text:
Maý soňlanyp, tomsuň gelmegi bilen, tä sentýabryň ikinji ýarymyna çenli ýurdumyzyň islendik künjeginde gündizlerine 35-40, gijesine 25-30 gradus gyzgyn howa adaty bir ýagdaý hasaplanýar.
Gidrometeorologlaryň aýtmagyna görä, klimatyň üýtgemegi Türkmenistana hem belli bir derejede täsirini ýetiripdir, sebäbi soňky ýyllarda biziň ýurdumyzda hem tomusda-da bu pasla mahsus bolmadyk howa ýagdaýlary - ýagyş ýagmak ýaly hadysalar bilen birlikde adatdan daşary gyzgynlyk birden ýüz berýär.
Türkmenistanda iýul iň yssy aý hasaplanýar. Ýöne soňky bäş ýyldaky howa ýagdaýlaryna syn salanyňda awgustyň belli-belli günleriniň-de tomsuň "saryjy tomus” diýilýän, iň yssy aýy bolan iýuldan has gyzýandygyna şaýat bolýarsyň.
"Ýaldyragyň ýangyny"
Mysal üçin, şu ýyl iýulyň üçünji ongünlüginde, ýagny, 25-nji iýulda, Aşgabatda günortan kölegede howanyň temperaturasynyň 46 gradus bolanlygy hasaba alnypdyr. 4-7-nji awgustda welin, Aşgabatda gündizine, günortan kölegede howanyň gyzgynlygy 48 gradusdan geçdi, 5-nji awgustda günortan sagat 14-16 aralykda Aşgabadyň Hitrowka obasyndan, Parahat hem otuzynjy mikroraýonlaryndan bolan meýletin howa ölçeýjiler howanyň temperaturasyny ölçäp gören çaglary Aşgabatda howanyň temperaturasynyň kölegede 50 gradusa, günüň aşagynda 60 gradusa ýetendigine şaýat boldular.
Edil şeýle gyzgynlygyň 4-7-nji awgust aralygynda beýleki welaýatlarymyzda hem bolandygyny ýerli ýaşaýjylar tassykladylar. Hatda Daşoguz welaýatynda hem agzalan döwürde howanyň gyzgynlygynyň kölegede 48 gradus bolandygyny aýtdylar. Asyrlarboýy toplanan däp-dessurlarymyza esaslanýan ýaşulularymyz bu gyzgynlygy "Ýaldyragyň ýangyny" diýip atlandyrýarlar.
Ýurdumyzdaky hereket edýän kanuna görä, howanyň gyzgynlygy 45 gradusa barsa, iş ýatyrylmaly, emma bilşimiz ýaly, 45 gradusdan has ýokardaky gyzgynlykda hem iş wagtlaýynam togtadylmady. Türkmen mediasy howanyň 45 gradusdan ýokary bolýandygyny habar bermeýär, jöwzaly yssy howada hem "howanyň 42-44 gradus gyzmagyna garaşylýar" diýlip, maglumat berilýär.
Saglyga täsir edýär
Türkmenistanda howa maglumatynyň dogry berilmezliginiň netijesinde, aşa yssy howada hem raýatlarymyzyň işleriniň ýatyrylmazlygynyň adamlaryň saglygyna ýaramaz täsirini ýetirýändigini çekinmän aýdyp bolar. Meniň bilen söhbetdeş bolan lukmanlaryň tassyklamagyna görä, aşa gyzgyn howa ýürek agyryly, dürli derejede gan basyşy bolan adamlara has erbet täsir edýär. Hut şonuň üçinem tomsuň yssy günlerinde agzalan keseli bolan adamlaryň ýogalýany beýleki döwürlerdäkiden 3-4 esse köp bolýar.
Tomus döwründe "magnit tupany" bolan günlerde adamlaryň saglygyny goramagyň has zerurdygyny lukmanlar aýdýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, ýürek agyryly, gan basyşly adamlara yssy howa örän ýaramaz täsir edip, olara duýdansyz ýogalmak howpy abanýar. Türkmenler şeýle aradan çykma köplenç "Tarpa-taýyn aradan çykdy” diýýärler.
Biziň ýurdumyzda adamlaryň saglygy howanyň temperaturasy, aýratyn-da tomsuň aşa gyzgynlygy bilen berk baglanyşyklydyr. Şol sebäplem tomusdaky aşa gyzgynlyk, "magnit tupanly" diýlen günler hakynda açyk maglumat berlip, adamlara aşa gyzgyndan hem howanyň ýaramaz täsirlerinden goranmagyň ýollary öwredilse, raýatlarymyzyň saglygyna oňyn täsir ederdi. Umuman, tomsuň jöwza yssysynda raýatlarymyzyň saglygyny goramak hakynda aýratyn alada edilmelidir.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Orsýetiň 2012-nji ýylda umumy eksport eden ýaraglary $12 milliarda deň bolupdyr.
Harby-tehniki hyzmatdaşlyk boýunça Federal gullugynyň resmisiniň berýän maglumatyna görä, bu planlaşdyrylan görkezijilerden 12% ýokary bolupdyr. Ol bularyň entek “deslapky görkezijilerdigini” aýdyp, soňky sanlaryň şu aýyň aýagyna ýa-da fewralyň başlaryna yglan ediljekdigini aýtdy.
Anyk haýsy ýurtlaryň näçe ýaragy satyn alandygy aýdylmasa-da, 2012-nji ýylda Gana, Oman, Tanzaniýa we Owganystan ýaly ýurtlaryň ors ýaragyny alandygy bellenildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
13-nji ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçarda Aşgabat we onuň töwerekleri boýunça aýlanyp, birnäçe täze desgalaryň gurluşygynda alnyp barylýan işler, Aşgabadyň eteginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleriň ýagdaýy bilen tanyşdy.
Paýtagtyň günorta-günbatar künjegine tarap ugur alan dikuçaryň üstünden döwlet Baştutany Aşgabadyň çäklerinde alnyp barylýan gurluşyk işleri we paýtagtymyzy abadanlaşdyrmagyň depginleri, şeýle hem seýilgäh zolaklarynda durmuşa geçirilýän işleri synlady.
Soňra döwlet Baştutanynyň dikuçary Ahal welaýatynyň çäginde, Köpetdagyň etegindäki gözel künjekleriň birinde gondy.
Türkmenistanyň Prezidenti il içinde Parzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärligiň ýanyna geldi. Döwlet Baştutany gadymy döwürlerde ösen ekerançylygyň, kämil suwaryş ulgamynyň bolandygyna şaýatlyk edýän sudurlary özünde saklaýan Parzdepäniň töwereklerini synlady. Bu töwerekde taryhy ýadygärlikleriň bolmagy ösen ekerançylyk medeniýetinden habar berýär. Taryhy maglumatlara görä, ilkinji kärizleriň biri hut şu ýerde gurlupdyr. Bu ýerde käriz gazmagyň inçe tilsimlerini ussatlyk bilen ele alan meşhur ussalaryň birnäçe nesilleri ýaşapdyr we döredipdir.
Parzdepäniň umumy meýdany 3,2 gektara barabar bolup, onda Nusaýyň keramikasyna kybap küýze bölekleri duş gelýär. Bu ýerdäki şäheriň gülläp ösen döwrüniň Beýik Seljuk türkmen hökümdarlarynyň döwleti bilen baglanyşyklydygyny subut edýän keramika önümleriň bölekleri bar. Bu şäheriň IX-X asyrlara degişlidigini aňladýan maglumatlar has agdyklyk edýär. Alymlaryň pikirine görä, ýadygärligiň düýbündäki medeni gatlaklar onuň biziň eýýamymyzdan ozalky V müňýyllyga degişlidigini subut edýär.
Döwlet Baştutany Parzdepäniň töwereklerini, onuň ýanaşyk ýerlerini göwnejaý abadanlaşdyryp, bag nahallaryny oturtmagy, gök zolaklary döretmegi, bu ýerde ösen baglaryň taryhy döretmegi tabşyrdy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçaryň üstünden paýtagtymyzyň täze etraplarynyň çäklerini synlady. Olarda häzir durmuş we düzüm desgalarynyň toplumlaýyn gurluşygy alnyp barylýar.
Hususan-da, Köşi ýaşaýyş toplumynda we onuň töwereklerinde häzirki zaman ölçeglerine laýyk gelýän döwrebap ýaşaýyş jaýlary batly depginlerde bina edilýär.
Döwlet Baştutanynyň dikuçary paýtagtymyzyň demirgazyk künjeginde öwrüm etdi, bu ýerde iri taslama amala aşyrylýar — Aşgabadyň Halkara howa menzili gurulýar.
Şeýle hem döwlet Baştutany guşuçar belentlikden “Täze zaman” obasynda alnyp barylýan işleriň depginleri hem-de paýtagtymyzyň ýaşaýjylary üçin şäherçede iki gatly kottejleriň gurluşygy bilen tanyşdy. Milli Liderimiz olarda göwnejaý ýaşamak we dynç almak üçin zerur bolan şertleri, şol sanda mellek ýerlerinde kömekçi hojalygy ýöretmek üçin mümkinçilikleri döretmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Aziada—2017-ä taýýarlygyň çäklerinde Aşgabat şäherinde alnyp barylýan işleriň barşy bilen gyzyklandy. Döwlet Baştutany paýtagtymyzda batly depginlerde gurluşygy alnyp barylýan Olimpiýa şäherjiginde ýerine ýetirilýän işleri guşuçar belentlikden synlap,
gurulýan desgalaryň ýokary hil derejesiniň üpjün edilmeginiň we öz wagtynda gurlup gutarylmagynyň möhüm talap bolup durýandygyna aýratyn ünsi çekdi.
Soňra milletiň Lideri Aşgabadyň günorta-gündogar künjeginde alnyp barylýan işler, hususan-da, Parahat-7 ýaşaýyş toplumyndaky ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy bilen tanyşdy.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti paýtagtymyzy ösdürmegiň 15-nji tapgyrynda alnyp barylýan işleri, bu künjegiň köçelerini abadanlaşdyrmak çäreleriniň barşyny synlady.


text:
NATO Kabulda janyndan geçen bombaçynyň ulag partlatmasynda ölenleriň arasynda 6 esgeriniň, 5 amerikanyň we bir kanadaly polkownigiň hem bardygyny aýtdy.
Owgan resmileri bu partlamada owgan graždanlarynyň hem azyndan 12-siniň ölendigini, onlarça adamyň bolsa ýaralalandygyny aýdylar. Ol raýatlaryň köpüsi partlama bolan wagty awtobusda bir ýere barýan eken.
Bombaçy öz ulagyny NATO-nyň konwoýy parlament we beýleki hökümet binalarynyň ýanyndan geçip barýarka partladypdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini Talyban öz üstüne aldy.
Ak tamyň sözçüsi Bil Börten bu hüjümi ýazgaryp, Birleşen Ştatlar we owgan hökümeti Owganystanda durgunlylyk we howpsuzlyk döretmek maksatlarynda berk durlar diýdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti ýetip gelýän Täze ýyl baýramy mynasybetli ýurtda degişli taýýarlyklary görmegi tabşyrdy. Şeýle-de, munuň bilen baglylykda bazarlaryň we dükanlaryň azyk önümleri bilen üpjünçiligine seretmegiň-de wajypdygyny belledi.
Bu ädim ýurtda käbir möhüm, şol sanda ýag, şeker ýaly harytlaryň bahalarynyň telim esse gymmatlan ýa asla-da tekjelerden ýitirim bolan döwrüne gabat geldi. Munuň üstesine-de, ýurtda dollaryň resmi söwdasyna girizilen gadagançylykdan we dollaryň “gara bazarynyň” janlanmagyndan soňra ýylyň başyndan bäri daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň-da bahalary öňküsinden 2-3 esse artypdy.
Prezident G. Berdimuhamedow duşenbe güni geçirilen wideoşekilli iş maslahatynyň dowamynda “azyk önümleriniň üpjünçiligine seretmegiň wajypdygyny” aýtmak bilen, anyk nämäni göz öňünde tutandygyny aýdyňlaşdyrmady. Munuň netijesinde, gymmatlan we defisite öwrülen harytlaryň ilata elýeter bahadan we bol mukdarda satylyp başlanyp-başlanmajakdygy hem näbelli bolmagyna galýar.
Ýurduň degişli azyk we söwda edaralary hem bu mesele boýunça Azatlyk Radiosyna hiç hili goşmaça maglumat berip bilmediler.
Şol bir wagtda, prezidentiň bu çykyşyndan iki gün geçse-de, ýurduň bazarlaryndaky ýagdaý üýtgewsizligine galýar.
Ýakynda Balkan welaýatynda bolup gaýdan Aşgabadyň ýaşaýjysy Amanmyrat Bugaýew gyt harytlaryň entek hem tapdyrmaýandygyny, bahalaryň peselmän, gaýta galmak bilen bolýandygyny gürrüň berdi.
Bugaýew tekjelerden ýitirim bolan harytlaryň ornuny, has pes hilli, ýagny pagta ýagynyň ýerini arassalanmadyk çigit ýagynyň, unuň hem has pes sortlarynyň tutandygyny; bularyň-da çäkli mukdarda we ýokary bahadan satylýandygyny gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky habarçylary hem sebitde harytlaryň gytçylygy bilen baglylykda hiç hili üýtgeşmeleriň ýokdugyny habar berýärler.
Bu aralykda, prezidentiň Täze ýyl baýramçylyk taýýarlyklary bilen baglylykda eden çykyşy bilen birlikde, türkmenistanlylar azyklaryň gytçylygynyň we gymmatlamagynyň öňden planlaşdyran dabaralara hem täsir ýetirendigini gürrüň berýärler.
Lebaply Akmeňli daýza Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde, geçen ýyldan bäri planlaşdyryp gelen “Pygamber ýaş” dabarasyny goýbolsun etmeli bolandygyny aýtdy.
Galyberse-de, mundan öňler bazar resmileriniň söwdagärlere aýlanyp, azyk harytlaryna belli bir nyrh kesýän halatlary hem bolýardy. Emma harytlaryň öňünde bir baha görkezilen bolsa-da, olar has gymmatdan satylýardy. Söwdagärler resmileriň kesgitlän nyrhyndan söwda etseler, özleriniň uly zyýana galýandyklaryny aýdyp, öz hereketlerini düşündirýärdiler.
Sözümiziň ahyrynda jemlesek, döwlet resmileri we mediasy ýurtdaky azyk gytçylygy we bahalaryň artmagy bilen baglylykda hiç hili maglumat bermediler.


text:
Anna güni Gyrgyzystanyň Döwlet serhet gullugynyň resmileri özbek-gyrgyz serhet ýakasynda özbegistanly serhetçileriň bir gyrgyz raýatyny atyp öldürendiklerini habar berdiler.
Maglumata görä, bu waka ýurduň günorta Oş regionynda ýüz beripdir. Resmiler bu wakada Gyrgyzystanyň bu raýatynyň Arawan raýonynda serhetden birugsat geçip, Özbegistanyň territoriýasynda 150 metr töweregi aralyga girendigini aýdýarlar.
Ýöne atylyp öldürilen bu raýatyň şahsyýeti barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär. Maglumata görä, bu waka boýunça derňew işleri ýola goýlupdyr.


