c: text/html

text:
Düýn Azerbeýjanyň paýtagty Bakuwda öz işine başlan Hazar deňzi boýunça nobatdaky türkmen-azerbeýjan gepleşikleri şu gün hem dowam etdirildi. 17-nji iýulda tamamlanmaly bu maslahata Türkmenistanyň we Azerbeýjanyň Daşary işler ministrlerleriniň orunbasarlarynyň ýolbaşçylygyndaky ekspertler toparlary gatnaşýar diýlip maglumat berilýar.
Ýurduň Daşary işler ministrligine salgylanyp, türkmenistan.ru internet gazetinde berilýan maglumatda bu gepleşiklerde Hazar deňziniň düýbiniň we baýlyklarynyň kesgitlenmegi meselesine garalýar.
Bu meselede Türkmenistan, adalatlyk prinsipinden ugur alyp, halkara kanunlara esaslanyp ylalaşyga gelmek pozisiýasyny eýeleýär diýlip maglumatda bellenýär.
Şeýle hem Hazar deňzinde gämiçilik, balykçylyk we beýleki işler bilen meşgullanmak meselesine 2 tarapyň hem çemeleşişi hakda pikir alyşylýandygy habar berilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
1-nji fewralda belli bolşuna görä, ABŞ şu ýylyň 18-nji ýanwaryndan başlap, Özbegistany harby enjamlar bilen üpjün etmek baradaky ozal girizen gadagançylygyny wagtlaýynça ýatyrdy. Bu ýagdaý ABŞ-nyň öz Owganystandaky goşunlarynyň üpjünçiligini Özbegistanyň üsti bilen alyp barmak zerurlygynyň ýüze çykmagy bilen düşündirilýär.
Bu gadagançylyk Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlygy bilen bagly 2003-nji ýylda girizilipdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland 2003-nji ýylda adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen bagly Özbegistanyň garşysyna girizilen gadagançylygyň 18-nji ýanwardan başlap wagtlaýyn ýatyrylandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, bu hereket ABŞ-nyň milli bähbitleri üçin zerur:
—ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň, ABŞ-nyň bähbitlerini göz öňünde tutup, hususan-da, Owganystanaky harby goşunlarymyza ýardam bermek üçin, Özbegistana garşy girizilen käbir gadagançylygy wagtlaýyn ýatyrmaga ygtyýary bar. Şu gezek hem şeýle edildi.
Şeýle hem ol bu gadagançylygyň ýatyrylmagy bilen Özbegistanyň esasan gijelikde garaňkyda ulanylýan dürbi we ugur görkeziji enjamlar bilen üpjün ediljekdigini, bu enjamlaryň Owganystandaky ýaranlyk güýçlerine zerur bolan ýuki has howpsuz ýol bilen aşyrmaga ýardam berjekdigini nygtady.
Özbegistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaý barada durup geçip, Wiktoriýa Nuland Hillari Klintonyň geçen ýylyň oktýabr aýynda Özbegistana eden saparynyň dowamynda Yslam Karimow bilen duşuşyp, adam hukuklary meselesini gozgandygyny belledi.
Adam hukuklary
Wiktoriýa Nuland Hillari Klintonyň Özbegistana saparynyň dowamynda, Waşingtony alada goýýan aýratyn şahslaryň yzarlanmagy barada Birleşen Ştatalaryň adam hukuklarynyň berjaý edilmeginiň tarapdarydygy, şol sebäpli hem Daşkendiň reforma geçirmegine özleriniň umyt edýandigi barada özbek prezidentine aýdandygyny mälim etdi:
—Bu meseleler barada berk gürrüň etmekden hiç kim çekinmeýär. Ýöne bu meselelerden başga özbek tarapy bilen biziň gatnaşyklarymyzda goramaly beýleki meselelerimizdir bähbitlerimiz hem bar.
Adam hukuklary boýunça halkara “Human Rights Watch” guramasy soňky ýaýradan hasabatynda Özbegistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýa “juda ýaramaz” diýip baha berdi.
Özbegistany harby enjamlar bilen üpjün etmek baradaky girizilen gadagançylyk 2013-nji ýylda gaýtadan dikeldiler diýlip garaşylýar.
Geçen ýylyň noýabr aýynda NATO-nyň howa hüjümi netijesinde tötänlikde 20 pakistan esgeri öldürilensoň, ABŞ-nyň Owganystandaky goşunlaryna zerur ýükleri daşaýan ýoly petiklendi. Häzir bolsa Owganystandaky esgerleriniň üpjünçiligi barada alada edip, ABŞ özbek häkimiýetleri bilen has ýakyn gatnaşygy ýola goýmaga mejbur boldy.
2014-nji ýylda NATO-nyň ýaranlyk güýçleriniň Owganystandan çykarylmagyna garaşylýar.


text:
Duşenbe güni Ýemeniň günorta şäheri Taizde esgerler protestçilere garşy ýaraglardan ot açdylar.
Protestçiler ýurda 32 ýyl bäri prezidentlik edip gelýän Ali Abullah Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edýärler.
Keselhana işgärleriniň we şaýatlaryň aýtmagyna görä, duşenbe günündäki ok atyşlykda azyndan 12 adam ölüpdir, onlarça adam ýaralanypdyr.
Ýemeniň beýleki käbir şäherlerinde hem ýörişler geçirildi.
Berilýän maglumata görä, Hudaida şäherinde hem polisiýa protestçilere garşy göz ýaşardyjy gaz ulanypdyr we ýaraglardan ot açypdyr.
Ýemende prezident Salehe garşy birnäçe hepde bäri dowam edip gelýän protestlerde 50 töweregi adamyň öldürlendigi barada habar berilýär.


text:
Ýewropa Birleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Hawiýer Solana, şu gün Yslamabada barýar. Ol prezident Zardari bilen gepleşikler geçirer.
Hawiýer Solananyň edarasynyň maglumatyna görä, ol 2 günlik saparynda howpsuzlyk we kanunyň dabaralanmagy üçin Pakistanyň edyän aladalaryny Ýewropa Birleleşiginiň berk goldaýandygyny aýdar.
Geçen aý Ýewropa Birleşigi hökümetiň Talyplara garşy söweşi netijesinde Pakistandaky ýüz müňlerçe öýsüz-öwzarsyz galan ilata kömegi söz berdi.
Ýewropa Birleşigi ekstremizmiň öňüni almaga yardam bermegi wada berdi. Şonuň ýalyda, gurama Pakistan bilen söwdany ösdürmegiň ýollaryny öwrenmegi söz berdi.


text:
5-nji iýunda Täjigistanyň prezidenti Emamoli Rahmon Fransiýa bardy. Şu gün ol Fransiýanyň döwlet baştutanlary bilen duşuşýar. Şeýle-de ol Strasburgda Ýewroparlamentiň deputatlarynyň öňünde çykyş eder.
Täjik prezidentiniň metbugat gullugynyň beren maglumatyna görä, prezident Rahmon Ýewropa alty günlük saparynyň dowamynda Lýuksemburgda, Awstriýada we Wengriýada hem bolar.
Täjik parlamentiniň deputaty, syýasaty öwreniji Abdugany Mamedowyň sözlerine görä, prezident Rahmonyň Ýewropa saparynyň maksady ýurdy ykdysady krizisden çykarmak üçin maliýe kömegini soramak däl-de, “Rogun” gidroelektrik stansiýasynyň gurmak üçin syýasy goldaw soramak. Bu meselede ÝB-niň syýasy goldawy Täjigistan üçin möhüm.
Mamedow häzir Täjigistan üçin ýene-de bir möhüm meseläniň, ýagny syýasy yslam bilen gatnaşyklar we terrorçy ekstremistik toparlara garşy göreş meselesiniň hem gepleşikleriň dowamynda gozgaljakdygyny aýtdy. “Sebäbi biz bu toparlary terrorçy toparlar hökmünde tanaýarys. Emma Ýewropa Bileleşigi yslamçy toparlaryň hemmesini terrorçy toparlar diýip atlandyrmaýar” diýip, Mamedow aýdýar.
Resmi maglumatda aýdylmagyna görä, prezident Rahmon bilen boljak ýokary derejeli duşuşyklarda täjik ykdysadyýetine inwestisiýa ýatyrmak, energetika boýunça gatnaşyklary ösdürmek hem-de Owganystan barada meselelere serederler.
Täjigistanly garaşsyz žurnalist Nygmat Ahrorow hazir Täjigistanyň ykdysady ýagdaýynyň agyrdygyny, eger ýagdaý şeýle dowam etse, halkyň hökümete garşy aýaga galmagynyň mümkindigini aýdýar.
“Bazarlarda bahalar üznüksiz galýar. Öňler goňşulardan geçýän harytlar, käbir sebäplere görä, indi umuman geçenok. Bazardaky bahalary düşürmek barada yzygiderli wada berýärler. Emma netije ýok. Bu ýyl howa ýagdaýy hem gowy bolmady. Biz üstumizdäki ýyl hem galla bilen öz halkymyzy üpjün edip bilmeris. Dünýä bazarynda pagtanyň nyrhy hem pese gaçdy. 90-njy ýyllardaky wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin, ýurtdaky ykdysady krizisiň öňüni almaly. Şonuň üçin hem ösen ýewropa ýurtlarynyň kömegi we maslahaty Täjigistan üçin möhüm” diýip, Ahrorow aýdýar.
Ýewropa Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bilen bile prezidentiň daşary syýasat boýunça kömekçisi Erkin Rahmatullaýew, maliýe ministri Saparali Najmiddinow, ykdysadyýet we söwda ministri Farruh Hamralyýew dagylar hem gitdiler.


text:
Birleşen Milletler Guramasy 4 milliondan gowrak siriýalynyň töwerekdäki regionlarda bosgun bolmak üçin öz ýurdundaky uruşdan gaçyp çykandygyny aýdýar. Maglumatda olaryň 1 milliondan gowragynyň geçen 10 aýyň dowamynda öz ýurduny terk edendigi bellenilýär.
BMG-niň bosgunlar boýunça edarasynyň başlygy Antonio Guterresiň aýtmagyna görä, siriýaly bosgunlar bu guramanyň 1992-nji ýyldan bäri diňe bir konfliktden gelen iň köp bosgun sanyny emele getirýärler. 1992-nji ýylda BMG-niň bosgunlar boýunça edarasy 4,6 million owgan bosgunyna hemaýat edýärdi.
Guterres siriýaly bosgunlar “bütindünýäniň kömegine zerurulyk duýýarlar, emma olar munuň deregine aýylganç şertlerde ýaşaýarlar we barha garyplyga batýarlar” diýdi.
Siriýada millionlarça adam öz ýurduny terk eden mahaly, başga-da 7,6 million siriýaly ýurduň içinde öz ýaşaýan ýerinden başga ýere göçmäge mejbur boldy.
2011-nji ýylyň mart aýynda Siriýada hökümete garşy protestler başlany bäri, 230 müňden gowrak adam öldi.


text:
Dagystanda oka tutuşlykda iki milisiýa işgäri öldürildi.
Respublikanyň kanun goraýjy organlarynyň beren maglumaityna görä, öten agşam Hasawýurt etrabynda, Nowyýe Gadari obasynyň golaýynda milisionerleriň münüp gelýän maşynyny näbelli adamlar oka tutdy.
Hüjüm edenler gizlenipdir. Olar gözlenýär.
Bazar güni Gyzylýurt şäherinde bolan partlamada yslamda ekstremistik akymyň ideology, gözlegde bolan Bagautdin Magomedowyň garyndaşy heläk boldy.
Magomedowyň ýegeniniň öz maşynynda alyp gelýän bombasy tötänlikde partlandyr diýlip, çak edilýär.


text:
Ýoly Mänäniň üstünden düşen, emma onuň geçmiş taryhyndan bihabar bir ýolagçynyň bu ýerde gözüni eglejek hiç bir zat ýok. Göräýmäge, tozap ýatan, agyz suwuna zar, elektrik togudyr gazy yzygiderli kesilip duran bu obanyň ýurduň uly şäherlerinden uzakda ýerleşýän beýleki islendik türkmen obasyndan o diýen tapawudy ýok.
Hakykatda welin, bu oba şu günki Türkmenistanyň emele gelmeginde baş roly oýnan beýik ynsan, ýagny Türkmenistan döwletiniň esaslandyryjysy, şu günki territoriýasyny kesgitläp, onuň doly ykrar edilmegini gazanan adam diýlip hasaplanýan Gaýgysyz Atabaýewiň göbek ganynyň daman ýeri. Bu oba Aşgabatdan 270 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Mäne bilen Gypjagyň tapawudy
Gaýgysyz Atabaýewiň Aşgabatdan aýrylan heýkeli
Mänäni garaşsyz türkmen döwletini gurdy diýip wagyz edilýän Saparmyrat Nyýazowyň dogduk obasy Gypjak bilen deňeşdirmek mümkin däl. Garaşsyzlyk ýyllarynda Gypjagyň köçeleri asfaltlanan ýollara öwrülen bolsa, gum basyp ýatan Mänäniň köçeleri henizem 18-nji asyry ýatladýar.
Nyýazowyň obasy Gypjagyň, şeýle-de häzirki prezident Berdimuhamedowyň obasy Babarap bilen deňşdirilende, agyz suwuna zar, kanal suwuny-da ulagly daşadyp içýän mänelileriň suw üpjünçiligi hem aýratyn hekaýa.
Häzirki prezidentleriň obalary bilen Gaýgysyz Atabaýewiň doglan obasyny deňeşdireniňde, dogrusy, gürrüňi edilmeli mesele köp. Göze dürtülip duran esasy zatlaryň ýene biri – köçeleriň ugrundan hapa suwlary akdyrýan ýaplaryň ýagdaýy.
Gypjakda we Babarapda beýle ýaplar ýok. Köçeden geçýänleriň hapa suw we hapa suw akdyrýan ýaplary görmegi mümkinem däl. Mänede bolsa porsap ýatan ýaplara her köçede duş gelmek bolýar.
Fotosergi: Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Babarap obasy bilen Gaýgysyz Atabaýewiň Mäne obasynyň arasyndaky deňeşdirme.
Mänede Atabaýewiň adyny göterýän köçe hem edil şeýle köçelerden biri. Gaýgysyz Atabaýewiň köçäniň ugrunda ýerleşýän ýeke-täk heýkelini hem Nyýazowyň ýurtda galdyryp giden ençeme altyn çaýylan heýkelleri bilen deňeşdirmek kyn.
Unudylan heýkel
Nyýazowyň heýkellerini uzakdan görüp, tapyp bolýan bolsa, Atabaýewiň ýädygärligini oba ýaşaýjylaryndan sorap tapmaly bolýar. Ýadygärlik diýeniň hem iki sany diňiň arasynda duran kirli, dyzyndan aşagy poslan bir gara heýkel. Ýadygärlikde hatda onuň ady ýazylan ýazgam ýok.
Mänäniň Atabaýew köçesi
Bu heýkele soňky döwürlerde gözegçilik edilmändigine onuň töweregindäki zir-zibilden hem göz ýetirmek mümkin. Ýadygärligiň töwereginde otlap ýören mal-gara bolaýmasa, ýadygärligi görmäge gelen adamlar hem duş gelenok.
Mäne obasyndaky ýadygärligiň gözgyny ýagdaýy obanyň özüne hem mahsus. Müňden gowrak hojalygyň ýaşaýan obasynda birnäçe köçäniň bardygyna garamazdan, şol köçeleriň hiç haýsysy asfaltlanmandyr.
Obanyň binalarynyň ählisi diýen ýaly palçykdan gurlupdyr. Gaty seýrek hem bolsa, käbir betondan gurlan binalar hem bar. Emma olar hem hökümet tarapyndan täze gurlup başlanan käbir jemgyýetçilik edaralary.
Silden soňky ýagdaý
Gaýgysyz Atabaýewiň heýkeli
2010-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda bu oba gelen sil hem obanyň 100-den gowrak hojalygynyň ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlaryny jaýryp, käbirleriniň bolsa kümelerini ýykypdyr. Şol harasadyň täsirini edil şu günki gün hem görmek bolýar.
Mäne obasynyň saglyk merkezi hem obanyň ýatdan çykarylandygyna şaýatlyk edýän mysallaryndan ýene biri. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir mäneliler saglyk merkezi diýilýän bir gatly binada 20-den gowrak ýokary we orta bilimli lukmanyň işleýändigini aýtdylar.
Emma sowet döwründe gurlan bu hütdük jaýyň häzirki wagtda düýpli abatlaýyşa mätäçdigi welin, uzakdanam görnüp dur. Gurlan döwründen bäri remont edilene meňzemeýän jaýyň daşynyň we içiniň diwarlarynyň suwagy gopupdyr.
Ilat saglyk hyzmatyndan nägile
Diňe binanyň durky däl, eýse obanyň ýaşaýjylary saglyk merkeziniň ýerli ilata edýän medisina kömeginiň hilindenem razy däl. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir mäneliler syrkawlaryny köplenç Tejene, etrap merkezi bolan “Altyn asyr” etrabyna ýa-da Aşgabada äkidýandiklerini gürrüň berdiler.
Bu saglyk merkezine 2010-njy ýylda birje “tiz kömek” awtoulagy berkidilipdir. Emma ol köne bolansoň, adamlar öz syrkawlaryny hususy taksi awtoulaglarynda beýleki saglyk edaralaryna äkitmeli bolýandyklaryny aýdýarlar.
Mäne bilen beýleki ilatly punktlary birikdirýän ýollaryň hili hem öwerlikli däl. Mänä barýan ýoluň asfaltynyň döwlen, käbir ýerlerinde bolsa asla asfalt bolmadyk ýerleri gaty köp. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan taksiçi, bu ýoldaky çukanaklar sebäpli, awtoulaglaryň tigirleriniň çapylýan halatlarynyň seýrek däldigini aýtdy.
Emma soňky döwürlerde obanyň hal-ýagdaýyny gowulandyrmak üçin edilýän käbir işleriň bardygyny hem aýdyp bolar. Olardan biri 18-nji noýabrda obanyň bir çetinde täze çagalar bagynyň gurlup, ulanylmaga berilmegi, beýlekisi bolsa, şol çagalar bagynyň golaýynda täze orta mekdebiň gurlup başlanmagy bilen bagly. Bu iki edara obanyň ilatynyň iň bolmanda 200-e golaýyny iş bilen hem üpjün eder diýlen umyt bar.


