text:
2008-nji ýylda geçen prezidentlik saýlawlaryndan bäri Ak Tamyň we Kongresiň iki öýüne-de kontrollyk edip gelýänler demokratlar. Ýöne soňky günlerde geçirilen pikir soralyşyklarda gelnen netijeler dogry bolup çyksa, öňümizdäki saýlawda Wekiller palatasynda köplük orny Respublikanlar eýelärler. Senatda hem Demokratlaryň köplük sanynyň azalmagyna garaşylýar.
2008-nji ýylda prezident Barak Obama bilen onuň Demokratik partiýasyny häkimiýet başyna getiren zat halk köpçüliginiň Jorj Buşuň we Respublikan partiýanyň alyp baran syýasatyndan dynmak we “umyt we özgerişler” islegi bolupdy. Ýöne aradan iki ýyl geçer-geçmez, bu umytlar gurap, onuň ýerini ykdysady durgunlykdan dörän gaýgy-alada aldy.Gahar we ykdysadyýet
Muňa sebäp bolan näme? Saýlawlar boýunça ekspert Brýus Keýn: “Adamlar Demokratlardan köp zatlara garaşdylar. Ykdysadyýet doly ýola düşmänsoň, olarda Obama we Demokratlar beren wadasynda durmady diýen duýgy döredi” diýýär.
“Ykdysadyýet Obamanyň adamlarynyň pikir edişinden has kyn problema bolup çykdy. Olar ykdysadyýete berlen goldaw we görlen beýleki çäreler bilen işsizligiň derejesini azaldyp bolar öýtdüler. Hakykatda bolsa, dünýädäki ýurtlaryň köpüsi ýaly, olaryň hem eden açyşy munuň gaty kyn problemadygy boldy. Işsizlik öňküsi ýaly ýokarylygyna galdy” diýip, Keýn belleýär.
Köp amerikanlaryň ýagdaýdan närazylygyna sebäp bolýan zat işsizlik derejesiniň häzirem ýokarydygy. Ol indi 10 prosent töweregi. Birleşen Ştatlaryň ykdysadyýetiň käbir sektorlarynda gymyldy bolsa-da, täze iş orunlary döränok. Sebäbi kompaniýalar az sanly işçiler bilen köpräk iş bitirmäge öwrenişdiler.
“The New York Times” gazeti tarapyndan geçirilen täze pikir soralyşykda ozal Obama ses beren amerikanlaryň köpüsiniň bu ýyl respublikanlara geçenligi tassyklanýar. Adatdan daşary garaýyşly kandidatlara ses bermäge meýillidigini aýdýanlaryň sany hem 25 prosentiň üstünde.“Çaý meýlisi”
Adatdan daşary kandidatlar diýlip, köplenç “Tea Party”, “Çaý partiýasy” ýa “Çaý meýlisi” diýilýän hereketiň kandidatlary göz öňünde tutulýar. Tutuşlygyna alanyňda, bu partiýanyň agzalary hökümetiň uly bolmazlygyny isleýär. Galyberse-de, olar sosial konserwatiw pozisiýada durýarlar.
“Çaý partiýasynyň” agzalary hökümetiň uly bolmazlygyny isleýär.
Ýaňy Delaweýr ştatynda deslapky saýlawda bu partiýanyň tejribesiz kandidaty Kristin O’Donnell Kongresiň 18 ýyllyk weteranyny ýeňdi. “Men bir jadygöý däl. Men siziň eşiden zadyňyz däl. Men siz. Biziň hiç birimiz kämil däl. Ýöne biziň töweregimizde görýän zatlarymyza hiç kim begenip bilmez. Men Waşingtona gidip, siziň etjek işiňizi etjek” diýip, O’Donnell aýtdy.
Ýöne Ak Tam hem bu bolýan zatlara daşyndan garap oturanok. Obama telewideniýede eden çykyşynda öz eden işlerini gorady, ol: “Men ýene bir gezek gaýtalaýaryn. Biz halkyň durmuşyny günbe-günden özgerdýän işleri öňe sürdük. Bu indi ýeterlikmi? Ýok, men we beýleki demokratlar halk ýene öňe gitmekligi islýär diýen pikirde” diýdi.
Saýlaw eksperti Keýn: “Sişenbe güni geçen ses berişlikde demokratlaryň ýitgä uçramagy mümkin, ýöne bu 2012-nji ýylda Obamanyň prezidentligi soňlanar diýildigi däl. Prezident Bill Klinton bilen Ronal Reýganyň partiýalary-da möhletleriniň ortasynda geçen saýlawda ýeňlip, iki ýyldan soň ýene täzeden saýlanypdylar” diýýär.
Başga sözler bilen aýdylanda, sişenbe güni respublikanlar ýeňiş gazansa-da, “Obamanyň işi gaýtdy” diýerden entek ir.


c: text/html

text:
Çarşenbe güni, 27-nji iýunda Türkmenistanda medeniýet we sungat işgärleriniň güni bellenilýär. Bu sene professional baýram hökmünde 2008-nji ýylda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň permany bilen resmileşdirildi.
TDH gullugynyň berýän maglumatyna görä, medeniýet we sungat işgärleriniň professional güni mynasybetli Türkmenistanda täze teatr oýunlary, konsert programmalary, türkmeniň şu günki medeniýeti we milli sungaty barada duşuşyklar we sergiler geçirilipdir.
Türkmenistanda milli medeniýetiň we sungatyň däplerine uly sarpa goýulýandygy maglumatda bellenilýär. Muny ýurda myhman bolup baraýan daşary ýurtly sungat işgärleri hem tassyklaýarlar.
Moskwanyň Ýokary döwlet kinematografiýa institutynyň kafedra müdiri, medeniýeti öwreniş boýunça professor Waleriý Iwanowiç Fomin Türkmenistana saparyndan soň bu ýurt barada özünde dörän duýgular barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
“Ol ýerde halk döredejiligi gaty gowy saklanyp galypdyr. Biz halk senetçiliginiň ýarmarkasyna bardyk. Ol ýerdäki ajaýyp halylar, metal işleri, öwüşgin atýan milli geýimler haýran galdyrýar. Goý, şu zatlar saklanyp galsyn we mundan beýläk hem össün” diýip, professor Fomin aýtdy.
Medeni ugurda gazanylan üstünlikler esasan ýurduň regionlarynda täze durmuş-medeni desgalarynyň, şol sanda teatrlaryň, konsert zallarynyň gurulmagy, medeniýet edaralarynyň maddy-tehniki bazasynyň berkidilmegi, sungatyň dürli görnüşleriniň döredilmegi we ösdürilmegi, neşirýatlaryň kämilleşdirilmegi, internetiň halka elýeterli edilip başlanmagy ýaly işler bilen häsiýetlendirilýär.
Soňky bäş-alty ýylyň dowamynda Türkmenistanyň sungat işgärleriniň daşary ýurtlarda geçirilýän festiwallara we döredijilik çärelerine gatnaşdyrylmagy hem mundan ozal çetde galdyrylan türkmen medeniýet we sungat işgärleriniň Türkmenistany dünýä tanatmak prosesine goşulmaga mümkinçilik açdy.
Gaýra goýulmasyz meseleler
Gazanylan üstünlikler bilen bir hatarda, Türkmenistanyň medeniýetini we sungatyny ösdürmekde birnäçe gaýra goýulmasyz meseleleriň hem bardygyny synçylar belleýärler.
Türkmen studentleri Türkmenistanyň garaşsyzlyk gününiň çäresinde, Aşgabat
Türkmen jemgyetinde “çärä gatnaşmak” medeniýetiniň döremegi ýaly ýagdaý Türkmenistanyň hökümetiniň alyp barýan syýasatynyň tankytçylarynyň üns merkezine düşdi. Hökümetiň syýasatyny propagandirlemek üçin mekdep okuwçylarynyň, studentleriň we döwlet edaralarynyň işgärleriniň yzygiderli döwletiň geçirýän çärelerine gatnaşdyrylmagy ilat arasynda hem nägilelikleri döretdi.
Ýurduň halkara abraýyny berkitmekde medeni diplomatiýanyň hem eýeleýän ornuna Türkmenistanda uly ähmiýet berilýär. Şol bir wagtyň özünde, dürli sebäplere görä Türkmenistany terk etmäge mejbur bolan we daşary ýurtlarda öz milli sungatlaryny dowam etdirýän käbir medeniýet we sungat işgärleriniň unudylýandygyny görmek bolýar.
Olaryň biri Germaniýanyň Mýunhen şäherinde ýaşaýan we döredijilik işini dowam etdirýän Gazagystanyň sungat akademiýasynyň hormatly agzasy, türkmenistanly hudožnik Mommak Kulyýew.
“Ýylda Germaniýanyň içinde, esasan hem Mýunhende bäş-alty sergi edýän. Eden işlerimi halka görkezip, azda-kände Türkmenistany tanadýan. Türkmenistanyň medeniýeti we sungaty bilen tanyş edýän” diýip, Kulyýew Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Bar çekýän suratlam, edýän işlerimiň hemmesi türkmen temalary bilen baglanyşykly, türkmen nagyşlary, Türkmenistanyň reňkleri, al-ýaşyl geýnen türkmen gelinleriniň eden keşdeleri bilen baglanyşykly, türkmen halylarynyň nagyşlary bilen baglanyşykly, reňkleri bilen baglanyşykly işler” diýip, Kulyýew sözüniň üstüni ýetirdi.
Medeni çökgünlik we umytlar
Sowet sistemasynyň dargamagy bilen post-sowet döwletleri, şol sanda Türkmenistan medeniýet we sungat çökgünligine uçrady. Medeniýetiň we sungatyň döredijilik guramalary ýapyldy.
Moskwaly professor Waleriý Fomin kino sungatynyň mysalynda Staliniň döwründen soň “Şükür bagşy” filminiň döremegi bilen, Türkmenistanyň kino sungatynyň ösüş ýoluna düşendigini ýatlap, bu sungatyň häzirki döwürde kynçylyklary başdan geçirýändigine şaýat bolýandydygyny aýtdy.
“Ol ýerde (Türkmenistanda) kino sungatynyň ýagdaýy respublikadaky umumy ýagdaýa bagly diýip düşünýärin. Baý taryhy we tejribesi bolan we kyn döwri başdan geçirýän bu ajaýyp halkyň ýagdaýynyň kadalaşjakdygyna ynanasym gelýär” diýip, Türkmenistana baryp gören we türkmen halkyna aşyk bolan professor Fomin Azatlyk Radiosyna aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýemeniň Goranmak ministrligine edilen hüjümleriň netijesinde azyndan 20 adam öldi we başga-da 37-si ýaralandy. Bu barada ýurduň resmileri habar berýär.
Ulagly hüjümçiler ikinji awtoulagyň ministrligiň binasyna girmegine ýol açmak üçin ilki bir awtoulag bilen gürrüňi edilýän komplekse hüjüm etdiler.
Ministrligiň websahypasynda berilýän maglumata görä, hüjümde kompleksiň içindäki keselhana nyşana alnypdyr. Oňa birinji ulagly bomba hüjüminde uly zeper ýetipdir.
Şeýle-de, beýanatda ýaragly adamlar bilen ýurduň goşunynyň arasynda bolan ok atyşykdan soň, kompleksiň kontrollygynyň gaýtadan ele salynandygy aýdylýar.
Beýanatda söweşijileriň “aglabasynyň” öldürilendigi mälim edildi. Emma olaryň umumy sany barada maglumat berilmeýär.


text:
“ABŞ Gyrgyzystana 10 million dollar möçberinde gumanitar ýardam eder, şol puluň ýarsy eglenmezden berler”-diýip, ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton bilen Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň başlygy Roza Otunbaýewanyň telefon arkaly gürrüňiniň netijeleri boýunça Ak tamyň wekili Filip Krouly aýtdy.
“Döwlet sekretary prezidentiň wezipesini ýerine ýetiriji Roza Otunbaýewa bilen telefon arkaly gürrüňdeş bolup, Gyrgyzystanda adam pidalary hem ýaralylar bilen bagly ABŞ-nyň adyndan gynanç bildirdi. Şeýle-de häzirki ýagdaý, Gyrgyzystana şu wagt hem uzak möhletli kömek zerurlygy barasynda gürrüň boldy” diýip, Ak tamyň wekili aýtdy.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky etnigara çaknyşyklarda, soňky resmi maglumatlara görä, ölenleriň sany 187 adam, 2 müň töweregi adam ýaradar bolupdyr.
Gyrgyzystandan gaçan onlarça müň bosgun goňşy Özbegistanda.
BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki-Mun Gyrgyzystana kömek bermek üçin dürli halkara guramalaryň tagallalaryny koordinasiýa etjekdigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynda geçen hepdede geçirilen söwdalarda 32 geleşik hasaba alyndy.
Russiýadan, Singapurdan, Owganystandan, Niderlandlardan we beýleki ýurtlardan bolan telekeçiler daşary ýurt puluna Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zadowdlar toplumynda öndürilen polipropileni, awtobenzini, uçar we dizel ýangyjyny satyn aldylar.
Bulardan başda-da, daşary ýurt puluna arassalanan pagta ýagy, pagta süýümi, saryja goýunyň ýüňi ýerlenildi. Beýik Britaniýa, Şweýsariýa, Singapur, Belgiýa, Beliz, Gyrgyzystan we Täjigistan ýaly ýurtlar satyn alyjy hökmünde çykyş etdiler.
Söwdalardaky geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 64 million 626 müň dollaryndan gowrak boldy.


