.


text:
1- AÝDYMLAR MUGTMY?
Websaýtymyzdaky ähli mp3ler, klipler, albomlar mugtdyr. Islendik görnüşde indirip bilersiňiz.
Mp3leri ähli zyýaratçylar we agzalar indirip bilerler. Klipleri diňe V.I.P. Agzalar online görüp we isleseler indirip hem bilerler.
Üns beriň:
Saýtymyzdaky ähli aýdymlar we klipler mugt. Mugt diýmegimiziň sebäbi – sizden hiç bir ýagdaýda indiriljek aýdym we klipler üçin pul islemeýäris. Siziň tarif planyňyza göra ulgam (Altyn Asyr / MTS) Internet hymzaty üçin hasabyňyzdan pul alynýar. Web saýtymyzda aýdymlary indirmek siziň öz islegiňize görädir.
Çünki başga web saýtlaryndan şol bir mp3 üçin 5-6 Mb. şol bir klip üçin iň azyndan 30 Mb. indirmegiň ýerine biziň web saýtymyzda mp3 üçin ortaça 2.5 Mb. klip üçin bolsa maksimum 20-22 Mb. indirip bilersiňiz. Bu şekilde, şol bir aýdymy has arzan indirip we diňläp bilersiňiz!
2- AÝDYMLARY NÄHILI INDIRMELI?
Islän aýdymyň ýa-da aýdymçynyň adyny gözledip tapyp bilersiňiz, ýa-da SOŇKY GOŞULANLAR, MEŞHUR AÝDYMLAR, SOŇKY GÖRÜLENLER ýaly bölümlerimize seredip göwnüňize ýaran aýdym faýllarynyň üstüne basyň. Sag tarapda "PLAYLIST"-den islän faýlyň üstüne basyň. Açylan sahypadaky 5 sekuntlyk reklamadan soň awtomatik şekilde PLAY we YÜKLE düwmeleri çykar. Bu düwmeleriň kömegi bilen isleseňiz online görüp ýa-da diňläp, isleseňiz faýly kompýuteriňize ýa-da telefonyňyza indrip bilersiňiz.
3- V.I.P. AGZA NÄHILI BOLMALY?
VİP Agza bolmak örän äňsatdyr. Ilki bilen telefonyňyzdaky LINE Programmasyny açyň we bizi ID-mize görä gözledip, @aydymlar akkauntyny tapyň. Bizi goşanyňyzdan soň, resmi hasabymyzy öz lentaňyzda paýlaşyň we ekranyň skrinşotyny alyň. Soňra saýtymyzda ýönekeý agza hökmünde registrasiýa boluň.
Ulanyjy adyňyzy we ekran skrinşotyny bize LINE bilen ugradyň. Bolany!!! :)
VİP AGZALYGYŇYZ dessine aktiwleşdiriler we ähli faýllary çäksiz görüp we indirip bilersiňiz!
4- BU SAÝTDA REKLAMA BERIP BILERINMI?
Web saýtymyz gün-günden has köp zyýaratçylaryň ünsüni çekýär!
Siz hem bundan peýdalanyp we reklamaňyzy ýerleşdirip, dükanyňyzy ýa-da meselem ulanyjylary bimaza etmän LINE akkauntlaryňyzy tanadyp bilersiňiz!!! Biziň bilen HABARLAŞMAK bölüminden jikme-jik maglumatlary alyp, iň gysga wagtda reklamalaryňyzy ýerleşdirip bilersiňiz.


text:
Türkmenlerde “Gulagyň garny bolmaz, siňegiň erni” diýen nakyl bar. Bu nakyl aýdym-saz ýaly şirin owazdan hiç wagt ganyp bolmaýandygyny aňladýar.
Türkmenler aýdym-sazy gaty gowy görýän halk. Olar gadym döwürlerden bäri hem toýlarynda bagşy aýtdyryp, daň atýança bagşy diňlär ekenler. Türkmenleriň arasynda bagşynyň gadyry başga. Bagşa aýratyn hormat-sylag edilip, oňa mydama törden orun berlipdir.
Gadym döwürlerde saz çalmak üçin türkmenleriň öz milli saz gurallary bolan bolsa, türkmen topragyny patyşa Russiýasynyň basyp almagynyň netijesinde, aýratyn-da bu toprakda sowet häkimiýetiniň berkarar edilmeginiň netijesinde, türkmenleriň arasyna hem ýewropa halklarynyň we goňşy halklaryň dürli saz gurallary aralaşdy. Ol saz gurallarda hem saz çalmagy özleşdirip, türkmenler özleriniň islendik saz guralynda saz çalmaga ökdediklerini görkezdiler.
Gadym döwürlerde her sazandanyň, bagşynyň özüniň halypasy bolupdyr. Halypa “Indi senem il içine çykyp, aýdym aýdyber, saz çalyber” diýip, rugsat bermese (ýagny, pata bermese), şägirt (ýaş sazanda, bagşy) köpçüligiň öňüne çykyp aýdym aýtmaga, saz çalmaga het etmändir. Halypalar hem aýdym-saza dil ýetirtjek emelsizlere pata bermändirler. Halypa patasy diňe halypadan ozduran şägirde berlipdir. Halypa özüniň öwredýän aýdymyny, sazyny özünden ökde bolup ýerine ýetiren şägirdine ak pata (ile çykmaga rugsat) beripdir. “Şägirt halypadan ozdurmasa, kär ýiter” diýen nakyl ýöne ýere dörän nakyl bolmaly däl. Ol döwürler her bir halypa öz şägirdine elindäki hünärini özündenem ökde bolar ýaly derejede öwredipdir.
Sowet hökümeti bagşy-sazandaçylygy öz gözegçiligine alyp, filarmoniýalar, medeniýet öýlerini açyp, ol ýerlere zehinli aýdymçylary, sazandalary ýygnady. Ol ýerlere ýokary sazçylyk mekdeplerinde, uçilişşelerde, konserwatoriýalarda bilim alan, ençeme komissiýalardan saýlanyp-seçilen zehinler işe alynýardy. Gadymy halypaçylyk döwründe-de, sowet döwründe-de halk aýdym-saz diňlemekden ýadamaýardy. Kolhozçylar kolhoz işinden soň konserte gidýärdiler, şäher adamlary işden soň. Talyplar okuwdan soň. Aýdym-saz diňläp, ganýan adam ýokdy. Haçan görseň, aýdymçy-sazandalaryň çykyş edýän ýerleri adam mähellesinden hyň bererdi. Özem şeýle konsertleri diňlemek üçin adamlar pul töläp, bilet alýardylar.
Hiç bir ýurtda-da aýdym sazy ýigrenýän adama duşup bolmasa gerek. Sebäbi aýdym-saz göwünleriň syrdaşy, adamlara ruhy lezzet berip, ýadawlygyňy aýryp, ýadaw göwrä täzeden güýç berýän jady.
Ne aýdymçyda höwes bar, ne-de diňleýjide
“Hiç bir ýurtda aýdym-sazy ýigrenýän adama duşup bolmasa gerek” diýen jümlämi häzir yzyna alsamam bolar. Ýurtdaky dolandyryş nädogry ýola gönügende adamlara iň gowy zatlary hem ýigrendirip bolýandygyny türkmenler gözleri bilen gördüler.
“Aýdym-sazy ýigrenip bolýan döwür geler” diýip, megerem, hiç kim pikir etmedik bolsa gerek. Emma şeýle döwür türkmenler üçin geldi. Şeýle döwür Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň döwründe başlandy. Türkmenbaşynyň adyndan ýazylan süwümsiz aýdymlar, Türkmenbaşy hakdaky aýdymlar türkmenlerde aýdym-saza ýigrenç oýardy. Halypalar aýdym-sazdan çetleşdirildi. Hiç bir halypasyz ýüze çykýan, ýokary hem orta okuw merkdepleriniň talyplary ýurduň uly konsertlerini emele getirijilere öwrüldiler.
Ary çakan ýaly çyrlaşyp, zordan sesini öňdäki hatara ýetirýän ýaşajyk hem tejribesiz, höwesjeň aýdymçylar, emelsiz sazandalar häzir hem her şenbe hem ýekşenbe günleri konsert meýdançalarynda mejbury ýagdaýda halky güýmeýärler. Halk mejbury sürlüp eltilýär, aýdymçy-sazandalar hem mejbury sürlüp eltilýär. Iki tarapda-da höwes ýok. Diňlejekde-de, diňletjekde-de.