text:
Hytaý sudy 25-nji iýulda 5 adamy gadagan edilen dini toparyň wagyzlaryny ýaýradanlygy üçin türme tussaglygyna höküm etdi.
«Kuanneňşen» ýa-da Hudaýyň ybadathanasy toparynyň bäş agzasy iki ýyldan üç ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edildi.
Olar kanuna boýun bolmazlykda, pikirdeş toplamakda we bu toparyň ideýalaryny wagyz etmekde günäli tapyldy diýip, Panjin şäheriniň sudy aýtdy.
Bu dini topar, beýleki 13 topar bilen bilelikde, resmi taýdan gadagan edilipdi. 2014-nji ýylda onuň agzalarynyň bir aýaly restoranda urup öldürişini görkezýän wideo ýaýrapdy.
Şondan soň onuň iki agzasy ganhorlykda aýyplanyp, türmä basylypdy.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň prezidenti Başar-al-Asad Kubanyň prezidenti Raul Kastro bilen duşuşmak üçin Gawana bardy.
Başar-al-Asad bu saparynyň dowamynda şu gün Kubaly kärdeşi Kastro bilen hyzmatdaşlyk boýunça ençeme ylalaşyga gol goýar. Bu Asadyň Kuba edýän ilkinji saparydyr.
Mundan ozal Asadyň kakasy Hafez Al-Asad 1979-nji ýylda Gawana baryp, ol Kubanyň öňki prezidenti Fidel Kastro bilen duşuşypdy.
Asadyň Günorta Amerika edýän bu sapary penşenbe güni başlandy.
Ol Kubadan ozal Wenezuela bardy. Asadyň Kubadan soň Braziliýa we Argentina sapar etmegine garaşylýar.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat täjik prezidenti Ymamaly Rahmon bilen gepleşik geçirmek üçin Duşanbä bardy.
Täjigistanyň prezidenti Rahmon Ahmedinejat bilen beren metbugat ýygnagynda täjik tarapynyň Eýranyň parahatçylykly ýadro programmasyny goldaýandygyny we bu ýagdaý bilen bagly meseleleriň geplşikler arkaly çözülmelidigini aýtdy.
Eýranyň prezidenti Ahmedinejat Duşanbeden soň türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşmak we Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky gaz geçirijini açmak üçin Aşgabada uçmaly.


text:
Düýn ýene-de Belarusda resmileşdirilmedik polýaklar Geňeşiniň aktiwistleri saklandy.
Bu guramanyň maglumatyna görä, Polýak medeni merkeziniň ykbaly baradaky sud diňlenişigine barýan 30 töweregi adam Woložin şäherinde tussag astyna alnypdyr.
Aktiwistleriň köpüsi mundan öňem kanun goraýjy organlaryň işgärleri tarapyndan saklanypdy, hat-da olara jerime-de salnypdy.
Polýaklar 10 million ilaty bolan Belarusyň ýaşaýjylarynyň 10% töweregini düzýär.
Bu etnik toparyň wekilleriniň köpüsi ýurtda demokratik reformalaryň geçirilmegi ugrunda çykyş edýärler.


text:
Özbegistanyň günortasyndaky mugallymçylyk uniwersitetiniň talyby öz kursdaşlarynyň dördüsini pyçaklap, olaryň birini öldürmekde we beýleki üçüsini ýaralamakda aýyplanýar. Bu waka Kaşgaderýa welaýatyndaky pagta ýygym meýdanynda ýüze çykdy.
Kaşgaderýa regionynyň saglygy saklaýyş bölüminiň resmileri çarşenbe güni giçlik Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, wakanyň duşenbe güni talyplaryň öz arasynda dörän dawanyň netijesinde bolandygyny mälim etdiler.
Bu şu aýyň dowamynda Özbegistanyň Kaşgaderýa regionyndaky pagta ýygym meýdanynda soňy ölüm bilen tamamlanan ikinji wakadyr.
9-nji sentýabrda agzalýan regionda ýokary okuw jaýynyň bir talyby elektrik liniýasyny ellemegi netijesinde aradan çykypdy.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän toparlar eýýäm ençeme ýyl bäri özbek resmilerini mekdep okuwçylaryny we ýokary okuw jaýynyň talyplaryny pagta ýygmaga mejbur etmekde aýyplaýarlar.


text:
Nigeria Orsýetiň ýuk uçaryny we onuň fransuz dilinde gepleýän ekipažyny tussag etdi. Içi harby ýükli bu uçar ýurduň demirgazyk Kano şäherinde birugsat gondy.
Nigeriýanyň howa güýçleriniň resmisi uçaryň 6-njy dekabrda tussag edilendigini tassyklady, emma jikme-jik maglumat bermedi.
Merkezi Afrika Respublikasynyň paýtagty Banguiden Çadyň paýtagty N'Djamena barýan bu uçar N'Djamenanyň aeroportunyň ýapyk bolmagy sebäpli adatdan daşary ýagdaýda Kanoda gonmaly bolupdyr.
Nigeriýanyň resmileri uçaryň içinde iki dikuçary, ok geçmeýän awtoulagy we harby enjamlar üçin niýetlenýändigi çak edilýän gapyrjaklary tapdylar. Bu ýüküň kime niýetlenýändigi anyk däl.
Uçaryň bäş adamdan ybarat ekipažy we ýüki derňew astyna alyndy.


text:
Orsýetiň resmileriniň aýtmagyna görä, Wolga derýasynda batan gämiden diri galanlary tapmak umytlary juda az.
Orsýetiň adatdan daşary ýagdaýlar ministri Sergeý Şaýgunyň aýtmagyna görä, gämi düýn Tatarystanyň paýtagty Kazanyň golaýynda batypdyr.
Gäminiň üstünde 208 adam bar eken. Şaýgunyň bellemegine görä, batan gämiden 80 adam halas edilipdir.
Häzire çenli 50 adamyň jesedi suwdan çykaryldy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew şu gün şeýle çykyş etdi: “Men ölenleriň ählisiniň dogan-garyndaşlaryna özümiň gynanjymy bildirýärin. Men ertir ýurtda milli matam günini yglan etmegi karar etdim”.
Gäminiň batmagynyň sebäbi anyk däl. Döwlet telewideniýesi onuň 1955-nji ýylda, şol wagtky Çehoslowakiýada ýasalandygyny aýdýar.


text:
Titanigi täze burçdan görkezýän 10 sahna arkasy surat
"Titanik" filmini seretmedik adam ýok bolsa gerek. Ýöne onuň döredilişi barada bilýän azdyr.
Size bu filmiň iň gyzykly sahna arkasynda çekilen suratlaryny ýetirmegi makul bildik. Kim bilýär? Belki-de, bu filmi biziň çagalarymyz eýýäm 30D formatda sereder.
Bu sahna Jeýms Kameron barka, şeýle bir romantik hem görnenok. Siz nähili pikir edýärsiňiz?
Bu kadrda, adamlar ýere gaçyp, okeana gark bolar diýen alada galmak gerek däl. Sebäbi olara aşakda ýumşak düşek garaşýar.
Ine, bu bolsa, 261 metrlik laýneriň aslyndaky görnüşi.
Rouz aristokratlaryň özüni nähili alyp barmalydygyny unudana meňzeýär.
Bu "baş aýlaýyjy" 1 metr beýiklikdäki sahnada şol meşhur duşuşyk bolup geçipdi.
Rouz ähli güýji bilen Jeki halas etmäge çalşypdy we Jeýms Kamerony kömege çagyrdy.
Bu adamlaryň ýaşaýşy howp astynda däl ýaly.
Genial režissýor ýüzmegi hem başarmalydyr.
Bu kadr bolsa, ol agaç böleginde diňe 1 ýa 2 däl, eýsem üçünji adam üçin ýer barlygynyň subutnamasy.
"Oskar" baýragynyň iki adama berilmeli bolan ýagdaýy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» guramasy bäş ýaşady. Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban düýbi Wenada ýerleşýän toparyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen Türkmenistanda adam hukuklaryny goramagyň akyl, düşünje kynçylyklary barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Sowet Soýuzy ýykylandan soň Türkmenistanda hem adam hukuklary barada başgaça pikirler eşidilip başlandy. Sebäbi, logika görä, azat bazar ykdysadyýetine geçilmegi syýasy-ykdysady azatlyk, söz hem metbugat azatlygy ýaly esasy azatlyklary öz içine alýardy. Ýöne şol wagt, käbir pikirlere görä, bu azatlyklara ne häkimiýetler, ne-de halk, hiçisi taýýar däldi. Adam hukuklaryny goraýan halkara guramalaryň ýyllyk hasabatlaryna göz aýlansa, Türkmenistan dünýädäki iň bir repressiw ýurtlaryň biri hökmünde suratlandyrylýar. Siziňçe, bu näme üçin beýle boldy?
Farid Tuhbatullin: Hakykatdanam, Sowet Soýuzynyň dargamagynyň öňüsyrasynda we Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzysüre beýleki respublikalarda işjeňlik bilen syýasy hereketler, adam hukuklaryny goraýan guramalar, jemgyýetçilik guramalary, partiýalar döredilip başlandy. Emma Türkmenistanda bu ýagdaý şol wagt hatda goňşy Özbegistandaky ýagdaý bilen deňeşdirilende hem yzdady. Belki-de, munda, eger şeýle aýtmak bolýan bolsa, türkmen mentaliteti ýa häsiýeti belli bir rol oýnady. Ol, ýagny türkmen, gaty biperwaý, örän ynanjaň we gaty dostana. Onsoň bu hili ýagdaýda haýsydyr bir aýratyn alnan syýasy ýa başga topar jemgyýetde belli bir dartgynlylyk döredýär.
Meniň çakyma görä, adamlar kimdir birlerine garşy durmak islemediler, olarda şeýle isleg bolmady. Sebäbi olar sowet döwründe kemala gelen nesildi. Mundanam başga, eýýäm aýdyp geçişim ýaly, ýerli mentalitet hem bu ýerde öz roluny oýnady. Megerem, şu-da hakykatda döwlet tarapyndan gurnalan hereketlere alternatiw çynlakaý toparlanyşyklaryň döräp bilmezliginiň esasy sebäbi bolup durýar. Elbetde, Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda intelligensiýanyň wekilleriniň belli bir hereketi boldy. Ol ýerde alymlar, ýazyjylar, medeniýet işgärleri käbir guramalary döretmäge synandylar we hatda döretdiler hem.
Ýöne meniň ýaşan ýerim Daşhowuzda beýle zatlar bolmady we bize jemgyýetçilik guramasyny döretmekden başga zat galmady. Biz öz jemgyýetçilik guramamyzy döretdik we Türkmenistanyň beýleki regionlarynda hem jemgyýetçilik guramalaryny döretmäge kömek etdik. Ýagny biz garşylyksyz, ekologiýa, bilim ugruny saýlap aldyk. Şol wagt bu temalar bitarap hasaplanýardy we häkimiýetler bu ugurda işlemäge rugsat berýärdiler.
Ikinji tarapdan, biziň özümiz hem muny jemgyýetçilik guramalarynyň döremegi we soňra jemyýetçilik hereketlerine ösüp geçmegi üçin ýeterlik derejede gowy ýol hasaplaýardyk. Gynansak-da, şol wagt biz has giň möçberli işi gurap bilmedik.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň döredijilik we ylmy intelligensiýasy, bilim, saglyk işgärleri näme üçin öz esasy hukuklaryny gorap bilmediler? Kitaplaryň çykarylmazlygynda, ylmy gözlegleriň çäklendirilmeginde we beýlekilerde diňe hökümet günälimi? Bu ýerde intelligensiýanyň öz roly ýa umumy pikir-düşünjäniň täsiri nähili?
Farid Tuhbatullin: Elbetde, sebäp şunda ýa munda diýip bir agyzdan jogap bermek mümkin däl, çünki bu ýerde bir topar sebäp bar.
Meniň pikirimçe, şol sebäpleriň esasylarynyň biri şol wagt Türkmenistanda alternatiw lideriň bolmazlygy. Eger şonda hem häkimiýetler tarapyndan, hem türkmen jemgyýetçiligi, döwlete degişli däl guramalar tarapyndan ykrar edilen syýasy lider dörän bolsady, belki-de, dagynyk türkmen intelligensiýasy onuň daşynda jemlenip bilerdi. Haçanda şeýle toparlaryň birnäçesi döräp, olaryň hersi özüni has edenli, has çynlakaý we has agramly hasaplasa, beýlekiler ýa şoňa girmeli, ýa işlemesiz bolsa, bu bölünişige getirýär. Şol pursatda Türkmenistanda güýçli şahsyýet döräp bilmedi. Bu diňe bir ýagdaý.
Beýleki ýagdaý, meniň eýýäm aýdyp geçişim ýaly, dürli hereketlere ýa toparlara wekilçilik edýän deňeçerräk şahsyýetleriň men-menligi bilen bagly. Bu ýagdaý, meniň pikirimçe, şol wagt gerekmejek basdaşlygy, türkmen itnelligensiýasynyň arasyndaky bölünişigi döretdi. Bu bolsa häkimiýetleriň ol toparlaryň hersi bilen aýry-aýrylykda aňsatja haklaşmagyna şert döretdi. Onsoň şol wagt köpler ýurtdan gitmäge, köpler öz işjeňňirligini togtatmaga mejbur boldy. Şoň bilenem, eger şeýle aýtmak bolýan bolsa, Türkmenistandaky syýasy hereket tamam boldy.
Azatlyk Radiosy: Mälim bolşy ýaly, türkmen häkimiýetleri halkara hukuk toparlaryny ýa garaşsyz ekspertleri türkmen türmelerine goýbermeýär. Şol bir wagtda Daşoguzda gyzy zorlanan ene-de, Balkanda süteme uçran garry ata-da, Aşgabatda emläginiň talanandygyny aýdýan biznesmen-de arzyny prezidente ýetirmek üçin Azatlyk Radiosyna ýüz tutýar. Siziňçe, bu halkyň häkimiýetlere soňsuz ynanjy bilen baglymy ýa nähilidir bir herekete geçmegiň zerurlygyna düşünip başlamagy bilen baglymy?
Farid Tuhbatullin: Elbetde, siziň sanap geçen üç ýagdaýyňyz ol ýerde bolýan zatlaryň bir ülüşjigi, hakykatda bu hili zatlar gaty köp. Emma size ýa halkara guramalaryna, ýa maňa şikaýat bilen ýüz tutýan köplük däl, olar ikilek-üçlek, ýöne şu ýagdaýyň özi hem adamlaryň Türkmenstanda adalata ynamlaryny ýitirendiklerini görkezýär. Sebäbi ol ýerde sudlar ýagdaýa ýa häkimiýetleriň meýline görä sud edýärler.
Eger-de iş syýasatdan daş, adaty jenaýat bilen bagly bolsa, onda bu ýerde parahorluk, korrupsiýa ara düşýär. Onsoň, ummasyz puly bolmadyk ýönekeý adamlaryň adalatly höküm çykarylmagyny gazanmak mümkinçiligi ýok. Netijede, olar ýokary guramalara şikaýat edýärler. Emma ol ýerde-de şol bir emeldarlar otyrlar we olaryň haýsydyr bir aýratyn alnan adamyň ýa maşgalanyň ykbaly bilen işi ýok. Onsoň käbirleri, munuň üçin häkimiýetleriň yzarlamagynyň mümkindigine düşünseler-de, umytdan düşüp, adalaty gözläp, kömek sorap, daşary ýurtlardaky guramlara ýüz tutýarlar.
Aslynda, olar gaty dogry edýärler, öz hakyňy elýeterli bolan islendik usul arkaly goramak gerek. Eger Türkmenistanda öz hukuklaryňy kanun esasynda gorap bolmaýan bolsa, onda kömek sorap halkara guramalaryna ýüz tumak galýar. Elbetde, bu hili çärä diňe az sanly adamlaryň ýüz urmagy gynandyryjy. Emma şeýle ejir çekenler, eýýäm aýdyp geçişim ýaly, ýüzlerçe, hatda müňlerçe. Eger-de olar bilelikde, köpçülikleýin hat ýazmaga, şikaýat etmäge ýürek etseler, bu has netijeli bolardy, şonda olar häkimiýetleri dürli ýagdaýlara reaksiýa bildirmäge mejbur edip bilerdiler. Ýöne häzirlikçe beýle ýürekli adamlar azlyk. Men olara gaty gynanýan, sebäbi beýle usul bilen Türkmenistanda hakykaty gazanmak mümkin däl.
Azatlyk Radiosy: Ýurt içinden gowuşýan maglumatlar syýasy-ykdysady, medeni hukuklary kemsidilýän adamlaryň köplenç dymmagy, kaýyllygy saýlap alýandygyny, şol bir wagtda başgalaryň, oppozisiýanyň, halkara guramalarynyň, demokratik döwletleriň kömegine, Allanyň gudratyna garaşýandyklaryny görkezýär. Bu ýagdaý köplenç gorky, pkirilenmek ukybynyň pesligi, dünýägaraýşyň darlygy bilen düşündirilýär. Siziňçe, bu gorky nähili ýeňlip bilner?
Farid Tuhbatullin: Hakytdan hem, adamlarda gorky gaty çuň ornaşdy. Olar diňe özleri üçin hem däl, öz garyndaşlaryna we ýakynlaryna azar berilmeginden hem gorkýarlar. Ýöne barybir bu gorkyny ýeňip geçmek, onuň bilen göreşmek gerek.
Meniň pikirimçe, bu meselede nähilem bolsa bir ýürekli adam ýa haýsydar bir lider gerek. Elbetde, ol lideriň eline baýdak alyp köçä çykmagy ýa haýsydyr bir rewolýusiýa etmegi hökman däl. Ýöne kollektiwleýin hatlary ýazmak, ol ýa-da beýleki problemanyň çözgüdi üçin kollektiwleýin ýüzlenme guramak bolar-a!
Mysal üçin, iň soňky ýagdaýy alalyň, ýüzläp student daşary ýurtda okamak mümkinçiliginden kesildi. Emma olaryň garyndaşlary ýokary häkimiýetlere bu barada şikaýat bilen ýüz tutmakdan hem gorkdular. Netijede häkimiýetler bu ýagdaýdan peýdalandy we ol adamlaryň Türkmenistandan çykmagy gadagan edildi. Emma ol adamlaryň hiç bir günäsi ýok, olar hiç hili jenaýat ýa bikanun iş etmedi. Emma adamlar dymýarlar. Onsoň, adamlar dymsa, häkimiýetler olaryň okamagyny hem gadagan eder, tomsuň yssysynda jaý sowadyjysyny hem aýrar, studentleriň maşyn sürmegini hem gadagan eder. Ol ýerde gadaganlyk üstüne gadaganlyk.
Meniň pikirimçe, hemme zat adamlaryň özlerine bagly, eger olar häkimiýete öz üstlerinden gülmäge näçe köp mümkinçilik berseler, häkimiýet ondan şonça-da peýdalanar. Eger-de olar dymmak bilen hem özlerini, hem öz ýakynlaryny halas edýändirin öýdän bolsalar, gaty ýalňyşýarlar. Beýle usulda diňe bir gezek başyňy gutararsyň. Emma sistema işläp başlandan soň dymmak bilen gutulyp bolmaýar, gaýta dymmak ýagdaýy has beter agyrlaşdyrýar. Şu sebäpden dymmak gerek däl we geplemek, aýtmak üçin ähli mümkinçiligi peýdalanmak gerek.


