text:
Biziň durmuşymyzy düýbünden döwrebaplaşdyrmagy başaran sanly tehnologiýalar az däl. Ýöne olaryň içinde häzirki wagtda has köp ýaýran bäş sanysynyň haýsylardygyny bilmek ählimiz üçin gyzykly bolsa gerek. Eýsem olar haýsylar? Geliň, olar bilen tanyş bolalyň.
Olaryň birinjisi, elbetde internet. Internet 20-nji asyrda döräp, şol döwürden bäri onuň gerimi has giňelip şu günki derejesine gelip ýetdi. Eýsem, internet näme? Internet dünýä boýunça özara birikdirilen kompýuterleriň ulgamy bolup, bu tora birikdirilen kompýuterleriň kömegi bilen ulanyjylar dürli maglumatlary alyp bilýärler. Bu tora näçe kompýuteriň birikdirilendigini hiç kim anyk aýdyp bilmeýär. Emma käbir maglumatlara görä 5000-e golaý ownuk torlar iki milliondan gowrak kompýuterleri internete birikdirýär. Bu sanyň takyklygy barada hiç zat aýdyp bolmaz. Sebäbi häzir internet ulgamyna birikdirilýän kompýuterleriň sany ýyl-ýyldan artýar.
Bilşimiz ýaly, internetde köpdürli peýdaly maglumatlar bar. Mysal üçin howa maglumatlary, täzelikler, kino, gazet-žurnallaryň elektron görnüşleri, elektron kitaplar, söwda harytlaryň görnüşleri we bahalary, syýasat, edebiýat, aýdym we beýlekiler bar. Emma internetde peýdasyz maglumatlar hem az däl. Interneti peýdaly ýa-da zyýanly taraplara ulanyp bilmek biziň özümize bagly.
Internet 1969-njy ýylda döredildi diýseň hem bolýar. Ýagny şol ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Goranmak ministrliginiň ARPA gullugy tarapyndan goranmak senagatynyň ylmy-barlag guramalarynyň arasynda aragatnaşygy üpjün etmek üçin tor döredildi.
Ilkibaşda tor 17 kompýutreden ybarat bolup, “ARPANet” diýip atlandyryldy. 1972-nji ýylda Elektron poçta (E-mail)döredildi. Eýýäm 1976-njy ýylda toruň habarlar gullugy Usent peýda boldy. 1990-njy ýylda ARPANet tory ýapylýar we onuň ýerine internet peýda bolýar. Soňra World Wide Web – bütindünýä maglumatlar kerebiniň düýbi tutuldy.
Personal kompýuterler. XIX asyryň 70-nji ýyllarynyň ahyrynda ilkinji personal kompýuteri döredilýär. Ilkinji personal kompýuteriň bahasy 500 dollar bolupdyr. Şol ýyllardan başlap personal kompýuterleriň köpçülige hödürlenmegi netijesinde ilkinji döredilen äpet kompýuterlere bolan isleg azalýar. 80-nji ýyllarda IBM (International Business Machines Corparation) kompaniýasy özüniň ilkinji IBM PC personal kompýuterini döredýär. Personal kompýuterleriň bu görnüşi tiz aradan köpçülik arasynda uly meşhurlyga eýe bolýar. 1983-nji ýylda Apple Computers korporasiýasy syçanjyk bilen dolandyrylýan “Lisa” atly ilkinji personal kompýuteri işläp düzýär. Häzirki wagtda personal kompýuterleri özüniň köp işleri ýerine ýetirijilik we ulanmaga amatly häsiýetleri bilen biziň durmuşymyzda uly orun eýeleýär.
Smartfonlar. Smartfon “smart” we “phone” diýen iňlis sözleriniň birikmeginden gelip çykyp“akylly telefon” diýen manyny berýär. Ilkinji smartfonlar uly we agyr bolupdyr. Munuň üstesine olaryň bahasy 1000 dollara çenli ýetipdir. Wagtyň geçmegi bilen smartfonlaryň görnüşleri kämilleşip häzirki görnüşine gelip ýetipdir. Häzirki wagtda dünýä belli smartfon öndürýän kärhanalar köpeldi. Olaryň täze döredýän smartfonlarynyň gurluşy, ýady we daşky görnüşi hem döwrebaplaşdy. “Samsung”, “Huawei”, “Apple” kompaniýalary smartfon öndürmekde dünýäde öňdeligi eýeleýär.
WI-Fi. Wi-Fi “Wireless Fidelity” atly söz düzüminiň gysgaldylan görnüşi bolup, ol “simsiz takyklyk” diýen manyny aňladýar. Häzirki döwürde dünýä ýüzünde giňden peýdalanylýan we bir wagtda birnäçe adamlaryň peýdalanyp bilmeklerine mümkinçilik berýän Wi-Fi ulgamyny hem 20-nji asyrda döredilýär.
Sosial torlar. Sosial tor internet jemgyýetiniň bir bölegi bolup durýar. Sosial torlaryň käbir görnüşleri 90-njy ýyllarda peýda bolýar. Bir sosial tora millionlarça kompýuterleri birikdirip bolýar. Häzirki wagtda sosial torlaryň birnäçe görnüşleri bar.
Şu 5 sany sanly tehnologiýanyň ähmiýeti örän ýokary hasaplanýar. Olaryň haýsy hem bolsa, birini ýok diýip göz öňüne getirmek asla mümkin däl. Elbetde, sanly tehnologiýalar döwrüň möhüm talaby bolup durýar. Sebäbi biz sanly ulgamyň ornaşdyrylan we bu işiň barha ösdürilýän jemgyýetinde ýaşaýarys.
(Internet maglumatlaryndan peýdalanyldy)
Aýlar ATAJYKOWA,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara žurnalistikasy fakultetiniň II ýyl talyby


c: text/html

text:
Dünýäde tebigy gazyň bahasy 2018-nji ýylyň güýzünden bäri iň ýokary derejä ýetdi. Bu barada analitikleriň pikirine salgylanyp, Russiýanyň “Kommersant” gazeti penşenbe güni habar berdi. Analitikler bu ýagdaýyň ýylyň ahyryna çenli dowam etmegine garaşýarlar.
Häzirki wagtda Gollandiýanyň TTF tebigy gaz biržasynda gazyň 1 müň kubmetriniň ortaça bahasy 250 ABŞ dollaryndan (1 megawat sagat üçin bahasy 20,35 ýewrodan) geçýär. Gollandiýanyň TTF biržasynda 2021-nji ýylyň dördünji çärýegindäki şertnamalarynyň 1 megawat sagat üçin bahasy 21 ýewro möçberinde satylýar.
“Kommersant” gazetinde bellenilşi ýaly, tebigy gazyň bahalarynyň ýokarlanmagynyň esasy sebäbi ýerasty gaz ammarlarynyň yzygiderli doldurmagyndadyr. Fewral aýynda Ýewropanyň esasy ammarlary 29% doldurylan bolsa, häzirki wagtda bu görkeziji 31%-e deň boldy. Bu ýagdaý bazardaky gaz üpjünçiligini azaldýar.
Ýewropanyň ammarlaryndan dekabr-fewral aýlarynda 69 milliard kubmetr gaz sarp edijilere ugradyldy. Bu görkeziji geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 24 milliard kubmetr köpdür. Şeýle ýagdaý gyşyň we ýazyň garaşylmagyndan has sowuk bolmagy sebäpli ýüze çykdy.
Mundan başga-da, “Kommersant” gazetinde bahalaryň ýokarlanmagynyň ýene bir sebäbi köp sanly senagat öndürijileriniň kömürden gaza geçmegi bilen düşündirilýär. Kömürden gaza geçiş ýörite biržalarda satylýan kömürturşy gazyň zyňyndylarynyň kwotalarynyň bahasynyň ýokarlanmagy sebäpli ýüze çykandygy bellenilýär. Ýagny, biržalarda aprel aýynda bir tonna kömürturşy gazynyň zyňyndy kwotasynyň bahasy 43 ýewro barabardyr.
Gollandiýanyň TTF biržasy dünýädäki iň möhüm tebigy gaz söwda merkezleriniň biri hasaplanylýar. Dünýädäki söwda kompaniýalarynyň köpüsi suwuklandyrylan gaz ýaly tebigy gaz önümleriniň bahalaryny TTF-e görä kesgitleýärler. TTF-de tebigy gaz megawat sagatda ýewroda söwda edilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Májilis depýtattary Túrkistan oblysynyń turǵyndarymen kezdesti
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysyna Májilis depýtattary arnaıy is-saparmen keldi. Nur Oran fraktsııasynyń músheleri Erjan Qudaıbergenov pen Darhan Myńbaı, Elnur Beısenbaevtar saılaýshylarmen kezdesýler ótkizip, partııanyń saılaýaldy baǵdarlamasyn iske asyrýǵa arnalǵan jol kartasynyń oryndalýyn qadaǵalady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Parlament depýtattary óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý barysyn baǵamdady. Oblys ákiminiń birinshi orynbasary Arman Jetpisbaıdyń qabyldaýynda bolǵan depýtattary Túrkistan oblysyn damytý baǵytyndaǵy atqarylyp jatqan jumystar men Nur Oran partııasynyń «Ózgerister joly: Ár azamatqa laıyqty ómir!» saılaýaldy baǵdarlamasyn oryndaý jónindegi Jol kartasynyń Túrkistan oblysy boıynsha júzege asyrylý barysyn talqylady.
Óńirdegi birqatar ózekti máselelerdi kóterip, oblys basshylyǵymen olardyń sheshý joldaryn ortaǵa saldy. Qazirgi tańda Túrkistan oblysynyń árbir aýdan, qalasy jáne oblystyq deńgeı boıynsha 17 Jol kartasy ázirlenip, júzege asyrylyp jatyr. Sonymen qatar, Májilis depýtattary Túrkistan oblysynyń damýyna joǵary baǵa berip, basty zań shyǵarýshy organdaǵy atqarylyp jatqan jumystar men jańa zań jobalaryna toqtalyp ótti.
- Maqtaaralda Qosman Aıtmuhametovke eskertkish-bıýst ornatyldy
- Túrkistanda úkimettik emes uıymdardyń ortalyǵy ashyldy
- Túrkistan oblysynda mektepte soqqyǵa jyǵylǵan 5-synyp oqýshysy mert boldy
- Túrkistan polıtseıleri el aýmaǵyna zańsyz kirgen shetel azamatyn ustady
- Túrkistandy damytýǵa ǵarysh múmkindikteri paıdalanylady
- Memleket basshysy Túrkistan oblysynyń ákimi Ómirzaq Shókeevti qabyldady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Noýabr aýynda Dünýä çempionaty ― 2022-niň we Aziýa kubogy ― 2023-iň saýlama tapgyrynda Aşgabatda geçirilen iki duşuşykda Koreýa Halk Demokratik Respublikasynyň we Şri-Lankanyň ýygyndylaryndan üstün çykyp, ýyly «H» toparçanyň birinji orny bilen jemlän Türkmenistanyň futbol boýunça milli ýygyndysy bu netijeler bilen FIFA-nyň täzelenen reýting sanawynda hem dört basgançak ýokary galdy. Geçen aýdaky sanawda 133-nji orunda görkezilen milli ýygyndymyz indi 129-njy orunda. Täzelenen sanawda Türkmenistanyň ýygyndysy Sudan bilen Guatamelanyň aralygynda ýerleşýär. Bu barada Türkmenistanyň Futbol federasiýasynyň saýty habar berýär.
Dünýä çempionatynyň saýlama tapgyryndaky topardaşlarymyzdan Koreýa Respublikasynyň ýygyndysy noýabr aýynda görkezen pes netijesi (Liwan ― Koreýa Respublikasy 0:0) bilen, iki basgançak aşak düşdi we 41-nji orna geldi. Aýdaky möhüm duşuşyklarynda Koreýa Respublikasy bilen KHDR-den ýeňilmedik Liwanyň ýygyndysy bolsa iki basgançaklyk ösüş gazanyp, 89-njy orna çykdy. Biziň ildeşlerimizden 1:3 hasabynda ýeňlen, Liwan bilen hem deňme-deň oýnan KHDR bolsa ozalky netijesini bir basgançak peseldip, 116-njy orna geldi. Toparçamyzyň bäşinji wekili ― Şri-Lankanyň ýygyndysy täzelenen sanawyň 205-nji ornunda.
Uzak aralykdan soňra Ýaponiýanyň ýygyndysy Aziýa boýunça birinji orna geçdi. Dogrusy, olar ozalky ornunda ― 28-njilikde galdylar. Ýöne Eýranyň ýygyndysy alty basgançak pese düşüp, 33-nji orna çenli geldi. Aziýa yklymy boýunça ilkinji bäşlikde Koreýa Respublikasy, Awstraliýa we Katar hem bar. Ýakyn goňşularymyzdan Özbegistan 85-nji, Gyrgyzystan 96-njy, Täjigistan 121-nji, Owganystan 149-njy orunda. UEFA-da ― Ýewropada ýaryşýan goňşularymyzdan Azerbaýjan 114-nji, Gazagystan 118-nji orunda ýerleşýär.
Sanawyň ilkinji bäşliginde özgerme ýok. Ilkinji bäşlik: Belgiýa, Fransiýa, Braziliýa, Angliýa we Uruguaý görnüşinde. Horwatiýa altynjy orna çykyp, Portugaliýa ýedinjilige düşüpdir. Öňdäki 10-lugy Ispaniýa, Argentina we Kolumbiýa jemleýär.