Konserte barmadyklar işden kowulýar. Bu betbagtçylyk diňe býujetden aýlyk alýanlaryň başynda bar. Ýekeje tapawut öň Türkmenbaşy hakdaky aýdymlar aýtdyrylan bolsa, indiki aýdymlar Arkadag hakda. Çem gelen daşary ýurt sazlaryna salnyp aýdylýan ýuwan goşgulary hiç kim diňlemeýär. Tä konsert gutarýança hemmeler biri-biri bilen gybata güýmenip oturýar.
Konsertleriň mugtdugyna garamazdan, ol ýere barýanlaryň hemmesi gargynyp-gargynyp gidýär. Mugallymlar ol konsertlere hatda tomus kanikuly döwründe-de gatnalmaga mejbur edildi. “Her sapar jaň edip durmarys. Her şenbede hem ýekşenbede aýdym-saz merkezinde boluň hem-de konserte tomaşa ediň” diýip, Bilim ministrliginden ýörite tabşyrygyň bolandygyny, şol konsertden özleriniň bizardyklaryny, mejbury ýagdaýda barýandyklaryny mugallymlar gürrüň berýärler.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni Ak tamda Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif bilen Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama duşuşýar. Bu duşuşykda ABŞ-nyň howa zarbalaryny, Owganystandaky ýagdaýlary we söwda gatnaşyklary öz içine alýan ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmek ýaly meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýar.
Obamanyň Pakistanyň tire-taýpa regionlaryndan NATO-nyň we Birleşen Ştatlaryň goşunyna serhetýaka hüjümleri amala aşyrýan söweşiji toparlara basyş etmegi üçin Şarife has köp tagalla etmäge çagyrmagyna garaşylýar.
Şarifiň bolsa Pakistanda ABŞ-nyň howa zarbalarynyň togtadylmagyny talap etjekdigi aýdylýar. Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasynyň ýaňy-ýakynda ýaýradan raportynda gürrüňi edilýän howa zarbalary uruş jenaýaty hasaplanyp bilner diýilýär.
Soňky ýyllarda Pakistanda asuda ilatyň heläk bolmagyna sebäp bolan ABŞ-nyň howa zarbalary we Osama Bin Ladeniň ölmegine alyp baran ABŞ-nyň Pakistanyň içindäki harby operasiýasy Waşington bilen Yslamabadyň arasyndaky gatnaşyklaryň erbetleşmegine sebäp bolupdy.
Analitikler duşuşyk iki ýurduň gatnaşyklaryny gowulaşdyrmaga kömek edip biler diýýärler.


text:
Dünýäniň iň ýyndam ýüwrükleri diýip hasaplanýan iki erkek türgen sportda "gadagan edilen maddany ulanmak" boýunça geçirilen testleriň özlerinde oňyn netije berendigini aýtdylar.
100 metr aralyga ylgamak boýunça 2007-nji ýylyň çempiony hem-de şu ýylyň iň ýyndam adamy hökmünde ykrar edilen Taýson Geý, sportda “gadagan edilen maddany ulanmak” boýunça geçirilen testiň özünde oňyn netije berendigini we indiki aý Moskwada geçiriljek dünýä çempionatyndan çetleşdirilendigini aýtdy.
100 metr aralyga ylgamak boýunça öňki dünýä rekordyna eýe bolan ýamaýkaly sport ýyldyzy Asafa Pawel hem ýekşenbe güni eden çykyşynda, geçen aý Ýamaýkada geçirilen çempionatyň dowamynda sportda "gadagan edilen maddany ulanandygyny" mälim etdi.
Taýson Geý we Asafa Pawel atletika taryhyndaky iň ýyndam dört erkek türgenleriň arasyndadyrlar.
Taýson Geýden has gaty ylgaýan ýeke täk ýüwrük häzirki wagtda dünýä rekordyny göterýän Usain Boltdyr. Taýson Geý 100 metr aralygy 9,69 sekuntda geçipdi.
Ýamaýkaly Assaf Pawel bolsa 100 metr aralygy 9,72 sekuntda geçip, dünýäniň iň ýyndam dördünji ýüwrügidir.


text:
Adamynyň saglygy, durmuş we iş şertleri kadaly bolsa-da, uky, dynç alyş ýaly zerur şertler berjaý edilende-de ünsi doly işe gönükdirmek käte kyn bolýar.
Alymlar munuň öz sebäpleriniň bardygyny aýdýarlar we bar ünsüňi işe gönükdirmek üçin ylmy taýdan tassyklanan usullaryň ençemesini hödürleýärler.
Şeýle usullaryň arasynda adamynyň birbada etmek üçin niýetleýän işleriniň sanyny azaltmak, etmeli işleriň sanawyny düzmek, maşk etmek, arakesme, şeýle-de kadaly dynç almak ýaly çäreleriň netije berýändigi aýdylýar.
Işleriň sanyny azaldyň
Adamynyň beýnisiniň birbada ikiden köp bolmadyk işi netijeli ýerine ýetirmäge ukyplydygy aýdylýar.
Miçigan Uniwersitetiniň alymlary adamynyň öz öňünde birbada birnäçe meseläni goýup, olary çözmäge synanyşmagy netijeliligi peseldýär diýen çözgüde gelipdirler.
Sanaw ýöretmek
Edilmeli işleriň sanawyny düzmek-de örän peýdaly, sebäbi sanaw düzülende edilmeli işler barada pikir etmäge zerurlyk galmaýar we netijede ünsüňi has gyssagly işlere doly gönükdirmäge mümkinçilik döreýär.
Ruhy we fiziki maşklar
Gündeki meditasiýanyň beýniniň işine oňyn täsir ýetirip, ünsi güýçlendirýändigi aýdylýar, fiziki maşklaryň peýdasyna hem aýratyn üns berilýär.
Garward Uniwersitetiniň alymlary fiziki maşklar adamynyň “beýnisiniň neýrofiziki faktory» (BDNF) atly belogyň öndürilmegine oňyn täsir ýetirip, adamynyň huşuny hem ünsüni gowulandyrýar diýen netijä gelipdirler.
Gysga arakesme
Işiň dowamynda gysga arakesmeleriň ünsi güýçlendirýändigini, arakesmeleri äsgermeýän adamlaryň bolsa fokusy, ýagny ünsüň jemligini ýitirýändigini Illinoýs Uniwersitetiniň alymlary aýdýarlar.
Işden çykanyňda iş meselelerinden doly ünsüňi sowmagyň hem peýdalydygy aýdylýar we dynç alyp, işe girişilende çözülmeli meseleleriň adatça has tiz çözülýändigi mysal hökmünde getirilýär.
Gulagyň dynçlygy
Ünsi işe gönükdirmegiň netijeli usullarynyň biri diýlip, maksimal derejede ýuwaş iş ýerini saýlap almak maslahat berilýär.
Seton Hill Uniwersitetiniň ylmy barlaglary adamyň bedeniniň galmagala uýgunlaşyp bilmeýändigini görkezdi.
Adamyň daşynda galmagal köp boldugyça, şonça-da beden stressde öndürýän kortizol garmonyny köpeldýär.
Wagty boş geçirmegiň peýdasy
Ünsi işe gönükdirmegiň netijeli diýilýän usullarynyň ýene biri gapma-garşylykly hasaplanýar, ýagny belli bir wagty hiç zat etmän boş geçirmegiň, bir tarapdan, peýdalydygy aýdylýar, şol bir wagtda-da käbir adamlar üçin öz oý-pikirleri bilen 15 minutdan uzak ýekme-ýek galmagyň oňaýly däldigi bellenýär.


text:
Gürjüstanyň täze premýer-ministri Bidzina Iwanişwili Orsýete saparyny goýbolsun etdi. Ol orsýetli resmiler bilen üçünji ýurtda duşuşyp biljekdigini aýtdy.
Penşenbe güni eden çykyşynda Iwanişwili öz hökümetiniň Orsýet tarapyndan goldanylýan Gürjüstanyň Abhaziýa we Günorta Ossetiýa separatist regionlaryna kontrollygy dikeltmek isleýändigini tassyklady.
Orsýet 2008-nji ýylda Gürjüstan-Orsýet uruşyndan soň bu iki territoriýany garaşsyz ýurt diýyp ykrar etdi.
Şeýle hem Iwanişwili şerap, mineral suw we Gürjüstanyň beýleki önümleriniň Orsýete eksportynyň dikeldilmegine umyt baglaýandygyny aýtdy.
