text:
Masturbasiýa (latynça manus – el + tubare – howsala salmak) – şahsyýetiň öz bedenindäki erogen (duýgur) nokatlary gyjyndyrmak arkaly jynsy islegini kanagatlandyrmagyň bir görnüşidir.
Birek-biregiň erogen nokatlaryny gyjyndyrmak arkaly hem özara masturbasiýa geçirip bilinýär. Bu ýagdaý esasan gomoseksualistlerde duş gelýändir.
Masturbasiýa onanizm ady bilen hem bellidir. Jynsy islegi kanagatlandyrmagyň bu görnüşine dürli döwürlerde dürli jemgyýetlerde garaýyşlar dürli-dürli bolupdyr. Adamzadyň taryhynda masturbasiýa jemgyýetiň döremegi bilen ýüze çykyp, ol jynsy kämillige ýetilýän ýaş bilen sosial jähtden jynsy gatnaşyklary başlamak ýaş aratapawudynyň ululygy sebäpli ulanylypdyr.
Dünýäniň dürli künjeklerinde, gaýalaryň ýüzünde, masturbasiýa bilen meşgullanýan adamynyň suraty çekilen ençeme ýerleri tapýarlar.
B.e. öň IV-III müňýyllyklarda Mesopotamiýanyň şumer halkyýeti özüňe geçirilen masturbasiýanyň jynsy güýji ýokarlandyrýandygyna ynanypdyrlar.
Orta asyrlarda Gresiýada we Rimde masturbasiýa keýp almagyň adaty görnüşi ýaly kabul edilipdir. Gadymy grekler bolsa ony jynsy kanagatlanmanyň kadaly we sagdyn görnüşi ýaly kabul edip, bedendäki dartgynlylygy peseltmegiň usuly höküminde hem saýlapdyrlar. Ony geçirmek üçin köp dürli serişdeler ýasalyp, olaryň içinde olisbos (emeli ujyt) iň esasy serişde höküminde kabul edilipdir. Ol agaç, deri, palçyk ýaly dürli serişdelerden ýasalypdyr.
Gresiýanyň edebiýatynda we sungatynda aýallaryň masturbasiýasyna hem üns berlipdir.
Günorta we Günorta-Gündogar Aziýada bolsa, tersine, masturbasiýa bilen meşgullanmak oňlanylmandyr. Ol ýerlerde adamyň dölüne ýaşaýyş güýjüniň gözbaşy hökmünde seredipdirler. Şoňa görä hem, erkekleriň masturbasiýasynyň döli ýitirip, bedeni gowşadýandygyna we keselleriň döremegine getirýändigine ynanypdyrlar.
Şuňa meňzeş pikirler musulman medeniýetinde hem aýdylyp geçilipdir. Awisenna (XII asyr) dölüň çendenaşa köp ýitirilmeginiň bedene ýaramaz täsir edýändigi barada belläpdir. Şunuň ýaly garaýyşlaryň ýüze çykmagy, dölüň limfa suwuklygyndan gelip çykýandygy baradaky pikirler bilen baglanşyklydyr. Limfa bolsa beýni arkaly işläp çykarylýar diýlip hasaplanyp, dölüň dökülmeginiň beýniniň gowşamagyna getirjekdigine ynanypdyrlar. Bu bolsa düýpli agyr kesellere, şol sanda ruhy kesellere getirip biler diýip düşünipdirler.
Orta asyr hristiançylygynda jynsy gatnaşyklardan üzňe, islendik dürli usullar arkaly dölüň dökülmegi (şol sanda masturbasiýa we gijeki gyjynmalar-pollusiýa) günä hasaplanýar.
Günbatar medeniýetinde masturbasiýa garaýyş Bibliýadaky "Onanyň günäsi" barada söz açýan bölek bilen baglanyşdyrylýar.
Iudanyň tabşyrmagy bilen, Onan öz doganynyň dul aýalyna öýlenip, onuň bilen jynsy gatnaşygy amala aşyrmalydy. Şeýlelikde, ol doganynyň tohumyny dikeltmelidi. Emma Onan tabşyrygy berjaý etmeýär, doganynyň aýaly bilen ýanaşmazdan öň, öz ujydyny gyjyndyryp, dölüni ýere dökýär. Beýle etmek bilen ol Allanyň gaharyny getirip, günälenýär.
Bibliýadaky şu parça XVIII asyrda "onanizm" diýen sözüň gelip çykmagyna sebäp bolýar.
1716-njy ýylda näbelli bolup galmak islän awtor "Onaniýa" diýen kitapçany Londan şäherinde ýaýradyp, jynsy gowşaklyga, garaguş keseline getirýän aýylganç günä barada söz açypdyr.
1760-njy ýylda bolsa, lozannaly lukman Tisso L Onanizme atly kitabynda masturbasiýanyň bedene bolan zyýany barada giňişleýin gürrüň açýar. Ol bu endigiň jynsy gowşaklyga, körlüge, ruhy we fiziki tapsyzlyga getirýändigini belleýär.
XIX asyrda masturbasiýanyň zyýanlylygy baradaky pikir, diňe lukmançylykda däl-de, eýsem bütin jemgyýetde ymykly ornaşdy.
Lukmanlar masturbasiýa bilen kadaly meşgullanmagyň dürli seksual we ruhy, şol sanda ahlak taýdan üýtgemelere getirýänligini bellediler.
Jemgyýet masturbasiýa garşy göreş yglan etdi:
Ene-atalar öz çagalaryna gözegçiligi güýçlendirdiler. Jübilerine elini sokup, jynsy agzalaryny ellemez ýaly, oglanjyklara balaklar başga biçüwde tikilip başlandy.
Mekdepdäki partalar, okuwçylar aýaklaryny atanaklaýyn goýup oturmaz ýaly başgaça ýasaldy. Jynsy agzalarynda gyjynma döremez ýaly, gyzjagazlara atyň üstünde gezmek we welosiped sürmek gadagan edildi. Masturbasiýa bilen meşgullanýan oglanjyklara we ýetginjeklere "kemakyl" diýen tagma basylyp, olar ýazgarylýardy. Bu gylyga garşy dürli "demanlary" ulanmak pikiri orta atylýardy: etsiz berhiz iýmitden başlap, jynsy agzalary ellemez ýaly ýörite eşikler ýa-da kinnigi (klitor), peşew çykaryş kanaly gyzgyn demir bilen ýakma, elektrik toguň täsirini ulanmak ýaly elhenç usullary ulanmak teklip edilýärdi.
Masturbasiýa bolan garaýyş XX asyryň başlaryna üýtgäp ugraýar. 1897-nji ýylda G.H. Eblis öz "Jynsy gatnaşyklaryň psihologiýasynyň öwrenilişi" atly işinde, gaýraüzülmelere getirmeýän, masturbasiýa bilen meşgullanmalara we ýaramaz täsirlere getirýän üznüksiz dowam edýän endik barada giňişleýin gürrüň berýär.
1922-nji ýylda psiholog W. Raýh "Masturbasiýanyň görnüşleri" diýen kitabynda onuň sagdyn we sagdyn däl (ruhy üýtgemelere getirýän) görnüşlerine seljerme geçirýär.
Soňky geçirilen sosiologiki we seksologiki barlaglar masturbasiýanyň giňden ýaýrandygyny ýüze çykaryp, onuň bilen meşgullanylanda hiç hili gaýraüzülmelere, ýaramaz täsirlere getirmeýändigini subut etdi.
Masturbasiýanyň ýaýraýşyny öwrenmek usuly dürli ýurtlarda we sosial toparlarda dürli-dürlidir.
Orsýetde geçirilen barlaglar XXI asyryň başynda masturbasiýa bilen meşgullanmagyň gyzlarda 14 ýaşdan, oglanlarda bolsa 13 ýaşdan başlanýandygyny subut etdi. Onuň bilen diňe ýaş adamlar däl, eýsem gartaşan adamlar hem meşgullanyp bilýärler.
Masturbasiýa bilen erkek adamlaryň 50%-i, aýallaryň bolsa 30%-i meşgullanýarlar.
ABŞ-da çap edilen netijelere görä, 15 ýaşa ýeten ýetginjekleriň 80%-ne golaýy masturbasiýa bilen tanyşdyrlar.
Uly ýaşly amerikanlylardan erkekleriň 90%-i we aýallaryň 65%-i masturbasiýa bilen meşgullanýarlar.
Barlaglar masturbasiýa bilen meşgullanýan aýallaryň, erkekler bilen jynsy gatnaşyklarynyň ýygylygynyň arabaglanyşygyny öwrendi.
Jemgyýetde bar bolan pikiriň tersine, kadaly jynsy gatnaşyklar masturbasiýanyň ýygylygyny azaltmaýar, sebäbi ol jynsy gatnaşyklaryň esasy düzüjisi bolup durýandyr.
Masturbasiýa bilen meşgullanmagyň ýygylygyna pornografiýa mazmunly kinofilmleriň görülmegi, suratlaryň seredilmegi hem täsir edip bilýär.
Jynsy agzalary gyjyndyrmak arkaly keýp alma häsiýeti, çagalykdan başlap adamynyň bütin ömrüniň hemrasy bolup biler. Kiçijik çaga enesiniň göwsüni emende, keýp almanyň ilkinji seksual mehanizmi ýüze çykýar. Çaganyň ulalyp, nerw we myşsa ulgamynyň kämilleşmegi netijesinde, jynsy agzalary gyjyndyryp, ol kanagatlanma alýar. 7 aýlykdan 2 ýaşa çenli bolan çagalaryň masturbasiýa bilen meşgullanma (jynsy agzalaryny del zatlara degrip) ýagdaýlary bellidir.
Çagalykda ýüze çykýan masturbasiýa jynsy ösüşiň kadaly tapgyry bolup, soň ol ýatdan çykyp gidýändir.
Häzirki zaman lukmançylyk jähtinden ortaça ýygylykda geçirilýän masturbasiýa ýetginjeklere, uly adamlar üçin hem hiç hili howp salýan däldir.
Ýetginjeklik döwründe uly jynsy höwesjeňlik islegini kanagatlandyrmaga kömek edýän masturbasiýa, ýetginjegiň soňky jynsy gatnaşyklaryna, gurjak maşgala durmuşyna täsir edip bilmez.
Köp psihiatr lukmanlaryň pikirine görä, belli bir ýagdaýlarda (ruhy gamgynlylyk, stressler) masturbasiýa umumy dartgynlylygy aradan aýryp, adamyň emosianal taýdan baýlaşmagyna sebäp hem bolup biler.
Ondan başga-da, jynsy gatnaşyklar wagty ulanylýan özara masturbasiýa, öz ýanýoldaşyň jynsy islegini kesgitlemäge, onuň bedenindäki erogen nokatlary öwrenmäge kömek edip biler.
Barlaglar aýallaryň masturbasiýasynyň ýatgynyň boýunjygyndaky nemiň turşulygynyň ýokarlanmagyna we onuň arassalanyp, ýokançlyklaryň ýaýramagyna böwet döredýändigini görkezdi. Şonuň ýaly-da, erkeklerde masturbasiýa, jynsy ýollaryndan öňki dölüň aýrylyp, täzelenmegine kömek berýändigini bellediler.
Ýeri gelende aýtsak, masturbasiýa bilen meşgullanmak uzaga gidýän deňizçiler, ýyllap tussagda ýatan adamlar üçin jynsy dartgynlylygy aýyrmaga kömek ediji wagtlaýyn usul bolup durýar.
Käwagtlar jynsy gatnaşyklarda hem bolşy ýaly, masturbasiýa wagty adamlar öz bedenlerine, gyjyndyrma üçin ulanýan zatlary bilen şikes ýetirip bilerler. Seresapsyzlyk erkeklerde ujydyň döwülmegine, aýallaryň jyns agzalarynyň nemli örtüginiň şikeslenmegine getirip biler.
Durmuşda hemme zadyň belli bir çäginiň bolşy ýaly, jynsy keýpi masturbasiýa arkaly almagyň hem öz çäkleri bardyr. Psihiatrlaryň bellemegine görä, masturbasiýa çendenaşa köp ýygylykda amala aşyrylyp, durmuşda esasy endige öwrülende, ol ruhy ýagdaýa ýaramaz täsir edip biler. Kähalatlar onuň ýaly ýagdaýlar bar bolan ruhy keselleriň bir alamaty ýaly ýüze çykyp bilse, köplenç ol ýagdaý adamyň wagtynyň köplüginden bolup biler. Bu ýagdaýlarda adamyny işe imrikdirmek, ony gamgynlylyk ýagdaýdan çykarmak gowy netijeleri berip biler. Köp ýagdaýlarda, adamda seksual garaşlylyk döräp, ol onuň gündeki işjeňligine ýaramaz täsir edip biler. Ýygy we kelleden çykmaýan masturbasiýa baradaky pikirler seksual garaşlylygyň esasy alamaty bolup, adamy fiziki we ruhy taýdan tapdan düşürip, ony sosial gatnaşyklardan daşlaşdyryp biler.
Çendenaşa ýygylykda amala aşyrylýan masturbasiýa newroz ýagdaýlaryň döremegine, jynsy ulgamynda ýüze çykýan kynçylyklara hem getirip biler.
Üznüksiz, ýygy amala aşyrylyp, durmuşyň manysyna öwrülen masturbasiýa aýallarda waginizm ýagdaýyny (jynsy agzalaryň myşsalarynyň ýygrylyp, jynsy gatnaşyk edip bilmezlik ýagdaýy), erkek adamlarda bolsa jynsy gowşaklygy, dölüň wagtyndan öň dökülmegini döredip biler. Öte geçen ýagdaýlarda ujyt gönelmezden (ereksiýa bolmazdan) dölüň özbaşdak dökülmegi bolup biler.
Masturbasiýa bilen öte meşgullanma netijesinde ýüze çykan gaýraüzülmeleri aradan aýyrmak, beden we ruhy üýtgemeleri bejermek üçin, seksopatolog, psihiatr lukmanlaryň maslahaty zerurdyr. Wagtynda aradan aýyrylmadyk bozulmalar adamyň özüne bolan ynamyny peseldip, emosianal ýagdaýlaryň kütelmegine, ýatkeşligiň peselmegine, umumy işjeňlik ýagdaýynyň gowşamagyna sebäp bolup biler.
Görşümiz ýaly, islendik derman serişdeleriniň kadaly mukdarda gowy täsirleri berip, köp mukdarda ýaramaz netije berşi ýaly, masturbasiýany hem jynsy dartgynlylygy aýyrmak üçin gerekli "mukdarda" ulanmagyň ýerliklidigini nygtasymyz gelýär.
Teswirlemeler
Masturbasiýa bilen meşgullanmak kesele öwrülende, geçirilmeli çäreler barada doly maglumaty " Masturbasiýa haçan bejerilmeli?" diýen saýtymyzda ýerleşdirilen makaladan okap bilersiňiz.
Men özümde bolup geçýän ýagdaýlara düshünmejek bolýan. Öýlenenime 2ýyl bojup gecdi. Mashgala guran günümden 1aý geçensoñ, her gezek jyns gatnashyklaryny amala ashyranyp bolanmyzdan soñ ujydym meni örän binjalyk hala salýardy(ujydyñ içi gijeýar, ukydan oýarýar). Ýuwunýañ, hajat hana girýäñ emma peýdasy ýokdy, diñe ujydymy ýumurtga haltadan ujydyñ ujyna çenli uza boýuna el bilen syryp (sygyr sagan ýaly) içinde galan spermany çykaranymdan soñ rahatlyk tapyan. Inda endigime öwrildi.
Ýene bir soragym.
Takmynan 2-3-aý öñden bäri meniñ ujydym çalarak awyshap, ünsimi çekip, içki eshigimi hapalaýar azajyk mukdarda (sperma, iriñe meñzesh). Sowukladandyryn diysem kan bir sowuga cykamok, cyplak geyinemok. Yokanc keselin doremegine esas doredendirin öýüdemok.
Shular barasynda maslahatynyza matac!
Onnanam yene bir zat semiremek ucin name etmeli men nace
Iysemem semiramok ol tohum izarlap bilyami lukmanlar ?
Masturbasiýa bilen meşgullanmaga meýliňiz bolup, onuň diňe özi Sizi seksual dartgynlylykdan dyndyrýan bolsa, onda onuň hiç hili zyýany ýokdur.
Ýaşaýşyň manysyna öwrülýän, aşa köp meşgullanmalar wagtyň geçmegi bilen ruhy bozulmalara, seksual işjeňliginiň pese düşmegine, kadaly jynsy gatnaşyklary alyp barmakda kynçylyklara getirip biler.
Şol geçiş araçägini her adamyň diňe özi kesgitläp bilýändir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
Söýgi ýyllar boýy ýaşaýandygyny subut edýän 16 meşhur ýyldyz jübütleri
Güýçli nika meşhur ýyldyzlaryň arasynda örän gyt duş gelýär, emma durmuş kynçylyklary, çagalary ösdürmek we bile garramaklyk ýaly ençeme kynçylyklara garamazdan durmuş ýollaryny el-ele tutup dowam edýän meşhur adamlar hem bardyr.
Şu gün, "Nätdiňäý!?" size söýginiň dogrudan hem dowam edip biljegini subut edýän ýyldyzlar bilen tanyşdyrmakçy.
Adriano Çelentano we Klaudia Mori (51 ýyl bilelikde)
Dostlary bu jübüdiň söýgüsine diýseň guwanýarlar. "Olar eýýam ençeme ýyllap bile, ýyllaryň geçmegi bilen bolsa olaryň biri-birine bolan söýgüsi has hem artýar" - diýip olaryň dosty belläp geçýär.
Keit Riçards we Patti Hansen (37 ýyl bilelikde)
Keit we Patti soňky 36 ýylyň dowamynda sazlaşykda ýaşap gelýärler. Bilelikde ençeme kynçylyklary ýeňip geçip, bir-birlerini goldap gelýärler. "Keit meni halas etdi. Onuň söýgüsi we pikirleri meni pozitiw energiýa bilen doldurdy, maňa umyt getirip meni depressiýadan halas etdi" diýip Hansen aýdýar.
Maýkl Keýn we Şakira Bakş (43 ýyl bilelikde)
Maýkl Keýn ilkinji gezek Şakira Bakşi kofe reklamasynda görýär. Ol onuň owadanlygyna aşyk bolup, dessine gözlemäge başlaýar. Şu gün, olar eýýam 43 ýyldyr bile.
Ozzi Ozborn we Şaron Ozborn (37 ýyl bilelikde)
Haçanda Ozzi topardan çykarylanda, Şeron onuň işini öz eline aldy we şeýlelikde olaryň arasynda romantiki gatnaşyklar başlandy. 3 ýyldan soň bolsa olar öýlendiler we olaryň 3 çagasy boldy. Ähli kynçylyklara garamazdan olar henizem bilelikde. "Men ony durmuşdan hem has güýçli söýýärin" - diýip Ozzi aýdýar.
Samuel L. Jakson we LaTanýa Riçardson (36 ýyl bilelikde)
Olaryň nikasy ähli bolup biljek kynçylyklara sezewar boldy. "Haçanda sen 30 ýyllap nikada bolanyňda, seniň: "Ähli zat dowzaha gitsin" diýip çykyp gitmäge doly hakyň bardyr. Sen şeýle-de "Ähli zat dowzaha gitsin, bagyşla meni!" hem diýip bilýärsiň" - diýip Samuel aýdýar.
Sting we Trudi Staýler (34 ýyl bilelikde)
Olar 1982 ýylda duşup, şu wagta çenli bir-birlerinden aýrylmadylar. Sting: "Men hyjuwymy ýeke bir adam üçin saklap biljegime hiç ynanmaýardym. Ýanyňda diňe seniň söýüp biljek we diňe seni söýüp biljek adam bolanda durmuşy hiç zada deňäp bolmaýar".
Jeými Li Körtis we Kristofer Gest (32 ýyl bilelikde)
Haçanda Jeými Li Körtis Gestiň suratlaryny žurnalda görende, ol öz jorasyna: "Men şu oglana durmuşa çykaryn!" diýip aýdypdyr. Soňra jübüt duşuşdylar, bir birini söýdüler we öýlendiler.
Kewin Beýkon we Kira Sedwik (28 ýyl bilelikde)
Kewin Kiranyň göwnüne ýarajak bolup örän köp wagt sarp etdi. Emma Kewin hiç ruhdan düşmedi, ahyrsoňy aktrisa oňa mümkinçilik berdi. Soňra jübüt duşdmaga başlady, şu wagt bolsa olaryň iki çagasy bar.
Hýu Laru we Jo Grin (27 ýyl bilelikde)
Hugh Laurie and Jo Green try to spend as much time together as possible, even though their marriage went through some difficult times. «Jo and I complete each other perfectly. And I feel that over the years, we have become closer,» says Laurie.
Liza Kudrow we Miçel Stern (21 ýyl bilelikde)
Olar 1987 ýylda duşuşdylar, emma Liza muňa çynlakaý garamady. Birnäçe ýyldan soň olar ýene-de "Dostlar" teleserialynyň düşürilişinde duşuşdylar. Soňra olar üýlendiler we şu wagt bir ogullary bar.
Sindi Krouford we Rand Gerber (21 ýyl bilelikde)
Olar 1995 ýylda duşuşmaga başladylar we üç ýyldan soň Krouford durmuşa çykmak isledi. Netije: 18 ýyl nika we iki çaga. "Bu meniň dostluk hökmünde başlan iň birinji romantik gatnaşyklarym. Nikaňyz üçin mäkäm gatnaşyklary hiç tapmarsyňyz" - diýip Sindi aýdýar.
Sara Mişel Gellar we Freddi Prinze Jr. (19 ýyl bilelikde)
Bu jübüt ähli wagtlaryny bile geçirmäge çemeleşýärler we köpçülikde hiç örän az görünýärler.
Jeýms Beluşi we Jennifer Sloan (18 ýyl bilelikde)
1998 ýylda Beluşi Jennifer Sloana öýlenmek bilen ahyr öz bagtyna duşdy. Olaryň iki çagasy bar. "Meniň aýalym ynanar ýalt däl. Ol maňa iň wajyp zady öwretdi - söýmegi!" diýip Jeýms aýdýar.
Ben Stiller we Kristin Teýlor (17 ýyl bilelikde)
Olar bir dabarada duşuşdylar we soňra munuň ykbaldygyna düşündiler. Ondan soň 17 ýyl geçdi we ikisi bile käbir kinoda düşdüler, şu wagt bolsa iki çagalary bar.
Beyons we Jay Z (14 ýyl bilelikde)
Olar 2002 ýylda duşuşdylar we öz gatnaşyklaryny ençeme wagtlap köpçülikden gizlin sakladylar. Jübüt şahsy durmuşlary hakynda başgalar bilen paýlaşmak islemeýärler. Belki-de dowamly we berk gatnaşyklaryň syry - durmuşyňdan özge kişileri daşda saklamak bolup durýandyr.
Robert Dawni Jr. we Sýuzan Lewin (13 ýyl bilelikde)
Sýuzana duşmak Roberdiň başyna aýratyn bir gudrat hökmünde geldi. "Keýwanysyz iki hepde? Ýok bu örän örän uzak!" diýip Robert aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
2-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynda Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň we Ýewropa Bileleşiginiň “Tebigaty we energiýa çeşmelerini ygtybarly peýdalanmak — Türkmenistanyň durnukly ösüş strategiýasyny ornaşdyrmaga ýardam etmek” atly bilelikdäki taslamasynyň çäklerinde guralan okuw we amaly sapaklar önümçilik işleriniň daşky gurşawa täsirine strategiki baha bermegiň meselelerine bagyşlandy.
Bu çärä gatnaşmak üçin durnukly energetika we tebigy uglewodorod serişdelerini netijeli peýdalanmak boýunça iri transmilli taslama ugurlary boýunça halkara bilermenleri Pýotr Optis (Germanýa) we Nina Stoýanowa (Bolgariýa) türkmen paýtagtyna geldiler.
Okuwyň maksady akademiýanyň professor-mugallymlarynyň we diňleýjileriniň daşky gurşawa täsiriň strategiki mümkinçiligini hasaba almak bilen ekologiki bahanyň mazmuny barada bilimlerini ýokarlandyrmak, iri daşary ýurt kompaniýalarynyň iş tejribeleri, energiýa tygşytlamak we ekologiýa howpsuzlygy pudaklarynda öňdebaryjy täzeçil tehnologiýalary ornaşdyrmak boýunça iň gowy halkara we milli usullar bilen tanyşdyrmakdan ybarat bolup durýar.
Amaly okuwlaryň barşynda kabul edilen halkara borçnamalaryna laýyklykda biologiki köpdürlüligi aýawly saklamak boýunça çäreleri kämilleşdirmekde ileri tutulýan meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Onda senagatda, hususan-da, Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklary bolan nebitgaz, nebithimiýa, dokma we gurluşyk pudaklary, obasenagat toplumy ýaly ugurlarda senagatyň energonetijeliligini ýokarlandyrmak meselelerine aýratyn üns berler.
Halkara maslahatçylary Ýewropa Bileleşiginiň esasy ýurtlarynyň, şol sanda Germaniýanyň, Fransiýanyň, Italiýanyň, Belgiýanyň, Norwegiýanyň önümçiligiň galyndysyz tehnologiýalaryny we üsti doldurylýan energiýa çeşmelerini senagatyň dürli pudaklarynda ulanmak boýunça tejribelerini görkezerler.


