text:
Brusellýoz
Bruselloz (lat. brucellosis) – zoonoz (haýwanlaryň üsti bilen geçýän) ýokançly kesel bolup, süňkleriň, myşsalaryň, nerw we jynsy ulgamyň şikeslenmegi bilen geçýändir hem-de bedeniň umumy zäherlenmegi bilen häsiýetlendirilýändir.
Brusellozy döredijiler togalak ýa-da taýajyk görnüşli brusellalar bolup, olaryň esasan 6 görnüşi bellidir. Adamda keselçiligi döretmekde, ownuk şahly mallarda brusellozy dörediji – Brusella melitasis ýokançlygynyň orny uludyr. Ol keseliň agyr görnüşini döredip, onuň giňden ýaýramagyna sebäp bolup bilýandir.
Brusellozyň iri şahly mallaryň (B. abortus) we doňuzlaryň (B. suis) brusellalary bilen döredilmegi, keseliň onçakly bir ýaýramagyna getirýän däldir we olar ýeňil görnüşde geçýändir.
Bruselloza halk arasynda "mal keseli" hem diýilýär, sebäbi bu ýokançlygy ownuk we iri şahly mallar, doňuzlar, gaty seýrek ýagdaýda bolsa sugunlar, düýeler, itler we pişikler ýaýradyp, keseliň köpelme çeşmesi bolup bilerler. Mallarda kesel düwünçegiň düşmegi, seýrek ýagdaýlarda ýatgynyň, süýt mäzleriniň, ýumurtgajygyň sowuklamagy, bogunlaryň we olary birleşdiriji dokumalaryň zeperlenmegi ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biler. Mallarda kesel gizlin dörnüşde, hiç hili alamatsyz hem geçip bilýändir, ýöne olar köp ýyllaryň dowamynda bruselloz göterip gezýändirler. Süýdüň, peşewiň, nejesatyň, düşen düwünçegiň we onuň ýan suwlarynyň, ýatgydan bölünip çykmalaryň üsti bilen brusellalar ýataga, topraga, iým galyndylaryna we başga zatlara düşüp bilerler.
Adamyň bedenine brusellalar dem alyş we iýmit siňdiriş agzalaryň nemli bardasynyň üsti bilen, şonuň ýaly-da şikeslenen deri (deri soýuklary, ýaralary, dyrçanaklar) arkaly düşüp biler. Adama bruselloz keselli maldan alnan çig süýt we ondan taýynlanan önümleri (mesge, dorog, peýnir) kabul edende ýokuşyp bilýändir. Ýokuşma deri we ýüňi täzeden işleme bilen bagly önümçilikde, şonuň ýaly-da keselli mallara ideg edilende, olaryň bölünip çykmalary bilen hapalanan zatlaryň üsti bilen hem bolup biler. Köplenç bu kesel bilen sygyr sagyjylar, çopanlar, weterinar gullugynyň işgärlari we zootehnikler keselleýärler.
Bruselloz keseline ýolugan adam ony başgalara ýokuşdyryp bilmeýär.
Bruselloz bilen kesellän aýallarda sag çagalar dogulýandyr. Kesel islendik ýaşda duş gelýändir, ýöne ol 20-50 ýaş aralygynda has ýygy duş gelýär.
Bruselloz bilen keselçilik ýaz-tomus aýlarynda ýokarlanýar. Bu bolsa şol möwsümde maldarçylaryň mallary köpeltme, gyrkym işlerini alyp baryp, keselli mallar bilen iş salyşýanlygy bilen düşündirilýär. Hususy hojalykda mal saklaýanlaryň arasynda hem keselçilik ýokarydyr.
Keseliň inkubasion döwri 1-3 hepdeden birnäçe aýlara dowam edip bilýändir. Näsagyň bedeniniň gyzgyny 39 C˚ - 40 C˚ galyp, ol 3-7 gün saklanýandyr. Gyzdyrma üşütme we güýçli derleme bilen utgaşýandyr. Bu kesel üçin mahsus we ir ýüze çykýan alamatlaryň biri hem köpsanly ownuk limfa düwünleriň ulalmagydyr. Olar ýumşak bolup, agyrmaýarlar.
Keseliň ýokuşmagy dem alyş ýollary arkaly bolup geçende badam görnüşli mäziň, damagyň, bronhlaryň sowuklamagynyň alamatlary ýüze çykýandyr. Seýrek ýagdaýda öýken sowuklamasy duş gelýär. Näsaglaryň işdäsi pes bolup, agyzlary guraýar, olary teşnelik we içiň gatamagy biynjalyk edýär. Brusellozda bagryň ulalmagy, käwagtlar dalagyň ulalmagy ýüze çykýar. Näsagy myşsalarda, süňklerde, bogunlarda (artalgiýa) döreýän agyrylar biynjalyk edýär. Ol agyrylar soňundan döreýän zeperlenmeleriň alamatydyr. Bedeniň deriasty gatlagynda fibrozitler – gaty we agyryly emele gelmeler döreýär.
Bu kliniki alamatlar aýrylyp hem bilýär, ýöne köp halatlarda keseliň güýjemegi bolup geçip, ýiti gaýtalanýan brusellozyň alamatlary döreýändir. Gyzdyrma tutgaýlary täzeden döräp, 3-6 güne çenli dowam edýär. Gyzdyrma döwründen soň, ol 1-2 aý näsagy biynjalyk etmeýär. Tutgaýlar wagty gyzdyrma 3-7 güne çenli dowam edip, gyzgyn örän ýokary galyp, näsagda tolgunma, keýpiköklük ýagdaýy, ukysyzlyk bolup biler. Gyzdyrmasyz döwürde myşsa gowşaklygy, hereketsizlik, el- aýaklarda agyrylar we sanjylamalar biynjalyk edýändir.
Gyzdyrma döwri bilen deňeşdirlende, gyzdyrmasyz döwürde näsagyň ýagdaýy has hem ýaramaz bolup biler.
Kesel başlanandan 6 aýdan soň, ýiti gaýtalanýan bruselloz dowamly işjeň görnüşe geçýändir.
Bu döwri ýerli zeperlenmeleriň ýüze çykmagy häsiýetlendirýär. Bedeniň gyzgyny 37,5 C˚ - 37,8 C˚ çenli galýar, ýöne köplenç gyzgyn galman hem biler.
Kesel dürli alamatlar utgaşmasy bilen ýüze çykyp, dürli agzalaryň we ulgamlaryň şikeslenmegi bolup biler. Köplenç myşsalaryň, baglaýjy dokumalaryň, bogunlaryň daşky gatlagynyň sowuklamagy görnüşinde direg-hereketlendiriji ulgamyň zeperlenmegi bolup geçýändir.
Birnäçe, esasan hem uly bogunlaryň zeperlenmegi ýüze çykýar. Bruselloz netijesinde köpsanly bogunlaryň sowuklamagy birnäçe hepde, hatda aýlar hem dowam edip biler. Oňurgada, esasan hem bil-türre böleginde güýçli agyrylar, hereketleriň çäkliligini döredýän üýtgemeler ýüze çykyp biler.
Bruselloz nerw ulgamyna hem täsir edip, nerw topbajyklaryň, beýniniň daşky gatlagynyň, görüş we eşidiş nerwiniň sowuklamagyna getirýändir. Erkeklerde we aýallarda jyns agzalaryň sowuklamagy ýüze çykýar. Aýallarda köplenç çaga düwünçegiň düşmegi, wagtyndan öň dogrum ýagdaýlary döreýändir. Erkeklerde jynsy gowşaklyk, aýallarda bolsa, aýbaşy bozulmalary, önelgesizlik duş gelip biler. Uzak wagt dowam edýän gowşaklyk (asteniki sindrom) ruhy gamgynlylyk, huşuň bulaşmagy ýaly ruhy nähoşluk (psihoz) ýagdaýlaryny döredip biler. Köplenç bu ýagdaýlaryň gaýtalanmagy bolup biler.
Çagalarda bruselloz edil uly adamlarda geçişi ýaly geçýändir. Çagalaryň limfa, nerw, ýürek-damar, iýmit siňdiriş ulgamy bruselloz ýokançlygyna has duýgurdyr. Olarda hem iýmit siňdiriş ulgamyň bozulmagy, içege sowuklamalary, bogunlaryň töweregindäki dokumalaryň zeperlenmegi, köpsanly örgünler ýaly alamatlar bolup biler. Ýöne çagalarda bogunlaryň dowamly sowuklamasy we hereketsizlenmegi örän seýrek duş gelýärdir.
Keseli anyklamak üçin ganyň bakteriologiki barlagy, sünk ýiliginiň we düwünleriň punksiýasy (agzany deşip barlag üçin çig mal almak) ýaly çäreler ulanylýar. Anyklaýyş çärelerinde Raýtyň, Haddsonyň, Kumbsuň reaksiýalary ýaly serologiki usullar hem giňden ulanylýar. Soňky ýyllarda immunoferment seljermesi giňden ulanylyp başlady. Süňkleriň we bogunlaryň, oňurganyň şikeslenme derejesi rentgen barlagy arkaly anyklanylýar.
Ýiti brusellozda we dowamly brusellozyň ýitileşme ýagdaýynda näsaglar keselhana ýerleşdirilýändir. Brusellozyň bejergisi keseliň görnüşine görä bellenilýändir.
Ýiti döwründe adaty antibiotikler (tetrasiklin, doksisiklin, rifampisin, lewomisetin, seýrek ýagdaýlarda streptomisin) berilýär. Bejergi 10-12 gün dowam edýändir. Ondan başga-da, antigistamin, rahatlandyryjy serişdeler, C we B toparyň witaminleri ulanylýar. Nerw ulgamynyň we köpsanly bogunlaryň zeperlenmesinde kortikosteroid serişdeleri (prednizalon, deksametazon) antibiotikler bilen utgaşmada bellenilýär. Bejergide 4-aminohinolin hatarynyň serişdeleri (delagil ýa-da hlorohin) we indometasin, brufen, ibubrufen hem ulanylýar.
Bogunlaryň zeperlenmeginde fizioemleri (UWÇ bejergi, ultramelewşe şöhleler, elektrofarez, ultrases usullary) giňden ulanylýar. Näsag sanator-kurort bejergisine, keseliň ýiti döwri geçenden 3 aýdan az bolmadyk wagtdan soň ugradylýandyr. Suw, palçyk ýaly tebigy faktorlar, esasan, brusellozyň bedende galdyran zeperlenmesiniň bejergisi üçin ulanylýar.
Brusellozyň wagtynda we doly bejerilmegi sagalma getirip biler. Ýöne direg-dikeldiş ulgamynyň zeperlenmegi zähmete ukyplylyk ýagdaýyny juda peseldip bilýändir.
Brusellozyň öňüni almak weterinar-sanitar, lukmançylyk we hojalyk çäreler toplumy öz içine alýar:
- Mallaryň arasynda bruselloz bilen keselçiligi ýok etmek;
- Iýmit önümlerini (süýdi gaýnatmak ýa-da pasterizasiýa geçmek) we maldarçylyk önümleri zyýansyzlandyrmak;
- Mallar we maldarçylyk önümleri bilen iş salyşýan işgärlere bruselloza garşy öňüni alyş sanjymlary etmek;
- Maldarçylyk bilen meşgullanýan adamlar ýörite gorag egin-eşikleri geýip, zyýansyzlandyryjy serişdeleri ulanyp bilmelidirler.
Ýürek, böwrek keselli, inçekeselli, guryagyryly adamlara, ýetginjeklere, göwrelilere mallara seretmek rugsat berilmeýär. Ilatyň arasynda wagyz-nesihat işlerini geçirmek hem bruselloz bilen keselçiligi peseldip biler.


