text:
Hormatly döwlet Baştutanlary!
Hormatly wekiliýetleriň ýolbaşçylary we agzalary!
Hanymlar we jenaplar!
Şu gün şu zalda bütin dünýäden döwlet we hökümet baştutanlary, parlamentleriň, iri halkara guramalaryň ýolbaşçylary, görnükli diplomatlar, syýasy we jemgyýetçilik işgärleri bu halkara maslahata gatnaşmak üçin ýygnandylar. Ilki bilen, gadyrly myhmanlarymyza mähirli salam bilen ýüzlenýärin. Olara şu maslahatyň işine gatnaşmak we türkmen halky bilen bilelikde taryhy senäni – Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramyny bellemek baradaky çakylygymyzy kabul edendikleri üçin, tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin.
Bu halkara maslahata şeýle köp sanly wekiliýetleriň gatnaşmagyna doly esas bilen Türkmenistana goýulýan hormatyň nyşany hökmünde garaýarys. Parahatçylygyň, howpsuzlygyň we ösüşiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygyny berkitmäge gönükdirilen garaýyşlarymyzyň we maksatlarymyzyň umumydygynyň aýdyň mysaly hökmünde baha berýäris.
Biz siziň ähliňizi Aşgabatda görýändigimize örän şat. Size ýurdumyzyň halkynyň adyndan: “Türkmenistana hoş geldiňiz!» diýip ýüzlenýärin.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Şu gün, 20 ýyl mundan ozal Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» Rezolýusiýasyny biragyzdan kabul etdi. Bu taryhy resminamany taýýarlamagyň we kabul etmegiň dürli döwürlerinde onlarça döwletler bize örän ýokary syýasy we ruhy goldaw berdiler.
Men 1995-nji ýylyň mart we oktýabr aýlarynda geçirilen duşuşyklaryň dowamynda ýurdumyza goldaw beren Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletlere, şeýle hem Goşulmazlyk Hereketine gatnaşýan ýurtlara tüýs ýürekden minnetdarlyk sözlerini aýtmak isleýärin. Bu döwletleriň beren goldawy Türkmenistanyň Bitaraplygynyň Milletler Bileleşigi tarapyndan ykrar edilmeginiň möhüm şerti boldy.
Şeýle hem şu gün Birleşen Milletler Guramasyna agza ýurtlaryň ählisine, bu Guramanyň Sekretariatyna, biziň teklibimizi goldandyklary we düşünmek bilen kabul edendikleri üçin, tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Şol döwürde biziň öňümizde kyn wezipe durýardy. Hakyky garaşsyzlyk ýoluna düşen islendik ýurt gysga möhletde örän köp sanly meseleleri çözmeli bolýar. Täze şertlerde öz ornuny tapmaly bolýar, taryhyň öz öňünde goýýan anyk wezipelerini çözmeli bolýar. Garaşsyzlygyna eýe bolan döwlete halkara gatnaşyklar ulgamyna goşulmagyň ýoluny kesgitlemek zerur bolup durýar. Şoňa görä-de, daşary syýasat ugruny saýlap almak meselesi Türkmenistan üçin iň esasy we kyn meseleleriň biri boldy.
Biziň öňümizde ýurdumyzyň daşary syýasat ugry nähili bolmaly, dünýä bileleşigi bilen gatnaşyklary nähili ýola goýmaly, hyzmatdaşlygy haýsy kadalara laýyklykda ösdürmeli? – diýen sowallar durdy.
Türkmen döwletiniň, garaşsyzlygymyzyň we özygtyýarly ösüşimiziň ykbaly biziň dogry ýoly saýlap almagymyza köp derejede baglydy. Daşary syýasat ugrunyň saýlanyp alynmagynda goýberilen ýalňyşlyklar käbir döwletleriň özbaşdaklygyny ýitirmegine, öz milli ösüşiniň hakyky maksatlaryna gabat gelmeýän ugurlara çekilmegine getirdi. Taryhda muňa köp sanly mysallaryň bardygyny häzir aç-açan aýdyp bileris.
Biz daşary syýasatda oňyn Bitaraplyk diýip atlandyran ugrumyzy saýlap aldyk. Parahatçylyk söýüjiligi, beýleki döwletleriň işlerine gatyşmazlygy, olaryň özygtyýarly ösüş ýoluna we çäk bitewüligine hormat goýmagy, halkara harby guramalara we şertnamalara gatnaşmazlygy daşary syýasat ugrumyzyň esasy düzgünleri hökmünde kesgitledik.
Biz näme üçin şeýle ýoly saýlap aldyk?
Ilkinji nobatda, elbetde, biz ýurdumyzyň milli bähbitlerinden ugur aldyk. Ýaş türkmen döwleti öz goňşy ýurtlary bilen parahatçylyga we agzybirlige eýerip hyzmatdaşlyk etmek isleýärdi. Dünýäniň ähli ýurtlary bilen dostlukly, deňhukukly gatnaşyklary saklamagy, özara bähbitli ykdysady, söwda gatnaşyklaryny ösdürmegi maksat edinýärdi. Diňe şeýle şertlerde mähriban halkymyzyň asudalygyny we abadançylygyny üpjün edip, ykdysady hem-de durmuş taýdan ösüşiň maksatnamalaryny ýerine ýetirip boljakdygyna biz berk ynanýardyk.
Biziň çäk ýa-da beýleki meseleler babatda hem hiç bir döwlet bilen dawamyz bolmandy we häzir hem ýok. Biz halkara syýasatda özbaşdak ösüş ýolumyzy bütinleý täzeden başlamak barada karara geldik. Şoňa görä-de, goňşy ýurtlara we bütin dünýä dostluk gollaryny uzadyp, hyzmatdaşlyk etmek üçin açykdygymyzy görkezdik. Bitaraplyk biziň öz öňümizde goýan şol meýilnamalarymyzy we maksatlarymyzy durmuşa geçirmek üçin iň amatly ýola öwrüldi. Türkmen döwletiniň daşary syýasatynyň mazmunyna has doly laýyk gelýän özboluşly nusga boldy.
Islendik döwletiň daşary syýasatynyň içeri syýasat bilen aýrylmaz baglydygyna berk ynanýaryn. Islendik ýurduň dünýä giňişliginde yglan eden maksatnamalarynyň we iş ýüzündäki ädimleriniň mazmunyna, daşary syýasat ugrunyň filosofiýasynyň düýp manysyna düşünmegiň açary şol özara baglanyşykda jemlenýär. Türkmen döwleti öz içerki durmuşynda parahatçylyk söýüjilik, jemgyýetde agzybirlik, sabyrly garaýyşlara eýermek we ynsanperwerlik kadalaryny yglan edýär we durmuşa geçirýär. Şol düşünjeleri beýleki döwletler bilen özara gatnaşyklarynda hem netijeli ulanýar.
Şoňa görä-de, Türkmenistanyň Bitaraplygy içerki döwlet gurluşynyň berk ruhy binýadyna esaslanýar. Garaşsyz döwletimiziň Bitaraplygy türkmen halkynyň iň oňat däpleriniň özboluşly dowamydyr we aýdyň ýüze çykmasydyr.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Biziň gelen bu kararymyzyň oýlanyşykly we öňden görüjilige esaslanyp gelnen karardygyny wagt anyk görkezdi. Geçen 20 ýyl Türkmenistanyň bitarap, parahatçylyk söýüji daşary syýasat ugrunyň diňe bir milli bähbitlere däl-de, eýsem dünýä bileleşiginiň uzak möhlete niýetlenen maksatlaryna hem doly gabat gelýändigini aýdyň subut etdi. Halkara derejede durnukly ýagdaýy we howpsuzlygy üpjün etmekde netijeli işleri alyp barmagyň we oýlanyşykly çemeleşmegiň ölçeglerine, döwletara gatnaşyklaryň esasy hökmünde Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynyň kadalaryna doly laýyk gelýändigini görkezdi. Şu ýyl Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» hakyndaky Rezolýusiýa biragyzdan gaýtadan kabul edildi. Bu bolsa biziň özygtyýarly saýlap alan ýolumyzyň dogrudygyny ýene-de bir gezek tassyklady. Bu resminamada Türkmenistanyň bitaraplyk syýasatyna goldaw berilýändigi, Garaşsyz döwletimiziň halkara giňişlikde ylalaşdyryjy, parahatçylygy goldamaga esaslanýan netijeli ornunyň ykrar edilýändigi beýan edildi.
Türkmenistanyň strategik maksatlary ählumumy ösüşiň wezipelerine we möhüm talaplaryna doly laýyk gelýär. Bu bolsa Merkezi Aziýada parahatçylygy, howpsuzlygy we hyzmatdaşlygy berkitmek boýunça bilelikdäki halkara tagallalaryň häsiýetini we ugruny kesgitleýär. Siziň bilşiňiz ýaly, geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalarynda Bitarap Türkmenistanyň paýtagtynda Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda Täjigistanyň we Owganystanyň içerki dawalaryny syýasy ýollar bilen çözmek boýunça gepleşikler geçirildi.
Häzirki döwürde ýurdumyzyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň mümkinçiliklerini sebitde ýene-de bir gezek netijeli ulanmak zerurlygy ýüze çykýar. Şoňa görä-de, Türkmenistan bu ugurda Owganystandaky ýagdaýy parahatçylyk ýoly bilen düzgünleşdirmek, ýaraglaryň möçberlerini azaltmak we ýaragsyzlanmak boýunça sebit derejesinde alnyp barylýan işlere ýardam bermegi maksat edinýär. Suw-energetika meselelerini ähli taraplaryň bähbitlerini göz öňünde tutup çözmek, ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmek ýaly örän möhüm meselelerde Birleşen Milletler Guramasynyň ygtybarly hem-de netijeli hyzmatdaşy hökmünde çykyş etmäge taýýardygyny beýan edýär.
Bu meseleleri çözmekde Birleşen Milletler Guramasynyň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezine aýratyn orun degişlidir. Siziň bilşiňiz ýaly, ştab-kwartirasy Aşgabatda ýerleşýän bu merkez sebitiň ähli döwletleriniň goldaw bermeginde dünýä bileleşigi tarapyndan 2007-nji ýylyň dekabr aýynda döredildi. Şol döwürden başlap, sebitde ylalaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işlere täze uly itergi berildi. Halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalary esasynda döwletleriň özara hyzmatdaşlyk etmeginiň netijeli usullaryny işläp taýýarlamak we amala aşyrmak üçin giň mümkinçilikler açyldy. Bu ugurda alnyp barylýan işlerde Birleşen Milletler Guramasynyň ägirt uly abraýyna, dawaly ýagdaýlary düzgünleşdirmekde toplan baý tejribesine daýanyldy.
Şunuň bilen baglylykda, bu sebit merkeziniň işiniň çäklerinde diplomatlaryň we bilermenleriň gatnaşmagynda köptaraply gepleşikleri geçirmek we maslahat bermek boýunça netijeli usuly ýola goýmak maksadalaýyk bolar diýip pikir edýäris. Bu usul sebitiň durmuş-ykdysady ösüşi bilen bagly ýüze çykýan meseleleri ylalaşmaga ýardam bermäge gönükdirilmelidir. Öňüni alyş diplomatiýasynyň usullarynyň diňe Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda netijeli işläp, anyk netijelere getirip biljekdigini tejribe görkezýär.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar!
Türkmenistanyň Bitaraplygy häzirki döwrüň şertlerinden ugur alýar we ýurdumyzyň geljekki ösüşini kesgitleýär. Bitaraplyk Türkmenistanyň ähli ugurlar boýunça giň gerimli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmegi üçin täze, ajaýyp mümkinçilikleri açýar.
Birleşen Milletler Guramasy bilen köpugurly we ysnyşykly hyzmatdaşlyk etmek Türkmenistanyň ileri tutýan strategik ugry bolmagynda galýar. Biziň üçin Birleşen Milletler Guramasy diňe bir iň köp wekilçilikli halkara gurama bolmak bilen çäklenmeýär. Biz bu gurama bütin dünýäde özara bähbitli hyzmatdaşlyk etmegiň tutuş häzirki zaman ulgamynyň daýanjy hökmünde seredýäris. Dünýäde parahatçylygy we bähbitleriň deňligini saklamagyň hem-de goldamagyň, howpsuzlyk binýadynyň durnukly bolmagyny üpjün etmegiň kepili hökmünde garaýarys.
Dünýäde emele gelen häzirki täze şertlerde, Ýer ýüzüniň dürli sebitlerinde dartgynlylygyň ýokarlanýan döwründe biz Birleşen Milletler Guramasynyň Tertipnamasynyň belent ynsanperwer maksatlarynyň hem-de kadalarynyň halkara gatnaşyklarda hukuk we ruhy taýdan daýanç bolup galmalydygyna berk ynanýarys.
Häzirki döwürde Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edaralarynyň birnäçesi Türkmenistanda hemişelik esasda işleýär. Şolaryň hatarynda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasyny, Bosgunlaryň işleri baradaky Ýokary komissaryň müdirligini, Çagalar gaznasyny, Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasyny, Neşe we jenaýatçylyk baradaky müdirligini, Ilat gaznasyny görkezmek bolar. Biz bu edaralar bilen netijeli hyzmatdaşlyk edýäris. Bu hyzmatdaşlyk yzygiderli esasda amala aşyrylýar. Biz şeýle hyzmatdaşlygy goldaýarys. Biz Birleşen Milletler Guramasyna dürli taslamalary we maksatnamalary durmuşa geçirmek arkaly ýurdumyza berýän goldawy üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýäris. Türkmenistan bu abraýly gurama bilen bilelikde parahatçylygy, durnukly ösüşi we howpsuzlygy berkitmegiň hatyrasyna geljekde hem ähli zerur tagallalary eder.
Şeýle hem biz halkara terrorçylyga, ekstremizme, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy barlyşyksyz göreş alyp barjakdygymyzy tassyklaýarys. Goňşy ýurtlar bilen dost-doganlyk, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ösdürmek Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň örän möhüm ugry bolmagynda galar. Bizi goňşy döwletler bilen gadymy döwürlerden gözbaş alýan taryhy we medeni gatnaşyklar, özara düşünişmegiň hem-de birek-birege hormat goýmagyň ajaýyp däpleri baglanyşdyrýar.
Häzirki döwürde biz goňşy ýurtlar bilen bilelikde giň gerimli energetika we ulag taslamalaryny üstünlikli durmuşa geçirýäris. Bu taslamalaryň amala aşyrylmagy sebitiň ýurtlarynyň gülläp ösmegine we öňe gitmegine uly itergi berer, bu döwletleriň dünýä ösüşine doly goşulmagynda möhüm ähmiýete eýe bolar diýip pikir edýäris. Şunuň bilen baglylykda, biz parahat durmuşy üpjün etmekde owgan doganlarymyza ýardam etmäge aýratyn ähmiýet berýäris. Bu ýurtda giň gerimli milli hyzmatdaşlyk esasynda ykdysadyýeti dikeltmäge, çylşyrymly ýagdaýlary parahatçylykly, syýasy-diplomatik serişdeler arkaly düzgünleşdirmäge uly üns berýäris. Biziň ýurdumyz Owganystana kömek bermegini mundan beýläk-de dowam eder. Owgan topragynda parahatçylygy we ylalaşygy gazanmak üçin halkara bileleşigiň tagallalaryny hemişe goldar.
Biz Hazar deňzi bilen bagly ähli meseleleri çözmek boýunça köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy giňeltmegi doly goldaýarys. Bu ugurda esasy wezipe ähli Hazarýaka döwletleriň deňhukukly we birek-birege hormat goýmagy esasynda Hazar deňzinde howpsuzlygy berkitmekden ybarat bolmalydyr.
Hazar deňziniň parahatçylyk, ylalaşyk, hoşniýetli goňşuçylyk we halkara derejede netijeli hyzmatdaşlyk deňzi bolandygyna, bolup durýandygyna we geljekde hem şeýle boljakdygyna berk ynanýaryn.
Garaşsyz Türkmenistan dünýäniň dürli ýurtlary bilen gatnaşyklary üstünlikli ösdürýär. Bu döwletler bilen alnyp barylýan hyzmatdaşlyk wagtyň synagyndan geçdi we netijelidigini subut etdi. Biz dünýäniň dürli döwletleri bilen syýasy, söwda-ykdysady we ynsanperwer ugurlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de berkideris we ösdüreris.
Şunuň bilen baglylykda, soňky döwürde Aziýa – Ýuwaş ummany sebitiniň ýurtlary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygyň has-da işjeň alnyp barylýandygyny bellemek isleýärin.
Häzirki döwürde Türkmenistan Ýewropa Birleşigi bilen hem köpugurly we netijeli gatnaşyklary alyp barýar. Bu gatnaşyklar soňky döwürde yzygiderli we anyk maksada gönükdirilen häsiýete eýe boldy. Biz Ýewropa Birleşigi bilen syýasy gatnaşyklaryň işjeň häsiýete eýe bolýandygyny goldaýarys. Söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň, medeniýet, ylym we bilim ulgamlarynda gatnaşyklaryň giňelýändigine ýokary baha berýäris.
Häzirki döwürde Günbatar ýarym şarynyň döwletleri bilen has işjeň hyzmatdaşlygy ýola goýmak üçin gowy mümkinçilikler açylýar diýip hasap edýäris. Biz Afrika kontinentiniň döwletleri bilen hyzmatdaşlyk etmegiň anyk mümkinçiliklerini hem üns berip we gyzyklanmak bilen öwrenýäris.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Bitarap Türkmenistan daşary syýasy gatnaşyklaryny köp ugurlar boýunça giň gerim bilen alyp barýar. Bu bolsa ýurdumyzyň halkara ykdysady, söwda we maýa goýum hyzmatdaşlygyny yzygiderli ösdürmek üçin amatly şertleri döredýär.
Biziň ýurdumyz ösüş strategiýasyny diwersifikasiýa ýoly bilen yzygiderli amala aşyrýar. Netijede, biz soňky ýyllarda öz hyzmatdaşlarymyz bilen bilelikde gündogar we günorta ugurlarda birnäçe iri turba geçirijileri gurmak boýunça taslamalary üstünlikli durmuşa geçirdik.
Häzirki döwürde biz ýene-de bir iri energetiki taslamany amala aşyrmaga – Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygyna girişýäris. Türkmenistan — Owganystan —Pakistan — Hindistan gaz geçirijisiniň taslamasyny dünýäniň dürli döwletlerindäki hyzmatdaşlarymyz, örän iri maliýe edaralary, ilkinji nobatda bolsa, Aziýanyň Ösüş banky goldaýar. Bu bolsa taslamanyň möhüm ähmiýetiniň bardygyna düşünmek bilen garalýandygyna aýdyň şaýatlyk edýär. Nesip bolsa, biz ertir bu gaz geçirijiniň ýurdumyzdan geçýän böleginiň gurluşygyna badalga bereris.
Türkmen tebigy gazyny Ýewropa ugry boýunça ibermegiň taslamalaryny amala aşyrmak boýunça hem işjeň we netijeli gepleşikler alnyp barylýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň gatnaşmagynda durmuşa geçirilen we amala aşyrmak göz öňünde tutulýan ähli taslamalaryň hiç hili geosyýasy garaýyşlary ýa-da sebäpleri maksat edinmeýändigini aýratyn bellemek isleýärin. Bu taslamalar öz çäklerinden gaz geçirijiler geçýän ähli ýurtlar üçin diňe ykdysady we täjirçilik bähbitler göz öňünde tutulyp amala aşyrylýar. Bu bolsa biziň Bitarap döwletimiziň şol oňyn maksatlara esaslanýan düýpli garaýşydyr. Biz şeýle garaýşa geljekde hem berk eýereris.
Türkmenistanyň sebit we kontinent derejelerinde halkara ulag geçelgelerini döretmek baradaky başlangyçlary hem häzirki döwürde aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolýar. Ulag üpjünçilik ulgamlaryny döwletleriň we halklaryň ösüşiniň hem-de öňe gitmegiň bähbitlerine, halkara hyzmatdaşlygyny durnukly ösdürmäge gönükdirmegi biziň ýurdumyz döwrüň möhüm meselesi hasaplaýar. Bu ulgamlara bütin dünýäde durnukly ösüşiň maksatlaryny üstünlikli amala aşyrmagyň zerur şerti hökmünde garaýar.
Bu ugurda uly üstünlikleri gazanmaga, bilelikdäki halkara taslamalary netijeli durmuşa geçirmäge Türkmenistanyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň köp babatda mümkinçilik berendigini aýratyn bellemek isleýärin. Biz ykdysady hyzmatdaşlygy hiç wagt syýasylaşdyrmaýarys we şeýle maksady öz öňümizde goýmaýarys. Biziň bu garaýşymyza hyzmatdaşlarymyz düşünmek bilen garaýarlar we ýokary baha berýärler. Bu bolsa dürli ýurtlar we kompaniýalar bilen deňhukukly esasda, özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge giň mümkinçilik açýar. Türkmenistan Bitarap döwlet hökmünde öz halkara hukuk ýagdaýyndan gelip çykýan anyk we düýpli ýörelgelere eýerýär. Şundan ugur alyp, öz uzakmöhletli daşary ykdysady strategiýasyny emele getirmek boýunça zerur işleri alyp barýar.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Häzirki döwürde biz Bitaraplyk syýasatyny durmuşa geçirmekde oňyn tejribe topladyk. Şoňa görä-de, Bitaraplyk ýörelgesini mundan beýläk-de ösdürmegiň zerurdygyna gowy düşünýäris. Biz halkara gatnaşyklarda Bitaraplyk ýörelgesiniň ylmy-nazary esaslaryny we tejribesini netijeli ulanmaly diýip hasap edýäris. Şunuň bilen baglylykda, bu ugurda alnyp barylýan, anyk maksada gönükdirilen we ulgamlaýyn işleri mundan beýläk-de kämilleşdirmeli diýip pikir edýäris.
Şundan ugur alyp, Türkmenistan halkara hukukda we halkara gatnaşyklarda Bitaraplyk bilen bagly meseleleri öwrenmek boýunça Halkara merkezi döretmek meselesine seretmegi teklip edýär.
Şeýle hem, hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň halkara ähmiýetiniň ýokarydygyny bellemek isleýärin. Parahatçylygy we howpsuzlygy berkitmekde, ählumumy ösüşi üpjün etmekde Bitaraplyk düýpli esaslaryň biri bolup durýar. Şoňa görä-de, Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde Halkara Bitaraplyk gününi yglan etmek baradaky başlangyç bilen resmi taýdan çykyş edýär. Şu meselede Birleşen Milletler Guramasyna agza döwletleriň ählisiniň bizi goldajakdygyna berk ynanýaryn.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Biziň ýurdumyz Bitaraplygynyň şanly baýramyny dünýä bileleşigindäki dostlary we hyzmatdaşlary bilen bilelikde parahatçylyk we döredijilik, hoşniýetli goňşuçylyk, birek-birege hormat goýmak we düşünişmek esasynda giňden belleýär. Biz öz geljegimizi we öňümizde durýan wezipeleri aýdyň görýäris.
Döwletimiziň saýlap alan we halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge gönükdirilen köpugurly syýasaty geljege uly ynam bilen garamaga bize doly mümkinçilik berýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap, parahatçylyk söýüji Türkmenistan Ýer ýüzünde asudalygy we howpsuzlygy berkitmek üçin geljekde hem ähli zerur işleri amala aşyrar. Adamzadyň ösüşine we öňe gitmegine öz mynasyp goşandyny goşar.
Gadyrly dostlar! Siziň ähliňizi Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Bu baýram biziň umumy baýramymyzdyr. Şoňa görä-de, bu şanly baýramy siziň bilen – dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen, garaýyşlarymyz we gymmatlyklarymyz umumy bolan hyzmatdaşlarymyz hem-de pikirdeşlerimiz bilen, dostlarymyz we doganlarymyz bilen bilelikde belleýändigimize buýsanýarys.
Hormatly Maslahata gatnaşyjylar!
Hanymlar we jenaplar!
Siziň şu maslahatyň işine işjeň gatnaşmagyňyz we manyly çykyşlaryňyz Türkmenistanyň Bitaraplygynyň, biziň döwletimiziň daşary syýasatynyň häzirki wagtda giň halkara jemgyýetçiligiň gyzyklanmasyna mynasyp bolýandygynyň subutnamasydyr. Aýdylan teklipler, peýdalanylyp bilinjek pikirler nazara alnar, zerur bolsa, biziň işimizde ulanylar. Biz daşary ýurt tejribesini döredijilikli peýdalanmak babatynda giňden pikir alyşmak üçin açykdyrys, dürli garaýyşlary kabul etmäge taýýardyrys. Bu babatda şu maslahatymyz uly ähmiýete eýedir. Bitaraplyk – bu üýtgewsiz görnüş däldir, durmuşa ukyply, döredijilikli hereket bolup, syýasy, ykdysady, taryhy we medeni ugurlary öz içine alýar. Şunuň ýaly pikir alyşmalaryň barşynda bitaraplygyň täze sepgitleri açylýar, dürli ýurtlaryň wekilleriniň arasynda özara gepleşikleri geçirmegiň tejribesi baýlaşdyrylýar.
Şu maslahat bilim babatynda hem möhüm ähmiýete eýedir. Şu günki aýdylan teklipler we pikirler, çykyşlar okuw kitaplaryna giriziler, halkara ugur boýunça bilim alýan talyplar – geljekki diplomatlar, ykdysatçylar, ýuristler we žurnalistler olary üns bilen öwrenerler. Bu maslahatyň syýasatşynaslygy, halkara gatnaşyklaryň nazaryýetini we tejribesini ösdürmekde uly goşant boljakdygyna ynanýaryn, häzirki döwrüň sebit we ählumumy ösüşiniň nukdaýnazaryndan Bitaraplygyň ähmiýetini giňden we ýokary derejede ara alyp maslahatlaşmak döwletleriň özara düşünişmegine, garaýyşlaryň ýakynlaşmagyna, hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň täzeçe nusgalaryny işläp taýýarlamaga ýardam berer.
Türkmenistan şu maslahaty çagyrmak başlangyjy bilen çykyş edende, hut şol ýörelgelerden ugur aldy. Bularyň ählisi ýakyndan özara düşünişmäge, parahatçylygy pugtalandyrmak, döwletleriň we halklaryň arasyndaky özara düşünişmegi berkitmek işlerine ýardam berer.
Hormatly maslahata gatnaşyjylar!
Parahatçylyk söýüjilik, hyzmatdaşlyk, özara hormat — bu ýörelgeler Türkmenistanyň halkara syýasatynyň esasyny düzýär. Biziň ýurdumyz islendik oňyn pikirler we teklipler üçin açykdyr, beýleki döwletler, halkara guramalar bilen içgin pikir alyşmaga hemişe taýýardyr. Hormatly dostlar, maslahata gatnaşandygyňyz üçin köp sagbolsun aýdýaryn.


