text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň obasenagat toplumyna gözegçilik edýän orunbasarynyň, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Onda welaýatlary hem-de Aşgabat şäherini durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan meselelerine, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşyna garaldy.
Hormatly Prezidentimiz wideoşekilli iş maslahatyny açyp, göni aragatnaşyga Ahal welaýatynyň häkimi Ş.Amangeldiýewi çagyrdy. Häkim häzirki döwürde welaýatda galla oragyna guramaçylykly girişmek ugrunda taýýarlanylan iş meýilnamasy, gowaçalara ideg etmek boýunça ýaýbaňlandyrylan agrotehniki çäreler, şeýle hem sebitiň çäklerinde gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň ýagdaýy barada hasabat berdi. Hasabatyň çäklerinde Oba milli maksatnamasyna laýyklykda gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň ýagdaýy hakynda habar berildi.
Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda agrotehniki çäreler, gowaçanyň hatarara bejergisi we zyýankeş mör-möjeklere garşy göreş çäreleri toplumlaýyn esasda alnyp barylýar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, galla orujy kombaýnlaryň we beýleki oba hojalyk tehnikalarynyň orak möwsümine taýýarlygy bilen baglanyşykly meseleleriň berk gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy. Möwsümiň dowamynda galla kabul ediş bölümleriniň we bu işe dahylly tehnikalaryň bökdençsiz işledilmelidigini belledi.
Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gowaçalara oba hojalykçy alymlaryň maslahatlaryna laýyklykda ideg etmek, ýörite tehnikalary ulanmak, ekin meýdanlarynda zyýankeşleriň we keselleriň ýüze çykmagynyň öňüniň alynmagy babatda häkime birnäçe tabşyryklary berdi.
Mundan başga-da, milli Liderimiz Oba milli maksatnamasyndan gelip çykýan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly ähli meseleleriň yzygiderli gözegçilikde saklanmalydygyny tabşyrdy.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatyna Balkan welaýatynyň häkimi S.Satlykow çagyryldy. Häkim häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, galla oragyna guramaçylykly girişmek boýunça ýerine ýetirilen taýýarlyk işleri barada hasabat berdi. Şeýle hem «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda tomusky dynç alyş möwsümini guramaçylykly geçirmek boýunça welaýatda guralan çäreler barada habar berildi.
Hasabatda welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda gant şugundyrynyň ekişiniň tamamlaýjy tapgyra gadam basandygy, gök-bakja önümlerini ýetişdirmek işleriniň alnyp barylýandygy barada habar aýdyldy.
Milli Liderimiz galla oragy möwsümini guramaçylykly we bellenen möhletlerde geçirmek ugrunda ähli zerur tagallalaryň edilmegini talap etdi. Döwlet Baştutanymyz gant şugundyrynyň ekişiniň barşyny gözegçilikde saklamagy, möwsümleýin işler bilen bir hatarda welaýatda gök-bakja we ot-iýmlik ekinler üçin bölünip berilýän meýdanlary giňeltmek boýunça işleri geçirmegi tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz welaýatda gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň depginlerini ýokarlandyrmak, gurluşyklarda ýokary hil derejesiniň üpjün edilmegini, olaryň bellenen möhletlerde gurlup, ulanmaga berilmegini ýola goýmak meseleleriniň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyny belledi we bu babatda häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Daşoguz welaýatynyň häkimi M.Baýramgulyýew häzirki döwürde welaýatyň çäklerinde alnyp barylýan işler, galla oragyna görülýän taýýarlyk, möwsümiň gysga wagtda we ýokary hilli geçirilmegi boýunça işlenip taýýarlanylan meýilnama, gowaçalara we beýleki ekinlere edilýän ideg işleriniň derejesi barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, dürli maksatly binalaryň gurluşygy, olaryň öz wagtynda gurlup, ulanmaga berilmegi bilen baglanyşykly meseleler yzygiderli gözegçilikde saklanýar.
Şeýle hem häkim welaýatyň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da gowulandyrmak, gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň depginlerini ýokarlandyrmak ugrunda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler barada habar berdi.
Döwlet Baştutanymyz oba hojalygynda iň wajyp möwsüm hasaplanylýan galla oragyna taýýarlyk derejesiniň talabalaýyk bolmalydygyna ünsi çekip, orak möwsümine dahylly düzümleriň sazlaşykly işini üpjün etmek, bugdaý oragyny gysga wagtda we guramaçylykly geçirmek, gowaça meýdanlarynda ýaýbaňlandyrylan ideg işlerini göwnejaý derejede alyp barmak babatda häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işlere ünsi çekip, şaly ekişini gysga möhletde we ýokary hilli geçirmek üçin ähli zerur guramaçylyk işleriniň ýokary derejesiniň üpjün edilmelidigini tabşyrdy.
Milli Liderimiz öňde goýlan wezipeleriň, şol sanda Oba milli maksatnamasynyň çäklerinde bina edilýän durmuş-ykdysady maksatly desgalarda işleriň ýokary hilini üpjün etmek boýunça meseleleriň çözgüdine jogapkärçilikli çemeleşmegi talap etdi.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilen wideoşekilli iş maslahaty Lebap welaýatynyň häkimi T.Atahallyýewiň hasabaty bilen dowam etdi. Häkim häzirki döwürde welaýatda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, galla oragyna taýýarlygyň çäklerinde möwsümde işlediljek kombaýnlaryň we awtoulaglaryň sanawyny kesgitlemek, kabul ediş bölümlerini degişli derejede taýýarlamak ugrunda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli işler barada hasabat berdi. Şeýle hem gowaça ekilen meýdanlarda ideg işleriniň barşy, gowaçalary iýmitlendirmek hem-de zyýankeşlere garşy göreşmek boýunça ýaýbaňlandyrylan çäreler barada aýtdy. Şaly ekişini gysga möhletde we guramaçylykly geçirmek boýunça alnyp barylýan işler hasabatyň özenini düzdi.
Şeýle hem Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, welaýatyň täze gurulýan iri desgalarynda alnyp barylýan işler, desgalary öz wagtynda ulanmaga bermek boýunça geçirilýän çäreler barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, 6-njy iýunda başlanjak galla oragyny gysga möhletde we guramaçylykly geçirmek boýunça ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy. Galla oragy möwsüminde welaýatyň kabul ediş bölümleri, däne orýan kombaýnlar, awtoulaglar we beýleki tehnikalar bökdençsiz işledilmelidir.
Hormatly Prezidentimiz şeýle hem gowaçalara ideg etmek boýunça çärelere ünsi çekdi. Şunda gowaçalary öz wagtynda ýekelemek we otag işlerini gysga möhletde tamamlamak häzirki döwrüň möhüm talaby bolup durýar. Mundan başga-da, bugdaýdan boşan meýdanlarda şaly ekişini ýokary hilli geçirmek maksady bilen, degişli düzümleriň sazlaşykly işini ýola goýmak tabşyryldy.
Gurluşygy alnyp barylýan durmuş maksatly desgalardaky işleriň depginlerini ýokarlandyrmagyň zerurdygyny aýdyp, milli Liderimiz olarda milli binagärlik ýörelgeleri bilen häzirki zaman tejribelerini utgaşdyrmak meselelerine hemmetaraplaýyn esasda çemeleşilmelidigini belledi.
Soňra Mary welaýatynyň häkimi D.Annaberdiýew welaýatyň ekerançylyk meýdanlarynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, galla oragyna guramaçylykly girişmek boýunça öňde durýan wezipeleriň ýerine ýetirilişi, şeýle hem gowaça we beýleki ekinlere edilýän ideg işleriniň derejesi barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, welaýatyň çäklerinde gurluşygy alnyp barylýan desgalardaky işleriň ýagdaýy, gurulýan binalarda ýokary hil derejesiniň üpjün edilmegi we olaryň öz wagtynda gurlup gutarylmagy bilen baglanyşykly meseleler yzygiderli gözegçilikde saklanylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow galla oragyna guramaçylykly girişmek meselesine ünsi çekip, ýetişdirilen hasyly ýitgisiz ýygnap almak üçin möwsümi gije-gündiziň dowamynda guramaçylykly alyp barmak maksady bilen düzülen meýilnamanyň pugta berjaý edilmegi, galla kombaýnlary we beýleki oba hojalyk tehnikalarynyň bökdençsiz işiniň üpjün edilmegi bilen baglanyşykly meselelere örän jogapkärçilikli çemeleşmegi tabşyrdy.
Milli Liderimiz şeýle hem gant şugundyrynyň ekişi, ondan bol hasyl almak ugrunda alnyp barylýan işler bilen baglanyşykly meselelere ünsi çekip, bu işleriň guramaçylykly, talabalaýyk derejede ýola goýulmalydygyny tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz welaýatda gurulýan dürli maksatly binalaryň öz wagtynda tabşyrylmagy, olarda ýokary hil derejesiniň üpjün edilmegi babatynda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Beýik Ýüpek ýolunyň ugry boýunça geçirilýän ylgaw ýaryşynyň we welosipedli ýörişiň welaýatyň çäklerindäki tapgyrynyň tamamlanmagy mynasybetli degişli düzümleriň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň gatnaşmagynda ýörite maslahaty geçirmegiň zerurdygyny belledi.
Soňra göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatyna Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew çagyryldy.
Wise-premýer ýurdumyzyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan möwsümleýin işler, galla oragyna taýýarlyk görmek, şol sanda tehnikany, kabul ediş bölümlerini taýýarlamak we beýleki işler barada hasabat berdi.
Şeýle hem ekerançylyk meýdanlarynyň suw bilen üpjünçiligi, bugdaýdan boşan meýdanlara degişli ekinleri ekmek boýunça taýýarlanylan meýilnama hakynda habar berildi. Mundan başga-da, Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni mynasybetli meýilleşdirilen çäreler, ýurdumyzyň ähli ýerlerinde ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrmak ugrunda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler barada aýdyldy.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, galla oragyna guramaçylykly girişmek, ähli galla kabul ediş bölümleriniň taýýarlygyny, tehnikanyň bökdençsiz işini üpjün etmek babatynda birnäçe tabşyryklary berdi.
Tutuş dünýäde bolşy ýaly, ýurdumyzda ekologiýa meselesine aýratyn ähmiýet berilýändigini belläp, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow daşky gurşawy goramak boýunça zerur çäreleriň durmuşa geçirilmeginiň, şol sanda tokaý zolaklarynyň çägini giňeltmek hem-de olara edilýän ideg işlerini berk gözegçilikde saklamak meseleleriniň möhümdigine ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Daşky gurşawy goramagyň bütindünýä güni mynasybetli meýilleşdirilen çäreleriň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmelidigini belläp, bu çäräniň dowamynda Türkmenistanyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasyna başlyklyk etmeginiň çäklerinde amala aşyran giň möçberli işleriniň öz beýanyny tapmalydygyny aýtdy we bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýew häzirki döwürde paýtagtymyzyň çäklerinde alnyp barylýan abadanlaşdyryş we arassaçylyk işleri, jemagat hojalygy gulluklarynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, şäherde gurluşygy alnyp barylýan dürli maksatly desgalardaky işleriň depginlerini güýçlendirmek, olaryň öz wagtynda gurlup, ulanmaga berilmegini üpjün etmek boýunça maksatnamalaýyn işler durmuşa geçirilýär.
Şeýle hem häkim paýtagtymyzyň ýol-ulag düzümini, inženerçilik desgalaryny döwrebaplaşdyrmak, ekologiýa taýdan amatly şäher gurşawyny kemala getirmek boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň toplumlaýyn we netijeli häsiýete eýe bolmalydygyna ünsi çekip, şäheri abadanlaşdyrmak boýunça zerur çäreleriň görülmelidigini tabşyrdy. Aýratyn-da, şäher ýollarynyň gurluşygynda, olary abatlamak işlerinde hil derejesine möhüm ähmiýet berilmelidir.
Ýurdumyzyň ak mermerli paýtagtynyň ähli görkezijiler babatda nusgalyk bolmalydygyna ünsi çekip, döwlet Baştutanymyz geçirilýän işleriň bildirilýän ýokary talaplara laýyk gelmegini üpjün etmek babatynda häkime birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşykda geçirilen wideoşekilli iş maslahatyny jemläp, möhüm oba hojalyk möwsümini guramaçylykly geçirmek, ýurdumyzyň sebitlerini we paýtagtymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek, adamlar üçin amatly durmuş we zähmet şertlerini döretmek hem-de ähli meýilleşdirilen çäreleri ýokary guramaçylykly geçirmek boýunça öňde durýan wezipeleriň wajypdygyny ýene bir gezek belledi.
Hormatly Prezidentimiz wideoşekilli iş maslahatyna gatnaşanlara berk jan saglyk we Watanymyzyň abadançylygynyň, halkymyzyň bagtyýarlygynyň bähbidine alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.


