text:
Şenbe güni Türkmenistanyň orta mekdeplerinde “Soňky jaň” dabaralary geçirildi. Bu dabara her ýyl mekdep okuwçylary üçin tomus kanikulynyň başlanmagyny, gutardyş klas okuwçylary üçin bolsa orta mekdebiň tamamlanmagyny aňladýar.
Ýöne bu “Soňky jaň” dabarasyndan soň hem mekdeplerde 18-nji iýuna çenli gutardyş ekzamenleri geçiriler.
Häzirki tamamlanýan okuw ýylynyň bu gezekki aýratynlygy onuň iň soňky 10 ýyllyk orta bilim ýyly boljakdygydyr. Çünki geljekki okuw ýylyndan başlap, Türkmenistanyň orta mekdepleri 12 ýyllyk orta bilim sistemasyna geçýär.
Her ýyl Türkmenistanyň orta mekdeplerini ortaça 110 müňden gowrak uçurym tamamlaýar.
Emma synçylar Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän abiturientleriň tutuş sanynyň henizem 5 müňden sähel gowrakdygyna salgylanmak bilen, ýurduň içinde ýaşlaryň öz bilimlerini dowam etdirmek mümkinçilikleriniň örän çäklidigini belleýärler.


c: text/html

text:
Ýewrozonanyň maliýe ministrleri Ispaniýanyň banklaryna gyssagly kömek bermek barada käbir şertler boýunça ylalaşyga geldiler. Şu aýyň soňuna çenli Madride 30 milliard ýewro möçberinde kömek hödürlenýär.
Bu barada sişenbe güni maliýe ministrleriniň Brüsselde geçirýän maslahatynda Ýewro toparynyň başlygy Žan-Klod Ýunker çykyş etdi. Bu mesele boýunça ýewrozonanyň 17 döwletiniň ministrleriniň gelen ylalaşygy iýul aýynyň ikinji ýarymynda resmi taýdan kabul ediler.
Ylalaşygyň ýene bir böleginde Ispaniýanyň býudjet defisitini 3 prosente çenli peseldip, onuň möhletini bir ýyla çenli uzaltmak barada mesele durýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň Lebap welaýatynyň merkezi şäherine edýän sapary bilen baglylykda häzirki wagtda Türkmenabadyň köçeleri belli bir derejede göçülen ýurdy ýatladýar.
Şäherde howpsuzlyk işgärleriniň ulaglaryndan başga hiç hili maşyn hereketi ýok, pyýadalara bolsa Türkmenabadyň esasy köçeleriniň biri bolan Bitarap Türkmenistan köçesinden geçmäge rugsat berilmeýär. Bitarap Türkmenistan köçesiniň ugrunda ak köýnekli harby formadaky polisiýanyň ýol gözegçilik işgärleri bilen birlikde gara penjekli, galstukly, elleri rasiýaly howpsuzlyk işgärleri ähli hereketi duruzýarlar.
Bitarap Türkmenistan köçesi bilen Akdepe, Ärsary baba köçelerindäki ýagdaý hem meňzeş. Bu agzalýan köçeleriň Bitarap Türkmenistan köçesi bilen ugurdaş bolanlygy sebäpli ýapylandygy aýdylýar.
Onsoň häzirki wagtda alnyp barylýan howpsuzlyk çäreleri bilen bagly şäheriň protokol köçesi diýlip hasaplanylýan Bitarap Türkmenistan köçesi bilen birlikde oňa goşulýan köçeleriň hem ählisi ýapyldy.
Iki köçäniň arasyndaky ýaşaýjylar bolsa öz ulaglaryny öýünden takmynan 200-300 metr uzaklykda goýup gitmeli bolýarlar. Ýa bolmasa, ýapyk köçelerden geçip bilmän, ýollaryň açylaryna garaşyp oturmaly bolýarlar. Edil sürüjiler ýaly, pyýadalar hem ýoldan geçip bilmän, jaýlaryň we beýleki binalaryň kölegesinde yssydan goranyp, ýollaryň açylaryna garaşmaly bolýarlar.
Bu ýagdaýlar häzirki wagtda Türkmenabada prezident G.Berdimuhammedowyň gelmegi bilen bagly görülýän howpsuzlyk işgärleriniň garamagyna berlen şäherdäki emele gelen ýagdaý. Bu çäre daňdan sagat 5-lerde prezidentiň geçjek ýolunyň golaý-goltumyndaky köçelerde goýlan ulaglaryň ählisini jaýlaryň arkasyna geçirmek talap edilip, polisiýanyň ýol gözegçilik gullugy tarapyndan sirenaly gaty ses bilen ulag eýelerini turzup geçmek bilen başlandy.
Köçeleriň ýapylmaklygy adaty türkmenabatlylar üçin birgiden kynçlyklary döredýär. Häzirki wagtda öýüne aşyp bilmän we ulagyny taşlap gidip bilmedik sürüjileriň polisiýanyň ýol gözegçilik işgärlerinden öýlerine geçirmeklerini haýyş edip duran pursatlaryny häli-şindi görmek bolýar. Emma olaryň haýyşyny kanagatlandyryp bilmeýän ýol gözegçilik gullugynyň işgärlerine sürüjilere geçmek bolmaýandygyny düşündirmekden başga çäre galmaýar.
“Men öýüme geçip bilmän, eýýäm bir-iki sagatdan bäri garaşyp otyryn, emma häzirki wagtda bu ýoldan prezident geçmeýär ahyryn. Tiz-tizden geçirseler, öýüme girip, şu günüň dowamynda hiç hili daşary çykjak däl. Emma buýruk bar diýip, bizi geçirenoklar” diýip, 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly Baýram aýdýar.
Baýramyňky ýaly ýagdaýlara pyýadalaryň hem duş gelýänini görmek bolýar. Ýöne welin sürüjiler bilen tapawutlylykda öýländen soňra ýoldan geçmek üçin toplanan pyýadalary, nähili bolsa-da, käbir ýerlerde tizden geçirip duransoňlar, garaşyp duran pyýadalara duş gelmek ertir irdenki ýagdaý bilen deňeşdirilende, seýrek gabat gelýän ýagdaý diýse boljak.
Şeýle-de häzirki wagtda köçede galan adamlary gyzyklandyrýan esasy mesele – - bagly ýollaryň haçan açyljakdygy hakdaky soragdyr. Käbir türkmenabatlylaryň Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, ýoluň ugrundaky howpsuzlyk işgärleri adamlaryň bu soragyna anyk jogap berip bilmän, diňe “açylar, açylar” diýip köşeşdirmek bilen çäklenýärler.
Bu ýagdaý adamlary hernäçe köseýän-de bolsa, prezidentiň Türkmenabada gelmegi bilen bagly görülýän adaty çäreler hasaplanylýar. Emma geçen gezekler bilen deňeşdirlende, häzirki wagtda protokol köçesine seredip duran balkonlaryň içinden görünýän hojalyk materiallaryny aýyrmaklyk, ýa bolmasa penjireleri ýapmak talaby bilen bagly goşmaça kynçylyklar ýok diýerlik.
Munuň hem protokol köçesinde ýaşaýanlar üçin kiçi hem bolsa, gowy täzelikdigini adamlaryň özara gürrüňlerinden duýsa bolýar.
Bu gün prezident Berdimuhamedow Türkmenabada geldi. Onuň häzirki wagtda, welaýat häkimiliginde ýygnak geçirenden soň, öňden bellenen plana görä, öz aýlanmaly obýektlerine gidendigi aýdylýar.


text:
Täze parlamentiň saýlanmagy bilen bagly Moldowa hökümeti iş başyndan çekilýändigini yglan etdi. Bu iş Konstitusiýada göz öňünde tutulan: özüni tassyklan parlamentiň ygtyýarlyklary tamamlanandan soň hökümet çekilmeli.
Möhletinden öň parlament saýlawlary Moldowada 29-njy iýulda geçirildi. Dolandyryjy kommunistler partiýasy parlamentde köplügini ýitirip, 101 orundan 48 –sini eýeläp bildi.
Beýleki dört partiýa alýans döretdi, olar ÝB bilen ýakynlaşmagy maksat edinýärler.
Zinaida Greçananyň baştutanlygyndaky hökümetiň iş başyndan çekilmek meselesine täze parlamentiň 28-nji awgustda boljak ilkinji mejliinde serediler.


text:
Bosniýalylar 12-nji oktýabrda 1992-95-nji ýyllaryň Bosniýa-Herzegowina urşundan soň gurlan toplumlaýyn hökümet sistemasynyň 500-den gowrak wezipesine kandidatlary seçmek üçin ses berýär.
Saýlawçylar üç agzaly prezidentlik, milli parlament, Bosniýanyň iki guramasynyň ýolbaşçylary üçin ses bererler. Srpska respublikasynda bosniýa serpleri öz prezidentlerini we parlamentlerini saýlamak üçin ses berer.
Musulman-horwat federasiýasynda bolsa, saýlawçylar öz regional parlamentleriniň deputatlary, şeýle-de öz-özüni dolandyrýan 10 okrugyň parlamentleri üçin ses bererler.
Ol ýerde 65 partiýadan, 24 koalisiýadan we ýurduň iki awtonom okrugynyň garaşsyz sanawlaryndan 8 müňe golaý kandidat bar.
Bu saýlawlar fewral aýynda korrupsiýa we garyplyk, üstesine häkimiýetleriň maý aýynda gelen heläkçilikli sile garşy durşundan nägilelik esasynda turan zorlukly raýat gozgalaňyndan soň geçirilýär.


text:
Orsýetiň Uzak gündogarynda, Hytaý bilen serhete golaýda sil suwlary zerarly 17 müň çemesi adamyň öz öýlerini terk edendigi aýdylýar.
Bu sil soňky 120 ýylda sebitde bolan iň erbet suw joşguny hasaplanýar.
Orsýetiň mediasy bu sil sebäpli 100 müň çemesi adamyň ýaşaýan ýerinden göçürilendigini aýdýar.
Şenbe güni döwlet telewideniýesinde görkezilen wideokonferensiýada ýurduň adatdan daşary ýagdaýlar ministri Wladimir Puçkow prezident Wladimir Putine sil gelen ýerlerde 5300 jaýyň weýran bolandygyny aýtdy.
Resmiler şenbe güni Amur derýasynyň we beýleki ýerli derýalaryň suwunyň derejesiniň barha ýokary galýandygyny aýtdylar.


text:
Pakistanda general-leýtenant Rahil Şarifiň ýurduň armiýasynyň täze başlygy saýlanandygy habar berilýär.
Goranmak ministrliginiň resmileri çarşenbe güni premýer-ministr Nawaz Şarifiň käri boýunça pyýada goşun ofiserini ýurduň Armiýasynyň täze başlygy hökmünde belländigini we bu karary prezident Mamnun Hussainiň tassyklandygyny aýtdylar.
Muňa garamazdan, bu karar henize çenli resmi taýdan yglan edilmedi. Şarif alty ýyl gürrüňi edilýän wezipede işlän Aşfak Parwez Kaýaniniň ýerine geçer.
Pakistanda Armiýanyň başlygy bolmaklyk ýadro ýaragly ýurduň iň täsirli adamy hasaplanylýar. Pakistanyň 65 ýyllyk taryhynyň ýarysyndan gowragynda ýurdy harbylar dolandyrdy.


text:
Koka Kola arkaly işleýän telefon
Daizi Zheng Nokia üçin Koka Kolada işleýän mobil telefonyny taýýarlady!
Daizi Zheng Nokia üçin Koka Kolada işleýän mobil telefonyny taýýarlady! Geň eşdilse-de ol hakykatdan hem işleýär. Zarýat energiýasy uglewodlardan güýç alýar, bir söz bilen aýdanyňda, Koka Kolanyň düzümindäki şekerden. Bu telefony döredeniň aýtmagyna görä, tebigi gurşawy goramak üçin adaty batareýa derek, biologiki taýdan arassa batareý ulanyldy. Bio batareý energiýany fermegenleri katalizator hökmünde ulanyp uglewodlar arkaly toplaýar. Telefony zarýatdan doldurmak üçin ulanyja, bary ýogy süýji suw ýeterlik bolar. Bio batareý adaty Litiý-ion batareýlerden 3-4 esse zarýady köp saklaýar, şeýle hem ekologiki taýdan arassa.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabadyň töwereginde awtoulag ýoluny gurmak barada halkara tenderiň netijeleri boýunça karara gol goýdy. Şol ýoly Orsýetiň “Wozroždeniýe” atly kompaniýasy gurar.
Bu karara Berdimuhamedow Sankt-Peterburgyň gubernatory Walentina Matwiýenko bilen duşuşygy wagtynda gol goýdy diýip, resmi habarda aýdylýar. Golaýda Matwiýenko Türkmenistana resmi sapar etdi.
Täze awtoulag ýoluny gurmak baradaky ylalaşyga Aşgabat şäher häkimligi we “Wozroždeniýe” kompaniýasy gol goýar. Täze awtoulag ýolunyň gurluşygyna şu ýylyň awgustynda başlanar.


text:
Ukraina Germaniýanyň lukmanlarynyň Ýulia Timoşenkony barlagdan geçirmeklerini we onuň keselini bejermeklerini sorady. Tussaglykda saklanýan ozalky premýer-ministr Ýulia Timoşenko ýakynda özüniň türme şertleriniň ýaramzlygyna protest bildirip, açlyk yglan etdi.
Ukrainanyň Daşary işler ministrligi lukmanlaryň iberilmegi üçin Germaniýanyň hökümetinden ýardam berilmegini sorap, resmi hatyň ýollanandygyny mälim etdi.
Germaniýanyň lukmanlar topary şu aýda Timoşenkony Harkowyň türmesinde barlagdan geçiripdiler.
Ýulia Timoşenkonyň aklawçysynyň aýtmagyna görä, Timoşenko 20-nji aprelde açlyk yglan edipdir. Mundan ozal aklawçy Timoşenkonyň türmede urulandygyny we arkasyna ýetirilen agyryny bejertmek üçin onuň zorluk bilen keselhana geçirilendigini aýdypdy.


text:
Owganystanyň resmileri penşenbe güni giçlik ýurduň Sari-Pul welaýatyndaky türmede ýüz beren partlamanyň yzy bilen, bu türmeden azyndan 14 sany jenaýatçynyň gaçyp çykandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, bu tussaglar partlamanyň netijesinde türmäniň diwarynda dörän deşikden gaçyp çykypdyrlar. Bu wakada azyndan üç sany tussagyň ölendigi we ýigrimiden gowrak tussagyň ýaralanandygy habar berilýär.
Talyban güýçleriniň sözçüsi Ýusuf Ahmadi türmä edilen bu hüjümiň talyban söweşijileri tarapyndan amala aşyrylandygyny we bu wakada 10 sany polisiýa işgäriniň öldürilendigini öňe sürüp, beýanat etdi.


