text:
Eýranyň resmileri 24-nji sentýabrda Saud Arabystanynda haj zyýaratynyň dowamynda basa-baslykda wepat bolan 700-den gowrak adamyň arasynda azyndan 131 eýranlynyň bolandygyny aýtdylar. Bu heläkçilik 1990-njy ýyldan bäri ýyllyk musulman dabarasynda ýüze çykan iň pajygaly hadysadyr.
Eýranyň haj boýunça guramasynyň ýolbaşçysy Said Ohadiniň IRNA täzelikler agentligine aýtmagyna görä, ölen eýranlylaryň sanynyň has köp bolmagy ähtimal, şeýle-de 60 adam ýaralanypdyr.
Saud resmileri azyndan 717 adamyň ölendigini we 805 adamdan gowragynyň ýaralanandygyny aýtdylar.
Eýranyň liderleri, şol sanda baş ruhany lideri Aýatollah Ali Hamenei Saud resmilerini köpçülikleýin basa-baslyklaryň adam ölümine getirmegi bilen baglylykda guramaçylygyň kemçilikleri üçin tankyt edip gelýärler.
Hamenei 24-nji sentýabrda eden çykyşynda Saud häkimiýetleriniň bolan heläkçilik üçin öz “agyr jogapkärçiligini” boýun almalydygyny aýtdy.
22-nji sentýabrda Saud Arabystanynda başlanan bäş günlük haj zyýaratyna dünýäniň 164 ýurdundan iki milliona golaý musulman gatnaşýar.


c: text/html

text:
Ol ynsan hakykatdanam göreşiji pälwan bolupdyr. Ikinji tarapdan, hakykaty – dogry sözi aýtmagy başaran pälwan saýylýar.
Göreşijiniň ýoly
“Mahmyt Pälwan orta asyr türkmen edebiýatynyň görnükli wekili” diýip, Türkmen ensiklopediýasy (5 tom, 393-sah.) ýazýar. 1247-nji ýylda Hywada, käbir çeşme onuň Köneürgenjiň eteginde doglup, soňra Hywa göçüp barandygyny aýdýar. Ol bütin ömrüne Hywada ýaşap, 1322-nji ýa-da 1326-njy ýylda şol ýerde aradan çykypdyr.
Hywa şäherinde, bize gadyrly bolan Şirgazy medresesiniň alnynda, Mahmyt Pälwanyň örän görnükli aramgähi bar.
Ony öwlüýä saýyp, zyýarat edýärler. Türkmen şahyry Aryfy şeýle diýipdir:
Bir gije ýatyrdym, eý, Mahmyt ata,
Getirip elime bir nan beripdir.
Pälwan
Oňa şöhrat getiren pälwanlygy bolupdyr. “Horezmde, Horasanda, Eýranda, Hindistanda göreşmäge taý tapylmandygy sebäpli, ol “Pälwan” lakamy bilen şöhratlanýar. Ol possun, telpek tikmek bilen güzeran görüpdir” diýip, Türkmen ensiklopediýasy ýazýar.
Hindistanda bir uly göreşde taýsyz ýeňiş gazanypdyr. Oňa nähili baýrak isleýäň diýlende, öz ilinden bolan ýesirleriň boşadylmagyny sorapdyr. Ol ençeme ynsany ýesirlikden halas edipdir.
Dini ygtykady babatynda, yslam dininde örän barlyşykly saýylýan sopuçylyk ýolunyň “jewanmerdan”, ýagny Jomartlar akymyna eýeripdir hem her bir işinde jomartlyga hötde gelmegi başarypdyr.
Hatyra
Halk arasynda esasan iki at bilen tanalýar. Owaly oňa Mahmyt Pälwan diýýärler. Bu ady “Pälwan baba, Pälwan pir, Hezreti Pälwan” görnüşlerinde hem aýdýarlar. Beýleki ady Pirýary bolupdyr.
Gadymy çeşmelerde Pür-e Baýweli, ýagny ‘Baýweliniň ogly’ diýen at bilenem ýatlanýar.
Magtymgyly öz eserlerinde şahyryň iki adyny hem getirýär. Ol “Şasy galandyr” eserinde ençeme tanymal adamlaryň hatarynda, dünýäde ‘Pälwan Piriýarynyň’ hem galmadygyny aýdýar.
“Şypa ber” eserinde şeýle diýýär:
Horezm ýurdunda ýatan jananlar,
Ismi Mahmyt – är päliwan, şypa ber!
Ony halypa hem beýik ynsan hökmünde Magrupy, Hatam şahyr, Aşyky hem beýlekiler ýatlaýarlar.
Miras
Mahmyt Pälwandan pars-täjik dilinde ýazylan ýüzlerçe rubagy hem mesnewi galypdyr. Özbek alymy Tuhtasin Jalalow Mahmyt Pälwanyň eserlerini çapa taýýarlamakda köp iş bitirdi. Onuň rubagylaryny Omar Haýýamyň, Rudakynyň hem ibn Sinanyň eserlerinden saýlady hem özbek diline terjime etdi.
T. Jalalowyň hyzmaty köpçülige ýaýran dessine, alym hem şahyr Nazar Gullaýew oňa aýratyn üns berdi. 1965-nji ýylda şol taýýarlanan ýygyndydan alyp, ençeme rubagyny türkmen diline terjime etdi.
Türkmen okyjylaryna Mahmyt Pälwany tanatmakda bu aýratyn hyzmat boldy.
Şolardan käbir nusgalary göreliň:
Döwrümde köp gözi men girýan gördüm,
Herne bela bolsa biaman gördüm,
Nuh müň ýaşap gören bolsa bir tupan
Men Nuh bolmasam-da, müň tupan gördüm.
*
Ýüregim sap, ne hiläm, ne kinäm bar,
Duşmanym köp, emma men hemmäge ýar,
Miweli daragt men her bir ötegçi
Daş atyp geçse-de, bolmaz maňa ar.
*
Çagyrmasa barma kişi ýanyna,
Gadyryň gaçar gol uzatsaň nanyna,
Goşma özgeleriň berre kebabyn
Gury nanyň, sowuk suwuň sanyna.
*
Hemişe bererdim gözüme saýhal,
Ýene-de bakdym çöňňelen mahal,
Şeýle köp göründi maňa öz aýybym
Özgeleň aýybyny unutdym tükel.
*
Kim kylar bu weýran köňlüm ymarat,
Kim günähim üçin berer kifarat?
Men zyýarat kyldym köp gabyrystany
Meň gabryma kim kylarka zyýarat?
*
Diýdi ýarym: “Ýene näme gamyň bar?
Köňlüňi awlady haýsy gözel ýar?”
Eline aýna berip, diýdim men oňa:
– Kimiň ýüzün görseň, şol maňa dildar.
*
Eý, hoja, sen ne üçin beýle bihabar?
Hyýalyňda gije-gündiz simu-zer,
Bu dünýeden gazanjagyň bir kepen,
Saňa asla buýrarmyka kepen bir?
*
Toprak düşeginde ýatan köp gördüm,
Gara ýer boýnuna batan köp gördüm,
Ýokluk älemine nazar salamda,
Bir gelen görmedim. Giden köp gördüm.
*
Dünýe bu, näçesi gurar köşk-eýwan,
Turan bada eder ony-da weýran,
Arşa azm ursa-da bu gün münberiň
Ertire çen kylar ýer bilen ýegsan.
Toplan Hudaýberdi Hally.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün, 2014-nji ýylyň 9-njy noýabrynda Berlin diwarynyň synanyna 25 ýyl dolýar. German şäheriniň gündogar we günbatar bölekleriniň arasyndaky päsgelçilik 1961-nji dikeldilip başlandy.
Bu diwaryň ýykylmagy Merkezi Ýewropadaky we Orsýetdäki kommunist ýolbaşçylygyndaky režimleriň soňlanyp başlamagyna getirdi.
Eýsem Berlin diwarynyň synmagy bilen Türkmenistanyň mundan 23 ýyl öň garaşsyz ýurt bolmagynyň arasynda nähili baglanyşyk bar?
Azatlyk radiosy bu soragy Aşgabatda ýaşaýan ýerli synçylar, syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedowa, publisist Amanmyrat Bugaýewe we Şwesiýada emigrasiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapara berdi.


text:
Düzgünler
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Administratiw-tehniki işgärleri taýýarlamak boýunça okuw merkezini tamamlan hünärmenleriň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde tälim alşy geçmekleri üçin bäsleşigi geçirmekligiň
TERTIBI
I. Umumy düzgünler
1. Şu Tertip Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Administratiw-tehniki işgärleri taýýarlamak boýunça okuw merkezini (mundan beýläk «Merkez» diýip atlandyrylýan) tamamlan hünärmenleriň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde tälim alşy geçmekleri hakynda Düzgünnama laýyklykda işlenip taýýarlandy we Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde tälim alşy geçmekligi üçin bäsleşik esasynda seçip almagyň we bäsleşigi geçirmegiň tertibini kesgitleýär.
2. Bäsleşik Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan geçirilýär.
3. Bäsleşige Merkeziň okuwyny üstünlikli tamamlan ýokary (orta hünär) bilimi bolan Türkmenistanyň ähli welaýatlarynda ýaşaýan raýatlar gatnaşyp bilýärler.
4. Bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýän raýatlar (mundan beýläk – dalaşgärler) meýletin we muzdsuz esasda gatnaşýarlar.
II. Bäsleşigi geçirmegiň şertleri we tertibi
5. Bäsleşik boýunça bildiriş Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde, hususan-da «Türkmenistan», «Neýtralnyý Turkmenistan» gazetlerinde yglan edilýär.
Bäsleşik boýunça bildiriş köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çap edilenden soňra, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligiň resmi saýtynda ýerleşdirilýär.
6. Bäsleşigiň geçirilýändigi barada maglumat çap edilenden soň ýigrimi günüň dowamynda bäsleşige gatnaşmak üçin, şu aşakda görkezilen resminamalary Türkmenistanyň Daşary işler ministrligine hödürlemeli:
- bäsleşige gatnaşmaga isleg bildirýäniň arzasy,
- pasport nusgasy,
- ýokary (orta hünär) bilim baradaky resminamanyň nusgasy;
- Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Türkmenistanyň diplomatik gullugy üçin Administratiw-tehniki işgärleri taýýarlamak boýunça okuwy tamamlandygy barada degişli şahadatnama;
- terjimehaly;
- ýakyn dogan-garyndaşlary barada maglumat;
- 3x4 sm ölçegdäki fotosurat (4 sany);
- soňky okan ýa-da işlän ýerinden häsiýetnama;
- saglyk ýagdaýy barada kepilnama;
- harby bilediniň nusgasy (egerde bar bolsa).
7. Şu tertibiň 6-njy bölüminde görkezilen resminamalary tabşyrandan soňra Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan dalaşgärlere bäş günüň dowamynda bäsleşiginiň geçiriljek senesi we wagty barada habar berilýär.
8. Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde tälim alşy geçmekligi üçin bäsleşik on günüň dowamynda geçirilýär.
9. Bäsleşik geçirmek üçin Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň buýrugy bilen tassyklanýan seçip alyş Topary döredilýär.
10. Seçip alyş Topary, şu aşakdaky işleri ýerine ýetirýär:
- şu Tertibiň 6-njy bölümde görkezilen resminamalara garaýar we tabşyrylan maglumatlary bilen tanyşýar;
- dalaşgärler bilen söhbetdeşlik geçirýär;
- tälim alşy geçmek üçin dalaşgäri teklip etmek ýa-da tälim alşy geçmäge dalaşgäri kabul etmekden ýüz döndermek hakynda çözgüt kabul edýär.
III. Jemleýji düzgünleri
11. Seçip alyş toparynyň çözgüdi açyk ses we sesleriň köplügi esasynda kabul edilýär.
Seçip alyş toparynyň çözgüdi toparyň başlygy we agzalary tarapyndan gol çekilen aýratyn teswirnama bilen resmileşdirilýär.
12. Seçip alyş topary bäsleşigiň netijeleri boýunça tälim alyjylaryň sanawy taýýarlaýar we Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň garamagyna hödürleýär.


text:
Baýramçylyk günleri ýurdumyzyň teleýaýlymlarynda tomaşaçylara täsinlikleriň bolýanlygyny, has-da täze ýylda haýran galaýmaly täsinlikleri wada edip, olary şatlandyran “Täze ýyl sowgady” atly çeper filmiň ilkinji görkezilişi üstünlikli geçdi.
Filmde adaty türkmen maşgalasynyň durmuşynyň birnäçe güni barada gürrüň berilýär. Bu köp çagaly maşgalanyň ähli agzalary Täze ýylyň gelmegi bilen özleriniň iň uly we gowy arzuwlaryny baglanyşdyrýarlar hem-de geljekde etmeli işleri hakynda oýlanýarlar. Olaryň her haýsyna eýýämden täze täsinlikler garaşýar.
Ene-ata üçin dokuzynjy çaganyň dünýä inmegi şeýle täsin sowgat bolup durýar.
Ýaşlar üçin bu pursatlar olaryň kalbynda ilkinji gezek lowlap ýanan söýgi duýgusydyr.
Körpeje çagalar üçin bolsa Aýazbaba ýazan hatlarynda eden arzuwlarynyň hasyl bolmagy hakyky Täze ýyl täsinligidir.
Filmiň iň körpeje gahrymanlarynyň biri Yhlasjyk Aýazbabanyň barlygyna ýüregi bilen ynanýar. Ýöne ony aldamak beýle bir aňsat däl. Körpeje ak telpekli hem-de nagyşlary ýalpyldap duran possunly, uzak garaşdyran myhmanyň sakgalynyň ýelmenendigini nähili edip barlamalydygyny oňat bilýär.
Ol Aýazbabanyň geýimini geýen artistleriň birnäçesiniň hileleriniň üstüni açdy. Şol sebäpli hem Täze ýyl agşamy artistler Yhlasyň maşgalasynyň ýaşaýan öýüne gutlamaga kimiň gitmelidigi barada jedelleşýärler.
Şol pursat hem öz kömekçilerine hakyky Aýazbaba kömege ýetişýär.
Düşbüje oglanjyk Aýazbabanyň sakgalynyň ýelmenmändigine göz ýetirip, oňa özüniň arzyly maksadyny – meşhur bagşy-sazanda bolmak hakyndaky arzuwyny aýdýar hem-de öz başarnyklaryny oňa görkezmekçi bolýar. Şol wagt hem Aýazbabanyň jadyly taýajygynyň kömegi bilen, körpeje dutarçynyň ýanynda meşhur halk dessançy bagşylarynyňky ýaly sazandalar peýda bolýarlar.
Yhlas tarapyndan ussatlyk bilen ýerine ýetirilen dessan uly bolmadyk filmiň ajaýyp pursadyna öwrüldi. Filmde Yhlasyň keşbini Daşoguzdan 5 ýaşly zehinli sazanda Käbeşyh Bakyýew ýerine ýetirdi.
Ýaşajyk zehinli sazanda, edil özüniň kinoda janlandyran gahrymany ýaly, uly geljegiň durmuşda hem garaşýandygyna şek-şübhe ýokdur.
Film biziň hemmämizi ene mähri, maşgala ojagynyň ýylysy we şadyýan gülkiniň şuglasy kibi, täsinlikleriň adaty döwrüne, çagalygyň ajaýyp dünýäsine gaýtaryp getirýän, daşyndan çagalaryň gol tutuşyp aýlanýan Täze ýyl arçasynda däp bolşy ýaly, yşyklaryň ýakylmagy, sirk artistleriniň çykyşlary bilen jemlenýär.
Ussatlyk bilen saýlanan saz bezegi, filmiň tutuş dowamynda köňül joşgunyny beýan edip, jadyly başdan geçirmelerdir, şatlykly wakalara tolgunmak bilen garaşdyryp, ýakymly täsir galdyrdy. “Jadyly” görnüşleriň birnäçesi bolsa, meselem, Aýazbabanyň aýly gije arabaly gelmegi 3D-grafikanyň we çylşyrymly surata düşürmekligiň kömegi bilen üstünlikli ýerine ýetirilipdir. Operatoryň oňat işi kebşirlemek usullaryny ussatlyk bilen ýerine ýetirmek arkaly ösdürilipdir.
Bularyň hemmesi filmi döreden ýaşlaryň üstünlikli işländiklerini aýdyň görkezýär. Filmiň edebi esasyny Türkmen döwlet medeniýet institutynyň talyby Gülşirin Hanowa, sazyny bolsa şol ýokary okuw mekdebiniň ýene-de bir talyby Mekan Nuryýew ýazdylar. Filmiň režissýory Ýagmyr Türşekow, operatory Pälwan Geldiýew, bezegçisi Baýram Patyşagulyýew, kebşirleýjisi Alekseý Gimaletdinow dagydyr.
Ýaşlar toparynyň bu üstünligi tiz wagtdan Türkmenistanyň kinematografiýasynda täze ýyldyzlaryň peýda boljakdygyna umyt döredýär.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri gündogar Ukraina boýunça gelnen parahatçylyk ylalaşygy barada seresaplylyk bildirdiler.
12-nji fewralda Brýusselde geçirilen ýygnakda ÝB-niň liderleri Moskwa garşy girizilen sanksiýalar ýatyrylmazdan öň, ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň ýerine ýetirilmelidigi barada duýduryş berdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Donald Tusk: “Biziň prezident [Wladimir] Putiniň gowy niýetine ynanjymyz çäkli. Şol sebäpden hem biz sanksiýalary güýçde saklamalydyrys” diýdi.


