text:
Ol halk arasynda „Sapar halypa“ diýen at bilen tanalýar. Bu ady ussat Magtymguly Garlynyň beýik hyzmatynyň ýanynda, oňa taý bolup gazanypdyr.
Goşa ganat
Beýik Magtymguly Garlynyň aýdymlarynyň saz bezegi örän kämil. Şol kämillikde Sapar Bekiniň gyjagynyň öz orny bar.
Bilermenler bagşynyň ajaýyp owazyny belende göterýän goşa ganatyň biri onuň öz elindäki dutar bolsa, beýlekisi oňa goşulýan gyjak diýýärler. Gyjagyň owazy adam sesine golaý bolansoň, bagşa çeküwli perdelere barmaga ýardam edýär hem ony birneme doýgun, owazly hala getirýär.
Magtymguly Garlynyň gyjakçysy Sapar Beki ýaly ussat başga bir bagşynyň ýanynda bolmandyr ýa-da olar ýaly şeýle uzak wagtlap, bilelikde hyzmatdaşlyk edip bilmändirler. Çuwal bagşy bilen Sapar Bekiniň hyzmaty bütin ömre, boýdan-başa gidýär.
Türkmen radiosynda saklanýan Magtymguly Garlynyň altmyşa golaý ses ýazgylarynda, gyjak bar bolsa, ol Sapar Bekiniň gyjagy bolupdyr.
Ykbal birligi
Ussat sazanda Sapar Beki 1896-njy ýylda, öňki Ýylanly etrabynda düýä inipdir. Elbetde, onuň takyk güni belli däl. O döwürler dokument berlen gün sene hökmünde ýazylýan ekeni.
Şeýlelikde, ol Magtymguly Garlydan ýedi ýaş kiçi bolýar. Ahyrky netijede ol bagşydan ýedi ýyl soň ýogalypdyr. Ýaradan olara deň ömür beripdir; bagşy hem, onuň meşhur gyjakçysy-da 68 ýaşda dünýäden ötýärler. Bu örän geň. Olar bir gonamçylykda, bir ýerde ýanaşyk ýatyrlar.
Sapar Beki owal başda Hywa ýolunyň saz çalyş usulyny öwrenipdir. Il içine çykyp, ýaňy adygyp başlanynda, Magtymguly Garly bilen duşuşypdyr. Magtymguly Garly Ýylanla göçüp baranyndan, köp wagt geçmänkä, Sapar Bekini tapypdyr hem ony ýüzugra tanapdyr.
Sapar Beki bolsa öňki tälim alan mekdebini üýtgedip, täze ýoly, ýagny „Alili bagşynyň“ özleşdiren ýoluny öwrenmeli bolupdyr. Gysga wagtda ol bu ýoly özleşdirmegi başaryp, hatda ony kämilleşdirmäge girişipdir.
Iki ussat
Olar mydama bile gezipdirler, bir hörpden gopupdyrlar, uly toýlary sowup, halka hyzmat edipdirler. Ýaşuly adamlaryň aýtmagyna görä, Sapar Beki hem edil Magtymguly aga ýaly, diýseň sypaýy hem arassaçyl bolupdyr. Ol daşyndan synlanyňda-da, özüne hormat gazanyp bilýän nurana ynsan ekeni.
Iki ussadyň arasyna käte tow düşende, olar biri-birinden öýkeleşip, az salym gepleşmänem gezipdirler. Ýöne Sapar Beki üçin Magtymguly Garly ýaly beýik bagşy bolmaýşy ýaly, Magtymguly Garla-da Sapar Bekiniň ornuny tutjak sazanda tapdyrmandyr. Şol taýsyz ýalňyzlyk olary ýene birleşdiripdir.
Şeýle öýkeleşikleriň biri barada, ýazyjy Beki Seýtäkow höwes bilen gürrüň bererdi.
– Daşogza baranymda, beýik bagşynyň hassahanada ýatandygyny eşitdim. Ýoldaşlarym bilen bagşyny soramaga barsak, ol ýerde Sapar Beki zowzuldap aýlanyp ýör. Bizi görüp, ylgap öňümizden çykdy. Ejizläpdir. „Aramyza tow düşdi. Meni bagşy bilen ýaraşdyryň“ diýdi. Biz Sapar gyjakçyny ýanymyza alyp, bagşynyň ýatan otagyna girdik. Bagşy biziň salamymyzy aldy ýa almady, gözi Sapar Bekä düşenden, bir daýandy: „Geldiňmi, Safar jan, inim“ diýidi. Asyl ikisi äbede-jüýje. Bize üns berýän ýok.
Ine, olar şeýle dost bolupdyrlar. Şol dostluk hem içki berk baglanyşyk beýik sungaty döredipdir.
Soňky sazlary
Onuň gyjagynyň owazy gürrüňsiz başga bagşylaryň aýdymlarynda-da galypdyr. Ilaman Annanyň, Gurban Seýitmämmediň, Akjagül Myradowanyň aýdymlarynda-da, Sapar halypanyň gyjagynyň owazynyň bardygyny aýdýarlar.
Magtymguly Garly bar wagtynda, Sapar Beki onuň yzyna düşüp, milletiň arasyna çykar ekeni. Beýik bagşy aradan çykandan soň, Sapar Beki beýleki bagşylaryň öňüne düşüp, toýlara barypdyr.
Ol ýaş bagşylary yzyna tirkäp, türkmen radiosyna getiripdir. Olaryň sesiniň ýazgy edilmegini gazanypdyr. Sapar Bekiniň ýüz tutan gapysy açyk bolupdyr.
Ýöne bir hakykat bar. M. Garlynyň dutarynyň ýanynda çalynýan gyjagyň owazyny gürrüňsiz Sapar Bekiniňki diýip tanaýarlar. Iki ussat başgalara meňzemeýän gaýtalanmaz derejä baryp ýetýär. Şeýle taýsyz derejäni, aýdaly, başga bagşylaryň ýanynda görmek kyn. Diýmek, beýik ussadyň açylmagy üçin, ýene bir ussat gerek ekeni.
Üstümizdäki ýylda Sapar Bekiniň dünýä inenine 120 ýyl bolýar.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň pikiri.


c: text/html

text:
10-njy awgustda Bagdadyň Ýarmouk keselhanasynda gije bolan ýangynyň yzýany ene-atalar ýitirim bolan çagalaryny gözleýärler. Keselhananyň çaga dogrulýan böleginde bolan ýangyn zerarly azyndan 11 bäbek heläk boldy.
Yragyň Saglyk ministrliginiň metbugat-wekili Ahmed al-Roudaini derňewiň ýangynyň döremegine elektrik sistemasyndaky näsazlyklaryň sebäp bolandygyny anyklandygyny aýtdy.
Bagdadyň resmileri başda keselhananyň daşyny gabadylar, emma soň käbir habarçylaryň barmagyna rugsat berdiler.
30 ýaşly Hussein Omar betbagtçylykly hadysada geçen hepdede dünýä inen ekiz gyz bäbeklerini ýitirendigini aýtdy.
Bagdadyň garaşsyz Mada Press agentligi ýangyn dörände 29 sany aýal maşgalanyň we ýedi çaganyň keselhanadan çykarylandygyny habar berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Agramy 450 kilograma deň bolan ýeňil “SolarStratos” diýlip atlandyrylan uçar Gün energiýasynyň artykmaçlyklaryny aýdyň görkezmäge mümkinçilik döreder. “SolarStratos”-yň 22 inedördül meýdany eýeleýän Gün panelleri uçara sagatda 20 kilowatt energiýa berýär. Bu ýeňil uçaryň uzynlygy 8,5 metre ýetýär we uçuş wagtynda 25000 metr belentlige galyp bilýär.
Gün energiýasy bilen işleýän uçaryň inženerleriniň aýtmagyna görä, “eger-de, ähli synaglar üstünlikli geçse, onda bu eýýäm, gün energiýasy bilen kosmosa uçuşlary amala aşyrmaga gapy açar”. 2,2 metr gerimli Gün panelleri uçaryň propellerini herekete getirýän 32 kilowatlyk elektrik motoryny gerekli energiýa bilen üpjün eder. Şeýle uçar 24 sagatdan hem köp uçmaga ukyplydyr.
Gün energiýasynda işleýän täze uçar
Agramy 450 kilograma deň bolan ýeňil “SolarStratos” diýlip atlandyrylan uçar Gün energiýasynyň artykmaçlyklaryny aýdyň görkezmäge mümkinçilik döreder. “SolarStratos”-yň 22 inedördül meýdany eýeleýän Gün panelleri uçara sagatda 20 kilowatt energiýa berýär. Bu ýeňil uçaryň uzynlygy 8,5 metre ýetýär we uçuş wagtynda 25000 metr belentlige galyp bilýär.


text:
Kabul we Waşington ahyrynda Ikitaraplaýyn howpsuzlyk şertnamasyna (IHŞ) gol çekdi we bu ylalaşyk astynda 10 müň çemesi amerikan esgeri halkara söweş missiýasy 31-nji dekabrda tamamlanandan soňam Owganystanda galar.
Şu ýerde 30-njy sentýabrda gol çekilen şertnama barada bilmeli bäş zat bar.
ABŞ-nyň näçe esgeri we näçe wagtlyk galar?
IHŞ 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girýär we 2024-nji ýylyň ahyryna çenli we şondan hem soň, taraplaryň haýsam bolsa biri tarapyndan iki ýyl öňünden ýatyryljagy duýdurylmasa, güýjünde galýar.
Bu dokumentiň özi şu döwrüň içinde näçe amerikan esgeriniň Owganystanda bolmalydygyny kesgitlemeýär. Emma ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama maýda ol ýerde 31-nji dekabrdan soň diňe 9800 esgeriň boljagyny aýtdy. Şeýle-de ol bu sanyň 2015-nji ýylyň ahyryna çenli kesgin iki esse azaldyljagyny, 2016-njy ýylyň aýagyna çenli bolsa has kemeldiljegini aýtdy.
AP habar gullugy Waşingtonyň 2016-njy ýyldan soň, Kabulda owgan goşunyna geňeş berýän howpsuzlyk edarasynyň işgärlerinden ybarat, ýagny bir müňden sähel köpräk harby saklamagy planlaşdyrýandygyny aýdýar.
ABŞ-nyň esgerleri oOganystanda galýan ýeke-täk daşary ýurt goşunlary bolmaz.
Kabulyň şu hepde NATO bilen hem şuňa meňzeş şertnama baglaşmagyna garaşylýar we bu ylalaşyk astynda 4 müňden 5 müňe çenli esgeriň Owganystanda galdyrylmagy kanunlaşdyrylar. Olar esasan britaniýaly, germaniýaly, italiýaly we türkiýeli esgerler bolup, 2014-nji ýyldan soň Owganystanda söweş roluny oýnamasyz şertde saklanar.
Bu ýurtda birbada galjak daşary ýurt esgerleriniň sanynyň 14800-e çenli ýetjegini aňladýar.
ABŞ-nyň esgerleri näme üçin galýar?
ABŞ-nyň güýçleriniň IHŞ astyndaky missiýasy «Owganystanyň özygtyýarlylygyna abanýan içerki we daşarky howplaryň garşysynda durup bilmek ukybyny güýçlendirmekden» ybarat.
Bu Owganystanyň Milli goranyş we we Howpsuzlyk güýçlerine maslahat, tälim bermegi, olary enjamlaşdyrmagy we goldamagy öz içine alýar. Ýagny bu, zerur bolan halatynda, Goranmak we Içeri işler ministrliginiň garamagyndaky güýçleri, Milli howpsuzlyk müdirliginiň terrorçylyga garşy ýörite güýçlerini hem öz içine alýar.
Emma muňa garamazdan, möhüm ýeri, IHŞ «özara ylalaşyk bolmazdan, Birleşen Ştatlaryň güýçleri Owganystanda söweş operasiýalaryny geçirmez» diýýär. Muňa derek, onda owgan güýçlerini goldamaklyga, aňtaw maglumatlaryny paýlaşmaga, Owganystanyň harby howa güýçleriniň ukyp-başarnyklaryny ösdürmäge basyş edilýär.
Şuňa meňzeş, NATO-nyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky täze missiýasy hem tälim bärmäge hem-de owgan goşunyny we polisiýasyny, söweş däl ýagdaýlarynda, goldamaga gönükdiriler.
IHŞ-nyň ozalky esasy maddalaryna näme boldy?
Owganystanyň ozalky prezidenti Hamid Karzaý IHŞ-a gol çekmekden boýun towlady. Sebäbi ol geljekki terrora garşy operasiýalarda ABŞ-nyň esgerleriniň owgan öýlerine girmegini bölekleýin gadagan etmek isledi. Bu onuň ABŞ-nyň güýçlerini harby operasiýalar mahalynda Owganystanyň asuda adamlaryny öldürmekde ýygy-ýygydan aýyplamagy bilen baglanyşyklydy.
Emma muňa garamazdan, Karzaý tarapyndan noýabrda IHŞ-nyň taslamasyna seretmek üçin çagyrylan Loýa jyrga esgerleriň öýlere girmek meselesini kabul ederlik hasaplady we prezidente ony kabul etmegi maslahat berdi.
30-njy sentýabrda gol çekilen şertnamada Birleşen Ştatlaryň goşunlarynyň «owgan halkynyň öz öýleriniň içinde hem sag-aman bolmagyna we howpsuzlygyna doly üns bermelidigi” gaýtalanýar.
Şeýle-de onda ABŞ-nyň terrora garşy operasiýalarynyň owgan hökümetine goldaw bermekden ybaratdygy nygtalýar we bu öýlere girmek ýaly operasiýalaryň başynda owgan güýçleriniň boljagyny aňladýar.
Ikinji bir mesele bolsa, Owganystanda galýan amerikan esgerleriniň owgan kanunçylygy tarapyndan jogapkärçilige çekilip bilinmezligi bilen baglydy, ýagny bu ýagdaý olar 2001-nji ýylda ýurda gireli bäri şeýledi.
IHŞ bu meselä Kabul «Owganystanda amerikan esgerleriniň islendik jenaýat işini etmegi ýa-da raýat kanun bozmasy babatda ýurisdiksiýanyň berjaý edilmegine Birleşen Ştatlaryň eksklýuziw hukugynyň bardygy bilen ylalaşýar» diýlip, göni jogap berýär.
Waşington diňe, eger talap edilse, jenaýatda aýyplanan esgeriň garşysyna gozgalan sud işi barada Kabuly habarly etmäge hem-de Owganystanyň wekilleriniň ABŞ-nyň harby sudlarynyň iş seljerişliklerine gatnaşyp bilmegi üçin tagalla etmäge borçlanýar.
Emma muňa garamazdan, IHŞ Owganystana Birleşen Ştatlaryň şertnama esasynda işleýän potratçy işgärlerini sud jogapkärçiligine çekmäge ygtyýar berýär.
Eger Kabul ABŞ-nyň esgerleriniň eldegrilmesizlik hukugy bilen ylalaşmasa, Waşington IHŞ-a gol çekmekden tasdan anyk ýagdaýda ýüz öwrerdi. Yragyň amerikan esgerlerine eldegrilmesizlik hukugyny bermekden ýüz öwürmegi Birleşen Ştatlaryň tälim beriji harbylarynyň bu ýurtda 2011-nji ýyldan soň hem galmak planyny bozdy.
Amerika Owganystany üçünji ýurtdan gorarmy?
IHŞ goranyş pakty däl we ol Birleşen Ştatlary Owganystany, eger başga bir döwlet üstüne çozsa, goramaga borçly etmeýär. Emma tekst Waşingtonyň islendik daşky agressiýa ýa-da daşky agressiýa howpuna çynlakaý alada bilen garamalydygyny aýdýar.
Şeýle-de onda, daşky agressiýa bolan ýagdaýynda, Waşington bilen Kabul «degerli gaýtawul bermek» üçin bilelikde işlemeli, şol sanda syýasy, harby we ykdysady çäreleri görmeli diýilýär.
ABŞ Owganystanda harby bazalaryny saklarmy?
IHŞ Birleşen Ştatlaryň güýçlerine bar bolan harby desgalary saklamaga hem-de, iki tarapyň hem ylalaşan ýagdaýynda, täze bazalaryň gurulmagyna ygtyýar berýär.
Karzaýyň geçen ýylyň maýynda Waşington dokuz baza isledi we men muny kabul etmedim diýendigine garamazdan, Birleşen Ştatlar Owganystanda hemişelik baza edinmek islemeýändigini gaýta-gaýta aýtdy.


text:
Ýewropa Bileleşigi separatistleriň kontrollugyndaky gündogar Ukrainada geçirilen saýlawlaryň “parahatçylyga bökdençlik” döredýändigini aýdyp, Brýussel ony ykrar etmez diýdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogerini Donetskiň we Luhanskyň separatist regionlarynda geçirilen saýlawlary “bikanun we hukuksyz” diýip atlandyrdy.
Emma Russiýanyň Daşary işler ministrligi özüniň Ukrainanyň “günorta-gündogaryndaky halkyň islegine hormat goýýandygyny” mälim etdi.
Mundan öň Ukrainanyň prezidenti Petro Pororşenko hem “tanklaryň we ýaraglaryň astyndaky bolgusyzlyk” diýip, saýlawlary ýazgardy.
2-nji noýabrda Ukrainanyň harbylary Russiýanyň gündogar Ukrainanyň käbir böleklerinde “harby serişdelerini we harby işgärlerini gyzgalaňly ýagdaýda ýerleşdirip” başlandygyny habar beripdi.


