text:
Çarşenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton we BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun aýry-aýrylykda Palestina awtonomiýasynyň prezidenti Mahmud Abbas bilen gepleşikleri geçirdiler. Olar Gaza zolagynda Hamas topary bilen Ysraýylyň arasynda ýaraşygy sazlamaga synanyşýarlar.
Ban Ki-mun Abbas bilen geçiren gepleşiklerinden soň, Gaza tarapyndan Ysraýyla garşy atylýan raketalaryň dessine togtadylmagyna çagyryş etdi. Klinton hem Abbas bilen duşuşyk geçirdi.
Hamas topary bilen Ysraýylyň arasyndaky konflikt sekizinji gününe girdi. Gowuşýan maglumatlara görä, häzire çenli 136 palestinaly we bäş ysraýylly heläk bolupdyr.
Ikitaraplaýyn ok atyşyklary çarşenbe güni hem dowam etdi.


c: text/html

text:
Golaýda Azatlyk Radiosynyň internet saýtynda goýlan “Tegelek stol” gepleşikleriniň biriniň aşagynda özüni Çary diýip atlandyran türkmen raýaty şeýle teswir galdyrypdyr:
“Biz Aşgabadyň protokol köçeleriniň ýaşaýjylary, şu prezidentiň protokol prospektiniň problemalaryndan halys bizar bolduk, indi göçmäge mejbur bolýarys.”
Soňra Çary bu “bizarlygyň” sebäbini şeýle düşündirýär: “Daşaryk çykmak bolanok, oknany [aýnany] açmak bolanok, okna zanaweska [tuty] tutmak bolanok, köçede gezmek, maşyn goýmak we sürmek bolanok, öýe myhman çagyrmak, jaýy arenda bermekden geçen, diňe obadan myhmançylaga gelen garyndaşlaryňam az wagtlyk ýaşatmak bolanok.”
Diňleýjimiz bu mesele “Tegelek stolda” gozgalsa, ol “ýurduň prezidentiniň gulagyna deger we ýok ýerden döredilen şu uly problemalar aýrylyp, biz hem arkaýyn öz jaýymyzda ýaşap bileris” diýip, umyt edýär.
Mundan başga, Aşgabatdan gelip gowuşýan habarlarda aýdylmagyna görä, şol “protokol köçelerde” ýaşaýanlara polisiýa, howpsuzlyk işgärleriniň örän gödek sözleri aýdýan, kemsmidiji sözleri aýdyp, daşdan gygyryp haýbat atýan halatlary hem bolýar we bu ýagdaýy ynamdar çeşmeler hem tassyklaýar.
Eýsem Türkmenistandaky “prtokol köçeler” problemasy näme? Galyberse, resmi ýolbaşçylaryň ýa döwlet delegasiýalarynyň ulag kerwenleriniň geçmegi, ýollaryň ýapylmagy, bu ýagdaýlaryň adamlaryň iş, durmuş aladalaryna ýetirýän täsiri barada näme pikir edýärsiňiz?
Bu ýurt baştutanynyň goragy üçin zerur görülmeli çäreler bilen baglymy? Ýa-da siz “bu ýerde biraz öte geçmeler hem bar” diýip pikir edýärsiňizmi? Şeýle problemalar beýleki ýurtlarda nähili çözülýär?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselelere bagyşlaýar.
"Protokol köçeler" problemasy: Ýaşaýjylar nämeden nägile?
Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, özbek prezidenti Yslam Kerimowyň ölümi bilen baglylykda, özüniň Gyrgyzystana etmeli planlaşdyrylan saparyny ýatyrdy. Bu barada rus metbugaty habar berýär.
Maglumata görä, prezident G.Berdimuhamedow 3-4-nji sentýabr aralygynda Gyrgyzystanda geçýän 2-nji Bütindünýä Çarwa oýunlaryna gatnaşmaly eken. Emma, türkmen lideriniň Kerimowyň Samarkantda geçýän jynazasyna gatnaşýandygy sebäpli, onuň Gyrgyzystana edýän sapary ýatyrylypdyr.
Şol bir wagtda, türkmen mediasy G.Berdimuhamedowyň Özbegistana sapary barada dymýar.
Prezident Yslam Kerimow 3-nji sentýabrda jaýlanýar. Hökümet awtoritar lideriň bir gün ozal, beýnisine gan inmeginden ýogalandygyny aýtdy.
78 ýaşynda ýogalan Kerimow öz dogduk şäheri Samarkantda, Daşkentden 300 km çemesi günorta-günbatarda jaýlanylýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Eýran bilen ýadro gepleşikleriň statusy barada habar bermek üçin Saud Arabystanynda Aýlagyň hyzmatdaşlyk geňeşiniň daşary işler ministrleri bilen duşuşdy.
Kerriniň Saud Arabystanynyň, Kuweýtiň, Bahreýniň, Kataryň, Birleşen Arap Emirlikleriniň we Omanyň ministrleri bilen 5-nji martda Riýatda geçiren duşuşygynda Tähran bilen ylalaşygyň Eýranyň ýadro ýaragyny döretmegine ýol bermejegini we ABŞ-nyň regional howpsuzlygy meselesinde arkaýynlaşmajagyny mälim etjegine garaşyldy.
Kerri bu duşuşygyň yzýany Saud Arabystanynyň patyşasy Salman bilen duşuşmak üçin Riýadyň daşyna Diriýah bardy.
Tähran bilen gepleşikler ABŞ-nyň, Britaniýanyň, Orsýetiň, Hytaýyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň Eýranyň ýadro serişdelerini baýlaşdyrmak programmasyny çäklendirmegini gazanmak boýunça diplomatik tagallalarynyň bir bölegidir.
Ysraýyl bilen bir hatarda regionyň sünni arap döwletleri şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýran ýadro ýaragyny döretmäge we Ýakyn Gündogarda öz täsirini artdyrmaga synanyşýar, diýip hasap edýärler.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň premýer-ministri Almazbek Atambaýew özüniň bu wezipesinde ilkinji gezek resmi sapar bilen Moskwa bardy.
Bu saparyň dowamynda A.Atambaýew Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin bilen gepleşik geçirdi. Gepleşikleriň dowamynda Gyrgyzystanda täze hökümetiň düzülmegi bilen, iki ýurduň özara gatnaşyklaryny ösdürmek barada gürrüň edildi.
A.Atambaýew W.Putine Gyrgyzystanyň Orsýetiň şirketleri, esasanam “Gazprom” we “Rusgidro” bilen gatnaşyklaryny täzeden goýjakdygyna umyt edýändigini aýtdy.
A.Atambaýewiň Gyrgyzystanyň premýer-ministri wezipesine saýlanaly bäri bu onuň amala aşyrýan ilkinji daşary ýurt saparydyr.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 4-nji martda geçirilen wideoşekilli konferensiýada owgan prezidenti Aşraf Ganini «Talyban» bilen parahatçylygy ýola goýmaga çalyşmagy dowam etdirmäge çagyrdy diýip, Ak tam aýtdy.
Obama ABŞ-nyň Owganystanda we regionda zorluk-sütemi azaltmak we uzagyndan durnuklylygy ýola goýmak ugrundaky parahatçylyk tagallalaryny nygtady hem-de Ganiniň Owganystanyň goňşulary bilen sebitara hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak ugrunda işleşmekdäki, «Talyban» bilen ýaraşyk prosesini ilerletmekdäki roluny belledi.
Owganystanyň, ABŞ-nyň, Pakistanyň we Hytaýyň resmileri geçen aý Kabulda bolan duşuşykdan soň, owgan hökümeti bilen "Talybanyň" martyň ilkinji hepdesinde Pakistanda göni parahatçylyk gepleşikleri üçin duşuşmaklaryna garaşylýandygyny aýtdylar.


text:
Geçen aý Orsýetiň Perm şäherindäki gijeki klubda ýüz beren ýangynyň netijesinde ölen adamlaryň sanynyň şu günki güne çenli 154-e ýetendigi habar berilýär.
Şu gün şol ýangynda ýaralanan adamlardan ikisiniň keselhanada aradan çykmagynyň yzy bilen, Perm regionynyň Adatdan daşary ýagdaýlar baradaky edarasy bu barada ýörite beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda şol ýangynda ýaralananlardan ýene 61-siniň keselhanada bejergi alýandyklary aýdylýar.
5-nji dekabrda ýüze çykan we uly adam ýitgilerine getiren şol ýangyň Orsýetde iň bir uly ýitgili ýangynlardan biri hasaplanylýar.


text:
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekowyň ýazan bu kitabynyň hytaý dilindäki neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasy Şanhaý şäheriniň «Sofitel» myhmanhanasynda geçirildi.
Kitaby hytaý diline Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň we Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň mugallymlary terjime etdiler.
Täçmämmet Jürdekowyň galamynyň astyndan çykan bu kitap ozal türkmen, rus, iňlis, nemes we türk dillerinde neşir edilipdi.
Kitabyň sahypalarynda dokumental çeşmelere we arhiw materiallaryna esaslanan taryhy wakalar, şeýle hem Türkmenistanyň iň täze taryhynyň wakalary beýan edilýär.
Tanyşdyrylyş dabarasynda kitabyň awtory barada ýeke agyz-da gürlenilmän, esasan, eseriň baş gahrymany hakynda gürrüňler edildi.
«Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň hytaý dilindäki neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasynyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar tarapyndan Türkmenistanyň prezidentine ýüzlenme kabul edildi.
Ýerli synçylar bu çärelere prezidentiň şahsyýet kultynyň mahabatlandyrylmagy hökmünde garaýarlar. Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Talybanyň hüjüminden aman gutulan pakistanly mekdep okuwçysyna Nobel baýragynyň berilmeginiň mümkindigi aýdylýar. Bu ýyllyk baýraklaryň berlişi duşenbe güni başlanýar.
Ýekşenbe güni çykan habarlarda magaryfçy aktiwist Malala Ýusufzaýyň Nobel parahatçylyk baýragyna mynasyp hasaplanýanlaryň esaslarynyň biridigi aýdylýar.
Osloda ýerleşýän parahatçylyk barlaglary institutynyň direktory Kristian Berg Harpwiken Malala Ýusufzaý bu baýraga mynasyp hasaplanýanlaryň iň ýokarsynda dur, sebäbi geçen ýyl Nobel parahatçylyk baýragynyň Ýewropa Bileleşigine berilmegine gowy düşünilmedi wu bu köp sorag döretdi diýdi.
16 ýaşly Malala 2012-nji ýylyň oktýabrynda, demirgazyk Pakistanda mekdebe barýarka tüpeňlenipdi. Ol mundan öňem bir topar abraýly halkara baýraklaryna mynasyp boldy ýa-da hödürlendi.


text:
Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleri ýokary synp mekdep okuwçylary üçin “FLEX” maksatnamasynyň açylanlygy barada buysanç bilen habar berýär! Türkmenistanyň Bilim Ministrligine we Türkmenistanyň Daşary işler Ministrligine “FLEX” maksatnamasynyň bäsleşigini guramak boýunça berýän goldaw we ýardamlary üçin, hem-de “FLEX” maksatnamasyna kabul ediljek Türkmenistanly zehinli ýaşlaryň sanlaryny ýigrimi bäşe köpeldenleri üçin minnetdarlygymyzy bildirýäris. Şeýle hem Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleri ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasyna olaryň “FLEX” maksatnamasyna berýän goldaw we ýardamlary üçin, hem-de doly maksatnamanyň harajatlaryny maliýeleşdirýänleri üçin köp sag bolsun aýdýarys. Bäsleşige gatnaşyjaklara uly üstünlik arzuw edýäris!
2016 –2017-nji okuw ýyly üçin “FLEX” maksatnamasynyň mekdeplerde geçiriljek bäsleşiginiň tertipnamasy:
Bäsleşigimize 2016-njy ýylyň güýzinde aşakdaky kriteriýalara gabat gelýän okuwçylaryň ählisi çagyrýarys:
- 1999-njy ýylyň Mart aýynyň 15-den, 2001-nji ýylyň Maý aýynyň 31-i aralynda doglan;
- Soňky 5 ýylyň dowamynda ABŞ-da 3 aýdan köp ýaşamadyk;
- Türkmenistanyň raýaty;
- Iňlis dilini gowy bilýän.
Ähli gabat gelýän okuwçylary synagyň 1-nji tapgyryna gatnaşmaga çagyrýarys. Olar öz ýany bilen:
- Gatnaşyp bilýänligi hakynda resmi subutnama (dogluş hakyndaky şahadatnamasyny ýa-da pasportyny);
- Bir surat (3×4 ölçegli);
- Ruçka getirmelidirler;
- We synaglara mekdep lybasynda gelmelidirler.
Bäsleşik 15 minutdan ybarat bolup, okuwçynyň iňlis dilinden bilimini barlaýan umumy test (1-nji tapgyr), Iňlis dilinde düzme ýazmak (2-nji tapgyr), we Iňlis dilinde test, düzme ýazmak hem-de söhbetdeşlik (3-nji tapgyr).
Synaglar Halkara Bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleriniň agzalary tarapyndan ýurdumyzyň bäş welaýatynda hem geçiriler. Ahal welaýatynyň okuwçylary özlerine amatly bolan ýerde, ýagny Tejende ýa-da Aşgabat şäherinde geçiriljek bäsleşiklere gatnaşyp bilerler.
“FLEX” maksatnamasy Türkmenistanyň orta mekdepleriniň ýokary synp okuwçylaryna 24 ýyldan gowrak alyş-çalyş mümkinçiligini hödürleýän maksatnama bolup, ABŞ-da 2017-2018-nji okuw ýylynyň dowamynda bilim almaga mümkinçilik berýär. Maksatnama gatnaşyjylaryny öýlerinden ABŞ-da boljak ýerlerine çenli gitmeklige we yzyna gaýdyp gelmekligi üçin ähli harajatlary öz üstüne alýar, şeýle hem gatnaşyjylara talyp haklary berilýär.
Bäsleşige gatnaşyjylar amerikan maşgalasynda ýaşamak, mekdeplerinde okamak we sapakdan daşary işlere gatnaşmak bilen ABŞ hakynda giňişleýin öwrenerler. Şeýle hem maksatnama gatnaşyjylary kabul edýän guramalar we ýerli birleşikler tarapyndan geçirilýän çärelerine gatnaşyp bilerler, şeýlelik bilen olara amerikanlylary öz ýurdynyň medeniýeti bilen tanyşdyrmaga mümkinçilikler beriler.
Maksatnama gatnaşyjylar ABŞ-da bilim ugrynda işleýän ökde hünärmenler tarapyndan saýlanýarlar. Saýlaw açyk bäsleşigiň, söhbetleşigiň, häsiýetnamanyň we iňlis dili bilimini barlaýan testirlemeleriň netijesi boýunça geçirilýär.
Bu maksatnama ähli okuwçylar üçin we şol sanda maýyp çagalar üçin hem açykdyr. Eýýäm 200-den gowyrak maýyp çagalar şu maksatnama gatnaşdylar we ABŞ-da bilim aldylar.
Siziň welaýatyňyzda geçiriljek bäsleşik barada doly maglumat üçin:
Halkara Bilim boyunça Amerikan geňeşliklerine ýüz tutyp bilersiňiz (ACCELS)
Görogly köçesi 48a
Telefon/Fax: +99312 36-90-16/21/22; +99369 01-90-95
Email: flex@americancouncilstm.org
http://americancouncilstm.org
www.vk.com/americancouncilstm
Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleri, FLEX maksatnamasynyň 2016-2017 ýyllar ýeňijileriň sanawyny yglan etmäne buýsanýar.
FINALISTS (click here to open the list)
ALTERNATES (click here to open the list)
FLEX maksatnamasy Türkmenistanyň çäginde örän meşhur maksatnamalaryň biridir. Sebäbi, Türkmenistanyň bäş welaýatynyň, dürli şäherleriniň ýedisinde ýerleşýän synag merkezlerimizde geçirilen synaglara orta mekdep okuwçylarynyň jemi 914-i gatnaşdy.
FLEX maksatnamasy öran bäsleşikli maksatnama, çünki Garward Uniwersitetiniň giriş synaglaryna gatnaşýanlaryň 5,2 göterimi kabul edilýän bolsa, şu ýyl Türkmenistan boýunça FLEX maksatnamasynyň synaglaryna gatnaşanlaryň diňe 2,2 göterimi kabul edildi. Geljek ýyllarda, FLEXmaksatnamasyna kabul ediljek Türkmenistanly zehinli ýaşlaryň, Amerika-da Türkmenistany iň gowy tarapdan tanatmaklary üçin sanlaryny köpeltmegi hem maksat edinýäris.
Bu bäsleşigiň ýeňijilerine Amerikan maşgalasynda ýaşamak, Amerikan orta mekdeplerinde 2016-2017 ýyllar aralygynda okamak mümkinçilikleri berilyär.
FLEX maksatnamasy gatnaşyjylarynyň ýaşaýan ýerlerinden ABŞ-da boljak ýerlerine çenli gitmegi we yzyna gaýdyp gelmegi bilen bagly çykdaýjylaryny öz üstüne alýar, şeýle hem talyp hakyny berýär. ABŞ-nyň hökümedi FLEX maksatnamasyna ýolbaşçylyk edýär we oňa doly ýardam berýär. FLEX maksatnamasy onuň talaplaryna gabat gelýän ähli mekdep okuwçylary we maýyp okuwçylar üçin açykdyr. Şu maksatnamanyň döredilen gününden bäri, oňa jemi 220-den gowurak maýyp okuwçy gatnaşyp, şolaryň 4-i Türkmenistandan.
Indiki 2017-2018 ýyllar aralygynda geçiriljek FLEX maksatnamasy 2016-njy ýylyň sentýabr aýynda Türkmenistanyň Bilim Ministrligi arkaly tassyklanandan soňra başlar. Mekdep okuwçylary, mugallymlary we ene-atalar bäsleşik barada doly maglumaty, talaplary hem-de maýyp çagalar üçin ýörite test mümkinçilikleri barada 2016-njy ýylyň awgust aýynda biziň web-sahypamyzdan ýa-da ýakyn Amerikan merkezlerinden alyp bilerler.
Ýeňijileri ýene—de bir sapar gutlaýarys we olara bir ýylyň dowamynda wagtlaryny gyzykly hem-de täsinli geçirmeklerini arzuw edýäris. FLEX 2017-2018 maksatnamasynyň gatnaşyjylaryna hem üstünlik arzuw edýäris!
Soraglar bilen Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleriniň ofisine ýüz tutup bilersiňiz:
Aşgabat şäheri, Görogly köçesi, 48A;
Tel: (99312) 36-90-16/21/22 (goş 107)
Elektron salgysy: flex@americancounsilstm.org
http://americancounsilstm.org