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 17:45
Búgin kúshine engen jańa qaýly qandaı shekteýler engizdi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Búgin QR bas sanıtar dárigeriniń jańa qaýlysy kúshine endi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Búginnen bastap eldegi epıdeıologııalyq ahýaldy turaqtandyryp, bıznestiń kedergisiz jumys isteýine baǵyttalǵan jańa qaýly kúshine endi. Jańa qujattyń mátininde eńbek ujymyn vaktsınalaýdy qamtamasyz etip úlgermegen kásiporyndardyń jumysyn retteıtin shekteýler de bar. Ekinshi jaǵynan qujatta Ashyq jobasyna qatyspaıtyn, biraq jumysy kelýshilerdiń kóp shoǵyrlanýyn talap etpeıtin uıymdardyń jumysyna ruqsat berilip otyr.
Ázirge bas sanıtardyń jańa qaýlysy Nur-Sultan, Almaty, Shymkent, Atyraý jáne Qaraǵandy qalalarynda kúshine endi.
Atalǵan qalalarda:
ortalyq memlekettik organdar men, ákimdikterden, quqyq qorǵaý organdary men densaýlyq saqtaý uıymdarynan, BAQ pen azyq-túlik dúkenderinen, dárihanalar men tirshilikti qamtamasyz etý uıymdarynan basqa Ashyq jobasyna qatyspaıtyn barlyq kásiporyndar men uıymdardyń qyzmeti toqtatyldy:
oıyn-saýyq, sport, otbasylyq, eske alý jáne ózge de buqaralyq is-sharalardy ótkizýge bolmaıdy;
memlekettik organdar, keńseler, ulttyq kompanııalar men ózge de uıymdar vaktsına alǵan jáne sońǵy úsh aı ishinde aýyryp jazylǵan adamdardan basqa qyzmetkerleriniń 80 paıyzyn qashyqtan jumys isteýge aýystyrý mindetteldi.
Ashyq jobasyna qatyspaı-aq jumys isteýge ruqsat berilgen nysandrdyń sanaty mynadaı:
- qurylys jumystary;
- ónerkásiptik kásiporyndar; - janaspaıtyn qyzmet kórsetý (kólik jýý, avtomobılderdi, turmystyq tehnıkany, saǵattardy, telefondardy, kompıýterlerdi, aıaq kıimdi jóndeý, tigin atelesi, kir jýý oryndary, hımııalyq tazalaý, kilt jasaý, turmystyq úı qaǵıdaty boıynsha qyzmet kórsetý jáne t.b.);
- gúl dúkenderi, fotosalondar;
- týrıstik kompanııalar, bıznes ortalyqtar, saqtandyrý kompanııalary, advokat, notarıýs, býhgalter jáne konsaltıng qyzmetteri, jyljymaıtyn múlik jónindegi agenttikter, jarnama agenttikteri, sot oryndaýshylary, aıyrbastaý pýnktteri, lombardtar, bankter, «Qazposhta» AQ bólimsheleri jáne t.b.;
- qoǵamdyq tamaqtaný obektileriniń tek alyp shyǵýǵa jáne jetkizýge arnalǵan qyzmeti.
Al Ashyq jobasyna qatysýshy kásiporyndar men uıymdardyń qyzmet ýaqyty jumys kúnderi 20.00-ge deıin, «Ashyq kóshbasshylaryna» saǵat 22.00-deıin ruqsat berilip otyr. Atalǵan uıymdar qaýlynyń bul talabyn 9 tamyzǵa deıin paıdalana alady.
9 tamyzdan bastap tártipke saı jumys istegen úshin «Ashyq kóshbasshysy» atanǵan kásiporyndardyń myna sanattary saǵat 00.00-ge deıin jumys isteý múmkindigine ıe bolmaq:
- saýda-oıyn-saýyq oryndary, saýda úıleri, saýda jelileri;
- qoǵamdyq tamaqtaný obektileri (onyń ishinde jazǵy alańdar), fýd-korttar; fıtnes ortalyqtar, fıtnes klýbtar, ıoga ortalyqtary, sport-saýyqtyrý obektileri, saýnalar, spa-ortalyqtar, sport obektileri, basseınder;
- sulýlyq salondary, shashtaraz, barbershop, kosmetıka jáne kosmetologııa qyzmetin usynatyn ortalyqtar men salondar;
- karaoke, bılıard, boýlıng, kompıýter klýbtary; kınoteatrlar.
Al kelýshilerdi Ashyq qosymshasy arqyly kirgizýge nemquraıdy qarap, 0 - den 20 - ǵa deıin ǵana chekın jasaǵan kásiporyndar 1 aptaǵa jobadan shettetiledi. Bul olqylyq qaılanasa, eki aptaǵa, odan jónge kelmese 1 aıǵa deıin Ashyq qosymshasynyń artyqshylyǵyn paıdalana almaıdy.
Jańa qaýly atalǵan bes qalamen irgeles jatqan óńirlerdiń birneshe aýdanyna da engizilip otyr. Osylaısha, Nur-sultan qalasyna jaqyn Býrabaı, Tselınograd, Arshaly aýdandary, Almatyǵa jaqyn jatqan Qarasaı, Talǵar, Іle, Eńbekshiqazaq aýdandary, Shymkentpen irgeles Saıram, Tóle bı aýdandary, Qaraǵandy qalasyna jaqyn ornalasqan Temirtaý, Shahtınsk, Abaı qalalarynda joǵaryda atalǵan karantın talaptary saqtalady.
- Ulybrıtanııa Premer-Mınıstri Borıs Djonson azamattardy revaktsınatsııadan ótýge shaqyrdy
- Pfizer vaktsınasy 5-11 jas aralyǵyndaǵy balalarǵa 90% tıimdi
- Koronavırýs: Aqtóbede karantın jeńildedi
- Belarýsta koronavırýstyń jańa shtamy tirkeldi
- Epıahýaldy baǵalaý matrıtsasy: «Qyzyl» aımaqta 2 megapolıs pen 4 oblys tur
- Qazaqstanda koronavırýstan emdelip jatqan 172 naýqastyń jaǵdaıy óte aýyr
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Prezıdent Mańǵystaý oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde keńes ótkizdi
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qasym-Jomart Toqaevtyń Mańǵystaý oblysyna jumys sapary óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy jóninde keńes ótkizýden bastaldy.
Prezıdent óz sózinde Qazaqstandy ekonomıkalyq jáne rýhanı-mádenı turǵydan damytýda óńirdiń róli zor ekenin atap ótti.
– 30 jylda bul ólkege 7 trıllıon teńgeden astam ınvestıtsııa tartyldy. Aımaqtaǵy ónerkásip óndirisiniń kólemi 2 esege, ıaǵnı 3,5 paıyzdan 8 paıyzǵa deıin artty. Oblys óńirlik jalpy ónim deńgeıi boıynsha aldyńǵy qatardaǵy bestikke kiredi. Elimizdiń toraptyq kólik-logıstıka ortalyǵy osynda ornalasqan. Aqtaý jáne Quryq aılaqtary – Qazaqstannyń teńizge shyǵatyn qaqpasy. Táýelsizdik kezeńinde oblysta 11,3 mıllıon sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. 78 mektep, 334 balabaqsha salyndy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Prezıdent aımaqta jyldam sheshýdi qajet etetin birqatar qordalanǵan másele bar ekenine nazar aýdardy. Atap aıtqanda, Memleket basshysy oblysta eńbek daýlary órship turǵanyn erekshe atap ótti.
– Jyl basynan beri óńirde osyndaı 150 daý týyndady. Bári zań aıasynda sheshilýge tıis. Jańaózende turaqty jumys isteıtin Vedomstvoaralyq shtab qurý qajet. Oǵan memlekettik organdar men «Samuryq-Qazyna» belsene qatysýy kerek. Bul shtab shuǵyl sheshim qabyldaýǵa jáne halyqpen tyǵyz qatynas ornatýy qajet, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy oblysta jumyssyzdyq máselesiniń ýshyǵyp turǵanyna mán berip, jergilikti jurttyń jumys tappaı júrgenin, al merdigerlerdiń basqa jaqtan eńbek kúshin tartatynyn aıtty. Qasym-Jomart Toqaev ákimdik pen «Samuryq-Qazyna» qoryna, eń aldymen, óńirdiń jergilikti turǵyndaryn jumyspen qamtýǵa basa mán berýdi tapsyrdy.
Prezıdent ınflıatsııa deńgeıiniń joǵary ekenin jáne azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy tez qymbattap jara jatqanyn kelesi bir mańyzdy másele retinde atap ótip, atalǵan problemany sheshý qajettigin aıtty.
– Azyq-túliktiń 80 paıyzǵa jýyǵy ımporttalady. Osy rette, 50 myń tonna kókónis syıatyn qoımalardyń tapshylyǵy baıqalady. Bul elimiz boıynsha eń joǵary kórsetkish. Atalǵan máseleni mańyzdylyǵyna qaraı sheshý qajet. Ol úshin tıisti mehanızmder bar. Osyǵan qatysty Úkimet Kókónis qoımalarynyń qurylysy jónindegi jol kartasyn ázirledi. Azyq-túlik baǵasynyń qymbattaýyn toqtatý úshin aýyl sharýashylyǵy ónimderine tolyq qol jetimdi ári retke keltirilgen saýda alańdaryn ashý kerek. Ákimdikke Aqtaý qalasynda kommýnaldy jáne kóterme bazarlardy salýdy tapsyramyn, – dedi Memleket basshysy.
Sonymen qatar Prezıdent bankrot jaǵdaıynda turǵan Beıneý astyq termınalynyń jumysyn qaıta qalpyna keltirý qajettigin jetkizdi. Onyń pikirinshe, bul óńirdi unmen jáne jemmen tolyq qamtamasyz etip, 200 jańa jumys ornyn ashýǵa múmkindik beredi. Osy mindetterdi sheshý úshin Qasym-Jomart Toqaev oblys ákimdigi men Áleýmettik kásipkerlik korporatsııaǵa azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn tómendetý, saýda ınfraqurylymyn damytý sharalaryn qabyldaýdy, ózge aımaqtardyń óndirýshilerimen uzaqmerzimdi sharttar jasaýdy tapsyrdy.
Prezıdent oblystaǵy ózekti problemalardyń biri – óńir turǵyndarynyń sapaly aýyzsýmen tolyq qamtamasyz etilmeýine arnaıy toqtaldy. Qasym-Jomart Toqaev óńirde qyrýar qarjynyń túrli qymbat ǵımarattar salýǵa jáne basqa da maqsattarǵa jumsalyp jatqanyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, bul da kerek, biraq, eshqaısysy sýdan mańyzdy emes.
– Men Joldaýymda Kendirli eldi mekeninde sý tushytý zaýytyn salýdy tapsyrǵan bolatynmyn. Úkimet «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, 2024 jyldyń sońyna deıin zaýytty iske qosýy kerek. Aýyldyq jerler áli kúnge deıin sapaly aýyzsýǵa muqtaj. Oblystaǵy 12 eldi mekende, ıaǵnı aýyldardyń 20 paıyzynda aýyzsý joq. Bıyl 4 aýylǵa ǵana sý jetkizý josparlanǵan. Bul jumystyń qarqyny óte baıaý. Ákimdikke kelesi jyldyń sońyna deıin osy 12 aýyldyń bárine taza sý berýdi tapsyramyn, – dedi Prezıdent.
Memleket basshysy 2025 jylǵa qaraı sýǵa degen suranys arta túsetinine toqtaldy. Aqtaý qalasyn sýmen qamtamasyz etýge qatysty bul máseleni sheshý úshin Memleket basshysy Úkimet pen óńir ákimdigine «MAEK-Qazatomónerkásip» keshenin jańǵyrtý jónindegi is-sharalardyń shuǵyl josparyn ázirleýdi tapsyrdy. Qasym-Jomart Toqaev sheneýnikterdiń biliksizdiginen «Kaspıı» sý tushytý zaýytynyń qýatyn arttyrý jobasynyń júzege asyrylýy sozbalańǵa salynyp ketkenin jáne jobanyń quny kóterilgenin synǵa aldy. Prezıdent jyl sońyna deıin atalǵan jobany aıaqtaýdy tapsyrdy.
Memleket basshysy munaı-gaz salasyn odan ári damytý, sonyń ishinde óńirdegi jańa ken oryndaryn ıgerý máselesin kóterdi. Osy rette, Memleket basshysy jalpy quny shamamen 5 mıllıard dollar bolatyn «Qalamqas teńiz» jáne «Hazar» iri ken oryndaryn ıgerý jumystaryn bastaý jónindegi sheshimin eske saldy. Prezıdent ken oryndaryn ıgerý jumystaryna jergilikti kompanııalar men kadrlardy barynsha tartýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.
Budan bólek Qasym-Jomart Toqaev munaı ken oryndarynyń birte-birte tozýyna, 2030 jylǵa qaraı óndiriletin munaıdyń azaıýyna baılanysty problemany da qozǵady. Atalǵan máseleni sheshý úshin Prezıdent geologııalyq barlaý jáne jańa ken oryndaryn izdeý baǵytyna belsendi túrde ınvestıtsııa tartýǵa shaqyrdy. Bul jumystardy atqarý barysynda jyl sońyna deıin qurylatyn Ulttyq geologııalyq qyzmet mańyzdy ról atqarýǵa tıis.
Keńes barysynda óńir ekonomıkasyn, sonyń ishinde shaǵyn jáne orta bıznesti ártaraptandyrýǵa arnaıy mán berildi. Shıkizat sektoryndaǵy, onyń ishinde dári-dármek, medıtsınalyq buıymdar, elektr kabelderi óndirisi boıynsha jobalardy júzege asyrýǵa mán bere otyryp, Arnaýly ekonomıkalyq aımaqtyń áleýetin odan ári arttyrýdyń ózektiligine nazar aýdaryldy.
Qasym-Jomart Toqaev óńirde jappaı mal shyǵynyna alyp kelgen qýańshylyq máselesine qatysty kózqarasyn bildirdi. Memleket basshysy muqtaj fermerlerge kómek kórsetý kezinde sheneýnikterdiń sylbyrlyǵyn synǵa aldy. Onyń aıtýynsha, oblys ákimdigi men quzyrly mınıstrlik qaıta-qaıta qaǵazyn túgendep, qujatyn rettep otyrǵanda ahýaldy turaqtandyrý úshin rezervten bólingen tıisti qarajat qınalǵan sharýalarǵa mezgilinde jetpegen.
– Qudyq qazýǵa bólinetin sýbsıdııa 80-nen 50 paıyzǵa deıin qysqarǵan bolatyn. Úkimetke bul sheshimdi qaıta qaraýdy tapsyramyn. Mańǵystaý jáne Qyzylorda oblystary úshin ótemaqy mólsherin qaıtadan 80 paıyzǵa deıin kóbeıtý qajet. Quzyrly mınıstrlik shóldi aımaqta aýyl sharýashylyǵyn damytý úshin usynys engizsin. Onyń ǵylymı negizi bolýy shart. Halyqaralyq ozyq tájirıbeni, sonyń ishinde Izraıldiń tásilin zertteńizder, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezıdent zańsyz balyq aýlaý áreketteriniń kóbeıip ketkenin taǵy bir ózekti problema retinde atady. Osy rette, Memleket basshysy munyń qýdalaýmen ǵana sheshilmeıtinin aıtty. Qasym-Jomart Toqaev balyq ósirip, ony óńdeıtin kásiporyn qurýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý kerek dep esepteıdi.
Prezıdent elimizdegi eń úzdik on týrıstik aımaqtyń qataryna qosylatyn Mańǵystaý oblysynyń týrıstik áleýeti zor ekenin atap ótti. Ol munyń dáleli retinde osy jyldyń birinshi jartysynda týrıster sany úsh ese artqanyn alǵa tartty. Degenmen, Prezıdent kýrortty jerlerdiń týrıstik áleýeti tolyq ıgerilmeı otyrǵanyn jetkizdi.
– Kaspıı jaǵalaýy sııaqty dástúrli baǵyttarmen qatar, jaqyn keleshekte Kendirli kýrort aımaǵy men Baýtın portynyń da múmkindigin tıimdi paıdalaný qajet. Aqtaý qalasyndaǵy týrıstik aýmaqta ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymy jasalýǵa tıis. «Samuryq-Qazyna» qory bıyl «Sarsha» eldi-mekeni men «Jyly jaǵajaı» kýrorttyq aımaǵyna gaz tartý jumysyn aıaqtaýy kerek, – dedi Memleket basshysy.
Prezıdent gazben qamtýdyń perspektıvalary týraly aıta kelip, Úkimetke «Samuryq-Qazyna» qorymen birlesip, úsh jyl merzimde «Beıneý-Jańaózen» magıstraldi gaz qubyrynyń ekinshi bóliginiń qurylysyn qamtamasyz etýdi jáne Mańǵystaý oblysynyń gaz tasymaldaý júıesin rekonstrýktsııalaýdy tapsyrdy. Bul gaz hımııa ónerkásibin damytýǵa múmkindik beredi.
Qasym-Jomart Toqaev densaýlyq saqtaý problemalaryna arnaıy toqtaldy. Memleket basshysy oblysta ekpe salý jumysy óte baıaý júrip jatqanyn, eńbek ujymdary ekpeden jappaı bas tartyp otyrǵanyn, jergilikti jurttyń jartysyna jýyǵy medıtsınalyq qyzmettiń sapasyna rıza emes ekenin atap ótti. Prezıdent dárigerlerdiń jetispeýshiligin taǵy bir ótkir problema retinde kóterdi.
– Óńirde 276 medıtsına mamany jetispeıdi. Sonyń ishinde emhanalarǵa 147 dáriger qajet. Sóıte tura, joldamamen kelgen jas mamandardyń 28 paıyzy ǵana áleýmettik qoldaýǵa ıe bolǵan. Bul esh qısynǵa kelmeıdi. Biz jas mamandardy jumysqa belsendi tartyp jatyrmyz. Biraq, olarǵa ýáde etken kómekti bere almaı otyrmyz. Aımaqqa qajetti barlyq medıtsına qyzmetkerlerine tolyq áleýmettik qoldaý kórsetýdi oblys ákimdigine tapsyramyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy densaýlyq saqtaý júıesiniń ınfraqurylymy men materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn jańartýdy mańyzdy mindet sanaıdy. Úkimet pen ákimdik osy máseleni sheshýi kerek. Óńirdegi turǵyn úı- kommýnaldyq sharýashylyǵynyń jaǵdaıy da Prezıdent nazarynan tys qalmady.
– Qala turǵyndarynyń sany ósken saıyn elektr qýatyn tutyný kólemi de arta túspek. Sondyqtan ákimdik 2023 jylǵa deıin Aqtaýdaǵy Botanıkalyq baqtyń mańyna qosalqy elektr stantsııasyn salýǵa tıis, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Sonymen qatar Memleket basshysy Aqtaý qalasyn kógaldandyrý jumystaryn sapaly uıymdastyrýdy talap etip, oblys ákimine aǵash otyrǵyzý máselesin sheshýdi tapsyrdy.
Budan bólek Prezıdent jergilikti ekologııalyq problemalarǵa, sonyń ishinde «Qoshqar Ata» qaldyqtar qoımasyna qatysty máselege toqtaldy. Memleket basshysy Úkimet pen oblys ákimdigine úsh jyl merzim ishinde qaldyq qoımasyn qaıta qalpyna keltirýdi jáne qaldyq jınalatyn tolyq ınfraqurylym qalyptastyrýdy, sondaı-aq qatty turmys qaldyqtaryn normatıvti talaptarǵa saı óńdeý jumystaryn tolyq aıaqtaýdy tapsyrdy.
Qasym-Jomart Toqaev óńirdegi kólik-tranzıt áleýetin damytýdy taǵy bir mańyzdy mindet retinde atady. Bul rette elimizdiń teńiz porty arqyly ótetin transkaspıı mýltımodaldi halyqaralyq jolynyń mańyzy arta túsedi. Osyǵan oraı Memleket basshysy Úkimetke Aqtaý jáne Quryq porttarynyń bazasynda konteınerlik hab qurýǵa jáne Qytaıdan keletin eksporttyq júkterdiń bir bóligin qaıta baǵyttaýǵa tapsyrma berdi.
Prezıdent sóziniń sońynda kóterilgen máselelerdi sheshý úshin Úkimet pen oblys ákimdigine eki aptanyń ishinde Óńirdi damytýdyń keshendi josparyn bekitýdi tapsyrdy.
Jıyn barysynda Mańǵystaý oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev, Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar jáne «Samuryq-Qazyna» Ulttyq ál-aýqat qory» aktsıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Almasadam Sátqalıev baıandama jasady.