text:
Kämillik ýaşyna ýetmänkä durmuşa çykarylyp, aýlap gynalan owgan gyzy özüne ejir beren adamlaryň türmä basylmagyny isleýändigini ýene bir gezek gaýtalady.
Kabul hassahanasynda bejergi alýan Sahar Gül dekabryň aýagynda polisiýa tarapyndan halas edildi.
Sahar “Assoşeýted Press” habar gullugyna beren gürrüňinde öz adamsynyň we onuň maşgalasynyň özüne ýuwutduran hunabasy üçin tussag edilmegine umyt baglaýandygyny aýtdy.
Ol bu sözleri ozal Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna, “Azat Owganystan” radiosyna beren interwýusynda hem dile getiripdi.
Baglan welaýatynyň polisiýasy gaýynlarynyň ony ten satmakdan boýun gaçyrany üçin ýerzemine salyp, aýlap gynandyklaryny aýtdy.
Saharyň adamsynyň ene-tasy we uýasy tussag edildi, özi gözlenýär.


text:
Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň agtygyna Gonkong wizasy berilmedi diýip, “South China Morning Post” gazeti habar berdi.
16 ýaşly Kim Han Sol “United World Colleges” setiniň Gonkong halkara kollejine kabul edilenem bolsa, wiza berilmäni üçin şol setiň Bosnýa we Gersogowinadaky kollejine geçmäge mejbur boldy.
Gonkong häkimiýetleri bu habary kommentirlemese-de, Demirgazyk Koreýanyň, Nepalyň we Kombodjanyň graždanlaryna wiza berilmeýändigini tassyklady.
Kim Han Sol kakasy, Demirgazyk Koreýanyň lideriniň uly ogly Kim Çen Nam bilen öňki portugal koloniýasy, häzir Demirgazyk Koreýanyň ýörite administratiw merkezi - Makaoda ýaşaýar.


text:
Eýran resmileri halkara sanksiýalaryna garşy durup biljek kuwwatly çäre bolmaly ykdysady reformany wagyz edýärler. Eýsem bu ýurduň “garşy duruş ykdysadyýetini” işläp düzmegi üstünlik getirermi?
Eýranyň ykdysadyýeti hüjüm astynda, onsoň Tähran özüne garşy daşary ýurtdan alnyp barylýan maliýe “urşuna” garşy durmak üçin täze bir ýarag ýasanýar.
“Garşy duruş ykdysadyýeti” ýurdy özüniň nebit girdejilerine hemme taraplaýyn garaşlylyk endiklerinden saplamaly, munuň üçin maliýe guşagy berk çekilip, senagatdaky netijeliligi ýokarlandyrmaly we tehnologiýa täzelikçiligini ýaýbaňlandyrmak üçin ylmy güýçlendirmeli.
Bu inisiatiwa Eýranyň ýadro programmasy sebäpli girizilen halkara sanksiýalaryna jogap hökmünde öňe sürülýär. Bu sanksiýalar Eýranyň esasy ykdysady çeşmesini, nebit eksportuny nyşana alyp, Tähranyň halkara söwda gatnaşyklaryna agyr zarba urdy.
Bir gün gerek bolanda
“Biz ýurduň bir gün gerek bolanda öz nebit ýataklaryny ýapyp goýup biljek derejesine ýetip biljegimize ynanmaly” diýip, Hameneýi 29-njy iýulda ylmy barlagçylara we täzelikçilere ýüzlenip eden çykyşynda aýtdy we bu çykyş döwlet radiosyndan ile ýetirildi.
Ýöne ol diýilýän güne ýetmek üçin uzak ýol geçmeli bolsa gerek. Eýranyň daşary ýurt girdejileriniň 80 prosent çemesini nebit eksportundan alýandygyny nazara alsaň, ekspertleriň pikiriçe, ýurduň ykdysadyýetiniň bu hili ýapylyşa hötde gelmegi üçin edilmeli hemme taraplaýyn ykdysady bejeriş bäş ýyldan on ýyla çenli wagt alar.
Londonda ýaşaýan ykdysatçy Mehrdad Emadiniň pikiriçe, hatda şonda hem Eýran öz ýukalan gaznasyny galňadyp biljege meňzemeýär.
“Eýran häzir öz senagat proektleri üçin zerur bolan puly tapmakda hroniki ýetde-gütdeligiň görgüsini görýär. Bular hut şol öndürilen önümleriň eksportuny köpeltmeli proektler” diýip, Emadi aýdýar.
Emadiniň pikiriçe, belki-de iň möhümi, “ýurduň häzir ýolaýyrtda, azyk harytlarynyň 75 prosentden gowragynyň daşary ýurtlardan getirilýän we göni nebit eksporty arkaly maliýeleşdirilýän ýerinde ýerleşmegi” bolup durýar.
Eýran maliýe manýowrlary meselesinde hem gowy pozisiýada däl.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan Eýranyň nebit eksportuny togtatmak üçin girizilen sanksiýalar eýran banklarynyň halkara bank işlerindäki SWIFT ulgamlaryny ulanyp, pul geçirmeginiň hem öňüni baglady. Onsoň bu ýagdaý bir topar halkara kompaniýasynyň Eýrana iberýän zawod-fabrik önümleriniň hem ýoluny bekledi.
Her ädimde görülýän kynçylyk
“Biz özümiziň äden her ykdysady ädimimizde, açan islendik kredit liniýamyzda ertesi gün başga tarapdan döredilen problemany görýäris” diýip, Eýranyň senagat, magdanlar we söwda ministri Mehdi Gazanfari 7-nji awgustda sözlän sözünde aýtdy.
Yslam respublikasynyň habar gullugy Gazanfariniň “Olar kreditiň öňüni bagladylar, olar geçirilmeli pullaryň ýoluny beklediler. Olaryň bize garşy çäre görmeýän we hereket etmeýän minuty ýok” diýen sözlerini ile ýetirdi.
Sanksiýalar Eýranyň diwersifikasiýa strategiýasyny işläp düzmekde üstünlikli ulanyp biljek senagatlaryna we alternatiw pudaklaryna hem zeper ýetirene meňzeýär.
Ykdysatçy Emadiniň pikiriçe, bu ýerde gysga möhletli bir düzediş ýa ýapyşalga bolup biljek zat ýurduň tebigy gaz pudagynyň gyssagly giňeldilmegi bolup durýar. Emma, Eýranyň gaz baýlygy boýunça dünýäde ikinji uly ýurtdugyny aýdýandygyna garamazdan, bu pudak uly tehniki we maliýe kynçylyklary bilen ýüzbe-ýüz dur.
Awtomobil senagatynyň ýagdaýy
Eýranyň awtomobil senagaty nebitden we gazdan soň üçünji ýerde durýar. Ýöne bu pudakdan hem garjaşyk yşaratlar görünýär.
Ýurduň öňdebaryjy maşyn öndürijisi bolan “Iran-Khodro Company” şu aý Orsýetdäki, Orta Gündogardaky, Günorta Amerikadaky we Afrikadaky esasy bazarlardaky eksport söwdalarynyň 45 prosente ýetjegini aýtdy.
Bu kompaniýa öz täze öndüren “Ranna” maşynyna islegiň ýokarydygyny nygtaýar. Şeýle-de bu kompaniýa Belarusda belelikde işledýän zawodunda we Yrakda öndürilýän “Sammand” maşynyna köp umyt baglaýar.
Ýöne “ýurduň senagat, magdanlar we söwda ministri iýulda, pul ýetmezçiligi sebäpli, içerki awtomobil önümçiliginiň ýylyň birinji kwartalynda 36 prosent aşak gaçandygyny aýtdy” diýip, ISNA habar gullugy ýazdy.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň resmileri bilen birlikde Talyban toparlarynyň we käbir tire-taýpalaryň wekilleri Fransiýada maslahata ýygnandylar.
Fransiýanyň Çantilli şäherinde öňünden açyk yglan edilmezden gurnalan bu maslahatda Owganystandaky parahatçylyk we jebisleşmek meseleleri barada maslahat ediljekdigi habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde-de, iki gün dowam etjek bu maslahatda aýgytly bir öňegidişlikler bolar diýlip garaşylmaýandygy-da aýdylýar. Maslahat Fransiýada iş alyp barýan syýasy barlaglar merkezlerinden biri tarapyndan gurnalýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, Eýranyň ýokary ruhany lideri Ali Hameneýiniň şu hepde aýdan dözümli sözlerine garamazdan, özüniň Eýranyň ýadro programmasyny jylawlamak barada şertnama baglaşmak planlarynyň başa barjagyna ynamlydygyny aýtdy.
Obama Hameneýiniň reaksiýasyna geň galmandygyny, sebäbi Eýranyň bu meselede öz syýasatçylarynyň hem kanagatlandyrmaly «berk liniýaly» adamlarynyň bardygyny aýtdy.
11-nji aprelde Panamada, Amerikalar sammitinde žurnalistleriň öňünde çykyp gürlän Obama jemleýji şertnama asyl maksatlara ýetmek bilen bir hatarda Eýranyň «buýsanjyny» hem kanagatlandyryp biler diýdi.
Dünýä döwletleri we Eýran geçen hepde Şweýsariýada deslapky ylalaşyga geldiler.
Indi olar 30-njy iýuna bellenen ahyrky möhletde, ABŞ-nyň, ÝB-niň we BMG-niň bu ýurduň maliýe hem energiýa pudaklaryna garşy girizen sanksiýalarynyň käbiriniň aýrylmagynyň öwezine, Eýranyň ýadro programmasyna çäklendirme girizýän köptaraply ylalaşyga gol çekmeli.
ABŞ Eýrana garşy girizilen sanksiýalaryň ýuwaş-ýuwaşdan aýrylmalydygyny aýtdy, emma eýran resmileri, şol sanda ýokary lider Ali Hameneýi Eýrana garşy girizilen gadaganlyklaryň ahyrky şertnama gol çekilen badyna aýrylmalydygyny aýdýar.
Analitikleriň pikirine görä, bu ylalaşmazlyk eýran we günbatar resmileriniň deslapky ylalaşyga nähili başgaça düşünýändiklerini görkezýär.
Hameneýi bu ylalaşyk barada 9-njy aprelde eden ilkinji açyk beýanatlarynda Birleşene Ştatlaryň «şeýtançylyk» niýetleri barada duýduryş berdi.
"Amerikanlar biziň gepleşikçilerimiz öz gepleşiklerini tamamlanyndan birnäçe sagat soň bir beýanat ýaýratdylar... olaryň «fakt sanawy» diýip atlandyran beýanaty köp meselede nädogry" diýip, Hameneýi aýtdy.
Hameneýi deslapky ylalaşyk 30-njy iýuna bellenen ahyrky möhletde hemme taraply ylalaşyk gazanyljagyny kepillendirmeýär diýdi.
Hameneýi eýranlylaryň inkär etmesini, ýagny Tähranyň, Günbataryň gümanynyň tersine, ýadro ýaragyny edinjek bolmaýandygyny gaýtalady.
Eýranyň, ABŞ-nyň, Germaniýanyň, Fransiýanyň, Britaniýanyň, Orsýetiň we Hytaýyň gepleşikçileri, ahyrky ylalaşygyň baglaşylmagyna ýol arçamak üçin, ýakyn günlerde gaýtadan gepleşige başlar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Döredijilik işgärleriniň durmuşy, adatça, dürli hili täsin we geň-taň wakalara baý bolýar. Käte olaryň durmuşyndaky adaty bir zat bolup görünýän wakalar wagtyň geçmegi bilen degişme-ýomaklara öwrülip gidýär.
Eneň bilmeýän eken
Türkmen Döwlet uniwersitetiniň mugallymy Hojaberdi aga Hanow edebiýaty öwreniş ylmyna uly goşant goşan alymdy. Ol durmuşyň ajysyny dadan adamlaryň biridi. 1941-nji ýylda Beýik
Watançylyk urşy başlananda ol Leningradyň (häzirki Sankt-Peterburg) Gündogary öwreniş institutynda okaýan eken.
Şol ýerdenem goşun gullugyna alynýar. Söweşde alan kontuzýasy (nerw-psihiki hassalyk) sebäpli gullukdan boşadylýar. 1948-nji ýylyň Aşgabat ýer yranmasynda aýalyny,
taýly perzendini ýitirýär.
Bu ýowuz aňyna-psihikasyna zeper ýetiripdi. Onuň çendan-ýarym gahary gelip, gyzmasy bardy. Ýöne özüni çalt ele alyp, köşeşerdi.
Ol studentlere “Türkmen halk döredijiligi” dersinden sapak bererdi. Uniwersitetiň türkmen filologiýasy fakultetiniň 1-nji kursunda Hojaberdi aga bizi-de şol dersden okatdy. Ol juda janypkeşdi. Halk döredijiliginiň her şahamçasyny: ertekini, läläni, hüwdüni, monjukatdyny, ýaňyltmajy… geçende onuň il içinde aýdylyşyny-da ýerine ýetirip (jäje kakyp, hüwdi aýdyp) düşündirerdi .
“Şer tapsa, şeker tapana” dönýän kursdaş oglanymyz goja mugallymyň çetine degmek üçin bezzatlyk edip:
- Öwrenjegimiz şu bolsa, uniwersitete okuwa girmegem gerek däl eken. Ýoldaş mugallym, Siziň öwredýänleriňizi meniň garryja enem-de bilýär – diýerdi.
Hojaberdi aganyň gahary gelerdi. Ýöne özüne zor salyp dymardy. Biraz dymandan soňra ýene-de sapagy dowam ederdi. Aý aýlandy, ýyl dolandy, 5-nji kursuň ahyrynda Döwlet ekzamenlerini, ýagny gutardyş ekzamenlerini tabşyrýardyk.
Ony döwlet komissiýasy kabul edýärdi. Hojaberdi aga-da komissiýasynyň agzasydy.“Türkmen edebiýaty” dersinden döwlet ekzamenini tabşyranymyzda 1-nji kursda “… öwredýäniňizi meniň garryja enem-de bilýär” diýip, Hojaberdi aga kän “ezýet” beren kursdaşymyzyň çeken biletindäki 3 soragýn 1-njisi “Marksizmiň-leninizmiň klassyklary şahyrana halk döredijiligi hakynda” diýen sowaldy.
Ol bilede jogap bermek nobaty ýetende münbere çykyp:
- Bilediň birinji soragynýn jogabyny bilemok - diýdi.
Hojaberdi aga deslap pyňkyrdy, soňra-da çasly gülüp ugrady. Gülküniň arasynda:
- Eýsem, eneň-de bilenokmy? Beý, eneň marksizmiň-leninizmiň klassyklaryny bilmeýän eken –diýdi.
Kursdaşynyz bäş ýyl ozal eden bezzatlygyna utanyp dymsa, döwlet komissiýasynyň agzalary nämäň-nämedigine düşünmän dymýardi. Hojaberdi aga gyzyl-gyran gülüşdirip, bäş ýyl ozal bolup geçen ýagdaýy gürrüň berdi. Soňra-da:
- Ýaş-ýeleňler özüni görkezjek bolup, özüni özgelere göz etjek bolup, çendan gödegräk bezzatlyk edýär. Bu oňat zat. Bezzatlygy bolmadyk ýaşlykdan ýaşlyk bolmaz. Inimi horlamaň, beýleki iki soragy soraman, dörtlük goýuň – diýdi.
Döwlet kommissiýasynyň agzalarynyň tas ählisi Hojaberdi aganyň öňki okuwçylarydy. Olar goja
mugallymyň raýyny ýykmadylar.
Türkmenler göripdir
Milleti azeri Ruhy Alyýew türkmeniň arasynda önüp-ösüpdi. Ol XX asyryň 30-njy ýyllarynda türkmen sowet edebiýatynyň binýadyny tutan şahyrlaryň biridi. Üstesine-de alym adamdy.
Onuň aýalynyň ady Kümüşdi. Mekdepde mugallyma bolup işleýärdi.Il içinde tutulýan ýörgünli ady Ziýanida Mämmedownady. Ruhy Alyýew özünden ýaşkiçi aýalynyň adyny “Sumuş” diýip tutardy.
Ruhy aganyň 70 ýaşynyň dolmagynyň öňüsyrasy onuň edebiýatda, ylymda bitiren hyzmatlaryna bagyşlanan öwgüli makalalar yzly-yzyna metbugatda çap edildi. Adamysyna goýulýan hormat-sarpa buýsanan Kümüş gelneje:
- Ruhy, sen eýýäm ýetmiş ýaşadyňmy? Tüweleme, galamdaş, işdeş ýoldaşlaryň saňa sarpasy uly eken. Haýsy gazet-žurnaly açsaň, sen hakda öwgüli makala bar – diýipdir.
Aýalynyň ýanynda özüni mydama ýaş görkezmäge çalyşýan Ruhy aga Kümüş gelnejäniň bu sözüne öz garrylygynyň ýüzüne aýdylmagy diýip düşünipdir. Oňa:
- Ynanma Sumuş, türkmenler görip milletdir. Ýaşymy kast edip ulaldýarlar. Hakyky ýaşym ýetmiş däl-de, altmyş dokuzdyr – diýip, çyny bilen gatyrganypdyr.
Başga durak ýokmy
Ýazyjylaryň Pöwrüzedäki döredijilik öýi (45-nji daça) Edebiýat fondunyň balansynda (garamagynda) durýardy. 1990-1992-nji ýyllarda düýpli gurluşyk işlerini (rekostruksiýa) geçirip, XX asyryň 30-nji ýyllarynda salynan köne jaylaryň ençemesini ýykyp, olaryň duran ýerinde 16
sany 2 gat (2 etaž) kotej bina etdik.
1992-niň tomsunda olar ulanylmaga berilýärdi. Maý aýynyň başynda ýanyma menden 2-3 ýaşkiçi, zehinli ýazyjy, ýuwaştap ýigit Ahmet Halmyradow geldi. Ol:
- Şahyr däde (ýaşkiçi ýazyjy-şahyrlaryň tas ählisiniň adymy tutuşy), täze kotejleri ulanmaga
berýän ekeniňiz. Düýn Pöwrüzä, döredijilik öýüniň direktorynyň ýanyna baryp, şol kotejlerden birini bermegi haýyş etsem, uly başlykdan, Edebiýat fondunyň baş direktoryndan, ýagny senden birugsat koteji berip bilmejegini aýtdy. Şahyr däde, maşgalam bilen tutuş tomus Pöwrüzede
dynç aljak. Gaýrat edip, kotejiň birini maňa ber - diýdi. Men ilki:
- Şahyr dädeň kimdigini indi tanadyňmy?! Kotej gerek bolsa, çynyň bilen ýalbar – diýip, çetine degdim. Soňra-da:
- Ertir Pöwrüzä gidip, edilýän işleri görmekçi. Irden gel, bileje gideris, geregiň kotej bolsa bereris, inim! - diýdim.
Ertesi gün irden Ahmet bilen bile Pöwrüzä gitdik. Barsak, Döredijilik öýüniň işgärleri kotejlere täzelikde satyn alynan mebelleri çekýän eken. Köpüsem kir ýuwujy, tam süpüriji… bolup işleýän gelin-gyzlardy. Men Ahmede:
- Inim, islän kotejiň seniňki. Saý-sebäp bilen üstüne geldik, gelinlere mebel çekmäge kömekleş! Öz saýlan kotejiňde mebeli gurnap, jaýyň açaryny alyp git! Tölegini soň tölär ýörersiň - diýdim.
Ahmediň ökjesi ýere ilmän işläp başlady. 4-5 sagat işlänsoň lüti çykyp ýadap ýanyma geldi:
- Şahyr däde, menden başga durak (akyly ýuwka) tapmadyňmy? - diýdi.
Men Döredijilik öýüniň howlusynda oýnap ýören 7-8 ýaşly çagalara (olar şol ýerde içleýänleriň
çagalarydy) baş atyp:
- Ahmet jan, olar bar, ýöne entek juda ýaş, gögele – diýdim.
Toplan, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW


text:
21-nji sentýabrda Tükmenistanyň Daşary işler ministrliginde Türkmenistanyň hökümeti bilen Amerikanyň Birleşen Ştatalarynyň hökümetiniň arasynda bikanun neşe söwdasyna gözegçilik etmek we hukuk goraýjy edaralary bilen işleşmek boýunça hyzmatdaşlygy dowam etdirmek babatda ylalaşyga gol çekildi. Gol çekişlige Türkmenistan daşary işler ministri Raşid Meredow, Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Robert Patterson gatnaşdy.
Gol çekişlik dabarasynda Birleşen Ştatlar bilen Türkmenistanyň arasyndaky “Neşe serişdelerine gözegçilik we hukuk goraýyş edaralaryna ýardam bermek baradaky ylalaşyga” bäşinji goşmaça resminama tassyklandy. ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň jemgyýetçilik bilen gatnaşyklar boýunça resmisi Bredli MakWaýr girizilen goşmaçanyň “neşe söwdasyna garşy göreş” proýektiniň dowam etdirilmegine ýardam berjekdigini belledi.
MakWaýryň sözlerine görä, bu ylalaşyk bikanun neşe söwdasyna garşy iş alyp barýan gullugyň işgärleriniň iş ukyplaryny özgertmäge we Türkmenistanyň bikanun neşe dolanyşygyna garşy göreşmek boýunça Döwlet gullugynyň okuw merkezini kämilleşdirmäge gönükdirilen. Şeýle-de bu gullugyň işgärleriniň derňew geçirmek we güman edilýänleri tutup saklamak ukyplaryny ýokarlandyrmak göz öňünde tutulýar.
Bikanun neşe dolanyşygy, neşekeşlik dünýä jemgyýetçiligine uly howp salýar. Ençeme ekspertler adamlaryň neşe söwdasyna baş goşmagyna we neşekeş bolmagyna jemgyýetdäki sosial ýagdaýlaryň ýaramazlygy we işsizlik sebäp bolýar diýen pikirde. Halkara hasabatlarda bolsa Türkmenistanda işsizlik derejesiniň ýokarydygy çaklanylýar, bu barada resmi statistiki maglumatlar halk köpçüligine elýeterli däl.
Lebaply Röwşen öz inisiniň Oba hojalyk institutyny tamamlap, diplom alansoň, özüne iş tapyp bilmändigini aýdýar. Netijede ol işsiz we neşekeş deň-duşlaryna goşulyp, kem-kemden neşe öwrenipdir. “Biziň kiçimiz neşekeşe öwrüldi. Näçe bejergi etdik bolmady. Hudaý ýüregine guýmasa, bolmaýan eken. Öýmizdäki bar zalary satypdyr. Ýaşaýan jaýy boşap galypdyr. Obamyzda ýaşlaryň arasynda neşekeş köpelip barýar” diýip, Röwşen aýdýar.
“Sosial kesel”
Birleşen Milletler Guramasynyň Neşe maddalaryna hem jenaýatçylyga garşy göreş boýunça edarasynyň 2010-njy ýyl boýunça neşe barada ýaýradan hasabatynda Türkmenistanda diňe geroin ulanýan neşekeşleriň sanynyň 31 müňden gowrakdygy aýdylýar. Emma ýerli synçylar geroin neşekeşleriniň sanynyň bu getirilýän sandan birnäçe esse köpdügini çaklaýarlar.
Soňky döwürdeTürkmenistan Ýewropada Hopwsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen bikanun neşe dolanyşygyna garşy göreş boýunça hyzmatdaşlygy ösdürýär. Ýerli media Türkmenistanyň neşekeşligiň, neşe gaçakçylygynyň öňüni almak, neşe serişdelerine garaşly bolan adamlary ýüze çykarmak we bejermek boýunça yzygiderli tagalla edýändigini ýazýar.
Emma synçylar bu tagallalary ýeterlik hasaplamaýarlar. Adam hukularyny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin Türkmenistanda neşekeşlige we neşe söwdasyna garşy hakyky göreş üçin ýurtda kanunyň rugsat berýän çäklerinde jemgyýetçilik birleşikleriniň döremegine mümkinçilik döretmelidigini nygtaýar:
—Bu ýiti sosial kesel. Onuň garşysyna göreşip, türkmen jemgyýeti ondan halas bolmaly. Munda döwletiň oýnap biljek roly - kanunyň rugsat berýän çäklerinde jemgyýetçilik birleşikleriniň döremegine, peýda bolmagyna döwlet päsgel bermeli däl. Eger-de şeýle jemgyýetçilik birleşikleri dörese, onda olar öz programmalary bilen bu işe ýardam ederdi. Maliýe serişdelerini tapardy. Şol toparlar döwletiň eli ýetmeýän meselelerini çözüp bilýärler. Aslynda şeýle birleşikler näçe köp bolsa, jemgyýet üçin şonça gowy bolýar.
BMG-niň neşe barada 2010-njy ýyla degişli hasabatynda dünýädäki tirýekdir geroiniň takmynan 90%-niň Türkmenistanyň goňşusy Owganystanda öndürilýändigi aýdylýar. Barlaglaryň netijesine görä, tutuş dünýäde sarp edilýän tirýegiň 60%-i Owganystanyň goňşulary Eýranda, Pakistanda, Türkmenistanda, Täjigistanda we Özbegistanda sarp edilýär.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç tussaglykdaky ýurduň ozalky içeri işler ministri Ýuriý Lusenkonyň günäsini geçmek barada perman çykardy.
Ukrain prezidentiniň internet saýtynda ýerleşdirilen bu baradaky maglumatda prezident Wiktor Ýanukowiç Lusenkonyň günäsini geçmek baradaky karara Ukrainanyň we Ýewropa Bileleşiginiň köpsanly resmileriniň eden haýyşlary esasynda gelendigini belläpdir.
Ýanukowiçiň gol çeken bu permanynda Ýuriý Lusenko bilen birlikde ýene bäş adamyň, şol sanda ýurduň ozalky tebigaty goramak boýunça ministri Georgiý Filipçugyň-da günäsiniň geçilýändigi aýdylýar.
2005-2006-njy ýyllarda Ukrainanyň içeri işler ministri bolup işlän Ýuriý Lusenko Ukrainanyň ozalky premýer-ministri, häzirki wagt tussaglykda oturan Ýuliýa Timoşenkonyň ýakyn syýasy egindeşi hasaplanylýar.
Geçen ýylyň fewralynda Ýuriý Lusenko bikanun maliýe galplyklarynda aýyplanyp, dört ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowyň ýolbaşçylygyndaky wekilçilikli topar döwlet Baştutanynyň Buýrugyna laýyklykda, türkmen-amerikan syýasy geňeşmelerine gatnaşmak maksady bilen, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda iş saparynda boldy. Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji oktýabrda geçirilen mejlisinde habar berildi.
Waşingtonda geçirilen duşuşygyň barşynda dürli ulgamlar boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň giň meseleler toplumy babatda gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Şunda türkmen-amerikan hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de işjeňleşdirmegiň, onuň mümkinçiliklerini durmuşa geçirmegiň möhüm şerti bolan işjeň döwletara gatnaşyklaryny pugtalandyrmagyň aýratyn ähmiýetiniň bardygy bellenildi. Geňeşmeleriň gün tertibine ählumumy parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek, halkara bileleşiginiň döwrüň wehimlerine we howplaryna garşy durmak ýaly wajyp ugurlarda tagallalary utgaşdyrmak bilen baglanyşykly meseleler girizildi.
Ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýyny we geljekki ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmagyň barşynda “Türkmenistan — ABŞ” işewürlik geňeşine möhüm ornuň degişlidigi bellenildi. Onuň işjeň gatnaşmagynda işewürler maslahatlary we özara peýdaly gatnaşyklaryň ösdürilmegine, maý goýum işjeňliginiň höweslendirilmegine gönükdirilen beýleki çäreler yzygiderli guralýar. Şunuň bilen bir hatarda, medeni-ynsanperwer ulgamdaky hyzmatdaşlyk, şol sanda bilim, ylym we medeniýet ugurlaryndaky gatnaşyklar meselelerine uly üns berildi. Türkmenistanyň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda we ABŞ-nyň Türkmenistanda uly üstünlik bilen geçirilen Medeniýet günleri ýaly bilelikdäki döredijilik çäreleriniň ähmiýeti nygtaldy. Şeýle hem saglygy goraýyş, sport we syýahatçylyk ulgamlarynda netijeli gatnaşyklar üçin giň mümkinçilikler bar.
Nobatdaky türkmen-amerikan syýasy geňeşmeleri iki ýurduň deňhukuklylyk, netijelilik we özara peýdaly uzakmöhletleýin esasda ýola goýulýan döwletara gatnaşyklaryny hemmetaraplaýyn berkitmäge we ösdürmäge bolan gyzyklanmalaryny tassyklady.


text:
Nebit öndürýän ýurtlaryň guramasy bolan OPEC-e agza ýurtlaryň wekilleri düýn Afrikada ýerleşýän we ýakynda nebit çykaryp başlan ýurt Angola bardylar.
Şol ýolbaşçylar mundan bir ýyl ozal gelnen ylalaşygyň çäginde, öndürilýän nebiti azaltmak baradaky mesele hakda pikir alyşarlar.
Garyplykdan ejir çekýän we 2007-njy ýylda nebit öndürýän ýurtlaryň guramasyna agza bolan Angolada bu geçirilýän ilkinji şeýle ýygnakdyr.
Nebit öndürýän ýurtlaryň ençemesi nebitiň häzirki nyrhyndan özleriniň razydygyny mälim edýärler. Häzirki döwürde nebitiň bir barreliniň bahasy 75 dollara barabardyr.
Iň köp nebit öndürýän ýurt diýlip hasaplanýan Saud Arabystanynyň nebit ministri Ali Al-Naimi nebitiň häzirki bahasynyň amatlydygyny, onuň maýa-goýujylary, muşderileri hem-de nebit öndürijileriň ählisini kanagatlandyrýanlygyny mälim etdi.


text:
Türkmenistanda şenbe güni Ýaşulularyň halkara güni bellenip, prezident G.Berdimuhamedowyň adyndan ýaşululara sylag hökmünde awtoulag sowgat bermek dabarasy guraldy.
Biraz öň türkmen telewideneisi prezident Berdimuhamedowyň Gyrgyzystanda çarwa oýunlary boýunça guralan ýaryşlarda üstün çykyjylara birnäçe awtoulag sowgat berişini görkezipdi.
Emma bu gezekki prezident sowgady milli parlamentiň başlygy A.Nurberdiýewa tarapyndan, prezidentiň özüniň gatnaşmazlygynda gowşuryldy.
Telewideniýäniň ekranynda öň aýnasyna «Hormatly prezidentimiziň sowgady» diýlip ýazylan, içinde prezidentiň aýnadan daşaryk garadylyp goýlan portreti ýerleşdirilen kiçi awtobus, ýere düşelen gyzyl gölli halylaryň üstünde el çarpyp duran adamlar görkezilýär.
Awtoulag berlen ýaşulularyň wekili, özüni «Gurbangeldi Aýlyýew, Türkmenistanyň hormatly il-ýaşulusy» diýip tanadan ýaşuly awtoulagyň açaryny ýüzüne sylyp,prezidentiň edýän işlerini mahabatlandyrýar we oňa alkyş sözlerini aýdýar.
Şol bir wagtda-da prezidentiň awtoulag sowgadyna ol ýa-da beýleki görnüşde dahylly görünýän garry eneleriň birnäçesiniň awtoulaga un sepişi görkezilýär.
Emma muňa garamazdan, prezident tarapyndan sowgat berildi diýilýän awtoulagyň kimiň ýa nämäniň hasabyna, näçe ýaşula, nähili esasda ulanmak üçin berlendigi, ýagny oňa hakykatda anyk kimiň eýeçilik etmelidigi ýa-da onuňtoparlaýyn ulanylmalydygy aýdylmaýar.
Gurbangeldi Aýlyýew öz çykyşynda prezident tarapyndan berildi diýilýän sowgady «şa serpaýy» diýip atlandyrýar. Şeýle-de ol türkmen döwletiniň «sagatsaýyn däl, minutsaýyn ösüp, ulalyp barýandygyny» aýdýar, «her günümiz toý-baýramlara beslenip dur» diýýär.
Awtoulag sowgadynyň gowşurylyş dabarasynda çykyş eden Gurbangeldi aganyň tassyklamagyna görä, «munuň ýaly dereje, munuň ýaly hormat-sylag entek hiç ýerde görlüp-eşidilmedik zatdyr».
Mundanam başga, Gurbangeldi Aýlyýew prezidentiň «il-ýurt bähbitli edýän aladalaryny» wagyz etmekde güýç gaýgyrmazlygy, «elmydama prezidentiň daşynda jem bolup durmagy» wada berdi.
Türkmen telewideniýesi awtoulag sowgat berlen ýaşulularyň täze maşynda gezelenç edendiklerini, Saglyk ýodasyna barandyklaryny, Ýaşulularyň halkara gününiň tutuş ýurt boýunça aýdym-sazly çäreler bilen utgaşandygyny habar berýär.
Halkara Ýaşulular güni 1991-nji ýyldan bäri bellenilýär. Bu gün BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýörite karary esasynda, ýaşy bir çene baran adamlaryň problemalaryna giň jemgyýetçiligiň ünsüni çekmek maksady bilen bellenilýär.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki habar serişdelerinde iş başyndaky resmileriň talaplary boýunça saýlanyp alnan ýaşuly adamlaryň häkimiýetler tarapyndan gurnalýan köpçülik çärelerine gatnaşdyrylyşy, olaryň alnyp barylýan syýasaty goldap, taryplap edýän çykyşlary yzygiderli görkezilýär.
Emma ýurtda ýaşuly adamlaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary, ol kynçylyklary aradan aýyrmak, gartaşan, ýeke galan ýa eli ýuka garrylaryň problemalary barada türkmen metbugatynda anyk maglumatlar berilmeýär.