text:
Belorusyň paýtagty Minskiň golaýynda ýerleşýän, Stalin eýýamynyň pidalarynyň hormatyna döredilen hatyra meýdanynda edilen wandalizm hereketleri sebäpli, Belorusyň polisiýasy jenaýat işini açdy.
Bu barada Minsk oblastynyň polisiýa departamentiniň wekili şu gün çykyş etdi.
5-nji noýabrda Kurapaty şäherinde näbelli adamlar 1936-1938-nji ýyllarda repressiýa edilen syýasy, harby we adaty raýatlaryň hormatyna gurulan hatyra meýdanyna zeper ýetirdiler.
Ýerli polisiýanyň berýän maglumatyna görä, bu hatyra meýdanyna 2008-nji ýylda hem zeper ýetirilipdir. Şonuň bilen bagly 2 sany ýetginjek tussag edilipdi.


text:
Russiýanyň sudy bir adamy terroristik hüjümi amala aşyrmaga dildüwşik etmekde günäli tapyp, ony 17 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
24-nji aprelde Moskwanyň regional sudy Robert Amerhanowy terroristik hüjümi planlaşdyrmakda, ýaraglary we partladyjy serişdeleri bikanun saklamakda, banditizmde günäli tapdy we oňa garşy şol güni höküm çykardy.
Bu sud işi bilen baglanyşykly beýleki bir şübheli Ýulaý Dawletbaýew ýanwar aýynda sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Asly Başkortostan regionyndan bolan Amerhanow we Dawletbaýew 2013-nji ýylda Moskwada tussag edilipdi.


text:
Türkmenistanda ýaşaýan milli azlyklaryň wagtal-wagtal dürli kynçylyklara sezewar bolýandygy aýdylýar. Ýöne ýurduň kanunlarynda raýatlaryň ählisine deň hukuk berilýär.
Emma muňa garamazdan, öňki SSSR dargap, Türkmenistan garaşsyz bolanyndan soň, Türkmenistanda türkmen diliniň döwlet dili durumyna eýe bolmagy rus dilli ilat üçin belli bir kynçylyklary döretdi diýip, synçylar aýdýarlar.
Mundan başga, Saparmyrat Nyýazowyň pensiýalary ýatyrmagy ýa çäklendermegi hem, türkmenler bilen bilelikde, beýleki milli azlyklar üçin uly kynçylyk döretdi, diýip Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan raýatlar aýdýarlar.
Şeýle raýatlaryň biri, Türkmenabatda ýaşaýan pensioner rus zenany Solomka Leana Kanstantinowna Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.


text:
Meksikan aýlagynda nebit burawlaýjy platformada bolan betbagçylykdan bäri bir aý geçenem bolsa, British Petroleum kompaniýasynyň nebitiň suwa akmagynyň öňüni alyp bilmeýändigi üçin ABŞ kompaniýany ýiti tankyt etdi.
Nebitiň syzmagynyň öňüni almak üçin kesgitlenen wagtyň tamamlanandygyny ABŞ-nyň içeri işler ministri Ken Salazar aýtdy.
Onuň sözlerine görä, eger ýakyn wagtlarda ýagdaý gowulaşmasa, ABŞ British Petroleum kompaniýasyny işden çetleşdirip, onuň ýerini başga bir kompaniýa berip biler.
Nebitiň aýlagyň suwuna akyp durmagy bilen Meksikan aýlagynda hem ABŞ-nyň günorta kenarlarynda çynlakaý ekologik problemalar döredi.


text:
Halkara atom energiýasy gullugynyň inspektorlarynyň Tährana saparynyň wagtyny anyklamak üçin, Eýranyň bu guramadaky wekili Ali Aşgar Soltaniýe bilen inspektorlar toparynyň ýolbaşçysy German Nakerts ýanwar aýynyň başynda duşuşar diýip, Soltaniýe salgylanmak bilen “Frans-press” agentligi habar berdi.
Soltaniýeniň sözlerine görä, öz ýadro programmasynyň parahatçylykly häsiýetini görkezmek üçin, Eýran HAEG bilen hyzmatdaşlyk etmekçi.
Şu hepde agentligiň inspektorlaryna Eýranyň eden täze çakylygyny günbatarly diplomatlar ynamsyzlyk bilen kabul etdiler.
HAEG-niň soňky çap eden dokladynda Eýranyň ýadro ýaragyny işläp düzýän bolmagynyň mümkindigi aýdylýardy.
Doklad çap edilenden soň ABŞ we ÝB ýurtlary Eýrana garşy sansiýalary güýçlendirdiler.


text:
Salam, hormatly lukman! Men soňky üç aýyň içinde horlanýan. Men öň çaga emdirýädim, indi bes etdim. Emdirmäni bes edenimden soň horlanyp başladym. Men nädip öňkim ýaly bolup bilerkäm?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Tebigatyň kanunyna laýyklykda göwredäki çaganyň kadaly ösüşini hem-de kemala gelşini üpjün etmek üçin geljekki enäniň agramyna birnäçe kilogrammlar goşulýar. Bu ýagdaý köp aýallary dogrumdan soň artykmaç agramlylyga garşy göreş alyp barmagy mejbur edýär.
Oňa garamazdan, çaga emdirilýän döwürde köp aýallarda bedeniniň agramynyň ýitirilmegi hem syn edilip bilner. Bu ýagdaýyň hem ençeme sebäpleri bardyr.
Birinjiden, fiziki işjeňligi, enäniň edýän başga hereketlerini nazara almanyňda, bedende diňe süýt emele gelme hadysasyny doly amala aşyrmak üçin 500 kaloriý kuwwatlylyk ýitirilýändir. Ikinjiden, emdirýän zenanyň bedeninde alyş-çalyş ýagdaýlar has çalt depginde geçip, dogrumdan soňky 3-6 aý döwürde (başga endokrin näsazlyklar ýüze çykmadyk ýagdaýynda) aýalyň horlanmagy syn edilip bilner. Üçünjiden, iň esasy belläp geçmeli ýagdaý hem, dogrumdan soň enäniň günüň dowamynda edýän hereketleri (çaganyň idegi, öý-hojalyk işleri, çaga bilen gezmek we ençeme aladalar) artyp, olary amala aşyrma üçin hem goşmaça kuwwatlylyk sarp edilýändir. Ondan başga-da, dogrumdan soňky döwürde ýüze çykýan gormonal üýtgemeler, içki agzalarda döreýän näsazlyklar hem agram ýitirilmeginiň sebäpleri bolup bilerler.
Galyberse-de, nesil yzarlaýjylyk faktoryny hem-de Siziň bedeniňiziň gurluş aýratynlyklaryny hem ünsden düşürip bolmaz. Eger siziň ejeňiz dogrumdan soň horlanan bolsa, siz hem aslynda hor, agajet bolsaňyz, elbet-de, çaga doglandan soň başky ýagdaýa gaýdyp gelip bilersiňiz.
Dogrumdan soňky horlanma ýagdaýna garşy göreşmek üçin birnäçe ýönekeý, ýöne peýdaly maslahatlary berip bolar:
► Az-azdan, ýöne ýygy-ýygy iýmitleniň. Eger öý aladalary bilen nahar iýmegi ýatdan çykarýan bolsaňyz, şol wagtlara sagat guruň. Nahary gyssanman, tagamyny duýup, gowy çeýnäň.
► Iýmitiňize beloga baý, etli, hamyrly tagamlary goşuň.
► Iýmitiňize ter gok önümleri hem-de ir-iýmişleri goşmagy unutmaň. Eger olary ýeterlik kabul etmäge mümkinçilik bolmasa, ýörite öndürilýän witamin serişdelerini kabul ediň. Ýöne witaminli serişdeleriň çagada allergiki täsirliligi döredip biljekdigini ýatda saklap, bu babatda lukman bilen maslahatlaşmagy unutmaň.
► Ukyňyzy ýeterlik aljak boluň. Dogry, kiçi çaga bilen ukyňy alaýma aňsat däldir, ýöne şeýle ýagdaýda öz ýakyn garyndaşlaryňyzy kömege çagyrma peýdaly bolar. Bir gije-gündizde azyndan 6-8 sagat dowam edýän ukusyz agramyňy almanyň kyn bolýanlygyny bellemelidir.
Eger berlen maslahatlaryň hiçisi hem gerekli netijäni gazanmaga kömek etmese, lukmana ýüz tutmak zerurlygy ýüze çykyp biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Çarşenbe güni Çehiýada dünýä belli gara körsyçanyň keşbini döreden hudožnik-multiplikator Zdenek Miller 90 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Onuň döreden körsyçanynyň keşbi esasynda düşürilen multfilmler tapgyry ýarym asyra golaý wagt tomaşa edilipdi.
Gara körsyçan baradaky ilkinji multfilm 1957-nji ýylda Çehoslowakiýada çykypdy. Mundan söň, mutltfilm dünýä meşhurlygyna eýe bolupdy.
Maglumata görä, bu multfilm entegem dünýäniň 80 töweregi ýurdunda tomaşa edilýär. Gara körsyçanyň keşbi çagalar üçin niýetlenen enjamlarda, mekdep esbaplarynda hem henize çenli şekillendirilip gelinýär.


text:
Orsýetli atletleriň halkara ýaryşyna gatnaşdyrylmalyny ýa-da ýok diýen karary kesgitleýän toparyň esasy agzasy ukrainaly tanymal atletikaçy Sergeý Bubka özüniň günäsizleri goramak isleýändigini aýtdy.
Atletler federasiýasynyň halkara assosiasiýasynyň wise-prezidenti Bubka 12-nji noýabrda metbugata interwýu berip, onda ol assosiasiýanyň orsýetli türgenlere garşy ýöňkelýän doping aýyplamalaryna ýeke-ýekeden seretmelidigini we günälileriň jezalandyrylmalydygyny, şol bir wagtda günäsizleriň goralmalydygyny aýtdy.
“Muňa gatnaşan ähli adamlar, resmiler, dolandyryjylar ýa-da türgenleşdirijiler munuň tölegini tölemelidirler. Emma bu mesele bilen ilteşigi bolmadyk adaty türgenler hiç bir ýaryşy sypdyrmaly däldirler” diýip, taýak bilen ýokary bökýän türgen Bubka belledi.


text:
Döwlet sapary bilen ABŞ-a baram HHR-niň başlygy Hu Jintao Kongressiň liderleri bilen duşuşdy.
HHR-niň başlygy täze spiker - respublikan Jon Beýner, Senatda demokratik köplügiň lideri Garri Rid, daşary işler boýunça komitetiň baştutany – demokrat Jon Kerri hem täsirli senatorlar - respublikan Jon MakKeýn we Riçard Lugar bilen gürrüňdeş boldy.
Ozaly bilen Hytaýda intellektual emlägi goramak, Demirgazyk Koreýanyň agressiwligini agyzdyryklamak ýaly problemalar maslahat edildi.
Hu Jintao düýn Hytaýda biznes alyp barýan amerikan telekeçileri bilen duşuşdy we olary öz ýurdunyň ABŞ üçin harby howp döretmeýändigine ynandyrdy.
“Pekin ABŞ üçin ykdysady hyzmatdaş we çuňňur ykdysady krizisden soň dünýä ykdysadyýetini aýaga galdyrmakda kömek bermäge taýýar” diýip, Hu sözüniň üstüne goşdy.
“Biz parahatçylykly ösüşiň tarapdary bolup galýarys” diýip, Hu Szintao telekeçilik boýunça amerikan-hytaý Geňeşiniň ýolbaşçylary bilen duşuşygynda aýtdy.
HHR-niň başlygynyň sözlerine görä, Pekin hiç haçan agalyga we eksponsionizm syýasatyna ýykgyn etmez.
Analitikler Hu Jintaonyň ABŞ-a saparyna soňky 30 ýylda iň möhüm sapar hökmünde baha berýärler.


text:
Owganystanda bir wertolýot “Talyban” hereketiniň gözegçiligindäki regionda adatdan daşary gonuşy amala aşyranda, söweşijiler ekipažyň agzalaryny ele saldylar, diýip ýerli resmiler habar berýär.
Maglumata görä, wertolýot ýaramaz howa şertleri sebäpli, ýekşenbe güni Pakistan bilen serhetde ýerleşýän Logar welaýatynda gonuşy amala aşyrmaly bolupdyr.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň duşenbe güni ýaýradan beýanatynda nygtalmagyna görä, ele salnan sekiz türk raýatynyň, şeýle-de iki pilotyň saglyk ýagdaýy gowy bolmagyna galýar.
Russiýanyň Kabuldaky ilçihanasynyň metbugat wekili pilotlaryň biriniň rus raýatydygyny tassyklady.


text:
Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň – KHŞG-nyň agza döwletleri umumy howp-hatarlar, şol sanda terrorçylyk baradaky maglumatlary alyp-berişmek we wagtynda anyk karara gelmek üçin bilelikdäki merkez döretmegi karar etdiler.
Ermenistanyň prezidenti, 14-nji oktýabrda Ýerewanda geçen sammite beýemçilik eden Serž Sarkisýan täze merkeziň döredilendigini habar berdi.
Emma bu merkez baradaky has giň detallar bada-bat aýan bolmady.Sarkisýan Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň täze baş sekretary baradaky meseläniňşu ýylyň aýagynda, Sankt-Peterburgda geçiriljek sammitde ara alnyp maslahatlaşyljakdygyny aýtdy.
Şeýle-de ol agza döwletleriň Dagly-Garabag meselesini diňe parahatçylykly ýagdaýda çözmäge ygrarlydyklaryny ýene bir gezek tassyklandyklaryny aýtdy.


text:
Aşgabat, 10 noýabr, «Turkmenportal» Kerim Taýtarow. “Dragon Oýl” kompaniýasy 2014-nji ýylda Hazaryň türkmen kenarynda “Çeleken” şertnamalaýyn çäklerde nebitiň bir gije-gündüziň dowamynda çykarylyşyny 85 000 barrele çenli ýetirdi diýip«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti habar berýer. Nebitgazly ýataklar, kompaniýanyň häzirki wagtda alyp barýan gazuw işlerini geçirýän ýerleri, heniz geçen asyryň altmyşynjy ýyllarynyň ahyrlarynda işlenildi. Şonuň üçin hem kompaniýa gazyp almak işlerini hem köne, hem täze guýylaryň köp sanlysyny ulanmak arkaly alyp barýar. “Dragon oýl (Türkmenistan) Ltd” kompaniýa hökmünde 14 ýylyň dowamynda Türkmenistan bilen önümi paýlaşmak barada şertnama (ÖPŞ ) baglaşdy. Bu ýerde 14 ýylyň dowamynda nebitiň gazylyp alynşy bir günüň dowamynda ortaça 2000-nji ýylda 7000 barrelden 2014-nji ýylyň III çäreginiň ahyryna çenli ýagdaýa görä 80000 barrele çenli ýetdi. ÖPS-iň şertlerine laýyklykda, kompaniýanyň operator hökmünde şertnamalaýyn ýataklarda nebiti we gazy işläp taýýarlamak we gazyp almak barada 25 ýyllyk ygtyýarnamasy bardyr. Biziň hyzmatdaşymyz “Jeýtun” we “Jygalybeg” ýataklaryny özleşdirmek üçin ABŞ-niň 3,9 milliard dollaryny goýdy we maýa goýumlaryny artdyrmagy dowam etdirýärler. 2014-2016-njy ýyllarda “Dragon oýl (Türkmenistan) Ltd” “Çeleken” şertnamalaýyn çäkleri özleşdirmäge ABŞ-niň 1,5 milliard dollaryny, şol sanda 2014-nji ýylda ABŞ-niň 500 million dollaryny goýmagy göz öňünde tutýar. Kompaniýa 2015-nji ýyla uglewododrodlaryň gazylyp alynşyny epesli artdyrmagy hem-de nebitiň bir günde çykarylyşyny 100 000 barrele ýetirmegi maksat edinýär. Bu çäklerdäki gurluşlaryy özleşdirmäge maýa goýumlary “Dragon oýl (Türkmenistan) Ltd” kompaniýasyndan 2000-nji ýyldan gelip başlady. Şu ýyllaryň içinde deňiz ýaýrawynda guýularyň 90-sy burawlandy. Bu ýerde platformalaryň altysy guruldy, ýene-de ikisi gurulýar, bir wagtyň özünde könelen platformalaryň durky täzelenilýär. Nebitçiler häzirki wagtda iki sany täze enjamlar – öz-özi göterýän “Elima” we “Neptun” hem-de deňiz stasionar plarformalarda gurnalan iki sany ýerüsti - «SAKSON» и «NIS» enjamlaryň kömegi bilen burawlaýarlar. Şu aýda bu ýataga ýene-de bir «Caspian Driller» buraw platformasy gelip gowuşdy. Kompaniýa 2014-nji ýylda guýularyň 16-17-ni we 2015-nji ýylda 20-sini burawlamagy göz öňünde tutýar. Buraw işleriniň birbada enjamlaryň bäşisi bilen alnyp barylmagy ýataklaryň özleşdirilişini çaltlandyrmaga mümkinçilik berer.
“Dragon Oýl” kompaniýasy Hazaryň türkmen kenarynda nebitiň çykarylyşyny artdyrýar
Если вы заметили ошибку в тексте, пожалуйста, выделите её и нажмите Ctrl+Enter


