text:
Aşgabadyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynyň käbirinde, üç aýa golaý arakesmeden soň, çilim gaýtadan satuwa çykdy.
Azatlyk Radiosynyň paýtagtdaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, çilimiň bahasy 19 manatdan, 25 manada çykaryldy we häzirlikçe adamlar onuň diňe bir görnüşini, ýagny Ermenistan respublikasynda öndürilen çilimi satyn alyp bilýärler.
Aýdylmagyna görä, penşenbe güni döwlet dükanlarynyň açylýan wagty satylyp başlanan çilimi almak üçin, 200-e golaý adamdan ybarat uly nobatlar emele geldi. Emma muňa garamazdan, çilim käbir dükanlarda diňe bir sagat, käbirinde ortaça 40 minut satyldy.
“Bir günde her adama bir guty çilim satylýar. Edil öňki ýagdaý. Irden çilim gutarsa-gutarmasa-da, bir sagatdan soňra döwlet eýeçiligindäki dükanyň satyjysy gürrüň berdi. Käbiri bir sagatdan soň, ‘boldy ertir nobata durarsyňyz’ diýip ýapdylar diýýär. Bir-iki adama-da polisiýa gullugynyň işgärleri ‘aklyňa aýlan, aklyňa aýlanmasaň, polisiýa bölümine äkidip, şol ýerde akylyňa aýlarys’ diýenden soň dargady diýýärler” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyray Bugaýew aýtdy.
Onuň sözlerine görä, çilim nobatlaryna polisiýa, Döwlet Howpsuzlyk gullugynyň işgärleri, şäheriň, etrabyň söwda guramalarynyň işgärleri hem-de Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň işgärleri gözegçilik edýärler.
Mundanam başga, öňküden tapawutlylykda, häzirki wagt çilimler Aşgabadyň merkezindäki döwlet dükanlarynda däl-de, gyra-çetlerde ýerleşýän dükanlarda, olaryň arka tarapyndaky gapylarynda satylýar.
Käbir çilimkeşleriň öňe sürmegine görä, bu çäre Aşgabatda sportuň iki ugry boýunça geçirilýän “Aziýa çempionatyna” we ahal-teke bedewleriniň Bütindünýä assosiasiýasynyň VII maslahatyna gelen myhmanlara dükanlaryň öňündäki uly nobatlary görkezmezlik üçin amala aşyrylýar.
“Resmi derejede çagyrylyp getirilen myhmanlar bar. Bu çäre şol myhmanlar uzyn nobatlary görmesin diýlip edilýän bolmagy mümkin diýip, çilim nobatyna durýan çilimkeşler aýdýarlar” diýip, Bugaýew aýtdy.
Bir ýyla golaý wagt bäri döwlet eýeçiligindäki dükanlarda käte satylyp, käte-de tekjelerden ýitirim edilýän çilimiň bu gezekki satuwynyň haçana çenli dowam etjekdigi barada, türkmen häkimiýetleri tarapyndan ilat köpçüligine anyk maglumat berilmeýär.
Emma döwlet eýeçiligindäki dükanlarda işleýän işgärleriň aýtmagyna görä, çilimi 25 manatdan satmaklyk diňe apreliň ahyryna çenli dowam eder we maý aýyndan başlap, onuň üstüne ýene-de 3 manat goşulyp satylar.
“Maý aýynyň ýurtda ‘Temmäkä garşy göreş aýy’ diýlip yglan ediljekdigi, şol aýyň dowamynda çilimiň 28 manatdan satylmalydygy barada, dilden görkezme berildi. Şol görkezmäniň aprel aýynyň soňky gününde ýazmaça buýruk görnüşinde hem ugradyljakdygy barada, ýokardan habar berildi” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran dükan işgäri aýtdy.
'Türkmenistany 2025-nji ýyla çenli temmäkiden azat etmek'
Ýatladyp geçsek, üç aýa golaý mundan öň, ýagny şu ýylyň 12-nji fewralynda geçirilen prezident saýlawlaryndan bir hepde çemesi ozal Aşgabat şäherindäki döwlete degişli dükanlarda çilimiň satuwy doly ýatyrylypdy.
Şondan bäri çilimi diňe hususy eýeçilikdäki dükanlarda ýarym gizlin, ýarym açyk görnüşde satyn alyp bolýardy. Bu dükanlarda döwlet eýeçiligindäki çilimler tas iki esse gymmada, ýagny ortaça 45 manada, ýewropa ýurtlarynda we Dubaýda öndürilen käbir çilimler 85-120 manada satylýar.
14-nji martda Berdimuhamedow “Türkmenistanda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreş boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny durmuşa geçirmegiň 2017-2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasyny taýýarlamak hakyndaky” karara gol çekdi.
Şonda türkmen mediasy “zyýanly endikleri ýok etmek we Türkmenistany 2025-nji ýyla çenli temmäkiden azat ýurda öwürmek maksady bilen... Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreş boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň ýakyn bäş ýyl üçin, Milli maksatnamasynyň taslamasynyň taýýarlanylandygyny habar berdi.
2016-njy ýylyň martynda prezident G. Berdimuhamedowyň gol goýan karary esasynda, ýurda temmäki önümlerini getirmegiň we satmagyň ähli ygtyýarlygy diňe Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine berildi.


c: text/html

text:
Minskide Söweş sungaty boýunça VII halkara oýunlary tamamlandy, onda Türkmenistanyň ýygyndy topary bürünç medallaryň ýene üçüsine mynasyp boldy. Olaryň ikisi ...
Şu gün “Arçabil” myhmanhanasynyň mejlisler zalynda Türkmen-awstriýa işewürler maslahaty geçirildi. Onuň işine gatnaşmak üçin Awstriýanyň döwlet edaralarynyň hem-de energetika, maşyngurluşyk, ...
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow 5-nji dekabrda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme mejlisini geçirdi. Mejlisde ...
© All Right Reserved by Turkmens News

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
“Suw damjasy - Altyn dänesi” baýramçylygy mynasybetli bäsleşik!!!
Ýazylan wagty: 24 марта 2013 Ýazan Permann
Hormatly agzalar “Suw damjasy - Altyn dänesi” baýramçylygy mynasybetli “NextTM.com”-yň administrasiýasy nobatdaky bäsleşigine başlaýar. Bäsleşikde agzalar “Suw damjasy - Altyn dänesi” atly mowzuga degişli türkmen äheňindäki manyly, owadan suratlaryny ýerleşdirip bilerler. Netijede köpçülik tarapyndan halanan iň gowy suratlaryň awtorlaryndan ýeňijiler saýlanar. Bäsleşigiň möhleti 2013-nji ýylyň aprel aýynyň 6-na çenli dowam edýär.
Ýaryşda ýeňijilere gymmat bahaly sowgatlar garaşýar. Olar:
1-nji ýer: 50 manat
2-nji ýer: 35 manat
3-nji ýer: 20 manat
pul sylaglary bilen sylaglanylar. Ýaryş administrator tarapyndan gözegçilik edilip, köpçülik tarapyndan baha beriler. Kim köp ses gazansa (ýürejikleri gazansa) şolar hem ýeňiji bolarlar.
Hormatly agzalar, şu mowzuga degişli saýlap seçen iň gowy suratlaryňyzy ýerleşdirbermeli! Şowlulyk ýaryňyz bolsun! Baýramyňyz gutly bolsun!
29 марта 2013
şular ýaly suratlar bolýarmy
29 марта 2013
Kebelejik sowadan suratlaryňy aýratyn gýan bolsaň gowy bolardy.haladym


text:
20 Mart 2015 Cuma
Türkmenıstanyň Senagatçylar we Telekeçiler Sergisi Öz işini Tamamlady
Paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilen gününiň 7 ýyllygyna bagyşlanan ykdysady gözden geçiriliş öz işini tamamlady.Bu giň möçberli çäräni ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi bilen Söwda-senagat edarasy bilelikde gurady.
Giň möçberli sergi milli ykdysadyýetimiziň ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeleriň durmuşa geçirilmegine mynasyp goşant goşýan hususy pudagynyň gazanýan üstüniklerini, kiçi we orta telekeçiliginiň geljegi uly başlangyçlaryny giňden beýan etdi.
Iki günüň dowamynda Sergi köşgünde aşgabatlylaryň we paýtagtymyzyň myhmanlarynyň müňlerçesi gelip gördi. Olar hususy kärhanalaryň, hojalyk jemgyýetleriniň, ýurdumyzyň dürli künjekleriniň we paýtagtymyzyň aýry-aýry telekeçileriniň işleri bilen tanyşdylar.
Sergä 180 wekil gatnaşyp, onda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň partiýasy, birleşigiň “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň düzümleýin bölümleri we ýurdumyzyň telekeçilik ulgamyndaky möhüm wakalary we üstünlikleri giňden beýan edýän “Rysgal” gazeti öz diwarlyklaryny ýaýbaňlandyrdylar. “Birleşme gurluşyk” kärhanasy “Bäsdeş” Söwda öýi, “Telekeçilik mekdebi” hem sergide çykyş etdi.
Sergide ýaýbaňlandyrylan diwarlyklar ykdysadyýetimiziň hususy pudagynyň möhüm ugurlaryny, olaryň gazanýan üstünliklerini, eksport mümkinçiliklerini, gurluşyk we gurluşyk serişdeleri, oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemek, azyk harytlarynyň we balyk hojalygynyň önümçiligi ýaly pudaklardaky geljekki ugurlaryny beýan etdi. Iň öňdebaryjy tehnologiýalaryň önümçilige ornaşdyrylmagy netijesinde hili, görnüşleri we bezeg aýratyklyklary boýunça daşary ýurtlardan getirilýän harytlardan pes bolmadyk önümler häzirki döwrüde ýurdumyzyň içerki bazarlaryny dürli görnüşli et we şöhlat, süýt we süýt önümleri, çörek-bulka hem-de süýji-kökeler, doňdurmalar, süýji tagamlar we miwe şerbetleri bilen üpjün edýär. Şunlukda, ýurdumyzda azyk bolçulygyny üpjün etmek boýunça öňde durýan wezipeler üstünlikli ýerine ýetirilýär.
Türkmen telekeçiler mebel önümçiligini, tikinçilik işini, neşirýat ulgamyny, durmuş-himiýa önümçiligini, bagçylygy, şol sanda ulag we aragatnaşyk ulgamynda ýola goýulýan hyzmatlaryň dürli görnüşlerini özleşdirýärler. Şeýle hem olar bilim, syýahatçylyk, bedenterbiýe we sport, mahabat işine mynasyp goşant goşýarlar.
Ýurdumyzyň telekeçileri gurluşyk we gurluşyk senagatynda has-da işjeňlik görkezýärler. Ýurdumyzda senagat, medeni-durmuş düzümleriniň, ulag we energetika pudagynyň sazlaşykly ösýän döwründe türkmen telekeçileri bu ugur boýunça netijeli çäreleri durmuşa geçirýärler. Ýerli gurluşyk kompaniýalary we firmalary Aşgabat şäherini we ýurdumyzyň sebitlerini ösdürmek boýunça toplumlaýyn maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýarlar.
Diňe geçen ýylyň dowamynda "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyny" ýerine ýetirmegiň çäklerine türkmen telekeçileriniň tagallasy bilen köp sanly döwrebap mekdepler, mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralary, sport toplumlary, medeniýet merkezleri, amatly ýaşaýyş jaýlary we başga-da, medeni-durmuş maksatly binalar gurlup, ulanmaga berildi. Ýurdumyzyň şäherlerinde we obalarynda onlarça kilometre barabar ýollar guruldy, elektrik geçirijiler, suw üpjünçilik ulgamy çekildi.
Ykdysadyýetiň hususy ulgamyna degişli möhüm desgalaryň açylyş dabarasyna hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagy ýurdumyzda telekeçilik ulgamynyň ösmegine oňyn täsirini ýetirýär. Geçen ýylyň dekabr aýynda paýtagtymyzda açylan “Berkarar” söwda-dynç alyş merkeziniň, “Telekeçi” söwda merkeziniň we Aşgabadyň A.Nyýazow şaýolunyň ugrunda gurlan Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Işewürlik merkeziniň täze binasynyň açylmagy bu ugurda ägirt uly işleriň bitirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Işewürlik merkeziniň maslahat zalynda birleşmäniň döredilen gününiň 7 ýyllygy mynasybetli guralan sergi bilen ugurdaş maslahat geçirildi. Oňa birleşmäniň wekilleriniň 600-den gowragy gatnaşdy. Şeýle hem bu duşuşyga Türkiýäniň, Azerbaýjanyň we Belarusuň işewür toparlaryndan düzülen wekiliýetleriň agzalary çagyryldy.
Maslahatyň barşynda birnäçe ýerli kompaniýalaryň we firmalaryň ýolbaşçylary ýerine ýetirilen işleriň netijeleri, geljekki meýilnamalary barada çykyş etdiler.
Bellenilişi ýaly, ýurdumyzyň telekeçileriniň işiniň giň möçberli we köpugurly häsiýete eýe bolmagy ýurdumyzda hususy telekeçiligi höweslendirmek we goldamak boýunça döwlet tarapyndan durmuşa geçirilýän maksatnamalaýyn çäreleriň oňyn netije berýändigini alamatlandyrýar. Ýeňillikli karz serişdeleriniň berilmegi we netijeli döwlet goldawynyň esasynda öňdebaryjy tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan we ýerli serişdelerden ýokary hilli we daşary ýurtlara ugradylýan önümleri öndürýän iri hususy kärhanalar emele gelýär.
Önümçilik kuwwatlyklarynyň ýokary derejede döwrebaplaşdyrylmagy, ýurdumyzda ýokary hilli harytlaryň bolçulygy, ilata hödürlenýän hyzmatlaryň mümkinçilikleriniň artmagy, önümçilik bazarynda sagdyn bäsdeşligiň ýokarlanmagy ýurdumyzyň telekeçilik pudagynyň yzygiderli ösýändiginiň we olaryň täze işjeň başlangyçlary öňe sürýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Maslahatyň barşynda milli ykdysadyýetimiz üçin geljekki uly ugurlarda telekeçilik işini has-da artdyrmak, maýa goýum işini ýokarlandyrmak, içerki we daşarky bazaryň ýagdaýyny öwrenmek, daşary ýurtly kompaniýalar, kärhanalar bilen ýygjam gatnaşyklary pugtalandyrmak we giňeltmek, Türkmenistanyň hyzmatdaş ýurtlar bilen ozal gazanan ylalaşyklaryny ýerine ýetirmek baglanyşykly birnäçe meselere ara alnyp maslahatlaşyldy. Şunlukda, obasenagat toplumynda, gurluşyk materiallarynyň önümçiliginde we beýleki pudaklarda ösüşiň geljegi we oňyn başlangyçlar babatda “Ak kenar”, “Agzybirlik”, “Nurly öý” hususy kärhanalaryň, “Bereketli”, “Sahabatly”, “Merdem”, “Ferhar” we beýlekiler ýaly hojalyk jemgyýetleriniň ýolbaşçylary täzeçil pikirleri aýtdylar.
Maslahatyň çäklerinde ýylyň jemleri boýunça ýokary netije gazanan kärhananalary ýörite sylaglar gowlşuryldy
Telekeçileriň ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri, şeýle hem daşary ýurtly kärdeşleri bilen guralýn duşuşyklary, gatnaşyklary özara gyzyklanmalaryň artmagyny, hyzmatdaşlygyň täze ugurlarynyň emele gelmegini şertlendirýär.
Şeýle hem serginiň çäklerinde daşary ýurtly hyzmatdaşlar üçin içerki bazarda işjeňlik görkezýän we halkara derejesine çykýan hususy kärhanalar bilen tanyşlyk çäresi guraldy. Olaryň hatarynda “Aýbölek “ mebel fabrigi, “Hasar” we “Merdem” köke-süýji önümlerini öndürýän kärhanalar, dürli şöhlat önümçiligini alyp barýan “Bereketli” we maldarçylyk önümlerini gaýtadan işleýän “Sahabatly” kärhanalary bar.
Şeýlelikde, senagatçylaryň we telekeçileriň ýurdumyzyň hususy ulgamynyň täze mümkinçiliklerini, olaryň milli ykdysadyýetimiziň ösüşine goşýan goşandyny beýan eden sergi öz işini tamamlady.
Giň möçberli serginiň ýapylyş dabarasynda oňa gatnaşyjylara degişli diplomlar we sertifikatlar gowşuryldy.
Sergä hem-de maslahata gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Onda hususy telekeçiligiň ösdürilmegine yzygiderli üns we goldaw berýä milli Liderimize hoşallyk sözleri aýdylýar. Telekeçiler möhüm döwlet maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegine, ýurdumyzyň dünýä ösüşinde öňdäki hatarlara çykmagyna mynasyp goşant goşjakdyklaryna ynandyrdylar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Ierussalim şäherinde Türkmenistan bilen Ysraýylyň daşary işler ministrleriniň orunbasarlary derejesinde syýasy maslahat geçirildi diýlip, türkmen Daşary işler ministrligi habar berýär.
Ministrligiň 8-nji iýunda ýaýradan maglumatynda bellenilmegine görä, iki ýurduň daşary işler ministrleriniň orunbasarlary syýasy, söwda, ykdysady, medeni, ynsanperwer ugurlar, şeýle-de senagat, ýokary tehnologiýalar, suw hojalygy, saglygy saklaýyş we syýahatçylyk pudaklary boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçilikleri dogrusynda maslahat etdiler.
Geçen ýylyň 31-nji maýynda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow üç günlük resmi sapar bilen Ysraýyla barypdy. Şonda Ysraýylyň Daşary işler ministrligi munuň soňky 20 ýyla golaý wagtyň dowamynda ýokary derejeli türkmen resmisiniň Ysraýyla eden ilkinji resmi sapary bolandygyny aýdypdy.
Türkmenistan bilen Ysraýylyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1993-nji ýylda ýola goýuldy.