text:
Eýranyň daşary işler ministri El-Kaýda toparynyň lideri Usama Bin Ladeniň gyzynyň Saud Arabystanynyň Tährandaky ilçihanasyndadygy barada özlerine maglumat berlenligini aýtdy.
Ady agzalýan ministr Manuçer Mottaki Bin Ladeniň gyzy Iýmanyň Eýrana ýa ilçihana nähili baranlygy barada özleriniň takyk maglumatynyň ýokdugyny hem mälim etdi.
Mottaki Eýranly telekanala beren interwýusynda Tähranyň onuň şahsy maglumatlaryny anyklamagy başaran ýagdaýynda Iýmana ýurdy terk etmäge rugsat ediljekdigini hem aýtdy.
Mottaki Bin Ladeniň başga ýakyn garyndaşlarynyň Saud Arabystanynyň Tährandaky ilçihanasynda bolup bolmanlygy barada anyk maglumat bermedi. Şeýle-de Bin Ladeniň başga garyndaşlarynyň Eýranda bolup bolmanlygy barada hem oňa sorag berilmedi.
Britaniýa hem Saud Arabystan tarapyndan ýaýradylan maglumatlarda, Bin Ladeniň käbir ýakyn garyndaşlarynyň, şol sanda onuň çagalaryndan käbirleriniň Eýranyň paýtagty Tähranyň ýakynynda ýerleşýän gizlin bir öýde saklanýanlygy we onuň gyzynyň bolsa şol ýerden gaçyp ilçihana barmagy başaranlygy aýdylýar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ýewropa Bileleşigi “Transhazar” gazgeçirijisiniň proýektini Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň boýnuna dakýar diýip, çykyş etdi. Lawrow bu barada Orsýetiň günorta regionynda ýerleşýän Donskoý Döwlet Uniwersitetinde eden çykyşynda durup geçdi.
Orsýet hazarýaka döwletleriniň Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlygyndan köpden bäri nägilelik bildirip gelýär.
“Biziň ÝB-däki partnýorlarymyz Azerbaýjana we Türkmenistana “Transhazar” gazgeçirijisiniň proýektini, gönümelläp aýdylanda, hut boýnuna dakýarlar we şeýle meseleleriň Brýusseliň däl-de, hazarýaka döwletleriniň çözmelidigini äsgermeýärler” diýip, habar agentlikleri Orsýetiň daşary işler ministriniň sözlernden sitata getirýärler.
2011-nji ýylyň sentýabr aýynda Ýewropa Bileleşigi “Transhazar” gazgeçirijisiniň proýektiniň kanuny esaslary barada Azerbaýjan we Türkmenistan bilen gepleşik geçirmek üçin Ýewropa Komissiýasyna resmi ygtyýarnama beripdi.
“Transhazar”
Umumy bahasy 7,9 milliard ýewro barabar diýlip yglan edilen “Transhazar” gazgeçirijisi Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň kenarlaryny birikdirip, regionyň gazyny Ýewropa ýurtlaryna akdyrmak üçin niýetlenýär.
“Gazagystanyň Tengiz, Türkmenistanyň Türkmenbaşy, Azerbaýjanyň Baku we Türkiýäniň Erzurum punktlarynyň üstünden geçýän gazgeçiriji arkaly ýylda 20-30 milliard kubometr gazyň akdyrylmagy planlaşdyrylýar.
Hazaryň statusy
Mundan ozal Orsýetiň Daşary işler ministrligi Ýewropa Bileleşiginiň Baku we Aşgabat bilen gepleşikler prosesine başlamagy boýunça öz pozisiýasyny aýan edip, Kaspiý deňziniň statusy kenarýaka döwletler bolan Azerbaýjanyň, Gazagystanyň, Eýranyň, Orsýetiň we Türkmenistanyň arasynda kesgtilenýänçä, “Transhazar” proýektiniň durmuşa geçirilmegi mümkin däl diýipdi.
Sergeý Lawrow hazarýaka döwletleriniň Kaspiý deňziniň ykbalyny, üçünji bir tarap goşulyşmazdan, çözmäge ukyplydygyny aýtdy hem bu ugurdan gepleşikleriň gidýändigini we taraplaryň iş ýüzünde ylalaşyklara gelmäge taýýardyklaryny belledi.
Bäş sany kenarýaka döwletiň arasynda Hazar deňzini bölmek problemasy Sowet Söýuzy dargandan soň ýüze çykdy. Mundan ozal Kaspiý deňzini bölüşmek Sowet Soýuzynyň we Eýranyň arasynda 1940-njy ýylda baglaşylan ylalaşygyň esasynda kesgitlenipdi.
Orsýetiň Tebigat ministrliginiň resmi maglumatlaryna görä, Kaspiý deňziniň anyklanan baýlygy 2,95 milliard tonna nebite we 3,1 trillion kubometr gaza barabar.
Şol bir wagtda-da, tankytçylar Orsýetiň Kaspiý deňziniň statusynyň kesgitsizligine salgylanyp, Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň “Transhazar” proýekti boýunça kararlarynyň durmuşa geçirilmegine päsgel bermek isleýändigini aýdýarlar.
Türkmenistan-ÝB
Azerbaýjan “Transkaspiý” proýektini durmuşa geçirmäge razylyk berdi.
Türkmenistan köpugurly energiýa strategiýasyna eýerýändigini, şol sanda Ýewropa tarap proýektlere garamaga taýýardygyny mälim etdi. 2008-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça birek-birege düşünişmek boýunça degişli memoranduma gol çekdi.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda ýurduň anyklanan gaz zapaslary boýunça dünýäde dördünji orunda durýandygy, ýurduň gündogarynda ýerleşýän diňe bir “Galkynyş” gaz ýatagynda 26 trillion kubometr gazyň bardygy aýdylýar. Türkmenistanyň Nebit-gaz senagaty ministrligi 2030-njy ýyla çenli ýurtda öndürilýän gazyň mukdaryny ýylda 230 milliard kubometre çenli artdyrmagy planlaşdyrýar.


text:
Täze prezidentiň kasam kabul ediş dabarasynyň bir gün öňünden Kabulyň diplomatiki kwartalynda harby maşyna ýabşyrylan bomba partlady.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Najib Daniş magnitli bombanyň 28-nji sentýabrda, prezident howlusynyň golaýyndaky Zanbag skwerinde partlandygyny aýtdy.
Daniş diňe sürüjiniň ýaralanandygyny, hiç kimiň ölmändigini aýtdy. 29-njy sentýabrda boljak inagurasiýa dabarasyndan öň howpsuzlyk ýagdaýy güýçlendirildi.
Hamid Karzaýyň ýerine prezident bolýan Aşraf Ganiniň kasam kabul ediş dabarasyna daşary ýurtly myhmanlar hem çagyryldy.


text:
Siriýanyň daşary işler ministri Walid Muallem BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda çykyş edip, daşary ýurtlary, şol sanda Günbatar döwletlerini ýurtda bidüzgünçilikleri öjükdirmekde aýyplady.
Muallemiň sözlerine görä, prezident Başar al-Assad tarapyndan söz berlen demokratik reformalara başlamaga ýaragly söweşijileriň hereketleri päsgelçilik döredýär, protestçiler şolaryň diýeni bilen hereket edýär.
Ministr şol bir wagtda häkimiýetleriň oppozisiýa bilen gepleşiklere taýýardygyny-da aýtdy.
Soňky aýlar Siriýada bolan çaknyşyklarda, BMG-niň maglumatyna görä, 2,500-den gowrak adam heläk bolupdyr.
Zorluklary bes etmek talapy bilen ABŞ we ÝB Damaska garşy sanksiýalary girizdi.


text:
Düýn Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç administratiw reforma bilen bagly premýer-ministr Nikolaý Azarowdan beýleki Ministrler Kabinetiniň ähli agzalaryny işden boşatdy.
Indi onuň 24 ministrlikden diňe 16-syny saklap galmagyna garaşylýar. Bu reformalaryň çäklerinde ministrlikleriň apparatlary-da gysgaldylar.
Ukrain prezidentiniň administrasiýasynyň başlygy Anna German indi ministrlerde sekiz orunbasaryň ýerine iki orunbasardan boljakdygyny habar berdi.
Prezident Wiktor Ýanukowiç beýleki bir permany bilen hökümet başlygynyň dört orunbasaryny wezipä täzeden belledi we olaryň borçlaryny kesgitledi. Indi her wise-premýer bir ministrlige baştutanlyk eder.


text:
Ýekşenbe güni Moldowanyň prezidenti Nikolae Timofti Moldowanyň separatistik regiony bolan Preddnestrowiýa regionynda Orsýetiň öz konsullygyny açmak baradaky planlaryny ret etdi.
Bu wakanyň öňýany Orsýet Moldowanyň Ýewropa Bileleşiginiň energiýa syýasaty baradaky paktyna goşulmak kararyny tankytlapdy.
Ýewropa Bileleşiginiň bu pakty Orsýetiň energiýa söwdasynyň Ýewropada agdyklyk etmeginiň öňüne böwet boljak pakt hasaplanylýar.
Moldowanyň prezidenti Nikolae Timofti Orsýet tä Preddnestrowiýadan öz harby güýçlerini çykarýança Moldowanyň bu separatistik regionynda Moskwanyň konsullygynyň açylmagyna öz razylygyny bermejekdigini aýtdy.


text:
Anna güni Gazagystanyň täze saýlanan parlamenti özüniň ilkinji mejlisini geçirdi. Mejlisiň açylyş çäresinde parlametiň düzümindäki üç partiýanyň deputatlary resmi ýagdaýda deputatlyga kasam kabul etdiler.
Prezident Nursoltan Nazarbaýew bu inagurasiýa çäresinde çykyş edip, köp partiýaly parlamentiň ýurduň postsowet döwründäki taryhynda täze bir eýýämdigini nygtady.
Geçen ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlarynda Nazarbaýewiň “Nur otan” partiýasy 107 orunlyk parlamentde 83 ýeri almagy başardy. Mundan başga-da, parlamente “Ak žol” we “Milli kommunist partiýasynyň” wekilleri girdi.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Aş Karter öňünden yglan edilmedik sapary bilen Bagdada bardy. Ol Yragyň liderleri we ABŞ-nyň harby ýolbaşçylary bilen duşuşar.
Karter fewral aýynda wezipä belleneli bäri Yraga eden ilkinji saparynyň dowamynda ýurduň uly böleklerine gözegçilik edýän “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy alnyp barylýan “kampaniýa barada özüniň netije çykarmak” maksadynyň bardygyny mälim etdi.
Yrakda 3 360 amerikan harbysy ýerleşýär. Olar Yragyň esgerlerini türgenleşdirmek, Yragyň ýolbaşçylaryna söweş planlary boýunça maslahat bermek we amerikan işgärleriniň hem kärhanalarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek işlerine gatnaşýarlar.
ABŞ koalisiýa boýunça birnäçe partnýory bilen bilelikde “YD” garşy howa zarbalaryny amala aşyrýarlar.
Karter Yraga saparynyň öňüsyrasynda Saud Arabystanyna, Iordaniýa we Ysraýyla bardy.


