text:
Geçen onýyllygyň dowamynda “Zenanlaryň gorag öýleri” maşgala basyşlaryndan gaçyp gelýän owgan aýal-gyzlarynyň pena tapýan ýerine öwrüldi. Ýöne Halkara güýçleriniň ýurtdan çykmaga taýýarlanýan häzirki pursatynda zenanlar kynlyk bilen gazanan hukuklaryny ýitirmekden howatyrlanýarlar.
Ýüzi zaýalanan Mumtaz, ilkinji gezek öz adyny ýazmaga synanyşýan ýaly, ruçkany kagyz ýüzünde aladaly ýöredýär. 18 ýaşly Mumtaz Kabuldaky “Zenanlaryň gorag oýündäki” aýallaryň diňe biri bolup, ol şol merkezde açylan klaslara gün sypdyrman gatnaýar. Owganystanda şonuň ýaly gorag öýleriniň onlarçasy bar, olar öýünden gaçan hem-de zorluga duçar bolan zenanlara gaçybatalga berýärler.
Haçanda Mumtaz öz adyny tagta dogry ýazanda, onuň ýüzi açylyp gidýär. Ýöne ondan 5 aý öň "Zenanlar owgan zenanlary ugrunda” atly döwlete degişli bolmadyk ýerli gurama gelmegi bilen baglanyşykly waka barada soralanda, onuň ýüzundäki ýylgyryşy derrew ýitýär.
Häzirki wagtda agzalýan guramanyň gorag öýünde 20 töweregi zenan ýerleşip, olaryň käbiriniň ýaş çagalary hem bar. Olaryň köpüsi özleriniň öldürilmek gorkusy sebäpli, öýlerine dolanyp bilenoklar. Başga barara ýerleri bolmansoň, olar birnäçe ýyldan bäri şu ýerde ýaşaýarlar.
"Saňa öýlenip bilmesem..."
Mumtazyň aýtmagyna görä, ol ýigrenji bir adamyň pidasy bolupdyr. Ol adam Mumtaza: “Eger men saňa öýlenip bilmesem, onda seni hiç kim hem islemez ýaly ederin” diýipdir we soňra ony şeýle ýagdaýa salypdyr.
Ýerli polisiýa bilen baglanyşygy bardygy çak edilýän orta ýaşlaryndaky şol kişi Mumtaza öýlenmek isläpdir, emma gyzyň kakasy oňa garşy çykypdyr. Şonda ol adam ýanyna alty sany ýoldaşyny alyp gelipdir we Mumtazlaryň öýüne zor bilen girip, onuň kakasyny ýenjipdir, ejesi bilen üç gyz doganynyň üstüne-de derini ýakyjy kislota sepipdir.
Mumtazyň aýtmagyna görä, oňa öýlenmek isleýän adam, gaçyp gitmezinden öň, onuň saçyndan tutup, ony arkan çekipdir we bir bedre kislotany onuň üstünden guýupdyr.
Mumtaz bu hakda şeýle gürrüň berýär:
"Olar meni Gunduzyň keselhanasyna alyp gitdiler. Men ol ýerde 10 gün ýatdym. Ol ýerde meniň ýüzüme-de seretmediler. Aýallaryň bir topary meni Kabula getirdi. Meni bir sapar operasiýa edip, indi gowulaşmarsyň, ölersiň diýip, keselhanadan boşatdylar. Soňam meni Hindistana iberdiler."
Ýagdaýynyň şeýle agyr bolmagyna garamazdan, Hindistanyň paýtagty täze Delide medisina kömegini alandan soň, Mumtaz diri galýar.
Mumtazyň maşgala agzalary hem halas edilipdir, emma olary şeýle ýagdaýa salanlykda aýyplanýan adamlaryň henizem ele salynmandygy göz oňünde tutulanda, Mumtazyň we onun maşgala agzalarynyň howpsuzlygynyň henizem gorky astynda galýandygy belli.
Birnäçe aýlap Kabulyň “Zenanlaryň gorag öýünde” alan dikeldiş bejergisinden soň, häzir Mumtazyň ýagdaýy durnukly, ol gürläp, hereket edip hem-de özi naharlanyp bilýär. Emma göwniçökgünlige uçran ýaş zenany doktorlar henizem berk gözegçilikde saklaýarlar.
Mumtaz “Zenanlaryň gorag öýüniň” öz medisina hem-de ýol çykdajylaryny ödäp, beren uly kömekleri üçin borçludygyny, agzalýan “Gorag öýüne” bu tagallalary üçin minnetdardygyny aýdýar.
Şeýle guramalaryň aglabasy ýerli owgan jemgyýetçilik guramalary tarapyndan dolandyrylyp, hususy donorlar, halkara guramalary hem-de daşary ýurt hökümetleri tarapyndan maliýeleşdirilýär.
"Talybanyň" haýbatyna garamazdan
Mumtazyň aýtmagyna göra, “Talyban” topary tarapyndan haýbat atylmagyna garamazdan, bu guramalar öz işlerini dowam etdirýärler. “Talyban” bolsa, şeýle merkezleri tenini satýan aýallaryň hem-de neşe maddalaryny ulanýanlaryň goraghanasy diýip atlandyrýarlar.
Käbirleriniň pikiriçe, Mumtazyň başdan geçirenleri, zenanlaryň hak-hukuklary barada gürrüň edilende, ýurduň ýagdaýynyň näderejede ynjyk bolup galýandygyny görkezýär.
Owganystanda maşgala zorluklary kadaly ýagdaý bolup, gyzlary mejbury durmuşa çykarmalar gündelik durmuşyň bir bölegi diýlip hasaplanýar.
2001-nji ýylda”Talyban” režiminiň häkimiýet başyndan agdarylaly bäri, belli bir derejede üstünlük gazanylan hem bolsa, öz janlaryna kast edýän zenanlaryň sany boýunça Owganystan heniz hem dünýäde iň başda durýan ýurtlaryň biri diýlip hasaplanýar.
Birleşen Ştatlaryň hem-de NATO güýçleriniň 2014-nji ýylda Owganystandan çykmaga taýýarlanýan hazirki döwründe “Talybanyň” Owganystanyň syýasy durmuşyna gaýtadan dolanmagyndan we bu ugurda gazanylan ujypsyzja üstünlikleriň hem ýitirilmeginden howatyr edilýär.


