text:
Soňky döwürde dünýä metbugatynda “Transhazar” gazgeçirijisi boýunça dürli maglumatlar peýda boldy. Şol maglumatlarda, esasanam, bu proýektiň amala aşyrylmagyna garşy rus yolbaşçylarynyň atýan haýbatlary barada gürrüň edilýär.
Şu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir “New America Foundation” ylmy-barlag edarasynyň alymy, “Foreign Policy” žurnalynyň ýazyjysy
, “Nebit we şöhrat: Imperiýa bolan ymtylyş we Hazar deňziniň ykbaly”
atly kitabyň awtory Stiw Liwin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Eger Orsýetiň maksady “Transhazar” proýektiniň gurulmagynyň öňüni almak bolsa, bu işi amala aşyryp bilmegi üçin onuň ulanyp biljek gurallary nämelerden ybarat?
Stiw Liwin
Stiw Liwin:
Orsýet iň täsirli gurallarynyň birinden eýýäm peýdalanyp başlady. Ol hem Türkmenistana haýbat atmak we ony gorkuzmak strategiýasydyr. Öz nobatynda öňki prezident Nyýazow we onuň ornuna häkimiýet başyna geçen Berdimuhamedow, özleriniň Orsýetden gorkýanlygyny görkezdiler.
Orsýetden gorkýarlar diýlende, ýöne bir gorkmak däl, hatda olar ölmek we öldürilmek howpunyň abanýanlygyndan hem gorkup ýaşaýardylar. Şeýle-de türkmen ýolbaşçylary öz hökümetleriniň durnuksyzlandyrylmagyndan hem howatyr edýärler.
Mundan ozal Nyýazow, indem Berdimuhamedow “Transhazar” turbasy baradaky plan bilen ylalaşýanlygyny beýän etmezden ozal, bu proýekt sebäpli özüne ýa ýurduna howp abanan halatynda, ABŞ we Günbataryň Türkmenistana 100% goldaw bermegini, hatda kepil geçmegini sorap geldiler.
Emma Türkmenistan bu barada Günbatardan ýeterlik kepillik alyp bilmeýär, şonuň üçinem agzalýan bu gazgeçiriji proýekti başa barman gelýär. Meniň pikirimçe, Orsýet bu proýektiň başa barmagynyň öňüni almak üçin häzire çenli diňe haýbat atmak usulyndan peýdalanýar.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň Türkmenistana haýbat atýanlygy aýdylanda, siz nämäni göz öňünde tutýarsyňyz, meselem, käbir rus ýolbaşçylarynyň aýdyşy ýaly Türkmenistany öz islegine boýun etmek üçin Orsýetiň harby çärä baş goşmagy mümkinmi?
Stiw Liwin:
Ýok, harby hüjüm däl, harby hüjüm etmek bilen haýbat atmagyň gürrüňini edýärin. Meselem, Türkmenistan Orsýetiň bu duýduryşlaryna gulak asman, oňa: “Biz bu proýekti amala aşyrjak, eliňden gelenini aýama!” diýenmiş diýip, göz öňüne getiriň.
Ýöne haçan-da Orsýetiň atýan haýbatlaryna jikme-jik seredip, onuň iş ýüzünde näme etjegine we näme edip biljegine ýakyndan syn etseň, Moskwanyň hakykatdan hem harby çärä baş goşup biljegine şübhe döreýär. Belkem, bu duýduryşlar içi boş haýbatlardan ybaratdyr. Emma, Türkmenistanyň ýolbaşçysy bolsaň, şonuň ýaly içi boş haýbatlardanam gorkýarsyň.
Orsýetiň ikinji edip biljek işi barada, ýagny Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň janyna kast etmek synanyşygy baradaky mümkinçilik hakda aýtsak, haçanda şeýle synanyşyk bolan halatynda, Berdimuhamedowyň öz töweregindäkileriň ony gorap biljekdigine ynamy barmy?
Elbetde, biz juda gümürtik zatlaryň we gümürtik ýagdaýlaryň gürüňini edýäris. Emma haçanda Orsýetiň atýan haýbatlary barada aýdylanda, türkmen ýolbaşçylary edil şeýle gümürtik mümkinçilikleri hem hakykatdan üzňe hasaplamaýarlar. Aýtjak bolýan zadym, Orsýetiň hakykatdan hem edip biljek işi we onuň şol işi amala aşyrmaga bolan ukyby we islegi iki tapawutly meseleler. Hakyky manyda amala aşyrylaýmagy mümkin diýlen çäreden, onuň amala aşyrylmagy baradaky gorkusy has uly ýaly bolup eşidilýär.
Azatlyk Radiosy: Eger Orsýetiň Türkmenistana haýbat atmakdan maksady Aşgabady gorkuzmak we ony “Transhazar” proýektinden el çekmäge mejbur etmek bolsa, Moskwanyň Aşgabada garşy ykdysady taýdan basyş etmek mümkinçiligi nähili?
Stiw Liwin:
Orsýet mundan öň, Türkmenistandan alýan gazynyň möçberini juda azaldypdy. Ykdysady basyş barada aýdylanda, Orsýetiň ondan başga peýdalanyp biljek o diýen guraly ýok. Orsýet belkem ýewropalylar üçin “Günorta akym” proýektini has bähbitli etmäge synanyşyp biler. Başgaça söz bilen aýdylanda, Orsýet “Nabukko” proýektiniň ähmiýetini azaltmak üçin tagalla edip biler. Meniň pikirimçe, barybir “Nabukko” ýakyn wagtda amala aşyryljak proýekte meňzemeýär.
Azatlyk Radiosy: Syýasy basyş barada aýdylanda, Orsýetiň bu ugurda Türkmenistana garşy amala aşyryp biljek zady barmy?
Stiw Liwin:
Orsýet mundan ozal hem syýasy taýdan öz goňşularyny durnuksyzlaşdyrmak boýunça käbir işleri amala aşyrdy. Diýmek, Orsýetiň Berdimuhamedowyň ýurdy kadaly ýagdaýda dolandyrmagyny kynlaşdyrmaga synanyşmagy mümkin.
Orsýet Türkmenistanyň etniki bölünşiklerinden hem peýdalanmaga synanyşyp biler. Gelip çykyşy boýunça türkmenleriň düýbi bir hem bolsa, olaryň arasynda region we etniki bäsleşikleriň bardygyny bilýäris.
Merkezi Aziýada ýerleşýän käbir beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, Orsýetiň Türkmenistandaky şol tire-taýpalary hem biri-birine garşy öjükdirmäge synanyşmagy mümkin. Elbetde, bu barada Orsýetiň näderejede üstünlik gazanjagyny aýtmak kyn, ýöne ol Berdimuhamedowyň ukusyny gaçyrmaga ýetýär.
Azatlyk Radiosy: “Transhazar” proýektine garşy Orsýetiň atýan bu haýbatlary bilen bagly Moskwanyň iş ýüzünde nähili ädim ätjekdigi we onuň nähili ädimler ätmäge mümkinçiliginiň bardygy hakda gürrüň etdik. Gürrüňi edilen şol mümkinçiliklerden we gurallardan haýsysy hakykata has ýakynrak?
Stiw Liwin:
Meniň pikirimçe, birinji madda, ýagny Türkmenistana haýbat atyp, ony gorkuzmak diýlen usul hakykata juda ýakyn. Eger ýadyňyzda bolsa, 1995-nji ýyllarda, “Transhazar” gazgeçirijisi baradaky proýekt ilkinji gezek Nyýazow tarapyndan orta atylanda, Orsýet haýbat atmak strategiýasyndan juda üstünlikli peýdalanypdy. Eger şol strategiýa täsirli bolsa, ony özgertmek nämä gerek?
Meniň pikirimçe, Moskwa haýbat atyp gorkuzmak sýyasatyndan ýene bir gezek peýdalanýar. Sebäbi ol iş ýüzünde öz netijesini berýär. Şeýle haýbatlaryň mundan beýlägem dowam etjekdigine garaşyp bolar.
Azatlyk Radiosy: Eger siz Berdimuhamedow bolsaňyz, Moskowanyň atýan şol haýbatlaryna çynlakaý gararmydyňyz?
Stiw Liwin:
Eger men Berdimuhamedow bolan bolsadym, “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy baradaky kontrakta golumy goýardym, men şol töwekgelçilikleri göz öňünde tutup, gazgeçirijiniň gurluşyk işleriniň başlanmagyna buýruk bererdim.
Azatlyk Radiosy: Orsýet ullakan ýurt, harby güýji hem juda uly. Hazaryň kanuny statusy barada hem dürli soraglar bar, şeýle ýagdaýda bu proýekte gol goýmak howply bolmazmy?
Stiw Liwin:
Men bu proýekt bilen bagly, onuň getirjek peýdasyna we zýyanyna doly göz aýlap, takyk netijä gelerdim. Onuň töwekgelçilikli tarapy barada gürrüň etdik, Orsýetiň Türkmenistany syýasy taýdan durnuksyzlaşdyrmaga, hatda Berdimuhamedowyň hökümetimi agdarmak boýunça käbir çärelere baş goşmaga synanyşmagy hem mümkin. Emma şol gazgeçiriji gurlan halatynda, onuň ýurda getirjek bähbidi juda uly.
Ozaly bilen ykdysadyýetden başlalyň, eger şol proýekt başa barsa, ol Türkmenistanyň esasy girdeji çeşmesi bolan gazy ýewropa bazarlaryna akdyrmaga mümkinçilik döreder. Gaz Ýewropa akyp başlan halatynda ol diňe goşmaça ýangyjyň satyldygy däl, onuň ýurda getirjek başga peýdalary hem bolar. Meselem, Türkmenistan beýleki gaz müşderilerini, ýagny Hytaýy hem Orsýeti, has köp pul tölemäge mejbur edip biler. Şol turba gurlan halatynda, Türkmenistan özüni üzňelikden hem halas eder.
Şol gazgeçiriji gurlan halatynda, ol ykdysady bähbitler bilen bir hatarda geosyýasy taýdan hem Türkmenistanyň ähmiýetini artdyrar. Diýeli, şol turbanyň gurluşyk işi 18 aýda tamamlanjak bolsa, elbetde, bu uly töwekgelçilikli döwür bolar. Emma haçanda ol gurlup gutarylansoň, Türkmenistan halkara hem regional güýçleriň arasynda syýasy deňagramlylygyny goramak üçin beýleki uly bir uly güýç bilen ilteşigini artdyrmaga mümkinçilik tapar. Ol güýç hem Günbatardyr.


c: text/html

text:
Çarşenbe güni Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gül Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa jaň edip, Abadandaky partlama bilen baglanyşykly öz gynanjyny bildirdi.
Bu telefon gürrüňdeşliginde Abdullah Gül Türkiýäniň halkynyň bu waka boýunça türkmen doganlarynyň ýagdaýyna çynlakaý alada bildirýändigini aýdypdyr.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi Türkiýäniň prezidentiniň bu partlamada ölen adamlaryň hossarlaryna çuňňur gynanjyny bildirendigini habar berýär.
Şeýle hem, prezident Abdullah Gül bu telefon gürrüňdeşliginde Türkiýäniň Türkmenistana hemişe hertaraplaýyn goldaw bermäge taýýardygyny nygtapdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýakyn Gündogar boýunça parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýan “dörtlügiň” Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky togtan ýaraşyk gepleşiklerini dikeltmek boýunça synanşygy şowsuz boldy.
“Dörtlük” – ABŞ, BMG, ÝB we Orsýet çarşenbe güni taraplaryň her biri bilen aýra-aýralykda Ramallahda we Ierusalimde duşuşyk geçirdi. Gepleşikleriň netijsesinde öňegidişligiň gazanylandygy barada habar berilmedi.
Palestina awtonomiýasynyň wekili Saeb Erakatyň aýtmagyna görä, Palestina parahatçylyk gepleşiklerine täzeden başlamazdan ozal Ysraýyl gurluşyk işlerini togtatmaly we gepleşikleriň wagt çäklendirmeleri boýunça ylalaşyga gelmeli.
Emma Ysraýylyň premýer-ministriniň wekiliniň bellemegine görä, ýewreý döwleti öňünden haýsydyr bir şertiň goýulmagyny ret edýär.


text:
“Türkmengaz” döwlet konserniniň “Galkynyş” gaz ýatagyny özleşdirmek işini tizleşdirmegine garaşylýar.
Tükmenistanyň Nebit we gaz ministrliginiň maglumatyna görä, gaz ýatagyndaky burawlaýyş işleriniň depgini Hytaýda satyn alnan ZJ-70DBS buraw gurallarynyň ulanylmagy arkaly güýçlendiriler.
“Täze skwažinalaryň işe girizilmegi gaz önümçiliginiň möçberiniň, planlaşdyrylyşy ýaly, mundan beýläk-de artdyrmaga mümkinçilik berer” diýlip, Nebit we gaz ministrliginiň beýannamasynda bellenýär. Maglumatda “Galkynyşyň” ulanylýan ähli skwažinalarynyň öz ýokary önümçiligi bilen tapawutlanýandygy we olaryň diňe biriniň önümçilik ukybynyň bir gije-gündizde 1 million 700-den iki million kubometre ýetýändigi bellenilýär.
2006-njy ýylda Mary welaýatynda Ýolöten şäheriniň golaýynda açylan “Galkynyş” gaz ýatagyny “Türkmengaz” döwlet konserni özleşdirýär.
Türkmenistan “Galkynyş” gaz ýatagynyň käbir böleklerini abadanlaşdyrmak we abzallaşdyrmak boýunça Hytaýyň СNPC we Ýaponiýanyň birnäçe kompaniýasy bilen şertnama baglaşyldy.
Britaniýanyň ”Gaffney, Cline & Associates” guramasy “Galkynyşyň” gaz zapaslarynyň möçberini 21.2 trillion kubometre barabar diýip kesgitleýär.
TOPH-yň resurs çeşmesi
Türkmenistan “Galkynyş” gaz ýatagynyň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gazgeçirijisiniň gurluşygynyň başlangyç tapgyrynda resurs çeşmesi bolup durýandygyny aýdýar.
Uzynlygy 1800 kilometrlik TOPH gazgeçiriji arkaly ýylda 33 milliard kubometr türkmen gazyny akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Energiýa boýunça halkara bilermenler Türkmenistanda häzirki wagtda öndürilýän gazyň möçberiniň ýurduň köpugurly eksport talaplaryny ödemek üçin ýeterlikdigini belleýärler.
“Natural Gas Europe” analiz merkeziniň strategiýa boýunça müdiri we baş analitigi Jon Roberts şeýle diýýär: “Türkmenistanda eýýäm çakdanaşa köp möçberde gaz bar. Öndürilýän gaz resurslarynyň möçberi Hytaýy we Ýewropany geljekki onlarça ýylyň dowamynda gaz bilen üpjün etmek üçin ýeterlik. Ýurduň zerurlyklary barada aýdylanda, olara gaz zapaslaryna degili programmalar we gazy bazarlara çykarmak boýunça infrastruktura gerek”.
Käbir maglumatlarda 2009-njy ýylda “Galkynyşda” 40 milliard kubometr gazyň öndürilendigi habar berildi.
Türkmenistanyň nebit-gaz ministrliginiň resmi maglumatynda TOPH proýektiniň oňa gatnaşýan ýurtlaryň, şeýle-de tutuş regionyň durnukly ösüşi üçin energiýa üpjünçiligi taýadan ähmiýetilidigi nygtalýar.
“Uly problema”
Jon Roberts gurluşygynyň düýbi tutulan TOPH proýektiniň Türkmenistan üçin “uly problema” döredýändigini aýdýar.
“Türkmenistanyň öz serhetleriniň daşynda uly proýektleri amala aşyrmak we dolandyrmak boýunça tejribesi ýok. Olar bu ugurdan howpsuzlyk bilen bagly çylşyrymly şertler, şeýle-de 10 milliard dollar möçberdäki proýektiň amala aşyrylmagy üçin maýa goýujylary tapmak problemasy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Sebäbi islendik iri kompaniýa, gazyň önümçiliginden başlap, Hindistanda satylmagyna çenli ähli tapgyrlaryň başa barjagyna kepillik isleýärler. Häzirki pursatda Owganystanyň üstünden geçjek gazgeçirijiniň gözegçiligine degişli töwekgelçilikler Ekson Mobil, Şewron ýaly kompaniýalaryň proýekte gatmaşmagyna päsgel berýär” diýip, Jon Roberts aýtdy.
Häzirki wagtda Türkmenistan TOPH proýketiniň öz giňişliginden geçýän böleginiň gurluşygyny öz hasabyna amala aşyrýar. Gazgeçirijiniň ýurduň Owganystan bilen serhedine çenli 214 kilometrlik böleginiň gurluşygynyň 2018-nji ýyla çenli tamamlanmagyna garaşylýar.
2016-njy ýylyň iýun aýynyň başynda Türkmenistan gazgeçirijiniň gurluşygyny maliýeleşdirmek üçin 45 million dollar möçberde pul serişdesini çykarýandygyny yglan etdi.
Proýektiň umumy bahasy 7.9 milliard amerikan dollary möçberinde diýlip kesgitlenýär.


