text:
Türkmenistan halyçylyk we ahalteke atçylyk sungatyny Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizmek boýunça degişli işleri geçirýär
Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasy we onuň ýöriteleşdirilen iri edaralary bilen netijeli aragatnaşyklaryň berkidilmegine, bilim, ylym we medeniýet baradaky guramasy (UNESKO) bilen hyzmatdaşlyga aýratyn üns berýär.
Gadymy Merw, Köneürgenç we Gadymy Nusaý ýaly Türkmenistanyň taryhy-medeni ýadygärlikleri UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň abraýly sanawyna girizildi.
2017-nji ýylyň dekabrynda Küştdepdi aýdym we tans dessury Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizildi. Häzirki wagtda türkmen halyçylyk sungatyny we ahalteke atçylyk sungatyny bu abraýly sanawa girizmek, Köýtendagyň ekoulgamyny we “Bathyz” döwlet goraghanasyny bolsa, UNESKO-nyň Bütindünýä tebigy mirasynyň sanawyna girizmek boýunça degişli işler geçirilýär.
Geçen ýylyň noýabrynda Türkmenistanyň bu guramanyň Bedenterbiýe we sport boýunça Hökümetara komitetiniň (CIGEPS) 2017-2020-nji ýyllar üçin agzalygyna saýlanandygy bellenildi. Türkmenistanda 2021-nji ýylda UNESKO-nyň howandarlygynda bedenterbiýe we sporta jogapkär ministrleriň 7-nji halkara maslahatynyň (MINEPS VII) geçirilmegi göz öňünde tutulýar.


c: text/html

text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe telekeçilige döwlet tarapyndan giň goldaw bermek ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biridir. Ykdysadyýetimiziň pudaklaryny öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün etmek, ýokary hilli, bäsleşige ukyply önümleri öndürmek, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek boýunça öňümizde goýan wezipelerimizi amala aşyrmakda hususy pudaga uly orun degişlidir.
Ýurdumyzyň telekeçileri milli ykdysadyýetimiziň dürli ugurlarynda, şol sanda senagatda, oba hojalygynda, gurluşykda, syýahatçylyk, söwda we durmuş hyzmaty ulgamlarynda, halk senetçiliginde hem-de beýleki ugurlarda ukyp-başarnyklaryny görkezýärler. Bu bolsa, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny has-da pugtalandyrmaga uly ýardam edýär. Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň, telekeçileriniň önümleri bu gün diňe bir içerki sarp edijilerimiziň isleglerini kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, eýsem, daşary ýurtlaryň bazarlarynda hem barha giň orun alýar.
Golaýda Aşgabat şäheriniň Oguz han şaýolunyň ugrunda “Audi”, “Toyota”, “Volkswagen” kompaniýalarynyň Türkmenistandaky resmi wekili “Garagum Ulag” hojalyk jemgyýetinde “Audi” ulaglarynyň täze sergi zaly açyldy. Täze döwrebap desganyň açylyş dabarasynda çykyş edenler ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmekde hormatly Prezidentimiziň uly tagalla edýändigini aýdyp, telekeçilik pudagyndaky döredilýän giň mümkinçilikler üçin Gahryman Arkadagymyza hoşallyk bildirdiler. Dabaranyň çäklerinde bu ýere ýygnanan myhmanlara dürli sowallar berlip, dogry jogabyny bilenlere sowgatlar gowşuryldy. Dabaranyň ahyrynda nemes brendiniň iň soňky ulaglarynyň dürli görnüşleri bilen tanyşdyryldy. Dünýäde ygtybarlylygy babatda köp ýyldan bäri ykrar edilen kompaniýanyň A5, A6, A7 we Q7 modelleriniň iň soňky görnüşleri görkezildi. Ýangyjy tygşytlamagy, daşky gurşaw üçin zyýansyz bolmagy, ygtybarlylygy, giň awtomatlaşdyrylan ulgamynyň bolmagy bu brendi beýleki önüm öndürijilerden tapawutlandyrýar.
Geçen asyryň başyndan bäri awtoulag önümçiligi bilen meşgullanýan kompaniýa “Volkswagen” toparyna degişlidir. Dürli ýyllarda beýleki awtoulag, motosikl we welosiped öndüriji kompaniýalar bilen hyzmatdaşlyk eden kompaniýa geçen asyryň ikinji ýarymyndan soňra has kuwwatly ulaglary öndürip başlaýar. Brendiň kuwwatly hereketlendirijili ulaglary Halkara awtoulag ýaryşlarynda hem uly abraýdan peýdalanýar. Kompaniýanyň ulaglarynda onuň şygary bolan “Vorsprung durch Technik” (Tehnologiýa arkaly ösüş) ýörelgesiniň durmuşa geçirilendigine göz ýetirýärsiň. Häzirki wagtda kompaniýa kiçi we orta göwrümli ulaglar bilen bir hatarda superkarlary, kupeleri, ýaryş awtoulaglaryny, kabrioletleri, maşgala we sport ulaglaryny hem-de dürli görnüşli kaşaň ulaglary öndürýär.
“Audi”-niň täze sergi merkezi
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe telekeçilige döwlet tarapyndan giň goldaw bermek ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biridir. Ykdysadyýetimiziň pudaklaryny öňdebaryjy tehnologiýalar bilen üpjün etmek, ýokary hilli, bäsleşige ukyply önümleri öndürmek, ýurdumyzda azyk bolçulygyny döretmek boýunça öňümizde goýan wezipelerimizi amala aşyrmakda hususy pudaga uly orun degişlidir.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bütindünýä banky dünýä ykdysadyýetinde ösüş depgini barada taýýarlan hasabatyny köpçülige hödürledi. Maliýe edarasynyň şu ýylyň ýanwar aýynda taýýarlan “Global Economic Prospects” (Ählumumy ykdysady mümkinçilikler) atly hasabatyna görä, 2018-nji ýylda tutuş dünýä boýunça ykdysady ösüş depgininiň ozalky çaklama garanyňda, 0,2 göterim artyp, 2,9 göterimden 3,1 göterime barabar boljakdygy mälim edildi. 2019-njy ýylda bolsa, bu görkeziji 2,9 göterimden 3 göterime çenli artdyrylar. Tutuş dünýä boýunça jemi içerki önüminiň ösüşine maýa goýum derejesiniň, senagat önümçiliginiň hem-de söwdanyň ýokarlanmagy goşant goşar.
Bütindünýä bankynyň hasabatyna görä, 2017-nji ýylda dünýä ykdysadyýetiniň ösüşi 3 göterime deň boldy. 2016-njy ýylda bu görkeziji 2,4 göterime deňeçerdi. Degişli hasabat döwründe dünýä ýurtlarynyň ýarysynyň ykdysadyýetinde durnukly ösüş amala aşyryldy. Ýakyn geljekde bu ösüş eksportda hem-de importda-da mese-mälim görler.
Halkara maliýe edarasy öňümizdäki 2 ýylyň dowamynda ösen ýurtlaryň ykdysadyýetinde-de ösüşleriň boljakdygyny çaklady. 2018-nji ýylda bu ýurtlaryň jemi içerki önüminiň ösüşi geçen ýylyň iýun aýyndaky 1,8 göterim hökmünde çaklanypdy. Täze hasabata görä, bu görkezijiniň 2,2 göterime deň boljakdygy aýdyldy. 2018-nji ýylda ABŞ-nyň ykdysadyýetiniň 2,5 göterim, Ýewropa zolagynyň ösüş depgininiň 1,5 göterimiň deregine 2,1 göterim ösjekdigi mälim edildi.
Ösüp gelýän ýurtlaryň ykdysady görkezijileri hem ýokarlanýar. 2017-nji ýylda bu ýurtlaryň ösüş depgini 4,3 göterim bolan bolsa, 2018-nji ýylda bu görkeziji 4,5 göterime, ondan soňky ýyllarda 4,7 göterime çenli artar. Ösüp gelýän ýurtlaryň ykdysady ösüşi çig malyň bahasynyň täzeden ýokarlanmagy bilen baglanyşyklydyr.
Dünýä ykdysadyýetiniň ösüş depgini
Bütindünýä banky dünýä ykdysadyýetinde ösüş depgini barada taýýarlan hasabatyny köpçülige hödürledi. Maliýe edarasynyň şu ýylyň ýanwar aýynda taýýarlan “Global Economic Prospects” (Ählumumy ykdysady mümkinçilikler) atly hasabatyna görä, 2018-nji ýylda tutuş dünýä boýunça ykdysady ösüş depgininiň ozalky çaklama garanyňda, 0,2 göterim artyp, 2,9 göterimden 3,1 göterime barabar boljakdygy mälim edildi. 2019-njy ýylda bolsa, bu görkeziji 2,9 göterimden 3 göterime çenli artdyrylar. Tutuş dünýä boýunça jemi içerki önüminiň ösüşine maýa goýum derejesiniň, senagat önümçiliginiň hem-de söwdanyň ýokarlanmagy goşant goşar.


text:
4-nji aprelde Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça toparyň mejlisi geçirildi. Onuň barşynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary bilen şu ýylyň 16-njy awgustynda bellenilen Geňeş agzalarynyň saýlawlaryna taýýarlyk görmek bilen bagly meselelere garaldy.
