text:
Amyderýanyň suwy Garagum kanaly boýunça paýtagta gelende, 1962-nji ýylda döredilen bu suw howdany Gurtly köli ady bilen tanalýar. Bu köl öň paýtagtlylaryň höwes bilen dynç alýan ýeridi. Gurtly kölüniň kenary tomus aýlary köp adamlydy. Gurtly kölünde baýdarka we sportuň beýleki suw görnüşleri boýunça ýaryşlardyr türgenleşikler geçirilýärdi. Dynç almaga gelenler Gurtly kölündäki gaýyk stansiýasyndan gaýyklary, katamaranlary kireýine alyp, köluň suwunda gyzykly gezelenç edip bilýärdiler.
Häzir bir döwür aşgabatlylaryň tomus aýlarynda suwa düşmäge, dynç almaga höwes bilen gelen ýeri bolan, Aşgabadyň merkezinden takmynan 10 kilometr uzaklykdaky Gurtly kölündäki öňki oňaýly kenardan, plýaždan hiç hili nam-nyşan galmandyr. Ol plýažyň hatda bassyrmasy-da kesilip aýrylypdyr. Plýažyň ýerleşen ýerini bolsa indi gamyşlyk tutupdyr.
Kölüň suwy hem çekilipdir. Gurtly kölüniň gaýyk we katamaran kireýine alynýan ýerinde indi öň bu kenarda dynç alýanlara hatda şeýle hyzmatyň edilendigini ýatladýan alamat hem ýok. Diňe suwuň içine gidýän beton basgançak galypdyr. Gurtly kölüniň daş-töwereginde dynç almak üçin binalardyr jaýlar hem galmandyr.
Ýogsa, bu kölüň daş-töwereginde bir wagtlar daçalardyr, dynç almak üçin ençeme binalar gurlupdy. Döwlet edaralarynyň daçalary bilen bir hatarda hususy daçalaryň hem köp bolandygyny käbir paýtagtlylar ýatlaýarlar. Häzir diňe olaryň fundamentleriniň yzy galypdyr.
"Ýabany plýaž"
Emma kölüň dynç alyş infrastrukturasynyň dolulygyna diýen ýaly ýumrulandygyna garamazdan, bu köle suwa düşmäge gelýän paýtagtlylar we onuň myhmanlary az däl. Olar, esasan, kölüň “dikiý plýaž” ýa-da “ýabany plýaž” diýip atlandyrylýan ýerinde suwa düşýärler.
Gurtly kölüniň bu “ýabany plýažynda” hem dynç alýanlar üçin hiç hili amatlyklar ýok. Hiç hili edara ýa gurama tarapyndan düzgünleşdirilmeýän bu kenarda ne plýažlara mahsus aýmançalar bar, ne-de gark bolýanlary halas edýän halas ediş nokatlary bar.
Hatda bu kölde suwa düşmegiň howplydygy ýa-da howpsuzdygy hem näbelli. Sebäbi kölüň öňki plýažynyň ýerleşen ýerinde suwa düşmegiň gadagandygy aýdylýan bolsa-da, bu ýerde şonuň ýaly ýazgy goýulmandyr.
Zir-zibil
Ýeri gelende aýtsak, kölüň islendik ýerinde diýen ýaly zir-zibile duşmak bolýar. Käbir ýerlerinde beton bölekleri, kerpiç, şifr ýaly gurluşyk materiallarynyň zir-zibilleri üýşüp ýatan bolsa, beýleki ýerlerde dynç alýanlaryň öz yzlarynda galdyrýan plastik çüýşeleri, paketleri pytraşyp ýatyr.
Kölüň arassaçylygyna gözegçilik edilmeýär. Zir-zibili aýyrýan ýörite işgärler ýok. Zir-zibil zyňylýan çelekler hem goýulmandyr. Bu plýaža dynç almaga gelýänler zir-zibilli suwda suwa düşýärler, zir-zibiliň arasynda oturyp, öz ýanlary bilen getiren naharlaryny iýýärler.
Bu ýerde hatda ýekeje dükan-da ýok. Awtobus ýa-da beýleki jemgyýetçilik transporty hem gatnamaýar. Bu ýere her kim öz ulagy bilen gelýär. Gurtly kölüniň öňki plýažyndan “ýabany” plýažyna çenli ýolam ýok.
Bu hili “ýabany” plýažlar kölüň beýleki käbir ýerlerinde hem bar. Mysal üçin, öňki döwlet edaralarynyň daçalarynyň hem-de öňler kireýine gaýyk berilýän stansiýanyň ýerleşen ýerlerinde şunuň ýaly ýagdaýa duş gelmek bolýar. Umuman, häzirki wagtda Gurtly kölünde diňe “ýabany” plýažlar bar.
"Ikinji Awaza"
Ýogsa, bu köl Aşgabadyň Awazasy bolmaly hem diýilýärdi. 2009-njy ýylyň noýabr aýynda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Suw hojalyk pudagyna gözegçilik edýän şol wagtky wise-premýer Myratgeldi Akmämmedowa Gurtly kölünde düýpli abadanlaşdyryş işlerini geçirmegi tabşyrypdy.
Şonda kölüň daş-töwereklerini abadanlaşdyrmak işleriniň çäklerinde kölüň daş-töwerekleri arassalanyp, onuň kenarlary berkidilmelidi. Plýažlar gurulmalydy. Kölüň töwereginde ýerleşen döwlet edaralarynyň dynç alyş kottejleri düýpli abadanlaşdyrylmalydy. Bu hili kottejleriň täzeleri hem gurulmalydy.
Iki sany akwaparkyň gurluşygy hem Gurtly kölüniň göz öňünde tutulan bu abadanlaşdyryş proýekti 2011-nji ýylyň tomsunda tamamlanmalydy.
Şondan bäri üç ýyl geçdi. Üýtgän zat ýok. Mundan başga-da üç ýyl mundan ozal Gurtly kölüni düýpli abadanlaşdyrmak baradaky VINCI fransuz kompaniýasynyň proýektine garalýandygy baradaky maglumatlar hem peýda boldy.
Emma Gurtly kölüniň häzirki ýagdaýyndan çen tutsaň, bu ugurda edilýän iş ýok. Tersine, bu kölüň ýagdaýy ýyl-ýyldan ýaramazlaşýar. Kölüň kenarlarynda dynç alýanlaryň zyňýan zir-zibilleri köpelýär. Kölüň özüni bolsa gamyş basyp barýar.
Gurtly köli 1962-nji ýylda öňki batgalyk bolup ýatan oýluk ýerde gurulýar. Onuň tutýan meýdany 11 kwadrat kilometr.


c: text/html

text:
Halkara walýuta fondy Belarusyň ýurduň ýetip gelýän prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda jemgyýetçilik pudagyndaky aýlyklary üçden-bir ýokarlandyrmak planyny tankyt etdi.
HWF-niň wekili Natalýa Kolýadina aýlyk galdyrmak planynyň ykdysady esasynyň ýokdugyny we Belarusyň fond bilen baglaşan şertnamasyna garşy gelýändigini aýtdy.
Dördünji möhlete prezident bolmak islýän Aleksandr Lukaşenko birinji gün jemgyýetçilik pudagynyň aýlyklaryny galdyrmakdan başga, iň az aýlygyň noýabrda 55 prosente çenli ýokarlandyryljagyny aýtdy.
Bu aýlyk köpeltmäniň bahasy 2.3 milliard dollar bolar we Belarusyň garaşylýan býudjet ýetmezini iki esse köpelder öýdülýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hytaýda kommunistik partiýanyň ozalky ýokary derejeli wekili Bo Silainiň aýalynyň üstünden geçirilýän, adam öldürmek bilen bagly sud diňlenişigi tamamlandy. Hökümiň haçan yglan ediljekdigi barada anyk maglumat ýok.
Gu Kaila we onuň ýarany (Žang Siaojun) britan telekeçisi Neýl Heýwudy zäherläp öldürmekde aýyplanýarlar. Heýwud hytaýly Bonuň maşgalasy bilen golaýdan gatnaşýardy.
Sud diňlenişiginden soň, resmiler Gunuň Heýwudy biznes bilen bagly ylalaşmazlyklary sebäpli öldürendigini mälim etdiler. Resmileriň sözlerine görä, Gu üçin döwlet tarapyndan bellenilen aklawçy suduň çykaran hökümini şikaýat etmändir.
Penşenbe güni geçirilen sud diňlenişigine britan diplomatlary goýberildi. Daşary ýurt habar serişdeleriniň wekilleri suduň zalyna salynmady.


text:
Gündogar Ukrainadan gowuşýan habarlarda hökümet güýçleriniň we separatist pitneçileriň 16-njy maýda, irden söweşe girendigi, hökümet güýçleriniň Slowýansk şäheriniň eteklerindäki separatist pozisiýalaryny top okuna tutandygy aýdylýar.
Pitneçileriň sözçüsi 15-nji maýda başlan söweşleriň 16-njy maýda ir sagatlardan, Slowýansk şäheriniň golaýyndaky Andreýewka hem Semýonowka obalarynyň ýanynda, Krasnyý Liman we Karagun şäherlerinde dowam etdirilendigini aýtdy.
Ultimatum möhleti
Öten agşamky söweşlerde minomýot tapgyrlary we agyr pulemýotlar ulanyldy.
Şu arada Donetsk şäheriniň öz-özüni yglan eden separatist komandiri Sergeý Žrilýuk (Sergei Zdrilyuk) tarapyndan çap edilen ultimatumyň möhleti 16-njy maýda, giçlik tamam bolýar.
Žrilýuk 15-nji maýda Ukrainanyň ýaragly güýçleriniň ählisiniň öz ýaragly harby tehnikalaryny we barlag nokatlaryny Donetskiniň, Mariupoluň we separatistler tarapyndan kontrollukda saklanýan beýleki şäherleriň töwereginden çekmegi üçin 24 sagat wagty bar diýdi.
Žrilýuk, eger ol güýçler çykarylmasa, «meniň adam güýçlerim we serişdelerim ýeterlik, meniň komandirim maňa bu meselede öz goldawyny berdi, bularyň ählisi weýran ediler we ýakylar» diýdi.
Kiýew söweşler üstünlik diýýär
Kiýewde iş başyndaky prezident Oleksandr Turçinow 15-nji maýdaky söweşleriň üstünlikli bolandygyny aýtdy.
Ol hökümetiň howpsuzlyk güýçleriniň orsýetçi separatistleriň Slowýansk şäheriniň ýanynda ulanan bazasyny weýran edendiklerini hem-de Kramatorsk şäheriniň günortasynda, separatistler tarapyndan ele geçirilen telewizion diňiň töwereginde bäş kilometrlik zona kontrolluk etmegi gazanandyklaryny aýtdy.
Şeýle-de Turçinow Kramatorsk şäheriniň golaýyndaky TW diňiniň ukrain telegepleşiklerini geçirip başlandygyny sözüne goşdy.
Bu diňi ele geçiren separatistler onuň signallaryny çalşyryp, öz kontrollarynda wagty diňe rus telegepleşiklerini berer ýaly edipdiler.
Ukrainanyň Goranmak ministrligi hökümet güýçleriniň 15-nji maýda Kramatorsk şäheriniň daşyndaky pitneçi bukularyny weýran edip, üç sany «terrorçyny» ýesir alandygyny aýtdy.
Ministrlik öz esgerleriniň arasynda hem pidalaryň bolandygyny aýtdy.
Bu söweş Kiýewdäki hökümet 14-nji maýda Ukrainadaky krizisi gowşatmaga gönükdirilen "milli dialoga» başlanyndan soň bolýar.
Milli dialog
Gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistler bu gepleşiklere gatnaşmaýar.
Kiýewdäki resmiler özleriniň separatistler bilen olar ýaraglaryny taşlaýança gürleşmejeklerini aýdýarlar.
Tegelek stol başyndaky gepleşikler ÝHHG-nyň Ukrainada 25-nji maýda boljak prezident saýlawlaryndan öň krizisi gowşatmak baradaky planlaryna esaslanýar.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen 15-nji maýda Bratislawada geçirilen howpsuzlyk konferenesiýasynda çykyş edip, Orsýeti bu krizisi gowşatmak üçin çäre görmezlikde tankytlady.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Londonda Orsýet, eger Ukrainada 25-nji maýda geçjek prezident saýlawlaryny böltemäge synansa, pudaklaýyn sanksiýalar, Orsýetiň ykdysadyýetiniň ähli pudaklary boýunça giriziljek gadaganlyklar bilen ýüzbe-ýüz bolar diýdi.


text:
Bütindünýä Banky Azerbaýjana goşmaça 140 million dollarlyk karz berilmegini makullady. Bu pul Baku-Şamahi gara ýoluny ýaýbaňlandyrmak we kämilleşdirmek üçin niýetlenýär.
Proýekt Azerbaýjanda syýahatçylygy we senagat önümçiligini ösdürmek üçin amatly hasaplanýan daglyk merkezi we demirgazyk regionlarynyň transport gatnawyny gowulandyrmaga ýardam berer, diýip bank 28-nji martda aýtdy.
Şeýle-de proýekt Gürjüstanyň serhedine barýan günorta ýoluň bir bölegini öz içine alýar we paýtagt Bakuwy Azerbaýjanyň gündogaryndaky esasy oba hojalyk regionlary bilen baglanyşdyrýar.
Bütindünýä Banky geçmişde Azerbaýjanyň ýol ulgamyny maliýeleşdirmekde gowy tejribeleriniň bardygyny aýtdy. Bütindünýä Banky Azerbaýjanda jemi 3 milliard dollarlyk 55 sany proýekti maliýeleşdirdi.
Azerbaýjanda daşalýan ýükleriň 60% we ýolagçy gatnawynyň 90% gara ýollaryň paýyna düşýär.


text:
Sadu Arabystany terrorçylyk hereketleri we zorluga meçew bermek bilen ilteşikli günäli tapylan 47 adamy jezalandyryp öldürdi diýip, patyşalygyň Içeri işler ministrligi 2-nji ýanwarda aýtdy.
Ölüm jezasy ýerine ýetirilen adamlaryň döwlet mediasynda çap edilen sanawynda tanymal şaýy ruhanysy Nimr al-Nimritsiň hem ady bar.
Al-Nimr 2011-nji ýylda, Arap ýazynyň bir bölegi hökmünde, sünniler tarapyndan dolandyrylýan patyşalygyň gündogarynda turan şaýy protestlerinde esasy adamlaryň biri bolupdy.
Azlykdaky şaýylar bu protestlerde özleriniň gysylmagyndan nägilelik bildirdi we protest mahalynda bolan atyşyk we ýangyç bombalary sebäpli birnäçe polisiýa ofiseri öldürileninden soň şaýy azlygynyň ýüzlerçe agzasy tussag edildi.
Şeýle-de patyşalyk 2003-06-njy ýyllarda guralan «Al-Kaýda» hüjümlerinde ýüzlerçe adam öldürileninden soň, müňlerçe jeňçi yslamçyny tussag etdi.
Ministrlik jezalaryň 2-nji ýanwarda, 12 sany dürli-dürli ýerde ýerine ýetirilendigini aýtdy. Geçen ýyl bu ýurtda azyndan 157 adam ölüme buýruldy. 2014-de bu görkeziji 90 adam adam bolupdy.


text:
Orsýetde 29-njy martda bolan terrorçulykly hüjümlerde heläk bolan adamlaryň hatyrasyna matam güni yglan edildi.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bu terrorçulykly hüjüm bilen bagly eden çykyşynda şeýle hüjümleriň öňüni almak üçin has berk kanunlaryň kabul edilmeginiň zerurdygyny nygtady.
29-nji martda irden Moskwanyň Lubýanka hem Park Kultury metro stansiýalarynda bolan iki partlamada azyndan 39 adam heläk bolup, 60-dan gowragy ýaralandy.
30-njy martda Moskwada Orsýetiň baýdaklary aşak düşürilip, bu hüjümler amala aşyrylan ýerlere gül desseleri goýuldy.
Moskwanyň metrolarynda bolan hüjümlerde janyndan geçen iki zenanyň özlerini partladandygy güman edilýär.
Hüjümiň jogapkärçiligini entek hiçbir topar öz üstüne almady. Emma Orsýetiň Federal Höwpsyzlyk Gullugy oňa demirgazyk kawkazly pitneçileriň dahylynyň bardygyny aýdýar.
Bu waka bilen bagly Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasynyň prezidenti Dmitriý Medwedewiň adyna gynanç hatyny ýollady we şol hatda bu terrorçulykly hüjümi ýiti ýazgardy.