text:
Milli futbol çempionatyň üçünji aýlawyny jemlän 27-nji tapgyrda iň bir haýran galdyryjy waka bolup geçdi. Soňky on tapgyr bäri ýeňiş ýüzüni görmeýän, ýaryş tertibinde soňky orunda barýan “Daşoguz” 2:1 hasabynda medallar ugrunda göreşýän Türkmenistanyň wise-çempiony “Ahaldan” üstün çykdy. Ahallylar ýaňy-ýaňylar hem Aziýanyň ikinji derejeli klub ýaryşynda — AFK-nyň Kubogy ugrundaky bäsleşikde ýurdumyza mynasyp wekilçilik edipdi. Bu abraýly yklym ýaryşynda “Türkmennebitönümleri” Baş müdirliginiň topary birnäçe ýatda galyjy ýeňişleri, şol sanda AFK-nyň Kubogy — 2014-iň finalçysy Yragyň “Erbiliniň” garşysyna hem iki gezek üstünlik gazanypdy.
Ine, indi bolsa “Ahal” yzda barýan topardan ýeňlip, hünärmenleri haýran galdyrdy. Özem oýnuň dowamynda myhmanlar Eziz Abdyllaýewiň geçiren iki pökgüsinden soň 0:2 hasabynda ýeňlip durdular. Diňe 70-nji minutda Myrat Hamraýew bir jogap pökgüsini geçirdi. Bu oýunda ýene bir ýatda galyjy waka bolup geçdi, öz döwründe “Nebitçide” we “Köpetdagda” çykyş eden belli futbolçymyz Azat Guljagazow emin hökmünde ilkinji duşuşygyny geçirdi.
Türkmenistanyň kubogy ugrundaky ýaryşyň çärýek final duşuşygyny hem alanymyzda, bu “Ahalyň” bassyr dördünji ýeňlişidir. Indi topar ikinji orunda barýan “Balkandan” 8 utuk yza galýar.
Altyn we kümüş medallara dalaş edýän “Altyn Asyr” bilen “Balkan” bolsa garaşylan ýeňişlerini gazandylar. Çempionatda ynamly öňdeligi eýeleýän Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň topary Selim Nurmyradowyň bir we Begenç Annagurbanowyň iki goly netijesinde myhmançylykda “Energetikden” üstün çykdy — 3:0. Balkanlylar bolsa öz meýdanynda 4:0 hasabynda “Merwden” rüstem geldiler. Pökgüleri Myrat Ýagşyýew, Aleksandr Boliýan (iki), Amir Gurbany geçirdiler. Bellemeli zat, bu netijeli hüjümçileriň arasynda öňde barýan M. Ýagşyýewiň 23-nji goly boldy.
Bürünç medal ugrunda göreşýän “Aşgabat” bilen “Şagadam” paýtagtda deň oýnadylar — 1:1. Pökgüleriň ikisi hem üýtgeşik geçdi. 21-nji minutda Gahrymanberdi Çoňkaýewiň urgusyndan soň, pökgi paýtagtyň toparynyň goragçysy Rahymberdi Baltaýewiň aýagyndan derwezä girdi. Aradan iki minut geçensoň, Merdan Gurbanow Pirmyrat Gazakowy derwezeçi bilen bir-bire çykardy, ol bolsa pökgini Batyr Babaýewiň aýaklarynyň arasyndan derwezä gönükdirdi.
27-nji tapgyryň HTTU — “Hazyna” duşuşygy Türkmenistanyň Ýaşlar ýygyndysynyň (U-19) Aziýa çempionatyna gatnaşýandygy sebäpli 10-njy noýabra geçirildi.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Balkan" – "Merw" – 4:0 (0:0)
29-njy sentýabr. Balkanabat. "sport toplumy". 3 500 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Aleksandr Boliýan 54, 90+1, Myrat Ýagşyýew 57, Amir Gurbany 72.
Duýduryş alan: Aşyrgeldi Saryýew 48 ("Balkan").
Emin: Ruslan Ereşow.
Duşuşygyň inspektory: Mels Işmuhammedow.
"Aşgabat" – "Şagadam" – 1:1 (1:1)
29-njy sentýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 250 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Pirmyrat Gazakow 23 – Rahymberdi Baltaýew 21 awtogol.
Duýduryş alanlar: Azady Annadurdyýew 22, Rahymberdi Baltaýew 45, Alik Haýdarow 50 – Annageldi Weliýew 87, Ýewgeniý Tkaçenko 87.
Emin: Igor Barabaş.
Duşuşygyň inspektory: Hudaýnazar Rejebow.
"Energetik" – "Altyn asyr" – 0:3 (0:3)
30-njy sentýabr. Mary. "sport toplumy". 500 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Selim Nurmyradow 3, Begenç Annagurbanow 32, 34.
Duýduryş alan: Ahmet Ataýew 90 ("Altyn asyr").
Emin: Begenç Allaberdiýew.
Duşuşygyň inspektory: Konstantin Korotkow.
"Daşoguz" – "Ahal" – 2:1 (0:0)
30-njy sentýabr. Daşoguz. "sport toplumy". 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Eziz Abdullaýew 49, 60 – Myrat Hamraýew 70.
Duýduryş alanlar: Izzat Hudaýbergenow 57, Rustam Mamedow 90+1 – Ylýas Berenow 90+1.
Emin: Azat Guljagazow.
Duşuşygyň inspektory: Öwezdurdy Gylyçmyradow.
27-nji tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 23 (2 – 11 metrlik urgudan ).
Süleýman Muhadow ("Altyn Asyr") – 21.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 20.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") –16.
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 15 (6).


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Regbi hakynda gyzykly maglumatlar
Sportyň bu görnüşiniň atlandyrylyşy Regbi atly iňlis şäheriniň adyndan gelip çykandygyny bilmek gyzyklydyr. Edil şu ýerde 1823-nji ýylyň aprel aýynyň 7-sinde futbol oýny gidip durka kollejiň 16 ýaşly okuwçysy Uilýam Webb Ellis kadalary bozupdyr: topy eli bilen tutupdyr we onuň bilen bile garşydaşyň derwezesine tarap ylgapdyr.
Bu kollejiň diwarynda soňra “Goý bu tagta topy eli bilen tutup, futbolyň kadalaryny bozmaga het eden we onuň bilen bile ylgan ilkinji adam bolan Uilýam Webb Ellisiň eden şöhratly işi barada ýatlatsyn. Şeýdip 1823-nji ýylda regbi oýny döredi” ýazgyly ýadygärlik tagtasy asyldy.
Regbi däbe görä sportyň şikes ýetirýän howply görnüşi hasaplanylýar. Emma hakyky regbiçiler islendik ýagdaýda-da ruhdan gaçmaýarlar. Täze Zelandiýaly Mýurreý Halberge ýaşlykda ýaryş wagtynda agyr şikes ýetýär. Onuň çep eli hereketsiz galýar. Şonda Halberg ylgaw bilen meşgullanýar we 1960-nji ýylda 5000 metre ylgamakda Olimpiada çempiony bolýar.
Öz wagtynda Angliýada regbiniň meşhurlygy futbolyň meşhurlygyndan yza galmandyr. 1963-nji ýylda Halkara futbol federasiýasynyň başlygy iňlis S.Rouz ýurtda futbolyň meşhur bolmagy ýaşlaryň regbi bilen gyzyklanmaklaryna örän päsgel berýänligine gynanypdyr.
Mehur rewolýusioner, 60-njy ýyllarda ýaşlar tarapyndan diýseň söýülen Ernesto Çe Gewara demgysma keseline uçrapdyr. Emma bu oňa regbi bilen çynlakaý gyzyklanmaga päsgel bermändir. Ol hatda “Atalaýa” toparynyň düzümine hem giripdir.
Bir gezek Sidneýde Awstraliýanyň we Täze Zelandiýanyň ýygyndy toparlary ýaryşan wagty regbiçileriň biri 78 metr aralykdan jerime topuny urupdyr. Stadion eýesi şol ýerde granitden edilen ýadygärlik dikipdir we isleýän adamlara uly bolmadyk töleg öwezine şol rekord synanyşygy gaýtalamagy teklip edipdir. Isleýän adamlaryň sany az däl, emma olaryň her biri täsinlikleriň gaty seýrek bolýandygyna göz ýetiripdir.
Iňlis şäheri Twikenheýmiň gerbinde regbi derwezäniň öňünde duran iki regbiçi suratlandyrylan.
Öz wagtynda Lezinýan şäherinde (Fransiýa) 7122 tomaşaçy üçin niýetlenen regbi stadiony gurulypdyr. Ýeri gelende aýtsak, maglumat kitapçasyndaky berlenlere görä, bu şaheriň ilatynyň sany şol wagt 7122-ä deň bolupdyr.
Sportyň diňe erkekler meşgullanýan görnüşleriniň sany barha azalýar. 1983-nji ýylda Aýallaryň regbi bileleşigi döredildi, 1991-nji ýyldan başlap aýallaryň arasynda regbi boýunça dünýä çempionatlary geçirilýär.
Regbini 1900-njy, 1908-nji, 1920-nji we 1924-nji ýyllarda Olimpiada oýunlarynyň düzümine goşupdyrlar. Ilkinji üç Olimpiadalarda ýaryşlara iki ýygyndy topary gatnaşypdyr, 1924-nji ýylda bolsa üç sany. Şeýlelikde, ýaryşlara gatnaşan ähli regbiçiler Olimpiada oýunlarynyň baýrakçylarydyr. Häzir dünýäde 5 milliona golaý sportçy regbi bilen meşgullanýar.
Meşhur iňlis regbiçi Arwold sportdan gidenden soň hukuçy bolup işläpdir. Ol bir gezek sudýa hökmünde port işçisiniň bäş adamy urandygy hakyndaky işi alyp barmaly bolupdyr. Aýyplanýan özüniň soňky sözünde Arwoldy ýygy-ýygydan regbi meýdanynda görendigini we ondan görelde alandygyny aýdypdyr. “Günäni ýeňledýän ýagdaýlar sebäpli” aýyplanýan aklanypdyr.


text:
Ýaponiýanyň demirgazygynda 6 bally ýer yranmasy boldy, emma ýurduň meteorologiýa gullugy bu ýerde sunami, suw joşmasy howpunyň ýokdugyny aýdýar.
Ýekşenbe günündäki ýer yranmasy Ýuwaş okeanyň ortasynda, 2011-nji ýylyň martyndaky 9 ballyk ýer sarsgynynyň bolan ýerlerinde boldy.
Tokionyň Elektrik togy kompaniýasy, Fukuşima ýadro elektrik stansiýasynyň operatory ýekşenbe güni bolan ýer yranmasyndan soň hiç hili "kadadan çykma» habaryny almandygyny aýtdy.
Fukuşimo ýadro elektrik stansiýasy 2011-nji ýyldaky ýer yranmasyndan soň radiasiýa syzdyryp, köp kynçylyga duçar bolupdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň 10 aýynyň netijelerine bagyşlanyp geçirilen giňişleýin mejlisinde habar berlişi ýaly, ýurduň welaýatlaryny özgertmek boýunça milli maksatnamanyň çäklerinde maýa goýumlaryny özleşdirmek boýunça meýilnama 105,3 göterim ýerine ýetirildi.
Şu ýylyň noýabr aýynyň 1-indäki ýagdaýa görä, «Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin rejelenen görnüşindäki Milli maksatnamasyna» laýyklykda, ýurt boýunça durmuş maksatly desgalaryň 109-synda gurluşyk işleri alnyp barylýar. Şeýle hem ýaşaýyş jaýlarynyň 1 million inedördül metrden gowragynyň gurluşygy amala aşyrylýar, suw, lagym, gaz we elektrik geçirijileriň 3357 kilometri çekilýär, dik guýularyň 54-si, awtomobil ýollarynyň 436 kilometri gurulýar, telefon ulgamlarynyň 391, 4 kilometri çekilýär.
Hasabat döwründe “Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013-2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny” amala aşyrmagyň çäklerinde kärhanalaryň we desgalaryň 34-si hususylaşdyryldy. Mundan başga-da, döwlet emlägini kärendesine bermek hakynda 2687 şertnama baglaşyldy. Kärendeden alnan girdejileriň mukdary 97 million 348 müň manada deň boldy.
On aýyň jemleri boýunça maýa goýum taslamalarynyň 176-sy hasaba alyndy, bu geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 117,3 göterime deň boldy.


text:
Ýaranjaňlyk hakda gürrüň gozgajak bolaňda ilki bilen türk ýazyjysy Eziz Nesiniň Gündogar hem Günbatar ýaranjaňlygy hakdaky hekaýasy ýadyňa düşýär.
Baý adamlardan iş hantama bolup, bir döwüm çörek gazanmak üçin ýaranjaňlyk etmek, belki, türkmenleriň arasynda-da ir döwürlerden bäri hem bolan bolmagy mümkin. Ýöne, umuman alanyňda, türkmenler gedem hem tekepbir millet hasaplanýar. Olar hut ajyndan öljegine gözi ýetse-de, kyn güne düşse-de, ýaranjaňlyk etmegi halamaýarlar. Özleriniň halamaýan kişilerine-hä asla-da boýun egmeýärler.
Ýewropa ýurtlarynyň käbirinde erkek kişi hormat üçin aýal maşgalanyň elini ogşaýar. Türkmenlerde aýal maşgalanyň elini ogşamak düzgüni ýok. Eger-de bir erkek kişi başga bir erkek kişiniň aýalynyň elini ogşaýsa, bu ýagdaý türkmen üçin ölüşmeli ýagdaý bolup durýar. Türkmenler beýle ýagdaýy namysa deglen, namysy basgylanan hökmünde kabul edýärler.
Türkmenlerde haýsydyr bir erkek kişiniň başga bir erkek kişiniň elini ogşamagy ýaly hadysalar hem gaty aýyp görülýän zatlaryň biri. Prezident Nyýazowyň döwründe Türkmenbaşydan iş almaga çalyşýan türk gurluşyk firmalarynyň, dokma fabrikleriniň ýolbaşçylarynyň prezidentiň elini ogşaýan pursatlarynyň mawy ekran arkaly hemmelere görkezilip ugralmasy türkmenleriň hem ençemesiniň basyrylgy ýatan ýaranjaňlyk geniniň oýanmagyna itergi boldy. Baýramçylyk günlerinde prezidente gül gowşurylýan pursatlarda ýaranjaňlyk geni oýananlar hem prezident Nyýazowyň elini ogşap, mawy ekranyň lentalarynda taryha siňdiler.
Ýaranjaňlyk keseli türkmen ýaranjaňlarynda her hili ýagdaýda ýüze çykdy. Ýaranjaň ýazyjy-şahyrlar prezident Nyýazowa öwgüden doly makalalary, goşgulary, kitaplary bagyşlap başladylar. Ýolbaşçy işgärler, ýaşulular döwlet derejesinde geçýän ýygnaklary Nyýazowy öwmek ýaryşyna öwürdiler. Nyýazowy pygambere, Hudaýa deňäp goşgy ýazanlar bu günki gün özleriniň öwgülerini başga kişä tarap gönükdirdiler.
Ýaranjaňlyk epidemiýasy
Epeý-epeý erkek kişiler ýedi epilip, başga bir erkegiň elini ogşap dursa, gaty gelşiksiz görünýän eken. Öňler daşary ýurt kinolarynda (aýratyn hem türk kinolarynda) beýle ýagdaýlara gaty bir ünsem bermändiris. Ýa-da özümiziň häli-şindi gabat gelip duran kişilerimizligi üçinmi-nämemi, Nyýazowyň elini ogşanlar ýolda-yzda sataşan çagy gaty ýakymsyz ýagdaýy başdan geçirýärsiň, misli, üstüňe bir hapa syçrap gelýän ýaly ýagdaýa düşýärsiň.
El ogşaýançylar, elbetde, öýlerindäki gelinleriniň, agtyklarynyň, ulugyzlarynyň, ogullarynyň ýanynda özleriniň bolup ýörüşlerinden utanýan däldirler-dä. Ýogsa namysyny goramak üçin gylyjyny gynyndan çykarmagy hiç zatça görmeýän türkmenleriň nesilleri üçin el ogşama hadysasy, ýaranjaňlyk etmek örän halanmaýan zat bolmaly.
Islendik keseliň adam organizmine zyýan salşy ýaly, ýurtda möwç alan ýaranjaňlyk keseli hem döwre, jemgyýete örän ýaramaz täsirini ýetirdi. Ýaranjaňlyk — döwrüň baş ideologiýasyna, baş ideýasyna öwrüldi. Ýaranjaňlyk etmedige ýurtda iş berilmeýär, wezipä eltilmeýär. Ýaranjaňlar başarjaň kadrlaryň ornuna geçdiler. Ýaranjaňlyk ideýasy gowy kadrlaryň soňuna çykdy. Ýurduň çökmegine getirdi.
Garaşsyzlygyň geçen ýigrimi ýylynyň içinde türkmen ýaranjaňlary ýaranjaňlyga gaty ökdelediler. Indi olar beýik türk ýazyjysy Eziz Nesiniň aýdyşy ýaly, Gündogar ýaranjaňlygyny-da başarýarlar, Günbatar ýaranjaňlygyny-da başarýarlar. Olar bu iki ýaranjaňlygyň üstüne üçünji bir ýaranjaňlygy — Türkmen ýaranjaňlygyny-da goşdular. Indi dünýede üç dürli ýaranjaňlyk bar—Gündogar ýaranjaňlygy, Günbatar ýaranjaňlygy, Türkmen ýaranjaňlygy!
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Mälim bolşy ýaly, türkmen ýaşlary sosial ulgamlarda her gün dürli-dürli temalary gozgaýarlar. Bu hepde bu baradaky gürrüňimize Twitter sosial ulgamy bilen başlasym gelýär.
Türkmenistanda Twitter sosial ulgamynyň soňky bir aýa golaý wagtyň dowamynda açylyp-ýapylyp durandygy, ýagny birde onuň öňüniň böwetlenýändigi, birde-de ýene böwediň aýrylýandygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Bu baradaky maglumatlar bu ulgamyň agzalarynyň arasynda hem dürli tweetleriň paýlaşylmagyna sebäp bolupdyr. Twitteriň Hanym atly agzasy “Whatsapp, Viber, Wechat...ýene-ýeneler. Soňunda #twitteri ýapdylar. “Kakaotalk”-y unutdyñyz adamlar. Onam ýapyñ. VPN-laram ýapyñ” diýip, soňky döwürde Türkmenistanda açylyp-ýapylýan ýa-da dolulygyna ýapylýan internet programmalary baradaky garaýyşlaryny beýan edipdir.
“Vkontakte”
“Vkontakte” sosial ulgamynda soňky döwürdäki türkmen toýlary, wideoklipleri ýa-da degişmeleri baradaky wideoýazgylara uly gyzyklanma bilen tomaşa edilýär. Bu wideoýazgylaryň arasynda türkmenistanly oglanyň dagystanly gyz bilen durmuş toýuny edişi, şeýle-de Türkmen drama teatrlarynda ýazga düşürlen degişmeler bar.
“Vkontaktede” bu ulgamyň agzalary tarapyndan uly gyzyklanma döreden wideoýazgylaryň biri hem Kakajan Rejebow bilen Nazir Habibowyň ýazga düşüren wideoklibidir. Bu klip sosial ulgamyň “Türkmen sungat älemi” atly topary tarapyndan 12-nji ýanwarda paýlaşylypdyr. Balkan welaýatynyň “Awaza” syýahatçylyk zolagynda ýazga düşürilen bu klipde Rejebow we Habibow “Opa-opa” atly aýdymy ýerine ýetirýärler.
Bu aýdym sosial ulgamyň agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredene çalym edýär. Muny paýlaşylan gününden tä 17-nji ýanwara çenli wideoklibiň aşagynda galdyrylan 42 teswirden hem aňsa bolýar. Diňe teswirden däl, wideoklibiň aşagynda galdyrylan 394 sany halandy alamatyndan hem aňmak mümkin. Bu klibi agzalaryň 81 sanysy hem gaýtadan paýlaşypdyr.
Arzuw Töräýewa, Berdimyrat Hudaýnazarow, Süleýman Nyryýew, Jemal Gurdowa, Şöhrat Amannyýazow, Azat Bahramow, Aman Amanow, Meýlis Mahmedow we Firuza Wepaýewa ýaly agzalar wideoklibi halap, öz teswirlerini galdyrypdyrlar.
“Ertir.com”
“Ertir.com-da” Mojahed atly agzanyň “Iliň agzyny-ha ýumduryp bolanok (hem sapak ediniň, hem ýylgyrarsyňyz)” atly temasy bu ulgamyň agzalarynyň arasynda uly gyzyklanma döredipdir. 12-nji ýanwarda gozgalan bu tema 17-nji ýanwara çenli jemi 844 sapar okalypdyr. Bu tema 25 sapar halanyp, oňa 57 sany teswir gelip gowşupdyr.
Bu temada gozgalýan gürrüň näme baradaka diýip, soramagyňyz mümkin. Temada Mujahed atly okyjy: “Ynsan näme etse-de, beýleki ynsanlaryň gürrüňinden-ä çykyp bilenok. Isle gowy zat etsin, isle erbet zat etsin. ‘Çuwal agzyny bogup bolmaz, il agzyny ýygyp bolmaz’ diýleni-dä” diýip, adam näme etse-de, oňa daş-töweregindäki adamlardan oňyn ýa-da oňaýsyz dürli gep-gürrüňleriň gelip biljekdigini aýdýar.
Mujahed atly agza temanyň soňunda: “Dogrusy, diýjek bolýanym durmuşda biriniň göwni üçin ýa-da gürrüňi üçin däl-de, öz maksatlarymyz boýunça ýaşamaly” diýip, sözüni jemläpdir.
Muňa Sweetie ady bilen teswir galdyran agza: “Näçe adam bolsa, şonça hem pikir bolýa diýleni. Köp okadym muny” diýip, öz pikirini goşupdyr. Ärsaryşka93 atly agza bolsa bu tema boýunça: “Köplerde gabat gelýän bolsa gerek, ýöne hiç haçanam iliň göwnünden turup bolmaýar, şonuň üçinem özüň üçin ýaşamaly. Edýän işiňi oýlanyp, pikirlenip etmeli, il näme diýse, şony diýsin "Il agzy irik " diýýärler” diýip, öz garaýşyny ýazyp, ony-da nakyl bilen delillendiripdir.