text:
“Dünýäni üýtgeden ýyl we Berlin diwarynyň ýykylmagynyň aňyrsyndaky aýdylmadyk hekaýalar” atly kitabynda Meýer şol wakanyň tutuş regiona ýetiren täsiri hakda gürrüň berýär.
Berlin diwarynyň ýykylmagynyň 20 ýyllygy hemem 1989-nji ýylda bolan şol rewolýusiýa barada Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Eýugen Tomuýok jenap Maikal Meýer bilen ýörite söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Siz Gündogar Ýewropada Berlin diwarynyň ýykylmagyndan bir ýyl öň, ýagny 1988-nji ýyllarda işe başladyňyz. Siz bu regionda uly özgerişleriň boljakdygyna haçan göz ýetirip ugradyňyz?
Maikal Meýer:
Käbirleri meniň durmuşymda bolup geçen iň dramatik wakanyň nämedigini soraýarlar. Meniň pikirimçe, ol Berlin diwarynyň ýykylmagyna şaýat bolmakdy.
Maikal Meýer, “Dünýäni üýtgeden ýyl” atly eseriň awtory, häzirki wagtda Ban Ki Munyň beýanat ýazyjysy.
1988-nji ýylyň dekabr ýa noýabr aýynda Budapeşte barýarkam bu waka şaýat boldum. Gorbaçýowyň stilindäki täze reformaçy hökümet şondan bir hepde öň häkimiýet başyna geçipdi. Men şol kommunistik režimiň ähli ýolbaşçylary, şol sanda premýer-ministr Mikloş Nemeth bilen hem söhbetdeş boldum. Meniň gürrüňdeş bolan adamlarymdan biri hem adalat ministri Kalman Kolçerdi. Ol täze esasy kanunyň taslamasyny düzmek barada iş alyp barýardy. Men onuň bilen gürleşmek isleýärdim. Men onuň kommunistik režimiň klassyky adalat ministridigini we o diýen ýokary biliminiň hem ýokdugyny pikir edýärdim.
Ol erkin saylawlar barada gürrüň edýärdi. Men oňa eger saylawlarda siz ýeňilseňiz, nähili bolar diýip, sorag berdim. “Onda biz, edil beýleki kadaly syýasy partiýalar ýaly, öz ýeňlenligimizi yglan ederis” diyip, jogap berdi. Men onuň beren jogabyna güldüm. Ol “Jenap Meýer, sen meniň aýdýan zadyma ynanmaýarsyňmy?” diýip, sorag berdi. Menem ýok diýip jogap berdim.
Soňra ol güldi-de, bir kitapçany maňa görkezip, şeýle diýdi: “Jenap Meýer, bu nämedir öýdüp pikir edýärsiň? Bu Birleşen Ştatlaryň esasy kanunynyň nusgasy hemem hukuklar boýunça Amerikanyň kanunydyr” diýdi. Ol ýene şeýle dowam etdi. “ Meniň aýdýan zatlarymy belläp al. Bu geljek dokuz aýyň dowamynda biziňki bolar.”
Men şonda bu adamlaryň niýetiniň çyndygyna ynandym we şu mahal men tutuş dünýäni üýtgetjek hereketiň başlanlygyna göz ýetirdim. Azatlyk Radiosy: Ykdysady taýdan kommunizm 1989-njy ýylda çöküpdi. Gündogar Ýewropada ýerleşýän Rumyniýadan başga ähli ýurtlar ammarlaryny boşatmazlyk üçin Günbatardan karz pul alyp başlapdylar. SSSR-iň ýarag boýunça alnyp barylýan ýaryşda Amerika bilen bäşleşmäge güýji galmandy. Onuň ykdysadyýeti barha çöküp barýardy, nebitiň bahasy gaty pese gaçypdy. Bu sistemanyň dargamagyna sebäp bolan zat diňe ykdysady yza gaýdyşmydy? Käbir synçylar kommunizmiň çökmegini gurbaganyň gyzgyn suwda synag edilişi bilen deňeşdirýärler. Eger gurbaga sowuk suwda goýlup, suw ýuwaş-ýuwaşdan gyzdyrylyp başlansa, gurbaga suwuň ýylaýanlygyna meýmiräp özüniň suwda gaýnamagyna ýol berýär. Gorbaçýow öz gazanynyň astyndaky ody özi tutaşdyrdymy?
Maikal Meýer:
Meniň pikirimçe, bu gaty gowy we ýerlikli bir analogiki deňeşdirmedir. Hakykatda 1988-nji ýylyň dekabr aýynda Weňgriýanyň premýer-ministri Mikloş Nemeth bilen duşuşanymda, meniň özüm hem bu deňeşdirmeden peýdalanypdym.
Jenap Nemeth şu mahal gaýnap duran gazanyň gapagyny Gorbaçýowyň özüniň açanlygyny we şol gapagy onuň gaýdyp ýapyp bilmänligini aýdypdy. Esasy sorag: ýolbaşçylar hakykatdan hem suwuň gyzyanlygyna göz ýetirýärmidi? Meniň pikirimçe, ýok. Men bu mesele hakda Gorbaçýowyň özi hemem Nemeth bilen söhbetdeş bolupdym. Nemethiň maňa aýdan bir sözi bar. Gorbaçýow bu herekete başlanda, onuň kommunizmiň dargamagyna sebäp boljakdygyny pikir etmeýärdi. Ol kommunizmiň genial we hakyky bir sistemadygyna ynanýardy. Azatlyk Radiosy: Alymlaryň köpüsi Polşada kommunistik režimiň raýdaşlyk hereketiniň çäginde jemlenişen oppozisiýanyň we katolik buthananyň basyşy, Wengriýada bolsa Kommunistik partiýanyň ýolbaşçylarynyň arasynda dörän düşünişmezlikler, Çehoslowakiýada Gawel ýaly adamlaryň ýolbaşçylygynda halk tarapyndan edilen basyş zerarly darganlygyny tassyklaýarlar, bu meselede olar pikirdeş. Siziň pikiriňizçe, kommunizm rewolýusiýa arkaly dargadymy ýa-da ewolýusiýa arkaly?
Maikal Meýer:
Esasanam biz, amerikalylar, halkyň aýaga galyp gündogar Ýewropadaky bu özgerişilige sebäp bolanlygyny pikir edýäris. Emma köp ýerde bu özgerişlikler ýokardan amala aşyryldy. Meselem, Wengriýada kommunistik partiýanyň ýolbaşçylary, esasanam partiýanyň ýaş agzalarynyň arasynda ylalaşmazlyklar bardy. Olaryň ählisi demokratiýa barada gürrüň edýärdiler. Olaryň gürrüňini edýän demokratiýasy gaty düýpli bolup, syýasy azatlyklar bilen ykdysadyýetiň hökümet tarapyndan kontrol edilmeginiň arasyndaky deňagramlylyk ýaly meseleleri-de öz içine alýardy.
Ýagdaý günbe-günden özgerip barýardy. Polşada bolsa ähli adamlar, hatda kommunistik partiýanyň wekilleri-de, “Raýdaşlygyň” agzasydy. Ýeri gelende, “Raýdaşlyk” oppozision hereket, käbir ýagdaýda bolsa “Kärdeşler arkalaşygy” diýlip hasaplanylýardy.
Has anygrak aýdylanda, “Raýdaşlyk” ýurtdaky ähli syýasy güýçleriň we jemgyýetiň sesi hökmünde ykrar edilýärdi. Kommunistik partiýanyň ýokary derejeli ýolbaşçylarynyň käbirleriniň aýallary-da raýdaşlygyň agzasy bolup, şol adamlar bu hereketiň öňe sürýän ähli talaplary bilen-de ylalaşýardylar. Saylawlar geçirmek baradaky teklip hatda general Ýaruzelskiý tarapyndan öňe sürüldi. Ses berlişigiň geçirilmegini teklip eden “Raýdaşlyk” däldi. Oppozisiýa bilen tegelek stol gepleşigini geçirmek baradaky teklibi orta atan hem şol generaldy. Sebäbi düzgüniň talaba görä işlemeýänligine göz ýetirilip başlanypdy we buýrugyň Moskwadan gelmeýänligi we şunlukda bu onuň üçin ýolbaşçylygy öz eline almaga pursatdy. Elbetde, siziň aýdýan pikiriňiz dogry. Kommunizmiň çökmegine sebäp bolan zat diňe ykdysadyýet däl. Azatlyk Radiosy: Berlinde bolmagyna garaşylýan wakalar baradaky maglumat 1989-njy ýylyň 9-njy noýabrynda geçirilen metbugat ýygnagynda ilki bilen Germaniýanyň ýokary derejeli ýolbaşçysy Gunter Sçabowskiniň agzyndan sypypdy. Şonda ol erkin, emma döwlet kontrollygyndaky halka, Günbatar Germaniýa sapar etmäge ertirden başlap ýol beriljekdigini aýtmagyň deregine derhal rugsat ediler diýipdi. Munuň yz ýany bilen müňlerçe adam diwara tarap ugradylar. Siz şol mahal Gündogar Berlindediňiz, ondan soňra nämeler boldy?
Maikal Meýer:
Sçabowski öýüne gitdi, beýleki ýolbaşçylar hem gowy görýän aýallarynyň ýanyna dolandylar we liderlerden käbirleri bolsa opera tomaşa etmäge gitdiler. Ýagny, döwletiň gelejegi krizis astynda bolan şol wagt, ýolbaşçylardan hiç biri öýünde däldi. Ýokardan buýruk bolmansoň, Bornholmer gapysyndaky esgerler-de derwezäni açdylar.
Men Çarli diýlip atlandyrylýan serhet geçelgesiniň gündogarynda, şol harby merkeziň ýolbaşçysynyň özüni alyp barşyna seredýärdim. Ol “aý bolýar-da” diýen ýaly hereket edip, “gapyny açyň” diýdi. Ine şol mahal hem taryh ýazyldy. Ondan soňra-da diwar ýykyldy.
Ertesi gün maňa Germaniýanyň Nýu Ýorkdaky konsuly şeýle diýdi “Seret, eger bu gapynyň açylmagy hökümetiň kanuny we düzgünleri esasynda amala aşyrylan bolsa, nähili bolardy? Onda režim gahryman diýlip hasaplanardy. Hökümete alkyş aýdylardy. Gündogar Germaniýalylar Günbatara geçmek üçin pasportyna möhür basdyrmaga nobata durup başlardylar. Wiza almak üçin ýüzlenerdiler we şunlukda, olar kanuna we düzgüne laýyklykda Günbatara sapar ederdiler” diýdi.
Ol şeýle ýagdaýda Berlin diwarynyň şol mahalky ýykylyşy ýaly ýykylmazlygynyň mümkindigini aýratyn belledi. Şeýle-de ol bu özgerişlik, rewolýusiýa arkaly däl-de, eýse ewolýusiýa arkaly bolardy. Eger hemme zat düzgüne görä amala aşyrylan bolsady, belkem Gündogar Germaniýanyň şu gün hem kartada saklanyp galmagy mümkindi” diýdi. Azatlyk Radiosy: Täze ele salnan dokumentlerden belli bolşuna görä, Fransiýa bilen Britaniýa şol mahal Germaniýanyň birleşmegini goldamaýar eken. Käbir Günbatar Germaniýaly ýolbaşçylar hem bu pikiri o diýen goldap duranok ekenler. Şeýle ýagdaýda, Gorbaçýow ýaly, Günbatar liderleri hem başlanan hereketiň öňünde çäresiz galdylarmy? Birleşen Ştatlaryň bu baradaky pozisiýasy nämeden ybaratdy?
Maikal Meýer:
1989-njy ýylyň ýanwar aýyndan başlap, iýul aýyna çenli Birleşen Ştatlaryň şol wagtky prezidenti uly Jorj Buş gündogar bilen öz aragatnaşygyny doňdurdy. Olar asla garaşylmadyk bir waka şaýat boldular. Waşingtonyň syýasaty 1989-njy ýylda Jorj Buş Polşa we Wengriýa sapar edýänçä üýtgemedi.
Jorj Buşuň şol wagtky ýokary derejeli maslahatçylaryndan biri şol mahal bu wakalaryň Waşingtony göýä ukudan oýandyrandygyny we şonuň üçin Jorj Buşuň şol ýurtlara sapar edenligini maňa beren maglumatynda aýtdy.
Şondan soňra Amerikanyň syýasaty gaty üýtgedi, hatda Waşington hakyky döwlet ýolbaşçysy roluny öz üstüne alyp, Germaniýany birleşdirmek prosesine hem aktiw gatnaşyp başlady. Bu gaty gowy bir ädimdi.
Siziň aýdýanyňyz dogry, Britaniýanyň şol wagtky premýer-ministri Margaret Tetçer Germaniýanyň birleşmeginiň tarapdary däldi. Fransiýanyň şol wagtky prezidenti Fransua Mitteranyň bu baradaky pikiri-de Tetçeriňkiden tapawutly däldi.
Emma, muňa garamazdan, Buş bu meseläni öz eline aldy, Amerika bu meselä aralaşmadyk bolsa, Germaniýanyň birleşmegi, belki mümkin bolmazdy.Azatlyk Radiosy: Siz 1988-nji we 89-njy ýyllarda tutuş regiona sapar etdiňiz. Şol ýurtlarda Azatlyk Radiosynyň gepleşikleriniň ähmiýeti nämeden ybaratdy?
Maikal Meýer:
Ähmiýeti gaty uludy, siz jogapkärçiligiň we dogruçyllygyň sesi diýlip hasaplanýardyňyz. Siziň sesiňiz her ýerde eşidilýärdi. Pozitiw aladaňyz boýunça siziň tolkunlaryňyza böwet basmaga synanyşylýardy.
“Newsweek” 1989-njy ýylda Çauşesku bilen iki sagatlyk interwýu geçirdi. Azatlyk Radiosy şol interwýunyň mazmunyny efire beripdi. 1989-njy ýylyň dekabar aýynda Rumyniýa gaýtadan baranymda, Interkontinental myhmanhanasynda galdym. Ertesi gün irden turup, myhmanhanadan daşary çykanymda, gapynyň öňünde duran gizlin gullugyň iki işgäri ýanyma geldi. Olardan biri maňa “Jenap Meýer, siz “Newsweek-de” gaty gowy makala çap etdiňiz, bu resmi taýdan döwlet syry diýlip yglan edildi” diýdi.
Bu makalanyň çap edilmegini olaryň bilmekleriniň bir sebäbi-de Azatlyk Radiosy ekeni, çünki siziň gepleşikleriňiz diňe gündogar blokda däl, Rumyniýada-da giňden eşidilýärdi we şol regionlarda daşary ýurtlarda näme bolup geçýänligine halk o diýen göz ýetirmeýärdi. Siz dogruçyllygyň ýetmezçilik eden şol döwründe, güýçlülere hakykaty aýdýardyňyz.


text:
Ukraina bilen Türkmenistan söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmegi meýilleşdirýärler. Ykdysady we medeni-gumanitar hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki ukrain-türkmen Hökümetara toparynyň ukrain toparynyň mejlisiniň barşynda bu mesele barada gürrüň edildi diýlip, Ukrainanyň Ykdysady ösüş we söwda ministrliginiň metbugat gullugy habar berýär.
Hususan-da, hyzmatdaşlyga degişli meseleler we obasenagat toplumyndaky hem-de beýlekilerdäki mümkin bolan taslamalar ara alnyp maslahatlaşyldy.
Ýurtlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda bilelikdäki oba hojalyk we gaýtadan işleýän kärhanalaryň döredilmegi, oba hojalyk tehnikalarynyň türkmen bazaryna iberilmegi hem-de olara hyzmat ediş merkezleriniň düýbüni tutmak ýaly meseleler bar.
Taraplar ýakyn wagtda ady agzalan toparyň mejlisiniň çäklerinde söwda-ykdysady hyzmatdaşlygynyň bu ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmagy göz öňünde tutýarlar.


text:
Публикации
TÝL – 2015, 17-nji tapgyryň duşuşyklary: çaklamalar, maglumatlar
HTTU — «Merw»
17-nji tapgyryň duşuşyklary Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň futbol meýdanynda geçiriljek HTTU — «Merw» duşuşygy bilen başlar. Häzirki wagtda deň utuk bilen 6-njy orny paýlaşýan bu toparlaryň güýji biri-biri bilen deňeçer. Hatda Maryda geçirilen duşuşyklarda «Merwiň», Aşgabatdaky oýunlarda bolsa HTTU-nyň rüstem gelýändigini birnäçe ýola gördük. Şu duşuşykda hem toparlaryň ikisine-de deňeçer baha berilýär. Hatda...
TÝL – 2015, 16-njy tapgyrdan soň, gyzykly hasaplamalar
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
Artykmaçlyk ýer eýelerinde: tapgyrda geçirilen 5 duşuşygyň 4-sinde ýer eýeleri, birinde myhmanlar ýeňiş gazandy.
Tapawutlananlar 70: Şu tapgyrdan soň, möwsümde derwezelere pökgi geçiren futbolçylaryň sany 70-e çykdy.
6 futbolçy 10-a ýetdi: Şu tapgyrda Guwanç Abylow («Hazyna») bilen Altymyrat Annadurdyýewiň («Ahal») 2 gol geçirmegi netijesinde, möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sany 6-a ýetdi.
Indi...
Türkmenistanyň 2018 dünýä çempionatyna we 2019 aziýa kubogyna gatnaşmaga mümkinçilikleri
Dünýä çempionaty: haýsy materikden näçe topar gatnaşýar?
Şu wagtky düzgüne görä, Futbol boýunça dünýä çempionatyna 32 milli ýygyndy gatnaşdyrylýar. Şolaryň arasynda ýer eýeleri hem bar. Dünýä çempionaty näçe döwletde geçirilýän bolsa (mysal üçin, 2014-nji ýyldaky çempionat Polşada we Ukrainada geçirildi) ýer eýeleri üçin şonça hem ýer aýrylýar. Tä 2006-njy ýyldaky çempionata çenli öňki çempionyň nobatdaky çempionata...
16-njy tapgyryň duşuşyklary: sanlar, çaklmalar
«Hazyna» — «Merw»
«Hazyna» bilen «Merwiň» arasynda geçjek duşuşyk, megerem, tapgyryň iň esasy duşuşygy däldir, ýöne bu oýnuň netijesi toparlaryň ikisine-de täsir eder. Çünki şu dyşuşykda gazanyljak ýeňiş bilen «Hazynanyň» «Merw» bilen arany 1 utuga çenli ýygryp, ýaryş tertibinde-de 7-nji basgançaga geçmegine mümkinçilik bar. Ýöne munuň üçin HTTU-nyň «Şagadam» bilen myhmançylykda geçirjek duşuşygynda ýeňilmegi şertdir. Eger,...
15-nji TAPGYRYŇ DUŞUŞYKLARYNDAN SOŇ HASAPLAMALAR
Tapgyryň umumy görkezijileri:
Ýer eýeleri üstün: Tapgyrda geçirilen 5 duşuşygyň 3-sinde ýer eýeleri, 2-sinde myhman toparlar ýeňiş gazandy.
4 futbolçy 10-a ýetdi: Tapgyrda Berdi Şamyradowyň («Aşgabat») iki gezek tapawutlanmagy bilen şu möwsümde 10 we ondan kän gol geçiren futbolçylaryň sany 4-e çykdy.
90-njy minudyň tapgyry: Tapgyrda iki duşuşygyň ykbaly 90-njy minutdan soň belli boldy. 90-njy minutdan soň derwezelere...
TÝL – 2015, 15-nji tapgyr: sanlar, çaklamalar
«Daşoguz» — «Hazyna»
«Ahal» toparynyň senesi süýşürilen duşuşyklaryndan soňra, Ýokary liganyň duşuşyklary ýene-de doly düzümde dowam edýär. 15-nji tapgyryň duşuşyklarynyň ählisi hem 27-nji iýunda geçiriler. Şeýle-de bolsa, oýunlaryň Türkmenistanyň futbol federasiýasy tarapyndan düzülen tertipnamada tapgyryň ilkinji duşuşygy hökmünde «Daşoguz» bilen «Hazynanyň» arasyndaky duşuşyk görkezilýär. Şu möwsümde entek ýeňiş gazanyp görmedik ýer eýelerine bu gezek hem 3...
«AHAL» — «ALTYN ASYR»: SANLAR, MAGLUMATLAR
Duşuşyk:
«Ahal» — «Altyn asyr» 0:2
Gollar:
47-nji minut — Süleýman Muhadow (0:1)
60-njy minut — Myrat Annaýew (0:2)
IKISINDE-DE 2 GOL: Şu möwsümde «Ahal» bilen «Altyn asyryň» özara duşuşyklarynyň ikisinde-de derwezelere 2 pökgi girdi. Ýöne umumy üstünlik «Altyn asyryň» tarapynda.
ARA ÝYGRYLDY: Şu duşuşykdaky ilkinji goluň awtory Süleýman Muhadow iň netijeli hüjümçileriň ýaryşynda Myrat Ýagşyýew bilen arany 2 gola çenli...
TÝL-2015, 11-nji tapgyryň möhleti süýşürilen duşuşygy - «Ahal»-«Altyn asyr»: sanlar, maglumatlar, çaklamalar
Mundan birnäçe ýyl ozal hem HTTU bilen «Balkanyň» arasyndaky duşuşyk ýokary liganyň iň esasy duşuşygy hasaplanýardy. Soňky ýyllarda bolsa bu möhümlik «Altyn asyr» bilen «Ahalyň» arasyndaky duşuşyga geçdi. Şu möwsümde bu toparlaryň arasyndaky iki duşuşugyň hem möhleti süýşürildi. Mundan öň 2-nji tapgyrdaky duşuşyk hem 3-nji maýda geçirilipdi. Ol 1:1 hasabyndaky deňlik bilen tamamlanypdy.
Käbir sanlara ýüzleneliň!
Eger...
7-nji tapgyryň möhleti süýşürilen «BALKAN» — «AHAL» duşuşygyndan soňra sanlar we maglumatlar
“Balkan” — “Ahal” — 4:1
Gollar:
Serdaraly Ataýew 8 min (1:0)
Begenç Annakurbanow 42 min (2:0)
Mihail Titow 51 min (2:1)
Amir Gurbani 52 min (3:1)
Myrat Ýagşyýew 59 min (4:1)
HALYPADA TEJRIBE KÄN: «Balkan» — «Ahal» duşuşygynda, elbetde, esasy jogapkärçilik baş tälimçileriň üstüne düşdi. «Balkanyň» häzirki baş tälimçisi Aly Gurbany geçen möwsümde «Ahal» toparyna tälim beripdi. «Ahalyň» häzirki tälimçisi Guwançmuhammet Öwekow bolsa...
Çaga zehinine täsir edýän esaslar
Çaga we aýdym-saz
Kä wagtlar telewizorda gulaga ýakymly aýdym ýa-da saz ýaňlanaýsa çagalaryň entek juda ýaşdygyna garamazdan, şoňa goşup sazlaşykly hereketleri edýändigine şaýatlyk edýäris. Biz hem oňa “tans edýär” diýýäris. Eýsem, çagalar saza, ritme, has dogrusy, notalara düşünýärmikä?!
ABŞ-nyň PNAS žurnalynyň habar bermegine görä, Italiýanyň Milan şäherinde ýerleşýän Wita-Salute del San Rafaele uniwersitetiniň alymlary ýaş çagalaryň...
«D» toparça: sanlar we maglumatlar
Hawa, siziň hem pikir edişiňiz ýaly, bu blogymyz 2018-nji ýylda geçiriljek dünýä çempionatynyň Aziýa boýunça saýlama ýaryşlarynyň «D» toparçasyndaky, ýagny Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň çykyş edýän toparçasyndaky käbir ünsi çekäýjek sanlar we maglumatlar hakda bolar.
9 GOL: Toparçada geçirilen 4 duşuşykdan soňra derwezelere 9 pökgi girizildi.
ÝER EÝELERI ÜSTÜN: Şolaryň 5-sini ýer eýeleri, 4-sini myhmanlar geçirdi.
HER...
Myrat tapan maksat
Meniň ony ilkinji gezek derwezäniň alkymynda görenime 16 ýyl dagy boluberipdir. Anyk senesi ýadymda däl, öz-ä ýaz günleriniň biridi. Häzirki Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň şol wagtky futbol meýdanynda paýtagtyň ýetginjekler toparlarynyň arasyndaky duşuşyga tomaşa etmek miýesser etdi. Şonda turuwbaşdan GOÝÇÝSM-niň derwezeçisi ünsümi özüne çekdi. Hereketlerinde ýetginjekler futboluna mahsus ýalňyşlyklar duýulýan hem bolsa, uzyn boýy, «ýokary...
ÝOKARY LIGADA 14-NJI TAPGYR: ÇAKLAMALAR, PIKIRLER
«Energetik» — «Balkan» (28-nji maý)
Tapgyryň açylyş duşuşygynda geçen tapgyrda «Daşoguzy» uly hasap bilen utup, möwsümiň rekordyny goýan «Balkan» Ýokary liga ilkinji gezek çykýan «Energetige» mynasyp bolar. Ýaryş sanawmanasynyň 9-njy basgançagynda barýan hem bolsa, «Energetigi» öz meýdanynda utmak kyn.
Topar şu möwsümde öz meýdanynda «Ahal», «Merw» toparlary bilen deňme-deňlik bilen oýnady. AFK-nyň Prezidentiniň Kubogyna mynasyp bolan...
Чемпионом Туркменистана по футболу стал "Алтын асыр"
Футболисты столичного "Алтын асыра" завоевали звание чемпионов Туркменистана. Этого успеха команда Министерства связи добилась досрочно, за тур до окончания чемпионата. Судьба чемпионского звания решалась на стадионе "Ашхабад" в поединке "Ахала" и "Алтын асыра". Перед игрой соперников разделяли в турнирной таблице 5 очков. Поэтому ахалцев в матче устраивала только победа, а "связисты" вполне могли довольствоваться и...


