text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň 29-njy awgustda Berlinde geçiren gepleşikleriniň yz ýany žurnalistlere aýtmagyna görä, olar ýurtlaryň özara ykdysady hyzmatdaşlygyna degişli meseleleri, şol sanda energiýa pudagyna degişli temalary ara alyp maslahat edipdir.
Adam hukuklary
“Şeýle-de kansler Angela Merkel adam hukuklary meselesiniň, hususan-da daşary ýurtly diplomatlaryň türkmen türmelerine baryp görmegine we Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça ýörite wekilini ombudsmeni bellemegine degişli meseleleriň hem gozgalandygyny habar berdi”, diýip metbugat-konferensiýasyna gatnaşan Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Farruh Ýusufi aýdýar.
Emma onuň sözlerine görä, Azatlyk Radiosynyň türkmen prezidentinden öz habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň geçen ýylda Türkmenistanda tussag edilenden soňky ykbaly barada sorag bermegine ýol berilmändir.
Şol bir wagtda-da Reuters agentliginiň žurnalistiniň Türkmenistan öz türmelerine daşary ýurtly diplomatlaryň baryp görmegini nähili üpjün etmekçi, diýip beren sowalyna Berdimuhamedow şeýle diýipdir:
“Ol adam hukuklary ugrunda örän köp işiň edilýändigini aýtdy we ‘siz maňa aýdyň, dünýäniň haýsy bir ýurdunda gaz, elektrik togy we kommunal hyzmatlary mugt? Aýdyň’ diýip, ol ýurtda adam hukuklarynyň şeýdip üpjün edilýändigini görkezmäge çalyşdy” diýip, Farruh Ýusufi aýtdy.
Günüň dowamynda Germaniýanyň Daşary işler ministrliginde hem duşuşyk geçiriler. Türkmenistanyň Daşary işler ministri Reşit Meredowyň we Germaniýanyň Daşary işler ministriniň orunbasarynyň arasyndaky duşuşygyň netijesinde, hususan-da, ykdysady hyzmatdaşlyk barada dokumente gol çekilmegine garaşylýar.
Gurbanguly Berdimuhamedowdan bir gün öň Germaniýa baran türkmen delegasiýasy Berlinde “Adlon” atly iň gymmatbaha we kaşaň myhmanhanasynda ýerleşdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy türkmen resmileri bilen gepleşmäge synanyşanda, Daşary işler ministri gepleşmekden ýüz öwürdi. Reşit Meredow özüniň dynç almak üçin otagyna barýandygyny, žurnalistiň bolsa onuň hukugyny depeleýändigini aýtdy.
Munuň yz ýany myhmanhananyň resmileri Azatlyk Radiosynyň habarçysyndan bu ýeri terk etmegini soradylar.
Şeýle-de, 29-njy awgustda Berlinde türkmen-german biznes-forumy geçiriler. Bu çärä Türkmenistanyň prezidentiniň gatnaşmagyna garaşylýar.
Garaşsyz bilermenler Türkmenistanyň prezidentiniň Germaniýana saparynyň esasy maksadynyň ykdysady we biznes meseleleri bilen baglydygyny aýdýarlar. Germaniýanyň birnäçe iri kompaniýasy Türkmenistanda 20 ýyla golaý wagt bäri işleýärler we ýurduň telekommunikasiýa, nebit-gaz, saglygy saklaýyş, senagat we beýleki pudaklarynyň ençemesinde millionlarça dollarlyk onlarça iri proýekti amala aşyrýarlar.
Protest aksiýasy
Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň arasynda gepleşikleriň geçirilen wagtynda kansleriň edarasynyň öňünde ýerli ýaşaýjylar protest geçirdiler. Protestçiler "Prezident daşary ýurtlara çykmaly-da, beýlekiler dälmi?" diýen mazmunly şygary tutup durdular.
Türkmenistanyň prezidentiniň Germaniýa saparynyň dowamynda, türkmen-german gatnaşyklaryna degişli meseleleriň günüň aýagynda “Maritim” myhmanhanasynda nahar başynda maslahat ediljekdigi aýdylýar.


c: text/html

text:
Türkiýede daşary ýurtly raýatlara gönükdirilen täze bir kanun kabul edildi. Oňa görä, Türkiýedäki bikanun ýaşaýanlar degişli jerimäni töläp, dessine ýurdy terk etmeli. Şeýle-de bu kanunda şol adamlaryň haýsy ýagdaýlarda yzlaryna dolanyp biljekdiginiň tertibi hem kesgitlenýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkiýede köp sanly türkmenistanly bikanun zähmet migrantlarynyň hem bardygy aýdylýar. Eýsem, bu täze düzgünler olaryň durmuşyna nähili täsirini ýetirer?
Azatlyk Radiosy daşary ýurtly raýatlary hasaba almak boýunça işleýän türkiýeli aklawçy Wedat Kargy bilen ýörite söhbetdeş bolup, täze düzgünler bilen baglylykda gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Ilkibaşda bu kabul edilen täze düzgünler barada umumy maglumat beräýseňiz?
Wedat Kargy: Hawa, 11-nji aprelde “Daşary ýurtlulary goramak” diýen täze bir kanun çykdy. Muňa laýyklykda, hem Howpsuzlyk müdirliginde, hem-de Iş bilen üpjünçilik minisrliginde dürli-dürli proseduralar göz öňünde tutulýar.
Türkiýede bikanun ýagdaýda ýaşan bir daşary ýurtly, Türkiýeden çykyp barýan mahaly, bolan ýyllaryna laýyklykda aeroportda jerime tölemeli bolar. Bu jerime bir ýyl üçin, ortaça, 800 lira töweregi bolýar.
Jerime tölenenden soň gürrüňi gidýän daşary ýurtly öz ýurduna dolanyp, ol ýerde 3 aýlap galmaly bolar. Bu düzgün Çehiýa, Özbegistan, Russiýa, Yrak, Eýran... ähli döwletlere-de degişlidir.
Mejbury hasaplanýan üç aýlyk möhletden soňra ol adam daşary ýurt syýahatçylygy, ýagny turistik wizasy bilen Türkiýä ýaňadandan girip biler.
Ozal ähli döwletler “A” we “B” toparlara bölünerdi. “B” toparynda Ýewropa Bileleşiginiň düzümine girmeýän ýurtlar bolup, ozaldan bu topardaky döwletleriň raýatlary Türkiýede alty aý möhlet bilen ýaşamak ygtyýarnamasyny alyp bilýärdiler. Täze kanuna görä, häzir bu möhlet bir ýyla çenli uzaldyldy. Emma munuň bilen birlikde käbir talaplar hem güýçlendirildi: daşary ýurtly raýatyň bank hasabynda 6 müň dollaryň bardygy baradaky güwänama; 300 töweregi dollara durýan ýörite saglyk ätiýaçlandyryşy soralýar.
Gerekli resminamalar taýýar edilenden soňra, gürrüňi gidýän daşary ýurtly, Howpsuzlyk müdirligine baryp, syýahatçylyk maksatly bir ýyla çenli galmak rugsatnamasyny alyp biler.
Azatlyk Radiosy: Işlejek bolýanlaryň ýagdaýy nähili?
Wedat Kargy: Öňler işlemek ygtyýarnamasyny ýurduň içinde [Türkiýede] hem ýüz tutup, alyp bolýardy. Muňa Türkiýede ýaşamak üçin 6 aýlyk ygtyýarnama ýeterlikdi. Ýöne bizdäki bar bolan maglumatlardan çen tutulsa, bu düzgüniň ýatyrylyp, indi işlemek üçin ygtyýarnamany ýurduň daşyndakaň almak talap ediljege meňzeýär.
Indi, muňa laýyklykda, ýurduň daşyndan ygtyýarnama almakçy bolýan bir daşary ýurtly, öňünden iş ýerini tapan bolmaly. Mundan soňra şol daşary ýurtly Türkiýäniň öz ýurdundaky wekilhanasyna – konsullygyna baryp, arza bermeli bolar.
Arza kabul edilenden soňra – bu bir aý töweregi wagta çekýär – gürrüňi gidýän daşary ýurtly bir ýyllyk wiza bilen Türkiýä arkaýyn girip biler. Onuň elindäki işlemek ygtyýarnamasy, Türkiýede ýaşamak üçin rugsatnamanyň hem ornuny tutýar.
Azatlyk Radiosy: Indi Türkmenistan barada aýratynlykda gürrüň edeliň. Bilşimiz ýaly, geçen ýyldan başlap Türkmenistan täze – daşary ýurt – pasport düzgünini ýola goýdy. Şol bir wagtda, Türkiýede köne pasportly zähmet migrantlaryň hem bardygy aýdylýar. Bu barada has anygrak durup geçäýseňiz? Olaryň ykbaly nähili bolar?
Wedat Kargy: Bärde bir gürrüňini etmeli ýagdaýymyz bar. Türkmenistanda ilatyň, has dogrusy, ýaş gatlagyň azalandygy sebäpli, Türkmenistan ýörite bir syýasaty saýlap alypdyr. Söhbeti dowam etmezden ozal, men bu zatlary diňe eşidenlerime, ol ýerden [Türkmenistandan] gelenleriň gürrüňlerine esaslanyp aýdýandygymy nygtasym gelýär. Hawa, şu ýagdaýlary nazara alyp, Türkmenistan ýaşlaryň, esasan hem 20-23 ýaşlaryndakylaryň ýurtdan çykmagyny islemeýär. 35-40 ýaş aralygyndaky türkmenistanlylar üçin iş ygtyýarnamasyny almakda onçakly mesele hem çykmaýar.
Eger-de gyzyklanma bildirýän türkmenistanlynyň pasporty köne bolsa, Türkiýede hiç bir resmi edara şol dokumentlere seretmez. Ýene bir gezek nygtap geçsem, işlemek ygtyýarnamasyny almak isleýänleriň ýaşynyň uly bolmagy gerek.
Azaltyk Radiosy: “Ýaşynyň uly bolmagy zerur” diýýäňiz welin, bu zatlar kanunda ýazylanmy?
Wedat Kargy: Biziň kanunymyzda beýle zat göz öňünde tutulanok: 20 ýaşly-da, 30 ýaşly-da işläp biler. Emma meniň maglumatlarymdan çen tutulsa, Türkmenistan döwleti [ýaşlary] goýbermeýär, olaryň öňünde belli bir böwetleri goýýar.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede köne pasportly türkmenistanlylar hem bar diýdik. Olaryň käbirleri Türkmenistana dolansalar, täzeden çykarylman biljekdiklerini aýdyp, bize öz howsalalaryny hem bildirdiler. Bu ýagdaýda köne pasportly türkmenistanlylar başga, üçünji bir ýurda çykyp, şondan soň ýaňadandan Türkiýä dolanyp bilerlermi?
Wedat Kargy: Diýeli, köne türkmen pasporty bolan bir adam bikanun galan möhleti üçin jerimesini töläp, üçünji bir ýurda gidip, ol ýerde üç aý galdy. Ol mundan soňra Türkiýä dolanyp gelse-de, hiç bir resmi edara onuň köne pasporty bilen işleşmez, täze pasport talap ediler. Şunlukda köne pasportly türkmenistanlylar ýurduna dolanyp, ol ýerde pasportyny täzeläp gelmeli bolarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkiýedäki bikanun zähmet migrantlarynyň başga bir çykalgasy ýokmy?
Wedat Kargy: Ýok, gynansak-da, başga hiç bir ýol ýok.
Azatlyk Radiosy: Eger-de bikanun migrant Türkiýede galyp işlemegini dowam etdirse, munuň nähili netijeleri bolup biler?
Wedat Kargy: Eger-de bikanun zähmet migrantynyň üsti açylaýsa, ol dessine deport ediler, we gaýdyp Türkiýä salynmaz. Migranty bikanun işleden türk raýatyna bolsa 7 müň lira töwereginde jerime tölediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Serbiýaly saýlawçylar parlament saýlawlarynda ses berýärler.
Saýlawa 6.7 million çemesi adam gatnaşmaly, olar parlamentiň 250 deputaty üçin ses bermeli. Irki saýlawlar Serbiýanyň dolandyryjy Progressiw partiýasynyň çagyryşy esasynda geçirilýär.
Synçylar onuň Ýewropa Bileleşigine agzalyk gepleşigini açmakda üstünlik gazanansoň, jemgyýetçilik goldawyny has köp almaga umyt baglaýandygyny aýdýarlar.
Partiýa parlament möhletiniň ortasynda saýlaw geçirmäge çagyrmak bilen, korrupsiýa garşy kampaniýa we beýleki reformalar üçin has güýçli saýlawçy mandatyny almak isleýändigini aýdýar.
Pikir soralyşyklar Progressiw partiýanyň partnýory bolan Sosialistler partiýasynyň ikinji orunda gelýändigini aýdýarlar. Oppozisiýadaky Demokratik partiýa bolsa, üçünji orunda geler öýdülýär.
Ýurduň gowşak ykdysadyýeti bu kampaniýanyň esasy temasy bolup durýar.
Serbiýanyň işçi güýjüniň her bäşinjisi işsiz we ortaça aýlyk 350 ýewro ýa-da 480 dollar.


text:
Soňky günler Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawesiň saglyk ýagdaýynyň ur-tut ýaramazlaşandygy barada maglumatlar peýda boldy. Soňky bir ýyldan gowrak wagtyň dowamynda ol rak keseli bilen baglanyşykly Kubada birnäçe gezek bejergi aldy.
Çarşenbe güni eden çykyşynda Boliwiýanyň prezidenti Ewo Morales Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawesiň saglyk ýagdaýynyň “örän alada döredijidigini” aýtdy.
Ugo Çawes 11-nji dekabrda Kubanyň keselhanasynda özüne edilen operasiýadan soň henizem şol ýerde bejergi almagyny dowam etdirýär we şondan bärem ol jemgyýetçiligiň öňünde peýda bolmady.
Şol bir wagtyň özünde, Wenesuelanyň oppozisiýasy ýurduň hökümetinden prezidentiň saglyk ýagdaýy baradaky “hakykaty” aýan etmekligi talap edip, beýanat etdi.
Ýurduň resmileri häzirlikçe Ugo Çawesiň operasiýadan soň saglyk ýagdaýynyň birneme çylşyrymlaşandygyny aýtmak bilen çäklenýärler. Bu soňky operasiýa 2011-nji ýylyň ortalaryndan bäri oňa edilen dördülenji operasiýa boldy. Wenesuelanyň resmileri prezident Çawesiň dem alyş ýollarynda infeksiýanyň peýda bolandygyny aýdýarlar.
Keseli barada anyklyk ýok
Wenesuelanyň 58 ýaşly sosialist lideri Ugo Çawesiň rak keseliniň nähili görnüşinden ejir çekýändigi we onuň saglyk ýagdaýynyň näderejede agyrdygy barada anyk maglumat berilmeýär.
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez (çepde) we Boliwiýanyň prezidenti Ewo Morales Karakasda harby parad wagty. 4-nji fewral, 2012.
Çarşenbe güni Wenesuelanyň ýakyn ýarany bolan Boliwiýanyň prezidenti Ewo Morales habarçylara beren interwýusynda özüniň Ugo Çawesiň maşgala agzalary bilen gürrüňdeş bolandygyny mälim etdi.
“Biziň doganymyz prezident Ugo Çawes bilen baglynyşykly ýagdaý örän alada dörediji. Ýöne, ýakyn wagtda ol bize goşulyşar diýip umyt edýärin. Ýöne ýagdaý örän alada dörediji. Men onun maşgalasy bilen gürrüňdeş boldum. Men wise-prezident bilenem gürleşmäge synanyşdym, ýöne ol kyn boldy. Biziň doga-dileglerimiz doganymyz prezident Ugo Çawesiň ömrüni halas eder diýip umyt edýärin” diýip, prezident Morales belledi.
Ýakynda nobatdaky gezek Wenesuelanyň prezidentligine saýlanan Ugo Çawesiň inagurasiýa dabarasy 10-njy ýanwara bellenipdi. Ýurduň hökümet resmileri onuň bu möhlete çenli ýurda dolanyp bilmezliginiň-de mümkindigini boýun aldylar.
Oppozisiýa nägile
Hepdäniň çarşenbe güni Wenesuelanyň esasy oppozision hereketi bolan Demokratik Birleşik koalisiýasynyň başlygy Ramon Aweledo ýurduň hökümetini şu çaka çenli Ugo Çawesiň hakyky saglyk ýagdaýy barada maglumat bermeýänlikde tankytlady.
Prezident Çawesiň özi soňky gezek özüne operasiýa etdirmek üçin Kuba gitmeziniň öňýany eden çykyşynda bardy-geldi bir ýagdaý ýüze çykyp, öz prezidentlik wezipesini ýerine ýetirip bilmedik halatynda, bu wezipäni wise-prezident Nikolas Maduronyň ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
Şeýle hem, ol prezidentlik saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmegine zerurlyk ýüze çykan halatynda, öz tarapdarlaryny Nikolas Maduro ses bermeklige çagyrdy.
Wenesuelanyň kanunyna laýyklykda prezident Çawesiň aradan çykan ýa-da wezipesinden çekilen halatynda, prezidentlik saýlawlary 30 günüň içinde geçirilmeli.
Ýöne Ugo Çawesiň inagurasiýa güni prezidentlige kasam etmäge gelip bilmedik halatynda ýagdaýyň nähili bolmalydygy barada ýurduň konstitusiýasynda anyk bir zat aýdylmaýar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-Mun Ysraýylyň söweş uçarlarynyň Syriýanyň paýtagtynyň golaýynda amala aşyran hüjümlerinden soň Siriýadaky ýagdaýyň öňküsinden hem dartgynlaşjakdygyny duýdurdy.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Ysraýyly yslamçy terroristler “Al-Kaýda” toparyna ýardam bermekde aýyplap, ýekşenbe güni amala aşyrylan bu hüjümleriň her hili ýagdaýy döredip biljekdigini nygtady.
Ysraýylyň resmileri şol hüjümleriň Eýranyň Liwandaky Hizbullah söweşijiler toparyna iberen raketalarynyň garşysyna gönükdirilendigini aýdýarlar.
Ysraýyl üç günüň dowamynda Siriýa iki gezek hüjüm etdi.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi bolsa bu hüjümleriň Jamraýa bilen birlikde beýleki käbir şäherlerde-de köp sanly adam ýitgisine getirendigini habar berýär.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Waşingtondaky ilçihanasy ABŞ-nyň Döwlet departamentine nota ugradyp, onda Orsýetiň uçarmany Konstantin Ýaroşenkonyň Liberiýada saklanmagy bilen bagly nägilelik bildirdi.
Interfaks agentliginiň orsýetli uçarmanyň aklawçysyna salgylanyp ýazmagyna görä, Ýaroşenko amerikan ýörite gulluklarynyň işgärleri tarapyndan baryp 28-nji maýda Liberiýanyň paýtagty Monrowiýada saklanypdyr we ABŞ-a alnyp gidilipdir.
Orsýetiň Nýu-Ýorkdaky baş konsuly Andreý Ýuşmanowyň sözlerine görä, Ýaroşenkonyň saklanandygyny ors tarapy uçarmanyň garyndaşlaryndan bilip galypdyr.
Ýaroşenkony neşe söwdasyna gatnaşykda aýyplaýandyklaryny günbatar agentlikleri habar berýär.