c: text/html

text:
ÝB-niň Assosiasiýa baradaky we geljekde ÝB-e agza bolmak baradaky ylalaşyklary korrupsiýa garşy göreş boýunça aýratyn reformalary talap edýär. Şol bir wagtyň özünde-de halkara maliýe institutlary we hökümete degişli bolmadyk toparlar, şol sanda “Transparency International” guramasy, öz tekliplerini öňe sürýärler.
Ine, öňe sürülýän bäş teklip:
- Jemgyýetçilik pudagynyň jogapkärçiligini güýçlendirmeli
"Transparency International" guramasynyň Ýewropa Bileleşigi bilen bagly meseleler boýunça müdiri Karl Dolan “bähbitleriň gapma-garşylygy” barada düşündiriş berip, şeýle gapma-garşylygyň häkimiýetleriň kabul edýän kanunlarynyň häkimiýet başyndakylaryň özlerine girdeji getirýän kärhanalar üçin amatly bolan halatynda ýüze çykýandygyny aýdýar.
- Döwlet söwdasynyň açyk we bäsleşikli amala aşyrylmagyny kepillendirmeli
Dünýä söwda guramasynyň “döwlet söwda ylalaşygy” ýuridiki taýdan onuň esasy halkara kanunydyr.
- Korppsiýany derňemek we jezalandyrmak
Şeýle-de, Dolanyň sözlerine görä, korrupsiýa garşy göreşi “korrupsiýa garşy hakykatdanam garaşsyz agentligiň döredilmegi” arkaly amala aşyryp bolardy.
Ýewropa Bileleşiginiň Halkara walýuta fondy bilen syýasatynyň sazlaşdyrylmagy boýunça iş alyp barýan Ýewropanyň Dikeldiş we Ösüş bankynyň müdiri Alan Rousso “tutanýerli edaralaryň” bäsdeşlige ukyply biznes üçin deň şertleri döredip biljekdigini belledi.
- Syýasy partiýalaryň maliýeleşdirilmeginiň açyk bolmagyny gazanmak
Korrupsiýa garşy çykyş edýän aktiwistler täsirli şahslaryň, biznesmenleriň we belli bir bähbide eýerýän toparlaryň gizlin ýollar arkaly saýlawlara täsir ýetirmäge ukypldygyny aýdýarlar we munuň syýasy korrupsiýa bilen bagly töwekgelçilikleri artdyrýandygyny belleýärler.
“Transparency International” guramasyndan Dolan syýasy partiýalaryň maliýeleşdirilmeginiň açyk bolmagyny talap edýän kanunyň zerurdygyny aýdýar: "Eger siz Ukrainada korrupsiýa garşy zerur bolan reformalara syn etseňiz, ol ýerdäki esasy problemanyň dünýäniň beýleki ýurtlaryndaky ýagdaýa, hatda ÝB-niň özündäki ýagdaýa meňzeýändigini görmek mümkin. Ýagny, syýasy partiýalaryň maliýe üpjünçiliginde aýdyňlyk ýetmezçilik edýär”.
- Informasiýa elýeterliligi kepillendirilmeli
Maglumat azatlygyna degişli kanunlar raýatlaryň korrupsiýanyň üstüni açmaklary we bu ugurda häkimiýetlerden degişli zerur çäreleri görmegi talap etmekleri üçin esasy guraldyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Amul-Hazar 2018” awtorallisiniň geçirilýän ugurlaryny tanyşdyrmak maksady bilen makalalar toplumyna uly gyzyklanma boldy. Bugünki sanymyzda Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky galalar baradaky gysga setirlerimize dowam edýäris. Makalalary www.atavatan-turkmenistan.com saýtynda neşir edýäris.
Sarahs galasy
Sarahs Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky Nişapur bilen Merwiň arasynda we Tejen derýasynyň ýokarky akymynda ýerleşen adybir sebitiň merkezi şäheri bolupdyr. Araplaryň gelmegi bilen Orta Aziýanyň ýerli mirasdarlary bilim alanlaryndan soň, Sarahsyň ähmiýeti ep-esli artýar. Şol döwürde Sarahs umumy meýdany 120 gektardan, töwereginden 12 metr ýokaryk galdyrylan, 340×560 metr uzynlykda berkidilen şähristanly gür ilatly uly şähere öwrülýär. Ýöne mongol basybalyşlary Sarahsyň tozdurylmagyna, ilatynyň gyrylmagyna getiripdir. Merkezi galanyň berkitmeleri öz gorag wezipesini bes edipdir, şähristanyň berkitmeleri ýumrulypdyr.
Köne Kaka
Gurluşy boýunça bu şäher köpsanly diňli, içinden garym gazylan kuwwatly gala diwarlary bilen biraz süýndürilen dörtburçlugy emele getirýär. Birmahallar hatarlanyp duran köpsanly, çürelip gidýän diňler indi ýöne tümmek bolup galypdyr, diňe käbir ýerlerinde olary anyk saýgaryp bolýar. Ilatly ýeriň edil merkezinde diýen ýaly içki gala hem bolupdyr, häzir onuň töwerek-daşyny içi zeý suwundan doly uly kölçe gurşapdyr. Öň ol galanyň goragy üçin gazylan garym ekeni, ol hem şäheriň daşyndan gazylan garym bilen birleşdirilipdir.
Hysrowgala
Abiwerdiň günbatarynda dagyň eteginde Hysrowgala şäheri howalanyp görünýär. Irki antik zamanlarda bina edilen bu şäher iki sany berkitmeden ybaratdyr. Ol laýdan galdyrylan dokuz metrlik tekiz ýer bolup, harby gorag maksadynyň juda kämil usulynyň aňlatmasydyr. Şäheriň gündogar ugrunda içki gala ýerleşip, ol giň garym arkaly bölünip aýrylypdyr. Şähristan hem-de Hysrowgala hersi özbaşdak, şonuň bilen birlikde hem, duşman çozan halatynda hyzmatdaşlykda bolmagyň mümkinçiligi göz öňünde tutulan gorag ulgamyna eýedir.
Köne we Täze Nusaý galalary
Köne Nusaý galasynyň döremegi parfiýalylaryň şasy Mitridat bilen bagly hem bolsa, Täze Nusaý şäheriniň dörän wagty barada anyk maglumat ýok. Köne Nusaýdan tapylan tapyndylaryň içinde tutuş synasynyň gözelligi görnüp duran ýaş aýalyň heýkeli bar. Onuň Parfiýa şasy Mitridat I-niň gyzy Rodoguna bolmagynyň ähtimaldygy aýdylýar. Köne Nusaýdan tapawutlylykda, Täze Nusaý Parfiýa darganyndan soň hem şäher galasy hökmünde köp asyrlar ýaşaýar.
Täkýazyr
Häzirki Bäherdeniň merkezinden 20 kilometr demirgazykda orta asyr Täkýazyr galasynyň galyndylary, häzir Şähryslam ady bilen tanalýan şäher ýerleşýär. Galyndylara ser salsaň, bu şäheriň iki galaly hem-de bir inedördül kilometr meýdany bolan (töwerek-daşy bilen) şähristanly uly şäherdigi mälim bolýar. Häzire çenli saklanyp galan gala diwarlary, gorag maksady bilen gurlan diňleriň köplügi şäherlileriň ýurduň goragyna uly üns berendigini aýan edýär. Hususan-da, çarwa kowumlarynyň geljek ugruny, galanyň demirgazyk tarapyny has berkidipdirler.
Paraw
Nusaýdan Dehistana barýan ýolda orta asyrlara degişli Paraw şäheri ýerleşýär. Dagyň eteginde gurlan bu şäher diwarlary daşyna halkalanan örän berk gala görnüşindedir. Onuň yzlary häzirki wagtda hem açyk bildirip dur. Şäher dag eňňidinde gurlup, dag çeşmesiniň bir kilometr çemesi aşaklygyna iki kenaryny hem öz çägine alýar. Şäheriň ýokary böleginde içki galasy bar. Taryhy çeşmelerde Paraw şäheri oguzlaryň çölüň etegindäki, Horasan bilen Dehistanyň serhedinde gurlan galalary hökmünde beýan edilýär.
Gürgenç
Amyderýanyň aşak akymynda bol hasylly, gür ilatly sebitiň merkezi Gürgenç şäheri bolupdyr. Häzirki Köneürgenjiň merkezinde we günorta künjeginde gadymy şäheriň asyrlaryň sarsgynyna ýan bermän oturan ýadygärlikleri 650 gektara barabar meýdany eýeleýär. Häzirki goraghananyň ähli ýeri kuwwatly gala diwarlary bilen gurşalypdyr. Galanyň iç ýüzünde iki sany içki galasy, ýaşaýyş jaýlarynyň sansyz köp hatarlary, dürli hünärmentçilik ussahanalary, kerwensaraýlar, aramgähler, minaraly metjitler, köşkler hem-de patyşa çarbaglary saýa salypdyr.
Döwkesen
Gürgenjiň demirgazyk çetinde Döwkesen şäheri bar. Onuň gala diwarlary hem-de binalary Üstýurt tekizliginiň üç sany eňňit ýerinde gurlup, ol ýerden ýokarda howalanyp görünýär. Oňa «Arwahlaryň kesen galasy» – Döwkesen diýilýär. Bu gadymy ilatly ýeriň taryhy has ir döwürlerden, biziň eýýamymyzdan öňki VI–III asyrlardan başlanýar, alymlar onuň Wezir şäheri bolandygy hakynda belläp geçýärler. Bu şäheriň kuwwatly içki galasy hem-de ybadathanasy bolup, ol orta asyrlarda hem bar eken.
Maňgyr gala
Köneürgençden günbatara, Sarygamyşa tarap giden kerwenler Maňgyr belentligine çykypdyrlar. Onuň depesinde şu wagtlar hem etekleri bilen ýaýran uly şäheriň yzlaryny görmek bolýar. Bu ýere Maňgyr gala diýilýär, ýöne onuň esasy ýörgünli ady Halapdyr. Ol Siriýadaky köne Halap şäheriniň adydyr. «Şasenem – Garyp» dessanynda bu şäheriň ady getirilýär.
Bizi Sosyal Medyadan Takip Edin!
Resmi Facebook Hesabımız için :
https://www.facebook.com/AtavatanTurkmenistanJournal/
Line İD : @atavatanjournal
Resmi Twitter Hesabımız için
https://twitter.com/AtavatanJournal
Resmi Linkedin Hesabımız için :
https://www.linkedin.com/in/atavatan-turkmenistan-journal-91a056134/
IMO Hesabı : +993 65 80 24 70


text:
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygyň milli ulgamy halkara ölçeglerine laýyk getirler. Munuň üçin 2018-nji ýylyň dowamynda usulyýet gollanmalaryny taýýarlamak, maglumat üpjünçiligini ornaşdyrmak, öňdebaryjy maliýe düzümleriniň bilermenleriniň gatnaşmagynda okuw maslahatlaryny guramak ýaly işleri goşmak bilen taýýarlyk görmek boýunça zerur çäreleri geçirmek göz öňünde tutulýar.
Maliýe hasabatlylygyň halkara ölçegleriniň peýdalanylmagy daşarky bazarlara çykmakda möhüm düzümler bolup durýar, munuň özi Türkmenistanyň dünýä hojalyk aragatnaşyklary ulgamyna işjeň goşulyşýan şertlerinde aýratyn möhümdir.
Soňky habarlar
Archive news
Türkmenistanda buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygyň halkara ölçegleri ornaşdyrylar
Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygyň milli ulgamy halkara ölçeglerine laýyk getirler. Munuň üçin 2018-nji ýylyň dowamynda usulyýet gollanmalaryny taýýarlamak, maglumat üpjünçiligini ornaşdyrmak, öňdebaryjy maliýe düzümleriniň bilermenleriniň gatnaşmagynda okuw maslahatlaryny guramak ýaly işleri goşmak bilen taýýarlyk görmek boýunça zerur çäreleri geçirmek göz öňünde tutulýar.


text:
Hyzmat Bölümleri
Biziň bu bölümimiz Ýimpaş söwda merkeziniň 3-nji gatynda ýerleşip...
Internet Kafe
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrl...
Bilýard Oýuny
Türkmen ýaşlarynyň arasynda iň meşhur oýunlaryň biri bilýard o&yacut...
Täjirçilik Merkezi
18 000 m2 ýapyk meýdana eýe bolan Ýimpaş telekeçilik merkez...
5D Cinema
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda ýerleşýän, 5D Cinemada...
Oýun meýdança
Ýimpaş söwda merkeziniň üst gatynda uly ýaşlylar bilen bir hatarda &ya...
Bowling oýuny
Ýaşlar tarapyndan söýülip oýnalýan oýunlaryň biri...
Meşhur magazinler
Biziň "Ýimpaş" söwda merkezimizde dünýäniň öňdebar...
Söwda Merkezi
Türkmenistanyň iň döwrebap we göwnüňi açýan satyn alma merke...


text:
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Sapar Isakow gyrgyz-gazak serhedindäki krizisi maslahat etmek üçin 18-nji oktýabrda Gazagystana sapar edýär.
10-njy oktýabrda Gazagystan gümrük nokatlarynda gözegçiligi güýçlendirensoň, bu ýerde ulaglaryň we adamlaryň uly nobaty emele geldi.
Gyrgyzystanyň Ministrler Kabinetiniň syýasy departament bölüminiň başlygy Çyngyz Esenkul-Uulu Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Isakowyň Astana edýän saparynyň 17-nji oktýabrda Gazagystanyň premýer-ministri bilen geçirilen telefon gepleşiginde tassyklanandygyny aýtdy.
Gazak-gyrgyz serhedinde gözegçiligiň güýçlendirilmegi, wezipe möhleti tamamlanyp barýan gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýewiň gazak häkimiýetlerini “Gyrgyzystanyň içerki işlerine goşulyşmakda” aç-açan aýyplamagyndan birnäçe gün soňa gabat geldi.
7-nji oktýabrda Atambaýew goňşy Gazagystany kandidatlaryň biri Omurbek Babanowa aç-açan goldaw bermek arkaly, ýurduň prezidentlik kampaniýasyna goşulyşmakda aýyplady.
Atambaýew köpçülikde eden şol çykyşynda gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýewi onlarça ýyl häkimiýet başynda galmakda tankyt etdi.
Gazak resmileri bu aýyplamalary ret edýärler.


text:
Baş ştabyň başlygy Güler Gaziantepdäki we Hataýdaky harby merkezlere baryp gördi
Türk ýaragly güýçleri soňky günlerde serhetýakasyna goşmaça harby topar ugradýar
Baş ştabyň başlygy goşun generaly Ýaşar Güler bilen Gury ýer güýçleriniň serkerdesi goşun generaly Ümit Dündar Gaziantepdäki we Hataýdaky harby merkezlere baryp gördi.
Baş Ştabyň başlyklygyndan berlen beýanata görä, Baş ştabyň başlygy Ýaşlar Güler, Gury ýer güýçleriniň serkerdesi goşun generaly Ümit Dündar bilen birlikde Gaziantepdäki we Hataýdaky harby merkezlerde barlag işlerini geçirdi.
Türk ýaragly güýçleri soňky günlerde serhetýakasyna goşmaça harby topar ugradýar.


text:
Karz almak üçin gerek resminamalar
Sarp ediş karzy almak üçin resminamalaryň sanawy
- Arza;
- Terjimehal;
- Iş ýerinden resminamalar (häsiýetnama, zähmet depderçesiniň göçürmesi tassyklanan görnüşde, aýlyk zähmet haky barada güwänama, eline degişli bölegini görkezmek bilen;
- Pasportynyň nusgasy (sahypa 1.2.3.9.33.);
- Nika hatyň nusgasynyň göçürmesi, eger-de nikada durmaýan bolsa nikada durmaýandygy hakynda güwa haty;
- Girew emläkleriniň resminamalary. Şol sanda: Maşgala ýagdaýy barada güwanama Forma-3 görnüşde, maşgala agzalarynyň we girew berijileriň dil hatlary.
- Awtoulag;
- awtoulagyň tehpasportynyň nusgasy (4 tarapyndan suraty);
- awtoulagyň bahasyny tassyklaýjy haty ( IIM- kriminalistikadan);
- Jaý;
- jaý (hususy eýeçilikdäki ýaşaýyş jaýy) – öý kitaby, inwertar işi;
- Tükelleýiş we hasaba alyş edarasyndan (GBTI) hasapda durmaýanlygy hakynda güwa haty;
- Maşgala ýagdaýy barada güwanama Forma-3 görnüşde, maşgala agzalarynyň we girew berijileriň dil hatlary;
Fiziki şahslara berilýan karzy almak üçin resminamalaryň sanawy
- Arza;
- Terjimehal;
- Hasaba alyş şahadatnamanyň we patentiň hem-de eger ulanylýan kadalaşdyryjy hukuk namalarynda göz öňünde tutulan bolsa, işiň ygtyýarnama almaga degişli görnüşleri boýunça ygtyýarnamanyň nusgalary, (bar bolsa girdeýjileri baradaky salgyt beýýannamsy);
- Pasportyň nusgasy (sahypa 1.2.3.9.33);
- Nika hatyň nusgasynyň göçürmesi eger-de Nikada durmaýan bolsa nikada durmaýandygy hakynda güwa haty;
- Girew emläkleriniň resminamalary. Şol sanda:Maşgala ýagdaýy barada güwanama Forma-3 görnüşde;
- Maşgala agzalarynyň we girew berijileriň dil hatlary;
- Awtoulag;
- awtoulagyň tehpasportynyň nusgasy (4 tarapyndan suraty);
- awtoulagynyň bahasyny tassyklaýandygy barada hat (IIM- kriminalistikadan)
- Jaý;
- Jaý hususy eýeçilikdäki ýaşaýyş jaýy) – öý kitaby, inwertar işi;
- Tükelleýiş we hasaba alyş edarasyndan (GBTI) hasapda durmaýanlygy hakynda güwa haty;
- Maşgala ýagdaýy barada güwanama Forma-3 görnüşde, maşgala agzalarynyň we girew berijileriň dil hatlary;
Zamunlyk karzy üçin resminamalaryň sanawy
- Arza;
- Terjimehal;
- Iş ýerinden resminamalar (häsiýetnama, zähmet depderçesiniň göçürmesi tassyklanan görnüşde, aýlyk zähmet haky barada güwänama, eline degişli bölegini görkezmek bilen;
- Pasportyň nusgasy (sahypa 1.2.3.9.33);
- Nika hatynyň nusgasy eger-de nikada durmaýan bolsa nikada durmaýanlygy hakynda güwa haty;
- Maşgala ýagdaýy barada güwanama Forma-3 görnüşde, maşgala agzalarynyň we girew berijileriň dil hatlary;
- Zamun durujynyň pasportynyň nusgasy (sahypa 1.2.3.9.33.);
- Zamun durujylaryň iş ýerinden zähmet haky barada güwanama;
- Zamun durujylaryň dil hatlary;
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 6-njy martynda çykaran 12890-njy “Ýurdumyzda oba hojalyk önümlerini öndürijileri maliýe taýdan goldamak hakynda” karary boýunça berilýän karz üçin resminamalaryň sanawy.
- Karz almak üçin arza;
- Fiziki şahslar üçin - şahsyýetini tassyklaýan resminamanyň we ýer eýeler üçin salgyt hasabyna goýulandygy hakynda şahadatnamanyň nusgasy;
- Karzyň hasabyna maliýeleşdiriljek maýa goýum taslamalaryň iş meýilnamasy;
- Karzy ulanmak bilen bagly şertnamalaryň we hasap sypatnamalaryň göçürme nusgalary.
- Ýer eýelerine we ýerden peýdalanyjylara ýere eýelik etmek ýa-da ulanmak üçin berlen ygtyýarnamanyň we resminamalaryň bellenilen tertipde tassyklanylan göçürme nusgalary;
- Girewine hödürlenilýän emläkleriň we eýesini tassyklaýjy resminamalarynyň göçürmesi;
- Bank tarapyndan karzy bermek hakyndaky çözgüdi kabul etmek üçin goşmaça maglumatlar.
Öý goşlaryny wehojalyk harytlaryny satyn almak üçin ýeňillikli karzlary almak üçin resminamalaryň sanawy:
- Karz almak üçin arza;
- Pasportynyň nusgasyny;
- Nika baglaşylandygy hakyndaky şahadatnamasynyň nusgasy;
- Girdejisi hakynda güwanama (ähli tutumlar tutulandan soňra galan sap girdejisi görkezilen). Hususy telekeçi bolan şahsy adamyň girdejileri üçin salgyt boýunça beýannama;
- Ýazga alnandygyny anyklamak üçin maşgalanyň düzümi we olaryň ýaşaýan ýeri hakynda güwänama;


