text:
Altyn Amandurdy gyzy
Doňuz dümewi bilen baglanyşykly soňky aýan edilen maglumatlar, bu kesel bilen çynlakaý çemeleşmegiň zerurdygyny görkezýär. Doňuz dumewi bilen baglanşykly peýda bolan soňky maglumatlarda, bu keseliň dunyaniň 40 ýurdynda ýüze çykandygy, kesele uçranlaryň sanynyň takmynan on müň adama barabar bolandygy aýdylýar. Keselden 80-e golaý adamyň heläk bolandygy barada hem maglumatlar bar.
19-njy Maýda Ženewada, BMG-nyň gurnamagynda doňuz dumewine garşy waksina işläp tapmak dogrusynda ýorite maslahat geçirildi. Oňa farmaseftika önumleri bilen iş salyşýan 30-a golaý iri kompaniyalaryň wekilleri gatnaşypdyr.
Birleşen Milletler guramasynyň baş sekretary Ban Ki Mun, derman öndurijilerden, öndurilmeli sanjymlaryň 10%-ni garyp ýurtlara bagyşlamagy sorady. 30 kompaniyadan 6-sy bolsa, garyp ýurtlara ýardam bermäge taýýardygyny aýdypdyr.
“Wirusa garşy global raýdaşlygy, bu kesele garşy waksinalaryň hem-de dermanlaryň hemmeler üçin elýeterli bolmalydygyny aňladýar” diýip Ban Ki Mun bu maslahatda eden çykyşynda aýdypdyr. Şeýle-de ol dünyäniň durli ýurtlarynyň hökumetlerini, waksina öndüriji kompaniýalar bilen bilelekde işleşmäge çagyrypdyr.
Şol bir wagytyň özunde, Bütindünýä saglyk guramasy, 7 milliarda golaý adamdan ybarat bolan dünýä ilatynyň hemmesini upjün edip bolmajakdygyny hem boýun aldy. Bu keselden gyrgynçylyk emele gelen ýagdaýynda, hut garyp ýurtlaryň ilatyndan köp adamyň heläk bolmagynyň mümkindigi çaklanyp, bu barada alada bildirildi.
15.06.2009
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk |


c: text/html

text:
2016-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda Türkmenistanyň "Halkbank" DTB-da nagt däl hasaplaşyklary amala aşyrýan terminalyň 12 müň 500-nji müşderisini we zähmet haky alynýan kartynyň 1 million 500 müňünji müşderisini sylaglamak dabarasy boldy.
Häzirki wagtda ýurdumyzda bank ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmek, müşderiler üçin amatlyklary ýokarlandyrmak maksady bilen yzygiderli işler alnyp barylýar. Hususy telekeçilik bilen, meşgullanýanlara bolsa ähli banklar bilen hyzmatdaşlyk saklamaga giň mümkinçilikler döredilýär. Bu günki sylaglanyş dabarasyndaky nagt däl hasaplaşyklary amala aşyrýan terminalyň 12 müň 500-nji müşderisi bolan Arslan Salyhow hem ýaş telekeçileriň biri. Ol Mary welaýatynyň Murgap etrabynyň Maru-Şahu-Jahan bazarynyň 54-nji dükanynda nagt däl hasaplaşyklary amala aşyrýan töleg terminalyny Türkmen-Türk paýdarlar täjirçilik bankynyň ylalaşygy esasynda ýola goýupdyr.
- "Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen, türkmen telekeçilerine ähli mümkinçilikler döredilip berilýär.Döredilýän mümkinçilik esasynda halkymyzda harydyň hem hyzmatyň ýokary derejesini hödürläp bilýäris. Men ýörite şertnama esasynda nagt däl tölegleri amala aşyrýan töleg terminalyny aldym we şeýle görnüşli terminallaryň 12 müň 500-nji müşderisi diýen ýörite sowgada mynasyp boldum. Bu töleg terminalynyň üsti bilen haryt alan müşderilerimiziň kart hasabyndan nagt däl görnüşli hasaplaşyklary geçirip bolýar. Şeýle amatlyklaryň döredilmegi müşderiler bilen ýokary derejede işlemäge ýardam edýär. Türkmen telekeçilerine döredip bilýän giň mümkinçilikleri üçin Hormatly Prezidentimize köp sag bolsun aýdýarys" - diýip, telekeçi Arslan Salyhow buýsanjyny beýan etdi.
Zähmet haky alynýan kartynyň 1 million 500 müňünji müşderisi bolan Aknabat Altyýewa hem bu bolýandygyny aýdyp, ýürek buýsanjyny şeýle beýan etdi:
- "Men "Dermanhyzmat" hususy kärhanasynda hasapçy bolup işleýärin. Biziň hususy kärhanamyz birnäçe ýurtlar bilen aragatnaşykda bolup, derman serişdelerini yzygiderli getirýär. Bu derman serişdeleri döwlet hem-de hususy dermanhanalara ýaýradylýar. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen, häzirki wagtda türkmen telekeçilerine uly üns berilýär we telekeçiligiň islendik ugry boýunça işlemäge şertler döredilýär. Şonuň bilen birlikde hem ýurdumyzyň bank ulgamynda , edara-kärhanalaryň hasaplaşyk kassalarynda işler ýokary derejede ýola goýlan. Şanly Garaşsyzlygymyzyň 25 ýyllygy mynasybetli "Halkbank" DTB-da geçirilen tegelek uly sana gabat gelen müşderileri sylaglamak dabarasynda hem men 1 million 500 müňünji müşderi boldum. Meniň zähmet hakyny alýan kartym şol belgä gabat geldi we şowly bije hökmünde sowgada mynasyp boldum. Şeýle şertleri döredip berýän Hormatly Prezidentimiziň jany sag, işleri rowaç bolsun!"
"Türkmenistan" gazeti

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly lukman! Meniň çagalarym bar. Özüm 30 ýaşymda. Meniň warikosele keselim bar. Çep tarapymda ýumurtgam juda kiçi. Geljekde warikosele keseliniň jynsy gurbatymyň peselmegine we buşukmagymyň kynlaşdyrmagyna getirmegi mümkinmi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Warikosele keseliniň gaýraüzülmesi höküminde önelgesizlik, ýumurtgajyklaryň kiçelmegi ýaly ýagdaýlary belläp bolar. Geljekde bu kesel buşukmanyň kynlaşmagyna getirmese hem, ýumurtgajyklaryň kiçelmegi (atrofiýasy) netijesinde erkeklik gormonynyň işlenilip çykmagynyň peselmegine we jynsy isleginiň üýtgemeginiň sebäbi bolup biler. 30 ýaşda bolsa ýumutgajyklaryň sagdynlygyny saklama örän wajyp bolup durýandyr. Bu babatda urolog lukmanynyň maslahatyny almak ýerlikli bolar.
Warikosele barada doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Warikosele: sebäpleri, alamatlary, gaýraüzülmeleri we bejergisi" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Sag boluñ!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetinde “Suw we sanitariýa” Wash ady bilen täze taslama öz işine başlady. Türkmenistanyň 11 serhetýaka etraplarynda amala aşyrylýan jemgyýetiň köpýyllyk, giňden ornaşdyrylan taslamasy bolan “Jemgyýetçilik saglygy goraýyşy we ilkinji kömek” taslamasynyň çäginde suw we sanitariýa meselelerini göz öňünde tutup, täze taslama üstünlikli ýerine ýetirilýär. Wash taslamasyny durmuşa geçirmekde, PHAST (jemgyýetiň gatnaşmagynda arassaçylygy we sanitariýany gowulandyrmak) usuly ulanylar. Bu usul ilatyň sanitariýa we gigiýena ýagdaýyny gowulandyrmak maksady bilen ilatyň arasynda keselleriň öňüni almak wagyz –nesihat işinde ulanylar. PHAST usulyny öwretmek üçin Aşgabat şäheriniň Aşgabat myhmanhanasynda maý aýynyň 12-17 –i aralygynda okuw trening geçirildi. Trening Halkara Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Federasyýasynyň eksperty Rebekka Kabura alyp bardy. Wash taslamasynyň durmuşa geçirilmegi ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň we ýerli dolandyryş edaralaryň wekilleriniň gatnaşmaklarynda amala aşyrylar. Şonuň üçin olaryň wekilleri şol treninga bilelikde gatnaşdylar we 6 günüň dowamynda geçirilen okuw –maslahatynda PHAST –yň usullary we gurallary öwrenildi. Geljekde Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda we Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda işleýän jemgyýetiň meýletinçileri üçin okuwlar gurnalmaly. Bu iki etrap taslamanyň ýerine ýetirijileri tarapyndan saýlandy we synag taslama hökmünde ýerine ýetiriler. Meýilleşdirilen Işiň üstünlikli amala aşyrylmagy Wash taslamasynyň beýleki etraplara hem girizilmegine uly itergi berer. Häzirki döwürde taslamanyň üstünde işleýän jogapkär hünärmenler, işi ýerine ýetirmek üçin degişli gollanmalary we görkezme esbaplary taýýarlaýarlar. Taslama 12 aýa niýetlenen.


text:
Pasyllaryň çalşygynda howanyň häli-şindi üýtgäp durmagy çaga bedenine belli bir derejede täsir edýär. Aýratyn hem, ýaş çagalaryň bedeniniň gowşaklygy olaryň dümewlemegine sebäp bolýar. Dümew näsag adam asgyranda, üsgürende, gürleşende howa-damja ýoly bilen sagdyn çagalara geçýär.
Çagalarda dümewleme alamatlary nemli bardalaryň gyzarmagy, burnuň dykylmagy, bedeniň gyzgynynyň ýokary galmagy bilen ýüze çykýar. Dümew çagalarda has agyr geçýär. Öýken sowuklamasy, dem alyş ýetmezçiligi ýüze çykýar. Dümewlän çaga köpçülik ýerlerine barmaly däl.
Dümewlän çaganyň hossarlary hökmany ýagdaýda maşgala lukmanyny öýüne çagyrmaly we lukmanyň maslahatyny doly we dogry berjaý etmeli. Hiç haçan çagalary özbaşdak bejermek bolmaýar. Dümewlän çaganyň bedeniniň gyzgyny kadalaşýança düşekde ýatyrmaly. Uly ýaşly çagalara limonly, bally çaýy, gyzgyn süýdi, itburundan, çopatelpekden taýýarlanan suwuklygy köpräk bermeli. Näsag çaganyň bolýan otagynda mikroblary ýok etmek üçin ýüzärligiň tüssesiniňem peýdasy uludyr. Derman serişdelerini lukmandan birugsat ulanmak maslahat berilmeýär.
Uly ýaşly çagalary dümewden saplamak üçin biziň öz topragymyzda ösýän dermanlyk otlardan taýýarlanan melhemler ulanylsa haýyrly bolar. Buýan kökünden taýarlanan çaýlar dümewi bejermekde giňden ulanylýar. Çaganyň bolýan otagynda sogan bilen sarymsagy dograp goýmaly. Çaganyň bolýan otagynyň içini arassa saklamaly we mümkin boldugyça, otagyň penjiresini açyp ýelejiretmeli. Dümewiň öňüni almakda bedenterbiýäniň, sportuň orny uly.
Sport bilen meşgullanýan çaganyň bedeni taplanyp, ýokanç kesellere garşy göreşmek ukyby ýokary bolýar. Şu berlen maslahatlary ýerlikli ulansaňyz, çagalary dümewden gorap bilersiňiz.
05 апреля 2013
peýdaly maslahatçylaryňyz üçin sag boluň,
05 апреля 2013
Häzirki wagt howanyň her hili öwüsýän wagty çagalara-da has täsirli bolýar,howanyň üýtgemegi bilen bahar pasly geldi, howa salkynlaşýar diýip özüňi howa aldatmaly däl sebäbi ýaz paslynda çagalar daşarda köpiräk oýnaslary gelýär şonuň üçin ene-ata öz çagalaryna bolan ünsi has artdyrmaly, haladym gowy


text:
“Türkmentelekom” Aşgabat Aziýadasynyň aragatnaşyk ulgamlarynyň üznüksiz işlemegini üpjün eder
Ýakyn günlerde Aşgabatda badalga aljak Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň we ony geçirmegiň möhüm düzüm bölegi aragatnaşyk we telekommunikasiýa ulgamynyň üznüksiz işlemegini üpjün etmekden ybaratdyr.
“Türkmentelekom” döwlet elektroaragatnaşyk kompaniýasy “Aşgabat 2017” oýunlarynyň resmi hyzmatdaşy bolmak bilen, ähli tapgyrlarda olary guramaga gönüden-göni we işjeň gatnaşýar. Kompaniýa birnäçe maglumat we kommunikasiýa hyzmatlaryny, şol sanda fiksirleme we öýjükli aragatnaşygy, maglumat binýadynyň ulgamyny we Internet elýeterliligini hem-de maglumatlaryň geçirilmegini, WI-FI, ykjam telefonlar üçin sim-kartalary hödürleýär.
“Türkmentelekom” Türkmenistanyň çäklerinde hereket edýän halkara, şäherara we ýerli aragatnaşygy üpjün edýän operatordyr. Koimpaniýa 40-dan gowrak daşary ýurt operatorlary hem-de aragatnaşyk kompaniýalary bilen işleýär. Mundan başga-da, kompaniýa Türkmenistanda dürli sport guramalaryna hem-de çärelere hemaýatkärlik goldawyny berýär. Hususan-da, “Türkmentelekom” “Altyn asyr” futbol toparynyň hemaýatkäri bolup çykyş edýär.
“Aşgabat 2017” oýunlarynyň myhmanlaryna we oňa gatnaşyjylara ýokary hilli häzirki zaman Internet hyzmatlaryny, ýerli telefon aragatnaşygynyň, öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň hyzmatlaryny, WI-FI hödürlemek üçin hemme zerur bolan enjamlar oturdyldy.
Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan “ashgabat2017.gov.tm” we “ashgabat2017.com” ýöriteleşdirilen Internet-portallarynyň işlemegi üpjün edilýär. Şeýle hem Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna bagyşlanylan poçta markalary çykaryldy.