text:
Palestina enklawyndan edilýän raketa hüjümlerini ýok etmek üçin Ysraýylyň harbylary Gaza zolagyna ýerden hüjümlerini başladaly bäri, azyndan 11 palestinaly we bir ysraýylly esger öldi.
Ysraýyl harbylary 18-nji iýulda ýaýradan beýanatynda başga-da iki ysraýylly esgeriň ýaralanandygyny aýdýarlar. 17-nji iýulda premýer-ministr Benžamin Netanýahu ýerden hüjümlere başlamaklary üçin Ysraýylyň Goranmak güýçlerine tabşyryk berdi.
Ýurduň armiýasynyň maglumatynda bu operasiýalarda söweşijileriň Ysraýyla gizlin girmek we hüjümleri amala aşyrmak üçin ulanýan tunelleriniň nyşana alynjakdygy aýdylyp, munuň Gaza zolagyndaky yslamçy “Hamas” toparyny agdarmaga gönükdirilmändigi habar berilýär.
“Hamas” topary hüjümleri “akylsyz hereket” diýip atlandyryp, onuň “elhenç netijeleriniň” boljakdygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri (John Kerry) telefon arkaly söhbetdeşliginde ýerden amala aşyrjak hüjümlerinde “takyk” bolmagy üçin Ysraýylyň premýer-ministrine çagyryş etdi.


text:
Düýn Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu Palestina degişli Günbatar Kenarda Ysraýylyň alyp barýan ähli gurluşyk işleriniň doly togtadylmagy barada Waşingtonyň eden çagyryşyny ret etdi.
Bu barada eden çykyşynda jenap Netanýahu diňe gurluşyklaryň geriminiň wagtlaýynça çäklendirilip bilinjekdigini mälim etdi.
Şu gün Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu ysraýyl-palestin meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin Birleşen Ştatlaryň ýakyn Gündogar regiony boýunça ýörite wekili Jorj Mitçell bilen duşuşar diýlip garaşylýar.


text:
v
Geldi Bäşiýewiñ Nury Halmämmedow bilen döredijilikli hyzmatdaşlygynyñ ýene-de bir miwesi «Gahrymanlar hakynda balladadyr». Balladany Türkmenistanyñ sungatda at gazanan işgäri Saparmyrat Babayew zarynlap yanlandyrypdy.
Näçe gül yüz yigitler,
Ar üçin baş goydular.
Baýdak ýaly gelinleri,
Gujagyn boş goýdular...
Kalbymyzda ýaşaýar,
Dolanmadyk gerçekler.
Ýada salyrñ, baş egiñ,
İndi dünýä injekler.
Nägehan uruş zerarly oglundan jyda düşen mahrem enäniñ, ýaryny ýitiren baýdak boýly gelniñ ahy-nalasyny beýan edýän bu eser Geldi Bäşiýew bilen Nury Halmämmedowyñ aýdymlarynyñ merjen dänelerinin biridir.
«Goşgy çeper bolanda saz döretmegem, aýdym aýtmagam kyn bolanok. Muny Geldi Bäşi ýazypdyr. Özi dagly ýigit bolanson «Mekany daglar» diýip at beripdir. Geldi janyñ ýazan goşgularyna saz döretmek, äheñini-labyzyny tapyp, aydym aýtmak, özüme-de lezzet berýär».
Bu sözler bagşylar başy Sahy Jepbarowa degişli. Sahy halypa Geldi Bäşiýewiñ sözlerine şeýle hem «Näzlerinden», «Daglar», «Perzendi men», «Maralym», «Ak ýüzli Maralym meniñ» ýaly aýdymlary ýazdy.
Her ýerde waspyñ sözlener,
El degse, zülpüñ çözlener.
Asmandaky aý gizlener,
Seniñ ap-ak ýüzlerinden.
Ýañaklaryñ gül bolupdyr,
Lebiñ datly bal bolupdyr,
Bagda bibil lal bolupdyr,
Şirin-şeker dilleriñden..
* * *
Guçanda zemini baharyñ pasly,
Çeşmeler çyrpynşyp, joşarlar çasly.
Açylar läleler, jennetdir misli,
Aşyklaryñ nama okany daglar...
Şygyr zergäriniñ aýdyñ, ýönekeýlik bilen sünnäläp ýazan bu şahyrana setirleri bagşylaryñ dilinden düşmeýär. Sahy aganyñ ýerine ýetirmegindäki bu aýdymlar halypanyñ ussatlyk nusgalary hökmünde türkmen radiosynyñ altyn-saz fondunda saklanýar.
Türkmenistanyn halk artisti Ata Ablyýew Geldi Bäşiýewin sözlerine «Ýañlananda Mylly aganyñ dutary», «Uz eýlär», «Käkilik» diýen ilhalar aýdymlary döretdi.
Silkinjiräp kümüş periñ daranda,
Aýak çekmez ýorgalanda, ýörände,
Höwründen azaşyp, zaryn saýranda,
Söygüliñi ýada salar käkilik.
Türkmenistanyñ halk bagşysy Oraznepes Döwletnazarow tarapyndan ile ýetirilen bu aýdym şahyryñ ýiti synçylygyna güwä geçýär.
Ata halypa Geldi Bäşiyewiñ käkiligi taryplaýşynyñ üýtgeşikdigini, diýseñ owadan dag jandaryna şeýle belent bolup, ony şeýle çeper suratlandyrmagy her ýeteniñ başarmajakdygyny nygtaýardy. Bu aýdymy aýtmaýan bagşy ýok diýen ýalydyr. Ony dürli saz gurallarynyñ gapdalynda-da aýdyarlar. Munuñ özi onuñ sözüniñ hem, sazynyñ hem şowly çykandygyndan nyşan. Aýdymyñ jüpüne düşendiginin alamaty.
Geldi Bäşiýewiñ goşgularyna iñ köp aýdym döreden mukamçy kompozitor bolsa Türkmenistanyñ halk artisti, Magtymguly adyndaky halkara baýragynyñ eýesi Akmyrat Çaryýewdir. Geldi Bäşiýew bilen Akmyrat Çaryýewiñ döredijilikli hyzmatdaşlygy netijesinde birgiden aýdymlar kerweni emele geldi. İne, olaryn doly bolmadyk sanawy: «Çynarym», «Gyzlar», «Dag jerenleri», «Dutarym», «Türkmenistan Watanym», «Çeşmeler», «Gaýalar», «Daglara bar», «Seýle gelseñ bu daglara», «Bedewler...».
Bu aýdymlary bagşylar Nurýagdy Baýramow, Oraznepes Döwletnazarow, Parahat Şyhymow, Tawus Annamyradowa ürç edip aýdýarlar.
Bu ne gudrat, gara dagyñ gatyndan,
Daşy ýaryp, gaýnap çykar çeşmeler.
Kesmer-kesmer gaýalardan inende,
Dag ýañagyñ ogşap akar çeşmeler...
* * *
Başy belent, ala garly daglarda,
Gezer agaýana dag jerenleri.
Gara daşdan çogan bal bulaklardan,
Süzer gana-gana dag jerenleri...
* * *
Ne ajap ýañlanýar Pürli agañ pendi,
Senediñ har saklan baýnamaz şindi,
Hansähet ussanyñ ussat perzendi,
Jepbar bilen baga giren dutarym...
****
Külli türkmenleriñ uçar ganaty,
Aslyny Ahaldan alan bedewler.
Üstüne müneniñ päli-niýeti,
Ýgşymy-ýamanmy, bilen bedewler...
Aýdyma öwrülen şeýl setirleri näçe getirseñ getirip oturmaly!
Biz Akmyrat Çaryýewden:
—Siz beýleki şahyrlaryñ sözlerine hem ençeme şowly çykan aýdymlary döretdiñiz, ýöne şahyr Geldi Bäşiýew bilen döredijilik aragatnaşygyñyz has ysnyşykly bolupdy. Munun syry nämede? — diýip soranymyzda, ol şeýle jogap berdi:
— Munuñ syry Geldi Bäşiýewiñ şygyrlarynyñ özboluşlulygynda, akgynlylygynda, baryp ýatan milliliginde, olaryñ keremli daglarymyz, uçar ganatly bedewlerimiz, gazma dutarymyz... baradalygynda. Şonuñ üçin ol goşgular maýyl edip, ylhamyny joşdurýar, edil aýdyma hiñlenen ýaly hiñlenibermeli. Meniñ aýdym döredijiligime Geldi şahyryñ zergärlerçe döreden şygyrlary aýgytly täsir etdi.
Geldi Bäşiýewiñ şygyrlary Türkmenistanyñ halk artisti, halypa kompozitor Aman Agajykowyn Garaşsyzlyk ýyllaryndaky döredijiliginde uly orun tutýar. Bu iki ussat Garaşsyzlyk eyýamynyñ, gülgüzar Watanymyzyñ, onuñ erkana we zähmetsöyer halkynyñ waspyny ýetiryän aýdymlar toplumyny bilelikde ýazdylar. Ol aýdymlar «Arzuw» ady bilen özbaşyna ýygyndy edilip çykaryldy. Bu ýygynda girizilen «Wtan», «Garaşsyzlyk odasy», «Diýarymyñ esgerleri», «Gurluşykçynyñ aýdymy», «Bahar gülleri», «Ekiz dagym», «Gül ýüzüñe bakaýyn» ýaly eserler Geldi Bäşiyewiñ we Aman Agajykowyñ döredijilik örüsiniñ giñliginden habar berýär. Özüniñ manyly ömrüniñ soñky ýyllarynda Geldi Bäşiýew aýdym-saz sungatymyzyñ saýlama wekilleri Sary bagşy, Magtymguly Garly, Mylly Täçmyrat, Pürli Sary, Sahy Jepbar, Jepbar Hansähet, Çary Täçmämmet, Annageldi Jülge, Ata Ably, Nurberdi Gul, Hommat Jelil, Orazgeldi Ylýas, Ödenýyaz Nobat, Nury Halmammet, Annaberdi Atdan barada goşgular toplumyny döretdi. Bu goşgular şahyryñ beýleki goşgulary bilen bilelikde, onuñ bize ýadigärlik galdyran «Çynarym» kitabyna girizildi.
Geldi Bäşiýewiñ şygyrlar diwany mähriban topragymyza, il-günümize bolan mähir-muhabbetden doly:
Säher turup, şükür etsem Hudaýa,
Aman-esen ýatyp turanyñ üçin!
Dogup gelýän güni ýüzüñe sylgyn,
Şu jahanda ýaşap yöreniñ üçin.
İr säherde nur ýagarmyş asmandan,
Ýuw ýüzüñi! Ýüzüñ nury solmasyn!
Ata-baba şu mukaddes toprakdan,
Ykbal bizi hergiz aýra salmasyn!
Ykbal bizi şahyrdan aýra salsa-da, onuñ döwleili maşgalasynyñ bardygy ýüreklerimize teselli berýär. Geldi Bäşiýew Ogulabat gelnejemiz bilen, tüweleme, on çagany terbiýeläp ýetişdirdi. Onuñ gyzy Mähri «Çar tarapdan» radio ýaýlymynda işläp, şöhrat gazanan kakasynyñ asylly kärini mynasyp dowm etdirýär.
Ilmyrat Mämedow
Mugallymlar gazetı 1.11.2008


text:
Türk armiýasynyň maglumatyna görä, 2015-nji ýylyň dowamynda Türkiýeden Siriýa geçmäge synanyşan 909 adam tutuldy. Olaryň Siriýade hereket edýän jeňçi toparlara goşulmak üçin serhetden geçmäge taýynlanandyklary çaklanylýar.
Türkiýäniň “Radikal” atly gazetiniň 9-njy dekabrda çap eden maglumatyna görä, tutulanlaryň aglabasy hytaýly bolup, serhetde ela salnan adamlaryň sany boýunça Türkmenistan orsýetlilerden we palestinalylardan soň dördünji orunda durýar.
Habarda aýdylyşyna görä, 2015-nji ýylda Siriýa geçmäge synanyşanda türk esgerleri tarapyndan tussag edilen hytaýlylaryň sany 324, orsýetlileriň sany 98, palestinalylaryňky 81 we türkmenistanlylaryň sany hem 63 adama deňdir.
Wideo: Siriýada tutulan türkmenistanly söweşiji
Türkmenistanyň habar serişdelerinde bu barada, hatda, umuman, Siriýada dowam edýän dartgynlylyk barada-da hiç hili maglumat berilmeýär. Üssesine-de, Türkmen ýolbaşçylary jeňçiler hakda halkara metbugatynda peýda bolýan habarlary ne inkar edýärler, ne-de tassyklaýarlar.
“Radikal” gazetinde çap edilen habarda Siriýa geçmäge synanyşyp, mundan öňki ýyllarda tussag edilen adamlaryň sany hakda maglumat berilmändir. Edil häzirki wagtda Siriýede söweşlere gatnaşýan türkmenistanlylaryň sany hakda-da takyk maglumat ýok.
Emma beýleki käbir çeşmelerde Siriýada dürli toparlaryň hatarynda söweşýän türkmenistanly söweşijileriň sanynyň birnäçe ýüze ýetýändigi aýdylýar.
Halkara krizis toparynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Deyrde Tynan, öz twitter hasabynda günbatar çeşmelerine salgylanyp ýaýradan maglumatynda, Siriýadaky türkmenistanly söweşijileriň sanynyň 500 çemesidigini mälim edýär.
Ol Siriýadaky çeşmeleriň bu sanyň 360 adam çemesidigini aýdýandygyny habar berýär.
Mundan ozal, Siriýada söweşlere gatnaşýan türkmenistanlylar barada rus hem hytaý mediasynda-da dürli maglumatlar peýda bolupdy. Geçen ýyl agzalýan ýurtlaryň käbir telekanallarynda görkezilen wideoýazgylarda Siriýada söweşe gatnaşyp, tussag edilen türkmenistanlylar barada gürrüň edilýär.
Şol ýazgylaryň birinde, Türkmenistandan Siriýa söweşmäge baryp, hökümet güýçleri tarapyndan tussag edilen we özüni Röwşen diýip tanadan bir türkmenistanly görkezilýär. Wideoýazgyda ol Siriýa jyhada gatnaşmak üçin gelendigini aýdýar.
Türk armiýasynyň 9-njy dekabrda ýaýradan maglumatyna gaýdyp gelsek, 2015-nji ýylda Siriýa geçmäge synanyşyp, serhetde tussag edilen söweşijileriň arasynda Owganystanyň, Özbegistanyň, Germaniýanyň we Täjigistanyň raýatlarynyň bolandygy habar berildi.
Jeňçiler Siriýanyň prezidenti Başar-al-Asaada garşy söweşýärler. Siriýanyň hökümetini Orsýet we Eýran goldaýar, günbatar ýurtlary bolsa Siriýada söweşijilere garşy harby operasiýalary geçirýärler we prezident Assadyň öz prezidentlik wezipesinden çekilmegini talap edýärler.


text:
Lebap welaýatynda ili içinde “Dünýä bazary” diýlip atlandyrylýan bazaryň ýapylmagy bilen, käbir telekeçileriň işsiz galmakdan aladalanýandygy habar berilýär. Maglumatlara görä, Lebap welaýatynda täze açylan bazara “Dünýä bazaryndaky” telekeçileriň göçürilýär. Emma täze bazardaky dükan sanynyň bolsa “Dünýä bazaryndaky” dükanlaryň sanyndan azdygy aýdylýar.
Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň ýaşaýjysy telekeçi Babanazarow Serdar bu mesele baradaky garaýyşlaryny Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Orsýetiň Ukrainadaky hereketleriniň Günbatar we NATO-nyň Gündogar Ýewropadaky agza ýurtlary bilen özara ynamyna zeper ýetirýändigini aýtdy.
“Eger-de halkara kanunlarynyň güýji we serhetleriň eldegrilmezligi söz we hereket arkaly sorag astyna goýulýan bolsa, elbetde ynam ýitýär”, diýip Merkel 7-nji iýulda Germaniýanyň parlamentinde eden çykyşynda belledi.
Onuň bu çykyşy NATO-nyň 8-9-njy iýulda Warşawada geçirjek sammitiniň öňüsyrasyna gabat geldi. Sammitde Moskwanyň Gündogar Ýewropadaky hereketleri meselesi ýokary derejede maslahat ediler.
Häzirki wagtda NATO-nyň we Orsýetiň özara gatnaşyklary sowuk urşy döwründen bäri iň pes derejesine ýetdi.
Şol bir wagtda-da, Angela Merkel Günbataryň Orsýet bilen dialog alyp barmalydygyny belledi.
NATO we Orsýet 13-nji iýulda NATO-nyň Brusseldäki edarasynda gepleşik geçirmek barada ylalaşdylar.