text:
Ýewropa Bileleşigi Ukrainanyň gündogarynda noýabryň başynda geçirilen saýlawlara guramaçylyk eden separatist liderlere garşy sanksiýa girizip, separatistler we olaryň guramalary babatynda hasaplary doňdurmak we syýahatçylyga gadagançylyk ýaly çäreleri ulandy.
29-njy noýabrda Ýewropa Bileleşigi 13 sany ukrain separatistiniň we olaryň bäş sany syýasy guramasynyň adyny eýýäm 119 adamy we 23 guramany öz içine alýan sanksiýalar sanawyna goşdy. Bu karara Ýewropa Bileleşiginiň ilçileriniň 27-nji noýabrda Brusselde geçiren maslahatynyň netijesinde gelindi.
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk we Luhansk regionlarynda orsýetçi separatistler 2-nji noýabrda saýlaw geçirip, Kiýewden garaşsyzlygy talap etdiler. Günbatar bu saýlawlary bikanun diýip atlandyrdy, Orsýet bolsa ykrar etdi.


text:
Şu gün Orsýetiň habar agentlikleri ýurduň Dagystan respublikasynyň türmelere gözegçilik ediji edarasynyň başlygy Maksud Maksudowyň atylyp öldürilendigini habar berdiler.
Maglumata görä, jenap Maksudow şu gün Mahaçgala şäherindäki öz öýüniň golaýynda näbelli ýaragly hüjümçiler tarapyndan atylyp öldürilipdir.
Bu wakadan aýratynlykda, şu gün Dagystanda amala aşyrylan başga bir hüjümde respublikanyň Botlik regionynyň ozalky ýerli administratory Magomed Sakratullaýewiň hem atylyp öldürilendigi barada maglumat alyndy.


text:
Gazagystanyň Almaty şäheriniň polisiýasy hasaba alynmadyk “Alga” partiýasynyň üç sany aktiwistini tussag etdi.
Tussag edilen aktiwistleriň biri Erlan Kaliýew üç aktiwistiň Žanaözen şäherinde pida bolanlaryň hatyrasyna 24-nji marta planlaşdyrylan ýörişler barada listowka ýaýradýan wagtlary ele salnandyklary barada habar berdi.
Geçen dekabr aýynda Žanaözen şäherinde nebitçileriň protest çykyşlarynda howpsuzlyk güýçleri bilen polisiýa 16 adamy atyp öldürdi. Şol çaknyşykda 100 töweregi adam ýaralandy.
“Alga” partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow Žanaözen şäherindäki tolgunyşyk bilen bagly ýanwar aýynda tussag edildi. Oňa garşy sosial ýigrenji öjükdirmek boýunça aýyplama bildirildi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Ysraýyl bilen Hamas toparyny uruş jenaýatçylygynda aýyplaýan raport baradaky diskussiýasyny şu gün hem dowam etdirdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň ýardam bermeginde taýýarlanan bu raportda şu ýylyň başynda Ysraýylyň Gaza Sektorynda geçiren harby hüjümleri wagtynda Ysraýylyň hem-de Palestinanyň Hamas toparynyň uruş jenaýatçylygyny amala aşyrandyklary öňe sürülýär.
Düýn BMG-niň Baş Assambleýasynyň maslahatynda köp ýurtlar BMG-niň bu hasabaty bilen baglanyşykly Ysraýylyň hem-de Palestinanyň ýörite derňewleri geçirmegini talap edýän rezolýusiýanyň kabul edilmeginiň tarapyny tutup çykyş etdiler. Emma Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň wekiller palatasy düýn prezident Barak Obamany BMG-niň bu raportyny goldamazlyga çagyrdy.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Şanhaý Hyzmatdaşlygy Guramasynyň Pekinde geçýän maslahatynyň çäklerinde Hytaýyň we Eýranyň prezidentleri bilen aýry-aýrylykda gepleşik geçirdi.
Bu gepleşiklerde G.Berdimuhamedow Hytaýyň lideri Hu Žintao we Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat bilen döwletara derejesindäki özara hyzmatdaşlyklaryň dürli ugurlary barada pikir alyşdy.
Hytaý şu günki gün Türkmenistanyň daşarky söwda dolanyşygynda iň uly söwda partnýory bolup durýar.
Goňşy Eýran hem şu günki gün Türkmenistanyň esasy söwda partnýorlaryndan biri. Soňky wagtlar Demirgazyk-Günorta demirýol liniýasy bilen baglanyşykly proýekt bu iki ýurduň alyp barýan köpsanly iri proýektlerinden biri hasaplanylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Wekiller öýüniň agzalary prezident Barak Obamany, I Jahan urşy döwründe Osman imperiýasynyň esgerleri tarapyndan ermenileriň köpçülikleýin öldürilmegini genosid diýip ykrar etmäge çagyryş edýän rezolýusiýany hödürlediler.
“Ermeni genosidiniň hakykaty we adalat” atly rezolýusiýa 40 sany Respublikan we Demokratik kanunçykaryjylar tarapyndan goldanylýar.
Bu rezolýusiýada “Türkiýe respublikasynyň ermenileriň genosid edilmegi baradaky faktlary we onuň dowam edýän netijelerine doly ykrar etmegini gazanmak arkaly”, Obamany ermeni-türk gatnaşyklarynyň gowulaşmagyna we durnuklylaşmagyna kömek etmäge çagyryş edilýär.
Aradan bir asyr geçensoň, bu dawa Türkiýe bilen Ermenistanyň arasyndaky gatnaşyklaryň dartgynly galmagyna sebäp bolýar.


text:
Yragyň paýtagtynyň merkezinde bolan ulag partlamasynda azyndan üç adam öldi we başga-da 10 sanysy ýaralandy.
Ýurduň polisiýasy duralgadaky ulaga ýerleşdirilen partladyjy serişdäniň 15-nji maýda Bagdadyň Karrada sebitinde partladylandygyny aýtdy. Ölenleriň arasynda azyndan bir polisiýa ofiseri bar.
Bu partlama tutuş Yragyň çäginde bolan tapgyrlaýyn bomba hüjümlerden iki gün soň boldy. Şonda diňe Bagdadyň çäginde dokuz bombaly ulag partlamasy amala aşyrylyp, onda 40-dan gowrak adam ölüpdi.
Yrakdaky tapgyrlaýyn bu bomba hüjümler ýurduň şaýy musulmanlary Hezreti Alynyň doglan gününi belleýän mahaly amala aşyrylýar.


text:
Türkmenistanda Gadyr gijesine gabatlanyp, günä geçiş geçirildi. Resmi maglumatlarda günä geçişiň ynsanperwerlik we rehimdarlyk çäresi bolup, raýatlaryň maşgala bütewüligini berkitmek maksadyna gönükdirilýänligi nygtaldy.
Gadyr gijesine gabatlanyp, Türkmenistanda yglan edilen günä geçişlikde 3 müň 999 adam tussaglykdan boşadylýar, resmi sanawda 605 zenanyň ady görkezilýar.
Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew şu sapar tussaglykdan boşadylýanlaryň aglaba bölegini ýaşlaryň we gysga möhletli türme tussaglygynda ýatan adamlaryň emele getirenligini aýdýar.
3-nji sentýabrda geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow türkmen döwletiniň günä geçiş aksiýalaryny mydama geçirýänligini we öz günäsini boýun alyp, eden işine ökünen öz raýataryny we daşary ýurt raýataryny azatlyga goýberýänligini belledi.
Berdimuhamedowyň sözlerine görä, Türkmenistan öňden bäri gelýän däp-dessurlaryna eýerip, Gadyr gijesinde köp tussaglary boşadýar we olaryň kadaly durmuşa dolanmagy hem öz günäsini arassa zähmet bilen ýuwmagy üçin mümkinçilik döredýär.
Emma Türkmenistanda geçirilýän günä geçişler il içinde bir tarapdan makullanýan bolsa, başga bir tarapdan oňa garşy garaýyşlar hem bar.
Kim boşadylýar?
Aşyrguly Baýryýewiň sözlerine görä, Türkmenistanyň türmelerindäki ýowuz şertler sebäpli tussaglaryň günä geçişlere düşüp boşadylmagy il içinde oňlanylýar. Emma adam öldürmek ýa neşe söwdasy bilen meşgullanmak ýaly agyr jenaýatlary edenleriň günä geçişlerde boşadylmagy köplerde nägilelik döredýär.
Türkmenistanyň ýaşaýjysy Nurgeldiniň sözlerine görä, türmeden çykan we günä geçişlerde boşadylanlaryň köpüsi ýene-de öňki jenaýatçylyklaryna baş goşýarlar, şu sebäpden Türkmenistanda geçirilýän günä geçişlere il içinde ynamsyzlyk bildirilýär.
Häzirki günä geçiş şu ýylyň başyndan bäri tussaglary boşatmak boýunça dördünji çäredir. Şu ýyl baýdak baýramyna, ýeňiş baýramyna we çagalar gününe gabatlanyp geçirilen günä geçişler barada köpçülige maglumat berilmändi.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň bellemegine görä, Türkmenistanda ozalky günä geçişlerde bolşy ýaly, Gadyr gijesine gabatlanyp geçirilýän häzirki aksiýada hem boşadylýanlaryň arasynda neşe söwdagärleri köp.
Türkmenistanyň kanun sistemasyny halkara kadalaryna laýyklykda kämilleşdirmek boýunça ýurtda geçirilýän özgerdiş we neşä garşy göreş çäreleriniň çäginde neşe söwdagärleriniň has berk jezalandyryljagy we günä geçişlerde goýberilmejegi resmi derejede yglan edilipdi.
Türkmen metbugatynda çap edilen maglumatlarda tussaglykdan boşadylýanlara kesilen işleriň maddalary görkezilmedi. Ýöne şu sapar aýal-gyzlaryň sanynyň ozalky günä geçişlerden üç esse köp bolanlygy habar berilýär.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew aýal-gyzlaryň tussag edilmeginiň esasy sebäbiniň şu çaka çenli neşe söwdasy bilen bagly bolup gelenligini, ýaşlaryň tussag edilmegine hem ilkinji nobatda neşe söwdasynyň sebäp bolýanlygyny öňe sürdi.
Syýasy tussaglaryň ykbaly
Şol bir wagtda-da synçylaryň sözlerine görä, syýasy sebäpler bilen baglylykda tussag edilenleriň, ýagny graždan aktiwistleriniň, žurnalistleriň we 25-nji noýabr wakasy bilen baglylykda tussag edilenleriň atlary şu saparky günä geçiş sanawynda hem ýok.
Human Rights Watch guramasyndan Reýçel Denber guramanyň Türkmenistanda raýatlaryň açyk-aýdyň bolmadyk sudlarda türmä basylmagynyň dowam edýänligine aladanma bildirýänligini belledi.
Adam hukuklaryny goraýjynyň sözlerine görä, açyk-aýdyň bolmadyk sud netijesinde tussaglyga höküm edilen we edilýän adamlaryň ykbaly barada türkmen häkimiýetleri näme üçin dymýar we olary boşatmaýar diýen sowal köpleri gyzyklandyrsa-da, henize çenli jogapsyz galýar.
Emma Reýçel Denberiň bellemegine görä, Türkmenistanyň raýatlarynyň kanunlaryň adalatly berjaý edilmegine haky bar. Türkmenistanyň öz raýatlarynyň hukuklaryna hormat goýup, halkara borçlaryny ýerine ýetirmäge borçly. Bu meseläni Türkmenistanyň halkara ýaranlarynyň hem yzygiderli gozgap durmagynyň zerurlygyny Human Rights Watch guramasynyň wekili nygtady.
Maksat näme?
Günä geçişleri geçirmek bilen Türkmenistanyň häkmiýetleri özleriniň adam hukuklaryny äsgerýänligini we ynsanperwerlik syýasatyny alyp barýanlygyny görkezmek isleýärler diýip, synçylar belleýärler. Günä geçişleriň hut şeýle maksatlary yzarlaýanlygyny Türkmenistanyň ýolbaşçylary hem öz çykyşlarynda tassyklaýarlar.
Ýurtda demokratik özgerişlikleriň başlananlygyna we ýurtda adama hormat goýulýanlygyna köpçüligi ynandyrmak üçin syýasy sebäplerden tussag edilenleriň işlerine gaýtadan garalmagynyň, ilkinji nobatda-da olaryň diriligi, saglyk ýagdaýy we nirede saklanýanlygy barada maşgala agzalaryna we köpçülige mälim edilmeginiň we türmelere halkara guramalarynyň goýberilmeginiň zerurlygyna synçylar ünsi çekýärler.
Adam hukuklaryny goraýjy Farid Tuhbatullin dünýä ýurtlary bilen ykdysady hyzmatdaşlygyny giňeltmäge çalyşýan we iri halkara guramalary bilen gatnaşyklaryny ösdürýän Türkmenistanyň geçirýän günä geçişleriniň esasy sebäpleri türkmen ýolbaşçylarynyň abraýyny artdyrmak we çakdanaşa hyryn-dykyn türmeleri täze tussaglar üçin boşatmak maksatlaryna bagly diýip, pikir edýär.
Türkmenistanyň günä geçiş çäresi barada Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Aşgabatdaky edarasy beýanat bermekden saklandy.


text:
Pentagonyň maglumatyna görä, soňky iki hepdäniň dowamynda NATO güýçleri tarapyndan düýbi Päkistanda ýerleşýän gozgalaňçy topara garşy amala aşyrylan harby çärelerde şol toparyň azyndan 100 agzasy heläk bolupdyr.
Pentagonyň metbugat wekili Jeff Morrell şol çäreleriň talyplaryň Hakgany toparyna degişli gozgalaňçylary nyşana alyp amala aşyrylanlygyny belledi.
Şol radikal topar Päkistanda ýerleşýär we onuň Al-Kaýda guramasy bilen hem baglanşygynyň bardygy aýdylýar. Şol toparyň ABŞ-nyň Owganystandaky harbylaryna howp abandyrýandygy bellenilýär.