text:
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň prezidentiniň kubogy ugrundaky halkara ýaryşynyň 11-nji fewralda badalga berlen ilkinji duşuşygynyň janköýerleriniň şowhuny ýetik. Bu janköýerleri tapawutlandyrýan zat - olaryň uly böleginiň 8-14 ýaş aralygyndaky çagalardygy.
Buýruk
Buzly hokkeý sporty güneşli Türkmenistan üçin sportuň adaty bolmadyk görnüşlerinden biri. Onuň bilen gyzyklanýanlaryň sany juda çäkli. Bu çäkli janköýerleriň arasynda ýetginjek ýaşyna ýetmedik çagalaryň agdyklyk edýändigi barada hiç hili maglumat ýok.
Hokkeý ýaryşyndaky tomaşaçylaryň biri
11-nji fewralda geçirilen duşuşygyň tomaşaçylarynyň geýen sport egin-eşiginden çen tutulsa, olaryň ählisi diýen ýaly Aşgabatdaky ýaş olimpiadaçylary taýýarlaýyş mekdebiniň okuwçylary. Olaryň aglabasy bu ýaryşa öz islegleri bilen däl, buýruk esasynda eltilipdir.
Ýaş boksçy Anna hem şolardan biri. “Maňa trenerim bu gün türgenleşik bolmaz. Hokkeýe gel diýip aýtdy. Men hokkeýi gowy görýän. Ýöne şu wagt ýaryşa gelesim gelenok” diýip, Anna Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýaş tomaşaçylar diňe buýruk esasynda eltilmän, olaryň haýsy komanda janköýerlik etmelidigi, haçan näme diýmelidigi, nähili şygarlary gygyrmalydygy hem “janköýerlere” ýolbaşçylyk edýän trenerler tarapyndan kesgitlenýär. Olaryň bu gün janköýerlik etmeli komandasy bolsa “Oguzhan”.
Eli baýdakly çagalaryň tarapyny tutmaly komanda başardygyndan janköýerlik edýändiklerine garamazdan, olar trenerleriniň talabyny ödäp bilmeýärler. Şonuň üçin trenerleri aram-aram “plany baýdagy galgat!”, “Oguzhan diýip gygyr!” diýen ýaly buýruklary berýärler.
Trenerler “plany baýdagy galgat!” buýruklaryny berýärler
Bu hokkeý duşuşygyndaky ýagdaý ýurtda geçirilýän sport ýaryşlarynyň köpüsine mahsus. Sebäbi ýurtda geçirilýän sport ýaryşlarynyň köpüsine edil şu ýaşdaky çagalar eltilýär. Eltilen ýerlerinde olar özlerini trenerleriniň ýa-da mugallymlarynyň buýruklaryna görä alyp barmaly bolýarlar.
Aşgabatda ýerleşýän ýaş olimpiadaçylary taýarlaýan mekdebiň trenerleriniň biriniň aýtmagyna görä, bu ýagdaý sportuň hakyky tomaşaçysy bolmansoň edilýär. Emeli çaga janköýerler bolsa, esasan, orta mekdepler tarapyndan üpjün edilýär.
Aşgabatda ýerleşýän ýaş olimpiadaçylary taýarlaýan mekdebiň adynyň agzalmagyny islemedik bir mugalymynyň aýtmagyna görä, bu mekdebiň açylany bäri onuň okuwçylary sport ýaryşlarynyň köpüsiniň mejbury tomaşaçylary.
Ol Azatlyk Radiosyna bu hakda şeýle gürrüň berdi: “Okuwçylar sport ýaryşlarynyň köpüsine mejbury tomaşaçylar hökmünde alnyp gidilýär. Maksat olary telewideniýä düşürip, hakyky çäre hökmünde görkezmek”.
Diňe bu mekdebiň däl, beýleki mekdepleriň okuwçylarynyň hem-de ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň mejbury tomaşaçy hökmünde sport ýaryşlaryna alnyp gidilýän halatlary az bolmaýar.
Futbol ýaryşyna tomaşa edýän mekdep okuwçylary
Meselem, geçen ýylyň sentýabr aýynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky futbol boýunça halkara ýaryşyň finalyndaky tomaşaçylaryň arasynda hem mejbury janköýerler agdyklyk edýärdi.
Aşgabatdaky orta mekdepleriň biriniň mugallymy Aýgözeliň aýtmagyna görä, soňky döwürlerde sport ýaryşlarynyň sany artýar. Aýgözeliň özi sport ýaryşlary bilen o diýen gyzyklanmaýan-da bolsa, ol munuň şeýledigini mejbury tomaşaçylykdan bilýär.
“Şu ýylyň başynda hem buzda taýmak boýunça ýaryş geçirildi. Şoňa öz ýolbaşçylyk edýän klasymy äkitdim. Sapaklardan soň çagalar aç. Olary ýerlerinde zordan oturdýaň” diýip, Aşgabadyň orta mekdebiniň mugallymy Aýgözel Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Hokkeý boýunça Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky 11-nji fewralda badalga berlen halkara ýaryş 17-nji fewrala çenli dowam eder. Bu ýaryşyň dowamynda jemi 18 duşuşyk geçiriler. Bu duşuşyklaryň ählisinde hem mejbury ýaş janköýerleriň gatnaşdyrylmagynyň dowam etdiriljekdigine garaşsa bolar.


text:
“Sanjar wakalary”, ýagny 2002-nji ýylda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän waka boýunça günälenip tussag edilenleriň biriniň maşgalasy Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, gyzynyň daşary ýurda okuwa çykarylmaýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan türkmenistanly, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli özüniň we gyzynyň şahsyýetleriniň gizlin tutulmagyny we hakyky atlarynyň üýtgedilip berilmegini haýyş etdi.
Maral daýza 2002-nji ýylda ýoldaşynyň “Sanjar wakalary” bilen bagly tussag edilenden soňra, maşgala agzalarynyň “gara sanaw” diýilýän sanawa goşulyp, Türkmenistanyň daşyna çykmaklaryna gadagançylygyň girizilendigini aýtdy.
Ol, 2011-nji ýylda näresmi çeşmeleriň şol gadagançylygyň indi aradan aýrylandygyny mälim edenlerinden soňra, özüniň ýetginjek gyzynyň – Laçynyň daşary ýurtlaryň biriniň ýokary okuw jaýyna girendigini aýtdy.
Emma Laçyn okuwynyň 1-nji ýylyny tamamlap, dynç alyş möwsüminde yzyna – Türkmenistana gelenden soňra, gaýdyp ýurduň daşyna goýberilmeýär.
Haçanda Laçyn tomusky dynç alyşdan soň okuwyny dowam etdirmek niýeti bilen okaýan ýurduna uçmak üçin aeroporta baranynda, migrasiýa resmileri onuň ýurtdan çykarylmajakdygyny, düşündiriş üçin hem Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüz tutup biljekdigini habar berýärler.
Migrasiýa gullugy Laçynyň ýazan arzasyna “ýurtdan çykmak baradaky çäklendirme güýjünde galýar” diýen düşündirişi berýär.
Laçyn indiki ýyl ýene-de Migrasiýa gullugyna ýüz tutup, özüniň okuwyny dowam etdirip bilmegi üçin, ýurduň daşyna goýberilmegi üçin rugsat sorap arza ýazýar. Bu gezek, ýaş gyzyň arzasyna onuň “okaýan ýerinden tassyknamanyň gerekdigi” baradaky jogap gelýär.
Laçyn degişli dokumentleri alyp, ýurtdan çykyp bilmegi üçin nobatdaky gezek Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüzlenýär. Emma, bu gezek hem – uniwersitetden ugradan resmi kagyzlaryna-da garamazdan, – “okuw ýerinden tassyknama gerek” diýen jogap gelýär.
Mundan soň Maral daýza Laçyn bilen migrasiýa gullugynyň başlygynyň orunbasary bilen kabul edişlige ýazylýarlar. Türkmen resmisi Migrasiýa gullugynyň ilki beren iki jogap hatynyň asyl nusgasyny hem berkidip, üçünji arza bilen ýüz tutmagy maslahat berýär.
Emma, Laçynyň üçünji arzasyna hem “okuw ýerinden tassyknama gerek” diýen jogap gelýär. Maral daýza häzir özleriniň bialaç ýagdaýa düşendiklerini, gyzynyň okuwynyň hem “köýýändigini” aýdyp, zeýrenýär.
Gepiň gerdişine görä bellesek, Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna Türkmenistanda dürli sebäpler ýa bahanalar bilen, şol sanda syýasy tussaglaryň we aktiwistleriň dogduk ýurdundan goýberilmeýändigi baradaky habarlar dowamly gelip gowuşýar.
Resmi Aşgabat käbir adamlaryň ýurtdan çykmagynyň çäklendirilip, “gara sanaw” diýilýän sanawyň ýöredilýändigini ret edýär.


text:
Tanymal belarus žurnalisti Pawel Şeremet 20-nji iýulda Ukrainanyň paýtagty Kiýewde öldürildi. Bu waka žurnalistiň sürüp barýan ulagy partladylan mahaly boldy.
44 ýaşyndaky Şeremet irden sagat 7:45 töweregi “Ukraýinska Prawda” habar websaýtynyň edarasyna barýan mahaly, onuň sürüp barýan gyzyl reňkdäki awtoulagy partladyldy.
Ukrainanyň baş prokurory Ýuriý Lutsenko Şeremetiň “öldürilendigini” aýdyp, partlama “partladyjy serişdeleriň” sebäp bolandygyny we ähli delilleriň onuň öldürilendigini görkezýär diýdi.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Facebook sahypasynda ýazan maglumatynda ýurduň howpsuzlyk resmilerine “bu jenaýaty derhal derňemegi tabşyrandygyny” we “jogapkärleriň jezalandyrylmalydygyny” aýtdy.
Asly Belarusyň Minsk şäherinden bolan Şeremet bäş ýyl bäri Kiýewde ýaşaýardy we “Ukraýinska Prawda” habar websaýtynda žurnalist bolup işleýärdi.
Şeýle-de, ol belarus we rus media serişdelerinde hem işläpdi. Ol Ukrainanyň žurnalistler jemgyýetinde uly hormata eýedi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen basketbolçylary altyn we kümüş medallara mynasyp boldular
Biziň basketbolçylarymyz Gollandiýanyň Eýndhowen şäherinde 3х3 görnüşinde geçirilen iri halkara ýaryşynda uly üstünlik gazanyp, türkmenistanly sport söýüjileriň ählisine ajaýyp Täze ýyl sowgadyny taýýarladylar: ýurdumyzyň zenanlar ýygyndy topary altyn medallara, erkekler topary bolsa kümüş medallara eýe boldular.
Ýaryşlaryň ýeňijileri jemleýji oýna barýan ýolda dürli ýurtlardan bolan bäş topary baýraklar ugrunda bäsleşiklerden çykmaga mejbur etdiler hem-de aýgytlaýjy oýunda ýer eýeleri - “Pendragodinnen” toparynyň oýunçylary bilen duşuşdylar. Çekeleşikli göreşde türkmen türgen gyzlary bäsdeşlerini 15:10 hasabynda ýeňmegi başardylar.
Erkekleriň arasynda geçirilen deslapky bäsleşiklerde biziň basketbolçylarymyz dört duşuşykda ýeňiş gazanyp, finala çykdylar. Finalda Türkmenistanyň topary Germaniýanyň “Squad streetball” topary bilen duşuşdy. Netijede Germaniýaly türgenler bäsdeşlerinden 20:15 hasabynda üstün çykyp, altyn medala mynasyp boldular.
Mälim bolşy ýaly, basketbolyň 3х3 görnüşi Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Şu nukdaýnazardan Gollandiýada geçirilen ýaryş biziň türgenlerimiz üçin geljek ýylyň sentýabr aýynda paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginde geçiriljek yklym derejeli ýaryşlara taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyry boldy.
Bu ýeňiş türkmenistanlylaryň şu ýyl halkara derejesinde gazanan ilkinji üstünligi däldir. Noýabr aýynda Aşgabatdaky Aziada-2017-niň geçiriljek basketbol meýdançasynda Türkiýäniň, Eýranyň, Azerbaýjanyň, Russiýanyň we beýleki ýurtlaryň güýçli toparlarynyň gatnaşmagynda ýaryşlar geçirildi. Şonda ýer eýeleriniň erkekler we zenanlar ýygyndy topary birinji orunlary eýelediler.
Häzirki wagtda türgenlerimiz birnäçe nobatdaky halkara ýaryşlaryna, şeýle hem okuw türgenleşiklerini geçmäge taýýarlyk görýärler. Geljek ýylyň ýazynda Aşgabatda Türkmenistanyň çempionaty we ýurdumyzyň Kubogy ugrunda ýaryşlar geçiriler. Olaryň netijeleri boýunça Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşmak üçin milli ýygyndy toparyň gutarnykly düzümi kesgitleniler.
Habarlar #Basketbol
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary altyn we kümüş medallara mynasyp boldular29 Dekabr, 2016 (20:40)
- Soňky habarlar
Aşgabatly türgenleriň tapawutlanmagy18 Dekabr, 2016 (12:18)
- Soňky habarlar
Basketbol: Türkmenistanyň ýygyndy topary – halkara ýaryşynyň ýeňijisi06 Noýabr, 2016 (10:22)
- Soňky habarlar
Türkmen paýtagtynda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga aldy05 Noýabr, 2016 (22:45)
- Soňky habarlar
Aşgabatda basketbol boýunça halkara ýaryşy badalga alýar04 Noýabr, 2016 (12:55)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri Aziýanyň kenarýaka oýunlaryny üstünlikli başlaýarlar26 Sentýabr, 2016 (11:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Baýramçylygyň hormatyna ýaryşlar18 Maý, 2015 (22:01)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Aşgabat çempionatyna sözsoňy05 Fewral, 2015 (23:13)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Türkmen basketbolçylary çärýek finala çykdylar17 Noýabr, 2014 (19:08)
- Soňky habarlar
Garaşsyzlyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar23 Oktýabr, 2014 (19:19)
- Soňky habarlar
Geljekki olimpiýa ýeňişleriniň bähbidine18 Aprel, 2014 (19:18)


text:
Tblisiniň howa menzilinde belent mertebeli myhmany Daşary işler ministri, ykdysadyýet ministri, prezidentiň edarasynyň başlygy we prezidentiň geňeşçileri garşyladylar.
2-nji iýulda ir bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gruziýa bardy. Tblisiniň halkara howa menzilinde belent mertebeli myhmany Gruziýanyň daşary işler ministri Tamar Beruçaşwili, wise-premýer, ykdysadyýet we durnukly ösüş ministri Georgiý Kwirikaşwili, prezidentiň edarasynyň başlygy Dawid Pataraýa we prezidentiň geňeşçileri Tengiz Phaladže bilen Georgiý Abaşişwili garşyladylar diýip, PEGNUM habarlar agentligi habar berýär.
Prezidentiň Tblisidäki kabulhanasynda ilki ikiçäk, soňra giňişleýin görnüşde Gruziýa bilen Türkmeniatan döwletleriniň baştutanlarynyň duşuşygy geçiriler.
Ondan soňra bilelikdäki resminamalaryň birnäçesine gol çekiler we prezidentler köpçülikleýin habar beriş serişdeleri üçin beýanat ederler.
Türkmenistanyň Prezidenti döwlet saparynyň çäklerinde Tbliside Gruziýanyň premýer-ministri Irakliý Garibaşwili hem-de parlamentiň başlygy Dawid Usupaşwili bilen duşuşyklar geçirer, Gruziýanyň çäk bitewiligi ugrunda wepat bolanlary hatyralar.
Saparyň ikinji gününde Gurbanguly Berdimuhamedowa hormatly akademik adynyň dakylmagyna bagyşlanan dabara geçiriler. Türkmenistanyň Prezidentiniň sapary 3-nji iýulda tamamlanar.