text:
Türkmenistanyň “Türkmengaz” döwlet konserni metbugatda habar çykanyndan soň, 2015-nji ýylda satyn alan iki lokomotiwi üçin, hytaý kompaniýasyna bermeli 2.451.000 dollar möçberindäki bergisini berdi diýip, “Türkmenistanyň hronikasy” saýty ýazýar.
Ýatladyp geçsek, geçen hepdede “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” proýekti Russiýada we GDA ýurtlarynda algy-bergi meselelerini çözýän “CIS Debt Recovery Solutions” kompaniýasyna salgylanyp, “Türkmengazyň” iki ýyl bäri bergisini bermeýändigini habar berdi.
“Türkmenistanyň hronikasy” “CIS Debt Recovery Solutions” kompaniýasynyň maslahatçysy Taras Kopiý bilen habarlaşandygyny, şeýle-de kompaniýanyň ýarym ýyllap türkmen tarapyndan bergisini üzmek boýunça hiç hili netije gazanyp bilmändigini habar berýär.
Kopiý türkmen tarapynyň bergisini ýapmak üçin dürli usullary, şol sanda “Türkmengazyň” TOPH (Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan) gazgeçiriji proýekti boýunça hyzmatdaşlary bilen hem habarlaşmagy synap görendiklerini, emma bularyň hiç hili oňaýly çözgüt bermändigini hem belläp geçýär.
Bu aralykda, “Türkmengazyň’ bergisini bermeýändigi baradaky habar metbugatda çykanyndan bir hepde soň, ýagny 19-njy aprelde “Türkmengaz” öz bergisini beripdir.
“Meniň pikirimçe, bergi baradaky habar ýurduň [Türkmenistanyň] ýokary derejeli resmilerine çenli baryp ýetdi. Şu gün ir bilen hytaý kompaniýasynyň aklawçylary berginiň tölenendigini mälim etdiler” diýip, “CIS Debt Recovery Solutions” kompaniýasynyň maslahatçysy Taras Kopiý “Türkmenistanyň hronikasy” neşirine maglumat berdi.
Ýeri gelende bellesek, bu Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki kompaniýalarynyň metbugat habarlaryndan soň bergisini berşiniň ilkinji mysaly däldir.
Geçen ýylyň sentýabrynda, wagtynda töleg etmändigi sebäpli, “Türkmenhowaýollaryna” Russiýa Federasiýasynyň howa giňişliginden uçmak gadagan edilipdi. “Rosawiasiýa” 2016-njy ýylyň 14-nji sentýabryna çenli “Türkmenhowaýollarynyň” bergisiniň 220 müň dollara barabar bolandygyny mälim edipdi. Bu habar metbugatda çap boldansoň, “Türkmenhowaýollarynyň” öz bergisini töländigi we gadagançylygyň aradan aýrylandygy baradaky maglumatlar peýda boldy.
Mundanam başga, geçen ýylyň dekabrda “Türkmenhowaýollaryna” degişli uçar Parižiň “Şarl de Goll” aeroportynda ozalky jerimelerini tölemändigi sebäpli saklanypdy. Bu barada habar berlenden soň, türkmen tarapy bergisini üzüpdi.
Sözümiziň ahyrynda bellesek, media azatlygy boýunça hasabatlarda iň ýaramaz orunlarda ýerleşdirilýän Türkmenistan ýokarky ýagdaýlar dogrusynda ilata hiç hili maglumat bermedi.


text:
Eger-de Aziýanyň Olimpik Geňeşi we Milli Olimpiýa Komitetleriniň Asssosasiýasy Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýyny gozgamasalar, onda ýurduň bu ugurdaky ‘aýylganç’ ýagdaýy Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna ‘kölege salyp biler’ diýip, adam hukuklaryny goraýjy toparlarynyň beýanatynda bellenilýär.
“Human Rights Watch” guramasy we “Adam hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy” toparynyň bilelikdäki beýanatynda, Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýynyň Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň borçnamalaryna ters gelýändigine üns çekilýär.
“Türkmen hökümeti raýatlaryna berk repressiýa edýär. Bu ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy - Aziýanyň Olimpik Geňeşiniň hem ygrarly bolmaly – Olimpiýa prinsipleirne ters gelýär” diýip, “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktorynyň orunbasary Reýçel Denber nygtady.
17-27-nji sentýabr aralygynda geçirilmeli “Aziada-2017” oýunlaryna 100 gün galmagynyň öňüsyrasynda ýaýradylan beýanatda, türkmen häkimiýetleriniň jemgyýetçilik durmuşynyň ähli ugurlaryny berk gözegçiliginde saklaýandygy, özüňi açyk beýan etmek we adamlaryň dini ynançlaryny hem çäklendirýändigi nygtalyp geçilýär.
Şeýle-de, beýanatda gürrüňi gidýän sport çäresiniň Türkmenistany halkara habar beriş serişdeleriniň gün tertibine getirjekdigini, emma ýurduň özünde garaşsyz žurnalistleriň garşysyna yzarlama, gorkuzma, tussag etme ýaly basyşlaryň edilýändigi hem bellenilýär.
Beýanatyň awtorlary Azatlyk Radiosynyň 2015-nji ýylyň iýulyndan bäri tussaglykda saklanýan habarçysy – Saparmämmet Nepsgulyýyewiň we ençeme gezek hüjümlere sezewar edilen Soltan Açylowanyň ykballaryna ünsi çekýärler.
Munuň bilen baglylykda, beýanatda Olimpiýa Çarterinde media azatlygyna we adam mertebesine aýratyn ornuň berilýändigi we Olimpiýa hereketiniň bu prinsipleriň ähli sport federasiýalarynda dowam etdirilmelidigi aýdylýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, “Human Rights Watch” guramasy geçen ýylyň dekabrynda türkmen hökümetiniň azat sözi we adam mertebesini depelemegi Olimpiýa hartiýasynyň prinsiplerine doly ters gelýändigini, şeýle-de munuň Olimpiýa hereketiniň imidžine ýaramaz täsir ýetirip biljekdigini aýdypdy.
Şonda adam hukuklaryna gözegçilik edýän gurama Halkara olimpiýa komitetiniň prezidentine we Aziýanyň Olimpik geňeşiniň we milli olimpiýa komitetleriniň assosiasiýasynyň prezidentine ýörite hat ýollap, onda Türkmenistandaky adam hukuklarynyň bozulmagynyň öňüni almaga çagyrypdy.
Emma “Human Rights Watch” şol haty boýunça entek hiç hili jogap almandygyny mälim etdi.
“Aziýanyň Olimpik Geňeşiniň türkmen hökümetinden käbir özgertmeleri amala aşyrmagyny talap etmegine heniz hem wagt bar. Eger-de bu edilmese, bu gowy bir mümkinçiligiň elden gidirilendigini we türkmen hökümetiniň adam hukuk bozmalaryny dowam etdirmegini aňladar” diýip, Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktorynyň orunbasary Reýçel Denber nygtady.


text:
7 Mayıs 2016 Cumartesi
BMG-niň Gender Deňliginiň Meseleleri Boýunça Düzüminiň Wekilleri Bilen Duşuşyk
2016-njy ýylyň 6-njy maýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde iş sapary bilen Türkmenistana gelen, BMG-Zenanlar düzüminiň Merkezi Aziýa üçin köpýurtlaýyn edarasynyň direktory hanym Ileýn Konkiýewiçiň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet bilen duşuşyk geçirildi.
Geçirilen duşuşygyň dowamynda taraplar bütin dünýäde zenanlaryň hukuklaryny we mümkinçiliklerini giňeltmek işinde bilelikdäki maksatlara ygrarlylygy, gender deňligini üpjün etmek boýunça bar bolan serişdeleriň netijeli ýokarlandyrmagy bellediler we Türkmenistanyň BMG-Zenanlar düzüminiň Merkezi Aziýa üçin köpýurtlaýyn edarasy bilen hyzmatdaşlygynyň meselelerine seretdiler. Hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary we Türkmenistanda hem-de tutuş Merkezi Aziýa sebitinde bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Kosmos agentligi NASA 5-nji maýda Marsyň içki gurluşyny öwrenmek maksady bilen “InSight Mars” atly zonduny uçurdy. “InSight Mars” missiýasynyň çäklerinde seýsmik barlaglary geçirmek we geodezik usullar arkaly planetanyň içki gurluşyny öwrenmek maksat edinilýär.
Agentligiň wekilleriniň bellemegine görä, bu uçuş “InSight Mars”-yň ilkinji missiýasy bolup, ol Marsyň içki gurluşyny jikme-jik öwrenmäge niýetlenendir. Marsyň emele gelşi baradaky alnan maglumatlar beýleki gaýa görnüşli, esasan hem, Ýer togalagynyň nädip döränligi barada oňat düşünje almaga kömek eder.
NASA “InSight Mars” zonduny 2016-njy ýyldan bäri uçurmagy meýilleşdirýärdi, ýöne tehniki sebäplerden ötri bu kararyny telim gezek yza süýşürmeli bolupdy. NASA-nyň “InSight” atly bu zondy arkaly Gyzyl planetanyň üstki gatlagyny burawlap, içki gurluşyny aýdyňlaşdyrmak meýilleşdirilýär. “InSight Mars” şu ýylyň noýabryna çenli Mars planetasyna baryp ýeter.
Apreliň ortalaryna NASA Gün ulgamynyň çäklerinden daşardaky ýaşaýyş bolaýmagy ähtimal täze planetalary gözlemek maksady bilen başga bir kosmos gämisini uçurdy. Bahasy 337 million dollara deň bolan TESS kosmos teleskopy “SpaceX Falcon” raketa göterijisi arkaly uçuryldy.
NASA-nyň Marsa täze missiýasy
Kosmos agentligi NASA 5-nji maýda Marsyň içki gurluşyny öwrenmek maksady bilen “InSight Mars” atly zonduny uçurdy. “InSight Mars” missiýasynyň çäklerinde seýsmik barlaglary geçirmek we geodezik usullar arkaly planetanyň içki gurluşyny öwrenmek maksat edinilýär.


text:
4 Haziran 2016 Cumartesi
TNGIZT Gaýtadan Işlemegiň Täze Tapgyryna Çykýar
Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy (TNGIZT) nebiti gaýtadan işlemegiň möçberini artdyrýar we nebit önümleriniň täze görnüşleriniň önümçiligini ýokarlandyrýar. Häzirki wagtda kärhanada ýylda 10 million tonnadan gowrak uglewodorod serişdeleri gaýtadan işlenilýär.
— Uglewodorod serişdelerini monetizasiýalaşdyrmakda üstünlik gazanmak öndürilýän önümleriniň toplumyny giňeltmeklige, olary gaýtadan işlemekligiň möçberini, çuňlugyny ýokarlandyrmaklyga, şeýle hem Ýewro-5 standartlaryna laýyk gelýän, bäsdeşlige ukyply, ekologiýa taýdan arassa ýokary hilli ýangyçlary öndürmek mümkinçiliklerine bagly bolup durýar — diýip, TNGIZT-nyň baş tehnology Ý.Klyçew gürrüň berýär.
Şu meýilnamany durmuşa geçirmek maksady bilen geçen ýylyň oktýabrynda «LG International Corp» we «Hyundai Engineering CO. Ltd» (Koreýa Respublikasy) kompaniýalarynyň konsorsiumynyň gatnaşmagynda birbada dört sany täze desganyň — kuwwatlylygy ýylda iki million tonna barabar mazudy wakuumlaýyn aýlaýan, ýylda 230 müň tonna öndürmäge ukyply ýeňil benzinleri izomerleýän hem-de 250 müň tonna kuwwatlylyky alkilirleýän desganyň gurluşygy tamamlanyp, ulanyşa girizildi. Ýylda 2,3 million tonna öndürijilikli benzinleri garýan desga işe girizildi. Şeýle kuwwatlyklaryň ulanyşa girizilmegi harytlyk benziniň diňe bir mukdaryny artdyrmak bilen çäklenmän, eýsem hilini hem düýpli özgerdip, olaryň häsiýetnamasyny Ýewro-4 hem-de Ýewro-5 ekologiki standartlaryna golaý getirdi.
Nebiti gaýtadan işlemekligiň çuňlaşdyrmakda 95 göterim derejesine ýetmek hem-de Ýewro-5 standarlaryna laýyk gelýän ýokary hilli ekologiki taýdan arassa önümleriň önümçiligini doly geçmek maksady bilen zawodda УЗК-ДАК toplumyny gurmaklyk meýilleşdirilýär. Bu desga ýyllyk kuwwaty 900 müň tonna barabar bolan haýalladylan kokslama we ýyllyk kuwwaty 500 müň tonna barabar bolan gudrony deasfaltizasiýa desgasydyr. Şeýle hem, benzini gidro arassalaýan, kokslaýan we katalitiki kreking, şeýle hem wodorod öndürýän blokly dizel ýangyjyny gidro arassalaýan desga, II+ we III+ toparlaryň binýatlaýyn ýaglaryny alýan katalitiki izodeparafinizasiýa desgasy, mazutlaryň katalitiki krekingi desgasy (RFCC) ulanyşa giriziler.
Nebitgaz senagatyny mundan beýläk hem ösdürmek maksady bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň nebitgaz toplumynyň öňünde gazy gaýtadan işlemekligi ösdürmeklige gönükdirilen işleriň depginini ýokarlandyrmak wezipesini goýdy. Eýýäm häzirki günlerden ýurtda tebigy gazy gaýtadan işlemek bilen polietilen we polipropilen, benzin we dizel ýangyjyny aljak desgalaryň gurluşynyň taslamalary durmuşa geçirilýär. hususan-da, Hazarýaka sebitlerinde Guýanly şäherçesinde polietilen we polipropilen öndürjek zawodyň gurluşygy dowam edýär, Aşgabadyň golaýyndaky Owadandepede GTG («gazy benzine öwürmek») tehnologiýasy esasynda benzin öndürjek zawodyň gurluşygyna badalga berildi, gazy dizel ýangyjyna öwürjek zawodyň gurluşygy meýilleşdirilýär.
Şeýle ýokary tehnologiki önümçilikleriň döredilmegi ýurduň ýangyç-energetika toplumynyň has hem ösdürilmegiň üçin giň mümkinçilikleri açýar. Şeýlelik bilen, GTG tehnologiýasy esasynda benzin öndürjek zawodyň gurluşygy tamamlanandan soňra, TNGIZT bilen bilelikde diňe bir ýurduň içindäki awtomobilleri ýangyç zerurlyklary bilen doly üpjün etmän, eýsem ýokary hilli benzinleriň eksportyny hem artdyrmaga mümkinçilik berer.
Täze tehnologiýalaryň önümçilige ornaşdyrylmagy gazy mundan beýläk hem gaýtadan işläp, stirol we polistirol ýaly has gymmatbahaly nebithimiýa önümlerini almaga mümkinçilik berer. Elbetde, munuň üçin zawodda goşmaça tehnologiki desgalary gurmak hem-de şunuň bilen bagly ähli meseleleri doly özleşdirmek zerur bolar.
Zawodyň hünärmenleri iň täze tehnologiýalary özleşdirmezden önümçiligiň depginini ýokarlandyryp bolmajakdygyna, öndürýän önümleriniň görnüşlerini giňeldip bilmejekdiklerine, şonuň bilen bir hatarda hem eksporty artdyryp bolmajakdygyna oňat düşünýärler. Hut şonuň üçin hem bu toplum häzirki wagtda gerimini giňetlmegini dowam edýär. Hususan-da, ýyllyk kuwwaty 21 müň tonna barabar bolan biosa gönükdirilen polipropilen plýonkalaryny (BOPP) öndürýän desganyň, şol sanda kotel desgasynyň, kompressor we azot stansiýalarynyň, arassalaýjy täze gurluşlaryň, şeýle hem Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda ýyllyk kuwwaty 500 müň tonna barabar bolan katalitiki riforming desgasynyň gurluşygy tamamlanyp barýar we ýakyn wagtda şol desgalar ulanyşa giriziler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
12.05.2018. Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow «Amul — Hazar 2018» Halkara awtorallisine diňe bir ak pata bermän, eýsem, özi hem onuň saýlama tapgyrlaryna gatnaşdy, onuň barşynda şol halkara ýaryşa Türkmenistandan gatnaşjak ýygyndy toparlar kesgitlenildi.
Ýaryşlaryň saýlama tapgyryna ýurdumyzyň Içeri işler ministrliginiň Sport ulag merkeziniň hem-de Türkmenistanyň Awtomobil sporty federasiýasynyň wekilleri gatnaşdylar.
Häzirki döwürde ýurdumyzda milli Liderimiziň ýolbaşçylygynda ekologiýadan başlap, ulag-ykdysady geçelgelere çenli ähli strategiki ugurlary öz içine alýan syýasat durmuşa geçirilýär. Soňky ýyllarda sagdyn durmuş ýörelgeleriniň berkidilmegi, köpçülikleýin bedenterbiýäniň we ýokary netijeli sportuň ösdürilmegi durmuş özgertmeleriniň ileri tutulýan ugurlaryna öwrüldi.
2018-nji ýylyň «Türkmenistan – Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» diýen şygary köp sanly çärelere, şol sanda sport çärelerine gurşalyp alyndy. Amul — Hazar aralygy boýunça halkara awtorallisiniň guralmagy ýurdumyzyň sebit we dünýä ähmiýetli hem-de döwletleri we halklary ýakynlaşdyrmaga, söwda-ykdysady hem-de ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmäge, ählumumy ösüşe gönükdirilen ulag başlangyçlaryny we taslamalaryny işjeň öňe ilerletmeginiň nyşany bolup durýar.
...Döwlet Baştutanymyz ir säher bilen Garagum sährasynyň gözel künjekleriniň birinde guralan ýaryşlaryň geçirilýän ýerine geldi.
Bu ýerde ýurdumyzyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary hormatly Prezidentimizi mähirli garşyladylar.
Türkmenistanyň Prezidenti ýolsuz ýerlerde ýaryş awtoulagyny dolandyrmagyň ussatlygyny görkezdi
12.05.2018. Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow «Amul — Hazar 2018» Halkara awtorallisine diňe bir ak pata bermän, eýsem, özi hem onuň saýlama tapgyrlaryna gatnaşdy, onuň barşynda şol halkara ýaryşa Türkmenistandan gatnaşjak ýygyndy toparlar kesgitlenildi.