Iwanişwili Orsýet bilen gatnaşyklaryny gowulandyrmak barada ozalky çykyşlarynda hem nygtapdy. Ol öz ýurdunyň Günbatar bilen gatnaşyklaryna hem uly ähmiýet berýär.


text:
Jaz pianisti we kompozitor Mişa Alperin 1956-njy ýylda Ukrainanyň Kamenets-Podolskiý şäherinde doglan. Ol Moldowada we Orsýetde ýaşapdy we bilim alypdy.
1993-nji ýyldan bäri Alperin Norwegiýanyň Saz akademiýasynyň professory. Ýakynda ol Rumyniýanyň paýtagty Buharestde “Jazz.ro” atly assosiasiýasy we şäheriň Luteran ybadathanasy tarapyndan geçirilen Jaz festiwalynda çykyş etdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy Bu festiwaldan soň Mişa Alperin bilen söhbetdeş boldy. Sowet döwründen şu günki güne çenli dörän dürli medeni ugurlara, döredijilige we jaza bagyşlanan bu söhbetdeşligi dykgatyňyza hödürleýäris.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz Ukrainada doguldyňyz, Moldowada ýaşadyňyz, Kişinýewde we Moskwada bilim aldyňyz. Häzir siz Norwegiýada ýaşaýarsyňyz we işleýärsiňiz. Şeýle geçmiş siziň döredijiligiňize täsir ýetirdimi?
Mişa Alperin:
Hawa, täsir ýetirdi diýip pikir edýarin. Bu tebigy zat. Men öz tejribäme esaslanyp, meniň ýaşan ýerlerimiň we daşymdaky medeniýetleriň maňa hemişe täsir ýetirendigini aýdyp biljek. Köplenç bu duýdansyz bir duýgy bolýar. Men ýaşan ýerlerimiň ählisinde ýerli milli medeniýeti iňňän gowy görýärdim, bu bolsa meniň döredijiligime göni täsir ýetiripdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Şu günki gün jaz, klassyky saz, döwrüň täze sazlary, folklor ýaly akymlaryň arasynda käte araçägiň-de ýokdugy barada pikir döreýär. Käbirleri muny postmodernizm diýip atlandyrýarlar. Beýlekiler munuň globalizasiýanyň ntijesidigini aýdýarlar. Umuman, bu oňyn bir zatmy ýa-da erbetmi?
Mişa Alperin:
Meniň pikirimçe, bu örän oňat. Žanrlaryň arasyndaky ähli serhetler emeli bir zat diýip hasap edýärin. Ewolýusiýa aň-düşünjäniň açyklygyna bagly bolup, biziň durmuşymyzda tebigy bir prosess bolup durýar. Sungatda araçäkleriň çekilmegi onuň çäklendirilmegini aňladýar. Bu diňe bir sungata degişli bolman, durmuşyň islendik ugruna degişli. Araçäkleriň çekilmegi sosial durmuşda-da yýapyklyga getirýär.
Açyklyk adamzadyň ösüşi üçin esasy zerurlyklarynyň biridir. Şonuň üçin men adamlaryň aýdym-sazlaryň islendik akymlaryna, sungatyň islendik görnüşlerine açyk bolmagy möhüm diýip hasap edýärin. Biz täsir astyna düşýäris, biz birek-birege täsir ýetirýäris. Bu islendik ugra degişli bolup biler, munuň tapawudy ýok.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siz “Moskwa Triosy” atly proýektiňiz barada gürrüň berseňiz. Bu jaza meňzeş bolan bolsa-da, jaz däl-de, başga bir zatdy.
Mişa Alperin:
Moskwadaky çykyşymyz häzirki döwür barada gürrüň bermek maksadyna esaslanypdy. Biz üç sany dürli medeniýetiň bileleşip, parahatçylykly ýagdaýda birek-birek bilen ýaşap bilýändigini görkezmek isledik. Şol çykyşymyz bilen biz folklor sazanda, klassyk tüýdükçi we impowizator bilelikde bir maşgala ýaly hereket edýäris. Bu biziň “Moskwa Triosy” atly toparymyzyň esasy maksady bolupdy. Emma islendik bir zat barada aýtmak bir mesele, ony durmuşa geçirmek bolsa - başga bir mesele.
Her bir adam açyklyk barada sözläp biler, emma açyk bolmagy iş ýüzünde başarmak başga bir mesele. Bu durmuşda-da şeýle, döredijilikde-de. Köp sazandalar we sungatçylar size açyklyk barada ençeme sagatlap ýeňillik bilen gürrüň berip bilerler, sebäbi geplemek aňsat bir saz. Emma açyk bolmagy başarmagyň, serhetlerden çykmaga ukyply bolmagyň ýeňil iş däldigini hemme bilýär. Munuň üçin, adam özüni düzgünleşdirmäge ukyply we dürli žanrlarda tejribeli bolmaly.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Bile çykyş edýän beýleki sazandalary hem gowy tanamaly, şeýlemi?
Mişa Alperin
: Hökman, şeýle-de bir-biriňe uly hormat goýmaly. Bu meselede özboluşlylyk meňzeşlikden has möhümdir. Emma adamzadyň gurluşy örän çylşyrymly. Adamlar mydama meňzeşligi gözleýärler. Olar hyzmatdaşlygyň we öz daşyndaky adamlaryň düşnükli bolmagyny iselýärler.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Sebäbi adamlar näbelli bir zatdan howatyr edýärler, şeýlemi?
Mişa Alperin
: Elbetde, ýöne döredijilik näbelli bir zat. Oňa baş goşmak üçin wagt gerek bolýar. Adam döredijilikde özüni rahat duýup başlaýança, garaňky bir tokaýlykda gezip ýören ýaly bolýar. Başda bu biynjalyklyk döredýär. “Moskwa Triosyny” muňa mysal edip getirip bolar. Biz ilkinji ýyllarda örän aladalanýardyk, sebäbi çykyşlarymyz reakasiýa döretmeýärdi. Biz tanyş bolmadyk bir ýerde, düşnüksiz şertlerde işlemäge çalyşýardyk. Biz öz döredijiligimizi nädip öňe sürmelidigini bilmeýärdik. Promoterler biziň önümimizi nädip satjagyny bilmeýärdi, sebäbi biziň çykyşlarymyz jaz hem däldi, rok hem däldi, pop ýa-da klassyik ugurlara-da degişli däldi. Şonuň üçin döredijilik beýi bir zat, emma çylşyrymly.
“Moskwa Triosynyň” wideosy
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Meniň öňki mugallymym, rumyniýaly jaz tankytçysy Virgil Mihaiu siziň Moldowanyň “Trigon” atly iň gowy jaz toparyny açan adamdygyňyzy aýdypdy. “Trigon” özüni etno jaz topary diýip atlandyrýar. Siziň pikiriňizçe, olar näme üçin etno, ýagny milli saz çalýandygyny nygtaýarlar? Jaz bary - bir jaz bolýar, şeýle dälmi?
Mişa Alperin
: Hawa, siz dogry aýdýarsyňyz. Jaz aslyýetinde dürli milli akymlaryň täsiri astynda dörän. Şonuň üçin, jaz barada aýdylanda, etno diýen düşünjäniň goşulmagy biraz täsin görünýär. Emma men adamlaryň öz döredijiliginde etno saz çalýandygyny nygtamagynyň sebaplerine düşünýärin. Sebäbi köp adam jazy amerikadan gelip çykan bir sungat hökmünde tanaýarlar. Emma bu dogry däl. Ýöne şeýle garaýyşlar sazandalara öz täsirini ýetirýär. Olar “biz amerikan sazyny çalmaýarys, biz rumynlar, ýa hytaýlar, ýa-da moldowanlar” diýip, özleriniň milli medeni aýratynlyklaryny nygtamaga çalyşýarlar.
“Trigon” atly jaz toparynyň wideosy
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Men size jaz bilen bagly özümiň irki tejribelerim barada gürrüň bermek isleýärin. Men 1977-nji ýylda Kluj şäherinde Ganelin atly sowet jaz triosyny diňläpdim. Men şonda erkin sungat hasaplanýan jazyň nädip erkin bolmadyk Sowet Soýuzynda çalnyp bilinýändigine geň galypdym. Siz bu täsin ýagdaýy düşündirip bilersiňizmi?