text:
Orsýet Hindistany harby uçarlar bilen üpjün eder. Umumy bahasy 3 milliard dollara barabar bolan bu baradaky ylalyşklara prezident Wladimir Putiniň Nýu-Delä edýän saparynyň çäklerinde gelindi.
Putin duşenbe güni Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen geçiren gepleşikleriniň “iki tarap üçin hem bähbitli boljakdygyny, şeýle-de iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň mundan beýläk hem ösmegine itergi berjekdigini” aýtdy.
Singh hem öz gezeginde iki ýurduň özara gatnaşyklarynyň mundan beýläk hem ösjekdigine ynanýandygyny belledi.
Saparyň dowamynda söwda, energiýa we tehnologiýa ylalaşyklaryna hem gol goýulmagyna garaşylýar.
Hindistan özüniň ýaraglarynyň aglabasyny Orsýetden satyn alýar.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, “Türkmen owazy”, “Owaz” tele-radio kanallary açylyp, ol ýaýlymlarda gije-gündiz aýdym-sazlar ýaňlanyp başlady. Elbetde, Nyýazow döwründe doly gadagançylyga uçran halk aýdym-sazlarynyň indi belli bir derejede bagtynyň açylandygynam aýtmak gerek.
Döwlet derejesinde opera sungatynyň ösmegine ak pata berilmegi bilen, hatda bu günki gün ýaşlaryň arasynda opera aýdymçylarynyň-da bardygyny bellemek has-da ýakymly.
Oňyn işler edildi, emma…
Türkmen aýdym-saz sungatyny ösdürmekde käbir oňyn işleriň edilendigine garamazdan, “Galkynyş” zamanasynyň aýdym-sazlarynyň halkyň döwrebap islegini kanagatlandyrmaýandygyny-da göni aýtsa bolar. Sebäbi, täze açylan tele-radio aýdym-saz ýaýlymlarynda ideologik aýdymlar efiriň ýarpysyna golaýyny tutýar.
Beýleki tarapdan, ýaşlaryň uly höwes bilen diňleýän häzirkizaman söýgi aýdymlary
“Türkmen owazy” atly teleýaýlymyň Aşgabatdaky baş edarasy.
barada aýdylanda bolsa, bu kategoriýadaky aýdymlaryň aglabasynyň çeperçiligi, many-mazmuny örän gowşak, ol aýdymlaryň sazlarynyň-da uly böleginiň ogurlyk, daşary ýurt sazlarydygy hiç kim üçin gizlin zat däl.
Nusgawy şahyrlarymyzyň söýgi ýa-da ahlak temasyndaky goşgularynyň sözlerine döredilen aýdymlaryň aýdylmagyna ýol açylanam bolsa, ussat şahyrlarymyzyň sosial-tankydy temadan döreden goşgularynyň sözlerine aýdymlary aýtmaga bagşylarymyz häzirem het edip bilenoklar.
Şeýle ýagdaý biziň klassyk şahyrlarymyzyň sözlerine döredilen käbir aýdymlara-da degişli boldy. Beýik akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň:
Orramsydan bolan haramhor begler,
Ýurdy bir ýanyndan ýyka başlady
– diýen setirler bilen başlanýan “Ýyka başlady” goşgusyna döredilen aýdymyň mazmunynyň häzirki döwruň ýiti syýasy we sosial ýagdaýlaryna kybap gelýändigi sebäpli, bagşylaryň uly bölegi bu aýdymy toýda-tomguda aýtmakdan hem saklanýarlar.
“Türkmenistan” teleýaýlymyndan beýleki tele-radio ýaýlymlaryň hem tas ýarpy wagtyny türkmen-aýdym sazlary tutýar. Şonuň üçin, tele-radio ýaýlymlaryň hemmesinde bir wagtda aýdym-sazlaryň berilýän wagtlary seýrek däl. Emma birnäçe telekanaldan bir wagtda berilýän şeýle aýdym-sazlaryň içindenem halkyň göwnüni awlap biläýjek aýdymlary tapmak kyn.
Ideologiýanyň täsiri
Ady gara sanawa düşmedik aýdymçylaryň özara söhbetdeşlikde tassyklamaklaryna görä, soňky döwürde täze aýdym döredip, telewideniýe we radio boýunça diňleýjilere öz aýdymyňy ýetirjek bolsaň, onda hökman ýany bilen bir syýasy aýdymy hem aýtmak düzgüne salnypdyr.
Şeýlelikde, bu gürrüňi edilýän aýdymlarda dabaraly sözler bilen, watany ýa-da döwlet baştutanyny mahabatlandyrmak adata öwrülipdir. Şonuň üçin:
Älem haýran ösüşimize,
Jennet Mekany watanym
ýa-da:
Ýaşa-ýaşa, uzak ýaşa, Arkadag,
Alkyş saňa, şöhrat saňa Arkadag...
– diýen ýaly çeperçilik taýdan örän gowşak, ýöntem öwgüden ybarat syýasy aýdymlar telewideniýede we radioda barha köp ýaňlanýar.
Ýurt baştutany hem aram-aram türkmen metbugatyndan, habar serişdelerinden nägileligini açyk aýdýar. Döwlet derejesinde habar serişdeleriniň işini kämilledirmek hakynda gürrüňler edilýär, täze-täze tele-radio kanallar açylýar.
Emma, muňa garamazdan, aýdym-saz sungatyny ösdürmek, wagyz etmek niýeti bilen döredilen “Owaz” we “Türkmen owazy” tele-radio ýaýlymlary welin, edil häzir-ä türkmen aýdym-sazlaryny döwrebap wagyz etmekden ejiz gelýärler.
Elbetde, metbugata erkinlik bermezden, aýdym-saz sungatymyzy dünýäniň gowy nusgalary bilen bäsleşerlik derejä ýetirmek, olary döwrebap ösdürmek, diňleýjileriň göwnünden turmak mümkin däl. Gynansagam, häzirlikçe halka türkmen aýdym-sazlarynyň hakyky professional nusgalary däl-de, köplenç, çeperçilikden daş, suwjuk, ýaramaz nusgalary hödürlenilýär.
Bu meselede halk köpçüligi, türkmen teletomaşaçylary we radiodiňleýjileri Türkmen telewideniýesiniň we radiosynyň öňünde öz talaplaryny açyk goýup bilmeýärler. Olar ýa-ha berilýän aýdymlary diňlemeli, ýa-da radio-telewideniýäni öçüräýmeli diýen posisyýa eýerýärler.
Eger türkmen telegörüjileri we radiodiňleýjileri, iň bärkisi, aýdym-saz ugrundan öz isleglerini açyk beýan edip bilsediler, onda telewideniýede we radioda aýdym-sazly programmalary taýýarlaýan adamlar öz üstlerine düşýän jogapkärçiligi, belki-de, duýardylar. Bu bolsa, öz gezeginde, türkmen aýdym-sazynyň hiliniň ýokarlanmagyna oňyn täsir ederdi.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu ýanwar aýynda Owganystandaky içerki bosgunlaryň sowukdan ölenleriniň sanynyň azyndan 17-ä ýetendigi habar berilýär.
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy bu barada ýaýradan beýanatynda bu ölenlerden 11-siniň çagalardygyny aýdýar.
Guramanyň maglumatyna görä, bu sowukdan ölenler Owganystanyň Gerat we Kabul şäherleriniň etegindäki lagerlerde ýaşaýan bosgunlar.
“Amnesty International” guramasynyň Aziýa-Ýuwaş oken regiony boýunça bölüm başlygynyň orunbasary Polli Truskott Owganystandaky ýüz müňlerçe bosguna gyşyň sowugynda talabalaýyk ýardamlaryň berilmeýändigini aýdýar.
Gumanitar guramalaryň işgärleri geçen ýylyň gyşynda Owganystanda 100 töweregi adamyň sowukdan ölendigini, şolardan aglabasynyň bolsa çagalardygyny aýdýarlar.


text:
Orsýetiň döwlet gözegçiligindäki “Gazprom” kompaniýasy Günbataryň Moskwanyň Ukraina goşulyşmagy bilen baglylykda girizen sanksiýalarynyň giňeldilmeginiň “Gazpromyň” biznesine we bahalaryna uly täsir ýetirip biljekdigini aýtdy.
Şeýle-de kompaniýanyň 29-njy aprelde aýtmagyna görä, Kiýew bilen gazyň bahasynyň daşyndaky dawalar onuň Ukrainanyň gaz turbalary arkaly Ýewropa akdyrýan gaz eksportyna päsgel berip biler.
“Gazprom” we onuň ýolbaşçylary Ýewropa Bileleşiginiň Orsýetiň Ukrainadaky hereketleri sebäpli girizen sanksiýalarynyň sanawyna goşulmady. “Gazprom” Ýewropanyň gaza bolan talabynyň 30% üpjün edýär.
Şol bir wagtyň özünde-de, Ýaponiýa 29-njy aprelde Moskwa garşy öz sanksiýalarynyň çäginde 23 sany orsýet raýatyna wiza bermekden ýüz öwürjegini mälim etdi. Ýaponiýa göz öňünde tutulýan şahsyýetleriň atlaryny agzamady emma ýerli habar beriş serişdelerine görä, sanawda Orsýetiň hökümet resmileri görkezilýär. Bu maglumat Waşingtonyň we ÝB-niň täze sanksiýalary girizmeginiň yzýany peýda boldy.


text:
Türkmenistanda saglyk pudagyna, desgalaryna uly döwlet serişdeleriniň goýberilýändigi habar berilýär. Döwlet eýeçiligindäki habar serişdeleri täze gurulýan saglyk binalary, satyn alynýan saglyk enjamlary barada yzygiderli maglumat berýär.
Şol bir wagtda Türkmenistanda derdine em tapman ýa-da ýalňyş bejergi alyp daşary ýurtlardan delalat gözleýän raýatlar hem bar. Aşgabatdaky habarçymyz Soltan Açylowa bu meseleler barada öň hassalyk derdini çeken, maryly kärendiçi Kerim Atdanow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türk Taryhynyň Parlak Ýyldyzlary
Hajy Baýram Weli
Hajy Baýram Weli Beglikler we Osmanly türkmen döwleti zamanasynda ýaşap geçen Anadolynyň ruhy mimarlarynyň biridir. Hajy Baýram Weliniň hakyky ady Numandyr. Pikirzada Ankara welaýatynyň Solfasol diýilen ýerinde 1340-1350-nji ýyllaryň aralygynda dogulypdyr. Kakasynyň ady Ahmet, atasynyň ady bolsa Mahmutdyr. Ejesiniň ady taryhy çeşmelerde ýok bolsada, gubury Solfasol obasynda ýerleşýär. Hajy Baýram Weliniň dogulan we ýaşap geçen öýi diýip kabul edilen bir öý Solfasol obasynyň metjidiniň golaýynda häzirki wagtda muzeýdir.
Oňa Baýram adyny mugallymy Somunju Baba lakamy bilen tanalýan Şyh Hamidüddin Aksaraýy dakypdyr. Hajy Baýram Weliniň özinden kiçi Safiýüddin we Abdal Myrat atly jigileri bolupdyr. Safiýüddiniň gubury barada maglumat bolmasada, pikirzadanyň beýleki jigisi Abdal Myradyň gubury häzirki Çankyry welaýatynyň Eldiwan etrabynyň Seýdiköý diýilen ýerinde ýerleşýär. Abdal Myrat Hajy Myrat Weli ady bilen hem tanalypdyr.
Hajy Baýram Weliniň 5 sany erkek we 3 sany gyz çagasy bolupdyr. Erkek çagalarynyň atlary Ahmet Baba, Baba Soltan, Edhem Baba, Ibrahim Baba we Ali Baba bolupdyr. Gyz çagalaryndan diňe Haýrünnisa Hatynyň ady biziň günlerimize çenli gelip ýetipdir. Hajy Baýram Weliniň nesli ogly Şyh Ahmet Babadan we Haýrünnisa Hatyndan dowam edipdir we häzirki güne çenli gelip ýetipdir.
Osmanly türkmen döwleti zamanasyndaky gazna resminamalarynda Hajy Baýram Weliniň nesline degişli bolan belliklere gabat gelip bolýar. Ankaranyň Patma Bajy obasyndaky aramgäh, metjit, zawiýa ýaly binalaryň Hajy Baýram Weliniň nesillerinden bolan Hajy Togrula we Ogul bege degişlidigi bilinýär.
Hajy Baýram Weliniň Ahmet Baba atly ogly Ankarada Pir Öýi atly derwişhananyň şyhy bolupdyr. Pikirzadanyň gyzy Haýrünnisa Hatyn bolsa türk edebiýatynda we medeniýetinde öçmejek yz galdyryp giden şahyr Eşrefogly Ruminiň aýalydyr.
Hajy Baýram Weliniň çagalyk ýyllaryny geçiren Ankara we onuň töweregi 1354-nji ýylda Osmanly türkmen döwletiniň Soltany Orhan Gazynyň ogly Süleýman Paşa tarapyndan döwlete birikdirilipdir. Welaýatyň merkezi bolan Ankara Osmanly döwletiniň wajyp ýerleriniň biri bolupdyr we Anadoly Başbegliginiň merkezi hasaplanypdyr.
Hajy Baýram Weli Ankaranyň we onuň töwereginiň Osmanly döwletine birikdirilen mahallary çagady.
Pikirzada ahileriň täsirli bolan ýerilerinden biri bolan Ankara şäherinde çagalyk ýyllaryny geçiripdir.
Şäheriň merkezinde we obalarynda jerçi bileleşiginiň wekilleri bolan ahiler bardy. Ahî Çomak, Ahi Mahmud, Ahî Elwan, Ahî Ewran, Ahî Hüsam, Ahî Şerafeddin, Ahî Ýakub, Ahî Murad, Ahî Dogan, Ahî Ören ve Ahî Mesud olaryň käbirleridir. Ahileriň şäherinde önüp-ösen Hajy Baýram Weliniň beýleki bir lakamy bolsa Ahi Soltandy. Alym mugallymy Somunju Babanyň beren maslahatyna eýerip daýhançylyk bilen meşgullanan ahi lideridir.
Hajy Baýram Weli Somunju Babanyň ýanyna gitmezden ozal Melike Hatyn medresesinde birnäçe wagt mugallym bolup işläpdir.
Ewliýa Çelebi 1560-njy ýylda Hajy Baýram Weliniň aramgähini zyýarat etdi. Ewliýa Çelebi Är Soltanyň Hajy Baýram Weliniň mugallymydygyny aýdypdyr. Är Soltanyň Ankara welaýatynyň Agaçpazar diýilen ýerinde kiçiräk aramgähi bardyr. Aramgähine adamlar baryp zyýarat edýär.
Hajy Baýram Weli hem ýokary bilim alan pikirzada hem-de sopy adamdy. Ol Ýyldyrym Baýazid han bilen merkezi Anadola sapar guran wagty duşuşypdyr we Soltan tarapyndan köşkde ýokary wezipeli ýerleriň birine bellenipdir. Hajy Baýram Weli 1402-nji ýylda Ýyldyrym Baýazidiň Teýmirleň tarapyndan ýeňlişe sezewar bolmagyndan soň Somunju Baba bilen Bursadan Adana welaýatynyň Jeýhan derýasynyň golaýynda erenleriň ýaşaýan obasyna barypdyrlar we birnäçe wagt ol ýerde galanlaryndan soň Bursa yzyna gaýdyp gelipdirler. Emma Somunjy Babanyň Aksaraýa gitmeginden soň Hajy Baýram Weli hem Ankara gidipdir. Pikirzada Ankarada şägirt ýetişdirmegini dowam etdiripdir. Hajy Baýram Weliniň ýetişdiren şägirtleriniň arasynda Osmanly türkmen döwletiniň tanymal soltany Fatih Soltan Mehmediň mugallymy Akşemseddin hem bardy. Osmanly türkmen döwletiniň Soltany II Myrat we Hajy Baýram Weli bilen Edirnede duşuşypdyr.
Hajy Baýram Weli 1430-njy ýylda Ankarada ýogalypdyr. Ol özünden soň Baýramilik atly sopylyk ugrunyň döremegine sebäp bolupdyr.
Osmanly taryhynyň iň köne ýajyjysy Aşykpaşazade ol barada: “Anadolyda Hajy Baýram Weli ýüze çykdy. Ol dogalary kabul bolýan eý görülýän adamlaryň biridi” diýip ýazypdyr.