text:
"Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda suwa düşmek möwsümi dowam edýär
"Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda suwa düşmek möwsümi dowam edýär. Şu günler bu ýerde ýurdumyzyň ähli künjeklerinden müňlerçe adam dynç alýar. Tomusky zähmet rugsatlary hem-de mekdep okuwçylarynyň tomusky dynç alyş döwri bu ajaýyp künjek hemişe köp adamly boýar – hemmeler iň bolmanynda hepdäniň dynç alyş günleri gadymy Hazaryň kenaryna, arassa çägeli suwa düşülýän ýerlere dynç almaga howlukýarlar, bu ýerde günüň nurunyň astynda, tämiz howada deňziň mylaýym suwy göwnejaý dynç almaga we saglygy berkitmäge ýardam berýär.
Awaza myhmanlary mähir bilen kabul edýär, olara kaşaň myhmanhanalarda, maşgala bolup dynç almaga niýetlenene kottejlerde, hyzmatlaryň ähli görnüşleri ýola goýlan çagalar we ulular üçin amatly dynç alyş merkezlerinde saglygyny berkitmäge hödürleýär.
Gün özüniň ilkinji şöhlelerini saçyp, çäksiz deňiz giňişliklerine altynsow-mämişi öwüşgin çaýanda deňziň suwa düşülýän kenary saýawanlardan we ýeňiljek kürsülerden dolýar. Tiz wagtdan bu ýerde dynç alýanlar peýda bolýar we deňziň kenary suwa düşýänleriň şlýapalaryndan, ýel berilen ýüzmek üçin niýetlenilen enjamlardan we suwda ýüzmegiň beýleki esbaplaryndan aýratyn görnüş emele gelýär. Günüň has ýiti şöhle saçýan wagtynda kenar ýakasynyň adamlary azalýar, az wagtdan soňra bolsa ýene-de tä gün ýaşýança adamlar suwa düşüp, işjeň dynç alýarlar.
Şu aýyň başynda Awazada üç sany seýilgäh-dynç alyş toplumlarynyň döredilmegi bilen kenar ýakasynda dynç alýanlaryň durmuşy has-da joşgunly häsiýete eýe boldy. “Älemgoşar”, “Deňiz merjeni” we “Jadyly kenar” seýilgäh dynç alyş toplumlary deňiz ýakasynyň özboluşly bezegine öwrülip, häzirki wagtda dynç alýanlaryň iň köp gelýän ýerine, çagalaryň we ulularyň gyzykly dynç alýan künjegine öwrüldi.
Gün şöhlesini jokrama yssysyny gowşadyp başlanyndan attraksionlarda çagalar ýygnanyp şadyýan oýunlara gümra bolýarlar. Bu ýerde tä garaňky düşýänçä çaga gülküleri eşidilýär, olar suw dagjagazlaryny döredýän akwaparklarda we howuzlarda ýüzmegi has-da halaýarlar.
Agşamlaryna bolsa bu ajaýyp künjek dürli reňkli çyralaryň öwüşginleri bilen aýratyn görnüşe girýär, aýdym-saz ýaňlanýar, “tans edýän” çüwdürimleriň reňkli saz tomaşasy ýaýbaňlanýar, konsert meýdançalarynda çykyşlar guralýar. Mysal üçin, “Deňiz merjeni” seýilgähine gelýänler üçin bagşylaryň, sazandalaryň we beýleki artistleriň çykyşlary, “Seýrana” myhmanhanasynyň amfiteatrynda bolsa sirk artistleri ... çykyş edýärler.
Hazaryň şypahana zolagynda ýokary derejeli ýahta düzüminiň kemala gelmegi sagaldyş hereketiniň giňelmegine, ýaşlaryň peýdaly we netijeli dynç almagy üçin oňat mümkinçilikleriň döredilmegine ýardam etdi.
Medeni we sport çäreleri Sport baradaky döwlet komiteti hem-de Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti tarapyndan guralýar. Bu ýerde futbol, woleýbol, basketbol, şaşka, tennis we sportuň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirilýär.
Mundan başga-da, dynç alýanlaryň islegleri boýunça welosipetli ýörişleriň we gezelençleriň dürli görnüşleri hödürlenýär. “Balkansyýahat” döwlet syýahatçylyk kärhanasynyň işgärleri “Çarlak” gämisinde deňiz boýunça tanyşdyryş gezelenjini guradylar, gäminiň üstünde Awazanyň barha ösýän keşbini doly synlap bolýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özüniň howandarlygynda we döwlet tarapyndan işjeň goldaw berilmeginde dünýä derejeli deňiz şypahana zolagynyň giň möçberli taslamalary barha rowaçlanýar. Onuň depginleri gowşamaýar. Şu döwrüň içinde “Awazada” diňe bir iri möçberli gurluşyk işleri geçirilmän, eýsem, bu ýerde işjeň, döredijilikli şypahana durmuşy kemala geldi, ýylyň-ýylyna bu ýere dynç almaga gelýänleriň sany barha köpelýär.
Häzirki wagtda şypahana zolagy kadaly dynç almak we saglygyňy dikeltmek üçin ähli zerur şertler hem-de serişdeler – ulag we beýleki düzümler, arassa agyz suwy, elektrik energiýasy we beýlekiler bilen üpjün edilendir, özi-de üpjünçilik gereginden has artyk derejede hem-de geljekki ösüşleriň talabyna laýyklykda ýerine ýetirilýär.
Şypahana zolagy ösüşini dowam etdirmek bilen, häzirki wagtda bir möwsümiň çäginden çykyp, ýylyň dowamynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy, medeni we halkara durmuşynyň merkezine öwrüldi. Sentýabr aýynda bu ýerde geçiriljek Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahaty uly ähmiýetli wakalaryň biri bolar.
Ekologiýa degişli wezipelere özboluşly çemeleşmek – aýratyn meseledir. "Awaza" milli syýahatçylyk zolagy diňe bir tebigy gurşawyň gözelligini saklamak üçin bina edilmän, eýsem, onuň ekologiýa ýagdaýyna oňyn täsir etmek üçin gurulýar. Şu maksat bilen bu ýerde gök zolaklar döredilýär.
Hazaryň kenarynda innowasiýa häsiýetli syýahatçylyk toplumy kemala gelýär, adamlar bu ýere tomsuna-da, gyşyna-da gelerler we ekologiýa taýdan arassa deňiz bilen tebigy landşaftlaryň hem-de binagärlik görnüşleriniň, ýokary derejede guralan hyzmatlaryň, däp bolan türkmen myhmansöýerliginiň toplumyndan lezzet alyp bilerler. Mundan başga-da, “Awazanyň” myhmanlary dürli halkara sport ýaryşlaryna tomaşa edip bilerler, halkara döredijilik festiwallarynyň hem-de özboluşly öwüşginli milli baýramçylyklaryň geçirilişini synlap, beýleki köpsanly täsirli çärelere gatnaşyp bilerler, şeýle çäreler sebitiň we dünýäniň täze syýahatçylyk merkezine öwrülýän awazada geçiriler.
Awaza myhmanlary mähir bilen kabul edýär, olara kaşaň myhmanhanalarda, maşgala bolup dynç almaga niýetlenene kottejlerde, hyzmatlaryň ähli görnüşleri ýola goýlan çagalar we ulular üçin amatly dynç alyş merkezlerinde saglygyny berkitmäge hödürleýär.
Gün özüniň ilkinji şöhlelerini saçyp, çäksiz deňiz giňişliklerine altynsow-mämişi öwüşgin çaýanda deňziň suwa düşülýän kenary saýawanlardan we ýeňiljek kürsülerden dolýar. Tiz wagtdan bu ýerde dynç alýanlar peýda bolýar we deňziň kenary suwa düşýänleriň şlýapalaryndan, ýel berilen ýüzmek üçin niýetlenilen enjamlardan we suwda ýüzmegiň beýleki esbaplaryndan aýratyn görnüş emele gelýär. Günüň has ýiti şöhle saçýan wagtynda kenar ýakasynyň adamlary azalýar, az wagtdan soňra bolsa ýene-de tä gün ýaşýança adamlar suwa düşüp, işjeň dynç alýarlar.
Şu aýyň başynda Awazada üç sany seýilgäh-dynç alyş toplumlarynyň döredilmegi bilen kenar ýakasynda dynç alýanlaryň durmuşy has-da joşgunly häsiýete eýe boldy. “Älemgoşar”, “Deňiz merjeni” we “Jadyly kenar” seýilgäh dynç alyş toplumlary deňiz ýakasynyň özboluşly bezegine öwrülip, häzirki wagtda dynç alýanlaryň iň köp gelýän ýerine, çagalaryň we ulularyň gyzykly dynç alýan künjegine öwrüldi.
Gün şöhlesini jokrama yssysyny gowşadyp başlanyndan attraksionlarda çagalar ýygnanyp şadyýan oýunlara gümra bolýarlar. Bu ýerde tä garaňky düşýänçä çaga gülküleri eşidilýär, olar suw dagjagazlaryny döredýän akwaparklarda we howuzlarda ýüzmegi has-da halaýarlar.
Agşamlaryna bolsa bu ajaýyp künjek dürli reňkli çyralaryň öwüşginleri bilen aýratyn görnüşe girýär, aýdym-saz ýaňlanýar, “tans edýän” çüwdürimleriň reňkli saz tomaşasy ýaýbaňlanýar, konsert meýdançalarynda çykyşlar guralýar. Mysal üçin, “Deňiz merjeni” seýilgähine gelýänler üçin bagşylaryň, sazandalaryň we beýleki artistleriň çykyşlary, “Seýrana” myhmanhanasynyň amfiteatrynda bolsa sirk artistleri ... çykyş edýärler.
Hazaryň şypahana zolagynda ýokary derejeli ýahta düzüminiň kemala gelmegi sagaldyş hereketiniň giňelmegine, ýaşlaryň peýdaly we netijeli dynç almagy üçin oňat mümkinçilikleriň döredilmegine ýardam etdi.
Medeni we sport çäreleri Sport baradaky döwlet komiteti hem-de Syýahatçylyk baradaky döwlet komiteti tarapyndan guralýar. Bu ýerde futbol, woleýbol, basketbol, şaşka, tennis we sportuň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirilýär.
Mundan başga-da, dynç alýanlaryň islegleri boýunça welosipetli ýörişleriň we gezelençleriň dürli görnüşleri hödürlenýär. “Balkansyýahat” döwlet syýahatçylyk kärhanasynyň işgärleri “Çarlak” gämisinde deňiz boýunça tanyşdyryş gezelenjini guradylar, gäminiň üstünde Awazanyň barha ösýän keşbini doly synlap bolýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özüniň howandarlygynda we döwlet tarapyndan işjeň goldaw berilmeginde dünýä derejeli deňiz şypahana zolagynyň giň möçberli taslamalary barha rowaçlanýar. Onuň depginleri gowşamaýar. Şu döwrüň içinde “Awazada” diňe bir iri möçberli gurluşyk işleri geçirilmän, eýsem, bu ýerde işjeň, döredijilikli şypahana durmuşy kemala geldi, ýylyň-ýylyna bu ýere dynç almaga gelýänleriň sany barha köpelýär.
Häzirki wagtda şypahana zolagy kadaly dynç almak we saglygyňy dikeltmek üçin ähli zerur şertler hem-de serişdeler – ulag we beýleki düzümler, arassa agyz suwy, elektrik energiýasy we beýlekiler bilen üpjün edilendir, özi-de üpjünçilik gereginden has artyk derejede hem-de geljekki ösüşleriň talabyna laýyklykda ýerine ýetirilýär.
Şypahana zolagy ösüşini dowam etdirmek bilen, häzirki wagtda bir möwsümiň çäginden çykyp, ýylyň dowamynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy, medeni we halkara durmuşynyň merkezine öwrüldi. Sentýabr aýynda bu ýerde geçiriljek Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahaty uly ähmiýetli wakalaryň biri bolar.
Ekologiýa degişli wezipelere özboluşly çemeleşmek – aýratyn meseledir. "Awaza" milli syýahatçylyk zolagy diňe bir tebigy gurşawyň gözelligini saklamak üçin bina edilmän, eýsem, onuň ekologiýa ýagdaýyna oňyn täsir etmek üçin gurulýar. Şu maksat bilen bu ýerde gök zolaklar döredilýär.
Hazaryň kenarynda innowasiýa häsiýetli syýahatçylyk toplumy kemala gelýär, adamlar bu ýere tomsuna-da, gyşyna-da gelerler we ekologiýa taýdan arassa deňiz bilen tebigy landşaftlaryň hem-de binagärlik görnüşleriniň, ýokary derejede guralan hyzmatlaryň, däp bolan türkmen myhmansöýerliginiň toplumyndan lezzet alyp bilerler. Mundan başga-da, “Awazanyň” myhmanlary dürli halkara sport ýaryşlaryna tomaşa edip bilerler, halkara döredijilik festiwallarynyň hem-de özboluşly öwüşginli milli baýramçylyklaryň geçirilişini synlap, beýleki köpsanly täsirli çärelere gatnaşyp bilerler, şeýle çäreler sebitiň we dünýäniň täze syýahatçylyk merkezine öwrülýän awazada geçiriler.


text:
Şu gün ýurdumyzyň umumybilim berýän mekdepleriniň uçurymlary üçin soňky jaň ýaňlandy we okuw ýylynyň tamamlanmagyna bagyşlanan dabaraly çäreler geçirildi. Şu gün mekdebi tamamlap, özbaşdak durmuş ýoluna gadam goýýan ýetginjekleriň we gyzlaryň 85 müňden gowragy üçin has-da dabaraly hem-de tolgundyryjy boldy. Olar mekdep ýyllarynyň dowamynda dünýägar...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Habarlar |
28.05.2018 05:16
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#135)


text:
«Garaşsyz Türkmenistanda medeniýetiň we sungatyň ösmegi üçin uly iş alnyp barylýar» diýip prezidentiň ýüzlenmesinde aýdylýar.
Şeýle-de prezident soňky döwürde ýurtda onlarça täze medeniýet öýüniň, kitaphanalaryň we sungat mekdepleriniň açylandygynyny, olaryň täze döwrebap binalarda ýerleşdirilip, öňdebaryjy tehnika bilen abzallaşdyrylandygyny aýdýar.
Türkmen lideriniň tassyklamagyna görä, soňky ýyllarda ýurduň günbe-günden gülläp ösýän durmuşynyň dürli ugurlarynda gazanylan belent sepgitleri wasp edýän onlarça aýdym-saz, kino, sahna eserleri, başga žanrlara degişli eserler döredilipdir.


text:
Oňa ýöňkelýän günäler boýunça bäş ýyl iş kesilmeginiň mümkindigini “Forum 18” ýazýar. Maglumatlara görä, Ilmyrat Nurlyýew neşebentlikde hem aýyplanýar.
Emma Ilmyradyň aýaly Maýa Nurlyýewa we onuň ruhanylyk edýän kelisesiniň wekilleri bu aýyplamalaryň toslamadygyny aýdýar.
Maýa Nurlyýewa ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasyndan öz ýan ýoldaşyna garşy sud diňlenşiginde garaşsyz gözegçi hökmünde gatnaşmagyny haýyş edipdir.
Ilmyrat Nurlyýewiň tussag edilmegi netijesinde, onuň ruhanylyk edýän kelisesi işlemeýär diýip, “Forum18” maglumat berýär.


text:
Biziň hyzmatlararymyz
“Lebapawtoulag” önümçilik birleşiginiň esasy wezipesi ýolagçy gatnadmak we ýükleri daşamakdan ybarat. Çärjewdäki №15-nji ýük awtoulag kärhanasy Türkmenistanyň Awtotransport ministrliginiň 1958-nji ýylyň 11-nji sentýabryndaky №97-buýrugy esasynda döredilen.
Taksilerde ýolagçy gatnatmak
Ulag düzümini ösdürmek, awtomobil we beýleki ulaglaryň tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmak hormatly Prezidentimiziň yzygiderli amala aşyrýan durmuş-ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri...
Etrap ara ýolagçy gatnawlary
Häzirki döwürde Türkmenistanyň jemgyýetçilik ulaglar parkynyň köp bölegini Koreýada öndürilen awtobuslar tutýar. Bu ugurda amala aşyrylýan hyzmatdaşlyk oňyn netije berýär....