text:
«Balkan» — «Ahal» (Birinji duşuşygyň netijesi 1:3)
Köplenç bolşy ýaly, «Balkan» myhmançylykda garşydaşlaryny ýeňip bilmegiň syryny çärýek finalyň ilkinji duşuşygynda hem çözüp bilmedi. Gaýtam, topar öz derwezesine 3 pökgi goýbertdi. Ýöne «Balkan» — «Ahal» duşuşygy diýlende «nebitçileriň» şu ýyl Ýokary ligada «Ahaly» uly hasap bilen ýeňendigi janköýerleriň ýadyna düşýän bolsa gerek. Şonuň üçin hem «Balkan» ýarym finala çykmak mümkinçiligini ýitirdi» diýip anyk kesgitlemek kyn. Çünki topar öz meýdanynda «Ahalyň» derwezesine 4 pökgi geçirip bilýändigini Ýokary ligada görkezdi. Bu duşuşykda bolsa ýarym finala çykmak üçin ýer eýelerine garşydaşlarynyň derwezesine jogapsyz 2 pökgi geçirmek hem ýeterlik. Ýöne ýurdumyzyň Kubogyna 2 ýyl bäri mynasyp bolup gelýän «Ahal» hem dörän nobatdaky mümkinçiligi aňsat-aňsat elden bermese gerek.
Ýarym finala «Balkan» çykarmy ýa-da «Ahal»?! Muny öňünden çaklamak kyn. Bir zat welin aýan, geçen ýyl Kubok ýaryşynyň finalyna çenli baryp ýeten bu toparlaryň birinden biri bu ýyl Kubok bilen çärýek finalda hoşlaşmaly bolar. Bu bolsa ýarym finala çykyp bilen beýleki toparlaryň işini ýeňilleşdirer. Şu duşuşyk «Balkanyň» Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda geçirjek 102-nji, «Ahalyň» 42-nji duşuşygy bolar.
«Altyn asyr» — HTTU (Birinji duşuşyk 3:1)
Aslynda «Altyn asyr» ýarym finala birinji duşuşykdan soň çykdy diýip bileris. HTTU-nyň «Altyn asyryň» meýdançasynda jogapsyz 3 pökgi geçirjekdigine ynanmak kyn. Dogry, geçen ýyl HTTU jogap duşuşygynda «aragatnaşykçylary» 2:0 hasabynda ýeňip, ýarym finala çykyp bilipdi. Ýöne bu ýyl 2:0 hem ýeterlik bolmaz. Üstesine-de HTTU-nyň geçen ýyl ýeňiş gazanan düzüminden birnäçe egsiklikler bar. Iki toparyň arasynda şu ýyl geçirilen duşuşyklarda bolsa HTTU azyndan 2 pökgi tapawudy bilen asgyn geldi. Şeýle-de bolsa futbolyň garaşylmadyk hasaplarynyň birine şaýat bolaýmagymyzyň ähtimallygyny hem ýatdan çykarmaly däl.
Şu jogap duşuşygy «aragatnaşykçylaryň» Türkmenistanyň Kubogyndaky 31-nji, HTTU-nyň 52-nji duşuşygy bolar.
«Aşgabat» — «Hazyna» (Birinji duşuşyk 2:3)
Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky şu ýylky ýaryşyň iň köp pökgi geçirilen duşuşygynda «ykdysadyýetçiler» mynasyp ýeňiş gazanmagy başarypdylar. Ýöne «Aşgabadyň» derwezesine üç pökgi geçirip bilenem bolsalar, bu ýeňiş olary arkaýynlaşydyryp bilmedi. Jogap duşuşygynda «Hazyna» 1:0 hasabynda ýeňilmegem howply. Öz meýdanynda aňsat-aňsat ýeňilmeýän «Aşgabat» üçin hem ýeňiş zerur. Çünki çempionatda birinjilige indi «Altyn asyrdan» başga topar garaşýan däl bolsa gerek. Diýmek, hemmeler, şol sanda «Aşgabat» hem Kubokdan umytly. Şu jogap duşuşygynda «Aşgabat» Türkmenistanyň Kubogyndaky 27-nji duşuşygy geçirer. «Hazyna» bolsa 4-nji duşuşygyna çykar.
«Energetik» — «Şagadam» (Birinji duşuşyk 0:1)
Türkmenbaşy şäherinde geçirilen duşuşykda ýeňlenem bolsa «Energetik» üçin entek mümkinçilik bar. Ýöne «Energetiň» öňünde iki şert dur. Topar hem-ä ýeňmeli, hem-de özüne pökgi geçirtmejek bolmaly. Diýmek, berk gorag galasy bilen, hem ugurtapyjy, hem ýokary tizlikli hüjüm gerek. Çynyny etse, «Energetik» bulary tapyp bilýän topar.
«Şagadamam» çempionlykdan umydyny üzüp, gözüni Kuboga diken toparlaryň biri. Çärýek finalda Kubok ýaryşynyň iň ejiz hasaplanylýan topary bilen duşuşyp, ýarym finala çykmaga esasy dalaşgär görkezilýän «Şagadam» öz meýdanynda gazanan mümkinçiligini bu gezek hem elden bermese gerek.
Ýatladýarys, şu duşuşykda «Energetik» Türkmenistanyň Kubogynyň taryhynda 6-njy gezek ýaşyl meýdana çykýar, «kenarlylar» bolsa şu jogap oýnunda Kubok ýaryşlaryndaky 74-nji duşuşygyny geçirer.


text:
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň goşunlary kaddafiçileri ýeňip, Sabha şäherini eýelediler. Indi Liwiýanyň günortasy doly täze häkimiýetiň gözegçiligine geçdi.
Häzir Liwiýada Bani-Walid bilen Sirte şäherleri Kaddafini goldaýanlaryň elinde bolup, täze häkimiýet goşunlaryna garşylyk görkezmegi dowam etdirýärler.
22-nji sentýabrda Tripolide Birleşen Ştatlaryň ilçihanasy gaýtadan işläp başlady.
Liwiýanyň premýer-ministri wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Mahmud Jabril täze hökümetiň 10 günüň dowamynda düzüljekdigini mälim etdi.


text:
Türkmen ýolbaşçylarynyň, özleriniň aýdyşlary ýaly, gijesini-gündiz edip, hiç bir dynç-günsüz işlemek prinsipi ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowdan galan endikdir. Türkmenistan öz garaşsyzlygyny alandan soň, Nyýazow ýolbaşçylara berilýän zähmet rugsadyny kesipdi.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň permanlarydyr kararlary bilen bellenilýän ähli ýolbaşçylar, adaty işgärler ýaly, her
ýyldaky bir aýlyk zähmet rugsadyna çykmakdan mahrumdylar.
Ýöne Nyýazow aradan çykmazyndan iki ýyl öň golastyndaky ýolbaşçylara bir hepdejik dynç almaga rugsat berip başlapdy. Şol bir hepdelik dynç alşa Nyýazowyň özi hem çykýardy we deňziň kenaryna giderdi.
Ýurduň ýolbaşçylaryna ýylda bir hepde dynç almaga rugsat bermek prinsipi prezident Berdimuhamedow tarapyndan hem dowam etdirilýär. Türkmen ýolbaşçylary bir hepdelik rugsada tomsuň ortaky aýynda goýberilýär.Her kim birhili geçirýär
Mejlisiň başlygy A.Nurberdiýewa (sagda) we wise-premýer M.Ýazmuhammedowa Hazaryň kenarynda, 16-njy iýul.
Şu ýyl Berdimuhamedow ýurduň edara-kärhanalarynyň ýolbaşçylaryna 11-nji iýuldan 18-nji iýula çenli dynç almaga rugsat berdi. Ýöne, dynç alşy her ýolbaşçy birhili geçirýär. Käbir edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary, bir hepdelik Awaza gitse, beýlekisi Baýramaly, Arçman kurortlaryna gidýär.
Emma käbir ýolbaşçylar bolsa, öýlerinde galyp, irden hem-de agşamlaryna işinden habar tutup durýarlar. Olaryň arasynda hatda öýüne gitmän, edarasynda galýanlaram bar.
Ýurduň beýleki edara-kärhanalarynyň ýolbaşçylary bilen bir hatarda Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow hem dynç alýar. Prezidentiň adaty raýatlar ýaly dynç alşy ýurduň mediasy tarapyndan aldygyna wagyz edilýär.
Türkmen mediasynyň habarlarynda Berdimuhamedowyň Awazada dynç alýan döwrüniň nusgalyk göreldä eýedigi barada aýdylýar.
Ýurduň telewideniýesi prezidentiň öz egindeşleri bilen sportuň dürli görnüşleri bilen meşgullanyşyny tomaşaçylara görkezip, döwlet baştutanynyň özüniň boş wagtynda sagdyn durmuş ýörelgesine eýerýändigini habar berýär.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy


text:
Düýn prezident Obamanyň administrasiýasy Guantanamo türmesinde terrorizmde güman bildirilip saklanýan tussaglara sud etmek çäresiniň ýene iki aýa golaý yza süýşüriljekdigini mälim etdi. Obamanyň administrasiýasy munuň sebäbini terrorizmde güman bildirilýän bu adamlara Birleşen Ştatlaryň öz sudlarynda sud ediljekdigi bilen düşündirdi.
Birleşen Ştatlaryň Kongresi bu tussaglara sud etmek boýunça täzeçe düzgünleri kabul etmekligi göz öňünde tutýar.
Häzirki wagt Birleşen Ştatlaryň garamagyndaky Guantanamo türmesinde 220-den gowrak tussag saklanýar.


text:
Nobel baýragynyň eýesi bolan türk ýazyjysy Orhan Pamuk "Aňymdaky geňlik" atly ahyrky romanyndan soň ýene bir täze kitaba başlandygyny we onuň ilkinji sözlemini ýazandygyny aýan edipdir.
Orhan Pamuk ýazýan romanlarynyň sünnäliginiň üstünde gaty köp kelle döwýän ýazyjylaryň biri hasaplanýar. Ol Türkiýäniň Izmir şäherinde okyýjylary bilen duşuşanda şeýle diýipdir:
"Ilkinji sözlem meniň üçin örän möhüm ähmiýete eýedir. Romanyň düýp mazmunyny we aňladylýan hemme zadyny ilkinji sözlemde ýaňzytmak isleýärin. Şol sebäpdenem ilkinji sözlemi ýazmaklygyň özi meniň üçin gaty kyn ýagdaý".
Has köp haýsy romanyny halaýandygyny aýtmaklyk babatda gaty kynçylyk çekýändigini nygtan ýazyjy, aslynda munyň ruhy ýagdaýyna görä tapawutlylyk görkezýändigini aýdypdyr.
Orhan Pamuk "Gara kitap" atly romany ýazmaklygyň özi üçin gaty täsin tejribe bolandygyny, ýöne buýsançly romanynyň "Meniň adym gyrmyzy" diýen eseri bolup durýandygyny belläpdir.
Ol "Meniň adym gyrmyzy" atly romanynyň Hytaýda has köp satylandygyny, "Gar" atly romanynyň ABŞ-da has köp halanandygyny, "Stambul" atly kitabynyň bolsa iň köp Ispaniýada satylandygyny gürrüň beripdir.
Orhan Pamuk golaýda dünýeden öten ýazyjy Ýaşar Kemaly tanaýandygyna we onuň dosty bolandygyna buýsanýandygyny aýan edip:
"Ýaşar Kemal bilen syýasat we edebiýat ugurlarynda dostlugymyz bardy. Şonuň ýaly-da onuň bilen uzaga çekýän gezelençlere çykýardyk. Köplenç Ýaşar Kemal gürrüň berýärdi, men bolsa diňleýärdim. Özümiňem onuň ýaly gaty köp zady bilýän şahsyýet bolasym gelýärdi" diýipdir.


text:
Serbiýanyň we Albaniýanyň premýer-ministrleri Tiranda geçiren duşuşyklarynda iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmak ugrunda işlejekdiklerini mälim etdiler.
“Biziň hökümetimiziň işi gelejege seretmeklik we biziň üçin gelejek Albaniýa bilen gowy gatnaşyklar diýmegi aňladýar” diýip, 27-nji maýda Albaniýanyň paýtagty Tiranada Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandr Wuçiç belledi.
Albaniýanyň premýer-ministri Edi Rama Ýewropa Bileleşigine agzalyga ýüz tutan Serbiýanyň we Albaniýanyň “bu regionda parahatçylygy we bilelikde ýaşamagy dikeltmegi üçin taryhy mümkinçilik” döredi diýdi.
Wuçiç we Rama Kosowa babatynda özleriniň dürli-dürli garaýyşdadygyny tassykladylar, emma iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň bilelikdäki proýektler arkaly gowulandyryp boljakdygyny aýtdy.


text:
Garaşsyzlyk baýramynyň ýakynlaşmagy bilen Türkmenistanyň ähli welaýat we etrap merkezlerinde oňa taýýarlyk çäreleriniň-de has güýçlenýändigini görmek bolýar.
Lebap welaýatynda-da baýramçylyk çärelerine taýýarlyk işleri gyzgalaňly barýar. Muňa günüň dowamynda Türkmenabadyň sport stadionlaryndan ýaňlanýan sesleri eşiden her bir adam göz ýetirip biler.
Türkmenabat şäheriniň Derýaçy kiçi etrapçasynyň stadionynda geçirilýän repetisiýa Lebap welaýatynyň ähli etraplaryndan çeper höwesjeňler gatnaşýarlar. Gatnaşyjylaryň aglabasy ýaş oglan-gyzlar. Ýöne Hojambaz we Halaç etraplaryndan gelip, mamalaryň tansyny ýerine ýetirýän eneler, mamalar hem bar.
Bu taýýarlyklaryň Aşgabadyň Olimpiýa stadionynda däp boýunça her ýyl Türkmenaistanyň Garaşsyzlygyna bagyşlanyp geçirilýän uly baýramçylyk çäresine degişlidigini Radiomyz bilen söhbetdeş bolan medeniýet işgärleri aýdýarlar.
Çagalar we garrylar
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik tansçy oglan özüniň Garabekewül etrabynyň medeniýet öýüniň tans toparynyň işgäridigini, işe täze girendigini, şonuň üçin ol uly baýramçylyk çäresinde diňe uly şar göterip, 10 minutlyk çykyş etmelidigini aýdýar.
“Men her etrapdan bellenen oglanlar bilen uly dabarada şar göterip, 10 minut aýlanmaly, şonuň üçin bize şarçylar diýýärler. Wezipämiz kyn bolmasa-da, şu günler her gün irden 8 den 12-ä çenli repetisiýa geçmeli. Tansçy oglan-gyzlaryňky kyn, günüň aşagynda her gün tans edýärler” diýip, Garabekewül etrabynyň medeniýet öýüniň efirde adynyň agzalmagyny islemedek işgäri aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, 10-njy oktýabrda häzirki stadiondaky ähli çeper höwesjeňler paýtagta gitmeli we ol ýerde-de 15 günläp repetisiýa geçmeli.
Türkmenistanyň Garaşsyzlygyna bagyşlanyp geçiriljek çäreleriň uly böleginiň paýtagt Aşgabatda bolýandygyna garamazdan, welaýatlaryň merkezi şäherlerinde-de uly konsert-dabaralar planlaşdyrylýar. Ýöne bu medeni çärelerde aýdym-sazlardyr dürli sahnalar bilen çykyş etmeliler diňe medeniýet işgärleri, bagşy sazandalar däl, olaryň köp bölegi ýokary we orta hünärment mekdepleriň talyplary we şol sanda mekdep okuwçylary.
Türgenleşik okuwdan ileri
Türkmenabat şäheriniň “Zähmet” stadionynda orta mekdepleriň kiçi klas okuwçylary welaýatda geçiriljek baýramçylyk çykyşlaryna taýýarlyk görýärler. Ol okuwçylar her gün “Zähmet” stadionynda ertir irden tä günortana çenli dürli tanslary ýerine ýetirýärler. Käbir türkmenabatly ene-atalaryň aýtmaklaryna görä, ýurduň garaşsyzlygyna bagyşlanan konsert çäreleri eýýäm oktýabr aýynyň başynda başlanýar we şol çärelerde çykyş etjek okuwçylar türgenleşik üçin okuwdan boşadylýar.
Türkmenistanda toý-baýramyň köp bolmagy we şol toý-baýramlar mynasybetli geçirilýän medeni we syýasy çäreleriň-de köpdügi oňa mejbury gatnaşdyrylýan okuwçy-talyplarda, mugallymlarda, döwlete degişli edara-kärhanalaryň işgärlerinde negatiw täsir galdyrýar. Bu ýagdaý Garaşsyzlyk we Bitaraplyk baýramçytlyklarynda has ýitileşýär, sebäbi bu baýramçylyklar has şowhunly bellenilýär.
Baýramçylyga begenmelimi ýa gynanmaly?
“Esasynda baýramçylyklar ýakynlaşsa begenilmeli, ýöne biz döwlet derejesinde bellenilýän uly baýramçylyklar ýakynlaşsa, gynanýas. Sebäbi günde marşirowka, günde baýdak göterme, günde tans çendenaşa ýadadýar. Baýramçylyk ruhy asla ýadymyza-da düşenok, daňdandan gijä çenli dik aýak üstünde” diýip, talyp ýigit Berdi Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeşlikde aýtdy.
Türkmenistanyň garaşsyzlygyna bagyşlanyp geçiriljek syýasy we medeni çärelere taýýarlyklar gyzgalaňly ýagdaýda dowam edýär.