text:
Eýranyň daşary işler ministri anna güni özüniň gelýän hepde Ženewada Tähranyň dawaly ýadro programmasy barada dünýä döwletleri bilen geçiriljek gepleşiklerde ylalaşyk gazanyp boljagyna umytly garaýandygyny aýtdy.
Emma Mohammad Javad Zarif eýran resmileriniň Eýranyň ýadro hukuklarynyň ykrar edilmegini talap etjekdiklerini hem sözüne goşdy.
Waşingtonda, ady aýdylmadyk bir uly resminiň ylalaşyk gazanylmagy gaty mümkin diýendigi aýdylýar. Emma ol heniz bu meselede gepleşilmeli we düşünişilmeli ýiti meseleleriň hem bardygyny duýdurypdyr.
ÝB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton 20-nji noýabrda Ženewada Zarif bilen duşuşar.
Şondan bir gün soň bu gepleşige Hytaýyň, Orsýetiň, ABŞ-nyň, Germaniýanyň, Fransiýanyň we Britaniýanyň uly derejeli resmileri goşulyp, iki gün maslahat ediler.
Geçen hepde Eýran we dünýäniň alty döwleti bu meselede ylalaşyk gazanyp bilmändi, ýogsa progresiň bolandygy habar berlipdi.


text:
Gazak sudy ýerli ýaşaýjyny sosial ulgamlar arkaly «etniki ýigrenje meçew bermekde» aýyplap, üç ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Demirgazyk Gazagystan regionynyň baş prokurorynyň orunbasary Araý Alimow 31-nji iýulda 22 ýaşyndaky Alhanaşwiliniň «Wkontakte» sosial ulgamynda çap eden zatlarynda «etniki toparlaryň duýgularyny we mertebelerini kemsidendigini» aýtdy.
Ol şundan başga zat aýtmady. Gazagystanda, esli rus azlygynyň ýaşaýan ýurdunda, Orsýet geçen ýyl Krymy anneksiýa edeli bäri, «internetdäki etniki ýigrenç» bilen bagly jenaýat işleri adaty zada öwrüldi.
Bu ýerde iýul aýynyň başynda günbatar Gazagystandan hem bir adam şeýle jenaýatda günäli tapyldy.
Mart aýynda bolsa bir rus zenanyna şertli tussaglyk berildi, ol gazaklar barada kemsidiji zatlary aýtmakda we ýurduň Orsýetiň bir bölegine öwrülmegine çagyrmakda günäli tapyldy.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan, rus uçarynyň urlup ýykylmagy esasynda ýaramazlaşan gatnaşyklar sebäpli, Ankara Orsýetden satyn alýan gazyna we nebitine alternatiwa tapyp biler diýdi.
Erdogan 5-nji dekabrda telewideniýede berlen çykyşynda, megerem Katary we Azerbaýjany nazarda tutup, «dürli üpjünçilik ýollaryny tapmak mümkin» diýdi.
Erdogan şu hepde Katara sapar etdi, premýer-ministr Ahmet Dawutoglu bolsa Azerbaýjana sapar etdi we, aýdylmagyna görä, ol ýerde energiýa üpjünçiligi barada maslahat edildi.
Siriýa serhediniň golaýynda, 24-nji noýabrda rus harby uçarynyň türk güýçleri tarapyndan urlup ýykylmagy iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary Sowuk uruş döwründen bäri iň pes derejä düşürdi.


text:
Germaniýanyň aňtaw çeşmelerine salgylanan gazet gündogar Ukrainada ölen adamlaryň sanynyň resmi sanlarda aýdylýanyndan tas 10 esse kändigini ýazýar.
«Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung» 8-nji fewralda ady aýdylmadyk german aňtaw çeşmesine salgylanyp, 2014-nji ýylyň aprelinden bäri dowam edýän konfliktde 50 müň çesmesi adamyň öldürilendigini ýazdy.
Bu ukrain hökümeti ýa-da BMG tarapyndan berilýän resmi maglumatlardan has kändir.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko 7-nji fewralda Mýunhen konferensiýasynda çykyp gürläp, Donbas regionynda ukrain güýçleri bilen orsýetçi separatistleriň arasynda barýan söweşlerde 1200 esgeriň, 5400 asuda adamyň öldürilendigini aýtdy.
BMG-niň 3-nji fewralda çap eden maglumatynda bu konfliktde 5400-e golaý adamyň ölendigi aýdylýar. Gazetiň salgylanýan aňtaw çeşmesi bu sanlaryň gaty «pesdigini we ynamdar däldigini» öňe sürýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň agentleri tarapyndan Boston partlamalarynyň derňewi edilýän döwründe atylyp öldürilen çeçen asylly oglanyň kakasy öz oglunyň adalatsyz öldürilendigini aýdýar.
Abdulbaki Todaşew ogly Ibragim Todaşew baradaky bu sözleri Çeçenistandan gelenden soň sişenbe güni Floridada aýtdy.
Abdulbaky Todaşew 27 ýaşly oglunyň “gaty gowy oglan bolandygyny” aýdyp, ol oglunyň öldürilmegi bilen bagly Amerikada adalata ýetmäge synanyşýandygyny belledi.
Ibragim Todaşew 22-nji maýda ABŞ-nyň Florida ştatynyň Orlanda şäherinde Boston partlamalaryny amala aşyrmakda güman edilýän Tamerlan Sarnaýew bilen ilteşikli derňewler döwründe, Birleşen Ştatlaryň agentleri tarapyndan sorag edilýärkä atylyp öldürilipdi.
ABŞ-nyň Federal derňew býurosy, Todaşew duýdansyz amerikan agentine hüjüm edeninden soň, agentiň oňa ot açandygyny aýdypdy.
15-nji aprelde bolan Boston partlamasynda üç adam ölüp, 260-dan gowragy hem ýaralanypdy.


text:
Tussag edilen we türmede gynalandygyny aýdan rus aktiwisti Ildar Dadiniň aýaly türmä baryp göreninden soň, adamsynyň kamerasyndan hiç ýere çykarylmaýandygyny aýdýar.
Anastasia Zotowa 1-nji dekabrda feýsbukda Kareliýadaky ombudsmana hat ýazdy.
Onuň adamsy şol ýerde 2.5 ýyl tussaglygyny geçirýär. Ombudsman Dadiniň, «başga tussaglar bilen urşandygy» üçin, türmäniň içinde alty aýlyk ýapyk düzgünli (PKT) tussaglyga geçirilendigini anyklady diýip, Zotowa ýazdy.
PKT tussaglaryň hemişe diňe öz kamerasynda saklanylmagyny talap edýän türme düzgüni. 34 ýaşyndaky Dadin birden artyk ygtyýar berilmedik proteste gatnaşany üçin, şu kanun esasynda ilkinji tussag edilen aktiwist bolup durýar.


