text:
Dogry hereket edilmedik halatda durmuşda her bir zat adamlaryň ýüreginde erbet duýgy oýaryp biljek eken. Şeýle ýagdaý bag bilen bagly hem ýüze çykdy. Häzirki döwürde «bag» sözüni eşitseler, türkmenleri, hut garaguşagyry keselleri bar ýaly, sandyrama basyberýär. Munuň sebäbi eýýäm köplere aýan. Hatda dünýä aýan diýsegem, ýalňyşmasak gerek.
Ýurtda bag ekmek iň zerur işe öwrüldi. Dünýä belli açyş etjek alymyň döremegi hökman däl, talypdyr mekdep okuwçylarynyň gowy okadylmagy, gowy okamagy hökman däl. Agyr ýagdaýda keselhana düşen näsagy çalt operasiýa etmek hökman däl, bag ekmek welin — hökman! Hatda iň derwaýys, gaýragoýulmasyz iş.
Bag ekmek Türkmenistanyň Garaşsyzlygy ýyllary içinde halkyň başyna atylan boýuntryk boldy. Şol boýuntrykdan diňe işden, okuwdan kowlup sypyp bolýar.
Bag ekmek bilen oýun etmek bolmaýar. Baglaryň guradylyp-guradylmaýanyna prokurorlar gözegçilik edip durýarlar. Köpler telewizor arkaly tomaşa edendirler, öz uniwersitetlerine degişli ýerde baglaryň birnäçesiniň guramagyna ýol bereni üçin arada Oba hojalyk uniwersitetiniň rektory işinden kowlupdy.
Ine, şu zatlardan görnüşi ýaly, Türkmenistanda bag ekişligi bilen oýun edip bolmaýar. Ekmelimi — ekmeli. Ýigrimi ýyl bäri ekilýän baglar Eýran serhedine ýetip barýar.
Doktorlara çenli bag ekişlige gitmeli. Daňdandan iş wagty gutarýança näsaglara seredip ýadan lukmanlara işden soň öýe gaýdyp dynç alma ýok. Ine, bahar hem ýetip geldi. Ýazdyr-tomsy bilen baglar suwarylmaly. Her kim özüne berkidilen ýeriň bagyny guratmaly däl. Şahsy maşynlary bolan doktorlar gazly suwlardan boşan baklaşkalary çöpläp, suwdan dolduryp, öz maşynlary bilen gidip, baglary suwarýarlar. Şahsy maşynlary bolmadyklar suwly baklaşkalaryny awtobus bilen äkidip, bag suwarmaly.
Eger ülkäni bagy-bossanlyga öwürmek maksady öňde goýulýan bolsa, munuň üçin meýdanlara ekiljek baglary ýetişdirip berýän «Gökguşak» jemgyýetine işgär hem alyp bolardy. Şeýdilende näçe adama iş orny bolardy. Bag üçin doktorlary, prokurorlary, rektorlary, mugallymlary heläk edip ýörmek nämä gerek? Ýylda bir sapar ýowar etmek arkaly «Gökguşak» jemgyýetine kömek hem berlip bolar. Rektorlardan talyplara ýokary bilim bermek talap edilmeli, doktorlardan näsagy bejermek talap edilmeli, prokurorlar jenaýatkärlere temmi berlişine gözegçilik etmeli. Daglaryň etegindäki baýyrlaryň üstüne — suwsuz-sölsüz ýerlere ekilýän baglar üçin ýurduň ýüzüniň tuwagy bolan işgärleri süýremek nämä gerek?!
Ýöne Türkmenistanda bag durmuşy bezemek üçin däl-de, halky kösemek, başagaý etmek üçin ekdirilýäne meňzeýär.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Kuşan döwleti
Kuşan döwleti — Kuşan döwleti Owganystanyň territoriýasynda döräpdir. Döwlet b.e. I-IV asyrlarynda ýaşapdyr. Onuň merkezi ilki Kabul sebitlerinde, soňra bolsa demirgazyk Hindistanda (häzir Pakystanda) Peşewara geçirilipdir. Kuşan döwletiniň dili baktriýa dili, dini bolsa budda bolupdyr. Döwletiň Kuşan ady “Gowşuan” diýen sözden bolupdyr. Gowşuan taýpalary ilki Hytaý sebitlerinde ýaşap, soňra Gazagystanyň we Orta Aziýanyň territoriýasy bilen Arabystana aralaşypdyr. Biziň eramyzyň başlarynda şol taýpanyň ady bilen baglanyşykda Amyderýany hem Gowşuý (Guwşuý) diýip atlandyrypdyrlar.
Kuşan döwletini esaslandyran grek-baktriýa döwletine gutarnykly zarba uran çarwa taýpalarynyň nesilleri bolupdyrlar. Hytaý ýazuw çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä Baktriýany boýun egdiren çarwa taýpalarynyň biri Kuşanlar-gowşuanlar bolupdyr we olar hökümet başyna geçipdirler. Kuşan döwletiniň ilkinji patyşasy Kudzul Kadfiz (Kudfiz-I) bolupdyr. Emma onuň edara eden ýyllarynyň senesi anyk däl. Ýazuw çeşmeleri Kadfiziň 85 ýaşynda aradan çykandygyny habar berýärler. Onuň edara eden döwründe degişli ýazgylaryň biri 122-136-njy ýyllar bilen bellense-de, biziň eramyzdan öňmi ýa-da soňmy anyk däl.
Kadfiz I hakynda anyk çeşmeler ýok hem bolsa, käbir gytaklaýyn maglumatlar bu patyşa barada azda-kände söhbet açmaga mümkinçilik berýär. Ýagny b.e. 122-nji ýylyna degişli ýazgyda onuň “ýaş patyşa” diýen lakamy bar diýilýär. Eger-de şondan ugur alsaň, özem 85 ýaşda aradan çykan bolsa Kudfiz I 55-65 ýyl patyşalyk sürüpdir diýmäge esas bar. Kuşan patyşalygy Baktriýany, Hindistanyň demirgazyk etraplaryny, Orta Aziýanyzň köp bölegini, şol sanda Horezmi we Türkmenistanyň häzirki Lebap welaýatyny öz içine alypdyr.
Kadfiz I döwründe Kuşan döwletiniň territoriýasy giňelenem bolsa, heniz ol imperýalyga ýetişmändir we döwlet doly kemala gelmändir. Onuň şeýledigine, heniz Kuşan döwletiniň özbaşdak pul nusgasynyň bolmandygy, rim, parfiýa we grek-baktriýa pul nusgalaryny peýdalanandygyny şaýatlyk edýär. Beýleki döwletleriň pullarynyň ýüzüne öz möhürlerini basaýypdyrlar. Kadfiz I aradan çykandan soňra onuň ogly Wima Kadfiz (Kadfiz II) patyşa bolýar. Ol tagtda 30 ýyl töwerekleri oturupdyr. Kadfiz II döwründe Kuşan döwletiniň territoriýasy has giňelipdir. Hindistanyň jümmüşine aralaşypdyr. Ol möhüm pul reformasyny geçiripdir. Onuň edara eden döwründe Kuşan döwletiniň öz puly zikge edilip başlapdyr.
Altyn we mis pullar zikge edilip başlapdyr. Altyn pul uly söwda-hojalyk hasaplaşygy, aýratyn hem daşary söwda üçin niýetlenipdir. Altyn pul dinaryň hümmetinde (8 gram) bolup, olar 2 dinar, ¼ hem-de ½ dinar birliginde goýberilipdir. Eger-de grek-baktriýa patyşalarynyň örän seýrek çykaran altyn puly diýäýmeseň, öň şeýle köp altyn pul-zikge kuşan patyşalygynda bolmandyr.
Kuşan döwletindäki ýaly, altyn puluň iki dinar we ¼ birligi pul sistemasynyň ösen ýeri hasaplanan rim imperiýasynda hem bolmandyr.
Wima Kadfiz (Kadfiz II) ýurduň giň territoriýasyny dolandyrmak üçin, içki döwlet gurluşy boýunça käbir çäreleri durmuşa geçiripdir. Aýry-aýry wrelaýatlarda satrap dolandyrýan sistemasy girizilipdir. Satrap başlyklaryna öz pullaryny zikge etmeklige çenli giň hukuk beripdir. Beýle etmeginiň sebäbi, uly imperiýany diňe bir merkezden dolandyrmak kyn bolupdyr. Pullaryň ýüzünde hindi-grek, hidi-sak we hindi-parfiýa hatlary ýazlypdyr. Puluň düzüw ýüzünde grek, arka tarapynda bolsa Hindi rowaýaty ýazylypdyr. Kadfiz II-niň pulunda hindi hudaýlarynyň biriniň şekili beýan edilipdir. Şoňa görä-de, Wima Kadfiz döwründe döwletiň dolandyryş sistemasynda hindileşdirmek bolupdyr diýlip çaklanylýar. Kuşan döwletiniň gülläp ösen döwri patyşa Kanişkanyň edara eden (78-123ý) ýyllary bolupdyr. Kanişka döwründe Kuşan imperiýasynyň territoriýasy Hindistandan Aral deňzine çenli giňelipdir. Ol “şalaryň şasy” diýen belent titula eýe bolupdyr. Şol zamanda Kuşan döwletiniň paýtagty Peşewara geçirilipdir.
Häzir dünýäniň muzeýlerinde Kanişkanyň adyndan zikge edilen altyn pullaryň 200 töwerekleri bar.
Türkmenistanyň demirgazyk etraplary Kuşan döwletiniň düzümine giripdir. Onuň şeýledigine Horezmden tapylan Kuşan pullary şaýatlyk edýär. Patyşa Kanişka döwründe Türkmenistanyň günorta-gündogar raýonlary, Amyderýanyň ýokary we orta akymlary Kuşan döwletiniň düzüminde bolupdyr. Atamyrat- Serdarabat aralygyndaky arheologiki ýadygärliklerde gazuw-agtaryş işleri netijesinde Kuşan döwrüniň medeni gatlaklary, maddy we ruhy medeniýete degişli zatlar (keramika önümleri we heýkeller) we pullar tapyldy.
Şol zamanda Amyderýanyň orta akymlarynda Beşir, Kerki, Mürzebek we Köýten gadymy ekarançylyk oazisleri özleşdirilipdir. Beşir we Esenmeňli galalary Kuşan döwrüniň şäher tipli obalary bolupdyrlar. Amyderýanyň kenar ýakasyndaky gadymy şäherlerden we obalardan Kuşan patşalarynyň mis pullarynyň birnäçesi tapyldy.
B.e. II-III asyrlarynda Orta Aziýaly dindarlar Gündogar Türkmenistana köpçülikleýin eňipdirler. Olar şol ýerde ýaşan ilatyň arasynda buddany wagyz-nesihat edipdirler. Budda Hytaýa hut şolaryň täsiri netijesinde ýaýrapdyr. Şol dindarlardan ikisi An Şi-gao we An-Sýuan gelip çykyşlary boýunça parfiýaly bolupdyr. An-Şi-gao Parfiýada gowy tanalýan adam eken. Ol Parfiýa patyşalaryndan biriniň mirasdüşeri eken. Emma tüýs ýürekden dine berlendigi üçin patyşalykdan ýüz öwrüp, dini-taglymat bilen meşgul bolupdyr. An Şi-gao gelip çykyşy boýunça margianaly bolmaly diýlip çaklanylýar.
Ýazuw çeşmeleriň berýän maglumatyna görä, An Şi-gao Gündogar (Hytaý) Türküstanynda 148-170-nji ýyllar aralygynda buddizmi diňe bir wagyz-nesihat etmek däl, eýsem köp eserleri Hytaý diline terjime edipdir. Ol astronomiýadan uly alym bolupdyr. Beýleki parfiýaly An Sýuan belli täjir hem-de terjimeçi bolupdyr. Ol An Şi Gaonyň okuwçylarynyň biri bilen dini eserleriniň birini hytaý diline terjime edipdir. Şeýlelikde Orta Aziýalylar Hytaýda buddizmiň ýaýramagy üçin uly işler edipdirler.
Kuşan döwründen başlap buddizm Türkmenistanyň günorta-gündogar etraplarynda ýeterlik derejede yz galdyrypdyr. Gadymy Merwiň Gäwürgalasyndan budda ybadathanasy tapyldy. Ybadathana b.e. I-II asyrlaryna degişli bolupdyr. Ol ýerden Budda hudaýynyň ägirt uly (beýikligi 0,75 m.ýetýän) kelle skulpturasy tapyldy. Ybadathana köp ýyllaryň dowamynda weýran bolupdyr. Ondan diňe iki sany sütün we buddanyň duran ýerindäki belentlige çykmak üçin basgançaklar saklanyp galypdyr.
Kuşan patyşalygynyň gülläp ösen döwri b.e. II asyry bolupdyr. Bu döwürde suwaryş desgalary artypdyr, ekerançylyk giňelipdir, söwda, medeni gatnaşyklar ösüpdir. Imperiýanyň ykdysady ýagdaýyny ýokary götermek üçin Kuşan döwleti suwaryş setlerini giňeltmäge aýratyn uly üns beripdirler. Amyderýanyň sag kenarlaynda uly suwaryş kanallary gurlupdyr.
Ägirt giň territoriýany öz içine alan Kuşan döwleti dürli dinlere, däp-dessurlara sabyrly garapdyrlar, olara zor saljak bolmandyrlar. Jemgyýet obşinaçylardan, gul eýelerinden we gullardan ybarat bolupdyr.
III asyrda jemgyýetdäki barly we garyp gatlaklar, gul eýeleri we gullar arasyndaky ykdysady gatnaşyklar ýitileşipdir. Şeýle halatda gulçulyk jemgyýetiniň düýbi gowşap başlapdyr. Ýurtda ondan başga-da, Eýranda dörän ýaş Sasanylar döwleti hem Kuşan döwletiniň goňşusy bolan Parfiýa döwletine berk zarba urup dargatdy. Kuşan ýerlerine ençeme harby ýörişler gurady. III asyrda Sasanylar döwleti Baktriýany eýelemek bilen bütewi Kuşan döwletini dargadýar. III-IV asyrlar oňa Kuşan – Sasany döwleti diýlip atlandyrylýar. Sebäbi ýurt özbaşdak ownuk patyşalyga dargap, olara Sasanylara tabyn bolanlar hökümdarlyk edipdirler.
IV-V asyrlarda çarwa eftalit taýpalar Baktriýada peýda bolýarlar. Olar türk taýpa soýuzyny döredýärler. Şeýlelikde, Kuşan döwleti gutarnykly dargaýar. Kuşan patyşalygynyň öz hat ýazuwy we edebiýaty bolupdyr. Ilki- ilkiler bu patyşalykda pullardaky we möhürdäki ýazgylarda grek dili ulanylypdyr. Kuşan döwletiniň Hindistandaky eýeçiliklerinde Hindi dili we haty peýdalanypdyr.
Emma birneme gijräk, iň bärkisi patyşa Kanişkanyň döwründe II asyrda Kuşan pullarynyň we möhürleriniň ýüzünde haýsy hem bolsa başga ýerli dilde özboluşly elipbiý peýda bolupdyr. Bu elipbiý “Kuşan haty” diýen at bilen belli. Ol hat grek harpyna esaslanypdyr. Owganystanyň territoriýasynda Surh Kotal gadymy şäher harabaçylygyndan ýol gurluşy pursatyndan ýüzi hatly ýasy daş tapylypdyr. Bu tapyndy bilen, şol wagtlar Surh Kotalda gazuw agtaryş işlerini alyp baran fransuz arheologlary gyzyklanypdyr. Hat grek elipbisi esasynda ýazylypdyr. Hat okamak işine fransuzlar bilen birlikde nemes alymlary-da gatnaşypdyr. Hatyň esasy mazmuny Kuşan şasy Kanişka tarapyndan bina edilen şol ýerdäki ybadathanada geçirilen remont-timarlanyş işleri barada gürrüň gidýär eken.
Kuşan hatlarynyň bölek-büçekleri Özbegistanyň Termez şäheriniň ýakynyndaky Garadepedäki budda monastirliginden hem tapylypdyr. Alymlaryň pikirine görä, Garadepeden tapylan hat şol ýerdäki monastire gatnan adamlaryň spisogy bolupdyr. Kuşan döwletiniň taryhy ähmiýeti barada aşakdakylary aýtmak bolar. Ol döwlet Orta Aziýanyň köp ýerlerini özüne birleşdirmek bilen şol ýerleri keseki basybalyjylardan gorapdyr. Orta Aziýa halklary bilen Hindistanyň gatnaşygyny ýakynlaşdyrmak bilen medeniýeti özara baýlaşdyrdy.
Kuşanlar döwründe ylym, aýratyn hem astrologiýa, mifologiýa şekillendiriş sungaty ösüpdir. Bu babatda Hindistanda gazanylan üstünlikler Orta Aziýa ýurtlaryna uly täsir edipdir.
Kuşan döwletiniň öz hat-ýazuwy, puly bolupdyr. Bu zatlar bolsa özbaşdak döwlet bolmagyň esasy şertleridir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazak häkimiýetleri ýurduň gündogar sebitindäki iki ýaşaýja sibir başy infeksiýasynyň ýokaşandygyny tassykladylar. Soňky bir hepdäniň dowamynda Gazagystanda şuňa meňzeş ikinji wakanyň üsti açylýar.
Gazak saglygy saklaýyş ministri Tama Duisenowanyň 24-nji iýunda beren maglumatyna görä, Gazagystanyň gündogar oblastyndaky Kolbatau obasynyň iki ýaşaýjysynda geçirilen barlaglar netijesinde olara sibir başy infeksiýasynyň ýokaşandygy anyklaşdyryldy.
22-nji iýunda gazak resmileri ýurduň Karagandy regionynda iki ýaşaýjynyň sibir başy infeksiýasynyň netijesinde ýogalandygyny we bu ýowuz kesel sebäpli başga-da alty adamyň keselhana ýerleşdirilendigini tassykladylar.
ABŞ-nyň kesellere gözegçilik etmek we öňüni almak boýunça merkezleriniň (CDC) maglumatyna görä, öý mallary, şol sanda şahly iri mallar, goýunlar, geçiler we keýikler infeksiýa topragy, ösümlikleri we hapa suwy ýuwudyp duçar bolýarlar.
CDC infeksiýanyň antibiotikler bilen bejerilmedik ýagdaýynda ölüme getirýändigini aýdýar.