c: text/html

text:
Ýaş maşgala başy Anna tomusda ömründe ilkinji gezek kondisioner satyn alypdyr. Ol 350$ bahasy bolan bu elektrik enjamyndan doly peýdalanyp bilmändigini aýdyp zeýrendi. Onuň ýaşaýan Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda adamlar elektrik togunyň güýjüniň pesliginden kösenýärler.
Bu ýagdaý Tagtabazaryň goňşy etraby Serhetabatda hem ýüz berýär. Bu ýerlerdäki elektrik tok setinde bolmaly 220 woltuň deregine, 120-160 wolt aralygynda elektrik togy berilýär.
“Men häzir täze alan enjamymyzyň ýanmagyndan gorkýan, sebäbi elektrik togy göterenok, böküp oýnaýar, enjamymyz sesini üýtgedip gidiberýär” diýip, ýaş maşgala başy Anna aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, toguň pesligi elektrik enjamlaryny hatardan çykarýar. Köplenç hem sowadyjy enjamlaryň toguň güýji sebäpli zaýalanýandygyny ol aýdýar.
“Bu enjamlaryň iň arzany bolsa 600-700 manada barabar. Bu pullar käbir maşgalalaryň ortaça aýlyk girdejisi” diýip, Anna aýdýar.
Kompensasiýa tölenmeýär
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, elektrik togunyň “oýnap” durmagy zerarly hatardan çykýan elektrik enjamlary üçin ilatyň elektrik üpjünçiligine jogap berýän edaradan kompensasiýa tölenmeýär.
"Kompensasiýa sorap durýan hem ýok. Sebäbi kompensasiýa berilmejegini her kim bilýär. Hatda tok edarasynyň öz elektrik enjamlary hem zaýalananda olar näme etjeklerini bilmeýärler" diýip, Tagtabazar etrabynyň ýaşýjysy Gulgeldi aýdýar.
Elektrik setindäki güýjüň pesligi zerarly ýaşaýyş jaýlarynyň yşygy körek bolýar. Dikin-çatyn bilen meşgul bolýan aýal-gyzlaryň, sapaklaryna taýýarlanýan mekdep okuwçylarynyň hem belli bir derejede saglyklaryna täsir edýär.
"Körek ýanýan çyranyň yşygyna gözüňe güýç bermeli bolýar. Bu bolsa az salymdan gözüňi ýadadýar. Pes yşykda okamagy, dikin ýaly işleri etmekligi lukmanlaram maslahat bermeýärler" diýip, Tagtabazar etrabynyň Suhty obasynyň ýaşaýjysy 27 ýaşly Sadap aýdýar.
Emma, muňa garamazdan, häzirki elektrik üpjünçiligindäki ýüze çykan bökdençlikleri aradan aýyrmak üçin adamlar özleri emelläp, täze dizel generatorlary alýarlar. Onuň güýji diňe bir jaýyň elektrik zeruryýetini ödemäge mümkinçilik berýär.
Munuň üstesine-de,Tagtabazaryň we onuň töwereklerindäki obalaryň köçelerindäki fonarlaryň hem çyralary ýanmaýar. Iki ýyl mundan ozal beýle däldi. Ýerli ýaşaýajylaryň aýtmaklaryna görä, şol döwür Tagtabazar şäherçesiniň we onuň töweregindäki obalarynyň köçeleri gije ýagty eken.
"Gije sagat 10-11- lere çenli ýaşlar futbol ýa woleýbol oýnaýardylar. Indi bolsa basýan ýeriňi görüp bolanok. Köçelerden ýöremegem gorkunç. Köçeler garaňky bolanlygy sebäpli ýykylyp maýyp bolýan adamlaram bar" diýip, Gulgeldi gürrüň berýär.
Gulgeldi garaňkyda Tagtabazar şäherçesindäki 21-nji mekdebiň öňündäki çukury görmän ýykylypdyr. Onuň eli çykypdyr. Şol çukur häzire çenli doly gömülmändir.
Sebäp näme?
Ilaty elektrik togy bilen üpjün etmeli edaranyň häzirki dörän ýagdaý barada düşündiriş bermeýändigine garamazdan, ýerli ilatyň arasynda bu barada birnäçe çaklama bar. Öň elektroenergetika ulgamynda inžener bolup işlän 58 ýaşly Meret aganyň aýtmagyna görä, Mary gidro-elekrtik stansiýasynyň generatorlary doly güýjüne işlänok.
"Bu desga 60% güýjüne işleýändir. Bu-da iň gowy işlän mahaly. Şol sebäpden hem Mary welaýatynyň beýleki etraplarynda-da adamlar şuňa meňzeş problemalary bilen ýaşaýarlar. Marydan has uzakda ýerleşýän Tagtabazar, Serhetabad ýaly etraplar bolsa has köp kynçylyk çekýärler" diýip, Meret aýdýar.
Onuň pikiriçe, sowet döwründen gurlan Marynyň Gidro–elektrik stansiýa häzirki wagta döwrebaplaşdyrylmaga mätaç.
Elektrik togy bilen üpjünçilikdäki bökdençlikleriň ýene-de bir sebäbi elektrik togunyň goňşy döwletlere eksporty bilen hem baglanyşdyrylýar. Meret aga bu barada şeýle diýdi: "Elektrik stansiýasynyň önümçilik güýjiniň pesligine garamazdan, Türkmenistan häzirki wagtda Eýran, Türkiýe, Owganystan ýaly ýurtlara elektrik energiýasyny satýar. Elektrik energiýasyny satmaklyk gowy zat, ýöne şondan gelen girdeji elektrik stansiýalaryny döwrebaplaşdyrmaga gönükdirilse gowy bolardy".
Çar tarapy çöl bolup duran etraplaryň tomusy adatdan gyzgyn, gyşy bolsa sowuk bolýar. Adamalaryň sowadyjy we ýyladyjy enjamlary ulanmaklary häzirki dörän problemanyň üçünji sebäbi hasaplanýar. Bar bolan podstansiýalaryň beýle agramy göterip bilmeýänliginden görýänler bar.
Elektrik energiýasyna bolan tarifiň gymmatlamagy bilen kynlyk bilen ylalaşsalaram, adamlar hatardan çykýan enjamlar üçin has köp tölemeli bolýarlar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet maslahatlarynda ilatyň elektrik togy bilen üpjünçiligindäki bökdençlikleri aradan aýyrmak barada ençeme gezek degişli ýolbaşçylara görkezme beripdi. Emma “Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe” elektrik kösençlikleri dowam edýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
NÄME ÜÇIN MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME ZERUR?
Maşgalanyň abadançylyk derejesi döwletiň ösüşiniň görkezijisi bolup durýar. Maşgala jemgyýetçilik birligi bolup, öz gezeginde daşky gurşawyň täsiri bilen, wagtyň, jemgyýetiň talabyna görä üýtgeýär hem-de özi hem täze talaplary öňe sürýär.
Maşgalanyň sosial we ruhy taýdan doly we kämil bolmagy üçin, onda çagalaryň dogulmagy we terbiýelenmegi zerurdyr. Islendik maşgalany, onda-da türkmen maşgalasyny çagasyz göz öňüne getirmek mümkin hem däl. Biziň ýaş juwanlarymyz "maşgala = çagalar..." diýen mukaddes adat bilen maşgalany gurup başlaýarlar. Edil şonuň üçin hem, günbatar medeniýetine mahsus ýaş çatynjalaryň toýdan soň birnäçe wagt çaga edinmezden, öz islegleri boýunça ýaşamagy ýaly häsiýeti türkmen jemgyýetimiz üçin asla mahsus däldir. Gelin edinen maşgala gelniniň göwreli bolup, agtyk görmegine, ýaş çatynjalar bolsa ilkinji perzentleriniň dünýä inmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýar. Biz köpçagaly, döwletli maşgalany gurmaga ymtylýarys. Şu ýerde meniň bir ýerde eşden, näbelli akyldaryň aýdan degişmeli sözleri ýadyma düşýär: "Bir çaga – çaga hem däl, iki çaga – "ýarty" çaga, üç çaga – doly çaga".
Ýöne öz maşgala binýadymyzy gurup, köp çaga edinme barada pikir edenimizde, biz maşgalany meýilleşdirme barada hemişe pikirlenýärismi?
MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME NÄME?
Maşgalany meýilleşdirme adamlara, has takygy maşgala jübütlerine islenilen sanly çagalary dogmaga hem-de dogumlaryň arasyny kesgitlemäge kömek edýär.
MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME
► Saglyk ýagdaýynda kynçylygy bolan (böwrek keselleri, endokrin keseller, ýürek kemçilikleri) ýaş aýallara dogrumlaryň arasyny açmaga we saglyklaryny dikeltmäge;
► Saglyk ýagdaýy boýunça göwrelilik rugsat berilmeýän uly ýaşly aýallarda islenilmedik göwreliligiň öňüni almaga;
► Aýal bedeni üçin howply bolan çaga düşürtmeleriň-abortlaryň öňüni almaga;
► Aýallaryň saglyk ýagdaýlary bilen bagly ýüze çykýan ösmedik göwrelilikleriň we wagtyndan öň bolýan dogrumlaryň öňüni almaga;
► Aýallaryň okuwyny dowam etmegine, işlemegine, jemgyýetiň işjeň agzasyna öwrülmegine mümkinçilik bermäge;
► Ene-atalara çagalaryny terbiýelemäge we olaryň hersine üns bermäge, olar üçin amatly ýaşaýyş şertlerini gurnamak, okatmak üçin maddy mümkinçilikleri tapmaga;
► Ene-atalaryň öz durmuşy gyzyklanmalaryny we talaplaryny, isleglerini (işde ösüş, saglyklaryny dikeltme, dynç alma we baş.) doly berjaý etmäge mümkinçilik berýär.
Maşgalany meýilleşdirme göwreliligiň öňüni alyş serişdeleriniň maşgala jübütleriň saglyk ýagdaýlaryna we isleglerine görä saýlap alynmagy we gerek wagtyň dowamynda onuň dogry ulanylmagy netijesinde amala aşyrylýandygyny siziň köpüňiz bilýän bolsaňyz gerek. Bu meselede lukmanyň dogry maslahaty we jübütler bilen ynamly aragatnaşygy wajyp bolup durýandyr.
BIPERWAÝSYZLYK ÝA-DA BILIMSIZLIK?
Aýgül, 22 ýaş.
"Meniň elimde 5 aýlyk çagam bar. Ýöne men ýene 6-7 hepdelik göwreli. Gaýnym spiral goýdurmagyma garşy çykdy. Men hem çagamy emdiremsoň çaga galmaz öýtdüm. Indi çagamy hem süýtden aýyrmaly bolar."
Bibi, 25 ýaş.
"Meniň iki sany çagam bar. Ikinjim 10 aýlyk, ony hem kesip aldylar. Şonuň üçin entek çaga galmaz öýtdüm. Lukmanlar maňa kesarewo operasiýasyndan soň 2 ýyl göwreli bolmazlygy maslahat berdiler. Indi aborta gitsemmikäm?"
Hatyja, 42 ýaş.
"Meniň 3 sany çagam bar. Hemmesi hem uly. Men bu ýaşda göwreli bolaryn diýip asla pikir hem edemokdym. Indi aborta gitmeli boljak. Men indiden soň çaga dogma barada pikir edemok."
Maral, 35 ýaş.
"Meniň 4 gyz we 1 oglum bar. Men ýene göwreli boldum. Lukmanlar ýüregimde kemçilik bolany üçin, maňa indi çaga dogmagy gadagan edýärler. Näme etjegimi hem bilemok? Ýa-da ogluma taý bolar diýip goýsammyka?"
Gynansak hem, maşgalany meýilleşdirme meselesine biziň köpümiziň biperwaý garaýandygymyzy ýa-da asla ol soraglar babatda bilimsizdigimizi görkezýän halatlar we wakalar köp duş gelýär.
Onuň hem aňyrsynda bu soraga degişli ýeterlik maglumatyň ýoklugy, esasy durmuş çözgütlerini, şonuň ýaly-da göwreli bolmak ýa-da bolmazlyk, näçe çaga dogmak, haçan göwreliligiň öňüni almaly ýaly soraglary aýalyň adamsynyň (hemişe däl) ýa-da gaýynenesiniň we adamsynyň uly doganlarynyň gatnaşmagynda çözülýändigi ýaly ýagdaýlar ýatýar. Aýalyň bilim derejesiniň pesligi, onuň işiniň ýoklugy, maddy taýdan adamsyna ýa-da gaýyn tarapyna garaşly bolmagy bu kemçilikleri has hem köpeldýär.
Maşgalany meýilleşdirme soragy ene-atalaryň ikisine hem degişli bolsa-da, bu meselede hemme aladany, jogapkärçiligi aýal maşgala çekýär. Erkek adamlaryň aglaba bölegi bu soraga goşulmaýarlar. Prezerwatiwi ulanma, hatda wagtlaýyn bolsa hem, belli sebäplere görä olar tarapdan oňlanylmaýar.
Habar beriş serişdeleriň ýetmezçiligimi ýa-da lukmanlaryň göýberýän säwligimi (belki, ikisi hem günäkärdir), türkmen aýallarynyň aglaba bölegi göwreliligiň öňüni alyş serişdelerinden diňe ýatga goýulýan spirallary saýlaýarlar. Ýöne saglyk ýagdaýy boýunça spiraly goýmak bolmaýan halatlarynda gormonal (aýal gormonlaryny saklaýan) serişdeleri kabul etmegi hödürlemek juda kyn bolýar. Çünki bu serişdeler barada aýallaryň aňynda ornaşyp galan toslamalary ret etmek üçin lukmana köp wagt gerek bolýar. Ýöne lukmanlaryň köpüsiniň aňynda hem şol toslamalaryň ýaşaýandygyny ýa-da bu serişdeler barada ýeterlik sowatlylygyň ýokdugyny bellemeli bolýar.
Bilimsizlik, gorky, düşünmezlik ýa-da biperwaýsyzlyk aýala abort etdirmegi maşgalany meýilleşdirmegiň ýeke-täk usuly höküminde saýlap almagyna hem itergi berýär. Bäş gezek abort etdiren aýala: "Siz näme üçin spiral goýdurman abort etdirýäňiz?" diýenimde, "Men spiral goýdurmadan gorkýaryn. Ony goýduranymdan aborta gidenim has gowy" diýip, geň jogap berdi.
MAŞGALA BAGTLY BOLMALY!
Haýsy maşgalany bagtly hasap edip bolar? Döwletli, rysgally, agzybir, sagdyn... bu sanawy ýene köp dowam edip bolar. Ýöne meniň pikirimçe, hemmetaraplaýyn meýilleşdirilen maşgalanyň bagtly bolmaga mümkinçiligi köpmikä diýýärin.
Ene-ata 3 çaga isleýärmi ýa-da 6 çaga, tapawudy ýok. Esasy zat – olar çagalaryna öz ünsüni, söýgüsini, aladasyny, mährini paýlamaga wagt we güýç tapsyn. Maşgalada her çaga islenen bolup dogulmalydyr we özüniň söýülýändigini duýup kemala gelmelidir. Ene-atanyň olaryň sagdyn ösmegi we kämilleşmegi üçin sosial we maddy mümkinçilikleri ýeterlik bolmalydyr. Şonuň bilen birlikde hem, ene-atanyň özi hem güzerany aýlamagyň aladasynyň pidasy bolman, çagalarynyň arasynda saglygyny saklaýan, biri-birine bolan söýgüsini goraýan, öz gyzyklanmalaryny, isleglerini berjaý edip bilýän bagtly maşgala jübütleri bolmalydyr. Diňe şeýle şertler bagtly maşgalanyň özenini emele getirip biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Belarusyň Bilim ministrliginiň geçen ýyl boýunça ýaýradan statistikasyndan çen tutulsa, bu ýurda Türkmenistandan baryp, bilim alýanlaryň sany 15 müňden sähel azrak. Belarusda bilim alýan daşary ýurtlularyň umumy sany 35 müňden gowrak diýlip, habar berilýär.
Belarus Döwlet uniwersiteti ýurduň iň uly ýokary okuw jaýlarynyň biri hasaplanýar. Oňa girmek üçin haýsy resminamalary ýollamaly? Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Belarus Döwlet uniwersitetiniň daşary ýurtly talyplar bilen işleşýän we halkara marketing bölüminiň başlygy Nadežda Alekseýewna bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen siz ýokary okuw jaýyňyz barada gürrüň berseňiz?
Nadežda Alekseýewna: Belarus Döwlet uniwersiteti ýurduň iň gadymy ýokary okuw jaýlarynyň biri. Geçen ýyl uniwersitetimiziň 90 ýyllygyny belledik. Bizde jemi 15 sany fakultet we bir žurnalistika institutymyz bar. Şeýle-de rus dilini gowşak bilýän talyplar üçin biziň ýörite bir ýyllyk taýýarlyk kurslarymyz bar. Bu kurslardan soň talyplar hiç hili ekzamensiz uniwersitetiň islendik fakultetinde göni okuwa başlap bilýärler.
Häzirki wagtda biziň uniwersitetimizde dünýäniň 47 döwletinden, 2036 sany daşary ýurtly talyp bilim alýar. Bularyň 700-e golaýy Türkmenistanyň raýatlary.
Azatlyk Radiosy: Uniwersitete girmek üçin nähili dokumentleri taýýarlamaly?
Nadežda Alekseýewna: Ilki bilen biziň saýtymyzda ýerleşdirilen anketany doldurmaly. Ýagny, www.bsu.by websaýtyna girip, onuň “Meždunarodnaýa deýatelnost”, ýagny “Halkara işleri” bölümine girip, şondaky anketany dolduryp ibermeli. Saýtymyzyň iňlisçe görnüşi hem bar.
Mundan soň rus diline terjime edilen pasportyň, bilim baradaky şahadatnamanyň we saglyk ýagdaýy baradaky sprawkanyň nusgasyny poçta arkaly bize ýollamaly. Biziň salgymyz: Minsk şäheri, prospekt Nezawisimosti 4.
Azatlyk Radiosy: Ýagny bular e-mail arkaly elektron görnüşde däl-de, diňe kagyz ýüzündäki nusgada bolmaly, şeýlemi?
Nadežda Alekseýewna: Hawa, edil özi. Sebäbi çakylygy kabul etmek üçin, biziň uniwersitetimizde asyl nusgalaryň bolmagy şert.
Sol dokumentler bize gowşandan soň, adatda bolşy ýaly, şol talyp üçin ýer belläp goýýarys. Bizden çakylyk alan talyplara awgust aýynyň ahyrlaryna, sentýabryň başlaryna okuwa gelmeklerini maslahat berýäris. Sebäbi awgust aýynyň ortalaryndan bizde gürrüňdeşlikler, ýagny ekzamenler geçirilýär. Bir günde üç sapak boýunça ekzamen tabşyrmaly. Ýöne bu ekzamenler diýseň ýeňil.
Azatlyk Radiosy: Haýsy sapaklar boýunça ekzamen tabşyrylýar?
Nadežda Alekseýewna: Bu talybyň haýsy ugry saýlap alandygyna bagly. Bu baradaky maglumatlar hem biziň saýtymyzda ýerleşdirilendir. Mysal üçin, eger-de siz halkara gatnaşyklary bölümine tabşyrýan bolsaňyz, onda rus dili, taryh we daşary ýurt dili boýunça synag tabşyrýaňyz. Eger-de matematikany saýlap alsaňyz, elbetde, ol ýerde matematikadan synag tabşyrmaly bolar.
Şeýlelik-de bize gelen adam şu kyn bolmadyk synaglardan geçenden soň, talyplaryň hataryna hasaba alynýar.
Azatlyk Radiosy: Eger-de synag tabşyrýan käbir soraglary bilmän, synagdan ýykylsa, ol göni yzyna gaýtmalymy? Ýa-da oňa käbir ýeňillikler döredilýärmi?
Nadežda Alekseýewna: Biz adamyň köp çykdajylar edip, bu ýere okuwa girmäge gelenine gowy düşünýäris. Biz oňa ilki biziň taýýarlyk bölümimize okuwa girmegi maslahat berýäris. Bir ýyl taýýarlyk bölüminde okandan soň, ol geljek ýylda hiç hili ekzamensiz biziň uniwersitetimizde okuwa başlaýar.
Şeýlelik-de “birden geçip bilmän yzyma gaýdaryn” diýen gorky hiç kimde bolmaly däl. Elbetde, her kim talyp bolmak üçin bagtyny synap görmeli. Ýöne bu başa barmadyk ýagdaýynda-da taýýarlyk kurslaryna girmek mümkinçiligi bar.
Ýene-de bir zady belläp geçesim gelýär. Biziň uniwersitetimiz birinji ýylyň birinji semestrinde hiç kimi okuwdan çykaranok. Sebäbi biz daşary ýurtlarda okan okuwçylaryň taýýarlyk derejesini hem nazara alýarys. Olaryň ählisi diýen ýaly juda zehinli we akylly çagalar, oňa hiç hili söz ýok. Emma olara berlen bilim ýeterlik bolman biler. Şunlukda biz birinji ýylyň dowamynda aradaky bu tapawudy aýyrmak ugrunda tagalla edýäris.
Ýöne ikinji sessiýadan soň hem talyp okamak islemeýän bolsa, sapaklara sowuk-sala garaýan bolsa, onda, elbetde, ony okuwdan çykarmaly bolýar.
Azatlyk Radiosy: Okuwyň tölegi nähili?
Nadežda Alekseýewna: Töleg ABŞ-nyň dollarynda amala aşyrylýar. Bu baradaky maglumatlary biziň saýtymyzdan hem tapyp bilersiňiz.Ýöne iň pes nyrh ýylda 2700 dollar, iň ýokarysy hem 3950 dollar, bu halkara gatnaşyklary we hukuk fakultetleri üçin. Ykdysady ugurlar boýunça fakultetleriň nyrhy 3300 dollar.
Azatlyk Radiosy: Siziň okuw jaýyňyzda magistraturada we doktoranturada okamak mümkinçilikleri nähili?
Nadežda Alekseýewna: Hawa, bizde magsitraturada we doktoranturada okamak mümkinçilikleri-de bar. Başdaky bilimi, ýagny bäş ýyl bilimi biziň fakultetimizde alan talyplar, soň magistraturada bir ýyl okaýarlar. Beýleki ýokary okuw jaýlaryndan gelen talyplar üçin, magistratura iki ýyl dowam eder.
Magistraturadan soň talyplar arkaýyn doktoranturada hem okuwyny dowam etdirip bilerler.
Azatlyk Radiosy: Soňky sorajyk soragym, uniwersitetiňiz häzir resminamalary kabul edip başladymy we bu haçana çenli dowam eder?
Nadežda Alekseýewna: Hawa, biz eýýäm resminamalary kabul edip başladyk. Meniň öňde-de aýdyşym ýaly, biz ähli resminamalary alanymyzdan soň, degişli talyba çakylyk taýýarlap, ony Belarusyň ilçihanasyna ýollaýarys. Men talyplara awgust aýynda gelmegi maslahat berýärin. Sebäbi wiza alan badyna, ýagny iýul aýlaryna gelseler, olar üçin goşmaça gereksiz çykdajylar bolar. Şonuň üçin awgustyň onlaryny göz öňünde tutup, bilet alyp bolar.
Bilim ministrliginiň kararyna görä, daşary ýurtly talyplaryň resminamalaryny 15-nji oktýabra çenli kabul edip bolýar. Ýöne men bizde okamaga gyzyklanma bildirýän türkmen talyplaryna resminamalary başardyklaryndan çaltrak ugratmagy maslahat berýärin. Sebäbi bizde her fakultet üçin almaly talyplaryň sany boýunça çäklendirme bar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň we Ýewropanyň Orsýetiň Krym babatyndaky hereketleriniň “bahasyny” kesgitlemek boýunça bütewi bir pikirdedigini aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Gollandiýanyň premýer-ministri Mark Rutte bilen Amsterdamda geçiren duşuşygynyň yz ýany žurnalistlere şeýle diýdi: “Ýewropa we Amerika Ukrainanyň hökümetine we ukrain halkyna ýardam bermekde bütewidir. Biz Orsýetiň hereketleriniň “bahasyny” kesgitlemekde hem bütewi”.
ABŞ we ÝB ýaranlygy
Obamanyň Gollandiýanyň “de Wolkskrant” gazetine aýtmagyna görä, ol Ýewropa liderlerine Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň öz “Ukrainadaky hereketleriniň ykdysady we syýasy netijelerine”, şol bir wagtda-da ”Ukrainanyň ABŞ, Orsýet we Ýewropa bilen gowy gatnaşykda bolmagynyň möhümligine” göz ýetirmeginiň zerurdygyny düşündirmek isleýär.
Obama Ýewropany Waşingtonyň dünýädäki iň ýakyn ýarany diýip atlandyrdy we Ýewropanyň Amerikanyň dünýä bilen gatnaşyklarynda esasy orun tutýandygyny aýtdy.
Obama häzirki wagtda Hytaýyň prezidenti Hi Jinping bilen duşuşmak we Ýadro howpsuzlygy boýunça sammite gatnaşmak üçin Gaaga geldi.
Şeýle-de Obamanyň “Uly7” guramasyna girýän Germaniýanyň, Fransiýanyň, Kanadanyň, Italiýanyň, Ýaponiýanyň we Britaniýanyň liderleri bilen duşuşyp, Krymyň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilmegine jogap bermek meselesini maslahatlaşmagyna garşylýar.
Gaagadaky ýadro meseleleri boýunça sammitiň gidişinde ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň hem ikiçäk duşuşyp, Ukrainadaky krizisi maslahat etmegine garaşylýar.
ABŞ we ÝB Putiniň ýakyn töwereginden käbir adamlara garşy wiza gadagançylygy we bank hasaplaryny doňdurmak ýaly aýry-aýry çäreleri girizdiler.
Krymdaky harby çäreler
Şol bir wagtyň özünde-de Kiýewde Ukrainanyň prezidentiniň wezipesini ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow Krymdan Ukrainanyň harby güýçlerini çykarmak barada Goranmak ministrligine görkezme berdi.
Turçynow bu kararynyň Orsýetiň harbylarynyň Krymda Ukrainanyň harbylarynyň we olaryň maşgala agzalarynyň janyna hem saglygyna salýan howpy bilen baglydygyny aýtdy. Bu çäre Orsýetiň goşunlarynyň Ukrainanyň Feodosiýadaky harby-deňiz bazasyna girmeginiň yz ýany yglan edildi.
Orsýet Ukrainanyň Krym ýarym adasynda harby edaralarynyň ençemesini öz gözegçiligine aldy. Orsýetiň goranmak ministri Sergeý Şoýgu duşenbe güni Kryma bardy we Orsýetiň Sewastopoldaky Gara deňiz flotuny gözden geçirdi hem-de Krymyň, Ukrainana tarapyndan bikanun diýlip yglan edilen premýer-minsitri Sergeý Aksýonow bilen duşuşdy.
Soňky günlerde Orsýetiň güýçleri Ukrainanyň onlarça harby gämilerini basyp aldylar.
Ýekşenbe güni Ukrainanyň daşary işler ministriniň wezipesini wagtalaýynça ýerine ýerirýän Andriý Deşçytsýa ABŞ-nyň telewideniýesine öz ýurdy bilen Orsýetiň arasynda uruş hereketleriniň başlanmak ähtimallygy güýçlenýär diýip hasap edýändigini aýtdy.