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) geçen hepde yslamçy söweşijiler tarapyndan Parižde amala aşyrylan hüjümlerde 17 adam wepat bolansoň, Fransiýanyň halkyna öz raýdaşlygyny bildirmek üçin 16-njy ýanwarda Parižde ýokary derejeli fransuz resmileri bilen duşuşdy.
Kerri fransuz prezidenti Fransua Ollandy (Francois Hollande) gujaklap, öz ýurdunyň Fransiýanyň “hasratyny” deň paýlaşýandygyny aýtdy. Olland Birleşen Ştatlar we Fransiýa ekstremizme garşy bilelikde göreşmeli diýdi.
Mundan öň, Kerri fransuz daşary işler ministri Laurent Fabiusa öňden planlaşdyrylan sapary sebäpli 11-nji ýanwarda Parižde geçirilen köpçülikleýin ýörişe gatnaşyp bilmändigini aýtdy.
Bu aralykda Parižde ýaragly adamlara “maddy-tehniki goldawy bermekde güman edilýän” 12 şübheliniň tussag edilendigi habar berilýär.


text:
Moskwanyň sudy ýurduň ykdysady ösüş boýunça öňki ministri Alekseý Ulýukaýewiň deslapky öý tussaglygyna garşy beren şikaýatyny ret etdi.
Moskwanyň munisipal sudy para almakda aýyplanýan Ulýukaýewi öý tussaglygynda saklamak barada suduň ozalky kararyny güýjünde galdyrmagy karar etdi.
Ulýukaýewiň aklawçysy suduň kararyna garşy çykyp, öz müşderisi babatyndaky çäklendirmeleriň aradan aýrylmagyny we onuň syýahatçylyk etmegine rugsat berilmegini talap etdi.
14-nji we 15-nji noýabr gijesinde tussag edilen we iki aýlyk möhlet bilen deslapky öý tussaglygyna höküm edilen Ulýukaýew döwletiň eýeçiligindäki “Rosneft” kompaniýasynda paýa eýe bolmaga kömek bermek üçin iki million dollar möçberinde para almakda aýyplanýar. Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin şol günüň özünde Ulýukaýewi ministr wezipesinden çetleşdirdi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň (ÝUNISEF) Türkmenistandaky wekilhanasy Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti bilen hyzmatdaşlyk barada täze şertnama gol çekdi. Bu barada «Türkmenistan. Altyn asyr» saýty habar berýär.
Bu hyzmatdaşlygyň maksady çagalar üçin ýurtda howpsuz we arassa daşky gurşawy, ýeterlik bilimi, saglygy goraýşy, iýmitlenişi we SAG-ni (suw, arassaçylyk we gigiena) goldamak üçin Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň we ÝUNISEF-iň tehniki tejribesini, mümkinçiliklerini hem gorlaryny birleşdirmekdir.
ÝUNISEF bilen Türkmenistan hökümetiniň arasyndaky 2021– 2025-nji ýyllar üçin hyzmatdaşlyk maksatnamasynyň ileri tutulýan pudaklaryny görkezýän ylalaşygyň çäginde 2021– 2022-nji ýyllar üçin maksatnamalaýyn resminama gol çekildi. Bu resminama Türkmenistanda bilimi, saglygy saklaýyşy, sanitariýa we arassaçylyk gurşawyny hem-de Aral sebitindäki ýerli jemgyýetçilik derejesinde geçirilýän çäreler arkaly ýurduň adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlygyny güýçlendirmäge gönükdirilendir.


text:
Hökümet mejlisi tamamlanansoň, Türkmenistanyň Prezidenti hödürlenen taslamalara garady. “Buig Batiman Internasional” fransuz kompaniýasynyň wekili milletiň Lideriniň garamagyna paýtagtymyzyň merkezi künjegindäki binalary döwrebaplaşdyrmak bilen baglanyşykly taslamalary hödürledi.
Aşgabatda täze Döwlet münberiniň toplumynyň gurulmagy bilen, milletiň Lideriniň ozal beren tabşyryklaryndan ugur alnyp, ozalky münberiň durkuny täzeläp, ony döwrebaplaşdyryp, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Oguzhan” köşkler toplumynyň Işewürlik merkezine öwürmek boýunça birnäçe teklip taýýarlanyldy.
Fransuz kompaniýasynyň wekili döwlet Baştutanyna taýýarlanylan taslamalar hem-de geçirilýän degişli işler barada habar berdi. Täze Işewürlik merkezi şäheriň bu künjegindäki desgalar bilen bir bitewi sazlaşygy emele getirer, Türkmenistanda hususy pudagyň ösdürilmegine döwlet tarapyndan uly ähmiýet we goldaw berilýändiginiň aýdyň subutnamasyna öwrüler.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda, merkeziň ähli desgalary häzirki zamanyň enjamlary, innowasiýalar, şol sanda internet tehnologiýalary, sanly ulgam bilen üpjün ediler. Bu ýerde mejlisler zaly, iş otaglary ýerleşdiriler, dürli derejeli duşuşyklary hem-de işewür gepleşikleri guramak we geçirmek üçin ähli zerur şertler dörediler.
Türkmenistanyň Prezidenti täze Döwlet münberiniň toplumynyň açylmagy bilen, ozalky Döwlet münberini Işewürlik merkezine öwürmek baradaky teklibiň maksadalaýykdygyny aýdyp, bu ugurda öňde durýan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi üçin ähli zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
2-nji maýda Badahşan welaýatynyň Aab Barik obasyny süýşüp gelen läbik tolkuny basdy. Ýogalanlaryň anyk sany belli däl.
Owgan resmileri 3-nji maýda azyndan 300 adamyň ölendigini tassyk etdiler. Ilki olar 2500 çemesi adamyň heläk bolandygyny aýdypdylar.
Tassyklanan maglumatlarda ölen adamlaryň başdaky görkezilişinden has azdygyna garamazdan, resmiler pida bolanlaryň sanynyň köpelmeginiň mümkindigini aýdýarlar.
Halas ediş toparlary 3-nji maýda diri galanlary gözlemegi bes edendiklerini aýtdylar. Owganystanyň Milli betbagtçylyklar departamenti bu töwerekde ýene ýer süýşmesiniň bolmagyndan ätiýaç edilýändigini duýdurdy.
Bu departament göçürilen maşgalalaryň 700-sini çadyr bilen üpjün edendigini aýtdy. Soňky hepdelerde Owganystanyň demirgazygynda agyr ýagyş ýagypdy.


text:
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń baspasóz qyzmeti adyrna.kz saıtynda Turarbek Qusaıynovtyń jarııalaǵan «Bas múftıdi destrýktıvti aǵym ókilderi qaýmalap aldy» atty maqalasyna qatysty kelesideı málimdeıdi:
Birinshiden, avtordyń: «Dinbasynyń aınalasy destrýktıvti kúmándi adamdarǵa tolyp ketti» degen sózi eshqandaı shyndyqqa janaspaıdy. Bul – Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyna jáne barsha din qyzmetkerine jabylǵan jala. Osyǵan deıin Dinı basqarma qyzmetkerine, onyń dinı senimi men kózqarasyna qatysty másele bolmaǵan. QMDB janyndaǵy Saraptaý komıssııasynyń baǵalaý synynan ótken tulǵalar ǵana qyzmetke qabyldanady.
Ekinshiden, meshittiń sadaqa jáshigine túsetin qarajattyń esep-qısabyn bir adam júrgizbeıdi. Meshitke túsken qarjyny jumsaý jáne qadaǵalaý jumysyn QMDB jáne meshit janynan qurylǵan arnaıy komıssııa músheleri júrgizedi. Al QMDB janyndaǵy Tekserý komıssııasy dinı saladaǵy qarjylyq ashyqtyqty qamtamasyz etedi. Elordada 2020 jyldyń 7 aqpanynda ótken Qazaqstan musylmandarynyń kezekten tys IH quryltaıynda delegettardyń daýys berýimen Tekserý komıssııasy bekitilgen bolatyn. Komıssııa mindeti – dinı saladaǵy qarjy ashyqtyǵyn qadaǵalap, esep-qısap jumystaryna monıtorıng jasaý.
Úshinshiden, avtor: «2017-2019 jyldary astanadaǵy «Áziret Sultan» meshitinde naıb ımam bolyp júrgen Nurlan Ramazanov ózi sekildi naıb ımam Marat Bektazınovtyń meshitke sheship qoıǵan sý jańa aıaq kıimin urlaımyn dep masqarasy shyqqan» dep jazady. Bul da shyndyqqa janaspaıdy. Imamdar arasynda mundaı «urlyq oqıǵasy» bolmaǵan jáne maqalada aty atalǵan azamattar bul aqparattyń jalǵan ekenin jarııalady.
Tórtinshiden, avtor óz maqalasynda QMDB-nyń bir qyzmetkerin Saýd Arabııasynda oqyǵanyn aıta kele, onyń dinı senimine kúmán keltiredi. Dinı basqarmaǵa qyzmetke qabyldanatyn tulǵalardyń dinı senimine aldyn ala jan-jaqty taldaý jumystary júrgiziletinin jáne Saraptaý komıssııasynyń oń qorytyndysyn alǵan azamattar ǵana Bas múftı buıryǵyna usynylatynyn jetkizemiz.
Maqalada jazylǵan jalǵan aqparattar men Dinı basqarma, din qyzmetkeriniń bedeline nuqsan keltirilgen málimetterdi teriske shyǵarýdy talap etemiz jáne bul isti avtordyń ary men namysyna qaldyramyz...
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń
baspasóz qyzmeti


text:
Google-AMP-Cache-URL-Generator , islendik sahypanyň, islendik web sahypasynyň adaty URL-den AMP-Keş-Formatynda laýyk URL döredýär.
Döredilen keş keşbi URL-si bilen, Google AMP keş-de saklanýan web sahypasynyň AMP wersiýasyna degişli sahypa eýýäm Google tarapyndan indekslenen we Google keş-de saklanan bolsa, atlandyrylyp bilner.
Mümkin bolsa, Google AMP Keş şol bir domendäki ähli AMP sahypalary üçin kiçi domen döredýär.
Ilki bilen web sahypasynyň domeni IDN-den (pony kody) UTF-8-e öwrülýär. Keş serweri çalyşýar:
Öwürilen domen, Google AMP keş keş URL-iň baş salgysydyr. Indiki ädimde, keş keşbiniň URL-i aşakdaky bölekler bilen bilelikde doly keş URL-i birleşdirilýär:
Mysal üçin asyl URL:
Nazary AMP keş keşi url:
Google AMP formatda web sahypalarynyň tizlenmeginiň bir bölegi , Google gözleginiň serwer keşinde awtomatiki saklanmagy sebäpli ýüze çykýar. Bu, web sahypasynyň AMP wersiýalarynyň, adatça bolşy ýaly, web sahypasynyň web serwerinden ýüklenmeýändigini, ýöne adatça Google serwerleriniň birinden (Google AMP keş keşi) Google gözleginiň gözleg netijelerinden gönüden-göni alynýandygyny aňladýar. ep-esli ýükleme wagtyny işjeňleşdiriň.
Bu, Google-yň AMP sahypasynyň wersiýasyny belli bir nagyş boýunça döredilen garaşsyz AMP keş keşi URL-sinde öz serwerinde saklaýandygyny aňladýar. Bu URL bilen, AMP keş keşi URL görnüşinde jaň edip, häzirki wagtda Google gözleg motorynyň AMP keşinde saklanýan häzirki AMPHTML wersiýasyny görüp bilersiňiz. - Google AMP keş görnüşi barada has giňişleýin maglumat .


text:
OQO, Otyrar audany: gýldense auyl – gýldenemiz bәrimiz
Kenestik kezenning jetpis jylynda atqarylmaghan júmystar Tәuelsizdik túsynda qarqyndy jýrgizilip jatyr. Ol kezende «Gýldense auyl – gýldenemiz bәrimiz» dep úrandatqanymen alys auyldar týgili audan ortalyqtary kórkeye qoyghan joq edi. Býgingi tanda elimizdegi monoqalalar men audan ortalyqtaryn aitpaghanda shalghayda shaghyn eldimekenderding ózi kýn sanap shyn mәninde gýldenip, kórgen adamnyng kózi toyatynday keyipke enip keledi.
Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyng tikeley pәrmenimen aymaqtardy damytu qolgha alynyp, býkil respublika boyynsha eldimekenderdi abattandyru men kógaldandyru júmystary qarqyndy jýrude. Múnyng jarqyn mysalyn Otyrar audanynan da kóruge bolady.
Býgin audan әkimi Erlan Aytahanov abattandyru, kógaldandyru júmystary jýrgizilip jatqan nysandardy aralap, atqarylyp jatqan júmys barysymen tanysyp shyqty.
Audandaghy «Jastar», «Ardagerler», «Qazaqstan Respublikasy Tәuelsizdigining 20 jyldyghy», «Danqty babalar sayajoly», «Batyr analar sayajoly» sayabaqtaryndaghy júmystar keste boyynsha jýrip jatqanyna kóz jetkizdik.
Sonymen qatar, Shәuildir, M.Shoymanov, Eski Shilik, Temir eldimekenderindegi kóshelerge de abattandyru jәne kógaldandyru júmystary qarqyndy jýrgizilude eken.
Aralau barysynda audan әkimi tiyisti sala basshylaryna jýrgizilip jatqan júmystardyng sapasy men mejelengen merzimde ayaqtaluy qajettiligin mindettedi.
Abai.kz