text:
Maglumatlary toplamak (açyklamak, okamak)
Çyzykly belgilerwe radioýygylykly anyklaýyş (REID) üçin GS1 standartlary
Çyzykly belgi awtomatik usulda açyklanmak (okamak) üçin ýaramly formatdaky arap sanlaryndan ýa-da harplardan ybarat bolýar, olar çyzykly belgini skanirlemegiň barşynda kompýuter ulgamy tarapyndan koddan açylyp, bellige alnyp we işlenip bilner. Bu iş ýeterlik derejede ýeňildir.
Çyzykly belgiler GS1 anyklaýyş açarlaryny, önümler we söwda predmetleri, emläk, logistika birlikleri we ýük ibermek, işgärler we harytlaryň iberilýän hatarynyň islendik ýerinde ýerleşýän ýeri baradaky maglumatlary goşmak bilen, dürli maglumatlary öz içine alýar.
Şeýle hem olar azyk önümlerine we olaryň howpsuzlygyna gözegçilik etmek üçin tapgyr/lot ýa-da ýaramlylyk möhleti baradaky maglumatlar ýaly goşmaça anyklaýjylary öz içine alyp biler.
RFID (Bellikleri radioýygylyk arkaly anyklaýyş) tehnologiýasy maglumatlary bermek üçin radioýygylyklary peýdalanýar, şonuň üçin bellikleriň görünmegi hökmany däldir. Tehnologiýa bir wagtda köp bellikleri okamagy amala aşyrmaga mümkinçilik berýär. Kärhanalaryň hereket etmeginiň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin GS1 ulgamy RFID standartlaryny işläp taýýarlady we çap etdi.
Maglumatlary awtomatik usulda toplamak


