text:
Türkiýede birnäçe ýokary derejeli harbyny goşmak bilen, 196 adama döwlet agdarylyşygyny geçirmäge taýýarlyk görmekde resmi aýyplama bildirildi.
Tas bir müň sahypalyk aýyplama boýunça dokumentde şol adamlaryň 2003-nji ýylda ýurtda bulaşyklyk döredip, hökümeti agdaryp, häkimiýete harbylary getirmek üçin dildüwşüklige gatnaşandygy tassyklanýar.
Günä bildirilýänleriň arasynda Birinji goşunyň öňki serkerdesi Dogan Çetin, Türkiýäniň Harby-howa hem Harby-deňiz güýçleriniň öňki serkerdeleri bar. Olara 20 ýyl türme tussaglygy abanýar.
Sud prosessiniň haçan başlanjakdygy barada häzirlikçe habar berilmedi.


c: text/html

text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkmen Döwlet medisina uniwersitetiniň rektoryna we Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty ministrine berk käýinç yglan etdi.
Bu baradaky permanda Türkmen Döwlet medisina uniwersitetiniň rektory Güljemal Ezizowanyň “oz gulluk borjuny kanagatlanarly ýerine ýetirmändigi we kadrlary saýlap almakda kemçiliklere ýol berendigi” aýdylýar.
Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty ministri Baýramgeldi Nedirowyň hem “öz gulluk borçlaryny kanagatlanarly berjaý etmänligi hem-de tabşyrylan tabşyryklary öz wagtynda ýerine etirmändigi” aýdylýar.
Ýöne bu kemçilikleriň anyk nämeden ybaratdygy barada maglumat berilmeýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainada bir aýal, ýerli polisiýa işgäriniň özüni zalymlarça zorlandygyny aýdyp, onuň garşysyna görkezme berdi.
Geçen hepde bu ýagdaý, ýagny polisiýa işgäriniň bir naçary zorlamagy, ýurtda halk köpçüliginiň gazabyna duçar boldy. Soňky aýyplamalar, şäherçede polisiýa işgärleriniň şuňa meňzeş jenaýatlary ozalam edip gelendiklerine, ýöne soňra öz jenaýatlarynyň üstüni basyrandyklaryna ukrain jemgyýetiniň ünsüni çekdi.
Ukrainanyň günortasynda ýerleşýän Wradiýewka şäherçesiniň ýaşaýjylary uzak ýyllardan bäri şäherçäniň polisiýa departamentinde işleriň kada laýyk alnyp barylmaýandygyny güman edýärdiler.
Olaryň ençeme ýyllap toplanan gahary geçen hepde gazaply proteste öwrüldi duruberdi. 29 ýaşly Irina Kraşkowa 29-njy iýunda iki sany polisiýa işgäri bilen ýene-de bir obadaşynyň özüni urup-ýenjip, soňam zorlandyklaryny tassyklap, olaryň garşysyna görkezme berensoň, ýüzlerçe adam üýşüp, şäherçäniň polisiýa bölümine gazaply hüjüm etdiler.
Zorlanan Irina Kraşkowa hassahanada interýiew berýär, 2-nji iýul, 2013.
Hökümet Kraşkowanyň arzasyna has içgin seredilip, derňeljekdigini söz berdi. Günä bildirilýän üç adam bolsa häzirlikçe wagtlaýyn tussaglykda saklanýar. Galyberse-de, prokuraturanyň işgärleri Wradiýewkanyň ilatynyň ozal gümürtik ýagdaýda üsti ýapyldy diýýän wakalaryna-da täzeden garap başlady.
Alina we Irina urlan urgular
2011-nji ýylyň ýanwar aýynda 15 ýaşly Alina Porkuly zorlap, zalymlarça öldüripdirler. Alinanyň kakasy Igro Porkul Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna bu iki wakanyň görer göze biri-birine gaty çalym edýändigini aýtdy:
“Meniň gyzymyň we Irinanyň garşysyna edilen jenaýatdan soň alnan suratlara içgin seretseň, bu iki hadysa biri-birine gaty meňzeş bolup görünýär. Ikisiniňem kellesine urgy degipdir. Gözlerine-de urlupdyr. Ikisiniňem çep gözi we sag ýaňagy ýenjilipdir. Irina özüni halas etmegi başarypdyr, ýöne meniň gyzymy suwa zyňypdyrlar, howuza taşlapdyrlar.”
Porkul öz gyzynyň goşlarynda hiç hili barmak yzyna duş gelinmändigini hem sözüniň üstüne goşýar. Aslynda gyzynyň goşlary diýlip getirilen zatlaryň oňa degişli hem däldigini aýdýar. Bu ýagdaý bolsa jenaýatçynyň özüniň näme edip, näme goýýandygyndan habarlydygyny we hüşgärdigini görkezýär diýip, Porkul gürrüň berýär.
Welaýat prokurory Andreý Kurys öz edarasynyň heläk bolan Alina Porkulyň işini täzeden derňejekdigini tassyklady.
Zalymlykda ile ‘bellentgi’
Wradiýewkanyň ýaşaýjylary Kraşkowanyň garşysyna edilen jenaýat bilen bagly ady agzalýan polisiýa işgäriniň uzak wagtdan bäri arakhorlukda we zalymlykda ile ‘bellentgi’ bolandygyny aýdýarlar. Şeýle hem ýerli halk, maşgalasynyň syýasat dünýäsinde tanyş–bilişleriniň bolany üçin, belli bir döwürde onuň arkasynyň alnandygyny aýdýar.
Alina Porkulyň garşysyna edilen jenaýat resmi taýdan ýapylypdy. Soraga çekilen 11 adam agzalýan jenaýaty özleriniň amala aşyrandygyny boýun alypdy. Olardan ikisi, bu jenaýaty boýun alansoň, öz janlaryna kast edipdiler. Janyna kast edenleriň biri entek wagtlaýyn tussaglykda saklanýarka özüni heläklän ekeni. Aktiwistler olaryň gynalyp, jenaýatyň boýunlaryna goýlandygyny öňe sürýärler.
"Janyna kast edenleriň" işleri
Welaýat prokurory Kursy öz janyna kast edenleriň işleriniňem täzeden derňeljekdigini tassyklady.
2011-nji ýylda Porkulyň garşysyna edilen jenaýatyň derňelýän döwründe Aleksandr Pidhurskiniň türmäniň kamerasynda özüni asandygy aýdylýar. Ol özüni asmazdan ozal polisiýa ony içerik dykyp, ýedi günläp hiç kim bilen habarlaşdyrmandyr.
Harkowlylar Wradiýewkalylara raýdaşyk bildirýärler. 5-nji iýul, 2013.
Pidhurskiniň ejesi häli bu güne çenli öz oglunyň näme sebäpden saklandygyny bilmeýändigini aýdýar:
“Men oglumy näme üçin alyp gidendiklerini bilmän galdym. Belki, olar oňa bir zada gol çekdirjek bolandyrlar. Biz şu zatlaryň anygyna ýetmeli. Oglum özüne olaryň üç günden bäri nahar-suw bermeýändiklerini maňa aýdyp ýetişdi. Men bäşilenji gün oňa azrak iýmit alyp bardym. Olar sumkany onuň elinden alyp, ýyrtyp, ogluma: ‘Sen etmeli zadyňy edersiň, onsoň nahar iýersiň’ diýdiler”.
Pidhurska Wradiýewkadaky polisiýa bölüminiň garşysyna geçirilen protest çäresine gatnaşdy. Ol köpçüligiň öňüne çykan içeri işler ministriniň orunbasary Wiktor Dubownigiň ýanynda durup, halky köşeşdirmäge çalyşýan polisiýa işgärini görüp, aňk-taňk bolandygyny aýdýar. Sebäbi şol polisiýa işgäri Pidhurskanyň ogluny tussag eden ekeni.
Ol oglunyň ölüminiň derňelmegi üçin Içeri işler ministrligine ýüz tutupdyr. Ýöne entegem ministrlikden hiç hili jogap gelmändir.
Derňelmän ýatan jenaýatlar
“Ukrain Psihoterapistler bileleşiginiň” agzasy Ihor Slobodýanýuk Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna Wradiýewkadaky gazaply protestiň ol ýerde entek derňelmän ýatan köp zadyň bardygynyň alamatydygyny aýtdy.
“Bu waka bilinmeýän hadysa däl. Ozalam ol ýerde köp zatlar boldy. Eger-de ýerli ýaşaýjylar polisiýa işgärleriniň ýüzlerine dikanlap seredip bilmeýändikleri barada, olara sataşanda aşak bakýandyklary barada gürrüň edýän bolsalar, diýmek, ýerli halk terror bilen dolandyrylýan basyşyň aşagynda ýaşaýandyr. Ynha, şeýle içe salnyp saklanan dartgynlylygyň ahyrsoňy ýowuz daraşmaga getirmegi-de tebigy ýagdaýdyr.”
Ukrainadaky aktiwistler Wradiýewkadaky ýagdaýyň ýurtda seýrek duş gelinýän ýagdaý däldigini, güýç ulanyjy edaralaryň işgärleriniň we syýasatçylaryň kanun bozmalaryna göz ýumulmagynyň ýaýbaňlanmagyndan ýaňa halkyň halys bez bolandygyny aýdýarlar.
Kiýewdäki “Asuda protest üçin” atly hökümete degişli däl guramanyň hukuk goraýjy aktiwisti Wolodimr Çemerys şeýle diýýär:
“Ukrainada syýasy dartynlylyklar has ýitileşip başlady. Ukraina gaty uzak wagtdan bäri rewolýusiýa teşne. Biz muny sosial meselelere ýykgyn edýän we soňky döwürde has ýygjamlaşýan protestlerden aňyp bilýäris.”
Ol soňky demonstrasiýalar diýmek bilen, 1986-njy ýylda Çernobilde bolan ýadro heläkçiliginde jebir çekenler üçin gurnalan protestlere we Lugansk welaýatynda magdan edarasynyň kontorlaryny basyp alan magdançylaryň protestine salgylanýar.


text:
Penşenbe güni Aşgabatda “Bilim beýik galkynyş eýýamynda” atly halkara sergi we ylmy maslahat öz işine başlady. Üç gün dowam etjek bu sergä we ylmy maslahata interaktiw tehnikany, programma üpjünçiligini, okuw-görkezme esbaplaryny öndürýän daşary ýurt kompaniýalarynyň 40-synyň, 30 ýurtdan 60 gowrak alymyň gatnaşýandygyny türkmen metbugaty habar berdi.
18-nji noýabrda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu çäre bilen baglanyşykly ýaşlaryň döwrebap bilim almagy, ýurduň halk hojalygyny ýokary hünärli spesialistler bilen üpjün etmek üçin ähli zerur çäreleriň görlendigini, sergi-maslahatyň halkara tejribesini öwrenmäge hem beýik galkynyşlar eýýamynda Türkmenistanyň bilim sistemasynda gazanylanlary beýan etmäge gönükdirilendigini aýdypdy.
Azatlyk Radiosyndan Maýsa Baba gyzy şu meselede Lebapdaky habarçy Osman Hallyýew bilen sowal-jogap geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Aşgabatda açylan sergiden, ylmy maslahatdan maksat näme? Bu barasynda mugallymlar nähili pikirde?
Osman Hallyýew: Konferensiýadan maksat- soňky döwürde täze interaktiw tehnika peýda boldy, şony ulanmagyň özal görülmedik usullary okuw prosesine barha giň ornaşýar. Paýtagtda geçýän sergi-maslahat oňa gatnaşýan bilim işgärleriniň onuň bilen tanyşmagyna, tejribe alyşmagyna ýardam eder diýen umyt bar. Ýöne ýurtda 1,700 gowrak mekdep bar. Şolaryň ählisinde täze tehnikany ulanmaga mümkinçilik ýok. Soňky ýyllarda gurlan täze mekdepler ýüz töweregi, şolarda täze tehnika ornaşyrylan. Beýleki mekdeplerde, oba ýerlerinde mugallym-spesialistiň ýokdugy, internet klaslaryň internet sistemasyna birikdirilmezligi ýaly sebäplere görä, kompýuteri ulanyp bilenoklar.
Bilim sistemasynyň işgärleri geçirilýän sergi-maslahatyň peýdasynyň bojakdygyny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Bilim sistemasyny häzirki zaman enjamlary bilen üpjün etmäge hem onuň netijeli işlemegine bagyşlanan bu çärä Türkmenistanyň mekdeplerinde okadýan mugallymlar gatnaşýarmy?
Osman Hallyýew: Ýok, çagyrylmandyrlar. Meniň gürrüňdeş bolan mugallymlarym her welaýatdan hiç bolmanda 4-5 mugallym çagyrylan bolsa, gaty gowy boljakdygyny aýtdylar. Olar sergide täze tehnikany we tehnologiýalary görüp, konferensiýadaky çykyşlary diňläp gelip, kärdeşlerine gürrüň berseler, gaty gowy bolardy diýdiler.
Azatlyk Radiosy: Türkmen häkimiýetleri birinji klas okuwçylaryny mugt kompýuter bilen üpjün edip başlady. Okuw programmasy şol kompýutere oturdylypdyr. Mugallymlaryň şol tehnika bilen arasy nähili?
Osman Hallyýew: Dogrusyny aýtmaly bolsa, birinji klasy okadýan mugallymlaryň 90%-de kompýuter barasynda düşünje ýok. Sebäbi olar esasan orta we uly ýaşly adamlar. Olara diňe bir kompýuteri ulanmak däl, ony açyp-ýapmagam kyn. Şonuň üçin mugallymlaryň özleri pul töläp, kompýuter kurslaryny geçip ýörler. Mugallymlaryň öz islegi: “Tomus kanikuly döwründe ýörite kurslarda okadan bolsalar, kompýuter öwreden bolsalar, bizem berlen netbuklary işledip bilerdik“ diýýärler. Ýene bir mesele birinji klaslarda kompýuteri öwretmäge berlen sagat ýok.
Azatlyk Radiosy: Osman, eger berlen kompýuteri mugallymlar ulanyp bilmeýän bolsa, ondan nähili netijelere garaşyp bolar?
Osman Hallyýew: Köp mekdeplerde şol berlen kompýuterlerden netije ýok. Diňe belli bir wagtda on bäş minut-ýarym sagat okuwçylaryň eline berip, ýygnap alýarlar. Ýene bir gezek aýtmalam bolsa, aýdaýyn: 1-nji klaslarda kompýuter öwredýän sapak ýok.
Azatlyk Radiosy: Paýtagtdan uzakda ýerleşýän etraplardaky, obalardaky ýagdaý bilen häkimiýetleriň geçirýän çäreleriniň, öňde goýýan maksatlarynyň arasynda tapawut bar-da?
Osman Hallyýew: Elbetde, gaty uly tapawut bar. Köp mugallymlar, bilim sistemasynyň işgärleri bilen gürründeş bolanymda, uly möçberde serişde sarp edip, tutumly halkara çäreleriniň ýurtda kän gurnalýandygyny, emma olaryň ylym, önümçilik üçin peýdasynyň gaty bir duýlup barmaýandygyny aýdýarlar. “Şol çärelerden ilkinji gözlenýän maksat - ýurtdaky gazanylýan, gazanyldy diýilýän üstünlikleri mahabatlandyrmak, myhmanlara Aşgadyň gözelligini görkezmek” diýýärler.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow Türkmenistana sapar edýär. Özbek-türkmen gatnaşyklary diýlende, iki ýurduň serhedindäki etrapdyr, obalarda ýaşaýan ilatyň serhedi ýeňillikli düzgünde geçmek we Türkmenistana gelin bolup baran özbek raýatlarynyň türkmen raýatlygyny almak mümkinçilikleri ýaly meseleler ilkinjileriň hatarynda gelýär.
Karimowyň bu saparynyň dowamynda türkmen we özbek liderleriniň bu mesele dogrusynda gepleşikleri geçirip-geçirmändigi barada henize çenli maglumat ýok.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlara görä, 2000-nji ýyldan soň Türkmenistana gelin bolup baran özbek raýatlaryna Türkmenistanyň raýatlygynyň berilmeýandigini käbir lebaply ýaşaýjylar belleýärler.
Şeýle ýaşaýjylardan biri lebaply 53 ýaşyndaky kärendeçi zenan Patma Hudaýbergenowa. Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Uýgur azlygynyň adam hukuklaryny goramak boýunça kampaniýa geçirendigi sebäpli ömürlik türme tussaglygyna höküm edilenuýgur-hytaý alymy abraýly adam hukuklary baýragy bilen sylaglandy.
Ylham Tohti Ženewada on sany aktiwist topar, şol sanda Halkara Günä geçiş guramasy tarapyndan, Martin Ennals baýragynahödürlenen üç adamyň arasyndan seçildi.
Tohti Hytaýyň türk dilli, musulman dinine uýýan uýgur azlygynyň hukuklaryny goramakda giňden tanalýan alym. Hytaýda 15 million çemesi hasaplanylýan uýgurlar Pekin häkimiýetleriniň özlerine çemeleşmesinden uzak wagt bäri şikaýat edýärler.
Hytaýyň daşary işler ministri Geng Şuang bu baýragy ret edip, Tohtiniň alyp barýan «kampaniýasynyň separatist häsiýetlidigini we adam hukuklaryna dahylsyzdygyny» öňe sürdi.
Bütindünýä Uýgur kongresiniň, bosgunlykdaky esasy uýgur toparynyň sözçüsi Dilşat Raşit bu baýragy «uly hyjuwlandyrma» diýip atlandyrdy.