text:
4-nji noýabrda BMG-niň Ösüş maksatnamasy (UNDP) ilatyň durmuş derejesiniň ösüşi barada 2010-njy ýyl boýunça hasabatyny ýaýratdy
. Geçen yýl bilen deňeşdirilende, Türkmenistana bu ýyl berlen baha ýokary.
Ýagny, 169 ýurdy öz içine alýan şol hasabatda Türkmenistan 87-nji orny eýeleýär. Bu sanawda Gazagystan 66-njy, Özbegistan 102-nji, Gyrgyzystan 109-njy we Täjigistan 112-nji orunda.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir, bu mesele bilen gyzyklanyp, BMG-niň Ösüş programmasynyň hasabatyny ýaýradan edarasynyň ýolbaşçysy Jeni Klugman bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak barada 2010-njy ýyl boýunça geçiren barlaglaryňyzda postsowet giňişliginde ýerleşýän ýurtlarda nähili täzelik bar? J.Klugman:
Öňki Sowet Soýuzynda ýerleşýän ýurtlarda emele gelen esasy zat, soňky ýyllaryň dowamynda şol ýurtlarda bolan syýasy özgerişler we onuň bilen bagly emele gelen täzeliklerdir. Şol bir wagtyň özünde-de regionda göze ilýän täzelikden biri hem aradan çykýan ýetginjekleriň sanynyň barha artmagy we ömrüň dowamlylygynyň hasam peselmegidir. Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar barada gelnen netije siziň çak edişiňiz ýalymy ýa-da sizi geň galdyran zat hem barmy?
J.Klugman:
Jeni Klugman hasabatyň mazmuny bilen tanyşdyrýar, Nýu Ýork, 4-nji noýabr.
Umuman aýdylanda, gelnen netije biziň çak edişimizden tapawutly däldi, emma köp ugurly ölçegler boýunça garyplyk derejesini barlamak baradaky indeksimize bu yýl käbir täzelikler girizdik.
Bu barlag diňe islendik adamyň gündelik girdejisiniň näçe dollara barabardygy däl-de, olar çagalaryny mekdebe iberýärlermi hem-de agyz suwy bilen ýeterlik üpjün edilýärmi diýen ýaly soraglara-da üns berildi.
Bu meseleler barada käbir ýurtlaryň ýagdaýy beýlekisi bilen deňeşdirilende gowurak. Meselem, adamlaryň arasynda deňhukuklylyk barada gürrüň edilende, bu regionyň ýagdaýy beýlekiler bilen deňeşdirilende gowy. Azatlyk Radiosy: Siziň sanawyňyza seredeniňde, Türkmenistan bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän käbir beýleki ýurtlaryň, şol sanda Özbegistanyň, Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň arasynda uly tapawudyň bardygy göze ilýär, onuň sebäbi näme? J.Klugman:
Ilatyň durmuş derejesiniň ösüşi barada gürrüň etsek, bu ölçegi kesgitleýän maddalardan biri hem jan başyna düşýän girdejiniň möçberidir.
Türkmenistana käbir ýurtlardan gowy baha berilmeginiň sebäbi, ine, şu mesele bilen baglanyşykly. Türkmenistanda jan başyna düşýän girdeji her ýylda 7,000 dollara, Özbegistanda 3,000 dollara we Gyrgyzystanda bolsa 2,200 dollara barabar. Şonuň üçinem Türkmenistan birneme ýokary baha aldy.
Emma käbir beýleki ugurlar, şol sanda saglyk ugrundan Türkmenistanyň derejesi gowy däl, şeýle-de Türkmenistanda ömrüň dowamlylygy hem beýleki käbir ýurtlar bilen deňeşdirilende pes, ýagny 65 ýaşa deň.
Azatlyk Radiosy: Edil menem şu zady sorajakdym, hasabatyňyzda saglyk pudagy boýunça käbir yza tesişiň bolanlygyny aýdýarsyňyz. Häzirki döwürde Türkmenistana käri boýunça lukman we öňki saglyk ministri ýolbaşçylyk edýär, Türkmenistanyň bu ugurda pes baha almagyna sebäp bolan zat näme? J.Klugman:
Gynansak-da, meniň bu mesele boýunça jikme-jik maglumatym ýok. Emma, umuman aýtsak, eger garaşylmadyk ýagdaý, ýagny AIDS wirusynyň uly möçberde ýaýramagy ýaly waka ýüze çykaýmasa, ömrüň dowamlylygynyň peselmegi o diýen çalt bolup geçýän hadysa däl. Azatlyk Radiosy: Siz hasabatyňyzda zenanlar bilen erkekleriň arasyndaky deňsizlik we garyplyga sebäp bolýan köp ugurly elementleriň hem bardygyny aýdýarsyňyz. Bu barada gürrüň edilende, Türkmenistan hakda näme aýdyp biljek? J.Klugman:
Türkmenistanda durmuş derejesiniň peselmegine sebäp bolan zatlardan biri halk arasynda deňligiň bolmazlygydyr. Türkmenistanda bu problema beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende, has uly. Azatlyk Radiosy: Näme diýjek bolduňyz, has anygrak aýdylsa, gürrüňini edýän zadyňyz iş ýüzünde nämäni aňladýar? J.Klugman:
Men bu barada diňe sanlara salgylanyp, maglumat berip biljek. Adamlaryň arasyndaky deňlik diýlende, biz saglyk, bilim we girdejileriň möçberi boýunça deňligi göz öňünde tutýarys.
Bilim barada aýdylanda, halk arasyndaky deňsizlik o diýen uly däl ýaly. Emma olaryň girdejileriniň möçberini göz öňünde tutsak, ilatyň arasyndaky deňsizligiň gaty uludygyna göz ýetirýäris.


text:
Türkmen Döwlet lukmançylyk uniwersitetinde medisina biotehnologiýasy we sport medisinasy boýunça iki sany ylmy-barlag merkezi açyldy.
Şol merkezleriň wezipesi biofarmasewtika, öýjük inženeriýasy, täze medisina tehnologiýalary ýaly ugurlar boýunça barlaglar alyp barmakdan hem köpçülikleýin bedenterbiýe hereketini lukmançylyk taýdan üpjün etmekden ybaratdyr.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, meduniwersitetde 2011-nji ýylyň sentýabrynda sport medisinasy fakulteti işläp başlady. Täze merkezleriň döwredilmegi şol işiň logiki dowamydyr.


text:
Şenbe güni Orsýetiň jenaýat derňewçileri ýurduň käbir oppozisiýa wekilleriniň häkimiýeti agdarmak planlarynyň çäklerinde daşary ýurtlardan ýardam alandyklaryny görkezýän subutnamalaryň bardygyny öňe sürdüler.
Orsýetiň jenaýat-derňew komitetiniň metbugat sekretary Wladimir Markin oppozision aktiwistler Sergeý Udalsowyň, Leonid Razwozžaýewiň hem-de Konstantin Lebedewiň köpçülikleýin bulagaýçylyklary döretmegi planlaşdyrýan günlerinde ençeme gezek daşary ýurtlular bilen maslahat geçirendiklerini aýtdy.
Wladimir Markin şol gürrüňi edilýän daşary ýurtlulardan biriniň-de Gürjüstanyň raýaty Giwi Targamadzedigini mälim etdi. Giwi Targamadzäniň özi Orsýetiň oppozisiýasy bilen nähilidir bir hyzmatdaşlygynyň bardygyny inkär edýär.
Wladimir Markin häzirki derňew işleri tamamlanandan soň, bu derňewleriň netijesiniň jemgyýetçilige elýeterli ediljekdigini mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Milletler guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun Ukrainadaky Çernobyl heläkçiliginiň 25 ýyllyk ýyl dönüminiň bosagasynda bu atom stansiýasynyň ýerleşýän ýerine sapar etdi.
Ban Ki-mun bilen bilelikde Halkara Atom agentliginiň başlygy Ýukiýa Amano we Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç hem Çernobyl heläkçiliginiň bolan ýerine bardylar.
Geljek hepde, 26-njy aprelde Çernobyl atom stansiýasynda ýüz beren partlamanyň 25 ýyllygy bellenilip geçiler.
Bu wakanyň öňýany, şu hepdäniň sişenbe güni Kiýewde geçirilen halkara donor konferensiýasynda Çernobyl stansiýasynyň daşyna täze gorag berkitmesini gurmak üçin 550 million ýewro möçberinde donor fondy toplandy.


text:
Internetde ýaýradylan bir ýüzlenmede ol wideo-ýüzlenmäniň 2013-nji ýylyň 2-nji maýynda surata düşürilendigi bildirilýär. Alty minuda golaý dowam edýän şol wideoda bir azerbaýjanly ol ýerde köp sanly azerbaýjanlynyň jyhada gatnaşýandygyny, olaryň arasynda ölenleriň we ýaralananlaryň hem bardygyny aýdýar.
Çykyş edýän, şol bir wagtyň özünde ildeşlerini Siriýa baryp, uruşmaga, jyhada gatnaşmaga çagyrýar we Siriýa gelmekligiň o diýen kyn däldigini ýaňzydýar.
Siriýada öldürilen azerbaýjanlylar
Internetde Siriýada söweşýän azerbaýjanlylar barada köp sanly wideolara duş gelinýänem bolsa, soňky iki ýylda Siriýada söweşýän azerbaýjanlylar meselesi Azerbaýjanyň özünde diňe birnäçe gezek metbugatyň ünsüni çekipdir. Her gezekde-de, esasan, Siriýadaky yslamçy toparlaryň hatarynda Başar Asada garşy söweşýän azerbaýjanlylaryň ölendigi barada habarlar ýaýrandan soňra.
Azerbaýjan metbugatynda iň soňky gezek bu tema 2013-nji ýylyň iýul aýynda gozgalyp, şonda Tartar etrabynyň ýaşaýjysy Enwer Zeýnalowyň Alepponyň (Halap şäheriniň) golaýyndaky çaknyşyklarda heläk bolandygy we şol ýerde hem jaýlanandygy köpçülige ýetirilipdir.
Azerbaýjan döwleti olar barasynda näme bilýär?
Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň geňeşçisi Elman Abdullaýew bu mesele bilen baglanyşykly birnäçe gezek hökümetiň resmi garaýşyny aýan edip, Siriýadaky azerbaýjan ilçihanasynyň ýapylandygyny we dartgynlylyk möwjän mahaly resmi ýagdaýdaky azerbaýjanlylaryň ýurdy terk edendigini bildiripdir. MTN bolsa, azerbaýjanlylaryň jyhada gatnaşmaga isleg bildirmegi bilen baglanyşykly profilaktiki çäreleriň durmuşa geçirilendigini aýan etmeklik bilen çäklenipdir.
Siriýada näçe azerbaýjanly söweşýärkä?
Azerbaýjanlylaryň sany babatda ANS Siriýada 60-a golaý, Eýranyň tarapyndaky ”Islam Times” internet sahypasy bolsa 270 sany azerbaýjanlynyň söweşýändigini bildirýär. ”Apa” habar gullugy, Siriýadaky oppozisiýanyň internet sahypalaryna salgylanyp beren iň soňky maglumatynda, şu wagta çenli Siriýadaky graždanlyk urşunda 30 sany azerbaýjanlynyň öldürilendigini habar beripdir. Habarlara görä, Siriýa giden azerbaýjanlylar Azerbaýjanyň özünden, şeýle-de Türkiýeden, Owganystandan we Demirgazyk Kawkazdan gidenlerden ybaratdyr.
Siriýanyň oppozision internet sahypalaryndaky we sosial ulgamlardaky maglumatlaryna görä, azerbaýjanlylar, esasan, "Jeýş al-Muhajirin wel-Ansar" toparynda jemlenen we olara Abu Yahýa atly azerbaýjanly biri baştutanlyk edýär.
Internetde onuň tanklara garşy atylýan ýaraglary ökdelik bilen ulanyp bilýändigi we onuň otlan tanklary barada materiallar bar.
Azerbaýjanlylar Siriýa näme üçin gidýärler?
”Islam Times” gazetiniň öňe sürmegine görä, azerbaýjanlylar Siriýa Mehman atly adamyň kömegi bilen gidýärler. Şu ýyl heläk bolan Tartar etrabynyň ýaşaýjysynyň hossarlary bolsa, ýas üýşmeleňinde beren maglumatynda ogluny Türkiýede işleýändir öýdendiklerini aýdypdyrlar.
Siriýadaky yslamçy ýaragly toparlar barada maglumatlary ýaýradýan internet sahypalarynyň birinde bolsa, özlerine goşulmak isleýänleriň saýlap alan wideomaterialyna tomaşa edip, soň olar bilen elektron poçta arkaly aragatnaşyk gurmak üçin şol widematerialyň aşagyndaky forumda öz ýaşaýan şäherini ýazmak maslahat berlipdir.
Söweşijilere Siriýada näme garaşýar?
Ýaňky internet sahypasyndaky ýaragly toparlaryň biriniň ýolbaşçysy emir Salahaddin bilen geçirilen söhbetdeşlikde, ynha, hut şu mesele gozgalypdyr, Emir şeýle diýipdir: "Siriýa söweşmäge gelenler ilki bilen dokumentlerini serkerdelige tabşyrmaly. Olaryň amanat dokumentleri ynamdar ýagdaýda goralýar. Ondan soň olar söweşmek isleýän toparyny saýlap bilýärler. Olar 30-45 günlük harby türgenleşikden soň söweşlere goşulyp bilerler. Soňra olar, 4 aý geçýänçä, Siriýany terk edip bilmezler. Dört aýdan soň bolsa söweşijiler maşgalasyny görmäge gidip bilerler. Siriýada 6 aý urşan söweşijilere bolsa öz maşgalasyny getirmäge hem rugsat berilýär. Bir ýyldan soň bolsa olaryň öýlenmegine ygtyýar berilýär".
Siriýa gidenler aýlyk alýarmyka?
Özüni Emir Salahaddin diýip tanadan adamyň aýtmagyna görä, maşgalaly söweşijiler Beýtul-Maldan ýörite maddy we azyk kömegini hem alyp bilýärler. Maşgalasy ýoklaryň-da hiç bir zatda kynçylyk çekmezligine seredilýär.
Dürli internet çeşmelerindäki maglumatlara görä, Siriýa söweşmäge gidýänlere öňünden 50 müň dollar möçberinde pul tölenýär. Olar uruşda heläk bolan mahaly bolsa bu pul olaryň maşgalasyna galýar.
Ýöne internetde ýaýradylan beýannamalarda Siriýa Azerbaýjandan we Kawkazdan baran ors dilli söweşijiler özleriniň pul üçin däl-de, eýse din üçin söweşýändiklerini tekrarlaýarlar.


text:
19-njy dekabrda Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda ýylda 20 müň tonna süýt we 100 tonna et öndürýän iri maldarçylyk toplumy dabaraly ýagdaýda açylyp ulanylmaga berildi.
Bu maldarçylyk toplumy “mermer” et diýilýän ýokary hilli sygyr etini öndürmek üçin niýetlenendir. “Mermer” et mallary semretmegiň aýratyn tehnologiýasy hem-de olary iýmitlendirmegiň ýörite usuly arkaly öndürilýär.
“Mermer” et hakykatdan-da üýtgeşik azyk önümi bolup durýar, ol malyň bogun süýümleriniň arasynda ýag gatlaklary görnüşinde deňeçer ýaýramak bilen, içki ýaglaryň toplanmagy netijesinde aýratyn tagama eýe bolýar.
Şunuň ýaly etiň ýyladyş usulynda gaýtadan işlenilýän mahalynda ýag gatlajyklary eräp, ete ýakymly suwuklyk tagamyny berýär we ol gaýtalanmajak ýumşaklyga öwrülýär.
Täze ýyl baýramy bellenilýän günlerde üýtgeşik tagamly naharlaryň gadyryny bilýänler türkmen telekeçileriniň ilkinji gezeki öndüren şunuň ýaly et önümine mynasyp baha berip bilerler.
Mundan başga-da, dünýäniň restoran ulgamlarynda uly islege eýe bolan şunuň ýaly et önümlerini eksporta ibermäge mümkinçilik dörär.
Bu toplum Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan “Ajaýyp Ussat — Halal önümler” hojalyk jemgyýetine degişli.
Baharly etrabynda ulanmaga berlen pudagyň ýene bir kärhanasy—mallary semretmek boýunça her ýylda 100 tonna et önümini öndürmäge niýetlenen desgasy hem döwrebap enjamlaşdyrylandyr.


text:
Ženewada dünýäniň öňdebarajy döwletleri bilen Eýranyň wekilleriniň arasynda bu ýurduň dawaly ýadro programmasy barada barýan gepleşikler üçünji güne uzady.
Anna günündäki gepleşikler Hassan Rohani iýunda Eýranyň prezidentligine saýlanaly bäri geçirilýän gepleşikleriň üçünji we soňky tapgyry bolar.
Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Orsýet, ABŞ we Germaniýa – 5+1 döwletler topary Eýranyň öz ýadro programmasynyň bir bölegini doňdurmagyny gazanjak bolýarlar.
Muňa derek olar, aýdylmagyna görä, Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalaryny bölekleýin ýatyrmagy teklip edýärler.
Bu toparyň baş gepleşikçisi, ÝEB-niň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton penşenbe güni Eýranyň daşary işler ministri bilen geçirilen gepleşikleriň «örän gowy» bolandygyny, emma iň kyn meseleleriň çözülmeginde anna günündäki gepleşikleriň möhüm boljagyny aýtdy.