text:
Şu gün ABŞ-nyň Ýewraziýa sebitiniň energetika meseleleri boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar Türkmenistana sapar edýär. Bu barada ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasy habar berýär.
Riçard Morningstaryň energetika pudagy boýunça gelejekki hyzmatdaşlyk barada türkmen hökümetiniň wekilleri bilen ýokary derejedäki duşuşyklary geçirmegine garaşylýar.
Şu ýylyň ýanwar aýynyň ahyrynda «American Progress» atly syýasy barlaglar merkezinde eden çykyşynda, Riçard Morningstar Ýewraziýa regiony bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň maksatlarynyň biriniň Kawkaz we Merkezi Aziýa ýurtlaryna olaryň nebit we gaz eksportlary üçin täze ýollary tapmaklyga kömek etmekden ybaratdygyny aýdypdy.
Agzalýan nebit we gaz eksportlary üçin täze ýollaryň arasyna Ýewropa Bileleşigi tarapyndan öňe sürülýän we ABŞ tarapyndan goldanylýan “Nabukko” proýekti hem girýär. Geçirijilik kuwwaty ýylda 31 milliard kubmetr bolan “Nabukko” proýekti Hazar regionynyň tebigy gazyny Ýewropa Bileleşigine akdyrmagy göz öňüne tutýar.
Riçard Morningstar Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Ýewraziýa energiýa meseleleri boýunça ýörite wekili hökmünde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton tarapyndan bu wezipä 2009-njy ýylda bellenilipdi.
Riçard Morningstar özüniň bu wezipesinde Hillary Klintonyň Ýewraziýanyň energiýa önümçiligini ýokarlandyrmaklyga, onuň energiýa resurslaryny tranzit etmeklige we ýaýratmaklyga degişli syýasy meseleler boýunça maslahatçysy hem bolup durýar. Onuň bu wezipesiniň esasy maksady bolsa Birleşen Ştatlaryň Ýewropa, Orsýet, Ukraina, Türkiýe, Merkezi Aziýa we Kawkaz boýunça energiýa syýasatyna ýardam bermekden ybarat.


text:
Sişenbe güni Ukrainada müňlerçe adam ýurduň salgyt reformasyna garşy protest geçirdi.
Protestçileriň aýtmagyna görä, ýurduň täze salgyt reformasy diňe iri telekeçiligiň bähbitlerini göz öňünde tutýar.
Sişenbe güni kiçi we orta biznesiň wekilleri bu täze reformany tankyt edip, Kiýewde parlamentiniň öňünde proteste ýygnandylar.
Täze salgyt reformasyna laýyklykda, hökümet kiçi firmalaryň käbirine goýulýan salgydy artdyrar.
Protestçileriň bellemegine görä, bu reforma kiçi we orta telekeçiligiň çökmegine getirer.


text:
Müsüriň oppozision liderleriniň biri, parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi Mohammed El-Baradeý ýurtda geçiş hökümetini düzmäge we erkin saýlawlary geçirmäge çagyrdy.
Ýaňy-ýakyna çenli BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugyna ýolbaşçylyk eden El-Baradeý Wenadan Kaire gelip, şondan öň žurnalistlere müsürliler haýyş etse, syýasy özgerişligi ugrukdyrmaga kömekleşmek üçin dolanandygyny aýdypdy.
CNN telekanalyna beren interwýusynda El-Baradeý köpçülikleýin tolgunyşyklara getiren demonstrasiýalarda iş başyndan çekilmegi talap edilýän Hosni Mubaregiň eglenmezden wezipeden gitmelidigini nygtady.
Mundan öň “Musulman doganlar” atly radikal yslam hereketi häkimiýetler bilen bolmagy mümkin gepleşiklerde oppozisiýa wekili hökmünde El- Baradeýiň kandidaturasyny goldapdy.
ABŞ Müsürde erkin saýlawlar geçirmek we demokratik prinsiplerde gurnalan täze hökümete häkimiýeti guramaçylykly geçirmek barada çykyş edýär. Bu barada ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton “Fox News” telekanalyna beren interwýusynda aýtdy.
“Alty gün bäri dowam edýän köpçülikleýin protest aksiýalaryna gatnaşyjylaryň talaplaryna golaýlaşmak üçin Müsüriň prezidenti Hosni Mubarek iş ýüzünde hiç zat etmedi” diýip, Klinton belledi.
Kairde we beýleki şäherlerde girizilen komendant sagat düzgüni ýerine ýetirilmeýär, öňküleri ýaly onlarça müň adam aksiýalara gatnaşýar. Köp sanly garakçylyklar, weýrançylyklar hasaba alyndy, milli muzeýiň gymmatly eksponatlaryna zeper etdi.
Elleri taýakly adamlar polisiýanyň ornuny doldurmak üçin Kairiň dürli ýerlerinde nobata durýarlar. Olaryň käbiriniň aýtmagyna görä, käbir talaňçylaryň üstünden hökümet ýaraglary we Mubaregiň häkimiýetdäki NDP partiýasynyň dokumentleri tapylypdyr.
“Al-Jazeera” telekanalynyň maglumatyna görä, tolgunyşyklar başlanaly bäri hukuk goraýjy güýçler bilen çaknyşyklarda 150 töweregi adam ölüp, 1,000-den gowragy ýaralanypdyr.
Ýekşenbe güni ýurtda banklar, pul bazarlary, mekdepler ýapyldy. Prezident Hosni Mubaregiň wezipeden çekilmegini talap edýän protest aksiýalary, bidüzgünçikler dowam edýär.
Müsür hökümeti arap dilindäki halkara “Al-Jazeera” telekanalynyň ýurduň içinden gepleşikler bermegini gadagan etdi. Köçelere harbylar getirildi
Gowuşýan maglumatlara görä, Hosni Mubaregiň häkimiýetden gitmegini talap edýän demonstrasiýaçylar Kairiň merkezi bölegine kontrollyk edýär. Harbylar Müsüriň köçelerine getirildi. Ýöne olar bolup geçýän wakalara goşulmaýar.
Ýurtdaky bulaşyklykdan baş alyp çykmak üçin, Mubarek iki sany harby resmini iň ýokary wezipelere - aňtaw ýolbaşçysy Omar Suleýmany wise-prezidentlige, awiasiýa ministri Ahmed Şafigi bolsa premýer- ministrlige belledi. Olar haýal etmän işe başyna geçdiler.
Kairiň ýaşaýjysy Imad şeýle diýdi: “Protest aksiýalaryna gatnaşyjylary Müsür ýolbaşçylygynda geçirilen özgerişler kanagatlandyrmaýar, olar Mubaregiň wezipeden çekilmegini talap edýärler”.
Ýekşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu, Müsüriň prezidenti Hosni Mubaregiň iş başyndan çekilmegini talap edýän demonstrasiýalara garamazdan, Müsür bilen parahatçylykly gatnaşyklaryň saklanmagyna ynam bildirdi.
Ýewropa döwletleriniň köp sanly baştutany Kairi ýaragsyz demonastrasiýaçylara garşysyna güýç ulanmazlyga çagyrdylar. BMG-niň baş sekretary Ban Ki-mun bolsa şeýle diýdi: “Güýç ulanmakdan ýüz öwürmäge, şeýle-de graždanlaryň esasy hukuklaryna we azatlyklaryna hormat goýmaga ýene-de bir gezek çagyrýaryn”.
Amerikan ilçihanasy Müsürden amerikan raýatlaryny çykaryp başlady we olary mümkin boldugyndan tiziräk Müsüri terk etmäge olary çagyrýar.
Türkiýe öz graždanlaryny alyp gaýtmak üçin Müsüre iki ýolagçy uçaryny ugratdy.
Kairde dowam edýän köpçülikleýin bidüzgünçlikleriň gidişinde bu ýerdäki Azerbaýjanyň ilçihanasynyň işgäri Nijat Gojaýew ok ýarasyndan öldi.
Mundan öň äzeri hökümeti Müsürdäki ähli graždanlaryny çykarmak kararyna gelipdi. Şu gün Baku Kaire ýörite uçar ugradýar.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi öz raýatlaryny Müsüre gitmekden saklanmaga çagyrdy. Emma orsýetli turistleriň köpüsi Müsüriň kurortlarynda dynç almaga gitmekden ýüz öwürmeýärler.
Dünýä ýurtlary Müsürdäki wakalary ýakyndan yzarlaýarlar. Sebäbi Arap dünýäsiniň iň uzaga çeken režimi üýtgeşiklik talap edýän halk köpçüligi bilen ýüzbe-ýüz boldy. Şu aýyň dowamynda ýüz beren şeýle protestler Tunisiň hökümetini agdardy, soňra bolsa Ýemene, Marokko we Gabona ýaýrady.


text:
Eýranyň baş kazysynyň orunbasary Ibrahim Raaisi iýun aýyndaky jedelli saýlawlardan soňra dörän bidüzgünçiliklere gatnaşanlykda aýyplanyp tussag edilenlerden ýene dokuzysynyň tizara dardan asyljagyny aýtdy.
“Fars” habar agentligi Raasä salgylanyp, bu dokuz adama yslamy režimi agdarmaga synanyşyk edenlikde aýyplama bildirilýändigini mälim etdi. 28-nji ýanwarda şeýle aýyplama bilen iki adam dardan asylypdy.
Parižde ýaşaýan syýasy analitik Ali Keştger Radio Farda bilen söhbetdeşlikde 1979-njy ýylda amala aşyrylan rewolýusiýanyň ýyl dönüminiň öň ýany oppozisiýany syndyrmak üçin şeýle jezalaryň amala aşyrylýandygyny aýtdy: «11-nji fewraldaky dabaranyň öň ýany şeýle jezalaryň ýerine ýetirilmegi demonstrasiýa gatnaşmaz ýaly adamlaryň gözüniň oduny almak we tapdan düşürmek üçin amala aşyrylýar we hökümet bu işler bilen oppozisiýany synajak bolýar».
Dardan asylan 37 ýaşly M.Reza Ali Zamany we 19 ýaşyndaky Araş Rahmanipour ölüme höküm edilen 11 adamdan ikisidi. Olara Hudaýa garşy urşanlar diýip, günä bildirilipdi.
Birnäçe gün mundan ozal oppozision lider Musawi «Keleme» diýen internet saýty bilen söhbetdeş bolup, ýurtda höküm sürýän syýasy ýagdaý hakynda durup geçdi: «Heniz Eýranda diktatorçylyga sebäp bolup gelýän esaslaryň aradan aýrylandygyna ynanamok. Ynkylabyň başky ýyllarynda patyşalyk diktaturasyna sebäp bolan ähli esaslaryň ýumrulandygyna adamlar ynanyp başlapdylar, men-de şeýle oýlanýardym, ýöne indi men muňa ynanamok. Diktatura sebäp bolan faktorlaryň öňüniň alynmagyna garşy durýan güýçler belli. Häzir adamlar, edil patyşalyk döwründe bolşy ýaly, ýalana, galplyga we bikanunçylyga garşy aýaga galdylar, olar ýigitleriň ölüm jezasyna höküm edilmegine garşy çykyş edýärler».
Halkyň gözüni gorkuzyş
Golaýda Ahmedinejadyň tarapdary, Tähranyň baş ymamy aýatolla Jenneti hiç kime rehim etmeli däl diýip, çykyş etdi. Muňa nähili baha berýärsiňiz diýlende Musawi: «Bidüzgünçilige we galplyga goldaw berip gelýän birehim baş ymamyň, baş prokurora “sag bolsun” diýmegi üçin birnäçe adam ölüme höküm edilýär, onuň üçin esasy mesele halkyň gözüni gorkuzmak».
Musawi mundan ozal teledebatda häzirki häkimiýetiň ýalan wadalaryny tankyt edip, şeýle diýipdi: «Hawa, näme üçin ýalan sözleýärler, näme üçin galp maglumat berýärler, bu ýurduň bähbidine bolmaz, iki günläp häkimiýetde galmak üçin ýa-da bäsdeşiňi dyza çökermek üçin ýalan aýtmak dogrumy?»
Parlament bilen hökümetiň gatnaşygy barada durup geçen Musawi şeýle diýdi: «Döwletiň ähli gurluşlarynyň we olaryň dürli organlarynyň arasynda logiki gatnaşyk we kanunçylyk ýok. Häzir parlamentiň güýji hökümete ýetenok, hökümet hem eden-etdilikleri hakynda hiç kime jogap berenok».


