text:
Her paslyň howa şertleriniň özboluşlulygy şol möwsümde ulanylýan önümleriň haýsylarynyň geçginli boljaklygyny öňünden kesgitlemäge mümkinçilik berýär. Güýzde howanyň salkynlamagy bilen adamlar ýyladyjy peçleriň, gaz geçirijileriň durkuny täzelemäge, gyşa ykjam taýýarlyk görmäge başladylar. Bazarlarda, söwda merkezlerinde azyk önümlerinden et-ýapma, süýt, gök we miwe önümleriniň geçginliligi artan bolsa, senagat, hojalyk harytlaryndan ýyladyjylara, gaz peçlere we beýleki dürli tehniki enjamlara isleg güýçlendi.
Paýtagtymyzda şeýle önümleri halk köpçüligine hödürleýän söwda merkezleriň biri-de Çandybil söwda merkezidir. Paýtagtymyzyň Bitarap Türkmenistan şaýolunyň ugrunda ýerleşýän bu söwda merkezi 2008-nji ýyldan bäri hereket edýär. Bu ýerde, esasan, gurluşyk, senagat, tehniki we öý-hojalyk harytlarynyň satuwy ýola goýlandyr.
Söwda merkezine giren badyňa ýyladyjy enjamlaryň täze görnüşleri ünsüňi çekýär. Olaryň dürli reňkleriniň bolşy ýaly, ulanylyş şertleriniň amatlylygy-da biri-birinden tapawutlanýar. Olardan dürli gaz peçler, ýyladyjy enjamlar, sowadyjylar, elektrik peçleri, ütükler, gaz we tok geçiriji turbalar, aşhana enjamlary, şeýle hem kompýuterler, telefonlar, noutbuklar, kir ýuwujy we tozan sorujy maşynlaryň onlarça görnüşi bar. Egri ekranly telewizorlaryň dürli ölçegli görnüşleri gelenlerde bu önümlere bolan islegi artdyrýar. Olar Ýaponiýa, Hytaý, Russiýa, Germaniýa, Türkiýe we Italiýa ýaly döwletleriň ýokary hilli, kepillikli, amatly bahalardan hödürlenýän harytlarydyr. Ýakynda täze görnüşleri bilen üsti ýetirilen ol önümler bu ýere gelýänleriň höwes bilen alýan harytlaryna öwrüldi.
- Sowda
- •
-
Her paslyň howa şertleriniň özboluşlulygy şol möwsümde ulanylýan önümleriň haýsylarynyň geçginli boljaklygyny öňünden kesgitlemäge mümkinçilik berýär. Güýzde howanyň salkynlamagy bilen adamlar ýyladyjy peçleriň, gaz geçirijileriň durkuny täzelemäge, gyşa ykjam taýýarlyk görmäge başladylar. Bazarlarda, söwda merkezlerinde azyk önümlerinden et-ýapma, süýt, gök we miwe önümleriniň geçginliligi artan bolsa, senagat, hojalyk harytlaryndan ýyladyjylara, gaz peçlere we beýleki dürli tehniki enjamlara isleg güýçlendi.


c: text/html

text:
2-nji oktýabrda ýokary derejede geçen türkmen-russiýa gepleşikleri tamamlanandan soňra, «Oguzhan» köşkler toplumynda resmi wekiliýetleriň agzalarynyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň Prezidentini Russiýa Federasiýasynyň ýokary döwlet sylagy — Aleksandr Newskiý ordenini bilen sylaglamak dabarasy boldy.
«Daşary döwletleriň görnükli syýasy işgärleri Russiýa bilen hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny berkitmek işine goşan şahsy goşantlary üçin şu orden bilen sylaglanýarlar» diýip Wladimir Putin aýtdy.
Belent mertebeli myhman Moskwanyň we Aşgabadyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň köp babatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary netijesinde ösýändigini belledi.
Gurbanguly Berdimuhamedow bildirilen uly hormat üçin RF-iň Prezidenti Wladimir Putine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, bu sylagy uly mertebe, tutuş türkmen halkyna goýlan belent sarpa, däp bolan dostlukly türkmen-russiýa gatnaşyklarynyň okgunly ösýändiginiň we hemmetaraplaýyn pugtalanýandygynyň nyşany hökmünde kabul edýändigini aýtdy.
Döwlet Baştutany halklarymyzyň arasyndaky ynanyşmagyň we özara düşünişmegiň ýokary derejesiniň mundan beýläk-de türkmen-russiýa hyzmatdaşlygyny has-da ösdürmek üçin mäkäm binýat bolup hyzmat etjekdigine ynam bildirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Habarlar
Date : Monday, 22 January , 2018
24-nji noýabrda geçirilen hökümetiň mejlisinde ýurdumyzyň okuw mekdeplerinde daşary ýurt dilleriniň okadylyşyny kämilleşdirmek, bilim ulgamynyň ähli basgançaklarynda bitewi bilim gurşawuny döretmek boýunça alnyp barylýan işler barada habar aýdyldy. Şunuň bilen baglylykda, degişli maksatnamany durmuşa ornaşdyrmak boýunça geçirilmeli çäreleriň meýilnamasy taýýarlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ösüp gelýän nesle daşary ýurt dillerini ýokary hilli okatmagyň ähmiýetini belledi. Döwlet Baştutanymyz dil babatdaky taýýarlygyň ýaş hünärmenler üçin uly artykmaçlykdygyny, onuň adamyň ruhy dünýäsini baýlaşdyrýandygyny, raýatlarymyzyň öňünde giň mümkinçilikleri açýandygyny aýtdy. Milli Liderimiz daşary ýurt dillerini okatmagyň netijeleriniň häzirki döwrüň ýokary talaplaryna laýyk gelmegi üçin konsepsiýada göz öňünde tutulan çäreleriň ählisiniň üstünde içgin işlemegiň, mugallymlaryň ussatlygyny ýokarlandyrmagyň wajypdygyny belledi.