text:
1-nji dekabrda Türkmenistanyň futbol boýunça 23-nji Milli çempionatynyň Ýokary ligasynyň möhleti süýşürilen duşuşygy geçirildi. Onda Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň «Hazyna» futbol topary Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň «Altyn asyr» toparyny kabul etdi.
Soňky tapgyrlardaky şowly çykyşlary bilen HTTU-ny yzda galdyran we «Merwiň» yzyndan ýetmäge ýakynlaşan «ykdysadyýetçiler» ätiýaçdaky duşuşyklarynyň netijesinde maksadyna ýetip biler. Ýöne maksada amala aşyrmak başga bir duşuşyga galdy. Çünki Ýokary ligada «aragatnaşykçylardan» utuk almak ýeňil däl.
Şeýle-de bolsa «Hazyna» duşuşygyň birinji ýarymynda güýçli garşydaşy bilen deňeçer oýny orta goýup bildi. Ýöne ikinji ýarymda has tijenen myhmanlar 55-nji minutda Selim Nurmyradowyň dürs urgusy bilen öňe saýlandy. Süleýman Muhadowyň 76-njy minutdaky golundan soň hasap myhmanlaryň peýdasyna 0:2-ä çykdy. Ýöne şondan 6 minut soňra Gurbanguly Aşyrow tapawutlanyp, arany ýygyrdy. Hasaby deňlemek bolsa ýer eýelerine başartmady.
Şeýlelikde, «Altyn asyr» Ýokary liganyň 23-nji möwsümindäki 83-nji utugyny gazandy. Topar bu ýeňişden soň, ýaryş tertibindäki iň ýakyn garşydaşy bolan «Balkandan» 22 utuk öňe saýlandy. «Hazyna» bolsa 40 utuk bilen ýaryş tertibiniň 7-nji basgançagynda galýar. Eger galan 5 duşuşykda utuk ýitirmese, toparyň Ýokary ligadaky ilkinji möwsümini 6-njy orunda tamamlamaga mümkinçiligi bar.


text:
Fransuz polisiýasy Pariždäki «Charlie Hebdo» satiriki žurnalynyň binasynda bolan atyşykda azyndan 12 adamyň öldürilendigini aýdýar. Öldürilenleriň arasynda iki sany polisiýa ofiseri, bir žurnalist hem bar.
Polisiýa 7-nji ýanwarda, žurnala Muhammet pygamberiň karikaturalaryny çap edenligi üçin atylan ençeme haýbatdan soň bolan atyşykda, öldürilenlerden başga, 10 sany adamyň ýaralanandygyny, olaryň käsiniň ýagdaýynyň agyrdygyny hem habar berdi.
Hadysanyň bolan ýerine gelen prezident Fransua Olland žurnalistlere munuň «terror aktydygyny» aýtdy:
"Bu ýerde, Parižde, azatlygyň özeni bolan neşiriň garşysyna akyla sygmajak wagşyýana bir [iş] amala aşyryldy."
Fransiýa özüniň hüşgärlik durumyny iň ýokary derejesine – «Hüjüm derejesine» galdyrdy we Olland soňky hepdelerde birnäçe terror hüjüminiň öňüniň alnandygyny aýtdy.
"Bize azatlyk ýurdy bolanymyz üçin haýbat atyldy» diýip, ol aýtdy.
Ollandyň şu gün giçlik hökümetiň adatdan daşary maslahatyny geçirjegi aýdylýar.
CNN iki sany ýaragly adamyň bina girip, tüpeň atyp başlandygyny we bu atyşygyň bäş minut çemesi dowam edendigini habar berdi.
Şaýat Benoit Bringer ýerli telewizion stansiýa şeýle diýdi: “Ýarym sagat çemesi öň kellesi gara örtüli, elleri kalaşnikowly iki adam bina gelip girdi. Birnäçe minut soň biz kän tüpeň sesini eşitdik.»
Soň ol bu adamlaryň binadan gaçyp çykanynyň görlendigini aýtdy.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron twitterde bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdi:
"Pariždäki ganhorluk aňryňy bärik getirýär. Biz terrora garşy göreşde we metbugat azatlygyny goramakda fransuz halky bilen egin-egne berip durus» diýip, ol öz twitinde aýtdy.
«Charliýe Hebdo» satiriki žurnaly 2006-njy ýylyň fewralynda, Muhammet pygamberiň owal-başda Daniýanyň «Jyllands-Posten» gazetinde peýda bolan karikaturalaryny göçürip çap etmek bilen, musulman dünýäsini gazaba mündürmek arkaly ýakasyny tanadypdy.
Bu žurnalyň ozalky edara jaýy 2011-nji ýylyň noýabrynda, "Charia Hebdo" diýen sözbaşy astynda, daşky jildinde Muhammet pygamberiň karikaturasy ýerleşdirilen sanyny çap edenden soň oda berlipdi.
Jynsparazlyga garşy kanunçylyk esasynda suda çekilendigine garamazdan, bu hepdelik musulman pygamberi baradaky dawaly karikaturalary çap etmegini dowam etdirdi.
«Charlie Hebdo» 2012-nji ýylda, Birleşen Ştatlarda çykarylan we pygamberi masgaralan «Musulmanlaryň bigünäligi» atly arzan bahaly film sebäpli birnäçe ýurtda zorlukly protestler guralýan wagtynda Muhammediň ýalaňaç karikaturasyny çap edipdi.
Onuň soňky, 7-nji ýanwaryň säherindäki twitinde «Yslam döwleti» jeňçi toparynyň lideri Abu Bakr al-Bagdadanyň karikaturasy bardy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Şu gün Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudy Azerbaýjan hökümetini 2005-nji ýylda geçen parlament saýlawlarynda raýatlaryň saýlaw hukuklaryny çäklendirmekde aýplady.
Bu dawa 2005-nji ýylda parlament saýlawlarynda «Azatlyk» atly oppozision syýasy topardan kandidat, Azerbaýjanyň meşhur aýdymçysy Flora Karimowanyň alan seslerini ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasynyň güýçsüz diýip yglan etmegi bilen ýüze çykdy.
Adam hukuklary boýunça Ýewropa sudy Azerbaýjanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň bu hereketiniň bikanundygyny belläp, Azerbaýjan hökümetiniň Flora Karimowa 80 müň 376 dollar möçberinde jerime tölemelidigini karar etdi.
Flora Karimowa suduň çykaran bu kararyndan hoşaldygyny aýdyp, Azerbaýjan hökümetine garşy ýene şikaýat etmek üçin dokumentleri ýygnaýandygyny mälim etdi.


text:
Soňky ýyllarda, has takygy prezident G.Berdimuhamedow döwlet başyna geçeli bäri, Türkmenistanda neşe hem temmäki önümlerine garşy berk göreş alnyp barylýar.
Geçen ýylyň 25-nji dekabryndan başlap ýurtda köpçülik ýerlerinde çilim çekýänlere berilýän jerimäniň möçberiniň köpeldilmegine bu göreşde öňe ädilen ýene bir ädim hökmünde baha berse bolar.
“Ertir.com”
“Ertir.com” sosial ulgamynda Guga88 atly agza şu tema bilen baglanyşykly tema gozgapdyr. Ol öz temasynda: “Çilim bilen nasy gadagan edeni gowumy? Ýa köp hojalygy bulaýan aragy?..” diýen soragy goýýar. 12-nji iýulda gozgalan bu temada ýurtda temmäki önümlerine garşy alnyp barylýan göreşiň belli bir derejede gowudygy, ýöne munuň deregine arak, ýagny alkogolly içgiler gadagan edilse, onda Türkmenistanyň halkynyň saglygy, türkmen maşgalalarynyň agzybirligi üçin has ýerlikli bolardy diýen pikir orta atylýar.
Bu temanyň dowamynda jemgyýetçilik üçin örän möhüm bolan şeýle düýpli sorag goýulýar: “Indi şu ýerde ýene bir zat, arak (alkogolly içgiler) barada söz açasym gelýär. Biziň jemgyýetimize köp taraplaýyn zyýan ýetirýän arak hakda durup geçeliň. Muňa mysal gaty köp. Mysal üçin: Heý [bir adam] çilim çekip, ýa nas atyp, biri-biri bilen uruşdymy, ýa-da awto heläkçiligine uçradymy ýa çilim çekip, ýa nas atyp, maşgalasyny tozdurdymy ýa işden kowuldymy?.. Emma arak içip, şu zatlaryň hemmesiniň hem bolýandygyny sizem bilýänsiňiz. Şu ýagdaýlardan çen tutulsa, men-ä ilki aragy çäklendirmeli diýip pikir edýärin... Bu barada siziň pikiriňiz näme?”.
Bu temanyň aşagynda teswir ýazan agzalardan biri Sapar köse: “Spirtli içgileri ýok etmeli. Öndürmegi, satmagy gadagan etmeli. Neşäni, çilimi, nasy köp adamlar ulanmagy goýdular, aragam goýarlar. Neşe edýänler, ulanmagy goýdular, ölmediler. Arak içýänlerem ölesi ýok. Köp belaň başy - haram arak” diýip, gozgalan tema boýunça öz garaýşyny diýseň anyk beýan edipdir.
Aýaks atly beýleki bir agza bolsa: “Normany bilip içseň, ýaman zadam däl arak” diýip, bu meselede öz garaýşyny bildiripdir. Salyr atly agza hem: “Arak içip, ýol heläkçiligi bolýa diýip, aragy gadagan et, ýene-de ýol heläkçiligi bolýa diýip, maşyny gadagan etjekmi, soň aty, düýäni, soň eşegi gadagan etjekmi... Bir zat adama zyýan edýär diýip gadagan etmeli däl-de, meniň pikirimçe, şony dogry ulanmany öwretmeli” diýip, bu mesele boýunça öz şahsy pikirlerini umumyadamzat gymmatlyklary bilen utgaşdyryp, beýan edipdir.
Ýeri gelende aýtsam, bu tema 21-nji iýula çenli 754 sapar okalyp, 32 gezek hem halanypdyr we oňa jemi 55 sany teswir ýazylypdyr.
Twitter sosial ulgamynda bolsa, käbir agzalar soňky hepdelerde Ysraýyl bilen Gaza zolagynyň arasynda dowam edýän çaknyşyklar barada öz garaýyşlaryny ýazypdyrlar. Olardan biri Azat Rahmanow atly agzadyr. Ol öz tweetinde: “Bu Ysraýyl ähli çagalary öldürse-de, öz köşgünde bir Musa ýaşajakdyr, arkaýyn boluň” diýip, öz pikirini bildiripdir.
Bu tweete gürrüňi edilýän ulgamyň Welmyrat atly agzasy bolsa: “Arkaýyn bolmaly däl-dä. Musany ibermek Allaň işi. Ibermänem biler” diýip, jogap beripdir. Gurban Berdiýew atly agza bolsa: “Ençeme Pygamberleri öldüren halk bular. Länetlenen millet” diýip, gozgalan tema bilen baglanyşykly öz garaýşyny gysgaça beýan edipdir.


text:
1 million 400 müň çemesi musulman zyýaratçylarynyň Saud Arabystanyna haj zyýaraty başlady.
160 ýurtdan baran musulman zyýaratçylary haj parzyny ýerine ýetirmek üçin 2-nji oktýabrda Mekke şäherinden Mina jülgesine tarap ugradylar.
Haj zyýaraty Yslam dininiň bäş parzynyň biridir.
Maglumatlara görä, terrorçylyk aladalary sebäpli howpsuzlyk çäreleri artdyrylypdyr. Hususanda, şu ýyl “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyň we keselçiligiň ýaýramagy bilen howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilendigi habar berilýär.
Saglyk resmileri “MERS” wirusyna garşy göreşip, “Ebola” wirusyna garşy hem ünsli çemeleşýärler. “Ebola” wirusy sebäpli Günbatar Afrikada 3 müňden gowrak adam heläk boldy.


text:
Düýn polisiýa işgärleriniň aşa köpeldilendigine garamazdan, 2 müň çemesi adam Moskwanyň merkezi Puşkin meýdançasynda proteste ýygnandy.
Olar Himkidäki goragly tokaýyň üstünden uly ýoluň gurulýandygyna protest bildirdiler.
Polisiýa saz gurallaryny we audio enjamlaryny alyp barýän adamlary hem meýdança goýbermedi. Aktiwistler ol ýerde gadagan edilen rok konsertini geçirmekçidiler.
Bu wakalarda polisiýa 20-den gowrak adamy, şol sanda, proteste gatnaşan oppozisiýa lideri Boris Nemsowy we belli hukukçy aktiwist Lew Ponomarýowy hem tussag etdi.
Demonstrasiýaçylar Sowet Soýuzy dargandan soň döredilen rus baýdagynyň gününi belleýärdiler.


text:
Maşynlaryň köpelmeginiň esasy sebäbi ýurda ozal ulanylan köne maşynlaryň juda kän getirilmegi bilen baglydyr. Türkmenistana, esasan, «Toýota», «Opel», BMW awtoulaglarynyň ozal ulanylanlary getirilýär. Bu awtoulaglaryň elýeterli bolmagy ýurduň ýaşaýjylarynda olara bolan islegi gün geldigiçe artdyrýar.
Daşary ýurduň awtoulaglaryndan başga, sowet döwründen galan köne «Žiguli» markalaryna hem islegler uly. Sowet döwrüniň könelişen «Žiguli» markalaryna paýtagtyň käbir ýaşlary hem höwes bildirýärler. Olar sowet döwrüniň maşynlaryny ozalky eýelerinden arzan baha satyn alýarlar. Bu awtoulaglara ýaşlaryň isleg bildirmeginiň öz sebäbi bar.
«Žiguli» awtoulaglary beýleki maşynlara garanyňda juda arzan. 1970-1980-nji ýyllarda öndürilen bu maşynlaryň bahasy ortaça 1500-2000 amerikan dollar töweregi bahalandyrylýar. Ýaşlar bu awtoulaglary satyn alyp, düýpli abatlaýyş bejergilerini geçirýärler. Gymmat bahaly ses gataldyjylary oturdyp, ulagyň daşynyň reňkini bolsa düýpgöter başga reňke boýadýarlar. Üç müň dollar töwereginde remont işleri geçirilýän bu awtoulaglar şeýle bir modernleşýär welin, Döwlet ýol gözegçilik gullugynda tehniki gözegçilikden geçirilişde ol awtoulaglar dawa-jenjeliň öýjügine öwrülýär. Ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri tanalmaz derejede modernleşdirilen bu maşynlary tehniki gözegçilikden geçirmeklige garşy bolýarlar. Ýöne şonda-da, ýaşlar olaryň dillerini tapmagy başarýarlar.
«Žiguli» awtoulaglarynyň şeýle derejede modernizasiýalaşdyrylmagynyň sebäpleriniň biri paýtagtyň ýaşlarynyň arasynda özara awtoýaryşlara gatnaşmak höwesiniň artmagy bilen hem baglydyr. Bu ýaryşyň owazasy hasam soňky bir ýylyň dowamynda artdy. Ýaşlar, esasan, «Žiguli» awtoulaglaryny modernleşdirip, gije sagat on ikiden soň öz aralarynda ýaryş gurap, bäsleşýärler.
«Žiguli» markasynyň ýedinji goýberilişi ýaşlaryň arasynda has hem meşhurdyr. Özi hem bu markanyň ak reňki. Mundan başga-da «Žiguliniň» «dokuzynjy» we «togsan dokuzynjy» diýlip atlandyrylýan markalaryna ýaşlaryň arasynda gyzyklanma uly.
Howply ýaryş
«Türkmen forsažy» diýip at alan bu ýaryş ilki paýtagtyň etegindäki Berzeňňi raýonynyň töwereginde, Arçabil şaýolunyň ugrunda geçirilip ugraldy. Bu ýaryşa esasan, «Žiguli» awtoulaglarynda gatnaşylýar. Sebäbi bu markalaryň bahasy beýleki awtoulaglaryň markalaryndan has elýeterli. Onsoňam, bäsleşikde ulaga zeper ýetäýende-de, çykdajysy beýle çökder bolanok. Ýaryşlara «Žiguli» markalaryndan başga markalaryň hem gatnaşýandyklaryny aýtmak gerek. Ýöne «türkmen forsažynda» ýaryşlar her markalaryň öz aralarynda geçirilýär.
Berzeňňi raýonyndaky köçelerdäki geçen ýaryşlaryň birinde awtoulaglaryň agdarylyp, heläkçiligiň ýüze çykmagy sebäpli, bu ýaryş paýtagtyň gaýra raýonlaryna geçdi.
Gije sagat on ikiden soň, paýtagtyň gaýrasyndaky «Mir», «Sewernyý» köçelerine awtoýaryşlara gatnaşmak üçin ýaşlaryň bir topary ýygnanýar. Ýaryşyň ýeňijilerine baýrak hem goýulýar. Ýaşlaryň arasyndaky bu awtoýaryş dürli bäsleşikde geçirilýär. Ýary gijeden soň maşynlaryň selçeňleşýän köçelerinde ýaşlar kim birinji gelmeşek ýaryşyndan başga-da, kim döwlet ýol gözegçilik gullugyny yzyna köp düşürip, olardan ujyz sypmak boýunça-da bäsleşýärler.
Bu awtoýaryşlaryň aňyrsynda gaty täsirli kişiniň durandygyny paýtagtyň ýaşaýjylary aýdýarlar. Şonuň üçin paýtagtyň gaýra raýonynda geçýän «türkmen forsažyna» gatnaýaşýan awtosöýüjilere döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri-de seresabrak çemeleşýärler. Dogrusy, ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bu ýaryşlara gözlerini ýumýarlar. Olar tizligi sagatda 140-160 kilometrde şuwlap geçýän awtoulaglary saklajak hem bolmaýarlar.
Bu ýaryşa gatnaşýan bir ýigidiň döwlet ýol gözegçilik gullugynyň deňinde saklanyp, oňa: «Agam, gaýrat et-de, meni kowalaý-da, ýogsa men utulýan» diýip ýalbarýanyny paýtagtyň ýaşaýjylary gürrüň berýärler.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Anna güni Pakistanyň Khar şäherindäki bir barlag punktunda janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda azyndan 24 adam ölüp, 50-den gowrak adam ýaralandy.
Ýerli resmiler bu partlamada ölen adamlaryň arasynda bu regionyň polisiýa güýçleriniň iki sany ýokary derejeli ofiseriniň-de bardygyny aýdýarlar. Olardan daşary, ýene azyndan bäş sany polisiýa işgäriniň bu partlamada ölendigi aýdylýar.
Anna güni giçlik Pakistandaky “Tehriki Taliban” atly ekstremistik topar bu partlamanyň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, beýanat ýaýratdy.