Mişa Alperin
: Meniň pikirimçe, bu täsin däl. Bu, umuman, tebigy bir proses bolupdy. Sowet Soýuzy ýaly [adamlara] syýasy taýdan basyş eden totalitar bir döwletde döredijilik wekilleri dürli görnüşde protest bildirmegiň ugrunda bolýarlar. Käbir adamlar hiç zat aýtman hem protest bildirip bilýärler. Emma sungat bilen meşgullanýan adamlar öz döredijiligi arkaly protest bildirip bilýärler. Bu diňe bir Söwet Söýuzy bieln çäklenmeýär. Bu bütin dünýäde adamzadyň tutuş taryhynda şeýledi.
Sungat arkaly adamlar öz dünýäsini döredýär we şeýdip, özüçe protest bildirýär. “Ganelin” jaz triosyny hem muňa mysal hökmünde getirmek mümkin. Men şuňa meňzeş duýgyny öz başymdan geçiripdim. Çynymy aýtsam, ”Moskwa Triosyny” döretmek baradaky pikir mende ”Ganelin Triosynyň” täsiri astynda döräpdi. Men olary 1982-nji ýylda Moskwada ilkinji gezek diňlänimde bu mende ägirt uly täsir galdyrypdy. Men şonda “bu oglanlar özlerini gaty erkin düýýarlar” diýip pikir edipdim. Men şonda özümem muňa synanyşyp görmegi arzuw edipdim.
Hakykatdanam, tankytçylar “Moskwa Triosyny” we “Ganelin Triosyny” postsowet giňişliginde eksperiment ediji ýeke-täk toparlardygyny aýdýarlar. Men şeýle toparlaryň sany azmy, köpmi biljek dal, bu möhüm hem däl. Bu ýerde iň möhüm zat, protest wagtlaýyn bir zatdy, totalitar režimiň ýetiren täsiri wagtlaýyn bir zatdy, bu täsir Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen ýok boldy.
Soň protest üçin esas galmady, şu günki gün awangard diýen akyma gyzyklanma hem köp däl. Şeýlelkde, awangard diýlende, onuň sungatyň wagtlaýyn bir görnüşidigini göz öňünde tutmaly. Munuň bilen bagly ähli zat, adatça, wagtlaýyn häsiýete eýe bolýar.
“Ganelin Triosynyň” wideosy
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Bu zat klassyka öwrülýär, şeýlemi?
Mişa Alperin
: Hawa, şu günki gün awangard muzeý, gadymy bir muzeýe öwrüldi. Bu geň zat däl. Her bir döwrüň tasiriniň astynda dörän her bir zat, wagtlaýyn häsiýete eýe bolýar. Hut şu sebäpden meni wagtlaýyn zatlar gyzyklandyrmaýar. Emma milli sungatlar meni gyzyklandyrýar, sebäbi olar müdimilik zat. Onuň dörän wagtyny-da bilip bolmaýar, şonuň üçin ol könelmejek bir zat bolýar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy: Siziň Buharestde geçiren konsertiňizde “Piano üçin hekaýalar” atly eserlerden bölekleri ýerine ýetirdiňiz. Bu eserlerde jaz bilen poeziýanyň arasynda baglanyşyk barmy? Men bu sowaly 1993-nji ýylda jaz gitaraçy Jon MakLaughline beripdim. Ol şonda: “Poeziýa barka menem bar, sizem bar, biziň ählimiz bir gäminiň içindediris” diýip, jogap beripdi.
Mişa Alperin
: Bu ajaýyp bir düşündiriş. Onuň bu sözleri hem ajaýyp hem-de dogry. Men muňa näme diýip bilerin? Meniň kakam ýazyjydy. Poeziýa meniň durmuşymda tebigy bir zat. Men muňa hiç wagtda şübhe bildirmeýärdim. Bu meniň üçin örän tebigy bir zatdy. Mydama men munuň bir bölegi bolupdym, emma bu barada aýratyn bir pikir etmändim.
Men gürrüň bermegiň meniň üçin örän tebigy zatdygyna göz ýetirdim. Emma gürrüň bermeklik meniň üçin tekste ya-da sözlere bagly zat däl. Şeýlelikde poeziýa meniň üçin örän möhüm sungat, men öz sazlaryma poetik hekaýalar hökmünde garaýaryn we aýtjak bolýan zatlarymy diňleýjilere saz arkaly ýetirýärin. Meniň ejem bessarabiýaly sazandady, kakam ýazyjydy. Olaryň duýgularynyň täsiri-de maňa ýetdi. Bu bolsa meniň eserlerimde sazlaşyp, pikirleriň köplügini doly düşündirýän bolsa gerek.


text:
ABŞ-nyň döwlet serkretary Hillary Klinton Bosniýany Ýewropa Bileleşigine we NATO agza bolmak üçin syýasy reformalary geçirmäge çagyrdy.
12-nji oktýabrda Klinton Balkan ýurtlaryna üç günlik saparyna başlady.
Saraýewoda Klinton Bosniýanyň liderleri bilen duşuşyp, etniki taýdan bölünen ýurtda şu aýyň başynda geçirilen prezident we parlament saýlawlaryndan soňky ýagdaý barada maslahat etdi.
Bu mesele bilen bagly Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Saraýewoda eden çykyşynda şeýle diýdi: “Bosniýa we Gerzogowina bilelikde hereket etse has çalt depginde Ýewropa Bileleşigine tarap ýakynlaşyp biler. Şonuň üçin bölünmek baradaky gürrüňleri goldamaýarys”.


text:
Angliýanyň Oksford uniwersitetiniň bilermenleriniň geçiren barlaglaryna görä, internet Google hem-de Facebook “imperiýalary” tarapyndan dolandyrylýar. Bu barada “Amerikanyň sesi” websahypasynda bellenilýär.
Agzalýan uniwersitetiň bilermenleriniň geçiren barlaglary netijesinde Google Günbatar ýurtlarynyň we Hindistanyň esasy böleginde agalyk edýär. Facebook bolsa, esasan, Ýakyn Gündogarda, Demirgazyk Afrikada we Amerikanyň ispan dilli ýurtlarynda öz agalygyny ýöredýär.
“Facebook sosial ulgamynyň, dünýä internet bazarynyň uly bölegini eýeländigine garamazdan, bilermenler onuň örän meşhur bolan ýurtlarynda-da Googlyň-de gaty yza galmaýandygyny belleýärler” diýlip, “Amerikanyň sesi” websahypasy ýazýar.
Barlaglaryň netijelerinde munuň sebäbi hakda şeýle diýilýär: “Facebook sosial ulgamynyň agdyklyk edýän 50 ýurdunyň arasyndaky 36 döwletde internet ulanyjylaryň iň köp girýän websahypalarynyň hatarynda ikinji orunda Google durýar. Olaryň 14-sinde bolsa ikinji orny Youtube wideopaýlaşmak websahypasy eýeleýär. Youtube websahypasyna häzirki wagtda Google eýeçilik edýär.”
Mälim bolşy ýaly internet soňky ýyllarda türkmen ýaşlarynyň arasynda hem giňden peýdalanylyp başlandy. Şol sebäpden hem biz her hepde türkmen ýaşlarynyň internetde, has dogrusy, sosial saýtlarda we websahypalarda gozgan meseleleriniň käbirleri barada gürrüň edýäris.
“Facebook”
Facebook sosial ulgamyna Türkmenistandan girmek belli bir derejede kyn we ýurtda onuň meşhurlygy az bolsa-da, Facebook daşary ýurtlarda okaýan ýa-da ýaşaýan türkmenistanlylar tarapyndan giňden ulanylýar.
“Ene dilim” topary Twitter sosial ulgamyndan, ýadyňyza düşýän bolsa gerek, geçen hepde bu topar Facebook sosial ulgamynda hem öz ýörgünliligini dowam etdirdi. Bu sosial ulgamynyň 4-nji oktýabrda “«Balyk başyndan porsar»” diýen nakyly jemi dokuz sapar halandy. Olaryň arasynda Nowruz Agaýew, Ýakub Baýat, Maral Türkmen, Mehmet Çyraçy, Eziz Nurow ýaly agzalar bar.
“Vkontakte”
“Vkontakte” sosial ulgamynda hem dördünji oktýabrda “Joşgunly ýürek” atly topar Iosif Brodskiniň “Oktýabr gamgynlygyň we sowuklamanyň aýy” diýen sözlerini paýlaşýar. Bu sözler sosial ulgamyň ulanyjylarynyň arasynda käbir diskussiýalary döredipdir.
Sosial ulgamyň Bahar Myradowa atly okyjysy munuň “Nädogrudygyny” ýazypdyr. Ýakup Atabalow atly agza bolsa, “Bahar, belkem ol dogrudyr” diýip, teswir galdyrypdyr.