text:
Foto: Ashyq derekkóz
Qytaı Qazaqstanmen shekarasyn jaýyp, 1 qazanda kommýnıstik partııanyń "memleket qurý kúnin" toılap jatyr. Qytaı qoǵamy sońǵy jyldary bárin bılik basqaratyn jańa kezeńge qadam basty.
Bul qandaı kezeń?
О́tken jyldan bastap Beıjiń eldegi baı jáne qýatty tehnologııalyq alpaýyttardan bastap, azamattardyń jeke ómirine deıin qatań baqylaýǵa aldy, repressııa júrgizdi. Qytaı bıligi ony "ortaq damý" degen jańa termınmen túsindiredi.
Kommýnıstik partııanyń qoǵamdaǵy barlyq sektorǵa jappaı qysym jasaýynyń sebebine mamandar ár túrli saraptamalar jasaýda.
Keıbir sarapshylar úkimet kelesi jylǵy Qytaı kommýnıstik partııasynyń Ulttyq quryltaıyna daıyndalyp jatqanyn aıtady. Olar bes jylda bir ret ótkiziletin 2022 jylǵy sammıt "buryn-sońdy bolmaǵan deńgeıde ótkiziledi" deıdi.
О́zgeris pen repressııa qashan bastaldy?
2018 jyly konstıtýsııaǵa ózgeris jasalǵan soń Sı Szınpın Qytaıdy ómir boıy basqara alatyndaı múmkindikke ıe boldy. Ol endi úshinshi ret Qytaıdyń eń joǵary basshysy bolyp saılanatyn kezeńin bastaıdy.
"(Sı) Qytaıdyń kez kelgen salasynda óziniń kóshbasshylyǵyn dáleldegisi keledi, meıli ol halyqaralyq qatynastar bolsyn, ishki ister, sybaılas jemqorlyq máseleleri, mádenı máseleler bolsyn. Bul – jańa saıasat, sondyqtan sizder endi barlyq qozǵalystardyń bir mezgilde bolatynyn kóresizder. Múmkin kelesi jylǵy partııalyq sezde nemese 2022 jylǵy qysqy Olımpıadany qamtıtyn úlken oqıǵalarǵa daıyndyq kezinde solaı bolady" deıdi Sıngapýr Ulttyq ýnıversıtetiniń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Lım Taı Veı.
Kóptegen sarapshylardyń aıtýynsha, repressııa ótken jyldyń 24 qazanynan bastalǵan. Ol kezde "Alibaba"-nyń negizin qalaýshy jáne tehnologııalyq magnat Djek Ma Shanhaıda sóılegen sózinde Qytaıdyń retteý júıesin ashyq túrde synǵa alǵan. Is-sharadan keıin kóp uzamaı, retteýshiler Djek Ma ıelik etken "Ant Group" tobynyń 37 mıllıard dollarlyq IPO-ny toqtatýǵa májbúr etti, bul – álemdik bıznes qaýymdastyqty dúr silkindirdi.
Sodan keıin magnat úsh aıdaı joǵalyp ketti, al qańtardan bastap Beıjiń eldiń basqa tehnologııalyq alpaýyttaryna shúılikti.
Shildede Beıjiń retteýshileri qytaılyq "Didi" taksı qyzmeti qosymshasyn qysymǵa aldy. "Didi"-diń aqparattaryna AQSh sheneýnikteri jaǵynan qaýip tónedi degen kúdikpen Beıjiń ony onlaın qosymshalar dúkenderinen shyǵardy. Saldarynan Nıý-Iork qor bırjasyna shyqqan "DiDi"-dyń aksııasy qulady. Bul salanyń bolashaǵy týraly qorqynysh týdy.
Olıgarhtar týraly alań
О́tken jyly Beıjiń Qytaıdaǵy eń iri tehnologııalyq kásiporyndar esepteletin "Alibaba" jáne "Tencent" sııaqty kompanııalardyń monopolııasyna baǵyttalǵan jańa zań qabyldady. 2012 jyly Sı qyzmetke kiriskennen keıin bastalǵan sybaılas jemqorlyqqa qarsy naýqandy keńeıte otyryp, ondaǵan mıllıon tólenbegen salyqtyq qaryzy bar Qytaıdyń keıbir áıgili juldyzdaryn nysanaǵa aldy.
Sıdneı Loýı ınstıtýtynyń Shyǵys Azııa boıynsha aǵa ǵylymı qyzmetkeri Rıchard MakGregor Beıjińniń bul áreketin postkeńestik elderdiń jaǵdaıymen salystyra túsindirdi.
"Qytaı 1990-shy jyldardan keıin Reseıde qalyptasqan saıası belsendi, tipti saıası qýatty olıgarhtar tobynyń ósýinen sabaq aldy" deıdi Rıchard MakGregor.
Jańa termınder: "Teńsizdikti joıý", "ortaq damý", "Sı Szınpın ıdeıasy"
Qazir Qytaıdyń kóptegen baılarynan "damýdyń ortaq qoryna" aqsha aýdarý suralýda, ony keıbireýler qara jáshik retinde sıpattaıdy. Beıjińniń bul áreketi "teńsizdikti joıý" dep te túsindirilýde.
Qytaı bıligi, sonymen qatar, kommersııalyq jeke repetıtorlyq ortalyqtardy qýdalaýynyń sebebi retinde "áleýmettik teńsizdikterdi azaıtý", "ortaq damý" degen ýáj aıtty.
Kommýnıstik partııa jastarǵa baǵyttalǵan jańa saıasattardy da bastady. Mysaly, apta saıynǵy kompıýterlik oıyndar ýaqytyn shektedi. Keıbir televıdenıe shoýlaryna shekteý qoıdy, aıtalyq, qytaılar "sıssı" dep ataıtyn K-Pop ánshilerine tyıym saldy.
2018 jyly Qytaı konstıtýsııasynda bekitilgen "Sı Szınpın ıdeıasy" dep atalatyn Sıdiń saıası ıdeologııasy ulttyq oqý baǵdarlamasyna qosylady. Ol mektepterde bastaýyshtan joǵary deńgeıge deıin oqytylady.
Aıta keteıik, buǵan deıin Qytaıdyń kommýnıstik jolǵa qaıta oralǵan saıasattary týraly jazylǵan BBC-dyń saraptama maqalasyn aýdaryp usynǵan bolatynbyz.
Avtormen onyń Facebook paraqshasy arqyly habarlasýǵa bolady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Astrill super güýçli bellenen VPN serwerleriň toryny ulanýar. VPN üpçün edijileriň köpüsi diňe birnäçe müşderilerini oňarýan arzan VPS-i ulaýar, we bular elmydama çendenaşa ýüklenilen we örän haýal. Biziň serwerlerimiz fiziki bolup, ýkary hilli tor düwünlere birikdirilen we umuman 1Gbit ýa-da 10Gbit liniýalarda. Tizlik hakda biz hiç haçan kompromisse gitmeýäris - Astrill VPN bilen öz Internet birikmäňizi doly ulanyň.
Siz nirede bolsaňyzda, 57 ýurtlaryň 107 şäherlerinde strategik ýerleşýän VPN serwerlerimiz size ýyldyrym çaltlykly hyzmat üpçün edilýän. Ähli serwerler OpenWeb, StealthVPN, OpenVPN, L2TP/IPSec, Cisco IPSec, IKEv2, PPTP we SSTP protokollary gollaýarlar. Goşmaça töleg ýapylman, täze VPN serwerler we IP salgylar hem goşulýar.
Elbetde! Haçanda VPN üpçün edijileriň köpüsi arzan we pes netijeli hyýaly hususy serwerler (VPS) teklip edýän bolsalar, Astrillda hemme zatlary bökdençsiz we garaşmasyz işletmek üçin bütindünýäde ýaýranan super güýçli bellenen serwerleriň tiz tory bar.


text: Düwürtige garşy düzediş krem-jel deriniň päsgelçiligini täzeden dikeltmek we gorag aýratynlyklaryny ýokarlandyrmak üçin Aqua Posae Filiformis we Mannose atly iki sany täze işjeň maddany öz içine alýar.Lighteňil krem-gel derini 24 sagat nemlendirýär we uzak wagtlap täsir ediji täsir edýär.Mineral pigmentli formula gözenekleri ýapmazdan ýa-da maska effektini döretmezden deriniň tonusyny çykarmaga kömek edýär.Gyzyl we gara tegmiller görnüşindäki kemçilikleriň galyndy yzlarynyň peýda bolmagynyň öňüni alýan prokerad bar.


text:
ÝHHG-niň öz gözegçilerini Türkmenistana ugradyp-ugratmazlyk barada gelen netijesi bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy ÝHHG-niň Demokratik Institutlar we Adam Hukuklary boýunça edarasynyň metbugat wekili Ýens Eşenbaher bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Geçen aý ÝHHG-niň Demokratik Institutlar we Adam Hukuklary boýunça edarasynyň Kesgitleýji topary Türkmenistanda saparda bolupdy. Toparyň hasabatynda fewral aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçi toparynyň ugradylmazlygy maslahat berilýärdi. Siziň edaraňyz bu barada belli bir karara geldimi?
Ýens Eşenbaher: Hakykatdanam, türkmen resmileriniň çakylygy esasynda, Kesgitleýji topar Türkmenistanda saparda boldy. Kesgitleýji topar öz hasabatynda, ýurduň saýlaw kanunçylygyndaky bar bolan kemçilikleri göz öňünde tutup, fewral aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçileri ugratmazlygy maslahat berdi.
Üstesine-de, gözegçi toparynyň ugradylmagy barada Türkmenistan tarapyndan çakylyk bolmady. Bulary nazarda tutup, biz Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG-niň) Aşgabatdaky edarasynyň haýyşy esasynda, ol ýere az sanly eskpertlerimizi ugratmak kararyna geldik. Olar geçiriljek saýlawlara hemaýat bererler. Şunlukda, biz Türkmenistana hiç hili gözegçilik toparyny ugratman, onuň ornuna az sanly eskpertler toparyny ýollap oňmakçy.
Azatlyk Radiosy: Siz gözegçileriň ugradylmagy barada Türkmenistan tarapyndan çakylygyň bolmandygyny aýtdyňyz. Ondan öňinçä bolsa, Kesgitleýji toparyň türkmen resmileriniň çakylygy esasynda Türkmenistana sapar edendigini aýtdyňyz. Muňa nähili düşünmeli? Türkmen resmileri çakylyk berdimi ýa-da bermedi?
Ýens Eşenbaher: Hawa, biz başda türkmen resmilerinden saýlawlara gatnaşmak boýunça çakylyk aldyk. Emma ol çakylykda diňe saýlawlara hemeýat beriji toparyň ugradylmagy soralýardy. Ýagny, ol diňe saýlawlaryň guramaçylyk işlerine hemaýat bermek bilen çäklenmeli.
Emma beýle işiň biziň edaramyzyň alyp barýan işleriniň düýp maksady bilen hiç bir dahyly ýok. Diýjek bolýanym, biz saýlawlaryň geçirilişine gözegçilik edýäris, emma türkmen tarapyndan muny amala aşyrmak boýunça çakylyk berilmedi. Şunuň özi hem biziň ol ýere az sanly ekspertleri ugratmagymyzyň bir sebäbi bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Umuman, “gözegçileri ugratmaly däl” diýen netijä gelinmegine anyk näme sebäp boldy?
Ýens Eşenbaher: Gözegçileri ugratmaly däl diýen karara, ozaly bilen, biziň Kesgitleýji toparymyzyň rekomendasiýalary esasynda gelindi. Bu birinji sebäp. Beýleki tarapdan bolsa, biz türkmen resmilerinden gözegçi toparyny ugratmak boýunça-da hiç hili çakylyk almadyk.
Azatlyk Radiosy: Siz gözegçileriň deregine hemaýat berjek eskpertler toparynyň ugradyljakdygyny aýtdyňyz. Şol ekspertleriň wezipesi nämeden ybarat bolar?
Ýens Eşenbaher: Olaryň wezipesi geçiriljek saýlawlaryň dowamynda ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasyna hemaýat bermek bilen çäklener. Häzirlikçe olaryň alyp barjak anyk işleri barada bir zat aýdardan ir. Biz häzirki wagt ol ýerdäki edaramyz bilen habarlaşyp, ugradyljak topar blen bagly edilmeli işleriň tertibini maslahatlaşýarys.


text:
Eýranly resmiler we 5+1 döwletler topary, ABŞ-nyň, Orsýetiň, Fransiýanyň, Britaniýanyň, Hytaýyň we goşmak Germaniýanyň wekilleri Ženewada duşuşyp, bu meseläniň daşyndaky halkara aladalaryny ýeňletmegiň çäresini agtarýalar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň resmileri anna güni bu maslahata Ýakyn Gündogarda saparda ýören Jon Kerriniň hem goşuljagyny aýtdylar.
Eýranyň daşary işler ministri Jawad Zarif CNN-ene beren interwýusynda Tähranyň dawaly uran baýlaşdyrmak programmasyny bölekleýin togtatmagynyň hem ahmaldygyny aýtdy.


text:
Yragyň Kürdüstan awtonom regionynyň ses berijileri, Bagdadyň hökümetiniň Yragyň bütewüligi ugrunda göreşip, hatda möhüm nebit girdejilerini çäklendirmek ýaly çärelerden hem el çekmejegini aýtmagyna garamazdan, garaşsyzlygy boýunça referenduma gatnaşýarlar.
Kürdüstanyň regional hökümetiniň (KRG) prezidenti Masud Barzani hökmany bolmadyk bu ses berişligiň 1991-nji ýylda awtonomiýa eýe bolan regionyň garaşsyzlygy ugrundaky gepleşikler boýunça uzaga çeken prosesde birinji ädim bolandygyny we yslamçy ekstremistlere garşy uruşda uly rol oýnandygyny 25-nji sentýabrda aýtdy.
25-nji sentýabrda geçirilýän referendum üçin 12 müň saýlaw nokady açyldy, jemi regionda 5.3 million ses berijiniň hasaba alnandygy aýdylýar. 12 sagatlap dowam etjek ses berişligiň deslapky netijeleriniň 24 sagadyň dowamynda yglan edilmegine garaşylýar we oňlaýjy sesleriň agdyklyk etjegi çak edilýär.
BMG, ABŞ we beýleki günbatar ýurtlary referendumyň dawaly territoriýalarda durnuksyzlygy döretmeginden we “Yslam döwleti” toparyna garşy amala aşyrylýan uruşdan ünsi sowmagyndan aladalanma bildirýärler.
Referenduma garşy Bagdad bilen bir wagtda, köp sanly kürt ilatly Türkiýe we Eýran garşy çykýarlar.