Mejlise Merkezi toparyň we onuň ýanyndaky iş toparlarynyň agzalaryndan başga-da, daşary ýurtly gözegçiler, Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň, Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň, Agrar partiýasynyň, ýurduň jemgyýetçilik guramalarynyň we birleşikleriniň, şeýle hem köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Hereket edýän saýlaw kanunçylyk namasyna laýyklykda 6-njy aprelden saýlawyň öň ýanyndaky kampaniýany yglan etmek gün tertibiniň esasy meselesi boldy, şeýle hem şunuň bilen bagly meseleleriň toplumyna garaldy. Türkmenistanyň demokratik ýol bilen ösmeginde bu çäreleriň möhüm ähmiýeti bellenilip geçildi. Welaýat saýlaw toparlarynyň ýerlerde geçirýän çäreleri, şol sanda saýlaw okruglaryny döretmek babatda alyp barýan işleri baradaky maslahatlar diňlenildi.
Merkezi saýlaw topary agzalyp geçilen saýlawlara taýýarlyk görmek boýunça geçirilmeli çäreleriň meýilnamasyny tassyklady. Saýlaw býulletenleriniň, saýlaw toparlary üçin gollanmalaryň, milli gözegçiler we habar beriş serişdeleri üçin ýatlama neşirjikleriniň we beýleki ugurdaş namalaryň görnüşlerine garaldy we olar tassyklanyldy.


text:
Aktual Meseleler
PÝD/ÝPG-niň PKK/KJK terror guramasynyň Siriýadaky bölegidigi birnäçe ýurduň merkezi razwetka we howpsyzlyk güýçleri tarapyndan kabul edildi
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň tema boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris…
1946-njy ýylyň 13-nji fewralynda açylan BMG-niň Radiosynyň açylan güni Bütindünýä Radio güni hökmünde bellenilip geçilmäge başlanýar
Terror guramalary PKK/PÝD-ÝPG bilen DAEŞ-iň arasynda bolan çaknyşykdan soň özara bähbit gatnaşygyny ýola goýandygy ýüze çykdy
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň tema boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris…
Ekstremist terror guramasy PKK/PÝD-ÝPG-niň elinde 19 ýurtdan ýarag bar
Türk ýaragly güýçleriniň Afrini terrorçylardan saplamak üçin başladan operasiýasy ikinji hepdesini tamamlady
Zeýtun şahasy operasiýasynyň çäginde Türkiýäniň milli goranyş ulgamlary
Ankara Ýyldyrym Beýazyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr.Kudret Bülbüliň mesele baradaky synyny dykgatyňyza ýetirýäris
Terror guramasy PÝD/ÝPG-nyň zulumy sebäpli halk ýerini ýurduny terk edip başga ýere göçmeli boldy
Terrorçylaryň birnäçe aý dowam eden taýarlyklary birnäçe günde hatardan çykaryldy
Türkiýäniň terrora garşy göreşinde täze etap: Zeýtun şahajygy operasiýasy


text:
Hormatly müşderiler!
“SMS Nesibe” aksiýasynyň göýberilişi hakynda Size habar bermäge şatdyrys!
“SMS Nesibe” –bu toplumlaýyn hyzmat bolup,oňa ýazylyp, Siz her günde 5 SMS toplumyny alyp, her günki Sowal bäşleginiň baýragyny utup bilersiňiz.
Hyzmatyň bahasy - bir günde 1,5 manat.
Baýragy hädip utmaly ?
1. Islendik sms – habary 123 belgä iberiň ýa-da *123# buýurmany aýlaň.
2.Size 5 SMS toplumyň berlenligi baradaky habary alarsyňyz.
3.Umumy bilim barada 4 ( dört ) sowala jogap bermeli ýa-da 1(bir) matematiki meseläni çözmeli.
Gýndelik baýrak : Smartfon BLU R2 LTE.
Her aýlyk baýrak : Telewizor LG(ekranyň görnuşi - Direct LED, diagonal - 49" (125 sm).
Baş baýrak: Holodilnik, Kir ýuwujy maşyn, Noutbuk we Smartfon Samsung Galaxy S9 30-nji sentýabr 2018 ý. oýnalýar.
Anygrak maglumat.
*SMS bukjasyndan habaryň gowşan pursatyndan bir gije-gündüziň dowamynda diňe Operatoryň ulgamynyň içinde ulanyp bolýar. Toplum gysga SMS belgä iberilse hakyky däl hasaplanýar.Habarlar→


text:
Türkmensährada has irki döwürlerden bäri Etrek-Gürgen türkmenleriniň japarbaý taýpasynyň köpüsini ozünde ýerleşdirip Türkmensähranyň merkezi hasaplanýan
hakda henize çenli ýeterlik maglumat ýok .
Hazar deňziniň gündogar-günorta çüňkündäki, geçen asyryň başlarynda (XX asyr) bina bolan, Bendertürkmen port şäheriniň 18 kilometr demirgazygynda ýerleşen Kümüşdepe şäheri XX asryň başlarynda Reza Pählewi hökümeti eýelän döwründe oňa “Gomişan” diýlen at goýulypdyr. Eýranda Yslam Respublikasy döränden soň ýene-de öňki ady oňa gaýtarylyp alyndy.
Bu şäher Garaşsyz Türkmenistanyň günorta-günbatar çüňkünde ýerleşen Esenguly etrabynyň 40-50 kilometrlik göni günortasynda ýerleşen Kümüşdepe şäheri giň ýatan tekiz düzlükde bina bolupdyr. Ondaky jaýlar, köçeler ençeme taryhy wakalary başdan geçiripdir.
Bu şäher Gülüstan welaýatynyň Demirgazyk-Günbatarynda ýerleşýär. Günorta tarapy Hojanepes we Bendertürkmen şäherine, Demirgazykda Garaşsyz Türkmenistanyň serhedine, Gündogarda Akgala şäherine we Günbatary bolsa, Hazar deňzi bilen serhetleşýär. Onuň ýerşarynyň grafiki bellikleri boýunça 5 prima 54 gradus gündogar uzynlygyna we 6 prima 37 gradus demirgazyk iýnligine Angliýadaky Griniwiç şäherindäki ýerşary ölçeginiň başlangyç tarpyndan aralygy bar. Açyk deňiz ölçegi boýunça 22 metr suw ýüzlüginden pes derejede durýar.
Kümüşdepäniň günorta bölekleriniň howasy Hazaryň ýyly howasyndan gözbaş alýar. Demirgazyk bölekleri Garagum çölüniň täsiri sebäpli ýarym düzlükden ybarat. Ýerleriň az bölegi ekin-dikin üçin ýarasa, köp bölegi şor meýdanlary öz içine alýar. Gürgen derýasynyň boýlaryny göz öňünde tutmasak beýleki nokatlarynda ekerançylyk köplenç düme görnüşinde alnyp barylýar.
Bu şäheriň adam sany 50,000 bolup, olardan 30 göterimi şäherde ýaşasa, galany oňa tabyn obalarda ýaşaýarlar. Umuman Kümüşdepä tabynlykda durýan 53 sany oba bar.
Kümüşdepe şäheriniň binýat bolan çägi Ahamenitleriň döwründe “Girkany” ýa-da “Hirkany, Werkany” diýlip atlandyrylypdyr. [ ] 67
Bu oazis Sasanitleriň döwründe iňňän medeniýet merkezi hasaplanypdyr. Ol Maşatmisriýan we Dehistan ýaly medeniýetleriň ýakyn gatnaşyklarynyň bir bölegi bolupdyr. Kümüşdepäniň demirgazygynda ýerleşen “Kiçijik Kümüşdepe ýa-da Kümüşdepejik” depesinden tapylan gymmatly tapyndylaryň mälim edişine görä, ol ýerde ösen medeniýet bolup geçipdir. Bu depe Sasanitleriň patyşalary tarapyndan Turanlylaryň çozuşyndan aman galmak üçin saldyrylypdyr. “Gyzyl alaň” diwarlarynyň harabalarynyň soňky eteklerinde ýerleşipdir. Bu diwarlar Kümüşdepäniň
demirgazyk eteklerinden başlanyp 180 klm uzynlygy bilen Güllidag daglyklaryna çenli dowam edýär. Oňa pars dilinde “Sedde Iskänder” hem diýipdirler. [ ] 68
Bu diwaryň kerpiçleri gyzyl reňkli dört gyraň (dört burç)kerpiçlerden bolany üçin, ol häzirki döwürde-de gyzyl depejikler ýaly bolup görünýär. Şonuň üçin oňa halk “Gyzylalaň” diýipdir. Henize çenli bu ýerde hiç hili gazuw-agtaryş işleri ýa-da oňa degişli arheologik barlaglar geçirilmäni üçin ol harabaçylyga öwrülip adamlar onuň kerpiçlerini öý salynmak üçin peýdalanypdyrlar. Kümüşdepe, Hojanepes ýa-da oňa tabyn oba-etraplarda irki salynan jaýlaryň köpüsiniň kerpiçleri gyzylalaň diwarlarynyň kerpiçleri bolup durýar. Bu diwaryň deňze tarap çümüp gidýän eteklerinde ýerleşen depejik bolsa bir zamanlarda ada bolupdyr. Horezmşalaryň patyşasy Soltan Jelaleddin Horezmşanyň atasy Soltan Gütbetdinmuhammet Horezmşa, Çingizhanyň çozuş döwründe bu adany gaçybatalga edip saýlapdyr. Onuň öňki ady "Abesekun"
adasy bolupdyr.