text:
Owganystanyň Gunduz welaýatyndaky bir myhmanhana janyndan geçen üç adam hüjüm etdi. Bu wakada howpsuzlyk güýçleriniň dört gullukçysynyň ölendigi habar berilýär.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, hüjümçileriň biri myhmanhananyň öňünde ýerleşdirilen ulagy partladypdyr. Beýleki iki hüjümçi özlerini partlatmazdan ozal birnäçe sagat howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşypdyr.
Bu wakalarda 10 sany adam, şol sanda asuda raýatlar we polisiýa ofiseri ýaralandy. Hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.


text:
Ukrain harbylary we orsýetçi separatistler, ýaraşyk şertnamasynyň talaplaryna laýyklykda, front liniýasyndaky agyr ýaraglary yza çekmek barada ylalaşyga geldi.
Ukrain goşunynyň sözçüsi Petro Kanonik ýarag çykarmagyň iki hepdelik prosesi 22-nji fewraldan başlanýar diýdi.
Pitneçileriň elindäki Donetskde bolsa, uly separatist komandiri Edurad Basurin pitneçileriň gelýän iki hepdede ýarag çykarmagy tamamlamak baradaky buýruga gol çekendiklerini aýtdy.
Germaniýa bilen Fransiýanyň araçylyk etmeginde baglaşylan we 15-nji fewraldan güýje giren ýaraşykda ýarag çykarmagyň 17-nji fewralda başlanyp, 3-nji martda tamamlanmalydygy aýdylypdy.
Emma bu iş strategik şäher Debaltsewedäki söweşler sebäpli gijikdi we hökümet güýçleri ol ýerden 18-nji fewralda çekildi.
Häzirki habarlar Ukraina bilen separatistler 21-nji fewralda 191 ýesiri alyş-çalyş edenlerinden soň ýaýrady.


text:
Pakistanyň täze administrasiýasy jezalandyryşa girizilen gadagançylygy ýatyrdy.
Içeri işler ministrligiň metbugat wekili Umer Hameedyň penşenbe güni aýtmagyna görä, täze hökümet “jezalandyryş bilen bagly işleriň ählisine ýagdaýa laýyk çemeleşmek” kararyna gelipdir. Ol öz jezasyna garaşýanlar babatynda amnistiýanyň bolmajakdygyny hem habar berdi.
Ölüm jezasy prezident Asif Ali Zardariniň “Pakistanyň halk partiýasy” atly syýasy toparynyň ýolbaşçylygyndaky öňki hökümet tarapyndan ýatyrylypdy. 30-njy iýunda bu kararyň möhleti doldy.
Adam hukuklaryry goraýjy “Amnesty International” guramasy bu karary “geň galdyryjy yza gaýdyş” diýip häsiýetlendirdi we maratoriýi uzaltmagy talap etdi. Guramanyň maglumatyna görä, Pakistanda ölüm jezasyna höküm edilen 8 000-e golaý tussag bar.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň resmileri ýakynda talybanlar tarapyndan atylyp ýaralanan 14 ýaşly gyzy bejermek üçin Birleşen Arap Emirlikleriniň ýörite uçar ýollamaklygy planlaşdyrýandygyny mälim etdiler.
Pakistanyň Birleşen Arap Emirliklerindäki ilçisi Jamil Ahmed Khan bu uçaryň pilotlaryna we olar bilen barjak 6 sany doktora häzirki wagt wizalaryň taýýarlanýandygyny aýtdy.
Şu geçen hepdäniň sişenbe güni pakistanly talybanlar 14 ýaşly Malala Ýusufzaýy atyp ýaraladylar.
Malala Ýusufzaý talybanlaryň eden-etdilikleri bilen baglanyşykly wakalar barada yzygiderli blog ýazyp, giň meşhurlyk gazanypdy. Oňa edilen bu hüjüme halkara derejesinde ýiti reaksiýa bildirildi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ekspertleri Eýranda kämillik ýaşyna ýetmedik iki ýetginjegiň jezalandyrylyp öldürilmegine garşy “nägileligini” bildirip, Tährana “çagalary öldürmegi bes etmegine” çagyryş etdiler.
Zor bilen durmuşa berlen 16 ýaşly Fatemeh Salbehi öz ärini öldürenliginde günäli tapylyp, 13-nji oktýabrda dardan asylypdy. Munuň bilen şu ýyl Eýranda jezalandyryp öldürilen aýallaryň sany 11-e deň boldy. Ýylyň başyndan bäri Eýranda jemi 700-den gowrak adam jezalandyrylyp öldürildi.
Şeýle-de BMG-niň ekspertleri mundan bir hepde ozal 17 ýaşly Samad Zahabiniň jezalandyrylyp öldürilmegine nägileligini bildirdiler. Zahabi özüniň egindeş çopanyny öldürendigi üçin jezalandyrylypdy.


text:
Ermenistanda rus serhetçileri bilen gulluk edýän ermeni serhetçisi asylgy tapyldy.
Demirgazyk Şirak regionynyň Gusanaguk obasynyň resmileri 20-nji noýabrda 31 ýaşyndaky Wolodýa Howannisýanyň öz obasyndaky öýünde asylgy tapylandygyny aýtdylar.
Mart aýynda rus serhetçileri bilen gulluk edýän başga bir ermeni serhetçisi, 26 ýaşyndaky Artur Afiýan hem Şiragyň paýtagty Gýumride, şertnamaçy esger bolup gulluk edýän harby bölüminde asylgy tapylypdy.
Gýumride Orsýetiň Ermenistandaky harby bazasy ýerleşýär.


text:
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň bu sany Türkmenistanda 1990-njy ýyllarynyň başyndan bäri döwlet derejesinde bellenilen Hatyra gününiň öň ýanyna gabat geldi.
Mihail Gorbaçýowyň täzeden gurmak, aç-açanlyk syýasaty döwründe we Türkmenistan 1991-nji ýylda garaşsyz bolanyndan soň, türkmenleriň garaşsyzlyk ugrunda alyp baran söweşleri, hususan-da rus patyşasynyň goşunlaryna garşy alnyp barlan söweşler, Gökdepe söweşi barada hem maglumatlar çap edildi.
Şonuň bilen birlikde, türkmen intelligentsiýa wekilleriniň tagallalary bilen, Türkmenistanda döwlet derejesinde Hatyra günleri geçirilip başlandy. Emma ol bu ýylyň 12-nji ýanwarynda döwlet derejesinde bellenilmeýär.
Eýsem Hatyra güni türkmenistanlylar üçin nämäni aňladýar? Onuň ähmiýeti näme?
Bu barada türkmen aktiwistleriniň gatnaşmagynda guralan söhbetdeşligi diňläp, öz pikirleriňizi aýtmagyňyza garaşýarys.


text:
Şu gün Fransiýanyň 200-den gowrak şäherinde protestler dowam edýär.
Parižde studentler maşynlary otladylar. Olara garşy ýerli polisiýa işgärleri göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Protestleriň netijesinde howa gatnawlarynda, otly hereketlerinde, mekdeplerde we beýleki pudaklarda uly päsgelçilikler döredi. Ýurtdaky ýüzlerçe ýangyç guýulýan merkezler benzinsiz galdy.
Prezident Nikolýa Sarkozy geçirilýän protestlere garamazdan, pensiýa reformasy bilen bagly täze kanuny soňuna çenli goldajakdygyny aýtdy.
“Bu reforma gaty uzaga çekdi we mundan beýläk ony häzirkisi ýaly saklap bolmaz. Sebäbi şu günki we ertirki pensionerleriň haky tölenmeli. Fransýada 15 million pensioner bar. Men häzir size ýüzlenip durkam, olaryň 1,5 millionyna bankdan alnan karz pullardan tölenýär. Bu ýagdaý uzaga gitmeli däl” diýip, Sarkozy aýtdy.
Täze kanuna görä, Fransiýada pensiýa ýaşy 60-dan 62-ä çenli uzaldylar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna gutlag hatlary gelip gowuşýar
02.01.2017
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz!
Täze, 2017-nji ýylda Size bagt arzuw edýärin.
Ispaniýanyň Patyşasy FELIPE maşgalasy bilen.
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz!
Size Täze ýylda bagt we parahatçylyk arzuw edýärin.
ABDALLA II,
Iordan Haşimit Patyşalygynyň Patyşasy.
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz!
Siziň Alyhezretiňize Täze ýyl mynasybetli mähirli gutlaglarymy we berk jan saglyk, bagt, türkmen halkyna bolsa mundan beýläk-de abadançylyk hem-de rowaçlyk baradaky arzuwlarymy beýan edýärin.
2017-nji ýylyň parahatçylyk, howpsuzlyk we durnuklylyk şertlerinde umumadamzat gymmatlyklaryny artdyrýan, halklaryň arasyndaky ýakynlaşmak, birek-birege düşünişmek, hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna ýardam berýän köprüleriň gurulýan täze tapgyrynyň başlanýandygyny alamatlandyrjakdygyna ynam bildirýärin.
Hormatlamak bilen,
MOHAMMED VI,
Marokkonyň Patyşasy.
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Täze ýylda gowulyklary arzuw edýärin.
Tonganyň Patyşasy Tupou VI maşgalasy bilen.
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňize Täze, 2017-nji ýylyň gelmegi mynasybetli tüýs ýürekden çykýan gutlaglarymy ibermek üçin mümkinçiligiň dörändigine şatdyryn.
Täze ýylyň ähli ýurtlar we tutuş adamzat üçin parahatçylygyň, howpsuzlygyň, gülläp ösüşiň ýyly boljakdygyna ynanýaryn.
Siziň Alyhezretiňize berk jan saglyk arzuw edýärin, şeýle hem ýurtlarymyzyň arasyndaky doganlyk we özara peýdaly hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdürilmegine ähmiýet bermekçidigimi beýan edýärin.
Size bolan çuňňur hormatym baradaky ynandyrmalarymy kabul ediň.
Şeýh Sabah Al-Ahmad Al-Jaber AL-SABAH,
Kuweýt Döwletiniň Emiri.
Onuň Alyhezreti,
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly BERDIMUHAMEDOWA
Siziň Alyhezretiňiz,
Size Täze ýylda bimöçber şatlyk we bagt arzuw edýärin.
Şazada ENDRÝU,
Gersog Ýorkskiý.


text:
Türkmen telewideniýesi ýurduň prezidentiniň, beýleki kanun üýtgetmeleri, düzedişleri bilen bir hatarda, neşirýat işi, teatr işi baradaky kanun üýtgetmelerine hem gol çekendigini habar berýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda kanunlary döwrebaplaşdyrmak, olaryň dünýä standartlaryna gabat gelmegi ugrunda uly işleriň alnyp barylýandygy habar berilýär.
Şol bir wagtda, Türkmenistanyň «Metbugat hakynda» täze kabul eden kanunynyň işlemeýändigi, ýagny şol kanundan soň türkmen metbugatynda suwytly bir özgerişligiň göze ilmändigi hakynda tankydy pikirler eşidildi.
Şonuň bilen bir wagtda, prezidentiň ilhalar eserler baradaky yzygiderli talaplaryna garamazdan, ýurtda ile meşhur teatr, kino eserleriniň, okyjylary begendirýän kitaplaryň köpelibermeýändigi aýdylýar.
Azatlyk radiosy Türkmenistanyň neşirýat işi, teatr işi baradaky kanun üýtgetmeleri bilen baglylykda, ýurtda neşir, teatr işlerine böwet bolýan praktiki kynçylyklar barada aşgabatly ýazyjy, dramaturg Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.
Bu söhbeti diňläp, ýurduň neşir, teatr işleri barada öz pikir-garaýyşlaryňyzy ýazsaňyz, söhbete goşulsaňyz, tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, diýseň hoşal bolarys.


text:
BMG-niň bosgunlar edarasynyň başlygy halkara jemgyýetçiligi owganlary geçen ýyl Ýewropa köp möçberde gelip başlamazlaryndan öň eýýäm «unudypdy» diýdi.
Flippo Grandi 18-nji iýunda Eýrana baryp, özüniň bosgunlar komissary hökmünde edýän ilkinji regional saparynyň başynda owgan bosgunlary meselesine ünsi çekdi.
"Gynansak-da, owgan bosgunlary halkara jemgyýetçiligi tarapyndan unudyldy» diýip, Grandi Tähranda Eýranyň içeri işler ministriniň orunbasaryHossein Zolfaghari bilen bile çykyş eden metbugat ýygnagynda aýtdy.
"Haçanda Ýewropa beýleki bosgunlar bilen bile köp möçberde gelip başlanlarynda, olar birden halkara jemgyýetçiliginiň ýadyna düşdi» diýip, ol aýtdy.
BMG-niň maglumatyna görä,Eýranda950,000 hasaba alnan owgan raýaty ýaşaýar.
Emma Eýranyň Içeri işler ministrligi bu ýurtda ýaşaýan owganlaryň 3 million çemesidigini aýdýar.
Grandi halkara jemgyýetçiligini Tährana bosgun goragy programmalary üçin berilýän goldawy artdyrmaga çagyrdy.


text:
Müsüriň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Hosni Mubarek 15 günlük tussag astyna alyndy. Ýurduň häkimiýetleri Mubaregiň režimine korrupsiýada bildirilýän aýyplamalar, şeýle hem ýurtda bolan gozgalaňda ýüzlerçe adamyň öldürilmegi boýunça derňew geçirýärler.
Mubaregiň iki ogly - Alaa bilen Gamal hem çarşenbe güni Müsüriň baş prokurorynyň görkezmesi boýunça tussag edildi. Olar hem 15 günlük soraga çekiler.
Alaa bilen Gamal Mubaregiň häkimiýet başynda bolan döwründe onuň bilen bile işleşen ençeme adamyň saklanylýan ýeri bolan, Kairiň gyrasynda ýerleşýän Tora tussaghanasyna geçirildi.
Mubaregiň özüniň, onuň ogullarynyň we režiminiň möhüm şahsyýetleriniň tutulyp, soraga çekilmegi ýanwar we fewral aýlarynda ençeme hepdeläp paýtagtyň Tahrir meýdançasyna ýygnanan protestçileriň esasy talaplarynyň biridi. Protestçiler Mubaregiň 30 ýyllyk hökümdarlyk döwründe onuň režiminiň wezipesinden galp peýdalanan resmi işgärleriň jogapkärçilige çekilmegini isleýärler.
Mubaregiň häkimiýet başyndan gitmegine sebäp bolan gozgalaňlarda polisiýa tarapyndan ot açylyp, ýüzlerçe adam öldi. Resmi maglumatda ölenleriň sany 365 diýlip berildi. Ýöne adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler we beýleki toparlar ölenleriň sanyny munuň iki essesi diýip çaklaýarlar.“Ýürek krizisi”
11-nji fewralda häkimiýet başyndan kowulansoň, Şarm el-Şeýha gaçyp giden Mubarek derňewçiler tarapyndan soraga çekilende, aýdylyşyna görä, “ýürek krizisi” sebäpli keselhana düşüpdir.
Çarşenbe güni keselhananyň işgärleri 82 ýaşly öňki prezidentiň saglyk ýagdaýy barada maglumat bermekden, hatda onuň asyl keselhanadadygyny tassyklamakdan hem boýun gaçyrdylar.
Mubaregiň ogullary Alaa (çepde) bilen Gamal (sagda) Kairiň gyrasynda ýerleşýän Tora tussaghanasynda saklanylýar.
Keselhananyň direktory Mohammad Fathallah “Mübäregiň saglyk ýagdaýy gowumy” diýlip soralanda, “AFP” habar gullugyna “belli bir derejede” diýip, jogap berdi.
Döwlet eýeçiligindäki gündelik gazet “Al-Ahram” çarşenbe güni Şarm el-Şeýhdäki çeşmelere salgylanyp, Mubaregiň soraga çekilmekden sypmak üçin, saglyk ýagdaýyny bahana edinip, keselhana gidendigini ýazdy.
Howpsuzlyk işgäleri Germaniýanyň “DAP” habar gullugyna Mubaregiň çarşenbe güni giçlik Kairdäki bir keselhana geçiriljekdigini aýdypdylar. Ýöne beýleki mediada onuň 15 günlük tussaglyk möhletini Şarm el-Şeýhiň keselhanasynda geçirjekdigi aýdylýar.
Tarapdarlarynyň öňki prezidenti azat etmäge synanyşmagyndan edilýän gorky sebäpli, Mubaregiň keselhanada ýatan otagy we keselhananyň howlusynyň töweregi häzir berk goragly.
Mubaregiň özüne we onuň 30 ýyllyk zalym hökümdarlygyna garşy protest bildirmek üçin, çarşenbe güni öýleden öň keselhananyň daşynda az sanly demonstrantlar ýygnandy.Adalat üçin çagyryşlar
8-nji aprelde Kairiň merkezi Tahrir meýdançasynda bir protest lagerini saklamagy dowam etdirýän demonstrantlar Mubarek bilen onuň ogullaryna korrupsiýada we öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalananlykda bildirilýän aýyplamalar barada derňew işinde öňegidişlik bolmasa, protestleri Şarm el-Şeýhda geçirjekdiklerini aýtdylar.
Režimiň işgärleriniň geçen 30 ýyllyk döwürde eden bikanun işleri üçin jogapkärçilige çekilmegi Mubarek häkimiýet başyndan kowulmazdan öň hem demokratiýanyň tarapyny çalýan protestçileriň eden esasy talabydy.
Mubarek bilen onuň ogullarynyň tussag astyna alynmagy barada Waşingtondan görkezilen resmi reaksiýa ýok. Ýöne 12-nji aprelde Birleşen Ştatlar we yslam gatnaşyklary konferensiýasynda çykyş eden Döwlet sekretary Hillari Klinton: “Adalat we mertebe baradaky çagyryş arap dünýäsinde netije berýäne meňzeýär” diýdi.
“Bu gün arap dünýäsiniň uzak gyşynyň doňy çözülip başlady. Onlarça ýyldan bäri, indi, ilkinji gezek uly özgeriş üçin hakyky pursat döredi. Sesleri eşidilip, ileri tutýan meselelerine üns berilmegi üçin adamlara bu bir hakyky pursat” diýip, Klinton aýtdy.
Müsüriň döwlet telewideniýesi çarşenbe güni Mubaregiň ogullarynyň “derňew zeruryýeti sebäply” tussag astyna alnandygyny, olaryň ozal Şarm el-Şeýhde hem sudda soraga çekilendiklerini habar berdi.
Alaa we Gamal häzir Mubaregiň beýleki ýaranlarynyň birnäçesi bilen birlikde Tora tussaghanasynda saklanylýar. Häkimiýet başyndaky partiýanyň baş sekretary Safawat El-Şerif, guramaçylyk sekretary Ahmed Ezz, parlamentiň başlygy Fathi Sorour, öňki premýer-ministr Ahmed Nazif, öňki içeri işler ministri Habib El-Adly we başga-da öňki hökümetiň ençeme ministrleri we ýokary derejeli resmileri şu tussaghanada.