text:
Şu gün düýbi Wenada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy Türkmen Inisiatiwasy topary türkmenistanly tebigaty goraýjy aktiwist Andreý Zatokanyň işi boýunça Daşhowuzyň welaýat sudunda sud diňlenişiginiň bolandygyny habar berdi.
Türkmen Inisiatiwasy toparynyň maglumatyna görä, welaýat sudy Daşhowuzyň şäher sudunyň ozalky çykaran hökümini uýtgedipdir. Ýagny, şäher sudunyň Andreý Zatoka 5 ýyl türme tussaglygyny bermek baradaky çykaran kararyna kassasion tertipde seredip, welaýat sudy ony jerime tölemeklik bilen çalşyrypdyr.
Türkmen Inisiatiwasy toparynyň tassyklamagyna görä, Daşhowuzyň welaýat sudynyň hökümine laýyklykda Andreý Zatoka indi diňe 1000 manat jerime tölän badyna, azatlyga goýberiler.
Şu gün türkmenistanly ynamdar çeşmäniň bize habar bermegine görä, bu sud diňlenişiginden soň Türkmenistanyň häkimiýetleri Andreý Zatoka haýdan-haý ýurdy terk etmeklige görkezme beripdirler.


text:
Azatlyk Radiosynda ozal hem habar berlişi ýaly, 13-14-nji ýanwarda Ženewada, BMG-niň çagalaryň hukuklary baradaky komitetiniň nobatdaky sessiýasynyň çäklerinde Türkmenistanyň delegasiýasynyň hasabaty diňlenýär.
Has anygy, türkmen resmileri Komitetiň agzalaryna öz ýurtlarynyň BMG-niň çagalaryň hukuklary baradaky Konwensiýalaryny ýerine ýetirmek babatda gören çäreleri, hususan-da Konwensiýanyň iki fakultatiw protokoly boýunça edilen işler barada hasabat berýärler.
BMG-niň komitetlerinde diňlenişik geçirmegiň proseduralaryna laýyklykda, ýurtlar tarapyndan hödürlenilýän resmi (milli) hasabatlardan başga, komitetiň agzalary garaşsyz çeşmelerden, hususan-da hökümetden aýry guramalardan gelip gowşan habarlara, belliklere hem seredýärler.
«Global Initiative» atly garaşsyz gurama hem häzirki 68-nji sessiýa Türkmenistan baradaky belliklerini iberipdir. Olar ilkinji nobatda çagalaryň beden taýdan jezalandyrylmagynyň islendik görnüşiniň gadagan edilmegi baradaky meseläni gozgapdyrlar.
Şeýle-de bu sessiýa Adam hukuklary baradaky «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň hasabaty hödürlendi.
Azatlyk Radiosy bu diňlenişigiň gidişi barada oňa gatnaşýan hukuk goraýjy aktiwist, «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Farid, Ženewadaky diňlenişigiň gidişi nähili? Komitet agzalary türkmen delegasiýasyna nähili soraglary berýärler we öz soraglaryna kanagatlanarly jogap alyp bilýärlermi?
Farid Tuhbatullin: Türkmen delegasiýasy indi ikinji gündür BMG-niň çagalaryň hukuklary boýunça komitetinde hasabat berýär, prinsipde delegasiýanyň wekilleri özlerine çagalaryň hukuklary baradaky komitetiň agzalary tarapyndan berilýän soraglara ýeterlik derejede degerli jogap berýärler.
Mysal üçin, düýn Türkmenistanyň bilim sistemasyndaky, saglygy goraýyş sistemasyndaky ýagdaýlar bilen baglylykda köp sorag berildi.
Häzir hem diňlenişik dowam edýär. Günüň birinji ýarymynda çagalaryň saglygy, hususan-da maýyp, ene-atasyz çaglaryň saglygy barada soraglar berildi. Türkmen delegasiýasy bu ugurdaky soraglara kabul ederlikli jogaplary berýär.
Azatlyk Radiosy: Farid, anyk ýagdaýlar barada anyk sorag-jogaplar boldumy?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, haçanda has anyk, çynlakaý ýagdaýlar barada gürrüň gozgalanda, olar köplenç bizde şeýle kanun bar, beýle karar bar diýen ýaly delillere salgylanýarlar. Häzirlikçe olardan real faktly zatlar barada, gynansak-da, anyk jogap eşidip bolanok.
Mysal üçin, biziň gapdaldan aýtmagymyz esasynda, golaýda Maryda çagalaryň wepat bolmagy barada berlen soraga delegasiýa wekilleri häzirlikçe jogap bermekden saklananlaryny gowy görýärler. Ýöne dialog entek dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Farid, dialog mahalynda Türkmenistana berlen rekomendasiýalaryň ýerine ýetirilişi bilen baglylykda nägilelik bildirildimi?
Farid Tuhbatullin: Ýok, häzirlikçe beýle zat bolmady, sebäbi dialog öňräkden bäri alnyp barylýar, bu şunuň ýaly duşuşyklaryň ikinjisi bolup durýar.
Ozal komitet tarapyndan Türkmenistana rekomendasiýalar berildi we, delegasiýa wekilleriniň tassyklamagyna görä, Türkmenistan ol rekomendasiýalary täze kanunlarda ýa-da bar bolan kanunlara girizilen düzedişlerde nazara alypdyr.
Azatlyk Radiosy: Farid, Türkmenistanda çaglaryň käte pagta ýygymynda ulanylmagynyň dowam edýändigi aýdylýar, diňlenişikde şu ýagdaý barada sorag berildimi?
Farid Tuhbatullin: Hawa, şeýle soraglar berildi. Mysal üçin, goňşy Özbegistandaky ýaly köpçülikleýin häsiýete eýe bolmasa-da, Türkmenistanyň hem oba ýerlerinde çagalar pagta ýygymyna we beýleki oba hojalyk işlerine belli bir derejede çekilýär. Emma häzirlikçe bu soraglara hem anyk jogap berilmedi.


text:
Golaýda Türkmenistanyň paýtagtynda, Aşgabadyň «Parahat -7» mikroraýoynda ýaşaýjylar häkimiýetleriň kwartiralardaky sowadyjylary aýyrmagyna garşy durup, öz emläk hukuklaryny goramagy başardylar.
Emma şondan öň häkimiýetleriň ýüzlerçe raýatyň jaýyndan sowadyjylary aýrandygy, emma adamlaryň muňa sessiz kaýyl bolandygy aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda raýatlaryň öz emläk hukuklaryny goramakdan saklanmaklarynyň ýa-da muňa çekinmekleriniň sebäpleri näme?
Azatlyk radiosy bu barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Wladimir Putin 14-nji martda, howadan bombalamak kampaniýasyna başlaly aradan 6 aý töweregi geçensoň ors harby güýçleriniň Siriýadan bölekleýin çykarylmagyny buýurmak bilen, öz ýurduny hem dünýäni aňk-taňk etdi. Azatlyk Radiosy bu göçümiň sebäplerini we onuň näme zatlary aňladýandygyny düşündirmäge synanyşýar.
Harby güýçleri çykarmak baradaky buýrugyň Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän urşy soňlamak boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň araçylygynda ýola goýlan täze gepleşikleriň ilkinji gününe gabat gelmeginden esasy maksadyň prezident Başar al-Assada gepleşik üçin wagtyň gelip ýetendigini mälim etmek bolmagy mümkin. Diýmek, Orsýet oňa kömege gelip, uruş tolkunyna gatyşan hem bolsa, harby çözgüt üçin Moskwadan goldaw ýok.
Öten aý Orsýetiň, Bireleşen Ştatlaryň we beýleki täsirli döwletleriň Siriýada duşmançylygy duruzmak barada özara ylalaşmagyndan sanlyja sagat öň Assadyň harby güýje daýanyp, tutuş Siriýany gaýtadan aljakdygyny aýtmagy Moskwany gaharlandyrana meňzeýär.
Esasy mesele Putin bilen Assadyň Siriýanyň geljegi boýunça planlara gezek gelende näderejede ýakyndan işleşýändigini bilmegiň kynlygynda. Assad harby güýçleriň yza çekilmegi Moskwa bilen Damaskyň arasyndaky "doly sazlaşygyň" miwesi diýse-de, harby aksiýa we diplomatiýa, şol sanda Ženewa geplşikleri hakda hem bilelikde düzülen plan köp däl ýa asla ýok diýerlik bolsa gerek.
Ýewropa diplomatlarynyň biri "Reuters" habar gullugyna Orsýetiň göçüminiň "Assada juda köp basyş etmek potensialy bar, wagt hem şoňa laýyk gelýär" diýdi. Ol soňra hem: "Men potensial diýýärin, sebäbi biz ozal gördük, Orsýetiň berýän wadalary soňra bolýan zatlara hemişe gabat gelip duranok" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Her niçik-de bolsa, Putin onuň häkimiýet başyndan aýrylmagy gepleşikler üçin öňünden bellenen şert bolup bilmez diýse-de, Assada bir duýduryş bermegi başarana meňzeýär. Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow Putin bu karardan habarly etmek üçin Assad bilen telefon arkaly gürleşende Siriýanyň prezidentiniň geljegi hakda pikir alşylmandygyny nygtady.
Putin Siriýadaky "harby kontingentiň esasy böleginiň" çykarylmagyna başlanmagyndan daşgary Orsýetiň urşuň soňlanmagy üçin edýän diplomatik tagallalarynyň hem ýygjamlaşdyrylmagyny buýurdy. Putiniň günbatar döwletlerinde Ženewadaky parahatçylyk gepleşikleriniň ilerlemegi üçin Orsýet elinden gelenini edýär diýen täsiri galdyrmak isleýän bolmagy ähtimal.
Peskow 15-nji martda: "Bu gün edilmeli esasy iş parahatçylygyň ornadylmagyna hemmetaraplaýyn kömek bermek" diýdi.
Onuň bu aýdýanyna Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa ynanarmy ýa ynanmaz, bu başga mesele. Ýöne günbatarlylaryň aglaba köplügi bu barada pikir aýtmakdan saklanar. Munuň sebäbi hem Orsýetiň geçmişde diňe Siriýada däl, eýsem Ukrainada-da gepleşiklerden wagt utmak üçin peýdalanyp, harby "faktlary" öz bähbidine ýütgedenligi.
Putiniň Siriýadan harby güýçleriň çykaryljakdygyny aýtmagy Birleşen Ştatlara garaşylmadyk zat bolup gelen hem bolsa, Kremliň munuň Assadyň ykbaly bilen baglanyşykly ýeri ýok diýmegi Waşingtonyň ünsünden düşmedige meňzeýär. Bu habardan soňra Ak tam Putin bilen aradaky telefon gepleşiginden soň Obama "Siriýadaky zorlukly hereketleriň soňuna çykmak üçin syýasy geçişiň gerekdini nygtady" diýdi.
Uran howa zarbalary bilen Orsýetiň parahat ilatdan 1700 töweregi adamyň başyna ýetenligi çaklanýar.
Orsýetde geçirilen uly dabara, şagalaň bolmady, ýöne Putiniň telewideniýede "Goranmak ministrliginiň we Orsýetiň harby güýçleriniň öňünde goýlan tabşyryk, tutuşlygyna alanyňda, ýerine ýetirildi" diýen beýanaty Amerikanyň öňki prezidenti Jorj Buşuň Yrakdaky "missiýa ýerine ýetirildi" diýen sözleri ýaly bolup ýaňlandy.
Günbatar liderlerleri Orsýetiň bombalarynyň az sanlysy "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine gönükdirildi diýip nygtasalar, Putin Orsýet Siriýanyň güýçlerine "halkara terrrorizmine garşy göreşde düýpli öwrülişik gazanmagyna" kömek etdi diýip öwündi.
Ýöne muňa hemmeler ynanyp baranok. Mysal üçin, žurnalist Arkadiý Babçenko "Eho Moskwy" radiosynyň websaýtyndaky blogda Putin köp soraglary jogapsyz goýdy: "Biz näme maksada ýetdik, näçe adamy öldürdik, kimleri öldürdik, näçe adamy ýitirdik, näme üçin ol ýere girdik, näme üçin indi çykýarys?" diýip ýazdy.
Dogry, Orsýetiň ykdysady kynçylyklarynyň köpüsi onuň esasy eksport harydy bolan nebitiň bahasynyň aşaklamagyndan gözbaş alýar. Ýöne Birleşen Ştatlaryň, Ýewropa Bileleşiginiň we beýleki döwletleriň Orsýetiň Ukrainanyň içerki işlerini garyşmagyna jogap edip girizen sanksiýalary-da täsirsiz däl.
Putiniň harby güýçleriň bölekleýin Siriýadan çekilmegi Orsýeti problemanyň däl-de, çözgüdiň bir bölegi edip görekezer diýip umyt edýän bolmagy mümkin.
Metbugatda harby güýji "çykarmak" diýip ýazyldy, ýöne Orsýet harby güýji doly çykarmagy planlaşdyranok.
Putin şeýle hem güýçleriň deňiz porty Tartusda galdyryljakdygyny aýtdy. Orsýetiň bu ýerde uruşdan has irki döwürlerden bäri harby-deňiz bazasy, şeýle hem Latakiýa welaýatyndaky Hmeýmimde harby howa bazasy bar. Ýokary derejeli bir kanun çykaryjynyň 15-nji martda aýtmagyna görä, Orsýet bu bazalarda müň töwerigi harby işgärini saklar.
Ženewa gepleşiklerinde Assadyň ykbaly, Siriýanyň toprak bütewüliginiň geljegi barada näme netijelere gelinjekdigini öňünden aýtmak kyn. Onsoň harby bazalaryň Orsýete ýurduň möhüm böleginde geljekde-de harby güýçlerini saklamaga mümkinçilik bermegi ähtimal.