Belli orta asyr alymy Hojanasretdin Tusynyň Abesekun baradaky wakany belläninde berýän geografiki ýerlik belliginiň, şoňa gabat gelýändigi gös göni görnüpdur. Aslynda Kümüşdepe adynyň goýulmagy hem bu depeden kümüşdir- bürünç ýaly şaý-sepleriň çykmagy sebäplidir. Şeýlelik bilen bu diwar “Sul” (Suwlyhan) atly türkmen patyşalary tarapyndan türkmenleriň gol astyna geçýär.
Bu diwaryň gapysy Turanylalara (Türkmenlere) açylmagy bilen Abesekun adasynda kem-kemden türkmen ilaty otutumlaşyp başlaýarlar. Birinji gelen ilat Oguzlaryň musulman bolan türkmenleri bolupdyr. Türkmenler bu adany bir bada oturumlaşmak üçin peýdalanman, eýsem gyş aýlarynda oturylýan “Gyşlyk” hökmünde peýdalanypdyrlar. “Köresuw” ýa-da “Abesekun” hakda gysgaça jemleýiji maglumaty “Kümüşdepe Taryhy
” websahypada-da käbir maglumatlary berilipdir.
1850-nji ýylda Abheri atly alym üç hepdelik Kümüşdepede ýaşan mahaly şeýle ýatlaýar: “ Kümüşdepe esasan gyş aýlarynyň ýaşaýyş mekany bolupdyr. Onuň sebäbi beýleki pasyllarda ol ýerlerde ýokanç keselleriň köpelmegi bilen az sanly adam onda galypdyr. Kümüşdepe Gürgen derýasynyň uly agzyna çenli dowam edýär. Ol ýerlerde derýanyň ini hem çuňlygy artyp, balyk awlamaga ilat üçin amatly şert döredilipdir”.
Emma kem-kemden Orsýet bilen alyş satyş söwdalarynyň ýola goýulmagy, awçylyk işleriniň ösmegi, gümrükhana enjamlarynyň gurulmagy bilen, Kümüşdepe şähere öwrülip, onda ösüş başlanýar. Birinji gezek Hojanepesbaý atly uly täjir patyşa Russiýasynyň huzuryna baryp, wekilçilik edýär.
Kümüşdepäniň 6-7 kilometr gündogarynda Nebitilje gor guýusynyň ýerleşmegi Eýranyň nebit companýalarynyň ünsini oňa çekýär. Bu ýerde ýerasty nebit gorlarynyň Demirgazykdan Günorta oazislerine tarap syrykmagy welin, döwlet aralarynda geopolitika ähmiýete eýe bolup durýar. Soňky ýyllarda Eýranyň “Köwser” atly Nebit Companiýasy bu ýerde ýörite plan-proýektleri düzgünleşdirmegiň ugurynda iş alyp barypdyrlar. Geljekde beýle alynyp baryljak nebit onümçiligi, ol ýerde ekologiýa bozgunlykary emele getirjekdigini, ekologiýa arassaçylygy edaralarynyň iş alyp barýan işöwürleriniň ünsini özüne çekip, gerekli çäreleri ýerine ýetirýärler. Bu ýeriň köl we kölçelerine
dünýäniň dürli ýerlerinden belli pasyllarda tebigy guşlaryň gel-gitleri we ol ýerlerde örňemegine nibit companiýalaryň alyp barjak planlary, yzyna getirip bolmajak ziýanlary ýetirjekdigini belleýärler.
1320-nji h.k. ýylda Mämmedaly Gurhançy Sulatnyzam öz göýberen habarnamasynda şeýle belleýär: “Kümüşdepe (Gomişan) oturymlaşan türkmenleriň ýomut taýpasynyň japarbaý ilaty ilkinji arassa, tämiz we baý taýpalarynyň biridir. Olar ruslar bilen gel-gitleri bolany üçin egin-eşik hem içeri şay-esbaplary taýdan has ýokary derejede durýar. Ir bilen turanlarynda ählisi isli sabyn bilen ýuwunýarlar. Gyşlarda galoş, putinka we gysgaça palto geýinip gezýärler.
Şu günüň özünde Orsýetden 150 sany agaç magazynlary getirildi. Olar örän owadan ýasalypdyr. Rowaç bazarlary bar. Orsýediň çaýy, şekeri, samawary, matalary, Hajytarhynyň gap-gaçlary, uny hem geýim-gejimleri onda satylypdur”.
Şeýle hem Eýran türkmenleriniň taryhçysy Eminylla Güli, Rezahanyň Mazenderana eden saparnamasy hakyndaky ýazgylaryna salgylanyp, Kümüşdepe barada şeýle ýazýar: “Kümüşdepe kasabasy (etraby) agaçdan salyhatly ýasalan iki mertebe jaýlar hem garsak öýler bilen hatarlanyşyp dur. Öýleri köçeden aýratynlaşdyrýan agaçdan ýasalan diwarlaryň ortasynda daş dökülen köçe geçýär. Öýleriň agajyna, otaklaryň diwarlaryna we amaratyň bamyna çalynan reňkler bu kasabanyň owadanlygyna gözellik goşýar. Ilatyň arasynda gedaýçylyk we zat soramak aýyp hasaplanyp, etrapda hiç hili gedaý görünmeýär. Kümüşdepede 3000 sany öýli raýat ýaşap, 11 mähälle (kwartal) bölünýär.” [ ] 69
we [ ] 70
Kümüşdepede medeniýet edarasy Reza hanyň döwüründe açylýar. Häzirki zaman Kümüşdepe welaýat bölünşiginde “Demirgazyk japarbaý” etraby ady bilen Türkmen şäheristanynyň tabynlygynda durýar. Bu şäher özünde Ussat Niýazmuhammet Niýazy, Hajymeretdurdy Gazy, Nurmuhammet Muttagy, Professor Rahman Rahmany, Doktor Sapar Ensary (Sapar ahally), Professor Nurmuhammet Aşyrpur Meredow, Ahmet Ahundow Gürgenli, Arazmuhammet Şaeri (Aram), S. Gökleňi, ýaly alym ulamalar we beýleki Annageldi Aç, Kyýathan, Hojanepesbaý, Abaserdar, Gurbandurdy Jerdeki, Amanjan Abaýy, Osman Ahun, Rejep Ahun, Allaguly Saýatly ... ýaly şahsyýetleri dünýä inderdi.
“Eýran ýazyjysy etnogrof Agaýe Apbas Şowgy, Kümüşdepäniň adajygynyň üstünde ilkinji oturumlaşan ilat hökmünde türkmenleriň ýedi sany taýpasyny (tiresini) sanap geçýär. Olar Kör, Kötük, Kelte, Kenan, Burkaz, Tumaç we çükgän ýaly tirelerden ybarat bolýar”.
“Elbetde Apbas Şowgynyň Kümüşdepäniň ilkinji ilaty hakynda bellände bir ýalňyşlygyny-da ýatlap geçmek zerur bolýar. Ýagny ol bu ýedi tirä Düýejileri goşmandyr. Bu tire hem bu ýerde ilkinji oturumlaşanlaryň biri bolup durýar.” [ ] 71
Taryhy çeşmeleriň rowaýat etmegine görä, “türky kowmyň Oguz diýlip atlandyrylýan bir topary Horezm, Etrek we Gürgen jülgeleriniň hasylly düzlüklerine tarap süýşýärler. Bu toparlar VI hijri asyrda yslam dinine meýletin boýun egip, soň ‘türkmen’ diýlen ada meşhur bolupdyrlar.”- dyilip bellenilyär.
Dünýädäki ähli türkmenler yslam dininiň sünni musulmanlaryndan ybarat bolýar. Şolar bilen bir hatarda Kümüşdepäniň hem ilaty sünni musulmanlaryň Abuhanyfa Ymam Agzama degişli bolup durýar. [ ] 72
Türkmenleriň yslam dinine boýun egmegi Ýewropa ilçihanasynyň wekili Riçard Fraý VI asyr alymy Şerefezaman Merweziniň kitabyndan şeýle setirleri getirýär: “Haçanda olar (Oguzlar) musulmanlaryň serhetlerine girip başlanlarynda şol wagt musulman bolanlara “Türkmen” diýipdirler. Bularyň arasynda musulman bolmadyklar bilen näsazlyk hem döräpdir. Şeýlelik bilen Oguzlaryň arasynda musulman bolanlaryň sany köpelip yslam dinine wepadar adamlar döräpdirler.
Olar kapyrlardan üstün çykyp olary daşary kowupdyrlar.”... Türkmenler yslam ýurtlarynyň ählisine ýaýrapdyrlar. Olar ähli ýerli ilatlar bilen oňyn aragatnaşyk saklap, olary hormatlapdyrlar. Şeýlelik bilen türkmenler yslam ýurtlarynyň ählisine eýe bolup patyşalyga ýetipdirler. Olar haýsy bir ýurtda hökümdarlyk sürseler hem, ýerli ilatyň dap-dessurlaryna, dili hem medeniyetlerine hormat bilen seredip, olaryň öz erkinligini ödäpdirler.
