text:
Sunday, April 26, 2015
ÝATLAMA: MAGTYMGULYNYŇ GUBURYNA ZYÝARAT 1991
MAGTYMGULYNYŇ GUBURYNA ZYÝARAT
«...Bu Gerçekleriň guburlar ilerki we gaýraky
türkmenleri birleşdirip duran köpri bolup hyzmat edýär.»
1991-njy ýylyň maý aýynyn 17-si güni Magtymgulynyň guburyna zyýarat etmek üçin giden 80 çemesi adamdan ybarat toparyň arasynda men hem bardym.
Daş düşelen täze ýol bilen barýan awtobusymyz Aktokaýa tarap ugur aldy. Çepimizde Pyragynyň:
«Eý, söwdügim, Soňudagy,
Dagdanlydyr biliň seniň»
diýip, wasp eden dagy — adamlaryň «hyzmaty» bilen dagdanyndan, görk-görmeginden jyda düşen Soňudagy garalyp durdy.
Dagyň ilersinde ilki bilen üňsümizi çeken zat jülgelerde, dag eňňitlerinde, düzlüklerde arpadyr bugdaý maýsalarynyň parç bolup oturmagydy. Özümiziň şolar bilen serhetdeş ne gözel ýerlerimiziň gugaryp ýatanynyň şaýady bolansoň, hyrçyňy dişläniňi duýman galýarsyň. Ýogsa-da, düme ak ekin ekilmesinem biz unudaýan-a däldiris-dä hernä?!
Birneme ýörelensoň, pes jülgede bäş-on sany türkmeniň bize tarap ellerini guwançly bulaýandyklaryna gözümiz düşdi. Olar Eýran topragynda gören ilkinji ildeşlerimizdi. Sus oturan zyýaratçylaryň şundan soň gowry/sesi/ artdy. On kilometr çemesi geçilensoň, garşymyzdan çykan motorly ýetginjek ok_kessirme geçýän ýaly, awtobusymyzyň daşyndan bir sapar aýlandy-da, gelen ýoly bilen yzyna tarap zymdyrylaýdy. Onuň obadaşlaryna söýün- jelemek üçin gyp basandygy bellidi.
Eýranyň Küren obasynyň uzakdan görnüp ugranam şoldy welin, ol ýerden bize tarap eňen sansyz-sajaksyz motorly peýda boldy. Hä diýmänem iki tarapymyz hormatly ugradyjylardan doldy. Ýaponiýanyň önümi bolan «Ýamaha» kysymly ýalaňtar motorlara ikiden-üçden atlanan ýetginjekleriň ulaglaryna erk edişleri, çakgan hereketleri sirk darbazlaryny ýada salýardy. Awtobusyň bir eýlesine, bir beýlesine çalasynlyk bilen geçýän sürüjiler, göwnüňe bolmasa, münüp barýan ulaglaryny maşynymyzyň aşagyndan geçiräýdimikä diýen duýgyny döredýär. Ugradyjylaryň begenjini, şatlygyny ýüzlerinden okap oturmalydy.
Oba ýetenimizde agyr märeke ýoly baglady duruberdi. Awtobus bialaç saklandy Sürüjiniň ýanynda oturan ažanyň (organ işgäriniň) ýüzi-gözi üýtgedi. Resmi baglaşylan ylalaşyk boýunça ýolda saklanmak bolmaýardy. Awtobusyň gapdal aýna- laryndan görkezilýän suratlar, adresler üýşen mähelläniň ýürek yzasyndan habar berýärdi. Olar bizin ilimizdäki dogan- garyndaşlaryny soraglaýardylar.
Ýol aýrytlaryna toplanan millet, «Toýota» maşynlarynyň üstündäki köp sanly jemende, öňden dilleşen ýaly, el çarpyşyp başladylar. Ýaş-ýeleňler bolsa tans edişip, şatlygyny daşa çykarýardylar, käbirleri bizi surata düşürýärdi.
Gurban M. Orazow äýnegini aldy-da, ony sürüjiniň gapdalyndaky ýeke-täk penjireden eýranly gardaşlara uzatdy. Şundan son beýleki zyýaratçylar hem alyp barýan sowgatlaryny üýşüp duran jemagata gowşurmagyň aladasynda boldy. Sowgatlary alanlaryň barysy eline düşen peşgeşi birnäçe ýola edep bilen maňlaýyna degrip aýyrýardy. Biz ene topraga, ata Watana dahylly her bir zadyň saýry/ýat ýurtda mukaddesllige öwrülişiniň gözli şaýady bolduk.
Bu görnüş Eýranyň Şarlawuk obasynda hem (atdaş oba serhetden bärde-de bar) gaýtalandy. Iki obanyň motorly, maşynly adamlarynyň bary diýen ýaly biziň yzymyza düşdi. Muny synlap barýan şahyr gelin Gözel Şagulyýewa: «Ildeşlerimiz häzir biziň däl-de, Watanyň yzyna düşüp barýarlar» diýip, bu görnüşi obrazly beýan etdi. Jaýdar aýdylan söz, dogrudan-da, biziň münüp barýan awtobusymyz güneşli Türkmenistanyň bir ülşi/nusgasy bolup, Aktokaýa süýşüp barýardy.
Eýranly ildeşlerimiz awtobusymyza şeýle bir golaý gelýärdiler weli, biz «Ýaramaz hadysa bolmasa ýagşydyr» diýip ätiýaç edýärdik.
Aktokaýy alkymlap oturan Etrek derýasyna heniz köpri gurulman eken. Ulagy suwuň pes ýerini çaklap sürmelidi. Şobada ýerli türkmen ýigitleri egin-eşikleri bilen suwa girip, sürüjä ýol görkezip başladylar. Olar yza tesip baryşlaryna, elleri bilen «geliber-geliber» diýen yşaraty edip, beýleki kenara sag-aman alyp çykdylar.
Maşynyň kenara çykanam şoldy welin, murty taban bir ýetginjek: «Atabaý, Atabaý» diýip, gapdalymdaky aýnany urup başlady. Ýanymda oturan TSSR Ýazyjylar soýuzynyň prawleniýesinin birinji sekretary Atamyrat Atabaýew özüni tanandyklaryny bada-bat duýdy. Atamyradyň ýaňagyndan begenç gözýaşy togalandy. Ol goşhaltasyndan täze kitaplaryň birini çykardy-da, şol ýetginjege gowşurmak üçin öňdäki açyk penjirä ýetmäge gyssandy.
Magtymgulynyň guburyna geçen ýylky gelişlikden ildeşlerimiziň köpüsi bihabar galypdyr. Bu gezek weli, Aktokaý armanda galan adamlardan ýana hyň berýärdi. Zyýaratçylaryň geljegini Türkmen radiosyndan eşiden eýranly gardaşlarymyz bir hepdeden bäri bu ýere toplanyp, garaşyp ýören bolsalar nätjek!
Adamlar çytr-çytyr bolup, bizdäki dogan-garyndaşlarynyň suratydyr adresini görkezmäge çalyşýardylar. «Hoş gelipsiniz!», «Bulardan tanaýanyňyz barmy?», Gyzyletrekden kim bzr? Nebitdagly-ha dälsiň?», «Şarlawukdan kim geldi?» «Araňyzda hojadan barmy?» ýaly sowallar her ädimde eşidilýärdi. Aşgabatlyny soraglaýanlar köpdi. Seýregrägem bolsa Maryda, Tagtabazarda, Daşhowuzda ýaşaýaw ildeşlerini idegleýänler hem duşýardy.
Orta ýaşan berdaşly pyýada boýnuma towusdy-da, mäkäm gujaklap, siltenip-siltenip esli salym sessiz aglady. Onýança ýanyma gelen iki sany oral aýalyň birisi çignime ýapyşyp özelendi: «Jan ballym, bäriňe-de nazar aýlasana, didaryňdan bir doýaly-la, geple, guzym, sesiň gulagymyzda galsyn-da».
Aktokaýda başga-da bir täsirli duşuşyk boldy. Agajet, uzynak pyýada ýanyma gelip, iki eli bilen mäkäm görüşdi: «Hoş gelipsiňiz, sapa gelipsiňiz! Men Hajymämmet Gyzyl — Döwletmämmet Balgyzylyň agtygy. Zähmet görmän, aşgabatly alym Allaberdi Oraztagana salamymy ýetireweriň» diýdi.
Magtymguly bilen Döwletmämmet Azadynyň guburlaryna tagzym edip, aýat — töwir okadylandan soň, bizi sekiniň üstünde gurlan teläre tagam datmak üçin çagyrdylar. Şol wagt sazlaşykly çykýan el çarpyşmasy eşidilip başlandy. El çarpyşmasynyň şowhuny al-asmana galdy. Görsem, daşhowuzly şahyr Kakabaý Ylýas teläre tarap barýar. Iki tarapa serpilip, ona geçmäge ýol açan agyr märeke bolsa hyjuw bilen el çarpyp, şahyry mübärekleýär.
Düşege geçenimize mähetdel saçagyň üstüne çenli adamdan doldy. Çuw-ak sakgally goja biziň geňirgenişýändigimizi aňdymy, nätdimi, garaz, saçaga münenleriň adyndan ötünç sorady. Olaryň ýagdaýyna düşünmezlik mümkin däldi. Saçakdan özge ýeriň mähellesi güw berýärdi.
Meniň ýanyma 35—40 ýaş çemesinde bolan eýranly iki türkmen gelip oturdy. Tanyşdyk. Olaryň biri Gürgen uniwereitetiniň pars edebiýaty mugallymy Şagazy, beýlekisi bolsa eýran parlamentinde türkmenlere wekilçilik edýän iki deputatyň biri Ýusup (Besenjide) eken.
Aşgabatda geçirilmeli Bütindünýä Türkmenleriniň Kongresine Eýran tarapyndan gatnaşmaly ýedi adamyn biri edilip, Şagazy bellenipdir, ýöne bärden baran çakylyk Eýranyň üç wekiliniň Kongrese gatnaşmalydygyny mälim edipdir. Ykbal bu sapar oňa gülüp bakmandyr, emma ol göwniçökgünleriň hilinden däl. Şagazy bu gün bolmasa, ertir ata Watany görjegine halys ýürekden ynanýar.
Şagazy meniň edebiýat mugallymydngymy eşidende, çaga ýaly begenip, ýanyna gelenleriň baryna diýen ýaly: «Ata-da edebiýat eken» diýip buşlaýardy.
Zyýaratda belli türkmen satirigi Pyhy Taganyňky goşa getirdi. Ol 1933-nji ýyldan bäri görmän ýören naçar dogany Näzbibi bilen duşuşdy. Goja şahyryň gürrüňine görä, tä 1933-nji ýyla çenli serhet açyk eken. Onuň ýapylmagyna Ýežowyň alyp baran syýasaty sebäp bolupdyr. «Meniň saçagym» kitabyny Myratdurdy Kazy tarapyndan Eýranda çap edilendigini eşiden-de bolsa, Pyhy aga şatlygyndan uçarly göründi.
Zyýaratçylaryň birnäçesinden özlerin- de galan täsirler barada gürrüň bermeklerini haýyş etdim, Kakabaý YLÝAS, şahyr:
— Gören-eşidenlerimiz barada häzir kesgin bir zat aýtmak aňsat däl, Eger telewideniýä surata düşüren ýoldaşlar, şu günki ahwalaty tomaşaçylara dolulygyna ýetirmeseler, olardan gaty dilgir bolaryn. Iki dünýä bar diýýärler welin, ol türkmenler üçünji dünýäni — bizi küýseýärler. Olaryň Watançylygy çeniň-çakyň däl. Tebigatlary ýaly päkize. Men ol ýerde özümiziň ýitiren zatlarymyzy gördüm. Birek-birege hormatyň nusgasyny gördüm, Eger Prezidentimiz Saparmyrat Ataýewiç Nyýazow goltgy bermedik bolsa, bu zatlary görüp bilmezdik. Bular onuň türkmen edebiýatyna, sazyna, medeniýetine çuňňur sarpa goýýanlygyndan nyşan. Beýle diýsem, meni ýaranjaňlykda aýyplajaklar hem tapylar. Emma dogra — dogry diýmeli ahyry. Nowruzy bellemeklige, Magtymguly günlerini geçirmeklige ejaza berenem prezidentimiz.
Begjan Nyýazow, Prezidentiň ýanyndaky hukuk organlarynyň işini utgaşdyrýan sowetiň başlygy:
— Birek-birekden aýra düşen garyndaşlaryň ahy-zarynyn şaýady boldum, Eýranyň hem biziň serhetimiz bilen bagly meseläniň döwletli çözgüdini tapmak üçin her birimiziň öz ýerinde ýardam etmegimiz zerur. Özüm barada aýtsam, bu ugurda tagallamy gaýgyrmaryn..
Çary KULYÝEW, alym! .
— Dogan-garyndaşlarny soraglap gelen eýranly ildeşlerimiziň juda köp bolanlygy zerarly, Magtymguly bilen Azadynyň guburlaryna degişli derejede sežde etmäge mümkinçilik bolmady. Guburlaryň ýanyna golaýlaşmak hem köpimize ýeňil düşmedi. Şonuň üçin geljekde zyýarata barýanlar bilen görme-görşe gelýänleriň günleriniň biri-birine gabat gelmezligini gazanmaly. Türkmenistanda, Eýranda türkmenleriň medeniýet günlerini geçirmegi ýola goýmaly.
Magtymgulynyň guburyny abadanlaşdyrmak üçin olaryň welaýaty serişde goý- beripdir. Bu maksat bilen bizde hem birneçe işleri durmuşa geçirmek göz öňünde tutulýar. Meniň pikirimçe, bu meselede iki tarapyň tagallasyny birikdirmegi zerur.
Myrat ANNANEPESOW, taryh ylymlarynyň doktory:
— Şu gün şaýady bolan wakamyz Türkmenistanyň uzak taryhynda aýratyn möhüm bir zat boldy. Aktokaýa külli türkmen üýşdi. Ol gardaşlarymyz ýer-ýurt atlaryny tutubam ideşýärler welin, esasan, tekeden, sarykdan, salyrdan, ýomutdan, gerkezden... kim bar diýip ýüzlenýärler. Bu gün Magtymgulynyň guburynyň başynda külli türkmen soraşyp, ideşip biri-birini tapdy. Bu gün türkmenleriň jebisleşen güni boldy. Magtymgulynyň tirsegine galanyna şek ýok.
Berdi MOLLAÝEW, TSSR-iň at gazanan artisti:
— Türkmen teatrynda Magtymgulynyň obrazyny ilkinji bolup döretmek bagty meniň paýyma düşdi. Şahyryň guburyna zyýarat etmek ýaşlygymdan arzuwymdy. Şol arzuwym şu gün hasyl boldy. Özüm-ä muny Mekgä haja gidenden zyýat bolmasa, kem göremok. Ykbaldan ýüze-müň razy.
Öwezmuhammet MÄMMETNUROW, Türkmenistanyň Dizaýnerler soýuzynyň başlygy:
— Uzak Ýaponiýa saparym hem şunuň ýaly täsir etmändi. Şeýle garşylanma düýşume-de girjek zat däl. Ilerki türkmenler ata Watana şeýle bir teşne bolupdyrlar.
Kaka etrapynda Hojagala, Mirgala atly obalar bar. Eýranda ýerleşýän Mirgala obasynda ýaşaýan biziň ýakyn garyndaşlarymyzy soň Bujnurda göçürýärler. Ine, täleý bu gün bizi birek-birege duşurdy. Dogan_oglanym bilen gujaklaşyp damagymyz dolup, on minut çemesi sözleşibilmän dursak nätjek. Aýrylyşan mahalymyz ýadygärlik üçin sagadymyzy çalyşdyk.
Ýene bir ýatda galan pursaty aýdaýyn. Ýanyma Bender türkmenli ýaş ýazyjy Hajy Durdy Köse geldi. Ol bir hekaýasyny elime tutdurdy. Bu hekaýany «Meniň Watanymda» eşitdirmäge ýardam etmegimi haýyş etdi.
Şyhdurdy ORADOW, hudožnik:
— Olar «Meniň Watanym» radiostansiýasynyň, Türkmen telewideniýesinis işinden gaty bir razy däl ekenler, «Boş gürrüňe kän orun berilýär, aýdym-sazy az goýberýärsiňiz, telewideniýäňiziň bernamasynda ýuwan gepleşikler köp, görkezilýän kinolaryň agramy ors dilinde, bagşylaryňyz dik durup aýdym aýdýar» diýip, kanuny nägilelik bildirýärler.
Atamyrat ATABAÝEW, şahyr, Türkmenistanyň Lenin komsomoly baýragynyň laureaty:
— Men bu ýerde şahyra aýratyn sarpa goýulýandygyna göz ýetirdim. Biziň tele- wizýonymyza tomaşa edýändikleri üçin, olaryň bärden baranlardan tanaýanlary bar eken. Meniň bilen söhbetdeş bolan bir ýigit Yrak-Eýran söweşine gatnaşyp ýören mahaly Türkiýe arkaly özüne «Gumsagat» kitabymyň gowşandygyny, «Dowamat-dowamy» köp okaýandygyny aýtdy.
Türkmen telewideniýesi üçin şol ýerde beren sowal-jogabynda men şahyrlaryň il-güni birleşdirmekde, agzybirlige çagyrmakda hemişe uly hyzmatlarynyň bolandygyny, muny Magtymguly bilen Azadynyň döredijiliginiň hem tassyklaýandygyny aýtdym. «Abyrsyz wagt geçenligine garamazdan, bu gerçekleriň guburlary-da ilerki we gaýraky türkmenleri birleşdirip duran köpri bolup hyzmat edýär» diýdim.
Meniň goşgularymyň birinde şeyle setirler bar:
Aýdym erkin bolmaly,
Adam erkin bolmaly,
Ýöne erkin bolmak üçin
Watan diýip örküň bolmaly.
Ol ýerde ýaşaýan türkmenlere Watan diýilýän mukaddeslik ýetenok.
Sapar wagty Aýdy (Ownuk) atly täsin türkmen şahyry bilen tanyşdym. Aýdy arap elip- biýiniň esasynda türkmen elipbiýini döredipdir. Şol elipbiý boýunça çap edilen bir kitapçasyny ýadygärlik üçin berdi. Nazar Gullaýew ýaly atly alymlaryň bu elipbiýe degişli baha, kämilleşdirmek üçin maslahat bermeklerini haýyş etdi. Hoşlaşmazymyzň öňüsyrasy bolsa Pyragynyň «Buluda gardy meni» şygryny ýatdan okap berdi.
Eýranly türkmenler bilen surata düşdüm. Ýadygärlik ýazgylaryny ýazyp, kitaplarymy sowgat berdim. Iş ýerimiň adresini soranlara bolsa: «Garry mollanyň adyny ýatlaň. «Azady köçesi, şahyr Atabaýewe» diýseňiz, hatyňyz gowşar» diýdim.
Aktokaý adamdan ýaňa hyň berýär. Bir gapdalda türkmeniň meşhur zenanlary: Maýagözel Aýmedowanyň, Maral Amanowanyň daşyna egrilen gelin-gyzlaryň sany-sajagy ýok. Başga bir ýanda ýazyjy-şahyrlarymyzyň: Akjemal Omarowadyr Atamyrat Atabaýewiň, Kakabaý Ylýasowyň töwereginiň mähellesi egsiler ýaly däl.
Zyýarat tamam boldy. Eýranly ildeşlerimiz bilen hoşlaşdyk. Saparymyzy guramaga hemaýat beren adamlara ýüz-müň alkyş aýdyp, yza dolandyk. Serhet ýakasynda seleňläp oturan Soňudagy dumanlap görünýär. Ondan aňyrda eziz Watanymyz güneşli Türkmenistanyň giň sähralary ýaýylyp ýatyr.
Ata AKBÄBÄÝEW
SOWET EDEBIÝATY ŽURNALY 5/1991
Rus/kril hatyndan Latynça geçirip hödürlän:
ARNE GOLI.
26.04.2015
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 3:02 AM 0 comments
Saturday, April 25, 2015
Azatlyk Radiosynyň Taryhyndan
“Azatlyk” RADIOSYNYŇ TÜRKMEN
REDAKSIÝASYNYŇ TARYHYNDAN
1-“AZATLYK” RADIOSYNY GURMAK ÜÇIN DESLAPKY ÄDIMLER
Baryp 1950-nji ýyllaryň başlarynda, sowuk uruşyň ýitileşýän döwründe, anti-kommunistik meýilde bolan amerikan žurnalistlarynyň, publistleriniň we meşhur jemgiýetliçilik işgärleriniň bir topary, "Russiýa halklaryny azat etmekligiň Amerikan Komitetetini” döretdiler. Şonuň başynda Sowet režimi hakynda ençeme eseriň awtory we SSSR halklarynyň öz_ygtyýarly hak-hukuklarynyň tarapyna çykş edip gelen William Henry Chamberlin, meşhur publiçist Isaac Don Levine, ýazyjy William White, Birleşen Ştatlaryň Moskwadaky ozalky ilçisi Jhone Dine, Harwart Uniwersitetiniň professory William Elliot, görnukli elektrikşynas Tomas Edisonyň ogly Charlz Edison, prezident Franklin Ruziweltiň ýegeni Nikolas Ruziwelt, admiral Jhon Kork dagy durýardylar, Komitetiň ilkinji başlygy Amerikan harby deňiz flotynyň wice-admiraly Lesli Steweksdi. Bu Komitete soňra Ýewgeniý Daýons-da başlyklyk etdi.
Posted by Arne Goli (A.Gürgenli) at 1:04 PM 0 comments
Subscribe to: Posts (Atom)