text:
Azym Işanyň keç ykbaly
Baýram Meläýew
Aşgabat türmesiniň ýanyndaky rus öwlüýäsiniň bir çetinde ýeke-täk musulman adamsynyň mazary ýatyr. Onuň daş-töweregi syrylyp-süpürilen, daşyndan köp aýlanylýany bildirip dur. Bu kimiň mazaryka? Ony Aşgabatda ýaşaýanlardan sorasaň: “Ol gurbany boldugym Azym işanyň mazarydyr” diýerler.
– Ol bu ýere – rus öwlüýäsin...
5 ýaşly çaga dogany üçin ölüme razy bolupdyr
Bir lukmanyň başdan geçirenleri :
Birnäçe ýyl öň Stanford Hassahanasynda höwes bilen işleýärdim. Şol wagtlar, örän az duş gelýän bir kesele duçar bolan Liza atly bir gyzy agyr ýagdaýda tanadym. Gowulaşmasy üçin diňe bir ýol bardy, bäş ýaşyndaky oglan jigisinden gan almalydy. Oglan jigisi hem şol keseliň hötdesinden gelipdi we bedeninde...
...
....
....
.....
......
.......
..
.
Ýaryma çenli
Nazarlar kaknyşyp, büdürän gözel,
Ýetdi sabrym ýigrimi birime çenli.
Agşam gursagyma sygmady gazal,
Orta goýdum ýog-u baryma çenli.
Ýeser alartsaň-da humaý gözüňi,
Göreçleriň aldamady gözümi.
Düýnki saňa diýen “A gyz” sözümi,
Kem-kem üýtgederin “ýaryma” çenli.
Iki ädim aramyzyň...
Ata sözleri 4
1)Söýgi 7 sekunt, höwes 7minut, puşmanlyk bolsa bir ömür boýy dowam eder(Arap atasözleri)
2)Bagtlylyk herkimiň durmuşundan bir gezek geçer.(Awustraliýa ata sözleri)
3)Ýalançynyň öýi ýandy hiçkim ynanmady.(Azerbeýjan ata sözleri )
4)Ýakyn goňşi daş(uzak) garyndaşdan gowydyr.(Azerbeýjan ata sözleri )
...
Dünýädäki iň uly kebelek
Tizaniýa Agrippina kebelegi
Bu kebelekler Günorta Amerika yklymyndaky Breziliýada we Peruda ýaşaýar. Ol dünýäde bar bolan kebelekleriň içinde iň ulusy hasaplanýar.
Tizaniýalar ganatyny ýaýanlarynda kompýuter monitoryny ýapyp bilýär.
Yokarda biri bar...
Ýokarda biri bar, ol meni gowy tanaýar. Durmuş ýollarynda, ähli
ýagdaýlarda aljyran pursatym, kömege mätäç pursatlarym, men ony ýa-
dyma salmasam‐da, ol meni unutmaýar. Arkamy tutýar, derrew kömek
edýär.
Ol meniň ýolumy açýar.
Ol maňa garaşmaýan ýerlerimden rysgal eçilýär.
Ol meni çagasyna mährini berip,...
Ýarym Aldylar
ÝARYM ALDYLAR
Meniň saýlap söýen bir gülüm bardy
Ol ýarymy bu gün menden aldylar
Aýa güne deňäp gezenim bardy
Ol ýarymy bu gün menden aldylar
Ýakyn ýerlerden sawçy gelipdir
Hossarlaryň, olaň sözün alypdyr
Şeýdip toýyň sähedini beripdir
Söýen ýarym bu gün menden aldylar
...
Naçar ýüregiň owazy
Günler geçip durlar, azary ýetik,
Bar dertleri çekip ýörün bir özüm.
Aýdym aýdýan: Ykbalyň için ýakyp,
Wah-h...bagtly bolasym gelýär ezizim.
Maňa senden başga hiç zat gerek däl,
Seňem diňe barlygyňy bilsem bes.
Saňa ýetsem hiç bir zada seretmän,
Indi ýüregimde öçdi o höwes.
Seb...
Ish atiyachlsndyryshy
Salam dostlar,
Sheyle sorag: eger ish yerinde ishcha ishini edip durka zeper yetse onun bejergi chykdajysyny ish beriji toleyami yagny ish beriji ishgari strahowka edyami?
Öňki ertir.com häzir nirede?
alemjahan.net
Öňki ertirçileriň aglaba agzalary şu ýerde.
Köp funksiýalary bar bu saýtyň. Girip görmegi maslahat berýän.
Täze Forum saýt
SALAM sizi lark.ru daky ilkinji forum saytyna cagyryaryn http://x-forum.lark.ru
Gadymy/köne sözler
Salam agzalar. Mana sizden bir yerlikli maslahat gerek. Köynek tikilyan atelyeni atlandyrmak üçin gadymy/köne , yone , elbetde owadan manyly bir soz gerek? Tekliplerinize garashyaryn!
Salam bermek hakynda
Salam dostlar,
Salam bermek sünnet. Berilen salamy yöne almak hökmany yagny parzdyr.
Sebabi berlen salamy almazlyk adamlar arasynda dushmanchylyga yol achyar. Bu bolsa dogry dal. Salam adamlar arasynda soygi doredyar.
Pygamberimiz saw aydan eken:
Bir ish öwredeyinmi aranyzda soygi-muhabbet...
Kömek gerek - Men kesel
Men dünýä inenimden zrenýam pes.Daşdan görmeklik kyn düşýär, 5-6ýyl Linza,aýnek çalşyp dakynýan elbetde şu zyýanlymy?Maslahat berip biljegiñ barmy?
P.S:Linza dakynyp çep gözimi zaýaladym.
Salam
Salam. pikirler bolumi barmy namesi uytgesik bu yerinin. Ertir coma name boldy
Özüni Hudaylashdyrmak.
Jahyl adam bar özi bir belent derejä yetip adamlar ona boyun bolsa özüni Huday yaly hasap ediberyar. Hatda adamlaryn pikrinem dolandyryan diyyar.
Allah hemme zady basharyar we islän zadyny yaradyar.
Ynsan ach bolsa iymese bolanok Allah ryzkyny bermese edip biljek zady yok. Suwsasa suw ichmese bolanok nirde suw bar bols...
Gizlin söýgi
GIZLIN SÖÝGI
Saňa "söýýän" diýip bilmen bagyşla!
Ýygralygym muňa hiç ýol bermeýär.
Şu goşgymy gyz kalbyňa nagyşla
Jahyl kalbym diňe seni küýseýär!
Oturýarys gürleşipjik seň bilen
Degişýäris, gülüşýäris seň bilen
Kä wagtlar iç dökýarsin meň bilen
Şahyr kalbym dine seni küýseýär!
...
Her janly - ölümi dadar
Internet sahypasynda ýaş gyzlar wejaralyk da görsem gaty utanýan,òzlerini porno aktyor diýip,ony biznes hökmünde görüp özinden geçýäler.Owadan aý ýaly gyzlar,maşgalañ enesi, bir çaga ejesi.Dowzahyñ odyna ýanjak nur ýaly gyzlar.
Arylardan nadip dynyp bolar.
Salam. Gun sowany ucin mi namemi? Balkonymyzda arylar birden kopelaydi. Sholardan dynmak ucin nahili yollar barka? Maslahat berayseniz.


text:
Men welaýat, etrap ýerlerine köp aýlanamsoň, Azatlyk radiosynyň diňleýjileri bilen duşuşýan pursatlarym kän bolýar. Şeýle pursatlarda men kärdeşimiz Nazar Hudaýberdä türkmen halkynyň nähili belent söýgüsiniň bolandygyna, onuň aramyzdan gitmegine halkyň nähili gaty gynanandygyna hem göz ýetirýärin.
Orsýetli milliarder inwestor Ýuriý Milner bilen britaniýaly kosmolog Stefen Hawking Ýerden aralygy 4.37 ýagtylyk ýylyna deň we Gün ulgamynyň iň ýakyn goňşusy bolan ýydyz sistemasy "Alfa Sentawra" kiçijik kosmos ulaglaryny ibermek maksady bilen bir kosmos inisiatiwasyny ýola goýandyklaryny yglan etdiler.
Adamynyň saglygy, durmuş we iş şertleri kadaly bolsa-da, uky, dynç alyş ýaly zerur şertler berjaý edilende-de ünsi doly işe gönükdirmek käte kyn bolýar. Alymlar munuň öz sebäpleriniň bardygyny aýdýarlar we bar ünsüňi işe gönükdirmek üçin ylmy taýdan tassyklanan usullaryň ençemesini hödürleýärler.