text:
Global maliýe krizisi we ýene-de bir krizise batylmak ähtimallygy, dollaryň üstümizdäki ýyl köplenç gowşap, diňe soňky hepdelerde güýjänligi barada Miçigan Uniwersitetiniň ykdysadyýet boýunça professory Jan Swejnar bilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi alyp baran Kathleen Moore.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Biz ykdysady krizisden gutulyşa tarap barýan ýolda häzir nirelere geldik? Ýene bir krizise batmaklygyň, siziň pikiriňizçe, nähili howplary bar?
Jan Swejnar: Biz Birleşen Ştatlar, Ýewropa we bütin dünýä krizisden assa-ýuwaşdan çykar diýip, pikir edýäris. Geljek ýylda hem az-kem ösüşe garaşýarys. Krizisiň gaýtalanmagynyň mümkindigine-de göz ýetirýäris. Ýöne bu onçakly ähtimal däl. Bu köp problemalara we beýleki hadysalara bagly. Mysal üçin, maliýe sektoryndaky problema entek doly çözülenok. Köp regionlarda ösüşe şert döreden hökümetleriň beren maliýe goldawy boldy. Ýöne bu hemişelik zat däl. Şol sebäpden hem ýene krizis döremegi mümkin diýip, duýduryş berere dililler bar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Häzir köp soraglara sebäp bolup duran şol ykdysady goldawlar. Hökümetler köp problema döretmezden, bu kömegi bes edip bilermi?
Jan Swejnar: Meniň pikirimçe muny eden ýurtlaryň aglabasynda, şol sanda Birleşen Ştatlar, ýewro zonasy we, umuman, Ýewropada maliýe goldawynyň ikinji tapgyryny ýola goýmak syýasy taýdan gaty kyn düşer. Bu ýerde bir çäk bar, şol çäge hem ýetdik diýip pikir edýärin. Pul babatda aýdanyňda bolsa, Birleşen Ştatlaryň, Angliýanyň we Ýewropanyň merkezi banklarynyň gören çäreleri gaty möhüm çärelerdi. Bu iki delil bilen edildi. Birinjisi, ýaňy aýdyşymyz ýaly, ykdysadyýeti dikeltmekdi. Ikinjisi hem, adaty ýagdaýda pul karz berýän maliýe guramalary bu işi etmekden, ýagny pul karz bermekden saklanypdy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Üstümizdäki ýyl beýleki ýurtlar bilen birlikde Hytaý we Orsýet tarapdan esasy halkara rezerw puly bolan dollardan aýrylmaly diýen çagyryşlar boldy. Bu iş dünýäniň bähbidinemi?
Jan Swejnar: Bu barada käbir üýtgemeleriň bolýanlygyny şu wagt-da göýäris. Mysal üçin, ýewro agramly rezerw puluna öwrüldi. Häzir ol dünýäniň ikinji rezerw puly bolup durýar. Şindi köp ýurtlaryň, adamlaryň, kampaniýa we guramalaryň rezerw puly diýip, dürli pullary ulanýandygyny görýäris. Bu hem bir tebigy zat. Olar ätiýaç üçin ýeke dollar däl, ýewro, ýen, belki-de Şweýsariýa frankyny saklamagy isleýärler.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Şu ýyl dollar köplenç gaty gowşak bolupdy. Onuň soňky hepdelerde güýjemegini nädip düşündirip bolar?
Jan Swejnar: Ilki bilen bir zady bellemek gerek. Pullaryň nyrhynyň aşaklap-ýokarlamagyna doly düşünýän adam ýok bolsa gerek. Pullaryň nyrhyna köp faktorlar täsir edýär. Bularyň hem käbiri ykdysady, käbiri hem ykdysady däl faktorlar. Şol sebäpden muny belli bir faktora ýa faktorlar toparyna bagly etmek gaty gyn. Muny ýatdan çykarmaly däl.
Ýöne Birleşen Ştatlar indi krizisden çykyp gelýär diýen duýgynyň bardygy çyn.Biziň köpümiz Amerika Ýewropanyňkydan agyr krizisi başdan geçirer diýip pikir edipdik. Bu krizis ýeňil bolup geldi. Birleşen Ştatlar indi ondan çykyp gelýäne meňzeýär. Ýewropa hem çykyp gelýär. Ýöne tutuşlygyna alanyňda Ýewropanyň, Gresiýa we Italiýa ýaly ýurtlarynyň problemalary ozalky çak edilişinden köp.


text:
Şu gün irden Täze Zelandiýanyň häkimiýetleri ýurduň Kristçorç şäherinde ýüz beren güýçli ýer yranmanyň yzy bilen ýurtda adatdan daşary ýagdaýy yglan etdiler.
Öz ululygy boýunça Täze Zelandiýada ikinji şäher hasaplanylýan Kristçorç şäherinde ýüz beren bu ýer yranmanyň güýji Rihter ölçeginde 7.1 ball boldy.
Ýer yranmanyň netijesinde köp ýaşaýyş jaýlaryna, transport ýollaryna, köprülere we elektrik liniýalaryna zyýan ýetdi.
Ýöne bu ýykan-ýumrançylyklara garamazdan, häzirlikçe bu ýer yranmada adam ýitgileriniň bolandygy barada anyk maglumat alynmady.


text:
Mary welaýatynyň Serhedabat etrabynyň Saryja maldarçylyk daýhan birleşiginiň ilaty üçin, haçan-da bu ýerde täze mekdep gurlup ulanmaga berlende, obanyň durmuşynda ullakan waka bolupdy.
2012-nji ýylda täze mekdebiň dabaraly açylyşy bolanda, oňa diňe bir ýerli ýolbaşçylar gatnaşman, bu dabara hatda Türkmen telewideniýesinden hem habarçylar gelip, dabarany surata düşüripdiler.
Obanyň ozalky köne mekdebi çagşap, ýykylmagyň bäri ýanynda bolansoň, täze mekdep gurlanda, oba ilaty üçin bu ullakan sowgat bolupdy. Sebäbi öňki mekdep binasynyň islendik wagt öz-özünden ýykylmak howpunyň bardygyny Saryja obasynyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir ýaşaýjylary gürrüň berýärler.
Uzakdaky mekdep
Ondan bäri aradan iki ýyl geçdi. Emma mekdebiň binasy täze we döwrebap hem bolsa, ilat üçin bu mekdep bilen bagly täze bir kynçylyk döredi. Bu kynçylyk mekdebiň obanyň ýerleşýän ýerinden uzakda gurlup, mekdep bilen arada-da kadaly transport gatnawynyň göz öňünde tutulmanlygy bilen bagly.
Onsoň bu ýagdaý, esasanam, sowuk howada çagalary köseýär, hatda howa aşa sowanda çagalaryň aglabasynyň mekdebe gatnamaýan halatlarynyň hem bolýandygyny oba adamlary gürrüň berýärler.
Transport gatnawy
Ulag düýpden ýok däl, emma günde iki wagtyna gidip gelýän awtobus howanyň maýyl wagty kadaly işleýän hem bolsa, gyş aýlarynda bu tertip bozulýar. Oba bilen mekdebiň arasy bolsa takmynan 3-4 km, üstesine-de oba bilen mekdebiň arasynda çöllük, gum depeleri bar.
Mary welaýatynyň Serhedabat etrabyndaky Saryja maldarçylyk daýhan birleşigine degişli mekdep
Mekdebiň näme üçin uzakda gurlandygy hakda resmi taýdan hiç hili maglumata duş gelip bolmady. Emma obalylaryň aýtmaklaryna görä, derýanyň kenarynda ýerleşýän obany suw almak howpunyň barlygy üçin mekdep obadan uzakda gurlupdyr.
Plana görä, oba ýaşaýjylaryna hem mellek ýerleri paýlanyp, şol mekdebiň töweregine göçürilmeli ekeni, emma aradan iki ýyl töweregi wagtyň geçendigine garamazdan, bu ugurda henize çenli täzelik ýa uýtgän zat ýok.
Onsoň çagalaryň ençemesi her gün 4-5 kilometerlik ýoly kesip mekdebe gatnamaly bolýarlar. Häkimiýetler tarapyndan üznüksiz üpjün edilmeli awtobus hem düzüwli işlemänsoň, bu ýagdaýdan hususy awtobuslary bolan käbir biznesmenler peýdalanýarlar.
40 teňňe ýol kireý
Hususy awtobuslara edilýän çykdajylar welin, gün-güzarany maldarçylyga bagly daýhan maşgalalar üçin az pul däl. Sebäbi şol awtobuslarda gatnaýan çagalar ýoluň diňe bir ugruna 20 teňňe töleýärler. Bu hem ýoluň iki tarapyny hasaba alanyňda 40 teňňe bolýar. Her maşgalada diýen ýaly mekdebe gatnaýan azyndan iki çaga bar.
Onsoň girdejisi çäkli käbir maşgalalaryň öz çagalarynyň awtobusa tölemeli ýol kireýini, wagtynda gurby çatman, diňe aýyň soňunda hasaplaşmaga mejbur bolýan wagtlarynyň seýrek däldigini geň görübem oturmaly däl.
Çagalaryň naharlanyşy
Gatnaw bilen bir hatarda mekdepde okuwçylar üçin hiç hili elýeterli naharhanalar, ýa bolmasa arakesmede garbanar ýaly ýerler göz öňünde tutulmandyr. Täze görkezme boýunça bolsa 6 ýaşynda okuwa başlaýan çagalar üçin aýratyn naharhana we hajathanalar gurulmaly edilipdir. Netijede çagasy şol mekdebe gatnaýan saryjalylar çagalaryna ýany bilen çörekdir, somsa-gutap berip mekdebe ugradýarlar.
Mekdebiň obadan şeýle uzakda gurulmagyna sebäp bolan suw basmak gorkusy bolsa obada henizem bar. Häzirlikçe suwuň joşup, obada has uly weýrançylyklara getiren gezekleri bolmasa-da, oba ilaty sil gelmeginden howatyr edip, diňe çäkli we gündelik güzerany bilen ýaşaýar.
Obanyň çagalarynyň ählisi bolmasa-da, başarany her gün uzak ýol kesip, mekdebe gatnamagy dowam etdirýärler. Bu ýagdaýyň haçana çenli dowam etjegi hakda hiç kimde hiç hili maglumat ýok.
Saryja maldarçylyk daýhan birleşigi Mary welaýatynyň Serhedabat etrabyna degişli bolup, onuň jemi ilat sanynyň 1500-2000 töweregidigi aýdylýar.


text:
Şu gün Gürjüstanyň prezident administrasiýasy Ukrainada geçiriljek prezident saýlawlarynyň ikinji tapgyryna Gürjüstandan synçylaryň barmajakdygyny mälim etdi.
Saýlawlaryň birinji tapgyrynda Gürjüstandan köpsanly synçylaryň barmagy Ukrainada käbir syýasy dawalaryň ýüze çykmagyna getiripdi.
Prezidentlige dalaşgär Wiktor Ýanukowiçiň Regionlar partiýasy gürjüstanly wekilleriň ýörite ýollanan gizlin gulluklaryň işgärleridiklerini aýdyp, olary adalatly saýlaw prosesine päsgel bermek synanyşygynda aýyplapdy. Gürjüstanyň häkimiýetleri bu bildirilen aýyplamalary ret edýärler.
Şu gün prezident Saakaşwiliniň metbugat sekretary Manana Manjgaladze Ukrainada 7-nji fewralda geçiriljek ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlaryna Gürjüstandan synçylaryň barmajakdygyny aýdyp, ýörite beýanat ýaýratdy.


text:
Liwanyň paýtagty Beýrutyň aeroportundan uçan we Efiýopiýa Howaýollaryna degişli uçar Ak deňiziň howa giňişliginde weýran boldy.
Bu uçaryň ýolagçylaryndan 20 adamyň jesedi tapylypdyr.
Liwanyň prezidenti Mişel Suleýman bu waka bilen bagly öz administrasiýasynyň alyp barýan işleri barada şu gün habarçylara maglumat berdi.
“Liwanyň hökümetine degişli ähli guramalar bu heläkçilige uçran adamlary halas etmek barada elinden gelenini aýamaýarlar. Bu bir tragediýadyr. Biz şol uçaryň ýolagçylary we olaryň maşgala agzalary üçin dileg edýäris” diýip, Liwanyň prezidenti aýtdy.
Uçarda 90 töweregi ýolagçy bar eken. Olaryň köpüsi efiýopiýaly we liwanly bolup, olaryň arasynda Britaniýanyň, Fransiýanyň, Kanadanyň, Orsýetiň, Yragyň we Syriýanyň hem raýatlarynyň bardygy aýdylýar.


text:
Siriýanyň nebit ministriniň orunbasary Abdo Hussameddin oppozisiýanyň tarapyna geçýändigini yglan etdi.
Hussameddin ýurtda bir ýyl mundan öň prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protestler başlany bäri oppozisiýanyň tarapyna geçen ilkinji ýokary derejeli resmi boldy.
Hussameddin “ÝouTube” internet saýtynda ýerleşdiren wideo ýazgysynda “adalatsyzlygy inkär edýän we režimiň gazaply kampaniýasyna garşy halkyň rewolýusiýasyna goşulýandygyny” aýdýar.
Onuň wideo ýazgysyny internet saýta goýan aktiwist Raminiň “Frans Press” habarlar agentligine aýtmagyna görä, oppozisiýa onuň wezipesinden çekilmegine kömek edipdir.
Siriýanyň hökümeti Hussameddiniň oppozisiýanyň tarapyna geçýändigi baradaky habary entek kommentirlemedi.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň gündogarynda harby lybasa geýnen bir owganly NATO-nyň esgerini öldürdi.
Harby bileleşigiň ýaýradan beýanatynda wakanyň bolan ýeriniň häzirki wagt howpsuzdygy we güman edilýän ýaragly adamyň öldürilendigi mälim edilýär. Beýanatda goşmaça maglumatlar berilmeýär.
Adynyň efirde tutulmagyny islemedik owgan resmisi wakanyň Paktia welaýatynda ýüz berendigini aýtdy.
Mundan ozal şenbe güni Paktia welaýatynyň paýtagty Gardez şäherinde owgan harby eşigindäki nämälim hüjümçi üç NATO esgerini ýaragdan ot açyp öldüripdi.
Bu aralykda "Nemes" habar gullugynyň Owganystanyň Hanabat etrabynyň gubernatory Haýatullah Amira salgylanyp berýän maglumatyna görä, Gunduz welaýatynda “Talyban” hereketiniň söweşijileri diýilip güman edilýänler tarapyndan owgan armiýasynyň dört esgeri alnyp gaçylypdyr.