text:
Ýewraziýa Syn
Russiýanyň döwlet Baştutany Wladimir Putiniň Ýaponiýa sapary
Russiýanyň döwlet Baştutany Wladimir Putin Ýaponiýanyň Russiýa goýan çäklendirmeleri sebäpli yza süýşüren resmi saparyny 15-nji dekabrda amala aşyrdy. Putin iki gün dowam eden saparynda ilki Premýer ministr Abe bilen Nagato şäherinde özara duşuşyk geçirdi. Rus mediasy Şinzo Abeniň Putini dogduk diýaryna çagyrmagyny “ýörite üns berdi” diýip ýazdy. Duşuşyklar ertesi güni Tokioda giňeldilen formatda dowam etdi. Taraplar iki ýurduň arasyndaky ykdysady, sosial, syýasy we howpsyzlyk ugurlaryndaky hyzmatdaşlygy, Demirgazyk Koreýanyn başda durmagynda halkara derejesindäki meseleleri, Kuril adalarynyň geljegini we beýleki meseleleri seljerdiler. Maslahatyň ahyrynda medeniýet, bilim, daşary işler, ykdysadyýet, howpsyzlyk, energetika we beýleki ugurlarda 68 ylalaşyga gol çekişildi. Soň iki ýurduň liderleri jurnalistleriň soraglaryna jogap berdiler.
Putiniň saparyndan soň iki ýurduň arasynda saklanan harby hyzmatdaşlyklar we 2+2 formatdaky saparlary ýaňadandan başlatmak barada ylalaşyldy. Ylalaşylan beýleki bir ugur bolsa Gazpromyň Mitsui we Mitsubishi kompaniýalary bilen gol çekişen ylalaşyklary boldy. Gazprom şeýlede Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky bilen hem hyzmatdaşlyk şertnamasyny baglaşdy. Russiýanyň döwlet Baştutany Wladimir Putin we Ýaponiýanyň Premýer ministri Şinzo Abe iki ýurduň arasynda ýadro energetika pudagynda parahatçylykly hyzmatdaşlyk etmek barada memoranduma gol goýdular. Gazanylan bu ylalaşyklar iki ýurduň gatnaşyklarynyň täze derejä götermek isleýändikleriniň delili hökmünde seljerilýär.
Putinin Ýaponiýa saparynyň çäginde iki ýurduň liderleri Tokioda Ýaponiýa-Russiýa İşewürler maslahatyna gatnaşdylar. Wladimir Putin Şinzo Abe bilen birlikde Halkara Kukodan dzýudo institutyna baryp gördi.
Putiniň 11 ýyl soň guran Ýaponiýa saparynyň iki ýurduň gatnaşyklarynyň ösdürilmegi taýdan üstünlikli geçendigini aýdyp bileris. Ýaponiýa günbatar bilen birlikde Russiýa sanksiýa goýmagyň ýerine, ýumşak güýjünden peýdalanyp Russiýa bilen gatnaşyklaryny ösdürmek we Kuril adalary meselesindäki düşnüşmezligi çözmek isleýändigini Putiniň saparynyň dowamynda ýene-de bir gezek görkezdi. Sapardan ozal metbugata Kuril adalary meselesi çözülip bilner diýlen beýanat berilen hem bolsa, gepleşiklerden soň meseläniň çözülendigi barada däl, çözülmegi üçin güýçli ygtyýaryň bardygy hakynda beýanat berildi.
İki ýurduň arasynda iň esasy meseles bolan Kuril adalary meselesini Ýaponiýanyň soňky ýyllarda çözmäge niýetlidigi bilinýär. 2016-njy ýylyň 7-nji maýynda Soçide iki lider Kuril adalary meselesini ara alyp maslahatlaşypdy, Premýer ministr Abeniň 8 maddalyk çözgüt meýilnamasynyň üstünde işlenipdi. Kremliň metbugat geňeşçisi Dmitri Peskow geçirilen şol duşuşyk barada Putin-Abe duşuşygynda Kuril adalary meselesiniň netjeli çözülmegi barada pikir alyşylandygy nygtap, mesele boýunça gepleşikleriň daşary işler ministrleriniň derejesinde dowam etdiriljekdigini habar beripdi. Noýabr aýynda Russiýanyň Kuril adalaryndan İturupa Bartion, Kunaşire Bal tipli kenarýaka goranyp rekata ulgamlaryny ornaşdyrandygy barada habarlar çykypdy.
Putiniň Ýaponiýa saparynda taraplar Kuril adalarynda ýaşaýan raýatlaryň serhet geçişleriniň ýeňilleşdirilmegi barada ylalaşdylar. Tokioda gol çekişilen ylalaşyga laýyklykda Ýaponiýanyň russiýanyň gündogarya maýa goýmak arkaly pozisiýasyny güýçlendirmek isleýändigini, Abeniň maý aýynda beýan eden 8 maddalyk çözgüt meýilnamasynyň mazmunynyň Russiýanyň gündogaryna maýa goýmakdygyny aýdyp bileris. Ol iki ýurt üçin hem bähbitli bolar.


text:
Orsýetiň soňky haýbatly ädimlerine garamazdan, Ýaponiýanyň daşary işler ministri Seiji Maehara dawaly Kuril adalaryna Orsýetiň eýe bolmagyna hiç hili kanuny esasyň ýokdugyny aýtdy.
Onuň bellemegine görä, “Orsýetiň öz ýolbaşçylaryny bu adalara ugratmagyna ýa-da adalaryň goranyşyny artdyrmagyna garamazdan, halkara kanunçylygyna laýykykda onuň bu adalary eýelemäge haky ýok”.
Bu adalar sowet goşunlary tarapyndan Ikinji jahan urşundan soň basylyp alnypdy.
Çarşenbe güni prezident Dmitriý Medwedew bu adalary Orsýetiň “aýrylmaz territoriýalary” diýip atlandyryp, adalaryň goragyny üpjün etmek üçin ol ýere goşmaça ýarag ugratjakdygyny aýtdy.
Penşenbe güni Seiji Maehara ykdysady hyzmatdaşlyk barada maslahat etmek üçin dört günlik sapar bilen Moskwa barýar. Duşuşykda dawaly adalar baradaky meseläniň hem gozgalmagyna garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň resmileriniň aýtmagyna görä, penşenbe güni Nýu-Ýorkda Amerikanyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Owganystanyň daşary işler ministri Zalmaý Rassul we Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle duşuşyp, “Täze ýüpek ýoly” planlary barada gepleşik geçirýär.
Gadymy “Ýüpek ýoly” ýaly ýene-de Owganystan Aziýanyň we Günbataryň arasyndaky bu ajaýyp söwda ýollarynyň merkezi bolar. Emma oňa döwrebap asfalt we demir ýollar, energiýa geçirijileri hem girer diýip, ABŞ-nyň administrasiýasynyň resmileri žurnalistlere habar berdiler.
Birleşen Ştatlaryň resmileriniň sözlerine görä, Nýu-Ýork şäherindäki gepleşikler 2-nji noýabrda Türkiýäniň Stambul şäherinde we 5-nji dekabrda Germaniýanyň Bonn şäherinde boljak duşuşyklara ýol arçar diýip, “Frans press” agentligi habar berýär.
Şol duşuşyklar Owganystanyň “howpsuz, durnukly we ösen bolmagy baradaky ideýany” diňe bu ýurduň içinde howpsuzlyk, durnuklylyk hem-de ösen region bolanda mümkindigini ilerletmek üçin gurnaldy diýip, ýokary derejeli amerikan resmisi aýdýar.
Başga bir amerikan resmi bolsa, “Bu Owganystanyň durnukly ykdysady ösüşi üçin ýurtda hususy pudagy döretmek, Günorta we Merkezi Aziýanyň arasynda ykdysady integrasiýany döretmek ugrundaky uly tagallanyň bir bölegi” diýýär.
Adynyň tutulmagyny islemedik amerikan resmileriniň biriniň sözlerine görä, “Täze ýüpek ýoly” planlary bilen bagly proýektler eýýäm regionda durmuşa geçirilýär. Şolaryň biri Owganystan-Pakistan geçiş söwda ylalaşygy bolup, oňa şu ýylyň iýunynda gol goýuldy.
Amerikaly ikinji bir resmi bolsa, owganlylaryň we pakistanlylaryň ösüş hem howpsuzlyk meseleleri bilen bagly aladalara Merkezi Aziýany goşmaga synanyşmak barada ylalaşandyklaryny habar berdi. Ol: “Biz olary durmuşa geçirmäge Hindistanyň hem goşuljakdygyna umyt edýäris” diýdi.
“Frans Pressiň” ýazmagyna görä, ABŞ-nyň resmileri bu planlara Hindistanyň we Pakistanyň arasynda uzak wagtdan bäri dowam edýän dartgynly ýagdaýlaryň nähili täsir etmeginiň mümkindigi barada hiç zat aýtmadylar. Ýöne, olaryň sözlerine görä, Hindistanyň we Pakistanyň söwda ýolbaşçylary iki ýurduň serhedi arkaly söwdany ösdürmäge çalyşýarlar.
“Ahyrky maksat söwda we beýleki päsgelçilikleri azaltmakdan ybarat. Şunlukda Owganystanyň ýa-da Merkezi Aziýanyň islendik ýurdunyň harytlaryny Pakistan arkaly daşamakdan we olary Hindistana, Bangladeşe hatda ondan hem aňryk daşamakdan ybarat” diýip, amerikan resmisi aýdýar: “Bu, hakykatdanam, üýtgedip gurmak nukdaýnazary bolýar. Çünki, Hindistan region üçin möhüm ykdysady aktýor.
“Täze ýüpek ýoly” proýekti Merkezi Aziýanyň territoriýasy arkaly gazgeçirijileri gurmak boýunça hem ösüşlere çagyrýar. Bir amerikan resmisi Türkmenistany, Owganystany, Pakistany we Hindistany TOPH gazgeçirijisi proýekti boýunça öňe gidişlige çagyrdy. Şol turba arkaly türkmen tebigy gazyny Hindistanyň bazarlaryna ýetirmek göz öňünde tutulýar. Munuň Owganystana we Pakistana möhüm tranzit girdejilerini getirmegi mümkin.


text:
Ýekşenbe güni Tähranyň köçelerinde eýranlylar asuda ýöriş geçirdiler. Bu barada Eýranyň oppozision internet saýtlary we şaýatlar habar berýärler.
Demonstrantlar 2009-njy ýyldaky dawaly prezidentlik saýlawlarynyň ikinji ýyl dönümi mynasybetli köçä çykdylar. Şol saýlawlarda prezident Mahmut Ahmedinejad täze möhlete saýlanypdy.
“Keleme” atly oppozision internet saýtynyň maglumatyna görä, Wali Asr köçesinde asuda ýörişe çykanlardan birnäçe ýüz adam tutulypdyr. “Demonstrantlar tutulsalar-da, asudalygy we sowukganlylygy sakladylar” diýip, “Keleme”ýazýar.
“Oppozisiýanyň köp sanly tarapdarlary howpsuzlyk güýçleriniň “gözüniň öňünde” ýöriş geçirdiler” diýip, protestçileriň biri Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Biz Wali Asr köçesinden ýörişe başladyk. Garaşyşymyz ýaly, köçäniň iki tarapynda hem ýörite güýçler bardy. Emma adamlar olara üns bermediler we seslerini çykarman, yörişlerini dowam etdirdiler”.
Eýranyň “Ýaşyllar hereketiniň” wekilleri adamlary 2009-njy ýyldaky prezidentlik saýlawlarynyň iki ýyllygy mynasybetli “dymyşlyk ýörişine” çagyrdylar. Olar bu saýlawlarda Ahmedinejadyň haýryna sesleriň galplaşdyrylandygyny aýdýarlar. Emma bu tassyklamany Eýranyň häkimiýetleri ret edýärler we saýlawlaryň adalatly geçirilendigini tekrarlaýarlar.
Geçen fewralda oppozisiýanyň liderleri Mir Huseýn Musawi we Mehdi Karrubi demonstrasiýa çagyryş edenden soňra, häkimiýetler olary öý tussaglygynda sakladylar.
Ýakyn aýlarda Eýranyň liderleri arap ýurtlaryndaky protestlere ýokary baha berdiler. Emma Eýranyň oppozisiýa agzalary proteste çykanda, olara garşy güýç ulandylar.
Oppozisiýa lideri Musawiniň metbugat wekili Amir Arjomandyň 11-nji iýunda Waşingtonda aýtmagyna görä, hökümetiň repressiýasy oppozision hereketiň sesini “sem etmez”: “Häkimiýetleriň basyp ýatyrmasyna jogap hökmünde “Ýaşyllar hereketiniň” öz taktikasyny üýtgetmegi mümkin. Ýöne ol özüniň ýaşamagyny dowam etdirmegiň ýoluny tapar”.
Dükançylara öz dükanlaryny ýapmak tabşyryldy. Ýüzlerçe adam Tähranyň beýleki etraplaryna ýygnandy” diýip, “Sahamnews” internet saýty habar berdi.
Şaýatlaryň biriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Tähranyň beýleki etraplarynda hem howpsuzlyk güýçlerinden ýüzlerçe adam ýerleşdirilipdir. Eýranyň resmi “Irna” agentliginiň maglumatyna görä, howpsuzlyk güýçleri “asudalygy bozmak islän” birnäçe adamy tussag edipdir.
Eýranda 2009-njy ýylda geçirilen dawaly prezidentlik saýlawlarynyň ikinji ýyl dönümi bellenen güni meşhur žurnalist we dini aktiwist Hoda Saberiň ölendigi habar berildi. Onuň açlyk çekýän wagty ýürek keselinden ölendigi aýdyldy.
54 ýaşly Saber iki ýyl mundan öňki prezidentlik saýlawlaryndan soňky tutha-tutluklar wagtynda tussag edilipdi. Ol Tährandaky Ewin türmesinden keselhana geçirilende öldi. Saber başga bir dissident Hale Sahabiniň ölümine protest hökmünde 11 gün mundan öň açlyk çekmäge başlapdy.


