text:
Beh Aziyn. Jylan monshaq
«Beh Aziyn» degen laqap atpen tanymal Irannyng jana dәuir әdebiyetining jazushysy, audarmashy, sayasy belsendi Mahmúd Etemadzade 1915 jyly 14 qantarda Rasht qalasynda dýniyege kelip, 2006 jyly 31 mamyrda qaytys boldy. Etemadzade Fransiyada teniz-injener mamandyghy boyynsha bilim alghan.
Ádeby shygharmashylyghyn Ekinshi Dýniyejýzilik soghysta jaralanghannan keyin qysqa әngimelerin jariyalaumen bastap, Shekspiyr, Balizak, Romen Rollan men Sholohovtyng shygharmalaryn audarumen jәne týrmedegi estelikterin jazumen jalghastyrdy. Onyng ataghy «Aptanyng kitaby» degen aptalyqtaghy bas redaktorlyq qyzmeti men Jazushylar odaghyndaghy tóraghalyghymen shygha bastady. Beh Azindi danqqa bólegen shygharmasy – «Sharua qyzy» romany. Jazushynyng «Jylan monshaq» әngimesi týpnúsqadan qazaq tiline túnghysh ret audarylyp otyr.
Gýlnәr kýnning astynda sәkide otyr. Qasyna sýrmedan, qyna qaynatqysh, opa-dalap qoydy. Qolyna әielder monshada qoldanatyn mys ainany alyp, alansyz boyanugha kiristi. Ýy júmysynan qazir ghana bosady. Kýieui sheberhanasyna ketken song tanghy astyng dastarhanyn jinap, shәinek, kese tasityn tabaq pen tәrelkelerdi hauyzgha aparyp, shayyp aldy. Sodan keyin bólmeni sypyryp, eki-ýsh tósek jaymany judy. Endi kýn batqansha, kýieui әdettegidey keshki asqa nan, jemis, kýnjit haluasyn, janghaq pen taghy basqa nәrselerdi tórtbúryshty oramalyna týiip әkelgenshe Gýlnәrding qoly bos, ýide jalghyz otyrady.
Ekeui ghana túratyn. Qalada ózderinen basqa eshkim joq edi. Qúrqyltaydyng úyasynday ýilerining kýnge qaraghan eki bólmesi, búryshy baspaldaqqa úlasyp, su qoymasynyng shýmegine jetetin, jerine kirpish tóselgen aulasy bar.
Balalary bolmady. Gýlnәr ústa Japargha әiel bolyp, onymen qol ústasyp, auyldan kelgennen beri ýsh ret týsik tastady. Eshqaysyn tórt aigha jetkizbedi. Monshashylardyng kenesi men jergilikti әiel dәrigerlerining dәri-dәrmekterinen payda bolmady. Gýlnәr bala sýimedi. Qyryqtyng qyrqasyna endi ghana ilingen kýieui oghan asa alandamady. Kelinshegi әli jas, bar bolghany on toghyzdan jiyrmagha endi shyqty. Qúday qalasa, uaqyt kóp. Alayda Gýlnәrgha ýide jalghyz qalghanda ermek bolatyn bir sәby kerek edi. Amal ne, taghdyrdyng basqa salghanyn kóredi.
Gýlnәr alaqanday aulasynda birneshe tauyq ben qorazdy torgha qamap ústady. Kýieui tordyng ishine salyp, bir júp shymshyq satyp әkeldi. Úzaq kýndergi serikteri osylar edi. Esigin eshkim ashpaytyn. Ózi de kórshi әieldermen aralaspaytyn. Búryn tozdyrghan tórt kóilekterine bola ne pisiru kerektigi, qayda baryp, qalay kiyinu kerektigi turaly olardyng aqylgóisigenin qalamady. Gýlnәrding olarda isi joq. Ózining jas әri súlu ekenin, bazardaghy etikshi Japar ústanyng búl degende janyn qiyatynyn bildi. Búdan basqa ne kerek?
Gýlnәr kýnning astynda, sәkining ýstine jayghasyp, boyanyp otyrdy. Aynagha qarap, kýlimsiredi. Ernin tistep, alaulap janghanynan lәzzat aldy. Qylymsyghan kózin audaryp-tónkerdi. Nazdanyp, qasyn kerdi. Kýlimsiredi. Qabaghyn týidi. Sýiiskisi keldi. Tandayyn taqyldatty. Sol kýnderi keng taraghan әuleki әndi ynyldap aitty. Ánning әuenine eltip, myng búraldy. Qatty berilip ketkeni sonday, kenet qúlaghyna bir dauys estildi. Gýlnәr tang qalyp, seltiyip túryp qaldy. Basyn kóterip, keybir kezderi balalary bastaryn qyltityp, qarap túratyn kórshining ýiining tóbesine qymsyna qarady. Quanyshqa oray, eshkim bolmady. Erinining ýsti terlep ketken Gýlnәr tereng dem aldy. Kenet kózi dualdyng búryshyna týsti. Jon arqasynyng qyzyly birtindep aqshulan tartyp, kerisinshe bauyrynyng aq týsi alqyzylgha auysqan, úzyn, jinishke jylan jogharydan týsip kele jatty. Múnday qashyqtyqtan Gýlnәr bauyrymen jorghalaushynyng kózin tap basyp kóre almaghanymen, ótkir kózining jarqyly ónmeninen ótti. Jýregi tas tóbesine shyqty. Shynghyryp, kózi baqyrayyp, jylangha tesile qarady. Tosynnan jogharydan taghy bir nәrse qúlap, auladaghy kirpishterding ýstinde eki myndyq tiyn siyaqty synghyrlady. Jylan basyn búryp, ýiding tóbesining artyna enip, әp-sәtte kózden ghayyp boldy.
Gýlnәrding kónili ornyna týsti. Týregelip, bir kózimen jerge, ekinshi kózimen tóbege qaraghan kýide auladan birdene izdey bastady. Eki kirpishting arasynan jyltyraghan nәrseni kórse de, sene almady: altyn tiyn! Gýlnәr jinishke shybyqpen ony audaryp-tónkerip, jan-jaghynan qarady. Patshanyng altyn soghatyn aulasynan tap qazir shyqqanday altyn tiyn eken. Jas kelinshek oghan qol tiygizuge qoryqty. Jady bolyp jýrmesin! Gýlnәr pismillәsin aityp, biletin dúghasyn erinining úshymen oqyp, ýshkirdi. Biraq týk ózgergen joq: tiyn jymyn-jymyng etip jyltyrap, oghan kýlimsiregendey boldy. Gýlnәr qolyn sozdy. Biraq esine taghy bir nәrse týsti. Tostaghandy sugha toltyryp, tiyndy ýsh qaytara judy. Sodan keyin ony kýnning astyna qoyyp, biraz ainaldy. Keudesin shattyq kernedi. Qazir qolyna ústap túrghan, oghan tiyesili altyn aqshanyng buy ony kókeyindegi kez kelgen saual men alandaushylyqtan aiyrdy.
Degenmen búl ne boldy ózi? Qaydan keldi? Sonshalyqty әsem ainalyp, jaghymdy dybys shygharghan, týsi de әdemi, sýikimdi, dóngelenip oralghan jәndikke tiynnyng qanday qatysy bar?
Gýlnәr kýlimsiregen kýide altyndy kirpishting betinde dóngeletip, synghyrlatty. IYә, altyn tiyn men jylannyng arasynda qanday baylanys boldy? Rasynda, kózi dúrys kórdi me ózi? Naghyz jylan ba eken? Gýlnәr asa senimdi bolmady. Mýmkin qatelesken shyghar? Kózine qos kóringen bolar? Biraq myna altyn tiyn qaydan keldi? Bәlkim kóshede bireu «býk nemese shik» dep tiyn laqtyrdy ma eken? Sodan tiyn dóngelep, aulagha týsken. Onday bolsa, nege esikti eshkim qaqqan joq? Nelikten eshkim súrap kelgen joq?
Gýlnәr alandap, altyn tiyndy alaqanyna qysty da, ýiding esigin jartylay ashyp, kóshening bas-ayaghyna úrlana qarady. Eshqanday dybys shyqpady, jýrginshi de kórinbedi. Dualdyng týbindegi it basyn eki ayaghynyng astyna tyghyp, mýlgip jatty. Kóshening sonynda eki bala topyraqta oinap otyr. Gýlnәr esikti senimmen jauyp, búrynghy ornyna jayghasty.
Búl joly ainadaghy kózi kýlimsirep, opanyng nәzik perdesi ay sәulesindey balghyn jýzin japqanymen, jýreginde әdettegi tynyshtyqtan aiyrghan elegizu boldy.
Ol isin nemqúrayly ayaqtap, altyn tiyndy opa-dalaptyng qorabyna salyp, múzdatqyshtyng týbine qoydy. Biraq búl onyng abyrjuynyng bastamasy ghana edi. Ne isterin bilmedi. Torlary oryndyqtyng janyndaghy baghanda ilinip túrghan shymshyqtardy sipap, oinaghan boldy. Sodan keyin shúbar tauyghy júmyrtqalaghan shyghar degen syltaumen tauyqtardyng úyasyn qarady. Bólmege taghy bardy. Tigin qorabyn alyp, qaqpaghyn ashty. Jamamaq bolyp, kýieuining kóilegining etegin ústady. IYne pisken kýide oiy san-saqqa jýgirgenimen, dәiim bir suretke shoghyrlandy: altyn tiyn! Gýlnәr odan birese syrgha, birese bilezik, birese alqa jasady.
Biraq sol kýn ózine úzaq bolyp kórindi. Kýieui kelgen kezde Gýlnәr esikti tolyq ashpastan, әdettegidey kýlimsiregen kýide, biraq azdap abyrjyp: «Kelding be, ústa! Ne әkeldin?» – dep súrady. Jauabyn kýtpesten, nan men jeytin nәrseler týiilgen oramaldy alyp, onymen bólmege ere kirdi. Gýlnәr sol keshte kýieuin qatty jaqsy kórdi. Kóp sóilep, kóp kýldi. Júmysynyng qalay bolghanyn súrady. Múnyng bәrin qapastan qashatyn qústar siyaqty kónilindegi qúpiyasy mәlim bolmauy ýshin istedi. Ekeui týndi quanyshpen ótkizip, jaqsy úiyqtap túrdy. Tang atyp, kelesi kýn de әdettegidey bastaldy. Syrttay qaraghanda ómirlerinde eshqanday ózgeris bolghan joq. Ústa Japar ózining qorash júmysyna bazargha ketti. Gýlnәr da asyqpay, ýidi sypyryp, sharuasyna kiristi. Kýn sәkining ýstine týsken kezde Gýlnәrdyng da júmysy ayaqtalghan edi. Ádettegidey boyanugha kiristi. Biraq kózi ýiding tóbesining shetin andumen boldy. Eshqanday oqigha bola qoyghan joq. Degenmen Gýlnәr bos ýmittenetindey sonshama anqau emes edi. Kózin sýrmelep jatqan kezde ainagha bir qyrymen qarap túrdy. Kenet dualdyng ýstinen qarqyldap qargha úshty. Jas kelinshekting jýregi qysylyp, janaryn joghary kóterdi. Keshegi jylan jalynday jarqyrap, dualdan asyp kele jatty.
Gýlnәr qoryqqannan aighaylap, ornynan túrmaq bolyp, talpyndy. Jylannyng dualdyng jarty jolynan keri qaytqanyn, keshe sonyng artynda joghalyp ketken jaqqa bara jatqanyn kórgende kónili ornyna týsti. Demin alyp, mandayyndaghy suyq terdi sýrtpek boldy. Sol sәtte eki myndyq tiyn siyaqty bir nәrse auladaghy kirpishterding ýstinde shyr ainaldy. Gýlnәrding auzy ashylyp qaldy. Jýregi dýrsildep, denesi qyzyp, boyyn qorqynysh biyledi. Esine diilar men periler, arbau týsti. Eriksiz Qúdaygha bet búrdy. Erinining úshymen dúgha oqyp, ózin ýshkirdi. Biraq armanyn ayalap: «Qúdayym-au! Taghy bir tiyn ba? Osymen ekeu bolghany ma? Búlardan bir syrgha jasatyp alam ba?» – dedi.
Jas kelinshek shattanyp ornynan túryp, auladan tiyn izdeuge kiristi. Su qoymasy baspaldaghynyng aldyna týsken altyn tiyn tiri kóz siyaqty qarap jatty. Búl joly da Gýlnәr kóze әkelip, tiyndy ýsh ret juyp, qolyna alyp, ainaldyra qarady. Tura keshegi altyn tiyn sekildi eken. Kýlimsirep, sybyrlaghan kýide sәkining janyna baryp, ózi oraghan aldynghy altyndy alyp, kýnning astynda olarmen biraz oinap, alaqanynda synghyrlatty. Aytpaqshy, myna ekinshi altyn tiyn ózine kóbirek әser etti. Onymen ýmiti oyanyp, odan әri ýlghaya týsti. Gýlnәrdi qiyal qanatyna mingizip, alys kókjiyekterge jeteledi. Biraq azdaghan alandaushylyqtan aryla almady. Osy eki kýngi oqighany ústa Japargha qalay aitady? Ayta ma? Kýieui sene me? Jaman oilamay ma? «Bir gәp bar-au…» demey me? Is nasyrgha shauyp, úrysqa, janjalgha, qol kóteru men jylaugha úlaspay ma? Onda Gýlnәr ne isteydi? Kýieuining kónilinen kýdikti qalay joyady? Óz kózimen jylandy kórui ýshin onyng keluin kýttirip qoya ma? Qosh delik. Jylan kelmese she? Onda masqara bolghany. Kim estise de, kýieuiniki jón deydi. Aytpasa, bilmeydi. Eshtene demeu kerek.
Qaranghy týsti. Kýieui ýige oralyp, eshteneden habarsyz kýide taghy bir týndi әielimen quanyshpen ótkizip, tanerteng júmysyna ketti. Ol shygha salysymen esikti japqan Gýlnәr birden múzdatqyshtan tiyndardy alyp shyqty. Olar kelinshekting alaqanynda synghyrlady. Gýlnәr kýlimdep, quanyp, búrandap biyledi. Kónili kóterilip, ýy sharuasyn yqylaspen atqardy.
Sodan keyin kýndelikti әdetinshe opa-dalabyn әkelip, shashyn jóndep, boyanugha kiristi. Sonymen sol kýni jәne taghy birneshe kýnde jylan oilamaghan jerden payda bolyp jýrdi. Áyel de ony kózi shalysymen ornynan atyp túryp, aighay salatyn. Jylan da kelgen izimen keyin qaytatyn. Auzynan әr joly altyn tiyn týsip, kirpishting ýstinde synghyrlaytyn. Bir tanghalarlyghy, әr joly әielding qoryqqan ýninen jatsynghandyq azayyp, kerisinshe, nazdanu men erkelik seziletin. Jylan da basynda qashugha dayyn bolyp, saqsynghanymen, endi kóbirek jaqyndap, keterinde de bayau qozghalyp, ayaldap, basyn búryp, qyzyl, jinishke úzyn denesin әsem qozghaltatyn boldy. Bir kýni Gýlnәr boyanyp jatqan kezde kózi barlyq jerdi baqylap túrghanyna qaramastan, jylan jymyn bildirmesten, janynan payda bolyp, jerde jatqan beldemshesining ýstinde jorghalap bara jatty. Kenet Gýlnәrding qúlaghyna jartylay jabyq shýmekten syldyrap aghatyn suday әlsiz suyl estildi. Qúddy bireu sybyrlaghanday boldy. Aqyryn bolghany sonday, belgisiz qúzyrdy sezinuden basqa eshteneni týsinu mýmkin emes edi. Gýlnәr demin ishinen alyp, qúlaghyn tikti. Biraq ishinen kórshining ýiindegi mәjnýn taldyng bútaqtaryn qozghaltqan jel bolar nemese qúrghaq japyraqtarmen tóbede oinap jýrgen mysyq shyghar dep oilady. Kýtpegen jerden Gýlnәr qyzyl shәii dorbagha salyp qoyghan osy uaqytqa deyin alghan jeti altynnan da iri, jana tiyndar kilemning ýstinde domalap, kirpishting ýstinde synghyrlady. Gýlnәrding auzy ashylyp qaldy. Kózine jaqpaq bolghan sýrmening tayaqshasy men mys ainany jyldam jerge qoyyp, qolyn algha sozyp, tiyndy aldy. Biraq sol kezde sausaqtary júmsaq, jyly bir nәrsege tiydi. Jylan bayau keri sheginip, basyn kóterdi. Jartylay ashylghan auzy kýlimsiregendey kórindi. Onyng kishkentay kózi jyly, ótkir núrmen әielge qadaldy. Gýlnәr estidi me, әlde oilady ma: «Aqtamaqgýlim, aqjúparym, qoryqpa!» – degen ýn shyqty. Bir qyzyghy, Gýlnәr qoryqqan joq. Onyng boyynda anamyz Hauany kýieuimen Qúdaydyng beyishinen qughan jәndikten adamdar qorqatyn ejelgi qorqynysh pen qarghystyng esh belgisi bolmady. Ekeui eski dostar siyaqty, aralary eshqashan bólinbegen sekildi kórindi. Soghan qaramastan, Gýlnәr ne aitaryn, ne isterin bilmedi. Bir ornynan tapjylmay, oghan qarap otyrdy. Aynala tym-tyrys kýige enip, qozghalys toqtady. Qapastaghy shymshyqtar da demderin ishinen aldy. Auladaghy sebettegi tauyq pen qoraz da dybystaryn shygharmady. Tipti kóshedegi kókónis satushy men tilenshining auyzdaryna da qúm qúiyldy. Qarghalardyng jaqtary semip, itter ýruden qaldy. Jylan Gýlnәrding qasynda oralyp jatty. Keyde basyn sozyp, jinishke, ýshkir tilin ottyng úshqyny siyaqty syrtqa sumandatty. Gýlnәr oghan qarap, kenet, belgisiz bir kýige týskenin sezdi. Boyyn әlsizdik biylep, tәtti úiqy qysty. Qabaghy auyrlap, kilemshening ýstine jantaydy. Betining eki úshy kýnning qyzuynan núrlanyp, ernining ýsti shyp-shyp terledi. Jylannyng basyn aqyryn sipap, ishinen: «Eger kýieuim osynda bolyp, meni kórgende…» – dep oilady. Kóz aldyna sәske týsting túmanyna batyp, jayqalghan ýlken baq pen keng hauyzdaghy qara japyraqtardyng betindegi aq lalagýlderding jýzip jýrgeni elestedi. Jer-dýnie kólenkege, jartylay jasyl sayagha malynyp, týrli-týsti gýlge orandy. Samal jel júmsaq ta masaytatyn iyisti barlyq jerge taratty. Gýlnәr shegirshin men shynar aghashtarynyng biyik shatyrynyng astynda, pil sýiegi men qaraghashtan jasalghan tósekte jibekke oranyp jatty. Búryn kórmegen, tanymaghan, biraq qazir búl ómirde bәrinen artyq, janyna jaqyn keng iyqty, juan bilekti, úzyn boyly jas jigitting qúshaghynda kerildi. Jigitting qara kózinen jandy sharpityn qúmarlyq esip, alapat kýshpen kelinshekti qúshaghyna aldy. Gýlnәr óz bolmysyn bir sәtte esinen shygharghan osynday tәtti sezimdi eshqashan bastan keshken emes. Barlyq sezimi aralasyp, әrqaysynan bir-birine qaray jol ashylghanday boldy: kórgeni, estigeni men iyister ashynasynyng sezimderimen aralasyp, onyng túla boyyn kernedi.
Ekeui eliktiretin neshe týrli oiyn oinady. Gýlnәr bir kezde jigitting qúshaghynan bosap, jartylay jalanash, ýstindegi júqa jibek kóilekpen baqta seruendedi. Raushan gýlderi men aqgýlderding tasasyna tyghylyp, kókek pen týrkepterding dauysyn salyp, búlbúlsha sayrady. Aghashtan alma men shabdaly ýzip, tistedi. Sәlden song jigit te sýiiktisin izdeuge asyghyp, sonynan shyqty. Gýlnәr elikting laghynday ýrkip, syqylyqtap jýgirdi. Sonynda jýrekting yrqyna kóndi. Biraz uaqyt ótti. Jel japyraqtary tógilgen bútaqtargha qonaqtady. Auadan topyraqtyng ashy iyisi shyqty. Týnergen aspannyng tóbesinen búlt tóndi. Baq jalanashtanyp, toghandaghy lalagýlder solyp qaldy. Aspan jylap, suyq týsti. Gýlnәr jigitti keudesine qapsyra qúshaqtady. Býkil denesimen oghan jabysty. Alayda tәnin ayaz lebi qarydy. Boyyn diril biyledi. Kózi júmylyp, qúshaghy óz-ózinen bosady. Ernindegi sýiisti múz basty.
Kýieui keshke amalsyzdan kórshining ýiining tóbesi arqyly aulagha endi. Gýlnәr sәkining ýstinde úiyqtap jatty. Qasyna mys aina men sýrmedan, opa-dalap, ishine jeti altyn tiyn salghan kishkentay dorbany qoyypty. Bir ýlken altyn tiyn qolynan syrghyp ketipti. Kelinshekting mәrmәrday keudesinde oralyp jatqan jylan otaghasy men onyng sonynan ere kelgen birneshe kórshi әielding dausyn estip, ýiding tóbesine qaray jyldam jorghalap, kózden ghayyp boldy. Kýieui altyn tiyndardy múqiyat qarap, qayta sanap, dorbagha salyp jatqanda kórshining jas kelinshegining ótkir kózi Gýlnәrding keudesindegi aq týsti eki týiir monshaqqa týsti. Ne ekenin bildi. Quana qolyn sozyp aldy da, oramalyna týiip, keudesine basty. Endi kýieuining ekeuining mahabbatyna mәngilik adal bolatyndyghyna senimi artty.
Parsy tilinen audarghan Aynash Qasym
Abai.kz