text:
Täşli Gurbanow
Täşli Gurbanow 1934-nji ýylda Aşgabat şäherinde eneden dogulýar. Türkmen döwlet uniwersitetini, Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň ýanyndaky Jemgyýetçilik ylymlary akademiýasyny tamamlaýar. Türkmenistanyň Ýaşlar guramasynyň Merkezi Komitetinde, «Edebiýat we sungat» gazetiniň, «Türkmenistan kommunisti» žurnalynyň baş redaktory wezipelerinde işleýär. Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň başlyklygyna, Türkmenistan SSR Ýokary Sowetiniň deputatlygyna saýlanýar. Täşli Gurbanow zehinli ýazyjy, oňat ýolbaşçy hökmünde türkmen edebiýatynyň ösmegine uly goşant goşýar. Edebiýatda onuň öz ýol-ýodasy, öz döredijilik keşbi bar. Türkmen edebiýatyna liriki prozanyň ornaşmagynda, ösmeginde onuň hyzmatlary bellenmäge mynasypdyr. Ýazyjynyň çuňňurlirizme ýugrulan, mahmal ýaly ýumşak, iňňän çeper dilde ýazylan proza eserlerini okyjylar gyzgyn garşyladylar. Täşli Gurbanow poeziýa žanrynda-da yzygider çykyş etdi. Şeýle-de bolsa, onuň prozasy-da poeziýasyndan üzňe däldi. Dünýäni, ynsan gatnaşyklaryny, tebigat gözelli gini şahyrlarça duýmak, beýan etmek ukyby onuň prozasyna-da oňaýly täsir edipdi. Şeýle bolansoň, ýazyjynyň proza eserleri şahyranalygy, akgynlylygy bilen tapawutlanýardy.
Täşli Gurbanow prozada Berdi Kerbabaýewiň, N. Saryhanowyň, A. Durdyýewiň hekaýa, nowella döretmek däplerini dowam etdirýär.Täşli Gurbanowyň «Ýaz damjalary» (1962) atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy edebiýatymyza özboluşly bir zehiniň gelip goşulandygynyň buşlukçysy boldy. Ýygyndyda ýerleşdirilen hekaýalarda oba adamlarynyň zähmeti, olaryň aň–düşünjelerinde bolup geçýän özgerişler özüne çekiji, lezzet berýän liriki äheňe ýugrulyp beýan edilýärdi. Ýazyjynyň «Tylla ýüzük» (1964) atly ikinji hekaýalar ýygyndysy hem köpleriň göwnünden turdy. Bu ýygyndyda onuň söýgüli žanrynda ep-esli kämilleşendigi mese-mälim duýulýardy. Ýazyjy kitapda ýerleşdirilen «Tylla ýüzük» hekaýasynda ýönekeýje çeper detalyň üsti bilen ençeme adamyň gylyk-häsiýetlerini iňňän täsirli formada açyp görkezýär. Aýratyn-da, olardan Salawat atly adamyň keşbi has hem özüne çekiji. Onuň keşbinde ajy gülkini-de, mylaýym ýumory-da görmek bolýar. Ýazyjy kiçijik çeper detalyň üsti bilen uly manyny täsirli ýüze çykarmagy başarýar, hekaýalarynda çuňňur adamkärçilikli, üýtgeşik mähirli ynsan keşplerini döredýär. Ýazyjynyň «Iň soňky damja» hekaýasyndaky Gülsoltan hut şu zeýilli adamlardandyr. Myhmanhanada işleýän Bibi eje özüniň kiçijik wezipesinde iňňän uly jogapkärçilik duýýar. Ol ýürekke sellidigine garamazdan, myhmanlara ýokary derejede hyzmat etmegi özüniň borjy hasaplaýar. Özüniň janyny howp astynda goýup, iň sonky dermanyny ölüm bilen ýaka tutuşýan myhmana berip, ony halas edýär. Gülsoltan ejäniň belent adamkärçiligi, uly ene ýüregi okyjyda güýçli täsir galdyrýar. Ýazyjyyň «Täçmahal», «Nilam» ýaly hekaýalarynda dostlukly hindi halkynyň durmuşyndan söz açylýar. Ol hekaýalary okanyňda, hindi topragynyň hoştap ysy burnuňa urýar, hindi mukamynyň gamgyn owazy gulagyňa gelýär. Bu hekaýalarda sada hindi ýigidi Mahtabyň, aýdymçy gyz Nilamyň tolgundyryjy keşpleri döredilipdir. Garyp ýigit Mahtabyň kalbynda bet gazanja, haram baýlyga, pullar dünýäsine ýigrenç, päk zähmete, arassa ýaşaýşa uly söýgi joşýar. Täşli Gurbanow nowella žanrynda hem yzygider kämilleşýär. Onuň nowellalarynda gahrymanlaryň ruhy ahwalatlaryny suratlandyrmaga aýratyn üns berilýär. Ol «Oglumyň doglan güni» nowellasynda ruhy garşylyklary çuň suratlandyrmak bilen, gahrymanynyň kalbynyň töründe gizlenip ýatan uly adamkärçilik sypatlaryny ýüze çykarmagyň ebeteýini tapýar. Ýazyjy hekaýalarynda, nowellalarynda durmuş hakykatyny ýuwmarlamakdan, ýeňil, gülala-güllükli çözgütlerden gaça durýar. Şonuň üçin ýazyjy öň ençeme gezek işlenen temalardan-da täze, şowly eserler döretmegi başarýar. Sebäbi ýazyjy öň sürçegi çykan taýýar galypdan däl-de, hakyky durmuşdan ugur alýar. Muny onuň «Ýalňyz ülje agajy» nowellasy-da aýdyň tassyklaýar. Täşli Gurbanow hekaýalaryna uly many bermäge, ony döwrüň möhüm meseleleri bilen baglanyşdyrmaga aýratyn üns berýär. Ýazyjynyň «Galoşly adam» hekaýasy uruş döwründe tylda bolan wakalar hakda gürrüň berýär. Emma ol bizi şu günüň iňňän jygba-jygly meseleleri hakda, ynsany hakyky ynsan edýän sypatlar hakda oýlanmaga mejbur edýär. Hekaýanyň esasy gymmaty-da şunda. Hekaýa çuň gizlin manyly. Onuň mazmuny gönüden-göni hekaýada şekillendirilýän wakalardan giň. Ýazyjy bet şöhrata kowalaşýan, kellesi humarly näkesiň öz hereketlerini akylly başly seljermän, düzedip bolmajak pajygany döretmeginiň mümkindigini iň täsirli görnüşde nygtap görkezýär.Täşli Gurbanow ençe powestleriň awtorydyr. Inçe lirizme, çuňňur psihologizme ýugrulan ol powestlerde döwrüň möhüm meseleleri gozgalýar. Ýazyjy, aýratyn-da, ýaşlaryň keşplerine uly üns berýär. Ýaşlaryň durmuşdaky öz orunlaryny tapyşy, söýgi, maşgala meseleleri ol eserleriň esasy özenini emele getirýär. Ýazyjy söýgi, maşgala meselelerini öz-özlügindäki zat hökmünde suratlandyrmaýar. Olary päk zähmet bilen baglanyşdyrýar, gahrymanlarynyň ajaýyp häsiýetlerini açyp görkezmäge tabyn edýär. Bu babatda ýazyjynyň «Sary gül» powesti aýratyn üns bermäge mynasypdyr. Eseriň baş gahrymany ýaş lukman Arslan oba gyzy Melikäni päk ýurekden söýýär. Eserde gahrymanyň şu duýgusy onuň jemgyýetçilik ähmiýetli, öňdebaryjy ýaşlara mahsus ajaýyp häsiýetlerini açyp görkezmäge hyzmat edýär. Arslan arassa söýginiň hatyrasyna ýokary mekdepde işlemekden-de el çekip, güneşli ýurdumyzyň iň çet künjeklerinden biri bolan Çynarly obasyna amatsyz şertlerde işlemäge barýar. Arslan oba gelensoň, diňe öz söýgülisiniň töwereginde pelesaň urup ýörmän, obada saglygy goraýyş hyzmatyny gowulandyrmak, tebipsumaklaryň täsirine düşen käbir adamlaryň aň-düşünjelerini terbiýelemek ugrunda gaýduwsyz göreşýär. Ýazyjy gahrymanynyň ugurta pyjylygyny, öz käriniň öňündäki jogapkärçiligini görkezmek üçin agramly çeper detallary, ähmiýetli wakalary ýerlikli ulanmagy, täsirli suratlandyrmagy başarýar. Rahmanberdiniň aýaly ýaş üstünde ölüm bilen ýaka tutuşýar. Köne garaýyşlardan halas bolmadyk Rahmanberdi bu ýagdaýy Arslana aýtmagy, erkek lukmany aýalynyň ýanyna goýbermegi barypýatan namys hasap edýär. Arslan erjellik bilen öýe girjek bolanda, Rahmanberdi oňa: «Şol içerik girdigiň, öýdäkini özüň aýal edinersiň…» diýýär. Emma Arslanyň tutanýerliligi bilen Rahmanberdiniň aýalynyň jany halas edilýär. Ýaş lukman Arslanyň şeýle aýgytly hereketleri oba adamlaryna uly täsir edýär. Rahmanberdi ýalylaryň köne düşünjeden halas bolmagyna, olaryň lukmanyň hyzmatyna dogry düşünmegine sebäp bolýar. Eserde Arslan işjeň durmuş ýörelgeli, zähmetsöýer gahryman hökmünde örboýuna galýar. Obanyň medisina punktuny (saglyk öýi) tertibe salmakda, ony adamlaryň gelim-gidimli ýerine öwürmekde uly tutanýerlilik görkezýär. Ol söýgi meselesinde-de Nedir ýaly «garaçomaklaryň», dili ne bat berip ýören şugulçy aýallaryň garşylyklaryny ýeňip geçýär. Powestde päk göwünli, inçe duýguly, çaga ýaly sada Melikäniň keşbi-de şowly çykypdyr. Onuň päk söýgä wepalylygy, ýokary adamkärçiligi janly ýagdaýda täsirli açylyp görkezilýär. Ýazyjy ynsan duýgularyny, tebigat gözelligini çuňňurlirizme ýugrup suratlandyrýar. Tebigat gözelligi ýazyjynyň galamynyň astynda janlanýar. Ol gahryman bilen, okyjy bilen gürleşýär. Onuň tebigaty, gözelligi söýmek duýgularyny oýarýar. Ýazyjy gahrymanlaryň gepleşiklerini-de ussatlyk bilen beýan edýär. Powestde ýaşulularyň düzzüm oýnaýan pursadynda birnäçe adamlaryň özara gürrüňleri getirilýär. Emma olar mesawy gürrüňler bolman, gahrymanlaryň häsiýetlerini açyp görkezýär. Az salymlyk gürrüňlerinden olaryň nähili adamlardygy duýlup dur. Täşli Gurbanow powestlerinde ýaşlary öz ykballary, öz bagty ugrunda göreşmäge, durmuşsöýüji, ruhubelent bolmaga çagyrýar. Emma ýazyjy özüniň bu pikirini gönümel däl-de, dürli röwüşde ýüze çykarýar. Bu babatda ýazyjynyň «Armanym» powesti üns bermäge laýykdyr. Bu eserde-de ýaşlaryň söýgüsi, zähmeti hakda gürrüň gozgalýar. Eseriň ýaş gahrymanlary Nurmyrat, Hurma gerekli wagtynda özleriniň bagty, ykbaly ugrunda aýgytly göreşmän, hossarlarynyň köne, yzagalak, zyýanly düşünjeleriniň öňünde durup bilmän, kyn ýagdaýa düşýärler. Özleriniň söýmeýän, halamaýan adamy bilen durmuş gurýarlar. Emma päk söýgüsiz hakyky durmuşyň bolup bilmejekdigi düşnükli. Bu hakykata olar özleriniň ajy durmuş tejribesinde aýdyň göz ýetirýärler. Binýatsyz jaý ýaly, bularyň söýgüsiz guran maşgalasy bozulýar. Ýaşlar öz wagtynda göreşmän, armanly galýarlar. Şeýle bolansoň, ýaşlar özleriniň hakyky söýgüsine ýetmek üçin täzeden tijenmäge, dogumly herekete başlamaga mejbur bolýarlar. Ýazyjynyň gozgaýan meselesiniň ahlak manysy, onuň ýaşlara berýän sapagy uly. Ol bu ýerde okyjylary powest däki gahrymanlaryň ýalňyşlaryny gaýtalamazlyga, öz bagty ugrunda deslapdan aýgytly göreşe girişmäge çagyrýar. Ýazyjynyň «Torgaý» powestinde-de ýaş adamyň kemala gelşi, onuň durmuşdaky öz hakyky ornuny tapyşy hakda söz açylýar. Powestiň baş gahrymany oba oglany Aýly Permanow. Ol uniwersitetiň giriş synaglaryndan geçip bilmeýär. Emma arly-namysly oba oglany bu ýagdaý sebäpli ruhdan düşüp oturybermeýär. Ol şäher gurluşykçylarynyň arasyna düşýär. Ençeme kynçylyklary, päsgelçilikleri ýeňip geçmek bilen, durmuşdaky hakyky ýoluny, öz bagtyny tapýar. Agzybir gurluşykçylaryň, Andreý Matweýewiç, Rawil Nigmatullin ýaly öňdebaryjy işçileriň tälimi, dostlukly goldawy netijesinde Aýlynyň aň-düşünjesinde, dünýägaraýşynda düýpli özgerişler bolup geçýär. Onda özüne ynamlylyk, öz mertebesine sarpa goýmak, işçi buýsanjy ýaly ajaýyp sypatlar terbiýelenýär. Ilki ejizligi sebäpli Aýla «torgaý» diýlen bolsa, soňundan ol söýgülisi Aýjahan aýtmyşlaýyn «laçyn» adyna eýe bolýar. Professoryň gyzy Aýjahan bilen söýgi gatnaşyklarynda–da Aýlynyň päklik, birsözlülik, wepalylyk ýaly gowy sypatlary aýdyňlaşýar. Hut şeýle sypatlary bilen ol läligräk ösdürilen Aýjahanyň hem duýgy-düşünjesine uly täsir edýär. Powestdäki Aýjahan hem ahlak gözelligi, öz ykbalyny özi çözmek ugrundaky edýän aýgytly hereketleri bilen ýatda galýar. Täşli Gurbanow körpeleriň durmuşyndan hem ençeme goşgulardyr hekaýalary döretdi. Ýazyjynyň çagalara bagyşlap döreden «Uzak ýyllar», «Dagda dikilen baýdak» powestleri çeper eserleriň bäsleşiklerinde baýrakly orunlara mynasyp boldy. Ýazyjynyň «Uzak ýyllar» powestinde urşuň gazaply ýyllarynda tylda çagalaryň alyp baran işleri, isleg-arzuwlary, olary ýowuz döwrüň taplaýşy täsirli suratlandyrylýar. Täşli Gurbanow meşhur sazanda Mylly Täçmyradowa bagyşlanan «Mukamlar başy» poemasyny we köp sanly goşgulary döredýär. Ol goşgularyň ençemesine kompozitorlar tarapyndan saz döredilip, olar köpçüligiň söýüp diňleýän aýdymlaryna öwrüldi.
Täşli Gurbanow dramaturg hökmünde-de özüni tanatdy. Onuň «Ýürek ody», «Söýgi mertebesi», «Gara saçlar», «O dünýä syýahat» atly pýesalary tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylandy. Ýazyjynyň eserleri uly tiraž bilen Moskwada rus dilinde ençeme gezek neşir edildi. Täşli Gurbanow rus ýazyjylary A. M. Gorkiniň, A. Tolstoýyň, A. Gaýdaryň we beýleki daşary ýurt ýazy jylarynyň birnäçesiniň eserlerini türkmençä terjime etdi.