text:
Süýji arzuwlar bilen perzende garaşýan ýaş eneler çaga dogrulýan öýleriň bosagasyndan ätleýänçäler özlerine näçeräk çykdajynyň garaşýandygy barada pikir hem etmeýärler.
Soňky wagtlar çaga dogurmaly ýaş eneleriň hossarlary tarapyndan çaganyň dünýä inmeli wagtyna 1-2 aý galandan eýýäm çaga dogurtmagy öz üstüne alyp biljek lukmanyň gözlegine çykylýar.
38 ýaşly, aşgabatly zenan Maýsa bu ýagdaýyň emele gelmegini çaga dogrulýan öýlerde işleýän lukmanlaryň, şepagat uýalarynyň bilim derejeleriniň pesliginden, tejribesizliginden, galyberse-de, olaryň öz işine jogapkärçiliksiz çemeleşmeklerinden görýär. Ol tötänden çaga dogrulýan öýlere gelen enelere geregiçe kömek berilmeýändigini aýdýar.
Bölüm müdiri ýa bolmasa bu ugurdan tejribeliräk lukmanlaryň biri bilen gepleşip barmasaň, ýa bolmasa hossarlaryň gapyda durup, çaga dogurtmaga jogapkär lukmanyň göwnüni tapmasa, geregiçe kömek alyp bilmeýän eneleriň pajygaly ýagdaýa düşýänleriniň az bolmaýandygyny gündelik durmuşda görmek bolýar.
Maýsanyň aýtmagyna görä, şeýle gepleşikler 200-250 amerikan dollaryna düşýär. Hiç bir gepleşiksiz baran halatynda hem eneler 100-150 amerikan dollar möçberinde pul çykarmaly bolýarlar.
Şeýle möçberdäki pul bolsa sosial taýdan pes maşgalalarda ýok diýseň hem bolýar. 400-500 manat aýlyk bilen işleýän ýaş eneler çaga dogurmaly döwri üçin döwlet tarapyndan berilýän tölegli dekret otpuskasyna çykanlaryndan soň, öz otpuska pulunyň hasabyna ýaşamaly bolýarlar. Olar tygşytlan puluna dünýä injek çaga üçin egin-eşik, arlyk taýynlamaly bolýarlar.
Maşgalabaşysy işli, aýlyk-günlükli bolan maşgalalar dünýä täze inmeli çaganyň hysyrdylary üçin kän bir kynçylyk çekmeýärler. Emma maşgalabaşynyň işsiz galýan wagtlary, köp ýagdaýlarda bolsa dürli sebäplere görä eneleriň atasyz çagany dünýä inderýän halatlary hem bolýar. Şeýle eneler bolsa çaganyň dünýä inmegi bilen döreýän çykdajylaryň öňünde durup bilmeýärler.
Soňky ýyllarda çaga dogrulýan öýlerde, çaga dogurmaga gelýän enelere hökmany salynýan salgytlaryň artýandygyny hem eneler aýdýarlar. Maýsa hem munuň hakykatdygyny tassyklaýar. Onuň aýtmagyna görä, 2-3 gün çaga dogrulýan öýde bolýan ene her biriniň bahasy üç manat bolan iki bölek el süpürilýän kagyz salfetkany, bir gap suwuklandyrylan sabyny hökmany suratda lukmanlaryň eline bermeli.
Goýbermän saklaýarlar
Ýaş ene çaga dogrulýan öýe ýerleşen wagty bir bölek salfetkany eltip bermeli. Edil şol wagt iki bölek salfetkany getirmäge mümkinçiligi bolmadyk eneleriň hossarlary, ikinji bölek salfetkany getirip berýänçäler olary çaga dogrulýan öýden öýlerine goýbermän saklaýarlar. Ene bilen çaganyň yzyndan maşynly gelen hossarlaryndan şol zady getirmegi talap edýärler. Eneler utanjyna “getir” diýlen zatlary hossarlaryna getirdip, lukmanlara berýärler.
Emma eýýäm öýüne göýberilen enäniň näme üçin ikinji bölek kagyz salfetkany çaga dogrulýan öýde goýup gaýtmaly bolýandyklaryna eneler göz ýetirip bilmän, öýlerine gaýdýarlar. Şeýle ýagdaý Aşgabat şäheriniň on birinji mikroraýonynda ýerleşýän, “Eneleri we çagalary goramagyň ylmy-barlag hassahanasynyň” çaga dogrulýan bölümine ýüz tutýan eneleriň köpüsiniň başyndan geçýär.
Çaga dogrulýan öýe barýan her bir ene özi üçin hem, çaga üçin hem gerek bolaýjak ähli däri-dermanlary, pamyk, zelýonka, bir gezek ulanylýan medisina elliginiň on jübütini we başga-da ýüze çykýan ähli zerur enjamlary eltmeli bolýarlar. Çaga dogrulýan öýde dogurmaga baran eneler hem, olaryň dogurýan çagasy hem öz egin-eşiginde bolmaly. Çaga üçin arlygy, köýnegi hossarlar wagtly-wagtynda ýetişdirip durmaly.
“Şeýle ýagdaýda çaga dogrulýan öýe barmagyň näme zerurlygynyň bardygy hem düşnüksiz. Irki döwürlerdäki ýaly, her kim öz öýünde göbek eneleriň hyzmatyndan peýdalansalar, maşgala gaznasyna has ýeňil düşerdi” diýip, Maýsa janygýar.
Ýöne bir sebäp bilen çaga öýde dünýä inäýse-de, çagany enesi bilen çaga dogrulýan öýlere alyp barmalydygyny, çaganyň dünýä inendigi barada çaga dogrulýan öýüň tassyknamasy bolmasa, soňra çaga dogluş hakyndaky şahadatnamanyň berilmeýändigini hem eneler aýdýarlar.
“Ynsanperwer kömekler” diýlip, daşary döwletlerden ugradylýan däri-dermanlar, medisina enjamlary bilen birlikde keselhanalara bir gezek ulanylýan rezin ellikleriň hem gelýändigi we olaryň keselhanalara paýlanyp berilýändigi barada maglumatlar bar. Emma çaga dogrulýan öýlerde onuň ýoklugy sebäpli, bu ýere gelýän eneleriň hemmesini ony dermanhanalardan satyn alyp getirmäge mejbur edýärler.
Soňky ýyllarda paýtagtda hem-de welaýat merkezlerinde döwrebap, “Ene mähri” hassahanalary guruldy. Olar dünýäniň iň kämil enjamlary bilen enjamlaşdyryldy. Eneler üçin döwletiň aladasynyň artýandygy duýulýar. “Ene mähri” hassahanalaryna çaga dogurmaga barmak islegi her bir enede bar.
Emma häzirki wagtda sosial taýdan pes maşgalalar, töleg hyzmatlary ýokary bolan “Ene mähri” hassahanalarynyň hyzmatlaryndan peýdalanyp bilmeýärler. Olar ozaldan bar bolan, hyzmat ediş derejesi pes bolan çaga dogrulýan öýlere ýüz tutmaly bolýarlar.
Maýsanyň pikiriçe, gözegçilik, talap güýçlendirilip, täze gurlan “Ene mähri” hassahanalarynyň tölegleri elýeter bolsa, eneleriň arasynda ýüz berýän deňsizlik hem aradan aýrylardy. Munuň üçin döwletde serişde ýeterlik.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Sagdyn iýmitlenmegiň biziň saglygymyz üçin näderejede wajypdygy her birimize bellidir. Käte iýmit bilen biziň bedenimize zyýanly maddalar hem aralaşýar. Şol zyýanly maddalara önümçilikde işlenilen azyk harytlaryň düzümindäki dürli garyndylar degişlidir. Umuman, biziň bedenimiz birgiden gerekmejek zatlardan özbaşdak saplanmaga ukyplydyr. Emma şol gerekmejek zyýanly maddalaryň sany aşa köp bolsa, adam bedenine agram düşýp, näsazlyklar ýüze çykyp başlaýar.
Öz saglygy barada alada edýän her bir adam ilkinji nobatda düzüminde zyýanly garyndylar bar bolan iýmit önümlerinden ýüz öwürmelidir ýa-da, iň bolmanda, şeýle önümleri ujypsyzja mukdarda ulanmalydyr.
Häzirki döwürde ekologiki taýdan arassa, düzüminde zyýanly garyndylar bolmadyk önümleri satyn almak mümkin däl diýsek hem bolar. Biziň iýýän önümlerimiz köplenç saglygymyza zyýan ýetirýär.
Käbir azyk önümlerinde zyýanly garyndylar (E toparyň garyndylary) has hem agdyklyk edýär. Biz şu önümler bilen Sizi tanyşdyrmak isleýäris.
Sakgyçlar we süýji önümler
Bulary iýmit önümleri diýip hasaplap bolmaz, sebäbi olar esasan iýmit garyndylaryndan taýýarlanylýar: süýji tagam berijiler we şekeriň deregine ulanylýan maddalar, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, turşamagyň öňüni alýan maddalar (antiokisleýjiler) we iýmite reňk berijiler. Sakgyç durşuna iýmit garyndylaryndan ybaratdyr. Görnüşine baglylykda, süýjüleriň düzüminde iýmit garyndylary azrak bolýar. Çagalaryň arasynda uly meşhurlyga eýe bolandygy sebäpli, sakgyjy we süýji önümleri şübhesiz iň zyýanly önümleriň sanawyna girizmelidir.
Ýüze çykyan saglyk meseleleri:
Bu iýmit önümleri aşgazan bozulmalaryna, bedeniň suwsuzlanmagyna, böwrek we bagyr kesellerine, böwregiň daş keseline, iýmit siňdiriş agzalarynyň kesellerine, allergiýa, deri kesellerine, ganda holesteriniň ýokarlanmagyna, akyl gowşaklygynyň döremegine getirip bilýär.
Gaýnadylan şöhlatlar, büzmeçler, sardelkalar
Bular iň zyýanly et önümleridir. Olaryň düzüminde iýmit konserwantlary, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, antiokisliteller, iýmit reňkleýjiler, aromatizatorlar (ys berijiler) bar. Mundan başga-da, şöhlatlaryň, büzmeçleriň we sardelkalaryň düzüminiň 80%-ni genetiki özgerdilen soýa ýagy tutýar. Genetiki özgerdilen soýa hem örän howply önüm hasaplanylýar.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük keseli, iýmit siňdiriş agzalaryň keselleri, görüşiň bozulmagy, ýürek bulanma, içgeçme, kellagyry, allergiýa. Antiokisleýjiler peýdaly mikroflorany (laktobakteriýalary) ýok edýärler. Netijede, iýmit siňdiriş bozulýar we aşgazan-içege keselleri ýüze çykýar. Iýmit reňkleýjiler we stabilizatorlar howply çişleriň emele gelmegine sebäp bolýar.
Kakadylan et we balyk, kakadylan we ýarym kakadylan şöhlatlar
Bu önümler gaýnadylan et önümlerinden hem has zyýanlydyr. Olary iň zyýanly önüm hasaplamak bolar. Olaryň düzüminde konserwantlar, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, antiokisleýjiler, iýmit reňkleýjiler, aromatizatorlar girýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Gaýnadylan et önümleri barada aýdylanlar kakadylan önümlere-de degişlidir. Mundan başga-da, kakadylan we ýarym kakadylan şöhlatlaryň ulanylmagy aşgazanasty mäzine zyýan ýetirýär, ganyň düzümindäki holesteriniň derejesini ýokarlandyrýar we ýürek-damar ulgamyna agram salynmagyna eltýär.
Ýogurtlar
Mahabatlandyrylýan ýogurdy biz iň peýdaly süýt önümleriniň biri hasaplaýarys. Emma olar iň zyýanly önümleriň hataryna girýär. Düzümindäki stabilizatorlar, goýaldyjylar, antiokisleýjiler aromatizatorlar ýogurtlary adam saglygy üçin örän howply edýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük (ýogurtlaryň düzümindäki limon turşulygynyň aşa köp mukdary kanserogen täsirli bolýar), allergiýa, aşgazanasty mäziniň keselleri.
Çipsiler we "Fri" görnüşde taýynlanan ýer almasy
Bu önümleriň iň howply önümler hasaplanylmagy ýöne ýerden däl. Olaryň düzüminde stabilizatorlar we aromatizatorlar bolýar. "Fri" ýer almasyny tiz taýýarlamak üçin, ýagyny çalyşman, birnäçe tapgyr gowurýarlar. Şeýle ýagda kanserogenler emele gelýär. Çipsileriň taýýarlanylyş tehnologiýasy hem sintetik ýaglaryň we beýleki kanserogenleriň emele gelmegine eltýär. Kanserogenleriň aşa köp mukdary bu önümleri has howply edýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük (kanserogenleriň köp mukdary sebäpli), "hytaý restoranynyň alamaty" (kellagyry, ýüzüň gyzarmagy, derleme, özüňi agyr duýmak we ş.m.), başga keselleriň bolmagy hem mümkin (çipsileriň düzümindäki iýmit garyndylarynyň bir böleginiň zyýany doly takyklanylmadyk).
Doňdurma
Doňdurmanyň düzüminde iýmit garyndylarynyň bolmazlygy hem mümkin. Emma onuň köp görnüşlerinde iýmit reňkleýjileri, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, aromatizatorlar bardyr. Şeýle doňdurmalar iň zyýanly önümleriň sanawyna girýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük, bagyr we böwrek keselleri, aşgazan bozulmalary, bedeniň madda çalşygynyň haýallanmagy, görüşiň peselmegi, çakyza, gijilewük, biynjalyklyk, ukynyň bozulmagy.
Içgiler
Iň howply alkogolsyz içgiler Koka-kola, Spraýt, Pepsi ýaly energetik içgilerdir. Sakgyç ýaly olary hem iýmit önümi hasaplamak kyn. Gazlandyrylmadyk içgileriň düzüminde zyýanly iýmit garyndylary azrak bolýar.
Zyýanly maddalar gaty önümleriň düzümindäkä garanda, suwuklyklarda has çalt we ýeňil özleşdirilýär. Bu bolsa içgileriň zyýanyny artdyrýar.
Içgileriň düzümine şekeriň deregine ulanylýan sintetiki madda, iýmit konserwantlary, emulgatorlar, aromatizatorlar goşulýar.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük, bagyr sirrozy, ýüregiň işiniň ýaramazlaşmagy, allergiki täsirler. Energetiki içgiler nerw ulgamynyň bozulmalaryna getirip biler.
Souslar
Souslaryň köpüsiniň düzümine iýmit konserwantlary, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, iýmit reňkleýjiler, aromatizatorlar girýär. Özbaşdak iýmit önümi bolmasa-da, souslar islendik ýokumly iýmiti iň zyýanla öwrüp bilýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düzümine baglylykda, ýokarda agzalan ähli keselleriň döremegine eltip bilýär.
Suharikler (kakadylan çörek)
Bu önüm ählimize belli önümdir. Ol hem iň zyýanlylaryň sanawyna girýär. Kakadylan çöregiň düzümine aromatizatorlar we iýmir reňkleýjiler girýär. Käte beýleki zyýanly maddalar hem garylýar.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Görüşiň peselmegi, arterial gan basyşynyň üýtgemegi, aşgazan bozulmalary, allergiki täsirler.
Şokolad
Düzüminde zyýanly garyndy bolmadyk şokolady tapmak kyn. Adatça, onuň düzümine aromatizatorlar, stabilizatorlar, goýaldyjylar, emulgatorlar, konserwantlar girýär.
Ýüze çykýan saglyk meseleler:
Düwnük, allergiki täsirler.
Biz näme üçin iň zyýanly iýmit önümlerini halaýarys we olardan ýüz öwürmek bize näme üçin kyn düşýärkä?
Giňden ulanylýan iýmit önümleriniň düzümindäki zyýanly iýmit garyndylary endik etdiriji häsiýete eýedir. Bu, esasanam, natriniň glýutamatyna (E-621) degişlidir. Tagamy güýçlendiriji garyndylaryň arasynda ol iň köp önümlerde duş gelýär: çipsiler, şöhlatlar, et ýarymfabrikatlarynda , souslarda, tiz taýýarlanylýan çorbalarda we ş.m. Natriý glýutamaty nerw ulgamyny gyjyndyrýan zäherli maddadyr. Ol beden üçin has howpludyr (görüşiň peselmegi, kelle beýnisiniň şikeslenmesi, allergiki täsirler). Käte önümiň gabynda düzüminde natriniň glýutamatynyň bardygy görkezilmeýär. Iýmit önüminiň gabynda "garyndylar (spesiýalar)" diýlip ýazylan bolsa, onda onuň düzüminde, şübhesiz, E-621 bardyr.
Şekeriň deregine ulanylýan zyýanly aspartam (E-951) hem iýmit önümine endik etdirýär. Önümçilik tarapyndan maliýeleşdirilýän barlaglar "aspartam howpsuz" diýen netije çykarýarlar. Emma önümçilige maliýe taýdan garaşly bolmadyk barlaglaryň netijeleri aspartamyň zyýanlydygyny, onuň dürli howply keselleriň (nerw öýjükleriniň şikeslenmegi netijesinde döreýän Alsgeýmeriň keseli, erkek önelgesizligi) döremegine sebäp bolýandygyny görkezdi.
Ýokarda ady agzalan 10 sany iň zyýanly iýmit önümlerini ulanmak bilen, biz olara endik edýäris, öz saglygymyzy howp astyna salýarys.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Esasy faktlar:
► Kadaly we dogry iýmitlenme ýaramaz iýmitlenme bilen baglanşykly kemçilikleriň we onuň beýleki ähli görnüşleriniň öňüni almaga ýardam berýär. Şeýle hem aşa semizlik, diabet (süýji keseli), ýürek keselleri, beýni gan aýlanşygynyň bozulmasy we rak ýaly ýokanç däl keselleriň döremeginiň öňüni alýar.
► Ýaramaz iýmitlenme we ýeterliksiz fiziki işjeňlik – şular tutuş dünýäde saglyk üçin esasy zyýanly faktorlar bolup durýar.
► Kadaly we dogry iýmitlenme tertibi ýaşaýşyň iň başyndan başlaýar – ene süýdi bilen iýmitlendirmek has uzakmöhletleýin oňaýly netijeleri gazanyp bilýär, meselem, çagada çagalyk we ýetginjeklik ýyllarynda artykmaç agramlylyk we aşa semizlik howpuny azaldyp bilýär.
► Bedenimize (kaloriýalar görnüşinde) girýän energiýa sarp edilýän energiýa bilen deňleşdirilmeli. Maglumatlara görä, zyýanly agramy almazlyk üçin ýag bedenimize girýän ähli energiýanyň 30%-den geçmeli däl, bu bolsa doýgun (goýy) ýaglardan doýgun däl (suwuk) ýaglara geçmeklik bilen hem-de senagat transýaglaryny iýmitde ulanmazlyk arkaly amala aşyrylmalydyr.
► Kadaly we dogry iýmitlenmäni ýola goýmaklygyň bir usuly hem, sarp edilýän erkin gantlaryň möçberiniň umumy energiýanyň 10%-den az bolmagyny gazanmakdyr. Goşmaça sagaldyş täsirini gazanmak üçin bu görkezijini has hem peseltmek maslahat berilýär, meselem jemi kuwwatlylyk berme paýyny 5 %-den geçirmezlik.
► Günüň dowamynda sarp edilýän duzlaryň möçberini 5 grama çenli çäklendirmek gan basyşyň ýokarlanmagynyň öňüni almaga ýardam edýär we uly ýaşlylarda ýürek keselleri we beýnä gan inme howpuny azaldýar.
► Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň agza döwletleri 2025-nji ýyla çenli adamzat tarapyndan nahar duzunyň ulanylşyny 30%-e çenli azaltmaklyk arkaly diabetiň we aşa semizligiň ösüşini togtatmak barada ylalaşyga geldiler.
Gysgaça maglumat
Kadaly we dogry iýmitlenme ýaramaz iýmitlenme bilen baglanşykly kemçilikleriň we onuň beýleki ähli görnüşleriniň öňüni almaga ýardam berýär. Şeýle hem aşa semizlik, diabet (süýji keseli), ýürek keselleri, beýni gan aýlanşygynyň bozulmasy we rak ýaly ýokanç däl keselleriň döremeginiň öňüni alýar. Emma gaýtadan işlenen azyk önümleriniň goýberlişiniň ösüşi, okgunly urbanizasiýa (şäherleşme) we ýaşaýyş şeklindäki üýtgeşmeler iýmitlenme tertibiniň üýtgeşmelerine getirdi. Ilat düzüminde has ýokary energiýaly doýgun ýaglary, transýaglary, erkin şekerleri ýa-da duzlar / natriý bolan iýmitleri has köp talap edýär we adamlaryň köpüsi ýeterlik derejede miwe önümlerini, bakja önümlerini we bütin däneli ösümliklerde bolýan iri iýmit süýümlerini (kletçatka)sarp etmeýärler.
Peýdaly, deňagramly iýmit paýynyň (rasionyň) anyk düzümi şahsy talaplara (meselem, ýaşa, jynsa, ýaşaýyş tertibine, fiziki işjeňlige) baglydyr.
Uly ýaşly adamlar üçin
Peýdaly iýmit paýy aşakdakylardan ybaratdyr:
Miwe önümleri, bakja önümleri, kösükliler maşgalasy (merjimek, noýba), hoz we bütin däneli ösümlikler (meselem, gaýtadan işlenilmedik patrak, dary, süle, bugdaý, ýylmanmadyk tüwi).
Günüň dowamynda iň azyndan 400 g (5 bölek) gök önümler we bakja önümleri kabul edilmelidir. Ýer almasi (kartoşka), batat, kasawa we beýleki krahmal kökli miweliler – gök önümlere hem, bakja önümlere hem degişli däldir.
Erkin şekerler umumy energiýanyň 10%-den az möçberini düzmeli, ýagny günüň dowamynda takmynan 2000 kaloriýa sarp edýän kadaly beden agramly adam üçin 50 g (ýa-da doldurman 12 çaý çemçesi), emma erkin şekerler umumy energiýanyň 5%-den azyny düzse, saglyk üçin has hem peýdalydyr. Erkin şekerleriň aglabasy öndüriji, aşpez ýa-da sarp ediji tarapyndan azyk önümlerine goşulýar, şeýle hem olar balda, şerbetlerde, miwe şirelerinde we miwe toşaplarynda tebigy şeker görnüşinde bolup bilýärler.
Ýaglar umumy energiýanyň 30%-den az möçberini düzmeli. Doýgun däl ýaglar (meselem, balykda, awokadoda, hozlarda, günebakarda, zeýtunda bar bolan ýaglar) doýgun ýaglardan (meselem, ýagly etde, mesgede, palma we kokosda, gaýmakda, peýnirde, doňuz ýagynda bar bolan ýaglardan) has gowudyr. Senagat trans-ýaglary (gaýtadan işlenilen azyk önümlerinde, tiz taýýarlanylýan naharda, garbanalga iýmit önümlerinde, gowrulan naharda, doňdurylan pissalarda, piroklarda, kökelerde, margarinlerde we buterbrodyň garyndylarynda bolýan ýaglar) peýdaly iýmit paýynyň düzümine girmeýär.
Günüň dowamynda 5 g (bir çaý çemçesine deň bolan) duzy we ýodlanan duzy ulanmaly.
Ene süýdi bilen iýmitlenýän hem-de kiçi ýaşly çagalar
Çaganyň ömrüniň ilkinji 2 ýylynda gowy iýmitlenmeklik ölüm howpuny we ýokanç däl keseller bilen kesellemeklik howpuny azaldýar. Şeýle hem ol bedeniň tutuşlaýyn gowy we sagdyn ösmekligine ýardam berýär.
Ene süýdi bilen iýmitlenýän we kiçi ýaşly çagalar üçin ýokumly iýmit paýyna degişli maslahatlar uly ýaşly adamlar üçin berlen maslahatlara meňzeşdir, emma görkezilen elementler hem zerurdyr.
→ Ýaňy doglan çagalar ömrüniň ilkinji 6 aýynda diňe ene süýdi bilen iýmitlendirilmelidirler.
→ Çagalar 2 ýaşyna we ondan ýokary ýaşa ýetýänçä hemişe ene süýdi bilen naharlanyp durmaly.
→ 6 aýdan soňra olar ene süýdi bilen bir hatarda dürli howpsuz we ýokumly iýmit önümleri bilen iýmitlendirilmeli. Goşmaça iýmit önümlerine duz bilen şeker goşmaly däldir.
Ýokumly iýmit paýy bilen baglanşykly tejribelik maslahatlar
Miwe we bakja önümleri
Günüň dowamynda gök we bakja önümleriniň 5 bölegini ýa-da 400 gramyny iýmitiň hatarynda sarp etmeklik ýokanç däl keselleriň ýüze çykma howpuny azaldýar we bedene iri süýümli önümleriň ýeterlik derejede barmagyna ýardam edýär.
Miwe we bakja önümleri sarp etmekligi gowulandyrmak üçin siz aşakdakylary ýerine ýetirip bilersiňiz:
⇒ hemişe iýmitiňize bakja önümlerini goşmaly;
⇒ gök önümleri we çig bakja önümlerini naharyň arasynda iýmek üçin ulanmaly;
⇒ möwsüme laýyk ter bakja önümlerini nahara goşmaly;
⇒ gök we bakja önümleriniň her dürlüsini iýmitde ulanmaly.
Ýaglar
Sarp edilýän ýagy umumy energiýanyň 30%-den az bolan ölçegine çenli azaltmaklyk uly ýaşly adamlaryň arasynda semizligiň öňüni alýar.
Şundan başga-da, doýgun ýaglaryň möçberini umumy energiýanyň 10%-e çenli, transýaglary bolsa umumy energiýanyň 1%-e çenli peseldip we olary ösümlik ýagynyň düzümindäki doýgun däl ýaglar bilen çalşyryp ýokanç däl keselleriň ýüze çykma howpuny peseldip bolýar.
Ýagy sarp etmekligi aşakdaky çäreleriň kömegi bilen azaltmak mümkin:
♦ Nahar taýýarlanyş tärini üýtgetmeli – etiň ýagly ýerini aýyrmaly, mesgä derek (haýwanlardan alynmadyk) ösümlik ýagyny ulanmaly, şeýle hem gowurmak arkaly däl-de, gaýnatmak, buglamak ýa-da gyzartmak arkaly bişirmeli;
♦ Düzüminde transýaglary bolan işlenilip taýýarlanan iýmit önümlerinden gaça durmaly;
♦ Düzüminde doýgun ýaglary bolan azyk önümleri (meselem, peýnir, doňdurma, ýagly et) sarp etmekligi çäklendirmeli.
Duz, natriý we kaliý
Adamlaryň aglaba köpüsi duz görnüşinde juda kän natriý sarp edýärler (ortaça günüň dowamynda 9-12 g duz) we olara kaliý ýetmezçilik edýär. Duzlaryň aşa köp sarp edilmegi we bedene kaliý ýetmezçiligi (3,5 g-dan hem az) ýokary gan basyşy ýüze çykarýar, ol bolsa öz gezeginde ýürek keseliniň we insultyň ýüze çykma howpuny ýokarlandyrýar.
Duz ulanyşy maslahat berilýän derejä (ýagny günüň dowamynda 5 g) çenli azaldyp, her ýylda bolýan ölümleriň 1,7 million sanysynyň öňüni alyp bolardy.
Adamlar köplenç günüň dowamynda özleriniň näçe duz sarp edýändiklerini bilmeýärler. Köp ýurtlarda duzuň köp bölegi gaýtadan işlenilen azyk önümlerinde (meselem, taýýar naharlara, bekon, wetçina we salýami, peýnir we duzlanan garbanalgalar ýaly gaýtadan işlenilen et önümlerinde) ýa-da köp mukdarda sarp edilýän azyk önümlerinde (meselem, çörekde) bolýar. Şundan başga-da, duzy käbir iýmitler (meselem, bulýon bölejikleri) taýýarlanylanda ýa-da saçakda (meselem, naharhana duzy, soýa batyrmasy we balyk batyrmasy) hem goşulýar.
Duzy ulanmaklygy aşakdaky çäreler bilen hem azaldyp bolýar:
• Nahar taýýarlananda duz, soýa we balyk batyrmasy ýa-da başga batyrmalary goşulmaly däl;
• Saçakda duz goýmaly däl;
• Duzlanan garbanalga önümlerini çäklendirmeli;
• Düzüminde duzy az bolan önümleri saýlamaly.
Azyk önümleriniň käbir öndürijileri önümlerine goşulýan duzuň mukdarynyň az bolmagy üçin taýýarlanyş usulyna üýtgeşmeler girizýärler we azyk önümlerinde duzuň näçe mukdarynyň bardygyny barlamak üçin ýüzündäki etiketka seretmeklik maslahat berilýär.
Iýmitde gök we bakja önümlerini ulanmak arkaly bedene düşýän kaliý duzlary – natriý duzlarynyň döredýän gan aýlanyş bozulmalarynyň öňüni almaga uly mümkinçilik berýär.
Şekerler
Hakyky maglumatlara görä, uly ýaşlylaryň we çagalaryň bedenine kabul edýän erkin şekerleriniň mukdary umumy energiýanyň 10 %-den geçmeli däl we onuň mukdaryny umumy energiýanyň 5 %-den azaldylmagy saglyk üçin has oňaýly täsir berýär. Öndüriji, aşpez ýa-da sarp ediji tarapyndan azyk önümlerine ýa-da içgilere goşulýan ähli şekerler, şeýle hem balyň, şerbetiň, miwe şireleriniň we miwe toşaplarynyň düzümindäki ähli şekerler erkin şekerlerdir.
Erkin şekerler dişleriň çüýremeklik (dişleriň zaýalanmak) howpuny ýokarlandyrýar. Erkin şekere baý bolan azyk önümlerinden we içgilerden alynýan artykmaç kaloriýalar hem agramyň kadasyz ýokarlanmagyna getirýär, onuň netijesi bolsa artykmaç agramlylyk we aşa semizlikdir.
Bedene kabul edilýän şekeriň mukdaryny azaltmak üçin aşakdakylary ýerine ýetirmelidir:
► Düzmünde köp mukdarda şeker bolan azyk önümlerini we içgileri (ýagny gant goşulan içgileri, süýji garbanalga önümleri we süýjüleri) sarp etmekligi çäklendirmeli;
► Süýji garbanalga önümleriniň ýerine miwe önümlerini we çig bakja önümlerini iýmeli.
ÇEŞMELER
1. Hooper L, Abdelhamid A, Moore HJ, Douthwaite W, Skeaff CM, Summerbell CD. Effect of reducing total fat intake on body weight: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials and cohort studies. British Medical Journal, 2012, 345:1–15.
2. Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases: report of a Joint WHO/FAO Expert Consultation. Geneva: World Health Organization; 2003 (WHO Technical Report Series, No. 916).
3. Fats and fatty acids in human nutrition: report of an expert consultation. Rome: Food and Agricultural Organization of the United Nations; 2010 (FAO Food and Nutrition Paper 91).
4. Nishida C, Uauy R, editors. WHO scientific update on trans fatty acids (TFA). European Journal of Clinical Nutrition, 2009, 63 Suppl, 2:S1–S75.
5. Te Morenga L, Mallard S, Mann J. Dietary sugars and body weight: systematic review and meta-analyses of randomised controlled trials and cohort studies British Medical Journal, 2012, 346:e7492.
6. Moynihan PJ, Kelly SA. Effect on caries of restricting sugars intake: systematic review to inform WHO guidelines. J Dent Res, 2014 93:8-18.
7. Guideline: Sodium intake for adults and children. Geneva, World Health Organization, 2012.
8. Guideline: P8otassium intake for adults and children. Geneva, World Health Organization, 2012.
9. Mozaffarian, D. et al. Global sodium consumption and death from cardiovascular causes, N Engl J Med 2014; 371:624-634, August 14, 2014
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dynç alýanlar üçin oňaýly şertleri döretmek meselesine ünsi çekdi. Bu ýerde ajaýyp dynç alyş we sagaldyş toplumlary guruldy. Bu zolakda hyzmatlaryň oňat ýola goýlandygy, deňziň suwunyň we howasynyň ekologiýa taýdan arassadygy üçin, Awaza müňlerçe adam dynç almaga gelýär. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany mejlise gatnaşyjylaryň hem ýaňy-ýakynda bu ýerde bolup, dynç almak üçin döredilen şertler bilen ýakyndan tanyşandygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany ähli welaýatlardan gelen müňlerçe awtoulagyň sürüjileriniň ýol hereketiniň kadalaryny berjaý etmeýändigini we awtoulaglary ýörite duralgalarda goýmaýandygyny nygtady. Awtoulaglaryň köp toplanmagy sebäpli, dynç alyş zolagynyň käbir ýerlerinde howanyň hapalanandygy hem duýulýar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dörän ýagdaýy teswirläp, Tebigaty goramak ministrliginiň bu ýerde ekologiýa kadalarynyň ýerine ýetirilişine talaba laýyk gözegçilik etmeýändigini belledi. Polisiýanyň ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri hem ýol-ulag kadalarynyň berjaý edilişine ýeterlik üns bermeýär. Bu mesele bilen olar talaba laýyk meşgullanmaýar diýip, Türkmenistanyň Prezidenti aýtdy.
«Awaza» milli syýahatçylyk zolagyna gelýän adamlaryň öz awtoulaglaryny ýörite duralgalarda goýmaklaryny talap etmeli. Dynç alyş zolagynyň çäginde bolsa, diňe jemgyýetçilik ulaglarynyň we ýörite ulaglaryň gatnawyna rugsat bermeli diýip, Türkmen döwletiniň Baştutany nygtady. Bu meseleleriň ählisini haýal etmän çözmegi degişli ýolbaşçylardan talap edip, berlen tabşyrygy ýerine ýetirmek boýunça geçirilen işler barada hasabat bermegi tabşyrdy.