text:
Türkmenistanda mobil aragatnaşygyny hödürleýän ýeke-täk öýjükli aragatnaşyk kärhanasy bolan “Altyn Asyr” soňky wagtda öz müsderileri üçin birnäçe täze hyzmatlary girizdi. Olar hasaby bilmek hem-de abonent ulgamda däl wagty jaň edýäniň oňa dürli görnüşdäki SMS habarlary goýup bilmegi ýaly hyzmatlardan ybarat. Şeýle-de “Altyn Asyr” ýakynda bahasy 210 manada durýan “Çäksiz jaňlar” atly täze tarif planyny hem girizdi.
“Altyn Asyryň” şeýle täze hyzmatlary yzly-yzyna hödürlemegi Orsýetiň MTS mobil aragatnaşyk kompaniýasynyň 30-njy awgustdan Türkmenistanda hyzmat edip başlajakdygyny yglan etmeginiň öňüsyrasyna gabat geldi.
Şol bir wagtyň özünde MTS mobil aragatnaşyk kompaniýasy hem, mundan 18 aý ozal Türkmenistany terk etmegi zerarly ýitiren müşderilerini yzyna çekmek üçin, bu bäsleşikde “Altyn Asyrdan” asla yza galanok. MTS soňky iki-üç günden bäri ýurduň merkezi gazetlerinde ýörite bildirişleri çap edip, Türkmenistana dolanýandygyny we öňki müşderileri üçin nähili amatlyklaryň hödürlenýändigini yzygiderli habar berýär.
Şeýle bildirişleriň birinde MTS bilen müşderileriniň arasynda öňki baglaşylan şertnamalaryň öz güýjünde galjakdygy, Türkmenistanda MTS-iň işi togtadylan wagtynda müşderiniň hasabynda pul galan bolsa, onuň üstüne bonus görnüşinde 20% pul serişdesiniň goşuljakdygy aýdylýar.
Gazetde çap edilen beýleki bir bildirişde bolsa MTS-iň öňki müşderilerine 30-njy awgust-30-njy sentýabr aralygynda bir aýlap kompaniýanyň ulgamynyň öz içindäki jaňlar boýunça her günde “ýeňillikli 30 minut” atly sowgat hödürlejekdigi aýdýlýar.
Emma MTS-iň bu tagallalarynyň nähili netije bilen tamamlanjagyny edil häzirki döwürde aýtmak kyn. Sebäbi soňky 18 aýyň dowamynda MTS-iň müşderileriniň ählisi “Altyn Asyra” geçdiler. “Altyn Asyr” şol müşderileri saklap galmak üçin häzirki döwürde dürli çäreleri görýär. Galyberse-de, “Altyn Asyr” arkasynda hökümetiň goldawy bolan kärhanadyr.
Düşnüksizlik
Emma, muňa garamazdan, MTS bilen deňeşdirilende, “Altyn Asyryň” bu ýaryşa taýýarlygy hem-de reklama işinde goýberýän kemçilikleri welin, göze dürtülip dur. Meselem, “Altyn Asyryň” hödürleýän täze hyzmatlary barada diňe müşderileri däl, hatda “Altyn Asyryň” hyzmat ediş ofisleriniň käbir işgärlerinde hem jikme-jik maglumat ýok.
“Altyn Asyryň” ofisleriniň käbirlerinde “Çäksiz jaňlar” tarifiny alan müşderiniň limitsiz 3G internetden peýdalanyp bilýändigi aýdylsa, käbir beýleki ofislerinde bu hili mümkinçiligiň ýokdugy habar berilýär. Şeýle-de “Altyn Asyryň” Aşgabadyň Paýtagt söwda merkezinde ýerleşýän hyzmat ediş ofisinden Azatlyk Radiosyna aýdylmagyna görä, häzirlikçe täze girizilen tarif planlary baradaky ýörite reklama bukletleri hem çap edilmändir.
Şol bir wagtyň özünde-de “Altyn Asyryň” hödürleýän mobil telefon aragatnaşygynyň hili baradaky şikaýatlar hem häli-şindi eşidilip dur. Hatda paýtagtyň käbir raýonlarynda-da asla bu telefon arkaly gepleşip bolmaýandygyny aýdýanlar bar.
Şol raýonlaryň biri-de Aşgabadyň öňki “Aýna” zawodynyň gaýrasyndaky ýaşaýyş massiwi. Bu raýonyň ýaşaýjysy, 38 ýaşly Aýmyradyň aýtmagyna görä, “Altyn Asyryň” antennalarynyň signalyny sözüň doly manysynda gözlemeli bolýar.
“Köplenç halatda ýaşaýan jaýymdan çykyp, onuň töwereginde aýlanyp, signaly tutmaly. Ýa-da 500 metr uzaklykda ýerleşýän ”Altyn Asyryň” antennasynyň ýanyna baryp gürleşmeli bolýaryn. Ýogsamam, gürleşip bolmaýar” diýip, Aýmyrat aýtdy.
“Altyn Asyryň” soňky döwürlerde öz işinde käbir özgerişlikleri girizýändigine garamazdan, onuň häzirki ýagdaýynda MTS bilen näderejede bäsleşip biljekdigini, sany 1,5 miliona ýetýändigi aýdylýan müşderilerinden näçesini saklap biljekdigini wagt görkezer.
Şol bir wagtyň özünde-de MTS-iň mundan 18 aý öňki hyzmatyny dessine öňki bolşy ýaly hödürläp biljekdigi, onuň desgalarynyň näderejede sazlaşykly işläp, müşderilerini näderejede kanagatlandyryp biljekdigi barada hem bir zat aýtmak kyn.
Emma şeýle bäsleşigiň başlanmagy mobil aragatnaşyk hyzmatlaryny ulanyjy türkmenistanlylaryň bähbidine bolar diýlip garaşylýar.


text:
“Türkmentelekomyň” Online.tm Internet saýtyna salgylanyp, “Agence France-Presse” Türkmenistanda “Türkmentelekomyň” müşderilerine teklip edilýän çäklendirilmedik internet hyzmaty we onuň bahalary bahalary baradaky maglumatlary çap etdi.
Edil dünýäniň beýleki ýerlerinde bolşy ýaly, Türkmenistanyň ilaty-da ýokary tizlikli, çäklendirilmedik ADSL sistemaly Internetden peýdalanyp biler, ýöne olar bu hyzmat üçin aýda 6,821 amerikan dollaryny, ýagny täze puldan 19,440 manady
tölemeli bolarlar. Onuň tizligi sekundda 2,048 kilobaýt.Näme üçin gymmat?
Döwlet eýeçiligindäki “Türkmentelekom” aragatnaşyk kärhanasy Internet hyzmatynyň tizligine görä arzanrak görnüşlerini hem teklip edýär. Mysal üçin, tizligi sekundda 64 kilobaýt internetiň bahasy aýda 213 dollar. Iň arzan internet aýlyk 43 dollar bolup, ol bir aýda 2 gigabaýtlyk elektron alyş-çalşyga mümkinçilik berýär.
“Şeýle maglumat bar. Daşary ýurtlular bilen ýurt raýatlarynyň Internet hyzmatyna töleýän tölegi deň däl. Dogrusy daşary ýurtlular pylança töleýär diýip, anyk san aýdyp biljek däl. Ýöne ýurduň raýaty hökmünde men bir aýyma 12 manat töleýärin. Interneti çatyp ulanamda-da her minutyna iki teňňe töleýärin” diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Merkezi Aziýa ýurdy bolan Özbegistan ýapyk režimliligi, azatlyklaryň çäklendirilişi, awtoritarlygy boýunça halkara guramalaryň hasabatlarynda, köplenç Türkmenistan bilen ýanaşyk gelýär. Bu ýurtda Internet hyzmatynyň bir aýlyk bahasy näçe?
Merkezi Aziýa boýunça internet ugrundan bilermen özbegistanly Tolkun Umaralyýew şeýle diýýär: “Özbegistanda onlarça internet prowaýderleri bolup, olaryň arasynda bäsdeşlik bar. Şonuň üçin internet gymmat däl. Ortaça, mysal üçin, ‘Dial-up hyzmatyny alsak, 35 töweregi”.
Umaralyýewiň sözlerine görä, ýokary tizlikli internet 50 dollara çenli. Şol bir wagtda-da spesialist Özbegistanda häkimiýetler tarapyndan petiklenen Internet saýtalarynyň hem az däldigini belledi.
Dünäniň käbir ýurtlaryna ilata hödürlenýän ýokary tizlikdäki Internet hyzmatlarynyň her aýlyk ortaça bahalary: Polşada 30 dollar, Koreýada 30 dollar, Britaniýada 33 dollar, Çehiýada 45 dollar, Germaniýada 50 dollar, Birleşen Ştatlarda 50 dollar, Awstraliýada 77 dollar, Portugaliýada 83 dollar we Norwegiýada 104 dollar (Çeşme: OECD
) Ilatyň ukyby
“Agence France-Presse” ABŞ-nyň Merkezi aňtaw edarasynyň maglumatlaryna salgylanmak bilen, 2010-njy ýylda Türkmenistanda ilatyň jan başyna düşýän jemi içerki önümiň 7,400 dollar bolandygyny ýa-da ortaça jan başyna aýda düşýäniniň 616 dollara deňdigini ýazýar.
Ýurtda işsizligiň ýokary derejede dowam edýän wagty, aýlyklaryň, pensiýadyr stipendiýalaryň möçberiniň çäkli ýagdaýynda çäklendirilmedik, ýokary tizlikli Internete aýda 7,000 dollar töweregi töleg girizilmegi näme bilen bagly bolup biler?
“Müsürde bolan wakada halky ýygnamak, ýaşlary aýaga galdyrmak, nähili sebäp bilen şolar meýdana çykmaly - bularyň hemmesi Internetiň kömegi bilen gurnaldy. Şular ýaly waka bolmasyn diýlip edilýän zat” diýip, öňki diplomat, daşary ýurtda döredilen oppozision Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow öňe sürýär.
2008-nji ýyla çenli Türkmenistanda esasan daşary ýurt firmalaryna Internetden peýdalanmaga rugsat berilýärdi. Ilkinji Internet kafeler 2007-nji ýylyň başynda peýda bolup ugrady.
Adamlar Internet kafeleriň hyzmatyndan peýdalananlaryny hem kem görenokler, çünki bir sagat Internet ulanmagyň bahasy, çak bilen, bir amerikan dollaryna deň. Ýöne Internetden peýdalanmak isleýänler kafe pasport bilen barmaly, şol adam baradaky pasport maglumatlary žurnala ýazylýar, hasaba alynýar.
Ýurduň ýaşlary Internet hyzmatyndan esasan mobil telefonlar arkaly peýdalanýarlar. Ýakyna wagta çenli Türkmenistanda GPRS Internet hyzmatyny esasan Orsýetiň MTS mobil aragatnaşyk kompaniýasy hödürleýärdi. Häzirki wagtda bu hyzmat döwlet eýeçiligindäki “Altyn Asyr” mobil operatory tarapyndan hödürlenýär. Bu operatorda 3G Internet sistemasy hem bar.


text:
Gyrgyzystanda aprel aýynyň başlarynda prezident Kurmanbek Bakyýew ýurtdan kowlup, wagtlaýyn hökümetiň häkimiýet başyna gelenine ýaňy bir aýdan gowrak wagt boldy.
Täze ýolbaşçylar turuwbaşdan ýurda täze Baş kanunyň gerekdigini aýdyp, özleriniň parlamentar hökümet sistemasyny ileri tutýandyklaryny bildirdiler. Gyrgyzystanyň mundan öňki Konstitusiýalary bolsa, ýerine ýetiriji häkimiýetiň agalygyna esaslanýardy.
Wagtlaýyn hökümetiň işi şowuna bolup, parlamentar sistema geçilse, prezident ýokary wezipede oturan, ýöne güýçli ygtyýarlygy ýok şahsyýete öwrülýär. Bu hem ýeke Gyrgyzystanda däl, eýse tutuş Merkezi Aziýada-da bütinleý täze zat.
Häzir, ýurduň geljekki Baş kanunynyň sudury belli bolup gelýärkä, elbetde, başga pikirler-de orta atylýar.
Täze Baş kanunyň taslamasyny taýýarlaýan geňeşiň agzasy Daniýar Narymbaýew 16-njy maýda bu ugurda alnyp barylýan işleriň barha ilerleýänligini aýtdy: “Biz bu konstitusiýanyň üstünde geçen on günlükde gaty köp işledik. Onuň gyrgyzça we orsça nusgalaryny 16-njy maýda dilçilerimize berdik. 20-nji maýda hem proýektiň iň soňky warianty neşir ediler”.
Parlamentar sistema
Narymbaýew soň hem täze esasy kanunda parlamentar sistemadan ugur alnandygyny syzdyrdy: “Şeýlelikde täze ygtyýarlylyklara eýe täze parlamentimiz bolar. Hökümeti parlament düzer. Onsoň täze prezidentimiz bolar. Ol bir araçy roly ýerine ýetirer. Ol daşary syýasatda işjeň rol oýnar”.
Gyrgyzystanda parlamentar sistemanyň peýdalydygy bilen ylalaşýan adamlar az däl welin, ýöne: “Ýurt entek beýle sistemaly bolarlyk derejä ýetenok” diýýänler-de bar. Mysal üçin, wagtlaýyn hökümetiň agzasy, abraýly syýasatçy Azimbek Beknazarowyň garaýşyça, ýurt 1993-nji ýyldaky Baş kanuny gaýtadan dikeltmeli.
“Wagtlaýyn hökümet Gyrgyzystanyň 1993-nji ýylyň 5-nji maýyna degişli ilkinji Baş kanunyny ykrar edýänligi barada bir perman çykarmaly. Bu kanun iki ýyla çeken çekeleşikden soň kabul edilipdi. Şeýle edilse, bir kanuny esas bolýar. Onsoň kanunylyk barada munça gykylygam gerek bolmaz” diýip, Beknazarow aýdýar.
Bakyýewiň hökümetinde döwlet sekretary bolan Adahan Madumarow bolsa, parlament sistemasyna düýbünden garşy: “Özüňiz bir pikir edip görüň. Olar: ‘Ýurduň içeri hem daşary syýasatyny parlament kesgitlär, prezident oba aksakgaly ýaly, araçylyk eder’ diýýärler. Beýle bolsa, Garaşsyz döwletleriň arkalaşygyna girýän ýurtlaryň prezidentleri biziň döwlet baştutanymyz bilen bir stoluň başynda oturmazlar”.


text:
Tigir sürmek boýunça tanymal amerikan sportsmeni Lans Armstrong, medallaryndan hem baýraklaryndan mahrum edilmegine garamazdan, 23-nji awgustda giçlik Birleşen Ştatlaryň doping problemasyna garşy çykýan agentliginiň neşe maddasyny ulanmak bilen baglanyşykly aýyplamalaryna garşy göreşmegini bes edýändigini yglan etdi.
Bu baradaky beýanatynda Armstrong özüne garşy gurnalan bu prosesi adalatsyz diýip atlandyryp, bu baradaky çekeleşikden çekilýändigini aýtdy. Ol indi öz ünsüni maşgalasyna hem rak keseline garşy iş alyp barýan fondlara gönükdirjekdigini aýtdy.
Tigir sürmek boýunça halkara “Tour de France” ýaryşynyň ýedi gezek çempiony Lans Armstronga kanun boýunça gadagan edilen doping maddalaryny yzygiderli ulananmakda aýyplama bildirilýärdi.
Ady belli sportçy, hepdäniň penşenbe bu aýyplamalara garşy çykyş etmäge özüne berlen möhlet dolansoň, bu beýanaty ýaýratdy. Lans Armstrongyň şahsy websaýtynda ýerleşdirilen bu beýanatda “Her adamyň durmuşynda “Besdir” diýmäge mejbur edýän pursat ýüze çykýandyr” diýen ýazgy peýda boldy. Ol: “Meniň üçin şeýle pursat edil häzir ýüze çykdy. Sebäbi meniň 1999-njy ýyldan bäri “Tour de France” ýaryşyny ýedi gezek aldaw ýollary bilen adalatsyz ýeňendigim aýdylyp, bu barada aýyplama bildirilýär” diýip ýazdy.
Birleşen Ştatlaryň doping problemasyna garşy göreş alyp baryjy agentligi Armstrongyň hemme baýraklarynyň elinden alynjakdygyny, oňa tigir sürmek bäsleşiklerine gatnaşmagyň gadagan ediljekdigini bildirdi. ABŞ-nyň dopinge garşy agentligi bütin dünýäde ýerine ýetiriljek jezany kimdir birine bermäge özüniň haklydygyny mälim etdi.
Bu guramanyň ýolbaşçysy Jon Faheý Armstrongyň özüne garşy ýöňkelýän aýyplamalara garşy çykmakdan çekilmeginiň onuň günäsini boýun almagy hökmünde garalyp bilinjekdigini aýdýar.
Faheý sportsmene garşy tribunalda açyk diňlenişigiň geçirilmezligine özüniň lapynyň keç bolandygyny aýdýar. “Men hemme aýyplamalary, töhmet atmalary hem birnäçe ýyl dowam edýän gep-gürrüňleri açyk tribunalda diňlemek isleýärdim. Şonda, bu diňlenişigiň netijesine garamazdan, bütin dünýä nahili faktlaryň bolandygyny bilerdi” diýip, ol ABC Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Ilkinji gezek däl
Tehas ştatyndan sport bilen meşgullanyp başlan Armstronga tutuş karýerasynyň dowamynda şular ýaly aýyplamalar bildirilip gelindi.
Armstrong 1990-njy ýyllaryň ortalarynda rak keselini başdan geçirensoň, yzly-yzyna sportda uly üstünlikleri gazanyp, köpler üçin gahryman boldy. 1996-njy ýylda spotsmende rak keseli anyklanýar. Bu keseliň metastazalarynyň onuň öýkenine hem beýnisine ýaýrandygy belli bolýar. Ol bu kesel bilen bagly operasiýany we soňra himiýa terapiýasyny şowly geçýär.
Soňra onuň rak keseli bilen kesellänlere köpçüligiň ünsüni çekmegi hem bu keseliň pidalaryna ýardam bermek üçin pul ýygnamagy Armstrongyň abraýyny göterip, meşhurlygyny artdyrdy.
Lans Armstrong 1999-njy ýyldan 2005-nji ýyla çenli geçirilen “Tour de France” ýaryşyna ABŞ-nyň toparynyň agzasy hökmünde gatnaşyp, bu ýaryşlaryň ählisinde yzly-yzyna 7 gezek ýeňiş gazandy. Sportsmen şol bäsleşikleriň dowamynda hem beýleki ýaryşlara gatnaşanda, dopingi anyklaýan ýüzlerçe testi hem tabşyrypdy.
Ol şol testleriň netijeleriniň özüniň hiç haçan doping ulanmandygyny subut edýändigini aýdýar.
Doping, ýagny adamyň kuwwatyny artdyrmak üçin gadagan himiki maddalary ulanmagy bilen bagly ýagdaý “Tour de France” ýaryşynyň hem tigir sürmek sportunyň abraýyna ýaramaz täsir ýetirdi.
Testleriň netijeleri sportuň bu görnüşi bilen meşgullanýanlaryň köpüsiniň aldaw ýollary bilen üstünlik gazanandyklaryny görkezdi.
Uly ýaryşlara gatnaşmagyny bes eden Armstrong 2009-njy, 2010-njy ýyllarda Gazagystanyň Astana toparynyň hatarynda ýaryşmak üçin uly sporta dolanyp barypdy. Ol bu bäsleşiklerde 2009-njy ýylda 3-nji, 2010-njy ýylda bolsa 23-nji orny eýeledi.