text:
3 hepde çemesi mundan ozal dereksiz ýiten “Arktik Sea” atly Orsýetiň gämisiniň ýaragly adamlar tarapyndan zorluk bilen saklanandygy anyklandy diýip, Orsýetiň Goranmak ministri Anatoliý Serdukowa salgylanyp rus metbugatynda maglumat ýaýradyldy.
Bu jenaýata dahyly bolandykda aýyplanýan 8 adamyň tussag edilendigi hem habar berilýär.
Derňewçileriň berýän maglumatlaryna görä, 24-nji iýulda gämi Şwesiýanyň kenarynda bolanda ýaragly topar tarapyndan zorluk bilen alnyp gaçylypdyr.
Bu waka bilen baglanşykly jenaýat işiniň gozgalandygy habar berilýär.


text:
Düýn Londonda bilim üçin tölegleriň galdyrylmagyna garşy studentleriň protest aksiýalaryna gatnaşyjylaryň 150 töweregi saklandy.
Britan paýtagtynyň Trifalgar meýdanynda manifestasiýaçylar bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Beýik Britaniýanyň beýleki üç şäherinde - Birmengemde, Bristolda we Şeffilde aksiýalar hiç bir çaknyşyksyz, parahat geçdi.
Hökümetiň bilim üçin çykdajylary azaltmak plany nägilelikler döretdi.
Şol plana görä, uniwersitetlere okuw üçin tölegi galdyrmaga, käbir halatlarda üç esse ýokarlandyrmaga rugsat berilýär.


text:
Türkmenistan garaşsyz ýurt bolaly bäri uly ykdysady ösüşleri gazanýandygyny aýdýar. Soňky bäş ýylda bolsa ýurduň ykdysadyýetiniň her ýyl ortaça 11 prosent ykdysady ösüş gazanýandygy habar berilýär.
“Türkmenistan: Altyn asyr” saýtynyň habaryna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 11-nji ýanwarda Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň giňeldilen mejlisinde sözlän sözünde geçen ýyl ýurduň jemi içerki önüminiň möçberiniň 111,1 göterim artandygyny, ýurduň ykdysadyýetiniň dürli ugurlaryna ýatyrylýan maýanyň möçberiniň 138 prosent ýokarlanandygyny aýdypdyr.
Şol bir wagtda prezident ýurduň ykdysadyýet we ösüş ministrini, beýleki jogapkär ýolbaşçylaryň bir toparyny işinden boşatdy.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu iki meseläniň arasyndaky mümkin bolan baglanyşyk barada ýerli synçy, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Rus halky hеpdäniň duşеnbе gününе gabat gеlýän on üçünji sеnäni şowsuz hasaplasa, Ýewropa ýaşaýjylary hеpdäniň on üçünji sеnеsinе gabat gеlýän anna güni çynlakaý işiň düýbüni tutmaga kän bir mеýil edibеrеnok.
Nämüçindir, tasdan bütin dünýäniň ilaty alty ýüz altmyş alty sana gözi düşеndеn, çalarak başagaýlyga düşübеrýär. Bir millеt çokunmaga başlasa, bеýlеki bir millеt ýakasyna tüýkürýär.
«Gara pişik ýolumy kеsd-ow ýa eli boş bеdrеli öňümdеn çykd-ow» diýip, möhüm işini soňa goýup, öýünе dolanmak türkmеnе mahsus däl. Oňa dеrеk ähli san içindе bir sana turkmеn gadymdan bäri aýratyn sarpa goýup gеlýändir. Ol sanyň 7-likdigi ýedi ýaşdan ýetmiş ýaşa çеnli türkmеn ählinе aýandyr.
Ol sany kimiň wе nirеdе ulanandygyna ünsi sowalyň:
«On iki dag, ýedi jülgе
Sökеm Ýusup diýе-diýе».
Magtymguly
«Ýedi ýyldyr, synam dagly,
Pir ýolunda boýnum bagly...»
Görogly
«Ýedi ýyl dеrýada akan,
Şum tälеýi aýra çеkеn...»
Zöhrе
«Sеnsiz bu ömrümiz köýsün, kül bolsun,
Aýralyk müddеti ýedi ýyl bolsun...»
Şasеnеm
«Diýdilеr ki ýaryň ýary ýat oldy,
Еnе diýdi ýedi ýatdan gеlеn bar»
Aşyk Hеmra
Eýsеm, türkmеn bir çynlakaý işiň başyny tutjak bolanda «Ýedi ölçе, bir kеs» diýmеýärmi?
«Ýedi ýoluň ortasynda ýük galdy» diýip zеýrеnmеýärmi?
«Gеdaýyň ýedi gapydan soň ýüzi açylar» diýlеn nakyl, eýsеm, düýn-oňňün döräpmi?
Bir top bilеn oýnalýan çaga oýnuna nämе üçin «ýеdi top» diýildikä?
«Ýedi gat asmana galdy, ýedi gat ýerе siňdi»...
Ýedi gapyda ýerlеmеdik»...
«Ýedi dеrýaň suwun içеn»...
«Еsеriň ýedi ýerä kössi ýetеr»...
Eli galam tutýanyň ünsüni sowar ýaly tеma türkmеn durmuşynda aňryýany bilеn ýetеrlikdir diýip, bizеm bu gysgajyk çykyşymyza nokat goýmakçy.
Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Garaşsyzlyk zamanamyzda ýurdumyzyň oba hojalygy üçin, esasan, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň kompaniýalarynda öndürilen “Jon Dir”, “Keýs” tehnikalary satyn alynýardy. Bu tehnikalaryň kämildigine söz ýok. Emma oba hojalyk hünärmenleriniň tassyklamagyna görä, bu tehnikalar biziň ýurdumyzyň howa şertlerine, oba hojalygyna mahsus bolan ýagdaýlara laýyk gelmeýär.
Türkmenistanyň oba hojalygynda korrupsiýanyň giňden ornaşandygy, “Jon Dir”, “Keýs” traktorlaryna pes hilli ýaglaryň guýlandygy, şeýle-de tehnikalara eýeçiliksiz göz bilen garalandygy üçin, ol tehnikalar derrew hatardan çykyp başladylar. Hatda ol tehnikalar döwläýende-de olary bejerip biljek slesarlarymyz ýurdumyzda ýok diýerlikdir.
“Türkmenobahyzmat” assosiasiýasyndan kyrk bäş ýaşly, Berdimyrat atly emeldar her günde 20-25 gektar ýer sürmäge, pagta ýygmaga we galla ormaga ukyply “Jon Dir”, “Keýs” traktorlarynyň öndürjiliginiň bolmalysyndan 4-5 esse az öndürijiliklidigini, hatda oba hojalygynda ol tehnikalary saklamagyňam örän gymmada düşýändigini gürrüň berdi.
«Obahyzmat» assosiasiýasyndan öz adyny aýtmak islemedik, otuz bäş ýaşly, ýokary derejeli inžener “Jon Dir”, “Keýs” traktorlarynyň Türkmenistanyň klimat şertine gabat gelmeýändigi, olara erk edýän sürüjileriň bu tehnikalaryň ýagdaýyny doly bilmeýändigi üçin, diňe soňky bäş ýylda gymmat bahaly ol tehnikalaryň azyndan on sanysynyň bütinleý ýanandygyny aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Minskiniň traktor zawodynda, 2010-njy ýylyň 26-njy ýanwary.
Häkimiýetiň çalyşmagy bilen soňky ýyllarda Belarus Respublikasynda öndürilýän tehnikalar uly möçberde satyn alnyp başlandy. «Belarus» atlandyrylýan, ýer sürmäge, ekiş geçirmäge, bejergi işlerini ýerine ýetirmäge, önüm çekmäge ukyply ol tehnikalaryň ýurdumyzyň oba hojalygy üçin ýöriteleşendigini bellemek gerek.
Ýurdumyzyň oba hojalygy dogry gurnalyp, oba hojalyk tehnikalary daýhan birleşiklerine gaýdyp berlen ýagdaýynda belarus tehnikalaryna ezber erk edip bilýän, şeýle hem olar näsazlyk tapan halatynda bejermäge ukyply sürüjilerimiziň, slesarlarymyzyň her bir obada onlarçasy bar. Munuňam üstesine, oba hojalygymyzyň ekerançylyk pudagynda ekiş geçirmek, bejergi işlerini ýerine ýetirmek, ýer sürmek ýaly agregatlar, önüm çekmäge niýetlenen tirkegler Belarus Respublikasynyň özünde öndürilip, ol agregatlar Belarus traktorlarynyň işleýşine, güýjüne doly sazlaşdyrylandyr.
Belarus traktorlarynyň “Jon Dir”, “Keýs” tehnikalaryndan 7-8 esse arzandygyny hem aýtmak gerek. Şol sebäpli kredit berlip, daýhanlara ýardam edilse, orta derejedäki kärendeçileriňem özlerine has amatly bolan «Belarus» tehnikalaryny satyn almaga güýji ýetjek. Şonuň üçin Türkmenistan hökümetiniň belarus ýolbaşçylary bilen bu ýurduň tehnikasynyň onlarçasyny satyn almak hakyndaky şertnamasyny gutlamak gerek.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýene-de bir türkmen öldi daşarda,
Ýene-de bir türkmen galdy daşarda.
Ýene-de bir galam togtady, gaçdy,
Ýene türkmen öz-özünden daşlaşdy.
Ýene guşy uçdy zulum-sütemiň
Ýene millet göreşmeden ýeňildi.
Ýene biri görmän gitdi watanyn,
Ýene-de bir ogul daşda gömüldi...
Bular Saparmyrat aganyň ajy habaryny eşidemde ilki aňyma gelen setirler boldy. Ol watandan daşda ýaşasa-da, bir gün hem watansyz dem almandy. Sebäbi ol watandan gitjek bolup gitmändi, mejbur bolup, zora çydaman gidipdi. Häkimiýetler ondan “Azatlyk” radiosy bilen hyzmatdaşlygy kesmegi talap edipdiler. Bu talap sowet KGB-sinden miras alnan gorkuzmak, haýbat, basyş bilen utgaşypdy.
Tussag edilişi
Saparmyrat Öwezberdi özüniň türkmen howpsuzlyk işgärleri tarapyndan tussag edilişi barada “Azatlyk “radiosyna şeýle gürrüň beripdi:
“Ýaňkylar basgançaklara aýagymy basdyrdylar. “Gorkma-da ýöräber” diýip, hersi bir goltugyma girdiler. Kellämde halta bar, hiç zat göremok, şolaryň kömegi bilen çykýan men. Onsoň garaz bir ýerik alyp çykdylar, gapyny açdylar. Eltip bir ýerde oturtdylar-da gapyny ýapdylar. Şondan soň kellämdäki haltany aýyrdylar.”
Sapamyrat Öwezberdiniň kellesine halta geýdirip eltilen ýeri Milli howpsuzlyk ministrliginiň deslapky tussaghanasynyň kamerasydy.
Ol bu ýere salnanda ýürek agyrylydy, iki gezek insulty başdan geçiripdi. Emma howpsuzlyk işgärleri gan basyşy galan, şahyr ýürekli, näzik duýguly adama gara guýç bilen haýbat atýardylar. Saparmyrat Öwezberdi bu barada “Azatlyk” radiosyna şeýle gürrüň beripdi: "Her gezek sorag edenlerinde “Saňa 15 ýyl garaşýar, işiň prokuraturada, jenaýat işi açyldy. Sen indi geljek ýeriňe geldiň. Indi saňa bu taýdan çykmak ýok” diýýärdiler."
Saparmyrat Öwezberdiniň günäsi nämedi?
Onuň günäsi, milli howpsuzlyk işgärleriniň pikirine görä, halkyň sesini, halkyň pikirini halka eşitdirmekdi. Saparmyrat Öwezberdi bu barada şeýle diýipdi:
“Köçelerde interwýu alýarsyň diýýär. “Adamlaryň arasynda haos (baş-başdaklyk) döredersiň” diýip, “haos” sözüni aýratyn ýanjap aýtdylar.”
Şahyryň ömür ýoly
Saparmyrat Öwezberdi 1939-nyň jylyň 21-nji fewralynda Bäherdende doglan we 1962-nji jylda Moskwada Edebiýat institutyny tamamlapdyr. Ol SSSR ýazyjylar soýuzynyň agzasydy, goşgular kitaplarynyň, ilhalar aýdymlaryň awtorydy. Şeýle-de ol garaşsyzlykdan öň doganlyk halklaryň şahyr-ýazyjylarynyň eserlerini türkmen diline geçirmekde köp işläpdi. Litwaly şahyr Iozas Nikoşasyň aýtmagyna görä, oňa Litwada “edebi dünýämiziň türkmen ilçisi” diýýärdiler.
Saparmyrat aga 1992-nji ýyldan başlap “Azatlyk” radiosy bilen ýakyn hyzmatdaşlykda boldy, ştatdan daşary habarçy bolup Aşgabatdan gündelik maglumat berdi. Ýöne ol bu işi 2004-nji ýylda MHM-niň ölüm haýbatyndan soň bes etmeli boldy we üç ogly bilen Birleşen Ştatlara göçdi. Şahyryň aýaly garry hem näsag ejesine seretmek üçin Aşgabatda galdy. Emma aýalyndan we ýurdundan aýralyk şahyryň galamyny gowşatmady, ol Waşingtonda hem ýazmagyny, “Azatlyk” radiosynda çykyş etmegini dowam etdirdi.
Saparmyrat Öwezberdi öz žurnalistlik işi üçin 2004-nji jylda Deýwid Burke adyndaky tapawutlanan žurnalistlere berilýän baýrak bilen sylaglandy.
Şahyr we aýralyk
Saparmyrat Öwezberdiniň ýurt daşynda ýazan goşgulary onuň öz ýurdunyň we halkynyň derdinden üzňe bolup bilmändigini görkezýär. Ol bir nesibeli gün watanyna dolanyp barmagy, il-gününi görmegi arzuw edýärdi. Şahyr Waşingtonda ömür hem ölüm hakynda şeýle ýazypdy:
“Her ýyldyz süýnende meniň bedenmiň
bir öýjügi öçüp gidene dönýär.
Ýyldyz öçüp, nirelere gidenin
Süňňüm duýup, aýan edene dönýär.
Duýgurlugyň alamaty bolarly,
Ýyldyzlar öçmegi dowam edýärler.
Ömür sürdüň, ahyrýeti gelerli,
ömürlermiz süýnüp-süýnüp gidýärler.”
Şahyry şahyr dosty ýatlaýar
Aşgabatly şahyr Amanmyrat Bugaýew Sapamyrat Öwezberdiniň ýokary okuw jaýyny gutarandan soň Gazanjykda ýerli radionyň habarçy-guramaçysy bolup işländigini we onuň bilen dostlugynyň şol günlerden başlanandygyny gürrüň berýär:
“Sapamyrady Gazanjygyň ýerden ýöräni şol wagtdan bäri tanaýar. Ony adamlar şoh ýigit hökmünde, şahyr ýigit hökmünde ýatlaýarlar. Dogrusy, Sapamyradyň aradan çykanlygy baradaky habar meni gaty aljyratdy. Elbetde, dünýä gelen adam gitmeli. Ýöne meniň aljyramamyň aňyrsynda başga zat bar. Türkmen şahyrlaryndan ilkinji dissidentiň mazary ýurduň daşynda galdy. Biz ony galamdaşlary bolup soňky ýoluna ugradyp bilmedik. Onuň mazarynyň başynda dyz epip “jaýyň jennetden bolsun” diýip bilmedik. Bu gelejek üçinem, şu gün üçinem uly sapak. Türkmeniň dissident şahyrynyň watandan alysda jaýlanmagy köpleri pikirlendirmeli. Bu jemgyýeti köp zada täzeden seretmäge itermeli, ýalňyşlary düzetmek üçin badalganyň başlangyç nokady bolmaly diýip pikir edýärin.”
“Adam ölýär, şeýdip ýapylýar perde”
Şahyr Gurbannazar Ezizowda “Adam ölýär, şeýdip ýapylýar perde” diýen bir setir bar. Emma şahyrlaryň ölümi bir tarapdan perdäniň ýapylmagy bolsa, ikinji tarapdan açylmagy bolýar. Sebäbi hakyky goşgular, ýürekden çykan sözler şahyryň ýaşamadyk ýaşyny, ömrüni dowam etdirýär. Ýyllar geçer, Saparmyrat şahyryň Waşingtonda ýazan goşgulary onuň ýaş okyjylaryny hem gözläp tapar. Şonda onuň goşgularyny okan ýaşlar şahyryň ýüreginiň hemişe “watan” diýip urandygyny özleriniň aň, akyl gözleri bilen görerler we öz ýurtlarynda bolup geçen zatlara has çuň düşünmäge çalşarlar.
Saparmyrat şahyr soňky goşgularynyň birinde şejle ýazypdy:
“Ak guşlar depämden uçup geçdiler,
Ak bagtym göçen dek göçüp geçdiler.
Belki-de barýandyr türkmen ilime,
Asmany agardyp geçip geçdiler.
Ak guşlaryň hatarynda bolsadym,
Olar bilen al-asmana galsadym.
Al-ýaşyl meýdanda ýaýnap oturan,
Eziz ilim birje gezek görsedim…”
Ýatan ýeriň ýagty bolsun, Saparmyrat şahyr, seniň özüň baryp bilmeseň-de, goşgularyň watana barar.