text:
MILLI TELERADIOÝAÝLYMLARYŇ GEPLEŞIKLERI TÜRKMEN HEMRASY ARKALY ÝAÝLYMA BERLIP BAŞLANDY
09.06.2015
Şu günler milli telewideniýäniň we radionyň gepleşikleri “TürkmenÄlem 52°E” aragatnaşyk hemrasynyň üsti bilen ýaýlyma berlip başlandy. Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ozal habar berlişi ýaly, telekontenti ulanyjylar özleriniň antennalaryny gündogar uzaklygyň 52 gradusyna gönükdirip, onuň hyzmatlaryndan peýdalanyp biler. Şol uzaklykda, Ýer ýüzünden 35 müň kilometrden gowrak belentlikde orbitada türkmen hemrasy ýerleşýär.
Aragatnaşyk hemrasyndan milli ýaýlymlaryň alnyp görkezilişi giň çägi — tutuş Ýewropany, demirgazyk Afrikany we Aziýanyň ep-esli bölegini gurşap alýar. Şol çäkde 1 milliard 200 milliona golaý adam ýaşaýar. Olaryň ählisi türkmen elektron köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň geljekki tele tomaşaçylardyr we radio diňleýjilerdir.
Gepleşikleri alyp görkezmek ýokary takyklykda wertikal polýarizasiýada akymyň sekuntda 27 müň 500 simwol tizliginde amala aşyrylýar. “Altyn asyr: Türkmenistan”, “Ýaşlyk”, “Miras”, “Türkmenistan” teleýaýlymlary we dört sany radioýaýlym 12264 MGs ýygylykdaky transponderden, paýtagtymyzyň durmuşy hakyndaky “Aşgabat”, “Türkmen owazy” we “Türkmenistan: Sport” teleýaýlymlary bolsa 12 303 MGs ýygylykda kabul etmek bolýar. FEC — örän köp möçberdäki maglumatlaryň derejesidir. Ondan alnyp görkezilişiň derejesi 2/3-e barabardyr. Munuň özi amatsyz şertlerde hem gepleşikleriň ýokary hilli bolmagyny üpjün etmäge mümkinçilik berýär.
“TürkmenÄlem 52°E” hemrasy ýurdumyzyň teleradioýaýlymlarynyň gepleşiklerini alyp görkezmegi başlamak bilen, milli telekontenti ulanyjylara ýetirmekde Türkmenistanyň isleglerini üpjün edýär. Galyberse-de, bu ýagdaý biziň hyzmatdaşlarymyza geljekde aragatnaşyk hemrasynyň täjirçilik maksadynda ulanmagynyň mümkinçilikleri barada habar berýär. Munuň özi olar üçin hyzmatdaşlyk etmäge çakylyk bolup durýar. Ýurdumyzyň teleradiogepleşiklerini “TürkmenÄlem 52°E” hemrasynyň uçurylmazyndan öň ulanylan ýaýlymlar boýunça hem alyp görkezmek mümkinçiligi saklanyp galýar. Munuň özi hem tomaşaçylary giňden çekmäge ýardam edýär.
Mälim bolşy ýaly, 2011-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanynda Milli kosmos agentligi döredildi. “TürkmenÄlem 52°E” hemrasy Ýeriň golaýyndaky orbita 2015-nji ýylyň 28-nji aprelinde çykaryldy. Türkmenistanyň buýurmasy boýunça ol “Thales Alenia Space” fransuz kompaniýasy tarapyndan döredildi. Emeli hemra geostasionar orbitada bellenen nokada zerur barlaglaryň ählisi geçirilenden soň çykaryldy. Bu barlaglar onuň ýokary ulanyş häsiýetlerini tassyklady. Iýun aýynyň başynda aragatnaşyk hemrasy türkmen tarapyna dolandyrmaga berildi. Fransuz kompaniýasy şeýle hem ýurdumyzyň hünärmenlerini taýýarlamagy üpjün etdi.
Aragatnaşyk hemrasynyň gepleşikleri alyp görkezmek babatdaky mümkinçilikleri milli telewideniýäniň we radionyň isleglerinden örän ýokarydyr. Geljekde onuň transponderlerinden halkara önüm öndürijilerden we buýrujylardan giň möçberli tele we radio kontentiň alnyp görkezilişi we eşitdirilişi başlanar. Hemranyň mümkinçiliklerini täjirçilik maksadynda ulanmak, degişli hyzmatlary hödürlemek maksady bilen, “Türkmen hemrasy” ýapyk paýdarlar jemgyýeti döredildi.
Emeli hemra multiserwis aragatnaşyk hyzmatlaryny, şol sanda sanly teleradiogepleşikler, telefoniýa, wideokonferensaragatnaşyk, maglumatlary bermek, hemra Interneti, VSAT (Very Small Aperture Terminal) ulgamlaryny döretmek hyzmatlaryny hödürlemäge ukyplydyr.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi
Gözle
Gözle
Soňky habarlar.............
© 2015 "Türkmenistanyň Prezidentiniň Ýanyndaky Milli Kosmos Agentligi"


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda 500 töweregi adam biznesmeniň öýüni otlady. Olaryň aýtmagyna görä, bu biznesmen geçen hepde ýerli salgyt inspektoryny öldüripdir.
Bu waka Oş regionynyň Nookat şäherinde boldy. Polisiýa wekilleri toparlary dargatmak üçin güýç ulandylar.
Demonstrantlar ilki başda etniki gyrgyz Sagynbek Alymbaýewiň öldürilmegi bilen bagly derňewler hakda maglumat almak isläpdirler.
45 ýaşly Alymbaýew 23-nji fewralda atylan ýagdaýda öz maşynynyň içinde öli tapylypdy.
Bu jenaýat bilen baglylykda, anna güni polisiýa ýakyn obadan üç kişini tussag etdi. Bu oba ilatynyň aglabasyny etniki özbekler düzýär.
Içeri işler ministrligiň ýerli bölüminiň metbugat wekiliniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, häzir Nookat şäherindäki ýagdaýlar gözegçilik astyna alnypdyr.


text:
Internetde her ýurduň öz ady bilen bagly gysgaldylan belgi bolýar. Meselem, Orsýetiňki RU, Germaniýanyňky DE belgisi. Türkmenistanyň bolsa TM belgisi bar.
Aslynda Türkmenistanyňky TU belgisi bolmaly diýilýär. Emma bu belgä dünýäde Tunis we Türkiýe ýaly ýurtlar hem gabat gelýär. Olar Türkmenistandan öň bu belgä eýe boldular.
Halkara şertnamalar boýunça Türkmenistanyň internetdäki belgisi TM. Ýöne Türkmenistan öz hakyky belgisini birnäçe ýyl mundan öň satdy diýliýär. Indi bu internet belgisi kimiňki?
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda türkmen ýaşlarynyň sport telekanalyny isleýändikleri barada hem maglumat berilýär.
Bular baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Türk daşary işler ministri Türkiýe demirgazyk Siriýadaky “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy birtaraplaýyn guryýer operasiýalaryny amala aşyrmaga gatnaşmaz diýdi. Sebäbi “bu realistik çemeleşme däl” diýip, Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawuşoglu belledi.
Çawuşogly bu baradaky sözlerini 9-njy oktýabrda türk paýtagty Ankarada NATO-nyň Baş sekretary Jens Stoltenberg bilen geçiren metbugat ýygnagynda mälim etdi.
NATO we Birleşen Ştatlar Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy söweşlere has köp goşulyşmagy üçin Türkiýä çagyryş edýärler.
Şeýlede, Çawuşogly Türkiýe Birleşen Ştatlaryň liderligindäki koalisiýanyň Siriýanyň Kobani şäherini gabawa alýan “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy amala aşyrýan howa zarbalaryny goldaýar diýdi. Kobani şäheriniň ýaşaýjylarynyň aglabasy kürtlerden ybaratdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2014-nji ýylyň dünýä ýurtlary üçin agyr ýyllaryň biri bolandygyny, emma Türkmenistanyň halky üçin gowy bolandygyny aýtdy.
Prezident anna güni Aşgabatda Täze ýylyň öň ýanyndaky hökümet maslahatyny geçirip, mejlise gatnaşýanlary we Türkmenistanyň halkyny ýetip gelýän 2015-nji ýyl bilen gutlady.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, Ministrler kabinetiniň bu gezekki mejlisi Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşi bilen bilelikde geçirilipdir.
Prezident Berdimuhamedow maslahaty açyp, dünýä ykdysadyýetiniň, haýalam bolsa, maliýe-ykdysady çökgünlikden çykýandygyny, türkmen ykdysadyýetiniň hem dünýä ykdysadyýetiniň bir bölegi bolup durýandygyny boýun aldy.
Şeýle-de ol dünýäde bolup geçýän hadysalaryň türkmen ykdysadyýetine gönüden-göni täsir ýetirýändigini, bolup geçýän özgerişlikleriň çalt we netijeli çözgütleri tapmaga borçly edýändigini, şu ýagdaýlar nazara alnanda, 2014-nji ýylyň dünýäniň ähli ýurtlary üçin örän agyr ýyllaryň biri bolandygyny aýtdy.
Maslahatlaryň we duşuşyklaryň sany
Türkmen lideri 2014-nji ýylyň syýasy-ykdysady wakalara hem baý bolandygyny belläp, şu ýyl Ministrler kabinetiniň öz 54 mejlisiniň, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 13 mejlsiniň, dürli maslahatlaryň 44-den gowragynyň geçirilendigini aýtdy.
Şeýle-de prezident ýurduň halkara gatnaşyklarynyň geriminiň, geçen ýyl bilen deňeşdirilende, has giňändigini, dürli ýurtlar bilen edilen gatnaşyklaryň iki essä golaý artandygyny belledi.
Onuň tassyklamagyna görä, şu ýyl Türkmenistanyň hökümet delegasiýalary daşary ýurtlara 10 sapar edipdir, Türkmenistana bolsa, daşary ýurtly döwlet, hökümet, sebit ýolbaşçylarynyň 20 sapary bolupdyr. Mundanam başga, şu ýyl Türkmenistanda GDA-nyň agza ýurtlarynyň hökümet baştutanlarynyň duşuşygy geçirildi.
Prezident Berdimuhamedow taryha gidýän ýylda ýurt baştutanynyň daşary ýurtlaryň we halkara guramalarynyň wekilleri, döwlet we hökümet baştutanlary, ministr derejesindäki resmiler, halkara we sebit guramalarynyň ýolbaşçylary, Türkmenistandaky diplomatiki wekilhanalaryň başlyklary bilen jemi 190 duşuşygyň geçirilendigini habar berdi.
Mundan başga, ýylyň dowamynda prezident dürli halkara kompaniýalarynyň we korporasiýalarynyň ýolbaşçylary bilen 40 duşuşyk geçiripdir. Prezident Berdimuhamedow 2014-nji ýylda göz öňünde tutulan işleriň ählisiniň diýen ýaly durmuşa geçirilendigini aýtdy.
Tutumly işler
Demirgazyk-günorta halkara demirýolunyň ulanylmaga berilmegi, Gyýanly şäherçesinde polietilen we we polipropilen öndürýän gaz-himiýa toplumynyň düýbüniň tutulmagy, Garabogaz şäherinde karbamid öndürýän kärhananyň, Ahal welaýatynda tebigy gazdan benzin öndürýän zawodyň, «Galkynyş» gaz käninde zawodlar toplumynyň düýbüniň tutulmagy, Aşgabat-Türkmenbaşy ýokary tizlikli awtomobil ýolunyň gurluşygyna badalga berilmegi şu ýyl edilen tutumly işleriň hatarynda agzalýar.
Prezident bu ýyl Türkmenistanyň alyp barýan daşary syýasatynyň, diplomatiýasynyň hem üstünlikli bolandygyny belledi. Ol bu sözlerine delil hökmünde BMG-niň Baş Assambleýasynyň, resmi Aşgabadyň inisiatiwasy esasynda, «Durnukly ösüş üçin halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde ulag-üstaşyr geçelgeleriň orny» atly rezolýusiýany kabul edendigini ýatlatdy.
Prezident Berdimuhamedow şu ýylyň jemlerine baha berlende, umuman 2014-nji ýylyň Türkmenistanyň halky üçin iň oňat ýyllaryň biri boldy diýdi.
Prezident Ministrler kabineti bilen Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisinde degişli ýolbaşçylardan hasabat sorap, Täze ýyl baýramçylygyny gowy geçirmek barada hem tabşyryk beripdir.
Prezidentiň "peşgeşi"
Türkmen telewideniýesi prezidentiň mejlisden soň Aşgabatda täze gurlan we sebitde iri söwda merkezi hasaplanýan «Berkarar» söwda-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşandygyny, ol ýerde «gahryman arkadag prezidente şeýle ajaýyp desgany peşgeş bereni üçin» alkyş aýdylandygyny habar berýär.
Habarda bu merkeziň tutýan umumy meýdanynyň 175 müň inedördül metrden ýa-da 17.5 gektardan ybaratdygy aýdylýar. Şeýle-de onuň ýerli telekeçileriň konsorsiumy tarapyndan, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň maýasy esasynda gurlan ilkinji iri desgadygy bellenilýär.
Resmi habara görä, prezident Berdimuhamedow täze merkezde çaý satylýan dükana baryp, dabara gatnaşýanlara bu dükandaky çaýlaryň görnüşleriniň bejerijilik ähmiýeti we olary demlemegiň aýratynlyklary barada gürrüň beripdir.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň hökümeti Eýranda indi iki ýyl bäri öý tussaglygynda saklanýan oppozisiýa liderleriniň azatlyga goýberilmegine çagyryş edip, beýanat ýaýratdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň bu baradaky beýanatynda oppozisiýa liderleri Mir Husseýin Musawi bilen Mehdi Korrubä garşy hiç hili resmi aýyplama-da bildirilmän, olaryň öý tussaglygynda saklanýandyklary bellenipdir.
Mir Husseýin Musawiniň aýaly, aýal-gyzlaryň hukugyny goraýjy aktiwist Zahra Rahnaward hem öz adamsy bilen bilelikde öý tussaglygynda saklanýar.
Eýranyň bu oppozisiýa liderleriniň ikisem 2009-njy ýyldaky prezidentlik saýlawlarynda dalaşgärler hökmünde Mahmud Ahmedinejat bilen bäsleşipdiler.
ABŞ-nyň bu beýanatynyň öňýany Ýewropa Bileleşigi hem Mir Husseýin Musawi bilen Mehdi Korrubiniň haýdan-haý öý tussaglygyndan azat edilmegine çagyryş edip, beýanat ýaýradypdy.