text:
22- ýyllyk Türkmenistan Bitaraplyk bayramynyz gutly bolsun!
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň baştutanlygynda Garaşsyz, hemişelik Bitarap
Türkmenistan Diýarymyzyň her bir güni parahatçylyga, asudalyga beslenýär. Her bir ynsanyň durmuşynda bolup
geçişi ýaly, halkyň, döwletiň ykbalynda hem ýatdan çykmajak pursatlar, wakalar bolup geçýär. Şeýle wakalaryň
biri hem gün-günden ösýän, özgerýän ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesini almagydyr. Bu barada hormatly
Prezidentimiz: «Bitaraplyk taglymaty mähriban Watanymyzyň beýik geljeginiň şanyna döredýän we gurýan
merdana, bagtyýar halkymyza ýeňişleri gazanmaga ruhy güýç berýär hem-de halklaryň arasynda
parahatçylygyň, özara düşünişmegiň we ynanyşmagyň ýola goýulmagyna oňyn täsir edýär» diýip belleýär.
Türkmen halkynyň gadymdan gelýän hoşniýetlilik, parahatsöýüjilik, ynsanperwerlik häsiýetleri we däpleri
döwletimiziň oňyn Bitaraplyga esaslanýan daşary syýasatynyň özeni bolup durýar. Halkara hyzmatdaşlygyny
ösdürmekde we umumadamzat ösüşlerine dahylly meseleleriň oňyn çözgütlerini tapmakda milli Liderimiziň
alyp barýan syýasaty dünýä bileleşigi tarapyndan goldanylýar. Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasy bilen
işjeň hyzmatdaşlyk alyp barýar. 1992-nji ýylyň 2-nji martynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş
Assambleýasynyň 46-njy sessiýasynyň 82-nji mejlisinde Türkmenistanyň bu Guramanyň deňhukukly agzalygyna
kabul edilýändigi hakynda karar kabul edildi.Agza ýurtlaryň her biri Birleşen Milletler Guramasynyň
Tertipnamasynda beýan edilen, halkara gatnaşyklarynyň esasy ýörelgelerine esaslanýan şertleri öz. üstüne borç
edip alýar.Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 69-njy mejlisinde Türkmenistanyň
Bitaraplygynyň ikinji gezek, özem 193 döwlet tarapyndan ykrar edilýändigi baradaky hem-de 71-nji
maslahatynda 12-nji dekabry Halkara Bitaraplyk güni diýip yglan etmek baradaky Rezolýusiýalar biragyzdan
kabul edildi. Munuň özi Türkmenistanyň parahatçylyk söýüjilige, oňyn Bitaraplyga eýerýän daşary syýasatynyň
bütin dünýä ýüzünde ykrar edilmegidir. Indi 22 ýyl bäri türkmen topragynda Bitaraplyk güni her ýyl dabaraly
ýagdaýda şowhunly, şagalaňly bellenilýär. Goý, toý-baýrama beslenen Diýarymyz güllesin, össün! Başlarymyzyň
täji, gözlerimiziň röwşeni bolan Bitarap türkmen döwletimiziň ömri dowamat-dowam bolsun! Ümmülmez älem
giňişliginde türkmeniň mertebesiniň has-da belende göterilmegi ugrunda tagallalar edýän hormatly
Prezidentimiziň başy dik, jany sag bolup umumadamzat bähbitli beýik başlangyçlary, döwletli tutumlary hemişe
rowaç alsyn! Dünýä Türkmenleriniň Ynsanperwer Birleşiginiň Prezidenti “Arkadaga şöhrat!” hormatly
Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň .
Sizi Türkmenistanyň milli baýramy — hemişelik Bitaraplygymyzyň 22- ýyllyk şanly baýramy bilen
ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Goý, Garaşsyz, hemişelik Bitarap döwletimiziň Ýer ýüzündäki at-abraýy, şan-şöhraty has-da
belende galsyn! Size berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, alyp barýan jogapkärli işleriňizde uly
üstünlikleri Türkmenistanymza Watanymyzyň ulydan uly Ösüşler arzuw edýärin!
Dr.Muhtar FATİH
Suriye Türkmen Doktorlar Birliği
Syrian Turkmen Doctors Association
Facebook Hesabınızla Yorum Yapabilirsiniz
BENZER HABERLER
KÖŞE YAZARLARITüm Yazarlar
-
Milli mentalitet, türk törəsi, yaxud milli dəyərlər?! Əslində necə deyilməlidir? Aynur Talıblı
-
Kengerler.. Sümer Medeniyetini Kuran Türk Boyu Aziz Dolu Atabey
-
-
-
Täze 2018 ýyl baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýarys! Uzman Dr. Muhtar Fatih
-
-
NASIL AHMET AQAY DED MOROZNIÑ(AYAZ BABA) PABUCUNU DAMĞA ATQAN Muhamed Ali SULAYMANOV
-
-
MEHMET AKİF DÜNYADA DÜRÜSTLÜĞÜN ANITI VE SİMGESİDİR Prof. Dr. Nazif Gürdoğan
-
Nakam-İsmayıl bəy Hacı Məhəmməd bəy oğlu və yaxud Səid Ünsizadənin milli mətbuat uğrundakı mübarizəsində inandığı və güvəndiyi əqidə dostları Nazim Nasreddinov
-
-
TÜRKMENİSTANDA EVLİLİK ÖNCESİ DÜĞÜN HAZIRLIKLARI Dr.Shurubu kayhan


text:
Bilşimiz yali her wagt oglanlar gyzlara teklip edyar.Emma köplenç islemeyan oglanlar hem teklip edyar.Gyzlaryn oglanlarynky yali seçip,yanina barip aydip bilmek mümkinçiligi az.Ya utanar ya-da özüne gurur meselesi görer.Emma oglanlar islan gyzyna baryp söygüsini aydip biler.Gyzyn halan oglani gelip söyyanligini aytmasa gyz name etmeli? Gyzlarda saylama şansy azrakmyka diyip pikir etyan.Halan oglanyna halayanlygyny içinde saklap gezmek öran kyn.Türkmenistanda köplenç gudaçylyk bilen durmuşa çykylyar.Tanamadyk oglanyna durmuşa çykmak samsyklyk diyip düşünyardim.Emma köp joralarym gudaçylyk bilen durmuşa çykdylar.We durmuşunun gowylygyny aytyar.Emma okuwly gyzlaryn düşünjeleri kan bir beyle dal.Olaryn düşünjeleri oglany gowy tanap son durmuşa çykmak.Diyeli bir oglan seni halayar,senem ony halayan.Emma oglan hiç hili ön adim adenok.Söyyanligini açilip bilenok.Haçana çenli garaşyp gezmel bolyar gyz?Eger söyyanligini aydip bilmeyan bolsa bu nahili oglan bolyar???
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Sonunda, utanmanjyk yazip bilmani basharanyn uchin !!"


text:
Ir wagtlar kürteler şu günlerki kürtelerden uzynrak we giňräk biçilerdi. Nagyşlary ýerbe-ýer, örän inçe keşdelenerdi. Kürteler peti gowşap göwşülleşse-de, görküň öýi kimin başa täç edilip bürenilerdi. Synçylaryň belleýşine görä, kürteleriň giňliginde-de uly many bardy.
Goýy garaýaşyl reňkli kürtelik keteniden boýy 2 metr 14 sm parçany kesip almaly we ketenini dikligine iki epläp, gerşini sypap, ýakanyň arka giňligini 15 sm bellemeli. Onsoň tikin parhyny hasaba alyp, ini 12 sm, boýy 2 metr 30 sm keşde ýakalyk biçmeli. Keşde ýakalygy tutuş biçmek keşdeçiler üçin hem has amatlydyr.