Kümüşdepede ýaşaýan ilat arassa türkmen dilinde gürleýärler. Ykdysadyýet taýdan olaryň kärleri daýhançylyk, maldarçylyk, awçylyk, ussaçylyk we dokma hem halyçylyk ýaly işler bilen meşgullanýarlar. Kümüşdepede esasy ekerançylyk önümleri arpa, bugdaý hem pagtadyr.
Ýer şorlygy hem suw gytymçylygy sebäpli ekerançylykda gerekli ösüşleri gazanyp bolmaýar.
Maldarçylyk meýdanynda bolsa, bu ilatyň iňňän gadymdan meşgullanyp gaýdan kärleriniň biridir. Olar goýun, sygyr, gäwmiş hem düýe ýaly mallary saklapdyrlar. Goýun sürilerini gyş paslynda Kümüşdepäniň demirgazygynda ýerleşen giň öri meýdanlarynda “gyşlaga” sürýärler “Ýaýlak” üçin hem tomuslarda sürileri şäheriň ýakyn töwereklerine getirýarler. Bu ýerlerde goýun ýüňi hem eti üçin ulanylýar. Onuň süýdünden peýdalanmaýarlar diýen ýaly.
Kümüşdepe ilatynyň esasy meşgullanýan işleri biri hem Hazar deňzinde awçylyk etmek bolupdyr. Bu ýerde uzynburun, bekre, tirana, göwrüç, pil balyk, akbalyk, azatmahy, kepir, takgaz, çapak, kefal, garabalyk, kilka, ... ýaly balyklary awlanylýar.
Kümüşdepäniň her bir türkmen maşgalasynda bolşy ýaly, zenanlaryň meşgullanýan kärleri dokmaçylyk bolup durýar. Olar gadymdan galan ähli göl nagyşlaryndan peýdalanmak bilen “Hojaýyngöl” atly täze göl hem döredipdirler.
Kümüşdepäniň taryhy-arhiologik gymmatlyklarynyň biri gyzylalaň diwarlary hakda ýatlap geçipdik. Gyzylalaň diwarlary taryhda dürli alymlaryň ünsini özüne çekipdir. Bu diwar hakda içeri we daşary arheologiýa hünärmenleri yzygiderli derňewleri geçirýärler. Dürli syýahatçylar öz seýil-syýahatlarynda bu diwary ýatlap geçipdirler “Şäheristanhaýe Iran” atly kitapda bu diwar hakda şeýle diýilýär: “Gürgende Dehistan atly şäheristanyny “Nersi Aşkany” atly patyşa binýat edipdir. Bäş sany galaly Kümüş şäheristany jadygöýleriň ýolbaşçysy Azydahak (Gadymy pars dilinde aždarhanyň ady) gurdurypdyr. Şapuryň ogly Ýezdgerd öz eýýamynda “Çöl” tarapdan bolýan çozuşlaryň öňüni almak üçin, şol taraplara didewan saldyrypdyrlar. Ol şeýle diýipdir: Ol ýerde 180 k.m. (parsang) uzynlygy we 25 arş (75 sm) boýy hem bir köşk bilen saklaw göründi”. [ ] 73
300-nji hijri ýylda “Mesalek wel-memalek” atly kitapda şeýle bellik bar: “Enewşirwanyň zamanasynda Türkmenleriň çozuşlarynyň öňüni almak üçin Gürgende kenarýaka begleriň goraýyş diwarlary guruldy, Hek bilen dört gyraň bişen kerpiçlerden mäkämlenen bu diwarlary türk patyşalarynyň biri “Sül” atly hökümdar oňa üstün çykdy we soň bolsa musulmanlar ony açdylar. [ ] 74
“Hudud-el älem” atly kitapda bu diwar hakda şeýle ýazylypdyr: ”Dehistan örän ekerançylykly, abadan we önümli ýerdir we söwda alyş-satyş rowaçlygy üsti-üstünedir.”.
Elbetde Dehistan, Gyzylalaň diwarlaryndan has demirgazykda ýerleşýär. Ýazgyny ýazan serhedi Dehistana çenli diýip düşünipdir. Ony Dehistana degişli edip goýupdyr. Öňler eger Dehistan Etrek derýasynyň demirgazygynda ýerleşen bolsa, Gyzylalaň onuň günortasynda ýerleşýär. Dehistan we Maşatmissirýan yslam dini Orta Aziýa ýurtlaryna ýaýramazdan öň, Eýran patyşalygyna tabynlykda durman Turan patyşalyklarynyň merkezi medeniýetleri hasaplanypdyr.[ ] 76
V hijri asyrda alymlaryň ýene birisi şeýle ýazýar: “Kuwadyň (Gobad) ogly Enewşirwan Sasany Hosrow bir Gürgende sul derwezesi hem bäş parsang uzynlygy bilen mermer daşdan bir diwar saldyrypdyr.”.
443-nji hijri ýylda Gerdizi atly bir alym şeýle ýazýar: “Enewşirwan adyl, Ýezdjerd ibn-e Bähramyň saldyryp başlan diwaryny, Gürgene baryp onuň binasyny tamamlapdyr” [ ] 77
we [ ] 78
605-nji hijri ýylda Nejib ibn-e Bekran atly geografiýaçy hem bu diwar hakda şeýle belleýär: “Gürgeniň serhetlerine dört gyraň bişen kerpiçden çekilen diwar, Ulýabat daglygynyň başyndan başlap, Syýawoşek owazislerine we ondan hem Abesekuna çenli dowam edip her kerpiç 30 menden (90 kilo) 40 mene (120 kilo) çenli (her “men” 3 kilo) agramy, uzynlygy bolsa, 50 parsang bolupdyr. Bu diwar Deregez we Bawartdan (Abiwerd) Dýebefudanyň ýakynyndan geçip Bawerd şäheriniň eteklerinden çöllüge geçip Sarahsa tarap çümüp gidýär. Bu şol diwarlygy mälim däl, ýöne Gürgendäki diwary “Tejenbar” diýip atlandyrypdyrlar.”.
“Jeografiýaýe taryhyýe Lesterenç” atly eserde we Rabinonyň Saparnamasynda hem Grişmeniň “Iran äz agaz ta eslam” atly eserinde-de ýokardaky matlaplara meňzeş faktlara gabat gelýäris.[ ] 79
Belli Eýran alymy Seidnefesi bu diwaryň täzeden gurulşy hakda şeýle ýazýar: “Mämmedaly Gurhançy (Suletnyzam) ony 20 parsah özi hem 224-nji hijri ýylda Täbäristanyň hökümdary Maziýaryň tarapyndan täzeden gurulyş çärelerini görüpdirler.” -diýip şeýle belleýär: “Bu böwediň uzynlygy bütinleýin 20 parsahdyr. Jürjän şäheriniň harabaçylygynyň ýakynyndan Gürgen derýasynyň agzyna çenli dowam edýär. Her parsahda salnan gala we garawulhanalar Senirsowanyň ýakynyndan Gojugabet hem Kümmede çenli dowam edýär. Bu böwedň ini 5 metre ýetýär”.
• Kümüşdepe şäheriniň balykçylarynyň iş esbaplary
A. Wamberi, Gyzylalaň diwarynyň ady barada şeýle ýazypdyr: “Dört garyň şekilli salnan jaýyň içinden tyňsykdan ýasalan bir uly küýze tapylýar. Bu küýzäniň ýognasynyň näzikligi kagyzdan inçe we onuň içinden mawy reňkli kül hem näçe sany altyn zikge we birnäçe gymmatly şaýlar çykypdyr. Şonuň üçin bu diwaryň hemme ýerini hem “Gyzyl alaň” ýagny “Altyn tapylyan depejikler” diýip atlandyrypdyrlar.” [ ] 80
Elbetde türkmen dilinde “alaň” ýagny depejik manyda bolsa, Wamberiniň pikiri boýunça oňa “ gyzyl alan (gyzyl tapylan)” manyda gidyar. ...DOWAMY ...
==============
----------------------------| Çykgytlar we Edebýat: |
==============
• Pars dilinde käbir maglumatlar:
کومیش دپه (گمیشان سابق) شهری از اعماق تاریخ
مقاله ای که در این پست فوقاً بدان پرداخته شده، به زبان ترکمنی با الفبای لاتین نگارش یافته است. این مقاله بخـشی از پایان نامه تحصیلاتی
ام می باشد که در آن به تشریح اماکن و مساکن ترکمنهای ایران در ترکمنصحرا
می پردازد. در حال حاضر جهت معرّفی منطقه وبلاگها و وب سایتهائی فعال می
باشند که مایه امیدواری مردم ترکمن می باشد. هر چند که کوچک و نارسا هم
باشد، حداقّل مطالبات و مشکلات
ملتمان و سرزمینمان را به سمع جهانیان میرساند. امیدواریم که در آینده بر
تعداد اینگونه از فعالیّتهای سالم و مفید ارتباط جمعی افزوده شود. از جمله
وبلاگهائی که مربوط به کومیش دپه (گمیشان) راه اندازی شده است: وبلاگ "کمیش دپه چی"، "نخبگان کومیش دپه"، "کلوب گمیشان(کوموش دپه)"، "گمیشان شهر دریادلان"، "پایگاه اطلاعرسانی گمیشان"
و ... می باشد که در آن اطلاعاتی از تاریخچه و اوضاع منطقه داده شده است.