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň 2012-nji ýylyň 13-nji iýunyndaky 330 belgili buýrugy bilen tassyklandy
Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan 2012-nji ýylyň 26-nji iýunynda 650 san bilen bellige alyndy.
Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüni hakynda düzgünnama
I. Umumy düzgünler
1. Şu Düzgünnama, Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 160-165-nji maddalaryna laýyklykda taýýarlandy we Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşykda bolan harytlary wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirmegiň we olara gözegçilik etmegiň tertibini kesgitleýär.
2. Wagtlaýyn alyp gitmek - Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşykda bolan harytlaryň, alnyp gidiliş gümrük paçlaryny tölemekden şertli doly boşadylyp hem-de harytlara Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen ykdysady häsiýetli gadaganlyklar we çäklendirmeler ulanylmazdan, Türkmenistanyň gümrük çäginiň daşynda wagtlaýyn ulanylyp bilinýän gümrük düzgüni.
3. Wagtlaýyn alnyp gidilen harytlar, daşamagyň (ulagly daşamagyň), saklamagyň ýa-da ulanmagyň kadaly şertlerindäki tebigy könelmäniň ýa-da tebigy azalmanyň netijesindäki üýtgemelerden başga ýagdaýlarda üýtgewsiz ýagdaýda galmalydyr.
4. Wagtlaýyn alnyp gidilýän harytlar yzyna getirilen mahalynda gümrük edarasy tarapyndan kybaplanylyp bilnen şertinde, Türkmenistanyň gümrük çäginde erkin dolanyşykda bolan harytlary Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň talaplarynyň berjaý edilmegi bilen, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirip bolar.
Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirilýän harytlaryň alnyp gidiliş gümrük paçlaryny tölemekden şertli doly boşadylmagy Türkmenistanyň Gümrük kodeksine laýyklykda amala aşyrylýar.
5. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine:
1) çalt könelýän we beýleki şuňa meňzeş ygtybarly kybaplanmagy mümkin bolmadyk harytlar (sergileri geçirmek üçin görkeziş we mahabatlandyryş maksatlary üçin wagtlaýyn alnyp gidilen halatlar muňa degişli däldir);
2) elektrik, ýylylyk we beýleki görnüşdäki energiýalar (görkezilen harytlaryň kybaplanyp bolmaýandygyna görä);
3) azyk önümleri, içgiler, şol sanda alkogolly içgiler we temmäki önümleri, senagat taýdan öndürilen beýleki temmäki we temmäkiniň senagat çalşyryjylary, derman serişdeleri, sarp edilýän harytlar (sergileri geçirmek üçin görkeziş we mahabatlandyryş maksatlary üçin wagtlaýyn alnyp gidilen halatlar muňa degişli däldir);
4) suwuk ýa-da gaz halyndaky harytlar (sergileri geçirmek üçin görkeziş we mahabatlandyryş maksatlary üçin önümçilikde gaplanan, her biriniň agramy 3 kg köp bolmadyk mukdardaky gaplarda wagtlaýyn alnyp gidilen halatlar muňa degişli däldir);
5) senagat galyndylary (şol sanda radioaktiw, zäherli (awuly), zäherleýji);
6) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kazyýet ýa-da ygtyýarly döwlet edaralary tarapyndan mejbury çäre ulanylan; we beýleki halatlarda, haçanda munuň üçin gümrük edarasynda ýeterlik esas bolanda harytlar ýerleşdirilip bilinmez.
6. Harytlary wagtlaýyn alyp gitmäge rugsat, iş çäginde şeýle harytlar ýerleşýän we olaryň bellenen tertipde gümrük taýdan resmileşdirilmegi amala aşyrylýan gümrük edarasy tarapyndan berilýär.
7. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirlen harytlar babatynda, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüniniň hereketi, şol harytlaryň Türkmenistanyň çägine yzyna getirilmegi ýa-da wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüniniň bellenen tertipde başga gümrük düzgünine üýtgedilmegi bilen tamamlanýar.
II. Harytlaryň wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletlerini bellemek we uzaltmak
8. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine laýyklykda harytlary resmileşdirýän gümrük edarasy, harytlaryň wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletini, şeýle alyp gitmekligiň maksatlaryny we ýagdaýlaryny nazara almak bilen, Türkmenistanyň Gümrük kodeksine laýyklykda belleýär.
9. Gümrük edarasy wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletini bellän mahalynda, harytlary wagtlaýyn alyp gitmäge rugsat almak üçin ýüz tutan şahsyň (deklarantyň) soraýan möhletini, harytlaryň üýtgewsiz ýagdaýda yzyna getirilmek mümkinçiligini hem-de wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletiniň dowamynda harytlary ygtybarly kybaplamagy üpjün edip bolmaklygynyň mümkinçiligini göz öňünde tutmalydyr.
Wagtlaýyn alyp gitmegiň maksady we harytlary wagtlaýyn alyp gitmäge soralýan möhlet, deklarant tarapyndan gümrük edarasyna degişli resminamalaryň berilmegi bilen tassyklanýar.
10. Harytlaryň, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüninde bolmagynyň maksatlaryny we möhletlerini tassyklamak üçin degişlilikde şu resminamalar berlip bilner:
- harytlary ulanmak bilen geçirilýän çäräniň meýilnamasy we maksatnamasy;
- harytlaryň ulanylmagy bilen bagly synagyň, barlagyň, tejribäniň meýilnamasy we maksatnamasy;
- hasaplar we beýleki täjirçilik resminamalary;
- harytlaryň wagtlaýyn alnyp gidilmeginiň maksadyny we möhletini tassyklaýan beýleki resminamalar.
11. Harytlary wagtlaýyn alyp gitmegiň möhletini uzaltmagy, şeýle uzaltma ýeterlik esas bolanda we Türkmenistanyň Gümrük kodeksinde bellenilen talaplar we şertler bozulmadyk bolsa, wagtlaýyn alyp gitmäge rugsat alan şahsyň (deklarantyň) delillendirilen arzasy boýunça wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine laýyklykda harytlary resmileşdiren gümrük edarasy amala aşyrýar.
Harytlaryň wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletiniň uzaldylmagy baradaky berlen arzada şular görkezilmelidir:
- wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine laýyklykda resmileşdirilen harytlardan:
- görkezilen gümrük düzgüninde gözegçilikde saklanyp, wagtlaýyn alnyp gidiliş möhleti uzaldylmaly harytlar;
- Türkmenistanyň gümrük çägine yzyna getirilen harytlar (bar bolanda);
- başga gümrük düzgüninde resmileşdirilen harytlar (bar bolanda) barada maglumatlar (harydyň ady, sany, agramy, tapawutlandyryş aýratynlyklary we ş.m.).
12. Gümrük edarasy wagtlaýyn alyp gitmek möhletini uzaltmak şu aşakdaky ýagdaýlarda ýüz öwrüp biler:
- Türkmenistanyň kanunçylygynda we şu Düzgünnamada bellenen talaplar berjaý edilmeýän bolsa;
- harytlary ygtybarly kybaplamak mümkinçiligi bolmasa;
- munuň üçin gümrük edarasynda ýeterlik esas bar bolsa.
13. Gümrük edarasy tarapyndan bellenen we wagtlaýyn alyp gitmäge rugsatda görkezilen möhletiň çäginde harytlaryň wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüninde bolmagynyň anyk dowamlylygyny wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine harytlary ýerleşdirmäge mälim eden şahs kesgitleýär.
III. Harytlaryň yzyna getirilmegi hakynda borçnama
14. Deklarantyň, harytlary yzyna getirmegi hakynda borçnamasy, şol harytlaryň, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirilmegi barada mälim edilmegi bilen ýüze çykýar.
15. Harytlaryň yzyna getirilmegi hakynda borçnama (mundan beýläk -borçnama) - gümrük edarasy tarapyndan bellenen wagtlaýyn alnyp gidiliş möhletde, wagtlaýyn alnyp gidilen harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine yzyna getirilmegi hakynda, deklarantyň ýazmaça borçnamasydyr.
Harytlaryň yzyna getirilmegi hakynda borçnama deklarant tarapyndan berilmelidir.
16. Harytlar, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine mälim edilen mahalynda borçnama gümrük edarasyna berilýär. Borçnamanyň nusgasy şu Düzgünnamanyň goşundysynda getirildi.
17. Borçnama, Türkmenistanyň gümrük çägine harytlaryň hemmesiniň birwagtda ýa-da borçnama doly ýerine ýetirilýänçä aýratyn tapgyrlar boýunça getirilmegi bilen ýerine ýetirilip bilner.
18. Borçnamanyň hereketi, harytlaryň Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi ýa-da Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda göz öňünde tutulan başga gümrük düzgünine ýerleşdirilmegi bilen bes edýär.
IV. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine mälim edilen harytlary gümrükde resmileşdirmek
19. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüninde harytlaryň bellenilen tertibe laýyklykda gümrük taýdan resmileşdirilmegi Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 30-njy maddasynyň esasynda kesgitlenen ýerde we wagtda amala aşyrylýar.
20. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgünine ýerleşdirilmegi üçin mälim edilýän harytlar gümrük edarasyna ýük gümrük deklarasiýasynyň berilmegi arkaly deklarirlenmäge degişlidir.
Deklarant ýük gümrük deklarasiýasy bilen bir wagtda şu resminamalary:
- borçnamany;
- wagtlaýyn alnyp gidilýän harytlar üçin harydyň ýany bilen iberilýän resminamalary;
- eger wagtlaýyn alnyp gidilýän harytlar beýleki döwlet edaralarynyň gözegçiligine degişli bolsa, şol edaralaryň rugsat beriji resminamalary; we degişliligi boýunça Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň 81-nji maddasynda göz öňünde tutulan beýleki resminamalary gümrük edarasyna bermelidir.
21. Wagtlaýyn alyp gitmäge rugsat berilmeýär, eger-de:
- berlen maglumatlar doly däl ýa-da ygtybarsyz bolsa;
- Türkmenistanyň kanunçylygy we şu Düzgünnama bilen bellenilen talaplar berjaý edilmese;
- munuň üçin gümrük edarasynda ýeterlik esas bolan beýleki halatlarynda.
22. Wagtlaýyn alnyp gidilen harytlara gümrük gözegçiligini olary wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüninde resmileşdiren gümrük edarasy amala aşyrýar.
V. Wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüniniň hereketi tamamlananda harytlary gümrük taýdan resmileşdirmek
23. Bellenilen wagtlaýyn alyp gitmek möhletiniň dowamynda harytlar Türkmenistanyň gümrük çägine yzyna getirilmelidir ýa-da wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüni Türkmenistanyň gümrük kanunçylygyna laýyklykda başga gümrük düzgünine üýtgedilmelidir (Türkmenistanyň Gümrük kodeksine laýyklykda başga gümrük düzgüninde mälim edilmelidir).
24. Türkmenistanyň gümrük kodeksinde göz öňünde tutulan şertler we talaplar berjaý edilen mahalynda, wagtlaýyn alyp gitmegiň gümrük düzgünini eksport gümrük düzgünine üýtgetmäge rugsat berilýär, wagtlaýyn alnyp gidilýän harytlaryň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda Türkmenistanyň gümrük çägine hökmany suratda yzyna getirilmäge degişli bolan halatlary muňa degişli däldir.
25. Wagtlaýyn alyp gitmegiň gümrük düzgüniniň eksport gümrük düzgünine üýtgedilmegine harytlar gümrük edarasyna görkezilmezden ýol berilýär.
26. Yzyna getirilen harytlar:
- bellenilen tertipde doldurylan ýük gümrük deklarasiýasy;
- harytlar, wagtlaýyn alyp gitmek gümrük düzgüninde mälim edilende resmileşdirilen ýük gümrük deklarasiýasynyň nusgasy (asyl nusgasyny görkezmek bilen);
- gümrük taýdan resmileşdirilendigi üçin gümrük tölegleri tölenendigi barada töleg resminamasy;
- yzyna getirilen harytlar üçin harydyň ýany bilen iberilýän resminamalar;
- gümrük maksatlary üçin göz öňünde tutulan beýleki zerur resminamalar gümrük edarasyna berilende gümrük taýdan resmileşdirilýär.
Wagtlaýyn alyp gitmegiň gümrük düzgüni astynda ýerleşdirilen harytlar yzyna getirilen mahaly gümrük gözegçiligi we resmileşdirmesi harytlary wagtlaýyn alyp gitmegi resmileşdiren gümrük edarasy ýa bolmasa Türkmenistanyň başga bir gümrük edarasy tarapyndan, şol harytlary wagtlaýyn alyp gitmegi resmileşdiren Türkmenistanyň gümrük edarasynyň (gümrükhananyň) ýazmaça rugsady bilen amala aşyrylýar.
27. Wagtlaýyn alnyp gidilen harytlar başga gümrük düzgüninde mälim edilen mahalynda olaryň gümrük taýdan resmileşdirilmegi, Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda mälim edilýän gümrük düzgünine harytlary ýerleşdirmek üçin bellenilen talaplar we şertler hem-de şu Düzgünnama bilen kesgitlenen aýratynlyklar göz öňünde tutulyp amala aşyrylýar.
28. Wagtlaýyn alnyp gidilen harytlar başga gümrük düzgünine ýerleşdirilen mahalynda, saýlanan gümrük düzgünine laýyklykda Türkmenistanyň gümrük kanunçylygynda göz öňünde tutulan gümrük tölegleri tölenilmäge degişlidir.
29. Wagtlaýyn alyp gitmegiň gümrük düzgüninde ýerleşdirilen harytlar Türkmenistanyň çägine yzyna gaýtarylyp getirilýänçä ýa-da bellenen tertipde başga gümrük düzgünine ýerleşdirilýänçä gümrük gözegçiliginde bolýar.
30. Wagtlaýyn alyp gitmegiň gümrük düzgüniniň talaplaryny we şertlerini berjaý etmedik şahs Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Köp soralýan soraglar
Sorag: Edara görnüşli taraplardan başga, hususy telekeçiler azyk harytlarynyň haýsy görnüşlerini eksport edip bilýär?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda çykaran 9925-nji karary bilen tassyklanylan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawyna (4-nji goşundy) laýyklykda, hususy telekeçileriň we şahsy taraplaryň şu azyk harytlaryny (önümlerini) Türkmenistanyň çäginden daşary alyp gitmegine rugsat berilýär:
1.Alkogolly içgiler
2.Mineral suw
3.Alkogolsyz içgiler
4.Gök we bakja önümleri, ir-iýmişler
5.Makaron önümleri
6.Ary baly
7.Nahar duzy
8.Pomidor goýutmasy
9.Doňdurma we düzüminde kakao bolan ýa-da bolmadyk iýmitlik buzuň beýleki görnüşleri
10.Mineral bejeriş suwlary
11.Gaplanan gök we miwe önümleri
12.Süýji-köke önümleri
13.Balyk konserwleri
14.Pagta ýagy
Sorag: Edara görnüşli taraplardan başga, hususy telekeçileriň Türkmenistandan buýan köküni we buýan köküniň şiresini eksport etmekleri üçin gümrük edarasyna haýsy resminamalar berilýär?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp gidilmegi (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawynyň (2-nji goşundy) üçünji bölegine laýyklykda, buýan kökini we buýan köküniň şiresini şahsy taraplaryň Türkmenistandan alyp gitmegi (ibermegi) gadagan edilýär.
Sorag: Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda hususy telekeçilere (şahsy taraplara) bugdaýy, tüwi-şalyny we beýleki däneleri Türkmenistandan alyp gitmek (ibermek) gadagan edilýär. Däneli ösümliklere däl-de, kösükli ösümliklere degişli bolan mäşiň dänesi hem alnyp gidilmegi (iberilmegi) gadagan edilen dänelere degişlimi?
Jogap: «Däneçilik hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda, «däne» diýlip, azyklyk,tohumlyk, ot iýmlik we tehniki maksatlar üçin peýdalanylýan däneli, kösükli we ýag alynýan ekinleriň dänesine düşünilýär. Şoňa laýyklykda, mäş dänesi hem alnyp gidilmegi (iberilmegi) gadagan edilen dänelere degişli bolup durýar.
Sorag: Daşary ýurt harytlary Türkmenistanyň çäginde gaplanylyp reeksport edilmegi üçin getirilen ýagdaýynda gümrük taýdan resmileşdirmek işleri üçin laýyklyk sertifikaty zerurmy?
Jogap: Daşary ýurt harytlary Türkmenistanyň çäginde gaplanylyp reeksport edilmegi üçin getirilen mahaly gümrük ammary gümrük düzgünine mälim edilen ýagdaýynda, «Sertifikatlaşdyrmak hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň 14-nji maddasyna laýyklykda, ol harytlar sertifikatlaşdyrylmaga degişli bolmaýar. Şonda ol harytlar gümrük ammarynda gaplanylyp, reeksport edilmäge degişli bolýar.
Sorag: Gysylan gaz üçin ballonlary (kislorod ballonlary) hususy telekeçiler tarapyndan Türkmenistanyň çäginden alyp gitmegiň düzgünleri nähili?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp gidilmegi (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda gysylan gaz üçin ballonlary (kislorod ballonlary) şahsy taraplara Türkmenistandan alyp gitmek (ibermek) gadagan edilýär.
Sorag: Eksport daşary söwda şertnamalaryny Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal birzasynda bellige almak hökmanmy?
Jogap: «Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň işini kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ýylyň 9-njy iýunynda çykaran
252-nji kararyna laýyklykda, Türkmenistanda öndürilýän harytlary we önümleri döwlet edaralarynyň gatnaşmagynda döredilen daşary ýurtlardaky söwda öýlerine satmak hem-de döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk edara görnüşli taraplaryň we hususy telekeçileriň öz öndüren harytlaryny we önümlerini, şeýle hem döwlet eýeçiligine degişli bolmadyk edara görnüşli taraplardan we hususy telekeçilerden, ilatdan satyn alan, bahasy 200 000 (iki ýüz müň) amerikan dollaryndan (ýa-da şoňa barabar milli puldan ýa-da beýleki daşary ýurt pulundan) köp bolmadyk harytlaryny (çig maly) eksport etmegi bilen bagly şertnamalar birža söwdalaryna gatnaşmazdan baglaşylyp bilner.
Sorag: Hususy telekeçiler (şahsy taraplar) oba hojalyk tehnikalaryny eksport edip bilýärmi?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda, oba hojalyk tehnikalary we olaryň ätiýaçlyk şaýlaryny şahsy taraplara Türkmenistandan alyp gitmek (ibermek) gadagan edilýär.
Sorag: Gara metaldan ýasalan önümler eksport edilende gümrük pajyň möçberi?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda çykaran 9925-nji karary bilen tassyklanylan Hususy telekeçiler we şahsy taraplar tarapyndan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary bellenen harytlaryň sanawy hem-de gümrük paçlarynyň möçberlerine (3-nji goşundy) laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilýän gara metaldan ýasalan önümleriň 1 tonnasy üçin 100 amerikan dollary möçberde gümrük pajy bellenen.
Sorag: Derini we ony gaýtadan işlemekden alynýan göni hem-de ýüňi hususy telekeçiler eksport edip bilýärmi?
Jogap: «Derini we ony gaýtadan işlemekden alynýan göni hem-de ýüňi daşary ýurtlara ýerlemegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2015-nji ýylyň
6-njy fewralynda çykaran 14107-nji kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bolan edara görnüşli taraplara we hususy telekeçilere deri çig malynyň ähli görnüşlerini, derini ilkinji gezek gaýtadan işlemekden alynýan göni hem-de Türkmenistanda öndürilýän ýüňi (saryja goýnunyň ýazlyk ýüňünden başga) ýuwlan we ýuwulmadyk görnüşde daşary ýurtlara bellenen tertipde ýerlemäge ygtyýar berlen.
Sorag: Eksport edilýän ter pomidor üçin haýsy ýagdaýda gümrük paçlary tölenilmeýär?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda çykaran 9925-nji karary bilen tassyklanylan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawyna (4-nji goşundy) laýyklykda, gök we bakja önümleri, ir iýmişler üçin iýul-awgust aýlarynda gümrük paçlary tölenilmeýär.
Sorag: Hususy telekeçiler alkogolsyz içgileri eksport edip bilýärmi?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda çykaran 9925-nji karary bilen tassyklanylan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawyna (4-nji goşundy) laýyklykda, hususy telekeçiler alkogolsyz içgileri gümrük paçlary tölemezden we mukdar taýdan çäklendirmezden eksport edip bilýär.
Sorag: Jins matasyny daşary ýurtlara milli manadymyzda eksport edip bolýarmy?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 12-nji oktýabrynda çykaran
3643-nji buýrugy bilen tassyklanylan, Erkin ýörgünli daşary ýurt puluna ýerlenilmäge degişli önümleriň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda, jins matasynyň ähli görnüşleri erkin ýörgünli daşary ýurt puluna ýerlenilmäge degişli diýlip bellenendigi sebäpli, daşary ýurtlara milli manadymyzda ýerlemäge rugsat berilmeýär.
Sorag: Garaköli baganany eksport etmek üçin döwlet edaralary tarapyndan ygtyýarnama zerurmy?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Döwlet edaralaryň ygtyýarnamasy boýunça Türkmenistana getirilýän we onuň çäginden alnyp gidilýan harytlaryň sanawyna (1-nji goşundy) laýyklykda, garaköli baganany Türkmenistanyň çäginden alyp gitmek üçin Türkmenistanyň Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrliginiň ygtyýarnamasy zerur bolup durýar.
Sorag: Iri şahly malyň derisi eksport edilende gümrük pajynyň möçberi näçe?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistana getirilende we onuň çäginden daşary alnyp gidilende gümrük paçlarynyň meseleleri hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2020-nji ýylyň 29-nji fewralynda çykaran 1689-njy karary bilen tassyklanylan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary bellenen käbir harytlaryň sanawyna hem-de gümrük pajynyň möçberine (2-nji goşundy) laýyklykda, Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende iri şahly malyň çig derisine 1 kg üçin 1 amerikan dollary gümrük pajy bellenen.
Sorag: Eksportda içerki gümrük üstaşyry gümrük amalyna ýerleşdirilen harytlaryň Türkmenistanyň çäginden çykarylmaly möhleti?
Jogap: Türkmenistanyň Gümrük Kodeksiniň 47-nji maddasyna laýyklykda, içerki gümrük üstaşyrynyň aňryçäk möhleti on günden geçip bilmez, aýratyn halatlarda bolsa, Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy tarapyndan içerki gümrük üstaşyryna rugsat alnan gününden ýigrimi günden geçmeýän uzagrak möhlet (demir ýol ulaglary üçin ulanylýar) hem bellenilip bilner.
Sorag: Mäheklenmedik zergärçilik önümlerini hususy telekeçi eksport edip bilýärmi?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp gidilmegi (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda mäheklenmedik zergärçilik önümleri şahsy taraplara Türkmenistandan alyp gitmek (ibermek) gadagan edilýär.
Sorag: Gara we reňkli metallaryň böleklerini we galyndylaryny eksport etmek üçin gümrük edarasyna haýsy resminamalar berilýär?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 12-nji oktýabrynda çykaran 3643-nji buýrugy bilen tassyklanylan, Daşary ýurt bazarlarynda ýerlemek üçin alnyp gidilmegi gadagan edilen çig mallaryň, harytlaryň we önümleriň sanawyna (1-nji goşundy) laýyklykda, gara we reňkli metallaryň böleklerini we galyndylaryny Türkmenistanyň çäginden alyp gitmek gadagan..
Sorag: Diri mallary we öý guşlary hususy telekeçi (şahsy tarap) eksport edip bilýärmi?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda, diri mallary we öý guşlary hususy telekeçileriň (şahsy taraplaryň) Türkmenistandan alyp gitmegi (ibermegi) gadagan edilýär.
Sorag: Synag üçin nusga hökmünde alnyp gidilýän az mukdardaky harytlaryň gümrük taýdan resmileşdirilmegi umumy tertipde amala aşyrylýarmy ýa-da ýeňillik göz öňünde tutulanmy?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2016-njy ýylyň 5-nji iýulynda çykaran 14861-nji karary bilen tassyklanylan, Başga ýörite gümrük düzgünine ýerleşdirilip bilinjek harytlaryň görnüşleri hem-de olary gümrük düzgünine ýerleşdirmegiň talaplary we şertlerine laýyklykda, harytlaryň gurluşyk we nebit işlerini geçirmek, önümçiligi ýola goýmak maksady bilen, Türkmenistanyň gümrük serhedinden synag etmek üçin geçirilýändigi barada, gurluşyk we nebit işlerini geçirmek, ýola goýulýan önümçilik çygrynda ygtyýarly döwlet edarasy tarapyndan resmi hatyň gümrük edarasyna berilmegi, gurluşyk we nebit işlerini geçirmek, önümçiligi ýola goýmak maksady bilen Türkmenistanyň gümrük serhedinden synag etmek üçin geçirilýän mineral önümleriň, gurluşyk materiallaryň, himiýa senagatynyň önümleriniň, ösümlikden edilen önümleriň we beýleki çig malyň nusgalary hem-de nusgalyklary ýörite gümrük düzgüninde (ýönekeý tertipde) resmileşdirilýär.
Agzalan düzgün şu harytlara degişli däldir:
Türkmenistanyň gümrük çägine getirilmegi hem-de alnyp gidilmegi gadagan edilen harytlara;
Türkmenistanyň kanunçylygynda goşmaça töleg bellenen harytlara;
iýmit önümlerine;
gümrük edarasyna mälim edilen senesinde gümrük bahasy puluň resmi hümmeti boýunça 1000 amerikan dollaryndan geçýän harytlara.
Sorag: Elde dokalan haly we haly önümleri eksport edilende bellenilen gümrük pajynyň möçberi näçe?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008-nji ýylyň 27-nji iýunynda çykaran 9925-nji karary bilen tassyklanylan Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawyna (4-nji goşundy) laýyklykda, hususy telekeçileriň we şahsy taraplaryň Türkmenistanyň çäklerinden alyp gidýän elde dokalan haly we haly önümleri üçin gümrük paçlary tölenilmeýär we ol harytlar mukdar taýdan çäklendirilmeýär.
Sorag: Awtoulaglar Türkmenistanyň çäginden eksporta alnyp gidilende öndürilen ýylyna çäklendirmeler barmy?
Jogap: Türkmenistanyň çäginden alnyp gidilýän awtoulaglaryň öndürilen ýyly babatda Türkmenistanyň kanunçylygynda çäklendirmeler ýok.
Sorag: Janly we jansyz bekre balygynyň, onuň bölekleriniň we ondan alynýan önümleriň hususy telekeçiler (şahsy taraplar) tarapyndan Türkmenistanyň çäginden alnyp gidilmegine rugsat berilýärmi?
Jogap: «Harytlaryň käbir görnüşlerini Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegi kämilleşdirmek hakynda» Türkmenistanyň Prezidentiniň 2009-njy ýylyň 2-nji dekabrynda çykaran 10716-njy karary bilen tassyklanylan, Türkmenistana getirilmegi we onuň çäginden alnyp (iberilmegi) gadagan edilen harytlaryň sanawyna (2-nji goşundy) laýyklykda, janly we jansyz bekre balygyny, onuň böleklerini we ondan alynýan önümleri şahsy taraplara Türkmenistandan alyp gitmek (ibermek) gadagan edilýär.
Sorag: Gurluşykda ulanylýan çagyl daşlaryny eksport etmäge rugsat berilýärmi?
Jogap: Türkmenistanyň Prezidentiniň 2006-njy ýylyň 12-nji oktýabrynda çykaran
3643-nji buýrugy bilen tassyklanylan, Daşary ýurt bazarlarynda ýerlemek üçin alnyp gidilmegi gadagan edilen çig mallaryň, harytlaryň we önümleriň sanawyna (1-nji goşundy) laýyklykda, gurluşykda ulanylýan inert materiallary (şol sanda, dagyň daşlary, daşlar, çagyl we beýleki magdan däl materiallar ) Türkmenistanyň çäginden alyp gitmek gadagan..