text:
Türkmen-owgan araçäginde elleri “kalaşnikow” awtomatly, granatomýotly graždan eşigindäki adamlaryň bir topary bu sebiti, hususan-da Türkmenistana barýan serhedi, “Talyban” hereketiniň söweşijilerinden goraýandygyny aýdýar.
Türkmenistan bilen serhetden 1 km-den hem ýakyn aralykda ýerleşýän Owganystanyň Farýab welaýatynyň Karkin etrabyndaky ýaragly adamlaryň bu toparyna Gurbandurdy atly bir türkmen ýaşulusy ýolbaşçylyk edýär.
Ozal hem meýdan komandiri bolan Gurbandurdy özüniň aglaba etniki türkmenlerden düzülen 120 adamlyk topary bilen bu sebitde ornaşmakçy bolýan “Talyban” we beýleki söweşiji toparlaryň wekillerine gaýtawul beýändigini, söweşip, olary yza tesdirýändigini gürrüň berýär.
Şeýle-de Gurbandurdy sebitiň Türkmenistan bilen serhetdeş böleklerinde ýörite gorag nokatlaryny döredip, ol ýerlerde öz adamlaryny ýerleşdirendigini hem nygtaýar.
“Wadalaryny tutsunlar...”
Gurbandurdy özünden mundan alty aý töweregi ozal “Talybana” garşy durmak üçin ýaragly topar döredip, oňa baştutanlyk etmegiň soralandygyny, emma ilkibaşda bu teklipden ýüz öwrendigini aýdýar.
Şoňra ol özüniň ýerli resmileriň, ýaşulularyň töwellasy bilen bu “wezipä” girişendigini, ýöne şondan bäri wada edilen hiç bir hemaýatyň berilmeýändigini, diňe öz hasaplaryna, hiç bir goldawsyz hereket etmeli bolýandyklaryny aýdýar.
Gurbandury derýanyň joşup, sebiti suw alandygyny, adamlaryň öýsüz-öwzarsyz galandygyny, ekin meýdanlarynyň harap bolandygy nygtaýar. Bir wagtlar türkmenistanly resmileriň bu derýanyň joşmasy bilen bagly hemaýat bermegi wada edendiklerini, emma häzire çenli ne ýerli resmilerden, ne-de “söz beren” türkmen wekillerinden hiç bir kömegiň bolmandygyny aýdýar.
Bu toparyň harby komandirleriniň biri Nurjan bolsa, özlerini “gaýgyrman” türkmen serhedini goraýandyklaryny, muňa garşylyk hökmünde türkmen resmileriniň “boş wadalardan” iş ýüzünde hemaýat bermeklerini soraýandyklaryny janygyp gürrüň berýär.
Toparyň agzalarynyň başga biri, saç-sakgaly agaryp giden türkmen ýaşulusy gartaşan ýaşyna garamazdan, türkmen serhediniň goragy diýlende, eline ýarag alandygyny, türkmenistanly “ganybirleriniň” hem ýerli adamlaryň meseleleri, hususan-da derýanyň joşmasy bilen bagly kömek bermeklerini soraýandygyny aýdýar.
Gurbandurdy komandiriň baştutanlygyndaky owganystanly etniki türkmenleriň wekilleri ýaraglaryny eginlerinden düşürmän, öz gündelik gorag nobatlaryna girişýärler.
Ýatladyp geçsek, Owganystan bilen Türkmenistanyň araçäginiň uzynlygy 744 kilometre deňdir.


text:
3-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Italiýa Respublikasyna iş saparynyň barşynda Türkmenistanyň Milli gününe bagyşlanyp geçirilýän dabara gatnaşmak üçin “EKSPO — 2015” sergi toplumyna bardy.
Milanyň etegindäki meýdany 1,7 million inedördül metre barabar bolan Ro i Pero diýen ýerde tutuş bir şäherçe emele gelip, ol dünýä möçberindäki serginiň baş ýörelgesini we “Dünýäni azyk bilen üpjün ederis: ýaşaýyş-durmuşyň bähbidine energiýa” diýen esasy şygaryny doly şöhlelendirýär. Dünýäniň ähli yklymlaryndan sergä gatnaşýan ýurtlaryň pawilýonlarynyň üýtgeşik bezelişi we täsin binagärlik keşbi ajaýyp sergi şäherjigine gaýtalanmajak öwüşgin çaýýar.
Biziň ýurdumyz eýýäm üçünji gezek şunuň ýaly dünýä ähmiýetli çärä gatnaşýar. Bütindünýä sergä dünýäniň 145 döwleti we halkara guramalaryň 3-si gatnaşýar. Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistanyň Bütindünýä sergä gatnaşmagynda ählumumy ösüşiň we rowaçlygyň çuňňur many-mazmuny bar. Milli ekspozisiýamyzyň şygarynyň “Azyk bolçulygy — parahat ösüş!” diýlip atlandyrylmagy hem tötänden däldir. Biziň ýurdumyzyň “EKSPO — 2015” sergisine gatnaşmagynyň esasy maksady Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň ykdysadyýetinde gazanylýan üstünlikleri dünýä ýaýmak, daşary ýurt döwletleri bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmek, öndürilýän harytlaryň eksportuny artdyrmak bolup durýar.
Türkmenistanyň Bütindünýä forumda ilkinjileriň biri bolup, milli gününi geçirýändigini bellemek gerek.
1175 inedördül metr meýdanda ýerleşýän Türkmenistanyň bölümini belli “GessСon GmbH” (Germaniýa Federatiw Respublikasy) kompaniýasy ýerine ýetirdi. Onuň özboluşly binagärlik ýörelgesi milli äheňi hem-de öňdebaryjy tehnologiýalar bilen sazlaşykly utgaşýar.
Pawilýonyň bezelişinde Türkmenistanyň däbe öwrülen milli, şeýle hem häzirki zaman nyşanlary öz beýanyny tapdy. Girelgäniň öňündäki meýdançada halkymyzyň baýlygy we buýsanjy hasaplanýan ahalteke bedewiniň şekili ýerleşdirilen çüwdürim bar. Baş girelgäniň üstünde türkmen ak öýüniň agaç esasy we türkmen halysynyň dürli öwüşginli şekili ýerleşdirildi.
Pawilýonyň daşky taraplarynyň birinde — ägirt uly LED panelinde Türkmenistanyň ajaýyp tebigaty hakynda aýdyň düşünje berýän şekil görünýär. Şeýle hem şarlawuk pawilýonyň bu böleginiň bezegi bolup durýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Bütindünýä «EKSPO — 2015» sergisine gatnaşyjylary serginiň açylmagy, şeýle hem serginiň çäklerinde geçirilýän Türkmenistanyň milli güni bilen tüýs ýürekden gutlap, onda tanyşdyrylýan ähli ýurtlar üçin uly ähmiýete eýe bolan bütindünýä serginiň guramaçylaryna we oňa gatnaşyjylara üstünlikli işlemegi arzuw etdi. Şeýle hem türkmen döwlet Baştutany Italiýa Respublikasynyň ýolbaşçylaryna dostlukly ýurda gelip görmäge, Bütindünýä sergisine gatnaşmaga döredilen mümkinçilik üçin minnetdarlyk bildirdi.
Bu sergi we onuň çäklerinde geçirilýän çäreler Türkmenistanyň we Italiýanyň arasynda ähli ugurlar boýunça özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmek üçin giň mümkinçilikleri açýar we oňat şertleri döredýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
“EKSPO — 2015” sergisiniň baş komissary Bruno Paskuino Türkmenistanyň Liderine baý mazmunly çykyşy üçin hoşallyk bildirip, italýan tarapynyň adyndan Italiýa amala aşyrýan sapary we Bütindünýä sergisine gatnaşýandygy üçin minnetdarlyk sözlerini beýan etdi. Bu sapara Aziýa sebitinden Ýewropa sebitine uzalyp gidýän mäkäm dostluk köprüsini bina etmekde möhüm ädim hökmünde baha berilýär.
Häzir Türkmenistan ägirt uly ykdysady kuwwaty bolan, okgunly ösýän ýurt hökmünde tanalýar. Onuň gazanýan üstünlikleri aýdyňdyr we munuň şeýledigine türkmen sergisine gelýänler göz ýetirip bilerler. Bu ýerde Bitarap, Garaşsyz döwletiň gazanan üstünlikleri bilen giňden tanyşdyrylýar.
Ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy onuň okgunly ösüşiniň nobatdaky subutnamasy boldy diýip, Bruno Paskuino sözüni dowam etdi. Hemranyň ýeriň golaýyndaky orbita çykarylmagy ýurtda dowam edýän döwrebaplaşmagyň täze tapgyryny alamatlandyrdy.
Bruno Paskuino sözüni dowam edip, 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlary barada hem durup geçdi. Bu derejeli çäre biziň ýurdumyza diňe sport dünýäsiniň iri kontinental merkezi däl-de, eýsem, halkara durmuşyň merkezi hökmünde türkmen paýtagtynyň ylalaşdyryjylyk işinde öz diplomatik derejesini tassyklamaga mümkinçilik berýär.
Milli sergi ýurdumyzyň ministrlikleriniň, pudak edaralarynyň 40-dan gowragy hem-de Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi Türkmenistanyň üstünlikleri bilen tanyşdyrýarlar. Türkmen bölüminde täze tehnologiýalaryň we multimediýa enjamlarynyň, ýörite LED panelleriniň giňden ulanylmagy netijesinde bu ýere gelýänler Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ösüşiň we rowaçlygyň ýoly bilen ynamly gadam urýan Türkmenistan, onuň ykdysady we medeni mümkinçilikleri, ileri tutulýan ugurlary we geljegi hakynda doly maglumat alyp bilýärler.
Her biriniň meýdany 575 inedördül metre barabar bolan üç gatdan ybarat pawilýonyň merkezinde sergä gelýänlere Türkmenistan, onuň geçmişi we şu güni bilen gyzykly tanyşlyk garaşýar. Bu ýerde gözelligi boýunça deňi-taýy bolmadyk elde dokalan türkmen halylaryny görmek bolýar.
Sergi bilen tanyşlyk Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň eksponatlaryndan başlandy. Onuň diwarlygynda ýokary çap usulynda ýerine ýetirilen neşir önümleriniň uly sanawy bar.
Soňra Türkmenistanyň Baştutany we hormatly myhmanlar Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň we “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşiginiň diwarlyklary bilen tanyşdylar. Olarda Bütindünýä serginiň esasy mowzugy giňden beýan edildi.
Diwarlyklaryň birinde “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşiginiň kärhanalarynda öndürilýän çörek we aş önümleriniň dürli görnüşleri bilen tanyşdyrylýar.
“EKSPO — 2015”-de ýurdumyzyň hususy telekeçileri we önüm öndürijileri hem öz mümkinçiliklerini görkezýärler. Olar häzirki wagtda milli ykdysadyýetimiziň döwlete degişli däl ulgamynyň uly mümkinçiligini durmuşa geçirmekde möhüm orun tutýar.
Haly önümleri görkezilen diwarlyk serginiň myhmanlarynda aýratyn gyzyklanma döretdi. Sergä gatnaşyjylaryň hatarynda halyçylyk we tikin önümçiligi, şol sanda döwrebap milli lybaslary tikmek, şeýle hem sowgatlyklary taýýarlamak bilen meşgullanýan hususy telekeçiler bar. Italiýanyň wekiliýetiniň agzalary zenanlaryň milli lybaslaryna haýran galyp, olaryň biçüw aýratynlyklary bilen gyzyklandylar.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň gymmatlyklary sergä gelýänleri türkmen halkynyň baý medeni mirasy we gadymy taryhy bilen tanyşdyrýar.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Gymmat bahaly metallar we daşlar komitetiniň diwarlygy hem uly gyzyklanma döredýär. Onda “Türkmenaltyn” kärhanasynyň önümleriniň we milli bezeg şaý-sepleriniň nusgalary görkezilýär.
“Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň bölümi şöhraty mähriban topragymyzyň çäklerinden baryp uzak döwürler mundan öň alyslara aşan bütin dünýä belli meşhur “behişdi bedewlere” bagyşlanypdyr.
Soňra türkmen Lideri we ýanyndaky wekiliýet agzalary pawilýonyň ikinji gatyna çykýarlar. Bu ýerde Türkmenistanyň esasy ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ekspozisiýalary bilen tanyşlyk dowam etdi.
Köpugurly sergide görkezilýän harytlaryň sanawynda Dokma senagaty ministrliginiň kärhanalarynyň eksport ugurly önümleri aýratyn orun tutýar.
Bu ýerde Türkmenistanyň Prezidenti Italiýanyň bilim ministri Stefani Jianninä milli ýüpek ýaglygyny — elde dokalan gyňajy gowşurdy. Hanym Jiannini ajaýyp sowgat üçin döwlet Baştutanymyza hoşallyk bildirip, milli däplerini saklap gelen türkmen dokmaçy zenanlarynyň ukyp-başarnyklaryna we zehinlerine haýran galýandygyny aýtdy.
Italiýanyň bilim ministrine şeýle hem don gowşuryldy. “EKSPO — 2015” atly sergisiniň baş komissary Bruno Paskuinä hem-de Halkara sergiler edarasynyň baş sekretary Wisente Lossertalese milli lybaslar — don we telpek sowgat berildi.
Ekspozisiýalaryň bölümleriniň biri Türkmenistanyň saglygy goraýşynyň we derman senagatynyň ösdürilişine bagyşlanypdyr. Bu ministrligiň bölümi döwrebap tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan hem-de derman önümleriniň dürli görnüşlerini, bejeriş suwlaryny, bejeriş palçyklaryny we deňiz duzlaryny, ýod taýajyklaryny we ýod galamjyklaryny we beýlekileri çykarýan önümçilik kärhanalarynyň giň görnüşli önümlerini görkezýär. Görkezilýän önümleriň ählisiniň ýerli çig malyň peýdalanylmagy bilen taýýarlanylýandygyny bellemek möhümdir.
Sergide depginli ösýän türkmen ykdysadyýetiniň ähli pudaklary mümkinçiliklerini bütin aýdyňlygy bilen beýan edýär. Oňa gatnaşyjylaryň arasynda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň we himiýa senagatynyň düzüm bölümleri, şol sanda “Türkmengaz”, “Türkmennebit”, “Türkmenhimiýa” döwlet konsernleri, “Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasy, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy bar.
Soňra milletiň Liderine we dabara gatnaşyjylara ikinji gatda ýerleşýän 5-D kinoteatrynda ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan, suw gorlaryny netijeli we aýawly peýdalanmaga, tebigy baýlyklara aýawly garamaga, ekologiýa abadançylygyny üpjün etmäge gönükdirilen maksatnamalar hakynda gürrüň berýän film görkezildi.
Sergi bilen tanyşlyk Senagat ministrliginiň diwarlygynyň ýanynda dowam etdi. Bölüm bu pudagyň kärhanalarynda çykarylýan hem-de ýurdumyzyň köp sanly täze gurluşyklarynda uly isleg bildirilýän ýokary hilli gurluşyk materiallarynyň dürli görnüşlerini görkezýär.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň, Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň, Awtomobil ulaglary ministrliginiň, “Türkmenawtoýollary” döwlet konserniniň, Demir ýol ulaglary ministrliginiň, “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň bölümlerinde ulag-aragatnaşyk pudagynyň tutuş keşbi açylýar. Bu bölümiň eksponentleriniň biri Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentligi boldy. Mälim bolşy ýaly, ýakynda biziň ýurdumyz kosmos ýurtlarynyň hataryna goşuldy. Kanaweral burnundaky badalga meýdançasyndan Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 520E” ilkinji hemrasy uçuryldy. Aragatnaşygyň häzirki zaman ulgamynyň üpjün edilmegi türkmen döwletiniň has-da ösdürilmegine, ýurdumyzyň halkara derejesinde abraýynyň pugtalandyrylmagyna ýardam etmäge gönükdirilendir.
Türkmenistanyň oba hojalyk toplumyna Döwlet maldarçylyk birleşigi, “Türkmenpagta” döwlet konserni, “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşigi wekilçilik edýärler. Bu edaralaryň bölümleri ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň esasy pudaklarynyň biriniň üstünlikleri bilen tanyşdyrýar.
“EKSPO — 2015”-de Türkmenistanyň birleşdirilen ekspozisiýasy üçin öz bölümini Gurluşyk we binagärlik ministrligi hem taýýarlapdyr. Bu ýerde gurnalan monitorlarda ak mermerli türkmen paýtagtynyň hem-de welaýat merkezleriniň häzirki zaman keşbi – ajaýyp binalar, dolandyryş edaralary, belent gatly ýaşaýyş jaýlary, lukmançylyk, söwda we işewürlik merkezleri, durmuş-medeni ähmiýetli desgalar görkezilýär.
Tebigaty goramak ministrliginiň bölümi ýerasty baýlyklary, suw serişdelerini peýdalanmak we goramak, daşky gurşawy goramak, ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek babatda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary bilen tanyşdyrýar. Bu ýerde Türkmenistanyň ösümlik we haýwanat dünýäsi barada hem maglumat alyp bolýar.
Soňra türkmen Lideri we myhmanlar üçünji gata çykýarlar. Ol ýerde açyk asmanyň astynda däp bolan ak öýüň ýanynda türkmen bagşy-sazandalarynyň çykyşy ýaýbaňlandy. Olaryň ýerine ýetiren halk aýdym-sazlary sergide Türkmenistanyň bölüminiň açylyşynyň özboluşly aýdym-sazly öwüşginine öwrüldi.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň Modalar öýüniň hem-de “Gülzaman” salonynyň iň oňat hünärmenleriniň işläp taýýarlan ajaýyp milli lybaslarynyň toplumlarynyň görkezilişi biziň ýurdumyzyň umumy ekspozisiýasynyň sazlaşykly üstüni ýetirdi. Türkmen dizaýnerleriniň işiniň abraýly, şol sanda ýewropaly moda bilermenleriniň birnäçe gezek ýokary bahasyna mynasyp bolandygyny bellemek gerek. Milan şäheriniň dünýä modasynyň paýtagty bolup durýandygyny göz öňünde tutanyňda bolsa, matalaryň dürli görnüşlerinden ýerine ýetirilen owadan egin-eşiklere—ýokary hilli ýüpekden-keteniden, şifondan, pombarhdan, ýuka matadan, atlazdan peýdalanylyp taýýarlanylan milli nagyşly ajaýyp lybaslara moda işewürliginiň bilermenleri tarapyndan mynasyp baha berler. Moda görkezilişi meşhur türkmen aýdymçylarynyň, sazandarlarynyň çykyşlary bilen utgaşdy.
Milli ekspozisiýa bilen tanyşlyk tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidentine Bütindünýä serginiň nyşany dokalan haly görkezildi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Italiýa Respublikasynyň resmi adamlary bilen bilelikde Italiýanyň sergi bölümine tarap ugradylar. Bu ýerde türkmen Lideri dostlukly ýurduň sergisi bilen tanyşdy.
Şol gün agşam, Bütindünýä “EKSPO — 2015” sergisine baryp görmek maksatnamasy tamamlanandan soň, türkmen döwletiniň Baştutany Milan şäheriniň howa menziline ugrady. Şol ýerden Italiýa Respublikasynyň paýtagty Rim şäherine uçdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Italiýa Respublikasyna iş sapary dowam edýär.