برای نمونه در این وبلاگ ها به بافت شهری این مکان با عنوان "بافت قديم و عمارت هاي تاريخي كميش تپه"
اشاره شده است. هر چند این معلومات حجیم نیست، با این حال برای کسانی که
به دنبال پژوهش و تحقیقات علمی در پی کسب معلومات هستند، می تواند مورد
استفاده قرار بگیرد. اگر شهرستان گنبد کاووس را به لحاظ بافت قدیمی شهری که
در نزدیکی "جرجان قدیمی"
در اوایل قرن بیستم بنا شده است در نظر نگیریم، مثلاً: - "گمیشان(کومیش
دپه) دومین شهری است در استان گلستان بعد از شهر گرگان دارای بافت قدیم
شهری می باشد. این شهر به لحاظ شهرسازی مجموعه ای از عناصر شهری را در بر می گیرد که بر اساس نیازهای اجتماعی و منطبق با اقلیم آب و هوایی منطقه بوجود آمده است. ابنیه های زیبا در بافت قدیم کومیش دپه
ادامه سنت معماری و ساخت ابنیه دوره قاجار است.". مقاله فوق در مورد
شهرستان کمیش دپه بزبان ترکمنی با الفبای لاتین ترکمنستانی همانطور که در رساله ام
تحریر شده است، درج گردید. این مقاله در نشریات کثیرالانتشار جمهوری
ترکمنستان نیز به چاپ رسیده است.
*******************
ساختار معماري 40 قلعه ديوار تاريخي گرگان بررسي مي شود
سومين فصل كاوش و بررسي ديوار تاريخي گرگان با هدف بررسي ساختار هاي معماري 40 قلعه مسكوني و فضاهاي صنعتي موجود در امتداد اين ديوار از سوي هيات باستان شناسي سازمان ميراث فرهنگي آغاز شد.ه
در اين راستا محوطه باستاني قيزلر قلعه به عنوان يك مكان مركزي در امتداد ديوار مورد كاوش قرار مي گيرد تا با ايجاد برش لايه نگاري در اين قلعه توالي فرهنگي آن با قلعه هاي متصل به ديوار نيز مورد بررسي قرار گيرد. ( اين قلعه در دهه هاي 1310 و 1350 به ترتيب از سوي فرانسويان و ژاپني ها مورد بررسي قرار گرفته است.)ه
ديوار دفاعي گرگان به طول 200 كيلومتر و عرض 6 تا 10 متر يكي از بزرگترين و برجسته ترين آثار معماري دشت گرگان در دوره تاريخي محسوب مي شود.
* Kümüşdepe şäheriniň belliklenen kosmosuraty.
كارگران بقاياي ديوار را درآورده اند و آجرهاي سفالي رنگ ۴۰×10 آن كاملا مشخص است. «قربانعلي عباسي» مسؤول كارگاه ديگري در روستاي يسا قليق واقع در ۳۳كيلومتري جنوب شرقي شهر كلاله، مي گويد، در اينجا بقاياي ديوار در عرض ۲/۴۰متر و ارتفاع ۱/۲۰كاملاً مشخص شده است .د ر ديوار ۱۰رگه آجر سالم وجود دارد كه ملاط آن مخلوطي از گل و آهك است. علت ساخته شدن ديوار در قسمت كوهستاني با توجه به وجود موانع طبيعي دفاعي شايد نوعي نمايش قدرت سياسي بوده است. خانم «حسين زاده» مسؤول كارگاه سوم در جنوب رودخانه گرگان رود بر روي دامنه كوه نيز گفت، شكل ديوار در اين قسمت بسيار قابل توجه است چرا كه در داخل آن فضاي خالي وجود دارد. در پايه ديوار سه رج سنگ قرار داشته كه در بالاي آن آجر چيده شده است. بهترين نقطه اي كه مي توان شكوه اين ديوار تاريخي را ديد، همين نقطه است. «سامان حيدري» باستان زمين شناس، در اين باره گفت، ما در اين مرحله از كاوشها در جست وجوي پاسخي براي مشخص شدن جنس آجرها واينكه از چه درجه حرارتي براي پخت آجرها استفاده شده است، هستيم.
***************
«فريدون اونق» صاحبنظر در تاريخ منطقه مي گويد، در اين مرحله به دنبال شناسايي تاريخ و جغرافياي منطقه و قوم شناسي اطراف ديوار هستيم. اما در كنار باستانشناسان، تيمهاي طراحي، گرافيست و... نيز مشغول هستند تا مطالعه و پژوهش اين مرحله كامل باشد. چنانچه آنان به ترميم آثار مكشوفه و طراحي آنها مشغول هستند. شايان ذكر است، مورخان قدمت اين ديوار را به دوران حكومت انوشيروان ساساني نسبت مي دهند. به طوري كه «ابن خرداد» كه در سال۳۰۰هجري قمري درگذشت، در كتاب «مالك و الممالك» درباره اين ديوار مي نويسد: «ديوار دفاعي زمان انوشيروان كه درخشكي گرگان در برابر تركان ساخته شد، ديواري استوار از آجر و گچ بود تا اينكه يكي از پادشاهان ترك كه صول ناميده مي شد بر آن چيده شد و سپس مسلمانان آن را گشودند.» اين ديوار همچنين به ديوار دفاعي اسكندر نيز معروف است. ..ه
Sonky suratlar:
جبرئيل نوكنده سرپرست هيات باستان شناسي با اعلام اين خبر شروع مطالعات سنجش از راه دور ، قوم باستان شناسي، زمين شنــاســي و ساماندهي كاوشهاي فصول گذشته را از ديگر اهداف هيات باستان شناسي بر شمرد.ه
به گفته جبرئيل نوكنده اين اثر شگفت انگيز كه در متون تاريخي و علمي به نامهاي سد اسكندر، سد انوشيروان، سد فيروز، قزل آلان و ديوار دفاعي مطرح شده داراي تاسيسات وابسته همچون سد، قلعه، كانال، خندق و ... و بناهاي غير وابسته قلعه و تپه مي باشد.ه
شناسايي وضع موجود ديوار، مستند سازي و شناسايي سفال هاي باستاني در اطراف ديوار و رودخانه كرگانرود و شناسايي طول ديوار از 155 به 200 كيلومتر از دستاوردهاي فصول گذشته بررسي هاي باستان شناختي اين ديوار به شمار مي رود.
به گــزارش واحد اطلاع رساني سازمان ميراث فرهنگي كشور، اين ديوار از محلي به نام خواجه نفس شروع و پس از عبــور از شمال گنبد قابوس به طرف شمال غرب ادامه يافته و در كوههاي "پيش كمر" محو مي شود.ه
بررسي پيمايشي باستان شناسي اين ديوار در 1378 با توجه به مشكلات پروژه هاي عمراني بويژه سد گلستان كه تمامي مساحت شبكه آبياري آن در مسير ديوار قرار داشت انجام شد.
در اين سال همچنين با گمانه زني باستان شناسي در دو نقطه تقاطع ديوار و زهكش سد گلستان آثار معماري از بقاياي ديوار كشف شد. اين ديوار در بخشي داراي 6 متر و در قسمتي ديگر داراي 10 متر عرض مي باشد كه اين امر نشاندهنده آن است كه عرض ديوار در نقاط مختلف بنا به وضع طبيعي و زمين ساختي منطقه متفاوت بوده است.ه
در فواصل مختلف قلعه هايي در سمت جنوب اين ديوار ساخته شده كه كمترين فاصله قلعه ها 50 متر و طولاني ترين آن به ده كيلومتر مي رسد.
دومين ديوار بزرگ جهان در گرگان كاوش مي شودگرگان، «رحمت الله رجايي»: يك تيم كامل باستانشناسي، كار كاوش باستانشناسي ديوار تاريخي گرگان را كه دومين ديوار بزرگ جهان محسوب مي شود، آغاز كرده است. اين تيم باستانشناسي شامل: ۶باستانشناس و گروه كاري ۱۰نفره زمين شناس، معمار، جغرافيدان، مورخ، متخصص هنرهاي دستي، گرافيك و طراح به همراه ۵۰كارگر است. بررسي هاي ميداني اين كار سال۱۳۷۹ انجام شده است. به گفته «جبرييل نوكنده» سرپرست هيأت كاوش، سه كارگاه جداگانه به كاوش ديوار تاريخي گرگان مشغول هستند. «ماهفروزي» سرپرست كارگاه در روستاي «قره سير» مي گويد، كارگران كاوش از همين روستا انتخاب شده اند و محل كاوش در جنوب رودخانه گرگان رود با آب زلال آن قرار دارد.
ه* Orsỳetden getirilỳän tagtalar bilen örülen jaỳ
• Şäher meýdançasy* Kümüşdepäniň köçeleriniň biri
* Kümüşdepe şäherinde ilkinjiler salynan 3 gat jaý (tam)


text:
Soňky hepdelerde Türkmenistanyň metjitlerinde etrap, welaýat ymamlary derejesinde gonamçylyklarda merhumyň suraty bilen oturdylan mazar daşlarynyň yslam dininiň kadalaryna ters gelýändigi barada wagyz güýçlendi diýip, ýerli çeşmeler habar berýär.