text:
Ýewropada käbir syýasatçylaryň musulman zenanlaryň eginbaşlaryny gadagan etmäge synanyşýan döwründe, bir işewür muňa garşy göreşmegiň täsir ugruny oýlap tapypdyr.
Rajid Nekkaz atly alžirli baý işewür we adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Fransiýada burkini geýeni üçin jerime salnan musulman zenanlarynyň jerimelerini tölemäge söz beripdir.
“Jerimeleri özüm tölejekdirin”
Nekkaz: “Zenanlaryň burkini geýmek azatlygyny ýola goýmak we hemme zatdan owal, şeýle rehimsiz hem adalatsyz kadanyň iş ýüzüne geçirilmegine garşy göreşmek üçin, olara salynýan jerimeleriň hemmesini özüm tölemegi ýüregime düwdüm” diýipdir.
Fransiýanyň käbir plýažlarynda burkiniň gadaganlygy, Pariž syýasatçylarynyň dini egin-eşiklere garşy golaýda amala aşyran bir çäresidir.
Fransiýa 2011-nji ýylyň aprel aýynda burkini bilen nikaby gadagan eden ilkinji Ýewropa ýurduna öwrülipdi. Burkini – musulman aýal maşgalanyň tutuş bedenini ýüzünden, eliniň we aýagynyň ujyndan galan ýerini örtýän plýaž eginbaşydyr. Hijap bolsa zenanyň kellesini tutuşlugyna ýapyp, diňe göz hanasyny açyk goýýan bir atynja.
Gadaganlyk kanunyny pozanlar 150 ýewro (205 ABŞ Dollary) jerime tölemeli bolýarlar ýa-da jemgiýetçilik jezalary berilýär.
Geçen ýyl fransuz Riwýerasynda ýerleşýän, kinofilm festiwallarynyň üsti bilen meşhurlyk gazanan Kann şäherinde dini plýaž eginbaşy geýmek gadagan edilipdi.
38 ýewro jerime
Kann şäher häkimliginiň beren maglumatyna görä, 28-nji iýuldan başlap 31-nji awgusta çenli güýje girizilen burki gadaganlygyny bozanlara 38 ýewro (ABŞ-yň 42 dollary) möçberinde jerime salynmaly edilipdir.
Burki gadaganlygy aslynda owalky prezident Nikolas Sarkozy döwründe girizilipdi. Sagçy merkezi respublikaçylar partiýasynyň lideri bolan Sarkozy geçen hepde eden çykyşynda, geljek ýyl täzeden prezidentlige dalaşgär boljakdygyny mälim etdi.
Londondaky City uniwersitetiniň din we syýasat ugrundan kämilleşen professory Sara Silwestri CNN-e beren interwýusynda, bu gadaganlaryň aslynda ekstremistlere has köp peýda edýändigini belläpdi.
“Bu kanunlaryň netijesinde musulmanlar özüni ýekirilip, jemgiýetden çetleşdirilen ýaly duýýarlar, bu olaryň jemgiýete utgaşyklylygyna we ukyplylygyna ýaramaz täsir edýär. Şeýlelik-de, bu olaryň radikal toparlara goşulmagyna sebäp bolup bilýär”diýip, Sara Silwestri nygtady.
“Nädogry düşünipdirler”
Işewür Nekkazyň sözlerine görä, “Çarli Hedbo” we Nitsa hüjümlerinden soň käbir syýasatçylar halkyň arasynda ýaýbaňlanan yslama garşy pikirlerden peýdalanyp, Fransiýada käbir azatlyklary çäklendirmäge synanyşyk edýärler. Ol muňa “kabul edip bolmajak rehimsiz hereket” diýip baha berdi.
“Men Fransiýa, Belgiýa, Şwetsariýa, Niderlandiýa ýa-da Germaniýa ýaly uly döwletleriň şeýle yslam gorkusyndan peýdalanyp, käbir raýat azatlyklaryny çäklendirmegini kabul etmeýärin” diýip, Nekkaz öz nägileligini bildirdi.
Şu aýda Germaniýanyň Içeri işler ministri Tomas de Maizier eden bir çykyşynda, ýurtda howpsuzlygy we milli bitewiligi doly ýola goýmak üçin, jemgiýetçilik ýerlerinde raýatyň bedenini tutuşlygyna ýapýan eginbaşlaryň gadagan ediljekdigini aýdypdyr. Muňa mekdepler bilen döwlet edaralaryna hem degişli boljagyny mälim edilipdir.
Burkini oýlap tapan Aheda Zanetti bolsa, ýagdaýa “nädogry düşünipdirler” diýip baha berýär.
“Syýasatçylar indi zenanlaryň plýažlarda geýinýän eginbaşyna hem goşulyşýarlar, men muňa ynanyp bilemok dogrusy” diýip, ol CNN-e beren interwýusynda aýdypdyr.
Satuwy ýüzden 90 göterim ýokarlanypdyr
“Bu zenanlaryň haýsam bolsa bir sebäpden saýlap alan pozitiw maksatly eginbaşydyr. Bu eginbaş gaty owadan görünýär. Meniň pikirime görä ol (Kann şäher häkimi Dawid Lisnard) bütewilikde garanyňda bu plýaž eginbaşynyň maksadyna nädogry düşünipdir” diýip, Aheda Zanetti öz garaýyşyny beýän edýär.
Burkini we hijap ýaly eginbaşlary satýan “Ahiida” atly firmanyň gurujysy we hojaýyny bolan ol zenan dizaýnerer, şol bir wagtyň özünde bu gadaganyň biznese oňaýly täsir edendigine üns çekipdir. Ol burkini satuwynyň hasam ýokarlanandygyny mälim edipdir.
Ol zenan dizaýner: “Geçen hepde satuwlar ýüzden 90 göterim ýokarlandy... Lisnard maňa gaty uly ýagşylyk etdi” diýipdir.
Alžirli işewür Nekkaz bolsa: “Meniň wezipäm beýik Ýewropa demokratlaryna bir zady ýatlatmakdyr, ýagny bu beýik demokratiýalary döreden esasy azatlyklara hormat goýulmalydyr” diýip belläpdir. Onuň özi bolsa yslamy egin-eşik geýmeýän bir zenana öýlenipdir.
“Bu zenanlar bilen ýaşamaga razy däl...”
Nekkaz şol bir wagtyň özünde, şeýle alada edýändigine garamazdan hijap, nikap ýa-da burkininiň Ýewropa jemgiýetlerine utgaşykly ýagdaýa getirmäge synanyşmagyň oňaýly ugurdygyna ynanmaýar. “Ýöne beýik fransuz filosofy Wolteiriň aýdyşy ýaly, men bu zenanlar bilen jemgiýetde bile ýaşamaga razylaşmaýan bolsam-da, hut olaryň pikir azatlygyny üpjün etmek üçin, tä ölýänçäm göreşerin” diýip, 2013-nji ýylda Fransiýanyň raýatlygyndan ýüz öwüren Nekkaz nygtapdyr.
Adam hukuklary ligasynyň Kann-Qrass şahamçasynyň başlygy Herwe Lawissiň sözlerine görä, Fransiýanyň burkini gadaganlygy oňaýsyz netije berer. Şeýlelik-de, “adamlary ysnyşdyrmagyň deregine, gaýtam dartgynlylygy hasam ýokarlandyrar”.
Şu wagta çenli 15 zenan Nekkaza ýüz tutup, özüniň jerimesini tölemäge kömek sorapdyr.
Nekkaz, gadaganlygyň möhleti gutarýança, ýagny awgurt aýynyň ahyryna çenli jerimeli adam sanynyň ýüze golaýlamagyna garaşylýandygyny bildiripdir.


text:
Türkiýede iýul aýynda başa barmadyk harby agdarylyşykdan soň başladylan arassalaýyş işleriniň çäginde ýene-de 10 müňe golaý raýat işgäri wezipesinden boşadyldy.
Wezipesini ýitirenleriň aglabasy bilim, adalat we saglyk pudagynyň işgärleridi.
Kürtleriň köplük bolup ýaşaýan ýurduň günorta-gündogar sebitinde hem 15 sany habar serişdesi ýapyldy.
Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki Anadolu habar agentligi işi togtadylan medialaryň gadagan edilen Kürdistan Işçiler Partiýasynyň “propagandasyny ýaýratmakda güman edilýändigini” aýtdy.
Iýul aýyndaky başa barmadyk agdarylyşyk bilen baglylykda 32 müň adam tussag edilip, mundan soňky arassalaýyş işlerinde hem onlarça müň adam wezipelerinden boşadyldy.
Bu hereketler halkara jemgyýetçiligi tarapyndan tankytlanypdy.
Türk hökümeti agdarylyşygyň arkasynda häzir ABŞ-da ýaşaýan dini ruhany Fethullah Güleniň durandygyny aýdýar. Gülen bu aýyplamalary inkär edýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedow ýeşenbe güni Tähranda Nowruz baýramçylygyna gelen owgan prezidenti Hamid Karzaý bilen duşuşdy.
TDH owgan prezidentiniň türkmen kärdeşine Türkmensitanyň Owganystana edýän kömekleri üçin minnetdarlyk bildirendigini habar berýär.
Duşuşyk mahalynda prezidentler türkmen-owgan hyzmatdaşlygyny giňeltmek, hususan-da TOPH (Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan) gaz proýektini durmuşa geçirmek boýunça edilmeli anyk işler barada gürrüň edipdirler.
Prezident Berdimuhmedow Tähranda Nowruz baýramçylygyna gatnaşmaga gelen täjik prezidenti Emomali Rahmon bilen hem duşuşyp, türkmen-täjik gatnaşyklary barada maslahat etdi diýlip, habar berilýär.


text:
Saud Arabystanynda dokuz ýaşly gyzjagazy ogurlamakda we zorlamakda aýyplanan müsürli bir adamyň we onuň aýal doganynyň kellesi alyndy. Bu barada Saud resmileri habar berýär.
Resmileriň aýtmagyna görä, doganlar gyzjagazy Medine şäherinde metjitden ogurlapdyrlar. Olar ony 3,5 ýyl ýesirlikde saklapdyrlar. Bu wagtyň dowamynda gyzjagazyň zorlanandygy aýdylýar.
Şol bir wagtda, sişenbe güni iki sany saud raýatynyň hem kellesiniň alnandygyny, ýurduň Içeri işler ministrligi habar berýär. Jezalandyrylan adamlaryň biri adam öldürmede aýyplanýardy, beýlekisi bolsa, jynsy zorluklar boýunça günäli tapylypdy.
Netijede, şu ýyl Saud Arabystanynda jezalandyrylyp öldürlen adamlaryň sany 39-a ýetdi.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” guramasynyň maglumatyna görä, 2011-nji ýylda adamlary jezlandyryp öldürmek boýunça Saud Arabystany üçünji orunda bolupdyr. Ilkinji orunlarda Hytaý we Eýran dur.