text:
Tussaglykdaky azerbaýjanly žurnalist Hadija Ismaýilowa 3-nji maýda BMG-niň metbugat baýragyna mynasyp boldy.
Azatlyk Radiosy bilen işleşýän derňeýji žurnalist Ismaýilowa bu sylag
onuň agyr şertlerde metbugat azatlygyna goşan goşandy” üçin berildi.
Geçen aýda Ismaýilowa 2016-njy ýyl boýunça UNESCO/Guillermo Cano Dünýä metbugat baýragyna mynasyp boldy.
“Hadija Ismaýilowa baýraga aňryçäk derejede mynasypdyr we men onuň batyrlygynyň we ussatlygynyň ykrar edilendigini görmäge şat”, diýip UNESCO/Guillermo Cano Dünýä metbugat baýragyny gowşurmak boýunça toparyň prezidenti Ljiljana Zurowaç 8-nji aprelde aýtdy.
25 müň amerikan dollary möçberdäki baýrak kolumbiýaly žurnalist Guillermo Cano Isazanyň hatyrasyna esaslandyryldy. Žurnalist 1986-njy ýylyň 17-nji dekabrynda Bogotada işleýän ýeri “El Espectador” gazetiniň edarasynyň öňünde öldürildi.
Hadija Ismaýilowa Azerbaýjanda puly bisarpa sowmakda we salgytdan gaçmakda aýyplanyp, türme tussaglygynda saklanýar.
Günbatar hökümetleri Ismaýilowa ýöňkelen aýyplamalaryň syýasy matlaplydygyny aýdyp tankyt edýärler.


text:
Eýranda şu tomus geçirilen prezidentlik saýlawlarynda Mahmud Ahmedinejadyň ikilenji gezek bäsleşigiň ýeňijisi diýlip yglan edilmegi we onuň «gazandy» diýilýän ýeňşiniň sorag astyna alynmagy köpçülikleýin protestleriň ýüze çykmagyna getiripdi.
Eýranyň häkimiýetleri şol köpçülikleýin protest çykyşlaryna dahylly diýlip, tussag edilen adamlardan şu hepde bäşisiniň ölüm jezasyna höküm edilendigini tassyklady.
Eýranyň Adalat ministrliginiň 17-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda bu adamlaryň «kontrrewolýusion hem-de terrorçylyk toparlaryna» degişli diýlip günäkärlenendikleri aýdylýar. Ýöne ölüm jezasy berlen bu adamlardan käbirleriniň 12-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan hem öň tussag edilendikleri barada maglumatlar bar.
Protest çykyşlary bilen bagly tussag edilen adamlardan ýene onlarçasyna uzak möhletleýin türme tussaglygynyň berilmegine käbir synçylar prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşykly geljekki mümkin bolan protest çykyşlarynyň öňüni almak üçin Tähranyň ulanýan gorkuzyş çäresi hökmünde baha berýärler.
Eýranyň oppozisiýasy iýun aýynda geçirilen şol prezidentlik saýlawlarynyň netijesiniň häkimiýetler tarapyndan galplaşdyrylandygyny öňe sürüp gelýär.
Eýranyň oppozision ”Ýaşyllar hereketi” ýurduň häkimiýetleriniň demonstrasiýaçylara garşy gazaply güýç ulanmaklaryny ýazgaryp, muňa yzygiderli protest bildirip geldi.
Ýurduň baş ruhy lideri Aly Hameneýiniň prezidentlik saýlawlarynyň netijesini sorag astynda goýmaklygy «iň uly jenaýat» diýip atlandyrandygyna garamazdan, ýakynda, 4-nji noýabrda, protestçiler ýene-de Tähranyň köçelerine çykyp, Ahmedinejadyň prezident saýlanmagyna protest bildirdiler.
“Režim gorky atmosferasyny döretmek isleýär”
Waşingtonda iş alyp barýan asly Eýranly syýasy analitik Aly Afşari ölüm jezasy berlen bäş adamyň eýran hökümetiniň gorkuzyş syýasatynyň pidasyna öwrülen ýesirlerdigini aýdýar: «Režim jemgyýete kontrollyk etmek, adamlary öýlerinde saklamak, olaryň sesini sem etdirtmek we protestleriň soňuna çykmak üçin gorky atmosferasyny döretmek isleýär. Eýran bu ölüm jezalarynam diňe şol maksat üçin ulanýar».
Eýranyň Adalat ministrligi 17-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda bu protestler bilen baglanyşykly tussag edilen adamlardan ýene 81-ne 6 ýyl bilen 15 ýylyň aralygynda türme tussaglygynyň berlendigini mälim etdi.
Geçen aý hem Eýranyň sud sistemasynyň bir resmisi prezidentlik saýlawlaryndan soňky geçirilen demonstrasiýalar bilen baglanyşykly tussag edilen başga-da üç adama ölüm jezasynyň berlendigini tassyklapdy.
Soňky türme tussaglygyna höküm edilenleriň arasynda Eýranyň reformaçy oppozision lideri, prezidentlige kandidat Mehdi Karrubiniň peýdasyna saýlaw kampaniýasyny alyp baran studentler toparynyň ozalky lideri Abdollah Momeni hem bar. Maglumata görä, oňa 8 ýyl türme tussaglygy berlipdir.
Abdollah Momeniniň syýasy egindeşi Mustafa Hosrawi Momeniniň uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilmegini şu ýylyň 7-nji dekabryna planlaşdyrylýan hökümete garşy protest çykyşlaryna studentleri gatnaşdyrmazlyk üçin hökümetiň berýän duýduryşy diýip häsiýetlendirdi. Ýöne Mustafa Hosrawi öz syýasy egindeşi Abdollah Momeni ýaly ýaşlaryň hemmesini Eýran hökümetiniň hemişelik tussaglykda saklap bilmejekdigini we Ahmedinejadyň hökümetine garşy protestleriň barybir dowam etjekdigini aýtdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi Gürjüstan we Moldowa bilen bileleşmek we erkin söwda boýunça ilkinji ylalaşyga gol çekmek dabarasyny geçirdi.
Anna güni Wilnýusda ÝB-niň Gürjüstanyň we Moldowanyň baştutanlary bilen gol çeken dokumentleri bu iki postsowet döwletine geljekde ÝB bilen bileleşmek barada ylalaşyk baglaşmaga resmi esas döredýär.
Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Jose Manuel Barroso bu prosesi makullap, ony ÝB-niň bu iki döwlet bilen gatnaşyklarynyň täze tapgyrynyň başlangyjy diýip atlandyrdy.
Barosso ÝB-niň Gürjüstandyr Moldowa bilen gutarnykly ylalaşygy mümkin boldugyça tiz baglaşmagyna umyt bildirdi.
Ylalaşyga gol çeken döwletlere ÝB bilen ýakyn ykdysady hyzmatdaşlyga mümkinçilik berilýär, bu ýurtlardan bolsa öz milli kanunlaryny, sud sistemasyny we ykdysadyýetini ÝB-niň kadalaryna laýyk getirmek talap edilýär.
ÝB-Azerbaýjan
Şeýle-de Wilnýusda ÝB Azerbaýjan bilen wiza gatnaşyklaryny aňsatlaşdyrmak barada ylalaşyga gol çekdi. Bu dokumentde Azerbaýjanyň raýatlaryna ÝB-e agza ýurtlara syýahat etmek düzgünleriniň aňsatlaşdyrylmagy göz öňünde tutulýar.
Emma Wilnýusdaky sammitde ÝB-niň resmilerine Ukrainany Ýewropa bilen Bileleşmek we düýpli hem hemmetaraplaýyn erkin söwda baradaky ylalaşyga gol çekmäge yrmak başartmady. Ýogsa, bu ylalaşyga gol çekilmegine ençeme ýyllap taýýarlyk görlüpdi.
ÝB-niň daşary syýasat boýunda ýolbaşçysy Katrin Aştonyň aýtmagyna görä, muňa garamazdan, ÝB Ukraina bilen “berk gatnaşyk” saklamak isleginde galýar.
“Ýewropa Bileleşiginiň gapylarynyň açyklygyna galýandygyny aýdasym gelýär. Sebäbi biz munuň olar üçin hem-de biz üçin ähmiýetlidigine we möhümdigine ynanýarys. Men biziň mümkin boldugyndan tiz öňe tarap ädim ätjegimize ynanýaryn”.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen penşenbe güni agşam duşuşdy. Anna güni sammiti geçirýän Litwanyň prezidenti Dalia Grybauskaite Ukrainanyň öz pozisiýasyny üýtgetmändigini we soňky pursatda üýtgetjege meňzemeýändigini aýtdy.
Grybauskaite Ukrainanyň eýelän pozisiýasyny tankyt etdi: “Ýewropanyň däl-de, ukrain halkynyň umydy puja çykdy diýip pikir edýärin. Şu günki gün Ukrainanyň liderleri hiç bir ýere eltmejek ýoly saýlap aldylar diýip pikir edýärin”.
Kiýewiň pozisiýasy
Ýanukowiç sammitden birnäçe gün ozal eden çykyşynda ÝB-niň teklip eden ýardamynyň talaba laýyk däldigini we Kiýewiň öz goňşusy bolan Orsýet bilen has ýakyn gatnaşyklaryň ugrunda hereket etmelidigini aýtdy.
Moskwa Kiýewe syýasy we ykdysady basyş edip, Ukrainany ÝB bilen resmi bileleşmekden saklanmaga ündeýär we öz ýolbaşçylygyndaky söwda guramasyna goşulmaga çagyrýar.
Habar berlişine görä, Ýanukowiç Ukrainanyň ykdysadyýetine ýardam bermek üçin Orsýet we ÝB bilen üç taraplaýyn gepleşik geçirmegi teklip edýär.
Emma ÝB Kiýewi başda Brýussel bilen söwda ylalaşygyny baglaşmaga çagyrýar.
Wilnýusdaky sammit ÝB-niň 28 agza döwletiniň ählisiniň diýen ýaly prezidentleriniň gatnaşmagynda geçirildi.
ÝB postsowet regionynyň alty döwleti, ýagny Ermenistan, Azerbaýjan, Belarus, Gürjüstan, Moldowa we Ukraina bilen Gündogar Hyzmatdaşlyk programmasyna 2009-njy ýylda başlady.