c: text/html

text:
Çilim çekmekden daş duralyň
Adam üçin iň bir möhüm zat onuň saglygydyr. Saglyk bolmasa, durmuşda ruhubelent ýaşap bolmaýar. Sagdyn ýaşamaklyk adamyň durmuşdan lezzet almagyna, durmuşy söýmegine itergi berýär. Dünýäde iň uly baýlyk diýseler, her bir adamyň aklyna ilki bilen saglyk atly tükeniksiz hazyna gelýär. Şahyr Kerim Gurbannepesow şeýle belleýär:
Bagt paýlansa üç baýlygy ilki al,
Ylgap baryp saglyk bilen erki al,
Ýany bilen çuwal-çuwal gülki al,
Soň tapylar galan zady zyňyp git.
Diýmek, iň uly üç baýlygyň biri hem saglykdyr. Sagdyn durmuşda ýaşamak üçin özümizi zyýanly endiklerden näçe uzakda saklasak, şonça gowudyr. Zyýanly endikleriň duzagyna düşmek bolsa, biziň üçin uly howpdur. Şeýle uly howplaryň biri hem çilim çekmekdir. Çilimkeş hakynda atamyz Magtymguly Pyragy şeýle setirleri aýdyp geçipdir:
Hak seni raýyňa goýmuş jahanda,
Ede bileniň etgil munda, çilimkeş.
Diwan gurlan güni hasap jaýynda
Jogabyň nämedir anda, çilimkeş?
El götergil beýle nähak talaşdan,
Puluň köýer, janyň ýanar bu başdan,
Erte garnyň doldurarlar ataşdan,
Zähmi çykmaz, galar janda çilimkeş.
Iki dünýä ýagşylyk ýok egriýe,
Kişi bolsaň, gadam goýgul dogruýa
Binamaza, gybatkeşe, ogruýa
Ýoldaş bolar ýowuz günde çilimkeş.
Hakykatdanam, çilim adam saglygynyň duşmanydyr. Çilim çekýän adam sagdyn ýaşap bilmez. Çilim çekýän adamyň dem alyşy kynlaşýar. Ony bendi eden beýleki spirtli içgilere hem baş goşup biler. Çilim çekýän adamyň öýkeni öz işini kadaly ýerine ýetirip bilmeýär. Wagtyň geçmegi bilen öýkende keseliň döremegine getirýär. Çekilen her bir çilim biziň ömrümizden 5,5 minut kemeldýär.
Çilimiň esasy zyýany 20-30 ýyl geçen soň bildirip başlaýar. Çilimden adama 24 dürli kesel geçip bilýär. Çilim adama ilki başda zyýansyz ýaly bolup görünse-de, soňy bilen ol adamyň iň uly duşmanyna öwrülýär. Ony dost eden adam dostsuz galar. Ondan gaça duran bolsa, durmuşdan lezzet alyp sagdyn ýaşar.
Adamyň özüne ynamy bolsa, ol her bir zadyň hötdesinden gelip bilýär. Eger-de sen çilimi taşlap biljekdigiňe çyn ýürekden ynansaň, onda ony goýmak kyn däldir. Eger çilimden gutulmak isleýän bolsaňyz, aşakdaky maslahatlara üns beriň.
*Durmuşda kynçylyklary ýeňip geçen pursadyňyz bolandyr. Onda siz çilimi hem goýup bilersiňiz.
*Maşgalaňyzdan hem-de dostlaryňyzdan çilimi goýmaga goldaw bermeklerini soraň.
*Biri size çilim hödürlese, ony goýandygyňyzy aýdyň. Bu siziň özüňize ynamyňyzy has hem artdyrar.
*Köke, süýji ýaly zatlary iýmek bilen ony unudyp bilersiňiz.
*Köpräk suw içiň. Suw içmeklik bedeniňizden zyýanly mikroblaryň çykmagyna sebäp bolar.
*Bu ýazgymyzy okap bolanyňyzdan soňra ony taşlamak üçin meýilnama biçiň.
*Çilimi goýmak üçin belli bir gün belläň, bu gün täze durmuşyňyz üçin başlangyç boljakdygyny ýatdan çykarmaň.
*Çilimi goýup bilseňiz, özüňizi sylaglandyryň.
Eger şulary doly ýerine ýetirip bilseňiz, durmuşda sagdyn we ruhubelent ýaşap bilersiňiz. Şu ýollary özüne ýörelge edip, çilim çekmekden gutulan adamlar sagdyn durmuşda ýaşamagyň hözirini görüp ýaşaýarlar.
Size hem bu bagtyň nesip etmegini arzuw edýärin.
Adam entek hassa bolmazdan öň öz saglygynyň gadyryny bilse, saglyk oňa baky ýar bolar.
Mundan başga-da aşakdaky teswiri hem görüp bilersiňiz:
Teswirler

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn prezident Berdimuhamedow Ahal welaýatyna eden iş saparynyň dowamynda Aşgabat şäheriniň töwereginde gurulýan halkalaýyn awtomagistral barada tankydy bellikleri etdi.
Hususan-da, ol bu awtomagistralyň ugrundaky ýolagçy awtobuslaryň duralgalarynyň hem-de ýol gyralaryndaky demir germewleriň talaba laýyk gurulmandygyny belläp, kemçilikleriň gyssagly ýagdaýda düzedilmegi barada Türkmenistanyň awtomobil transport ministri Gurbanmyrat Hangulyýewe, «Türkmen-awto-ýollary» döwlet konserniniň başlygy Aşyr Sarybaýewe, şeýle hem Ahal welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň häkimlerine degişli görkezmeleri berdi – diýip, Türkmen Döwlet habarlar gullugy habar berýär.


text:
Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň adam hukuklaryna hormat goýmak meselesinde gaýtadan örän kän tälim almagy gerek. Bu BMG-niň Bagdatdaky täze wekili Nikolaý Mladenowyň pikiri.
Bolgariýanyň ozalky daşary işler we goranmak ministri Mladenow Bagdatda žurnalistleriň öňünde çykyp gürläp, Yragyň ýaragly güýçleri we polisiýasy «medeni taýdan özgermeli» diýdi.
Yragyň howpsuzlyk güýçleri tankyt edilýär, hususan-da sünni arap azlygy esgerleriň we polisiýanyň azlykdakylary nyşana alýandyklaryny aýdýarlar.
Mladenow Bagdadyň ýurduň sünni araplarynyň integrasiýasy üçin köp iş etmelidigini aýtdy.