text:
Ysraýylyň goranmak ministri Moşe Ýaalon 4-nji awgustda güman edilýän ýewreý ekstremistiniň «adminstratiw tussaglygy» baradaky buýruga gol çekdi, ol palestinalynyň jaýyny otlamakda güman edilýär.
Bu hadysada bir bäbek ýanyp ölüpdi. Basylyp alnan Günbatar Kenarda ýaşaýan ysraýylly Mordeheý Meýr zorlukly işe we terror hüjümine dahyllylykda güman edilip, sud edilmezden tussag astyna alyndy diýip, ministrlik aýtdy.
Bu çäre Palestina Birtaniýa tarapyndan dolandyrylan wagtyndan bäri dowam edýär we tussagy alty aýlap sudsuz saklamaga ygtyýar berýär. Ýöne ol ozallar diňe palestinaly güman edilýänlere garşy ulanylýardy.
Premýer-imnistr Benýamin Netanýahuň kabineti geçen hepde onuň ýewreý jeňçilerini tussag etmek üçin hem ulanylyp biljegini tassyk etdi.
Ysraýyllylar sudsuz tussag etmegiň käwagt, iş kesmek üçin degerli delil tapylýança, zorlukly wakalaryň öňüni almak üçin zerurdygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň gawun baýramynyň öňüsyrasynda Mary şäherinde bossan önümlerini ýetişdirýän daýhanlaryň arasynda bäsdeşlik geçirildi.
Oňa Mary welaýatynyň etraplaryndan 30 çemesi adamyň gatnaşandygy, bäsdeşlige tomaşa etmek üçin baran adamlar üçin gawun-garpyzlary dadyp görmäge mümkinçiligiň döredilendigi habar berildi.
“Altyn gawun”, “Iň uly garpyz” we “Iň uly kädi” ýaly at ugrunda bäsdeşligiň bolandygy habar berildi. Birinji baýraga “Gökje” hojalygyndan Seýitmyrat Annaýew eýe bolup, onuň “Şa gawun” atly önümi 17,5 kilograma we ululugy boýunça 69 santimetre ýetipdir. Iň uly garpyz 27,4 kilogram we iň uly kädi 25,1 kilogram bolupdyr.
Her ýyl awgust aýynyň ikinji ýekşenbe güni geçirilýän gawun baýramy 1994-nji ýylda öňki prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan esaslandyrylypdy. Baýramçylygyň 11-nji ýyl dönüminde “Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy türkmen gawuny barada”, diýlen sözbaşyly kitap çap bolupdy.


text:
Ýerewanda türkmen we eýran wekilleriniň hem gatnaşmagynda özara umumy, şol sanda energiýa üpjünçilik proýektleri barada maslahat edildi.
Duşenbe güni Ermenistanyň premýer-ministri Karen Karapetýan Türkmenistanyň we Eýranyň ilçileri, degişlilikde Muhammetniýaz Maşalow we Saýed Kazem bilen duşuşyp, üç taraplaýyn hyzmatdaşlygy we ykdysady gatnaşyklary artdyrmagyň ýollaryny maslahat etdiler.
“Biz Ermenistan-Eýran-Türkmenistan üç taraplaýyn hyzmatdaşlygy ýola goýmaga gyzyklanma bildirýäris. Biziň öz ýurtlarymyzyň arasyndaky söwda dolanyşygyny artdyrmaga mümkinçiligimiz bar. Şu mazmunly duşuşygyň hut 2017-nji ýylyň ilkinji iş günlerinde geçirilmegi hem biziň hyzmatdaşlygymyzyň nä derejede möhümdigini görkezýär” diýip, ermeni premýer-ministriniň edarasynyň ýaýradan beýanatynda nygtalýar.
Resmi maglumatda maslahatyň dowamynda gepleşikleriň energiýa üpjünçilik meselelerine gönükdirilendigi nygtalyp; onuň dowamynda umumy iş toparyny döretmek we anyk programmalar dogursynda gepleşikleri alyp barmak barada ylalaşylandygy bellenilýär. Şol bir wagtda, Ermenistan bilen umumy serhedi bolmadyk Türkmenistanyň energiýa üpjünçilik proýektlerine haýsy ugur boýunça orun tutup biljekdigi aýdyňlaşdyrylmaýar.
Maglumat üçin aýdylsa, 1990-njy ýyllarda Türkmenistan Ermenistanyň esasy gaz üpjünçilikleriniň biri bolupdy. Ermeni hökümeti Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy bilen şertnama baglaşyndan soň ýagdaýlar üýtgedi. Häzir “Gazprom” Ermenistanyň gaz harajatlarynyň 80% töweregini üpjün edýär; Galan 20%-ni bolsa Eýranyň paýyna düşýär.
Bu aralykda, halkara energiýa eksperti Jon Roberts eger-de gepleşikleriň dowamynda türkmen gazyny Eýranyň üstünden Ermenistana ýaňadandan eksport etmek barada gepleşikler alnyp barylan bolsa, munuň häzir Eýran bilen Türkmenistanyň arasyndaky dörän gaz dawasy sebäpli amala aşman biljekdigine ünsi çekýär.
“Munuň amala aşmagyna Türkmenistan bilen Eýranyň arasynda häzirki dörän syýasy ýagdaý böwet bolup biler” diýip, Roberts Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýatladyp geçsek, türkmen tarapy iki ýurduň arasyndaky bergi dawasy sebäpli Eýranyň demirgazyk sebitlerinde akdyrylýan türkmen gazyny 1-nji ýanwarda kesipdi.
Bu Aşgabatda geçirilen üç günlük gepleşiklerden soň, gaz ibermegi geljekki bäş ýyla çenli uzaltmak, bergi meselesini bolsa geljek iki aýyň içinde çözmek barada ylalaşylandygy hakynda eýran tarapyndan ýaýradylan maglumatlaryň yz ýanyna gabat geldi.
Eýranyň Milli gaz kompaniýasy “Türkmengaz” döwlet konserni bilen çözüp bilmedik meselesini halkara arbitraž sudunda çözmekçidigini öňe sürdi. Türkmenistanyň daşary işler ministrligi bolsa, Eýranyň Milli gaz kompaniýasyny bergi meselesinde “hemmäni ýalňyş pikire ugrukdyrmak” synanyşygynda aýyplady.
Bu aralykda, Eýranyň habar serişdeleri ozal türkmen gazy bilen üpjün edilen regionlarynyň häzir ýurduň öz gazy bilen üpjün edilip başlanandygyny mälim etdiler.
Galyberse-de, geçen ýylyň başynda Türkmenistanyň beýleki uly gaz hyzmatdaşy, Russiýanyň “Gazpromy” baha-nyrh we bergi dawasy üstünde, türkmen gazyndan ýüz öwürýändigini aýdypdy.
Bu ýagdaýlarda häzir türkmen gazy diňe Hytaý ugry boýunça eksport edilýär.
Türkmenistanyň energiýa hyzmatdaşlarynyň türkmen gazyndan ýüz öwürmegi bilen birlikde, soňky ýyllarda energiýa serişdeleriniň dünýä bazaryndaky bahalary hem pese gaçypdy.


text:
Pakistanyň häkimiýetleri ýurduň demirgazyk-günbatarynda polisiýanyň barlag nokadynda bolan bomba partlamasy zerarly azyndan 11 adamyň wepat bolandygyny we 17 adamyň ýaralanandygyny aýtdylar.
19-njy ýanwarda bolan bombaly hüjüm Peşawardan Khyber welaýatyna we Owganystana tarap barýan ýolda ýüze çykdy. Şeýle-de hüjümiň bolan ýeri Pakistanyň harbylarynyň “Talybana” garşy söweşýän etraplarynyň golaýynda ýerleşýär.
Peşawaryň polisiýa resmisiniň aýtmagyna görä, hüjümiň netijesinde azyndan bäş polisiýa wekili we raýatlar, şol bir çaga wepat bolupdyr.
Ýerli hökümet resmisi Munir Han hüjümçiniň sürüp barýan motoryny ýoluň gyrasyndaky polisiýa nokadyna urandygyny aýtdy.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.


text:
5-nji maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň mejlisler zalynda neşelere gözegçilik etmek babatda sebitleýin hyzmatdaşlyk boýunça özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama gatnaşyjy ýurtlaryň ministrleriniň duşuşygy geçirildi.
Duşuşyga gatnaşmak üçin Gyrgyz Respublikasynyň daşary işler ministri E.Abdyldaýewiň, Täjigistan Respublikasynyň daşary işler ministri S.Aslowyň, BMG-niň neşeler we jenaýatçylyk baradaky müdirliginiň (UNODC) ýerine ýetiriji direktory Ý.Fedotowyň, UNODC-yň Merkezi Aziýa boýunça sebitleýin wekili Aşit Mittalyň, ŞHG-niň terrorçylyga garşy göreş baradaky sebitleýin düzüminiň Ýerine ýetiriji komitetiniň baştutanynyň orunbasary N.Jigitekowyň, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Piter Buriýanyň, şeýle hem Owganystan Yslam Respublikasyndan, Eýran Yslam Respublikasyndan, Russiýa Federasiýasyndan, Özbegistan Respublikasyndan bilermenleriň we hünärmenleriň türkmen paýtagtyna gelmegi Aşgabat duşuşygynyň ýokary derejesini görkezilýär. Forumyň işine Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň birnäçesiniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri hem gatnaşdylar.
Duşuşygyň gün tertibine neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmekde sebitiň ýurtlarynyň ylalaşykly tagallalaryny işläp taýýarlamak bilen baglanyşykly meseleleriň birnäçesi girizildi. Bu duşuşyk şu ugurda sebitleýin hyzmatdaşlyk boýunça wezipeleri çözmek üçin netijeli çäreleri işläp taýýarlamak işinde nobatdaky möhüm ädim bolar. Munuň özi terrorçylyga, guramaçylykly jenaýatçylyga, jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna hem-de terrorçylygy maliýeleşdirmäge garşy bilelikde göreşmegiň netijeliligini ýokarlandyrmaga oňyn täsir eder.
Duşuşyga gatnaşýan daşary ýurtlularyň pikirine görä, neşelere garşy göreşmekde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hyzmatdaşlygynyň wezipelerini ara alyp maslahatlaşmak boýunça şeýle wekilçilikli forumyň geçirilýän ýeri hökmünde Aşgabadyň seçilip alynmagy Türkmenistanyň dünýä giňişliginde abraýynyň barha artýandygy hem-de Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň sebit we ählumumy ösüşiň, şol sanda häzirki döwrüň howplaryna we wehimlerine garşy göreşmek boýunça tagallalary birleşdirmegiň möhüm wezipelerini çözmäge gönükdirilen başlangyçlarynyň giňden ykrar edilmegi bilen şertlendirilendir. Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň düzümleýin edaralarynyň, şol sanda UNODC-yň ygtybarly strategiki hyzmatdaşy bolup durýar. Neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek meseleleriniň Merkezi Aziýa sebiti üçin örän wajypdygyny nazara almak bilen, biziň ýurdumyz sebit hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmaga aýratyn ähmiýet berýär we degişli ýöriteleşdirilen düzümleriň işine işjeň gatnaşýar.
Hususan-da, Türkmenistan neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalaryň we prekursorlaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmek boýunça Merkezi Aziýanyň sebit maglumat utgaşdyryjy merkeziniň, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýada serhetleri dolandyrmaga ýardam etmek baradaky Maksatnamasynyň we Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýada neşeleriň ýaýramagynyň öňüni almak baradaky Maksatnamasynyň çäklerinde hyzmatdaşlyk etmek babatda uly tejribe toplady. Türkmenistan şeýle hem neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmäge we serhetýaka gözegçiligini pugtalandyrmaga gönükdirilen hökümetara taslamalarynyň birnäçesine gatnaşýar.
Duşuşyga gatnaşyjylar özleriniň çykyşlarynda bütin dünýäde umumy abadançylygyň, durnukly ösüşiň we rowaçlygyň maksatlaryna laýyk gelýän netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmekde şu forumyň aýratyn ähmiýete eýedigini nygtadylar. Forumda 2015—2019-njy ýyllarda BMG-niň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin neşeler we jenaýatçylyk boýunça müdirliginiň Sebitleýin maksatnamasyna gol çekmek dabarasy boldy. Şeýle hem Aşgabat duşuşygynyň netijeleri boýunça ministrler Jarnamasy kabul edildi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 9-njy iýulda geçirilen giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesinde täze hünärleriň sekizisi boýunça hünärmenleri taýýarlamagyň meýilnamalaryny tassyklady.
Türkmen milli konserwatoriýasynda 2015-2016-njy okuw ýylynda täze — “Opera sungaty” hünäri boýunça hünärmenler taýýarlanylyp başlanar.
Türkmen milli konserwatoriýasynda “Opera sungaty” ugrunyň emele gelmegi bilen ýaş zehinleriň mümkinçiliklerini açmaklary, döredijilik babatda ösüşi üçin giň mümkinçilikleri emele getirdi. Şunuň bilen baglylykda, ýaş alymlaryň we talyplaryň arasynda ýurdumyzda her ýylda geçirilýän ylmy işleriň bäsleşiginiň jemleri boýunça bu ýokary okuw mekdebiniň wekiliniň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli opera sungaty mekdebiniň dikeldilmegine bagyşlanan işiniň baýrakly orna düşendigi begençli wakadyr.
Şu günler geljekki opera ýyldyzlary üçin jogapkärçilikli döwür başlandy. Häzir täze ugur boýunça bilim aljak dalaşgärleriň içinden has zehinlilerini seçip almaga ýardam berýän döredijilik bäsleşigine, giriş synaglaryna taýýarlyk işleri gyzgalaňly barýar. Türkmenistanda opera artistlerini hünär taýdan taýýarlamagyň milli opera sungatynyň ösmegini, onuň ýokary dünýä derejesine çykmagynyň üpjün etjekdigi gürrüňsizdir.


text:
Golaýda prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýaşaýyş jaý kodeksini tassyklamak we işe girizmek baradaky kanuna gol çekdi.
Şeýle-de prezident biraz öň döwlet eýeçiligindäki rezidensiýalaryň birini ýaşaýyş jaýyna öwrüp, ony geljek ýylyň 8-nji martyna çenli sekiz çagasy bolan aşgabatly maşgalalara mugt bermek barada görkezme berdi.
Elbetde, bular gowy habar. Ýöne ýerli synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, kanunçylygyň kämilleşdirilmegi, käte köp çagaly maşgalalara kömek edilmegi ýurtdaky jaý, mellek meselesini doly çözmek üçin ýeterlik däl.
Fotosergi: Aşgabadyň Çandybil etrabynda ýykylan jaýlar
Soňky ýyllarda dürli gurluşyklar sebäpli ýykylan ýaşaýyş jaýlarynyň köpelmegi, şäherlerde we obalarda jaý salmak üçin ýer bölüp bermegiň çäklendirilmegi, galyberse işsizlik we korrupsiýa ilatyň, hususan-da köp çagaly maşgalalaryň, ýaş çatynjalaryň jaý üpjünçiligi meselesini ýyl-ýyldan agyrlaşdyrýar diýip, Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolýan raýatlar aýdýarlar.
Mundanam başga, jaýlary ýykylyp, jaý ýa kompensasiýa berilmeýän, ozalky jaýyndan has dar jaýlara ýerleşdirilýän maşgalalaryň hem bardygy aýdylýar.
Şol bir wagtda, resmi maglumatlara görä, ýurtda oba, şäher gurluşygyna, şol sanda ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna ummasyz kän döwlet serişdesi harçlanýar. Emma şol gurulýan jaýlaryň bahasynyň ýönekeý adamlar, köp çagaly maşgalalar, ýaş çatynjalar üçin aşa gymmatdygy hem aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda ilatyň ýaşaýyş jaý problemasynyň nähili anyk çözgütleri bar? Bu ugurda nähili işler edilse gowy boljak?
Azatlyk Radiosynyň bu meselä bagyşlan “Tegelek stol” söhbetdeşligine Aşgabatdan ýerli synçylar Aşyrguly Baýryýew, Nurberdi Nurmämmedow, Amanmyrat Bugaýew gatnaşýar.