text:
Penşenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy iki ýyl mundan ozal Tibetdäki gozgalaňlary basyp ýatyrmakda Hytaýyň häkimiýetleriniň çakdanaşa gazaply güýç ulanandyklaryny aýdyp, bu barada ýörite hasabat ýaýratdy.
Gözli şaýatlaryň görkezmeleri esasynda taýýarlanylan bu täze hasabatda 2008-nji ýylyň martynda Hytaýyň harby güýçleriniň hiç hili parh goýmazdan, tibetli protestçilere garşy ok atandyklary aýdylýar.
Human Rights Watch guramasy öz hasabatynda Hytaýyň häkimiýetleriniň protestçilere garşy ulanan bu çäreleriniň halkara normalaryna laýyk gelmeýändigini nygtapdyr.
Hytaýdaky olimpiýa oýunlarynyň öňýany ýüz beren bu wakalarda azyndan 19 adam ölüp, ýüzlerçe adam ýaralanypdy.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regiony bolan Dagystanda ýerli häkimiýetleri tankyt etmegi bilen tanymal žurnalist atylyp öldürildi. Dagystanyň polisiýasynyň metbugat wekiliniň sözlerine görä, “Nowoýe delo” atly neşriň redaktorynyň orunbasary Ahmednabi Ahmednabiýew sişenbe güni irden Mahaçkalanyň golaýynda ýerleşýän öýüniň öňünde öz maşyn ulagynda näbelli bir adam tarapyndan öldürilipdir.
Onuň iň soňky makalasy regionda günde diýen ýaly amala aşyrylýan heläkçilikli bomba partlamalar we ok atyşyklar baradady. Ahmednabiýew ýanwar aýynda özüne garşy edilen hüjümde diri galypdy, oňa ençeme sapar haýbat atylypdy.
Dagystan Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionynda žurnalistleriň işlemegi üçin iň howply ýer hasaplanýar. Bu ýerde yslamçy ekstremistleriň we guramaçylykly jenaýat toparlaryň amala aşyrmagynda zorlukly wakalar yzygiderli ýüze çykýar.


text:
Serbiýanyň polisiýasy serhetden migrantlary Wengriýa we Ýewropa Bileleşiginiň beýleki ýurtlaryna bikanun geçirmekde güman edilýän alty adamyň tussag edilendigini habar berýär.
Gürrüňi edilýän alty adam ýurduň serhet araçäklerini bikanun geçmek we adam gaçakçylygy aýyplamalary bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Polisiýanyň 14-nji aprelde beren maglumatynda şübhelileriň migrantlaryň her birinden 1000-1350 amerikan dollary möçberinde pul alandygy aýdylýar. Olaryň aýtmagyna görä, migrantlar Kosowadan we aziýa hem-de afrika ýurtlaryndan gelipdirler.


text:
Iýul aýynyň başynda Rim Katolik kelisesiniň araçyllyk etmeginde Kubanyň we Ispaniýanyň resmileri kubaly 52 sany syýasy tussagyň türmeden boşadylmagy hem-de olaryň daşary ýurtlara goýberilmegi barada ylalaşyga gelipdi. Joze Luis Garsia Panak hem şolaryň biri.
Ýedi ýyllap türmede oturan kubaly žurnalist Joze Luis Garsia Panak ýakynda geçirilen Forum-2000 konferensiýasyna gatnaşmak üçin Praga geldi. Ol dissidentlik durmuşy we türmede geçiren günleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ýedi ýyllap Kubada türme tussaglygynda saklandyňyz we iýul aýynda azat edildiňiz, şol günden bäri-de Ispaniýada sürgünlikde ýaşaýarsyňyz. Erkinlikde, azatlykda ýaşamak sizde nähili duýgulary döredýär? Tutuş ömrüňi Kuba ýaly ýapyk ýurtda geçiren adam hökmünde Ispaniýadaky durmuşyňyzdan gürrüň beräýseňiz?
Joze Luis Garsia Panak: Seret, adamzat erkin doglan, emma ähli adamlara erkinlikde ýaşamaga ýol berilmeýär. Hakykatyna garanda, öz azatlygyma gowuşmak meniň üçin gaty gowy duýgy. Emma men özümiň şatdygymy ýa-da uly yeňiş gazanandygymy aýdyp biljek däl.
Öz ýurdunda ses bermäge hukugy bolmadyk islendik adam, şatdygyny, durmuşyndan razydygyny ýa-da ýeňiş gazananlygyny aýdyp bilmez. Biz häzirki döwürde basyş astynda däl, emma bu “hoş geldiň!” diýmegem däl, şonuň üçin muňa ýeňiş ýa gazanylan uly sepgit diýip, baha berip bolmaz.
Biz beýleki bir ýurda deportasiýa edildik, bizi Ispaniýa ugratdylar. Kuba adasynda demokratiýanyň ornaşdyrylmagy we öz ýurdumyň erkinligi üçin edilmeli işler entek gaty köp.
Azatlyk Radiosy: Türmede geçiren günleriňiz barada aýdaýsaňyz?
Joze Luis Garsia Panak: Basyş bizi gorkuzdy. Türmede geçiren günlerim gaty kyndy, emma dymyşlykda geçirilen günler hasam kyndy. Olar bizi üzňeleşdirilen bir ýere gabadylar. Bu haýsydyr biriniň ähli sosial gatnaşyklaryny kesmek boýunça ulanylýan jeza çäresidir.
Haçanda adam şeýle gatnaşyklary ýitirse, ol diňe erbet zatlar hakda pikir edýär we erbetlige garaşýar. Bu wagt diýlen zat asla ýok ýaly bir duýgy döreýär. Şeýle ýagdaý adamlaryň bedenini hem weýran edýär. Şunlukda men bu ýüki götermäge mejbur, hatda men oňa buýsanýarynam.
Men eden işim üçin buýsanýaryn, sebäbi şol basyşlar häzirki gün aradan aýryldy. Men utanç duýamok, belki, men eden işimden razy. Mundan başga aýtjak zadym, men şu günki gün azat bolanlygym üçin Hudaýdan müň kerem razy. Men häzirki gün ýigrençsiz we gaharsyz Ýewropa gelmegi başardym. Meniň bärik gelmegimiň maksady öz ýurdumy ýigrenýänligim üçin däl, belkem, söýýänligim üçindir. Meniň Ýewropa we Ispaniýa gelmegimiň maksady sizi raýdaşlyga çagyrmakdyr.
Meniň Ýewropa gelmegimiň maksady 51 ýyldan bäri diktatorlyk düzgün esasynda dolandyrylýan Kubanyň 11 million töweregi ýaşaýjysynyň ýagdaýy hakda size maglumat bermekden ybaratdyr. Ýagdaý hiç hem üýtgänok, men rahat we demokratik durmuşyň emele gelmegi üçin doga edýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz žurnal çap edýänligiňiz üçin 24 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdiňiz. Size garşy ýöňkelýän aýyplamalar barada siz näme pikirde?
Joze Luis Garsia Panak: Biz göze ilip duran adamlardyk. Biz özümizi hökümete garşy güýçler hökmünde görkezdik. Biz ýurdumyzy dolandyrýan hökümete garşy oppozisiýa hökmünde özümizi tanatdyk. Men žurnalist bolup işleýärdim we garaşsyz žurnalistler topary bolan “Manuel Markuez Sterling Journalists” diýlen guramanyň agzasydym. Biz Kubada žurnal çap edýärdik, onuň ady “De Cubady”. Biz şol žurnalyň ilki başdaky üç neşirini Kubada çap etmegi başardyk. Onuň üçünji sany çap edilende, biz eýýäm tussag edildik. Biziň hökümete garşy bolmagymyz, biziň tussag edilmegimiziň esasy sebäbidi.
Azatlyk Radiosy: Kubaly ýaşlar sýyasy taýdan näderejede aktiw? Ikimizem Kubada bolduk, olaryň mende galdyran täsiri, ýaşlar diňe ykdysady meseleler bilen başagaý ýaly?
Joze Luis Garsia Panak: Ýaşlar islendik ýurtda özgerişligiň uly bölegini emele getirýärler. Fidel Kastronuň Gawana uniwersitetinde studentleriň öňünde harby eşikde çykyş etmegi, olaryň ýaşlardan näderejede çekinýäligini görkezdi. Şol döwürlerde studentler gozgalaňy-da öz içine alýan dürli diskussiýalary alyp barýardylar.
Edil şol mahal gaty gyzykly bir waka boldy. Kubanyň parlamentiniň prezidenti Rikardo Alarkon uniwersitetiň Ylmy maglumatlar departamentinde geçirilýän şol debatlardan birine gatnaşdy. Ol ýygnakdan çykyp barýarka, studentler ony saklap, ýurtda halkyň näme üçin erkin sapar etmäge mümkinçiliginiň ýokdugyny we olar demonstrasiýa geçirmäge näme üçin rugsat edilmeýänligini soradylar.
Elbetde, berlen soraglar käbir studentleriň okuwdan kowulmagyna sebäp boldy. Emma bu ädim şeýle töwekgelçiligi edeniňe degýärdi.


text:
Eýran we dünýäniň 6 döwleti Tähranyň dawaly ýadro programmasy baradaky jedelleri çözmek üçin oktýabryň başynda gepleşiklere başlar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Hawier Solananyň edarasy onuň Eýranyň baş ýadro gepleşikçisi Saýid Jalili bilen 1-nji oktýabrda duşuşjagyny aýtdy. Bu duşuşygyň nirede boljagy heniz belli däl.
Solana Eýran bilen BMG-nyň 5 hemişelik agzasynyň we Germaniýanyň tabşyrygy esasynda gepleşýär. Birleşen Ştatlar Eýrana sentýabryň aýagyna çenli gepleşiklere başlamak üçin möhlet belledi. Eger Tähran gepleşiklere başlamasa, has köp sanksiýa bilen ýüzbe-ýüz bolar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinde ýurtda gurlan medeniýet desgalarynyň köpüsiniň boş durandygyny boýun alyp, medeniýet boýunça orunbasary Maýsa Ýazmuhammedowany wezipesinden boşatdy.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, Ýazmuhammedowa Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde öz gözegçilik edýän pudagyndaky işleriň ýagdaýy, hususan-da milli baýramçylyklara, durmuş-medeni ähmiýetli desgalaryň açylyşyna bagyşlanan dürli çäreleriň geçirilendigi barada hasabat beripdir.
Emma prezident Berdimuhamedow Ýazmuhammedowanyň hökümet başlygynyň orunbasary bolup işlän ýyllarynyň dowamynda bäş gezek käýinç alandygyny, emma onuň gözegçilik edýän ulgamyndaky ýagdaýyň gowulanmandygyny aýdýar.
Hususan-da prezident ýurduň milli konserwatoriýasynda bidüzgünçiliklere ýol berilýändigini, ýagny rektoryň işinde «örän kän kemçiligiň bardygyny» aýdyp, Ýazmuhammedowanyň bu ýagdaýy düzetmek üçin hiç bir çäre görmezliginden nägilelik bildirdi.
Mejlisiň dowamynda Türkmen milli konserwatoriýasynyň rektory H.Amangeldiýew «işde goýberen düýpli kemçilikleri we gulluk wezipesini hyýanatçylykly ulanandygy üçin» diýlip, işden boşadyldy. Şol bir wagtda Amangeldiýewiň anyk nähili bidüzgünçilik edendigi aýdylmaýar.
Berdimuhamedowyň 'kadr krizisi'
Şeýle-de prezident ýurtda gurlan köp sanly teatrlaryň, aýdym-saz merkezleriniň işinden, medeniýet edaralarynyň köpüsiniň boş duranlygyndan nägilelik bildiripdir.
Şol bir wagtda prezident Berdimuhamedow ýurtda gyzykly sahna eserleriniň döredilmeýändigini, teleýaýlymlarda gyzykly gepleşikleriň ýokdugyny boýun alypdyr.
Mundanam başga prezident Ýazmuhamedowany «ýurtda gazanylan üstünlikleriň örän ýaramaz beýan edilmeginde» aýyplapdyr.
Prezident Berdimuhamedowyň sözlerine görä, ýurtdaky taryhy ýadygärlikler barada hem hiç kim zat bilmeýär, Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň wagzy talabalaýyk alnyp barylmaýar.
Bularyň üstesine, Maýsa Ýazmuhammedowanyň döwlet sylagyna hödürlän medeniýet işgärleriniň käbiriniň kanun goraýjy edaralaryň işgärleri tarapyndan bidüzgünçilikde tutulandygy aýdylýar.
Prezident Ýazmuhamedowanyň «düýpli kemçilikleri üçin» wezipesinden boşadylýandygyny aýdyp, onuň ornuna – Ministrler kabinetiniň başlygynyň medeniýet meseleleri boýunça orunbasarlygyna ozalky bilim ministri, parlamentde işleýän Gülşat Mämmedowany belledi.
Türkmenistanyň Alternatiw täzelikleri guramasy bu ýagdaýy Berdimuhamedowyň "kadr krizisi" hökmünde häsiýetlendirip, M.Ýazmuhammedowanyň 2012-nji ýylda hem wezipesinden çetleşdirilendigini, G.Mämmedowanyň bolsa bir ýyl ozal, prezidentiň ençeme käýinjinden soň, "işde goýberen kemçilikleri üçin" diýlip, Ýokary gözegçilik palatasynyň geçiren barlaglary netijesinde, bilim ministriniň wezipesinden boşadylandygyny ýatladýar.
Ministrler kabinetiniň mejlisinde hasabaty diňlenen ýolbaşçylaryň arasynda ykdysadyýet we ösüş ministri Ý.Şeripow, Baş döwlet salgyt gullugynyň başlygy Ş.Hümmedow, söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministri B.Abaýew «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýlip, wezipelerinden boşadyldy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşmak üçin Gara deňziniň kenaryndaky Soçi şäherine bardy. Kerri we Putin gündogar Ukrainadaky konflikte we Siriýada dowam edýän urşa syýasy çözgüt tapmak ugrunda maslahat ederler.
Bu Kerriniň soňky iki ýylyň dowamynda Russiýa edýän ilkinji saparydyr.
12-nji maýda Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow rus prezidentiniň Kerri bilen geçirjek duşuşygyny tassyklady. Kerriniň bu saparynyň çäginde Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen hem duşuşmagyna garaşylýar.
Russiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergeý Rýabkowyň berýän maglumatyna görä, Kerri we Lawrow gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada fewral aýynda güýje giren yrga ylalaşygyň berjaý edilişini we Ýakyn Gündogardaky konflikti maslahat ederler.


text:
Moldowada korrupsiýa garşy çykyş edýän protestçiler, paýtagt Kişinýowda adatdaky köpçülikleýin demonstrasiýany geçirmegiň ýerine ýurduň welaýatlarynda awtoulagly ýöriş geçirdiler.
20-nji sentýabrda birnäçe ýüz awtoulagyň gatnaşmagynda geçirilen bu ýörişiň guramaçylary öz protesti barada ýurduň şäherlerine we obalaryna habar bermek islediler.
Moldowada köpçülikleýin protestler 6-njy sentýabrda başlanypdy. Şonda müňlerçe adam Kişinýowyň köçelerine çykyp, Günbatara tarapdar koalisiýanyň korrupsiýa garşy göreşmek we hakyky reformalary geçirmek ugrundaky şowsuzlyklaryny ýazgardylar.


text:
Azerbaýjanyň Daglyk-Garabag sebitindäki separatist häkimiýetleri gürrüňi gidýän regionda Azerbaýjanyň güýçleri tarapyndan bir esgeriň atylyp öldürilendigini aýdýarlar.
Gürrüňi edilýän sebitde ykrar edilmedik respublikanyň de fakto, ýagny iş ýüzündäki Goranmak ministrligi tarapyndan 25-nji iýunda çap edilen beýanatda 19 ýaşyndaky Armen Awetisianyň gijäň ýary amala aşyrylan hüjümde öldürilendigi bellenilýär.
Bu aralykda, Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň 25-nji iýunda ýaýradan beýanatynda soňky 24 sagadyň dowamynda Ermeni güýçleriniň azyndan 78 sapar ok atyşlygy bes etmek baradaky ylalaşygy bozandygy nygtalýar.
Daglyk-Garabag sebiti sebäpli Baku we Ýerewanyň arasynda ençeme ýyl bäri konfliktler dowam edýär. Bu region 1990-njy ýyllarda bolan uruş döwründe Ermenistanyň goldamagyndaky separatistler tarapyndan Azerbaýjandan basylyp alnypdy.