text:
Golaýda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynda, “Watan” daýhan birleşiginde ýaşaýan 6 ýaşly gyzjagaz, Kölary obasynyň ortarasyndan geçýän kanalyň üstünden gurlan köprüden suwa ýykylyp, gark boldy.
Ol ýetip gelýän “Kamaz” maşynyna ýol berjek bolup, köpriniň opurylan ýerinden aşak gaçypdyr.
Elbetde, şondan soň bu köpriniň bejerilendigi aýdylýar. Eýsem bu iş biraz öň, alty ýaşly çaga heläk bolmanka edilen bolsa bolmazmydy?
Aslynda şeýle pajygaly wakalara getirýän, emma wagtynda baş galdyrylsa, sähel wagtda düzedip boljak köprileriň, ýollardaky çukurlaryň uzak wagtlap hiç kimiň gözüne ilmezligine ýa-da beýle zatlara kän üns berilmezligine näme sebäp bolýar?
Azatlyk Radiosy bu barada Aşgabatda ýaşaýan raýat aktiwisti Ýaýlym Begow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Sen ykbala elmydama ýylgyryp baksaň, ykbal hem saňa gülüp bakar.
***
Siz diňe bir zady tutuşlygyna dolandyryp bilersiňiz, ol hem siziň pikirleriňizdir.
***
Siz özüňizde ýok zady sowgat edip bilmersiňiz; özüňiz betbagt bolup başgalary bagtly etmek mümkin däl.
***
Hiç kim sizden üýtgeşik däl. Hiç kim sizden akylly däl. Ýöne olar bu işe sizden öň girişdiler.
***
Eger siz üstünlige ýeten adamlaryň edenini etseňiz, ahyr netijede olaryň gazanan netijesini gazanarsyňyz. Şeýdibem, üstünlige ýeten adamlaryň biri bolarsyňyz.
***
Siz özüňiz bilen bolýan ýagdaýa höküm edip bilmeýänem bolsaňyz, oňa bolan gatnaşygyňyza hökümiňizi ýöredip bilýärsiňiz. Hut şol gatnaşyklar hem wakalaryň sizimi ýa-da siziň wakalary dolandyrjakdygyňyzy kesgitlär.
***
Pikirleriňizi özgertmegi başarsaňyz, durmuşyňyzy hem özgerdersiň.
Türkmen diline terjime eden Goçmyrat Orazberdiýew, žurnalist.