text:
Türkmenistanyň Döwlet Täjirçilik bankynyň orta we kiçi derejeli wezipedäki iki işgäri hem-de iki sany aýal adam ýurtda türkmen manadynyň hümmeti dollara bolan gatnaşykda üýtgejek diýen gürrüňler bilen bagly soňky döwürde il içinde dörän gürrüňlere ilteşigi bar diýlip, tussag edildiler. Bu barada Türkmenistanyň döwlet telekanalynyň maglumatynda habar berilýär.
Bu waka bilen bagly döwlet eýeçiligindäki “Altyn asyr“ telekanalynyň 7-nji noýabrda görkezilen “Watan" habarlar gepleşiginde jemi dört adam görkezilýär, olar efirde öz-özlerini ýazgaryp çykyş edýärler, etdi diýilýän jenaýatlary boýun alyp, oňa ökünýändiklerini aýdýarlar.
Özüniň Türkmenistanyň Döwlet Täjirçilik bankynyň Balkanabat şäher şahamçasynyň dolandyryjysy bolup işländigini aýdýan Osman Ilgeldiýew özüniň “ilatyň arasynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň dollarynyň bahasynyň üýtgeýänligi barada ýalan, hiç bir esassyz gürrüňleri, myş-myşlary ýaýradandygyny” aýdýar.
“Aýyplamalar”
Türkmen telewideniýesinde çykyş edenlerden ýene biri, Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabyndan söwda-satuw işleri bilen meşgullanýandygyny aýdýan Ýazbibi Osmanowa bolup, ol “ýurduň daşyna bellenen möçberden artyk pul çykarmaga bikanun synanyşandygyny” boýun alýar.
Çykyş etdirilenleriň arasynda özüni Türkmenistanyň Döwlet Täjirçilik bankynyň Halkbank Abadan şahamçasynyň hasapçysy diýip tanadan Rüstem Täçmuhammedow, Aşgabat şäherinde söwda-satuw bilen meşgullanýandygyny aýdýan Ogulmaral Gurbanowa hem bar.
“Altyn asyr” telekanalynda görkezilen habarda diktor olaryň ählisini esassyz ýerden halk arasynda dowul döredip, bikanun ýollar bilen baýamagyň kül-külüne düşen adamlar hökmünde häsiýetlendirýär.
Nätakyklyklar
Türkmen metbugatynda jenaýat edenlikde aýyplanýan şol adamlaryň etdi diýilýän günäleriniň nähili anyklanandygy, haýsy möçberdäki puluň gürrüňiniň edilýändigi, olar bilen bagly sud işleriniň geçirilip-geçirilmändigi barada hem hiç hili maglumat berilmeýär.
Özlerini ýazgardyp çykyş etdirilen şol adamlara mundan beýläk nämäniň garaşýandygy hakda hem hiç hili jikme-jik maglumat berilmeýär.
Döwlet mediasynda görkezilen bu gepleşikde şol adamlara ýöňkelýän aýyplamalaryň esaslydygyny ýa däldigini garaşsyz çeşmeleriň kömegi bilen tassyklamak ýa-da inkär etmek başartmady.
Bu habarlar, oktýabr aýynyň ahrynda Aşgabatda, manadyň ýene hümmetsizlenjekdigi baradaky gürrüňleriň netijesinde, paýtagtyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda nobatlaryň emele gelmeginiň yzysüre ýüze çykdy.
Bu maglumatlary degişli resmilere tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmasa-da, ýurtda dollar satyn almak meselesi bilen baglanyşykly eýýäm häkimiýetler tarapyndan girizilen käbir çäklendirmeler bar. Ýagny, şu ýylyň başynda her bir türkmenistanly bir günüň dowamynda 1000 amerikan dollaryny satyn alyp bilen bolsa, häzirki wagtda her bir raýat bir aýyň dowamynda 1000 amerikan dollaryny satyn alyp bilýär.
Mundan ozal
Gepiň gerdişine görä belläp geçsek, Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň 6-njy noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “parahorlugyň, korrupsiýanyň, artdyryp ýazmalaryň ähli görnüşleriniň, kanuna laýyklykda, berk öňüni aljakdygymy ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ähli ýolbaşçylaryna ýene-de bir gezek duýdurýaryn” diýip çykyş etdi. Emma bu ugurda takyk nähili çäreleriň görüljekdigi barada anyk maglumat bermedi.
Ýatladyp geçsek, geçen ýylyň noýabr aýynyň 13-ne ýurtda dollaryň hümmetiniň ýokarlanjakdygy bilen bagly wakalar bilen ilteşigi bar diýlip, 13 adamynyň tussag edilendigi habar berlipdi. Şol gezek hem döwlet mediasynyň beren maglumatlarynyň näderejede hakykata gabat gelýändigini, adamlara ýöňkelen aýyplamalaryň esaslydygyny ýa-da däldigini garaşsyz çeşmelere tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmandy.


text:
Birleşen Ştatlaryň resmileri Kolorado ştatynda dowam edýän güýçli ýangynlarda azyndan iki adamyň ölendigini tassykladylar.
Bu tokaý ýangynlary Kolorado Springs şäheriniň günbatar raýonynda 7 müň gektara golaý territoriýany küle öwürdi we henizem güýçli depginde ýaýramagyny dowam etdirýär.
Ýurduň resmileri häzirki wagta çenli bu raýonda 300-den gowrak jaýyň ýanandygyny we 35 müňden gowrak ýaşaýjynyň ewakuasiýa edilendigini aýdýarlar.
Anna güni ýangyn heläkçiliginiň bolan käbir ýerlerine prezident Barak Obama hem sapar etdi. Ýurduň Federal derňew býurosy bu ýangynlaryň sebäplerini anyklamak boýunça derňew alyp barýar.


text:
Mälim bolşy ýaly, Türkiýe türkmenistanly zähmet migrantlarynyň iň köp bolan ýurdy.
Türkmenistanly zähmet migrantlarynyň Türkiýede başdan geçirýän wakalary barada ýerli metbugatda yzygiderli habarlar çap edilýär.
Türkiýäniň Mugla welaýatynyň Datça etrabynda tutulan Şasoltan Hemraýewanyň ykbaly baradaky habar hem şolardan biri. Şasoltan Türkiýede 7 ýyl wizasyz ýaşan, dini nika bilen bir türk raýatyna durmuşa çykyp, 3 çagasy bolan zenan.
Ýöne onuň diňe ýurtdaky kanuny durumy, nikasy däl, çagalary hem resmi taýdan hasaba alynmandyr. Ýakynda bu ýagdaý ýüze çykansoň, Türkiýäniň Içeri işler ministrligi Şasoltanyň ýurtdan çykarylmagy üçin çäre görmekçi bolupdyr.
Emma Datça etrap häkimliginiň öňbaşçylygynda ýerli halk Şasoltanyň ýagdaýynyň kanunlaşdyrylmagy, ýurtdan çykarylmazlygy we çagalaryndan aýrylmazlygy üçin herekete geçipdir.
Bu barada Türkiýädäki habarçymyz Döwlet Baýhanyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Baş ştabynyň komanduýuşisi general Martin Dempseý Orsýetiň Siriýanyn režimine gämilere garşy ulanylýan raketalary satmak baradaky kararyny tankyt etdi.
General Martin Dempseý Orsýetiň bu kararyny “gynandyryjy karar” diýip atlandyryp, bu raketalaryň Siriýadaky uruşlaryň has-da ýaramazlaşmagyna we uzaga çekmegine ýardam etjekdigini öňe sürdi.
Onuň bu çykyşynyň öňýany “New York Times” gazeti ýakynda Orsýetiň Siriýanyň hökümetine gämilere garşy ulanylýan “Ýakhont” kysymly raketalary berendigini habar berdi. Maglumata görä, bu raketalar kämil radar sistemasy bilen-de üpjün edilen.
Habar çeşmeleriniň maglumatlarynda bu raketalaryň Orta ýer deňzinde Siriýanyň kenar ýakalaryna ýakyn aralykda hereket edýän harby gämilere howp abandyrmagynyň mümkindigi aýdylýar.
“Töwekgelçiligi artdyrýar”
ABŞ-nyň Baş ştabynyň komanduýuşisi general Martin Dempseý Orsýet tarapyndan berilýän şeýle raketa goldawlarynyň prezident Başar al-Assadyň özüni has ynamly duýmagyna ýardam etmeginiň mümkindigini aýdyp, muňa öz aladasyny bildirdi.
“Bu ýagdaý gapma-garşylygy we töwekgelçilikleri has-da artdyrýar. Emma muňa hötde gelmeklik bir bolmajak zat däl. Meni esasy alada galdyrýan zat Orsýetiň bu sistemalaryna eýe bolup, Başar al-Assadyň özüni has howpsuz duýmagynyň mümkindigidir” diýip, general Dempseý belledi.
Şu mesele bilen bagly geçirilen metbugat konferensiýasynda ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Heýgel hem Orsýeti Siriýanyň hökümetine harby ýardam bermek işlerine täzeden garamaklyga we bu ýardamlary togtatmaklyga çagyrdy.
Ol Birleşen Ştatlaryňam, Orsýetiňem regionda ýüze çykmagy mümkin urşuň öňüni almaklyga gyzyklanma bildirýändiklerini aýdyp, Siriýany ýaraglandyrmaklygyň Ýakyn Gündogar regiony üçin “howply” hereketdigini nygtady.
Orsýet uzak wagtlardan bäri Siriýanyň ýakyn soýuzdaşlaryndan biri hasaplanylýar. Ol Siriýanyň içindäki konfliktlere daşarky güýçleriň gatyşmaklaryna-da garşy çykyş edip gelýär.
Siriýanyň hökümeti bilen ýarag söwdasyny alyp barýan Moskwa Siriýanyň içinde konfliktleriň kem-kem möwç alýandygyna-da garamazdan, özüniň bu ýurda ýarag satmak baradaky kontraktlaryny berjaý etjekdigini aýdýar.


text:
Gresiýanyň häkimiýetleri Ýewropa Bileleşigine ýüz tutup, özlerine wada berlen maliýe kömeginiň gyssagly zerur boljakdygyny aýdyp, Ýewropa Bileleşigine ýüz tutdylar.
Halkara Walýuta Fondy bilen Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri bu meselede ýardam bermäge taýýardyklaryny aýdýarlar.
Gresiýanyň maliýe ministri çykyş edip, maliýe kömeginiň ilkinji böleginiň özlerine 19-njy maýa çenli beriljekdigine garaşýandyklaryny mälim etdi.
Mundan öň Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlar Gresiýa 45 milliard ýewro barabar maliýe kömegini bermek barada ylalaşypdylar.
22-nji aprelde Gresiýanyň býujeti baradaky ýaýradylan maglumatlar bu ýurduň ýagdaýnyň çak edilişinden hem ýaramazdygyny görkezdi.
Gresiýadaky agyr maliýe krizisi ýewronyň hümmetini pese düşürip, ýewro zolagyna girýän 16 ýurduň ykdysadyýetine ýaramaz täsir eder diýen howatirlanmalar bar.


text:
Orsýetiň daşary işler ministrligi Birleşen Ştatlaryň näme üçin meşhur rus aýdymçysyny we prezident W.Putiniň goldawçysyny gara sanawa salandygyny düşündirmegini talap etdi.
ABŞ-nyň Gazna deparatmenti şu hepde Grigoriý Lepsweridzäni, gysgaça Grigoriý Lepsi «Ýewaraziýa jenaýat sindikaty» bilen ilteşikli alty adamyň biri diýip görkezdi.
Gazna departamenti ony amerikan raýatlarynyň biznes etmeginiň gadagan edilýän adamlarynyň sanawyna girizdi we onuň Birleşen Ştatlardaky islendik emlägi doňduryldy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Waşingtonyň aýyplamasynyň «bigünälik baradaky esasy ýörelgäni» bozandygyny aýtdy.
Ministrligiň adam hukuklary komissary Konstantin Dolgow Moskwanyň bu meselede Waşingtondan jikme-jik düşündirişe garaşýandygyny aýtdy.
Leps özi baradaky aýyplamalary ret etdi.


text:
Anna güni siriýaly oppozision söweşijiler Siriýanyň Iordan bilen serhet ýakasyndaky strategik taýdan möhüm Dael ilatly punktyny öz kontrollyklaryna geçirendiklerini mälim etdiler.
Düýbi Londonda ýerleşýän we Siriýadaky ynsan hukuklary boýunça iş alyp barýan gurama bu ilatly punkty ele geçirmek üçin alnyp barlan söweşlerde azyndan 38 adamyň ölendigini aýdýar.
Guramanyň aýtmagyna görä, oppozision söweşijiler bu ilatly punktyň etegindäki üç sany harby-gözegçilik postuny weýran edipdirler. Ýöne bu wakada hökümet güýçlerinden näçe adamyň ölendigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Söwşijileriň ele geçiren bu ilatly punkty günortadaky Daraa prowinsiýasy bilen paýtagt Damasky birikdirýän esasy transport ýolunyň ugrunda ýerleşýär.


text:
Eýrana garşy girizilen sanksiýalary gowşatmak şerti bilen, Tähranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça ylalaşyk baglaşmaga synanyşýan araçylar Wenada duşuşýarlar.
22-nji aprelde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň birinji orunbasary Wendi Şerman, Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Abbas Arakçi we Ýewropa Bileleşiginiň resmisi Helga Şmid Wenanyň myhmanhanasynda gepleşikleri geçirýärler.
Eýran ýadro ýaragyny öndürmäge gyzyklanmasynyň ýokdugyny aýdyp, ýadro programmasynyň ukyplylygynyň gerimini kemeltmegi kabul etdi. Tähran munuň deregine halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyny isleýär.


text:
Kommunizmiň eden jenaýatlary we ony ýeňip geçmek barada häzire çenli çekilýän kynçylyklar hakda Litwanyň öňki prezidenti Witautas Landsbergis bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy söhbetdeşlik geçirdi.
Söhbetdeşligi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy tarapyndan alyp baran Kleýr Bigg.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Öňki kommunistik ýurtlaryň aglabasynyň edişi ýaly, Litwa hem ozalky täsirli kommunistlere möhüm döwlet wezipesi berilmeli däl diýip, 1990-njy ýyllaryň başlarynda bir kanun çykardy. Litwanyň prezidenti hökmünde bu kanunyň düzülmeginde we durmuşa geçirilmeginde siz nähili rol oýnadyňyz?
Witautas Landsbergis: Men prezidentkäm reformalara ýaňy başlanypdy. Biz Çehoslowakiýadaky ýaly bir kanun ugrunda tagalla etdik. Görelde edinenimiz şol boldy. Ýöne muňa solçy ganat güýçli garşylyk görkezdi. Parlamentiň köp agzalary hem olara goşuldylar. Şeýdip, köplük bolup bu prosesi togtatdylar. Aslynda ol mahallary meniň wezipe başynda bolmagym hiç bir zady üýtgedenokdy. Parlamentar respublikany parlamentçilere para berip, köplük bolup manipulirläp-de bolýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Para berenler kimler?
Witautas Landsbergis: Geçmişe degişli güýçler, öňki režim.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz kommunistik režim tarapyndan edilen jenaýatlar bilen nähili iş salyşmalydygy barada Litwada şindi-de doly ylalaşyk ýok diýjek bolýarmysyňyz?
Witautas Landsbergis: Kommunistik mirasly ýurtda doly ylalaşyk bolup bilmez. Düýpli bölünişik günde bar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: “Kommunistik döwrüň syýasatçylary, garalawçylary, gizlin gullugyň işgärleri bu gün nirede? Olar Litwanyň syýasy durmuşynda bir rol öýnaýarmy ýa-da çetleşdirildilermi?
Witautas Landsbergis: Biz olar barada birnäçe çäklendirme girizdik. Ýöne olara mundan sypara ýene-de mümkinçilikler ýok däl.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Ikinji jahan urşundan soň Germaniýada nasist ýolbaşçylar Nýurnbergde suda çekildiler. Öňki kommunistik ýurtlarda näme üçin şular ýaly sud prosesleri bolmaýar?
Witautas Landsbergis: Sebäbi kommunistik ýurtlarda kommunizm doly ýeňlişe uçranok. Olar aklanyp, geçmişiň lagnatyndan saplanmagy islänoklar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, şular ýaly sud prosesiniň Litwa ýa regionyň beýleki ýurtlarynda kommunistik mirasdan arany ymykly açmaga peýdasy degermi?
Witautas Landsbergis: Bu ýerde gürrüňi edilýän biz däl-de, adalat. Bir ýerde adalat bolmasa, adamlar adalata tutuşlygyna ynanmaýar. Olar demokratiýa we döwletiň alyp barýan syýasatyndan närazy bolýar. Sebäbi olar şol öňki adamlaryň häzirem häkimiýet başyndadygyny ýa-da olaryň täsirleriniň häzirem güýçlüdigini görýärler.