text:
Türkmenistanda tomsuň iň jöwzaly günleri dowam edýär, emma dowam edýän ykdysady kynçylyklar, “Awaza” milli dynç alyş zolagy gurlanda bu ýerdäki we beýleki kenarlardaky müňlerçe daça jaýynyň ýykylmagy netijesinde, ýönekeý adamlaryň deňiz boýunda dynç almak mümkinçilikleri barha azalýar diýip, ýerli çeşmeler habar berýär.
“Awaza” syýahatçylyk zolagy gurulmazdan öň ol ýeriň golaýynda 13 müň töweregi daça jaýy bardy we ol jaýlar ýerli ilat üçin-de, beýleki regionlardan gelip, kireýine ýaşaýan adamlar üçin-de arzan we amatly mümkinçilikleri döredýärdi, emma bu jaýlar ýykyldy diýip, Balkan welaýatyna belet synçy Amanmyrat Bugaýew Azatlyk radiosyna gürrüň berdi.
“Dynç alşyň öňünde duran iň esasy bökdençlik durmuşyň aşa gymmatlamagy, adamlarda puluň bolmazlygy bilen bagly. Aýdaly, iki ýyl ozal “Awaza” baryp, şol ýerdäki jaýlarda bir hepde, on gün dynç alýan puluňa indi Çelekende, Garşyda, Helesde “ýabany”, ýagny özbaşyňa, hiç bir şertsiz ýagdaýda hem dynç alyp bolmaýar” diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran ikinji türkmenistanly hem bu kynçylygy tassyk etdi.
Onuň sözlerine görä, “Puly bar adamlar on-on ikibolup, Türkmenbaşy şäherinde bir jaýy kireýine alyp, gündizlerine deňze gatnap, dynç alyp bilýärler, emmapul keýigiň şahyna çykdy”.
Aýdylmagyna görä, durmuşyň gymmatlamagy ähli zady, azyk önümleriniň, ýol kireýleriniň we jaý kireýleriniň bahalaryny hem öz içine alýar.
Şol bir wagtda çeşmeler “Awazadaky” jaýlaryň boş däldigini, ol ýerde esasan gurply adamlaryň dynç alýandygyny habar berýärler.
“Awazanyň” 500 metr çemesi uzaklygynda ýerleşýän Kottež posýology ozal dynç alýanlar üçin goşmaça mümkinçilikleri döredýärdi, bu ýerde garaşsyzlygyň başynda 300 töweregi hojalyga ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin ýer berlipdi we özboluşly şäherçe emele gelipdi diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýtdy. “Emma bu şäherçäniň kottežlerinden häzir diňe 3-4 jaý saklanyp galdy, galany ýykyldy” diýip,ol sözüniň üstüni ýitirdi.
Şeýle-de ýazyjy Krasnowodskiniň – Tükrmenbaşynyň “Mikroraýon” etrapçasynda, “Awazadan” iki kilometr çemesi demirgazykda ýerleşýän kwartira jaýlarynda hem dynç almak mümkinçiliginiň azalandygyny belledi. Bu ýerde 5-6 müň adamaniýetlenen kwartira jaýlary bolup, ozal adamlar ol jaýlary kireýine alýardy we şol ýerden pyýada deňze gatnaýardy.
“Bu ýerdäki mümkinçiligiň azalmagynyň bir sebäbi, ol ýerdäki jaýlaryň ilaty indi ogul-gyzyny öýlendirip, durmuşa çykaryp, biraz köpeldi we öz jaýlaryna syganok. Emma muňa garamazdan, şäheriň Kenar etrabynda soňky 20 ýylda ýaşaýyş jaý fonduna niýetlenen bir kwadrat hem jaý gurlanok. Eger şu ýagdaýda-da adamlar bu ýerden kireýine jaý tapsa, ol jaýa kesilýän nyrhy tölemäge adamlarda gurp ýok” diýip Bugaýew gürrüň berdi.
Hazar deňzinde ýönekeý adamlaryň esasy ýykgyn edýän kenarlarynyň biri Priçal diýilýän ýer bolup, bu ýer Esenguly etrabyna degişli we deňziň iň arassa suwly ýeri diýip bilinýär. Soňky ýyllarda bu ýerden nebitçileriň käbirine daça jaýlaryny salmak üçin ýer berdiler. Netijede bu ýerde 100-e ýakyn jaý peýda boldy. Emma bu ýere Nebitdagdan barmak üçin 200 km çemesi ýol geçmeli we bu aralyga diňe taksi gatnawy bar.
“Priçalda elektrik energiýasy bar, emma başga şertler ýok, bir gyrada adamlar suwa düşýär, beýleki gyrada bolsa, çöpe-çalama duwlanyp, hajat işlerini bitirýär” diýip, ýakynda bu ýerde bolan aşgabatly ýaşaýjy gürrüň berdi.
Adamlara daça ýerleriniň paýlanyp berlen ýene bir ýeri bolsa, Heles diýilýän ýer, bu Nebitdaga golaý, Hazaryň ýakasy. Bu ýerde başda nebitçilere diýlip, 400-500 daça ýeri berildi, soň ýene ýer alanlar boldy we 1000-e ýakyn daça jaýy emele geldi.
Emma “Awaza” milli dynç alyş zolagy gurlup başlanandan soň, Helesdäki jaýlary hem ýykan-ýumran etdiler diýip, ýerli çeşme gürrüň berdi.
“Bu ýere ilki 5-6 ýyl barmasyz etdiler, esgerleriň ala agajyny, barlag nokadyny gurdular, sebäbi bu ýer harby bölüme golaý ýerleşýär diýdiler, emma birki ýyllykda geçmäge rugsat berýärler, ýöne diňe nebit-gaz pudagynda işleýän we şol ýerde daçasy bar diýen dokumenti bolan adamlar geçirilýär" diýip, Azatlygyň çeşmesi ýönekeý adamlaryň Helesde dynç almak mümkinçiliginden kesilmeginiň sebäbini düşündirdi.
“Awazadan” 30 km çemesi daşlykda ýerleşýän Garşyda hem adamlara berlen daça ýerleri, bikanun gurlan daçalar esasynda gowy dynç alyş mümkinçiligi döredi, emma “Awaza” gurlup başlananda, olar hem doly ýykyldy. Häzir bu ýerde 50-ä ýakyn otagy bolan iki sany dynç alyş jaýy dur, emma olaryň hem elektrik toguny kesipdirler" diýip, Amanmyrat Bugaýew Azatlyk radiosyna aýtdy.
Ýönekeý adamlaryň esasy dynç alýan ýene bir ýeri bolsa, suwy, howasy hapa-da bolsa, Çelekendi, emma durmuşyň aşa gymmatlamagy bu ýere gelýänleri hem örän azaltdy diýip, ýerli çeşmeler habar berýär.
Türkmenistanyň iň uzyn serhedi Kaspi, Hazar deňzi bilen bolup, ol 1 müň 800 kilometre golaý aralygy tutýar.


text:
Eýranyň ýokary derejeli howpsuzlyk resmisi Tähranyň özüniň raketa ulgamynyň gerimini giňeltmegi göz öňünde tutmaýandygyny aýtdy.
Mundan öň, Tähran Fransiýanyň we Günbataryň beýleki döwletleriniň Eýranyň ballistik raketalary boýunça edýän basyşlaryny ret edipdi.
“Eýranda harby raketalarynyň gerimini giňeltmek boýunça hiç hili ylmy ýa-da iş ýüzündäki çäklendirmeleri ýok. Emma, goranmak doktrinasyna laýyklykda, biz raketalaryň takyklygyny artdyrmak ugrunda iş alyp barýarys. Olaryň gerimini giňeltmek barada gürrüň edilmeýär” diýip, Eýranyň Howpsuzlyk boýunça Milli Geňeşiniň sekretary Ali Şamkhani çykyş etdi.
2017-nji ýylda Eýranyň Rewolýusiýa sakçylarynyň başlygy Mohammad Ali Jafari ýurduň ballistik raketalarynyň geriminiň 2 müň kilometre çenli çäklendirilendigini aýdypdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri geçen hepde çykyş edip, eger-de raketa programmalary boýunça öňegidişlikler gazanylmasa, onda Parižiň Tährana garşy goşmaça sanksiýalary girizmäge taýýardygyny aýdypdy.
ABŞ we beýleki Günbatar döwletleri Tähranyň ýadro ýaragyny daşamaga ukyply raketalary özleşdirýändigini çaklaýarlar.


text:
Elordada turatyn tórt jasar «Messıdiń» kóz súısinter fıntteri men jattyǵýlary
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordada kásibı fýtbolshylar isteıtin jattyǵýlardy aına-qatesiz qaıtalaıtyn daryndy balaqaı turady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
4 jasar Imran bul kúnde ózi turatyn úıdiń aýlasynda «juldyz» atanyp úlgergen. Onyń dopty sheber alyp júretinine, álden túrli fıntter jasap, ózimen jasty balalardy ońaı aldap ótetinine kórshileri súısine qaraıtyn bolǵan.
Imrandy ákesi ózi jattyqtyryp júr. Balasy aıaǵyn táı-táı basqannan dopqa qumarlyǵyn tanytqan. Al onyń fýtbolǵa beıimdiligi úsh jarym jasynda aıqyn kórine bastapty. Sodan beri Islam Orymbaev balasyn kúnine úsh ýaqyt ózi jattyqtyryp keledi.
«Balam 2017 jyly 22 mamyrda týǵan. Jaqynda ǵana tórtke toldy. Budan kishkene kezinde jumysqa ketkende bólmesine dop qaldyryp ketetinmin. Sol kezde ol basqa oıynshyqpen oınap otyrsa da, arasynda bir dopty teýip ketpese kóńili kónshimeıtin. Al úsh jarym jastan bastap fýtbolǵa erekshe yqylas tanyta bastady. Tańerteń tura sala, betin de jýmastan maǵan fýtbol oınaıyq deıtin. Osylaı men ony ózim jattyqtyra bastadym», - deıdi Islam Orymbaev.
Imrannyń anasy Gýzal Parmankýlova joldasy Islamnyń da fýtbolǵa qumar bolǵanyn, óziniń de sportty súıetin jan ekenin aıtady. Alaıda otbasylyq jup ekeýi de shashtaraz bolyp jumys isteıdi. Ózderiniń boıyndaǵy sportqa degen beıimdilik pen mahabbat balalarynyń boıynan kórinis tapqan kórinedi.
«Imran kishkene kúninen «Pele. Ańyzdyń týýy» atty fılmdi jaqsy kórdi. Ásirese, Peleniń bala kezi beınelengen tusyn qaıtalap qoıyp berýdi suraıtyn. Qoıyp bergenimizde bala Peleniń dopqa qumarlyǵy, fýtbolǵa degen mahabbatyna erekshe súısinip qaraıtyn», - deıdi jas talanttyń anasy.
Gýzaldyń aıtýynsha, olar Instagram áleýmettik jelisinen paraqsha ashyp, Imrannyń jattyǵýlarynyń vıdeosyn sala bastaǵan. Osy paraqshany júrgize bastaǵaly shet elderden balaǵa qyzyǵýshylyq tanytqandar bolypty.
«Kóbi bizdi shetelde turady dep oılapty. Bir joly Kanadadan jazdy. Balanyń jattyǵýyn kórgisi keldi. Biraq bizdiń Qazaqstanda turatynymyzdy estigen soń, aınyp qaldy. Olarǵa sol elde turǵanymyz kerek bolǵan syńaıly. Al basqa áleýmettik jeli qoldanýshylary Imrannyń kishkene Messı ekenin aıtyp, tilektestik bildirip jatady», - deıdi Gýzal Parmankýlova.
Bıyl aqpan aıynan bastap Islam Orymbaev uly kásibı túrde jattyǵýy úshin balasyn Dream team fýtbol mektebine beripti. Búginde Imran kásibı bapkerlerden sabaq alyp júr. Al bapker Kravchenko Sergeı balanyń 4 jasta meńgerip alǵan jattyǵýlaryn keıbir on jasar balalar qaıtalaı almaıtynyn aıtyp, jas darynǵa «kishkentaı Messı» dep baǵa bergen.


text:
Reanımatsııada oryn joq: elordalyq dárigerler kovıd statsıonarlaryndaǵy jaǵdaıdy kórsetti
NUR-SULTAN. QazAqparat – Nur-Sultandaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaı áli de turaqsyz. Kún saıyn koronavırýs ınfektsııanyń 1300-den astam jaǵdaıy tirkeledi, dep habarlaıdy QazAqparat elorda ákimdiginiń saıtyna silteme jasap.
«Delta» shtammy jyldam juǵyp, adam aǵzasyna aýyr áser etedi. Bir jarym jyldan astam ýaqyt boıy COVID-19-ben kúresip kele jatqan elordalyq dárigerler aýrýhanadaǵy jaǵdaıdy kórsetti. Kadrlardyń birinde áreń dem alyp jatqan er adamnyń keýdesi kórsetilgen. Patsıenttiń ózdiginen dem ala almaı, arnaıy apparatqa qosylǵanyn kórýge bolady.
Zeınetker Mádına Syzdyqova jubaıymen birge bosańsyp, qaýipti vırýsty umytyp ketkenin moıyndady.
«Jubaıym ekeýmiz qaýipsizdik sharalaryn saqtap júrgende bári jaqsy bolatyn. Qurmetti azamattar! Men sizderdi koronavırýspen aýyrǵan adam retinde bul aýrýǵa júrdim-bardym qaraýǵa bolmaıtynyn eskertemin. Vırýstyq ınfektsııa óte qaýipti. Qorqatyndaı-aq qaýipti! Endi jubaıym ekeýimiz em alyp, osy aýrýhanada jatyrmyz», - dedi 68 jastaǵy Madına S.
Infektsııalyq statsıonarǵa qaıta beıindelgen Kópbeıindi qalalyq balalar aýrýhanasynyń ınfektsıonıst dárigeri Aınur Omarova qala turǵyndaryna úndeý joldap, ınfektsııanyń qaýiptiligin eske saldy.
«Jaǵdaıdyń aýyr ekenin aldyńǵy shepte júrgen bizden surańyzdar!. Aýyr naýqastar kóp, reanımatsııalyq tósektiń bireýi de bos emes. Іndet juqtyrǵan balalar kóp. Ózińizdiń de, ózgelerdiń densaýlyǵyn qorǵaýdyń joly — sanıtarlyq normalardy saqtaý jáne vaktsınatsııa. Vaktsınatsııa ǵana aýrýdyń aýyr kúıinen jáne IVL apparatynan qorǵaıdy. Vaktsınatsııa sizdi de, aınalańyzdaǵy jandardy da saqtaıdy», — deıdi dáriger.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Hormatly Prezidentimiziň badalga beren özgertmeleri bilim, ylym ulgamyny halkara ülňülerine laýyk getirip, dünýä derejesine çykarmagy wezipe edip goýýar. Bu belent wezipä amal etmegiň barşynda ylym-bilim ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmäge, ösdürmäge, berkitmäge uly ähmiýet berilýär. Bilim ulgamyndaky halkara hyzmatdaşlygynyň çäkleri barha giňelýär. Türkmen oba hojalyk institutynyň talyplary hormatly Prezidentimiziň özleri üçin döredýän mümkinçiliklerinden giňden peýdalanyp, döwlet we halkara derejesinde geçirilýän ders bäsleşiklerine işjeň gatnaşyp, baýrakly orunlary eýeläp gelýärler. Talyp ýaşlaryň ders bäsleşiklerinde, olimpiadalarda gazanýan üstünlikleri döwletimizde ýaş nesle berilýän bilimiň hiliniň dünýä ülňülerine laýyk gelýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Hormatly Prezidentimiziň hut özüniň mübärek gadamynyň düşmegi bilen açylyp ulanylmaga berlen, häzirki zaman tehnologiýalary bilen doly enjamlaşdyrylan Türkmen oba hojalyk institutynda internet tory arkaly on-line olimpiadalaryna gatnaşmak, öz deň-duşlary bilen bäsleşmek üçin ähli zerur şertler döredilendir.
Golaýda şeýle on-line görnüşindäki olimpiada Nazary mehanika dersinden ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda geçirildi. Bu olimpiada ýurdumyzyň 9 sany ýokary okuw mekdebinden, jemi 41 talyp gatnaşdy. Bäsleşik diýseň çekeleşikli we gyzgalaňly ýagdaýda geçip, onda talyp ýaşlaryň iň ezberleri, zehinlileri bilimiň we ylymyň dürli ugurlarynda öz başarnyklaryny açyp görkezmäge mümkinçilik aldylar.
Ýeri gelende, ýurdumyzyň oba hojalyk pudagyna zerur bolan ýokary bilimli oba hojalykçy hünärmenleri taýýarlaýan Türkmen oba hojalyk institutynda häzirki zaman tehnologiýalardyr enjamlary bilen doly abzallaşdyrylan we okuw otaglarynyň dersleriň aýratynlyklaryna görä, umumy we tejribe sapaklaryny ýokary derejede geçmek üçin zerur bolan serişdeler, multimediýa okuw tagtalary bilen enjamlaşdyrylandygyny bellemelidiris. Institutymyzda ylym-bilim alyp, hünär öwrenýän ýaşlaryň bilesigelijiligi, ylmy bilimlere höwesliligi guwandyryjydyr. Bu bolsa Gahryman Arkadagymyzyň döredip berýän şertlerinden we mümkinçiliklerinden netijeli peýdalanýan talyplarymyzyň geçirilýän bäsleşiklerde baýrakly orunlara mynasyp bolmaklaryna itergi berýär.
Garaşsyz, baky Bitarap Diýarymyzyň ylym-bilim ulgamynyň kämilleşmegi hormatly Prezidentimiz tarapyndan bilim ulgamynyň üns-alada bilen gurşalyp alynýandygynyň we bu ugurda durmuşa geçirilýän tutumly özgertmeleriň gyşarnyksyz amala aşyrylýandygynyň subutnamasydyr. Her bir türkmenistanlynyň erkana ýaşamagy, okamagy, döretmegi, işlemegi üçin ähli şertleri döredýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, belent başy aman bolsun!
Myrat GARÝAGDYÝEW,
Ýusupbaý ERMETOW,
Türkmen oba hojalyk institutynyň mugallymlary.