c: text/html

text:
Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynda ýerleşýän Allamberdar aramgähine ýerli ilat Allamberdaryň ýa-da Allamdar tugçynyň mazary diýýär.
Çeşmeleriň habar bermegine görä, bu ýerde 1204-nji ýylda duşman elinden wepat bolan Samanileriň soňky hökümdary Allamberdar diýlip atlandyrylan Al-Muntasiri jaýlanypdyr. Rowaýatlda aýdylyşyna görä, onuň goşuny çöl-beýewanda teşnelige uçransoň edermen serkerdäniň hut özi guýy gözlegine çykypdyr, azaşmazlyk üçinem gijelerine ot ýakmagy tabşyrypdyr. Emma ykbaly keje çekip, suw gözlegine çykan Allamberdar edil duşman goşunynyň üstüne geläýipdir, olar ony öldüripdirler. Ertesi onuň esgerleri serkedäniň jesedini tapyp ony jaýlapdyrlar, soňra-da guburynyň üstüne aramgäh gurupyrlar. Ol depesi gümmezli dörtgyraň jaý bolup, binanyň alyn tarapy dörtburç we hasamlanan bişen kerpiçden gurlupdyr. Burçlarynda sekizgyraň tagçalar bar.
Russiýaly belli alym G. A. Pugaçenkowanyň pikirine görä, bu taryhy ýadygärlik Buharadaky belli Samaniler aramgähinde ulanylan ýol-ýörelgeleriň dowamydyr. Şonuň bilen birlikde şol döwürdäki Merkezi Aziýa mimarlygynyň ösüşiniň umumy däpleriniň dowamy bolsa-da,onuň bezeginde ulanylan kesme kerpiçleriň 15 görnüşi Seljuklar binagärliginiň özboluşly tilsimleriniň başyny başlaýar.
Astanababa aramgähi XII-XVI asyrlara degişlidir. Ol ýasy kerpiçden gurlan dört otagly binadyr, olar her gezek täze guburyň üstüne gurlan bolmaly. Olaryň birinde-çubursyzynda namazlyklar bar, bu ýerde namaz okalýar. Galan üçüsinde keramatly kişileriň mazary bar. Iki kişiniň jaýlanan bir otagynda “Zeýd-Aly” we “Zubeýd –Aly” diýen ýazgylar bar. Olaryň biri barada şeýle rowaýat bar. Horasanyň häkiminiň Zubeýda atly gyzy bolan. Ol guzuny ýerli häkimleriň birine durmuşa çykarýar, emma Zübeýda toý tutandan kän wagt geçmänkä aradan çykypdyr. Kakasy onuň üstüne kaşaň aramgäh gurmagy tabşyrýar, ýöne ol gurlup bolandan soň ýykylypdyr. Ony täzeden ýene iki gezek gurýarlar, emma her gezegem ýykylýarmyş. Ubeýdanyň düýşüne giren Astana baba onuň suwydyr palçygyny Mekgeden getirmelidigini aýdypdyr. Getirilen laýy bu ýeriniňki bilen garýarlar, suwy bolsa guýa guýýarlar. Keramatly palçyk we suw garylyp gurlan aramgäh häli-häzirem seleňläp dur. Şu günlerem guýyda saklanyp galan suw dertlere derman saýylýar. Bu ýere derdine derman gözläp gelýän zyýaratçylaryň yzy üzülenok.
Allamberdar we Astanababa aramgähleri keramatly ýer saýylýar, şonuň üçinem bu ýere zyýarata gelýänler kän.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmen türgeni bürünç medala eýe boldy
Boksçylaryň bäsleşiklerinde bolsa türgenlerimiz finala çykdy
Azerbaýjanyň paýtagtynda dowam edýän, IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynda türkmen türgenleri şu gün grek-rim göreşi boýunça bäsleşiklere girişdiler, olar bäsleşikleriň birinji güni bir bürünç medal aldylar. Boksçylaryň bäsleşiklerinde türgenlerimiz finala çykdy.
Göreş boýunça bäsleşiklerde hem-de 59 kilograma çenli agram derejede Seýdulla Tazaýew üçünji orny eýeledi. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi we ýurdumyzyň ilkinji olimpiýa baýdagyny göterijisi Rozy Rejepowyň şägirdi çekeleşikli tutluşykda pakistanly türgen Pak Azhar Hussainden 10:8 hasabynda üstün çykdy.
Grek-rim göreşi boýunça ýaryşlar 18-nji maýda tamamlanar.Şu gün Türkmenistanyň toparyndan Şermet Permanow (75 kilograma çenli) bäsleşige çykar. Ertesi güni Geýdar Aliýew adyndaky toplumda erkin göreş boýunça ýaryşlar geçirilýär, onda biziň türgenlerimiz hem çykyş edýärler.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň ýygyndy topary jemi ýedi medala—bir altyn, üç kümüş we üç bürünç medala eýe boldy. Bu görkeziji biziň toparymyza
IV Yslam raýdaşlyk oýunlaryna gatnaşýan toparlarynyň iň gowy 15-siniň hatarynda ornuny berkitmäge mümkinçilik berýär.
Şu gün biziň ildeşimiz 56 kilograma çenli agram derejesinde çykyş edýän Ýakub Meredow boks boýunça bäsleşikleriň finalyna çykdy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Sabir Kseýhanowyň tälim berýän türgeni yrakly türgen Jafar Al-Sudaniden we iordaniýaly Muhammad Alwadiden ynamly üstün çykdy.
Ý.Meredow soňky tutluşyklaryň birinde eline çynlakaý şikes ýetirdi. Emma muňa garamazdan, ol 18-nji maýda altyn medal ugrunda güýç synanyşmaga taýýardyr.
Şu gün finalda 81 kilograma çenli agram derejesinde Arslanbek Açilow hem çykyş eder, ol şu gezekki Oýunlarda iň tiz ýeňiş bilen tapawutlandy: biziň ildeşimiz A.Koneden (Kot-d’ Iwuar) tutluşygyň ilkinji iki minudynyň dowamynda üstün çykdy. Düýn bolsa türkmen boksçysy- Rio-de-Žaneýro şäherinde geçirilen Olimpiada—2016-a gatnaşyjy türkiýeli türgen Sem Karlidagy ynamly ýeňmegi başardy. Altyn medal ugrunda bäsleşikde A.Açilow Azerbaýjanyň toparynyň wekili bilen duşuşar.
Biziň ýene bir ussat boksçymyz Horasan Imamkulyýew düýn ýarym final tutluşykda yrakly türgenden asgyn geldi we netijede bürünç medal bilen oňmaly boldy. (TDH)


text:
«Türkmennebit» döwlet konserni 2017-nji ýylyň 27-nji ýanwaryndan 27-nji fewraly aralygynda Hazar deňziniň ýalpaklygynda ýerleşen Demirgazyk Goturdepe ýatagynda guýulary gurmak boýunça halkara bäsleşigini yglan etdi.
Guýulary gurmaklyk Demirgazyk Goturdepe känini özleşdirmegiň maýa goýum taslamasynyň birinji tapgyrynyň çäklerinde meýilleşdirilýär. Bäsleşige iki sany lot goşuldy — turbalary satyn almak we metalprokat, şeýle hem zawod, tehnologik we buraw enjamlaryny satyn almak.
Öň habar berlişi ýaly, 2017-nji ýylyň ýanwarynyň başynda «Türkmennebit» DK-sy Hazar deňziniň türkmen böleginde ýerleşen geljegi uly Demirgazyk Goturdepe ýatagyny özleşdirmek boýunça bahasy 600 million amerikan dollaryna barabar bolan taslamany işläp düzdi.
Taslamany durmuşa geçirmek üçin «Türkmennebit» daşary ýurt kompaniýasy bilen bilelikdäki kärhanany döretmegi meýilleşdirýär. Şunda işleriň 90 göterimini «Türkmennebit» döwlet konserni ýerine ýetirer, geljekki maýa goýujy bolsa hyzmatlary ýerine ýetirer.
Geçirilen seljermeler bu meýdanda örän baý uglewodorod ýataklarynyň bardygyny tassyklaýar. Täze ýatagy özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde jemi 60 sany gözleg-barlag we ulanyş guýularyny, şeýle hem beýleki zerur desgalary gurmak meýilleşdirilýär. Deslapky hasaplamalara görä, bu meýdany özleşdirmegiň birinji tapgyrynda nebitiň ätiýaçlyk geologiýa gorlarynyň takmynan 38,5 million tonna, bu işleriň dowam etmegi bilen, ýatagyň umumy ätiýaçlyk gorlarynyň 87,3 million tonna ýetmegi mümkin. Ilkinji ýedi ýylyň dowamynda bu ýerden 6 million 855 müň 771 tonna golaý möçberinde nebit çykarmak göz öňünde tutulýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň ogly bilen duşuşan rus lobbisti geçen ýyl, aýdylmagyna görä, oňa demokrat bäsdeşleri Hillari Klintona zyýanly maglumatlary beripdir diýip, “The Associated Press” habar berýär.
Donald Tramp kiçi we onuň kakasy Nýu-Ýorkdaky Tramp diňi binasynda 2016-njy ýylyň iýun aýynda, prezident saýlawlaryna kampaniýa mahalynda bolan duşuşykdan hiç bir netije bolmandygyny tekrarlapdy.
Emma rus-amerikan lobbisti we ozalky sowet ofiseri Rinat Ahmetşin 14-nji iýulda AP bilen söhbetdeşlikde, rus aklawçysy Nataliýa Weselnitskaýa Tramp kiçä Russiýa bilen baglanyşykly adamlar Demokratik milli komiteti maliýeleşdirýär we Klinton kampaniýasyna bikanun goldaw berýär diýende, özüniň şol ýerde bolandygyny gürrüň berdi.
Ahmetşin Weselnitskaýanyň özi bilen print edilen dokumentlerden doly plastik papka getirendigini, olarda demokratlara geçirilen bikanun maliýe serişdeleriniň akymynyň dokumentleşdirilendigine ynanýandygyny aýtdy.
Weselnitskaýa Tramp kiçä ol dokumentleriň mazmuny gürrüň berip,eger-debu maglumatlar jemgyýetçilige ýetirilse, kampaniýa kömek eder diýdi diýip, Ahmetşin AP habar gullugyna aýtdy.
"Bu DMK-nyň hapa puly kabul edşini paş etmekde gowy mesele bolup biler” diýip, Ahmetşin Weselnitskaýanyň aýdan sözlerini ýatlady.