text:
Türkmenistanda pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Ýurtda käbir kärendeçiler we daýhanlar tehnika, dökün üpjünçiliginiň kadaly berilýändigini aýdyp, öz hasylynyň talabalaýyk bolýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtyň özünde käbir daýhanlar hem, öz ýaşaýan sebitinde suw üpjünçiliginiň kadaly däldiginden şikaýat edýärler. Olar suw ýetmezçiligi sebäpli göz öňünde tutan hasylyny alyp bilmeýändigini belleýärler.
Şeýle kärendeçileriň biri Lebap welaýatyndan özüni Ogulgözel diýip tanyşdyran öý hojalykçy zenan. Ol bu mesele barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti 2015-nji ýylda ýurdumyzyň iň gowy türgenleriniň onusyny kesgitledi. Olaryň hataryna köplenç sportuň milli göreş, dzýudo, sambo, erkin we grek-rim görnüşleri boýunça türgenler girizildi. Olar tutuş ýylyň dowamynda ýurdumyzyň sport söýüjilerini iri halkara bäsleşiklerinde, şol sanda dünýä we Aziýa çempionatlarynda gazanan köpsanly ynamly ýeňişleri bilen begendirdiler. Iň gowularyň sanawynyň başyny kim başlaýar.
Gülbadam Babamyradowa
Indi, ikinji ýyl yzly-yzyna birinji orny halkara derejeli sport ussady Gülbadam Babamyradowa eýeläp gelýär, ol dzýudo boýunça ýaryşlarda birsyhly ýokary netijeler gazanmak babatynda tapawutlanýar. Hususan-da, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Gapur Babakulyýewyň we Çemengül Geldibaýewanyň tälim berýän türgeni geçen ýylyň tomsunda Hytaýyň Taýpeý şäherinde guralan Aziýanyň açyk çempionatynda ýeňiji boldy.
Lebap welaýatyndan türgen zenan geçen ýylda gazanan esasy üstünliklerini “Gran-pri” tapgyrlarynda dzýudo boýunça oktýabr aýynyň başynda Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen ýaryşda birinji orny eýelemek we noýabr aýynda Hytaýyň Sindao şäherinde geçirilen ýaryşlarda ikinji orny eýelemek bilen gazandy. Şeýle hem ol Gazagystanda we Kuweýtde geçirilen dünýä we Aziýa çempionatlarynyň jemleri boýunça iň güýçli türgenleriň bäşligine girizildi.
Zehinli türgen gazanan ýokary sport netijeleri üçin hormatly Prezidentimiz tarapyndan uly möçberde pul baýragy bilen sylaglanyldy, häzirki wagtda dünýä derejesinde 1171 utuk bilen 10-njy orny, olimpiýa hasabynda 954 utuk bilen 11-nji orny eýeleýän Gülbadamyň Braziliýanyň Rio-de-Janeýro şäherinde şu ýylyň tomsunda geçiriljek Olimpiada gatnaşjak türgenleriň hatarynda çykyş etmegi çaklanylýar. Munuň üçin G.Babamyradowa öňde boljak iri halkara bäsleşiklerinde hem ýokary görkezijileri saklap galmak zerurdyr. “Gran-pri” tapgyrynda ýene-de iki gezek dzýudo boýunça synag ýaryşlary geçiriler. Şol ýaryşlaryň birinjisi 20-25-nji ýanwar aralygynda Kubanyň paýtagty Gawanada, ikinjisi bolsa mart aýynda Tbiliside bolar. Maý aýynda bolsa Meksikanyň paýtagty Mehikoda dünýäniň dzýudoçylary Olimpiada gatnaşmaga hukuk gazanmak ugrunda halkara ýaryşynda tutluşarlar.
Geldimyrat Toýlyýew
Ýurdumyzyň iň gowy türgenleriniň sanawynda aşgabatly türgen Geldimyrat Toýlyýew ikinji orny eýeleýär. Onuň iýun aýynda Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen boks boýunça ýetginjekleriň arasyndaky Aziýa çempionatynda kümüş medala eýe bolmagy şeýle ýokary derejäni almagyny üpjün etdi.
Beknazar Annaorazowyň tälim berýän 16 ýaşly türgeni 80 kilograma çenli agram derejede çykyş edip, geçiren üç tutluşygynyň ikisinde ynamly ýeňiş gazanmak bilen şeýle üstünlige eýe boldy. Şonda Geldimyrat utuk hasaby boýunça ýaryşyň ýer eýeleriniň toparynyň wekilinden sähelçe yza galyp, ikinji orny eýeledi.
Halkara ýaryşynda ilkinji gezek çykyş edýän türgen üçin Aziýa çempionatynda ikinji orny eýelemek uly üstünlikdir. G.Toýlyýew geçen ýylda Türkmenistanyň birinjiliginde ýeňiş gazanyp, milli ýetginjekler ýygyndy toparynyň düzümine girizildi. Ýurdumyzyň ýygyndy toparynyň agzasy bolup galmak üçin oňa paýtagtymyzyň “Galkynyş” sport toplumynda 13-17-nji ýanwar aralygynda geçirilýän ýurdumyzyň birinjiligi ugrundaky ýaryşda iň güýçli boksçy diýen ada eýe bolmak gerekdir.
Batyr Hojamuhammedow
Iň gowy on türgeniň sanawynda ýetginjek türgen Batyr Hojamuhammedow üçünji basgançagy eýeleýär. Ol dzýudo boýunça ýokary netijeleri görkezdi. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ahmet Altyýewyň tälim berýän türgeni, ýetginjekleriň arasynda oktýabr aýynda Tailandyň paýtagty Bangkok şäherinde geçirilen Aziýa çempionatynda kümüş medala eýe boldy. Medallar ugrunda 20-den gowrak ýurtlardan 170 töweregi türgen gatnaşdy. Şonda ol 90 kilograma çenli agram derejede ýetginjekler toparynda ikinji orny eýeledi. Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby 3 tutluşyk geçirip, ilki mongol türgenini ynamly ýeňdi, soňra ýarym finalda özbek dzýudoçysyndan üstün çykdy we finalda çekeleşikli bäsleşikde Täjigistanyň wekilinden asgyn geldi.
2016-njy ýylda ýetginjekler toparyndan çykyp, ulularyň ýygyndy toparyna girýän Batyr dzýudo boýunça birnäçe synag halkara ýaryşlarynda Braziliýada geçiriljek Olimpiada ýollanma almak ugrunda güýç synanyşmaly bolar. Ol Kubada şeýle hem 4-10-njy fewral aralygynda Fransiýada geçiriljek “Gran-pri” tapgyrynda çykyş eder.
Diýar Hojaýew
Sanawyň dördünji basgançagyny adaty karateniň ussady Diýar Hojaýew eýeleýär. Ol ýylyň dowamynda geçirilen iri haklara ýaryşlarynda tapawutlandy, olaryň hatarynda fudokan-karate boýunça dünýä çempionatyny görkezmek bolar. Dünýä çempionatyna 36 ýurtdan bir ýarym müňe golaý türgen gatnaşdy. Serbiýanyň paýtagty Belgradda geçirilen bu ýaryşda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Hangeldi Hojaýewiň tälim berýän türgeni 3 medala: ilkinji anyk urga çenli dowam edýän görnüş boýunça 1 altyn medala hem-de 21-34 ýaşly türgenleriň toparynda şahsy bäsleşikde we toparlaýyn kumitede 2 bürünç medala eýe boldy.
D.Hojaýewiň noýabr aýynda Tolýatti şäherinde Russiýanyň açyk kubogy ugrundaky ýaryşda gazanan ýeňşi has ýatda galyjy boldy. Şonda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby iki altyn we bir kümüş medaldan başga-da, “Iň çalt ýeňiş” ugry boýunça täze dünýä rekordyny goýdy: ol bäsdeşleriniň birini eýýäm tutluşygyň 7-nji sekundynda ýeňmegi başardy. Türkmenistanly türgen ilkinji jaýdar urgusy bilen garşydaşyny ýykdy. Şeýlelikde, Diýar öňki dünýä rekordyny 4 sekunt gysgaltmagy başardy. Bu ajaýyp üstünligi üçin ol hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pul baýragy bilen sylaglanyldy.
Indi dünýäniň rekordsmeni fudokan-karate boýunça şu ýylyň oktýabr aýynda Hindistanda geçiriljek halkara ýaryşyna taýýarlyk görýär. Dünýäniň iň güýçli türgenleriniň gatnaşjak bu abraýly sport bäsleşiginiň çäklerinde, oňa gatnaşyjylar üçin okuw maslahatlary we tejribeli tälimçileriň ýolbaşçylygynda okuw-türgenleşik çäreleri geçiriler. Şol ýaryşlarda dünýäniň belli karateçileri başa-baş tutluşyklarda we toplumlaýyn maşklar boýunça baýrakly orunlar ugrunda bäsleşerler.
Elnur Açylow Süleýman Welliýew
2015-nji ýylyň iň gowy türgenleriniň sanawynyň bäşinji we altynjy basgançaklaryny erkin göreş boýunça Elnur Açylow we grek-rim göreşi boýunça Süleýman Welliýew eýeleýär. Türgenleriň ikisi hem iýul aýynda Mýanmanyň paýtagty Neýpido şäherinde geçirilen Aziýa çempionatynda 120 kilograma çenli agram derejesinde bürünç medaly gazanmak bilen tapawutlandylar.
Elnur üçin bu Aziýa çempionaty ýetginjekleriň toparynda çykyş etmeginiň tamamlanmasy boldy. Indi Lebap welaýatyndan bolan türgen Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Ylýas Nepesowyň we Seýdylla Baýmyradowyň ýolbaşçylygynda halkara ýaryşlarynda ulularyň toparynda çykyş eder.
Aşgabatly türgen Süleýman Welliýewiň bu çempionatda gazanan ýeňşi onuň ilkinji üstünligi däldir. Ol 2012-nji ýylda kadetleriň arasynda geçirilen Aziýa çempionatynda bürünç medala eýe boldy. Häzirki wagtda ol Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndy toparynyň ilkinji baýdak göterijisi, ýurdumyzyň at gazanan tälimçisi Rozy Rejebowyň ýolbaşçylygynda ussatlygyny artdyrýar.
Şu günler E.Açylow we S.Welliýew Braziliýada geçiriljek Olimpiada ýollanmalary almak ugrunda öňde boljak synag bäsleşiklerine taýýarlyk görýärler. Fewral aýynyň başynda Türkiýede, mart aýynda bolsa Gazagystanda “Gran-pri” tapgyrynyň halkara ýaryşlary geçiriler.
Ahmet Ataýew
Sanawda ýedinji orny “Altyn asyr” futbol toparynyň ýarym goragçysy Ahmet Ataýew eýeleýär. Iki ýyl mundan ozal paýtagtymyzyň toparyna çagyrylan futbolçy eýýäm Türkmenistanyň ýokary ligasynyň 2014-nji we 2015-nji ýyllarda geçirilen çempionatlarynda iki gezek ýeňiji boldy. Mundan başga-da, Ahmet bu toparyň düzüminde geçen ýyl ýurdumyzyň Kubogynyň hem-de Naýbaşy Kubogynyň eýesi boldy.
Ýarym goragda oýnaýan futbolçynyň esasy wezipesi meýdançanyň merkezi böleginde pökgä gözegçilik etmekdir. Emma A.Ataýew öz derwezesini goramakda bolşy ýaly, hüjümde hem öz toparyna işjeň kömek edýär: 2015-nji ýylyň dowamynda ol derwezä 11 gezek pökgi geçirmegi başardy.
A.Ataýew “Altyn asyr” toparynyň hem, milli ýygyndy toparyň hem kapitanydyr. Geçen ýyl 2018-nji ýylda geçiriljek futbol boýunça dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynyň hemmesine (7 duşuşyk) gatnaşdy. Häzirki wagtda ýurdumyzyň iki gezek çempiony mart aýynda badalga aljak nobatdaky möwsüme taýýarlyk görýär. Türkmenistanyň çempionatynyň öň ýanynda “Altyn asyr” topary Türkiýe Respublikasynda
okuw-türgenleşik taýýarlygyny geçer.
Tejen Tejenow
Sekizinji orny sambo boýunça halkara derejeli sport ussady Tejen Tejenow eýeleýär. Ol dünýä we Aziýa yklymy derejesindäki dürli ýaryşlarda köpsanly ýeňişleri gazandy. Dünýä çempionatynda we dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşlarda ol 82 kilograma çenli agram derejede çykyş edip, iň güýçli samboçylaryň üçlügine girmegi başardy. Bu ýaryşlar degişlilikde Kasablankada (Marokko) we Minskide (Belarus) geçirildi.
Aziýa yklymy derejesinde geçirilen ýaryşlarda ýaragsyz özüňi goramak boýunça türkmen türgenine taý tapylmady. Muny Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen Aziýa—2014 çempionaty hem görkezdi, şonda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Dörtguly Tejenowyň tälim berýän türgeni birinji orna mynasyp boldy.
Her ýyl sportuň bu görnüşini esaslandyryjy A.Harlampiýewiň ýadygärligine geçirilýän sambo boýunça iri halkara ýaryşy hem dünýä çempionaty bilen deň derejeli hasap edilýär, oňa gatnaşmak üçin Russiýanyň paýtagty Moskwa şäherinde dünýäniň iň güýçli samboçylary ýygnanýar. Olaryň hatarynda çykyş eden Tejen Tejenow geçen ýyl bürünç medala mynasyp boldy. Türkmenistanyň Ýokary sport ussatlygy mekdebiniň wekiliniň tomusda Germaniýanyň Haýdenau şäherinde geçirilen “Saksoniýanyň kubogy” halkara ýaryşynda gazanan üstünligini hem onuň 2015-nji ýylda ýeten sepgitleriniň biri diýip bellemek bolar.
Ýusup Atabaýew
Iň gowy türgenleriň sanawynda ýurdumyzyň zehinli küştçüleriniň biri, halkara ussady Ýusup Atabaýew dokuzynjy orny eýeleýär. Geçen ýylyň iýun aýynda Täjigistanyň paýtagty Duşenbede geçirilen Aziýanyň zonal çempionatynda türkmenistanly ýaş küştçi tejribeli ussatlar, grossmeýsterler bilen çekeleşikli bäsleşikde mümkin bolan dokuz utukdan ýedi utuk toplap, alty döwde ynamly ýeňiş gazandy, iki duşuşykda deňme-deň oýnady we birinde utuldy hem-de Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherinde geçirilen küşt boýunça dünýä çempionatyna gatnaşmaga ýollanma aldy.
Ol gazagystanly grossmeýster Rinat Jumabaýew bilen duşuşykda şowsuzlyga sezewar boldy. Çempionatyň iň uzaga çeken (6 sagatdan gowrak) bu döwünde Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aýdogdy Atabaýewiň tälim berýän küştçüsiniň goýberen ýeke-täk ýalňyşy ildeşimiziň birinji orna çykmagyna böwet boldy. Emma Ýusup dünýäniň Kubogy ugrundaky ýaryşa gatnaşmaga hukuk gazanyp, onda şowly çykyş etdi.
Rejebaly Orazalyýew
Onlugyň soňuny guşakly göreş boýunça ussat Rejebaly Orazalyýew jemleýär. Ol geçen ýylyň dekabr aýynda Russiýanyň Orenburg şäherinde türkmen göreşi boýunça ikinji çempionatynyň we guşakly göreş boýunça dünýä çempionatynyň barşynda göreşleriň iki görnüşi boýunça hem 100 kilogramdan ýokary agram derejede ynamly ýeňiş gazandy.
Häzirki wagtda Rejebaly dünýä derejesindäki täze ýeňişlere taýýarlyk görýär we geçen ýylky üstünligini gaýtalamaga synanyşar. Türkmen türgeniniň pikirine görä, hemme, hatda iň iri halkara bäsleşikleri-de onuň özi üçin indiki ýyl türkmen paýtagtynda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň tapgyrydyr. Bu toplumlaýyn ýaryşlaryň maksatnamasyna milli göreş hem, guşakly göreş hem girizilendir, onda türkmenistanlylaryň iň gowy tarapdan tapawutlanjakdyklaryna P.Orazalyýew berk ynanýar.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky iki regionda referendum diýlip geçirilen ses berişligiň kanuna ters gelýändigini görkezýän subutnamalar köpelýär. AÝ/AR ýüze çykan galplyklar bilen bagly maglumatlara syn etdi.
Separatistler Ukrainanyň gündogaryndaky Lugansk we Donetsk regionlarynda 11-nji maýda özbaşdaklyk boýunça geçirilen referendum diýilýän ses berişlikleriň üstünlikli bolandygyny aýdýarlar. Şol bir wagtda-da ses berişlikler soraglary döredýär.
Mälim bolan zatlar:
-- Iş ýüzünde regionlaryň ikisinde-de ses berişligiň guramaçylary regionlaryň özbaşdaklygyna ilat tarapyndan güýçli goldaw bildirilendigini belläp, Donetskde ses berijileriň 89%-niň, Luganskda bolsa 96%-niň özbaşdaklygy goldandygyny aýtdylar.
-- Kiýew we günbatar döwletleriniň ençemesi ses berişligiň netijelerini ret etdiler we onuň kanuny däldigini aýtdylar.
-- Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň “adamlaryň erk-islegleriniň beýan edilmegine hormat goýýandygyny” aýdyp, Kiýewiň, Donetskiň we Luganskyň arasynda “siwilizlenen” gepleşikleriň geçirilmegine çagyrdy.
-- Ses berişlik zorluksyz geçmedi. Donetskyň Krasnoarmiisk şäherinde azyndan bir adamyň öldürilendigi habar berildi.
Ýetmezçilik edýän maglumatlar:
-- Hakykatda näçe adamyň ses berendigi belli däl. Separatistler regionlaryň ikisinde-de ses berijileriň referendum diýilýän ses berişlige ilatyň gatnaşyk derejesiniň 70% bolandygyny aýdýarlar. Donetskde we Luganskda Ukrainanyň ilatynyň umumy sanynyň 15%-i, ýagny çak bilen 7 million çemesi adam ýaşaýar. Ukrainanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýynça ýerine ýetirýän Oleksandr Turçynow Luganskda ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 24% Doneskde bolsa 32% bolandygyny aýtdy. Emma ýene-de jikme-jik maglumat berilmedi.
Şübhe üçin esaslar:
-- Ses berişlige şübhe döredýän meseleleriň biri onuň ýeňillik bilen geçirilmegidir. Taýýarlyklar bir aýdan hem az wagty aldy we, separatistleriň aýtmagyna görä, çykdajylar 1700 amerikan dollaryna hem ýetmedi.
-- Separatistler referenduma köp adamyň gatanaşandygyny aýdan hem bolsalar, regionlardaky žurnalistler ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň pes bolandygyny, käbir ses berişlik nokatlarynyň bolsa asla boş durandygyny dokumentleşdirdiler.
-- Ses berijilere basyş hem edildi. Esasy ses berişlik nokatlarynyň ählisine diýen ýaly ýüzi nikaply ýaragly adamlar gözegçilik etdiler.
-- Ukrainanyň kanunlaryna görä, ses berişlik nokatlarynda saýlaw komissiýasy azyndan 9 adamdan düzülmeli, emma nokatlaryň eçnemesinde saýlaw resmileriniň sany üç adamdan geçmedi, olaryň hem käbirleri özlerinde saýlaw komissiýalarynda işlemek tejribesiniň ýokdugyny açyk gürrüň berdiler. Käbir saýlaw nokatlarynda ses berijileriň sanawy-da bolmady.
-- Býulletenleriň galplaşdyrylmagyna degişli ýagdaýlar hem ýüze çykdy. Ses berişligiň öňüsyrasynda Ukrainanyň harbylary Donetskiň golaýynda saklanan ýük ulagynda “hawa” diýip, öňünden bellenen 100 000 çemesi taýýar ses berişlik býulletenini ele saldylar.
-- Şol bir wagtda-da Pew barlag merkeziniň 8-nji maýda çap eden pikir soralyşygynyň netijeleri gündogar Ukrainanyň ilatynyň 70%-niň ýurduň bütewi saklanmagyny isleýändigini görkezdi.
Hakykata kepil geçip bolmaýar:
-- Referendum diýilýän ses berişlige hiç bir halkara gözegçisi syn etmedi. Ençeme žurnalistiň basyşlara sezewar edilendigi, käbirleriniň bolsa urlup-ýenjilendigi barada habar berildi. Käbir halatlarda suratçylara ses berişlik nokatlaryna girmek hem gadagan edildi.
Indi näme?
Uzak möhletleýin perspektiwada bolup biljek wakalar bu regionlaryň “doňdurylan konfliktleriň” ojagyna öwrülmegi bilen bagly bolup biler. Bu ýerde Ukrainanyň we separatistleriň strukturalarynyň saklanmagy ýa-da Moskwanyň iru-giç öz "parahatçylygy goraýjy goşun kontingentini serhetden aşyryp, Ukraina girmek maksady bilen bu ýerde zorlugy tutaşdyrmagyny dowam etdirmegi mümkin