Şondan soň Bahar ýene bir sapar öz teswirini galdyrypdyr. Ol onda şeýle diýýär: “Ýok, dostlar, siz ýalňyşýarsyňyz. Mende hemme zat gül ýaly, hiç hili gamgynlyk ýok, Allaga Şükür”
Ýakup bolsa Bahara: “Bahar, her kimde her hili bolýar. Mende-de gamgynlyk ýok, emma sowuklama bar” diýip, jogap galdyrypdyr.
“Twitter”
Twitter sosial ulgamynda soňky günlerde sosial ulgamynyň agzalarynyň arasynda “ýaş wagtym” diýen sözüniň öňünden ”haş täg” alamatyny goýup, öz ýaş wagtynda ýörgünli bolan ýa-da ýaşlygyny ýatladýan tweetleri paýlaşmak barha ýörgünleşýär.
Türkmen atly agza “Student wagtymyz gije suw açyk galyp, aşaky goňşa suw geçse, 3-4 günläp oglanlar öye gelenokdylar :)))” diýip paýlaşan tweeti sosial ulgamyň Halyl Kulyýew, Azat Rahmanow we Jeýhun atly agzalary tarapyndan retweet edilipdir, ýagny gaýtadan çap edilipdir.
Şeýle-de Twitterde ”Türkmençe Ýaz” toparynyň 7-nji oktýabrda “Durmuşyňyzdan käbir ýatlamalary pozmak üçin ilki bilen şol wakalaryň bolan döwründe diňleýän aýdymlaryňyzy pozuň...” diýip paýlaşan tweeti jemi bäş sapar retweet edilip, iki sapar hem halanypdyr. Şeýle-de oňa Agajan Akyýew atly agza “Gowy diýdiňaý şuny” diýip, jogap galdyrypdyr.
“Ertir.com”
“Ertir.com-da” bolsa Emerald Lady atly agzanyň “Ýigitler, ýene-de söýgi hakda” diýip gozgan temasy 4-nji oktýabr bilen 9-njy oktýabr aralygynda jemi 1245 sapar okalypdyr we 246 sapar hem halanypdyr. Beýle köp okalmagynyň sebäbi näme diýýän bolmagyňyz mümkin. Onuň jogaby söýgi, deň-duşlar, söýgi!!! Ýagny, temada söýgi, romantika hakda gürrüň edilýär. Onda-da, bu temada oglanlardan söýgi hakdaky duýgularyny beýan etmekleri, olaryň romantikmi ýa-da däldikleri barada gürrüň bermekleri soralýar.
Temanyň tanyşdyrylyş mazmunynda şeýle diýilýär: “Ertir.com-yň” hormatlanýan, şadyýan hem şahandaz ýigitlerine sorag?!---Siz romantikmi?--- Eger söýen bolsaňyz, ilkinji söýgi teklibiňizi nähili aýdypdyňyz?! Eger-de entek söýmedik bolsaňyz, we öz söýgüňize duşjak günüňize garaşýan bolsaňyz we şol melegiňize duşan günüňiz, söýgüňizi nähili beýan etmekçi?! Pikirleriňize teswirlerde diňe men däl ähli ertirçi gyzlar bolup garaşýarys!!!” diýilýär.
Söýgi ýaşlaryň arasynda iň köp gürleşilýän tema bolaýmasa? Muny belli bir derejede bu tema gelip gowşan teswirlerden hem aňsa bolýar. “Ertir.com-yň” Garabekewül atly agzasy “Edil romantiga däl, söýýänimem başda çalaja duýdurypdym... galanyny özem duýdy:-)” diýip, teswir galdyrypdyr.
Sosial ulgamyň Menbegli atly agzasy bolsa “Meniň maşynym bar ýesli çto diýip gaýdardym” diýipdir. Garaz, bu tema gelen gyzykly jogaplar dowam edýär. Sizem öz teswiriňizi galdyrmak isleseňiz, bu tema “Ertir.com-da” heniz hem dowam edýär.


text:
Filippinde bolan Haiýan tupanyndan soň, dünýäniň iri döwletleri ýurda ýardam ugradyp başladylar. Bu tupanda 10 müňden gowrak adamyň ölen bolmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Birleşen Milletler Guramasy “giň göwrümli weýrançylyklara we adamlaryň başga ýerlere göçmegine” sebäp bolan bu wakada takmynan 9,5 million adamyň ejir çekendigini habar berýär.
Filippine kömek ugratmagy yglan eden ýurtlaryň arasynda Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlar, Awstraliýa we Birleşen Milletler Guramasy bar.
Bu tupan henize çenli hasaba alnan iň güýçli harasat bolup, anna güni Aziýanyň günorta-gündogaryndaky kiçi adalardan düzülen ýurduň içinden geçip, oňa zyýan ýetirdi.


text:
14-nji awgustda Halkara Walýuta Fondy Türkmenistanyň ykdysady ýagdaýy bilen bagly ýörite maglumat ýaýratdy. Şol maglumatda HWF-nyň Ýerine ýetiriji geňeşiniň 2009-njy ýyl boýunça Türkmenistan bilen geçirilen konsultasiýalarynyň tamamlanandygy aýdylyp, şol geňeşleriň esasynda gelnen netijeler barada maglumat berilýär.
HWF-nyň berýän maglumatlarynda, Türkmenistanyň halkara maliýe bazaryna çäkli garaşlylykdaky pozisiýada duranlygy üçin, şeýle-de ýurduň daşarky karzlarynyň az, hökümetiň maliýe ýagdaýynyň-da gowy bolmagynyň Türkmenistany global krizisiň ýaramaz täsirinden gorandygy aýdylýar.
Inflýasiýanyň derejesi
Jemi öndürilýän içerki önümiň möçberi agzalyp, bu maglumatda 2008-nji ýylda onuň takmynan 10%-e barabar bolandygy bellenilýär. Gurluşyga hem-de infrastruktura hökümet tarapyndan ýatyrylan maýalaryň möçberiniň köp, transport, aragatnaşyk hem-de bölekleýin satuw pudaklarynda aktiwlik derejesiniň ýokary bolmagy muňa oňyn täsir etdi diýlip, maglumat berilýär.
Şeýle-de, 2008-nji ýylda türkmen manadynyň unifikasiýasy geçirilip, netijede emele gelen inflýasiýanyň, ýagny puluň hümmetsizlenmeginiň iň ýokary derejä ýetip, 19%-e barabar bolandygy aýdylýar. Emma 2008-nji ýylyň aýagynda dünýä bazarynda azyk harytlarynyň bahasy pese düşmegi netijesinde inflýasiýanyň derejesi durnuklaşyp, 9%-e barabar boldy diýlip, bu maglumatda bellenýär.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bolsa, Türkmenistanda inflýasiýanyň derejesiniň has ýokarydygy barada aýdýar.
Halkara Walýuta Fondunyň Türkmenistanyň ykdysady ýagdaýy bilen bagly ýaýradan soňky maglumatyna gaýdyp gelsek, onda 2008-nji ýyl boýunça tassyklanan döwlet býujetiniň serişdelerinden takmynan 11% artandygy aýdylýar. Şol serişdeleriň ýurtda döredilen durnuklaşdyryş fonduna ýygnaljakdygyny hem HWF-dy habar berdi.
Häzirki döwürde Ýewropa Bileleşiginiň kömegi bilen Türkmenistanda býujet kodeksiniň taslamasynyň taýýarlanýandygy, Durnuklylaşdyryş fondunyň ýerine ýertirmeli wezipeleri dogrusynda hem işleriň alnyp barylýandygy aýdylýar.
Şeýle-de, bu maglumatda manadyň denominasiýa çäresiniň üstünlikli geçirilendigi bellenilip, manadyň beýleki walýutalara bolan kursunyň durnukly derejede saklanmagy Türkmenistanyň milli walýutasyna bolan ynamy berkidip, 2009-njy ýylyň 1-nji çärýeginde ýurduň içinde manada bolan talabyň ýokarlanmagyna getirendigi tassyklanylýar.
Geçen ýylyň maý aýynda manadyň dollara bolan gatnaşygynda ýeke-täk kurs girizilenden soň, Türkmenistanda halkara walýuta biržasynyň işläp başlandygy aýdylyp, dollaryň kursy durnukly derejede saklanar ýaly zerur bolan halatda Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan manat interwensiýasynyň geçirilýändigi habar berilýär. Ýagny dollaryň kursy ýokarlanyp başlasa, ýurduň Merkezi banky dollara köp möçberde manat satyn alyp, aýlanyşykda manadyň möçberini azaldyp, oňa bolan talaby ýokarlandyrýar. Netijede bolsa, manadyň hümmeti ösýär.