text:
Germaniýanyň we Polşanyň daşary işler ministrleri Gido Westerwel bilen Radoslaw Sikorskiý Belarusy gelýän aýda boljak saýlawlary azat hem adalatly geçirmäge çagyrdy.
Olar Minskide Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen duşuşykdan soň çykyp gürlediler we Belarus bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklaryň gowulaşmagy 19-njy dekabrda geçjek saýlawlara bagly diýdiler.
Sikorskiý eger bu saýlaw adalatly geçirilse, Minskiniň gelýän üç ýylda 3 milliard ýewro çemesi maliýeleşdirmä eýe bolup biljegini aýtdy.
1994-nji ýyldan bäri häkimiýet başynda oturan Lukaşenko bu saýlawyň demokratik esaslarda geçjegini aýtdy.


text:
Müsüriň “Musulman doganlar” atly topary anna güni Kirde we ýurduň başga ýerlerinde protest aksiýalaryny gurnap, häkimiýet başyndan çetleşdirilen Muhammad Morsiniň wezipesinde dikeldilmegini talap etmekçi bolýar.
Planlaşdyrylan protestleriň öňüsyrasynda ýurduň wagtlaýyn lideri Adli Mansur Müsüriň öz taryhyndaky “kesgitleýji döwri” başdan geçirýändigini aýtdy we käbir adamlaryň ýurdy “tertipsizlige” tarap iterýändigini belledi.
4-nji iýulda kasam eden Adli Mansur özüniň ilkinji resmi çykyşynda täze hökümetiň ýurtda durnuklylygy we howpsuzlygy dikeltmek ugrunda işlejekdigini aýtdy. Ol “bigünä adamlara el göterenlere geçirimlilik etmejekdigini” hem duýdurdy.
Müsüriň demokratik ýol bilen saýlanan ilkinji prezidenti Muhammad Morsi iki hepde mudan ozal köpçülikleýin protestleriň netijesinde harbylar tarapyndan häkimiýet başyndan çetleşdirilipdi.


text:
Türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň degişmeleri we halk henekleri.
Saňa meňzeş
Ogul bäbegi dünýä inen Pyhy Tagan Bäbekhana aýalynyň yzyndan barýar. Aýaly Owadan ýeňňäniň ýagdaýyny soramazdan ozal “Habardar bol, il içinde “Bäbekhanada çagalar çalyşylýar” diýen gürrüň bar” diýýär. Owadan ýňňe:
- Pyhy, oglumyz saňa meňzeş, ikiňiz bir almany iki bölen ýaly. Burny susak ýaly, çekge süňkleri agyn tazynyň çekgesi. Derä ýelmeşip dur. Eňegi çürüden gelen uzyn . Saňa şeýle meňzeş çagany hiç kim çalyshmaz” diýip, ony “köşeşdiripdir”.
Tost
Pyhy Tagan dostunyň öýüne myhmançylyga barýar. Saçak başynda “Goç –goç ogullaryňyz, golaň saçly gyzlaryňyz bolsun!” diýip tost aýdýar. Tosty diňläp oturan öý bikesi:
- Pyhy däde, öňem onki çagam bar, arzuw eden ogul-gyzyňy özüň dogurmajak bolsaň, tostuňy yzyna al! – diýip gülüpdir.
Eşekde şekil, aýalda…
Şahyr Halyl Kulyýew ikimiz Türkmenistanyň halk ýazyjysy Berdinazar Hudaýnazarowyň öýüne myhmançylyga bardyk. Orta çaçak ýazyldy. Berdinazar aganyň aýaly ýazyjy Ogultäç Orazberdiýewa saçaga palaw getirdi.
Ogultäç oturan otagymyzdan çykan dessine Berdinazar aga “Ata-babalaryň “Eşekde sekil, aýalda akyl bolmaz” diýen sözi ýadyma düşdi. Arak içilýän saçaga çekdirme, ýene gaýry ýaly suwuk nahar getirilýär ahyryn” diýip hüňürdedi. Äriniň hüňürdisi Ogultäjiň gulagyna ilipdir. Ol yzyna dolanyp, oturan otagymyza girdi.
Öýe myhman-mediwan gelse, oňat görýän, ýöne saçak başynda serhoşlyk edilmegini halamaýan Ogultäç gazaba münüp:
- Palaw agyr tagam bolsa, arak içeniňizden soňra ata-babalaryňyzyň sözüni iýiberiň - diýip, palawly tabaga elini uzatdy. Adatça, Ogultäçden howy basylýan Halyl ekezlenip, batyrlyk tapdy:
- Ogultäç, “Öte eşiden öý ýykar, çala eşiden çatma” diýlänini edýäň. Berdinazar “Ata-babalar-da ýalňyş söz aýtjak eken. Ogultäç şurruk çorba getirmän, jüýjeli palaw getirdi” diýip, seni öwjek boldy – diýdi. Ogultäç:
- Halyl, sözüňe ynanamok. Ýöne jaý ýerinde aýdan sözüňe jogabam tapamok. Häzirlikçe palawa güýmeniň. Men çekdirme asaýyn – diýip, gülüp otagdan çykdy.
Ösen tehnika
Ýazyjylar birleşigi Mämmet Seýidowy Krasnowodskä, Berdinazar Hudaýnazarowy bolsa Çärjewe döredijilik iş saparyna (komandirowka) ýollaýar. Ol ikisi bir günde ýola düşmeli eken.
Çärjewe, Krasnowodskä gidýän ýolagçy otlylarynyň 1 sagat aratapawut bilen ugraýandygy üçin demirýol wokzalyna bile barýarlar. Ilki wokzalynyň restoranyna girip, arak-şerap içýärler.
Aşgabat-Krasnowodsk otlysyna münmek yglan edilýär. Olar Mämmet Seýidiň gitmeli wagonyna münüp, meýlisi dowam edýärler. Otlynyň ugraýandygy hakyndaky bildiriş olaryň gulagyna ilmeýär.
Gijäniň birwagty meýlisi tamamlap, Mämmet Seýit küpäniň 1-nji gatyna (polka), Berdinazar Hudaýnazarow 2-nji gatyna geçip ýatýar. Ertesi irden wagona serenjam beriji (prowodnik) “Krasnowodskä golaýladyk, düşmäge taýynlyk görüň” diýip, bildiriş yglan edýär. Berdinazar Hudaýnazarow:
- Mämmet, tehnika ösýär-ow! Küpäniň birinji gatyndaky Krasnowodskä, ikinji gatyndaky Çärjewe barýar - diýip, düşen ýagdaýlaryny degişmä salyp, ýuwmarlapdyr.
Toplan Amanmyrat BUGAÝEW


text:
Pakistan-Owganystan araçäginiň golaýynda Birleşen Ştatlaryň pilotsyz uçarlarynyň amala aşyran howa zarbasynda söweşiji diýlip güman edilýän 10 adam öldürildi we başga-da 14 sanysy ýaralandy.
Haýber etrabynyň Bara atly sebitindäki ýerli resminiň beren maglumatyna görä, hüjümde Owganystanyň Nazian etrabyndaky söweşijiler nyşana alnypdyr. Gürrüňi edilýän bu territoriýa “Pakistanyň Talyban” hereketiniň we “Laşkar-e Yslam” toparynyň söweşijileri üçin özboluşly berkitme bolupdy.
Haýber tire-taýpalar etrabyndaky syýasy dolandyryş edarasynyň resmileriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, pilotsyzdygy öýdülýän uçarlar üç raketa atypdyrlar.
Han gürrüňi edilýän hüjümde sebitdäki “Pakistanyň Talyban” hereketine degişli ähli söweşijileriň öldürilendigini ýa-da ýaralanandygyny aýtdy.
Bu hüjüm barada Pakistanyň ýa-da Owganystanyň “Talyban” hereketinden henize çenli köpçülige maglumat berilmedi.
Soňky maglumatlara görä, Pakistanda gadagan edilen “Laşkar-e Yslam” toparynyň lideri Mangal Bagyň gürrüňi edilýän sebitde gizlenýändigi çaklanylýar.


text:
NATO-nyň wekilleri 20-nji aprelde Brýusselde orsýetli kärdeşleri bilen täzeden gepleşiklere başladylar. Bu gepleşikler, Orsýet Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp alansoň, takmynan iki ýyllap kesilipdi.
Orsýetiň Ukrainadaky konfliktde oýnaýan roly sebäpli 2014-nji ýylyň aprel aýynda iş ýüzünde NATO bilen Moskwanyň arasyndaky ähli graždan we harby hyzmatdaşlyklar kesildi. Bu kararda häzir-de üýtgän zat bolmasa-da, NATO-nyň üstümizdäki aýyň başlarynda bildirmegine görä, kommunikasiýa liniýalary hemişe açyk bolupdyr.
Iki tarapyň arasynda hyzmatdaşlyk üçin forum bolup hyzmat edýän NATO-Orsýet geňeşiniň duşuşygy gatnaşyklary gowulandyrmak üçin ädilen bir ädim hasaplansa-da, ol Orsýetiň Siriýadaky howa kampaniýasy şeýle hem Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň harby uçarlarynyň arasynda Baltika deňzinde dörän soňky hadysalar sebäpli dartgynlylygyň artan mahalyna gabat gelýär.
Gepleşikleriň öň ýanynda NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg duşuşykdan esasy maksat: "pikir alyşmak, aç-açanlyk, öňdengörüjilige goşant goşmak, şeýle-de ukrain meselesini ara alyp maslahatlaşmak" diýdi.
"Biz dialogdan gaçamzok. Aslynda kyn günlerde, dartgynlylygyň ýokary mahallarynda biz dialog möhüm diýip pikir edýäris" diýip, duşuşykdan bir gün ozal Stoltenberg aýtdy.
Gün tertibinde harby hyzmatdaşlgy gowulandyrmak bilen birlikde Owganystanda barýan uruş-da bar.
Birleşen Ştatlaryň harbylary 12-nji aprelde Orsýetiň iki harby uçarynyň halkara suw giňişliklerinde Amerikanyň bir harby gämisiniň üstünden gyrdyryp uçup, "agressiw" uçuş geçirendigini aýtdylar.
18-nji aprelde hem Pentagon Orsýetiň bir söweş uçarynyň Amerikanyň aňtaw uçaryna "howply derejede" ýakynlaşandygyny bildirdi.
Pentagonyň sözçüsi Jeff Dawis 14-nji aprelde Orsýetiň "Su-27" kysymly uçarynyň Baltika deňziniň depesinde halkara suw giňişliklerinde amerikan uçarynyň 15 metrlik golaýyna gelendigini aýtdy.
Gepleşikleriň öň ýanynda Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow NATO bilen Orsýetiň arasyndaky "ynamsyzlygyň" ýeňip geçmesi kyn derejä ýetmegi mümkin diýip duýduryş berdi.
"NATO-Orsýet geňeşi" soňky gezek 2014-nji ýylyň iýunynda duşuşypdy. Ýöne Stoltenberg soňraky ýyllarda hem Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen birnäçe gezek duşuşyk geçirdi.
2002-nji ýylda maslahat organy hökmünde döredilen Geňeşiň işi iki gezek togtadyldy. Onuň işiniň birinji gezek togtadylmagyna sebäp bolan 2008-nji ýylda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasyndaky gysga wagtlyk harby konflikt bolupdy.


text:
Saýlawlar we referendumlar geçirmek boýunça Merkezi komissiýanyň düzüminiň prezident tarapyndan tassyklanmagy häkimiýet sistemasynda uly kemçilikleriň barlygyndan habar berýär. Ol geljekde uly kynçylyklara sebäp bolar.
Merkezi saýlaw komissiýasyna ýene-de Myrat Garryýew başlyk bellenildi, ol özüniň hereketleri bilen ýurduň gümürtiklik, bulam-bujarlyk taryhyna awtomatik suratda girip gitdi. Hut M.Garryýew G.Berdimuhamedowy saýlaw geçirmezden, Türkmenistanyň prezidenti diýip yglan edip boljakdygyny aýdypdy.
Merkezi saýlaw komissiýasyna şeýle garaýyşly adam başlyk bolsa, ondan nämelere garaşyp boljagyny göz öňüne getirmegem kyn! Tutuş komissiýanyň düzümi - 100 prosent prezidentiň özüne hem onuň administrasiýasyna garaşly adamlar.
G.Berdimuhamedow eýýäm ikinji gezek çynlakaý döwlet problemasy – teklipleriň, inisiatiwalaryň ýoklugy bilen ýüzbe-ýüz boldy. Saýlaw komissiýasyna häkimiýete doly garaşly, tabyn adamlaryň bellenmegi başdan inisiatiwalaryň elini-aýagyny güýlüp taşlaýar.
Bu hat-da, dogrusyny aýtsaň, prezident saýlamak boýunça Merkezi komissiýanyň başlyklygyna prezidentiň öz-özüni başlyk bellänindenem erbet ýagdaý. Eger prezident, şeýle bir iş bolup, öz-özüni başlyk bellän bolsady, onda ol özi bilen baglanyşykly wezipeliniň öz öňünde peselmeginden, ýaýaplamagyndan, üzeňňiden üç geçmeginden gutulardy.
Alternatiwa-da ýok
Ýurtda wezipä bellenen çinownik, garaşsyzlyk ýyllary däp bolup gelşi ýaly, özüniň häkimiýete wepalydygyny görkezmeli, anyk hyzmat bilen subut etmeli bolýar.
Ýakynda geçiren hökümet maslahatlarynyň birinde prezident ýurduň ýolbaşçylaryny ýeterlik derejede inisiatiwa görkezmezlikde, özbaşdak mesele çözmezlikde, ýokardan görkezmä garaşyp oturmakda aýyplapdy.
Ine, indem paradoksal bir ýagdaý döredi: merkezden beriljek görkezmä, tabşyryga garaşmaga doly mejbur adamlary prezidentiň özi Merkezi saýlaw komissiýsyna belledi.
Başgaça aýdylanda, häkimiýetiň özi özi üçin kynçylyklar döredýär. Dogrusy, prezidentde üýşüp ýatan alternatiwa-da ýok. Ol režimiň, häkimiýetiň hödürleýän kadrlar bazaryndan saýlap almaga mejbur.
Eger ýurtda oppozisiýa, garaşsyz jemgyýetçilik guramalary ýok bolsa, şeýle ýagdaýda ýurtdaky ýolbaşçy gatlakda özünden ýokardaky başlyga köre-körlük bilen baş egmekden, oňa wepalylygyny görkezmekden başga ýol galmaýar. Prezidentiň täsir ediş arsenalynda başga hili, köp sanly mümkinçilikler, saýlap alar ýaly gurallar ýok.
Gorky ysmaz edip taşlaýar
Güýç, gorkuzmak bilen döwlet bähbitli inisiatiwalary ýüze çykaryp, oňa eýe bolup bolmaýar. Gorky, tersine, döredijilik energiýasyny, hyjuwy ysmaz edip taşlaýar. Durmuşy, ykdysadyýeti liberallaşdyrmazdan, açyklaşdyrmazdan, adamlary nähili galkyndyryp, hyjuwlandyryp bolar?
Ozaly bilen prezident tarapyndan bellenen ýurduň saýlaw komissiýasy liberal şertler barada pikir etmäge, oýlanmaga hemmelerden az, hemmelerden pes derejede aýgyt edip biler.
Häzirlikçe Türkmenistanda liberal şertler diňe bir adam üçin döredildi, ýeke kişi üçin bar. Bu bir tarapdan, liberallyga gezek gelende, ýurtda iň bärkisi ýekeje hakyky mysalyň bardygy üçin gowy.
Ýöne munuň ikinji tarapy hasaba alynmaýar, gürrüňi edilmeýär. Şeýle gyşyklyk, şunuň ýaly uly tapawut bilen graždanlaryň köplügini çekmek arkaly uly hem hakyky planlar düzmek, olary amala aşyrmak häkimiýetlere agyr bolar.
Propagandistik şowhunlaryň arkasynda gizlenenden gowusy ýok. Ýöne o-da wagtlaýyn. Bimöçber uly tutumlar, ägirtlik baradaky ýaňramalar iliň gözüniň alnynda duw-dagyn bolup barýar. Ine, häkimiýetleriň islemeýän şu prosesine gitdigiçe graždanlaryň köpçüligi goşulýar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bürünç asyry
Bürünç asyry — arheologiýanyň berýän maglumatlary esasynda adamzat taryhynyň bürünçden ýasalan önümleriň öňdebaryjy orun eýelemekligi bilen tapawutlanýan eýýamy, ol magdan känlerinden gazylyp alynýan mis we galaýy ýaly metallary işlemekligiň kämilleşmegi, şonuň netijesinde bolsa olardan bürünç alynmagy bilen baglanyşyklydyr. Bürünç asyry Mis asyry bilen ornuny çalyşýan we Demir asyryndan öň bolup geçýän irki metal eýýamynyň ikinji, giçki döwri bolup durýar. Umuman, Bürünç asyrynyň hronologik çarçuwalary: b.e. öň 35/33 — 13/11 asyrlar, emma olar dürli medeniýetlerde tapawutlanýar.