text:
Wawilon taryhy(GADYMY WAWILON sahypasyndan gönükdirildi)
MOWZUK: GADYMY WAWILON
I umumy okuw
Meýilnama:
1.Wawilonyň ýokary göterilmegi.Gadymy Wawilon patyşalygynyň döremegi.
2.Hammurapiniň kanunlar ýygyndysy.
1.Derýaaralygynda amoreýleriň çozuşlaryndan soň,syýasy dagynyklyk başlanýar.Günorta Larsa,demirgazykda Issin,derýaaralygynyň demirgazygynda:Ýefratda Mari,Tigrde Aşşur,Di- ýala derýasynyň töwereginde Eşnuna döwletleri bolup olarda amoreýler dolandyrypdyr.
Bu döwletleriň b.e.öň XX-XIX asyrda özara uruşlarynyň netijesinde Wawilon şäheri (Ba- byl-“Hudaýyň derwezesi”) ýokary göterilýär.Onda I Wawilon ýa-da Amoreý nesilşalygy do- landyryp,gadymy Wawilon döwri (1894-1595ý.) diýlip atlandyrylýar.Wawilonyň ýerleşişi Tigr bilen Ýefratyň ýakynlaşýan ýerinde bolandan soň,oňa çozmak üçinem,goranmak üçi- nem bu ýer amatly bolupdyr. Şäher tebigy taýdan ýurduň merkezi bolmaga laýyk gelipdir. Esasy suwaryş desgalary bu ýerde jemlenipdir,Alynky Aziýa möhüm gury ýer we derýa ýol- lary Wawilonyň üstünden geçipdir.
Wawilonyň gülläp ösmegi I Wawilon nesilşalygynyň altynjy patyşasy-Hammurapiniň (b.e.öň 1792-1750) dolandyran döwrüne gabat gelýär.Hammurapi ajaýyp döwlet işgäri,ýiti akylly,mekir diplomat,iri harby işgär,parasatly kanunçy,başarjaň guramaçy bolupdyr.Ol harby bileleşmeleri syýasy taýdan ulanyp,soňra aňsatlyk bilen olary dargadyp goýberýän ekeni. Ol ilki Larsa bilen özara kömek barada şertnama baglanyşýar we Uruky soň Issini basyp alýar.Soň Mari bilen bileleşip,Eşnuny derbi-dagyn edýär.Mariniň hökümdary Zimrilim ýeň- şin miweleri barada Hammurapi şeýle diýýär:
“Özüň dolandyr,ýa-da özüňe ýaraýany goý”
Bular indiki zarbany Larsa urýarlar.Onuň hökümdary Rim-Sin Elama gaçýar.Patyşalygy bolsa Hammurapä ýetýär.Şondan soň Wawilonyň esasy garşydaşy Mari bolupdyr.Mariniň hökümdary Zimrilim hem gowşak hökümdar bolmandyr.Onuň Wawilonda diplomatlary we jansyzlary bolupdyr.Ol ähli wakalardan habarly ekeni.Haçanda Hammurapiniň meýilleriniň üýtgänini aňanda,ol öz goşunlaryny çagyryp alýar.
B.e.öň 1759-nji ýylda şol bahana bilen Hammurapi Mariniň üstüne çozýar we ony basyp alýar.Hammurapiniň dolandyran 35 ýylynyň ählisi diýen ýaly bütin Derýaaralygyna ýaýylyp ýatan Wawilon döwletini döretmäge gidipdir.Ýöne onuň ogly Şamsuiluna (1749-1712) döwründe eýýäm içerki garşylyklar we daşarky syýasatdaky kynçylyklar ýüze çykyp başlaýar.Ol öz abraýyny saklamaga çalşypdyr.Şeýle-de bolsa,günortada elamlylar yzly-yzyna şumer şä- herlerini basyp alypdyrlar,Sipparda gozgalaň döräpdir,Issin bölünip aýrylypdyr.
Daşarky syýasat hem Wawilon üçin ýaramsyz bolup ugrapdyr.Onuň ýerlerine urşujy kassit taýpalary çozupdyrlar.Demirgazyk-günbatar Derýaaralygynda täze döwlet-Mitanni döreýär we Wawilony Kiçi Aziýa hem-de Ortaýer deňziniň gündogaryna barýan ýollardan kesýär.B.e.öň 1595-nji ýylda bolsa hettler çozup,Wawilony basyp alýarlar we ony tozdurýarlar. Şeýlelikde I Wawilon nesilşalygy we 300 ýyl dowam eden gadymy Wawilon döwri tamam- lanýar.
2.Hammurapiniň kanunlary girişden 282 maddadan ybarat bolan esasy bölümden we netijeden ybarat bolup,ol ilki toýun kerpiçjiklere,Hammurapiniň dolandyran soňky ýyllarynda bolsa gara bazalt sütüne ýazylýar.Sütüniň ýokary böleginde Hammurapi Gün hudaýy Şamasyň öňünde ondan häkimiýeti kabul edýän şekilde görkezilipdir.Hammurapiniň kanunlary ýazylan sütüni 1901-nji ýylda Elamyň paýtagty Suzyda gazuw-agtaryş işleri geçirilende fransuz arheologlary tapdylar.
Şol döwürdäki gadymy Wawilonyň ykdysady,jemgiýetçilik we syýasy gurluşy Hammurapiniň kanunlary we onuň häkimler,çinownikler bilen ýazyşan hatlary,hususy doku- mentler arkaly öwrenilýär.
Hammurapiniň döwründe Wawilonda suwarymly ekerançylyk,bagçylyk,maldarçylyk, dürli senetler,içerki we daşarky söwda ösüpdir.Ekin meýdanlary täze özleşdirilen ýerleriň hasabyna giňelýär.Suwaryş desgalaryna aýratyn üns berlipdir.Onda işlemäge işe ýaraýan ähli ilat-erkin adamlardan gullara çenli çekilipdir.Suwaryş desgalarynda işlemek borjundan bo- ýun gaçyrýanlary ölüm jezasyna çenli jezalandyrypdyrlar.Kanunyň 4 sany maddasynda öz ýerindäki suwaryş desgalaryna daýhanlaryň ünsiz,geleňsiz garan ýagdaýlary göz öňünde tutulypdyr.Eger ol goňşusynyň ýerini suwa basdyrsa,zyýanyň öwezini doldurmaly,ýogsa-da ony goňşusyna ýetiren zyýany üçin satmaly ekeni.Hammurapi uly kanal hem gurdurypdyr.
Wawilonda öý,gämi gurýan ussalar,agaç ussalary,daş ýonujy,tikinçi,dokmaçy,demir ussasy,gönçi lukmanlar,mal lukmanlary, sertaraşlar, çaýhanaçylar ýaly hünärler bolupdyr.Olaryň işine töleg tölenipdir we bitiren işi üçin berk jogapkärçilik çekmeli bolupdyrlar.
Bütin Derýaaralygynyň üstünden geçýän içerki we daşarky söwda ýollarynyň bir elde jemlenmegi söwdanyň ösmegine ýardam edipdir.Wawilondan däne,hurma,sezam ýagy,ýüň, senetçilik önümleri çykarylypdyr.Wawilona metal,gurluşyk daşy we agajy,gul,bezeg üçin ulanylýan zatlar getirilipdir.
Söwda döwlet işi bolup,onuň bilen ýörite işgärler-tamkarlar meşgullanypdyrlar.Olar ow- nuk söwdagärleriň üsti bilen iri döwlet we hususy söwdany amala aşyrypdyrlar.Tamkarlara gullugy üçin ýer,bag we öý beripdirler.Esasy söwda merkezleri Wawilon,Nippur,Sippar,Lar- sa,Ur şäherleri bolupdyr.
Wawilonda doly hukukly raýatlara “awilum” (“adam”) diýlipdir.Erkin adamlardan başga-da ilatyň “muşkenum” (“aşak egilýänler”) diýilýän topary bolup,olar patyşa hojalygynda işläpdirler.Hammurapiniň kanunlary boýunça muşkenumyň tenine şikes ýetirileni üçin pul tölegi görnüşinde öwezi doldurylypdyr.Erkin adamlar üçin bolsa “göz üçin göz,diş üçin diş” düzgüni ýöräpdir.
Gadymy Wawilonda jemgiýetiň iň aşakky gatlagy gullar bolup,olara “wardum” diýlipdir.Gulçulygyň uruşlar,bergidarlyk,maşgalada biriniň girewine berilmegi ýa-da gulçulyga satylmagy,öz-özüňi gulçulyga satmak,jenaýatçylyk üçin gulçulyga satmak,gullaryň tebigy köpelmegi ýaly çeşmeleri bolupdyr.Ortaça ýaşaýan maşgalada 2-5 gul bolan.Gadymy Wawi- londa döwletiň başynda patyşa durup,ol kanun çykaryjy,ýerine ýetiriji,kazyýet we dini häkimiýete eýe bolupdyr.
Patyşa häkimiýeti goşuna daýanypdyr.Goşun ýeňil ýaraglanan (bairum) we agyr ýaraglanan (redum) urşujylardan ybarat bolupdyr.Urşujylaryň hukuklary we borçlary Hammurapiniň kanunlarynyň 16 sany maddasynda kesgitlenipdir.Kanunlar urşujylary harby ýolbaşçylaryň eden-etdiliginden gorapdyr,olary ýesirlikden satyn almagy,maşgalasyny üpjün etmegi göz öňünde tutupdyr.
Merkezleşen Wawilon döwletiniň döremegi we Wawilonyň ýokary göterilmegi bilen Wawilon şäheriniň ýerli hudaýy Marduk ilkinji orna geçipdir.Ony Älemi we adamlary ýaradan,huhaýlaryň patyşasy diýip yglan edipdirler.
MOWZUK:ORTA WAWILON
Meýilnama:
1.Hettleriň we kassitleriň çozuşlary.B.e.öň II müňýyllygyň ortasynda kassit nesilşalygynyň ornaşmagy.
2.Şumer-Wawilon medeniýeti.
1.Kassitler Zagros daglarynda ýaşaýan taýpalar bolup,Hammurapi ölensoň,Wawilonyň araçäklerinde peýda bolýarlar.B.e.öň 1742-nji ýylda olaryň serdary Gandaş Wawilona girip,özüne “dünýäniň dört ýurdunyň patyşasy,Şemmeriň we Akkadyň patyşasy,Wawilonyň patyşasy” diýen derejäni alýar.Hakyky Wawilon tagtynda olar hettleriň çozup ýetiren zyýanlaryndan soň ornaşypdyrlar.
B.e.öň 1595-1155-nji ýyllarda kassit nesilşalygy dolandyryp,ol döwre orta Wawilon döwri diýilýär.
Kassit döwründe harby işde we ulagda atlary we öküzleri peýdalanyp başlapdyrlar.Oba hojalygynda ýeri sürýän we ekýän azallar ulanylypdyr,ýollaryň ulgamy döredilýär,daşarky söwda janlanýar.
Jemgiýetçilik düzüminde urug birleşmeleri we uly maşgalalar köp bolupdyr.Kassit uruglary belli bir ýerlere gözegçilik edip,salgyt ýygnalyşyna,jemgiýetçilik borçlarynyň ýerine ýetirilişine seredipdirler.Oba jemagatlary berkleşipdir.Kassit begzadalary baýlaşypdyrlar we iri hususy ýer eýeçiligi emele gelipdir.
Kassitler ösen Wawilon medeniýetini kabul edipdirler.Meselem:b.e.öň XVI asyrda patyşa Agum II hettleriň ýörişi wagtynda basylyp alnan Wawilon üçin keramatly bolan Mardukyň we onuň aýaly Sarpanitiň heýkellerini gaýtaryp getiripdir.B.e.öň XV asyrda Urukda ybadathana gurulýar,b.e.öňki XIV asyrda bolsa Urda zikkuratlar we ybadathanalarda dikeldiş işleri geçirilýär.Kassitler döwründe merkezi häkimiýet gowşap,kassit uruglarynyň baştutanlary bel li bir derejede özbaşdaklykdan peýdalanypdyrlar.Käbir iri şäherler (Wawilon,Nippur,Sippar) garaşsyz ýagdaýa eýe bolup salgytlardan,borçlardan boşapdyrlar,öz harby goşunyny saklapdyrlar.Kassit patyşalarynyň daşary syýasaty giň gerim almandyr.Olar diňe Wawilonyň ýerlerine we Zagros daglaryndaky kassit ýerleri bolan “Kaşşu ýurduna” hökümini ýöredipdirler. Şol wagtlar Müsür,Metanni,Hett patyşalyklary agalyk etmek ugrunda özara gazaply göreşler alyp barypdyrlar.Wawilon II derejeli döwlet bolupdyr.Müsür faraonlarynyň ýazgylarynda Wawilonyň Müsür döwletiniň kuwwatyny ykrar edýändigi we ony hormatlap,patyşalaryna sowgatlar getirýändigi habar berilýär.
B.e.öň XV asyryň II ýarymynda Müsür bilen Wawilonyň arasynda kadaly parahatçylykly aragatnaşyklar ýola goýulýar,ilçiler alşylýar,söwda kerwenleri gatnaýar.
Aragatnaşyklaryň pugtalanmagy üçin kassit patyşalary öz gyzlaryny müsür faraonlaryna beripdirler.Ýöne müsürli şa gyzlaryna söz aýdanlarynda,olary ýurduň çäginden daşara dur- muşa çykarmaýandyklaryny aýdypdyrlar.
Müsüriň wagtlaýynça gowşan wagtynda wawilon hökümetiniň ondan talapkärligi ýokar- lanypdyr.B.e.öň XIV asyryň ortalarynda Wawilon patyşasy Burna-Buriaşa II Ehnotona ýazan hatynda şeýle diýipdir:”Eger sen öz kakaň ýaly sahy bolup bilmejek bolsaň,iň bolmanda ýaryny iber”.Wawilon Assiriýany hem özüne garaşly döwlet hasaplap,onuň ilçihanasynyň Müsürde kabul edilişinden närazylyk bildiripdir.Soňra Wawilon Müsür bilen arasyny üzüp,oňa duşmançylykly Mitanni we Hett patyşalyklaryna tarap öwrülýär.Metanni döwletiniň ortaýer deňziniň gündogaryndaky ýerlere dalaş etmegini goldaýar,hett patyşasyna Burna-Buriaşa” öz gyzyny durmuşa çykarýar.
Şeýle-de bolsa,kassitleriň gowşak Wawilon döwleti kuwwatly döwletleriň täsirinden peý- dalanyp bilmändir.Hett patyşasy Hattusili III-ä Wawilondan ýazylan hatda gynanç bilen şeýle diýilýär:”Sen bize dogan hökmünde ýazman,öz gullaryň ýaly buýruk berýärsiň”Assiriýa hem güýçlenip,b.e.öň XIII asyrda kassit Wawilonyna birnäçe zarba urýar.Hett döwleti hem bäsdeşi Müsür bilen başagaý bolup,Wawilona goldaw bermändir.
Assiriýa,Elam we ýerli hökümdarlar bilen göreş netijesinde b.e.öň XII asyryň ortasynda kassit nesilşalygy öz ýaşaýşyny bes edipdir.Kassitleriň özleri bolsa bu wagta çenli wawilon lylar bilen doly garyşyp gidipdirler.
2.Derýaaralygynyň gadymy medeniýeti edebiýatda,ylymda,binagärlikde,sungatda gazany lan üstünlikler bilen bir-birini baýlaşdyran birnäçe halklaryň döredijilikli işleri netijesinde emele gelipdir.
Wawilon ýokary göterilensoň bu medeniýete “wawilon medeniýeti”diýen umumy at berlipdir.Ýöne şumerlileriň bu medeniýetdäki täsiri uly bolupdyr.Şumerlileriň özleri semitleşipdirler.Ýöne olaryň medeni mirasy semit halklaryna güýçli täsir edipdir.B.e.öň II müňýyllyk- da şumer diliniň ýerine akkad dili geçýär.Ýöne şumer dili kätipler tarapyndan öwrenilmegini dowam edipdir.
Mesopotamiýa medeniýeti b.e.öň IV müňýyllykda şäherler döräp başlanda emele gelip başlaýar.Şol wagtlar özboluşly ýazuw ýüze çykyp,soňra ol şina şekilli ýazga-klinopise öwrülýär.Klinopis derýaaralygynyň medeniýetiniň özeni bolupdyr.Ilkinji ýazuwyň döremegi Günorta Derýaaralygynda şumerler gelmezden öňki ýaşan ilat bilen baglanyşyklydyr.Şumerlileriň ýazuwy ilki piktografik-suratlar görnüşinde bolupdyr.Olaryň iň gadymylary b.e.öň 3200-nji ýyllar töweregine degişlidir.Şumer hatynda 600 belgi bolupdyr.Her belgi birnäçe many aňladypdyr.Şumer hatyny elamlylar,hurritler,hettler soňrak urartlar hem kabul edipdir. B.e.öň II müňýyllygyň ortalarynda bütin Alynky-Aziýa şumer-akkad ýazuwyndan peýdalanypdyr.Klinopisiň ýaýramagy bilen akkad dili halkara diline öwrülýär.
B.e. I müňýyllykda wawilonlylar ýazgy ýazmak üçin toýundan ýasalan kerpiçjiklerden başga-da deri we daşary ýurtdan getirilen papirusy hem ulanyp başlapdyrlar.
B.e.öň VII asyrda arameý dili Ýakyn Gündogarda halkara diplomatiýasynyň we söwdaçynyň diline öwrülýär.Arameý kätipleri derä we papirusa ýazypdyrlar,olar kem-kemden mesopotamiýa iş kagyzlary edaralarynda esasy orna geçipdirler.Klinopis mürzeleriniň mekdepleri ýok bolup başlapdyr.Wawilon we Assiriýa medeniýetiniň iň ýokary üstünlikleriň birem kitaphanalaryň döredilmegidir.Olarda edebi,ylmy tekstleri ýygnapdyrlar.
Gadymy Gündogarda Assiriýa patyşasy Aşşurbanapalyň Ninewiýadaky köşgünde döre- den kitaphanasy iň uly meşhurlyga eýe bolupdyr.Bu kitaphana üçin kitaplar Mesopotamiýanyň ähli ýerlerinden ýygnalypdyr ýa-da göçürilip ýazylyp getirilipdir.Onda kitaplary belli bir tertipde ýerleşdirip goýupdyrlar.Käbir tekstler 40-100 kerpiçjigiň ýüzüne ýazylypdyr.Köp ki- taplary birnäçe sany edip,köpeldip goýupdyr.Her kerpiçjigiň öz san belgisi bolupdyr.Aşşurbanapalyň kitaphanasy kitaplary ulgamlaşdyrylyp ýerleşdirilen dünýäde ilkinji kitaphana bolupdyr.
Gadymy Mesopotamiýada arhiwler hem köp bolupdyr.Olarda arhiw resminamalaryny belli bir tertipde ýörite ýerlerde goýupdyrlar. Arhiwleriň döwlet, ybadathana we hususy gör- nüşleri bolupdyr.
Kätiplere möhüm orun degişli bolupdyr.Olar hat-da patyşalara-da täsir edipdirler.Kätipleriň köpüsi ýokary wezipeleri eýeläpdirler.Kätipler köplenç mekdepde ýa-da maşgalada bilim alypdyrlar.Mekdep bilimiň we medeniýetiň merkezi bolup,ol ýerde,esasan,dünýewi bilimler berlipdir.
Gadymy Derýaaralygynyň edebiýatyna degişli köp sanly poemalar,goşgular,rowaýatlar,gimnler,mifler,hekaýatlar,nakyllaryň ýygyndylary saklanyp galypdyr.
Edebi eserleriň bir görnüşi-de şumer şäherleriniň goňşy taýpalaryň çozuşlary netijesinde heläk bolmagy bilen baglanyşykly eserlerdir.(Meselem:Uruň ýaşaýjylarynyň heläk bolmagy barada agy”).
Şumer edebiýatynyň iň meşhur ýadygärligi-de Gilgameş hakyndaky hekaýatlardyr. Gilgameş köp kynçylyklary başdan geçirip,baky ýaşadýan oty alýar, ýöne ony elden giderýär. Ahyry ol takdyra ýazylany üýtgedip bolmajagyna göz ýetirýär.
B.e.öňki II müňýyllykda Wawilonda “Men parasatlygyň hökümdaryny şöhratlandyrýaryn” atly pelsepewi häsiýetli eser ýazylypdyr.Onda bir günäsiz adamyň mydama ejir çekýändigi,onuň sebäbi hudaýlaryň islegine akyl ýetirip bolmaýandygy,diňe tabyn bolmalydygy barada aýdylýar.
B.e.öň X asyra degişli “Gul,maňa boýun eg” atly eserde durmuşa göwnüçökgün garaýyş gul bilen hojaýynyň arasyndaky gepeçik arkaly görkezilýär. Gadymy Derýaaralygynyň dini ulgamy b.e.öň IV-III müňýyllyklarda emele gelipdir.Her şumer şäheri öz huda- ýyna çokunypdyr.Bütin şumer möçberinde çokunylýan hudaýlar hem bolupdyr.Olar Anu-asman hudaýy,Enlil-ýer hudaýy,Enki ýa-da Ea-suw hudaýy,Utu-gün hudaýy,Nannar-aý hudaýy Inanna-söýgi we hasyllyk hudaýy,Dumuzi-baky diri tebigatyň hudaýy,Nergal-uruş,kesel we ajal hudaýy we beýlekiler.Bulardan başga-da adamlar haýryň we şeriň melgunlaryna ynanypdyrlar,olar ýarym adam,ýarymhaýwan görnüşinde göz öňüne getiripdirler.Şumerliler we akkadlylar o dünýädäki ýaşaýşa ynanypdyrlar.Olaryň düşünjelerine görä o dünýä kölegeleriň patyşalygymyş.Eger ölüleriň çagalary sadaka bermeseler,açlykdan we suwsuzlykdan toýun we tozan bilen iýmitlenmäge mejbur bolýarmyşlar.
Gadymy Derýaaralygynyň ilaty ylmy bilimler babatda hem belli bir derejede üstünlikler gazanypdyrlar.Aýratynam,Wawilon hasabyýet ylmynda ýokary derejä ýetipdir.Bu ylym ilki ýerleri ölçemek,kanallary gazmak ýaly işlerde döreýär.Wawilonlylar gadym zamanlardan bäri köp gatly,köplenç 7 gatly minara-zikkuratlary gurupdyrlar.Alymlar onuň ýokarky gatlaryndan asman jisimleriniň hereketlerine gözegçilik edipdirler we olaryň hereketiniň belli bir wagtda gaýtalanýandygyna göz ýetiripdirler.Şeýdip,Wawilonyň hasabyýet astranomiýasy emele gelipdir.Onuň has ösen döwri b.e.öň V asyra gabat gelýär.
B.e.öň V asyrda Wawilonda,Borsippada,Sipparda we Urukda astronomiýa mekdepleri bolup,Naburian we Kiden ýaly beýik astronomlar ýaşapdyrlar.Naburian aýyň fazalaryny anyklamagyň ulgamyny işläp düzüpdir.Kiden bolsa gün boýunça ýylyň dowamlylygyny kesgitläpdir.(365 gün,5 sag.,41 min.,4.16 sekund).Ol bary ýogy 7 minut,17 sekund ýalňyşyp- dyr.B.e.öň III asyryň II çärýeginden başlap wawilon astronomiýasyna degişli işleri grek diline terjime edip başlapdyrlar.
Wawilonlylar medesinada käbir üstünlikler gazanypdyrlar.Olar baryp b.e.öň III müňýyllykda Hindistana,Efiopiýa,Ispaniýa ýollary bilipdirler.
Derýaaralygynda geçmişe hem gyzyklanma bolupdyr.Köşklerde,ybadathanalarda taryhy ýazgylar saklanypdyr,muzeýler bolupdyr.
Gadymy Derýaaralygynda binagärlik we sungat ösüpdir.Köşkler,ybadathanalar we hususy öýler salnypdyr.Olary çig kerpiçden salypdyrlar.Köşkler we ybadathanalar relýef şekilleri,statuýalar bilen bezelipdir.
Mesopotamiýanyň iň uly şäheri esasan Sinahheribiň döwründe gurlan Ninewiýa bolup,onuň meýdany 728,7 ga. ekeni.Onuň ilaty 170000 adam bolan.Wawilonda 200000 adam ýaşan.Ol Nawuhodonosor II-niň döwründe gaýtadan gurulýar we 404,8 ga meýdany tutupdyr.
Mesopotamiýada b.e.öň XVIII asyrda aýna öndürmeklik başlanypdyr.
Derýaaralygyndaky gadymy medeniýet bütin Ýakyn Gündogarda möhüm ähmiýete eýe bolupdyr.