Aýdylmagyna görä, ymamlar ýüzi suratly mazar daşlarynyň ýa aýrylmalydygyny, ýa-da ondaky suratyň ýüzüniň görünmez ýaly edilmelidigini aýdýarlar.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu aýdylýanlary tassyklap, ozalky Gazanjyk, häzirki Bereket şäherindeki Ymam Agzam metjidinde ýerli ymamyň soňky günler Baýram şehit gonamçylygyndaky ýüzi suratly mazar daşlaryny aýyrmagyň wagzyny edýändigini gürrüň berdi.
Şeýle-de ýazyjybu ýagdaý bilen gyzyklanyp, degişli resmiler - Baýram şehit gonamçylygynyň müjewüri, Berekediň ymamy, Balkan welaýatynyň ymamy bilen telefonda gürleşendigini, olaryň bu talaby din hem-de ýokardan berlen görkezme bilen düşündirmäge synanyşýandygyny aýtdy.
Ýüzi suratly mazar daşlaryny aýyrmak talaby Bereket şäheriniň 3-4 kilometrliginde ýerleşýän Baýram şehit gonamçylygynda häzir durmuşa geçirilmeginiň öň ýanynda dur diýip, ýerli çeşme habar berýär.
“Bu gonamçylykda ýüzi suratly mazar daşlarynyň 76-synyň sanawy düzülipdir we merhumlaryň hossarlarynaol daşlary ýa gyssagly aýyrmalydygy, ýa-da suratlaryň ýüzüne görünmez ýaly reňk-beýleki çalmalydygy barada habar ýetirildi” diýip, bu habary ýazyjy Bugaýew hem tassyklady.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý barada düşündiriş almak üçin Balkan welaýatynyň ymamy Ahmet Amanlyýewe telefon etdi, emma ol soragy diňläp, hiç hili düşündiriş bermän, telefon gepleşigini kesdi.
Balkanly çeşmeleriň maglumatlaryna görä, mundan bäş-alty ýyl öň hem bu welaýatda, şol sanda häzirki Bereket etrabynda ymamlar dini kitaplarda beýle zadyň ýokdugyny aýdyp, merhumyň üçüni, ýedisini we kyrkyny bermezligi wagyz edipdiler we hatda obaly, şäherli mollalara bu hili ýas üýşmeleňlerine barmazlygy tabşyrypdylar.
Emma adamlaryň barybir ogryn-dogryn ata-baba däplerine eýerýändigini, ýagny merhumyň belli günlerini adat bolşy ýaly geçirýändigini görüp, soň olar mollalara haýbat atmalaryny bes etdiler diýip, balkanly ynamdar çeşme Azatlyk radiosyna aýtdy.
Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, garaşsyzlyk ýyllarynda merhumy jaýlamak we ýas tutmak bilen bagly öňden gelýän däpleri sorag astyna almak Türkmenistanda wahhabizm ideýalarynyň güýçlenmegi bilen başlandy. Şol bir wagtda türkmen häkimiýetleriniň uzyn sakgal goýberýän ýaş ýigitleri yzarlap, wahhabizme garşy “özboluşly göreş” alyp barýandygy aýdylýar.
Ýöne döwlet tarapyndan bellenilýän we hökümetden aýlyk alýan ymamlaryň, müjewürleriň arasynda hem wahhabizm ideýalary esasynda suratly mazar daşlaryny ýykmagy, wandalizmi goldaýanlar az däl diýip, howpsuzlyk aladalary sebäpli adynyň aýdylmazlygyny soran ýerli synçy aýtdy.
Mundan öň Türkmenistanda ýol gurluşygy, şäheri abadanlaşdyrmak proýektleri esasynda gonamçylyklaryň ýapylan, ýykylan wagtlary bolupdy. Muňa mysal edil 15 ýyl çemesi ozal ýapylan Mahmyt işan gonamçylygyny, üstünden ýol ýa gurluşyk düşen Goçgar ata, Didar baba, Garadamak gonamçylyklaryny agzamak bolar.
Şeýle ýagdaýlarda köne mazarlaryň üstünden suw goýberilen halatlary-da, adamlara öz hossarlarynyň galyndylaryny özleriniň aýyrmagynyň tabşyrylan halatlary-da, bu işiň esgerlere we studentlere buýrulan gezekleri-de boldy.
Aýdaly, 2002-2003-nji ýyllarda Aşgabadyň 52-nji orta mekdebiniň ýokary klasynda okan okuwçy gyzyň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä, ol şol wagt öňki “Aziýa-Planeta” diýlip atlandyrylýan dynç alyş merkeziniň gabadyndaky gonamçylygyň sürlen ýeriniň çöp-çalamyny ýygnamaga eltenlerinde, klasdaşlary bilen çaşyp ýatan adam süňklerini hem ýygnamaly bolupdyr.


text:
Aşgabatdaky “Mekan” köşgünde “Halal zähmet—bagtyýar durmuş” ady bilen maslahat geçirilip, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň maý aýynyň başynda korrupsiýa garşy yglan eden ählihalk göreşiniň tutuş jemgyýetçilik tarapyndan goldanylýandygy bildirildi.
Bu “halk goldawy” prezident Berdimuhamedowyň döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Ýaýlym Berdiýewe hem-de Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa ýurtda parahorlugyň we korrupsiýanyň soňuna çykmak boýunça ýörite programma işläp düzmegi tabşyrmagynyň yz ýanyna gabat geldi.
Şu aralykda türkmen metbugaty Mejlisiňkorrupsiýa garşy göreş baradaky programmany işläp taýýarlamak boýunça toplumlaýyn çäreleri görýändigini habar berdi.
Azatlygyň radiosynyň hökümetdäki ynamdar çeşmesiniň maglumatyna görä, häzir korrupsiýa we parahorluga garşy göreş boýunça ýörite komitet döredilýär we ol häzire çenli bar bolan harby hem-de hukuk goraýjy guramalardan garaşsyz işlemeli. “Täze komitetiň başlygynyň kim bolmalydygy maslahatlaşylýan wagtynda hukuk goraýjy işgärleriň arasynda bu komitete işe girmek üçin näçe para bermelidigi barada gürrüň edilýär” diýip, ynamdar çeşme aýdýar.
Onuň sözlerine görä, resmileriň arasynda täze yglan edilen korrupsiýa göreşine ynamsyz garaýan, prezidentiň korrupsiýany köki-damar bilen ýok etmek baradaky çagyryşyna gülýän adamlar-da bar. Şonuň bilen birlikde, ol korrupsiýa derňewleriniň has giň gerime eýe bolýandygyny, türmä basylan adamlaryň köpelmek ähtimallygyny duýdurýar.
Emma muňa garamazdan, resmi Aşgabat korrupsiýa galmagalynyň gapdaly bilen garaşsyz habar serişdelerinde çykan we resmi habarlara laýyk gelmeýän maglumatlara hiç bir reaksiýa bildirmeýär.
Mysal üçin, “Türkmenistanyň Hronikasy” saýty we Azatlyk radiosy, öz çeşmelerine salgylanyp,ozalky wise-premýer Batyr Ereşowyň özüni asandygyny habar berdi.
Çeşmäniň tassyklamagyna görä, öňki wise premýeriň ýokarsyndaky bulutlar ýanwar aýynda, Aşgabatda gurlan we sentýabrda ulanmaga berlen täze halkara uçar menziliniň binalarynda dörän näsazlykdan soň garalyp başlaýar.
Azatlyk radiosy Türkiýäniň “Polimeks” gurluşyk kampaniýasy tarapyndan2,3 milliard dollara gurlan binada dörän näsazlyklar hakynda şu ýylyň ýanwar aýynyň başynda habar beripdi. Aýdylmagyna görä, täze gurlan uçar menziliniň binasyndaky näsazlygy derňeýän ýörite komissiýa onuň gurluşygynda ýaramaz hilli sementiň ulanylandygyny ýüze çykarýar.
“Ähli zat Ereşowyň gözegçiligindäki sement zawodynda geçirilen barlagdan soň başlandy. Apreliň ortalarynda hukuk goraýjy işgärler sement zawodyna duýdansyz reýd geçirip, ýetmezçiligiň, şeýle-de uly möçberdäki parahorlygyň üstüni açdylar. Munuň yzy bilen, Ereşowyň ogly uly mukdardaky pul serişdeleri bilen saklandy” diýip, Azatlyk Radiosynyň çeşmesi maglumat beripdi.
Emma türkmen häkimiýetleri bu aýdylýanlary ne tassyklaýar, ne-de ret edýär. Azatlygyň çeşmeleriniň maglumatyna görä, ozalky baş prokuror Amanmyrat Hallyýew hem tussag edildi, onuň ýokary okuw jaýynyň 5-nji kursunda okaýan ogly bolsa okuwdan çykaryldy. Şeýle-de çeşme korrupsiýa we parahorluk faktlarynda aýyplanan adamlaryň derňewiniň öňki resmileriň garyndaşlaryny, çagalaryny işden we okuwdan çykarmak bilen hem utgaşdyrylýandygyny aýdýar.