text:
ÝARAGLY GÜÝÇLERIŇ HARBY BÖLUMLERI ÜÇIN HALKARA YNSANPERWERLIK HUKUGY BOÝUNÇA
MODUL
Tema: Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň düzüm birlikleri. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň esas goýujy ýörelgeleri. Nyşanlar.
Maksady: Seminara gatnaşyjylary Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň düzüm birlikleri, Gyzyl Haçyň Halkara Hereketiniň, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara Federasiýasynyň, Gyzyl Haç ýa-da Gyzyl Ýarymaý milli jemgyýetleriniň alyp barýan iş ugurlary, Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň (TGÝMJ) ynsanperwerlik işi, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň taryhy bilen tanyşdyrmak.
Wezipe:
1. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketi barada maglumat bermek.
2. Diňleýjileri Hereketiň düzüm birlikleriniň işiniň esasy ugurlary hem-de Hereketiň esas goýujy ýörelgeleri bilen tanyşdyrmak.
3. TGÝMJ-i we onuň esasy iş ugurlary, Hereketiň düzüm birlikleriniň özara hyzmatdaşlygy baradaky habarlylygy ýokarlandyrmak.
4. Diňleýjileri Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary, “Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlaryny goramak we peýdalanmak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny bilen tanyşdyrmak.
Maksatlaýyn topar: harby gullukçylar.
Usullar: leksiýa, kompýuterli tanyşdyryş çäresi.
Garaşylýan netije: harby gullukçylar Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý halkara Hereketiň düzüm birlikleriniň her biriniň işiniň ugurlary hakda, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň dörediliş taryhyny, olaryň dogry peýdalanylyşyny hem-de TGÝMJ-niň alyp barýan esasy iş ugurlary barada bilýärler.
Sapagyň meýilnamasy:
1. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketiniň düzüm bölekleri.
2. TGÝMJ-niň ynsanperwerlik işi.
3. Halkara ynsanperwerlik hukugy hakynda düşünje.
4. Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary.
Wagt: 2 sagat.
Sapak. Giriş.
1. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara
Hereketiniň düzüm bölekleri
Sapagy alypbaryjy sapagyň temasyny, onuň maksadyny yglan edýär. Alypbaryja Hereketiň her bir düzüm birliginiň aýratynlygyny we döwletiň Hereketdäki ähmiýetini mahabatlandyrmak şöhlelendirýär. Diňleýjilere her bir düzüm birligiň öz mandatynyň bardygyny we beýlekiniň işini gaýtalamaýandygyny düşündirmek zerurdyr. Şonuň ýaly-da Hereketiň işiniň durmuşa geçirilmegi üçin möhüm kararlaryň kabul edilmeginde döwletiň roluny we borçnamalaryny görkezmek möhümdir.
Sapagy alypbaryjy Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň gurluşy bilen baglanyşykly slaýdy görkezýär we şol boýunça Hereketiň her bir düzüm birliginiň maksadyny we işini düşündirýär.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketi üç sany düzüm böleginden: Gyzyl Haçyň Halkara Komitetinden, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasyndan, Milli jemgyýetlerden ybaratdyr. Bu düzüm birlikleriň her biriniň özüne mahsus iş ugurlary bar. Olaryň her biriniň mandatyna we işine seredeliň:
1. Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti ähli Gyzyl Haç Hereketini esaslandyryjydyr we bu Hereketiň esasy düzüm birlikleri bolup durýar. Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti tarap çalmaýan, bitarap we garaşsyz guramadyr, onuň ynsanperwer maksatlary we wezipeleri urşuň hem-de ýurduň içindäki zorlukly ýagdaýlaryň pidalarynyň ömrüni hem-de mertebesini goramakdan, olara kömek bermekden ybaratdyr.
Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti dawaly ýagdaýlarda ynsanperwerlik kömegini bermek boýunça Hereketiň durmuşa geçirýän işlerine ýolbaşçylyk edýär hem-de ony sazlaýar. Ynsanperwerlik hukugyny we köptaraply ynsanperwerlik ýörelgelerini wagyz etmek we berkitmek bilen, Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti adamyň ejir çekmeginiň öňüni almaga çalyşýar.
1863-nji ýylda esaslandyrylan Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň hem-de Gyzyl Ýarymaýyň başlangyjydyr. Ol halkara jemgyýetçiliginden alnan aýratyn ygtyýarlyklara (mandata) eýedir:
· Söweşýän taraplaryň arasynda bitarap araçy hökmünde çykyş edýär.
· Halkara ynsanperwerlik hukugyny wagyz edijidir we saklaýjydyr.
· Ýaragly dawalaryň, ýurduň içindäki içerki tertipsizlikleriň we zorlugyň pidalaryny goramaga we olara kömek bermäge çalyşýar.
Gyzyl Haç Halkara Komitetiniň esasy iş ugurlary:
· Gözleg boýunça merkezi agentligi;
· Azatlykdan mahrum edilenleri, harby tussaglary, syýasy tussaglary görmäge barmak;
· Dawalaryň pidalaryna ynsanperwerlik kömegini bermek;
· Dawalaryň pidalaryna saglygy goraýşyň ulgamynda kömek bermek;
· Halkara ynsanperwerlik hukugy we Gyzyl Haç Halkara hereketi baradaky bilimleri ýaýratmak.
II. Hereketiň ikinji düzüm birligi Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasydyr.
Halkara Federasiýasynyň esasy maksady: betbagtçylykly hadysalar we weýrançylyklar döwründe adamlaryň ejir çekmekleriniň öňüni almak we ýeňilleşdirmek üçin harby däl häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň pidalaryna kömek bermekdir.
Gyzyl Haçyň Halkara Komitetinden tapawutlylykda Halkara Federasiýa parahatçylykly döwürde iri tebigy we tehnogen weýrançylykly ýagdaýlarda, epidemiýalarda ýa-da, beýleki ýurtlaryň milli jemgyýetlerinden alnan ynsanperwerlik kömeginiň utgaşdyrylmagyny amala aşyryp, hereket edýär.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň işiniň esasy ugurlary:
1. Milli jemgyýetler üçin hemişelik aragatnaşyk edarasydyr we olara zerur bolan kömegi berýär.
2. Her bir ýurtda degişli şertlerde Milli jemgyýetiň döredilmegine hem-de olaryň ösmegine ýardam edýär.
3. Tebigy betbagtçylyklaryň we weýrançylyklaryň ähli pidalaryna kömek berýär hem-de Milli jemgyýetlere betbagtçylykly ýagdaýlarda işi taýýarlamaga kömek edýär.
4. Ilatyň saglygyny goramaga we durmuş üpjünçiligine gönükdirilen işde Milli jemgyýetleri höweslendirýär hem-de olaryň gatnaşmagyny utgaşdyrýar.
5. Milli jemgyýetlere öz hatarlaryna täze agzalary çekmäge we olara Hereketiň ýörelgelerini hem-de ideallaryny öwretmäge kömek edýär.
6. Gyzyl Haçyň Halkara Komitetine halkara ynsanperwerlik hukugy we Milli jemgyýetleriň arasynda esas goýujy ýörelgeleriň ýaýradylmagyna ýardam edýär.
III. Hereketiň esasy düzüm birlikleriniň biri Gyzyl Haçyň ya-da Gyzyl
Ýarymaýyň Milli jemgyýetleridir
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleriniň umumy maksady Ženewa Konwensiýasynda beýan edilişi ýaly, ýaragly çaknyşyklaryň pidalaryna kömek bermek boýunça, şeýle hem tebigy betbagtçylyklarda we beýleki adatdan daşary ýagdaýlarda asla tarap çalmazdan hereket edip, adamlaryň hasratynyň öňüni almak we ýeňilleşdirmek.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleri harby döwürdäki ýaly parahatçylyk döwründe-de hereket edýärler. Islendik Milli jemgyýetiň birinji derejeli wezipesi urşuň we beýleki adatdan daşary ýagdaýlaryň pidalaryna ynsanperwerlik kömegini bermekden, parahatçylykly döwürde bolsa olara taýýarlanmakdan: meýletinçileri toplamakdan we okatmakdan, “aýratyn döwre” ammarlary taýýarlamakdan, dürli durmuş maksatnamalaryny düzmekden we durmuşa geçirmekden: ilatyň has hemaýata mätäç gatlaklaryna (köp çagaly, az üpjünçilikli maşgalalara, hossarsyz ýeke garrylara, ýetim çagalara, maýyplara) kömek bermekden ybaratdyr.
Hereketiň düzüm birlikleriniň arasyndaky bilelikdäki iş Hereketiň Tertipnamasy we içki ylalaşyklar esasynda amala aşyrylýar.
2. Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň
(TGÝMJ) ynsanperwerlik işi
TGÝMJ-niň - esasy maksatlary adamyň jebir çekmeginiň öňüni almak we ýeňletmekdir; adam ömrüni we saglygyny goramakdyr; milleti, teniniň reňki, jyns alamatlary, sosial gelip çykyşy, dini, dili, raýatlygy, syýasy garaýyşlary ýa-da haýsydyr başga alamatlary boýunça hiç hili kemsitmelere ýol bermezden, adamyň mertebesine hormat goýulmagyny üpjün etmekdir.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti 1926-njy ýylyň martynda döredildi. 1991-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň işi SSSR-iň Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň bileleşiginiň düzüminde amala aşyryldy.
1992-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli karary bilen Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti özüniň işini Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň ýörelgelerine laýyklykda amala aşyrýan, Türkmenistanyň çägindäki ýeke-täk, jemgyýetçilik, özbaşdak gurama diýip ykrar edildi.
1992-nji ýylyň aprelinde Türkmenistan 1949-njy ýylyň Ženewa Konwensiýalarynyň 4-sine we olara Goşmaça Teswirnamalara (1977-nji ýyl) goşuldy.
Bularyň hemmesi Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň Gyzyl Hajyň Halkara Komiteti tarapyndan resmi taýdan ykrar edilmegi üçin hukuk esaslaryny döretdi. 1995-nji ýylda bolsa TGÝMJ Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň Halkara Federasiýasynyň deňhukukly, 164-nji agzasy boldy.
Ženewa konwensiýalarynda oňa gatnaşyjy döwletleriň bu konwensiýalaryň tekstlerini ilatyň arasynda ýaýratmak barada borçnamalary öz üstlerine alýandyklary görkezilýär.
2001-nji ýylyň 7-nji iýulynda “Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmak we goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. TGÝMJ Türkmenistanyň çäginde Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlaryny peýdalanmak boýunça düzgünleri düşündirmek bilen, döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralaryna Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlarynyň bikanun peýdalanylmagynyň öňüni almak we ýol bermezlik meselelerinde ýardam berýär. “Tiz kömek” ulaglarynda öň peýdalanylan Gyzyl Haç belgisi Türkmenistanda kabul edilen saglygy goraýşyň nyşany bilen çalşyryldy.
2011-nji ýylyň awgustyndan başlap TGÝMJ-i Türkmenistanyň Adam hukulary babatda halkara borçnamalarynyň we halkara ynsanperwer hukugynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek toparynyň agzasydyr. Bu Toparyň agzasy bolmaklyk Milli jemgyýete Halkara ynsanperwerlik hukugy baradaky bilimleri ýaýratmakda döwlet gurluşlary bilen bilelikde hereket etmek üçin giň mümkinçilikler açýar.
TGÝMJ-i öz döwletiniň işjeň kömekçisi bolup, Jemgyýetiň ynsanperwerlik işiniň esasynda ilata adatdan daşary ýagdaýlarda kömek bermek, saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, şonuň ýaly-da, Halkara Ynsanperwerlik hukugy hem-de Hereketiň esas goýujy ýörelgeleri hakyndaky bilimleri ýaýratmak bolup durýar.
TGÝMJ-niň esasy iş ugurlary:
· sanitar-aň-bilim işlerini geçirmek, ilatyň has goraga mätäç gatlagyny durmuş taýdan goldamak, dürli keselleriň, şol sanda inçekeseliň, neşekeşligiň hem-de WIÇ/SPID-iň öňüni almak arkaly ýurdumyzyň raýatlarynyň saglygyny goramakda döwlet edaralaryna ýardam etmek;
· dürli ýagdaýlarda lukmana çenli ilkinji kömek bermek endiklerini öwretmek;
· ýaş nesli türkmen halkynyň gözbaşlaryny gadymdan alyp gaýdýan rehimlilik, duýgudaşlyk we ýakynyňa kömek goluny uzatmak ýaly iň gowy däpleriniň ruhunda terbiýelemek;
· ilata adatdan daşary ýagdaýlarda we tebigy betbagtçylyklarda özüňi alyp barmagyň düzgünlerini öwretmek;
· jemgyýetçiligiň arasynda Halkara ynsanperwer hukugy hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketiniň esasy ýörelgeleri hakynda bilimleri ýaýratmak;
· taryhyň pajygaly wakalary, tebigy betbagtçylyklar we beýleki adatdan daşary ýagdaýlar netijesinde jyda düşen dogan-garyndaşlary gözläp tapmak bolup durýar.
Sapagy alypbaryjy gatnaşyjylara TGÝMJ baradaky wideoroligi görkezýär.
3. Halkara ynsanperwerlik hukugy hakynda düşünje.
Alypbaryjy seminara gatnaşyjylardan olaryň halkara ynsanperwerlik hukugy baradaky düşünjelerini soraýar.
Halkara ynsanperwerlik hukugy (HYH) Bu ýaragly dawalaryňpidalaryny goramaga gönükdirilen halkara kadalar bolup durýar.
Halkara ynsanperwerlik hukugy haçan ulanylýar?
Halkara ynsanperwerlik hukugynyň kadalary iki ýagdaýlarda hereket edýär:
· iki, ýa-da mundan köp döwlet gatnaşýan halkara ýaragly dawalarda;
· bir döwletiň çäginde bolup geçýän ýaragly dawalarda (mysal üçin, hökümet goşunlary bilen gozgalaňçy güýçleriň arasynda). Şeýle dawalar halkara däl ýaragly dawalara degişli bolup durýar. (1977-nji ýylyň 2-nji goşmaça teswirnamasy).
Halkara ynsanperwerlik hukugy dawany kimiň başlandygyna seretmezden, ähli taraplar üçin ulanylýar.
Halkara ynsanperwerlik hukugy söweş hereketlerine gatnaşmaýan ýa-da söweş hereketlerine gatnaşmagyny bes eden adamlary goraýar, mysal üçin:
- ýaralylar, keselliler, gämi heläkçiligine uçran adamlar (kombatantlar – Ýaragly Güýçleriň düzümine girýän adamlar) - I ŽK, II ŽK;
- harby ýesirler – III ŽK;
- raýatlar – IV ŽK;
- lukmançylyk we dini adamlar (kombatant däl adamlar).
Halkara ynsanperwerlik hukugyny köplenç «ýaragly dawalaryň hukugy» ýa-da «urşuň hukugy» diýip atlandyrýarlar.
Halkara Ynsanperwerlik hukugy – özünde Ženewa we Gaaga hukularyny birikdirýär. Gaaga hukugy we Ženewa hukugy aýratynlykda hereket etmeýärler, olar özara baglanyşyklydyr.
Ženewa hukugy - bu hukuk harby zerurlyklar ýüze çykanda adamyň şahsyýetini we mertebesini goramaga üpjün edýän ynsanperwerlik hukugydyr. Ol söweş hereketlerine gatnaşmaýan ýa-da oňa gatnaşmagyny bes eden adamlara goraglylyk edýär.
Gaaga hukugy - urşuň hukugydyr. Ol uruşýan taraplaryň harby maksadyň talap edýän üstünliginden başga uly zyýan ýetirmezlik ýörelgesine esaslanýar. Harby maksat duşmanyň harby kuwwatyny gowşatmakdyr. Şeýlelikde, Gaaga hukugy söweş hereketleri alnyp barlanda söweşýän taraplaryň hukugyny we borçlaryny kesgitleýär, harby hereketler alnyp barlanda ýarag serişdeleri saýlap almakda çäklendirýär hem-de urşy alyp barmagyň serişdelerini we usullaryny belleýär.
Halkara ynsanperwerlik hukugynyň maksady uruşýan taraplary bimany rehimsizlikden saklap, ýaragly dawalaryň weýran ediji güýjüni çäklendirmekden we ýaragly dawanyň açyk wagşylyga öwrülmezligine ýol bermezlikden ybarat.
Halkara ynsanperwerlik hukugyny düzýän şertnamalar şertli ýagdaýda üç görnüşe bölünip biler:
- Urşuň pidalaryna goraglylyk berýän şertnamalar. (Ženewa hukugy).
- Urşy alyp barmagyň ýaraglarynyň we usullarynyň belli bir görnüşleriniň peýdalanmagyny gadagan edýän ýa-da çäklendirýän şertnamalar (Gaaga hukugy).
- Belli bir binalara (obýektlere) goraglyk berýän şertnamalar.
Urşuň pidalaryna goraglyk berýän şertnamalar (Ženewa hukugy).
Häzirki zaman Halkara ynsanperwerlik hukugynyň esasy çeşmeleri: 1949-njy ýylyň 12-nji awgustyndaky 4 sany Ženewa Konwensiýlary we olara 1977-nji ýylyň 8-nji iýunynda 2 sany Goşmaça teswirnamalary bolup durýar. Ženewa Konwensiýalarynyň her biri urşuň pidalarynyň hem-de ýaragly dawalaryň görnüşleriniň belli bir görnüşine (kategoriýasyna) degişlidir.
· I Ženewa Konwensiýasy hereket edýän goşunlardaky ýaralylaryň we kesellileriň ýagdaýyny gowulandyrmak hakynda.
· II Ženewa Konwensiýasy ýaralylaryň, kesellileriň we Ýaragly güýçleriň deňizdäki düzüminden gämi heläkçiligine uçranlaryň ýagdaýyny gowulandyrmak hakda.
· III Ženewa Konwensiýasy harby ýesirler bilen işleşmek hakda.
· IV Ženewa Konwensiýasy uruş wagtynda ilaty goramak hakda.
Ženewa konwensiýalarynyň dördüsiniň-de her biri ýaragly dawalaryň pidalarynyň belli bir toparyna hukuk goragyny berýän düzgünleri özünde jemleýär.
Ženewa konwensiýalarynyň dördüsiniň-de käte «konwensiýadaky konwensiýa» ýa-da «kiçi konwensiýa» diýlip atlandyrylýan umumy 3-nji maddasy bar. Bu kiçi konwensiýadaky kadalary söweşýän taraplar hňkmany berjaý etmäge borçlydyrlar.
1977-nji ýylyň I-nji Goşmaça teswirnamasy halkara ýaragly dawalarda ulanylýar. Bu resminamanyň möhüm üstünligi halkara ýaragly dawalaryň pidalarynyň goraglygyny güýçlendirýär, ilatyň saýlanyp alynmadyk urşuň howplaryndan hem-de ählumumy urşuň netijelerinden goragynyň gowulandyrmagyny belleýär.
1977-nji ýylyň II Goşmaça teswirnamasy halkara däl ýaragly dawalaryň (ýa-da içerki dawalaryň), ýagny bir döwletiň çäginde bolup geçýän ýagdaýlarda ulanylýar. Bu Teswirnama Ženewa konwensiýalarynyň ählisi üçin umumy bolan, 3-nji maddada berkidilen düzgünleri: şahsyýetiň fiziki we ahlak eldegrilmesizligine hormat, azatlykdan mahrum edilen adamlara ynsanperwerlik bilen garamak, şeýle hem ynsanperwerlik hukugynyň beýleki birnäçe kadalaryny takyklaýar hem-de ösdürýär.
Urşy alyp barmagyň ýaraglarynyň we usullarynyň belli bir görnüşiniň ulanylyşyny gadagan edýän ýa-da çäklendirýän şertnamalar (Gaaga hukugy):
· 1899-njy we 1907-nji ýyllaryň guryýer we deňiz uruşlarynyň kanunlary hem-de däpleri hakynda Gaaga konwensiýalary.
· 1949-njy ýyldaky Ženewa konwensiýalaryna 1977-nji ýylyň Goşmaça teswirnamalary (halkara we halkara däl ýaragly dawalarda harby hereketleri alyp barmagyň belli bir usullaryny gadagan edýär).
· Partlaýjy we ýandyryjy oklary ulanmagy ýatyrmak hakynda 1868-nji ýyldaky Deklarasiýa.
· Ýeňil bölünýän we ýemşerýän oklary ulanmazlyk hakynda 1899-njy ýylyň Deklarasiýasy.
· Uruşda bogujy we zäherli gazlary ulanmagy gadagan etmek hakynda 1925-nji ýylyň Konwensiýasy.
· Baktereologik we toksik ýaraglary işläp taýýarlamagy, öndürmegi we ätiýaçlyklaryny toplamagy gadagan etmek hakynda 1972-nji ýylyň Konwensiýasy.
· Adatdan daşary zyýan ýetirip biljek ýa-da sökülmeýän işli ýaraglaryň käbir görnüşlerini gadagan etmek ýa-da ulanylyşyny çäklendirmek hakynda 1980-nji ýylyň Konwensiýasy we oňa goşmaça teswirnamalar:
- ýüze çykarylmaýan oskolkolar hakynda I Teswirnama;
- Minalary we beýleki gurluşlary gadagan etmek ýa-da ulanylyşyny çäklendirmek hakynda II Teswirnama;
- Ýandyryjy ýaraglary gadagan etmek ýa-da ulanyşyny çäklendirmek hakynda III Teswirnama;
- Gözi gapyjy lazer ýaragyna degişli IV Teswirnama (1995-nji ýyl).
● Himiýa ýaragyny işläp taýýarlamagy, öndürmegi, toplamagy we ulanmagy gadagan etmek hakynda 1993-nji ýyldaky Konwensiýa.
● Pyýada goşuna garşy minalary ulanmagy, toplamagy, öndürmegi we bermegi gadagan etmek hakyndaky 1997-nji ýyldaky Konwensiýa.
● Kassetaly ök-därileri ulanmagy, toplamagy, öndürmegi we bermegi gadagan etmek hakyndaky 2008-nji ýyldaky Konwensiýa.
Belli bir binalaryň (obýektleriň) goralmagyny kesgitleýän şertnamalar
· «Ýaragly dawa bolan halatynda medeni gymmatlyklary goramak hakynda» 1954-nji ýylyň 14-nji maýyndaky Gaaga Konwensiýasy.
· Ýaragly dawa bolan halatynda medeni gymmatlyklary goramak hakynda (1954 ý.) I Teswirnama basylyp alnan çäklerden medeni gymmatlyklaryň alnyp gidilmeginiň öňüni almaga, şeýle gymmatlyklary goramaga we gaýtaryp bermäge gönükdirilen.
· Ýaragly dawa bolan halatynda medeni gymmatlyklary goramak hakynda (1999 ý.) II Teswirnama medeni gymmatlyklaryň goragyny güýçlendirýär, şeýle hem içki dawalar wagtynda ulanylýar.
Halkara ynsanperwerlik hukugynyň esasy düzgünleri:
1. Ýaragly güýçleriň hataryndan çykan adamlar we söweş hereketlerine gönüden-göni gatnaşmadyklar ömürlerine hormat goýulmagyna, ahlak we fiziki eldegrilmesizlige bolan hukuga eýedirler. Ähli ýagdaýlarda olar haýsydyr bir kemsidilmesiz gorag we ynsanperwerlik bilen goralmak hukugyna eýedirler.
2. Ýesir düşen ýa-da ýaragly güýçleriň hataryndan çykan hasaplanýan duşmany öldürmek ýa-da oňa şikes ýetirmek gadagan edilýär.
3. Söweşýän taraplar ýaralylary we kesellileri ýygnalmalydyrlar we olara garaşyk etmelidirler. Goraga lukmançylyk işgärleri, olaryň edaralary, ulag serişdeleri we enjamlary degişlidir. Gyzyl Haç ýa-da Gyzyl Ýarymaý nyşany şeýle goraga hukuk döredýär.
4. Duşmanyň gözegçilik edýän çäginde bolýan, ýesirlige alnan söweş hereketine gatnaşyjylar (kombatantlar) we raýat adamlar ömürlerine, mertebelerine, şahsy hukuklaryna we ynançlaryna hormat goýulmak hukugyna eýedirler. Olara zorlukdan we repressiýalardan (mejbury çärelerden) gorag üpjün edilmelidir, olar öz maşgalalary bilen hat aragatnaşygyna we kömek almaga hukuga eýedirler.
5. Her bir adamyň esasy ýuridik kepilliklere hukugy bardyr. Hiç kim fiziki we ahlak sütemlere, ten jesazyna, şeýle hem gazaply ýa-da kemsidiji çemeleşilmegine sezewar edilmeli däldir.
6. Dawadaky taraplar we olaryň ýaragly güýçleri urşy alyp barmagyň usullarynyň we serişdeleriniň çäklendirilmedik görnüşinden peýdalanyp bilmezler. Özüniň häsiýeti boýunça çäklendirilmedik ýitgileriň zerurlygyna alyp barjak we çäksiz hasrata eltjek söweş hereketlerini alyp barmagyň ýaraglaryny we usullaryny ulanmak gadagan edilýär.
7. Dawalaşýan taraplar ilat bilen kombatatntlaryň arasynda hemişe tapawut goýmaga we mümkin boldugyndan ilata we emläge rehim etmäge borçludyr. Ilat, ýa-da aýry-aýry adamlar hüjüm edilmeginiň obýekti bolmaly däldir. Diňe harby obýektlere hüjüm edilip bilner.
Halkara ynsanperwerlik hukugynyň kadalaryny saklamak borjy
Ženewa konwensiýalaryna gatnaşýan her bir ýurduň Gyzyl Haç ýa-da Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň borjy Halkara ynsanperwerlik hukugy baradaky bilimleri ýaýratmakdyr. Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti ekspert hökmünde bu meseleler boýunça Milli jemgyýetlere broşýuralary, bukletleri we beýleki gollanmalary neşir edip, Halkara ynsanperwerlik hukugynyň taryhynyň, ösüşiniň we düzgünleriniň ähli ugurlary (aspektleri) boýunça seminarlary, sergileri gurnamaga kömek berýär.
Ženewa konwensiýalarynyň gödek bozulmalaryna harby jenaýat hökmünde garalýar. Ynsanperwerlik hukugynyň kadalarynyň berjaý edilmezligi üçin milli derejede bolşy ýaly, halkara derejesinde-de jogapkärçilik göz öňünde tutulýar.
Ženewa konwensiýasyna goşulmak bilen, döwletler öz üstlerine bu konwensiýalaryň gödek bozulmalarynda günäkär adamlara çäre görmek üçin zerur kanunçylyk çäreleri görmek barada borçnama aldylar. Mundan başga-da döwletler bu şertnamalaryň gödek bozulmalaryny etmekde güman edilýän adamlaryň jenaýat gözlegini ýa-ha özleri amala aşyrmalydyrlar ýa-da kazyýet seljerişini geçirmek üçin ony başga döwlete bermelidirler.
Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň «Parahatçylyga we adamzadyň howpsuzlygynyň garşy jenaýatlar» diýen bölüminde şeýle jenaýatlar üçin «Urşy wagyz etmek» diýen 167-nji maddada, «Hakyna tutma» diýen 169-njy maddada jogapkärçilik göz öňünde tutulýar.
Hakyna tutma - munuň özi harby hereketlere bikanun gatnaşmak, hakyna tutulan bolsa bikanun kombatatnt, oňa harby jenaýaty hökmünde baha berilýär, sebäbi ol maddy höweslendirme almak maksady bilen ýaragly dawa gatnaşypdyr hem-de ýaragly dawa gatnaşýan döwletiň raýaty däl.
4.Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary.
1864-nji ýylyň 8-nji awgustynda bolan birinji Halkara konferensiýasynda lukmançylyk gulluklarynyň ählumumy ykrar edilen nyşanyny kabul etmek zerurlygy baradaky çagyryş aýdyldy. Şweýsariýa döwletine hormat goýmak hem-de bu ýurduň döwlet baýdagyny peýdalanmak bilen, ýerligi ak gyzyl haç nyşanyny şekillendirmek teklip edildi we bu teklip kabul edildi.
Şweýsar baýdagy, ak haç. Ak düşekli gyzyl haç –
lukmançylyk gulluklarynyň
nyşany.
Gyzyl Ýarymaýyň nyşany ilkinji gezek Osman imperiýasy (Türkiýe) tarapyndan peýdalanyldy.
Rus-türk urşy wagtynda (1876-1878) Türkiýe döwleti Gyzyl Haç nyşanyny ulanmakdan boýun gaçyrýar, sebäbi, olaryň pikiriçe, bu nyşanyň dini ähmiýetli bar. Şol sebäpli olar Gyzyl Ýarymaý nyşanyny ulanýarlar. Gyzyl Ýarymaý ikinji gorag nyşany hökmünde 1929-njy ýylda ykrar edilýär.
2005-nji ýylyň dekabrynda täze nyşany – Gyzyl Kristaly ykrar etmek hakynda goşmaça Üçünji protokoly kabul eden Diplomatik konferensiýa boldy.
2007-nji ýylda Üçünji Goşmaça Protokol güýje girdi. Ol täze goşmaça nyşany – ýerligi ak Gyzyl Kristaly kesgitledi.
Türkmenistan Ženewa konwensiýalaryna gatnaşyjy bolmak bilen, nyşanlaryň dogry ulanylmagyna gyzyklanma bildirýär. 2001-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanda „Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmak we goramak hakynda” Kanun kabul edildi, ol Türkmenistanyň çäginde nyşanlary peýdalanmagyň düzgünlerini belleýär.
Kanuna laýyklykda:
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň lukmançylyk düzümleri Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny parahatçylykly we harby hereketler döwürde ulanýarlar;
- raýat lukmançylyk işgärleri harby hereketler döwürde Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny ulanýarlar;
- TGÝMJ-i Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny tapawutlandyryjy we gorag nyşanlary hökmünde parahatçylyk we harby hereketler döwürlerinde ulanýar;
Ženewa konwensiýalary we olara Goşmaça teswirnamalar bilen rugsat edilmedik nyşanlaryň peýdalanylmagy bikanundyr.
Döwletleriň üstýne nyşanlaryň bikanun peýdalanylmagynyň öňüni almak we oňa ýol bermezlik üçin zerur çäreleri görmek borjy ýüklenendir.
Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 225-nji maddasynda Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň bikanun peýdalanylandygy üçin jerime görnüşinde ýa-da düzediş işleri görnüşinde jenaýat jogapkärçiligi göz öňünde tutulandyr.
Nyşanlary bikanun peýdalanmagyň adaty mysallary.
Imitasiýa -- nyşanlary ýalňyşlyk bilen Gyzyl Haçyň, Gyzyl Ýarymaýyň ýa-da Gyzyl Kristalyň nyşany hökmünde peýdalanmak (mysal üçin, reňkleriniň, şekiliniň meňzeşligi üçin).
Gyzyl Haçyň ýa-da Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň oňa hukugy bolmadyk guramalar ýa-da adamlar (telekeçilik firmalary, hökümete degişli bolmadyk guramalar, şahsy iş bilen meşgullanýan aýry-aýry adamlar, lukmanlar, dermanhanalar we ş. m.) tarapyndan peýdalanylmagy. Nyşanlary telekeçilik maksady bilen peýdalanmak gadagan.
Ähtiýalanlyk (вероломство): harby döwürde ýaragly kombatantlary ýa-da harby tehnikalary goramak, mysal üçin, ýüzüne nyşan şekillendirilen sanitar ulaglar ýa-da dikuçarlar ýaragly kombatantlary daşaýarlar, gyzyl haçly baýdak ýaragly ammarlary ýaşyrmak üçin peýdalanylýar. Nyşanlaryň şeýle bikanun peýdalanmaklygyna harby jenaýat hökmünde garalýar.
Halkara tapawutlandyryş belgileri
Halkara tapawutlandyryş belgileri aýratyn goragda duran binalarda (obýektlerde) oturdylýar we olary kesgitleýär.
Lukmançylyk gulluklary, lukmançylyk we dini wekilleri, sanitar-ulag serişdeleri, halkara we milli ynsanperwerlik guramalarynyň işgärleri eldegrilmesizlige eýedirler.
Raýat goranyşyň işgärleri we obýektleri goragdan peýdalanýarlar.
Medeni gymmatlyklar.
Taryhy ýadygärlikleriň, sungat eserleriniň ýa-da adamzadyň medeni we ruhy mirasyny düzýän ýerleriň garşysyna duşmançylykly hereketleri etmek gadagan edilýär. Olar islendik halkara we halkara derejesinde bolmadyk ýaragly dawalarda goragdan peýdalanýarlar.
Howply güýçler - howply netijelere getirip biljek zaýalanan obýektler: dambalar, atom elektrostansiýalary, himiýa zawodlary.
Ak baýdak – parlamenteryň gepleşikleri ýa-da ýaraşyklary geçirmek üçin ulanýan, harby hereketleriň bes edilendigine şaýatlyk edýän baýdak.
Tapawutlandyryjy belgiler:
· şeýle tapawutlandyryjy belgileri dakynýan adamlary we şeýle belgiler bilen belgilenen obýektleri hormatlaň!
· Şol adamlara öz wezipelerini ýerine ýetirmäge mümkinçilik dörediň!
· Tapawutlandyryjy belgili binalary, edaralary zaýalamaň!
· Tapawutlandyryjy belgiler bilen belgilenen ulag serişdeleriniň, gämileriň, uçarlaryň hereketine ýol beriň!
Duşuşygyň ahyrynda alypbaryjy Milli jemgyýetiň, Gyzyl Haç Halkara Komitetiniň, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara Federasiýasynyň işi baradaky bukletleri, broşýuralary we beýleki çap ediş serişdelerini paýlap biler.
ÝARAGLY GÜÝÇLERIŇ HARBY BÖLUMLERI ÜÇIN HALKARA YNSANPERWERLIK HUKUGY BOÝUNÇA MODUL.docx