text:
Düýn Müsüriň ozalky harby goşun ýolbaşçysy, feldmarşal Muhammed Huseýin Tantawi Hosni Mübaregiň suduna gatnaşmaga barmady.
Bu sudda onuň ýurduň ozalky lideriniň protestçileri öldürmäge görkezme berendigi barada şaýatlyk görkezmesi bilen çykyş etmegine garaşylýardy.
Döwlet telewideniýesi Tantawiniň suda gelmändigini aýtdy, ýöne sebäbini aýtmady. Sudýa indi Tantawiniň 24-nji sentýabrda gelmegini buýrupdyr.
Tantawi ýapyk gapylaryň arkasynda görkezme bermelidi. Ol Mübarek işden çekilenden soň, harby geňeşçi bolmazyndan öň, 20 ýyllap goranmak ministri bolupdy.


text:
Belarusyň paýtagty Minskiniň metro stansiýasyndaky partlama bilen baglanyşykly polisiýa Witebsk şäherinde sorag işlerini dowam etdirýär. Şu aýyň 11-ne bolan bu partlamada 13 adam ölüp, 200-e golaý adam ýaralandy.
Bu partlama dahyllylykda aýyplanyp, Witebskiniň üç ýaşaýjysynyň tussag edilendigi, hatda olaryň bu wakada elleriniň bardygyny boýun alandyklary baradaky maglumatlar tussag edilenleriň atlary bilen Orsýetiň internet habar saýtlarynda berildi. Ýöne muňa garamazdan, Belarusyň resmileri bu habarlary entek ne tassyklady, ne-de iňkär etdi. Belarus prokurorlarynyň aýtmagyna görä, tussaglara resmi taýdan aýyplamalar 23-nji aprelde bildirler.
Derňewçiler Witebsk şäherinde gapyma-gapy aýlanyp, maglumat toplaýandyklaryny bu şäheriň ýaşaýjylary Azatlyk Radiosyna gürrüň berýärler. Gapyma-gapy...
“Partlamadan bir hepde soň, ýagny 18-nji aprelde, ilkinji gezek meniň gapym kakyldy. Polisiýanyň wekili maňa: “Biz bu ýere Baş prokuraturanyň tabşyrygy esasynda geldik. Sen bärde nämäniň bolup geçenini bilýäňmi?” diýip sorady. Ol hatda nämäni göz öňünde tutýandygyny-da aýtmady. Ol hiç kimiň adynam tutmady. Aý, menem sorap durmadym. Soňra ol maňa: “Belki, sen bir zatlar eşidensiň, sen bärde ýaşaýaň-a... Belki, podwalda bir sesler bolandyr? Belki, sen bir zatlaryň, ýagny himikatlaryň ýa-da partlaýjy serişdeleriň ysyny alansyň? diýdi” diýip, Witebskiniň ýaşaýjysy aýtdy.
Bu adam özüne berlen soraglara oňaýsyz jogap berensoň, polisiýa işgäri onuň gapysyndan gidipdir.
Metbugatda partlama dahyllylykda aýyplanyp tussag edildi diýlen üç kişiniň ýaşan jaýyndaky başga bir ýaşaýjy şeýle gürrüň berýär: “Ol gelip bizden nämedir bir zatlary eşidip-eşitmänligimizi sorady. Ol bize şeýle diýdi, ýagny, siz bu ýerde ýaşaýandygyňyza görä, megerem, siz käbir zatlary duýansyňyz? Belki, käbirleri bärde synag geçirendir ýa-da bir zatlary ýarandyr? Nätjek, bu biziň polisiýamyz. Haçan-da bärde dawa-jenjel ýa-da şuňa meňzeş başga bir waka ýüze çyksa, olar gelip şular ýaly soraglary berýärler. Biziň raýonymyzda iç gysmaga maý bolmaýar”.
Prokurorlar tussag edilenler partlaýjy serişdäniň özleriniň ýaşan jaýynyň ýerzemininde “laboratoride” taýýarlanandyny aýdýarlar. Emma mediada tussag edildi diýlip berilýän adamyň jaýynyň ýerzemininde derňew geçirilýändiginiň hiç bir yşaraty ýok.
Witebskiň beýleki ýaşaýjylarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, olara žurnalistler bilen gürleşmeli däldikleri barada hem duýdurlypdyr.
Güman edilýänler
Dzimitry Kanawalaunyň we Ulad Kawalýowyň dost bolandyklary we olaryň ikisiniň hem 35-nji şäher mekdebinde okandyklary nygtalýar.
Mediada çap edilen maglumatlarda Minskidäki partlamany amala aşyrmakda esasy gümän edilýän iki adamyň, ýagny 25 ýaşlaryndaky Dzimitry Kanawalaunyň we Ulad Kawalýowyň dost bolandyklary we olaryň ikisiniň hem 35-nji şäher mekdebinde okandyklary nygtalýar. Bu okuw jaýyna gatnaýan başga bir studentiň ejesiniň aýtmagyna görä, ol ýerdäki mugallymlar häzir gorky astynda: “Olar häzir sapak wagtlarynyň gurnalyşy, mekdepde ideologiýanyň öwredilişi barada barlag işlerine garaşýarlar. Ähli kişi gorky astynda”.
Kanawalau bilen 2009-njy ýylda harby gullugy bile geçen, oppozisiadaky “Ýaşlar Fronty” toparynyň aktiwisti, häzirki wagt Polşada ýaşaýan, Iwan Şylanyň aýtmagyna görä, Minskidäki partlama bilen baglylykda olaryň gulluk ýoldaşlary hem soraga çekilipdir.
Iwan Şyla metro stansiýasynyň kameralaryndaky görkezilen kişiniň Kanawalaudygyny aýdýar: “Men 99% onuň şodugyna ynamym bar. Birinji görnüşlerde surat gaty bir aýdyň däl. Ýöne haçan-da metroda bombany goýup çykyp barýan wagty, şoldugyny doly görmek bolýar. Men başga biri oňa beýle meňzär öýdemok”.


text:
Düýn Ukrainanyň Krym regionynda ýaşaýan tatarlaryň Mejlisi ýurduň täze bellenen içeri işler ministri Anatoliý Mogilýowy milli duşmançylygy öjükdirmekde aýyplap, muňa protest bildirdi.
Krym ýarym adasynda ýaşaýan tatarlaryň resmi bolmadyk regional Mejlisi Ukrainanyň içeri işler ministri Mogilýowa garşy jenaýat işiniň gozgalmagyny sorap Ukrainanyň Baş prokuraturasyna ýüz tutmakçydygyny mälim etdi.
Ukrainanyň içeri işler ministri Anatoliý Mogilýow ýakynda eden çykyşlarynyň birinde Krymda ýaşaýan tatarlaryň Ikinji Jahan urşy ýyllarynda nasistik Germaniýa bilen hyzmatdaşlyk edendiklerini öňe sürdi.
Krym tatarlarynyň Mejlisiniň başlygy Mustafa Jemilow Mogilýowyň milletçilikli çykyşlary we makalalary boýunça Ukrainanyň sudunyň
adalatly höküm çykarmadyk halatynda, özleriniň Ýewropa suduna ýüz tutmakçydyklaryny aýtdy.


text:
4-nji oktýabrda Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komitetinde Özbegistandan tekstili satyn almagy ýeňilleşdirjek söwda ylalaşygy makullanmady. Muňa Özbegistanda henize çenli-de çaga zähmetiniň ulanylýandygy baradaky maglumatlar sebäp boldy. Söwda ylalaşygyna gol çekmek üçin ÝP Zähmet boýunça halkara guramanyň Özbegistanda çaga zähmetiniň ulanylmaýandygyny tassyklamagyna garaşýar. Özbegistan pagta öndürmek we ony işlemek boýunça dünýäde bäşinji orny eýeleýär.
4-nji oktýabrda Ýewropa Parlamentiniň Daşary işler boýunça komitetinde Özbegistan bilen 1999-njy ýylda gol çekilen “Ýaranlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň” çäginde özbek tekstilini Ýewropa ýurtlaryna getirmegi aňsatlaşdyrýan söwda şertnamasy tassyklanmady. Bu şertnamanyň çäginde özbek pagtasynyň importy üçin ýewropa ýurtlarynda kesgitlenen tarifler azaldylmalydy. Häzir Ýewropa Bileleşigine zerur bolan pagtanyň dörtden bir bölegi Özbegistandan satyn alynýar.
Özbegistan pagtany ýetişdirmekde dünýäde bäşinji orny eýeleýär. Pagtanyň eksporty boýunça bolsa bu ýurt dünýä boýunça üçünji iň iri ekportçy hasaplanýar.
ÝP-niň deputatlary, Özbegistanda çaga zähmeti ulanylýarmy ýa-da ýok, halkara guramalary tarapyndan munuň barlanmagyny talap etdiler. Diňe şol şertde parlamentde Özbegistan bilen söwda şertnamasyna gaýtadan garaljakdygy habar berilýär.
Deputatlar özbek häkimiýetleriniň halkara synçylaryna, şol sanda Zähmet boýunça halkara guramanyň (ILO) agzalaryna, ýurduň pagta meýdanlarynda çaga zähmetiniň ulanyp-ulanylmaýandygyna gözegçilik etmäge mümkinçilik döredilmelidigini aýdýarlar. Diňe şeýle ýakyn monitoringiň netijesi taýýar bolansoň, bu şertnama täzeden garalar.
Ýewropa Parlamentinde Fransiýa wekilçilik edýän Nikol Kiil-Nielson Azatlyk Radiosyna parlamentde gelnen bu ylalaşygyň özüni kanagatlandyrýandygyny aýtdy: “Ýewropa Bileleşigi çaga zähmetiniň ulanylmagyny kabul edip bilmez. Bu meselede hemme zat anyklaşdyryldy, düşnüksiz zat ýok, meni şeýle ylalaşyk kanagatlandyrýar”.
200 müňden iki milliona çenli
Şeýle hem Ýewropa Parlamentiniň deputatlary Zähmet boýunça halkara gurama Özbegistanda çaga zähmetiniň ulanylmagynyň we ilaty mejbur edip işletmegiň öňüni almak boýunça işleriň geçirilişine, şeýle-de ýurtda reformalaryň amala aşyrylmagyna we şol reformalaryň netijeliligine gözegçilik etmegi tabşyrdy.
Özbek häkimiýetleri ilatyň zorluk bilen işe çekilmeýändigini, pagtany ösdürip ýetişdirmek bilen maşgala fermalarynyň meşgullanýandygyny aýdýarlar. Şeýle hem Daşkent Günbatary ynandyrmak maksady bilen Zähmet boýunça halkara guramanyň Çaga zähmeti we işe almak üçin çagalaryň minimal ýaşy baradaky konwensiýalaryna gol çekdi.
Muňa garamazdan, halkara guramalar pagta ýygymy döwründe ýurda halkara synçylarynyň gelmegine özbek häkimiýetleriniň päsgelçilik döretmeginden aladalanýarlar.
Çaklamalara görä, her ýyl sentýabrdan dekabra çenli Özbegistanyň pagta meýdanlarynda 9-15 ýaş aralygyndaky çagalaryň 200 müňden iki milliona çenlisi bikanun işledilýär.
Özbek hökümeti pagta önümçiliginiň köp bölegine gözegçilik edýär. Hut şol sebäpli-de bu öňümçiligi arzan işçi güýji bilen üpjün etmek üçin mekdep okuwçylarynyň pagta meýdanlaryna sürülýändigi habar berilýär. ÝP-de Fransiýa wekilçilik edýän deputat Kiil-Nielson bu barada şeýle diýýär: “Özbegistanda çagalary zorluk bilen işletmek ýörite gurnalýar. Çagalar pagta meýdanyna getirilip, olary şol ýerde işledýärler. Çagalar ýaramaz şertlerde ýaşamaga mejbur bolýarlar”.
Hukuk we realpolitika
ÝB-niň Özbegistanda çaga zähmetiniň ulanylmagyna garşy söwda ylalaşygyny kabul etmezligi Birleşen Ştatlaryň Özbegistan bilen bagly soňky döwürde alyp barýan syýasatyna garşy gelýär. Ýagny, ÝB adam hukuklary bilen bagly mesele boýunça Özbegistan bilen gatnaşyklaryny çäklendirýän bolsa, ABŞ öň hut adam hukuklary bilen bagly girizilen sanksiýalary ýatyrýar.
ABŞ-nyň Kongresi ýakynda Waşingtonyň özbek häkimiýetleri bilen harby hyzmatdaşlygyny çäklendirýän sanksiýasyny ýatyrdy. Bu sanksiýa ozal 2004-nji ýylda Özbegistanda adam hukuklarynyň bozulmagy bilen bagly girizilipdi.
Häzir bolsa ABŞ geljekki ýyllarda Owganystandan ýaranlyk güýçleriniň çykarylmagy meselesini we Yslamabad bilen gatnaşyklarynyň dartgynlaşmagyny göz öňünde tutup, özbek häkimiýetleri bilen gatnaşyklary ýola goýmaga synanyşýar diýlip çaklanylýar. ABŞ günorta Pakistandaky tranzit ýollarynyň deregine Özbegistanyň territoriýasyndan geçýän marşruty harby tranzit üçin ulanmak meselesine garaýar.
ABŞ tarapyndan Özbegistana garşy sanksiýalaryň ýatyrylmagy daşary ýurt operasiýalary babatda kanuny taýýarlamak üçin zerur diýlip, habar berilýar. Bu kanun babatdaky ses berişligiň şu ýylyň ahyrynda geçirilmegine garaşylýar.


text:
Yragyň Adalat ministrligi ýurduň premýer-ministriniň öňki orunbasary Taryk Aziz bilen bir hatarda Yragyň öňki prezidenti Saddam Huseýiniň hökümetiniň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan ybarat 55 adamy ABŞ-nyň Bagdada tabşyranlygyny habar berdi.
Yragyň adalat ministriniň orunbasary Buşu Ibrahim şol tussaglaryň geçen üç günüň dowamynda yrakly ýolbaşçylara berlenligini mälim etdi. Amerikaly resmiler bu habary tassykladylar, emma olar bu barada jikme-jik maglumat bermekden saklandylar.
Aziziň aklawçysy Badeý Aref bolsa Frans Press habar agentligine beren interwýusynda “häzir Aziziň janyna howp abanýanlygyny” öňe sürdi.
Taryk Aziz Saddam Huseýiniň Yraga ýolbaşçylyk eden döwründe, 1991-nji ýylda Yragyň premýer-ministriniň orunbasary wezipesine bellenipdi.
Taryk Aziz adam öldürenlikde aýyplanyp, 2009-nji ýylda 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Soňra ol Yragyň demirgazygyndan kürtleri kowup çykaranlykda aýyplanyp, oňa goşmaça 7 ýyl berildi.


text:
7-nji oktýabrda Kataryň paýtagty Dohanyň Al-Arabi stadionynda geçirilen futbol ýaryşynda katarly komanda Türkmenistany 7-0 hasap bilen ýeňdi. Bu barada “Gulf Times” websahypasy habar berýär.
Bu futbol ýaryşynyň birinji ýarymynda katarly futbolçylar türkmen komandasyny 3-0 hasap bilen ýeňdi. Bu ýagdaý ýaryşyň ikinji ýarymynyň soňunda 7-0 hasap bilen tamamlandy.
Bu Aziýa kubogynda Kataryň yzly-yzyna gazanan ikinji üstünligidir. Mundan ozal ol Hindistanyň futbol komandasyny 2-0 hasap bilen ýeňipdi.
Şeýle-de, birnäçe gün ozal Özbegistan Nepaly 5-0 hasap bilen ýeňipdi.