text:
17-nji maýda Gürjüstanyň paýtagty Tbiliside gomoseksuallaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän topara gara geýimli birnäçe ortodoks prawoslaw ruhanysynyň hüjüm edenini görenler serpmeden gaýdan ýaly boldular.
Gürjüstanyň resmi prawoslaw buthanasy 17 adamyň ýaralanmagyna sebäp bolan ruhanylaryň bu hereketini ýazgardy. Ýöne, muňa garamazdan, patriarh Ilýa II-nji şeýle yörişleriň Gürjüstanyň medeniýetini "kemsidýändigini" aýdyp, bu wakadan bir gün öň ýurduň ýolbaşçylaryny agzalýan ýörişi gadagan etmäge çagyrypdy.
Gündogar Ýewropanyň çäginde ýerleşýän Gürjüstan, Orsýet, Serbiýa we Moldowa ýaly ýurtlarda ilat öz tarapyndan döwrebaplaşmak we reformalar geçirmek boýunça iş alyp barýar. Şunlukda, şol ýurtlarda aýallaryň, etniki azlyklaryň, gomoseksuallaryň hak-hukuklaryny goramak ugrunda görlüp-eşidilmedik öňegidişikler boldy.
Özgerişikliklere garşy ruhanylar
Olaryň arasyndaky meňzeşliklerden ýene biri-de, umuman aýdylanda, prawoslaw ortodoks ruhanylarynyň şeýle özgerişikliklere böwet bolmagy, syýasy we sosial nukdaýnazardan bolsa konserwatiw güýçleriň şeýle täzelikleri milli medeniýeti ýok etmek maksady bilen daşary ýurtlardan gurnalýan howp diýip düşünmegidir.
Konserwatiw prawoslaw ortodoks ruhanylarynyň çagyryşlaryna gulak asyp, gomoseksuallary goldaýan ýörişlere garşy çykyş eden gürjüstanlylaryň biri Zaza Dawitaliadyr.
Onuň özi bu barada şeýle gürrüň berýär: "Men bu ýerde ýygnanyşanlara öz goldawymy berýärin. Biz Gürjüstanyň ahlagyna we medeniýetine gapma-garşy gelýän ýörişlere garşy. Gomoseksuallaryň hak-hukuklaryny goldap çykyş edýänler daşary ýurtly käbir guramalardan maliýe kömegini alýarlar we olar Gürjüstanyň ahlagyna garşy demonstrasiýalary geçirmek isleýärler".
Serbiýadaky demonstrasiýalar
O diýen howsalaly bolmasa-da, edil şuňa meňzeş ýagdaý şu aýyň başynda Serbiýanyň paýtagty Belgraddada bolup geçdi. Serbiýa bilen Kosowanyň gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak boýunça Yewropa Bilelşiginiň howandarlygynda gelnen ylalaşyga garşy çykyp, 10-njy maýda 3 müň çemesi adam ýygnanyşyp, protest ýörişini geçiripdi. Milletçi serbler Kosowa Serbiýanyň aýrylmaz bir bölegi hökmünde garaýarlar. Serbiýada bu demonstrasiýalar iki ortodoks prawoslaw ruhanysy tarapyndan gurnaldy, ýöne patriarh Irineý bu hereketlerden daşda durdy.
Guramaçylardan biri ruhany Atanasiý demonstrantlara ýüzlenip eden çykyşynda häzirki premýer-ministr Iwisa Daçiçiň Ýewropanyň tarapdary, öňki premýer-ministr Zoran Djindjiçiň gününe düşmek howpy bilen ýüzbe-ýüzdügini aýtdy. Jenap Djindjiç öz alyp barýan reforma syýasatyna garşy bolan aşa milletçiler tarapyndan 2003-nji ýylda öldürilipdi.
“Premýer-ministr realistik syýasat barada gürrüň edýändigini aýdýar. Emma ol serbleriň diňe dünýewi gatlagyny öz içine alyp, serbleriň jennete gitmeli gatlagy bilen gyzyklanmaýar. Gynansak-da, Djinjiç hem şular ýaly pikirleri öňe sürerdi. Biz onuň soňunyň nähili gutarandygyny bilýäris. Ýöne biz muny Hudaýyň adalatyna tabşyrdyk. Dini Serbiýa bolmadyk halatynda, dünýewi Serbiýany hem göz öňüne getirip bilmeris." diýip, ruhany Atanasiý aýtdy.
Moldowadaky garşylyklar
Moldowada-da konserwatiw ruhanylar ýurduň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmak üçin äden käbir ädimlerine, şol sanda adamlary jynsy aýratynlyklary sebäpli kemsitmegi gadagan edýän kanunyň kabul edilmegine garşy çykypdylar.
Dini meseleler boýunça maglumatlary çap edýän “Forum18” habar agentliginiň Moskwadaky habarçysy Geraldina Fogan, dini milletçiligiň XIX asyrda ýazgarylýandygyna garamazdan, munuň prawoslaw ortodoks medeniýetinde giňden ýaýran däpdigini aýdýar. Şeýle-de Tbiliside ýaşaýan dini alym Beka Mindiaşwili ortodoks ruhanylarynyň taglymatynda Günbatara garşy pikirleriň adaty zatdygyny aýdýar we Günbataryň “medeniýetden uzaklaşan halklardygyny” öňe sürýär.
Has takygrak aýdylanda, guramaçylykly dini toparlaryň aglabasy, olaryň öz sözleri bilen aýdylanda, döwrebaplaşmaga garşy medeni we fundamental gymmatlyklaryny gorap çykyş edip geldiler. Emma Ýewropa barada aýdylanda, bu meselede ortodoks hristianlar ýaly agressiw hereket eden bolmandy.
"Zenanlar öý işi bilen meşgullanmaly"
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ýurtda iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk garaşsyz guramalary daşary ýurtlaryň agentleri diýip atlandyrýar. Şol bir wagtyň özünde-de Orsýetiň ortodoks prawoslaw buthanasynyň patriarhy Kiril geçen aýda ýaýradan beýanatynda feminizmiň juda howply zatdygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, zenanlar öý işleri bilen gyzyklanmaly. Şeýle bolmasa, maşgala, ýurt, hatda hemme zat weýran bolar diýdi.
Gürjüstan bilen Serbiýa barada aýdylanda, bu ýurtlarda hökümet konserwatiw ruhanylaryň bu hereketine garşy aýak diremäge synanyşýar. Gürjüstanyň premýer-ministri Bidzina Iwanişwili 14-nji maýda eden çykyşynda ýurtda jynsy azlyklaryň-da, olaryň hak-hukuklarynyň-da bardygyny we jemgyýetiň bu ýagdaýa ýuwaş-ýuwaşdan öwrenişjekdigini nygtady.
Serbiýanyň premýer-ministri Daçiç öz ýaýradan beýannamasynda 10-njy maýda Belgradda geçirilen protestde ortodoks ruhanylarynyň öňe süren pikirleriniň asla kabul ederlikli däldigini aýtdy.


text:
Eger-de Size birnäçe adamlar bilen gyssagly meseläni maslahatlaşmak zerur bolsa, olar bolsa dürli-dürli başga ýerlerde bolsalar, onda Maslahat aragatnaşyk hyzmatyndan peýdalanyň. Bu hyzmat umumy gürrüňdeşlige 6 adama çenli birikdirýär, şunda olaryň her biri, biri-birini eşidýär we olaryň hemmesi şol bir wagtyň özünde gürleşip bilýärler. Maslahaty başlamak üçin birinji gatnaşyja jaň ediň we ol trubkany galdyrýança garaşyň. Gürrüňdeşligi kesmezden öz telefonyňyzda “Çagyryş goşmaly” düwmesini basyň we ikinji gatnaşyja jaň ediň. Birinji jaň saklama goýlar. Ondan soň “Çagyryşlary birikdirmeli” düwmesini basyň. Şunuň ýaly görnüşde özüňizden başga 5 adamy maslahata çagyryň.
“Maslahat aragatnaşyk” hyzmatynyň işlemegi üçin Sizde “Çagyryşa garaşmak we Çagyryşy saklamak” hyzmaty birikdirilen bolmaly.
USSD hyzmatyň üsti bilen birikdirmek *0809*2*7*1#
USSD hyzmatyň üsti bilen öçürmek *0809*2*7*0#


text:
Lebap welaýatynyň Gazojak şäherçesiniň ýaşaýjysy Wepa ençeme gezek goňşy Özbegistana gidip gelen türkmenistanlylardan biri. Onuň goňşy ýurda gatnap durmagynyň sebäpleriniň biri - serhediň aňyrsynda garyndaşlarynyň känligi we öýlenjek gyzynyň hem şol ýerde ýaşaýanlygy bilen bagly.
Şu sebäpden ol diňe Özbegistana baryp gelmek bilen çäklenmän, serhediň aňyrsyndaky garyndaşlary bilen telefon arkaly yzygiderli aragatnaşyk hem saklamaly bolýar. Ýöne telefon aragatnaşygy soňky birnäçe aýyň dowamynda has kynlaşdy.
Näme üçin?
Sebäbi Wepa ýaly türkmenistanlylar öň Gazojakda Özbegistanyň mobil aragatnaşyk ulgamlary arkaly serhediň aňyrsyndaky garyndaşlary bilen arkaýyn gürleşip bilýän bolsalar, soňky iki aýlykda bu hyzmatlar ýapyldy. Sebäbi simkartalaryň satuwy we ulanylmagy gadagan edildi.
Gazojakda simkarta satýan bir dükän
Özbek simkartalarynyň ýapylmagy diňe Wepany däl, onuň ýaly serhediň beýleki tarapynda garyndaşlary bolan ençeme gazojaklylary hem alada goýýar. Serhediň aňyrsynda garyndaşlary bolan gazojaklylar bolsa diýseň köp.
2000-nji ýyllaryň başlarynda serhediň çekilmegi ýakyn arany uzaklaşdyrdy we gatnaşyk kynlaşdy. Soňra, aradan kän wagt geçmänkä, mobil, ýagny el telefonlar peýda bolup başlady. Serhediň aňyrsyndaky garyndaşlarynyň ýüzüni görmeselerem, sesini eşidip, hal-ahwal soraşmaga mümkinçilik döredi.
Gazojagyň iki ýurduň serhedine golaý bolany üçin Özbegistanyň mobil ulgamynyň tolkunlary bu ýerlere arkaýyn ýetýär. Onsoň Gazojagyň ýaşaýjylary, goňşy döwletiň simkartlaryndan peýdalanyp, ýaňy-ýakyna çenli-de aňsatlyk bilen özaragatnaşygy dowam etdirip geldiler.
Bazarlarda "Beeline uz", "Mts uz", "Uzcell" ýaly Özbegistanyň mobil operatorlarynyň simkartalary, balanskartalary arkaýyn satylýardy. Olaryň bahalaram elýeterli bolup, Türkmenistanyňky bilen deňeşdirilende, hyzmatlarynyň hili hem ýokarydy.
Gadagançylyk
Emma soňky iki aýlykda bu hyzmatlar ýapyldy, onuň ýapylmagynyň sebäpleri barada henize çenli hiç hili düşündiriş hem berilmedi. Häzir Gazojakda polisiýa işgärleri köçelerde islendik adamy saklap, telefonyny görkezmekligi talap edýärler.
Halk arasynda ýaýran gürrüňe görä, eger telefonlaryndaky simkarta özbek mobil aragatnaşyk ulgamyna degişli bolsa, onda telefonyň eýesine 3000 manat töweregi jerime salynýar. Toý salonlaryň birinde suratçy bolup işleýän, gazojakly, 20 ýaşlaryndaky Hojam hem polisýa işgärleri tarapyndan sorag edilenlerden biri.
Hojam bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Meniň işleýän salonyma bir gün polisiýa işgärleri geldiler. Olaryň biri polisiýa eşigindedi, biri bolsa raýat eşigindedi. Olaryň biri surat çykartmana köp gelýär. Soň maňa özbek simkartalaryny ulanmagyň gadagan edilendigini aýtdy. Eger ulanýan adamy görseň, bize habar ber, puljagazyňam al – diýdi-de, soň kän eglemän çykyp gitdi. Şok boldum, [sebäbi ony] özümem ulanýan”.
“Eýse, gadagançylyk çäreleri nämä gerek?” diýilmegi mümkin. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan gazojaklylarda bu soraga jogap ýok, ne-de bu barada resmi düşündiriş berilýär. Emma Özbegistandaky operatorlaryň hyzmatlaryna ýykgyn edilmeginiň sebäpleri welin belli.
Sebäpler
“Eger Türkmenistanyň mobil aragatnaşyk ulgamlary goňşy ýurtlaryňky bilen bäsleşip bilýän bolsa, ösen hem bahasy elýeter bolsa, ulanyjylaryň hiç birem Özbegistanyň mobil aragatnaşyk hyzmatyndan peýdalanmazdy” diýip, adynyň agzalmagyny islemedik bir gazojakly janykýar.
Özbegistanyň "Beeline" mobil aragatnaşyk hyzmatyndan daşary ýurtlara minudyna 0.30$-dan jaň edip bolýan bolsa, Türkmenistanyň ”Altyn asyr” ýa “Mts” ýaly operatorlaryndan daşary ýurtlara jaň etmekligiň iň arzan nyrhy minudyna 1.20$.
Özbek mobil aragatnaşyk ulgamlary boýunça internetiň tizligi-de Türkmenistanyňkydan has ýokary we olar öz müşderilerine günde-günaşa dürli amatly tarifleri-de hödürleýärler.
Özbegistanyň mobil aragatnaşyk ulgamlarynyň simkartlarynyň gadagan edilmegi barada resmi taýdan hiç hili düşündiriş bolmansoň, bu barada halk arasynda dürli çaklamalar bar. Olardan birem, özbek simkartalaryndan Türkmenistanda petiklenen internet saýtlaryna arkaýyn girip bolýanlygyndandyr diýen pikir.
Garaz, bu we beýleki çaklamalaryň näderejede dogrudygy barada anyk bir zat aýtmak kyn, emma Wepa ýaly käbir gazojaklylar welin, özlerini aragatnaşygyň arzan hem gowy görnüşleriniň ýene birinden mahrum edilen diýip hasaplaýarlar. Öňüne böwet basylan bu hyzmatlaryň gaýtadan haçan açyljagy, asla geljekde gaýdyp açylyp-açylmajagy-da häzirlikçe näbelli.