text:
Gürjüstanyň içeri işler ministri 23-nji ýanwarda, özüni polisiýa tarapyndan ödürilen iki adamyň ölüminiň töweregindäki bassyr-ýussurlykda aýyplan adam öldürilenden soň işden çekildi.
2006-njy ýylda polisiýa iki adamy, hamala ýoldan sowul diýlen buýruga boýun bolmany üçin, maşynyň içinde atyp öldürdi. Polisiýa ol adamlaryň ilki ok atandyklaryny aýtdy.
Öldürilen adamlaryň biriniň kakasy Ýuriý Wazargaşwili içeri işler ministri Aleksandr Çikaidzäni öz oglunyň we beýleki adamyň öldürilmegini bassyr-ýussur etmekde aýyplap, açyk çykyş etdi.
Wazargaşwili 20-nji ýanwarda, gonamçylyga baryp, oglunyň mazaryna zyýarat edende, mazarda goýlan partlaýjynyň ýarylmagy bilen wepat boldy.
Çikaidze Içeri işler ministrliginiň websaýtynda goýlan beýanatda Wazargaşwiliniň özüne garşy bildiren aýyplamasy galp hem bolsa, onuň ölüminden soň «ahlak jogapkärçiligini» duýup, işden çekilýändigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň howadan uran zarbalary gündogar Owganystanda azyndan 17 adamy öldürdi. ABŞ-nyň harby sözçüsi Fernando Estrella 7-nji aprelde amerikan uruş uçarlarynyň Paktia welaýatynda, Pakistanyň serhedine golaý ýerde iki sany howa zarbasyny urandygyny aýtdy.
Paktianyň welaýat polisiýasynyň başlygy Zorawar Zahid öldürilenleriň jeňçiler bolandygyny aýtdy. Emma başga bir ýerli resmi öldürilenleriň asuda ilatdan bolandygyny, olaryň arasynda tire ýaşulusynyň hem bardygyny aýtdy.
"Men şol töwerekden we bu hadysada ölenleriň hemmesiniň asuda adamlar bolandygyny aýdyp biljek» diýip, Nimatullah Baburi, welaýat geňeşiniň başlygynyň orunbasary aýtdy.
Başga bir geňeş agzasy Fazal Rhman Katawazai hem bu howa zarbalarynyň asuda adamlary öldürendigini, emma olaryň sanyny bilmeýändigini aýtdy.


text:
Gazagystanyň prezidentligine garaşsyz kandidat Kanat Esjanow sişenbe güni saýlawlaryň öňüsyrasyndaky bäsdeşlikden çykdy. Ol gazak dili boýunça hökmany ekzameni tabşyryp bilmedi.
Prezidentlige öňki kandidat umumy 36 ýalňyş goýberdi. Ol gazak sportsmenleriniň üstünlikleri barada 15 minutlyk çykyşy başarmady, diňe gazak hem ors sözlerini garym-gatym edip, 6 minut gürläp bildi-diýip, dil komissiýasynyň başlygy žurnalistlere aýtdy.
Astana şäheriniň 48 ýaşly ýaşaýjysy, işsiz Kanat Esjanow prezident saýlawlaryna gatnaşmak üçin kandidaturasyny özi hödürläpdi.
Saýlawlar Gazagystanda 3-nji aprelde geçiriler.


text:
Wideo: "Ýuwaş gelin" filminden bölek
"Ýuwaş gelin" sowet döwründe döredilen beýleki filmlerden tapawutlylykda garaşsyzlyk ýyllarynda-da gadaganlyga düşmedi. Men häzir bu ahwalatyň sebäplerini yzarlamakçy däl-de, eýsem filmiň baş gahrymany Selbiniň keşbini döreden "gelniň" gürrüňini etmekçi.
"Ýuwaş gelniň" kinosöýüjileriň göwünlerinden turmagynda, elbetde, bu keşbi döreden aktrisanyň hyzmaty juda uludyr. Ýöne onuň kimdiginden tomaşaçylaryň aglabasy habarsyz diýsem, hakykatdan daş düşmesem gerek. Çünki filmiň özi barada-da, ony döredenler hakynda-da, Selbiniň keşbini janlandyran aktrisa dogrusynda-da türkmen metbugatynda suwytly makalalara duş gelmek kyn.
Biz aktrisa diýen sözi birnäçe gezek ulansak-da, ol professional aktrisa däl, hatda entek zähmet ýoluna-da başlamandy. Hawa, Selbiniň rolunda Daşoguz welaýatynyň Ýylanly (Gurbansoltan eje) etrabynyň mekdepleriniň biriniň ýokary klas okuwçysy Tatýana Fedaruşenko oýnapdy. Şonda onuň bary-ýogy 15 ýaşy bardy. Režissýoryň kämillik ýaşyna ýetmedik gyzy filmde oýnatmaga haky ýokdy. Beýik Magtymgulynyň "Emma jaý ýerinde ýalan ýagşydyr" diýşi ýaly, çeperçilik geňeşinde Tatýananyň ýaşyny 17 diýip görkezmeli bolupdy.
Tatýanany kinorežissýor Setdar Garajaýew tapypdy. Daşoguz welaýatynda doglan Tatýana Ýylanlynyň etrap klubunyň hor, tans, drama kružoklaryna yhlasly gatnaşýardy. Şol ýyllarda Aşgabadyň 1-nji seýil bagynda çeper höwesjeňleriň respublikan ýaryşy geçirilýärdi. Ine, şol ýaryşda rus gyzy hindi tansyny ýerine ýetirip, ýeňiji bolýar. Şonda hem Setdar Garajaýew Tatýanany we ýene-de birnäçe gyzy öz filminiň synaglaryna gatnaşmaga çagyrýar. Ýöne Tatýana ýetginjeňlik geleňsizligi bilen kinostudiýa barmagy unudýar. Özünden aktrisa çykjakdygyna onuň ynanmadyk bolmagy-da ähtimal.
Emma kinoçylar hem onuň ýakasyny goýbermeýärler. Filmiň operatory Osman Saparow Ýylanla ýörite baryp, Tatýanany kinosynaga düşürýär. Netijede ony Selbiniň roluna tassyklaýarlar.
Kyn düşmeýär
Selbiniň keşbini döretmek rus gyzyna onçakly kyn düşmeýär. Ol öz gahrymanyna meňzeş gelinleri durmuşda häli-şindi görüp-synlap ýör, olaryň arasynda ýaşaýar, türkmenleriň gylyk-häsiýetini, edep-ekramyny öwrenip ýör, dogrusy gözüni açyp göreni şolar.
Tatýana Fedaruşenko "Ýuwaş gelin" filminde, 1967-nji ýyl.
Tatýana çeper höwesjeňlikde türkmen tanslaryny oýnaýardy, türkmen dilinde goşgy okaýardy. Elbetde, Selbiniň rolunda kino düşmek kynçylyksyz bolmandy. Režissýoryň talaby güýçlüdi. Tatýananyň gözünden boýur-boýur gözýaş döken wagtlary-da bolupdy.
Selbiniň keşbiniň şowly çykandagy indi hemmä mälim. Şol obraz Tatýananyň oýnan ýeke-täk roly bolup galdy. Soňra ony "Çöl çagyrýar", "Meniň dostum — Meleguş" ýaly çeper filmlerde oýnamaga çagyrdylar. Tatýana ejesiniň näsaglygy zerarly, şol rollaryň ikisinden-de ýüz öwürmeli bolupdy. Şeýle hem şol wagtlar ol orta mekdebi tamamlap ýördi.
Şeýlelikde "Ýuwaş gelinde" agzy ýaşmakly gelniň mylaýym keşbini ussatlyk bilen döreden Tatýana professional aktrisa bolup gitmedi. Ol Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetini tamamlap, göwün beren ýigidi bilen durmuş gurup, Hazaryň kenaryndaky Çeleken (häzirki Hazar) şäherine düşdi, bu ýerde komsomol-partiýa işlerinde işledi, partiýanyň şäherkomynyň ideologiýa sekretary boldy. Şol ýyllarda partiýanyň welaýat edarasynda işlänsoň, men onuň bilen telim sapar duşuşypdym. Häzir ol ýene-de mekdepde çagalara bilim we terbiýe berýär.
Tatýana Fedaruşenkonyň 15 ýaşynda janlandyran Selbisini tomaşaçylaryň halandygyna ýönekeý durmuş wakalary hem şaýatlyk edýär. "Ýuwaş gelin" ekrana çykandan soň ýaş türkmen gelinleri Tatýana hat ýazyp, ondan maslahat soraýardylar.
Hawa, bir keşp bilen Tatýana Fedaruşenko türkmen kinosyna öz goşandyny goşup bilipdi.
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
17-nji oktýabrda Özbegistanyň futbol Kubogy ugrundaky ýaryşyň jemleýji duşuşygy geçirildi. Halkara derejeli emin, geçen ýyl futbol boýunça dünýä çempionatynda hem eminlik eden Rawşan Irmatowyň alyp baran bu duşuşygynda Özbegistanyň futbol çempionatynda-da üstünlikli çykyş edýän toparlar bolan «Nasaf» bilen «Bunýodkor» duşuşdy. Mälim bolşy ýaly, «Nasafyň» düzüminde türkmenistanly ýarym goragçy Artur Geworkýan hem çykyş edýär. Ildeşlerimiz Arturyň oýunlaryna şu aýyň dowamynda milli ýygyndymyzyň hatarynda iki gezek tomaşa etmäge mümkinçilik aldylar.
Birinji ýarymynda hasap açylmadyk duşuşygyň 71-nji minudynda türkmen futbolçysy «Nasafy» öňe çykardy. Kuboga bir ädimem bolsa ýakynlaşan «Nasafyň» futbolçylary şondan soň okgunly hüjümleriň birnäçesini geçirdi. A.Geworkýan bolsa olarda esasy orunda boldy. Şeýlelikde, ilkinji goldan üç minut soňra topar garşydaşlarynyň derwezesine ýene bir goly geçirdi. Bu gezek Bu gezek Şerzod Agzamow tapawutlandy. «Bonýodkor» 81-nji minutda aralygy ýygyrmagy başarsa-da, hasaby deňläp bilmedi. Şeýlelikde, Garşy şäheriniň «Nasafy» özüniň 29 ýyllyk taryhynyň içinde Özbegistanyň Kubogyna birinji gezek mynasyp bolup gördi. Bu üstünlikde türkmen futbolçysynyň goşandy uludyr.
2013-nji ýylda Özbegistanyň iň gowy futbolçysy, 2014-nji ýylda Özbegistanyň çempionatynyň iň netijeli hüjümçisi bolan A.Geworkýan şol ýyllarda özbek futbolyndaky iň gowy legioner hökmünde hem ykrar edildi. Häzirki wagtda türkemn futbolçysy «Nasafyň» düzüminde 103 duşuşyga çykdy we 55 goly bar.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Awaza» turistik zonasynda käbir daşary ýurtly resmiler bilen duşuşyk geçirdi.
Hususan-da, ol ýörite delegasiýa ýolbaşçy bolup Türkmenistana baran Malaýziýanyň daşary işler ministri Anifah bin Amany, Germaniýanyň Doýça Bankynyň dolandyryşynyň başlygynyň orunbasary Ýurgen Fitçeni we bu bankyň Merkezi hem-de Gündogar Ýewropa boýunça bölüminiň ýerine ýetiriji direktory Piter Tilsi, şeýle hem Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasynyň başlygy Erol Tabanja dagylary kabul etdi.
Bu duşuşyklarda türkmen prezidenti daşary ýurtly myhmanlar bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklary ösdürmekligiň dürli ugurlary barada pikir alyşdy.
Türkiýäniň «Polimeks» kompaniýasynyň başlygy Erol Tabanja öz duşuşygynda prezident Berdimuhamedow bilen birlikde, Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlaryny we käbir pudak ýolbaşçylaryny öz kompaniýasynyň Türkmenistanda amala aşyrmaklygy göz öňünde tutýan birnäçe uly täze gurluşyk proýektleri bilen tanyşdyrdy.