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
Milli bahar baýramynyň dynç alyş gününe düşýändigi sebäpli Türkmenistanyň Prezidenti Milli bahar baýramy mynasybetli 2015-nji ýylyň 22-nji martyndaky dynç gününi 23-nji marta geçirmek baradaky Permana gol çekdi.
Şeýlelikde, döwlet Baştutanynyň Permanyna laýyklykda iki baýramçylyk gününden — 21-nji we 22-nji martdan başga-da, duşenbe güni, ýagny 23-nji mart hem iş güni däl diýlip yglan edildi.
Eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli edaralara, kärhanalara we guramalara bu Permanyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek tabşyryldy.


text:
Liwiýanyň ozalky lideri Muammar Kaddafi özüniň duşmanlaryna garşy söweşi dowam etdirjekdigini aýdýar.
Penşenbe güni Kaddafiniň iki audioýazgysy düýbi Siriýada ýerleşýän arap telekanalynda berildi. Audioýazgylaryň birinde Kaddafi: “Siziň eşidýän ähli zatlaryňyz ýalan, bulara ynanmaň. Muňa garşy ýaraglar, ok-däriler bilen göreşiň. Goý, Liwiýa halkynyň ýerine ok-däriler gürlesin. Eger-de olar biziň bilen uzak möhletleýin urşa girmek isleýän bolsalar, goý, bu şeýle bolsun. Biz şäherlerde, depelerde, daglarda söweşeris. Goý, uzak uruş bolsun. Biz olara Liwiýany, Liwiýanyň halkyny dolandyryp bilmejekdiklerini subut ederis. Olar biziň ýaragly taýpalarymyzy hem ýaragly halkymyzy dolandyryp bilmezler” diýýär.
Kaddafiniň häzir nirededigi belli däl.
Bu aralykda, Parižde dünýä liderleri we ýokary derejeli wekiller Liwiýanyň geljegi barada gepleşik geçirdiler.
Maslahatyň dowamynda Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Liwiýanyň doňdurylan pullaryndan 15 milliard dollaryň Milli geçiş geňeşiň dikeldiş işlerine hemaýat üçin goýberiljekdigini aýtdy.


text:
Yragyň demirgazygynda ýurduň harby ulag kerwenine garşy bomba hüjümleri amala aşyryldy.
Yragyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, duşenbe güni janyndan geçen bir hüjümçi içi partladyjyly ulagyny Mosul şäheriniň demirgazygyndan geçip barýan harby patrulyň üstüne sürüpdir.
Şol partlamada heläk bolanlaryň sany takyk belli bolman, maglumatlara görä azyndan 12 adamyň ölendigi aýdylýar. Şeýle-de, olaryň sanynyň 25-e çenli ýetmeginiň mümkindigi bellenýär.
Hüjümi kimiň amala aşyrandygy henize çenli nämälim, ýöne şeýle hüjümler adatça "Al-Kaýda" bilen ilteşikli bolýar.
Şeýle hüjümleriň netijesinde, Yrakda sünni we şaýy musulmanlarynyň arasyndaky dartgynlygyň has-da möwjemeginden howatyr edilýär.
The Associated Press habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, Yrakda aprel aýyndan bäri 2 müňden gowrak adam ölüpdir.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç garaşylmadyk ýagdaýda ýurduň syýasatyny Orsýet tarapa ugrukdyransoň, paýtagt Kiýewde müňlerçe demonstrant ýurt baştutanynyň kararyna protest bildirmek üçin köçä çykdy.
Wakadan bir gün geçendigine garamazdan, adamlarda şeýle sorag döräp başlady, ýagny 2004-nji ýylda Ukrainada bolup geçen “Mämişi rewolýusiýa” ýene-de gaýtalanarmy?
Protest çäreleri
Ukrain hökümeti ÝB bilen söwda hyzmatdaşlygy paktyna goşulmazlyk kararyny alansoň, ýekşenbe güni (24-nji noýabr), paýtagt Kiýewde protestçiler hökümetiň karary bilen ylalaşmaýandyklaryny görkezmek üçin giň gerimli protest çäresini geçirdiler.
Kiýewiň merkezi meýdançasynda geçirilen protest çäresi duşenbe güni, ýagny 25-nji noýabrda hem dowam etdi we sany 1000-e golaýlan protestçiler hökümetiň garaşylmadyk ýagdaýda ýüzüni Orseýete tarap öwürmeginden nägilediklerini bildirdiler.
Protset çäresini gurnaýjylar her gün demonstrasiýalary geçirjekdiklerini aýdýarlar.
Ýekşenbe günki demonstrasiýalara 10 mülerçe ukrainaly gatnaşdy we olaryň käbirleri öz ýanlary bilen çadyrlaryny getiri,p gijäni köçede geçirdiler. Gürrüňi edilýän ählihalk tolgunyşygy “Mämişi rewolýusiýany” biygtyýar ýada salýar. Şonda halk jem bolup, “Günbatar meýilli” hökümetiň ýurt başyna geçmegine ýol açypdy.
Rewolýusion tejribeler
Ukrainada “Mämişi rewolýusiýa” mundan dokuz ýyl ozal bolup geçipdi. 2004-nji ýylda Wiktor Ýuşenko we Ýuliýa Timoşenko tarapyndan ugrukdyrylan protestçiler şol wagtlar geçirilen prezidentlik saýlawlaryna protest bildiripdiler.
Agzalýan prezidentlik saýlawlarynda Wiktor Ýanukowiç ýeňiş gazandy diýlipdi. Saýlawda galplyk boldy diýip, köp sanly ukrainaly “Ýanukowiç ýeňdi” diýlen saýlawlaryň garşysyna protest geçirdiler. Şeýlelikde ýurtda prezidentlik saýlawlary täzeden geçirilipdi. Ikinji saýlawda Ýuşenko ýeňiş gazandy we prezidentlik kürsüsini eýeledi. Ol 2010-njy ýyla çenli Ukrainanyň prezidenti wezipesinde işledi. 2010-njy ýylda geçirilen saýlawlarda bolsa Ýanukowiç ýeňiş gazandy.
Her niçik hem bolsa, analitikleriň aýtmaklaryna görä, indi Ukrainada “Mämişi rewolýusiýa” gaýtalanmaz.
Ukrainaly žurnalist Nataliýa Lihaçowa bu meselede şeýle diýýär: “Häzirki ýagdaýda “Mämişi rewolýusiýa” täzeden gaýtalanmaz. Sebäbi halky yzyna düşürip, adamlary birnäçe günläp ýa-da hepdeläp köçede saklap biljek syýasatçy ýok. Öňki syýasatçylar, ýagny syýasatçylaryň ýaşuly nesli, Ukrainany öňe älyp gidip bilmez. Ýurtda Witaliý Kliçkodyr Ýuliýa Timoşenkodan başga “meniňki bolsun” diýer ýaly syýasy şahsyýet ýok, ýa-da gaty az. Indi Ýuliýa Timoşenko-da uzak wagtlap syýasy göreşe gatnaşyp bilmez”.
Häzirki wagtda dowam edýän demonstrasiýalarda ”Mämişi rewolýusiýadan” tapawutlylykda iki sany aýry topar çärelere işjeň gatnaşýarlar. Olaryň biri bitarap graždan aktiwistlerinden ybarat bolan “Basyp al” hereketi, beýlekisi bolsa dürli partiýalaryň tarapdarlaryndan ybarat bolan protestçiler köpçüligi. Ikinji topar, hususan-da, Kiýewiň merkezi meýdançasynda agdyklyk edýär. Biziň gürrüňini edýän aýry-aýry toparlarymyz telewizion kanallaryň habarlarynda kän bir göze ilenok.
"Ählihalk hereketi däl"
Ýekşenbe güni öz afişalaryny gysga wagtyň içinde hemme ýere asyp ýetişen “syýasy partiýalylar” köp sanly ukrainalynyň protest çäresine gatnaşmak höwesini gaçyrdy.
Werhownaýa Radanyň söz azatlyklary boýunça toparynyň başlygy, şol sanda ”Mämişi rewolýusiýany” gurnaýjylardan Mikola Tomenko bu günki gün geçirilýän protest çäreleriniň ählihalk hereketi däldigini aýdýar.
Ol mundan dokuz ýyl ozal “galp geçirildi” diýlen prezidentlik saýlawlarynyň garşysyna protest bildirmek üçin adamlaryň ýurduň çar künjeginden paýtagta gelşi barada gürrüň berýär: “Protestler haýsydyr bir partiýanyň ýa-da oppozisiýaçy toparyň goldamagynda belli bir wagt dowam edip biler ýöne bu soňlugy bilen umumyhalk protestine öwrülip bilmez. Häzirki ýagdaýda göze ilýän esasy tapawutlylyk protest çäresiniň geriminiň darlygydyr. Şeýle-de dürli regionlardan we dürli sosial toparlardan az sanly adam demonstrasiýalara gatnaşýar”.
Geçirilen pikir soralyşyklaryň netijesine görä, Ukrainanyň ÝB bilen integrasiýasyny köp adam goldaýar, ýöne “köpüň dilegi” ýagdaýa öz täsirini ýetirip bilenok.
Syýasy şertler
2004-nji ýylda bolup geçen “Mämişi rewolýusiýanyň” yz ýany bilen syýasy durnuksyzlygy başdan geçiren Ukraina häzirki wagtda “düýpli syýasy reformalara” taýýar däl.
Geçen hepde syýasatda U öwrümini amala aşyran Ýanukowiç ne protestçiler barada dil ýarýar, ne-de noýabr aýynyň 28-29-na Wilnýusda geçiriljek 3-nji Gündogar Partnýorçylyk sammitinie gatnaşyp-gatnaşmajakdygy barada. Agzalýan sammitde onuň ÝB paktyna gol çekmegine garaşylýardy.
Ol dymsa-da, onuň premýer-ministri Mikola Azarow ýurtda geçiriljek ikinji ”Mämişi rewolýusiýa” hökümetiň eglişik etmejekdigini çürt-kesik aýtdy.
Ol Orsýetiň Birinji kanalynda çykyş edip, şeýle diýdi: “Mysal üçin, biz bular ýaly wakalara keseden maddy kömek edilýändigini bilýäris. Eger geçirilýän çäreler kanuny çarçuwada alnyp barylýan bolsa, biz muňa razy. Ýöne, eger-de kanun bozmalara ýol berilse, çäkden çyksalar, elbetde, hökümet 2004-nji ýyldaky ýaly hereket etmez, has ýiti garşylyk görkezer. Ol wagtlar biziň gözümiziň öňünde kanuny hökümeti agdarypdylar. Ýöne bu sapar biz gapyl galmarys”.


text:
Türkmenistan GDA döwletleriniň daşary işler ministrleriniň 3-nji aprelde Bişkekde geçirilen maslahatynda Orsýete garşy halkara sanksiýalaryna närazylyk bildirýän dokumente gol çekmedik ýurtlara goşuldy.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna tabşyrmak üçin niýetlenen bu dokumente Azerbaýjanyň, Moldowanyň, Türkmenistanyň, Ukrainanyň we Özbegistanyň gol çekmän, Orsýetiň Ukrainanyň bütewüligine kepil geçýän Budapeşt ylalaşygyny bozandygyny belländigi habar berilýär.
“Bu ylalaşykda Ukrainadaky ýagdaý hasaba alynmaýar. Dokumentde Orsýetiň Krymy basyp alyp, Ukrainanyň bütewüligi bozmagynyň fakty we Ukrainanyň gündogarynda ýaragly toparlary goldamagy hasaba alynmady”, diýip Ukrainanyň Daşary işler ministrleriniň ýörite meseleler boýunça ilçisi Nikolaý Doroşenko aýtdy.
Bişkekdäki duşuşykda Orsýet, Ermenistan, Gazagystan, Belarus, Gyrgyzystan we Täjigistan tarapyndan gol çekilen dokumentden daşary, serhetleri berkitmek boýunça meselelere garaldy we ençeme dokumente gol çekildi.