text:
Tagtabazar etrabynyň awtopark diýilýän jemgyýetçilik ulaglarynyň awtomobil parkynda häzirki wagtda 15-den gowrak awtobus bar. Ol awtobuslar etrabyň öz içinde, obalaryň we etraplaryň arasynda ýolagçy gatnatmak üçin niýetlenen ulaglar.
Emma häzirki wagtda şol awtobuslardan diňe 3–4 sanysy işleýär, galanlary awtoparkyň içinde döwük ýatyr. Aýdylmagyna görä, ol awtobuslaryň ätiýaçlyk şaýlar bilen üpjünçiliginde dowamly kynçylyklar bar.
Awtoparkyň özüniň atlandyrylmazlygyny soran işgärlerinden biriniň beren maglumatyna görä, häzirki wagtda şol awtobuslaryň uly bir bölegi düýpli bejergä mätäç.
Hökümete bergili
“Etrabyň awtoparky häzirki wagtda Mary şäherine degişli jemgyýetçilik awtomobil edarasynyň garamagynda we ol hojalyk hasaplaşygy usulynda işleýär. Bu bolsa edaranyň öz-özüni doly üpjün etmeli bolýandygyny aňladýar” diýip, özüni Welmyrat diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky awtobus sürüji aýdýar.
Sürüji Welmyradyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häzirki wagtda, eger awtobusy döwülse, onda ol aýlyk alyp bilmýär. Sebäbi onuň awtobusynyň bejergi puly aýlygyndan tutulýar, şeýle ýagdaýda Welmyrat ýaly sürüjiler aýlyk almakdan geçen, gaýta ol aýda hökümete bergili bolup çykýarlar.
Ýagdaý şeýle bolansoň, sürüjiler öz hasabyna diňe ýüzleýräk näsazlygy, ýagny çykdajysy azrak kemçilikleri oňardýarlar, düýpli bejergä mätäç bolan awtobuslar bolsa awtoparkda hereketsiz durlar. Olaryň haçan bejeriljegi barada hiç bir takyk maglumat ýok.
Awtobuslaryň gatnawy
Häzirki döwürde awtoparkda işlemän ýatan awtobuslaryň käbirleri şäherçeden wokzala gatnaýan bolsa, beýlekisi şäherçeden Marçak obasyna çenli gatnaýar. Olaryň gatnaýan aralygy ortaça 25-35 kilometr bolup, şol ulaglar agzalýan etrabyň we onuň töwereginde ýerleşýän obalaryň ýaşaýjylarynyň agramly böleginiň esasy ulag serişdesi bolup galýar.
Awtobuslaryň gatnawynyň azalmagy ýolagçylara-da öz täsirini ýetirýär. Bu ýagdaý häzirki günlerde benziniň gymmatlamagy bilen bagly adaty adamlara has-da öz duýarlykly täsirini ýetirýär.
Tagtabazar şäherçesi bilen wokzalyň aralygy 25 km bolup, bu ýoluň ýol kireýi awtobus üçin 1-2 manat bolsa, taksiler her ýolagçydan 6 manat talap edýärler.
Bu baha Tagtabazar ýa onuň töweregindäki kiçijik obalaryň, umuman aýdylanda, oba hojalygy, ekin-dikin bilen gün-güzaranyny aýlaýan maşgalalar üçin aňsat däl. Umuman, ýeri kärendesine alyp işledýän daýhanlaryň eline diňe olar bilen hasaplaşyk geçirilende nagt pul düşýär.
Netijede Tagtabazaryň we onuň töweregindäki obalaryň ilatynyň öňdenem az bolmadyk gündelik ýaşaýyş-durmuş kynçylyklarynyň üstüne soňky döwürde ulag problemasy hem urna boldy. Iň ýaramaz ýeri-de, bu dörän täze kynçylygyň haçan we nähili çözüljegi häzirlikçe asla belli däl.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň maksady Ukrainany garaşsyz ýurt hökmünde dargytmak diýýär.
Ol 13-nji sentýabrda Kiýewde guralan halkara konferensiýasynda çykyş edip, «Putin gündogar Ukrainada ýene bir doňdurylan konflikt isleýär» diýdi.
Şeýle-de Ýatsenýuk Orsýetiň «dünýä düzgünine we tutuş Ýewropadaky howpsuzlyga wehimdigini» aýtdy.
Ol gündogar Ukrainada hökümet bilen orsýetçi separatistleriň arasynda 5-nji sentýabrda baglaşylan ýaraşygy «gyrgynçylygy duruzmagyň» «diňe birinji ädimi» hökmünde häsiýetlendirdi.
Ýatsenýuk Moskwa garşy girizilen täze sanksiýalar tapgyrynyň Orsýetiň ykdysadyýetine uly howpdugyny hem belläp geçdi.


text:
Çarşеnbе güni düýbi Birlеşеn Ştatlarda ýerlеşýän «Save the Children», ýagny «Çagalary halas et» atly gurama dünýäniň dürli ýurtlaryndaky çaga ölüminiň ýagdaýy barada hasabat ýaýratdy.
Dünýäniň 176 ýurduny öz içinе alýan bu hasabatda dogulýan çagalaryň ölmеk howpy boýunça Türkmеnistan 99-njy orunda goýlupdyr. Eýsеm, şu günki gün Türkmеnistanda göwrеli enеlеr wе olaryň çaga dogurmak şеrtlеri barada döwlеt dеrеjesindе nähili aladalar edilýär?
Azatlyk Radiosy şu mеsеlе barada radionyň Türkmеnistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilеn ýöritе söhbеtdеş boldy.


text:
Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi korrupsiýa garşy aýgytly hökümet reformasynyň parlamentde tiz tassyklanmagyndan soň ýurduň Konstitusiýasynda, öz atlandyryşyna görä, goýberilen “ýalňyşlyklary” düzetmegi isleýändigini aýtdy.
Onuň 12-nji awgustdaky beýannamasy hökümetiň üç sany ýokary wezipeli agzasynyň, şol sanda öňki hökümet baştutany Nuri al-Malikiniň ýakyn kömekçisiniň işden çekilmeginiň yz ýany edildi. Bu ädimler protestçileriň hem dindarlaryň hökümeti korrupsiýadan we netijesizlikden gutarmak baradaky çagyryşlaryna jogap bolupdy.
11-nji awgustda biragyzdan tassyklanan reformalar hökümet baştutany bolan döwründe dinleriň arasyndaky dartgynlylygy tutaşdyrmakda aýyplanyp tankyt edilen Malikiniň özüne hem deger.
Kanun Yragyň üç wise-prezidentleriniň edaralaryna, şol sanda Malikiniň edarasyna, şeýle-de ABŞ-nyň okkupasiýa ýyllarynda işlän wise-premýerleriň edarasyna degýär.
Reformalar premýer-ministriň ygtyýarlyklaryny artdyrýar we Abadä regional ýolbaşçylary we ýerli geňeşlikleriň ýolbaşçylaryny wezipesinden çetleşdirmäge rugsat berýär.
Abadi kanun tassyklanandan soň Konstitusiýa üýtgetmeleri girizmäge çagyrdy. Ol 2005-nji ýylda kabul edilen Baş kanuna hormat goýýandygyny, emma onuň gutarnykly däldigini belledi.
“Syýasy prosesdäki islendik üýtgeşikligiň Konstitusiýada görkezilmegi gerek” diýip, Abadi Bagdatda geçirilen metbugat konferensiýasynda aýtdy.
Şeýle-de Abadi “Konstitusiýada köp ýalňyşlyklar bar, biz olary düzetmeli”, “Halkyň maňa Konstitusiýany üýtgetmäge ygtyýar berjekdigine umyt baglaýaryn” diýip belledi.
Soňky hepdelerde müňlerçe protestçi köçä çykyp, düýpli reformalary talap etdi we korrumpirlenen resmileri wezipelerinden çetleşdirmäge çagyrdy.
Haider al-Abadi bir ýyl mundan öň häkimiýet başyna geçeli bäri ýurduň demirgazygynda we günbatarynda “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň basyşlaryna garşy durmak üçin harby çäreleri durmuşa geçirmäge mejbur bolýar.
Yrakda hökümetiň dolandyryş sistemasy ýurda ABŞ-nyň goşunlarynyň salnan döwründe ornaşdyrylypdy we esasy wezipelere etniki hem dini toparlaryň agzalarynyň bellenmegi arkaly gapma-garşylyklary gowşatmaklyga gönükdirilipdi.


text:
Şu aýyň başyna “Dünýä edebiýaty” žurnalynyň üçünji sany kiosklara ýaýrady. 28 çap listden ybarat bu žurnaly çykarýan döredijilik işgärleriniň barha kämilleşýändigini onuň üçünji sanyny öňki sanlary bilen deňeşdirip okanyňda göz ýetirýärsiň.
Emma “Dünýä edebiýaty” žurnalynyň-da berk syýasy galyba salnyp neşir edilýändigini aýtmak gerek. Mysal üçin, žurnaly açan badyňa prezidentiň atyň üstündäki suraty ýerleşdirilipdir. Bu bolsa neşiriň syýasy basyşyň astynda çykýandygyny düşündirişsiz subut edýär.
Iýunda okyjylaryň eline gowşan žurnalyň ilkinji 2-3-nji sahypasynda “Ýurduň durmuşyndan: möhüm medeni wakalar” rubrikasynyň astynda türkmen metbugaty, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri tarapyndan lenji çykarylyp ýazylan, görkezilen, ýurdumyzda mart-aprel aýlarynda bolup geçen wakalaryň, baýramçylyk çäreleriniň geçirilişiniň prezident bilen baglanyşdyrylyp berilmeginiň-de logiki düşündirişini tapmak kyn bolsa gerek.
“Dünýä edebiýaty” žurnalynyň öňde goýlan maksadyna laýyk gelmeýän syýasy şygarlardan, habarlardan soň, žurnaldaky ýazgylar Magtymguly Pyragynyň “Görsem” diýen goşgusy bilen dowam etdirilip, soňra prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de SSSR döwründäki meşhur şahsyýetleriň beýik Pyragy hakynda aýdanlary ýerleşdirilipdir. Bu žurnalda Magtymgulynyň meşhur hudožnigimiz Aýhan Hajyýew tarapyndan çekilen kanoniki suratynyň däl-de, Nyýazowyň sözi boýunça üýtgedilen, selleli Magtymgulynyň suratynyň goýulmagy gynandyryjydyr.
Serdar Atalynyň Çingiz Aýtmatowdan terjime eden “Biziň Magtymgulymyz” atly makalasynyň, şeýle-de alym Annagurban Aşyrowyň “Magtymguly haçan doglupdyr?” atly makalasynyň okyjylary özüne çekjekdigine şübhelenmese bolar. Ýeri gelende, “Edebi seljermeler” rubrikasynyň astynda ýerleşdirilen Hojamuhammet Agaorazowyň ýazan “Antik döwrüniň edebiýaty” makalasynyň-da okyjylary gadym döwrüň edebiýat älemine gyzykly syýahata atarjakdygyny bellemelidiris.
“Ýaş terjimeçiniň mekdebi” rubrikasynyň astynda berlen talyp M.Gurbanowyň hindi ýazyjysy R.S.Dinkaryň “Durmuş we bagtyýarlyk” atly oýlanmasynyň, talyp G.Berdiýewanyň ýapon ýazyjysy N.Nankiçiniň “Gon atly tilki” hekaýasynyň terjimesi juda şowly çykypdyr. Ýaş terjimeçiler M.Bäşimowyň, T.Mämmetgurbanowanyň, M.Pürjäýewanyň, L.Resulowanyň dürli dillerden terjime eden hekaýalaryny, meşhur dünýä ýazyjylarynyň gyzykly durmuşyndan, geň-taň wakalardan eden terjimelerini, şeýle hem internet habarlary esasynda dünýä medeniýetine degişli täzelikleri okanyňda, halypa terjimeçimiz D.Berdiýewiň ak pata bermeginde ýaş terjimeçiler mekdebiniň emele gelip başlandygyna göz ýetirýärsiň.
Halypa alymymyz hem mugallymymy G.Gurbanowyň Eýran edebiýaty hakyndaky makalasy hem pars ýazyjysy Jemalzadanyň “Gowrulan gaz” hekaýasynyň terjimesi juda kämildigi bilen tapawutlanýar. A.Taganyň J.Londondan “Martin Iden”, K.Gurbanmyradowyň A.Wamberiniň “Orta Aziýa syýahat” eserleriniň ussatlyk bilen terjime edilendigini aýtmak gerek. Şeýle hem G.Daşgynowyň özbek ýazyjysy E.Wahydowdan, K.Gurbanmyradowyň R.Tagordan beren goşgularynyň terjimesiniň kämildigi görnüp dur.
O.Çaryýewiň P.Koelionyň “Alhimik”, M.Hanmämmedowyň E.Şafagyň “Yşk” romanynyň, Y.Amangeldiýewiň, H.Hudaýgulyýewiň dürli dillerden eden hekaýalarynyň terjimeleri hem gaty şowly çykypdyr.
Halypa, merhum terjimeçimiz M.Sopyýewiň L.Tolstoýyň “Hajymyrat” powestiniň kämil terjimedigini çekinmän aýtsa bolar, emma şu terjimeleriň köpüsi sowet döwründe terjime edilip, şol döwrüň gazet-žurnallarynda çap edilen, kitap bolup çykan eserler. Bularyň häzirki döwürde gaýtadan çap edilmeginiň sebäbi düşündirilen bolsa, okyjylar köpçüligi üçin gowy bolardy.
“Dünýä edebiýatynyň” üçünji sanynda käbir görnetin ýalňyşlygyň goýberilendigini hem bellemek gerek. Mysal üçin, Ýunus Emräniň terjimehalynyň başynda: “Ýunus Emräniň ömrüniň esasy bölegi on üçünji asyryň ikinji ýarymyna, on dördünji asyryň başyna, ýagny beýik Seljuklar döwrüniň soňky döwrüne gabat gelýär” diýlip bellenipdir. Emma Soltan Sanjaryň patyşalyk eden beýik Seljuklar döwleti 1157-nji ýylda ýykylyp, hut şu senede beýik Seljuklar döwri soňlanýarka, Ýunus Emräniň ýaşan zamany haýsy beýik Seljuklar döwrüniň soňuna gabat gelýärkä?!
Ýa bolmasa E.Şafagyň “Yşk” romanyny terjime eden awtor “Terjimeçiden” diýen gysgajyk ýüzlenmesinde “Yşk” romany Gündogaryň beýik akyldary Jelaletdin Rumynyň hem onuň jan ýoldaşy, halypasy Töwrizli Şems baradadyr diýýär. Emma türkmen diliniň halk gepleşiginde “Jan ýoldaşy” diýlip seýrek aýdylýan bu jümläniň diňe ýanýoldaşyňa — ýassykdaşyňa diýilýändigini şu setirleriň awtory 2000-nji ýylyň başyna “Edebiýat we sungat” hepdeliginde yzygider çap edilen “Syrly jümleleri çöşläp” diýen makalalar toplumynda giňişleýin düşündiripdi. Men bu tankydy bellikleri žurnalyň indiki sanlarynyň has kämil çykmagynyň hatyrasyna aýdýaryn.
“Dünýä edebiýaty” žurnalyna syýasatyň gözegçiligi ortadan aýrylsa, biziň ýurdumyzda-da halypa-şägirtlik terjime mekdebiniň emele gelip biljekdigine, türkmen okyjylarynyň dünýä edebiýatynyň altyn hazynalary bilen ene dilimizde päsgelçiliksiz tanşyp biljekdigine indi şübhelenmese bolar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Öňümizdäki aý Soçide geçiriljek gyşky olimpiadalaryň öňüsyrasynda Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz sebitinde yslamçy söweşijileriň ýokary derejeli wekili öldürildi. Bu barada gürrüňi edilýän sebitiň polisiýasy habar berýär.
Russiýanyň Terrorçylyga garşy göreşýän milli komitetiniň berýän maglumatyna görä, Eldar Magatow sişenbe güni Dagystanda howpsuzlyk güýçleri bilen söweşijileriň arasynda bolan ok atyşykda öldürilipdir. Maglumatlarda Magatowyň Dagystanyň Babýurt etrabyndaky söweşiji toparyň lideridigi aýdylýar.
Bu aralykda Russiýanyň resmileri “gara dullar” diýip güman edilýän dört aýalyň adyny agzadylar. Olaryň Soçi Olimpiýa oýunlarynda ýa-da onuň golaýynda terroristik hüjümleri planlaşdyrandygy çaklanylýar.
Olaryň üç sanysynyň, ýagny Ruzanna Ibragimowanyň, Zaira Alliýewanyň we Jannet Tşahaýewanyň Dagystandandygy we dördünjisiniň, ýagny Oksana Aslanowanyň bolsa Türkmenistandandygy barada maglumat berilýär.
Bu aýallaryň “gara dullar” diýip atlandyrylmagynyň sebäbi, olaryň ählisiniň adamsy yslamçy söweşiji diýlip güman edilip, Russiýanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan Demirgazyk Kawkazda öldürilipdi.