text:
Eýranyň ilçihanasynyň maglumatyna görä, Ali Akbar Salehi hepdäniň sişenbe güni Ankarada Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu bilen duşuşar.
Prezident Başar al-Assadyň režimine garşy söweşýän siriýaly gozgalaňçylar hepdäniň şenbe güni Damaskyň daşynda 48 sany eýranlyny ogurlapdylar. Eýranyň häkimiýetleri ogurlanan adamlaryň şaýylaryň keramatly ýerlerine syýahat eden zyýaratçylardygyny aýdýarlar. Emma gozgalaňçylar ogurlanan eýranlylaryň “Eýran rewolýusiýasynyň sakçylarynyň” agzalary bolup, Siriýada razwedka missiýasyny ýerine ýetirendiklerini aýtdylar.
Hepdäniň duşenbe güni Siriýanyň gozgalaňçylarynyň wekili hökümet goşunlarynyň howadan eden hüjümlerinde üç eýranlynyň heläk bolanlygyny habar berdi.
Salehi türkiýeli we katarly kärdeşlerinden ýesirleriň tussaglykdan boşadylmagy üçin ýardam sorady.
Eýran Siriýanyň ýakyn ýarany. Türkiýe bolsa Siriýada 17 aý bäri dowam edýän gozgalaňlar bilen baglylykda prezident Başar al-Assady iň berk tankyt edip gelýän ýurtdur.
Eýranyň resmi habar serişdeleriniň maglumatlaryna görä, hepdäniň duşenbe güni giç agşam Eýranyň Daşary işler ministrligi Siriýada eýranlylaryň ogurlanmagy bilen baglylykda Şweýsariýanyň Tährandaky ilçisini çagyrypdyr.
Şweýsariýa diplomatiýa taýdan ABŞ-nyň Eýrandaky bähbitlerine wekilçilik edýär. Sebäbi ABŞ bilen Eýranyň arasynda diplomatik gatnaşyklar saklanmaýar.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň Şweýsariýanyň ilçisine aýtmagyna görä, Amerikanyň siriýaly gozgalaňçylary goldaýanlygy sebäpli Tähran ABŞ-ny eýranlylaryň ogurlanmagynda jogapkär hasaplaýar.
“Režimiň dargamagy”
Ogurlanan eýranlylary azat etmek boýunça ýene bir synanyşyk edildi. Eýranyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Saeed Jalili Beýruta eden saparyny tamamlap, sişenbe güni Damaska bardy.
Şol bir wagtyň özünde-de ABŞ ýakynda Siriýanyň premýer-ministri Riýad Hijabyň wezipesini terk etmeginiň siriýa režiminiň öz içinden dargap barýanlygyny görkezýänligini aýtdy.
Hijab şu çaka çenli Siriýadan gaçan ýokary derejeli resmileriň arasynda iň uly wezipelisidir. Ol hökümet baştutany wezipesine iki aý mundan öň bellenipdi.
Hepdäniň duşenbe güni Ak Tamyň resmi wekili Jeý Karneýiň bellemegine görä, Siriýanyň hökümet baştutany öz wezipesini terk edip, özüniň “Assadyň hökümetiniň alyp barýan gyrgynçylygyndan ýüz öwrenligini görkezdi” we bu waka “Assadyň režiminiň içinden dargaýanlygyny aňladýar”.
Hijabyň wekiliniň aýtmagyna görä, öňki premýer-ministr Assadyň tarapynda çykyş edýän güýçleriň amala aşyrýan “genosidine” garşy protest bildirmek üçin gozgalaňçylara goşulypdyr.
Hijabyň ýerleşýän ýeri resmi taýdan tassyklanmady, emma habar berlşine görä, ol Katara aşmak üçin Iordaniýa barypdyr.
Şol bir wagtyň özünde-de Siriýanyň döwlet habar serişdeleri hökümet güýçleriniň hepdäniň sişenbe güni Aleppoda gozgalaňçylara garşy eden hüjümi netijesinde azyndan 25 gozgalaňçynyň öldürilenligini habar berdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky baş harby ýolbaşçysy, general-leýtenant Jeýms Terriniň hepdäniň sişenbe güni ýaýradan görkezmesinde sany 800 esgerden az bolan batalýonlar üçin bilelikdäki harby operasiýalar ýatyrylýar.
Bu karara owgan esgerleriniň we polisiýasynyň ýa-da özlerini bu edaralaryň wekilleri hökmünde görkezmäge çalyşýan adamlaryň koalision güýçlere garşy ýarag ulanmagy bilen bagly birnäçe gandöküşikli wakalardan soň gelindi. Şu ýylyň başyndan bäri şeýle hüjümlerde koalision goşunlaryň azyndan 51 esgeri wepat boldy.
Britaniýanyň Goranmak sekretary Filip Hammond hepdäniň sişenbe güni eden çykyşynda bu görkezmäniň operasiýalara “minimal täsir” ýetirjegini aýtdy. Britanýanyň daşary işler ministri Willýam Heýg hem harby operasiýalara ýetjek täsiriň “minimal boljagyny” aýtdy.
Ol şeýle hüjümlere eglişik edilmejegini we bu ýagdaýa çemeleşmek ukybynyň güýçlendiriljegini duýdurdy. “Biz problema degerli çözgüt tapmak üçin, Owganystanda bolmagymyza degişli garaýşy düýpgöter üýtgetmek meselesini gozgamaly diýip hasap etmeýärin” diýip, Britaniýanyň daşary işler ministri Heýg aýtdy.
Geçen dynç günlerinde owgan polisiýasy tarapyndan amala aşyrylan hüjümde öldürilen alty koalision harbynyň arasynda iki sany britan esgeri hem bardy.
Geljekki planlara täsiri
NATO 2014-nji ýylyň aýagyna çenli ýurduň howpsuzlygyny owgan güýçlerine tabşyrmagy planlaşdyrýar, emma bilelikdäki harby operasiýalary çäklendirmek boýunça gelnen täze kararyň bu maksadyň öňüne böwet bolup biljekdigi çak edilýär.
Britaniýanyň ”Zähmet” partiýasynyň kanunçykaryjysy Denis MacShane kararyň “Birleşen Ştatlaryň we Britaniýanyň Owganystandaky strategiýasyny düýpden başgaça öwürýänligini” belledi.
Koalisiýanyň metbugat wekili maýor Adam Wojak täze kararyň Owganystanyň 350 müň adamdan ybarat howpsuzlyk güýçleriniň aglaba bölegine täsir ýetirjekdigini, indi olaryň harby operasiýalary öz ýaranlaryndan goldaw almazdan amala aşyrmaly boljakdyklaryny aýtdy.
NATO-nyň wekiliniň aýtmagyna görä, karar howadan goldawa, şol sanda howa arkaly medisina ewakuasiýasyna täsir ýetirmez. Söweşe degişli bolmadyk türgenleşik operasiýalary hem dowam etdiriler.
Owganystanyň Goranmak departamentiniň harby operasiýalar boýunça ýolbaşçysy general Afzal Amanyň ”Reuters” agentligine aýtmagyna görä, onuň edarasy täze karar barada “daşary ýurt goşunlarynyň ýolbaşçylygyndan resmi derejede” eşitmändir.
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Leon Panetta Pekine eden saparynyň dowamyndaky çykyşynda, täze kararyň koalisiýanyň söweşiji güýçleriniň 2014-nji ýylyň aýagyna çenli Owganystandan çykarylmagyny yza tesdirmejegini aýtdy .


text:
Stokgolmyň Halkara Parahat derňewleri institutynyň ýekşenbe güni beren maglumatyna görä, 2012-nji ýylda Hytaýyň takmynan 240 sany ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalary bolup, bu ýyl olaryň sany 250 bolupdyr.
Agzalýan guramanyň ýyllyk hasabatyna görä, Pakistanyň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sany 100-den 120-ä, Hindistanyňky bolsa 90-dan 110-a çykypdyr.
Stokloglmyň Halkara Parahat derňewleri institutynyň berýän maglumatyna görä, diňe Orsýet bilen ABŞ özüniň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sanyny azaldypdyr. Guramanyň berýän maglumatyna görä, Orsýetiň ýadro ýaragyny daşap bilýän raketalarynyň sany 10 müňden 8500-e, Birleşen Ştatlaryňky 8 müňden 7700-e düşüpdir.
Orsýet bilen ABŞ-da ýadro ýaraglaryny daşap bilýän raketalarynyň sanynyň kemelmegi, iki ýurduň arasyndaky bolan täze “START” ylalaşygy bilen baglydyr.


text:
“Mercer” atly toparyň hasabatynda, Awstriýanyň paýtagty Wena 230 şäheriň arasynda ilatyň durmuş şertleriniň hili boýunça birinji orunda ýerleşdirilip, dünýäniň iň gowy şäheri diýlip saýlandy. Şweýsariýanyň Zurih we Germaniýanyň üç şäheri, şol sanda Münhen, Düsseldorf we Frankfurt Wenanyň yzysüre gelýän şäherlerdir.
Aşgabat 210
4-nji martda “Mercer” toparynyň ýaýradan “Ilatyň durmuş şertleriniň hili 2015” atly hasabatynda Aşgabat dünýä boýunça 230 şäheriň arasynda 210-njy orunda ýerleşdirildi.
Merkezi we Gündogar Ýewropa şäherlerinde ilatyň durmuş şertleriniň hili ýokary bolup, agzalýan hasabatda Çehiýanyň paýtagty Praga 68, Budapeşt we Lýublýana 75-nji ýerde ýerleşdirilipdir.
Ýewropa kontinentinde ilatyň durmuş şertleriniň iň pes derejede bolan şäherleriniň arasynda Kiýew (176-njy), Tirana (180-nji) we Minsk (189-njy) bar.
Bagdat iň soňky ýerde
Hasabatda ilatyň durmuş şertleriniň hili boýunça Baku 197-nji, Ermenistanyň paýtagty Ýerewan 183-nji, Tbilisi 184-nji, Russiýanyň paýtagty Moskwa 167-nji, Eýranyň paýtagty Tähran 203-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Iň gowy keselhanaly, mekdepli şäherler
“Merceriň” baş maslahatçysy Kate Fitzpatrickiň “The Telegraph” neşirine beren maglumatynda şeýle diýilýär: “Ýewropa şäherlerinde ýaşaýyş şertler has ýokary derejede, bu şäherlere hemişelik howpsuzlyk we ýokary durmuş şertleri mahsus. Ýewropa şäherlerinde oňat keselhanalar, mekdepler bar. Bu şäherler howpsuzlyk derejesi boýunça ýokary bolup, olarda gowy jemgyýetçilik transportlary bar”.
Awstriýanyň paýtagty bolsa, hem arassa, hem-de hasabatyň ähli kategoriýalary boýunça ýokary derejeli ballary aldy.
“Merceriň” hasabatynda 230 şähere 10 kategoriýa boýunça baha berlip, olar şulardan ybarat: Syýasy we sosial pudak, ykdysady pudak, sosial-medeni pudak, medisina we saglyk pudagy, mekdep we bilim, jemgyýetçilik hyzmatlary we transport gatnawy, dynç alyş, ilatyň sarp edýän önümleri, ýaşaýyş jaý we daşky gurşaw.
Ilkinji we soňky 10-luk
“The Telegraph” neşirinde çap edilen ilkinji we iň soňky 10 şäheriň sanawy:
- Wena, Awstriýa
- Zurih, Şweýsariýa
- Oklend, Täze Zelandiýa
- Münhen, Germaniýa
- Wankuwer, Kanada
- Düsseldorf, Germaniýa
- Frankfurt, Germaniýa
- Ženewa, Şweýsariýa
- Kopengagen, Daniýa
- Sidneý, Awstraliýa
...
220. Damask, Siriýa
221. Nuakşot, Mawritaniýa
222. Konakri, Gwineýa
223. Kinşasa, Kongo Demokratik respublikasy
224. Brazzawil, Kongo respublikasy
225. Sana, Ýemen
226. Ndjamena, Çad
227. Hartum, Sudan
228. Port-o-Prens, Haiti
229. Bangi, Merkezi Afrika respublikasy
230. Bagdat, Yrak


text:
Türkmenistana girmek dilde aňsat. Bu Orta Aziýa respublikasy dünýäniň iň awtoritar we zabun döwletleriniň biri hasaplanýar. Orta Aziýanyň Demirgazyk Koreýasy. 2006-njy ýyldan bäri prezident bolan Gurbanguly halka öz golastynda ýaşamagy kynlaşdyrýar. Ol özünden öňki prezidentiňkiden hem güýçli şahsyýet kultuny ýöredýär. Prezident ýaňy golaýda paýtagtda özüniň 21 metr çemesi heýkelini dabara bilen açyp, milli baýramçylyk paradynda onuň töwereginde agtygyny atly aýlady. Gurbanguly ýurtda ösüş bolýar diýen duýgyny oýarmak üçin, hatda reňki ak bolmadyk maşynlaryň importyny gadagan etmek ýaly işlere ýüz urýar.
Türkmenistanyň uzak demirgazyk-günbatarynda Gazagystan bilen aralykdaky serhede gözegçilik edýän elleri kalaşnikowly bir topar esgeriň ýanynda taşlanýan ýüzlerçe lada maşynlary ýatyr.
Bu hem türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hiç bir ülňä laýyk gelmeýän oslanmadyk permanlarynyň açyk netijeleriniň biri. Türkmen prezidenti golaýda düşnüksiz, ýöne ozüne mahsus ýene bir höküm çykardy. Bu höküme görä, ýurtda çykanyna dokuz ýyldan aşan lada maşynlarynyň islendik goýberilişiniň ulanylmagyna gadagançylyk girizildi. Bular ýaly maşyny bolan ýüzlerçe türkmenler ýa eglenmän öz ladalaryny serhediň gyrasyndaky eýesiz ýere taşlap gaýtmak, ýogsa-da türmä basylmak gorkusy bilen ýüzbe-ýüz boldular. Türkmenistan bir garyp ýurt. Adamlarda täze maşyn almaga gurp ýok.
“Gurbangulynyň syýasatyna dil ýetirmäge hiç kim ýürek edenok”
Maşynlar üç aý bäri şol ýerde poslap ýatyr. Olar diňe päsgelçilik döredýär, çözgüt göze ilenok. Ýoluň ýarpysyny ladalar tutýar. Garşy tarapdan gelýän maşynlar bolsa, seresaplylyk bilen olaryň gapdalyndan ýöremeli. Men geçjek bolamda esgerler gygyryşyp, bir darajyk ýol açýarlar. Maşynlaryň hemmesi açyk, ýöne olar diňe biziň ünsümizi özüne çekýär. Esgerler üçin olar sahnanyň bir bölegi. Ýerli ilat hem olara öwrenişipdir.
Näme üçin diýip sorag berýän ýok. Sebäbi ladalaryň gadagan edilmegi üçin nägilelik bildirmek syýasatyň özünden nägilelik bildirmek. Gurbangulynyň alyp barýan syýasatyna dil ýetirmäge hiç kim ýürek edenok. Şol sebäpden maşynlar gatnawa böwet bolup ýatyr.
Howa gurak, tozanly, diňe günbatara, on kilometr aralykda ýerleşýän Hazar deňzine tarap ösýan güýçli ýel kesilenok. Gün güýçli, ösümlik ýok. Men wagtymyň uly bölegini türkmen gümrükhanasynyň daşynda oturyp geçirýärin. Gümrükhana altyn minaraly, hemmeleriň depesinden hem Gurbangulynyň äpet portreti seredip dur. Daşarda öz harytlary bilen gümrükden geçjek bolup, nobata garaşyp duran adamlar bar. Olaryň hemmesi Bekdaş şäherçesine pyýada dolanyp gelýän türkmenistanlylar. Ýöne olaryň Gazagystanda baryp gören ýerleri ýok. Göreýin diýselerem, bu olara başardanok. Iň ýakyn şäherçe ýüz kilometr aralykda ýerleşýär.
“Akyla sygmaýan täsin syýasat”
Bu adamlar çilim üçin gelipdirler. Gazak serhedine giren ýeriňde satylýan çilimden her bir adama günde bir gap almaga rugsat edilýär.
Duranlaryň biri maňa: "Gazagystanda çilim bir dollar. Türkmenistanda? Bäş...alty" diýip, oturan ýerinde barmaklary bilen sanaýar. Ak reňkli başatgyçly aýal gülümsiräp, pasportyndaky suratynyň nähili owadandygyny görkezip, saçyny düzedişdirýär. Maşgala agzalarynyň hemmesi onuň ýanynda. Her haýsynyň elinde hem bir gap çilim bilen bir çüýşe brandi bar. Olaryň pasportlaryna seredýärin, her bir sahypada şol bir möhürler, hemmesi hem bir hatara düzülen. Bu adamlar her gün gelip-gidýärler. Pasport dolanda, täze pasport alýarlar. Ýene günde bir gezek çilim üçin ýola düşülýär.
Çilim bu ýerde gymmatly zat. Hemmeler ellerindäki çilimleri esgerleriň alaryndan gorkup, olaryň üstüni örtýärler. Ortaça aýlyk haky 330 dollar çemesi bolan ýurtda çilime salynýan ýokary salgyt ony pyýada gidip, serhediň aňyrsyndan satyn alyp getirenine degýän haryda öwürýär.
Geň tarapy hem şu - akyla sygmaýan täsin syýasat bir ýaşaýyş usulyna ýol açýar. Az mukdardaky şahsy importa rugsat, temmäkä girizilen ýokary salgyt tölegi özboluşly import senagatyny döredýär. Serhet boýunda eýesiz ýerdäki ladalar, Türkmenistanyň izolýasiýasy, Gurbangulynyň 21 metr çemesi heýkeli we şahsyýet kulty barada giňişleýin oýlananyňda welin, bu alaçsyz import mümkinçiligini haýsy hem bolsa bir nogsanyň döredendigini duýýarsyň.
Hamiş Bawerstok
Mançestr uniwersitetiniň Halkara syýasat bölüminiň studenti.