text:
Şu gün Saud Arabystanynyň ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleri ýurtda aýallaryň maşyn sürmekligine girizilen gadagançylygy bozandyklary üçin azyndan 5 aýalyň tussag edilendigini habar berdiler.
Ýakynda Saud Arabystanyň häkimiýetleri aýal-gyzlara ulag sürmekligi gadagan ediji düzgün girizipdiler.
Emma ýurduň dürli şäherlerinde köp aýal-gyzlar bu düzgüne boýun egmezlik kampaniýasyny ýola goýup, ulag sürmeklerini dowam etdirip gelýärler.
Bu soňky tussag edişlik bu täze düzgün bilen baglanyşykly mälim bolan ilkinji tussag edişlikdir.


text:
Sişenbe güni Islandiýanyň parlamenti Palestinanyň territoriýalaryny garaşsyz döwlet hökmünde ykrar etmek barada ses berilşik geçirdi. Ses berilşigiň netijelerine görä, 63 orunlyk parlamentiň 38 agzasy bu teklibi goldady, 13-si ses bermekden saklandy, 12 deputat ses berişlikde ýokdy, garşy çykan bolmady.
Geçirilen bu ses berilşlik Islandiýanyň Palestinany, onuň 1968-nji ýyldaky alty günlük uruşdan ozalky serhet araçäklerine laýyklykda, garaşsyz döwlet diýip ykrar edýändigini aňladýar.
Islandiýanyň daşary işler ministriniň aýtmagyna görä, Islandiýa günbatar ýewropa ýurtlarynyň arasynda Palestitnanyň garaşsyzlygyny ykrar eden ilkinji döwlet bolupdyr.
23-nji sentýabrda Palestina Awtonomiýasynyň ýolbaşçysy Mahmud Abbas Palestinanyň garaşsyz döwlet hökmünde ykrar edilmegi üçin BMG-ä arza beripdi.


text:
Owganystanda Najiba atly 22 ýaşly bir zenanyň “Talyban” tarapyndan köpçüligiň öňünde öldürilmegini owgan hökümeti "Yslama we adamkärçilige sygmajak zalymlyk" diýip häsiýetlendirdi. Owgan hökümeti bu waka boýunça derňewleriň başlanandygyny habar berýär.
Kabulyň resmileri öz beýanatlarynda, bu hadysanyň günäkärlerini tapyp, olary adalatyň garamagyna tabşyrjakdyklaryny aýdýarlar.
Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýg bu waka "haýran galdyryjy we ýürek bulandyryjy" diýip baha berdi. NATO-nyň Owganystandaky harbylarynyň ýolbaşçysy general Jon Allen bolsa bu wakany "söz bilen düşündirip bolmajak zalymlyk" diýip atlandyrdy.
Ol aýalyň öldürilişi baradaky bu waka wideoýazga alnypdyr.
“Talyban” tarapyndan öldürilendigi aýdylýan bu aýal nikasyz jynsy gatnaşyga girmekde aýyplanyp, geçen hepde Kabulyň demirgazygyndaky Parwan welaýatynda oba ýaşaýjylarynyň gözüniň öňünde atylyp öldürilipdir.
Owganystanly kanunçykaryjy zenan Fawzia Kufi bu jenaýaty ýazgaryp, nädip bu wakanyň paýtagta şeýle ýakyn ýerde hem-de köpçüligiň gözüniň öňünde amala aşyrylyp bilnendigini soraýar. Kufi 2014-nji ýylda özüniň prezidentlige dalaş etjekdigini belläp, “Hökümet aýallar üçin köp zatlar edendigini aýdýar, emma bu jenýat olaryň gözüniň öňünde amala aşyryldy” diýip nygtaýar.
Owganystanyň Adam hukuklary boýunça Garasyz Komissiýasynyň başlygy Musa Mahmudi: "Amala aşyrylan tagallalara garamazdan, bu hadysa Owganystanda heniz hem aýallaryň zorlamalaryň pidasy bolýandygyny görkezýär" diýdi.
Komissiýa aýallara garşy zorluklaryň geçen ýyldan bäri juda ýokarlanandygyny aýdýar.
"Namys jenaýatlary" diýip atlandyrylýan wakalaryň iň soňkusy şu hepdäniň başynda Owganystanyň gündogarynda amala aşyrylyp, şonda bir zenan we onuň iki çagasy öldürilipdir. Polisiýanyň aýtmagyna görä, olary kakasy öldüripdir.
2001-nji ýylda Owganystana Birleşen Ştatlaryň baştutanlygyndaky harby koalisiýanyň girmegi we “Talyban” güýçleriniň häkimiýetden agdarylmagy bilen, owgan aýallary bilimde, işde, saýlaw hukuklarynda ozal yitiren haklaryny yzyna gaýtaryp aldylar.
Häzirki wagtda hökümet bilen “Talybanyň” arasynda dowam edýän ýaraşyk gepleşikleriniň şu güne çenli gazanylan hak-hukuklara wehim salmagyndan alada edilýär.
Tokioda geçirilen Halkara donorlar konferensiýasynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Owganystandaky aýallaryň hak-hukuklarynyň goralmagy barada çykyş etdi.
"Eger ilatyň ýarysy güýçsüz bolsa, onda hiç bir millet parahatçylygy, durnuklylygy we ösüşi gazanyp bilmez. Birleşen Ştatlar muňa berk ynanýar" diýip, Klinton aýtdy. "Owganystanyň ösüşinden peýdalanmaga we oňa goşandyny goşmaga her bir raýatyň mümkinçiligi bolmalydyr. ABŞ Owganystanyň aýallarynyň arkasynda berk durmagyny dowam eder".
Parwan welaýatynyň häkimi Basir Salanginiň aýtmagyna görä, agzalýan wideo bir hepde öň Şinwari etrabynyň Kimçok obasynda ýazga alnypdyr. Salanginiň aýtmagyna görä, “Talyban” komandiriniň ikisiniň şol zenan bilen jynsy aragatnaşygy bolup, ol nikasyz jynsy aragatnaşyga ýa-da söýgä esaslanýar. Şunlukda olar ony jezalandyrmak we ony öldürip, öz aralaryndaky dawany çözmek kararyna gelýärler.
Nemes habar agentligi DPA-nyň berýän maglumatyna görä, “Talyban” topary bu waka özleriniň dahylynyň ýokdugyny aýdýar. Agentlik Parwan welaýatynda soňky döwürlerde şeýle wakalaryň has köpelendigini we “Talybanyň” şol welaýatyň etraplaryna degişli birnäçe obany basyp alandygyny habar berýär.


text:
Orsýetiň hukuk goraýjy organlarynda giň ýaýran korrupsiýa problemasy barada öz wideo çykyşlaryny «YouTube» internet saýtynda ýerleşdirip, jemgyýetçiligiň ünsüni çeken Alekseý Dymowskiý hepdäniň anna güni tussag edildi.
Hukuk goraýjy organlardaky korrupsiýa barada «YouTube» internet saýtynda öz wideo çykyşlaryny ýerleşdirip, uly meşhurlyk gazanan orsýetli milisiýa ofiseri Alekseý Dymowskiý anna güni maliýe galplyklarynda hem-de wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanylyp tussag edildi.
Geçen ýylyň ahyrynda Alekseý Dymowskiniň Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putine ýüzlenip, milisiýadaky korrupsiýa barada internetde ýerleşdiren bu wideo ýüzlenmesi halkara habar serişdeleriniň üns beren esasy wakalaryndan birine öwrülipdi.
Orsýetiň Baş prokuraturasy hepdäniň anna güni Alekseý Dymowskiniň özüniň maliýe galplyklarynda we wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanylyp, tussag edilendigini mälim etdi.
Baş prokuraturanyň aýtmagyna görä, bu bildirilýän aýyplamalarda günäli tapylsa, Alekseý Dymowskä 10 ýyl türme tussaglygynyň berilmegi mümkin.
Dymowskiniň aklawçysy Sergeý Gubar Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Orsýetiň häkimiýetleriniň Dymowskiniň özüni abraýdan gaçyrmaga we ony adaty bir kezzap hökmünde gorkezip, onuň eden açyk ýüzlenmelerini hem ähmiýetsiz bir zat edip görkezmäge çalyşýandyklaryny aýtdy.
«Özleriniň şu günki hereketi bilen, ýagny Alekseý Dymowskini tussag etmek bilen, häkimiýetler milisiýanyň hatarynda galan beýleki sagdyn pikirli adamlara-da haýbat atýarlar. Ýagny, olar şeýtmek bilen, sizem sistema garşy göreşseňiz, siziňem boljagyňyz şudur diýip, duýduryş berýärler. Bu bolan waka bütinleý bikanunçylykly işdir» diýip Gubar aýdýar.
Milisiýa işgärlerini aýyplapdy
Orsýetiň günortasyndaky Noworossiýsk şäherinde milisiýanyň maýory bolup işlän Alekseý Dymowskiý «YouTube» internet saýtynda ýerleşdiren ençeme wideo çykyşlarynda milisiýa işgärleriniň yzygiderli ýagdaýda faktlary galplaşdyrmak, şeýle hem her aýda ýokardan berilýän normalary ýerine ýetirmek üçin bigünä adamlary tussag etmek ýaly işler bilen meşgullanýandyklaryny öňe sürüpdi. Şeýle-de ol milisiýa edaralaryndaky iş şertleriniň ýaramazlygyndan we aýlyklaryň azlygyndan şikaýat edipdi.
Alekseý Dymowskiý özüniň bu çykyşlaryny internete ýerleşdirmeginden kän wagt geçmänkä, wezipesinden boşadyldy. Noworossiýsk şäheriniň ýerli milisiýa edarasy bolsa, bu bildirilen aýyplamalar boýunça özüniň derňew geçirendigini we Alekseý Dymowskiniň bildiren aýyplamalaryndan hiç biriniň tassyk bolmandygyny öňe sürdi.
Emma Orsýetdäki ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistler Alekseý Dymowskiniň bildiren aýyplamalarynyň ýerliklidigini we milisiýa işgärleriniň öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanmalary hem-de para almaklary ýaly jenaýatçylyklaryň ýurtda giň ýaýrandygyny tassyklaýarlar.
Orsýetli ozalky prokuratura işgäri Wladimir Wolkow Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Alekseý Dymowskiniň milisiýa edaralaryna bildirýän aýyplamalarynyň bu edaralara degişli jenaýatçylyklaryň ýüzüni açmak üçin edilen örän ýuzleýje synanyşykdygyny aýdýar.
Geçen ýylky wakalar
Geçen ýylyň aprel aýynda Moskwanyň bir milisiýa bölüminiň ofiseri Denis Ýewsýukowyň şäheriň bir söwda merkezinde üç adamy atyp öldürmegi we ýene alty adamy-da ýaralamagy bilen baglanyşykly bolan wakadan soň milisiýanyň üstünden gözegçilik has güýçlendi.Şol wakanyň yz ýany Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Moskwa şäheriniň içeri işler bölüminiň başlygyny wezipesinden boşatdy.
Geçen ýylyň oktýabr aýynda Orsýetiň Burýat respublikasynyň Içeri işler ministri Wiktor Sýusýura bilen onuň orunbasary ýuwelir söwdasyndaky kontrabanda işlerine dahyllylykda aýyplanylyp, tussag edildi. Şol aýda-da Tuwa regionynda bir milisiýa işgäriniň öz kärdeşini atyp öldürip, soňra-da öz janyna kast etmeginiň yzy bilen prezident Medwedew Tuwa regionynyň içeri işler bölüminiň ýolbaşçysy Wiktor Lesnigi wezipesinden boşatdy.
Geçen hepdäniň çarşenbe güni Orsýetiň Tomsk şäherinde žurnalist Konstantin Popow milisiýa edarasynda sorag edilende, urlup-enjilmeden soň aradan çykdy. Bu waka bilen baglanyşykly hem bir milisiýa işgäri tussag edildi. Köp sanly şular ýaly ýaramaz wakalar Orsýetiň milisiýasynyň abraýynyň gitdigiçe pese gaçmagyna sebäp bolýar.


text:
Özbegistanyň oppozisiýasynyň aktiwisti Fahritdin Tillaýew we onuň aýaly urulyp-ýenjildi. Bu wakanyň Tillaýewe bir aýaly zorlamakda edilen aýyplamalardan soň bolandygy aýdylýar.
42 ýaşly Tillaýew “Erk” partiýasynyň agzasy we adam hukuklaryny goraýjy aktiwist.
Tillaýewiň çarşenbe güni Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, geçen anna güni goňşysy onuň gapysyna kakypdyr, ol gapysyny açanda goňşy aýalyň ýalaňaç durandygyny görüpdir. Onuň sözlerine görä, goňşy aýal gapy açylan badyna Tillaýewiň ony zorlandygy barada gygyryp başlapdyr. Munuň yzýany üýşen adamlar Tillaýewi we onuň aýalyny urup başlapdyr.
Tillaýew özüne garşy resmi aýyplamalaryň bolmandygyny we bu waka bilen baglylykda özüniň polisiýa ýüz tutandygyny gürrüň berdi.
Ýakynda özbegistanly aktiwistleriň birnäçesine, şol sanda “Badamlik” oppozision hereketiniň 71 ýaşly lideri Hasan Çoriýewe we adam hukuklaryny goraýjy aktiwist 61 ýaşly Bobomurod Razzakowa zorlamak aýyplamalary esasynda iş kesilipdi.


text:
Türkmenistanda täze okuw ýylynyň başynda öz çagalaryny ors dilinde bilim berýän klaslara ýazdyrmak isleýän ene-atalaryň sanynyň köpelendigi, munuň bilen bir wagtda şeýle klaslara çagasyny ýazdyrmak isleýänlerden talap edilýän paranyň möçberiniň hem artandygy barada maglumatlar gowuşýar.
Muňa näme sebäp bolýar?
Aşgabadyň orta mekdeplerinde ors dilinde bilim berýän klaslara çagalary ýazdyrmak üçin bar bolan şu günki mümkinçilikler we päsgelçilikler barada Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa habar berýär.