text:
Orseýtde bolup geçen konstitusion krizisiň üstünden eýýäm ýigrimi ýyl geçdi. Gürrüňi edilýän syýasy krizis soňlugy bilen ýaragly çaknyşyga öwrülip, onuň netijesi hem parlamentde gapma-garşylygyň ýüze çykmagyna getiripdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bu pajygaly ýagdaýyň baş gahrymanlaryna ýakyndan syn etdi.
Orsýetde bolup geçen şol syýasy oňşuksyzlyk ýurtda tas garaždanlyk urşunyň turmagyna sebäp bolupdy. Krizisiň netijesinde paýtagt Moskwada 1917-njy ýylda bolup geçen Bolşewik rewolusiýasyndan soň iň gandöküşikli köçe gozgalaňy turupdy.
Ýigrimi ýyl mundan ozal, Orsýetde birnäçe aý dowam eden syýasy oňşuksyzlyk has tutaşansoň, ahyry 4-nji oktýabrda şol wagtky prezident Boris Ýeltsin goşuna mejlise hüjüm etmegi buýruk beripdi.
Wakadan 2 hepde ozal, ýagny 21-nji sentýabrda Ýeltsin mejlisi (Ýokary Soweti) dargadyp, halky täzeden saýlawlara çagyrypdy. Ýöne Ýeltsiniň gol astyndaky esasy garşydaşlaryndan bolan oňşuksyz kanunçykaryjylar, Ýokary Sowetiň metbugat wekili Ruslan Hasbulatow we wise-prezident Aleksandr Rutskoý Moskwanyň Ak tamynda ýurduň baştutanyna böwet bolup, onuň sud jogapkärçiligine çekilmegi üçin ses beripdiler.
Şondan soň Hasbulatow we Rutskoý, Ýeltsine garşy bolan ýaragly protestçileri küşgürip, olara Orsýetiň merkezi media organy bolan Ostankino telekanalyna we Moskwa şäheriniň häkimlik binasyna çozmaga meçew beripdiler. Ýagdaý şeýle bolany üçin, Ýeltsin ýurtda adatdan daşary ýagdaý yglan edip, harbylara Ýokary Soweti almagy buýruk beripdi.
Şol döwürde bolup geçen wakalaryň baş gahrymanlaryndan biri hem prezident Boris Ýeltsin
.
Prezident Boris Ýeltsin (S) Federal howpsuzlyk gullugynyň direktory W.Putin bilen gürleşýär. Kreml, 29-njy mart, 1999.
Ol gürrüňsiz Orseýtde bolup geçen üýtgedip gurmak döwrüniň gahrymanlaryndandy.
1980-nji ýyllaryň ahyrynda Boris Ýeltsin Komunistik partiýanyň hataryndan öz islegi bilen çykyp, meşhur “bulagaý adama” öwrülipdi. Bu öwrülişik pursaty onuň 1991-nji ýylyň awgustynda bolup geçen hökümet agdarylşygyna synanyşykda tankyň üstünde durup surata düşmegine we edil şondan soň hem Kremle girmegine çenli dowam edipdi.
1991-nji ýylyň awgustynda hökümeti agdarmak synanyşygy tutuş Sowet Soýuzynyň dargamak prosesini çaltlandyrypdy.
Ýöne jadylaýyjy günleriň serhoşlygy 1991-nji ýylyň bahar paslyna çenli dowam edipdi.
Wagtyň geçmegi bilen Orsýetiň post-sowet ykdysadyýeti güýçden gaçyp, Ýeltsiniň “şok terapiýa” diýip bilinýän bazar ykdysadyýetindäki reformalaryna kem baha berlip başlanýar. Ýeltsin 1993-nji ýylyň aprel aýynda geçirilen referendumda üstünlikli çykyş edýär. Ýöne bahar pasly gutaransoň, Ýeltsin Ýokary Sowetiň kanunçykaryjylary bolan Ruslan Hasbulatow we wise-prezident Aleksandr Rutskoý bilen oňuşman başlaýar.
Şeýle agyr ýagdaýlaryň we oňşuksyzlyklaryň ýurdy ysgyndan gaçyrýan döwründe, ýagny 1993-nji ýylyň 21-nji sentýabrynda Ýeltsin “No:1400 belgili karara” gol çekýär. Bu karar kanunçykaryjylary dargadyp, dekabr aýynda iki palataly saýlaw geçirmekligi tabşyrýardy.
Prezident bu çäräniň degişli ykdysady reformalary amala aşyrmak üçin, bazar ykdysadyýetini esas edinmek üçin we sowet döwrüne yza dolanmazlyk üçin zerur hasaplanadygyny nygtap çykyş edýär.
Şeýlelikde, käbir kanunçykaryjylar Moskwanyň Ak tamyna toplanyp, ol ýerden çykman, Ýeltsini sud jogapkärçiligine çekmek üçin ses berýärler. Ýeltsin bolsa, bolýan zatlara üns bermän, binanyň elektrik toguny, telefon hyzmatyny we ýyly suwuny kesdirýär.
Şondan soň polisiýa işgärleri bilen Ýeltsine garşy gidýän protestçileriň arasynda çaknyşyklar ýygjamlaşyp başlaýar. Protestçiler paýtagtyň köçelerinde barrikadalar gurýarlar. Haçanda demonstrantlar Orsýetiň merkezi habar ýaýlymy bolan Ostankino kanalyna we şäher häkimliginiň binasyna hüjüm edenlerinde, Ýeltsin içeri işler ministrligine ýurtda adatdan daşary ýagdaýy yglan etmegi buýruk berýär.
4-nji oktýabr güni irden Ýeltsin şol wagtky goranmak ministri Pawel Graçýowa Ak tama çozmagy buýurýar. Şol günüň öýlänine çenli Ýeltsine bagly güýçler, binanyň howpsuzlygyny üpjin etmek bilen, gozgalaňçy mejlis agzalaryny tussag edýärler.
Wakadan üç aý soňra ählihalk referendumynda täze konstitusiýa kabul edilýär. Täze döredilen konstitusion kanunlar ýurduň prezidentine aňrybaş hukuk we güýç berýärdi.
Ýeltsin 1996-njy ýylda ikinji sapar prezidentlik wezipesine saýlanýar. Soňlugy bilen onuň saglyk ýagdaýy erbetleşip başlaýar we Kreml hem yzly-yzyna korrupsiýa dawalary bilen çöküp başlaýar.
Ýeltsin 1999-njy ýylyň Täze ýyl baýramçylygynyň bosagasynda,
garaşylmadyk ýagdaýda arzasyny ýazyp, işden çekilýär. Ol, halkyň saýlan prezidenti öz ornuny şol wagtky premýer-ministr Wladimir Putine berýär.
Wladimir Putin bolsa özüniň prezidentlik wezipesinde Orsýeti has hem çaýkap, ýurdy awtoritar režime tarap alyp gidýär.
Boris Ýeltsin 2007-nji ýylda aradan çykdy.
Prezident diwanynyň ozalky başlygy Sergeý Filatow, 30-njy sentýabr, 2013.
2003-nji ýylyň oktýabr aýynda prezidentiň iş dolandyryjysy Sergeý Filatow
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň ors gullugy bilen gürrüňdeşliginde bu krizis barada öz pikirlerini beýan etdi
.
“Elbetde şol syýasy oňşuksyzlyk döwründe iň esasy zat – prezident bilen parlamentiň gatnaşygy kesilipdi. Olaryň ikisiniň hem birek-birege bolan ynamy ýitipdi. Has wajyby, ykdysady reformalary amala aşyrmak üçin keseden goşulanlar köp bolupdy.”
“Näsaglan diňe bir Ýeltsin däldi. Biziň hemmämizde Sowet Soýuzynyň imperial düşünjeleri bardy – problemalary kim güýçli bolsa şol has gowy çözer diýlip pikir edilýärdi. Ylalaşyklara we oňuşmaklyga garşy gidilýärdi. Bu kesel Ýeltsinde-de bardy, bu kesel Gorbaçýowda-da bardy, bu kesel biziň hemmämizde-de bardy. Ol ýa-da beýleki bir meseläni güýjüň çözjekdigine bolan ynamymyz tötänleýin bolan zat däl. Biz meseleleri parahatçylykly ýollar bilen çözerden entek has gögeledik.”
“Biz ol döwürlerden sag-aman baş alyp çykdyk we biz bolan zatlardan sapak almalydyk. Ýöne, gynansagam, biz hiç zat öwrenmedik. Soňky geçen ýigrimi ýylyň dowamynda-da biz şol bir ugurda hereket etdik. Ähli hereketler häkimiýetler tarapyndan ulanyldy – barlyşyk edilmedi, halk köpçüliginiň pikir-garaýyşlaryna düşünilmedi. Konstitusiýa laýyklykda döwleti halk üçin goramakda häkimiýetler öz güýçlerini ulanyp bilerler. Ýöne bu mydama gowy bolup durmaýar. Eger biz demokratik döwlete tarap ymtylýan bolsak, onda biz ýurdy dolandyrmagyň ugurlarynda we güýçleriň gatnaşygynda saýlanyp alynýan metodlar babatda käbir zatlary üýtgetmeli.”
Metbugat wekili – Ruslan Hasbulatow
Ykdysadyýetçi Hasbulatowyň asly çeçen bolup, ol Sowet Soýuzynyň synjak döwürlerinde Ýeltsiniň ýakyn ýaranlaryndan biridi. Hasbulatow 1990-njy ýylda halk deputatlygyna saýlanypdy. Ol 1991-nji ýylyň awgustynda geçirilen başa barmadyk hökümet agdarylyşygyna synanyşykda Ýeltsine ýakyndan ýardam beripdi.
Sowet Soýuzy darganyndan soňra Hasbulatow Orsýetiň parlamentiniň (Ýokary Sowetiň) metbugat wekili wezipesine saýlanýar. Ol ýerde Hasbulatow öz güýjüni has hem berkleşdirýär.
Şeýle-de, ol soňabaka, syýasy garaýyşlary sebäpli, Ýeltsin bilen oňuşman başlaýar. Esasy bellärlikli garaýyş bolsa, Ýeltsiniň bazar ykdasydyýetini esas edinmekdäki “şok terapiýasy” diýip atlandyran ýoludy. Bu syýasat agzalýan iki şahsyýetiň arasyna ymykly tow düşürýär.
1993-nji ýylyň sentýabr aýynda Hasbulatow halkyň öňünde prezident barada “arakhor” diýip çykyş edýär we ony wezipesini terk etmäge çagyrýar. Ýeltsin kanunçykaryjylary dargatmak barada karar kabul edensoň, Hasbulatow gozgalaňçy kanunçykaryjylary Ak tamda ýygnanmaga çagyrýar we ol ýerde olar Ýeltsini sud jogapkärçiligine çekmek barada ses berýärler.
Ak tamyň balkonyndan öz tarapdarlaryna ýüzlenmek bilen, Hasbulatow olary Kremli basyp almaga we “jenaýatçy hem-de diýdimzor Ýeltsini” tussag etmäge çagyrýar.
4-nji oktýabrda Ak tam harby güýçler tarapyndan eýeleneden soň, Hasbulatow tussag edilýär. 1994-nji ýylda täze saýlanan parlament, ýagny Döwlet Dumasy oňa we Ýeltsine garşy çykan beýleki liderlere günä geçişlik yglan edýär.
Hasbulatow syýasaty taşlady we häzirki wagtda Moskwada, Orsýetiň Plehanow adyndaky Ykdysadyýet Akademiýasynda ykdysadyýet ugrundan okadýar.
Professor Ruslan Hasbulatow, 24-nji sentýabr, 2013.
Ol 1993-nji ýylda bolan waka barada Azatlyk Radiosynyň ors gullugyna şeýle gürrüň berdi
:
“Ýokary Geňeş güýçleriň üzňeligi baradaky konsepti girizdi. Ol ýerde Konstitusion Kazyýet bardy, ýagny biziň eminlerden düzülen kazyýetimiz bardy. Bu sistema demokratiki edaralaryň ählisi gatnaşdyrlypdy.”
“21-nji sentýabrda kanun taýdan ähmiýeti bolmadyk jenaýat häsiýetli karara gol goýuldy. Ýöne ondan ozal ýerine ýetiriji häkimiýet şol wagtky bar bolan syýasy sistemany ýykmak baradaky dildüwşigi işläp taýýarlapdy. 21-nji sentaýbrda olar harby güýji ulanmak arkaly şol dildüwşikdäki karary ýerine ýetirdiler.”
“Biziň ýeke-täk çykalgamyz galypdy, ol hem, konsititusiýa laýylykda, prezidentiň kararyny we biziň gelen netijämizi göz öňünde tutup, sud jogapkärçiligine çekmek prosedurasyny başlatmakdy. Size Konstitusion Kazyýetiň gelen netijesini ýatladaýynmy? Häli bu güne çenli kazyýetiň başlygy bolup oturan Waleriý Zorkin Konstitusion Kazyýetde Ýeltsiniň kararynyň bikanundygyny, parlamentiň hem ony sud jogapkärçiligine çekmäge doly hukugynyň bardygyny aýtdy.”
“Ýeltsin we onuň ýaranlary döwlete garşy uly jenaýat işini etdiler. Muny täze parlament derňäp biler. Bize täze bir komissiýa gerek, şu zatlary derňemek üçin. Howlukman derňäp, şu meseläni ýapmaly.”
“Ýeltsin parlamente harbylary iberende, oňa goldaw berdiler, ýöne görýäňizmi, indi biziň nähili konstitusiýamyz bar? Bu diňe bir konstitusiýa däl, bu “artykmaç gowy” konstitusiýa. Ýurtda prezidentden başga hiç kimiň güýji ýok. Ol rugsat bermese, asgyryp-üsgüribem bolanok. Şu zatlaryň hemmesi şol wagt bolan zatlaryň netijesidir.”
Wise-prezident Alekandr Rutskoý Orsýetiň Ak tamyny goraýjylara ýüzlenýär, 3-nji oktýabr, 1993.
Wise-prezident Aleksandr Rutskoý
Aleksandr Rutskoý owgan urşunyň weteranydy. Ýeltsin 1991-nji ýylda Orsýet Sowet respublikasynyň prezidentligine üstünlikli dalaş edeninde, ol Rutskoýy wise-prezident wezipesine dalaşgär edip belläpdi.
Edil Hasbulatow ýaly, Rutskoý hem 1991-nji ýylyň awgust aýynda amala aşyrlyan başa barmadyk hökümet agdarylyşygynda Ýeltsiniň tarapynda çykyş edipdi. Şol bir wagtyň özünde, ol hem Sowet Soýuzy dargansoň Ýeltsin bilen tersleşenleriň hataryna geçýär. Rutskoý aýratynam Ýeltsiniň ykdysady reformalaryny durmuşa geçirmäge baştutanlyk edýän we Ýegor Gaýdar, Anatoliý Çubaýs ýaly ýaş ykdysadyýetçileri öz içine alýan toparyň işlerini tankyt edýärdi.
Rutskoý korrupsiýa garşy göreşýän mejlisiň başlygy hökmünde Ýeltsini we onuň ýaranlaryny aýyplamak üçin ýeterlik maglumatlaryň özünde bardygyny öňe sürýär.
1993-nji ýylyň sentýabr aýynda Ýeltsin Rutskoýy kanuny esasda Kremldäki iş otagyndan çetleşdirýär we otagynyň gapysyny hem möhürletdirýär. Şondan soň Hasbulatow Rutskoýy parlamente işe alýar.
Ýeltsin parlamenti dargadansoň, gozgalaňçy kanunçykaryjylar oňa garşy sud jogapkärçiligine çekilmegi üçin ses berýärler. Rutskoý hem “ýerine ýetiriji prezident” hökmünde kasam kabul edýär. Soňra 3-nji oktýabrda Rutskoý Hasbulatow bilen Ak tamyň balkonyndan halka ýüzlenip, protestçileri Ostankino kanalyny we şäher häkimligini basyp almaga çagyrýar. Ol Ak tamyň oka tutulmagyna sebäp bolan birnäçe hadysalary meýilleşdirýär.
Rutskoý, Hasbulatow we beýleki gozgalaňçy liderler bilen bir hatarda, halky köpçülikleýin bulagaýçylyklara küşgürmekde günä bildirlip tussag edilýär. Bir ýyldan soň ol ýurtda yglan edilen günä geçişlikde azat edilýär.
Rutskoý “Deržawa” atly milli garaýyşly partiýa döredýär we 1996-njy ýylda Kursk Oblastynyň häkimi wezipesine saýlanýar. 2000-nji ýyla çenli ol şol wezipede işläp, agzalan işinden çykansoň, jemgyýetçilik işini taşlaýar.
Rutskoý bilen Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň ors gullugy söhbetdeş bolupdy
.
“18 ýyldan bäri bize 1993-nji ýylda bolan wakalar barada ýalan-ýaşryk zatlary aýdyp geldiler. Ýöne soňky iki ýylyň dowamynda hakykat tohumlary miwe berip başlady. Men bu soňky ýagdaýlary iki sebäpden aňry ýanym bilen goldaýaryn. Kimdir birinden ar almak üçin däl, adamlaryň hakykatyň nämedigine göz ýetirmegi we mundan beýläk şeýle ýagdaýyň gaýtalanmazlygy üçin goldaýaryn. Sebäbi bu birek – biregi gyrmak üçin edilen söweşdi.”
“Meniň pozisiýam arassa prinsipli pozisiýady. Diýmek, hiç kim meniň Ýeltsini kürsüsinden çetleşdirip, häkimiýete geçjek bolandygymy aýdyp bilmez. Men ýekeje bir zat isledim; edilen ykdysady reformalar “Forbes” žurnalynyň sanawynda orun tutmak üçin edilmeli däldi, halkyň bähbidine amala aşyrylmalydy. Gynansagam, men mamla bolup çykdym – bolan zatlar hususylaşdyrmanyň netijesinde boldy. Halk garyp düşdi we senagat taýdan, oba-hojalyk we harby taýdan güýjümizi ýitirdik.”
“Muňa konstitusion krizis diýýänler bar bolsa, bu asla beýle däl. Ýeltsiniň ähli kanun çykaryjylyk inisiatiwalary Konstitusiýa laýyklykda alnyp barylýardy we Halk deputatlarynyň kongresinde teklip edilip kararlaşdyrylýardy.”
Prezident Boris Ýeltsin (Ç) goranmak ministri Pawel Graçew bilen, Kreml, 23-nji fewarl, 1996.
Şol döwrüň gahrymanlaryndan ýene biri hem Pawel Graçýow.
Ýeltsiniň Hasbulatow we Rutskoý bilen düşünişmezligi dartgynlyga sebäp bolup başlansoň, bu wakada goşunyň roly has wajyp bolup başlaýar.
Dürli harby wezipelerde işlän goranmak ministri Pawel Graçýow 1990-njy ýylda Sowet Soýuzynyň desantçy goşunlarynyň serkerdebaşysy bolýar. Ol 1991-nji ýylyň awgust aýynda bolup geçen hökümeti agdarmak synanyşygynda Ýeltsiniň tarapynda çykyş edýär. Hatda metbugatda aýdylşyna görä, Graçýowyň Ýeltsine plan barada öňünden duýduryş berenligi hem aýdylýar.
Öz gezeginde Ýeltsin hem ony sylaglaýar. Graçýow Sowet Soýuzy dargansoň, has takygy 1992-nji ýylyň maý aýynda ýurduň goranmak ministri wezipesine bellenilýär.
1993-nji ýylda konstitusion krizis ýüze çykanynda Graçýow ýene-de Ýeltsine öz wepalylygyny görkezip, öz goşunlaryna Ak tamy oka tutmaga buýruk berýär. Şol döwürde ýazgy edilen bir wideoda Graçýowiň öz esgerlerini Orsýeti graždanlyk urşundan halas edendikleri üçin öwüşi görkezilýär.
Ak Tamyň oka tutulmagyndan birnäçe hepde soň Graçýow Ýeltsiniň Howpsuzlyk mejlisine çagyrlyp, “Şahsy batyrgaýlyk” sylagy bilen sylaglanýar.
Ýöne soňky ýyllarda onuň korrupsiýa bilen baglanyşygy öňe sürlüp başlanýar we şol bir wagtyň özünde Graçýowa “Paşa Mersedes” diýip lakam hem dakylýar. “Moskowskiý komsomoles” gazetiniň 27 ýaşly habarçysy Dmitriý Holodowyň sumkasyna mina goýlup öldürlende, Graçýowyň abraýy has hem pese gaçyp başlaýar. Ýaş habarçy goranmak ministrligindäki korrupsiýa barada yzygiderli makala ýazyp başlan ekeni.
Graçýow ýokary wezipede işlän döwründe “söweş topary” diýlip atlandyrylan toparyň hem bir bölegi bolupdy. Agzalýan toparda maslahatçylar bolup, ol toparyň düzüminde prezidentiň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Aleksandr Koržakow, FSB-niň başlygy Mihail Barsukow we premýer-ministriň birinji orunbasary Oleg Soskowets dagy bardy. Olar Ýeltsiniň Çeçenistana heläkçilikli harby operasiýalary amala aşyrmygyna sebäp bolupdylar.
Graçýow 1996-njy ýylyň iýul aýynda, Ýeltsiniň ikinji sapar prezidentlige saýlanmagyndan biraz wagt soň wezipeden çetleşdirilýär. Bu hereketi öz wagtynda Kremliň “kremlçilerden” saplanmagy diýip häsiýetlendirenler hem bolupdy. Ol 2007-nji ýyla çenli Orsýetiň döwlet ýarag eksportçysyna maslahatçy bolup işleýär.
Graçýow 2012-nji ýylyň sentýabr aýynda, 64 ýaşap aradan çykdy.
Içeri işler ministri Wiktor Ýerin
Ýeltsiniň parlament bilen eden oýnunda harby güýçleriň möhüm ähmiýetiniň bolşy ýaly, polisýanyň oýnan roly hem bellärlikli bolupdy. Içeri işler ministri Wiktor Ýerin ozaldan polisiýa gullugynda işläpdi. Ol hem Owgan urşuna gatnaşypdy, şeýle-de Ýeltsine wepalylygy bilen tanalýardy.
Düşünişmezlik döwrüniň bosagasynda, has takygy 1-nji oktýabrda Ýeltsin ony “general” çini bilen hem-de “Orsýet Federasiýasynyň gahrymany” diýen at bilen sylaglaýar.
Orsýetiň günortasynda ýerleşýän Budýonowsk şäherinde Şamil Basaýewiň ýolbaşçylygyndaky çeçen gozgalaňçylarynyň ele salan zamunlaryny halas etmek boýunça edilen operasiýalar netijesiz bolansoň, Wiktor Ýerin 1995-nji ýylyň iýun aýynda içeri işler ministri wezipesinden boşadylýar. Ol 2000-nji ýyla çenli Orsýetiň Daşary ýurtlar boýunça aňtow gullugynyň başlygynyň orunbasary wezipesinde işleýär. Şondan soň Ýerin jemgyýetçilik işinde işlemedi.
Janpena Aleksandr Koržakow
Aleksandr Koržakow Ýelstiniň baş janpenasydy. Ol Ýeltsiniň iň ynamdar adamlaryndan biri bolup, olaryň çüýşedeş bolandygy hem aýdylýar.
KGB-niň işgäri bolan Koržakow howpsuzlyk edarasynyň 9-njy bölüminde işe başlaýar. Olara ýokary resmileri goramak işi tabşyrylýar. 1980-nji ýyllarda oňa Ýeltsini goramak işi tabşyrylýar. Şol wagtlar Ýeltsin partiýanyň parlak ýyldyzy bolup, Moskwanyň komunist partiýasynyň birinji sekretary wezipesine, şol bir wagtyň özünde paýtagtyň häkimi wezipesine bellenilýär.
Sowet lideri Mihail Gorbaçýowyň reformalaryny tankyt edendigi üçin Ýeltsin işden çykanynda Koržakow hem onuň yzyna düşüp gidýär. Ýeltsin perestroýka döwrüniň demokratiki hereketiniň öňdebaryjy ýyldyzy bolup başlan döwründe-de Koržakow onuň bilen biledi.
Ýeltsin Kremle geçeninde Koržakow prezidentiň Gorag gullugynyň başlygy wezipesine bellenilýär we perdäniň arkasyndaky täsirli güýje eýe bolýar.
Käbir bilermenleriň aýtmagyna görä, Ýeltsiniň Ak tamy oka tutdurmagyna Koržakow sebäp bolupdyr. 1993-nji ýyldaky krizisden soň onuň täsir güýji has hem köpelýär. Ýeltsiniň 1994-nji ýylda Çeçenistana goşun sürmegine Graçýow bilen Koržakow sebäp bolupdyr hem diýilýär.
1996-njy ýylyň iýul aýynda Koržakow işden boşadylýar. 1997-nji ýylda ol özüniň Kreml ýatlamalary barada “Boris Ýeltsin: Şapakdan daňa çenli” ady bilen kitap çykarýar. Kitapda ol Ýeltsiniň töweregindäki adamlary ýiti tankyt edýär. Koržakow 1997-nji ýyldan 2011-nji ýyla çenli Döwlet Dumasynda deputat bolup işleýär.