text:
Eýranda prezidentlik saýlawlarynda dalaşa giren alty kandidatyň hiç biri sesleriň 50 prosent we ýene-de goşmak bir köplügini alyp bilmese, bäsleşik deň ýa-da beýlekilerden ýokary ses alan iki kandidatyň arasynda dowam eder.
Eýrandaky ýagdaýa ýetik synçydyr anlitikleriň aglabasy hem şeýle bolar diýip çaklaýarlar. Bu çaklama dogry bolup çyksa, onda iki kandidat 21-nji iýunda özara bäsleşmeli bolar.
Pikir soralyşyklar
Garaşylyşyna görä, ikinji saýlaw ýa konserwatiwleriň üç esasy kandidatynyň - Mohammad Galibaf, Said Jelili we Ali Akbar Welaýaty - ikisiniň arasynda bolar ýa-da bularyň biri aram güýçleriň ýeke-täk kandidaty Hasan Rohany bilen dalaşa girer.
Häzirki wagtda bolaýmagy iň ähtimal hasaplanylýan - Galibaf bilen Rohanynyň bäsleşigi.
Ýarym resmi pikir soralyşyk merkezi "Mehr" 12-nji iýunda geçiren barlagyna esaslanyp, Galibafyň aljak seslerini 18 prosente golaý diýip görkezdi. Rohany hem takmynan 15 prosent ses bilen ikinji ýeri alar diýlip çaklanylýar.
Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Informasiýa we jemgyýetçilik pikir çözgüdi (IPOS) hem Eýranyň içinde pikir soralyşyk geçirip, Rohanyny takmynan 32 prosent bilen birinji, Galibafy hem 24 prosent bilen ikinji edip goýdy.
Konserwatiwleriň kandidatlarynyň arasynda has başarnykly hasaplanýan, halkara sahnasynda tejribesi bolmasa-da, Galibaf. Analitikleriň aýtmagynda görä, onuň iň soňunda ýeňiş gazanma mümkinçiligi ýokary.
Bu aralykda Rohanynyň hem tarapdarlary barha artýana meňzeýär. Ýöne synçylar Ýokary ruhy lider aýatolla Ali Hameniýiniň Rohanynyň ýeňiş gazanmagyny islemeýändigini aýdýarlar.
Galibaf bilen Rohany
Waşingtonda ýaşaýan eýranly analizçi Ali Afşarynyň aýtmagyna görä, ses berenler köp bolsa, saýlawlaryň ikinji etabynyň Galibaf bilen Rohanynyň arasynda bolmagy mümkin.
"Ses berenler 30 milliondan geçse, onda iki bäsdeşiň biriniň Rohany bolmagy mümkin. Mohammad Reza Arefiň kandidatlykdan çekilmegi, öňki prezident Rafsanjanynyň we öňki reformaçy prezident Hateminiň Rohanyny güýçli goldamagy onuň tarapdarlaryny köpeldene meňzeýär. Ýöne munuň näderejededigi entek belli däl. Galyberse-de, köp adamlar kime ses berjekdikleri barada belli karara [diňe] saýlaw güni gelýärler" diýip, Afşary aýdýar.
Muňa garamazdan, Afşary Rohana ýeňiş gazanmaga ýol berler öýdenok.
Ýene bir mümkinçilik Galibafyň Jelili bilen bäsleşmegi. Eýranyň ýarym resmi habar gullugy "Fars" ikiçäk bäsleşikde bu ikisiniň ýüzbe-ýüz bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
Ýokary ruhy lider
Kandidatlaryň arasynda iň konserwatiw pikirlisi - Jelili. Aýdylyşyna görä, Hameniýiniň hem ileri tutýany şol.
Amerikada ýaşaýan Eýran boýunça ekspert Resul Nafisy haýsy kandidatyň jemgyýetçiligiň goldawyny aljakdygyna Ýokary ruhy lideriň täsir etmeginiň mümkindigini belleýär: ”Hameneýniiň başdan bäri gözden salman geleni Jelili. Ýöne onuň öz başarnygyny subut edip, köpçüligiň goldawyny gazanan başga bir kandidaty hem goldamagy mümkin".
Analizçileriň aýtmagyna görä, konserwatiwleriň esasy kandidatlarynyň käbiri dalaşdan çekilen bolsady, onda Galibafyň ýeňiji diýip yglan edilme ähtimallygy ýokary bolardy. Ýöne olaryň hemmesiniň ýaryşy dowam etdirmeginiň jemgyýetçiligiň sesini bölmegi mümkin.
Saýlawlara häkimiýet başyndaky topar tarapyndan berk kontrollyk edilse, konserwatiwleriň esasy kandidatlarynyň biriniň 14-nji iýunda ýeňiji diýip yglan edilmek mümkinçigi ýok däl.
Afşary, eger beýle iş ediljek bolsa, onda häkimiýet başyndakylar güýçli aldawa ýüz urmaly bolarlar diýýär: "Bu ýagdaý saýlawlaryň adaty zat däldigi bolar. Häkimiýet başyndaky topar öz kanidatyny ýeňiji eder. Bu hem, görnüşine görä, Jelili. Onuň pikirleri hem tutumy Ýokary ruhy lideriň pikirlerine doly gabat gelýär. Döwlet organlary hem şoňa ýykgyn edýäne meňzeýär. Häkimiýet eýeleriniň ses maşyny-da şonuň erkinde ýaly görünýär".
Häzirki ýagdaýdan çen tutsaň, saýlawlardan soň bulagaýlyk turarly görünýär. Oppozision hereketiň ýolbaşçylary Mir Huseýn Musewi bilen Mehdi Karruby henizem öý tussaglygynda saklanýar. Oppozisiýanyň aktwistleriniň aglabasy dymdyryldy.
Muňa garamazdan, Halkara parahatçylygy boýunça Karnegi merkeziniň Eýran boýunça analizçisi Kerim Sadjadpuryň bellemegine görä, "2009-njy ýylda müňlerçe eýranlynyň köçelere dökülmegine getiren syýasy, sosial we ykdysady lapykeçlik heniz hem gaty uly".


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýrana garşy täze sanksiýa girizmek barada BMG tarapyndan geçiriljek gepleşiklere Hytaýyň gatnaşjakdygyny aýtdy.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşindäki ABŞ-nyň wekili Suzan Raýs Eýrana garşy giriziljek sanksiýa barada Hytaýyň gepleşiklere gatnaşmaga taýýardygyny öňe sürdi.
Ak Tamyň metbugat wekili Bill Burton Pekiňiň bu gepleşiklere gatnaşmaga razylyk bildirmeginiň gaty uly ädim bolanlygyny belledi.
Prezident Obama täze sanksiýalar barada Howpsuzlyk Geňeşinde ýakynda ylalaşyga gelinjekdigine umyt edýänligini aýdypdy.


text:
Şu hepde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Moskwa sapar etmekligi planlaşdyrýar.
18-nji we 19-njy martda etjek bu saparynda Hillary Klinton Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen duşuşyp, strategik ýaraglaryň sanyny kemeltmek barada iki ýurduň arasynda göz öňünde tutulýan täze ylalaşyk bilen baglanyşykly meseleler barada pikir alşar diýlip garaşylýar.
Mundan daşary, Döwlet sekretary Hillary Klinton Moskwada Birleşen Ştatlaryň käbir halkara partnýorlary bilen Ýakyn Gündogar parahatçylyk prosesi barada gepleşik geçirmekligi-de planlaşdyrýar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti düýn bu baradaky gepleşiklere Hillary Klinton bilen birlikde BMG-niň Baş sekretary Bangi Munyň, Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy Katerin Aştonyň, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň we käbir beýleki ýokary derejeli resmileriň gatnaşjakdyklaryny mälim etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň din azatlygy boýunça ýyllyk hasabaty Türkmenistanda din azatlygy meselesinde ilerleme bolandygyny habar berýär.
Hasabatda aýdylmagyna görä, dowam edýän problemalara garamazdan, ol ýerde syn edilen döwürde köp sanly kiçeňräk ilerlemeler bolupdyr. Gowy edilen işleriň biri hökmünde hasabatda öňki prezidentiň «Ruhnama» kitabynyň ýurduň ruhy hem medeni durmuşynda wagyz edilmesiniň azalandygy bellenilýär.
Şeýle-de hasabatda hökümetiň welaýat merkezleriniň her birinde uly we oba-şäherleriň bir toparynda kiçeňräk metjitleri gurmagy dowam etdirendigi ýazylýar.
Din azatlygy baradaky habarlary çap edýän «Forum 18» habarlar gullugynyň baş redaktory Feliks Körliý hem Türkmenistanda din azatlygy meselesinde belli bir ilerlemeleriň bolandygy baradaky pikir bilen ylalaşýar.
"Käbir ilerlemeler boldy"
Körliýniň aýtmagyna görä, soňky ýyllarda ol ýerde din azatlygy meselesinde käbir ilerlemeler boldy, ýagny polisiýa ýa-da gizlin polisiýa dini toparlaryň hudaýa çokunýan wagtlary beýle köp reýd geçirmeýär. Ýöne Körliý şol bir wagtda Türkmenistanda din azatlygynyň ýokdugyny hem öňe sürýär.
Ekspertiň pikirine görä, Türkmenistanda adamlar öz ynançlary esasynda dini binalary gurmak, açmak ýa bir dini binany başga bir ýere geçirmek ýaly meselelerde azat-erkin däl. Şeýle-de ol din wekilleriniň dini edebiýatlary çap etmek, paýlamak, satmak ýa import etmek meselesinde hem azat däldigini aýdýar.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda musulmanlar haja, Mekgä zyýarata gitmek mümkinçiligini aldylar. Emma Körliý türkmenistanlylaryň ýylda bir gezek Mekgä haja gitmekde hem berk hökümet çäklendirmesi bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýändigini aýdýar. «Hökümet haja gitjek adamlary gazaply çäklendirýär we, aýdylmagyna görä, 5 müň adama kwota berilýän halatynda diňe 188 adamy Mekgä iberýär»..
Din we döwlet
Synçylar Türkmenistanda diniň kanun boýunça döwletden aýrydygyny, emma döwletiň din işlerine hemmetaraplaýyn goşulýandygyny we ony doly kontrolda saklaýandygyny, munuň din azatlygyna düýpden garşy gelýändigini aýdýarlar.
Feliks Körliý metjitleriň hem aýry-aýrylykdaky dini jemgyýetleriň karary esasynda däl-de, eýsem diňe hökümetiň, köplenç bolsa prezidentiň karary bilen gurulmaly edilýändinini aýdýar.
Feliks Körliýniň pikirine görä, Türkmenistanda dini jemgyýetleriň kanun durumy hem dürli-dürli ýagdaýda, ýagny olaryň birleri belli bir kanuny durumy eýe bolsa, başgalary kanuny durumy asla alyp hem bilmeýär. «Şol sebäpden olar kanun esasynda özlerini gorap bilmeýärler» diýip, Körliý aýdýar.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda BMG-niň Ilat fondunyň 2016-2020-nji ýyllara niýetlenen programmalaýyn dokumentleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
«Turkmenistan.ru internet neşiriniň ýazmagyna görä, bu maslahata türkmen parlamentiniň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri gatnaşypdyr.
Maslahaty edilen dokumentleriň Türkmenistan tarapyndan hem kabul edilendigi we olarda bilim, saglygy saklaýyş we gender deňligi meselelerine aýratyn ähmiýet berilýändigi aýdylýar.
Mälim bolşy ýaly, soňky ýyllarda Türkmenistanda bilim, saglygy saklaýyş pudaklarynda uly işleriň edilýändigi, orta mekdeplerdäki okuwyň 12 ýyllyk düzgüne geçirilendigi, döwrebap enjamlar bilen abzallaşdyrylan täze mekdepleriň gurulýandygy, sport, saglyk desgalarynyň bolsa ýyl-ýyldan köpeldilýändigi barada habarlar çykýar.
Ýöne soňky ýyllar ak mermerli binalara beslenýän Aşgabadyň ýene bir aýratynlygy, elleri sübseli zenanlary hem köp göze ilýär we hatda bu ýagdaý sosial ulgamlarda, daşary ýurtly turistleriň Aşgabat täsirlerindäki suratlarda hem öz ornuny tapyp başlady.
Ýogsam bolmasa, Türkmenistanyň daşary ýurtlardan köçe arassalaýan döwrebap tehniki enjamlary satyn alýandygy hem aýdylýar.
Şol bir wagtda, Aşgabatda köçe süpürýän zenanlaryň aglabasynyň öz ýaşaýan ýerlerinde iş tapman, Lebap we Daşoguz welaýatlaryndan gelip, kireýine alnan dar jaýlarda ýaşap, agyr şertlerde, az aýlyga we saglyga zyýanly ýagdaýda işlemäge mejbur bolýandygy barada hem maglumatlar gelip gowuşýar.
Azatlyk radiosyndan Ýowşan Annagurban türkmen paýtagtyndaky sübsegärlik barada aşgabatly publisist Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Bu söhbeti diňläp, ýurtda aýal-gyzlaryň iş şertleri, saglyklaryna seretdirmek mümkinçilikleri barada öz pikirleriňizi paýlaşsaňyz, sizden hoşal bolarys.