text:
Düýn Orsýetiň prokuraturasy Moskwa şäheriniň ozalky meri Ýuriý Lužkowyň ýolbaşçylyk eden döwründe ýer uçastoklarynyň bikanun satylmagy bilen baglanyşykly işler boýunça jenaýat işini gozgady.
Bu gürrüňi edilýän jenaýatçylyk işi Ýuriý Lužkowyň biznesmen aýaly Ýelena Baturinanyň gurluşyk firmasyna degişli kanun bozmalary-da öz içine alýar.
Prokuraturanyň bu baradaky beýanatynda häzirki gozgalan jenaýat işinde Moskwanyň günbatar raýonynda 16 gektar ýeriň bikanun eýelenilmegi bilen baglanyşykly işe garalýandygy aýdylýar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Hindistan bilen Pakistanyň arasynda Himalaýdaky Kaşmir sebiti üstündäki dartgynlyklary köşetmek üçin araçy bolmagy teklip etdi.
Bu teklip 30-njy sentýabrda, Pakistanyň BMG-däki ilçisi Ban bilen duşuşyp, ony iki sany ýadro ýaragly bäsdeşiň arasyndaky barha beterleşýän «howply» ýagdaýyň arasyna göni goşulyşmaga çagyranyndan soň edildi.
Ban iki tarapy hem sabyr-kanagatlylyga we dartgynlylygy gowşatmak üçin çäre görmäge çagyrdy diýip, onuň sözçüsi aýtdy.
BMG-niň başlygy Pakistan bilen Hindistan ylalaşylmaýan meseleleri diplomatiýa we dialog arkaly çözmeli diýdi we öz araçylygyny teklip etdi.
"Bu sebitdäki howply pursat" diýip, Pakistanyň ilçisi Maleýeha Lodhi Ban bilen duşuşykdan soň aýtdy.
"Eger-de biz krizisden sowuljak bolsak, onuň ara goşulmaly wagty geldi, sebäbi bu krizisiň barha beterleýändigini görýäris» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Russiýa: Hukuk goraýjy toparynyň lideriniň emlägi ele geçirildi
Russiýanyň polisiýasy saýlaw hukuklary boýunça “Golos” atly garaşsyz toparyň regional liderini salgyt galplyklary işi bilen ilteşikli zor bilen jaýyndan çykaryldy we onuň beýleki bir emlägini konfiskasiýa etdi.
Lýudmila Kuzmina özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny aýdýar. Kuzminanyň 30-njy martda Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, Samaradaky Wolga şäheriniň derňewçileri ony zor bilen öz jaýyndan çykaryp, awtoulagyny saklap galypdyr.
Russiýanyň hukuk goraýjy organlarynyň resmileri “Golos” atly toparyň Samara regionyndaky bölüminiň azyndan 2 million salgyt karzyny tölemelidigini aýdýarlar.
“Golos” atly topar ençeme ýyl bäri hökümet tarapyndan edilýän basyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk ýük ulaglaryň geçmegine şu aýyň başynda girizilen iki taraplaýyn gadagançylygy ýatyrmak barada Orsýetiň eden teklibini 24-nji fewralda kabul etdi.
Infrastruktura ministri Andriý Pywowarskiniň hökümet agzalaryna aýtmagyna görä, Orsýet gara ýollardan ýükleriň daşalmagyna degişli ähli çäklendirmeleri aradan aýyrmagy teklip edipdir.
Orsýetiň gadagançylygy ýatyrmak teklibine Ukraina oňyn jogap berer, diýip Ýatsenýuk aýtdy. Şeýle-de Ýatsenýuk orsýet ulaglarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin Ukrainanyň öz kanun goraýjylaryny çekip biljekdigini mälim etdi.
Orsýetiň Transport ministriniň orunbasary Nikolaý Asaul “ähli çäklendirmeler hemişelik ýatyrylar” diýip 25-nji fewralda Interfaks agentligine aýtdy.
Ukraina Orsýetiň ýük ulaglarynyň öz giňişliginden geçmegini 15-nji fewralda orsýet tarpynyň girizen gadagançylygyndan soň böwetläpdi.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly şu gün Tährana eden bir günlük saparynda Eýran resmileri bilen duşuşýar. Maksat Yslam respublikasynyň ýadro programmasy baradaky dawa-jenjele bir çözgüt tapmak.
Eýran halkara arkalaşygyny öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksada gönükdirilendigini ynandyrmak üçin goňşusy Türkiýeden kömek sorady.
Tähran bilen oňat aragatnaşyk saklaýan NATO-nyň agzasy Ankara hem Günbatar bilen Eýranyň arasyndaky dawanyň mümkin bolan bir çözgüdi hökmünde Eýranyň ýadro materialynyň Türkiýede saklanylmagyny teklip etdi.
Bu çözgüt mümkindi, ýöne öten hepde Eýranyň medisina barlaglary reaktorynda ulanmak üçin 20 prosent baýlaşdyrylan urany öndürip başlajakdygyny aýtmagy dartgynlylygyň artmagyna sebäp boldy.
14-nji fewralda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan: “Ankaranyň araçylyk etmek üçin ençeme aýlap alyp baran tagallalary indi netije bermeli” diýdi.
Häzir Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýranyň garşysyna Birleşen Milletler Guramasynyň sanksiýalarynyň dördünji tapgyryny girizmek üçin regiondaky döwletleriň goldawyny gazanmaga synanyşýar. Dawutoglunyň sapary hem edil şu wagta gabat gelýär.
Harby diktatorçylyga tarap
Hanym Klinton 15-nji fewralda Katarda eden çykyşynda: “Eýran harby diktatorçylyga tarap barýar. Regionyň onuň ýadro programmasyndan gorkmagyna munuň özi bir delil” diýdi.
Klinton soňra: “Biz Eýranda hökümetiň Ýokary dini ýolbaşçynyň, prezidentiň we parlamentiň orunlarynyň çalşylýandygyny, Eýranyň harby diktatorçylyga tarap barýandygyny görýäris” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Şu gün çykarylan bir beýannamada Eýranyň daşary işleri ministri Manuçehr Mottaki hem muňa jogap berip: “Harby diktatorçylygyň hakyky alamaty Birleşen Ştatlaryň Owganystanda, Yrakda we Liwanda alyp barýan syýasaty, parahat, bugünä adamlary öldürmegi” diýdi.
Klinton 15-nji fewralda Saud Arabystanynda Tähranyň halkara arkalaşygyna öz garşysyna çäre görmekden başga ýol goýmaýanlygyny aýtdy: “Eýran bilen iş salyşmakda halkara raýdaşlygy örän ähmiýetli. Eýrana alyp barýan ugruny üýtgetdirmek üçin täze çäreleri ýola goýmakda biz regiondaky ýaranlarymyz, şeýle hem halkara partnýorlarymyz bilen işjeň hyzmatdaşlyk edýäris”.
Duşenbe güni Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýähu hem Moskwada prezident Medwedewden Eýranyň energiýa sektoryna garşy gönükdirilmeli sanksiýalary goldamaklygy sorady.
Orsýet köp wagtdan bäri Eýran bilen aragatnaşyk saklaýar. Tährana Buşehrde ilkinji atom elektrik stansiýasyny gurmaga kömek eden hem Moskwa.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew döwlet Baştutanyna gözegçilik edýän ulgamlarynda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy barada hasabat bermek bilen, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurduň orta we ýokary okuw mekdepleriniň maksatnamasyna ýapon hem-de hytaý dilleri boýunça dersleri girizmäge taýýarlyk görmek barada ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hakynda habar berdi.
Hususan-da, 2016—2017-nji okuw ýyllarynda Aşgabadyň alty, Balkan welaýatynyň bäş, Lebap welaýatynyň üç, Ahal, Daşoguz hem-de Mary welaýatlarynyň her birinde iki umumybilim berýän mekdeplerde, şeýle hem ýurdumyzyň birnäçe ýokary okuw mekdeplerinde hytaý we ýapon dillerini öwrenmek boýunça dersleri girizmek meýilleşdirilýär. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyplary hytaý dilini öwrenmäge girişdiler. Indiki okuw ýylyndan başlap, dünýä ykdysadyýeti, dünýä maliýe bazary, halkara maglumat işewürligi ýaly hünärler boýunça bilim alýan talyplaryň okuw meýilnamalaryna hytaý we ýapon dilleri boýunça dersleri girizmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň nebitgaz pudagynda hytaý we ýapon kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň ösdürilýändigini nazara almak bilen, Halkara nebit we gaz uniwersitetinde dil boýunça täze dersler giriziler. Hususan-da, nebiti, gazy gaýtadan işlemegiň himiki tehnologiýasy, daş-töweregi goramak we tebigy baýlyklary tygşytly peýdalanmak, nebitgaz geçirijilerini hem-de nebitgazyň saklanýan ýerlerini taslamak, gurmak we ulanmak hünärlerine hytaý hem-de ýapon dillerini öwretmek boýunça okuwlar giriziler. D.Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynyň “Dil” diller merkezinde Halkara nebit we gaz uniwersitetinden iki topar ýapon we hytaý dillerini öwrenip başlar.
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda şu okuw ýylynda täze açylan gämi gurluşygy hünäri boýunça bilim alýan talyplara ýapon dilinden goşmaça okuw dersleri geçilip başlandy. Geljekde ýapon dilini suw we howa ulagynyň ulanylyşy boýunça hünärleriň okuw meýilnamalaryna girizmek göz öňünde tutulýar. Geljek okuw ýylyndan başlap, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde halkara gatnaşyklary we dünýä syýasaty ugry boýunça bilim alýan talyplara ikinji daşary ýurt dili hökmünde ýapon dilini öwretmek meýilleşdirilýär. şu maksat bilen Tokionyň halkara uniwersiteti bilen ýygjam hyzmatdaşlyk ýola goýulýar. şunda degişli şertnama baglaşyldy we anyk meseleler boýunça gepleşikler geçirildi.
Ýapon we hytaý dilleri boýunça dersleri mugallymlar düzümi bilen üpjün etmek üçin Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetinde degişli ugurlar boýunça kabul edilýän talyplaryň mukdaryny artdyrmak meýilleşdirilýär. Mälim bolşy ýaly, bu ýokary okuw mekdebinde hem-de D.Azady adyndaky Türkmen milli dünýä dilleri institutynda hytaý dili we edebiýaty bölümi açyldy. Onuň uçurymlary häzirki döwürde ýurdumyzyň dürli künjeklerinde öz ugurlary boýunça netijeli işleýärler.
Mekdepler hem-de ýokary okuw mekdepleri üçin täze dil dersleri boýunça okuw meýilnamalaryny, maksatnamalaryny, gollanmalary we sözlükleri taýýarlamak bilen bir hatarda, ýapon hem-de hytaý dillerini öwrenmek boýunça gysga möhletli kurslary, şeýle hem ýaş mugallymlar üçin hünär derejesini ýokarlandyrýan kurslary açmak göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistanda bir tarapdan milli kanunçylygyň kämilleşdirilýändigi, ýagny kanunlaryň halkara ölçeglerine golaýladylýandygy aýdylýar, ikinji tarapdan ýaşlaryň öz halan adamsy bilen durmuş gurmagy meselesinde emeli kynçylyklaryň döredilýändigi barada habarlar çykýar.
Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly, özbegistanly, eýranly türkmenleriň, şeýle-de türkmenistanly gyz bilen durmuş guran türk raýatlarynyň aýtmaklaryna görä, türkmen häkimiýetleri kanunçylyga salgylanyp, ýary ýardan, çagalary ene-atasyndan aýyrmak, aýralykda ýaşamaga mejbur etmek derejesine çenli baryp ýetýärler.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky tapgyrynda türkmenistanlylaryň nikalaşmak meselesinde ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary arada söhbet edilýär.


text:
Bir ýyl mundan ozal Birleşen Ştatlaryň söwda banky Lehman Brothersiň çökmegi bilen güýçli maliýe krizisine ýol açyldy.
Onuň yzysüre dörän garma-gürmelikde “utujylaryň” biri dollar boldy. Sebäbi maýa goýujylar howplurak görnen bazarlardan çekilip, belli bir derejä çenli durnukly hasaplanylýan amerikan puluna ýapyşdylar. Ýewro aşaklap, 1.25 dollara geldi.
Ýöne indi welin, terslin proses başlandy. Dollar üstümizdäki hepde özüniň iň pes derejesine düşüp, bir ýewro 1.45 dollara bardy. Geň galdyrýan zat - synçylaryň we söwdagärleriň bu ýagdaýy düşündirmekde “optimizm” ýaly sözleri ulanýandygy. Diýmek, ykdysadyýetiň dikelerine umytly garalýar.
“Biz peseliş bilen ýüzbe-ýüz bolduk. Töwekgelçilikli baýlyklardan dynyp, dollary goramak üçin göçümler edildi. Indi rahatlyk bilen dem almaga başladyk. Maýa goýujylar hem söwdagärler ykdysadyýetiň barýan ugruna oňaýly garaýarlar. Germaniýa, Fransiýa hatda Beýik Britaniýanyň hem ykdysady durgunlykdan basym çykaryna garaşylýar. Şu wagt gaty köp oňaýly habarlar bar” diýip, Londondaky CMC bazarlarynyň işgäri Jeýms Hages aýdýar.
Goýumçylaryň töwekgellige taýynlygy olaryň düşewindi köpräk ýerlerde maýa goýmaklaryna sebäp bolýan ýagdaý. Mundan daşgary öňki hepdäniň ahyrynda G-20 toparynyň resmileriniň ykdysadyýetlerini maliýe taýdan goldamagy dowam etdirmek barada ylalaşmagy-da, maýa goýujylara rahatlyk berdi.
Çykyş strategiýalary
“Bu çykyş strategiýalary ir amala aşyrylyp, ykdysadyýetiň dikelmegi howp astyna düşer diýen gorkyny aradan aýyrdy” diýip, Londondaky BNP Paribas bankynyň işgäri Ian Stannard belleýär.
Bu “çykyş strategiýalarynda” käbir ýerlerde merkezi banklaryň prosentlerini häzirki pes derejesinden galdyrmak göz öňünde tutulýar. Ýöne Birleşen Ştatlaryň merkezi banky bu işi eder öýdülip garaşylanok. Dollaryň gowşaklygyna sebäp bolýan faktorlaryň hem biri şol. Altynyň bahasyny ýokarladyrýan bolsa, dollaryň gowşaklygy, şeýle hem hökümetiň edýän çykdajylary inflýasiýa getirer diýen gorky. Üstümizdäki hepde altynyň bir unsiýasy 1000 dollardan aşdy.
Stannardyň aýtmagyna görä, altynyň bahasyny ýokarlandyran ýene bir faktor-da, ony öňünden bellenen bahadan satmaklygyň üýtgedilendigi. Bu iş altyn öndürýänlere belli bir bahany kepillendirýär. Ýöne bu şol bir wagtyň özünde-de olaryň ýokarlaýan bahadan peýdalanyp bilmejekdiklerini aňladýar.
“Altyn öndürýänler bu netijeleriň käbirini bazardan aýyrdylar. Bu hem bahanyň galmagyna sebäp boldy. Ýöne bu proses tamamlanyp gelýär” diýip, Stannard aýdýar.
Hagesiň garaýşyça, dollaryň hümmeti gysga möhletleýin peselip, ýewro 1.47 ýa 1.50 dollara barar. Stannard bolsa munuň tersine bolmagyna garaşýar. Onuň pikiriçe, üstümizdäki ýylyň aýagyna çenli ýewro aşaklap 1.35, 2010-njy ýylyň ortlaryna çenli hem 1.25 dollara geler.


text:
17-nji iýunda geçirilen hökümet maslahatynda şu ýyl Türkmenistanyň prezidentiniň ABŞ-a sapar bilen gitjekdigi, onuň çäklerinde ençeme möhüm ugurlar boýunça iki ýurt arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk ösdürmegiň perspektiwalary we ileri tutulýan ugurlary maslahat ediljekdigi habar berildi.
Hökümet maslahatynda Berdimuhammedow şu ýyl ABŞ-a etjek saparynyň möhümdigine ünsi çekip, ýokary derejedäki türkmen-amerikan duşuşygyna pugta taýýarlyk görmek üçin degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklar berdi. Bu barada TDH gullugy teswirlemesinde ýazýar.
Saparyň anyk wagty barasynda häzirlikçe maglumat berilmeýär.
Türkmenistanyň prezidenti hökmünde ABŞ-a resmi sapar bilen S.Nyýazow 1998-nji ýylyň aprel aýynda barypdy we prezident Bill Klinton bilen duşuşypdy.


text:
Birleşen Ştatlar terroristleri goldaýan ýurtlar boýunça özüniň ýyllyk hasabatyndaky sanawyndan Kubany aýyrmady. Bu ýagdaý ABŞ bilen Kubanyň gatnaşyklarynyň entegem doňaklykda galýandygyny görkezýär.
Hasabatda Kubanyň Kolumbiýadaky gozgalaňçylar, şeýle-de gazaply çäreleri ulanýan beýleki toparlar bilen gatnaşygynyň bardygy aradan aýrylmaýar.
“2010-njy ýylda Kubanyň hökümeti terrorizme garşy durýandygyny we terrorçylary maliýeleşdirmeýändigini yglan etdi, emma Kubanyň “Kolumbiýanyň rewolýusion ýaragly güýçleri” bilen gatnaşygyny kesendigini subut edýän delil ýok” diýilýär.


text:
Türkmenistanda jenaýatda güman edilip tutulanlaryň ilkinji günden, günäkärdigi ýa däldigi anyklanmanka, urlup, ýenjilip başlanýandygy aýdylýar.
Ozalky tussag, häzir daşary ýurtda ýaşaýan Akmuhammet Baýhanow Azatlyk radiosy bilen telefon söhbetdeşliginde bu urup-ençmeleriň jenaýatda aýyplanýan adama ýyl kesilenden soň hem dowam edýändigini, türkmen häkimiýetleriniň şeýdip raýatlaryň howuny basmak, olary doly tabyn saklamak isleýändigini gürrüň berdi.
Ozalky tussag Akmuhammet Baýhanow bilen söhbetdeşligi diňläp, bu ýagdaý barada öz pikiriňizi ýazsaňyz, Türkmenistanda adam gynama faktlary baradaky maglumatlaryňyzy, tejribeleriňizi paýlaşsaňyz, sizden hoşal bolarys.