text:
Nädip ýazmaly?
Gollanma.com-da nädip ýazmaly, näme ýazmaly, nirde ýazmaly?
1. Eger-de siz makala goşmak isleýän bolsaňyz, onda “Makala ýaz” diýen düwmä basyp islän zadyňyzy goşup bilersiňiz. Siziň goşjak makalaňyz islendik mowzukda bolup biler (hekaýalar, oýlanmalar hem kabul edilýär). Ugradylan makala saýtyň barlagyndan geçenden soňra çap ediljekdir.
2. Saýtda eýýäm bar bolan makalalara goşmak isleýän zadyňyz bar bolsa, “teswirler” bölümine ýazyp bilersiňiz. Saýtyň administratorlary ýa-da moderatorlary siziň ýazan goşmaça maglumatyňyzy iň gysga wagtda makala goşarlar.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko resmi sapar bilen Wenesuela bardy.
Paýtagt Karakasda Lukaşenkonyň öz kärdeşi Ugo Çawez bilen gepleşikler geçirmegine garaşylýar.
Wenesuela Latin Amerikasyndaky döwletleriň arasynda Belarusyň iň uly hyzmatdaşlarynyň biri.
“Itar-tass” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, iki ýurduň özara söwda gatnaşyklary soňky ýyllaryň dowamynda artypdyr. 2006-njy ýylda bu 6 million dollar bolan bolsa, 2011-nji ýylda bu görkeziji 1.3 milliard dollar bolupdyr.
Wenesueladan öňinçä Belarusyň lideri Kubada bolupdy. Ol ýerde Lukaşenko özüniň kubaly kärdeşi Raul Kasto bilen gepleşikler geçirdi. Resmi maglumata görä, bu iki ýurduň özara ikitaraplaýyn söwda gatnaşyklary 50 million dollara deň. Wenesueladan soň Lukaşenko Ekwadora sapar eder.


text:
Gyrgyzystanyň “Sosial demokratik partiýasy” häkimiýet başyndaky koalisiýany terk etdi. Bu ädim premýer-ministr Sooronbaý Jeenbekowyň koalision hökümetiniň iş başyndan çekilmelidigini aňladýar.
“Sosial demokratik partiýasynyň” lideri Isa Omurkulowyň 24-nji oktýabrda aýtmagyna görä, alty partiýadan ybarat koalisiýany terk etmek kararyna partiýanyň bir gün öň geçirilen maslahatynda “barlyşyksyz syýasy garaýyşlar” sebäpli gelinipdir.
Prezident Almazbek Atambaýew döwlet başyna saýlanmazdan öň partiýa ýolbaşçylyk edipdi.
Konstitusiýa laýyklykda, bir partiýanyň terk etmeginiň netijesinde koalisiýa öz-özünden dargaýar we onuň düzen hökümeti iş başyndan çekilýär.
Jeenbekowyň hökümeti aprel aýynda işe başlapdy.
Prezident Atambaýewiň parlamenti täze koalisiýany düzmäge çagyrmagy üçin üç gün berilýär.