Mälim bolşy ýaly,prezident Berdimuhamedow ýakyn garyndaşlary sud jogapkärçiligine çekilen adamlaryň ýolbaşçy wezipelere bellenmezliginiň kanunlaşdyrylmagyny talap edýär. Emma beýle adamlaryň çagalarynyň okuwdan çykaryljagy barada entek zat aýdylmandy.
TDH-nyň maglumatyna görä, türkmen parlamenti prezidentiň tabşyryklary esasynda “hereket edýän jenaýat kanunçylygyny kämilleşdirýär”.
Ýatladýarys, prezident Berdimuhamedow 12-nji maýda geçiren hökümet maslahatyndaparahorluk we korrupsiýa üçin bellenilýän jeza çärelerini has güýçlendirmegiň we parahorluga baş goşan adamlaryň günälerini geçmezligiň “maksada laýyk boljakdygyny” aýtdy.


text:
Türkmenistan ýurduň günbataryndaky Balkan welaýatynda deňiz suwuny duzsuzlandyrýan ýene iki täze zawody gurmagy planlaşdyrýar.
Resmi medianyň anna güni beren maglumatyna görä, Esenguly etrabynyň Ekerem obasynyň golaýynda guruljak bu zawodlaryň birinde bir gije-gündiziň dowamynda 50 müň kubmetr arassa suw işlenip taýýarlanylar. Hazar şäherinde guruljak beýleki zawodda bolsa, bir gije-gündiziň dowamynda 5 müň kubmetr arassa suw taýýarlanar.
Häzirki wagt Türkmenistanyň deňiz ýaka regionlarynda deňiz suwuny duzsuzlandyrýan birnäçe zawod, şol sanda Türkmenbaşy etrabynyň Gyýanly obasynda günde 50 müň kubmetr we Awazada 35 müň kubmetr arassa suwy işläp çykarýan desgalar bar.
Bu desgalar açylanda, olaryň regiondaky agyz suw meselesini çözjekdigi we ilatyň doly diýen ýaly arassa agyz suwy bilen üpjün ediljekdigi aýdylypdy.
Emma ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň käbirleri bu desgalaryň açylanyna indi dört ýyl çemesi wagtyň bolandygyna garamazdan, Balkan welaýatynda, hususan-da, Türkmenbaşy şäherinde agyz suw problemasynyň saklanyp galýandygyny, gowulyga tarap o diýen özgertmäniň ýokdugyny aýdýarlar.
“Gyýanly posýologyna duzsuzlandyrylan suw berilse-de, ýaşaýjylaryň tas ählisi diýen ýaly bu suwy durmuşdaky ikinji derejeli hajatlar üçin ulanýar. Bu suwy çaý-nahar üçin hem ulanmaýarys. Duzsuzlandyrylan deňiz suwy egin-eşigi ýuwmaga hem ýaramly däl. Sebäbi matalaryň çalt tüýdülmegine, könelmegine getirýär” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran, Gyýanlynyň ýaşaýjysy aýtdy.
Ol özleriniň agyz suwuny satyn alýandyklaryny, munuň bolsa ýaşaýjylara maddy taýdan uly agram salýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Awazanyň golaýyndaky deňiz suwuny duzsuzlandyrýan zawodda işleýän käbir türkmenistanlylaryň aýtmagyna görä, bu desgadan alynýan suw hem Awaza syýahatçylyk zolagyndaky myhmanhanalaryň durmuş hajatlarynda, ýagny hajathanalar we şuňa meňzeş zatlar üçin ulanylýar. Ýöne ol munuň ilatyň agyz suw maksatlary üçin nädejede ulanylýandygy barada maglumat bermedi.
Azatlyk Radiosy bu barada Awazanyň golaýyndaky deňiz suwuny duzsuzlandyrýan zawod bilen habarlaşanda, haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.
Adynyň aýdylmazlygyny soran balkanly synçynyň sözüne görä, suw arassalaýjy zawodlaryň guruljakdygy ýa-da olaryň işläp başlandygy barada, Türkmenistanyň media serişdelerinde maglumat berilse-de, olarda öndürilýän suwuň näçe mukdarynyň agyz suw we näçesiniň tehniki maksatlar üçin ulanylýandygy hakda söz gozgalmaýar.
Şeýle-de, ol Türkmenbaşy şäherinde suw problemasynyň indi onlarça ýyl bäri dowam edýändigini, arassa agyz suwuň günde diňe sanlyja sagat ilata berilýändigini aýtdy.
Türkmenistanda suw ýetmezçiligi diňe Balkan welaýaty bilen çäklenmeýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylaryň ençemesi ýurduň Daşoguz, Mary we Lebap welaýatlarynyň ençeme obasynda agyz suw üpjünçiliginiň kadaly ýola goýulmandygyny, şol sebäpli özleriniň agyz suwuny satyn almaga ýa-da birnäçe kilometr uzaklykdan getirmäge mejbur bolýandygyny aýdýarlar.
Galyberse-de, soňky ýyllarda türkmen häkimiýetleri suwy tygşytly ulanmak barada, yzygiderli gürrüň edip, ýaşaýyş jaýlarynda suw ölçeýji gurallaryň oturdylmagyny talap edýärler.
Türkmenistan suwy iň bisarpa ulanýan ýurtlaryň hatarynda agzalýar. “Nature” žurnalynyň awtory Olli Warisiň aýtmagyna görä, Türkmenistan ilatynyň jan başyna 5,5 müň kubmetr çemesi suw ulanýar we bu dünýäde iň ýokary görkeziji bolup durýar.


text:
2017-nji ýylyň ýylýazgysy: nebitgaz toplumy
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň jemlerine bagyşlanyp şu ýylyň 26-njy ýanwarynda geçirilen giňişleýin mejlisinde ýangyç-energetika toplumyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça möhüm wezipeler çözülende, Türkmenistanyň dünýäniň energetika bazarynda eýeleýän ornuny pugtalandyrmaga, energiýa serişdelerine artýan içerki islegleri kanagatlandyrmaga, nebitden we gazdan öndürilýän önümleriň möçberlerini artdyrmaga aýratyn üns berilmelidigini belledi. TOPH we beýleki gaz geçirijileriň gurluşygyna aýratyn üns bermek zerurdyr.
Hormatly Prezidentimiz nebitgaz pudagynyň köpsanly mümkinçiliklerine ünsi çekip, döwlet emlägini hususylaşdyrmagy dowam etdirmegi hem-de häzirki zaman halkara ülňülerini giňden ornaşdyrmagyň hasabyna ýangyç-energetika toplumynyň dolandyrylmagyny düýpli üýtgetmegi tabşyrdy.
Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna başlyklyk etmegi geçen ýylyň möhüm wakalarynyň biri boldy.
30-31-nji maýda Halkara Energetika Hartiýasynyň “Energiýa serişdelerini üstaşyr geçirmek boýunça köptaraplaýyn Çarçuwaly ylalaşyga tarap ýol” atly Aşgabat maslahaty geçirildi. Bu wekilçilikli duşuşyk Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan yglan edilen Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň möhüm şerti bolan ählumumy energiýa howpsuzlygynyň täze binýadyny döretmek ýaly strategiki ugurda gyzyklanma bildirýän taraplaryň ählisiniň netijeli gepleşikleri dowam etdirmegi üçin ähmiýetli çäre boldy.
Maslahatyň işine gatnaşmak üçin Halkara Energetika Hartiýasyna agza ýurtlardan ministrleriň, ýokary wezipeli ýolbaşçylaryň hem-de esasy bilermenleriň, halkara energetika we maliýe guramalarynyň, energetika kompaniýalarynyň hem-de ylmy-barlag edaralarynyň 80-den gowrak wekili gatnaşdy.
Türkmenistan bu gurama başlyklyk etmegine taýýarlyk görşüniň barşynda döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň beýleki halkara başlangyçlaryna laýyk gelýän giň möçberli meýilnamany işläp taýýarlady. Önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň hem-de sarp edijileriň bähbitleriniň deňagramlylygyny nazara almak bilen, energiýa serişdeleriniň üstaşyr iberilmeginiň ygtybarlylygyny we durnuklylygyny üpjün etmek ileri tutulýan ugurlaryň biri bolup durýar.
Türkmenistan geçen ýylda Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna başlyklyk ediji hökmünde taýýar önümi almak hem-de ony daşary ýurtlara ibermek üçin ýangyç çig malyny gaýtadan işlemek, energiýanyň dikeldilýän çeşmelerinden peýdalanmak, energiýa serişdelerini howpsuz üstaşyr geçirmek, energiýa netijeliligini we energiýa tygşytlylygyny ýokarlandyrmak ýaly ulgamlary ileri tutulýan ugurlar hökmünde kesgitledi. Hemişe bolşy ýaly, şunda ekologiýa meselesine, tebigy serişdeleriň rejeli hem-de aýawly ulanylmagyna aýratyn üns berildi.