text:
Hormatly agzalar,Türkmenistan döwletinde bedenterbiýe sapaklaryny orta we ýokary okuw mekdepleriniň okuw maksatnamalaryna ders hökmünde girizilmegi diňe bir okuwçylaryň we talyplaryň saglygyny berkitmek bilen çäklenmän, eýsem türkmen sportunyň ösüşine hem-de ýurdumyzda sagdyn, ruhubelent, döwrebap, watansöýüji ýaş nesliň terbiýelenmegine uly itergi berdi .
Maksada okgunly we talabalaýyk geçirilýän bedenterbiýe sapaklary çagalar üçin has peýdalydyr. Olar çagalaryň saglygyny berkidýär, bedeniň dürli dümewleme kesellerine bolan garşylygyny ýokarlandyrýar, bedeniň dem alyş we gan aýlanyş ulgamlarynyň işini sazlaşdyrýar, oňatlaşdyrýar hem-de olarda şatlykly, ruhubelent ýagdaýy döredýär.
Mekdebe çenli çagalar bilen bedenterbiýe sapaklaryny guramakda we meýilleşdirmekde hökmany ýagdaýda howa şertlerini göz öňüne tutmaklyk örän möhümdir. Bedenterbiýe sapaklaryny geçirmeklik oňa bolan ykjam taýýarlygy talap edýär. Oňa sapagyň mazmunyny ýazmaklyk, meýilnamasyny taýýarlamaklyk, sapagyň geçiriljek ýerini saýlamaklyk, sport enjamlaryny taýýarlamaklyk degişlidir. Bedenterbiýe sapaklary guralanda we geçirilende kiçi ýaşly mekdebe çenli çagalar üçin özüne çekiji gyzykly, suratlandyryjy oýunlary, mekdebe çenli çagalaryň uly topary we mekdebe taýýarlyk topary üçin bolsa hereketli, ylgaw-ýaryşly oýunlary ulanmaklyk maksadalaýykdyr.
Gyş aýlary bedenterbiýe sapaklaryny günüň ikinji ýarymynda gezelenç wagtlary geçirmeklik has hem amatlydyr. Tomus günleri bedenterbiýe sapaklaryny günüň birinji ýarymynda irki gezelençler wagty geçirmeli hem-de günüň ikinji ýarymynda çagalarda endamyňa suw sepelemeli, suwa düşmekligi ulanmaly. Howanyň gyzgynlygy +25C0 derejeden ýokary bolanda bedenterbiýe sapaklaryny hökman kölegede, günden ýapyk ýerlerde geçirmeli.
Bedenterbiýe sapaklary üç bölümden ybaratdyr. Olar sapagyň taýýarlyk, esasy hem-de jemleýji bölümleridir.
Taýýarlyk bölüminiň esasy maksady çagalarda ruhubelentligi artdyrmakdan, olaryň bedenini esasy bölümde beriljek fiziki agram berilmelere taýýarlamakdan ybaratdyr. Şu maksat bilen taýýarlyk bölüminde ýönekeý, çagalara tanyş, görkezeniňde hem-de düşündireniňde köp wagt almaýan, adamynyň endikli duruş ýagdaýynyň ösüşine oňat täsir edýän maşklar ulanylýar. Gyş aýlary taýýarlyk bölümindäki maşklaryň göwrümi, ýerine ýetirilişiniň çaltlygy artdyrylýar. Sapaklary çalt ýöremeklik ýa-da ylgamaklyk bilen başlamaklyk möhümdir. Ýöremeklikden we ylgamaklykdan soňra hemme myşsa toparlary üçin saýlanan umumy ösdüriji maşklar ýerine ýetirilýär. Ilki bilen ellere, eginlere, umuman, aýdanymyzda bedeniň ýokarky bölegine, soňra bolsa bilimize, aýaklarymyza, ýagny bedeniň aşaky bölegine maşklar berilýär.
Sapagyň esasy bölüminde esasy hereketleri we hereket sypatlaryny terbiýelemek ýaly meseleler çözülýär. Mekdebe çenli çagalarda ýokary fiziki işjeňligiň yzygidersiz wagtda saklanýandygyny göz öňüne tutup, sapagyň esasy bölüminiň başynda biraz kynrak hem-de çylşyrymly utgaşmalar bilen ýerine ýetirilýän täze maşklary öwretmeklik has hem peýdalydyr. Çagalara esasy hereketleri öwretmekde dürli enjamlar bilen (baýdakly, taýakly, bökülýän ýüpli, pökgüli) ýerine ýetirilýän we ýöremeklik, ylgamaklyk, bökmeklik, zyňmaklyk, dyrmaşmaklyk hem-de deňagramlylygy saklamaklyk ýaly maşklary düzüminde saklaýan umumy ösdüriji maşklar toplumyny ulanmaly.
Sapagyň esasy bölüminde esasy ünsi hereket endiklerini we başarjaňlygyny öwretmeklige hem-de hereketiň hilleriniň (çeýelik, çalasynlyk, tizlik, güýç, çydamlylyk, deňagramlylygy saklamaklyk, aşa hereketlilik, utgaşdyryjylyk we ş.m.) ösüşine gönükdirmeli. Howanyň sowuk günleri maşklaryň göwrümi hem-de olaryň ýerine ýetirilişiniň sany artdyrmaly.
Sapagyň jemleýji böluminde köşeşdiriji maşklar ulanylýar. Olara aýagyň ujunda, ökjesinde arkaýyn ýöremeklik, dem alyş maşklary, az hereketli oýunlar we ş.m. degişli. Sapagy çagalaryň sapakda goýberen ýalňyşlyklaryny düşündirmeklik bilen tamamlamaly.
Mekdebe çenli çagalar edaralarynyň terbiýeçileri, esasanam, ýarawsyz (saglyk derejesi pes) çagalar bilen işleýän terbiýeçiler bedenterbiýe sapaklaryny yzygiderli açyk howada geçirmäge çalyşmaly. Açyk howada geçirilýän bedenterbiýe sapaklary bedende madda çalşygyny güýçlendirýär, dikeldiş-okislenme işlerini ýokarlandyrýar, dem alyş we gan aýlanyş ulgamlarynyň işini sazlaşdyrýar.
Gyş günleri açyk howadaky bedenterbiýe sapaklaryny howanyň amatly şertlerinde geçirmeli hem-de sapaklaryň dowamlylygyny 15-20 min. çenli gysgaltmaly. Sapagyň jemleýji bölümini ýapyk jaýda geçirmeli. Bu bolsa çagalarda ýüze çykýan dümew keselleriniň öňüni alýar.
16 марта 2013
esasy cagalar bagynda gowy taýarlamaly onsoň mekdeplerde, gowy ýazypsyň.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Özbegistany adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny berjaý etmäge we ýurtdaky syýasy klimaty gowlandyrmaga çagyrdy.
Ban Daşkentde ýerleşýän uniwersitetde studentleriň öňünde çykyş edip Özbegistanyň adamlary gynamaklyga garşy hem-de graždan we syýasy azatlyk barada ençeme halkara ylalaşyklara gol goýanlygyny ýatlatdy.
Ban şol çykyşynda häzirki döwürde bu jogapkärçilikleriň berjaý edilmeginiň we olaryň durmuşa girizilmeginiň wagtynyň gelip ýetenligini hem belledi.
Ban haýsydyr kemçilik hakda gürrüň etmedi. Emma onuň bu pikiri 2005-nji ýylda Özbegistanyň Andijan şäherinde hökümete garşy gurnalan protestleriň basylyp ýatyrylmagy barada BMG-niň Adam hukuklary boýunça komiteti tarapyndan doly derňewleriň geçirilmegi boýunça edilen talabyň ýzýanyna gabat geldi.
Oppozision toparlar we hukuk goraýjy guramalar şol wakada ýüzlerçe adamyň ölenligini aýdýarlar. Emma özbek resmileri bu hasabatlaryň esassyzdygyny aýdyp, bu tankytlary ret edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Florida ştatynda bir ymam Pakistanyň «Talybanyna», ABŞ tarapyndan terrorçy gurama hasaplanýan topara onlarça müň dollar iberendigi üçin 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
78 ýaşyndaky Hafiz Han mart aýynda Pakistanyň «Talybanyna» 2008-nji we 2010-njy ýyllar aralygynda 50 müň çemesi amerikan dollaryny iberendigi üçin günäli tapyldy.
Birleşen Ştatlaryň prokurorlary bu pullaryň ABŞ we Pakistan nyşanalaryna garşy hüjüm etmek üçin maliýe ýardamy bolanydygyny aýdýar.
Han bu aýyplamany ret edýär we ol pullaryň öz maşgalasy, dostlary, şeýle-de Swat jülgesindäki dini mekdep üçin iberilendigini aýdýar.
Pakistanda doglan, amerikan raýaty bolan Han Maýamidäki Flagler mitjidiniň ymamydy. Bu iş bilen bagly onuň iki ogly hem tussag edildi, emma olara ýyl kesilmedi.


text:
Soňky döwürde sosial ulgamlarda türkmen ýaşlary häzirki gyz-oglan gatnaşyklary barada ençeme meseleler gozgaýarlar. Olaryň käbirleri häzirki gyz-oglan gatnaşyklarynyň türkmen jemgyýetine laýyk gelmeýändigini, käbirleri bolsa munuň tersini aýdýarlar.
Eýsem, türkmen jemgyýetinde durmuş toýuny gurnamazdan ozal gyz-oglan gatnaşyklary nähili bolmaly? Häzirki gyz-oglan gatnaşyklaryna kim nähili garaýar?
Täze Tolkunyň nobatdaky gepleşiginde şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky tejribeleriňizi we garaýyşlaryňyzy aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz.
Isleseňiz, öz pikiriňizi gepleşigimize gatnaşyp hem beýan edip bilersiňiz. Biz bilen aragatnaşyk gurmak isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani soňky birnäçe hepdäniň dowamynda ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky daşary ýurtly güýçler öz goşunlaryny çykarýarka, söweşijileriň amala aşyrýan hüjümlerini ýazgardy.
Ghani 14-nji dekabrda telewideniýede görkezilen çykyşynda “biz hiç wagtda ýan bermeris” diýip dini, syýasy we tire-taýpalar liderlerini zorlugy ýazgarmaga çagyrdy.
Ghani öz çykyşynda hüjümleri “yslama garşy” we “ynsana garşy” diýip atlandyrdy.
“Talybanyň” söweşijileri 13-nji dekabrda tutuş ýurt boýunça ençeme güýçli hüjümleri amala aşyryp, azyndan 19 adamy, şol sanda Baş suduň resmisini öldürdiler.
Halkara goşunlarynyň Owganystandan doly çykarylmagyna iki hepdä golaý wagt galdy. 31-nji dekabrdan soň Owganystanda esasan ABŞ-nyň 12 500 harbysy galar, olar esasa ýurduň harbylaryny we polisiýasyny türgenleşdirerler.


text:
Bosniýa-Gersogowiniýadan we Meksikadan derňewçi žurnalistler ýokary derejeli resmileriň arasyndaky maliýe jenaýatlaryny we bidüzgünçilikleri paş edeni üçin “Knight” atly halkara žurnalistika baýragyna mynasyp boldular.
17-nji maýda düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Žurnalistleriň halkara merkezi” 2016-njy ýyl boýunça bu baýraga düýbi Saraýewoda ýerleşýän Miranda Patruçiçiň we Meksikadaky “Aristegui Noticias” habar websaýtynyň derňewçi toparynyň eýe bolandygyny mälim etdi.
“Bu derňewçi žurnalistler ýokary derejeli resmileriň gatnaşmagyndaky şübheli ylalaşyklaryň üstüni açmak bilen dünýäni üýtgetdiler” diýip, “Žurnalistleriň halkara merkeziniň” prezidenti Joýs Bernatan (Joyce Barnathan) aýdýar.
Bu baýrak ýeňijilere şu ýylyň noýabr aýynda Waşingtonda gowşurylar.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewiň Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmileri bilen geçiren ýygnagy döwründe öz ýurdundaky adam hukuklarynyň goranyşy barada beriljek soraglar bilen ýüzbe-ýüz bolmagyna garaşylýardy.
27-nji martda Atambaýew Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žan-Klod Ýunker (Jean-Claude Juncker) we Ýewropa Geňeşiniň prezidenti Donald Tusk bilen duşuşdy.
Atambaýewiň Brýussele eden bu saparynyň öňýanynda, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” guramasy Ýewropa Bileleşiginiň liderlerini, Gyrgyzystanda adam hukuklaryny goraýan aktiwist Azimjan Askarowyň tussaglykdan boşadylmagy üçin gazak prezidentine basyş etmäge çagyrdy.
Askarow Gyrgyzystanda 2010-njy ýylda bolan etniki çaknyşyklar bilen ilteşikli jenaýatlarda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilipdi. Ol özüniň günäsizdigini nygtaýar.


text:
Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyndaky ýag-ýangyçlar üçin niýetlenen ätiýaçlyk çeleginde, ýagny rezerwuarynda partlamanyň bolandygy baradaky maglumatlary ret edýär diýip, “Rosbaltu” neşiri habar berýär.
Orsýetiň “Rosbaltu” neşiriniň türkmen Içeri işler ministrliginiň hukuk goraýjy organlaryna salgylanyp berýän maglumatyna görä, “Türkmenbaşy şäherinde adatdan daşary hiç hili ýagdaý, galyberse-de adam ýitgisi bolmandyr”.
Şol bir wagtyň özünde, 27-nji iýunda Azatlyk Radiosynyň Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrligindäki çeşmesi geçen anna güni giçlik Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyndaky ýag-ýangyçlar üçin niýetlenen ätiýaçlyk çeleginde partlamanyň bolandygyny tassyklap, wakanyň netijesinde bir aýal maşgalanyň ýaralanandygyny habar berdi.


text:
Çehiýada, Awstriýada we Germaniýada siliň gelmegi we toprak süýşmegi netijesinde azyndan üç adamyň ölendigi habar berilýär. Bu soňky 10 ýylyň dowamynda Merkezi Ýewropa gelen iň güýçli sil hasaplanýar.
Çehiýanyň hökümeti ýurtda adatdan daşary ýagdaý diýip yglan edip, halas ediş tagallalary üçin 33 million kron, ýagny 15 million amerikan dollary maliýe aýyrandygyny aýtdy.
Çehiýanyň häkimiýeti Paragada käbir transport ugurlarynyň gatnawyny togtatdy. Şeýle-de Çehiýanyň paýtagtyndaky taryhy ýerlere sil gelmegiň öňüni almak üçin, Wltawa derýasynyň kenarlaryna böwetler dikildi.
Habar berilmegine görä, Paraganyň günortasynda öýüniň çökmegi zerarly iki adam, Awstriýada toprak süýşmegi netijesinde bir adam heläk boldy.
Germaniýada hem adatdan daşary ýagdaý yglan edilip, Saksoni, Týuringiýa, Bawariýa, Baden-Wýurtemberg şäherleriniň ewakuasiýa edilmegi tabşyryldy.


text:
Paýtagt Aşgabatda ýene bir uly hökümet binasy, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň edara jaýy gurlup, ulanylmaga bermek üçin taýýarlanylýar. Bu bina, adýylmagyna görä, "Türkmenistan" myhmanhanasynyň we Aşgabat şäher häkimliginiň edara jaýynyň ýykylmagyna sebäp boldy.
Mälim bolşy ýaly, Aşgabatda ozalam kän edara jaýy, köşkler, fontanlar, ýollar guruldy we bu gurluşyklaryň käsi tarp ýerden gurulsa, ýene bir topary ozalky jaýlaryň ýerinden guruldy.
Eýsem bu gurluşyklar näderejede zerur we olar şäheriň gözelligine, taryhy binalarynyň saklanmagyna nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban bu meseleler barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
YouTube internet saýtynda goýlan wideoýazgyda 31-nji iýulda Sankt Peterburgda bolan demonstrasiýada bir aktiwisti dubinka bilen urýany görkezilen polisiýa ofiserine garşy derňew işi başlandy.
Şäheriň derňew komiteti beýanat çap edip, polisiýa ofiseriniň ol aktiwistiň kellesine azyndan bir gezek dubinka bilen urandygyny aýtdy.
Wideoýazgyda ofiseriň bir aktiwisti tussag edip, märekä soguşi we beýleki aktiwistiň saçyndan penjeläp, ony urşy görkezilýär.
Häzirlikçe derňew astyndaky ol ofiseriň ady aýdylmaýar. Protestleri gurnaýjy Andreý Dmitrow Azatlyk Radiosyna aktiwistleriň şol ýere polisiýanyň ýowuzlygyndan gorkmaýanlaryny görkezmek üçin 31-nji awgustda ýene ýygnanjakdyklaryny aýtdy.


text:
Orsýetiň Dagystan respublikasynda amala aşyrylan ulag partlamasynda agyr ýaralanan bir polisiýa işgäri, sişenbe güni keselhanada aradan çykdy.
Dagystanyň Derňew komitetiniň berýän maglumatyna görä, sişenbe güni irden Buýinaksk şäherinde “näbelli jenaýatçy topar Ibragim Mamaýewiň “Nissan” kysymly ulagyna partlaýjy serişdeleri ýerleşdiripdir”.
Kapitan Mamaýew ýerli tussaghananyň başlygy bolup işläpdi.
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionynda yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpuszlyk gulluklarynyň arasynda ýygy-ýygyndan çaknyşyklar ýüz berýär.


text:
Fransiýanyň ägirt uly telewideniýe ulgamyna özleriniň “Yslam döwleti” atly ekstremist topara ygrarlydygyny öňe sürýän adamlar tarapyndan internet hüjümi edildi.
“TV5 Monde” atly telewideniýe ulgamynyň müdiri Iw Bigotyň (Yves Bigot) 9-njy aprelde beren maglumatyna görä, hüjümçiler bu ulgamyň 11 telekanalynyň ýaýlymlaryny gysga wagtlaýyn kesipdir hem-de websaýtlarynyň we sosial media hasaplarynyň kontrollygyny ele salypdyr.
Bigotyň aýtmagyna görä, ulgamyň signallary gaýtadan dikeldilipdir, emma onda häzirlikçe diňe ýazga alnan gepleşikleri goýberip bolýar.
Gürrüňi gidýän topar “TV5Monde”-nyň websaýtynda “Cybercaliphate” diýlip atlandyrylan banneri we onda "Je Suis IS", “Men Yslam döwleti” atly ýazgyny çap etdiler.
Internet hüjümçileriň bir hatynda fransuz prezidenti Fransua Olland, Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy Birleşen Ştatlaryň liderliginde amala aşyrylýan koalisiýa goşulmak bilen “bagyşlanyp bolmajak ýalňyşy” edenlikde aýyplanýar.