c: text/html

text:
Hytaýyň Sinjiaň regionynyň häkimiýetleri musulmanlaryň adatça öz çagalaryna dakýan din bilen bagly atlaryň onlarçasyny gadagan etdiler.
Sinjiaň regionynyň resmisi 25-nji aprelde Azat Aziýa radiosyna beren interwýusynda Günbatar medianyň maglumatlaryny tassyklady we Yslam, Gurhan, Mekka, Jyhad, Ymam, Saddam, Haj we Medina ýaly atlaryň Hytaýyň kommunist partiýasynyň ýakynda yglan eden “Etniki azlyklar üçin at bermegiň düzgünlerinde” gadagan edilen onlarça adyň arasyndadygyny aýtdy.
Regionyň paýtagty Urumçide polisiýa bölüminiň resmisiniň sözlerine görä, gadagan edilen at dakylan çagalar döwlet tarapyndan resmi hasaba alynmaz we saglygy saklaýyş sistemasyndan hem bilim almak mümkinçiliginden mahrum bolar.
Täze düzgün esasan musulman ilatly regionyň etnik toparlaryna täsir ýetirer. Sinjiaň regionynda 10 million uýgur, azyndan 1.5 million gazak, 150 müň gyrgyz, 5000 tatar, 4000 täjik we 1000 çemesi dungan ýaşaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owganystanda neşe önümçiligi 2016-njy ýyldan bäri 87% artyp, “rekord derejesine” ýagny 9000 tonna ýetipdir.
Bu barada Owganystanyň neşä garşy ministrliginiň we BMG-niň Neşä we jenaýatçylyga garşy (UNODC) edarasynyň 15-nji noýabrda çap eden Owganystanda tirýek önümçiligi barada barlaglary boýunça hasabatynda aýdylýar.
Owganystan dünýäniň göknar öndürýän esasy çeşmesi bolup durýar.
“Bu halkara jemgyýetçiligi we Owganystan üçin neşe gözegçiligine ünsi artdyrmak we bu global problemanyň jogapkärçiligini her bir ýurduň paýlaşmalydygyny boýun almak üçin wajyp pursat” diýip, BMG-niň Neşä we jenaýatçylyga garşy göreş boýunça agentliginiň başlygy Ýuriý Fedotow aýtdy.
Hasabata görä, şu ýyl Owganystanda göknaryň önümçiligi üçin 750 gektar meýdan ulanylypdyr we bu görkeziji 2016-njy ýyldan iki esse artyk bolupdyr.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Ahalteke atçylyk toplumyna bardy
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ahalteke atçylyk toplumyna bardy we şol ýerde at çapmak hem-de täze kitabyň üstünde işlemek bilen meşgul boldy.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyz wagt tapyp, sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanýar hem-de döredijilik we ylmy işini dowam edýär. Milli Liderimiz bu ýerde deňsiz-taýsyz bedewleriň saklanyş şertleri bilen gyzyklandy. Atçylyk toplumynda tebigatyň döreden ajaýyp bedewlerine Türkmenistanda söýgi we mähir bilen garalýandygyny görmek bolýar. Şu ýerde arassa ganly bedewleri saklamak, bu babatda alnyp barylýan işleri kämilleşdirmek we olaryň baş sanyny artdyrmak boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen we ýolbaşçylygynda ýurdumyzda atçylyk pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek, onuň düzümini döwrebaplaşdyrmak, bu ulgamdaky halkara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek, atçylyk sportunyň dürli görnüşlerini hem-de milli atçylyk däplerini wagyz etmek boýunça maksatnamalaýyn çäreler durmuşa geçirilýär. Türkmenistanda döwrebap atçylyk sport toplumlarynyň gurulmagy giň möçberli işleriň anyk netijeleridir. Şol desgalarda çapyşyklary, atçylyk sporty boýunça ýaryşlary we milli at üstündäki oýunlary geçirmek üçin ähli zerur şertler döredildi. Ýokary hünärli atşynaslary, seýisleri taýýarlamak boýunça döwrebap okuw merkezleri açylýar.
Behişdi bedewler özygtyýarly ýurdumyzyň sazlaşykly ösüşiniň esasy nyşany bolup durýar. Atyň şekili Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň nyşanynda ýerleşdirildi. Mälim bolşy ýaly, sanlyja günlerden Aşgabatda yklymlaýyn ýaryşlar açylar. Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça “Aşgabat 2017” oýunlarynyň maksatnamasyna konkur ýaryşy hem goşuldy. Munuň özi ahalteke bedewleriniň atçylyk sporty boýunça şöhratly ýoluny dowam etmäge we bedewleriň bu ugurdaky ukyplaryny açyp görkezmäge mümkinçilik berer.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bedewler bilen didarlaşyp, şöhratly nesil ugry bolan Gujurly atly bedewi meýdança çykaryp, oňa atlandy.
Milli Liderimiz çapyksuwarlygyň oňat däplerini görkezdi. Gujurly atly bedewde öňatdy hereketine başlady. Soňra at çapmagyň ähli inçe syrlaryny ele alan döwlet Baştutanymyz bedewli gezelenji dowam etdi.
Häzirki döwürde ýurdumyzda atçylygy ösdürmek, bedewleriň baş sanyny artdyrmak we dünýädäki şöhratyny belende götermek ugrunda ägirt uly işler alnyp barylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gönüden-göni gatnaşmagynda we başlangyjy boýunça Türkmenistan dürli derejede geçirilýän çäreleriň merkezine öwrüldi. Ahalteke atçylygy bilen meşgullanýan iri halkara guramalary, belli atşynaslar we bu pudaga degişli hünärmenler şöhratly bedewleriň asyl mekanyna gelip, bu tohumdaky atlary ösdürmek boýunça tejribe alyşýarlar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milletimiziň buýsanjyna öwrülen türkmen bedewleri dünýäde giňden belli boldy.
Bedewlere aýratyn gadyr goýýan döwlet Baştutanymyz milli atşynaslyk däpleriniň asylly ýörelgeleriniň we behişdi bedewlere bolan mähirli gatnaşyklaryň üstünlikli dowam etmeginiň wajypdygyny belleýär. Bedewleriň tebigy gözelligi, çeýeligi, wepalylygy, ösen aňy we özboluşly zehini köp asyrlaryň dowamynda şahyrlara hem-de suratkeşlere döredijilik ylhamy bolup hyzmat etdi.
Döwlet Baştutanymyz bedewli gezelenji tamamlap, ony athanasyna eltdi hem-de 2017-nji ýylyň başynda atçylyk toplumynda doglan Ruhubelent atly taý bilen didarlaşdy. Bu gün ese-boýa galan taýçanak özüne bolan mähirli gatnaşygy duýup, eýesine bolan wepalylygyny, onuň emrine kaýyllygyny görkezdi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mähriban käbesi Ogulabat ejäniň ören alajasyny taýyň boýnuna dakdy. Munuň özi türkmen halkynyň asylly däpleriniň yzygiderli dowam edýändiginiň nobatdaky subutnamasydyr.
Soňra milli Liderimiz bu ýerde döredijilik işi bilen meşgullandy.
Bedewlere bolan söýgini tutuş kalby bilen kabul edýän milli Liderimiz ahalteke atlarynyň abraýyny we şöhratyny belende galdyrmak, pederlerimiziň asylly atşynaslyk däplerini ösdürmek hem-de dünýäde wagyz etmek ýörelgelerini döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň birine öwürdi. Hormatly Prezidentimiz “Ahalteke bedewi – biziň buýsanjymyz we şöhratymyz”, “Gadamy batly bedew” ýaly kitaplary döretdi. Bu eserler dünýäniň dürli dillerine terjime edilip, atşynaslyk ulgamynda işleýän hünärmenleriň arasynda giň meşhurlyga eýe boldy. Milli Liderimiziň döreden eserleri diňe bir daşary ýurtlarda ahalteke bedewlerine gadyr goýýan hünärmenler üçin däl, eýsem, ýönekeý okyjylar üçin hem ajaýyp bedewleriň aýratynlyklary bilen tanyşmaga giň mümkinçilik döretdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Gadamy batly bedew” atly kitaby 30-njy Moskwa halkara kitap sergi-ýarmarkasynyň çäklerinde GDA döwletleriniň “Kitap sungaty” halkara bäsleşiginiň Gran-pri baş baýragyna mynasyp boldy. Bu eseriň kitap neşirýaty sungaty ulgamynyň bilermenleriniň ýokary bahasyna ozal hem mynasyp bolandygyny bellemeli.
Şu ýylyň tomsunda bu kitap Russiýanyň çaphanaçylarynyň hem-de neşirçileriniň “Gyzyl meýdan — 2017” forumynda Türkmenistanyň özboluşly milli medeniýetini wagyz edýändigi üçin “2016-njy ýylyň iň gowy kitaby” diýen ýörite diploma mynasyp boldy. Ýurdumyzyň esasy milli miraslarynyň biri bolan ahalteke bedewlerine bagyşlanan bu kitap bäsleşigiň emin agzalarynda uly täsir galdyrdy. Ýokary çaphana usulynda, owadan suratlar bilen bezelen bu kitap diňe bir atşynaslar üçin däl, eýsem, gözellige sarpa goýýan ähli adamlar üçin arzyly sowgat boldy. “Kitap sungaty” bäsleşiginiň nobatdaky ýokary sylagy bu täsin neşiriň örän uly medeni gymmatlyga eýediginiň subutnamasyna öwrüldi.
Hormatly Prezidentimiz ahalteke bedewlerine bagyşlanan täze eserleri döretmekde taryhy maglumatlara, türkmen atşynaslyk däplerine, olaryň asyrlaryň synagyndan geçen netijelerine esaslanýar. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, at çapmak ynsana özboluşly lezzet berýär we aýratyn duýgulary başdan geçirýärsiň. Hormatly Prezidentimiz şu gün hem türkmen bedewleri hakyndaky täze oý-pikirlerini we beýleki maglumatlary jemläp, täze kitabyň üstünde işlemegini dowam etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, halkymyzyň milli buýsanjy bolan ahalteke bedewleri ynsany döredijilige, ägirt uly açyşlara we täze üstünliklere ruhlandyrýar.
Milli Liderimiziň eserlerinde köpýyllyk barlaglar, oý-pikirler, taryhy we edebi maglumatlar umumylaşdyrylýar. Olarda awtoryň milli atşynaslyk däplerine bolan çuňňur bilimi, bu ugra degişli halk döredijiliginde öz beýanyny tapan halk paýhasy aýdyň duýulýar. Milli Liderimiziň her bir täze eseri milli medeni mirasymyzy wagyz etmekde, ahalteke bedewleriniň ähmiýetini artdyrmakda aýratyn möhümdir.
Hormatly Prezidentimiziň atçylyk toplumynda bolup, ajaýyp bedewler bilen didarlaşmagy we täze kitabyň üstünde işlemegi halkymyzyň asylly däpleriniň hem-de nurana umytlarynyň nesilden-nesle geçirilýändigini we döwrebap derejede ösdürilýändigini alamatlandyrýar. Ahalteke bedewleriniň şöhraty ähli ýürekleri özüne bendi edip, barha belende göterilýär.
Häzirki döwürde milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy netijesinde bedew ählihalk söýgüsine mynasyp boldy hem-de asyrlaryň, nesilleriň we ýeňişleriň, zähmetiň, ruhubelentligiň sazlaşygynyň hem-de döredijiligiň arabaglanyşygyny özünde jemläp, berkarar Watanymyzyň ösüşiniň baş nyşanyna öwrüldi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
«Döwlet pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaça girizmek hakynda
I. 2012-nji ýylyň 31-nji martynda kabul edilen «Döwlet pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2012 ý., № 1, 38-nji madda; 2013 ý., № 4, 91-nji madda; 2014 ý., № 3, 113-nji madda; 2015 ý., № 3, 114-nji madda) şu üýtgetmeleri we goşmaçany girizmeli:
1.19-njy maddanyň bäşinji böleginiň 2-nji bendini şu görnüşde beýan etmeli:
«2) ätiýaçlandyrylan şahsyň şol bir wagtda telekeçilik işinden, hünärmenlik hyzmatlaryny ýerine ýetirmekden, oba hojalyk önümini öndürmekden goşmaça girdejileri bar bolsa, onda onuň girdejileriniň bir görnüşi şu bentde görkezilen girdejileriň yzygiderliligine laýyklykda hasaba alynmaga degişlidir.».
2. 20-nji maddanyň birinji böleginde:
2-nji bendi şu görnüşde beýan etmeli:
«2) ýuridik şahsy döretmezden telekeçilik işini amala aşyrýan fiziki şahslara-hususy telekeçilere, hünärmenlik hyzmatlaryny etmek boýunça işi amala aşyrýan fiziki şahslara ätiýaçlandyrylan şahs hökmünde hasaba alnandan başlap — özleri üçin:
a) hasabat döwründe umumy girdejisiniň möçberi Türkmenistan boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen iň pes zähmet hakynyň otuz essesinden az möçberde bolanlara — hasabat döwrüniň her aýy üçin Türkmenistan boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen iň pes zähmet hakynyň 10 göteriminden az bolmadyk möçberde;
b) hasabat döwründe umumy girdejisiniň möçberi Türkmenistan boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen iň pes zähmet hakynyň otuz essesi we şondan köp, ýöne üç ýüz essesinden az möçberde bolanlara — hasabat döwri üçin şol döwürdäki umumy girdejisiniň 2 göteriminden az bolmadyk möçberde;
ç) hasabat döwründe umumy girdejisiniň möçberi Türkmenistan boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen iň pes zähmet hakynyň üç ýüz essesi we şondan köp möçberde bolanlara — hasabat döwri üçin Türkmenistan boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen iň pes zähmet hakynyň üç ýüz essesiniň 2 göteriminden az bolmadyk möçberde;»;
4-nji bendiň «b)» kiçi bendini şu görnüşde beýan etmeli:
«b) özbaşdak iş bilen meşgullanmakdan girdejisi bolan, Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edarasy bilen pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda şertnamany baglaşan ätiýäçlandyrylan şahs hökmünde hasaba alnan şahslara hasabat döwründen başlap — özleri üçin;».
3. 31-nji maddanyň üçünji böleginiň 2-nji bendinden soň şu mazmunly bendi goşmaly:
«3) ätiýaçlandyrýan Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edarasynda pensiýa gatançlaryny töleýji hökmünde hasaba durmasa.».
4. 43-nji maddany şu görnüşde beýan etmeli:
«43-nji madda. Bank tarapyndan Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edarasynyň ätiýaçlandyrýanyň hasaplary boýunça amallary togtatmak hem-de akseptsiz töleg talapnamasyny goýmak baradaky çözgüdiniň ýerine ýetirilmändigi üçin maliýe jerimeleri
1. Şu Kanunyň 6-njy maddasynda görkezilen fiziki we ýuridik şahslaryň (olaryň aýrybaşgalanan düzüm birlikleriniň) hasaplary boýunça amallary togtatmak, akseptsiz töleg talapnamasyny goýmak barada Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edarasynyň çözgüdini bozmak bilen, bank tarapyndan olaryň hasaplary boýunça çykdajy amallarynyň geçirilmegi, şol hasaplardan hasapdan öçürilen ähli pul serişdeleriniň 10 göterimi möçberinde banka maliýe jerimeleriniň salynmagyna getirýär.
2. Şu maddanyň birinji böleginde bellenilenler zähmet hakyny tölemek üçin berilýän bank karzlary bilen bagly amallara degişli däldir.».
5. 47-nji maddanyň mazmunyny şu görnüşde beýan etmeli:
«Şu Kanunyň ýerine ýetirilişine gözegçiligi ygtyýarly döwlet edaralary öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde, şeýle hem Türkmenistanyň Pensiýa gaznasy Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi tarapyndan bellenen tertibe laýyklykda amala aşyrýarlar.».
II. Şu Kanunyň I böleginiň 2-nji bendinde «Döwlet pensiýa ätiýaçlandyrmasy hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 20-nji maddasynyň birinji böleginiň 2-nji bendine girizilýän üýtgetmelere laýyklykda, şol bentde görkezilen şahslaryň 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna çenli tölenilmedik pensiýa gatançlary meýletin ýagdaýda tölenilýär.
III. Şu Kanun 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girýär.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Aşgabat şäheri. 2017-nji ýylyň 25-nji noýabry.