text:
Türkmen telewideniýesi prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň sişenbe güni Balkan welaýatyna eden iş saparyny “duýdansyz edilen sapar” diýip häsiýetlendirdi. Onuň bu saparynyň barşynda ýerli ilatyň nähilidir bir arz-şikaýatlary edendigi barada Türkmenistanyň habar serişdelerinde aýdylmady.
Berdimuhamedowyň bu iş sapary diňe Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabynyň Belek şäherçesine sapar etmek bilen çäklendi. Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, Belek şäherçesinde döwlet lideri ýerli mekdebe, çagalar bagyna, ýerli dükana we saglyk merkezine baryp görüpdir.
Şol saparyň netijesinde-de prezidentiň Balkan welaýatynyň häkimine, Türkmenbaşy etrabynyň häkimine we Belek şäherçesiniň arçynyna bar bolan kemçilikler barada tankydy bellikleri aýdandygy hem-de kemçilikleri düzetmek barada degişli görkezmeleri berendigi habar berilýär.
Belek şäherçesindäki işleriň “Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin milli maksatnamany” durmuşa geçirmek boýunça bellenilen planlardan yza galýandygyna prezident tarapyndan üns çekildi.
Emma käbir obýektleriň gurluşyklary barada prezidentiň beren görkezmelerini göz öňünde tutmasaň, onuň öz saparynyň barşynda ýerli ýaşaýjylaryň durmuş-ýaşaýyş şertlerine degişli nähili ýetmezçilikleri we nägilelikleri ýüze çykarandygy barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Türkmen telewideniýesinde nämüçindir bu “duýdansyz sapar” diýilýän saparyň barşynda ýerli ilatdan diňe mekdep okuwçylarynyň we çagalar bagyndaky çagalaryň şowhunly goşgy okaýyşlary we çykyşlary berlipdir. Publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu ýagdaýyň sebäbini habar serişdeleriniň ýapyklygy bilen düşündirýär.
Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Balkan welaýatyna eden “duýdansyz sapary” wagtynda onuň ýerli zähmetkeşler bilen duşuşyklaryndan telewideniýede eşitdirilen ýeke-täk sesde ýazgysynda hem gaz-gurluşyk işgärleriniň prezidentiň özüne saglyk dileýändiklerini eşitmek bolýar.
Gülala-güllükmi?
Eýsem, ýerli raýatlaryň hemme zat gülala-güllük diýip edýän çykyşlary ýa-da habar serişdelerinde nähilidir bir şikaýatlar barada maglumatlaryň eşitdirilmezligi Türkmenistanyň obalarynda we şäherçelerinde çözülmeli meseleleriňdir nägilelikleriň ýokdugyny aňladyp bilermi?
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanly käbir raýatlaryň gürrüňlerinden ilatda problemalaryň asla az däldigini görmek bolýar. Olaryň agzaýan problemalarynyň hatarynda bolsa işsizlik we eklenç problemasy iň bir möhüm çözülmeli mesele bolmagynda galýar.
Häzirki wagt Türkmenistanyň oba ýerlerinde sosial-ykdysady pudaga degişli käbir beýleki meseleler bilen bir hatarda ilatyň mellek ýer almak meselesiniň hem çözülmeli möhüm problema bolup durýandygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Türkmenistanyň oba ýerleriniň ýaşaýjylary aýdýarlar.
Eýsem, näme üçin Azatlyk Radiosyna öz şikaýatlaryny ýetirip duran bu raýatlaryň şikaýatlary Türkmenistanyň öz ýokary häkimiýet edaralarynda diňlenenok? Türkmenistanyň prezidentiniň ýerlere gurnajak şular ýaly duýdansyz saparlary bu ugurda bar bolan böwetleri böwüsmekde oňyn rol oýnap bilermi?
Türkmenistanly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu ýagdaý barada şeýle diýýär: “Şeýle saparlar gerek. Bular gowy zatlar. Ýöne ýerli çinownikler her edýärler hesip edýärler halk köpçüliginiň prezident bilen duşuşygyna bökdenç döredýärler. Aşakdaky çinownikler wezipede saklanmagyň ýoluny gowy öwrenipdirler”.
Soňra ol şeýle diýýär: “Bu - Nyýazow döwründen gaýdýan 17-18 ýylyň tejribesi. Şol tejribe döwülmese, ýokardan aýdylýan gürrüňler bilen ýerlerde ýagdaý düzelmez”. Bugaýew bu meselede ähli bilim edaralarynda ýaşlara häkimiýetleri şöhratlandyrmak ideologiýasyny öwretmekden el çekilmeginiň hem örän zerurdygyny nygtaýar.


text:
Arassa howa, bag-bakjalaryň kölegesi, yzygiderli tämizlenip durlan kafe, ýörite belgili geýim-eşikli ofisiantlar…
Türkmenabatda ýerleşýän kafeler barada gürrüň edilende, aýdylan bu zatlaryň ählisini bir kafede görmek adaty ýagdaý däl, emma “Fiççi house” kafesinde bularyň hemmesi bar.
Türkmenabat şäheriniň demirgazygynda ýerleşýän we 5 ýyldan gowrak wagtdan bäri işleýän “Fiççi housyň” müşderileriniň sany barha köpelýär. Onuň dolandyryjylarynyň aýtmagyna görä, kafeniň şäheriň çetinde ýerleşmegi hem müşderileriniň sanyna o diýen täsir ýetirenok.
“Fiççi housyň naharlary tagamly. Esasan, fiççisiniň tagamy has üýtgeşik. Kafeniň meşhurlygynyň sebäbi-de şunda. Men bu kafe üç ýyldan bäri gelýärin” diýip, kafeniň özüni Röwşen diýip tanadan bir müşderisi aýdýar.
Kafe iki bölekden ybarat bolup, onuň bir bölegi açyk meýdanda, agaçlaryň kölegesinde, beýleki bölegi bolsa jaýyň içinde ýerleşýär. Kafede 4 adamlykdan jemi 65 sany stol bar, olar bir gezekde 260 adama hyzmat etmäge niýetlenen.
Bu kafe hususyýetçiler tarapyndan dolandyrylýar. Kafeniň dolandyryjysy 25 ýaşlaryndaky bir ýigit. Ondan başga-da, kafede 30 töweregi adam işleýär. Şäherdäki beýleki kafelerden tapawutlylykda, “Fiççi housyň” işçileri ýörite ak reňkli eşikler geýipdirler.
“Ulurak baýramçylyk günleri has hem iş köp bolýar, baýramçylyk günleri adamlar deň-duşlary bilen bilelikde naharlanmaga gelýärler, kafemiz ir sagat 8-den tä gije sagat 11-e çenli işleýär diýip, kafeniň özüni Nargiza diýip tanadan işgäri aýtdy.
Ofisiantlar her gününe ortaça 20 manat gazanýandyklaryny aýdýarlar. Ol aýda 600 manat bolýar. Deňeşdirmek üçin aýdylanda, Lebapda orta mekdebiň mugallymynyň aýlygy ortaça 800 manada barabardyr.
Fiççi iýmek üçin bu kafe ýörite paýtagtdan we beýleki welaýatlardan gelýän müşderileriň hem bardygy aýdylýar.
Ady “Fiççi house” bolsa-da, kafede diňe fiççi däl, et önümlerinden taýýarlanan her hili tagamlary-da tapmak mümkin. Kebap, manty, towuk, türkmen palawy – olardan diňe käbirleri. Emma, kafeniň dolandyryjylarynyň aýtmagyna görä, müşderileriň aglaba bölegi fiççi iýmek üçin gelýärler.
“Bu kafeniň fiççisiniň beýleki restoranlarda satylýan fiççilerden tapawudy onuň tagamynda, fiççileri örän tagamly. Men öňem bir sapar bu kafede bolupdym. Garyndaşlarymyňka gelenimde indi her gezek şu ýere gelip, fiççi iýýän” diýip, ogly bilen Mary welaýatyndan Türkmenabada garyndaşlarynyňka gelen we özüni Bahar gelneje diýip tanadan müşderi Azatlyk Radiosy bilen özara söhbetdeşlikde aýtdy.
“Fiççi house” diňe özüne mahsus tagamy, kafeniň arassalygy bilen däl, Günbatarda has ýörgünli bolan käbir beýleki usullar, şol sanda nahary muşderileriň islegine görä taýýarlap, ony getir diýlen ýere eltip bermek ýaly hyzmatlary bilen hem tapawutlanýar.
“Fiççi house” hususyýetçiler tarapyndan dolandyrylýan iş merkezi bolup, onuň dolandyryjylary geljekde ýurduň beýleki şäherlerinde hem şunuň ýaly kafeleri açmagy maksat edinýändiklerini, emma onuň üçin hökümet tarapyndan hem goldawyň gerekdigini aýdýarlar.
“Hökümet tarapyndan goldaw bolsa, başga planlarymyz hem bar. Goldaw diýende, kafe gurmak üçin ýer bölegi, uzak möhletleýin bank krediti berilse, gowy bolardy. Halka hyzmat edýän biznesimiz has giňelerdi” diýip, kafeniň adynyň agzalmagyny islemedik dolandyryjylaryndan biri aýtdy.
Kafeniň şäheriň çetinde ýerleşmegine garamazdan, onuň şöhratynyň giňden ýaýramagy ony dolandyrýan adamlaryň beýleki proýektleriniň hem şowly boljagyna umyt döredýär.


text:
Awstriýa Liwiýada oppozisiýanyň döreden Milli geçiş geňeşini liwiýa halkynyň ýeke-täk kanuny hökümeti hökmünde ykrar etmäge taýýardygyny mälim etdi.
Mundan öň birnäçe ýurt, şolaryň arasynda Beýik Britaniýa, Kanada, Fransiýa, Iordaniýa we Birleşen Ştatlar Liwiýadaky Milli geçiş geňeşini ykrar etdiler.
Şenbe güni Liwiýanyň demirgazyk-gündogaryndaky Nalut şäherinde Kaddafiniň goşunlary bilen oppozision güýçleriň arasyndaky söweşlerde bärsinden 8 gozgalaňçy heläk boldy, ýene 18 adam ýaralandy. Bu barasynda gozgalançylara salgylanmak bilen “Roýter” agentligi habar berýär.
Gozgalaňçylaryň aýtmagyna görä, anna gününden bäri dowam edýän çaknyşyklarda Liwiýa armiýasynyň 45 esgeri öldürilipdir. Bu informasiýa garaşsyz tassyklama ýok.


text:
Gürjüstanyň prezidentlik saýlawlarynyň netijeleri barada ýurduň saýlaw toparynyň deslapky ýaýradan maglumatyna görä, premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň ýarany bäsleşigiň anyk ýeňijisidir.
Duşenbe güni Gürjüstanyň saýlaw topary ýekşenbe güni geçirilen saýlawlardan soň býulletenleriň ählisiniň diýen ýaly sanalandygyny we “Gürji arzuwy” koalisiýasynyň kandidaty Giorgi Margwelaşwiliniň sesleriň 62%-den gowragyny alandygygyny habar berýär.
Wezipesi tamamlanyp barýan prezident Mihail Saakaşwiliniň “Birleşen Milli hereket” partiýasynyň kandidaty Dawit Bakradze sesleriň 22%-ni eýeläp, saýlawlarda ikinji orunda barýar.
Parlamentiň öňki sözçüsi Nino Burdhzanadze sesleriň 10%-ni eýeledi. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň synçylarynyň berýän maglumatyna görä, saýlawlar “oňyn we aýdyň” geçirilipdir.
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow “Moskwa Gürjüstanyň täze dolandyryjylary Russiýa bolan dostlukly syýasatyny dowam etdirer diýip umyt edýär” diýdi.


text:
Isabel Alýende
Izabel Alýende
Häzirkizaman latinamerikan edebiýatynyň iň şöhratly zenan ýazyjylarynyň biri, Çili edebiýatynyň guwanjy Izabel Alýende Lima şäherinde, 1942-nji ýylda dünýä inipdir. Onuň kakasy Çiliniň prezidenti Salwador Alýendeniň garyndaşy eken. Ene-atasy ilçihanada işlänsoňlar, Izabel çaga wagty Peru, Wenesuela, Liwan ýaly ýurtlarda ýaşapdyr. Bilimini Çiliniň paýtagty Santiago şäherinde alypdyr. 1959-njy ýyldan başlap žurnalist bolup işleýär, BMG-nyň habar beriş gullugynda, Çiliniň gazet-žurnallarynda, telewideniýesinde çykyş edip, meşhurlyk gazanýar. 1973-nji ýylda Alýende «Ilçi» atly pýesasyny döredýär. 1975-nji ýylda ýazyjy Wenesuela göçmeli bolýar, ol ýerde mekdepde mugallym bolup işleýär, «El Nasional» gazetinde publisistik makalalary bilen çykyş edýär.
1981-nji ýylda Izabel Alýende özüniň 99 ýaşly atasynyň agyr keselli ýatandygyny bileninde, oňa hat ýazyp başlaýar, soňra bu hatlar «Ruhlaryň öýi» (1982) atly romana öwrülip gidýär, ýazyjynyň adyny bütin dünýä belli edýär. Mundan soň, Alýende «Söýgi hem garaňkylyk» (1984), «Ewa Luna» (1987) romanlaryny çap etdirip, şöhratyny berkidýär. 1988-nji ýylda Alýende Kaliforniýa göçýär, ABŞ-nyň raýaty bolýar. Bu ýerde ol «Paula» (1994) atly meşhur romanyny döredýär. Bu eseri Alýende özüniň 1992-nji ýylda aradan çykan gyzyna bagyşlapdyr. Eser gyzjagaza ýüzlenip ýazylan hat görnüşinde ýazylypdyr.
Ýazyjy öz eserlerinde öz halkynyň milli özboluşlygyny, medeniýetini, halkynyň çeken jebir-jepasyny ussatlyk bilen suratlandyrmagy başarypdyr, şonuň üçin Ýewropada ony «Zenan Garsia Markes» diýip atlandyrýarlar.
Alýendeniň soňky döwürde döreden eserlerinden has hem «Toslanan ýurdum» (2003), «Günleriň jemi» (2007), «Deňiz astyndaky ada» (2009) romanlary okyjylaryň uly söýgüsine mynasyp boldylar.