text:
Maglumatlara görä, Aýda suwuň bardygyna şaýatlyk edýan faktlar tapylypdyr.
Muny aýy derňemek maksady bilen ol ýere iberilen üç enjamyň beren maglumatlary tassyklapdyr. Ýagny şol maglumatlara laýyklykda aýyň üstündäki atomlaryň ýuka gatlagy hut suwuň molekulalaryndan ybarat bolup durýar.
Bu barada alymlaryň çykaran netijeleri “Science” žurnalynyň soňky sanynda çap edilipdir.
Suwuň komponentleriniň Aýda tapylmagy, ol ýere barýan ekpedisiýalaryň Aýyň üstünde has uzak wagt bolmagyna mümkinçilik döredip biler diyip,
spesialistler çaklaýarlar.


text:
Orsýet eger Kiýew 3 milliard dollarlyk karzyny dekabrda gaýtaryp bermese Halkara Maliýe Fondunyň (HMF) Ukraina üçin maliýe kömegine garşy çykjakdygyny duýdurdy.
Eger Ukraina töleg tölemese “biz degişli ýuridiki guramalara ýüzleneris”, diýip 7-nji sentýabrda maliýe ministri Anatoliý Siluanow aýtdy. Şeýle-de ol “biz HMF-nyň agzasy bolup, onuň Ukraina üçin programmasynyň ukybyny sorag astyna goýarys’, diýdi.
Ukrainanyň karzlarynyň ýarysyna eýe bolan kreditorlar topary geçen aýda täze şertleri kabul edip, bergileriň 20%-den geçmek we bergileriň tölenmeginiň möhletini ýene dört ýyla uzaltmak bilen ylalaşdylar.
Orsýet ýaly beýleki kreditorlar ylalaşyk boýunça şu aýda ses bererler.
HMF-nyň Ukraina 17.5 milliard dollarlyk karzyna gaýtadan seretmek çäresi ýurduň gündogarynda orsýetçi separatistler bilen dowam edýän uruş zerarly şu ýyl ýene 10% pese düşmegi çak edilýän ykdysadyýeti goldamaklyga gönükdirilýär.


text:
Prezident Berdimuhamedow BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasynyň baýragy bilen sylaglandy. Dünýä saglyk guramasy Türkmenistanyň temmäkä garşy göreşiniň üstünlikli bolandygyny aýdyp, temmäki önümleriniň gymmatlygyny, ýurtda çilimkeşlik derejesiniň peselendigini belläp geçdi. Resmi maglumatlara görä, türkmen hökümeti 2025-nji ýyla çenli ýurdy çilimkeşlikden doly azat etmegi göz öňünde tutýar.
BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasy Türkmenistanyň prezidentini onuň dünýäde temmäkä garşy alnyp barylýan göreşe goşant goşandygy üçin sylaglandygyny habar berýär. Guramanyň bu sylagy 1988-nji ýyldan bäri ýylda döwlet ýolbaşçylaryna we bilermenlere berilýär.
Guramanyň Ýewropa boýunça edarasynyň ýolbaşçysy Žužanna Jakab Türkmenistanyň döwlet telewideniýesinde görkezilen çykyşynda, hususan-da, şeýle diýdi: "Bütindünýä saglygy goraýyş gurmasy bilen gecirilen barlaglaryň netijesine görä, Türkmenistanyň uly ýaşly ilatynyň arasynda cilim cekmegiň ýaýramagynyň derejesi Ýewropa sebiti boýunça iň pesi bolup durýar".
Çilimiň bahasy
Türkmenistanda çilimiň bahasynyň ýokary bolmagynyň temmäkä garşy göreşde ähmiýetiniň uludygy aýratyn nygtaldy. Ýurtda temmäki önümleriniň bahasynyň Merkezi Aziýa we GDA giňişliginde iň gymmat derejededigi bellenildi. Resmi maglumatlarda ýurtda çilimiň bir gutusynyň 10 manada durýandygy aýdylyp, çilimiň bahasy benziniň bahasy bilen deňeşdirilýär we çilimiň bahasynyň ýangyjyň 1 litriniň bahasyndan 18 esse gymmatdygy tekrarlanýar.
Bütindünýä saglyk guramasynyň sylagyna eýe bolan prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanda çilim çekýänleriň sanynyň azalýandygyny we onuň dünýäde temmäkini ulanmak boýunça iň pes görkezijili ýurtdugyny aýdýar.
Türkmenistanda temmäkä garşy göreşde gazanylan üstünlikleriň arasynda 2000-nji ýylda jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmäge gadagançylygyň girizilmegi, 2004-nji ýylda ýurtda nasyň köpçülik ýerlerinde ulanmagynyň gadagan edilmegi, 2008-nji ýylda ýurtda nasyň önümçiliginiň, söwdasynyň, ulanylmagynyň we ýurda getirilmeginiň doly gadagan edilmegi, 2011-nji ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň
Bütindünýä saglyk guramasynyň Temmäkiniň üstünden gözegçilik boýunça şertli konwensiýany ratifisirlemegi, “2012-2016-njy ýyllar üçin milli plany” işläp düzmegi we 2013-nji ýylda “Raýatlaryň saglygyny çilim tüssesinden we temmäki önümleriniň ulanylmagynyň netijelerinden goramak” hakynda kanunyň kabul edilmegi sanalyp geçildi.
Resmi maglumatlarda Türkmenistanda 2012-nji ýylda çilimi taşlamak isleýänlere ýardam bermek üçin jemi 9 sany “Ynam” atly merkeziň döredilendigi, olaryň dördüsiniň Aşgabatda we bäşisiniň regionlarda ýerleşýändigi barada habar berildi.
Türkmenistanyň halkara kepilnamalary
1992-nji ýylda Bütindünýä saglyk guramasyna agza bolan Türkmenistan halkara kepilnamalaryň birnäçesine eýe.
Türkmenistan 2000-nji ýylda drakunkulez, ýagny adamyň derisinde döreýän gurçuk keselini ýok etmek boýuna halkara sertifikat kepilnamasyny aldy. 2002-nji ýylda çagalaryň poliomielit ysmaz keselini ýok etmek boýunça halkara sertifikata, 2004-nji ýylda duzy ýodlaşdyrmak barada we 2010-njy ýylda malýariýa, ýagny ysytma keselini doly ýok etmek barada halkara kepilnamalaryna eýe boldy.
Türkmenistanyň prezidenti halkara kepilnamalarynyň ýurduň ägirt uly üstünlikleriniň ykrar edilmeginiň alamatydygyny belledi.
Türkmen metbugatynyň berýän habaryna görä, Bütindünýä saglyk guramasynyň ýardamy bilen Türkmenistanyň hökümetiniň 2025-nji ýyla çenli ýurdy temmäkiden doly azat etmek maksady bar.
Käbir maglumatlara görä, dünýäde çilim çekmek bilen bagly kesellerden ýylda 6 million çemesi adam ýogalýar.


text:
Men 29 ýaşymda. Özüm öýlenen. Hormatly lukman, jynsy gatnaşyk wagtynda dölde ganyň görünmegi meni alada goýýar. Bu ýagdaý 4 aý bäri dowam edýär.
Ganyň görünmegi näme sebäpden bolup biler? Bu howplumy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Köp halatlarda 40 ýaşdan kiçi ýaşly erkek adamlaryň dölünde ganyň tötänleýin görünmegi geçýän hadysa bolup, keselleriň alamaty hasaplanmaýar. Eger 40 ýaşdan kiçi erkek adamlarda 10 döli zyňmadan (eýakulýasiýa) az bolmadyk halatlarda dölüň ganly bolmagy duş gelse, onda lukmanyň barlagy wajypdyr.
Gan saklaýan dölüň gelmegi erkeklik jyns ulgamynyň dürli kesellerinde duş gelip biler: dowamly prostatit, erkeklik jyns mäziniň kistasy ýa-da täze döremeleri, peşew bölüp çykaryş ýollarynyň kondilomasy ýa-da daralmagy, peşew haltanyň täze döremeleri, erkeklik jyns agzalarynyň wenalarynyň giňelmegi we başgalar.
Dölde ganyň görünmeginiň sebäbini anyklamak üçin size urolog lukmanyna ýüz tutmak netijeli bolar.
Ýene bir göz öňüne tutmaly zat: aýal jyns agzalaryndan ganyň gelmegi hem jynsy gatnaşykdan soň döle ganyň düşmegine sebäp bolup biler. "Kondom synagynyň" kömegi bilen ganyň gelip çykyşyny bilip bolar. Prezerwatiwa ýygnalan dölde gany görüp baha berip bolýar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Tanymal rus oppozisioneri Alekseý Nawalnyý Moskwadaky tussaghanadan azatlyga çykyp, Kreml tankytçysy Boris Nemtsowyň öldürilmeginden soň, prezident Wladimir Putiniň hökümetine garşy göreşini dowam etdirmegi wada berdi.
Nawalnyý 6-njy martda, 1-nji marta planlaşdyrylan protesti wagyz etmek üçin listowka ýaýradany sebäpli berlen 15 günlük tussaglygyny tamamlap, azatlyga çykdy.
Bu protest ýygnanyşygy 27-nji fewralda Kremliň alkymynda atylyp öldürilen Nemtsowyň ýas ýörişine aýlandy.
Nawalnyý azatlyga goýberileninden soň çykyş edip, «biziň işjeňligimiz düýpden üýtgemez, biz öz tagallalarymyzy kemeltmeris, biz yza çekilmeris» diýdi.
“Amala aşyrylan terrorçylyk akty öz maksadyna ýetmedi, ol hiç kimi gorkuzmady, meni we meniň ýoldaşlarymy hem gorkuzmaýar» diýip, Nawalnyý žurnalistlere aýtdy.
Nawalnyý Nemsowyň ýurduň syýasy ýolbaşçylygynyň beren buýrugy esasynda öldürilendigine ynanýandygyny aýtdy.
Syýasy sebäpli ýanalmalar
Moskwa sudy geçen aý Nawalna we onyň dogany Olege berlen tussaglyk möhleti baradaky karary güýjünde galdyrmaly etdi.
Iki dogan 2008-2012-nji ýyllar aralygynda iki firmadan 30 million rubly, ýagny 500 müň dollara golaý serişdäni ogurlamakda günäli tapyldy.
Olege 3.5 ýyl türme tussaglygy, Alekseýe bolsa 3.5 ýyl şertli tussaglyk berildi.
Doganlaryň ikisem bu aýyplamalary ret edýär we olaryň syýasy sebäplidigini aýdýar.
Nemtsow ýaly, Nawalnyý hem ýokary derejeli resmileriň, Putiniň ýaranlarynyň bozuk, korrupsiýa işleriniň üstüni açjak bolupdy.
Şaýada haýbat atylýar
6-njy martda, Nemtsowyň öldürilen wagtyndaky esasy şaýat özüne haýbat atylýandygyny aýdanyndan soň, ukrain häkimiýetleri hem jenaýat derňewini açandyklaryny aýtdylar.
23 ýaşyndaky ukrain modeli Anna Duritskaýa Nemsow öldürilen mahaly onuň ýanyndady.
Ukrainanyň Baş prokuraturasy Duritskaýa Kiýew polisiýasyna özüne näbelli adamlar tarapyndan haýbat atylýandygyny aýdy diýýär.
Baş prokuror Wiktor Şohin Dritskaýanyň saglygyny we janyny goramak üçin zerur bolan ähli çäreleriň görülmegini buýurdy diýip, habarda aýdylýar.
Baş prokuraturanyň sözçüsi Andriý Demartino AFP habar gullugyna Duritskaýanyň howpsuzlygyny polisiýanyň ýörite güýçleriniň birnäçe ofiseriniň üpjün etjegini aýtdy.
Duritskaýa 3-nji martda Nemtsowy kimiň öldürendigini görmändigini, şonuň bilen bir wagtda ol ýerdäki maşynyň modelini ýa nomerini bilmeýändigini aýtdy.
Derňewçiler 28-nji fewralda bu ganhorlugyň dürli ugurlar boýunça, şol sanda yslam ekstremizmi, gündogar Ukrainadaky hökümet güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasyndaky konflikt bilen bolmagy mümkin baglanyşyklary boýunça hem derňelýändigini aýtdylar.
Hökümet tankytçylarynyň köpüsi, mäşäni kimiň gysandygyna garamazdan, esasy jogapkärçiligiň Kremliň üstüne düşýändigini, sebäbi Putiniň ýigrenç medeniýetini döredendigini we onuň muşdaklarynyň oppozisiýa hem Günbatara gahar edýändigini aýdýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Sişenbe güni BMG-niň neşelere we jenaýatçylyga garşy göreş boýunça Baş karargähiniň wekili hanym Miwa Katonyň ýolbaşçylygyndaky ýörite delegasiýa Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde türkmen resmileri bilen duşuşyk geçirdi.
Bu duşuşykda neşelere we jenaýatçylyga garşy göreş meselesi boýunça Türkmenistan bilen Birleşen Milletler Guramasynyň hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleleriň ara alnyp maslahatlaşlandygy habar berilýär.
BMG-niň bu delegasiýasy Aşgabada saparynyň barşynda Türkmenistanyň neşelere garşy göreş boýunça Döwlet gullugynda-da duşuşyk geçirdi.


text:
Dünýä güýçleri Demirgazyk Koreýanyň urany baýlaşdyrmak boýunça programmasyny togtatmak, ýadro we uzak aralyk üçin niýetlenen raketlaryň synagyny bes etmek, şeýle-de BMG-niň inspektorlarynyň ýurda gelmegine şert döretmek boýunça gelen kararlaryny seresaplylyk bilen oňaýly garşyladylar.
Gelnen ylalaşyga görä, ABŞ Demirgazyk Koreýany 240 müň tonna azyk bilen üpjün eder.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Phenýanyň gelen kararyny “dogry ugur boýunça edilen ilkinji kiçi ädim” diýip häsiýetlendirdi.
Hytaý, Günorta Koreýa, Ýaponiýa we Orsýet bu habary gowy garşylap, muňa ýaragsyzlanyş boýunça alty taraplaýyn gepleşikleriň gaýtadan ýola goýulmagyna mümkinçilik hökümünde garadylar.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Owganystanda 11 ýyl bäri dowam edýän urşuň tamamlanmagy üçin “Talyban” bilen barlyşyk ugrundaky tagallalara ýardam berjekdigini aýdýar.
Zardari bu barada 16-njy fewralda Yslamabatda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen duşuşanda wada berdi.
Pakistanyň prezidentiniň metbugat wekiline salgylanylyp berlen maglumatlara görä, Zardari Pakistanyň Owganystanda parahatçylyk prosesini goldaýandygyny gaýtalapdyr.
Hamid Karzaý bolsa şeýle goldawy parahatçylyk prosesinde “üstünlik üçin örän möhüm” diýip häsiýetlendirýär.
16-njy fewralda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad hem Pakistanyň we Owganystanyň liderleri bilen resmi sammite gatnaşmak Yslamabada bardy.
Üç prezident terrorizme, guramaçylykly jenaýatçylyga, şol sanda neşe we adam gaçakçylygyna garşy göreşde hyzmatdaşlyk etmek, serhet we söwda meseleleri barada gepleşikler geçirer diýlip garaşylýar.