text:
Fransuz dili boýunça öz bilim derejäňizi barlamak üçin siz DELF ekzameniniň A1, A2, B1, B2 derejelerini ýa-da DALF ekzameniniň C1 derejesini tabşyryp bütin durmuşyňyzda ulanyp boljak, Fransiýanyň Bilim ministrligi tarapyndan tassyklanan diplomy alyp bilersiňiz.
Synag seneleri:
Synag tarifleri:
Tölegi gecirmek üçin Fransuz medeni merkeziň hasaplaşyk bölümine ýüz tutup bilersiňiz.
Habarlaşmak üçin: Duşenbeden Anna çenli 15.00-19.00
Adresimiz: 1940 (Torgowaýa), 1/12
Tel : (0099312) 27 08 60 / 27 12 03 / 27 12 04


text:
Türkmen žurnalisti Saparmämmet Nepesgulyýyewiň türkmen türmesinde ýitirim bolanyna iki ýyl doldy. Ol daşlykdaky bir türmede – adam hukuklaryny goraýjy toparlary we BMG tarapyndan syýasy matlaplydygy aýdylýan aýyplamalar bilen – türme tussaglygyny çekýär.
“Saparmämmet özüniň žurnalistiki işi üçin jezalandyrylýar” diýip, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidentiň Tomas Kent aýtdy.
“Onuň sud diňlenişigi aklawçysyz we jemgyýetçilige açyk däl bir görnüşde geçdi. Biz oňa ýöňkelýän aýyplamalaryň dolulygyna galpdygyna ynanýarys. Ol dessine azatlyga goýberilmelidir” diýip, Tomas Kent sözüne goşdy.
Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenaryndaky “Awaza” şäherinde ýitirim boldy. Nepesgulyýew 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda ýapyk bir görnüşde geçirilen sud diňlenişiginden öň, doly izolirlenen görnüşde saklanylypdy. Türkmen sudy ony bikanun neşe serişdeleriniň gaçakçylygynda günäli tapdy. Halkara hukuk goraýjy toparlary Nepesgulyýewe ýöňkelen günäleriň onuň žurnalistiki işi üçin ar almak maksady bilen “toslanyp düzülendigini” aýtdylar.
2015-nji ýylyň dekabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Eden-etdilikli tussag edilmelere garşy iş topary Nepesgulyýewiň tussaglygyny “eden-etdilikli” diýip yglan etdi.
2016-njy ýylyň iýulynda Birleşen Ştatlaryň kongressmeni we Kaukaz Media Azatlygy öýüniň ikinji başlygy Adam B. Şiff amerikan kongressmenleriniň türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Nepesgulyýewiň derhal türmeden boşadylmagyna çagyryş edýän ýüzlenmesine ýolbaşçylyk edip, Nepesgulyýewiň tussag edilmegini “bikanun” diýip atlandyrdy.
Mundanam başga, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy we başga-da 12 sany media we adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramalar prezident Berdimuhamedowyň adyna hat ýazyp, “Nepesgulyýewiň bikanun tussaglygyny bes etmäge” we onuň derhal türmeden boşadylmagyna çagyryş etdiler.
Nepesgulyýew ýurduň günbatar regionynda sandan çykan infrastruktura desgalary, maliýe kynçylyklary, ykdysady deňsizlik we mekdeplerdäki agyr şertler barada maglumatlary taýýarlady. Onuň tussag edilmegi türkmen hökümetiniň Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylaryna garşy alyp barýan kampaniýasynyň çägindäki bir ädime çalym edýär. 2014-2015-nji ýyllar aralygynda habarçylara we olaryň maşgala agzalaryna gönükdirilip edilen basyşlar zerarly, Türkmen gullugynyň alty habarçysy öz işini taşlamaga mejbur edildi.
Mundanam başga, 2016-njy ýylyň noýabrynda Azatlyk Radiosynyň baýry habarçysy Soltan Açylowa – onuň žurnalistiki işi üçin – bir aýyň dowamynda üç gezek hüjüme duçar boldy. Şol aýyň dowamynda, Azatlyk Radiosynyň başga bir habarçysy – Röwşen Ýazmuhammedowa 2013-nji ýylda berlen şertleýin tussaglygy bilen basyş edildi. 2016-njy ýylyň dekabrynda Azatlyk Radiosynyň ýene bir habarçysy – Hudaýberdi Allaşow Daşoguzdaky ýagdaýlar barada ençeme maglumat taýýarlandan soň, tussag edilip, agyr ýenjildi. Hudaýberdä we onuň ejesine nas serişdesiniň bikanun dolanyşygy bilen baglylykdaky aýyplamalar üçin, üç ýyl şertleýin türme tussaglygy berildi.
ABŞ, ÝHHG we media azatlygyny gorap çykyş edýän guramalar türkmen hökümetiniň žurnalistleri yzarlamagyna aladalanma bildirdiler.
Türkmenistan “Freedom House” guramasynyň Media azatlygy baradaky 2017-nji ýylda ýaýradan hasabatynda iň aşaky, Demirgazyk Koreýa bilen bir orunda ýerleşdirildi.
Türkmenistandaky syýasy ýagdaýlar sebäpli AÝ/AR-nyň Türkmen gullugynyň ýurduň içinde hereket edýän ofis edarasy ýok. Ýöne bu gulluk ýurduň döwlet kontrollygyndaky mediasyna türkmen dilindäki ýeke-täk alternatiwa hökmünde, ýerli çeşmeleriň berýän maglumatlary esasynda işleýär. 2016-njy ýylda Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň websaýtyna her aýda ortaça 440 müň adam girdi we 800 müň gezek sahypa tomaşa edildi. Azatlyk Radiosyny Facebookda 174 müň yzarlaýjysy bar.