text:
2017-nji ýylyň ýylýazgysy: maliýe-ykdysady ulgam
Düýpli özgertmeler ýoly bilen öňe ynamly barýan Türkmenistan 2017-nji ýylda öz şöhratly taryhynyň täze tapgyryna gadam goýdy. Bu tapgyr hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ýurdumyzy yzygiderli ösdürmegiň we giň möçberli özgertmeleri mundan beýläk-de üstünlikli amala aşyrmagyň döwri hökmünde kesgitlenildi.
Milli Liderimiz mähriban Watanymyzyň binýatlaýyn esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmagy, onuň halkara abraýyny ýokarlandyrmagy hem-de eksport kuwwatyny düýpli artdyrmagy ýakyn geljekde döwletimizi ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary hökmünde kesgitledi. Maksadalaýyklyk we uzakmöhletleýin bähbitleriň nukdaýnazaryndan ykdysady we dolandyryş çözgütleriniň kabul edilmegi, şeýle hem amatly maýa goýum ýagdaýynyň döredilmegi hormatly Prezidentimiziň täze ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarydyr.
Geçen ýylyň jemlerini seljereniňde degişli döwürde maliýe-ykdysady ulgamda bolup geçen wakalaryň Türkmenistanyň milli we halkara ähmiýetli möhüm meseleleri ynamly çözýändigini, halk hojalyk toplumynyň ähli ulgamlarynda oňyn netijeleriň gazanylýandygyny, dünýäniň hojalyk gatnaşyklary ulgamyna okgunly goşulýandygyny tassyklaýandygyny bellemek gerek. Öňde goýlan maksatlara ýetmek üçin bäsdeşlige ukyply harytlaryň eksportynyň möçberini artdyrmak üçin öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak, import harytlaryň ýerini tutýan harytlaryň öndürilişini giňeltmek, ýurdumyzda telekeçilige goldaw bermek hem-de dürli ulgamlarda bazar gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça toplumlaýyn işler dowam etdirildi. Senagat maksatnamasyny ýaýbaňlandyrmaga, uglewodorod serişdeleri bilen bagly bolmadyk pudaklary köp ugurly ösdürmäge alnan ugur giňden karz bermek syýasatynyň alnyp barylmagy hem-de maksada laýyk däl çykdajylaryň kemeldilmegi bilen bir hatarda amala aşyryldy.
Döwlet Baştutanymyzyň başlangyjy boýunça bu ugurda ädilen ädimler milli ykdysadyýetimiziň ösüşiniň depginini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berdi. Esasy makroykdysady görkezijiler hem munuň aýdyň subutnamasydyr. Jemi içerki önümiň ösüşi 6,5 göterim derejede üpjün edildi. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň öndürilişiniň artdyrylmagynyň hasabyna ýurdumyza daşary ýurtlardan getirilýän çig malyň, serişdeleriň, azyk we azyk däl harytlaryň möçberi azaldy. Ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň eksportunyň möçberiniň 6,6 göterim ýokarlanmagy, ýurdumyza getirilýän önümleriň bolsa 21 göterime golaý azalmagy munuň aýdyň subutnamasydyr.
Pul dolanyşygynyň kadalaşdyrylmagyny, maliýe akymlarynyň gözegçiligini we paýlanmagyny, hojalyk edaralarynyň arasynda özara hasaplaşyklaryň geçirilmegini, ilata we aýry-aýry pudaklara karz berilmegini üpjün edýän bank ulgamy häzirki zamanyň bazar ykdysadyýetinde möhüm orun eýeleýär. Dünýä bazarynda bolup geçýän düýpli ýagdaýlary nazara almak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow pul syýasatynyň däp bolan ýörelgelerine täzeden garalmagyny, maliýe-durnuklylygynyň saklanylmagyny, milli puluň hümmetiniň pugtalandyrylmagyny, ýurdumyzyň töleg balansynyň durnuklylygynyň üpjün edilmegini, degişli kanunçylyk namalarynyň halkara ülňülerine laýyk getirilmegini bu ulgamdaky esasy wezipeleriň hatarynda görkezdi.
Öňde goýlan maksatlardan ugur alnyp, maliýe edaralarynda ýylyň dowamynda toplumlaýyn işler geçirildi. Şunuň netijesinde 2017-nji ýylda elektron bankinginiň düzümi ösdürildi, nagt däl tölegleriň möçberleri, orta we kiçi telekeçilige karz bermegiň möçberleri artdyryldy, şeýle hem bank önüminiň täze görnüşleri işjeň ornaşdyryldy, hyzmatlaryň hili kämilleşdirildi, 2016-njy ýylyň görkezijilerine laýyklykda, manadyň hümmeti durnukly ýagdaýda saklanyldy, puluň hümmetsizlenmegi bolsa bellenen çäklerde galdy.
Halkara bilermenleriniň baha bermegine görä, geçen ýylda görlen giň möçberli çäreler maýa goýum kuwwatynyň artmagyna, maliýe binýadynyň pugtalandyrylmagyna, dolandyryşyň hem-de bank gözegçiliginiň standartlarynyň giňden ulanylmagyna, amallaryň görnüşleriniň artdyrylmagyna ýardam etdi. 2017-nji ýylda, Türkmenistanyň Hökümetiniň halkara maýa bazarynda resmi agenti bolup durýan Döwlet daşary ykdysady iş banky abraýly “The Banker” britan neşiriniň ugry boýunça 2001-nji ýyldan bäri on üçünji gezek ýurdumyzyň iň gowy banky diýen ada mynasyp boldy we “2017-nji ýylda Türkmenistanda ýylyň banky” diýen diplom bilen sylaglanyldy. Bank özüniň eýeleýän ornuny yzygiderli giňeltmek bilen milli ykdysadyýetimiziň durnukly ösmegine ýardam edýär hem-de ýurdumyzyň iri köpugurly maliýe edarasyna öwrülmäge çalyşýar.
Geçen ýyllarda bolşy ýaly, Halkara pul gaznasy, Bütindünýä banky, Ýewropanyň abatlaýyş we ösüş banky, Aziýanyň ösüş banky, Yslam ösüş banky we daşary ýurtlaryň beýleki esasy banklary bilen netijeli gatnaşyklary giňeltmäge aýratyn üns berildi. Munuň özi milli maliýe-bank ulgamynyň mundan beýläk-de ösdürilmegine, ýurdumyzyň halk hojalygynyň dürli pudaklary üçin maýa goýumlarynyň artdyrylmagyna ýardam edýär. Türkmenistanyň Merkezi banky bilen Germaniýa Federatiw Respublikasynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça süýşürintgiler kassalarynyň gaznasynyň arasynda özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama gol çekilmegini geçen ýylyň möhüm wakalarynyň hatarynda görkezmek bolar. Bu resminamanyň çäklerinde ylalaşyklaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegi maliýe ulgamyny dolandyrmak hem-de ýurdumyzyň bank işgärlerini okatmak babatda deňhukukly gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga ýardam eder.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Prezidentbank” döwlet täjirçilik bankyny “Halkbank” döwlet täjirçilik bankyna birleşdirmek hakyndaky Karara gol çekmegi ýurdumyzyň bank ulgamyny özgertmegiň çäklerinde nobatdaky möhüm ädim boldy. Bu çäre türkmenistanlylary, eýeçiligiň ähli görnüşleriniň ýuridiki şahslaryny hem-de hususy telekeçileri ýokary hilli döwrebap bank hyzmatlarynyň dürli görnüşleri bilen üpjün etmek, şeýle hem goýumçylaryň we karz berijileriň bähbitlerini goramak maksadynda görüldi.
Welaýatlary özgertmek boýunça maksatnamanyň durmuşa geçirilmegi milli Liderimiziň başyny başlan oňyn özgertmeleriniň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Bu maksatnama durmuş-ykdysady görkezijileri artdyrmaga, demografiki we ekologiýa görkezijilerini gowulandyrmaga, sebitleriň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş - durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşdäki Milli maksatnamasynda» bellenilen çäreleri durmuşa geçirmek babatda sebitleriň her biri üçin degişli meýilnamalar işlenip taýýarlanyldy. Şunda içerki bazaryň hem-de eksportuň talaplaryna laýyk gelýän önümçiligi döretmäge, maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmaga, iş orunlarynyň sanyny artdyrmaga uly üns berildi.
Iş meýilnamalarynda bellenen çözgütler welaýatlaryň önümçilik, ykdysady, tehniki, durmuş, hojalyk, ylym-bilim we tebigy serişdeler kuwwatyny artdyrmaga ýardam edýär. 2017-nji ýylyň dowamynda ýurdumyzda ýaşaýyş jaýlarynyň uly toplumlary, köpsanly mekdepler hem-de mekdep ýaşyna çenli edaralar, saglygy goraýyş we syýahatçylyk ulgamynyň edaralary, şeýle hem inženerçilik desgalary ulanmaga berildi. Häzirki wagtda ýurdumyzda umumy bahasy 42 milliard amerikan dollaryndan gowrak bolan iri desgalaryň 1700-e golaýy gurulýar.
Türkmenistanyň guramalarynyň we edaralarynyň maliýe hasabatlylyk ulgamyny kämilleşdirmek, dünýäniň dürli döwletleri bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmak hem-de ýurdumyzyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýalaryny çekmek üçin esasy utgaşdyryjy gural bolup hyzmat edýär. Şunuň bilen baglylykda, 2017-nji ýylyň dekabr aýynda degişli Kararyň kabul edilendigini ýatlamalydyrys. Şol resminama laýyklykda, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli kärhanalara we guramalara (karz beriji edaralardan başga) 2019-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan buhgalter hasabatynyň hem-de maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna geçmek bellenildi. Bu ulgamda özgertmeleri geçirmegiň artykmaçlygy olaryň ýuridiki we şahsy adamlaryň maliýe ýagdaýynyň açyklygyny üpjün etmäge hem-de anyk ykdysady ýagdaýy beýan etmäge gönükdirilendigi bilen baglanyşyklydyr. Bu ugurda görülýän çäreler kärhanalaryň hasabatlylygyny ulanýanlara esaslandyrylan ykdysady çözgütleri kabul etmäge mümkinçilik berer.
Salgyt syýasaty döwlet strategiýasynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Soňky ýyllarda täze önümçilik kuwwatlyklarynyň işe girizilmegi hem-de telekeçilik işiniň dürli görnüşleriniň döredilmegi salgyt salmak binýadyny giňeltmäge, döwlet býujetine gelip gowuşýan serişdeleriň artmagyna mümkinçilik berdi. Şunuň bilen baglylykda, 2017-nji ýylyň iýun aýynda ykdysadyýeti mundan beýläk-de ösdürmek meseleleri boýunça geçirilen maslahatda milli Liderimiz ýurdumyzyň salgyt ulgamyny düýpli özgertmegiň zerurdygyny belledi.
Bu ulgamda hereket edýän kanunçylygyň düzgünlerini düşündirmek boýunça işleri geçirmek üçin häzirki zaman usullaryny giňden ulanmagyň, ýokary hünärli hünärmenleri taýýarlamagyň hem-de döwrüň talaplaryna laýyklykda, kadalaşdyryjy-hukuk namalaryny kämilleşdirmegiň wajypdygyna aýratyn üns berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2017-nji ýylyň iýul aýyndan Döwlet salgyt gullugyny ýurdumyzyň Maliýe ministrliginiň garamagyna bermek baradaky çözgüdi bu ugurda möhüm ädim boldy.
Geçen ýylyň oktýabr aýynda iki ministrligiň – Maliýe hem-de Ykdysadyýet we ösüş ministrlikleriniň binýadynda Maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň döredilmegi maliýe-ykdysady toplumynyň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak maksadynda görlen esasy çäreleriň biri boldy. Ykdysadyýete maýa serişdelerini çekmek, ykdysady we maliýe düzümleri döwrebaplaşdyrmak, dünýä bazarlarynda olaryň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak bu düzümiň öňünde durýan esasy wezipeler hökmünde kesgitlenildi.
Durmuş abadançylygyny üpjün etmek, raýatlaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramak döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, geçen ýyllarda bolşy ýaly, 2017-nji ýylda hem zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň hem-de talyp haklarynyň ýokarlandyrylmagynyň, oýlanyşykly nyrh syýasatynyň geçirilmeginiň, hususy başlangyçlaryň goldanylmagynyň hem-de goşmaça durmuş ýeňillikleriniň hasabyna türkmenistanlylaryň hal-ýagdaýy durnukly ýokarlandy. 2016-njy ýyl bilen deňeşdirilende, ýurdumyz boýunça ortaça zähmet haky 8,8 göterim ýokarlandy.
Häzirki zaman şertlerinde jemgyýetiň intellektual kuwwatynyň ulanylmagy, bilimiň, ylmy barlaglaryň, işçi güýjüniň derejesiniň ýokarlandyrylmagy ykdysady ösüşiň depginine hem-de hiline uly täsir edýär. Döwlet býujetinden bölünip berilýän pul serişdeleriniň uly bölegi, hususan-da, 70 göterimi bilim, ýaşaýyş jaý-jemagat hojalygy, saglygy goraýyş ulgamlaryna, Pensiýa gaznasyna gönükdirildi. Zähmet serişdelerini netijeli dolandyrmak we raýatlarymyzyň zähmet çekmäge bolan konstitusion hukuklaryny amala aşyrmak üçin şertleri döretmek boýunça çäreleri maliýeleşdirmek Döwlet býujetinde möhüm orun eýeledi.
Hormatly Prezidentimiziň 2017-nji ýylyň iýul aýynda gol çeken Permanyna laýyklykda, 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň hem-de guramalaryň işgärleriniň zähmet haklary, şeýle hem pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň, talyp haklarynyň möçberi 10 göterim ýokarlandy. Galyberse-de, ýakyn ýedi ýylyň dowamynda durmuş tölegleriniň şu görnüşleriniň ählisiniň möçberlerini şu derejede artdyrmak göz öňünde tutulýar. Bu ýagdaý, ilkinji nobatda, ykdysadyýetiň ösmegi, maliýe we durmuş durnuklylygy bilen düşündirilýär.
Milli ykdysadyýetimiziň esasy ugurlarynyň biri bolan telekeçiligi ösdürmek döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Milli Liderimiziň hemmetaraplaýyn goldamagy hem-de kiçi we orta telekeçiligi höweslendirmäge gönükdirilen başlangyçlary netijesinde bu ulgam soňky ýyllarda kuwwatly ösüşe eýe boldy.
Telekeçilere ýeňillikli şertlerde karz bermek maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegi möhüm orun eýeleýär. Häzirki döwürde türkmen işewürliginiň wekilleri daşary ýurt kompaniýalary bilen birlikde, gurluşyk ulgamynda hem-de gurluşyk serişdelerini öndürmekde giň möçberli taslamalary amala aşyrmaga işjeň gatnaşýarlar, azyk bolçulygy bilen baglanyşykly wezipeleri çözýärler, öňdebaryjy tehnologiýalary ulanmaga esaslanýan önümçilige maýa goýumlaryny goýýarlar, emele gelýän bazaryň ýagdaýyna çaltlyk bilen seslenýärler, täze pudaklarda üstünlikli işleýärler. Munuň özi öndürilýän önümleriň möçberlerini artdyrmaga, onuň hilini ýokarlandyrmaga hem-de nyrhy babatda elýeterli bolmagyny üpjün etmäge, goşmaça iş orunlaryny döretmäge mümkinçilik berýär.
Senagatçylar we telekeçiler boýunça makroykdysady görkezijileri muňa aýdyň mysal hökmünde getirmek bolar. Geçen ýylyň dowamynda 903,1 million manatlyk senagat önümleri, 2 milliard 287,2 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende bu babatdaky ösüş 24,2 we 73,7 göterime barabar boldy. 6 milliard 585,7 million manatlyk gurluşyk-gurnama işleri ýerine ýetirildi. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça söwda haryt dolanyşygy 11 milliard 685 million manada barabar boldy, öňki ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 8,3 göterim artdy. Hyzmatlar ulgamynda 995 million manatlyk işler ýerine ýetirildi, munuň özi öňki görkezijiden 9,2 göterim ýokarydyr.
Türkmen döwletiniň durmuş-ykdysady ösüşiniň nobatdaky ähmiýetli ugruna geçmek bilen, bu ulgamda esasy wezipeleriň döwlete dahylsyz ulgamyň maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmaga, ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň hususy işewürlerini kärhanalary döwrebaplaşdyrmaga çekmäge ýardam edýän amatly ýagdaýy döretmegiň, şeýle hem iri önümçilikleri we durmuş ulgamyny döwlet tarapyndan goldamagyň esasy wezipeleri bolup durýandygyny bellemelidiris.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň “açyk gapylar” syýasaty uzakmöhletli işewür gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam edýär. Esasy daşary ýurt maýadarlarynyň bähbitleri hem ägirt uly tebigy serişdeleriň bolmagy, ýurdumyzyň eksport hem-de üstaşyr mümkinçilikleri, onuň yzygiderli senagatlaşdyrylmagy hem-de söwda we hyzmatlar bazarlarynyň ösmegi bilen şertlendirilendir. Dünýäniň dürli ýurtlarynyň işewür toparlarynyň döwletimiz bilen maýa goýum we tehnologiki hyzmatdaşlyga taýýardygy ygtybarly, durnukly hem-de jogapkärli hyzmatdaş hökmünde Türkmenistana uly ynam bildirilýändigine, ýurdumyzyň halkara abraýynyň barha ýokarlanýandygyna şaýatlyk edýär.
Türkmenistan milli ykdysadyýetimizi döwrebaplaşdyrmaga we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, onuň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen giň möçberli maksatnamalary durmuşa geçirmek bilen, dünýäniň işewür toparlarynyň wekilleri bilen uzakmöhletli, özara bähbitli we netijeli hyzmatdaşlyga çalyşýar. Döwletimiz salgyt, gümrük, wiza, ätiýaçlandyrma ýeňillikleri görnüşinde daşary ýurtlaryň işewürlerini giňden goldaýar. Şunda ýurdumyzyň çäginde maýadarlaryň işiniň hukuk esasyny kadalaşdyrýan degişli kanunçylyk we kadalaşdyryjy namalaryň kabul edilmegi, şeýle hem eýeçiligi hususylaşdyrmaga gönükdirilen ugra eýerilmegi möhüm orun eýeleýär.
Iş ýüzünde görülýän çäreleriň netijesinde türkmen ykdysadyýetine goýulýan daşary ýurt maýa gýoumlarynyň paýy ýylsaýyn ýokarlanýar, bilelikdäki kärhanalaryň sany artýar. Ägirt uly “Galkynyş” gaz ojagyny abadanlaşdyrmak işini, etilenden pes basyşly polietileni öndürmek boýunça gazy gaýtadan işleýän toplumyň, tebigy gazdan suwuk ýangyç öndürýän zawodyň, gazy polimere öwürmek boýunça kärhananyň, polietilen we polipropilen öndürýän zawodyň, konsentrirlenen fosfor dökünlerini öndürmek boýunça toplumyň we beýleki köpsanly desgalaryň gurluşygyny daşary ýurtlaryň esasy kompaniýalarynyň gatnaşmagynda amala aşyrylýan iri maýa goýum taslamalarynyň hatarynda görkezmek bolar.
Ýurdumyzda önümi paýlaşmak hakynda Ylalaşyklaryň şertlerinde meşhur halkara kompaniýalarynyň birnäçesi bilen bilelikde geologiýa-gözleg işleri alnyp barylýar, gury ýerde hem-de deňizde ýangyç çig mal ýataklaryny işläp taýýarlamak işleri amala aşyrylýar.
Ýurdumyzda, şeýle hem tutuş dünýäde azyk howpsuzlygyny üpjün etmek babatda mineral dökünleriniň öndürilişini artdyrmak himiýa senagatyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Garlykda belarusly hyzmatdaşlar bilen bilelikde gurlan, kaliý dökünlerini öndürmek boýunça Merkezi Aziýa sebitinde iri dag magdan-baýlaşdyryjy kärhanalarynyň biri bolan ýurdumyzdaky ilkinji toplumyň işe girizilmegi ägirt uly mümkinçilikleri döredýär. Balkan welaýatynda karbamid çykarýan zawodyň gurluşygyna uly ähmiýet berilýär.
Agyr senagatdan başga-da, daşary ýurt kompaniýalary dokma pudagyndaky, oba hojalygyndaky, elektron senagatyndaky, ýerli çig malyň esasynda gurluşyk serişdelerini öndürmek ulgamyndaky, syýahatçylyk işewürligindäki, ulag we aragatnaşyk ulgamyndaky, raýat awiasiýasynyň, demir ýol we deňiz ulagynyň düzümini döwrebaplaşdyrmak babatdaky, ýokary tizlikli awtoulag ýollaryny gurmak, milli kosmos emeli hemrasyny ulanmak ulgamyndaky taslamalara gatnaşýarlar.
Halkara maliýe edaralary, şol sanda Ýewropanyň abatlaýyş we ösüş banky, Yslam ösüş banky we beýlekiler birnäçe milli maýa goýum taslamalaryny hem-de maksatnamalaryny karzlaşdyrmaga hem-de maliýeleşdirmäge işjeň gatnaşýarlar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça işlenip taýýarlanylan 2023-nji ýyla çenli döwür üçin Türkmenistanda erkin ykdysady zolaklary döretmegiň konsepsiýasynyň durmuşa geçirilmegi maýa goýum işjeňligini ýokarlandyrmakda möhüm ädim bolmalydyr. Milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň 18-nji martynda geçirilen mejlisinde çykyş edip, erkin ykdysady zolaklaryň häzirki döwürde halkara derejesinde ykdysady gatnaşyklaryň aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny belledi. Hukuk binýadynyň taýýarlanylmagy – Türkmenistanyň “Erkin ykdysady zolaklar hakyndaky” Kanunynyň kabul edilmegi bu ugurda ilkinji möhüm ädim boldy. Onda erkin ykdysady zolaklarda salgyt salmagyň şertleri, pul, gümrük ýagdaýlarynyň aýratynlyklary kesgitlenildi.
Ýurdumyzda ýakyn döwürde erkin ykdysady zolaklaryň döredilmegi sebitleriň okgunly ösmegini hem-de eksport mümkinçilikleriniň giňeldilmegini üpjün eder. Galyberse-de, Konsepsiýanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi içerki sarp ediş bazaryny harytlar bilen doldurmaga, ilatyň iş bilen meşgullyk derejesini ýokarlandyrmaga, döwrebap bazar düzümini kemala getirmäge, býujete gelip gowuşýan pul serişdelerini artdyrmaga, şeýle hem döwrebap tehnologiýalary we dolandyryş nou-haulary ornaşdyrmaga, çekilýän daşary ýurt maýa goýumlarynyň möçberlerini artdyrmaga ýardam eder. Ykdysady, aýratyn hem daşary ykdysady işiň işjeňleşdirilmegi milli ykdysadyýetimiziň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga, ahyrky netijede bolsa ýurdumyzyň gülläp ösmegine we mähriban halkymyzyň abadançylygynyň has-da ýokarlanmagyna kuwwatly itergi berer.
Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki hökümetara toparlarynyň, ikitaraplaýyn işewürler geňeşleriniň işi, şeýle hem yzygiderli geçirilýän işewürler forumlary, halkara sergileri hem daşary ýurt maýasynyň möçberleriniň artdyrylmagyna ýardam edýär. Türkmenistan bilen dünýäniň ençeme döwletleriniň arasynda gazanylan degişli ylalaşyklar, jarnamalar hem ähli ulgamlarda we ugurlarda dünýä jemgyýetçiligi bilen netijeli uzakmöhletli gatnaşyklary üçin amatly şertleri döretmäge ýardam edýär.
Ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasynyň Ykdysady we durmuş geňeşiniň mejlislerinde BMG-niň düzümleriniň üçüsine – 2017-2020-nji ýyllar üçin ösüş maksadynda ylym we tehnika boýunça komissiýa, 2016-2020-nji ýyllar üçin ilat we ösüş boýunça komissiýa hem-de 2017-2021-nji ýyllar üçin durmuş ösüşi üçin komissiýa saýlanylmagy dünýä bileleşiginiň Türkmenistanyň Hökümetiniň milli ykdysadyýetiň durnukly ösmegi üçin görýän çärelerini goldaýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
Ýaşulularyň maslahatynda “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” kabul edilmegi 2017-nji ýylyň möhüm ähmiýetli wakalarynyň biri boldy. Bu maksatnama milli Liderimiziň başlangyjy boýunça hem-de soňky ýyllarda dünýädäki ykdysady we syýasy wakalary seljermegiň esasynda işlenip taýýarlanyldy. Bu resminamada bazar ykdysadyýetine mundan beýläk-de tapgyrlaýyn geçmek göz öňünde tutulýar. Ol bu çäräni sazlaşykly amala aşyrmaga mümkinçilik berýär.
Maksatnamada ykdysady düzümleriň işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça çäreler göz öňünde tutuldy, döwlet kadalaşdyryş ulgamyny kämilleşdirmek hem-de onuň ýollaryny döwrebaplaşdyrmak wezipeleri kesgitlenildi, işjeň maýa goýum syýasaty, hereket edýän taslamalary, şeýle hem täze, şol sanda halkara we sebit ähmiýetli taslamalary maliýeleşdirmek, maliýe-bank ulgamyny döwrebaplaşdyrmagy dowam etdirmek göz öňünde tutuldy. Şunda içerki serişdeler esasy çeşmeler hökmünde kesgitlenildi. Munuň özi ýurdumyzda ykdysady ýagdaýyň durnukly häsiýete eýediginiň aýdyň subutnamasydyr.
Umuman, ýedi ýyllyk meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi has uly möhletli geljek üçin durnukly hem-de ählumumy ösüşi höweslendirmek maksadynda bazar ýörelgelerine gönükdirilen özgertmeleri giňeltmek we çuňlaşdyrmak üçin uly mümkinçilikleri döreder. Şeýle çemeleşme çuňňur oýlanyşykly döwlet syýasatynyň önümi – durmuş-ykdysady ösüşiň öz nusgamyzda döredilen milli ykdysadyýetimiziň bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmak strategiýasynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.
Maliýe-ykdysady ulgamda 2017-nji ýylyň jemlerini jemlemek bilen, ýurdumyzyň toplanan oňyn tejribä we gazananlara daýanyp, rowaçlyk we ösüş ýolunda nobatdaky möhüm ädimi ätmäge taýýardygyny ynamly aýtmak bolar. BMG-niň Ykdysady we durmuş meseleleri boýunça departamenti, BMG-niň Söwda we ösüş boýunça konferensiýasy, Halkara pul gaznasy, Bütindünýä banky we beýleki abraýly maliýe düzümleri türkmen ykdysadyýetiniň oňyn ösüşini ençeme gezek bellediler. Olaryň çaklamalaryna görä, 2018-nji ýylda ýurdumyzda jemi içerki önümiň ýokary derejede ösmegine garaşylýar.