text:
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gazgeçirijisiniň Owganystandan geçýän böleginiň howpsuzlygyny 7 müň adamdan ybarat ýörite owgan güýçleri üpjün eder. Muny Owganystanyň dag-magdan we nebit-gaz ministri Daud Şah Saba 27-nji dekabrda Owganystanyň Milli Mejlisiniň ýokary palatasynda aýan etdi.
Daud Şah Saba bu barada takyk şeýle diýdi: “TOPH proýektiniň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin 7 müň adamdan ybarat ýörite güýçleri bellemegi göz öňünde tutýarys. Bu örän uly san. Şol sebäpden gazgeçirijiniň howpsuzlygyny üpjün etmek kyn bolmaz”.
Ýatladyp geçsek, türkmen gazyny günorta Aziýa sebitine akdyrmagy göz öňünde tutýan 1800 kilometrlik proýekte şu aýyň 13-ne Maryda badalga berlip, onuň 700 km-e golaýy Owganystandan, şol sanda ýurduň howpsuzlyk ýagdaýlary dartgynly bolup galýan sebitlerinden geçmeli.
“Ýörite güýçler ýerli ilatdan düzüler”
Owgan ministri öz çykyşynda “Gürrüňi edilýän ýörite güýçler ýurtda öňden hem hereket edýär. Bu güýçler ýurduň Içeri işler ministrligine degişli we olar ýurtdaky dag-magdan desgalaryna we känlerine gözegçilik edýärler” diýdi.
Emma gepiň gerdişine görä aýtsak, ady agzalan ministriň metbugat wekili şu aýyň başynda Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren interwýusynda TOPH-nyň howpsuzlygyny üpjün etjek ýörite güýçleriň ýerli ilatdan düzüljekdigini aýdypdy.
Owganystanyň dag-magdanlary we nebit-gaz ministriniň metbugat wekili Muhaýeddin Nury bu barada jikme-jik şeýle beýanat edipdi: “TOPH-yň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ýörite güýçler dörediler. Olaryň ählisi ýerli ilatdan düzüler. Umuman alanymyzda, gazgeçirijiniň her bir kilometri 10 adam tarapyndan goralar”.
Owgan senatorlary şübhe bildirýär
Prezident G.Berdimuhamedow umumy bahasy 10 milliard dollar töweregi diýlip çaklanylýan gazgeçirijiniň Türkmenistandaky böleginiň gurluşyk işlerine badalga berlen güni proýektiň 2019-njy ýylyň aýagyna çenli doly gurlup, ulanyşa beriljekdigini aýdypdy.
Owganystanyň dag-magdan we nebit-gaz ministri hem geçen ýekşenbe güni eden çykyşynda “TOPH gazgeçirijisiniň [Owganystandan] geçjek ugrunda inženerçilik-tehniki barlag işlerine öňümizdäki birnäçe aýyň dowamynda başlanjakdygyny” aýtsa-da, onuň gurluşyk işlerine haçan girişiljekdigi barada takyk maglumat bermedi.
Şol bir wagtda Owganystanyň parlamentiniň ýokary palatasynyň käbir agzalary, gazgeçirijiniň geçjek ugrunda ýerleşýän welaýatlardaky howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli, TOPH-yň durmuşa geçirilmek mümkinçiligine şübhe bildirdiler.
Owgan senatory Maulwi Muhaýuddin Munsifu: “Gazgeçirijiniň geçjek ugrunda döwletiň garşydaşlary hereket edýär. Gürrüňi edilýän welaýatlaryň (Hyrat, Farah, Helmand we Gandagar) oba we etraplarynyň aglabasy jeňçileriň elinde. Bu proýekte başlamazdan ozal, onuň geçjek ýerinde howpsuzlyk üpjün edilmeli. Hususan-da, Helmand söweşijilerden we minalardan arassalanmasa, bu proýektiň durmuşa geçirilmegi mümkin däl” diýdi.
TOPH arkaly her ýyl 33 milliard kubometr gaz akdyrmak göz öňünde tutulýar.


text:
ORSÝET:
Igor Grwitişwili
Igor Grwitişwili: “Meniň pikirimçe, bir şahs başga ýurduň medeniýetini söýmezden, taryhy Watanyny söýüp bilmez".
Igor Grwitişwili gürjüstanly. Emma ol 29 ýyldan bäri Moskwada ýaşaýar. Goride doglan Igor 1981-nji ýylda Moskwa gelmezinden ozal ors dilindäki mekdepde okan. Häzir 63 ýaşyndaky Grwitişwili gürjüstanlylaryň Orsýetdäki birleşiginiň başlygy we soňky ýyllarda Moskwanyň we Tbilisiniň gatnaşyklarynda möwjän dartgynlylyk zerarly ol indi Orsýetde duşmançylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
“Men dogduk ýurdumy söýýärin. Siz ony taryhy Watanym diýip hem atlandyryp bilersiňiz. Men suwara gepläp bilýän ene dilimi hem söýýärin. Hut şu hem meniň gürjüstanlydygymy aňladýar. Orsýetiň we bu ýurduň maňa beren gymmatlyklaryny bilýärin. Men bu ýurtda işleýärin we ýaşaýaryn. Elbetde, men bu zatlaryň gadyr-gymmatyny gowy bilýärin.Ýöne Orsýetde uzak ýyllardan bäri ýaşasam-da, Gürjüstan meniň ata Watanym” diýip, Grwitişwili aýdýar .
Soňra 63 ýaşly Igor Grwitişwili sözüni şeýle dowam etdirýär: “Meniň pikirimçe, bir şahs başga ýurduň medeniýetini söýmezden, taryhy Watanyny söýüp bilmez. Men Dostoýewskini we Tolstoýy okamagy söýýärin. Meniň uly ýaşly gyzym we oglum bar. Agtygym bar. Meniň çagalarym hatda, uly agtygym hem özüni gürji hasaplaýar”.GYRGYZYSTAN:
Kasym
Kasym: "Bir tarapdan, men gyrgyzdygyma buýsanýaryn. Başga tarapdan, men gyrgyzdygyma käte gynanýaryn. Çünki biziň käbir däp-dessurymyz çakdanaşa milli häsiýete eýe".
Öz familiýasyny aýtmak islemedik Kasym 55 ýaşly etnik gyrgyz we günortadaky Jalalabat welaýatynda ýaşaýar. Kasym şeýle diýýär: “Bir tarapdan, men gyrgyzdygyma buýsanýaryn. Başga tarapdan, men gyrgyzdygyma käte gynanýaryn. Çünki biziň käbir däp-dessurymyz çakdanaşa milli häsiýete eýe. Biz olary ýatyrsak, gowy bolardy. Meniň pikirimçe, ýaşlar muny eder. Meselem, biz köp dabara üçin ummasyz çykdajy edýäris ýa- da gelni alyp gaçýarys. Bular örän ýaramaz zatlar we gyrgyzlaryň geljegi üçin uly howp”.
Gyrgyzystanly, 35 ýaşly Kasymyň pikiriçe, eger gyrgyz ýaşlary gowy sowat alsalar, onda Gyrgyzystanyň geljegi örän gowy bolar: “Etniki gyrgyzlaryň we ýurtdaky beýleki halklaryň arasynda uly bir tapawut ýok. Olaryň ählisi özüni Gyrgyzystanyň raýaty hökmünde duýmaly. Olar özüni gyrgyz diýip duýmaly. Gyrgyzlar we beýleki halklar deňhukukly diýip hasaplaýaryn. Ählimiziň bir meňzeş hukuklarymyz bar. Muňa hiç bir şek-şübhe ýok”. GYRGYZYSTAN:
Farruh Huseýnow
Farruh Huseýnow bütin ömrüni Gyrgyzystanda ýaşan, 40 ýaşly etnik özbek. Ol Oşda doglan we bazarda söwdagärçilik edýär. Emma Farruh käri boýunça kiçi klaslary okadýan mugallym. Gyrgyzystanyň ilatynyň 15 prosenti çemesi etnik özbekler. Ol şeýle diýýär: “Men özbekdigime buýsanýaryn. Şaherlerde ýaşaýan gyrgyzlar bilen Oşdaky özbekleriň arasynda hiç bir tapawut ýok. Emma obaly gyrgyzlar örän medeniýetsiz. Olar özlerini edepsiz alyp barýarlar. Eger olar arak içäýseler, onda özlerine kontrollyk edip bilmeýärler”.
Emma, Farruh Huseýnowyň pikiriçe, şäherliler olara meňzemeýär: “Meniň Oşuň dürli etrabynda ýaşaýan dostlarym bar. Biziň ählimiziň bir meňzeş hukuklarymyz bolmaly. Hatda ABŞ-da we Fransiýada-da ähli halklaryň bir meňzeş hukuklary bar. Biz adamlary etniki gelip çykyşy boýunça dürli sorta bölmeli däl. Islendik halkyň, islendik ýerde öz pikirini erkin aýtmak we beýleki hukuklary deň bolmaly”.


text:
Gananyň häkimiýetleri ýurduň paýtagtyndaky benzin stansiýasynda bolan partlamada azyndan 73 adamyň ölendigini habar berýärler.
Bu partlama 3-nji iýun gijesi Afrikanyň günbatarynda ýerleşýän ýurduň Akra şäherinde boldy.
Maglumatlara görä, bu wakada pida bolanlaryň aglabasy güýçli ýagan ýagyşdan bukulmak üçin benzin stansiýasyna baran ýaşaýjylardan ybaratdyr.
Gananyň ýangyn söndüriji gullugynyň metbugat wekili Billy Anaglateniň beren maglumatyna görä, 4-nji iýunda bu gullugyň işgärleri wakanyň bolan ýerinden jesetleri çykarmagy dowam etdirýärler.
Anaglate bu partlamanyň döremegine benzin stansiýasynyň golaýyndaky ýük maşyn terminalynda dörän ýangynyň ýaýramagynyň sebäp bolandygyny belledi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow günbatar ýurtlaryny Orsýete garşy meýilleri tutaşdyrmakda aýyplady we bu syýasatyň Ýewropanyň durnuklylygyna howp döredip biljekdigini aýtdy.
Orsýet mart aýynda Ukrainanyň Krym ýarymadasyny eýelänsoň günbatar döwletleri Moskwany Ýewropany durnuksyzlaşdyrmakda aýypladylar we käbir orsýetlilere gönükdirilen sanksiýalary girizdiler.
NATO Orsýeti onuň Ukraina bilen serhede golaý ýerde ýerleşdiren köp sanly harbylaryny yzyna çekmäge çagyrdy.
Orsýetiň talaby
Lawrow 11-nji aprelde eden çykyşynda krizisi gowşatmak isleýän ýurtlaryň Ukrainanyň täze hökümetini “ykrar” etmäge synanyşyklaryny bes etmelidigini aýtdy.
“Biz Ukrainadaky krizisiň gowşamagyny üpjün etmek mümkin diýip hasap edýaris. Munuň üçin bolan faktary [başgalaryň] boýnuna zor bilen dakmagy bes etmeli, Ukrainanyň ähli syýasy güýçleri we regionlary bilen dialogy ösdürmezden, Maýdan hökümetini islendik ýol bilen kanunlaşdyrmak synanyşyklaryny bes etmeli”.
Moskwa Ukrainada fewral aýynda döwlet başyna gelen häkimiýetleri ret edýär we Wiktor Ýanukowiçi henizem ýurduň kanuny prezidenti diýip hasap edýändigini aýdýar.
Orsýet Ukrainanyň täze premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň hökümetini we Oleksandr Turçynowy wagtlaýyn prezident hökmünde ykrar etmeýän dünýäniň az sanly ýurtlarynyň biridir.
Ukrainany terk eden Ýanukowiç häzirki wagtda Orsýetde ýerleşýär. Moskwa
Ýanukowiçi Ukraina tabşyrmakdan boýun gaçyrýar. Lawrow Orsýetiň bu pozisiýasyny 11-nji aprelde ýene-de gaýtalady.
Lawrow öz çykyşynda Moskwanyň Ukrainanyň NATO goşulyşmagyna garşy çykyş edýändigini nygtady we Ukrainanyň “bitaraplygyna” kanuny kepil gerekdigini aýtdy. Şol bir wagtyň özünde-de Orsýetiň daşary işler ministri Moskwanyň indiki hepdede ABŞ, ÝB we Ukraina bilen dört taraplaýyn gepleşiklere taýýardygyny belledi.
Lawrow energiýa meselesiniň, şol sanda Ukrainanyň Moskwa gaz üçin bergisiniň gepleşikleriň gün tertibinde maslahat ediljekdigini aýtdy.
Anneksiýadan soňky netijeler
Geçen aýda Ukrainadan bölünip, Orsýete goşulan Krymda anneksiýany gollan kanunçykaryjylar ýarymadany “Orsýetiň Krym respublikasy” diýip ykrar edýän konstitusiýany kabul etdiler.
Munuň öňüsyrasynda 10-njy aprelde ABŞ we Germaniýa Orsýetiň Ukraina goşulyşmagy bilen baglylykda Moskwa garşy täze sanksiýalaryň girizilmeginiň mümkindigini duýdurdylar.
Ak tamyň beýannamasynda aýdylyşyna görä, prezident Barak Obama bilen Germaniýanyň kansleri Angela Merkel özara telefon gepleşiginde Orsýet Ukraina bilen serhetdäki goşunlaryny yza çekmeli diýip ylalaşypdyrlar. Orsýetiň Ukrainanyň gündogaryna goşun salmak mümkinçiligi aladalanmalary güýçlendirýär.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wiktoriýa Nuland 10-njy aprelde Senatda geçirilen diňlenişikde Ukrainadaky krizisiň Orsýetiň ykdysadyýetine erbet täsir ýetirip biljekdigini belledi: “Soňky 5-6 hepdäniň dowamynda Orsýet Federasiýasy tarapyndan rubly goramak üçin 25 milliard dollardan gowrak pul sarp edildi”.
Şeýle-de Nuland ýylyň birinji çärýeginde Orsýetiň daşyna çykarylan kapitalyň möçberiniň 2013-nji ýylda tutuş ýylyň dowamyndaky möçberinden hem köp bolandygyny belledi


text:
Awstralia we Gollandiýa Orsýetiň BMG-niň rezolýusiýasyna gadagançylyk girizmegini tankyt etdiler. Rezolýusiýada Malaziýanyň howa ýollarynyň MH17 uçaryny gündogar Ukrainanyň giňişliginde urlup gaçyrmakda jogapkär diýip guman edilýänleri sud etmek üçin halkara tribunalyny döretmek göz öňünde tutulýar. Uçar heläkçiliginde 298 adam heläk boldy.
Gollandiýanyň premýer-ministri Mark Rutte “Orsýet halkara adalatynyň öňünde synagdan geçip bilmedi” diýip belledi. Ol Orsýetiň garşylygynyň “örän gynandyryjy” bolandygyny, emma garaşylmadyk ýagdaý däldigini aýtdy.
Awstraliýanyň premýer-ministri Tony Abbott 30-njy iýulda eden çykyşynda Orsýetiň gadagançylygynyň “gahar getirijidigini” aýtdy.
Gollandiýanyň ýolbaşçylygynda geçirilýän derňewleriň käbir netijesinde uçaryň separatistleriň gözegçiligindäki territoriýadan orsýet raketasy tarapyndan urlup gaçyrylandygy çak edilýär. Bu derňewleriň netijeleriniň oktýabr aýynda çap edilmegine garaşylýar.


text:
“CPJ “ ýagny žurnalistleri goraýjy komitetiň täze hasabatynda Siriýanyň žurnalistleriň işlemegi üçin iň heläkçilikli ýurtdygy aýdylýar, şol bir wagtda-da žurnalistleri iň köp tussag edýän ýurduň Türkiýedigi bellenýär. Habar berilişine görä, Türkiýede 40 golaý žurnalist türmede saklanýar.
Metbugat azatlygyny goraýjy guramanyň çarşenbe güni çap eden “Metbugata hüjüm” atly ýyllyk hasabatynda 2013-nji ýylda 70 golaý žurnalistiň öldürilendigi we 211 žurnalistiň tussag bolandygy barada habar berilýär.
Žurnalistleri goraýjy komitetiň aýtmagyna görä, Orsýet soňky ýylyň dowamynda žurnalistler babatynda has repressiw bolupdyr. Komitetiň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça koordinatory Nina Ognýanowa “metbugat we söz azatlygy üçin häzirki şertler Sowet Soýuzynyň dargamandan bäri şeýle repressiw bolmandy” diýip belledi.
Žurnalistleri goraýjy komitetiň bellemegine görä, 2013-nji ýylda Müsürde metbugat azatlygy bilen bagly iň erbet ýagdaý emele gelipdir. Yrakda geçen ýylyň soňky çärýeginde 10 žurnalist wepat bolupdyr.