text:
Noýabr aýynda Türkmenistanda we daşary ýurtlarda geçirilen halkara çäreleriniň baý mazmunly maksatnamasy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan “açyk gapylar” hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlyk syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň alyp barýan yzygiderli işleriniň beýanyna öwrüldi.
Aýyň başynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň Merkezi banky hem-de Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Süýşürintgiler kassalarynyň halkara hyzmatdaşlyk boýunça gaznasy bilelikde Bütindünýä süýşürintgiler gününi baýram etmegiň çäklerinde maslahat geçirdiler. Maslahatyň gün tertibine maliýe statistikasynyň hem-de pul-karz syýasatynyň ähmiýeti, pul dolanyşygy ulgamyny kämilleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler girizildi. Maslahata gatnaşyjylar maliýe sowatlylygyny hem-de süýşürintgiler medeniýetini ösdürmegiň möhümdigini belläp, goýumçylar üçin maglumat beriş işlerini guramagyň zerurdygyny nygtadylar.
2-3-nji noýabrda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça türkmen wekiliýeti Katar Döwletinde boldy. Bu ýerde söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki Hökümetara türkmen-katar toparynyň syýasy geňeşmeleri hem-de ikinji mejlisi geçirildi. Onuň işine iki ýurduň esasy ministrlikleriniň we pudak düzümleriniň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar. Mejlisiň barşynda bu ýere ýygnananlar ýangyç-energetika hem-de söwda-ykdysady toplumy, maliýe-ykdysady ulgamy, senagat, şol sanda dokma senagaty, ulag, sport, ylym, bilim we medeniýet ýaly ugurlar boýunça döwletara gatnaşyklaryny çuňlaşdyrmak meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.
4-5-nji noýabrda paýtagtymyzdaky “Ýyldyz” myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda geçirilen VI Türkmen – german lukmançylyk maslahatynyň çäklerinde saglygy goraýyş ulgamynyň dürli ugurlarynda gazanylan üstünlikler barada netijeli pikir alyşmalar boldy. Daşary ýurtly myhmanlaryň hatarynda Germaniýanyň Federal saglygy goraýyş ministrliginiň wekilleri, ýokary tehnologiýaly lukmançylyk enjamlaryny işläp taýýarlaýan iri kompaniýalaryň bilermenleri, GFR-iň dürli şäherlerinden esasy hassahanalaryň meşhur alymlaryň birnäçesi bolup, olar köp ýyllyk netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmäge isleg bildirýändigini aýtdylar. Öňdebaryjy tehnologiýalar ulgamynda dünýäde öňdäkileriň hatarynda bolan Germaniýa tejribesini, iň täze ylmy we önümçilik işläp taýýarlamalaryny teklip etmäge taýýardyr. Munuň özi Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynyň döwrebaplaşdyrylmagy we innowasion ösüş ýoluna düşmegi babatda aýratyn ähmiýete eýedir.
7-nji noýabrda Aşgabatda senagat – tehnologiýa ulgamynda hyzmatdaşlyga bagyşlanan türkmen-koreý maslahaty geçirildi. “Energetika, ulag we senagat ulgamlarynda tehnologiýa hyzmatdaşlygy hem-de teklipler” atly maslahatyň çäklerinde dürli derejelerde gazanylan ikitaraplaýyn ylalaşyklary ilerletmek boýunça gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalar boldy. Türkmenistanyň döwlet we hususy düzümleriniň wekilleri hem-de Günorta Koreýanyň öňdebaryjy kompaniýalarynyň, şol sanda “Samsung C&T”, “LG International”, “Evergreen Motors”, “Hyundai Corp”, “Hyundai Engineering”, “POSCO E&C” kompaniýalarynyň ýolbaşçylary şeýle işewür gatnaşyklaryň iňňän wajypdygyny belläp, hyzmatdaşlygy hemmetaraplaýyn pugtalandyrmagyň we giňeltmegiň zerurdygyny aýtdylar, täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin uly kuwwata eýe bolan dürli ugurly hyzmatdaşlygy diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça birnäçe anyk teklipleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Şeýle hem şol günler Aşgabatda Hazar deňzinde biologik serişdeleriň bikanun alynmagyna garşy göreşmekde hyzmatdaşlyk hakynda Teswirnamanyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmak boýunça Hazarýaka döwletleriniň ygtyýarly wekilleriniň mejlisi geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin Russiýa Federasiýasyndan, Eýran Yslam Respublikasyndan, Gazagystan Respublikasyndan we Azerbaýjan Respublikasyndan wekiliýetler geldi. Taraplar Hazarýaka döwletleriň hemmesiniň tekliplerini nazara almak bilen, bu taslamanyň düzgünleri boýunça özara kabul ederlikli çözgütleri gözlemegi dowam etmäge ygrarlylygyny belläp, bu ugurda bilelikdäki çäreleriň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
7-nji noýabrda DIM-de Polşa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Marek Salkanyň ýolbaşçylygynda bu ýurduň wekiliýeti bilen duşuşyk geçirildi. Konsullyk işleri babatda özara gatnaşyklary ösdürmek, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň şertnamalaýyn – hukuk binýadyny giňeltmegiň geljegi bilen bagly meseleler duşuşygyň mowzugyna öwrüldi.
“Dünýä medeniýetinde “Görogly” eposynyň orny” atly ylmy maslahat geçen aýyň ýatda galan wakalarynyň biri boldy. Onuň Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda geçirilmegi maslahatyň ähmiýetini kesgitledi. Medeniýet ministrligi tarapyndan guralan maslahat Aşgabatda daşary ýurt ylmy toparlarynyň görnükli wekillerini—dünýäniň 15 ýurdundan iri medeni merkezleriň ýolbaşçylaryny, taryhçy-gündogarşynaslary, sungaty öwrenijileri, dilçileri we edebiýatşynaslary, kitaphanalaryň hem-de muzeýleriň hünärmenlerini ýygnady.
Baý medeni mirasyna, ruhy-ahlak däplerine aýratyn sarpa goýýan türkmen halky umumadamzat ösüşiniň genji-hazynasyna uly goşant goşup, onuň üstüni köp taraply halk döredijilik eserleri, watançylyk mazmunly gadymy eposlary, ajaýyp aýdym-saz we folklor eserleri bilen ýetirdi. 2015-nji ýylda UNESKO-nyň çözgüdi boýunça adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilen “Görogly” eposy şolaryň biridir.
Maslahata gatnaşyjylar türkmeniň taryhy mirasyny düýpli öwrenmäge, parahatçylygy, dostlugy hem-de agzybirligi berkitmegiň bähbidine halklary we olaryň medeniýetlerini ýakynlaşdyrmaga ýardam edýän netijeli ylmy gatnaşyklary dowam etmegiň zerurdygyny bellediler.
Türkmen halkynyň köpasyrlyk halk däplerine esaslanýan medeniýetine bolan gyzyklanmanyň tutuş dünýäde barha artýandygyny bellemek gerek. Noýabr aýynyň başynda Moskwada, Russiýanyň Çeperçilik akademiýasynyň sergi toplumynda “Gadymy Merwiň gözel rowaýatlary” atly kitabynyň tanyşdyryş çäresi geçirildi. Ýeri gelende ýatlasak, hut şu dürli öwüşginli çeperçilik albomy Moskwanyň 29-njy halkara söwda sergisinde kitap neşir edijileriň halkara bileleşiginiň ýokary bahasyna mynasyp boldy we GDA gatnaşýan döwletleriň “Kitap sungaty” atly XIII Halkara bäsleşiginiň ýeňijileriniň hataryna girdi.
Şeýle hem geçen aýda ýurdumyzyň döredijilik wekiliýeti Koreýa Respublikasynda geçirilen türki halklaryň medeniýetiniň halkara festiwalyna gatnaşdy. Bu ýere Azerbaýjandan, Gazagystandan, Gyrgyzystandan we Türkiýeden medeniýet işgärleri geldiler. Festiwala gatnaşan ýurtlaryň tans, aýdym-saz we kinematografiýa sungaty Seul, Kwanju hem-de Kimhe şäherleriniň iri sahnalarynda görkezildi. Festiwalyň maksatnamasyna kinoforum, sergiler, “tegelek stoluň” başyndaky duşuşyklar, bilelikdäki konsertler girdi.
Türkmenistanyň döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýiniň hem-de Lebap welaýat taryhy-ülkäni öwreniş muzeýiniň gymmatlyklarynyň sergisi Seulyň köpsanly ýaşaýjylarynda we myhmanlarynda uly gyzyklanma döretdi. Sergi 13-nji noýabrda geçirilen Türkmenistanyň gününiň çäklerinde Koreýanyň milli muzeýiniň Ýong teatrynyň zalynda guraldy. Umumy pikire görä, şeýle çäreleriň yzygiderli geçirilmegi türki dilli döwletleriň halklarynyň arasyndaky dost-doganlyk gatnaşyklaryny berkitmek üçin uly mümkinçilikleri döredýär, umumy medeni mirasy has-da baýlaşdyrmaga ýardam edýär.
15-16-njy noýabrda Seulda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň bäşisiniň, şol sanda Türkmenistanyň wekiliýetleri ýygnandylar. Olar “Koreýa Respublikasy – Merkezi Aziýa” hyzmatdaşlygy boýunça 10-njy forumyň barşynda köptaraplaýyn gatnaşyklaryň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Şonda bu görnüşdäki hereketleriň Tertipnamasy we meýilnamasy kabul edildi.
Özbegistanda Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň geçirilmegi türkmen-özbek hyzmatdaşlygynyň oňyn depgine eýe bolandygynyň aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Daşkentde hem-de Buharada üstünlikli geçirilen giň gerimli döredijilik forumynyň maksatnamasy Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň konsertini, amaly-haşam sungatynyň we muzeý gymmatlyklarynyň sergisini, türkmen kinofilmleriniň görkezilişini öz içine aldy. Ýurdumyzyň döredijilik wekiliýetiniň özbek paýtagtynda bolmagynyň çäklerinde birnäçe duşuşyklar geçirilip, olarda medeniýet ugry boýunça iki ýurduň geljekki hyzmatdaşlygynyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
9-10-njy noýabrda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň Kongresler merkezinde geçirilen hem-de abraýly maliýe guramalarynyň we dünýä ýurtlarynyň 20-ä golaýyndan daşary ýurt kompaniýalarynyň wekillerini ýygnan VIII halkara maýa goýum forumynda milli ykdysadyýetiň esasy pudaklaryny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek babatda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerine garaldy.
Ýurdumyzda daşary ýurtly telekeçileriň üstünlikli işlemegi üçin döredilen şertler we ýeňillikler, ykdysadyýetiň ähli pudaklarynyň senagatlaşdyrylmagy, ykdysadyýetiň hususy ulgamyna döwlet tarapyndan goldaw berilmegi dünýäniň işewür toparlarynyň hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanmasynyň artmagyna ýardam edýär. Forumyň çäklerinde daşary ýurt kompaniýalarynyň, halkara maliýe düzümleriniň hem-de Türkmenistanyň döwlet edaralarynyň, ýurdumyzyň telekeçileriniň arasynda ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi.
Bilim ministrligi, Sport baradaky döwlet komiteti hem-de Söwda-senagat edarasy tarapyndan 9-10-njy noýabrda bilelikde guralan halkara sergi özygtyýarly Türkmenistanyň bilim we sport ulgamlarynda gazanan üstünliklerini aýdyň görkezdi. Däp bolan gözden geçirilişe Russiýadan, Ýaponiýadan, Hytaýdan, Beýik Britaniýadan, Germaniýadan, Italiýadan, Ispaniýadan, Türkiýeden, Eýrandan, Pakistandan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Kiprden, Sloweniýadan, Belarusdan, Gazagystandan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan, Latwiýadan we beýlekilerden daşary ýurtly myhmanlaryň 200-e golaý gatnaşdy. Serginiň çäklerinde geçirilen ylmy maslahatda uniwersitetleriň, institutlaryň we ýörite orta okuw mekdepleriniň, sport guramalarynyň arasynda göni aragatnaşyklary ösdürmek arkaly bu ulgamlarda ýokary hilli özgertmeleri geçirmäge gönükdirilen özara hereket etmegiň täze görnüşleri hem-de ugurlary, bilelikdäki ynsanperwer taslamalary durmuşa geçirmegiň, wekiliýetleri alyşmagyň mümkinçilikleri we beýleki meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
14-18-nji noýabrda Aşgabatda BSGG bilen bilelikde Merkezi Aziýa ýurtlary üçin pes hilli azyk önümleriniň peýdalanylmagy hem-de zoonozalar bilen baglanyşykly ýüze çykýan keselleriň öňüni almak we olara gözegçilik etmek boýunça sebitleýin ulgamara okuw guraldy. Bäş günlük okuwyň barşynda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň halkara bilermenleriniň, BSGG-nyň Ýewropa sebit edarasynyň işgärleriniň, Gazagystandan, Gyrgyzystandan we Täjigistandan epidemiolog hem-de mikrobiolog hünärmenleriň gatnaşmagynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak we Ýewropanyň “Saglyk-2020” syýasatyna laýyklykda, maglumatlary alyşmak bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşlydy.
17-18-nji noýabrda ABŞ-nyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Allan Mastard Lebap welaýatynda ýerleşen orta asyryň Daýahatyn kerwensaraýy täsin binagärlik ýadygärliginde dikeldiş işleriniň birinji tapgyrynyň tamamlanmagyna bagyşlanylan dabara gatnaşdy. Taslama 2001-nji ýyldan bäri hereket edýän “Medeni mirasy gorap saklamak boýunça ABŞ-nyň ilçisiniň gaznasynyň” goldamagynda ýurdumyzyň Medeniýet ministrliginiň Taryhy we medeni ýadygärlikleri goramak, öwrenmek we gaýtadan dikeltmek baradaky milli müdirliginiň hünärmenleri tarapyndan amala aşyryldy. Diplomat alnyp barlan işlere ýokary baha berdi hem-de türkmen bilermenleri bilen mundan beýläk-de üstünlikli hyzmatdaşlyk ediljekdigine ynam bildirdi.
15-nji noýabrda Aşgabatda Palestina Döwletiniň Türkmenistandaky ilçihanasynyň açylyş dabarasy boldy. Bu dabara Palestinanyň Prezidenti Mahmud Abbasyň ýurdumyza amala aşyran ilkinji resmi sapary bilen gabat geldi. Dostlukly ýurduň diplomatik wekilhanasynyň açylmagy häzirki günde biziň döwletlerimiziň arasynda gazanylan özara düşünişmegiň we ynanyşmagyň ýokary derejesiniň beýanyna, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň giň gerimi boýunça netijeli özara hereket etmäge hemme mümkinçilikleri üpjün etmäge gönükdirilen döwletara ylalaşyklaryny iş ýüzünde durmuşa geçirmek ugrunda möhüm ädime öwrüldi.
Şol gün DIM-de Türkmenistanyň hem-de Günorta Afrika Respublikasynyň daşary syýasat edaralarynyň wekilleriniň arasynda syýasy geňeşmeler geçirildi. Şeýle duşuşyklaryň syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlarda hyzmatdaşlygy öňe ilerletmäge ýardam berýändigi barada umumy pikir, şeýle hem abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde özara gatnaşyk etmäge gyzyklanma beýan edildi.
Sebit we halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek babatda işjeň orny eýeleýän, Türkmenistan Hazar sebitiniň döwletleriniň parahatçylygyny hem-de durnuklylygyny berkitmek işine, netijeli özara hereket etmäge uly goşant goşýar. Sebitiň döwletleriniň hyzmatdaşlygynyň hukuk binýadynyň üstüni ýetirmäge gönükdirilen täze resminamalaryň taslamalaryny taýýarlamak Hazarýaka döwletleriniň ygtýarly wekilleriniň Aşgabatda geçirilen duşuşygynyň esasy meselesi boldy.
DIM, Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri baradaky döwlet kärhanasy tarapyndan guralan dört günlük duşuşyga Azerbaýjanyň, Eýranyň, Gazagystanyň, Russiýanyň degişli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary hem-de esasy hünärmenleri gatnaşdylar. Mejlise gatnaşyjylar özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmäge hem-de çuňlaşdyrmaga gyzyklanmalaryny tassyklap, bu babatda anyk tekliplerini aýtdylar, yzygiderli geňeşmeleri mundan beýläk-de dowam etmegiň wajypdygyny nygtadylar.
21-22-nji noýabrda Rigada (Latwiýa Respublikasy) Ykdysady, senagat, ylym we tehnika taýdan hyzmatdaşlyk etmek boýunça Hökümetara türkmen-latyş toparynyň 3-nji mejlisi geçirildi. Oňa iki döwletiň esasy ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary hem-de wekilleri gatnaşdylar. Mejlisiň dowamynda taraplar ozal gazanylan ylalaşyklaryň ýerine ýetirilişiniň barşyny ara alyp maslahatlaşdylar, hyzmatdaşlygyň giň ugurlary boýunça, şol sanda söwda, gurluşyk, ulag, maglumat tehnologiýalary we aragatnaşyk, oba hojalygy, saglygy goraýyş hem-de ylym ulgamlarynda hyzmatdaşlyk etmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşdylar.
Türkmenistanyň üstaşyr-ulag mümkinçilikleri, ýurdumyzyň çäklerinde döredilýän multimodal ulag düzümleri hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ulag ulgamyndaky halkara başlangyçlary 21-nji noýabrda Konstansa (Rumyniýa) deňiz portunyň dolandyryş edarasynyň mejlisler zalynda Türkmenistanyň Rumyniýadaky Ilçihanasy hem-de bu edara tarapyndan guralan “tegelek stol” görnüşindäki duşuşygyň meselesine öwrüldi.
Noýabr aýynyň üçünji ongünlüginde Mejlisde Awstriýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Gerhard Saýllerden, Efiopiýa Federatiw Demokratik Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Aýalew Gobez Worknehden, Kanadanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Kris Jon Kuterden ynanç hatlary kabul edildi. Diplomatlar bilen DIM-de hem kabul edilip, ikitaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, köptaraplaýyn görnüşde, şol sanda iri halkara guramalarynyň ugry boýunça dürli ugurlarda döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň gyzyklanma bildirilýän meseleleri babatda pikir alşyldy.
2016-njy ýylyň noýabr aýynyň esasy wakasy Türkmenistan tarapyndan başy başlanan Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahaty boldy. Bu maslahat Aşgabatda 26-27-nji noýabrda Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Munuň gatnaşmagynda geçirildi.
Iri foruma gatnaşmaga döwlet Baştutanlary, hökümetleriň we parlamentleriň, ençeme ýurtlaryň degişli ministrlikleriniň ýolbaşçylary, BMG-niň, onuň esasy komisiýalarynyň hem-de ýöriteleşdirilen edaralarynyň, ÝHHG-niň, YHG-niň, ŞHG-niň, GDA-nyň, Ýewropa Komissiýasynyň hem-de beýleki abraýly halkara guramalarynyň, iri maliýe düzümleriniň ýolbaşçylary hem-de wekilleri çagyryldy.
27-nji noýabrda Ählumumy maslahatyň çäklerinde ulag ulgamy boýunça işewürlik maslahaty guraldy. Onda durnukly ulag ulgamy boýunça maksatnamanyň işewürlik meselelerine garaldy. Forumyň maksady ulag ulgamynda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakdan, ýurtlary we halklary ýakynlaşdyrmakdan, dünýäniň köp sebitleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuşynyň hilini täze derejä galdyrmaga niýetlenen geljegi uly maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmekde tagallalary birleşdirmekden ybaratdyr. Şunuň bilen baglylykda, 2030-njy ýyla çenli strategiýanyň çäklerinde Ýer ýüzünde durnukly ösüşi üpjün etmek boýunça BMG-niň başlangyçlaryny durmuşa geçirmek, ýük we ýolagçy awtoulaglarynyň ösüşi, ykdysadyýetiň ösüşini artdyrmak hem-de täjirçilik ýük dolanyşygyny ösdürmek üçin üstaşyr-ulag geçelgeleriniň ähmiýeti ýaly meselelere üns berildi.
Häzir dünýä ykdysadyýetiniň strategiki ugurlarynyň biri hem-de ählumumy durnukly ösüşiň möhüm ýagdaýy bolan üstaşyr-ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyny hemmetaraplaýyn ösdürmek barada Türkmenistan tarapyndan beýan edilen başlangyçlar taslamalaryň iş ýüzünde üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň aýdyň mysallary bilen berkidilýär. Şol taslamalarda ýurdumyzyň milli bähbitleri serhetdeş döwletleri hem-de tutuş Aziýa sebitini ösdürmegiň talaplary bilen sazlaşýar.
Gürrüň, ilkinji nobatda, 28-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň gatnaşmagynda ulanmaga berlen Aziýa halkara ulag geçelgesiniň ilkinji nobatdakysy bolan Atamyrat-Ymamnazar-Akina täze demir ýoly barada barýar.
Beýik Ýüpek ýoluny dikeldýän hem-de özygtyýarly ýurdumyzyň ulag-üstaşyr geçirijilik kuwwatyny artdyrmaga gönükdirilen bu ýol Ýewropa, Aziýa-Ýuwaş umman we Günorta Aziýa ugurlary boýunça möhüm halkara geçelgä öwrüler hem-de milionlarça adamlaryň bähbidine, tutuş dünýäde parahatçylyga we abadançylyga hyzmat eder, sebitiň döwletleri bilen netijeli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga ýardam berer.
Noýabryň ahyrynda Tokioda geçirilen Energetika Hartiýasy boýunça maslahatyň 27-nji mejlisinde biziň ýurdumyz bu iri halkara guramanyň başlygy diýlip yglan edildi. Munuň özi ýurdumyzyň halkara derejesindäki belent abraýynyň hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň durmuşa geçirýän daşary syýasatynyň tutuş dünýäde ählumumy goldawa eýe bolýandygynyň nobatdaky aýdyň subutnamasy boldy. Halkara energetika hyzmatdaşlygy bu syýasatyň möhüm ugry bolup çykyş edýär.
Mejlisiň barşynda Energetika Hartiýasynyň Baş sekretary Urban Rusnak Energetika Hartiýasynda Türkmenistanyň başlyklyk etmeginiň özara bähbitli hyzmatdaşlyga goşmaça itergi berjekdigini hem-de energetika howpsuzlygyny we umuman, durnukly ösüşi üpjün etmegiň meselelerine täze çemeleşmeleri işläp taýýarlamaga gönükdirilen tagallalary jemlemek babatda öňde goýlan maksatlara ýetmekde ählumumy gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam berjekdigini nygtady.
Geçen aýyň möhüm wakalaryna berlen syn döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan işlenip taýýarlanylan giň halkara hyzmatdaşlyk strategiýasyny üstünlikli we yzygiderli durmuşa geçirmek, dünýäniň gyzyklanma bildirýän ähli ýurtlary hem-de abraýly halkara guramalary bilen netijeli syýasy gatnaşyklary, bähbitli söwda-ykdysady hem-de medeni-ynsanperwer aragatnaşyklary işjeň ösdürmek boýunça ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň alyp barýan anyk işleriniň ýene-de bir aýdyň mysalydyr.


text:
- Türkmenistanyň Döwlet býujetini taýýarlamak we ony ýerine ýetirmek
- Döwletiň maliýe maksatnamasyny işläp taýýarlamak
- Türkmenistanyň täze Býujet kodeksini işläp taýýarlamak
- Maliýe, býujet, salgyt syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça teklipleri işläp taýýarlamak
- Türkmenistanda maliýe bazarlaryny ösdürmek boýunça teklipleri işläp taýýarlamak
- Türkmenistanda ätiýaçlandyryş işini düzgünleşdirmek we oňa gözegçilik etmek
- Türkmenistanda auditorçylyk işini utgaşdyrmak we oňa gözegçilik etmek
- Gymmatly kagyzlar bazaryny guramakda döwlet syýasatyny geçirmek
- Buhgalterçilik hasaba alnyşy we maliýe hasabatlylygy babatynda ýeke-täk hasaba alyş syýasatyny emele getirmek
- Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň we maliýe hasabatlylygynyň umumy kabul edilen halkara standartlarynyň talaplaryna laýyk gelýän milli standartlaryny taýýarlamak