text:
Täjigistanda, köçelerde ten satýan beýleki ençeme aýallar ýaly, Rafoat hem goraga mätäç. Ol gysga köýneginiň etegini aşak çekip, gözüne sürme sürýär we soňam hyjap geýinýär.
Duşenbeli 24 ýaşyndaky Rafoat tenini satmaga başlandan 5 ýyl geçensoň, hyjap geýip ugrapdyr. Ol "Öz üstüme yzygiderli abanýan howplardan we hüjümlerden gutulmak üçin hyjap geýmäge mejbur boldum" diýýär.
Onuň aýtmagyna görä, edýän işi zerarly üstüne gaty uly howp abanýar. Rafoat müşderilerine Duşenbäniň merkezindäki seýilgähde garaşýar. Onuň sözlerine görä, ulagly adamlar kelte köýnekli ten satýan aýallaryň deňinde säginip, olara äsgermezçilik bilen paýyş sögünýärler.
Owadan kosmetika, hyjap we ýönekeýje ýeňles köwüş Rafoaty birneme gorag astyna alýar. Onuň aýtmagyna görä, hyjap polisiň ünsüni sowmaga hem kömek edýär.
Täjigistanda ten satmaklyk ahlaksyzlyk hasaplanýar we jelepçilik edýän aýallara 150 amerikan dollary möçberinde jerime salynýar. Polisiň yzarlamalary ten satýan aýallary halys irizipdir.
Hyjap polise päsgelçilik döredýär
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň adyny aýtmakdan saklanan ýokary wezipeli bir resmi ýolbaşçysy Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren maglumatynda, reýdler geçirilende hyjabyň polis işgärleriniň tenini satýanlara garşy çäre görmegine päsgelçilik döredýändigini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, soňky döwürde tenini satýanlaryň arasynda hyjap geýýänler hasam köpelýär. Çeşmäniň bildirmegine görä, haçan-da polisler seks hyzmaty teklip edilýär diýilýän ýere baryp barlag geçirenlerinde, hyjap geýnen ýeňles aýallar kimdir birine garaşýan ýa-da taksi gözleýän diýip jogap berýärler.
10-njy martda Içeri işler ministrliginiň bir resmisi döwlet telewideniýesindäki gepleşikde polisiň Duşenbede reýd geçiren mahaly jelepçilik edýän 10-a golaý hyjaply aýallary saklandygyny mälim edipdir.
Rafoat hem reýd geçirilende, polisiň özüne-de şübheli bolandygyny aýdýar.
Prezident hyjaba garşy
Reýdden birnäçe gün ozal prezident Emomali Rahmon öz çykyşynda, täjik zenanlarynyň geýimleriniň daşky täsirleriň astynda galýandygyny nygtap, mundan närazylyk bildiripdir. Prezident: "Hyjap geýinmek bilen keseki medeniýete öýkünmeklik hiç haçan zenanlar üçin beýik medeniýetiň we etiki standartlaryň görkezijisi bolup bilmez" diýipdir.
Prezident we beýleki täjik resmileri hyjaby ýygy-ýygydan tankyt edýärler. Olaryň aýtmagyna görä, täjik zenany öz adatdyr-däplerine kybapdaş geýinmelidir. Täjigistanda mekdeplerde, uniwersitetlerde, döwlet institutlarynda hyjap geýmek gadagan.
Elbetde, hyjaby şöhrat üçin däl-de, ýöne geýinýänlerem bar.
Haç zyýaratyndan soň sungat işini taşlapdyr
Döwrebap aýdym-saz sungatynyň owalky tanymal aýdymçysy Malika Saidowa 2009-njy ýylda haç zyýaratyndan soň öz işini taşlapdyr we hyjap geýmäge başlapdyr.
Golaýda täjik telewideniýesinden berlen gepleşikde ondan seks hyzmatyny edýänleriň öz hyjaplaryny onuň dükanyndan satyn alýandygy baradaky maglumatyň dogrudygy ýa-da däldigi barada sorapdyrlar.
Malika Saidowa ýerli metbugata beren beýannamasynda: "Telegepleşikden soň meniň dükanymda barlag geçirdiler. Ýöne bikanun zat tapmadylar. Müşderiniň maňlaýynda onuň tenini satýandygy barada ýazgy ýok ahyryn" diýipdir.
Hökümet, seks hyzmatyny berýänleriň sanynyň jemgyýete howp salýan ýagdaýda köpelýändigi barada duýduryş berýär. Synçylar bolsa muňa ýurtdaky işsizligiň we garyplygyň ýokarlanmagynyň sebäp bolýandygyny nygtaýarlar.
Hyjabyň jelepçilik bilen arabaglanyşygy
Täjigistanyň içeri işler ministriniň aýtmagyna görä, 2014-nji ýylda seks hyzmatyny edýän 400 aýal bilen 275 sany hem bikanun küntühananyň üsti açylypdyr. Bu san öňki ýyl bilen deňeşdirilende, diýseň ýokary görkeziji.
Polisleriň reýdleri mahaly saklananlaryň arasynda adam söwdasynyň pidalary, ýagny zoraýakdan tenini satmaga mejbur edilenler iň hem-de kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlaryň bardygy ýüze çykypdyr.
Seks biznesiniň polis bilen baglanyşygynyň bardygy we käbir resmileriň para alyp, jelepçilik biznesine arka durýandygy aýdylýar.
Rafoatyň aýtmagyna görä, polis ony ozallar birnäçe gezek saklapdyr. Ýöne bir polis tanşynyň kömegi bilen ol her gezekde ýene goýberilipdir. Onuň sözlerinden çen tutsaň, onda polis bilen hyzmatdaşlyga garaňyňda-da, hyjap geýmek ten satýanlary dürli bela-beterlerden has gowy gizleýär.
Ýöne hyjaply bolup müşderi tapmak o diýen aňsat işem däl. Rafoatyň gürrüň berşine görä, bir adam onuň ýanynda ulagyny saklanda, ol özüne müşderi gözleýändigini gaty ätiýaçly hem tiz duýduryp ýetişmeli. Sebäbi hyjaply aýallaryň deňinde ulagyny saklaýanlaryň arasynda ahyrky awtobusa ýetişmän gijä galana ýa-da haýsam bolsa bir sebäpden ýolda galana nebsi agyryp, haýyr-sahawat üçin kömek etjek bolýan gowy adamlaram gabat geläýýär…


text:
Has dogrusy, ol milli edebiýatdaky hem sungatdaky kemçilikleri birin-birin sanamak bilen ýalan öwgüleriň garşysyna tankydy goýdy.
Ol döredijilik işgärlerini “Tematika taýdan dürli, aktual, duýgularyň hem meýilleriň janly, türkmen halkynyň baý ruhy dünýäsini, ylaýta-da onuň milli mentalitetini hem gadymy däp-dessurlaryny has çuňdan açyp görkezýän” täze eserleri döretmäge çagyrdy.
Başga sözler bilen aýdylanda, prezident durmuş hakykatyna çuň aralaşýan eserleri görmek isleýändigini aýtdy.
Ýurtda hakyky edebi hem sungat eserleriniň döremegine nähili päsgelçilikler bar?
Bu meseläni prezident öňem näçe sapar gozgapdy. Heniz ylym we sungat ýeterlik derejede analiz edilmedi, ýüz ýyl, müň ýyl mundan öňki bolan wakalar akyl eleginden geçirilmedi. Ýaralar barada dil ýarman bolarmy?
“Tokmak” žurnalyndan. Awtor: N.Berdiýew, 1984-nji ýyl.
Türkmen jemgyýetinde esasy betbagtçylyklar ýakynda Stalin we Nyýazow zamanlarynda bolupdy. Nyýazow hut stalinizme esaslanýan gyzyl kommunistik diktaturany öz gara awtokrat režimi bilen dowam etdirdi.
Häzir ýurt şol döwürden ara açmagyň agyr pursatyny başdan geçirýär. Stalinçilik-nyýazowçylyk diktaturanyň kemçilikleri, ýaralary barada dil ýarman, öňe hereket edip bolarmy?
Betbagtçylygyň kökleri analiz edilmezden, oňa obýektiw baha berilmezden hakyky sungat nädip dörär? Şol betbagtçylyk durmuşyň ähli ugurlarynda özüni belli edip dur.
Nyýazowyň edip giden, görnüp duran jenaýatlaryny tankyt etmäge rugsat berilmese, gyzykly hem janly sungat döretmek baradaky G.Berdimuhamedowyň çagyryşlary boş söz bolup galmazmy? Eger şeýle edilmese, prezident ýeke-täk administratiw praktikany dowam etdirip, wezipeden işgärleri kowmak, kadrlary ondan-oňa geçirmek ýaly işler bilen meşgullanmaly bolar. Şol praktika özüniň netijesizdigini görkezip gelýär.
Sungat işgärlerine ideologik gysyşlar edilmedik halatynda häkimiýetler eksperiment-synaglara, liberal gowşatmalara aýgyt eden halatynda, diňe şonda sungatda sergin şemalyň öwüsýändigini adamzat praktikasy görkezdi.
Gorbaçowyň üýtgedip gurmak zamanynda bölekleýin liberallaşma ýokardan rugsat berlipdi. Şolaryň birem şahyr hem ýazyjy Witaliý Korotiç tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän “Ogonek” žurnaly bolupdy.
Şol döwür “Ogonekda” neşir edilýän makalalaryň nähili täsirler döredendigini Türkmenistandaky sungat işgärleri hem žurnalistler bilýändir, olaryň ýadyndadyr. Şol žurnal liberallaşmanyň belli bir derejede baýdagy bolupdy.
Hakykaty aýtmak modasy şondan başlanyp, manysyz, mazmunsyz materiallardan el çekilipdi. Hakyky sungaty döretmek üçin hökümetiň çagyryşlary gerek bolmandy. Hut şu žurnal stalinçilik, brežnewçilik hem sowet zamanynyň ýakyn taryhyndaky beýleki betbagçylyklar barada ajy hakykaty ýazyp başlan neşirleriň biri bolupdy. Şonuň ýaly neşir şu günki Türkmenistanda döräp bilermi? Ukyply sungat işlgärleri Türkmenistanda kän
Türkmen jemgyýetiniň häzir başdan geçirýän kynçylyklaryny ýaşyrman, ýüz görüp, gapyrga syrman, şol problemalary çözmäge ukyply sungat işlgärleriniň Türkmenistanda birgideni bar. Häkimiýetler umumy çagyryşlaryň derejdesinde däl-de, anyk mysallarda talantly žurnalistlere, ýazyjylara, tankytçylara şeýle mümkinçilik döredip bilermi?
Žurnalistikanyň, sungatyň, edebiýatyň üstünden ideologik basgançaklaryň agalygyny azda-kände kemeldip bolarmy?
G. Berdimuhamedow kinoprokat sistemasyny ýurda gaýdyp getirmek kararyna geldi. Prezidentiň sözlerine görä, daşary ýurt filmlerini satyn alýan ýörite organlar dörediler.
Nähili çelgiler esasynda filmler saýlanyp alnar, olary kim saýlar? Eger öňki däplere eýerilip, ideologik senzura bu prosesiň üstünden gözegçiligi amala aşyrsa, häkimiýetleriň bu başlangyjyndan nähili täzelige garaşyp bolar?
Eger Nyýazow döwründen galan baş ideologik senzor Wiktor Hramowyň diýdimzor apparaty bu işe goşulsa, ondan çykjak netijäniň nähili boljagyny çaklamak kyn däl.
Gadagan etmeler boýunça spesialist Hramowyň häkimiýetde oturmasynda, saklanyp galmasynda bir paradoks bar. Prezident ýurtda tankydyň bolmagyna aýak direýär, tankydyň ösmegine Wiktor Hramow nähili ýardam edip biler? Eger ol Nyýazowyň režimini tankyt etmäge rugsat berse, şol režimi döreden, oňa wepaly gulluk eden adam hökmünde onuň özüni-de tankytlamaga rugsat berdigi bolmazmy?
Şeýlelikde Türkmenistanda sungatyň we edebiýatyň ösmegine kim päsgel berýär? - diýen sorag açyklygyna galýar. Munuň nähili edilýändigini hemmeler gowy bilýär.Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Täze barlaglarda 270 000 tonna plastigiň dünýä okeanlarynda ýüzýändigi aýdylýar.
Alymlar 10-njy dekabrda yglan eden sanlarynyň okeanlarda plastik hapalaryň mukdary boýunça ylym tarapyndan tassyklanan iň takyk maglumatdygyny aýdýarlar.
Los Angelesde ýerleşýän “5 Aýlaw” atly institutyň alymlarynyň aýtmagyna görä, maglumatlar 24 gäminiň alty ýylyň dowamynda dünýä ýüzünde geçiren barlaglarynyň netijesinde toplanypdyr.
Alymlar hem suwuň ýüzündäki iri plastik böleklerini, hem-de suwuň aşagyndan tor bilen çykarylan plastik galyndylaryny hasaplapdyrlar.


text:
Ibn al-Fakih Hemedany
ABU BEKIR AHMET ibn Muhammet ibn Ishak al-Hemedany ibn al-Fakih - geograf. Ol Hemedanda önüp-ösýär. Takmynan 902/03 ýyllarda, halifler al-Mutadit (892-902) we al-Muktefi (902-908) döwründe "Ýurtlar hakynda hekaýatlar kitaby" (Kitab ahbar al-buldan") diýen uly goegrafiki ýygyndy ýazypdyr. Ol iş biziň döwrümize bölekleýin gelip ýetipdir. Kitap 1022 ýylynda Aly ibn Jafar ibn Ahmet aş-Şeýzary tarapyndan gysgaldylypdyr, 1885 ýylynda çap edilipdir. Awtoryň eserlerinde gündogar ýurtlary, Horasan, Orta Aziýa, türk welaýatlary barada oňat maglumatlar berilýär. Onda Bagdat, Hemedan, Ermenistan barada has jikme-jik ýazylypdyr. Awtoryň eseriniň Orta Aziýa bagyşlanyp ýazylan bölüminde Mary, Balh we guzlar (oguzlar) barada maglumatlar berilýär.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda “Altyn Asyr” öýjükli telefon kärhanasy 0807 belgili täze hyzmaty hödürläp başlady. Bu mobil aragatnaşyk kärhanasynyň müşderileri öz telefonlaryndan 0807 belgä SMS habar iberseler, olar bir aýyň dowamynda jaňlar, internet hyzmaty üçin näçe çykdajy edendikleri baradaky maglumaty alyp bilýärler.
Şeýle-de, soňky günler “Altyn Asyryň” hödürleýän internet hyzmatynyň hili-de birneme gowulandy. Hususan-da, “Altyn Asyryň” 3G internet aragatnaşygynyň tizligi öňkä garanyňda has ýokarlandy.
Ýurtda ýeke-täk mobil aragatnaşygyny hödürleýän kärhananyň işindäki bu özgerişlikler ýakyn wagtda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň türkmen bazaryna dolanyp geljekdigi bilen baglanyşdyrylýar.
Geçen aýyň ahyrynda MTS kompaniýasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça bölüminiň direktory Ýelena Kohanowskaýa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu kompaniýanyň ýakyn wagtda Türkmenistanda öz işini gaýtadan ýola goýjakdygyny mälim edipdi.
“Konkurensiýa bolsa mobil aragatnaşyk hyzmatlarynyň hili has-da ýokary bolar. Ilat üçin hem has elýeterli bolar” diýip, aşgabatly internet ulanyjy Ýazmyrat aýdýar. Onuň pikiriçe, mobil aragatnaşyk kärhanalarynyň bäsdeşligi “Altyn Asyr” kärhanasynyň çäklendirilmedik internet hyzmatynyň döremegine täsir eder.
“TürkmenTelekomyň” çäklendirilmedik ADSL internet hyzmatynyň bahasy heniz öňküligine galýar.
Şol bir wagtda hem ýurtda internet hyzmatyny hödürleýän beýleki döwlet kärhanasy “TürkmenTelekom” hem 1-nji iýuldan başlap ADSL internet aragatnaşygynyň nyrhlaryny peseltdi. Has takygy “Öý üçin internet” diýip atlandyrylýan täze tarifi girizdi. Adyndan belli bolşy ýaly, bu tarifden guramalar, edarlardyr kärhanalar peýdalanyp bilmezler. Olar üçin öňki gymmat tarif plany hereket edýär.
Täze girizilen tarif boýunça ADSL internedine birikdirilmek üçin modem bilen bilelikde 274 manat tölemeli.
Hödürlenýän täze ADSL internet tarifinde belli bir trafik möçberi hem-de tizlik boýunça nyrh kesilýär. Mysal üçin, bu tarifiň iň arzan görnüşi sekuntda 64 kilobit tizlikli bir aý çäklendirilen trafigi 512 MB bolup, onuň bahasy 57 manat. Çäklendirilen trafik möçberinden gaýry ulanylan her bir megabaýt trafik üçin 85 teňňe tölemeli. Bu tarifiň iň gymmat görnüşi sekuntda 2048 kilobit tizlikli bir aýdaky çäklendirilen trafigi 4 gigabaýt bolup, onuň bahasy 185 manat. Çäklendirilen trafikden gaýry ulanylan her bir megabaýt üçin bolsa 1 manat 29 teňňe tölemeli. “TürkmenTelekomyň” ADSL internet hyzmatynyň bu täze tarifi öňküden tapawutlylykda ilat köpçüligine has elýeterli.
Emma “TürkmenTelekomyň” çäklendirilmedik ADSL internet hyzmatynyň bahasy heniz öňküligine galýar. “TürkmenTelekomyň” çäklendirilmedik ADSL tarifiniň iň arzany tizligi sekuntda 64 kilobit bolup, onuň bahasy 607 manat. Iň gymmat görnüşi bolsa sekuntda 2048 kilobit tizlikli bolup, onuň bahasy 19440 manat.
Internet aragatnaşygy üçin “TürkmenTelekomyň” bu nyrhlarynyň nämä esaslanyp kesgitlenendigini anyklamak başartmady. “TürkmenTelekomyň” işgärleri hem munuň sebäbini düşündirip bilmediler.
“TürkmenTelekom” 1-nji iýuldan dial-up internediniň täze tarif planyny hem girizmelidi. Emma aýyň başynda girizilmeli edilen bu tarif heniz işlänok. Girizilmegi planlaşdyrylýan bu täze tarif plany boýunça “Ýeňillikli” we “Çäksiz” iki sany dial-up tarifi bolar. “Ýeňillikli” tarif boýunça her bir minut internet ulanylyşy üçin 6 teňňe tölemeli. Şeýle-de, öňki hereket edýän abonent tölegi hem aýrylar. “Çäksiz” tarif boýunça dial-up internet hyzmaty üçin aýda 50 manat tölemeli.
“TürkmenTelekom” döwlet kärhanasynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, täze tarif plany ýakyn wagtda giriziler. Eger olaryň aýdyşy ýaly bolsa, onda “TürkmenTelekomyň” çäklendirilmedik dial-up internedi ýurtda ilat köpçüligine has elýeterli internet bolar. Ýöne dial-up internedi özüniň tehniki häsiýeti boýunça o diýen tizlikli internet däl. Bu hili internediň maksimal tizligi sekuntda 56 kilobit.
Ýokarda getirilen maglumatlardan çen tutulsa, ýurtda ilatyň internet aragatnaşygy bilen üpjünçiliginde soňky günler käbir öňegidişlikler duýulýar. Ýöne, muňa garamazdan, ilatyň mobil we internet aragatnaşygy bilen üpjünçiligindäki öňden gelýän kellagyry problemalar entägem bar. Hususan-da, Aşgabadyň käbir raýonlarynda mobil aragatnaşygynyň hili gowy bolsa, käbirlerinde ýaramaz. Ylaýta-da demir ýoluň gaýrasyndaky raýonlarda bu hili bökdençlikler has-da köp duýulýar. Şeýle-de, ”Altyn Asyryň” 3G internediniň signalyny hem hemme ýerde tutup bolmaýar.