text:
Türkiýede ten söwdasynda tutulýan türkmenistanly migrantlar barasynda yzygiderli habarlar çykmagy dowam edýär. Türkiýäniň habar beriş serişdelerinde ten söwdasynda güman edilýän türkmenistanly zenanlaryň Bodrum şäherinde şol bir ýerde yzygiderli ýagdaýda ele salynýandygyna aýratyn üns çekilýär.
Türkiýäniň Egeý sebitinde ýerleşýän meşhur turizm şäheri bolan Bodrumda 2-nji noýabrda gurnalan operasiýada ten söwdasynda aýyplanýan bir türkmenistanly zenan, 5 ýarany we olara araçylyk eden 3 adam göz astyna alyndy.
Türkiýäniň "Milliýet" gazetiniň ýazmagyna görä, Mugla welaýatynyň Bodrum etrabynyň polisiniň howpsuzlyk bölüminiň işgärleri bir aýa golaý wagtlap yzarlan aýallarynyň ten söwdasy bilen meşgullanýandygyny doly anyklandan soň, Gümbet mähellesinde ýerleşýän bir apart myhmanhana operasiýa gurnaýar. Operasiýada ten söwdasy bilen meşgullanýan biri türkmenistanly, 3 sanysy gyrgyzystanly we 2 sanysy gazagystanly jemi 6 sany daşary ýurtly zenan ele salynýar.
Ýerli çeşmeleriň beren maglumatynda, polisdäki işleri tamamlanandan soň, Mugla welaýatynyň migrasiýa gullugynyň ygtyýaryna tabşyryljak daşary ýurtly zenanlaryň öz ýurtlaryna deportasiýa ediljegi bildirilýär.
Türkmen migrant zenan bilen gyrgyzystanly we gazagystanly ýaranlarynyň ten söwdasyny gurnamakda aýyplanyp göz astyna alynan biri zenan türk raýaty 3 adamyň bolsa kazyýete iberilendigi nygtalýar.
Howpsuzlyk çeşmeleri bolsa, migrant zenanlaryň ten söwdasy bilen meşgullanmagy üçin olary yzygiderli ýagdaýda Türkiýä iberýän daşary ýurtdaky bir guramaçy zenan barasynda bolsa Interpolyň üstünden tussaglyk kararynyň talap ediljekdigini aýdýar.
Ýatlap geçsek, türk mediasynda çykan habarlarda mundan owal hem birnäçe gezek Bodrum şäheriniň Gümbet mähellesinde gurnalan operasiýalarda ten söwdasynda aýyplanýan türkmen zenanlarynyň ýaranlary bilen bilelikde tussag edilendigi maglumat berlipdi.
Türkiýäniň “Milliýet” gazeti, türk polisiniň 28-nji oktýabrda Bodrum şäheriniň Gümbet diýen ýerindäki bir myhmanhana gurnan operasiýasynda, ten söwdasynda güman edilýän türkmenistanly K.S. atly zenany, gyrgyzystanly Z.A, K.S, A.G. we russiýaly K.S. atly zenany migrant ýaranlary bilen bilelikde göz astyna alyp, olaryň deportasiýa edilmegine karar beripdi.
Şonuň ýaly-da türk polisi şu ýylyň iýun aýynyň ortasynda hem ýene Bodrum şäheriniň şol bir ýerinde, ýagny Gümbet mähellesindäki bir myhmanhanada ten söwdasy bilen meşgullanmakda aýyplanýan türkmenistanly bir zenan bilen onuň üç gyrgyzystanly we iki hem russiýaly ýaranyny iki hepdeläp tehniki hem fiziki görnüşde yzarlandan soň, olardan üç sanysyny bir awtoulagyň içinde jynsy gatnaşykdaka, ýene iki sanysyny hem raýat geýimli polisiýa işgärleri bilen ten söwdasyny edýän mahaly ele salypdy.
Beýleki tarapdan, "Hürriýet” gazetinde çap edilen başga bir habarda, Türkiýäniň Tekirdag welaýatynyň Marmara Ereglisi etrabynyň žandarm gullugynyň işgärleriniň 16-njy awgust gijesi gurnan operasiýasynda, Ýenijiftlik we Sultanköý atly mähellelerde ýerleşýän gijeki klublarda we myhmanhanalarda ten söwdasyny edýän, şeýle-de bikanun ýagdaýda işledilýän jemi 28 daşary ýurtly zenany ele salandygy mälim edilipdi.
Şonda saglyk barlagyndan geçirilen zenanlardan U.H. atly türkmenistanly raýatda SPID keseline sebäp bolýan HIV wirusynyň bardygy, türkmenistanly T.P. atly zenan bilen özbegistanly D.J. atly zenanda bolsa sifilis keseliniň bardygy metbugat beýannamasynda aýan edilipdi.


text:
Gyrgyzystanyň häkimiýetleri ýurduň öňki hökümet baştutanlarynyň ýene birini korrupsiýa bilen bagly aýyplamalaryň esasynda tussag etdiler.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti Jantoro Satybaldiýewiň 18-nji iýunda tussaghana salnandygyny mälim etdi.
Öňki prezident Almazbek Atambaýewiň goly astynda 2012-2014-nji ýyllarda gyrgyz hökümetine baştutanlyk eden Satybaldiýew Bişkekdäki energiýa kärhanasyny täzelemek işlerinde para almak aýyplamasy bilen ilteşikli tussag edildi.
Bu iş bilen baglylykda 5-nji iýunda premýer-ministr Sapar Ishakow, Bişkegiň öňki häkimi Kubanyçbek Kulmatow we öňki energiýa ministri Osmonbek Artykbaýew tussag edildi.
2017-nji ýylyň awgust aýynda Atambaýew tarapyndan bellenen Ishakow aprel aýynda saýlawlaryň netijesinde öz hökümetiniň dargamagyndan soň wezipesinden mahrum bolupdy.


text:
«EKSPO-2020 DUBAÝ» BÜTINDÜNÝÄ SERGISINIŇ GURAMAÇYLARY BILEN WIDEOMASLAHAT GEÇIRILDI
2021-nji ýylyň 22-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklary ministri O.Gurbannazarowyň hem-de Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary B.Mätiýewiň “EKSPO-2020 Dubaý” Bütindünýä sergisiniň halkara gatnaşyjylar boýunça utgaşdyrjysy Omar Şehadeh bilen wideoaragatnaşyk arkaly duşuşygy geçirildi.
Gepleşikleriň barşynda taraplar Türkmenistan bilen Birleşen Arap Emirlikleriniň arasyndaky giň gerimli hyzmatdaşlygyň ýokary derejesini bellediler we döwletleriň arasynda söwda-ykdysady hem-de medeni-ynsanperwer gatnaşyklary ösdürmegiň nukdaýnazaryndan, Dubaýda geçiriljek “EKSPO-2020” halkara serginiň ähmiýetini ara alyp maslahatlaşdylar.
Hususan-da, agzalan uly möçberli çärä Türkmenistanyň wekiliýetiniň gatnaşmagy bilen bagly guramaçylyk meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplar Türkmenistanyň “EKSPO-2020” halkara sergä gatnaşmagynyň diňe bir türkmen-emirlik gatnaşyklaryny mundan beýläk-de berkitmäge goşant goşman, eýsem dünýä jemgyýetçiligine Türkmenistanyň ykdysady gazananlary bilen ýakyndan tanyşmaga we türkmen halkynyň baý medeniýeti barada gürrüň bermäge mümkinçilik berer.


text:
Penşenbe güni türmeden çykmagynyň yzy bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Adnan Hajyzade suduň çykaran bu kararynyň özi üçin garaşylmadyk waka bolandygyny aýtdy.
Anna güni azatlyga çykarylan Emin Milli bolsa özüniň düşen ýagdaýynyň “Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň has gowy goralmagyna getirjekdigine we ýaşlaryň öz güýçlerine bolan ynamlaryny artdyrjakdygyna” umyt bildirdi.
Bu iki blogçy 2009-njy ýylyň iýulynda ýerli restoranlaryň birinde gümürtik ýagdaýlarda tussag edilip, olara huligançylykda aýyplama bildirildi. Azerbaýjanyň sudy Adnan Hajyzadä 2 ýyl, Emin Millä bolsa 2,5 ýyl türme tussaglygyny berdi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar we oppozision toparlar bu iki blogçynyň tussag edilmegini ýurtdaky oppozision aktiwistleri gorkuzmak üçin ulanylan çäre diýip häsiýetlendirdiler.
Özüniň tussaglykdan azat edilmegine begenýändigini aýdýan Adnan Hajyzade türmeden boşadylmagyny hem heniz ýeterlik çäre diýip hasaplamaýandygyny nygtady.
«Ozaly bilen men jenaýatçy däl, türmede-de men özümi tertipli alyp bardym. Meniň pikirimçe, bu soňky waka hem meniň günäsizdigimi tassyklady. Ýöne men özümiň doly aklanmagymy isleýän, sebäbi men huligan däl» diýip, Adnan Hajyzade aýtdy .
Beýleki blogçy Emin Milli bolsa, syýasy bloglaryny ýöretmäge dowam etjekdigini we Strasburgdaky Adam hukuklary boýunça Ýewropanyň suduna Azerbaýjanyň hökümetini şikaýat etjekdigini mälim etdi.
“Meniň tussag edilmegim adalatsyz suduň netijesi. Men entegem muňa düşünip bilemok, ol düýbünden adalatsyzdy. Köp adamlar adalatsyzlyga duçar bolýarlar, emma muňa hemme kişi üns berenok. Haçan-da şular ýaly kiçijek waka ula tursa, bu jemgyýetiň kämilleşmegine goşant goşýar” diýip, Emin Milli aýtdy.
Bu iki internet blogçysynyň tussag edilmegi olaryň internet arkaly ýaýradan satiriki wideo çykyşlary üçin olara berlen jeza hökmünde kabul edilipdi. Olaryň internet arkaly ýaýradan satiriki wideo ýazgylarynda Adnan Hajyzäde eşegiň maskasynda hökümetiň metbugat konferensiýasyny geçirýän kişi bolup çykyş edýär.
Bu wideo klipiň netijesinde Adnan Hajyzade bilen Emin Milli «eşek blogçylar» diýen lakam bilen meşhur boldular. Olaryň bu çykyşy Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň gaharyny getiren bolmagy mümkin diýlip çaklanylýar.
Soňky ýyllar synçylar Azerbaýjanyň häkimiýetleriniň jemgyýetçilik tankytlaryna gazaply çäreler bilen jogap berýändiklerini belleýärler.
Azerbaýjanly blogçylaryň tussag edilmegi metbugat azatlygyny goraýjy guramalar we daşary ýurt hökümetleri tarapyndan ýiti tankyt bilen garşy alyndy. Şu ýylyň sentýabrynda prezident Ylham Alyýew bilen duşuşygynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hem bu blogçylaryň tussaglykdan azat edilmegine çagyryş etdi.
Blogçylaryň azatlyga goýberilmegine Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy hem hoşallyk bilen reaksiýa bildirdi we žurnalist Eýnulla Fatullaýewiň hem azatlyga goýberilmegine umyt bildirýändigini mälim etdi.


text:
31-nji ýanwarda, Gazagystanyň Konstitusion geňeşi parlamentiň teklip eden referendumy Konstitusiýa çapraz gelýär diýip, karar çykardy. Şondan soň prezident Nursoltan Nazarbaýew halka ýüzlenip eden çykyşynda ýurtda möhletinden öň prezident saýlawlaryny geçirmegi teklip etdi we bu meseläni parlamentiň garamagyna hödürlejekdigini aýtdy.
Duşenbe güni Gazagystanyň Konstitusion geňeşiniň maslahaty bolup geçdi. Ol maslahatda Konstitusion geňeşiň başlygy Igor Rogow çykyş edip, gazak parlamentiniň prezident Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak boýunça referendum geçirmek we şonuň bilen baglanyşykly ýurduň Konstitusiýasyna üýtgetmeler girizmek baradaky teklibiniň ýurduň Baş kanunyna gabat gelmeýändigini yglan etdi.
Gümürtiklik
Şeýle hem ol referendumyň geçirilmegi bilen bagly teklipleriň Konstitusiýa laýyk gelip-gelmezligi barada prezident Nazarbaýewiň özüniň ikirjiňlenmesini ýerlikli diýip atlandyrdy. Konstitusion geňeşiň ýolbaşçysynyň bellemegine görä, teklip edilýän üýtgetmelerde Gazagystanyň ilkinji prezidentiniň ygtyýarlyklarynyň haçana çenli uzaldylýandygy barada anyk aýdylmaýar.
“Şeýle-de prezidentiň möhleti diňe bir gezek uzaldylarmy ýa birnäçe gezek uzaldylarmy ýa-da düýpden saýlaw geçirilmän, diňe referendumyň esasynda Gazagystanyň ilkinji prezidenti öz möhletini uzaldyp bilermi – bu meseleler kanunda aýdyňlaşdyrylmady. Konstitusion normalaryň gümürtikligi bolsa iş ýüzünde Konstitusiýada göz önünde tutulan döwlet hem jemgyýetçilik edaralarynyň deňagramsyzlygyna getirip biler” diýip, Rogow aýtdy.
14-nji ýanwarda Gazagystanyň parlamenti prezident Nursoltan Nazarbaýewiň, prezidentlik saýlawlaryny geçirmezden, 2020-nji ýyla çenli öz wezipesinde galmagy üçin Konstitusiýa üýtgetmeler girizmek baradaky kanuny tassyklady. Şondan öň prezident Nazarbaýew referendumyň geçirilmegi baradaky parlamentiň teklibini ret edipdi.
Näme-de bolsa...
28-nji ýanwarda Nazarbaýew halka ýüzlenmesinde, Konstitusion geňeşiň çykarjak kararyna garamazdan, özüniň prezidentlik wezipesinde galmaga taýýardygyny aýtdy: “Konstitusion geňeşiň netijesinden soň, biz nähili karara gelsek-de, saglygym gowy bolsa, halk hem meni biragyzdan goldamagyny dowam etdirse, maňa rugsat berilýänça işlejekdigimi wada berýärin”.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Gazagystanda prezidentiň iş möhletiniň uzaldylmagy baradaky planlary “demokratiýa boýunça yza gaýdyşlyk” diýip, ýazgardy we birnäçe gezek gazak häkimiýetlerini bu plandan el çekmäge çagyrdy.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň diňleýjileriniň we okyjylarynyň köpüsi öz seslenmelerinde ýurduň Konstitusion geňeşiniň çykaran häzirki kararyna Tunisdäki, Müsürdäki wakalaryň täsir edendigini nygtap, Konstitusion geňeşiň çykaran kararyny hoşallyk bilen garşy aldylar.