text:
Dokuz aýlyk asudalykdan soň, ýaňy dogulan çaga uly ses bilen bu ajaýyp dünýä gelýär. Nähili we haçan dogry uklamalydygyny hem-de gije bilen gündüziň tapawudyny ol entek bilenok. Bu ýagdaýlarda özüňi alyp barmagy oňa ene-atasy öwretmeli bolar.
Mümkin siziň perzendiňiz gijesine gowy uklaýandyr, bary-ýogy bir-iki gezek oýanyp we enesini emip, ýene-de uka gidýändir. Mümkin gündizine hem özüni rahat alyp barýp we emenden soň biraz wagt töweregine syn edip, ýuwaşjadan süýji uka batýandyr. Siziň hem öz işleriňizi edip, arkaýyn dynjyňyzy almana mümkinçiligiňiz döreýändir. Ýöne şeýle oňaýlylyk örän seýrek bolýar. Çaganyň uklama häsiýeti uly adamyň ukusyndan tapawutlanýar.
Bilýän bolsaňyz, uky çuňňur hem ýüzleý häsiýetli bolup bilýär. Uly adamyň ýüzleý ukusy uklamanyň 20%-ni tutsa, ýaňy doglan çaganyň ukysynyň 80%-ni, 6 aýlyk çaganyň ukysynyň bolsa 50%-ni tutýar. Ýüzleý uky derrew töwerekdäki gelýän sesleriň ýa-da çagada döreýän oňaýsyzlyklaryň (iç sanjama, açlyk, gorky we ş. m.) täsiri bilen kesilip bilýär. Bu kadaly ýagdaý bolup, ýüzleý uklama wagtynda çagajygyň beýnisiniň ösüş hadysasy bolup geçýär, täze gören, eşiden, duýan wakalaryny, duýgularyny seljerip özleşdirýär, çaga ertirki gün üçin gerek boljak çüýç toplaýar. Çalt oýanma – bu taze gurşawda ýönekeý we adaty ýaşaýyş usulydyr, bu tebigatyň kanunydyr. Çagajyk gürläp bilmänsoň, bu usul arkaly enesine ony biynjalyk edýän zatlar barada duýdurýar. Mümkin, oňa bir gapdalda ýa-da arkasynda ýatmak oňaýsyzdyr ýa-da ol suwsaýandyr, bolmasa-da ajygýandyr. Mümkin onuň arlyklary öldür ýa-da bolmasa onuň içi agyrýandyr, gulajygy sanjýlaýandyr...
ÇAGA ÝETERLIK UKYSYNY ALÝARMY?
Bu soraga diňe onuň ene-atasy jogap berip biler. Egerde çaga oz ýaşyna laýyk ösüp, arkaýyn oýanýan we uklamadyk wagty şatlykly, rahat görünýän, töweregindäki hemme zat bilen gyzyklanýan, her aýda agramyny kadaly alýan bolsa hem-de işdäsi açyk bolsa, diýmek çaga ukydan hem doýandyr.
Bir aýlyk çaga bir gije-gündiziň döwamynda 18-20 sagat ýatýar. Üç aýlyk çaga bir gije-gündiziň döwamynda 17-18 sagat ýatýan bolsa, bäş-alty aýlyk çaga takmyndan 16 sagat ýatýandyr.
Emma hiç wagt iki aýlyk çaga yzygiderli 3-4 sagatdan köp ýatmaýar. Käbir çagalar eýýam 8 hepdelik ýaşyndan başlap gijesine gowy ýatyp bilýärler. Köplenç ýagdaýlarda çagalar alty aýlyk ýaşa çenli ukynyň arasyny kesip ýatýarlar.
UKLAMA ISLEGINIŇ ALAMATLARY
Çaga pallaýar – pallama arkaly çaganyň öýkenine köp mukdarda kislorod düşüp, ýadaw çaga bedeni kuwwatlylyk bilen üpjün bolýar.
Çaga gözlerini owkalaýar, gözleri gyzaran – çaga uzak wagtlap oýanyp gezse, gözler gurap başlaýar we olary owkalan wagty ýaş çykarýan mäzler işläp başlaýar.
Çaga ýadaw görünýär – köşeşip uka gitme maksady bilen, çaga agzyny açyp enesini emmek islegini bildirip başlaýar.
Ine, çagajyk uklama islegini hossarlaryna bildirse-de, uka gitmek asla aňsat iş däl eken.
NÄHILLI PÄSGELÇILIKLER UKYNYŇ BOZULMAGYNYŇ SEBÄBI BOLÝAR?
Iç sanjama, iç ýellenme, disbakterioz (adaty içege mikroflorasynyň bozulmagy) – bu köplenç duş gelýän we çagany ilkinji üç aýyň döwamynda biynjalyklyga getirýän sebäpdir.
Otit – gulagyň sowuklamasy. Bokurdakdan, burun boşlugyndan ýokançlyklaryň ýewstahiew kanalynyň (gulaga ýakyn ýerleşýar) üsti bilen geçip, gulagyň bölümlerini zeperlenmegidir. Otit esasan hem çaga ýatan wagty güýçli agyrylaryň döremeginiň sebäbi bolýar.
Gaýtarma – çagajygyň aşgazanyndan gyzylödege we agyz boşlugyna iýmitiň çykmagy. Çaga agyry duýar, aglap ynjalyksyzlanýar.
Allergiýa, demgysma, burundan suw akma – çagajygyň burny dykylýar, dem alyşy kynlaşýar.
Gijelewük – diateziň ýüze çykmagy, diş çykýan döwri etiniň gijemegi.
Nerw ulgamynyň näsazlyklary – gaharjaňlyk, biynjalyksyzlyk, aglaklyk, kelläni gaýşdyryp aglama häsiýeti.
Maşgaladaky emosional dartgynlylyk – ýygy-ýygydan dawa, enäniň gahar-gazap duýgulary çaganyň emosial ýagdaýynada täsir edýändir.
Ýerbe-ýer gurnalmadyk otagyň şertleri – sowuk düşek, howasy gurak, petiş otag, sowuk ýa-da gyzgyn howa, öwrenişilmedik sesler ýa-da yslar, oňaýsyz krowat. Başga ýerden gelýän sesler hem uka gitmäge päsgel berip bilerler (meselem, goňşylardan gelýän diwar deşijiniň, çekijiň sesleri, aýdym). Tersine, bütinleý asudalykda şygyrdy eşidilýän ýagdaýda hem bäbejik ony ünsli diňleýär, onuň uklamagyna päsgel döredýär.
ÇAGANYŇ RAHAT ÝATMAGY ÜÇIN...
Ilki bilen ynjalyksyzlygyň sebäbini ýok etmäge, ýatýan otagynda hem-de düşeginde oňaýly şertleri döretmäge çalşyň. Mümkin bolsa birnäçe lukmanlaryň pikirlerini biljek boluň. Bir lukman size rahatlandyryjy serişdeleri maslahat berse, beýleki lukman hiç zat etmegiň gereginiň ýoklugy babatda ynandyrar, üçünjisi bolsa owkalama, maşk etdirme, arassa howada gezelenç, rahatlandyrýan otlar bilen uklamadan öň suwa düşürmäni maslahat berip biler. Çaganyň birahat ukysy sizi aladalandyrýan bolsa, bu ýagdaýy ölçäp, oňa her tarapdan seljerme beriň. Öz perzendiňiz üçin iň oňaýly maslahaty saýlap alyp bolar.
Ene bilen çaganyň ýakyn aragatnaşygy wajypdyr. Çagajyga wagtynda üns berip, onuň ýanynda bolmak, onuň bilen mähirli gürleşip, ýatmazyndan öň hüwdülemek onuň nerw ulgamynyň işini rahatlandyrmaga ýardam berip biler. Çaga ýatyrmazdan öň otagyň howasyny çalyşmak, ýöne körpejäniň düşegini bolsa gyzdyrmak zerurdyr. Sebäbi çagalar sowuk düşegi halamaýarlar we çalt oýanýarlar. Rahatlandyryjy we mylaýym sazlary ýa-da ýazga geçirilen janly tebigata degişli owazlary (ýagşyň, deňiz tolkunlarynyň, tokaýdaky şemala ygşyldaýan agaçlaryň seslerini diňletmek) çaganyň çalt uklamagy üçin peýdaly çäreler bolup biler. Çagada oňaýsyzlyk döretmezlik üçin emdirýän enä içegeleri ýellendirýän ömümleri (kösükliler, kelem, gazlandyrylan içgiler, üzüm, gawun) iýmekden saklanmalydyr.
Uka gitme düzgünini düzüň. Köplenç uka gitmegi suwa düşmeden, ýakymly saz bilen bilelikde rahatlandyrýjy owkalama geçirilmeden başlama netijeli bolup, soňra ýyljak eşik (pižama, trikotaž arlyk) geýlenden soň enäniň süýji hüwdili owazlary goşulsa, çagajygyň süýji uka gitjegi ikiuçsyzdyr. Ýaşy ulyrak çagalara erteki aýdyp beriň. Belki, onuň manysyna çaga gowy düşünmese hem, siziň ýuwaş sesiňiz ony rahatlandyrar.
Çagajyga her gün bir wagtda ýatmaga endik etdiriň. Barlaglaryň görkezişi ýaly, çaga sagat 19.00-21.30 aralykda ýatyrylsa gowy uklaýar. Şundan gijä galynanda çaga gaty ýadaýar, onuň nerw ulgamynyň aşa tolgunmagy netijesinde, ony uklatmak kyn bolýar. Uka gitmezden öň uly ýaşly çagalara oýunlar oýnama, tolgundyryjy multfilmleri we kinofilmleri görmek maslahat berilmeýär.
GIJE BILEN GÜNDIZI ÇALYŞMA
Köplenç ýaňy doglan çagalarda gije bilen gündizi çalyşma häsiýeti döräp, ol enäniň, aslynda bütün maşgalanyň gün tertibinde oňaýsyzlyk döredýär. Iki-üç hepdelik körpejä gije bilen gündiziň tapawudyny "düşündirmäge" çalyşmalydyr. Gündiz, çaga oýa wagty, onuň oýnap hereket etmegini goldamalydyr. Töwerekden gelýän sesleriň derejesini peseltmäň (telewizor, telefon, gürrüň, kir ýuwýan maşynyň sesi we baş.), çagany gündizki seslere öwrenişdirmelidir. Emdirilýän wagty uka gidýän bolsa ony ýuwaşlyk bilen oýandyryň. Gijesine bolsa çaga bilen oýnamaň, otaga düşýän ýagtylygy we töwerekden gelýän sesleri peseldiň. Aradan wagt geçensoň körpejik gündiziň oýun, gijäniň bolsa uky üçindigine düşünip başlar.
DÜZGÜNLERE UÝMA WAJYPLYGY
3 aýlykdan başlap çaga 6 sagadyň döwamynda öýanman ýatyp bilýär. Emma ol, saglyk kynçylyklary bolmazdan, gündizine we gijesine gowy ýatmaýan bolsa, bu çaganyň "eldeki" edilendiginiň alamaty bolup biler. Ýygy-ýygy çaga emdirilse, üwräp ýatyrylsa, çaga öýanan wagty sebäpsiz gujaga alnyp, elmydama göterilse çaganyň çalt öwrenişmegi bolup geçýär. Ol özi uklap başarmaýar, oýanandan soň hem enäniň şeýle hereketlerini talap edýär.
Dürli ýagdaýlarda hemişe tertibi saklamaga çalşyň. Çaga gündizine ýatmaly, şol bir wagtda iýmitlenmeli we oýnamaly. Oňa özbaşdak uka gitme mümkinçiligini beriň. Bu örän wajypdyr. Uka batmazyndan öň ony krowatda ýatyryň. Goý ol özi uka gidip öwrensin. Eliňizde göterip, sallançakda üwremegiň geregi ýokdur. Gijesine oýanandan soň, onuň üwrelmek islegini goýdurmak aňsat düşmez.
Çenden aşa uzak wagtlap ýatýan çagalar hem duş gelýär. Şeýle çagalar 6-8 sagadyň döwamynda oýanman uklaýarlar. Olar hereketjeň däl, gowşak emýärler, oýnamaýarlar we agram alşynda kada laýyk köpelmeýärler. Bu ýagdaýda enesiniň özi irden oýandyryp, günüň dowamynda ony oýnadyp we gezdirip, çagany kadaly gün tertibine öwrenişmäge kömek etmelidir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Gazagystana sapary başlanýar.
Ol saparyň dowamynda Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew bilen duşuşýar we regionara hyzmatdaşlyk boýunça Gazagystanyň demirgazyk- gündogaryndaky Pawlodar şäherinde geçýän foruma gatnaşýar.
Orsýetiň habar agentlikleriniň maglumatyna görä, Putiniň Gazagystana sapary wagtynda $1.8 milliard durýan 13 töweregi şertnama gol goýular.
Putin bilen Nazarbaýew iki ýurduň Belorus bilen bilelikdäki gümrük meselesini we beýleki ugurlar boýunça ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy maslahat ederler.


text:
Londondaky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan türkmen olimpiadaçylarynyň toparyndaky 10 atletden 7-si eýýäm öz güýjüni synap gördi.
Sişenbe güni 64 kg. çenli agramdaky boksçularyň arasynda Serdar Hudaýberdiýew hindistanly boksçy Manoj Kumardan, 7-13 hasaby bilen ýeňildi. Mundan öň, Türkmenistanyň olimpiýa toparynyň hataryndaky ikinji boksçy Nursähet Pazzyýew 28-nji iýulda 75 kilograma çenli agramda türkiýeli Adem Klyjy bilen bäsleşip, ol hem 7-14 hasaby bilen ýeňlipdi.
Sişenbe güni erkekleriň arasynda agyr atletika boýunça 69 kg. çenli agramdaky atletleriň arasynda geçirilen ýaryşda türkmen sportsmeni Daniýar Ismaýylow umumy hasapda 310 kg. toplap, ýaryşa gatnaşan 18 atletiň arasynda 13-nji orny eýeledi.
Türkmen komandasynyň düzümindäki ikinji agyr atletikaçy Umurbek Bazarbaýew duşenbe güni 62 kg. çenli agramdaky atletleriň arasyndaky bäsleşikde 302 kg. toplap, 14 atletiň arasynda 6-njy ýeri almagy başardy.
Sişenbe güni geçirilen 63 kg. çenli agramdaky aýallaryň arasyndaky dzýudo ýaryşynda, türkmen atleti Gülnara Haýytbaýewa azerbaýjanly dzýudoçy Ramila Ýusubowadan ýeňildi.
Şeýle-de sişenbe güni erkekleriň arasynda 100 metr aralyga erkin görnüşde ýüzmek boýunça geçirilen ýaryşda türkmen sportsmeni Sergeý Krowýakow bu aralygy 54.43 sekuntda geçip, umumy hasapda 46-njy orny eýeledi.
Türkmenistanyň toparyndan ikinji ýüzüji Jennet Saryýewa 29-njy iýulda 400 metr aralyga suwda ýüzmek boýunça ýaryşa gatnaşdy. Saryýewa bu aralygy 5 minut 40,29 sekuntda geçip, pellehana iň soňky bolup geldi.
Medallar ýok
Häzire çenli türkmen olimpiadaçylary Londonda medally orunlary almagy başarmadylar. 2012-nji ýyldaky Olimpiýa oýunlaryny beýän edýän Azatlyk Radiosynyň habarçysy Kabyl Mekeş hem muňa ünsi çekip, Londondan şeýle gürrüň berdi: “Olimpiýa oýunlarynda dünýäniň iň öňde baryjy sportmenleri özara bäsleşýärler. Emma Merkezi Aziýa sebitinden gelen atletler häzirlikçe dünýä derejesinde netijeleri görkezip bilenoklar. Diňe Gazagystan oňat çykyş edýär. Emma, gyrgyz, türkmen, täjik sportsmenleri onçakly gowy netijeleri görkezenoklar”.
Türkmenistanyň ýaşaýjylary-da, türkmen olimpiadaçylaryna başda köp umyt baglan bolsalar-da, olaryň çykyşlaryndan nägilediklerini aýdýarlar. Türkmen sportsmenleriniň çykyşlaryna yzygider seredýän aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle gürrüň berýär: “Elbetde, her kimiň ýeňiji bolasy gelýär, her kimiň öz sportsmenine buýsanasy gelýär. Ýöne garaşylýan netijeler gazanylmady”.
Emma Bugaýew türkmen sportsmenleriniň çykyşlary milli sportuň ertirene umyt bagladýandygyny, ýeňiş gazanmasalar hem öz ildeşlerinde buýsanç duýgularyny döredýändigini belleýär.
Londondaky geçirilýän Olimpiýa oýunlarynda indi 85 kg. çenli agramdaky erkekleriň arasynda agyr atletika boýunça Mansur Rejepow, erkekleriň arasynda ýekedaban zyňmak boýunça Mergen Mämmedow we aýallaryň arasynda 100 metr aralyga ylgamak boýunça Maýsa Rejepowa dagy öz güýçlerini synap görerler. Şol üç türkmen sportsmeniniň ählisi hem 3-nji awgustda bäsleşerler.


text:
Orsýetiň Goranmak ministrligi orsýet uçarlarynyň ýene bir toparynyň Orsýetdäki hemişelik ýerine aşmak üçin Siriýadaky Hmeimim howa bazasyny terk edendigini habar berdi.
Toparyň düzümine “Ilýuşin-76” transport uçarlary we “Suhoý-25” söweş uçarlary girýär, diýlip 16-njy martda habar berildi.
15-nji martda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň uçarlarynyň esasy böleginiň Siriýany terk etmegine başlamagy tabşyrdy.
Orsýet Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini goldamak we “halkara terrorçylyga garşy göreşmek” maksatly ýurtda howa hüjümlerine başlamagyndan bäş aý geçensoň Siriýadan öz uçarlaryny çykarýar.