text:
ÝB-e agza ýurtlaryň transport ministrleri düýnki geçiren maslahatynda Ýewropanyň territoriýasynda ýolagçy uçarlarynyň uçuşyny kem-kemden dikeltmek barada ylalaşyga geldiler.
Uçuşlar Islandiýada wulkanyň atylmagy sebäpli ýatyrylypdy.
ÝB-niň transport edarasynyň baştutany Siým Kallas hedäniň sişenbe gününden reýsleriň sanynyň artjakdygyny aýtdy.
Ministrleriň makullan planyna laýyklykda Ýewropanyň howa giňişligi Islandiýadaky wulkanyň külüniň ýaýraýyş derejdesine görä üç zolaga bölüner. Her zolak üçin uçuşyň aýratyn düzgünleri işlenip düzülýär.


text:
Kömek guramalarynyň işgärleri özleriniň Owganystanda we Pakistanda harby güýçlerden özbaşdak iş alyp barmalydyklary, şeýdilmese, ýerli ilatyň hem söweşijileriň özlerine gozgalaňa garşy kampaniýanyň bir bölegi hökmünde garamak howpunyň bardygyny ençeme ýyl bäri aýdyp gelýärler.
Medisina işgärleriniň ýörite nyşana alnyp, olara Owganystanda we Pakistanda edilýän hüjümleriň barha artmagy bu duýduryşlaryň möhümdigine we esaslydygyna şaýatlyk edýäne meňzeýär.
Öten hepde Pakistanda ýaragly adamlar tarapyndan bu ýurtda poliomiýelit waksinasyny geçirýän sekiz adam öldürildi.
Owganystanda we Pakistanda iş alyp barýan saglyk işgärleri işleýän regionlarynda gozgalaňa garşy geçirilýän harby operasiýalar sebäpli özleriniň gorkyň içindediklerini aýdýarlar. Olaryň bellemegine görä, söweşijiler kömek guramalarynyň işgärlerine aňtaw gulluklarynyň we harby güýçleriň agentleri diýip garaýarlar.
Goramagyň iň gowy ýoly
UNICEF-iň sözçüsi Sarah Krowe kömek işgärlerini goramagyň iň gowy ýoly olaryň iş alyp barýan regionlarynyň ýaragly güýçlerden garaşsyz bolmagy diýýär: "Saglyk işgärleri ýa kömek işgärleri - häzirki aýratyn ýagdaýda poliomiýelit sançgysyny geçirýänler - hemişe gorag astynda bolmaly, ýagny olaryň iş alyp barýan ýerleri howpsuz bolmaly. Syýasy taraplaryň hiç biri muňa garyşmaly däl. Ynsanperwerlik sferasy mukaddes. Ol şeýle bolup hem galmaly. Sebäbi bu ýerde gürrüňi edilýän diňe bu poliomiýelit işgärleriniň we saglyk işgärleriniň saglygy, jany däl. Bu olaryň hyzmat edýän çagalaryny hem öz içine alýar. Ynsanperwerlik sferasynyň mukaddes bolup galmagynyň sebäbi şol".
Ýöne "Amnesty International" guramasynyň barlagçy işgäri Mustafa Kadriniň aýtmagyna görä, harby operasiýa hem Owganystanda hem-de Pakistanda ynsanperwerlik işgärleri bilen esgerleriň arasyndaky çyzygy aýyl-saýyllykdan çykarypdyr.
"Bu çäk Owganystanda, elbetde, bulaşdyryldy. Ol ýerde konfliktde öz maksadyňa ýetmek üçin harby däl ilatdan, kömek işgärlerinden peýdalanmaga ýykgyn edildi. Munuň praktiki netijesi halka weýrançylyk getirip bilýär" diýip, Kadri belleýär.
Bu aralykda Pakistanda birnäçe yslamçy ruhany ýokanç keseliň ýaýramazlygy barada geçirilýän programma özleriniň garşydyklaryny aýtdylar. Munuň sebäbi ozal Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) bir pakistanly çawuşynyň Osama bin Ladeniň nirede gizlenýändigini tapmak üçin gepatite garşy galp sançgy kampaniýasyny ýola goýanlygyndan.
Ýöne kömek guramalaryny aladalandyrýan ýeke Abbottabatda geçirilen galp kampaniýa däl.
Bir şwed kömek guramasy - Owganystan üçin Şwed komiteti - oktýabr aýynyň aýaklarynda özüniň Owganystanyň Wardak welaýatyndaky klinikasyny NATO-nyň üç günläp tussaghana we harby operasiýalar üçin merkez edip ulanandygyny aýdýar.
Şwed komitetiniň Owganystandaky direktory Andreas Stefanssonyň aýtmagyna görä, bu waka näsaglaryň hem işgärleriň medisina merkezi bitarap ýer hökmünde hormatlanmaly diýen ynamyna zyýan ýetiripdir.
"Biz muny beýle goýmakçy däl. Biz beýleki saglyk işgärleri bilen birlikde ýagdaýyň gowulanmagy üçin edýän basyşymyzy dowam etdirmekçi. Sebäbi ýurtda saglyk merkezleri we keselhanalar barada edilýän şular ýaly işler köp gaýtalanýar" diýip, Stefansson aýdýar.


text:
Hormatly lukman! "Lumbrikant" atly serişdeler nähili ýagdaýlarda ulanylýar? Olar barada maglumat bermegiňizi haýyş edýärin.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Lumbrikantlar – jynsy gatnaşygy geçirmegi ýeňilleşdirmäge ýardam berýän organiki serişdelerden ýasalan jynshanany çyglandyryjy suwuklyklardyr. Köp adamlaryň: "Men kynçylyk duýamok, şonuň üçin hem maňa lumbrikantlaryň geregi hem ýok" diýmekleri mümkin. Ýöne olaryň peýdasynyň köpdürliligi biziň pikir edişimizde hem köpdür:
► Lumbrikantlar jynsy gatnaşygy wagty ujydyň hereketlerini ýeňilleşdirýärler. Köplenç dürli sebäplere görä (gormonal bozulma, alawlama keseller, ýaş bilen bagly bozulmalar) jynshananyň adaty, fiziologiki çyglandyrylmagy bozulýar we jynsa gatnaşyklar wagty agyrylar döräp bilýär. Şol ýagdaýlarda emeli çyglandyryjylary ulanma jynsy gatnaşyklary ýeňilleşdirip, täze duýgulary başdan geçirmäge kömek edip biler.
► Lumbrikantlar erkek adamlar üçin hem peýdaly bolup bilýär. Bu serişdeler dürli sebäplere görä, ereksiýa (ujydyň gönelme ýagdaýy) bilen bagly kynçylyklary bolan erkek adamlaryň bolan bozulmalaryny aradan aýyrmaga kömek edýär. Köp halatlarda lumbrikantlar wagtyndan öň döreýän eýakulýasiýa bozulmalarynda hem jynsy gatnaşyklary uzaltmaga ýardam edip bilýär.
► Lumbrikantlar jynsy gatnaşyklary arkaly geçýän kesellerden goraýar. Bu serişdeler öz düzümine görä diňe bir jynshananyň nemli gatlagyny şikeslenmelerden goraman, eýsem alawlama, ýokançlyklara garşy hem serişdeleri saklaýarlar. Olaryň köpüsi öz düzüminde derman otlaryň ekstraktlaryny, witaminleri, peýdaly minerallary saklaýarlar.
► Lumbrikantlar jynsy gatnaşyklara "täzelikleri" girizmäge kömek edýär. Häzirki wagtda öndürilýän lumbrikantlaryň köpüsi jynsy gatnaşyklara täze "öwüşgin" berip biljek häsiýetleri saklaýandyr. Meselem, jynshanany "daraldýan" lumbrikantlar, gyzdyryjy ýa-da sowadyjy häsiýetliler, hatda dürli tagamly lumbrikantlar hem öndürilýändir.
Lumbrikantlar saýlananda olaryň düzümine we ýaramlylyk möhletine üns berilmelidir. Düzüminde suwly esas bolan lumbrikantlar, mineral ýagly esasy bolan lumbrikantlar bilen deňeşdirlende, öz häsiýetleri boýunça adaty ýagdaýdaka meňzeşdir. Ondan başga hem, olaryň turşylyk derejesine (Ph) üns bermelidir. Bu görkeziji 4,5-5,5 deň lumbrikantlar derinň hemme görnüşlerine hem gabat gelýändir.
Allergiki täsirliligi ýokary bolan adamlara gipoallergen çyglandyryjy gelleri saýlama maslahat berilýär. Şeýle hem, lumbrikantyň düzüminde saklanýan we jynsy gatnaşygy uzaltmaga ýardam berýän lidokainiň, duýujylygy peseldýändigi sebäpli şikeslenmeleri döredip biljekdigini bilmelidir. Köp gellerde saklanýan hlorgeksidin bolsa köp ýokançlyklara garşy ulanylýan serişde bolsa hem, zyýanlylar bilen bilelikde peýdaly bakteriýalary hem ýok edip bilýändir.
Lumbrikantlary saýlama meselesinde öz lukmanyňyzyň ýa-da dermanhananyň işgäriniň maslahatlaryny göz öňüne tutma peýdaly bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Siziň özüňizi görüp. barlag geçirmezden anyk jogap bermek kynçylyk döredýär. Siziň garnyňyzyň ýellenmegi netijesinde garynda çişginlilik bar ýaly bolup biler, ýöne gastrit keseli garnyň ýüzünde bildirýän çiş alamatlaryny döretmeýär. Size goşmaça barlaglary geçirip, gastroenterolog lukmanynyň maslahatyny almak peýdaly bolardy. Gastrit keseliniň ýiti we dowamly görnüşi barada doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Gastrit: görnüşleri, alamatlary, bejergisi we berhizi" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýärin.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Köne Nusaý galasy paýagtyň günbataryndan 18 kilometrlikde ýerleşen Bagyr obasynda ýerleşýär. Baýyrlykda gurlan patyşa galasy biziň eýýamymyzdan öň 171-138-nji ýyllarda patyşalyk eden parfiýa patyşasy Mitridat I tarapyndan gurdurylypdyr. Köne Nusaýda geçirilen arheologik gazuwlar mahalynda tapylan dokumentler bu galanyň adynyň şol döwür Mitridatkert bolandygyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Bu galada häzirki wagtda hem gazuw-agtaryş işleri geçirilýär. Bu işleri italýan hem-de rus arheologlary amala aşyrýarlar. Arheologik işlerinde gazuw işlerine ýerli ýaşaýjylar hem çekilýär. Arheologik toparlaryň düzüminde türkmen alymlarynyň hem işleýändigi aýdylýar. Galanyň tutýan meýdany 17 gektar bolup Köne Nusaýda parfýan patyşalarynyň jaýlanýan ýeri bolupdyr. Köne Nusaý galasy 2007-nji ýylda ÝUNESKO-nyň bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi.


text:
Orsýet Tährana S-300 kysymly howadan goranyş sistemasyny iberip başlady.
Bu barada 3-nji dekabrda prezident Wladimir Putiniň ýarag söwdasy boýunça geňeşçisi aýtdy.
Emma Wladimir Kožin TASS agentligi tarapyndan sitirlenen maglumatynda hiç hili detal bermedi.
Orsýet 2010-njy ýylda BMG-niň sanksiýalary bilen baglylykda, uzak aralyklara ýetýän S-300 kysymly ösen raketa sistemasyny Eýrana ibermegini togtadypdy.
Putin şu ýyl dünýäniň täsirli alty ýurdunyň we Eýranyň arasynda gelnen ylalaşykdan soň bu gadagançylygy ýatyrdy. Şu ýylyň tomsunda taraplaryň arasynda gelnen ylalaşykda Eýran öz ýadro programmasyny çäklendirmäge razylyk berdi, oňa garşy halkara sanksiýalarynyň ýatyryljagy aýdyldy.


text:
Ýanwaryň başyndan ÝHHG guramasynyň ýolbaşçylyk roluna eýe bolan Litwanyň daşary işler ministri Audronius Azubalis düýn guramanyň Belarusdaky ofisiniň işi bilen baglanyşykly kynçylyklary ara alyp maslahatlaşmak boýunça konsultasiýalaryň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Audronius Azubalis Belarusyň häkimiýetleriniň ÝHHG-niň bu ýurtdaky ofisiniň mandatyny uzaltmakdan ýüz öwürmeklerine özüniň düýpli gynanýandygyny mälim etdi.
Onuň sözlerine görä, Belarusyň bu hereketleri bilen baglanyşykly häzirki wagt hemme agza ýurtlar tarapyndan kabul ederlikli bir ylalaşyga gelmek boýunça resmi bolmadyk gepleşikler alnyp barylýar.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalaşyklarynda geleşikleriň 59-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Estoniýadan, Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen suwuklandyrylan gazy, awtomobil benzinini, polipropileni, BAE-den we Owganystandan gelen işewürler şeýle hem Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny satyn aldylar. Karbamid (“Türkmenhimiýa” DK) bolsa Türkiýäniň we Owganystanyň işewür toparlarynyň wekilleriniň baglaşan geleşikleriniň esasyny düzdi. Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna çigit ýagy, nahýüplük, pagta süýümi satyldy. Olary satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýa, Türkiýe, BAE, Malta, Ukraina, Gyrgyzystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 73 million 76 müň dollaryndan gowrak boldy.
Depozit manat serişdelerine Pakistandan we Slowakiýadan gelen işewürler umumy bahasy 3 million 354 müň manat bolan nah ýüplügi satyn aldylar.


text:
Orsýetiň oppozisiýasynyň liderleri ýurduň prezidenti Wladimir Putini "Pars aýlagynyň töweregindäki ýurtlaryň patyşalary ýa-da gurply oligarhlar ýaly" döwrany sürýänlikde aýyplap, hasabat ýaýratdylar.
Şol hasabat kinaýaly äheňde "Galeradaky guluň durmuşy"
diýen sözbaşy bilen çap edildi. Bu Putiniň öz aýdanlaryndan sitata edilip alnan söz bolup, Putin bir gezek özüniň prezident hökmündäki durmuşyny şu sözler bilen häsiýetlendiripdi.
Galera diýip, gadymy döwürlerde kürek bilen sürülýän uly harby gämilere aýdylypdy.
Agzalýan hasabatyň awtorlary oppozision liderler we ”Raýdaşlyk” hereketiniň agzalary Boris Nemsow
bilen Leonid Martynýukdyr
. Olaryň bellemegine görä, Putiniň ýurda 12 ýylyň dowamynda ýolbaşçylyk eden döwri, onuň lezzet alýan zatlarynyň sany ep-esli artypdyr.
Hasabata görä, prezident Putiniň 20-ä golaý ýaşaýyş jaýy, onlarça uçary we gymmatbaha maşynlary bar. Hasabatda nygtalyşy ýaly, Orsýetiň prezidentiniň baýlyklary gönüden-göni onuň wezipesi bilen ilteşikli.
Şol hasabat bilen bilelikde Putiniň köşkleriniň, uçarlarynyň, gämi-ýahtalarynyň we maşynlarynyň suratlary hem halk köpçüligine ýaýradyldy.
Nemsow sişenbe güni Moskwadaky konferensiýada eden çykyşynda döwletiň ähli emlägini bir adamyň eline bermekligiň "ahlaksyzlyk" hem "jenaýatdygyny” aýtdy.
Nemsow: "Men beýle baýlyklary bir adamyň ygtyýarlygyna bermeklik dogry diýen pikiri öňe sürýänler bilen ylalaşmaýaryn. Meniň pikirimçe, bu ahlaksyzlyk hem jenaýatçylyk bolup, beýle işler garyp bir ýurtda asla kabul ederliksizdir" diýdi.
Maglumata görä, Orsýetde prezidentiň rezidensiýasy diýlip resmi taýdan ykrar edilen 20 jaýyň dokuzsy Putiniň höküm sürýän döwründe, bu sanawa goşulypdyr. Ondan başga-da, rezidensiýalardan käbirleriniň, şol sanda Sankt-Peterburgyň golaýyndaky patyşa döwründen galan köşgüň durkuny täzelemek üçin onlarça million dollar sarp edilipdir.
1 milliard dollarlyk uçarlar
Hasabatda prezident Putiniň 43 uçarynyň, 15 dikuçarynyň, 4 gämi-ýahtasynyň we birgiden gymmatbaha maşynlarynyň bardygy-da aýdylýar. Maglumatlara görä, diňe uçarlaryň bahasy 1 milliard dollara golaýlaýar.
Şol bir wagtyň özünde-de Putiniň gymmatbaha goşar sagatlarynyň ýygyndysynyň bardygy aýdylýar. 11 sagatdan ybarat şol kolleksiýanyň bahasynyň 687 müň dollara barabardygy öňe sürülýär. Bu görkeziji “Putiniň bir ýyllyk aýlygyndan alty esse köpdügi” hem hasabatda nygtalýar.
Fotogalereýa: Putiniň zynatlary
Hasabatda Putiniň köpçüligiň öňünde gymmatbaha goşar sagatlaryny dakynyp çykan pursatlary eliniň ulaldylan suratlary hem çap edildi.
Nemsow bu urdumşalyga bidüzgünçiligiň alamaty diýip baha berýär.
Nemsow: “Onuň [Putiniň] ýyllyk aýlygynyň alty essesine deň bolan we umumy bahasy 22 million rubla [700 müň dollar] barabar goşar sagatlarynyň ählisi Putiniň hut öz şahsy emlägidir. Ýyllyk girdejisi 3.6 million rubl diýilýän Putiniň nädip goşar sagatlarynyň şeýle gymmatbaha kolleksiýasyna eýe bolandygy barada gürrüň edilende, bu esassyz sorag däl” diýdi.
Soňra ol sözüni dowam edip: “Biziň bu ýagdaýlar boýunça anyk bir pikirimiz bar. Biziň çakymyzça bu korrupsiýadyr. Eger-de ol 500 muň dollarlyk sagady sowgat hökmünde alyp, bu barada hiç hili maglumat bermedik bolsa, onda bu parahorluk bolýar. Ýa-da onuň aýdýan girdejileri hakykata bap gelmeýän bolmaly” diýip belledi.
Hasabaty çap eden neşiri tapmak kyn bolar
28-nji awgustda köpçülige ýetirilen hasabat boýunça Kreml entek resmi beýanat bilen çykyş etmedi.
Emma mundan öň, Orsýetiň "Kommersant" gazeti Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskowa
salgylanyp çap eden maglumatynda, rezidensiýalaryň, uçarlaryň we maşynlaryň ählisiniň hökümete degişlidigini we prezidentiň olardan kanuna laýyklykda peýdalanýandygyny habar beripdi.
Raýdaşlyk hereketiniň wekili Olga Şorina
gürrüňi gidýän hasabatyň Orsýetde çap edilendigini aýtdy. Emma onuň bellemegine görä, hasabaty çap eden neşiri tapmak “juda kyn” bolup biler. Munuň esasy sebäpleriniň biri-de maglumatlary ýaýratmaga hemaýat berendigi üçin, şol neşiriň resmiler tarapyndan her-dürli yzarlanmalara sezewar edilmegi mümkin.
Şorina hasabatyň 5 müň nusgasynyň çap edilendigini aýtdy. Guramaçylar onuň internetde has uly gerim bilen ýaýrajakdygyna umyt edýändiklerini aýdýarlar.