text:
Dәrіs.
Bұқaralyқ комуникация ұғymy "комуникация" (Bailanys, aқparat) terminі (лат. Tіlіnen "sommunicatio" -habar, aқparat zhane "sommunicare" -zhalpylau, әңgіmelesu, Bailanys, habarlau, zhіberu) ғylymi әdebiette двадесетия ғasyrdyң basynda Платен Болдън.
Съобщение - adamdar, toptar, ұlttar, memleketter arasyndaғy өzara әrekettің қazhettі elementі bolyp tabylady.Kommunikatsiya - bұl adamdardyң tіrshіlіk әreketі үrdіsіndegі olardyң өzara әreketіnің erekshelіktі Formas.
Съобщение negіzіnde қoғamda individualdy (ZhEKe) zhane ұzhymdyқ mіnez-құlyқ қalyptasady.
Съобщение mynaday tүrlі formada іske Асад: tұlғaaralyқ baylanystyң tіldіk zhane paralingvistikalyқ (-ти, қylyқ);
Madeniet salasynda - әdebiet, спец zhane bұқaralyқ aқparat құraldary.Kommunikatsiya ад belgіler zhүyesі (Tilder) arқyly individter, toptar, ұyymdar, memleketter, mәdenietter arasynda zhүzege asyrylady.
Съобщение tұtas belgi habarlaryn Алмас retіnde adamdar arasynda қarym-қatynas kezіnde zhүredі, Фондация Bilim, oylar, ideyalar, қarym-қatynas zhasaushylardyn kөңіl-Панагюрище sezіmderі променена baғdarlamalary beynelengen.Kommunikatsiya individualdy zhane toptar arasyndaғy sөyleu tәrtіbі қalyptasatyn әleumettіk kelіsu protsessі.
Sondyқtan да әleumettanuda комуникация tұlғaaralyқpen қatar bұқaralyқ комуникация keң tүrde zertteldі.Әleumettanu әleumettіk faktorlardy, yaғni bұқaralyқ kommunikatsiyanyң қoғamdyқ pіkіrdі қalyptastyrudaғy әserіn, adamdardyң әleumettіk shyndyқ пени құndylyқtarғa қatynasyn zertteydі.Kommunikatsiyalyқ protsestің tұraқty elementerі bolyp: 1) zhіberushі (комуникатор Jabardo tasymaldaushy);
2) канал Немес Арна aқparatty құraly zhіberu;
3) ZhEKe рушвет;
4) aқparattyң baғyttalғan tұlғasy-alushy.Bұқaralyқ комуникация (BC) -bұl aқparatty bұқaralyқ комуникация құraldary (baspasөz, радио, на филми, телевизия дейност) arқyly kөpshіlіk auditoriyaғa adamdardyң baғalau, kөzқarasymen іs-қimylyna әser etuі arқyly habarlau protsesі.Bұқaralyқkommunikatsiya tұzhyrymdamalary.Zhalpy әleumettanylyқ konteksttegі BC turaly alғashқy zertteuler 20ғ.
basynan bastaldy.
BC zhӛnіndegі zertteuledің negіzі G. Tarde, G.Lebon, P.Lavrov, N.Mihaylovsky, N.Kareeva, P.Sorokinnің eңbekterіnen қalanғan.
Alғashқy BC turaly tұzhyrymdamada bұқarany tobyrdan bөlіp қarastyrady.
Tobyr adamdardy basқaruғa қabіletsіz zhane mүldem zhauapkershіlіksіz қylady.
Ol (tobyr) talқylamay emotsiyaғa, kөңіl-kүyge berіledі.
Lebonnyң aytuyna қaraғanda, 20ғ.
Busta sipatyn individtің tobyrdyң sanasyz іs-әreketіn sanaly іs-қimylғa auystyruyn sanady.Frantsuz әleumettanushysy zhane kriminalistі G. Tarde өzіnің tұzhyrymdamasyn ӛz әrіptesіne қaraғanda tereңіrek қarastyrdy.
Lebon sekіldі Tarde Адам tobyr arasynda пета emotsiyaғa berіlgіsh, sanaly oylamaydy eseptedі Dep.
Adamdardyң tobyrdaғy ortasha sanalyқ dengeyі, әrbіrіn sanaғan kezdegі deңgeyden tөmen ekendіgіn aytty.
Jaeger Le Bon тек "shashyraңқy tobyr" turaly aytsa, Фондация Tarde Жана әleumettіk bіrlestіk -publikany erekshe bөlіp kөrsettі.
Publikanyң құryluynyң negіzіne ол bұkaraғa әser ETU tәsіlіn Aldy.
Обществеността ortaқ aқparattyң kөzderіmen bіrіkken әleumettіk top.Tanymal "Қoғamdyқ pіkіr (1920zh)" eңbegіnің автори V.Lippman Модерен петобой Заман adamyndaғy dүnietanymynyң қalyptasu protsesі BC-ң yқpal etuі steriotipter negіzіnde іske Асад.
BAҚ habarlaytyn faktіlerdі өzderіnің қarauyna sәykes tүrlendіredі Кейд такива өzgertіp тези zhіberedі.
Қorshaғan ОРТ turaly tүsіnіkterі zhөnіnde zhүktep, BC olardyң сан-sezіmderі arқyly adamdar әreketіne yқpal etedі.
Osylaysha baspasөzdің adamdardy sheksіz bileuі zhүzege asady.Amerikan әleumettanushysy G.Lasuell 1948zh.
өzіnің "Dүniezhүzіlіk soғystaғy nasihattau tehnikasy" Ата kіtabynda tұңғysh zhane eң tanymal, безкрайни елементи tұratyn: kіm?
(Jabardo zhіberedі) -kommunikator не?
zhіberіlіp zhatyr) -habar: қalay?
(Zhіberіludің іske asyrylyp zhatuy) -ary;
kіmge (habarlamanyң zhetkіzіluі) - auditoriyaғa ?;
қanday?
(Habardyң әserlіlіgі) -nәtizhe. "Eң Ал mөlsherdegі әser" (минимален ефект) teoriyasynyң negіzіn қalaғandardyң bіrі N.Lazerefeld bolyp tabylady.
Қoғamdyқ pіkіrdі Sailau nauқany kezіnde zertteudің nәtizhesіnde, ол, BC-ң auditoriyaғa shekteulі tүrde, yaғni, belgіlі БЛП dәrezhede ғana әser etetіndіgіn қorytty.
Bұl zertteulerdің қorytyndysy retіnde BC-ң auditoriyaғa ekі satyly әser ETU modelіnің Платен boluyna әkelіp, Фондация basymdyқ kүshtі BC Emesa, kөshbasshynyң tұlғalyқ yқpal etuі atқardy.
Keyіnnen, J .. Клапър BC құrylymynyң adamdardyң өmіrіne yқpal etuі sheksіz emestіgіn, degenmen, қabyldaғan auditoriyaғa әser ете ALADI Degen қorytyndyғa keldі.
Sondyқtan, BC halyқtyn сан-sezіmіnің auysuynyң negіzgі sebepkerі Бола almaydy.Lazerefeld пени Klapperdің қorytyndylaryn sayasi kommunikatsiyadaғy BAҚ-ң rөlі turaly keyіngі zertteulerі де dәleldep, BC yқpal etetіn kelesі faktorlardy anyқtady: 1) aқparat kөzі әrқashan habarlaushymen (коментатор) baylanysty, yaғni, aқparattyң қalay zhane kіmmen berіluі maңyzdy 2) habardyң konteksі maңyzdy bolyp sanalady 3) aқparat kөzі променена kommunikatordyң arasynda БЛП zhaғynan рушвет разнообразна аудитория kelesі БЛП zhaғynan "aқaular" shudyң Болу 4) referenttіk toptardyң Болу maңyzdy.1953zh.
K.Hovland, A.Dzhanins, H.Kelli "Комуникация zhane Senim" Ата kіtәbіn zharyққa shyғaryp sendіrushі комуникация tұrғysynan individtің (комуникатор) ekіnshі БЛП individterdің аудитория pіkіrіn zhane mіnez-құlқyn өzgertudі yntalandyrudy engіzetіn процес.
Osynau engіzudің nәtizhesі aқparattyң sapasy променена aқiқattylyғyna, retsepientterdің ZhEKe tәzhіribesі променена құndylyқ zhүesіnің negіzіnde anyқtalatyn aқparat kөzіnің mәrtebesі променена bedelіne де tәueldі bolady.BK zertteu zhұmystarynda B.Barelsonnyң zhasaғan аудитория қazhettіlіkterіn қanaғattandyru tұzhyrymdamasy асо үlken rөldі atқaradyOnyң pіkіrіnshe BC аудитория қazhettіlіkterіne baғyt ұstap ол belgіlі БЛП dәrezhede aқparat mazmұnyң anyқtaydy.
Barelson BC променена қoғamdyқ pіkіrdің өzara әreketі turaly zhane де БЛП-Olar bіrіne әser etedі Degen қorytyndy zhasaydy.
BC өzі қyzmetіn іske Asyr ushin, ол kөpshіlіk auditoriyaғa Nazar audaryp, onyң қyzyғushylyқtary променена dүnietanymyn esepke алуминий tiіs.
Согндал-ак-ол BC ң қoғamdyқ pіkіrge aқparatpen yқpal etuіnen gөrі aқparatty baғalau zhaғy basym Degen қorytyndyғa keledі.
Қoғam damuyn aқparattyқ baylanystyң tehnikalyқ құraldarymen baylanystyrylғan құral teoriyasyn zhasap shyғarғan kanadalyқ ғalym GM
Makloen boldy.Makloen tұzhyrymdamasynyң Busta tezisіnde habardyң өzі құral депа ALADI.
Auditoriyaғa baғyttalғan aқparattyң sapasy, қabyldau deңgeyі, солна aқparat tasymaldaytyn zhіberetіn құral Немес Немес Арна anyқtalady променило.
Aқparatty zhіberetіn әrbіr құral БЛП ғana arnayy Тил променена aktualizatsiyalandyrylғan әdіspen, қoғamғa әser etetіn солна aқparattyң sipatyn қalyptastyrady soғan sәykes dүnie қabyldanady.
Bұқaralyқ комуникация zhүyesіnің құrylymy zhane bұқaralyқ комуникация құraldaryndaғy zharnama.Өrkeniettі қoғamda BASPA Soz, радио, zhane teledidar Omirdin azhyramas bөlіgіne aynaldy.
Адам sanasyna әser ETU protsesіnde BAҚ әrbіr Arnasy zhane zhanrynyң erekshelіkterі bar.BK құraldary zhүyesіndegі baspasӛz.
Baspa іsі өnіmderіne gazetter, zhurnaldar, kіtaptar, almanahtar zhatady.
Al kommunikatsiyalyқ құraldarғa naқty gazetter, zhurnaldar, kүntіzbelіkter zhatady.
Bұlar mұnymen қatar комуникация basқa да қyzmetter atқarady.
Baspasөz arnalary boyynsha taratylatyn, basylғan mәtіn aқparatty tasushy bolyp tabylady.
Aқparat berudің mұnday tәsіlі kөptegen artyқshylyқtarғa ите: Olar mynalar1) oқyrman belgіlі БЛП materialdardyң вестници Немес zhurnaldardyң keң mazmұny променена zhane қaysybіr materialdardyң maңyzdylyғyn anyқtauғa mүmkіndіk alady.Ol mәtіndegі eң maңyzdy bөlіkterіn saқtap қaluғa, өzіn қyzyқtyrғan taқyryptar boyynsha mәlіmetter bazasyn құru mүmkіndіgі бар;
2) oқyrman BASPA өnіmіndegі aқparatty қaytalap oқu ushin, tereң Taldau zhane Higuera ushin қayta плугове ALADI; 3) вестници Немес zhurnaldy өzіmen bіrge Alyp zhүrіp, үzіlіsterde, transportta, oқuғa, basқasha aytқanda arnayy бос uaқytyn bөluge mүmkіndіgі Bolado 4) baspasөzdegі aқparatpen tanysu psihologiyalyқ tұrғyda zhayly zherlerde іske Асад.
өytkenі oқyrman retіnde oқu protsesіn ол zhayly temppen, yrғaқta oқuғa mүmkіndіgі бар.
Bұl baspasөzdің oң zhaқtary;
BC құraldar zhүyesіndegі радио.
BC Радио құraldary retіnde ekіnshі bolyp Платен bolғan.
Onyң tұraқty tүrde tanymaldylyғy майна sebepterge baylanysty: Bіrіnshіden радио halyқty eң zhedel aқparattandyrudyң Arnasy bolyp tabylady.Ekіnshіden радио BAҚ іshіnde eң zhaylysy bolyp tabylady.Tyңdarmanonyң aқparattarymen өz zhұmysynan қol үzbey-ак tanysa alady.Үshіnshіden, BC құraldary arasynan қarzhynyң zhane aқparattyң zhetkіzіlu mүmkіndіkterіne baylanysty eң қolzhetіmdі құral.
Shyndyғynda радио үlken kөlemdegі қarzhyny қazhet etpey-AK, әlemnің barlyқ tүpkіrіne erkіn Tarala alady.Trөtіnshіden радио aқparatty habarlau променена қabyldaudy қymbat tehnikasyz AK-бар ғalamғa tarata alady.Sonday-ак әlemdіk қauymdastyқty қalyptastyruda maңyzdy oryn alatyn bіrіnshі halyқaralyқ BC құraly.BK құraldary zhүyesіndegі TV дейност.
BC құraldary іshіnde uaқyty boyynsha soңynda Платен bolғan TV дейност Болдън.
Televiziyanyң өz erekshelіkterі бар.
Olar: Res-kelgen keңіstіkte taratylyp, БЛП uaқytta үlken auditoriyany қamti ALADI; Радио artyқshylyғy audiovizualdy kөrkemdіk tәsіlderdі қoldanady, kөru променена estudі үylestіredі.
Solardyң arқasynda televiziyany kөpshіlіk kөrermender МОН қabyldaydy.Bұl erekshelіktі ekrandyқ deydі;
Jabardo tіkeley beruі mүmkіndіgі bolyp zhatқan oқiғany БЛП uaқytta zhane keskіn arқyly kөrsetuіn teledidar deydі;
teledidardyң Oiyn-sauyқtylyғy auditoriyany қyzyқtyru променена nazaryn ұstap tұruda сан Aluan Oiyn-sauқty berүdің Aluan tүrlі tәsіlderіn қoldanady;
montazhdyң tehnikalyқ mүmkіndektіrі Bain magnittіk zhazbany тек БЛП tіkeley Khabarda ғana Emesa, рушвет basқa да да zhane mazmұndas, taқyryby ұқsas syuzhetterde де қoldanylaberedі, mұnda auditoriyaғa aқparattyқ yқpal etudіn basқa maқsattary kөzdeledі.Zharnamany zertteushіler латински tіlіndegі «reclamare» (zhariyalau, habarlau zhane қarsy Болу қanaғattanbau, osydan "оплакване" -shaғymdar aytu) shyққan deydі.Zharnama Адам өmіrіnің barlyқ kezeңіnde де bolyp, Сауд zhane Aynalov maғynasyn bіldіrgenіmen, onyң kөpshіlіkke baғyttaluy, myңdap tirazhdaluy aқparattyқ құraldar naryғynyң платен boluymen өrkendedі.BK құraldary әrdayym zhaқsy tөlengen zharnamany zhasap shyғarady.
Zharnama қoғamdyқ pіkіrge әser ете otyryp, tұtynushylarғa zharnamamen madaқtalғan tauardy TB
satyp aluғa itermelep otyrady.
Sol tauardyң қazhet ekendіgіn, такива satyp Aluda үgіttep, tauardy Немес қyzmet kөrsetudі zharnamalau arқyly, zhanama Сауд aynalymanyң naғyz zhetekshі kүshіne aynalyp Otyr.
BC құraldarynda zharnama kөbіnese BASPA, радио, televiziyada zhane syrtқy zharnamalarda habarlandyru tүrіnde koldanylady.


text:
Taliban tarapyndan Owganystanyň taryhy Gazna şäherine hüjüm guraldy
Çaknyşyklar sebäpli Gazna-Kabul köçesi gatnawa ýapyldy
Terror guramasy Taliban tarapyndan Owganystanyň taryhy Gazna şäherine hüjüm guraldy.
Welaýat häkimliginiň metbugat geňeşçisi Muhammed Aref Nuri terrorçylaryň şu gün ir ertir şäher merkezine hüjüm gurandygyny aýtdy.
Nuri şäher merkeziniň golaýynda çaknyşyklaryň dowam edýändigini we birnäçe terrorçynyň öldürlendigini belledi.
Çaknyşyklar sebäpli Gazna-Kabul köçesi gatnawa ýapyldy.
Terror guramasy Taliban tarapyndan berlen beýanatda bolsa, guramanyň agzalarynyň şäher merkezine girendigi we köp sanly esgeri öldürendigi öňe sürüldi.