text:
Daniel Köhler Siriýadan dolanyp gelýän harbylaşan yslamçylary gaýtadan adaty durmuşa integrirlemek boýunça Günbatarda iş alyp barýan sanlyja adamlaryň biri.
Ýewropanyň dürli ýurtlarynda, şeýle hem Demirgazyk Amerikada şular ýaly öňki jeňçiler we olaryň maşgalalary bilen işleýän germaniýaly Köhler täze agzalary özüne çekmekde jyhatçylyk ideologiýasynyň neneňsi güýje eýedigi bilen ýakyndan tanyş bolupdyr.
Radikal "Yslam döwleti" dünýäniň iň bir garadangaýtmaz yslamçy jeňçi topary bolup ýetişende, Köhler bilen onuň bu ugurda iş alyp barýan beýleki kärdeşleri bu toparyň öz yzyna eýerjekleri tapmakda beýleki toparlardan, şol sanda ”Al-Kaýdadan-da” has öňdedigine göz ýetiripdirler.
Köhleriň bellemegine görä, özlerini jyhatçy diýip atlandyrýan toparlar täze agza gazanmak üçin yslam ýaramaz güýçleriň hüjümi astynda, dindarlar muňa gaýtawul bermeli, agzalar topara goşulmak bilen hakyky musulmanlar üçin täze watanyň gurulmagyna kömek ederler diýip, delil getirýärler.
"GIRDS" instituty
"Yslam döwleti” topary bu aýdylýanlaryň köpüsini iş ýüzünde amala aşyrýar. Olar giň geografik territoriýa kontrollyk edýärler, özlerini funksiýa doly başarnykly, doly ýetişen bir döwlet diýip hödürlemäge synanyşýarlar. Bu zatlar olary "Yslam döwletine" ýykgyn edýänlere geçmişde ”Al-Kaýda” we beýleki jyhatçy guramalaryň hiç haçan ýerine ýetirip bilmedik wadalaryny amala aşyrýan topar edip görkezýär" diýip, Köhler gürrüň berýär.
Germaniýanyň radikallygy we radikallykdan aýrylmagy öwrenýän "GIRDS" institutynyň başlygy Siriýadan, Yrakdan dolanyp gelen onlarça jeňçi bilen gürleşip, olaryň radikallyga çekilmegine dürli faktorlaryň sebäp bolandygyny ýüze çykarypdyr. Olaryň öýdäki ýagdaýdan närazy bolmagy ýa özüni jynsparazlyk sebäpli jemgyýetden çetleşdirilen diýip hasap etmegi mümkin.
Şol bir wagtda-da olarda awantýuraçyllyk we töwekgelçilige ýykgyn edýär diýlip güman edilýän adamlara kömek etmek islegi bar.
Ýeňşe tarap ýolda...
Käbir synçylar "Yslam döwleti" atly topar täze agzalary öz tarapyna çekmek üçin alyp barýan kampaniýasrynda bu agzalarda oýarýan uly tamalaryny ödäp bilmän, ahyrsoňy ynamdan gaçar diýýärler.
"Yslam döwleti" toparynyň sözçüsi Abu Mohammad al-Adnany 2013-njy ýylda toparyň maksadynyň, yslamyň düýbini tutanlaryň göreldesine eýerip, serhetleri ykrar etmeýän yslam döwletini gurmakdygyny aýtdy.
Ýöne žurnalist Gaem Wood özüniň 2015-nji ýylyň başlarynda "The Atlantic" žurnalynda çap edilen bir makalasynda "ol [”Yslam döwleti”] giňäp bilmedik her bir aýynda Muhammet pygamberiň gitdigiçe ösen döwletine däl-de, eýse Orta Gündogaryň öz halkyna abadançylyk getirmegiň hötdesinden gelip bilmedik ýene bir döwletine meňzeýär" diýip ýazýar.
Muňa garamazdan, "Yslam döwleti" toparynyň hekaýatynyň söweş meýdanynda uçralan ýeňliş bilen tamamlanmazlygy mümkin. Sebäbi ol wada edilen gutarnykly ýeňşe tarap ýolda şowsuzlyklaryň hem boljakdygyny öňünden göz öňünde tutýar.
Yzyna dolanyp gelýän jeňçiler
"Yslam döwleti" topary öz yzyna eýerýänleri hem ýeňişlere hem-de şowsuzlyklara taýýarlamak bilen öz ideologiýasynyň söweş meýdanynda ýeňilmegini kynlaşdyrýar.
Ýöne käbir synçylar Günbatar bilen beýleki jemgyýetler "Yslam döwleti" guramasynyň yzyna eýermegi mümkin adamlara onuň hakyky ýagdaýyny köpçülikleýin paş etseler, ideologiýany ýeňmek başardar diýip pikir edýärler.
Köhler bu barada Yrakdan we Siriýadan öz ýurtlaryna dolanyp gelýänleriň peýdaly rol oýnap biljegine ynanýar: "Yzyna dolanyp gelýän çet ýurtly jeňçileriň aglabasy diýseň lapykeç, tamasy çykman, ruhy döwlen adamlar. Özüňiz bir göz öňüne getirip gorüň. Siz 'Yslam döwletine' goşulyp, Siriýa we Yraga gidýärsiňiz, ony hem halaýarsyňyz, gözleýän zadyňyzy şol ýerden tapýarsyňyz, onsoň, 'Yslam döwletiniň' özi ibermese, siziň yzyňyza dolanmagyňyz üçin hiç bir delil bolmaz. 'Yslam döwleti' hem häzirki wagtda bir tabşyryk bilen jeňçi iberip biljek ýagdaýda däl. Oňa ol ýerde urşmaga jeňçi gerek".
Köhler yzlaryna dolanyp gelýän jeňçileriň sözleriniň beýlekileri bu ýoldan alyp galmakda öz töwereklerinde has täsirli bolmagy mümkin diýýär. Soňra-da ol, aýratyn-da olaryň watany, yzyna dolanyp gelenleri "Yslam döwletine" goşulandygy üçin türmä dykman, olara jemgyýete täzeden integrirlenmek üçin ikinji mümkinçiligi berip, tagalla etse diýip, sözüniň üstüni ýetirýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň gezekleşilip ýerine ýetirilýän prezidentligi 1-nji iýuldan beýläk Ispaniýadan Belgiýa geçdi.
Özüniň alty aý möhletli prezidentlik döwründe Belgiýanyň ilkinji nobatda üns berjegi – ykdysady krizis, şeýle hem Bileleşigiň Ýewropanyň Daşary hereket gullugy diýlip atlandyrylýan diplomatik organyny ýola goýmak bolar diýip, çak edilýär.
Bu ýagdaý daşary syýasy meseleler, aýratyn-da gündogardaky goňşular meselesiniň 2011-nji ýylda prezidentlik Wengriýa we Polşa geçýänçä, yza süýşmegini aňladýan bolsa gerek.
Daşary hereket gullugy
Öten hepde Bileleşige agza döwletler bilen Bileleşigiň merkezi edaralarynyň arasynda Ýewropanyň Daşary hereket gullugyna üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli gurlup, öz işine başlamaly diýlip ylalaşyldy.
Belgiýanyň daşary işler ministri Stiwen Wanakere öten hepde özüniň Bileleşigiň Umumy işler geňeşine ýolbaşçylyk etjek döwründe ilki bilen Daşary hereket gullugynyň ýola goýulmagy ugrunda çalyşjakdygyny bildirdi.
“Men bu işiň Ýewropanyň dünýädäki roly we täsir üçin gaty möhümdigine ynanýaryn. Üstümizdäki ýylyň 1-nji dekabryna çenli Bileleşigiň baş diplomaty Katerine Aşton bu wezipede bir ýylyny dolduranda Daşary hereket gullugy real hakykata öwrüler diýip, pikir edýärin” diýip, Wanakere aýtdy.
Lissabon Şertnamasynda döredilmeli edilen “Ýewropanyň Daşary hereket gullugy” özbaşdak iş alyp barman, 27 agza döwletiň bilelikde berýän buýruklaryny amala aşyrar.
Wanekereniň sözlerine görä, “Ýewropa Bileleşiginiň Daşary işler ministrlerini öz içine alýan Umumy işler geňeşine öňden ýolbaşçylyk edip gelýän Aşton öz işini dowam etdirer”.
Ileri tutulýan ugurlar
Iş ýüzünde gezekleşip ýerine ýetirilýän prezidentlik-de blogyň ileri tutulýan işlerine güýçli täsir edip bilýär. Şol sebäpden prezidentligi geljek ýyl öz üstüne aljak Wengriýa, aýratyn-da Polşa Bileleşigiň ünsüni gündogar Ýewropa çeker diýlip çak edilýär. Ispaniýa özüniň prezidentlik döwründe muňa köp üns bermedi.
Belgiýanyň prezidentliginiň beýlekilerden düýpli tapawutly boljak ýeri – Bileleşigiň giňelmek meselesi. Premýer-ministr Iwes Leterme öten anna güni “Balkan ýurtlarynyň gelejegi Ýewropa Bileleşiginiň içinde” diýse-de, Horwatiýanyň agzalygy üçin gerekli gepleşikleriň 2010-njy ýylda tamamlanjakdygyna şübhe bildirdi.
“Bu gepleşikleriň gazanylan öňegidişligiň esasynda tamamlanmagy Belgiýa üçin gaty möhüm. Bu, dogrudanam, gepleşikler arkaly mümkin boldy. Biziň işimiz ilkinji nobatda syýasy taýdan baha bermek däl” diýip, Leterme aýtdy.


text:
Geljek ýylyň 12-nji fewralynda Türkmenistanda prezident saýlawlary geçirilmeli. Bu barada resmi taýdan yglan edildi. Hatda saýlawlar geçiriljek mahaly oňa halkara gözegçileri-de çagyryldy.
Prezident saýlawlary güni halkara gözegçileri Türkmenistana gelermikä? Bu barada umuman, prezident saýlawlary barada ýönekeý raýatlaryň pikiri nähili? 65 ýaşly, aşgabatly pensioner şeýle pikir ýöredýär:
—Saýlawlar güni halkara gözegçileriniň Türkmenistana geleni bilen zat üýtgemez. Ýöne türkmen häkimiýetleri halkara gözegçilerini çagyrmak bilen, dünýä jemgyýetçiliginiň gözüne çöp atarys öýdüp, pikir edýärler. Hökümete dahylly bolmadyk jemgyýetçilik guramalarynyň, dürli partiýalaryň, garaşsyz metbugatyň, söz azatlygynyň ýok ýerinde, adam hukuklarynyň depelenýän ýurdunda saýlawlar gyzjagazlaryň gurjak oýnuny ýatladar. Saparmyrat Nyýazow özüni ömürlik prezident saýladypdy. Häzirem şeýtmek gerek. Öňi-soňy kimiň saýlanjagy häzirden belli. Munuň üçin çykdajy baryny çykarmak, ilaty kösemek, iň esasy-da, dünýä derejesinde gözboýagçylyk etmek nämä gerek?—diýip, pensioner sözüni jemledi.
Aslynda, ilatyň saýlawlara garaýşy nähili? Dogrusy, ýaş nesil saýlawlaryň nämedigine onçakly düşünibem baranok. Saparmyrat Nyýazow ömürlik prezident bolansoň, saýlaw diýlen zat, dogrusy, unudyldy. Onsoň, bir wäşiniň: “Seň saýlaw diýýäniň iýilýän zatmy ýa-da geýilýän zat?” diýip soranyny ýatlasyň gelip dur.
—Men altmyş ýaşap barýan, özümem mugallym. Çynymy aýdýan, SSSR döwründe ýekeje sapar saýlawdan geçip gördüm. Gögele döwrümdi. Hökman saýlawdan geçäýmelidir, ýogsa jogapkärçilige çekerler öýdüp, gorkujygyma geçdim—diýip, paýtagtly bir mugallym gürrüň berýär.—Häzir saýlawdan geç-geçme, nyrhyňy soraýan ýok. Biz-ä deputatymyzyň kimdiginem bilemzok. Deputatlaryň telewideniýede, radioda, metbugatda çykyş edip, halkyň agysyngy aglaýanyny hem göremzok. Ýurtdaky ýönekeý ýolbaşçy wezipelere-de bir adamyň karary bilen bellenilýän ýurtda deputatlaryňam saýlanman, bellenýändigi köre hasa.
Eýsem, saýlawlar türkmenistanlylar üçin bütinleý ýat zatmy? Belki, meniň bilen gürrüňdeş bolan adamlar häzirki höküm sürýän gazaply düzgünden ýadap, ýurtda bäri-bärde demokratik özgerişleriň geçirilmejegine pessimistik nazaryýetden garaýandyrlar?
Öňki SSSR-iň iň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýowyň “üýtgedip gurmak” döwründe halk birneme silkinipdi. Şol döwürde saýlawlar alternatiwa esasynda geçirilipdi. Umuman, ilatyň saýlawlara bolan garaýşy üýtgäpdi, olaryň özleriniň göwni ýeten dalaşgäri saýlap biljeklerine ynamlary artypdy.
Şol döwürden bir mysal: tanyş alymlaryň biri doglan obasyndan özüni deputat saýlatmakçy bolýar. Şu maksat bilen ol obasynda saýlawçylar bilen duşuşyk geçirýär. Saýlaw uçastogyndan iki adam deputatlyga dalaşgär görkezilipdi. Biri obanyň buhgalteri, beýlekisi şol obada dünýä inen alym. Saýlawçylar bilen bolan şol duşuşykda obanyň medeniýet baradaky orunbasary: “Seniň şu obada doglanyň çynyň bolsa, heý, obamyzyň toýuna-ýasyna gatnaşdyňmy? Adamlaryň halyndan habar aldyňmy” diýip, alyma sowal berýär. Alym agzyna suw alan ýaly bolup durýar. Medeniýet baradaky orunbasar bolsa: “Bize-hä doglan obasy bilen gatnaşmaýan deputat gerek däl. Öz buhgalterimizi saýlajak!” diýýär.
Paltasy daşa degen alym şundan soň şu saýlaw uçastogyna degişli harby bölümden haraý gözläp, bir topar kitapdyr žurnaly maşyna ýükläp, ýanyna-da özi ýaly üç-dört sany kärdeşini alyp, harby bölüme barýar.
Olary harby bölümiň komandiri garşylaýar. Myhmanlaryň näme maksat bilen gelenini eşiden komandir şeýle diýýär:
—Dek düýn deputatlyga dalaşgär buhgalter geldi. Ol bize iki ýaşşik arak bilen bir goýun getirip gitdi. Biz şoňa ses bermekçi. Getiren kitaplaryňyzy iýibem bolanok, içibem. Olary yzyna äkidäýiň.
Mihail Gorbaçýowyň “Üýtgedip gurmak” döwründe saýlawlar bilen baglanyşykly, şunuň ýaly gülkünç wakalaram bolupdy. Ýöne häzirki döwrüň saýlawlarynyň gülkünçligi öňki-soňkynyň çaky däl. Heniz prezidentlige dalaşgärler hasaba alynmanka ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde “Ýurdumyz prezident saýlawlaryna barýar” diýen äheňdäki gowur başlandy. Makaladyr çykyşlarda-da ýurduň häzirki ýolbaşçysynyň mynasyp prezidentdigi suwjuk sözler arkaly beýan edilýär. Ýazgylaryň düýp manysy — şu wagtky ýurt baştutany geljekki prezident saýlawlarynda-da gürrüňsiz ýeňäýmeli.
Saýlawlary geçirmek baradaky kanun göz-görtele bozulyp dur. Sebäbi prezidentlige dalaşgär görkezilýänleriň propagandasy diňe olar hasaba alnan gününiň ertesi başlanmaly. Kanun boýunça şeýle.
Ýöne ýurtda kanun hökmürowanlyk etmeýär. Bir adam hökmürowan. Onsoň, kanunyň depelenmegi hiç zat bolup galýar. Munuň özi öňde-de bir hökümdaryň: “Kanun — meniň özüm!” diýşi ýaly bir zat bolýar.
Mundan üç-dört ýyl ozal belli rus žurnalisti Wýaçeslaw Kostikow: “Adam hukuklary biziň demokratiýamyzyň gowşak ýeri” diýip, zeýrenip ýazypdy. Orsýetiňki ýene ýagşy. Garaz, ol ýerde demokratiýa az hem bolsa bar. Türkmenistanda şeýle sözleri ýazmag-a beýlede dursun, şeýle sözleri iki-üç adamynyň başy jemlenen ýerde diliňden sypdyrmagam hatarly. “Halkymyz ideal jemgyýetde ýaşaýar” diýip, öz-özümizi aldaýarys.
—Ýurtda daşy jäjek, içi möjek syýasat alnyp barylýar. Näsag jemgyýet sagdyn jemgyýet edilip görkeziljek bolunýar. Şeýdip, dünýä jemgyýetçiliginiň aňyny bulaşdyrmak isleýärler. Ýöne dünýä jemgyýetçiligini aldap bolmaýar. Gaýtam, kimdiklerini tanadyp, ýurduň abraýyna şek ýetirýärler, özlerini, şonuň bilen birlikde türkmen halkyny-da gepe goýýarlar — diýip, ozal hökümet edaralarynda işlän bir ýaşuly öz pikirini daşyna çykarýar.
Demokratiýanyň, hak-hukugyň bazarda kilolap satylýan haryt däldigi düşnükli. Ony özüň gazanmaly.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň prezident edarasynyň ýanyndaky demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutda pudagara komissiýanyň ýörite maslahaty geçirildi.
Bu maslahatda Türkmenistanyň adam hukuklary we halkara gumanitar hukuklar barada boýun alan halkara borçnamalarynyň ýerine ýetiriliş meselesi barada gürrüň edildi. Maslahata Mejlisiň, käbir ministrlikleriň we edaralaryň, şeýle hem jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň resmi mediasy bu maslahatda ýurduň kanunçylygyna halkara gumanitar hukuk normalaryny ornaşdyrmak boýunça işewür toparyň alyp baran işleri barada hasabatyň-da diňlenendigini habar berýär.
Türkmenistanyň ynsan hukuklary babatda edýän resmi beýanatlaryna garamazdan, şu ýylyň başynda ol “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň we “Human Rights Watch” guramasynyň hasabatlarynda metbugat azatlygy we ynsan hukuklary boýunça ýene-de iň ýaramaz ýurtlaryň hatarynda goýuldy.