text:
АSPIRIN DIŇE ÝÜREGAGYRYLY ADAMLAR ÜÇIN?
Lukmanlar ýürek-damar keselleriniň öňüni almak üçin aspiriniň az mukdaryny içmegi maslahat berýärler.
Lancet we The Drugs and Therapeutics Bulletin (DTB) žurnallarynda çap edilen ylmy derňewleriň soňky netijelerine laýyklykda, aspiriniň kabul edilmegi ölüme eltýän ýürek keselleriniň öňüni alyp bilmeýär. Tersine, onuň içki gan akmanyň ýüze çykmagyna sebäp bolmagy ahmal.
Ýürek-damar keselleriniň öňüni almak maksady bilen öz syrkawlaryna aspirin bellän lukmanlara şol syrkawlarynyň kesel taryhlaryny ýene bir gezek gözden geçirmek maslahat berilýär.
Infarkty ýa-da insulty başdan geçiren adamlara ýürek-damar keselleriniň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak maksady bilen aspiriniň ujypsyz mukdarynyň kabul edilmegi giňden ulanylýar.
“Ikinji öňüni alyş” diýip atlandyrylýan bu usul köpden bäri bellidir. Onuň syrkawlar üçin bähbitlidigi babatda hiç bir şübhe ýokdur.
Emma Beýik Britaniýada müňlerçe adamlar özlerinde ýürek-damar keselleriniň alamatlary bolmasa-da, bu keselleriň öňüni almak maksady bilen aspirini kabul edýärler.
Synag barlaglary
2005-2008-nji ýyllar aralygynda The Drugs and Therapeutics Bulletin (DTB) žurnalynda kada-kanunyň dört warianty çap edildi. Bu wariantlarda ýürek keselleriniň alamatlary bolmadyk syrkawlaryň kesgitli toparyna „ilkinji öňüni alyş” serişdesi hökmünde aspirini kabul etmek maslahat berilýär.
Bu kesgitli topara 50 ýaşdan geçen ýa-da ikinji derejeli diabet keseli bolan adamlar girýär.
Lancet žurnalynda aspirin babatda geçirilen synag barlaglarynyň altysynyň netijeleri çap edildi. Bu synag barlaglaryna 95 müň adam gatnaşdy. Synag barlaglaryň netijeleri syrkawlarda aşgazan gan akmasynyň açylmak töwekgelligi sebäpli aspirini syrkawlara bellemekligiň nädogrudygyny mälim edýär. Şeýle-de, ölümiň öňüni almak maksady bilen aspirini bellemekligiň bähbitli täsiri hem tassyklanylmady.
“Ylmy derňewleriň soňky netijeleri öňki nukdaýnazara täzeden garamalydygyny subut edýär. Ilkinji öňüni alyş serişdeleriniň peýdaly we zyýanly täsirlerini jikme-jik derňemeli. Bu hatda ýürek-damar keseli bolan, ýokary gan basyşly we diabet keseli bolan syrkawlara hem degişlidir” — diýip, DTB-niň redaktory lukman Ike Ikeanaço aýdýar.
“Örän paýhasly pikir”
The Drugs and Therapeutics Bulletin žurnalynda çap edilen netijeleri terapewt lukmanlary taýynlaýan Patyşa Kolejiniň hünärmenleri hem goldaýar. Bu kolejiň başlygy professor Stiw Fild şeýle diýýär: «Aspirin babatda geçirilen ylmy-derňewleriň soňky netijeleri, DTB-niň maslahatlary örän paýhaslydyr».
British Heart Foundation guramasynyň baş şepagat uýasy Jun Dewison öz gezeginde ýürek-damar kesellerine ýykgyn bolýan syrkawlaryň infarktyň we insultuň öňüni almak maksady bilen aspirini kabul edýändiklerini aýdýar. «Emma ýürek-damar kesellerinden ejir çekmeýän syrkawlarda aşgazan gan akmasynyň döremek töwekgelligi aspiriniň peýdasyndan üstün gelýändir, — diýip, Dewison belleýär. — Biz syrkawlara aspirini günde kabul etmegi maslahat bermeýäris. Muny diňe lukman belläp biler».
Şeýle-de Dewison ýürek-damar keselleriniň öňüni almakda çilim çekmezligiň, ýagly naharlardan gaça durmaklygyň, ir-iýmişleri köpräk iýmekligiň we yzygiderli ýagdaýda sport bilen meşgullanmagyň has oňat serişdedigini nygtaýar.
Ulanylan WEB Salgy
http://www.saglyk.info/makalalar/sagdyn-durmus/umumy/47-spirin-dine-yuregagyryly-adamlar-ucin.html
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk |


text:
Medeniýet, Sungat we Sport
Bolliwudyň meşhur ýyldyzlary Amir Khan, Salman Khan we Şah Rukh Khan Ysraýylyň Premýer ministri Benýamin Netanýahunyň geçen hepdedäki Hindistan saparynda onuň bilen duşuşmagy ret etdiler
Muzeýde Sygan gyz heýkeli bilen Mars heýkeli, Rim döwrüne degişli mozaikalar sergilenýär
TRT-1 ýaýlymynda tomaşaçylaryň dykgatyna ýetirilen “Mehmetçik Kutul Amare” serialynyň birinji bölümi reýting netijelerine görä birinji orny eýeledi
Günorta we Demirgazyk Koreýaly türgenler Günorta Koreýada geçiriljek 2018 Gyşky olimpiada oýunlarynyň açylyş dabarasynda bir baýdagyň astynda ýörär
Prezidentiň Kompleksinde geçirilen tanyşdyrlyş çaresine Prezident R.T.Erdogan ýer eýeçiligini etdi
Taryhy şähere 2017-nji ýylda 20 müňi daşary ýurtly bolmak bilen jemi 232 müň syýahatçy geldi
Anadoly Efes basketbol komandasy şeýlelikde 5-nji gezek ýeňiş gazandy
Halkara Olimpiada komiteti Demirgazyk Koreýaly türgenleriň Günorta Koreýada geçiriljek 2018 Gyşky olimpiada oýunlaryna gatnaşmagy meselesini 20-njy ýanwarda ara alyp maslahatlaşar
Türkiýäniň milli futbol ýygyndysy Russiýanyň ýygyndysy bilen 5-nji iýunda taýarlyk oýnuny oýnar
Türkiýäniň syýahatçylyk pudagynda halkara markalaryndan biri bolan Nemrut dagyna geçen ýyl ýerli we daşary ýurtly 91 müň 573 syýahatçy geldi
“Zenanlar gytçylyk we epidemiýa ýaly iň agyr şertlerde hem erkekler bilen deňeşdirilende has çydamly”
Şol sebäpli Prezident R.T. Erdogan, TBMM-niň başlygy Ismail Kahraman we Premýer ministr Binali Ýyldyrym gutlag ýüzlenmesini çap etdiler
Gys paslynyň gelmegi bilen birlikde liža süýüjüler Türkiýä gelmäge başlady
Kapadokýa tebigaty, taryhy we medeni gurluşy bilen ünsleri özüne çekýär