text:
Aşgabadyň döwlete degişli edaralarynyň we ýokary okuw jaýlarynyň ýolbaşçylarynyň Garaşsyzlyk güni mynasybetli geçiriljek dabaralara gatnaşýan studentler we döwlet işgärleri bilen duşuşyklary geçirendigi we baýramçylyk çärelerinde geýmeli edilen eşikleri satyn almadyk “çäreçilere” köpçülikde gödek käýändikleri barada habar berilýär.
Bu barada Aşgabadyň Arhitektura we binagärlik institutynyň, Türkmen döwlet uniwersitetiniň studentleriniň hem-de Aşgabadyň Dokma fabriginiň işgärleriniň ençemesi Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmelerine gürrüň berdiler.
“Ýokary okuw jaýlarynyň ýolbaşçylarynyň käbiri studentlere, özem köpçüligiň içinde, bile okaýanlarynyň ýanynda gaty gödek daraşypdyrlar. Her okuw jaýyndanam gatnaşanok diýenimizde 200-300 sany student gatnaşýar. Meselem, rektor, prorektor ýa-da Bilim ministrliginden gelen wekil ‘Siz näme üçin özüňize edilýän şunça ýagşylyga jogap berjek bolaňyzok? Hany sizde jogapkärçilik duýgusy? Hökümet stipendiýa töleýär. Bir aýlyk stipendiýaňyzy Garaşsyzlyk güni üçin sarp edeniňizde näme bolýar?’ diýip, studentlere gödek darapdyrlar” diýip, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew studentlere we döwlet işgärlerine salgylanyp aýtdy.
24-nji oktýabrda geçirilen bu duşuşyklarda ýokary okuw jaýlarynyň resmileri we Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň wekilleri şu ýyl tölegli fakultetlere okuwa giren studentlere ýurtda geçirilýän çärelere gatnaşmalydyklary we olara egin-eşikleri satyn almadyklary barada özleriniň we ene-atalarynyň öňünden duýdurylandygyny hem ýatladypdyrlar.
“Öň okuwa gireniňizde şu zatlar siziň we ene-atalaryňyz boýnuna dakyldy. Okuw töleginden başga-da şu zatlar üçin çykdajy etmeli bolarsyňyz diýip aýdyldy. Siz şu zatlara razy bolup okuwa girdiňiz, indi näme üçin aýdylýan zatlary ýarpy-ýalta ýerine ýetirýärsiňiz? diýlip, şu ýyl tölegli okuwa giren birgiden studentiň-de ýüzi alnypdyr. Kursdaşlarynyň arasynda aňňyrypdyrlar. Şol studentleriň käbiri ‘Men okamak üçin girdim, ýöne beýdip meni deň duşlarymyň arasynda kemsitmek nämä gerek?’ diýip, zeýrenýän, gözüne ýaş alyp gürrüň edýän studentlerem bar” diýip, Bugaýew gürrüň berdi.
Aýdylmagyna görä, käbir ýolbaşçylar bolsa studentlere we döwlet işgärlerine, 27-nji oktýabrda belleniljek Garaşsyzlyk güni mynasybetli geçiriljek baýramçylyk dabaralarynda geýmeli edilen egin-eşikleri geçen ýyl şu çärelere gatnaşan “çäreçilerden” wagtlaýyn ýa-da kireýine sorap almagy maslahat beripdirler.
“Dileg ediň, bir günlük geýiň, ýöne ýekäňizem edilen talapdan üýtgeşik egin-eşikli bolmaly däl, diýipdirler” diýip, Bugaýew döwlet işgärleriniň we studentleriň ençemesine salgylanyp gürrüň berdi.
Ýatladyp geçsek, Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 26-njy ýyl dönümine bagyşlanyp geçiriljek baýramçylyk dabaralaryna görülýän taýýarlyk çäreleri, ýagny “marşirowkalar” oktýabr aýynyň 2-ne başlanypdy.
Şonda döwlet işgärleri we studentler baýramçylyk dabaralarynda geýmek üçin ýörite eşikleri satyn almalydyklary barada özlerine tabşyryk berlendigini aýdyp, bu eşikler üçin aýal-gyzlaryň 300-400 manat, erkekleriň 700-800 manat aralygynda pul serişdesini sarp etmeli boljakdygyny Azatlygyň ýurt içindäki çeşmelerine gürrüň beripdiler.
“Ýurtda aýlyklaryň wagtynda berilmeýän, ýaşaýyş-durmuş harajatlarynyňam gün-günden gymmatlaýan wagtynda, aýlygymyzyň ýaryny diýen ýaly eşige sarp etsek, soň özümiz nädip gün görmeli? Çagalarymyzy nädip eklemeli?” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran Aşgabadyň Dokma fabriginde işleýän bir zenan aýdýar.
Türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri Garaşsyzlyk baýramçylygyna “ýokary derejede taýýarlyk” görülýändigini hem-de “ýurduň bedew bady bilen öňe barýandygyny” tekrarlaýarlar.
Emma olar studentleriň we döwlet işgärleriniň “marşirowkalara” mejbury gatnaşdyrylýandygy hem-de bu çärelere geýmeli eşikleri üçin sarp etmeli maliýe serişdeleriniň möçberi barada kelam söz aýtmaýarlar. Şeýle-de, bu taýýarlyk çäreleriniň näçe adamyň iş, okuw we dynç alyş wagtyny alýandygy barada hem mesele gozgalmaýar.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, Azatlyk Radiosy ýokarda gürrüňi edilen meseleler dogrusynda, Türkmenistanyň Bilim ministrligi, Arhitektura we binagärlik instituty, Türkmen döwlet uniwersiteti hem-de Aşgabadyň Dokma fabrigi bilen habarlaşanda, haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 21-nji noýabrda geçirilen göçme mejlisinde ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň esasy wezipelerini ýene bir gezek ýatlatdy, ýagny bu edaranyň “özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine ýaramaz täsir ýetirýän ýagdaýlary aradan aýyrmalydygyny” nygtady.
Döwlet eýeçiligindäki TDH habarlar gullugynyň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow milli howpsuzlyk ministri Döwrangeldi Baýramowyň ozalky berlen tabşyryklary ýerine ýetirişi baradaky hasabatyny diňläp, döwletiň kuwwatynyň we howpsuzlygynyň esaslary, olary berkidýän möhüm reformalary goramak barada durup geçdi.
Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, howpsuzlyk ministrligi reformalaryň “maksadalaýyk durmuşa geçirilmegine ýaramaz täsir etjek ýagdaýlary öz wagtynda ýüze çykarmaly”. Şol bir wagtda habarda reformalaryň durmuşa geçirilmegine zyýan ýetirip biljek nähili ýagdaý barada gürrüň gidýändigi anyklaşdyrylmaýar.
Ikinji tarapdan, bu tabşyryk noýabr aýynda ýurtda galan az sanly aktiwistleriň ikisine – Azatlyk radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa näbelli erkekler tarapyndan, haýwan haklaryny goraýjy Galina Kuçeronka häkimiýet wekilleri tarapyndan haýbat atylan wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Berdimuhamedow fewral aýynda gaýtadan hökümet düzende, howpsuzlyk ministrliginiň konstitusion gurluşy goramak bilen bir hatarda, milli ykdysadyýeti töwekgelliklerden goramak üçin, dowam edýän global ykdysady krizisiň ýurda ýetirmegi mümkin negatiw täsirini analizlemeginiň hem zerurdygyny aýtdy.
Ekspertleriň pikirine görä, Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllaryndaky iň agyr ykdysady krizisini başdan geçirýär we hökümet nebit-gaz nyrhlarynyň global arzanlamagy, ykdysady reformalaryň gijikdirilmegi hem-de döwlet serişdeleriniň uzak ýyllar ýerliksiz harçlanmagy netijesinde çuňlaşan problemalary ýönekeý ilatyň hasabyna çözmäge çalyşýar.
Şol bir wagtda, Azatlygyň hökümete ýakyn çeşmesiniň berýän maglumatyna görä, häzir alnyp baruylýan ýolagçy we transport barlaglary diňe adminstratiw çäklerde däl, eýsem esasy ýollarda, uly çatryklarda, ilatly nokatlara girilýän ýerleriň hem bir toparynda geçirilýär; Aşgabadyň töwereklerinde wagtlaýyn barlag nokatlary, şeýle-de göçme gözegçilik toparlary hereket edýär, olary bir ýerden başga ýerlere geçirip durýarlar.
Şeýle-de çeşme Gurtly kölüniň töwereginiň, halkara uçar menziliniň ýakynlarynyň, şähere girilýän ýerleriň we Garagum kanalyndan geçilýän köprüleriň ählisiniň örän berk kontrollyk astynda saklanylýandygyny habar berdi.
Mundanam başga, “Owdandepe” türmesiniň daşyndaky goragyň düýpli güýçlendirilendigi aýdylýar.
Çeşmäniň maglumatyna görä, goragyň güýçlendirilmegi türmäniň içinden guralmagy mümkin hüjüm aladalary bilen bagly. “Ol ýerde yslamçy tussaglaryň uly topary saklanylýar we bu ýagdaý häkimiýetleriň aladasyny gytaklaýayn tassyklaýar” diýip, Azatlygyň çeşmesi aýtdy.
Başga bir tarapdan, döwlet diwanyndaky ikinji bir çeşmäniň Azatlygyň habarçysyna aýtmagyna görä, häkimiýetler soňky döwürde görlen we halk köpçüligine ýaramaýan ykdysady çäreler zerarly sosial nägilelikleriň möwjäp galmagyndan barha köp alada galýarlar we olaryň öňüni almaga çalyşýarlar.
Berdimuhamedow MHM-niň işgärlerini bu edaranyň döredilmeginiň 26 ýyllygy bilen gutlanda, beýleki hukuk goraýjy organlaryň hatarynda, korrupsiýa, parahorluga garşy alnyp barylýan göreşi güýçlendirmäge, bu hili ýaramaz hadyslary köki-damary bilen ýok etmäge hem çagyrypdy.


text:
Goranyş Pudagynyň Milli Taslamalary 03
Türkiýäniň Milli kamikaze uçarmansyz howa ulaglary
Türkiýe terrora garşy göreşde kamikaze hüjümlerini gurap bilýän dronlary ABŞ-den satyn almak isleýär, emma ABŞ bermeýär. Türkiýe bolsa şu günki gün ilkinji kamikaze uçarmansyz howa ulaglary bolan Alpagu bilen Karguny we gözegçilik maksatly ulanylýan Togany öndürmäge we ullanmaga başlady.
Türk Harb-İş kärdeşler arkalaşygynyň müdüri Tarkan Zenginiň şu günki temamyz bilen baglanşykly synyny dykgatyňyza ýetirýäris...
Türkiýe soňky ýyllarda goranyş pudagynda öndüren täze milli önümleri bilen ünsleri özüne çekýär. Kinoindustriýa pudagynda howadan wideo almak üçin ulanylýan kameralary daşaýan dronlar indi dürli-dürli pudaklarda ulanylmaga başlandy. Şol çäkde terrora garşy göreşde hem örän uly mümkinçilikleri bolan dronlary ýa-da uçarmansyz howa ulaglaryny ýerli mümkinçilikler bilen öndürmäge başladyk. Türkiýe terrora garşy operasiýalarda kamikaze hüjümlerini gurap bilýän dronlary ABŞ-den satyn almak isledi, emma Amerika olary bermedi. ABŞ-niň terrora garşy göreşde täsirli boljak bu enjamlary strategik taýdan hyzmatdaşy bolan Türkiýä satmazlygy örän geň galdyryjy boldy. Emma bu ýagdaýy ýurdumyz mümkinçilige öwürip, ýerli dronlary öndürdi we ulanmaga başlady. Türkiýe milli önümini öz iş güýji bilen we ýerli mümkinçilikler bilen seriýaly häsýetde öndürmäge başlady. Hat-da bu enjamlary satyn almak üçin biri-birinden tapawutly ýurtlardan talaplaryň gelip gowuşmaga başlamagy, Türkiýäniň bu babatdaky başarjaňlygynyň möhüm görkezijileriniň biridir. Türkiýe dünýäde bular ýaly Kamikaze uçarmansyz howa ulaglaryny öndürýän 3 ýurdyň biridir.
Türkiýe uçarmansyz howa ulaglary tehnologiýasynda möhüm bir ýola ugrukdy. Türkiýe gökdäki täze esgerler hökmünde häsýetlendirilýän Ýaragly kamikaze uçarmansyz howa ulaglaryny seriýalyýyn häsýetde öndürmäge başlady we howpsyzlyk güýçleri tarapyndan ulanylmaga başlandy.
Geliň indi bolsa Goranyş tehnologiýalarynyň inženerçiligi we söwdasy anonim kärhanasy-STM kärhanasy tarapyndan oýlanyp tapylan we öndürilen Uçarmansyz howa ulaglarynyň üstünde durup geçeliň. Olar ALPAGU (Awtonom Taktiki atyjy erkin ganatly uçarmansyz howa ulagy), KARGU (Awtonom pyrlanýan ganatly atyjy uçarmansyz howa ulagy) we TOGAN-dan (Awtonom pyrlanýan ganatly razwedka uçarmansyz howa ulagy ulgamy) ybaratdyr. STM kärhanasy - Türkiýäniň Ýaragly güýçleri we Goranyş senagaty edarasyna sistema inženerçiligi, tehniki goldaw, taslama dolanşygy, tehnologiýanyň geçirilmegi ýaly wezipeleri durmuşa geçirmek maksady bilen Goranyş senagatynyň ýerine ýetirijiler komitetiniň karary bilen döredilen bir guramadyr.
Türkiýäniň ilkinji milli kamikaze we gözegçilik uçarmansyz howa ulaglary 2017-nji ýylyň noýabr aýynda Ýörüteleşdirilen harby güýçler serkerdeligine we Deňiz güýçleri serkerdeligine berilmäge başlandy. Milli kamikaze uçarmansyz howa ulagy Kargu Afrindäki Zeýtun şahajygy operasiýasynda ulanyldy. Afrinde bäş adamdan ybarat terrorçylykly toparyň yzyna düşen Kargu, PKK-lylara iň golaýlaşan nokadynda partlap, topary täsirsiz ýagdaýa getiripdi. Kargu-nyň saýasynda ýörüteleşdirilen harby toparyň agzalary terrorçylary 5 km alysdan täsirsiz ýagdaýa getirýär. Kargu Afrinden soň, indi bolsa Kandilde terrorçylaryň iň gorkýan enjamlarynyň biri ýagdaýyna öwrüldi.
ALPAGU (Awtonom Taktiki atyjy erkin ganatly uçarmansyz howa ulagy)
Milli dronlar häzirki günde assimetrik söweş we terrora garşy operasiýalarda iň güýçli harby enjamlarynyň biridir. ALPAGU-nyň manysy “Ýeke özi duşmana garşy hüjüm guran ýigit” diýmegi aňladýar. Nyşanalary anyklap, duşmany we ýerlerini täsirsiz ýagdaýa getirip bilýär.
Öndürijisi bolan STM-e görä käbir tehniki aýratynlyklar şulardan ybarat: Razwedka geçirýän, gözegçilik we kiçiräk howplary täsirsiz ýagdaýa getirip bilýän erkin ganatly milli atyjy uçarmansyz howa ulagydyr. Alpagu şekilleri işläp taýýarlamak we çuňňur öwrenmek algoritmler bilen erkin we hereketli nyşanalara garşy täsirli ýagdaýda ulanyp bolýar.
KARGU (Awtonom pyrlanýan ganatly atyjy uçarmansyz howa ulagy)
Kargu “Dagdaky gözegçilik diň” ýa-da “Gyrgy” diýmegi aňladýar. Pyrlanýan ganatly “Ýaragly kamikaze dron” diýip hem atlandyrylýar. Öndürijisi bolan STM kärhanasyna görä Kargu-nyň käbir tehniki aýratynlyklary şulardan ybarat: Kargu awtonom ýa-da uzakdan pult bilen işledip bolýan, pyrlanýan ganatly milli atyjy uçarmansyz howa ulagydyr. Sistemasy “Atyjy pyrlanýan ganatly uçarmansyz howa ulagynyň” we “Ýer gözegçilik agregatynyň” böleklerinden (komponentlerinden) ybaratdyr. Kargu hem gije hem-de gündiz täsirli operasiýa geçirip bilýar. Tapawutly ok-därisi bilen hereket edýän nyşanalara hem od açyp bilmek mümkinçiligine eýe. Öz-özüni partladyp bilmek mümkinçiligine eýe bolşy ýaly, sazlanyp bilýän beýiklikde hem öz-özüni partladyp bilýär.
TOGAN (Awtonom pyrlanýan ganatly razwedka uçarmansyz howa ulagy ulgamy)
Togan öz adyny Ýiti gözleri bilen örän gowy gözegçilik geçirýän, güýçli ganatlary bilen howada gowy uçýan guşyň görnüşi bolan laçyndan alýar. Öndürijisi bolan STM-e görä Togan-yň käbir tehniki aýratynlyklary şulardan ybaratdyr: Umumy maksatly razwedka we gözegçilik işlerinde ulanylmak üçin dizaýn edildi. Togan awtonom ýa-da uzakdan pult bilen bir adam tarapyndan daşap bolýan we ulanyp bolýan köp rotorly, pyrlanýan ganatly uçarmansyz howa ulagydyr.
Bu milli uçarmansyz howa ulaglarymyz terrorçylara gaçmaga pursat bermeýär. Terrorçylary iň kiçi deşiklerden girip, hinlerinde täsirsiz ýagdaýa getirmek aýratynlygyna eýe. Alpagu we Kargu 1 minutdan hem gysga wagtda taýýarlanyp, uçurylyp bilinýär. Üstünde ok-däri daşap, nyşanany ýok etmek üçin tizligi sagatda 120-140 km çenli baryp ýetip bilýär. Üstündäki ok-däri 20 ind metrlik ýerdäki ähli zady ýok edýär. Türkiýe özüniň öndüren bu milli önümleri bilen göreş alyp barýan ähli terror guramalarynyň gorkuly düýşi bolmagyny dowam etdirýär.


text: 28-nji fewralda paýtagtymyzda ýerleşýän «Modeller öýünde» gadymdan gelýän däp-dessurlarymyza, urp-adatlarymyza bolan söýgini, buýsanjy has-da artdyrmak, gelin-gyzlarymyzyň ussatlyklaryny, şahsy başarnyklaryny açyp görkezmek arkaly zähmetsöýerligi, zenan edebini, oňa mahsus bolan asylly gylyk-häsiýetleri ýaş nesillerimizde terbiýelemek maksady bilen, şeýle hem ýetip gelýän Halkara zenanlar güni mynasybetli, ýurdumyzyň dokma pudagynda zähmet çekýän gelin-gyzlaryň arasynda yglan edilen «Bagtyýarlyk döwrüniň çeper elli zenanlary» atly bäsleşigiň jemleýji tapgyry geçirildi. Oňa ýurdumyzyň dürli künjeklerinde geçirilen deslapky tapgyrlarda ýeňiji bolan gelin-gyzlar gatnaşdylar.