text:
Ýaş ene Adalat Hemdemowanyň öz dört aýlyk çagasy bilen, maşgala ýagdaýlary sebäpli, köçede ýatyp turmaga mejbur bolandygy, şeýle-de ýerli häkimiýetleriň olaryň arzyna hiç hili jogap bermän, gaýtam tersine, haýbat atyp, kowup goýberendigi baradaky maglumatlar dogrusynda Azatlyk Radiosy Garaşsyzlyk etrabynyň Geňeşligi bilen habarlaşdy.
Geňeşligiň degişli resmisi beýle faktyň, “özleririndäki bar bolan maglumata görä, ýalandygyny” aýdyp, has tas takyk düşündiriş soralanda, bu meselede başga goşmaça maglumat bermekden ýüz öwürdi.
Şol bir wagtda Azatlyk Radiosyna sowuk güýz gijelerini köçede geçirmekden başga çäresiniň galmandygyny gürrüň beren Adalatyň ykbaly biziň okyjylarymyzyň, sosial ulgamyndaky okyjylarymyzyň duşundan biparh geçmän, olaryň arasynda uly gyzyklanma döretdi.
Adalatyň Azatlyk Radiosyna beren wideointerwýusyna “Facebook” ulgamyndaky sahypamyzda diňe bir günüň dowamynda gelen teswirleriň sany 160-dan hem geçdi.
Teswirleriň mazmuny, olarda Adalatyň düşen gününe bolan garaýyşlar hem biri-birinden tapawutlanýar.
Asli Melek atly okyjymyz häzirki düşen ýagdaýyna Adalatyň özüniň günäkärdigini aýdyp, şeýle teswir galdyrypdyr: “Ejesiniň öýi bardyr, ýygnasyn gyzyny. Gyzyň äri hem aklyna aýlanyp, iş tapsyn, hereket etsin. Bu näme boluş? Hökümeti tankytlamagyň ýerine, biraz azap ediň. Beýle-de nankör, samsyk adamlar boljak ekeni. Toba!”.
Asli Hatamowa diýen okyjylarymyzyň biri hem ýokarky pikire çalymdaş bir teswir ýazyp, onda: “Dünýäde nämeler bolýar? Öýsüzlik mesele-de däl. Türkmenistanyň rahat bir ýurtdugyna şükür ediň!” diýip, maslahat beripdir. Asli Hatamowa soňra wideodaky Adalata ýüzlenip: “Eý nankör heleý, öý, mal-mülk... bularyň ählisi aňsat zatlar. Hereket et, doga et, Watanyňy garalama! Uýal, nankör heleý, uýal!” diýip, Adalaty utandyrjak bolupdyr.
Öz gezeginde bu mazmundaky teswirler Azatlyk Radiosynyň beýleki okyjylarynyň arasynda nägileligi, belli bir derejede gahar-gazaby hem döretdi.
Hojaniýaz Niýazi Kurbanow atly okyjymyz ýokarda Adalata hüjüm edip teswir galdyranlaryň “beýle Türkmensitany gowy görýän bolsaňyz, näme sebäpden Türkiýä gelip, ýaşaýarsyňyz?” diýen sowaly berip: “ Ol nähili öý mesele bolmaýarmyşyn?! Beýle öýi äsgermezçilik edýän bolsaň, beräý sen öz öýüňi [oňa]. Näme sebäpden beýle döwletiň tarapyny çalýayňyz? Biz haçana çenli daşary ýurtlarda sergezdan bolup gezmeli?” diýen soragy orta atypdyr.
Aziz Döwletow atly okyjymyz Adalaty utandyrmaga synanyşan Asli Hatamowa jogap edip: “Asli Hatamowa, agzyňdan çykýany gulagyň eşidýärmi? Öýsüzlik mesele dälmi? Hawa, “däldir”, ýurduň rysgalyny sowrup oturan üçin däldir” diýip, öz pikirini aýdypdyr.
Azatlyk Radiosynyň Nuriddin Durdyýew atly diňleýjisi bolsa, Adalatyň gününe düşen başga-da adamlaryň bardygyny nygtap: “Wah, meniň garamaňlaý ildeşlerim. Aňry gitse 4 millionlyk halkyň adamlary 80 millionlyk başga bir ýurtda sergezdan gezmeli bolýalar. Özüňiz netije çykaryň...” sözlemini köp nokat bilen jemläpdir.
Türkmenistanda ençeme ýyl žurnalistika bilen meşgullanandygyny aýdýan türkiýeli Ýaşar Arslan Türkmenistanda wideodaky ýaly mysallaryň juda köpdügini belläp: “Gaty görmäň, ýöne bular ýaly mysallaryň “sanasaň sogaby bar”. Hamala, hiç zatdan habarsyz ýaly bolup gürlemäliň. Wideodaky zenan iş tapjak bolup häkimlige ýüzlensin, $500 ýa $1000 ber-de, işe başlaber diýerler. Bagrymy paralap aýdýaryn, Türkmenistan başdan-aýak parahorluga batdy” diýip ýazypdyr.
Garaz, ýüzden hem aşa teswirde Adalatyň düşen gününe duýgudaşlyk bildirilip, onuň bu ýagdaýyna hökümet resmileriniň göz ýummagy ýazgarylýar.
Şol bir wagtda Zarif Çaryýew atly okyjymyz: “Goýuň öwüt-ündewiňizi we deňeşdirmeleriňizi. Eliňizden gelse, kömek ediň, boş gürlemäň” diýen pikiri orta atypdyr.
Ahmet Eraslan atly türk okyjymyz muny goldap: “Dostlar, kim bolsa-bolsun, ilkinji nobatda adam bolmagy zerur. Özümizi elimizde saklalyň-da, bu biçärelere kömek etmegiň ýollaryny gözläliň. Eger-de ýörite kampaniýa başladyp bilsek, men ilkinjileriň biri bolup oňa goşulardym” diýip, öz niýetini aýan edipdir.
Başga bir türk okyjymyz Ibrahim Alan: “Gerek bolsa, Türkiýeden hemaýat toplap ýollamaly. Men ol ýerde [Türkmenistanda] on ýyl boldum, içinden olaryň dadyna ýetişjek bolmaz” diýip ýazypdyr.
Umuman, Azatlyk Radiosynyň sosial ulgamlaryna gelen ýüzlerçe teswirde Adalatyň häzirki ýagdaýyna duýgudaşlyk, gynanç bildirilýär we oňa Hudaýdan ýardam islenilýär.


text:
"Zeminiň görki – zenanlar" diýip ýöne ýere aýdylmandyr. Dogrudan hem, zenan gözelligini wasp etmage dil gerek. Şeýlede bolsa, zenanlar hasam owadan bolmak üçin dürli kosmetiki serişdeleri ulanýarlar. Şeýle usullary ulanma toplumyna makiaž diýlip (fransuz "maquillage" – täzeden reňk goýma), zenanlar üçin özlerini görkezmegin usuly diýip hasaplanylýar. Eger Aşgabadyň köçelerine gezelenç etseň, onda makiažsyz gyzlaryň azlygyna göz ýetirmek bolýar. Esasan hem, söwda merkezlerine gitsek, bezenip beslenen aýal-gyzlara gabat gelmek bolýar. Eger birnäçe ýyl mundan öň Türkmenistanda, esasan şäher gyzlary kosmetiki serişdelerini ulanan bolsa, bu gün obalarda hem bu giňden ýaýran. Häzirki wagta bu babatda obaly gyzlaryň şäherli gyzlardan tapawudy barha azalýar.
Garward Uniwersitetiniň alymlarynyň barlaglaryna görä, makiaž ulanýan zenanlar töwerekdäkiler tarapyndan has ýakymly, özüne ynamly we akylly kabul edilýärler. Dürli ýurtlarda zenanlar dürli serişdeleri ulanýarlar. Olaryň ulanylmagy pasyllaryň çalşmagy bilen, şeýlede döwrüň geçmegi bilen üýtgeýar.
Taryha gezelenç...
Aslynda makiaž biziň döwrümiziň täzeligi däl. Taryhy çeşmeleriň habar bermegine görä, Gadymy Müsürde zenanlar gözlerine sürme çalyp, dodaklaryny ýörite daşlaryň kömegi bilen gyzardypdyrlar. Gadymy Grek we Rim zenanlary hem bu babatda müsürlilerden kem galmandyrlar. Çeşmeleriň habar bermegine göra, grek we rim gözelleri gözlerine ýörite kömürleriň kömegi bilen sürme çalypdyrlar we tudyň suwuny dodaklaryny we ýaňaklaryny gyzartmak üçin ulanypdyrlar. Orta asyr Ýewropada bolsa aşa ak ýüzlilik barlylygyň, baýlygyň alamaty hasaplanypdyr. Zenanlar aşa akýüzliligi dürli usullaryň üsti bilen gazanypdyrlar. Şolaryň arasynda howply bolan, düzüminde myşýak saklaýan reňkler hem ulanylypdyr. Beýle serişderleriň howply bolmagyna garamazdan, aýal-gyzlar olary ulanmagy dowam etdiripdirler.
Kim nämäni halaýar?
Adamzadyň kämilleşmegi, tehnologiýanyň ösmegi bilen kosmetika senagaty hem görlüp-eşdilmedik derejede kämilleşdi. Häzirki wagtda Türkmenistanyň dükanlarynda hödürlenýän kosmetiki serişdeleriniň dürliligi gözüňi gamaşdyrýar. Eger 2-3 ýyl mundan öň Türkmenistanda esasan Günbatardan we Orsýetden getirilen orta bahaly kosmetiki serişdeler ulanylsa, häzirki wagtda orta bahadan gymmadrak serişdeler hem meşhurlygy gazanyp başladylar. Zenanlar bu kosmetiki serişdeleriniň dürlüliliginden doly peýdalanýarlar. Makiažyn ulanylmagyny aýal-gyzlaryň ýaşaýan ýurtlary boýunça tapawutlandyrmak mümkin. Eger Günbatar ýurtlarynda zenanlaryň arasynda makiažyn ähli usullary meşhur bolsa, Aziýa ýurtlarynda tebigi gözellik has uly orun alýar. Tebigy gözelligi gazanmak üçin aziýaly zenanlaryň arasynda derini çyglandyrýan kremler we ýapgylar meşhur. Meselem, Parižde zenanlar doýgun reňkli pomadalary halaýarlar. Milanyň aýal-gyzlary bolsa erkeklerde höwes döredýan serişdeleri ulanmagy halaýarlar. Bu ýerde esasan saçlaryny saryýagyz reňklere boýap, kirpiklerini uzaldýarlar. Şeýle hem, milanly zenanlar gözlerini owadan etmek üçin dürli sürmeleri köp ulanýarlar. Tokialy zenanlar bolsa esasan ýaňaklaryny gyzardýan serişdeleri halaýarlar.
Türkmen aýal-gyzlarynyň arasynda makiýažyň haýsy usullary meşhurlygy gazandylarka?
Görşümiz ýaly, dünýäniň bir çäginde köp ulanylýan kosmetiki serişde başga çäklerde beýle bir meşhur dal. Türkmen gyzlaryň arasynda haýsy kosmetiki serişdeler we makiýaž usullary meşhurlylygy gazandylarka? Bu soragyň jogabyny bilmek üçin birnäçe türkmen ýaş gyzlaryndan soradym. Umuman aýdanyňda olaryň pikirleri köp babatda deň gelýärler. Gyzlaryň bellemegine görä, häzirki wagtda Türkmenistanda, şeýle hem beýleki öňki Sowet Ýurtlarynda "Kawkaz gözelligi" ülňüsi meşhurlygy gazanýar. "Kawkaz gözeliniň" üsti bilen uzyn gara saçly, ak ýüzli gyz suratlandyrýlýar. Bu gyz gözleriniň gözelligini tapawutlandyrmak üçin uzyn sürme çalýar we ýalan kirpik bilen kirpiklerini uzaldýar. Dodaklaryny tapawutlandyrmak üçin gyzgylt reňli pomadalary ulanýar. Uzyn dyrnaklaryna bolsa dürli reňkli laklary çalyp tapawutlandyrýar. Bu gyzyň gymmat eşigi, aşa beýik ökjeli köwşi onuň barly maşgaladandygyny aňladýar. Şeýle gyza köpçülikde üns bermän geçmek mümkin däl. Çünki, ol bütin durky bilen özüne töweregindäkileriň ünsüni çekýär. Türkmen ýaş gyzlar hem bu "Kawkaz gözeli" ülňüsine meňzemek üçin elinden gelenini edýärler. Bu babatda kosmetiki serişdeler hem köpçülikleýin ulanylýar.
Näme uçin türkmen zenanlarynyň arasynda beýle ülňüler meşhurlygy gazandylar?
Bu meselani doly anyklamak, öwrenmek üçin häzirki wagta maglumatlar ýeterlik däl. Meniň çaklamagyma göra, ýurdumyzda daşary ýurt medianyň täsiri gaty uly. Ýaşlarymyzyň arasynda Günbataryň, Orsýediň, Türkiýäniň teleýaýlymlary gaty meşhur. Bu teleýaýlymlardan hem türkmen ýaşlary gözelligiň belli standartlaryny ösdürip, oňa tarap ymtylýarlar diýip çaklaýaryn. Eger ýaş gyzlar bu sypatlarda owadanlygyň standartyny görseler, ýaş oglanlar öz söýer ýarlarynyň bolmaly sypatlarynyň standartlaryny ösdürýärler. Şeýlede, Internediň elýeterli bolmagy türkmen ýaşlarynyň beýleki milletleriň ýaşlarynyň endiklerine gözegçilik edip, olara ymtylmagyna getirdi diýsek bolýar. Bu babatda hem, ýaş gyzlarymyza kawkaz gözelleriniň endikleri has özüne çekiji bolmagy mümkin. Türkmen ýaşlary hem özleriniň durky, sypaty bilen özüne ünsi çekmegi isleýärler. Şeýle hem maşgalasynyň barlylyk derejesini görkezmek isleýärler. Elbetde, yaşlaryň bary şeýle diýsek ýalňyşarys, çünki bu meselede maşgala terbiýesi hem uly täsire eýedir. Eger gyzlara hossarlary kosmetiki serişdelerini ulanmagy rugsat bermeseler, onda medianyň tasiri örän ujypsyzdyr.
Her bir zenan gözel bolmak isleýär. Kosmetika serişdeleri hem bu babatda aýrylmaz kömek bolup durýar. Bu meselede kosmetiki serişdeleriň zyýanly taraplary barada hem unutmaly däldiris. Bu serişdeleriň düzümindäki zyýanly maddaly sanasaň sogaby bar. Muňa garamazdan, zenanlar olary ulanmagy dowam etdirýärler. Emma könelerimiziň aýdyşy ýaly, ilki bilen adamyň pikirleri gözel bolsa gowy. Adamyň içki dünýäsi owadan bolsa, bu onuň bütin durkuna täsirini ýetirip, onuň daşky keşbini hem bezeýändigini unutmaly däldiris.
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary hökmünde kabul edilmeli däldir.
(Makalanyň ady – Magtymguly Pyragynyň şygyryndan parça)
Awtor: Çynar Meredowa
Teswirlemeler
Biziň öz mediniýetimiz, taryhymyz, däp-dessurlarymyz barka başga milletlere meňzejek bolýarys.
Başga birine meňzemäge ymtylmak, bu özüňi öldürmekdir (c) Deýl Karnegi
Makalany okap soňuna ýetýänçäm ony aýal maşgala ýazandyr öýdüp pikir etmändim.
"Emma könelerimiziň aýdyşy ýaly, ilki bilen adamyň pikirleri gözel bolsa gowy. Adamyň içki dünýäsi owadan bolsa, bu onuň bütin durkuna täsirini ýetirip, onuň daşky keşbini hem bezeýändigini unutmaly däldiris." dogry belläp geçdiňiz.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň futbol ýygyndysy 10 ýyldan gowrak wagtdan soň FIFA-nyň sanawynda iň gowy derejesine çykdy
Ýakynda FIFA-nyň fewral aýy boýunça milli ýygyndylaryň arasyndaky reýting sanawy köpçülige ýaýradyldy. Türkmneistanyň futbol ýygyndysy täze sanawdaky ýanwar aýyndaky ornuny ýene 3 basgançak ýokarlandyryp, 114-nji basgançaga çykdy. Bu bolsa soňky 10 ýyldan gowrak wagtyň içinde milli ýygyndymyzyň görkezen iň ýokary netijesidir. 2005-nji ýylyň noýabr aýyndaky sanawda ýygyndy toparymyz 112-nji orundady. Dekabrda bolsa 166-njy orna düşen futbol ýygyndymyz şondan soňky ýyllarda 115-nji orundan ýokary galyp bilmedi. Türkmen futbolçylarynyň geçen ýyldaky üstünlikli çykyşlaryndan soň, FIFA-nyň reýtingindäki ornumyz her aý ýokary galyp, häzir 114-nji orna çenli çykyldy.
Futbol ýygyndymyzyň öňünde 2016-njy ýylda hem jogapkärli duşuşyklaryň birnäçesi bar. Olaryň ilkinjisi bolsa mart aýynda Hindistanyň milli ýygyndysy bilen bolar. Şondan soňra futbol ýygyndymyz sentýabr aýynda Aziýa çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyrynyň duşuşyklaryny geçirip başlar.
Biz sizi FIFA-nyň fewral aýyndaky reýting sanawynda ilkinji 20 orny eýelän milli ýygyndy bilen hem tanyşdyrýarys:
1.Belgiýa-1494 utuk
2.Argentina-1455 utuk
3.Ispaniýa-1370 utuk
4.Germaniýa-1347 utuk
5.Çili-1293 utuk
6.Braziliýa-1251 utuk
7.Portugaliýa-1219 utuk
8.Kolumbiýa-1211 utuk
9.Angliýa-1106 utuk
10.Awstriýa-1091 utuk
11.Urugwaý-1074 utuk
12.Şweýsariýa-1050 utuk
13.Ekwador-1040 utuk
14.Gollandiýa-994 utuk
15.Italiýa-991 utuk
16.Rumyniýa-987 utuk
17.Uels-974 utuk
18.Horwatiýa-958 utuk
19.Wengriýa-945 utuk
20.Türkiýe-933 utuk