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti,
10.08.2016
2016-njy ÝYL MIRASA SARPA GOÝMAK, WATANY ÖZGERTMEK ÝYLY
TARYHYŇ ÝANY
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan
bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi
öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze
nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol
açyldy.
Diýarymyzyň islendik welaýatyny alyp
görseň -de, binagärlik aýratynlyklary bilen tapawutlanýan meşhur taryhy ýadygärlikleri
we aramgähleri görmek bolýar. Ol ýadygärliklere wagtyň geçmegi bilen weýran
bolmak howpy abanypdyr.
Daşoguz welaýaty hem taryhy we medeni
ýadygärliklere oran baý ýerlerin biridir. Ol ýerde orta asyrlarda salnan ajaýyp
ýadygärlikler diň e bir biziň halkymyzyň däl, eýsem, bütin
dünýäniň ünsüni özüne çekýär.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Taryh
instituty hem ýadygärlikleri rejelemäge we gorap saklamaga öz goşandyny goşup
gelýär. Rejeleýiş işleri halkara ylmy hyzmat-daşlyklar esasynda geçirilýär.
Taryh instituty ABş-nyň Türkmenistandaky
ilçihanasynyň yglan eden «Medeni mirasy gorap saklamak boýunça ilginiň gaznasy»
atly halkara maksatnamasynyň bäsleşigine gatnaşyp, 2005-nji, 2008-nji,2011-nji, 2014-nji ýyllarda ýeň iji boldy. Şonuň netijesinde hem Daşoguz
welaýatynyň Görogly etrabynda ýerleşýän, biziň günlerimize gözgyny halda ýeten
Aksaraýdiň ýadygärliginde we Ysmamyt ata binagärlik toplumynda rejeleýiş işleri
geçirildi.
...Ysmamyt ata ýadygärlikler toplumynyň
rejeleýiş işleri halkara hyzmatdaşlygy esasynda guraldy. Köp ýyllaryň dowamynda
Daşoguz welaýatynyň ýadygärliklerini rejelemeklige gatnaşan özbegistanly
tejribeli arhitektorlar Wladimir Artemýewiň we Aliýa Urmanowanyň takyk ölçeg
alýan gurallaryň kömegi bilen çyzan çyzgylary esasynda köneürgençli we ýerli
rejeleýji ussalar tarapyndan alnyp baryldy.
Taryh institutynyň «Gadymy döwrüň taryhy»
bölüminiň ylmy işgärleriniň gatnaşmagynda Ysmamyt ata ýadygärlik toplumynda
2008-nji ýyldan şu günlere çenli 3 tapgyrda rejeleýiş we dikeldiş işleri ýerine
ýetirildi.
Birinji tapgyrda toplumyň iki sany uly
gümmezli, Ysmamyt atanyň mazarynda we zyýaratçylar üçin namaz, Gürhan okalýan,
dileg edilýän otagly jaýda we ýedi gümmezli, uzynlygy 40 metre barabar däliz
görnüşinde salnan «Daşköçe» diýlip atlandyrylan desgada rejeleýiş işleri alnyp
baryldy.
Ikinji tapgyrda rejelenen binalar
«Daşköçeden» demirgazyga uzaýan üsti dört gümmezli, günbatar tarapy kiçiräk baş
gümmezli, uzynlygy 14,70 metrden ybarat dälizden namaz okalýan giň merkezi jaýyň
töweregi dört otagly, üsti penjireli bir uly we dört sany kiçi gümmezli, öň i
peştakly gyşky metjitden we aşhanadan ybarat.
Üçünji tapgyrda üsti bassyrmaly, iki sany oýma
nagyşly agaç sütünü ýazky metjit, 12 sany üsti gümmezli hüjreli, iki sany üsti
bassyrmaly eýwanly howluly we üsti uly gümmezli peştagy bolan daşky bassyrmaly
medrese rejelendi.
Rejeleýiş işleri toplumyň günortasyndan we
demirgazygyndan uza-boýuna binýadynyň başlanýan ýerine çenli çukur gazylyp,
inedördül bişen kerpiçden ini 80 santimetr, boýy 1,52 metre barabar binýady täzeden
tutuldy we yzgar geçmez ýaly berkidiş işleri geçirildi. Ýadygärlikde dürli ýyllaryň
dowamynda ýerli ilat tarapyndan birnäçe gezek rejeleýiş işleri alnyp barlypdyr.
Emma rejelemek baradaky kada-kanunyň yzarlanmandygy sebäpli, soň ky döwürlerde
edilen bejergileri, ýagny diwarlaryň daşyndan we üstüne guýlan galyň , ini 5060
santimetre barabar bolan betonlary aýryp, öň ki kaddyna getirmek üçin taýýarlaýyş
işleri geçirildi. Ýadygärligiň daş-töweregini gömlen toprakdan arassalamak işleri
arheologlaryň we antropologlaryň gözegçiligi astynda alnyp baryldy. Şeýle hem
köne diwaryň örtükleri-suwaglary we kerpiç arasyndaky gumlary arassalandy
hem-de onuň ýeri berkligi bilen tapawutlanýan, düzümine angidrit, owradylan
hekdaşy we katalizator garylan berk erginden dolduryldy. Soň ra ýumrulan ýerleri
dikeltmek işleri dowam etdirildi. Uly jaýryk atandygy zerarly diwarlaryň kabir ýerleri
gyşarypdyr. Şol ýerler hem sökülip, täzeden dikeldildi.
Gyşky metjidiň , aşhananyň we hüjreleriň oýma
nagyşly 23 sany gapylarydyr penjireleri ýerli neçjar ussasy tarapyndan täzelendi.
Köneürgençli ussalar gümmezlerde we
hüjrelerde bar bolan gezden ýasalan nagyşly penjireleriň 22 sanysynyň öň ki
durkuny dikeltdiler. Bassyrmalaryň 3-si sökülip, doly täzelenip dikeldildi. Aýratyn
bellemeli zatlaryň biri hem ýerli ýaşulularyň maslahaty bilen rejeleýiş
işlerinde ulanýiýan derek agajynyň pürsleriniň arassalanmadyk pagta ýagyna
ýatyrylmagydyr. Şeýtmek bilen pürsleriň berkligi we olara zyýan beriji
garynjalaryň degmezligi gazanylýar.
Rejeleýiş işlerinin 3-nji tapgyrynda
medresäniň dört hüjresinde ozal gömlüp galan täsin görnüşli nagyşly tekjeleriň
üstünden barlyp, täze açyşlar edildi. Arassalaýyş işleri geçirilende, gezden ýasalan
geometrik, ösümlik we zoomorf şekilli oýma nagyşly täsin bezegleriň bardygynyň
üsti açyldy.
Köneürgençdäki XIV asyrda gurlan diýlip
hasaplanýan Ibn Hajybyň medresesinin gurluşy we Bütünlerinin bezegi hut Ysmamyt
atadaky medresäniň ki bilen meň zeşdir. Bu medreseler XX asyryň başlarynda hem öz
wezipesini ýerine ýetirip, okuwçy okadylypdyr. Obanyň ýaşulularynyň gürrüň
bermegine görä, XX asyryň başlaryna Nurjan ahun, Mätnyýaz ahun ýaly sowatly
adamlar talyplara ders beripdir. Medresede gyzlar hem okapdyr. Olardan Gurban
enäni, Ra-biýa halypany ýatlamak bolar. «Halypa» diýmek «sowatly, mugallym» diýildigidir.
Rabiýa halypa gyzlary okadyp, olary sowatly etmekde uly işleri bitiripdir.
Ähli rejeleýiş işleri tamamlanandan son, ýadygärligiň
daş-töweregine, 12 hüjräniň içine, gapylarynyň daş işigi-ne, bassyrmalaryň aşagyna,
medresäniň howlusynyň düşegine iki hatar, çetleri dandanaly dikligine goýlup
jäheklenen inedördül kerpiçler düşeldi. Şeýle hem ýadygärligiň töwereginde
abatlaýyş işleri geçirildi we sazak, ýylgyn ýaly duza-şora çydamly ösümlikler
ekildi.
Ýadygärlikleri halkara hyzmatdaş-lygy arkaly
öwrenmegiň we dikeldiş işlerini geçirmegiň taryh ylmynda, binagärçilikde, şeýle
hem syýahat-çylygy ösdürmek babatda ähmiýeti uludyr.
Taryh instituty Paryzdepede we beýleki
ýadygärliklerde gazuw-agtaryş işlerini, arheologik ýadygärlikleriň elektron
kartasyny düzmegi dowam etmek, ýurdumyzyň muzeýlerinde ýerleşýän arheologik
tapyndylar bolan metal önümleriniň bezeglerini öwrenmek, Institutyň gaznasynda
saklanylýan arheologik tapyndylarymyz bolan baý medeni mirasymyzy rejelemek we
täzeden dikeltmek, olaryň himiki düzümini kesgitlemek, olar barada makalalar we
çykyşlar gurap, wagyz işlerini alyp barmagy, täze enjamlaryň kömegi bilen
Türkmenistanyň häzirki zaman ilatynyň antropologik keşbini öwrenmegi maksat
edinýär.
Halkymyzyň taryhyny, edebi we medeni
mirasyny, däp-dessurlaryny, maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamak, olary
halkara giň işligine çykarmakda döredýän giň mümkinçilikleri üçin hormatly
Prezidentimize köp sagbolsun aýdýarys.
Nurgözel BÄşIMOWA,
TÝA-nyň Taryh institutynyň esasy ylmy işgäri,
Sungaty öwreniş ylymlarynyň kandidaty.


text:
Ukusyny bir günüň dowamynda 6,5 sagatdan az alýan adamlar köplenç ganaýlanyşynyň beýgelmeginden ejir çekýärler diýip, „Newsland” neşiri habar berýär. Kliwlendde ýerleşýän ätiýaçdaky Keýza uniwersitetiniň hünärmenleriniň geçiren barlaglaryna salgylanan „Newsland”, olaryň 238 sany meýletin ýetginjekde barlag işlerini geçirendiklerini habar berdi.
Görlüp oturylsa, ukusyzlykdan ejir çekýän ýaşlaryň köp halatda ganaýlanyşynyň beýgelmeginden ejir çekýändikleri, onuň hem haçanda olaryň ýaşlarynyň birçene baran ýagdaýynda ýürek bilen bagly dürli-dürli keseller bilen keselläp biljekdikleri aýdyň boldy. Şeýle-de alymlaryň aýtmagyna görä, haçanda ýatylýan otagda audiodyr wideonyň bolmagy uka öz ýaramaz täsirini ýetirýär.
Barlaga gatnaşyjylaryň 5-7 günläp eginlerinde ýörite gurnalan ýeňiljek enjamlary göterendiklerini, olaryň kömegi bilen bolsa hünärmenler ukynyň näderejede geçendigini anykladylar diýip, neşir habar berdi. Onuň kömegi bilen beýniniň, ýüregiň, myşssalaryň hem-de dem alyş ulgamynyň işleýşi barlanyldy diýlip, habarda ýazylýar. Bu barlaglaryň netijesine görä bolsa, düýbünden ukusy az bolan ýaşlaryň ganaýlanmasynyň beýgelmesi 3,5 esse, 6,5 sagat töweregi ukusyny alan ýaşlaryň ganaýlanyşy bolsa 2,5 esse beýgelendigi belli boldy. Amerikanyň Kardiologiýa assosiasiýasynyň „Circulation” žurnalynda çap edilen barlagyň netijesine görä, ene-atalaryň öz çagalarynyň ukusyny doly we dogry almaklaryna doly gözegçilik etmelidikleri barada ýazylypdyr. Sebäbi olaryň pikirine görä, diňe şeýle edilende, adam organizmi üçin uly howp bolan ganaýlanyşynyň öňüne az hem bolsa böwet goýup bolýar.
zamantm.com
Filed under: آخـریـن مـطـالـب پـزشـکی, ترکمنی Türkmençe, خواندنـیـها از شـهرسـتانهـا