text:
Zawod hakynda
“TTM “Metallkonstruksiýa” APJ böwet şekilli ýol we köpri germewleriniň, pyýada germewleriniň, gofrokonstruksiýalaryň we bitewi gofroturbalaryň, yşyk diregleriniň, yşyk sütünleriniň we güýç konus şekilli diregleriniň iri öndürijileriniň we gurnaýyjylarynyň hatarynda durýar.
Kärhana 30 ýyldan gowrak wagt bäri metal konstruksiýalary öndürýär. Bu döwrüň dowamynda 60-dan gowrak rossiýa sebitlerinde we Ýakyn Daşary ýurtlarda ýol we gurluşyk pudagynyň kärhanalary bilen hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ýola goýuldy.
Ýol howpsuzlygy we şäher infrastrukturasy ulgamlarynyň gurluşygy üçin konstruksiýalar onlarça müň inedördül metrde öndürilýär. “Metallokonstruksiýa” toplumlaýyn tehniki merkez – bu ulagyň ähli görnüşleri - zawodyň önümleriniň buýuryjylara ugradylýan awtoulag we demir ýol ulaglary üçin ýerasty ýollar bilen enjamlaşdyrylan, önümçilik awtomatlaşdyrylan sehleriň we dolandyryş binalarynyň bitewi toplumydyr.
Hyzmatdaşlaryny metal konstruksiýalar bilen operatiw üpjün edýänligi sebäpli buýuryjylar “TTM “Metallokonstruksiýa” APJ-den juda hoşaldyr, eger bütin Rossiýa boýunça, her bir iri senagat merkezinde taýýar önümiň doly köpdürliligi bilen üpjün edilen ammarlaryň zynjyrlama seti bolmadyk bolsa, bu operatiwlik mümkin bolmazdy. Ulýanowsk, Moskwa, Sankt-Peterburg, Ýekaterinburg, Dondaky Rostow, Nowosibirsk, Irkutsk, Habarowsk – müşderiler zerur bolan metal konstruksiýalaryň taýýarlanmagyna we getirilmegine garaşyp, wagtyny we puluny ýitirmeli bolmaýarlar.
“TTM “Metallokonstruksiýa” APJ 2006-njy ýylda şol döwürde täze GOST R 52607-2006 boýunça talaplary ýerine ýetirmäge başlan Rossiýanyň ilkinji kärhanalarynyň biri boldy, dürli görnüşde ýerine ýetirilişdäki ýol we köpri germewleri üçin täze konstruktorçylyk resminamalar işlenip düzüldi. Ýol toparynyň bu germewleriniň konstruksiýasy 725 kJ çenli saklaýyjylyk ukyby derejesine niýetlenendir.
Taýýarlanan ähli konstruksiýalar poligon şertlerinde köpsanly synaglar prosessinde ygtybarlyk we talap edilýän görkezijilere laýyklyk synagyndan geçdi. Häzirki wagta çenli “TTM “Metallokonstruksiýa” APJ-niň saklaýyjy konstruksiýalarynyň 70-den gowrak synagy geçirildi.
Ähli synaglaryň gidişinde ýol we köpri saklaýyjy konstruksiýalary berkligiň gowy ätiýaçlygyny sergiledi. Bu netijeler boýunça Rossiýanyň Içeri işler ministrIiginiň Ýol hereketiniň howpsuzlygy Ylmy-barlag merkezinde önümiň sertifikasiýasy geçirildi (“Ýol hereketiniň howpsuzlygy” OS).
Öndürýän konstruksiýalaryna barlagy gurnamak bilen, Toplumlaýyn tehniki merkeziň yzarlaýan esasy maksatlarynyň biri – şol bir wagtda ygtybarlygy we berkligi artdyrmak bilen, olaryň metal sygymlylygyny we bahasyny peseltmegi gazanmakdyr.
Böwet ýol we köpri germewleriniň konstruksiýalarynda unifisirlenen elementleriň (balkalar, konsollar, berkidiji elementler) ulanylmagynyň saýasynda olaryň ýokary tehnologikligi we pes özüne düşýän gymmady, şeýle hem, ÝUH-nyň (ýol-ulag hadysasy) netijesinde zeper ýeten germew böleklerini ýygnamagyň, gurnamagyň we çalyşmagyň möhletleriniň gysgaldylmagy gazanylýar.
“TTM “Metallokonstruksiýa” APJ diňe bir adaty ýol konstruksiýalaryny öndürmek bilen çäklenmän, eýsem radius balkalaryny (egik we güberçek), şeýle hem, ýol konstruksiýalarynyň standart bolmadyk elementlerini hem öndürýär.
Buýuryjynyň talap etmegi boýunça germewleriň ähli elementlerine juda täsirli örtükleriň biri bolup durýan, gyzgyn sinkleme usuly bilen poslap dargama garşy örtük edilýär. Eredilen sinke batyryp çykarma iş yzygiderliginden geçen metal konstruksiýanyň kepillendirilýän möhleti 15 ýyldan ybaratdyr.
2010-njy ýylda Toplumlaýyn tehniki merkez aerodinamiki turbada, öndürýän böwet germewlerini şemal agram salmalaryna garşy synagdan geçirdi. Alnan görkezijiler öndürilýän köpri germewlerini şemalyň agram salmasynyň adaty ýerlerden ähmiýetli derejede ýokary bolan köprülerde we ýolgeçirijilerinde howatyrlanmazdan ulanmaga mümkinçilik berýär.
“TTM “Metallokonstruksiýa” APJ şeýle hem, ТŞ 5216-002-05765820-2011 laýyklykda pyýada saklaýyjy we çäklendiriji germewleriň dürli görnüşlerini öndürýär.
Alty ýyldan gowrak wagt bäri kompaniýada ýol germewlerini gurnamak boýunça kiçi bölüm hereket edýär. “TTM “Metallokonstruksiýa” APJ ýokary professional derejede böwet şekilli ýol we köpri germewlerini gurnamak boýunça hyzmatlary berýär. Ýörite tehnikanyň täze görnüşleri bilen enjamlaşdyrylan ýörite ykjam brigadalar ýollary abadanlaşdyrmak meselesini toplumlaýyn çözmäge mümkinçilik berýär.
Metal konstruksiýalary öndürmekdäki uly tejribesi, ygtybarly hyzmatdaş hökmünde abraýy kompaniýa häzirkizaman enjamlar we hemişe ösüşe we innowasiýalary ornaşdyrmaga ymtylma bolan ýagdaýynda, islendik çylşyrymlylykdaky desgalaryň gurluşygyna öz goşandyny goşmagyna mümkinçilik berýär.
Tizlik, hil we ygtybarlyk – “Metallokonstruksiýa” Toplumlaýyn tehniki merkeziň iş stilidir.


text:
Ýurdumyzyň “Medet-Emir” hem-de “Galaly göz” hojalyk jemgyýetleri tarapyndan gurlan awtoduralgalar sany barha artýan hususy ýeňil awtoulaglaryň oňaýly goýulmagyna ýardam etmelidir.
Täze awtoduralgalar halkara ülňülerine hem-de özüniň wezipesi we üpjünçiligi babatda iň döwrebap ölçeglere laýyk gelýär. Duralgalar awtomatlaşdyrylan dolandyryş ulgamy bilen üpjün edildi. Olaryň girelgesinde ýörite elektromagnit enjamy, çykalgasynda bolsa detektor enjamy ornaşdyryldy. Bu ýerde her bir awtoulag üçin ýörite ýer göz öňünde tutulypdyr, awtoulaglaryň bökdençsiz girmegi hem-de çykmagy üçin bolsa hatarlaryň arasynda giň ýollar, ýokaryk galmak we düşmek üçin estakadalar bar. Köp gatly awtoduralgalar ýangyn söndüriji ulgam bilen enjamlaşdyryldy, olara ýanaşyk ýerler bolsa abadanlaşdyryldy we bagy-bossanlyga öwrüldi.


text:
2017-04-03
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
Ýaş türkmen alymlarynyň işläp taýýarlanlary netbuklary öndürmek boýunça taslama badalga berdi
30.03.2017
Türkmenistanyň Senagat minstrliginiň, Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň, şeýle hem ýurdumyzyň telekeçilik guramalarynyň birnäçesiniň wekilleri netbuklary öndürmek bilen baglanşykly meseleleri öwrenmek üçin Hytaýda iş sapary bilen boldylar.
Döwlet baştutany jemgyýete maglumatlar ulgamyny ornaşdyrmak strategiýasynyň jähtinden ýaş nesliň kompýuterleri çalt depginlerde özleşdirmeginiň we ýurdumyzda netbuklary öndürmegi ýola goýmagyň zerurlygyny nygtaýar.
Ykjam we oňaýly netbuk ýurdumyzyň orta bilim berýän orta mekdeplerinde sapaklary geçmegiň aýrylmaz bölegine öwrüldi. Her okuw ýylynyň başynda Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan birinji synpa barýan kiçi ýaşly mekdep okuwçylaryna niýetlenen çagalara gerekli programma üpjünçilikli netbuklary gowşurmak indi däbe öwrüldi.
Häli-häzire çenli okuwçylara daşary ýurtlarda, hususan-da Hytaýda öndürlilen netbuklar berlen bolsa, ýakyn wagtda olary ýurdumyzda öndürmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň ýanyndaky Ýaş alymlar merkeziniň we ýaşlar guramasynyň başlygy, TDUweAI-ň Ýaş alymlar bilelşiginiň ýolbaşçysy Azat Ataýewiň aýtmagyna görä, daşary ýurtlarda öndürilýän netbuklaryň türkmen görnüşiniň döredilmegi ýaşlar ylmy hereketiniň çalt depginlerde ösýändigine şaýatlyk edýär. Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň Ýaş alymlar bilelşigi işjeň ylmy barlaglary, şol sanda bu ýokary okuw mekdebi bilen Türkmenistanyň Senagat minstrliginiň «Türkmenmaşyngurluşyk» Konserniniň bilelikde ylmy işleri geçirmek baradaky ýörüte şertnamasynyň çäklerinde barlaglary alyp barýar. Häzirki wagta çenli dürli ähmiýetli elektron enjamlaryň birnäçesini öndürmegiň tehnologiýalary işlenilip taýýarlanyldy.
TDUweAI-ň Ýaş alymlar bilelşiginiň alyp barýan wajyp işleriniň biri-de-netbuk önümçiliginiň tehnologiýalarynyň üç görnüşini: integral mikroshemanyň topologiýasyny döretmekden ony gabyna ýerleşdirmekden tä soňra taýyn önümi synag etmäge çenli iş alyp barmakdyr. Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynyň we Türkmenistanyň Senagat minstrliginiň bilelikdäki mejlisinde onuň soňky görnüşiniň esasynda döredilen netbugyň senagat nusgasy bilen tanyşdyryldy. Ýerli netbugy senagat taýdan öndürmek meselesini öwrenmek karar edildi.
Hytaýda kompýuter tehnologiýalary ugrundan ýaş alymildeşlerimiziň işläp taýýarlan netbuklarynyň senagat nusgalarynyň birnäçesi ýasaldy. Hytaýly önümçilikçiler Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda işlenilip taýýarlanylan netbugyň integral mikroshemasynyň topologiýasynyň netijeliligni we ygtybarlydygyny tassykladylar,-diýip A.Ataýew nygtady.
Türkmenistanyň Senagat minstrliginiň, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň we «Aýdyň gijeler» hojalyk jemgyýetiniň bilelikdäki tagallalary bilen TDUweAI-de işlenilip taýýarlanylan netbuk öndürmek boýunça taslama badalga berildi. Häzirki wagtda önümçiligi ýola goýmak üçin zerur enjamlar satyn alynýar.
Wiktoriýa NOWIKOWA,
surata düşüren Azat ATAÝEW


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Dostyk” ordenine mynasyp boldy
Belent mertebeli türkmen myhmanynyň hormatyna Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti “Akorda” köşgünde resmi agşamlyk naharyny berdi. Onda iki döwletiň Baştutanlary söz sözlediler.
Dabaraly kabul edişligiň barşynda Gazagystanyň Lideri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk, döwletara gatnaşyklaryny ösdürmäge, iki halkyň arasyndaky gadymdan gelýän dostluk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga hem-de ählumumy parahatçylygy we ylalaşyklylygy üpjün etmek işine, netijeli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge ägirt uly goşandyny nygtap, Türkmenistanyň Baştutanyny Gazagystan Respublikasynyň döwlet sylagy – I derejeli “Dostyk” ordeni bilen sylaglamak barada çözgüdiň kabul edilendigini habar berdi.
Ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda Prezident Nursultan Nazarbaýew türkmen kärdeşine bu ýokary we hormatly sylagy gowşurdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Gazygystanyň baştutanyna bildirilen hormat-sarpa üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, bu ýagdaýy iki ýurduň arasyndaky dostluk we doganlyk gatnaşyklarynyň barha berkeýändiginiň aýdyň subutnamasy hem-de Türkmenistanyň parahatçylyksöýüjilikli bitarap daşary syýasatyna berlen ýokary baha, tutuş türkmen halkyna ýokary sylag hökmünde kabul edýändigini belledi.


text:
2010-njy ýylda Aşgabat şäheri Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek üçin hukuk gazandy. Oýunlar 2017-nji ýylyň sentýabr aýynyň 17- 27 –si aralygynda geçiriler.
Türkmenistanda geçiriljek ilkinji köp ugurly sport oýunlaryna taýýarlyk görmek üçin Ýerine ýetiriji komitetiň işgärleri we işe täze geljek işgärler üçin Oýunlaryň Akademiýasy öz işine başlar.
Oýunlaryň Akademiýasy näme?
Aşgabat 2017 Oýunlarynyň Akademiýasy – bu türkmen raýatlaryny işe almak we olaryň hünär derejelerini ýokarlandyrmak maksatnamasydyr. Oýunlar Akademiýasynyň bilim maksatnamasy geljekde uly çäreleri geçirmek üçin galdyrylýan mirasyň bir bölegi hökmünde Ýerine ýeitiriji komitetiň işgärleriniň ukyp -başarnyklaryny we Oýunlar baradaky bilimlerini artdyrar.
Oýunlar Akademiýasy Oýunlara taýýarlyk görmek işlerini amala aşyrmak üçin 400 adamy işe alar. Olar halkara bilermenleriň ýolbaşçylygynda işlär we iri çäreleri guramaga degişli meýilleşdirmek we amala aşyrmak işlerinde tejribe alar.
Nähili wezipeler üçin işe alynýar?
Biz işgärleri we hünarmenleri işe alýarys.
Işgärleriň wezipesi üçin dalaşgärler öwrenmäge höwesli, oýunlary ýokary derejede gurnamak üçin maksadaokgunly we dürli-dürli toparlar bilen sazlaşykly işlemäge ukyply bolmalydyr.
Hünärmen wezipesi üçin dalaşgärler tejribelerini subut etmelidir şeýle hem tehniki we menejer wezipelerinde başarnyklaryny görkezmelidirler.
Aşgabat 2017 aşakdaky görkezilen iş ugurlarynda umumy işgärleri we hünärmenleri işe alar:
Aragatnaşyk, resmi keşp we marketing
Petek ulgamy
Iýmit üpjünçiligi, arassaçylyk
Çäreleriň hyzmatlary
Logistika
Oýunlaryň hyzmatlary
Desgany dolandyrmak
Akkreditasiýa
Işgärler bölümi
Meýletinçileri dolandyrmak
Işgärleri dolandyrmak
Ýörite lybas işlerini dolandyrmak
Taslamany dolandyrmak
Sport
Howpsuzlyk
Tehniki hyzmatlar bölümi
Tehnologiýa hyzmatlarynyň netijeleri
Desganyň tehnologiýa bölümi
Türgenleriň şäherçesi
Milli Olimpiýa komiteti üçin hyzmatlar
Protokol
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda näme üçin işlemeli?
Işgärler üçin mümkinçilikler:
Oýunlar Akademiýasynyň bilim maksatnamasy arkaly tejribesini we ukyp-başarnyklaryny artdyrar.
Aşgabat 2017 çärelerinde meýilleşdirmek we dolandyrmak işleriniň ýerine ýetirilişine goşandyny goşar.
Halkara iri çäreleri gurnan ýokary derejeli hünärmenlerden sport ýaryşlaryny dolandyrmak babatda iň gowy tejribe alar.
Türkmenistanda geçiriljek iň iri sport oýunlarynyň bir agzasy bolar.
Işgärlere aşakda agzalan mümkinçilikler dörediler:
Tolgunduryjy, tejribeli, ýokary depginli gurşawda işlärler.
Kanagatlandyryjy duýgy we üstünlik gazanarlar.
Täze adamlara duşarlar, täze dost tutunarlar, aragatnaşygy ösdürmek üçin pursat dörär.
Sport ulgamyna degişli bolan ýörite düzgünleri öwrenerler.
Tomaşaçylar üçin öz ýurdunda geçirilýän çäreleriň köpelmegine ýardam berer.
Bize nähili işgärler gerek?
Biz hyjuwly, janypkeş, ukyply we Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna başarnykly hyzmat edýän işgärleri gözleýäris.
Oýunlaryň Akademiýasyna alynmaly dalaşgärler Türkmenistanyň raýaty we Aşgabat şäherinde işlemäge rugsatnamasy bolmaly we ýaşy 18-den geçmeli.
Saýlanan işgärler 2017-nji ýylyň sentýabr aýynyň 29-yna çenli dowam edip, şertnama laýyklykda, üýtgewsiz tertipde doly wagtlaýyn işlärler.
Men işe girmek üçin nähili ýüz tutyp bilerin?
Siz bu işe girmek üçin AIMAG işe alyş e-poçtasyna hat ýazmak arkaly synanyşyp bilersiňiz. E-poçta: recruitment@ashgabat2017.com
Wezipeler bu web sahypada her aý mahabatlandyrylar we biz size täze iş wezipeleri üçin bu web sahypany barlap durmagyňyzy teklip edýäris. Siz gyzyklanýan wezipeleriňiz boýunça öz şahsy maglumatyňyzy (rezýume) işe alýan topara iberip bilersiňiz.