text:
Yrakdaky parlament saýlawlarynda berlen sesleri gaýtadan sanamak boýunça geçirilen ses sanaýyşlyklar hem saýlawlaryň netijesini üýtgetmedi.
Hususan-da, Bagdat şäherinde geçirilen ses sanaýyşlyklar bu şäher boýunça parlamentden orun alan 68 deputatyň hiç birine negatiw täsir etmedi.
7-nji martda geçirilen parlament saýlawlarynda Yragyň ozalky premýer-ministri Iýýad Allawynyň syýasy partiýasy 325 orunlyk parlamentden 91 orun aldy. Munuň özi aýratyn bir partiýanyň alan iň köp orny hökmünde alamatlandy.
Orunlaryň sany boýunça ýurduň häzirki premýer-ministri Nury al-Malikiniň «Kanun döwleti» atly syýasy partiýasy ikinji orunda. Onuň partiýasy parlamentden 89 orun aldy. Indi Yragyň parlamenti täze hökümeti düzmek işine girişmeli.


text:
Pakistanda ABŞ-nyň pilotsuz uçarlarynyň amala aşyran howa zarbasynda azyndan üç adam, şol sanda “Al-Kaýdanyň” bir komandiri hem öldürilipdir. Bu barada ýerli howpsuzlyk resmileri maglumat berýärler.
Howa hüjümi Demirgazyk Waziristan etrabynyň Tabi sebitinde amala aşyryldy. Resmileriň berýän maglumatyna görä, dört raketa atylyp, munuň netijesinde üç adam ölüpdir.
“Reuters” habar agentligine adynyň tutulmagyny islemedik harby aňtaw gullugynyň işgäriniň aýtmagyna görä, ölenleriň arasynda Mohammad Ahmed Almansur hem bar. Ol “Al-Kaýdanyň” ýokary derejeli komandirleriniň biri hasaplanýardy.


text:
Türkmenistanda internet prowaýderleriniň biri bolan MTS 2-nji fewralda internet ulgamynda profilaktika geçdi.
Türkmenistanda jemi 3 sany internet prowaýderi bar. Olar Türkmentelekom, MTS hem-de «Altyn asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamydyr.
Şu ýylyň 1-nji fewralyndan «Altyn asyr» öýjükli aragatnaşyk ulgamynda 3G ulgamynyň girizilmegi bilen, internetiň tizligi sekuntda 1MB-ta çenli ýetirildi. Özi hem bu prowaýderiň müşderilerine edýän teklipleri elýeterli hasaplanýar.
Beýleki prowaýderler bolan Türkmentelekomyň internetiniň tizligi sekuntda 40KB bolsa, MTS-iňki sekuntda 460KB-dir.
MTS 2-nji fewralda internet ulgamynda profilaktika işlerini amala aşyrdy. Irden sagat 8-00-dan öýlän 17-00 aralygynda geçirilen profilaktikadan soň, MTS-iň abonentleri ýene-de internet ulgamyndan arkaýyn peýdalanyp başladylar.
Profilaktika çärelerinden soň, MTS prowaýderiniň internetiniň tizligi öňkä garanyňda artdy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Demokratik partiýadan senator Jon Kerrini Döwlet sekretary wezipesine hödürledi. Ol özüniň bu kararyny anna güni Ak Tamda resmi ýagdaýda yglan etdi.
Ýakynda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton öz wezipesinden gitmek niýetini mälim edipdi. Obamanyň häzirki teklibi Senatda kabul edilen halatynda, Jon Kerri Hillari Klintonyň ornuny eýelär.
Analitikler häzirki wagt Senatyň Daşary gatnaşyklar Komitetine ýolbaşçylyk edýän Jon Kerriniň kandidaturasynyň Senatda uly goldaw tapjakdygyny çaklaýarlar.
Jon Kerri 2004-nji ýylda Demokratik partiýadan prezidentlige dalaş edipdi we örän az tapawut bilen Jorj Buşdan ýeňilipdi.


text:
Gürjüstanda güýçli ýer titreme boldy. ABŞ-nyň Geologiki barlaglar merkeziniň maglumatyna görä, bu ýer titremäniň güýji reaktor ölçeginde 6,2 bala barabardyr.
Gürjüstanyň Içeri Işler ministrliginiň metbugat wekili Şota Utýaşwili Frans Press habar agentligine beren interwýusynda, ýer titremäniň merkeziniň Gürjüstanyň Orsýet bilen araçäkde ýerleşýän daglyk Raça etrabydygyny aýtdy.
Ol aýratynam bu waka bilen bagly, henize çenli ölüm ýitim ýa-da haýsydyr bir ýaramaz habaryň özlerine gowuşmanlygyny mälim etdi.


text:
NATO täze strategiýa baradaky öz umumy düşünjesinde global gözýetimini giňeltmek, kompýuter arkaly edilýän hüjümlerden goranmak we raketadan goranyş täze sistemasyny wajyp meseleleriň arasynda ýokarky orunda goýmak bilen ýaranlygy güýçlendirmäge synanyşar.
Ýöne Moskwa bilen nähili iş salyşmaly diýen sorag welin, NATO-nyň agzalman ýatan esasy problemalarynyň biri bolup durýar. 2008-nji ýylda Orsýetiň Gürjüstana çozup girmegi netijesinde sowan gatnaşyklar indi az-kem ýylap gelýär.
NATO-nyň baş sekretary Rasmussen Medwedewiň üstümizdäki hepde Lissabonda geçjek sammite gatnaşmak niýetini oňat garşylap, muny bir möhüm pursat diýip atlandyrdy: “Meniň pikirimçe, Lissabon sammiti Orsýet bilen NATO-nyň arasyndaky gatnaşygyň täzeden başlanmagy bolar”.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew öten aý fransuz kurorty Deauwilde bu niýetini mälim edeninde, Rasmusseniň bu pikirini german kansleri Angela Merkel-de gaýtalady: “Meniň pikirimçe, - muny Orsýet hem ençeme gezek gaýtalady – terrorizm howpy, döwletleriň çökmegi, ýadro ýaraglary biziň hemmämize abanýan howpdur. Mümkin boldugyça, bu zatlar barada bilelikde iş alyp barmaly”.
Ýöne käbir adamlar Deauwil duşuşygyndan çen tutup, NATO-nyň Orsýet bilen iş salyşmak başarnygyna ol diýen umyt baglamaýarlar. NATO-nyň öňki sowet respublikasy Estoniýa ýaly täze agzalary Orsýet Fransiýa we Germaniýa ýaly ýurtlar bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary ýygjamlaşdyrmak arkaly Günbataryň agzybirligini bozjak bolýar diýip, duýduryş berýärler. Olaryň gorkusy ýaranlygyň köne agzalarynyň Moskwa bilen energiýa we beýleki ykdysady gatnaşyklar üçin Ýewropanyň demokratik we beýleki umumy gymmatlyklaryna kembaha garamagy.
“Täze struktura”
Tankytçylaryň pikiriçe, Orsýetiň “Ýewropanyň täze howpsuzlyk strukturasy” diýýäni NATO ýaly häzir bar bolan strukturalaryň köküni gyrmak bilen halkara syýasatynda Moskwanyň roluny güýçlendirmäge gönükdirilen zat. Moskwanyň teklibinde Birleşen Ştatlar, Ýewropa Bileleşigi we Orsýet “ýewropa siwilizasiýasynyň üç pudagy” diýlip atlandyrylýar. Halkara howpsuzlygyny goramakda hem “birinji derejeli jogapkärçiligi” öz üstüne alýan Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi.
Moskwanyň Birleşen Ştatlar we Kanada boýunça barlaglary baradaky istitutynyň işgäri Wiktor Kremenýuk Medwedewiň bu teklibini gorap, bilelikde edip boljak ilkinji işler diýip, Eýrany, Owganystany we raketadan goranyş sistemasyny agzaýar: “Ondan soň başga zatlaryň-da bolmagy mümkin. Şeýdip Orsýet bilen NATO ýaranlykda hereket eder. Ýöne şol bir wagtyň özünde-de, olaryň bir ýaranlyk gatnaşygyny gurmagy hökmän däl”.
Daşary syýasat boýunça ekspert Andreý Piontkowskiniň pikiriçe, bu teklip realistik däl.
Ýewropanyň täze howpsuzlyk strukturasy barada edilen teklipleriň ýene biri – Ýewropanyň Daşary işler geňeşi tarapyndan öňe sürlen “Howpsuzlyk trialogy”. Bu Ýewropa Bileleşiginiň, Orsýetiň we Türkiýäniň arasynda döredilmeli näresmi forum.
Kremenýuk bu teklibi “ýerlikli däl” diýip, ret edýär. Ol: “Bu Türkiýäniň ähmiýetini artdyryp, ony Orsýetiň derejesine ýetirer ýa-da Orsýeti peselder” diýýär.
Piontkowskiniň pikiriçe bolsa, bu Orsýetiň teklibini ret etmek. Ýöne bu işi göni etmezlik üçin ökdelik bilen hödürlenýän ýol.


text:
Britaniýanyň ÝB tarapdary bolan deputaty Jo Koksy öldürmekde aýyplanýan adam 18-nji iýunda ilkinji gezek sud diňlenişigine getirilende, öz adyna «dönüklere ölüm, Britaniýa azatlyk” diýilýändigini aýtdy.
52 ýaşyndaky Thomas Mair London sudunda Zähmet partiýasynyň tanymal deputatyny öldürmekde aýyplanandan soň gözçykgynç beýanat etdi.
Ol öz dogry adyny aýtmakdan boýun gaçyrdy, ýaşaýan ýeri, doglan senesi soralanda bolsa, jogap bermedi.
Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginiň hatarynda galmagyny goldaýan Koks 16-njy iýunda atylyp we pyçaklanyp öldürildi.


text:
Täjigistanyň demirgazyk Hujand welaýatynyň harby sudy harby gulluga çagyrylan esgeri urup-ýenjip öldürendigi üçin Täjik armiýasynyň seržantyny dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
19-njy iýunda sud seržant Faruh Dawlatowy aprel aýynda Akmal Dawlatowy ödürmekde günäli tapdy we onuň berk režimli türmede dokuz ýyl tussag edilmegi üçin höküm çykardy.
Seržant bilen öldürilen esgeriň arasynda dogan-garyndaşlyk arabaglanyşygy ýokdur.
Ilkibada ýurduň harby resmileri Dawlatowyň iýmitden bogulyp ölendigini aýdypdylar.
Şeýle-de, 19-njy iýunda Duşenbäniň tribunaly harby gulluga çagyrylan esgeriň saglygyna çynlakaý zyýan ýetireni üçin harby doktor Usmonali Gaýratowy dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.


text:
Orsýet Ukraina ýeňillikli bahadan gaz bermegini togtatmagy planlaşdyrýar.
Orsýetiň Energiýa ministrligi Kreml orsýetçi prezident Wiktor Ýanukowiç bilen ylalaşylan bahadan gaz bermegi dowam etdirmekde many görmeýär, sebäbi berlen gazyň bahasy tölenmeýär diýdi.
Gazpromyň sözçüsi Sergeý Kupriýanow şenbe güni Kiýewiň arzan bahadan gaz almak şertnamasyny ýitirmegi ähtimal, çünki onuň gaz üçin bergisi çakdan aşdy diýdi.
Orsýet dekabrda Ukraina berýän gazynyň bahasyny arzanlatdy, ýagny her müň kub metr gazy 400 dollara derek 268.50 dollardan satmak ylalaşygyna geldi.
Bu Ukrainanyň gaz üçin 2009-njy ýyldan bäri tölän bahasydy. Arzan gaz bermek ylalaşygy Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen baglaşylmaly söwda şertnamasyndan ýüz öwrüp, Moskwa bilen golaýlaşmagy karar edeninden soň baglaşylypdy.
Kupriýanowyň aýtmagyna görä, Ukrainanyň häzir Orsýete 2013-nji ýylda we şu ýyl alan gazy üçin 1.55 milliard dollar bergisi bar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk we iş başyndaky prezident Oleksandr Turçinow ýurtda geçiriljek konstitusiýa reformasy barada bilelikde telewideniýede çykyş etdi.
Ýatsenýuk 18-nji apreldäki çykyşynda öz hökümetiniň planlaşdyrýan köptaraply kanun reformasyna häkimiýeti merkezsizleşdirmegiň hem girýändigini, munuň ýurduň regionlaryny we ýerli geňeşlerini has güýçlendirjekdigini aýtdy.
Şeýle-de Ýatsenýuk düzedilen konstitusiýada rus diline ýörite durumyň beriljekdigini we onuň goragynyň kepillendiriljekdigini aýtdy.
Ýatsenýuk milli bitewilige çagyrdy we adamlaryň zorlukly hereketlerden saklanmagyny sorady.
Mundanam başga, Ýatsenýuk parlamenti ýurduň gündogar böleginde protestlere gatnaşyp, tussag edilen adamlaryň günäsini geçmek baradaky kanun taslamasyny tassyklamaga çagyrdy.


text:
Türkmenistanlylar meşhur türk gimnastikaçysy, dünýäniň we Ýewropanyň çempiony Myrat Çanbaşa bagyşlanyp geçirilen sport gimnastikasy boýunça 2-nji halkara ýaryşynda bürünç medallaryň dördüsini gazandylar. Biziň watandaşlarymyz ýaşlar toparynyň ikisinde – 12 ýaşdan 16 ýaşa çenli aralykda tapawutlanmagy başardylar.
Ýaryşlar Türkiýäniň Bolu şäherinde geçirildi. Bu ýere Türkmenistandan, Saud Arabystanyndan, Irakdan, Tunisden, Serbiýadan türgenleriň 80-si we ýer eýeleriniň birnäçe toparlary ýygnandylar. Biziň ýurdumyzdan gimnastikaçylaryň 6-sy gatnaşdy, olaryň dördüsi hormat pýedestaly üçin özlerine ýoly açmagy başardylar.
Kiçi ýaşly toparda sport gimnastikasynyň alty ugrynyň – eliňi diräp bökmek, parallel pürslerde, halkada, kon-mahede, perekladinada edilýän maşklar we erkin maşklar - netijeleri boýunça bürünç medala eýe bolan Ramazan Hasanow tapawutlanmagy başardy. Şeýle hem ýaryşyň dört görnüşi boýunça - eliňi diräp bökmekde, dürli beýiklikdäki pürslerdäki maşklar, pürsde we erkin maşklar boýunça çykyş eden Sogdap Berdiýew tapawutlandy. Gimnastikanyň şol dört görnüşi, ýöne 16 ýaşa çenlileriň arasyndaky bäsleşikde hormatly üçünji orna Türkmenistandan Lýubow Sarkowa we Maýsa Kulyýewa galmagy başardylar.
Serdar Ýollyýewiň ýolbaşçylygynda türgenleşýän R.Hasanow Türkmenabat şäheriniň (Lebap welaýaty) 5-nji ýöriteleşdirilen sport mekdebinde türgenleşýär. Gyzlaryň üçüsi – Nargiz Joraýewanyň elinde tälim alýan gyzlaryň üçüsi şäher sport komitetiniň Aşgabat sport mekdebinde okaýarlar.
Türkmenistanyň Gimnastika federasiýasynyň başlygy Döwran Çagylowyň aýtmagyna görä, halkara derejesindäki ýaryşlarda şular ýaly üstünligiň gazanylmagy material-tehniki binýadynyň gowulandyrylmagy, halkara okuw-türgenleşik okuwlarynyň yzygiderli geçirilmegini netijesi bolup durýar diýip, düşündirýär. Şeýlelikde türkmen gimnastikaçylary Gazagystanyň we Belarusyň iň gowy sport bazalarynda ýygy-ýygydan bolýarlar.
Türkmenistanyň Gimnastika federasiýasy bary-ýogy 3 ýyl mundan ozal işläp başlady. Geçen ýylyň dekabr aýynda Katarda bolup geçen gimnastikaçylar Birleşmesiniň nobatdaky Aziýa Kongresinde Türkmen federasiýasyny bu halkara guramasynyň doly hukukly agzasy hökmünde biragyzdan ykrar etdiler. Bu biziň türgenlerimize aziýa derejesindäki ýaryşlaryň ählisine gatnaşmaga ýoly açdy. Meselem, şu ýylyň sentýabr aýynda Hytaýyň Hanjou şäherinde akrobatika boýunça Aziýanyň çempionaty geçirilýär. Onda Türkmenistanyň ýygyndy toprynyň çykyşy meýilleşdirilýär. Şeýle hem sentýabr aýynda Stambulda sport gimnastikasy boýunça «Bosphoros» kubogyny almak boýunça iri halkara ýaryşy geçiriler. Türkmen gimnastikaçylary bu jogapkärli ýaryşlaryň öňüsyrasynda belarusyň “Staýki” sport toplumynyň binýadynda halkara okuwlaryny geçmegi meýilleşdirýärler.