text:
Bütindünýä Saglyk guramasynyň başlygy Türkmenistanyň çilim çekýänleriň sany boýunça dünýäde iň aşakdaky derejelerde durýandygyny aýtdy.
BSG-nyň başlygy Margeret Çan 21-nji iýulda Aşgabatda guralan saglyk forumynda çykyş edip, BSG-nyň soňky barlaglaryna görä, Türkmenistanyň ilatynyň diňe 8 prosentiniň çilim çekýändigini aýtdy.
Ol munuň dünýä boýunça iň pes görkezijidigini belledi.
Eýse, Türkmenistan bu görkezijini nädip gazandy? Aşgabatly synçy Amanmyrat Bugaýewiň bu soraga beren jogabyny diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
2015-nji ýylyň Medisina boýunça Nobel baýragy parazitar keselçilikler boýunça işleri amala aşyran William Kampbelle, Satoşi Omura we Tu Youyou beriler.
5-nji oktýabrda Nobel Assambleýasynyň Stokgolmyň Karolinka institutynda aýtmagyna görä, “şu ýylky Nobel laureatlary has agyr parazitar keselçilikleri bejermek ugrunda rewolýusion usullary işläp tapypdyr”.
Irlandiýaly alym Kampbell we ýaponiýaly Omura adamyň bedeninde ornaşýan askarida gurçuklarynyň döredýän kesellerini, hytaýly alym Tu bolsa malýariýany bejermek boýunça eden işleri üçin sylaglandylar.
Alymlar 960 müň amerikan dollary möçberindäki baýragy paýlaşarlar.
2015-nji ýylyň ylym, edebiýat we parahatçylyk boýunça Nobel baýraklarynyň eýeleri şu hepdede yglan edilerler.
Ilkinji gezek Nobel baýragy Şwesiýaly himik we senagatçy Alfred Nobeliň islegi boýunça 1901-nji ýylda gowşurylypdy.


text:
Gyrgyzystanda asly gazagystanly iki adam tussag edildi. Olaryň Siriýada dowam edýän konflikte yslamçy söweşijileri hakyna tutmak çärelerine gatnaşandygy aýdylýar.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet komitetiniň penşenbe güni beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän iki şübheli Siriýada harby türgenleşikleri geçeninden soň, bikanun ýollar bilen Bişkege barypdyr.
Bu komitet şübhelileriň ýurtda galp dokumentleri ulanandygyny we Siriýa ugratmak üçin söweşijileri ýygnamagyň ulgamyny gurnamak maksady bilen Gyrgyzystanda ýaşamagy planlaşdyrandygyny aýdýar. Maglumatda şübhelileriň ýanynda tüpeňleriň, pistoletleriň we ýarag serişdeleriniň dagy bolandygy aýdylýar.
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet komiteti gyrgyzystanly adamyň Siriýadaky yslamçy gozgalaňlara goşulmagy üçin gyrgyz raýatlaryny ýygnamaga gatnaşmakda aýyplanyp tussag edilendigini habar beripdi. Gürrüňi edilýän bu adamyň “Yslamçy Jihad bileleşiginiň” agzasydygy aýdylýar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu palestinalylar bilen göni parahatçylyk gepleşiklerine başlanmagy üçin öňünden şert goýmaly däl diýýär.
Ýöne Netenýahu ABS telewideniýesinde eden gürrüňinde özüniň Günbatar kenardaky täze ysraýyl obalarynyň gurluşygynyň doňdurylmasyny uzaltjagyny aýtmakdan boýun gaçyrdy. Bu gurluşygyň doňdurylan möhleti sentýabrda tamam bolýar.
Palestinalylar göni gepleşikleri täzeden başlamazdan öň ysraýyl obalarynyň gurluşynyň doňdurylmagyny talap edýärler.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama sişenbe güni Ak Tamda Netunýahu bilen duşuşyp, Ysraýyly we palestinalylary Ysraýylyň gurluşyklary doňduran möhleti tamam bolmazdan öň ýüzbe-ýüz gepleşikleri dikeltmäge çagyrdy.


text:
Durmuşda öz bagtyňyzy hem geljegiňizi "il näme diýer" diýen yrymdan ugur alyp kesgitleýäňizmi? Durmuşyňyzda öz islegiňize görä däl-de "il näme diýer" diýen garaýyşa görä aýgytlaýyjy karar alan wagtyňyz boldumy?
Azatlyk Radiosy Dünýä Türkmenleri atly hepdelik dowamly gepleşiginiň nobatdaky sanynda jemgyýetde "il näme diýer" diýen düşünjäniň we käbir yrymlaryň türkmenleriň durmuş ykballaryna ýetirýän täsirleri hakynda pikir alyşyk geçirýär.
Eger siz hem şeýle ýagdaýa duçar bolan bolsaňyz, öz arzuw-islegleriňize däl-de "il näme diýer" diýen düşünjä ýa-da başga adamlaryň göwni üçin biygtyýar ykbalyňyzy üýtgetmeli bolan bolsaňyz we şeýle ýagdaýy başdan geçirenler hakynda hem gören-eşidenleriňiz bar bolsa öz pikirdir-garaýyşlarňyzy şu ýerde Dünýä Türkmenleri bilen paýlaşmagyňyzy haýyş edýäris.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň 12-nji maýda Awstriýa edýän saparynyň gün tertibinde syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ugurlar boýunça ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň, şeýle-de käbir halkara meseleleriniň maslahat ediljekdigi resmi maglumatlarda habar berildi, şeýle-de gepleşikleriň esasy temasynyň Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen gatnaşyklary bolup, energiýa meselesine aýratyn üns beriljegi aýdyldy.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň 12-nji maýda Wena saparynyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary Awstriýanyň prezidenti Heinz Fişere ýüzlenip, Türkmenistanda adam hukuklarynyň depelenýändigi bilen bagly alada bildirmäge ündediler.
'Seýrek pursady elden bermeli däl'
Fişer prezident Gurbanguly Berdimuhamedowdan Türkmenistanda 2000-nji ýyllaryň başynda tussag edilip, zor bilen ýitirim edilen onlarça adamyň ykbalyny aýdyňlaşdyrmagy soramak üçin seýrek pursaty elden bermeli däl diýip, Human Rights Watch (HRW) guramasy öz ýaýradan beýannamasynda ýazýar.
Maglumatda Türkmenistanyň dünýäde iň ýapyk we repressiw ýurtlaryň biridigi bellenýär.
2002-nji ýylyň noýabr aýynda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýlen waka gatnaşykda aýyplanan, şeýle-de başga syýasy sebäplere görä tüssag edilen onlarça adamyň ykbaly şu günki güne çenli hatda garyndaşlaryna-da nämälim bolup galýar. Hökümete degişli bolmadyk guramalaryň bilelikde alyp barýan “Olary diri görkeziň!” atly halkara kampanýasynyň sanawynda türkmen türmelerinde ýitirim bolan 60-dan gowrak adamyň ady görkezilýär we olar barada maglumat berilýär.
Human Rights Watch guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça müdiri Reýçel Denber agzalýan beýannamada “Bu Awstriýanyň Berdimuhamedowyň öňünde onuň öz ýurdunda hiç kimiň gozgap bilmeýän meselelerini gozgamagy üçin seýrek bir mümkinçilikdir” diýip belleýär. Maglumatda türkmen häkimiýetleriniň ýitirim bolan onlarça adamyň gatryndaşlaryny tussag etmek, olary işden kowmak, emlägini elinden almak we ýurduň daşyna çykmagy gadagan etmek ýaly kollektiwleýin jezalandyryş usullaryny amala aşyrýandygy habar berilýär.
“Awstriýa [Ýewropa döwletleri bilen] ýakyn ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň adamlaryň zor bilen ýitirm edilmeginiň bes edilmegini we ýitirim edilenleriň maşgalalaryna [olaryň ykbaly barada] habar berilmegini talap edýändigini Türkmenistana açyk duýdurmaly” diýip, Reýçel Denber nygtaýar.
Wenada Awstriýanyň we Türkmenistanyň prezidentleriniň arasyndaky duşuşygyň öňüsyrasynda “Adam hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy” guramasynyň we “Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlygynyň” Awstriýanyň prezidentiniň adyna bilelikde ýazan hatynda
Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna aladalanma bildirmäge we prezident Berdimuhamedowdan bu mesele boýunça takyk borçlary öz üstüne almagyny soramaga çagyryş edildi.
Maglumatda Türkmenistanda hakyky oppozisiýanyň, garaşsyz medianyň ýokdugy, raýat jemgyýetçiligine uly basyş edilýändigi, adam hukuklary boýunça halkara synçylarynyň we BMG-niň Adam hukuklary boýunça bilermenleriniň ýurda goýberilmeýändigi, adalat sistemasynda korrupsiýanyň kök urandygy we häkimiýetleriň raýatlara garşy bikanun çäreleri amala aşyrýandyklary aýdylýar.
Gaz akdyrmak plany nazara alnyp...
Türkmenistandan Ýewropa tebigy gazy akdyrmak planlary boýunça öňde duran diskussiýalary nazara alyp, Türkmenistan bilen gatnaşyklara, şol sanda energiýa hyzmatdaşlygyna adam hukuklary hem kanunyň hökmürowanlygy meselesi bilen birlikde çemeleşmek zerur diýip hasap edýäris diýip, guramalaryň bilelikdäki beýannamasynda aýdylýar.
Şeýle-de maglumatda Awstriýanyň daşary syýasatynda adam hukuklarynyň ileri tutulýan meseleleriň arasynda görkezilýändigine we Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň üçünji ýurtlar bilen özara gatnaşykda adam hukuklaryny öňe sürmäge borçludygyna salgylanylyp, prezident G.Berdimuhamedow bilen gepleşiklerde adam hukuklary meselesini gozgamaga çagyrylýar.
Geçen hepdede Ýewropa Parlamentinde käbir Merkezi Aziýa ýurtlarynda adam hukuklarynyň ýagdaýyna seredildi we Türkmenistandaky ýagdaý bilen bagly has uly aladalanma bildirilendigi habar berildi.
1-nji iýunda Ýewropa Parlamentinde Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen partnýorlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygy boýunça diňlenişikleri başlanar.
Munuň öňüsyrasynda, 17-nji maýda bolsa Aşgabatda Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda adam hukuklaryna degişli meseleler boýunça gepleşikleriň geçirilmegine garaşylýar.


text:
Gyrgyzystan halk rewolýusiýasynyň altynjy ýyl dönümini belleýär. 2010-njy ýylda köpçülikleýin çykyşlaryň netijesinde öňki prezident Kurmanbek Bakiýew wezipesinden çetleşdirilipdi.
7-nji aprel Aprel rewolýusiýasynyň resmi senesi hökmünde şu ýyl ilkinji gezek bellenýär.
Ýüzlerçe adam, şol sanda rewolýusiýada wepat bolanlaryň garyndaşlary we ýurt resmileri Bişkegiň golaýyndaky ýadygärligiň öňünde geçirilen ýörite çärä gatnaşdylar.
2010-njy ýylyň 7-nji aprelinde Bişkekde hökümete garşy geçirilen köpçülikleýin potestler zorluga öwrülipdi, howpsuzlyk güýçleri 100 çemesi adamy atyp öldüripdi. Bakiýewi ýurdy gyssagly terk edipdi.
4-nji aprelde prezident Atambaýew öz permany bilen 7-nji apreli milli baýramçylyk hökmünde ykrar etdi.


text:
Orsýetiň oppozision aktiwistleri ýaňy-ýakynda geçirilen regional saýlawlar bilen baglylykda 20-nji sentýabrda Moskwada ýöriş geçirdiler. Häkimiýet başyndaky partiýanyň köpçülikleýin ýeňiş gazanmagy bilen tamamlanan saýlawlarda köp sanly bidüzgünçiligiň bolandygy aýdyldy.
"Häkimiýet çalyşygy ugrunda" atly bu protest aksiýasy şäheriň merkezinden daşdaky gündogar böleginde geçirildi.
Gatnaşanlar Orsýetiň baýdaklaryny we Parnas koalision toparynyň baýdaklaryny göterip çykdylar, käbirler fewral aýynda Kremliň golaýynda atylyp öldürilen oppozisiýa lideri Boris Nemsowyň ady ýazylan plakatlary göterdiler.
Kreml tarapyndan goldaýan “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy 13-nji sentýabrda geçirilen ýurduň gubernatorlaryny, regional we ýerli parlamentleriniň agzalaryny saýalamak boýunça ses berişlikde sesleriň aglaba bölegini toplady.


text:
Ysraýylyň türmеsindе rak kеsеlindеn ölеn palеstinli aktiwist Abu Hamdiýehiň jaýlanyş çärеsinе pеnşеnbе güni Günbatar Kеnarda müňlеrçе adam gatnaşdy.
Abu Hamdiýeh şu hеpdе Ysraýylyň türmеsindе bokurdagyndaky rak kеsеlindеn öldi. Palеstinanyň hökümеt rеsmilеri Ysraýylyň häkimiýetlеrini bu palеstin tussagyna türmеdе talabalaýyk bеjеrgi bеrmänlikdе tankyt edip, bu ýagdaýy ýazgardylar.
Abu Hamdiýehiň ölümi Palеstina tarapynda uly protеst çykyşlarynyň möwç almagyny sеbäp boldy. Bu protеst çykyşlarynyň barşynda çarşеnbе güni ýüzе çykan çaknyşyklarda Ysraýylyň harbylary iki sany palеstin ýetginjеgini atyp öldürdilеr.


text:
22-nji dekabrda Türkmenbaşy şäherinde et-süýt we gök önümlerini saklamak üçin niýetlenen “Sowadyjy toplum” ammarynyň açylyş dabarasy boldy.
Täze desga beýikligi 10 metre barabar bolan bir gatly bina bolup durýar. Ammar Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, kiçi we orta telekeçiligi goldamagyň maksatnamasy boýunça bina edildi. Bu Balkan welaýatynda iň uly senagat sowadyjysy bolup, onuň göwrümi 2475 kub metre deňdir. Sowadyjy zerur bolan ýagdaýynda minus 20 gradusa çenli saklamagyň temperatura düzgünli sowadyjy bölümleriň dokuzysyna eýedir.
Sowadyjy kameranyň onunjysy temperaturany minus 40 gradusa çenli peseltmäge ukyplydyr. Amatly temperatura ýagdaýy merkezi dolandyryş paneliň ekeranlaryna signal geçirýän, temperaturany elektron sazlaýjylar arkaly gazanylýar.
Sowadyjynyň binasynda zähmeti köp talap edýän ähli işler awtomatlaşdyryldy we mehanizmleşdirildi. Azyk önümleriniň döwrebap ammary netijeli ýükleýji we düşüriji tehnikalar hem-de ýük galdyryjy mehanizmler bilen üpjün edildi. Uly ýükli awtoulaglara hyzmat etmek üçin sowadyjynyň kabul ediş bölümi dört sany basgançaga eýe bolup, ýük awtoulaglarynyň beýikligine baglylykda ýük ýükleýjiler üçin gerek bolan derejede kabul edýär.
Sowadyjynyň önümçilik toplumyna ýükden boşan gaplary we konteýnerleri saklamak üçin terminal, desganyň özbaşdak işlemegini üpjün edýän tehniki bölüm hem-de döwrebap mebeller we kompýuter tehnikalary bilen üpjün edilen edara binasy girýär.