“Reformalar zerur”
Halkara Walýuta Fondy Türkmenistanda geçirilýän bu çärelere öňyn baha berip, şol bir wagtyň özünde-de ýurduň maliýe pudagynda reformalaryň geçirilmeginiň zerurdygyny belleýär. Ýagny bazar ykdysadyýetine geçmek üçin reformalaryň yzygiderliligini anyk kesgitlemegiň zerurdygy nygtalýar.
Mundan başga-da, HWF-nyň Ýerine ýetiriji geňeşi Türkmenistanda bahalaryň kesgitlenmeginiň reformasyna köp üns bermelidigini aýdyp, häzirki döwürde inflýasiýanyň derejesiniň pes bolmagyndan peýdalanyp, bu ugurdaky reformalary soňuna çenli ýetirmegi maslahat berýär. Şol bir wagtyň özünde bu çäräniň ýaramaz täsirinden ilaty sosial taýdan goramagyň zerurdygy-da ýatladylýar.
HWF-nyň ýaýradan bu maglumatynda reformalar amala aşyrylýan häzirki döwürde manadyň kursunyň dollara baglanyp saklanylmagynyň ýerliklidigi, geljekde alyş-çalyş kursunyň has çeýe görnüşe geçmäge mümkunçilik berjekdigi aýdylýar.
“Türkmenistan. Altyn Asyr” Internet saýtynyň bu barada beren maglumatynda 2008-nji ýylda ýurtda ýatyrylan sermaýanyň 32%-niň daşary ýurt maýadarlaryndan gelendigi aýdýlyp, şol inwestisiýalaryň 65%-niň önümçilige gönükdirilýändigi habar berilýär. Halkara Walýuta Fondunyň Türkmenistandaky inflýasiýa hakda, ýurduň ykdysadyýetiniň gowşak ýerleri barada ýazan maglumatlary hakda bolsa, türkmen metbugatynda bellenip geçilmeyär.
Halkara Walýuta Fondunyň Türkmenistanyň ykdysady ýagdaýyna baha berip, çap eden bu maglumatynda ýurtdaky işsizligiň derejesi, hususy pudagy osdürmek boýunça Türkmenistanda edilýän işler we ýurtda garyplygyň derejesi hakda-da hiç zat aýdylmandyr.
HWF-nyň Ýerine ýetiriji geňeşi Türkmenistanyň milli hasaplarynda hem-de maliýe görkezjilerinde bar bolan ýetmezçiliklere doly gözegçilik etmäge päsgelçilik döredilýändigini-de belleýär. Bu ugurda iş alyp baryp, ýurduň ykdysadyýetine we maliýe pudagyna degişli bolan maglumartlaryň köpçülige elýeterli bolmagyny gazanmaly diýlip, HWF-nyň ýaýradan maglumatynda maslahat berilýär.
Şol bir wagtda-da “Economist Intelegent Unit” guramasynyň 29-njy iýulda Türkmenistan barada çap eden maglumatynda 2008-nji ýylda Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň 3%-den ýokary bolmandygy çaklanylýar.
2009-njy ýylda bu san 5%-e barabar bolup, 2010-njy ýylda, Hytaýa gaz akdyrylyp başlanylandan soň, Türkmenistanyň ykdysady ösüşiniň 8%-e golaý boljakdygy çak edilýär.
Analizler nämä esaslanýar?
Ykdysadyýetçi Annadurdy Hajyýew HWF-nyň ýaýradan bu maglumatynda Türkmenistanyň ykdysadyýetine degişli köp maglumatlaryň berlendigini aýdyp, käbir maglumatlaryň hakykata laýyk gelmeýändigin öňe sürýär.
“HWF-nyň spesialistleri köp analizlerini öz ekspertlerine hem-de türkmen resmileriniň berýän maglumatlaryna esaslanyp geçirýärler. Türkmenistanda berilýan statistiki maglumatlar bolsa, köplenç hakykata laýyk gelmeýär. Şol sebäpli käbir näsazlyklar ýüze çykýar” diýip, ykdysadyýetçi Hajyýew belleýär.
Şeýle-de, ykdysadýyetçi HWF-nyň esasy wezipeleriniň biriniň, işsizlik bilen bagly ýagdaýy gowulandyryp, ilaty iş bilen upjün etmek meselesine dürli ýurtlaryň häkimiýetleriniň ünsüni çekmekden ybaratdygyny aýdyp, bu guramanyň Türkmenistan bilen bagly soňky ýaýradan hasabatynda işsizlik problemmasy barada düýbünden aýdylmandygyny nygtaýar.
HWF-nyň şu gezekki maglumatynyň Türkmenistanyň maliýe we bank pudaklaryna gönukdirilendigini aýdyp, ykdysadyýetçi bu guramanyň Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň beýleki pudaklaryna hem üns berip, ýurtda hususy telekeçiligiň ösmegi üçin edilýän işlere analiz berilse gowy boljakdygyny belleýär.


text:
22-nji iýunda Türkmenistanyň hökümeti ÝUNISEF bilen hyzmatdaşlykda ýurtda çagalaryň we zenanlaryň ýagdaýynyň monitoringi üçin halkara derejesinde maglumat toplap we seljerme geçirip başlady. Pikir soraşmasynyň maglumatlary ösüş meselesinde çagalaryň maddy hal-ýagdaýyna baha bermekde peýdalanylar.
Pikir soraşma 15-den 49 ýaşa çenli zenanlary we 5 ýaşa çenli çagalary bolan maşgalalara niýetlenýär. Maglumat toplamak sentýabrda başlanar we şu ýylyň aýagyna çenli dowam eder.
Mics-iň maglumatlary 2016-njy ýylyň ortalaryna elýeterli bolar.
Türkmenistanyň hökümeti bilen ÝUNISEF Mics 5 boýunça düşünişmek hakyndaky Ähtnama 2014-nji ýylyň sentýabryndagol çekipdiler.


text:
Şu hepdäniň duşenbe güni Türkmenistan-Hytaý tebigy gaz turbaprowody işe girizildi. Bu waka babatda dünýä boýunça dürli reaksiyalar boldy. Ony türkmen mediasy “Asyryň möhüm wakasy” diýip atlandyrsa, ors metbugaty şol turbaprowodyň amala aşyrylmagy Orsýetiň daşary syýasatynyň şowsuzlygy
diýip baha berdi.
Eýsem Türkmenistan-Hytaý turbaprowdynyň işe başlamagyna ekspertler nahili baha berýärler. Bu barada Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere Moskwadaky Syýasy barlag boýunça merkeziň başlygy Alekseý Muhin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Muhin, siz Türkmenistan Hytaý turba geçirijisiniň işe girizilmegine nähili baha berýärsiňiz?
Alekseý Muhin: Elbetde, bu turba geçirijisiniň açylmagy “Gazprom” üçin ýakymsyz zat. Emma “surpriz”, ýagny garaşylmadyk waka däl. Onuň “Gazproma” ýakymsyz bolmagynyň sebäbi Türkmenistan daşary ykdysady işlerini hakykatdanam dürli ugurlar arkaly amala aşyrmaga başlady.
Aşgabat “Gazprom” bilen geljekki gepleşiklerinde öz gazy üçin isleýän bahasynyň kesilmegi üçin bu turbany ulanar. Emma mundan beýläk Türkmenistanyň Ýewropa akdyrjak gazy az bolar. Bu “Gazprom” üçin ýakymly habar.
Dogrusyny aýtsak, täze turba geçirijisiniň açylmagy “Gazprom” üçin deň derejede zyýanly we peýdaly. Hut şonuň üçin-de bu waka ne “Gazpromyň”, ne-de Orsýetiň ýolbaşçylary ýiti reaksiýa bildirdiler. Meniň bilşime görä, olar bu waka örän giňlik bilen garadylar.
Azatlyk Radiosy: Onda näme üçin Orsýetiň premýer-ministriniň birinji orunbasary Seçin turbanyň işe başlan gününiň ertesi, ýagny 15-nji dekabrda Aşgabada bardy? Onuň prezident Berdimuhamedow bilen duşuşygynda esasan energiýa hyzmatdaşlygy barada gürrüň edildi.