text:
QAZAQSTAN RESEYDING OTARY BOLDY MA?
Últ tarihyn zerdeleudegi betbúrys әldeqashan pisip jetilgen desek, qatelespeymiz. Sebebi keyingi jyldary Otan tarihyn orta jәne joghary mektepterde oqytu men ghylymy zertteu salasy kýrdelenip, tarihshylardy alandatatyn, dýrliktiretin mәseleler oryn alghan-dy.
Otan tarihynda әli de naqtylay týsetin, keybir jaghdayda orynsyz dau-damay, artys-tartys tughyzyp jýrgen, biraq arnayy zertteudi, saliqaly pikir alysudy qajet etetin mәseleler de barshylyq. Olardyng ishinde Reseyding at tóbelindey, biraq biyliktegi tarihshylary jasandy týrde jasyryn pighylmen tughyzyp jýrgen bir kýrdeli jaghday – «Qazaqstan Resey imperiyasynyng otary boldy ma?» degen negizinde ghylymy emes, sayasy mәsele de әredik-әredik qozghalyp jýr.
Sonymen, Qazaqstan Resey imperiyasynyng otary boldy ma? Búl óte manyzdy mәsele jәne ol Qazaqstan Respublikasynyng kóptomdyq tarihynda, әsirese Jana tarih pen Kenestik dәuirlerge arnalghan tomdarda jan-jaqty bayandaluy kerek. Resey Ghylym Akademiyasy Resey tarihy instituty diyrektory Yu.A. Petrov: «óte ótkir mәsele – әrtýrli halyqtar men aimaqtardyng Resey memleketi qúramynda boluyn týsindiru», – dep meylinshe dúrys aitady, sony aita otyryp, «Otan tarihshylarynyng kópshiligi (shamasy, Resey Federasiyasyn núsqaydy) Resey imperiyasyn otarlyq imperiya dep sanaudy qalamaydy (búl jerde Ottoman jәne Gabsburg imperiyalary siyaqty, kontiynentaldyq-qúrlyq imperiya degen ondy bolar edi), osyghan oray olardyng Resey memleketi qúramynda bolghan uaqytyn otarlyq dәuir dep ataugha bolmaydy», – dep qorytyndylaydy.
Ókinishke oray, Reseyding otandyq tarih ghylymynyng asa qúrmetti jetekshisi Yu.A. Petrov búl jerde Resey imperiyasynyng memlekettik aktileri men onyng kóptegen resmy qújattaryn, sonymen qatar KSRO GhA akademikteri A.M. Pankratova, N.M. Drujinin jәne ataqty M.P. Vyatkin men basqa belgili kenes tarihshylary zertteulerin joqqa shygharyp, qarama-qarsy pikir aityp otyr. «Kópshilik» emes, shynynda at tóbelindey azghana reseylik tarihshylar Resey imperiyasynyng otarshyldyq sipatta bolmaghandyghy turaly pikirdi ústanyp otyr, olardyng qatarynda tek RGhA etnologiya jәne antropologiya institutynyng diyrektory V. Tishkov, RGhA TMD elderi institutynyng diyrektory K. Zatuliyn, sonymen qatar, A. Knyazev, A. Lobanov, V. Tretiyakov, A.D. Dugiyn, S. Kozlov jәne basqalary bar, biraq olardy «kópshilik» dep ataugha bolmaydy. Sonymen, búl reseylik qúrmetti әriptes-ghalymdar tarih ghylymynda A.IY.Soljenisynnyn, M.S. Gorbachevtyng jәne V.V. Jirinovskiyding aitqandaryn ózderinshe, jana sarynmen qaytalauda. Songhysy Qazaqstanda «persona non grata» (diplomatiyalyq ókildikting elge keluin ýkimet qalamaytyn adamy) atandy.
Búryn tarih ghylymynda, Resey imperiyasy men KSRO-da, sonymen qatar Kenes Odaghyna kiretin basqa últtyq respublikalar men oblys- okrugterde búl mәsele eshqanday pikirtalastar da, kelispeushilikter de tudyrmaghan, sonymen qatar sol kezding naqty shyndyghy retinde dәleldengen bolatyn. Tek keyingi jyldary ghana Resey men Kenes Odaghynda ghasyrlar boyy qalyptasqan tarih ghylymyndaghy jan-jaqty jәne naqtyly dәleldengen tújyrymdy qayta qaraugha әreket jasaluda. Bayqauymyzsha, búl jana jaghday Resey Federasiyasy basshylyghynyng Kedendik Odaq týrindegi ekonomikalyq integrasiyany damytu ýshin ghana emes, Ortaq ekonomikalyq kenistik qúru, Kenes Odaghyna engen búrynghy respublikalardy óz tóniregine jinau siyaqty geosayasy maqsatqa baylanysty órbip otyrghan siyaqty. Osyghan baylanysty әlemge әigili qoghamdyq faktini jasyrugha bolmas. Kenes Odaghyna deyingi dәuirde, Gabsburg, Ottoman jәne Britan imperiyalary sekildi Resey de otar imperiya bolyp tabylatyn. Tek aiyrmashylyq mynada boldy: Britan imperiyasy tenizding ar jaghyndaghy aimaqtardy otar etti, al basqalary – jaqyn jәne alys shektesken elderdi otar etti. Keybir qadirmendi reseylik tarihshylar myna bir jaytty eskermeydi: Resey halyqtardyng týrmesi bolghan, al basqany ezip otyrghan halyq eshqashan azattyqqa qoly jetpeydi, – dep kórsetken osy elding talay úly klassikteri. Tek qana Resey imperiyasy ghana emes, sonymen qatar basqa imperiyalar da polietnikalyq, polikonfessionaldyq memleket bolghan, al onyng jeke bólimderi, últtyq ólkeleri әleumettik-ekonomikalyq damuynda әrkelki boldy, metropoliyadan artta qalghan edi. Búl belgili jaghday. Dau joq, velikoroster otar ólkelerding ókilderimen salystyrghanda, kóptegen artyqshylyqtargha ie boldy. Mәselen, júmyspen qamtu mәselesinde, bilim aluda, qyzmette ósu boyynsha jәne t.b. Til jaghynan kemsitushilikti aitpasa da týsinikti. «Búratanalardy» temir jolgha, әsirese poyyzdar jýrisine baylanysty qyzmetterge almady. Basqa diny de, ózge de, últtyq ta tózimdilik bolghan joq. Kiyevtegi kirpish zauyttyng prikazchiygi, evrey M. Beylis (1913 j.) isin eske alayyq. XIX gh. sony XX gh. basynda Reseyde evreylerdi qyrghyngha úshyratu, basqa dindegilerdi qughyndau, jabayy әreketterge baru oqighalary oryn aldy. Esterinizde bolsa, Reseyde basqa últtyng ókilderin bylaysha ataghan: jidter, samoedter, kalbitter jәne t.b. V.I. Lenin 1922 jyly «últshyldyq jóninde tarihy tәjiriybede әrdayym derlik biz, ýlken últtyng ókilderi, sansyz kóp zorlyq jasap, kinәli bolyp jýrmiz, tipti odan da asyp – ózimiz bayqamaytyn sansyz kóp zorlyq, zәbir kórsetemiz, – búl jóninde mening Edildegi este qalghandarymdy eske aludyng ózi-aq jetkilikti: bizde búratana halyqtardy ylghy kemsitetin, polyakty basqasha emes, «polyachishka» dep ataytyn, tatardy basqasha emes, «knyazi» dep kelemejdeytin, ukraindy basqasha emes, «hohol» dep ataytyn, gruzindi jәne Kavkazdyng basqa da halyqtaryn – «Kapkaz adamy» dep ataytyn» – dep jazghan-dy. Ol kezdegi Resey imperiyasynda otar halyqtardyng mәselesi boyynsha ýilesimdi sayasat ta jýrgizilgen joq, kerisinshe kazaktardyng «izdestiru sharalary» jýrgizildi, sonymen qatar últ-azattyq qozghalystargha qarsy qatigez ekspedisiyalar úiymdastyryldy, olardy patshalyq Reseyding iri qandyqol qolbasshylary – general-jaulaushylar Ermolov, Skobelev, Chernyaev jәne t.b. basqardy. Bizding kózqarasymyzsha, sondyqtan, Resey imperiyasy qúramynda «últtyq qúrylymdardyng sinisu» teziysi syn kótermeydi. Búl jaghdaygha Resey tarihshylarynyng keybireuleri aitqanday, imperiyanyng biyleushi toptary jýrgizgen etnikalyq elitalarmen tyghyz baylanysta bolu turaly dәstýrli ústanym bolghany da, osylardyng nәtiyjesinde kópetnikalyq jýiening biriktirilgeni de, imperiyalyq «beriktik» bolghany da shyndyqqa janaspaydy. Múnday aty shuly imperiyalyq «beriktik» bolghan da joq. Búl «beriktik» 1917 jyly aqpan men qazanda tas-talqan bolghan-dy, onyng kýireuine Reseyding qúramyndaghy ezilgen halyqtardyng últ-azattyq qozghalystary da ózining qomaqty ýlesterin qosty ghoy. Ezilgen últtar júmysshy jәne sharua qozghalysymen odaqtasa otyryp, basqa elderdi tonau ýshin bastalghan birinshi dýniyejýzilik soghysty toqtatu ýshin kýres nәtiyjesinde, aldymen Resey halyqtaryn «biriktirgen» patshalyq «fenomendi», sonynan irip-shirigen, darynsyz Uaqytsha ókimetti qúlatqan-dy. 1730 jyly 19 aqpanda Reseyding bodandyghyn qabyldau turaly Anna Ioanovna patshayymnyng Ábilqayyr hangha jibergen Gramotasy, 1917 jylgha sheyin patsha biyligining barlyq jarlyqtary men erejelerinde, general-gubernatorlardyng esepterinde jәne t.b. Qazaqstannyng otarlyq jaghdaylary kórsetiledi. Qazaqstandy Reseyge baghyndyru Imperiyanyng Aziyanyng basqa elderindegi mýddelerin jýrgizudegi strategiyalyq maqsat bolatyn. I Petr 1722 jyly erekshe basyp kórsetti:«Barlyq Aziya elderi men jerlerine búl (Qazaq) orda kilt jәne qaqpa. Sol sebepti búl ordany Reseyge baghyndyru qajet, sol arqyly barlyq Aziya elderine baylanys jasap, Resey ýshin paydaly jәne jaghymdy sharalardy iske asyru kerek». I Petr A.Tepkelevke tómendegidey tapsyrma berdi: «Eger ol orda naqtyly týrde bodandyqqa kirgisi kelmese, onda qansha bolsa da qarajatty ayamay, million bolsa da, tek Resey imperiyasyna bodan bolugha mindettengen bir bet qaghaz berse de bolghany».
Qazaqstan Reseyding otary bolghany turaly patshanyng generaldary, agha ofiyserleri, otarlyq biyliktegi sheneunikter, ghalymdar jәne t.b. óz uaqytysynda jazghan bolatyn. Solardyng ishinen birnesheuin atap ótetin bolsaq: Terentiev M.A., Bartolid V.V., Abaza K.K. jәne t.b. Resey imperiyasynyng otarlau sayasatynda manyzdy ról atqarghan kazak әskerleri turaly enbekterdi de kórsetuimizge bolady. Búl turaly Qazaqstannyng kenes tarihshylarynyng alghashqy buynynan S. Asfendiyarov, T. Rysqúlovtyng jәne t.b. jazghan zertteuleri jariyalandy. P.G. Galuzo 1934 jyly Tashkentte «Týrkestan – koloniya» — degen kitap shyghardy. Qazaqstandaghy kenes tarihshylarynyng ekinshi buyny ókilderining qatarynda B.S. Sýleymenov, E. Bekmahanov jәne t.b. enbekteri Reseyding Qazaqstandy otarlau dәuirine arnaldy; búl jerde aita ketetini, olar Reseyge qosyluynyng progress bolghanyn da kórsetti. Búl jerde airyqsha mәn beretin mәsele, KSRO GhA-nyng akademiygi A.M. Pankratova Qazaqstan men Reseyding otary bolghany jәne de kóp otarlarynyng biri bolghany turaly óz ústanymynda nyq túra aldy.
Kenes dәuiri kezeninde qazaqtardy Mәskeu biyligining otarlauynyng sipaty men tamyryn tereng saralap kórsetuimiz kerek. Ol ýshin myna jaghdayattargha tereng mәn bergen jón: Alash qayratkerleri men Qazaq kommunisteri arasyndaghy aitys-tartys, sayasy kýres, onyng sebepteri men saldary, Qazaqstandaghy 1918, 1921, әsirese 1931-1933 jj. jappay asharshylyqty Ortalyq biylik – Mәskeu әdeyi úiymdastyrghan degen tújyrym qanshalyqty dúrys? 1970-1980 jj. Qazaqstanda «toqyrau» boldy ma? – degen siyaqty kóptegen mәselelerge biz dúrys tújyrym jasauymyz kerek, ony on tomdyqta kórsete otyryp, onyng ishinde búl jergilikti kommunister men «Alash» qozghalysynyng qayratkerleri arasyndaghy kýresti anyqtap aludy taghy da qajet etedi.
Tarih ghylymy tóniregindegi keybir qalamgerler Áliby Jangeldindi, Sәken Seyfullindi, Baqytjan Qarataevty, Túrar Rysqúlovty, Múhamediyar Túnghanshindi jәne de basqa Kenes biyliginde bolghan qayratkerlerdi «әshkereleydi», 1917-1930 jj. qarqyndy sayasy qarama-qayshylyqtar arasyndaghy jaghdaydy sayasiy-taptyq túrghydan qarastyrmay, tarihymyzdy iygere almaymyz. Últ kommunisteri de, «Alash» qayratkerleri de, olardyng barlyghy ózderinshe qazaq halqynyng әleumettik-mәdeny jәne sayasy damuy ýshin, jarqyn bolashaghy ýshin enbek etti jәne kýresti. Búl mәselede RSFSR Halyq Komissarlar kenesi tóraghasynyng orynbasary T. Rysqúlov pen Qoqan avtonomiya ýkimetining tóraghasy, Uaqytsha ýkimetting Jetisudaghy komissary M. Tynyshbaevtyng Týrkistan-Sibir temirjolyn saludaghy birlesip atqarghan qyzmeti jarqyn ýlgi bola alady. Qazaq elitasynyng osy eki tobynyng qasiretti taghdyry tek birin-biri joyghanynda ghana emes, «bólip al da, biyley ber» degen otarlyq sayasattyng iske asuynda da jatyr. Búl Ortalyqtyng últtyq respublikalardy basqarudaghy synaqtan ótkizu әdisi, әr 5-10 jyl sayyn qazaqtyng últtyq qaymaghy – qazaq intellegensiyasy ókilderin joyyp otyrdy. Dәl osy jaghday Kenes Odaghynyng basqa últtyq respublikalarynda da, oblystary men okrugtarynda da oryn alghan edi. Osy kóptomdyq «Qazaqstan tarihynda» M. Shoqay da layyqty ornyn aluy kerek. Bizge Kenes uaqytysyndaghy Músa Jalildi ardaqtay alghan tatar tarihshylarynyng qyzmeti ýlgi bola alady. Jalpy soghysta jau qolyna tútqyngha týsken óz azamattaryna kórsetken qughyn-sýrgini boyynsha Kenes ókimeti shekten shyqqan qatigezdik kórsetkenin arnayy zerttegen jón.
Áytkenmen Otan tarihynda әli de naqtylay týsetin, keybir jaghdayda orynsyz dau-damay, artys-tartys tughyzyp jýrgen, biraq arnayy zertteudi, saliqaly pikir alysudy qajet etetin mәseleler de barshylyq. Ásirese Kenes Odaghynyng fashistik Germaniyagha qarsy 1941-1945 jyldary jýrgizgen Úly Otan soghysy kezindegi Qazaqstan jaghdayy jóninde әli de zerttey týsetin mәseleler de jetkilikti, sonyng ishinde soghystyng nәtiyjesinde jau qolyna týsken tútqyndar taghdyry, eldegi әleumettik-demografiyalyq jaghday, qazaqtardyng shyghyny jәne t.b jayttar arnayy zerdelenui tiyis.
Qoryta aitqanda, tarihymyzdy janasha zerdeleude tarih salasyn zertteytin tórt ghylymy zertteu instituttary men uniyversiytetterdegi tarih kafedralarynyng jauapkershiligin kýsheytu qajet.
Mәlikaydar ASYLBEK,
QR ÚGhA akademiygi,
tarih ghylymdarynyng doktory, professor.
Abay.kz


text:
Dünýä türkmenleri we Oraza
Musulman dünýäsinde, şol sanda öz ýurdundan başga ýurtlarda ýaşaýan musalmanlaryň arasynda mukaddes Remezan aýy, Oraza günleri dowam edýär. Eýsem dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan türkmenleriň arasynda Oraza nähili tutulýar we olaryň nähili üýtgeşik oraza däpleri bar? Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň täze sany şu meselä bagyşlandy we onda dürli ýurtlarda ýaşaýan etniki türkmenler bilen söhbetdeşlik guraldy. Söhbetdeşligi diňläp, pikir-bellikleriňizi, arzuwlaryňyzy paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.
Epizodlar
-
Oktýabr 24, 2021
Zyýanly metan: Türkmenistanyň gaz problemasy
-
-
-
Sentýabr 26, 2021
Türkmenistanyň 30 ýyllyk garaşsyzlyk tejribeleri
-
-