text:
Owganystanyň prezidentlige kandidatlary tapgyr ikinji gün telewideniýede berilýän çekişmelerini dowam etdirdiler.
Ýekşenbe günündäki teleçekişmä ozalky maliýe ministri Aşraf Ghani, ozalky prezident geňeşçisi Hedaýat Amin Arsala, şazada, ozalky patyşa Zahyr Şanyň agtygy Muhammad Nader Naim dagy gatnaşdy.
Prezidentlige kandidat, ozalky prezident geňeşçisi Hedaýat Amin Arsala teleçekişmede şeýle diýdi:
"Gynanasak-da, haçanda jihad sowlanda, mujahatdin liderleriniň käbiri häkimiýeti öz peýdasyna monopoliýa etdi we şunuň bilen Owganystany dürli böleklere we toparlara böldi. Hut şu hili çemeleşme hem ýurtdaky köp problema esas boldy. Mundan başga biz ýene bir zady bilmeli, mujahatdin we onuň liderleri bu meselede ýeke däldi, bu işe daşary ýurt güýçleri hem goşulypdy. Şu sebäpden hem biz jihadyň hözirini görüp bilmedik. Emma muňa garamazdan, indi Owganystanyň öňe süýşmek, parahat we asuda durmuşa eýe bolmak mümkinçiligi bar.”
Prezidentlige kandidat, ozalky maliýe ministri Aşraf Ghani ýurduň içki we daşky kynçylyklary hakynda şeýle diýdi:
"Şu günki gün [ABŞ-nyň] prezidenti [Barak] Obama we biziň ýewropaly partnerlarymyzyň ählisi Owganystan babatda syýasy y çözgüt gazanylmalydygyny prinsipde kabul etdi. Ikinji ýagdaý regional ölçegler bilen bagly, esasanam bu Pakistana gezek gelende şeýle. Pakistanyň saýlanan premýer-ministri [Nawaz Şarif] syýasy çözgüde ýykgyn edýär, emma Pakistanyň aňtaw we harby guramalary entek bu netijä gelip bilenok. Şu sebäpden biziň sebitde düýpli bökdençliklerimiz bar. Üçünjiden, içerki ölçegler, muňa korrupsiýa we rehimsizlik hem girýär, bular öz gezeginde ýurtda zorluk-süteme sebäp bolýar."
16-njy fewralda, teleçekişmäniň ikinji gününde çykyş eden kandidatlaryň biri, şazada Mohammad Nader Naim aýallaryň hukuklary barada söz açyp, şeýle diýdi:
"Aýallaryň hukuklary çynlakaý we wajyp mesele. Bilşiňiz ýaly, şu günki gün biziň jemgyýetmiziň 50 prosentini aýallar düzýär. Biz bu meselede käbir üstünlikleri gazandyk, emma olar ýeterlik däl. Biz aýallara has köp mümkinçilik döredip, olaryň biziň indiki hökümetimiziň düzüminde 30 prosent orun almagyny üpjün etmek isleýäris.”
Kandidat Arsala adam hukuklary barada şeýle diýdi:
"Biz adam hukuklaryna hormat goýmaly we hiç bir ýagdaýda hiç bir zorluga ýol bermeli däl. Aýallaryň hukuklary berk goralmaly. Biz aýallaryň hukuklarynyň doly goralmagyna we olaryň jemygetiň syýasy, ykdysady we sosial meselelerine doly goşulmagyna ygrarly. Men aýallara hem adam hökmünde garamaly diýmek isleýärin.»
Prezidentlige kandidat Naim Birleşen Ştatlar bilen baglaşylmaly howpsuzlyk şertnamasy hakynda şeýle diýdi:
"Men ikitaralaýyn howpsuzlyk şertnamasyna gol çekilmegini goldaýaryn. özem bu Owganystandaky möhüm wakadan - men saýlawlary nazarda tutýaryn - öň bolmaly, bu şertnama gol çekilmeli we Owganystanyň prezidenti bu meselede aýdyň we çynlakaý pozisiýa eýelemeli."
Prezidentlige kandidat Ghani işsizlik barada şeýle diýdi:
"Owganystanda ýaş adamlar absolýut köplük bolup durýar, şol bir wagtda olar bu ýurtda syýasy we ykdysady azlyk bolup galýar. Şu azlyk köplüge öwürilýänçä Owganystan durnukly ýurt bolmaz. Diýmek, ilkinji mesele ýaşlaryň iş bilen üpjün edilmegi, okanlar, bilim alanlar we bilim almadyklar, barysy iş bilen üpjün edilmeli. Iş orunlaryny döretmek meselesinde biziň ýörite planymyz bar, iş orunlary döredilýän wagtynda ähli pudakda ýaşlara üns berler."
Çekişmä prezident Hamid Karzaýyň dogany Kaýuum Karzaý we ozalky daşary işler ministri Zalmai Rasul hem gatnaşmalydy, emma olar çekildi.
5-nji aprelde perzident Hamid Karzaýyň ýerine täze prezident seçiljek saýlawlara jemi 11 kandidat gatnaşýar.
Bu teleçekişme Owganystanyň Radio-Telewideniýesi (RTA) we Azatlyk/Azat Ýewropa radiosynyň Owgan gullugy tarapyndan gurnaldy.


text:
ABŞ-nyň täze goranmak sekretary öňünden yglan edilmedik sapar bilen Kabula geldi.
Aş Karter ABŞ güýçleriniň ýurtdan çykmagy bilen gazanylan üstünligiň berkligine göz ýetirmek üçin owgan we amerikan resmileri bilen duşuşmak isländigini aýtdy.
Ol owgan prezidenti Aşraf Gani bilen bilelikde çykyş eden metbugat ýygnagynda şeýle diýdi:
«Biziň pikirini edýän zatlarymyzyň ählisiniň umumy özeni, biziň pikirlenişimize täsir edýän iň esasy faktor prezident Aşraf Gani bilen baş ýerine ýetiriji Abdylla Abdyllanyň bütewi hökümetiniň wekilçilik edýän özgerişligi, bu kadalylykdan, çak edip bolaýan geljekden, biziň birnäçe aý mundan ozal hem palanlaşdyryp bilmedik progresimizden habar berýär. Bu esasy özgerişlik" diýip, Aş Karter aýtdy.
Amerikan goşunlary özleriniň Owganystandaky söweş missiýalaryny 2014-nji ýylyň dekabrynda soňladylar.
Emma bu ýurtda olaryň kiçiräk tälim missiýasy saklanyp galdy we olar owganlara estremist toparlara garşy göreşmekde maslahatçy bolýarlar.


text:
Terjimehaldan parçalar
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Durdy Haldurdy öz eserleriniň aşagyna «D.Haldurdy» diýip ýazardy. Ýogsa onuň hakyky ady Haldurdydy, familiýasy bolsa Durdyýewdi. Galamdaşlarynyň arasynda onuň ýörgünli ady Däde Haldy. Ol 1909-njy ýylda Mary etrabynyň Goňur obasynda dünýä inipdi. Asly daýhanlardan. Çärjewiň pedagogik tehnikumyny gutarýar. Soňra redaksiýada işleýär. Goşun gullugynda bolýar. Ikinji jahan urşuna çenli ýene-de žurnalistikada işleýär.
Leýtenant Durdyýew Ikinji jahan urşuna gatnaşyp, pulemýot wzwoduna komandirlik edýär. Agyr ýaralanýar. Aýagynyň dyzyndan aşagyny kesmeli bolýar.
Ol gaty kän goşgy ýazýar. Uruşda gören-eşidenleri şol eserleriň özenini düzýär. Däde Hal terjime žanrynda öndümli işleýär. Ol Puşkini, Nekrasowy, Maýakowskini, Turçinskaýany, Tihonowy, Wurguny, Kupalany... türkmen diline terjime edýär.
Däde Hal pälwan kişi bolupdyr
Galamdaşlary Däde Halyň ak ýürekli, dosta wepaly, hakykatçyl adam bolandygyny aýdýarlar. Heniz synasy sagat mahaly onuň gara güýji bar ekeni. Ýöne ol käbir kelpeň kişiler ýaly zoruny görkezip ýörmändir, güýjüni mazamlamandyr. Hiç bir kişi bilen urşup-sögüşmändir. Ýöne ejize ganymlary görende welin, elbetde, durup bilmändir.
Bir sapar işden gaýdyp gelýärkä, Aşgabadyň merkezinde, bagyň içinde gelşiksiz ýagdaýyň şaýady bolupdyr. Bir topar näletkerde ýaş ýigit bir zenanyň daşyna geçip, oňa azar berip başlapdyr.
Däde Hal bu adalatsyzlygy görüp, durup bilmändir. Ol zenanyň arkasyny tutupdyr. Muňa gopbam ýaş ýigitleriň gahary gelip, Däde Halyň daşyna geçipdirler.
Garşydaşlaryň sany kän eken. On bäş dagy bar eken. Däde Hal ýöwsellemändir. Ýeke özi bir topar oglanyň garşysyna çykyp, olary ýumrugyndan geçiripdir. Oglanlaryň barysy gaçyp gidipdir.
Bir sapar hem şäheriň garaňky köçeleriniň birinde paýtunçy Däde Halyň göwnüne degipdir. Has dogrusy, paýtunçy Däde Hala paýyş sögüpdir. Äsgermezlik edipdir. Ýogsa, ýazyjy oňa hiç zat diýmän eken.
Däde Halyň gahary gelip, özüne erk edip bilmändir. Ol alypdyr-da, paýtunçynyň ýabysyny ýere çökeripdir. Özünem arabasy bilen birlikde ýaba gapgaryp goýberipdir.
Ykbalyň oýny ýa-da “öldi” haty
Däde Hal ýaşlygyndan ýowuz ykbaly başdan geçiren adam. Onuň başdaş aýalynyň meşhur aktrisa Suraý Myradowadygyny köpler bilýänem däldir. Suraý Myradowanyň Däde Haldan üç gyzy bolupdyr. Ýöne bu maşgala süýjülikde ýaşamak nesip etmändir. Nägehan uruş agzybir maşgalanyň durmuşyna awy gatdy.
Müň dokuz ýüz kyrk ikinji ýylda Suraý Myradowa adamsynyň uruşda wepat bolanlygy hakdaky haty alýar. Onuň belli günlerini geçirip, ýasyny tutýar. Şonda-da gelin bir zady ýüregi syzan ýaly, biynjalyk bolýar. Harby komissariata baryp, ýalňyşlyk bar bolaýmasyn diýip, ony takyklaýar. Ýöne hernäçe gynansa-da, dokumentler gaýtadan seljerilende-de ýazyjynyň ölenligi hakdaky habar tassyk bolýar. Şol wagtlar Däde Hal pulemýot wzwoduna komandirlik edip ýören eken.
Ençeme çeper filmlerde, spektakllarda baş rollary ýerine ýetirip, tanymallyga ýeten aktrisa Suraý Myradowa adamsynyň patasyny alansoň, aljyraňňylyga düşýär. Güzeran gün-günden agyrlaşýar. Ahyry eklenç aladasy rüstem gelýär. Ol täzeden durmuşa çykýar.
Meniň Suraý Myradowany ýazgarmaga hetdim ýokdur. Üç çaganyň enesi ýagdaýa görä hereket edipdir. Elbetde, urşa giden adamsynyň yzyny saklap, gül ömrüni kül eden maşgalalar hem kän bolupdy. Üç sany çül-çagany urşuň ýowuz ýyllarynda aç-hor etmän saklamak aňsat düşmändi. Şu sebäpli Suraý Myradowa durmuşa çykypdy.
Arman, Suraý Myradowa aç-hor etmän, şeýdip saklan üç sany gyzjagazyna uzak guwanyp bilmedi. Uruş apaty sowlandan soň üç ýyl geçensoň, Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde bolan tebigy betbagtçylyk (1948-nji ýylyň ýer titremesi) sebäpli halkyň başyna düşen belada Suraý Myradowanyň Däde Haldan bolan üç gyzy — Mähri, Selbi, Näzik kesegiň aşagynda galyp, aradan çykýar.
Durmuşyň oýny kän. Şeýle bir wakalar bolup geçýär welin, hatda oňa ynanasyň gelenok.
Däde Hal Ikinji jahan urşundan sag-aman dolanyp gelýär we başdaş aýalynyň durmuşa çykanyny bilip, başga bir aýala öýlenýär. Sadap atly şol aýalyndan hem Däde Halyň üç gyzy bolýar. Däde Hal olara-da ýer titremesinde aradan çykan gyzjagazlarynyň adyny — Mähri, Selbi, Näzik dakýar. Iň täsin ýeri-de gyzjagazlaryň üçüsi-de ýer titremesinde wepat bolan gyzjagazlar bilen bir almany iki bölen ýaly meňzeş eken. Mähri — Mährä, Selbi — Selbä, Näzik — Näzige meňzeýän eken. Suraý Myradowa Sadabyň gyzlarynyň yzyndan bakyp: “Ogulsadap, seniň gyzlaň agynjak meniň gyzlarym. Olary daşyndan görsem — guwanýan, gürleşip görsem — aglaýan!” diýip, gözlerini ýaşlaýan eken.
Ýazyjylaryň howandary
Däde Hal ölemen awçydy. Awdan gelensoň, ol Aman Kekilow, Ata Gowşudow, Aleksandr Aborskiý... ýaly ýazyjy dostlaryny maşgalalary bilen myhmançylyga çagyryp, hödür-kerem, şahandazlyk ederdi.
Däde Hal köp ýyllaryň dowamynda “Sowet edebiýaty” (Häzirki “Garagum”) žurnalyna redaktorlyk etdi. Özem gowy eserleriň gadyryny bilip, olary binobat çapa goýberýärdi. Ol hasam belli ýazyjy Ata Gowşudowa kän howandarlyk etdi. Ata Gowşudowyň meşhur romanlary Däde Halyň redaktorlyk edýän žurnalynda gyzgyny bilen çap edilýärdi. Hiç ýerde işlemeýän, diňe galamyň ujundan çörek iýýän, üstesine-de ýekirilip gelnen Ata Gowşudow üçin munuň özi hemmetaraplaýyn goldawdy.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýazyjy we kinossenariçi Lýudmila Ulitskaýa "Russkiý Buker" baýragynyň ilkinji zenan laureaty boldy (2001), soňra onuň eserleri "Uly kitap" baýragy bilen sylaglandy (2007) we azyndan 25 dile terjime edildi.
Lýudmila Ulitskaýa ýazyjylygyny daşyndan jemgyýetçilik işlerine hem aktiw gatnaşýar, ol "Saýlawçylar ligasyny" esaslandyryjy boldy.
Lýudmila Ýewgenýewna 1943-nji ýylda Başgyrdystanda, maşgalasynyň ewakuasiýa edilen ýerinde dogulýar. Onuň atasy-da (Ýakow Samoýlowiç Ulitskiý), babasy-da (Boris Ýefimowiç Ginzburg) repressiýa sezewar bolýar we türmä basylýar.
Ulitskiler uruşdan soň Moskwa dolanyp gelýärler we Lýudmila şol ýerde mekdebi tamamlap, MDU-nyň biologiýa fakultetine okuwa girýär. Ol SSSR YA-nyň Umumy genetika institutynda iki ýyl işläp, 1970-nji ýylda işden çykýar.
Özüniň tassyklamagyna görä, Ulitskaýa şondan soň döwlet işinde işlemeýär. Ol ýazyjylygynyň daşyndan mongol dilinden goşgy hem terjime edýär.
Tanymal rus ýazyjysynyň bir hekaýasynyň rusçadan türkmençä terjimesini Azatlygyň okyjylaryna hödürleýäris.
Gudaut armytlary (Hekaýa)
Biziň hojaýynymyz Huta Kursua diwaryň beýle ýüzünde gark urup üsgürdi, ejemiň gözleri gorkudan tegelendi. Men, on ýaşymda, golaýda dertden saplanypdym, emma bu ýerde ýene inçekeselli bilen goňşy...
Hortaňdan görmegeý adam bolan Huta kireýine ýaşaýanlar bilen mylakatly, aýaly bilen gyňyr gürleşýärdi. Emma meni töweregimdäki adamlar az gyzyklandyrýardy: şol ýyl men ilkinji gezek deňzi görüpdim we tutuş bir aýlap munuň pikirini etdim.
Gündizlerine men kenarýaka zolakda suwa düşýärdim, ýogsa ejem maňa tas birinji günden ýüzmegi öwredipdi. Gijelerine bolsa şol bir duzly suwdaky jümpüldiler, belki-de has süýjülik bilen düýşüme girýärdi...
Güýzüne ejem adatça hojalyk aladalaryna çümýärdi, - bir zatlary duzlaýardy, kakadýardy, gaýnadýardy. Bu gezek onuň hojalykçylyk hyjuwy panar listlerinden ýasalan äpet çemodanda jemlendi. Ol ony bazar satyjysyndan haýyş etdi. Satyjy oňa onuň isleýşi ululykdaky çemodanyň bolmaýandygyny düşündirjek bolup, uzak jan çekdi, oňa derek iki sany kiçiräk çemodan almagy maslahat berdi. Emma ejem öz diýenine tutdy we ahyrynda şol öz isleýän äpet çemodanyna eýe boldy. Dikeldip goýaňda, ol ejemiň egine çenli ýetýärdi. Dogry, ejemiň boýy keltejikdi.
Çemodan armyda niýetlenipdi. Ejem ikimiziň öler janymyz armytdy. Bu ýer, Gudauty, awgustuň aýagynda armyt jennetine öwrülýärdi. Ejem şahasyndan tänjek-tänjek bolup duran armytlary gowy görýärdi: olar barmaklaryň aşagynda mylkarýardy, dişläňde bolsa, agyz boşlugyňy dolduryp, goýy bal bolup akýardy. Olardan bark urýan ys bolsa, parawozyň gudogy ýaly güýçlüdi.
Ýogsa-da, parawoz şäher bilen suwa düşülýän güzeriň aralygyndan, deňziň alkymjygyndan geçýärdi. Onsoň meniň çagalygymda şu bagtly üçlük saklanyp galdy: golaýda bolan tanyşlyk sebäpli täze we ýaş deňiz, güzeriň ýokarsyndan geçýän otly we ellerde eräp-akyp barýan armyt. Özem bularyň hemmesi entek ejemiň diriliginde, armyt yzyna armyt iýip, soňam döşüň bilen ýüňden edilen amerikan suwadüşeriniň, esli bolýançaň geýen kupalnigiň arasyna syrygan armyt şiresini ýuwmak üçin deňze ylgarsyň...
Gaýtmazymyzyň öňýany biz armyt satyn almak üçin goňşulykdaky baga gitdik. Ejem öňünden hojaýyn bilen gürleşipdi we ol Bera gyş armytlaryndan ýygyp goýmagy söz beripdi.
Ejem çemodanyny getirdi we ony hojaýynyň öňünde dabara bilen goýdy:
- Ine. Armytlar ezilmezmi?
- Armytlar edil daş ýaly, bal ýaly bolar. Maňa gulak as...
Olar hakykatdanam daş ýalydy – gökdi, ýeňse tarapy agyr, boýunlary bolsa inçedi.
- Bera-dýuşes, beýle armyt başga hiç kimde ýok. Meniň atam knýazyň bagbany bolan, özi ekdi, - ol baga tarap buýsanç bilen baş atdy.
Bagda dogumly kawkaz çagalary işleýärdi, olar biz üçin armyt ýygýardy. On dört ýaşlaryndaky gyzyl köýnekli oglan merdiwanda durdy. Ol, gyzan elektrik lampasyny gysymlan ýaly edip, armytlary emaý bilen şahasyndan üzýärdi we meniň bilen duşdaş gyzjagyzyň eline tutdurýardy. Ol gyz bilen biz tutuş bir aýlap haýýataşyr bir-birimize seredipdik, emma tanyşmandyk.
Armyt hojaýyny her armyty gazet bölegine dolap, çemodanyň bir çetinden bir-birden örýärdi. Biz oňa kömek edýärdik.
- Siz Kursualarda ýaşaýaňyz, şeýlemi? – Ol biziň Kursualarda ýaşaýanymyzy gaty gowy bilýärdi. Emma bu, köne ertekilerde bolşy ýaly, diňe başlangyçdy. - Mengrellerden kwartira almaly däl, kirli halk, medeniýete düşünmeýär, daglylar... emma abhazlylar has erbet, halys wagşy, adam jaýlaýyşlary dagy näteňet, aýdym aýtman, şagal ýaly uwlaýarlar... Olaryň naharlaram erbet, swanlaryňkydanam... swanlary bileňzokmy, hudaý görkezmesin, garakçylar, talaňçylar... çeçenlerdenem erbet... – ol armyda meňzeş syrtyny köweldip, gödeňsi ellerindäki gazet düwünçekleri bilen çemedonyň üstüne egildi, - ýöne indi çeçenler ýok, hemmesini göçürdiler, hudaýa şükür, ermenilerem göçürseler bolmaýarmy, gowy bolardy, söwda edýärler, hemmesi zat satýar, baý, emma ýene söwda edýärler, durup bilmeýärler, şeýle açgöz halk, turşuja ermenijikler... olaryň bir kemi türkler, - ol birden ýüzi açylyp, ýylgyrdy, - bizde azerbaýjanlar bar, olar edil türkler ýaly, gaharly, ýalta, emma hudaýa şükür, bärde az ýaşaýarlar, hemmesi ogry, syganlardanam erbet... emma hondanbärsi, tüf! Esasanam bakuwly azerbaýjanlar, it ýaly gyňyr... Itdenem erbet... Men dogrymy aýdýan, ejemden ant içýän! Bakuwly ermenilerem edil azerbaýjanlar ýaly... Tbilisili ermeniler bolsa, - ol çytylyp, ellerini salgady, garnynyň üstünden dartylan fartugyny düzetdi, - men olary golaýyma getiremok, ýewreýler gowurak… mende o ýyl şeýle bir ýewreýler ýaşady, hudaý görkezmesin, beýle adamlar nirden döreýärkä... Bärdäkilerden erbet... Onsoň gürjiler geldiler, şeýle bir hapaladylar, zol gaýnatdylar, gowurdylar, iki ýala aşhanadan çykmady, towuk ütýärler, ýelek çar tarapa gaýýar, üstesine aýdymam aýdýarlar... nämelerine aýdýarlar? - Ol bir zatlaryň pikirini edip, maňlaýyny çytdy, - imeretinsler! Olardan mäme alarsyň? Daýhanlar, şeýle dälmi? Hiç bir medeniýetleri ýok, üzümi kirli aýaklary bilen basgylaýarlar... Emma özlerine kimdirin öýdýärler!
Ejem ikimiz bir-birimiziň ýüzümize garanjakladyk. Ejem dodaklaryny gysyp, duluklaryny çişirip, gülüp öldi. Çemodan ýarty bolupdyr, emma hojaýyn aýalyň gürrüňi gutarmady. Armydam gutarmady, kawkaz halklary hem gutarmady...
Gyrmyzy merjenli uzyn gulakhalkalardan çykýan ownuk jaň sesi gulaklarda ýaňlanýardy. Meniň göwnüme bolmasa, ol garrydy, kyrk ýa altmyş ýaşlaryndady we örän gorkunçdy: ullakan, garamtyldan galyň gabakly gözleri, altyn dişleri bardy.
- Gürjiler näme? - Ol dowam etdi. - Göz gapýan tozan! Tüsse! Waý! Waý! - diňe boş gürrüň! Boş halk! Gürjiler nämemiş? Bu ýerde, Batumide ajarlylar bar, halk däl, duran bir gülki! - hemme kişiden erbet ýaşaýarlar, diňe mekgejöwen şülesini iýýärler, ýöne olaram... Özleri hakda köp oýlanýarlar!
Soňky hatarlar doldurylýardy. Ol armytlaryň bir hataryny saldamly ýerini aşak edip, indikisini bag tarpyny aşak edip örýärdi. kawkaz halklary - awarlar, osetinler, balkarlar, inguşlar we býlekiler, bizden ygtyýarsyz, aşak gaýdýan basgançak boýunça ýerli-ýerinde goýuldy, özem olaryň her indiki ýatlanýany öňkülerden has erbetdi.
Armytlar bilen halklar bileje, şol bir wagtda gutardy. çemodany ýerden gozgap bolmady. Onuň tutawajy ilkinji minutda gopup, ele geldi. Saraýdan iki tigirçekli çalamydar arabany çykardylar, bireýýämden bäri derwezäni agzynda tötänden gelen ýaly bolup duran Hutuny çagyrdylar. Onsoň ol eýýäm sandyga öwrülen çemodany ýerden galdyrmaga kömek etdi.
Ejem, ilki äpet çemodany wokzala eltýänçä, soň otla ýükledýänçä, ondan soň ony biz ýaly miweden doldurylan çemodanly kurortçylardan hyryn-dykyn plaskart wagonda ýerleşdirýänça, öz armyt açgözlüginiň ejirini çekme kemini goýmady. Biziň çemodanymyz beýleki çemodanlaryň arasynda patyşa ýaly saýlanyp durdy. Ol aşaky polkalaryň arasyndaky ähli giňişligi dolduryp ýatyrdy. Onsoň ejem ähli ýolagçylardan amatsyzlyk üçin ötünç soramaly boldy, aljyrady, hatda biraz sakawladam.
Moskwada bizi kakam garşylady we olam ejeme diýer ýaly ähli zady diýdi. Kakam ol çemodany iki sany hammal bilen, ejeme-de bir gyrasyndan itdirip, zordan diýen ýaly köneje "Moskwiçiniň" bagažyna ýükledi.
Bize düşnüksiz kawkaz dillerinde çykarylan gazet sahypalaryna dolanan armytlar şkaflarda haýaljakdan bişdi, otaglaryň içi bolsa, tä gyşa çenli armyt ysyndan burk urdy. Olar Täze ýyla çenli ýetdi we hatda şondan soňam birnäçesi galdy.
Armydyň tagamy we ysy häli-bu güne çenli hem şol halklaryň dostlugy baradaky hekaýaty ýadyma salýar. Ýogsa-da, Gudautdaky şol aýalyň öz milletini bilmän galdyk.