text:
Hally Bagşy
Türkmen özüňi ilki ulus-ile tanatmasaň, il içinde öz sungatyň bilen giňden tanalmasaň, adyň yzyna bagşy sözüni aňsatlykda tirkäýmez. Hally bagşy şol çyn bagşy diýilýänlerden. Ol iki asyryň hem şaýady bolup, ondokuzynjy hem ýigriminji asyra aýdym aýdyp beren bagşydyr.
Hally bagşy 1959-njy ýylda Aşgabat şäheriniň golaýyndaky Köşi obasynda eneden bolýar. Ol öz ýaşan zamanasynyň Mätäji şahyr, Durdy bagşy ýaly meşhur adamlary bilen bile tirkeşip gezipdir. Olary özüniň ussady, halypasy saýyp gezipdir.
Hally bagşy Ahal welaýatynyň ady belli bagşy-sazandalary Alyseýit, Sary bagşy, Kel bagşy, Kepele bagşy dagy bilenem tanyşyp, toý-meýlisleri aýdym-saz bilen sowupdyr. Ol obadaş şahyry Mätäji bilen has ýygy aragatnaşyk saklapdyr. Ony özüniň deň-duşy saýypdyr. Hemişe diýen ýaly ol Mätäji şahyryň ýanynda bolupdyr. Şahyryň joşup ýazan goşgudyr gazallaryny Hally bagşy saza salyp, aýdym edip aýdypdyr. Ol aýdymlary uly toýlara sowgat edipdir. Bagşy bilen şahyryň arasyndaky gowy gatnaşyk täze-täze aýdymlaryň dünýä inmegine sebäp bolupdyr.
Hally bagşy ilki-ilkiler Mätäjiniň goşgularyny gadymdan bäri çalnyp gelinýän heňlere goşup aýdan bolsa, soň-soňlar onuň döredijiliginiň örüsi giňäp, özbaşyna özboluşly heňlere salyp, täze-täze aýdymlary dünýä inderipdir. Şeýlelik bile «Dilberler», «Amman-ammanlar», «Elden giderler» döräpdir. Gözelleriň gulaç-gulaç gara saçlary saz bilen, aýdym bilen taryp edilipdir.
Hally bagşy özüniň bagşyçylyk sungatyny hemişe halkyna bagyş edip gezipdir. Ol ýyllaryň dowamynda köpleriň halypasy hökmünde tanalypdyr. Türkmenistanyň Halk bagşysy Sahy Jepbar dagy ýaly ussat bagşylary ýetişdiripdir. Özüniň ömrüne hemra bolan aýdym-saza ýugrulan bagşyçylyk sungatyny şägirtlerine öwredipdir.
Hally bagşy otuzynjy ýyllaryň, başlaryndan başlap, Türkmen döwlet filarmoniýasynyň, radiosynyň bagşy-sazandalary bilen goşluşýar. Meşhur Sary bagşy, Nazar baga, Oraz salyr, Garly bagşy, Täçmämmet Suhanguly, Nursähet Halsähet, Magtymguly Garly, Nobat bagşy ýaly ussatlar bilen özüniň bagşyçylyk sungatyny utgaşdyrýar.
Ol köpleriň halypasy hökmünde güneşli ülkämiziň hemme ýerinde tanalypdyr. Meşhur Hally bagşyny Aşgabat sebitiniň Oraz Sopy, Orazberdi Gurbanmyrat dagy ýaly bagşy — sazandalaram özleriniň halypasy saýypdyrlar.
Hally bagşynyň degişgen, şadyýan hem örän ýatkeş adam bolandygyny onuň obadaşy, edebiýatçy alym, şahyr Aman Kekil öwran-öwran ýatlardy. Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyň Golýazmalar institutynyň ylmy işgärleri meşhur bagşynyň dilinden Mätäji şahyryň ençeme goşgusyny, şeýle hem ýene ençeme awtoryň döredijiligine degişli bolan maglumatlary ýazyp alýarlar.
Hally bagşynyň aýdan aýdymlary 1939-njy ýylda onuň garran çaglarynda ýazylyp alynýar. Meşhur bagşynyň şol ýazylyp alnan «Kör ata», «Söýeg batyr», «Dagarman», «Zülpüň seniň», «Teşnit», «Amman-amman» ýaly aýdymlary radio arkaly ulus-ilimize wagtal-wagtal eşitdirip durulýar. Meşhur Hally bagşy türkmeniň bagşyçylyk sungatynyň taryhynda öçmejek uly yz galdyrdy. Ol 1943-nji ýylda aradan çykdy.
Hally bagşynyň nebereleri Aşgabat etrabynyň Köşi obasynda ýaşap ýörler.
Çeşme: Akmuhammet Aşyr, “Kyrklar”, 1993