text:
Nar agajynyň ömri 30-50 ýyl aralygynda bolup, oturdylan ýaş nahal 3-nji ýylynda hasyl berip başlar. Hasyllylyk sortlara we bagyň ýaşyna görä tapawutlanyp bilýär. Meselem, Hijaz sorty 8-10 ýyldan soň her bag başyna 100-150 kg hasyl berýär.
Şetdaly agajynyň ömri ortaça 30 ýyl , şetdalynyň 65-den gowrak sorty bar. Bu agaç nahallary oturdylandan 3 ýyl geçen soň hasyl bermäge başlaýar we hasyla oturan agaçlar ortaça 30-50 kg , kä halatda ondan hem köp hayl berýär.
Armyt agajynyň Ýewropa, Aziýa we Afrika ýurtlarynda 30-dan gowrak sortlary bar. Suwlulygy örän ýokary bolýan armytlar ýaşyl, sary we goňur reňkde bolýar. Ömri ortaça 15-25 ýyl, kä halatlarda 50 ýyla çenli ýaşaýar. Nahal oturdylandan 2-3 ýyldan soň hasyl berip başlaýar. Hasyllylyk mukdary sortlara görä üýtgeýär. Has hasyly ýokary sortlaryň biri santa-mariýa ýylda 200-300 kg çenli, düýeçi sorty 350-400 kg çenli hasyl berýär.
Gowy seredilen zeýtun agajy 7-8 ýaşynda miwe bermäge başlaýar we 35 ýaşyna çenli hasyly ýokarlanýar. Iýmitlik üçin ösdürilýän zeýtun agajynyň görnüşi ortaça 15-20 kg hasyl berýär, ýag almak üçin ösdürilýän zeýtun agajynyň görnüşi bolsa ortaça 50 kg hasyl berýär. Iýmitlik üçin ösdürilýän zeýtunlaryň arsynda has gowysy gemlik zeýtunydyr.
Bir injir agajy minimum 40-60 kg miwe berip bilýär.
Badam agajy köp ýyllyk agaç bolup ömrüniň dowamlylygy 100-150 ýyl, bu agaç 3-5 ýaşyndan soň miwe berip başlaýar. 1 kg gabykly badamdan ortaça 440 gr badam maňzy alynar. 8-10 ýaşlaryndaky badamdan ortaça 8-10 kg badam maňzy alynýar.
Turp kelemler maşgalasyna degişli iki ýyllyk sowuga çydamly gök ekindir.Türkmenistanyň şertelerinde turp ýaz, tomus, güýz aýlary ekilýär.
Nahar şugundyry selmeler maşgalasyna degişli bolan ikiýyllyk gök ekindir.ol birinji ýyly kök müwesini berýär, ikinji ýyly bolsa tohum berýär.Ol sowuga çydamly ösümlikdir.
Ýeralma itüzümler maşgalasyna degişli birýyllyk otjumak ösümlikdir.Onuň müwesi iýmişdir.Onuň iýmitlik üçin ýerasty özgeren baldagy ýagny klubeni ulanylýar.Onuň watany Gündogar Amerikadyr.Orta Aziýa ýurtlaryna 18-nji asyrda ösdürilip başlanýar.
Käşir iki ýyllyk ösümlik bolup , ekilen ýyly ýognan kök müwesini emele getirýär, ikinji ýyl bolsa kökmüwesi ösüşiniň ahyrynda saýawan görnüşli gül topbagyny emele getirip tohum berýär.Käşiriň kök müwesi iýmitlik üçin ulanylýar.
Ak kelleli kelem kelemler maşgalasyna degişli bolup, iki ýyllyk ösümlikdir. Birinji ýylynda boýy 15-20 sm ýetýär, ýonaýar, güýçli baldakly ýaprakly kelle emele getirýär.Ikinji ýylynda tohum emele getirýär
Badamjan itüzümler maşgalasyna degişli , bir ýyllyk otjumak ösümlikdir.Onuň gelip çykan watany Hytaý we Hindistan hasaplnsada , onuň ýabany görnüşlerine ilki afrikada gabat gelinýär
Sarymsak soganlar maşgalasyna degişli 2 ýyllyk ekindir. Birinji ýyly düýp emele getirýär, 2-nji ýyly tohum emele getirýär.Onuň düýbi we ýapraklary iýmitlik üçin ulanylýar, düzüminde köp mukdarda C witaminini we efir ýagyny saklaýar
Sogan soganlar maşgalasyn adegişli 2 ýyllyk ekindir. Birinji ýyly düýp emele getirýär, 2-nji ýyly tohum emele getirýär.Onuň düýbi we ýapraklary iýmitlik üçin ulanylýar
Süýji burç Itüzümler maşgalasyna degişli 1 ýyllyk otjumak ekindir.Bu ýylylygy halaýan ekindir.Düzümi esasan A we C witaminlerine baý
Gül kelemi kelemler maşgalasyna degişli bolan , salkyn howany gowy görýän ekindir.Ol gül kelemine meňzeşdir.Onuň iýilýän bölegi doly ýetişmedik gülüdir.Onuň ak, ýaşyl, goýy melewşe reňkleri bar. C we K witaminlerine baý
Brokolli kelemler maşgalasyna degişli bolan , salkyn howany gowy görýän ekindir.Ol gül kelemine meňzeşdir.Onuň iýilýän bölegi doly ýetişmedik gülüdir.Onuň ak, ýaşyl, goýy melewşe reňkleri bar
Hyýar kädiler maşgalasyna degişli bir ýyllyk gök ekin hasap edilýär. Watany Hindistandyr.Iýmitlik üçin ulanylýar
Pomidor 1 ýyllyk otjumak gök ekindir.Ol iýmitlik üçin ulanylýar.
Ganatlarynyň reňki goňras çal , ganatlarynyň ýüzünde irili ownukly gara nokatlar bar, uzynlygy 10 mm. Liçinkasy ýumurtgadan ýaňy çykanda krem reňkli , soňra ýaşyl reňkli bolýar, kellesi gara;


text: 136 Ýehowa alkyş aýdyň, sebäbi ol ýagşydyr+,Wepaly söýgüsi* ebedidir+.2 Hudaýlaryň Hudaýyna alkyş aýdyň+,Wepaly söýgüsi ebedidir.3 Hökümdarlaryň Hökümdaryna alkyş aýdyň,Wepaly söýgüsi ebedidir.4 Gudratly işleri edýän diňe oldur+,Wepaly söýgüsi ebedidir+.5 Gögi akyldarlyk bilen ýaratdy+,Wepaly söýgüsi ebedidir.6 Ýeri suwlaryň üstünde berkitdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.7 Beýik şamçyraglary döretdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.8 Gündizine yşyk bolar ýaly Güni ýaratdy+,Wepaly söýgüsi ebedidir.9 Gije höküm sürer ýaly Aýy hem ýyldyzlary ýaratdy+,Wepaly söýgüsi ebedidir.10 Ol Müsüriň nowbaharlaryny ýok etdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.11 Ysraýyl halkyny Müsürden çykardy+,Wepaly söýgüsi ebedidir.12 Güýç-kuwwatly goly+ bilen halas etdi,Wepaly söýgüsi ebedidir.13 Ol Gyzyl deňzi ikä böldi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.14 Ysraýyl halkyny deňziň ortasyndan geçirdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.15 Ol faraony goşuny bilen Gyzyl deňizde gark etdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.16 Halkyna çölde ýol görkezdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.17 Beýik patyşalary gyrdy+,Wepaly söýgüsi ebedidir.18 Güýçli hökümdarlaryň başyny aldy,Wepaly söýgüsi ebedidir.19 Amorlaryň hany Sihony+ öldürdi,Wepaly söýgüsi ebedidir.20 Başan hany Ogy+ heläk etdi,Wepaly söýgüsi ebedidir.21 Olaryň ýurduny halkyna miras berdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.22 Tutuş ýurdy bendesi Ysraýyla miras berdi,Wepaly söýgüsi ebedidir.23 Ol biziň ruhdan düşendigimizi gördi*+,Wepaly söýgüsi ebedidir+.24 Bizi duşmanlardan halas etdi+,Wepaly söýgüsi ebedidir.25 Ol adamlara, janly-jandarlara iýmit berýär+,Wepaly söýgüsi ebedidir.26 Gökleriň Hudaýyna alkyş aýdyň,Wepaly söýgüsi ebedidir.


text:
Dünýäde azyk önümleriniň bahalary iýun aýynda 12 aýyň içinde ilkinji gezek aşak düşdi. Bu barada Birleşen Milletler Guramasynyň azyk agentligi penşenbe güni habar berdi.
Esasy satyn alynýan azyk önümleriniň dünýä bahalarynyň aýlyk üýtgeşmelerini hasaba alýan FAO-nyň azyk önüm baha indeksi iýun aýynda ortaça 124,6 bala ýetip, maý aýyndan bäri 2,5% we 2020-nji ýylyň maý aýy bilen deňeşdirilende 33,9% ýokarlandy.
FAO-nyň azyk önüm baha indeksindäki düşüş esasan ösümlik ýaglarynyň, däne önümleriniň we süýt önümleriniň bahalarynyň peselmegi esasynda ýüze çykdy. Bu peselmeler etiň we şekeriň bahalaryndaky ýokarlanmagynyň öwezini doldy.
FAO-nyň ösümlik ýagynyň bahalarynyň indeksi iýunda 9,8% düşdi we dört aýyň iň pes derejesine ýetdi.
FAO-nyň galla önümleriniň bahasynyň indeksi maý aýynda 2,6%-e düşdi, ýöne 2020-nji ýylyň iýun aýyndaky bahasyndan 33,8% ýokarlandy. Esasy bugdaý öndüriji ýurtlarda hasylyň ýokary bolmagyna garaşylmagy netijesinde dünýä bazarlarynda bugdaýyň bahasy iýun aýynda 0,8% düşdi.
Hasabata görä, iýun aýynda süýdüň bahasynyň indeksi 1% düşüp, 119,9 bala barabar boldy.
Iýun aýynda FAO-nyň şekeriň bahasynyň indeksi maý aýy bilen deňeşdirilende 0,9% galyp, yzygiderli üç aýlap ýokarlandy we ençeme ýylyň dowamyndaky iň ýokary derejesine ýetdi. Ýaramaz howa şertleriniň dünýäniň iň uly şeker eksport edijisi – Braziliýanyň hasylyna ýetirjek täsiri şekeriň bahalarynyň galmagyna sebäp boldy, diýlip hasabatda bellenilýär.
Etiň bahasynyň görkezijisi dokuz aýyň dowamynda ösüşini dowam edip, iýun aýynda 2,1% ýokarlandy. Bu görkeziji geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 15,6% ýokarydyr.
FAO hem-de Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy duşenbe güni ýaýradan hasabatyna görä, esasy azyk önümleriniň bahalarynyň geljek on ýylda olara bolan islegiň peselmegi we önümçiligiň artmagy bilen düşmegine garaşylýar.


text:
Eýran bilen Gyrgyzystan “Bandar Abbas – Oş” ulag geçelgesini döretmek barada ylalaşdylar. Bu geçelge Türkmenistanyň we Özbegistanyň çäginden geçer.
Ýewraziýa Ykdysady Birleşmesiniň (ÝYB) ýurtlarynyň gatnaşmagynda Tähranda çarşenbe güni geçirilen ilkinji ýöriteleşdirilen “Ýewraziýa” sergisiniň çäginde, Eýranyň demir ýol edarasynyň başlygy Said Rasuli bilen Gyrgyzystanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň prezidenti Danil Ibraýewiň arasynda duşuşyk geçirildi. Bu barada “Sputnik Gyrgyzystan” internet neşiri habar berýär.
Duşuşykda taraplar demir ýol arkaly iki ýurdyň harytlarynyň hereket etmegi üçin iň amatly şertleri döretmek babatynda şertnama baglaşdylar.
Habara görä, Eýran “Bandar Abbas – Oş” ulag geçelgesini Eýranyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň we Gyrgyzystanyň üsti bilen işe girizmegiň maksadalaýyklygyny doly goldaýar we Eýranyň demir ýol edarasynyň Gyrgyzystan üçin iň pes tarifleri goýmak meselesini ara alyp maslahatlaşmaga taýýardyr.
Eýranyň iň uly porty hasaplanýan “Bandar Abbas” porty, ýurda getirilýän konteýnerleriň 90%-ni kabul edýär. Bu ýerde dünýäniň 90 portyny birikdirýän 22 sany halkara gämi gatnawy hereket edýär.


text:
Özgeleriň şahsyýetini özüňe köýneklik edinme. Gaýrylaryň donuna bürenme!
Örän köp adamlar özgelere meňzejek bolup, özlerini, öz seslerini, owazlaryny we hereketlerini, öz kelamlaryny, öz ukyp-başarnyklaryny, öz zehinlerini, özlerine mahsus we mynasyp gelýän hal-ýagdaýlaryny ýatlaryndan çykarýarlar. Şeýdibem barlygyň ýok bolmagyna, çüpremegine, rehnetiň mähnete öwrülmegine sebäp bolýarlar. Adam atadan iň soňky ýaradylan adam balasyna çenli keşp, görk we häsiýet babatda biri-birine gabat gelen ýekeje adam hem ýokdur, ýeri, onsoň olar ukypzehin, başarnyk, gylyk-häsiýet babatda meňzeş bolar öýdýäňizmi?
Sen taryhda deňi-taýy bolmadyk we geljekde hem meňzeşi bolmajak aýratyn
bir şahs. Sen Myratdan, Omardan büs-bütin tapawutly adam, şonuň üçin özüňi olara öýkünmek, kesekä meňzejek bolmak, olaryň keşbinde eräp gitmek arzuwlarynda janlandyrma.
Sen öz zehiniňe we tebigatyňa dolan! “Adamlaryň her biri öz güzerini,
nireden suw içmelidini (özlerine degişli suwy) bilýändir”, “Ähli tarapa öwürýän
Oldur, elmydama haýyrly zatlary saýlap alyň”. Ýaradylyşyň ýaly ýaşa, sesiňi
üýtgetme, äheňiňe bat berme (çalyşma), ýöreýşiňi bozjak bolma, özüňi arassa
pikirler bilen terbiýele, ýöne hiç haçan özlügiňi inkär etme we erkinligiňi elden
berme.
Seniň özboluşly tagamyň, özboluşly reňkiň bar. Biz seni şol tagamyňda, şol
reňkiňde – öz ajaýyplygyňda görmek isleýäris. Sebäbi sen şeýle ýaradylypsyň we biz seni hut şonuň ýaly gowy adam diýibem tanaýarys. Hiç biriňiz ýat eşige
bürenen garantga bolmaň. Adamlar tebigaty boýunça daragtlara meňzeýär: süýji we turşy, uzyn we gysga, goý, olar şeýle hem bolsunlar. Eger badam bolsaň, behä öwrüljek bolma.
Sebäbi seniň owadanlygyň, jemalyň we gymmatyň seniň badamlygyňda jemlenip dur. Biziň dürli reňkdeligimiz, dürli dilde gürleýänligimiz, dürli başarnyklara hötde gelýändigimiz, dürlüçe güýç-kuwwatlydygymyz Ýaradanyň aýdyň alamatlarynyň biridir. Allanyň alamatlaryny inkär etmegin!
(Aid al-Karni “Gamgyn bolma” eserinden bölek arap dilinden terjime eden R.Gylyjow)
Taýýarlan:Hangeldi AKMYRADOW
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyby


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
01:00
-
-
-
-
keshe 23:36
-
-
keshe 22:51
-
-
-
-
-
Ekologııa mınıstrligi aldaǵy on jylda qaldyq kólemin 50 paıyzǵa azaıtpaq
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elimizdiń jańa ekologııalyq kodeksine sáıkes aldaǵy ýaqytta óńir ákimdikteri qorshaǵan ortany jaqsartýǵa qatysty kórsetkishterdi aldyn ala bekitedi. Bul týraly QR Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi Ekologııalyq retteý jáne baqylaý komıtetiniń tóraǵasy Zulfuhar Joldasov málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Elimizdegi ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsarta túsýdiń bir amaly ónerkásipte úzdik qoljetimdi tehnologııalardy engizý. Jańa ekologııalyq kodekske sáıkes, 2025 jyldan bastap úzdik qoljetimdi tehnologııa júıesine kóshý josparlanyp otyr. Sonyń arqasynda aldaǵy 10 jyldyń ishinde shyǵarylatyn qaldyqtar kólemi 50 paıyzǵa deıin azaıady degen boljamǵa kelip otyrmyz», - dedi Z. Joldasov OKQ-de ótken baspasóz máslıhatynda.
Sondaı-aq, komıtet basshysy atalǵan kodeks aıasynda qorshaǵan ortany qorǵaýda jergilikti atqarýshy organdardyń da mindetteletinin aıtyp ótti.
«Kodeks kúshine engennen keıin, ákimdikter ár 5 jyl saıyn qorshaǵan orta sapasynyń maqsatty kórsetkishi men ony jaqsartý jónindegi is-sharalardy bekitetin bolady. Odan bólek, ákimdikterge aýa sapasy nasharlaǵan jaǵdaıda qala aýmaǵyna kólikterdiń kirýine shekteý qoıýǵa jáne aýany lastaýshy kásiporyndardyń qyzmetine ýaqytsha shekteý engizý quzyreti beriledi»,- deıdi ol.
Buǵan deıin mınıstrlik ókili otandyq kásiporyndardyń qaldyq kózderine qatysty monıtorıng júıesin ornatýǵa mindetteletini týraly aıtty.
Onyń aıtýynsha, 2023 jylǵa deıin barlyq iri kásiporyndar atalǵan júıeni ornatyp, ol týraly komıtetke derekter berip otyrýy tıis.
- Qaraǵandydaǵy ortalyq saıabaq kól sýynyń lastanýyna ákimdik túsinik berdi
- Zerendide ormannan 273 túp qaraǵaı qazyp alǵandar ustaldy
- Erlan Qarın janýarlarǵa qatysty zań týraly: Halyqtyń ekologııalyq mádenıetin kóteredi
- 2060 jylǵa qaraı Qazaqstanda elektr energııasynyń 80 paıyzy balama kózderden alady - sarapshy
- Kómirtegi beıtaraptylyǵy parnıkti gaz shyǵaryndylaryn barynsha tómendetýge baǵyttalǵan - sarapshy
- Qazaqstanda jańartylatyn energııa kózderi qýatyna tarıf tómendedi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: 8 Doganlar, size Hudaýyň Makedoniýadaky ýygnaklara eden ýagşylygy hakda gürrüň bermek isleýäris+.2 Olar agyr synaglarda-da şatlygyny ýitirmediler, juda garyp bolsalar-da jomartlyk etdiler.3 Men olaryň elinde baryny edendiklerini+, hatda artygy bilen edendiklerini bilýärin+.4 Olar mukaddeslere kömek etmek we sadaka bermek üçin köp ýalbardylar+.5 Olar biziň garaşanymyzdan hem köp zat etdiler. Olar Hudaýyň islegine görä, diňe bir Halypamyza däl, bize-de hyzmat etdiler.6 Şol sebäpli siziň ýürekden beren sadakalaryňyzy ýygnamagy Titusa tabşyrdyk+ we muny soňuna çenli tamamlamaga höweslendirdik.7 Siz ähli zada: imana, söze, bilime, yhlasa baýsyňyz we adamlary biziň sizi söýşümiz ýaly söýýärsiňiz. Şonuň üçin jomartlyk bilen beriň+.8 Men muny size tabşyryk hökmünde däl-de, başgalaryň çekýän agyr zähmeti hakda bilmegiňiz üçin aýdýaryn. Men siziň hem päk söýgiňizi görmek isleýärin.9 Sebäbi siz Halypamyz Isa Mesihiň ýagşylygy hakda bilýänsiňiz. Ol baý bolsa-da, siziň üçin garyp boldy+. Emma siz onuň garyplygy arkaly baýadyňyz.10 Meniň pikirimçe+, siz başgalara kömek etmek bilen, özüňize peýda getirýärsiňiz. Sebäbi bir ýyl mundan öň başlan işiňizi diňe bir ýerine ýetirmän, ony ýürekden edýärsiňiz.11 Indi bolsa başdaky yhlasyňyzy gowşatman, başlan zadyňyzy soňuna çenli tamamlaň.12 Hudaý ýürekden berlen sadakany kabul edýär+, sebäbi Hudaý adamyň güýji ýetmeýän zadyny däl-de, güýji ýetýän zadyny bermegini isleýär.13 Men başgalaryň durmuşyny ýeňilleşdirip, siziňkini kynlaşdyrmak islemeýärin.14 Ýöne siz artykmaç zadyňyz bilen olara kömek ediň. Şonda olar hem artykmaç zady bilen siziň ýetmeýän zadyňyzy ýetirerler. Şeýlelikde, siziň araňyzda deňlik bolar.15 Sebäbi: «Köp ýygnan adamlaryňky artyk çykmady, az ýygnanlaryňky kem bolmady»+ diýip ýazylandyr.16 Hudaýa şükür edýäris, sebäbi ol Titusy aladaňyzy etmäge höweslendirdi+.17 Titus diňe haýyş edendigimiz üçin däl, öz islegi bilen ýanyňyza bardy.18 Biz Titus bilen bir dogany iberdik. Şol dogana ähli ýygnaklar guwanýar, hoş habaryň hatyrasyna çeken zähmeti üçin hormat goýýarlar.19 Mundan başga-da, ýygnaklar ony berlen sadakalary paýlamaga belledi. Ol biziň bilen gidip, sadakalary paýlady. Şol sadakalar bilen Halypamyzy* şöhratlandyryp, başgalara kömek ederis.20 Şeýdip, ýygnalan sadakalary paýlamak meselesinde hiç bir adamy nägile etmedik+.21 Sebäbi biz «diňe Ýehowanyň* öňünde däl, adamlaryň öňünde-de ähli zatda dogruçyl bolmaga jan edýäris»+.22 Biz olar bilen başga bir dogany hem iberýäris. Biz ony ençeme gezek synap, tabşyrylan işleri yhlasly ýerine ýetirýändigine göz ýetirdik. Ol siziň hem dogry işleri etjekdigiňize ynanyp, sizi has-da goldamak isleýär.23 Eger Titus hakda sorasalar, ol meniň ýoldaşymdyr we meniň ýaly size kömek edýän işdeşimdir. Doganlar barada sorasalar, olar ýygnaklarda resullardyr we Mesihi şöhratlandyrýandyr.24 Şeýlelikde, olara ýygnaklary çyn ýürekden söýýändigiňizi+ we size biderek ýere guwanmandygymy görkeziň.


text:
Atyraý oblysyndaǵy mektepterde 23 synyp karantınge jabyldy
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraý oblysyndaǵy mektepterde 23 synyp karantınge jabyldy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń bólim basshysy Aısulý Dosqalıevanyń málimetine súıensek, jańa oqý jyly bastalǵaly 200-ge jýyq oqýshy koronavırýs ınfektsııasyna shaldyqqan.
«Onyń ishinde 170-ke jýyq bala naýqastarmen jaqyn qarym-qatynasta bolǵandyqtan qaýipti vırýsty juqtyrǵan. Al, mektepke barǵan soń ınfektsııaǵa shaldyqqan 23 bala ýaqytsha oqshaýlandy. Mektepterde 23 synyp karantınge jabyldy. Bul synyptardyń oqýshylary 14 kún úıinde bolady. Tamyz aıynda mektep jasyndaǵy oqýshylary arasynda 1 062 jaǵdaı tirkeldi», -deıdi Aısulý Dosqalıeva.
Eske sala ketelik, buǵan deıin Atyraýda 89 oqýshy koronavırýs ınfektsııasyn juqtyrǵanyn jazǵan edik.
- Almatyda «qyzyl» aımaqtyń karantındik shekteýleri taǵy 7 kúnge sozylady
- Joldamamen jumysqa barmaǵan 100-ge jýyq dáriger grant shyǵynyn ótedi
- Qansha mekteptiń beınebaqylaý júıesi QR ІІM baqylaýyna ótti
- Almatyda koronavırýs jaǵdaılary 14 jasqa deıingi balalar arasynda artty
- Jol erejesin buzý faktileriniń 44 paıyzyn beınebaqylaý kamerasy anyqtaǵan
- Beıjiń marafony COVID-19 vırýsyna baılanysty ótpeıtin boldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 321-nji maddasyna laýyklykda işgärleriň hünär derejesini barlamak, iş häsiýetlerini kesgitlemek, hünäri, wezipesi bilen laýyklygyny kesgitlemek üçin iş beriji işgärleri hünär synagyndan geçirýär.
Diňe degişli wezipede ýa-da iş ýerinde azyndan üç ýyl işlän işgärler hünär synagyndan geçirilýär. Her bir işgär üç ýylda bir gezek hünär synagyndan geçip biler. Hünär synagy, işiň aýratynlyklaryna baglylykda, iş beriji tarapyndan bellenilen möhletden has ýygy, ýöne ýylda bir gezekden köp bolup bilinmez.


text:
Mary welaýatynyň adybir etrabynyň käbir döwlet dükanlarynda noýabr we dekabr aýlary üçin raýatlaryň subsidirlenen un normalary berilmedi. Etrap ýaşaýjylarynyň sözlerine görä, geçen ýyldan galan un paýyny almak üçin ýerli ýaşaýjylar häkimlige arza ýazmaly. Ýogsa-da, paýok “köýýär”.
Etrap ýaşaýjylary subsidirlenen un bilen bir hatarda döwlet dükanlarynda ýeňillikli bahadan satylýan ösümlik ýagy we towuk budy ýaly önümleri hem oktýabr aýyndan bäri alyp bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Geçen ýylyň noýabr we dekabr aýlarynyň unlary obalaryna paýlanmadyk etrap ýaşaýjylarynyň sözlerine görä, häkimlige arza bermeseň, geçen ýyllaryňy köýdürýärler diýip, bir maryly ýaşaýjy Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
“Käbir obalara geçen ýylyň paýoklary düýbünden berilmeýär” diýip, bir oba dükanynyň satyjysy habarça gürrüň berdi.
Etrabyň käbir obalarynda bolsa geçen ýylyň sentýabr aýyna degişli un paýogy oktýabrda paýlanypdyr.
“Un paýlanan döwürde öýlerinde bolmadyk hojalyklar hatda sentýabr aýynyň un paýyny hem alyp bilmändir” diýip, beýleki bir ýaşaýjy aýtdy.
“Bu ýerde bir sorag döreýär. Beýleki etraplara noýabr aýynyň un paýoklary paýlanypdyr. Beýleki etraplara un goýberilýän bolsa, onda Mary etrabynyň ýaşaýjylaryna döwlet tarapyndan goýberilýän azyk harytlary nirä ýok bolýar?” diýip, ol sorag berýär.
Azatlygyň habarçysy bilen gürrüňdeş bolan maryly ýaşaýjylar döwlet dükanlaryndaky azyk haryt ýetmezçiligi bilen bagly mesele boýunça, eger oňa etrap häkimi çäre görmese welaýat häkimine, ol hem çäre görmese Aşgabada çenli arza ýazjakdyklaryny aýdýarlar.
Bu aralykda, “Türkmenistanyň hronikasy” 3-nji fewralda Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň “Zarpçy” we “Görelde-Ýaryş” daýhan birleşikleriniň döwlet dükanlarynda-da raýatlaryň oktýabr-dekabr aýlary üçin azyk paýlarynyň “köýendigini” habar berdi.
Türkmenistanyň döwlet dükanlarynda her hojalyga her aý ýeňillikli bahadan kesgitlenen möçberde un we ösümlik ýagy ýaly esasy iýmit önümleri satylýar. Ýurtda ykdysady krizis dowam edýän wagty, hem-de hususy söwdada azyk harytlarynyň bahalary gymmatlygynda galýan mahaly, ýurt raýatlary döwlet dükanlaryndaky subsidirlenen azyk önümlerini satyn almaga isleg bildirýärler.
Azatlyk Radiosynyň ikinji habarçysy 4-nji fewralda paýtagt Aşgabadyň “Teke bazarynda” käbir iýmit önümleriniň bahalary barada habar berdi.
Onuň maglumatlaryna görä, bazarda 1 kilogram banan 35 manatdan, 1 kilogram ýokary hilli tüwi 15 manatdan satylýar. “Pes hilli tüwilere hyrydar tapylmadyk halatynda, olar ösümlik ýagy ýa-da towuk budy ýaly önümlere goşulyp satylýar” diýip, bir bazarçy Azatlygyň habarçysyna gürrüň berdi.
Habarçy bazarda alyjylaryň seýrekleşendigini aýdýar. Birnäçe bazarçy munuň sebäbini ilatyň satyn alyş ukybynyň pese gaçmagy bilen düşündirýär.
Habarçynyň sözlerine görä, ykdysady kynçylyklar bazarlarda arabaçylara-da täsir edýär. Bazarda alyjylaryň az bolmagy arabaçylaryň gazanjyna oňaýsyz täsir edýär.
Soňky birnäçe ýyl bäri Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllarynyň iň agyr ykdysady kynçylyklaryndan birini başdan geçirýär. Bazarlarda harytlar gymmatlygynda galýar, milli puluň hümmeti yzygiderli pese gaçýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2-nji fewralda hökümet resmileri we ýangyç-energetika pudagynyň ýolbaşçylary bilen geçiren iş maslahatynda “dünýäde emele gelen ýagdaýlaryň ýurduň önümçilik we maliýe görkezijilerine ýaramaz täsir edýändigini” aýtdy.
Prezident ýurduň pes maliýe görkezijilerini nebitiň bahasynyň global arzanlamagy bilen düşündirdi.
Türkmenistanyň iň esasy girdeji çeşmesi ýurduň ýangyç-energetika pudagy bolup durýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Batysqazaqstandyq jýrnalıster tól merekesin Shalqar jaǵasynda atap ótti
ORAL. QazAqparat - 28 maýsym kúni Baspasóz qyzmetkerleriniń kúnine oraı Shalqar kóli jaǵasynda merekelik shara ótti.
BQO ákimdigi uıymdastyrǵan meıramǵa óńirdegi barlyq BAQ ujymdary, respýblıkalyq basylymdardyń menshikti tilshileri qatysty. Salaýatty ómir saltyn ornyqtyrý maqsatynda oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasy jýrnalısterdi sport túrlerinen saıysqa túsýge shaqyrsa, Terekti aýdany ókilderi, aýyl ákimdikteri qalam ustaǵan aǵaıyndy kıiz úılerde qonaq etti.
Shaǵyn fýtbol, voleıbol, arqan tartys, kóńildi sóreden «Jaıyq Press» JShS jeńimpaz atandy. Sondaı-aq darts sııaqty sport túrlerinen jekeleı synda júldegerler anyqtaldy.
Kól jaǵasyna jınalǵan buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderin oblys ákimi Nurlan Noǵaev quttyqtap, olardyń óńirdiń barsha jaqsylyǵyn, jańalyqtary men ózgeristerin, túıtkildi máselelerin kórsetýdegi eńbegi mol ekendigin atap kórsetti. Ol sondaı-aq jarystardyń jeńimpazdary men júldegerlerine syılyqtar tabys etti.
- Saparbaev: Jambylda 25 eldi mekenniń áleýmettik kartasy jasalǵan
- Oralda 2 kólik soqtyǵysyp, eki adam jaraqat aldy
- Batys Qazaqstanda 33 myńnan astam adam tumaýǵa qarsy egildi
- Elorda ákimi úleskerler máselesi qalaı sheshilip jatqanyn aıtty
- Elorda halqyna jylyna 60 myń adam qosylady - Bas josparǵa túzetýler engiziledi
- Batys Qazaqstanda 25 naýqas jansaqtaý bóliminde jatyr
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Durnukly ösüş maksatnamalaryna (DÖM) we Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň 2019-2025-nji ýyllar üçin Maksatnamasynda göz öňünde tutulan milli strategik maksatlara, Türkmenistanyň sanly ykdysadyýetini ösdürmegiň 2019-2025-nji ýyllar üçin konsepsiýasyna esaslanyp, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky (TDDYIB) we Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Maksatnamasy (BMGÖM) TDDYIB-nyň innowasion işewirlik modelini we sanly özgertmelerini işläp taýýarlamak boýunça hyzmatdaşlygy dowam etmek maksady bilen, “Bank ulgamynda işewriligi alyp barmak we sanly özgertmeler ulgamynda goldaw bermek” atly täze taslama işe girizildi.
Bu täze taslama BMGÖM bilen TDDYIB-nyň arasynda gol çekilen, Türkmenistanda Durnukly ösüş maksatnamasyna ýetmek üçin ösüşi maliýeleşdirmek maksady bilen serişdelerini jemlemek boýunça bilelikde hyzmatdaşlyk etmek barada özara düşünişmek hakynda Ähtnamanyň şertlerini durmuşa geçirmek üçin başlandy, bu Ähtnama TDDYIB-nyň daşarky maliýe serişdelerini çekmek we ösüş ulgamynda taslamalary maliýeleşdirmegi amala aşyrmak üçin zerur bolan kuwwatyny pugtalandyrmagy dowam etmäge gönükdirilendir
Şu maksat bilen, taslamanyň çäklerinde hyzmatdaşlygyň ugurlarynyň biri hökmünde Maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna laýyklygyny ýokarlandyrmaklyk kesgitlenildi. 2012-nji ýyldan başlap TDDYIB özüniň maliýe hasabatlylygyny Maliýe hasabatlylygynyň halkara standartlaryna (MHHS) laýyklykda taýýarlaýar. 2014-nji ýylyň iýulynda Buhgalterçilik hasaba alnyşynyň halkara standartlary boýunça geňeş (BHHSG) MHHS-nyň (IFRS) täze “Maliýe gurallary” atly 9-njy standarty tassyklady, ol 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girdi. MHHS 9-njy standartynyň gutarnykly görnüşi maliýe gurallaryny hasaba almagyň ähli tapgyrlaryny, ýagny toparlara bölmegi we ölçemegi, gymmatynyň gaçmagyny we hejirlemegi bir ýene jemleýär we “Maliýe gurallary: ykrar etmek we baha bermek” atly 39 standartyny –– çalyşýar.
MHHS 9-njy standarty bank ulgamyna örän uly täsir etmegine garaşylýar, sebäbi maliýe gurallarynyň toparlara bölünişine üýtgetme girizmek zerur bolar. Adatça has köp maliýe gurallary bolan banklar özlerinde bar bolan her bir guralyň topara bölünişiniň üýtgändigine we eger üýtgän bolsa nähili üýtgändigine baha bermeli bolarlar. Mundan başga-da, däp bolan “çekilen ýitgiler modelini” çalyşmak üçin “garaşylýan ýitgiler modeliniň” ornaşdyrylmagy karzlaşdyrylýan möhletiň bütin dowamynda karz töwekgelçiliginiň derejesine üznüksiz gaýtadan baha bermeleri geçirmegi talap eder, ozalky modelde karzlara bir gezek absolýut manyda baha berilýärdi.
MHHS 9 “Maliýe gurallary”, hususan, indiki bölümlerden ybarat:
- ykrar etmek we ykrar etmegi bes etmek (maliýe aktiwleriniň we borçnamalarynyň başdan ykrar edilmegi, ykrar edilmeginiň bes edilmegi);
- topara bölüniş (maliýe aktiwleriniň, borçnamalaryň topara bölünişi, gurnalan ýasama gurallar, gaýtadan topara bölüniş);
- baha bermek (maliýe aktiwlerine we borçnamalaryna başlangyç we soňraky baha berlişi, amortizasiýa edilen gymmaty boýunça baha bermek, bahasyny ýitirmek);
- hedjirlemäniň hasaba alnyşy (hedjirlemäniň gurallary, obýektleri, obýektleriň toparynyň hedjirlemesi).
Bu Standart ozal hereket eden maliýe gurallarynyň topara bölünişine we baha berilşine, maliýe aktiwleriniň gymmatyny gaçyrmagyna, şeýle hem hedjirlemäň hasaba alnyşyna deňeşdirilende birnäçe möhüm tapawutlary bar. Has wajyp tapawudy bolup ätiýaçlyklary maliýe aktiwleriň garaşylýan karz ýitgileriniň esasynda gymmatyny gaçyrmagynyň hasabyna emele getirilmegi bolup durýar.
Ozalky MHHS (IAS) 39 “Maliýe gurallary: ykrar etmek we baha bermek” standartyň epesli ýetmezçilikleri bolan. Hususan-da, onda maliýe aktiwleri üçin ýetirilen ýitgileriň modeli ulanylypdy, haçan-da ýitgilere getirýän waka şol ýitgiler üçin ätiýaçlyklaryň döredilmeginden öň bolup geçýärdi.
MHHS 9 laýyklykda ätiýaçlyklaryň emele getirilişi üçin garaşylýan ýitgileriň (expected loss) modeli ulanylýar. Bu maliýe hasabatlylygynyň peýdalanyjylary indi maliýe aktiwleriniň diňe ozal bolup geçen ýa-da häzirki wagtda bolup duran wakalaryň esasynda gymmatynyň gaçmagyna baha bermegi görmeli dälde, eýsem geljekki, şol sanda makroykdysady häsiýetli şertleri we wakalary hasaba alýan bahalandyrmany görmegi başarmaly.
TDDYIB-nyň we BMGÖM-yň bilelikdäki taslamasynyň çäklerinde Price Waterhouse Coopers kompaniýasy TDDYIB-nyň maliýe hasabatlylygyny MHHS 9-njy standartlarynyň talaplaryny ýerine ýetirmek üçin özgertmek boýunça çäreleri amala aşyrdy. PWC kompaniýasy MHHS 9-njy standartlarynyň talaplaryna laýyk gelmek üçin bankyň bar bolan işlerine, düzgünlerine we modellerine geçirilen synyň netijeleri boýunça TDDYIB-nyň düzgün kadalaýjy resminamalaryny hasaba almak bilen usulyýet gözükdirijileriň bir toplumy işlenilip taýýarlady.
Bu taslamanyň netijesinde Türkmenistanyň Döwlet Daşary Ykydysady Iş Banky tarapyndan Türkmenistanda ilkinji bolup Maliýe hasabatlylygy 2019-njy ýyl üçin MHHS 9-njy standartyna laýyklykda işlenip taýýarlanyldy we mundan beýläk ulanmak üçin ýola goýuldy.