text:
Boston marafon partlamalaryny amala aşyrmakda aýyplanýan Johar Sarnaýew çarşenbe güni ilkinji gezek suduň öňüne çykar.
19 ýaşly asly çeçenistanly Johar 15-nji aprelde öý şertlerinde ýasalan partlaýjy serişde arkaly üç adamy we soňundan polisiýa işgärini atyp öldürmekde aýyplanypdy.
Joharyň agasy, şol bir wagtda onuň jenaýat şärigi bolmakda şübhelenýän Tamerlan Sarnaýew, amala aşyrylan partlamadan birnäçe gün soň, polisiýa bilen ok atyşlykda öldürilipdi.
Marafon partlamalarynda 264 adama şikes ýetip, olaryň käbirleri aýaklaryndan mahrum galypdy.
Eger-de Johar Sarnaýewiň günäsi subut edilse, oňa ömürlik tussaglygyň ýa-da ölüm jezasynyň hem berilmegi mümkin.


text:
BMG-nyň Howpsuzlyk Geňeşi Mýanmanyň demokratiýa lideri Ahň Sahn Suu Çiniň ýene 18 aý öý tussaglygyna höküm edilmegi baradaky ýurduň sudynyň kararyna çynlakaý alada bildirýän beýanat boýunça ylalaşdy.
Has ýiti sözler bilen ýazylan beýanata Hytaý, Liwiýa, Russiýa we Wýetnam garşy çykypdy.
Ýapyk gapylaryň aňyrysynda geçirilen iki günlük gepleşikler Ahň Sahn Suu Çiýe çykarylan höküm boýunça çynlakaý alada bildirýän we ähli syýasy tussaglaryň azat edilmeginiň ähmiýetini nygtaýan beýanat bilen tamamlandy.


text:
Ukrainanyň prokurorlary 2000-nji ýylda bir oppozision žurnalistiň öldürilmegi bilen baglylykda öňki prezident Leonid Kuçmanyň garşysyna resmi taýdan jenaýat işini gozgadylar. Indi Georgiý Gongadzäniň pajygaly ölümi baradaky syryň üsti açylyp, jenaýatçylar sud öňünde dikiler diýlip, umyt edilýär.
Bu habary sişenbe güni Kiýewde geçen metbugat ýygnagynda Baş prokuroryň birinji orunbasary Renat Kuzmin halka ýetirdi. Kuzmin: “Men Leonid Kuçmanyň garşysyna jenaýat derňewiniň ýola goýlandygyny tassyklaýaryn. Ol öz wezipesinden galp peýdalanyp, Içeri işler ministrliginiň işgärlerine bikanun buýruklary berenlikde güman edilýär. Bu buýruklar bir žurnalistiň öldürilmegine getiripdir” diýdi.
Kuzmin şeýle-de derňewçileriň derňew işlerini basym tamamlaryna garaşylýandygyny, Kuçma hem Ukrainadan çykmaklygyň gadagan edilendigini bildirdi.
Žurnalistiň kellesi kesildi
Kuçma gaty tankydy garaýan internet gazeti “Ukrainska prawdanyň” eýesi Gongadze 2000-nji ýylyň sentýabrynda Kiýewde ogurlandy. Onuň kellesi kesilip, ýakylan jesedi bir aý ýarymdan soň ukrain paýtagtynyň golaýyndaky tokaýlykdan tapyldy.
“Ukrainska prawdanyň” eýesi Gongadze 2000-nji ýylyň sentýabrynda öldürildi.
72 ýaşly Kuçma özüniň bu işde eliniň bolandygyny birsyhly inkär edip geldi. Ýöne bir magnitofon ýazgysynda Kuçmanyň sesine meňzeş bir ses döwlet işgärlerine oppozision žurnalistiň “işiniň bitirilmegini” buýurýar.
Baş prokuroryň orunbasary hakykylygy tassyklanmadyk bu ýazgylaryň indi ygtybarly subutnama diýip ykrar edilendigini aýtdy.
Kuçmanyň garşysyna sud işiniň gozgalmagy 10 ýyldan gowrak bäri onuň suda çekilmegini talap edip gelýän garşydaşlary üçin ýeňiş hasaplanýar.
Media gözegçisi “Serhetsiz reportýorlar” derňewi gutlady. Ýöne merkezi Parižde ýerleşýän bu toparyň işgäri Johan Bihriň pikiriçe, begenerden entek ir: “Beýleki ýokary derejeli resmiler hem aýyplanýarmy, biziň şony göresimiz gelýär. Sebäbi bu işde ady agzalýan ýeke Kuçma däl. Bu iş ençeme gezek dogry ýola düşüp, ýene yza gaýtdy. Biz bu karary gutlaýarys, ýöne ony üns bilen yzarlarys. Entek dabara etmäliň, sebäbi iş munuň bilen tamamlananok”.
General boýun aldy
Gongadzäniň aýalynyň adwokaty Walentina Teliçenko derňewiň bu işe aýdyňlyk getirjegine ynananok. Ol: “Öňki polisiýa generaly Oleksiý Pukaç tutulyp, häkimiýetleriň aýtmagyna görä, Gongadzäni bogup, kellesini kesendigini iki ýyl mundan ozal boýun aldy, Kuçma barada derňew şonda geçmelidi” diýýär.
“Mende Kuçmanyň garşysyna gozgalýan jenaýat işi barada oňaýly duýgy ýok. Bu iş Pukaç 2009-njy ýylyň iýulynda tutulansoň bolmalydy. Ol Kuçma bilen beýleki ýokary derejeli resmileriň adyny şonda aýtdy. Ondan bäri köp wagt geçdi” diýip, Teliçenko aýdýar.
Pukaç häzir sud prosesine garaşýar. Gongadzäniň ölüminde rol oýnandygy sebäpli Içeri işler ministrliginiň ýene iki işgäri türmede otyr.
Öten ýyl prokurorlar buýruk beren adam diýip, öňki içeri işler ministri Ýuriý Krawçenkonyň adyny berdiler. Krawçenkonyň 2005-nji ýylda Kiýewiň golaýyndaky daçasyndan jesedi tapyldy. Resmi taýdan aýdylmagyna görä, ol öz janyna kast edipdir.


text:
Ýurdumyzda halkara pul geçirimleri hyzmatlary giňden ulanylýar
Soňky ýyllarda türkmen halkynyň durmuş-ykdysady derejesiniň has-da ýokarlanmagy, daşary ýurtlaryň abraýly okuw ojaklarynda köp sanly Türkmenistandan ýaşlaryň okamagy, raýatlarymyzyň halkara syýahatçylyk ulgamyna işjeň goşulyşmagy, Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Prezidentiniň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan oňyn özgertmeleriniň miweleri bolup durýar.
Durmuşa geçirilýän iri özgertmelere we döwrebap şertlere uýgunlaşmak maksady bilen, Türkmenistanyň bank ulgamynyň edaralary ýerine ýetirýän bank hyzmatlaryny yzygiderli kämilleşdirmäge, olaryň sanyny artdyryp hilini ýokarlandyrmaga aýratyn üns berýärler.
Türkmenistanyň bank ulgamynda ýurduň raýatlary we myhmanlary üçin hödürlenýän bank hyzmatlarynyň hatarynda dürli maksatly halkara pul geçirimleri aýratyn orna eýedir. Hyzmatyň şu görnüşinden ilatymyz köp ýyllaryň dowamynda bökdençsiz peýdalanýar.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň çäginde halkara pul geçirim ulgamlarynyň “Western Union” we “Money Gram” görnüşleri hereket edýär. Türkmenistanyň karz edaralarynyň binýadynda hereket edýän şu ulgamlaryň üsti bilen dürli zerurlyklar üçin daşary ýurtlara pul geçirmek we daşary ýurtlardan pul almak amallary bökdençsiz we tiz ýerine ýetirilýär.
“Garagum” halkara paýdarlar bankynda we şahamçalarynda “MoneyGram”, “Western Union” halkara pul geçirimleri ulgamynyň, “Senagat”, “Türkmen-Türk” paýdarlar täjirçilik banklarynda we şahamçalarynda, Türkmenistanyň “Türkmenbaşy” döwlet täjirçilik bankynda we şahamçalarynda “Western Union” halkara pul geçirimleri ulgamynyň hyzmatlaryndan peýdalanmak mümkinçiligi döredilen.
Halkara pul geçirimleri hyzmatlarynyň Türkmenistanyň karz edaralary tarapyndan hödürlenmegi bilen müşderileriň islegleri kanagatlandyrylýar we bank hyzmatlarynyň görnüşleri we hili ýokarlandyrylýar. Şeýle-de Türkmenistanyň çäginde abraýly we iri pul geçirimleri ulgamlarynyň birnäçesiniň hereket etmegi sagdyn bäsdeşlik şertlerini döretmäge we netijede ýurduň raýatlaryna we daşary ýurtly myhmanlaryna ýokary hilli hyzmat etmäge ýardam berýär.
Ýurduň raýatlaryna we daşary ýurtly myhmanlaryna hödürlenilýän bank hyzmatlarynyň yzygiderli kämilleşdirilmegi we hiliniň ýokarlandyrylmagy, Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilip, “Döwlet adam üçindir” diýen strategiýanyň üstünlikli durmuşa geçirilýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.