text:
Ýerden hasyl köp alynsa, önüm bolçulygy döredilse, bu il-halkyň hem, türkmen döwletiniň hem bähbidi. Türkmenistanda bolsa, howa şertleriniň gowulygy esasynda, ekerançylyk ýerlerinden üç hasyl almak mümkinçiliginiň bardygy aýdylýar.
Bu mümkinçilik hökümet maslahatlarynda hem goldanylýar. Şonuň bilen birlikde, türkmen hökümeti daýhanlara, kärendeçilere hemme taraplaýyn kömek bermelidigini aýdýar.
Emma daýhanlaryň ýerden üç hasyl almak mümkinçiliginiň, aýdaly Lebapda, dürli päsgelçilikler bilen bökdelýändigi aýdylýar.
Bu barada Azatlygyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewiň beren maglumatyny diňläp, oý-pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Azatlyk Radiosynyň “Dünýä türkmenleri” atly nobatdaky gepleşiginde dünýä türkmenleriniň öňdebaryjy aýal-gyzlaryndan Owganystanyň Döwletabat sebitindäki 62 sany obany birleşdirýän oba birleşiginiň arçyny, türkmen zenany Halym Selime bilen onuň alyp barýan işleri barada söhbet edilýär.
Mundan daşary, Eýranyň Türkmensähra türkmenlerinden ýaş ýigit Abdylnazar bilen onuň ýaşdaşlarynyň durmuşy we olaryň dünýä türkmenleri bilen gatnaşyklary hakda gürrüň edilýär.
Şeýle-de, bu gepleşikde Belarusdaky türkmen talyplaryndan gurluşyk hünärmeni hökmünde bilim alýan student ildeşimiz we Türkiýede köp ýyllar bäri turizm pudagynda işläp gelýän türkmen zähmet migranty bilen geçirilen söhbetdeşlikler hem diňleýjilere hödürlenýär.
Şu “Dünýä türkmenleri” gepleşigini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygy mynasybetli bu ministrligiň işgärlerine gutlag haty bilen ýüzlendi.
Bu ýüzlenmesinde ol Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň türkmeniň gadymy milli gahrymanlary bolan Baýram hanyň, Togrul begiň, Çagry begiň, Görogly begiň, Alp Arslanyň, Gökdepe söweşiniň we Beýik Watançylyk urşunyň gahrymanlarynyň edermenliklerinden nusga aljakdyklaryna ynýandygyny belläpdir.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň köp ýaşaýjylary we synçylary raýatlaryň syýasy erkinligini hem-de söz azatlygyny bogmakda ýurduň Milli howpsuzlyk gulluklarynyň döwlet häkimiýetiniň repressiw guraly hökmünde iş alyp gelýändiklerini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Kiçiräk bir uçar, adatdan daşary ýagdaý sebäpli, Nýu-Ýork şäherindäki gatnawly ýolda gonmaly boldy.
Resmiler ýeke motorly uçaryň şenbe güni öýlän, ýol işgärleri köçäniň gatnawyny togtadanyndan soň, "Major Deýegan Expressway" köçesinde gonmaly bolandygyny aýtdylar.
Habarlarda aýdylmagyna görä, uçardaky üç adamyň hemmesi, çynlakaý ýara almazdan, sag-aman uçardan düşüpdir.
Şeýle-de bu waka bilen bagly ýol hadysasynyň bolandygy habar berilmedi.
Ýerli metbugat sülçüleriň hadysanyň sebäbini, ýagny tehniki kemçilik ýa ýangyç ýetmezçiligi sebäpli bolandygyny derňeýändigini aýdýar.


text:
Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek, onuň gözel tebigatyny has-da baýlaşdyrmak, şeýle hem Türkmenistanyň Milli tokaý maksatnamasyny üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, ýurdumyzda 2016-njy ýylda saýaly, pürli, miweli baglaryň we üzümiň:
ministrliklere we pudak edaralaryna, Aşgabat şäheriniň häkimligine Ahal welaýatynyň Änew we Baharly şäherleriniň aralygynda 1,5 million düýp nahalynyň;
welaýatlaryň häkimliklerine welaýatlaryň çäginde 1,5 million düýp nahalynyň ekilmegini üpjün etmek tabşyryldy.
Ministrlikler, pudak edaralary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlikleri ekilen bag we üzüm nahallarynyň damjalaýyn usulda suwarylmagyny üpjün etmäge borçly edildi.
Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetine ýurdumyzyň ministrliklerini, pudak edaralaryny, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimliklerini ýeterlik mukdarda üzüm we 3 ýyllyk bag nahallary bilen üpjün etmek, şeýle hem olaryň ekilişine we ideg edilişine gözegçilik etmek tabşyryldy.


text:
Türkmenistandaky habarçymyz garrygalaly Amangelen Şapudakowyň häkimiýetler tarapyndan ruhy hassahana ýerleşdirilen bolmagynyň ahmalydygyny aýdýar.
80 ýaşly Amangelen aga ýerli häkimiýetleri tankytlany üçin yzarlanýanlygyny aýdyp, ýokary guramalara arz-şikaýat edýärdi. Ol bu ýagdaý barada Azatlyk Radiosyna hem birnäçe gezek interwýu beripdi.
Habarçymyz bu habary düýn Magtymguly etrabynyň polisiýa bölümindäki nobatçynyň hem tassyklandygyny aýtdy.
Şapudakowyň haçan we haýsy ruhy hassahana salnany belli däl.
Adynyň tutulmagyny islemedik obadaşynyň aýtmagyna görä, ol 7-nji martda ýerli polisiýa bölümine çagyrylypdyr.
Tanaýan adamlar ýaşulyda süýji keseliniň ötüşen alamatlarynyň bardygyny aýdýarlar.


text:
Owganystanyň prezidentlige bäsdeş dalaşgärleri prezidentlik saýlawlary boýunça dawanyň çözülmeginden soň milli bütewilik hökümetini düzmäge taýýardygyny NATO-nyň liderlerine aýtdylar.
Aşraf Ghani we Abdylla Abdylla 4-nji sentýabrda NATO-nyň Britaniýada geçirilýän sammitine ýollan bilelikdäki beýannamasynda “Biz hemme zady öz içine alýan syýasy garaýyşa ynanýarys we biz milli bütewilik hökümetini düzeris” diýdi.
NATO baş sekretary Anders Fogh Rasmussen bu beýannamanyň NATO agza döwletleriň liderlerine gowşandygyny aýdyp, “bize prezidentlige dalaşgärleriň ikisinden olaryň syýasy ylalaşyga geljekdigi barada habaryň gowşandygyny men tassyklaýaryn” diýdi.
Owganystanyň prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylmagy barada edilen beýannamalardan soň, BMG-niň howandarlygynda sesleri gaýtadan sanamak prosesi alnyp barylýar.


text:
Eklenç üçin daşary ýurtda ýaşaýan Jeren Türkmenistanda 12 ýyllap saglygy saklaýyş pudagynda işländigini gürrüň berýär, Rozybaý bolsa, Türkmenistanyň daşary ýurtlara çykan bilimli, tejribeli kadrlaryndan täze bir hökümet düzmek mümkinçiliginiň bardygyny belleýär.
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany türkmenistanlylaryň daşary ýurtlara çykyp, eklenç etmeli bolmagynyň sebäplerine we türkmen migrantlarynyň Täze ýyl arzuwlaryna bagyşlandy.
Söhbetdeşligi diňläp, öz tejribeleriňizi, pikirleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Amerika Eýranyň haýbatlaryna garamazdan, Pars aýlagyndaky harby gämileriniň sanyny azaltmaz.
Pentagonyň wekili Jorj Littliň sözlerine görä, harby gämileriň Ýakyn Gündogarda ýerleşmegi Birleşen Ştatlaryň ýaragly güýçleriniň Owganystandaky operasiýalary üçin zerur.
3-nji ýanwarda Eýran goşunynyň serkerdebaşysy Ataolla Salehi, eger Amerikanyň harby gämileri Pars aýlagyna dolansa, jogap çäreleriniň görüljekdigi bilen haýbat atdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti bu beýanaty Eýranyň täze gadaganlyklary agyr kabul edýändigine subutnama diýip atlandyrdy.
Golaýda Waşington Tähranyň ýadro programmasy bilen bagly täze gadaganlyklary girizdi.
Mundan öň Eýran, eger täze gadaganlyklar girizilse, Ormuz bogazyny ýapjakdygy bilen haýbat atypdy.
Amerikanyň harby-deňiz flotunyň wekilleri muňa ýol bermejekdiklerini aýtdylar.


text:
Tussaglykdaky azerbaýjan žurnalisti Hatyja Ysmaýylowa, «kyn şertlerde metbugat azatlygyna goşan ajaýyp goşandy üçin», BMG-niň metbugat baýragyna mynasyp boldy.
2016-njy ýylyň UNESCO/Guillermo Kano Bütindünýä Metbugat azatlygy baýragynyň 2016-njy ýyl boýunça žýurisiniň prezidenti Liliýana Zurowaç derňewçi žurnalist Hatyja Ysmaýylowanyň bu baýraga aňry ýany bilen mynasypdygyny we onuň gaýduwsyzlygynyň ykrar edilmeginden özüniň örän hoşwagt bolandygyny aýtdy.
25 müň dollar pul baýragy bolan sylag kolumbiýaly žurnalist, Bogotada, 1986-njy ýylyň 17-nji dekabrynda öz gazeti El Espectadoryň edarasynyň öňünde kast edilip öldürilen Guillermo Cano Isazanyň adyny göterýär.
Ysmaýylowa döwlet emlägine el urmakda we salgytdan gaçmakda aýyplanyp, türmede saklanylýar. Emma ol uly hökümet resmileriniň gatnaşygyndaky korrupsiýa baradaky makalalary üçin ýanalýar diýip bilinýär.


text:
“Amnesty International” guramasy 26-njy ýanwarda çap eden täze hasabatynda Eýrany onlarça ýaş adamy jezalandyrmagy üçin ýazgardy.
Hasabatda zorlamak, adam öldürmek we neşekeşlik üçin aýyplanan we 18 ýaşyna ýetmänkä iş kesilen onlarça adama ýurduň ýakynky adalat reformalaryna garamazdan, jezalandyrmak howpunyň abanýandygy bellendi.
Londonda ýerleşýän toparyň aýtmagyna görä, Eýran 2005-nji we 2015-nji ýyllaryň aralygynda ýetginjek ýaşyna ýetmänkä iş kesilen azyndan 73 adamy jezalandyrypdyr.
Eýran häkimiýetleri öz adalat sistemasyny reformirländigini we 18 ýaşyna ýetmediklere ölüm jezasyny bermeýändigini aýtdy.
Emma “Amnesty International” guramasynyň wekili Elise Auerbach Eýranyň adalat sistemasyndaky reformalaryň kämillik ýaşyna ýetmedikleriň ölüm jezasyna höküm edilmegini gadagan edýändigini aýtdy we Eýran häkimiýetlerini ölüm jezasyna höküm edilenleriň 18 ýaşyna ýetmegine garşyp, soň berjaý etmekden el çekmäge çagyrdy.
110 sahypalyk hasabatyň çap bolmagy Tähranyň geçen ýylda baglaşan halkara ylalaşyk boýunça Günbatar bilen hyzmatdaşlygy dikeltmek ugurnda işleýän wagtyna gabat geldi.


text:
BMG bilen Arap Ligasynyň Siriýa krizisi boýunça ilçisi Lakdar Brahimi duşenbe güni Türkiýäniň serhet şäheri Hataýyň golaýyndaky bosgun lagerinde siriýaly bosgunlar bilen duşuşdy.
Bu Brahiminiň BMG-niň ozalky baş sekretary Kofi Annanyň deregine Siriýa krizisi boýuna ilçi bolaly bäri siriýaly bosgunlar bilen ilkinji duşuşygydyr. Altinozu lagerinde 1300 çemesi bosgun bar. Siriýada 18 aýlyk gozgalaňdan bäri bu ýurtdan 250 müň adam gaçyp çykan hasaplanýar.
Brahimi bu mesele barada maslahatlaşmak üçin ýerli resmiler bilen hem duşuşdy. Türkiýe 83 müň çemesi hasaba alnan bosguna howandarlyk edýär.


text:
Sişenbe güni giçlik Wenesuelanyň hökümeti bu ýurduň prezidenti Ugo Çaweziň aradan çykandygyny yglan etdi. Resmi maglumata görä, 58 ýaşly Ugo Çawez sişenbe güni giçlik aradan çykypdyr.
Ol Latyn Amerikanyň bu ýurduna soňky 14 ýyl bäri ýolbaşçylyk edip gelipdi. Ugo Çawez Latyn Amerikada iň bir görnükli çepçi liderleriň biri hökmünde meşhurlyk gazandy.
Wenesuelanyň regional soýuzdaşlary Çaweziň ölümini “uly ýitgi” diýip häsiýetlendirdiler. Kubanyň hökümeti bolsa Çaweziň ölümi üçin üç günlük matam yglan etdi. Ugo Çaweziň öz ýurdunda ýedi günlük matam yglan edildi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ugo Çawezi “adaty bolmadyk we gaýduwsyz şahsyýet” diýip häsiýetlendirdi we Orsýet bilen Wenesuelanyň hyzmatdaşlyklarynyň ösmegine örän uly goşant goşandygyny nygtady. Ugo Çaweziň jaýlanyş çäresi anna güni gurnalar.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani yslam respublikasynyň ýadro programmasy boýunça Tähran bilen dünýäniň iri alty döwletiniň arasyndaky soňky ylalaşygyň 20-nji iýulda gazanylmagynyň “örän ähtimaldygyny” aýtdy.
Şanhaýda dowam edýän regional howpsuzlyk forumyň çäginde 22-nji maýda žurnalistlere beren maglumatynda Rohani “Biz bu [ylalaşygy] gazanyp bileris” diýdi.
Rohaniniň bu çykyşy 16-njy maýda Wenada Eýranyň hem-de Britaniýanyň, Hytaýyň, Fransiýanyň, Russiýanyň, Birleşen Ştatlaryň we Germaniýanyň arasynda geçirilen ýadro gepleşikleriň dördünji tapgyrynyň hiç hili öňe gidişiksiz tamamlanmagyndan soň boldy.
Ýöne Halkara atom energiýa gullugynyň 21-nji maýda beren maglumatynda Eýranyň özüniň ýadro programmasy barada uzak wagtdan bäri görmezden gelýän meselelerine 25-nji awgusta çenli jogap bermäge razy bolandygy mälim edilipdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýekşenbe güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Ýewropa Komissiýasynyň Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasyna garşy ýola goýan derňewlerini ýazgardy.
Wladiwostok şäherinde Aziýa-Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň liderleriniň sammitiniň çäklerinde eden bu çykyşynda ol Ýewropa Bileleşiginiň bu çärelerine ýewro zonadaky ykdysady kynçylyklaryň itergi berendigini öňe sürdi.
“‘Gazprom’ babatynda edilýän işler täzelik däl. Siziň bilşiňiz ýaly, geçen ýyl ‘Gazpromyn’ käbir daşary döwletlerdäki ofislerinde-de barlaglar geçirilipdi. Häzirki çäreler bu ugurdaky ikinji ädim. Biz bu bolýan zatlara gynanýarys” diýip, Putin belledi.
Putiniň aýyplamasy
Özüniň bu çykyşynda Putin Ýewropa Bileleşigini Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň ykdysadyýetini maliýeleşdirmek bilen bagly çykdajylaryny belli bir derejede Orsýetiň üstüne atjak bolmak synanyşyklarynda-da tankytlady.
Ol: “Ýewropa Bileleşigi köp derejede Gündogar Ýewropanyň ykdysadyýetini subsidirläp gelýär. Belki indi Ýewrokomissiýada kimdir-biriniň bu subsidirlemegiň belli bir bölegini biziň öz üstümize almagymyzy karar eden bolmagy mümkin. Ýagny, başgaça aýtsak, birleşen Ýewropa öz syýasy täsirlerini saklap galmak isleýär, şol bir wagtyň özünde-de, ol munuň üçin biziň töleg tölemegimizi-de isleýär. Ýöne bu konstruktiw çemeleşme däldir” diýip, nygtady.
Geçen sişenbe güni Ýewropa Komissiýasy “Gazpromyň” Baltika ýurtlarynyň we käbir beýleki postsowet ýurtlarynyň konkurensiýa mümkinçilikleriniň öňüne böwet döredýändigini aýdyp, bu mesele boýunça derňew işlerini ýola goýdy.
“Gazpromyň” işi aýdyňlaşdyryljak
Ýewropa Bileleşigi bu gürrüňi edilýän ýurtlaryň dürli energiýa çeşmelerinden gaz almak mümkinçiliklerine “Gazpromyň” böwet bolup-bolmandygy hem-de onuň öz gazyna adalatsyz ýokary baha kesip-kesmändigi baradaky meseleleri aýdyňlaşdyrmak isleýändigini aýdýar.
Ýekşenbe güni eden çykyşynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Sowet Soýuzynyň sosialistik blokdaky öz soýuzdaşlaryny köp derejede energiýa bilen üpjün edip gelendigine-de garamazdan, Orsýetiň halkara bazarlarynyň düzgünlerine ters gelýän metodlara eýermejekdigini nygtady.
Şol bir wagtyň özünde-de, ol Ýewropa Bileleşiginiň “Gazproma” garşy ýola goýan barlaglarynyň Bileleşigiň Orsýete garşy yglan eden “söwda urşy” hökmünde kabul etmeýändigini aýtdy.