text:
24 Haziran 2015 Çarşamba
Prezidentimiz Pagtany Gaýtadan Işleýän Kärhananyň Açylyş Dabarasyna Gatnaşdy
Mary welaýatynda iş saparynda bolýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow obasenagat toplumynyň täze desgasy bolan--Sakarçäge etrabynda gurlan we ýylda 40 müň tonna tohumlyk pagtany gaýtadan işlemäge niýetlenen pagta arassalaýjy kärhananyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Mälim bolşy ýaly, pagta ýurdumyzyň oba hojalygynda ekiniň möhüm görnüşleriniň biri hasaplanylýar. Gowaça ösdürip ýetişdirmekde halkymyz baý tejribe toplady. “Ak altyn” ösdürmek we ony gaýtadan işlemek ýurdumyzyň oba senagat toplumynyň möhüm ugry bolup durýar.
Şunda pagtaçylyk pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagyna, oňa öňdebaryjy ylmy işläp taýýarlamalaryň we täzeçil usullaryň ornaşdyrylmagyna, oba hojalyk önümlerini öndürijileriň ykdysady taýdan höweslendirilmegine uly ähmiýet berilýär. Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça oba hojalyk toplumynda amala aşyrylýan giň möçberli özgertmeler pudagyň öňünde durýan wezipeleriň oňyn çözgüdine gönükdirilendir. Bu bolsa pudagyň, şol sanda pagtaçylygyň hil taýdan täze derejä çykmagyny üpjün edýär.
Döwlet Baştutanymyzyň oňyn özgertmeler strategiýasy netijesinde soňky döwürde bu ugurda uly üstünlikler gazanyldy. Geçen ýyl pagtaçylar şertnamalaýyn bowçnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirip, Watan harmanyna pagtanyň 1 million 100 müň tonnadan gowragyny tabşyrdylar. Şu ýyl Türkmenistanda pagta ekmek üçin 545 müň gektar ýer bölünip berildi. Umumy alnanda “ak altynyň” 1 million 50 müň tonnasyny, şol sanda Mary welaýatynda 313 müň tonna pagta ýygnamak bellenildi. Ekişiň häzirki möwsümi üçin gowaçanyň saýlama tohumynyň 65 müň tonnadan gowragy – orta we inçe süýümli sortlaryň 15-e golaýy taýýarlanyldy. Häzirki wagtda ýurdumyzyň pagta ekýän welaýatlarynyň meýdanlarynda gymmatly oba hojalyk ekinine ideg işleri dowam edýär.
Türkmenistanyň eksport edýän harytlarynyň saldamly esasyny düzýän pagta okgunly ösýän milli dokma senagatynyň kärhanalary üçin çig mal bolup hyzmat edýär. Olar halkara ülňülerine laýyk gelýän, ýurdumyzyň, şeýle hem daşary döwletleriň bazarlarynda uly islege eýe bolan önümleri çykarýarlar. Pagtaçylyk pudagynyň kuwwatyny doly ulanmak, gowaça hasylynyň möçberini has-da artdyrmak babatda ýokary hilli tohumy taýýarlamak möhüm şert bolup durýar. Şu maksat bilen, pagtany gaýtadan işleýän düzümi düýpli döwrebaplaşdyrmak, şol sanda täze kärhanalary gurmak boýunça uly işler geçirilýär. Şonuň ýaly döwrebap zawodlaryň biri Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli kararyna laýyklykda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynda bina edildi. “Türkmenpagta” döwlet konserni desganyň buýrujysy, “Engin Group Consorcium S.A.” kompaniýasy bolsa onuň portratçysy bolup çykyş etdiler. Bu kompaniýa biziň ýurdumyzyň öňden gelýän işewür hyzmatdaşy bolup durýar.
Täze toplumyň açylmagy mynasybetli baýramçylyga mahsus dabara ýaýbaňlandyryldy. Bu ýere Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrlikleriň we pudak edaralaryň ýolbaşçylary, Mary welaýatynyň häkimi ýygnandylar. Dabara gatnaşyjylaryň hatarynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, oba hojalyk işgärleri bar.
Hormatly Prezidentimiziň dikuçary täze kärhananyň golaýyndaky meýdança gondy. Dabara gatnaşyjylar döwlet Baştutanymyzy uly şowhun bilen garşyladylar. Milli lybasdaky gyzlar hormatly Prezidentimize gül desselerini gowşurdylar.
Bu ýerde şanly wakanyň hormatyna medeniýet we sungat ussatlarynyň aýdym-sazly çykyşlary ýaýbaňlandyryldy. Şatlyk-şowhun al-asmana göterildi.
Dabaraly pursat gelip ýetdi. Hormatly Prezidentimiz toplumyň önümçilik binasyna tarap bardy we bu ýere ýygnananlaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda täze kärhananyň toý bagyny kesdi.
Döwlet Baştutanymyz binanyň içine girip, kärhananyň dolandyryş merkezine bardy. Bu ýerde kärhananyň hünärmeni milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy toplumyň önümçilik işi bilen tanyşdyrýar.
Kärhananyň umumy eýeleýän meýdany 17 gektara golaý bolup, onuň düzümine dolandyryş binasy, önümçilik bölümi, pagta çigidini arassalaýan bölüm, her biriniň sygymy 5 müň tonna bolan iki sany ammar, 13 müň tonna tohumlyk çigit saklamaga niýetlenen ammar, ýokary hilli tohumlyk çigit saklamak üçin 7 müň tonnalyk ammar, barlaghana, 10 müň tonnalyk kabul ediş bölümi we birnäçe ugurdaş hem-de tehniki desgalar girýär.
Ýokarda bellenilişi ýaly, kärhananyň ýyllyk kuwwaty 40 müň tonna önüme deňdir. Bu ýerde oturdylan ABŞ-nyň we Ýewropa ýurtlarynyň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň, şol sanda ABŞ-nyň belli “BS Supply” kompaniýasynyň ýokary tehnologiýaly enjamlary çig maly ýokary hilli gaýtadan işlemäge mümkinçilik berýär. Olaryň kömegi bilen tohumlyk pagta çigidi himiki usulda künjaradan arassalanylýar, kesele garşy işleri ýerine ýetirilýär, tohumlyk çigit ýokumly maddalar bilen baýlaşdyrylýar we 20 kilogram agramlykdaky haltalara gaplanylýar. Şunuň ýaly enjam sagatda 15 tonnadan gowrak pagta çigidini arassalamaga ukyply bolup, ol bir günüň dowamynda 315 tonna golaý pagta çigidini arassalaýar. Şunlykda, kärhananyň ýyllyk kuwwaty bolan 40 müň tonna tohumlyk çigit 4 aýdan gowrak wagtyň içinde arassalanylar.
Tutuş Mary welaýaty üçin ähmiýeti uly bolan täze kärhana üç çalşykda işlediler. Bu ýerde 63 işgär hemişelik esasda zähmet çeker. Möwsüm mahalynda ýene-de 200-e golaý adam işe kabul ediler. Umuman, möwsüm mahaly kärhanada jemi 262 adam zähmet çeker.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tohumlyk pagta çigidini taýýarlaýan bölüme bardy. Bu ýerde bölümiň hünärmeni milli Liderimizi uly hormat bilen garşylady. Ol döwlet Baştutanymyza “ak altynyň” bol hasylyny almakda möhüm ähmiýeti bolan ýokary hilli tohumlyk çigidiň taýýarlanyş usullary, onuň ýerine ýetirilişi barada gürrüň berýär.
Hormatly Prezidentimiz önümçilik işiniň tehnologiýasy we onuň aýratynlyklary, bu ýerde oturdylan enjamlaryň ähmiýeti we onuň häsiýetli tapawutlary bilen gyzyklandy.
Gowaçanyň sagdyn gämiklerini almak üçin pagta çigidi gabyklardan arassalanýar we ýörite serişdeler bilen işlenilýär, soňra olary nogula öwürýärler. Ekiji enjamlaryň ulanylmagy tohumyň harçlanmagyny dört esse kemeltmäge mümkinçilik berýär. Şunda pagta meýdanlarynda ýekeleme ýaly agrotehniki çäresini geçirmek zerurlygy aradan aýrylýar.
Pagta çigidini himiki usul bilen arassalaýan bölümde her sagatda gowaça tohumynyň 2880 kilogramy arassalanar we saýlanyp alnar. Bu ýerde bir gije-gündizde pagta çigidiniň 60 tonna golaýy taýýarlanar. Ýeri gelende aýtsak, Mary welaýatynda ekin meýdanlarynyň 165 müň gektary üçin 4950 tonna çigit zerur bolap durýar. Şeýlelikde, täze kärhananyň işe girizilmegi welaýatda pagtaçylyk pudagyny has-da ösdürmek üçin kuwwatly itergi bolar.
Şu ýerde bir zady bellemek gerek, ol hem möhüm desganyň gurlan ýeri-- Mary welaýatynyň Sakarçäge etraby pagta ösdürip ýetişdirmegiň baý tejribesine eýe bolan öňdebaryjy etraplaryň biri bolup durýar. 2014-nji ýylyň möwsüminde bu ýerde suwarymly ýerleriň 45 müň 889 gektarynyň 21 müň 500 gektarynda inçe süýümli we orta süýümli pagta ekildi, ýygnalan hasyl bolsa “ak altynyň” 44 müň 408 tonnasyna deň boldy.
Hormatly Prezidentimiz kärhana bilen tanyşmagyny tamamlap, Hormatly myhmanlar üçin kitapda ýadygärlik ýazgy galdyrdy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dabara gatnaşyjylar bilen mähirli hoşlaşyp we kärhananyň işgärlerine, pagtaçylyk pudagynyň zähmetkeşlerine işlerinde uly üstünlikleri arzuw edip, özüne garaşyp duran dikuçara mündi we bu ýerden ugrady.
Hormatly Prezidentimiziň dikuçary asmana galyp, Mary welaýatynyň Baýramaly etrabyna tarap ugur alýar. Milli Liderimiz ýolugrunda guş uçar belentlikden oba hojalyk meýdanlaryny synlady. Bu ýerlerde häzir galla oragy we gowaçalara ideg işleri gyzgalaňly dowam edýär. Mälim bolşy ýaly, şu ýyl welaýatyň babadaýhanlarynyň öňünde 380 müň tonna däne we 313 müň tonna “ak altyn” ýygnamak wezipesi durýar.
Hormatly Prezidentimiziň dikuçary Baýramaly etrabynyň “Täze ýol” daýhan birleşiginiň çäginde gonýar. Bu ýerde döwlet Baştutanymyzy Mejlisiň Başlygy, Hökümet agzalary, ministrlikleriň we oba hojalyk toplumyna girýän edaralaryň ýolbaşçylary, şeýlet hem ýerli kärendeçiler mähirli garşyladylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerde guralan oba hojalyk önümleriniň sergisi bilen tanyşdy. Bu sergi Türkmenistanda amala aşyrylýan oba hojalyk özgertmeleriniň datly miweleri getirýändigine aýdyň şaýatlyk edýär. Açyk asmanyň astynda guralan sergide çörek we aş önümleriniň, dürli sortdaky unlaryň görnüşleri, şeýle hem bugdaýyň we gowaçanyň tohumlary görkezildi.
Döwlet Baştutanymyz sergi bilen tanşyp, ýurdumyzyň oba hojalyk toplumynyň köpugurly mümkinçilikleriniň bardygyny belledi we oba senagat toplumynyň degişli ýolbaşçylaryna oba hojalyk önümçiligini ylmy esasda guramak, iň gowy tejribäni we öňdebaryjy tehnologiýalary giňden ornaşdyrmak, ýurdumyzda azyk bolçulygyny üpjün etmek, şeýle hem daýhanlary zerur bolan tehnikalar we mineral dökünleri bilen üpjün etmek bilen bagly anyk tabşyryklary berdi. Hususan-da, hormatly Prezidentimiz “Türkmenobahyzmat” döwlet birleşiginiň edara-kärhanalarynyň galla, pagta we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek bilen meşgullanýan kärendeçiler bilen ysnyşykly işlemelidigini belledi.
Milli Liderimiz kärendeçi Jumamyrat Begmyradow bilen söhbetdeş bolup, ondan işleriň barşy, iş şertleri, daýhanlara döredilýän mümkinçilikler hem-de bu şertleriň olaryň zähmetiniň netijelerine täsiri bilen gyzyklandy.
Daýhan özüniň üç gektar meýdanynda pagta ösdüpip ýetişdirýändigini we bereketli hasyl almagy umyt edýändigini gürrüň berdi.
J. Begmyradow häzir ýurdumyzyň daýhanlaryna netijeli işlemek üçin örän amatly şertleriň döredilýändigini, oba hojalyk ekinleriniň hasylyny artdyrmak üçin uly mümkinçilikleriň açylýandygyny, oba ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň gowulanýandygyny buýsanç duýgusy bilen belläp, hormatly Prezidentimize ekin meýdanlarynda we öri meýdanlarynda zähmet çekýän adamlar hakynda elýän atalyk aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdi. Kärendeçiniň nygtaýşy ýaly, döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda oba hojalyk toplumynda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeler netijesinde daýhanlaryň durmuş derejesi ýokarlanýar, şonuň bilen birlikde, olaryň öz zähmetiniň netijesine bolan gyzyklanmasy artýar. Şeýle ýagdaý onuň maşgalasynda hem äşgär duýulýar.
Kärendeçi häzirki wagtda suwaryş işlerine başlamakçy bolýandygyny aýdyp, hormatly Prezidentimize ösüş suwunyň tutulmagyna badalga bermegi haýyş etdi. Döwlet Baştutanymyz eline pil alyp, suwaryş ýabyndaky toprak böwedini aýyrdy we meýdana akyp başlan suwuň ýoluny açdy.
Milli Liderimiz daýhan bilen hoşlaşyp, “ak altynyň” bereketli hasylyny ösdürip ýetişdirmegi arzuw etdi we kärendeçä gymmat bahaly sowgat gowşurdy.
Soňra hormatly Prezidentimiz kärendeçileriň ýene-de biri – Gülbahar Hudaýberdiýewa bilen söhbetdeş boldy. Kärendeçi üç gektar meýdanyna güýzlük däne ekip, bereketli hasyl ýetişdiripdir. Ol milli Liderimiziň sowallaryna jogap bermek bilen, ýerde işlemegiň onuň maşgalasy üçin ygtybarly bereket çeşmesi bolup durýandygyny gürrüň berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kärendeçiniň ýerini synlap, döwletimiz geljekde hem oba senagat toplumynyň ykdysady netijeliligini ýokarlandyrmak, oba ilaty üçin mynasyp iş we durmuş şertlerini döretmek boýunça maksada gönükdirilen çäreleri görjekdigini aýtdy. Sahawatly türkmen topragy olaryň tutanýerli zähmetine bereketli hasyllary eçilýär.
Ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda oba hojalyk toplumynyň döwrebap önümçilik desgalarynyň gurulmagy munuň aýdyň mysaly bolup durýar. Olaryň hatarynda şu gün Sakarçäge etrabynda ulanmaga berlen pagta arassalaýjy kärhana hem bar. Döwrüň talaplaryna laýyk gelýän zerur, ösen düzümli türkmen obasynyň täze keşbi kemala gelýär. Obalarda ykdysady gatnaşyklar kämilleşdirilýär, ýokary hilli oba hojalyk önümleriniň öndürilýän möçberi ýokarlanýar, netijede daýhanlaryň gurplulygy artýar.
Kärendeçi hormatly Prezidentimize oba zähmetkeşlerine berýän, ähli daýhanlar ýaly öz işinde hem yzygiderli duýýan hemmetaraplaýyn goldawy üçin çuňňur hoşallygyny beýan edip, milli Liderimizden öz meýdanyndaky galla oragyna başlap bermegini haýyş etdi. Döwlet Baştutanymyz meýdandaky güýzlük dänäniň oragyna badalga berdi. Şol pursat meýdanda däne ýygnaýjy kombaýnlar işe girişdi.
Döwlet Baştutanymyz kärendeçä berk jan saglyk, işinde üstünlik we maşgala abadançylygyny arzuw edip, oňa gymmat bahaly sowgat gowşurdy we onuň bilen hoşlaşdy.
Soňra milli Liderimize Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Ýazmyradow ýüzlenip, Watan harmanyna saýlama bugdaýyň
1 million tonnasyny tabşyran türkmen gallaçylarynyň uly zähmet ýeňşini gazanandyklaryny habar berdi.
Şonuň bilen birlikde, wise-premýer şanly wakalaryň ýene biri hakynda habar berdi: Birleşen Milletler Guramasynyň Azyk we oba hojalyk düzümleýin guramasynyň /FAO/ 2015-nji ýyla çenli döwür üçin FAO-nyň maksatnamasynda kesgitlenen Müňýyllygyň ösüş maksatlarynyň biri bolan azyk howpsuzlygyny üpjün etmek babatda gazanan üstünlikleri üçin Türkmenistana ýörite sertifikaty berdi. Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary bu barada habar bermek bilen, hormatly Prezidentimize degişli resminamany gowşurdy. Bu waka ýurdumyzyň gazanýan üstünlikleriniň, şeýle hem milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy we ýolbaşçylygy bilen ýurdumyzyň oba hojalygynda amala aşyrylýan toplumlaýyn özgertmeleriň oňyn häsiýetiniň halkara derejesinde ykrar edilmeginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi.
Döwlet Baştutanymyz bu habary kanagatlanma bilen kabul edip, BMG-niň Azyk we oba hojalyk düzümleýin guramasynyň bu sertifikaty düýpli özgertmeler ýoluna düşen Türkmenistanyň bu ugurda, şol sanda azyk bolçulygyny döretmek boýunça uly netijeleri gazanmagynyň aýdyň subutnamasy bolup durýandygyny belledi. Biziň ýurdumyzyň gazanan üstünlikleri bu gün dünýä derejesinde ykrar edilýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalygyny we azyk senagatyny has-da döwrebaplaşdyrmak we ösdürmek ýaly möhüm ugurda işleriň dowam etjekdigini nygtady. Milli Liderimiz uly zähmet üstünligini gazanan ýurdumyzyň gallaçylarynyň öz öňlerinde goýan jogapkärli wezipäniň hötdesinden abraý bilen geljekdigine—ýetişdirilen ähli hasyly ýitgisiz ýygnap, Watan harmanyna 1 million 600 müň tonna däne tabşyrjakdygyna ynam bildirdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz hemmeler bilen hoşlaşyp, bu ýerden ugrady.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Mary welaýatyna iş sapary dowam edýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Nargül kellesini öl myžžyk bolan ýassygyndan göterdi. Gözlerinden akan ýaş duluklaryndan syrygyp, ýüzüniň bir tarapyny doňduran ýaly edipdir.Gatap galan ýaňaklaryny ýuwaşja sypalady. Ýüzünden garynja ýörän ýaly bolup, bedenini tikenekledi. Boýny agyr kellesini gotererden ejiz ýaly, bir gapdala gyşardy.Öl ýassygyny beýleki tarapyna öwürip, kelläsini mejalsyz halda oklap göýberdi. Gözlerini ýumdy-da,özüne ynjalyk bermeýän pikirlerden az salymda bolsa gaçmak üçin ýorgany başyna çekdi. Garaňkylyk ...
.... Nargül başyny yrady. .Kellesiniň içinde agyr bir zat iki –baka togalanan ýaly boldy. Demigip, hopugup ýorgany aýyrdy.Ýerinden dikelip çugutdyryp oturdy-da, gapdalynda pökgüje ellerini iki tarapa serip ýatan gyzjagazyna seretdi .Seretdigiçe bakdygyça gyzy ondan uzaklaşyp barýan ýaly boldy. Göwnüne ol Nargüle``Meniň näme günäm bar eje!...``diýýän ýalydy...
... Mende-de günä ýokdy...Biz hem günäsizdik... Biziň çaga kalbymyzyň entek ene hüwdüsinden ganmadyk mahaly, enemiziň süýt ysy gitmedik gursaklarynda uklamaly wagtymyz, bize dözmedilermi? Saçlarymyzyň örümlerine ene elleriniň degmegini näme biz islemedikmi? Ilkinji gezek mekdebe gadam basanymda, eneleri bilen elleri gülli gelen çagalary görenimde, meniň içimdäki gopan harasat belki Nuhuň tupanyndan beterräk bolandyr..
Şool ilkinji gezek ejesiz ýatanym ýadymdan hiç çykmaýar. Uly maşgaladygymyz üçin , oglanlar bir otagda, gyzlar bir otagda, men we menden kiçiler bolsa, ejem bilen dädemiň ýanynda ýatardyk.Tä ýatyançak ejem bilen dädemiň aýdyp berýän ertekiler dünýäsinde gezerdim...
`` Bir bar eken bir yok eken .Gadym eýýamda bir patyşa bar eken.Patyşlanyň aýdan ary-günden görkli bir aýaly bar eken.Günlerde bir gün patyşanyň aýaly hamyla bolup, aýy güni dolup ,ýüzi nuranaja gyzy bolupdyr.Ýöne patyşanyň aýaly şol gyzjagaz doglanda ölüpdir.Patyşa bolsa aýalynyň ölümine sebäp bolan hasaplap, şol gyzjagaz doglandan ýüz öwürüpdir...``
Ýetim galan gyzjagaza nebsim agyryp, başyma ýorgany büräp gulaklarymy elimiň aýasy bilen ýapardym.Şoool ýatyşyma hem uklap galandyryn bir görseň... Şol erteki jigilerimiň islegleri bilen gör näçe gezek aýdylan-da bolsa, men hiç ahyryna çenli eşitmändim.Soňlanmadyk, gutarylmadyk ertekini bize Durmuş her näçe islemesekde, gulaklarymyzy gözlerimizi baglasakda, şeýle bir gürrüň berdi welin ,hiý aýdyp diýer ýaly däldir...
Öýümiziň bir burçunda gurulan tanaply sallançagyň çözüleni ýadyma düşenok.Ilki menden ulular, soňra men ,menden soňra kiçi jigilerim, bu sallançakda kä batly, kä ýuwaş yralanyp-hüwdülenip ösdük. Kä mahal biri-birimize bahyllyk edip iki bolup gyslyşyp ýatardyk. Biraz ulalanymdan soň öz-özümi hüwdüläp hiňlenip sallançakda öz-özümi ýatyran gezeklerim hem bolupdy.
Meniň balamy öwmeli
Öň ýakasyn düwmeli
Alyn saçyn sypalap
Gara saçyn örmeli...
Hawa ýat tutan ene hüwdimi hiňlenip ýatyşyma tä sallançagyň ``hak eýesi`` gelýänçä ýatardym. Soňra aglap, elde- aýakda durmaýan jigimi sallançaga salansoňlar sallançak bagyny maňa bererdiler-de giderdiler.
Meniň jigim ýatypdyr
Gyzyl güle batypdyr.
Gyzyl gülüň tikeni
Aýajygyna batypdyr . Huwwa huw Huuuwwa-huuw...
Biz birimiziň ``yzyny basyp`` ulalýardyk. Emma soňky günlerde öýümizdäki şol gyzgalaňly ýaşaýyşymyza näme bolandygynam bilmän galdyk welin birden hemme zat çepbe çöwrüldi . Indi bizi irden saçymyzy sypalap oýarýan mähriban ellere derek ,biri –birinden ýowuz ,sowuk ,gaharly sesler turuzup, mekdebe ýola salýardy. Ulularyň manysyz bakyşlaryndan bir zatlar duýsagam ejem bilen dädemiň arasyndaky sowuk garaýyşlardan aňsagam ,edil beýle zatlar hiç birimiziň kellämize gelmändi. Indi düşekler aýry otagda ýazylyp biz hem kä dädemiň kä ejemiň ýanynda ýatyp ikisiniň hem ýüregini awlamaga çalyşýardyk. Öňki ýaly bir ýerde ýatyp bir saçagyň başyna geçmäge ölemen howlugýardyk. Her gün okuwdan gelenimizde şol gyzgyn mähirlije öýümiziň töründe, ýylgyryp oturan ejemizi ýassygy tirsekläp ýatan dädemizi ,görmäge howlugyp öýe gelerdik. Bu gün bolsa....
Öý içeri dargap ýatyr. Öýümiziň içindäki mydama gulply duran ,ýeke-täk açary hem ejemiň saçbagysynda daňylan, agaç sandyk açyk ýatyr. ``Ogry girdimikä? ``ilkinji gezek kelläme gelen pikir şol boldy.
``dädeeeee nirde sen? Ejeeeejan gelsene...``
Hiç kimden ses ýok. Men daşary çykdymda üzüm dalbarynyň diregine söýenip ysgynsyz oturdum. Birwagtdan kiçi jigimiň elinden tutup dädem geldi. Ol meni görüp birhili boz-ýaz boldy.Men hem dädemi görenimden aglamaga başladym.Dädemiň üzlem-saplam`` Goý gyzym... geler-le...Sizi taşlamaz...Dözmez...Bir topara siz ... Bolmasa özüm gidip getirerin... Goý indi sen ulugyz bolupsyň-a!`` diýen sözlerini eşidip ,nämäniň nämedigini düşünip başladym.
`` Gelermi?`-- diýen şekilde dädeme soragly bakdym ``Hany ulygyzym ýör öýleri ýygnaly ..Bulaşyp ýatsa, doganlaryň hem gelse olaryň ýüregine – de gorky aralaşar``. Men sessiz dädemiň yzyna düşdüm. Ilki bilen içi boşap ýatan agaç sandygyň gapagyny ýapdym-da, gulpuny bagladym. Öýde dargap ýatan egin - eşikleri ýerli ýerinde goýup ilkinji gezek ``eje`` ýerini tutmaga ädimimi ätdim. Güýjümiň ýetdiginden nahar bişirdim.Doganlarymyň gelerine garaşyp, olaryň hem nähili ejesizligi kabullanjagyny görmegä howlukdym. Her kim bu ýagdaýyň boljagyna garaşýan ýaly sessiz-üýnsüz biri-birinden soradylar we sessiz jogap aldylar. Her kim ogryn aglady.Her haýsymyzyň ýüregindäki derdimizi dag ýaly eden ejemiz bolsa bize ``enesiz ýesir`` adyny berip uzaklara ``öz söýgüsiniň ``yzyndan gitdi...
Gitdi dolanmazlygy boýun alyp biziň her haýsymyza geljekde tä ömrümiziň ahyryna çenli ``gara tegmilini ``basyp gitdi. Bizi hem ýesir hem ýetim goýup biziň her haýsymyz ýaşymyzdan öň ``ulaldyp ``gitdi...
Şol gije, ilkinji gezek ejemiň giden gijesi onuň ýatýan boş ýerine öwran-öwran kellämi galdyryp seredip ýatdym. Ejem hakdaky hasratlarymyzy hemmäimiz içimizde gömdük. Öýde bu hakda gürrüň bolmasa-da mekdepde çagalaryň garaýyşlaryndan mugallaymlaryň gözünden biz ``terk edilenler``diýen gynanjy görüp ýygrylýardyk.
Ine hemmeleriň garaşan 8 mart ``eneler güni`` hem gelip ýetdi.Mugallymymyz bize ``meniň ejem`` diýen düzme ýazmagy tabşydrdy. Her haýsymyza adymyz ýazylan akja kagyzy berdiler. Men elime alan galamymy diňe gysymymda saklap`, 45 minutlyk okuw sagadymy geçirdim. ``men näme ýazaýyn?`` ....
Mugallym her haýsymyzyň ýazgylaryny ýygnap alanda meniň hiç ýazmandygymy görüp, birsalym ýüzüme seredip durdy.Uludan demini aldy-da, meniň başymy sypalap ýerine gitdi.. Ertesi mugallym her kimiň düzmesine baha goýupdyr.meniň hem ýazylmadyk ýazgyma iň ýokary bahany 5-ligi berip ``çagalar siz bu bahalaryňyzy alyp şu gün`` eneler gününde`` eneleriňize sowgat äkidiň``-diýdi.
Öýde her ýylda eneler güni bellenen günleri biziň sowgatlarymyzy alyp, ýüzüne sylyp açýan ejemiz indi biziň alynmadyk sowgatlarymyzyň ahyny çekýärdi bir ýerlerde...
Hawa biz şeýdip öýde ejesiz galdyk. Töwerekdäki goňşy golamlaryň hyşy-wyşylaryny diňläp ulalmaga başladyk. Saçlarymyzy özümiz daradyk ,naharymzyy özümiz bişirdik, syrkaw jigilerimiz üçin özümiz aladalandyk . Dädeme aladany az ýüklejek bolup arkam dagy ``ýük çekmäge``öwrendi gitdi.Ahyry hem ulalyp ulalman .``müň gülden bir gülümiz açylman-ka`` gunça wagtymyz her haýsymyz ``öz göbegimizi özümiz kesdik``.Öýüň ulalmanka ulalan gyzy men hem durmuşa çykdym. Eneden görmedik mährimi gözläp Durmuşyň ak ýoluna aýak basdym. ..
Asyl durmuşyň çarkandakly agyr güzaply ýoly indi başlanýan ekeni. Agzy ýaşmakly ýüzi bürekli gelinligimde dalandym.Gelin bolup baran öýümde ilkinji eşiden sözüm `` haý enesi ýalamadyk` boldy. Wah çydar ýaly sözler eşidilen ýaly däldir-le... Wah çagalygym...``
..... Nargül gapdalyndaky gyzjagazyny bagryna basyp özüne tarap çekdi. Ýatan gyzjagazymyň kellejigini ysgap ``ýok meni seniň ne ýetim ne-de ýesir bolmagyňy isleýän.. Goý name bolsa şol bolsun! Seniň boýnuň burulmasa bolany. Saňa –ha enesi ýalamadyk diýdirmen...Sen ene –ata hakdaky düzmäňi arkaýyn ýazarsyň balam... ``
Nargül ýerinden yraň-daraň galdy-da atyp barýan daňyň ümüş-tamşynda penjireden boýnuny uzatdy. Biraz diň saldy-da penjiräni ýapyp ýene ýerine geçip ,ýorganyny başyna çekdi...
Nargüliň ýatlamalardan ýaňa kellesi hum ýaly çişdi. Kirpiklerini çalaja biri birine gatanam şoldy, gözüni açsa eýýäm gün ýokary galyp gidipdir. Gyzjagazy bolsa turup özbaşyna güýmenipjik jügür-jügür edýär.``dädde-dädde``
Gün uzyn öz hysyrdysy bilen boldy. Emma öýüniň gapysynyň kakylmagyny her näçe islese-de gaýta-- gaýta gapa seredip ,gyzjagazynyň ``däddesiniň `` gelerine ``garaşsa-da hiç kim gelmedi.
Nargülüň öýüniň çyrasy ýene ýandy.Penjireden geliniň gyzjagazyny golunda göterip iki-baka yraýandygy bildirýär. Onuň hüwdi sesi gijäniň garaňkylygynda uzaklara gidýärdi...
Aýlar gyzym aý ýaly
Aýda keser bir haly
Halysyň kenary
On barmagynyň hünäri ........ Huwaa huw. ..Huw....
Ogulmaýa Semizade-- Saparowa . Türkmensahra .Iran.
Web Address: Altyn Gupba
******************************