text:
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň oppozision toparlaryndan biri sişenbe güni Siriýanyň demirgazygyndaky Idlib prowinsiýasynda harbylaryň ýarag ulanmagy netijesinde onlarça adamyň ölendigini aýdýar.
Siriýanyň ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji bu oppozision topary sişenbe güni azyndan 56 sany öldürilen adamyň adyny hasaba alandygyny mälim etdi.
Şeýle hem, bu topar ýerli bir aktiwistiň sözlerine salgylanyp, Idlib prowinsiýasyndaky bir ýerden ýaralanan 121 adamyň keselhana alnyp gidilendigini habar berýär.
Soňky dokuz aý bäri prezident Başar al-Assadyň režimi Siriýadaky demonstrasiýalarda protestçilere garşy ýarag ulanmagyny dowam etdirip gelýär.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça golaýda Ženewada geçiren Eýran baradaky geňeşine öz milli lybasyny geýnen Eýran türkmenleriniň wekilleri hem gatnaşdylar. Olar Ženewadaky ýygnanyşykda Eýranda öz milli hukuklarynyň depelenişini beýan etdiler.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçyşy Taher Şir Mohammadi bu geňeşe gatnaşan Eýran türkmenlerinden Ýusup Kor hem-de Hajy Hallymuhammedi bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýusup, golaýda Ženewada BMG-niň Adam hukuklary boýunça Geňeşiniň ýygnagy boldy. Siz hem birnäçe Eýran türkmenleri bilen bilelikde ol ýere bardyňyz. Ženewada siz nähili islegleri orta atdyňyz?
Ýusup Kor: Türkmenler ýurduň beýleki milli azlyklarynyň wekilleri bilen bilelikde Eýranda adam hukyklarynyň häkimiýetler tarapyndan gödek depelenýändigini dünýä jemgyýetçiligine ýetirmek hem Eýranyň bu hereketlerine açyk garşylyk bildirmek üçin Ženewa bardylar. "Ynsan haklarynyň kerweni" adyny alan bu çärä Ýewropanyň dürli ýurtlaryndan köp adamlar gatnaşdy. Türkmenler hem şol "Kerweniň" düzüminde Ženewa bardylar. Ol ýerde jemi 1000-den gowrak adam ýygnandy. Milli azlyklaryň wekilleri, şol sanda türkmenler hem öz milli egin-eşikleri bilen şol protestlere gatnaşdylar.
Azatlyk Radiosy: Eýran türkmenleri tarapyndan Ženewa baranlaryň ýene biri Hajy Hallymuhammedidir. Hajy, siz näme üçin bu protestlere türkmeniň milli donuny geýip gatnaşdyňyz?
Hajy Hallymuhammedi: Biz Eýranda, ylaýtada Türkmensährada ynsan hukuklarynyň depelenmegine garşy ýurduň beýleki milli azlyklarynyň wekilleri bilen bir hatarda köp wagtlardan bäri şol protestlere öz "köneje" türkmen donumyzy egnimize geýip, gatnaşýarys. Biz şol toprakda türkmenleriň hem barlygyny, öz ene dilmizde okadylmaýandygny, hem-de türkmen mekdepleriniň ýoklugyny mälim edýäris. Galyberse-de, türkmenlere öz ýaşaýan şäherleindäki döwlet edaralarynda orun berilmeýändigini we ýene şuňa meňzeş faktlary Ženewada jogapkär adamlara ýetirdik.
Azatlyk Radiosy: Eýran häkimýetleri milli azlyklaryň, şol sanda türkmenleriň hukuklary ýurtda bozulmaýar, olaryň hukuklaryna hormat goýulýar we türkmenler öz ene dillerinde kitap çykarýarlar. Meselem, olaryň öz gazýet-žurnallary bar diýip, düşündiriş berýärler. Ýusup, indi siz Eýran häkimýetleriniň bu düşüdirişine garşy nähili reaksiýa bildirdiňiz?
Ýusup Kor: Başda biz iňlis dilinde Eýran türkmenleri barada umumy maglumat hökmünde "General information about Iranian Turkmens" diýip, bir tekst taýýarladyk. Biz bu tekstde ýazdyk we bir bölegini Hajy hem belledi. Biz "Okuw gerek, hat gerek" diýen şygary hem iňlisçä terjime edip, şol ýazgylar ýazylan plakartlary göterip durduk.
Ýene bir mesele, Eýranda türkmenleriň mejlise öz wekillerini saýlap bilmeýändikleri barada Eýran häkimýetleriniň dildüwşügini we türkmenleriň öz hukuklaryndan mahrum edilişini hem-de ýurtda türkmenleri deňhukukly görmeýändikleri barada hem düşündiriş berdik. Hem dilden aýtdyk, hem ýazyp berdik. Üç sany telewideniýäniň hem-de ynsan hukuklaryny goraýan halkara guramalaryň wekilleri gelip, biz bilen gürrüň etdiler. Biz Ženewa taýýarlykly bardyk we olara hem ýazgyda hem-de dilden öz beýanatlarymyzy berdik.
Olar türkmen eşigini geň görüp, bizi köp surata alyp, interwýu geçirdiler. Meniň pikirimçe, Eýran türkmenleriniň taryhynda, hasam Ýewropada ýaşaýan türkmenleriň ilkinji gezek öz milli lybasynda köpçülikleýin proteste gatnaşmagy dünýä habar serişdeleriniň ünsüni özüne çekdi hem-de halkara guramalaryň wekilleri biz bilen habarlaşyp, Eýrandaky türkmenleriň ýagdaýlary barada soraşdylar. Biz olara Eýran türkmenleriniň ýagdaýlary barada maglumat berdik.
Azatlyk Radiosy: Hajy, siziň islegleriňiz barada Ženewada nähili reaksiýalar boldy? Meselem, Eýran delegasiýasy tarapyndan nähili reaksiýalar boldy?
Hajy Hallymuhammedi: Ženewadaky ýygnakda Eýran adam hukuklaryna hormat goýmaýanlygy üçin, ýurtdaky milli azlyklaryň medeniýetini basgylaýanlygy üçin dünýäniň iri döwletleri tarapyndan hem tankytlandy. Bu ýygnanyşyk türkmenler üçin halkara adam hukuklaryny goraýjy guramalar bilen gatnaşyk açmaga gowy pursat boldy. Biz Türkmensährada ene dilimize, medeniýetimize hem-de türkmen balykçylaryna garşy görkezilýän basyşlary olara ýetirdik. Olar hem gelejekde Eýran baradaky hasabatlarynda bu ugurda maglumat berjekdiklerini aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Ženewadaky geňeşe müňe golaý eýranly, 60 döwletiň hem wekilleri gatnaşdylar diýdiňiz. Bu döwletleriň reaksiýalary nähilidi we ol ýygnak nähili netijeleri berdi?
Ýusup Kor: Ženewadaky maslahatda döwletler öz pozisiýalaryny hem-de Eýrandaky bolýan wakalara garaýyşlaryny mälim etdiler. Eýranlylar, tapawudy ýok haýsy milletden bolsun, birleşip, ýörite hasabat berýän topar döretmeli boldular. Eýran gelejekde şu topara jogap bermeli boldy.
Ýöne Gazagystan we Ermenistan ýaly öňki SSSR-iň düzümine giren birnäçe döwletleriň wekilleri muňa garşylyk bildirdiler. Bu döwletler Eýran häkimiýetleriniň adam hukuklary baradaky tutan syýasatlaryny oňladylar we Eýran döwletiniň tarapyny tutdular. Bu meni gaty gynandyrdy.


text:
Gazagystanda şu gün prezident saýlawlary kampaniýasynyň soňky güni. Gelýän saýlawlarda resmi taýdan «milletiň lideri» diýlip yglan edilen Nursoltan Nazarbaýewiň ýeňmegine garaşylýar.
Nazarbaýewiň ýekşenbe güni geçjek saýlawlardaky ýeňşine ynam uly bolansoň, hökümet eýýäm onuň saýlawdan soňky syýahat planlaryny aýan edýär.
Nazarbaýewiň syýasy geňeşçisi Ýermuhammet Ýertisbaýew "Habar" döwlet telewideniýesine «ol geljek onýyllyk babatdaky ägirt syýasy niýetlerini ýaşyryp duranok» diýdi.
Muňa garamazdan, Nazarbaýew synçylar tarapyndan adalatly diýlen saýlawda hiç wagt saýlanmady. Nazarbaýewiň güýçli garşydaşlary bolsa, esasan ýurtdan gaçmaga mejbur boldy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň (ÝB) liderleri we Türkiýe migrant krizisinden çykalga tapmak üçin 18-nji martda Brusselde maslahat geçirdiler.
Günüň dowamynda geçirilen maslahatyň netijesinde ÝB-niň liderleri Türkiýe migrantlaryň Gresiýa aşmagynyň öňüni alsa oňa maliýe we syýasy eglişik etmek barada ylalaşyldy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu ÝB bilen bütewi pikire gelmegiň mümkindigine özüniň umytly garandygyny aýtdy. Emma Dowutoglu Ankaranyň Ýewropa barýan migrantlaryň akymyny gowşatmak boýunça teklibiniň söwdalaşmak däl-de ynsanperwer meselesidigini ÝB-niň liderlerine aýtdy.
ÝB-niň liderleri ÝB-niň prezidenti Donald Tuska Egeý deňziniň üstünden Gresiýa aşan ähli migrantlary yzyna gaýtarmak barada Türkiýe bilen ylalaşyk baglaşmaga ygtyýar berdiler.
Ýewropa Bileleşigi öz tarapyndan siriýaly bosgunlary göni Türkiýäniň özünden kabul etmegi we olaryň bosgunlary ýerleşdirmek üçin 6 milliard ýewro sarp etmegi, üstesine Türkiýäniň ÝB-ne agza bolmak işini tizleşdirmegi wada berdi.
Gresiýadan yzyna gaýtarylan her bir migrant üçin ÝB Türkiýeden bir siriýaly bosguny kabul eder. Kabul ediljek jemi 72 müň adam Ýewropa ýurtlarynda ýerleşdiriler.


text:
«Talyban» şenbe güni owganlary, 25 ýyl ozal mujahetdin söweşijileriniň sowet goşunlaryny edişleri ýaly, Birleşen Ştatlary Owganystandan kowup çykarmaga çagyrdy.
Sowet goşunlarynyň Owganystandan çykan gününiň 25 ýyllygy mynasybetli çap edilen beýanatda «Talyban» şeýle diýýär: «Şu gün Amerika öňki sowetleriň biziň ýurdumyzdan gaçyp gutuljak bolýan pursatyndaky ykbaly bilen ýüzbe-ýüz bolýar.»
Sowet goşunlarynyň soňky konwoýy Owganystandan 1989-njy ýylyň 15-nji fewralynda çykypdy.
Birleşen Ştatlaryň we halkara koalisiýasynyň güýçleri Owganystandan ýylyň aýagynda çykmaly. Owgan prezidenti Hamid Karzaý bolsa henizem Birleşen Ştatlar bilen howpsuzlyk şertnamasyna gol çekmekden ýüz öwürýär.


text:
Yrakda «Yslam döwleti» jeňçi topary tarapyndan zorlanan, gynalan we jynsy gyrnaklyga satylan ýazidi zenany BMG-niň Ýagşyniýet ilçiligine bellenildi.
Bu derejäni BMG-niň baş edarasynda bolan dabarada kabul eden 23 ýaşly Nadia Murad Basee Taha adam gaçakçylygynyň pidalarynyň arasynda şeýle hormata mynasyp bolan ilkinji ynsandyr.
Murad «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň ýazidi azlygynyň garşysyna matlaplaýyn gyrgynçylyk çärelerini görendigini, ýagny olary ýok etmekçi bolandygyny aýtdy.
Ol öz ejesiniň we doganynyň öldürilendigini, özüniň müňlerçe ýazidi zenay bilen bilelikde jynsy gyrnak edilendigini, olaryň köpüsiniň ölendigini ýa-da ýesirlikde galýandygyny gürrüň berdi.
Murad üç aý ýesirlikden soň gaçyp, Germaniýada ýurt tutmagy başardy.
"Belki-de men öz ýüregimi we kalbymy, sözlerimi ulanyp, olaryň aýdyp bilmedik sözlerini aýtmagym, olaryň eşidilmedik seslerini eşitdirmegim üçin diri galandyryn» diýip, ol aýtdy.
Ban Muradyň başdan geçirenlerini eşidip, gözüne ýaş getirmän bilmändigini aýtdy.
"Nadia öz ömri bilen adam gaçakçylygynyň pidalary üçin göreşiň nähili wajypdygyny görkezýär, olar adalata mynasyp we biz goltgy bersek, olar biziň dünýämizi özgertmäge ýardam edip biler» diýip, BMG-niň baş sekretary aýtdy.


text:
GÖZEL SEN
Gün hanjary gökden ýere inende,
Güne garşy dogan Aýy, gözel sen!
Ussa Jagfar işi, senjap jüppesi,
Yspyhanda gurlan ýaýy, gözel sen!
Saçbagyň ujunyň simdir işmesi,
Üstüňden ýol düşse, kyndyr aşmasy,
Agzyň aby-haýat, Zemzem çeşmesi,
Aýn-al baky suwnuň laýy, gözel sen!
Gyzyl diýsem – gyzyl, al diýsem – al sen,
Hindistanda – şeker, Bulgarda – bal sen,
Yşk bilen açylan bir täze gül sen,
Ýusup-Züleýhanyň taýy, gözel sen!
Her kim güýçli bolsa, oňa “pir” diýrler,
“Dertli guluň dermanyny biýr” diýrler,
“Gawunuň ýagşysyn şagal iýr” diýrler,
Ýkbally bendäniň paýy, gözel sen!
Owazyň Çyn-Maçyn, daglar aşasy,
Seni görenleriň akly çaşasy,
Hindistanyň reňkli gyzyl şişesi,
Suraýy çilimniň naýy, gözel sen!
Magtymguly halkdan syryn gizlese,
Dişini uşadyň, ýalan sözlese,
Owalda, ahyrda eýäm gözlese,
Garyp biçäräniň paýy, gözel sen
Gadyrdan ildeşler, şahyr Magtymguly atamyz öz goşgy setirleri bilen türkmen gelin-gyzlarymyzyň owadanlygyny wasp edip ýazypdyr.


text:
Aýallaryň jemgyýetçilikde ýüzüni büräp gezmegini gadagan etmek baradaky jedelli kanun şu gün Fransuz parlamentiniň ýokarky öýünde sese goýuldy.
Fransuz Senatynda bu kanuny 246-a deputat goldady, 1 deputat garşy çykdy. Indi bu kanun Konstitusion Geňeş tarapyndan bir aýyň içinde gözden geçirilmeli. Eger bu kabul edilse, daşarda ýüzüni doly büräp gezýän musulman aýallara täze kanuna uýgunlaşmak üçin ýarym ýyl wagt berler.
Kanun güýje gireninden soň ýüzüni doly büräp gezýän musulman aýallar 150 ýewro jerime tölemeli bolar. Bürenmekleri üçin zenanlara basyş edýän adamlara bolsa 30 müň ýewro jerime tölediler hem-de olara ýyl kesiler.
Bu gadagançylygyň tarapyny çalýanlaryň garaýşyça, nikap howpsuzlyga abanýan potensial howp, Fransiýanyň dünýewi gymmatlyklaryna ters we aýallaryň mertebesini peseltmek.
Parlamentiň aşaky öýi “Milli ýygnak” bu kanun taslamasyny ýaňy iýul aýynda oňlady. Şonda çykyş eden Adalat ministri Mişel Alliot-Marie netijäni “respublika üçin üstünlik” diýip atlandyrdy: “Bu respublika üçinem, onuň öz içine alýan gymmatlyklary, adamlaryň mertebesini peseldýän repressiýadan erkinlik, aýallaryň we erkekleriň arasyndaky deňlik gymmatlygy üçin üstünlik”.
Fransiýa Günbatar Ýewropada musulmanlaryň iň köp ýurdy. Ýurduň 64 millon ilatynyň 6 prosente golaýy, ýagny 3,5 milliona golaý adam musulman diýlip, çak edilýär. Resmi maglumat boýunça, ýüzüni bütenleý büräp gezýän aýallaryň sany 1900 töweregi. Gadagançylyga garşy çykýanlar: “Bu graždanlaryň şahsy hukuklaryny bozmak” diýýärler.
Aýallara buýruk bermek bolarmy?
Musulmanlaryň käbir ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, nikap baradaky çekişmeleriň Fransiýanyň milli kimligi bilen baglanyşdyrylmagyna musulmanlar öz dinlerine edilýän hüjüm diýip düşünýärler. Fransiýada musulmanlaryň 30 metjidi öz içine alýan bileleşiginiň baş sekretary Muhammad Henişe: “Näme egin-eşik geýinmelidigi barada aýallara buýruk berilmeli däl” diýýär.
“Şahsy erkinlikleri çäklendirmek barada biziň görýän bu çärämiz gaty howply. Biz Eýranda aýallaryň ýüzüni büräp gezmäge mejbur edilmegine garşy. Sudanda aýallara jalbar geýmegiň gadagan edilmegine garşy. Biz şu zatlary Fransiýada-da aýdýarys: aýallara ýüzüni büräp gezmekligi gadagan etmäge hukugymyz ýok. Biz hemişe aýallaryň tarapyny çalmaly. Olary çaga ýaly saklamaly däl” diýip, Henişe aýdýar.
Ýöne teklip edilýän gadagançylyk Fransiýada halk tarapyndan giňden goldanylýar. Merkezi Waşingtonda ýerleşýän “Pew global attitudes project” öz geçiren pikir soralyşygyna salgylanyp, fransuzlaryň 80 prosentden gowragynyň bu gadagançylygy oňlaýandygyny aýdýar.
Germaniýa, Britaniýa we Ispaniýada hem ony oňlaýanlaryň sany 65 bilen 71 prosentiň aralygynda . Muňa garamazdan, bu kanuny ornaşdyrmak aňsat hem däl. Ol Fransiýada kabul ediläýen-de, ony Starsburgdaky Ýewropanyň Adam hukuklary baradaky sudunuň ýatyrmagy mümkin.