text:
Türkmenistandan Orsýete göçüp baran Mariýa Suworowa
öz başyndan geçiren wakalary barada gürrüň berýär. (Rus dilinde)
Irina Lagunina: Bosgunlaryň statusy barada 1951-nji ýyldaky Konwensiýa (Orsýet bu Konwensiýa 90-njy ýyllaryň başlarynda gol çekipdi) laýyklykda Orsýetiň häkimiýetleri watanynda janyna howp abanýan bosgunlary yzyna ibermezligi borç alypdylar. Bu barada halkara dokumentiň 33-nji maddasynda aýdylýar. Onda şeýle diýilýär: «Özara ylalaşýan döwletler bosgunlary jynslary, dini ygtykatlary, graždanlygy üçin, belli bir sosial toparyň degişlidigi ýa syýasy garaýyşlary üçin olaryň janyna ýa-da azatlygyna howp abanýan ýurduň serhetlerine hiç bir jähetden ugratmaly ýa-da ibermeli däldirler». Ýöne soňky wagtlarda hut şu madda Orsýetiň sudlary we ýerine ýetiriji häkimiýetleri tarapyndan ýygy-ýygydan bozulýar. Şu gün adam hukuklary baradaky institutyň «Bosgunlyga hukuk» programmasynyň ýolbaşçysy Lena Rýabinina bilen rus asylly, Türkmenistanyň ozalky raýaty Mariýa Suworowa (telefon boýunça) bizde myhmançylykda. Mariýa, siz näme üçin Orsýete gitmek kararyna geldiňiz?
Mariýa Suworowa: Aslynda biz ýaşamak üçin göçüp geldik. Men maşgalamy alyp gaýtdym. Çünki Türkmenistanda rus dilli ilata ýaşamak kynaldy. Adamym işsiz galdy, pensiýa tölenilmeýärdi. Özümem terjimeçi bolup işleýärdim. Döwlet dili türkmen dili diýlip yglan edileninden soň, meniň üçin özüme laýyk iş tapylmady. Iň esasy-da çagalaryň bilim almagy zerurdy. Meniň çagalarym türkmen däl-de rus bolany üçin olary ýokary okuw jaýlaryna kabul etmeýärdiler. Şol döwür guramalaryň birinde terjimeçi bolup işleýärdim. Şol ýerde işläp ýörkäm, ýolbaşçymyň garşysyna ykdysady jenaýat boýunça iş gozgadylar. Hut şu jenaýat işi-de biziň göçjek uçurlarymyza gabat geldi. Meni şaýat hökmünde çagyryp başladylar. Bilýän zatlarym barada görkezme berýärdim. Sülçüleriň biri meniň ýolbaşçym bilen şahsy hasap-hesibiniň bardygyny ilki kakdyrybrak, soňra aç-açan düşündirip şeýle diýdi: «Men her edip, hesip edip ony basaryn. Senem şeýtmegime kömek edersiň». Ol maňa nähilidir bir dokumentleri görkezip başlady. Şolary internetden alandygyny aýdybam, olary tassyklamagymy haýyş etdi. Ýogsa bu dokumentleri ömrümde birinji gezek görüp durşumdy. Gös-göni ýolbaşçym, döwlet çinownigi, ministrligiň işgäri meniň soraga çagyrylýanymy eşidip, şeýle diýdi: «Bilip goý, eger artykmaç bir zat pyşgyraýsaň, özüňem, maşgalaňam gonamçylykdan gözläp taparlar». Bularyň gury haýbat däldigine göz ýetirdim. Başlygym özüne ýaramadyk adamlara nädip temmi berşi barada jikme-jigi bilen gürrüň berdi. Şeýle diýmek bilen ol biziň maşgalamyza-da şunuň ýaly zatlaryň garaşýandygyny duýdurypdy. Bizem onsoň göçmek-gonmak meselämizi biraz tizleşdirip ugradyk. Şonda-da göçmäge birnäçe aýymyz gitdi. Özüňiz bilýärsiňiz, konteýner ýygnamak üçin gaty köp wagt gerek bolýar. Üstesine, Türkmenistanda býurokratiýanyň iňňän güýçli ösendigini unutmalyň.
Irina Lagunina: Orsýet nähili garşy aldy?
Mariýa Suworowa: Orsýete sag-aman geldik, gaýtjak bolanymda-da hiç hili bökdençlik bolmady. Hatda sud edilmedigim barada hatam aldym. Orsýet tarapynyň talap eden bu hatyna üç aýlap garaşmaly bolupdy. Men bar zady düzgüne laýyk resmileşdirdim. Ýurtdan çykjak bolanymyzda-da göçüp barjak ýerimizi görkezdim. Şol ýere-de geldik. Şol ýerde-de hasaba durduk. Ýadyma düşüp durka, şunam aýdaýyn. Göçüp gelenimize bir aý çemesi bolanda joramdan SMS gowuşdy. Onuň bilen bile işleýärdik. Ol buhgalterdi. Joram maňa: «Hiç ýerde hasaba duraýma, seni sülçi gözleýär» diýip ýazypdy. Menem jorama şeýle jogap berdim: «Näme üçin ogryn ýaşamaly? Men jenaýatçy däl ahyry!» Bu zatlaryň ujy maňa degmez öýdüp juda sada pikir eden ekenim. Birbada hiç neneň bolmady. Men kanuna boýun synyjy raýat. Bar zady bolmalysy ýaly berjaý edýärdim. Ähli dokumentlerim bilen göçüp geldim. Bärde-de bar zady bolmalysy ýaly resmileşdirmäge çalyşdym. Ýöne gülala-güllük uzaga çekmedi. Görlüp oturylsa, meniň garşyma gözleg yglan edilse, ekstradisiýa barlagy alnyp barylsa nätjek. Muny eşidip, nähili duýgulary başymdan geçirenimi söz bilen beýan eder ýaly däl. Şonda-da kanuna boýun synyjy raýat hökmünde, kelebimiň ujuny ýitiren ýagdaýymda oblast merkeziniň içeri işler uprawleniýesine generalyň huzuryna meni goramaga kömek ediň diýip bardym. O taýdan hiç hili goldaw bolmady. Menem, onsoň, şu wagt hatda anyk ýadyma-da düşenok, prezidentiň ýanyndaky adam hukuklary baradaky apparata (şunuň ýaly zat bar öýdýän) hat ýazdym. Diýjek bolýanym köp guramalara ýüz tutup gördüm. Elbetde, bu zatlaryň bary netijesiz gutardy.
Irina Lagunina: Lena, Mariýa Suworowanyň işi haýsy döwürde siziň nazaryňyza düşdi?
Lena Rýabinina: Kärdeşlerim maňa Maşanyň gyzynyň, uly gyzynyň (şol wagtlar onuň ýaşy ýigrimiden ýaňyja geçipdi) hatyny iberdiler. Gyz elden-aýakdan çykypdy. Ol ejesiniň göz-görtele adalatsyzlygyň pidasyna öwrülip barýandygyna düşünýärdi. Gyz haraý isleýärdi. Men gyzyň üsti arkaly onuň ejesi bilen habarlaşdym. Anyklanylyşyna görä, şol pursat, eger ýalňyşmaýan bolsam, Maşa eýýäm iki gün gorag astynda bolmaga ýetişipdi. Ilkibada sud ony ekstradisiýa etmek üçin gorag astyna almak çäresine garşy çykdy. Dogry, suduň şeýle netijesine prokuratura tarapyndan seredildi. Ahyrky netijede-de Maşany derňew izolýatoryna gabadylar. Elbetde, biz bu işi seljerip, şol pursat elimizde bar bolan dokumentleri dörüp, Maşanyň yzarlanmalara sezewar edilýändigine düşündik. Özem bu başdan bikanun häsiýete eýe eken. Munuň başda syýasatlaşdyrylmagynyň sebäbi-de Maşanyň ýolbaşçysynyň häkimiýet organlarynyň wekili bolany üçindi. Şeýlelikde, tutuş döwlet guraly Maşanyň garşysyna gönükdirilipdi. Onuň yzarlanmalarynda şeýdip syýasy kölege emele geldi. Aklawçy çagyrdyk we onuň işi bilen meşgullanyp başladyk.
Irina Lagunina: Lena, ýaňy siz, herhal, Maşany basdylar diýdiňiz. Maşa, indi sowal size. Netijede, siz derňew izolýatorynda näçe wagtlap ýatdyňyz?
Mariýa Suworowa: Ilkibada, haçanda meni ýaşaýan ýerimde saklanlarynda üç gün ýatdym. Ýöne sudýa meniň ýagdaýyma bada-bat düşündi. Şeýdibem meni daşyna çykardylar. Ýöne soňra meni gaýtadan ýygnadylar. Tussagdakam wagtymy doly hasaplasaň, bir hepde kem bir ýyl bolýar. 2007-nji ýylyň 19-njy awgustyndan 2008-nji ýylyň 12-nji awgusty aralygynda.
Lena Rýabinina: Näme-de bolsa, bir ýyldan geçmedi. Bärde bar gep şol wagtlar ekstradisiýa edilmek maksady bilen tutulan adamlara özleriniň tussagda saklanýany üçin şikaýat etmäge hiç hili degerli gurallar işlänok diýen ýalydy. Elbetde, biz şikaýatlar bilen ýüz tutýardyk. Adwokat bilen bile şikaýata seredilýän ýerlere-de ýüzlenip gördük. Her saparam juda gülkünç jogap alýardyk. Şol jogaplarda sudlar azda-kände Konstitusion suduň kesgitlemesini äsgermezlik edýärdiler. Bu ýerde Orsýetiň jenaýat prosessual kodeksiniň ähli düzgün-kadalary işlemelidi. Şonda-da Orsýetiň sudlary, şonuň bilen birlikde şu meselelere sereden Moskwanyň döwlet sudy-da muny äsgermezlik etdiler. Maşany yzyna ibermek baradaky kararyň ilkinji saparky seljermesinden soň, biz täzeden arza ýazdyk. Biziň arza ýazan döwrümiz Ýewropa sudunyň iş doly seljerilýänçä, Maşany yzyna bermekden saklanmak baradaky çykaran karary bilen gabat geldi. Şeýlelikde, iş täzeden seredilmäge degişli edildi. Diňe şu ýerde Ýokary sud tussagda saklamagyň kesgitli möhletini goýdy. Şu kesgitli möhletem Maşanyň derňew izolýatorynda geçiren wagtyna laýyk geldi.
Irina Lagunina: Lena, Türkmenistanda Mariýa howp-hataryň garaşýandygy, şonuň üçinem ony o taýyk iberip bolmajagy baradaky deliller suda azlyk edäýdimikä?
Lena Rýabinina: Bärde ünsi çekäýjek pursatlar boldy. Baş prokuratura tarapyndan yzyna bermek baradaky çykarylan karara şikaýat üç aýlaw ýol geçdi. Moskwanyň döwlet sudy şikaýatlary üç sapar derňedi, Ýokary sud iki sapar seljerenden soň, ony iki sapar yzyna iberdi. Diňe üçünji sapardan soň, ekstradisiýa baradaky karary hakykatdanam tassyklady. Ýöne bagtymyza, Ýewropa sudy sebäpli, bu karar ýerine ýetirilmän galdy.
Irina Lagunina: Mariýa, siz derňew izolýatorynda ýatyrkaňyz, näme pikir etdiňiz? Nähili duýgulary başdan geçirdiňiz?
Mariýa Suworowa: Men maşgalamyň pikirini etdim, diňe şonuň pikirini etdim. Bärde näme üçin otyryn, bu barada indi pikir et, pikir etme, peýdasynyň degmejekdigi düşnüklidi. Haçanda bu zatlaryň tüweleýi turanda, milisiýanyň işgäri öýümize gelip, ýagdaýlary düşündirende, serime ilki gelen pikir şu boldy: sülçi ar alýar, bärde diňe şonuň eli bar. Bärde başga nähili pikir bolup biler? Şol döwürde iki buhgalter meniň bilen işledi. Ýöne buhgalterleri jenaýat jogapkärçiligine çekmediler. Ykdysady jenaýatda ilkinji nobatda ýolbaşçylary hem-de buhgalterleri jogapkärçilige çekýärler. Ýolbaşçylary jogapkärçilige çekdiler, emma menem jogapkärçilige çekdiler. Gepiň gysga ýeri, sülçi meni baş şaýat hökmünde ulanmak isledi. Niýeti başa barmansoňam, ar almagyň kül-külüne düşdi. Şonda özümiň bütinleý goragsyzdygymy duýdum. Diňe Lena we «Graždanlyk hemaýaty» guramasy her dürli kömek edip durdular. Başga ýerden hiç hili goldaw bolmady. Men hiç hili goragy duýmadym. Bärik Orsýet meni rus adamy hökmünde gorar diýen umyt bilen geldim. Özümem rus, çagalarymam rus, biz şu dilde-de gürleýäris ahyry.
Irina Lagunina: Lena, Mariýa bir gepinde «Sudýalaryň gözünde özüme duýgudaşlygy gördüm» diýdi. Ýöne gural işleýärdi. Siz köp sanly işler bilen gabat gelýärsiňiz. Munuň hakykatdanam guraldygy, özem bir sapar ýöredilen şol guralam indi hiç haçan saklap bolmajakdygy baradaky duýgyny başdan geçireňzokmy?
Lena Rýabinina: Bu hakykatdanam gural. Özem duýgy däl-de, anyk şeýle. Bir ýyldan azrak ozal haýsydyr bir işlerde, ýöne diňe Özbegistana ekstradisiýa etmek meselesinde (edil barysynda bolmasa-da) köplenç ýagdaýlarda bize nähilidir bir ýol bilen Ýokary suduň pozisiýasyny üýtgetmek başartdy. Özbegistan boýunça ekstradisiýa baradaky kararlaryň gaty köpüsiniň ýatyrylandygy bellärlikdir. Şol ýatyrylan kararlaryň arasynda gynamalar bilen bagly howp-hatarlylary-da bardy. Bu zatlaryň barysyna şikaýatçylaryň arzalary esasynda Strasburgda ýeňiş gazanylan köp sanly işler sebäp boldy.
Irina Lagunina Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Bu waka gabatlap ýaýradan beýanatynda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun dünýäniň dürli künjeklerinde millionlarça aýal-gyzyň dürli görnüşlerdäki zorluklara we kemsidilmelere sezewar edilýändiklerini aýdyp, olaryň hukuklarynyň gödek ýagdaýlarda bozulýandygyny nygtapdyr.
Bu beýanatynda ol şeýle zorluklaryň dowam etmegine sebäp bolýan “diskriminasiýa medeniýetine” garşy çynlakaý göreşmeklige çagyryş edipdir.
BMG-niň Jynsy deňlik baradaky edarasy häzirki wagt dünýäde 603 million aýal-gyzyň maşgala zorluklary jenaýat hasaplanylmaýan ýurtlarda ýaşaýandygyny aýdýar.


text:
Gyrgyzystanyň kanun çykaryjylary 11-nji dekabrda ýurduň gapma-garşylykly konstitusiýasy barada milli referendum geçirmek boýunlary plany makulladylar.
Parlament referendumyň gününi bellemek barada kanuny 2-nji noýabrda sesleriň aglaba köpüsi bilen kabul etdi.
Konstitusiýa üýtgetmeleriň girizilmegi premýer-ministriň ygtyýarlygyny artdyrar. Prezident Almazbek Atambaýewiň garşydaşlary bu çäräniň onuň häkimiýetini güýçlendirmek maksadyny öz öňünde goýýandygyny aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Baş kanuny indiki ýylda prezidentlik möhleti dolýan Atambaýewiň döwlet baştutany wezipesine ikinji gezek dalaş etmäge rugsat bermeýär. Emma tankytçylar teklip edilýän reformanyň Atambaýewiň täsirli premýer-ministr bolmagyna ýol açýandygyny belleýärler.
Geçen hepdede Atambaýewiň “Sosial demokratik partiýasy” konstitusiýa üýtgetme girizmek baradaky teklibi goldamakdan ýüz öwüren häkimiýet başyndaky koalisiýanyň düzüminden çykansoň hökümet iş başyndan çekilmeli boldy.