text:
Ermenistanyň Goranmak ministrligi anna güni agşam Daglyk Garabag regionynda ýüz beren atyşyklarda Ermenistanyň 4 sany esgeriniň öldürilendigi barada beýanat ýaýratdy.
Beýanatda bu ýitgileriň öten agşam Azerbaýjanyň bir ýaragly topary bilen bolan çaknyşykda ýüze çykandygy aýdylýar.
Şenbe güni Ermenistanyň goranmak ministri Edward Nalbandýan Daglyk-Garabagda ýüze çykan bu hüjümlerde resmi Bakuwy aýyplady we muny ikitaraplaýyn parahatçylyk gepleşiklerini başa bardyrmazlyk üçin bilkastlaýyn planlaşdyrylan çäre diýip atlandyrdy.
Öz gezeginde Azerbaýjanyň goranmak ministri Elhan Polukow bu ýaragly çaknyşyklaryň düýp sebäbiniň Azerbaýjanyň topragynda dowam edýän okkupasiýadygyny aýdyp, resmi Bakuwyň bu wakalara jogapkär däldigini nygtady.


text:
“Orsyet Bütindünýä Söwda Guramasyna girmek isleýär, ýöne guramanyň gapysyny alyp durmak ýüregimize düşdi” - diýip, prezident Dmitriý Medwedew Moskwada amerikan inwestorlarynyň bir topary bilen duşuşygynda aýtdy.
Medwedew Bütindünýä Söwda Guramasyna girmekde ABŞ-dan goldawa garaşýanygyny belledi.
Geçen ýylyň tomsunda Belarus hem Gazagystan bilen gümrük birleşigini döretmek barada ylalaşyga gelenden soň, Orsýet Bütindünýä Söwda Guramasyna girmek baradaky gepleşikleri doňdurypdy, biraz soň şol karara gaýtadan seredildi.


text:
Maral hemişe ýuwaş, adamyň diýenini edýän çagady. Ol ejesine kömek edýärdi, hiç wagt atasyna we enesine gaýtargy bermeýärdi. Maralyň kakasy ýokdy. Şonuň üçin ol özüni ösdürmegiň we ýaşaýşa pul gazanmagyň ejesine näderejede agyr düşýändigine gowy düşünýärdi. Başlangyç mekdebi Maral bäşlik bahalar bilen tamamlady. Soňra gowy bahalar bilen dördünjini, örän kynçylyk ýagdaýda bäşinji synpy gutardy. Altynjy synpa geçende Maral sapaklaryna taýýarlanman başlady, dokuzynjy synp okuwçylary bilen gatnaşyk etmek üçin mekdepdäki sapaklardan gaçyp başlady. Mekdepden soň "sapaklarymy öýde taýýarlaýan" diýip ejesini aldap, özünden has uly ýaşly gyzlar bilen gezelenje gidip başlady. Ýedinji synpda Maral özünden dört ýaş uly oglan bilen duşuşyp başlady. Ol okuwyna üns bermän, hemme derslerden diňe üçlük bahalary alýardy. Ol sazçylyk mekdebindäki okuwyny taşlady, enesine we atasyna kömek etmegini hem goýdy. Ol ejesinden gymmat bahaly el telefonyny alyp bermegi talap edýardi we mekdebe gitmekden boýun towlaýardy. Dokuzynjy synpda okap ýörkä ejesi Maralda çilim tapdy, şondan soň ony joralary bilen gezelenje goýbermän öýde saklady. Gyz öýden gaçyp, ogrynça gijeki oturylyşyga gitdi. Oglandyr-gyzlar daşarda çilim çekip durkalar, olary polisiýa işgärleri sakladylar. Netijede, Maraly on alty ýaşda polisiýa bölüminde hasaba aldylar.
Sizde "Ejesini hemişe üns berip diňleýän we öz maşgalasyny gowy görýän, mylaýym we şadyýan çaga näme bolduka?" diýen sorag ýüze çykyp biler. Bu soragyň jogaby çylşyrymly däl: Maral ýetginjeklik we kemala gelmeklik döwründe özlerini ýaramaz alyp barýan topara düşýär, ol ýerde oňa çilim çekmäni, gijelerine gezmegi we ene-atasyna yzgytsyz bolmaklygy öwretdiler. Wakanyň soňky netijelerine baha berip, Maralyň ejesiniň entek hem bagty işländigi, gyzynyň has hem radikal toparyň täsirine düşen halatynda wakanyň has hem pajygaly tamamlanyp biljekdigini bellemelidir.
Türkmenistanda ýetginjekleri terbiýelemek meselesi, mysal üçin, Russiýada ýa-da Ýewropada ýaly, juda ýiti mesele bolup durmaýar, sebäbi çagalar köp wagt maşgalanyň, garyndaşlaryň we goňşularyň gözegçiliginde saklanýarlar. Emma daşky garaşlylygyň bolmagynyň siziň çagaňyzyň başga ýetginjekleriň ýa-da ýetginjekler toparlarynyň täsirine düşmejekdigini aňlatmaýar. Şol sebäpden, çagalaryň kemala gelmek hadysalarynyň haýsy birinden geçýändigine we ýetginjek toparlaryň olara nähili täsir edýändigine garamak örän wajypdyr.
NÄME ÜÇIN ÝETGINJEKLER ÖZ TOPARLARYNY DÖREDÝÄRLER?
Ýetginjeklik ýaşy – adamyň bedeninde psihologik, şeýle hem fiziologik tarapdan üýtgeşmeleriň bolup geçýän döwri bolup, şol iki hadysa biri-birine baglydyr: ýetginjek öz bedenindäki üýtgeşmelere öwrenişýär we stresiň hem-de başga daşky gyjyndyryjylaryň hötdesinden gelmäge kömek edýän täze endikleri özünde emele getirýär.
Uly adamlar bilen deňeşdirlende, üç esasy sebäp boýunça ýetginjeklere resmilesdirilmedik toparlara birleşmek mahsusdyr:
► Söhbetdeşlik etmäge we düşünişmäge bolan zerurlyk. Ýaşlyk maksimalizmi – bu dünýä düşünmek üçin ýetginjegiň aňynyň talabyna laýyklykda ony ak we gara tarapa bölmegidir. Eger-de ýetginjek ene-atasy, başga uly adamlar tarapyndan düşünişmezlige gabat gelse, onda ol başga ýetginjekleriň arasynda goldaw gözleýär, bu bolsa köplenç ýagdaýda dürli taraplaryň toparlanmalarynyň döremegine getirýär.
► Uly adamlaryň hemaýatlygyndan we göz astynda bolmaklygyndan çykmaga ymtylmak. Özleriniň men-menligini görkezmek maksady bilen ýetginjekler özleri üçin görelde bolýan, ýaşy boýunça has uly, adamyň diýenini etmeýän ýaşlar bilen birleşýärler. Netijede, düýnki diýen edýän oglanlar we gyzlar ýola getirip bolmaýan adamlara öwrülýärer we şeýlelikde, özbaşdak we erkin bolmaklyk üçin göreşe başlaýarlar.
► Özleriniň gyzyklanmalarynyň bolmazlygy. Eger-de ýetginjek näme bilen meşgul boljagyny bilmese ýa-da oňa uly adamlar ýeterlik derejede üns bermeýän bolsalar, onda köçe olaryň mekdebi bolýar. Köçede ol özlerini gözleýän başga ýetginjeklere gabat gelýärler. Kimdir biri futbol oýnamakçy, kimdir biri futbol derwezesini döwmekçi.
NÄME ÜÇIN ÝETGINJEKLER TOPARLARYNDA ZAMUNLYK ÝÜZE ÇYKÝAR?
Türkmenistanda dürli resmi däl ýetginjekler toparlary bardyr: hippi, emo, gangsterler, geýmerler, çyraçylar we ş. m. Ýetginjekler üçin iň howply toparlar – hereketinde zamunlygy öz içine alýan toparlardyr. Mysal höküminde 90-njy ýyllarda Aşgabat etraplarynyň, mekdepleriň we liseýleriň arasynda bolup geçýän köçe uruşlaryny getirip bolar. Häzirki wagtda resmileşdirilen ýaşlar guramalarynyň we hereketiniň esasynda döreýän köpdürli toparlar bar, meselem, Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasy, tans ansambllar we sport toparlary. Çäklendirilmedik ýagdaýda Internete girmekligiň esasynda animeniň we emonyň tarapdarlary ýüze çykýar. Ýörgünli saz görnüşiniň üsti bilen ýaşlar sazyň dürli ugurlary bolan repi, roky we başgalary öwrenýärler. Şunuň ýaly ýagdaýda belli bir gymmatlyklary bolan ýaşlar hereketi emele gelýär.
Ýetginjekleriň güýji, aýratynam toparlarda, deň derejede gowa we ýaramaza gönükdirilip bilner.
Jemgyýet gurluşyna garşy gönükdirilen, barýan ugurlary nädogry bolan toparlarda kanuny bozulmalar köp bolýar. Şular ýaly toparlarda çilim çekmekligi, arak içmekligi we käwagt neşe etmekligi öwrenýärler. Açyk zamunlyk ýagdaýlara diskotekalarda we stadionlarda gabat gelmek mümkin. Şu günki gün Türkmenistanda mekdepara we etraplardaky uruşlar meselesi onçakly ýiti duranok, emma toparlaryň içinde zamunlygyň bardygyny bellemek gerek. Meselem, käbir ýetginjekler başgalaryň telefonlaryny we başga gymmat bahaly zatlaryny elinden alýarlar. Bir bölegiň bolçulykda ýaşap, beýleki bölegiň öz güýjüni görkezmegi bilen bagly bolan şular ýaly zamunlyk, baý we garyplaryň arasyndaky tapawutlylygy deňleşdirmek usuly hökmünde ulanylýar.
Şeýle hem, psihologlar häzirki zaman filmlerinde köp halatlarda fiziki zorlugyň görkezilýändigini belleýärler. Eger-de çaga wagtynyň köpüsini telewizoryň öňünde geçirip, onda hakykata laýyk bolmadyk uruş we başgalardan üstün çykmaklygy görkezýän sahnalary synlanynda, çaganyň hakykata bolan düşünjesi üýtgedilýär. Sebäbi häzirki filmlerde başga adamlaryň agyrysyna hiç kimiň ýüregi awamaýar. Meselem, doganlarynyň we aýal doganlarynyň, şeýle hem daşarda we mekdepde urşan ýagdaýynda töweregindäki adamlaryň biparhlygy. Bu bolsa ýetginjegiň özüni alyp barşynda kada öwrülýär. Netijede, çaga başga duýgudaşlyk bildirip bilmeýär we ýüze çykan meseläni güýç bilen çözmegi kada höküminde kabul edýär.
Ahyr soňunda, çaganyň özüne berýän bahasy pes bolsa, onda baştutana meňzemek islegi döreýär we özbaşdak pikirlenmek ukybyny ýitirýär. Ýetginjek öz gahar-gazabyny uruşmak arkaly ýa-da toparlanmak duýgusy bilen köşeşdirýär. Özüne dogry baha berip, pikirlenmäge ukyply çagalar: "Ýok. Sag boluň. Men siziň bilen gidip biljek däl" diýip bilerler. Şunuň ýaly ýetginjekler hödürlenýän neşäni ýa-da çilimi arkaýyn ret edip bilýärler. Olaryň öz pikirleri bar, olar "ejem ogly" diýerler diýen pikirden gorkmaýarlar.
TOPARA DÜŞMEZLIK ÝA-DA ONUŇ TÄSIRINI PESELTMEK ÜÇIN ÇAGAŇA NÄDIP KÖMEK ETMELI?
Ýetginjek, çagalyk ýyllaryna garanyňda, ýaşytdaşlarynyň täsirinden az derejede garaşlydyr. Ol psihologik taýdan doly kemala gelenok, şonuň üçin oňa has köp goldaw talap edilýär. Köplenç ýagdaýda erbet täsir öz-özünden, meselem, keýpiniň üýtgemeginde, egin-eşik geýme hilinde, özüni alyp barşynda ýüze çykýar.
Aşakdaky maslahatlar ene-atalara öz çagasyny daşky şeýle toparlaryň ýaramaz täsirinden goramaga kömek edip biler:
⇒ Çaganyň ähmiýetliligini ýokarlandyrmak. Ýetginjege onuň jemgyýetiň deň agzasydygyny, onuň pikirini uly adamlaryň diňleýändigini görkezmek wajypdyr. Bu psihologik taýdan onuň edýän hereketine has uly jogapkärçiligi goşar.
⇒ Çaganyň ýaramaz topardadygyny anyklamak. Ene-ata örän sabyrly we çagasynyň sapakdan daşary näme bilen meşgullanýandygyny, kim bilen aragatnaşyk saklaýandygyny, onuň gowy dostlarynyň kimdigini soraşdyryp bilmeli. Dostlaryny öýe çagyrmaly, olaryň ene-atalary bilen gürleşip görmeli.
⇒ Öz-özüňi hormatlamagy we "öz" çözgütleriňi kabul edip bilmek ukyplaryny terbiýelemek. Bu toparlarda zamunlygyň ýüze çykmagyndan gaça durmaga kömek eder, sebäbi çagada toparlanma mätäçlik duýgusy bolmaz.
⇒ Deň derejede oglanlar hem-de gyzlar ene-atanyň hoşamaýlygyna, söýgüsine, düşünişmekligine we üns bermegine mätäç. Çaganyň öýde arkaýyn ýaşap bilmegine, özüni erkin duýmagyna we özüniň "Men" diýmekligini terbiýeläp bilmegine ýagdaý döretmek ene-atalaryň borjudyr.
⇒ Dogry ugry we gymmatlyklary bermeli. Telewizoryň öňünde oturmaklygyň wagt möçberini çäklendirmeli, nämäniň gowudygyny we nämäniň ýaramazdygyny düşündirmeli, şahsy mysal bolup hyzmat etmeli.
Maral bilen bolan ýagdaýa seljerme bermäge synanşyp, ene-atalaryň çaga maddy gymmatlyklary bermäge çalşyp, ruhy gymmatlyklar barada ýatdan çykarýandygymyzy aýtmak möhümdir. Ýetginjekler adalatsyzlygy örän ýiti duýýarlar we onuň ýetmezçiliginiň öwezini özleri doldurjak bolýarlar. Ýetginjegi ýüzüş okuwyna ýa-da buzda typmagy öwretmek üçin türgenleşiklere ýazyp, imrikdiriň. Şularyň hemmesi uzak möhletleýin maýa goýumdyr, ol bolsa dogry terbiýelenen we daş-töweregine rakyp çagalar görnüşinde gaýdyp geler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Dünýäniň iň bir ýapyk jemgyýetiniň adamlary geplemäge başlaýarlar, olar öz sesleriniň eşidilmegi üçin Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugyna ýüz tutýarlar.
“Gel, meniň öýümiň hemme ýerini wideoýazgy et. Goý, ýurdumyzyň ýolbaşçylary ýönekeý adamlaryň nähili şertlerde ýaşaýandygyny görsünler» diýip, 35 ýaşyndaky öý hojalykçy Gülnara Najimowa Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Türkmen gullugynyň, Azatlygyň habarçysyna aýdýar.
Geçen aý bolan bir hadysada ýerli ýaşaýjylaryň bir topary Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň öýüne üýşüp geldiler. Olar Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň ýerli häkimiýetleriniň öz obalarynyň ortarasyndan uly ýol çekmegi planlaşdyrýandyklary baradaky habary getirdiler. Azatlyk bu waka barada habar bereninden soň, ýerli resmiler obalylaryň üstüne baryp, gurluşygyň olaryň jaýlaryna täsirini ýetirmejegine ynandyrdylar.
Ygtyýar berilmedik habar serişdesine şunuň ýaly ýüzlenme Fridom Haus, Azatlyk öýi guramasynyň ýyllyk «Ýamanyň ýamany
» sanawynda adam hukuklaryny bozujylaryň arasynda hemişelik orun alan, dünýäde geçirilýän her bir uly gözegçilikde diýen ýaly esasy azatlyklar boýunça iň aşakda ýerleşdirilýän ýurtda bir ýyl mundan ozal, ýa-da bäş ýyl, 20 ýyl öň, görlen zat däldi. Häkimiýetleriň bu ýagdaýa tassyklaýjy jogap bermek bilen, arz edenleri jezalandyrmazlyklary bolsa, özgerişligiň ýene bir goşmaça delili bolup durýar.
Türkmenistanyň metbugaty tutuşlygyna döwlet kontrollugynda. Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň bu ýurtda ne býurosy, ne-de akkreditasiýa edilen žurnalistleri bar.
Azatlygyň habarçylary ol ýerde yzygider hökümet gözegçiliginde saklanýandyklary, öz aragatnaşyk edýän adamlary we berýän habarlary boýunça soraga çagyrylmaklarynyň ähtimallygy baradaky pikir-çaklamalar bilen işleýärler.
Azatlyk radiosynyň websaýty azathabar.com
bu ýurtda hemişe petiklengi we oňa girýänler proksi hyzmatlaryny ulanmaly bolýarlar. Režimiň informasiýa gabawyna garşy çykýan žurnalistler we bloggerler tussag
edildi, ýerli häkimiýetleri tankytlan ýaşaýjylar zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirildi
, onsoň bu jemgyýetçilik durmuşynda howatyr we gorkuzma elementleri adaty bir zada aýlandy.
Emma Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahiriň aýtmagyna görä, adamlar öz arzuwlaryny we aladalaryny
Azatlyk Radiosyna aýtmaga başladylar.
"Men Azatlyk radiosynda 11 ýyl bäri işleýärin we, Türkmenistandakylaryň gorkýandygy üçin, ol ýerdäki islendik adamdan pikir almagyň nähili kyn bolandygy ýadymda. Adamlaryň bize ýüz tutup başlamagy uly özgerişlik" diýip, ol aýdýar.
Seret: Türkmenler Azatlyga derdini aýdýar
Hakykatdanam, statistika Azatlyk radiosynyň öz auditoriýasy üçin habar alyşmak we jemgyýetçiligiň alada-gaýgylaryny habar bermek üçin duşuşyk meýdanyna öwrülişi baradaky hakykaty tassyk edýär.
Türkmenistanda elýeterli däldigine garamazdan, Azatlygyň Feýsbuk
sahypasynyň muşdaklary indi 20 müňe golaýlap, ony türkmen dilindäki iň uly Feýsbuk sahypasyna öwürýär. Iki ýyl mundan ozal onuň muşdaklary 217-di. Bu san soňky aýlarda, emläk hukuklary we ýurduň Owganystan bilen serhedindäki gözegçilik hakynda (ceret) çap edilen habarlar esasynda birden ýokary galdy. Azatlyk Radiosynyň çap eden käbir wideolaryna bolsa, 40 müňden gowrak gezek tomaşa edildi.
Azatlygyň YouTube kanaly hem ýurtda, proksi hyzmatlaryny ulanmasaň, elýeterli däl. Ýöne bu kanala hem, 2013-nji ýylyň awgustandan bäri, 312 müň gezek tomaşa edildi.
Tahir bu özgerişligiň azyndan bir böleginiň Azatlygyň maglumat beriş strategiýasyny abstrakt syýasy çekişmelerden görnetin duýarlykly meselelere, şol sanda ýollara, emläk jedellerine, elektrik gahatçylygyna, parahorluga, ýagny adamlaryň gündelik durmuşyna täsir ýetirýän zatlara gönükdirmegi bilen baglydygyna ynanýar.
Türkmenistan bilen Owganystanyň arasyndaky araçäk ýerleri baradaky habarlar
we maglumatlar tapgyry munuň anyk mysaly. Azatlyk Radiosy golaýda Owganystanyň Jowuzjan welaýatynyň Garkyn etrabyna, etniki türkmenleriň kowçum bolup ýaşaýan ýerine öz habarçysyny iberdi. Onuň wezipesi NATO goşunlarynyň 2014-nji ýylyň aýagynda bu sebitden çykmaga taýýarlanýan wagtynda bu ýerde bar bolmagy mümkin «Talyban» janlanmasyny derňemekden ybaratdy. Niýetlenen maglumatdan başga, habarçy başga bir ýerli wakanyň hem üstünden bardy: soňky birnäçe onýyllykda Amyderýa öz akymyny birnäçe km üýtgedip, Türkmenistanyň günorta serhedini Owganystana tarap has ileri süýşüripdir. Netijede, derýanyň akymynyň üýtgetmegi bilen, ozal owgan türkmenleriniň mal bakan, ekin eken ýerleriniň bir bölegini derýa iýse, ýene bir bölegi iki gapdalyndan suw akýan ada öwrülipdir.
Owganystan, Amyderýanyň döreden adasy, ozalky owgan topragy, indi Türkmenistan tarapynda
Garkynly Gulam Rasul Amyderýanyň bu töwerekdäki durmuşa salýan howpuny düşündirip, Azatlyga şeýle diýdi:
“Geçen ýyl men derýanyň kenarynda işledim. Meniň şindiki duran ýerime häzir Handepe gonamçylygy diýilýär, bu biziň ölülerimzi jaýlaýan ýerimiz –diýip, ol gürrüň berdi. – Geçen ýyl şu ýerde işleýärkäm men bir gün, irden işe gelemde, derýadan aşaklygyna akyp barýan jesetleri gördüm. Biz olary tutup alyp, gaýtadan jaýladyk. Emma derýa bir ýerde duranok we biziň gumly haltalary örüp, ony saklajak bolmagymyz hem kän netije bermeýär. Onsoň biz owgan we türkmen hökümetlerinden bu meselä çözgüt tapmaga kömek bermeklerini soraýarys.”
Azatlyk Radiosy bu waka, şol sanda Türkmenistanyň pozisiýasynyň, serhet goragçylarynyň ozalky owgan öri meýdanlarynda, häzir ada öwrülen ýerde mal bakýan ýerli ilaty, owgan türkmenlerini tutup, urup-enjip horlaýşy hakynda hem maglumat berdi.
25-nji martda, bu gepleşikler efire berlenden soň kän wagt geçmänkä, demirgazyk Owganystanda ýaşaýan ýaşulularyň birnäçesi, şol sanda Garkyn etrabynyň ýaşululary Kabula, Türkmenistanyň paýtagta sapara gelen daşary işler ministri Reşit Meredow bilen duşuşmaga çagyryldy. Meredow olara Amyderýanyň kenarynda bent gurmaga kömek etmek wadasyny berdi.
Mundanam başga, Owganystanyň Jowuzjan welaýatynyň gubernatory Baýmyrat Goýunly Azatlyk radiosyna telefon edip, türkmen resmileri bilen gürleşendigini, Türkmenistandan günorta süýşýän derýanyň garşysyna görülmeli çäreleri öwrenmek we bent gurmaga başlamak üçin bir toparyň iberiljegini habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň Jowuzjandaky habarçysy bolsa, türkmen serhetçileriniň owgan türkmenlerine öz mallaryny dawaly adalarda bakmaga rugsat berendiklerini, indi olary tutup, azar bermeklerini hem bes edendiklerini habar berdi.
Azatlyk Radiosynyň berýän tapylgysyz maglumatlaryna milli we halkara hem habar serişdelerinde, şol sanda birinji gezek hökümete tarapdar
gundogar-news.com saýtynda hem salgylanyldy.
--Matthew Theisen, Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosy


text:
“Eden-etdiliksiz we korrupsiýasyz Orsýet ugrunda” atly oppozision koalisiýa Orsýetde 2012-nji ýylda boljak prezident saýlawlaryna ýeke-täk kandidaty şu ýyl tomus hödürlemekçi. Bu barasynda düýn “Eho Moskwy” radiosyna beren interwýusynda koalisiýanyň egindeş başlygy Boris Nemsow aýtdy.
Nemsowyň sözlerine görä, ýeke-täk kandidatyň saýlawlarynda ýeňlen dalaşgärler ýeňijiniň saýlawlaryň öňüsyrasyndaky komandasyna goşular.
Şenbe güni Nemsow beýleki oppozision syýasatçylar bilen bilelikde azatlyga çykdy. Olar 15 gije-gündizlik administratiw tussaglykda boldular.
Bazar güni Moskwanyň merkezinde oppozision aktiwistleriň tussag edilmegine garşy rugsat berlen aksiýa geçirildi.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow täze düzülen hökümetiň ilkinji maslahatyny geçirdi.
Onda käbir täze dokumentleriň taslamalaryna hem-de öňde durýan käbir möhüm meselelere garaldy.
Maslahatyň dowamynda prezident G.Berdimuhamedow birnäçe resmileri ýokary wezipelere bellemek baradaky permanlara-da gol çekdi.
Bu permanlara laýyklykda täze hökümetiň düzüminde ýurduň ozalky daşary işler ministri Raşit Meredow ýene-de Türkmenistanyň daşary işler ministri wezipesine we wise-premýerlik wezipesine bellendi.
Mundan daşary, Hojamuhammet Muhammedow prezident apparatynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy hem-de wise-premýerlik wezipesine bellendi.
Şeýle hem, anna güni Türkmenistanyň Germaniýadaky ilçisi Berdimyrat Redjepowy bir wagtyň özünde Türkmenistanyň Latwiýadaky ilçisi wezipesine, Türkmenistanyň Awstriýadaky ilçisi Sylapberdi Nurberdiýewi bolsa bir wagtyň özünde Türkmenistanyň Wengriýadaky ilçisi wezipesine bellemek baradaky kararlara-da gol çekildi.
G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredowy Kaspi deňzi boýunça hökümetara komissiýasynyň başlygy wezpesine bellemekligi-de karar etdi.


text:
1960-njy ýyllardan tapawutlylykda häzirki döwürde Mekgä zyýarata gidýänler yslamyň iň mukaddes şäherinde onuň taryhyny görüp bilmeýärler.
Şeýle garaýşy asly Pakistanly bolan britaniýaly alym we ýazyjy, Birleşen korollygyň iň güýçli 100 intellektuallarynyň arasynda orun alýan Ziýauddin Sardar "The New Ýork Times" gazýetinde çap edilen makalasynda ýazypdyr.
Makalada aýan edilişine görä, indi Mekgäniň esasy ymaraty bolan Käbäniň ýerleşýän mukaddes metjidi ýok. Indi onuň üstüne abanyp duran 600 metr belentlikdäki Mekgäniň Korol sagat diňi - äpet ymaraty (Makkah Royal Clock Tower) bar. Ol äpet ymarat söwda merkezleri we barly adamlara hyzmat edýän myhmanhana toplumlary bilen bilelikde Mekgäniň döwrebap arhitekturasynyň nyşanyna öwrülipdir.
Disneýlend bilen Las-Wegasy goşupdyrlar
Ziýauddin Sardar muňa "Disneýlend bilen Las-Wegasy goşupdyrlar" diýip baha berýär. Onuň ýazmagyna görä, mukaddes şäheriň "goragçylary", ýagny Saud Arabystanynyň hökümdarlary taryhy şeýle bir ýigrenýärler welin, ähli zadyň täzeçe görünmegini isleýärler.
Alymyň bellemegine görä, 1970-nji ýyllarda Mekge dargadylmaga başlanan mahaly hut onuň özi munuň gözli şaýady bolupdyr. Şol wagt Muhammet pygamberiň zamanasyndan galan Bilal metjidi bilen bilelikde sansyz köp gadymy ymaratlar ýykylyp aýrylypdyr. Haşamly, owadan penjireli Osman imperiýasyndan galan öýleriň deregine döwrebap jaýlar salnypdyr.
Makalada beýan edilişine görä, az-kem taryhy ähmiýeti bolan dini ymaratlar hem ýaňy-ýakynda buldozer bilen ýykylypdyr. Ýazyjy alymyň sözlerine görä, "Mekgäniň Korol sagat diňi medeniýet we taryhy ähmiýeti bolan takmynan 400 ymaradyň harabalarynyň üstünde dikeldilipdir".
Onuň nygtamagyna görä, ymarat 1780-nji ýylda salnypdyr we Mekgäni basybaljylardan goraýan Asýad galasy ünsden düşürilip, Muhammet pygamberiň birinji aýaly Hatyjanyň öýi hem hajathana öwrülipdir. "Mekge Hilton" myhmanhanasy bolsa birinji halyf, ýagny dört çaryýarlaryň ilkinjisi Abu Bekiriň öýüniň üstünde gurlupdyr.
Pygamberiň öýüni ýykmak planlary
Taryhçy alymyň ýazmagyna görä, Käbeden başga Mukaddes metjidiň içinde diňe kiçeňräk bölekler taryhy galyndy bolup galypdyr. Olardan biri hem 16-njy asyrdan bäri Osman soltanlary tarapyndan gurdurylan we ýüzünde Muhammet pygamberiň egindeşleriniň atlary ýazylan mermer sütünlerdir.
Makalada: "Täze plana görä Mukaddes metjidiň ähli bölümleri bilen bilelikde şol sütünler hem söküljek we olaryň ornuna döwrebap, haşamly ýalpyldawuk binalar salynjak bolýar" diýilýär.
Makalada Muhammet pygamberiň ýaşan öýi hakda hem söz açylypdyr. Alymyň ýazmagyna görä, Saud häkimýeti köplenç wagtda şol öýi mal bazary ýaly ulanypdyr. Soň bolsa ol ýer kitaphana öwrülipdir. Emma "radikal din alymlary" oňa görübilmezçilik edýärler we golaýda ol ýer hem ýykylyp, ulag goýulýan ýere öwrüler.
Alym: "Ruhany işgärleriň öňe sürýän garaýşy, ynha, şeýle: adamlar ol ýerde Alla däl, eýsem pygambere çokunyp bilerler. Bu bolsa bagyşlanmaýan günä hasaplanýar" diýip ýazýar.
Mekge hiç haçan intellektual merkez bolmandyr
Ziýauddin Sardar soň şeýle ýazýar: "Bagdat, Damask we Kairden tapawutlylyk-da Mekge hiç haçan yslamyň intellektual we medeniýet merkezi bolmandyr. Ýöne bu plýuralist şäher üçin taryhda käbir musulman tarykatyny we mekdepleri tanadyş işleri geçirilipdir. Indi bolsa ol beton dini jülgä öwrülipdir we ol ýerde yslamyň diňe bir taryhy ugrunyň – Saudy yslamynyň salefid tarykaty rugsatly ýagdaýda. Başga tarykatlar ýasama hasap edilýärler".
Makalada aýdylmagyna görä, şeýle ýagdaý zyýarata gelýänler üçin problema öwrüler. Meselem, geçen ýyl Mekgä Miçigandan gelen şaýy zyýaratçylar ekstremistleriň pyçakly hüjümlerine duçar bolupdyrlar. Awgust aýynda bolsa amerikan musulmanlar bileleşigi döwlet departamentinden zyýaratlary üçin ýörite janpena isläpdir.
Haç sözüniň manysy
Alymyň gelen netijesine görä, Mekgäniň taryhynyň şeýle ýagdaýda bozulmagy "haç" sözüniň manysyny hem üýtgedýär.
"Jäht" diýen manyny berýän haç zyýaraty bir wagtlar, dogrudanam, sapar etmeklik, mukaddes ýerleri ýekän-ýekän aýlanyp görmeklik we dürli medeniýet hem tarykata eýe bolan dindeşler bilen ysnyşmaklyk hasaplanýardy. Häzir bolsa bu zyýarat dürli dini dabaralaryň durmuşa geçirilmegi we dükan-bazar aluw-satuw diýmeklikdir.
"Indi yslamyň ruhy ýüregi bolan Mekge haşamly, aşa döwrebap beton ada öwrüldi. Bu ýerde taryhyň manysy ýokdur. Sarp edijilik bolsa hetdenaşa. Şonuň üçinem bu mana geň galyp oturmaly däl. Ziýauddin Sardar öz gazet makalasynda şeýle ýazýar: ”Bu mana laýyklykda, yslamyň ganhor interpretasiýasy musulman topraklarynda, ynha, şeýle görnüşde häkimlik edýär”.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň polisiýasy ýurduň demirgazyk-günbataryndaky Mardan atly şäherçesinde mekdep okuwçysynyň geýimindäki bir ýetginjegiň özüne berkidilgi bombany partlatmagy netijesinde azyndan 27 sany esgeriň ölüp, ýene 40 töweregi esgeriň hem ýaralanandygyny habar berdi.
Polisiýanyň maglumatyna görä, janyndan geçen ýetginjek bu partlamany esgerleriň harby türgenleşik geçýän bir lagerinde amala aşyrypdyr.
Bu wakanyň yzy bilen Pakistandaky talyp söweşijileri bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstlerine alyp, maglumat ýaýratdylar.