text:
Türkmenistanyň hökümeti ýurtda türkmen manadynyň daşary ýurt walýutalary babatyndaky resmi kursunyň hümmetini üýtgetmek mümkinçiligine seredýär, diýip Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň Merkezi Bankyndaky çeşmesi habar berýär.
Adyny efirde tutmazlyk şerti bilen söhbetdeş bolan çeşmämiziň sözlerine görä, täze kursyň “gara bazardaky” kursa gaty golaý bolmagyna garaşylýar.
Şoňky hepdede Türkmenistanda elden edilýän resmi bolmadyk walýuta söwdasynda amerikan dollarynyň bahasy rekord derejesine ýetdi, bir amerikan dollary 14 we 15 manat aralygynda satyldy.
Türkmenistanda daşary ýurt walýutasynyň gara bazardaky bahasy şu ýylyň ýanwar aýynyň ortalaryndan bäri yzygiderli ýokarlanyp başlady, munuň bilen bir wagtda harytlar we azyk önümleri gymmatlady.
Türkmenistanda daşary ýurt walýutasynyň resmi çalyşyk kursy 2015-nji ýyldan bäri üýtgewsiz 1 amerikan dollary 3.5 türkmen manady derejesinde saklanýar.
Walýutanyň nagt söwdasy Türkmenistanda bikanun hasaplanýar. 2016-njy ýylyň başynda ýurduň Merkezi Banky nagt walýuta çalyşygyny doly bes etdi.
Azatlyk Radiosy türkmen hökümetiniň daşary ýurt walýutasynyň resmi çalyşyk kursuny üýtgetmek mümkinçiligine seredýändigi baradaky maglumatlary Türkmenistanyň Merkezi Bankynyň özünden resmi taýdan tassykladyp ýa-da inkär etdirip bilmedi.
Emma Azatlygyň Merkezi Bankdaky çeşmesi Türkmenistanyň maliýe pudagynyň ýurtda daşary ýurt walýutasyna bar bolan talaba görä, ilaty walýuta bilen üpjün edip bilmeýändigini belledi. Onuň sözlerine görä, walýutanyň resmi çalyşyk kursunyň üýtgedilmegi inflýasiýany saklamak üçin zerur.
“Inflasiýany belli bir derejede saklamak gerek. Meselem, gara bazarda dollaryň bahasy 15 manada barabar, bu ýagdaýda bankyň nyrhy 13.5-14 manat bolup biler. Kursyň üýtgäp durjagy ýa-da kesgitli boljagy hem uly mesele, emma onuň gara bazara görä, üýtgäp durmagy gaty ähtimal. Bu, Merkezi Banka stawkalara goşulmaga mümkinçilik berer. Häzirki wagtda bu mümkin däl, sebäbi aratapawut juda uly” diýip, Türkmenistanyň Merkezi Bankyndaky ygtybarly çeşme Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, türkmen manadynyň daşary ýurt walýutalary babatynda kesgitlenmegine garaşylýan täze kursy ýurduň iri daşary ýurtly söwda partnýorlary we daşary ýurt walýutasynyň esasy çeşmeleri bolan Hytaý we Eýran bilen gepleşiklerine hem bagly bolup durýar. Sebäbi Hytaý türkmen gazynyň ýeke-täk hyrydary bolmagynda galýar. Eýran bolsa Türkmenistandan satyn alan gazy üçin hasaplaşmakdan ýüz öwrüp, dawa edýär.


text:
EDI (Geleşigiň maglumatlary)
GS1 EDI elektron işewür hat alyşmagy amala aşyrmak üçin global standartlary öz içine alýar. Şu standartlar ylalaşylan işewür maglumatlary söwda hyzmatdaşlarynyň arasynda awtomatik usulda elektron görnüşde bermegi peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Bu işiň awtomatlaşdyrylmagy onuň dessinligini, netijeliligini we takyklygyny üpjün edýär.
Häzirki wagtda GS1 ulgamynda biri-biriniň üstüni ýetirýän iki EDI standarty bar:
- GS1 EANCOM®
- GS1 XML
Standartlaryň ikisi hem dürli peýdalanyjylar tarapyndan ugurdaş işlenip taýýarlanyldy, şunda XML standarty internet tehnologiýalaryny peýdalanmak bilen maglumatlary alyşmak üçin has gowy uýgunlaşdyrylandyr.
GS1 EDI standartlary barada has doly maglumat almak üçin Global bilim merkezi GS1 sahypasy bilen tanyş boluň.
GS1 EANCOM
GS1 EANCOM® standarty UN/EDIFACT (EDIFAKT BMG) standartynyň kiçi topary bolup durýar. UN/EDIFACT – bu dolandyryş, söwda we transport ulgamlarynda maglumatlary elektron alyşmak standartydyr. GS1 EANCOM diňe işewür amaly programmalar tarapyndan talap edilýän habarlaryň elementlerini öz içine alýar.
GS1 EANCOM standarty söwda predmetlerini anyklamak boýunça GS1 standartlaryny logistika birlikleri bilen we biziň söwda hyzmatdaşlarymyz baradaky maglumatlary özünde jemleýän Global ýerleşiş belgisi (GLN) bilen birleşdirýär.
GS1 EANCOM standartlary barada has doly maglumat almak üçin Global bilim merkezi GS1 sahypasy bilen tanyş boluň.
GS1 EDI XML
XML – bu internetiň üstünden maglumatlary alyşmak üçin işlenip taýýarlanan dildir. GS1 ulgamy GS1 EDI (Maglumatlary elektron alyşmak) üçin standart habarlar toplumyny döretmek üçin XML-i peýdalanýar.
GS1 XML standartynda habarlary alyşmak islendik tehniki çözgütleri ýa-da internetiň transport protokolyny peýdalanmak bilen amala aşyrylyp bilner.
XML standartynda ulaglar we logistika, nagt pullar boýunça tabşyryk (sargyt, gowşurmak we tölemek) ýaly prosesleri goldaýan standartlaryň ýeterlik mukdary bardyr.
GS1 EDI XML standartlary barada has doly maglumat almak üçin Global bilim merkezi GS1 sahypasy bilen tanyş boluň.


text:
Nepes29
Saydyn ady talyplar.kom bolsa,
gelin talyplyk barada, talyp durmushyndan "bolan wakalary" zatlary paylasjak bolalyn..(dine tdh habarlarny dalde) 😉
Talyplar.com 2007 den bari diri
yone diri bolmakdan ne peyda "janly" ve hereketli bolynmasa?!
Assalom
ne var ne yok arkadaşlar?! nasılsınız..))
Talyplar.com
shu yerem biraz ozgerdilse taze funksiyalar girizilse, saytyn osmegine sebap barka
Ertir.com yapylmasa adam girjek dal eken barik
Ask.fm/idnepes
Ask.fm a giryaniniz barmy? @Peri agzanyn aydysy yaly IC GYRYOREY :-P
Ertir.com
Sonky gunler birzatlara bolya ertir.com a... İşlanok


text:
Hormatly Prezidentimiziň il-ýurt bähbitli gurdurýan binalary Gündogaryň gaýtalanmajak binagärlik aýratynlyklary, öwüşgini bilen tapawutlanýar. Dünýäni haýrana goýýan birnäçe binalarymyzyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilmegi bolsa, munuň aýdyň subutnamasydyr.
Oguz han adyndaky “Türkmenfilm” birleşiginde surata düşürilýän “Ömür kerweni” atly köp bölümli çeper filmde-de hormatly Prezidentimiziň gurluşyk ulgamynda alyp barýan beýik işleri giňden beýan edilýär. Filmiň edebi esasyny ýazanlar Guldurdy Sähetdurdyýew bilen Şirli Mollaýew. Filmiň esasy wakasy hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde, uly at-abraýa eýe bolan türkmen telekeçileriniň durmuşyndan gürrüň berýär. Bu filmiň 17 bölümi mawy ekran arkaly halk köpçüligine hödürlenipdi. Häzirki wagtda filmiň 18–19-njy bölümleri surata düşürilip, sepleýiş we ses beriş işleri amala aşyrylýar. Indiki surata düşüriljek 20-nji bölüm “Ata kesbi, ogla halal” diýlip atlandyrylýar. Bu bölümde waka, esasan, filmiň baş gahrymany Gurt Annaýewiň ogluna berýän ata terbiýesi hakynda hem-de Durdy aganyň we onuň agtygy Jumanyň maşgalasynda bolup geçýär. Bu filmde türkmen telekeçileriniň gurýan gözel ymaratlary, paýtagtymyz Aşgabadyň gözellikleri wasp edilýär. Filmde diňe bir telekeçileriň çekýän zähmetleri däl, eýsem, olaryň maşgala-durmuş ýollary hem aýdyň beýan edilýär. Şeýle hem Watana bolan söýgi, hormatly Prezidentimize bolan buýsanç, agzybirlik, dost-doganlyk ýaly oňat häsiýetler öňe sürülýär. Durmuşda öz ornuňy tapmak, Watanyňa, ene-ataňa, maşgalaňa wepaly bolmak ýaly oňat gylyk häsiýetler filmiň içinden eriş-argaç bolup geçýär. Filmiň her bölüminiň dowamlylygy 30-40 minut bolup, olaryň hersinde bir waka tomaşaça ýetirilýär. Filmiň baş gahrymany Gurt Annaýew (Merdan Halmyradow) jan ýaly dosty Nurýagdynyň kömek-maslahat bermegi bilen ady belli telekeçi bolup gidýär. Iki dost Gurt bilen Nurýagdy bileleşip telekeçilik bilen meşgullanyp başlaýarlar. Günlerde bir gün, Nurýagdy dünýäden ötýär. Soňra Gurt Annaýew dostunyň ogly Kerwene kömek etmäge çalyşýar. Bu bolsa adamkärçiligiň belent sypatlaryndan nyşandyr.
Film “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda, Magtymguly etrabynyň obalarynda, Gökdepe etrabynyň Hurmant-Gökje obasynda, Ak bugdaý etrabynyň Bereketli zaman obasynda, şeýle-de Aşgabat şäheriniň gözel künjeklerinde we gurluşyklaryň gidýän ýerlerinde surata düşürildi. Bu babatda filmiň ýokary derejeli suratkeşi Baýram Patyşagulyýew hem özüniň zehin-başarnygyny siňdirip bilipdir. Filmde kadrlaryň düşürilişi, çykyş edýän artistleri dürli planlarda surata düşürmek, owadan görnüşleri döretmek gönüden-göni režissýoryň görkezme bermegi esasynda filmiň operatoryna bagly bolup durýar. Bu babatda-da ýokary derejeli kinooperator Döwlet Hudaýberdiýewiň zähmeti hem mese-mälim duýulýar. Artistleri saýlamak, ssenaride görkezilen gahrymanlaryň häsiýetlerine görä artistleri tapmak, olaryň her haýsysy bilen tekstiň üstünde işläp, taýýarlyk geçmek, soňra kebşirleýiş, ses beriş we sepleýiş, saz, bezeg, ses bezeg işleri gönüden-göni kinorežissýoryň paýyna düşýär. “Ömür kerweni” kinoserialynyň awtory hem-de režissýory, aktýor, ençeme ilhalar filmleri we keşpleri döredip, halkyň aňynda galmagy başaran, Türkmenistanyň at gazanan artisti Şirli Mollaýewiň ähli ukyp-başarnygyny, zehinini filme siňdirenligini hem aýtmagymyz gerek. Film surata düşürilip başlanyndan tä ahyryna çenli ähli guramaçylyk işlerini ýerine ýetirmek filmiň direktorynyň we onuň orunbasarynyň gerdenine düşýär. Bu babatda kinoserialyň direktory Gülşat Taýymowanyň zähmetiniň ýerine düşendigini hem aýtmagymyz gerek. “Ömür kerweni” kinoserialynyň 1-nji bölüminden tä ahyryna çenli keşp janlandyran artistler Merdan Halmyradowyň, Göwher Muhammetgulyýewanyň, Aýsoltan Kowusowanyň, Gerek Hojamämmedowanyň, Bagtyýar Abaýewiň, Şirin Ýazyýewanyň, Arslan Berdiýewiň, Öwez Gelenowyň, Muhammet Bekiýewiň, Gandym Annadurdyýewiň, Atamyrat Ataýewiň, Şirin Jumaýewanyň, Akmyrat Arçykowyň, Juma Atabaýewiň, Meýlis Kakajanowyň, Myrat Saryýewiň we beýleki artistleriň özlerine ynanylan keşpleri ussatlarça ýerine ýetirendiklerini filme tomaşa edeniňde aýdyň göz ýetirmek bolýar. Umuman, “Ömür kerweni” atly köp seriýaly çeper filmiň şowly çykandygyny bellemelidiris. Şu ýerde ýene-de bir zady aýdyp geçesim gelýär ol hem filmiň her seriýasy mawy ekranda görkezilenden soň, halk köpçüliginden şonuň dowamy nähili bolýar diýen bilesigelijilikli sowallary eşitmek diýseň ýakymly. Bu esasan hem 17-nji bölüm mawy ekrana çykanyndan soň, 18-nji bölümi surata düşürip ýören wagtlarymyz şeýle bolupdy. Sözümiň ahyrynda filmiň döredijilik toparyna mundan buýana-da döredijilik üstünlikleriniň hemra bolmagyny arzuw edýäris.
Akmyrat Hojaberdiýew,
kino sungatyny öwreniji.