text:
Söÿgüliler üçin ÿoritelešdirlen LovyByte ulgamy Andriod enjamlaryndan gatnašyklaryñyza degišli gözel wakalary bellap bilersińiz.
Jübütleriñ gowy görip ullanjagyñy pikir edenim LoveByte ulgamyny söÿgüliniziñ yada yoldašyñyzyñ gerekli wagtlary biri biriñiz bilen paÿlašyp bilmekligiñiz ücin gaty gowy ulgam.Sòÿgiliñizi geplršik göyberip howa maglumaty we zarty yagdayyny hem-de ony šatlandyryjy smslaryda göyberip bilersiniz.
Bilelikde geçiren günleriñizi siziñ yeriñize Hormatly LoveByte ulgamynda, Söÿgi smsleride göÿberip biljeginiz öñümizdäki günlerde göyberilmesi ücin wagt sarp etÿarsiñiz.Esasy bolany gowy zatlary göybermezliginiz üçin senenama belleÿji ulgamyda, bileje geçiren wagtlaryñyzdan bolan surat albomlaryda bar.Ulgamy sizden bašgasynyñ dörmegini islemeseñiz gurnayjylar muny pikir edipdi we šahsy gizlin sözünizi girizer yaly ulgama üytgešiklik girizdiler.
Ýazan: Arbadow Rahat
Jemi 7,446 gezek okaldy, Şu gün 3 gezek okaldy