text: Ýewropa Birleşigi, Eýranyň Tährandaky Ýewropa ýurtlarynyň ilçihanalarynyň işgärlerini gorkuzmalaryna bilelikde berk garşylyk görkezmek kararyna geldi. ÝB-niň Daşary işler ministrleriniň resmi däl duşuşygynda çykyp gürlän Çeh Daşary işler ministri Ýan Kohout, Eýran häkimiýetlerini diplomatiýa işgärlerini doly goramaga çagyrdy. Britaniýanyň Daşary işler ministri Deýwid Miliband, ministrleriň Gresiýanyň Korfu adasynda geçen duşuşygynyň, Britan ilçihanasynyň Eýran häkimiýetleri tarapyndan saklanan ýerli işgärlerini derhal goýbermäge çagyrandygyny aýtdy.


text:
Ysraýyl Gaza sektorynda ýerüsti gabawy gowşatjakdygyny ýene-de mälim etdi.
Ýarag hem ok-däri ýasamakda ulanyp boljak materiallardan beýleki harby däl ähli harytlary geçirmäge rugsat ediljekdigi habar berilýär.
Deňiz blokadasyny böwüsmäge synanyşan gäminiň garşysyna Ysraýylyň harbylarynyň geçiren operasiýasyndan soň ýurduň ýolbaşçylaryny halkara jemgyýetçiligi ýazgarypdy.
Ysraýylyň bu karary şol ýazgarma jogapdyr. Şol çaknyşykda palestinlilere tarapdar 9 türk aktiwisti heläk bolupdy.
Gabawy gowşatmak baradaky beýannama Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Waşingtonda boljak duşuşygynyň öň ýany yglan edildi.
Duşuşyk 6-njy iýula planlaşdyrylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 1-3-nji maýy aralygynda, hökümet delegasiýasynyň baştutanlygynda, Saud Arabystany patyşalygyna resmi sapar eder.
Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde bu sapara görülýän taýýarlyk barada habar berildi.
Sapar mahalynda iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň täze mümkinçilikleri, şol sanda strategik energiýa ulgamynda, gurluşyk serişdeleri senagatynda, dokma senagatynda we ulag ulgamynda täze taslamalary durmuşa geçirmek barada maslahat ediljekdigi aýdylýar.


text:
Penşenbe güni Günorta Afrika Respublikasynyň polisiýasy demonstrasiýa geçirýän şahtaçylara garşy ýarag ulananda, 30-dan gowrak adam öldi.
Bu çaknyşyk Rustenburg şäheriniň golaýynda şahtaçylaryň rugsat berilmedek demonstrasiýa geçirmek üçin ýygnanan wagty ýüz berdi. Ýüzlerçe şahtaçy öz aýlyk haklarynyň ýokarlandyrylmagyny talap edip, soňky iki günüň dowamynda şol ýerde piket geçirip başlady.
Polisiýa bu piketçileriň elleri demir taýakly, pyçakly we hatda käbirleriniň tüpeňli pikete çykandyklaryny aýdýar. Häzirki wagt piketçileriň ölümine getiren bu waka boýunça derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý duşenbe güni Hindistanyň baştutanlary bilen duşuşdy we uruşdan ýaňa haldan gaçan ýurduna has köp inwestisiýa edilmegi barada gepleşikler geçirdi.
Hindistana dört günlük sapary bilen baran Karzaý Nýu-Delide premýer-ministr Manmohan Singh bilen duşuşdy.
Geçen hepde ahyrynda bolsa, ol Mumbaýda hindi biznesmeleri bilen duşuşdy we iki ýurduň ykdysady hyzmatdaşlygyny mundan beýläk hem berkitjek inwestisiýalaryny kabul etmäge öz ýurdunyň taýýardygyny aýtdy.
Hindistan 2 milliard dollar töweregi möçberde Owganystanyň infrastrukturasyna, ýagny awtomobil ýol we keselhanalaryň gurluşygyna, oba ýerlerini elektrik togy bilen üpjün etmek baradaky proýektlere maýa ýatyrýar.
2014-nji ýylda owgan güýçleri ýurtda howpsuzlygy üpjün etmegi öz üstüne alanlaryndan soň Nýu-Deli Owganystana täsirini güýçlendirmäge umyt baglaýar.


text:
Paleografiýa
“Oguz hanyň düzen beýik düzgün-nyzamly döwletleri müň ýylyklarda uzapdyr, Oguz hanyň düzen elipbiýi müň ýyllyklaryň içinde hereket edipdir. Biz bu gün ol elipbiýiň haçan ýetip gidýändigini bilemzok, emma on sekizinji asyrda mundan tas üç ýüz ýyl öň ýaşap geçen şahyr Şeýdaýynyň döreden “Gözel ýygrym bäş” merziýe goşgusy Oguz hanyň ýetin elipbiýiniň agysy ”
Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama
Paleografiýa malarynyň taryhy ösüşindäki daşky keşbini, olaryň ỳazylyş usullaryny, düzgünlerini we harplaryň görnüşlerini öwrenỳär. Paleografiỳanyň öwrenỳän ỳazuw daşky keşbine şu aşakdakylar degişli : ỳazgynyň alamaty ỳazylyş görnüşiniň, ỳazylyş usulynyň we ỳazuw ỳazylan serişdäniň aỳratynlyklary, ỳazuw guraly, elỳazmanyň bezemekligi, reňki, syỳasy, suw alamaty, tagmasy, mähri,göwrimi, elỳazmanyň rejelenişi. Paleografiỳanyň esasy maksady gadymy ỳazgy ỳadygärlikleriniň ỳazylan wagtyny, ỳazylan ỳerini, dilini kesgitlemekdir. Adamzat jemgyỳetinde ỳazgylaryň ähmiỳeti uludyr, gadymy admzat jemgyỳetiniň ruhy baỳlygyny ỳygnamakda we olary soňky göwre ỳetirmekde ähmiỳetlidir. Şonuň üçin paleografiỳa ylmy taryh ylmynyň iň bir wajyp pudaklarynyň biri hasaplanỳar.
Paleografiỳa sözi iki sany grek sözünden emele gelendir. Ýagny “palaos” – köne, gadymy we “grado” – ýazýaryn diýmekdir. Paleografiýa gadymy elýazmalary dogry okamaklygy başarmaga, onuñ nirede we haçan ýüze çykandygyny, ýazan adamyñ adyny, ol ýazgynyñ hakykydagyny ýa-da ýalan-galdygyny kesgilemäge kömek edýär.
Ýekebaşga paleografiýa öz adynyñ gelip çykyşyna laýyklykda gadymy elýazmalary öwrenmek bilen meşgullanmagy añladýardy. Häzirki wagtda bolsa täze döwrüñ hem elýazmalarynyñ daşarky tarapyny öwrenýär. Şuña laýyklykda häzir täze söz – “neografiýa” sözi ýüze çykdy.
Paleografiýaýanyñ wezipesi
- köne, gadymy hatlary ýalñýşsyz okamaklyga
- elýazmalaryñ haçan ýüze çykamdygyny kesgirlemeklige mümkinçilik döretmek.
Ýazuw ýadygärlikleriniñ dogry okalmagy olaryñ taryhy çeşme hökmünde geljekde peýdalanmaklygyna şert döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi döredýär. Çeşmeleriñ ýalñýş çap edilmegi barlaglaryñ ýalñýş netijeleri çykarmagyna getirýär.
Paleografiýanyñ 2-nji wezipesi – ýazuw ýadygärlikleriniñ ýazylan wagtyny we ýerini kesgitlemekdir. Bu işde induksiýa – hususy ýagdaýlardan umumy netijeler çykaryp, pikirlenmek usuly we deduksiýa – umumy netijeden hususy netijä gelmek, umumy pikirlerden hususy pikire gelmek usuly bar.
Paleografiýa beýleki birnäçe kömekçi taryhy derler bilen baglanyşykly ösýär. Ilkinji nobatda epigrafika – gaty zatlaryñ ýüzüne ýazylan ýazgylary – gaşa, metala, agaja, toýuna we beýl – ýazulan ýazgylary öwrenýän ylym bilen baglanyşykly. Sebäbi epigrafika ýaly ýazuw belgileriniñ ösüşini öwrenýär. Şeýle hem paleografiýa stragestika (möhürler hakyndaky ylym, “stragis – möhür – grek sözünden” we numizmatika (şaýlyklar hakyndaky ylym) bilen baglanyşyklydyr. Möhürleriñ we şaýlyklaryñ ýuzüne ýazylan ýazgylar paleografiki synlamalar üçin serişde bolup hyzmat edýär.
Kömekçi taryhy dersleriniñ içindendiplomatika hem paleografiýa bilen baglanyşyklydyr. Paleografiýa-da, Diplomatika-da ýumşak zatlara ýagny kagyz we beýleki ýumşak zatlara ýazylan ýazuw çeşmelerini öwrenýärler.
Öñki belleýşimiz ýaly paleografiýa ýadygärligiñ diñe daşky taryhy bilen meşgullanýar, Diplomatika bolsa gyzyklanýan ýazuw çeşmesiniñ mazmuny bilen meşgullanýar. Şeýlelikde bu ýerde diplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýanyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy doplomatikanyñ wezipesi paleografiýanyñka garanda birneme giñ manydadyr. Ýöne paleografiýaýnyñ meşgullanýan çeşmeleriniñ sany, toplumy diplomatikanyñ meşgullanýanyn-dakysyndan birnäçe esse köpdür.
Paleografiýa ýokary agzalyp geçilen derslerden başga-da sungat taryhy (elýaz,alaryñ çeper bezelişini, nagşyny, ondaky şekilleri öwrenende ýa-da edebiýat taryhy dil-bilimi elýazma ýadygärlikleriniñ edebi düzümi öwrenilende) ýaly özbaşdak ylymlar bilen baglanyşykda ösýär we olaryñ iş netijelerini peýdalanýar.
Paleografiýa hronologiýa (bu sözi Lihaçow D.S. girizdi), berestoogiýa, metrologiýa, çeşmeleri öwreniç ylymlary bilen hem baglanyşykly.
Paleografiýa ylym hökmünde Günbatar Ýewropada XVII asyrda çykdy. Onuñ watany Fransiýa hasaplanýar. Paleografiýa ilki aýratyn ylym hökmünde däl-de taryhy çeşmeleriñ bir bölegi hökmünde ýüze çykdy. XVI-XVII asyrlardaky reformasiýa - katolik buthamasynyñ esaslaryna güýçli zarba ugry we orta asyr jemgyýetinde ankydy pikiriñ ösmegine şert döretdi.
Öñdebaryjy fransuz alymlary irki resminamalary we arhiw serişlererini toplap we ylmy barlaglarda ulanyp başladylar. Olar baý elýazmalary çap etmek, täzeden işlemek bilen hem meşgul boldular. Olardan Düýşen, Balýuz, şarl Duýkanen we başdalar.
“Paleografiýa” sözüni döreden we ylmy dolanyşyga girizen XVII asyryñ ahyrynda we XIOII asyryñ başlarynda ýaşap geçen meşhur fransuzalymy Berner Monfokodyr. Ol ilkinji gezek ýazuwyñ taryhyna ýörite ýüzlendi. Monfokon döredijiliginiñ ilkinji ýyllaryny grek elýazmalaryny öwrenmelkige bagyşlady. Ol 1708-nji ýylda “Grek paleografiýasy” atly kitabyny çykardy, oña 12 müñ grek elýazmalary mälim bolupdyr. Indi paleografiýa diplomatikanyñ bir pudagy däl-de eýsem özbaşdak ders bolupdyr.
Ýazuw materialy we ýazuw guralary: Papirus. Pergament. Palumnsestler. Kagyz. Syýa. Gaz elegi. Mel. Pero. Galam. Ornament Gadymy ýazuw üçin ýumşak material papyrus bolupdyr. Bu gamyşlak ösümlik Niliň aşak akumlarda orta Afrikada we şeýle-de orta ýer deňiz basseýnelerde duş gelipdir. Papirius uly ýogyň gamyşa meňzeş bolupdyr. Ony kesipdirler we ýukajyk özenini zolak-zolak görnüşinde goýupdyrlar. Yssy günüň şöhlesini goýlan ýumşak gamyş ýuka, sary reňkli plastinka görnüşine öwrülipdir. Şol alnan materiala bolsa gadymy müsüpliler tuiw bilen öz harylaryny (çerogliflerini) ýazypdyrlar.
Şeýle usul bilen ýazylan ýazgylar b.e 4000 m ýylara degişlidir. Ýazuw materily hökmünde Müsürde ýüze çykan papyrusy Ýewropa aralaşypdyr. Mys, XI asyrdaky Rim papalarynyň dokumentleri papirislara ýazylypdyr.
G.o. slawýanlar we ruslar papirusy bilmändirler. Gadymy rus elýazmalary derä (pergamante) ýazylypdyr. Deri ýazuw materially hökmünde uzak wagtlap g.d-da ulanypdyr. Deri b.e öň I asyrda kiçi Aziýa şäheri bolan Pergameda (häz Bergam) ýäsylypdyr. Şol şäheriň ady bilrn baglanşykly oňa pergameý diýilipdir.


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň resmileri polisiýa ofiserine hüjüm etmekde aýyplanýan 16 hytaý raýatyny tussag etdi.
Bişkek Şäher polisiýa departamentiniň metbugat wekili Bakyt Seitow özüniň 2-nji oktýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda tussag edilen daşary ýurt raýatlary huligançylykda, döwlet resmisine hüjüm etmekde we hususy emläge zeper ýetirmekde aýyplanýar diýdi.
Seitowyň maglumatyna görä, 30-njy sentýabrda Bişkegiň merkezinde hytaýly gurluşyk işgärleri polisiýa ofiserine hüjüm edipdirler.
Maglumata görä, wakanyň bolan pursady hytaýly işgärleriň serhoşdygy habar berilýär.


text:
Şu gün Pakistandaky “Talyban” topary Karaçi şäherinde saud arabystanly diplomaty öldürendiklerini tassyklap, beýanat ýaýratdy.
“Talyban” toparynyň sözçüsi öz şahsyýetini anyklaşdyrmazdan «Roýter» habar agentligine beren interwýusynda tä amerikan güýçleri “Al-Kaýdanyň” agzalaryny yzarlamaklaryny we söweşijilere garşy raketa hüjümlerini bes edýänçäler, şeýle çäreleriň dowam etdiriljekdigini aýdypdyr.
Şu gün Saud Arabystanyň ilçihanasy Pakistanyň Karaçi şäherinde öldürilen bu diplomatyň şu şäherdäki wekilhananyň diplomaty Hassan al-Kahtanidigini tassyklady.