text:
Gürjüstanyň ozalky prezidenti, häzir Ukrainada Odessa regionynyň gubernatory bolup işleýän Mihail Saakaşwili Tbilisiniň özüni gürji raýatlygyndan çykarmak baradaky kararynyň syýasy äheňlidigini aýtdy.
Maý aýynda Odessada işe başlan Saakaşwili Azatlyk radiosyna Gürjüstanyň häzirki häkimiýetleriniň özünden «gorkýandyklaryny» aýtdy.
Onsoň ol özüniň, pasportly ýa pasportsuz, Gürjüstana dolanyp geljegini wada berdi. "Hiç kim meni Gürjüstana bolan yhlasymdan aýryp bilmez, biz ahyrynda Gürjüstana, yzymyza geleris we ýeňeris» diýip, ol aýtdy.
Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili 4-nji dekabrda, Adalat ministrliginiň maslahatyndan bir gün soň, Saakaşwiliniň raýatlygyny ýatyrdy.
Tbilisi goşa raýatlygyň gadaganlygyna salgylanýar. Saakaşwili şu ýylyň başynda ukrain raýatlygyny alypdy.


text:
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň (BSSG) habar bermegine görä, Orsýet, Ukraina we Azerbeýjan Günorta Ýewropanyň ýurtlary bilen bir hatarda rezistent inçekeseliniň (inçekeseliň derman serişdeleri bilen bejerip bolmaýan görnüşi) giňden ýaýran ýurtlarynyň hasabyna girýändir.
Günbatar Ýewropada bu babatda iň ýaramaz ýagdaýa sezewar bolan paýtagtlaryň biri-de Londondyr.
Ýewropada her ýyl köpsanly dermanlara durnukly inçekesele (KDD-IK) we has agyr ýagdaýlarda — giň gerimli täsiri bolan dermanlara durnukly inçekesele (GGTD-IK) 81 müňden gowrak adam ýolugýandyr. BSSG bellemegine görä, köp ýurtlarda şeýle inçekesele uçran adamlar ýüze çykarylman galýar.
2010-njy ýylyň mart aýynda BSSG Orsýetiň demirgazyk-günbatar sebitlerinde inçekesele ýolugan adamlaryň 28%-de dermanlaryň köpüsine durnukly inçekeseliň bardygy anyklanyldy. Bu BSSG-nyň öňde-soňda habar beren maglumatlarynyň arasynda iň ýokary görkezijilisidir. Mundan ozal iň ýokary görkeziji Azerbeýjanyň paýtagty Bakuda 2007-nji ýylda hasaba alnyp, ol 22%-me deňdi.
BSSG 14-nji sentýabrda Ýewropanyň 53 döwletinde rezistent inçekeseliň ýaýramagynyň öňüni alyş çäreleriniň meýilnamalaryny yglan etdi. Bulara keseli wagtynda anyklamak we bejergini has elýeterli etmek çäreleri degişlidir.
Hünärmenleriň pikirine görä, bu meýilnamalar amala aşyrylan ýagdaýynda 2015-nji ýyla çenli 120 000 müň adamyň janyny halas etmek başardar. Munuň bilen birlikde inçekeseli bejermäge sarp edilýän millonlarça pul serişdelerini tygşytlamaga hem mümkinçilik dörär.
BSSG-yň Orsýetdäki wekilhanasynyň BBC-niň rus gullugyna beren maglumatlaryna görä, Orsýetde 2009-njy ýylda inçekesele ýaňy-ýakynda ýoluganlaryň arasynda köpsanly dermanlara durnukly inçekesele 5816 adam ýolukdy. Bu inçekesele ýoluganlaryň 16%-ne deň bolup, 2008-nji ýylyň görkezijilerinden 542 adam artykdyr.
2009-njy ýylyň ahyrlaryna Orsýetde 36848 adam KDD-IK-ne ýolugyp, olaryň 7817-si türmelerdäki tussaglardyr. 2008-nji ýylda KDD-IK-e ýoluganlaryň, şol sanda türmedäki tussaglaryň-da sany 33249 adamdy.
BSSG-yň hünärmenleriniň habar bermeginiň görä, inçekesele garşy göreşmek boýunça maksatnamalar köp ýurtlarda uly kynçylyklara duçar bolsalar-da, göwnüňi galkyndyrýan alamatlar hem bardyr.
BSSG 2010-njy ýyl boýunça epidiomiologiki gözegçiligi we geçirilen çäreler barada taýýarlan hasabatynda Russiýa Federasiýasynyň iki welaýaty: Orlow we Tomsk welaýatlary mysal hökmünde agzalýar. Bu iki welaýatda bäş ýylyň dowamynda KDD-IK görkezijileriniň ep-esli azalmagyny gazandylar. BSSG-yň taýýarlan hasabatynda: "Bu iki welaýat hem Estoniýa we Latwiýa döwletleri ýaly, KDD-IK-niň azalmagyny gazandylar" diýip aýdylýar.
Ýewropanyň kynçylygy
Beýik Britaniýada inçekesele uçramaklyk ýagdaýlary esasan-da ýurduň uly şäherlerinde duş gelýär. Londonda her ýyl bu kesele uçranlaryň 3500-si hasaba alynýar. Şunuň bilen birlikde Beýik Britaniýada 2009-njy ýylda rezistent inçekeseline 58 adamyň ýolugandygy mälim boldy. Rezistent inçekeseli bu kesele ýolugan syrkawyň bellenilen antibiotikleri doly kabul etmedik ýa-da ýalňyş kabul eden ýagdaýlarynda döreýär.
Saglygy goramaklyk agentliginiň inçekesel boýunça hünärmen lukmany Ibrahim Abubakiriň aýtmagyna görä, rezistent inçekeseliň görkezijileri uly däl bolsa-da, soňky 10 ýylyň dowamynda kem-kemden artýandyr. Abubakir: "Biz beýle ýagdaý bilen ylalaşyp bilmeris. Sebäbi bu kesele uçran syrkawlary bejergisi birnäçe ýüz müň funta barabardyr. Inçekesele ýolugan adamyň beýleki adamlara hem bu keseli ýolukdyrýandygyna hem ähmiýet bermelidir" diýip aýdýar. Lukman Abubakir: "Günorta Ýewropa ýurtlarynda rezistent inçekeseliň artmagy şol döwletleriň saglygy goraýyş edaralarynyň işinde kemçilikleriň bardygyndan habar berýär" diýip hasaplaýar. Ol maşgala lukmanlaryny we tiz kömegiň lukmanlaryny rezistent inçekeliň alamatlarynyň wagtynda ýüze çykarmakda ünsli bolmaga çagyrýar.
Inçekesel ýokanç kesel bolup, howa-damja arkaly syrkawdan sag adama ýokup bilýär. Inçekesele ýoluganlaryň 7%-mi bu keselden ýogalýandyr. Emma rezistent inçekeseline ýoluganlaryň ýarysy diýen ýaly ýogalýandyr.
BSSG Beýik Britaniýanyň "Ýüze çykarmak we bejermek" atly ýörite gullugynyň geçirýän çärelerini makullaýar. Bu ýörite gulluk göçme rentgen-otaglaryny gurnap, öýsüz-öwzarsyz adamlaryň we neşekeşleriň arasynda inçekesele ýoluganlaryny ýüze çykarýarlar.
BSSG-yň Ýewropa sebitleriniň wekili doktor Oggaý Gozalow inçekesel belasyna jemgyýetiň diňe garyp gatlaklary (migrantlar we türmedäki tussaglar) däl, eýsem beýleki gatlaklarynyň hem ýolugaýmagynyň ahmaldygy barada aýdýar. BSSG-yň wekili: "Eger Ýewropa arkalaşygynyň agzalary şu gün hereket edip başlamasalar, gelejekde inçekel belasy örän uly kynçylyklary döreder" diýip duýdurýar.
Dermanlar garyndysy
Аklawjy Anna Uotterson özüniň talyplyk ýyllarynda rezistent inçekeseline uçraýşy barada gürrüň berýär. Şol döwüde ol Londonyň demirgazyk-günbatar çäklerinde ýaşaýardy.
Anna GGTD-IK-den saplanmak başartdy. Ýöne ol okuw ýylynyň bir ýylyny sypdyryp, dört aý keselhanada ýatmaga mejbur boldy.
Ol şeýle gürrüň berýär: "Men dyngysyz üsgürýärdim. Men gaty horlanyp, gijelerine sowuk der basmalardan oýanýardym. Men maşgala lukmanyma öz ýagdaýymy aýtsam-da, ol meni inçekesel barlagyndan geçirmedi, sebäbi men jemgyýetçilik derejesi oňat hasaplanýan maşgaladandym. Şonuň üçin hiç kim men inçekesele ýolugaryn-da öýtmeýärdi. Men keselhana düşenimdem soň maňa derman serişdeleriniň üçüsinden ybarat bejergi çärelerini bellediler. Emma alty hepde geçenden soň, lukmanlar hiç bir dermanyň kömek edip bilmeýändigini aýdanlarynda, üstüme gaýnag suw guýlan ýaly boldy. Lukmanlaryň özleri hem aljyraňňy göründiler. Soňra lukmanlar maňa başga dermanlaryň garma-gatyşygyny bellediler. Men bu bejergini kynlyk bilen geçirdim: sanjym edilen ýerlerimdäki derim gögerdi, sanjymlardan ýaňa derimiň gün şöhlelerine bolan duýgurlygy artdy. Netijede men, ýagny çypar saçly ak meňiz zenan, tomus möwsüminde ellikli gezmeli bolýaryn".
Ulanylan WEB Salgy
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Dünýä jemgyýetçiligi 23-nji aprelde Halkara Kitap gününi belledi. Şeýle hem, bu sene awtorlyk hukugynyň-da günüdir. Eýsem, kitabyň hatyrasyna aýratyn halkara gününiň döredilmegine nähili zerurlyk bar?
Bütin adamzat üçin iňňän gadyrly hem gymmatly bolan kitabyň halkara gününiň 23-nji aprelde bellenmegi ýöne ýerden däl. Dünýäniň iň belli ýazyjylarynyň biri Migel de Serwantes şol günde aradan çykypdy. Wilýam Şekspir, Garsilaso de la Wega hem şol günde bakylyga gidipdiler. Ol gün Moris Drýon, Laksaness, Manuel Waleho ýaly belli söz ussatlary üçinem şeýle bolupdy.
Şu baglanyşykdan ugur alyp, 1995-nji ýylda Parižde geçen UNESKO-nyň baş konferensiýasynda Kitaby hem ony döredýän awtory hormatlamagy karar etdiler. Çünki kitap adamzat durmuşynyň aýrylmaz bir bölegidir.
Kitap ozaly bilen kime gerek?
Kitap aýratynam ösüp barýan ýaşlara gerek. Ýaşlar kitap arkaly öz gözýetimlerini giňeldýärler, dünýä akyl ýetirýärler, dürli medeniýeti, umumy ynsanyýeti hem tebigaty söýmegi öwrenýärler diýen pikire eýerip, UNESKO Halkara Kitap we awtorlyk hukugy gününi bellemegi karar edipdi.
Hut şol günde sabyr-takatlylyk hem başgalara geçirimli bolmak ideýalaryny ündeýän çagalar hem ýaşlar edebiýatyna UNESKO-nyň ýyllyk baýragy berilýär.
Halkara Kitap gününde, owaly bilen, belli ispan ýazyjysy Migel de Serwantes ýatlanýar. 23-nji aprelde belli söz ussadynyň dünýäden ötenine 405 ýyl boldy.
Soňky geçirilen barlaglara görä, bu ýazyjynyň “Don Kihot” romany Mukaddes Kitaplardan soňra dünýäde iň köp okalýan eser saýylýar. Onuň bu eseri Gomeriň, Tolstoýyň, Dostoýewskiniň, Kafkanyň hem Folkneriň eserlerinden-de öňde goýuldy.
Her ýylyň şu günlerinde Ispaniýanyň paýtagty Madridde, iki günläp yzygiderli «Serwantesiň okaýyşlary» geçirilýär.
Ruhy baýlygyň çeşmesi…
Şeýlelikde, her bir halkda, her bir döwletde kitaba goýulýan gadyr-gymmat örän ýokarydyr. Ynsan diňe kitap arkaly bilime ýol açyp bilýär. Ynsanda ruhy hem ahlak gymmatlyklarynyň kämilleşmeginde hem kitabyň hyzmaty örän uludyr. Biz kitap arkaly ynsanyýetiň döredijilik ukybynyň derjelerine we gözellik syrlaryna akyl ýetirip bilýäris.
Kitap her bir halka öz ruhy dünýäsi, ruhy gymmatlyklary barada söz açmaga mümkinçilik döredýär. Kitap adamlary dürli halklaryň medeniýeti hem däp-dessurlary bilen tanyş edýär. Kitap iňňän köp görnüşli dünýäni görmegiň penjiresi saýylýar. Ol ynsanýetiň geçmişini hem-de taryhda bolan dürli medeni ösüşlerini häzirki döwür bilen baglanyşdyrýar.
Halkara Kitap we awtorlyk hukugynyň güni barada gürrüň edenimizde, awtorlardan daşary kitaplary gorap saklaýan hem köpçülige ýetirýän adamlaryň we guramalaryň hyzmatyny-da ýatlamak zerur. Olar kitaby çap edip köpçülige ýetirijiler, kitaphanaçylar, mugallymlar, terbiýeçiler hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleridir.
Türkmen halky “Okaýan il ozar, okamaýan il tozar” diýip, örän sadalyk bilen, okuwyň hyzmatyna iňňän ýokary baha beripdir. “Türkmen halk nakyllary” kitabynda okuwa degişli nakyllardan birinde “Okuwa garrama ýok” hem diýilýär. Hut şu nukdaýnazardan, kitaba sarpa goýmaklygy ündeýän Kitap baýramçylygy ähli ýaşdaky ynsanlara degişli bolup durýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini Pirižde bolan hüjümler Wenada 20 ýurduň we dünýä guramalarynyň ýokary derejeli resmileriniň Siriýadaky urşa çözgüt tapmak maksady bilen geçirýän duşuşygyna has uly ähmiýet berýär diýdi.
Ol 14-nji noýabrdaky duşuşygyň başlanmazynyň öň ýanynda metbugat üçin aýdan sözlerinde terrorizmi global problema diýip atlandyrdy.
"(Wenada) gepleşik stolunyň başynda oturan ýurtlaryň tas hemmesi diýen ýaly soňky hepdelerde şol bir agyry-ynjyny, şol bir terrory, şol bir sarsgynlary başdan geçirdi» diýip, ol aýtdy.
13-nji noýabrda Parižde utgaşykly geçirilen 127 adamyny öldürdi, şondan bir gün öň Beýrutda bolan goşa partlamada 44 adam öldürilipdi. Biraz öň bolsa, Müsürde ýykylan rus uçarynda 224 adam öldürilipdi.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius Wena duşuşygynyň öňünden Pariž hüjümleri «Yslam döwletiniň» terrorçylaryna garşy söweşi güýçlendirmek zerurlygyny görkezdi diýdi.
Ol häzirki pursatda terrora garşy söweşi utgaşdyrmak owal-ahyrda bolşundan has zerur diýdi we Fransiýanyň «halkara aksiýasyny» togtatmajagyny wada berdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bu hüjümler «biziň hemmämiziň gaýtawul bermek, söweşmek aýgytlylygymyzy berkider» diýdi.
"Olaryň bir eden zady bar bolsa, olam şu gün olaryň bizi progres gazanmak üçin has berk işlemäge, ýüzbe-ýüz bolýan krizislerimizi çözmek kömegini etmäge has-da hyjuwlandyrmagydyr» diýip, Kerri aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Wenada Parižde guralan hüjümler «Yslam döwleti» we «Al-Nusra» ekstremist toparlarynyň garşysyna söweşmegiň gerekdigini «subut edýär» diýdi.
Diplomatlar Wenada geçirilýän Siriýa parahatçylyk gepleşikleriniň soňky tapgyryndan uly bir tama etmeýärler. Bu duşuşygyň ýokary derejeli gepleşikçileri Orsýetiň, ABŞ-nyň we Ýakyn Gündogaryň araçylary bolup durýar.
"Bu ýerde birnäçe kyn mesele bar, Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň geljegi baradaky mesele belki-de iň kyny, onsoň bu ertir has möhüm tema bolar» diýip, Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond 13-nji noýabrda müsürli kärdeşi Sameh Şukri bilen duşuşandan soň aýtdy.
Hammond biraz öň ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň aýdan zatlaryny ýaňzytdy. Jon Kerri Assadyň geljeginiň onuň işden çekilmegini isleýän Günbatar, Aýlak arap döwletleri bilen Assadyň ýaranlarynyň, Orsýetiň we Eýranyň arasynda esasy päsgelçilik bolup galýandygyny aýtdy.
Kerri bu gepleşiklerden çalt netije çykjaga meňzemeýändigini duýdurdy.
"Men biziň hemmetaraplaýyn bir ylalaşygyň bosagasynda durandygymyzy aýdyp biljek däl» diýip, Kerri aýtdy. Ol Awstrianyň paýtagtyna 13-nji noýabrda, saudly, türk we BMG kärdeşleri bilen geldi.
"Siriýanyň içindäki, regionyň içindäki, halkara jemgyýetçiligindäki ynamsyzlyk diwarlary galyň we beýik» diýip, ol aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.