text:
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň resmi keşbi we tumary tassyklanyldy. Aziada-2017-niň dürli keşpler toplumynyň üsti ýurdumyzyň milli hem-de etnografiki özboluşlylygyny, medeni-taryhy aýratynlyklaryny, onuň tebigat dünýäsini we halk däp-dessurlaryny görkezýän çuň manyly alamatlar bilen ýetirildi.
Tutuş suratda ýaşaýşyň ýagty alamaty duýulýar, onda eýýamlar, ýylyň dürli pasyllary we türkmen tebigatynyň dürli landşaftlary birleşipdir. Ine, uç-gyraksyz çölüň belent alaňlarynyň üstünden düýeleriň “kerweni” ýüzüp barýar. Aziadanyň keşbiniň nagyşlarynda meşhur türkmen taryhy ýadygärlikleriniň we täze ajaýyp binalaryň sudurlary, ak öýleriň, haly gölleriniň, zergärçilik sungatynyň önümleriniň şekilleri we hatda pälwanlaryň tutluşýan şekilleri hem mese-mälim görünýär.
Bularyň ählisi özboluşlylygyň hem-de parahatçylyk söýüjiligiň jarnamasy, umumy ajaýyp geljegiň bähbidine halklaryň arasyndaky döredijilige, dostluga çagyryş hökmünde Aziadanyň keşbinde köpöwüşginli hem-de aýdyňlyk bilen beýan edilipdir.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen, “Türkmenistanyň prokuraturasy hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunynyň 16-njy maddasyna laýyklykda:
1-nji derejeli ýurist Möwlamow Atamurat Nobatgeldiýewiç gulluk borçlaryny talaba laýyk ýerine ýetirmän, etrapda alnyp barylýan işlere prokuror gözegçiligini gowşadandygy üçin, Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň prokurory wezipesinden;
1-nji derejeli ýurist Öwülýägulyýew Alym Döwletgeldiýewiç gulluk borçlaryny talaba laýyk ýerine ýetirmän, etrapda alnyp barylýan işlere prokuror gözegçiligini gowşadandygy üçin, Lebap welaýatynyň Birata etrabynyň prokurory wezipesinden boşadyldy.
***
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen,
“Türkmenistanyň prokuraturasy hakyndaky” Türkmenistanyň Kanunynyň 16-njy maddasyna laýyklykda:
2-nji derejeli ýurist Maksat Nurnazarowiç Hudaýgulyýew Balkan welaýatynyň Bereket etrabynyň prokurory wezipesine;
2-nji derejeli ýurist Gaýgysyz Orazmyradowiç Toparow Lebap welaýatynyň Birata etrabynyň prokurory wezipesine bellenildi.


text:
16 Ağustos 2015 Pazar
Putinden Asada Harby Uçarlar
Russiýanyň resmi habarlar gullugy Sputnik Siriýa 6 sany MIG-31 görnüşli harby uçarlaryň berilendigini mälim etdi
Sputnik tarapyndan berilen habarlara görä harby uçarlar Siriýanyň paýtagty Damaskdaky Mezze howa menziline gondy.
Ýokary derejeli tutujy uçar diýip bilinýän MIG-31-ler özleriniň gowylandyrylan radarlary bilen 200 kilometrlik meýdany gözegçilik edip bilýär.
Esasy wezipesi ýokary derejede tutujy gözegçiligini amala aşyrmak we hüjümleriň öňüni almak bolan MIG-31-ler dünýäniň iň çalt uçaýan uçarlarynyň biridir.
Russiýa 2007-nji ýylda Siriýa 8 sany MIG-31 harby uçary satmagy kabul eden hem bolsa Ysraýylyň basyşy bilen ylalaşykdan ýüz öwüripdi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
- Öý hojalyklarynyň statistikasynda Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryny ulanmak boýunça gollanma
- Jemi sebitleýin önümi hasaplamagyň gollanmasy
- Öý hojalyk kitaplarynyň, öý hojalyklarynyň sanawlaryny ýöretmegiň we jemleýji hasabatlary düzmegiň tertibi barada düşündiriş gollanmasy
- Awtoulaglaryň ýerlenmeginden alynýan salgydy hasaplamak üçin awtoulaglaryň bazar nyrhyny ulanmak hakynda düzgünnama
- Işgärleriň sanynyň we iş hakynyň hasabaty boýunça gollanma
- Öý hojalyklaryň gözegçiligi boýunça gollanma
- Genstat -Region binýadyna maglumatlary girizmek we işlemek boýunça gollanma
1. Öý hojalyklarynyň statistikasynda Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryny ulanmak boýunça gollanma
Öý hojalyklarynyň statistikasynda Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryny ulanmak boýunça gollanma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan 2010-njy ýylyň 6-njy awgustynda tassyklandy. Şu işiň taýýarlanmagy sarp ediş harytlaryň we hyzmatlaryň sanawynyň bölekleýin üýtgemegi we şunuň bilen baglylykda Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryny ulanmak üçin geçiş açarlarynyň takyklanmagy bilen baglanyşykly.
Öý hojalyklarynyň statistikasynda 2008-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, resminamalarda we maglumatlary elektron işläp taýýarlaýyş ulgamynda Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatory ulanylýar.
Geçiş açarlary öý hojalyklarynyň statistikasynda kabul edilen harytlar we hyzmatlar üçin çykdajylaryň klassifikasiýasyndan Niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatoryna geçilmegini üpjün edýär we öý hojalyklarynyň pul çykdajylary boýunça jemleýji statistiki maglumatlaryň geçen ýyllar bilen deňeşdirijiligini ulanmak üçin niýetlenýär.
Şu işiň goşundysynda 2011-nji ýylda öý hojalyklaryň statistikasynyň maglumatlarynyň işlenip taýýarlanyşyna, sarp ediş harytlaryň we hyzmatlaryň atlarynyň täzeden seredilen sanawynyň girizilmegini hasaba alyp, täzeden işlenip taýýarlanan “Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary” getirilýär.
Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary tablisa görnüşinde görkezilýär, we ol iki bölümden ybarat: “Iýmit önümleri we alkogolsyz içgiler, alkogolly içgiler, temmäki önümleri“we “Azyk däl harytlar we hyzmatlar”.
Öý hojalyklaryň statistikasynda görkezijilere kod berilmegini ýeňilleşdirmek üçin idensifikasion kodlar ulanylýar. Idensifikasion koduň berlişi iýmit önümlerine, alkogolsyz içgilere, alkogolly içgilere, temmäki önümlere we azyk däl harytlara, hyzmatlara aýratynlykda amala aşyrylýar.
“Statistiki maglumatlar işlenip taýýarlananda niýetlenişi boýunça sarp ediş harytlary we hyzmatlary üçin çykdajylaryň döwlet klassifikatorynyň kodlaryny ulanmak üçin geçiş açarlary“ Öý hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirligi taýýarlady.
2. Jemi sebitleýin önümi hasaplamagyň gollanmasy
Jemi sebitleýin önümiň hasaplamalarynyň usulyýet esasy bolup, Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (YHÖG-nyň), BMG-nyň, Bütindünýä bankynyň, Halkara Pul Gaznasynyň, Ýewrostatyň (Nýu-Ýork — 1998ý.) 1993-nji ýylda taýýarlan Milli hasaplar ulgamynyň halkara ölçegi (MHU- 93) hyzmat edýär.
Jemi sebitleýin önümi hasaplamagyň gollanmasy Türkmenistanyň ykdysadyýeti üçin hasaplamalary deň getirmek maksady bilen welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň hasabat müdirlikleri bilen bilelikde jemi sebitleýin önümi önümçilik usuly bilen hasaplamagyň ýeke-täk usulyýet esasy işlenip taýýarlanyldy. Bu resminama taýýarlanylanda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň «Önümçilik hasaplamalaryny düzmek boýunça usuly görkezmeler» (Aşgabat; 2008ý.) ulanyldy.
Gollanmada sebitleriň ykdysady pudaklary boýunça önümçilik hasaplamalarynyň görkezijileriniň hasabynyň usullary beýan edilen, goýberilişi, aralyk sarp edişi we goşmaça gymmaty hasaplamak üçin tablisalar getirilen. Goýberiliş we aralyk sarp edişiň hasaplamalary degişlilikde pudaklaryň hasabat görnüşleriniň hasabatynyň, Döwlet býujetiniň ýerine etirilişi barada hasabatynyň we beýleki maglumatlaryň esasynda geçirilýär.
Pudaklaryň klassifikasiýasy Halk hojalygynyň pudaklarynyň umumy döwlet klassifikatorynyň modifisirlenen görnüşine esaslanan (HHPUK). Häzirki wagytda Türkmenistanyň ykdysady işleriniň görnüşleriniň döwlet klassifikatoryna (YIGDK) geçmek boýunça işler alnyp barylýar.
Jemi sebitleýin önümiň hasaplamalary salgyt salmaklygy kämilleşdirmek, sebitleýin býujeti emele getirmek bilen baglanyşykly meseleleri çözmekde, döwletiň transfert, sosial syýasatyny kesgitlemekde uly ähmiýete eýedir, ýurduň jemi içerki önüminiň (JIÖ) emele gelmeginde her bir welaýatyň goşan goşandyny, Türkmenistanyň her bir sebitinde ilatyň adam başyna düşýän JIÖ-niň öndürilişini, sebitleriň sosial-ykdysady taýdan ösüşini deňleşdirmek syýasatyny kesgitlemäge mümkinçilik döredýär.
Gollanma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň Milli hasaplar müdirligi tarapyndan taýarlanyldy
3. Öý hojalyk kitaplarynyň, öý hojalyklarynyň sanawlaryny ýöretmegiň we jemleýji hasabatlary düzmegiň tertibi barada düşündiriş gollanmasy
«Öý hojalyk kitaplarynyň, öý hojalyklarynyň sanawlarynyň ýöretmegiň we jemleýji hasabatlary düzmegiň tertibi barada düşündiriş gollanmasy» 2008-nji ýylyň 18-nji aprelinde tassyklandy we 2009-njy ýyldan 2013-nji ýyla çenli hereket eder. Hojalyk kitaby öý hojalyklarynda oba hojalyk işleriniň tutuşlaýyn hasabaty ýöretmek maksady bilen girizildi. Onda maşgalalaryň düzümi, mellek ýerleriniň barlygy, mallaryň we guşlaryň baş sany, ekerançylyk we maldarçylyk önümleriniň öndürilişi görkezilýär.
Gollanma 6 bölümden ybaratdyr:
- Hojalyk hasaplaryny alyp barmagyň umumy düzgünleri
- Hojalygyň mellek ýeri
- Hojalykda öndürilen ekerançylyk önümler
- Hojalykdaky mallar
- Hojalykdaky ölen mallar
- Hojalykda öndürilen maldarçylyk önümler we soýlan mallar
Ýokarda görkezilen bölümleriň her haýsysynda olary dogry doldurmak boýunça jikme-jik görkezmeler berilen.
Gollanma etrap (şäher) derejesinde ulanylar we işläp düzülen gollanma esasynda hojalyk kitaby alyp barmagy we doldurmagy welaýat, etrap (şäher) häkimlerine tabşyryldy.
Bu gollanma Oba hojalygynyň statistikasy we seljeriş müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
4. Awtoulaglaryň ýerlenmeginden alynýan salgydy hasaplamak üçin awtoulaglaryň bazar nyrhyny ulanmak hakynda düzgünnama
Türkmenistanyň Prezidentiniň «Ýerli salgytlar we ýygyndylar baradaky» 2000-nji ýylyň 28-nji sentýabryndaky № 4860 Kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti gümrükhana paçlarynyň we aksizleriň hasaplanylmagy üçin awtoulag serişdeleriniň bazar nyrhlary barada maglumatlary taýýarlaýar.
Türkmenistanyň Ýustisiýa ministrligi tarapyndan 2001-nji ýylyň 17-nji awgustyndan 267 belgi bilen bellige alnan «Awtoulaglaryň satylmagyndan alynýan salgydy hasaplamak üçin awtoulaglaryň bazar nyrhyny ulanmak hakyndaky» Düzgünnama esasynda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti «Awtoulag serişdeleriniň nagt pula satylýan bazar nyrhlary baradaky ýygyndyny» çärýekleýin goýberýär.
Aşgabat şäheriniň hem-de welaýatlaryň statistika müdirlikleri tarapyndan awtoulaglaryň bazar nyrhlaryna olaryň görnüşleri, markasy, modeli we öndürilen ýyly boýunça (döwlet, telekeçilik we resmi bolmadyk bazarda) gözegçilik etmeklik ýerleşdirmegiň ähli ugurlary boýunça alnyp barylýar, şu nyrhlaryň esasynda hem nagt pula söwdadaky bazar nyrhlary çykarylýar.
Ýygyndy nyrhlaryň statistikasy we seljeriş müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
5. Işgärleriň sanynyň we iş hakynyň hasabaty boýunça gollanma
Işgärleriň sanynyň we iş hakynyň hasabaty boýunça gollanma. Şu gollanma Zähmet hakyna çykdajylaryň halkara klassifikasiýasy (HZG, Jenewa, 1985 ý.), Ýewrostatyň Girdejiler we zähmet harajatlary boýunça düzümleýin statistika babatynda 530/1999 belgili Maslahatlaryna laýyklykda işlenip taýýarlanyldy. Şu Gollanma Türkmenistanyň çäklerinde hereket edýän karhanalarda, guramalarda we edaralarda zähmet we oňa hak tölenişi meseleleri boýunça statistiki hasaba alyşynyň tertibini kesgitleýär we ol 12 sany bölümden ybarat.
I bölümde (Umumy düzgünler) hasaba almaga degişli bolan obýektler, senenamalaýyn hasabat berilýän döwür, zähmet boýunça hasabat düzülendäki esasy talaplar, zähmet hakynda hasabat düzülýän ilkinji hasaba alyş resminamalaryň formalary kesgitlenilýär.
II—VII bölümlerde işgärleriň sanyny hasaba almagyň tertibi ýerleşýär. Şonda işgärlerin sanaw boýunça düzümine hemişelik, möwsümleýin, şonuň ýaly-da hasabat döwründe bir gün we ondan köp wagtlap işleri ýerine ýetirýän hakyna tutma işgärler goşulýar.
Ortaça iş haky we beýleki ortaça görkezijiler hasaplananda «işgärleriň ortaça sanawy boýunça sany» diýen görkeziji peýdalanylýar. Işgärleriň ortaça sanawy boýunça sany kesgitlenende sanaw düzümindäki işgärleriň käbir toparlary goşulmaýar.
Köp pudakly hyzmatlary ýerine ýetirýän kärhanalaryň zähmet hakyndaky hasabatynda işleýänleriň umumy sanyndan esasy iş bilen meşgul bolýan we esasy däl iş bilen mesgul bolýan (hyzmatlary ýerine ýetirýän we gaýry hojalyklarda) işgärleriň aýratyn bölünip çykarylmagy göz öňünde tutulandyr.
Zähmet hakyndaky hasabatda işgärleri iki topara paýlanýar: işçiler we gullukçylar. Gullukçylaryň toparyndan ýolbaşçylar, hünärmenler we gullukçylara degişli beýleki işgärler bölünip çykarylýar.
Sanaw düzüminiň işgärleriniň hereketi işe kabul edilmegi we dürli
sebäplere görä işden çykarylmagy netijesinde işgärleriň sanaw boýunça sanynyň üýtgemegi bilen häsiýetlenýär. Iş orunlarynyň hereketi olaryň döredilmegi ýa-da ýapylmagy netijesinde kärhanada iş orunlarynyň sanynyň üýtgemegi bilen häsiýetlenyär.
«Iş haky» düşünjesi pul ýa-da zat görnüşinde hasaplanan gazançlaryň ähli görnüşlerini we sosial tölegleri maliýeleşdiriş çeşmelerine bagly bolmazdan garamazdan öz içine alýar.
IX—XI bölümlerde, işlenen we işlenmedik wagt üçin tölegleri, bir wagtlaýyn berilýän sylaglary we baýraklary, sosial häsiýetli tölegleri we guramanyň iş haky gorunda we sosial häsiýetli töleglerinde hasaba alynmaýan çykdajylary hem goşmak bilen, iş haky goruny hasaba almagyň tertibine seredilýär.
Döwlet statistiki hasabaty doldurylanda, töleg üçin hasaplanan pullaryň jemi görkezilýär. Şonda görkezilen jemi töleg kanunçylykda göz öňünde tutulan salgytlary we beýleki tutumlary aýyrmazdan görkezilýär.
6. Öý hojalyklaryň gözegçiligi boýunça gollanma
Öý hojalyklaryň gözegçiligi boýunça gollanma öý hojalyklarynyň büjetleriniň seçimleýin gözegçiligi geçirilende, Türkmenistanyň döwlet statistika dolandyryş edaralary üçin amaly işde peydalanmaga niýetlenildi.
Öý hojalygynyň gözegçiligi boýunça gollanma 5 bölümden ybarat
«Gözegçiligiň maksatnamsynyň mazmuny» diýen 1-nji bölümde öý hojalyklaryna gözegçilik etmegiň maksatnamsy görkezilýär, ol gözegçilik döwründe öý hojalyklaryna gelýän serişdeleri we sarp edilýän serişdeleri hasaba alýan görkezijilere esaslanýar. Ol bäş formadan we üç sany öý hojalyklarynyň pul we manada öwrülen pul görnüşinde bolmadyk girdejileriň we çykdajylarynyň (kömekçi) ýazgy blankalaryndan ybaratdyr:
- № 1 forma — «Öý hojalygynyň pul girdejileri we çykdajylary» (çärýeklik);
- № 1a forma «Azyk önümleriniň dolanyşygy» (çärýegiň bir aýy);
- № 2 forma «Öý hojalygynda mallaryň, guşlaryň, bal ary maşgalalarynyň sany» (çärýeklik);
- № 3 forma «Öý hojalygynyň emläginiň häsiýetlendirilişi» (ýyllyk);
- № 4 forma «Iýmit kärhanalary barada hasabat» (aýlyk);
- «Pul we pul görnüşinde bolmadyk girdejileriň (kömekçi) ýazgy blankasy»
- «Azyk däl harytlara we hyzmatlara, öýden başga ýerde naharlanmaga, wagtlaýynça öýünde bolmadyk döwründe we deňňene etmekde pul çykdajylarynyň (kömekçi) ýazgy blankasy»;
- «Azyk önümlerine bolan pul çykdajylarynyň (kömekçi) ýazgy blankasy».
«Öý hojalyklarynyň gözegçiligi boýunça ykdysatçylaryň borçlary» diýen 2-nji bölümde ykdysatçynyň her bir öý hojalygyna barmaly sany, maglumatlary takyklamagyň, öý hojalyklary boýunça wedomosty doldurmagyň tertibi görkezilýär.
«Maglumat ýygnamagyň» we «Öý hojalyklaryň pul girdejileri we çykdajylary» № 1 formany taýýarlamagyň tertibi" diýen 3-nji bölüme laýyklykda maglumatlary ýygnamak öý hojalygynda gündelik girdejileriň we çykdajylaryň (kömekçi) ýazgy blanklarynyň, şeýle hem öý hojalyklarynyň agzalary bilen göniden-göni sorag-jogap alyşmaklyga esaslanýar. Bu ýerde — «Öý hojalygynyň pul girdejileri we çykdajylary» (çärýeklik) № 1 formany we «Azyk önümleriniň dolanyşygy» (çärýegiň bir aýy) № 1a formany doldurmak boýunça gollanma berilýär.
№ 2 forma «Öý hojalygynda mallaryň, guşlaryň, bal ary maşgalalarynyň sany» we № 3 forma «Öý hojalygynyň emläginiň häsiýetlendirilişi» (ýyllyk) doldurmak boýunça gollanma 4 we 5 bölümlerde degişlilikde berilýär.
Goşundylarda öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginde zerur bolan habar beriji materiallar getirilýär.
«Öý hojalyklarynyň gözegçiligi boýunça gollanma» Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň milli we sebitleýin derejelerinde peýdalanylýar.
«Öý hojalyklarynyň gözegçiligi boýunça gollanma» Öý hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.
7. «Genstat Region» maglumatlar binýadyny girizmek we işlemek boýunça gollanma
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti hereket edýän görkezijileri toparlara bölüp «Gender statistikasynyň görkezijiler ulgamyny» işläp taýýarlady..
Görkezijiler ulgamy hasaba alşyň we statistikanyň halkara tejribesinde we BMG-nyň, ÝUNESKO-nyň, BSGG-nyň, HZG-nyň we beýlekileriň usulyýet görkezmelerinde we klassifikasiýalarda kabul edilen ýörelgeleriň esasynda guruldy.
Gender statistikasy boýunça maglumatlar binýady Türkmenistanda 1998-nji ýyldan kemala gelip başlady. Gender hasaba alyşy üçin 6 bölümden ybarat bolan görkezijiler girizildi:
- ilat;
- saglygy goraýyş;
- bedenterbiýe we sport;
- bilim we ylym;
- durmuş üpjünçiligi;
- zähmet we iş bilen meşgullyk;
Döwlet statistiki hasabatynyň hereket edýän formalary, jyns alamatlary boýunça bölmek bilen, statistiki görkezijileri özünde saklaýan sowalnamalar gender statistikasynyň esasy bolup durýar.
1 bölümde Türkmenistanda statistika boýunça «Genstat region» maglumatlar binýadynyň — erkekler we aýallar babatda esasy statistika görkezijileri boýunça maglumatlar binýadynyň häsiýetnamasy berilýär. Onda milli, sebitleýin we etrap derejelerinde sosial we ykdysady işleriň dürli görnüşleriniň giň ulgamyny öz içine alýan temalar boýunça maglumatlar saklanýar we birnäçe bölümden durýar:
1.1. «Genstat region» gender statistikasy boýunça maglumatlar binýady barada maglumatlar
1.2. «Genstat region» maglumatlar binýadynyň düzümi:
1.2.1. ilat
1.2.2. saglygy goraýyş
1.2.3. bedenterbiýe we sport
1.2.4. bilim we ylym
1.2.5. durmuş üpjünçiligi
1.2.6. zähmet we iş bilen meşgullyk
2 bölümde «Genstat region» maglumatlar binýady bilen işlemek boýunça gollanma beýan edilýär, Access maglumatlar binýadyndaky ähli maglumatlar (hasaplama maglumatlaryny goşmazdan) Excel faýllary görnüşinde başlangyç tablisalarda ýerleşdirilýär. Ähli maglumatlar ýyllar boýunça şu tablisalara girizilýär, soňra olar Accesse eksport edilýär (geçirilýär).
Maglumatlary girizmek we işlemek boýunça gollanma Durmuş statistikasy müdirligi tarapyndan taýýarlanyldy.