text:
Ak Tam Siriýanyň häkimiýetlerini ýurduň günortasyndaky Deraa şäherinde demonstrasiýaçylara garşy zorluk ulanyny üçin ýiti ýazgardy. Soňky günler şol çaknyşyklarda onlarça adam heläk boldy.
Şol wakalardan soň Siriýanyň häkimiýetleri syýasy reformalary geçirmäge taýýardygyny mälim etdi.
Prezident Başar al-Assadyň wekili tas 50 ýyl bäri ýurtda dowam edýän adatdan daşary ýagdaý režimini ýatyrmagyň mümkinçiliklerine häkimiýetleriň seredýändigini habar berdi. Demonstrasiýaçylaryň öňe sürýän talaplarynyň biri-de şol režimiň ýatyrylmagydyr.
Mundanam başga häkimiýetler Deraa şäherinde bolan wakalary derňemek boýunça komissiýa döretmäge, korrupsiýa garşy göreş üçin täze çäreleri görmäge hem aýlyklary galdyrmaga söz berdiler.
Oppozisiýa aktiwistleri Internetiň sosial setleri arkaly Juma namazyndan soň ýurduň dürli şäherlerinde täze protest aksiýalaryny geçirmäge çagyrdylar.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda Ýaragly Güýçleriň döredilmeginiň 21 ýyllygy we Watan goragçylarynyň güni bellenilip geçilýär.
Bu wakanyň öňýany, şenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň harbylaryny bu baýramçylyk bilen gutlap, olara ýörite ýüzlenme bilen ýüzlendi.
Onda Berdimuhamedow 2011-2030-njy ýyllar boýunça Türkmenistanyň sosial-ykdysady ösüşi barada kabul edilen milli maksatnamanyň harbylaryň gulluk ýagdaýyny we ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaklygy-da göz öňünde tutýandygyny belläpdir.
Ol “berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe» bu maksadyň döwlet syýasatynyň iň ileri tutýan maksatlaryndan biridigini nygtapdyr.
1992-nji ýylyň 27-nji ýanwarynda ýurduň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazow Türkmenistanyň öz Ýaragly Güýçleriniň döredilýändigi barada ýörite permana gol çekipdi.


text:
Onlarça müň tunisli köçelere çykyp, ýurduň aram yslamçylar tarapyndan dolandyrylýan hökümetine goldawlaryny bildirdi.
Şenbe güni bolan demonstrasiýa Tunisde 2011-nji ýylyň «Arap ýazy» gozagalaňyndan bäri görlen iň uly halk ýygnanyşygydyr.
Ýurduň dolandyryjy Ennahda partiýasynyň tarapdarlary Tunisiň premýer-ministriniň edarasynyň ýanyndaky Kasbah meýdanyna ýygnanyp, «Agdarylyşyklar bolmasyn, saýlawlar bolsun» diýip gygyrdylar.
Ennahda öz goldawçylaryny geçen hepde hökümetiň işden çekilmegini talap eden protestçileriň garşysyna çykyp, özüne goldaw bildirmäge çagyrypdy.


text:
Aşgabat, 18.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Çagyryş boýunça harby gullugy geçýän harby gullukçylary Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmak we Türkmenistanyň raýatlarynyň harby gulluga nobatdaky çagyrylyşy hakynda Permana gol çekdi.
Resminama çagyryş boýunça harby gullugy geçýän, kanunda bellenen möhletleri gulluk eden harby gullukçylary 2015-nji ýylyň aprel-iýun aýlarynda Türkmenistanyň Ýaragly Güýçlerinden, beýleki goşunlaryndan harby gullukdan boşatmagy göz öňünde tutýar.
Permana laýyklykda, çagyryş gününe çenli 18 ýaşy dolan, çagyryşdan gaýra goýmaga hukugy bolmadyk Türkmenistanyň erkek raýatlaryny, harby gulluga çagyryşdan gaýra goýmaga hukugyny ýitiren uly ýaşly raýatlary 2015-nji ýylyň aprel-iýun aýlarynda harby gulluga çagyrmak bellenilýär.
Resminama Türkmenistanyň Konstitusiýasyna hem-de “Harby borçlulyk we harby gulluk hakyndaky” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda, gol çekildi.
Döwlet Baştutanynyň ýörite Buýrugyna laýyklykda, harby düzümleriň ýolbaşçylaryna bellenilen möhletleri gulluk eden harby gullukçylary gullukdan boşatmagy meýilnamalara laýyklykda, dabaraly ýagdaýda geçirmek, söweşjeň we jemgyýetçilik-ynsanperwerlik taýýarlygynda tapawutlananlary höweslendirmek tabşyryldy.


text:
Yslamabatda polisiýa daş böleklerini zyňýan oppozisiýa protestçilerini dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy we rezin taýaklary ulandy. Protestçiler hökümetiň demonstrasiýalary geçirmek baradaky gadagançylygyna hem garamazdan köçelere çykdylar.
Pakistanyň Rawalpindi, Karaçi we Lohore şäherlerinde hem oppozisiýa lideri Imran Khanyň tarapdarlary bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyklar boldy.
Polisiýa tutuş ýurt boýunça Khanyň onlarça tarapdarlaryny tussag etdi.
Gazaplylyk Khanyň “Pakistan Tehrik-e-Insaf” partiýasynyň wekilleriniň onuň Yslamabatdaky öýüne barýan pursady ýüze çykdy. Mundan bir gün öň, Khan uly ýörişi geçirmäge çagyryş edipdi.
Khan 2-nji noýabra planlaşdyrýan “million adamlyk ýörişini” geçirmäge ygrarly bolup galýandygyny aýtdy. Ol munuň bilen premýer-ministr Nawaz Şarifiň wezipesinden çekilmegini gazanjak bolýar.
Şarifiň maşgala agzalarynyň ofşor sebitlerindäki banklarda hasaplarynyň bardygy baradaky maglumatlar syzyp çykandan soň, Şarifiň wezipesinden çekilmegi baradaky çagyryşlar hem köpeldi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Yragy täze hökümetiň tassyklanmagy bilen gutlady we “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy ýakyn hyzmatdaşlyga çagyrdy.
Ak Tamyň aýtmagyna görä, Obama Yragyň parlamenti 8-nji sentýabrda täze hökümeti tassyklansoň, premýer-ministr Haidar al-Abadä jaň edip, ony we yrak halkyny gutlapdyr.
Abadi “Yragyň umumy duşmanyna garşy göreşmäge ukybyny artdyrmak üçin ýurduň ähli jemgyýetleri, şeýle-de regional we halkara partnýorlary bilen işleşmäge islegini mälim etdi”, diýip Ak Tamyň beýannamasynda aýdylýar.
Maglumata görä, liderler Yragyň hökümetiniň “yrak halkynyň isleglerini we kanuny talaplaryny üpjün etmek üçin takyk ädimleri gyssagly ätmeli” diýip belläpdir.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň döredijilik intelligensiýasy bilen geçiren duşuşygy maňa-da ýiti täsir etdi. Aýratyn-da ol ýere çagyrylan adamlaryň açyk geplemezligi, hatda soralanda-da, öz teklibini aýtmazlygy gaty gynandyryjy ýagdaý.
Aslynda şeýle duşuşyklar Türkmenistanda köplenç mesele çözmek üçin däl-de, döredijilik wekillerini köşeşdirmek, bu ugurda iş edilýändigini görkezmek maksady bilin geçirilýär.
Sowet döwründe bolan şuňa meňzeş çäreleriň birini ýatlasym gelýär. 70-nji ýyllaryň ikinji ýarymynda şol döwürdäki SSKP Merkezi Komiteti Dörediji ýaşlar hakynda bir karar kabul etdi. Sebäbi şol döwürde dörediji ýaşlar göze ilmeýärdi, olar örän passiw hem azlykdy. Ýaşlaryň işini janlandyrmak maksady bilen şol karar kabul edilipdi.
Şondan soň Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň sekretary Maýa Mollaýewa Aşgabatda dörediji ýaşlaryň topary bilen duşuşyk geçirdi.
Duşuşykdan öň bizi Ýazyjylar guramasynyň şol wagtky başlygy Täşli Gurbanyň kabinetine çagyryp: “Maýa Mollaýewa bilen duşuşyk boljak. Ýöne Maýa Mollaýewanyň kabinetine barlanda, öz dert-aladalaryň barada ýeke agyzam aýtmaly däl” diýip, berk duýdurdylar.
Biz bolsa jaýsyzlykdan kösenýärdik hem kitaplarymyzy çykardyp bilmeýärdik. Emma “Merkezi Komitet jaý paýlaýan edara däl. Ol kitap hem neşir edenok. Şonuň üçin diňe döwlet ähmiýetli, nädeniňde ýurduň abraýyny göterip boljakdygy baradaky pikirleri aýdyň. Galan zady soň özümiz çözeris” diýip, öňünden berk tabşyrdylar.
Häzirki prezidentiň dörediji adamlar bilen maslahat geçirişem, belki, şonuň ýalydyr? Şol ýagdaýyň ýene gaýtalanan bolmagy mümkin. Duşuşykdan öň adamlara berk tabşyryk berlendir.
Ýöne düzgüni bozduk
Ýöne şol gezek Maýa Mollaýewa bilen bolan duşuşykda biz şertleşilen düzgüni bozduk. Ýaş şahyr Atamyrat Atabaýew, Gurbanýaz Daşgynow, Nobatguly Rejebow özleriniň jaýsyzdygyny aýtdylar.
Bu Merkezi Komitetiň sekretaryna ýaramady. “Edebiýat we sungat” gazetiniň redaktory Kakaly Berdiýew: “Ýoldaş Maýa Mollaýewa, bulara jaý berjek bolsaň, Aşgabadyň tutuş ýarysyny beräýmeli. Bular gitsin öz obasyna. Dörediji ýaşlar oba ýerinde, durmuşyň jümmüşinde bolmaly” diýdi.
Nähilem bolsa, biziň, ýagny ýaşlaryň, sesi köplük boldy. Soňra ýönekeý bir görkezme bilen şol maslahata gatnaşan ýaşlaryň ählisi jaýly boldy. Olar Ýazyjylar birleşigine agzalyga-da alyndylar. Şonda biz, kommunistleriň serdary Karl Marksyň sözlerini ýatlapdyk. “Proletariatyň, ýagny ýoksul köpçüligiň, öz el-aýagyny baglaýan zynjyrdan başga ýitirmäge zady ýok”.
Prezidentiň, şol sanda prezidente golaý oturan ýokary derejeli resmileriň alnynda beýle kynçylyklar bolmansoň, olar nähili kynçylyklaryň bardygyny nireden bilsinler? Şonuň üçin, dörediji intelligensiýa diňe bir öz agyr ýagdaýyny däl, halk köpçüliginiň ýüzbe-ýüz bolýan meselelerini-de prezidente aýtmaly. Ony döredijilik intelligensiýasy aýtmasa, ýokardakylar nireden bilsin?
Dörediji intelligensiýanyň prezidentiň ýagdaýyna-da düşünmegi gerek diýip hasap edýän. Muhammet pygamberden şeýle hadys aýdylýar. Bir aç adama nan hödür edileninde, ol sypaýyçylyk üçin: “Sag boluň. Men dok” diýipdir. Şonda Pygamberimiz: “Siz iki ýalany bir ýerde getirmäň” diýipdir. Aç adam özüne hödür edilen nany iýmezlik bilen iki gezek ýalan gepleýär, hem-ä açlygyny ýaşyrýar hem-de nan iýesiniň gelmeýändigini aýdýar. Biziň dörediji intelligensiýamyzyň tutýan ýoly-da şoňa meňzeýär.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ferganaly bir ýigidiň aýtmagyna görä, bazarda dollar 2430-dan satylýar. Diýmek, 100 amerikan dollary 243 000 özbek sumuna deň. Täze ýyl güni 100 amerikan dollary 200 müň sumdan satylypdy: “Özbegistanda dollaryň bahasy örän tiz galýar. Öňler bir galyp, bir düşer durardy. Häzir yzygiderli galýar”.
Onuň sözlerine görä bazardaky bu tendensiýa örän howply: “Şeýle ýagdaý ýene-de birki aý dowam etse, maýda söwdagärleriň, telekeçileriň işi
Şeýle ýagdaý dowam etse, telekeçileriň işi gaýdar.
gaýdar. Daşary ýurtlardan getiren harytlaryny öňki alan bahasyndan satyp bilmezler. Sebabi olar harydy diňe dollara satyn alýarlar we özbek sumuna satýarlar. Hatda Gazagystandan, Gyrgyzystandan alýan harytlaryny-da amerikan dollaryna satyn alýarlar.”
Ferganaly ýigit daşary ýurt walýutasynyň hümmetiniň galmagynyň sebäplerini respublikada walýutalaryň başga zatlara sarp edilýänliginden görýär: “Dollaryň belli bir mukdary tygşytlanyp, dollar çalyşýan punktlarda satylsa, walýutaň bahasy kän galmazdy. Ýurtda ýüzlap maýda söwdagärler işlap bilerdi. Halk esasan söwda edip, gün-güzeran geçirýär. Şulary hasaba alyp, döwlet bahasyndan dollar satsalar, dollaryň bahasy o dereje galmazdy”.
Özbegistanly spesialist hem ýurtda dollaryň bahasynyň örän tiz galýandygyny tassyklaýar. Ykdysatçy Marufjon Abdurahmanow “Özbegistanda dollaryň bahasynyň galmagy dollaryň hümmetiniň ýokarlanmagy bilen däl-de, ýurduň milli walýutasynyň hümmetiniň pese gaçmagy bilen bagly” diýýär.
1-nji ýanwar güni bir amerikan dollary Orsýetiň 30 rubl 18 köpügine deňdi. 6-njy aprel güni bir amerikan dollary 29 rubl 24 köpuge deň boldy.
Ykdysatçy Abdurahmanow özbek sumunyň hümmetiniň gün saýyn pese gaçmagynyň sebäplerini şeýle düşündirdi: “Sumuň hümmetiniň pese gaçmagynyň esasy sebäpleriniň biri ulanyjynyň bazaryndaky harytlaryň bahasynyň galmagynda, şeýle-de resmi Milli bankyň öz punktlary arkaly milli sumy daşary ýurt walýutalaryna erkin çalyşmaga mümkinçilik bermeýändigindedir. Hususy telekeçiler özleriniň alýan harytlarynyň hemmesini diýen ýaly daşary ýurtlardan getirýärler. Daşary ýurtlardan alynýan harytlaryň bahasyny bolsa olar dollarda belleýärler. Netijede harydyň bahasynyň galmagy bilen dollaryň bahasy-da galýar.”
6-njy aprel güni Özbegistanyň Merkezi bankynyň resmi saýtynda “Bir amerikan dollary 1556 sum 69 tiýine deň” diýip ýazdylar.
Daşkentli ýene-de bir ykdysatçy Wiktor Iwoniniň sözlerine görä, Özbegistanda walýutanyň gara bazary öz-özünden peýda bolmandyr. Bu anyk maksada hyzmat edýän sistema bolup, ol ýerde işleýänler kassirlerdir. Aslynda bu bazar dolandyryjylar tarapyndan ýöredilýär. “Gara bazary spesialistler dolandyrýarlar. Bu işe bankirleriň özleri-de goşulýan bolmaly”diýip, ykdysatçy Iwonin aýtdy.