text:
TDH 15-nji iýunda Halkara walýuta fondunyň ekspertleriniň şu ýylyň mart aýynda, Türkmenistana eden saparlaryndan soň ýurduň ykdysady-maliýe ýagdaýlary barada çap eden gysgaça beýanatyny, näme üçindir, üç aý çemesi gijigip, diňe rus dilinde çap etdi. Synçylar milli manadyň hümmetiniň gelýän aýlardaky ýagdaýynyň ilata agyr täsir ýetijegini çaklaýarlar.
Bu beýanatda ekspertler Türkmenistanyň öz sosial-ykdysady ösüşini dowam etdirýändigini belläp, türkmen ykdysadyýeti çylşyrymly daşky şertlere, şol sanda tebigy gazyň bahasynyň durnukly arzanlamagyna hem-de söwda hyzmatdaşy bolup durýan ýurtlardaky ösüş haýallamasyna uýgunlaşmagyny dowam etdirýär diýen pikiri öňe sürýärler.
TDH-nyň bu beýanaty çap eden wagty Türkmenistanda ilata 1993-nji ýyldan bäri berilýän ýeňillikleriň ýatryljagynyň yglan edilen wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Prezident Berdimuhamedow öňki prezident S.Nyýazowyň girizen ýeňilliklerini ýatyrmak kararyny halkyň durmuş derejesiniň “örän gowulaşandygy”, ikinji tarapdan, ýeňillikleriň bazar ýörelgelerine geçilmegine päsgelçilik döredýändigi bilen düşündirdi.
Emma ýerli synçylar Türkmenistanda işsizleriň we minimal durmuş sebediniň hakyky hasaby çykarylsa, kömege mätäç adamlaryň has kän bolmagynyň mümkindigini çaklaýarlar.
Şol bir wagtda, ekspertler türkmen ykdysadyýetiniň hatda HWF tarapyndan yglan edilýän ösüş sanlaryna hem ynanyp bolmaýandygny öňe sürýärler.
Halkara walýuta fondunyň mart aýynda çap eden beýanatynda aýdylmagyna görä, “Türkmenistanyň ykdysady görkezijileri 2016-njy ýylda hem ýokary bolmagynda galdy, jemi içerki önüm ösüşi 6,2 prosent derejesine galdy”.
HWF bu ösüşi Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň diwersifikasiýa edilmegi bilen düşündirmäge çalyşýar. Emma ekspertler türkmen ykdysadyýetinde diňe gaz eksportyndan gelýän girdejä daýanmak ýörelgesinden çykmak synanyşyklarynyň az görünýändigini, şol bir wagtda ozalky gymmatbaha proýekleriň, şowhun-dabaraly propagandanyň we öz-özüňi aldamagyň dowam edýýändigini aýdýarlar.
“Türkmen ykdysady maglumatlarynyň esasy kynçylygy olaryň köpüsiniň bil baglarlyk dälliginde” diýip, “The Economist intelligence unit” neşiriniň Türkmenistan boýunça eksperti Maks Lambertson Azatlyk radiosyna aýtdy. “Türkmenistandan ýaýradylan we hatda HWF tarapyndan hem gaýtalanan 6 prosent çemesi jemi içerki ösüş sanlary ynandyryjy däl, biziň öz hasaplamalarymyaza görä, ösüş 2014-nji ýyldan haýallap, geçen ýyl we şu ýyl 1 we iki prosent çemesi boldy.’
Şeýle-de Lambertson Türkmenistanyň eksportdan alýan girdejileri analiz edilende, soňky birnäçe ýylda Aşgabadyň Hytaýa gaz satmakdan alýan gidejisiniň energiýa bahalarynayň aşaklamagy bilen örän azalandygyny aýdýar. Ekspertiň tassyklamagyna görä, Aşgabat 2014-nji ýylda Hytaýa gaz eksportyndan 9 milliard dollar girdeji alan bolsa, geçen ýyl 5 milliard dollar alypdyr we bu peseliş hazirem dowam edýär.
Ikinji tarapdan, Lambertson Türkmensitanyň eýýäm 2015-nji ýylyň ýanwarynda manadyň dollaryň garşylygyndaky hümmetini peseldendigini belläp, milli pulunyň häzirki hümmetsizlenişiniň ýönekeý adamlara has agyr düşjegini ýatladýar.


text:
30-njy madda. Karz edarasynyň işiniň bank düzgünleşdirmesi we bank gözegçilik barlagy
1. Karz edarasynyň işiniň bank düzgünleşdirmesi we bank gözegçilik barlagy Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Türkmenistanyň Merkezi banky karz edarasynyň Gözegçilik geňeşine ýa-da Müdirýetine bank gözegçilik barlagy tertibinde geçirilen barlagyň netijeleri hakynda habar berýär.
3. Türkmenistanyň Merkezi banky karz edarasynyň işinde düzgün bozulmalar ýüze çykarylan halatlarynda oňa Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen temmileri ulanmaga haklydyr.
31-nji madda. Karz edarasynyň auditor komiteti
1. Karz edarasynyň esaslandyryjylarynyň (gatnaşyjylarynyň) umumy ýygnagy karz edarasynyň maliýe hasabatlylygyna gözegçilik etmek we içki gözegçiliginiň guralyşyna gözegçilik barlagyny etmek maksady bilen auditor komitetini döretmäge hukugy bardyr.
2. Auditor komitetiniň düzümi, onuň wezipeleri we ygtyýarlylyklary şol karz edarasynyň esaslandyryjylarynyň (gatnaşyjylarynyň) umumy ýygnagy tarapyndan kesgitlenilýär.
3. Karz edarasynyň Gözegçilik geňeşiniň Başlygy, karz edarasynyň Başlygy we karz edarasynyň Müdirýetiniň agzalary auditor komitetiniň agzalary bolup bilmezler.
4. Auditor komiteti her ýyl Gözegçilik geňeşine we esaslandyryjylaryň (gatnaşyjylaryň) umumy ýygnagyna öz işi hakynda hasabat berýär.
32-nji madda. Içki gözegçiligiň guralyşy
Karz edarasy Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan bellenilen talaplara laýyklykda töwekgelçiliklere içki gözegçiligi guramaga borçludyr.
33-nji madda. Karz edarasynyň auditi we işiniň barlagy
1. Karz edarasynyň ýyllyk maliýe hasabatlylygynyň daşky auditor barlagy karz edarasy tarapyndan kesgitlenilýän garaşsyz auditor guramasy tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Karz edarasynyň şol bir auditor guramasyny yzygider bäş ýyldan köp möhlete auditor bellemäge hukugy ýokdur.
3. Degişli döwlet gözegçiligini we gözegçilik barlagyny üpjün etmäge ygtyýarly edilen döwlet edaralary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde we Türkmenistanyň Merkezi bankyna habar bermek bilen karz edarasynyň barlaglaryny amala aşyrýarlar.
4. Döwlet edaralary özleri tarapyndan şeýle gözegçilik we gözegçilik barlagy amala aşyrylan mahalynda alan maglumatlarynyň ýaşyrynlygyny üpjün etmäge borçludyrlar.
34-nji madda. Bank syry
1. Bank syry – karz edaralarynyň müşderileriniň we korrespondentleriniň bank hasaplary, amallary we goýumlary hakynda ýaýylmazlyga degişli maglumatlar.
2. Bank syryna şular hakyndaky maglumatlar degişlidir:
1) karz edarasynyň müşderileri we korrespondentleri, olaryň bank hasaplary we olar boýunça amallary;
2) goýumlar, çekilen we ýerleşdirilen pul serişdeleri;
3) fiziki şahslaryň hasap açmazdan, karz edaralarynyň üstünden amala aşyrýan pul geçirimleri;
4) müşderiniň pul serişdeleri we karz edarasynyň saklamagynda duran başga gymmatlyklary.
3. Bank syryna degişli maglumatlar şu aşakdakylara berilýär:
1) karz edarasynyň müşderisine, onuň kanuny wekiline, müşderiniň-ýuridik şahsyň ýokarda duran edarasyna –şol sanda müşderi bilen karz edarasynyň özara gatnaşyklary bes edilenden soň hem, onuň bank hasaby we saklamakda duran gymmatlyklary babatda;
2) karz edarasynyň korrespondentine, onuň kanuny wekiline, korrespondentiň ýokarda duran edarasyna – şol sanda karz edaralarynyň arasyndaky korrespondent gatnaşyklary bes edilenden soň hem, onuň bank hasaby we saklamakda duran gymmatlyklary babatda;
3) Türkmenistanyň Merkezi bankyna;
4) öz ygtyýarlylyklaryna laýyklykda gözegçilik we gözegçilik barlag wezipelerini amala aşyrýan döwlet edaralaryna;
5) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek baradaky ygtyýarly döwlet edarasyna;
6) kazyýetlere, olaryň önümçiliginde duran işler babatynda;
7) derňew edaralaryna, olaryň önümçiliginde duran karz edarasynyň müşderileri babatynda jenaýat işleri boýunça;
8) döwlet salgyt gullugynyň edaralaryna salgyt salmak meseleleri boýunça;
9) auditor guramalaryna;
10) döwlet kepillendiriş edaralaryna, diplomatik wekilhanalara ýa-da konsullyk edaralaryna – mirasdüşerlik we hukuk oruntutarlyk işleri boýunça.
4. Gözegçilik we gözegçilik barlag wezipelerini amala aşyrýan we öz ygtyýarlyklaryna laýyklykda bank syryna degişli maglumatlary almaga hukugy we ondan peýdalanmaga mümkinçiligi bolan döwlet edaralary onuň üçünji taraplara ýaýylmagyndan goralmagyny üpjün edýärler.
5. Karz edarasynyň işgärleriniň gulluk borçlaryny ýerine ýetirmegi bilen baglanyşykly özlerine belli bolan bank syryny we başga gulluk maglumatlaryny Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlardan gaýry ýagdaýlarda ýaýmaga, şeýle hem olary şahsy bähbitleri üçin ulanmaga haky ýokdur.
6. Bank syryny we başga gulluk maglumatlaryny ýaýmakda günäkär şahslar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.


text:
«Hazar» konsorsiumy marketing sowalnamasyny geçirýär 29.11.2017 — 08.12.2017
«Türkmennebit» döwlet konserninden hem-de «Mitro International Limited» Kompaniýalaryndan ybarat bolan, öz işini önümleri paýlaşmak şertnamasynyň esasynda «Hazar» şertnamalaýyn çäklerinde (Gündogar Çeleken ýatagy) amala aşyrýan «Hazar» Konsorsiumy aşakdaky arza boýunça ASPTN üçin ätiýaçlyk şaýlaryny satyn almak boýunça marketing soraşmasyny geçirýär:
Arza № 657 - 15.11.2017ý.
Nasoslaryň ätiýaçlyk şaýlary (49 pozisiýa).
«Hazar» konsorsiumynyň şu marketing soraşmasyna gatnaşmaga isleg bildirýänler şu MARKETING SORAŞMA neşir edilenden soň ýokarda görkezilen senä çenli (ýerli wagt bilen 18-00-a çenli) şu aşakdakylary ýerine ýetirmelidir:
1. Dalaşgäriň marketing soraşmasyna gatnaşmak üçin ýazan arzasyny taýýarlamaly (erkin formada kontakt maglumatlary we elektron poçtanyň salgylary görkezilen görnüşde ygtyýarlandyrylan wekiliň goly bilen we kompaniýanyň möhüri bilen ygtyýarlandyrylan görnüşde) we aşakda görkezilen salga iberilmelidir.
2. Türkmenistanyň telekeçileri Türkmenistanyň senagatçylar we telekeçiler birleşiginde hasaba alnan bolmaly we şahadatnamanyň göçürmesi görkezilmeli.
Düşündiriji maglumatlar, arzanyň mazmuny bilen tanyşmak hem-de arzalary almak şu salgylar boýunça amala aşyrylýar:
1. 744000 Aşgabat ş., Türkmenistan, Andalyp 50/1, 3-nji gat.
«Mitro International Limited» Kompaniýasynyň wekilligi.
Üns beriň: wekilligiň referenti:
tel.: + 993 12 45 60 95 faks: + 993 12 45 60 96
e-mail: asbmitro@asb.mitro-int.com. asbmitro@mitromos.com
2. 109147 RF, Moskwa, Marksistskaýa köç. jaý 14/16 1-nji bina
«Mitro International Limited» Kompaniýasyny Moskwadaky wekilligi
Üns beriň: daşary kooperasiýa toparynyň direktory:
tel.: + 7 495 788 55 60 faks: + 7 495 748 32 31
e-mail: sergey.radko@mitromos.com, petr.gazenko@mitromos.com.