text:
Iş hepdesiniň başynda hökümetler we kompaniýalar täze kiber hüjümlere taýýarlanýarlar.
15-nji maýda döwlet edaralarynyň we kärhanalarynyň ýolbaşçylary, işgärleri dynç günlerinde bolan köpçülikleýin kiber hüjümleriň gaýtalanmagyndan howatyrlanyp, iş başyna dolanyp bardylar.
“WannaCry” wirusynyň Aziýa ýaýramak howpunyň bardygyny bilermenler çak edýärler.
12-nji maýda başlanan kiber hüjüm dünýäniň 150 ýurdunda Microsoft operasion sistemasynyň köne görnüşlerini ulanýan kompýuterlere hüjüm edip, keselhanalara, banklara, dükanlara, mekdeplere we hökümet edaralaryna zeper ýetirdi.
Ýewropanyň polisiýa edarasy Ýewropolyň maglumatyna görä, pul talap ediji iň uly onlaýn çäre hasaplanylýan bu hüjüm tutuş dünýäde 100 müň gurama we 200 müň çemesi pida zarba urdy.
Ýewropolyň maglumatyna görä, häzirki wagtda günäkärleri ele salmak boýunça halkara derejesinde iş alnyp barylýar.
Dünýäde ululygy boýunça ikinji ykdysadyýeti emele getirýän Hytaýda töleg sistemalary we döwlet gulluklary bilen baglylykda käbir näsazlyklar ýüze çykdy.
Ýaponiýanyň kompaniýalary, şol sanda “Hitachi” we “Nissan” ýüzbe-ýüz bolan problemalary barada habar berdiler, emma olaryň biznes-operasiýalara uly täsir ýetirmändigini aýtdylar.


text:
Klimat boýunça bilermenleriň we alymlaryň topary “aşa giç bolmanka” howa zyňylýan kömürturşy gazlary azaltmak üçin diňe üç ýylyň bardygyny aýdýarlar.
Uly-20 guramasynyň Hamburgda geçirýän sammitiniň bir hepde öňüsyrasynda “Nature” žurnalynda çap bolan makalada bilermenleriň aýtmagyna görä, eger dünýäde kömürturşy gazlaryň möçberiniň artmagy 2020-nji ýyla çenli dowam etse ýa-da häzirki derejede saklansa howanyň temperaturasyna degişli Pariž ylalaşygynda kesgitlenen görkezijiler ýetip bolmajak derejede saklanar.
Hasabatyň awtorlary 2020-nji ýyla çenli kesgitlenen maksatnamalary alty topara, ýagny energiýa, infrastruktura, transport, toprakdan peýdalanmak, senagat we maliýe ugurlara bölüp, bu pudaklarda uly özgerişiň bolmagynyň talap edilýändigini aýdýarlar.
Alymlar 7-8-nji iýulda duşuşýan Uly-20 guramasynyň liderlerini 2020-nji ýyly howanyň üýtgemegine garşy göreş ugrunda aýgytly sene hökmünde ykrar etmäge çagyrýarlar.


text:
Türkmenistan 25-26-njy noýabrda pagta önümleriniň 7-nji halkara söwda ýarmarkasyny we “Türkmenistanyň pagta önümleri we Dünýä bazary” atly halkara konferensiýa geçirer diýip, bu çäräniň guramaçylary 19-njy sentýabrda habar berdiler.
Bu habar halkara “Pagta kampaniýasynyň” wekilleriniň Aşgabatda geçirilýän 5-nj Aziýa oýunlary bilen baglylykda Türkmenistany oba hojalygynda, hususan-da pagta ýygymy möwsüminde mejbury zähmetiň ulanylmagyny bes etmäge çagyran wagtyna gabat geldi.
Türkmenistan bu ýyl 1 million 50 müň tonna pagta öndürmegi planlaşdyrýar we hukuk goraýjylar türkmen häkimiýetlerini her ýyl onlarça müňbýujet işgärini, hususan-da mugallymlary we saglyk işgärlerini, işden kowmak haýbaty astynda, pagta ýygmaga ýa-da para bermäge, öz ýerine işçi tutmaga mejbur etmekde aýyplaýarlar.
Ýerli synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Türkmenistanda sowet döwründen bäri saklanyp gelýän pagta monokulturasy, döwlet tarapyndan berilýän pagta plany ekerançylyk ýerleriniň müňlerçe gektarynyň şorladylmagyna, oba hojalygynda korrupsiýanyň çuň kök urmagyna we beýleki ekinleriň, hususan-da azyklyk ekinleriň azalmagyna getirdi.
Şol bir wagtda hökümet daşardan import edilýän gök, bakja we miwe önümleriniň hem azaldylmagyny talap edýär.
Ýurda zerur bolan azyklyk ekinleri gysmakdan başga,pagtaçylygyň mekdep, magaryf işine hem ýaramaz täsir ýetirendigi, oba ýaşlarynyň arasyndaky sowatsyzlygyň güýçlenmegine baş sebäp bolýandygyny ýadýanlar hem az däl.
Türkmenistan garaşsyz ýurt bolandan soň, ozalky kolhoz-sowhoz sistemasy ýatyryldy we daýhanlara kärendesine ýer berildi. Emma daýhanlara öz kärende ýerlerinde ekjek ekinlerini kesgitlemek, ýa-da ýetişdirilen hasyly öz islän ýerinde, özüne amatly bahadan satmak rugsady berilmedi.Netijede, ýerli synçylaryň pikirine görä, pagta plany, sowet döwründe bolşy ýaly,daýhany höweslendirmek bilen däl-de, eýsem mejbur etmek, partiýa başlygynyň ýa prezidentiň haýbaty bilen dolduryljak bolunýar.
Mysal üçin, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda pagta planyny dolmadyk häkimlere geçirimlilik bolmajagyny aýdyp, şeýle diýipdi:
“Size bir zat aýdaýyn, häkimler, bugdaý meselesinde hökümet tarapyndan elimizden gelenini etdik size, käýerde gözümizem ýumdyk. Ýöne pagtada o zat bolmaz indi...”
Berdimuhamedow bu talabyny hiç üýtgetmedi we 10 ýyldan soň, 2017-nji ýylda hem eksport edilýän önümleri, şol sanda öndürilýän pagtanyň möçberini köpeltmediklere çäre görjekdigini aýtdy.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazowyň pikirine görä, türkmen oba hojalygynda mejbury zähmetiň saklanyp galmagy we daýhanlaryň, býujet işgärleriniň her ýyl pagta zorlugyna sezewar edilmegi sowet döwrüniň ýalňyşlyklarynyň analiz edilmezligi bilen bagly.
Ikinjiden, Orazow Türkmenistanda 1991-nji ýyldan bäri ozalky bar bolan tehnologiýalaryň hem unudylandygyny, bilimli agronomlaryň, alymlaryň galmandygyny, diňe eden-etdilige ýüz urlandygyny aýdýar.
Türkmen häkimiýetleri her ýyl prezidentiň patasy bilen başlanýan ekiş, ýygym ýa orak dabaralarynda daýhanlar üçin ähli şertiň döredilendigini gaýtalaýarlar.Emma türkmen metbugatynda daýhanlaryň alýan girdejileriniň möçberi, olaryň ýyllyk gazançlarynyň ösüşi we beýlekiler barada maglumat berilmeýär.
Ykdysatçy Hudaýberdi Orazowyň tassyklamagyna görä, soňky ýyllarda türkmen daýhanynyň öndürýän pagtasy oňa näçä düşýär, soň ol öndüren önüminden näçe gazanç edip biljek, bular barada hiç hili hasap ýöredilemeýär we ýolbaşçylar diňe öndürilen pagtany adamlardan basymrak alyp, daşaryk satmagyň aladasyny edýärler.


text:
Owganystanyň baş saýlaw guramasy 35 kandidatyň ýetip gelýän saýlawlara gatnaşmagynyň gadagan edilmegini maslahat berýär, sorag astyna alynýan dalaşgärleriň ýaragly toparlar bilen baglanyşygynyň bardygy aýdylýar.
Garaşsyz saýlaw komissiýasy 11-nji awgustda gadagan edilmeli kandidatlaryň sanawyny aýan etdi, olaryň arasynda parlamentiň häzirki agzalarynyň hem 12-si bar.
Şeýle-de komissiýa ýene 45 kandidata duýduryş berýär.
MSK bu çäräniň planlaryny 5-nji awgustda aýan etdi, ýöne ol wagt sanawyň doly jemlenilmändigini we kandidatlaryň şikaýat edip biljekdiklerini aýtdy.


text:
03 Jeltoqsan, 2020 Áleýmet
Koronavırýstyń jańa belgisi paıda boldy
COVID-19 kezinde dene qyzýy shamadan tys tómendeýi de múmkin.
Foto: tvbrics.com
Koronavırýs ınfeksııasyn juqtyrǵan keıbir naýqastarda aýrýdyń anomaldy aǵymy baıqalady, onda dene qyzýy shamaly kóterilgennen keıin kúrt tómendeıdi. Mundaı belgiler týraly ımmýnolog-allergolog Vladımır Bolıbok aıtyp berdi, dep habarlady 24.kz.
– Keıbir adamdarda 1,5-2 apta boıy joǵary temperatýra bolady. Keıbireýlerde jaǵdaı basqasha: olardyń eki kún boıy dene qyzýy kóteriledi, sodan keıin dene temperatýrasy 35 gradýsqa deıin jáne odan tómen túsedi. Eger koronavırýstyń jeńil túri bolsa, keıbir adamdardyń qyzýy normadan tómen bolady, – dedi Bolıbok.
Dárigerdiń aıtýynsha, bul aýrý kezinde pasıenttiń aǵzasyndaǵy zat almasýdyń rettelýi joǵalatynyn kórsetýi múmkin.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text: 27 Ertesi irden uly ruhanylar we halkyň ýaşululary Isany öldürmek hakda maslahatlaşdylar+.2 Soňra Isanyň ellerini daňyp, alyp gitdiler we hökümdar Pilatusyň eline tabşyrdylar+.3 Dönüklik eden Iuda Isa ölüm jezasynyň berlendigini görüp, eden işine ökündi we uly ruhanylaryň, ýaşulularyň ýanyna baryp, 30 kümüş teňňäni yzyna berdi+.4 Ol: «Men bigünä adamy satyp, günä etdim» diýdi. Olar: «Bize näme? Näme etseň şony et» diýdiler.5 Şonda Iuda kümüş teňňeleri ybadathana zyňyp, çykyp gaýtdy-da, özüni asdy+.6 Uly ruhanylar kümüş teňňeleri alyp: «Muny ybadathananyň hazynasyna atsak nädogry bolar, sebäbi olar adam öldürmek üçin tölendi» diýdiler.7 Olar maslahatlaşyp, şol pula gelmişekleri jaýlamak üçin küýzegäriň mellegini satyn aldylar.8 Şonuň üçin ol ýere häzire çenli «Ganly mellek»+ diýilýär.9 Şeýlelikde, Hudaýyň Ýermeýa pygamber arkaly aýdan sözleri ýerine ýetdi: «Olar 30 kümüş teňňäni, Ysraýyl ogullarynyň şol adama kesen bahasyny aldylar.10 Ýehowanyň* maňa tabşyryşy ýaly, olar şol pula küýzegäriň mellegini satyn aldylar»+.11 Isa hökümdaryň öňünde durdy. Pilatus: «Sen ýehudylaryň Patyşasymy?» diýip sorady. Isa: «Aýdyşyň ýalydyr» diýip jogap berdi+.12 Emma uly ruhanylar we ýaşulular Isany günäkärlände, ol hiç zat jogap bermedi+.13 Pilatus: «Olaryň seni nämede günäkärleýändigini eşideňokmy?» diýdi.14 Isa şonda-da hiç zat jogap bermedi. Hökümdar muňa diýseň geň galdy.15 Hökümdar her ýyl baýramçylykda däp boýunça halkyň islän adamyny tussaglykdan boşadýardy+.16 Şol wagt ile belli jenaýatçy Barabbas türmede otyrdy.17 Pilatus ýygnanan adamlardan: «Hany aýdyň, kimi azat edeýin? Barabbasymy ýa-da Mesih diýilýän Isany?» diýip sorady.18 Pilatus olaryň Isa göriplik edýändigini, şonuň üçin hem tutup getirendiklerini bilýärdi.19 Pilatus höküm kürsüsinde otyrka, aýaly: «Ol dogruçyl adama hiç zat edäýme, sebäbi ol gije düýşüme girdi, men gorkup turdum» diýip habar ýollady.20 Uly ruhanylar we ýaşulular halky yryp, Barabbasy azat etmegi+, Isany bolsa ölüme tabşyrmagy talap etdiler+.21 Hökümdar halkdan: «Kimi azat edeýin?» diýip sorady. Olar: «Barabbasy!» diýip jogap berdiler.22 Pilatus: «Onda Mesih diýilýän Isany näme edeýin?» diýip sorady. Olar biragyzdan: «Pürse çüýle!» diýip gygyrdylar+.23 Hökümdar: «Näme üçin? Ol näme ýamanlyk etdi?» diýdi. Olar bolsa: «Pürse çüýle!» diýip, öňküdenem beter gygyryşdylar+.24 Pilatus eden tagallasynyň başa barmandygyna düşündi we goh-galmagalyň güýjeýändigini görüp, suw getirtdi. Soňra adamlaryň öňünde elini ýuwup: «Men-ä bigünä adamyň ganyna galýan däldirin. Muňa siz günäkär» diýdi.25 Şonda märeke: «Onuň ölümine özümiz hem çagalarymyz jogap berer» diýdiler+.26 Pilatus Barabbasy boşatdy, Isany bolsa gamçyladyp+, pürse çüýletmäge iberdi+.27 Pilatusyň esgerleri Isany hökümdaryň köşgüne eltdiler. Şonda ähli esgerler Isanyň daşyna üýşdüler+.28 Esgerler onuň eşigini çykaryp, egnine gyrmyzy mata atdylar+.29 Tikenekden täç örüp, kellesine geýdirdiler, sag eline bolsa hasa berdiler. Soňra öňünde dyza çöküp: «Salam, ýehudylaryň Patyşasy!» diýip, üstünden güldüler.30 Esgerler oňa tüýkürdiler+, elindäki hasany alyp, kellesine urdular.31 Üstünden gülüp bolanlaryndan soň, egnindäki matany aýryp, eşigini geýdirdiler we pürse çüýlemäge alyp gitdiler+.32 Olar ýolda kirenaly Simuna duşup, Isanyň jebir pürsüni* götertdiler+.33 Olar Galgota, ýagny Kelleçanak diýlen ýere gelenlerinde+,34 Isa ajy şerap berdiler+. Emma Isa dadyp gördi-de, içmedi.35 Isany pürse çüýläp, eşiklerini paýlaşmak üçin bije atdylar+.36 Soňra ony garawullap oturdylar.37 Olar Isa ýöňkelýän günäni tagtanyň ýüzüne ýazyp, pürsüň ýokarsyna çüýlediler. Onda şeýle ýazylgydy: «Isa — ýehudylaryň Patyşasy»+.38 Soňra Isanyň her tarapynda bir garakçyny pürse çüýlediler. Olaryň birini sagynda, beýlekisini çepinde+.39 Isanyň deňinden geçip barýanlar başyny ýaýkap+, oňa sögýärdiler+.40 Olar: «Ybadathanany ýykyp, üç günde gurjakdyň+. Indi özüňi halas et! Hudaýyň Ogly bolsaň, jebir pürsünden düş!»+ diýdiler.41 Uly ruhanylar, kanunçylar we ýaşulular Isanyň üstünden gülüp, şeýle diýýärdiler+:42 «Ol adamlary halas edip, özüni halas edip bilmeýär. Ol Ysraýylyň Patyşasy+ bolýan bolsa, goý, jebir pürsünden düşsün! Şonda biz oňa ynanarys.43 Ol Hudaýa bil baglaýardy. Hudaý ondan razy bolsa, goý, halas etsin!+ Sebäbi ol: „Men Hudaýyň Ogly“+ diýýärdi».44 Ýanynda pürse çüýlenen garakçylar hem oňa sögýärdiler+.45 Bütin ýer ýüzi günortan on ikiden* öýlän üçe* çenli tüm-garaňky boldy+.46 Sagat üçlerde* Isa batly ses bilen: «Eli, Eli, lama sabahtani?» diýdi. Bu sözler «Alla jan, Alla jan, meni näme üçin terk etdiň?» diýmegi aňladýar+.47 Duranlaryň käbiri muny eşidip: «Ol Ylýasy çagyrýar» diýişdiler+.48 Olaryň biri ylgap bardy-da, pagtany* alyp, turşy şeraba batyrdy. Ony taýaga gysdyryp, Isanyň agzyna tutdy+.49 Beýleki adamlar bolsa: «Duruň bakaly. Hany, göreli, Ylýas halas etmäge gelermikä?» diýdiler.50 Isa ýene-de batly ses bilen gygyryp, jan berdi*+.51 Şonda ybadathanada mukaddes otagyň tutusy+ ýokardan aşaklygyna ýyrtylyp+, ikä bölündi+. Ýer titräp, gaýalar jaýryldy.52 Mazarlar açylyp, ölüm ukusyna giden ençeme mukaddesleriň jesetleri daşyna zyňyldy.53 Jesetleri köp adamlar gördi. (Isa direlensoň, mazarlaryň töweregindäki adamlar gören zatlaryny mukaddes şähere baryp gürrüň berdiler).54 Isany garawullap duranlar hem-de serkerde ýertitremäni we beýleki bolan zatlary görüp, juda gorkdular. Olar: «Dogrudanam, ol Hudaýyň Ogly eken»+ diýdiler.55 Isa hyzmat etmek üçin Jelileden gaýdan ençeme aýallar bolýan zatlara uzakdan seredip durdylar+.56 Olaryň arasynda magdalaly Merýem, Ýakup bilen Ýusesiň ejesi Merýem we Zebedeýiň aýaly* bardy+.57 Agşamara arimatiýaly Ýusup atly baý adam geldi. Ol hem Isanyň şägirdidi+.58 Ýusup Pilatusyň ýanyna baryp, Isanyň jesedini sorady+. Pilatus hem jesedi bermegi buýurdy+.59 Ýusup Isanyň jesedini arassa we nepis* mata dolady+.60 Ol Isany gaýada oýup ýasalan täze mazarda jaýlady+. Soňra mazaryň agzyna uly daş goýup gitdi.61 Emma magdalaly Merýem bilen beýleki Merýem mazaryň ýanynda oturdylar+.62 Şol gün Sabat gününe* taýýarlyk görülýärdi+. Ertesi uly ruhanylar we fariseýler Pilatusyň ýanyna geldiler.63 Olar Pilatusa: «Hökümdar, şol ýalançy dirikä, „Men üç günden direlerin“+ diýýärdi.64 Şonuň üçin mazarda üç günläp garawul dursun. Ýogsam şägirtleri jesedi ogurlap+: „Ol direldi!“ diýäýmesinler. Şonda soňky aýdan ýalan sözleri öňküsinden-de beter bolar» diýdiler.65 Pilatus: «Esgerler siziň eliňizde, nädip garawullaýyn diýseňiz garawullaň» diýdi.66 Şonda olar mazaryň agzynda duran daşy möhürläp, garawul goýdular.