text:
Taýlandyň howpsuzlyk güýçleri hökümete garşy protest gurnaýan topary paýtagt Bankoguň merkezinden zor bilen çykardy.
Protestçiler aprel aýyndan bäri şäheriň merkezini öz gözegçiliklerinde saklaýardylar.
Emma bu wakadan soň şäheriň beýleki etraplarynda talaňçylylygyň bolanlygy we binalaryň ýakylanlygy habar berilýär.
Taýlandyň armiýasy “Gyzyl köýnekliler” diýlip atlandyrylýan şol toparyň ençeme lideriniň tussag edilenligini aýdyp, ýagdaýyň gözegçilik astyna alnanlygyny aýdýar. Şol wakalarda dört adam heläk boldy.
Şeýle-de protestçiler şäheriň merkezinde ýerleşýän ulakan dükany, telekanalyň we Taýlandyň biržasynyň binasyny otladylar.
Resmiler paýtagt Bankokda penşenbe gününe çenli komendant sagadyny yglan etdi.
Protestçiler Taylandyň hökümetiniň bikanundygyny aýdyp, onuň wezipesinden çekilmegini talap edýärdiler.


text:
Prezident Leh Kaçinskiniň hem vene-de 95 adamyň Smolenskiniň eteginde uçar betbagçylygynda heläk bolmagy zerarly Polşada 7 günlük matam dowam edýär. Prezidentiň jesedi ýekşenbe güni Orsýetden Warşawa getirildi.
Polşanyň prezidenti Leh Kaçinski hepdäniň şenbe güni jaýlanar. Onuň bilen hoşlaşyk şu gün başlanýar.
Betbagçylyga uçran adamlardan 24-siniň jesedi tanalypdyr. Şolaryň arasynda polýak prezidentiniň aýaly Mariýa Kaçinskaýa bar. Onuň jesedi şu gün watanyna getiriler.
Leh Kaçinskini jaýlamaga Orsyetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň gatnaşjakdygyny Polşanyň daşary işler ministri Radoslaw Sikorskiý habar berdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton: “Leh Kaçinskiniň yzynda galdyran mirasy baky ýaşar ” diýdi.


text:
Liwiýada oppozision söweşijiler toplanyşyp, Tripolä gelýärler. Gozgalaňçylaryň maksady Muammar Kaddafiniň galan güýçlerini ýeňip, gabawa düşen hökümdary öli ýa diri ele salmak.
Ýaňy hepdäniň soňunda hüjüme başlap, 23-nji awgustda Kaddafiniň Bab al-Aziziýa köşgüne dökülen egindeşlerine kömek üçin gelýän goşuna misurataly tejribeli gozgalaňçy esgerler ýolbaşçylyk edýärler.
Tripoliniň uly bölegi gozgalaňçylaryň kontrollygynda bolsa-da, käbir ýerlerde, aýratyn-da Bab al-Aziziýaniň töwereginde bukudan barýan atyşyklar, partlaýan bombalar ýa atylan toplar howply ýagdaý döredýär. Bu ýerlerde Kaddafiniň tarapdarlary soňky goranyş üçin güýç birikdirip bukuda ýatyrlar.
Kaddafä wepaly adamlar tarapyndan “Riksos” myhmanhanasynda saklanýan topar öten agşam azat edildi. Bularyň aglaba köplügi çet ýurtly žurnalistlerdi. Ýöne paýtagtyň golaýynda Kaddafiniň tarapdarlary dört sany iltaliýaly žurnalisti ogurladylar, soňra olar azat edildi. Iki fransiýaly žurnalist hem gülle degip ýaralandy.
Oppozision güýçler 6 aý mundan ozal başlanan gozgalaňyň gutarnykly ýeňiş bilen tamamlanandygyny yglan etmezden öň, Kaddafini tapmak isleýärler.
Ozal howa hüjümleri bilen gozgalaňçylary goldan NATO Tripolide olara göni goldaw bermeýändigini aýdýar. Ýöne Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Kaddafiniň güýçleriniň parahat ilata salýan howpy kesilýänçä, NATO-nyň missiýasynyň dowam etjekdigini bildirdi.
“Harby operasiýalar haçan-da olar gerek bolmadyk halatynda tamamlanar. Kaddafi bilen onuň kömekçileri liwiýa halkyna howp bolup durmasa, bu iş zerur däl. Biz harby operasiýalary Birleşen Milletler Guramasynyň rezolýusiýasy esasynda dowam etdireris. Bu parahat ilaty Kaddafiniň güýçlerinden goramak üçin” diýip, Sarkozi aýtdy.
Kaddafi bilen onuň ogly Saif al-Islam Halkara Jenaýat sudy tarapyndan adamzadyň garşysyna jenaýat edenlikde aýyplansa-da, gozgalaňçylaryň ýolbaşçylary ony Liwiýada suda çekjekdiklerini aýdýarlar. Milli geçiş geňeşi Kaddafini öli ýa diri ele salan adama 1,7 million dollar pul sylagynyň beriljekdigini bildirdi.
Geňeşiň başlygy Mustada Abdel Jelil Kaddafiniň ýakyn töweregine degişli adamlar hem ony öldürseler ýa tutsalar, günäleriniň geçiljekdigini aýtdy: “Bengazili söwdagärler Kaddafini tutan adama 2 million dinar (liwiýa dinary) pul sylagyny bellediler. Beýleki tarapdan hem Milli geçiş geňeşi Kaddafiniň ýakyn töwereginden biri ony öldürse ýa tutsa, onuň günäsiniň halk tarapyndan geçiljekdigini yglan edýär”.
Waşingtonda Döwlet departmentiniň sözçüsi Wiktoria Nuland Kaddafiniň köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň howpsuzdygyny aýtdy: “Konflikt başlaly bäri biz bilinýän raketa we himiki ýaraglaryň saklanýan ýerlerine gözegçilik edip gelýäris. Bu işi mundan beýläk-de ederis. Biz bilinýän raketa we himiki ýaraglaryň saklanýan ýerleriniň howpsuzdygyna ynanýarys. Milli tehniki serişdelerimiziň görkezmegine görä, bu ýerlerde aladalanarlyk gymyldy ýok”.
Nuland Tripolide barýan söweşler soňlanan badyna Milli geçiş geňeşiniň hökümet strukturalaryny ornatjakdygyna Waşingtonyň ynanýandygyny bildirdi. Ýöne Bengazide ýerleşýän Geňeş söweşler dowam edýärkä, öz baş karargähini geljek hepdeden bärde paýtagta geçirmejekdigini aýdýar.
Liwiýanyň doňdurylan milliardlarça dollara barabar baýlyklarynyň gozgalaňçylara açylmagy babatda häzir Birleşen Milletler Guramasy bilen Katarda diplomatik gepleşikler barýar.
Kaddafiniň ýanbermez iki afrikaly ýarany Çad bilen Burkina Fasonyň Milli geçiş geňeşini liwiýa halkynyň ýeke-täk wekili diýip ykrar etmegi hem gozgalaňçylaryň gazanan möhüm diplomatik ýeňşidir.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň prezidentiniň metbugat sekretary Aýmal Faýzi amerikan güýçleriniň operasiýalarynda köp parahat ýaşaýjylaryň ölýändigi barada BMG-niň ýaýradan hasabatyny goldap çykyş etdi.
Owganystanyň prezident administrasiýasynyň bu barada ýaýradan press-relizinde Aýmal Faýzi bu harby operasiýalarda, aýratynam, çagalaryň köp ejir çekýändiklerini belläpdir.
Jenap Faýzi amerikan güýçleriniň Owganystanda geçiren gury ýer we howa hüjümlerinde, hakykatdanam, ýüzlerçe çaganyň ölendigini we ýaralanandygyny aýdýar.
Bu wakanyň öňýany, anna güni BMG-niň ýörite komiteti Owganystanda amerikan güýçleriniň geçiren hüjümlerinde ýüzlerçe çaganyň öldürilendigi baradaky fakta alada bildirýändigini aýdyp, ýörite hasabat ýaýradypdy.
Bu hasabatda, aýratynam, öldürilen owgan çagalarynyň sanynyň 2011-nji ýylda şondan bir ýyl ozalky bilen deňeşdirilende iki esse artmagynyň has-da uly alada döredýändigi bellenipdir.


text:
Azerbaýjanyň “Şah deňiz-2” tebigy gaz ýatagyny özleşdirýän konsorsium bilen jemleýji inwestision ylalaşyga gol çekip, Ýewropa gaz akdyrmak ugrunda anyk ädim ätdi.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýewiň aýtmagyna görä, sişenbe güni Bakuwda gol çekilen ylalaşyk “Şah Deňiz-2” offşor gaz we nebit ýataklaryna maýa goýmak baradaky karary we Trans-Anadolu (TANAP) hem Trans-Adriatik (TAP ) gazgeçirijileri baradaky karary öz içine alýar. Bu proýektler azyndan 35 milliard dollara durýar.
“Şah Deňiz -2”
Azerbaýjanyň prezidenti Aliýew “Şah Deňiz-2” boýunça gol çekilen ylalaşygyň 2012-nji we 2013-nji ýyllarda gol çekilen ylalaşyklar bilen bilelikde jemleýji karar bolandygyny belledi.
“Şah Deňiz-2” ylalaşygy Ýewropa üçin Orsýetiň territoriýasyndan sowa geçýän täze gaz üpjünçilik ýoluny açýar.
Bu agzalan TANAP we TAP gazgeçirijileri Azerbaýjanyň gazyny Ýewropa akdyrmak boýunça göz öňünde tutulan “Nabucco” gaz geçirijisiniň ýerini tutýar. “Şah Deňiz” konsorsiumy Trans-Adriatik gazgeçirijisiniň ulanylmagyny şu ýylyň başynda makullady.
Aliýew sişenbe güni gol çekilen ylalaşygyň “Ýewropanyň energiýa kartasyny üýtgetjekdigini” aýtdy we “Azerbaýjanyň gazynyň indi hyrydar bazarlara ýetiriljekdigini belledi.
Britaniýanyň “British Petroleum” kompaniýasy proýektiň iň uly partnýorlarynyň biridir.
Ylalaşygyň ähmiýeti
Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýg gol çekişlik dabarasyna gatnaşdy we ylalaşygy “Azerbaýjan, Britaniýa we Ýewropa üçin garaşylan täzelik” diýip atlandyrdy.
Bu dabara gatnaşan Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissary Gunther Oettinger ylalaşygyň Ýewropa Bileleşiginiň ”Günorta koridor” diýlip atlandyrylýan gazgeçirijini gurmak planyna esasy goşant goşýandygyny belledi. Oettinger bu koridoryň Ýewropa Bileleşiginiň gaza bolan talabynyň 20%-ne çenli “uzak möhletleýin” üpjün edip biljekdigini belledi.
Brýusselde ÝB komissiýasynyň prezident Jose Manuel Baroso “Şah Deňiz-2” boýunça gelnen ylalaşygy “Ýewropanyň energiýa howpsuzlygynyň pugtalanmagy üçin gapylary açýan strategik” ädim diýip atlandyrdy.
”Şah Deňiz-2” geljekde alyjylary ýylda 20 milliard kubometr gaz bilen üpjün edip biler. Türkiýe we Gürjüstan bu gazyň 6 milliard kubometrini satyn alarlar.
”Şah Deňiz-2” ýatagynyň 1.2 trillion kubometr gaza baýlygynyň bardygy çak edilýär.
Partnýorlar
Sişenbe güni geçirilen gol çekişlik dabarasynda konsorsiumyň partnýory Norwegiýanyň “Statoil” kompaniýasy "Şah Deňiz-2" proýektindäki 25.5% paýynyň 10%-tini satandygyny yglan etdi. Bu garaşylmadyk bir täzelik boldy.
Azerbaýjan Respublikasynyň Döwlet nebit kompaniýasy “Statoil” kompaniýasynyň paýyndan 6.7%-i satyn aldy galan 2.3%-i BP satyn alypdyr.
BP häzirki wagtda proýektiň 28.8%-ne eýe bolýar, SOCAR 16.7%-e, “Statoil” kompaniýasynyň paýy bolsa indi 15.5%-den ybarat.
Proýektiň beýleki partnýorlarynyň arasynda Fransiýanyň Total, Eýranyň milli nebit kompaniýasy we Orsýetiň LUKOIL kompaniýasy bar. Olaryň hersiniň paýyna 10%-den düşýär. Türkiýäniň TPAO milli nebit-gaz kompaniýasyna proýektiň 9%-i degşli.
Duşenbe güni “Total” we “Statoil” Türkiýäniň tutuş giňişliginden geçýän TANAP, ýagny Trans-Anadolu proýektinden çykýandygyny yglan etdiler. Habar berlişine görä, olaryň paýy galan partnýorlaryň, ýagny SOCAR, BP, TPAO kompaniýalarynyň, şeýle-de “Botas” türk şirketiniň arasynda deň paýlaşylar.
Sişenbe günki gol çekişligiň öňüsyrasynda Amnesty International guramasy Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýge ýüzlenip, ony Azerbaýjana saparynyň dowamynda adam hukuklary bilen bagly problemalar boýunça aladalanma bildirmäge çagyrdy. Gurama Azerbaýjanda hökümeti tankytlany üçin tussag edilen wyždan ýesirlerini boşatmagy talap edýär.
Amnesty International Azerbaýjandaky daşary ýurt maýa goýumlarynyň ýarpysyndan gowragynyň Britaniýa degişlidigini belledi.


text:
Paýtagtymyzda sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumynda geçirilen Türkmenistanyň bilýard boýunça çempionatyna Balkan, Mary, Lebap, Daşoguz welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden saýlanan bilýardçylaryň 60-a golaýy gatnaşdy.
Bu 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň meýilnamasyna girizilen sportuň 21 görnüşiniň biridir. Çempionatda medallar ugrunda göreş “Erkin piramida” (“amerikanka”) görnüşinde geçirildi. Şonda düzgüne laýyklykda şarlaryň 16-synyň her biri oýunçy bolup, olara kiý bilen urgy geçirmek bolýar.
Final duşuşygynda aşgabatlylar – Begenç Aýdogdyýew we Batyr Aşyrow duşuşdylar. Türgenleriň ikisiniň hem halkara sport ýaryşlarynda çykyş etmekde uly tejribesi bar. Hususan-da, olar 2013-nji ýylda Koreýa Respublikasynda geçirilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça IV Aziýa oýunlaryna gatnaşypdylar. Şonda Türkmenistan, mälim bolşy ýaly, bu toplumlaýyn ýaryşlary geçirmek gezegini kabul etdi. Ine, indi bolsa ýurdumyzyň iň oňat bilýardçylary Türkmenistanyň çempionatynda jemleýji oýunda duşuşdylar.
Deslapky oýunlarda garşydaşdan üstün çykmak üçin geçirilýän bilýard oýunlarynyň bäşisinde ýeňiş gazanmak zerur bolup durýardy. Final duşuşyk bolsa ýedi ýeňşe çenli dowam edýärdi.
Oýun gezekli özara üstünlikler bilen geçdi. Ilki bilen Batyr Aşyrow tapawutlanyp, oýun başlan badyna iki döw artykmaçlygy bilen 3:1 hasabynda öňe saýlandy. Muňa jogap edip, Begenç Aýdogdyýew töwekgelçilik etmeli boldy, netijede bu öz miwesini berdi: oňa oýny ele almak hem-de öz garşydaşyny 7:5 hasabynda ýeňmek başartdy.
Aşgabatly Kerim Çakanow hem-de Daşoguz welaýatynyň toparyndan Kamaladdin Babaýew bürünç medal gazandylar.
Türkmenistanda bilýard sporty garaşsyzlyk ýyllarynda ösüp başlan hem bolsa, milli bilýard mekdebinde ussat bolupdy. Mysal üçin, Ýuriý Panteleýew öz döwründe dünýä çempiony bolupdy. Indi täze döredilen Türkmenistanyň bilýard sporty boýunça federasiýasynyň öňünde şol däpleri mynasyp dowam etdirmek, milli bilýard mekdebiniň derejesini ýokarlandyrmak ýaly wezipeler durýar. Federasiýa işjanly guramaçy we hereket edýän bilýardçy Batyr Aşyrow ýolbaşçylyk edýär.
Häzir bolsa türkmenistanlylara birnäçe iri halkara ýaryşlaryna taýýarlanmak garaşýar. Olar Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyry bolar. Şol ýaryşlaryň hatarynda güýzde Katarda geçiriljek bilýard boýunça dünýä çempionaty (“Pul” görnüşi) bar.