text:
Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky ýokary derejeli generaly owgan prezidenti Hamid Karzaýyň Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky halkara güýçler ”Talybanlaryň” hüjümlerinden peýdalanýar diýen beýanatyny ret etdi.
General Jozef Dunford halkara güýçleriniň "geçen 12 ýyllykda" dökülen gany "zorluk we durnuksyzlyk" olaryň bähbidine diýip güman ederden köp diýdi.
Karzaý ”Talybanlaryň” 19 adamyň ölümine sebäp bolan bombaly hüjümlerinden bir gün soň sözlän sözünde "bu hüjümler Waşingtonyň amerikan güýçleri gerek diýip, owganlary ynandyrmagyna goltgy bolýar" diýipdi.
"Düýn partlama boldy. Ol ”Talybanlaryň' adyndan amala aşyryldy. Bu işler 'Talybanlaryň' çet ýurtlulara garşy däl-de, eýsem olara gulluk edýändigini görkezýär. Bu bombalar 'Talybanlaryň' çet ýurtlularyň Owganystandan çykmagyny däl-de, eýsem olaryň bu ýerde köpräk galmagyny isleýändigini görkezýär" diýip, Karzaý sözlän sözünde aýtdy.
Planlaşdyrylyşyna görä, çet ýurtly güýçleriň ählisi diýen ýaly 2014-nji ýylyň aýagyna çenli Owganystany terk etmeli.
Karzaý: "Öz esgerlerini Owganystanda saklap galmagy umyt edýän daşarky güýçleriň ählisi owgan hökümeti tarapyndan girizilen düzgünlere wepaly galmaly bolar" diýdi.
Gepleşikler
Karzaý şeýle hem Waşington bilen "Talyban" toparynyň Katarda "gündelik esasda" gepleşik giçirýändiklerini aýtdy. Ýöne özleriniň bir ýyl mundan ozal togtan gepleşiklerine gaýtadan başlandyklaryny hem Waşington, hem-de "Talyban" inkär edýär.
"Talybanlaryň" Owganystandaky sözçüsi Zabihullah Mujahid gepleşikler togtaly bäri hiç bir öňegidişligiň bolmandygyny bildirdi.
Owgan prezidenti Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky güýçleri we olar bilen işleşýän owganlary uniwersitet studentlerine myjabat atyp, olary tutýanlykda aýyplady. Ol özüniň daşary ýurt güýçleriniň owgan uniwersitetlerine girmegini gadagan edýän perman çykarjakdygyny bilidirdi.
Karzaýyň beýanaty ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň täze goranmak ministri Çak Heýgeliň Kabula eden ilkinji sapary wagty ile ýetirildi.
Karzaý bilen Heýgeliň bilelikde geçirilmeli metbugat ýygnagy ýatyryldy. Amerikan resmileriniň aýtmagyna görä, muňa "howpsuzlyk aladalary" sebäp bolupdyr.
Ondan soňra geçen bir metbugat ýygnagynda Heýgel prezident Karzaýyň aýdanlary barada onuň bilen gürleşendigini aýtdy: "Biz ol beýanat barada pikir alyşdyk. Men prezidente Birleşen Ştatlaryň 'Talybanlar' bilen birtaraplaýyn işleşip, olar bilen gürlşemäge synanyşýandygynyň hakykata laýyk däldigini aýtdym. Fakt şu – her bir parahatçylyk perspektiwasyna ýa syýasy çözgüde ýolbaşçylyk etmeli – owganlaryň özi".
Birleşen Ştatlaryň goranmak ministriniň Owganystana sapary Karzaýyň Amerikanyň ýörite güýçlerine Wardak welaýatyny terk etmekleri üçin beren möhletiniň tamamlanan gününe gabat geldi.
Karzaý bu güýçleri bu welaýatda adamlaryň gynalmagyna we öldürilmegine gözegçilik edenlikde aýyplady.
Amerikan güýçleri bolsa özleriniň bu regionda beýle işlerde elleriniň ýokdugyny aýdýarlar.


text:
Gürjüstanyň parlament spikeri Dawit Usupaşwili (Davit Usupashvili) Günbatar tarapdary üç şahsyň hökümetden çekilmegi Tbilisiniň NATO we Ýewropa Bileleşigine integrasiýasyny haýalladyp biler, emma daşary syýasat ugruny üýtgetmez diýdi.
6-njy noýabrda habarçylara beren maglumatynda Usupaşwili hökümetdäki çagşamanyň “ýurduň daşary syýasat ugrunyň ösüşini haýalladandygyny” belledi. Ýöne ol “Gürjüstanyň öz daşary syýasatyny üýtgedýändigi barada çykan gürrüňleriň ählisiniň esassyzdygyny” hem sözüniň üstüne goşdy.
4-nji noýabrda Gürjüstanyň goranmak ministri Irakli Alasaniýa wezipesinden çetleşdirilenden soň, daşary işler ministri Maýa Panjikidze hem-de Ýewropa we Ýewro-Atlantik integrasiýasy boýunça ministr Alekseý Petriaşwili hem işden çekilipdi.


text:
Gazagystanyň polisiýasy Almatyda pyçaklanyp öldürilen žurnalisti öldürmekde, onuň adamysyndan şübhelenilýändigini aýdýar.
13-nji martda Almaty şäher polisiýasynyň beren maglumatyna görä, žurnalist Ilona Ekşembeýewanyň 44 ýaşly adamysy Almatydaky öýünde öz aýalyny öldüripdir.
Polisiýa žurnalistiň adamysynyň tussag edilendigini we Almatydaky tussaghana ýerleşdirilendigini aýdyp, waka bilen baglanyşykly derňewleriň dowam edýändigini belledi.
40 ýaşly Ekşembeýewa 12-nji martda öz öýünde öli tapyldy. Ol düýbi Almatyda ýerleşýän “Liter” atly gazetde we Almaty şäher polisiýa departamentiniň metbugat gullugynda işleýärdi.


text:
2012-nji ýylyň edebiýat boýunça Nobel baýragy Hytaýly ýazyjy Mo Ýana berildi.
Penşenbe güni Stokgolmda baýragyň gowşurylyş dabarasynda Şwesiýanyň Akademiýasy Monyň eserlerini “gallýusinogen realizm’ atlandyrdy. Monyň 2009-njy ýylda Hytaýda çap bolan “Gurbagalar” atly soňky eseri Hytaýyň hökümetini bir çagalylyk syýasaty üçin ýazgarýar.
Nobel baýragynyň mukdary 1.2 million dollara barabar. Şu hepdäniň başynda Birleşen Ştatlaryň alymlary Robert Lefkowitz we Dawid Wineland himiýa boýunça Nobel baýragyna eýe boldular. Şeýle-de fizika we medisina boýunça Nobel baýraklary gowşuryldy.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragy 12-nji oktýabrda yglan ediler.
Bu abraýly baýraklaryň gowşurylyş dabarasy 10-njy dekabrda Alfred Nobeliň ýogalan güni tamamlanar. Nobel 1896-njy ýylda ýogaldy.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllar sagdyn durmuş ýörelgeleri, şonuň bilen bir wagtda sportyň täze görnüşleri hem döwlet derejesinde wagyz edilýär.
Türkmen hökümeti ýurtda gurulýan uly-uly sport desgalaryna kän serişde harçlaýar.
Oba we şäher ýerlerinde täze gurulýan mekdepleriň sport meýdançalary, üsti ýapyk sport zallary bilen üpjün edilmegine, ýörite sport mekdepleriniň köpelmegine hem aýratyn üns berilýändigi aýdylýar.
Ýöne Türkmenistanda döwlet tarapyndan sporta harçlanýan serişdeleriň nädogry ulanylýandygyny, bu işiň haýal etmän dogry ugra gönükdirilmelidigini hem-de ýurduň sport abraýyny dikeltmelidigini aýdýanlar hem bar.
Eýsem Türkmenistanda sport nähili ösdürilmeli? Bu meselede nähili gözden salynýan meseleler bar? Näme üçin türkmen ilinden çykan tanymal sportsmenler käte ýurt daşynda işleýär? Umuman, ýurduň sport abraýyny nädip dikeltmeli?
Azatlyk Radiosynyň bu meselä bagyşlan “Tegelek stol” söhbetdeşligine ýerli synçylar Nurberdi Nurmämmedow, Aşyrguly Baýryýew, Amanmyrat Bugaýew gatnaşdy.
Söhbetdeşligi diňläp, türkmen sportynyň meseleleri barada öz pikirleriňizi ýazsaňyz, hoşal bolardyk. Çünki türkmen sportynyň abraýy siziň hem abraýyňyz.