text:
Hepdäniň sişenbe güni, Mýanmanyň, ýagny ozalky Birmanyň sudunyň ýurduň belli oppozision lideri, Nobel baýragynyň laureaty Ahň Sahn Suu Çiýe garşy çykaran nobatdaky hökümine nähili reaksiýa bildirmelidigi baradaky meselede Birleşen Milletler guramasynda käbir bölünişikler ýüze çykdy.
Hepdäniň sişenbe güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi bu mesele barada beýanat kabul etmek meselesini yza süýşürýändigini mälim etdi. Beýanatyň tekstiniň üstündäki gyssagly maslahat Fransiýanyň inisiatiwasy bilen sişenbe güni irden başlandy. Ýöne bu baradaky sessiýanyň işi düýn Howpsuzlyk Geňeşiniň hemişelik agzalaryndan ikisiniň, ýagny Hytaýyň we Orsýetiň bu taslamanyň teksti bilen ylalaşmandyklary sebäpli togtadyldy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bolsa, öz gezeginde Mýanmanyň häkimiýetleriniň soňky hereketini Howpsuzlyk Geňeşiniň 15 agzasynyň biragyzdan ýazgarmagyny isleýändigini bildirdi. Mýanmanyň 64 ýaşly oppozision lideri Ahň Sahn Suu Çi öz ozalky öý tussaglygynyň şertlerini bozanlykda aýyplanylyp, goşmaça ýene bir ýarym ýyl öý tussaglygyna höküm edildi.
Oňa bildirilen soňky aýyplama birneme gümürtik we geň delile esaslanýar. Ýagny, şu ýylyň 3-nji maýynda amerikan graždanini Jon Ýettaw oppozisiýa lideri Suu Çiýiň öýüne kölüň içi bilen ýüzüp barypdy. Suu Çiýiň öýünde iki gün bolansoň, ol ýene kölden ýüzüp geçip, yzyna dolanypdy. Şonda ol Mýanmanyň harbylary tarapyndan tussag edilipdi. Şol waka bilen baglanyşykly hem 14-nji maýda Suu Çi bilen bilelikde onuň öýünde ýaşaýan ýene iki aýal tussag edildi.
Bu iş boýunça üç aýa golaý dowam eden sud prosesinde aýyplanýanlar ýurduň howpsuzlyk baradaky kanunlaryny bozanlykda günäli diýlip tapyldy. Hususan-da, sud bu üç aýalyň amerikaly Jon Ýettawa Suu Çiýiň saklanýan jaýynda iki gün bolmaklyga rugsat bermek bilen döwlet kanunyny bozandyklaryny aýtdy.
Bu nämäni aňladýar?
Suu Çiýiň oý tussaglygynyň möhletiniň uzaldylmagy onuň 2010-njy ýylyň maýynda geçjek saýlawlara-da gatnaşyp bilmejekdigini aňladýar. Günbatar ýurtlary Mýanmanyň oppozisiýa lideriniň oý tussaglygynyň uzaldylmagyny dessine ýazgaryp çykyş etdiler.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Filip Krowli habarçylara beren interwýusynda, hususan-da, şeýle diýdi: «Aslynda Ahň Sahn Suu Çi hiç haçan sud jogapkärçiligine çekilmeli-de, oňa garşy höküm-de çykarylmaly däl. Onuň işi bilen baglanyşykly faktlar aslynda onuň öz myhmanparazlygy üçin sud jogapkerçiligine çekilendigini görkezýär. Munuň özi Birmanyň hökümetiniň Suu Çiýi geljek ýylda geçiriljek saýlawlardan gyraklatmak üçin inçelik bilen gören çäresidir. Döwlet sekretary Hillari Klintonyň aýdyşy ýaly, Suu Çi bilen birlikde ýurduň türmelerindäki iki müňden gowrak syýasy tussag azatlyga goýberilmese, Mýanmada geçiriljek bu saýlawlaryň asla kanuny esasy bolmaz».
Mýanmanyň goňşularynyň we onuň esasy söwda ýaranlarynyň bu soňky waka baradaky reaksiýasy günbataryň reaksiýasyndan has ýumşak bolup çykdy. Gunorta-Gundogar Aziýa Döwletleriniň Assosiasiýasy (ASEAN) Suu Çiýe garşy suduň çykaran hökümine özüniň gynanýandygyny mälim etse-de, döwletleriň bu bileleşigi ol wakany ýazgaryjy beýanatlary etmedi.
Bu ASEAN bileleşigi geçmişde-de Birmanyň harby huntasyna garşy Günbataryň girizen sanksiýalaryna garamazdan, Mýanma bilen hyzmatdaşlyklary ösdürmegiň tarapyny tutup geldi. Edil şonuň ýaly Mýanmanyň esasy söwda ýaranlary bolan Hytaýdyr Orsýet hem Birleşen Milletler guramasynyň Mýanma garşy kabul edýän kararlaryny böwetläp geldiler. Ahň Sahn Suu Çiýiň öý tussaglygyna höküm edilmegi bilen baglanyşykly soňky wakany hem bu iki döwlet tankytlamakdan saklandy.


text:
Pop Benedikt Rim ruhanylaryň jynsy eden-etdiligi sebäpli turan galmagal tolkunynyň Ýewropada we Birleşen Ştatlarda buthana uran zarbasyny nazara alyp, Katolik ybadathanasy günä bilen «ýaralandy» diýdi.
Pop bu sözleri şenbe güni Malta şäherine gelende aýtdy. Bu onuň ruhanylaryň jynsy zorluklary barada galmagallaryň soňky tapgyrlary turaly bäri ilkinji daşary ýurt saparydyr.
Maltanyň prezidenti Jorj Abela popy garşy alyş dabarasynda ruhanylaryň jynsy zorlugyny göz oňünde tutup, adalatyň berkarar bolany görünmelidir diýdi.


text:
Halkara Günä geçiş guramasynyň täze hasabatynda şu ýyl Eýranda neşe bilen bagly jenaýat sebäpli azyndan 488 adamyň jezalandyrylyp öldürilendigi aýdylýar.
Bu görkeziji, hukuk toparynyň aýtmagyna görä, 2009-njy ýylda jezalandyrylan neşe jenaýatçylary diýilýänlerden üç essä golaý köp adamyň jezalandyrylandygyny görkezýär.
Günä geçiş guramasynyň söhbetdeş bolan «resmi we resmi däl çeşmeleri» Eýranda şu ýyl noýabryň aýagyna çenli 600 çemesi adamyň jezalandyrlandygy hasaba alyndy diýipdirler.
Hasabatda Eýrandaky neşe jenaýatlary diýilýänleriň 2010-njy ýylyň aýagyndan bäri üzül-kesil köpelendigi we bu ugurdaky jezalandyrmalaryň adalatly sud prosesine esaslanyp-esaslanmaýandygy barada çynlakaý aladalaryň bardygy aýdylýar.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew özüniň rus ykdysadyýetiniň ýyl ahyrynda gaýtadan ösüp başlamagyna garaşýandygyny, şol bir wagtda günorta-gündogar Ýewropanyň dostlukly ýurtlary bilen ykdysady gatnaşyklaryň gowulandyrylmagyna umyt baglaýandygyny aýtdy.
"Men ykdysadyýet 2015-nji ýylyň aýagynda, 2016-njy ýylyň başynda ösüş ýodasyna dolanar diýip pikir edýärin.
Bu beýle bir görnetin bolmaz, emma ýokarlanma bolar we bu ýagdaý bize käbir ykdysady meseleleri çözmäge mümkinçilik döreder" diýip, Medwedew 23-nji iýulda «RTV Slovenija» telekanaly bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Medwedew 26-27-nji iýulda Lýublýana sapar etmegi planlaşdyrýar.
Ol Sloweniýany Orsýetiň uly «Türk akymy» gazgeçiriji proektine goşmagy teklip etdi, bu geçiriji rus gazyny Ukrainadan sowa Türkiýä, Gresiýa we Ýewropa aşyrmaly.


text:
Ýewroparlamentiň baştutany Jerzi Buzek Litwa, Gündogar Germaniýa we Polşa gelýän Orsýetiň gazynyň azalandygyny, çünki Belarusyň gaz tranzitini kemeldendigini Moskwada Orsýetiň energetika ministri Sergeý Şmatko bilen duşuşygynda aýtdy.
Şmatko özünde şeýle maglumatyň ýokdugyny belledi.
Özara gaz bergileri sebäpli dörän konfliktiň kadalaşdyrylmandygy üçin Gazprom Belarusa gidýän gazy 30% kemeltdi.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Minskide geçiren duşuşygynda: “Maý aýyny hasaba almak bilen Gazprom gazyň tranziti üçin 260 million dollar bize bergili. Tranzit üçin Gazprom töleg edýänçä, gazy ýapmak barada hökümete buýruk berdim” diýip, Belarusyň prezidenti aýtdy.
Düýn Belarusyň premýer-ministri Sergeý Sidorskiý hem Gazpromyň başlygy bilen bergileri hasaplaşmagyň düzgünleri baradaky konsultasiýalary dowam etdirmegi telefon arkaly ylalaşdylar.
Eýýäm Belarusda ençeme elektrik stansiýanyň ýangyjyň beýleki ätiýaçlyk görnüşlerine geçirilendigini, senagat kärhanalaryna berilýän gazyň çäklendirilendigini Azatlyk Radiosynyň korrespondenti habar berdi.


text:
Demirgazyk Owganystanda ýaşaýan türkmen maşgalasy neşe belasyna uçrapdyr. 13 ýaşyndaky Abdyl Halylyň kakasy neşe belasyna batypdyr. Ol maşgalasyny ekläp bilmänsoň, Adyl Halylyň daýylary aýal doganyny onuň çagalary bilen alyp gidipdir.
Adyl Halylyň aýtmagyna görä, ony daýylary urup, eline hak bermän, zor bilen işledipdirler. Şol sebäpden ol neşekeş kakasynyň ýanyna gaçyp gaýdypdyr.
Abdyl Halylyň ejesi-de neşekeş. Erkek doganlary oňa neşekeşligi taşlatjak bolup alada edipdirler. “Ýöne babam ejeme neşe maddasyny getirip berýär, babam ölmese, ejem neşekeşligi terk edip bilmeýär” diýip, Halyl zeýrendi.
Owganystanda maşgaladaky neşe belasy sebäpli aýal we çagalardanam neşekeşlige ýoluganlar bar. Abdyl Halyl hem ata-enesiniň ýanynda oturyp, neşe tüssesine endik edinipdir. Emma ol özüniň entek neşekeş bolmandygyny aýdýar.
Neşe belasyna uçran adamyň ondan gutulmagyň ýeňil düşmeýändigini lukmanlar aýdýar. Neşekeşlik maşgala bitewiligini-de dargadýar.
Abdyl Halyl kakasyny neşekeşligi terk etmäge çagyrypdyr. “Kakam maňa harç puly hem bermeýär. Men özüm pagta ýygyp, pul toplaýan. Onam elimden alýar. Kakama neşäni taşlamak kyn” diýip, Abdyl Halyl aýdýar.
Owganystanda Abdyl Halyl ýaly müňlerçe çaga bar. Ýurtda neşe belasyna uçranlaryň sany üç milliondan geçirdir. Owgan türkmenleriniň arasynda hem neşekeşleriň sany barha artýar.
Owganystan neşe maddasyny öndürmekde, dünýä boýunça birinji ýeri eýeleýär diýip, BMG-nyň neşelere we halkara jenaýatçylygyna garşy göreş boýunça edarasy mälim edýär.
Abdylhalylyň hekaýasyny Kabuldaky habarçymyz Şaýymerdanguly Myradydan diňläň.


text:
Türkmenıstanyň türmelerinden boşan ýaşlara derrew özlerini tutmak yeňil düşmeýär. Esasan hem olara iş tapmak meselesi kyn.
Umuman aýdylanda bir gezek türmä düşen adamyň ikinji gezek hem türmä düşmegi ahmal. Esasy problema türmeden soňky reabilitasiýa bolup durýar .
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar” programmasynda türmeden cykan ýaş zenanyň ykbaly hem-de tussaglykdan boşan ýaşlara kömek etmek babatda Germanýadaky tejribeler barada hem maglumat berilýär.
Bular barada diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Hytaý Muammar Kaddafiniň hökümetine özüniň ýarag satandygy baradaky maglumatlary inkär etdi.
Hytaýyň DIM-i iýul aýynda Pekinde Kaddafiniň wekilleri bilen Hytaýyň birnäçe kompaniýasynyň duşuşyk geçirendigini tassyklady, emma hiç hili ylalaşygyň baglaşylmandygyny belledi.
“Kaddafiniň hökümeti Hytaýa özüniň wekillerini ugratdy. Bu barada hytaý hökümetiniň habary ýokdy, hytaý hökümeti gyzyklanma bildiren adamlaryň topary bilen habarlaşypdy. Hytaýyň kompaniýalary ýarag ylalaşyklaryny baglaşmady. Şeýle-de Hytaý Liwiýa hiç hili ýarag ugratmady” diýip, Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Jiang Ýu çykyş etdi.
Amerikanyň “New York Times” we Kanadanyň “Globe and Mail” neşirleri Pekiniň Liwiýanyň režimine 200 million dollarlyk ýarag we ok-däri hödürländigi barada maglumat beripdi.
Hytaý Liwiýanyň Milli geçiş geňeşini entek resmi taýdan ykrar etmedi.