text:
Türkmenistan Orsýetiň "Gazprom" kompaniýasyny tölege ukypsyz partnýor diýip yglan etdi.
Türkmenistanyň Nebit-gaz ministrliginiň resmi internet saýtynda çarşenbe güni çap edilen beýanatda aýdylmagyna görä, dünýädäki ykdysady krizis bilen baglylykda, Orsýetiň «Gazprom» kompaniýasy tölege ukypsyz hyzmatdaşa öwrülipdir.
Türkmen tarapynyň sözlerine görä, rus kompaniýasy tebigy gaz satyn almak boýunça baglaşan şertnamasynyň şertlerini ýerine ýetirmeýär, ýagny 2015-nji ýylyň başyndan bäri «Türkmengaz» döwlet konsernine gaz bergilerini töläp bilmeýär.
Şeýle-de resmi beýanatda bu ýagdaýyň günbatar döwletleriniň Orsete garşy girizen ykdysady sanksiýalary netijesinde dörändigi aýdylýar. Emma resmi beýanatda Moskwanyň Aşgabada tölemeli gaz bergileriniň möçberi barada hiç zat aýdylmaýar.
Çarşenbe güni Türkmenistanyň resmi saýtynda çap edilen beýanat bada-bat rus, ukrain habar serişdelerinde peýda boldy. Olarda «Gazpromyň» bu habara hiç bir düşündiriş bermeýändigi aýdylýar.
«Interfaks» habar gullugy iki ýurduň arasyndaky gaz söwdasynyň ýakyn taryhyna göz aýlap, «Gazprom» 2009-njy ýylda Türkmenistandan alýan gazynyň möçberini ýylda 10 milliard kub metre çenli azaltdy, 2015-nji ýylda bolsa, türkmen gazyny satyn almagyny, ikitaraplaýyn gepleşikler esasynda, 4 milliard kub metre çanli azaltjagyny aýtdy diýip ýazýar.
«Interfaksyň» «Gazpromyň» prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Alesandr Medwedewe salgylanyp ýazmagyna görä, "Gazpromyň" daşary ýurtdan gaz satyn almagyna hiç bir tehnologiki zerurlyk ýok. «Emma muňa garamazdan, goňşular bilen aragatnaşygy nazara alyp, biz Merkezi Aziýadan gaz satyn almagy dowam etdirýäris» diýip, Medwedew aprel aýynda aýdypdyr.
Aşgabat bilen Moskwanyň "söz urşy"
Orsýetiň «Lenta.ru» neşiri bolsa öz gezeginde «Türkmengaz» döwlet konserniniň direktorynyň orunbasary Annadurdy Meretgeldiýewiň fewral aýynda çap edilen makalasynda getrilen maglumatlara ünsi çekýär.
Ýagny Meretgeldiýew Moskwanyň Hazarýaka gaz geçirijisi we Gündogar-Günbatar gaz geçirijisi proýektleri boýunça boýun alan maýalaryny ýatyrmandygyny, ýagny öz borçnamalaryny ýerine ýetirmändigini aýdypdyr.
«TheMoscowTimes» neşiri Türkmenistanyň nebit-gaz ministrliginiň tankydy «Gazprom» bilen arada geçen ýylyň aýagynda, rus kompaniýasy türkmen gazyny almagy 4 milliard kub metre çenli azaltjagyny aýdandan soň başlanan «söz urşuny» gyzyşdyrjaga meňzeýär diýip ýazýar.
Şeýle-de bu neşir «Gazpromyň» başga ýerlerden alýan gazynyň türkmen gazyny satyn almagy girdejisiz edendigini aýdýar.
«TheMoscowTimes» neşiriniň maglumatyna görä, «Gazprom» 2008-nji ýylda Türkmenistandan 40 milliard kub metrden gowrak ýangyç alypdyr, 2009-2014-nji ýyllarda bolsa, Orsýet Türkmenistandan ýylda 10-11 milliard kub metr gaz import edipdir.
«Goňşy Eýrana edýän uly bolmadyk eksportlary bilen, Orsýete iberýän gazynyň kesgin azalmagy Türkmenistany iş ýüzünde Hytaýa iberýän tebigy gazyna garaşly edip goýýar» diýip «TheMoscowTimes» netije çykarýar.
Hytaý dünýäniň iň uly energiýa sarp edijisi we Türkmenistandan ýylda 30 milliard kub metr çemesi gaz alýar we 2020-nji ýylda onuň möçberini iki esse köpeltmegi planlaşdyrýar diýip, rus neşiri ýazýar.


text:
Dünýä boýunça metbugat azatlygynyň ýagdaýy soňky 10 ýyldan gowrak wagtda iň pes derejä düşdi. Häzir dünýäde ýaşaýan alty adamyň diňe biri erkin metbugaty bar bolan ýurtda ýaşaýar. Bu barada dünýäniň dürli ýurtlarynda demokratik ösüşe gözegçilik edýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk Öýi” guramasynyň soňky ýaýradan hasabatynda bellenilýär.
Halkara metbugat azatlygynyň 3-nji maýda bellenilýän gününe gabatlap, “Freedom House” guramasynyň ýaýradan hasabatynda Türkmenistan: Belarus, Özbegistan, Eýran, Birma, Kuba, Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Liwiýa hem Demirgazyk Koreýa bilen bir hatarda metbugat azatlygy iň ýaramaz 10 ýurduň sanawyna goşuldy.
“Azatlyk Öýüniň” hasabatynda iň ýaramaz onluga giren ýurtlarda metbugat azatlygynyň ýa düýpden ýokdugy ýa-da, bolsa-da örän çäklendirilýändigi aýdylýar. Bu ýurtlarda metbugatyň diňe syýasy režimleriň ideologiýasyny ýöredýän gurala öwürlendigi, ilata garaşsyz, bitarap maglumatyň elýeterli däldigi, başgaça pikirlenýänlere garşy repressiýanyň dürli görnüşleriniň – yzarlamalaryň, basyşlaryň, tutha-tutlyklaryň ulanylýandygy aýdylýar.
“Metbugat azatlygy 2011: medianyň garaşsyzlygy boýunça geçirilen global barlag” atly bu hasabatda metbugat azatlygy meselesinde soňky döwürde köp yzagaýdyşlyk bolan ýurtlaryň sanawy hem getirilýar. Bu sanawa Türkiýe, Ukraina, Meksika, Wengriýa hem Müsür ýaly ýurtlar girýär.
68 ýurtda azat
Hasabatda 196 ýurtdan diňe 68 ýurtda azat, erkin metbugatyň bardygy bellenilýär. 63 ýurtda, şol sanda postsowet döwletlerinden Orsýet, Gazagystan, Ermenistan, Gyrgyzystan, Moldowa, Ukraina ýaly ýurtlarda, metbugatyň azat däldigi aýdylýar.
Şeýle ýarym demokratik hem awtokratik režimli ýurtlarda häkimiýet başyndakylaryň göwnünden turmaýan habar serişdelerine işlemek üçin lisenziýa bermekden boýun gaçyrylýar diýip, “Freedom House” guramasy ýazýar.
“Freedom House” öz hasabatynda awtoritar režimli döwletleriň telekommunikasiýanyň maglumat ýaýradýan täze tehnologiýalaryna böwet döretmäge synanşýandyklaryny hem belleýär. Mysal üçin, mobil telefonlary, internet, sputnik arkaly berilýän maglumat ilat köpçüligine ýetmez ýaly internetiň hem radionyň signallarynyň petiklenýändigi aýdylýar.
Emma hatda demokratiýa taýdan ösen ýurtlarda-da žurnalistleriň yzarlanmagy bilen bagly ýagdaýlaryň ýüze çykýandygy hasabatda nygtalýar. Şeýle ýagdaýlaryň Ysraýyl hem Hindistan, Italiýa we Wengriýa ýaly ýurtlarda bolandygy hasaba alnypdyr.
Merkezi hem Gündogar Ýewropanyň 20 ýyl mundan ozal demokratiýanyň ýoluna düşen ýurtlarynda ilatyň 56%-niň “metbugat erkin däl” diýlip baha berlen ýurtlarda ýaşaýandyklary aýdylýar. Ilatyň 26%-niň azda-kände azat, diňe 18%-niň doly erkin metbugaty bar bolan ýurtlarda ýaşaýandyklary hasabatda bellenilýär.
Postsowet giňişligi
Öňki sowet giňişligine giren ýurtlardan Moldowada bu meselede uly öňegidişligiň bardygy aýdylyp, soňky döwürde bu ýurduň “açylandygy” bellenilýär. Şeýle hem pozitiw özgerişlikler duýulýän ýurtlaryň hatarynda Gürjüstan hem Gyrgyzystan agzalýar. Azerbeýjan, Gazagystan, Orsýet ýaly ýurtlarda metbugat azatlygyny gazanmak ugrunda köp iş alnyp barylmalydygy nygtalýar.
Metbugat azatlygy iň ýaramaz bolan onluga girýän ýurtlardan metbugat erkinligi bilen bagly ýagdaýyň öňküsindenem ýaramazlaşan ýurtlaryň sanawyna Türkmenistan bilen Eýran girýär. Eýranda soňky döwürde internetiň hem sputnik telekanallarynyň petiklenndigi aýdylýar.
Türkmenistanda bolsa geçen ýylyň ahyrynda ýurtdaky iň uly mobil operatorynyň işiniň ýatyrylmagynyň ilat köpçüliginiň maglumat almak mümkinçiligini çäklendirendigi bellenýär.
29-njy aprelde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň 60 ýyllygyna bagyşlanyp, Mýunhende geçirilen tegelek stol çäresinde çykyş eden Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilwes 1990-njy ýyllaryň başynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň auditoriýasy bolan 400 milliona golaý adamyň, 20 ýyl geçensoň, diňe 100 millionynyň açyk jemgyýetde ýaşaýandygyny, galan 300 milliona golaý adamyň maglumat almak hukuklarynyň henize çenli-de häkimiýetler tarapyndan çäklendirilýändigini belledi.


text:
Şenbe güni Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda protestçileriň demonstrasiýa geçirmek synanyşyklarynda azyndan 30 töweregi adam tussag edildi.
Bu wakada polisiýa oppozisiýanyň we garaşsyz ýaşlar toparynyň demonstrasiýa gurnamak synanyşyklarynyň öňüne böwet boldy.
Maglumata görä, olaryň demonstrasiýa geçirmek baradaky haýyşyny Bakuwyň häkimiýetleri kanagatlandyrmandyr. Bakuwyň merkezine baran oppozisiýanyň we ýaşlar toparynyň aktiwistleri Azerbaýjanyň parlamentiniň dargadylmagyna çagyryş edipdirler.
Bu wakanyň öňýany internetdäki sosial ulgamlarda Azerbaýjanyň dolandyryjy partiýasyndan bir deputatyň başga bir çinownige 1 million 300 müň dollara parlamentden deputatlyk kürsüsini hödürleýändigini görkezýän bir wideo ýazgy peýda bolupdy.


text:
Britaniýanyň “Independent” gazetiniň ýazmagyna görä, maliýe krizisi sebäpli arap döwletleri, Hytaý, Orsýet, Ýaponiýa we Fransiýa nebit söwdasynda dollardan peýdalanmagy goýbolsun etmegi planlaşdyrýarlar.Gazet öz informasiýasyny hiç bir çeşmä salgylanman çap etdi.
Global derejedäki ykdysy krizis sebäpli dollaryň hümmetiniň gaýtadan güýçlenmek mümkinçiligi hakynda käbir döwletlerde gaýgy-aladalar ýüze çykýar.
Britaniýanyň “Independent” gazetiniň 5-nji oktýabrdaky maglumatyna görä, Arap aýlagyndaky nebiti öndürýän döwletler nebit söwdasynda dollardan peýdalanmaly däl diýip, ony satyn alýan döwletler bilen gizlinlikde gepleşik geçiripdirler. Şol maglumat çap bolandan birnäçe sagat soňra Saud Arabystanynyň merkezi bankynyň başlygy Muhammet al Jaser bu habary ret edip, öz döwletiniň şeýle gepleşikleri geçirmändigini mälim etdi.
“Independent” öz habaryny hiç bir çeşmä salgylanmazdan çap edipdir hem-de şeýle gepleşikleriň nirede bolandygy hakynda jikme-jik maglumat bermändir. Ýöne gepleşige Arap aýlagy döwletleriň, Orsýetiň, Hytaýyň, Ýaponiýanyň we Brazilýanyň merkezi banklarynyň başlyklarynyň hem-de maliýe ministrleriniň gatnaşandygyny Aýlagda ýerleşýän arap döwleti bilen Hytaýyň banklaryndaky çeşmeleriň tassyklandygyny gazet ýazdy.
Täze walýutada söwda
Nebiti öndürýän we ony satyn alýan döwletler bu çig mal söwdasyny dollarda däl-de, onuň ýerine Ýaponiýanyň milli puly, Hytaýýň ýuany, ýewro, altyn ýa-da “Arap Hyzmatdaşlygy Şurasy” döwletler tarapyndan esaslandyrylmagy planlaşdyrylýan täze walýuta esasynda söwdalaşmagyny isleýärler.
Nebit senagaty boýunça analitikler gazetiň bu raportynda şu gün dünýäde höküm sürýän maliýe ýagdaýyna we onuň dolanyşygyna üns berilse-de, raportdaky jikme-jik detallara o diýen çynlakaý garamaýarlar. Nebit söwdasynda resmileriň başga bir walýutany alternatiw hökmünde ulanmaklary geň galdyryjy däl, ýöne häzirki ýagdaýy birbada üýtgetmek hakynda anyk bir planyň ýerine ýetirilmegi geň galdyryjy bolar.
Düýbi Kiprdäki “Midel East Economist Survey” neşiriniň maliýe bölüm müdiri Melanie Lovett nebit söwdasynda dollardan el çekilmegi hakynda şeýle diýýär: «Meniň pikirimçe, bu tiz wagtda bolmaz. Belki-de, olar dürli walýuta hakynda gepleşik geçirendirler, haryt öndürýän tarap nädip söwdalaşmalydygy hakynda dürli ýagdaýy öwrenip biler, bu-da onuň bir görnüşi, olaryň edýän aladalary bu ugurda haýsydyr bir möhüm täsir ýetirmez oýdýärin» diýip, Lovett ýörite belleýär.
Ol Aýlag döwletleriniň nebit söwdasynda dollaryň ýerine başga walýuta saýlap almaklary şübheli bolup biler, sebäbi olaryň walýutasy gönüden-göni dollara bagly diýip, Lovett sözüne goşýar.
$2 trillion rezerw
Dört sany nebit öndürýän uly döwletler: Saud Arabystanynyň, Kuweitiň, Kataryň we Abu Dabiniň bilelikde iki trillion dollar rezerwiniň bardygy çak edilýär. Nebit satyn alýan uly döwlet bolan Hytaý-da şular ýaly problema duş geldi, ykdysady bilermenleriň çak etmeklerine görä, bu döwletiň 70%-den gowrak daşary ýurt walýutasy ABŞ-da dollar ýa-da dollar görnüşindäki serişdeler hökmünde saklanylýar.
Dollaryň hümmetiniň peselmegi Hytaýýň döwlet ykdysadyýetine gönüden-göni täsir edýär.
Ykdysady taýdan häzirki höküm sürýän global krizis döwründe dollaryň hümmetiniň peselmeginiň bir sebäbi – maýa ýatyrýan döwletler üçin onuň elmydama öz güýçli hümmetini we durnuklylygyny saklamak mümkinçiligidir we bu meseledäki şübheleriň artýanlygydyr. Şonuň ýaly-da, soňky ýyllarda euronyň hümmetiniň ýokarlanmagy-da şeýle şübheleriň artmagyna sebäp bolýar.
Nebiti öndürýän döwletleriň diňe Eýran söwdasyny euroda alyp barjagyny planlaşdyrdy, ýöne analitikleriň pikiriçe, ykdysady taýdan köpräk bu planyň syýasy äheňi bar.