Alekseý Muhin: Elbetde, Igor Iwanowiç Seçin ähli meseläniň çözgüdiniň tapylmagy üçin Aşgabada bardy. Şeýle-de Seçin ol ýa-da beýleki ýagdaýlarda türkmen baştutanyndan kepilnama almak üçin sapar etdi. Hytaý-türkmen gatnaşyklarynyň ösüşine Orsýet juda gyzyklanma bilen syn edýär. Hut şonuň üçin-de Igor Iwanowiç Aşgabada sapar etdi. Men bu sapara ykbal kesgitleýji däl-de, pozisiýalary deňeşdirmek üçin edilen wizit diýip, baha bermekçi.
Azatlyk Radiosy: Jenap Muhin, Türkmenistan-Hytaý turba geçirijisiniň çekilmeginiň regiondaky geosyýasy bäsdeşlige nähili täsir etmegi mümkin?
Alekseý Muhin: Hytaý soňky ýyllarda Orsýete, Türkmenistana we Gazagystana özüniň çig mal bazasy hökmünde garap, regionda aktiwligini hasam ösdürdi. Biz häzir hut şol syýasatyň ilkinji netijesini görýäris. Hytaý bu ugurda juda tutanýerli we üstünlikli hereket edýär. Emma ne Orsýet, ne Türkmenistan, ne-de Gazagystan Hytaý bilen hyzmatdaşlygyndan doly razy.
Şonuň ýaly-da täze turba geçirijiniň çekilmeginiň regiondaky geosyýasy bäsdeşlige täsiri ikinji derejeli zat diýip oýlanýaryn. Çünki esasy oýunçylar Ýewropa Bileleşigi we ABŞ. Yöne Merkezi Aziýa döwletleri, Orsýet we Hytaý soňky döwürde özara gowy düşünişýärler. Hut şu hem NATO agza döwletleri bu regiondaky işlerini güýçlendirmäge iterdi. Ine, hut şunuň hem geosyýasy täsirleri bolar.
Azatlyk Radiosy: Siz söhbetdeşligimiziň başynda Türkmenistan-Hytaý turba geçirijisiniň işe girizilmegini “Gazpromyň”, Kremliň giňlik bilen kabul edendigini aýtdyňyz. Emma Orsýetiň mediasy bu waka uly alada bildirdi. Hatda olar turba geçirijisiniň işläp başlamagy Kremliň ýalňyş syýasatynyň netijesi diýen bahany hem berdiler. Siz bular barada näme diýýärsiňiz?
Alekseý Muhin: Sebäbi owaly Orsýetiň daşary ykdysady syýasaty bilen onuň ýokary derejeli daşary syýasatynyň arasy üzülen. Çünki şu mesele boýunça karar kabul edilende, olar türkmen tarapyndan aýryldy.
Dogrusy, eger “Gazprom” bu proýekte dürli ýollar bilen täsir etmäge synanyşan bolaýsa, oňa başga bir döwletiň içki işlerine gatyşmak diýlip garalardy. Meniň pikirimçe, şu meselede Orsýetiň özi günäkär. “Gazpromyň” we Orsýetiň ýolbaşçylarynyň bu proýekte baş galdyrmandyklarynyň sebäbi ahyrynda ol strategiki, geosyýasy taýdan “Gazproma” peýdaly. Çünki, şol turba geçirijisi Günbatar Ýewropanyň gaz bazarynda “Gazproma” möhüm mümkinçilikleri berýär.
Azatlyk Radiosy: Jenap Muhin, Türkmenistan-Hytaý proýektiniň durmuşa geçirilmeginde prezident Berdimuhamedow nähili rol oýnady?
Alekseý Muhin: Belli bolşuna görä, Berdimuhamedow soňky döwürde Türkmenistanyň köne we potensial energiýa partnýorlary bolan Günbatar Ýewropa hem beýleki ýurtlara sapar etdi. Hut şeýle syýasatyň netijesinde hem şu proýekt durmuşa geçirildi. Şoňa görä-de, onuň durmuşa geçirilmeginde Berdimuhamedowyň uly hyzmatynyň bardygy gürrüňsiz. Emma bu ýerde gürrüň türkmen döwletiniň abadançylygynyň we hökümetiň energetika syýasatynyň diňe Orsýeti däl-de, beýleki ýurtlary hem öz içine alýandygy barada gidýär. Hut şonuň üçin-de, bize partnýorlarymyza diňe guwanmak galýar.


text:
Russiýa 1994-nji ýylda ylalaşylan howpsuzlyk şertnamasyna laýyklykda Günbatar ýurtlaryny Ukrainanyň özygtyýarlylygyny hormatlamak barada beren sözüni bozmakda aýyplaýar.
Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň websahypasynda çarşenbe güni çap edilen maglumatda Kiýewde “hökümet agdaryşygyna hemaýat” bermek bilen Günbatar ýurtlary Budapeşt memorandumyny bozdy diýilýär.
Gürrüňi edilýän ylalaşyga laýyklykda, Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yz ýany Ukrainanyň öz ýadro arsenalyndan ýüz öwürmegi dogrusynda Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Britaniýa we Russiýa Kiýewiň özygtyýarlygyny kepillendiripdi.
Russiýa sişenbe güni Ukrainanyň Krym sebitini aneksiýa edipdi. Munuň özi hem Budapeşt memorandumynyň bozulmagy diýlip häsiýetlendirilip, Günbatar ýurtlary tarapyndan bu hereket “territoriýany basyp almak” diýip atlandyryldy.


text:
IŞIŇ ILERI, «KÖPETDAG»!
Türkmen futbolynyň taryhynda uly yz goýan «Köpetdag» toparynyň adynyň ýene-de tutulyp başlanmagy — Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň garamagynda hut şeýle at bilen futbol klubunyň döredilmegi ildeşlerimizde uly şatlyk döretdi. Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň 4-nji awgustynda bolsa türkmen futbolynyň taryhynda täze bir sahypa ýazylyp, şol gün hormatly Prezidentimiziň şu ýyl döredilen we eýýäm netijeli duşuşyklary bilen janköýerlerini begendirip bilýän «Köpetdag» futbol toparynyň Mary şäheriniň «Merw» topary bilen Türkmenistanyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşyň çäginde geçirilen duşuşygyna gatnaşmagy bu ýere gelen ildeşlerimiz üçin ýatdan çykmajak waka öwrüldi. Şol taryhy gün uly umyt bilen ýurdumyzyň milli birinjiliklerinde çykyş edip başlan toparyň futbolçylary üçin aýratyn ýakymly gün bolup galdy. Şol günüň ýakymly täsirleri, «Köpetdag» stadionynda edilen işler, toparyň döreýşi, kämillik ýoly we geljekki maksatlary baradaky gürrüňler «Köpetdag» futbol toparynyň baş tälimçisi, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Sayit Seýidow bilen eden söhbetdeşligimiziň özenini düzdi.
Biziň söhbedimiz şol taryhy gün hakyndaky gürrüňden başlady.
— Hakykatdan-da, 4-nji awgustda hormatly Prezidentimiziň «Köpetdag» hem-de «Merw» futbol toparlarynyň arasynda geçirilen duşuşyga gelip, biziň toparymyza döwrebap awtobusyň açaryny sowgat etmegi, toparyň täze nyşanyny gowşurmagy, ak ýürek bilen sowgat eden 15 belgili futbol köýnekçämizi kabul edip, biziň bilen ýadygärlik surata düşmegi toparymyzyň ýolbaşçylary üçin hem, tälimçilerdir futbolçylar düzümi üçin hem ajaýyp waka boldy. Milli Liderimiziň futbolçylarymyz bilen ýeke-ýekeden elleşip salamlaşmagy, olaryň alyp barýan işleri bilen gyzyklanmagy, ýürekdeş gürrüňdeşlik futbolçylarymyzy şol günki möhüm ýeňşe ruhlandyran esasy aýratynlykdyr. Hormatly Prezidentimize türkmen sportuny ösdürmek ugrunda edýän aladalary üçin hoşallygymyzyň çägi ýok.
— Saýit Ýusubowiç, gürrüňimizi «Köpetdag» futbol toparynyň döredilişi baradaky söhbet bilen dowam etdiräýeliň!