text:
Bu gün Türkmenistanda Gurban baýramy bellenip başlandy. Garaşsyzlyk ýyllary resmi baýramlaryň sanawyna girizilen Gurban baýramy şu ýyl 7-8-9-nji noýabr günleri dowam eder. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji noýabrda geçiren hökümet maslahatynda şol günleriň iş güni däldigini ýatlatdy.
Gurban baýramynyň duşenbe güni bellenip başlanyşy barada Nazar Hudaýberdi Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Osman, şu ýyl Türkmenistanda Gurban baýramy nähili başlandy?
Osman Hallyýew: Şu gün irden baýram namazynyň okalmagy bilen baýramyçylyk başlandy. Güýçli ýagyş ýagyp, howanyň sowandygyna garamazdan, metjitlere barýan adamlaryň sany gaty köp boldy. Käbir metjitlerde içerden ýer etmän, daşarda ýagşyň aşagynda durup, namaz okanlaram boldy.
Azatlyk Radiosy: Gurban baýramynyň bellenişinde öňki ýyllar bilen dereňeşdirilende nähili tapawutlar bar şu ýyl?
Osman Hallyýew: Birinjiden, geçen ýyllardaky bilen deňeşdirilende, namaza barýan adamlaryň sany köp. Onsoňam gurbanlyk üçin janly öldürýänleriň sanam köpelip barýar ýyl-ýyldan. Her bir hojalyk, her bir maşgala janly soýup, gurbanlyk bellejek bolup aladalanýar. Ine, şu tapawutlar bar.
Azatlyk Radiosy: Adamlaryň ählisinde mümkinçilik barmy gurbanlyk üçin mal soýmaga?
Osman Hallyýew: Maşgalalaryň ählisinde mümkinçilik ýok goýun ýa geçi soýmaga. Soňky üç-dört aýyň dowamynda etiň bahasy gaty galdy, malyň bahasam, elbetde, şonuň ýaly galdy. Geçen ýyl bilen deňeşdirsek, mysal üçin, geçen ýyl bir geçiniň bahasy 200 manat, gurbanlyga ýaramly goýnuňky 300 manat bolan bolsa, häzir geçiniňki 300, goýnuňky 400-500 manat ($140-$175). Şonuň üçin her bir maşgalada gurbanlyk üçin mal soýmaga mümkinçilik bar diýip aýdyp bolmaýar.
Azatlyk Radiosy: Baýramçylyk günleri beýleki azyk önümleriniň bahasy, elýeterliligi nähili?
Osman Hallyýew: Azyk önümleriniň islendik görnüşini bazarlardan tapyp bolýar. Bir mahalky ýaly gytçylyk-defisit ýok. Ýöne bahalary gaty gymmat. Ýöne birneme tüwi arzanlady. Häzir ony orup, çykaryp, satyp otyrlar. Şonuň bahasy arzan. Emma ösümlik ýagynyň bahasy üç-dört aý mundan öňki bilen deňeşdirilende, 30-40% dagy gymmatlady. Unuň bahasam şonuň ýaly. Kerkide 50 kilogramlyk bir halta uny 400 [müň] manatdan satyn aldyk diýdiler (köne pulda). Şol un Halaçda 600 [müň] manat ($40-dan gowrak), şol bahadanam tapmak kyn diýýärler. Gurbanlyk diňe bir janly bilen bolmaýar, oňa çöregem ýapmak gerek. Ine, bahalar şunuň ýaly.
Azatlyk Radiosy: Gurban baýramy nähili dabaralar bilen bellenýär?
Osman Hallyýew: Yslama uýýan beýleki halklardan tapawutlylykda, türkmenleriň arasynda meýdançalarda hiňňildikler gurulýar. Beýleki goňşy türki halklarda ýok şu düzgün. Gurbanlykda hiňňildik uçsaň, ýylyň dowamynda eden günäleriň dökülýär diýen ynanç bar türkmenlerde. Onsoň howa gowy bolsa, mümkinçilik bolsa, bu ýyl-a ýagyş ýagyp dur, milli türkmen sport oýunlary – göreş, ýaglyga towusmak, at çapdyrmak ýaly bäsdeşlikler geçen ýyllarda geçirilýärdi. Bu ýyl ertir-birigün howa açylsa, şonda geçirmeseler, şu gün hiňňildik uçýan ýok. Howa sowap, ýagyş ýagyp dur. Garam uçganaklap başlady.
Azatlyk Radiosy: Osman, diňleýjilerimizi we okyjylarymyzy, şol sanda sizi Gurban baýramy bilen gutlaýarys. Ýene-de köp Gurban baýramlaryny bellemek nesip etsin.
Osman Hallyýew: Köp sag boluň!


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Owganystanda saýlaw prosesine bolan ynamyň dikeldilmegi babatynda Waşingtonyň “iňňän uly aladalanma bildirýändigini” aýtdy.
Pekine eden sapary barada žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Kerri Owganystanyň prezidentlik wezipesine dalaş edýän bäsdeş kandidatlaryň ikisiniň-de özleriniň döwleti dolandyrmaga ukybyny we liderligini aýgytly ýagdaýda görkezmelidiklerini belledi.
Kerri 10-njy iýulda eden çykyşynda: “Biz dalaşgärleriň ikisini-de öz tarapdarlarynyň garaşmak duýgularyna meçew bermekden saklanmaga we ýurduň barlamak hem hasaplamak proseslerine köpçülikleýin hormat bildirmäge we Owganystan mätäç bolan pursatynda aýgytly dolandyryjylyk we liderlik häsiýetlerini görkezmäge çagyrýarys” diýdi.
Prezidentlige dalaşgärleriň ikisi-de Abdylla Abdylla we Aşraf Ghani saýlawlarda özleriniň ýeňiş gazanandygyny yglan etdiler.
Abdylla 7-nji iýulda yglan edilen we Ghaniniň ýeňendigini görkezýän ilkinji netijeleriň galplyga ýugrulandygyny we Ghaniniň peýdasyna berildi diýilýän sesleriň 1 million çemesiniň galpdygyny aýdýar.
Ghani ilkinji netijeleriň ynanarlyklydygyny aýdýar.
Jon Kerri dalaşgärleriň ikisi bilen hem 11-nji iýulda Kabulda duşuşmagy planlaşdyrýar.
ABŞ-nyň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite wekili James Dobbins Owganystanyň gapma-garşy dalaşgärleriniň ýurduň dargamagynyň öňüni almak üçin koalisiýa döretmelidigini belledi.
“Bloomberg” täzelikler gullugy, Dobbinse salgylanyp, ýeňen tarapyň bar zada eýe bolmagyny göz öňünde tutýan sistemanyň Owganystanda işlemeýändigini belledi. Maglumata görä, milli bütewülik hökümetiniň ähli elementleri öz içine almagy, biziň pikrimize görä, üstünlikli hökümet üçin zerurlykdyr” diýip, Dobbins aýtdy.
James Dobbinsiň bu beýannamasy Owganystanyň prezidenti wezipesine dalaşgärler Abdylla Abdyllanyň we Aşraf Ghaniniň arasynda saýlawlaryň deslapky netijeleriniň üstündäki gapma-garşylyklar tutaşyp ugranda edildi.


text:
Owganystanda entek uruş kitabynyň soňuna çykylmasa-da, soňky döwürde ”Talyban” güýçleriniň üstünden gazanylan dabaraly bir ýeňşiň üstüne eýýämden atanak çekmek tagallasy edilýär.
Aýallaryň Owganystanyň syýasy prosesine gatnaşmagy ýurduň täze konstitusiýasynda we saýlaw kanunyna girizilen hem goralýan hukuk. Ýöne indi hökümet öz borçlaryna degişli işlerde üstüne ulurak roly alyp-almanka, bu hukuga hüjüm edilýär.
Owgan parlamentiniň ýokarky öýi "Ýaşulular Öýi" şu günler saýlaw kanunynyň täzeden gözden geçirilen teksti barada pikir alyşýar. Bu taslama tekstde bolsa welaýat we etrap geňeşlerinde orunlaryň 25 prosenti aýallar üçin aýrylyp goýulmaly diýlen bölüm ýok.
Owgan parlamentiniň aşaky öýi bolan "Halk Öýi" bu kanun taslamasyny 22-nji maýda oňlady. Bu kanuny parlamentiň ýokarky öýi hem tassyklasa, onda ol gutarnykly tassyklanyp, gol çekilmegi üçin prezidente barar.
Howplar
Bu iş adam hukuklary we demokratiýa ugrunda göreşýän aktiwistleri aladalandyrýar. Olar bu kanun kabul edilse, aýallar welaýat we ýerli derejede hökümet işlerine gatnaşmakdan mahrum bolarlar diýip, gorky edýärler.
Welaýat we etrap geňeşlerinde agdyklyk edýänler konserwatiw garaýyşly erkekler. Munuň bolsa öz gezeginde parlamentiň ýokarky öýünde aýallaryň sanynyň azalmagyna getirmegi mümkin. Sebäbi ýokarky öýüň agzalary welaýat geňeşlerinden saýlanyp alynýar.
Aktiwistler we aýallardan ybarat kanun çykaryjylar bu göçme ýurduň geljegini öz isleglerine görä biçmek maksady bilen owgan institusiýalaryny doly ele almak üçin konserwatiwleriň edýän tagallalarynyň bir bölegi diýip garaýarlar.
Aşaky öýüň kanun çykaryjylar komissiýasynyň başlygy Kazy Nazeer Ahmad Hanafy saýlaw kanuny boýunça teklip edilen düzedişleri goraýar.
"Welaýat geňeşlerinde orunlaryň 25 prosentini aýallar üçin aýryp goýmak owgan konstitusiýasyna ters gelýär. Sebäbi saýlawlarda az ses alanlar köp ses alanlardan üstün çykyp bilýär. Näme üçin 4 müň ses alan bir erkek ýeňlip, diňe 500 ýa müň ses alan bir aýal ýeňiji bolmaly? Aslyna seredeniňde, aýallar bellenýär" diýip, Hanafy öz pikirini aýan edýär.
Parlamentde orunlaryň 25%-i aýallar üçin
Owgan konstitusiýasynda welaýat geňeşlerinde aýallaryň wekiçiligi barada ýörite durlup geçilenok. Ýöne milli parlamentiň iki öýünde orunlaryň 25 prosentiniň aýallar üçin aýryp goýulmagyna ýol berilýär.
Hanym Şukaria Barakzai üýtgedilen tekste parlamentiň aşaky öýünde ses berip, soňra hem aýallar baradaky bölümiň ondan çykarylandygyny görüp, gaharlanan parlament wekilleriniň biri. Ol parlamentiň kanun çykaryjy komissiýasynyň üýtgetme barada maglumat bermän, parlament wekillerini aldawa salandygyny aýdýar: "Yslamçy ”Hizb-e Yslamy” we ”Jammiat-e Yslamy” ýaly käbir toparlar owgan halkynyň ýeten demokratik sepgitlerini aradan aýyrmak isleýärler. Olar güýç-gudratyň tüpeňiň nilinden çykan döwrüne dolanjak bolarlar. Olar aýallara güýç-gudrat berilmegini islänoklar. Sebäbi syýasaty kesgitleýäniň oklar däl-de, seslerdigini olaryň göresi gelenok".
Barakzaýiniň aýtmagyna görä, bu iki yslamçy toparyň käbir ýolbaşçylary saýlawlara garşy çykmak, halky demokratik ýollar bilen saýlanan hökümetiň ýerine bir milli geňeş döretmäge çagyrmak bilen demokratiýa gös-göni böwet bolýarlar.
"Owganystanda aýallaryň hukuklary barada syýasy ynjyklyk we haýbatlar hemişe hem bardy. Ýöne indi aýallaryň syýasy, sosial we ykdysady durmuşda bolmagynyň özi howp astynda dur" diýip, Barakzai aýdýar.
Onuň bellemegine görä, parlamentiň iki öýünde-de aýal wekiller orunlaryň aýallar üçin aýrylyp goýulmagy ugrunda maksatly göreşmekçi. Barakzai parlamentiň iki öýüniň wekillerinden düzülen bir ýörite komissiýanyň bu meselä garamagyna garaşylýandygyny aýdýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Senat diňlenişiginde amerikan resmileri ahyrynda “Talyban” liderlerini gepleşik stoluna getirmegi nazarlap, Owganystanda syýasy çözgüt gözleýärler diýdi.
Ol zorluga daýanýan pitne topary bilen duşuşyk gurmak ýakymly bir zat däl, ýöne bu pitneçiligi togtatmak ugrundaky tagallalaryň zerur bölegi diýdi.
Şeýle-de Klinton Waşington Pakistana amerikanlara hüjüm edýän terrorçylara pena berilmegine çydamajagyny aýtdy diýdi.
Ýöne ol Birleşen Ştatlaryň, her näçe keçikdiriji we kyn bolsa-da, Pakistan bilen gatnaşyklaryny kesip bilmeýändigini sözüniň üstüne goşdy.


text:
Anna güni Gürjüstanyň täze bellenen daşary işler ministri Maýa Panjikidze žurnalistlere beren interwýusynda bu ýurduň Günorta Osetiýa we Abhaziýa separatistik regionlary bilen bagly meseläni-de gozgady.
Ol: “Gürjüstanyň territoriýasynyň 20 prosenti Orsýet tarapyndan okkupirlenen, we Orsýet Gürjüstany okkupirleýän ýurt bolup durýar. Ol Günorta Osetiýanyň we Abhaziýanyň paýtagtlarynda ilçihanalaryny-da açdy” diýip belledi.
Soňra-da ol: “Meniň bu aýdanlarym fakt bolmagyny dowam etdirýärkä, Orsýet bilen diplomatik gatnaşyklar gaýtadan ýola goýlup bilinmez” diýip nygtady.
2008-nji ýylda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda ýüz beren gysga wagtlyk harby konfliktden soň, Orsýet Gürjüstanyň Günorta Osetiýa we Abhaziýa regionlaryny garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar edipdi.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy, 14 žurnalistiň tizden-tiz we öňünden hiç ili şert goýulmazdan boşadylmagy üçin Eýran resmilerine çagyryş etdi. Şol žurnalistler ýurduň ençeme gazetiniň edaralaryna edilen reýdleriň netijesinde tussag edilipdi.
Žurnalistleriň Eýranyň daşynda ýerleşýän pars dilindäki “anti-rewolýusion” habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk etmekde aýyplanýandygy aýdylýar.
Şol habar serişdeleriniň arasynda Azatlyk Radiosynyň pars gullugy, ýagny “Radio Farda”, “Amerikanyň sesi” we BBC dagy bar.


text:
Owganystanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, paýtagt Kabulda şu gün irden güýçli partlama boldy.
Bu partlamanyň paýtagtyň iň uly dükanlarynyň biriniň golaýynda janyndan geçen bombaçy tarapyndan amala aşyrylanlygy aýdylýar.
Bu partlamadan soňra hüjümçilerdigi güman edilýän adamlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda atyşyk boldy.
Bu waka 18-nji ýanwarda janyndan geçen bombaçylar tarapyndan Kabulda ýerleşýän hökümet binalary nyşana alnyp amala aşyrylan partlamalardan soň, paýtagtda bolan şeýle ilkinji wakadyr.