text:
Kemakyly oýnap bolýar, öýkelegiň üstünden gülüp bolýar, gorkagy köşeşdirip bolýar, batyry keseki bir ýurda urşa iberip bolýar, ynsabyňy tüweleý äkiden bolsa, wyždanyňy sil aparan bolsa, bürgüdi hem tüpeňläp bolýar. Ýone buýsançly kişä degmeli däldir, özüne buýsanýana hiç zat edip bolmaz. Buýsançly adama diňe buýsanyp bolýandyr.
Söýgi bir kör bije, utuş bary-ýogy bir gezek paýyňa düşýär. Şonda-da özüňe ýokary baha kesip, tumşugyňy göge tutsaň, tirsegiňi dişlejek bolup azara galyp oturma. Ýumruk salgap kowlan soýgini ýer ýumruklabam yzyna gaýtaryp bolýan däldir.
Günä diýlen nägehany biziň özümiz gazanýas. Soňra-da kimden ötünç sorajagymyzy bilmän, Ýokarkydan haraý gözleýäs. Olam: «Kimiň önünde günä gazanan bolsanyz, şondanam ötünç soraň» diýip, beýlesine öwrülip oturyberýär.
Ýeke galsak iňňildimiz ýatanok, üýşürseler el çarpyşyp otyrys. Başga birini beýgeltjek bolup özüni kiçeldip ýörenem gyt däl. Indi diňe ykbaldan nalyş edip, öz üstümizden güläýmek, üstesine-de bizden elini ýuwan Taňryny öz gününe goýaýmak galdy.
Bäbek üçin niýetlenen kiçijek arabada (ruslar oňa «kolýaska» diýýär) bir aýal kartoşka alyp barýar, beýleki biri boş çüýşeden dolduryp barýar. Dünýe nirä barýar – ony hiç kim bilenok.
Käbir adam ýurtdan çykyp gaýdýar – millet arassalanan ýaly bolýar, käbir kişi Watany terk ädýär – millet yzynda aglap galýar.
Adam başarsa ähli zatda birinji boljak, pellehana hemişe özgelerden önürti geljek. Ýalta kişi bolsun, çus adam bolsun – pellehana her kim özüçe howlugýar, her kimem bir hili ýetýär. Adam diňe bir pellehana howluganok. Çünki o taýyk ugradýan kän, aňyrda garşylaýan ýok.
Iki ýana urnup, dyňzap duran duýgulary bogma, goýber olary kalbyňdan. Goý, joşsun, goý, çogsun! Ot alan atýatakda çapalanýan atlary göz önüne getirip gör...
Dana kişä kemakyl diýseň, ol gaýdyp saňa görünmez, emma samsyga akylly diýseň welin, ony yzyňdan galdyryp bilmersiň.
Adamyň gylyk-häsietini bilesiň gelse; bir-ä oturgyçda, birem kürsüde oturdyp gör. Hiç zat sorajagam bolma, çünki oturgyçda otyrka ähli sowalyňa jogap berer, kürsä geçende, ol senden sorap başlar.Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Saud Arabystany bilen Eýran birek-biregi ”musulman däl” diýip aýyplaýarlar. Soňky garşylyklaýyn çykyşlar Eýranyň ruhany lideri Aýatolla Ali Hamaneýiniň eden tankydy sebäpli bolupdyr.
Ýakyn Gündoganyň iň uly iki geosyýasy bäsdeşleri haj zyýaratynyň başlamagynyň öňüsyrasynda gaýtadan garşylyklaýyn çykyşlar edipdirler. Olaryň arasyndaky sünni-şaýy dawasyna, sebitde dowam edip duran gandöküşikli “proksi söweşlerinde” (iki ýurduň arasynda bolýan, ýöne gönümel gatnaşmaýan söweşinde) hem duş gelmek bolýar. Wagtal-wagtal olaryň birek-bireginiň mertebesini peseltmek üçin, “at dakyp” edýän çykyşlary hemmeleriň ünsüni özüne çekýär. Ahyrky garşylyklaýyn çykyşlar bolsa, Eýranyň ruhany lideri Aýatolla Ali Hamaneýiniň ýazgarmasyndan soň möwjäpdi. Hamaneýi howpsuzlyk we logistika barasynda geçirilen gepleşikleriň şowsuzlyga duçar bolmagyndan soň eden çykyşynda, Saud Arabystanyň eýranly zyýaratçylary haja goýbermändigini berk ýazgarypdyr.
“Betpälli we ýoldan çykyp, azan adamlar”
Geçen ýylky hajda resmi bolmadyk çeşmelere görä, 2 müňden köp hajynyň heläk bolangyna aýdylýan pajigaly waka henizem adamlaryň ýadyndan çykanok.
Saudiýa hökümetiniň bolsa şol pajygada has az adamyň ölendigini aýan edendigi hakykatdyr. Hamaneýi öz resmi internet sahypasynda eden çykyşynda, eýranlylar bilen bilelikde heläkçilige uçran beýleki hajylaryň saudiýalylaryň bilkastlaýyn hereketi ýa-da iş oňarmaýandygy sebäpli ölendigini aýdypdyr:
“Eýranly mertebeli möminleriň pyganberiň öýüne barýan ýoluny ýapan saudiýa resmileri... betpälli we ýoldan çykyp, azan adamlardyr. Olar dünýäniň kapyr güýçlerini goldap, siýonizm we ABŞ bilen hyzmatdaşlykda, özleriniň zulum hökümdarlygyny dowam etdirip biljekdigini pikir edýärler... Yslam älemi we şol sanda musulman hökümetler we halklar saudiýa resmilerini gowy tanamalydyr. Olaryň kapyr, imansyz we materiýalistdigine doly göz ýetirmelidir”.
“Biz muňa gowy düşünmelidiris...”
Eýranyň ruhany lideri saudiýaly resmileriň yslamyň iki mukaddes şäheriniň goragçylary bolmaga mynasyp däldigini ýazypdyr: “Bu resmileriň Allanyň myhmanlaryna zalym çemeleşmegine görä, yslam älemi iki mukaddes ýeriň we haj meselesiniň ýolbaşçylygna düýpli ýagdaýda täzeden garamalydyr”.
Şol güniň ertiri Saud Arabystanyň baş müftüsi Abdulaziz Al Şeýh muňa jogap höküminde eden çykyşynda, Hamaneýiniň tankydynyň Eýranyň sünnilere garşy duşmançylygy bilen arabaglanşyklydygyny ýaňzydypdyr.
Eýranyň teokratik režimi özüni şaýy yslamynyň baýdagyny göterýän öňbaşçysy hasaplaýar. Wahhabit mezhebinden bolan saudiýalylar bolsa özüni sünni musulmanlaryň lideri ýaly hasaplaýarlar.
Saudly baş müfti Eýranyň yslamdan owalky taryhyna, ýagny otparazlyk döwrüne aýratyn üns çekmek bilen, ol gadymy mirasyň öz täsirini häzirki döwürde hem görkezýändigini nygtapdyr:
“Biz muňa gowy düşünmelidiris. Olar otparazlaryň neslidir we olaryň musulmanlar, ylaýta-da sünniler bilen duşmançylygy gaty gadymýetden gözbaş alýar”.
Aýyplamalar dowam edýär
Yrak, Siriýa, Liwan we Ýemende ýüze çykan gandöküşikli söweşlerde hem Eýran bilen Saud Arabystany düýpden gapma-garşylykly toparlaryň tarapynda durýarlar. Dartgynlyklaryň hem düşünişmezlikleriň her birinde, her pursatda mezhep dawasy özüniň täsirini gaty ýiti mälim edýär. Şonuň üçinem bu iki ýurduň arasyndaky gapma-garşylykly çykyşlar diýseň howply netijelere sebäp bolup biler.
Eýranyň Daşary işler ministri Jawad Zarif Twitter sosial ulgamyndaky öz sahypasynda saudly baş müfti Al Şeýhiň aýdan sözlerine jogap beripdir. Ol saud wahhabitliginiň häzirki zaman fundamentalist terrorçylar bilen arabaglanşyklydygyny belläpdir. “Ýöne saudlylar eýranlylary dünýä ýaragly terrorçylary ýaýradýan güýç ýaly görkezmäge synanyşýarlar”.
Zarifiň saudiýaly kärdeşi Adel al-Juneir bolsa geçen hepde eden çykyşynda: “Tähran režimi sebitiň milli howpsuzlygyna zyýan berýän käbir harby hereketleri goldaýar” diýipdir.
Ol öz çykyşyny şeýle sözler bilen tamamlapdyr: “Biz şeýle beýik taryha we beýik millete eýe bolan eýran halkynyň 1979-njy ýylda ýola goýan syýasatyny üýtgedip, halkara jemgiýetiň täze agzasyna öwrülmegini arzuw edýäris”.


text:
Köpugurly “Aşgabat” stadionynyň ýanynda Türkmenistanyň Prezidentiniň gatnaşmagynda tennis meýdançasynyň açylyş dabarasy boldy.
Aşgabat şäher häkimliginiň “Aşgabatabatlaýyşgurluşyk” önümçilik birleşigi bu desganyň baş buýrujysy bolup çykyş etdi, taslama boýunça ähli gurluşyk işlerini bolsa “Sport ýyldyzy” hususy kärhanasy ýerine ýetirdi.
Desganyň umumy meýdany 11 müň 242 inedördül metr bolup, onda merkezi meýdança we standart ölçegli türgenleşik meýdançalary ýerleşdirilipdir. Olar ýokary derejeli oýunlary geçirmäge mümkinçilik berýär. Tomaşaçylar üçin orunlar 560 adama niýetlenendir. Tennis toplumyna 80 awtomobil üçin ulag duralgasyny goşmak bilen, şeýle desgalaryň döwrebap düzümleri üçin zerur bolan egin-eşik çalşyrylýan, tälimçiler üçin otaglar we beýlekiler girýär.
Tennis — bu tizlikli we özüne çekiji oýun. Ýurdumyzda, esasan, ýaşlaryň arasynda sportuň bu görnüşiniň meşhurlygy artýar. Türkmenistanyň milli tennis merkezi 1992-nji ýylyň aprelinde döredildi. Geçen döwrüň içinde halkara derejede ykrar edilen köp tejribe toplanyp, uly üstünlikler gazanyldy. 2003-nji ýylda Türkmenistan Bütindünýä tennis federasiýasynyň doly hukukly agzasy boldy.
Türkmenistanyň Milli tennis merkezi sportuň bu görnüşi bilen meşgullanmaga dürli ýaşdaky adamlary çekmek boýunça uly işleri alyp barýar. Ýokary we ýörite orta okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda, şeýle hem “Zehinleriň gözleginde” atly bäsleşigiň çäklerinde mekdebe çenli we mekdep ýaşly çagalaryň arasynda tennis boýunça geçirilýän yzygiderli ýaryşlar, kiçi tennis boýunça guralýan görkezme çykyşlary onuň köpçülikleýin häsiýetli bolmagyna ýardam edýär.
Türkmen tennisçileri halkara ýaryşlarda ýurdumyza mynasyp wekilçilik edýärler. Ýakynda tennisçi ussatlarymyz Kuala-Lumpur (Malaýziýa) şäherinde geçirilen abraýly ýaryşlaryň biri bolan Dewisiň Kubogy ugrundaky ýaryşda üstünlikli çykyş etdiler. Şonda olar ady belli garşydaşlaryndan birnäçe ýeňiş gazanyp, finala çykdylar.
Tennis hem 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Bu jogapkärli ýaryşlara taýýarlyk şu gün türkmen paýtagtynda açylan döwrebap tennis meýdançasy bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr. Olimpiýa şäherçesiniň 4 müň tomaşaçy orunlyk merkezi tennis meýdançasy oýunlaryň baş tennis meýdançasy bolar.
Döwlet Baştutany ulanmaga berilmegi “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” atly köpçülikleýin çäreler bilen özboluşly mana eýe bolan täze sport desgalarynyň ýokary hil derejesini kanagatlanma bilen nygtap, bu ählihalk çäresiniň döredijilik, sagdyn durmuş ýörelgelerine we sporta eýermek pikirleriniň töweregine watandaşlarymyzy has-da jebisleşdirmäge gönükdirilendigini belledi. Döwlet Baştutany paýtagtymyzda şu gün açylan desgalaryň mähriban halkymyza, häzirki we geljekki nesillerimize hyzmat etjekdigini aýtdy.


text:
Russiýanyň berk gözegçilikde saklanýan Çeçenistan respublikasynda onlarça müň adam Muhammet Pygamberiň karikaturasynyň çekilmegine garşy döwlet tarapyndan maliýeleşdirilen protest ýörişine çykdylar.
Içeri işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, ýörişe 800 müň töweregi adam çykypdyr. Çeçenistanyň Kreml tarapyndan goldanylýan lideri ýörişiň dowamynda Günbatara garşy çykyşlar etdi. Ramzan Kadyrowyň aýtmagyna görä, geçen hepde yslamçy söweşijileriň Parižde amala aşyrylan hüjümlerine sebäp bolan zat – karikaturaçylaryň ýol beren ahlak kemçilikleri. Kadyrow Günbatar ýurtlarynyň öz geosyýasy bähbitleri üçin musulmanlaryň gaharyny tutaşdyrýandyklaryny belledi.
Kadyrow: “Bu [ýagny, çeçenleriň protest ýörişi] dünýä boýunça musulmanlaryň dini duýgularyny kemsitmek isleýänlere garşy bir protestdir. Bu dünýäde dini we etniki çydamsyzlygy bilkastlaýyn tutaşdyrýanlara garşy protestdir” diýdi.
Çeçenistanyň baş metjidiniň töwereginde geçirilen ýöriş Russiýanyň 7-nji ýanwarda Fransiýanyň “Charlie Hebdo” neşirine garşy edilen hüjüme jogap hökmünde gurnan çäresi boldy. Şol hüjümde söweşiijiler Muhammet Pygamberiň karikaturasynyň çekilmegine garşy ar alandyklaryny öňe sürüpdiler. Bu hadysanyň netijesinde söz azatlygy dogrusynda çekeleşikler hem döredi.
Kadyrow “Ýewropa Parižde bolan hüjümlerden gerekli sapagy çykaryp bilmedi” diýdi. Ol sözüni dowam etdirip: “Ýaragdan ot açanlary we karikaturalary çekip, muňa sebäp bolanlary [deň derejede] ýazgarmagyň ýerine, fransuz resmileri, ýöriş gurnap, gandöküşiklige getiren eden-etdiligi dabaralandyrdylar. Oňa prezidentler, premýer-ministrler we şa maşgalalary hem gatnaşdylar” diýdi. 11-nji ýanwarda pidalaryň hatyrasyna we azat sözüň goldawyna geçirilen demonstrasiýa 3 milliona golaý adam gatnaşypdy.
Kadyrow: “Bu ýagdaýlar bize bu karikaturaly wakalaryň arkasynda Günbatar hökümetleriniň we gizlin gulluklarynyň duran bolmagynyň mümkindigi baradaky kanuny çaklmalary etmäge hukuk berýär. Olar dünýä boýunça müňlerçe aldanan ýaşlaryň “Yslam döwleti” toparynyň düzümine goşulmagyna gyzyklanma bildirýärler” diýdi.
Kadyrow prezident Wladimir Putiniň Günbatar ýurtlarynyň ekstremistleri ulanyp, Russiýany gowşatmak isleýändikleri baradaky pikirlerini gaýtalap: “Bu ýörişiň üsti bilen biz musulmanlary ulanyp, bu ýurtdaky ýagdaýlary sarsdyryp bolmajakdygyny bütin dünýä jar etmek isleýäris” diýdi.
Kadyrow: “Biz elmydama Russiýanyň ynamdar goragçylary bolduk” diýip belledi. Ol ýörişe gelenlere ýüzlenip, “Charlie Hebdo” neşiriniň Muhammet Pygamberiň karikaturalaryny çap etmek hukugyny goldaýan her bir adamy özüniň “şahsy duşmany” hökmünde kabul etjekdigini mälim etdi.
Demonstrasiýa gelenleriň ellerinde “Biz öz Pygamberimizi söýýäris” diýip, çeçen, rus we iňlis dillerinde ýazylan şygarlar bardy.
Aglaba prawoslaw hristianlardan ybarat Russiýanyň Demirgazyk Kawkaz sebitinde köp sanly musulmanlar ýaşaýarlar.
Kremliň we Kadyrowyň tankytçylary ýurduň häkimiýetleriniň, talyplary we döwlet işgärlerini protest ýörişlerine çekip, ýurduň resmi syýasatyny goldaýan protestleri geçirýändigini aýdýarlar.


text:
10-njy noýabrda Türkmenistanyň halk artisti, Türkmenistan Sowet sosialistik Respublikasynyň we Kabardino-Balkariýanyň sungatda at gazanan işgäri Leonid Markowiç Smelýanskiniň doglan gününe 95 ýyl boldy. 1961-nji ýylda TSSR-iň at gazanan döwlet halk tans ansamblynyň ýolbaşçysy bolan Leonid Smelýanskiý Türkmenistanyň milli horeografiýasyna uly goşant goşan sungat wekilidir. Ol onlarça meşhur eserleriň awtory hasaplanýar.
Azatlyk Radiosy Leonid Smelýanskinyň döredijiligi barada onuň gyzy, Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi we “Aýgytly ädim” filminde baş rollaryň biri Aýany döredip meşhurlyk gazanan Žanna Smelýanskaýa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen milli horeografiýasynyň ösmeginde, siziň kakaňyzyň hyzmaty nä derejede boldy?
Ž. L. Smelýanskaýa: Men bir zady aýdyp biljek, kakamyň döredijilik ukyby halkyň milli döredijilik horeografiýa sungatyny aýan etmäge gönügipdi. Ol horeografiýanyň Türkmenistanyň halkynyň aň-düşünjesine siňşini yzarlamakdan başlandy hem döredildi. Ýöne ol tans ansambly ýok edildi.
Azatlyk Radiosy: Ansambil haçan dargady?
Ž. L. Smelýanskaýa: Men muny aýdyp bilerin, 93-nji ýylda meniň kakam ýogalanda, ansambly Ahmet Pürsiýanowa berdiler. Ol döwürde Ahmet Pürsiýanow Opera we balet teatrynyň solistidi, oňa ansamla ýolbaşçylyk etmegi tabşyrdylar. Şondan soň hem ansambl nähildir wagt içnde işledi. Soňky ýagdaýy aýtmak maňa kyn.
Azatlyk Radiosy: Aslynda siziň kakaňyz Türkmenistana haçan gelipdi we ilkinji ýyllarda onuň işe başlamagy nähili etaplary başdan geçirdi?
Ž. L. Smelýanskaýa: Ol 1961-nji ýylda gelipdi. Ol şol döwürde SSSR-iň Medeniýet ministrliginde işleýärdi. Ony şol ýerden Türkmenistana iberdiler. Sebäbi ähli işler SSSR Medeniýet ministrliginiň üstünden ýa-da olaryň teklibi bilen amala aşyrylýardy. Ol gelen wagtynda kollektiw örän kiçi hem dagynakdy. Ýöne meniň kakam batyrgaý adamdy, geçen Beýik Watançylyk urşuna gatnaşypdy. Ol tutuş urşy geçen artillerist. Hiç kimden çekinmeýärdi. Onuň tansçy hökmündäki ukybyny hem guramaçylyk işlerini barladylar. Oňa gazaply daraşdylar. Ol guramaçy hökmünde her adama aýratynlykda garamagy başarýardy, ýoldaşlaryny sylaýardy, sowatlydy hem medeniýetlidi. Ilki bada ol klassyky tansy ornaşdyryp başlady. Balet repetisiýalaryny gurady, soňra halk tansyna geçdi. Ol örän agyr hem köp işlemeli bolýardy. Halk horeografiýasy bilen klassyky horeografiýany utgaşdyrýardy. Ol dünýä halklarynyň tanslaryny öwrenýärdi. Şondan soň kollektiw gowy, jaýba-jaý bolýan we özara düşünişýän bir göwrä, organizme öwrüldi. Hemmeleriň ösesi hem kämilleşesi gelýärdi. Ol ýaşlary horeografiki uçilişelere ýollap başlady. Esasan-da, Türkmenistan öz okuwçylaryny Daşkende hem Leningrada ýollaýardy.
Azatlyk Radiosy: Olar nähili netijelere ýetdiler? Türkmenistanyň tans ansambly Soýuzda tanalýarmydy?
Ž. L. Smelýanskaýa: Hawa. Olar populýar boldular. Ol uly kollektiwi döredip bildi. Leonid Markowiç döwründe olar Döwlet at gazanan ansambly diýen ada eýe boldy.
Azatlyk Radiosy: Leonid Markowiç ansambla näçe ýyl ýolbaşçylyk etdi?
Ž. L. Smelýanskaýa: Kakam 75-nji ýyla çenli ansambla ýolbaşçylyk etdi. Ol döwründe ansambl gülledi. Onuň Çehoslowakiýada bolanyny hem men bilýän. Sowet Soýuzynyň beýleki şäherlerinde, şol sanda Türkmenistanyň ähli oba-şäherlerinde çykyş etdiler. Ýöne 1975-nji ýylda örän ýakymsyz waka ýüze çykdy. Leonid Markowiçi Filarmoniýa baletmeýster edip geçirdiler. Munuň näme üçin edilýändigine kakam düşünmedi. Sebäbi ol halk tansyny aşa söýýärdi. Ol esasy işiniň daşyndan, “Moskwa” kolhozyna gidip, ol ýerde çagalar ansamblyny döretdi. Ol ýerde balet klasyny açdy. Ony örän owadan aýnalar bilen abzallaşdyrmagy başardy. Ol kiçi çagalara tans etmegi öwretdi. Netijede, çagalaryň uly horeografiki topary emele geldi. Öň türkmenlerde oglanlar gyzyň elinden tutmandyr, bu bir öwrülişik pursady boldy. Ol çagalara özara baglanyşykly hereket etmegi öwretdi. Bu örän täsirli kollektiw boldy. Ýöne Fransiýa çykyş etmäge gitmeli bolanda, ol kollektiw bilen kolhozyň başlygy gitdi. Elbetde, mundan soň ol işden çekilmeli boldy. Soň kakam işsiz galdy.
Azatlyk Radiosy: Leonid Markowiçiň şondan soňky döredijilik ýoly nähili boldy?
Ž. L. Smelýanskaýa: Ol öz döwründe SSSR-iň iň belli bäş horeograflarynyň biridi. Şonuň üçin oňa SSSR Medeniýet ministrliginden çakylyk bolup, ony Gazagystana iberdiler. Ol Gazagystanyň aýdym-tans toparyna ýolbaşçylyk etdi.