text:
Türkmen mediýasy şu gün Aşgabatda Täjigistanyň medeni günleriniň başlanýandygyny habar berýär.
Onuň açylyş dabarasy Aşgabatdaky Mukamlar köşgünde bolar. Ol ýerde iki ýurduň sungat ussatlary ilkinji konsert bilen çykyş ederler.
Täjigistanyň medeni günleriniň çäklerinde 12-nji noýabrda Türkmenistanyň şekillendiriş sungat muzeýinde Täjigistanyň sungat sergisi gurnalar. Şonuň ýaly-da, “Türkmenistan” kino-konsert merkezinde täjik kinosynyň günleri bolar.
Aşgabatdaky Alp-Arslan adyndaky milli ýaşlar teatrynda Täjigistanyň “Lahuti” adyndaky döwlet akademiki drama teatrynyň oýny hem görkeziler.
13-nji noýabrda bolsa, Türkmenistanyň we Täjigistanyň sungat ussatlarynyň bilelikdäki gala konserti bilen Täjigistanyň medeni günleri tamamlanar.
Bu medeni günleri geçirmek barada prezidentler Berdimuhamedowyň we Rahmonyň duşuşygy wagtynda ylalaşylypdy.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Owganystandan, Panamadan, Gazagystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, nebit koksyny we binýatlyk ýagy satyn aldylar. Beýik britaniýaly işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň göni arassalanan benzinini satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna arassalanan pagta ýagy, nah ýüplük, pagta süýümi satyldy. Olary Russiýadan, Şweýsariýadan, BAE-den, Beýik Britaniýadan,
Türkiýeden, Singapurdan, Gruziýadan, Gyrgyzystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 32 million 216 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň, Türkiýäniň, Slowakiýanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 4 million 342 müň manatdan gowrak bolan nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin 63 müň manatlyk azyklyk dänäni satyn aldylar.
“Türkmenistan: hepdäniň wakalary”, TDH.


text:
Gyrgyzystanyň sosial-demokratik partiýasynyň lideri Almazbek Atambaýew 30-njy oktýabrdaky prezidentlik saýlawlarynyň ilkinji tapgyrynda ýeňiş gazanyp, öz ýurdunyň dördünji prezidenti saýlandy. Emma 55 ýaşly Atambaýewe 6 ýyllyk prezidentlik döwründe ýeňil bolmadyk wezipeler garaşýar.
Almazbek Atambaýew 1993-nji ýylda sosial-demokratik partiýany esaslandyrmaga kömek edipdi. Emma ol şondan 10 ýyl çemesi soňra hakyky syýasatça öwrüldi.
Gyrgyzystanyň ilkinji prezidenti Askar Akaýew 2005-nji ýylyň martynda häkimiýetden agdarylandan soňra, Atambaýew Akaýewiň mirasdüşeri Kurmanbek Bakyýewi esasy tankytlaýjy boldy. Emma ol Bakyýewiň hökümetinde wagtlaýyn senagat, söwda we turizm ministri bolup işledi. Ýöne Atambaýew tiz wagtda bu hökümetden çykdy we 2006-njy ýylda “Gyrgyzystanda reformalar üçin” atly oppozision hereketiň egindeş başlygy boldy.
Atambaýew 2006-njy ýyldaky protest wagtynda Bakyýewi tankytlap, şeýle diýipdi: “Biz näme üçin syýasy jeset bilen gepleşikler geçirmeli? Bakyýew syýasy jeset. Döwlet baştutany bolan we mydama halka ýalan sözleýän şahs hut syýasy jesetdir”.
Zäherlenme wakasy
Atambaýew 2007-nji ýylyň baharynda ýene-de Bakyýewiň hökümetiniň agzasy boldy we premýer-ministrlige bellendi. Atambaýew “Gyrgyz hökümetinde oppozisiýanyň sesi bolmaga” söz berdi.
Emma ol bu wadasyny hiç wagt ýerine ýetirmedi. Munuň bir sebäbi - Atambaýewiň zäherlenendigi aýdylandan soňra, ol birnäçe hepdeläp öz kürsüsinde bolmady. Gyrgyzystanly we türkiýeli lukmanlar onuň zäherlenendigini tassykladylar. Ýöne olar Atambaýewiň nähili ýagdaýda zäherlenen bolmagynyň mümkindigini aýtmadylar we Atambaýew güýzüň ahyrynda wezipesinden çetleşdirildi.
Almazbek Atambaýew premýer-ministr bolan döwründe uly sepgitlere ýetilmedi. Ol premýer-ministr wagty Bakyýew hökümetiniň tarapdary bolan “Ak Žol” partiýasynyň döredilmegini gazandy. Şol partiýa parlament saýlawlarynda sesleriň aglabasyny almagy başardy. Bu saýlawlaryň kampaniýasynda hem Atambaýew ýene-de özüni belli oppozisioner edip görkezdi.
Atambaýew 2007-nji ýylyň dekabryndaky saýlawlardan bary-ýogy bir aý öň wezipesinden çetleşdirilmegini özüniň oppozisioner bolandygy bilen baglanyşdyrypdy: “Meniň wezipämden çetleşdirilmegimiň bir sebäbiniň öňümizdäki esasy saýlawlar bilen bagly bolmagy mümkin. Çünki men mydama “geliň, adminstratiw resurslary ulanmalyň we adalatly saýlawlary geçireliň” diýip, aýdyp gelýärin. Sebäbi biz 2005-nji ýyldaky saýlawlaryň neneňsi hapa bolandygyny bilýäris”.
Bäsleşikden çekilipdi
Atambaýew 2009-njy ýylyň iýulyndaky prezidentlik saýlawlarynda Bakyýewiň bäsdeşi bolmak mümkinçiligine eýe bolupdy. Emma ol saýlaw güni bäsleşmekden boýun gaçyrýandygyny aýdyp, öz tarapdarlaryny lapykeç edipdi.
Şonda ol: “Görşüňiz ýaly, saýlawlar hapa görnüşe eýe bolýar. Öran hapa. Munuň sebäbi, häkimiýetler özlerine ynanmaýarlar. Olar utuljakdygyny bilip, saýlawlar bilen şeýle oýunlar edýärler. Häkimiýetleriň utuljakdygy gürrüňsiz. Eýsem-de bolsa, halkyň sesi eşidilermi diýen sorag keserip dur” diýipdi.
Onuň bu çykyşyndan bir ýyl geçmänkä, Bişkekde gahar-gazaba münen halk Bakyýewi häkimiýet başyndan gitmäge mejbur etdi.
Almazbek Atambaýew Bakyýew häkimiýetden gidenden soňky wagtlaýyn hökümete agza boldy we Gyrgyzystanda parlament sistemaly hökümetiň bolmagy üçin täze Baş kanunyň taslamasyny taýýarlamaga kömek etdi. Ol 2010-njy ýylyň iýunyndaky milli referendumda tassyklandy.
Emma Atambaýew geçen ýylky parlament saýlawlaryndan soňra, koalision hökümeti düzüp bilmedi.
Premýer-ministr bolandan soň, Atambaýew özüniň Orsýetiň tarapdarydygyny jemgyýete belli etdi. Ýöne ol öz beýanatlaryny Hytaý we ABŞ diýen sözler bilen seresaply deňagramlaşdyrdy.
Almazbek Atambaýew ABŞ-nyň harbylarynyň “Manas” harby bazasyny ulanmagynyň möhleti 2014-nji ýylda tamamlananda, ony uzaltmajakdygyny we geçen aýyň başlarynda tassyklanan GDA-nyň gümrük bileleşigine Gyrgyzystanyň goşulmagy üçin işlejekdigini hem mälim etdi.


text:
Waşingtonda ýadro howpsuzlygy boýunça halkara sammiti açyldy. ABŞ -nyň prezidenti Barak Obamanyň baştutanlygynda iki gün dowam etjek foruma 40 gowrak döwletiň baştutany, şol sanda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew gatnaşýar.
Sammitiň baş temasy- global ýadro howpsuzlygyny üpjün etmek, şol sanda ýadroly terroryň öňüni almak.
Barak Obama şeýle diýdi: “Sammitiň baş meselesi ABŞ üçin gysga wagtlyk, orta wagtlyk, uzak wagtlyk iň uly howp bolan terroristik guramalaryň ýadro ýaragyna eýe bolmak mümkinçiligi. “Al-Kaýda” ýaly guramalaryň ýadro ýaragyna ýa-da islendik beýleki köpçülikleýin gyryş ýaraglaryna eýe bolmak isleýändiklerini bilýäris”.


text:
Penşenbe güni Londonda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen Pakistanyň daşary işler ministri Hina Rabbani Kharyň duşuşmagyna garaşylýar.
Geçen ýylyň noýabrynda Birleşen Ştatlaryň güýçleri owgan serhediniň golaýynda tötänlikden pakistanly 24 esgeri öldüreninden soň, iki ýurduň özara gatnaşyklaryna sowuklyk aralaşdy. Muňa jogap edip, Yslamabat NATO-nyň öz üstünden Owganystana barýan ýük ýollaryny bekledi. Geçen ýazda amerikanyň güýçleri Pakistanda Osama bin Ladeni öldürenden soň, Waşington Yslamabadyň ekstremizme garşy alyp barýan göreşini hem sorag astyna aldy.
Şu aýyň başynda NATO-nyň çeşmelerinden syzyp çykan gizlin maglumatlaryna görä, Pakistan Owganystandaky “Talyban” söweşijilerine halkara güýçlere garşy hüjümleri amala aşyrmaga hemaýat edipdir.
Pakistanyň Birleşen Ştatlardaky täze ilçisi, şeýle-de ýurduň ozalky informasiýa ministri bolan Şerry Rehman häzir iki ýurduň gatnaşyklaryny gowulandyrmak üçin gowy mümkinçiligiň bardygyny aýdýar:
—Meniň pikirimçe, häzir iki ýurduň özara gatnaşykarynyň has açyk, durnukly, uzak möhletli we sylaşykly esasda gurulmagynyň wagty ýetdi. Ýöne, her niçigem bolsa, muny biziň parlametnlerimiz çözse gowy bolardy.
Rehmanyň bellemegine görä, häzir iki tarapyň resmileriniň bu hakda has ygtybarly we berk beýanatlar bilen çykyş etmekleri zerur. Rehman bu barada ýakynda Birleşen Ştatlaryň Parahatçylyk institutynda eden çykyşynda belläp geçdi.
Golaýda Amerikanyň bir kongressmeniniň Pakistanyň Bulujystan welaýaty boýunça hödürlän rezolýusiýasyndan soň iki ýurduň gatnaşyklary has-da dartgynlaşdy. Şol welaýatda onlarça ýyllaryň dowamynda buluç separatislteri hökümete garşy göreş alyp barýarlar.
Millet wekili Dana Rohrabaçher buluçlaryň “öz meýillerini erkin beýan etmäge we garaşsyz döwletleriniň bolmagyna hakynyň bardygyny” öňe sürdi.
Obamanyň administrasiýasy bu teklibi berk görnüşde ret edip, kongressmeniň öz hereketlerine kontrollyk etmeýändigini aýtdy. Ýöne Yslamabat munuň bilen çäklenmän, amerikan ilçisiniň orunbasaryny çagyryp, hödürlenen rezolýusiýanyň “BMG-niň düzgünnamasyna, halkara hukuk kadalaryna garşydygyny” ýörite nygtady.


text:
Ukrainanyň gündogarynda tussag edilen rus harbylarydygy çaklanylýan iki adam ele salnan pursady rus armiýasynda resmi gullukda bolandyklaryny aýdýarlar. Moskwa muny ret edýär.
Bu barada Ýewgeniý Ýerofeýewiň we Aleksandr Aleksandrowyň Russiýanyň “Nowaýa gazeta” neşiriniň web-saýtynda çap edilen wideoda çykyş edýän pursatlary görkezilýär.
Aleksandr Aleksandrow özleriniň tussag edilmegi bilen Ukrainanyň gündogaryndaky konfliktde rus harbylarynyň hem hereket edýändigini aýan edýär diýip belleýär. Ýurduň gündogar sebitlerinde orsýetparaz separatistler Kiýewiň hökümetine garşy söweşýärler.
Aleksandrow Kiýewiň keselnasyndan edýän çykyşynda: “Russiýa muny boýun almak amatly däl” diýip hem nygtaýar.
Kreml Kiýewiň we Günbataryň Ukrainadaky orsýetparaz separatistleri ýarag we esger bilen üpjün edýändigi baradaky aýyplamalaryny inkär edip gelýär. 2014-nji ýylyň aprelinde Ukrainanyň gündogaryndaky başlanan konfliktde häzire çenli 6 müň 100 töweregi adam öldi.
Russiýanyň Goranmak ministrligi Ýerofeýewiň we Aleksandrowyň rus armiýasynda gulluk edendiklerini, emma olaryň tussag edilen pursady döwlet tarapyndan hakyna tutulmandyklaryny öňe sürýär.
“Nowaýa gazeta” neşirine beren interwýusynda Ýerofeýew rus armiýasyny terk etmändigini adýar.
Kiýewiň sudy iki tussagy hem 19-njy iýula çenli deslapky tussaghanada saklamak barada karar çykardy.
Ukrainanyň harbylary gürrüňi gidýän iki adamyň ýurduň gündogaryndaky ok atyşyklarda ýaralanandyklaryny, häzirki pursat keselhanada bejergi alýandyklaryny mälim edýär.
Moskwa olaryň goýberilmegine çagyryş edýär. Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow gürrüňi gidýän iki adamy azat etmek üçin “ähli tagallalaryň” edilýändigini mälim etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň hökümeti Awstriýanyň Ukrainanyň gyrakladylan prezidenti Wiktor Ýanukowiç bilen gatnaşykdaky ukrain senagatçysyny ekstradisiýa etmegini sorar.
Dmitro Firtaş Birleşen Ştatlar tarapyndan parahorluk we jenaýatçylykly dildüwşik aýyplamalary esasynda gözlenilýär.
Ol çarşenbe güni Wenada tussag edildi. Birleşen Ştatlaryň prokurorlary öz derňewleriniň birnäçe ýyl ozal başlanandygyny we Firtaşyň tussag edilmeginiň Ukrainadaky soňky wakalar bilen bagly däldigini aýtdylar.
Ol Ukrainanyň iň baý adamlarynyň biri, Orsýet bilen ýakyn gatnaşykdaky şahs hasaplanýar. Ol öz baýlygyny gaz, himiýa, metbugat, bank pudaklaryndan gazanyp, Ýanukowiçiň esasy goldawçylarynyň biri bolan diýip bilinýär.
Ukrain mediasy Firtaşyň Ukrainada doglan rus mafiýa lideri Semýon Mogilowiç bilen baglanyşyklydygy barada aýdylýandygyny ýazýar.