text:
V Aziada oýunlaryna gatnaşyjylar Aşgabada gelýärler
Şu günler dabaraly açylyşy 17-nji sentýabrda boljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşmak üçin müňlerçe daşary ýurtly myhmanlar ak mermere beslenen paýtagtymyza gelýärler. Merkezi Aziýada ilkinji gezek geçirilýän bu iri halkara ýaryşyna taýýarlyk boýunça geçirilýän giň gerimli çäreler dünýäniň sport jemgyýetçiliginiň wekilleriniň, Ýer ýüzüniň ähli künjeklerinden gelýän tomaşaçylaryň we janköýerleriň ünsüni özüne çekýär.
Aşgabat Aziadanyň ruhy bilen ýaşaýar. Bütin paýtagt bu uly baýramyň öwüşginlerine gurşalypdyr. Ine, tiz wagtdan bu baýram feýerwerkleriň owadan şöhlelerine we çempion adyny almak ugrundaky dartgynly ýaryşlaryň özüne çekiji gözel görnüşlerine beslener.
Paýtagtymyzyň Halkara howa menzili Aziýanyň we Okeaniýanyň 65 ýurdundan geljek türgenleriň köpsanly wekiliýetini, tälimçileri hem-de hünärmenleri, milli olimpiýa komitetleriniň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerini, janköýerleri garşy alýar. Meýletinçiler we elinde Türkmenistanyň Döwlet Baýdagyny we Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň baýdagyny saklap duran Wepaly alabaýyň täsin şekili myhmanlary türkmen myhmansöýerligiň däplerine mahsus bolan ähli açyk göwünlilik bilen garşy alýarlar.
“Aşgabat 2017” Oýunlaryň guramaçylary myhmanlar, ozaly bilen bolsa türgenler üçin ähli amatly şertleri döretmäge çalşypdyrlar. Myhmanlary Merkezi Aziýa sebitinde deňi-taýy bolmadyk ajaýyp Olimpiýa şäherjiginde ýerleşdirýärler. Bu ýerde olara ýaryşlara doly derejede taýýarlanmak we dynç almak üçin ähli zerur şertler bar.
Ajaýyp sport toplumy 6 müň tomaşaça niýetlenen ýapyk welotregi, bowling, badminton we stoluň üstünde oýnalýan tennis üçin meýdançany, sportuň we gimnastikanyň oýun görnüşleri üçin 15 müň tomaşaça niýetlenen meýdançany, agyr atletikanyň, gylyçlaşmagyň, boksuň we göreşiň ähli görnüşleri üçin 5 müň adamlyk meýdançany, lukmançylyk- dikeldiş merkezini, sportuň dürli görnüşleri üçin türgenleşik zallaryny, 5 müň tomaşaça niýetlenen üsti ýapyk suwda ýüzülýän howzy, tennis kortuny, metbugat merkezli myhmanhanany we beýlekileri öz içine alýar. Olar jemi kyrk sport desgasyndan we binasyndan ybaratdyr. Olaryň ählisini Olimpiýa şäherjiginiň ýokarsyndan geçýän öwrüm-öwrüm howa monorels ýoly özara birleşdirýär.
Türgenler köp daşary ýurt dillerini bilýän we bu ýerde ýörite taýýarlyklar geçen meýletinçileriň kömegi bilen şäherjikde ugurlary anyklamakda, türgenleşmekde we dynç almakda ähli mümkinçiligi alýarlar. Daşary ýurt žurnalistleri we janköýerleri öňde durýan dabaralaryň we bäsleşikleriň maksatnamalary boýunça zerur maglumatlary giň möçberde alyp bilýärler.
“Aziada 2017” oýunlarynyň geçirilmegi uly jogapkärçilikdir. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, sport häzirki wagtda dünýäde halkara hyzmatdaşlygynyň möhüm düzüm bölegi bolmak bilen, birek-birege ynanyşmak, hormat goýmak, düşünişmek ýagdaýyny emele getirmäge saldamly goşant goşýar.


text:
Fewralda türkmenistanlylar Karawajonyň we eýran medeniýetiniň eserleri bilen tanşar
Fewral aýynda geçiriljek medeni çäreleriň maksatnamasynda meşhur italýan suratkeşi Mikelanjelo Merizi da Karawajonyň saýlanan eserleriniň sergisi bar. Bu sergi 7-25 –nji fewral aralygynda Şekillendiriş sungaty muzeýinde geçiriler.
7-9-njy fewralda Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günlerini geçiriler. Döredijilik çäresiniň çäklerinde Aşgabatda amaly-haşam sungatynyň sergisi, eýran kinofilmleriniň görkezilişi, Eýranyň folklor we aýdym-saz toparlarynyň çykyşlary görkeziler, şeýle hem döredijilik intelligensiýasynyň wekilleriniň duşuşyklary hem-de çagalaryň bilelikdäki konserti guralar. Myhmanlar muzeýlere, taryhy ýerlere we paýtagtymyzyň beýleki ajaýyp ýerlerine baryp görerler.


text:
FONTLAR
ze türkmençe (latyn)
Täze türkmen elipbiýinde ýazmak üçin Merkezi Ýewropa (CE) döwletleriniň ullanýan elipbiýiniň esasynda döredilen turkmenKBD siziň kömekçiňiz bolup biler.
tkmKBD.zip
Köne türkmençe (latyn+kiril)
Täze elipbiýden öňki ullanan TKEYB hem köne yazylan materiallary okamak üçin gerekli bolar
TKEYB.zip
FontlarTKEYB üçin ýasalan fontlar (latynça we kirilçe ýazýar)
Ýörüte
Turkmen-bodoni
Turkmen-coopert
Turkmen-decor
Turkmen-helvn
Turkmen-bodoni
Turkmen-jikharv
Turkmen-park
Turkmen-parsek
Turkmen-poster
Turkmen-timesn ýaly fontlary özünde jemleýän köne türkmen fontlary
kone-fontlar
ÜNS BER! Kompýuteriňe sordurmak islän fontuň üstüne bas
Kirilçe teksti latyn harplaryna geçirmek programmasy
KIR-LAT.zip
Kiril-türkmençesinde yazylan tekstli bukjalarymyzy (faýl) nädip latyn-türkmençesine öwürmeli? Bunuň hem çäresi bar, emma size hödürleýän programmamyz teksti 90% öwürip bilýär. Bu-da gowy.
Programma Norton Comander-de işledilýär.
Ilki islendik kirilçe ýazgylarymyzy *.txt formatda kompyuteriň ýadyna bermeli (Save As...).
Meselem: kirilce.doc tekst bukjasyny kirilce.txt görnüşinde täzeden ýada bermeli
Soňra tertip boýunça aşakdakylary etmeli:
1. krl2tur.exe
2. kirilce.txt
3. latynca.txt
Ýagny aşaky setirde şeýle ýazgy ýazylmaly:
krl2tur.exe kiril
Indi diňe ENTER-i bas. Şeýlelikde ozal kiril-türkmençesinde ýazylan dokumentiňiz latyn-türkmençesine öwrüldi. ce.txt latynca.txt90%, emma buňa-da şükür!
Türkmen Türkçesi veya Türkmence Türkmenistan'ın resmi dili olup nüfusun %90'ı (3.500.000 kişi) tarafından konuşulan Oğuz öbeğine ait bir Türk Lehçesidir. Ayrıca İran'da 2.000.000, Afganistan'da ise 500.000 kişilik azınlıklar tarafından konuşulur. Türk Lehçeleri'nin Oğuz (Batı) bölümüne ait olan bu lehçe Türkiye ve Azerbaycan Türkçelerine büyük benzerlik gösterir.
TÜRKLERİN EN ÇOK KULLANDIKLARI ALFABELER


text:
Türkmen Internetinde öňe çykan saýtlary synyna dowam.
Bu gezek elime zehin soraglary berilýän we şol soraglara jogap berjek bolýan agzalardan meýdana gelen peýdaly bir saýt. Zehin.Biz
Ilki başda saýta girenimde nämedigini düşünmedim. Aslynda saýtyň reňklerini hem kän halamandym. Ýöne wagtyň geçmegi bilen berilen mysallary çözjek bolup saýtyň dizaýny kellämden çykyp gitdi.
Mysallar esasan şul aşakdaky bölümlerde berilipdir:
- Matematika
- Algebra
- Geometriýa
- Matematika Analizi
- Ähtimallyk / Kombinatorika
- Başga… (ýokardaky bölümlere degişli bolmadyk matematika meseleleri bolmaly)
- Informatika
- Logiki / Zehin soraglary
Görnüşi ýaly bölümler esasan matematika degişli bolup dur. Gelejekde beýleki ylym bölümleri hem açylar diýip umyt edýärin.
Agzalar berilen mysallara jogap berýärler we her mysalyň dogry jogaby üçin bellenen ball alýarlar. Ilki başlanymda beýnim “çaganyňky (0 ball)” diýip durdy. Aý, menem näme beýnimi çagaňka deňeşdirdiler diýip mysallary çözmek ugryna goýuldym…
A-a…
Bolmady… Soraglaryň kynlygy dälde mysallaryň türkmen dilinde bolmasy. Men matematikany türkmen dilinden başga her dilde okandyryn, ýöne türkmen dilinde bir mysal berilse çözmek kynlaşjak ekeni.
Nesip bolsa Zehin.biz saýty bilen matematikany türkmen dilinde hem öwrenerin diýip umyt edýärin.
Saýt barada kysmynda şul aşakdaky maglumatlar bar:
Zehin.biz saýty 13.01.2011 – 03.05.2011 aralykda Abdyresul Çaryýew, Agajan Töräýew we Kerim Amanow dagy tarapyndan döredildi. 18.05.2011-de saýt Ymam Ommadow tarapyndan satyn alyndy we şu wagta çenli administrirlenýär.
Birem saýttaky mysallar we makalalar üçin minnetdarlyk bildirilen şahyslaryň atlary agzalyp geçýär.
Saýty döreden we onyň dowamlylygyny üpjün edýänlere men hem minnetdarlygymy bildiresim gelýär.


text:
Çeçenistanyň Ýokary sudy adam hukuklary boýunça aktiwist Oýub Titiýewiň işine seredýär. Titiýew neşe aýyplamalary esasynda dört aý tussaglykda saklanlypdy. Onuň ýaranlary Titiýewe bildirilýän aýyplamalaryň toslamadygyny aýdýarlar.
60 ýaşly Titiýew Russiýanyň adam hukuklaryny goraýan öňdebaryjy “Memorial” guramasynyň Çeçenistan boýunça edarasyna ýolbaşçylyk edýärdi.
“Amnesty International” guramasy 2-nji maýda rus resmilerine ýüzlenip, Titiýewi “dessine we hiç hili şert goýmazdan” azat edilmegini sorady.
“Titiýew Çeçesinstada adam hukuk bozmalarynyň pidalaryna dowamly hemaýat berendigi üçin, häzir özüniň azatlygy bilen töleg töleýär” diýip, “Amnesty International” guramasynyň direktorynyň orunbasary Denis Kriwoşeýew aýtdy.
Titiýew 9-njy ýanwarda tussag edilipdi. Çeçen resmileri onuň ulagyndan neşe serişdeleriniň tapylandygyny öňe sürdüler.
Titiýew aýyplamalary ret etdi. Ol we onuň ýaranlary marihuana serişdeleriniň onuň ulagyna ýörite matlap bilen taşlanandygyny aýdýarlar.


text:
Wekilbazar etrabynyň merkezinde uly baýramçylyk ýagdaýy emele geldi. Medeniýe oýüniň töwereginde ak öýler dikildi hem-de baýramçylyk tagamlary taýýarlanyldy, bu etraba ýurdumyzyň iň gowy etraby diýen ady almak ugrunda yglan edilen bäsleşigiň ýeňiji hökmünde dabaraly ýagdaýda mynasyp bolan sylagy – ABŞ-nyň 1 million dollary gowşuryldy.
Dabara welýat we etrap häkimlikleriniň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular, kärendeçiler, ýaşlar, etrabyň köpsanly ýaşaýjylary gatnaşdylar.
Mälim bolşly ýaly, ýurdumyzyň iň gowy etraby adyny almak ugrundaky bäsleşigiň netijeleri 26-njy ýanwarda geçirilen hem-de Türkmenistanyň 2017-nji ýyldaky durmuş-ykdysady ösüşiniň jemlerine bagyşlanan giňişleýin hökümet mejlisiniň barşynda yglan edildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bäsleşigiň netijeleri bilen tanşyp, Mary welaýatynyň Wekilbazar etrabyny ýeňiji diýip yglan etmek hem-de 1 million dollar baýragy bilen sylaglamak hakyndaky Buýruga gol çekdi.
Ýurdumyzda her ýyl geçirilýän bäsleşigiň şertlerine laýyklykda onuň ýeňijisi hökmünde hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boýunça sebitleri ösdürmegiň Maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek, däne we pagta hasylyny ýygnamak boýunça şertnamalaýyn borçnamalary ýerine ýetirmek, ýaşaýyş-durmuş maksatly desgalary ulanmaga bermek, şeýle hem ilatyň iş üpjünçiligi meselelerini çözmek, ekologiýa howpsuzlygy, ilatyň boş wagtyny netijeli guramak hem-de bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmaga çekmek ýaly wezipeleriň üstünlikli çözülmegi ýaly görkezijiler kesgitlenildi.
Sylaglamak dabarasynda çykyş edenler etrabyň ýaşaýjylaryny olaryň mynasyp bolan bäsleşigiň ýeňijisi diýien ýokary at bilen gutlap, olaryň zähmet üstünlikleriniň özleriniň tutanýerli zähmeti bilen eziz Watanymyzyň abadançylygyny we ösüşini artdyrýan bütin türkmen halky üçin aýdyň görelde boljakdygyny bellediler.
Ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, milli Liderimze olaryň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň okgunly durmuş – ykdysady ösüşine goşýan goşandyna beren örän ýokary bahasy üçin çuňňňur hoşallyk bildirdiler hem-de geljekde hem Watanymyzyň abadançylygynyň, onuň kuwwatynyň we şan-şöhratynyň ýokarlandyrylmagynyň bähbidine ýadawsyz zähmet çekjekdiklerine ynandyrdylar.
Döredijilik toparlarynyň ýerine ýetirmeginde guralan baýramçylyk konsertinde milli tanslar ýerine ýetirildi, aýdym-sazlar ýaňlandy.