text:
Terjimeçiligiň özi bir sungat. Bu işi başarmak üçin dile çeper adamlar gerek. Soňky döwürlerde ýurtda dil öwredýän kurslaryň köpelmegi bilen, Türkmenistanda: «Dünýäniň ähli dillerinden eserleri terjime etmäge biziň ýurdumyzda mümkinçilik bar» diýlen gürrüňleri agyz dolduryp aýdýanlar bar.
Eýsem-de bolsa, dil öwrenmek terjimeçilik sungatyndan baş çykarmakmy?!
Türkmen okyjylary dünýä ýazyjylarynyň eserleri bilen sowet döwründen bäri tanyş. Ýöne türkmen okyjylaryna dünýä edebiýatynyň eserleri öňler rus diliniň üsti bilen terjime edilip ýetirilýärdi. Dünýä edebiýatyndan eserleri ilki rus ýazyjylary dürli daşary ýurt dillerinden rus diline terjime edýärdi, soňra türkmen ýazyjylary olary rus dilinden türkmen diline geçirýärdi.
Häzirki wagtda: «Dünýäniň ähli dillerinden eserleri terjime etmäge Türkmenistanda mümkinçilik bar» diýlen sözler nämä daýanylyp dile getirilýär?! Munuň özüne ýetesi sebäbi bar. Türkmenistanda dil öwredýän kurslardan başga-da döwletler arasynda özara ykdysady, medeni, söwda we ş.m. babatda ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol goýulmagynyň netijesinde dünýäniň gaty köp döwletinde türkmen talyplary okadylýar.
Türkmenistanyň Dünýä dilleri institutynda iňlis, rus, arap, pars dillerinden başga-da hytaý, ýapon, koreý dillerine çenli öwredilýär. Hökümet ýaşlara şunça dünýä dilleriniň öwredilýänine begenýär. Bu, elbetde, begenmeli ýagdaý. Ýöne dil öwrenmek başga zat, terjime etmegi başarmak bolsa bütinleý başga zat. Aýratyn-da terjimäni sungat derejesinde dilden-dile geçirmegi juda az adamlar başarýar. Indi beýle adamlar Türkmenistanda galdymyka? Ol ussatlaryň köpüsi aradan çykdy, köpüsi bolsa edebiýat meýdanyndan çetleşdirildi.
Dogrusyny aýtsaň, Türkmen döwlet uniwersitetinde, Dünýä dilleri institutynda arap, pars, iňlis, ýapon, hytaý, koreý, hatda rus dilini-de öwrenýänler bu ýokary okuw jaýlaryny tamamlanlaryndan soň hem öz öwrenen dillerinde düzüwli gürläbem bilenoklar. Terjime etmeg-ä beýlede dursun. Olaryň köpüsi ýokary okuw jaýlaryny tamamlanlaryndan soň iňlis, arap, pars, türk dili kurslaryna gatnap, täzeden dil öwrenýärler.
Dil öwrenmek ýeterlik däl
Terjime üçin ene diliňden başga bir dili öwreneniň ýeterlik däl. Terjime üçin iki tarapyň dilini-de deň derejede bilmeli. Terjimeçi aýratyn-da öz ene diline ussat bolmaly. Häzirki ýaşlaryň aglabasy welin türkmen dilinde kadaly sözlem düzmegi başaranoklar. Sebäbi kiril elipbiýinden latyn elipbiýine geçilmegi, ilki başda mugallymlaryň aýlyklarynyň juda az bolanlygy sebäpli, özlerine göwni ýetýän mugallymlaryň mekdepleri taşlap gitmegi, ençeme sowatly mugallymlaryň işden kowulmagy, wagtyň geçmegi bilen öňki tejribeli mugallymlaryň pensiýa gitmegi mekdeplerde, ýokary okuw jaýlarynda çem gelen bisowadyň ornaşmagyna getirdi hem-de olaryň eli bilen hem müňlerçe bisowatlar ýetişdirildi. Hatda häzir Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy, žurnalistika fakultetlerini tamamlaýan ýaşlaryň türkmen diliniň grammatikasyny bilmeýşi, kadaly sözlem düzüp bilmeýşi hiç kimi geň galdyrmaýar. Sebäbi bütin ýurt häzirki ýagdaýda ähli pudakda diňe bisowatlaryň armiýasynyň döreýänini bilýär.
Bir dilden ikinji bir dile terjime edilende aýratyn-da göçme manyly söz düzümleri terjimeçi üçin kynçylyk döredýär. «Aşyna awy gatdy», «Gözünde ot ýakdy», «Serçeden gorkan dary ekmez» diýen ýaly göçme manyly söz düzümleri (frazeologizmler) her bir halkda bar. Bu jümleler terjime edilende biriniň aşyna awy sepip duran ýaly, ýa-da kimdir biriniň gözüniň içine odun üýşürip, ot ýakyp duran ýaly edip alyp bolmaýar-a. Olaryň näme many berýänini almaly.
Arap dilinden bir kiçijik hekaýany terjime etmäge synanyşan bir kişi bilen sataşmak maňa miýesser edipdi. Şonda ol «Onuň el-aýaklarynyň bogunlary biri-birinden aýrylypdy» diýip, türmä, oglunyň yzyndan barýan hakdaky sözlemi terjime edipdir. Sözlemiň manysynyň ters alnany görnüp durdy. Ahyry «terjimeçi» mugallymyndan sorap, arap dilini gowy bilýänlerden sorap, ol sözlemiň «essinden aýylyp barýardy» diýen manysynyň bardygyny bilipdir.
Ýene şeýle ýaş terjimeçileriň biri özüniň türk dilinden terjime eden hekaýalarynyň birinde bir ýogalan adam hakdaky jümläni «Onuň maslygyny şol gün ýere gömdüler» diýip alypdyr. Adam hakda gürrüň edilende «merhum, merhumyň jesedi, ony jaýladylar, ýere tabşyrdylar, depin etdiler» diýen ýaly sözleri ulanmaly bolsa-da, ýaş «terjimeçi» ony bilmändir. Şular ýaly nesillerden dünýä edebiýatynyň eserleriniň terjimeçisi çykyp bilse, ol gutlamaly hadysa bolar.
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropanyň ýaşaýjylarynyň ýaşy orta hasap bilen ýer ýüzüniň beýleki sebitleriniň ýaşaýjylarynyňkydan 10 ýaş uludyr. Merkezi Aziýa ýurtlary hem ýaş boýunça ýuwaş-ýuwaşdan ýewropa derejesine golaýlaýar. Halkara guramalaryň bilermenleriniň pikirine görä, örän çalt garramak meselesiniň çözgüdi ilatyň zähmet işjeňligi döwrüniň uzaldylmagynda jemlenýär.
Bilermenleriň pikirine görä, gartaşan adamlaryň sanynyň artmagy we ilatyň zähmete ukyply böleginiň sanynyň azalmagy sebäpli saglygy goraýyş we pensiýa ulgamlarynyň gysajyň astynda galmagynyň mümkindigi barada hem çaklama bar. Eger-de, hökümetler adamlara zähmet bazarynda köpräk saklanmaga mümkinçilik döretseler, onda lukmançylyk we pensiýa gaznalaryna o diýen agram düşmez.
Şeýle hem Bütindünýä bankynyň hasabatynda raýatlaryň garramagynyň çylşyrymly we köptaraply, şol sanda hemişe ýaramaz netijesi bolmadyk häsiýete eýedigi bellenilýär. Bütindünýä bankynyň hünärmenleri jemgyýete “işjeň, sagdyn we netijeli garrylyk” döwrüniň möhletini uzaltmaga ýardam berýän syýasy gurallar diýip hasaplaýarlar. Ýaşlaryň sanynyň azalmagy bolsa, has oňat hilli bilim bermäge, her bir ýaş hünärmene has düýpli serişde goýbermäge mümkinçilik berýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri, Tähran bilen dünýä döwletleriniň wekilleriniň arasyndaky gepleşikleriň nobatdaky tapgyry barada maslahatlaşmak üçin, Eýranyň daşary işler ministri Muhammad Jawad Zarif bilen duşuşdy.
Kerri Zarif bilen Mýunhen howpsuzlyk konferensiýasynyň geçýän ýerinde duşuşdy.
Döwlet departamentiniň ady aýdylmaýan resmisiniň sözlerine görä, Kerri, ýadro programmasy baradaky gürrüňler dowam edýän wagtynda, Birleşen Ştatlaryň bar bolan sanksiýalaryň amal edimegini dowam etdirjegini açyk aýdypdyr.
Eýran bilen gepleşikleriň indiki tapgyry 18-nji fewralda, Wenada geçirilmeli.


text:
Garagum çölüni, özboluşly ekologiýa sistemasy hökmünde, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä miras sanawyna girizmek ugrunda tagalla edilýär diýip, TDH habar berýär.
Bu tema prezident Berdimuhamedowyň paýtagtyň Garagum çöli bilen sepleşýän ýerine eden saparynda gozgaldy.
Döwlet baştutany Garagumyň özboluşly tebigy gözelliginiň daşary ýurtly syýahatçylary has köp özüne çekjegini aýdýar.
Türkmenistanyň uly bölegini tutýan Garagum çöli 350 müň inedördül meýdany tutmak bilen, dünýäniň iň uly çölleriniň biri bolup durýar.
Emma synçylar Türkmenistanyň wizasyny almakdaky kynçylyklar sebäpli ýurda gelmek isleýän syýahatçylaryň o diýen köp däldigini aýdýarlar.


text:
Yrakda Fallujah şäheriniň demirgazygynda “Yslam döwleti” atly söweşijileriň topary bilen Yrak armiýasynyň arasynda gazaply çaknyşyklar boldy. Mundan bir gün öň, yrakly general we üç ofiser duzaga düşürilip, öldürildi.
Jeňçiler Yrak armiýasynyň 1-nji diwizionynyň komandiri general Hasan Abbas Toufany we onuň ofiserlerini öldürmek üçin, içi partladyjyly buldozeri ulandylar. Yrak armiýasynyň golaýdaky batallion kommandowaniýesine edilen hüjümde hem 10 esger öldürildi.
“Yslam döwleti” toparynyň jeňçileri Thirthar kölüniň günorta bölegindäki bir bendiň gözegçiligini hem öz kontrollygyna geçirdiler.
Bu aralykda, Yragyň Anbar welaýatynyň günbatar böleginde janyndan geçen üç söweşiji barlag gözegçilik nokadyna hüjüm etdi. Bu wakada dört esger öldi.


text:
Türkmenistanyň Daşoguz şäheri indiki ýylda GDA döwletleriniň medeni paýtagty bolar. Bu karara GDA döwletleriniň oktýabrda Gazagystanda geçirilen sammitinde biragyzdan gelnendigi yglan edildi.
Türkmenistanyň sosial-ykdysady, ekologiýa taýdan iň problemaly welaýatlarynyň biri diýilýän Daşoguzyň paýtagty tutuş post sowet regionynyň aglaba bölegini emele getirýän GDA giňişliginiň medeni paýtagty bolmaga taýýarmy?
Azatlyk Radiosy bu sowaly türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama Orsýeti Siriýada urşy däl-de, parahatçylygy goldamaga çagyryp, gepleşik arkaly ylalaşylan we üstümizdäki hepde başlanar diýip çaklanylýan atyşyklaryň bes edilmegi Moskwanyň niýetleri üçin bir "synag" bolar diýdi.
Obama şeýle hem Orsýetiň we Siriýanyň ýolbaşçylarynyň özleriniň gozgalaňçy toparlara garşy alyp barýan söweşlerinde ýeňiş gazanyp gelýändikleri baradaky gürrüňlerini ret etdi.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň güýçleriniň Orsýetiň howa zarbalarynyň kömegi bilen başlangyç ilerlemeleri gazanmaklary mümkin. Ýöne ýurduň dörtden üç bölegi olaryň elinde däl diýip, Obama 16-njy fewralda Kaliforniýada Gündogar Aziýa sammitiniň yz ýanyndan eden çykyşynda aýtdy.
Amerikan prezidenti, galyberse-de, Orsýetiň we Siriýanyň gazanan üstünliklerine köpsanly adamyň ölümi bilen aýylganç baha tölendi, Orsýetiň nirä urýanyny "saýgarman" alyp baran bomba zarbalarynyň netijesinde müňlerçe siriýaly öý-owzaryndan jyda düşdi diýdi.
“Orsýete gymmat düşer...”
Siriýadaky hakyky sorag Orsýetiň bir dargan ýurdy özüne ýaran edinmek bilen näme zady gazanandyryn diýip pikir edýänligi. Ol indi ony dikeltmek üçin milliardlarça dollar çykdajy etmeli bolar diýip Obama nygtady.
Amerikan prezidentiniň bellemegine görä, Orsýeti Siriýa girmäge mejbur eden Siriýa režiminiň güýçlüdigi däl, güýçsüzligi.
Obama: "Sen öz güýjüň öwerlik dälkä, goşunyňy iberdiň" diýip, Orsýetiň çökgünlik içindäki ykdysadyýetiniň, hökümete gelýän girdejiniň gowşamagynyň Moskwa uzak urşy goldamaga ýol bermejekdigini çak edýär.
"Putiniň Siriýany dowamly golastynda saklaryn diýip pikir edýän bolmagy ähtimal, ýöne bu gaty gymmat düşer. Orsýetiň ykdysady ýagdaýyna seredeniňde, bu Orsýet üçin bir gowy iş däl" diýip, Obama aýtdy.
Beýanat seslenme döretdi
Obamanyň aýtmagyna görä, Putin üçin peýdaly zat onuň ýaraşyga gelnip, Siriýada täze hökümete geçilmegine kömek etmegi, üstümizdäki hepde atyşyklaryň bes edilmegi bu prosese başlamaga Putin üçin bir amatly pursat bolup durýar.
Prezident Obamanyň beýanatlary 16-njy fewralda administrasiýanyň beýleki resmileriniň arasynda hem seslenme döretdi.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner Birleşen Ştatlaryň Orsýetiň atyşyklaryň bes edilmegi baradaky ylalaşygy hormatlamagyna garaşýandygyny aýtdy. Öten hepde Germaniýanyň Münhen şäherinde gepleşik geçirenleriň aýtmagyna görä, ylalaşyk 19-njy fewraldan bärde başlanmaly. Toner Birleşen Ştatlar "duşmançylygy duruzmakda käbir ilerlemeleriň bolanyny görmek isleýär" diýdi.
Pentagonyň sözçüsi Peter Kook hem atyşyklary bes etmek baradaky ylalaşyk bir "synag" we Orsýet üçin "bir täze ölçeg" diýdi.
"Biz muňa kimiň wepaly galýanyny, kimiň galmaýanyny gözden sypdyrman synlarys. Onsoň duşmançylygy duruzmak baradaky ylalaşygy kimiň bozandygyny açyk aýdarlyk we gerek bolsa, jogap bererlik ýagdaýda bolarys" diýip Kook tekrarlady.


text:
Soňky döwürde Türkmenabat şäheriniň bazarlaryna barýan barlag komissiýalarynyň köpelendigi aýdylýar. Ol komissiýalaryň bazarlara hepdede 3-4 gezek hem gelýändikleri barada bazarlarda söwda edýän telekeçiler gürrüň berýärler.
Türkmenabadyň merkezi bazarynyň dükanlarynyň birinde gündelik durmuşda gerek bolan azyklary satýan we özüni Baýram diýip tanadan ildeşimiz bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Soňky wagt gaty köpeldi barlagçylaryň sany, günde-günde ertir-agşam saglygy goraýyş barlagçysy, şäher häkimliginiň söwda bölüminiň barlagçylary, sanitar gullugynyň işgärleri gelip durlar. Ol barlagçylar dokumentiň bolsa-da, arassaçylygyň gowy bolsa-da, bir kemçilik tapyp belläp bereýin diýip, belläp ýatyrlar”.
Belläp, näme netije çykarýarlar, näme talap edýärler diýip soralanda, söwdagär ýigit: “Belläbem näme, pul bermeli, jerime-de töleýäň, özüne-de töleýäň” diýip, jogap berdi.
Dawalar
Söwdagär ýigidiň sözlerine görä, barlag komissiýalarynyň ýanynda polisiýa işgäri bolýar. Sebäbi söwdagärler gelen barlagçylaryň talaplaryny ýerine ýetirmeýärler, wagtal-wagtal dawalaşylýar diýip, ol gürrüň berýär.
Gelýän komissiýalaryň esasy işiniň hemişelik ýeri bolmadyk we möwsümleýin bakja önümlerini satmaga gelýän zenanlary kowmakdan we kireýine ýer ýa-da dükan alyp söwda edýänlerden sanitar normalaryny berjaý etmekligi talap etmekden ybaratdygy barada söwdagärler aýdýarlar.
Söhbetdeşimiz Baýram kireýine dükan alyp, söwda edýän telekeçileriň biri. Barlag komissiýalarynyň özünden talap edýän zatlary barada söwdagär ýigit Azatlyk Radiosyna şeýle diýýär: “Talap, ine, ak halat geýmeli diýýär, kalpak geý diýýär, daşa zat çykarma, tozany ýok et diýýär, tozany nädip ýok etmeli ony? Bazarkomlar seretmeýär, bazar bulaşyp ýatyr”.
Onuň sözlerinden çen tutulsa, söwdagärleriň geýmeli egin-eşigi we arassaçylyk babatynda barlag komissiýalarynyň talaplary bilen ol ylalaşýar. Ýöne ol dükanyndan daş ýerdäki geçelgeleriň tozanyny, zir-zibilini aýyrmak ýaly bazar resmileriniň düzetmeli kemçilikleriniň-de söwdagärleriň üstüne atylmagyndan närazydygyny aýdýar.
Mundan başga-da Türkmenabadyň käbir bazarlaryna sanitar gözegçileriniň bellenendigini aýdýarlar. Resmi taýdan bellenen gözegçileriň bazarlaryň arassaçylygyna üns bermeýändiklerini söwdagärler belleýärler.
"Barlag üçin"
Il arasynda Gök bazar diýlip atlandyrylýan bazarda fitçi satýan Maksat bazara bellenen sanitar gözegçisiniň her gün et satýanlaryň hersinden barlag üçin diýip 300 grama golaý et alýandygyny, bazaryň çäginde bolsa, ýigrmä golaý et satýan söwdagärleriň bardygyny aýdýar.
Baýram, olar diňe et bilen çäklenmeýändigini, bu işde parahorlugyň dürli görnüşleriniň göze ilýändigini aýdýar: “Gelýän komissiýalar, barlagçylar, barlap, yzyndanam pul hantama bolýarlar hemmesi”
Söwdagärleriň öňe sürýän bu pikirlerini degişli resmilerden tassykladyp bolmady.
Emma bazarlara barlag komissiýalarynyň her gün diýen ýaly baryp durmagy, hemem her bazara sanitar gözegçisiniň bellenmegi barada söwdagärler, esasan, birmeňzeş pikiri orta atýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, bu barlaglar Türkmenistanyň prezidenti tarapyndan ýakynda kabul edilen milli sagdyn iýmitleniş programmasyndan soň has-da ýygylaşypdyr. Onsoň soňky döwürlerde bazarlaryň azyk önümleri satylýan bölümlerinde barlag komissiýalaryny ýygy-ýygydan görmek bolýar.