text:
“Ene bolmak meselesinde iň amatly hem iň ýaramaz ýurtlar” atly hasabatda 160 ýurduň arasynda iň soňky orny Owganystan eýeleýär. Eneleriň ýagdaýynyň iň ýaramaz ýerleri hökmünde bu hasabatda Owganystandan başga Çad, Ýemen, Niger, Kongo, Mali, Sudan, Eritreýa, Ekwatorial Gwineya ýaly ýurtlar görkezilýär.
Bu hasabatda Norwegiýa eneligiň hözürini doly görüp bolýan ýurt hökmünde birinji orunda durýar. Norwegiýa bilen bir hatarda eneler barada iň köp alada edilýän ýurtlaryň onlugyna Awstraliýa, Şwesiýa, Gollandiýa, Finlýandiýa, Daniýa, Belgiýa hem Germaniýa ýaly ýurtlar girýärler.
Türkmenistanly eneleriň ýagdaýy
Bu hasabat Turkmenistany öz içine almaýar. Ýöne hasabatda berlen maglumatlardan çen tutup, Türkmenistanyň eýelejek ornuny aňsa bolar. Mysal üçin, bu hasabatda 60-njy orny eýeleýän Türkiýede 2005-njy ýyl boýunça berlen maglumatlara görä, her 880 aýalyň birine ýaş üstünden ölmek howpy abanýar.
Türkmenistanda şeýle howp her 290 zenanyň birine abanýar. Deňeşdirmek üçin goňşy ýurtlary alsak, onda ýaş üstünden ölmek howpy Azerbaýjanda her 670 aýaldan, Özbegistanda her 1400 aýaldan, Gazagystanda bolsa her 360 aýaldan birine abanýar.
Türkmenistanda her müň çagadan 48-niň bäş ýaşa ýetmänkä ýogalýandygy hakda maglumat bar. Türkiýede bu san takmynan iki esse az bolup, bu ýurtda dogulýan her müň çagadan 22-niň bäş ýaşa ýetmezden öň ölýändigi aýdylýar. Owganystanda bolsa her dört çaganyň biri bäş ýaşyna ýetmänkä ýagty jahan bilen hoşlaşýar. Finlýandiýa ýa-da Şwesiýa ýaly ösen ýurtlarda 333 çagadan biri bäş ýaşa ýetmänkä aradan çykýar.
Iň sowatly aýallar
Eneler barada az alada edilýän Owganystan, Angola, Çad ýaly ýurtlarda aýallaryň bilim derejesiniň pesligi maglumatda aýdylýar. Bu ýurtlarda zenanlar bäş ýyldan köp bilim almaýarlar. Emma Awstarliýada, Täze Zelandda we Ýewropanyň ösen ýurtlarynda aýallar öz ömrüniň ortaça 20 ýylyny bilim derejesini ýokarlandyrmaga sarp edýär.
Bu sanlardan belli bolşuna görä, çaga ölüminiň derejesi, aýallaryň özleriniň saglyk ýagdaýy köp halatlarda zenanlaryň bilim derejesine baglydygy äşgär bolýar. Türkmenistanda bolsa Nyýazowyň režimi tarapyndan ýaşlaryň ýokary okuw jaýlaryna alynmasy çürt-kesik azaldylansoň, aýal-gyzlara öz okuwyny dowam etdirmek, ýokary bilim almak mümkinçiligi has-da kynlaşdy. Mekdeplerde hem ylyma-bilime degişli sapaklar kemeldilip, hakyky bilimiň ýerini “Ruhnama” sapaklary eýeledi.
Eýse, Türkmenistanda ýagdaý häzirki döwürde özgerdimi? Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, “Soňky birki ýyllykda mekdeplerde saglyga, gigiýena degişli sapaklar artsa-da, häkimiýetler henizem jemgyýetiň ertiri bolan ýaşlaryň, geljekde ene boljak gyzlaryň bilimli-sowatly bolup ýetişmegi üçin ýeterlik derejede alada etmeýärler.


text:
BMG-niň Haagadaky halkara tribunaly Radko Mladiçiň 1992-1995-nji ýyllaryň Bosniýa urşunda müňlerçe parahat ýaşaýjynyň öldürilmegini gurnanlygyny aýdyp, ony uruş jenaýatçylygynda we ynsanyýete garşy jenaýat etmekde aýyplaýar.
Serbiýanyň Adalat ministrliginiň resmisi Slobodan Homen Radko Mladiçiň saglyk ýagdaýynyň kanagatlanarlydygyny tassyklap, onuň iň aňyrsy dört günüň içinde Haaga suduna ekstradisiýa ediljekdigini aýtdy.
Düýn we şu gün Serbiýanyň paýtagty Belgradda Radko Mladiçiň müňlerçe tarapdarlary onuň Haaga suduna tabşyrylmagyna protest bildirip, demonstrasiýa geçirdiler.


text:
Jalalabad şäherinde, oppozision “Ata-Žurt” partiýasynyň tarapdarlarynyň öňünde eden bu baradaky çykyşynda prezident Atambaýew bu partiýanyň liderleri Kamçybek Taşiýewe, Sadyr Japarowa we Talant Mamytowa bildirilýän aýyplamalar boýunça diňe suduň karar çykarmalydygyny nygtady.
Gyrgyzystanyň oppozision “Ata-Žurt” partiýasynyň bu üç lideri geçen ýylyň oktýabrynda köpçülikleýin bulagaýçylyk döretmek we häkimiýeti güýç bilen basyp almak synanyşyklarynda aýyplanyp tussag edildiler. Olaryň işi boýunça suduň hökümine şu hepdäniň anna güni garaşylýar.


text:
Kararda Türkmenistanyň Daşary işler we Adalat ministrliklerine bir aý möhletiň dowamynda bu täze karar bilen baglanyşykly zerur dokumentleri hem-de kanunlara girizilmeli üýtgetmeleriň taslamalaryny Ministrler Kabinetiniň garamagyna hödürlemelidikleri barada tabşyryklar hem berlipdir.
Mundan daşary, düýn prezident Berdimuhamedow “Türkmenistanyň ilatynyň 2013-2017-nji ýyllar boýunça sagdyň iýmitlenmegi baradaky milli programmasyny-da” tassyklady.
Ýöne ilatyň sagdyn iýmitlenmegi baradaky bu programmanyň nähili maksatlary göz öňünde tutýandygy barada anyk maglumat berilmeýär.


text:
Derňew komitetiniň berýän maglumatyna görä, gürrüňi gidýän iki adam sişenbe güni Nazran şäherinde geçirilen ýörite operasiýanyň dowamynda öldürilipdir. Operasiýada howpsuzlyk güýçleriniň hiç bir wekiline şikes ýetmedi.
Öldürilenler 32 ýaşly Jamaleýl Mutaliýew we 27 ýaşly Alihan Ozdoýew diýlip tanadyldy.
Derňew komitetiniň metbugat wekiliniň sözlerine laýyklykda, öldürilenleriň biri sebitde amala aşyrylan ençeme terroristiki hüjümlere gatnaşypdyr.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Bu eserler bir tarapdan, türkmen okyjylaryna özleriniň bilmeýän ýa-da ýeterlik düşünmeýän bir dilinde ýazylan eserleri öz ene dillerinde okamaga, dünýäniň başga bir medeniýeti bilen tanyşmaga mümkinçilik berse, ikinji tarapdan, türkmen diliniň baýlygyny ýüze çykarmaga, gündelik metbugatda ýa durmuşda kän ulanylmaýan sözleri gaýtadan dolanyşyga salmaga hem kömek etdi diýip, dilçi alymlar aýdýarlar.
Edebiýatçylar bolsa, çeper terjimäniň halklar, medeniýetler arasynda ruhy köpri bolup hyzmat edýändigini, bu köpriniň barha giňeldilmelidigini we berkidilmelidigini öňe sürýärler.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda hem çeper terjime sungatyna, terjimeçileri ýetişdirmäge, dünýä dillerini öwrenmäge üns berildi, gadymyýete degişli eserleri türkmen okyjylaryna ýetirmekde belli bir iş edildi.
Mundan başga, "Dünýä edebiýaty" atly atly žurnal hem döredildi. Bu žurnal, adyndan görnüşi ýaly, türkmen okyjylaryny dünýä edebiýatynyň iň tanymal ýazyjylarynyň eserleri bilen tanyş etmeli.
Ýöne ýerli edebiýatçylar ýurtda çeper terjime işiniň agsaýandygyny, ýogsam bolmasa türkmen okyjylarynda terjime eserlerine bolan islegiň ýeterlikdigini, şol bir wagtda okara gyzykly kitaplaryň ýiti ýetmezçilik edýändigini aýdýarlar.
Eýsem şu günki gün Türkmenistanda çeper terjimäniň nähili problemalary bar? Näme üçin türkmen okyjylary hatda Nobel baýragyny alan ýazyjylaryň eserlerini hem wagtynda öz dillerinde okap bilenoklar?
Azatlyk Radiosy nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligini şu tema bagyşlaýar. Eger bu mesele barada aýtjak zatlaryňyz, bellikleriňiz bolsa, söhbete goşulmaga, pikirleriňizi ýazmaga çagyrýarys. Azatlygyň mikrofony dürli pikirler üçin hemmelere açyk.


text:
Pakistanda gyzlaryň bilim almak hukugy ugrunda göreşip, “Talybanyň” hüjümine sezewar bolan ýetginjek gyz Malala Ýousafzai we Hindistanda çagalaryň hak-hukuklary ugrunda göreşýän aktiwist Kailaş Satyarthi 2014-nji ýylyň Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna eýe boldular.
1.1 million dollarlyk baýragyň eýesi 10-njy oktýabrda yglan edildi we 10-njy dekabrda Osloda gowşurylar.
Norwegiýanyň Nobel Komitetiniň başlygy Thorbýorn Jagland baýrak barada eden çykyşynda “Nobel Komiteti muňa induistler we musulmanlar, hindistanlylar we pakistanlylar üçin bilim ugrunda we ekstremizme garşy göreşe goşulmaga möhüm pursat hökmünde garaýar”, diýdi.
2014-nji ýylyň Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna hödürlenenleriň arasynda Edward Snowden, Papa Fransis hem boldy. Snowden 2013-nji ýylyň tomsunda ABŞ-nyň amala aşyrýan köpçülikleýin gözegçiliginiň üstüni açdy.
Papa Fransis garyplyga garşy göreş ugrunda köp iş alyp barýar.
Norwegiýanyň Nobel Komiteti şu ýyl Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna hödürlenenleriň sanawyna 278 dalaşgäriň girýändigini aýdýar.