text:
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Olimpiýa stadionynda geçirilen açylyş dabarasynyň dowamynda Beýik Parfiýa döwletiniň we onuň ajaýyp paýtagty Nusaýyň taryhy, Dehistanyň orta asyrlarda döredilen binagärlik ajaýyplyklary, tutuş gündogarda ussalary we alymlary bilen belli bolan Köneürgenjiň şöhraty, şeýle hem ýurdumyzyň gündogar sebitiniň geçmiş taryhy öz beýanyny tapdy. Gadymy döwürlerde Türkmenistanyň gündogar künjeginde gadymy söwda şäheri bolan Amul gülläp ösüpdir.
Stadionynyň meýdançasynda özboluşly täsinlik mysaly orta asyrlar Daýahatyň kerwensaraýy emele gelýär. Dürli öwüşginli gündogar bazary joşgun tapýar. Ähli ýerde türkmen topragynyň önümlerinden doly bolan arabalar görünýär. Bazar aktýorlary bolan akrobatlar, gurjak oýnadýanlar özboluşly çykyşlaryny ýaýbaňlandyrýarlar. Köp sanly hyzmatkärler bilen gurşalan derejeli adamlar, ýönekeý ilat we daşary ýurtlardan gelen söwdagärler görünýär.
Täjirler joşgunly owazlary bilen alyjylary özlerine çekýärler we olara harytlary synlamaga mümkinçilik döredýärler. Günortanyň jöwzasynda eli küýzeli gyzlar arassa çeşme suwuny, şireli miwe suwlaryny we meşhur türkmen üzümlerini hödürleýärler.
Şeýle hem bu ýerde Beýik Ýüpek ýoly bilen uzakdaky, deňiz aňyrsyndaky ýurtlara ýola düşýä nobatdaky kerwenleri görmek bolýar...
4. Jeýhunyň kenarlarynda
Orta asyr ýazgylarynda Beýik Ýüpek ýolunyň esasy ugry uly türkmen şäherleriniň üstünden geçendigi aýdylýar. Olaryň hatarynda Amul (häzirki Türkmenabat) şäheri aýratyn orun eýeläpdir. Bu ugur boýunça Günbataryň we Gündogaryň ýurtlarynyň arasynda diplomatik gatnaşyklar ýola goýlupdyr. Beýik Ýürek ýolunyň dörän ilkinji asyrlarynda Rim bilen Parfiýanyň arasynda Hytaý bilen Ýewropany baglanyşdyrýan bu ýoluň möhüm ugurlaryna gözegçilik etmek ugrundaky göreşler bolupdyr.
VII asyrdan soňra yslam medeniýetiniň gülläp ösmegi bilen bu ýoluň ugrundaky söwdanyň hemmesi arap täjirleriniň elinde bolupdyr. Dürli harytlar bilen ýüklenen kerwenler halkara hyzmatdaşlygynyň esasy serişdesine öwrülipdir we olar häkimleriň goldamagy bilen dürli ýurtlaryň bazarlaryny köp görnüşli harytlar bilen üpjün edip, ykdysadyýetiň ösüşini şertlendiripdirler.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda näçe şäherleriň we obalaryň dörändigini sanamak mümkin däl. Olaryň häzirki döwürde bar bolanlary uly ösüş ýoluna düşdüler. Şäherleriň şowhunly bazar meýdançalarynda haryt bolçulygy üpjün edilipdir. Türkmenistanyň bazarlarynda dürli halklaryň wekilleri bolupdyr. Watanymyzyň günbataryndan gündogaryna, Hazardan Jeýhuna çenli çäklerine ser salanyňda, bu barada şaýatlyk edýän dürli eýýamlaryň köp sanly taryhy ýadygärliklerini görmek bolýar.
Amyderýanyň ugrunda dürli milletlerden bolan şäherleriň döremegi köp şahaly ýol ulgamy bolan ýygjam ýaşaýyş toplumlarynyň, dürli görnüşli jaýlaryň emele gelmegine ýol açypdyr. Olarda özboluşly göwrüm — meýilnamalaşdyryş aýratynlyklary bolupdyr. ХIХ asyryň ahyrlarynda Amul şäheri binagärligiň şeýle ruhuny özünde jemläpdir. Ýerli baýlaryň galalary şäheriň merkezi hökmünde hyzmat edipdir.
Amul beýik derýanyň ýakasynda I—IV döräp, ol Kuşan şalygynyň strategik taýdan möhüm künjegine öwrülipdir. Häzirki döwürde gadymy şäheriň diwarlarynyň galyndylary saklanyp, olarda ýüz ýyl mundan ozal peýdalanylan gurluşyk usullary aýdyň görünýär. IХ—ХII asyrlarda şäher gülläp ösüpdir. Şol döwürde onuň söwda-senagat çäkleri 175 gektara barabar bolupdyr. Amul şol döwürde Beýik Ýüpek ýolunyň möhüm çatrygy bolupdyr. Onda Horezmden Mawerranahra (Amyderýa bilen Syrderýanyň aralygy) we Toharistana (Gissar daglary bilen Gindikuşuň aralygyndaky taryhy welaýat) barýan kerwen ýollary geçipdir.
Amyderýanyň orta akymynyň boýunda Amuldan başga-da, köp sanly şäherleriň onlarçasynyň galyndylary bellige alyndy. Olar III—IV asyrlarda döräp, mongol basybalyjylarynyň çozuşy zerarly weýran bolupdyr. Olaryň biri Zöhre-Tahyr (onuň beýleki ady Köşk-gala) diýlip atlandyrylýan köşkdir. Bu şäheriň galyndylarynyň ýarysy, şol sanda binagärlik galyndylarynyň köp bölegi Amyderýanyň akymy bilen weýran bolupdyr. Ondan Demirgazykda, çägeligiň içinde iri söwda-senagat şäherçesiniň yzlary bellige alyndy.
Arheologlar bu şäherçäni Nawidah diýip atlandyrýarlar. Ol orta asyr çeşmelerinde köp duş gelýär. Olaryň hemmesi diýen ýaly, Amyderýanyň orta akymyndaky möhüm şäherleriň bäşisiniň hatarynda bolup, Nawidah, Termez, Kelif, Zemm, Amul ýaly görnüşlerde emele gelipdir we hereket edipdir. Nawidahyň çägindäki derýa geçelgesi geçmişde möhüm orun eýeläpdir. Derýanyň çep kenaryndaky Hoja-Idit-gala şäherçesiniň galyndylary saklanyp, olar ýokarky maglumatlary tassyk edýär.
Şol bir wagtyň özünde şäherleriň şeýle görnüşi Lebabyň obalarynyň esasy gurluş aýratynlyklaryna öwrülipdir. Türkmenleriň hojalyk işiniň we durmuş ulgamynyň aýratynlyklary iri obalaryň ösüşini şertlendiripdir. Olarda binagärlik, bazarlar, howlular, senetkärleriň ussahanalary we beýleki toplumlar şäheriň esasy aýratynlyklaryny özünde jemläpdir. Ýöne olaryň esasy hünäri ekerançylyk bolupdyr. Hut şonuň üçinem bu künjegiň degişli binagärlik ýörelgesi bolupdyr. Gurluşyklaryň şunuň ýaly görnüşlerini häzirki döwürde hem görmek bolýar. Olar netijeli dikeldilýär we syrçaly gümmezleri, kerpiç diwarlary, saman suwaglaryny, gün şöhlesi zerarly reňkini ýitiren agaç aýratynlyklary bilen belli bolupdyr.
Amyderýanyň orta akymynyň esasy aýratynlygy hökmünde Daýahatyn kerwensaraýyny görkezmek bolar. Onuň şekili Olimpiýa stadionynda dikeldildi. Onuň binagärligi öz gurluşy we özboluşly aýratynlyklary bilen seljuk eýýamynyň binagärlik ussatlygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
On iki asyra golaý mundan ozal, haçan-da Orta Aziýanyň beýik derýasy Amyderýa (şol döwürde Jeýhun) has doly suwly bolupdyr. Onuň beýik kenarlarynyň birinde belent bina gurlupdyr. Häzirki Türkmenabat şäherinden çep kenar bilen Demirgazyga tarap 170 kilometr geçensoň, şol bina gözüň düşýär.
Ýöne Garagum sährasynyň alaňlary derýa has golaý gelipdir. Bu bina derýanyň suwy bilen çägeligiň arasyndaky zolakda 821—822-nji ýyllarda dörtburç galanyň merkezinde gurlupdyr. Horasanda arap Halyfynyň oruntutary Tahir ibn Huseýn bolupdyr. Ol yslamyň irki taryhynda belli şahsyýet hökmünde tanalypdyr. Tahiriýa diýlip atlandyrylýan şol binanyň gurluşygy onuň işi hasaplanylýar.
Musulman döwleti döwründe Merkezi Aziýanyň çetki etraplarynda öz çäklerini goramak maksady bilen, gaýduwsyz esgerleri saklapdyr. Olar din ugrundaky göreşde “gazy” bolmak maksady bilen, tapawutlanmak isläpdirler. Bu adamlaryň söweşjeň ruhy “rabat” diýlip atlandyrylan şeýle galalarda öz beýanyny tapypdyr. Olar bu ýerde ýaşapdyrlar we öz wagtlaryny harby türgenleşiklere, doga-dileglere bagyşlapdyrlar.
Paýtagty Merwde ýerleşýän Tahiridler neberesini esaslandyran bir gözli Tahyr ibn Huseýniň Amyderýanyň kenarynda guran rabatyumumy görnüşde biziň günlerimize çenli saklanyp galypdyr. Dogrusy, eýýäm Seljuklar eýýamynda ol Daýahatyn kerwensaraýyna öwrülip öz esasy wezipesini üýtgedýär. Munuň üçin ХI—ХII asyrlaryň sepgidinde öňki rabatyň merkezi binasy döwrebaplaşdyrylýar: oňa şol döwrüň meýillerine we isleglerine laýyk gelýän täze timarlaýyş örtügi geýdirilýär.
Türkmenistanyň çäklerinde saklanyp galan düşelge howlularyň arasynda çeperçilik derejesi boýunça oňa taý geljek ýokdur. Hatda, goňşy ýurtlarda hem şol döwrüň diňe iki ýadygärligi — Samarkant bilen Buharanyň arasyndaky esasy ýoluň ugrundaky Garahanidleriň çöl kabulhanasy Rabat-i Mälik, şeýle hem Sarahs bilen Nişapuryň arasynda daglarda Merwiň gubernatorynyň hökümi boýunça gurlan Rabat-i Şarafy Daýahatynyň hatarynda goýup bolar.
Binalaryň üçüsini hem orta asyrlaryň naýbaşy, kaşaň myhmanhanalary diýip atlandyryp bolardy. Olar Ýüpek ýolunyň köp sanly ýollarynda şäherlerde we çöllük ýerlerde dynç almak we kerwenleri goramak üçin her 25-35 kilometr aralykda (bir günde geçilýän ýol) gurlan san-sajaksyz dürli kerwensaraýlardan aýyl-saýyl tapawutlanýarlar.
Ol kerwensaraýlaryň köpüsi bir wagtlar ýitip gitdi, harabalyklara öwrüldi, üsti gömüldi, diňe iň ygtybarly binýatda gurlanlary tekizlikden sähelçe saýlanýar. Daýahatyn oňat saklanyp galandyr we onuň häzirki durkuny synlap, onuň ozalky döwründäki asyl, bitewi görnüşini göz öňüne getirmek bolýar hem-de bu ýadygärlik häzirki döwrüň rejeleýji hünärmenlerine binanyň ähli ýiten böleklerini hem-de bezeg düzümlerini berk ylmy esasda asyl nusgasyna daýanyp, gaýtadan dikeltmäge mümkinçilik berýär.
ХI asyryň ahyryna çenli düşelge howlularynyň Horasan üçin has mahsus bolan görnüşi kemala gelýär. Bu gönüburçly ýa-da dört burçly binalaryň ýerleşdirilişi hemişe sazlaşyklydyr – myhmanlar üçin jaýlar bilen gurşalan içki howlyny, ammarlary, ýük ýüklenýän haýwanlar we olaryň iými üçin telärleri öz içine alýar. Eger-de, şäherlerdäki kerwensaraýlaryň goranmak zerurlygy bolmasa-da, olar bazarlaryň ýanynda şäherleriň köp adamly ýerlerinde gurlandyr, emma, uzak çöllüklerde gurlan kerwensaraýlar berk diwarlar hem-de derwezeleriň öňünde dikeldilen kuwwatly diňler bilen goralypdyr. Käwagtlar kerwensaraýlar hökmünde Tahyryýa bilen bolşy ýaly, ulanylman taşlanyp galan rabatlar peýdalanylypdyr.
Daýahatyna girelgäniň iki tarapynda kerpiç önümi bilen keramatly dört halyfyň (ýa-da türkmenleriň gadymdan bäri atlandyryşy ýaly, çaryýarlaryň) atlary ýazylypdyr, bu bolsa desganyň diňe bir täjirler üçin ýönekeý myhmanhana bolman, hökümdarlar hem-de olaryň ýakynlarynyň öz döwletiniň çäkleri boýunça uzak saparlara giden mahaly dynç almagy üçin döwlet kerwensaraýy bolup durýandygyny aňladýar. Olaryň dynç alýan otaglary beýleki otaglardan adaty bolmadyk ýerleşdirilişi we bezegi bilen tapawutlanýar.
Daýahatynyň öz metjidi hem bolupdyr. Ol eýwandan sag tarapda uzynlygyna ýerleşip, iki gapdallaýyn derweze bilen üç bölege bölünipdir. Olaryň her biriniň ortarasynda namaz okalýan otaglar dogry Käbä tarap gönükdirilipdir.
Kerwensaraýyň baş girelgesiniň çep we sag taraplarynda çaryýarlaryň atlarynyň arasynda haçan-da bolsa bir wagtlar ýene bir ýazgy bolupdyr, belki, ol şeýle täsin ýadygärligiň taryhyna täzeçe nazar aýlamaga mümkinçilik berer. Emma ol ýazgylar doly bozulypdyr – diňe timarlaýyş örtüginiň yzy galan boş çarçuwalar saklanyp galypdyr. Beýik Seljuklar döwletinde bu desgany bina edenler baradaky hakyda bilen bilelikde onuň köne ady hem unudylypdyr.
“Daýahatyn” ady ХIХ asyryň başyna degişli ýazgylarda ilkinji gezek duş gelýär, olarda bu ýerler barada maglumatlar beýan edilýär. Ýerli ilat bu adyň aýdylyşyny öz şiwelerine görä üýtgedipdirler we häzire çenli Baýhatyn diýip aýdýarlar, ony baý adamyň haýyr-sahawatly aýalynyň ady bilen baglanyşdyrýarlar. Daýahatynyň ХV ýa-da ХVI asyrlarda ýene bir gezek durky täzelenipdir. Onuň netijesinde dabaraly girelge häzirki keşbine eýe bolupdyr. Emma haçanda Beýik Ýüpek ýoly boýunça kerwenleriň gatnawy kesilende, bu kerwensaraýyň zerurlygy bolmandyr. Şondan soňra ony ýatdan çykarypdyrlar we ol ýuwaş-ýuwaşdan ýykylyp başlaýar, wagtal-wagtal onda harby toparlar gije ýatmak üçin saklanypdyrlar we seýrek ýagdaýda derwüşler günüň ýiti şöhlesinden bu ýerde gizlenipdirler.
Ost-Hindistan kompaniýasynyň serkerdesi Riçmond Şekspir Daýahatyny gören ilkinji ýewropalydyr, ol Hyratdan Hywa syýahaty wagtynda 1840-njy ýylda bu ýerde saklanyp, ýadygärlik barada gündeliginde gysgaça ýazgy galdyrypdyr. Onlarça ýyllardan soňra bu sebit Russiýa imperiýasynyň düzümine girizilenden soň, bu ýere ruslaryň birnäçesi gelip görüpdir. 1887-nji ýylda derýa tarapyndan kerwensaraýyň şekilini belli suratkeş Lew Ýewgrafowiç Dmitriýew — Kawkazskiý çekýär, şondan 12 ýyl soň demirýol işleri boýunça ýörite topara gatnaşyjy, meşhur rus ýazyjysynyň ogly Mihail Nikolaýewiç Çernyşewskiý ilkinji gezek ýadygärligiň suratyny alýar.
XX asyryň 20-nji ýyllarynda Daýahatyny ilkinji bolup, arheolog Aleksandr Aleksandrowiç Maruşenko gözden geçirdi. Türkmenistanyň arheologiýasynyň düýbüni tutan, 1950-nji ýylda bolsa moskwaly arhitektura taryhçysy Anna Maksimowna Pribytkowa kerwensaraýyň ilkinji bölekleýin barlag işlerini amala aşyrdy. Ol “Bu binalaryň birinde, dürli görnüşli ägirt uly örülip ýasalan gümmezleri, gümmez asty gurluşyklary, arkalary, örtgülerden serpigýän reňkli yşyklary, şu we şuňa meňzeş gurluşyklaryň arasyndaky boşluklary agtaryp tapmak mümkindir” diýip ýazýar.
Soňra bu ýere Günorta Türkmenistan arheologik kompleksi düzümi bilen birlikde onuň işdeşi, geljekki akademik Galina Anatolýewna Pugaçenkowa geldi. Onuň galamyna Türkmenistanyň arhitektura taryhynyň iň düýpli işi degişlidir, olarda Amyderýa portuna degişli ençeme sahypa, şeýle hem bu ýadygärligiň aýratyn gymmatlygy uly göwrümli we anyk düşündiriş bilen beýan edilýär: “Daýahatyn kerwensaraýynyň binagärlik görnüşi kämilligi alamatlandyrýar, ol ulanmak, gurluş maksadalaýyklygy hem-de çeper sazlaşyk babatynda bozulmaz bitewiligi emele getirýär”.
Beýik Ýüpek ýolunda ýerleşýän bu ýadygärlik ÝUNESKO-nyň bütindünýä mirasynyň sanawyna girjek iň möhüm desga hökmünde hödürlendi. Aradan biraz wagt geçer we Daýahatyn ýene-de özüni mälim eder, onuň derejesi özgerer we oňa janly taryhy elläp göresi gelýänleriň akymy gelmek bilen çäklenmän, eýsem, onuň, belki, edil şu ýerde gömülen açaryny, haýsy-da bolsa bir syryny açmak başardar.
Kerwen ýolundan diňe bir harytlar geçmän, şeýle-de, dürli halklar baradaky maglumatlar – köplenç hem düşnüksiz, anyklanmadyk, dünýäniň dürli ýerlerinde ýaşaýan adamlaryň özara gyzyklandyrmasy hem bardyr. Bu aragatnaşyk hut Merkezi Aziýadan, aýratyn-da, Türkmenistandan geçipdir, bu sebitiň geografik taýdan ýerleşişi onuň töwereginden aýlanyp geçmäge mümkinçilik bermeýär.
Gatnaşyklar geçýän ýerlerindäki halklaryň medeniýetine täsir etmän bilmändir. Hut şonuň üçin hem Beýik Ýüpek ýoly – gadymy medeniýetiň ýeten iň ajaýyp sepgididir, ilkinji gezek adamzat taryhynda Ýewropadan Hytaýa çenli giňişlikde ýaşaýan halklary birleşdirip bilipdir. Şol sebäpli ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna diňe bir şäher ýa-da ýadygärlik hödürlenmän, taryhy-medeni fenomen hasaplanýan Ýüpek ýolunyň hut özi dalaş edýär. Bu dalaşgärligiň her bir gatnaşyjysy, şol sanda Türkmenistan hem, onlarça kerwensaraýlaryň, gadymy galalaryň, ýerli zyýarathanalaryň we kerwen ýollarynyň ugrundaky şuňa meňzeş binalaryň atlaryny agzaýar. Olaryň arasynda «Aşgabat 2017-niň» oýunlarynyň açylyş dabarasynda tomaşaçylara ýetirilen sahna — Amul hem bardyr. Bu ýerden kerwen uzaga – giňişligiň we wagtyň içinden gadymy Marguş ýurduna tarap geçýär, bu barada bolsa, biz indiki makalamyzda gürrüň bereris.