text:
Geçen hepde Aşgabatda dünýä türkmenleriniň gumanitar bileleşiginiň 12-nji konferensiýasy bolup geçdi.
Konferensiýa diňe bir Türkmenistanyň öz içindäki problemalara ünsi çekmek bilen çäklenmän, Türkmenistanyň daşynda ýaşaýan millionlarça türkmenleriň-de durmuşynyň haçanam bolsa gowulanmagyna umyt döredýär. Bu umytlar ozaly bilen Eýran türkmenleriniň ykbaly bilen bagly.
Ençeme onýyllyklar bäri bu ýurtda ýaşaýan türkmenleriň ýagdaýynyň “meniňki bolsun” diýer ýaly däldigi dogrusynda maglumatlar gelip ýetýär. Olar öz ýaşaýan ýurdunda köp sanly gadaganlyklardyr çäklendirmeler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, bu diňe bir maddy hal-ýagdaý bilen bagly bolman, etnik-milli ösüş babatyndaky basyşlary-da öz içine alýar.
Eýrandaky türkmenleriň ykbaly
Eýranda 2-4 million aralygynda türkmen ýaşaýar diýilýär, ýöne olar ýurtda ruhy, milli hem syýasy ösüş mümkinçiliklerinden mahrum. Eýranda türkmen dilinde ýekeje mekdebiň-de ýoklugy haýran galdyrýar. Hat-da mekdeplerde türkmenlere öz ene dilinde gürleşmek-de gadagan, ony bozan çagalara ýa-da ene-atalara berilýän jezalar bar. Türkmen milli geýminde mekdebe barmak barada gürrüňem bolup bilmez.
Şeýle çäklendirmeleri resmi Tähran öz döwlet syýasaty derejesinde saklaýar. Ähli etnik-milli toparlar Eýranda şonuň ýaly berk düzgünde ýaşamaly bolýarlar. Bu ýurtda doglan, dünýä inen türkmen çagalaryna türkmen atlaryny dakmak hem gadagan. Türkmen dilinde ýekeje gazet ýa žurnal-da ýok. Eýranyň ýerli we merkezi häkimiýetinde etnik azlyklaryň wekilçiligi barasynda-da ýaňkylary aýdyp bolar.
Türkmenistanyň öňki ýolbaşçysy özüni “türkmenbaşy” diýip atlandyranam bolsa, ol Eýran ýolbaşçylaryna azda-kände täsir etmäge, Tähranyň türkmen jemgyýetine bolan gatnaşygyny özgertmäge hat-da synanyşmadam. Nyýazow çykyşlarynda özüni birinji nomerli türkmen watançysy edip görkezmegi halaýardy. Ýöne iş bilen sözüň arasy ýer bilen gök ýalydy, olaryň birleşen, sepleşen ýeri ýokdy.
Türkmenistanda täze ýolbaşçynyň häkimiýet başyna gelmegi bilen eýran türkmenlerinde gowulyga tarap özgerişler barasyndaky umytlar ýaňadan janlanyp ugrady.
“Golumyzy uzatmaga hemişe taýýar”
Geçen hepde bolan konferensiýada çykyş edip, Berdimuhamedow: “Biz dürli ýurtlarda ýaşaýan watandaşlarymyza dostluk golumyzy uzatmaga hemişe taýýar” diýdi.
Bu sözler Eýranda ýaşaýan türkmenleriň ýüregini gobsundyrman, kimiňkini gobsundyrsyn. Häzirki türkmen lideri Nyýazowyň golaýyna barmaga gorkan meselelerini gozgap bilermi? Barlyşyga gitmegi halamaýan eýranlylar bilen deň derejede durup, ylalaşyk, barlyşyk barasynda gürrüň etmäge prezident aýgyt edermi?
Berdimuhamedow aşa çylşyrymly hem kuwwatly konkurenti Orsýet bilen gatnaşyklarda öz sözünde durup bilýändigini, hötjetligini görkezdi ahyryn. Ol näme üçin Eýranyň öňünde ýöwsellemeli, onda-da ganybir watanşalarynyň ykbaly barasynda gürrüň gidýän wagty?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynyň energiýa üpjünçiligine 2 milliard 200 müň ýewrodan gowrak serişde sarp ediler diýen maglumat Türkmenistanyň resmi habar çeşmelerinde peýda boldy.
Bu baradaky proýekt bilen Türkmenistanyň prezidenti düýn Aşgabada iş sapary bilen aýlananda tanyşdy diýlip, maglumat berilýär.
Bu proýektiň belgiýaly “Enex Process Engineering S.A.” kompaniýasynyň hem-de fransiýaly “Şneýder Elektrik” konsortiumynyň spesialistleri tarapyndan taýýarlanýandygy habar berilýär.
Ony durmuşa geçirmek baradaky ylalaşyga Türkmenistanyň Energetika we senagat ministrligi bilen şu kompaniýalaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Fransiýa Respublikasyna resmi saparynyň barşynda gol çekildi.
Bahasy 2 milliard 248 million ýewro barabar bolan bu proýekt 2020-nji ýyla çenli 3 tapgyra bölünip amala aşyrylar.


text:
Täjigistanda harby gulluga çagyrylan esger öz janyna kast etmäge synanyşandan soň, keselhana ýerleşdirildi.
Täjik paýtagty Duşanbedäki “Karabolo” atly lukmançylyk merkeziniň doktorynyň 9-njy fewralda beren maglumatyna görä, Najmiddin Kaýumow kellesindäki ok ýaralary bilen geçen hepde keselhana ýerleşdirilipdir.
Kaýumowyň dogan-garyndaşlary harby gulluga çagyrylan esgeriň saglyk ýagdaýynyň agyrdygyny mälim etdiler.
Kaýumow bilen birlikde harby gulluk borjuny ýerine ýetirýän ýetirýän esgerleriň aýtmagyna görä, Kaýumow “AK-47” kysymly tüpeň bilen özüni atypdyr.
Metbugat serişdelerinde çykan maglumatlarda Kaýumowyň harby gulluk döwri ýüz berýän “atalyk”, ýagny “dedowşina” faktoryna pida edilenden soň, öz janyna kast etmäge synanyşan bolmagynyň mümkindigi bellenilýär.


text: Orsýetiň Prawoslaw kilisesiniň baş ruhanysy kilisä we onuň esasy gymmatlyklaryna onuň postsowet döwründe aýaga galmagyndan gorkýanlar tarapyndan hüjüm edilýänligini aýtdy. Patriarh Kirill hepdäniň şenbe güni Moskwanyň baş Prawoslaw ybadathanasynda 1812-nji ýylyň Borodino söweşinde wepat bolanlaryň hatyrasyna geçirlen dini ybadatynda çykyş etdi. Kiril 200 ýyl mundan ozal Napoleonyň goşunyna garşy bolan şol söweşiň şu günki Orsýet üçin sapak bolanlygyny aýtdy we häzirki wagtda yurduň “dine şek ýetirmekligiň we eden-etdiligiň” howpunyň astyna düşenligini aýtdy. Kirill bu çkykyşynda “Pussy Raýt” pank aýdymçylar toparyny agzamady bu toparyň üç agzasy Moskwanyň baş kilisesinde pank dogasyny okap aýdym aýdandyklary üçin iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. 17-nji awgustda çykarylan bu karar halkara derejesinde çakdanaşa berk diýilip, tankyt edilipdi.


text:
Azerbaýjanyň häkimiýetleri ýurtda walýuta çalyşygyny amala aşyrýan hususy kärhanalaryň lisenziýa rugsatnamalaryny elinden aldylar.
Merkezi bankyň resmileriniň 14-nji ýanwarda yglan etmeklerine görä, walýuta çalyşygyny amala aşyrmak üçin diňe banklara we olaryň bölümlerine rugsat berildi.
Bu çäre Azerbaýjanyň milli walýutasynyň pese gaçmagyny dowam etdirýän wagtyna gabat geldi.
Kawkaz respublikasynyň Merkezi banky geçen aýda milli puluň hümmetine gözegçiligi ýatyrmagyndan soň manat öz hümmetiniň 40% ýitirdi.


text:
Köp sanly orsýetli her gün irden ”Lenta.ru”-nyň Twitter salgysyndan “Dorogaýa redaksiýa”, ”Gadyrly redaksiýa” diýip ýazylýan twit yzygiderliligini yzarlap, öz günlerine başlardylar. ”Lenta.ru” sahypasy Orsýetiň iň ynamdar we obýektiw habar saýtlarynyň biridi.
Ýöne şol “Dorogaýa redaksiýa” 12-nji martda ümsüm edildi. Onuň Twitter ikonyna derek matamy alamatlandyrýan nyşanjyk goýdular we ”Lentanyň” işgärleriniň adyndan çap edilen protest hatyny ýerleşdirdiler. Olar öz habar portallarynda uzak wagtdan bäri redaktor bolup işleýän Galina Timçenkonyň işden boşadylyp, onuň ýerine “kremlçi” kandidatyň, ýagny Alekseý Goreslawskiniň bellenilmegine garşylyk bildirdiler.
Protest haty
Ol protest hatynda şeýle diýilýär: “Bu ýagdaýy biz ”Lenta.ru”-nyň işgärlerine gönüden-göni basyş hökmünde kabul edýäris. Bize iş tapmak kyn däl. Ýöne sizde okara zat galmady. Esasy mesele şol”. Agzalýan hatyň aşagyna 80-e golaý redaktor, habarçy we administrator gol goýupdyr.
Häzirlikçe ”Lenta” öz işini dowam edýär. Ýöne Orsýetde soňky wagtda gaty az sanly garaşsyz habar agentligi galdy. Şonuň üçinem gürrüňi edilýän habar saýtynyň öz işini bökdençsiz dowam etmegine şübheli garalýar. Garaşsyz habar çeşmesiniň binýadynda 10 ýyllap ýokary wezipede işlän Timçenko 1999-njy ýylda agzalýan habar merkezinde işe başlapdy. Onuň wezipeden çetledilmegi ýokarda agzalan şübhäni has hem güýçlendirýär.
Özüniň wezipeden boşadylýandygy baradaky habary Galina Timçenko Aleksandr Mamut ýetirdi. Mamut Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ýakyn hyzmatdaşy bolup, ol “Afisha-Rambler-SUP” kompaniýasynyň eýesidir. ”Lenta” hem bu kompaniýanyň binýadynda. Şeýle-de Mamut “LiveJournal” saýtynyň hem eýesi.
Sebäp näme?
Galina Timçenkonyň işden boşadylmagynyň resmi sebäbini iki gün mundan öň Ukrainanyň ”Sagçy toparynyň” bir agzasy bilen geçirilen söhbetdeşligiň saýtda çap edilmegi diýip düşündirýärler. Ukrainadaky milletparaz toparlar ýurtda geçirilen Ýewromeýdan protestlerinde wajyp rol oýnadylar. Geçirilen interwýuda ”Sagçy toparyň” 2008-nji ýyldaky lideri Dmitriý Ýaroş-da agzalypdyr. Ol bolsa ozal “Moskwa imperiýasy bilen söweşmek Ukrainanyň ýazgydydyr” diýipdi.
Ýaroşyň profili ”Lentada” çap edilmändi. Ýöne Orsýetiň media gözegçileri üçin Ýaroş baradaky çelginiň saýtda berilmegi ýeterliklidi. Orsýetde mediany gözegçilikde saklaýan edara ”Roskomnadzor” saýtda neşir edilen habar barada “ekstremistik” äheňli diýip, karar çykardy we bu karar Timçenkonyň we saýtyň Krymdaky habarçysy Ilýa Azaryň işden kowulmagyna getirdi.
”Lentanyň” baýry işgärlerinden biri Swetlana Reýter edaranyň işgärleriniň Mamutowdan kararyň sebäbiniň düşündirilmegini talap edýändigini aýdýar: “Ynha, biziň soraglarymyz şular: näme üçin redaktory işden boşatmak barada duýdansyz karar çykardylar. Hemme zat amerikan kinofilmlerindäki ýaly göz açyp ýumasy salymda boldy. Bir günüň içinde, dessine kararlaşdyrdylar. Bu howlukmaçlyga nämäniň sebäp bolandygyny biziň bilesimiz gelýär. Munuň sebäbi, meniň pikirimçe, ”Lenta.ru”-nyň soňky döwürde meşhurlyga eýe bolmagydyr. Meniň bilşimçe, ”Lentra.ru” häzir Orsýetiň iň meşhur we ynamdar habar portalydyr”.
”Lenta” saýty aýda 11 million gezek okalýar. Şeýle-de bu saýt “ýap-ha-ýapyşlykdan” aman galan howpsuz habar agentligi hökmünde kabul edilýärdi.
Timçenkonyň ýerine “kremlçi” websahypanyň, ýagny www.vzglyad.ru
saýtynyň redaktory Goreslawskiniň bellenilmegi RIA-nowosti habar agentligine Dmitriý Kiselýowyň bellenilmegine çalym edýär.
Ýapylmak howpy astynda
Beýleki bir garaşsyz media kanaly bolan ”Dožd-TW” hem ýapyljak-ýapyljagyň üstünde. Kanalda aýdylan iki agyz gürrüň häzirki wagtda onuň ýapylmagyna sebäp bolýar. ”Dožd-TW” kanalynda geçirilen pikir soralyşykda Ikinji jahan urşunda Leningrad gabawy barada sorag berlipdi. Umyt döredýän saýtlardan Maksim Kowalskiniň ”OpenSpace” sahypasy hem 2013-nji ýylda ýapylypdy.
Syýasy aktiwist we ”Lentanyň” “Afişa” sahypasynyň yzygiderli çalyşýan redaktorlaryndan biri bolan häzirki redaktor Ilýa Krasilşçik özüniň Facebook sahypasynda žurnalistlere maslahat berýär: “Özüňize başga kär saýlaň. Häzir habarçylygyň döwri däl”.
Swetlana Reýter habarçylaryň saýlap-seçmäge mümkinçiliginiň azalýandygyny aýdýar: “Moskwada senzuradan aman galan az sanly garaşsyz neşir bar. Biz bu barada yzygiderli ýazýarys. Indi bu ýagdaý biziň öz başymyza geldi. Indi beýlekiler biz barada ýazarlar. Meniň aýtjagym, bu ýagdaý öwerlikli ýagdaý däl”.
“Dorogaýa redaksiýa” twit yzygiderliliginde rus žurnalistikasynyň gelejegi barada köp sanly teswir ýazyldy. Timçenkonyň işden boşadylan güni “bütindünýäde kibersenzura garşy” bellenilýän aýratyn senä tötänleýin gabat geldi. Saýtda ýazylan teswirde “Biz tasdanam muny bellemegi ýatdan çykarypdyrys” diýilýär.