text:
Türkmenistanda ynsan ösüşiniň derejesi boýunça ýurduň görkezýän «oňyn netijeleri» aýratyn dabara bilen bellenilip geçildi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Programmasynyň maglumatyna görä, Türkmenistan ynsan ösüşiniň derejesi boýunça öz görkezijilerini has-da gowulandyryp, 102-nji orunda durýan Özbegistandan, 109-njy orunda durýan Gyrgyzystandan we 112-nji orunda durýan Täjigistandan hem öňe geçip, 87-nji orna eýe bolupdyr.
Beýleki tarapdan, türkmen hökümetiniň adyna aýdylýan islendik öwgüler, aýratynam BMG ýaly täsirli halkara guramalary tarapyndan aýdylýan öwgüler, adatça, öz abraýy bu guramanyňkydan pes bolmadak ynsan hukuklaryny goraýjy köpsanly beýleki guramalaryň aýdýan garaýyşlaryna garşy bolup çykýar.
Çünki bu guramalar türkmen režiminiň dünýäde iň bir repressiw režimdigini nygtap gelýärler.
Çaprazlyklaryň sebäbi
Eger Birleşen Milletler Guramasynda Türkmenistandan nähilidir bir ykdysady bähbit gözlemek ýa-da ondaky demokratik prinsipleriň bozulmalaryny inkär etmek tendensiýalary bar bolanda, ony goşa standart syýasatyny ulanmakda-da aýyplap bolardy. Ýöne Türkmenistan babatda Birleşen Milletler Guramasynda bu tendensiýalaryň hiç biri-de ýok diýse bolar.
BMG we ÝHHG ýaly halkara guramalarynyň Türkmenistanyň problemalarynyň daşyndan aýlanyp geçmekleri, adatça, olaryň bütinleý başga bir ýagdaýy göz öňünde tutmaly bolýandyklary bilen baglanyşykly. Ol-da Türkmenistanyň häkimiýetleriniň henize çenli edilýän tankytlara konstruktiw reaksiýa bildirmegi başarmaýanlygyndadyr.
Islendik bir mesele boýunça, aýratynam, gumanitar meseleler boýunça edilýän iň bir ýumşak tankydy belliklerem türkmen tarapynda köre-kör garşylykly hüjümleri döredýär hem-de olaryň daşarky dünýä bilen gatnaşyklarynyň üzülmegine getirýär.
Alnyp barylýan dartgynly dialoglarda izolirlenmek usuly - Türkmenistanyň ulanmagy başarýan ýeke-täk guraly bolmagynda galýar.
«Türkmen» fenomeni
Birleşen Milletler Guramasy hem-de Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara guramalary ozaly bilen Türkmenistanda iş alyp barmak mümkinçiliklerini öň hatarda goýýarlar we bu ugurda ýurduň hökümeti bilen dialoglara päsgel beräýjek ýagdaýlardan gaça durmaga çalyşýarlar.
Bu guramalaryň wekilleriniň pikirine görä, dialoglaryň kesilmegi diňe ýurtdaky ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagyna getirer.
Hut şoňa görä-de, BMG we ÝHHG ýaly halkara guramalary Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen nähilidir bir dialoglary saklap galmak üçin taryh, magaryf, demografiýa, saglygy saklaýyş, kanun goraýjy organlaryň işgärlerine tälim bermek ýaly gytaklaýyn pudaklar boýunça hyzmatdaşlyklara-da ýol agtarýarlar.
Şol bir wagtyň özünde-de, olar ýurtda «oňyn ösüşleriň» bardygyny bellemek usulyny-da pedagogik usul ýaly bir görnüşde ulanýarlar. Şeýle usullar bilen türkmen häkimiýetlerini imrindirmek arkaly bolsa, olar ahyrky netijede ýurduň häkimiýetleri liberal ösüşiň ýoluny saýlarlar diýip umyt edýärler.
Ýöne Türkmenistan ýaly kyn režimler bilen dialog alnyp barylmagyna pessimistik garaýyş bilen garaýan synçylar resmi Aşgabat bilen ýola goýuljak bolunýan bu gatnaşyklaryň, düýp özeninde, ýerliksiz we netije bermejek zatdygyny aýdýarlar.
Olar türkmen režiminiň repressiw tebigatyny paş etmek usulynyň has netijeli usul boljakdygyny aýdýarlar.
Türkmenistan babatda bu iki usuldan haýsy biriniň has ýerlikli boljakdygy baradaky mesele henizem ýiti mesele bolmagynda galýar.
Megerem, diňe ýurduň üstünden haýbat bilen abanyp duran izolirlemek paltasynyň ýok bolan halatynda we häkimiýetleriňem islendik bir tankyda adaty bolaýmaly zat hökmünde garap başlan halatynda bu mesele aradan aýrylsa gerek.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
28-nji oktýabrda ir bilen Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara atçylyk sport toplumyna geldi. Bu ýerde Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk şanly senesine bagyşlanan dabaralar geçirildi.
Bu ýerde ýurdumyzyň welaýatlaryna degişli ak öýler oturdylyp, türkmen aýdym-sazlarynyň owazy belentden ýaňlanýar. Körpeleriň we hormatly ýaşulularyň tomaşa edýän aýdym-sazly çykyşlary baýramçylyga özboluşly öwüşgin çaýýar. Bu ýerde guralan bezegli ak öýüň öňündäki meýdançada bagşy-sazandalaryň belent ruha beslenen owazlary ýaňlanýar. Hormatly ýaşulular öz aralarynda keçe-keçe oýnaýarlar. Bu ýerde Küştdepdi tansynyň ýerine ýetirilmegi bolsa guralan baýramçylyk dabaralarynyň ruhuny göterdi. Körpeler aşyk oýny boýunça bäsleşýärler.
Türkmenistanyň Prezidenti bu ýerde ýaş suratkeşleriň, heýkeltaraşlaryň, zergärleriň, ýurdumyzyň çeperçilik okuw mekdepleriniň okuwçylarynyň işlerinden düzülen sergisini synlady. Bu ýerde görkezilýän işleriň, esasan, behişdi bedewlere bagyşlanandygyny, olaryň milli atçylyk sungatyny wasp edýändigini bellemeli.
Ýeri gelende aýtsak, milli göreş halk baýramçylygynyň, türkmen toýlarynyň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Halkara atçylyk sport toplumynda ýaýbaňlandyrylan baýramçylyk dabarasynda guralan milli göreşe türkmen pälwanlary işjeň gatnaşdylar.
Bu ýerde ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň, aýdym-saz toparlarynyň, ýaş artistleriň çykyşlary hem ýaýbaňlandyryldy. Olarda milletiň buýsanjyna öwrülen “behişdi bedewleriň” — ahalteke atlarynyň dünýä ýüzündäki şöhratynyň belende galmagy ugrunda tagalla edýän Arkadag Prezidentiň beýik işleri wasp edildi.
Soňra at çapyşyklaryna badalga berildi. Bu gezek ahalteke bedewleri at çapyşyklarynyň 7-sinde özleriniň dürli aralyklary geçmekde ýyndamlygyny görkezdiler.
Birinji çapyşyk Türkmenistanyň maliýe, ykdysadyýet we bank ulgamynyň goýan baýragy ugrunda boldy. Oňa üç ýaşar bedewleriň 10-sy goşuldy. Çekeleşikli geçen çapyşykda Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Mübärek atly bedew birinji gelmegi başardy. Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary K.Agamyradowyň seýislän bu bedewini ussat çapyksuwar T.Babaýew çapdy. Mübärek 2400 metr aralygy 2 minut 47,6 sekuntda geçmegi başardy. Bu ýaryşda ikinji orna D.Kowusowyň hojalygyna degişli Owadanguş, üçünji orna bolsa Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugyna degişli Darkesen düşdi.
Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň baýragy ugrunda geçirilen ikinji çapyşygyň menzili hem 2400 metr boldy. Gyzykly geçen bu çapyşyga goşulan 10 atyň içinden Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişli Ýalta atly gara at bu aralygy 2 minut 42 sekuntda geçip, çapyşygyň baş baýragyna mynasyp boldy. Ussat seýis B.Babaýewiň seýislän bedewini B.Berdimuhammedow çapdy. Bu çapyşykda A.Amanlyýewiň hojalygyna degişli Körpäm atly dor at ikinji orna düşdi. Aşgabat şäheriniň Ruhabat etrabynyň Garadaşaýak ýaşaýyş toplumyna degişli Nesip atly mele bedew üçünji baýrakly orna düşmegi başardy.
Ýurdumyzyň söwda toplumynyň goýan baýragy ugrunda geçirilen üçünji çapyşykda bedewler 2800 metr aralyga goşuldylar. Şonda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişli Senem atly gara dor bedew birinji gelmegi başardy. Türkmenistanyň at gazanan atşynasy B.Hydyrowyň seýislän bu bedewini J.Hydyrow çapdy. Senem bu aralyga 3 minut 15,3 sekunt wagt görkezdi. Bu çapyşykda N.Japarowyň hojalygyna degişli Senemgül ikinji bolup geldi. Türkmenistanyň Senagat ministrligine degişli Köpetdag atly bedew üçünji baýrakly orna düşdi.
Dört we uly ýaşar bedewleriň goşulan dördünji çapyşygynyň menzili 3000 metr boldy. Onda bedewleriň 10-sy Türkmenistanyň ulag we aragatnaşyk toplumynyň baýragy ugrundaky bäsleşiklere goşuldylar. Çekeleşikli geçen çapyşykda Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Keýmirdon atly mele bedew bu aralygy 3 minut 30,3 sekuntda geçmegi başardy. Onuň seýsi Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary K.Agamyradow, çapyksuwary ussat çapyksuwar B.Agamyradow. Ýaryşda Türkmenistanyň Içeri işler ministrligine degişli Gerçek atly bedew ikinji, Türkmenistanyň Baş prokuraturasyna degişli Gyrgaplaň bolsa üçünji baýrakly orunlara düşdi.
Bäşinji çapyşykda hem menzil 3000 metr boldy. Ýurdumyzyň gurluşyk we energetika toplumynyň baýragyny almak ugrunda geçirilen bu bäsleşikde hem Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Gumman atly bedew birinji geldi. Ussat çapyksuwar T.Babaýewiň çapan bedewini Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary K.Agamyradow seýisledi. Türkmenistanyň Içeri işler ministrligine degişli Garlawaç ikinji, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrligine degişli Serkerde bolsa üçünji baýrakly orunlara düşdüler.
Dört we uly ýaşar bedewleriň goşulan altynjy çapyşygynyň menzili 3200 metr boldy. Türkmenistanyň senagat toplumynyň baýragy ugrunda geçirilen bäsleşikde Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Kemer atly dor at bu aralygy 3 minut 43,5 sekuntda geçip, birinji gelmegi başardy. Ussat çapyksuwar B.Agamyradowyň çapan Kemerini bu ýaryşa Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary K.Agamyradow taýýarlady. Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyna degişli Jygalybeg bu ýaryşda ikinji orna mynasyp boldy. Türkmenistanyň Içeri işler ministrligine degişli Hanpolat üçünji baýrakly orny eýelemegi başardy.
Dört we uly ýaşar bedewleriň 10-synyň gatnaşmagynda geçirilen jemleýji bäsleşigiň menzili 2800 metr boldy. Bedewler bu ýaryşda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramçylygy mynasybetli yglan eden baş baýragy ugrundaky çapyşyga goşuldylar. Örän çekeleşikli we gyzykly geçen bäsleşikde Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Dalbedew atly dor at birinji gelmegi başardy. Ussat çapyksuwar B.Agamyradowyň çapan bedewi bu aralyga 3 minut 21,4 sekunt wagt görkezdi. Ony bu günki ýaryşa Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary K.Agamyradow taýýarlady.
Baýramçylyk mynasybetli geçirilen aýlawyň jemleýji çapyşygynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişli Meleje atly mele at ikinji orna mynasyp boldy. Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna degişli Gurgun atly gara bedew üçünji baýrakly orna düşmegi başardy.
Şeýlelikde, mukaddes Garaşsyzlyk baýramçylygy mynasybetli geçirilen baýramçylyk çapyşyklarynyň hemmesi örän çekeleşikli we gyzykly boldy.
Baýramçylyk çapyşyklarynda ýeňiş gazanan bedewlere degişli baýraklar dabaraly ýagdaýda gowşuryldy. Geçirilen ýedi çapyşykda birinji orna düşen bedewleriň çapyksuwarlary ýeňil awtoulaglaryň açarlaryny ýüzüne sylyp, döredilýän ajaýyp mümkinçilikler, ýurdumyzda atçylyk pudagyny ösdürmek we atşynaslar barada edýän hemmetaraplaýyn aladasy üçin Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden alkyş sözlerini aýtdylar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu eger Hamas topary 2006-njy ýyldan bäri tussaglykda saklanýan ysraýylly esger Gilat Şalidy azat etse 1000 sany palestinaly tussagyň boşadyljakdygyny aýtdy.
Netanýahu bu pikirini düýn ilata ýüzlenip eden çykyşynda öňe sürdi.
Emma ol bu teklibi bilen bagly iki şerti hem orta atdy. Olardan biri ýakasyny tanadan terroristleriň boşadylmajakdygy we beýlekisi bolsa şol palestinalylardan käbirleriniň Iordan derýasynyň günbatar kenaryna däl-de, Gaza iberiljekdigi barada.
Gazany öz gözegçiliginde saklaýan Hamas topary bu şertleri mundan öň ret edipdi.
Şalit bilen bagly Netanýahunyň öňe süren bu teklibi agzalýan esgeriň maşgala agzalary tarapyndan hökümete edilýän basyşlaryň barha artýan häzirki pursatyna gabat geldi.


text:
Aizada Belekowa: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Aizada Belekowa Gyrgyzystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 75%-i musulman.
Roh Angiz Habibi: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Roh Angiz Habibi Owganystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 99%-i musulman.
Owganystanly zenan: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Bu zenan Owganystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 99%-i musulman.
Wida Karima: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Wida Karima: Owganystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 99%-i musulman.
Amnah Abul-Aziz: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Ýazyjy Amnah Abul-Aziz Yrakda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 97%-i musulman.
Turaýa Jawad: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Turaýa Jawad Yrakda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 97%-i musulman.
Nibras Nail: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Nibras Nail Yrakda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 97%-i musulman.
Adla Dizdar: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Adla Dizdar Bosniýada ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 40%-i musulman.
Maýa Behmen Nowaliç: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Maýa Behmen Nowaliç Bosniýada ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 40%-i musulman.
Asylkan Sadykowa: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Asylkan Sadykowa Gyrgyzystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 75%-i musulman.
Dinara Osmonowa: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Dinara Osmonowa Gyrgyzystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 75%-i musulman.
Aigerim: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Aigerim Gyrgyzystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 75%-i musulman.
Eliza Kaldybaýewa: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Eliza Kaldybaýewa Gyrgyzystanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 75%-i musulman.
Madina Şaripowa: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Madina Şaripowa Täjigistanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 85%-i musulman.
Halima Hasanowa: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Halima Hasanowa Täjigistanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 85%-i musulman.
Arzuw Huseýnowa: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Arzuw Huseýnowa Azerbaýjanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 90%-i musulman.
Ulwiýýe Akhundowa: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Ulwiýýe Akhundowa Azerbaýjanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 90%-i musulman.
Ülker Abdullaýewa: Hyjap geýmezligimiň sebäbi
Ülker Abdullaýewa Azerbaýjanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 90%-i musulman.
Nergiz: Hyjap geýmegimiň sebäbi
Nergiz Azerbaýjanda ýaşaýar. Bu ýurduň ilatynyň 90%-i musulman.


text:
Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň maliýe ministrleri düýn Brýusselde bolan maslahatda Gresiýa 110 milliard ýewro möçberinde beriljek kömegiň planyny tassykladylar.
Maglumata gorä, bu pul serişdelerini Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary we Halkara pul fondy üç ýylyň dowamynda berer.
Gresiýanyň premýer-ministri Georgios Papandreu halkara kömeginiň şertleri bilen Afininiň ylalaşýandygyny düýn yglan etdi. Bu ýerde gürrüň üç ýylyň dowamynda döwlet çykdajylaryny 30 milliard ýewro möçberinde azaltmak barada barýar.
Gresiýa kömek bermek plany 7-nji maýda Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň sammitinde gutarnykly tassyklanar.