text:
Goňşularyň çagalarynyň üýşüşip futbol oýnaýan meýdançasy daşy belent diwarly, diwarlaryň depesi tikenekli simli jaýyň edil gapdalynda ýerleşýär.
Bir gün çagalar futbol oýnap ýörkäler, top bu jaýyň daşyna aýlanan diwaryň içine düşýär. Şol bada bir adam daşary çykyp, çagalar bilen gürleşýär. Ol olaryň topuny alyp berip bilmejekdigni aýdyp, çagalara täze top almak üçin 50 rupiýe berýär. Bir topuň bahasy bolsa, 20 rupiýe. Çagalar puly alyp gidýärler.
Abbottabatda şular ýaly gürrüňler köp. Pakistanda hemmelere tanyş Osama bin Laden ýönekeý ilatyň bir çetinde şular ýaly bir açyk ýerde gizlenip gezipdir. Ilatynyň aglaba köplügi pensiýa çykan harby işgärlerden durýan Abbottabat boldumly, asuda şäher diýip tanalýan ýer.“Ýer sandyrady”
Osama bin Ladeniň ölenine aradan üç gün geçen hem bolsa, abbottabatlylar Birleşen Ştatlar tarapyndan 10 ýyla golaý gözlenip gelnen bu adamyň özleri bilen goňşy bolup ýaşanyna ynananoklar. Käbirleri hem 2-nji maýda gijäniň ýarynda asudalygy bozan partlamalaryň, atyşyklaryň salan gorkusyndan heniz hem açylyp bilenoklar.
“Osamanyň bu ýerde ýaşanyna biz şindi-de ynanyp bilemzok. Biz ol daglarda bolýandyr öýdýärdik. Şol gije aýlanyşyp, dikuçarlar peýda bolanda motorlarynda bir problema bolandyr diýip, pikir etdik. Onsoň sagat 1.30-da bir partlama bolup ýer sandyrady. Biz howatyr etdik. Sebäbi Abbottabatda beýle zat ozal bolanokdy. Munuň bin Laden bil baglydygyny ‘Geo’ telekanalyny açanymyzda bilip galdyk. Gaty gorkduk. Muňa şindi-de ynanyp bilemzok” diýip, abbottabatly bir gyz aýdýar.
“Meniň adym Bilal. Ýarygije kiçeňräk üç partlama boldy. Sagat 1-de ýene bir uly partlama bolup, biziň öýümiziň penjireleri dargady. Ol jaýda birnäçe adam ýaşaýardy. Ýöne olar barada bilýän zadymyz ýok. Men Osamanyň bu ýerde bolanyna ynanamok. Munuň esasy sebäbi hem berk howpsuzlyk. Abbottabat Pakistanyň iň bir howpsuz şäheri hasaplanýar” diýip, Bilal gürrüň berýär.
Zubair Han atly bir adam hem bolan wakalary garaňkylykda golaýdaky harby ýokary okuw jaýynyň yşyklary sönende görüpdir: “Ýarygije bu töwerege takmynan üç dikuçar geldi. Olar 30 minutlap ýokarda aýlanyp gezdiler. Soňra iki sany kiçeňräk partlama boldy. Pakistanyň harby ýokary okuw jaýynda yşyklar bütinleý söndi”.Harby edaralaryň köp ýeri
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Fawad Ali Şahyň habar bermegine görä, paýtagt Yslamabadyň 60 kilometrliginde ýerleşýän Abbottabat ýokary derejeli mekdepleriň we harby edaralaryň köp ýeri. Pakistan goşunynyň buluç bölümi bilen ýurduň ýokary harby okuw jaýy hem şu ýerde ýerleşýär. Goşunyň täze işgärlerine şu ýerde türgenleşik berilýär. Bin Ladeniň ýaşan jaýynda hem harbylaryňky ýaly tertip-düzgün saklanypdyr. Onda ýaşaýan adamlar ençeme ýyllap gizlenip gezipdir.
Bir abbottabatly ýaşaýjy bu jaýyň indi öňkülerinden hem berk goralyp saklanýandygyny belleýär: “Bu ýeriň töweregi tutuşlygyna saklawly. Hatda bize, şu ýerde ýaşaýanlarada, rugsat edilenok. Biz özümize gerek gündelik zatlary-da alyp bilmeýäris. Men bu jaýy içinden göremok, diňe daşyndan gördüm. Onuň daşynda belentligi 5 metre, galyňlygy hem 1 metre golaý diwar bar. Diwarlaryň daşyna tikenekli sim aýlanan. Ol ýere barmaga hiç kime ýol ýokdy”.
Bolan waka Osama bin Ladeniň öňki goňşularyny geňirgendirip, gorkuzan hem bolsa, bu ýerde begenerlik zat ýok.
“Abbottabatlylar bu waka bir musulmanyň aradan çykmagy diýip garaýarlar. Bir musulman başga bir musulmanyň ölümine hiç haçan begenmez, tersine, gynanar. Biz onuň näme maksatlarynyň bolandygyny bilemzok. Ýöne nähili-de bolsa, ol bir musulmandy. Gowy zat onuň öz kimligini gizlejek bolup, sakgalyny syrmanlygy” diýip, bir abbottabatly aýdýar.


text:
Türkmenistanda maşgala durmuşynyň agramly bölegi zenanlaryň boýnunda. Diňe bir adaty öý-hojalyk işleri bilen meşgullanmak beýle-de dursun, eýse olar köp halatlarda maşgalany-da özleri eklemeli bolýarlar. Bu düýbi Norwegiýada ýerleşýän Helsinki komitetiniň "Türkmenistanly zenanlar - ikinji derejeli raýatlar" ady bilen 17-nji iýunda ýaýradan täze hasabatyndan alnan bir bölek.
Hasabatda aýdylyşyna görä, tussaglaryň köpüsiniň we neşe belasyna uçranlaryň aglabasynyň erkekler bolmagy, galyberse-de diňe oglanlaryň gulluga alynmagy, maşgalany eklemek jogapkärçiliginiň hem belli bir derejede aýal-gyzlaryň üstüne düşmegine sebäp bolýar.
”Emma barybir türkmen zenanlary, däbe görä, öý-hojalykçy hökmünde-de wezipelerini, şol sanda çaga dogurmak, çaga eklemek we olary terbiýelemek, degişli öý işlerini etmek borjuny hem dowam etdirýärler” diýip, Helsinki komitetiniň türkmen zenanlarynyň roluna bagyşlanan raportynda aýdylýar.
Raportda aýdylşyna görä, oglan çagalary, gyz çagalardan üstün tutmak ýaly däpler hem Türkmenistanda zenanlaryň kemsidilmeginiň ýene bir alamaty. Maşgalada zenanlaryň erkekleriň buýrugyna tabyn bolmagy, diýleni ýerine ýetirmeli bolýandyklary barada hem bellenilip geçilýär.
"Özünden has ýaş gyzy ikinji aýal etmek"
“Erkek adam, aýaly çaga dogrup bilenok, ýa diňe gyz dogurýar, ýa-da keselli diýip, ondan aýrylyşyp bilýär, ýa özünden has ýaş gyzy ikinji aýal edip alyp bilýär, emma aýalyň näsag adamsyny taşlap, başga sagdyn bir erkege durmuşa çykmagy welin, adaty ýagdaý däl diýlip hasaplanýar” diýip, raportda nygtalýar. Agzalýan guramanyň raportynda aýdylyşyna görä, Türkmenistanda aýallaryň kemsidilmegi bilen bagly meselede, zenanlaryň maşgalada zorluklara duçar bolmagy hem esasy problema bolup durýar. Şeýle ýagdaýa duçar bolan zenanlar bilen bagly, köp halatda oňa sütem edýän erkek däl-de, aýal günäkärlenýär”.
Zenanlaryň maşgalada kemsitmelere sezewar edilmeginiň sebäpleriniň ýene biri hem olaryň ykdysady taýdan maşgalanyň erkeklerine garaşly bolmagy, hemem adamsynyň öýüni taşlap gidere başga ýeriniň bolmazlygy bilen baglanyşykly.
Zenanlaryň erkekler bilen deň derejede iş mümkinçiligine eýe däldigi-de, olaryň, umuman aýdylanda, agyr we gara zähmet işlerinde işledilýändigi, olaryň aýlyklarynyň bolsa, ortaça hasapdan, erkekleriňkiden has pesdigi raportda bellenýär.
Ýolbaşçy wezipesindäkileriň aglabasy erkekler
Türkmenistanda howpsuzlyk güýçleriniň düzüminde, sudlarda, häkimlik we beýleki hökümet edaralarynda ýolbaşçy wezipelerinde işleýän işgärleriň aglabasynyň hem erkek işgärlerden ybaratdygy aýdylýar.
Raportda bellenmegine görä, daşary ýurtlara işlemäge gidýänleriň aglabasy hem zenanlardan ybarat bolup, olaryň köpüsi ýa-ha adamsyndan aýrylyşan maşgalalar ýa-da adamsy ýarawsyz bolanlar. Netijede, şeýle ýagdaýa düşen zenanlar maşgalanyň ekleýjisi hökmünde her hili şertlerde işlemäge razy bolýarlar.
Maşgala gurmak meselesinde hem zenanlaryň dürli kynçylyklara duçar bolýandygy aýdylýar. Esasanam, daşary ýurtla durmuşa çykmak isleýän türkmen gyzlary dürli päsgelçilikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Daşary ýurtla durmuşa çykmak kyn
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň raportynda aýdylşyna görä, kanuna laýyklykda türkmenistanly gyza öýlenmek isleýän daşary ýurtlynyň azyndan bir ýylyň dowamynda Türkmenistanda ýaşap, onuň Türkmenistanda hususy jaýynyň bolmagy talap edilýär.
Emma şol bir wagtyň özünde-de daşary ýurtlynyň Türkmenistanda jaý satyn almaga mümkinçiligi ýok, kanunda bolmasa-da, ýolbaşçylaryň gizlin talabyna laýyklykda, daşary ýurtlularyň jaý satyn almagy gadaganlyk derejesinde kynlaşdyrylan.
Emma hasabatda daşary ýurtlara gidip durmuşa çykýan türkmen zenanlarynyň hem az däldigi bellenilýär. Olary daşary ýurtla durmuşa çykmaga iterýän esasy zatlardan biriniň-de ýurduň ykdysady ýagdaýy bilen baglydygy nygtalýar.
Gurama türkmen parlamentiniň agzalarynyň 17%-niň we käbir ministrleriň zenan maşgalalardygyna garamazdan, umuman aýdylanda, türkmen zenanlarynyň ýurduň syýasy durmuşynda oýnaýan rolunyň hem ýabygorludygyny belleýär.
Zenanlaryň statusy pese gaçýar
Düýbi Norwegiýada ýerleşýän Helsinki komiteti öz raportynda garaşsyzlyk eýýämynda türkmen zenanlarynyň syýasy, ykdysady we sosial statusynyň ýyl-ýyldan yza gaýdandygyny aýan edip, bu ugurda ösüş gazanmak üçin käbir teklipleri hem hödürläpdir.
Teklipleriň birinde aýdylyşyna görä, zenanlaryň hak-hukuklary boýunça kanunlar kabul edilen, emma takyk netije gazanmak üçin şol kanunlara iş ýüzünde amal edilmegi zerur. Aýallaryň hak-hukuklarynyň goralmagy we deňligini üpjün etmek üçin degişli resmilere bu ugurdan ýörite bilim berilmeli.
Raportda mekdeplerde aýallaryň we erkekleriň deňhukuklylygy barada ýörite sapak berilmeginiň zerurdygy hem aýratyn nygtalýar.


text:
Hormatly lukman! Meniň çagalarym bar. Özüm 30 ýaşymda. Meniň warikosele keselim bar. Çep tarapymda ýumurtgam juda kiçi. Geljekde warikosele keseliniň jynsy gurbatymyň peselmegine we buşukmagymyň kynlaşdyrmagyna getirmegi mümkinmi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Warikosele keseliniň gaýraüzülmesi höküminde önelgesizlik, ýumurtgajyklaryň kiçelmegi ýaly ýagdaýlary belläp bolar. Geljekde bu kesel buşukmanyň kynlaşmagyna getirmese hem, ýumurtgajyklaryň kiçelmegi (atrofiýasy) netijesinde erkeklik gormonynyň işlenilip çykmagynyň peselmegine we jynsy isleginiň üýtgemeginiň sebäbi bolup biler. 30 ýaşda bolsa ýumutgajyklaryň sagdynlygyny saklama örän wajyp bolup durýandyr. Bu babatda urolog lukmanynyň maslahatyny almak ýerlikli bolar.
Warikosele barada doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Warikosele: sebäpleri, alamatlary, gaýraüzülmeleri we bejergisi" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Sag boluñ!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam hormatly Lukman! Men basym öýlenýarin, täze durmuşa başlaýan dostlarymyň arasynda hem öylenjekleri bar. Biz gyzlygyň näçe sm aralykda (içinde) ýerleşýändigni bilesimiz gelýär. Eşidişimize göra, birinji boşluk bar diýýäler 3-4 sm aralykda, añyyrda hem gyzlyk perdesi bar diýýärler. Şu gürrüňler dogrumyka? Jogabyňyza garaşýarys.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Gyzlyk perdesi jynshananyň girelgesini örtýän nemli örtükdir. Jynhananyň girelgesi diýip, ýokardan kinnik (klitor), aşakdan-uly jyns dodaklaryň yzky sepleşmesi, gapdaldan – kiçi jyns dodaklary bilen çäklenen boşluga aýdylýandyr. Belki-de, ilkinji gijäni başdan geçiren oglanlara kiçi jynsy dodaklara çenli aralyk "3-4 sm-e çeli boşluk bar" ýaly görünýändigi ähtimal.
Hormat bilen, Lukman.
>>
Teswirlemeler
Gyzlaryň öz daşky jyns agzalaryny(diňe daşky!) sypalamak arkaly keýp almagy (masturbasiýa),gyzlyk perdäni şikeslendirýän gödek hereketler bilen amala aşyrylmadyk ýagdaýynda zyýanly däldir.Bu meselede gigiýeniki talaplaryň ýerine ýetirilmegi wajypdyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Özbegistanyň Buhara welaýatynda pagta ýygymda alty ýaşly oglanjyk heläk boldy. Welaýatyň kanun goraýjy resmisiniň penşenbe güni Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Amirbek Rahimow pagta daşaýan ulagyň içinde uklapdyr we üstüne pagta guýulyp demigip ölüpdir. Bu waka ýekşenbe güni boldy.
Mundan bir gün soň Kaşkadarýa regionynda pagta ýygyma çekilen studentleriň biri öz kursdaşlarynyň birini öldürip, ýene üçüsini ýaralapdyr.
Şu aýyň başynda Kaşkadarýada pagta ýygyma çekilen ýene bir student elektrik simden tok urup heläk bolupdy.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar özbek häkimiýetleriniň mekdep okuwçylaryny we studentleri pagta ýygyma mejbury çekýändigi sebäpli ençeme ýylyň dowamynda berk tankyt edip gelýärler. Pagta Özbegistanyň esasy eksport çeşmesi bolup durýär.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň tussaglaryň gynalmagyna garşy göreş baradaky ýörite hasabatçysy Manfred Nowagyň Eýrana etjek sapary bilen baglanyşykly söhbetdeşlik. Söhbetdişligi alyp baran Farda Radiosynyň habarçysy Jawad Kouroşi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Birleşen Milletler Guramasynyň öten aý Ženewada geçen adam hukuklary baradaky konferensiýasynda Eýrana bu guramanyň ýörite wekilini ibermek pikiri barada gürrüň edildi. Munda agzalan hem siziň adyňyz boldy. Birleşen Milletler Guramasyndan bu barada basym bir karara garaşyp bolarmy?
Manfred Nowak: Bu ýerde gürrüňi edilýän Birleşen Milletler Guramasynyň Adam Hukuklary Geňeşiniň karary däl. Bu Eýran hökümetiniň meni resmi taýdan çagyryp-çagyrmazlygyna bagly. Tähran bu işi etmeli diýip köp ýurtlar aýtdylar. Ýöne Eýran hökümeti häzire çenli bu teklibe, bu ündewe eýermän gelýär. Ýaňy golaýda Eýranyň Wenadaky ilçisi bilen bir oňaýly söhbetdeşligimiz boldy. Ol bu pikiri goldaýar, ýöne Eýrana gidip biljekdigim entek belli däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Eger çakylyk gelse, kabul edermisiňiz?
Manfred Nowak: Elbetde, men adaty çakylygy kabul etjekdigimi Eýran hökümetine öten ýyl ençeme gezek mälim etdim. Men Eýrana sapar etmäge höwesek. Bu iş bitse, gaty begenjek. Aýratyn-da saýlawlardan soň hem-de Eýranda tussaglykda bendileriň gynalýanlygy aýdylýar. Dogrusy, bu meni gaty aladalandyrýar. Bu aýdylýan zatlar ençeme gezek inkär edildi. Ýöne iň gowusy, öz ýerinde baryp barlamak.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Bu siziň Eýranda bolýan wakalary ýakyndan yzarlaýandygyňyzy görkezýär. Şeýlemi?
Manfred Nowak: Elbetde, ýeke Eýran däl, beýleki ýurtlar barada hem şeýle. Biziň gürrüňini edýänimiz ýeke saýlawlardan soň turan dawa-jenjel däl. Bizi adamlaryň ölüme höküm edilmegi, bu hökümleriň ýerine ýetirilmegi-de aladalandyrýar. Men Eýran hökümetine gyssagly çagyryş bilen ençeme gezek ýüz tutdum. Bularyň käbiri edildi, käbiri-de netije bermedi. Aýallara ýa ýetginjeklere ölüm jezasy berilmegi adamkärçilige sygýan zat däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siziň barlag alyp baran bir belli ýeriňiz taliban diýip guman edilýänleriň we beýleki adamlaryň bendilikde saklanylýan ýeri Guantanamo lageri boldy. Bu barada käbir zatlary aýdyp beräýseňiz.
Manfred Nowak: Bu barada men Bushuň administrasiýasynyň çakylygyny kabul etmedim. Sebäbi ol bendiler bilen ikiçäk gürleşmäge rugsat etmeýärdi. Ýöne Guantanamodan boşadylan adamlar bilen soňra Angliýa ýa Fransiýa ýaly ýurtlarda gürleşip, lagerdäki ýagdaý barada maglumat edindik. Köp zatlaryň halkara hukugyna we adam hukuklaryna tersdigine göz ýetirenimizden soň, bu lageriň ýapylmagyny talap etdik. Täze saýlanan prezident Barak Obama biziň talabymyza derrew reaksiýa görkezip, wezipe başyna geleninden iki gün soň ony bir ýylyň içinde ýapjakdygy aýtdy. Ýöne bu iş şu wagta çenli bolman gelýär. Muňa hem sebäp bolýan bir tarapdan Amerikan Kongresiniň bu işi bökdeýänligi, bir tarapdan-da Ýerwropa we beýleki ýurtlaryň Guantanamo tussaglaryna öz territoriýalaryna gelmäge ýol bermeýänligi. Ýöne men bu lager ýakyn geljekde ýapylar diýip, umyt edýärin.