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 2016-njy ýylyň 8-nji ýanwarynda geçirilen giňişleýin mejlisinde eden çykyşynda döwlet Baştutany 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna netijeli we maksatnamalaýyn taýýarlygyň möhümdigini belledi. Milletiň Lideriniň bu babatdaky görkezmeleri diňe bir Olimpiýa şäherçesiniň esasy sport desgalarynyň gurluşygy bilen baglanyşykly bolman, eýsem, täze web-saýtyň sahypalarynda şöhlelendiriljek halkara sport ýaryşlaryny guramak bilen baglanyşykly boldy.
Internet ulgamynda şu ýylda açylan “Aşgabat—2017. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary” atly web-saýtyň öňünde hut şeýle wezipeler durýar.
Türkmen, iňlis we rus dillerinde işlenip düzülen hem-de 2017-nji ýylyň Aziadasyna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitet tarapyndan Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň hem-de Döwlet habarlar agentliginiň (TDH) goldaw bermeginde ählumumy maglumatlar giňişligine goýberilen ulgam her bir isleg bildirene http://ashgabat2017.gov.tm salgy boýunça ýüzlenip, türkmen paýtagtynda geçiriljek Oýunlar, olimpiýa desgalary hem-de ýurdumyzyň sport durmuşy barada hemme zatlary bilmäge mümkinçilik berýär. Mundan başga-da bu ýerde Türkmenistan barada düşünje berýän maglumatnama, myhmanlar üçin peýdaly maglumatlar hem-de sowal-jogap häsiýetli serişdeler görkezilipdir.
Web-portalyň konsepsiýasy V Aziýa oýunlaryna, şeýle hem umuman ýurdumyza, türkmen halkynyň mirasyna, medeni-taryhy hem-de paýtagtymyzyň hem-de welaýatlaryň häzirki zaman ajaýyplyklaryna, bagyşlanan mowzuklaýyn bölümlerde gurulýar. Saýt sport çäreleri, Türkmenistanda bedenterbiýe-sport hereketiniň ösüşi, biziň türgenlerimiziň halkara ýaryşlardaky üstünlikleri we beýlekiler baradaky neşirleriň arhiwini özünde jemleýär.
Saýtyň esasy wezipesi Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görlüşini hem-de oýunlaryň barşyny şöhlelendirmekden, ulgamyň baş sahypasynda ýerleşdirlen ýaryşlaryň başlanmagyna çenli galan wagty görkezmekden ybaratdyr. Ýöne eýýämden bu ýerde ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan Aziadanyň Alawynyň nobatma-nobat geçiriljek ugry, Olimpiýa şäherçesiniň desgalary, onuň türgenleşik binýady hem-de ýaryşlar üçin meýdançalar, şeýle hem meýletinçiler toparlaryny döretmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanşyp bolýar.
Sport täzeliklerinden başga-da şeýle hem giňişleýin fotosuratlar bar. Şolaryň kömegi bilen Aşgabat boýunça nazary gezelenç ýa-da türkmen medeniýetiniň hem-de özboluşly däpleriniň, halkymyzyň ruhy mirasynyň baý dünýäsine hyýalyňda syýahat etmek mümkinçiligi bar. Has giňişleýin şekilleri wideogalereýada görüp bolar. Özara aragatnaşyk hem göz öňünde tutulupdyr, onuň kömegi bilen Aziada—2017-niň Ýerine ýetiriji komitetine elektron habarlary, sowallary ýa-da ýüz tutmalary, teklipleri hem-de isleg-arzuwlary şeýle hem pikirleri iberip bolar.
Täze Internet serişdesiniň amatly düzümi hem-de döwrebap bezegi ondan ugur alynyşyny has mümkin boldugyça, ýönekeý, tiz ulanylýan hem-de peýdalanyjylar üçin oňaýly edýär.


text:
Giçki gestozlar göwrelilik ýagdaýy sebäpli döreýän keselleriň biri bolup, göwrelilerde 10-20% ýygylykda duş gelýändir.
Ene ölümçiligine getirýän sebäpleriň arasynda ol 2-3-nji orny eýeleýändir. Bu keseliň ölüm howply gaýraüzülmelere getirip bilýänligi sebäpli, aýallar maslahathanasynyň we dogrum öýleriň esasy işi öňüni alyş, wagtynda anyklaýyş we netijeli lukmançylyk kömegini berme çärelere gönükdirilen bolmalydyr.
Taryhy maglumatlar
Giçki gestozyň has agyr tutgaý görnüşli ýüze çykmalary bolan (eklampsiýa) ýagdaýlary baryp Gippokrat döwründe belli bolupdyr.
Uzak ýyllaryň dowamynda dürli tutgaýly ýagdaýlary eklampsiýa diýip atlandyran bolsalar hem, 1763-nji ýylda fransuz akuşery Sowaž göwrelilik döwrüniň eklampsiýasyny aýyl-saýyl edipdir.
XX asyryň başynda fransuz akuşery Bar eklampsiýanyň öň ýanynda döreýän kellagyry, çişginlilik, görüşiň erbetleşmegi ýaly alamatlary eklampsizm diýip atlandyrsa, has soňrak ony preeklampsiýa diýip atlandyryp başlapdyrlar.
XlX asyryň ahyrynda nemes akuşerleri Lýuhlyaýn we Kermauer, tutgaýlaryň öňüsyrasynda döreýän böwrekleriň işiniň bozulmalaryna syn edip, eklampsiýanyň öň ýanyndaky tapgyry nefropatiýa diýip atlandyrypdyrlar.
Geçen asyryň başynda nemes lukmany Freýnd hemme gaýraüzülmeleri toksikoz diýip atlandyrmagy orta atyp, soňky 100 ýyllykda hemme ýokarda agzalan terminler amaly lukmançylykda ulanylypdyr.
Uzak ýyllaryň dowamynda göwrelilik sebäpli döreýän keselleri toksikoz diýip atlandyryp, olary irki we giçki toksikozlara bölüpdirler.
Giçki toksikozlary nefropatiýa diýip hem atlandyrypdyrlar. Sangenmeýster oňa mahsus üç alamaty kesgitläpdir: çişginlilik, gan basyşynyň ýokarlanmagy, peşewde belogyň döremegi (Sangenmeýsteriň üçlügi).
Soňky 10 ýyllykda bu ýagdaýlaryň diňe göwrelilikde duş gelýänligi göz öňüne tutulyp, toksikoz gestoz düşünjesi bilen çalşylyp ulanylyp başlandy.
XX asyryň başynda gestozyň bejergisinde magneziýa serişdesi giňden ulanylyp başlap, Russiýada magniý sulfaty Browkiniň usuly bilen goýbermek maslahat berildi. Biraz üýtgedilen bu usul häzir hem ulanylýar, derman serişdeleriň täze görnüşleri peýda bolýar.
Bejergi has ýokary netijeliligi bilen tapawutlansa hem, giçki gestoz şindiz hem doly öwrenilmedik kesel bolup, bejergi we öňüni alyş çäreleri hemişe şowly bolup durýan däldir.
Keseliň sebäpleri
Keseliň esasy sebäbi göwrelilik we bedende onuň bilen bagly bolup geçýän üýtgeşmelerdir.
Bu kesel göwrelilikden öň sagdyn hasaplanýan aýallarda hem (arassa gestoz) ýüze çykyp biler.
Gestozyň döremegine töwekgelçilik alyş-çalyş ýagdaýynyň, gan aýlanyşygynyň, bagryň we böwregiň kesellerinden ejir çekýän aýallarda has hem ýokarlanýandyr (utgaşykly gestoz).
Giçki gestozyň döremegini düşündirmäge synanyşýan köp teoriýalar belli bolsa hem (toksiki, gormonal, immunologiki, çaga ýoldaşy bilen bagly), olaryň hiç biri doly düşündirişi bermäge ukyply däldirler.
Gestozyň göwrelilik sebäpli ýüze çykýan üýtgeşmelere bedeniň uýgunlaşmagynyň bozulmagy netijesinde döreýänligi bilen ylalaşsak dogry bolar.
Köplenç ýaş we sosial taýdan garaşly aýallarda bedeniň has gowşak üýgunlaşma derejesi duş gelýär.
Nesil yzarlama faktory hem uly orun eýeleýändir.
Keseliň ýüze çykyş aýratynlyklary
Giçki gestozyň döremeginiň esasynda periferiýa damarlaryň gysylmagy, gan basyşynyň ýokarlanmagy, gan damarjyklaryň (kapillýarlar) diwarynyň geçirijiliginiň ýokarlanmagy, dokumalarda suwuň saklanmagy, uly gan damarlarynda ganyň mukdarynyň azalmagy, ganyň dykyzlygynyň ýokarlanmagy we gan aýlanşygynyň bozulmagy ýaly faktorlar ýatandyr.
Bu ýagdaýlaryň hemmesi alyş-çalyş faktorlaryň bozulmalaryna getirip, hemme beden agzalaryň, ylaýta-da böwrekleriň içiniň zeperlenmegine sebäp bolýandyr. Belogyň ýitirilmegi, damarda basyşy peseldip, damarlardaky suwuklygyň dokumalara çykmagyna getirýändir.
Keseliň alamatlary we tapgyrlaýyn bejergi çäreleri
Gestozyň öň ýanyndaky tapgyr (pregestoz) – göwreliniň beden agramynyň kadasyz köpelmegi bilen häsiýetlendirilip, bu tapgyrda çişginlilik ýüze çykmaýar. Gan basyşynyň üýtgäp durmagy, onuň iki elde hem meňzeş bolmazlygy, basyşyň görkezijileriniň ilkibaşdakydan biraz ýokarlanmagy ýaly alamatlar ýüze çykyp biler.
Gan basyşyň diastoliki (aşaky) görkezijisi ýokary bolup, sistoliki gan basyşy kadada saklanyp biler.
Göwreliligiň çişginliligi – köplenç aşakdan ýokarlygyna ýaýrap, ilki bilen aýaklaryň, soň garnyň, ondan soň elleriň we ýüzüň çişginliligi ýüze çykýandyr.
Aýallar ellerindäki ýüzükleriň kynlyk bilen çykarylýanlygyny, aýakgaplarynyň kiçi bolýandygyny belleýärler. Bu tapgyrda aýallar aýratyn arz bilen ýüz tutmaýarlar. Ýöne agramyň artmagy demiň gysmagyna, hereketleriň gowuşgynsyzlygyna getirip biler. Gizlin çişginliligi wagtynda anyklamak üçin aýallar maslahathanasynda kadaly agramy ölçemelidir. Ortaça her hepdede göwreliniň agramynyň 300-400 gr çenli, bütün göwreliligiň dowamynda 10-12 kg çenli köpelmegi kadaly hasaplanýar.
Bedeniň çişginliligini bejermek aşakdaky çärelerden ybarat bolup biler:
- Berhiz tutmak – beloga we witaminlere baý iýmite ýykgyn etmek,ýiti, turşy, duzly iýmitlerden gaça durmak. Kabul edilýän suwuklygy kadalaşdyrmak (ýöne içilýän suwuklyk fiziologiki talaplardan az bolmaly däldir). Köp lukmanlar hepdede 1-2 gün berhiz tutmak günleri geçirmegi belleýärler. Ýöne köp akuşerler berhiz tutma günlere garşy çykyp, agyr bolmadyk beloga we witamine baý bolan peýdaly iýmitlenmegi maslahat berýärler.
- Göwräniň aşaky böleginde we aýaklarda gan aýlanşygyny gowulandyrmak üçin ýörite maşklary ýerine ýetirmek (dyz-tirsek ýagdaýy, aýaklary ýokary galdyryp ýatmak).
- Peşew çykaryjy serişdeleri (gipotiazid, furosemid, diakarb) we ot gaýnatmalaryny (brusnikanyň ýapraklary, toloknýanka, mekgejöwen gulpagy) böwregiň işini kadalaşdyrmak üçin ulanmak. Şol maksat üçin eufillin serişdesini ulanmak, fizioemleri (böwrekleriň ýakynyna diatermiýa toguny ulanmak) bellemek maslahat berilýär.
- Aýalda ruhy dartgynlylyk ýagdaýynyň döremeginiň öňüni almak üçin oňa ünsli, mähirli gatnaşygy alyp barmak, gürrüňdeşlik geçirmek, ukynyň bozulmalarynyň öňüni almak üçin pişik dyrnagy, pustyrnik otlary maslahat bermek.
- Damarlaryň gysylmalarynyň öňüni almak üçin serişdeleri (papawerin, no-spa) ulanmak.
- Gan aýlanşygy (şol sanda çaga - çaga ýoldaşy ulgamynyň) kadalaşdyrmak üçin serişdeleri (kurantil, aktowegin, witamin E, metionin, eufillin) bellemeli.
Anyklaýyş we bejeriş çäreleri lukman tarapyndan bellenilip, ol saglyk öýüniň şertlerinde geçirilip bilner.
Eger geçirilýän bejergi netijesiz bolup, çişginliligiň derejesi köpelýän bolsa, göwrelini keselhana ýerleşdirmek gerekdir.
Çişginlilige garşy wagtynda geçirilýän bejergi göwreliligiň gaýraüzülmesiz geçmegine kömek eder.
Ýöne tesine, bejerginiň ýeterlik bolmadyk ýagdaýynda ol indiki, has agyr geçişli tapgyra geçip biler.
Nefropatiýa – ýokarda bellenilip geçilşi ýaly, bu tapgyryň esasy alamatlaryna gan basyşynyň ýokarlanmagy, çişginlilik we peşewde belogiň döremegi (Sangenmeýsteriň üçlügi) degişlidir.
Nefropatiýada hemme üç alamat, käwagt iki ýa-da bir alamat hem ýüze çykyp biler. Bu tapgyrda göwreli aýal ysgynsyzlyga, ukynyň bozulmalaryna arz edip biler.
Adaty üç alamatdan başga-da, nefropatiýa üçin peşewiň mukdarynyň azalmagy, göz düýbüniň damarlarynyň üýtgemegi, çaga-ýatgy-çaganyň ýoldaşy ulgamynda gan aýlanşygynyň bozulmagy, çaganyň ösüşden yza galmagy we kislorod ýetmezçiligi ýaly alamatlar mahsusdyr.
Nefropatiýanyň bejergisi alamatlaryň ýüze çykyşyna, olaryň derejesine, göwreliligiň möhletine baglylykda geçirilip, göwrelini alyp barmanyň meýilnamasyny we bejergi çärelerini diňe lukman bellemelidir. Bejergi keselhanada geçirilmelidir.
Bejergi çäreleri gan basyşy peseldýän serişdeleri (magniýa sulfat, eufillin, dibazol), gan aýlanyşygy kadalaşdyrýan (essensiale, aktowegin) serişdeleri ulanmagy öz içine alýar. Bedende belogyň köp mukdary ýitirlende belogy saklaýan serişdeleri (meselem, protein, albumin) goýbermek peýdaly netijeleri berýär.
Gestozyň bejergisi netijesiz bolup, gaýraüzülmeleriň döreme howpy ýokarlananda dogrum güýçlerini oýandyryp, çagany dogurtmak üçin çäreleri geçirmek wajyp bolýar.
Görkezmeler ýüze çykanda çagany operatiw usuly (kesarewo kesimi) bilen hem boldurmak mümkindir. Dogrum wagty dibazol, klofelin, pentamin, droperidol serişdeleri ulanylyp, dogrum güýçlerini togtadýanlygy sebäpli magnii sulfaty ulanylýan däldir.
Nefropatiýa aşakdaky gaýraüzülmelere getirip biler:
- tutgaýly tapgyryň (eklampsiýanyň) ýüze çykmagy;
- kadaly ýerleşýän çörekçäniň wagtyndan öň sypyrylmagy;
- gözüň torly gatlagynyň sypyrylmagy;
- böwregiň ýa-da bagryň işiniň ýetmezçiligi;
- çagada döreýän kislorod ýetmezçiligi ýa-da onuň enäniň içinde ölmegi;
- wagtyndan öň bolýan dogrum;
- dogrumdan soňky döwürde gan akmalar.
Preeklampsiýa – gestozyň has agyr geçýän tapgyry bolup, öňki agzalan alamatlara beýniniň bozulmalarynyň alamatlary goşulýandyr.
Aýaly kellagyrylar, gözüň öňünde "çirkeýleriň uçmagy", ýürek bulanma, gaýtarma, sepirjikde döreýän agyrylar biynjalyk edip biler. Näsag göwreli aýal berilýän soraga dogry jogap bermän, seňselän ýaly bolup, hiç zada arz etmän hem biler.
Bu tapgyrda esasy çäreler tutgaýlaryň döreme meýilliliginiň öz wagtynda öňüni alynmagyna gönükdirilen bolmalydyr.
Onuň üçin aşakdaky çäreleri geçirmelidir:
- Bolup biljek hemme gyjyndyryjy faktorlary (ses, ýagtylyk) aradan aýrylmalydyr. Barlaglar, dogrum burgulary, agyryly sanjymlar, maşyna salyp äkitme aýalyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyryp biler.
- Keselhana şertlerinde agyrsyzlandyrmak maksady bilen azodyň zakisini, ftorotan, olaryň täsirini güýçlendirmek üçin bolsa droperidol, seduksen, diazepam ulanmak dogry bolar. Bellenilen tertipde magneziýa bejergisini geçirmäge başlamalydyr. Alamatlaryň derejesine görä başga serişdeler hem (eufillin, laziks, reopoliglucin) ulanylýar.
- Preeklampsiýa tapgyrynda mümkin boldugyça çalt çagany dogurtmalydyr. Dogrumyň ikinji döwründe aýalyň çygylmalaryny aradan aýryp, doly agyrsyzlandyrma çäreleri geçirilýändir.
Eklampsiýa – seýrek duş gelýän, ýöne agyr, tutgaýlaryň ýüze çykmagy bilen geçýän ölüm howply gaýraüzülmedir. Bu ýagdaý hersi 20-30 sek, agyr ýagdaýlarda 40 sek çenli dowam edýän tapgyrlardan ybarat bolup, eklampsiýa tutgaýlarynyň umumy dowamlylygy 1-2 min barabardyr.
1. Fibrillýar damar çekmeleriň tapgyry – ýüzdäki mimiki myşsalaryň çekmeleri bolup geçýär. Aýal huşuny ýitirýär, aýalyň ýykylyp, şikeslenmeleri almagy hem mümkindir.
2. Toniki tutgaýlaryň tapgyry – aýal huşsuz, göwräniň hemme myşsalary ýygrylýar, ýüzüň reňki ilkibada gyzarsa, soň gögümtil reňkde bolýar. Aýalyň ýüzi we boýny juda çişgin, aýal dilini dişläp bilýär. Göreçler giňelen.
3. Kloniki tutgaýlaryň tapgyry – myşsalaryň hemme toparynyň çekmeleri, el-aýagyň epilme hereketleri ýüze çykýar. Tutgaýlar wagty aýal krowatdan ýykylyp bilýändir. Diliň yzyna gitmegi, gaýtarylan iýmit galyndylaryň dem alyş ýollary ýapyp biljekdigi sebäpli, dem almanyň kesilmegi bolup biler, tersine kadasyz ýygylykda hyžžyldyly dem alma hem ýüze çykyp biler. Diliň dişlenmegi netijesinde agyzdan ganly köpürjik gelip biler.
4. Tutgaýlaryň tamamlanma döwri – tutgaýlar koma ýagdaýynyň döremegine getirip, ol bolsa aýalyň ýagdýynyň gowulaşmagy ýa-da erbetleşmegi bilen tamamlanyp biler. Tutgaýlar gaýtalanyp hem biler ýa-da ýüze çykan gaýraüzülmeler netijesinde ölüme hem getirip bilýändir.
Lukman gelip ýetýänçä gaýragoýulmasyz çärelere aşakdakylar degişlidir:
- Aýaly bolup biläýjek şikeslenmelerden goramaly (diliň şikeslenmelerinden hem);
- Agzy açmaga, dili saklamaga, dem alyş ýollaryndan nemi sorup almaga kömek edýän enjamlary ulanyp, dem alyş ýollarynyň geçirijiligini gazanmaly.
- Aýalyň gan basyşyna, ýürek urgularyna, göreçleriň ýagdaýyna gözegçilik edip, tizden-tiz lukmany çagyrmalydyr.
Bejergi çäreleriniň görnüşi preeklampsiýa ýagdaýynda geçirilýän çärelere meňzeşdir. Eklampsiýa tutgaýlaryndan söň öýkeniň emeli wentilýasiýasyny (ýelejiretme usuly) amala aşyryp, operatiw usuly bilen çagany dogurtmalydyr. Keserewo kesimini geçirmäge şertler bolmasa, doly agyrsyzlandyrmadan soň, agram salmazlyk maksady bilen akuşer gysaçlaryny ulanyp, adaty ýol bilen çagany dogurtmagy amala aşyrmalydyr.
Eklampsiýa tutgaýlaryndan soň, esasan hem operatiw dogrumdan soň, dogran aýala ideg we bejergi çärelerini kadaly gözegçilikde geçirmelidir.
Nefropatiýadan soň hem gestozyň ýaramaz täsirleri galyp bilýändir.
Dogrumdan soň, dogrumdan soňky ýüze çykýan eklampsiýanyň, gan akmalaryň ýüze çykyp biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Giçki gestozlary başdan geçiren aýallar dogrumdan soňky döwürde aýallar maslahathanasynda gözegçilikde bolup, gan basyşyň gözegçiligini edip, peşewiň barlaglaryny geçirmelidir.
Maşgala lukmanynyň, nefrologyň, kardiologyň maslahatlaryny alyp, giçki gestozyň ýaramaz täsirlerini, gaýraüzülmelerini aradan aýyrmak üçin degişli bejergi çärelerini almalydyr.
Ýatda saklaň! Göwrelilikden öň beden saglygyna gözegçilik etmek, göwrelilik döwründe öz wagtynda lukmanlaryň gözegçiligi astynda barlaglardan geçip, giçki gestozlaryň başlangyç tapgyrlarynda öňüni almak, bu howply ýagdaýlaryň öňüni alynma çäresiniň esasydyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp Russiýanyň 2016-njy ýylda ABŞ-nyň prezident saýlawlaryna gatyşmagy meselesinde özüniň ABŞ-nyň aňtaw agentliklerine ynanýandygyny aýtdy.
Tramp bu sözleri Wýetnamyň paýtagty Hanoýda guralan metbugat ýygnagynda, 12-nji noýabrda, bir gün ozal rus prezidenti Wladimir Putiniň saýlawlara gatyşandygyny ret etmesine ynanýandygyny aýdanyndan soň aýtdy.
"Men Russiýa bilen oňuşmak isleýärin, sebäbi bu örän möhüm, men Hytaý bilen oňuşmak isleýärin, Wýetnam bilen oňuşmak bilen isleýärin, bir topar ýurtlar bilen oňuşmak isleýärin, sebäbi biziň çözmeli bir topar meselämiz bar. Onsoň, dogrusy, Russiýa we Hytaý hususan-da bize Demirgazyk Koreýa problemasyny çözmäge ýardam edip biler, bu biziň hakyky uly problemalarymyzyň biri” diýip, Tramp aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp 12-nji noýabrdaky twitter beýanatlarynda Russiýa bilen oňyn gatnaşyklaryň “gowy zatdygyny” we Moskwanyň Ukrainadaky, Demirgazyk Koreýadaky we Siriýadaky krizisleri çözmekde, global terrorizme garşy durmakda “uly kömek” edip biljekdigini aýtdy.
Tramp Aziýa 13 günlük saparynyň çäginde Hanoýda bolan metbugat ýygnagynda Russiýa garşy girizlen sanksiýalary dile getirip, Moskwa garşy “örän agyr sanksiýa salnandygyny” aýtdy we “indi döwlen we jaýrylan dünýäni bejermek wagtynyň gelendigini” öňe sürdi.
Birleşen Ştatlar Russiýa garşy hamala onuň 2016-njy ýylda ABŞ-daky prezident saýlawlaryna gatyşandygy üçin sanksiýa girizdi we beýleki Günbatar döwletleriniň Moskwa garşy Kremliň Ukrainadaky agressiýasy üçin girizen sanksiýalaryna goşuldy.
Tramp özüniň sanksiýa barada aýdanlaryny has aýdyňlaşdyrmady ýa-da olary gowşatmak barada anyk bir zat aýtmady.
Şeýle-de ol mundan öň Russiýanyň ABŞ-nyň prezident saýlawlaryna garyşmagy bilen bagly aýdan sözlerine aýdyňlyk salmaga çalyşdy, ýagny özüniň ABŞ-nyň aňtaw agentlikleriniň gelen netijelerine ynanýandygyny, emma rus prezidenti Wladimir Putiniň saýlawlara gatyşandygyny ret edip aýdan sözleriniň hem çyn ýürekden çykandygyna ynanýandygyny aýtdy.
Tramp öz twitter beýanatlarynda özüniň Russiýa we hususan-da Putin bilen gatnaşyklary gowulaşdyrmak synanyşyklaryny tankytlan “ähli ýigrenijilere we akmaklara” hüjüm etdi.
Donald Tramp 12-nji noýabrda, Aziýa 13 günlük saparynyň soňky gonalgasy bolan Filippinlere geldi.
Tramp Günorta-Gündogar Aziýa döwletleriniň liderleriniň duşuşygyna gatnaşmak üçin 14-nji noýabra çenli filippin paýtagty Manilada bolar.
Onuň gelmezinden birnäçe sagat öň pitnä garşy polisiýa Maniladaky amerikan ilçihanasyna tarap barýan ýüzlerçe anti-amerikan protestçini suw toplaryna tutup, ýolundan sowdy.
Ol biraz öň Wýetnamda Aziýa-Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlyk sammitine gatnaşyp, onuň dowamynda gysga wagt rus kärdeşi Wladimir Putin bilen duşuşdy.
Trampyň Aziýa sapary, Ýaponiýany, Hytaýy we Günorta Koreýany hem öz içine almak bilen, Demirgazyk Koreýanyň ýadro wehimine garşy durulýan wagtynda diplomatik we ykdysady gatnaşyklary berkitmek niýetinde planlaşdyryldy.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Aşgabat şäheriniň we ýurdumyzyň welaýatlarynyň häkimleriniň gatnaşmagynda geçiren göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatynyň barşynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryna, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň ýagdaýyna, şeýle hem ýurdumyzda giňden bellenilýän şanly senelere taýýarlyk işleri bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Aşgabat şäheriniň häkimi ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmak, paýtagtymyzyň ýol-ulag düzümini yzygiderli kämilleşdirmek, şäher ilatynyň durmuş düzümini mundan beýläk-de gowulandyrmak boýunça alnyp barylýan işler, Türkmen bedewiniň baýramyna we Aziada-2017-ä görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyz häzirki döwürde ähli ugurlar boýunça sazlaşykly ösuş ýoluna düşen paýtagtymyzy hemmetaraplaýyn ösdürmegiň meselelerine degip geçmek bilen, bu ugurda öňde durýan wezipeleriň möhümdigine ünsi çekdi.
Welaýatlaryň häkimleri gowaça ekişiniň barşy hem-de galla oragyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdiler. Oba milli maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde welaýatlarda gurulýan desgalardaky işleriň ýagdaýy hem-de Türkmen bedewiniň baýramyna görülýän taýýarlyk barada habar aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häkimlere gowaça ekişini guramaçylykly geçirmek, galla oragyna taýýarlyk görmek, oba hojalyk ekinlerini zyýan berijilerden goramak çärelerini göwnejaý geçirmek babatynda birnäçe tabşyryklary berdi. Hormatly Prezidentimiz durmuş medeni maksatly desgalaryň gurluşygynyň depginlerini ýokarlandyrmak, ilatyň durmuş derejesini mundan beýläk ýokarlandyrmak meselelerini gözegçilikde saklamagy talap etdi.