text:
Gazagystanyň hökümetindäki öwrülişikler dowam edýärkä, prezident Nursoltan Nazarbaýew premýer-ministr wezipesine Serik Ahmetowyň kandidaturasyny hödürledi. Bu barada Gazagystanyň parlamentiniň spikeri Nurlan Nigmatullin twitterde ýazdy.
Şol günüň özünde Gazagystanyň premýer-ministri wezipesinde 2007-nji ýyldan bari işlän Karim Masimowyň hökümeti dargadylypdy. Munuň yzýany Nazarbaýew Masimowy prezidentiň administrasiýasynyň ýolbaşçysy wezipesine hödürledi.
54 ýaşly Ahmetow birinji wise-premýer wezipesine şu ýylyň ýanwar aýynda bellenipdi. Käri boýunça inžener Ahmetow mundan öň prezidentiň administrasiýasynda işläpdi, şeýle-de transport we aragatnaşyk ministri we Garaganda regionynyň ýolbaşçysy bolupdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň awiasiýanyň howpsuzlygyna jogapkär agentligi bolan “Graždan awiasiýasynyň halkara guramasy” uçarlaryň uçuşlarynyň howpsuzlyk ýagdaýyny gowulandyrmak baradaky tagallalara ýolbaşçylyk etjekdigini aýdýar.
Şeýle zerurlyga öten hepde Islandiýadaky wulkandan çykan kül gatyşykly tüsse netijesinde Ýewropada uçar meýdanlarynyň we howa giňişlikleriniň ýapylmagy bilen bagly çekilen zyýanlar sebäp boldy.
«Graždan awiasiýasynyň halkara guramasynyň» baş sekretary Raýmond Benjamin bu agentligiň howa ýollary guramalaryny, uçar öndürýän kärhanalary, hökümetleri we ekspertler toparlaryny bu ugurdaky standartlary gowulandyrmak barada teklipleri hödürlemäge çagyrjakdygyny aýtdy.
«Biz senagat kärhanlaryny, halkara howa transport bileleşiklerini, hökümetleri we alymlar toparlaryny öňden belli standartlary gowulandyrmagyň üstünde işlemäge çagyrmakçy» diýip, Raýmond Benjamin belledi.
Häkimiýetler çakdanaşa reaksiýa görkezdiler
Soňky günlerde käbir Günbatar ýurtlaryň häkimiýetleri Islandiýada atylan wulkana çakdanaşa howatyrlanyjy reaksiýa görkezenlikde ýiti tankytlandylar.
«Graždan awiasiýasynyň halkara guramasynyň» aýtmagyna görä, heniz dünýä praktikasynda wulkan külüniň uçarlaryň motoryna zyýan ýetirmegi bilen baglanyşykly ornadylan standartlar ýok. Howa saparlarynyň howpsuzlygyna jogapkär resmileriň we guramalaryň aljyraňlylyga düşüp, howa giňişliklerini ýapmaklaryna hem hut şu maglumat elýetersizligi sebäp boldy. Dörän häzirki bulam-bujarlyk hut şonuň netijesi.
Käbir adamlar häzirki ýagdaýy tankytlap, beýle çäklendirmelere zerurlygyň ýokdugyny aýdýärlar.
Ýewropada howa giňişlikleriniň ýapylmagy tutuş dünýäde bulaşyklyga getirip, çak edilişine görä, günde 250 million dollar töweregi zyýan çekildi.
«Halkara howa transoprt birleşigi» nägilelik bildirýär
«Halkara howa transoprt birleşigi» beýle kararlaryň teoriýa däl-de, faktlar esasynda çykarylmalydygyny aýdyp, bu meselede Ýewropanyň hökümetlerini ýiti tankytlady.
Birleşigiň başlygy Jowanni Bisignani Ýewropanyň hökümetleriniň howa giňişliklerini ýapanlarynda çekiljek zyýan barada oýlanmadyklaryny aýdýar.
«Graždan awiasiýasynyň halkara guramasynyň» baş sekretary Benjaminiň aýtmagyna görä bolsa, hökümetleriň howa gatnawlaryna beýle çäklendirme girizmeklerine getiren problema jogapkärçilik bilen baglanyşykly problemadyr.
“Siz uçarlar üçin motor öndürýän kärhanalara baryp ‘siziň motorlaryňyz näçeräk küle çydaýar?’ diýip sorasaňyz, olar size jogap berip bilmez. Sebäbi bu ugurda anyk jogapkärçilik ýok. Ine, görşüňiz ýaly, ähli zat iň soňunda jogapkärçilige baryp direýär. Meniň howp bar bolsa, hiç kim uçmaz diýýänimiň sebäbi-de şol” diýip, Benjamin aýdýar.
Bu mesele boýunça täze standartlaryň düzülip taýýarlanylmagy üçin häzirki wagt «Graždan awiasiýasiýasynyň halkara guramasy» tarapyndan bellenilen anyk möhlet ýok. Ýöne ol taýýarlanaýanda-da, bu standartlary hemmeleriň ýerine ýetirmegi hökman bolmaz.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” guramasy Gazagystany, 21-nji maýda ýurduň dürli künjeginde geçirilmegi planlaşdyrylýan protestleriň öňýanynda tussag edilen aktiwistleri boşatmaga çagyrýar.
“Hiç kim parahatçylykly protestlere gatnaşmak isleýändigi üçin gulp astynda saklanylmaly däldir” diýip, guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça barlagçysy Mihra Ritman (Mihra Rittmann) 19-njy maýda ýaýradan beýanatynda aýdýar.
“Gazak häkimiýetleri protest planlary bilen ilteşikli tussag edilenleri derhal azatlyga goýbermeli, 21-nji maýdaky protestleriň geçirilmegine rugsat bermeli we köpçülikleýin ýygnaklarda repressiw kanuny üýtgetmäge çalyşmaly” diýip, Ritman belledi.
Soňky günlerde Gazagystanyň sudy Astanada, Almatyda we beýleki şäherlerde ençeme aktiwisti gysga möhletleýin türme tussaglygyna höküm etdi.


text:
Ýetginjekleriň arasyndaky Aziýanyň futbol çempionatynyň birinji tapgyrynda oýnajak toparlaryň düzümleri belli edildi.
Aziýa futbol konfederasiýasynyň Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda geçiren bije atyşlygynyň netijelerine görä, 19 ýaşa çenliler arasyndaky bu çempionatda türkmen futbolçylary “C” toparda oýnarlar.
Bu toparda, Türkmenistanyň garşydaşlary Özbegistanyň, Eýranyň, Hindistanyň we Owganystanyň saýlama komandalary bolar.
Ýetginjekleriň arasyndaky Aziýanyň futbol çempionatyna 39 döwletiň komandalary gatnaşýar. Bu komandalar jemi ýedi topara bölündiler.
Ýaryşyň indiki tapgyryna her topardan iki ýeňiji çykyp, şeýle-de üçünji ýer alan komandalaryň iň ökdeleri geçerler.


text:
BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugynyň başlygy şu gün Eýranyň ýadro inspektorlarynyň ikisini ýurda goýbermezlik baradaky kararyna nägilelik bildirdi. Ol Tähranyň HAEG-nyň işgärlerini ýurda girizmekden gaýta-gaýta ýüz öwürmegi olaryň işini bökdeýär diýdi.
Halkara atom energiýasy gullugynyň baş direktory Ýukiýa Amano HAEG-nyň 35 agzaly geňeşiniň ýygnagynyň başynda çykyp gürledi.
Eýran iýun aýynda HAEG-nyň inspektorlaryny öz ýadro programmasy barada galp maglumat bermekde aýyplady. Emma Amano şu gün ol inspektorlaryň professionallygyna we bitaraplygyna doly ynanýandygyny aýtdy.
Eýranyň HAEG-daky ilçisi Ali Aşgar Soltaniýe şu gün Wenada çykyp gürläp, «inspektorlaryň öz bitarap profeesional, tehniki işini etmegine garaşylýar, eger nätakyk maglumat berip, işi kynlaşdyrsalar, biz olaryň professional başarnygyny sorag astyna alarys» diýdi.


text:
Berdimuhamedowyň doglan gününiň ýurduň medeni hem syýasy durmuşynda uly waka öwrülendigini aýtmak gerek. Sebäbi Ministerler Kabinetiniň ýörite taýýarlan meýilnamasyna laýyklykda prezidentiň doglan güni ýurduň medeniýet we sungat işgärleriniň baýramçylgy bilen utgaşdyrylyp geçirildi.
Ol çäreler 20-nji iýundan 30-njy iýun aralygyny öz içine aldy. Baýramçylyk hem dürli döredijilik dabaralary paýtagtyň merkezindäki we ähli welaýatlardaky, etraplardaky seýilgählerde, medeni we bilim ojaklarynda geçirildi.
Şeýle hem prezidentiň doglan gününe gabatlanyp, dürli binalaryň – edaralaryň hem ýaşaýyş jaýlarynyň açylyş dabaralary boldy.
Öňki president S.Nyýazowyň doglan gününi baýram etmek ýüzugra beýle derejä ýetirilmändi. G.Berdimuhamedowyň prezidentliginiň eýýäm 3-nji ýylynda onuň doglan gününiň baýramçylygy on günläp dowam etdi.
Geçen ýyl onuň doglan gününe, ýagny 29-njy iýuna gabatlanyp, iýunyň soňky ýekşenbesini medeniýet we sungat işgärleriniň güni hökmünde bellemek karar edildi. Bu bolsa prezidentiň doglan gününiň baýramçylygyny dowamly geçirmäge şert döredýär.
Ruhyýet köşgünde başlandy
Iň uly baýramçylyk dabarasy ýurduň Ruhyýet köşgünde başlandy. “Baky ýaşa, halkyň gün kibi çoýup” atly ol konsetde ýurduň tanymal aýdymçylary Ata Ilamanow, Roza Töräýewa, Atageldi Garýagdyýew, Annagurban Annarejebow dagy ýaş kärdeşleri bilen “Ganat berdiň, döwrümizi gülletdiň” hem-de “Il ogluna – Arkadaga şöhrat” aýdymlary aýtdylar.
Ruhyýet köşgünde bolan uly baýramçylyk konsertine Russiýa Federasyýasyndan, Ukrainadan, Azerbaýjandan, Belarusdan, Türkiýeden aýdymçylar topary gatnaşdy. Şeýlelikde baş konsert halkara derejesinde geçirildi.
Ýurduň Milli muzeýinde “Prezident, halkym saňa minnetdar” atly baýramçylyk sergisi hem-de konferensiýa guraldy. “Şol uly baýramçylyk çäreleri milletiň prezidente bolan öz çuňňur hormatyny, ägirt uly hoşallygyny we hakyky hormat-sarpasyny bildirmek üçin ajaýyp mümkinçilikdir” diýlip, resmi habarda aýdylýar.
Şol bir wagtyň özünde bolsa halkara jemgyýetçiligi Gurbanguly Berdimuhamedowy dünýädäki iň ýaramaz diktatorlaryň onlugyna girizdi.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
SpaceX amerikan kompaniýasy ilkinji türkmen aragatnaşyk hemrasynyň uçurylyşyny yza süýşürdi diýip, Ewronews teleýaýlymy habar berýär.
Uçurylyşy 2015-nji ýylyň 30-njy martynda Kanaweral burnunda ýerleşen (florida ştaty) kosmodromdan amala aşyrmak bellenilýärdi. Enjamy asman giňişligine ugratmaga indiki synanyşyk 24-nji aprelde geçiriler. SpaceX yza süýşürilmäniň sebäplerini mälim etmedi.
Türkmen aragatnaşyk hemrasyny uçurmagyň wagty ilkinji gezek yza süýşürilenok. Ilkibaşda ol 21-nji marta bellenilipdi, ýöne tehniki sebäplere görä bu başa barmady.
Enjam Türkmenistanyň ilkinji özbaşdak aragatnaşyk hemrasy bolar. Häzir bolsa ýurda Russiýanyň “Gazprom kosmiçeskiýe sistemy” kompaniýasyna degişli “Ýamal” hemrasy hyzmat edýär.
Milli aragatnaşyk emeli hemrasyny uçurmak baradaky karary Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2009-njy ýylda mälim edipdi. Döwlet Baştutanynyň aýtmagyna görä, şeýle enjamyň asman giňişligine aralaşdyrylmagy ýurduň aragatnaşyk ulgamynyň, internetiň we telewideniýäniň ösmegine güýçli itergi berer, şeýle hem umumymilli ýaýlymlar toparyny giňden ýaýratmaga mümkinçilik berer.
2011-nji ýylda Thales Alenia Space fransuz kompaniýasy türkmen hemrasyny taslamak, gurmak we uçurmak bilen bagly işlere girişdi. Ol ýokary hilli tele ses tolkunlaryny we multimediýa akymlaryny alyp görkezmäge niýetlenen Spacebus 4000 fransuz enjamynyň binýadynda döredildi. Thales co SpaceX bilen baglaşylan şertnama laýyklykda, türkmen hemrasy Falcon 9 raketa göteriji arkaly hemişelik geostasionar asman giňişligine çykarylar.
“Türkmen Älem” aragatnaşyk hemrasyny 52 gradus gündogar uzaklygynda, Ýerden 35 müň 786 kilometr belentlikde ýerleşdirmek meýilleşdirilýär. Onuň ulanyş möhleti takmynan 15 ýyl töweregidir. Hemra hyzmat etmek we ony ulanmak üçin Türkmenistanda eýýäm iki dolandyryş merkezi guruldy. Bu merkezlerde iş alyp barjak hünärmenler taslama gatnaşyjy kompaniýalar tarapyndan taýýarlanyldy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça başlygy Ysraýyl “Hamas” toparynyň söweşijilerine garşy harby hüjümlerini dowam etdirýän mahaly, Gazada uruş jenaýatlaryny amala aşyrýan bolmagy mümkin diýdi.
23-nji iýulda Ženewada BMG-niň Adam hukuklary geňeşiniň adatdan daşary ýygnagynda eden çykyşynda Pillaý, Gazada Ysraýyl güýçleri tarapyndan öýleriň ýumrulmagyny we çagalaryň öldürilmegini ýazgardy.
Pillaý “ol ýerde uruş jenaýaty bolup biläýjek möçberde halkara kanunlarynyň bozulýandygy barada güýçli çaklamalar bar ýaly görünýär” diýdi.
Şeýle-de, ol “Hamas” toparynyň söweşijileri tarapyndan Ysraýyla atylýan raketalary we minomýotlary hem ýazgardy.
Soňky iki hepde bäri Gaza zolagy bilen Ysraýylyň arasynda bolýan çaknyşyklarda 600-den gowrak palestinaly we 29 ysraýylly öldürildi.