text:
Türkmenistanyň gündogarynda ýerleşýän Lebap welaýatynda Adalat atly bir gelin “Garaşsyzlyk” diýen bir ýerde ýaşaýar.
Eýýämden juda wada beriji äheňde ýaňlansa-da, bu gelniň gussaly hekaýasy barha ýaramazlaşmak bilen.
Garaşsyzlyk diýen ýerdäki bolup geçýänleri beýan edip başlamazdan ozal, Türkmenistan babatynda Adalatyň ykbalyna dahyly bolan bilmeli käbir möhüm zatlar bar.
Abraýly halkara çeşmeleriniň güwä geçmegine görä, Türkmenistanda dünýäniň iň uly dördünji gaz ýataklary ýerleşýär. Türkmenistan häzir ýylda 40 milliard kubometr (mkm) töweregi tebigy gazy eksport edip, bu görkezijini öňümizdäki 10 ýylyň içinde 70 mkm-e çenli artdyrmagy göz öňünde tutýar. Türkmenistan gazyny, adaty dünýä bahasyndan pes nyrhdan, Hytaýa we Eýrana akdyrýar. Bu iki ýurda akdyrylýan ýyllyk 30 mkm türkmen gazy ýurda ýylda azyndan $10 milliard çemesi girdeji getirýär. Eger-de Russiýa goýberilýän (Hytaýa we Eýrana görä has ýokary nyrhdan satylýan) gazy hem hasaba alsak, onda Türkmenistana gazdan her ýyl $15 milliard töweregi pul gelýär.
Türkmenistanyň 5.5 milliona ýakyn ilaty bar. Şunlukda gazdan gelýän girdejiden her adam başyna $3,000 golaý düşmeli. Türkmenistanda ortaça aýlyk derejesi $100-den aşakda.
Indi bolsa habary gaýtadan Garaşsyzlykdan alalyň.
4 aýlyk çaganyň ejesi Adalat Hemdemowa Garaşsyzlyk şäherçesinde ýaşaýar.
Adalat öz çagasy bilen köçede, has dogrusy bir öýüň howlusynda ýatyp-turýar.
Adalat özüniň we ýoldaşynyň işsizdigini aýdýar. Adalatyň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren wideointerwýusynda onuň äri kameranyň öňünde görünmedi.
Gije-gündizini gök asmanyň aşagynda geçirmezden ozal nirede ýaşandygy baradaky sowala jogap hökmünde Adalat gabat garşysyndaky gapa barmagyny çommaltdy. Ol ozallar bu ýerde, öz gaýynenesi bilen bilelikde ýaşandygyny aýdýar. “Gaýynenem indi bu ýere [meniň öňümde] gulp asdy” diýip, Adalat ýagdaýyny gürrüň berýär.
Bu ýerde bir maşgala dawasynyň bardygy “köre hasa” bolsa-da, Azatlyk Radiosy Adalatyň köçä näme sebäpden düşendigi bilen içgin gyzyklanman, eýse ýerli edaralaryň bu ýagdaýa göz ýummagyna has köp üns berdi.
Wideosöhbetiň bir ýerinde Adalatyň ejesi hem goşulýar. Ol özüniň bir otagly otagda, öz doganynyň ýanynda ýaşaýandygyny, ýeriň gaty azlyk edýändigi sebäpli gyzyny ýanyna alyp bilmeýändigini aýdýar.
Adalat we onuň ejesi hemaýat sorap ýerli häkimlige “azyndan 10-15 gezek” barandyklaryny aýdýarlar. Ýerli resmileriň edarasyna edilýän bu “zyýaratlaryň” birinde Adalatyň ejesi jogapkär resmilere “ýüregini paralap”, agyr ýagdaýlaryny düşündirmäge synanyşandygyny aýdýar.
Adalatyň ejesi şondan soňky bolan wakany şeýle ýatlaýar: “Olar bizi çykaryp, kowup goýberdiler. ‘Bar, nirede ýaşasaň, şol ýerde ýaşa’ diýdiler”.
Wideoda Adalatyň ejesiniň öz gyzyna we agtygyna nähilidir bir hemaýat bermekden ejiz gelýändiginiň ahmyryny çekýändigini görmek bolýar. Ol ozal ýerli jogapkär resmilerden özi üçin hem ýaşara ýer sorandygyny, emma bu haýyşynyň hem ýer kertmändigini sözüniň üstüne goşýar.
Adalatyň bar hekaýasy wideoda görkezilse-de, käbir maglumatlar entek hem dolulygyna aýan däl. Şol sebäpden, maglumat boşlugyny doldurmak üçin, Azatlyk Radiosy resmileriň “ýeňse damaryny gataltjak” soraglar bilen degişli resmilere ýüzlendi.
Ýerli etrap häkimliginde Adalaty tanaýandyklaryny we onuň ýagaýyndan habarlydyklaryny aýtdylar. Emma Azatlyk Radiosynyň söhbet bolan ýerli resmisi wideodaky maglumatlaryň “ýalandygyny” öňe sürdi.
Azatlyk Radiosy has doly düşündiriş üçin ikinji sapar habarlaşanda, bu gezek degişli resmi, jogap bermezden, telefony goýmak bilen çäklendi.
Azatlyk Radiosy Adalatyň meselesini halk köpçüligine çykarandan soň, ýerli wekiller Adalat we Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy bilen habarlaşyp, Adalata we onuň çagasyna kömegiň ediljekdigini wada berdiler.
Häzirlikçe resmileriň beren sözünde tapylmagy üçin nähilidir bir hereket göze ilmeýär.
Men makalamyň başynda hem nygtadym, Türkmenistan her ýylda diňe gazyň özünden 15 milliard dollar çemesi girdeji alýar. Öňümizdäki ýyllarda eksport edilýän türkmen gazyny has-da artyrmak hem planlaşdyrylýar.
Bu pullaryň juda az böleginiň halkyň hal-ýagdaýyny, durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin goýberilýändigi hiç kim üçin syr bolmasa gerek.
Şol bir wagtda-da türkmen hökümetiniň Adalat ýaly bir naçara kömek etmekden ejiz gelýäne ýa-da bu ugurda “barmagyny gymyldatmak” hem islemeýäne çalym edýär.
Men gazdan gelýän pullaryň nirä sowrulýandygy barada sahypalap maglumat berip biljek, emma ýekeje bir mysal hökmünde ýakynda Awazada geçirilen Windsurfing boýunça halkara ýaryşyny ýatlaýalyň. Bu ýerde esasy maksat Türkmenistanda pullaryň nähili we nirä sarp edilýändigini görkezmek.
Adalatyň düşen güni bolsa döwlet gaznasynyň bihasap sowrulmagynyň getirýän ýaramaz netijeleriniň aýdyň mysaly.
***
Şol bir wagtda-da Adalatyň ykbaly Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň we okyjylarynyň duşundan biparh geçmedi.


text:
Harby maşynlara münen ýüzlerçe türk esgeri Siriýanyň Kobani şäherine baryp, ol ýerdäki osman mazaryny we ol mazary goraýan onlarça türk esgerini ewakuasiýa etdi.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu 22-nji fewralda öten agşam geçirilen operasiýanyň «örän üstünlikli» bolandygyny aýtdy.
«Türk goşunlary Siriýa 100 harby tehnika - 39 tank we 57 bronly maşynda, 572 esger bilen girdi” diýip, Dawutoglu aýtdy.
Türk mediasy bu operasiýa mahalynda bolan hadysada bir türk esgeriniň öldürilendigini habar berdi.
Dawutoglu Türkiýäniň bu missiýa üçin rugsat ýa kömek almaga çalyşmandygyny, emma «Yslam döwleti» toparyna garşy gurnalan halkara koalisiýadaky ýaranlary operasiýa başlanandan soň habardar edendigini aýtdy.
Ol osman imperiýasyny esaslandyryjynyň atasy Suleýman şanyň mazarynyň «Siriýada täze bir ýere iberiljegini» aýtdy.


text:
9-njy noýabrda "YD" toparynyň ganhorlugyny görkezýän 14 minutlyk ýene bir wideo ýazgy ýaýradyldy. Molsulda surata düşürilen wideoda dört sany aziýaly çaga jellat ýesirleriň janyna kast edýär.
Olaryň biri özbegistanly 10 ýaşyndaky oglanjyk ekeni. Wideo ýazgyda jellat oglanjygyň ady Abubakr Uzbeki görnüşinde agzalýar. BMG-yň adam hukuklary boýunça ýokary komissarynyň metbugat geňeşçisi Rawina Şamdasani, "YD" toparynyň dört jelladynyň "içaly" hasaplanan dört ýesiriň janyna kast edendigini bildirýär.
14 minutlyk wideo ýazgyda öňe sürülmegine görä, harby eginbaşly, ýüzi ýapyk we gara äýnekli takmynan 10 ýaşyndaky oglanjygyň milleti özbek bolmaly. Wideoda onuň mämişi eginbaşly ýesirlerden biriniň kellesine sapançany diräp, atyp öldürendigi görkezilýär. Ýesirleriň janyna kast edilmeginiň öňüsyrasynda, başga bir jellat oglanjyk ors dilinde çeçen aheňi bilen gepläp şeýle diýýär:
"Gulak as, Putin, biz Russiýa baryp, sizi öz öýüňizde öldüreris we size hiç kim kömek edip bilmez".
Üç kamera bilen surata düşürilen wideo ýazgynyň ahyrynda ýesirleriň jansyz bedeniniň suwa agyp gidýändigi görkezilýär.
"Halyfatyň şir balalary"
BMG-yň adam hukuklary boýunça ýokary komissarynyň metbugat geňeşçisi Rawina Şamdasani bu wideo ýazygynyň hakykatdanam "YD" ekstremist toparyna degişlidigini nygtaýar.
"Biziň Yrakdaky hünärmenlerimiziň geçiren barlagy bu wakanyň bolandygyny we düşürilen wideo ýazgynyň hakykatdygyny tassyklaýar. Jellat oglanjyklaryň biri özbegistanly, ikinjisi Russiýadan, galan ikisi bolsa Yrakdan" diýip, Rawina Şamdasani BMG-nyň radiosynda eden çykyşynda belleýär.
Azatlyk Radiosynyň özbek gullugynyň bildirmegine görä, Mosulda ýaragsyz ýesirleriň elhenç ýagdaýda janyna kast edilmegine gatnaşan oglanjyklar "YD" toparynyň "Halyfatyň şir balalary" atly bölüminiň şägirtleri. Ol bölümiň bolsa ýörite janyndan geçen hüjümçileri taýýarlaýandygy mälim edilýär.
Geçen ýyl "YD" toparynyň hatarynda uruşýan özbek harbysy Hurşid Muhtarow Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna beren interwýusynda, ol çagalaryň "halyfatyň geljegi" bölüminde "ýörite ýetişdirilýändigini" gürrüň beripdir.
Çagyryş guraly
Häzirki döwürde Merkezi Aziýadan Siriýa öz maşgalalary bilen baran şeýle çagalaryň "YD-nyň” propaganda guralyna öwrülendigi indi hiç kim üçin syr däl.
Geçen ýylyň başynda "YD" topary, Gazagystandan baran bir oglanjygyň içalylykda aýyplanan bir adamyň janyna kast edişini görkezýän wideo ýazgyny ýaýradypdy. Şol wideonyň ahyrynda ol oglanjyk "her bir mujahit ýaly kapyrlaryň kellesini togalamagy" arzuw edýändigini nygtaýar.
Bilermenleriň aýtmagyna görä, "YD" toparynyň jellat çagalary Merkezi Aziýadan Siriýa öz maşgalalary bilen bilelikde barýar.
Azyndan 1000 sany ýaragly çaga
Azatlyk Radiosynyň özbek gullugy owal "YD" toparynyň hatarynda azyndan 1000 sany özbek çagasynyň uruşýandygyny mälim edipdi. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugynyň maglumatyna görä, Pakistandaky özbek söweşijileriniň çagalaryndan hem ýörite din söweşijileri, ýagny mujahitler ýetişdirilýär.
Moskwadaky uniwersitetleriň birinde ylmy barlag işini alyp barýan özbegistanly psiholog Nargiza Abdullaýewa bu problemanyň Özbegistan babatynda gaty hatarly ýagdaýa öwrülip biljekdigini nygtap: "Uruşlaryň we söweşijileriň elhençlikleri çagalary özüne çekýänem bolsa, olaryň ruhy ýagdaýyny zaýalap biler. Şeýle çagalaryň jemgyýete uýgunlaşdyrylmagy gaty uzaga çeker we diýseň kyn bolar. Ýöne Afrika bilen dünýäniň beýleki gyzgyn nokatlaryndaky esger çagalaryň jemgyýete gaýtadan uýgunlaşdyrylmagy barasynda göreldeli tejribeler bar. UNICEF edarasynyň her ýyl amala aşyrýan şeýle maksatnamasynyň kömegi bilen özbek esger çagajyklaryny hem gaýtadan jemgyýete uýgunlaşdyryp bolar" diýip, Azatlyk Radiosyna öz pikrini beýan edipdir.
Psihologyň aýtmagyna görä, çagalygy oýun meýdançalarynda däl-de hut urşuň ortasynda geçen şeýle çagalar Özbegistanyň jemgyýetiniň geljegi üçin uly howp bolar.


text:
Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna dokumentleri kabul etmegiň başlanmagy bilen abituriýentler garaşylmadyk kynçylyklara ýüzbe-ýüz boldular.
Abadan şäherinde gurulyp ulanylmaga berlen Jemagat Hojalygy institutyna dokumentlerini tabşyrmaga baran aşgabatly Serdar ol ýerde okuwlaryň bu ýyl tölegli esaslarda boljakdygyny eşidip, dokumentlerini tabşyrman, yzyna gaýdandygyny aýdýar.
Ýokary okuwa girmek isleýän abituriýentlerden talap edilýän dokumentleriň sanawy metbugatda çap edilende, ýokary okuw jaýlarynyň bu ýyl tölegli boljakdygy barada bildiriş berilmändi.
“Ýakynda geçen Ministrler kabinetiniň mejlisinde döwlet ýolbaşçysy bu ýyl täze Jemagat Hojalygy institutynyň açylyp, ulanylmaga berlendigini, 2017-2018-nji okuw ýyly üçin, ýokary okuw jaýlaryna 8317 okuwçynyň kabul ediljekdigini aýdan bolsa-da, abituriýentleriň okuwlara tölegli esasda kabul ediljekdigi barada hiç zat aýtmady” diýip, Serdar aýdýar.
Ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, bu garaşylmadyk täzelik ýokary okuwa girmek isleýän ýaşlaryň köpüsini aljyraňňy ýagdaýa salypdyr. Sebäbi öz güýji bilen okuwa girip, döwlet tarapyndan berilýän talyp haklarynyň hasabyna okamak isleýän ýaş oglan-gyzlaryň sany hem az däl.
Sosial taýdan pes hojalyklaryň çagalaryny para-pul berip okatmaga ýagdaýy bolmansoň, olar çagalarynyň öz zehini bilen okuwa girmeklerine bil baglaýarlar. Şeýle hojalyklarda diňe bir okuwa girmek üçin berilýän para däl-de, çagasynyň adaty çykdajylaryny götermäge-de ýagdaýlarynyň ýokdugyny görse bolýar. Abituriýentleriň tölegsiz kabul edilýän institutlary gözläp, ol ýokary okuw jaýyndan beýleki bir okuw jaýyna aýlanyp ýörenleriniň köpelendigini hem eşitmek bolýar.
Käbir ýokary okuw jaýlarynda birlän-ikilän tölegsiz kabul edilýän fakultetleriň bardygyny hem sözüne goşan maryly Aýnanyň aýtmagyna görä, ol fakultetlere dokument tabşyrýan abituriýentleriň sany juda agdyklyk edýär.
Ozaldan para-peşgeşiň hasabyna sanawa giren abituriýentleriň hem bardygy göz öňünde tutulsa, tölegsiz fakultetlere okuwa girmek mümkinçiliginiň hem aradan aýrylýandygyny Aýna aýdýar.
Bu täzeligiň başga bir kynçylygy, dokumenti täzeden düzetmek bolup durýandygyny aýdylýar. Abituriýent saglyk öýlerinde saglyk gözegçiliginden geçenlerinde, haýsy okuw jaýyny saýlap alýandyklary gaýtadan ýazmaly bolýar.
“Eger-de saýlan okuw jaýyňy üýtgedip, başga bir ýokary okuwa dokument tabşyrmak isleseň, onda, täzeden saglyk öýlerine baryp, dokumentiňi täzeden düzetdirmeli, bu bolsa artykmaç alada hem çykdajy bolýar” diýip, Aýna aýdýar.
“Ynha, ýokary okuw mekdepleriniň tölege geçýändigini ilat köpçüligine doly ýetirmezden, karar kabul edilip, bu ýylky abituriýentleri çykgynsyz ýagdaýa saldylar” diýip, aşgabatly mugallyma Näzli aýdýar.
Ýokary okuw jaýynyň bir ýylky tölegi üçin talap edilýän 5400 manat töleginiň bardygyny bilen abituriýentleriň bu tölege güýji ýetmejekleri tabşyrmaly dokumentlerini düzetmegiň ugruna hem çykmazdylar. Sebäbi saglyk öýlerinden düzetmeli dokumentler üçin hem her bir abituriýentiň 250-300 manada çenli çykdaja galýandygyny, şeýle puly tapmakda hem köp maşgalalaryň kynçylyk çekýändiklerini ýaşaýjylar nygtaýarlar.
Ýatladyp geçsek, geçen ýylyň iýunynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda okuwlaryň tölegli edilmegi baradaky pikiri orta atypdy. Ol şonda şeýle diýipdi: “Talyplarymyzy tölegli esaslarda okatmaga geçmeli, eger-de bilimli we sowatly ýaşlar, ýagny ýokary derejeli hünärmenler bolmasa, onda döwletiň hiç hili gelejeginiň bolup bilmejekdigine hem biziň anyk düşünmegimiz zerur”.
Ýeri gelende bellesek, Türkmenistanda okuwlaryň tölegli hasaba geçilmegi, ýurduň energiýa serişdeleriniň bahalarynyň gaçmagy sebäpli agyr ykdysady kynçylyklary başdan geçirýändigi aýdylýan döwrüne gabat geldi.