text:
Gyzgyz-Täjik serhedinde bolan çaknyşygyň netijesinde Gyrgyzystanyň dört raýaty keselhana düşdi.
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Batkeniň keselhanasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Zalkar Bekmuratowyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, iki adamyň beýnisi sarsypdyr, ýene ikisi ýeňil ýaralanypdyr.
Serhetdäki çaknyşyk 3-nji awgustda gyryz obasy Kok-Taşyň ýaşaýjylary Täjigistanyň Çorku obasyna barýan suwy petikläp, täjikler muňa protest bildirensoň döräpdir.
Obalaryň 200 çemesi ýaşaýjysynyň serhetde durup bir birini daşlamagy zerarly jaýlara zeper ýetdi we adamlar ýaralandy.
Gyrgyzystanyň we Täjigistanyň polisiýasy ýagdaýy öz gözegçiligine aldy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýola goýan strategiýasyna gözegçilik ediji EUCAM proýekti ýakynda Merkezi Aziýa regiony bilen baglanyşykly özüniň nobatdaky synyny çap etdi.
Azatlyk Radiosyndan Allamyrat Rahym düýbi Ispaniýada ýerleşýän EUCAM proýektiniň ýolbaşçysy Ýos Bunstra bilen bu proýektiň işi we maksatlary barada ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, siziň Merkezi Aziýa regiony boýunça iş alyp barýan EUCAM proýektiňiziň esasy maksady nämeden ybarat?
Ý.Bunstra
Ý.Bunstra:
Biz 2008-nji ýylda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasyna ýakyndan syn etmek arkaly, bu proýekti ýola goýduk. Bileleşigiň bu strategiýasy 2007-nji ýylda düzülipdi.
Biz bu strategiýanyň durmuşa geçirilişine ýakyndan gözegçilik etmek isleýäris. Beýle diýmek, biziň öz analizlerimizde ýagdaýa tankydy syn berjekdigimizi aňladýar.
Şeýle hem, biz Merkezi Aziýa barada Ýewropadaky düşünjeleri artdyrmaklyga we, tersine, Ýewropa Bileleşigi barada-da Merkezi Aziýadaky düşünjeleri artdyrmaklyga çalyşýarys.
Azatlyk Radiosy: Siziň bu guramaňyz Merkezi Aziýa ýurtlary baradaky öz hasabatlarynda, esasan, nähili meseleleri we problemalary öz içine alýar?
Ý.Bunstra:
Hasabatlar giň meseleleri öz içine alýar. Biz ozalbaşda energiýa meseleleri, bilim, demokratiýa we adam hukuklary hem-de howpsuzlyk ýaly meselelere üns bermekden başladyk.
Emma geçen ýyldan başlap biz howpsuzlyk, jemgyýetiň ösüşi we gymmatlyklary ýaly meselelere-de üns berip başladyk. Aýratynam, Ýewropa bilen Merkezi Aziýanyň gatnaşyklarynda howpsuzlyk meselesi has möhüm meselä öwrülip ýör diýip hasaplaýarys.
Azatlyk Radiosy: Siz howpsuzlyk meselesi diýmek bilen nähili howpsuzlygy göz öňünde tutýarsyňyz?
Ý.Bunstra:
Howpsuzlyk meselesi giň düşünje. Ozaly bilen, biz Ýewropa Bileleşigi ynsan goragy meselesinde uly rol oýnap biler diýip hasaplaýarys. Ýewropanyň Merkezi Aziýa babatdaky proýektleriniň aglabasy ynsan goragy aspektlerini-de öz içine alýar.
Mysal uçin, Ýewropa Bileleşigi kanunçylygy işletmek meselesine ünsi gönükdirende, ol Merkezi Aziýanyň raýatlaryna kanun arkaly adalatlylyga eýe bolmak mümkinçilikleriniň döredilmegini göz öňünde tutýar.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde, biz adamlaryň janynyň howpsuzlygy baradaky meselelere-de ünsi güýçlendirýäris. Mysal uçin, 2014-nji ýylda NATO goşunlarynyň Owganystany terk etmekleri bilen, ýagdaýyň nähili boljakdygy we onuň Merkezi Aziýa nähili täsir etjekdigi barada Ýewropada köp aladalar bar.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, Merkezi Aziýadaky ýagdaýlary öwreneňizde we häkimiýetler bilen iş salyşanyzda, nähilidir bir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmaýarsyňyzmy?
Ý.Bunstra:
Elbetde, Merkezi Aziýanyň hökümet resmilerine, aýratynam, Özbegistan bilen Türkmenistanyň resmilerine çykmaklyk biziň üçin kyn. Regionyň beýleki üç ýurdunyň resmileri bilen iş salyşmaklyk birneme ýeňilräk. Ýöne, umumy alnanda, resmileriň biz bilen hyzmatdaşlyk etmek islegi şeýle bir uly däl.
Biz regiondaky graždan jemgyýeti guramalary bilenem iş salyşýarys. Bu meselede-de, elbetde, Özbegistan bilen Türkmenistandaky ýagdaýlar agyr. Sebäbi, bu iki ýurduň ikisinde-de graždan jemgyýetiniň ýagdaýy mejalsyz. Bu ýurtlarda sosial meselelere üns berýän graždan jemgyýeti toparlary bar bolaýsa-da, olar syýasy meseleler bilen kän meşgullanyp bilmeýärler.
Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, siziň EUCAM programmaňyz häzirki wagt Merkezi Aziýa ýurtlary, şol sanda, Türkmenistan barada nähilidir bir hasabat taýýarlaýarmy?
Ý.Bunstra:
Edil häzirki wagt birnäçe hasabatyň çykarylmagyna garaşylýar. Olar, esasan, Täjigistandaky we Gyrgyzystandaky howpsuzlyk hem-de ösüş meseleleriniň özara baglanyşygyna üns berýär. Bu proýekt Finlýandiýanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan maliýeleşdirilen proýekt.
Mundan daşary, biz Merkezi Aziýadaky migrasiýa meselesi, şeýle hem Orsýet we Hytaý ýaly ýurtlar bilen deňeşdirilende Ýewropanyň bu regiondaky pozisiýasy bilen bagly mesele boýunça-da hasabat taýýarlaýarys.
Emma Türkmenistan babatda ýakyn wagtlarda nähilidir bir hasabat göz öňünde tutulmaýar. Ýöne biz Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan babatdaky hem-de, tersine, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi babatdaky energiýa syýasatyna ýakyndan syn etmäge çalyşýarys.


text:
Globallaşýan dünýä adamlaryň gündelik durmuş şertleri bilen bir hatarda olaryň owaldan gelýän däp-dessurlaryna, adatlaryna we endiklerine hem öz täsirini ýetirýär. Şeýle nukdaý nazardan garalanda, dünýä türkmenleriniň arasynda owalky nesil bilen ýaşlaryň oraza endikleriniň arasynda nähili tapawut bar?
Dünýä türkmenleri häzirki orazalarda iň köp namani küýseýär we häzirki zaman orazalaryň nähili bolmagyny isleýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny türkmen diasporasynyň arasynda unudylan, üýtgän we täze dörän oraza adatlaryna hem endiklerine gönükdirýär.


text:
Müňlerçe adam, Kiýewdäki ybadathana toplanyp, geçen hepde Kiýewde polisiýa bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşykda atylyp öldürilen belarus erkegini jaýlamaga gatnaşdy.
Ýekşenbe güni, aýdylmagyna görä, Mihail Žiznewskiniň 26 ýaşy dolmaly eken. Žiznewskiniň doglan gününe gabat gelen ýasa toplanan adamlar ybadathananyň daşyndaky köçäni doldurdylar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeier ýekşenbe güni häkimiýetleri we protestçileri zorlugy bes etmäge çagyrdy hem-de bu krizisden çykmagyň başga ýollarynyň-da bardygyny ýatlatdy:
"Men bu ýerde biziň diňe bir maslahaty berip biljegimize ynanýaryn: Ukrainanyň geljege barýan ýoly zorluk ulanmakda tapylyp bilinmez, ýowuzlygyň haýsy tarapdan geleniniň parhy ýok. Men, ýagdaý her neneňsi kyn bolanda hem, entek syýasy çözgüt üçin mümkinçilik gutarandyr öýtmeýärin."
Şu arada demonstrasiýalar Kiýewde hem, beýleki şäherlerde hem dowam etdirildi.
Gije protestçiler «Ukrain öýüne» hüjüm etdiler. Polisiýa we howpsuzlyk güýçleri bu binany baza edip ulanýardy. Bu jaý Garaşsyzlyk meýdanynyň, hökümete garşy protestçileriň noýabryň aýagyndan bäri toplanýan ýeriniň 100 metr çemesi golaýynda ýerleşýär.
Protestçiler ahyrynda, özleri eýelemezlerinden öň, polisiýanyň bu jaýy boşatmagyna mümkinçilik döretdiler. Bu topar sowet döwründe Leniniň muzeýi bolan jaýy özleriniň metbugat merkezi edinmekçi bolýandyklaryny aýtdy.
"Goşun goşulmaz"
Ukrainanyň goranmak ministri Pawel Lebedew ýekşenbe güni Orsýetiň ITAR-TASS habar gullugyna beren interwýusynda harbylaryň protestçiler bilen polisiýanyň arasyndaky gapma-garşylygy çözmek üçin çagyrylmak ähtimallygyny ret etdi.
Lebedew «goşun öz roluny, funksiýasyny we wizepelerini açyk-aýdyň kesgitleýän ukrain konstitusiýasyna we kanunlaryna berk eýerer» diýdi.
Prezident Wiktor Ýanukowiç şenbe güni oppozisiýa liderleri bilen duşuşyp, krizisi çözmek üçin olara iki sany uly wezipäni teklip etdi.
Ýanukowiç Arseniý Ýatsenýuga premýer-ministrligi, Witaliý Kliçko bolsa, premýer-ministriň gumanitar meseleler boýunça orunbasarlygyny teklip etdi.
Ýatsenýuk we Kliçko bu wezipeleri almaga razy bolmady. Emma olar oppozisiýa liderleriniň Ýanukowiç bilen gepleşikleri dowam etdirjekdigini, indiki duşuşygyň 31-nji ýanwara bellenendigini aýtdylar.
Protestçiler günbatar Ukrainanyň, şol sanda Lwowyň, Rownonyň, Ternopolyň, Hmelnitskiniň regional adminstrasiýa ofislerini eýelediler.
Lwowda protestçiler penşenbe güni regional gubernatory işden çekilmäge mejbur edenlerinden soň, anna güni regional adminstrasiýanyň gapysyny baglap, işgärleri içerik goýbermediler.


text:
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleri “Talybana” garşy şu ýylky söweş möwsümini özbaşdak amala aşyrdylar. Bu owgan goşunynyň ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmegiň jogapkärçiligini doly öz üstüne alanyndan soňky ilkinji synagy boldy. Emma Owganystanyň milli goşuny hem polisiýasy köp ýitgi çekýärkä, olaryň ýurduň howpsuzlygyny kadaly üpjün etmek ukybyna bildirilýän şübheler güýçlenýär.
Şu ýylyň söweş möwsümi Owganystanyň ýaňy aýaga galyp başlan we ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmegiň jogapkärçiligini ilkinji gezek doly öz üstüne alan milli goşuny we polisiýasy üçin aýgytly synag boldy.
Emma netijeler çylşyrymly boldy. Owgan harbylary “Talyban” söweşijilerine gaýtargy bermegi başaran hem bolsalar, öz esgerlerini gorap bilmediler we köp ýitgi çekdiler.
Owgan hökümetiniň şu aýda mälim eden sanlary 2014-nji ýylda halkara goşunlary ýurdy terk edensoň, Owganystanyň milli goşunynyň howpsuzlygy özbaşdak üpjün etmäge ukyply boljagyna bildirilýän şübheleri azaltmady.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň 29-njy oktýabrda ýaýradan maglumatyna görä, şu ýylyň aprel we oktýabr aýlarynyň arasynda owgan harbylaryndan we polisiýa işgärlerinden 2052 adam wepat bolupdyr we 5000-den gowrak adam ýaralanypdyr. 2012-nji ýylyň sanlaryna göra, geçen ýylda adam ýitgileri 1 800 töweregi bolupdy.
"Talybanyň hüjümleri"
Agzalan wagt aralygynda “Talyban” 6604 sany hüjümi amala aşyrypdyr, öz janyndan geçen hüjümçileriň gatnaşmagynda 50 sany hüjüm edilipdir. Polisiýa 1704 gezek hüjüme sezewar bolupdyr. Bu hüjümleriň köpüsi oba ýerlerinde, ýagny “Talybanyň” täsiriniň has uly bolan regionlarynda amala aşyrylypdyr.
NATO-nyň Owaganystandaky Gury ýer goşunlarynyň ýolbaşçysy ABŞ-nyň generaly Mark Milleýiň sentýabr aýynda mälim eden sanlaryna görä, her aýda wepat bolan owgan esgerleriniň sany 50 bilen 100 adam aralygynda bolupdyr. Bu sanlar ABŞ-nyň Wýetnamda alyp baran urşunyň dowamynda çeken ýitgilerine deňeçerdir.
Owgan resmileriniň özlerini tanatmazlyk şerti bilen aýtmaklaryna görä, owgan goşunynda adam ýitgileriniň möçberi çürt-kesik artypdyr we soňky ýyl 2001-nji ýyldan bäri iň gandöküşikli ýyla öwrülipdir.
Owganystanyň goşunynyň we polisiýasynyň ukyby gitdigiçe has köp soraglary döredýär. Goşundan gaçmak, ahlaksyzlyk, üpjünçiligiň we türgenleşigiň gowşaklygy ýaly problemalar owgan güýçlerine erbet täsir ýetirýär.
NATO-nyň Owganystan boýunça geňeşçisi Dawid Ýangyň pikirine görä, owgan goşunynda harbylaryň san taýdan azalmagyna garanda, olaryň ahlak taýdan gowşamagy has uly problema döredýär.
Özgeriş
Şol bir wagtda-da, owgan goşuny ýitgi çeken hem bolsa,“Talyplara” gaýtargy bermegi başardy.
“Talyban” ýokary wezipeli owgan resmilerini öldürmek we owgan goşunynyň erk-ygtyýaryny elinden almak ýaly öz öňünde goýan esasy maksatlaryna doly ýetip bilmedi.
Waşingtonda ýerleşýän Milli bähbitler merkeziniň müdiri Raýan Ewans Owganystanyň howpsuzlygy bilen bagly häzirki kynçylyklaryň diňe bir milli goşunyň ukypsyzlygy bilen bagly bolman, daşary ýurtly harby ýardamyň azalmagynyň hem netijesi bolup durýandygyny belledi.
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň 2015-ýyla çenli san taýdan çäklendirilip, 352 müň adamdan 250 müň adama getirilmegine we maliýe kömegiň 7 milliondan 4 milliona çenli azaldylmagyna garaşylýar.


text:
Wideo: Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň Moldowanyň daşary işler ministri Ýuriý Lýanke bilen geçiren aýry söhbetdeşliginden bölek.
Azatlyk Radiosy: Moldowadaky häzirki dolandyryjy koalisiýa, umuman, Kommunistik partiýa garşy çykyp, şeýle birligi düzdi. Häzir onuň işleýşi nähili?
Ýuriý Lýanke:
Häkimiýetde koalisiýanyň bolmagy jemgyýetde belli bir kämilligiň alamatydyr. Ýöne, meniň bilşime görä, koalisiýa ýa-da koalisiýanyň işini gurnamak hiç haçan aňsat bolmandy. Çehiýa respublikasynda hem üç partiýadan ybarat hökümet koalisiýasy bar. Meniň pikirimçe, bu gaty bir aňsat bileleşik bolmasa gerek. Olaryň öz kynçylyklary bar. Men şol kynçylyklaryň Moldowanyň koalisiýasy bilen deňeşdirilende uludygyny ýa-da kiçidigini bilemok. Ýöne beýle kynçylyk ähli ýerde-de bar.
Häzir Moldowanyň koalisiýasy üçin ilkinji möhüm iş - kommunizme garşy çykmak bolup biler. Ýöne, meniň pikirimçe, bu başga bir zady goldamak üçin hem zerur koalisiýa. Iň esasy maksat - Moldowany döwrebaplaşdyrmak. Bu ýöne ýerden “Ýewropa integrirlenmek koalisiýasy” diýlip atlandyrylmady.
Azatlyk Radiosy: Siz Moldowanyň Merkezi Aziýa döwletleri bilen gatnaşyklaryna nähili baha berýäňiz?
Ýuriý Lýanke:
Haçanda bir wagt biziň ählimiz Sowet Soýuzynyň düzüminde bolanymyzda, biz umumy taryhy şertde ýaşadyk. Biziň şol döwürlerde juda oňat özara gatnaşyklarymyz, şol sanda adamlaryň arasyndaky şahsy gatnaşyklarymyz hem bardy. Biz degişlilikdäki özara medeniýetleri azda-kände bilýärdik. Häzirki ýagdaýda bu gatnaşyklaryň köp derejede ýitirilendigini boýun almalydyrys. Munuň sebäbi biziň aramyzyň uzak bolmagy, biziň birek-birekden tapawutly geosyýasy zonalarda ýaşamagymyz.
Biziň daşary syýasatymyzda bu döwletlere uly ähmiýet berilýär. Bu diňe bir Türkmenistanda ummasyz möçberde gaz zapaslarynyň bolany üçin däl. Häzir “Nabukko” proýekti barada gürrüň edilýär. Men munuň arzuw-hyýaldan iş ýüzünde durmuşa geçirilmegini isleýärin, şeýle-de biz Türkmenistandan we Azerbaýjandan gaz satyn alyp başlarys diýip, umyt edýärin.
Mundan başga-da, biz öz aramyzda ozal bolan ynsanperwerlik gatnaşyklaryna hem ýokary baha berýäris. Biz bu gatnaşyklary ösdürmek üçin käbir şertleri öňünden döretmek isleýäris. Ýöne käbir jemgyýetleriň ýapyklygy ýa-da has ýapyk bolmagy ony amala aşyrmakda belli bir kynçylyklary döredýär.
Ýöne, her niçigem bolsa, biz GDA-nyň düzümine girýäris. GDA bolsa iň pesinden premýer-ministrler, ministrler derejesinde duşuşyk geçirip, birek-birek bilen adaty ýagdaýda, naharyň başynda gürrüň etmäge mümkinçilik berýär. Bu örän uly üstünlikdir.
Azatlyk Radiosy: Azatlyk Radiosynyň Pragadaky edarasyna gelendigiňiz üçin, size gaty minnetdar.
Ýuriý Lýanke:
Men siz mundan beýläk-de öz işleriňizi dowam etdirersiňiz diýip, umyt edýärin. Biz siziň edýän kömegiňizden, ýagny siziň wakalary adalatly we obýektiw görnüşde köpçülige ýetirmegiňizden mundan beýläk-de peýdalanyp biljekdigimize ynanýarys. Moldowa jemgyýeti üçin entegem bu zerur.