text:
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary bilen ýakynda geçiren duşuşygynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow olaryň alyp barýan işlerine özüniň nägileligini bildirdi.
Milli parlamentiň binasynda geçirilen bu duşuşyk Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň adaty mejlislerini ýada saldy. Döwlet ýolbaşçysynyň halk wekillerini dik durzup, olara bellikdir görkezmeleri bermegi — daşary ýurt parlamentarizm sistemasynda ýaşaýan adam üçin geň bolup görnen-de bolsa, bu ýagdaý türkmenler üçin adaty bir waka ýaly boldy.
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlary bilen şeýle duşuşygyň geçirilmegi ýöne ýerden däldir. Oňa hökman täsir edýän wakalar ýa-da belli-belli ýagdaýlar sebäp bolýar.
Bu maslahatyň geçirilmegine itergi beren ýagdaýlaryň biri ýakynda Türkmenistana ilkinji gezek gelen Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barrosonyň resmi sapary boldy. Ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen duşuşykda, elbetde, Türkmenistandaky adam hukuklary, umumy demokratik prosesleriň ýagdaýy baradaky meseleler gozgalandyr.
Mundan başga-da, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko garşy Ýewropa Parlamentiň kabul etjek dürli görnüşli sanksiýalary we Tunisdäki diktator prezident Ben Aliniň halk tarapyndan wezipesinden çetleşdirilmegi muňa itergi bolup biler.
Sebäbi näme?
Prezident Berdimuhamedow deputatlar bilen duşuşygyndaky çykyşynda Türkmenistanyň Mejlisiniň 2 ýylyň dowamynda bary ýogy 66 kanun taýýarlan bolsa, käbir beýleki ýurtlaryň parlamentleriniň diňe bir möwsümde 500-den gowrak kanunçylyk namalaryna garaýandygyny belläp geçdi.
Munuň sebäbi nämädekä? Ýa biziň deputatlarymyz az hak alýarmyka? Elbetde, islendik keseli bejermek üçin onuň diagnozyny anyklamaly. Daşyndan syn edeniňde, Türkmenistanyň Mejlisi botlap bilmeýän maýa meňzeýär.
Prezident öz çykyşynda hususy eýeçilik barada kabul edilmeli kanunlaryň bökdelýändigini aýdýar. Mundan başga-da ýurt baştutany deputatlaryň öz etmeli esasy işlerini ýatlaryndan çykarandyklaryny, ýagny öz saýlaw okruglarynda saýlawçylaryň sosial-ykdysady problemalarynyň aladasyny etmeýändiklerini, bilim barada kanunçylygyň ösdürilmeýändigini, ýaşlar hakynda alada edýän syýasatyň unudylandygyny, galyberse-de bir ýyllap dogup bilmedik “Syýasy partiýalar” hakynda kanunyň döremeýändigini we başga-da birnäçe kanundyr düzgünnamalaryň kabul edilmeýändigini tankydy nazary bilen belläp geçdi.
Ýokarda aýdylyşy ýaly, her bir keseli bejermek üçin ilki bilen onuň diagnozyny anyklamaly. Şondan soň keseli bejermäge girişmeli.
Türkmen parlamentarizmi aýratyn häkimlik şahasy hökmünde Gurbanguly Berdimuhamedowyň konstitusiýa girizen üýtgetmeleri bilen ykrar edilen hem bolsa, saýlaw prosesleri häzirem öňki awtoritarizm gurallary bilen geçirilýär. Ýokardan deputat bolmaly diýlen adamlar kandidatlyga hödürlenýär.
Eger beýleki döwletlerde parlamente professional taýdan taýýar adamlar görkezilýän bolsa, Türkmenistanda şol öňki döwürlerdäki ýaly kanunçylykdan, syýasatdan, ykdysadyýetden başy çykmaýan adamlar bellenýär. Türkmenistanyň Mejlisiniň häzirki başlygy Akja Nurberdiýewa baryp Nyýazowyň döwründen bäri kanun çykaryjy parlamentiň ýolbaşçy wezipesinde işläp gelýär. Eger häzir Mejlisiň işini kanagatlanarsyz diýip hasap etseň, onda ol ilki bilen Akja Nurberdiýewa degişli bolmaly. Kanunlar wagtynda kabul edilmeýän bolsa, onda onuň ilki ýolbaşçysy jogap bermeli.
Erkinlik bolmasa...
Mejlisiň hatarynda 125 deputat bolsa-da, olaryň jemgyýetde barlygy asla bildirmeýär. Ýurtda söz azatlygy bolmany üçin, bolanja deputatlaryň güýjem, edýän işem ýitip gidýär.
Eger-de syýasy güýçleri bolmasa, onda deputatlar nädip öz saýlawçylarynyň aladasyny etsin!
Ýerlerdäki häkimlerdir we beýleki pudak ýolbaşçylarynyň hemmesi prezident tarapyndan bellenensoň, olar deputatlary äsgermezem, diýenlerinem etmez. Şonuň üçin ýerlerdäki ýolbaşçylar, welaýat, etrap häkimleri halk tarapyndan açyk saýlaw esasynda saýlanmaly.
Prezident “Bilim” barada kanunçylygyň ösdürilmegini nygtap geçdi. Emma Mejlisiň deputatlary baryp 2009-njy ýylyň 18-nji awgustynda “Bilim hakynda” kanun kabul edipdiler. Şol kanunda hususy okuw jaýlarynyň döremigine ýol açylýardy. Emma ýurduň Bilim ministrligi şol kanunyň düzgünnamasyny häzire çenli taýýrlamady. Muňa deputatlar bilen birlikde Bilim ministrligi hem jogap bermeli.
Berdimuhamedow ýaşlar barada aladanyň ünsden düşürilendigini aýdýar. Ol dogry. Ýaşlar eýýäm 20 ýyla golaý üns merkizinde däl. Ondan bäri eýýäm birnäçe nesil geçdi. Olar diňe çärelerde fon üçin ulanylýan sahna öwrüldiler. Ýaşlara durmuşa höwes, umyt bermek üçin olaryň öňüni açmaly, olara daşary ýurtlara gidip-gelmäge, okamaga, saýlap alan ýerlerinde işlemäge erkinlik bermeli.
Köpler ynanmaýar
“Syýasy partiýalar” hakynda kanunyň kabul ediljegine welin indi köpler ynanmaýar hem. Bu meselä diňe deputatlar däl-de, häkimýete degişli beýleki pudaklar-da jogap bermeli.
Geçen ýylyň maý aýynda prezident Berdimuhamedow “Syýasy partiýalar” hakynda kanunyň işlenip taýýar edilmelidigi barada, görkezme beren hem bolsa, Türkmenistanyň Mejlisinde-de, “Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky “Demokratiýa we Adam hukuklary baradaky Milli institutda-da” bu kanunyň taslamasy-da taýýar edilmedi.
Bir ýylyň dowamynda, onlarça kodeksler taýýarlap, kabul edip bolýarka, bäş kagyzdan ybarat kanun kabul edilmedi. Şol wagtdan bäri syýasy partiýalar barada ýerli metbugatda-da makaladyr çykyşlar berilmedi.
Berdimuhamedowyň Mejlisiň deputatlarynyň öňünde goýan çözülmeli meseleleri diňe Milli Parlamentiň däl, eýsem bütin türkmen häkimliginiň başynda bolmaly. Döwlet şahalary aýry bolsa-da, olaryň düýbi bir bolmaly. Aç-açanlyk ýokardan aşak gaýtmaly, diňe şonda, oňyn netijeler görner. Eger ol boş wada bolsa, onda ol agyr kesele çümüp gider.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ors mediasy üçin bir gynançly, ýüregiňi gyýym-gyýym edýän waka bolup geçdi.
2012-nji ýylyň ýanwar aýynda bir gije Kaliningradda 92 ýaşly uruş weterany Nikolaý Melnikowyň öýüne girilýär. Ol urlup-ýenjilip, köp zatlary ogurlanyp, alnyp gidilýär.
Medianyň üns merkezinde duran ýerli polisiýa derrew herekete geçip, Özbegistanyň Samarkant şäherinden bolan 31 ýaşly köçe süpüriji Ýorgin Tillaýewi tutýar.
Tillaýew tutulanyndan birnäçe gün soň onuň maşgala agzalary, günäsini geçmegini haýyş edip, ors telewideniýesi arkaly Melnikowa ýalbarýarlar.
Bu wakadan bir ýyl soň ähli zat bütinleý üýtgeýär. Jenaýat edenligine ýeterlik subutnama tapylman, Tillaýew türmeden boşadylýar. Onuň maşgalasy hem telewideniýe işgärleriniň özlerini aldandyklaryny aýdýarlar.
Migrantlaryň Orsýetdäki ýagdaýy
Bu ýagdaý migrantlaryň Orsýetde nähili saklanýandygyna ýene bir gezek adamlaryň ünsüni çekdi.
Bolan waka barada köp zatlar entek aýdyň däl. Polisiýanyň aýtmagyna görä, Melnikowyň dokumentleri we bir sagady Tillaýewiň ýanyndan tapylypdyr. Ýöne Tillaýew bu zatlaryň öz ýanyna nädip düşendigini bilmeýändigini aýdýar.
Tillaýew Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna özüniň nähilelik bilen tutulandygyny şeýle suratlandyrdy: "Öýden çykamda, graždan eşikli bir adam menden dokumetlerimi görkezmegimi sorady. Onsoň yzyna düşürip, meni alyp gitdi. Men orsça gowy bilmeýändigimi aýtdym. Ýöne ol meni bir jaýa eltdi. Ol ýerde egni formaly iki adam bilen bir goja bardy. Ol adamlar ýaňky gojadan 'şu adamy düýn gördüňmi?' diýip soradylar. Garry adam görüp-görmändigini açyk bilmän 'şoňa-ha meňzeýär' diýdi. Polisiýa işgäri soňra meniň aýkgabyma seredip, 'bu däl' diýdi".
2008-nji ýylda Orsýete gelen ozalky çopan polisiýanyň özüni Melnikowyň ýanyna 3 gezek eltendigini, iň soňunda hem Melnikowyň özüni jenaýatkär diýip tassyklandygyny aýdýar.
Sudda işine garalmazdan öň Tillaýew alty aýlap türmede oturypdyr. Iň soňunda hem 2012-nji ýylyň 12-nji dekabrynda Kaliningradyň bir sudy, ýeterlik subutnama ýokdugy üçin, ony boşatmaly edipdir.
Jemgyýetçilik pikiri
Tillaýewyň aklawçysy Sergeý Mýasoýedow onuň jemgyýetçilik pikiriniň we syýasatyň pidasy bolandygyny aýdýar. Aklawçy öz müşderisi bilen gürleşenden soň ony mugt goramagy ýüregine düwüpdir.
"Men subutnamalaryň galplaşdyrylandygyna göz ýetirdim. Bildirilýän aýyplamalaryň hiç birini ne logika bilen düşündirip bolýardy, ne-de sagdyn düşünje bilen" diýip, Mýasoýedow aýdýar.
Orsýet, özbek migranty Maloletkiniň özüni asan kamerasy. 2012 ý.
Öňki Sowet Soýuzynyň Orta Aziýa respublikalaryndan gelip, Orsýetde işleýän migrant işçileriň sany 10-12 million bardyr diýip çaklanýar. Jynsparazçylykly hüjümler sebäpli ýylda onlarça migrant öldürilýär.
Tillaýewiň aklawçysy indi ünsüni 2012-nji ýylyň fewral aýynda bu wakanyň käbir bölegini köpçülige ýaýan telewizion programma garşy gönükdirýär.
Andreý Malahowyň alyp barýan we döwlet eýeçiligindäki 1-nji kanaldan berilýän "Goý, gürlesinler" atly programma tutuş Orsýetde giňişleýin tomaşa edilýän programmalaryň biri. Tillaýewiň aýaly bilen onuň aýal dogany öten fewralda şu gepleşikde dyza çöküp, aglap, Melnikowdan ötünç soradylar.
Olar muny telewideniýe işgärleri tarapyndan özlerine şeýle etseňiz, Tillaýew boşadylar diýleni üçin edendiklerini aýdýarlar.
Migrant işçileriň hukuklary ugrunda göreşýän "Özbegistan" atly hökümete degişli dal guramanyň başlygy Temur Muhammedow "Goý, gürlesinler" programmasynyň özbek migrantlarynyň abraýyny garalandygyna ynanýar. Ol bu meselede öz pikirini şeýle beýan edýär: "Biz bu programma barada arza ýazmakçy. Olar ötünç soramaly. Onuň bigünä bolmagy mümkin diýip, asla oýlanylmandyr. Näme üçin olar dyza çökerildi?".


text:
6-11-nji synp okuwçylary Sankt –Peterburgyň diplomdan soňky bilim akademiýasynyň fizika-matematika kafedrasynyň, „Nord Education” (Finlandiýanyň Espoo şäheri) we „MetaMekdep. Maglumatlar tehnologiýalary“ ( Sankt-Peterburg şäheri) kompaniýalarynyň guran internet-olimpiýadalarynda ýörite diplomlaryň 38-ne mynasyp boldular.
Lebaply okuwçylar „Info-sapak“ taslama olimpiadasynda geografiýa, informatika, fizika we biologiýa boýunça iň gowy netijeleriň birini görkezip, ýörite diplomlaryň bäşisini eýelediler. Olar Açyk matematika olimpiýadasynda çykyş edenlerinde bolsa, mundan öýki görkezen netijelerinden üç diplom artyk eýelediler. „Intolimp“ taslama internet-olimpiýadasynda hem ýeňiş gazanyp, ýene-de 25 diploma mynasyp boldular.
Ýaşajyk türkmen zehinleriniň abraýly aň-düşünje bäsleşiginde gazanan ýeňşi olimpiýadalaryň guramaçylarynyň gutlag dessinhatlary we hormat diplomlary bilen tassyklanyldy.
Internet-olimpiýadalaryň şertine görä, diplom oňa gatnaşanlara berilýän iň ýokary bahadyr. Mümkin bolan ýedi balldan bäş we ondan ýokary ball gazananlar ýeňiji hasaplanylýar. Bir-dört ball alanlara hormat sertifikaty berilýär.


text:
Eýranyň ýokary lideri Tähran Birleşen Ştatlar bilen Siriýa we beýleki regional konfliktler boýunça hiç wagt kordinasiýa, barabar hereket etmez diýdi.
Aýatolla Ali Hameneýi bu sözleri 3-nji iýulda öz websaýtynda çap edilen belliklerinde aýdýar.
"Biz beýle uýgunlaşdyrma islemeýäris, sebäbi olaryň esasy maksady Eýranyň regiondaky gatnaşygyny togtatmakdan ybarat" diýip, ol aýtdy. Ol bu sözleri golaýda studentleriň öňünde eden çykyşynda aýdypdy.
Şeýle-de Hameneýi Birleşen Ştatlaryň regiona goşulyşmasyny bes etmegi baradaky talaplaryny gaýtalady. Tähran bu sebitde Waşingtony özüne duşmançylykly garşydaş hökmünde görýär.
Bu iki tarap Siriýa konfliktiniň başga-başga taraplarynda durýar. Tähran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldaýar we käbiri Günbatar tarapyndan goldanylýan pitneçi toparlara garşy durýar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri “Bulgariýa” gämisiniň batmagy sebäpli heläk bolanlaryň maşgala agzalaryna we bu wakada ejir çekenlere geljek hepde pul kompensasiýalarynyň berlip başlanmalydygyny belledi.
Wladimir Putin bu barada hökümet komissiýasynyň Kazanda geçen maslahatynda aýtdy.
Putin adamlaryň ölümine sebäp bolanlaryň jogapkärçilige çekilmegini talap etdi. Ol heläkçiligiň geleňsizlik we betnebislik sebäpli dörändigini sözüne goşdy.
Soňky maglumatlara görä, gäminiň batmagy zerarly 113 adam, şol sanda 27 çaga ölüpdir. 16 adam dereksiz ýiten hasaplanýar.
“Bulgariýa” gämisi 10-njy iýulda Wolga derýasynda batypdy.


text:
Türkmen oppozisiýasynyň liderleri Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygyny kabul etmegi planlaşdyrýandyklaryny mälim etdiler. Berdimuhamedow olary geljek ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmaga çagyrypdy.
Düýbi Wenada ýerleşýän Türkmenistanyň sürgünlikdäki “Respublikan” partiýasynyň başlygy Nurmuhammet Hanamow we onuň egindeşi Hudaýberdi Orazow bilelikde ýörite beýanat ýaýradyp, ýurda dolanmak üçin, özlerine howpsuzlyk kepilliginiň gerekdigini nygtadylar.
Hanamowyň we Orazowyň pikiriçe, olaryň Türkmenistanyň syýasy durmuşyna dolanmagy ýurtda demokratik özgerişlere getirip biler.