text:
Janyndan geçen hüjümçi polisiýa bölüminde bomba partladýar. Gündiziň günortany musulman ruhany atylyp öldürilýär. Gozgalaňçylar bilen howpsuzlyk güýçleri çaknyşýar. Umuman, şular ýaly habarlar durnuksyzlaşan Demirgazyk Kawkazdaky Orsýete degişli Dagystan respublikasynda habarlar gepleşikleriniň aýrylmaz bölegine öwrülip barýar.
Geçen hepde Dagystanyň Derbent şäherinde kimdigi näbelli ýaragly adam iki garyndaşy bilen ertir namazyny okamak üçin metjide barýan ymamy we ýanyndakylary atyp öldürdi.
Ol şu ýylyň dowamynda öldürilen bäşinji musulman dini lideri boldy.
Analitikleriň aýtmaklaryna görä Dagystan gürrüňsiz Demirgazyk Kawkazyň iň bir durnuksyz regionyna öwrüldi. Sebiti çaknyşyklar we tolgunyşyklar gurşap aldy. Ýöne näme üçin Dagystan? Bu ýerde bölünişige sebäp bolýan faktorlar näme?
Inguşystan, Kabardino-Balkariýa we biraz-da Çeçenistan ýaly Dagystan hem Pan-Kawkaz Yslam halyfatyny gurmagy maksat edinýän Doku Omarowyň baştutanlygyndaky yslamçy meýletinçileriň pitne merkezine öwrüldi.
Giňden ýaýran işsizlik, adamlaryň ýaşaýyş derejesiniň pesligi, adam hukularynyň kemsidilmegi, ýerli hem federal häkimiýetlerden nägilelikler ýaşlary pitneçilere goşulmaga itekleýär. Ýerli halkyň dilinde olara “tokaýa gitdi” diýilýär.
Dagystanyň ýagdaýyndaky tapawutlylyk ýurduň çäginde yslamyň buky hökmünde ulanylmagydyr. Analitikleriň aýtmaklaryna görä, Salafizm ýaly yslamy ideologiýalar Dagystanda beýleki Demirgazyk Kawkaz respubliklara garanyňda, has hem rowaçlanýar.
Moskwadaky Karnegi merkeziniň Kawkaz boýunça eksperti Alekseý Malaşenkonyň pikirine görä, bu ýagdaý Dagystany öz goňşularyndan üzňeleşdirýär: “Tapawutlylyk resmi däl yslamy we oppozisýadaky täsirli yslamy özünde jemleýär. Şol bir wagtda-da, yslamlaşmak prosesi hem derejesi boýunça tapawutlanýar. Dagystan regionda iň bir yslamlaşan respublikadyr.”
Dagystandaky tapawutlylyklar ýagdaýy has hem dartgynlaşdyrýar. Däp bolan yslamyň tarapdarlary bilen täzeçil yslamyň tarapdarlary, yslamçy oppozisýa bilen ýerli häkimiýetler, Şerigatyň tarapdarlary bilen medeni we sosial taýdan ors täsirine garşy gidýänler, garaz, hemmesi öz arasyndaky aýratynlyklar zerarly tapawutlanýar.
30-njy oktýabrda salafi ymamynyň öldürilmegi Sufiçi hem Salafi jemagatlarynyň arasyndaky dartgynlyga şaýatlyk edýär. Analitikler bu wakany güýçli yslamçy sufi toparynyň ar alyş hüjümi diýip düşündirdi.
Öldürilen 49 ýaşly Kalimulla Ibragimow yslamyň Salafi şahasyna hyzmat edýän Derbentdäki hasaba alynmadyk metjidiň ymamy hökmünde ýerli ýaşaýjylar tarapyndan giňden tanalýar. Salafiler sufistlere garanyňda has hem radikal hasaplanylyp, ekstremist bolandyklary üçin häkimiýetler olardan gaça durýarlar.
Demirgazyk Kawkaz boýunça analitik, şeýle hem düýbi Parižde ýerleşýän “Kawkaz boýunça barlag merkeziniň” başlygy Maribek Waçagaýew Ibragimowyň janyna kast edilmeginiň ar alyş maksatly edilen hereketdigine şaýatlyk edýän alamatlaryň bardygyny aýtdy. Ol Ibragimowyň janyna kast edilmeginiň Sufi toparynyň öz şyhlary Sirajeddin Israfilowyň öldürilmeginiň birinji ýyl dönümini belleýän wagtyna gabat gelendigini aýratyn belleýär.
“Meniň pikirimçe, biz bu ýerde sufiçileriň tarapdarlarynyň ar alandyklaryny aýdyp bileris. Olar öz şyhlaryny salafileriň öldürendigini çaklap, olara garşy göreş alyp barmaly diýen netijä gelen bolmaly” diýip, Waçagaýew aýdýar.
Şular ýaly hüjümler oňşukly salafistleriň has hem radikallaşmagyna we yslamyň mistiki şahasy bolan sufistler bilen olaryň düşünişmeklerine päsgel berýär.
Gozgalaňçylaryň ýarany hökmünde bilinýän Kawkaz merkeziniň websaýty Ibragimowa “şehit” diýip at dakdy
.
Analitikleriň aýtmaklaryna görä, ymamlar jemgyýetde abraýly adamlar bolandyklary üçin olara hüjüm etmek gözilginç bolýar. Şeýle-de olar fiziki taýdan hem ejiz bolýarlar.
Çeçenistandaky ymamlardan tapawutlylykda, Dagystandaky, Inguşystandaky we Kabardino-Balkariýadaky ymamlar resmi ýaragly janpenalary kabul etmeýärler. Malaşenkonyň çaklamalaryna görä, 6 ýylyň dowamynda Demirgazyk Kawkazyň Garaçaý Çerkezistan bilen Dagystan aralygynda 37-den gowrak ymam we müfti öldürilipdir.
16-njy oktýabrda Wladimir Putin Orsýetiň howpsuzlyk edaralaryna we kanun çykaryjy organlaryna Soçide geçiriljek gyşky Olimpiýa oýunlarynyň öňüsyrasynda, pitneleri basyp ýatyrmak üçin “mümkingadar netijeli” çäreleri görmeklerini tabşyrdy. Şeýle-de Putin analitikkleriň esli wagtdan bäri öňe sürüp gelýän bir pikirini, ýagny Dagystandaky “terroristlere garşy göreşde” ors goşunynyň goşulandygyny tassyklady.
Malaşenko goşun girizmegiň ýagdaýy köşeşdirmejekdigini çak edýändigini aýdýar, ýatyşdyrmagyň deregine bu hereketiň gürrüňi edilýän respublika barada Kremliň ýalňyş syýasat alyp barýandygyna güwä geçýändigini aýratyn nygtaýar.
“Putiniň aňyna ornan ýekeje zat – uruşmak, has köp esger ýollamak. Netijesi boş. Olar muny şu wagta çenli birnäçe sapar edip gördüler we iş ýüzünde bu ýagdaý Dagystanda graždanlyk urşunyň barlygyny subut edýär” diýip, Malaşenko aýdýar.
Putine görä, Orsýetiň alyp baran ýörite operasiýalarynda 479 sany “garakçy” saklanyldy, 313 sany “terrorçy” öldürildi. Öldürilenleriň 43 sanysy Demirgazyk Kawkazdaky pitne “ýolbaşçylary” ekeni
.
Emma Waçagaýewiň pikirine görä, gurnalan operasiýalar Dagystana duýarlykly tasir ýetirmändir: “Biz Inguşystana ýa-da bolmasa Kabardino-Balkariýa seredenimizde, durnuklylygyň alamatlaryny görmegimiz mümkin. Häkimiýetler göreş alyp barmaga çalyşýarlar we pitnçeilere garşy örän çynlakaý işler alyp barýarlar. Häkimiýetler gürrüňi edilýän ýerlerde ýagdaýy gözegçilikde saklap bilmeselerem, ýaragly çykyşlaryň artmagynyň öňüni alyp bilipdirler. Emma Dagystanda biziň soňky 4 ýylda gören zadymyz – diňe gozgalaňyň öjükmegi. Biz entäk bu ýerde üstünlik gazanmadyk. Meniň pikirimçe, üstünlige ýetmek üçin, entäk köp işler edilmeli.”


text:
Eger-de türkmenistanlylardan Messi, Ronaldo kim diýip sorasaň, hatda futbol janköýerleri bolmadyk ildeşlerimiziň hem köpüsiniň iň bolmanda “olaryň atlaryny bir ýerde eşidipdim” diýip jogap berjekleri az däldir.
Emma Çaryýar Muhadow kim bolupdyr diýip sorasaň, hatda futbol janköýerleriňem jogap bermän ýaýdanjaklary köp bolsa gerek. Ýogsa, Çaryýar Muhadow Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasynyň taryhynda iň gowy hüjümçileriniň biri hasaplanýar. Ol ýygyndy komandanyň düzüminde 1992-99-njy ýyllar aralygynda 13 gol geçiripdi.
Bu ýagdaý türkmen futbolunyň häzirki hal-ýagdaýyny suratlandyrýan mysallaryň diňe biri. Türkmenistanlylar öz futbolçylarynyň atlaryny bilmeýişleri ýaly olaryň üstünliklerinden hem köplenç bihabar. Çünki türkmen futbolçylarynyň üstünlikli çykyş eden halkara ýaryşlary ýok diýen ýaly.
Bu aralykda resmi metbugatda türkmen futbolynyň ösüşdedigini mahabatlandyrmak üçin her ýyl ýurtda geçirilýän Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara ýaryşda türkmen futbolçylarynyň gazanýan netijeleri mysal hökmünde getirilýär.1995-nji ýyldan bäri 19 gezek geçirilen bu halkara ýaryşda 16 gezek türkmen futbolçylary üstünlik gazandylar.
Halkara arenada...
Şol bir wagtda hem daşary ýurtlarda geçirilýän halkara we regional ýaryşlarda türkmen futbolçylarynyň üstünlikli çykyş edip, ýeňiş gazanan ýaryşlary örän az. Geçen ýyl Balkan komandasy Aziýa futbol konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny eýeledi diýäýmeseň, şondan başga türkmen futbolçylarynyň halkara ýaryşlarda uly üstünlige eýe bolan gezegi ýok.
Balkan komandasynyň gatnaşan bu ýaryşy Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň futbol klublary üçin gurnaýan ýaryşlarynyň arasynda iň pesi. Bu ýaryşdan derejesi boýunça ýokary futbol taýdan “ösen” komandalar üçin Aziýanyň çempionlar ligasy hem-de “ösüp barýan” komandalar üçin Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň kubogy ugrunda ýaryşlar gurnalýar.
Şeýle-de Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy 2010-njy we 2012-nji ýyllarda Aziýa futbol konfederasiýasynyň kubogy ugrundaky ýaryşyň finalyna hem çykyp bilipdi. Emma şonda biziňkiler iki gezegem Demirgazyk Koreýanyň futbolçylaryndan ýeňildi.
Şu ýyl geçirilen ýaryşda-da Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy üstünlikli çykyş edip bilmedi. Türkmen futbolçylary öz toparlarynda üçünji orny eýeläp, finala çykyp bilmän galdylar. Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy diňe öz toparyndaky iň soňky dördünji orny eýelän Laosyň komandasyny ýeňip bildi. Owganystanyň we Filippinleriň komandalaryndan degişlilikde 3-1 we 2-0 hasaby bilen ýeňildi.
Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy şu ýyl Braziliýada geçýän Dünýä çempionatyna gatnaşmak üçin Aziýa konfederasiýasy tarapyndan geçirilen kwalifikasiýa ýaryşynda hem şowly çykyş etmedi. Türkmen futbolçylary indoneziýaly futbolçylar bilen birinji duşuşykda 1-1 hasap bilen deň oýnap, ikinji duşuşykda bolsa 3-4 hasap bilen ýeňildiler.
Ýoldaşlyk duşuşyklar
Şol bir wagtda hem Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy ýokarda agzalan ýaryşlardan başga halkara derejesinde geçirilýän ýaryşlarda çykyş etmeýär. Hatda biziň komandamyzyň daşary ýurtlaryň milli ýygyndy komandalary bilen iň soňky gezek ýoldaşlyk duşuşyklaryny haçan geçirendigi janköýerleriňem köpüsiniň ýatlaryna düşmeýän bolsa gerek?
Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasynyň ýoldaşlyk duşuşygy iň soňky gezek iki ýyl mundan ozal 2012-nji ýylda Rumyniýanyň komandasy bilen geçirilipdir. Emma şondan soň Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy bu hili duşuşyklary geçirmändir. Şol duşuşykda hem türkmen futbolçylary 4-0 hasaby bilen ýeňlipdiler.
Halkara futbol federasiýasynyň, FIFA nyň, milli ýygyndy komandalaryň 2014-nji ýylyň iyun aýyndaky reýtinginde 207 orunlyk reýting basgançagynda Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy 143-nji oruny eýeleýär.
Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasy FIFA-nyň reýtinginde özi üçin iň gowy netijäni 10 ýyl mundan ozal görkezip, 2004-nji ýylyň aprel aýynda türkmen komandasy 204 orundan ybarat reýting şkalasynda 86-njy ýerde ýerleşdirilipdi.
Türkmenistanyň milli ýygyndy komandasynyň häzirki tälimçisi Rahym Gurbanmämmedow. Ol 2013-nji ýylda Aziýa futbol konfederasiýasynyň prezidentiniň kubogyny eýelän ýurduň ”Balkan” komandasynyň hem tälimçisi.


text:
Ýakynda sil heläkçiligi ýüz beren Orsýetiň Krasnodarsk oblastynyň Krymsk raýonynyň ýolbaşçysy Wasiliý Krutko we Krymsk şäheriniň meri Wladimir Ulanowskiý ýekşenbe güni tussag edildi.
Mundan daşary, bu şäheriň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça duýduryş komitetiniň başlygy Wiktor Ždanow hem ýekşenbe güni tussag astyna alyndy.
Orsýetiň häkimiýetleri bu resmileriň tebigy betbagtçylyk bilen baglanyşykly öz resmi borçlaryny ýerine ýetirmändikleri üçin tussag edilendiklerini aýdýarlar.
Şu aýyň başynda Krymsk raýonynda ýüz beren şol güýçli sil heläkçiliginde 170-den gowrak adam ölüpdi.


text:
Ukrainada protestleri çäklendirýän kanunyň güýçlendirilmegi halkara derejesinde berk tankyt edildi. Ýewropa Bileleşigi we ABŞ bu ýagdaý bilen baglylykda “çuňňur aladalanma” bildirdiler.
Penşenbe güni parlament tarapyndan tassyklanan täze kanun köçe protestlerini çaklendirýär we häkimiýet başyndaky syýasy partiýanyň agzalarynyň köpçüliginde bolan parlamentiň eldegrilmezlik mümkinçiligini güýçlendirýär.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katrin Aşton bu kanunyň “Ukrainanyň raýatlarynyň esasy hak-hukuklaryny çäklendirýändigini” aýtdy. ABŞ-nyň Döwlet departamenti täze kanunyň Ukrainanyň demokratik kadalaryny berjaý etmek borçlaryny şübhe astyna goýýandygyny nygtady.
Ukrainanyň oppozision lideri Witaliý Kliçko Ukrainada diktaturanyň “güýçlenýändigini” belledi. Ukrainanyň parlamentiniň agzasy Anatoliý Hrytsenko özüniň wezipesinden çekilýändigini “Faceebok” arkaly habar berdi. Hrytsenko Ukrainany Demirgazyk Koreýa bilen deňeşdirdi.
Ukrainanyň öňki premýer-ministri häzir tussaglykda saklanýan Ýuliýa Timoşenko oppozisiýany täze kanunyň güýje girmegine ýol bermezlige çagyrdy.


text:
ÝB-niň iki wekili ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiçden türmä basylan ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň günäsini geçmegini sorady.
Timoşenkonyň aklawçysy Serhiý Wlasenko anna güni bolan metbugat ýygnagynda Ýewropa Parlamentiniň öňki prezidenti Pat Koks bilen Polşanyň ozalky prezidenti Aleksandr Kwaşniýewskiniň anna güni bolan duşuşykda Ýanukowiçden günä geçmegi sorandygyny aýtdy.
Koks bilen Kwaşniýewskiý penşenbe güni Harkowda Timoşenkonyň saklanýan türmesine baryp gördüler.
Wlasenko Timoşekonyň bilagry üçin Germaniýada bejergi almak teklibini kabul edendigini aýtdy.
Timoşenko 2009-njy ýylda Orsýet bilen baglaşylan gaz ylalaşygyna degişli jenaýat sebäpli 2011-nji ýylda 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol aýyplamalaryň syýasy sebäplidigini aýdýar.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonda belarusly ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň bir topary bilen duşuşyk geçirdi.
Döwlet departamentiniň metbugat sekretary Mark Toner bu aktiwistleriň Belarusda hem-de Birleşen Ştatlarda ýaşaýan belarus aktiwistleridigini aýtdy we olaryň oppozisiýa bilen dahylla däldiklerini nygtady. Emma ol bu aktiwistleriň anyk şahsyýetleri barada maglumat bermedi.
Mark Toner bu duşuşygyň maksadynyň Belarusdaky soňky repressiw çäreleri we ýurtda geçirilen prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşykly wakalary ara alyp maslahatlaşmakdan ybaratdygyny mälim etdi.