text:
Anna güni Aşgabadyň Sergi köşgünde Türkmen Bedewiniň baýramy mynasybetli ilkinji gezek halkara sergi-ýarmarkasy açyldy. Bu halkara sergi-ýarmarkasyna dünýäniň 24 ýurdundan 130-dan gowrak kompaniýa gatnaşýar.
Sergi-ýarmarkasynda at çapuwy, ata ideg etmek üçin zerur esbaplar we atçylyk bilen bagly dürli sungat eserleri-de ýerleşdirilipdir.
Bu serginiň açylan güni Aşgabatda “Türkmen Bedewi we dünýä atçylyk sungaty” ady bilen halkara ylmy konferensiýasy-da öz işine başlady.
Konferensiýada dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen delegatlaryň we atçylyk boýunça spesialistleriň käbir beýleki meseleler bilen birlikde ahal-teke atlarynyň tohumynyň arassalygyny barlamakda täze tehnologiýalardan peýdalanmak meselesi barada-da maslahat etjekdikleri habar berilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ýadro materiallarynyň howpsuzlygy babatda alyp barýan işleri üçin Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýewi öwdi.
Obama Nazarbaýew bilen duşenbe güni Günorta Koreýanyň Seul şäherinde geçirilýän halkara sammitiň çäklerinde duşuşdy.
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Gazagystanyň häkimiýetleri 1991-nji ýylda SSSR dargandan soň galan 13 tonnadan gowrak ýokary derejede baýlaşdyrylan urany we plutonini ABŞ-nyň kömegi bilen “howpsuzlandyrypdyrlar”.
Duşenbe güni Seulda eden çykyşynda Obama öz ýadro materiallaryny has howpsuz ýerlere geçirmekde edýän işleri üçin Gazagystandan, Ukrainadan we beýleki döwletlerden hoşaldygyny aýtdy.
"Dünýä boýunça müňlerçe funt ýadro materiallary goragsyz ýerlerden aýryldy", olaryň terrorçylaryň ýa-da ýadro ýaragy boýunça programma alyp barmak isleýän döwletleriň ellerine düşmek mümkinçiliginiň öňi alyndy diýip, Obama aýtdy.


text:
Aşgabat, 08.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetine daşary ýurt kompaniýalarynyň birnäçesinden 2017-nji ýylda aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça ?? Aziýa oýunlaryny milli telewideniýe we birnäçe daşary ýurt teleýaýlymlarynda göni ýaýlym arkaly ýokary halkara derejesinde görkezilmegini guramak boýunça teklipler gelip gowuşdy.
Şeýle hem bu kompaniýalar türkmen hünärmenlerini (operatorlary, sport habarçylaryny, teswirleýjileri we žurnalistleri) taýýarlamak, ähli sport desgalaryndaky telewizion enjamlaryň gurnalyşyna gözegçilik etmek, bilelikdäki döredijilik we tehniki hyzmatlaryny halkara telewizion bazaryna çykarmak ýaly birnäçe meseleler boýunça öz hyzmatlaryny hödürleýärler. Häzirki wagtda şu ugurda bilelikde işlemegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Aşgabat, 08.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetine daşary ýurt kompaniýalarynyň birnäçesinden 2017-nji ýylda aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlaryny milli telewideniýe we birnäçe daşary ýurt teleýaýlymlarynda göni ýaýlym arkaly ýokary halkara derejesinde görkezilmegini guramak boýunça teklipler gelip gowuşdy.
Şeýle hem bu kompaniýalar türkmen hünärmenlerini (operatorlary, sport habarçylaryny, teswirleýjileri we žurnalistleri) taýýarlamak, ähli sport desgalaryndaky telewizion enjamlaryň gurnalyşyna gözegçilik etmek, bilelikdäki döredijilik we tehniki hyzmatlaryny halkara telewizion bazaryna çykarmak ýaly birnäçe meseleler boýunça öz hyzmatlaryny hödürleýärler. Häzirki wagtda şu ugurda bilelikde işlemegiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.


text:
Dünýä habarlaryny eşitmek, dünýäde bolup geçýän wakalar barada habar okamak sada türkmenler üçin gaty kyn.
Nyýazowçy ideologlar Türkmenistan özbaşdak ýaşamaga başlandan gazet-žurnallarda dünýä habarlaryny bermegi gadagan edipdiler. «Planetanyň poçtasy» ady bilen dünýädäki bolup geçýän wakalary halka ýetirýän sahypalar metbugatdan ýok edildi. Radio-telewideniýede-de şeýle habarlary bermeli däldigi barada berk düzgün girizildi. Halk on bäş ýyldan gowurak wagt bäri diňe Nyýazowyň «üstünlikleri» baradaky habarlary okap hem diňläp geldi.
Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde häzir hem dünýä habarlaryny eşitmek boýunça çäklendirilmeler dowam edýär. Türkmen telewideniýesi boýunça «Jahan ýaňy» atly gepleşigiň görkezilmegi ýola goýlanda halk muňa başda gaty begendi.
Dünýä habarlary baradaky gepleşikleri halka ýetirýän «Jahan ýaňy» gepleşiginiň türkmen telewideniýesi boýunça halk köpçüligine ýetirilýänine häzir köp ýyllar geçdi. Çanak antennalary, interneti ýok adamlar «Jahan ýaňy» gepleşigine hezil edip tomaşa edýärler.
Ýöne, gynançly hem bolsa, bu gepleşikdäki habarlar halka dolulygy bilen ýetirilmeýär. «Jahan ýaňy» gepleşiginde diňe medeniýete, edebiýata, jahankeşdelige, gurluşyga, tebigat hadysalaryna degişli habarlar berilýär. Dünýäniň gyzgyn nokatlaryndaky dartgynly wakalar, dürli ýurtlarda adamlaryň öz hak-hukuklaryny talap edip, demonstrasiýa geçirişleri ýaly wakalar, dünýäniň syýasy ýagdaýlary baradaky gepleşikler barada welin asla habar berilmeýär.


text:
Türkmenistan premýer-ministr Dmitriý Medwedewiň aýaly Swetlana Medwedewany “Ruhybelent” ordeni bilen sylaglady.
AP habar agentliginiň maglumatyna görä, bu orden Swetlana Medwedewa Türkmenistan bilen Orsýetiň gatnaşyklaryny ösdürmekde goşan goşandy üçin berlipdir.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow duşenbe güni GDA ýurtlarynyň intelligensiýasynyň döredijilik we ylmy forumy bilen baglylykda eden çykyşynda ýaşlary ruhy we ahlak taýdan terbiýelemekde Swetlana Medwedewanyň bitiren işlerine ünsi çekdi.
Mundan ozal Swetlana Medwedewanyň Türkmenistan bilen gyzyklanandygy belli edilmeýär. Onuň Türkmenistanyň döwlet nyşany bilen sylaglanmagy Aşgabat bilen Moskwanyň gatnaşyklaryny gowulandyrmak üçin edilýändigi çaklanylýar.
2009-njy ýylda türkmen gazynyň Orsýete importynyň wagtlaýyn togtadylmagy bilen iki ýurduň gatnaşyklary dartgynlaşypdy.


text:
Aşgabat, 25-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
“Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edileniniň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek çäreleriň meýilnamasy işlenip düzüldi. Onuň çäklerinde iýul aýynda BSG-niň garamagynda wekilçilikli forumynyň şeýle hem “Saglyk — 2015” halkara sergisiniň we ylmy maslahatyň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Daşary ýurtlarda biziň ýurdumyzyň saglygy goraýyşda we derman senagatynda gazanan üstünliklerini açyp görkezýän çäreleri guramak meýilleşdirilýär.
“Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçiriljek çärelere halkara bilermenleriniň we hünärmenleriniň gatnaşmagy bellenilýär. Şeýle hem ylmy maslahatlaryň, köpçülikleýin çäreleriň işine ilatyň giň gatlagy çekiler.


text:
Mälim bolşy ýaly Türkmenistanyň resmi walýuta alyş-çalyş nokatlarynda ilata daşary ýurt pullary, şol sanda dollar we ýewro satylmaýar. Ýagny şu ýylyň ýanwar aýynyň 12-sinden başlap, ýurtda ilata daşary ýurt puluny satmak düzgünlerine birnäçe üýtgetmeler girizildi we indi fiziki şahslar daşary ýurt walýutasyny diňe bank hasaplarynyň üsti bilen satyn alyp bilerler.
Şol bir wagtda, soňky ýyllarda Türkmenistanyň raýatlarynyň ençemesi iş, okuw ýa-da ýaşamak maksady bilen dürli ýurtlara gitdiler. Olaryň aglabasynyň zähmet migrantlaryndan we studentlerden ybaratdygy aýdylýar.
Eýse, ýurtda dollaryň satuwy bilen baglanyşykly girizilen çäklendirmeler daşary ýurtlarda işleýän türkmenistanly zähmet migrantlaryna we bilim alýan studentlere nähili täsir ýetirýär? Olar bu täze düzgüne nähili reaksiýa bildirýärler? Şeýle-de, Türkmenistanda girizilen dollar çäklendirmesi daşary ýurtlar bilen durmuşy baglary bolan maşgalalara nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkmenistanyň dollar gadagançylygynyň daşary ýurtlar bilen durmuşy baglary bolan raýatlaryna ýetirýän täsirine gönükdirýär.
Bu temadaky gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azathabar.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik poçta salgylary arkaly aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma galdyryp bilersiňiz.


text:
Fransuz prezidenti Fransua Olland Siriýada ýitirim bolan iki fransuz žurnalistiniň derhal azat edilmegine çagyrdy.
Fransiýanyň "Ýewropa 1" radiosy özüniň bir reportery bilen suratçysynyň tapylmaýandygyny aýtdy. Ol iki žurnalist, aýdylmagyna görä, Siriýanyň demirgazyk şäheri Aleppo tarap barýan eken.
Olland ol iki žurnalistiň boşadylmagyna Tokio sapary mahalynda, ol ýerde guralan metbugat ýygnagynda çagyrdy.
Olary kimiň tutup saklaýandygy belli däl. Olland, ýagdaýlaryny kynlaşdyrmazlyk üçin, ol iki žurnalist barada goşmaça maglumat bermekden boýun gaçyrdy.
Emma "Ýewropa 1" radiosy olaryň atlaryny aýtdy.
Media hukuk topary bolan Serhetsiz reporterlar guramasy 2011-nji ýylyň martynda prezident Başar al-Assadyň režimine garşy başlan gozgalaňda Siriýada azyndan 24 žurnalistiň öldürilendigini, olaryň arasynda birnäçe daşary ýurtlynyň hem bardygyny aýdýar.


text:
Günbatar Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly Russiýa garşy täze sanksiýalary güýje girizenden soň, rus rublynyň hümmeti amerikan dollaryna görä iň pes derejesinde hasaba alyndy.
15-nji sentýabrda Moskwada bazarlar açylandan gysga wagt soň, 1 amerikan dollary 38,04 rubl derejesinde boldy. Bu 1 amerikan dollarynyň 38 rublden hem geçen ilkinji pursatydyr.
Rus pul birligine garşy ýewronuň hümmeti hem ýokarlanyp, 15-nji sentýabrda 1 ýewro 49,25 rubl derejesinde boldy.
12-nji sentýabrda Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Russiýa garşy täze sanksiýalaryny güýje girizdi. Şol sanksiýalarda Russiýanyň käbir banklary hem-de uly energetika we goranyş firmalary nyşana alynýar.


text:
Gazagystanyň Мangistau oblastynyň Gümrük gözegçiligi departamentiniň habar bermegine görä, Türkmenistan birtaraplaýyn tertipde Мangistau oblasty bilen serhedini ýapypdyr.
Türkmenistanyň Garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasyndaky howpsuzlyk çäreleriniň ýokarlanmagy bilen, 18-nji oktýabr we 1-nji noýabr aralygynda gazak raýatlarynyň Gazagystandan Türkmenistana aňsatlaşdyrylan tertipde geçmegi gadagan edilipdir.
Asyl düzgüne laýyklykda, Gazagystanyň Мangistau etrabynyň ýaşaýjylary Türkmenistanyň Balkan welaýatyna wizasyz girip, 5 günläp galyp bilýärler.
Häzirki wagtda Türkmenistan bilen Gazagystanyň arasynda diňe «Temir-Baba» gümrük posty işleýär.


text:
“Waşington post” gazetinde Birleşen Ştatlaryň we Ysraýylyň bilelikde “Flame” atly täze bir kompýuter wirusyny döredendikleri barada çap edilen maglumata Ysraýyl we ABŞ tarapyndan häzirlikçe hiç hili reaksiýa bolmady.
Sişenbe güni giçlik “Waşington post” gazetiniň günbatarly resmilere salgylanyp ýaýradan maglumatynda bu täze kompýuter wirusyny döretmekligiň üstünde Ysraýylyň harby bölümi bilen bilelikde ABŞ-nyň Milli Howpsuzlyk Agentliginiň we Merkezi Razwedka Agentliginiň bäş ýyl iş alyp barandygy aýdylýar.
Şeýle hem, bu wirusyň Eýranyň ýadro programmasynda bökdençlik döretmek maksady bilen döredilendigi öňe sürülýär.
Onuň howply taraplary
Bu maglumata görä, täze kompýuter wirusy geçen aý Eýranyň Nebit ministrligine degişli kompýuterlerden tapylypdyr.
Bu baradaky maglumatda bu täze döredilen kompýuter wirusynyň häzirki wagt iň bir çylşyrymly elektron wirusydygy we onuň kompýuterlere “Microsoft” programmasyny täzeleýji hökmünde awtomatik ýagdaýda ýüklenýändigi aýdylýar.
Şeýle-de, “Waşington post” gazetinde çap edilen maglumatda bu howply wirus programmasynyň Eýranyň kompýuter setine girip, bu kompýuterlerde edilen işler baradaky jikme-jik maglumatlary bu wirusy ugradyjylara ýollandygy aýdylýar.
Bu “Flame” atly wirusyň hatda kompýuterlerdäki dokumentleriň nusgasyny almaga, düwme tagtasynda basylan düwmeleri hasaba almaga, kompýuteriň ekranyndaky zatlary surata düşürmäge we hatda kompýuterlerdäki mikrofonlary we wideo kameralary açmaga ukyplydygy aýdylýar.
Iki wirusda meňzeşlik bar
Eýranyň ýadro programmasynda bökdençlik döretmek we oňa zyýan ýetirmek maksady bilen döredilendigi öňe sürülýän bu wirus programmasynyň 2010-njy ýylda döredilen “Stuxnet” atly beýleki bir howply internet wirusynyň funksiýalaryny-da öz içine alýandygy habar berilýär.
Orsýetde iş alyp barýan “Kasperskiý Lab” atly howpsuzlyk kompaniýasy “Flame” atly täze wirusyň “Stuxnet” atly howply wirusyň käbir kodlaryna eýedigini aýdýar.
“Kasperskiý Lab” kompaniýasynyň aýtmagyna görä, bu gürrüňi edilýän meňzeşlik, öz gezeginde, bu iki programmanyň ikisiniň-de şol bir topar tarapyndan döredilendigine şaýatlyk edýär.