text:
Anna güni futbol boýunça Ýewropa çempionatynyň öňýany geçirilýän ýoldaşlyk duşuşyklarynyň çäklerinde Orsýetiň futbol komandasy Italiýanyň ýygyndy komandasy bilen duşuşdy.
Şweýsariýanyň Sýurih şäherinde geçirilen bu bäsleşikde orsýetli futbolçylar italiýan futbolçylaryny 3:0 hasap bilen utmagy başardylar.
Italiýan komandasynyň treneri Sesar Predelli orsýetli futbolçylaryň Ýewropa çempionatyna fiziki taýdan doly taýýardyklaryny belledi.
Ukrainada we Polşada geçiriljek Ýewropa çempionaty 8-nji iýunda başlanýar.


text:
Müsüriň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Muhammad Morsiniň tarapdarlary harbylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümete garşy protestleri gaýtadan başlamaga çagyryş etdiler.
Synçylar anna gününe planlaşdyrylan protestlere Morsiniň “Musulman doganlar” topary üçin synag hökmünde garaýarlar. Mundan öň ençeme hepdeläp dowam eden gandöküşlik ýüzlerçe adamyň heläk bolmagyna we “Musulman doganlar” toparynyň ýolbaşçylarynyň tussag edilmegine getiripdi.
Müsüriň demokratiýa ýoly bilen saýlanan prezidenti Muhammad Morsi 3-nji iýulda ýurduň harbylary tarapyndan häkimiýet başyndan çetleşdirilipdi. Ol näbelli bir ýerde tussag astynda saklanýar.
Planlaşdyrylan protestleriň öňüsyrasynda Müsüriň Morsiden öňki prezidenti 85 ýaşly Hosni Mubaragyň türme tussaglygy öý tussaglygyna çalşyryldy.


text:
Moldowa üçin wajyp saýlawlaryň netijesinde sesleriň ählisi diýen ýaly sanalyp, 1-nji dekabrda çap bolan maglumatlara görä, ösüşiň Ýewropa ugruny goldaýan partiýalar öz bäsdeşlerinden biraz öňe saýlandylar.
Orsýetçi ”Sosialistik partiýa” sesleriň köpüsini, ýagny 21.4%-ini aldy, ”Kommunistik partiýa” 17.9% ses alyp, üçünji ýerde barýar.
30-njy noýabrda geçirilen saýlawlarda sesleriň 91%-niň sanalmagynda Ýewropa ýykgyn edýän üç partiýa bilelikde jemi 44.55% ses aldylar, ”Liberal-demokratik partiýa” 19.45%, ”Demokratik partiýa” 15.7 we ”Liberal partiýa” 9.4% ses gazandylar. Bu partiýalaryň özara ylalaşan ýagdaýynda 101 orunlyk parlamentde olaryň 54 orny eýelemekleri üçin ýeterlik, emma olaryň arasynda soňky döwürde gapma-garşylyklar dowam edýär.
Ýewropa ýykgyn edýän koalisiýanyň bölegi bolan ”Liberal-demokratik” we ”Demokratik partiýalar” 2009-njy ýyldan bäri ýurdy dolandyryp gelýärler hem-de Ýewropa Bileleşigi bilen iýun aýynda Assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekip, Ýewropa Bileleşigi bilen özara gatnaşyklary pugtalandyrmak üçin mümkinçilikleri giňeltmäge çalyşýarlar.
Liberallar koalisiýany geçen ýylda terk etdiler we oppozisiýa geçdiler.
Moldowanyň premýer-ministri Lurie Lença 30-njy noýabrda Kişinýowda ses berip, žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda özüniň “Ýewropanyň düzümindäki Moldowa üçin ses berendigini, adalatyň hökmürowanlygyndaky we abadançylykly Moldowa üçin” ses berendigini aýtdy.
Kişinýowyň ýaşaýjylarynyň biri Walentina Sawçuk “Moldowa hiç bir tarapy saýlap almaly däl, ol hem Orsýet, hem ÝB bilen gatnaşyklaryny ösdürip, bitarap ýurt bolup galmaly” diýýär.
Moldowanyň ”Sosialistik partiýasy” ýurduň Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Gümrük Bileleşigine agza bolmagynyň tarapynda çykyş edýär.
Ýurduň uzak wagtlap prezidenti bolan häzir ”Kommunistik partiýanyň” lideri Wladimir Woronin öz partiýasynyň Ýewropa bilen integrasiýa garşy çykyş etmeýändigini aýdýar. Emma Moskwa bilen gatnaşyklary gowulandyrmaklyga çagyrýar we ÝB bilen ylalaşygyň söwda degişli bölegine gaýtadan seredilmegini isleýär.
Moldowanyň milli statistika edarasynyň geçen ýylda çap eden maglumatyna görä, 300 müň moldowaly ýurduň daşynda işleýär. Emma Merkezi bank ýurduň daşynda 700 müň adamyň işleýändigini habar berýär. Moldowanyň diaspora bilen işleşýän agentligi ýurduň daşynda 650 müň moldowalynyň işleýändigini, olardan 300 müň adamyň Orsýetde we 350 müň adamyň Ýewropa Bileleşiginde işleýändigini habar berýär.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň Neşä gözegçilik boýunça döwlet edarasy Perm şäherinde Täjigistanyň iki raýatyny saklandygyny yglan etdi.
Täjigistanlylaryň ulagynda 40 kilogram möçberinde güýçlendirilen geroin tapylypdyr. Resmiler geroinyň ulagyň benzin bagynda alkogolsyz içgileriň çüýşelerine gaplanandygyny aýtdylar.
Häkimiýetleriň sözlerine görä, güýçlendirilen geroin suw bilen garylanda 400 kilogramma barabar bolýar. Atlary mälim edilmedik iki täjigistanly tussag edildi, olar neşäni bikanun satyn almakda, saklamakda, ony bir ýerden başga ýere daşamakda hem-de öndürmekde aýyplanýarlar.


text:
29-njy noýabrda tuş ýurdumyz boýunça däbe görä noýabr aýynyň ahyrky ýekşenbesinde bellenilýän Hasyl toýuna bagyşlanan dabaralar geçirildi. Bu baýramçylyk dabaralary Aşgabatda atçylyk sport toplumynda geçirildi.
Ýokary hasyl almagyň ussatlarynyň yhlasly hem-de joşgunly zähmetiniň, görnükli ýer eýeleriniň we elbetde, türkmen topragynyň bereketiniň hormatyna açyk asmanyň astynda Türkmenistanyň obasenagat toplumynyň gazananlarynyň sergisi ýaýbaňlandyryldy. Pudak edaralarynyň wekilleriniň taýýarlan sergisinde pagtaçylyk hem-de pagtany gaýtadan işleýän, däneçilik pudaklarynyň, maldarçylyk, azyk we dokma senagatynyň önümleriniň nusgalary, tohumlaryň ýokary görnüşleri, oba hojalyk ulaglary, öňdebaryjy tehnikalaryň görnüşleri görkezildi.
Bu ýerde türkmen heýkeltaraşlary, žiwopisçiler, zergärler döredijilik işlerini görkezip, olary daýhanlaryň yhlasly zähmetine bagyşladylar.
Aşgabatda Hasyl toýunyň resmi bölegi atçylyk sport toplumynyň öňündäki ýörite enjamlaşdyrylan sahnada geçirildi. Bu ýerde döwlet Baştutanynyň gutlagy şowhunly el çarpyşmalar bilen garşylanyldy.
Türkmenistanyň obasenagat toplumynyň işgärleriniň adyndan hormatly Prezidentimize ajaýyp ahal teke bedewi sowgat berildi.
Dabaranyň dowamynda ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan gelen oba hojalygynyň öňdebaryjylaryny sylaglamak dabarasy boldy.
Aşgabadyň atçylyk sport toplumyndaky dabaralar milli baýramçylygyň hormatyna guralan at çapyşyklary bilen dowam etdi. Olaryň netijeleri boýunça ýeňijilere baýraklar gowşuryldy.
Hasyl toýy mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde sungat ussatlarynyň uly baýramçylyk konserti guraldy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Human Rights Watch” guramasy Fransiýanyň aýallaryň burka bürenjegini geýmegine girizen gadagançylygyny goldaýan Ýewropanyň adam hukuklary boýunça sudunyň karary “kemsidijidigini” we musulman zenanlarynyň hukuklaryny bozýandygyny aýtdy.
1-nji iýulda Fransiýanyň sudy köpçülikleýin ýerlerde nikab we burka bürenjegini geýmegi gadagan edýän 2010-njy ýylda çykarylan karary güýçde saklady. Onda bu kararyň dini azatlygy bozmaýandygy we onuň demokratiýanyň gymmatlyklarynyň esasyna gönükdirilendigi bellenilýär.
Muňa garamazdan, “Human Rights Watch” guramasy suduň çykaran kararyny “gynandyryjy” diýip häsiýetlendirdi.
Düýbi Nýu-Ýork şäherinde ýerleşýän guramanyň 3-nji iýulda çykaran bu beýanatynda gadagançylygyň “musulman zenanlaryna çäksiz täsir edendigi” hem-de onuň din azatlygynyň we ýüzüňi doly ýapýan bürenjegi geýmek isleýänleriň hukuklaryny bozýandygy bellenilýär.
Ýewropanyň çäginde ýaşaýan musulman azlygynyň iň uly bölegi Fransiýada ýaşaýar. Olaryň sanynyň 5 million çemesi diýip çaklanylýar.


text:
Soňky 80 ýylyň dowamynda iň güýçli suw joşmasy Pakistanda 12 milliondan gowrak adamynyň durmuşyna ýaramaz täsirini ýetirdi.
Dowamly guýýan çagba Pakistanda tebigy betbagytçylykdan ejir çekenlere ynsanperwerlik kömegini ýetirmek üçin zerur bolan harby dikuçarlaryň işine päsgelçilik döredýär.
Bu sil heläkçiliginde 1,600 adamyň ölendigi, müňlerçe jaýlary sil alyp, ekin meýdanlarynyň weýran bolandygy habar berilýär.
Pakistanyň Sindh welaýatynda suw joşmasy zerarly 1 milliona golaý adam howpsuz ýerlere göçürildi. Ýöne olaryň köpüsi açyk asmanyň astynda ýaşaýarlar. Ilata suw hem azyk ýetmezçilik edýändigi aýdylýar. Adamlar kyn ýagdaýda
Gotky obasynyň ýaşaýjysy Muhammet Myrat maşgalasynyň ähli emlägini siliň alandygyny gürrüň berdi: “Biziň az-owlak mal-garamyz galdy diýäýmesek, başga hemme zadymyzy sil aldy. Biziň azyk ätiýaçlyklarymyz gaty az. Häzir biz diňe iýmitiň aladasyny edýäris, başga zatlar barada pikir hem etmeýäris”.
Pakistanyň metereologiýa gullugy ýurduň Sindh welaýatynda ýene birki günüň dowamynda ýagşyň ýagjakdygyny çaklaýar. Bu ýerdäki obalaryň ýollary weýran boldy, siliň ugrundaky köprüler weýran boldy. Şeýdip, bu ýerdäki ilat üzňelikde galdy.
Sil heläkçiliginden iň köp zeper ýeten regionlaryň hataryna ýurduň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Kyber Paktunkwa welaýaty girýär. Bu ýerdäki ýagdaýyň gitdigiçe ýaramazlaşýandygy habar berilýär. Öýsüz-öwzarsyz galan halk wagtlaýynça mekdeplerde hem beýleki binalarda ýerleşdirildi.
Öýüni sile aldyran adamlar wagtlaýyn gaçybatalgalardaky agyr şertlerden şikaýat edýärler. Şeýle gaçybatalgalaryň onlarçasyndan biri bolan Utmanzaý lagerinde dikilen çadyrlarda ýaşaýan Tahir Han öz ýaşaýan ýerlerini suw alyp, öýüniň ýumrulandygyny gürrüň berdi.
“Biziň ýykylan öýlerimiziň ýanynda çadyr dikdiler. Hökümetden başga kömegi biz-ä görmedik. Bütin dünýäden bize ynsanperwerlik kömek iberilýär. Emma harbylar bize hiç zat bermediler” diýip, Tahir Han aýdýar .
Halkara kömek
Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Reza Gilani kömek sorap, halkara jemgyýetçiligine ýüzlenenden soň, dünýäniň köp ýurtlary duýgudaşlyk bildirip, Pakistandaky betbagytçylykdan ejir çekenlere ýardam bermäge taýýardyklaryny aýtdylar.
ABŞ goňşy Owganystandaky goşunlaryny, dürli tehniki enjamlary, şol sanda dikuçarlary Pakistana iberýär. NATO Pakistan üçin niýetlenen ynsanperwerlik ýükleri ýurda daşamak işlerini sazlaşdyryp, ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
Diňe Kyber Paktunkwa hem Penjap welaýatlarynda 650 müň jaýyň ýykylyp-ýumrulandygy aýdylýar. Bu bolsa 2005-nji ýylyň oktýabr aýynda Pakistanda bolan güýçli ýer titremede ýumrulan jaýlaryň sanyndan hem köpdür.
Bu tebigy hadysalardan soň, dikeldiş işlerini geçirmek üçin iň bolmanda iki ýarym milliard dollara barabar serişdäniň zerur boljakdygy çaklanylýar.
Pakistanyň prezidenti Azif Ali Zardari bolsa, Ýewropa eden saparyny gysgaltmakdan boýun gaçyrandygy üçin ýiti tankyda sezewar boldy. Ol suw joşmasy bilen bagly krizisi Pakistanyň premýer-ministriniň çözüp biljekdigini aýdyp, öz saparyny dowam etdirdi.Goňşularyndaky ýagdaý
Dowamly ýagan çagbaly ýagyş diňe Pakistana däl, goňşy ýurtlara hem zyýan ýetirdi. Hindistanyň birnäçe welaýatyny suw basdy. Suw joşmasy zerarly Gimalaýda ýerleşen Ladak regiony suwuň astynda galdy. Bu ýerde azyndan 130 adamyň ölendigi aýdylýar.
8-nji awgustda Hytaýyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän şäherçe toprak süýşmesi netijesinde gömlüp, bu wakada 127-den gowrak adam heläk boldy. iki müňe golaý adamyň ykbaly näbelli.
Hytaýyň “Sinhua” habar gullugynyň beren maglumatynda bu betbagtçylygyň Tibete ýakyn Gansu welaýatynda bolandygy we bu ýerde halas ediş işleriniň geçirilýändigi aýdylýar.
Bu wakadan öň Hytaýda şu ýylyň dowamynda bolup geçen tebigy hadysalarda 1100-e golaý adamyň heläk bolandygy habar berildi.