text:
Türk polisiýasy “Yslam döwleti” toparynyň agzasy diýip güman edilýän iki adamy öldürdi, olar türk paýtagtynda hüjüm planlaşdyrýar diýip, regional gubernator aýtdy.
Bu iki adam polisiýanyň Ankaranyň Etimesgut etrabynda geçiren operasiýasy mahalynda, ofiserler bilen ýaragly söweşden soň öldürildi diýip, regional gubernator Erçan Topaça “Anadoly” habar gullugyna aýtdy.
Bu reýd Stambul polisiýasy tarapyndan saklanan azerbaýjanly YK agzasynyň beren maglumaty esasynda geçirilipdir.
Topaça bu adamlaryň özleriniň ilki polisiýany oka tutandygyny, soň olaryň ýaşaýan ýerlerinden ýaraglaryň we el granatlarynyň tapylandygyny aýtdy.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda.
Şu Kanun oba hojalygyny we azyk öndürmegi alyp barmak, ylmy-barlag we seleksiýa işlerini amala aşyrmak üçin, şeýle hem häzirki we geljekki nesilleriň bähbitlerini nazara alyp, durmuş-medeni hem-de taryhy mirasyň goraglylygyny üpjün etmek üçin, olaryň ýabany kowumdaşlaryny goşmak bilen, medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet syýasatynyň hukuk esaslaryny kesgitleýär.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) medeni ösümlikleriň genetiki gorlary — oba hojalygyny alyp barmak we iýmit önümlerini öndürmek üçin hakyky ýa-da potensial gymmatlykly, gelip çykyşy ösümlikden bolan islendik genetiki material;
2) medeni ösümlikleriň genofondy — ösümlikleriň seleksiýa sortlary, şeýle hem olaryň tebigy ösüp ýetişýän şertlerinde ýerleşýän, ösümlikleriň genetiki taýdan ýakyn ýabany görnüşleri;
3) medeni ösümlikleriň ýabany kowumdaşlary — ekerançylyga girizmek ýa-da täze sortlary döretmek işinde peýdalanmak üçin potensial ýaramly medeni ösümlikler bilen bir topara girýän, medeni ösümliklere ewolýusion-genetiki taýdan ýakyn tebigy ösümlikler dünýäsiniň görnüşleri;
4) agrobiologik dürlülik — oba hojalygyny alyp barmak we iýmit önümlerini öndürmek üçin peýdalanylýan biologik dürlüligiň düzüm bölekleri;
5) agroekoulgam — oba hojalyk önümlerini almak maksady bilen we adam tarapyndan yzygiderli goldanylýan emeli döredilen ekoulgam (meýdan, öri meýdan, mellek, bag, gorag tokaý agaçlary we beýleki oba hojalyk ekoulgamlar);
6) biogözleg işleri — medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynyň üstüni ýetirmek üçin olaryň nusgalyklaryny ýygnamak, gözegçilik edilýän şertlerde gorap saklamak we ylmy-barlag, seleksiýa, bilim bermek we beýleki işlerde peýdalanmak maksady bilen olaryň tebigy ösüp ýetişýän ýerlerinde medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň gözlegini geçirmek;
7) biologik dürlülik — ýerüsti, deňiz we beýleki suw ekoulgamlaryny hem-de ekologik toplumlary goşmak bilen, ähli çeşmelerden, olaryň bir bölegi bolup durýan janly organizmleriň özgerijililigi (wariabelligi); bu düşünje görnüşiň çäklerindäki, görnüşleriň arasyndaky dürlüligi we ekoulgamyň dürlüligini öz içine alýar;
8) genetiki bank — medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklaryny saklamagyň tassyk edilen standartlaryna laýyklykda bu gorlary iň amatly temperaturalarda saklamak üçin niýetlenilen, ýörite enjamlaşdyrylan desga (jaý, kamera);
9) gelip çykyşy ösümlikden bolan genetiki material — özünde nesil yzarlaýjylygyň funksional birliklerini saklaýan reproduktiw we wegetatiw – köpeliji materialy goşmak bilen, gelip çykyşy ösümlikden bolan islendik material;
10) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýasyny saklaýjy — onuň garamagynda medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklarynyň kolleksiýasy bar bolan islendik ýuridik ýa-da fiziki şahs;
11) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň donory — medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny beren ýuridik ýa-da fiziki şahs;
12) medeni ösümlikler — iýmit önümlerini, senagat üçin çig maly, ot-iýmleri almak üçin, şeýle hem bezeg maksatlarynda adam tarapyndan ösdürilip ýetişdirilýän ösümlikleriň görnüşleri, formalary we sortlary;
13) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýasy — olaryň tebigy ösýän ýerlerinden özge ýerlerde gözegçilik edilýän şertlerde goralyp saklanylýan, häzirki we geljekki nesiller üçin hakyky ýa-da potensial gymmatlyk bolup durýan, bellenilen tertipde toplanylan, ulgamlaşdyrylan we resminamalaşdyrylan ösümlik dürlüliginiň düzüm bölekleri;
14) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň katalogy — medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynda goralyp saklanylýan, medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklary boýunça birsydyrgynlaşdyrylan maglumatlar ýazgysy;
15) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalygy — bütewi ösümlikler, şeýle hem janly ýagdaýynda goralyp saklanylýan, bir görnüşe ýa-da bir derejäniň (rangyň) görnüşiçi taksonyna degişli bolan, olardan tutuş organizmi ýa-da organizmleri alyp boljak olaryň bölekleri (tohumlary, klubenleri, ýaş çybyklary, soganjagazlary, ýerasty baldaklary we ösümligiň beýleki bölekleri), olaryň organlarynyň dokumalary, öýjükleri;
16) görnüşiçi taksony — genetiki taýdan esaslandyrylan haýsydyr bir alamatlary boýunça meňzeş bolup we beýleki toparlardan olar boýunça tapawutlanýan, ösümlikleriň bir görnüşiniň osoblarynyň topary;
17) ösümlik materialy — hakyky ýa-da potensial gymmatlygy bar bolan we ylmy-barlag, seleksiýa, ykdysady we beýleki işler amala aşyrylan mahalynda peýdalanylýan ösümlik dünýäsiniň obýektleri;
18) ösümlikleriň reintroduksiýasy — görnüşiň ozal tebigy şertlerde ösen, sortuň bolsa özüniň häsiýet aýratynlyklaryna we uýgunlaşmak ukybyna eýe bolan ýerlerine ösümligiň gaýtarylyp getirilmegi;
19) gadymy ýerli adaty sortlar — ýerli seleksiýanyň oba hojalyk önümçiliginden aýrylan, emma belli bir ylmy, durmuş-ykdysady, taryhy-medeni we beýleki gymmatlyk bolup durýan, adaty agroulgamlarda peýdalanylýan, esasan gadymy sortlary.
2-nji madda. Şu Kanunyň maksatlary
Şu Kanunyň maksatlary oba hojalygyny alyp barmak we beýleki işi amala aşyrmak, iýmit önümlerini öndürmek, ylmy-barlag we seleksiýa işleri üçin ösümlik materialyna bolan zerurlyklary durnukly kanagatlandyrmak, ýokary hilli iýmit önümlerini we beýleki oba hojalyk önümlerini döretmek, şeýle hem Türkmenistanyň azyk, ekologiýa we bioserişde howpsuzlygyny gowulandyrmak üçin medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny hemmetaraplaýyn öwrenmek we durnukly peýdalanmak maksady bilen häzirki we geljekki nesiller üçin medeni ösümlikleriň genofondy hökmünde, olaryň ýabany kowumdaşlaryny goşmak bilen, olary gorap saklamak bolup durýar.
3-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda gatnaşyklary düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
4-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň obýektleri
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň obýektlerine şu aşakdakylar degişlidir:
1) ösümlikleriň haşal görnüşlerini goşmak bilen, medeni ösümlikleriň ýabany kowumdaşlary;
2) adaty agroekoulgamlarda peýdalanylýan gadymy ýerli sortlar;
3) seleksiýa sortlary (ösdürilip ýetişdirilýän, peýdalanmakdan aýrylan ýa-da peýdalanmak üçin teklip edilýän sortlaryň kataloglaryna girizilmedik);
4) seleksiýa ugurlary — hojalyk taýdan gymmatly alamatlaryň çeşmeleri we donorlary;
5) gelip çykyşy ösümlikden bolan aýratyn genetiki material (biotehnologiýa usullary arkaly döredilen mutantlar, gibridler, köpçülikleýin nesle geçijilik alamatlary bolan ugurlar, ösümlik görnüşleri);
6) genetiki maglumaty esasy göterijiler — nuklein kislotalary (dezoksiribonuklein kislota — DNK we ribonuklein kislota — RNK).
5-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işi ösdürmek üçin şertleri döretmegiň ýörelgeleri
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işi ösdürmek üçin şertleri döretmegiň ýörelgeleri, olaryň ýabany kowumdaşlarynyň ähli görnüşiçi taksonlaryny goşmak bilen, şu aşakdakylar bolup durýarlar:
1) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň durnukly goralyp saklanylmagyny we rejeli peýdalanylmagyny üpjün etmek maksady bilen ekologiýa, ykdysady we durmuş bähbitleriniň ylmy taýdan esaslandyrylan utgaşdyrylmasy;
2) medeni ösümlikleriň, olaryň ýabany kowumdaşlaryny goşmak bilen, genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak bilen baglanyşykly çäreler meýilleşdirilende agroekoulgamyň tebigy we durmuş-ykdysady aýratynlyklaryny hasaba almak;
3) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak, şeýle hem agrobiologik dürlüligiň düzüm böleklerini peýdalanmak babatdaky iş bilen baglanyşykly kadalary we düzgünleri kesgitleýän Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny çap etmek;
4) agroekoulgamlarda hojalyk ýa-da beýleki işleriň döredýän antropogen hapalanmagynyň öňüni almak;
5) gen inženeriýasynyň usullaryny we täze tehnologiýalary ulanmak arkaly alnan hem-de medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň geljekki peýdalanylmagyna päsgel berýän we olaryň kemelmegine ýardam edýän, genetiki taýdan modifisirlenen ekinleriň we beýleki önümleriň agroekoulgamlara ýaramaz täsiriniň öňüni almak;
6) ösümlikleriň tebigy ýaşaýan ýerlerinde olaryň biologik dürlüliginiň monitoringiniň geçirilmegini, şeýle hem medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny döretmek, olary howpsuz gorap saklamak we olary talabalaýyk dolandyrmak boýunça işleri maliýeleşdirmek;
7) degişli çözgütleri we çäreleri kabul etmek maksady bilen medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işleriň möhüm aýratynlyklaryny kesgitlemek we bellemek üçin ylmy barlaglary we biogözleg işlerini geçirmek.
II BAP. MEDENI ÖSÜMLIKLERIŇ GENETIKI GORLARYNY ÝYGNAMAK, GORAP SAKLAMAK WE REJELI PEÝDALANMAK BABATDA DÖWLET DOLANDYRYŞY
6-njy madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet dolandyryşyny amala aşyrýan edaralar
1. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet dolandyryşy Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralaryna şu aşakdakylar degişlidir:
1) Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministrligi;
2) Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy;
3) Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti.
3. Türkmenistanyň kanunçylygy bilen medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda beýleki ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary hem bellenilip bilner.
4. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň wezipelerini kesgitlemek Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan tassyklanylýan bu edaralar hakyndaky düzgünnamalar esasynda amala aşyrylýar.
7-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet maksatnamalaryny tassyklaýar;
2) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamyny belleýär hem-de bu ugurda döwlet strategiýasynyň we işleriň meýilnamasynyň durmuşa geçirilmegini üpjün etmek üçin onuň dolandyryş edaralaryny, şeýle hem olaryň ygtyýarlyklaryny kesgitleýär;
3) döwlet strategiýasyny durmuşa geçirmek, işleriň meýilnamalaryny işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak, şeýle hem bu ugurda işleriň milli we halkara utgaşdyrylmagyny amala aşyrmak maksady bilen medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamyny dolandyrmagyň edarasy hökmünde ylmy-barlag institutyny— utgaşdyryjyny kesgitleýär;
4) şu Kanuna we medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
8-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň ygtyýarlyklary
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary:
1) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet syýasatyny durmuşa geçirýärler;
2) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak boýunça toplumlaýyn çäreleri amala aşyrýarlar;
3) ösümlikleriň görnüşleriniň we sortlarynyň reintroduksiýasyny guraýarlar;
4) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryna bolan elýeterliligiň tertibini we olary peýdalanmakdan alnan girdejileri paýlamagyň mehanizmini kesgitleýärler;
5) ýuridik we fiziki şahslara medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak bilen baglanyşykly meseleler boýunça usulyýet kömegini berýärler;
6) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny döretmegiň, baýlaşdyrmagyň we peýdalanmagyň tertibini belleýärler;
7) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet barlagyny we gözegçiligini amala aşyrýarlar;
8) medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda Türkmenistanyň halkara şertnamalary boýunça döwlet borçnamalarynyň ýerine ýetirilmegini guraýarlar;
9) şu Kanuna we medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýärler.
9-njy madda. Raýatlaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň, oba hojalyk we beýleki önümleri öndürijileriň medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak boýunça işe gatnaşmagy
1. Raýatlar, jemgyýetçilik birleşikleri, oba hojalyk we beýleki önümleri öndürijiler medeni ösümlikleriň hem-de olaryň tebigy ösüp ýetişýän ýerlerindäki ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, üznüksiz köpeltmek we rejeli peýdalanmak boýunça işlere Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan tertipde gatnaşýarlar.
2. Raýatlaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň, oba hojalyk we beýleki önümleri öndürijileriň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) ýerli agroekoulgamlaryň we olaryň genetiki eroziýasynyň derejesi barada degişli maglumaty döwlet häkimiýet edaralaryndan almaga;
2) ýerli agrobiologik dürlüligiň ýagdaýynyň we onuň düzüm bölekleriniň hasaba alynmagynyň döwlet monitoringiniň geçirilmegine ýardam etmäge, şeýle hem bu işe gös-göni gatnaşmaga;
3) ýerli agrobiologik dürlüligiň düzüm böleklerini ýygnamak we gorap saklamak babatdaky işe jemgyýetçilik gözegçiligini amala aşyrmaga hem-de rugsat edilmedik biogözleg işleriniň bellenilen tertipde öňüni almaga;
4) ýerli medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we öwrenmek babatda degişli döwlet ylmy maksatnamalarynyň işlenilip düzedilmegine we durmuşa geçirilmegine ýardam etmäge hem-de gös-göni gatnaşmaga;
5) olarda ösümlikleriň seýrek duş gelýän we ýitip barýan görnüşleri, şeýle hem oba hojalygy alyp barmak hem-de beýleki işleri amala aşyrmak, iýmit önümlerini öndürmek üçin peýdalanylýan, halk seleksiýasynyň adaty gadymy ýerli sortlary we medeni ösümlikleriň ýabany kowumdaşlary ösüp ýetişýän agroekoulgamlary gorap saklamak üçin, aýratyn goralýan tebigy ýerleriň döredilmeginiň maksadalaýykdygy barada degişli döwlet edaralaryna teklipleri bermäge;
6) medeni ösümlikleriň hem-de olaryň tebigy ösüp ýetişýän ýerlerindäki ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, üznüksiz köpeltmek we rejeli peýdalanmak boýunça çäreleri geçirmäge.
10-njy madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamy
1. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamy medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryna eýe bolan ylmy-barlag, seleksiýa, bilim edaralaryndan, jemgyýetçilik birleşiklerinden we beýleki edaralardan ybaratdyr.
2. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamyny döretmegiň esasy maksatlary şu aşakdakylar bolup durýarlar:
1) medeni ösümlikleriň genofondunyň ygtybarly goralyp saklanylmagyny we hemmetaraplaýyn öwrenilmegini üpjün etmek;
2) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynyň we nusgalyklarynyň umumymilli tükellenilişini geçirmek, olaryň hemişe hasabyny ýöretmek;
3) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklary boýunça birsydyrgynlaşdyrylan maglumatlar ýazgysyny döretmek;
4) medeni ösümlikleriň genofonduny ylmy, seleksiýa we beýleki maksatnamalarda rejeli we durnukly peýdalanmak;
5) medeni ösümlikleriň genofonduna rugsat edilmedik elýeterliligiň öňüni almak;
6) döwlet we halkara derejesinde işleriň utgaşdyrylmagyny amala aşyrmak.