text:
Orsýetli sülçüler Tatarystanda 50 adamyň ölümine getiren pajygaly uçar heläkçiliginiň sebäplerini derňeýärler.
Tatarystanyň raýatlary paýtagt Kazandaky uçar heläkçiliginde wepat bolan 50 adamy hatyralap, ýas tutýarlar. Pajygaly waka Orsýetiň içerki gatnawlarynda ulanylýan howa gämileriniň howpsuzlyk meselelerine ünsi çekdi.
Ýekşenbe güni, 17-nji noýabrda, "Tatarystan howaýollaryna” degişli Boing 737 kysymly uçary Kazanyň aeroportuna gonjak wagty heläkçilige uçrady. Munuň netijesinde howa gämisindäki ähli ýolagçylar wepat boldular.
Derňewçileriň aýtmaklaryna görä, Moskwanyň aeroportundan howa galan uçar Kazanyň aeroportuna gonmak üçin ikinji synanyşykda şowsuzlyga uçraýar we gürrüňi edilýän pajygaly waka bolýar.
Häzirki wagtda derňewçiler uçarmanyň goýberen säwliklerini seljerýärler we tehniki näsazlyklary öwrenýärler, şeýle-de olar uçaryň guratdygyny ýa-da däldigini barlaýarlar.
Nägilelik
Duşenbe güni ýas tutmak çäresine gatnaşanlaryň arasynda "Tatarystan howaýollary” kompaniýasyna we Orsýetiň awiasiýa resmilerine agyr sözler bilen ýüzlenenler boldy. Ýas tutmak çäresine gatnaşan Dmitriý şeýle gürrüň berýär: "Bu ýagdaýy göz öňüne-de getirmek kyn. Bu elhenç, bu diňe elhenç. Men howa gämileriniň guratlygyny gözden geçirýän jogapkär resmilere ýatladasym gelýär, ýagny eger uçarda näsazlyk bar bolsa, şeýle uçarlaryň ulanylmagy üçin hat bermeli däl, bu ýagdaýy hemme bilýär-ä. Biziň milli awiasiýamyzyň nähili ýagdaýdadygyny hemmeler bilýär-ä! Şonuň üçin meselä beýleki bir tarapdan çemeleşseň, bu ýagdaý garaşylmadyk ýagdaý däl. Ýöne bir topar adam öldi, şoňa gynanýaň!”
Häzirki wagtda howa gatnawlarynyň howpsuzlygy bütin dünýäde halkara derejesinde ýokarlanýar. Ýagdaý bütin dünýäde şeýle bolsa-da, “Halkara howa gatnawlary bileleşiginiň” berýän maglumatlaryna görä, geçen ýylyň dowamynda Orsýetiň howa gatnawlarynda amala aşan heläkçilikleriň sany köpelipdir.
Agzalýan bileleşigiň berýän maglumatlaryna görä, Orsýetde we ozalky Sowet Soýuzynyň düzümindäki döwletlerde howa gatnawlarynyň howpsuzlygyna üns berilmeýär we bu meselede gürrüňi edilýän döwletlerde howa gatnawlary iň ýaramaz şertlerde amala aşyrylýar. Şol döwletlerde 2011-nji ýylda bolup geçen uçar heläkçiliklerini bütin dünýädeki howa gatnawlarynyň heläkçilikleri bilen deňeşdireniňde agzalýan ýurtlarda beýleki döwletlerden üç esse köp heläkçilik bolup geçipdir.
Sowet Soýuzy darganyndan soň Orsýetiň dürli künjeklerinde kiçi göwrümli howa gämileri peýda bolup başlady. Ýerli “howaýollary” pudagynda “Aeroflot” kompaniýasynyň monopoliýasy bar. Hünärmenleriň aýtmaklaryna görä, kiçeňräk kompaniýalaryň käbirleri üçin esasy mesele howpsuzlyk däl-de, pul.
Kemçilikler
Uçarmanlaryň ýeterlik derejede türgünleşdirilmezlikleri we könelişen uçarlaryň ulanylmagy howpsuzlyga täsir edýän beýleki käbir faktorlardyr.
Orsýetiň “Wzlýot” atly awiasiýa neşiriniň redaktory Andreý Fomin orsýetli awiasiýa resmileriniň ýagdaýy gowulandyrmak üçin elinde baryny aýaman zähmet çekýändiklerini aýdýar: “Hyzmatyň hiliniň ýagdaýyny ýokarlandyrmaga degişli işleriň ählisi babatda ýurduň awiasiýa häkimiýetleri elinde baryny gaýgyranoklar. ”Tatarystan howaýollary” kompaniýasyna hem, ýurduň beýleki içerki “howaýollary” kompaniýalary ýaly, ”Rosawiasiýa” edarasynyň federal we ýerli organlary gözegçilik edýärler. Ýöne her bir uçarmanyň ýa-da tehnigiň her bir hereketini gözegçilikde saklamak mümkin däl. Säwlikler bolup bilýär.”
Muňa garamazdan, Kazanyň halky “Tatarystan howaýollary” kompaniýasyna iň bir garyp hem-de bergä batan kompaniýa hökmünde baha berýärler we kompaniýanyň köne hem-de howply uçarlary ulanýandygyny aýdýarlar.
Tatarystanyň ozalky prezidenti Mintimer Şaýmyýewiň metbugat wekili bolup işlän garaşsyz žurnalist Irek Murtaziniň aýtmagyna görä, şeýle howaýollary kompaniýasynyň howa gatnawlaryny amala aşyrmagyna asla rugsat etmeli däl.
Ol bu barada şeýle diýýär: “Soňky bäş ýylyň içinde bu kompaniýa bäş sany müdir çalyşdy. Howaýollary kompaniýasynyň ýagdaýy gaty gözgyny. Hakyna seredeniňde, şeýle kompaniýalaryň howa gatnawlaryny amala aşyrmagyna rugsat berilmeli däl. Agzalýan kompaniýa Tatarystanyň ýolbaşçylary üçin “köşk kärhanasy” bolup hyzmat etdi.”
“Tatarystan howaýollary” özüniň çagşan Boeing 737 kysymly uçarlaryny “Airbus 319” bilen çalşyp başlapdy, ýöne şonda-da olar özleriniň göwşüllän Boeingleriniň ýagdaýlarynyň gowudygyny aýdyp, aýak diräpdiler we şeýlelikde gatnawlaryň arasynda bejerip, olary ulanmaklaryny dowam etdirdiler.
Heläkçilige uçran uçaryň taryhy
Iki sany ýolagçy özleriniň ýekşenbe güni irden Kazandan Moskwa şol uçarda gelendiklerini aýtdy. Ors mediasy olaryň gürrüňini “şonda uçar Moskwanyň aeroportuna gonanda titräp, üýtgeşik ses çykarypdyr” diýip berdi.
Heläk bolan uçar 23 ýyl mundan ozal ýasalypdyr we Uganda, Rumyniýa, Braziliýa we Bolgariýa ýaly ýurtaryň howaýollary kompaniýalary bilen bir hatarda ýedi sany dürli howaýollary kompaniýalaryna hyzmat edipdir we ahyrsoňy 2008-nji ýylda "Tatarystan howaýollary” kompaniýasyna getirilipdir.
2001-nji ýylda Braziliýada ýere gonjak bolanda, bu uçara zyýan ýetipdir, ýöne ol wakada hiç kime hiç zat bolmandyr.
Ýekşenbe güni Kazanda bolan pajygaly heläkçilik mundan iki ýyl ozal Tatarystanyň çaginde bolan gämi heläkçiligini ýada saldy. Şonda “Bulgariýa” atly syýahatçy gatnadýan gämi suwda gark bolup, 122 adam wepat bolupdy.
Tatarystanyň ozalky prezidenti Mintimer Şaýmyýewiň metbugat wekili bolup işlän garaşsyz žurnalist Irek Murtazin öz sözüni şeýle jemleýär: “Aslynda ‘Bulgariýa’ diýlip atlandyrylan gämi heläkçilgi bu ýurtda uçarda ýa-da gämide syýahat etmeli däldigine berlen duýduryşdy. Gynansagam, bu duýduryşa gulak asylmady we, ynha-da, netijesi. Tutuş ýurt ýas tutýar.”


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama: “Meksikan aýlagynda nebitiň suwa goşulmasy ýatyrylýança hem onuň ýetiren zyýanlary ýok edilýänçä, amerikan häkimiýetleri rahatlygyň nämedigini bilmez” diýdi.
Ol düýn Luizýana ştatyna bardy we British Petroleum kompaniýasynyň spesialistleriniň alyp barýan işleriniň netijesinde okeanyň suwuna goşulýan nebitiň akmasynyň soňuna çykyljagyna ýa-da onuň möçberiniň azaljagyna ynam bildirdi.
Obama Meksikan aýlagynda bolan betbagtçylygyň energiýanyň alternatiw çeşmelerini ulanmak üçin goşmaça delil bolandygyny aýdy.


text:
Moskwanyň şäher sudy Saweliý Burşteýniň işi boýunça suduň ozal çykaran karary bilen bagly şikaýata garady. Ol 2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan 40 million dollar möçberde puluň ogurlanmagy bilen bagly sud edilenleriň biridir.
Moskwanyň şäher sudunyň resmi maglumatyna görä, 2010-njy ýylyň maý aýynda Zamoskworetsk sudunyň çykaran kararyna laýyklykda, Burşteýn Orsýetiň Jenaýat kodeksiniň iki maddasy boýunça, ýagny jenaýatçylykly toparyň düzüminde hilegärlik bilen başganyň emlägini eýelemekde we jenaýatçylyk ýoly bilen eýe bolan pul serişdelerini kanunlaşdyrmakda günäli hasaplanyp, 6 ýyl tüssaglyga höküm edilipdi. Burşteýne tussaglyk möhletini umumy režimli düzediş koloniýasynda geçirmek jezasy berlipdi.
Şonda Moskwanyň şäher sudunyň şikaýat edarasy Zamoskworetsk sudunyň kararyny üýtgetmedi. Şol bir wagtda-da Orsýetiň Baş sudunyň prezidiumynyň kararlaryndan başga güýje giren ähli sud kararlaryna gözegçilik edaralarynyň sudlarynda gaýtadan garalyp olar ret edilip bilinýär diýip, Moskwanyň şäher sudunyň resmi maglumatynda habar berilýär.
Maglumatda Saweliý Burşteýniň aklawçylarynyň hut şu hukugyndan peýdalanyp, şikaýat bilen suda ýüzlenendikleri bellendi.
Şikaýata esas
3-nji maýda Moskwanyň şäher sudunda geçirilen sud diňlenişiginde Burşteýniň aklawçysy Ýelena Moiseýewa Burşteýne höküm çykarylanda ozalky sud diňlenişiklerde çykarylan kararlaryň hasaba alynmanlygyny belledi: “2004-nji ýylyň 9-njy martynda Zamoskworetsk sudy Burşteýniň 159-njy maddanyň 3-nji bölegi boýunça günäkär hasaplanmagy üçin hilegärligiň pidasy bolan adamlaryň görkezilmänligini belläpdi. Şonda sud zyýan çeken tarapy, ýagny Burşteýniň guramaçylykly toparyň düzüminde aldan adamlaryny kesgitlemändi”.
Şeýle-de, aklawçynyň sözlerine görä, Burşteýne höküm çykarylanda onuň Türkmenistanyň Merkezi bankyndan puly nädip ogurlanlygy hem aýdylmandyr.
Sud diňlenişiginde 2010-njy ýylda 6 ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Saweliý Burşteýniň möhletinden ozal azatlyga goýberilip, dokuz aýlap azatlykda bolanlygy, emma şu ýylyň iýun aýynda Tambow sudunyň karary bilen ýene-de tussag astyna alnanlygy habar berildi.
Moskwanyň prokurorynyň orunbasary Alekseý Zaharow aýyplaýjy tarapyň suduň Burşteýn babatynda çykaran hökümini “kanun taýdan delillendirilen” diýip hasap edýänligini belledi.
Resmi maglumata görä, 3-nji awgustda Moskwanyň şäher sudunyň prezidiumy Saweliý Burşteýn babatyndaky jenaýat işi täzeden kassasion garalyşa tabşyrmak kararyny yglan edipdir.
Millionlaryň ogurlanmagy bilen bagly iş
Saweliý Burşteýn 2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankyndan 40 million dollar çemesi puluň ogurlanmagy bilen bagly suda çekilenleriň biri.
Iýul aýynyň ortalarynda Moskwanyň şäher prokuraturasy Türkmenistanyň raýaty Aýsoltan Nyýazowa garşy aýyplaw netijesini tassyklanlygyny yglan etdi. Habar berlişine görä, Nyýazowa 8 ýyl gözlegde bolupdyr we 2011-nji ýylda Şweýsariýanyň polisiýasy tarapyndan ele salnyp, Orsýete tabşyrylypdyr.
2002-nji ýylda Aýsoltan Nyýazowa Orsýetiň “Index Bankynda” baş wezipeleriň birini eýeläpdi. Şol döwürde Saweliý Burşteýn biznes bilen meşgullanypdy.