text:
Saud Arabystanyndan soň Kuweýt hem Liwandaky raýatlaryndan gyssagly ýurdy terk etmeklerini isledi
"Liwanda başdan geçirilýän soňky wakalaryň Liwanda ýaşaýan raýatlarymyza ýaramaz täsirini ýetirip biljekdigi sebäpli gyssagly ýurdy terk etmeklerini isleýäris”
Saud Arabystanyndan soň Kuweýt hem Liwandaky raýatlaryndan gyssagly ýurdy terk etmeklerini isledi.
Kuweýdiň resmi habarlar gullugy KUNA-nyň habaryna görä, Daşary işler ministrliginiň beýanatynda “Liwanda başdan geçirilýän soňky wakalaryň Liwanda ýaşaýan raýatlarymyza ýaramaz täsirini ýetirip biljekdigi sebäpli gyssagly ýurdy terk etmeklerini isleýäris” diýildi.
Kuweýdiň daşary işler ministrligi raýatlaryna Liwana gitmezligi maslahat berdi we Liwandaky raýatlaryna haýsydyr bir garaşylmadyk ýagdaý ýüze çykan halatynda gyssagly Kuweýdiň Liwandaky ilçihanasyna ýüz tutmaklary barada çagyryş berdi.


text:
“Baýramaly” agrosenagat orta hünär okuw mekdebin oba hojalygyny ösdürmäge bagyşlanan maslahat geçirildi
Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň merkezi geňeşi hem-de Türkmen Oba hojalyk uniwersitetiniň “Baýramaly” agrosenagat orta hünär okuw mekdebiniň bilelikde guramagynda “Türkmenistanyň oba hojalygyny ösdürmek möhüm wezipämizdir” atly ylmy amaly maslahat geçirildi. Alymlaryň, oba hojalyk işgärleriniň we köp sanly pudaga degişli hünärmenleriň gatnaşmagynda geçirilen maslahatda Türkmenistanyň Prezidentiniň oba senagat toplumyny düýpli özgertmek boýunça beren görkezmelerinden ugur alnyp, ýurdumyzda degişli düzümleriň işini talaba laýyk guramak, ylmyň gazananlaryny iş üstünde durmuşa geçirmek, täze satyn alynýan oba hojalyk tehnikalaryndan netijeli peýdalanmak, ekin meýdanlarynda suwy tygşytly ulanmak, maldarçylygy ösdürmek we başgada birnäçe ugurlar boýunça çykyşlar edildi. Şeýle hem bu ýerde bu pudakda toplanan köp ýyllyk önümçilik we iş usullary boýunça tejribeler alyşyldy.


text:
ABŞ Türkmenistanda öndürilen pagta we bu ýurduň pagtasyndan taýýarlanan önümleriň ähli görnüşiniň ýurda import edilmegine gadagançylyk girizdi. Sebäbi bolsa pagta önümlerinde çaga we mejbury zähmetiň ulanylmagy diýlip gözkezildi. Adam hukuklaryny goraýan birnäçe guramalardan emele gelen “Cotton Campaign” bileleşigi ABŞ-nyň türkmen pagtasy baradaky ...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
28.05.2018 12:41
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#133)


text:
Birža täzelikleri
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 160-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Birleşen Arap Emirliklerinden we Türkiýeden gelen telekeçiler tehniki kükürt (“Türkmengaz” DK), ABŞ-nyň işewür toparlarynyň wekilleri bolsa tehniki uglerod (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. BAE-den gelen işewürler polipropilen haltalaryny hem satyn aldylar. Mundan başga-da, daşary ýurt puluna reňksiz list aýna, portlandsement, buýan köküniň ergini, nah ýüplük, pagta süýümi, pagta linti ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa Federasiýasy, Beýik Britaniýa, BAE, Özbegistan, Owganystan, Gyrgyzystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 14 million 390 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Türkiýeden, Ermenistandan gelen işewürler jemi bahasy 4 million 382 müň manatlykdan gowrak nah ýüplük satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 22 million manatlykdan gowrak polipropilen we polietilen satyn aldylar.


text:
Hormatly halkara maslahatyna gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Sizi «Halkara gatnaşyklarynda Bitaraplyk syýasaty we öňüni alyş diplomatiýasy: Türkmenistanyň tejribesi we onuň ähmiýeti» atly halkara maslahatynyň işiniň başlanmagy, şeýle hem ýetip gelen Halkara Bitaraplyk güni bilen tüýs ýürekden mähirli gutlaýaryn!-diýlip, hormatly Prezidentimiziň gutlagynda aýdylýar.
Siziň wekilçilikli maslahatyňyzyň Milletler Bileleşigine agza döwletleriň ählisiniň sebitde hem-de dünýäde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde bitaraplygyň ähmiýetine ýokary baha bermek bilen, Türkmenistanyň halky bilen bilelikde halkara gatnaşyklarynda bitaraplyk syýasatynyň dabaralanmagynyň giňden bellenilýän günlerinde geçirilmegi çuňňur mana eýedir. Parahatçylyk söýüjilik ýörelgelerine ygrarly bolup, Bitaraplyk syýasatyna berk eýermegiň tarapdary bolmak bilen, Turkmenistan durnukly ösüşiň we öňe gitmegiň hatyrasyna milli, şeýle hem ählumumy bähbitlere laýyk gelýän oňyn hyzmatdaşlyga gönükdirilen daşary syýasatyny gyşarnyksyz alyp barýar- diýilip, gutlagda bellenilýär.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar!
Türkmenistanyň halkara giňişligindäki daşary-syýasy üstünlikleri we netijeli hyzmatdaşlygy biziň ýurdumyzyň oňyn tejribesine, ilkinji nobatda, bitaraplyga we öňüni alyş diplomatiýasyna bolan gyzyklanmalaryň ýokarlanmagyna getirdi.
Garaşsyz döwletimiziň öňe sürýän halkara başlangyçlary biziň döredijilikli mümkinçiliklerimizi umumy bähbitleriň, giň we netijeli hyzmatdaşlygyň hatyrasyna Milletler Bileleşiginiň ähli agzalary bilen bilelikde ulanmaga bolan çemeleşmelerimizi görkezýär. Häzir ýurdumyzyň daşary syýasatda, halkara gatnaşyklarynyň we diplomatiýanyň derwaýys meseleleri boýunça işjeň pikir alyşmalaryň, köptaraply duşuşyklaryň we maslahatlaryň geçirilýän ýerine öwrülendigi munuň aýdyň subutnamasydyr.
Şunuň bilen baglylykda, häzirki halkara maslahatynyň gün tertibi bitaraplyk we öňüni alyş diplomatiýasynyň maksatlarynyň birligini görkezýär. Halkara syýasatynda bitaraplyk ýörelgesi çylşyrymly meseleler çözülende syýasy-diplomatik çemeleşmeleri işläp taýýarlamakda hem-de durmuşa geçirmekde ygtybarly binýat we degerli gural bolup durýar. Bitaraplyk we öňüni alyş diplomatiýasy ylalaşdyryjy gepleşikler üçin zerur şertleri döretmek, häzirki zaman howplarynyň we töwekgelçilikleriniň öňüni almak maksady bilen, doly derejede özara utgaşdyrylmagynda we baglanyşdyrylmagynda öz beýanyny tapýar.
Bitarap Turkmenistan garaşsyzlyga eýe bolan ilkinji günlerinden başlap Birleşen Milletler Guramasy bilen ysnyşykly gatnaşyklary saklaýar. Aşgabatda 10 ýyl mundan ozal BMG-niň Merkezi Aziýa üçin öňüni alyş diplomatiýasy boýunça Sebit merkeziniň açylmagy Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky netijeli we oňyn hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini has-da artdyrdy.
2017-nji ýylyň 17-nji noýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 72-nji mejlisiniň 55-nji maslahatynda «BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Sebit merkeziniň orny» atly Rezolýusiýasynyň biragyzdan kabul edilmegi dünýä jemgyýetçiligi tarapyndan häzirki zaman şertlerinde ähmiýeti has-da ýokarlanýan öňüni alyş diplomatiýasynyň tejribesiniň netijeli we ylalaşdyryjy gural hökmünde hemmetaraplaýyn goldanýandygyny tassyklaýar. BMG-niň bu sebit düzüminiň işi Türkmenistanyň bitaraplygynyň kuwwatyny Milletler Bileleşiginiň syýasy we guramaçylyk serişdeleri bilen bilelikde peýdalanmak mümkinçilikleriniň uludygyna şaýatlyk edýändigini aýratyn bellemek zerurdyr.
Türkmenistanyň parahatçylygy dörediji güýji we Birleşen Milletler Guramasy bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygynyft baý tejribesi öňüni alyş diplomatiýasynyň ýörelgelerini durmuşa geçirmek işinde düýpli esas bolup hyzmat edendigini tejribe görkezdi. Sebit merkezi gömüşinde döredilen bu düzüm Merkezi Aziýada parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmek işine ýardam etmek bilen, gepleşikleri geçirmegiň netijeli gurallaryny ulanýar.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Türkmenistanyň parahatçylygy dörediji strategiýasynyň binýatlaýyn esasyny howpsuzlygyft bütewiligi we bölünmezligi baradaky taglymat düzýär. Şu nukdaýnazardan hem, howpsuzlyk häzirki zaman dünýä ösüşiniň ugurlaryny kesgitleýän esasy şertlere esaslanan bütewi ulgam bolup görünýär. Geosyýasy manyda - parahatçylygy saklamak we dumuklylygy üpjün etmek işi parahatçylygy kepillendirmek, şeýle hem milli, sebit we ählumumy derejede ylalaşyk gazanmak arkaly amala aşyrylyp bilner.
Şunuň bilen baglylykda, Turkmenistan sebit gepleşiklerinde oňyn garaýyşlaryň agdyklyk etmegine hem-de parahatçylygy, howpsuzlygy we dumukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge çalyşýar. Bu çemeleşme syýasy düzümden başga-da, ykdysady, energiýa, ekologiýa, azyk we ynsanperwer meseleleriniň çözgüdini hem öz içine alýar.
Biziň döwletimiz özara ylalaşylan çözgütleriň işlenip düzülmeginde we kabul edilmeginde, hususan-da häzirki zaman wehimlerine we howplaryna garşy göreşde tagallalary birleşdirmek, parahatçylygy üpjün etmek we durmuş-ykdysady ýagdaýy dikeltmek boýunça doganlyk Owganystana netijeli kömek bermek, suw-energiýa serişdelerini rejeli ulanmak, ekologiýa we daşky gurşawy goramak meselelerini çözmek işine has işjeft gatnaşýar. Şu günki maslahatyň özara tejribe alyşmaga we halkara gatnaşyklary ulgamynda bitaraplygyň hem-de öňüni alyş diplomatiýasynyň nazary we amaly esaslaryny mundan beýläk hem baýlaşdyrmaga ýardam berjekdigine berk ynanýaryn – diýilip, hormatly Prezidentimiziň gutlagynda aýdylýar.
Esasy