text:
Habarlar 6 ýanwar 2018
Resmi habar
Döwlet Baştutanymyz Ahal welaýatynyň we Aşgabat şäheriniň käbir häkimlikleriniň atlaryny we gurluşyny üýtgetmek hakynda Karara gol çekdi
- Ahal welaýatynyň Babadaýhan etrap häkimligini döretmeli we gurluşyny tassyklamaly;
Ykdysadyýet
2018-nji ýylyň ilkinji birža söwdalarynda metal önümleri, nah ýüplügi we buýan köki hasaba alyndy
Daşary ýurt walýutasyna BAE-den, Serbiýadan we Owganystandan gelen telekeçiler metal önümlerini, buýan köküniň erginini we guradylan buýan köküni, nah ýüplügi satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 4 million 100 müň dollaryna barabar boldy.


text:
Tämiz tebigat
Golaýda Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Aşgabat şäheriniň Bagtyýarlyk etrap Geňeşi, Bagtyýarlyk etrap häkimligi, Aşgabat şäheriniň Polisiýa müdirliginiň 4-nji bölimi, Bagtyýarlyk etrap prokuraturasy bilen bilelikde gurnamagynda Aşgabat şäheriniň Bagtyýarlyk etrap häkimliginiň mejlisler jaýynda Daşky gurşawy goramagyň Bütin dünýä güni mynasybetli “Tämiz tebigat” atly baýramçylyk duşuşygy geçirildi. Oňa etrabyň bilim ulgamynyň hünärmenleri, ýaşuly nesliň wekilleri, saglyk ulgamynyň wekilleri hukuk goraýjy edaralaryň wekilleri, TMÝG-nyň Aşgabat şäheriniň Bagtyýarlyk etrap Geňeşiniň işgärleri gatnaşdylar. Duşuşykda ýurdymyzda Daşky gurşawy goramakda alnyp barylýan işler hakynda giňişleýin beýan etdiler. Daşky gurşawy goramagyň Bütin dünýä güni mynasybetli ajaýyp sergiler hem görkezildi. Duşuşyga gatnaşanlar mähriban Arkadagymyza çäksiz alkyşlaryny aýytdylar.
Amantalyp


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 42-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Türkiýeden, Owganystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen gidrousulda arassalanan dizel ýangyjyny, awiasiýa we yşyklandyryjy kerosini, awtobenzini, şeýle hem tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Mundan başga-da, Russiýanyň işewür toparlarynyň wekilleri daşary ýurt walýutasyna boýalan tüýjümek önümleriň dürli görnüşlerini, hasa görnüşli matalary hem-de egirme önümçiliginiň galyndylaryny satyn aldylar. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 34 million 388 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 819 müň manatlyk azyklyk bugdaýy satyn aldylar.


text:
Medeniýet, Sungat we Sport
Taryhy şähere 2017-nji ýylda 20 müňi daşary ýurtly bolmak bilen jemi 232 müň syýahatçy geldi
Anadoly Efes basketbol komandasy şeýlelikde 5-nji gezek ýeňiş gazandy
Halkara Olimpiada komiteti Demirgazyk Koreýaly türgenleriň Günorta Koreýada geçiriljek 2018 Gyşky olimpiada oýunlaryna gatnaşmagy meselesini 20-njy ýanwarda ara alyp maslahatlaşar
Türkiýäniň milli futbol ýygyndysy Russiýanyň ýygyndysy bilen 5-nji iýunda taýarlyk oýnuny oýnar
Türkiýäniň syýahatçylyk pudagynda halkara markalaryndan biri bolan Nemrut dagyna geçen ýyl ýerli we daşary ýurtly 91 müň 573 syýahatçy geldi
“Zenanlar gytçylyk we epidemiýa ýaly iň agyr şertlerde hem erkekler bilen deňeşdirilende has çydamly”
Şol sebäpli Prezident R.T. Erdogan, TBMM-niň başlygy Ismail Kahraman we Premýer ministr Binali Ýyldyrym gutlag ýüzlenmesini çap etdiler
Gys paslynyň gelmegi bilen birlikde liža süýüjüler Türkiýä gelmäge başlady
Kapadokýa tebigaty, taryhy we medeni gurluşy bilen ünsleri özüne çekýär
Oýnan “Mahmut mugallym” we “Ýaşar ussa” rollary bilen türk tomaşaçysynyň aňynda orun eýelän Özkul, birnäçe wagtdan bäri öýünde bejergi alýardy
Festiwalyň geçirilmegi üçin taýarlyklar başlady
Taryhy galyndylaryň “Ýiten imperatorlyk” hökmünde atlandyrlan Komnenos şalygyna degişlidigi öňe sürülýär
Ali Kazym birnäçe wagtdan bäri rak keseli sebäpli paýtagt Bagdatda bejergi görýärdi
Topkapy köşgüne geçen ýyl 1 million 943 müň 969 adam gelip gördi
Noýabr aýynda Türkiýä gelen syýahatçylaryň sany 1 million 652 müň 795 adama ýetdi