— «Köpetdag» sport toplumy we adybir futbol kluby boýunça edilen işler gözbaşyny şu ýylyň fewral aýyndan alyp gaýdýar. Hormatly Prezidentimiziň gönüden-göni özüniň tabşyrygy boýunça paýtagtymyzda ýerleşýän «Köpetdag» sport toplumynyň ýurdumyzyň Içeri işler ministrliginiň garamagyna berilmegi bilen, bu ýerde abatlaýyş-gurluşyk işleri geçirildi. Häzirki wagtda doly tamamlanan we halkara derejedäki ýaryşlary geçirmäge mümkinçilik berýän sport toplumymyzyň gurluşyk işleriniň agramly bölegini «Mizemez gadam» hususy gurluşyk kärhanasy amala aşyrdy.
Islendik täze topar döredilende, onuň öňünde uly maksatlar durýar. Şol maksatlara ýetmek üçin bolsa topary örän oýlanyşykly döretmek gerek. Geçen ýyllarda Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň garamagynda 10-a golaý futzal topary ýurdumyzyň milli birinjiliklerine gatnaşyp, olaryň käbiri ýurdumyzyň futzal boýunça çempionlary hem boldular. Toparymyzyň futbolçylarynyň aglabasy futzal toparlarymyzda çykyş eden oýunçylardan saýlanyp alyndy. Mundan başga-da, «Köpetdagyň» esasy we ikinji topary üçin kiçi ýaşly we ýetginjek futbolçylaryň arasyndan has zehinlilerini saýlap almak we geljekde olara tälim berip, toparyň düzüminde oýnatmak maksady bilen, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň ýanyndaky Futbol boýunça geljekki olimpiýaçylaryň ýöriteleşdirilen çagalar-ýetginjekler sport mekdebiniň 7—16 ýaş aralygyndaky türgenleriniň hem gözden geçirilişi geçirildi. Aprel aýynda şu ýylyň ýazky çagyrylyş möwsüminde harby gulluga çagyrylmaga degişli, öň futbol tejribesi bolan ýaş ýigitleriň hem ýetmişden gowragy gözden geçirilişe gatnaşdyryldy. Şolardan saýlanyp alnan 11 futbolçy ýazky çagyrylyş möwsüminde Içeri işler ministrligine degişli harby bölümlere gulluga çagyrylyp, olar häzirki wagtda toparymyzyň düzüminde çykyş edýärler. Olaryň içinde has zehinlileri hem bar. Mysal üçin, «Merw» futbol topary bilen Aşgabatda geçiren jogap duşuşygymyzda jerime urgusyny owadan ýerine ýetirip, hasaby açan Hojalygurban Öwezow häzirki wagtda Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň Mälikguly Berdimuhammedow adyndaky 1001-nji harby bölüminde çagyryş boýunça harby gullugy geçýär.
Mahlasy, gözden geçirilişleriň netijesinde, «Köpetdag» we «Köpetdag II» futbol toparlary üçin 40 töweregi futbolçy saýlanyp alnyp, olar häzirki wagtda milli çempionatymyzyň birinji ligasynyň merkezi zolagynda çykyş edýär.
— Möwsüme taýýarlyk görşüňiz barada hem aýdaýsaňyz!
— Möwsüm başlanmazyndan ozal, «Köpetdag» sport toplumynyň binýadynda saýlama tapgyrlarynyň ikisi geçirildi. Mart aýynda geçirilen ilkinji saýlama tapgyra 40-a golaý futbolçy gatnaşdy. Birinji tapgyryň türgenleşikleriniň çäklerinde ýokary ligada çykyş edýän «Altyn asyr» hem-de HTTU toparlary, birinji liganyň käbir toparlary bilen ýoldaşlyk duşuşyklary geçirildi. Şeýle ýoldaşlyk duşuşyklary ikinji saýlama tapgyrynda hem geçirildi. Şunda geçirilen duşuşyklaryň ähmiýetiniň juda uly bolandygyny aýratyn nygtamak gerek. Mysal üçin, diňe aprel aýynda ýoldaşlyk duşuşyklarynyň ýedisini geçirmek bilen biz, toparyň duşuşykdan duşuşyga kämilleşendiginiň şaýady bolduk.
— Diýmek, ilkinji möwsüminde Milli çempionatymyzyň birinji ligasynda çykyş edip başlan «Köpetdagyň» görkezen netijeleri, yzygiderli we irginsiz türgenleşikleriň ýerine düşendigini aýan etdi diýip bilýäs-dä...
— Hut şeýle. Biz birinji liganyň birinji aýlawynda jemi alty duşuşyk geçirip, şolaryň diňe biri bilen deňme-deň bolduk, galan bäş duşuşykda ýeňiş gazandyk. Şeýlelikde, «Köpetdag» birinji aýlawyň netijesinde 16 utuk toplap, birinji orunda barýar. Öňümizdäki aýlawda hem şeýle netije görkezip bilsek, bu derejämiz biziň geljekki möwsümde ýokary ligada çykyş etmegimizi üpjün edip biler.
— Toparyň Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda hem batly gadamlar bilen öňe ilerleýändigine bu gün futbol janköýerleri şaýat. Şu ýaryşdaky maksadyňyz?!
— Türkmenistanyň futbol Kubogyna eýe bolmagy, şeýlelikde, öňümizdäki ýylda AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşa gatnaşmagy kim islemez?! Elbetde, ilkinji möwsümimizde ýurdumyzyň Kubogyna eýe bolup bilsek, bu biziň üçin uly üstünlik bolardy. Ýöne şu ýaryşa birinji liganyň toparlarynyň içinden diňe «Köpetdagyň» gatnaşýandygyny hem ýatdan çykarmaly däl. Öňümizde güýçli garşydaşlarymyz bar. Şu tapgyrdaky garşydaşymyz — Marynyň «Energetik» topary hem Türkmenistanyň Kubogyna ilkinji gezek gatnaşýan-da bolsa, ýoly dowam etdirmäge mynasyp topardygyny geçen tapgyrda subut etdi. Mahlasy, biz Kubok ugrundaky ýaryşda nobatdaky tapgyrlara çykmagy maksat edinýäris. Geçiren duşuşyklarymyz futbolçylarymyzyň ýene-de üstünlikli çykyş edip biljekdigine umytlandyrdy. Iki duşuşygyň netijesinde «Merw» futbol toparyny jogapsyz üç pökgi bilen ýeňlişe sezewar etmegimiz futbolçylarymyzda hem geljekki tapgyrlar üçin ruhubelentlik döretdi. Birinji awgustda Baýramaly şäherinde bolan duşuşykda toparymyzyň kapitany Welsähet Öwezowyň 55 metr aralykdan derwezä dürs uran pökgüsiniň şu möwsümdäki iň owadan geçirilen pökgüleriň biridigini futbol hünärmenleri häzirden belleýärler. Bu ýaryşyň düzüminiň aglabasynyň entek uly futbol boýunça tejribesi bolmadyk oýunçylardygyna görä, toparymyz üçin uly tejribe mekdebi boljakdygy hem şübhesiz hakykat..
— Şeýle-de bolsa, klubuň geljekki ýyllar üçin öňde goýan maksatlarynyň uludygyny sözüňizden aňmak bolýar.
— «Köpetdag» topary döredilen gününden bäri, janköýerlerimiz bizden türkmen futbolynyň taryhynda uly yz goýan «Köpetdagyň» üstünliklerini gaýtalamagy, gerek bolsa, entek ýetilmedik sepgitlere ýetmegi umyt edýär. Bu — biziň hem esasy maksadymyz. Ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşda mümkin bolan basgançaga çenli çykyp, birinji liganyň çempiony bolup bilmek — häzirlikçe öňümizde duran ilkinji wezipe. Şu maksadymyzy amal edip, öňümizdäki möwsümde ýokary ligada çykyş etmäge hukuk gazanyp bilsek, ondan soňky wezipeler aýdyň. Bu zatlar üçin toparyň ähli mümkinçilikleri bar. Ýakynda hormatly Prezidentimiziň bize Şa serpaýyny gowşuryp, toparymyzy has-da höweslendirmegi bizi ganatlandyrýar, täze sepgitlere ýetmäge ruhlandyrýar. Men janköýerleri «Köpetdagyň» türkmen futbolynyň iň meşhur toparlaryň, ýurdumyzyň sport abraýyny sebit, dünýä derejesindäki ýaryşlarda gorajak toparlarynyň biri boljakdygyna ynandyrmak isleýärin.
— Maksadyňyz myrat tapsyn! Beren täsirli gürrüňleriňiz üçin sag boluň!
— Siz hem sag boluň! Türkmen sporty, türkmen futboly üçin uly tagallalary edýän hormatly Prezidentimize ýene bir gezek hoşallygymyzy bildirýäris.
Söhbetdeş bolan Agageldi ITALMAZOW.