text:
Agyzdan-agza geçip gelen rowaýata görä, ol (Mäne baba) şeýle diýen: «Gurhany Kerimi öwrenýän döwrümde bir gün kakam: «Ertir seniň bilen halypanyň ýanyna gitmeli» diýdi. Men Gurhany Kerimi öwredýän başky mugallymymyň ýanyna baryp: «Ertir meni kakam başga halypanyň ýanyna äkidýär» diýdim. Ol şonda: «Mübärek bolsun» diýip doga etdi we: «Şu pendimi hiç wagt unutma, göz açyp-ýumasy salym Allanyň yşkynda bolmak hem Gün bolup Ýer ýüzüne nur çaýan ýalydyr» diýdi.
Soňra şeýle diýen: «Men bu pendi baky hemram edinip, ertesi kakam bilen Hoja ymam Abu Seýit Aýýarynyň ýanyna gitdik. Ol ymam müfti we dilçi mugallymdy. Onuň ýanynda birnäçe wagt galdym we oňa araplaryň jahylyýet[1] döwrüniň goşgularyndan otuz müň beýti ýatdan aýdyp berdim. Soňra şyh Abylkasym Buşer Ýasiniň ýanyna bardym. Ol döwrüniň dana kişileriniň biridi. Men ondan köp zadyň aslyna ýetdim we musulmanlygy şondan öwrendim. Bu iki ymamyň hem gubry Mänededir».
[1] Jahylyýet döwri – araplaryň yslamdan öňki döwri; nadanlyk döwri.


text:
Türkmenistanyň tebigaty baý we özboluşlydyr. Türkmenistany güneşli ýurt diýip ýerlikli belleýärler. Ýylyň dowamynda ol 250 gün gök asmanymyzda şöhle saçyp durýar. Türkmenistanyň özboluşly ekoulgamlary, haýwanat we ösümlik dünýäsiniň müňlerçe görnüşleri bar, bu görnüşleriň ençemesi diňe türkmen topragynda duş gelýär.
Häzirki wagtda ýurduň çäginde biodürlüligiň, esasan hem Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizilen ösümlikleriň we haýwanlaryň seýrek duş gelýän görnüşleriniň sanyny dikeltmek boýunça işleri amala aşyrýan 9 sany döwlet tebigy goraghanalary hereket edýär. Goralýan çäkleriň umumy meýdany iki million gektardan geçýär.
Türkmenistanyň ösümlik dünýäsinde 3000-den gowrak görnüşleri bardyr we bu ösümlikleriň 13% diňe Türkmenistanda duş gelýär. Şeýle-de Türkmenistanda pes derejeli ösümlikleriň we kömelekleriň 4000 görnüşi duş gelýär. Ýurtda ýabany ösýän miweli, ir-iýmişli, hoşboý ysly, tagamly we bal beriji ösümlikler ilaty gymmat bahaly iýmit önümleri bilen üpjün etmek üçin çig mal görnüşinde azyk senagatynda we derman senagatynda peýdalanylyp bilner.
Ýabany miweli we hoz agaçlarynyň tokaýlyklary ýa-da dünýäde gymmatly tokaýlaryň biri hasaplanýan dag ýapgytlaryndaky arça tokaýlyklary diýjekmi, ýa-da sawanna görnüşli selçeň ýerleşen pisselikler, çöldäki sazak tokaýlyklary, derýa boýundaky jeňňellikler diýjekmi, umuman Türkmenistanda bar bolan gaýtalanmajak tebigat aýratynlyklarynyň ählisini sanap geçerden köpdir.
Türkmenistanyň haýwanat dünýäsi hem edil şonuň ýaly köp dürlüdir. Ýurduň haýwanat dünýäsini oňurgaly haýwanlaryň 700-den gowrak görnüşi we oňurgasyz haýwanlaryň 12000-den az bolmadyk görnüşi düzýär. Köpetdagda sebit boýunça alajagaplaňyň iň köp sanly toplumy ýaýrandyr, bu ýerde dag gerişlerinde umgalaryň we aýraklaryň sürileri gezýärler. Bathyzda gulanlary Ýer ýüzünde diňe bir ýitip gitmekden saklanyp galmagyna däl-de, eýsem olaryň sanynyň artdyrmagyna hem mümkinçilik döredi. Şeýle hem, bu ýerde keýikleriň we aýraklaryň köp sanly sürilerine, syrtlan we möjek ýaly ýyrtyjy haýwanlara, bürgüt, gajar, dazzarkel, maslykçy, ütelgi, çyparbaş laçyn ýaly ýyrtyjy guşlaryň dürli görnüşlerine duş gelmek bolýar. Bathyzyň tebigy ekoulgamlary Köýtendag döwlet tebigy goraghanasy bilen bir hatarda, sähra we dag ekoulgamlarynyň ajaýyp ýerlerini özünde jemleýän tebigy toplumlar hökmünde ÝUNESKO-nyň Bütindünýä tebigy mirasynyň sanawyna goşmak üçin hödürlendi.
Ýurduň meýdanynyň 80%-ni tutýan çöllük ýerlerde haýwanat dünýäsiniň köp görnüşleri biologik deňagramlylygyň dürs sazlaşygy netijesinde özlerini oňat duýýarlar. Yssy hem gurak howa şertlerinde ösümlikleriň özboluşly görnüşleri emele gelip, olar topragyň çuň gatlaklaryndan jana şypaly çyglylygy almaga, jöwzaly tomusda özüniň ösüşini wagtlaýyn togtatmaga we gysga wagtlaýyn rehnetli ýazda dynuwsyz ösmäge we güllemäge ukyplydyrlar.
Emma şeýle-de bolsa, Türkmenisatanyň tebigatyyň gözel köpdürlüligi ýaşaýşyň esasyny düzýän suwuň bol ýerlerinde has giň we doly açylýar, salkyn dag eteklerinde, derýa jülgelerinde, dürli tebigy zolaklaryň kesişýän ýerlerinde hakyky ýaşaýyş möwç alýar.
Türkmenistanyň daglary we dag eteklerindäki düzlikleri ýurduň umumy meýdanynyň 20%-ni tutýarlar. Türkmenistanyň günortasynda, gündogarynda we günbatarynda Köpetdag, Köýtendag we Balkan daglary ýerleşýärler. Eger-de öwrüm-öwrüm dag ýodalaryndan ýöreseň, onda her öwrümde, her täze ädimde dereleriň, dag ýapgytlarynyň, dag çemenlikleriniň, dury suwly derýajyklaryň we şarlawuklaryň gaýtalanmajak gözelliklerine duş gelýärsiň.
Hazaryň kenar ýakasyna baryp görmezden Türkmenistanyň tebigy landşaftlaryna doly göz ýetirmek mümkin däl. Hazar deňzi – dünýä ummany bilen arabaglanyşygy bolmadyk, Ýer ýüzinde iň uly, akmaýan şor suwly köldür. Bu ýerde Hazar deňziniň endemigi bolan hazar düwlenleri ýaşaýar. Deňziň kenarynda gyzylgazlary, gotanlary, ördekleri, çarlaklary we başga-da köp guşlary görmek bolýar.
Tebigatyň bu ajaýyp gözeliklerini 1932-nji ýylda döredilen Hazar döwlet tebigy goraghanasynda synlap bolýar. Goraghanada guşlaryň 300-den gowrak görnüşleri duş gelýär. Hazar deňziniň kenarlary köp sanly göçýän guşlaryň gyşlaýan ýeri hökmünde bellidir. Şeýle hem, deňiziň türkmen bölegi guşlaryň uçup geçýän dünýäde iň wajyp migrasiýa ýollarynyň biri bolmak bilen, bu ýerde Merkezi-Aziýa we Gündogar-Afrika migrasiýa ýollary kesişýär. Gyşlaýan guşlaryň umumy sany 200 münden geçýär. Bu sebäpden, goraghananyň düzümine girýän Türkmenbaşy aýlagy 2009-njy ýylda Ramsar konwensiýasynyň halkara ähmiýetli suwly batgalyk ýerleriň sanawyna girizidi.
Hazar deňziniň türkmen kenary diňe bir mineral baýlyklary bilen däl-de, eýsem ekologiýa taýdan arassa deňiz suwy we dynç almak üçin amatly şertleri bilen hem meşhurdyr. Hazar deňziniň kenarynda „Awaza“ Milli syýahatçylyk zolagynyň döredilmegi bu zolakda durmuşa geçirilýän giň möçberli taslamalar adamlaryň dynç almagy üçin amatly şertleriň döredilmegine we gaýtalanmajak deňiz ekoulgamyny gorap saklamaga gönükdirilendir.


text:
“ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarow wagt tapyp kabul edendigi we ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin hormatly Prezidentimize hoşallyk bildirip, özüniň ýolbaşçylyk edýän kompaniýasynyň sazlaşykly ykdysady ösüşe eýe bolan Türkmenistan bilen özara peýdaly gatnaşyklary artdyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň dünýä işewürligi, şol sanda Russiýanyň öňdebaryjy wekilleri bilen netijeli gatnaşyklar üçin hemişe açykdygyny aýtdy. Türkmenistanda amala aşyrylýan giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalarynyň çäklerinde daşary ýurt hünärmenleriniň döwrebap tehnologiýalaryny we öňdebaryjy tejribelerini giňden ornaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berilýändigini bellän hormatly Prezidentimiz “ARETI” kompaniýasy bilen köp ýyllyk hyzmatdaşlygyň dowamynda oňyn tejribe gazanylandygyny kanagatlanma bilen nygtady.
Duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň ösüşiniň ileri tutulýan ugurlarynda hem-de dürli ulgamlarda meýilleşdirilýän täze taslamalary durmuşa geçirmegiň mümkinçilikleri nazara alnyp, peýdaly hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary boýunça pikir alyşmalar boldy.
Söhbetdeşligiň ahyrynda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we “ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarow özara bähbitleri we anyk netijelere gönükdirilen tagallalary nazara almak bilen ýola goýulýan oňyn hyzmatdaşlygyň netijeli dowam etjekdigine ynam bildirdiler.
Çeşme: Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Habarlar 22 april 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmen-özbek gatnaşyklary ösüşiň täze belentliklerine çykýar
Köp synçylaryň taryhy waka diýip atlandyran bu sapary dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk, köpasyrlyk medeni hem-de ruhy däpleriň umumylygy bilen baglanyşýan ýurtlaryň we halklaryň arasyndaky netijeli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmäge täze itergi berer. Häzirki taryhy eýýamda taraplaryň üýtgewsiz erkine daýanyp, bu ýörelgeler ägirt uly mümkinçilikleri bolan gatnaşyklary hemmetaraplaýyn işjeňleşdirmek we köpugurly esasda ösdürmek üçin pugta binýady emele getirip, täze derejede dowam edýär we onuň üsti ýetirilýär.
Resmi habar
Resmi habar
* * * Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Myratdurdy Handurdyýewiç Kaibow “Edebiýat we sungat” gazetiniň baş redaktorynyň orunbasary wezipesinden boşadyldy.
Wakalaryň jümmüşinde
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Milli olimpiýa komitetiniň baştutanlygyna gaýtadan saýlanyldy
Milli olimpiýa komitetiniň 2016 — 2017-nji ýyllardaky ýerine ýetiren işleri baradaky synda 2017-nji ýylyň sentýabrynda Aşgabatda üstünlikli geçen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň bu döwürde biziň ýurdumyz üçin esasy waka bolandygy bellenildi. Halkara sport jemgyýetçiligi tarapyndan oýunlaryň ýokary derejede guralyşyna, iň berk dünýä standartlarynyň talaplaryna laýyk gelýän düzümleriň nusgalyk hiline ýokary baha berildi.
Jemgyýet
Daşoguz welaýatynda durmuş-medeni ähmiýetli binalaryň sany artýar
Otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan we ýokary amatlykly täze jaýlar köne jaýlardan boşan ýerlerde bina edilýär. Ýerden rejeli peýdalanmagyň we hereket edýän inženerçilik-tehniki kommunikasiýalaryň bolmagy netijesinde Daşoguzyň döwrebap binagärlik toplumyna sazlaşykly goşuljak ösen durmuş-ýaşaýyş düzümli häzirkizaman ýaşaýyş jaý toplumy kemala getirilýär. Jaýlar geljekki ýaşaýjylaryň paýynyň hasabyna gurulýar.


text:
Halkara bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleri, FLEX maksatnamasynyň 2018-2019 ýyllar ýeňijileriň sanawyny yglan etmäne buýsanýar.
ÝEŇIJILER
Alternatiw derejedäki okuwçylar
FLEX maksatnamasynyň geçirilişi Türkmenistanda-da dowam edýär. Türkmenistan boýunça 438 okuwçy bäsleşige gatnaşdylar.
Bu bäsleşigiň ýeňijilerine Amerikan maşgalasynda ýaşamak, Amerikan orta mekdeplerinde 2018-2019 ýyllar aralygynda okamak mümkinçilikleri berilyär.
FLEX maksatnamasy gatnaşyjylarynyň ýaşaýan ýerlerinden ABŞ-da boljak ýerlerine çenli gitmegi we yzyna gaýdyp gelmegi bilen bagly çykdaýjylaryny öz üstüne alýar, şeýle hem talyp hakyny berýär. ABŞ-nyň hökümedi FLEX maksatnamasyna ýolbaşçylyk edýär we oňa doly ýardam berýär. FLEX maksatnamasy onuň talaplaryna gabat gelýän ähli mekdep okuwçylary we fiziki mümkinçiligi çäkli okuwçylar üçin hem açykdyr. Şu maksatnamanyň döredilen gününden bäri, oňa jemi 300-den gowrak fiziki mümkinçiligi çäkli bolan okuwçy gatnaşyp, şolaryň 6-sy Türkmenistandan.
Indiki 2019-2020 ýyllar aralygynda geçiriljek FLEX maksatnamasy 2018-njy ýylyň güýz aýynda Türkmenistanyň Bilim Ministrligi arkaly tassyklanandan soňra başlar. Mekdep okuwçylary, mugallymlary we ene-atalar bäsleşik barada doly maglumaty, talaplary hem-de fiziki mümkinçiligi çäkli çagalar üçin ýörite test mümkinçilikleri barada 2018-nji ýylyň awgust aýynda biziň web-sahypamyzdan ýa-da ýakyn Amerikan merkezlerinden alyp bilerler.
Ýeňijileri ýene-de bir sapar gutlaýarys we olara bir ýylyň dowamynda wagtlaryny gyzykly hem-de täsirli geçirmeklerini arzuw edýäris. FLEX 2019-2020 maksatnamasynyň gatnaşyjylaryna hem üstünlik arzuw edýäris!
Halkara Bilim bo ýun ça Amerikan Ge ňeşlikleriniň we EducationUSA bilim we maslahat beriş merkeziniň bilelikde geçirýän Spring 2018 Education Fair – ýagny Amerikanyň Birleşen ştatlarynda ýokary bilim almak bilen tany şmaklyga çagyrýarys.
Ed Fair 18 Advertisement brochure
Download the schedule
Halkara Bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleriniň Bilim we maslahat beriş merkezine dünýä derejinde geçirilýän Halkara bilim hepdeligini bellemek üçin goşulyň (rejesine serediň). Bu ýyl HBH-niň 17 ýyllygy sebäpli ählisi bir esasa gönükdirilen-ýagny Amerikanyň Birleşen ştatlarynda ýokary bilim almak bilen tanyşdyrmaklyk üçin köp özboluşly bilim prezentasiýalaryny, pikirlenişli oýunlardyr, çareleri gurnarys.