text:
Dünýäniň esasy ykdysadyýetleriniň ýolbaşçylary öňki gezek duşuşanlarynda global ykdysadyýet durgunlygyň gyrasynda durdy. Şol sebäpden hem G-20 toparyna girýän ýurtlar dünýä ykdysadyýeti çökmez ýaly gyssagly çäreleri ýola goýmalydy.
Indi krizisiň çuňalmagynyň öňüni bökdän ykdysadyýeti dikeltmek üçin hökümetleriň güýçli serişde goýbermegi barada bilelikde gelnen karar diýýärler.
Häzir global ykdysadyýetiň özüni gaýtadan dürsäp gelýandigini görkezýän alamatlar bar. G-20 indi ýeňillik bilen dem alaýmaly. Ol öňküsi ýaly beýle bir güýçli gyssag astynda däl.
Üns merkezindäki mesele
Pittsburgda geçýän bu gezekki duşuşykda üns merkezinde duran mesele ykdysadyýetiň özüni dürsemegini dowam etdirmegi. Ýene bir zat bolsa, goýberilen öňki ýalňyşlyklar gaýtalanmaz ýaly täze düzgünleriň döredilmegidir.
24-nji sentýabrda bu dogruda esasan ylalaşylýandygy habar berildi. Ak Tamyň bir beýannamasynda ýolbaşçylaryň G-20-ni halkara ykdysady hyzmatdaşlyk barada pikir alşara “ýokary forum” hökmünde makullandygy aýdylýar.
Bu G-20-niň ösen ykdysadyýetli ýurtlar – Birleşen Ştatlardan, Britaniýadan, Kanadadan, Fransiýadan, Germaniýadan, Italiýadan, Ýaponiýadan we Orsýetden – ybarat bolan G8-iň ýerini alýandygyny aňladýar. G8-iň ýylda bir gezek geçýän duşuşygy indi howpsuzlyk meseleleri barada bolar.
Pittsburgda barýan häzirki duşuşykdan maksat deňagramly hem dowamly ösüşe şert döretmek. Birleşen Ştatlaryň maliýe ministri Timothy Geitneriň aýtmagyna görä, maksat indiki krizisleriň öňüni bökdemek.
“Ýokary derejeli duşuşykdan esasy maksat maliýe sistemalarymyzda güýçli ölçegleri ornadara ýol açmak. Biz Uly Deprssiýadan bärde bolan bu iň agyr krizis bolmadyk ýaly, onuň kesesinden geçip, bu krizise getiren sebäpleri şol öňküligine goýu bilmeris” diýip, Geitner aýdýar.
Başga meseleler öňe sürülýär
Ýöne duşuşyk doly ylalaşykly geçmejege meňzeýär.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel: “Sammitde ileri tutulmaly zat maliýe bazaryny düzgüne salmak barada bir ylalaşyga gelinmegi” diýýär.
Merkel aýratyn-da gymmatly kagyzlar we bankçylara aýlykdan daşgary berilýän pul sylaglarynyň berk çäklendirilmegini isleýär. Onuň pikiriçe, töwekgelçilikli hereketlere itergi bolýan şular.
Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Brown bilen Amerikan prezidenti Barak Obama hem töleglere garyşmakdan saklanmaga synanyşýar.
Obamanyň hökümetler tarapyndan nebit, kömür we tebigy gaz ýaly global ýylylyga sebäp bolýan ýangyçlara tölenýän pul kömeklerini goýdurmaga synanyşaryna garaşylýar. Muňa hem Hindistan bilen Hytaý ýaly ýurtlar garşylyk görkezerler diýip, pikir edilýär.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta territoriýalaryndan demir we gara ýol arkaly NATO-nyň ýüklerni daşamaga rugsat berendikleri üçin ähli Merkezi Aziýa ýurtlarynyň resmilerine minnetdarlygyny bildirdi.
Panetta duşenbe güni NATO-nyň Çikagoda geçirilýän sammitiniň çäginde Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň resmileri bilen duşuşdy.
Pentagonyň sözçüsi Jorj Littliň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň demirgazyk üpçünçilik ýoluny goldanlyklary üçin, Panetta olara “özüniň çuňňur minnetdarlygyny” bildiripdir.
NATO goşunlarynyň Owganystandan çykarylmak möhleti olan 2014-nji ýylyň golaýlamagy bilen, Waşington ýaraglaryny Orsýetiň we Merkezi Aziýanyň territoriýalarynyň üsti bilen daşamak üçin bu ýurtlaryň rugsadyny almak boýunça gepleşikler geçirýär.
Pakistanyň üsti bilen ýük daşamaklyk golaý we arzan düşýär, ýöne NATO-nyň howa hüjüminde 24 pakistanly esgeriň öldürilmeginden soň, Pakistan ýoluny bekledi.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherinde geçen köptaraplaýyn bäsleşik boýunça Aziýanyň açyk çempionatynda türkmen türgenleri bürünç medallaryň ikisini eýelemegi başardylar. Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistanyň toparynda iki türgen bolup, olaryň ikisi hem Watanymyza abraýly baýrak bilen dolanyp geldiler.
“Jar” sport toplumynda geçen bu ýaryşa Eýrandan, Pakistandan, Owganystandan, Belarusdan, Azerbaýjandan, Gazagystandan we beýleki ýurtlardan 120-ä golaý türgen gatnaşdy. Ýaryşyň şeýle wekilçiliklidigine garamazdan, oňa gatnaşan türgenleriň aglabasy Özbegistanda geçen bu bäsleşigi has uly ýaryşa – şu ýylyň noýabrynda Russiýada geçjek köptaraplaýyn bäsleşik boýunça dünýä çempionatyna taýýarlyk hökmünde hasapladylar.
Biziň toparymyzyň düzüminde 65 kilograma çenli agram derejede Yslam Orazmyradow we 82 kilograma çenli agram derejesinde Muhammetnur Meläýew hormat münberiniň üçünji basgançagyna galdylar. Şöhrat Allaýewiň we Rüstem Kuraýewiň ýolbaşçylygynda sport bilen meşgullanýan türgenlerimiziň ikisi hem ýaryşda 3 tutluşyk geçirdiler hem-de ýarym finala ýetip, bürünç medala mynasyp boldular.
Köptaraplaýyn bäsleşik boýunça ýaryşlary sportuň harby on görnüşi diýip hem atlandyrýarlar. Çünki sportuň bu görnüşinde, türgenler tutluşyga çykmazdan öň uly päsgelçilikli bölümi geçýärler. Ol bölüm ylgaw ýaryşyny, beýik päsgelçiliklerden we ötüklerden geçmegi, nyşana ok atmagy we pyçak zyňmagy hem-de beýleki bäsleşikleri öz içine alýar. Eger-de, türgen ok atmakda ýa-da pyçak zyňmakda nyşanany urmagy başarmasa, onda ol jerime aýlawlaryny geçmeli. Türkmen söweşijilerine deslapky bäsleşiklerde bir jerime aýlawy hem bellenilmedi.
Päsgelçilikleri geçen türgene ýaryşyň düzgünnamasyna laýyklykda utuklar ýazylýar. Päsgelçilikli bölümden soň, türgenler ringe çykyp, garşydaşlary bilen tutluşyga başlaýarlar. Bu tutluşyklar 2 raunddan 4 raunda çenli dowam edýär. Ýöne, köplenç halatda deslapky bäsleşikleriň netijeleri, tutluşygyň ahyrky netijesini haýsy hem bolsa bir türgeniň peýdasyna çözýär.
“Hanmudo” söweş sungaty Federasiýasynyň ýolbaşçysy, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Orif Buharakowyň aýtmagyna görä, türgenlerimiziň Aziýanyň açyk çempionatynda gazanan netijeleri Y.Orazmyradowyň we M.Meläýewiň halkara sport ýaryşlarynda ilkinji gezek çykyş etmegi sebäpli, örän uly üstünlikdir.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndy topary sportuň bu görnüşi boýunça sentýabryň 21-inden 26-syna çenli Russiýanyň Medyn şäherinde geçjek dünýä çempionatyna taýýarlyk görýär. Bu halkara derejesindäki iri ýaryşda ildeşlerimiz iki ýaş derejesinde – 16 ýaşa çenli we 18 ýaşa çenli ýaş toparlarynda baýraklar ugrunda bäsleşerler. Türkmenistanyň ýygyndy toparyna türgenleriň 5-si: Amirşa Kaburow (50 kilograma çenli agramda), Ylýas Berdigylyjow (55 kilograma çenli agramda), doganlar Meýlis (60 kilograma çenli agramda) we Enwer (65 kilograma çenli agramda) Kiçikakaýewler we Begençmyrat Myradow (70 kilograma çenli agramda) wekilçilik ederler.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari Dubaýda saglygyny bejerdenden soň, ol ýerde ýene-de iki hepdäniň dowamynda galmagy mümkin. Bu barada Pakistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilani aýtdy.
56 ýaşly Zardari ýüregine seretdirmek üçin geçen hepde Dubaýa uçansoň, onuň syýasy geljegi barada her dürli gep-gürrüňler peýda bolup başlapdy.
Ýusuf Raza Gilaniniň ýekşenbe güni BBC telekanalyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, prezident Zardari hiç hili insulty başdan geçirmändir, wezipesinden çekiljekdigini-de yglan etmändir.


text:
Fransiýanyň diplomatiki çeşmelerine salgylanylýan habarlarda Ukrainanyň, Orsýetiň, Fransiýanyň we Germaniýanyň daşary işler ministrleriniň 2-nji iýulda Berlinde duşuşyp, ukrian krizisini ara alyp maslahatlaşjakdygy aýdylýar.
Bu habar ukrain hökümeti krizisi çözüp bilmedik 10 günlük ýaraşykdan soňra orsýetçi separatistlere garşy hüjüme gaýtadan başlandan soň ýaýrady.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Ukrainadaky söweş hereketlerini başyna goýbermegiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy diýdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Poroşenkonyň ýaraşyk möhletini uzaltmazlyk baradaky karary ukrain döwleti üçin gümürtik netijeleri bolan gandöküşikligiň täze bir aýlawyna başlady diýdi.
Daşary işler ministrligi Lawrowyň bu sözleri Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen telefon gürrüňi mahalynda aýdandygyny aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar şu gün üç müňe golaý adamy öldüren 11-nji sentýabr terror hüjümleriniň 11 ýyllygyny belleýär.
Dünýä söwda merkeziniň binalarynda öldürilen adamlaryň garyndaşlary bir zaman bu binalaryň duran ýerinde pida bolanlaryň atlaryny okarlar. Ýene bir müň adam şu geçen 11 ýylda goşa diňiň ýykylmagyndan dörän zäherli tozanlar bilen bagly keselçiliklerden öldi.
Pentagonda we Pensilwaniýada, “Al-Kaýda” tarapyndan alnyp gaçylan uçarlaryň ýykylan beýleki iki ýerinde hem ýatlama çäreleri geçiriler.


text:
Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Abadi goşuna, asuda adamlaryň goragy üçin, «Yslam döwletiniň» jeňçileriniň kontrollugyndaky ýaşaýyş massiwlerini topa tutmagy duruzmagy buýurdy.
Abadi 13-nji sentýabrda bu buýrugy iki gün ozal berendigini aýtdy. Emma ol ýurduň demirgazygynda we günbatarynda uly territoriýany eýelän jeňçilere garşy harby operasiýany dowam etdirjegini aýtdy.
Yrak goşunlary, amerikan uruş uçarlarynyň goldawy astynda, soňky hepdelerde «Yslam döwletiniň» jeňçilerine garşy harby operasiýany güýçlendirdiler.
Abadiniň 8-nji sentýabrda tassyklanan hökümeti, mezhep dartgynlyklaryny azaldyp, jeňçilere garşy bütewi front döretmek üçin, kürtleri we sünnileri hem öz içine alýar.


text:
Aşgabat, 04.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýe Respublikasyna saparynyň dowamynda türkmen döwletiniň Lideri Ankaranyň döwrebap seýilgäh toplumlarynyň biri bolan “Dikmen Wadisi” toplumynda ýerleşen “Türkmenistan” seýilgähine bardy. Şol ýerde beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragynyň ýadygärligi oturdylypdyr. Bu ýerde, merkezi girelgäniň öňünde milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowy resmi adamlar, şeýle hem giň jemgyýetçiligiň, türk işewürler toparlarynyň wekilleri we Türkiýäniň ýokary okuw mekdeplerinde okaýan türkmen talyplary mähirli garşyladylar.
Bu seýilgähiň we onuň çäginde oturdylan beýik türkmen nusgawy şahyrynyň ýadygärliginiň dabaraly açylyşy Türkmenistanyň Prezidentiniň 2012-nji ýylda Türkiýe Respublikasyna bolan resmi saparynyň barşynda iki dostlukly döwletiň Baştutanlarynyň gatnaşmagynda bolupdy. Bu şanly waka iki ýurduň halklaryny baglanyşdyrýan dostlugyň we doganlygyň mizemezliginiň aýdyň nyşanlarynyň birine öwrüldi.
Türkmen Lideri Magtymguly Pyraga hormat-sarpa goýmak bilen, ýadygärligiň etegine ajaýyp gül dessesini goýdy. Beýik türkmen şahyrynyň döredijilik mirasy milli baýlyk hem-de dünýä medeniýetiniň genji-hazynasynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar.


text:
Ýekşenbe güni Moskwa şäheriniň içinden aýlanýan “Sadowoýe kolso” atly esasy transport ýolunyň gyrasynda müňlerçe adam el tutuşyp, Wladimir Putiniň prezidentlige dalaş etmegine garşy uly protest zynjyryny döretdiler.
Azatlyk Radiosynyň Moskwadaky habarçysy ýekşenbe güni bu şäherde güýçli garyň ýagandygyna garamazdan, uzynlygy 16 kilometr bolan “Sadowoýe kolso” transport ýolunyň gyrasyna müňlerçe adamyň çykandygyny we ýurduň hökümetine garşy dymyşlyk bilen protest bildirendigini habar berdi.
Polisiýa bu proteste 11 müňe golaý adamyň gatnaşandygyny aýdaýar. Emma oppozisiýanyň aktiwistleri “Sadowoýe kolso” ýolunyň gyrasynda el tutuşyp, zynjyr döretmek üçin bu proteste 34 müň adamyň gatnaşan bolmagynyň zerudygyny nygtaýarlar.