text:
Mekdebara meýletinler Merkeziniň işini Aşgabat şäher Baş bilim müdirliginiň esasy hünärmeni Döwlet Amangeldiýew we 130-njy orta mekdebiň müdiriniň daşary ýurt dilleri boýunça orunbasary Gurban Kasymow utgaşdyrýarlar.
37-nji orta mekdepde açylan meýletinler Merkezinde okuwçylaryň we mugallymlaryň 300-si bar. Dalaşgärleri saýlap almakda esasy şert–olar daşary ýurt dillerini gowy bilmeli. Hünärine ussat mugallymlar ýaş meýletinlere iňlis we rus dillerinden başga-da, arap, türk, pars, hytaý, ýapon, koreý, nemes, italýan dillerini öwredenlerinde çagalaryň lingwistik taýýarlygyna köp üns berýärler.
D.Azady adyndaky Türkmen Milli dünýä dilleri institutynyň arap dili bölüminiň uçurymy, häzirki wagtda 82-nji orta mekdebiň iňlis dili mugallymy Ýalkap Annaöwezow arap dili toparyna ýolbaşçylyk edýär. Aşgabat şäheriniň Dikeldiş okuw-terbiýeçilik toplumynyň hünärmenleriElmira Farajaýewa bilen Gülnar Ýoldaşewa iňlis we rus dillerinden surdoterjimeçileri toparyny düzdiler.
Meýletinler maksatnamasy onlarça ugry, şol sanda Türkmenistanyň we Aziada-2017-ä gatnaşýan ýurtlaryň taryhy, däp-dessurlary, medeniýeti, ýurdumyzyň häzirki zaman ösüşiniň esasy aýratynlyklary baradaky ugurlary öz içine alýar. Merkezdäki sapaklarda ýaşlar meýletinler hereketiniň döreýşi we ösüşi, V Aziada girizilen sport görmüşleri bilen tanyşýarlar.
Olaryň alan bilimleri bäsleşik görnüşinde synagdan geçirilýär, olarda meýletinler hereketine ilkinji gezek gatnaşýanlar öz guramaçylyk, paýhas ukyplaryny görkezýärler.
Mekdebara Merkeziň maksatnamasynda ýaşlaryň şahsyýet hökmünde ösmegi we sagdyn durmuş ýörelgelerini wagyz etmäge gönükdirilen çäreleriň onlarçasy bar.