text:
Germaniýanyň hökümeti Ukrainanyň, Russiýanyň, Fransiýanyň we Germaniýanyň gündogar Ukrainadaky gandöküşikli söweşi soňlandyrmak üçin 2015-nji ýylda barlyşylan parahatçylyk ylalaşygyny berjaý etmegiň çäginde birnäçe “gyssagly çäre” görmek barada ylalaşyga gelnendigini mälim etdi.
Resmi Berlin “Normandy Group” toparyna girýän ýurtlaryň 24-nji iýulda, gün ahyrlaberende, gündogar Ukrainadaky ok-atyşygy bes etmek boýunça gelnen ylalaşygyň düzgünlerini bozýan ähli kanun bozmalary soňlandyrmaga çagyryş edendigini aýtdy. Gündogar Ukrainada Russiýanyň goldamagyndaky separatistler Kiýewdäki merkezi hökümetiň güýçleri bilen söweşýär.
Dört ýurduň döwlet baştutanlarynyň arasynda iki sagatlap dowam eden telefon söhbetdeşliginden soň ýaýradylan beýanatda, orsýetçi söweşijiler bilen ukrain goşunlarynyň aralanmagy, şeýle-de agyr ýaraglary yza çekmegiň ähmiýeti bellenildi.
Ýöne görüljek anyk çäreleriň jikme-jiklikleri barada maglumat berilmedi.
2015-nji ýylda barlyşylan Minsk ylalaşygy gündogar Ukrainadaky konfliktleriň soňuna çykardan ejiz geldi. 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri dowam edýän çaknyşyklarda 10 müňden gowrak adam wepat boldy.
Ok atyşygy bes etmek boýunça ozal edilen çagyryşlaryň ählisi şowsuz boldy. Germaniýanyň kansleri Angela Merkel iýul aýynyň başlarynda geçirilen 20-ler toparynyň ýygnagynda, zorlugy soňlandyrmak dogrusynda edilen tagallalaryň “örän, örän haýaldygyny” aýtdy.
24-nji iýulda geçirilen telefon söhbetdeşliginde Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Russiýanyň separatistlere ýarag üpjünçiligini bes etmegini talap etdi we Russiýa bilen araçäkleşýän serhediň golaýyndaky çaknyşyk zonasyna Birleşen Milletler Guramasynyň parahatçylyk goşunlarynyň ýerleşdirilmegine çagyryş etdi.
Poroşenkonyň edarasyndan ýaýradylan beýanatda, separatist lideriň geçen hepde Ukrainanyň çäginde “Malorossiýa”, ýagny “Kiçi Russiýa” diýlip atlandyrylýan täze döwletiň esaslandyrylýandygyny yglan etmegini prezident Emmanuel Makron tankytlady diýildi.
Kremliň beýanatynda bolsa, Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň [Minsk] ylalaşygynyň ähli esasy ugurlary boýunça Orsýetiň çemeleşigini aýratyn jikme-jiklikde hödürländigi aýdyldy.
Moskwa Ukrainanyň Krym regionyny bikanun anneksiýa edip gündogar Ukrainadaky separatistleri goldansoň, Birleşen Ştatlar we beýleki günbatar ýurtlary Orsýete garşy sanksiýa girizipdi.
Russiýa özüniň separatistleri ýarag we goşun bilen üpjün edýändigini, bu baradaky subutnamalara garamazdan, ret edip gelýär.
Resmiler regiondaky çaknyşyga syn edýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk (ÝHHG) Guramasynyň wekiliniň hem çagyryşlara goşulýandygyny mälim etdiler.
Gepleşikler Birleşen Ştatlaryň Ukraina täze bellän wekili Kurt Wolkeriň Minsk ylalaşygynyň ähmiýetini täzeden gazanmak üçin Kiýewe eden saparynyň yz ýanyna gabat geldi.


text:
Petropavl turǵyndary shekaradan kedergisiz ótkizý úshin PTR testin qoldan jasap, satyp kelgen
PETROPAVL. QazAqparat – Petropavlda karantın ýaqytynda shekaradan kedergisiz ótýge múmkindik beretin jalǵan qujattardy istep, satýmen aınalysqandar ustaldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bul jaıynda QR Ulttyq qaýipsizdik komıteti shekara qyzmetiniń áleýmettik jelidegi resmı paraqshasynda jarııalandy.
QR UQK SQO boıynsha departamenti shekara qyzmetimen birlese Petropavl qalasynyń turǵyndary uıymdastyrǵan «jasyryn» tsehty áshkereledi.
Turǵyn úıde ornalasqan páterde karantın ýaqytynda shekaradan kedergisiz ótýge múmkindik beretin jalǵan medıtsınalyq qujattar daıyndalyp kelgen.
Júrgizilgen tintý barysynda qazaqstandyq jáne reseılik medıtsınalyq uıymdardyń móri, oblystyń klınıkalyq-dıagnostıkalyq zerthanasy men emhanasynyń PTR test qorytyndysy alyndy.
«026/ý úlgisine sáıkes dıagnoz ben emdelýdiń tyǵyzdyǵyn rastaý úshin aýmaqtyq ambýlatorııalyq-emhanalyq uıymnyń dárigerlik-konsýltatsııalyq komıssııasynyń qorytyndylary, shetel medıtsınalyq uıymdarynan emdelýge shaqyrý hattar, PTR test qoldan jasalǵan. Muny belgili bir aqyǵa Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna koronovırýs pandemııasyna baılanysty karantın qoldanylǵan kezeńde Reseı Federatsııasymen memlekettik shekaradan kedergisiz kesip ótý úshin satyp kelgen», - delingen habarlamada.
Bul derekke qatysty QR QK 394-babynyń 2-bóligi boıynsha sotqa deıingi tergeý júrgizilip jatyr.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 23:06
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
Senat Tóraǵasy Qyrǵyzstan elshisin qabyldady
NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev Qyrǵyz Respýblıkasynyń Tótenshe jáne Ókiletti Elshisi Jeenbek Kýlýbaevpen kezdesti, dep habarlaıdy QazAqparat.
Senat Tóraǵasy kezdesýdi asha kelip, tatý kórshilik, tarıhı ortaq tamyrlastyq, til men mádenıet ǵasyrlar boıy qazaq jáne qyrǵyz halyqtaryn baýyrlastyq pen dostyq qatynastarmen baılanystyryp kele jatqanyn atap ótti. Qazirgi ýaqytta Qyrǵyzstan Qazaqstannyń mańyzdy strategııalyq áriptesteriniń biri bolyp otyr. Máýlen Áshimbaev parlamenttik ózara is-qımyl qazaq-qyrǵyz qatynastaryn nyǵaıtý faktorlarynyń biri bolyp sanalatynyn atap ótti.
M. Áshimbaev pen J. Kýlýbaev parlamentaralyq, áleýmettik-mádenı, saýda-ekonomıkalyq ózara is-qımyl boıynsha ekijaqty yntymaqtastyqtyń aýqymdy máselelerin talqylady.
«Osy jyldyń kúzinde Qyrǵyzstanda saılaý ótetini jáne Jogorký Keneshtiń jańa quramy qalyptasatyny belgili. Parlamenttik baılanystardaǵy yntymaqtastyqqa odan ári qarqyn berý mańyzdy dep sanaımyn. Eki eldiń ózara qarym-qatynasyn damytýǵa parlamentter yqpal ete alatyn birqatar máseleler bar. Osyǵan baılanysty parlamentaralyq qyzmetti odan ári arttyrýdyń mańyzy zor», - dep atap ótti Máýlen Áshimbaev.
- Lazzat Ramazanova Qazaqstannyń Aýǵanstan áıelderine tranzıttik dálizdi usynýyna pikir bildirdi
- Túrikmenstan Prezıdenti Ashhabadta Abaıǵa eskertkish ornatýdy usyndy
- Qasym-Jomart Toqaev Majarstan Premer-mınıstriniń orynbasary Mıhaı Vargany qabyldady
- Qyzylorda oblysynda Japonııa úkimetiniń baǵdarlamasy júzege asyrylýda
- Majarstan Qazaqstan ınvestorlaryn shaqyrdy
- Qazaqstan Aýǵanstan áıelderine tranzıttik dáliz usyndy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Aşgabadyň häkimliginiň buýrugy bilen paýtagtda täze ýyladyş möwsümi başlanýar. Azatlygyň habarçylary jaýlara ýylylygyň berilmeginiň wagtyndan biraz öň edilmeginiň howanyň sowamagy bilen baglanyşyklydygyny habar berdiler. Hünärmenler bolsa, ýyladyş ulgamynyň taýyn däldigini we jaýlarda ýylylygyň kesilip durmagyna sebäp bolýan tehniki näsazlyklaryň täzeden başlanmagyndan aladalanýandygyny mälim etdiler.
Şu ýyl Aşgabadyň häkimligi şäher binalaryna ýylylygy bermegi 6-njy oktýabrda buýurypdyr. Adatça bu biraz soňrak 12-15-nji oktýabr aralygynda bolup geçýär.
Azatlyk bilen söhbetdeş bolan hünärmenler paýtagtyň ýyladyş ulgamynyň işlemäge taýyn däldigini aýtdylar we kynçylyklary aňryçäk derejede agyr diýip atlandyrdylar.
"Tutuş ulgam taýyn däl. Tomusda hiç hili taýynlyk görülmedi. "Turbalar eleme deşik". Gyzgyn suwy ýer astynda geçirýän turbalar köneldi. Ýyladyş möwsüminde turbalar hemme ýerde ýarylýar we ýeriň, asfaltyň üstünde bug göterilýär, suw gyzdyrýan gurallardaky basyş azalýar we köplenç ýarylýar "-diýip, aşgabatly çeşme aýtdy.
Onuň sözlerine görä, suw ýyladýan kotel gurallary arassalanmandyr we möwsüme taýýarlanmandyr. Soňky ýyllarda umumy ýyladyş ulgamynda ulanylan suw gyzdyrýan uly gurallar kiçiräkler bilen çalyşypdyr. Olaryň ýarylýan halatlary bolýar. Bu gurallaryň ýerleşýän kotelnýa jaýlarynda döreýän näsazlyklar hem jaýlara barýan ýylylygyň öçmegine sebäp bolýar. Gazyň hapalygy we durnuksyz elektrik üpjünçiligi olaryň yzygiderli partlamagyna we beýleki kemçilikleriň döremegine sebäp bolýar.
Aşgabadyň jemagat hyzmatlarynyň işgärleriniň sözlerine görä, ýyladyş ulgamyndaky problemalaryň birnäçe sebäbi bar we olar maddy-tehniki üpjünçiligiň kemçiliklerinden başga-da hünärmenleriň ýoklugy, işgärleriň güýjüniň talaba laýyk ulanylmazlygy bilen baglanyşykly.
6-njy oktýabrda Azatlyk bilen ady agzalmazlyk şertde gürleşen bir çeşme "ähli işgärler tükeniksiz ýowarlara çekilip işden galýar, şu günem ýowar boldy", diýdi.
Mundan başga-da, tehnikleriň köpüsi, arassaçylyk işlerinde işledilip, öz wezipelerini berjaý edip bilmeýärler. Hünärmenler diňe 5-6 aý möwsümde işleýärler. Ätiýaçlyk şaýlary ýok, ýokary hilli abatlaýyş işlerini ýerine ýetirmek mümkin däl.
Hünärmenleriň sözlerine görä, zerur howpsuzlyk çäreleri hem berjaý edilmeýär. Bu ýagdaýa uly täsir ýetirýär.
Aşgabatdaky jaýlara ýylylygyň biraz ir berilip başlamagy şu ýyl howanyň tiz sowap başlamagy bilen baglanyşykly. Habarçylar howanyň birden sowandygyny aýdýarlar.
Türkmenistanda onlarça ýyl bäri ýylylyk problemasy saklanyp galýar. Býujetiň uly bölegini sosial pudaga sarp edýändigini aýdýan hökümet döwlet puluny gymmat bahaly binalary, ýadygärlikleri we dabaralar üçin desgalary gurmak üçin sarp etmegini dowam etdirýär.
Bu aralykda, paýtagtda we sebitlerde köp ýaşaýyş jaýlarynda ýyladyş ulgamy işlemeýär we hatda munuň üçin batareýalar ýok. Muňa garamazdan, ýyladyş üçin tölegleri kommunal hyzmatlar üçin töleglere goşulýar. 2015-nji ýyldan bäri Türkmenistanda kommunal hyzmatlaryň bahasy 60 esse ýokarlandy. Ýurt boýunça oý hojalyk hyzmatlary üçin bergili maşgalalar gazdan, elektrik togundan we suwdan kesilýär.
Ýylylygyň yzygiderli kesilmegi bilen birlikde suw we gaz üpjünçiliginde tehniki meseleler hem ýüze çykýar. Ilat uzak wagtlap elektriksiz we agyz suwsuz galýar.
Türkmenistan sebitdäki iň uly elektrik we gaz üpjün edijisidir, şeýle-de elektrik energiýasy üçin bazaryny giňeltmegini dowam etdirýär. Awgust aýynda gelnen şertnama laýyklykda Türkmenistan awgust-dekabr aýlary aralygynda Gyrgyzystana 501,900,000 kilowat sagat elektrik energiýasyny berer.
TASS-yň habaryna görä, Türkmen elektrik energiýasyny esasy satyn alyjylaryň biri bolan Owganystanyň Türkmenistan tarapyndan berilen elektrik energiýasy üçin bergisi eýýäm 5,1 million dollara ýetipdir.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
10 Qazan, 2020 NEWS
Foto:
Qyrǵyzstannyń jańa premer-mınıstri Sadyr Japarov eldegi keıbir depýtattardyń Almatyǵa qashyp ketkenin aıtty. Bul týraly 24kg saıty habarlady.
Onyń aıtýynsha, 6 qazanǵa qaraǵan túni bolǵan oqıǵa revolıýsııaǵa jatpaıdy.
– Tóńkeris dep prezıdent pen basqa da zańdy tulǵalar qashqan kezde bılikti basyp alýdy aıtady. Bizde bıliktiń aýysýy halyqtyń tolqýy arqyly bolǵanymen, zańdy túrde boldy. Tek parlament depýtattary ǵana qashyp ketti, – dedi ol Jogorký Keneshtiń (parlament) kezekten tys otyrysynda.
Depýtattar bul málimdemege narazy bolǵan. О́zine aıtylǵan eskertýlerden keıin Japarov "olaı aıtqym kelmedi" dedi.
– Keshirińizder, men keıbir halyq depýtattarynyń Almatyǵa qashyp ketkenin estidim. Keıbireýler olardyń sol jerde ekenin aıtady, – dep aıtty ol.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
23 ýaşa çenli futbolçylardan düzülen Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndysynyň tomusky okuw-türgenleşik ýygnanyşygynyň ilkinji tapgyry tamamlandy. Olar Olimpiýa şäherçesinde türgenleşdiler.
Ýeri gelende aýtsak, ýurdumyzyň ýaşlar ýygyndysyna ýakynda baş tälimçi bellenildi. Geljegine uly umyt bildirilýän futbolçylar baş tälimçi Ahmet Agamyradowyň ýolbaşçylygyndaky türgenleşikleriň çäginde Ýokary liganyň wekilleri ― «Ahal» we «Aşgabat» futbol toparlary bilen ýoldaşlyk duşuşyklaryny hem geçirdiler. Ýaşlar ýygyndymyzyň okuw-türgenleşik ýygnanyşygynyň ikinji tapgyry 16 ― 21-nji awgust aralygynda geçiriler.
Bu türgenleşikleriň 2022-nji ýylda geçiriljek Aziýanyň kubogy ugrundaky ýaryşyň saýlama tapgyryna gönükdirilendigini aýtmak gerek. Aziýanyň Futbol konfederasiýasy tarapyndan geçirilen bije çekilişikleriniň netijesinde Türkmenistanyň ýaşlar ýygyndysy «F» toparçasynda ýaryşmaly boldy. Biziň ildeşlerimiziň garşydaşlary bolsa Iordaniýanyň we Palestinanyň ýaşlary bolar. «F» toparçasynyň saýlama duşuşyklaryny şu ýylyň 23 ― 31-nji oktýabry aralygynda Iordaniýada geçirmek meýilleşdirilýär.
Yklym ýaryşynyň final böleginiň düzgünnamasyna laýyklykda, her toparçanyň ýeňijisi, ýagny 11 ýygyndy jemleýji ýaryşa gatnaşmaga hukuk gazanar. Olara toparçalarda ikinji orny eýelän ýygyndylaryň arasyndan hem iň gowy dördüsi goşular. Ýeri gelende aýtsak, ýaşlaryň arasynda bäşinji gezek geçiriljek Aziýanyň kubogy ugrundaky ýaryş geljek ýylda Özbegistanda bolar.