text:
Salam, hormatly lukman! Men soňky üç aýyň içinde horlanýan. Men öň çaga emdirýädim, indi bes etdim. Emdirmäni bes edenimden soň horlanyp başladym. Men nädip öňkim ýaly bolup bilerkäm?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Tebigatyň kanunyna laýyklykda göwredäki çaganyň kadaly ösüşini hem-de kemala gelşini üpjün etmek üçin geljekki enäniň agramyna birnäçe kilogrammlar goşulýar. Bu ýagdaý köp aýallary dogrumdan soň artykmaç agramlylyga garşy göreş alyp barmagy mejbur edýär.
Oňa garamazdan, çaga emdirilýän döwürde köp aýallarda bedeniniň agramynyň ýitirilmegi hem syn edilip bilner. Bu ýagdaýyň hem ençeme sebäpleri bardyr.
Birinjiden, fiziki işjeňligi, enäniň edýän başga hereketlerini nazara almanyňda, bedende diňe süýt emele gelme hadysasyny doly amala aşyrmak üçin 500 kaloriý kuwwatlylyk ýitirilýändir. Ikinjiden, emdirýän zenanyň bedeninde alyş-çalyş ýagdaýlar has çalt depginde geçip, dogrumdan soňky 3-6 aý döwürde (başga endokrin näsazlyklar ýüze çykmadyk ýagdaýynda) aýalyň horlanmagy syn edilip bilner. Üçünjiden, iň esasy belläp geçmeli ýagdaý hem, dogrumdan soň enäniň günüň dowamynda edýän hereketleri (çaganyň idegi, öý-hojalyk işleri, çaga bilen gezmek we ençeme aladalar) artyp, olary amala aşyrma üçin hem goşmaça kuwwatlylyk sarp edilýändir. Ondan başga-da, dogrumdan soňky döwürde ýüze çykýan gormonal üýtgemeler, içki agzalarda döreýän näsazlyklar hem agram ýitirilmeginiň sebäpleri bolup bilerler.
Galyberse-de, nesil yzarlaýjylyk faktoryny hem-de Siziň bedeniňiziň gurluş aýratynlyklaryny hem ünsden düşürip bolmaz. Eger siziň ejeňiz dogrumdan soň horlanan bolsa, siz hem aslynda hor, agajet bolsaňyz, elbet-de, çaga doglandan soň başky ýagdaýa gaýdyp gelip bilersiňiz.
Dogrumdan soňky horlanma ýagdaýna garşy göreşmek üçin birnäçe ýönekeý, ýöne peýdaly maslahatlary berip bolar:
► Az-azdan, ýöne ýygy-ýygy iýmitleniň. Eger öý aladalary bilen nahar iýmegi ýatdan çykarýan bolsaňyz, şol wagtlara sagat guruň. Nahary gyssanman, tagamyny duýup, gowy çeýnäň.
► Iýmitiňize beloga baý, etli, hamyrly tagamlary goşuň.
► Iýmitiňize ter gok önümleri hem-de ir-iýmişleri goşmagy unutmaň. Eger olary ýeterlik kabul etmäge mümkinçilik bolmasa, ýörite öndürilýän witamin serişdelerini kabul ediň. Ýöne witaminli serişdeleriň çagada allergiki täsirliligi döredip biljekdigini ýatda saklap, bu babatda lukman bilen maslahatlaşmagy unutmaň.
► Ukyňyzy ýeterlik aljak boluň. Dogry, kiçi çaga bilen ukyňy alaýma aňsat däldir, ýöne şeýle ýagdaýda öz ýakyn garyndaşlaryňyzy kömege çagyrma peýdaly bolar. Bir gije-gündizde azyndan 6-8 sagat dowam edýän ukusyz agramyňy almanyň kyn bolýanlygyny bellemelidir.
Eger berlen maslahatlaryň hiçisi hem gerekli netijäni gazanmaga kömek etmese, lukmana ýüz tutmak zerurlygy ýüze çykyp biler.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
"Salam lukman. Size bir soragym bar. Paranoýa – bu näme zat? Ruhy keselmi ýada bir düşünjemi? Meniň öz pikirimçe, sussupeslik bilen baglanşykly ruhy kesellilik bolmaly. Bu barada doly bilmek üçin Google-dan köp gözleg etdim, ýöne anyk we ene dilimizde ýazylan maglumatlara duşmadym. Mümkin bolsa, giňişleýin düşündirmegiňizi haýyş edýärin".
Saýtyň okyjysy.
Paranoýa: sebäpleri, alamatlary, görnüşleri we bejergisi
Paranoýa – psihiki bozulmanyň görnüşi bolup, pikirlenmäniň bozulmagy, yzarlanma we başgalardan beýgelme duýgusynyň döremegi, şeýle hem müňkürlige ýykgyn etmek bilen häsiýetlendirilýändir. Ruhy kesellerde we beýniniň şikeslenmelerinde döreýär.
Sebäpleri
Köp ruhy keselleriň sebäbiniň belli bolmaýşy ýaly, şu günki günde paranoýanyň sebäbi hem belli däldir.
Onuň döremegine itergi berip biljek sebäpler höküminde indiki faktorlary belläp bolar:
► Beýniniň şikeslenmeleri;
► Belogyň emele gelmegi bilen baglanşykly alyş-çalyş hadysalaryň bozulmalary;
► Beýni bozulmalary bilen häsiýetlenýän keseller;
► Dowamly stress we gamgynlylyk;
► Nesilyzarlaýjylyk;
► Beýniniň garrama bilen bagly üýtgemeleri;
► Dowamly keseller (Parkinsonyň, Alsgeýmeriň keselleri);
► Derman serişdeleriniň dowamly ulanylmagy (ylaýta-da kortikosteroid gormonlary);
► Alkogolizm keseli;
► Jemgyýetden üzňe ýaşamak;
► Ýaşaýşyň ýaramaz şertleri, şeýle hem durmuşdan kanagatlanmazlyk.
Paranoýa keseliniň döremegine töwekgel toparlar:
→ Gartaşan adamlar;
→ 20 ýaşdan uly erkek adamlar;
→ Genetiki töwekgelligi bolan adamlar;
→ Ýaramaz endikleri bolan adamlar (arakhorlar, neşekeşler);
→ Gamgynlylygyň we ruhy bozulmalaryň döremegine töwekgel adamlar;
→ Beýniniň dowamly kesellerini geçiren adamlar.
Keseliň alamatlary
Paranoýa mahsus alamatlara aşakdakylar degişlidir:
⇒ Gulagyna ses eşidilme we gözüne görünme;
⇒ Hyýalyna bir pikirleri düwme we solar barada hemişe pikirlenme;
⇒ Müňkür bolma we ýakyn adamlaryna ynanmazçylyk;
⇒ Duşmançylyk häsiýetleriniň döremegi;
⇒ Akyl ýetirşiň peselmegi;
⇒ Göwne degilmäni bagyşlap bilmezlik;
⇒ Özüni başgalardan beýik, esasy saýmak;
⇒ Aşa gabanjaňlyk.
Köplenç halatlarda paranoýa gamgynlylyk ýagdaýlaryň we psihozlaryň gaýraüzülmesi höküminde hem ýüze çykyp bilýändir.
Paranoýanyň görnüşleri:
Keseliň görnüşleri ýüregine düwen pikirleri we umumy alamatlara görä köpdürli bolup biler:
► Erotomaniýa – näsag daş-töweregindäki adamlaryň ony öwýändiklerine, onuň başarnygyna uly baha berilýändigine ynanýar.
► Beýik bolma duýgysy – näsag özüni iň akylly, güýçli we zehinli hasaplaýar.
► Kesel görnüşe geçen gabanjaňlyk – kesel aşa gabanjaňlyk bilen häsiýetlendirilip, näsag hemişe öz ýakynlaryny ikilik etmede günäkärleýär.
► Yzarlanma duýgysy – näsag hemişe özüniň yzarlanýandygyna ynamly bolup, hukuk goraýjy edaralaryna ýüz tutup, öz howpsuzlygyny goramaklygy talap edýär, öz janyndan gorkýar.
► Ipohondriýa – näsag özünde bejerilmeýän howply kesel bar diýip hasaplaýar.
► Alkogolly – alkogol serişdeleriň dowamly kabul edilmegi netijesinde beýniniň bozulmagy bilen baglanşylykda alkogolizm keselinde ýüze çykýar.
► Garrama bilen bagly – aýbaşydan galma döwründe aýallarda duş gelýär.
► Ýiti görnüşi – göze görünme we samrama ýagdaýlary bilen häsiýetlendirilýär.
► Wyždana uýma – näsag hemişe geçen we bolýan zatlara ahmyr edýär, gamgynlylyk ýagdaýynda gezýär.
► Garyşyk görnüşi – paranoýanyň birnäçe görnüşiniň alamatlarynyň ýüze çykmagy bilen häsiýetlendirilýär.
Paranoýa keseliniň tapgyrlary
I tapgyr – näsagyň sözlerinde hem, hereketlerinde hem ruhy bozulma alamatlary ýüze çykmaýar. Bu tapgyrda öz-özüni ynandyrma bolup geçýär.
II tapgyr – hyýalyna düwen pikirleriniň "işlenmesi" geçirilýär. Paranoidal hyýallar köpelýär. Näsagyň adaty, kadaly durmuşa bolan höwesi gaçýar. Onuň gaharjaňlygy has hem artýar, özüne erk etme başarnygy ýitirilýär.
Keseliň anyklanylşy
Keseliň anyklanylşyny terapewt ýa-da psiholog lukmany geçirip bilýär. Paranoýa keselini anyklamak üçin anyk laborator usullary yokdyr. Beýni bozulmalaryny ýüze çykarmak üçin lukman magnit-rezonans tomografiýasynyň geçirilmegini belläp biler. Şeýle hem lukman näsag bilen söhbetdeş bolmak we synag (test) geçirmek usullaryny ulanýar.
Paranoidal hyýallaryň bir aýdan köp wagtlap geçmedik ýagdaýynda paranoýa keseli hasaplanyp, başga psihiki keselleriň (meselem, şizofreniýa) alamatlary bolmaly däldir.
Keseliň bejergisi
Köplenç paranoik näsaglaryň lukmançylyk kömegi üçin giç ýüz tutýandyklary sebäpli, keseliň bejergisi kanagatlanarly netijeleri bermeýär. Näsaglary köplenç onuň garaşylmaýan hereketlerinden ýadan hossarlary lukmanyň ýanyna getirýärler. Eger keseliň irki tapgyrynda ýüz tutulsa, sagalma mümkinçiligi ýokary bolýandyr.
Paranoidal ýagdaýlaryň doly netijeli usullary işlenilmedik. Usullaryň bir görnüşi höküminde himiýa bejergisini belläp bolýar. Şeýle hem gamgynlylyga garşy we rahatlandyryjy serişdeler tapgyrlaýyn ulanylýar.
Näsagyň ýagdaýyny gowlandyrmakda onuň jemgyýete uýgunlaşmagyny ýola goýmak wajyp orun eýeleýändir. Ol bejergi geçirýän lukman bilen kadaly, ynamdar söhbetdeşlikleriň geçirilmegini, hususy psihoterapiýa usullarynyň ulanylmagyny, şeýle hem maşgala tarapdan berilýän goldawy öz içine alýandyr.
Hakykatdan hem, bu ýagdaýda näsagyň hossarlaryndan düşünme, sabyrlylyk talap edilýändir. Has hem näsagyň aýalyna (adamsyna), çagalaryna we ene-atasyna uly takatlylyk we maşgala agzasynyň çylşyrymly ýagdaýyna düşünmeklik we duýgudaşlyk etmek wajypdyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
NextTM hödürleýar
Halanan ýazgylar
Bölümler
Soňky jogaplar
Ilkinji sürüjilere bal name üçin gerek bolupdyr?
Gyşda awtoulagy hökman aýazdan goramaly bolýar. Ŷogsam radiatordaky
suwuň doňmagy mümkin. Bu ýagdaý ähli awtomobilçilere-ony öndüýänlere-de, ony
ulanýanlara-da mälimdir. Şonuň üçin awtoulagy ulanyjylar radiatora bal bilen
garylan suw guýupdyrlar. Şonda radiatordaky suw nol gradusdan aşaky
sowuklarda-da doňmandyr. Soňlygy bilen ylym, tehnologiýa ösýär we radiatora bal
garylan suw guýmak zerurlygy hem aradan aýrylýar. Indi onuň ýerine doňmaýan
suwuklyk bolan antifriz ulanylýar.