text:
Paýtagtymyzda Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň sergisiniň dabaraly açylyşy boldy. Giň möçberli gözden geçirilişi, däp bolşy ýaly, bu iri jemgyýetçilik guramasynyň döredilen gününe gabatlanyldy. Ol özüniň hatarlaryna hususy işewürligiň wekilleriniň 16 müňden gowragyny birleşdirýär we işjeň ösýän işewürler bileleşigi bolup durýar.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça 2008-nji ýylda döredildi. Dokuz ýylyň içinde ýurdumyzyň telekeçiliginiň ösüşinde tutuş eýýama barabar ýol geçildi. Häzirki wagtda telekeçilik milli ykdysadyýetimiziň möhüm bölegine öwrüldi we Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň dünýäniň ykdysady giňişligine üstünlikli goşulyşmagynda möhüm orun eýeleýär.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasy bilen bilelikde guralan gözden geçirilişiň açylyş dabarasyna hökümetiň agzalary, Mejlisiň ýolbaşçylary we deputatlary, ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Ýygnananlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň foruma gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler. Milli Liderimiz Gutlagynda birleşmäniň agzalarynyň işine ýokary baha berip: “Berkarar Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde, ykdysadyýetiň hususy bölegini giňeltmekde, telekeçilige ýakyndan ýardam bermekde döwlet tarapyndan amala aşyrylýan işler geljekde hem dowam etdiriler” diýip belledi.
Hususy işewürligiň häzirki döwürde gazanýan üstünlikleri hormatly Prezidentimiziň yzygiderli we maksada okgunly durmuşa geçirýän durmuş-ykdysady ugrunyň netijesidir. Ýurdumyzyň raýatlarynyň bähbitleri we abadançylygy şol syýasatyň özenini düzýär. Kiçi we orta telekeçiligiň wekilleri giň möçberli döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge saldamly goşant goşýarlar, möhüm pudaklarda eýeleýän ornuny yzygiderli berkidýärler.
Däp bolşy ýaly, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň gazananlarynyň sergisi köp pudakly häsiýete eýedir. Söwda-senagat edarasynyň sergi zalynyň meýdançalarynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň 145-si özleriniň diwarlyklaryny hödürleýärler. Olaryň hatarynda milli ykdysadyýetimiziň dürli pudaklarynda —oba hojalygynda, azyk we gaýtadan işleýän senagatda, gurluşykda hem-de gurluşyk serişdelerini, elektrik enjamlaryny öndürmekde, söwdada, syýahatçylykda, bilimde, durmuş hyzmatlary ulgamynda, ulag we logistika ulgamlarynda, amaly-haşam senetlerinde we beýleki ugurlarda işleýän hususy kärhanalar hem-de hojalyk jemgyýetleri bar.
Ýurdumyzyň telekeçileriniň işiniň okgunly ösýän ugurlarynyň biri bolan gurluşyk ulgamy sergide giň gerimde görkezilýär. Häzirki döwürde biziň telekeçilerimiz daşary ýurtlaryň gurluşyk kompaniýalary hem-de gurluşyk serişdelerini öndürijiler bilen üstünlikli bäsleşýärler. Diňe 2016-njy ýylyň dowamynda birleşmäniň agzalary tarapyndan 6,5 milliard manatlyk gurluşyk-gurnama işleriniň ýerine ýetirilendigini, ondan öňki ýyl bilen deňeşdirilende ösüş depginiň 5 göterimine barabar bolandygyny ýatlatmak ýeterlikdir. Hususy kärhanalarynyň güýji bilen durmuş maksatly desgalaryň 141-si, şol sanda ýaşaýyş jaýlarynyň 54-si, medeni maksatly binalaryň 76, önümçilik-tehniki desgalaryň 11-si guruldy. 2 müňden gowrak desgada gurluşyk işleri dowam edýär.
Sergide “Aga gurluşyk”, “Myradym”, “Ajaýyp bina”, “Dürli ýaz”, “Berk gala gurluşyk”, “Rysgally zähmet”, “Ajaýyp gurluşyk”, “Aktab”, “Beýik bina” hususy kärhanalary, “Döwlet gurluşyk”, “Dor bedew”, “Hyzmat merkezi”, “Ussat inžener”, “Altyn nesil” hojalyk jemgyýetleri we döwlet strategiki maksatnamalaryň çäklerinde iri buýurmalary ýerine ýetirmekde özlerini görkezen beýleki kärhanalar hususy telekeçileriň gurluşyk senagatynda gazanan üstünliklerini görkezýärler. Şol buýurmalaryň hatarynda türkmen paýtagtyny, ýurdumyzyň şäherlerini we obalaryny abadanlaşdyrmak, awtomobil ýollaryny, köp derejeli döwrebap awtoduralgalary, gidrotehniki we beýleki desgalary gurmak boýunça giň gerimli taslamalar bar.
Ýurdumyzyň gurluşyk kompaniýalary eziz Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygyna gabatlap, Aşgabady ösdürmegiň 14-nji tapgyryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde gurlan ýaşaýyş jaý toplumyny ulanmaga berdiler. Toý desgalarynyň hatarynda paýtagtymyzyň Ruhabat etrabyndaky “Täze zaman” ýaşaýyş toplumyndaky täze binalar bar. Geçen ýylda ýurdumyzyň telekeçiler tarapyndan Parahat-7 ýaşaýyş toplumynda belent ýaşaýyş jaýlarynyň 8-si ulanmaga berildi. Olar geçen ýylyň dowamynda ýurdumyzyň baş şäherinde ýaşaýyş jaýlarynyň jemi 30-syny gurdular we paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji tapgyrynyň hem-de Parahat-7 ýaşaýyş toplumynyň desgalarynyň birnäçesiniň gurluşygyny alyp barýarlar.
Diňe geçen ýylyň dowamynda obalarda ulanmaga berlen täze desgalaryň uly sanawynda ýurdumyzyň demirgazyk welaýatyndaky Bagtyýar zaman obasyndaky, Lebap welaýatynyň Berkarar zaman obasyndaky binalar, Mary welaýatynyň Döwletli zaman hem-de Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň Bereketli zaman şäherçelerindäki dürli maksatly desgalar bar.
Mundan başga-da, welaýatlardaky durmuş-medeni maksatly desgalaryň hatarynda Mary şäherindäki “Bagtyýarlyk” seýilgähi hem-de täze ýaşaýyş jaýlary, Serdar şäherindäki çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezi, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Balkan welaýatyndaky toplumy bar.
Sergä gatnaşýanlaryň köpöwüşginli diwarlyklary hususy gurluşyk kompaniýalarynyň türkmen deňiz şypahanasyny ösdürmäge işjeň gatnaşýandygyny görkezýär. Olar şol ýerde durmuş ähmiýetli desgalaryň ençemesini gurdular. Diňe geçen ýylyň dowamynda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda täze dynç alyş merkezi—“Ak ýelken” kottejler şäherjigi ulanmaga berildi.
Sergide senagat ulgamynda uly tejribe toplan kärhanalar hem, bu ugurda indi işe başlaýan telekeçiler hem ýurdumyz üçin zerur bolan we gurluşyk serişdeleriniň dünýä bazarynda bäsleşige ukyply önümlerini görkezýärler. Bu ýerde gurluşyk serişdelerini, şol sanda turbalary, kerpiçleri, demirbeton gurluşlaryny, gidrogorag serişdelerini, ýuwlan çägäni, penopolistirol, keramzit, dürli emulsiýalary we boýaglary, elektrik kabellerini, bezeg daşlaryny we kafelleri, gury gurluşyk garyndylaryny hem-de ýag we howa filtrlerini, akkumulýatorlary we beýlekileri öndürýän zawodlaryň önümleri giňden görkezilýär.
Täze önümleriň hatarynda “Derýa plastik” hususy kärhanasynyň sanfaýans önümleri, dürli diametrdäki kabelleri bar. Bu kärhana gurluşyk ulgamynda zerur bolan, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň 600-den gowrak görnüşini çykarýar. Gurluşyk serişdeleriniň köp görnüşlerini, şol sanda izogam öndürýän meşhur “Çaly” kärhanasy bilen birlikde sergä ilkinji gezek gatnaşýan “Giňdere” hususy kärhanasy hem öz öndüren önümlerini hödürleýär. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň sergisine yzygiderli gatnaşýan “Ak hünji” kärhanasynyň penopolistiroldan öndürýän önümleriniň görnüşleri ýylsaýyn artýar. Bu kärhana täze önümleriň hatarynda sepsiz potoloklary we eksporta gönükdirilen beýleki harytlary görkezýär.
2016-njy ýylda ýurdumyzyň senagat önüminiň gerimi Daşoguz welaýatynda keramiki plitalary öndürýän zawodyň ulanmaga berilmeginiň, Ahal welaýatynda bazalt süýümini öndürýän kärhananyň işe girizilmeginiň hasabyna giňeldildi. Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda “Bal balam” söwda belgili çagalar arlyklaryny öndürýän “Rysgally el” hojalyk jemgyýetiniň öndürýän önümleri daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutmaga gönükdirilendir. Onuň bilen birlikde sergide şeýle önümleri Mary welaýatyndan “Türkmeniň rysgaly” kärhanasy ilkinji gezek görkezýär. “Türkmen şöhle” hojalyk jemgyýetiniň pawilýonynda hojalyk-durmuş önümleriniň we köpöwüşginli çaga oýnawaçlarynyň täze görnüşleri ýerleşdirilipdir.
Täze senagat önümçilikleriniň sanawynda Mary welaýatynda milli ýüpek ýaglyklary hem-de keteni matalary öndürýän sehler, ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynda döredilen milli egin-eşikleri öndürýän kärhana bar. Bu kärhanalar hem sergide öz önümlerini hödürleýärler.
Ýurdumyzyň telekeçiliginiň gözden geçirilişinde ilkinji gezek LED-lampalar görkezilýär. Olar Ahal welaýatynda “Rysgally senet” hususy kärhanasy tarapyndan öndürilip başlandy. Täze senagat önümleriniň hatarynda elektrik enjamlary, kafeliň birnäçe görnüşleri hem-de gury gurluşyk garyndylary bar.
Durmuş himiýasynyň dürli görnüşlerini, şeýle hem halkyň sarp edýän harytlarynyň önümçiliginde täze tehnologiýalary görkezýän “Ýigit” hojalyk jemgyýetiniň bölümi hem özüne çekiji boldy.
Ýurdumyzyň mebel önümçiligini görkezýän bölümler serginiň giň möçberli bölümine öwrüldi. Onda dürli görnüşdäki mebeller görkezilýär. “Aýbölek” fabriginiň mebelleri diňe bir ýurdumyzda däl, eýsem, onuň daşynda hem bellidir. “Abraýly önüm” we “Çigildem”, şeýle hem “Sary agaç”, “Mary agos”, “Hilal” ýaly kärhanalar hem özleriniň dürli görnüşli mebelleri, gapylary hem-de penjireleri bilen mynasyp bäsleşik edýärler. “Durmuş dowamy” hususy kärhanasy çagalar üçin örän oňaýly we ekologiýa taýdan arassa mebelleri görkezýär.
Ahal welaýatynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň mebel we ugurdaş harytlaryň önümçiligi bilen meşgullanýan agzalarynyň 18-siniň önümçilik binalaryny birleşdiren Mebel toplumynyň açylmagy munuň subutnamasydyr. Olaryň birleşigi ýurdumyzyň ilatynyň mebel önümlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmaga gönükdirilen özboluşly toplumy emele getirdi.
Ýurdumyzda azyk bolçulygy boýunça alnyp barylýan işlere gatnaşýan oba hojalyk önümlerini we azyk harytlaryny öndürýän düzümleriň köpsanly bölümleri obasenagat pudagynda kiçi telekeçilige möhüm ornuň degişlidigini äşgär edýär. Geçen ýylda 2015-nji ýyl bilen deňeşdirilende oba hojalyk önümçiliginiň möçberleri 1,5 esse artdy. Telekeçiler bazaryň täze ugurlaryny ynamly özleşdirip, obasenagat toplumynda bäsdeşlige ukyplylygy ýokarlandyrýan önümçilik tehnologiýalaryny özleşdirýärler. Bu bolsa ilatyň dürli görnüşli, ekologiýa taýdan arassa azyk önümlerine bolan isleglerini kanagatlandyrýar. Bir ýylyň dowamynda azyk önümleriniň önümçiligi boýunça döwrebap kärhanalaryň sany ýokarlandy. Süýji nygmatlar, kakadylan önümler, süýji önümleriniň, dürli şerbet suwlarynyň, “Nur” söwda nyşany bolan moýenezleriň görnüşleriniň üsti yzygiderli ýetirilýär.
“Parahat” kärhanasy ýurdumyzyň telekeçileriniň guraýan sergilerine yzygiderli gatnaşýar. Bu gezekki sergide ilat arasynda meşhurlyga eýe bolan “Joş”, “Eçil” miwe suwlary, sowuk çaýlar, şöhlat önümleri, saglyk üçin ýakymly çagalar iýmitleri, şeýle hem goýaltmanyň, ýerli serişdelerden taýýarlanýan miwe we gök önümleriň esasynda döredilen döwrebap önümçilik desgalaryndan taýýarlanan üwmeçler sergide möhüm orun eýeleýär. “Ak daş” miwe içgileri, “Arçalyk”, “Berk Akar” ýaly alkogolsyz içgiler, şeýle hem “8 ýap”, “Miweli oba” hojalyk jemgyýetiniň “Sawa”, “Ak ýaprak” hojalyk jemgyýetiniň önümi bolan “Ýedi gün” içgileri, Daşoguz welaýatynda ösdürilip ýetişdirilýän ir-iýmişlerden taýýarlanan, “MFT” belgili içgiler sergini has-da baýlaşdyrýar. 2016-njy ýylda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda we Gökdere etrabynda taýýarlanylýan alkogolsyz içgiler kärhanalarynyň açylmagy önümçilik desgalarynyň üstüni ýetirdi.
Şeýle hem bu ýerde süýt önümçiliginiň belli görnüşleri görkezilýär. “Aýazbaba” hususy kärhanasynyň önümleriniň hatarynda bişirilen süýt, “Elin” söwda nyşanly ýogurduň täze görnüşi görkezilýär. “Sahabatly” hojalyk jemgyýeti süýt önümleriniň örän köp görnüşlerini görkezýär. Şular bilen bir hatarda Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda şu ýyl açylan we “Zamana” söwda nyşany bilen dürli önümleri öndürýän kärhananyň, Daşogzuň “Şabat” açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň täze önümleri sergide möhüm orun eýeleýär. “Salkyn”, “Erteki”, “Täze aý” ýaly söwda nyşanlary bolan ulular we çagalar üçin doňdurmalary öndürýän önümleri has-da özüne çekiji.
Şeýle hem sergide balyklaryň, et we şöhlat önümleriniň örän köp görnüşleri görkezilýär. “Ajaýyp ussat halal önümleri” kärhanasynyň taýýarlan etleriniň köp görnüşliligi bada-bat gözüňe ilýär. Towuklary we towuk etinden taýýarlanylan önümlerini meşhur “Guş toplumy” guşçulyk toplumy we “Altyn hilal” kärhanasy bilen bilelikde 2016-njy ýylda döredilen “Nurly meýdan” hojalygy hödürleýär. “Hoş zaman” guşçulyk fermasynyň önümlerinden, “Bereketli” we “Täze aý önümleri” hojalyk önümlerinden başga-da bu ýerde ýurdumyzyň dürli künjeklerinden gelen hususy önümçilikleriň harytlary görkezilýär.
Balyk önümlerini görkezýän bölümler sergä gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi. Bu ýerde “Elin balyk” hojalyk jemgyýetiniň dürli görnüşli balyklary görkezilýär. Balkan welaýatynda ýerleşýän we bekre balyklaryny ösdürip ýetişdirýän hem-de gaýtadan işleýän “Hazarbalyk” kärhanasynyň önümleriniň görnüşleri barha artýar. Häzirki wagtda balyk önümlerini 50 görnüşi bar.
“Ajaýyp ussat halal önümleri” hojalyk jemgyýeti sergide maldarçylyk pudagynda geçiren tohumçylyk-seçgi işleriniň netijelerini görkezýär. Bu ýerde Türkmenistanyň howa şertlerine uýgunlaşdyrylan sygyrlaryň et we süýt berýän görnüşleri geçirilen işleriň anyk netijeleri bolup durýar.
Ýurdumyzda ýokary hilli we ekologiýa howpsuzlygy derejesinde öndürilýän önümler daşary ýurt bazarlarynda hem uly islegden peýdalanýar. “Hasar” konditer kärhanasynyň önümleri dünýäniň 7 ýurduna eksport edilýär. Şu ýyl bu kärhananyň işgärleri şokoladyň täze görnüşini önümçilige ornaşdyrdylar. Owganystanda hereket edýän 70-e golaý dükanlar ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň harytlarynyň söwdasyny alyp barýar. 2016-njy ýylda goňşy ýurda eksport edilýän azyk harytlarynyň düzümine ýumurtga girizildi.
“Misgär” kärhanasynyň we “Bars” hojalyk jemgyýetiniň bölümlerinde süýjüleriň we kökeleriň dürli görnüşleri görkezilýär. “Tomus”, “Saglyk”, şeýle hem “Kämil market” kärhanalarynyň çörek we çörek-bulka önümleri ilat arasynda uly meşhurlykdan peýdalanýar.
“Owadan ülke” kärhanasynda öndürilýän kakadylan önümler, maýonezler, “Bereket” hususy kärhanasynyň hem-de sergä ilkinji gezek gatnaşýan ýaş kärhanalaryň biri bolan “Ýakyn dost” hojalyk jemgyýetiniň gaplanan önümleri, “Halys” hojalyk jemgyýetiniň dürli çörek önümleri sergide möhüm orun eýeleýär. Ýurdumyzda bitýän ösümlikleriň esasynda taýýarlanylan dürli görnüşdäki ballar sergä gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi.
Şeýle hem serginiň bölümlerinde döwletimiziň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna kärendä berlen ýerlerde, ýyl-ýyldan artýan döwrebap ýyladyşhana hojalyklarynda ösdürilip ýetişdirilýän dürli görnüşli miweler, gök we bakja önümleri görkezilýär. Suwaryşyň öňdebaryjy tehnologiýalaryny peýdalanmagyň, ýokary hilli sarp ediş serişdelerini we tehnikalary ulanmagyň esasynda gök ekerançylyk, bagçylyk we gülçülik obasenagat toplumynyň möhüm ugurlarynyň hataryna goşuldy. “Parasatly”, “Nurly meýdan” daýhan hojalyklarynyň bölümleri munuň şeýledigini has aýdyňlygy bilen äşgär edýär. “HAS” kärhanasy sergä gelýänleri ýyladyşhanalary enjamlaşdyrmakda ulanylýan döwrebap tehnologiýalar bilen tanyşdyrýar. Lebap welaýatynyň “Asly halal” kärhanasynyň bölüminde bu işiň ekologiýa taýdan bähbitli tarapy görkezilýär.
Sergide ilata we guramalara dürli hyzmatlary görkezýän hususy ulgamyň wekilleri hem bar. Olaryň hatarynda “Awtoýoly” hojalyk jemgyýeti awtoulag hyzmatlaryny mahabatlandyrýar. Serginiň birnäçe bölümleri işewürligiň möhüm ugry we ýurdumyzda bu pudagy ösdürmek boýunça alnyp barylýan giň möçberli işleriň barşynda aýratyn ähmiýeti bolan ulag we logistik ugurlaryna bagyşlanypdyr.
Sergä gatnaşyjylara, ilkinji nobatda bolsa daşary ýurtly hyzmatdaşlara “Oguzabat” we “Halkara dostluk” hojalyk jemgyýetleriniň hususy syýahatçylyk hünärmenleri öz hyzmatlaryny, mümkinçiliklerini görkezýärler.
Şeýle hem sergi telekeçileriň dokma we haly önümçiliginde, halk senetkärçiliginde, şeýle hem milli sowgatlyk önümleri taýýarlamakda ýeten derejesine baha bermäge mümkinçilik döredýär. Sergä Zenanlaryň işewürçilik merkeziniň we onuň Aşgabatdaky, Mary, Lebap we Daşoguz welaýatlaryndaky bölümleriniň wekilleri gatnaşýarlar. Olar özleriniň taýýarlan milli lybaslaryny we keşde-nagyşlaryny, şeýle hem döwrebap aýakgaplaryny görkezýärler.
Sergide görkezilýän ajaýyp haly önümleri, nepis zergärçilik harytlary, milli lybaslar, keşdeler, şeýle hem şekillendiriş sungatynyň eserleri ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň milli mirasymyzy saklamak hem-de olary wagyz etmek işine goşýan goşantlaryny äşgär edýär. Şunlukda, haly önümçiliginiň ösüşi eksporty nazarlaýan bähbitli işewürlik bolup durýar. Çünki asyrlaryň dowamynda dünýä ýüzünde türkmen halylaryna bolan isleg örän ýokary.
2016-njy ýylyň fewral aýynda paýtagtymyzyň Abadan etrabynda ulanmaga berlen “Abadan haly” Açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň haly we haly önümleriniň senagat önümçiligi boýunça kärhanasy hem bu sergide öz önümlerini görkezýär. Täzeçil önümçilik toplumynyň ýyllyk kuwwaty dürli görnüşli haly we haly önümleriniň 800 müň inedördül metrine barabardyr. Bu kärhana içerki bazary doly kanagatlandyrmak bilen bir hatarda eksport ugruny nazarlaýar. Polipropilen ýüplükleri we akril süýümlerini öndürýän bu toplum iň häzirki zaman enjamlary bilen üpjün edildi. Şol bir wagtyň özünde bu ýerde el halylary dokamak işi hem alnyp barylýar. “Abadan haly” bu gezekki sergide halylary hem-de täsin reňkli palaslary görkezýär.
Dürli görnüşli sowgatlyk önümler, şol sanda ýurdumyzyň taryhy ýerleri, paýtagtymyzyň ajaýyp künjekleri, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň nyşanlary şekillendirilen sowgatlyklar bada-bat ünsüňi çekýär. Şunuň bilen baglylykda, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi Aziada—2017-ä taýýarlyk işlerine we özüniň agzalaryny köpçülikleýin bedenterbiýä we sporta işjeň çekmäge aýratyn ähmiýet berýär. Ýeri gelende aýtsak, sport desgalaryny enjamlaşdyrmak bilen meşgullanýan hususy kärhanalaryň biri bolan “Ýüpek ýoly täjirçilik” kärhanasynyň önümleri hem sergide görkezilýär.
Sergi öz işini ertir dowam eder. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň işewürlik merkezinde maslahat geçirilip, onuň gün tertibine ýurdumyzyň telekeçiligini mundan beýläk-de ösdürmek bilen baglanyşykly möhüm meseleler giriziler.


text:
Paýtagt Aşgabatdaky “Türkmen suratkeşleriniń galamyndan Amasýa” mowzukly sergi Türkiýäniń Aşgabatdaky adatdan daşary doly ygtyýarly baş ilçisi Awni Byçaklynyń çykyşy bilen açyldy.
3 sany türkmen suratkeşi 7500 ýyllyk taryha eýe bolan Amasýanyń taryhy we tebigy gözelliklerini galamlary bilen beýan etdi.
Suratkeşleriń çeken suratlary sergä gelenlerde uly gyzyklanma döretdi.
Türkmen senetkärleriniń we sungady söýüjileriniń göwnünden turan 60 portretden ybrat bolan sergi oktýabr aýynyń 28-i bilen 31-i arasynda Amasýada açylar.