text:
Täşli Gurbanow
Täşli Gurbanow 1934-nji ýylda Aşgabat şäherinde eneden dogulýar. Türkmen döwlet uniwersitetini, Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň ýanyndaky Jemgyýetçilik ylymlary akademiýasyny tamamlaýar. Türkmenistanyň Ýaşlar guramasynyň Merkezi Komitetinde, «Edebiýat we sungat» gazetiniň, «Türkmenistan kommunisti» žurnalynyň baş redaktory wezipelerinde işleýär. Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň başlyklygyna, Türkmenistan SSR Ýokary Sowetiniň deputatlygyna saýlanýar. Täşli Gurbanow zehinli ýazyjy, oňat ýolbaşçy hökmünde türkmen edebiýatynyň ösmegine uly goşant goşýar. Edebiýatda onuň öz ýol-ýodasy, öz döredijilik keşbi bar. Türkmen edebiýatyna liriki prozanyň ornaşmagynda, ösmeginde onuň hyzmatlary bellenmäge mynasypdyr. Ýazyjynyň çuňňurlirizme ýugrulan, mahmal ýaly ýumşak, iňňän çeper dilde ýazylan proza eserlerini okyjylar gyzgyn garşyladylar. Täşli Gurbanow poeziýa žanrynda-da yzygider çykyş etdi. Şeýle-de bolsa, onuň prozasy-da poeziýasyndan üzňe däldi. Dünýäni, ynsan gatnaşyklaryny, tebigat gözelli gini şahyrlarça duýmak, beýan etmek ukyby onuň prozasyna-da oňaýly täsir edipdi. Şeýle bolansoň, ýazyjynyň proza eserleri şahyranalygy, akgynlylygy bilen tapawutlanýardy.
Täşli Gurbanow prozada Berdi Kerbabaýewiň, N. Saryhanowyň, A. Durdyýewiň hekaýa, nowella döretmek däplerini dowam etdirýär.Täşli Gurbanowyň «Ýaz damjalary» (1962) atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy edebiýatymyza özboluşly bir zehiniň gelip goşulandygynyň buşlukçysy boldy. Ýygyndyda ýerleşdirilen hekaýalarda oba adamlarynyň zähmeti, olaryň aň–düşünjelerinde bolup geçýän özgerişler özüne çekiji, lezzet berýän liriki äheňe ýugrulyp beýan edilýärdi. Ýazyjynyň «Tylla ýüzük» (1964) atly ikinji hekaýalar ýygyndysy hem köpleriň göwnünden turdy. Bu ýygyndyda onuň söýgüli žanrynda ep-esli kämilleşendigi mese-mälim duýulýardy. Ýazyjy kitapda ýerleşdirilen «Tylla ýüzük» hekaýasynda ýönekeýje çeper detalyň üsti bilen ençeme adamyň gylyk-häsiýetlerini iňňän täsirli formada açyp görkezýär. Aýratyn-da, olardan Salawat atly adamyň keşbi has hem özüne çekiji. Onuň keşbinde ajy gülkini-de, mylaýym ýumory-da görmek bolýar. Ýazyjy kiçijik çeper detalyň üsti bilen uly manyny täsirli ýüze çykarmagy başarýar, hekaýalarynda çuňňur adamkärçilikli, üýtgeşik mähirli ynsan keşplerini döredýär. Ýazyjynyň «Iň soňky damja» hekaýasyndaky Gülsoltan hut şu zeýilli adamlardandyr. Myhmanhanada işleýän Bibi eje özüniň kiçijik wezipesinde iňňän uly jogapkärçilik duýýar. Ol ýürekke sellidigine garamazdan, myhmanlara ýokary derejede hyzmat etmegi özüniň borjy hasaplaýar. Özüniň janyny howp astynda goýup, iň sonky dermanyny ölüm bilen ýaka tutuşýan myhmana berip, ony halas edýär. Gülsoltan ejäniň belent adamkärçiligi, uly ene ýüregi okyjyda güýçli täsir galdyrýar. Ýazyjyyň «Täçmahal», «Nilam» ýaly hekaýalarynda dostlukly hindi halkynyň durmuşyndan söz açylýar. Ol hekaýalary okanyňda, hindi topragynyň hoştap ysy burnuňa urýar, hindi mukamynyň gamgyn owazy gulagyňa gelýär. Bu hekaýalarda sada hindi ýigidi Mahtabyň, aýdymçy gyz Nilamyň tolgundyryjy keşpleri döredilipdir. Garyp ýigit Mahtabyň kalbynda bet gazanja, haram baýlyga, pullar dünýäsine ýigrenç, päk zähmete, arassa ýaşaýşa uly söýgi joşýar. Täşli Gurbanow nowella žanrynda hem yzygider kämilleşýär. Onuň nowellalarynda gahrymanlaryň ruhy ahwalatlaryny suratlandyrmaga aýratyn üns berilýär. Ol «Oglumyň doglan güni» nowellasynda ruhy garşylyklary çuň suratlandyrmak bilen, gahrymanynyň kalbynyň töründe gizlenip ýatan uly adamkärçilik sypatlaryny ýüze çykarmagyň ebeteýini tapýar. Ýazyjy hekaýalarynda, nowellalarynda durmuş hakykatyny ýuwmarlamakdan, ýeňil, gülala-güllükli çözgütlerden gaça durýar. Şonuň üçin ýazyjy öň ençeme gezek işlenen temalardan-da täze, şowly eserler döretmegi başarýar. Sebäbi ýazyjy öň sürçegi çykan taýýar galypdan däl-de, hakyky durmuşdan ugur alýar. Muny onuň «Ýalňyz ülje agajy» nowellasy-da aýdyň tassyklaýar. Täşli Gurbanow hekaýalaryna uly many bermäge, ony döwrüň möhüm meseleleri bilen baglanyşdyrmaga aýratyn üns berýär. Ýazyjynyň «Galoşly adam» hekaýasy uruş döwründe tylda bolan wakalar hakda gürrüň berýär. Emma ol bizi şu günüň iňňän jygba-jygly meseleleri hakda, ynsany hakyky ynsan edýän sypatlar hakda oýlanmaga mejbur edýär. Hekaýanyň esasy gymmaty-da şunda. Hekaýa çuň gizlin manyly. Onuň mazmuny gönüden-göni hekaýada şekillendirilýän wakalardan giň. Ýazyjy bet şöhrata kowalaşýan, kellesi humarly näkesiň öz hereketlerini akylly başly seljermän, düzedip bolmajak pajygany döretmeginiň mümkindigini iň täsirli görnüşde nygtap görkezýär.Täşli Gurbanow ençe powestleriň awtorydyr. Inçe lirizme, çuňňur psihologizme ýugrulan ol powestlerde döwrüň möhüm meseleleri gozgalýar. Ýazyjy, aýratyn-da, ýaşlaryň keşplerine uly üns berýär. Ýaşlaryň durmuşdaky öz orunlaryny tapyşy, söýgi, maşgala meseleleri ol eserleriň esasy özenini emele getirýär. Ýazyjy söýgi, maşgala meselelerini öz-özlügindäki zat hökmünde suratlandyrmaýar. Olary päk zähmet bilen baglanyşdyrýar, gahrymanlarynyň ajaýyp häsiýetlerini açyp görkezmäge tabyn edýär. Bu babatda ýazyjynyň «Sary gül» powesti aýratyn üns bermäge mynasypdyr. Eseriň baş gahrymany ýaş lukman Arslan oba gyzy Melikäni päk ýurekden söýýär. Eserde gahrymanyň şu duýgusy onuň jemgyýetçilik ähmiýetli, öňdebaryjy ýaşlara mahsus ajaýyp häsiýetlerini açyp görkezmäge hyzmat edýär. Arslan arassa söýginiň hatyrasyna ýokary mekdepde işlemekden-de el çekip, güneşli ýurdumyzyň iň çet künjeklerinden biri bolan Çynarly obasyna amatsyz şertlerde işlemäge barýar. Arslan oba gelensoň, diňe öz söýgülisiniň töwereginde pelesaň urup ýörmän, obada saglygy goraýyş hyzmatyny gowulandyrmak, tebipsumaklaryň täsirine düşen käbir adamlaryň aň-düşünjelerini terbiýelemek ugrunda gaýduwsyz göreşýär. Ýazyjy gahrymanynyň ugurta pyjylygyny, öz käriniň öňündäki jogapkärçiligini görkezmek üçin agramly çeper detallary, ähmiýetli wakalary ýerlikli ulanmagy, täsirli suratlandyrmagy başarýar. Rahmanberdiniň aýaly ýaş üstünde ölüm bilen ýaka tutuşýar. Köne garaýyşlardan halas bolmadyk Rahmanberdi bu ýagdaýy Arslana aýtmagy, erkek lukmany aýalynyň ýanyna goýbermegi barypýatan namys hasap edýär. Arslan erjellik bilen öýe girjek bolanda, Rahmanberdi oňa: «Şol içerik girdigiň, öýdäkini özüň aýal edinersiň…» diýýär. Emma Arslanyň tutanýerliligi bilen Rahmanberdiniň aýalynyň jany halas edilýär. Ýaş lukman Arslanyň şeýle aýgytly hereketleri oba adamlaryna uly täsir edýär. Rahmanberdi ýalylaryň köne düşünjeden halas bolmagyna, olaryň lukmanyň hyzmatyna dogry düşünmegine sebäp bolýar. Eserde Arslan işjeň durmuş ýörelgeli, zähmetsöýer gahryman hökmünde örboýuna galýar. Obanyň medisina punktuny (saglyk öýi) tertibe salmakda, ony adamlaryň gelim-gidimli ýerine öwürmekde uly tutanýerlilik görkezýär. Ol söýgi meselesinde-de Nedir ýaly «garaçomaklaryň», dili ne bat berip ýören şugulçy aýallaryň garşylyklaryny ýeňip geçýär. Powestde päk göwünli, inçe duýguly, çaga ýaly sada Melikäniň keşbi-de şowly çykypdyr. Onuň päk söýgä wepalylygy, ýokary adamkärçiligi janly ýagdaýda täsirli açylyp görkezilýär. Ýazyjy ynsan duýgularyny, tebigat gözelligini çuňňurlirizme ýugrup suratlandyrýar. Tebigat gözelligi ýazyjynyň galamynyň astynda janlanýar. Ol gahryman bilen, okyjy bilen gürleşýär. Onuň tebigaty, gözelligi söýmek duýgularyny oýarýar. Ýazyjy gahrymanlaryň gepleşiklerini-de ussatlyk bilen beýan edýär. Powestde ýaşulularyň düzzüm oýnaýan pursadynda birnäçe adamlaryň özara gürrüňleri getirilýär. Emma olar mesawy gürrüňler bolman, gahrymanlaryň häsiýetlerini açyp görkezýär. Az salymlyk gürrüňlerinden olaryň nähili adamlardygy duýlup dur. Täşli Gurbanow powestlerinde ýaşlary öz ykballary, öz bagty ugrunda göreşmäge, durmuşsöýüji, ruhubelent bolmaga çagyrýar. Emma ýazyjy özüniň bu pikirini gönümel däl-de, dürli röwüşde ýüze çykarýar. Bu babatda ýazyjynyň «Armanym» powesti üns bermäge laýykdyr. Bu eserde-de ýaşlaryň söýgüsi, zähmeti hakda gürrüň gozgalýar. Eseriň ýaş gahrymanlary Nurmyrat, Hurma gerekli wagtynda özleriniň bagty, ykbaly ugrunda aýgytly göreşmän, hossarlarynyň köne, yzagalak, zyýanly düşünjeleriniň öňünde durup bilmän, kyn ýagdaýa düşýärler. Özleriniň söýmeýän, halamaýan adamy bilen durmuş gurýarlar. Emma päk söýgüsiz hakyky durmuşyň bolup bilmejekdigi düşnükli. Bu hakykata olar özleriniň ajy durmuş tejribesinde aýdyň göz ýetirýärler. Binýatsyz jaý ýaly, bularyň söýgüsiz guran maşgalasy bozulýar. Ýaşlar öz wagtynda göreşmän, armanly galýarlar. Şeýle bolansoň, ýaşlar özleriniň hakyky söýgüsine ýetmek üçin täzeden tijenmäge, dogumly herekete başlamaga mejbur bolýarlar. Ýazyjynyň gozgaýan meselesiniň ahlak manysy, onuň ýaşlara berýän sapagy uly. Ol bu ýerde okyjylary powest däki gahrymanlaryň ýalňyşlaryny gaýtalamazlyga, öz bagty ugrunda deslapdan aýgytly göreşe girişmäge çagyrýar. Ýazyjynyň «Torgaý» powestinde-de ýaş adamyň kemala gelşi, onuň durmuşdaky öz hakyky ornuny tapyşy hakda söz açylýar. Powestiň baş gahrymany oba oglany Aýly Permanow. Ol uniwersitetiň giriş synaglaryndan geçip bilmeýär. Emma arly-namysly oba oglany bu ýagdaý sebäpli ruhdan düşüp oturybermeýär. Ol şäher gurluşykçylarynyň arasyna düşýär. Ençeme kynçylyklary, päsgelçilikleri ýeňip geçmek bilen, durmuşdaky hakyky ýoluny, öz bagtyny tapýar. Agzybir gurluşykçylaryň, Andreý Matweýewiç, Rawil Nigmatullin ýaly öňdebaryjy işçileriň tälimi, dostlukly goldawy netijesinde Aýlynyň aň-düşünjesinde, dünýägaraýşynda düýpli özgerişler bolup geçýär. Onda özüne ynamlylyk, öz mertebesine sarpa goýmak, işçi buýsanjy ýaly ajaýyp sypatlar terbiýelenýär. Ilki ejizligi sebäpli Aýla «torgaý» diýlen bolsa, soňundan ol söýgülisi Aýjahan aýtmyşlaýyn «laçyn» adyna eýe bolýar. Professoryň gyzy Aýjahan bilen söýgi gatnaşyklarynda–da Aýlynyň päklik, birsözlülik, wepalylyk ýaly gowy sypatlary aýdyňlaşýar. Hut şeýle sypatlary bilen ol läligräk ösdürilen Aýjahanyň hem duýgy-düşünjesine uly täsir edýär. Powestdäki Aýjahan hem ahlak gözelligi, öz ykbalyny özi çözmek ugrundaky edýän aýgytly hereketleri bilen ýatda galýar. Täşli Gurbanow körpeleriň durmuşyndan hem ençeme goşgulardyr hekaýalary döretdi. Ýazyjynyň çagalara bagyşlap döreden «Uzak ýyllar», «Dagda dikilen baýdak» powestleri çeper eserleriň bäsleşiklerinde baýrakly orunlara mynasyp boldy. Ýazyjynyň «Uzak ýyllar» powestinde urşuň gazaply ýyllarynda tylda çagalaryň alyp baran işleri, isleg-arzuwlary, olary ýowuz döwrüň taplaýşy täsirli suratlandyrylýar. Täşli Gurbanow meşhur sazanda Mylly Täçmyradowa bagyşlanan «Mukamlar başy» poemasyny we köp sanly goşgulary döredýär. Ol goşgularyň ençemesine kompozitorlar tarapyndan saz döredilip, olar köpçüligiň söýüp diňleýän aýdymlaryna öwrüldi.
Täşli Gurbanow dramaturg hökmünde-de özüni tanatdy. Onuň «Ýürek ody», «Söýgi mertebesi», «Gara saçlar», «O dünýä syýahat» atly pýesalary tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylandy. Ýazyjynyň eserleri uly tiraž bilen Moskwada rus dilinde ençeme gezek neşir edildi. Täşli Gurbanow rus ýazyjylary A. M. Gorkiniň, A. Tolstoýyň, A. Gaýdaryň we beýleki daşary ýurt ýazy jylarynyň birnäçesiniň eserlerini türkmençä terjime etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) öňki ofiseri gizlin maglumatlary aýan edenlikde aýyplanyp, tussag edildi.
Jeffri Sterling Eýran bilen bagly gizlin maglumatlary “The New York Times” gazetiniň žurnalistine berenlikde aýyplanýar. Onuň ýaýradan maglumatlarynyň mazmuny barada resmi habar berilmedi.
Emma ABŞ-nyň Merkezi Aňtaw gullugynyň alyp baran operasiýalary, şol sanda Eýrandaky işleri barada “The New Ýork Times” gazetiniň žurnalisti Jeýms Raýzeniň ýazan kitabyna informasiýanyň nireden gelendigini bu berilýän maglumatlar aýan etdi diýilýär.
Jeffri Sterling Merkezi Aňtaw gullugynda 1993-2002 ýyllar aralygynda işläpdi.


text:
Makedoniýanyň içeri işler ministri Gordana Jankulowska 9-njy maýda «ýaragly terror toparyna» garşy barýan söweşde bäş polis ofiseriniň öldürilendigini, 30-dan gowragynyň bolsa ýaralanandygyny aýtdy.
Bu söweş indi ikinji gün dowam edýär. Içeri işler ministrligi 10-njy maýda altynjy polis ofiseriniň öldürilendigini aýtdy. Ýerli media 10-njy maýda üç ofiseriň ýaralanandygyny aýdýar.
Bu söweş ýurduň Kosowa bilen serhedindäki demirgazyk şäherinde, düýn başlandy.
Jankulowska Kumanowa şäherindäki söweşijileriň içinde hem ölenleriň bardygyny aýtdy, emma olaryň sanyny bada-bat kesgitläp bolmandygyny habar berdi.
Ol 9-njy maýda geçirilen operasiýa mahalynda 18 sany ýaragly adamyň makedon howpsuzlyk güýçlerine tabyn bolandygyny aýtdy.
Jankulowska Kumanowadaky «terrorçy topar» Makedoniýanyň döwlet guramalaryna we ýurtdaky parahatçylyga, durnuklylyga abanan howp boldy diýdi.
Ol howpsuzlyk güýçleriniň iň soňky jeňçi «bitaraplaşdyrylýança» söweşi dowam etdirjegini hem sözüne goşdy.
Polisiýa biraz öň bir ýaragly toparyň goňşy ýurtdan Makedoniýa bikanun ýollar bilen aralaşandygyny aýdypdy, ýerli media habarlarynda olaryň Kosowadan, esasan etniki albanlardan ybarat bolan ýurtdan gelendigi öňe sürülýär.
Söweş 9-njy maýda, Içeri işler ministrligi anyk bolmadyk bir ýurtdan «gowy tälim berlen terror toparynyň» gelendigi barada maglumat alandygyny, olaryň döwlet guramalaryna hüjüm etmegi palanlaşdyrýandygyny aýdanyndan soň, makedon howpsuzlyk güýçleri Kumanowada operasiýa girişende başlandy.
Etniki aladalar
Kumanowada esasan etniki albanlaryň ýaşaýan raýonyna media wekilleri goýberilmeýer, emma ol ýerden çykýan habarlar dartgynly ýagdaýdan habar berýär.
Kumanowa etniki taýdan garyşyk şäher, ol Skopýeniň 40 km çemesi demirgazyk-gündogarynda, Kosowa serhediniň golaýynda ýerleşýär.
Bu region 2001-nji ýyldaky etniki konflikt mahalynda Makedoniýanyň entiki alban pitneçileri bilen hökümet güýçleriniň arasynda duşmançylyga şaýat bolan iki raýonynyň biridir.
Soňky zorlukly wakalar Makedoniýanyň durnuklylygy babatdaky aladany çuňlaşdyrjaga meňzeýär, sebäbi hökümet esasy oppozisiýanyň - Sosial Demokratlaryň basyşy astynda. Olar bikanun ses ýazmak, korrupsiýa, şeýle-de giň ýaýran wezipe hyýanatçylygy aýyplamalaryny öňe sürýärler.
Konserwatiw premýer-ministr Nikola Gruewskiniň işden çekilmegini talap edýän protestçiler geçen hepde polisiýa bilen çaknyşdylar we oppozisiýa 17-nji maýda gurnaljak indiki ýygnanyşyga müňlerçe protestçiniň geljegi bilen haýbat atdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Ukrainanyň Adalat ministrligi, täze kanun kabul edileninden soň, kommunistleri ýerli saýlawlarda bäsleşmekden mahrum etdi.
Adalat ministri Pawlo Petrenko 24-nji iýulda Ukrainanyň Kommunistik partiýasy, Ukrain Işçileriniň we daýhanlarynyň kommunistik partiýasy, şeýle-de Ukrainanyň Özgerdilen Kommunistik partiýasy oktýabrdaky saýlawlara goýberilmez diýdi.
Şeýle-de Petrenko bu partiýalaryň resmi taýdan gadagan edilmegi barada suda şikaýat ediljegini aýtdy.
Kommunistik partiýa Ukrainada möhüm güýçdi, ýöne onuň meşhurlygy öňki prezident Wiktor Ýanukowiçe beren goldawy sebäpli aşak gaçdy.
Emma bu gadaganlyga garamazdan, Ukrainanyň Kommunistik partiýasynyň lideri Petro Simonenko öz partiýasynyň saýlawlara gatnaşjagyny aýdýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton Eýranyň ýadro ýaragyny edinmezligi üçin Birleşen Ştatlaryň güýjüni gaýgyrmajakdygyny aýdýar.
Ierusalimde ýokary derejeli resmiler bilen geçiren gepleşiklerinden soň Klinton diplomatiki çözgüdiň ileri tutulýandygyny aýdyp, Ysraýyl bilen Birleşen Ştatlaryň Eýran babatynda “bir sahypadadygyny” belledi.
Eýranyň dünýä döwletleriniň 5+1 atlandyrylan gepleşiklerinde eden tekliplerine Klinton “başlangyç bolmady” diýip baha berdi.
Eýran ýadro ýaragyny öndürmek ugrunda iş alyp barýar diýilýän Günbataryň çaklamasyny yzygiderli ret edip gelýär.
Klinton Ysraýyla 2010-njy ýylyň sentýabryndan bäri baryp görmändi. Synçylar muny Ysraýyl-Palestina parahatçylyk gepleşikleriniň haýal barýandygy bilen düşündirýärler. Klinton bu meseläni hem Ysraýylyň liderleri bilen duşuşygynda galdyrdy.