text:
744036, Türkmenistan, Aşgabat ş.,
Arçabil şaýoly, 56.
Telefon belgileri:
(993 12) 40 32 01,
(993 12) 40 32 21
«Türkmengaz» Döwlet konserni Türkmenistanyň iň uly önümçilik-hojalyk toplumydyr. Türkmenistanyň çäklerindäki gaz ýataklaryndan tebigy gazy we gaz kondensatyny almak, ony gaýtadan işlemäge taýýarlamak hem-de gaýtadan işlemek, ýurduň içindäki sarp edijilere we daşary eksporta çykarmak Konserniň esasy iş ugurlaryna degişlidir.
Konserniň düzüm birliklerine buraw kärhanalary, gazy gazyp alýan kärhanalar, gazy daşaýan birleşikler, Türkmenistanyň ilatyny tebigy gaz bilen üpjün edýän birleşikler, geofiziki işleri geçirmek boýunça birleşikler, şeýle hem awtomatlaşdyrmak we telemehanika, tehnologiki aragatnaşyk boýunça kömekçi birleşikler degişlidir. Konserniň kärhanalary Türkmenistanyň çäklerinde 30-dan gowrak ägirt uly gaz kondensatly ýataklarda, şol sanda «Döwletabat», «Şatlyk», «Malaý», «Kerpiçli», «Garaşsyzlygyň 10 ýyllygy», «Gazlydepe», «Bagaja», «Garabil», «Gurrukbil», Merkezi Garagumdaky ýataklarda, şeýle hem ägirt uly «Galkynyş» gaz käninde degişli işleri amala aşyrýarlar.
Tebigy gazyň gazylyp alynýan möçberini artdyrmak hem-de döwletimiziň turbageçiriji ulgamyny has hem giňeltmek bilen bir hatarda «Türkmengaz» Döwlet konserni tebigy gazy toplumlaýyn derejede gaýtadan işlemäge mümkinçilik berjek gazhimiýa pudagyny ösdürmekligiň hem başyny başlady.


text:
Ýekşenbe güni Ukrainada parlamente saýlawlar geçirilýär. Ukrainanyň raýatlary bu saýlawlarda 450 orunlyk parlamente dalaş edýän kandidatlara öz seslerini berýärler.
46 million ilatly Ukrainada salgyt, pensiýa syýasaty hem-de korrupsiýa bilen baglanyşykly nägilelikleriň artýandygyna garamazdan, köp synçylar bu saýlawlarda prezident Wiktor Ýanukowiçiň häzirki dolandyryjy Regionlar partiýasynyň parlamentdäki öz agdyklygyny saklajakdygyny aýdýarlar.
Saýlawlaryň öňýany eden çykyşynda prezident Ýanukowiç ýurduň raýatlaryny aktiw ses bermäge çagyryp, şeýle diýdi: “Şu günki gün Ukraina ynam bilen demokratiýanyň ýolundan barýar. Ukraina garaşsyzlyk bilen bir hatarda häkimiýeti dogruçyl we azat saýlawlarda saýlamaklyga-da hukuk aldy”.
Häzirki saýlawlar prezident Wiktor Ýanukowiçiň 2010-njy ýylyň başynda prezident saýlanaly bäri geçirilýän ilkinji parlament saýlawlarydyr. Saýlawlarda onuň Regionlar partiýasy ýeňiş gazanan halatynda, bu Ýanukowiçiň häkimiýetini has-da berkider diýlip garaşylýar.
Timoşenko saýlawçylara ýüzlendi
Türme tussaglygyndaky Ukrainanyň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko saýlawlaryň öňýany saýlawçylara ýüzlenip, olary Ýanukowiçiň partiýasyna ýeke ses hem bermezlige çagyrdy we Regionlar partiýasynyň ýeňiş gazanan halatynda, munuň Ukrainany gutulgusyz ýagdaýda diktatura alyp geljekdigini nygtady.
Oppozisiýanyň tarapdarlaryndan biri Ý.Timoşenkonyň suratyny göterip dur. Kiýew, 28-nji oktýabr.
Timoşenkonyň bu baradaky ýüzlenmesini şu geçen hepde onuň gyzy Ýewgeniýa Timoşenko žurnalistleriň öňünde okady.
Ýekşenbe güni Ýuliýa Timoşenko özüniň bu çagyryşyny ýene bir gezek gaýtalady. Ol: “Kimiň ýeňiş gazanjakdygyna garamazdan, diňe kör ýa-da ker adam bu saýlawlary adalatly diýip atlandyryp biler” diýip nygtady.
Ýuliýa Timoşenko wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, geçen ýylyň oktýabrynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Onuň özi bu bildirilen aýyplamany syýasy matlaba esaslanýan aýyplama diýip atlandyryp gelýär. Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlar oňa garşy görlen bu çäräni Ýanukowiçiň ar alyş çäresi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Ukrainadaky parlament saýlawlaryna syn etmek üçin daşary ýurt synçylarynyň-da ýüzlerçesi bu ýurda bardy. Olaryň hatarynda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyndan baran synçylaryň sany 700.
Şu geljek ýylyň ýanwaryndan Ukraina ÝHHG guramasynyň ýolbaşçylyk roluny öz üstüne almaly. Hut şu nukdaýnazardan, ÝHHG guramasy Ukrainadaky häzirki saýlawlaryň demokratik prinsipler esasynda geçmeginiň örän möhüm ähmiýete eýedigini aýdýar.


text:
15-nji iýuldan Türkmenistanda çilimleriň bahasy ýene-de 50% ýokary galdy. Soňky iki aýyň dowamynda ýurtda çilimleriň bahasynyň yzygiderli galdyrylmagy çilimkeşleriň lapyny keç edýär.
Şu ýylyň maýynda Türkmenistanyň Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasyna resmi taýdan birikmeginiň netijesinde ýurtda temmäki önümleriniň bahasy ýokary galdyrylyp başlandy.
Dünýäniň 173 döwleti tarapyndan ratifikasiýalaşdyrylan BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasy adamlaryň temmäki önümlerine bolan isleglerini azaltmagy maksat edinýär. Konwensiýanyň 6-njy maddasynda beýan edilişine görä, temmäki önümlerine salgyt we nyrh babatda çäreleri görmeklik ilat arasynda çilime bolan islegiň kemelmegine ep-esli derejede täsir edýär diýlip bellenilendir.
Türkmenistanda çilimleriň bahasy maý aýynyň ortalarynda 50%, 1-nji iýulda ýene 50%, 15-nji iýuldan hem ýene-de 50% ýokary galdyryldy. Häzirki wagtda Türkmenistanda iň arzan çilimiň bahasy 2,5 amerikan dollaryna barabar bolsa, onuň ortaça bahasy 3,5 amerikan dollaryna baryp ýetdi.
Günsaýyn üýtgeýär
Türkmenistanda çilimler, esasan, hususyýetçileriň kommersiýa dükanjyklarynda, kiçijik budkajyklarynda satylýar. Temmäki önümleriniň bahasynyň ýakyn geljekde ýene ýokarlanjakdygy baradaky habardan çekinýän çilim söwdagärleri özlerinde bar bolan çilimleri satuwa çykarmakdan saklanýarlar.
Ozal islendik hususy dükanjyklardan çilimiň her dürli görnüşini satyn alyp bolan bolsa, indi çilim almak üçin belli dükanlara barmaly bolýar. Ol dükanlarda hem çilimiň bahasy günsaýyn üýtgäp dur.
Paýtagtyň hususy dükanlarynyň köpüsinde çilimiň ýitirim bolmagynda, spekulýantlaryň hem täsiri bar. Olar ýakyn geljekde temmäki önümleriniň ýene-de ýokary galjakdygyny göz öňünde tutup, bar bolan çilimleri lükgeligi bilen satyn alyp, satuwa çykarman saklaýarlar.
Çilim söwdasy bilen meşgullanýanlaryň käbiriniň habar bermegine görä, Türkmenistana hususy telekeçiler tarapyndan getirilen çilimler ýurduň gümrükhanasyndan geçirilmän saklanyp dur. Munuň hem sebäbi döwletiň täze gelip düşen temmäki önümlerine näçe mukdarda aksiz goýmaladygy barada heniz anyk netijä gelip bilmeýänligindendir.
Netije berýärmi?
Soňky iki aýyň dowamynda temmäki önümleriniň 3 gezek 50% ýokarlandyrylmagy ýurtda çilimkeşlige garşy göreşde garaşylýan netijäni berýändigini aýdyň görkezýär. Bir günde iki guty çilim çekýän çilimkeşler, temmäki önümleriniň juda gymmatlamagy sebäpli, çekýän çilimlerini üç-dört esse azaltmaly bolandyklaryny aýdýarlar.
Emma ýurtda çilimiň gymmatlamagy temmäki önümi bolan nasyň bahasynyň-da ýokary galmagyna täsirini ýetirdi. Nas taýýarlamak üçin temmäki Türkmenistanyň çäginde ösdürilip ýetişdirilýär. Ýöne ýurtda nasy taýýarlamak, satmak we ony peýdalanmak kanun taýdan gadagandyr. Nas söwdasy bilen ele düşenler administratiw jogapkärçilige çekilýärler. Emma muňa garamazdan, nasy taýýarlamak we ony satmak ýitirim bolmaýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Wirusly gepatitler – dürli wiruslaryň täsiri bilen döreýän, köp duş gelyän we adam üçin howply infeksion keselleriň toparydyr. Olar bagryň öýjüklerine täsir edip, onuň işine zeper ýetirýärler. Wirusly gepatitleriň dürli görnüşleri, gepatitleriň has ýaýran alamaty esasynda, “sarylama“ diýip hem atlandyrylýar.
Sarylamanyň epidemiýalary barada entek b.e. öň V asyrda Gippokrat hem beýan edip geçipdir. Keseliň alamatlary belli bolsada, gepatitleri dörediji wiruslar diňe geçen asyryň ortasynda açyldy. Keseli dörediji wiruslar, şoňa göräde, olaryň döredyän gepatitleriniň görnüşleri harplar bilen (A, B, C, D, E we başgalar) aňladylýar.
Gepatitiň A wirusy, gepatitiň A görnüşini, B wirus gepatitiň B görnüşini döretjekligi düşnüklidir. Şonuň ýaly-da, her harpyň aňyrsynda belli bir özbaşdak wirusyň we özbaşdak keseliň ýatanlygyny ýatdan çykarmaly däldir. Ol keseller ilatyň arasynda ýaýraýyş ýoly, inkubasion döwrüniň möhleti, keseliň geçiş aýratynlyklary, gaýraüzülmeleri bilen özara tapawutlanýandyr. Ondan başga-da, gepatitler aýry kesel görnüşinde duş gelmän, aýry-aýry keselleriň alamaty görnüşinde hem ýüze çykýar.


text:
Soňky bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanyň bilim pudagyny ösdürmek boýunça ägirt uly işleriň edilenligi resmi maglumatlarda habar berilýär. Olaryň arasynda ýurtda bilim pudagyna degişli obýektleriň gurulýandygy, orta we ýokary mekdepleriň sanynyň artýandygy aýdylýar.
Bu ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň bilim sistemasyna degişli kanunlar hem kabul edildi. 2009-njy ýylda “Bilim barada” täze kanun kabul edildi we “Bilim baradaky” 1993-nji ýylyň kanuny hem-de oňa 2007-nji ýylda girizilen üýtgetmeler ýatyryldy.
Şu ýylyň başynda ýurtda berilýän bilimiň döwlet standartlary kesgitlenildi. 2012-nji ýylyň ýanwar aýynda “Bilim boýunça döwlet standartlarynyň işlenip düzülmeginiň we tassyklanmagynyň tertibi” barada permana gol goýuldy. Resmi maglumata görä, resminama “Milli bilim sistemasynyň mundan beýläk düýpli reformirlenmeginde we bilim usullarynyň kämilleşdirilmeginde” rol oýnamaly.
Türkmenistanyň ýolbaşçylary döwletiň bilim sistemasynyň ösüşi we ýaşlaryň halkara standartlaryna laýyklykda bilim almaklary üçin ähli şertleri döretmegi wada berdiler.
G.Berdimuhamedow reformalaryň geçirilmeginiň we kadrlaryň taýýarlanmagynyň ýurduň umumy ösüşi üçin zerurdygyny belledi.
Orta bilim
Häzirki wagtda Türkmenistan orta mekdepleriň okuw möhletini 11-12 ýyla ýetirmek boýunça halkara tejribelerini öwrenýär.
Soňky ýyllarda ýurduň ýokary we orta bilim berýän hünärmentçilik mekdepleriniň kabul edilýän studentleriň sanynyň hem belli bir derejede köpelýänligi habar berilýär.
Türkmenistanly synçy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew orta bilim hünärmentçilik mekdeplerine alynýan okuwçylaryň sanynyň soňky bäş ýylyň dowamynda ep-esli artandygyny aýtdy. Resmi maglumatlarda şu ýyl olaryň sanynyň 5 müň 700 adama ýetirilenligi habar berildi.
Kemçilikler
Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň resmi nukdaýnazaryndan bilim ugrundaky kemçilik özgerilişikleriň haýal gidýänliginden ybarat. Bu barada prezident Berdimuhamedow awgust aýynda eden çykyşynda aýtdy, emma ol özgerilişikleriň haýal gitmegine sebäp bolýan päsgelçilikleri agzamady.
Şol bir wagtda-da ilat arasynda ýurtda berilýän bilimiň hilinden, okuw prosesiniň alnyp barlyşyndan, çagalaryň bilim almagy üçin ýurtdaky bar bolan mümkinçiliklerden nägilelik bildirilýär.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewyň pikirine görä, mekdepleriň okuwçylarynyň we mugallymlarynyň döwlet tarapyndan geçirilýän çärelere yzygiderli çekilip durulmagy ýurtda bilimiň ösdürilmegine böwet bolýan päsgelçilikleriň biri.
“Hem okuwçyny, hem mugallymy, hem talyby geçirilýän syýasy-jemgyýetçilik çärelere yzygiderli gatnaşdyrmak tejribesinden ýüz öwürmeli. Bolar, ol aýda bolar, annada bolar, mekdebiň özüniň durmuşy bilen bagly bir waka bolsa. Ýöne muny okuw bilen des-deň ýa-da okuwdan hem ileri tutmak erbet täsir edýär” diýip, A.Bugaýew aýtdy.
Metbugatda çap edilen resmi plana görä, türkmen häkimiýetleri diňe sentýabr aýynyň dowamynda çagalaryň gatnaşdyrylmagynda 40-dan gowrak çäräni geçirmegi planlaşdyrýarlar.
Ýokary bilim
Türkmenistanda ýylda orta mekdepleri 100 müňe golaý okuwçy tamamlaýar. Şu günki gün ýaşlaryň aglaba köpüsiniň ýokary bilimi ýurduň daşynda alýandygy aýdylýar. Şu ýyl olaryň diňe 10% töweregi ýurduň öz okuw jaýlaryna, şol sanda ýokary we hünärmentleri taýýarlaýan orta okuw jaýlaryna alyndy.
Amanmyrat Bugaýew ýurduň daşynda okaýan türkmen ýaşlarynyň sanynyň artmagynyň başga sebäbiniň-de bardygyny aýtdy: “Korrupsiýa meselesi bar. Ony hasaplasaň, bärde ýokary okuw jaýyna ýerleşmek üçin etjek çykdajyň daşary ýurduň daşyna gidip etjek çykdajyň bilen deň bolýar”.
Türkmenistanyň daşynda bilim alýan ýaşlaryň jemi sany barada takyk maglumat ýok. Belarusyň Bilim ministrliginiň maglumatyna görä, ýurtda 2011-2012-nji okuw ýylynda Türkmenistandan 12 müň 136 adam bilim alypdyr.