text:
«Kentaý» ındýstrıaldy aımaǵynda 7 joba iske qosylady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysy Kentaý qalasynda ornalasqan «Kentaý» ındýstrıaldy aımaǵynda 2022 jylǵa deıin jalpy quny 1 mlrd. 371,2 mln. teńge bolatyn 7 joba júzege asyrylady, dep habarlaıdy oblystyq ákimdiktiń baspasóz qyzmeti.
Jospar júzege asqanda 150-den astam jańa jumys orny paıda bolady. Qazirgi tańda onda quny 1,7 mlrd. teńgeni quraıtyn 3 joba jumys istep keledi.
Óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmeti uıymdastyrǵan aqparattyq týr aıasynda BAQ ókilderi jumys istep turǵan nysandardy aralap, atqarylyp jatqan sharýalarmen tanysty.
Jýrnalıster bas suqqan birinshi nysan - «Elektroprıvod» JShS-i. Toq jáne kerneý ajyratqyshtary men transformatorlar jabdyqtaryn shyǵarýmen aınalysatyn kásiporyn 2015 jyly iske qosylǵan. Jobanyń quny 842 mln. teńge. Mekemede 45 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Óndiriske qajetti shıkizattar Qytaı elinen alynyp, daıyn ónim Qazaqstannyń barlyq óńirlerine taralýda.
Indýstrıaldy aımaqta ornalasqan «Elektrodetal» JShS-da transformatorlarǵa arnalǵan metall konstrýktsııalaryn shyǵarýmen aınalysyp keledi. Mekeme 2016 jyly qurylǵan. Jobanyń jalpy quny 867 mln. teńge. Kásiporynda 25 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Zaýyt jylyna 35-110-220 kV transformatorǵa arnalǵan 25 dana, 300 dana metall konstrýktsııa shyǵarýǵa qaýqarly.
Sondaı-aq, ındýstrıaldy aımaqta jumys istep turǵan úshinshi joba «Áýezov» JK. Atalǵan mekeme ottegi daıyndaýmen aınalysady. Tseh táýligine 100 dana ballonǵa ottegi toltyrýǵa qaýqarly. Munda arnaıy mamandandyrylǵan 4 adam jumys isteıdi. Kásipker Ermekbaı Áýezov aldaǵy ýaqytta mekemeniń aýqymyn keńeıtýdi josparlap otyrǵanyn aıtty.
«Kásipkerlerdi qoldaýǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamalardyń kómegimen osy isti dóńgeletip otyrmyz. Tómen paıyzben nesıe alyp, qytaıdan qural-jabdyqtar aldyrttyq. Qazirgi tańda daıyn ónimdi dánekerleý isimen aınalysatyn kásiporyndarǵa, aýrýhanalarǵa jetkizýdemiz. Buǵan deıin mundaı arnaıy daıyndalǵan ottegini Shymkentten tasymaldap kelgen azamattar qazir bizden kelip alyp jatyr», – dedi E.Áýezov.
Aıta keteıik, jalpy óńirimizdiń aýdan, qalalarynda 9 ındýstrıaldy aımaq bar. Onyń 7-eýi jumys istep tursa, qalǵan 2-eýi jaqyn kúnderi iske qosylady. «Túrkistan ındýstrıaldy aımaqtaryn basqarý kompanııasy» JShS qatysýymen osy ýaqytqa deıin quny 30 mlrd. teńgeni quraıtyn 31 ınvestıtsııalyq joba iske qosyldy, olar 770 jumys ornyn qurýǵa yqpal etti.
- Qorytyndy jasaýǵa asyqpaıyq – Bilim mınıstrligi Túrkistanda qaıtys bolǵan oqýshy týraly
- Ulttyq bank stýdentterdi óndiristik tájirıbeden ótýge shaqyrdy
- Úsh jyldyq bıýdjette áleýmettik mindetterge erekshe nazar aýdaryldy - Nurlan Nyǵmatýlın
- Májilis jańa úsh jyldyq bıýdjet jobasyn maquldady
- Barlyq mańyzdy taýar toptamasy boıynsha qadaǵalaý jumystary júrip jatyr – Asqar Mamın
- Saıram aýdanynda bilimge jaýapty bólim basshysy men mektep dırektory paramen ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Shamalǵandaǵy apat: Sot úkimi ózgerdi
ALMATY. QazAqparat – Almaty oblystyq sotynda Shamalǵan beketinde bolǵan jol apatyna aıypty bolǵan «Qazaqstan Temir joly» AQ pen «Qaskeleń avtobýs parki» JShS ókilderiniń apellıatsııalyq shaǵymy qaraldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almaty oblystyq sotynyń apellıatsııalyq kollegııasy azamattyq shaǵymdardy ishinara qanaǵattandyrý týraly sheshim shyǵardy.
Naqtyraq aıtqanda, Jánibekova E men Áýbákir B.M. moraldyq shyǵyndy tek Ahmedjanov D.D. qyzmet etken «QTJ» UK AQ-nan ǵana óndire alatyn boldy.
Alaıda, jábirlenýshiler «Qaskeleń avtobýs parki» JShS moraldyq shyǵyndy óndirý úshin sotqa azamattyq shaǵym túsirýge quqyly bop qala beredi.
Sonymen qatar, sot jábirlenýshiler E.A.Jánibekovanyń, B.M.Áýbákirdiń jáne L.A.Jarylǵasovanyń «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompanııasy» Aktsıonerlik qoǵamynan jáne «Qaskeleń avtobýs parki» JShS-dan moraldyq zalaldy óteý týraly azamattyq talap aryzdaryn qarady.
E.A.Jánibekovanyń paıdasyna «Qazaqstan temir joly» kompanııasynan - 5 mln teńge, «Qaskeleń avtobýs parkinen» 5 mln teńge óndirildi. B.M.Áýbákirdiń paıdasyna «Qazaqstan temir joly» kompanııasynan - 15 mln teńge, «Qaskeleń avtobýs parkinen» 15 mln teńge óndirildi.
L.A.Jarylǵasovanyń paıdasyna «Qazaqstan temir joly» kompanııasynan 15 mln teńge óndirildi. Sonymen birge, jábirlenýshi L.A.Jarylǵasovanyń materıaldyq shyǵyndy óndirý týraly talap aryzy qanaǵattandyrylyp, onyń paıdasyna stantsııa kezekshisi D.D.Ahmedjanovtan 600 myń teńge óndirilgen edi.
Eske salsaq, 2019 jyly 15 qyrkúıekte Shamalǵan stantsııasynda relstiń ústinde turyp qalǵan jolaýshylar avtobýsymen jolaýshylar poıyzy soqtyǵysqan bolatyn.
Saldarynan avtobýs júrgizýshisi sol jerde mert bolyp, taǵy 3 adam Qarasaı aýdandyq aýrýhanasynyń jansaqtaý bólimine tústi.
Atalǵan bekette kezekshi bolyp jumys isteıtin D.D. Ahmedjanovqa qatysty qylmystyq is QR QK-niń 344-baby 2 bóliginde kózdelgen (jol qozǵalysy qaýipsizdigi nemese temirjol kóligin paıdalaný erejelerin buzý saldarynan abaısyzda adam ólimine ákep soǵý) áreketpen saralanyp, Almaty oblysy Qarasaı aýdandyq sotynyń óndirisine túsken.
Sot jazany taǵaıyndaý kezinde stantsııa kezekshisi Ahmedjanovtyń óz kinásin moıyndap, shyn ókinýin, onyń jasyn, otbasylyq jaǵdaıyn eskere otyryp, ony 3 jyl 6 aıǵa shartty túrde sottaǵan edi.
Osy oqıǵadan keıin Shamalǵan stantsııasynda estakada túrinde jol ótpesin salý sheshildi. Júrginshiler kópirinińqurylysy da bastaldy.
- Jandarbek Bekshın nege toıǵa barmaıtynyn túsindirdi
- Atyraýda kúzet qyzmeti basqarmasy bastyǵynyń orynbasary 7 jylǵa sottaldy
- Alakól jaǵalaýyndaǵy ınternet jumysyn jaqsartý qajet – senator
- Shamalǵanda 38 jastaǵy turǵyn áıeliniń sińlisine pyshaq suǵyp alǵan
- Aqmolada taksı júrgizýshisin qaraqshylyqpen óltirgender 18 jylǵa sottaldy
- Aıajan Edilovany zorlap, óltirgen kúdiktiniń isi sotqa jetti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Baqytty otbasy: ShQO-da 500-den astam kópbalaly januıadan ótinish tústi
ÓSKEMEN. QazAqparat – Shyǵys Qazaqstan oblysynda «Baqytty otbasy» baǵdarlamasyna qatysýǵa 500-den astam kópbalaly januıa ótinish bergen, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Óńir boıynsha «Baqytty otbasy» baǵdarlamasyna qatysýǵa kóp ótinim túsip jatyr.
Lımıt 370 bolǵanymen, qazirdiń ózinde 1800 ótinish keldi. Onyń 551-i - kópbalaly otbasy.
«Osyǵan oraı qala men aýdan ákimderine atalǵan baǵdarlamaǵa naqty qansha otbasy qatysýǵa daıyn ekendigin anyqtaýdy tapsyrdym. Eldi mekenderde aýdany 140 sharshy metr bolatyn ekipáterli úıler salýǵa qandaı ýchaskeler bólýge bolatyndyǵyn aıqyndaý qajet. Bankter de qoldaý kórsetip, kópbalaly otbasylar men múmkindigi shekteýli bala tárbıelep otyrǵan januıalarǵa 9 mln teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe berýge daıyn. Biz óz tarapymyzdan 1,5 mln teńgeniń jáne «Paryz» qorynan 700 myń teńgeniń sertıfıkattaryn usynamyz», - dedi ShQO ákimi Danıal Ahmetov.
Óz sózinde ol kommertsııalyq turǵyn úı salý úshin ákimderge ınvestorlardy shaqyrýǵa, olarǵa ınfraqurylymy júrgizilgen ýchaskelerdi jáne daıyn jobalardy usynýǵa ruqsat berilgen.
Mundaı páterlerge qazir suranys joǵary. Sondyqtan kelesi jyly arnaıy joba daıyndalmaq.
«Qurylys salasy boıynsha Rıdder qalasy berilgen tapsyrmany oryndaı almaı qalýy múmkin. Onda bar bolǵany eki kóppáterli úı salynýda. 9 qyrkúıek kúni ol jerge meniń orynbasarym bastaǵan arnaıy komıssııa barady. Olar turǵyn úı, áleýmettik nysandar men mektep qurylysy jumystaryn jáne jylytý maýsymyna daıyndyqty tekseredi. Sonymen qatar nysandardyń birinde karkas jumystarynyń merzimi sozylyp ketken Kúrshim aýdany da kóshten qalyp keledi. Bul – aýdan ákimi men qurylys basqarmasy tarapynan jiberilgen kemshilik. Qalǵan aýdandarda qurylys pen rekonstrýktsııalaý jumystary keste boıynsha júrgizilip keledi», - dedi aımaq basshysy.
- Elordada jalǵa beriletin turǵyn úı baǵdarlamasyna ótinim qabyldaý qarashada bastalady
- Shyǵys Qazaqstanda bir kúnde 5 órt shyqty
- Baspana boıynsha áleýmettik baǵdarlamalar mańǵystaýlyqtardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzdy
- ShQO-da jeke kásibin bastaǵysy kelgen 18 kópbalaly anaǵa grant berildi
- 13 myń qazaqstandyq membaǵdarlama aıasynda oqyp, jumysqa ornalasty
- Óskemende bótenniń kóligin aıdap ketken 3 jasóspirim ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Eýran Saud Arabystanyny «mezhep ýigrenjini öjükdirmekde» aýyplady we patyşalyk Ýakyn Gündogarda ekstremizmi wagyz etmek bilen gowy gatnaşyklary berkitmegiň haýsam bolsa birini saýlap almaly diýdi.
Eýranyň daşary işler ministri Jawed Zarif BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muna ýazan hatynda Tähranyň öz goňşularynyň arasynda dartgynlyklary möwjetmek isleginiň hem, bu ýagdaýdan görýän bähbidiniň hem ýokdugyny aýtdy.
Şeýle-de ol Saud Arabystanynyň «meseläniň düýbüne seretmegine» umyt bildirdi. Emma sudlylar, dünýä döwletleri bilen iýulda baglaşylan ýadro ylalaşygyny puja çykaryp bilmän, Eýran barada «heňe gelmeýän zatlary ýaýradýarlar» we şol bir wagtda «Eýrana garşy gönümel, bir topar ýykgynçylykly prowokasiýa baş goşýarlar» diýip, Zarif aýtdy.
Ol saudlylary yrakly zyýaratçylara nädogry daramakda aýyplady we bu ýagdaýyň Eýranda jemgyýetçilik gaharyny güýçlendirýändigini aýtdy.
Şeýle-de ol Riýady diňe Eýrana garşy däl, şaýy musulmanlarynyň ählisine garşy ýigrenç sözi bilen çykyş edýän ruhanylary wezipä bellemekde aýyplady.


text:
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Aliýew we onuň eýranly kärdeşi Hassan Rohani 23-nji fewralda Tähranda duşuşyp, ikitaraplaýyn gatnaşyklary maslahat etdiler.
Iki goňşy ýurduň resmileri transport pudagy, elektrik togunyň serhetara geçirilmegi, saglyk we medisina ylymlary, gümrük düzgünleri hem-de nebitiň we tebigy gazyň söwdasy boýunça hyzmatdaşlyk barada 11 sany resminama gol goýdular.
Aliýew iň soňky gezek Eýrana 2014-nji ýylda sapar edipdi. Şonda ol Eýranyň ýokary ruhy lideri Aýatollah Ali Hameneýi bilen duşuşypdy.
Soňky ýyllarda energiýa baý iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara içalyçylyk skandallary barada cykan maglumatlar kölege salypdy.