text:
Eýranyň DIM-i Manuçer Muttaki Eýranyň ABŞ-daky bähbitlerine wekilçilik edýän Päkistanyň ilçihanasynyň üsti bilen amerikan wizasyny alyp, Waşingtona bardy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Filip Krouli Eýran ministriniň amerikan resmilerinden hiç biri bilen duşuşmajakdygyny aýtdy.
Waşington bilen Tähranyň 1980-nji ýyldan bäri diplomatik gatnaşyklary ýok.
Şu gün dünýäniň iri 6 döwletiniň hem Eýranyň wekilleri Jenewada duşuşyp, Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşikleriň täze tapgyryny geçirer.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Holodomoryň, 1930-njy ýyllarda Ukrainada bolan açlygyň «genosid» diýip ykrar edilmegine çagyrdy.
Poroşenko 26-njy noýabrda, Kiýewde Holodomor pidalarynyň, sowet diktatory Iosif Staliniň dolandyryşy wagtynda gyrlan millionlarça adamyň hatyra gününe gabat guralan dabarada çykyş etdi.
"Men ýap-ýaňy prezident kararyna gol çekdim we onda Daşary işler ministrligine, başga işler bilen bir hatarda, Holodomoryň halkara jemgyýetçiligi, daşary ýurtlar, halkara guramalary tarapyndan ukrain halkynyň genosidi hökmünde ykrar edilmegini gazanmak ugrunda alnyp barylýan işleri dowam etdirmek tabşyrygy hem bar» diýip, ukrain lideri aýtdy.


text:
Waşington ýene-de Tährana ýüzlenip, uzak wagtlap Eýranda tussaglykda saklanýan amerikanlaryň öz maşgala ojaklaryna dolanmagyna we ýurtda ýitirim bolan bir amerikalyny tapmaga ýardam sorady.
Döwlet Departamentiniň çarşenbe güni ýaýradan beýannamasynda aýdylyşyna görä, Waşington Eýranyň täze prezidenti Hasan Rohanä “hormat” bilen ýüzlenýär we ozalkysyndan has aram, diýip hasap edilýän prezidentden ýardam soraýar.
Analitikler ABŞ-nyň Eýranyň öňki prezidenti Mahmud Ahmadinejada eden ozalky ýüzlenmeleriniň has berk talaply bolandygyny aýdýarlar.
Amerikaly Robert Lewinsoň Eýranyň Kiş adasyndan 2007-nji mart aýynda ýitirim bolupdy.
Döwlet Departamentiň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň deňiz güýçleriniň öňki harbysy Amir Hekmati 2011-nji ýylda Eýranda tussag bolupdy. Waşington onuň içalyçylyk bilen bagly galp aýyplamalaryň esasynda tussag edilendigini aýdýar. Said Abedini 2012-nji ýylyň sentýabr aýynda dini ynançlary bilen baglylykda tussag edilipdi.


text:
Bu hakda Türkmenistanyň Prezidenti 2010-njy ýylyň 17-nji martynda Permana gol çekdi. Onda şeýle diýilýär: «Ýurdumyzyň oba hojalygy üçin ýokary bilimli hünärmenleri taýýarlamagyň ulgamyny kämilleşdirmek hem-de oba hojalyk pudagyny ýokary bilimli hünärmenler bilen üpjün etmek maksady bilen, şeýle hem «Türkmen oba hojalyk institutyny döretmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda Türkmen oba hojalyk institutynyň gurluşy tassyklanyldy we instituty 2010-njy ýylyň 1-nji iýunyndan işe girizmek bellenildi.
Şeýle hem Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligine Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen ylalaşyp, Türkmen oba hojalyk institutynyň hünärler boýunça okuw meýilnamalaryny bir aý möhletde taýýarlamak hem-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň degişli orunbasarlaryna tassyklamak üçin bermek, Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligine Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen bilelikde Türkmen oba hojalyk institutyna talyplary kabul etmegi 2010-2011-nji okuw ýylyndan başlap amala aşyrmak we Türkmenistanyň Oba hojalyk ministrligine Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde şu Perman boýunça kabul edilen Karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlamak we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.»
Elbetde, ýene bir täze ýokary okuw jaýynyň döredilmegi gowy zat. Ýöne bu okuw jaýynyň döremegi bilen halk üçin bähbitli zat bolarmy? Oňa ýokary bilim almak arzuwynda gezip ýörenleriň münlerçesi okuwa girip bilermi? Bütin Türkmenistan boýunça ýokary okuw jaýlaryna kabul edilmeli adamlaryň sany bary-ýogy üç ýarym müň. Şeýle ýagdaýda täze okuw jaýynyň açylmagy her ýyl orta mekdepleri tamamlaýan ýüz müňden gowurak ýaşlaryň ýokary bilime teşneliginiň gandyrylmagyny üpjün eder diýib-ä bolmaz. Ýöne syýasat üçin, «Türkmenistanyň ýolbaşçylary ýene bir ýokary okuw jaýyny açýarlar» diýip bellemek üçin, bu okuw jaýy tutaryg-a bolar.
Hemmelere mälim bolşy ýaly, oba hojalyk instituty Türkmenistanda öň hem bardy. Ýadyňyzda bolsa, Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow ony «Türkmen oba hojalyk uniwersitetine» öwrüpdi hem-de oňa öz adyny dakypdy. Eger «Türkmenistanda pylança ýokary okuw jaýy bar» diýip, öwünmäge haýry bolar öýtmeseň, täze açyljak instituta alynjak talyplary öňki oba hojalyk uniwersitetiniň düzümine hem goşup bolardy. Türkmenistanyň Politehniki institutynyň Balkan welaýaty boýunça şahamçasy ýaly.
Täze açyljak institutda talyplara nähili hünärleriň beriljegini öňünden jikme-jik aýdyp bilmesek hem, çen edip bileris. Ol hünärler hem, çakymyz çak bolsa, paýtagtdaky oba hojalyk uniwersitetinde öwredilýän hünärler bolmaly: mal doktory, zootehnik, suw inženeri, daýhan birleşikleriniň buhgalteri, agronom, daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylary (köneçe aýdanyňda: kolhoz başlyklary), oba hojalyk maşynlarynyň tehnikleri, inženerleri.
Iş bilen üpjün ediş
Ine, oba hojalygyna zerur gerekli kadrlar. Ýöne şeýle hünärleri ele alan adamlary iş bilen üpjün etmek nähili bolar? Dogrusyny aýtsak, şeýle hünärli adamlaryň müňlerçesi kolhozlaryň ýatyrylmagy bilen işsiz galyp, häzirki döwürde başga işleriň gözleginde ýitip gitdiler.
Diňe suw inženeri hünäri bilen oba hojalyk maşynlaryna degişli hünärleri ele alanlara, daýhan birleşiklerinde buhgalter bolup işlejeklere azda-kände iş bolar. Mal doktorlary, agronomlar häzir hiç kime gerek däl. Sebäbi kolhoz ýerleri kärendeçileriň elinde. Olar kärende hojalygyna gerek her bir iş üçin öz jübülerinden töleg töleýärler. Onsoň olaryň özlerinde tejribe ýetik wagty düýn institut partasyndan turup gelen tejribesiz, ýaşajyk agronomdan maslahat almak üçin pul tölemejegi görnüp dur. Oba mallary hem şahsy hojalyklaryň elinde. Mallary aldygyna keselläp, ölüp dursa-da, şahsy hojalyklar mallary üçin doktora ýüz tutmaýarlar hem-de mallara wagtly-wagtynda sanjym etmekden gaça durýarlar. Sebäbi bu zatlar üçin ummasyz pul tölemeli bolýar. Maldar mal üçin doktora pul tölemegi halamaýar. Öňler mal doktorynyň hünäri kolhoz mallyryna gözegçilik üçin okadylýardy.
Oba hojalyk institutynyň açylmagy gowy zat. Ýöne onda beriljek bilimi häzirki - bazar ykdysadyýetine geçilýän döwre laýyklamak gerek. Mysal üçin, «fermer hojalygynyň eýesi (ýa-da ýolbaşçysy)» hünäri boýunça, «Kärende hojalygynyň eýesi» hünäri boýunça okatmaly. Goý, şahsy ferma, şahsy kärende hojalygyny edinjekleriň mal doktorynyň hünärindenem, agronomyň hünärindenem, suw inženeriniň hünärindenem, buhgalterlik hasabatyny ýöretmekdenem başy çyksyn. Şeýle ýagdaýda adamlar öz hojalyklaryny özleri gowy ýörederler hem-de iş çykdaýjysyz bolar. Ýogsam, mal doktora tölemeli, agronoma tölemeli, suw inženerine tölemeli, buhgaltere tölemeli ýagdaýda maldaryň jübüsine-de, daýhanyň jübüsine-de hiç zat düşmeýär. Özem oba hojalyk institutyna maldarçylyk fermalaryny döretjeklerden, kärendeçilik işine goşuljaklardan isledigiçe okuwa kabul etmeli. Goý, munuň üçin hökümet okuwa girjeklerden belli bir derejede töleg hem alaýsyn. Ine, şeýle ýagdaýda bazar ykdysadyýetine baryp bolar. Täze institut açyp, oňa-da öňki endige görä ýüz talyp kabul edip, olary hem gysyma gysyp saklajak bolsaň, ýa-da soňundan işsizleriň armiýasyna goşjak bolsaň, bazar ykdysadyýetine ýetip bolmaýar.
Serdar Gulgeldiýew aşgbatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýekşenbe güni Belgradda öňki bosniýaly serbleriň goşun komandiri general Ratko Mladiçiň tussag edilmegine we onuň Haagadaky Halkara harby tribunalyna berilmegi baradaky kararyň çykarylmagyna garşy protest geçirildi.
Serbiýanyň çepçi milletçileri tarapyndan çagyrylan bu proteste birnäçe müň adam gatnaşdy.
Serbiýanyň radikal partiýasynyň aktiwisti Slobodan Boziç bu protestler barada şeýle diýdi: “Ratko Mladiç Serbiýa halkynyň harby komandiri. Onuň tussag edilmegi serb halky we döwleti üçin uly utançdyr. Ol serb halkynyň gahrymany. Ol biziň milletimizi gorady, hut şu sebäpli biziň ählimiz oňa bolan goldawymyzy görkezmelidiris”.
Protestden soň ençeme adamlar daşlary we çüýşeleri zyňyp, polisiýa bilen çaknyşdylar.
Ýurduň içeri işler ministri Iwiça Daçiçiň aýtmagyna görä, bidüzgünçiliklerde 111 adam tussag edilipdir, şeýle-de 10 graždan adama we 26 polisiýa işgärine şikes ýetipdir.
Penşenbe güni tussag edilen Mladiç 1992-1995-nji ýyllardaky Bosniýa urşunda genosidde we adamzada garşy jenaýatlarda, şol sanda Srebrenisa şäherindäki köpçülikleýin gyrgynçylyga ýolbaşçylyk edenlikde aýyplanylýar.


text:
Azat Ýewropa we Azatylyk Radiosy: Sowet döwründe regionda çekilen serhetleriň öz täsirini şu güne çenli ýitirmän gelmegine näme sebäp bolýar?
Brýus Panniýer:
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Brýus Panniýer
Hazirki ýagdaýda kynçylyga goşant goşýan iň uly problema şu bolsa gerek. Sebäbi, adatça, orta aziýalylar özbekler bilen gyrgyzlaryň arasynda bölünipdi.
Ýöne wagtyň geçmegi bilen bu az-kem üýtgäp, iki hanlyk bilen bir emirlik dürli milletleriň wekillerini öz içine aldy. Onsoň ‘men gyrgyz, sen özbek, täjik ýa gazak’ diýen bolmady.
Sowetler gelip, 1917-nji we 1930-njy ýyllarda bölünişigiň täzeçe görnüşini ornaşdyransoň, bu zatlar öz ähmiýetini ýitirdi. Sowetleriň maksady adamlaryň uly köpçüligini, mysal üçin, bir million ýa şolar ýaly ululyklara bölüp, bir administratiw merkeze tabyn etmekdi.
Ýöne Sowet Soýuzy çökensoň, syýasy kartanyň ýüzündäki bu araçäkler öňküligini ýitirdi. Adamlar Gyrgyzystan bilen Özbegistanyň arasynda serhet bardygyny indi görýärler. 1991-nji we 1992-njy ýyldan ozal bu serhetleriň oýnaýan duýarlykly roly ýokdy. Azat Ýewropa we Azatylyk Radiosy: Günorta Gyrgyzystanda demografik ýagdaý nähili? Ykdysady ýagdaýdan haýsydyr bir etniki topar artyk peýdalanýar diýen düşünje barmy?
Brýus Panniýer:
Sowet döwründe Orta Aziýadaky halklar özara gowy düşünişýärdiler. Meniň garaýşymça, olaryň bir umumy duşmany bardy. Näme nägilelik bolsa, sebäpkär Orsýetdi. ‘Biziň hemmämiz orta aziýaly. Moskwa bizden peýdalanýar’ diýlerdi. Adamlaryň arasynda agzybirlik bardy. Ýaşy uluraklar, mysal üçin, Sowet Soýuzy darganda 40 ýaş töwereginde bolan adamlar häzirem özara oňuşýarlar. Ýöne ýaşlaryň, ýagny ýaşy 30-dan aşakdakylaryň ‘ol gyrgyz’ ýa ‘özbek’ ýa ‘türkmen’ diýip, öz milletini ykrar etmek ähtimaly ýokary. Ýaňky aýdyşym ýaly, olar serhetleri ykrar edýärler. Şeýlelikde etniki toparlaryň ara tapawudy güýçli duýulýar.
Azat Ýewropa we Azatylyk Radiosy: Gyrgyzystan daşary ýurtlardan kömek sorady. Bu çakylyga haýsy ýurtlaryň seslenmegi mümkin?Brýus Panniýer:
Ara goşulsa, Orsýet goşular. Munuň hem GDA-nyň Kollektiw howpsuzlyk guramasynyň adyndan edilmegi mümkin. Orslar muny ýekelikde etmezler. Munuň goňşy ýurtlar Täjigistan, Özbegistan we Gazagystan tarapyndan oňlanan halatynda edilmegi mümkin.
Ýöne kim hem gitse, 1990-njy ýylda alnan sapaklara seretmeli bolar, özi-de häzirki wagtda. Regiona esger ibermek üçin ençeme hepde ýa ençeme aý wagt gerek bolar. Galyberse-de, Bişkekdäki hökümet bir gowşak hökümet. Onuň şu ýylyň soňuna çenli-de aýak üstünde galjakdygy belli däl. Tertip-düzgüni ornatmaga gitmek gowy zat. Ýöne senden bu haýyşy eden hökümet dargasa, sen esgerleriň bilen ol ýerde galarsyň. Täze hökümetiň hem saňa duşman güýç diýip garamagy mümkin. Ine, ýagdaýyň çylşyrymlylygy şundan gelip çykýar.
Azat Ýewropa we Azatylyk Radiosy: Birleşen Ştatlaryň Manasda howa bazasy bar. Şol sebäpli olaryň bu meseläni çözmäge gatnaşmagy mümkinmi?Brýus Panniýer:
Meniň pikirimçe, Birleşen Ştatlar öňki iki rewolýusiýada özleriniň ‘entek bir göreli’ diýen ýörelgä eýerýändiklerini görkezdiler. Olar bu wagtlaýyn hökümetiň tarapyny çalanoklar. 2005-njy ýylda Bakyýew häkimiýet başyna gelende, onuňam tarapyny çalmandylar. Olara geregi – Owganystana ýük daşamak üçin zerur bolan Manas howa bazasy. Belli bir tarapyň arkasyny tutsalar, onda olaryň şol mümkinçilikden kesilmekleri ahmal.


text:
Germaniýanyň Federal auditorlar edarasy Bundesbanka ýurduň daşary ýurtlarda saklanýan altyn ätiýaçlyklary barlanmaly diýdi.
Altyn goýumlarynyň käbiriniň tapylmaýandygy barada gürrüň edilýär.
Auditorlaryň duşenbe güni çap eden hasabatynda altyn goýumlaryny barlamak üçin hiç wagt "fiziki" barlagçynyň iberilmändigi aýdylýar.
Germaniýanyň altyn goýumlary 3400 tonna, 190 milliard dollar möçberinde diýlip bilinýär we Ikinji Jahan Urşy gutaraly bäri Birleşen Ştatlaryň Federal ätiýaçlyk bankynda, Fransiýa bankynda, Angliýa bankynda saklanýar.
Bundesbank altyn goýumlarynyň "fiziki" barlagyna zerurlygyň ýokdugyny aýtdy.