text:
Resmi sapar bilen Aşgabada gelen Özbegistanyň prezidenti Islam Karimow we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Oguzkent” myhmanhanasynda ikiçäk gepleşikler geçirip, iki ýurduň özara gatnaşyklaryna, söwda-ykdysady, gumanitar we beýleki ugurlardan hyzmatdaşlygyna degişli meseleleri, taraplary gyzyklandyrýan regional we halkara problemalaryny maslahatlaşdy.
Soň giňeldilen düzümde gepleşikler dowam etdirilip, soňundan prezidentler türkmen-özbek bilelikdäki beýannamasynyň aşagyna gol goýdular.
Şeýlede Türkmenistanyň we Özbegistan Respublikasynyň hökümetleriniň arasynda 2011-2013-nji ýyllar üçin medeni-gumanitar ugurda hyzmatdaşlyk programmasyna gol çekildi. Bular barada TDH gullugy ýazýar.
Şu gün G.Berdimuhamdow we I.Karimow Daşoguzda türkmen-özbek halklarynyň Dostluk festiwalyna gatnaşýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerriniň Merkezi Aziýa planlaşdyrýan saparynyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalar bilelikdäki beýanat bilen çykyş edip, onuň sebitde adam hukuklaryna aýratyn üns bermegini soraýarlar.
Şol beýanata Gazagystanyň Adam hukuklary boýunça halkara býurosy, Adam hukuklary boýunça ”Türkmen inisiatiwasy” topary, Merkezi Aziýanyň Adam hukuklary boýunça assosiasiýasy, Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlyk topary gol goýdular.
Agzalýan guramalar tarapyndan ýaýradylan bilelikdäki beýanatda Merkezi Aziýada adam hukuklaryny goraýan guramalaryň adatdakysyndan has agyr şertlerde işlemeli bolýandyklary, regionyň howpsuzlyk we ykdysady ýagdaýlary bahana edinilip, höküm sürýän režimler tarapyndan sebitde raýat jemgyýetine edilýän basyşlaryň hasam artdyrylandygy nygtalýar.
Hukuk bozmalar
Beýanatda aýratynam, takyk mysallar görkezilip, Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ýagdaýyna üns çekilýär. Şeýle-de Özbegistandaky, Gyrgyzystandaky, Gazagystandaky we Täjigistandaky tussaglaryň ykbaly hakda gürrüň edilýär.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän adam hukuklaryny goraýan Human Rights Watch guramasy hem jenap Kerriniň sapary barada beýanat ýaýradyp, regionda hukuk bozmalara ünsi çekýär hem Kerrini bu ýagdaýlar baradaky aladalaryny aç-açan beýan etmäge çagyrýar.
31-nji oktýabr bilen 3-nji noýabr aralygynda boljak saparynyň dowamynda John Kerri Merkezi Aziýada ýerleşýän bäş ýurduň ýolbaşçylary bilen duşuşar.
Türkmen žurnalistleri
Onuň Özbegistanyň Samarkand şäherinde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň daşary işler ministrleri bilen geçirjek duşuşygynyň gün tertibiniň Owganystandaky durnuksyzlyga we ”Yslam döwleti” atly jeňçi topara garşy alnyp barylýan göreş ýaly temalara bagyşlanjakdygy agzalyp, şol duşuşyklaryň ählisiniň gün tertibinde adam hukuklary temasynyň hem e mynasyp orun almalydygy bellenilýär.
HRW guramasy öz beýanatynda käbir takyk teklipler bilen hem çykyş edip, Türkmenistan barada aýdylanda, aýratynam Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ýagdaýyna ünsi çekýär.
Saparmämmediň awgust aýynda 3 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi ýatladylyp, bikanun ýagdaýda tussag edilen beýleki bendileri hem derhal boşatmaga çagyrylýar.
Türkmen häkimiýetlerine basyş
Şeýle-de HRW öz beýanatynda Jogn Kerriden hökümetiň öz syýasy garşydaşlarydyr öýdüp çaklaýan adamlarynyň ýurtdan çykmagyna garşy girizen çäklendirmelerini ýatyrmagy hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň ekspertlerine Türkmenistana baryp, degişli ýagdaýlar bilen doly tanyşmaga rugsat bermegi üçin türkmen häkimiýetlerine basyş etmegini soraýar.
Başda agzalyp geçilen adam hukuklaryny goraýjy toparlar diňe bir Türkmenistanda däl, eýse Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlarynda hem adam hukuklaryna, söz we metbugat azatlygyna garşy girizilen çäklendirmeleriň soňuna çykmagyň wagtynyň ýetendigini ýatladýarlar. Bu nukdaýnazardan alanyňda, Kerriniň häzirki iş saparynyň gaty möhümdigini nygtap, ondan planlaşdyrylýan resmi duşuşyklarda regionda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada aç-açan gürrüň gozgamakdan çetde durmazlygy talap edýärler.


text:
Owganystanda prezidentlige dalaşgärleri hasaba almak kampaniýasy tamamlandy. 2014-nji ýylyň aprelinde geçmeli saýlawlarda jemi 27 adam dalaş eder.
Garaşsyz saýlaw komissiýasy hasaba alnan kandidatlaryň doly sanawyny 16-njy noýabrda hödürlär.
Iň öňdebaryjy dalaşgärler hökmünde ozalky daşary işler ministrleri Abdullah Abdullah we Zalmai Rassoul, öňki maliýe ministrleri Aşraf Ghani we Anwarul Hak Ahadi, şeýle-de öň goranmak ministri bolup işlän Abdul Rahim Wardak hökmünde häsiýetlendirilýär.
Prezident Hamid Karzaýyň dogany Kaýum Karzaý hem dalaşgär hökmünde hasaba alyndy.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaýyň daşary işler ministri Ýan Szeçi bilen Aşgabatda gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikde taraplar Türkmenistan bilen Hytaýyň hyzmatdaşlyklarynyň dürli ugurlary barada pikir alyşdylar.
Ýan Szeçiniň ýolbaşçylygyndaky ýokary derejeli hytaý delegasiýasy Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde ikitaraplaýyn konsultasion gepleşiklere hem gatnaşdy.
Bu gepleşiklerde, esasan, prezident Berdimuhamedowyň ýakyn wagtlarda Hytaýa etjek saparyna degişli meseleleriň çäklerinde maslahat edildi.


text:
Türkmenistanyň sosial durmuşynyň we ilatyň sosial üpjünçiliginiň ýagdaýyna ýurduň ykdysady, maliýe we bank pudaklaryna bagyşlanyp 17-nji awgustda geçirilen maslahatda garaldy.
Türkmenistanyň ykdysadyýet we maliýe ösüşi boýunça 17-nji awgustda geçirilen döwlet maslahatynda berlen hasabatlarda ýurt ýolbaşçylarynyň alyp barýan maliýe-ykdysady syýasatynyň ýurduň abadançylygyna we ilatyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna gönükdirilýänligi bellenildi.
Maslahatda “Türkmenistanyň 2011-2030-njy ýyllar boýunça sosial-ykdysady ösüş programmasynyň” çäginde ýakyn ýyllarda oba ýerlerini abadanlaşdyrmak we infrastruktura taýdan döwre laýyk ösdürmek, milli hususy öndürijileri, kiçi we orta telekeçiligi goldamak, oba ilatyna jaý gurluşygy üçin kredit bermek, aýlyklary we pensiýalary wagtynda eýelerine gowşurmak ýaly planlar agzaldy.
“Döwlet adam üçindir” diýen şygar astynda alnyp barylýan milli programmanyň üstünlikli gidýänligi-de habar berildi. Ilatyň sosial goragy ugrunda edilýän işleriň arasynda pensiýanyň, pul kömekleriniň wagtynda tölenýänligi we adamlara giň derejede sosial ýeňillikleriň berilýänligi aýdyldy.
Girgeji çeşmesi
Türkmenistanda pensiýa üpjünçiligi ilatyň sosial durmuşynda aýratyn we möhüm orun tutýar. Türkmenistanly synçylaryň sözlerine görä, şu günki gün garrylyk ýaşyna ýeten adamlaryň pensiýasynyň tutuş maşgalalar üçin ýeke-täk girdeji çeşmesi bolup durýan halatlary seýrek däl.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Artýom Ulunýan işlemäge ukyply adamlaryň garrylaryň pensiýalary bilen gün görmäge mejbur bolmagy işsizligiň çakdanaşa agyr ýagdaýyndan habar berýär diýip, pensiýa we işsizlik meseleleriniň bir-birine baglydygyny belleýär. Garaşsyz maglumatlarda ýurtdaky işsizligiň derejesi azyndan 30% diýlip görkezilýär.
A.Ulunýan salgyt töleýjileriň hasabyna düzülýän döwlet býujetinden tölenýän pensiýalaryň durnuklylygynyň işleýän adamlaryň salgytlaryna göni bagly bolup duranlygyna hem ünsi çekýär. "Şeýlelikde ilatyň uly böleginiň işsiz bolmagynyň ýurduň pensiýa üpjünçiliginiň gowşamagyna şert döredýär".
Türkmenistanda işsizlik meselesi, işsizleriň sany, ýurduň içinde ilatyň iş bilen üpjünçiligine degişli maglumatlar, gazanjyň gözleginde ýurduň daşyna gidýänleriň sany we, umuman, ýurduň sosial ýagdaýyna hem bar bolan kynçylyklara degişli resmi maglumatlar köpçülige ýetirilmeýär. Ýurtda işsizlik boýunça kömek pulunyň berilmegi-de göz öňünde tutulmaýar.
Pensiýa býurokratiýasy
Duşuşykda pensiýalary kesgitlemekde we gaýtadan hasaplamakda ýalňyşlyklaryň goýberilýänligi mälim edildi. G.Berdimuhamedow pensiýa reformasynyň häzirki döwrüň iň möhüm meseleleriniň biridigini belläp, Sosial-üpjünçilik ministrliginiň işindäki kemçilikleri aradan aýyrmak boýunça görkezme berdi.
Maslahatda kemçilikler barada has takyk maglumat berilmedi. Emma pensiýa ýaşyna baran raýatlaryň pensiýa üpjünçiligine eýe bolmagynyň käte bir ýyla golaý wagty talap edýän prosesdigini ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler. Muňa zähmet stažyny tassyklatmak düzgüniniň kämil däldigi sebäp bolýar.
Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň sözlerine görä, pensiýa ýaşyna ýeten raýatlar iş stažyny tassyklamak üçin zähmet depderçesinde görkezilen edaralara ýüz tutup, goşmaça tassyknama almaly bolýarlar. Emma SSSR, köp edaralar ýok edilensoň, adamlaryň ozal zähmet çeken ýyllaryny tassyklatmaga köplenç asla mümkinçilik ýok.
Ters gelýär
Žurnalist A.Baýryýewiň bellemegine görä, bu düzgün Türkmenistanyň Zähmet kodeksine ters gelýär. Sebäbi kanuna görä, zähmet kitapçasynyň özi raýatyň iş stažyny tassyklaýjy dokument bolup durýar.
Pensiýanyň möçberi zähmet stažyna bagly bolansoň, tassyklanmadyk zähmet stažy pensiýanyň möçberiniň has kem bolmagyna getirýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly pensioner oba ýaşaýjylarynyň öz döwründe ýatyrylan pensiýalaryň dikeldilmeginiň goldaw bolanlygyny, emma güzeran aýlamaga zordan ýetýänligini gürrüň berdi.
Merkezi Aziýa boýunça analitik Artýom Ulunýanyň pikirine görä, Türkmenistanyň pensiýa sistemasy beýleki postsowet döwletlerine garanda kesgitsizligi bilen tapawutlanýar. “Ýurduň pension sistemasynyň kämilleşmegi üçin döwlet býujetiniň düzülişi we döwlet pullarynyň sarp edilişi aýdyň bolmaly” diýip, A.Ulunýan nygtaýar.
Türkmen resmi metbugatyna görä, ýurtda alnyp barylýan pensiýa reformasynyň çäginde iýul aýynda Türkmenistanda Pensiýa fondy döredildi we öňünden tygşytlamak boýunça pensiýa düzgüni girizildi.


text:
Aşgabat täze 2012-nji ýyly garşylamaga bir aýa golaý wagt öňünden taýýarlyk görüp başlady. Şäheriň köçelerinde, seýilgählerde, edara-kärhanalaryň öňünde gögerip oturan arça agaçlary bilen birlikde, boýy 12-15 metre ýetýän emeli arçalar hem dürli oýnawaçlara bürendiler.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
Aşgabatly mugallyma Gülnabat Orazowa soňky 2-3 ýylda täze ýyla taýýarlyk işlerine has ir başlanýandygyna aýdýar:
—Bu taýýarlyklar beýleki baýramçylyklara görülýän taýýarlyklardan tapawutlylykda adamlaryň kalbynda şatlyk duýgularyny oýarýar. Ol şatlyk bolsa emeli şatlyk däl-de, hakyky şatlyk. Uly adamlar hem mekdep okuwçylary hem ýyl boýy geçirilýän çärelerden halys ýadaýarlar. Täze ýyla taýýarlyk bolsa ýyl boýy çeken ýadawlygyňy gerdeniňden aýyrýan ýaly bolýar.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
Aşgabadyň bazarlarynda, söwda dükanlarynda küýzelerde ekilen dürli ululykdaky arçalaryň, dürli ölçegdäki emeli arçalaryň, bezeg oýnawaçlaryň-da dürli görnüşleri satuwa çykaryldy. Aşgabadyň “Gülüstan” söwda merkezinde hem, “Teke bazary” adyny alan söwda merkezinde hem, öňden bar bolan hususy dükanlardan daşgary gurnalan wagtlaýyn söwda nokatlarynda-da täze ýyl sowgatlarynyň, ýolkany bezemek üçin ulanylýan harytlaryň giň söwdasy gurnaldy.
Konditer önümleriniň dürli görnüşleri, alma, apelsin, mandarin, hoz ýaly çaga sowgatlaryny taýýarlamak üçin niýetlenýän harytlar bol-elin satuwda bar.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
“Gülüstan” söwda merkezindäki hususy dükanyň satyjysy Kakabaýyň aýtmagyna görä, konditer önümlerinden başga-da, gymmat baha şokoladlar we dürli içgiler bilen bezelen sebetlerde taýynlanýan sowgatlara hem isleg uly. Soňky ýyllarda dürli oýnawaçlara, suwenirlere, galantereýa, parfýumeriýa harytlaryna hem täze ýylda öz ýakynlaryna, dost-ýarlaryna sowgat etmek isleýän adamlaryň arasynda isleg artýar.
Şu günler köçeleriň ugrunda ösüp oturan arçalary dürli oýnawaçlar, grilýandlar bilen bezemek işleri dowam edýär.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
Gülnabat mugallymanyň pikiriçe, köçelerde arçalaryň köp bezelmegi, her ädimde diýen ýaly bezelen emeli arçalaryň bolmagy bu baýramçylygyň täsirini biraz peseldiýär. Köçelerde bezelýän arçalardaky oýnawaçlary gije-girim çagalaryň ýolup zaýalaýan wagtlary hem köp bolýar. Ol bu barada şeýle diýýär:
—Çagalar baglarynda, mekdeplerde ýolka baýramçylygyny geçirmäge gowy taýynlyk görülse, çagalar ýolka baýramçylygyna şatlyk bilen howlugsalar, köçelerde däl-de, olar bezelen ýolkany öz mekdeplerinde, çagalar baglarynda ilkinji gezek görseler, bu has täsirli bolardy. Töwerek-daş bezelen ýolka bolup dursa, çagalar ondan geregiçe lezzet alyp bilenoklar.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
Gülnabadyň pikiriçe, köçelerde bezelýän arçalara edilýän çykdajylary azaldyp, onuň belli bir bölegini çagalara sowgat üçin sarp edilse, bu ýerine düşerdi:
—Her ädimde emeli ýolkalary gurnamak üçin näçe tehnika, işçi güýji sarp edilýär. Sosial taýdan gurby pes maşgalalar bolsa oz çagalaryna islän gymmat bahaly sowgatlaryny berip bilmeýärler. Soňky wagtlarda beýleki azyk önümleri bilen birlikde çagalar üçin sowgat taýýarlamak üçin gerek alma, hoz, şokolad önümleriniň bahasy-da örän ýokarlandy.
Aşgabat, 10-njy dekabr.
Gülnabat mugallyma çagalaryň köp ýygnanyşýan ýeri bolan merkezi ýolkanyň bu ýyl hem döwlet sirkiniň öňünde bezelýändigini aýtdy.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Gyrgyzystanyň ýokary okuw jaýlarynda, esasan-da Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetinde okaýan türkmenistanly studentlere okuwlaryny dowam etdirmek üçin ýurtdan çykyp gitmeklerini häkimiýetleriň gadagan edendigi habar berildi.
ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň wekili William B.Stiwensiň, Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna aýtmagyna görä, ilçihana ýagdaýy ýakyndan yzarlap, studentleriň okaýan ýurtlaryna sapar etmek meselesiniň çözülmegi ugrunda elde baryny edip gelýär.
Türkmen-amerikan okuw programmasy esasynda okaýan studentleriň öz okuwlaryny dowam etdirmekleri üçin özlerine düşýän işiň hem ýerine ýetiriljekdigini amerikan diplomaty sözüne goşdy.
Türkmenistanyň dürli jogapkär resmilerinden şeýle-de bilim ministrliginden studentleriň ene-atalary bilen göni gatnaşyk saklanýandygy hakynda özlerine käbir jogabyň gelip gowşandygyny, ýöne bu gatnaşyklaryň ilçihana arkalary alnyp barylmaýandygyny diplomat belledi.