text:
Bir bar eken, bir ýok eken. Gadym zamanda bir patyşanyň ýaşajyk aýaly ýogalýar. Ol aýaldan bolsa alty aýlyjak çaga galýar. Ojagaz çagajyga owadanlykda, ýaraşyklylykda taý ýok diýýär. Çaganyň ýüzüne sereden adamyň ondan gözüni aýrasy gelenok diýýär. Patyşanyň özem ýalňyz perzendi bolany üçin ony juda eý görýän eken.
Aradan wagtyň geçmegi bilen patyşa özüni ýalňyz duýýar we bir gözel maşgala öýlenmegiň kül-külüne düşýär. Onuň üçin hem ol bir gün öz wezir-wekillerine:
— Öňki aýalymdan hem ýaraşykly we owadan gyz tapyň — diýýär. Onuň wezirleriniň biri:
— Eger özi hem ene-atasy razy bolsa, goňşy patyşamyzyň aý ýaly gyzy barmyş. Akyllylykda hem ylymlylykda oňa taý ýok — diýip eşidýäris. Ýöne ony gözümiz bilen gördük diýsek ýalançy. Tarypyny edip, ýerde-gökde goýanoklar. Şol gyza öýleneniň dünýäde armany bolmaz diýip, aýdýanlaryny eşidýäris — diýip aýdýar. Onda patyşa:
— Beýle bolsa bu işiň ugruna özüň çyk. Näme ýumuş buýursalar, ýene näme diýseler kabul et. Şu diýýäniň dogry bolsa, sen ýöne alanyňy bil. Başgasynyň bir zady bolar. Näçe diýseler hem atasynyň salgydyndan gaçma, razy bolar ýaly et — diýýär.
Patyşadan beýle ygtyýar we gyssagly buýruk alan wezir derrew ýola düşmek bilen bolýar. Ol ýol serenjamyny kemsiz tutýar. Ýanyna hem iň edermen we kaşaň geýnüwli, at-ýaragly elli ýigidi alyp, ýola düşýär. Az ýöräp, köp ýöräp, ençeme daglary, düzleri yzynda goýup, owadan gyzly patyşanyň ýurduna baryp, gütüläp düşýär. Şol günüň özünde şa köşgüne baryp, myhman bolýar.
Bir gije ýatyp turanlaryndan soň, ygtyýar alyp we öz patyşalaryny çenden aşa taryplap, özüniň näme üçin gelendigini patyşanyň huzurynda mälim edýär. Patyşalarynyň ýaşyny, dul galanyny aýdýar. Alty aýlyk oglunyň bardygynam gizläp duranok. Soň patyşalaryny her taraplaýyn ýerde-gökde goýman öwüp, sözüniň kabul edilmegini soraýar.
Owadan gyzly patyşa esli wagt dymyp oturýar-da:
— Gowy habaryň bar. Gyz halky gaty näzik hem ynjyk bolýar. Belli beter hem, atasynyň eý görýän, lälik saklanan gyzy şeýle bolýar. Onuň üçin hem bu iş gyzymyzyň hut özüne bagly. Gyzymyza sala salyp göreris we onuň diýeni bilen bolarys. Onuň göwnüni ýykybilmeris. Siz hem gyzymyzyň diýenine kaýyl bolmaly bolarsyňyz — diýýär.
Bu sözden soň wezir patyşanyň myhmanhanasyna baryp, ol gün gijesi bilen şol ýerde bolýar. Ol ýerde bolmak bilen patyşa haçan çagyrarka diýip, gözi ýolda, pikiri gyzda bolýar.
Daň atýar, gün hem dogup asmana galýar. Wezir onda hem gözüni ýola dikip oturýar. Gün ýaşýar, garaňky düşýär. Weziri çagyrmaga gara beren bolmaýar. Onuň halys karary ýetmän başlaýar. Gijäniňem köpi geçýär. Onuň gözüne edil çiş kakylan ýaly, ukusy tutmaýar. Barha biynjalyk bolup, sabyr käsesi dolýar. Urnup-urnup, ahyr nalaçlykdan daňa golaý uka gidýär-de düýş görýär. Düýşünde patyşanyň gyzy munuň arkasyna ullakan gara daş ýükläp: «Şuny göter-de, hol, diňe münüp düş» diýýär. Wezir edil şol pursat howpurgap oýanýar we bu düýşünden gaty gorkýar. Emma hernäçe pikirlense hem ol düýşüni özi ýorup bilmeýär. Nalaç galýar.
Ol günem gün dogup asmana galýar. Hemmeler ertir naharyny iýýär. Işli işine gidýär. Weziriň bolsa nalaçlykdan şol garaşyp oturşy. Ahyr günorta golaý patyşadan oňa çakylyk gelýär. Patyşa ony çagyryp şeýle diýýär.
— Gyzym agşam düýş görüpdir. Düýşünde patyşaňyzyň şol ogluny öz janyna kast edýän gara ýylan sypatynda görüpdir. Onuň üçünem janyna kast ediljek ýerine razy bolmaýar. Patyşanyň dullugyny göwnüne getirmeýär. Ol diňe agşamky gören düýşüni göwnüne getirip, ondan gorkýar. Özi razy bolmasa, eý görýän perzendimiň göwnüni ýykyp, patyşaňyzyň habaryny alyp biljek däl. Patyşaňyza hem şeýle diýip aýdarsyňyz. Gyzymyň aýdyşyna görä, ol çaga gara ýylana öwrülip diňe bir meniň gyzyma kast etjek bolman, hut öz atasyna hem hyýanat etjek bolýarmyş. Siz menden göwün-kine etmän, patyşaňyza hem ýagdaýy bolşy-bolşy ýaly aýdyň — diýýär.
Bu aýdylýan zatlara özi hem düýş görüp, gorkup oturan wezir näme diýjegini bilmän, esli salym keýpsiz halda ýüzüni aşak salyp oturýar. Soň patyşa ýüzlenip:
— Rugsat berseňiz, biz gaýdaly. Baryp bu jogaby patyşamyza aýdaly. Ol nämäni makul bilse, şoňa görä bolubermeli bolarys. Iberse ýene hem eglenmän geleris we onuň aýdanyny size gelip mälim ederis. Her näme bolsa-da patyşamyzyň başga maksady ýokdur, elbetde, özi alajyny tapar-da — diýýär. Onda patyşa:
— Görüň-dä. Biziňk-ä dogry jogap. Gyzymyzyň göwnüne degip bilmeris. Ony beýtsek enesem halamaz. Onuňam perzendi. Özümize galsa-da, kast ediljek ýere perzendimizi berip bilmeris. Çagamyzdan iremzok. Şu sebäbe görä, munam patyşaňyza aýt, ol ähli döwletini berse hem biz ony kabul etmeris. Güýjüne daýanyp bir iş etjek bolsa hem, elbetde, akmaklyk bolar, kysmatdakyny görübermeli bolarys, oňa-da biz bar, onam aýt. Haçan gaýdaryn diýseňizem bizden rugsatdyr — diýýär.
Bu gürrüňlerden soň wezir hem patyşa bilen hoşlaşyp, ýoldaşlarynyň ýanyna barýar. Şondan soň olar atly-atyna münüp, keýpsiz halda şäherden çykyp, öz ýurtlaryna gaýdýarlar. Az ýöräp, köp ýöräp, ahyrda öz ýurtlaryna ýetýärler.
Wezir gös-göni patyşanyňkyda düşýär. Barsa, patyşa oguljygyny gujagyna alyp, oňa guwanyp oturan eken. Wezir hem patyşanyň ygtyýar bermegi bilen, düşek üstüne geçip, gidip gelşini we patyşanyň gyzynyň düýşi bilen baglanyşykly wakalary aýtmaga başlaýar. Şol halat ünsden düşürlen çaga öýkeläp, kakasynyň sakgalyny penjeleýär we ony pugta tutup sypdyrman, agyrdyp, patyşanyň gaharyny getirýär. Bu bolşy gören wezir: «Häh, patyşanyň gyzynyň aýdany dogry bolaýjakmyka? Niýet-ä ýagşy däl» diýip, hyrçyny dişläp, içini gepledýär. Onýança patyşa:
— Hä-ä, aýt, ol patyşanyň özi näme diýdi hem häzir göwnüňe näme getirdiň onam gizlemän bolşy ýaly aýt — diýýär.
Onda wezir:
— Hökman aýtjak, aýtmaly bolaryn. Aýtmasam bolmaz — diýip, aýdyp başlaýar:
— Men baryp maksadymy aýdanymdan özüne sala salnan gijesi gyz düýş görüpdir. Düýşünde çagany gara ýylana öwrülip, özüne kast edýän ýagdaýda görüpdir. Ol gyz onuň diňe bir özüne däl, ony size-de hyýanat edýän ýagdaýda görüpdir. Siziň duldugyňyza gyz myzaýyk etmeýärmiş. Diňe şol düýşüne görä «Kast ediljek ýerime razy däl» diýýärmiş. Atasy hem «Gyzymyň göwnüne degip, ýekeje perzendimizi närazy edip berip biljek däl» diýip otyr. Ýaňy gelip oturanymdan soň bu neresse çaga sakgalyňyzy penjeläp, birgiden gyly ýoldy welin, «Şol gyzyň aýdany bolaýjakmyka» diýip, özüm gorkdum. Ine, indem biziň-ä gidip getiren habarymyz şu boldy. Hoşlaşan wagtymyzda hem siziň jogabyňyzy baryp, patyşamyza aýdaryn, alajyny tapyp iberse, ýene basym geleris diýdim — diýip, wezir sözüni soňlaýar.
Patyşa bu sözleri eşidip, gamgyn halda gujagyndaky çagany ýere düşürýär. Çaga aglap başlaýar, çagany wezir alyp gidip, enekesine berýär-de, ýene gaýdyp gelip, öňki ýerinde çökýär.
Patyşa ýagşydan-ýamandan bir agyz geplemän, tukat ýagdaýda uzak oturýar.
Patyşanyň bu bolup oturşyna wezir näme diýjegini bilmän, ahyrda onuň özünden rugsat sorap öýüne gaýdýar. Ol gün gijesi bilen öýünde hiç ýere çykman, dem-dynjyny alýar.
Daň atyp, gün dogandan soň, ýene patyşanyň ýanyna barýar. Görse, patyşanyň şol gamly oturşy. Ol wezire barmysyň hem diýmeýär. Özi bir zat diýmese wezir patyşa söz gatmaga ätiýaç edýär. Bu boluş bütin günläp dowam edýär. Patyşanyň sessiz-üýnsüz turup gitmegi bilen, onuň ýanyna gelen beýleki wezirlerem turşup, hersi işli-işine ugraýar. Ahyrda wezirler öz aralarynda: «Patyşany gepledibilmesek we onuň göwnüni tapmasak biziň üçin aýp bolar. Onuň üçin hem ertir ony gepletjek, göwnüni tapjak bolalyň. Matlabyny bileliň» diýişýärler.
Wezirler daň ataryna mähetdel patyşalarynyň ýanyna barýarlar. Görseler, patyşalarynyň şol bir bolşy. Wezirler hem esli wagt dymyşyp, tukat oturýarlar. Ahyrynda olaryň dilewarlarynyň biri patyşalaryna ýüzlenýär:
— Kyblaýy älem, tukatlygyňyzy taşlaň-da, şu işler bilen bagly bize näme etmeli bolsa aýdyň. Ýüz endişäniň bir iş bitirmejekdigini siz bizden gowy bilýärsiňiz. Ol gyz bolmanda hem gyz gyt däl, onda-da bir ýurduň patyşasy üçin. Gözlemek, belki, ondanam gowusyny tapmak biziň işimiz: «Ýok, şol bolmasa başga biri gerek däl» diýseňiz, onda şol niýetiňizi amala aşyrjak bolmak hem biziň borjumyz. Näme-de bolsa, bize bir zat aýdyp oturyň — diýýär. Esli salymdan soň patyşa dillenip:
— Ýa şu ýalňyz perzentden geçip, ol gyzy almaly bolaryn, ol bolmasa hem men başgasyny küýsemän, dünýäden ýalňyz gitmeli bolaryn — diýýär. Wezirleriň iň ýaşulusy başyny ýaýkap:
— Bir gyz üçin göz monjugy ýaly neresse çagadan geçmek akyla sygjak zat däl. Ady tutulandan neresse çaga beýle töhmet edip başlan gyzdan hiç wagt hem janyň rahat tapmaz. Ol zeýilli gyzy päliýaman hasap edip, ony unudyp, ýer tükenýänçä gaçan ýagşy, çünki ol zeýilli gyzyň daşy jäjek, içi möjek bolýar. Onuň ýaly päliýamana öýlenmek gowulygyň üstünden eltmez. Ol urşa-sögüşe we nähak ganyň dökülmegine sebäp bolar. Ol gyzdan wagtynda el çekmek akyllylyk bolar — diýýär.
Weziriň başga biri ýaramsaklyk edip:
— Ýok, bu beýle däl. Bäş günlük ýalançyda günüň hoş geçjegine seretmek gerek. Öleniňden soň oguldan-gyzdan saňa ne peýda. Ogul-gyz diýilýän zat onsoňam adamynyň bilinden önýän zat. Hudaý berse, perzent indiki alynjakdan goşa-goşadan bolup biler. Onuň üçin hem kyblaýy älem ol gyzy tüýs ýürekden halaýan bolsa we gamgynlygy diňe şonuň üçin bolsa, bir ýumruk ýaly sümükli üçin kösenip, gamlanyp oturmasa bolar — diýýär. Onda patyşa şeýle diýýär:
— Men hem şeýle pikir edýärin. Bu diýýän zatlaryňyzyň hemmesinem seljerip görýärin. Bir zady göwnüme jaý edip, bir maksat edinenimden soň, ol başa barmasa, şol meni ýakýar. Pylan patyşa, pylan patyşanyň gyzyny isläp, sawçy iberipdir welin, ol berilmändir» diýlen gürrüňi eşitmek meniň üçin ölümden agyr masgaraçylyk. Siz, dogry aýdýarsyňyz, belkem, ondanam akylly, görmekli gyz tapylar. Barylsa, ony bererlerem, almak hem bolar. Emma gep onda bolman, gep tutan ýeriňi goparmakda, ýapyşanyňy ele salmakda. Onuň üçin şol gyza meýil edip ugruna çykdykmy, ony gola salmagyň alajyny etmeli. Başga ýol ýok. Ol gyzyň şu çaga bilen bagly gören düýşüniň aňyrsynda bir zat bar bolaýmasyn! Sizem oýlanyň welin, şol hakda gürrüň gidip durka, oglumyň sakgalymy penjelemegini, ony ütmegini, rastyny aýtsam, özümem göwnüme getirdim hem oýlandym. Irde-giçde özüme hyýanat etjek çagany hiç kime bermän, ile-de duýdurman, ymgyr çöle taşlasak bolar. Muny etmesegem, uly iliň we goňşy patyşanyň ýanynda sözi geçmedik biabraý adam bolup galarys. Abraýym dökülip, namysa galanymdan... — patyşa bu ýerde sözüniň yzyny aýtman goýýar. Ýöne töweregindäki wezirler, onuň näme diýmek isleýänine, matlabyna düşünipdirler.
Wezirleriň köpüsi patyşanyň diýenini makul bilýärler. Olaryň diňe biri başyny galdyrman pikire batyp oturýar. Patyşa bu weziriniň atasy ýap-ýaňy ugran ýaly bolup oturşyny halaman:
— Ýeri, sen näme pikire batdyň? Ýa meniň pikirim bilen razylaşaňokmy? — diýip oňa ýüzlenýär.
Onda wezir başyny galdyryp:
— Bu neresse çagany maňa beriň. Men ony hiç haçan ene-atasyna hyýanat etmez ýaly edip terbiýeläýin hem razy bolsaňyz, ol hiç wagt patyşanyň ogludygyny bilmez ýaly edip ulaldaýyn, özünem şu jelagaýda goýmaýyn. Bigünä çagany öldürmek, ýitirim etmek Hudaýa hem hoş gelmez. Beýle pikirden el çekmegiňiz gerek. Hudaýa hem hoş gelmejek beýle gabahat işi etseňiz, soňy özüňiz üçin-de gowy bolmaz. Wezirler, men bu meselede siziň pikiriňizi oňlamok. Oňlamagam däl-de, halamok. Maslahat bermek kyn däldir, ýöne her kes onuň netijesiniň näme bilen gutarjagyny oýlasa ýerlikli bolar. Onsoňam kyblaýy älem, şol tapylan bahana bilen sözüňiziň ýykylanyny namys bilmäň. Bu ýerde namys edere bahana ýokdur, masgaraçylygam däldir, düşünseňiz. Entek duluňyza geçmedik adam kellesinde şygyrdy bolsa beýle zat aýtmaz. Beýle zady il eşitse, ony hiç kes oňlamaz. Masgara olaryň özleri bolar — diýýär.
Bu weziriň sözi patyşanyň gulagyna hoş ýakmaýar. Şonuň üçin hem ahyrda çagany çöl ýyrtyjylary iýip ýok eder ýaly ýere, ymgyr çöle taşlamaly diýen pikir makul görülýär. Şeýle hem edýärler. Wezirleriň biri daňyň alagaraňkysynda atlanyp, neresse çagany-da öňüne alyp, çöl-beýewana tarap tutdurýar. Bu wakadan habarly hoşniýetli wezir hem, oňa duýdurman garama-gara yzyna düşýär. Näme kän, ýolagçy kän, pälini ýamana tutan wezir oňa ünsem bermeýär.
Şeýlelik bilen, birinji wezir çagany bir beýigiň üstünde ýalazy ýerde taşlap gaýdýar. Beýleki wezir hem ol gözden ýitýänçä, garaşyp durup, gözden ýitenden soň, çagajygy garbap alyp, ýaňajygyndan taýly gezek ogşap, gujagyna gysýar. Ol bu wakany il duýmaz ýaly, golaýrak bir obada ýaşaýan aýal doganyna eltip berýär hem-de çagany hiç kese duýdurman edil öz çagasy ýaly edip saklamagy tabşyrýar. Mahal-mahal gelip, habar tutup gitjekdigini aýdýar. Onda dogany:
— Waý-eý, beýle eýjejik, owadanja çagany heniz görmändim — diýýär hem:
— Sen bu çagadan gaty arkaýyn bol. Öz çagam diýerin. Eklärinem, saklarynam — diýip, dogany bilen hoşlaşyp, ony esli ýere barýança ugradýar.
Indi habary birinji wezirden eşdeliň. Ol hil bir iş bitiren ýaly bolup, atyny ýüzün salyp gelşine göni patyşanyň köşgüne girýär. Girip hem gös-göni patyşanyň huzuryna baryp, çagany it-guş iýer ýaly ýalazy meýdana taşlap gaýdanyny mälim edýär. Şonda duýdurmajak hem bolsa patyşanyň ýüzi üýtgäp gidýär. Onuň ýüreginden pyçak urlan ýaly bolýar. Soň ol edil bu dünýäniň adamsy däl ýaly bolup, perzendini ýatlap, iýmän-içmän melul we gamgyn halda gezýär. Otursa-tursa ýatlaýar: «Ymgyr çölüň içinde oguljygymyň haly niçikkä ýa eýýam ony ýyrtyjylar tüýt-müýt etdimikä? Bedenjigine nägehanyň dişi degende eljagazlaryny kelemenledip kömek sorap gygyrdymyka?» Patyşa gije-gündiz içini gepledip, bagyr awysyna dözüp bilmän sary ýüplüge dönýär.
Bu ýagdaýdan bihabar wezirler bir gün patyşanyň ýanyna üýşýärler. Görseler, patyşalary öňküsinden hem tukat, ýüzi sary getireniň ýüzi ýaly diýýär. her näme-de bolsa wezirleriň biri patyşalaryna ýüzlenip:
— Kyblaýy älem, indiki tukatlygyňyz nämäniň alamaty. Maksadyňyza ýetmek üçin perzendiňizden geçdiňiz. Indi bize rugsat ber, biz ýene gideli we bolan işleri ol patyşa gürrüň bereli. Bolan wakany gyzyna ýetirmegini düşündireli. Beýdip uzak tukatlanyp ýörseňiz, özüňizi horlasaňyz, hem ol gyzyň eliňizden gitmegi mümkin — diýýär. Onda patyşa başyny hem galdyrman:
— Akmaklykdan boljak iş boldy, gutardy. Neresse çagany ýyrtyjylara iýmit etdik. Indi, aňrujy başa barjak bolsa, maksadyna ýeten gyzy talap etmek gerek — diýýär hem ýene şol öňki weziri ýola salmak isleýär. Şol pursat bir gapdalda syr bildirmän oturan, şol çagany alyp gaýdan wezir patyşa ýüzlenip:
— Kyblaýy älem, eger bir çemçe ganymy geçseňiz, siziň iberjek weziriňize ol patyşanyň berjek jogabyny men size aýdaýyn — diýýär.
Onda patyşa:
— Bolýar, ganyňy geçýärin. Hany beriljek jogabyň nämedigini aýt. Biz hem ony eşideli. Akylly jogapmy ýa bir göwne geldi howaýy gürrüňmi? — diýip, akylly wezirine sözüni aýtmaga ygtyýar berýär. Wezir söze başlaýar:
— Eger gyzyň atasynyň akyl-huşy ýerinde bolsa, indi gyzyna sala hem salyp durmaz. Ilçiňiz baryp bolan wakany aýdandan «Bir gyz üçin ýumruk ýaly ümedüşmez neresse çagany çöle taşladyp, ite-guşa ýal eden bolsa, meniň gyzymy-ha sähelçe bahana tapsa günibirin ýok eder. Onuň üçin hem men oňa gyzymy berjek däl» diýer. Şeýle jogap bilen ilçiň hem yzyna gaýdyp geler. Ýok, patyşa kemakyl bolsa onda ol gyzyny bermäge razy bolar. Siz hem kemakyl gaýynataly bolarsyňyz.
Weziriniň sözleri içinden ok bolup geçse-de, patyşa syr bildirmän şeýle diýýär:
— Bu zatlaryň hemmesi bagt işi. Kysmatda näme bolsa indi ony görübermek gerek. Onuň gyzyny almak üçin ýalňyz perzendimden geçdim. Özüme ömrüm ötýänçä ýatdan çykmajak sütem etdim. Şundan soňam gyzyny bermäge razy bolmasa, ýa başyny alaryn, ýa öz başymy goýaryn. Ýa ol gyzy almaly. Ýogsa-da serden geçmeli bolar. Dagy, şu ikisinden başga çykalga ýokdur — diýýär.
Patyşa sözüni jemläp, ilçilige gitjek wezirine hem:
— Bardy-geldi, gyzyň atasy ters jogap beräýse: «Patyşamyzyň gyzyňyzy ýa almakdan, ýa hem ölmekden başga maksady ýok. Onuň üçin hem üstüňe goşun çekip gelinmegine garaşmaly bolarsyň» diýgin. Örän merdemsi gepleşgin, birjik hem yza çekilmegin — diýýär.
Patyşadan şeýle pugta hem kesgitli tabşyryk alan wezir ýanyna serkerdeleriňem birini hem-de birnäçe atly-ýaragly esger alyp, niredesiň goňşy patyşalyk diýip, ýola düşýär. Az ýöräp, köp ýöräp, ahyr ol ýurda baryp ýetýär. Edil öňküsi ýaly bu sapar hem patyşanyňkyda düşleýär. Bu sapar patyşanyň huzuryna baranda patyşa bilen edil esentanyş ýaly bolup salamlaşýar, oňa has içgin durýar. Patyşa: «Otur» diýmänkä gabarylyp oturýar. Esli salymdan soň patyşanyň soramagy bilen wezir söze başlaýar.
— Patyşanyň özüne we siziň gyzyňyza irde-giçde hyýanat eder güman edilen çagajygy patyşamyz siziň gyzyňyza öýlenmek maksady bilen çöl-beýewana taşlatdy. Indi şol çagadan siziň gyzyňyza zowal boljak däl. Indi bolsa siziň razylygyňyzy almaga geldik. Razylygyňyzy berdigiňiz, patyşamyz gelmäge taýyn bolup otyr.
Bu sözleri eşidip, patyşa kän pikirlenip hem oturmaýar:
— Bu iş bolmandyr. Bir gyz üçin eziz perzendiňi, onda-da alty aýlyk üme düşmez çagajygy çöle taşlap, ite-guşa şam etmek bolarmy? Hany, onuň akyly, öz akyly bolmasa, akylly wezirem ýokmy? Patyşa ýalňyşanda, onda-da aýdyşyň ýaly ejize ganymlyk edende wezirleri nirede bolupdyr? Beýle zada ýol bermek bolarmy? Bolşuňyz şu bolsa, ile nädip baş bolup bilýärsiňiz? Bir gyz üçin öz perzendini ite-guşa taşlap gaýdýan adam sähelçe hak-u nähak iş üçin aýalyna hem şeýle sütem etmäge ýaltanmaz. Onuň üçin düşünjesi seniň aýdyşyň ýaly bolsa, perzendinden geçmegi başarýan doňýürek patyşaňyza gyzymy berip biljek däl. Özi bilen akyldaş aýaly başga ýerden gözlesin, başga ýerden tapsyn, alsyn. Mende beýle guş kelle gyz ýok. Galyberse hem gyzymy başga bir patyşanyň ogluna bermäge razylyk berdim. Patyşaňyza munam şeý diýip aýdarsyňyz. Galanam, haçan yzyňyza gaýdasyňyz gelse menden rugsatdyr. Indi menden gyzy sorajak hem bolmaň. Jogap çürt-kesikdir.
Onda ilçi wezir:
— Aýdanyňyza doly düşündim. Ýöne patyşamyz beýle doňýürek adam däl. Ol öz perzendini siziň gyzyňyzyň aýdan sözleri sebäpli, onuň rahat ýaşamagy üçin çöl-beýewana taşlatdy. Onuň beýle etmegine siziň gyzyňyzyň gören düýşi sebäp boldy. Onsoň bu işde ýazykly diňe bir biziň patyşamyz bolman, hemmämiz hem ýazykly. Diňe şol ýagdaýa görä hem biziň patyşamyzyň sözüni kabul etmegiňizi haýyş edýärin. Ol neresse çaganyň çöle taşlanylmagyna, hakykatdan hem, esasy sebäp, siziň gyzyňyzyň sözi boldy. Çaganyň beýle edilmegi, hakykatdanam, siziň aýdyşyňyz ýaly erbet we günä iş. Ol iş üçin hiç birimizem aklap bolmaz. Belli beterem siziň gyzyňyz hem özüňiz hem ak däl. Çaga ene-atasyna hyýanat eder diýmedik bolsaňyz, siziň gyzyňyz üçin öz janyny-da gurban etmäge taýyn patyşamyz öz çagasyndan geçermidi. Indem patyşamyz siziň gyzyňyz üçin öz başyny-da gurban etmäge taýyn. Näme diýseňiz hem, men-ä bir ýumuş oglany — diýýär.
Gyzyň atasy esli wagt dymyp oturýar hem şeýle diýýär:
— Men aýtjagymy aýtdym. Diýjegimi diýdim. Men iki gepleýän adam däl. Beýle doňýürek adama gyzymy berjek däl. Onsoňam bir ýurduň şasy bilen guda bolanymdan soň sözümi yzyna alyp, lebzimi ýuwdup bilmerin. Onuň üçin patyşaňyzyň gahary gelmesin. Ters söze düşünmezlik edip, gaharyna daýanyp, başga hili geljek bolsa hem gorkup ýa gaçyp durjak däl. Haçan islese gelibersin. Biz hem ekläp saklaýan goşunymyza arpa beremzok. Kysmatdan gaçyp gutulmak bolmaz.
Patyşadan çürt-kesik jogap alýar-da, wezir atlylary bilen öz ýurduna gaýdýar. Ol gelip, gyzly patyşanyň özüne beren jogabyny we öz aýdan gürrüňlerini birin-birin bolşy-bolşy ýaly edip, kemini goýman patyşalaryna aýdyp berýär.
Weziriň getiren habaryna patyşanyň gany beýnisine urýar. Ol dergazap bolup we ähli zatdan geçip, niýetini ýamana tutup, gyzly patyşanyň üstüne goşun sürüp gitmäge taýynlyk görüp başlaýar. Wezirlerini ýene maslahata çagyrýar. Ýene olaryň birinden başgasy patyşalarynyň niýetini makullaýar. Ahyrda patyşa gürrüňe goşulman, oýa batyp oturan wezirine ýüzlenýär:
— Ýeri, sen näme aýdyp biljek?
Onda wezir:
— Men näme aýdyp bilerin. Aýtsamam, sözümiň geçmejegine akylym ýetip durka? — diýýär.
Onda patyşa:
— Her näme-de bolsa aýt, eşideýin. Rugsat berýärin — diýýär.
Wezir biraz salym böwrüni diňläp oturyp:
— Aýtsam, kyblaýy älem! Meniň maslahatym, goşun çekip olaryň üstüne gitmek gowulygyň üstünden eltmez. Onda-da bir gyz üçin, muny halaýykda oňlan tapylmaz. Munuň ýene bir sebäbini aýtsam, siziň söweşmeliňiz diňe şol gyzyň atasy bolmaz. Çünki, eger weziriň aýdýany çyn bolsa, ol başga bir ýurduň patyşasy bilen guda bolan bolsa, ony gyzyň kakasynyň kömege çagyrmajagyna hiç kim kepil geçip bilmez. Olam goşun çekip gelse, güýjüňiz az bolar. Şol päliýaman gyz üçin öň bir jan beren bolsaňyz, oýlanyň, indi müň jan bermeli bolarsyňyz. Ana, masgaraçylyk şonda bolar, abraýyňyz ýere çalnar. Galanynam özüňiz ýene böwrüňize diň salyp görüň. Meňki häki bir aýtmak — diýýär.
— Gep sanda däl. Biziň ýigitlerimiz batyr. Olaryň biri ýüzüsine taý geler — diýip, ilçi giden wezir ylalaşmaýar.
Patyşa dagy, diýere söz tapman böwrüne diň salyp, oýlanyp oturýar. «Akylly wezirimiň diýenini edip, heniz ýalňyşan ýerim ýokdur-la. Meni nä Hudaý tutdy. Eýsem onuň aýdýan zatlarynyň bihal ýeri barmy? Men-menlik edip, maňlaýyňy daşa uraýma sen. Biriniň bagyr awusyna döz gelmän urnup ýörsüň! Her kimiňem balasydyr. Gyrdyryp gelseň, patyşa-da bolsaň ýüzüň-ä sypalmaz. Näme üçin ýalňyşyňy boýnuňa almajak bolýarsyň».
Patyşa edip oturan oýuny daşyna çykarman, wezirlerine başga zat diýen.
— Häzirlikçe, şu gürrüňi goýan ýagşy. Gijäniň haýryndan, ertiriň şeri ýagşy diýipdirler. Ýöne ýigitleriň ellerini sowatmaň. Buýruga garaşyp dursunlar — diýýär.
Patyşa oguljygyny ýatlap, uzakly gijäni oýlanyp hem urnup geçirip, daňa golaý uka gidýär. Şobada-da allaniçigsi bolup basyrganyp oýanýar. Ol gören düýşünden aýňalyp bilmän, esli salym sermi-sar bolup oturýar. Düýşünde edil hakydasyndaky ýaly mähriban aýaly gapyda gözünden boýur-boýur goýberip:
— Hany, balam? Sen ony nätdiň? Tap. Ony tapmasaň men saňa ynjalyk bermerin — diýýär. Edil şol pursat patyşa ukudan oýanýar.
Birdenem patyşanyň kellesine bir hyýal gelip, hiç kime duýdurman, hyzmatkärleriniň biriniň eşigini geýýär-de, ertiriň alagaraňkysynda atynyň ýüzüni günbatara tutup, ýola düşýär.
Ol şäherden saýlanandan atyny gamçylap, ýüzün salyp gidýär we gidişine weziriň gürrüň beren depesine, oguljygynyň taşlanan ýerine barýar. Ol bedeniniň galpyldysyny saklap bilmän, özüni aşak goýberýär.
Ysgynsyz halda daş-töweregine göz gezdiren şanyň gözüne ne çagajygynyň eşijeklerinden nyşan, ne-de süňkjagazlary ilýär. Ol çök düşüp oturyp, ömründe birinji gezek ses edip aglaýar. Patyşa şol oturşyna gün guşluk bolýança gymyldamaýar. Dagy alaç tapman ahyrda näumyt halda başyny aşak salyp, gamly ýagdaýda, atyny idip, gelen yzy bilen gaýdýar.
Patyşa şol gelşine bäş-on sany goýny bakyp ýören bir gyzjagaz bilen tokarja oglanjyga sataşýar. Sataşýar-da, olara tarap sowulýar.
Gyzjagaz özüne nätanyş adamdan ätiýaç edip, çägäniň üstünde oýnap oturanja tokarja çagajygy garbap alyp, yza-yza çekilýär.
Patyşa şol halat gyzjagazyň özünden gorkanyny bada duýup:
— Sen menden gorkma. Men size hiç zat diýjek däl — diýýär.
Şol pursat gyzjagazyň goltugyndaky çagajyk patyşanyň ýüzüne gözjagazlaryny tegeläp seredýär-de, birden oňa eljagazlaryny uzadyp aglap başlaýar.
Patyşanyň ýüregi ýerinden gozganan ýaly bolýar. Mejaly gaçyp, atynyň uýanyny goýberip, çagajyga elini uzadýar. Emma şol pursat gyzjagaz nätanyş adama barjak bolup, gykylyklap hem däbşenekläp, dyzaýan çagajygy zordan saklap, birdenem oba tarap, ökjäni göterýär. Mallaryny taşlap, oglanjygam onuň yzyna düşýär.
Gyzjagaza nebsi agyran patyşa, ony gorkuzmazlyk üçin esli salym onuň yzyndan seredip durýar we garama-gara onuň giden tarapyny yzarlap ugraýar. Gyzjagaz obanyň içi bilen gidip-gidip, ahyrda alty ganat ak öýe baryp girýär.
Patyşa-da şol öýüň gapysynda säginenden, öýden örän syratly, ýaraşykly, ýüzi-gözi nurana bir aýal çykýar. Patyşa bu aýal tanyş ýaly bolup görünýär.
Ol aýal patyşa bilen saglyk-amanlyk soraşansoň oňa:
¾ Geliň, geçiň, öýden oturyň, myhman. Öýüň eýesi-hä ýokdur, ýöne olam geler diýýär. Ol aýal öýden çykan eslije oglanjyga myhmanyň atyna eýe çykmagy tabşyrýar.
Atynyň uýanyny oglanjyga berse-de, patyşa öýe giribermäge ýaýdanýar. Ýaýdanýar-da:
— Men patyşanyň ýasawuly, uzak ýoldan gelýän-de, «bir suw içeýin» diýip sowuldym — diýýär. Onda öý eýesi aýal:
— Patyşanyň adamy bolsaňyz gowy. Ýöne özüm-ä Taňry myhmany kimem bolanda çaý-suwsuz goýbermeýän. Onda-da uzak ýerden aryp gelen myhmany — diýýär. Edil şol pursat, gyzjagaz çagany göterip öýden çykýar.
Patyşany gören bada çaga ýene oňa eljagazlaryny serýär we ýene aglap başlaýar.
Patyşa bu ýagdaýa uzak seredip durup bilmän:
— Getir, gyzym, maňa ber, ol maňa dyzaýar — diýip, ol aýalyň rugsat bermegi bilen çagany gujagyna alýar. Ýaňajyklaryndan yzyny üzmän ogşaýar. Onuň gözlerinden ýaş paýrap gidýär.
Bu bolşa öý eýesi, hatda gyzjagazam aňk bolup durýar.
Ahyr patyşa öý eýesine:
— Siz şu çagany tapan ýeriňizi aýdyň. Meň soragymy geň görmäň. Bu çaga meňki — diýip diýmänkä öý eýesi aýal ör-gökden gelip:
— Goýaweri, myhman, bu nähili gep boldy, toba-ýeý — diýip, patyşanyň myhman hatyrasyny unudýar. Ylgap baryp, çagany onuň elinden garbap alýar. Çagany gyzjazynyň goltugyna berip:
— Bar, basymrak, gelnejeňlere äkit — diýýär.
Gyzjagaz aglap, gitmejek bolýan çaganyň gykylygyna garamaýar. Ony göterip obanyň içi bilen ylgap gidýär. Soň öý eýesi aýal patyşa garap:
— Toba-ýeý, biziň gapymyzdan heniz çagamyza dawa edip gelen adam bolmandy. Ýaşalyp ýörülse her hili zadyň üstünden baryljak eken. Abraýyňyz barka, öý eýesi gelmänkä gideweri, ýogsam bu iş gowulyk bilen gutarmaz. Bolsaň bolupsyň, patyşanyň ýasawuly, patyşanyň özi gelende türkmen oňa çagasyny berermi? Dyrnajagynam rowa görmez. Toba-ýeý.
Patyşa dagy diýere gep tapman ýene:
— Çaga meňki, onuň dyzap durşuny özüňizem gördüňiz, ýagşylyk bilen berseňiz gowy bolar. Patyşanyň soňky sözüne öý eýesi aýalyň aşa gahary gelýär.
— Ýagşylyk bilen berilmese, güýç bilen alaryn — diýjek bolýarmyň? Güýjüne buýsanyp bir naçaryň üstüne dyzap durandanam bir erkek bolarmy? Gel, sen nähili gelýän bolsaň gel, türkmen gyrylar welin, her öňetene çagasyny berip goýbermez.
Öý eýesi aýal gaharyna tasap öýüne girip, gapysyny batly ýapýar.
Patyşa näme etjegini bilmän sermi-sar bolup, nätanyş gapyda esli durýar. Ol bu aýaldan çaga özüniňki hem bolsa ýalbaryp alyp bilmejegine akyly ýetýär. Onsoň näme etjegini bilmän iň soňunda durup-durup, bu jaýy gowy belläp, akylly wezirine sala salmagy göwnüne makul görüp köşgüne ugraýar. Ol begenjine guş bolup uçup gaýdýar.
Köşgüne girip, häki akylly wezirini ýanyna çagyrýar. Aňyrdan: «Patyşa oýlanyp, uruş etmegi goýbolsun edendir» diýip, oý edip gelen wezir, oturyp-oturmanka patyşa oňa ýap-ýaňy başyndan geçen wakany gürrüň berip başlaýar. Aýdyp bolansoň, wezire ýüzlenýär.
— Sen indi hemmesini eşitdiň, çaga meňki. Indi aýt, çagany edil özüniňki ýaly bermejek bolup, ýapyşyp ýatan ol aýaldan nädip alyp bolar? Ol janyny alaýmasaň-a, çagany berjek däl.
Wezir ýylgyrýar. Weziriniň ýylgyryşyny patyşa gaty geň görýär. Geň görmek bilen onuň ýüzüne haýran galyp seredýär. Şol pursat wezir:
— Kyblaýy älem, bir çemçe ganymy geçseňiz aýdaýyn — diýýär.
Onda patyşa:
— Ganyňy geçeýin. Ýöne sen aldajynyň elinden oguljygymy almagyň ýoluny basymrak salgy ber — diýýär. Onda wezir:
— Ol aýal meniň aýal doganym bolmaly. Siziň oguljygyňyzy, kyblaýy älem, zyňylan ýerinden alyp, oňa men eltip berdim — diýýär. Soň wezir patyşa çaga bilen bagly bolan wakany gürrüň berýär. Patyşa begenjinden akylly wezirini garsa gujaklap:
— Il oňlasa, men däl, şu günden şeýläk ýurda sen patyşa bolarsyň — diýýär.
Onda wezir:
— Patyşalygyňyz özüňize nesip etsin, kyblaýy älem, maňa siziň patyşalygyňyz gerek däl. Adyl şa bolup ýurdy dolandyrsaňyz, bize şol sylag-hormatyň iň ulusy diýýär.