text:
6 Şubat 2015 Cuma
Türkmen-horwat işewürler maslahaty.
Türkmen paýtagtynda geçirilen türkmen-horwat işewürler maslahatynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň geljegi hakynda pikir alşyldy. Işewür duşuşyga gatnaşmak üçin Horwatiýa Respublikasynyň Premýer-ministriniň orunbasary, sebitleýin ösüş we Ýewropa Bileleşigi gaznasy ministri jenap Branko Grçiçiň ýolbaşçylygyndaky wekilçilikli topar Türkmenistana geldi. Maslahata gatnaşyjylaryň hatarynda dostlukly ýurduň döwlet düzümleriniň, şeýle hem gämi gurluşygynda, energetika, nebitgaz senagaty, ulag, gurluşyk we beýleki ugurlarda ýöriteleşdirilen esasy kompaniýalarynyň wekilleri bar.
Duşuşyga türkmen tarapyndan ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň hem-de Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri gatnaşdylar.
Nobatdaky işewürler maslahatynyň geçirilmegi okgunly ösýän ikitaraplaýyn gatnaşyklar babatda ägirt uly ähmiýete eýe bolup, olara soňky ýyllarda hil taýdan täze mazmun we kuwwatly itergi berildi. Iki ýurduň arasynda haryt dolanyşygynyň artan möçberi we dürli ugurlarda amala aşyrylýan bilelikdäki maýa goýum taslamalary munuň adýyň mysalydyr.
Horwatiýa Respublikasynyň wekiliýetiniň ýolbaşçysynyň çykyşynda horwat tarapynyň Türkmenistan bilen özara gatnaşyklaryny giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändigi aýratyn bellenildi. Çünki Türkmenistan milli ykdysadyýetiniň ýokary ösüş depginlerini dünýä görkezip, geljegi uly we ygtybarly hyzmatdaş hökmünde ýokary halkara abraýyna eýe bolup durýar. Şu günki maslahat hem iki ýurduň dürli ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmäge çalyşýandygynyň aýdyň subutnamasydyr diýip, jenap Branko Grçiç onuň çäklerinde özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de üstünlikli giňeltmäge ýardam etjek täze işewür gatnaşyklaryň ýola goýuljakdygyna ynam bildirdi.
Şunuň ýaly bilelikdäki işewür duşuşyklar netijeli döwletara gatnaşyklaryny ösdürmegiň netijeli usuly bolup durýar. Myhman maslahata gatnaşýan esasy horwat kompaniýalary bilen tanyşdyryp, Horwatiýanyň işewür toparlarynyň dürli ugurlarda täze taslamalary amala aşyrmaga işjeň gatnaşmaga taýýardygyny aýtdy. Türkmen we horwat wekiliýetleriniň tanyşdyrmalarynda milli ykdysadyýetleriň hem-de häzirki ýagdaýlary nazara almak bilen, iki ýurduň we halklaryň bähbidine laýyk gelýän mümkinçiliklere syn berildi.
Çykyş edenler Türkmenistanyň döwlet ösüşiniň strategiýasynyň möhüm ugurlary barada aýtmak bilen, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda giň gerimli özgertmeleriň amala aşyrylýandygyny bellediler. Şol özgertmeler ýurdumyzyň ägirt uly ykdysady kuwwatynyň doly we hemmetaraplaýyn amala aşyrylmagynyň hasabyna türkmen halkynyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilendir. Türkmen döwletini ösdürmegiň konsepsiýasy milli ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, ähli pudaklara täze tehnologiýalaryň we dolandyrmagyň öňdebaryjy usullarynyň ornaşdyrylmagyna, bazar gatnaşyklaryna tapgyrlaýyn geçilmegine, hususy telekeçilige giňden goldaw berilmegine esaslanýar.
Şunda birek-birege hormat goýmak we özara bähbitlilik ýörelgelerinde gyzyklanma bildirýän taraplar bilen söwda-ykdysady gatnaşyklaryň giňeldilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň ykdysadyýetine maýa goýumlaryny artdyrmak maksady bilen degişli düzüm ösdürilýär, maýadarlaryň hukuklaryny goramak boýunça halkara talaplaryny nazara almak arkaly, maýa goýum işiniň kanunçylyk binýady yzygiderli kämilleşdirilýär.
Işewürler maslahatyna gatnaşyjylara Garaşsyz, Bitarap türkmen döwletiniň ykdysady kuwwaty we gazanan üstünlikleri, döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny nazara almak bilen, hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary hakynda maglumat berildi.
Duşuşygyň barşynda bellenilişi ýaly, telekeçilik düzümleriniň derejesindäki söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk uly mümkinçilikleri açýar. Şunuň bilen baglylykda, horwat wekiliýetiniň agzalary Türkmenistanda milli ykdysady strategiýanyň möhüm tarapy bolup durýan hususy ulgamy ösdürmegiň ugurlary bilen tanyşdyryldy.
Maslahatyň çäklerinde görkezilen wideofilm horwat wekiliýetiniň agzalaryna Türkmenistanlda amala aşyrylýan düýpli özgertmeleriň gerimi hakynda aýdyň düşünje almaga mümkinçilik berdi. Şol özgertmeler bolsa ýurdumyzyň dünýäniň ykdysady ulgamyna üstünlikli goşulyşmagyna gönükdirilendir we iki döwletiň arasynda hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin uly mümkinçilikleri açýar.
Türkmenistanyň ministrlikleriniň, edaralarynyň we hususy ulgamynyň hem-de Horwatiýa Respublikasynyň döwlet düzümleriniň we kompaniýalarynyň wekilleriniň arasynda geçirilen ikitaraplaýyn duşuşyklaryň barşynda bilelikdäki taslamalar hem-de özara gatnaşyklaryň geljekki ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
6 Şubat 2015 Cuma
Ýewropa Ukraina Krizisiniň Çözülmegi Üçin Tagalla Edýär.
Germaniýanyň Federal Kansleri Angela Merkel we Fransiýanyň Prezidenti Fransua Olland Kiewde Ukrainanyň Prezidenti Petro Poroşenko bilen duşuşdy.
Liderler Ukraina krizisiniň parahatçylykly ýagdaýda çözülmegi meselesini ara alyp maslahatlaşdy.
“Merkel we Oland bilen geçiren gepleşiginiň ýurduň gündogarynda ot açyşlygyň bes edilmegi meselesinde umyt berendigini” aýdan Poroşenko Minisk şertnamasynda ýer alan taraplaryň jogapkärçiliklerini ýerine ýetirmelidigini nygtady.
Ukrainadaky daşary ýurtly esgerleriň çekilmegini we zamun alynanlaryň boşadylmagyny islän Poroşenko, basyp alyşlyk astyndaky ýerlerde Ukrainanyň kanunlaryna laýyklykda ýerli saýlawlaryň geçirilmelidigini belledi.
Merkel bilen Olland Ukrainadan soň şu gün Moskwada Prezident Putin bilen duşuşar.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Hormatly lukman! Men yaňy 17 ýaşymda. Meniň ýüzume eýýämden tüý çykyp başlady. Bu tüýler näme üçin ir çykýarka? Belki men nädogry iýmitlenýändirin ýa-da nädogry hereketler edýändirin? Tüýleri şu wagtdan syryp başlasam bolarmy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýüzüňizdäki tüýler oglanlarda 14-15 ýaşa gabat gelýän ikilenji jynsy alamatyň biri bolup durýar. Şol döwür hemme oglanlar sakgalyň nädip we näme üçin ösýäni barada gyzyklanyp başlaýarlar. Ýüzüňizdäki tüýler ýüzüň derisini daşky gurşawyň ýaramaz täsirlerinden, sowuk howadan goraýar. Lukmançylyk nukdaý nazaryndan, sakgalyň emele gelmegi we ösüp başlamagy göniden-göni erkeklik gormony testosterony bölüp çykarýan mäzleriň işjeňliginiň 14-15 ýaşda has artýandygyna bagly. Bu gormonlar oglanjyklary ýetişen ýigitlere öwrüp başlaýar. Bu döwürde diňe ýüzüňdäki tüýler däl, eýsem tutuş bedendäki tüýler ösüp başlaýar. Şundan daşary tüýleriň ösmegini adrenalin gormony hem güýçlendirýär. Adrenalin bedendäki ähli hadysalary çaltlaşdyrmaga ukyby bar. Haçanda sakgalyň ösüşinde näsazlyk duýsaňyz, Siz endokrinolog we dermatolog lukmana ýüz tutup bilersiňiz.
Sakgalyň ösüş tizligi her adamda üýtgeşikdir. Şonuň üçin Size sakgalyňyz durmuşda päsgel bermejek bolsa onda syrmasaňyzam bolýar. Ýöne syranyňyz bilen hem hiç hilli zyýan ýetirmersiňiz. Siz eýýäm 17 ýaşyňyzda. Käbir oglanlar 12-14 ýaşdan murtlaryny we sakgallaryny syrýarlar. Bu ýagdaýa hem ýokarda aýdyp geçilen gormonlar we genetiki nesil yzarlaýjylyk sebäp bolup durýar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Plagiat
Haýsydyr bir ýerden alynan pikirleri çeşme görkezmezden ulanmakdyr. Başgaça aýdanymyzda başga biriniň pikirini özüňki ýaly edip görkezmekdir. Başga biriniň eserinden bölek alyp ulansa bolar, ýöne çeşme görkezmek hökmanydyr. Çeşme görkezilmedik ýagdaýynda plagiat bolýar we akademiki jenaýat hasaplanýar.
Plagiatyň käbir görnüşleri:
- Bir pikiri çeşme görkezmezden ulanmak
- Ulanylan sitatany goşa dyrnak içinde ýazmazlyk we çeşme görkezmezlik
Plagiat bilkastlaýyn ýa-da tötänleýin edilip biliner.
"Ýer jisimleri özüne çekýär" ýa-da "II jahan urşy 1945-nji ýylda gutardy" ýaly sözlemleri goşa dyrnak içinde ýazmazlyk plagiat hasap edilmeýär. Sebäbi köp kişi tarapyndan bilinýän zatlary ýazan adam pikiri ilkinji orta atan adam ýaly görünmeýär. Şuňa meňzeş hemme kişi tarapyndan bilinýän zatlary we hakykatlary ýazan ýagdaýyňda çeşme görkezmezlik plagiat hasap edilmeýär.


text:
Sabyrsyzlyk bilen garaşylýan «Aşgabat 2017»-niň başlanmagyna az wagt galdy. Muňa garamazdan, sport oýunlaryna zerur bolan ähli taýýarlyk işleri doly ýola goýuldy. Bu halkara çäresi dünýä ýüzüne türkmen halkynyň milli özboluşlylygynyň, edim-gylymlarynyň we ahlak päkliginiň asyl durkuny hakyky keşbinde açyp görkezer. Bu ugurda iň ähmiýetli hyzmatlarynyň biri-de ulag hyzmatydyr.
Oýunlaryň geçýän döwri myhmanlaryň we paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň sport merkezlerine, ýaryş meýdançalaryna rahat baryp bilmekleri üçin ähli zerur şertler göz öňünde tutuldy. Şoňa görä-de her bir gatnaşyjynyň olimpiýa merkezlerine haýsy ugur bilen gelip, haýsy ugur bilen gitjekligi, ulag hyzmatlaryndan peýdalanmak mümkinçiligi meýilnamalarda doly kesgitlendi.
Oýunlara gatnaşyjylaryň ulaglaryny geçirmek, münmek-düşmek zolagy, duralga, ulag-barlag nokady hem-de desgadan çykyş ýoly we köçe ulgamynyň töweregine gözegçilik etmek ýaly hyzmatlar üns merkezinde saklanar. Hyzmatlarda düşünişmek ýoly arkaly müşderileriň talaplaryny kanagatlandyrmak maksat edilýär. Oýunlara gatnaşyjylar ulag hyzmatlary barada maglumatlar bilen tanyş ediler. Hyzmatlaryň çäginde tälimçiler, metbugat işgärleri, tomaşaçylar we resmi wekiller üçin awtobus hyzmatlary ýola goýlar. Oýun döwründe VAPP-lar we VAPP (ulag giriş rugsatnamasy) barlaglary amala aşyrylar. VAPP tagtalary ähli ulag barlag meýdançalarynda, ulaglaryň rugsatnama barlag nokatlarynda bolar. Howpsuzlyk gullugynyň işgäri VAPP-y we rugsatnamasyny barlar, eger näsazlyk ýüze çyksa, girmegi gadagan eder. Ulag hyzmatlarynyň dogry gurnalmagy bilen müşderi toparlarynyň ulaglary howpsuz ýagdaýda we öz wagtynda desgalaryna baryp bilerler. Şeýle hem tomaşaçylar we işçiler bir desgadan beýleki desga howpsuz, rahat aýlanyp bilerler. Desgalaryň töweregindäki ýerli ýaşaýjylaryň adaty iş hereketleri dowam eder we beýleki işler ýerliksiz saklanmaz. Ähli oýunlara gatnaşyjylar (türgenler, ýokary derejeli myhmanlar, metbugat işgärleri we resmi wekiller) üçin ýurda giriş/çykyş menzillerinde olaryň guramaçylykly gelip-gitmegi üçin meýilnama taýýarlamak we gözegçilik etmek talabalaýyk gurnaldy.
Olimpiýa şäherjigi diňe bir sport desgalaryndan we döwrebap myhmanhanalardan ybarat bolman, ol ýerde Monorels ýoly hem bar. Monorels türgenleriň, tälimçileriň we tehniki işgärleriň päsgelçiliksiz hereket etmegi üçin niýetlenendir.
Monorels Olimpiýa şäherjiginiň hyzmat ediş binasyndan ugur alyp, türgenler üçin niýetlenen myhmanhananyň duralgasyna barýar. Soňra jemgyýetçilik medeni dynç alyş merkezinde durýar. Ol ýerden ýolagçylar öz ýaşaýan ýerlerine, myhmanhanasyna, dynç almak üçin jemgyýetçilik merkezine baryp bilýärler. Üçünji duralgada sport binasyna we sambo, kuraş, sport göreşi, guşakly we milli göreşiň geçiriljek 5000 orunlyk üsti ýapyk arena baryp bolýar. Mundan başga-da ýolagçylar türgenler üçin niýetlenen uly türgenleşik binalaryna, sportuň toparlaýyn görnüşleri üçin açyk meýdançalarda türgenleşik geçip bilerler. Monorels ugrunyň 45000 orunlyk Olimpiýa stadionynyň, 5000 orunlyk ýeňil atletika binasynyň we 5000 orunlyk üsti ýapyk suw toplumyny kesip geçmekligi göz öňünde tutulandyr. Şol ýoluň ugrunda 4000 orunlyk ýapyk tennis korty, doping barlag we saglygy dikeldiş merkezleri bar. Monorelsiň iň soňky duralgasy türgenler üçin niýetlenen 2 gatly naharhanadyr.
Umuman, monorels ýoly diňe «Aşgabat 2017» oýunlarynda däl, ondan soň hem Olimpiýa şäherjiginiň ulag aragatnaşyk hyzmatynda uly orny eýelär.
Çary HOJAMYRADOW,
V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitetiň ulag we myhmanlary ýerleşdirmek bölüminiň başlygynyň orunbasary.


text:
Ýol we orun üýtgetme
Islendik hereketiñ gutarnykly netijesini kesgitlemek üçin, bize bir wagtyñ özünde hem ululygy, hem ugry görkezýän fiziki ululyk gerek. Bu fiziki ululyk orun öýtgemegidir. Jisimiñ başlangyç we soñky ýagdaýlaryny birleşdirýän ugrukdyrylan kesime orun üýtgetme diýilýär. Ol wektor ululykdyr. Diñe san bahasy bilen däl, eýsem giñişlikdäki ugry bilen hem häsiýetlendirýän ululyklara wektor ululyklar ýa-da wektorlar diýilýär. Diñe san bahasy bilen kesgitlenilýän ululyklara skalýar ululyklar diýilýär. Orun üýtgetme wektorynyñ ugry hereketiñ başlangyç nokadyndan soñky nokadyna bolan ugry görkezýär. Orun üýtgetme wektorynyñ san bahasy hereketiñ başlangyç we soñky nokatlarynyñ aralygynyñ uzaklygyna deñdir. Aýdyñ üçin orun üýtgetmäni şekillendiilýän kesimiñ ujy strelka bilen belgilenýär. Hereketiñ başlangyç we ahyrky nokatlarynyñ arasyndaky traýektoriýanyñ uzynlygyna geçilen ýol diýilýär. Ýol skalýar ululykdyr. Geçilen ýol we jisimiñ orun üýtgetmesi şol bir zat däldir. Jisim M1 nokatdan M2 nokada ornuny üýtgedipdir diýeliñ (a-surat). Onuñ orun üýtgetmesi M1 M2 kesimidir. M1 we M2 nokatlarynyñ arasyndaky traektoriýanyñ uzynlygy bolsa geçilen ýoldur.


text:
Türkmenistanyň topary ýene-de bir kümüş medaly eýeledi
Türkmen türgenleri Azerbaýjanyň paýtagtynda geçirilýän IV Yslam raýdaşlyk oýunlarynda üstünlikli çykyş edýärler. Şu gün suwda ýüzmek boýunça ýaryşda Merdan Ataýew kümüş medala mynasyp boldy, boks boýunça çärýek final duşuşyklarynda bolsa ýene-de bir ýeňiş gazanyldy. Munuň özi biziň toparymyza ýaryşlaryň nobatdaky tapgyryna gatnaşmaga mümkinçilik berdi.
M.Ataýew 50 metr aralyga arkanlygyna ýüzmekde ikinji orny eýeledi. Ol bu aralygy 25,82 sekuntda geçdi. Munuň özi Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Sergeý Ýepifanowyň şägirdine diňe bir medal getirmek bilen çäklenmän, eýsem, täze milli rekord boldy. Bu görkeziji onuň 2016-njy ýylda Ýaponiýanyň Tokio şäherinde geçirilen Aziýa çempionatynyň barşynda görkezen netijesinden 0,06 sekunt ýokarydyr.
Merdan düýn 100 metr aralygy arkanlygyna ýüzmekde 55,44 sekuntda geçip, ýene-de bir rekord goýdy. Bu netije hem oňa hormat münberiniň ikinji basgançagyna çykmaga mümkinçilik berdi. Bu aralyga ýüzmekde biziň ildeşimiz öňki görkezijisinden 0,5 sekuntdan hem gowrak oňat netije görkezmegi başardy. Şeýle netije örän guwandyryjydyr, çünki M.Ataýew biziň ýygyndymyzyň düzüminde Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda çykyş eder. Ol özüniň görkezijilerini has-da gowulandyrmagy maksat edinýär.
Şeýlelikde, biziň toparymyz alty medal (bir altyn, üç kümüş we iki bürünç) gazandy. Munuň özi ýaryşlara gatnaşýan 57 ýurduň arasynda umumy toparlaýyn hasapda häzirki wagtda Türkmenistanyň ýygyndysyna 11-nji orny eýelemäge mümkinçilik berdi.
Biziň boksçymyz Arslanbek Açylow 81 kilograma çenli agramlyk derejede Kot-d’Iwuaryň wekili A.Kone bilen duşuşdy. Bu duşuşyk bary-ýogy iki minut dowam etdi. Biziň ildeşimiziň garşydaşy iki gezek nokdauntda boldy. Türgenimiziň uly artykmaçlygy bilen duşuşyk möhletinden öň saklandy.
Indi 2016-njy ýylda Rio-de-Žaneýroda geçirilen Olimpiada oýunlaryna gatnaşan A.Açylow 17-nji maýda geçiriljek ýarym finalda türkiýeli türgen bilen duşuşar. Şeýle hem şol gün finala çykmak ugrunda türkmen boksçularynyň ýene-de ikisi — Ýakub Meredow (56 kilograma çenli agramlyk derejede) hem-de Horsant Imamkulyýew (60 kilograma çenli agramlyk derejede) güýç synanyşar.