text:
Atyraýda halyq sanaǵyn júrgizýge arnalǵan 100-den astam burysh ashyldy
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraýda halyq sanaǵyn júrgizýge arnalǵan 100-den astam burysh ashyldy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Ulttyq statıstıka bıýrosy Atyraý oblysy boıynsha departamentiniń basqarma basshysy Marjan Akımovanyń aıtýynsha, 1 tamyzda óńir turǵyndarynyń sany 663 990 adamdy quraǵan.
«Maqsat – sanaq júrgizýge arnalǵan buryshtarda turǵyndarǵa departament mamandarynyń keńesin berý. Arnaıy buryshtar Atyraý qalasyndaǵy Ábilqaıyr han dańǵylynda, M.Baımuhanov kóshesinde, Azattyq dańǵylyndaǵy Halyqqa qyzmet kórsetý otalyǵynda, «Tamasha», «Atyraý», «Baızar» sekildi iri saýda ortalyqtary men «Dına», «Nasıha», «Kóktem» bazarlarynda ornalasqan. Arnaıy buryshtyń bári ǵalamtor jelisimen, kompıýtermen jabdyqtaldy» -deıdi Marjan Akımova.
Eske sala ketelik, buǵan deıin Atyraý oblysynda halyq sanaq júrgizýge 168,8 mln teńge bólingenin habarlaǵan edik.


text:
Amerikada ýokanja garşy sanjymlary öndüriji Pfizer kompaniýasy häzir nemesleriň BioNTech kompaniýasy bilen bilelikde koronawirusa garşy täze sanjymy taýýarlaýar. Golaýda kompaniýanyň baş direktory Albert Burla pandemiýadan soňra bir ýylyň dowamynda adamzadyň adaty durmuşa dolanyp barjakdygy barada pikirlerini ABC teleýaýlymy bilen paýlaşdy.
Burla munuň diňe doly sanjym işleri geçirilenden soň mümkin boljakdygyny hem nygtady. Onuň pikirine görä, wirusyň bir ýyldan uzaga çekmejek täze nusgalary dörär we şunuň bilen baglylykda, täze dermanlary işläp düzmeli bolar, munuň üçin her ýyl sanjym geçirmeli bolar.
Emma ol täze dörejek ýokançlar bilen bagly ýagdaýyň näçe ýyl dowam etjekdigini bilmeýändigini sözüniň üstüne goşdy. Burlanyň bu pikirini “Moderna” sanjym öndüriji kompaniýasynyň başlygy Stefan Bansel hem makyllaýar, ýagny Bansel häzirki pandemiýanyň ýene bir ýyldan gutarjakdygyny çaklaýar. Banseliň pikirine görä, 2022-nji ýylyň ortalaryna çenli dünýäde sanjymlaryň ýeterlik möçberi öndüriler we netijede adamzat ýylyň ahyryna çenli adaty durmuşa dolanyp biler. Bansel şeýle-de ahyrky netijede koronawirus ýokanjy adaty dümew ýaly möwsümleýin häsiýete geçer we o diýen howply bolmaz diýdi.


text:
Türkmen bedewiniň milli baýramy
26-njy aprelda Köpetdagy etekläp oturan Halkara ahalteke atçylyk sport toplumynda Türkmen bedewiniň milli baýramy mynasybetli baýramçylyk at çapyşyklary geçirildi. Jemi ýedi çapyşykdan ybarat bolan at çapyşyklary dürli aralyklara guraldy. Her bir çapyşyk tolgundyryjy pursatlara baý boldy. Baýramçylyk at çapyşygynda ýeňiji bolan çapyksuwarlara, baýramçylyk mynasybetli geçirilen uzak aralyga atly ýöriş bäsleşiginde, şeýle-de atlaryň päsgelçiliklerden böküp geçmek boýunça bäsleşiginde ýeňiji bolanlara Gahryman Arkadagymyzyň Şa serpaýlary, baýraklar gowşuryldy.


text:
Operasiýa ulgamy: Windows, Android
Programmalar topary: USU software
Maksat: Iş awtomatizasiýasy
karz edarasynyň buhgalter hasabaty we hasabaty
Franşizamyzyň beýanyny franşiza katalogynda görüp bilersiňiz: franşiza
На русском:
Karz edarasynyň buhgalter hasabaty we hasabaty
Bu wideo subtitrler bilen öz diliňizde görüp bilersiňiz.
Demo wersiýasyny göçürip alyň
Programma başlanyňyzda dili saýlap bilersiňiz.
Programma üpjünçiliginiň bahasy
Karz edarasynyň buhgalter hasabatyny we hasabatyny sargyt ediň
USU Programma üpjünçiligindäki karz edarasynyň buhgalter hasabaty we hasabaty häzirki wagt tertibinde gurnalýar, şonuň üçin karz edarasy tarapyndan ýerine ýetirilen islendik amal derrew buhgalter hasabatynda görkezilýär we şol bir wagtyň özünde işgärler gatnaşmaýarlar. bu amallaryň islendigi, ýöne diňe amalyň ýerine ýetirilmeginde we elektron görnüşinde hasaba alynmagy. Soňra, buhgalteriýa we hasabat bermek ýaly ähli hereketler awtomatlaşdyryş arkaly amala aşyrylýar: ýerine ýetirilen amallary tassyklaýan ulanyjy maglumatlary ýygnamak, amallar, obýektler, predmetler boýunça tertipleşdirmek we hasaba alynmaly we awtomatiki usulda döredilen hasabatyň içine girýän görkezijileri hasaplamak we alnan netije, buhgalteriýa amallary bilen baglanyşykly degişli resminamada derrew görkezilýär.
Karz edarasynyň buhgalter hasabatyny we hasabatyny awtomatlaşdyrmak, karz edarasynyň işinde bar bolan içerki amallary gowulandyrýar, işgärleriň borçlaryny we işini kadalaşdyrýar, buhgalter hasabatyna we hasabatyna gözegçilik edýär, maglumat alyş-çalşyny çaltlaşdyrýar we şeýlelik bilen netijeliligi ýokarlandyrýar we buhgalter hasabatynyň dogrulygy, hasabatyň hili we kompaniýanyň işleriniň tizligi, zähmet çykdajylaryny azaltmak we zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmak arkaly karz edarasynyň çykdajylaryny azaldýar, bu bolsa netijede girdejiniň optimizasiýasyna getirer. Hasap we hasabat hasabatyny awtomatlaşdyrmagy ulanmak bilen, karz edarasy öz işleriniň ýazgylaryny ýöretmek üçin ähli amallary düzýär we hasabatyň dürli görnüşleri, şol sanda kontragentleri hasaba almak we düzgünleşdiriji üçin statistik hasabatlylygy ulgamlaşdyrmak bilen bir hatarda, awtomatlaşdyryş henizem islendik görnüşdäki resminamalary döredýär. hasabat bermek.
Şol sebäpden, karz edarasynyň işgärleriniň buhgalteriýa we hasabat bermek ýaly işlerini awtomatlaşdyrmakda azaldylýar, sebäbi awtomatlaşdyryş programmasy köp funksiýany ýerine ýetirýär we şonuň üçin işgärleriň ýerine işleýär, jogapkärçiligi indi diňe okalmagyny goşmak bilen employeesokarda agzalan elektron görnüşleri, ähli işgärler üçin aýratyn we olarda ýerleşdirilen maglumatlary göz öňünde tutup, ýerleşdirilen maglumatlaryň hili we aýlyk haklaryň awtomatiki hasaplanmagy üçin şahsy jogapkärçiligi üpjün edýär.
Karz edarasynyň awtomatlaşdyrylmagy, ýerine ýetirilen her bir amal bilen baglanyşykly işiň wagtyny we gerimini göz öňünde tutup, işgärleriň işini kadalaşdyrýar, işini şahsylaşdyrýar, aýratyn ýazgylary we aýratyn iş meýdanyny - ygtyýarlyklaryň çäginde jogapkärçiligiň çägidir. Şol bir wagtyň özünde, karz edarasynyň buhgalter hasabatyny we hasabatyny awtomatlaşdyrmak, ulanyjylar tarapyndan her gün ýerine ýetirilýän maglumatlary girizmek proseduralaryny çaltlaşdyrmak we ýokarda belläp geçişimiz ýaly prosesleriň tizligini ýokarlandyrmak üçin aýratyn iş joururnallary hökmünde bitewi elektron görnüşleri üpjün edýär. Awtomatlaşdyryş arkaly hödürlenýän formalaryň birleşdirilmegi, amallary optimizirlemek üçin zerur bolan amallary awtomatlaşdyrmaga getirýär. Şol bir wagtyň özünde, karz edarasynyň awtomatlaşdyrylmagy, amallaryň standartlaşdyrylyşyna görä, ulanyjylaryň wagtynda ýerine ýetiren işleriniň mukdaryny hasaba alýar we içerki hasabat taýýarlanylandan soň her görnüşine täsir edýär, ähli görnüşleri seljerýär. iş we olara gatnaşýan işgärler.
Karz edarasynyň awtomatlaşdyrylmagy, işini yzygiderli seljermäge, şol sanda girdejisini düzýän karz arzalarynyň ýagdaýyna baha bermäge mümkinçilik berýär, şonuň üçin olaryň seljermesi müşderileriň özüni alyp barşyna, karz şertlerine laýyklygyny gözegçilikde saklamaga mümkinçilik berýär, tölegleriň öz wagtynda we bar bolan berginiň mukdary. Diňe USU Programma üpjünçiliginiň bu baha segmentinde awtomatiki derňewi üpjün edýändigini, beýleki işläp düzüjileriň şuňa meňzeş teklipleriniň diňe programmanyň has gymmat bahasy bilen hödürläp biljekdigini goşmak gerek. Karz edarasy diňe bir işiň ähli görnüşleriniň derňewi bilen däl, eýsem geçen döwürlerdäki üýtgeşmeleriň dinamikasy bilen görkezijileriň statistikasyny hem alýar, bu geljekki döwürleri netijeli meýilleşdirmäge, toplanan maglumatlary göz öňünde tutmaga we netijeleri çaklamaga, ekstrapolýasiýa etmäge mümkinçilik berýär. kesgitlenen tendensiýa.
Bu maksatnama, hünärmenlerimiz tarapyndan karz edarasynyň kompýuterlerinde, işgärlerini gurnamaga däl-de, programma üpjünçiliginiň ähli mümkinçiliklerini gysgaça hödürlemegi teklip edýär, bu hem işgärlere üstünlikli ösüş funksiýalary bilen tiz tanyşmaga mümkinçilik berýär. Önümlerimiz amatly nawigasiýa we ýönekeý interfeýs bilen beýlekilerden tapawutly bolsa-da, bu awtomatiki ulgamy dürli maglumatlar bilen üpjün edip, ulanyjy başarnyklary bolmazdan işgärleri işe çekmäge mümkinçilik berýär. Şeýle dürli maglumatlar, belli bir wagtda maliýe edarasynda ýerine ýetirilýän amallaryň we amallaryň häzirki ýagdaýyny has jikme-jik we çuňňur düşündirmäge kömek edýär.
Işleýän ulanyjyny şahsylaşdyrmak üçin esasy ekranda amatly aýlaw tigiriniň üsti bilen 50-den gowrak interfeýs dizaýn warianty saýlanýar. Ulanyjylar şahsy girişleri we parollary bellemek bilen, borçlarynyň we ygtyýarlyklarynyň çäkleri bilen çäklendirilen hyzmat maglumatlaryna aýratyn ygtyýar alýarlar. Giriş şahsylaşdyrmasy, hiline, ýerine ýetiriliş wagtyna we maglumatlaryň ygtybarlylygyna gözegçilik etmek aňsat bolan şahsy elektron görnüşlerinde ýerine ýetirmegi üpjün edýär. Dolandyryş, ähli resminamalara erkin girip bilýän, gündelikleri barlamagyň tertibini çaltlaşdyrmak üçin audit funksiýasyny ulanýar.
Awtomatlaşdyrylan ulgamda emele gelen maglumat bazalaryndan, müşderi bazasy, nomenklatura, karz bazasy, ulanyjy bazasy we başgalar dürli işleriň hasaba alynmagy we hasabat berilmegi üçin hödürlenýär. Karzlary hasaba almagyň esasy zady, diňe bir doly sanawyny däl, eýsem şertler, mukdarlar we şertler bilen her bir programma barada jikme-jik maglumatlary öz içine alýan karzlaryň esasydyr. Her karz üçin, karz edarasynda berlen gününden bäri ýerine ýetirilen amallaryň jikme-jik sanawyny, şol sanda seneleri, ýerine ýetirilen işleriň adyny we alnan netijeleri görkezip bilersiňiz. Karz maglumatlar bazasynda ýerine ýetirilen her bir amal, çalt baha bermek üçin karzyň häzirki ýagdaýyna wizual gözegçilik etmek üçin aýratyn status we reňk berilýär.
Karz edaralarynyň awtomatlaşdyrylan ulgamy, görkezijileri reňk wizuallaşdyrmagy giňden ulanýar, bu ulanyjylara häzirki proseslere baha bermek we netijelere ýetmek üçin wagt tygşytlaýar. Karz binýady, kompaniýanyň işini aýyrmaga we şonuň üçin ýerine ýetirilişini çaltlaşdyrmaga kömek edýän hakyky iş meýdanyny görkezmek üçin status boýunça aňsatlyk bilen tertiplenip bilner. Karzlaryň esasyndan pes zat müşderi bazasydyr, bu ýerde diňe şahsy maglumatlar we karz alyjylaryň aragatnaşyklary jemlenmän, eýsem her biri bilen özara gatnaşyklaryň doly taryhy ýygnalýar. Bu ýerde, her bir müşderi bilen aragatnaşyklaryň şuňa meňzeş sanawy döredilýär, bu ýerde ýerine ýetirilen ähli hereketler seneler, şol sanda jaňlar, hatlar we aragatnaşyk netijeleri görkezilýär.
Müşderiler karz edarasy tarapyndan saýlanan klassifikasiýa laýyklykda kategoriýalara bölünýärler, bu size özara gatnaşyklaryň gerimini ep-esli ýokarlandyrýan maksatly toparlar bilen aragatnaşyk gurmaga mümkinçilik berýär. Programma, buhgalter hasabaty we hasabat bilen baglanyşykly ähli hasaplamalary özbaşdak ýerine ýetirýär, şol sanda töleg meýilnamasyny, göterimleri, komissiýalary göz öňünde tutup tölegleri we walýuta hümmeti üýtgän mahaly tölegiň gaýtadan hasaplanylmagyny amala aşyrýar. Işgärleriň işjeňligini ýokarlandyryp, iş gündeliginde hasaba alnan meseleleriň mukdaryna görä ulanyjylara iş hakyny hasaplaýar.