text:
Türkmenistan Prezidentlik Saýlawy 2007
Mazmuny
Umumy[üýtget | edit source]
Saparmyrat Nyýazowyň 21 Bitaraplyk aýynda aradan çykmagyndan soňra, häzirki Türkmenistanyň wagtlaýynça prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gelejekki prezident saýlawynyň 26 Bitaraplyk aýynda belli boljakdygyny we ol saýlawyň demokratiki usullar içinde geçiriljekdigini nygtady. 26 Bitaraplyk aý, Halk maslahatynda bolsa, prezident saýlawynyň 11 Baýdak aýynda geçiriljekdigi bildirildi. Türkmenistanda saýlawlary we sala salyşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparda TDH-nyň habarçysyna gürrüň berilisi ýaly 65 saýlaw okrygynyn we 1625 saýlaw uçastogynyň ählisi saýlawlara doly taýýar edildi. Giň möçberli, düýpli işler geçirildi. Şol işlere ähli derejedäki döwlet düzümleriniň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri çekildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlara taýýarlyk görmek ýurdymyzda hereket edýän saýlaw kanunçylygyna we halkara hukugynňyň kadalaryna laýýklykda geçirildi. Bu gün ýurdumyzyň saýlaw uçastoklarynyň ählisi saýlawlara doly taýýar edildi. Olaryň her biri öz wagtynda ses bermek üçin aýna gutular, şol sanda, göterilýän gutular, saýlaw býulletenleri we zerur bolan düşündiriş beriji we mestodiki edebiýatlar bilen üpjün edildi. Ses bermek üçin ýörite kabynalar gurnalan otaglar bölünip berildi. Her bir saýlaw uçastogy ygtybarly aragatnaşyk we ulag serişdeleri bilen üpjün edildi
Uçastok saýlaw toparlary öz borçlaryny ýerine yetirmäge çynlakaý we jogapkärli çeşmeleşdiler. Şol toparlaryn düzüminde edara-kärhanalaryn we jemgiýetçilik guramalarynyň abraýly wekilleri girdiler. Işjenler tagallasy bilen ýerlerde ilatyň arasynda giň düşündiriş işleri geçirildi. Munuň özi saýlawçylaryn işjenliginin birnäçe esse ýokarlanmagyna getirdi. Ýeri gelende aýtsak, dürli sebäplere görä , saýlawlar güni öz ýaşaýan ýerinde bolmaýan saýlawçylar möhletinden öň ses bermäge hukuk gazandylar. Şol saýlawçylaryň dolduran kagyzçalary ýa-da saýlaw býullentenleri sesler sanalyp başlanjak pursatyna çenli önünden möhürlenip goýlan gutularda saklanar.
Uçastok saýlaw toparlarynyň işinde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärlerin ynanylan adamlary bilen işlemäge, saýlawçylar bilen duşuşyklary guramakda we geçirmekde olara kňmek bermäge aýratyn orun berildi. Saýlawçylaryň döwlet baştutanynyn wezipesine dalaşgärler bilen duşuşyklaryň ählisi bellenilen we taraplaryn öz aralarynda ylalaşan tertibine geçirildi. Habar beriş serişdeleri duşuşyklaryn geçiriljek wagty we ýeri barada saýlawçylara önünden habar berdiler. Şunda dalaşgärlerin ählisine saýlawlaryň öň ýanynda wagyz işlerini geçirmek üçin deň şertlerin we mümkinçiliklerin döredilendigi nygtamak möhümdir.
Ýerlerdaki saýlaw toparlaryna türkmenistanlylardam gelen köpsanly hatlar raýatlaryň aň-duşünjesiniň ýokarydygyna, olaryň döwletiň we jemgiýetin durmuşyna gönüden-göni gatnaşmaga şaýatlyk edýär. Mälim bolşy ýaly, saýlaw toparlarynda göni telefon aragatnaşygy ýola goýuldy. Şol telefon arkaly her gün raýatlarymyzyň onlarçasy ýokary döwlet wezipesine dalaşgärlere niýetlenen sowallar, haýyşlar we teklipler bilen ýüzlendiler. Raýatlarymyzyň ýüztutmalarynyň ählisi kabul edildi, seljerildi we Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgärleriň garamagyna berildi.
Dalaşgärler[üýtget | edit source]
Halk maslahatynda 11sinin arasyndan 6 dalaşgär tassyklandy.
- Amanýaz Atajykow, Daşoguz welaýaty häkimi
- Gurbanguly Berdimuhammedow, häzirki wagtlaýynça Prezident
- Orazmyrat Garajaýew, Abadan şäheri häkimi
- Muhammetnazar Gurbanow, Garabekewül etraby häkimi
- Işanguly Nuryýew, Nebit-gaz senagaty we tebigy resurslar ministri
- Aşyrnyýaz Pomanow, Türkmenbaşy şäheri häkimi
Saýlaw Netijesi[üýtget | edit source]
Gurbanguly Berdimuhammedow sesleriň 89.12%-sini alandygy we halk maslahat tarapyndan-da, Prezidentlik wezipesi üçin kabul edilendigi bildirildi. Gurbanguly Berdimuhammedow dabarada kasam edip wezipesiniň başyna geçendigi bildirildi.
Dalaşgärlerin beren wadalary, sözleri[üýtget | edit source]
Gurbanguly Berdimuhammedow[üýtget | edit source]
Berdimuhammedow dalashgarlerin biri bolup her bir etraplarda, shaherlerde oz meyilnamasy bilen cykysh etdi. Ol oz meyilnamasynda ashakdaky zatlary durmusha gecireris diyip agzap gecdi.
- Turkmenistanda her bir rayata internet elyeterli bolmaly.
- Pensiya, aylyk haklaryna tazeden seredilmeli.
- Talyplaryn okayan 4 yyllyk okuwlary 5 yyl etmeklik.
- Mekdep okuwcylaryna 10 yyllyk bilim bermek.
- Talyplaryn alyan "Talyp haklary"ny kopeltmek.
- Kop cagaly ayal gyzlara komek pul berilmegi we shuna menzesh zatlar meyilnamasynda bar bar.


text:
Şu gün Ýewropa Bileleşiginiň Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň režimi bilen baglanyşykly baýlyklary doňduryp, wiza gadagançylygy sanawyndaky adamlaryň sanyny artdyrmagyna garaşylýar. Bileleşigiň 27 daşary işler ministriniň Luksemburgda barýan duşuşygynda Belarus kompaniýalary barada hem ilkinji gezek käbir çäreleriň girizilmegi mümkin.
Garşysyna ozal çäre girizilen adamlaryň sany häzir 190-a golaý. Režimiň saýlawdan soň turan protestlere gatnaşanlara görkezen gysyşy netijesinde 2011-nji ýylyň dowamynda bu sanaw ençeme gezek täzelendi.
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Katerin Aştonyň sözçüsi Maýa Koçiýançiç Lukaşenkonyň öten ýylyň dekabr aýynda jedelli ýagdaýda täzeden saýlanmagyndan soň oppozision şahsyýetleriň suda çekilmeginiň Brýusseli häzire çenlem aladalandyrýandygyny aýtdy.
“Men olar bu wakalary gaýtadan ýazgararlar, syýasy tussaglaryň derrew boşadylmagy baradaky çagyryşy güýçlendirerler diýip garaşýaryn. Olar şeýle hem Belarusa mundan beýläk-de basyş etmek barada pikir alşarlar” diýip, Koçiýançiç aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň režim bilen baglanyşykly, mysal üçin, oppozision şahsyýetlere iş kesmäge gatnaşan sudýalar ýaly adamlary bu sanawa goşmakdan daşgary, Belarus kompaniýalarynyň baýlyklaryny doňdurmak barada hem pikir alyşmagy mümkin.
Käbir işleriň edilmeginiň zerurdygy bilen Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň hemmesi ylalaşsa-da, Italiýa we Latwiýa başlyklaýyn käbir ýurtlar bu çäreleriň berk bolmagyna garşy. Latwiýanyň wekilleri Belarus kompaniýalarynyň nyşana alynmagy Latwiýanyň ol ýerde alyp barýan söwda işlerine zyýan ýetirmegi mümkin diýip aladalanýarlar.
Finlýandiýanyň ýewropa işleri ministri Aleksander Stubb deňagramly hereketi şeýle suratlandyrýar: “Meniň pikirimçe, sanksiýa meselesinde esasy zat özgerişi isleýän adamlara zyýan ýetmezligi. Şol sebäpden bir ýol tapmaga synanyşylýar. Bu iş üçin iň gowy ýol kompaniýalaryň üstünden sowlup geçmek bolýar. Bu doly netije berýär diýip biljek däl. Kähalatda berýär, kähalatda hem bermeýär”.
Karz pul meselesi
Belarus ýaňy golaýada barha güýjeýän maliýe krizisini ýeňip geçmäge kömek üçin Halkara pul gaznasyndan birnäçe milliard karz pul sorady.
Brýusselde häzir esasy aladanyň agza döwlet Gresiýadaky ykdysady kynçlyk bolmagy mümkin. Ýöne Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildtiň pikiriçe, Belarusdaky krizis üns berilmäge mynasyp.
“Biziň hemmämiz Gresiýadaky ýagdaýa, elbetde, üns berýäris. Ol biziň hemmämizi aladalandyrýar. Ýöne Belarusyň maliýe taýdan batmagynyň ondan hem erbet bolmagy mümkin” diýip, Bildt aýdýar.
Ýewropa Parlamentiniň käbir agzalary: “Halkara pul gaznasy Belarusa diňe syýasy tussaglaryň hemmesini boşadan ýagdaýynda kömek etmeli” diýýärler. Ýöne Ýewropa Bileleşigi bu iş üçin Halkara pul gaznasyna gysyş görkezmäge meýilli däl. Galyberse-de, Gazna, adat boýunça, kredit berip-bermezligi berk syýasy şertlere bagly edenok.
Ýöne Ýewropa Bileleşigi, olaryň Belarusda alyp barýan işleri ep-esli çäklendirilse-de, Ýewropanyň maýagoýum banky bilen Ýewropanyň abatlaýyş we we ösüş bankynyň bu ýerde oýnaýan roluna gözegçilik etmekçi.
Şu günki duşuşykda Bileleşigiň daşary işlar ministrleri öten aý ÝB-niň baş diplomaty Katerin Aşton we ÝB-niň giňelme boýunça komissary Stefan Fuele tarapyndan hödürlenen Ýewropanyň täze goňşuçylyk syýasaty barada hem ilkinji gezek pikir alşarlar.


text:
Orsýetiň demirgazyk-günbatarynda bolan uçar heläkçiliginde 44 adam ölüp, 8 adam ýaralandy. Uçar Kareliýa respublikasyndaky Petrazawodsk aeroportuna bir kilometr çemesi galanda uly ýolda gonmaga synanyşdy we ýykylyp, ýalna gaplandy.
Aman galan 8 adam, şol sanda bir ene we onuň 9, 14 ýaşly ogullary agyr ýagdaýda hassahana ýerleşdirildi.
Habarlarda uçaryň ýoldaky maşyna baryp urlandygy aýdylýar. Ol maşynda näçe adamyň bardygy we olara näme bolandygy bada-bat belli edilmedi.
Derňewçiler uçar heläkçiliginiň sebäbini anyk aýdardan entek gaty irdigini aýdýarlar. Emma premýer-ministriň orunbasary Sergeý Iwanow bu hadysa pilotyň ýalňyşlygynyň sebäp bolany açyk diýdi.


text:
Türkmenistan Sarygamyş kölüniň gündogar kenarynda ýerleşýän Bötendag belentliginde 20 müň gektar meýdana sazak, selin ýaly pürli agaçlary oturtmagy planlaşdyrýar. Bu barada Aşgabatda duşenbe güni geçen hökümet maslahatynda maglumat berildi.
Bötendag belentliginde dörediljek uly tokaý zolagynyň Aral tarapdan öwüsýän güýçli ýeliň badyny gowşatmaga, Türkmenistanyň şertlerinde esasy ekologiýa problemalarynyň biri bolan çölleşmä we şorlaşma garşy göreşde ullakan peýda bermegine garaşylýar.
“Dogry tarapa ädilen dürs ädim”
Daşoguz Ekoloigiýa klubynyň öňki aktiwisti, häzir Wenada ýaşaýan Farid Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna munuň “dogry tarapa ädilen dürs ädimdigini” aýtdy.
“Meniňçe, bu hakykatdanam gowy pikir, tokaý gorag zolagyny döretmek hemişe ýagdaýa gowy täsir ýetirýär we belli bir meseleleri çözýär” diýip, Tuhbatullin bu meselä hemme taraplaýyn çemeleşmelidigini nygtady we diňe bir tokaý zolagy bilen problemany çözüp bolmajagyny sözüne goşdy.
Aşgabatly publisist Amanmyrat Bugaýew bu işde ylymdan ugur almalydygyny, ýagny türkmen topragynda kök urmaga hem boý almaga ukyply agaçlary köp ekmelidigini aýdýar.
“Türkmeniň özüniň tebigatynyň göterýän zadyny ekmeli, suwuňa, hemme zadyňa laýyk etmeli” diýip, ol ylmy tejribelere daýanman edilen işiň gowy netije bermejegini ýatlatdy.
Farid Tuhbatullin Türkmenistandaky ekologiýa programmalary daşary ýurt ekspertlerini çekmek bilen amala aşyrylsa, has-da netijeli bolar diýip pikir edýär.
“Mundan iki peýda bar: brinjiden, bir kelleden hemişe iki kelle gowy, ikinjiden, türkmen emeldarlary daşary ýurtly alymlaryň öňünde belli bir derejede jogapkärçilik duýarlar we bu ýagdaý proýektiň gysga wagt üçin däl-de, gelejegi nazarlap işlemegine umyt berer we şeýle edilende bu işiň netijeliligi hakykatdanam çynlakaý bolar” diýip, Tuhbatullin Azatlyk Radiosyna Wenadan telefon arkaly beren gürrüňinde aýtdy.
SSSR döwrüniň ýaralary we emiň başy
Sowet ýyllarynda Türkmenistan çölleşmä garşy göreş meselesinde belli bir tejribe toplady. Bu ugurda Aşgabatdaky Çöller institutynyň eden gowy işleriniň az bolmandygy aýdylýar.
Ikinji tarapdan, ýerli metbugatda 1985-nji ýyldan soň çap edilen ylmy-publisistik makalalaryň köpüsinde tassyklanmagyna görä, Türkmenistana Moskwadan berlen pagta planlary, galyberse, Garagum kanalynyň oýlanyşyksyz, soňuny kän pikir etmän gurulmagy ýurduň ekologiýasynda agyr yz galdyrdy.
Real bolmadyk planlary dolmak üçin aşa köp ýere gowaça ekmek, kolhoz-sowhozlaryň adam güýjünden has agdyk ekin meýdanlaryny kadaly suwarmaga mümkinçilik bolman, suwy bisarpa tutmak, gijelerine başyna kowmak diňe ýerleriň şorlaşmagyna däl, eýsem daýhançylyk medeniýetiniň hem ”şorlaşmagyna” getirdi diýip, aşgabatly publisist Amanmyrat Bugaýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Onuň pikirine görä, garaşsyzlyk ýyllarynda başlanan gazlaşdyryş programmasy odun üçin ýok edilen sazak tokaýlarynyň dikeldilmegi üçin ädilen ilkinji uly ädim boldy we bu ýagdaý Bötendagda we beýleki ýerlerde döredilýän tokaý zolaklarynyň goragyny üpjün edýär.
“Belli-belli obalar bolaýmasa, gazsyz oba ýok, hemmesine diýen ýaly tebigy gaz bardy. Indi şyýem tebigata SSSR döwründe salnan ýaralary bejermäge şert döredýär. Odunlyk üçin ýok edilen sazak tokaýlaryny dikeldip bilseň, şony ýok etjek adam ýok indi” diýip, Bugaýew aýtdy.
Türkmen metbugaty prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň iýun aýynda Rio-de-Žaneýroda durnukly ösüş boýunça geçiren “Rio+20” konferensiýasynda ekologiýa meseleleri barada konstruktiw inisiatiwalary öňe sürendigini we olaryň giň goldaw tapandygyny ýazýar.