text:
BILDIRIŞ
Türkmenistanyň Daşary Işler Ministrliginiň Bildirişi
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň Administratiw-tehniki işgärleri taýýarlamak boýunça okuw merkezini tamamlan hünärmenleri Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ulgamynda tälim alşy geçmek üçin Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bäsleşik yglan edýär.
Resminamalaryň kabul ediş möhleti 2016-njy ýylyň sentýabr aýynyň 1-den 20-e çenli, sagat 9-den - 18-e çenli, amala aşyrylýar.
Goşmaça maglumat almak üçin şu ýere ýüz tutup bilersiňiz: Aşgabat ş., Arçabil şaýoly, 108. Telefon:(+99312) 44-56-24
Habaryň Dowamy Üçin: http://www.turkmenhabargullugy.com/haber.php?haber_id=4256


text:
Ykdysadyýet ministri Zeýbekji Katar bilen bagly beýanat berdi
Türkiýäniň Ykdysadyýet ministri Nihat Zeýbekji Türkiýäniň şu günki güne çenli ýokary derejede Kataryň zerur bolan zatlar bilen üpjün edilendigini habar berdi
Ykdysadyýet ministri Nihat Zeýbekji Burundiniň Daşary gatnaşyklar we halkara hyzmatdaşlyk minsitri Alain Aime Nýamitwe bilen iki ýurdyň arasynda tamamlanan Maýa goýumlaryň höweslendirilmegi we goralmagy şertnamasynyň ministrlikdäki gol çekişlik dabarasyndan soň beren beýanatynda: “Şu gün Katara Daşary işler ministrimiz bilen bile sapar gurarys. Bu gije ol ýerde kabul edilşikler we gepleşikler bilen geçireris. Iň gysga wagtda gaýdyp geleris” diýdi.
Zeýbekji Kataryň zerurlyklary babatynda gerek bolan ähli zatlary etmäge taýardyklaryny belläp: “Ilkinji gezek aýdýaryn bular şonsyzam şu günki güne çenli ýerine ýetirildi, ýokary derejede Katar zerur bolan zatlar bilen üpjün edildi” diýdi.


text:
Gyrgyzystanyň döwlet howpsuzlyk gullugy oppozisiýadaky deputat Kanatbek Isaýewi ýurduň ýetip gelýän prezident saýlawlaryndan öň we soň pitneçiligi planlaşdyrmakda aýyplap, tussag etdi.
Howpsuzlyk gullugy 30-njy sentýabrda Isaýewiň jenaýatçy toparlar bilen 15-nji oktýabr saýlawlarynyň töwereginde köpçülikleýin bidüzgünçilik gurnamak we “häkimiýeti zor bilen ele geçirmek” barada dil düwüşendigi sebäpli tussag edilendigini habar berdi.
Guramaçylykly jenaýat toparlarynyň hem “käbir agzalary” tussag edildi diýip, DHK-nyň beýanatynda aýdylýar, emma başga detallar açylmaýar.
Howpsuzlyk gullugy Isaýewiň oppozisiýa kandidaty we ozalky premýer-ministr Ömürbek Babanow saýlawlarda ýeňilse, agdarylyşyk geçirmegi planlaşdyrandygyny aýtdy.
DHK-nyň beýanatynda tassyklanmagyna görä, Isaýew adamlary seçip, olara pul töläp, şol sanda “ýaş adamlary, jenaýat toparlarynyň agzalaryny” “ses berişligiň netijeleriniň galplaşdyrylmagy” bahanasy bilen Gyrgyzystanyň prezident saýlawlary mahalynda we ondan soň bikanun işlerde ulanmaga taýýarlapdyr.
Şeýle-de beýanatda Isaýewiň guramaçylykly jenaýat toparyna bu plany amala aşyrmak üçin “uly möçberde” pul tölemekde aýyplanandygy aýdylýar.


text:
6-njy oktýabr güni irden, Moskwanyň gündogaryndaky demir ýol çatrygynda, içinde onlarça özbek ýolagçysy bolan awtobus bilen otlynyň çaknyşmagy zerarly 21 adam wepat boldy diýip, resmiler aýdýarlar.
Orsýetiň regional polisiýasy çaknyşygyň 6-njy oktýabrda ir sagat 3:30 töwereklerinde (Praga wagty bilen 2:30-da), paýtagtdan 190 km. daşlykda ýerleşýän Wladimir şäherine ýakyn bir otly bekediniň golaýynda bolup geçendigini habar berdi.
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Anuar Žaýnakow Gazagystan belgilidigi aýdylýan awtobusda 55 özbegistanly ýolagçynyň we 2 gazak sürüjisiniň bolandygyny mälim etdi.
Özüniň feýsbuk sahypasynda Žaýnakow sürüjileriň biriniň ölendigini aýtdy.
Orsýetiň derňew topary ilki, azyndan 19 adamyň wepat bolandygyny, soňra bolsa pidalaryň sanynyň 16 adamdygyny, olaryň biriniň ýaş çagadygyny aýtdy.
Derňew topary beýleki ýolagçylaryň hassahana ýerleşdirilendigini, pida bolanlaryň sanynyň artmagynyň mümkindigini-de mälim etdi.
Içeri işler ministlriginiň Regional bölümi awtobus sürüjisiniň gyzyl çyrada demir ýoly kesmekçi bolandygyny habar berdi.
Metbugat sözçüsi Rita Şlýahowa awtobusyň demir ýol çatrygynda bozulyp galandygyny we heläkçilik wagty ýolagçylaryň köpüsiniň ukudadygyny aýtdy.
“Sürüji gygyrýar, 34 adam awtobusdan ony iteklemek üçin böküp düşýär. Düşenler aman galdy. Galanlar wepat boldy. Awtobus böwründen ikä bölünipdir” diýip, RIA habar gullugy Şlýahowany sitirledi.
Suratlarda parçalanan, öň tarapy dolulygyna pytran, demir bölekleri ýol ýakalarynda zyňlyp ýatan ak reňkli awtobusy görmek bolýar.
Polisiýa Nižny Nowgorotdan Sankt Peterburga barýan otylynyň içinde hiç kimiň ölmändigini habar berdi.
Awtobusyň nirä degişlidigi, onuň ugry baradaky maglumatlar birbada mälim bolmady.
Özbegistandan we Merkezi Aziýanyň ozalky sowet respublikalaryndan köp sanly adam iş gözleginde Orsýete gelýär.
Orsýetde ýol heläkçileri giň ýaýran ýagdaý we heläkçilik zerarly wepat bolýan adamlaryň sany ýokary.
25-nji awgustda Russiýanyň günortasynda, gurluşyk işçilerini daşaýan awtobusyň howpsuzlyk gorag diwaryna baryp urmagy zerarly 19 adam wepat bolupdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni sentýabryň başky günlerine düşýän Gurbanlyk baýramyna gabat üç güni- 2-nji, 3-nji, 4-nji sentýabry iş güni däl diýip yglan etmek baradaky buýruga gol çekdi.
Dokumente laýyklykda, 3-nji sentýabra düşýän ýekşenbe güni 5-nji sentýabra—sişenbe gününe geçirildi.
TDH-nyň maglumatyna görä, bu buýrugy, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli edara-kärhanalar we guramalar ýerine ýetirer.
Metbugatda kararyň “türkmen halkymyzyň gadymy däp-dessurlaryny aýawly saklamak maksady bilen” kabul edilendigi bellenilýär.


text:
Demirgazyk Owganystanyň Farýap welaýatynda bir jaýyň üstünden düşen minomýot oky azyndan 13 adamy öldürdi diýip, resmiler 12-nji awgustda aýtdylar.
11-nji awgustda Dawlatabat etrabynda bolan hadysda 10 çaga we iki aýalşobada heläk boldy diýip, welaýat geňeşiniň agzasy Abdul Ahad Elbek dpa habar gullugyna aýtdy.
Etrap polisiýasynyň başlygy Naimatullah Tofan, ölenlerden başga, azyndan 3 adamyň ýaraly bolandygyny aýtdy.
Minomýot okuny owgan howpsuzlyk güýçleriniň atandygy ýa-da “talyban” jeňçileriniň atandygy belli bolman galýar. “Talyban” bada-bat hiç bir beýanat etmedi.


text:
Halkara zenanlar gününiň bosagasynda Türkmenistanda "Talyp Gözeli" ady bilen bäsleşik geçirildi. Bäsleşige ýurdumyzyň ýokary okuw jaýlaryndan talyp gyzlar gatnaşdylar. Baş baýraga Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň talyby Maýsa Halbaýewa mynasyp bolup, "Talyp Gözeli 2017" adyna eýe boldy.
Bu bäsleşigiň çäklerinde sanlarça talyp ýigitleriň haýyşy boýunça, Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlary Saglyk saýdy bilen hyzmatdaşlykda "Jenap Erkek" atly bäsleşigi alyp bardy. Talyp ýigitleriň gatnaşmagynda geçirilen bu bäsleşikde ýigitler dürli ugurlar boýunça bäsleşdiler. Türkmen Oba-Hojalyk Uniwersitetiniň talyby Aman Hojakulyýew ýaryşyň ýeňijisi we "Türkmen Erkegi 2017" diýlip yglan edildi.
"Jenap Erkek" bäsleşigi üç tapgyrdan ybarat bolup, olaryň mazmuny Saglyk Ýyly we Ruhubelentlik şygary bilen baglanyşdyryldy. Birinji tapgyrda talyp ýigitler 10 sekuntda ahalteke atynyň üstündäki başarnyklaryny görkezdiler. Türkmen ýigidiniň mertebesi hasaplanylýan at çapmak ukyby erkege gündelik durmuşda zerur bolmadyk beýleki bedeniň fiziki ukyplary bilen utgaşdyrylyp görkezildi.
Ikinji tapgyrda bolsa ýigitlere özleriniň hakyky erkeklik sypatlaryny subut etmäge mümkinçilik berildi. Bu tapgyrda ýaryşa gatnaşyjylar 3 günüň içinde ortaça aýlyk hakyndan 100 esse köp bolan galyň puluny tapmaly boldular. Olardan şol 3 günde özlerine nahar bişirip, kirlerini ýuwmak talap edildi.
Soňky tapgyrda bolsa ýigitleriň bagşyçylyk we saz sungatyna bolan ukyplary derňeldi. Gatnaşyjylar türkmen dutaryny çalmakda we halk aýdymlaryny aýtmakda ussatlyklaryny görkezdiler. Aýdymlar "gaýynenäniň waspy", "gelin öýüň bezegi", "erkek nesil dowamaty" ýaly mowzuklara degişli boldy.
Bäsleşik agşamynyň esasy wakasy talyp ýigitleriň sahnada dürli öwüşginli türkmen milli lybaslaryny görkezmegi we şol lybaslar bilenem keçäniň üstünde 3 sagatlap ýassanyp çaý içip, palaw iýmekleri bilen dabarlandy.
Bäsleşikde başda belläp geçişimiz ýaly, Türkmen Oba-Hojalyk Uniwersitetiniň talyby Aman Hojakulyýew baş baýraga hemde "Türkmen Erkegi 2017" ada mynasyp boldy. Şol sanda 2-nji orny Türkmen Sungat we Çeperçilik Institutynyň talyby Serdar Begenjow, 3-nji orny hem Halkara Nebit-Gaz Institutynyň talyby Nazarguly Myradow eýeledi.
Bäsleşigiň ahyrynda ähli gatnaşyjylara syruw kremi we jorap hödürlenildi. Ýeňijilere bolsa bäsleşigiň gurnaýjylary bolan Magtymguly adyndaky Merkezi Ýaşlar Guramasy, Bilim Ministrligi we Erkekler Birleşigi tarapyndan hormat hatlary hem-de gymmat bahaly sowgatlar gowşuryldy.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýapon dili
Häzirki döwürde ýapon dili Ýaponiýada we Ýaponiýanyň daşyndaky döwletlerde jemi 130 million adam tarapyndan ulanylýar. Ýapon dili dünýäde iň köp geplenilýän dilleriň hatarynda dokuzynjy bolup durýar. Ýapon dili ýapon ýa-da ýapon-rýukýuan dil maşgalasyna degişli bolup durýar. Ýapon dili bilen baglanşykda ençeme dil maşgalasy agzalyp geçilýär ýöne bularyň hiç birisi hem alymlar tarapyndan biragyzdan kabul edilen däldir. Ýapon dili agglutinatiw dillerden bolmak bilen birlikde bu dilde hormat bilen ýüzlenmek üçin örän köp görnüşli sözler bardyr. Bu bolsa ýapon jemgyýetiniň köp gatlaklylygy bilen düşündirilip biliner. Ýapon dili üç sany ýazgy arkaly ýagny üýtgedilen hytaý harplary (başgaça ady kanji), üýtgedilen hytaý harplarynyň iki bogunly görnüşi (başgaça ady hiragana) we katakana atly harplardan düzülendir. Döwrebäp ýapon dilinde latyn elipbiýi hem (ýapon dilinde romaji) ulanylýar. Latyn elipbiýi esasan şereketleriň ady, reklamalarda we ýapon harplary kompýutere geçirilende ulanylýar. San hökmünde bolsa arap sanlaryndan başga-da sino-ýapon (ýapon sanlary) giňden ulanylýar. Beýleki diller ýapon diliniň baýlaşmagynda örän uly orny eýeleýär. Hytaý dili ýa-da hytaý dilinden üýtgäp geçen sözler ýapon diliniň baýlaşmagynda azyndan 1500 ýyl bäri öz täsirini görkezip gelýär. XIX asyryň aýaklaryndan başlap hidi-ýewropa dil maşgalasyndan we esasanam iňlis dilinden ençeme söz ýapon diliniň has-da baýlaşmagyna getiripdir. Ýaponiýanyň XVI asyrda Portugaliýa bilen soňra bolsa XVII asyrda Niderlandiýa bilen söwda bolanlygy sebäpli ýapon diliniň baýlaşmagyna portugal we golland dilleriniň hem uly täsirleri bolupdyr. Geografiki taýdan ýapon dili Ýapon dili diňe Ýaponiýanyň çäginde geplenilýär diýsek ýalňyş bolar. Ýaponiýa Koreany, Taýwany, Hytaýyň käbir ýerlerini ,Filippinleri we Ýuwaş okeandaky käbir ýerleri ikinji jahan urşy wagtlarynda basyp alypdyr.