text:
Yrak güýçleriniň Mosulyň öz içinde barýan gury ýer hüjümleri diýilýän operasiýalara başlamagy bilen ýurduň demirgazyk şäherinde gazaply söweş başlandy. Mosuly “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerinden yzyna almak ugrunda iki hepde bäri dowam edýän operasiýada bular ýaly hüjüm ozal bolmandy.
Söweş 1-nji noýabrda daňdan başlandy. Yragyň hökümet güýçleri mundan bir gün öň “Yslam döwleti” toparynyň Mosulyň gündogarynda ýerleşýän Gogjali mähellesindäki pozisiýalaryna güýçli artilleriýa, tanklar we awtomat ýaraglar bilen hüjüm edip, şäheriň takmynan 1 kilometrligine çenli ilerlediler.
Jeňçiler hem Yragyň hökümet güýçleriniň ilerlemesini togtatmak üçin hüjüme anti-tank raketalary we ot açmak bilen gaýtargy berdiler.
Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky ýaranlyk howadan urýan zabalary bilen Yrak hökümetiniň hüjümlerine goldaw berýär.
Yragyň güýçleri Mosulyň gündogaryndaky senagat sebitine ençeme günläp minomýotdan ot açdylar.
40 adam öldürildi
Ýöne Gogjalini almak hökümet güýçleriniň 2014-nji ýyldan bäri Mosul şäheriniň özüne ilkinji gezek aýak basmagy bolar.
Bu aralykda, Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary edarasy “Yslam döwletiniň” jeňçileriniň Mosulyň töwereginde adamlary köpçülikleýin gyrandygy barada özüne täze habarlaryň gelip gowşandygyny aýtdy.
BMG-niň adam hukuklary edarasynyň sözçüsi Rawina Şamdasaniniň 1-nji noýabrda aýtmagyna görä, “Yslam döwletiniň” jeňçileriniň 29-njy oktýabrda Yragyň öňki howpsuzlyk güýçlerinden 40 adamy öldürendigi hakda edara habar gowşupdyr. Öldürilenleriň jesetleri Tigr derýasyna taşlanypdyr.
Şeýle hem Şamdasani “Yslam döwletiniň” jeňçileriniň 31-nji oktýabrda ir sagatlarda Mosulyň takymynan 15 kilometrligindäki Hammam al-Alil şäherinden 25 müň çemesi adamy alyp gitmäge synanyşandygyny aýtdy. Olaryň bu adamlary janly galkan hökmünde ulanmak islän bolmagy ähtimal.
190 adam öldürildi
Mundan üç gün ozal hem Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça ýokary komissary Zei Ra’ad Al Hussein “Yslam döwletiniň” Yrak hökümetniň Mosula gönükdirilen hüjümine garşy janly galkan etmek üçin ýedi müňden agdyk maşgalany ogurlandygyny bildirdi.
Şeýle hem Hussein öten hepde Mosulyň harby bazasy al-Gazlanide parahat ilatdan 232 adamyň, şol sanda Yragyň öňki howpsuzlyk işgärlerinden 190 adamyň atylyp öldürilendigni habar berdi.
Beýleki habarlarda bolsa Yragyň Kürdistan regionynda Mosul ugrunda barýan söweşden habar taýýarlaýan ýaponiýaly bir žurnalistiň tutulandygy aýdylýar.
1-nji noýabrda ýapon hökümetiniň sözçüsi Ýöşihide Suga žurnalist Kosuke Tsuneokanyň tutulandygyny tassyklady.
Suga ýapon häkimiýetleri onuň näme üçin tutulandygyny kesgitlemäge synanyşýarlar diýdi.
Ýaponiýanyň “Kýota” habar gullugynyň bildirmegine görä, Tsuneokany peşmerga söweşijileri tutupdyr.


text:
Britaniýa we Fransiýa Ženewadaky parahatçylyk gepleşikleriniň şowsuz gutarmagynda Siriýanyň hökümetini aýyplady.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimi gepleşiklerdäki «islendik progresiň öňüni gabsady» diýdi.
Britaniýanyň daşary işler sekretary William Hague bolsa, «munuň jogapkärçiligi gös-göni Assad režimine düşýär» diýdi.
Parahatçylyk prosesine howandarlyk eden Moskwa bilen Waşington häzirlikçe hiç zat aýtmaýar.
Halkara araçysy Lakdar Brahimi şenbe güni, gepleşikleriň ikinji tapgyry hem şowsuz gutaransoň, başa barmadyk gepleşikler üçin Siriýanyň halkyndan ötünç sorady.


text:
25-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Itera» halkara kompaniýalar toparynyň baştutany Igor Makarowy kabul etdi.
Myhman Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli guralan dabaralara gatnaşmak üçin döredilen mümkinçilige hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanyny bu şanly sene bilen gutlady we tutuş türkmen halkyna bagt, abadançylyk, mundan beýläk-de gülläp ösüş arzuw etdi. Işewür ýolbaşçylyk edýän holding kompaniýasynyň halkara derejesinde belent abraýa eýe bolan Türkmenistan bilen ýola goýulýan hyzmatdaşlyga buýsanýandygyny aýdyp, özara peýdaly gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge uly gyzyklanma bildirýändigini nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hoşniýetli gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, türkmen döwletiniň öňdebaryjy daşary ýurt, şol sanda rus kompaniýalary bilen ýygjam gatnaşyklary ýola goýmaga, halkara hyzmatdaşlygyny hemmetaraplaýyn ösdürmäge we pugtalandyrmaga ygrarlydygyny tassyklady.
«Itera» kompaniýasynyň ýolbaşçysy Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeler maksatnamasyny, şol sanda nebitgaz, gurluşyk ulgamlaryndaky meýilnamalary durmuşa geçirmegiň çäklerinde geljegi uly bilelikdäki taslamalaryň ýerine ýetirilmegi üçin bar bolan mümkinçiliklerini gönükdirmäge taýýardygyny nygtady. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan bu ugurlaryň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berýär.
Gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalaryň barşynda ýakyn geljek üçin, şol sanda sport düzümini kemala getirmekde hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Milli howpsuzlyk gullugy bütin dünýäde her gün 5 milliarda golaý mobil telefonyň ýerleşýän ýerini hasaba alýar. Bu gürrüňi edilýän gulluga adamlaryň hereket edişine gözegçilik etmäge mümkinçilik döredýär.
“The Washington Post” gazetiniň çap eden bu raportyna görä, bu baradaky dokumentler Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň aňtaw gullugynyň öňki işgäri Edward Snowden tarapyndan üpjün edilipdir.
Raportda bellenilmegine görä, telefon ýazgylary hasaba alnan adamlaryň arasynda ABŞ-nyň daşynda ýaşaýan amerikalylar hem bar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Milli howpsuzlyk gullugy ABŞ-da ýaşaýan adamlaryň mobil telefonlaryna gözegçilik edilmeýändigini mälim etdi.


text:
Owgan resmileriniň aýtmaklaryna görä, çarşenbe güni agşam Owganystanyň Badahşan welaýatynda polisiýa bölümine eden hüjümlerinde talyban söweşijileri 4 polisiýa işgärini öldüripdirler.
Welaýat polisiýa bölüminiň başlygy Abdul Sabur Nasratiniň maglumat bermegine görä, Pakistan bilen serhetdäki Warduj etrabyna edilen bu hüjümde 2 polisiýa işgäri ýaralanypdyr. Ol ýerde 16 polisiýa işgäriniň zamun alnandygy güman edilýär.
Talybanlaryň sözçüsi Zabiullah Mujahidiň internetde ýerleşdiren beýanatynda hüjümiň jogapkärçiligini talybanlaryň öz üstüne alandygy bellenilýär.
Badahşan welaýaty Pakistan, Täjigistan we Hytaý bilen serhetleşýär.


text:
Ýakynda Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň habarçysy Gazagystanda maşgalalaryň ogul çaga höwes edip, gyz çagalaryna “Ogul” sözi bilen baglanyşykly at dakmak däbiniň azalandygy barada maglumat çap etdi. Onuň maglumatynda Gazagystanda 10-15 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň arasynda “Ogul” sözi bilen baglanyşykly atlaryň sanynyň 1 müň 600-den gowrakdygy, emma 1-5 ýaş aralygyndaky çagalaryň arasynda bolsa diňe 54 sanydygy aýdylýar.
Umuman, maşgalalaryň ogul çaga höwes edip, gyz çagalaryna “Ogul” sözi bilen baglanyşykly at dakmak däbi Türkmenistanda hem ýat däl. Türkmenistanda dakylýan şeýle atlaryň arasynda Ogulgerek, Ogulsapar, Ogulboldy, Oguldursyn, Oguljemal ýaly atlar bar.
Eýsem, bu däbe Türkmenistanda nähili garaýyşlar bar? Ene-atalar näme pikirde we ýaşlaryň garaýyşlary nämelerden ybarat? Özüne şeýle at dakylan ýaşlar öz atlary barada näme pikirde? Şeýle atlar dakylan tanyş-bilişleriňiz öz atlary barada näme pikirde?
Nobatdaky Täze Tolkun ýaşlar gepleşigimizde şu tema barada gürrüň ederis. Öz garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Munuň üçin biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Submitted by biomurgaply on 30 October, 2006 - 18:31. Hemme gurrunler bu yerde!
Men bir kitapda okapdym.Yaman gowy pikir.
Magtymguly Pyragy turkmening ing beyik shahyry, alymy. Yone onung hem Mengli atly soygulusu bar eken diyilyar, goshgylarynda bar. Indi pikir edip gorung,shol dowurler bir obadash gyzyng hakda goshgy yazyarsyng.Ozuna uly alym,weli, Azady ahunyng ogly. Shuwagt hem bir shahyr bir obadash gyzy hakda goshgy yazsa gidip depip gaydarlar:) Onsong bu komunistlering toslan zady bolup bilermi? Ya da Magtymguly Mengli adyny lakap gornushunde ulanyarmyka?
‹ Ekzamenler Türkmen gelin -gyzlary we olaryn daşary yurtlardaky masgaraçylykly hereketleri! ›
» 88 reads
Comment viewing options
Select your preferred way to display the comments and click "Save settings" to activate your changes.
any
Submitted by JanPolat on 30 October, 2006 - 18:46.
Her hili zat bolup biler.Yone bu dowurde eger mena bir obada yaşayan gonşymyn gyzy hakynda şygyr yazsam onda adyny bermen :)
» reply
Menem shu zatlar hakynda
Submitted by Bayram on 30 October, 2006 - 19:46.
Menem shu zatlar hakynda oylandym. Eger birini halanam bolsa Mengli daldir hakyky ady. Ay yone oba oba bolya, hazir alyp gitdiler zat diyip adyny uytgedip yazsa-da belli bolardy. Onson beyle abrayly adam Mengli diyip bagyryp yatsa abray galarmy? Esasanam durmusha chykan bir ayal barada? Eger durmusha chykmanka yazan bolsa ene-atasy Magtymgula bermezdimi gyzyny? Butun turkmenin ichinde ady-abrayi bar...
Garaz, shu yerde edebiyatchylaryn "iki Magtymguly bolupdyr" diyen teoriyasy has manyly gelyar. Biri soygi hakynda yene hakynda yazip yoren...
» reply
Magtymguly'nin gadry bugunki
Submitted by badboy on 30 October, 2006 - 20:28.
Magtymguly'nin gadry bugunki yali bilinilenokdi ol vagtlar,kop beyik adamin durmyshynda bolushy yali...
Onsonam Menli adynyn Allah'a refer etdigini one suren teoriya eshitdim...shu nahili gelya size???? Logichnomy ya-da ol sozleri Yaradan'a yakishtiranizokmi ??
» reply
a men esitdim Muhammet
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:35.
a men esitdim Muhammet (s.a.v) pygambere diyyar diyip. Sebabi ol hem "Menli" eken.
yone bir oglan bilen alyp gosgilarini gozden gecirdik, has kop gyzyn gurruni gidyane menzeyar. Isleseniz iberip bileris gosgylari...
Yenede esitdim, ol gosgylary ozi yazmadi diyip....
» reply
Gyza yuzlenilyan
Submitted by atamyrat on 30 October, 2006 - 20:54.
Gyza yuzlenilyan yeri;
Quote:
İlleri bar diňli-diňli,
Sowuk suwly, ter öleňli,
İli – gökleň, ady – Meňli,
Näzli dildardan aýryldym.
AÝRYLDYM gosgydan alynan.
» reply
Birinjidena, hakykatdanam
Submitted by Bayram on 31 October, 2006 - 01:56.
Birinjidena, hakykatdanam Menli diyip gyza yuzlenya. Ikinjidenem, abrayly adam bolan Magtymguly shol dowrem! Kakasy ahun bolup otyrka, ozi gidip Buharada okap gelen adam hokmunde abrayly adam. Ondan bashga-da molla bolupdyr oz yashayan yerinde, chagalara sapak beripdir. Goshgularyny kitap edip chap eden adam dal, kop bolegi halkyn anynda galypdyr, adamlar yat tutupdyrlar. Goshgularyny yat tutan bolsalar sheyle azap bilen, Kemine shahyr oz dowrunde "Magtymguly gallany orup gitdi, bize dine yzyndan galanjany choplemek galya" diyen bolsa elbetde bu yonekey abray dalde hakykyn ilin soygusine mynasyp bolandygyny anladya.
PS + Goshgularyndan Chowdur Han bilen gowy gorushendigem belli bolya
» reply
Janym bolaa:) Menin Kerim
Submitted by serdar01 on 31 October, 2006 - 09:54.
Janym bolaa:)
Menin Kerim agany dile getirip yzyndanam Magtymgulyny gatirmekdi, biyomurgap goryan velin ikimizinem yuregimiz denirak urayar oydyan:) sen derrow temany acyan:)
Diymek kop adamlarda su pikir bar hatta Turkmenbasy hem bir gurruninde Magtymgula degip gecdi,
Men gepi uzatjakdal gysgaja pikirimi yazjak galanyny adamlaryn ozi pikir edip gorsun;
Magtymguly diyip bir sahsiyet bolupdurmu?
Yeri dine iki sany kitaby galypdyrmy, beylekiler yanypmysyn, 3. kitaby yada 5. kitaby yanman galip bilmandirmi?
suna menzes soraglar kop aslynda yone menin pikirim,
Magtymguly(hakyky ady kimem bolsa) yali bir sahsyyet sahyr bolandyr, sebabi oran yerlikli gosgular kop we bu sahsiyet gaty uly ruhy baylygy eye bolan adam bolmali, Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri, YONE
Ol mertebedaki adam bir gyzy sypatlandyrmaz, Menlini asygy diyip olup yatmaz.
Bu bir duzulen bir duzmece...
sag bolun.
PS:Turkmenbasy ka wagtlar halkyna gizli habar ugradyar govja dinleseniz dusunersiniz onyn in uly habary onyn kitaplary icinde govja zatlar oran kop.
» reply
serdar01 wrote: Ony 5 atly
Submitted by atamyrat on 31 October, 2006 - 10:51.
serdar01 wrote:
Ony 5 atly gelip alyp gidyar we s.m.
Ol dereje yetmek ansat dal, ol ruhy baylygyn uly mertebelerinin biri,
Asakdaky gosgy bu sozleri goldasa gerek;
“TURGUL !” DIÝDILER
(Düýş)
Bir gije ýatyrdym tünüň ýarynda,
Bir tört atly gelip: “Turgul !” diýdiler.
“Habar biýrmiz saňa pursat jaýynda,
Şol ýerde ärler bar, görgül” diýdiler.
Nazarym ýetişgeç şol tört merdana,
Köňlüm joşa geldi, başym gerdana,
Şol wagtda bar idi iki diwana:
“Durma, oglan, anda bargyl !” diýdiler.
Şol iki diwana tutdy golumdan,
Alyban gitdiler durgan ýerimden.
Bir yşarat boldy anyň birinden:
“Seýranda baryban durgul !” diýdiler.
Olturypdyk, geldi iki pirzada,
Gözünden ýaş akar, dili dogada,
“Hüw, hak !” diýip çykdy alty pyýada,
“Adam indi geler, görgül !” diýdiler.
Bir tört atly geldi, bary sebzebaz,
Asalary ýaşyl, aty teblebaz.
“Mejlis halkasyny gurmaň beýle az,
Adam köpdür, ulug gurgul !”diýdiler.
Daşdan çykdy, altmyş atly gördüler,
“Muhammet !” diýip, tamam garşy ýördüler,
Saglyk-salamatlyk bir-bir sordular,
“Durmaň, ulug jaýa ýörgül !” diýdiler.
Bir atyň ardyna meni berdiler,
Seýranda şol jaýa baryp durdular,
Tamam olturdylar, mejlis gurdular,
“Oglan-maňa-ara girgil!” diýdiler.
“Alydyr” diýdiler, tutdy destimden,
Borýa düşegimi aldy astymdan.
Men bilmedim, bir zat guýdy üstümden,
“Ýolugan döwrandyr, sürgül!” diýdiler.
Haýdardan soradym barça atba-at:
“Hazreti pygamber oldur, bolma ýat,
Ol Selim hojadyr, ol Baba zürýat,
Ol Weýsel Karadyr, bilgil!” diýdiler.
“Ol Bahaweddindir, ol hem bir ärdir,-
Biri Zeňňi Baba ol-da namdardyr,
Ol söýenşip duran tört çaryýardyr,
Maksadyň ne bolsa aýgyl!” diýdiler.
Şol wagytda duran iki şeýhi-şap,
“Bu oglana pata beriň – diýdi – sap –
Ýüz ýigrimi tört müň enbiýa, eshap,
Barysy şolardyr, bilgil!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Ýa, Şahymerdan,
Eýa, Selim hoja, ýa, Baba Selman,
Ebubekir-Sytdyk, ýa, Omar, Osman,
Bu gulnuň maksadyn bergil!” diýdiler.
Selim, Baba Selman buýurdy merde,
Pyýalany tutup, saldylar derde,
Gitdi akyl huşum, ýatdym şol ýerde
“Arşda, ferşde ne bar, görgül!” diýdiler.
Ýel boldum, ýügirdim ýeriň damarna,
Nazarym tokundy Arşyň kemerne,
“Jebrut äleminde Jelil syryna –
Gelip, özüň garap götgül!” diýdiler.
Näge hyýal etsem, ele getirdim,
Kaýda baksam, aňa nazar ýetirdim,
Bu hal ile men parahat ýatyrdym,
Ýüzüme tüýkürip: “Tur gul!” diýdiler.
Resululla aýdy: “Eshaplar, ýörüň,
Oglany uzadyň, bir pata beriň,-
Buýurdy tört atla, eltip tabşyryň,
Getirgen jaýyňda goýgul!” diýdiler.
Turup, Magtymguly gözün açypdyr,
Serine ne köýler gelip geçipdir,
Hyra ner dek ak köpükler saçypdyr,
“Oglan, Alla ýaryň bargyl, bargyl!” diýdiler.
Magtymguly Pyragy,
» reply
Seredin, Magtymgulyn
Submitted by Unnamed (not verified) on 31 October, 2006 - 21:51.
Seredin, Magtymgulyn goshgulary dilden dile gechip gelen bolsa, shol sozler uytgan daldirmika?! mumkin aslynda Mengli daldir?!
» reply
dogrydanam bas atly nireden
Submitted by serdar01 on 1 November, 2006 - 08:01.
dogrydanam bas atly nireden cykday, dort caryarlary yazyardy,
Asyl menin diymek isleyan zadym, Hristiyanlaryn bible'larini utgedisleri yali bu ajayip kitap hem utgedilipdir.
sag bolun.
PS: bu bir pikir...
» reply
Onyn agzap gechmedik zady
Submitted by badboy on 3 November, 2006 - 12:51.
Onyn agzap gechmedik zady yokla,on men bu goshgyny okamda Veysel Karani'ni,Zenni baba'ni zady tanamanim uchin kan uns hem bermandir,Magtymguly barsyndan habarly ekenda,hatda duysh bolsada Pygamber'imiz(s.a.v) bilen gorshen bolsa olam asryn in beyik adamlarindan bolmali!!!