text:
Palestin resmileri BMG-den Palestinany garaşsyz döwlet diýip ykrar etmegi soramakçy bolýandyklaryny aýdýarlar. Emma Ysraýyl bu hili herekete garşydygyny duýdurýar.
Palestinanyň baş gepleşikçisi Saeb Erekat BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinden Palestinany Günbatar kenarda hem Gazada garaşsyz döwlet diýip ykrar etmegi, Günorta Ýerusalimi bolsa onuň paýtagty etmegi soramaly diýen karara gelendiklerini aýtdy.
Ysraýylyň permýer ministri Benýamin Netenýahu bu habardan soň çykyş edip, Palestinanyň bir taraply etjek islendik hereketine garşy duýduryş berdi.
Ol palestin döwleti diňe Ysraýyl bilen gepleşikler arkaly döredilip biler diýýär.


text:
Alek Ros Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klintonyň täzeçillik boýunça baýry geňeşçisi bolmak bilen, amerikan diplomatiýasynyň etniki konfliktlerden başlap adam hukuklaryny we söz azatlygyny ilerletmäge çenli aralykdaky tagallalarynyň ählisinde tehnologiýany ulanmagyň täze ugur-ýollaryny işläp düzýär. Ol 14-nji iýulda Waşingtonda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň habarçysy Golnaz Esfandiýara bu işi nähili amala aşyrýandygyny gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Birleşen Ştatlar dünýä ýüzünde internet azatlygyny wagyz edýär. Bu tagalla Birleşen Ştatlaryň ýaranlaryny, hususan-da hukuk toparlary tarapyndan internetiň duşmany atlandyrylan Saud Arabystanyny, ýa-da golaýda tanymal bloggeri 15 ýyl türme tussaglygyna höküm eden Bahreýni hem öz içine alýarmy?
Alek Ros:
Ýer togalagynda 195 sany ýurt bar. Döwlet departamenti şol ýurtlaryň 194-sine syn edýär. Biziň internet azatlygy tagallalarymyz 194 ýurda gönükdirilen, onsoň biz gurallary kämilleşdiremizde we syýasatlary işläp düzemizde bir ýa iki, üç ýa 30, ýa bolmasa 100 ýurt diýen ýaly dar çelgiden ugur almaýarys, global çemeleşýäris. Şeýlelikde, biziň bir internet azatlygy syýasatymyz bar we ol bütin dünýä degişli.
Azatlyk Radiosy: Diýmek ol Saud Arabystanyna we Bahreýne hem degişli bolup çykýar. Birleşen Ştatlar bu meseleleri şol ýurtlaryň liderleriniň öňünde hem keserdip goýýarmy?
Alek Ros:
Bu biziň diplomatiýamyzyň adaty bir bölegi we eger-de bir ýurt öz raýatlarynyň ählumumy hukuklaryny çäklendirmekçi bolsa, Birleşen Ştatlar muňa goşulyşýar: biz bu meselä hem jemgyýetçilik tertibinde goşulýarys, hem hususy tertipde goşulýarys.
Prezident golaýda Döwlet departamentinde Bahreýn hakynda giňişleýin söz sözledi. Ol hususan-da bahreýn hökümetiniň öz raýatlarynyň ählumumy hukuklaryny hormatlamagynyň nähili möhümdigi barada gürrüň etdi. Onsoň hawa, haçanda bir ýurt biziň ählumumy hukuklar diýip ynanýan zatlarymyzdan arasyny mazaly açyberse, Birleşen Ştatlar bu barada açyk gürrüň edýär.
Azatlyk Radiosy: Birleşen Ştatlaryň tagallalary köplenç Eýran ýaly ýurtlary nyşana alýana çalym edýär. Mysal üçin, Tähran repressiw ýurtlardaky aktiwistlere internet elýeterliligini üpjün edýän “Çemodandaky internet” proýekti Yslam respublikasyna gönükdirilendir öýdýäne meňzeýär.
Alek Ros:
Meniň pikirimçe, Eýranyň Amerikanyň internet azatlygy syýasatyna reaksiýasy onuň bu meselede galmaly derejä göterlip bilmeýändigini öz-özüniň ykarar etmesiniň şöhlelenmesi bolup durýar. Men Eýran hökümeti öz raýatlarynyň azatlyklaryny çäklendirýänini bilýändir diýip pikir edýärin, şu sebäpden ol bize awusyny pürkýär.
Meniň ýaňy hem aýdyşym ýaly, biziň internet azatlygy syýasatymyz dünýäniň her bir ýurduna gönükdirilen we Eýranyň bu özlerine gönükdirilendir öýtmeginiň özi, meniňçe, olaryň öz ýurtlarynda azatlyklary näderejede bogýandygyny aňladýar. Meniň pikirimçe, bu munuň köpüsi özleri hakyndadyr öýdýän hökümetiň psihologiýasy hakynda kän zat aýdýar.
Azatlyk Radiosy: Eýran Birleşen Ştatlary aktiwisitlere eýran režimini agdarmak üçin assyryn kömek bermekde aýyplaýar. Eýsem Eýran ýaly repressiw we Birleşen Ştatlara duşmançylykly hasaplanýan ýurtlarda režim çalyşmak Amerikanyň internet azatlygyny öňe sürmesiniň aýdylmaýan maksatlarynyň biri dälmi?
Alek Ros:
Düýpden beýle däl. Internet azatlygy adamlaryň öz ählumumy hukuklaryna, söz azatlygyna, ýygnanyşmak azatlygyna we metbugat azatlygyna eýe bolmagyna kömek etmegi maksat edinýär. Bu režim çalyşmagy maksat edinmeýär.
Azatlyk Radiosy: Adamlar Müsürde Hosni Mubaregiň, Tunisde Zine el-Abidine Ben Aliniň režimlerini agdardylar, emma internet möhüm rol oýnady. Siz öz hasaplamalaryňyzda bu ýagdaýy nazar aldyňyzmy?
Alek Ros:
Meniň pikrimçe, internet, baglanyşyk tehnologiýalary bolmak bilen, Müsürde we Tunisde dört işi etdi.
Birinji, ol hereket döretmegi çaltlaşdyrdy. Adaty ýagdaýda hereketleri döretmek ýyllary alýan bolsa, ol hereketleri hepdeleriň we aýlaryň dowamynda döretmegi başardy.
Ikinji, ol maglumat almak mümkinçiligini baýlaşdyrdy. Şeýlelikde, ozal adamlar bir topar maglumata elýetersiz bolan bolsalar, indi sosial medianyň we intrenetiň arkasyndan şol maglumatlary arkaýyn alyp bildiler.
Üçünji, ol gowuşgunsyz gatnaşyklary berk gatnaşyga öwürdi. Eýsem “Musulman doganlygynyň” 57 ýaşly agzasy bilen Sorbonnada bilim alan 27 ýaşly elektron neslini birleşdiren hem Tahrir meýdanyna getiren zat nämedi? Internetde gurlan käbir gatnaşyklar bir-birine düýpden meňzemeýän adamlary bir ýere getirdi we olary bilelikde garaşsyzlyga alyp çykdy.
Dördünji, internet ýolbaşçylygy paýlady. Eger siz geçmişiň rewolýusiýa gahrymanlary hakda pikir etseňiz, hala ol Polşanyň Lek Walesasy bolsun, hala-da Çeh respublikasynyň Waslaw Haweli, ýa-da Günorta Afrikanyň Nelson Mandelasy bolsun, biz häzir Orta Gündogarda bolup geçýän rewolýusiýalarda bular ýaly şahslary görmeýäris. Sebäbi internet ýolbaşçylygy paýlady.
Şeýlelikde, elbetde, internet we baglanyşyk tehnologiýalary Orta Gündogardaky gozgalaňyň netijelerinde uly rol oýnady, emma men ol gozgalaňyň jümmüşinde ýatan zatlar tehnoloigiýa düýpden dahylsyz diýip pikir edýärin. Olar korrupsiýa bilen baglanyşykly. Olar ykdysady mümkinçilikleriň ýoklugy bilen bagly. Olar demokratiki gatnaşygyň ýoklugy bilen bagly. Tehnologiýa bu ýerde diňe gural bolup durýar.


text:
Wladikawkazyň merkezi bazarynda bolan partlamada pida bolanlar bilen bagly şu gün Demirgazyk Osetiýada matam güni.
Soňky maglumatlara görä, heläk bolanlaryň sany 19, ýaralananlar 130 gowrak adam. Olardan bäşisi agyr ýagdaýda, bäşiň biri çaga. Olar Moskwanyň iň güýçli keselhanalaryna ýerleşdiriler.
Demirgazyk Osetiýa gelen Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň başlygy Aleksandr Bortnikow bu partlama gatnaşykda güman edilýän üç adamyň saklanandygyny habar berdi.
Londonda ýerleşýän adam hukuklaryny goraýan Amnesty International halkara guramasy Demirgazyk Osetiýada bolan partlamany üzül-kesil ýazgarly hem Orsýet häkimiýetlerini eglenmezden wakany derňemäge hem ony gurnaýjylary jogapkärçilige çekmäge çagyrdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu terakty ýazgaryp çykyş etdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligine, “Türkmengallaönümleri” döwlet birleşigine, Daşoguz we Lebap welaýatlarynyň häkimliklerine Daşoguz welaýatynyň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň hem-de Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk, Serdarabat, Saýat, Garabekewül we Halaç etraplarynyň daýhan birleşiklerinde önümçiligi we ekin dolanyşygyny agrotehnikanyň talaplaryna laýyklykda ylmy esasda ýola goýmak bilen, şalynyň ýokary hasylynyň öndürilmegini üpjün etmek tabşyryldy.
Karara laýyklykda, 2015-nji ýylda Daşoguz we Lebap welaýatlarynda şaly ekmek üçin 18 müň 300 gektar ýer bölünip berildi. Şonça meýdandan 81,2 müň tonna hasyl ýygnamak göz öňünde tutulýar.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Kabulda Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron we Pakistanyň premýer-ministri Raja Perwez Aşraf bilen gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Kabulda geçiriljek bu gepleşikde koalision güýçleriň Owganystany terk edýän bir wagtynda regiondaky howpsuzlyk çärelerini güýçlendirmek meseleleri barada maslahat ediler diýlip garaşylýar.
Bu gepleşikler owgan-pakistan serhet ýakalarynda ýaragly hüjümleriň güýçlenen günlerine-de gabat geldi.
Kabuldaky gepleşikde Owganystanyň, Pakistanyň we Britaniýanyň liderleri Talyban söweşijileri bilen parahatçylyk gepleşiklerini ýola goýmaklygyň ugurlary barada-da maslahat ederler diýlip garaşylýar.


text:
Çarşenbe güni prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaýa saparynyň barşynda Pekinde bu ýurduň prezidenti Hu Jintao bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşiklerde iki ýurduň liderleri ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklaryň dürli ugurlary boýunça özara pikir alyşdylar.
Ondan soň gepleşikler iki ýurduň resmi delegasiýasynyň gatnaşmagynda giňeldilen görnüşde geçirildi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen bolsa, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklara degişli 14 sany dokumente gol çekildi. Bu gol çekilen dokumentleriň hatarynda Türkmenistanyň Hytaýa satýan gazyny 25 milliard kubometr artdyrmak baradaky ylalaşyk hem bar.
Şeýlelikde, bu ylalaşyga görä, ýakyn gelejekde Türkmenistanyň Hytaýa satýan tebigy gazynyň umumy möçberi ýylda 65 milliard kubometre ýeter.


text:
Gazagystanyň demirgazygyndaky Bestöbe şäherinde altyn käniniň 100-den gowrak işgäri iş taşlaýyş gurnady. Olar zähmet haklarynyň köpeldilmegini talap etdiler.
“GazakAltyn” kompaniýasynyň kärdeşler arkalaşygynyň başlygy Wenýamin Stepanowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, sişenbe güni iş taşlaýşy gurnaýjylar kompaniýanyň ýolbaşçylary we regionyň häkimiýetleri bilen Stepnogorsk şäherinde duşuşypdyrlar.
Duşuşygyň netijeleri barada Stepanowyň aýtmagyna görä, her şahtanyň inisiatiwa toparynyň agzalary we kompaniýanyň ýolbaşçylary 30-njy maýda duşuşarlar we zähmet haklaryny ara alyp maslahatlaşarlar.
Mundan ozal, şu aýyň dowamynda Gazagystanyň mis öndürýän “GazakMis” kompaniýasynyň hem işgärleri zähmet haklarynyň köpeldilmegini talap edip, protest geçirdiler we iki günden soň, ýolbaşçylar bilen geçirilen gepleşikleriň esasynda talaplarynyň ýerine ýetirilmegini gazandylar.


text:
Anna güni Täjigistanyň hökümeti Siriýadaky yslamçy söweşijileriň tarapynda söweşýän üç sany täjik raýatynyň ýakynda Siriýada öldürilendigini mälim etdi.
Täjigistanyň milli howpsuzlyk boýunça Döwlet Komitetiniň metbugat sekretary Emom Melikow bu barada eden çykyşynda soňky wagtlar daşary ýurtlardaky yslam medreselerinde okaýan 2 müň töweregi täjik raýatynyň Täjigistana gaýtarylyp getirilendigini-de belledi.
Anna güni Gyrgyzystanyň häkimiýetleri hem Siriýada yslamçylaryň tarapynda söweşýän iki sany gyrgyz raýatynyň şu hepde Siriýadan Gyrgyzystana gaýtarylyp getirilendigini mälim etdiler.
Gyrgyzystanyň habar serişdeleri Siriýadaky yslamçy söweşijileriň arasynda örän köp gyrgyz raýatlarynyň bardygyny habar berýär.