11-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamynyň gurluşy
Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet ulgamynyň gurluşyna olaryň esasy wezipeleri we hukuklary Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenilýän, şu aşakdaky döwlet edaralary we guramalary girýärler:
1) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary;
2) ylmy-barlag instituty — utgaşdyryjy;
3) bilermenleriň ýöriteleşdirilen maslahat beriş geňeşleri we medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işleriň ileri tutulýan ugurlary boýunça iş toparlary;
4) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny saklaýjylar — dürli tejribe stansiýalary.
12-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynyň toparlary we görnüşleri
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalary medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, gorap saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamynyň düzüm bölegi bolup durýarlar hem-de özüniň niýetlenilişine laýyklykda şu aşakdaky toparlara we görnüşlere bölünýärler:
1) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň katalogyna girizilen we ylmy-barlag institutynyň — utgaşdyryjynyň ýanyndaky halkara standartlaryna laýyklykda ýörite enjamlaşdyrylan genetiki banka uzak möhletleýin howpsuz saklamaga goýlan, medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlarynyň gymmatly hem-de seýrek duş gelýän nusgalyklaryndan, şeýle hem aýratyn döwlet nahalhanalarynda — meýdan genetiki banklarynda saklanylýan köp ýyllyk ösümlikleriň nusgalyklaryndan ybarat bolan bazalaýyn kolleksiýalar;
2) orta möhletleýin gorap saklamak şertlerinde goralyp saklanylýan we almak-çalyşmak, öwrenmek, ylmy, seleksiýa hem-de bilim maksatnamalarynda peýdalanmak maksady bilen dürli peýdalanyjylary ösümlik materialy bilen üpjün etmek üçin niýetlenilen, medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlarynyň nusgalyklaryndan ybarat bolan işjeň iş kolleksiýalary;
3) dublet (ikinji nusgasy) kolleksiýalaryny öwrenmek we dürli maksatnamalarda peýdalanmak maksady bilen, halkara we daşary ýurt genetiki banklaryny goşmak bilen, dürli edaralaryň peýdalanyjylaryna berlen medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň kolleksiýalarynyň düzüminde bar bolan, medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň dublet nusgalyklaryndan, şeýle hem beýleki genetiki banklara berlen medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklaryndan ybarat dublet kolleksiýalar;
4) seçip almak ýa-da eksperimental usullary ulanmak arkaly döredilen we bir ýa-da birnäçe alamatlary boýunça nesil yzarlaýjy tapawutlaryny ýüze çykarýan medeni ösümlikleriň görnüşiçi formalarynyň genetiki gorlarynyň nusgalyklaryndan ybarat bolan genetiki kolleksiýalar;
5) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklarynyň iň az mukdarynda görnüşiň esasy genetiki dürlüligi saklanýan, nusgalyklardan ybarat bolan esasy kolleksiýalar;
6) ösümlik dünýäsiniň dürlüligini öwrenmegiň möhüm guraly bolup durýan ýabany ösýän we medeni ösümlikleriniň gerbariý nusgalyklaryndan ybarat bolan gerbariý kolleksiýalary;
7) ýokary molekulýar genom we (ýa-da) klonirlenen görnüşde goralyp saklanylýan, gelip çykyşy ösümlikden bolan genetiki gorlaryň nuklein kislotalarynyň nusgalyklaryndan ybarat bolan DNK we RNK kolleksiýalary.
13-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamyny ylmy taýdan üpjün etmek
Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamynyň gurluşyna girýän döwlet edaralarynyň we guramalarynyň esasy wezipeleri şu aşakdakylar bolup durýarlar:
1) medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet maksatnamasynyň çäklerinde ylmy-tehniki syýasatyň strategiýasyny işläp taýýarlamaga hem-de durmuşa geçirmäge, şeýle hem ony maliýeleşdirmegiň möçberini esaslandyrmaga we hasaplap çykarmaga gatnaşmak;
2) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynda goralyp saklanylýan medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklarynyň umumymilli tükellenilişini geçirmek, medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň katalogynyň döredilmegini we iň gowy ýagdaýda saklanylmagyny ylmy-tehniki taýdan üpjün etmek;
3) medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda dürli-dürli döwlet ylmy-tehniki hem-de düýpli gözleg maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegini we maliýe goldawyny, döwlet we halkara derejesinde medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ylmy işleriň umumy utgaşdyrylmagyny üpjün etmek;
4) Türkmenistanyň çäklerinde we onuň daşynda biogözleg işlerini ylmy-tehniki taýdan üpjün etmek, guramak we geçirmek;
5) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda iş meýilnamalaryny we işleriň ileri tutulýan ugurlaryny işläp taýýarlamak üçin zerur bolan ylmy esaslandyrmany we beýleki materiallary taýýarlamak;
6) medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamagyň, saklamagyň we rejeli peýdalanmagyň döwlet ulgamynyň gurluşyna girýän edaralaryň medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynda bar bolan medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklaryny döretmek, üstüni ýetirmek, howpsuz gorap saklamak we hemmetaraplaýyn öwrenmek üçin şertleri üpjün etmek;
7) düzgünleri, düzgünnamalary we hödürnamalary, şeýle hem medeni ösümlikleriň genofondy bilen işlemek boýunça usuly görkezmeleri işläp taýýarlamak we tassyklamak;
8) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde agrobiologik dürlüligi ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ylmy we innowasiýa işlerini maliýeleşdirmek boýunça teklipleri girizmek;
9) medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda halkara hyzmatdaşlygyny, şeýle hem görkezilen ugurda halkara hyzmatdaşlygyny utgaşdyrmagy döwlet derejesinde amala aşyrmak.
14-nji madda. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işleri maglumat we bilim taýdan üpjün etmek
Döwlet, medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işleriň ähli ugurlarynyň ösdürilmegine amatly şertleriň döredilmegi üçin maglumat we bilim beriş häsiýetli çäreleriň geçirilmegine ýardam edýär.
15-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda işleri ykdysady taýdan höweslendirmek
1. Döwlet, medeni ösümlikleriň hem-de olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, gaýtadan dikeltmek we rejeli peýdalanmak boýunça işlere ykdysadyýetiň döwlet we hususy böleginiň, şol sanda oba hojalyk önümlerini öndürijileriň, şeýle hem jemgyýetçilik birleşikleriniň wekilleriniň gatnaşmagy üçin zerur bolan ykdysady we durmuş şertlerini döredýär.
2. Döwlet, olarda medeni ösümlikler ösüp ýetişýän, dürli topardaky ýerleriň eýeleriniň we peýdalanyjylaryň gyzyklanmasyny we jogapkärçiligini ýokarlandyrmak maksady bilen, medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, gaýtadan dikeltmek we rejeli peýdalanmak babatdaky işleri ykdysady taýdan höweslendirmäge gönükdirilen dürli çäreleri amala aşyrýar.
3. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, gaýtadan dikeltmek we rejeli peýdalanmak boýunça işlere işjeň gatnaşýan ýuridik we fiziki şahslaryň ykdysady taýdan höweslendirilmegi Türkmenistanyň kanunçylygynda gadagan edilmedik serişdeleriň hasabyna amala aşyrylýar.
III BAP. MEDENI ÖSÜMLIKLERIŇ GENETIKI GORLARYNY ÝYGNAMAK, GORAP SAKLAMAK WE REJELI PEÝDALANMAK BABATDA DÖWLET BARLAGY WE GÖZEGÇILIGI
16-njy madda. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet barlagy we gözegçiligi
1. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet barlagy we gözegçiligi döwlet häkimiýet edaralary, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, ylmy edaralar we jemgyýetçilik birleşikleri, şeýle hem beýleki ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplarynyň berjaý edilmegini üpjün etmäge gönükdirilendir.
2. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda döwlet barlagy we gözegçiligi medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
17-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny saklaýjylaryň döwlet tarapyndan hasaba we bellige alnyşy
1. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny saklaýjylaryň döwlet tarapyndan hasaba we bellige alnyşy şonuň ýaly kolleksiýalary, olarda medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň gymmatly we seýrek duş gelýän nusgalyklaryň bardygyny ýüze çykarmak, olaryň ylmy, durmuş-ykdysady, bilim bermek we medeni-taryhy ähmiýetliligini, şeýle hem bu kolleksiýalaryň hukuk ýagdaýyny kesgitlemek maksady bilen medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Düzüminde medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlarynyň gymmatly hem-de seýrek duş gelýän nusgalyklary saklanýan medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny saklaýjylary döwlet tarapyndan bellige alynmaga degişlidir.
3. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalaryny saklaýjylar öz işlerini ylmy-barlag instituty — utgaşdyryjy tarapyndan işlenilip taýýarlanylan medeni ösümlikleriň genofondy bilen işlemek boýunça düzgünlere, gollanmalara we ugrukdyryjy resminamalara doly laýyklykda amala aşyrýarlar.
18-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryna bolan elýeterliligiň tertibi
1. Biogözleg işlerini geçirmek, ýygnamak, alyşmak-çalyşmak, öwrenmek we ylmy-barlag, seleksiýa, bilim bermek hem-de beýleki işlerde peýdalanmak üçin medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryna bolan elýeterlilik hukugy bu gorlary peýdalanyjylara ikitaraplaýyn ýa-da köptaraplaýyn şertnamalaryň çäklerinde gelip çykyşy ösümlikden bolan genetiki materialy bermek hakyndaky ýörite ylalaşygyň esasynda, medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy tarapyndan Türkmenistanyň kanunçylygynda kesgitlenen tertipde berilýär.
2. Gelip çykyşy ösümlikden bolan genetiki materialy bermek hakyndaky ýörite ylalaşykda, adat bolşy ýaly, medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň donorynyň we ony kabul edijiniň hukuklary we borçlary, ylalaşygyň hereketiniň wagt çäkleri, berilýän gelip çykyşy ösümlikden bolan genetiki materialyň mukdary we hili, bu materialyň peýdalanylmagy çak edilýän çygry we onuň soňraky peýdalanylmagyndan deň düşewüntleriň alynmagy şertleşilýär.
19-njy madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, öwrenmek we rejeli peýdalanmak babatdaky işiň amala aşyrylmagyna çäklendirilmeler
1. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň, ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň tebigy ösüp ýetişýän şertlerinde ýerleşýän, olaryň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, öwrenmek we rejeli peýdalanmak boýunça işiň amala aşyrylmagyna, eger bu işiň daşky gurşawa zyýan ýetirip biljek, agroekoulgama ýaramaz täsir edip biljek, bu gorlaryň kemelmegine ýa-da doly ýitip ýok bolup gitmegine ýardam edip biljek ýagdaýynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda çäklendirmeleri girizmäge hukugy bardyr.
2. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň, ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, raýatlaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň we ýuridik şahslaryň eýeçiliginde duran medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak bilen baglanyşykly işlerine, haçan-da bu Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda döwlet howpsuzlygyny, daşky gurşawy goramagy, taryhy-medeni mirasyň goralyp saklanylmagyny, ýuridik we fiziki şahslaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň berjaý edilmegini üpjün etmek üçin zerur bolan halatlarynda çäklendirmeleri we gadagan etmeleri bellemäge hukugy bardyr.
3. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralarynyň medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň aýratyn gymmatlyk bolup durýan ýa-da döwletiň ösüşini ýa-da azyk howpsuzlygyny üpjün etmek üçin möhüm durmuş-ykdysady ähmiýete eýe bolan medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynda saklanylýan nusgalyklaryna elýeterliligiň şertlerini çäklendirmäge hukugy bardyr.
20-nji madda. Medeni ösümlikleriň seýrek duş gelýän we ýitip barýan görnüşleriniň genetiki gorlaryny gorap saklamak
Döwlet tarapyndan agroekoulgam üçin potensial ähmiýeti bolan medeni ösümlikleriň seýrek duş gelýän we ýitip barýan görnüşleriniň (populýasiýalarynyň) genetiki gorlaryny gorap saklamak boýunça ýörite çäreler görülýär. Şolar ýaly ösümlikleriň genofondy olaryň ösüp ýetişýän ýerleriniň tebigy şertlerinde, hojalygy dolandyryjy subýektleriň, şol sanda daýhan hojalyklarynyň ýerlerinde, şeýle hem medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň döwlet kolleksiýalarynda we dublet materialy görnüşinde genetiki banklarda goralyp saklanylmaga degişlidir.
21-nji madda. Genetiki taýdan modifisirlenen ösümlikler bilen iş salyşmak çygryndaky gatnaşyklar
Genetiki taýdan modifisirlenen ösümlikler, şeýle hem iň täze biotehnologiýa we gen inženeriýasy usullarynyň kömegi bilen döredilen oba hojalyk ösümlikleriniň sortlary bilen baglanyşykly işler Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.
IV BAP. MEDENI ÖSÜMLIKLERIŇ GENETIKI GORLARYNA BOLAN EÝEÇILIK HUKUGY WE BEÝLEKI HUKUKLAR
22-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryna bolan eýeçiligiň görnüşleri
1. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlary, olaryň ýabany kowumdaşlaryny goşmak bilen, döwlet, hususy ýa-da eýeçiligiň beýleki görnüşinde bolup bilýärler. Medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryna bolan eýeçiligiň görnüşi Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýär.
2. Döwlet eýeçiliginde bolan çäklerde, tebigy şertlerinde ösüp ýetişýän medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlary döwlet eýeçiliginde durýar.
3. Türkmenistanyň çäklerinde alnan we (ýa-da) medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň kolleksiýalarynda goralyp saklanylýan medeni ösümlikleriň genetiki gorlarynyň nusgalyklary, olara bolan elýeterlilik Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýän, jemgyýetçiligiň gazananlary bolup durýarlar.
4. Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda olara intellektual eýeçiligiň hukuklaryny amala aşyrmagyň dürli şertleri ýaýraýan ýuridik we fiziki şahslara degişli bolan medeni ösümlikleriň genetiki gorlary, şeýle hem bu adamlara eýeçilik hukugy esasynda degişli bolan ýer böleklerinde ösüp ýetişýän ösümlik materialy hususy eýeçilikde bolup bilýärler.
23-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda halkara hyzmatdaşlygy
1. Türkmenistan medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda halkara hyzmatdaşlygy, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen ýörelgelerine we kadalaryna hem-de Türkmenistanyň halkara şertnamalaryna laýyklykda amala aşyrýar.
2. Türkmenistan medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak babatda halkara hyzmatdaşlygyna medeni ösümlikleriň we olaryň ýabany kowumdaşlarynyň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, öwrenmek we rejeli peýdalanmak meseleleri boýunça halkara şertnamalaryny we ylalaşyklaryny baglaşmak arkaly gatnaşýar.
V BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
24-nji madda. Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak we rejeli peýdalanmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagynda günäkär ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
25-nji madda. Jedelleri çözmek
Medeni ösümlikleriň genetiki gorlaryny ýygnamak, gorap saklamak, öwrenmek we rejeli peýdalanmak babatda ýüze çykýan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
26-njy madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Aşgabat şäheri. 2017-nji ýylyň 4-nji fewraly.