text:
Arassalanan pagta ýagy: azyk bolçulygyna mynasyp goşant
Häzirki wagtda ýurdumyzda azyk bolçulugyny üpjün etmek maksady bilen giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Önüm öndürmäge degişli bolan önümçilik kärhanalarynyň ählisinde ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek, ilaty arassa hem ýokary hilli önümler bilen üpjün etmäge degişli alnyp barylýan işlere mynasyp goşant goşmak maksadynda iş depgini artdyryly...
Kitapcy.ml saýtynda täze bölümler
Kitapcy.ml saýty ýazyjy-şahyrlarymyzdan başga-da döredijilik intelligensiýasynyñ giñ gatlagyny ~ aýdymçylary, kompozitorlary, suratkeşleri, aktýorlary, režissýorlary, sport türgenlerini we başga-da dürli kärdäki watandaşlarymyzy öz sahypasynda görmek üçin bölümlerini köpeltdi. Türkmen medeniýetini dünýä tanatmagyñ ýeke-täk salgysyna öwrülen www.kit...
Edep hakynda
Edep hakda
Ynjalykly bolmaly ýöne, duýmaýan däl. Açyk sözli bolmaly ýöne, edepsiz däl.
Ynsan ilki başda ahlak taýdan okamagy gerek, diplomlar hünärler üçindir.
Bizi edepsizler däl-de edebimiz gürleden däldir.
Ýa-ha sözläp biljek sözi bolmaly ynsanyň, ýa-da dymyp otyryp biljek edebi.
...
Beýniňizdäki ähli mümkinçiligi ýerlikli peýdalanyň!
Adamlary beýleki janly-jandarlardan tapawutlandyrýan esasy görkezijileriň biri olaryň beýnisiniň artykmaç mümkinçilikleri peýdalanyp bilmegidir. Ýagny adam beýnisi dogry we paýhasly ulanylanda birnäçe artykmaç ukyba eýedir. Soňky döwürlerde ynsanlaryň durmuşynda duş gelýän rowaçlyklar akylly-başly pikirlenmegiň netijesidir.
Pikir ýöretmek,...
Gyzlar nädip göwreli bolýar. Tegelek stolyň başynda aç-açan söhbetdeşlik
Mowzugy ýazmagyma sebäp bolan gyz 1999-njy ýylyň gyzy ýagny 10 - njy synpyň okuwçysy .
Bu gyz bir ýigit bilen internetdiň üsti bilen tapyşyp, bazara gitjek bahanasy bilen öýden birnäçe gezek gidip bazarda görşüp, tanşyp we 3 aý töweregi söýşüpdir.
Oglan hem 10-njy synpyň okuwçysy
Ýaşlaryň arasyndaky s...
Zäherli çörek
Her näme dograsaň aşyňa, ol hem çykar garşyňa (nakyl)
Gaýta-gaýta öýüniň gapysyny kakyp bir zatlar dileýän aýaldan ýadap, mazaly birahat bolan öýüň hanymy, bir gün ýene şol dilegçi gapysyny kakanda şondan halas bolmaly diýen karara gelýär. Dilegçä biraz garaşmagyny aýdyp aşhanadan bir çörek alyp arasyny açyp içine peýnir, zeýtun sal...
Öýlenen ýigit we täze gelin
Iner ogul, tumar gelin! Eger az salymlyk ünsüňizi berip, ulyňyzy diňlemegi özüňize müwessa bilseňiz, size diýjek kelam agyz sözüm bar.
Ogul, saňa diýjek sargytlarym.
Sen indi öýlendiň, öýli-işikli bolduň. Bir bendäniň göz guwanjy, dünýäsine deňäp oturan gyzy bolsa seniň duluňy bezäp otyr. Ol indiki galan ömrüni seniň...
Gudaçylyk gatnaşyklary
Gudaçylyk gatnaşyklary babatda gürrüň edilende şol gudaçylyk gatnaşyklaryny açmakdan başlansa gowy bolar.
1. Ogul öýermekçi bolnanda bilip goýaýmaly ýörelgeler.
2. Ozaly bilen niýet-päliňi düzüwle. Şöhratdan peýdalanmak, ar almak kemsitmek, onuň şöhratyndan ýa-da onuň ejizlän wagtyndan peýdalanjak bolmak ýagşy däl. Ed...
Täze hyzmat - Elyeter.com
Hormatly adamlar bir zat paylasmakcy, peydaly programma cykdy - Elyeter.com, play marketda gozledin.
Bu yerde marketlardaky azyk onumlerrini, suyji tagamlary, suwlary we s.m harytlary amatly bahadan sargap, getirdip bolyar. Bu haty dostlarynyza paylasmagynyzyn hem hayys edyas, gowy hyzmat peydaly we elyeterlidir
Güýz, 10.10.2018.ý. 09:03
Ýere düşdi şagyrdaşyp ýapraklar,
Alnym öpdi güýziň sowuk şemaly.
Damjasyn sepýardi zemin ýüzüne,
Kül reňkli bulutlar örtüp asmany....
Gurbannepes Ata ogly barada
Kerim Gurbannepesow şo döwüriň çen bilen hasaplamaklaryna görä, resmi dokumentlere esaslanyp aýdanymyzda 1929-njy ýylda şol wagtky Gökdepe etrabynyň Ýylgynly obasynda, häzirki Türkmenistan daýhan birleşiginde eneden doglan. Onuň kakasyna Gurbannepes Ata ogly diýer ekenler. Ýeri gelende aýtsak Gurbannepes aga hem degişli äheňde tankytly goşgy düzýän...
Swetoforyň reňkleri näme üçin gyzyl, sary we ýaşyl?
Ilkibada swetoforlar ulanylmaga başlananda, demirýollardaky otlynyň gözegçiligi üçin bar bolan yşaratlar ulanylypdyr. Şol wagtlar gyzyl reňki “dur” diýmegi aňladýardy.
1830-njy ýyllarda demirýollaryň adam durmuşyna aralaşanda “duýduryş” yşygynyň reňki ýaşyl, “geç” yşygynyň reňki bolsa ak bolupdyr. Wagtyň geçmegi bilen ak reňkiň yş...
Durmuş toýuň
Bu gün seniň durmuş toýyň
Rowan bolýaň durmuş ýola
Giň töre düşsin aýagyň
Bagtyňyz meňzesin güle.
Ýaryň gelýär eli gülli
Bolsun mydam şirin dilli
Baran öýüň agzalarna
Bolgun mydam güler ýüzli.
Öýe ätläp sag aýakdan
Ojagyňa bolgun söýe
Gaýynlarňa bolup höwür
...
Irki döwür arap poeziýasyndan nusgalar
Irki döwür arap poeziýasyndan nusgalar
Ykbalym dürli-dürli synaglardan geçirdi,
Synagdan geçdim welin, ýyllar ara açardy.
Döwür meni üýtgetdi, oýnady ýumak kimin,
Özi hiç üytgemedi, aldady tapsa çemin.
Döwür tanaplary bile berk dañdy meni,
Loly oýunlaryn etdi, bilmedi çeni.
Ahmet ibn...
Gökdepe galasy basylyp alynandan Türkmenleriñ täze düzgündäki hal-ýagdaýy
Täze ýola goýulýan mekdeplerde esasy mesele, rus medeniýetiniñ, däp-dessurynyñ bir söz bilen aýdylanda «beýik halkdygyny» görkezmek we olary, ýaş Türkmenleriñ añyna guýmakdy. Aýry tarapdan beýik döwlet şaunizimini ýöretmek üçin, Türkmenlere öz däp-dessurlaryny unutdyrmakdy.
Britan ofiseri H.Moser bilen duşuşan «Bäş serdar» oña Gökdep...
Dini Şiri Aýna gyz
(1962-2016)
Durabilbez seni gören adamzat,
Akyl-huşum haýran eden Aýna gyz.
Toý güni synladym seni, perizat,
Ýüregimi weýran eden Aýna gyz.
Boýdaşlaryň bilen dursuň jem bolup,
Arasynda saýlanýarsyň Aý bolup,
Ak ýüzüňde gara gaşyň ýaý bolup,
Akyl-huşum haýran eden Aýna gyz.
♡♡♡♡
......................
В Дашогузе вручены паспорта новым гражданам страны
В торжественной обстановке паспорта гражданина Туркменистана получили 333 человека
На состоявшемся в меджлис зале хякимлика города Дашогуз торжественном мероприятии при участии представителей миграционной службой, общественных организаций, почетных старейшин и деятелей культуры велаята 333 новым гражданам страны были вручены паспорта...
Mollaoraz Hojamämmet barada
Mollaoraz Hojamämmedow – Horezmde halk rewolýusiýasyna (1919-njy ýylyñ noýabry – 1920-nji ýylyñ ýanwary) işeññir gatnaşyjy. Rewolýusia netijesinde Hywada Jüneýit hanyñ häkimiýeti ýok edilýär. M.Hojamämmedow Horezm Halk Sowet Respublikasynyñ hökümetine çlenlige saýlanýar. 1920-nji ýylyñ 13-nji sentýabrynda RFSFR bilen HHSR-iñ arasynda soýuzdaşlyk şe...
Bäşim Serdar barada
Bäşim serdar – Türkmenistanda Graždanlyk urşuna, Buharada sowet häkimiýetini gurmaga işeňñir gatnaşyjy. Ol (familiýasy Seýitnazarow) Buhara emirliginiñ Çärjew begliginiñ Merýe obasynda (häzirki Saýat raýonynda) garyp daýhan maşgalasynda dogulýar. Çärjew bolşewikleri bilen ýakyn aragatnaşykda bolup, rewolýusion ideýalary köçülige ýaýradýar. 1920-nji...


text:
Aktual Analiz
"Eýranda mundan soň nämeleriň boljakdygy. Aksiýalaryň gerimi ýaýbaňlanarmy, ýa-da bes edilermi?"
Eýranda ýoksullygy we işsizligi protest etmek üçin Maşatda başlan aksiýalar Nişapur, Şahrud, Kirmanşa, Gum, Reşt, Ýezd, Kazwin, Zahidan, Ahmaz we beýleki birnäçe şäherde dowam etdi. Protest aksiýalarynyň başynda höklümet tankyt edilen bolsa, soň Ynkylabyň serdary Hamaneý, syýasy awtoritarlar we rejim ýazgarylmaga başlandy. Gum ýaly Eýran şaýylygynyň esasy merkezinde “Ýok bolsun Hamaneý, ýok bolsun Hizbulla” diýlen şygarlar aýdyldy. Aksiýalarda we başdan geçirilen wakalarda ýüzlerçe adam saklandy, köp sanly adam ýogaldy.
Elbetde esasy sorag Eýranda mundan soň nämeleriň boljakdygy. Aksiýalaryň gerimi ýaýbaňlanarmy, ýa-da bes edilermi?
Syýasat, Ykdysadyýet we Jemgyýet Gaznasy SETA-nyň ylmy barlagçysy, ýazyjy Ahmet Ajunyň mesele boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris.
Umuman alnanda Eýranyň içerki deňagramlyklaryna ser salanymyzda iki sany möhüm meseläniň bardygyny görýäris. Agyrlaşýan ykdysady şertler we içerki syýasy dartgynlyklar.
Hökümet bilen Welaýeti Fakihiň ýagny Hamaneýiň arasynda dowam edýän göreş soňky saýlawdan soň hasam möwjeýär. Ruhanynyň ýakyn töweregine we Eýranyň Ynkylap goragçylaryna garşy iki taraply galplyk günäkärlemeleri Eýranyň halkynda döwlete bolan ynamy azaltdy. Eýrana garşy goýulan embargolar we başarnyksyz dolanşyk galplyklar bilen birleşip ykdysadyýeti hasam ejizletdi. Nebit we tebigy gaz ätiýaçlaryna garamazdan milli girdeji 500 milliard dollardan 350 milliard dollara çenli aşaklady. Ýurtda agyr inflýasiýa we işsizlik meselesi bar, infrastruktura ýeterlik däl, howanyň hapalygy hemde guraklyk hem bularyň üssesine. Daşary syýasatda bolsa imperialist syýasat dowam edýär. Liwanda, Ýemende, Siriýada we Yrakda uly çykdajylar edilen hem bolsa uly netijeler alyndy. Emma ol geosyýasy gazançlar adaty halk üçin beýle möhüm däl.
Eýranyň içindäki ýörişlerde üns çekiji faktorlardan biri hem etniki häsýetli aksiýalar boldy. Ahwazdaky arapar, Eýranyň gündogaryndaky buluçlar, Eýranyň günbataryndaky kürtler we Eýrandaky türkmen etraplarynda geçirilen ýörişlerde käbir toparlaryň hem-de aksionerleriň Eýranyň rejimine garşy durmaklarynyň sebäpleriniň etniki alalama bolandygy görülýär.
Eýrandaky aksiýalaryň özeninde içeri syýasatdaky meseleler we halkyň biynjalykly durýan hem bolsa, aksiýalaryň halkara tarapy hem bar. Eýranyň döwlet organlary aksiýalaryň dowamynda öldürilen adamlaryň ganhorlarynyň daşary ýurtlaryň içalylarydygyny öňe sürdi. ABŞ-nyň Prezidenti Trampyň twitter arkaly Eýrandaky aksiýalary goldaýan beýanatlary hem döwlet organlarynyň daşarky güýçleriň işi gönükdirýändigi baradaky garaýyşlaryny güýçlendirýär. Ysraýylyň Premýer ministri Binýamin Netanýahu hem Eýrandaky protest aksiýalaryna hoşallyk bildirdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi beren beýannamasynda dost we dogan Eýranyň asudalygynyň we durnuklylygynyň goralmagyna aýratyn uly ähmiýet berýändigini nygtady. Beýannamada: “Şol çäkde Prezident Hasan Ruhaniniň halkyň parahatçylykly ýöriş geçirmäge hukugynyň bardygy, emma düzgünleriň bozulmaly däldigi we döwlet emlägine zeper ýetirilmeli däldigi baradaky beýannamasyna üns berilip, çaknyşykdan çetde durulmalydygyna we meçew bermelere aldanmaly däldigine ynanýarys. Ýurtda gysga möhletde asudalygyň üpjün edilmegini we wakalaryň ýaýbaňlanmagynyň öňüniň alynmagyny tama edýaris” diýildi.
Donald Trampyň Pars aýlagy ýurtlaryna guran saparyndan soň esasanda Eýrana garşy döretmäge synanşýan Saud Arabystanyndan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Müsürden, Bahreýnden we Ysraýyldan ybarat bolan frontyň Eýrandaky aksiýalar bilen ýakyndan gyzyklanýandygy görülýär.
Şeýlelikde Eýran döwleti hem uzak ýyllardan bäri ýurtdan başdan geçirilýän meseläniň sebäbi hökmünde daşarky güýçleri görkezýär. Eýranyň Prezidentiniň birinji orunbasary İshak Jihangiri hepdäniň ahyrynda sözlän sözünde: “Ykdysady meseleler başga meseleleriň bahanasy boldy. İşiň aňyrsynda başga hasaplar bar” diýdi. Hökümetiň resmi neşirýaty bolan “Eýran” gazeti hem düýn birinji sahypasynda çap eden makalasynda “Käbirleri halky maksadyna ýetmek üçin oýunjykdyr öýdýär” diýilýär.
Aýatula Hamaneý bolsa şol çäkde “Duşmanlarymyz ýurdy dartgynlaşdyrmak üçin pul, ýarag we içaly ulanýar” diýip, soňky nokady goýdy.
Emma Eýranyň halkara jemgyýetçiligindäki duşmanlary şol aksiýalaryň halkyň öňünde kabul edilýän sebäpleriniň bardygyny ýaşyrmaly däl. Ýurtdaky ykdysady meseleler sebäpli onsuz hem kiçi göwrümli ýörişler geçirilýärdi. Ähli tebigy baýlyklaryna garamazdan halhy günsaýyn garyplaşýan Eýran bar.
Aksiýalarda: “Pullaryňyzy Siriýada, Gazada we Liwanda sowurmaň”, “Halk gedaý boldy”, “Siriýany goý, biziň halymyza seret”, “Ne Gaza Ne Liwana, janym Eýrana gurban bolsun”, “Ýok bolsun Hizbulla” ýaly şygarlar aksionerleriň Eýran döwletiniň Ýakyn Gündogardaky imperialist syýasatyndan biynjalykdygyny görkezýär. Eýran bir tarapdan ykdysady meseleler bilen göreşýän bolsa beýleki tarapdan Ýakyn Gündogarda HaHimperialist syýasat alyp barýardy. Eýranda imperialist syýasatdan biynjalyk bolan gatlagyň bardygy bilinýärdi. Eýranyň Siriýada söweşýän söwşijilere töleýän tölegi öz ýurdunda ýaşaýan raýatlarynyň köpüsiniň aýlygyndan köp.
Şeýlede “Yslam Respublikasyny İslemeýäris”, “Garaşsyzlyk, azatlyk, Eýran Respublikasy” ýaly şygarlar aksionerleriň Eýrandaky basyş ediji rejimden bizar bolandygyny görkezýär. Ýörişleriň dowamynda Eýranyň agdarylan şasy Ryza Pehlewä doga edilmegi hem şol jähtden ironiki. Global aragatnaşyk we transport şertleri bilen başga ýurtlar bilen ýakyndan gyzyklanýan Eýranyň halky esasanda Türkiýe ýaly musulman ýurtlar bilen öz ýaşaýyş şertlerini deňeşdirip bilýär.
Netijede Eýrandaky protest aksiýalarynyň birnäçe sebäbi bar. Bir tarapda azatlyk we ykdysady eşret gözlegi, beýleki tarapda bolsa Eýrany nyşana alan ýurtlaryň haos gözlegi. Türkiýäniň Eýrandaky wakalara bolan garaýyşy bolsa iki hakykaty hem görýän deňagramlyga laýyklykda kesgitlenene meňzeýär.