text:
Aziýanyň futbol boýunça Konfederasiýasynyň kubogy ugrundaky ýaryşyň ýarym finalynda şu gün Türkmenistanyň ýygyndy komandasy Täjigistanyň komandasyny 2-0 hasap bilen utup, ýaryşyň finalyna çykdy.
Bu duşuşykdan öň türkmenistanly futbolçylar Koreýa Halk Demokratik respublikasynyň futbolçylary bilen 1-1 hasap bilen deňme-deň oýnadylar. Soňra Türkmenistanyň ýygyndy komandasy Hindistanyň we Gyrgyzstanyň ýygyndy komandalaryny 1-0 hasap bilen utdy.
Şu gün Aziýanyň futbol boýunça Konfederasiýasynyň kubogy ugrundaky bu ýaryşyň ýarym finalynda Koreýa Halk Demokratik respublikasynyň ýygyndy komandasy Birmanyň ýygyndy komandasyny 3-0 hasap bilen utdy.
Indi demirgazyk koreýaly futbolçylar finalda türkmenistanly futbolçylar bilen birinji ýer ugrunda bäsleşerler.


text:
Anna güni türkmenistanly belli dissident-žurnalist Muhammetgeldi Berdiýewiň ogly Keýmir Berdiýewi Şwesiýanyň häkimiýetleri Türkmenistana deportasiýa etdiler.
Ynsan hukuklaryny goraýjy käbir guramalar, şol sanda, halkara “Human Rights Watch” guramasy-da Türkmenistanda syýasy dissidentleriň maşgala agzalaryny yzarlamak syýasatynyň henizem dowam edýändigini aýdyp, Keýmir Berdiýewiň hem ykbalyna alada bildirýärler.
Keýmir Berdiýewiň inisi, häzirki wagt Gollandiýada immigrasiýada ýaşaýan syýasy aktiwist Şanazar Berdiýew hem oz agasy, 32 ýaşly Keýmir Berdiýewiň Şwesiýadan Türkmenistana deportasiýa edilmegine alada bildirip, öz agasynyň edil häzir Türkmenistanda nähili ýagdaýdadygyndan habarynyň ýokdugyny aýtdy.
Şeýle hem, ol häzir Türkmenistanda özleriniň ýakyn garyndaşlarynyň hem ýokdugyny we öz agasyna ýaşar ýaly jaýyň hem ýokdugyny mälim etdi.
1999-njy ýylda Türkmenistandan çykyp gaýdan Keýmir Berdiýew 10 ýyllap Orsýetde hiç hili durumsyz ýaşap, 2009-njy ýylyň ahyrynda Şwesiýa gaçyp atypdy.
Şwesiýanyň häkimiýetleri onuň Şwesiýadan syýasy bosgunlyk statusyny almagy üçin esasyň ýokdugyny aýdyp, ony Türkmenistana deportasiýa etdiler.


text:
Yragyň terrorçylyga garşy saýlama güýçleri, Fallujany «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerinden yzyna almak ugrundaky operasiýa başlanaly bäri ilkinji gezek, şäheriň eteklerine ýerleşdirildi.
Yrak güýçleri 28-nji maýda Fallujadan 16 km demirgazyk-gündogarda ýerleşýänAl-Karmah şäherinde YD jeňçileri bilen atyşyga girdiler.
Terrora garşy güýçler Yragyň iň gowy tälim berlen we iň köp söweş synagyndan geçen goşunlary bolup, 28-nji maýda şäheriň töweregindäki pozisiýalary eýelediler.
Emma 2014-nji ýyldan bäri «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň elinde bolan Fallujany yzyna almak ugrundaky hüjümiň anyk haçan ediljegi belli bolman galýar.
Yrak güýçleri, şol sanda Eýran tarapyndan goldanylýan şaýy milisiýasy 22-nji maýda başlanan operasiýadan bäri paýtagt Bagdatdan 70 km çemesi uzaklykda ýerleşýän Fallujanyň töweregindäki birnäçe ýeri öz kontrolyna geçirdi.
ABŞ-nyň harbylary Fallujada 50 müň çemesi asuda adamyň çykyp bilmän galandygyny, olara ýokardan taşlanan listowkalar arkaly YD-nyň bolýan ýerlerinden gaçarak durmagyň, şeýle-de üçeklerini ak matalar bilen örtmegiň maslahat berlendigini aýtdylar.
Mosuly yzyna almaga taýýarlyk
Yragyň kürt peşmerge güýçleri, ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky howa zarbalaryna daýanyp, Mosulyň gündogarynda «Yslam döwletiniň» jeňçileriniň kontrollygyndaky ýerleri yzyna almak üçin uly hüjüme başladylar.
"Peşmerge ýolbaşçylygyndaky gury ýer hüjümi, halkara koalisiýasynyň uruş uçarlarynyň goldamagynda, daň atmazyndan öň başlandy» diýip, Kürdüstan region howpsuzlyk geňeşiniň 29-njy maýdaky beýanatynda aýdylýar.
Bu operasiýa 5500 çemesi peşmerge esgeri gatnaşýar we olar Mosulyň gündogaryndaky Haziri, YD-nyň kontrolynda galýan birnäçe obany yzyna almakçy bolýarlar.
KRHG bu operasiýanyň ahyrynda Mosula hüjüm etmek üçin taýýarlyk bolup durýandygyny aýtdy.
Operasiýanyň altynjy sagadynda Mufti obasy YD-dan yzyna alyndy.
Falluja bilen Mosul Yragyň şindi hem «Yslam döwleti» toparynyň elinde galýan iki esasy şäheri bolup durýar.
Şu aralykda Yragyň ýörite güýçleri, şäheri yzyna almak baradaky operasiýanyň öňünden, Fallujanyň töwereginde goşun ýerleşdirmek işlerini tamamladylar.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu, prezident Rejep Taýyp Erdoganyň häkimiýeti has-da berk eline almagyna ýol arçap, işden çekilýändigini yglan etdi.
Dawutoglunyň işden çekilmegi 22-nji maýa çenli, dolandyryjy Adalat we galkynyş partiýasy - AKP ony partiýa liderliginden aýyrmak üçin irki gurultaýyny geçirýänçä güýje girmez.
Erdogan hem AKP-nyň agzasy bolup durýar. Emma bu ikisiniň arasyna golaýda günorta-gündogar Türkiýedäki kürt jeňçileri meselesiniň çözgüdi üstünde oňuşmazlyk düşdi.
Dawutoglu günorta-gündogar Türkiýedäki kürtler bilen parahatçylyk prosesini dikeltmek mümkinçiligini syzdyrdy.
Emma Erdogan harby kampaniýa pikirinde durýar.
Türkiýäniň parlament komiteti geçen hepdäniň dowamynda AKP tarapyndan teklip edilen kanun taslamasyny tassyklady, bu kanun deputatlary sud jogapkärçiligine çekilmek hukugyndan aýrar.
Erdogan kürtlere tarapdar Halk demokratik partiýasyndan bolan deputatlary terrorizm aýyplamasynda jogapkärçilige çekmek meselesini öňe sürýär.
Şeýle-de Erdogan öz prezidentlik ygtyýarlyklaryny güýçlendirjek konstitusiýa üýtgetmeleriniň geçirilmegine basyş edýär.


text:
Gyrgyzystanyň “Jany Muun”, ýagny “Täze nesil” atly hereketiniň bäş aktiwisti ýurtda elektrik energiýanyň bahasynyň ýokarlanmagyny protest edýän mahaly tussag edildi.
50 çemesi aktiwist ýurtda elektrik togunyň bahasynyň 50% ýokarlandyrylmagyna protest bildirip, 15-nji oktýabrda Bişkegiň merkezinde ýöriş geçirdi. Olar munuň üçin ýurduň öňki energetika ministri Osmanbek Artykbaýewiň jogapkär edilmegini talap edýärler.
Protestçiler açlyk yglan edip, Bişkegiň merkezi “Gorkiý parkynda” çadyrlary gurup başlan mahaly ýurduň polisiýasy bäş protestçini tussag etdi.
Bişkek şäher polisiýa departamentiniň metbugat wekili Bakyt Seýidow (Bakyt Seitov) Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda aktiwistler rugsatsyz köpçülikleýin üýşmeleňleri geçireni üçin tussag edildi diýdi.


text:
Liwiýadaky pitneçileriň Muammar Kaddafiniň goşunlaryna garşy alyp barýan göreşine ýardam bermek üçin, Fransiýa özüniň harby aragatnaşyk ofiselerini bu sebite ugradýar.
Şu gün Fransiýanyň hökümetiniň metbugat wekili Fransua Baroiniň aýtmagyna görä, “az sanly” fransuz harby aragatnaşyk ofiseri gozgalaňçylaryň Milli Geçiji Geňeşine ýurtdaky parahat ilaty goramak üçin hemaýat berer.
Baroiniň bellemegine görä, Parižiň Liwiýa gury ýer goşunlaryny ugratmak maksady ýok.
Sişenbe güni Britaniýa hem Liwiýadaky gozgalaňçylaryň Muammar Kaddafiniň goşunlaryna garşy alyp barýan söweşleriniň gurnalyşyna ýardam bermek üçin, özüniň 20-ä golaý harby ofiserini bu ýurda ugratmakçydygyny aýdypdy.


text:
Anna güni Wenesuelanyň döwlet lideriniň wezipesini ýerine ýetiriji Nikolas Maduro bu ýurduň aradan çykan prezidenti Ugo Çaweziň jesediniň doňdurylyp, mawzoleýde saklanjakdygyny mälim etdi.
Şeýle-de, ol bu çäre amala aşyrylmazyndan öň jemgyýetçiligiň Ugo Çawez bilen hoşlaşmagy üçin onuň jesediniň ýene ýedi günläp harby akademiýanyň binasynda tabytda saklanjakdygyny aýtdy.
Bu barada eden çykyşynda Nikolas Maduro Ugo Çawezi Wladimir Lenin, Ho Şi Min we Mao Szedun ýaly kommunistik liderler bilen deňeşdirip, onuň jesediniň taryh üçin “ebedileşdirilmelidigini” nygtady.
Ugo Çawez bilen resmi hoşlaşyk çäresi Wenesuelada anna güni gurnalýar. Bu çärä dünýäniň onlarça ýurdunyň liderleri gatnaşar diýlip garaşylýar.
Wenesuela 14 ýyllap liderlik eden Ugo Çawez hepdäniň sişenbe güni 58 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Ol soňky iki ýyla golaý wagt bäri rak keselinden bejergi alyp gelipdi.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionyndaky Dagystanda ymam hüjüm sezewar edilip, öldürildi.
Dagystanyň polisiýanyň resmileri 1-nji dekabrda agşam Çeçenistan bilen serhediniň golaýyndaky Hasawýurt şäherinde näbelli hüjümçileriň ymam Suleiman Kokrekskini atyp öldürendiklerini habar berdiler.
Kokrekskiý soňky aýlarda Dagystanda näbelli hüjümçiler tarapyndan öldürilen üçünji ymamdyr. Awgust we sentýabr aýlarynda ymamlar Zamirbek Mahmudow we Magomed Hydyrow atylyp öldürilipdi.
Dagystan postsowet döwründe goňşy Çeçenistanda bolan iki sany separatist urşundan soň güýçlenen yslamçy gozgalaňçylyk, guramaçylykly jenaýatçylyk, syýasy gapma-garşylyklar we toparlaryň arasyndaky duşmançylyk bilen bagly zorluklara duçar boldy.
Aram musulmanlar, žurnalistler, polisiýa wekilleri we resmiler ýygy-ýygydan hüjümlere sezewar edilýärler.


text:
Türk metbugaty hökümeti agdarmaga synanyşmak aýyplamalary bilen yslamçy ruhany Fethullah Gülene garşy Türkiýäniň prokurorlarynyň jenaýat derňewlerini başladandygyny habar berýär. Gülen häzirki wagt Birleşen Ştatlarda ýaşaýar.
Bu maglumatlar Birleşen Ştatlaryndan Güleni ekstradisiýa etmegi sorajakdygy barada premýer-ministr Taýyp Erdoganyň aýdan sözlerinden bir gün soň, 30-njy aprelde peýda boldy.
Güleniň tarapdarlary ruhany diňe Türkiýe tussag etmek barada karar çykarandan we aýyplanýan jenaýatlar barada köpçülige delilleri mälim edilenden soň, ekstradisiýa edilip bilner diýdiler. Güleniň tarapdarlarynyň sany millionlarçadyr.


text:
Siriýanyň demirgazyk Aleppo şäherinde birtaraplaýyn wagtlaýyn ýaraşyk güýje girdi.
Siriýanyň režiminiň we Orsýetiň 4-nji noýabrda yglan eden ok atyşygy bes etmek baradaky 10 sagatlyk ýaraşygy gozgalaňçylaryň we raýatlaryň gabawdaky Aleppony gündogar tarapda döredilen ýollar arkaly terk etmäge mümkinçilik berýär.
Siriýanyň aktiwistleri “ynsanperwer arakesme” diýlip atlandyrylan bu çäräniň yglan edilmeginiň ilkinji sagatlarynda Siriýanyň we ýaranlaryň goşunlary, şeýle-de gozgalaňçylaryň söweşijileri tarapyndan uly harby hereketleriň hasaba alynmandygyny habar berdiler.
Gozgalaňçylar bu ýaraşygy ret edip, ony halkara basyşy güýçlendirmek synanyşygy diýip atlandyrypdy we gabawy böwüsmek ugrunda söweşi dowam etdirmegi wada beripdi.
Oktýabr aýynda yglan edilen üç günlük ýaraşygyň netijesinde Aleppo şäherini diňe sanlyja adam terk edipdi. Şäherde 250 müň çemesi adam gabawda galýar.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
2013-nji ýylda bassyr 3-nji sambo boýunça Orta Aziýanyň çempionaty geçirildi. 2017-nji ýyldaky Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň çäginde guralan bu bäsleşikde türkmen pälwanlary şowly çykyş edip, milli ýygyndymyzyň umumy toparlaýyn bäsleşikde 1-nji orny eýelemegine mynasyp goşantlaryny goşdular. Şu ýaryşy synlap, türkmenistanly samboçylaryň ýylsaýyn kämilleşýändiklerini we barha ynamly çykyş edýändiklerini görmek bolýar.
Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti we söweş sungaty federasiýasy tarapyndan guralan bu ýaryşa Gazagystandan, Özbegistandan, Täjigistandan, Gyrgyzystandan we Türkmenistandan ussat türgenleriň 100-den gowragy gatnaşdy.Sambo boýunça Orta Aziýanyň çempionatynda garaşylyşy ýaly, türkmenistanly pälwanlar özleriniň başarnyklaryny kemsiz görkezdiler. Orta Aziýa sebitiniň öňdebaryjy samboçylaryny bir ýere jemlän bu bäsleşikde türkmen pälwanlary dürli görnüşli medallaryň onlarçasyna mynasyp boldular.
Türkmen türgenleri erkekleriň we zenanlaryň arasynda sport sambosy, erkekleriň arasynda bolsa söweşjeň sambo boýunça jemi 27 medala (18 altyn, 7 kümüş we 2 bürünç) mynasyp boldular. Şu ýerde Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň gazanan 27 medalynyň 13-siniň Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplaryna degişlidigini buýsanç bilen bellemek isleýäris. Elbetde, munuň özi 2013-nji ýylyň tomsunda Kazanda geçirilýän Uniwersiada gatnaşmaga taýýarlanýan türkmenistanly talyplaryň sebit ýaryşynyň synaglaryndan üstünlikli geçýändigini görkezýär.
Soňky ýyllarda türkmen samboçylarynyň diňe bir Orta Aziýa sebitinde däl, eýsem, tutuş dünýäde hem iň güýçlüleriň hatarynda durýandygyny bellemelidiris. Sambo boýunça geçen ýyl Minsk şäherinde geçirilen dünýä çempionaty hem munuň aýdyň subutnamalarynyň biridir. Şonda biziň samboçy zenanlarymyz altyn, kümüş we bürünç medallaryň üçüsine mynasyp boldular. Kazanda talyplaryň arasynda geçirilen dünýä kubogynda-da türkmenistanly samboçylar dürli görnüşli medallara mynasyp bolupdylar. Şol üstünlikleriň öz gözbaşyny indi 3 ýyl bäri Aşgabatda geçirilip gelinýän sambo boýunça sebitleýin bäsleşikden alyp gaýdýandygyny aýtmak gerek.
Yklymyň 26 döwletiniň milli assosiasiýalaryny özüne birleşdirýän Aziýanyň sambo federasiýasy eýýäm 3-nji ýyl Türkmenistana sebitleýin wekilçilikli ýaryşlary geçirmek hukugyny berýär. Yklym boýunça iri sport guramasynyň Milli olimpiýa komitetine Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylyk edýän döwründe şeýle ynam bildirmeginiň çuňňur ähmiýeti bardyr. Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy boýunça 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde iri sport desgalarynyň gurluşygynyň giňden ýaýbaňlandyrylmagy netijesinde Türkmenistanda iň ýokary derejedäki ýaryşlary geçirmäge mümkinçilik bermek bilen çäklenmän, eýsem türkmen türgenleriniň halkara derejelerinde hem has uly üstünlikler gazanmagyna mümkinçilik berýän ajaýyp sport infrastrukturasy döredilýär.
Häzirki wagtada türkmenistanda sporta uly üns berilýär, hat-da täze ýaşaýyş jaý toplumlary bilen bilelikde sport meýdançalarynam guryp berýär, şol sport meýdançalarda esasan ýaşlar toporlara bölünip öz aralarynda günde diýen ýaly sportyň dürli görnüşlerini oýnaýarlar, howwa, ýaşlary sporta höwesiniň artdyrylmagy bolsa olaryň beden sagdynlygyna, jan saglygyna getirýär we geljekde şular ýaly dünýä ýaryşlaryna-da gatnaşmaga, medal almaga-da ýardam eder. Sport barada berýän maglumatlaryňyza sag boluň gyzykly,
Ýaşlaryň arasynda mekdep okuwçylary boş wagtlaryny sporta sarp edýärler.
Türkmen sportyny ösdürmekde we höwes döretmekde edilýän işleriň dowamynda şan şöhrata eýe bolsunlar.
Kazanda geçiriljek sport bäsleşigine gatnaşjak türkmen sportçylaryna üstülikler bilen gidip gelmeklerini arzuw edýärin. sag bol habaryňyza. ýene ýetirip duruň gyzykly
türkmen samboçylarynyň arasynda t-da haçan geçirilýär bilýäňizmi