text:
Orsýetiň Çagalar hukuklary boýunça resmisiniň 14 çaganyň suwa gark bolmagyna sebäp bolan wakada aman galan çaga “suwa düşmek nähili boldy?” diýip beren soragynyň nägileligi tutaşdyrmagyndan soň wezipesinden çekilýändigi habar berildi.
Orsýetiň çagalaryň hukuklary boýunça ombudsmeni Pawel Astahow orsýet çagalarynyň daşary ýurtlular tarapyndan ogullyk alynmagyny gadagan etmek barada Moskwanyň Waşington bilen gapma-garşylykly çekeleşiginde merkezi orny eýeläpdi. Astahowyň wezipesinden çekiljegi barada prezident Wladimir Putine arza bilen ýüzlenendigini 30-njy iýunda orsýet mediasy habar berdi.
Garaşsyz “RBK” neşri Kremliň ady agzalmadyk iki çeşmesine salgylanmak bilen Astahowyň wezipesinden çekilmeginiň onuň dynç alyşdan dolanyp gelmeginden soň güýje girjekdigini habar berdi.
Kreml we Astahowyň edarasy maglumatlary derhal tassyklamady.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň milli howpsuzlyk geňeşçisi Owganystanda Al-Kaýdanyň gatnaşygy görnetin kemeldildi diýdi.
Jeýms Jones SSN-de eden çykyşynda Owganystanda basym Talybanyň üstün çykmak ähtmallygy ýok diýdi. Ol bu gürrüňi Owganystanda jeňçiler bilen bolan söweşde 8 amerikan esgeri öldürilenden soň etdi.
Owganystandaky amerikan hem NATO güýçleriniň komandiri general Stanliý MakKristal ol ýerdäki ýagdaýy «çynlakaý» atlandyrýar.
Onuň ýaşryn synynda aýdylýan zatlar geçen aý metbugata syzdy. Generalyň pikirine görä, eger Owganystanda hökümet synsa, bu ýurt ýene terrorçylygyň bazasyna öwrülip biler.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowa Krymyň anneksiýa edilmegi, ýagny zor bilen birleşdirilmegi «mümkin bolan diplomatiýa hiç bir orun galdyrmaz» diýdi.
Lawrow biraz öň Ukrainadaky krizis «açyk geosyýasy sebäpler zerarly emeli» döredildi diýdi.
Kerriniň Lawrow bilen soňky eden telefon gürrüňi orsýetçi milisiýa Krymdaky hereketlerini ýaýbaňlandyrandan soň bolup geçdi.
«Roýtersiň» habar topary şenbe güni ýüzlerçe rus esgeriniň we 50 çemesi goşun ýük maşynynyň, bronly harby tehnikanyň we «Tiz kömek» ulaglarynyň ugratmagynda, gündiziň günortany Simferopolyň demirgazygyndaky harby baza tarap barýandygyny surata düşürdi.
Başga bir tarapdan, haçanda halkara synçylary Krymyň içine girjek bolanlarynda, olara duýduryş oklarynyň atylandygy habar berildi.
Gözegçiler goýberilmeýär
ÝHHG-nyň sözçüsi, haçanda özleriniň 40-dan gowrak adamdan ybarat gözegçiler missiýasyny yzyna gaýtarmak üçin ok atanlarynda, hiç kimiň ýaralanmandygyny aýtdy. Olar Kiýew tarapyndan çagyrylypdy, emma Krymyň orsýetçi häkimiýetleri olaryň ýarymada girmegine rugsat bermedi.
Olar ozalam iki gezek yzlaryna gaýtarylypdy, ýöne bu olara tarap ilkinji gezek ok atylmagy boldy.
Ukrainanyň serhet goragçylary ýaragsyz gözegçileriň uçaryna, regional araçägiň üstünden 1000 metr çemesi ýokarda uçup barýarka tüpeň atylandygyny aýtdylar.
Prezident Barak Obama şenbe güni Baltika ýurtlarynyň alada galan liderlerine Birleşen Ştatlaryň olaryň howpsuzlygyny üpjün etmäge goldaw berjekdigini ynandyrmaga çalyşdy we beýleki ýewropaly ýaranlar bilen ukrain krizisi barada pikir alyşdy.
Ol Litwanyň prezidenti Dalia Grybauskaite, Latwiýanyň prezidenti Andris Berzins, Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilves dagy bilen wideoşekilli maslahat geçirdi.
Wideo: "Biz polisiýa döwletinde ýaşamak islemeýäris"
"Ýewropa konfrontasiýa islemeýär"
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Manuel Barroso Brýussel bilen Kiýewiň arasyndaky ysnyşykly gatnaşyklaryň Moskwa zeleliniň ýetmejegini aýtdy.
"Biziň Ukraina babatdaky maksadymyz örän aýdyň: bu parahatçylyk, durnuklylyk we abadançylyk. Biziň Ukraina babatda hiç hili ambisiýamyz ýok. Biz olaryň öz geljeklerini kesgitlemegini isleýäris, şeýle-de rus partnerlarymyza biziň Ukraina bilen Ýewropa assosiýamyzyň Orsýetiň bähbitlerine garşy däldigini ynandyrmaga çalyşýarys. Biz Ukraina babatda konfrontasiýa islemeýäris."
Ukrainanyň Nowoozernoede ýerleşýän harby-deňiz bazasynda hem dartgynlyklaryň ýokarlanýandygy habar berildi.
«Roýters» 100 çemesi ýaragly orsýetliniň bazadaky ukrainlere gözegçilik edýändiklerini aýdýar, ol ýerde rus gämisi ukrain gämileriniň geçelgesiniň öňüni böwetläp dur.
Wadim Filipenko, bazadaky ukrain komandiriniň orunbasary «orsýetliler azyk almaga gidemizde bize haýbat atýarlar we ýaraglaryny çeneýärler" diýdi.
Ukrainanyň iş başyndaky daşary işler ministri Andriý Deşçitsiýa şenbe güni Ukraina hiç wagt Krymdan geçmez diýdi we Kiýewiň bu krizisi parahatçylykly çözmek üçin elde baryny etjegini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň Ruhnama gününde onuň 10 ýyllyk senesini giň gerimde bellemek hakynda ýörite görkezme berendigine garamazdan, onçakly dabara, şagalaň bolmady. Bu senä "Täze Galkynyş eýýamynda milli we umumadamzat gymmatlyklarynyň sazlaşygy" atly halkara maslahatyň ýanalmagy, paýtagtda we ýerlerde geçirilen çäkli çäreler diýäýmeseň, Ruhnamanyň waspy onuň awtorlygyny öz üstüne alan Nyýazowyň döwründäkisiniň ýele ýanyndanam barmady.
Aýratynam, türkmen mediasy bu ýubileýi inkär edene meňzeýär. Muny şol gün çapdan çykan dört gazetiň mysalynda görmek bolýar. Ýurduň esasy gazetleri bolan "Türkmenistan" we "Нейтральный Туркменистан" neşirleri Türkmenistanyň prezidentiniň Türkmenistanyň ähli halkyna hatyny, Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň halkara maslahatyndan hasabatyny çap etdiler. Rus dilindäki gazet şunuň bilen çäklendi. "Türkmenistan" gazeti bolsa Türkmenistanyň Prezidentiniň arhiw gaznasynyň baş hünärmeni Myratgeldi Nurmyradowyň döwlet arhiwiniň taýýarlan "Mukaddes Ruhnama — halkyň ruhy şamçyragy" atly gollanmasyna synyny ýerleşdirmegi ýeterlik hasaplady.
Mugallymlar gazetinde "12-nji sentýabr—Ruhnama güni" diýen rubrikanyň astynda Milli bilim institutynyň uly ylmy işgäri Aýzada Annasähedowanyň "Ahlaklylyk — ynsan mertebesi" atly çaklaňja makalasy berlipdir. Ýöne onuň bir ýerinde Ruhnamanyň ady mukaddes sypaty, epiteti bilen getirilipdir diýäýmeseň, bu sene bilen baglanyşygy ýok diýerlik.
"Bereketli toprak" gazeti hem "Şu gün Ruhnama güni" rubrikasy bilen "Ruhnama — ruhy baýlyk" materialy ýerleşdirse-de, onuň mazmuny sözbaşysyna laýyk gelmeýär, çünki sözbaşyda kesgitlenen baha esaslandyrylmaýar. Onda bu sene mynasybetli geçirilen çärelerden hasabat bermek bilen çäklenilýär.
13-nji sentýarda çapdan çykan "Watan", "Nesil", "Aşgabat" gazetlerinde-de Ruhnamanyň on ýyllygyna bagyşlanan çäreler hakynda gysgajyk habarlary, maglumatlary okyjylara hödürlemekden aňry geçilmändir.
Her bir sözi kanun hasaplanýan döwlet baştutanynyň Ruhnamanyň on ýyllygyny baýramçylyga öwürmek barada beren tabşyrygy, näme üçin göwnejaý ýerine ýetirilmedikä? Ýa tabşyryk giç berildimikä, ýa-da hökümet başlygynyň medeniýete we media ýolbaşçylyk edýän, ýakynda işindäki kemçilikleri gysga wagtda düzetmese, wezipesinden boşadyljakdygy barada nobatdaky duýduryşy alan orunbasarynyň iş başarjaňlygynyň nyrhymyka? Belki-de, görkezme il ýüzüne kiçi dilden berlendir.
Her niçik bolsa-da, Ruhnamanyň ruhunyň awtorsyz galaly bäri barha peselýändigi aýdyň bildirýär.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýekşenbe güni Polşada geçýän saýlawlarda merkezçi premýer ministr Donald Tusk ikinji möhlet üçin konserwatiw oppozisiýa bilen bäsleşýär.
Pikir soraşlyklar Tuskuň merkezçi we ÝB tarapdar “Graždan platformasy” partiýasynyň saýlaw ýaşyndaky ilatyň 35 prosentiniň goldawyny aljagyny görkezýär.
Emma “Graždan platformasy” Ýaroslaw Kažinskiniň “Kanun we adalat” partiýasy tarapyndan berk garşylyga duçar bolýar.
Pikir soraşlyklar Kažinskiniň konserwatiw we milletçi partiýasynyň saýlaw ýaşyndaky adamlaryň 29 prosent çemesi tarapyndan goldanýandygyny görkezýär.
Synçylar bu saýlawyň geljekde Polşanyň Orsýet we Germaniýa bilen boljak gatnaşyklaryny kesgitlejegini aýdýarlar.
Kažinskiý soňky günlerde Germaniýa garşy birnäçe pikir aýdan bolsa, Tusk Orsýet bilen gatnaşysklary gowulaşdyrmak üçin tagalla etdi.


text:
Türkmenistan 2016-njy ýylda GDA ýurtlarynyň Statistika gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň geňeşine baştutanlyk eder. Şeýle karara Geňeşiň ýaňy-ýakynda Täjigistanda geçirilen maslahatynda biragyzdan gelinendigi, Türkmenistanyň hökümetiniň 20-nji oktýabrda geçiren maslahatynda yglan edildi.
GDA ýurtlarynyň Statistika gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň geňeşiniň 14-nji we 17-nji oktýabr aralygynda Duşenbede geçirilen maslahatyna Türkmenistanyň Statistika boýunça döwlet komitetiniň başlygy gatnaşdy.
Türkmenistan 2012-nji ýylyň dekabr aýynda BMG-niň goldawy bilen öz ilat ýazuwyny geçirdi. Üç ýyla golaý wagt mundan ozal geçirilen ilat ýazuwynyň netijeleri yglan edilmedi.


text:
ABŞ-nyň Türkmenistandaky Ilçihanasynyň "Türkmeninstanyň hukuk goraýjy edaralaryň işgärleri üçin iňlis dili okuwlary" atly maksatnamasynyň çäginde Türkmenistanyň içeri işler ministrliginiň, Interpolyň, Neşelere garşy goreşmek baradaky döwlet gullugynyň we Döwlet serhet gullugynyň dört sany wekili oktýabr aýynyň 11-den Birleşen Ştatlarda bir hepdelik saparda boldy. Bu barada Ilçihananyň metbugat beýanatynda aýdylýar.
Saparyň dowamynda olar ABŞ-nyň Serhet we gümrük gullugynyň, ABŞ-nyň Neşelere garşy göreşmek boýunça gullugynyň, ABŞ-nyň Adalat ministirliginiň jenaýatlary derňemegiň usullaryny okatmak boýunça halkara okuw maksatnamasynyň wekilleri bilen duşuşdylar diýlip, habar berilýär. Olar Wirjiniýa ştatynyň Kwantiko şäherinde ýerleşýän Federal derňew býurosynyň (FBI) akademiýasyna hem baryp görüpdirler.
Iňlis dilini öwrenmek maksatnamasy ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Halkara neşe serişdelerine garşy göreş we hukuk gözegçiligi baradaky býurosy tarapyndan maliýeleşdirilýär.


text:
Tbilisiden gowşan maglumatda Gürjüstanyň ors raýatlaryna wiza düzgünini ýatyrandygy aýdylýar. Bu barada prezident Mihail Saakaşwili ýurduň parlamentinde eden çykyşynda mälim etdi diýlip, habar berilýär.
Indi Orsýetiň raýatlary Gürjüstana wizasyz baryp, bu ýurtda 90 günläp galyp bilýärler.
Şu çaka çenli Orsýetiň raýatlary Gürjüstana barmak üçin aeroportda 30 dollara wiza satyn almalydylar.
Gürjüstanyň raýatlaryna bolsa Orsýete barmak üçin wiza zerur.
Gürjüstan bilen Orýetiň arasyndaky gatnaşyklar 2008-nji ýylyň awgusta aýynda bolan ýaragly konfliktden soň doly ýatyrylypdy.


text:
18-nji iýun, yslam dinine görä, "On bir aýyň soltany hasaplanýan oraza aýynyň ilkinji günüdir. Yslam dininiň wajyp hasaplaýan amallarynyň biri hökmünde, mukaddes Gurhanda aýan edilişine görä, bu aýda her bir musulman agyz bekläp, oraza tutmalydyr.
Orazada agyz beklemek ertir namazyndan başlap, agşam namazyna çenli dowam edýär. Bu bolsa orazada agyz bekleýän bir adamynyň takmynan 17 sagatlap aç we suwsuz galýandygyny aňladýar. Onda 17 sagatlap aç we suwsuz galan bir adam, organizmine zyýan bermän, nähili dogry iýmitlenmeli?
Doktorlar we dini alymlar nähili maslahat berýärler?
Lukmanlar agzaçar bolan wagty ilki bilen 1 bulgur suw içmegi we birnäçe sany hurma iýmegi maslahat berýärler:
"Şeýle edilen halatynda aşgazan we içegeler ulgamy adaty işine täzeden başlap bilýär. Şol bir wagtyň özünde hem çakdanaşa köp iýmegiň öňüni alýarsyň. Dürli witamin we mikroelementlere diýseň baý bolan hurma adama derrew dokluk duýgusyny hem-de energiýa berýär. Şonuň üçinem hurma orazada agyz bekleýän her bir adamyň gündelik saçagynda hökmany suratda bolmalydyr".
Käbir din alymlarynyň aýtmagyna görä, orazada, agyz açylandan soňra, musulman ilki namazyny okamaly, zikir etmeli we diňe şondan soň esasy iýmitleri iýmäge başlamaly: "Çakdanaşa iýmejek boluň. Sebäbi bu siziň fiziki hem ruhy sagdynlygyňyz üçin gaty zyýanlydyr. 16-17 sagatlap açlyga we suwsuzlyga döz gelen organizm çakdanaşa iýlen iýmiti doly siňdirip bilmez. Hatda çakdanaşa iýlen mahaly adamyň ýagdaýy erbetleşip, aşa düşüp, doktoryň kömegine mätäçlik çekýän wagtam bolýandyr".
Nähili peýdal bolsa-da, artykmaç içilse, suw hem zyýanlydyr
Şol bir wagtyň özünde nahar iýilýän mahaly suw bilen beýleki içilýän zatlaryň azajykdan içilmegi maslahat berilýär. Bolmasa aşgazanyň siňdiriş kadasy bozulýar. Aslynda suwuk zatlary iýmit iýmezden öň ýa-da iýip bolanyňdan biraz salym geçendsoň içmek maslahat berilýär.
Lukmanlar oraza aýynda agyr, ýagly, aşa gowrulan, souslardan, duzly iýmitlerden hem saklanmagy maslahat berýärler. Ýagy az et we balyk önümlerine ýykgyn etmek dogry iýmitlenmek hasaplanýar. Oraza saçagynda dürli miweler we ir-iýmişler bilen gök-önümler agdyklyk etmelidir. Doktorlaryň aýtmagyna görä, miwe we gök-önümler tebigy fermentlere, ýagny ýokumly jisimlere diýseň baýdyr. Bular adamyň iýmit siňdiriş ulgamyna gowy kömek edýär. Lukmanlaryň pikirine görä, orazada hökmany suratda süýt önümlerinem iýmeli.
Selälik ýa-da daňdanky nahar
Ertir namazyndan öň iýilýän ertirlik gaty ýeňil we şol bir wagtyň özünde-de adamy dok edýän ýokumly iýmit bolmaly. Bilermenleriň pikirine görä, şeýle iýmitlenilen halatynda orazada agyz bekleýän adam agzaçara çenli aşgazan sebäpli kyn ýagdaýa düşmeýär.
Munuň üçin dürli aşlar, gök önümlerden edilen salatlar, miweler, injir, erik, garaly ýaly dürli miwelerden edilen kaklar, süýt önümleri we ýumurtga maslahat berilýär.
Selälikde, daňdan, agyz beklenjek mahaly, süýji tagamlar (tort, gutap, köke, datly we ş.m) iýmek maslahat berilmeýär. Şonuň ýaly-da uzak günläp aşgazany biynjalyk edip, size suwsuzlyk duýgusy bilen azar bermez ýaly duzly, sously, ýagly iýmitlerden hem çetde durulmagy hökmanydyr.
Günüň dowamynda adam iň azyndan iki litr suw içmelidir. Doktorlar kadaly iýmitlenilmedik halatynda böwreklerde näsazlygyň döräp biljekdigini duýdurýarlar.
Säher wagty iýmitlenen mahalyň limonly suw (limonad) içmek örän peýdalydyr. Çaý organizme has köp buşukdyrýan täsir berýändir we şol sebäpden daňdan selälik edinilen mahaly köp çaý içmek maslahat berilmeýär. Lukmanlaryň pikrine görä, mineral suwlara gezek gelende-de ätiýaçly bolmaly. Olar dürli duzlara örän baý bolansoň, mineral suw içilende ol bedende suwsuzlygy artdyrýar.