text:
Eýran ballistik raketa programmasy bilen baglylykda ABŞ-nyň girizen täze sanksiýalaryny ýazgaryp çykyş etdi.
Tähran ABŞ-nyň sanksiýalarynyň “kanun we ahlak taýdan hiç hili hakynyň ýokdugyny” sebäbi onuň özüniň Ýakyn Gündogar ýurtlaryna ýarag satýandygyny 18-nji ýanwarda aýtdy.
Waşingtonyň we Ýewropa Bileleşiginiň Eýran bilen geçen ýylda baglaşylan ylalaşygyň esasynda Tährana garşy ykdysady sanksiýalary aradan aýyran günüň ertesi 17-nji ýanwarda ABŞ Eýranyň ýadro programmasyna gatnaşygy bolan eýranly şirketlere we şahsyýetlere garşy täze sanksiýalary girizdi.
Bu sanksiýalar Eýranyň oktýabr we noýabr aýlarynda amala aşyran ballistik raketalaryň synaglaryna jogap boldy.
BMG-niň bilermenleri bu synaglaryň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Eýranyň ýadro ýaraglary götermäge ukyply ýaraglary synamagyny gadagan edýän kararyny bozandygyny aýdypdy.


text:
Düýn Aşgabatda Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz proýekti boýunça tehniki işçi toparynyň 9-njy maslahaty öz işine başlady.
Oňa dört ýurduň spesialistleri we Aziýa Ösüş bankynyň wekilleri gatnaşýarlar.
Maslahatyň birinji gününde gazyň aluw-satuwy baradaky ylalaşygy taýýarlamaga degişli meseleler maslahatlaşyldy. Üç gün dowam etjek bu duşuşykda transowgan turbasyny gurmak barada hökümetara ylalaşygynyň gutarnykly nusgasyna we beýleki meselelere serediler.
Türkmenistanyň resmi habar agentliginiň maglumatyna görä, bu baradaky dokumentlere 10-njy dekabrda Aşgabatda bu proýektiň ýolbaşçy komitetiniň 12-nji maslahatynda serediler.
Ondan soň dokumentleriň doly toplumy Türkmenistanyň, Owganystanyň, Päkistanyň we Hindistanyň ýokary derejeli delegasiýalaryna gol çekmek üçin hödürlener.


text:
Annaberdi Daňatarow
Alymlar häzir diş ýitirmegiň adamyň ýatkeşliginiň hilini peseldýändigini boýun alýarlar. Norwegiýanyň Trömse uniwersitetiniň alymlary «adamyň ýatkeşlik ukyby onuň dişleriniň ýagdaýy bilen berk baglanyşykly» diýen täsin netijä gelipdirler.
Alymlar topary şwedleriň Umea şäherindäki uniwersitetiň gözegçiligi astynda uzak möhletli halkara «Bertulla» ylmy-barlag proýektine gatnaşýarlar. Ol proýekt 1988-nji ýyldan bäri dowam edýär. Alymlar 23 ýylyň dowamynda meýletinçiler toparyna gözegçilik edip, olaryň akyl ýetirijilik ukyplarynyň üýtgeýşini yzarlapdyrlar. Meýletinçilerde geçirilen gözegçilik dişleriň ýitirilmegi bilen baglylykda adamlaryň ýatkeşliginiň hem aşaklaýandygyny belli edipdir. Ýyllar boýy ýygnalan maglumatlaryň analizi ýatkeşlik ukybynyň adamyň agzyndaky dişleriniň sanyna gönümel bagly bolýandygyny görkezipdir.
«Adamyň nerw sistemasy örän çylşyrymly. Şeýle hem köp organlaryň özara biri-biri bilen berk baglydygy öňden mälim. Şeýle halda dişe edilen her bir täsir derrew kelle beýnisiniň tomografikasynda belli bolýar. Iň elhenç zat – dişiň sogrulmagydyr» diýip, ITAR-TASS agentligi, gerontologiýa unwersitetiniň professory Moda Bergdalýanyň aýdan sözlerine salgylanyp, habar berýär.
Gemrijileriň dişlerini synlan ýapon alymlarynyň hem şeýle netijelere gelendigini aýtmak gerek. Alymlar agzyndaky dişleriň ählisi abat syçanlaryň dişlerini ýitiren syçanalara garanda çylşyrymly ýagdaýlardan aňsat çykalga tapýandyklaryny anyklapdyrlar.
Eger siziň üçin ýatkeşlik möhüm bolsa, onda dişleriňize gowy garaşyk ediň we näsaglan dişiňizi sogurtmaga howlukmaň.
Bulardan başga-da, lukmanlaryň pikirine görä, dişler adamyň başga organlaryna-da täsir edýär. Meselem, aşaky çapgy şekilli dişler – bagra, kiçi azy dişler – garynasty mäzlere, alyn dişler bolsa – bogunlara öz täsirini ýetirýärler. Paradontoz keselçiligi köplenç aşgazanyň we 12 barmak içegäniň ýarasyndan ejir çekýänlerde emele gelýär.
Lukmanlar dişleri aýawly saklamagy maslahat berýärler. Hatda agyzda dişiň kökjagazy hem bar bolsa, häzirki döwrebap tehnologiýa dişiň täzeden dikeldilmegine mümkinçilik berýär.
Annaberdi Daňatarow türkmenistanly lukman.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden Gündogar Ýewropa ýurtlaryna saparyny tamamlap, Çehiýa geldi.
Baýden Çehiýanyň premýer-ministri Ýan Fişer bilen duşuşyp Ýewropada Amerikanyň raketadan goranyş sistemasyny ornaşdyrmak boýunça täzeden seredilen proýekte goldaw aldy.
Mundan öň şonuň ýaly goldawy ol Polşanyň hem Rumyniýanyň ýolbaşçylaryndan alypdy.
Praga Baýden Buharestden geldi. Ol şol ýerde Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň kommunizmden azat bolmagynyň 20 ýyllygy bilen bagly programmalaýyn çykyş etdi hem-de Moldowada, Gürjüstanda we Ukrainada döräp gelýän demokratiýany goldamaga çagyrdy.


text:
Ukrainanyň Konstitusiýa sudy ýurtda 2004-nji ýylda kabul edilen syýasy reformalar baradaky kanuny ýatyrdy.
Ukrainanyň Konstitusiýa sudunyň ýolbaşçysy Anatoliý Holowin bu barada çykan karary şeýle düşündirdi: “Ukrainanyň Konstitusiýa sudy 2004-nji ýylyň 8-nji dekabrynda “Ukrainanyň Konstitusiýasyna girizilmeli üýtgetmeler baradaky” kanun kabul edilen döwürde konstitusion proseduralaryň bozulmagy sebäpli bu kanun Konstitusiýa gabat gelmeýär diýen karara geldi”.
Suduň çykaran kararyna laýyklykda, Ukrainanyň hökümet gurluşy gaýtadan prezident dollandyryş sistemasyna geçirilýär. Bu mesele bilen bagly Konstitusiýa suduna parlamentiň 252 deputatynyň şikaýat bilen ýüzlenendigi habar berilýär.
Syýasy reformalara ýol açan kanun 2004-nji ýylda Mämişi rewolýusiýa döwründe kabul edilipdi. Onda Ukrainanyň syýasy gurluşy parlamentar sistema geçirilip, ýurdy dolandyrýan koalisiýanyň parlamentdäki fraksiýalar tarapyndan düzülmegi göz öňünde tutulypdy.
Şeýle hem şol kanunda Ukrainanyň Ýokary radasynyň möhleti 4 ýyldan 5 ýyla çenli uzaldylypdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy Liwiýanyň Milli geçiş geňeşine bu ýurduň BMG-däki bähbitlerine wekilçilik mandatyny berdi.
Geňeşiň baştutany Mustafa Abdel Jelil geljek hepde açyljak Baş Assambleýanyň işine gatnaşar. Ol bu ýerde Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen duşuşar.
Günbatar habar agentlikleri BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Muammar Kaddafiniň ýurdy dolandyran wagty Liwiýa girizilen ykdysady sanksiýalaryň käbirini ýatyrandygyny habar berýärler.
Muammar Kaddafiniň dogduk şäheri Sirtede NATO-nyň howadan uran zarbalarynda 350-den gowrak adamyň ölendigini, NATO-nyň anna güni gije 30-dan gowrak raketa atandygyny, 90 adamyň at-dereksiz ýitip, 700-den gowragynyň ýaralanandygyny Kaddafiniň wekili Ibragim Musa aýtdy.
NATO häzirlikçe bu maglumaty kommentirlemedi.
Bani Walid şäherine gozgalaňçylaryň eden hüjümleri-de şowsuz boldy. Diktatoryň töweregindäkiler onuň “ençeme aýlap garşylyk görkezmäge taýýardygyny” aýdýarlar.


text:
20 ýaşlaryndaky türkmenabatly Gülsan Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, özüniň Türkiýedäki ýokary okuw jaýlarynyň birine kabul edilendigini, emma okuwa başlamazdan ozal ene-atasyny görmek üçin yzyna – Türkmenistana dolanyp gelenden soň, ýaňadandan ýurtdan çykarylmandygyny aýtdy.
Gülsanyň anyk näme sebäplerden ýurduň daşyna goýberilmändigi barada “Täze Tolkun” ýaşlar gepleşiginiň nobatdaky, 6-njy martda gitjek sanynda gürrüň ederis.
Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna gelip gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, onda Gülsanyň ýagdaýyna başga-da, esli türkmenistanly duçar bolupdyr. Ýagny, daşary ýurtlara okama, işlämäge gitmekçi bolýan raýatlar, esasan Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy bilen bagly kynçylyklar sebäpli, ýurtdan çykarylmandyr.
Eýsem, siziň bu ýagdaýlar bilen bagly nähili tejribäňiz bar?
Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.


text:
Aşgabat, 13.03.2015. “Türkmenportal”.
Mogilowda (Belarus Respublikasy) akrobatika boýunça 16 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilen 10-njy halkara ýaryşynda türkmen türgenleri iki kümüş medal gazandylar. Medallar ugrunda alty ýurduň: Germaniýanyň, Russiýanyň, Moldowanyň, Ukrainanyň, Belarusuň we Türkmenistanyň wekilleri göreşdiler.
Dört bolup çykyş etmekde Ahmet Nazargulyýewden, Gaýrat Hojakowdan, Karlen Grigorýandan we Amirjan Arutýunýandan ybarat düzümdäki türkmen türgenleri ýaryşyň finalynda belarus toparyndan asgyn gelip, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Irina Kruglikowanyň şägirtleri esasy bäsdeşlerinden bir baldan azrak yza galyp, kümüş medal gazandylar.
Jübütleýin çykyşda aşgabatlylar Hezret Şirgulyýew—Wladimir Kostýaýew tapawutlandylar. Bu gezek Türkmenistanyň akrobatika boýunça milli ýygyndy toparynyň uly tälimçisi Nataliýa Rejebowanyň şägirtleri üçünji orny eýelän belarusly türgenlerden öňe geçdiler, emma aýgytlaýjy duşuşykda Moldowa Respublikasynyň toparyndan bir utukdan azrak yza galdylar.
Jübütleýin çykyş edýän türkmen türgenleri halkara derejesindäki dürli ýaryşlarda gazanylan medallaryň ençemesine eýe boldular. Olaryň hatarynda 2011-nji ýylda Şweýsariýada gazanylan altyn medallar hem bar.
Iki bolup çykyş edýän türkmen türgenleri Gunça Kakaýewa bilen Jeren Ioliýewa dördünji orny eýelediler.


text:
Penşenbe güni BMG-niň Baş assambleýasynda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejatyň eden çykyşyna protest bildirip, Birleşen Ştatlaryn, Britaniýanyň we Ýewropa Bileleşiginin käbir beýleki ýurtlarynyň wekilleri maslahatyň zalyny terk etdiler.
Öz çykyşynda prezident Ahmedinejad Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda ýüz beren terror hüjüminiň Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň öz içindäki adamlar tarapyndan gurnalan waka bolmagynyň mümkindigi baradaky garaýyşlary öňe sürdi.
Mahmud Ahmedinejadyň bu 34 minutlyk doklady heniz tamamlanmanka, Birleşen Milletler Guramasyndaky Amerikan delegasiýasy onuň bu dokladyny ýazgaryp, resmi beýanat ýaýratdy.
Eýranyň prezidenti Waşingtona bildiren öz aýyplamasynda 11-nji sentýabr hüjüminiň Birleşen Ştatlaryň ykdysady ýagdaýyny gowulandyrmak, onuň Ýakyn Gündogardaky täsirlerini artdyrmak we Ysraýyla ýardam bermek maksady bilen amala aşyrylan bir çäre bolmagynyň mümkindigini belledi.


text:
Gazy eksport ediji döwletleriň 23-nji noýabrda Tähranda geçýän sammitiniň öňüsyrasynda iki günlük resmi sapary bilen Eýrana baran Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranyň prezidenti Hasan Rohani we baş ruhany lideri Aýatolla ali Hamenei bilen duşuşdy.
Gepleşikleriň netijesinde Türkmenistan Eýran bilen söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin uzakmöhletleýin programmany işläp düşmegi teklip etdi. Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, 2015-nji ýylyň 9 aýynyň dowamynda Türkmenistanyň Eýran bilen haryt-dolanyşygy 2 milliard 620 million dollara ýetipdir we geçen ýylkysyndan 2,2% artypdyr.
Şeýle-de, Türkmenistanyň we Eýranyň arasynda bar bolan ylalaşyga görä, geljekki 10 ýylyň dowamynda ýurtlaryň özara haryt dolanyşygyny 60 milliard dollara ýetirmek planlaşdyrylýar, diýip türkmen mediasy habar berýär.


text:
Geçen aý prezidentlikden çekilen we ýurduň günortasyna gaçan ýemen lideri halkara jemgyýetçiligini Houti pitneçileriniň döwlet agdarylyşygyny ykrar etmezlige çagyrdy.
Abded Rabbo Mansur Hadi şaýy pitneçileri geçen sentýabrda paýtagta zabt edeli bäri bolan ähli zatlaryň bikanundygyny aýtdy.
Hadi «respublikanyň prezidenti» hökmünde gol çeken beýanatynda günortadaky port şäher Adende ýa Taizde milli dialoga çagyrýar.
Bu ýerleriň ikisem houtiler diýip tanalýan şaýy pitneçileriniň kontrollugynda ýerleşýär.
Şeýle-de Hadi harbylaryň we howpsuzlyk güýçleriniň özüni goldamagyna çagyrdy.