text:
Tribunalyň 13-nji fewraldaky mejlisine angliýaly arbitr Julian Lýu ýolbaşçylyk etdi we Türkmenistanyň türkiýeli Muhammet Çapyň we onuň maşgalasynyň eýeçiligindäki Sehil kompaniýasynyň 300 million amerikan dollary möçberindäki şikaýatyny ýuridiki taýdan ret etmesini ýerliksiz tapdy.
ICSID-iň, Inwestisiýa dawalaryny çözýän halkara merkeziň tribunaly, Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasynda baglaşylan Ikitaraplaýyn inwestisiýa şertnamasy (IIŞ) esasynda , maýadarlaryň halkara arbitraž suduna ýüz tutmazlaryndan öň ýerli sud proseslerinden geçmekleri zerur däl diýen netijä geldi.
Kyriaki Karadelisiň globalarbitrationreview.com saýtynda ýazmagyna görä, bu karar tribunalyň maýa şertnamasyna ozal beren düşündirişinden yza çekilendigini aňladýar.
Biragyzdan çykarylan karar
Şweýsar-fransuz kanunçylygy boýunça professor Laurence Boisson de Chazournes, belgiýaly Bernard Hanotiau dagynyň gatnaşmagynda geçen tribunal IIŞ-iň (Ikitaraplaýyn inwestisiýa şertnamasynyň) VII maddasynyň kabul edýän döwletiň sudlaryna ýüzlenmek borjuny öz içine almaýandygy barada biragyzdan karar çykardy.
Tribunal şertnamanyň halkara arbitraž suduny saýlap alan maýadarlara, dawa açyp, şikaýat arzasyny berenlerinden soň alty aýyň dowamynda, öz şikaýatlary bilen üç arbitraž sudundan birine ýa-da kabul eden döwletiň sudlaryna ýüzlenmäge ygtyýar berýändigini ýüze çykardy.
Şertnama ýerli sudlara ýüz tutanlaryň halkara arbitraž suduna diňe bir ýyldan soň, sud gutarnykly karar çykarmadyk ýagdaýynda ýüzlenmegine ygtyýar berýär diýip, arbitrler aýtdylar.
Bu karar ICSID-iň, inwestisiýa dawalaryny çözýän halkara merkeziň tribunalynyň 18 aý ozal çykaran kararyna ters gelýär, şol kararda Türkiýäniň «Kilic» gurluşyk kompaniýasynyň Türkmenistanyň garşysyna eden şikaýaty ret edilipdi, ýagny köplük tarapyndan çykarylan karar şol gürrüňi edilýän Ikitaraplaýyn inwestisiýa şertnamasynyň ýerli sudlara ýüz tutmagy talap edýändigini tassyklapdy.
«Kilic» häzir bu kararyň ICSID-iň ýörite komissiýasy tarapyndan ýatyrylmagyny gazanmaga çalyşýar.
Çap bilen Sehiliň şikaýatynda Türkmenistan Ikitaraplaýyn inwestisiýa şertnamasynyň üç alternatiw wersiýasynyň hem VII maddasynda ýerli sud proseslerinden geçmek talabynyň bardygyny öňe sürdi.
Şertnamanyň üç wersiýasy diýlende onuň resmi kabul edilen, ýagny iki döwlet tarapyndan gol çekilen iňlisçe we rusça görnüşleri, birnäçe aý soň türk parlamentine bermek we türk metbugatynda çap etmek üçin taýýarlanan türkçe görnüşi nazarda tutulýar.
Mesele terjimedemi ýa ýerli şertlerde?
Döwlet şertnamanyň iňlisçe görnüşiniň ikuçlydygyny boýun alan bolsa-da, onuň rusça görnüşi aýdyň we ýerli sud proseslerinden geçmekligiň hökmany şert bolup durýandygy açyk aýdylýar diýen pikiri öňe sürdi.
Şikaýatçylar şertnamanyň rusça we iňlisçe görnüşleriniň ikisinde hem goşmaça sud seljerişligi teklibiniň bardygyny aýtdylar we şertnamanyň türkçesine asyl nusga hökmünde çemeleşmeli däldigini bellediler.
Şeýle-de olar, IIŞ-de ýerli sudlara ýüzlenmek talaby bolaýanda hem, şertnamadaky ileri tutulýan döwlet durumynyň olara bu talapdan sowa geçmäge rugsat berýändigini, munuň üstesine, Türkmenistanyň sud-kanunçylyk sistemasynda bar diýilýän gowuşgynsyzlyklar we eden-etdilikler sebäpli, ýerli sudlara ýüz tutmagyň peýdasyz boljagyny aýtdylar.
Taraplar geçen ýylyň ýanwar aýynda şertnamanyň VII maddasynyň manysy barada berlen düşündiriş hakynda aýratyn diňlenişik geçirmek barada ylalaşyga geldiler.
ICSID paneli ýedi şaýadyň, şol sanda iňlis, rus dilleri boýunça ekspertleriň, IIŞ taslamasyny taýýarlamaga kömekleşen türk aklawçysynyň hem pikirlerini diňledi.
Arbitrler delilleri derňäp, şertnamanyň başda türk hökümeti tarapyndan iňlis dilinde ikuçly dilde taslanandygy, soňra onuň türkmen häkimiýetleri tarapyndan iňlisçeden rus diline terjime edilendigi baradaky netijä geldiler.
Şeýlelikde, olar şikaýatçylaryň şertnamanyň rusça we iňlisçe görnüşleriniň ikisiniň hem ikuçly bolup çykandygy baradaky pikirleri bilen ylalaşdylar.
Şikaýatçylar Türkmenistanda galan zyýanlarynyň öwezini dolmak maksady bilen ICSID-e, Inwestisiýa dawalaryny çözýän halkara merkeze 2012-nji ýylda ýüz tutdylar.
Türkiýäniň Içkale kompaniýasy hem IIŞ boýunça ICSID-e şikaýat edýär.
Tribunalda bahalar baradaky meselä seretmek soňa goýuldy.


text:
Hytaý Türkmenistandan gaz importynyň möçberini artdyryp, ony ýylda 65 milliard kubometre ýetirmek isleýär, diýlip media maglumatlarynda habar berilýär. Häzirki wagtda Türkmenistan Hytaýa ýylda 40 milliard kubometr çemesi gaz akdyrýar. Iki ýurduň özara gaz söwdasy 2009-njy ýylda işe girizilen uzynlygy 1800 kilometrden gowrak Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi arkaly amala aşyrylýar.
Hytaýyň türkmen gazynyň importyny artdyrmak baradaky planlarynyň başa barmagy üçin şu günki gün nähili mümkinçilikler bar? Azatlyk Radiosy bu barada “Dünýäniň tebigy gazy” atly ýewropaly neşiriň baş bilermeni Jon Roberts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Roberts, Hytaýyň Türkmenistandan 65 milliard kubometr gazy satyn almak isleýändigi aýdylýar. Bu türkmen gazynyň bir hyrydara satylmagy boýunça rekordly mukdar bolup biler, şeýlemi?
Jon Roberts: Türkmenistanyň Hytaýa 2020-nji ýyla çenli ýa-da biraz irräk, ýylda 65 milliard kubometr gaz akdyrmaga mümkinçiligi bar. Munuň üçin birnäçe mümkinçilik bar.
Birinjiden, Hytaýyň “CNPC” kompaniýasynyň önümi paýlaşmak boýunça şertnamasy bar. Şeýle hem onuň gaz önümçiligi hem gazy Hytaýa eksport etmek üçin hukugy bar. Emma has möhümi, bu şirketiň “Galkynyş” gaz ýatagyndaky önümçilige gatnaşmaga hukugy bar. Başgaça aýdylanda, hytaý kompaniýalary Türkmenistanda ägirt uly möçberli gaz önümçiligine düýpli gatnaşýarlar. Bu gaz bolsa göni Hytaýa eksport edilip bilner.
Iş ýüzünde Hytaý türkmen gazynyň esasy hyrydary bolup galýar. Sebäbi häzir Eýrana satylýan gazyň möçberi örän ujypsyz bolup, ýylda 4-5 milliard kubometrden geçmeýär. Türkmenistanyň Orsýet bilen gaz söwdasy hem ýatyryldy. Orsýet türkmen gazyny mundan beýläk satyn almak islemeýändigini geçen ýylyň aýagynda açyk duýdurdy.
Azatlyk Radiosy: Emma 65 milliard kubometr diýilýäni ägirt uly mukdarly gaz. Hem ýurduň häzirki gaz önümçiligi, hem-de bar bolan gaz geçirijileri nukdaýnazaryndan şunça gazy akdyrmak näderejede mümkin?
Jon Roberts: Başdaky plana görä, “CNPC” 2020-nji ýyla çenli agzalan mukdardaky gazy satyn almagy göz öňünde tutulmandy. Şeýle mukdarda gazy eksport etmek üçin, Türkmenistanyň “Galkynyş” gaz ýatagyny özleşdirmegi göz öňünde tutulypdy. Bu gaz ýatagynyň näderejede üstünlikli özleşdirilýändigi bize mälim däl. Emma bellenmeli mesele, Türkmenistan geçen ýylda Gündogar-Günbatar içerki gaz geçirijisini gurup, Hytaýa gaz eksportyny artdyrmak boýunça goşmaça mümkinçilige eýe boldy. Ýurduň Hazardaky gaz ýataklaryny gury ýer gaz ýataklary bilen baglanyşdyrýan bu gaz geçiriji Hazar deňzindäki gaz serişdeleriniň hem Hytaýa akdyrylmagyna ýol açýar.
Azatlyk Radiosy: Bu teoriýada şeýle, emma iş ýüzünde nähili mümkinçilikler bar?
Jon Roberts: Meniň öz garaýyşyma görä, Türkmenistan gaz eksportyny merkezi gaz ýataklaryndan, "Galkynyşdan" we hytaý şirketleriniň özleşdirýän gaz ýataklaryndan üpjün etmäge synanyşar. Hytaý üçin gaz çeşmesi hökmünde şol ýataklara ünsi gönükdiriler.


text:
Müsüriň dolandyryjy harby geňeşi özüniň ýurt ykdysadyýetini ýumurýan iş taşlaýyşlaryň we protestleriň dowam etmegine çydamajagyny aýdýar.
Döwlet telewideniýesi tarapydan ýaýradylan beýanatda iş taşlaýyşlara we protestlere «garşy çykylar» diýilýär.
Bu beýanat müňlerçe protestçi prezident Hosni Mubaregiň häkimiýetden çetleşdirilmeginiň bir hepdeligini bellemek üçin Kairiň merkezine ýygnandan soň çap edildi.
Protestçiler bu çäräni hökümete garşy çykan demonstrantlaryň «Ýeňiş güni» diýip atlandyrdylar we harby hunta müsürlileriň Mubarekden soň hakyky demokratiki reformalary isleýändiklerini ýatlatmagy maksat edindiler.
Oppozisiýa liderleri özleriniň müsür konstitusiýasynyň täzeden ýazylmak prosesinde gyrada galdyrylýandyklaryny aýdýarlar.
Şeýle-de olar syýasy tussaglaryň boşadylmagyny, adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagyny we ýakyn geljekde azat we adalatly saýlawlaryň geçirilmegini talap edýärler.


text:
Owgan türkmenleriniň arasynda ýaş bagşy Aman Däli meşhurlyga eýe boldy. Bu bagşynyň halk arasynda tanalmagynyň, meşhurlyga eýe bolmagynyň sebäpleri hem onuň sungatynyň aýratynlyklary barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady onuň bilen söhbetdeş boldy.
Aýdymçy Aman: Maňa Aman Däli diýýärler. Men owgan türkmenleriniň ýaş bagşylaryndan biri. Aslym Demirgazyk Owganystanyň Anthoý welaýatyndaky Ruswaly gorganyndan. Özüm çakyr tiresinden.
Azatlyk Radiosy: Sen näçe ýaşyňda?
Aýdymçy Aman: Otuz alty ýaşymy doldurdym.
Azatlyk Radiosy: Mekdepde bilim aldyňmy?
Aýdymçy Aman: Men mekdep okap bilmedim. Men ýaş wagtymda, okuw okajak wagtymyzda uruş başlandy. Mekdepden mahrum galdyk. Men bilimsiz galsamam, türkmene hyzmat etmegi ýüregime düwdüm. Öz planym bilen türkmeniň aýdymy nähili aýdylýar, sazy nähili çalynýar, şuny keseden öwrenip, ony başlap alyp barýaryn. Halkyň toýuna gatnaşýan.
Azatlyk Radiosy: Aýdym-saz öwrenmek üçin, ussatdan tälim aldyňmy?
Aýdymçy Aman: Biz şonça höwes etsegem, häzir bize öwredip duran ussat ýok. Ritm öwredýän, sazlary öwreýän ýok. Şuny biz öz güýjümiz bilen öwrenip, türkmen aýdymlaryny ýola saldyk. Men muňa gaty begenýän.
Azatlyk Radiosy: Sen nähili usulda aýdym aýdýarsyň?
Aýdymçy Aman: Türkmen aýdymçylarynyň içinde men aýdymy hereketli aýdýan. Owganystan türkmenleriniň arasynda hereketli aýdym aýtmagy men başladym. Bir aýdymy hindi, pars kompozitory ýa türkmen kompozitory düzen bolsa, şol aýdyma laýyk hereketleri edýän.
On ýyllap köpçülik aýdymlaryny, öňki türkmen aýdymlarymyzy aýdyp geldim. Soňky bäş ýyldan bäri Günbatar sazlaryna aýdym aýdýan. Keýborty, ritmi kompýuter arkaly ulanyp, aýdymlary şoňa laýyk edip aýdýan.
Meniň aýdymlarym halkyň durmuşy bilen baglanyşykly, meniň edýän hereketlerimem halka makul. Ýöne men onuň üçin ertir-agşam türgenleşip, hereketlerimiň jaýba-jaý bolmagy üçin alada edýän.
Azatlyk Radiosy: Sen özüňe näme üçin “däli” lakamyny aldyň?
Aýdymçy Aman: Däli diýmegimiň sebäbi, halk maňa “däli” diýýär. Menem özüme bir däli diýip, şol ady aldym. Muny özümi tanatdyrmak üçin aldym. Her bir toýa baranymda, bu bolup duran işler meniň ýüregime sygman, men bir däli boldum. Türkmençilik ýa öňden gelýän däp-dessurlar meniň ýüregime sygman gaýdýardym. Meniň türkmen aýdymlaryma baha berenokdylar. Ony zordan şu derejä ýetirdim.
Azatlyk Radiosy: Türkmen aýdym-sazlary bilen türkmen ýaşlary gyzyklanýarmy?
Aýdymçy Aman: Öň türkmençe aýtsaň, ony kabul etmeýän adamlar bardy. Mazary Şerife ýa Jöwüzjana, hatda Kabula baryp, özbekçe-parsça aýdyp gaýtdyk. Ýöne täze sazlar döräli bäri biziň sazlarymyz güýçli boldy, aýdymlarymyzam gowlaşan bolsa gerek. Häzir Mazary Şerifiň ýaşlary-da türkmen aýdymlaryny diňleýärler.