text:
Türkmenistanda Ýeňiş gününiň 72 ýyllygy giňden bellenilýär. Parahatçylykly ýaşaşmaga çagyrýan, hoşniýetli erkiň, ynsanperwerligiň, halklaryň arasyndaky dostlugyň alamaty bolan bu sene milli senenamamyzda möhüm orun eýeleýär.
9-njy maýda “Halk hakydasy” ýadygärlikler toplumynyň ýanynda köp sanly aşgabatlylar we paýtagtymyzyň myhmanlary dünýäniň ähli halklarynyň häzirki hem-de geljekki nesilleriniň röwşen durmuşy ugrunda söweş meýdanlarynda wepat bolanlary ýatlamak üçin ýygnandylar. Ýadygärlikler toplumynyň öňündäki meýdançada weteranlar bilen egin-egne berip, ýaş esgerler hem durlar, olar Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň serhetlerini we Watanymyzyň asuda asmanyny mynasyp goraýarlar.
Şol gün Türkmenistanyň ähli obalarynda we şäherlerinde şanly sene — Beýik Ýeňşiň 72 ýyllygy mynasybetli dabaraly gül goýmak çäreleri geçirildi we däp bolan sadakalar berildi.
Habarlar
Ýeňiş güni mynasybetli dabaralar
Türkmenistanda Ýeňiş gününiň 72 ýyllygy giňden bellenilýär. Parahatçylykly ýaşaşmaga çagyrýan, hoşniýetli erkiň, ynsanperwerligiň, halklaryň arasyndaky dostlugyň alamaty bolan bu sene milli senenamamyzda möhüm orun eýeleýär.


text:
Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşigi döwlet baştutanynyň tassyklan oba hojalygynda ulanylýan ýerleri sebitleşdirmek meýilnamasyna laýyklykda gök-bakja ekinlerini öndürmeklige daýhan birleşikleri we hojalyklary, kärendeçiler we ekerançylar bilen şertnamalar baglaşdy.
Oba hojalyk önümlerini öndürýänler öz ýetişdiren hasylyny döwlete tabşyrybam, özbaşdak ýerläbem bilerler. Hatarynda döwlet birleşiginiň oba hojalygy we usulýetler bölüminiň hünärmenleri bolan döwlet iş topary önümiň hiline baha berýär we ony saklamak, gaýtadan işlemek ýada ter görnüşde satmak üçin satyn almalydygyny ýada almaly däldigini kesgitleýär. Gök önümleri ýerlerdäki welaýat „Miwe“ Agroseanagat birleşikleri kabul edýär we saklaýar. Döwlet barlagyndan geçen gök önümler Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrliginiň bölek satuw nokatlaryna çykarylýar.
Gök önümler döwlet birleşiginiň kärhanalarynda-üwmeç-konserwa zawodlarynda, şeýle hem „Ruhubelent“ PJ-nde gaýtadan işlenilýär, olarda öý hojalykçylaryň ulanýan usulynda jemler we mürepbeler, gök önümler dürüşdesidir ragu, duzlanan gök önümler, şerbetler taýýarlanylýar.Şunda döwlet olara goşulýan önümleriň howpsuzlygyna, ekologiýa taýdan arassalygyna kepil geçýär.
Döwlet tabşyrygyna laýyklykda suwarymly meýdanlaryň ýeralma 9085 , käşir-2130 , düýp sogan-3140, pomidor- 2600, bakja ekinleri 10735 gektar ýerine ekiler. Her sebitiň toprak-howa aýratynlyklaryna laýyklykda oba hojalyk çäreleriniň uýgunlaşdyrylan usullary işlenilip taýýarlanyldy.
Häzirki wagtda ýeralmasy, käşir we düýp sogan ekilýär. Bakja ekinleri, pomidor, kelem, badamjan apreliň birinji ýarymynda ekilip başlanar. Ýerler deslapdan taýýarlanyldy, suwaryldy we dökünler bilen gurplandyryldy. Mart aýynda aralyk ekin hökmünde mallar üçin ot-iýmlik ekinler ekilýär, olar käte ýylda iki gezek hem ýetişdirilýär. Käbir sebitlerde maldarçylyk pudagy üçin güýzlük arpa-da ekilýär.


text:
„Türkmen ertekileriniň dünýäsi“ medeni-dynç alyş merkezinde geçirilen baýramçylyk çäresine ýörüteleşdirilen çagalar edaralarynda terbiýelenýän çagalaryň iki ýüze golaýy gatnaşdy, olar bilen işjeň hyzmatdaşlygy ýola goýan Çagalar gaznasy ynsanperwerlik hyzmatdaşlygyna hoşmeýil, päk ýürekli adamlary, zähmetkeşler toparlaryny, kompaniýalary we beýlekileri çekýär.
Bu gezekki çäräni „Türkmen ertekileriniň dünýäsi“ ÇMDAM-niň ýolbaşçylary paýtagtymyzyň häkimliginiň ýanyndaky „Aşgabatgurluşyk“ önümçilik birleýigi bilen bilelikde gurnady. „Gujurly nesil“ biim merkeziniň meýletinleri oňa guramaçylyk goldawyny berdiler.
Çagalar birnäçe sagatlap wagtlaryny şadyýan we gyzyky geçdirler. Olar doňdurma iýdiler, hiňňildik uçdylar, attraksionlara bardylar, deň-duşlary bilen söhbetdeş bolup, täze dost-ýar ediniler. Ertekiler şäherçesiniň gowaklarynyň birinde ozaldan gelýän däbe eýerlip giňden ýazylan desterhanda gyzgyn tagamlar, çagalaryň halaýan içgileridir süýji nygmatlar goýuldy.
Baýramyň ahyrynda çagalara sowgatlar gowşuryldy. Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Ýaşlar gramasynyň Çagalar gaznasynyň direktory Aýlar Urazsähedowanyň aýtmagyna görä, ynsanperwerlik çäreleri dowam eder.
Jemgyýetçilik guramasynyň işjeňleri 1-nji iýunda çagasy dünýä inen maşgalalar üçinem sowgat taýýarlapdyrlar. Bagtyýar enelere çagalara gerekli zatlar gowşyrylar.
Wiktoriýa NOWIKOWA,
surata düşüren Hasan MAGADOW


text:
„Lebap“ sement zawody gündogar sebitde dört ýyl mundan ozal bina edilipdi. Şu döwürde kärhanada ýokary hilli gurluşyk materialynyň 623 müň tonnasy öndürildi, onuň bir bölegi goňşy Owganystana ibeirilýär.
Zawod logistika ýörelgelerine laýyklykda Köýtendag etrabynyň gazylyp alynýan peýdaly magdanlara baý ýerinde guruldy. Golaýdaky karýerllerde önümçilik üçin zerur hek, kwars çägesi, gips we toýun ýaly çig mal alynýar. Taslama amala aşyrylanda esasy üç ugra: sementiň hiline, önümçiligiň tygşytlylygyna we ekologiýasyna üns berildi.


text:
ÝET-niň 2017-nji ýylyň 9 aýynyň jemleri jemlenildi
Şu gün Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň Merkezi binasynda nebitgaz toplumynyň kärhanalarynda 2017-nji ýylyň geçen 9 aýynda edilen işleriň jemine bagyşlanan hasabat maslahaty geçirildi. Maslahata Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Maksat Babaýew, «Türkmengaz», «Türkmennebit» döwlet konsernleriniň, «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň, Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň, «Nebitgazhyzmat» ÝPJ-niň we pudak ylmy institutynyň ýolbaşçylary we hünärmenleri gatnaşdylar. Maslahatyň dowamynda toplumyň kärhanalarynyň we...