text:
Ýene sanlyja günlerden mähriban halkymyz her ýylyň tomsunda uludan bellenilýän, ýokary ruhy joşgun döredip, hemişelik ýatda galýan Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününi uludan toýlar.
Türkmen halkynyň milli ruhuny açmakda ägirt uly şahyrana öwrülişik döreden Magtymguly Pyragynyň şygyrlarynyň her biri özboluşlylyk häsiýetine eýedir. Keramatly pirleriň düýşüne girip, ak pata berişlerini «Turgul diýdiler» atly goşgusynda beýan edişi Magtymgulynyň Hakdan halatly ynsan bolandygyny subut edýär. Magtymgula kakasy Döwletmämmet Azadynyň, galyberse-de, Gündogaryň beýik danalarynyň täsiriniň uly bolandygy äşgär görünýär. Magtymguly bu barada: «Ylym öwreden ussat kyblam pederdir» diýip, kakasyny hormat bilen ýatlaýar.
Magtymguly Pyragynyň özünden öň ýaşap geçen beýik akyldarlaryň eserlerini çuňňur öwrenmek bilen, olara öz halypasy hökmünde ýokary nusgalyk derejede hormat goýandygy onuň «San bolsam» atly şygryndan mälimdir:
Abu Seýit, Omar Haýýam, Hemedany,
Ferdöwsi, Nyzamy, Hafyz perwany,
Jelaleddin kibi, Jamy elnamy,
Olarnyň ýanynda men hem san bolsam.
Şahyr geçmişiň beýik danalarynyň eserlerini ilik-düwme öwrenip, olaryň pikirlerine täzeçe röwüş çaýýar. Goşgynyň «Olarnyň ýanynda men hem san bolsam» diýen setirleri şahyryň näderejede kiçigöwünli, pespäl adam bolandygyna güwä geçýär. Bu häsiýetler Magtymgulynyň kämil şahsyýetdigini açyk görkezýär. Beýik akyldaryň bu häsiýetleri her bir ýaş nesil üçin nusga edinerlikdir. Magtymguly herki zada yhlas bilen çemeleşseň, öz mynasyp netijesini berýändigi barada «Ýetmeýen galmaz» diýen şygrynda:
Yhlas bilen bir kämilge el bergen,
Ýeter bir menzile, ýetmeýen galmaz…
— diýen bolsa, «Atamyň» şygrynda:
Görmesem söýlemen, oý bile çenden,
Maksadyna ýeter ýykylan çyndan.
Ýa-da
Her kimiň ne mukdar bolsa yhlasy,
Ol mukdar açykdyr Hakyň dergähi.
— diýen pikirleri orta atýar.
Hawa, Magtymguly Pyragynyň Gündogaryň beýik alymlary ýaly ägirtlige ýetip, adynyň Ýer ýüzüne ebedi dolmagy onuň yhlas bilen olara ýürekden hormat goýandygynyň alamatydyr.
Magtymgulynyň öz eserlerinde nakyllary, atalar sözüni ussatlyk bilen ulanmagy-da onuň eserleriniň gymmatyny artdyrýar. Asyl Magtymgulynyň aýdan her bir sözüniň özi nakyl ýaly bolup durandyr. Köňül äleminiň soltany Magtymguly akylly adamlara Hakyň nazary düşen adamlar hökmünde hormat goýupdyr.
«Bolar sen» goşgusynda bolsa: «Alymlara uýsaň açylar gözüň…» diýýär. Akylly, pähimli, edepli, ynsaply, şol bir wagtda sowatly, halalhon adamlar bilen söhbetdeş bolsaň, olaryň wagyz-nesihatlaryna eýerseň, hakykatdan hem, gaflat ukusyndan oýanyp, «gözüň açyljakdygy» şübhesiz. Şu nukdaýnazardan, şahyryň pähim-paýhasyna, gaýtalanmajak çuňňur filosofiýasyna haýranlar galýarsyň. Onuň hemmelere nusgalyk halypadygy XIX asyryň görnükli şahyry Mämmetweli Keminäniň rowaýata öwrülen «Magtymguly şygyr meýdanynyň oragyny orup gitdi, bize diňe onuň hoşasyny çöpläýmek galýar» diýen parasatly sözlerinde öz beýanyny tapypdyr.
Jemgyýetimiziň ahlak sagdynlygyny berkitmek babatda yzygiderli alada edýän hormatly Prezidentimiziň iňňän netijeli terbiýeçilik serişdesi hökmünde häli-şindi Magtymguly Pyragynyň döredijiligine ýüzlenmeginde uly paýhaslylyk bar.
Her ýylyň 27-nji iýunynda Medeniýet we sungat işgärleriniň güni bilen bir günde bellenilýän Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni onuň umumadamzat ähmiýetli çuňňur pikirlerini, pähim-parasadyny ýaş nesle, tutuş halka düşündirmek, ýaýmak işine täze itergi, giň gerim berýär.
YHLAS BILEN BIR KÄMILGE EL BERGEN…
Ýene sanlyja günlerden mähriban halkymyz her ýylyň tomsunda uludan bellenilýän, ýokary ruhy joşgun döredip, hemişelik ýatda galýan Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününi uludan toýlar.


text:
2021-nji ýylyň 16-njy ýanwarynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Daşary işler ministri Raşid Meredowyň gatnaşmagynda “Akina – Andhoý” beketleriniň aralygynda 30 kilometrlik demir ýolunyň açylyş, Ymamnazar (Türkmenistan) – Akina (Owganystan) hem-de Serhetabat (Türkmenistan) – Turgundy (Owganystan) halkara optiki süýümli aragatnaşyk ulgamyny we üstaşyr akymlary hem-de Kerki (Türkmenistan) – Şibergan (Owganystan) ugry boýunça elektrik geçirijisini işe girizmek dabaralaryna bagyşlanan metbugat brifingi geçirildi.
Türkmenistanyň daşary syýasy edarasynyň ýolbaşçysy R.Meredow bu taslamalary Owganystany sebitleýin we halkara ykdysady prosesslere yzygiderli birikdirmäge, bu ýurdy kontinental ulag-logistika aragatnaşyklar ulgamyna goşulyşmaga ugrukdyrylan amaly ädimler hökmünde häsiýetlendirdi. Şeýle hem öz geoykdysady we geosyýasy ähmiýetliligi bilen sebit çäklerinden çykmak bilen, Türkmenistanda we Owganystanda infrastruktura desgalarynyň gurulmagynyň türkmen we owgan çäklerinde Merkezi we Günorta Aziýany Ýewropa we Ýakyn Gündogar bilen birikdirýän ulag-kommunikasiýa aragatnaşygynyň hem-de kontinental derejede energiýa üpjünçiliginiň täze zolagynynyň emele getirýändigini aňladýandygy hakynda belledi.
Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Owganystan bilen hyzmatdaşlygynyň bir bitewi uzakmöhletleýin döwlet strategiýasyny düzýän hem-de bu ýurda toplumlaýyn syýasy-diplomatik we ykdysady kömegi bermäge gönükdirilen pozisiýasynyň üýtgewsizdigini tassyklady. Şular ýaly hyzmatdaşlygyň esasynda – iki doganlyk halklaryň dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk taryhy däplerine bolan direg; Owganystanyň sebit we kontinental durnuklylygyň, howpsuzlygyň aýrylmaz we wajyp bölegi bolup durýanlygy; owgan halkynyň we ýolbaşçylarynyň kynçylyklary ýeňip geçmek hem-de ýurtda parahatçylyga, ylalaşyga, onuň ykdysady ösüşine ýetmek ukybyna bolan berk ynamyň durandygyny Türkmenistanyň daşary syýasy edarasynyň ýolbaşçysy R.Meredow nygtady.
Brifingiň ahyrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministri daşary ýurt habarlar agentlikleriniň, hususan-da «News Central Asia» (Pakistan), «TRT» (Türkiýe) we «Agence France Press» (Fransiýa) wekilleriniň, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň we Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň mugallymlarynyň, şeýle-de ýerli KHBS-niň wekilleriniň soraglaryna jogap berdi.


text:
"Eni Turkmenistan Limited" kompaniýasy guýy üsti enjamlary we 10000 psi kuwwatly fontan armaturasy bilen üpjün etmek hem-de olary gurnamak boýunça...Türkmenistan, Aşgabat ş.
Nebit-gaz
“Türkmen Milli nebitgaz kompaniýasy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetinden hem-de "Mitro International Limited" kompaniýalaryndan ybarat bolan, öz işini "Hazar" şertnamalaýyn territoriýasynyň...Türkmenistan, Balkan welaýaty, Balkanabat ş.
“Türkmengaz” döwlet konserni tender boýunça saýlap alýan toparyň adyndan Gyýanly polimer zawoda gerek bolan serwis-tehniki hyzmatlary bermek, ätiýaçlyk şaýlary, beýleki...Türkmenistan, Aşgabat ş., Arçabil şaýoly 56
CNPC-niň Türkmenistandaky şahamçasy deslapky kwalifikasiýa saýlawyny geçirmek boýunça “Bagtyýarlyk” şertnamalaýyn territoriýasynda turbalary tehniki barlagdan geçirmek boýunça №. CIT-21036-SR tender yglan edýär Bu tendere...Türkmenistan, Aşgabat, Bitarap Türkmenistan şaýoly, 553/3
“Türkmennebit” döwlet konserni tender boýunça saýlap almak toparyň adyndan aşakda görkezilen lotlar boýunça №3 açyk tender yglan edýär: Lot № 2 – Umumy,...Türkmenistan, Aşgabat ş., Arçabil şaýoly 56
“Türkmengaz” Döwlet konserni tender boýunça kesgitleýän toparyň adyndan “DO49P” modelli iki sany gaz turbina hereketlendirijileriniň düýpli abatlaýyş işlerini geçirmek boýunça...Türkmenistan, Aşgabat ş., Arçabil şaýoly 56
“Türkmengaz” Gyýanly polimer zawodyny ätiýaçlyk şaýlary bilen üpjün etmek üçin gaýtadan halkara tender yglan edýär
“Türkmengaz” döwlet konserni tender boýunça saýlap alýan toparyň adyndan Gyýanly polimer zawoda gerek bolan serwis-tehniki hyzmatlary bermek, ätiýaçlyk şaýlary, beýleki materiallar bilen...Türkmenistan, Aşgabat ş., Arçabil şaýoly 56
“Türkmen Milli nebitgaz kompaniýasy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetinden hem-de "Mitro International Limited" kompaniýalaryndan ybarat bolan, öz işini "Hazar" şertnamalaýyn territoriýasynyň...Türkmenistan, Balkan welaýaty, Balkanabat ş.
Şertnamanyň goşmaça Ylalaşygyna laýyklykda öz işini alyp barýan “Tatneft” JPJ-niň Türkmenistandaky şahamçasy tehniki enjamlary satyn almak boýunça tender yglan edýär. Lot...Türkmenistan, Balkan welaýaty, Balkanabat, T.Satylowa köçesi, 59
Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy Türkmenistanyň nebitgaz toplumyny harytlar bilen üpjün edijileri tender esasynda kesgitleýän toparyň adyndan А-98 görnüşli...Türkmenistan, Balkan welaýaty, Türkmenbaşy ş.


text:
Gruziýa şu ýylyň birinji ýarymynda daşary döwletlerden 669,2 million litr benzin we dizel ýangyjyny import etdi. Bu mukdarda 23,77 göterimlik paý bilen Rumyniýa birinji, 23,75 göterimlik paý bilen Türkmenistan ikinji, 21,1 göterimlik paý bilen Russiýa üçünji orny eýeleýär.
Bu barada «Sputnik-georgia» neşiri habar berdi.
Ýazylyşyna görä, Gruziýa ýangyç importy boýunça 30 şereket bilen hyzmatdaşlyk saklaýar. Ýurduň şu ýylyň birinji ýarymynda import eden ýangyjy geçen ýylyň degişli döwründen 3,9 göterim kändir.