text:
31 Ocak 2017 Salı
Müsür Arap Respublikasynyň Wekiliýeti Bilen Duşuşyk
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Birleşen Milletler Guramasynyň Bilim, ylym we medeniýet baradaky guramasynyň (UNESCO) Baş direktory wezipesine geçiriljek saýlawlarda Afrika sebitinden dalaşgär, Müsür Arap Respublikasynyň wekili, «Zenanlar daşary syýasatda» toparynyň ýolbaşçysy, Müsüriň ozalky maşgala we ilat ministri hanym Muşira Hattabyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet bilen duşuşyk geçirildi.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar hyzmatdaşlagyň ileri tutulýan ugurlary hakynda pikirileri alyşdylar, olaryň hatarynda ylym-bilim we medeniýet ulgamlaryny, türkmen halkynyň dünýä siwilizasiýasynyň ösüşine saldamly goşant goşandygyna şaýatlyk edýän taryhy-arhitektura ýadygärliklerini gorap saklamak ulgamynda özara hereket etmekligi belläp geçdiler, şeýle-de türkmen halkynyň özboluşly taryhy we medeni mirasyny gorap saklamagyň we giňden wagyz etmegiň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Şol sanda taraplar häzirki wagtda Türkmenistanyň diňe bir taryhy-medeni gymmatlyklaryny däl-de, eýsem gaýtalanmajak tebigy baýlyklaryny ÝUNESKO-nyň bütindünýä sanawwyna girizmek boýunça işjeň hereketleri dowam etdirýändigi hem bellenilip geçildi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
20 Haziran 2015 Cumartesi
Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa Gullugy
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy Türkmenistanyň migrasiýa ulgamyny düzgünleşdirmek, migrasiýa babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, Türkmenistanyň migrasiýa meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän döwlet dolandyryş gullugy bolup durýar.
Ol Türkmenistanyň Prezidentiniň 2003-nji ýylyň 21-nji fewralynda çykaran 6133 belgili karary esasynda Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugy ady bilen döredildi. Gulluga Türkmenistana gelýän daşary ýurt raýatlarynyň giriş-çykyşyny hasaba almak, olaryň ýurduň çäginde bolýan salgylary boýunça hasabatyny ýöretmek, olara Türkmenistana gelmek-gitmek üçin wiza, ýaşamak üçin ygtyýarnama, ýurduň çäginde işlemäge rugsatnama resmileşdirmek ýaly wezipeler ýüklenildi.
Gulluk 2004-nji ýyldan başlap türkmen raýatlarynyň ýurduň Döwlet serhedinden giriş-çykyşyny hasaba almak, 2005-nji ýyldan başlap, Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, Türkmenistanyň raýatlygyna dikeltmek, Türkmenistanyň raýatlygyndan çykmak boýunça resminamalary kabul etmek we olary taýýarlamak, Türkmenistanyň raýatlaryna daşary ýurda hemişelik ýaşamaga göçüp gitmek üçin rugsatnamalary resmileşdirmek bilen bagly işleri hem ýerine ýetirmäge başlady.
2008-nji ýylyň 17-nji aprelinde Türkmenistanyň Daşary ýurt raýatlaryny hasaba alyş döwlet gullugynyň ady Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy diýlip üýtgedildi. 2008-nji ýylyň iýulyndan başlap, Gulluga ýene bir täze wezipe: Türkmenistanyň raýatlaryna biometrik maglumatly pasport resmileşdirmek wezipesi ýüklenildi.
Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa Gullugy
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
17 Kasım 2016 Perşembe
Türkmen Söweş Sungaty Ussatlarynyň Bürünç Medallary
Russiýanyň Medyn şäherinde köptaraplaýyn söweş boýunça dünýä çempionaty dowam edýär, oňa Germaniýadan, Fransiýadan, Finlýandiýadan, Hytaýdan, Ysraýyldan, Eýrandan – jemi 35 ýurtdan türgenleriň 300-e golaýy gatnaşýar. Ýaryşlaryň birinji gününde diňe göreş emellerini peýdalanmak bilen bäsleşilýän görnüş boýunça tutluşyklar geçirildi, onda türkmenistanlylar üç bürünç medala mynasyp boldular.
Sporduň bu görnüşiniň kadalaryna laýyklykda türgenler tutluşyga başlamazdan ozal ylgawy, beýik päsgelçilikleri, ýerasty geçelgeleri, el üstünde ýöremegi, pnewmatik ýaragdan atmagy, pyçak zyňmagy we beýlekileri öz içine alýan päsgelçilikli zolaklardan geçmelidirler. Eger-de mergenlik boýunça bäsleşikde türgen dürs atmagy başarmasa, temmi hökmünde zolagy gaýtadan geçmeli bolýar. Tutluşyklar deňme-deň tamamlanan ýagdaýynda, tizlik boýunça görkezijiler arkaly ýeňiji kesgitlenilýär.
Ýurdumyzyň toparynyň düzüminde 60 kilograma çenli agram derejesinde çykyş edip,bürünç medala eýe bolan Şöhrat Orazgeldiýewiň üstünligini ilki bilen bellemelidiris. Medala barýan ýolda ol iki gezek ynamly ýeňiş gazandy – litwaly Aýwaras Galatiltisden we gazagystanly Muraddin Tilekmesowdan üstün çykdy. Ýarym final bäsleşikde Şöhrat päsgelçilikli zolakdan geçmegiň barşynda şikes aldy. Bu bolsa oňa öz başarnygyny doly görkezmäge mümkinçilik bermedi. Ş.Orazgeldiýewiň bu çempionatdaky çykyşynyň halkara derejeli ýaryşlara ilkinji gezek gatnaşandygyny alamatlamdyrýandygy nazara alnanda, üçünji orun ýokary netijedir.
Hajy Möwlamow(75 kilograma çenli) we Serdar Gurbanow (80 kilograma çenli) hem özleriniň ilkinji bürünç medallaryny aldylar. Türgenlerimizi dünýä çempionatyna taýýarlan tälimçi Orazgeldi Orazgeldiýewiň işini hem bellemelidiris.
Indi türkmen türgenleri Russiýanyň bu sport toplumynda 18-19-njy noýabrynda geçiriljek köptaraplaýyn söweş boýunça ýene bir dünýä çempionatyna gatnaşarlar. Bu gezek bäsleşikler nusgawy görnüş boýunça geçiriler, onda göreş tilsimlerini we batly urgular emellerini ulanmaga hem ýol berilýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkiýe ABŞ-da ýerleşýän türk dinçisi Fethulla Gülen bilen aragatnaşykda bolmagyny güman eden 1000-den gowrak adamy 26-njy aprelde tussag etdi we yzýany polisiýa güýçleriniň 9000 müň çemesi işgärini wagtlaýyn işden çetleşdirdi.
Bu operasiýa Türkiýäniň häkimiýetleriniň geçen ýylyň iýul aýynda başa barmadyk harby agdarylyşygy amala aşyrmaga synanyşykda aýyplan herekete garşy soňky aýlarda amala aşyran iň uly göwrümli çäresi boldy.
Polisiýa Türkiýäniň ähli 81 regionynda bir wagtda çäre geçirdi we polisiýa güýçlerine gatnaşygy bolan 1120 adamy tussag etdi diýip “Anadolu” döwlet agentligi habar berdi.
Operasiýa 8500 çemesi polisiýa işgäri gatnaşdy diýip “Anadolu” habar berýär.
Birnäçe sagatdan soň 9103 işgäriň ýurduň polisiýa güýçlerinden çykarylandygy we olaryň Güleniň hereketi bilen güman edilýän gatnaşyklarynyň derňelýändigi aýdyldy.
Içeri işler ministri Suleýman Soýlu milli derejede geçirilen operasiýalary hökümetiň Güleniň hereketini “çökermek” maksatly äden möhüm ädimi diýip häsiýetlendirdi.
Şübhe astyna alnan adamlaryň Güleniň “gizlin ymamlar” diýlip atlandyrylýan wekilleri bolmagy güman edilýär we olar polisiýa güýçleriniň düzümindäki ýaranlaryna görkezme bermekde aýyplanýar.
Soýlu olaryň “polisiýa aralaşyp, alternatiw polisiýa strukturasyny döretmek arkaly ony daşardan dolandyrmaga synanyşmakda” güman edilýändigini aýtdy.
Gülen dildüwüşik barada ähli aýyplamalary ret edýär.