text:
Gazagystanyň sudy kärdeşler arkalaşygynyň lideri Amin Eleusinowy iki ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdi.
Suduň 16-njy maýda çykaran kararyna görä, Nebit gurluşyk kompaniýasynyň kärdeşler arkalaşygynyň lideri wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we döwlet resmisini köpçüligiň öňünde kemsitmekde, hüjüm etmekde we oňa boýun bolmakdan ýüz öwürmekde günälendi.
Eleusinow ýanwar aýynda ýüzlerçe adamyň kärdeşler arkalaşygynyň ýapylmagyna garşy çykyş edip, açlyk yglan etmeginiň yzýany tussag edilipdi.
Suduň bu aksiýany bikanun diýip yglan etmeginden soň protestçiler açlygyny bes edipdi.
Eleusinow bilen bilelikde tussag edilen aktiwist Nurbek Kuşakbaýew aprel aýynda 2 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol bikanun proteste ündemekde aýyplandy.
“Amnesty International” Kuşakbaýewiň tussag edilmegini ýazgardy weony “Gazagystanda kärdeşler arkalaşyklarynyň garaşsyz hereketini dargatmagyň” bir bölegi diýip atlandyrdy.


text:
Türk Dünýäsinden Habarlar
Tapgyrlaýyn gepleşigimiziň bu sanynda Türk dünýäsinin dürli sebitlerinden gelip gowuşan möhüm wakalar bilen bagly habarlary dykgatyňyza ýetirmekçi
Ilkinji habarymyz Özbegistandan. Özbegistandan Ankaraly işewür adamlara maýa goýum çagyryşy.
Özbegistanyň Türkiýedäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Ulfat Kadirow Ankaraly işewür adamlara ýurdyna maýa goýmaga çagyryp: “Hiç bir maýadar puluny Özbegistanyň topragynda ýitirmez” diýdi.
Ankara Söwda palatasyndan berilen ýazmaça beýanata görä Kadirow Ankara Söwda palatasynyň başlygynyň orunbasary Mustafa Derýal bilen duşuşdy.
Duşuşykda söz sözlän Kadirow Özbegistanda 80-den gowrak türk kärhanasynyň iş alyp barýandygyny belledi.
Ýurtlarynda türk işewür adamlaryň halanýandygyny bellän Kadirow Türkiýäniň özleri üçin nusga bir ýurt ýagdaýyndadygyny habar berdi.
Kadirow Özbegistanyň esasan hem dokma, azyk, oba-hojalyk we syýahatçylyk pudaklarynda iş alyp barýan kärhanalara zerurlygynyň bardygyna ünsleri çekip: “Hiç bir daşary ýurtly puluny Özbegistanyň topragynda ýitirmez. Türk doganlarymyz Özbegistana gitsinler, öz gözleri bilen görsünler. Derňew geçirsinler” diýdi.
Ankara Söwda palatasynyň başlygynyň orunbasary Derýal hem Kadirow bilen geçiren duşuşygyna hoşallyk bildirip, Özbegistana dogan ýurt hökmünde garaýandyklaryny nygtady.
Iki ýurdyň arasyndaky doganlyk gatnaşyklarynyň söwdada hem görkezilmeginiň wajypdygyny aýdan Derýal: “Ata ýurdumyz Özbegistan bilen täze sahypa açyldy. Bu sahypa dogry we owadan zatlary ýazalyň. Ankaranyň Söwda palatasy hökmünde biziň paýymyza näme düşýän bolsa, şony iň gowy ýagdaýda ýerine ýetirmäge taýardyrys. Ankarada her dürli önümçiligimiz bar. Özbegistana maýa goýmak üçin häzirki wagt bir pursat. Ilkinji giden gazanar” diýip belledi.
TRT TSR-nyň hormatly dostlary. Nobatda Gzagystandan gelen bir habarymyz bar. Gazagystan-Türkiýe Işewür we maýa goýum forumy Çimkent şäherinde geçirildi.
Forumda çykyş eden Gazagystanyň Türkiýedäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ozalky ilçisi Tuýmebaýew: “Gazagystan Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigiň agzasy bolandygy üçin 200 million ilatly uly bir bazara girmäge mümkinçilik berýär. Bu pursady ulanmaklary üçin Türk işewür adamlaryny çagyrýarys” diýdi.
Türkiýäniň Ykdysadyýet ministrliginiň wekili Sönmez: “Iki ýurduň arasyndaky söwda kuwwady bolmaly potansialyň aşagynda. Hyzmatdaşlygyň täze ugurlaryny döredip, söwda kuwwadymyzy has hem artdyrmalydyrys” diýdi.
Gazagystanyň Türkiýedäki Adatdan daşary we doly ygtyýarly ozalky ilçisi we Günorta Gazagystan welaýatynyň häkimi Janseýit Tuymebaýew Ýewraziýa Ykdysady Bileleşige agza bolmak bilen 200 million ilatly bazara girmäge mümükinçilik döredýän Gazagystanyň bar bolan pursatlary ulanmaklary üçin türk işewür adamlaryna ýurtlarynda maýa goýmaga çagyrdy.
Tuýmebaýew Gazagystanyň Çimkent şäherinde geçirilen Gazagystan-Türkiýe Işewürler we maýa goýum forumynda türk metbugat işgärleriniň soraglaryna jogap berdi.
Günorta Gazagystanda 3 ýyl ozal açylan Gazak-türk senagat zolagynda häzirki wagtda 8 taslamanyň durmuşa geçirilýändigini bellän Tuýmebaýew senagat zolagynda maýa goýmak isleýän türk işewür adamlar üçin infrastruturasy taýar meýdanlaryň beriljekdigini, mundan başgada salgyt babatynda ýeňillikleriň dörediljekdigini mälim etdi.
Tuýmebaýew Günorta Gazagystan welaýatynda ady agzalan senagat zolagy we beýleki ýerlerde takmynan 30 türk kärhanasynyň mebel, gurluşyk harytlary, parnik we beýleki ugurlarda iş alyp barýandygyny görkezýär.
Günbatar Ýewropa we günbatar Hytaý ýolunyň ugrunda ýerleşýän Günorta Gazagystan welaýatynyň logistika taýdan eýe bolan potansialyň üstünde durup geçen Tuýmebaýew: “Günorta Gazagystandan Russiýa, Ýewropa we Hytaýa gysga ýollar bilen gidip bolýar. Şol bir wagtda 30 million ilatly Özbegistan bar. Gazagystan mundan başgada Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigiň agzasy bolandygy üçin 200 million ilatly uly bir bazara girmäge mümkinçilik döredýär. Şular ýaly mümkinçilikleri ulanmaklary üçin Türkiýä çagyryş berýäris” diýdi.
Türkiýäniň Ykdysadyýet ministrliginiň wekili Taryk Sönmez bolsa global söwdadaky peselişiň we geosyýasy dartgynlygyň ähli ýurtlara öz täsirini ýetirendigini, emma krizisleri mümkin boldygy saýyn mümkinçiliklere öwürip, ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklary has hem ösdürmegi maksat edinýändiklerini habar berdi.
Türkiýe bilen Gazagystanyň arasynda 2012-nji ýylda 4,5 milliard dollara ýeten söwda kuwwadyň global krisiz sebäpli 2016-njy ýylda 2 milliard dollara peselendigini aýdan Sönmez Türkiýeden Gazagystana egin-eşik, elektrik, enjam we demir önümleriň eksport edilýändigini, Türkiýäniň bolsa Gazagystandan nebit we magdan önümleriniň import edilýändigini ýatlatdy.
Nobatda Tatarystanda gelip gowuşan habarymyz bar. Beýik tatar şahyr Abdullah Tukaýyň ansiklopediýasy taýar.
26 ýyllyk gysga ömrüne elýetmez eserler sygdyran Tatar dili we edebiýetynyň düýbini tutanlaryň biri bolan tatarlaryň beýik şahyry Abdullah Tukaýyň ömri we döredijiligini özünde jemleýän ansiklopediýa okyjylara hödürlendi. Ansiklopediýa 7-nji fewralda Tatarystan Bilimler akademiýasynda tanyşdyryldy.
Tatarystanyň Dil, Edebiýat we sungat institutlarynyň tagallalary bilen taýarlanan kitap Tatar sosial bilimi ugrunda işleýän 135 ýazyjynyň tapawutly ugurlarda ýazan eserleri özünde jemleýär.
Tatarystanyň Bilimler akademiýasynyň berýän maglumatyna görä kitapda Abdullah Tukaý barada 2358 makala bar.
Bu makalalar diňe kagyzyň üsti bilen däl, olar şol bir wagtda teatryň, telewideniýeniň, filmleriň, aýdym-sazlaryň üsti bilen Tukaýy taryp edýär.
Tukaýyň eserleriniň tapawutly dünýäsi, şahyryň ömri we sungata bolan tapawutly garaýyşy analiz edilýär we tatar sungaty bilen meşgullanýanlara hödürlendi.
Ansiklpoediýanyň tanyşdyrylyş maslahatynda şahyryň sungat bilen baglanşykly sergi açyldy. Kitabyň tatar edebiýatynyň taryhynda Abdullah Tukaý bilen baglanşykly ilkinji ansiklpoediýa boljakdygyna ünsle çekilýär.
Abdullah Tukaý tatarlaryň beýik şahyry, ýazyjy we çap ediji. Tukaý döwrebap Idil tatar edebiýatynyň we diliniň hem atasydyr.
Tatar we halk edebiýatlaryny örän gowy bilen Abdullah Tukaý arap, pars, rus, başkurt, türk dilleri we edebiýatlary bilen ýakyndan gyzyklanypdyr.