text:
Orsýet Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýanyň iki gozgalaňçy topary "Jaýş Al-Islam" bilen "Ahrar Al-Şamy" gara sanawa almagyny teklip etdi. Moskwa bu teklibini bular terroristik toparlar bolan "Yslam döwleti" we "Al-Kaýda" bilen ilteşikli diýip delillendirýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň diplomatlarynyň bellemegine görä, Howpsuzlyk Geňeşiniň degişli komitetine agza beýleki 15 döwletiň birden-biri Orsýetiň "Yslam döwleti" we "Al-Kaýda" boýunça 27-nji aprelde eden bu teklibiniň öňüni böwetlemese, ol 11-nji maýda güýje girer.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Witaliý Çurkin: "Bu göçüme sebäp bolan Siriýada uruşýan bu toparlaryň terroristik guramalar, ilkinji nobatda hem “Yslam döwleti” we “Al-Kaýda” bilen ilteşiklidigi baradaky maglumatlar" diýdi.
Waşingtonyň Birleşen Milletler Guramasyndaky missiýasy bolsa bu iki toparyň gara sanawa girizilmegi barada seresaplylyga çagyryp, bu iş Siriýada duşmançylygy duruzmak ugrunda edilýän tagallalaryň köküni gowşadar diýdi.
"Oppozisiýany bölmek"
"Jaýş Al-Islam" bilen "Ahrar Al-Şam" toparlarynyň sanawa alynmagynyň, edil şu wagt biz ýagdaýy köşeşdirmäge synanyşýarkak, duşmançylygyň soňuna çykmak işine weýran ediji zarba urar" diýip, amerikan missiýasynyň sözçüsi Edgar Wakues nygtady.
BMG-niň bir diplomatynyň "Reuters" habar gullugyna aýtmagyna görä, Orsýetiň bu göçümden maksady - "oppozisiýany bölmek", aram oppozisiýanyň Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda Moskwanyň ýarany Başar al-Assad bilen gepleşiklerdäki eýeleýän tutumyny gowşatmak.
Çurkin bu toparlaryň atyşyklary bes etmek düzgünini ýerine ýetirýänligi, Ženewada barýan ýaraşyk gepleşiklerine goşant goşýandygy hakda jedelleşip: "Ähli zady bolşy ýaly edip aýtmagyň wagty geldi" diýdi. Bu toparlar gara sanawa alynsa, onda olar geljekde atyşyklary bes etmek ýa parahatçylygy ornatmak baradaky gepleşiklere goşulyp bilmeýärler.
“Ýokary gepleşikler komiteti”
Orsýetiň Daşary işler ministrligi "Jaýş Al-Islam" bilen "Ahrar Al-Şam" gadagan terroristik toparlar bilen ilteşikli, bular Siriýada parahatçylyk gepleşiklerine goşulmaly däl diýip, ozaldan aýdyp gelýär.
"Jaýş Al-Islam" Siriýanyň esasy ýaragly gozgalaňçy toparlarynyň biri. Ol oppozisiýanyň tarapyndan gepleşik geçirmek üçin öten dekabrda Al-Riýadda gurlan koalisiýanyň "Ýokary gepleşikler komitetiniň" agzasy.
“Ýokary gepleşikler komiteti” günbatar döwletleri, şeýle hem Saud Arabystany we beýleki arap döwletleri tarapyndan goldalýar. Ýöne ol Siriýa režiminiň atyşyklary bes etmek düzgünini bozýandygyny aýdyp, soňky wagtlarda ýaraşyk gepleşiklerine gatnaşmakdan boýun gaçyrdy.
"Ahrar Al-Şam" “Ýokary gepleşikler komitetine” girenok. Ýöne ol üstümizdäki aýda ýaraşyk gepleşiklerine gatnaşdy.
Salafistik topar bolan "Ahrar Al-Şamyň" öňki lideri Osama bin Laden bilen bir hatarda söweşen adam. Ýöne topar özüniň ”Al-Kaýdanyň” ideologiýasyna goşulmaýandygyny we guramaçylyk taýdan hem onuň bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugyny aýdýar.


text:
Eraly Toǵjanov bıologııalyq qaýipsizdik týraly qujat boıynsha pikir bildirdi
NUR-SULTAN. QazAqparat –Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov bıologııalyq qaýipsizdik týraly qujat boıynsha pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Bıyl Qazaqstan tarıhynda alǵash ret bıologııalyq qaýipsizdik týraly arnaıy zań qabyldanbaq. Qujat bıologııalyq qatermen kúres úshin quqyqtyq baza qurady. El qaýipsizdigin boljaýdyń ulttyq júıesin qurý josparlanǵan. Bul óz kezeginde bıologııalyq qaterden qorǵaý boıynsha jumysty júıeli túrde júrgizýge múmkindik beredi», - dedi Eraly Toǵjanov Úkimettegi onlaın baspasóz máslıhatynda.
Sonymen qatar ol otandyq dári-dármek pen medıtsınalyq zattardy óndirýge basymdyq beriletinin aıtty.
Aıta keteıik, bıyl qyrkúıek aıynyń orta kezinde Májilis depýtattarynyń aldynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń bıologııalyq qaýipsizdigi týraly» zań jobasy tanystyryldy.
- Serik Shápkenov: Frılanserler qyzmetin zańnamalyq turǵyda retteý qajet
- Almatyda koronavırýs juqtyrǵandar sany azaıdy
- Jumyspen qamtý sharalary 100% avtomattandyrylady – Eńbek mınıstrligi
- Qazaqstan delegatsııasy klımat ózgerýi jónindegi BUU konferentsııasyna qatysady
- 13 myń qazaqstandyq membaǵdarlama aıasynda oqyp, jumysqa ornalasty
- «Eńbek» baǵdarlamasynyń nátıjesi qandaı
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň prezidentini “Ýylyň şahsyýeti” ady bilen sylaglamak kararynyň institutyň ýerine ýetiriji komitetiniň 30-nji awgustda geçirilen nobatdan daşarky maslahatynda biragyzdan kabul edilenligini TDH gullugy öz maglumatynda habar berdi we Rumyniýanyň institutynyň müdiri Anton Karadjeanyň hatyndan bir bölek getirdi.
Maglumatda “Rumyniýanyň diplomatik elitasynyň we medeni gatlaklarynyň karary ilkinji nobatda türkmen lideriniň howpsuz dünýä, Ýewropanyň we Aziýanyň arasynda dostluk köprüleriniň gurulmagy we türkmen-rumyn gatnaşyklarynyň aktiw ösdürilmegi ugrundaky şahsy goşandyna bagly” diýip, Karadjeanyň aýdanlygy bellendi.
Emma Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk insitutynyň bu kararyna degişli maglumat institutyň internet sahypasynda göze ilenok. G.Berdimuhamedowa ýylyň şahsyýeti adynyň berilmegi bilen bagly institutyň özünden hem maglumat almak başartmady.
Ylymlar Akdemiýasyna gatnaşygy ýok
Öz tarapyndan rumyniýaly alymlar türkmen prezidentini sylaglan institutyň we onuň wekilleriniň kararynyň Rumyniýanyň alymlar jemgyýetine gatnaşygynyň ýokdugyny nygtaýarlar.
Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň agzasy, energýa meseleleri boýunça alym Dan Susio Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk institutynyň örän kiçi we köp tanalmaýan institutdygyny we onuň Rumyniýanyň Ykymlar Akademiýasyna gatnaşygynyň ýokdugyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk instituty we onuň alyp barýan işi barada özüniň eşitmänligini Azatlyk Radiosynyň ýene bir söhbetdeşi Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň düzümine girýän Syýasy ylymlar we Halkara gatnaşyklar institutynyň alymy Dan Dangasiu aýtdy.
Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk institutynyň internet saýtynda bu institut halkara gatnaşyklary öňe sürmek we Rumyniýanyň dünýä bilen gatnaşyklaryny ösdürmek wezipesini ýerine ýetirýär diýilýär. 20 ýylyň dowamynda institut 98 çemesi ýurt bilen gatnaşykdyr hyzmatdaşlygy pugtalandyrypdyr.
Institutyň resmi maglumatynda bu edaranyň demokratiýany, kanunyň hökümdarlygyny we halkara derejesinde azat saýlawlary goldaýanlygy hem bellenilýär. Emma G.Berdimuhamedowa at beren rumyn institutynyň wekilleriniň köpüsiniň ýurduň öňki kommunistik režimine gulluk eden adamlardan ybaratdygyny Dan Susio aýratyn belledi.
Prezident bolaly bäri G.Berdimuhamedow ýurduň içinde, hususan-da Ylymlar Akademiýasynyň akademigi, professor, medisina we ykdysady ylymlaryň doktory atlaryna eýe boldy. Daşary ýurt sylaglarynyň arasynda Berdimuhamedow Informatizasiýa boýunça Halkara akademiýasynyň informasiýany ösdürmek boýunça ordenine eýe boldy.
Atlar näme üçin berilýär?
Sylaglaryň we hormatly atlaryň berilmegini Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazow hem makullaýardy. Özbegistanly žurnalist Umyt Babamatow şeýle tejribeleriň awtoritar režimlere mahsus düzgündigini belleýär.
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň eserleriniň ýurtda öwredilişini barlamak boýunça döwlet komissiýasynyň agzasy bolan Babamatow döwlet baştutanyny sylaglamak boýunça çäreleriň häkimiýetiň abraýyny güýçlendirmek maksadyny göz öňünde tutýanlygyny we awtoritar jemgyýetlerde döwlet derejesinde amala aşyrylýanlygyny belledi. Onuň aýtmagyna görä, Özbegistanda şeýle maksat bilen iş alyp barýan ýörite edaralar bar.
Rumyniýaly alym Dan Susio G.Berdimuhamedowa Rumyniýanyň Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyk instituty tarapyndan at
Türkmen prezidenti ýaraňjaňlaryň hödürleýän sylaglaryndan ýüz öwrüp, öz abraýyna kölege salýan hereketlerden saklanmaly.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew syýasy şahsyýetleriň sylaglar we hormatly atlar bilen sylaglanmagy dünýä derejesinde giňden ulanylýan tejribe bolsa-da, sylaga mynasyp bolmadyk adamlaryň sylaglanmagynyň ýa sylaglaryň ady-agramy bolmadyk guramalar tarapyndan berilmeginiň abraýsyzlyga getirýänligini belledi. "Türkmen prezidenti ýaraňjaňlaryň hödürleýän sylaglaryndan ýüz öwrüp, öz abraýyna kölege salýan hereketlerden saklanmaly" diýip, A.Bugaýew nygtaýar.
Soňky ýyllarda Türkmenistan Ýewropa döwletleri bilen gatnaşyklaryny ösdürýär. Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygyny giňeltmek meseleleri Bileleşigiň resmileriniň Türkmenistana we G.Berdimuhamedowyň ýewropa döwletlerine eden saparlarynyň dowamynda maslahat edilýär.
Şu günler Türkmenistan Merkezi Aziýa döwletlerinden ilkinji bolup, Ýewropa Komissiýasynyň CAREN, ýagny Merkezi Aziýa boýunça ylym-bilim, internet sistemasyna goşuldy.


text:
Semalt hünärmeni: “Twitter” suratlaryny nädip döretmeli?
Twitter suratlary hakykatdanam has köp yzarlaýjy gazanmaga kömek edýärmi? Şeýle hem, has köp halanýanlarda, retitlerde we ýatlamalarda çykyş edýändikleri dogrumy? Elbetde. Munuň üçin ses berýän sanlar bar, tweet suratlary işleýär. Şeýle-de bolsa, özüne çekiji zat bar: suratlar paýhasly bolmaly.
“ Semalt” -yň müşderi üstünlikleriniň dolandyryjysy Frank Abagnale bu ýerde “Twitter” -de paýlaşmaga mynasyp suratlar döretmek baradaky maslahatlary suratlandyrýar.
Ine, twit suratlarynyň täsirini görkezýän dört mysal.
Birinji waka:
“BufferApp” 2013-nji ýylyň noýabr aýynda birnäçe wagtlap “Twitter” hasabyny synlady. Suratlar bilen ýazylan twitler 18% köp basdy we suratsyzlara garanyňda 150% köp retit aldy.
Ikinji waka:
Twitter has köp retitlere sebäp bolan faktorlary ýüze çykardy we sanawyň başynda haýsy faktoryň bardygyny çaklaýar? Elbetde, garaşyşyňyz ýaly, bu suratlardy. Suratlar bilen ýazylan twitler 35% ýokarlandy, wideolar (28%), sitatalar (19%), sanlary bolanlar (17%), hastaglary bolanlar 16% ýokarlandy. Has köp retweet üçin suratlary we sitatalary birleşdirip bilersiňiz.
Üçünji waka:
Sotrender blogy Twitterde iň köp yzarlanylýan 500 markany derňedi. Olaryň ünsi pic.twitter.com, üzümler, Instagram, Facebook we twitpic.com baglanyşyklarynyň nähili täsir edendigini kesgitlemekdi. Üzümler we twitpic.com baglanyşyklary az täsir etdi, suratlar we pic.twitter.com bilen 141% köp retit bar. Beýleki tarapdan, Facebook / Instagram baglanyşyklary bolanlar degişlilikde 122% we 89% has köp retit aldylar.
Dördünji waka:
Bir gezek Dan Zarella 400k twitleri derňemek üçin wagt tapdy (tötänleýin saýlandy), Twitterdäki wizuallaryň retitlere edýän täsirine baha bermek üçin. Derňewden soň gelen netijesi? Suratlar bilen ýazylan twitleriň gaýtadan iberilmeginiň 95% mümkinçiligi bardy.
Ölçegi? Haýsy ululykda?
Hünärmenleriň pikiriçe, twit suratlarynyň ideal ölçegini bilmeli. Iş stolunyň ekranynda wagt çyzgysyndaky ähli suratlar 506 we 253 pxs (piksel). Aspektiň gatnaşygy 2: 1. Surat diapazona düşmese (munuň üstünden geçýändigini aýdyň), onda ol asyl görnüşde kesilýär. Şeýle-de bolsa, haçan-da kimdir biri surata bassa, hemme zady görýär.
Paýlaşmaga mynasyp tweet suratlaryny döretmek
1. Olary suw belligi - munuň üçin Pablo (mugt gural) ulanyň. Sitatanyň, soragyň ýa-da diňe sözbaşynyň owadan keşbini döretmekden başlaň. Taňry fon suraty bilen tamamlaň.
2. Instagram we Facebook suratlaryňyzy paýlaşyň. Bu platformalarda yzarlaýanlaryňyz olary gowy görýän bolsa, siziň ýazgylaryňyz hem olary gowy görer.
3. Suratlar kolla .yny dörediň. Bir hili hekaýa aýtmak üçin üç ýa-da dört surat ulanyp bilersiňiz. Elmydama täsinlikler döredýär.
4. Bellik. Bellik. Bellik. Socialhli sosýal mediýa ulgamlarynda bolşy ýaly, Twitter hem beýleki ulanyjylardan bu pursatdan peýdalanmak üçin bellik etmäge mümkinçilik berýär.
5. Animasiýa GIF-lerini synap görüň. GIF-ler, özboluşly mazmuny wagt tertibine goşmagyň iň ajaýyp usuly bolup biler. Twitterde GIF-leriň awtomatiki oýnamaýandygyna üns beriň. Ulanyjy ilki bilen oýnamak düwmesine basmaly.


text:
Fransuz hökümeti pensiýa ýaşyny 60-dan 62-ä ýetirmek isleýär. Şu plan tutuş ýurt boýunça köpçülikleýin protestleriň döremegine sebäp boldy, nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň iş taşlamagy netijesinde ýurtda ýangyç ýetmezçiligi döredi.
Ählumumy zähmet konfederasiýasynyň wekili Žan Lýuk Botella düýn şeýle diýdi: “Hökümetiň gepleşikler stolunyň başyna geçmeli wagty gelip ýetdi. Iş taşlaýyşlar bilen bagly dörän ykdysady gabaw sebäpli häzir biznes agyr döwri başdan geçirýär. Muňa garamazdan, ýagdaý üçin jogapkärçiligi hökümet çekýär” diýip, profsoýuzyň wekili aýtdy.
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi şeýle diýdi: “Öňküler bilen deňeşdirilende häzirki ýaşlar has gijräk işläp başlaýarlar, sebäbi olar okaýarlar, bu gowy zat. Garrylar köp ýaşaýarlar, ynsan ömrüniň dowamlylygy artdy. Şonuň üçinem pensiýa ýaşyny artdyrmakdan başga ýol ýok”.


text:
Pakistan sudy 17-nji fewralda sekiz çagany, şol sanda 7 ýaşly gyzy zorlap öldürmekde günäli tapylan erkegi ölüm jezasyna höküm etdi.
Polisiýa Zainab Ansariniň jesedini ýitirim bolany habar berlenden dört gün soň, ýanwaryň ortasynda Lahor şäheriniň Kasur etrabyndaky zir-zibilleriň içinden tapdy.
Polisiýa derňewçileri soň sekiz gyzyň jesediniň, şol sanda Zainabyň we günäli tapylan 24 ýaşly Imran Alynyň DNA-synyň gabat gelendigini aýtdylar.
Zainabyň jesedi tapylandan soň ýüzlerçe ýaşaýjy proteste çykdy, polisiýa olary dargatjak bolup ok atanda iki adam öldi.
Kasur etrabynda 2015-nji ýyldan bäri çagalaryň ýitirim bolmagyndan şikaýat edilýärdi. Polisiýa bu ýerde tanymal ýerli maşgala dahylly pedofiller toparçagynyň üstüni açandygyny aýtdy.