text:
1991-nji ýylyň 27-nji oktýabry – Türkmenistan döwlet garaşsyzlygyny yglan etdi.
1991-nji ýylyň 21-nji dekabry – Türkmenistan resmi suratda GDA-nyň düzümine girdi.
1992-nji ýylyň 19-njy fewraly – Türkmenistanyň döwlet baýdagynyň görnüşi ykrar edildi.
1992-nji ýylyň 18-nji maýy – Garaşsyz Türkmenistanyň ilkinji Konstitusiýasy kabul edildi.
1992-nji ýylyň 21-nji iýuny – Türkmenistanda prezidentlik saýlawlary geçirildi we onda ýeke-täk kandidat bolan Saparmyrat Nyýazow saýlawçylaryň 99,5 % sesini aldy diýlip, yglan edildi.
1992-nji ýylyň iýuly – Türkmenistanyň ilkinji daşary işler ministri Abdy Kulyýew oppozisiýa geçýänligini yglan etdi.
1993-nji ýylyň 1-nji noýabry – Türkmen manady milli pul birligi hökmünde dolanyşyga girizildi.
1994-nji ýylyň 15-nji ýanwary – S.Nyýazowyň prezidentlik möhletini 2002-nji ýyla çenli uzaltmak boýunça referendum geçirildi. Resmi maglumata görä, saýlawçylaryň 99,9 %-i bu teklibi goldady.
1995-nji ýylyň 12-nji iýuly – Aşgabatda hökümete garşy ilkinji protest demonstrasiýasy geçirildi.
1995-nji ýylyň 12-nji dekabry – BMG Türkmenistanyň hemişelik bitaraplyk statusyny resmi taýdan ykrar etdi.
1996-njy ýyl – Tejen-Saragt-Maşat demirýoly açyldy.
1997-nji ýyl – Türkmenistanyň Birleşen Demokratik Oppozisiýasy döredildi we onuň baştutanlygyna Türkmenistanyň ilkinji daşary işler ministri Abdy Kulyýew saýlanyldy.
1998-nji ýylyň apreli – Prezident S.Nyýazow ABŞ-a ilkinji resmi saparyna başlady.
Bu saparyň öňüsyrasy: Aşgabada baran Türkmenistanyň Birleşen Demokratik Oppozisiýasynyň lideri Abdy Kulyýew tussag edildi, birnäçe günden soňra, Nyýazowyň görkezmesi bilen boşadyldy.
1999-njy ýyl – Türkmenistanda diktatura gutarnykly ornaşdy we Saparmyrat Nyýazow ömürlik prezident diýlip atlandyrylyp başlandy.
2000-nji ýyl – S.Nyýazow 70 ýaşda häkimiýet başyndan gitjekdigini söz berdi. Şol ýyl Nyýazow Garagum çölündäki “Altyn Asyr” türkmen kölüniň proýektini jar etdi.
2001-nji ýylyň sentýabry – S.Nyýazowyň ”Ruhnama” kitaby çap edildi.
2001-nji ýyl – S.Nyýazow ýurtda Opera we Balet teatryny resmi suratda gadagan etdi.
2002-nji ýylyň mart aýy: Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Muhammet Nazarow we ýokary derejeli howpsuzlyk resmileriniň ençemesi wezipelerinden boşadyldy. Soňra olar uzakmöhletleýin türme tussaglygyna höküm edildiler.
2002-nji ýylyň awgusty – S.Nyýazow aýlaryň adyny üýtgedip, aýlara öz adyny, ejesiniň adyny, ”Ruhnama” kitabynyň we käbir milli taryhy şahsyýetleriň adyny dakdy.
Şol ýylyň 25-nji noýabry – “Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk” diýlip atlandyrylan waka boldy we şunuň bilen baglanyşykly birnäçe ýüz adam tussag edildi.
2003-nji ýyl – S.Nyýazow iki graždanlyk boýunça Orsýet bilen 1993-nji ýylda baglaşylan ylalaşygy birtaraplaýyn häsiýetde ýatyrdy.
2004-nji ýyl – Türkmenistanda döwlet gullukçylaryna altyn diş goýdurmak gadagan edildi.
2004-nji ýylyň aprel aýy – Nyýazow Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Poron Berdiýewi wezipesinden boşatdy. Soňra ol uzakmöhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
2004-nji ýylyň dekabr aýy – Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Annageldi Gummanow wezipesinden boşadyldy.
2005-nji ýyl – Türkmen telewideniýesinde we radiosynda aýdymçylara we sazandalara fonogramma ulanyp çykyş etmek gadagan edildi.
2005-nji ýylyň fewral aýy – Nyýazow paýtagt Aşgabatdan we welaýat merkezlerinden başga ýerlerdäki hassahanalary ýapmaly etdi.
2005-nji ýylyň maý aýy – Nyýazow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary, wise-premýer Ýolly Gurbanmyradowy korrupsiýa aýyplamalary bilen wezipesinden boşatdy. Soňra ol uzakmöhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
2005-nji ýylyň iýul aýy – Nyýazow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary, wise-premýer Rejep Saparowy korrupsiýa aýyplamalary bilen wezipesinden boşatdy. Soňra ol uzakmöhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
2006-njy ýylyň ýanwary – Türkmenistanda pensiýalaryň möçberi azaldyldy.
2006-njy ýylyň apreli – Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisini gurmak ylalaşygyna gol goýuldy.
2006-njy ýylyň 24-nji apreli – Türkmenistanyň Baş prokurory Gurbanbibi Atajanowa korrupsiýa aýyplamalary bilen wezipesinden boşadyldy. Soňra ol uzakmöhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
2006-njy ýylyň 16-njy sentýabry – Žurnalist we aktiwist Ogulsapar Myradowa türmede gümürtik ýagdaýda aradan çykdy.
2006-njy ýylyň 21-nji dekabry – S.Nyýazow tarpa-taýyn aradan çykdy.
2006-njy ýylyň 22-nji dekabry – Türkmenistanyň Konstitusiýasy boýunça ýurduň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirmeli Mejlisiň başlygy Öwezgeldi Ataýew türme tussaglygyna höküm edildi.
2007-nji ýylyň 14-nji fewraly – Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň ikinji prezidenti diýlip yglan edildi.
2007-nji ýylyň 9-njy apreli – Türkmenistanyň Birleşen Demokratik Oppozisiýasynyň lideri Abdy Kulyýew Norwegiýada aradan çykdy.
2007-nji ýylyň maý aýy – Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Geldimuhammet Aşyrmuhammedow wezipesinden boşadyldy.
2008-nji ýylyň apreli – Türkmenistanda ýewropa kalendary boýunça ulanylýan aý atlary täzeden dikeldildi.
2008-nji ýyl – Prezident G.Berdimuhamedow S.Nyýazowyň permanyny ýatyryp, Türkmenistanda Opera we Balet teatryny gaýtadan dikeltdi.
2009-njy ýyl – Türkmenistanda Saparmyrat Nyýazowyň suraty aýrylyp, ýüzünde türkmeniň geçmiş şahsyýetleriniň suratlary ýerleşdirilen milli pul – täze manatlar dolanyşyga girizildi.
2009-njy ýylyň aprel aýy - Türkmen gazyny Orsýete akdyrýan gazgeçirijide partlama boldy. Türkmenistan bu waka boýunça Orsýeti aýyplady, iki ýurduň arasynda dartgynlyk emele geldi.
2009-njy ýylyň dekabry – Hytaýa türkmen gazy akdyrylyp başlandy.
2010-njy ýylyň 14-nji maýy – Berdimuhamedow Daşoguz şäherinde geçirilen Ýaşulularyň maslahatynyň mejlisinde köppartiýalyk jemgyýetçilik syýasy sistemasyny döretmäge wagtyň ýetendigini aýtdy.
2010-njy ýylyň iýul aýy – Berdimuhamedow hususy gazetleriň çap edilmegine rugsat berýändigini yglan etdi.
2010-njy ýylyň awgusty – Aşgabadyň merkezindäki Bitaraplyk binasy söküldi.
2010-njy ýylyň noýabr aýy – Türkmenistan ÝB tarapyndan goldanylýan "Nabukko" gaz proýektine gatnaşjakdygyny yglan etdi.
2011-nji ýylyň 29-njy marty – Berdimuhamedow işde goýberen kemçilikleri üçin milli howpsuzlyk ministri Çarymyrat Kakalyýewiç Amanowy eýeleýän wezipesinden boşatdy.
2011-nji ýylyň 9-njy maýy – Türkmenistanyň Saýlawlary we Referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýasyna 1990-njy ýyllardan bäri ýolbaşçylyk edip gelen Myrat Garryýew wezipesinden boşadyldy.
2011-nji ýylyň 7-nji iýuly – Abadan şäherindäki (ozalky Büzmeýin) harby ammarda güýçli partlama boldy. Häkimiýetler 15 adamynyň ölendigini boýun aldylar. Emma resmi däl çeşmeler ölenleriň sanynyň 100-den gowrak bolandygyny çakladylar.
2011-nji ýylyň 8-nji iýuly – Prezident Berdimuhamedow daşary ýurtlardaky oppozisiýany 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçjek prezidentlik saýlawlarynda bäsleşige çagyrdy.
2011-nji ýylyň 25-nji oktýabry – Prezident G.Berdimuhamedow “Türkmenistanyň Gahrymany” diýen belent ady aldy. S.Nyýazow öz döwründe bu ady 6 gezek alypdy.


text:
Täjigistanyň häkimiýetleri ýurduň metjitleriniň bäş ymamyny ekstremist pikirleri öňe sürmekde we ýaşlary yslamçy söweşiji topara goşulmaga hakyna tutmakda aýyplap, tussag etdiler.
Täjigistanyň Konibodom sebitiniň Dini işler boýunça departamentiniň başlygy Hasan Boboşukurowyň 19-njy maýda beren maglumatyna görä, ymamlaryň dördüsi geçen hepde tussag edilýänçä, ýurduň demirgazygyndaky oba metjitleriniň ybadatlaryna ýolbaşçylyk edýärdi.
Täjigistanyň hukuk goraýjy organynyň ýerli resmisi adynyň efirde tutulmazlygy şerti bilen, Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren maglumatynda “bu toparyň daşary ýurtlardaky uruşa gatnaşmagy üçin ýaşlary hakyna tutmakda işjeň hereket edendigini” aýtdy.
Şu ýylyň ýanwar-aprel aýlary aralygynda Sugd welaýatynyň Konibodom we beýleki etraplarynda 15 musulman ymamy tussag edildi.


text:
Ýakynda “Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşyk işleriniň ýene bir gezek yza süýşürilenligi yglan edildi. Hazaryň gazyny Ýewropa akdyrmagy planlaşdyrýan bu proýekt mundan ençeme ýyl ozal tassyklanypdy, emma ilki onuň gurluşygynyň 2011-nji ýylda başlanjakdygy aýdylanam bolsa, soňra ol 2012-nji ýyla çenli yza süýşürildi.
Käbir habarlardan belli bolşuna görä, “Nabukko” proýektiniň gurluşygynyň ýaňy-ýakynda ýene yza süýşürilenligi mälim edildi. Häzirki plana görä, ol 2013-nji ýylda başlanar. Onuň gurluşyk işleri kadaly ýagdaýda gitse, bu proýektiň 2017-nji ýylda tamamlanmagyna garaşylýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Rumyniýa sapary mahalynda, 12-nji maý.
Soňky döwürlere çenli, “Nabukko” Türkmenistanyň öz gazyny Ýewropa akdyrmagy barada göz öňünde tutýan esasy proýektlerinden biridi. Emma, käbir çeşmeleriň maglumatlaryna görä, ýakynda Rumyniýa eden saparynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Nabukko” bilen birlikde “AGRI” we “Ak akym” ýaly proýektler hakda-da gürrüň etmegi Aşgabadyň Ýewropa gaz akdyrmak boýunça alternatiw mümkinçilikler hakda oýlanyp başlanlygyny aňladýar.
Professor Robert Kutlar Kanadada ýerleşýän Karelton uniwersitetiniň Ýewropa we Ýewraziýa departamentiniň ylmy işgäri. Ol: “Energiýa boýunça “Ak akym” proýektiniň amala aşmak mümkinçiligi häzirki döwürde hasam artdy, onuň sebäbi Orsýet tarapyndan goldanylýan we bu proýekte bäsdeş diýlip hasaplanýan “Günorta akym” proýektiniň gün tertibinden aýrylmagydyr. Sebäbi Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin ony amala aşyrmak pikirini üytgetdi” diýýär.
“Ak akym” gazgeçirijisi Hazaryň gazyny Gürjüstanyň üsti bilen Gara deňiz arkaly Rumyniýa akdyrmagy planlaşdyrýar. Bu proýekt başa baran halatynda onuň her ýyl 30 milliard kubometer gazy akdyrmaga ukyby bolar. Kanadaly professor Kutlaryň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň bu talaby ödemäge ýeterlik gazy bar we bu proýekte gatnaşýanlaryň maksady hem ony mümkin boldugyndan çaltrak amala aşyrmak.
“Ak akym”
“Olar “Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşygynyň başlanyp, tamamlanmagyna garaşýardylar, sebäbi Türkmenistan gurluşygy doly tamamlanan “Nabukko” proýektine her ýyl azyndan 10-15 milliard kubometer gaz goşant goşmagy planlaşdyrýar. Emma häzirki döwürde olar “Ak akym” proýektine çynlakaý üns berip başladylar” diýip, professor Kutler belledi.
“Ak akym” turbalarynyň ähtimal iki marşruty
“Nabukko” proýektiniň gurluşyk işiniň üç gezek yza süýşürilmegi bu gazgeçirijiniň haçan işe giriziljegi barada sorag döredýär. Ol işläp başlanda, Türkmenistanyň bu proýekte näçeräk gaz satmaga mümkinçiliginiň boljakdygy-da häzirlikçe anyk däl. Onuň sebäplerinden biri hem “Nabukko” proýektiniň iki tapgyrdan ybarat bolmagydyr. Birinji tapgyrda bu gazgeçirijiniň diňe 10-15 milliard kubometr gaz akdyrmaga mümkinçiligi bolar. Käbir synçylaryň aýtmagyna görä, “Nabukko” proýektiniň ilkinji tapgyrynda türkmen gazyna garaşylmaýar. Onuň ikinji tapgyrynyň haçan işläp başlajakdygy barada anyk bir zat aýtmak kyn.
Şol bir wagtyň özünde-de bu proýekte Yragyň demirgazygyndan hem gaz alynjakdygy barada gürrüňleriň peýda bolmagynyň Türkmenistanyň Ýewropa gaz satmak boýunça beýleki alternatiw ýollara üns berip başlamagyna sebäp bolanlygy aýdylýar.
Professor Kutleriň aýtmagyna görä, “Ak akym” proýekti edil şeýle alternatiwlerden biridir we Türkmenistanyň bu proýekti gaz bilen üpjün etmäge mümkinçiligi bar. Ol aýratynam bu proýekte bäsdeş diýlip hasaplanýan “Günorta Akymyň” gurluşygynyň gün tertibinden aýrylmagynyň “Ak akymyň” gurulmak mümkinçiligine badalga berjekdigini aýdýar.
“Esasy mesele bu gazgeçirijiniň gurluşygy üçin ýeterlik maýanyň bolmazlygydyr. “Ýewropa Bileleşigi bu barada barlaglar geçirdi, Brýussel bu proýekti oňlaýanlygyny hem aýtdy. Häzirki döwürde olar bu proýekti hakykatda amala aşyrmagyň mümkinçiliklerine garaýarlar” diýip, professor Kutler belledi.
Professor Kutleriň aýtmagyna görä, eger “Ak akym” proýekti baradaky tagallalar çaltlaşdyrylsa, kanuny taýdan Türkmenistanyň oňa gaz satmagyna hiç hili päsgelçilik ýok, sebäbi Hazaryň statusynyň kesgitsiz bolmagy, şeýle proýektiň amala aşyrylmagyna böwet bolup bilmez.
“Transhazar” zerur
Kutler bu ugurda Türkmenistanyň Hazar deňzine ýanaşyk ýaşaýan ähli ýurtlaryň razyçylygyny alman, diňe Azerbaýjan bilen ylalaşyp, “Transhazar” ýaly proýekti amala aşyryp biljekdigini aýdýar. Türkmenistanyň “Nabukko” we “Ak akym” ýaly proýektlerde aktiw rol oýnamagy üçin “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurulmagy zerur.
Kanadaly professor Kutlar “Transhazara” garşy çykýan ýurtlaryň, esasan hem Orsýetiň we Eýranyň, agzalýan deňze dahylly beýleki ýurtlar bilen maslahatlaşman, ençeme ýyldan bäri Hazarda iş alyp barýanlygyny belledi. Onuň aýtmagyna görä, eger statusy kesgitlenmedik Hazarda amala aşyrylmaly proýekt boýunça hazarýaka ýurtlaryň ählisiniň razyçylygynyň alynmagy zerur bolsa, onda şol iki ýurt bu kanuny bireýýämden bäri bozup gelýärler.
Emma, muňa garamazdan, “Transhazar” proýektiniň haçan guruljagyny, gurulmaly bolan halatynda onuň maliýe we kanuny taraplarynyň nähili çözüljekdigini aýtmak kyn. Şeýle-de Türkmenistanyň häzirki döwürde haýsy proýekte has köp üns berýänligi hem anyk däl.
Şol bir wagtyň özünde-de bu proýektleriň hiç biriniň hem diňe Türkmenistanyň islegi bilen başa barmajagy aýdylýar. Sebäbi şeýle gazgeçirijileriň geçjek ýurtlary bilen bir hatarda onuň gurluşygy üçin ýeterlik maýanyň nähili üpjün ediljekdigi, onuň howpsuzlygy, galyberse-de regional güýçleriň şeýle proýektlere nähili garajakdygy sorag bolup galýar.
Ýöne “Nabukko” proýektiniň gaýta-gaýta yza süýşürylýän häzirki pursatynda “Ak akym” ýaly proýekt hakda gürrüň edilmegi, käbir ekspertleriň aýtmagyna görä, Türkmenistanyň öz gaz eksportyny köp ugurly etmek boýunça ähli alternatiwler hakda pikirlenýänligini aňladýar.
Türkmenistan häzirki döwürde her ýyl Orsýete 10 milliard we Eýrana hem 10 milliard kubometer töweregi gaz satýar, türkmen gazyny Hytaýa akdyryp başlan proýekt häzirlikçe doly işe girizilenok. Netijede Türkmenistanyň nukdaýnazaryndan “Transowgan” we Ýewropa gaz akdyrjak turbalaryň gurulmagy uly ähmiýete eýedir. Emma onuň haçan amala aşyryljagy, hatda amala aşyp-aşmajagy hem häzirlikçe diňe sorag bolup galýar.