text:
22-nji sentýabrda Owganystanyň Ýerasty baýlyklar boýunça ministrligi “Transowgan” gaz proýektiniň gurluşygynyň 2014-nji ýyla çenli tamamlanjakdygyny aýdandan soň, bu proýekt bilen bagly çarşenbe güni Päkistanda hem möhüm ädim ädildi.
Päkistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilaniniň ýolbaşçylygynda Päkistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji oktýabrda geçirilen mejlisinde Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan proýektiniň Yslamabadyň milli bähbidine gabat gelýänligi we bu ugurda ädiljek islendik ädimiň Päkistan tarapyndan goldanyljakdygy hakda karar tassyklandy.
“Päkistanyň bu dokumenti tassyklamagynyň maksady töwereginde ýerleşýän ýurtlara we bu proýekte maýa goýmaga isleg bildirýän Aziýa ösüş bankyna biz bu proýekti amala aşyrmaga taýýar diýlen yşaraty bermekden ybaratdy” diýip, päkistanly žurnalist Abubakar Syddyk aýdýar.
Päkistanly žurnalistiň pikirine görä, bu karary tassyklamak bilen Yslamabat onuň diňe bir ýurduň energiýa hajatlaryny üpjün etmek bilen çäklenmän, Päkistany tranzit geçelgä öwürmäge hem ýardam etjekdigini bildirmäge synanyşdy.
Päkistanyň 170 million töweregi ilaty bolup, ol elektrik togy hem-de gaz ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz. Eger Owganystan aşyr türkmen gazynyň energiýa ýetmezçiliginden ejir çekýän we ilat sany 1 milliarddan hem artyk Hindistana hem gaz akdyrjakdygy göz öňünde tutulanda, bu proýekte bolan zerurlyga göz ýetirmek kyn däl.
Iň amatly çeşme
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň energiýa, ýurduň ýerasty baýlyklary we gurluşyk boýunça baş maslahatçysy Muhammet Rafik Paştunyň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren maglumatyna görä, bu gaz geçirijiniň zerurlygy hakda hiç hili düşünişmezlik ýok.
“Bu gaz geçirijini gurmak barada gürrüň edilende, oňa gatnaşýan ýurtlaryň arasynda hiç hili ylalaşmazlyk ýok. Bu proýekte gatnaşýan ähli ýurtlar onuň hökmän gurulmagyny isleýärler” diýip, owganystanly ýolbaşçy Muhammet Rafik Paştun aýtdy.
Paştunyň aýtmagyna görä, bu proýekt Owganystany diňe gaz bilen üpjün etmän, bu gaz geçirijiniň tranzit tölegleri hem Kabula goşmaça girdeji getirer. Şol sebäpden Kabul bu proýektiň başa barmagy üçin uly tagalla edýär.
Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän welaýatlarda bolşy ýaly, Päkistanyň hem Bulujystan we Haýbar Pahtunhowa welaýatlarynda gaz ýataklarynyň bardygy aýdylýar. Emma bu iki ýurt hem dürli sebäplere görä, henize çenli şol baýlyklaryndan doly peýdalanyp bilmän gelýärler. Onsoň olar öz energiýa hajatlaryny üpjün etmek üçin ýangyjy daşary ýurtlardan import etmäge mejbur bolýarlar.
Bu nukdaýnazardan türkmen gazy bu iki ýurt üçin hem iň amatly çeşme bolup durýar. Emma žurnalist Syddygyň aýtmagyna görä, onuň amatly bolmagy meseläniň çözüldigi däl.
Region durnuksyz
15 ýyldan bäri gürrüňi edilse-de, bu proýekti amala aşyrmak işi agzalýan ýurtlara başartman gelýär, sebäbi Owganystanda bu gaz geçirijiniň geçmeli territoriýasynyň parahatçylygy henizem doly üpjün edilenok.
Şeýle-de bu turbanyň Päkistandan geçmeli käbir regionlarynda hem dartgynlylyk barha möwjeýär. Sebäbi Päkistanyň Bulujystan welaýatynda buluç milletçi tire-taýpalar garaşsyzlyk almak üçin Päkistanyň hökümetine garşy göreşýärler we bu turbanyň uly bir bölegi bolsa şol welaýatdan geçmeli diýip, Syddyk Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Owganystanyň üstünden geçmeli türkmen gaz proýekti bilen bir hatarda, Päkistan öz gaz hajatlaryny Eýranyň kömegi bilen üpjün etmek üçin Tähran bilen hem gepleşikler geçiriýär. Emma bu ugurda henize çenli o diýen üstünlik gazanylmady.
Päkistanyň “Daily News” atly gazetiniň 28-nji oktýabrda çap eden maglumatyna görä, bahasy 1,5 milliard dollara barabar bolan bu proýektiň Eýrana degişli böleginiň gurluşyk işi bireýýäm başlandy. Emma bu turbany Päkistanyň haýsy regionyndan geçirip, bir ujuny neneňsi Hindistana ýetirmeli diýlen mesele hakda henize çenli takyk karara gelnenok.
Howpsuzlyk we mäliýe meselesi
Päkistanly žurnalist Syddygyň aýtmagyna görä, bu proýekte maýa goýujy tapmak kyn we Päkistanyň bu proýekti maliýeleşdirmäge ykdysady taýdan ýagdaýy ýok. Şol sebäpdenem howpsuzlyk boýunça ünjä garamazdan, Yslamabadyň nukdaýnazaryndan “Transowgan” gaz proýekti häzirlikçe iň amatly proýekt bolup galýar. Sebäbi bu proýekte Aziýa ösüş banky bilen bir hatarda käbir beýleki kompaniýalar hem maýa goýmaga isleg bildirip gelýärler.
Türkmenistanyň hem Owganystanyň üstünden geçmeli gaz geçiriji proýekti bilen gaýtadan gyzyklanyp başlan häzirki pursatynda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň energiýa boýunça baş maslahatçysy Rafik Paştun Kabulyň howpsuzlyk baradaky aladany aradan aýyrmaga ukyplydygyny belledi.
“Meniň pikirimçe, şeýle proýektiň howpsuzlygy Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan üpjün edilmeli we Owganystanyň ýaragly güýçleri 2011-nji ýyldan başlap, şeýle jogapkärçiligi öz boýnuna almaga taýýar bolar diýip, pikir edýärin. Netijede howpsuzlyk güýçleriniň 2011-nji ýylyň soňlaryna çenli şol regionda ýerleşdirilen halatynda bu proýektiň 2012-nji ýylyň başynda gurluşyk işlerine başlanylyp bilner” diýip, owganystanly wekil aýtdy.
Emma howpsuzlyk bilen bir hatarda Türkmenistanyň bu gaz geçirijini ýangyç bilen üpjün etmäge hakykatdan hem ýeterlik serişdesi barmy? Şeýle-de Hindistan bilen Päkistanyň we Owganystan bilen Päkistanyň arasyndaky ylalaşmazlyklar bu proýektiň amala aşyrylmagyna nähili täsirini ýetirer diýlen ýaly soraglar heniz doly aradan aýrylmady.
Türkmenistan öz tebigy gaz rezerwleriniň anyklanan möçberiniň 25 trillion kub metre golaýdygyny resmi derejede yglan edýär. Häzir ýyllyk 75 milliard kub metr tebigy gaz öndürýän Türkmenistan geljekde muny 230 milliarda kub metre çykarmagy we onuň 180 milliard kub metrini eksport etmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar.


text:
Ukrainada meşhur telegepleşigi alyp baryjy 26-njy aprelde iş rugsadyndan mahrum edildi. Bu ýagdaý nägilelik döretdi we Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkony media azatlygy boýunça öz borçlaryny gorap çykyş etmäge mejbur etdi.
Öň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynda işlän 63 ýaşly kanadaly Sawik Şuster Kiýewi söz azatlygyny goramazlykda aýyplady.
“Belli bolşy ýaly bu hökümet hiç bir tankyda çydamaýar”, diýip Şuster öz satellit telekanalynda aýtdy.
Şuster açlyk yglan edendigini aýtdy we “meniň Ukrainada işlemek hukugym dikeldilýänçä” dowam etdirjek diýdi.
Ukrainanyň zähmet edarasy Şusteriň iş rugsadynyň ýatyrylmagyna onuň salgyt häkimiýetleriniň derňewi astyndadygy barada habar bermändiginiň sebäp bolandygyny aýtdy.
Şuster “Şuster Live” atly syýasy gepleşigini ençeme ýyllap alyp bardy. Ol öz işini rugsatsyz hem dowam etdirjekdigini aýtdy.


text:
Şu gün Türkiýe respublikasynyň prezidenti Abdullah Gül Türkmenistana sapar edýär.
Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşy şäherinde geçiriljek ýokary derejeli gepleşikleriň dowamynda özarada bähbitli meselelere serediljekdigi, şeýle-de uzak möhletleýin hyzmatdaşlygyň täze ugurlarynyň kesgitlenjekdigi habar berilýär.
Türk prezidentiniň bu sapary Türkmenistanda iş alyp baran türk gurluşyk kompaniýalarynyň türkmen hökümetini halkara suduna bermegi bilen iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň az-kem dartgynlaşan döwrüne gabat geldi.


text:
Şu gün Demirgazyk Koreýa ýakynda bu ýurduň harby gämisine ok atandygy üçin Günorta Koreýanyň jogap bermeli boljakdygyny aýdyp, haýbat atdy. Ýatladyp geçsek, şu hepdäniň ikinji güni Sary deňizde Demirgazyk Koreýa bilen Günorta Koreýanyň harby gämileriniň arasynda ok atyşlyk ýüz beripdi.
Günorta Koreýanyň harby resmileri bu wakada Demirgazyk Koreýanyň gözegçilik çekýän gämisiniň iki ýurduň arasyndaky bitarap suwlary kesip geçip, serhedi bozandygyny aýdýarlar.
Olaryň aýtmaklaryna görä, wakada Demirgazyk Koreýanyň harby gämisine uly zeper etirilipdir. Maglumatda Demirgazyk Koreýanyň bir harbysynyň hem bu wakada ölendigi aýdylýar.
Şu gün Demirgazyk Koreýanyň goranmak ministri Kim Tae-ýuň bu bolan waka üçin Demirgazyk Koreýanyň Günorta Koreýadan ar aljakdygyny aýtdy.


text:
BMG Türkmenistanyň Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewi tussag etmek bilen Halkara kanunyny bozandygyny aýdyp, olaryň derhal boşadylmagyna çagyrdy.
«Indi Azatlyk we Hogan Lowels LLP» tarapyndan berlen petisiýa jogap edip, BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş topary öz pikirini giň jemgyýetçilige beýan etdi.
Ol pikire görä, Türkmenistanyň hökümeti Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewi tussag etmek we tussaglykda saklamak bilen halkara kanunyny bozýar.
Türkmenistan Helsinki fondunyň agzalary bolan Amangylyjow we Hajyýew 2006-njy ýylda tussag edildiler. Olar Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada daşary ýurt habar serişdelerine maglumat berýärdiler.


text:
Pakistanyň, Owganystanyň, ABŞ-nyň we Hytaýyň diplomatlary Owganystanyň hökümetiniň we “Talybanyň” arasynda parahatçylyk ugrundaky gepleşikler boýunça plany düzmek üçin Yslamabatda gepleşiklere başladylar.
Pakistanyň paýtagtynda 11-nji ýanwarda başlanan gepleşiklere Owganystanyň daşary işler ministriniň orunbasary Hekmat Karzaý, Pakistanyň daşary işler sekretary Aizaz Çaudhry we ABŞ-nyň hem Hytaýyň ýokary derejeli resmileri gatnaşýarlar.
Gepleşiklere “Talyban” gatnaşmaýar.
Pakistanyň premýer-ministriniň daşary işler boýunça geňeşçisi Sartaj Aziz maslahaty açyp, onuň maksadynyň zorlugy bes etmekden we “Talybany” gepleşiklere ündemekden ybaratdygyny aýtdy.


text:
Sişenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalary we ýerli toparlar Halkara suduny Siriýadaky protestlerde müňden gowrak adamyň ölümine getiren wakalary derňemeklige çagyrdylar.
Halkara sudunyň resmileri bu barada suda ýörite şikaýatlaryň gelendigini, emma Siriýanyň Halkara sudunyň agzasy däldigini aýdyp, özleriniň diňe Halkara suduna agza ýurtlaryň raýatlary bilen bagly işlere garap biljekdiklerini mälim etdiler.
Soňky iki aýdan gowrak wagtyň dowamynda Siriýada prezident Başar al-Assadyň režimine protest bildirip demonstrasiýa geçirýän protestçilere garşy ýarag ulanylmagy netijesinde azyndan 1,000 töweregi adam öldi diýlip hasaplanylýar.


text:
Germaniýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, bu ýurduň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri anna güni Gyrgyzystana sapar ederler.
Germaniýanyň daşary işler ministri Westerwelle we onuň fransiýaly kärdeşi Bernard Kuşner Oşa barar. Ministrler Ýewropa Bileleşiginiň fakt ýygnamak missiýasy boýunça Gyrgyzystana barýarlar.
Westerwelle we Kuşner Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa bilen hem duşuşar.
Iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasynda bolan bidüzgünçilikler ýüzlerçe adamyň ömür tanapyny kesdi we bosgun krizisini döretdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin her ýyl edýän halka ýüzlenmesinde Orsýetiň öz harby uçaryny Türkiýäniň oka tutmagyny unutmajagyny belledi, emma Moskwanyň Ankara bilen “ýarag somlamaklyga” baş goşmajagyny aýtdy.
24-nji noýabrda bolan adam pidaly hadysa Ankaranyň we Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklary pese gaçyrdy.
Orsýet Türkiýä garşy girizen sanksiýalarynyň çäginde käbir azyk önümleriniň importyna gadagançylyk girizdi we Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogany we onuň maşgalasyny Siriýada we Yrakda “Yslam döwleti” toparynyň gözegçiligindäki giňişliklerden nebit satyn almak bilen peýda görmekde aýyplady.
Türkiýe bu aýyplamalary ret edýär.
Şeýle-de Putin ýyllyk çykyşynda “terrorizme garşy halkara kanunlaryna esaslanan w BMG-niň howandarlygynda birleşen front” bilen çykyş etmäge çagyryş etdi.