text:
Dünýäniň iň dogruçyl adamlary nirede ýaşaýarlar? “Reader’s Digest” neşiri içi pully gapjyklary gaçyrmak usulyny ulanyp, adamlaryň muňa reaksiýasyny öwrenmek üçin dünýäniň 16 ýurdunda synag geçirdi.
Siz köçede içi puldan doly gapjygy tapsaňyz näderdiňiz? Onuň içinde eýesiniň ady we telefony tapylsa, siz gaýtaryp berersiňizmi ýa-da ony özüňizde galdyrarsyňyzmy?
Dogruçyllyk synagy
“Reader’s Digest” neşiri bu sowala jogap tapmaga synanyşyp, dünýäniň 16 ýurdunda parklarda, ýollarda we söwda merkezleriniň golaýlarynda içi pully 12 sany gapjygy köçede galdyrmak bilen, eksperiment geçirdi.
Bu gapjyklaryň
içinde ýerli pulda 50 amerikan dollaryna barabar pul we käbir şahsy suratlar bilen telefon nomeri bardy.
Žurnalyň işgärleri gapjyklary tapan adamlaryň onuň eýesini gözläp-gözlemejegine kesesinden syn edipdirler.
Netijeler
Şeýle synaglaryň netijesinde iň dogruçyl ilatly şäher Helsinki diýlen netijä gelindi. Finlýandiýanyň paýtagtynda 12 sany gapjykdan 11 sanysy eýelerine gaýtarylyp berildi.
Gapjyklaryň birini tapyp, eýesine gaýtaryp beren 27 ýaşly Lasse Luomakoski finleriň, umuman, gaty dogruçyl adamlardygyny aýdýar. Ol “biz uly bolmadyk, ýuwaş we agzybir bir jemgyýet, bizde korrupsiýanyň derejesi-de ujypsyz, biz hatda awtoulag sürenimizde-de, eger swetofor gyzyl ýansa, çatrykdan geçmeýäris diýip, Helsinkiniň ýaşaýjysy gürrüň berýär.
Gapjyklaryň öz eýelerine iň az gaýdyp berlen ýeri - Portugaliýanyň paýtagty Lissabon bolup çykdy. Bu ýerde 12 sany gapjykdan diňe biri eýesine gaýdyp gelipdir. Bu ýekeje gapjygy eýesine gaýdyp berenler-de, Gollandiýadan bu ýurda gezmäge gelen syýahatçylar bolup çykdy.
Umumy netijelere görä, koçelerde gaçyrylan gapjyklary tapanlaryň 47%-i olary eýelerine gaýtaryp beripdir. Gapjyklary tapanlaryň 53 %-i olary özlerinde saklap galypdyrlar.
Britaniýanyň “Reader's Digest” atly žurnalynyň redaktory Ketrin Haughneý geçirilen synaglaryň netijeleri barada Londonda eden çykyşynda 47% diýen sanyň örän ähmiýetli görkezijidigini aýtdy.
Ketrin Haughneý dünýäniň köp ýurtlaryndaky ykdysady ýagdaý adamlaryň ahlagyna nähili täsir ýetirýär diýen sowalyň ýüze çykýandygyny belledi we şu nukdaýnazardan adamlaryň 47%-iniň gapjyklary gaýtaryp bermeginiň dogruçyl adamlaryň köpdügini görkezýändigini aýtdy.
Orsýetiň paýtagty Moskwada gaçyrylan gapjyklaryň 12-sinden ýedisi eýelerine gaýtarylyp berlipdir.
Polşanyň paýtagtynda gaçyrylan gapjyklaryň 5-si eýelerine gaýtarylypdyr.
Ýaş we jyns aýratynlygy
“Reader's Digest” atly britan žurnalynyň geçiren bu synaglarynyň netijeleri adamlaryň dogruçyllyk derejesine olaryň ýaşynyň-da, jynsynyň-da täsir ýetirmeýändigini görkezdi.
Meselem, Polşada eýesine gaýtarylmadyk gapjyklaryň ýedisi aýallar tarapyndan alnypdyr.
Nýu-Ýorkda gapjyklary tapan ýaşlar içinde maşgala suratlaryny görüp, eýesini tapmagyň aladasyny edipdirler, Praga-da bolsa bu tersine bolupdyr.
Dogruçyl bolmaga ymtylma
Synaglar dogruçyl bolmaga ymtylan, emma käbir sebäplere görä kararlaryny üýtgedýän adamlaryň hem az däldigini görkezdi. Buharestde bir ýaş zenan başda tapan gapjygynyň eýesini gözlemekçi bolupdyr, emma soň bu niýetinden el çekipdir. Ol geçip barýan ýolagçylardan gapjyk barada sorap görüpdir, emma soň gapjygy öz jübüsine urup gidipdir.


text:
Ukrainanyň harbysy soňky 24 sagadyň dowamynda bäş esgeriň öldürilendigini we başga-da 12 sanysynyň ýaralanandygyny habar berýär. Ukrain harbysynyň eden bu çykyşy ýurduň gündogarynda has köp çaknyşyklaryň bolandygy baradaky maglumatlar gelip gowşan mahalyna gabat geldi.
Ukrain harbysynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, gündogar Ukrainadaky Russiýa tarapdar separatistler ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy 42 gezek bozupdyrlar.
Şol bir wagtyň özünde Russiýa tarapdar separatistler, soňky 24 sagadyň dowamynda hökümet tanklarynyň gündogar Ukraina onlarça gezek ot açandygyny aýdýarlar.
Separatistler hökümetiň artilleriýa hüjümleriniň gündogar Ukrainadaky tebigy gazgeçirijisine zeper ýetirendigini, şeýle-de Donetskiň aeroportyna we oba jaýlaryna raketa hüjümleriniň edilendigini hem belleýärler.


text:
Türkmenistan we Demirgazyk Yrak Trans-Anadoly (TANAP) gazgeçirijisi arkaly gaz bilen üpjün ediji ýurtlar bolup bilerler, diýip Türkiýäniň wise-premýeri Ali Babajan “Trend” habar gullugyna beren maglumatynda aýtdy.
Trans-Anadoly gazgeçirijisiniň gelejekde göz öňünde tutulan mümkinçilikleri bilen baglylykda ylalaşyga gelinse, Türkmenistan bu gazgeçiriji arkaly öz gazyny Ýewropa akdyryp biler diýip, Babajan belleýär.
Şeýle-de, ol Trans-Anadoly gazgeçirijisi arkaly gelejekde Demirgazyk Yrakdan we beýleki gaz ýataklaryndan hem gaz akdyryp boljakdygyny aýtdy.
Trans-Anadoly gazgeçirijisi Ýewropanyň energiýa howpsuzlygyny üpjün etjek esasy proýektleriň biridir diýip, Türkiýäniň premýer-ministriniň orunbasary belledi. Ol bu proýekt bilen Ýewropanyň ençeme ýurtlarynyň gyzyklanýandygyny we olar bilen gelejekde gepleşikleriň geçiriljekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Aşgabat, 10.02.2015, “Türkmenportal”
Gökdepe etrabynyň Yzgant obasynda gurlan täze mekdebiň belent binasy 2009-njy ýylyň 1-nji sentýabrynda ulanylmaga berildi. Mekdebe Türkmenistanyň bilim ulgamyny ösdürmäge mynasyp goşant goşan, watançy esger Berdimuhamet Annaýewiň ady dakyldy.
Täze mekdebiň mugallymlary ösüp gelýän ýaş nesli ajaýyp döwrümize mynasyp adamlar edip ýetişdirmek üçin yhlasly zähmet çekip başladylar. Mekdepde etrap, welaýat, döwletimiz boýunça köpçülik çäreleri has netijeli guralyp başlandy. Şol dabaraly çärelerde çagalaryň aýdym-sazly çykyşlarynyň gerekdigi aýdyň duýuldy.
Müdir kärdeşleri bilen maslahatlaşyp, mekdepde çagalardan düzülen dutarçylar toparyny döretmegi makul bildi. Şeýlelikde, “Oguz ýaýlasy” atly dutarçylar topary döredildi. Oňa Türkmen milli konserwatoriýasyny tamamlan aýdym-saz mugallymy Öwezmyrat Agalyýew ýolbaşçy bellendi. Okuwçylaryň arasynda aýdym-saz sungatyna höwesliler has köp boldy.
Dutarçylar toparynyň agzalary diňe saz çalmak bilen çäklenmeýärler. Olar köpçülik bolup we ýekelikde aýdym aýdýarlar. Aýdymçylaryň uly joşgun bilen ýerine ýetirýän aýdymlary tomaşaçylar tarapyndan örän oňat garşylanýar.
Öwezmyrat mugallym bilen gürrüňdeş bolanymyzda, ol:
- Biziň dutarçylar toparymyzda aýdym-saza höwesli okuwçylaryň 15-si bar. Ýaş sazandalarymyzyň we aýdymçylarymyzyň etrap, welaýat möçberinde edýän çykyşlary höwes bilen garşylanýar. Şu günler bolsa welaýatymyzda Baýdak baýramy mynasybetli geçiriljek çärelere taýýarlyk görýäris – diýip, gürrüň berdi.
Aýdym-sazyň ýaşajyk muşdaklary täzelikde şatlykly habaryň şaýady boldular. Mekdebiň “Oguz ýaýlasy” atly dutarçylar topary Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi Geňeşiniň Gulbaba adyndaky Çagalar baýragy bilen sylaglandy. Ýeri gelende bellesek, mekdebiň ozalky okuwçysy Annadursun Meredowa hem göreldeli okanlygy, köpçülik çärelerine işjeň gatnaşanlygy üçin şu baýraga mynasyp bolupdy.


text:
ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça konferensiýasyna gatnaşýan Birleşen Ştatlaryň delegasiýasy Türkmenistanyň hökümetini 2002-nji ýylyň noýabr aýyndaky wakalarda tussag edilen adamlaryň ýagdaýy barada açyk maglumat bermäge çagyrýar. Bu barada ABŞ-nyň ÝHHG-däki wekili Ian Kelliniň Warşawadaky konferensiýanyň Kanunyň hökmürowanlygy boýunça sessiýasy üçin niýetlenen çykyşynda
aýdylýar.
“Tussag edilen adamlaryň sud edilişi ÝHHG-niň normalaryndan juda daşda galýar. Türkmenistanyň öz içerki kanunlary tussag edilen adamlaryň bäş ýyldan soň öz maşgalalaryny görmeklerine rugsat edýän hem bolsa, olaryň ykbaly ýa-da ýagdaýy barada hiç hili maglumat ýok. Biz Aşgabady şol adamlar barada olaryň maşgalalaryna maglumat bermäge çagyrýarys” diýip, ilçi Ian Kelliniň çykyşynda nygtalýar.
“ÝHHG-niň agza ýurtlarynda kanunyň hökmürowanlygyny gazanmak we garaşsyz sudlary ýola goýmak prosesi dowam edýär. Munuň üçin demokratik düzgünler bilen zulumy biri-birinden aýyrýan prinsiplere bagly bolup galmak zerur. ABŞ bu möhüm mesele boýunça ÝHHG-niň agza döwletleri bilen hyzmatdaşlyk etmek isleýär we muňa taýýar” diýip, ABŞ-nyň ÝHHG-däki wekiliniň çykyşynda bellenilýär.
ABŞ Türkmenistandaky hereket azatlygynyň ýagdaýyna hem uly alada bildirýär. Helsinki prosesiniň ilkinji onýyllygyna garanda, hazirki ýagdaýlar has ganymat hem bolsa, ÝHHG-niň agza ýurtlarynyň käbirleriniň heniz hem öz raýatlaryna bu meselede päsgelçilik döredýändigi ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň kömekçisiniň orunbasary Tomas Melianyň konferensiýanyň Esasy azatlyklar boýunça sessiýasy üçin niýetlenen çykyşynda
aýdylýar.
1975-nji ýylda Finlandiýanyň paýtagty Helskinkide kabul edilen Helsinki Jemleýji Aktyna
Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň, 1992-nji ýylda gol çekipdi. Bu halkara dokumentde “her bir raýatyň döwletiň öz serhediniň içinde erkin hereket etmäge we ýaşajak ýerini saýlap almaga hem-de öz ýurdundan ýa-da islenik başga bir ýurtdan aýrylmaga we oňa dolanyp barmaga doly hukugynyň” bardygy görkezilýär.
“Käbir ÝHHG döwletlerinde ýurtdan çykyş boýunça çäklendirmeleriň bar bolmagy ABŞ-ny alada goýýar. Bu çynlakaý mesele Sowet döwründäki düzgünlere tarap yza gaýdyşlygy aňladýar we ÝHHG-niň düzgünlerini bozýar. Türkmenistan daşary ýurtlarda okamak isleýän studentleri yzygiderli ýurduň daşyna goýbermän gelýär. Adam hukuklary boýunça aktiwistleriň, syýasy opponentleriň we olaryň garyndaşlarynyň erkin syýahat etmek hukuklary ellerinden alnan” diýlip, diplomat Melianyň çykyşynda aýdylýar. Duşuşyga gatnaşanok, gatnaşdyranok
Polşanyň paýtagty Warşawada ÝHHG-niň Adam ölçegleri boýunça geçirýän konferensiýasyna iki türkmen aktiwistiniň goýberilmegine Türkmenistanyň hökümetiniň garşy çykandygy hem habar berlipdi. Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigi we Kanada bu ýagdaýy tankyt edipdi. 6-njy oktýabrda bolsa, olaryň biri - Annadurdy Hajyýewiň maslahata gatnaşmagyna rugsat edildi.
Duşuşyga gatnaşýan ABŞ-nyň delegasiýasynyň ýolbaşçysy Maýkl Gest adam hukuklary boýunça ýokary derejedäki halkara konferensiýasyna raýat jemgyýetçiliginiň agzalarynyň goýbermezligi ABŞ üçin “kabul ederlikli däl” diýdi. Diplomat Gest hökümete degişli bolmadyk guramalaryň ýygnaga gatnaşdyrylmagy boýunça ÝHHG-niň düzgünleriniň bozulandygyny aýdyp, türkmen aktiwistleriniň ýygnaga goýberilmegini talap etdi
.
ABŞ-nyň diplomaty Maýkl Gest olara garşy bildirilýän aýyplamalaryň Türkmenistanyň daşynda ykrar edilmändigini we olaryň ikisiniň hem ÝB döwletlerinde kanuny ýagdaýda ýaşaýandyklaryny belledi. “Görnüşe görä, Polşanyň hökümetiniň hem olary bu ýurda goýbermezligine hiç hili sebäp ýok. Ýogsam, olar diňe duşuşyga gatnaşmak üçin hasaba alynmandyklary sebäpli şu myhmanhanada garaşyp oturmazdylar” diýip, Gest aýtdy.
“Öňki ýyllarda hem Türkmenistan edil şu iki aktiwistiň ýygnaga goýberilmegine garşy çykdy we her gezek olaryň talaby ret edildi. Aslynda, mundan öň olaryň biri ÝHHG-niň alty duşuşygyna, beýlekisi bolsa ýedi duşuşygyna gatnaşdy. Türkmenistanyň haýyşyny gözden geçirer ýaly hiç hili täze maglumat ýok. Hatda Türkmenistan öz talaplaryny öňe sürmek üçin bu ýere-de gelmedi” diýip, duşuşykdaky ABŞ-nyň delegasiýasynyň ýolbaşçysy Maýkl Gest nygtady.
Häzir Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna Gazagystan ýolbaşçylyk edýär. Bu ýurduň başlyklygy şu ýylyň ahyrynda tamamlanýar. Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy howpsuzlyk boýunça dünýäniň iň uly hökümetara guramasydyr. Onuň mandatyna ýaraglara gözegçilik, adam hukuklary, metbugat azatlygy we adalatly saýlawlar ýaly meseleler girýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 20-nji martda Hawana baryp, Kuba taryhy saparyna başlady. ABŞ-nyň prezidentiniň 88 ýylyň dowamynda Kuba edýän ilkinji sapary Fidel Kastronyň 1959-njy ýylyň rewolýusiýasyndan soň ýurtlaryň arasynda kesilen gatnaşyklary gowulandyrmak maksadyny öz öňünde goýýar.
Obamany aeroportda Kubanyň ýokary derejeli resmilerinden daşary işler ministri Bruno Rodríguez Parrilla garşy aldy.
Obama saparynyň başynda ABŞ-nyň Hawana myhmanhanasynda açylan ilçihanasynyň işgärleri bilen duşuşdy.
Obamanyň Kubanyň prezidenti Raul Kastro we beýleki syýasatçylary bilen duşuşmagy planlaşdyrylýar.
Şol bir wagtda-da 20-nji martda Hawanada dissidentleriň protesti basylyp ýatyryldy we 50 çemesi protestçi tussag edildi.
Kubanyň we ABŞ-nyň prezidentleriniň 2014-nji ýylyň dekabr aýynda geçiren giňişleýin telefon söhbetdeşliginden soň ýurtlaryň özara diplomatik gatnaşyklary dikelip başlady, telekommunikasiýa boýunça ylalaşyk baglaşyldy, howa gatnawyny ýola goýmak barada ylalaşyga gelindi.
Emma uly gapma-garşylyklar, şol sanda ABŞ-nyň Kuba garşy 54 ýyllyk ykdysady gadagançylygy saklanýar.