Maslahatyň işiniň barşynda “Tebigy gazyň bazarlary: serhetara ulag daşamalary we üstaşyr geçelgeler”, “Bütindünýä energetika howpsuzlygynda suwuklandyrylan tebigy gazyň ornunyň artmagy”, “Nebiti dünýä bazarlaryna çykarmak” hem-de “Elektrik energiýasynyň serhetýaka söwdasy we durnukly ösüş” ýaly möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Çykyşlarda transmilli düzümleýin taslamalary durmuşa geçirmek, suwuklandyrylan tebigy gazyň çeýe bazaryny ösdürmegiň geljegi we mümkinçilikleri, sebit hem-de dünýä möçberinde energetika howpsuzlygyny üpjün etmekde Hazar sebitiniň we Merkezi Aziýanyň tutýan orny hem-de beýleki möhüm meselelere garaldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan energiýa serişdelerine artýan islegleri kanagatlandyrmak hem-de Energetika Hartiýasyna agza döwletlerde maýa goýum ýagdaýyny gowulandyrmak, onuň düzümine täze ýurtlary çekmek maksady bilen, maýa goýumlaryny höweslendirmäge uly ähmiýet berilýär. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynda başlyklyk edýän döwründe Nigeriýanyň, Burkina-Fasonyň, Keniýanyň we Maliniň bu guramanyň agzalary bolandygyny nygtamak möhümdir.
Bu baradaky gürrüňi dowam edip, 28-29-njy noýabrda türkmen paýtagtynda Halkara Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynyň 28-nji mejlisiniň geçirilmeginiň aýratyn ähmiýete eýedigini bellemelidiris. Türkmen paýtagty özünde 50 döwletden 200-den gowrak wekili jemläp, dünýä ösüşiniň häzirki ýagdaýyny hem-de meýillerini, şol sanda ählumumy energetika meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin iri halkara merkezi hökmünde belent derejesini nobatdaky gezek tassyklady.
Maslahata gatnaşan daşary ýurt bilermenleri, geňeşçileri hem-de iri kompaniýalaryň dolandyryjy wekilleri energetika pudagynda maýa goýumlarynyň töwekgelçiliklerine baha bermek boýunça strategiki çäreler babatynda öz garaýyşlaryny ara alyp maslahatlaşmak üçin teklip etdiler, şeýle hem dünýä energetika bazaryny ösdürmegiň esasy meselelerine we meýillerine seljerme berdiler.
Energetika Hartiýasyna agza ýurtlaryň howanyň üýtgemeginiň täsirini ýumşatmak hem-de durnukly ösüşiň maksatlaryny gazanmak, energiýanyň gaýtadan dikeldilýän çeşmelerini peýdalanmak, energiýa netijeliligini artdyrmak ýaly taslamalaryň amala aşyrylmagyny nazara almak bilen, “ýaşyl ykdysadyýete” geçmegi bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmagy mejlisiň möhüm ugry boldy.
Maslahatyň çäklerinde Hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Energetika Hartiýasynyň Sekretariatynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama, Girdejiler we emläk üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak hakynda Türkmenistan bilen Germaniýa Federatiw Respublikasynyň arasyndaky Ylalaşygyň tassyklanandygy baradaky hatlary alyşmak hakynda Teswirnama gol çekildi.
Oňa gatnaşyjylar Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynyň 28-nji mejlisiniň netijelerini jemlemek bilen Halkara Energetika Hartiýasynyň Aşgabat Jarnamasyny orta möhletleýin strategiki resminama hökmünde kabul etdiler.
23-24-nji maýda “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň VIII Halkara gaz kongresi hem-de oňa gabatlanyp guralýan halkara sergisi geçirildi. Bu çäreler energetika ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge täze itergi berdi. Giň möçberli çäräniň ýokary derejä eýedigini tassyklady. Oňa gatnaşmak üçin dünýäniň 36 ýurdundan wekilleriň 300-den gowragy geldi.
Kongresiň işiniň barşynda birnäçe mowzuklaýyn mejlisler geçirildi. Olaryň biri Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasyna bagyşlandy. Gaz geçirijisiniň ýurdumyzyň çägindäki 214 kilometrliginiň gurluşygynyň meýilnamasyna laýyklykda alnyp barylýandygy bellenildi. 2017-nji ýylyň ýanwar aýynda Aşgabatda “TAPI Pipeline Company Limited” we GFR-iň “ILF” kompaniýalarynyň arasynda Owganystan Yslam Respublikasynyň hem-de Pakistan Yslam Respublikasynyň çäklerinde gurluşygy deslapky taslamalaşdarmak we dolandyrmak boýunça hyzmatlary ýerine ýetirmäge gönükdirilen şertnama gol çekildi. Bu döwletleriň çäklerindäki tehniki işlere badalga berildi.
2017-nji ýylyň dowamynda gözleg işleriniň toplumy, seýsmiki barlag aerosurata düşürmek, şol sanda TOPH-nyň oňyn ugruny kesgitlemek, gaz gysyjy beketleri we gaz geçirijiniň ugrunda beýleki goşmaça desgalary ýerleşdirmek, bu taslamanyň daşky gurşawa täsirini anyklamak işleri başlandy we ýerine ýetirilýär. Gaz geçirijiniň owgan we pakistan bölekleri üçin tehniki taslamalary taýýarlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygy hem-de täze sebitleriň we bazarlaryň halkara energetika ulgamyna çekilmegi sebitde senagat önümçiligine goşmaça itergi berer, söwdanyň ösmegine, maýa goýumlarynyň artmagyna, täze iş orunlarynyň döredilmegine ýardam eder. Öz nobatynda, munuň özi syýasy ýagdaýyň durnuklaşdyrylmagyna oňyn täsirini ýetirer. Hazarüsti gaz geçirijisini gurmagyň taslamasy hem uly mümkinçilikleri açýar. Merkezi Aziýadan Ýewropa “mawy ýangyç” akdyryljak energiýa geçirijisi Türkmenistanyň gaz ýataklaryny bitewi ulgama birleşdiren “Gündogar-Günbatar” gaz geçirijisi hem-de Azerbaýjanyň we Gruziýanyň energetika düzümi bilen birleşdirilip bilner.
Şeýle hem konrgesiň çäklerinde Türkmenistanyň nebitgaz edaralarynyň we konsernleriniň ýolbaşçylarynyň daşary ýurtly işewürler bilen köpsanly duşuşyklary geçirildi. Şol gepleşikleriň dowamynda özara peýdaly hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagynyň ýurdumyzyň gaz senagatynyň döwletimiziň bähbidine bolşy ýaly, tutuş dünýä bileleşiginiň bähbidine kuwwatly mümkinçilikleriniň durmuşa geçirilmegine ýardam etjekdigi bellenildi.
Özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek bu ulgamda möhüm ugur bolup durýar. Maýa goýum taslamalarynyň we bilelikdäki kärhanalaryň sany ýylsaýyn artýar. Türkmenistanyň esasy işewür hyzmatdaşlarynyň arasynda Hytaýyň “CNPC” milli nebitgaz korporasiýasy Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi üçin esasy çig mal çeşmeleriniň biri bolan “Bagtyýarlyk” çägindäki ýatakda gözleg, abadanlaşdyryş we özleşdirmek işlerini alyp barýarlar.
Amyderýanyň sag kenaryndan gözbaş alýan energiýa geçirijisi Ýewraziýadaky iri desgalaryň biri hasaplanylýar. Ol 2009-njy ýylyň dekabr aýynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de onuň özbegistanly, gazagystanly we hytaýly kärdeşleriniň gatnaşmagynda işe girizildi.
Ýokarda bellenilişi ýaly, esasy daşary ýurt maýadarlarynyň bähbitleri ýurdumyzda ägirt uly tebigy serişdeleriň bardygy, eksport mümkinçilikleri, onuň yzygiderli senagatlaşdyrylmagy bilen şertlendirilendir. Önümi paýlaşmak şertnamalary esasynda ýurdumyzda meşhur halkara kompaniýalarynyň birnäçesi işleýär. Olar bilen bilelikde iri taslamalar, şol sanda geologiýa-gözleg işlerini ýerine ýetirmek, deňizde ýangyç çig mal ýataklaryny özleşdirmek boýunça taslamalar durmuşa geçirilýär.
Hazaryň türkmen böleginde “Çeleken” şertnamalaýyn çäge girýän ýataklary özleşdirýän “Dragon Oil” kompaniýasy (Birleşen Arap Emirlikleri) işleýär, kompaniýa Hazar şäheriniň golaýynda ýerleşýän “Jeýtun” we “Jygalybeg” ýataklarynyň nebitgaz düzümini döwrebaplaşdyrmaga uly maýa goýumlaryny goýdy.
Hususan-da, köne guýulary düýpli abatlamak hem-de täze guýulary burawlamak, deňiz stasionar platformalaryny, suwaçty turbageçirijileri gurmak işleri amala aşyrylýar. “Alaja” nebit guýulýan menziliň durky täzelendi, başgaça aýdylanda, ol täzeden guruldy. Şunuň netijesinde bir wagtyň özünde birnäçe tankere ýük ýüklemek mümkin boldy. Harytlyk nebiti taýýarlamak, saklamak we ugratmak üçin niýetlenen nebit ýygnaýan nokat, awtoulag, traktor, ýük göterýän tehnikalar we nebit enjamlary abatlanylýan mehaniki ussahanalar, deňiz suwuny süýjedýän beket we beýleki desgalar guruldy.
Ýene-de bir daşary ýurt kompaniýasy - Malaýziýanyň “Petronas Charigali” döwlet nebit kompaniýasy “Blok-1” çäge girýän ýataklary özleşdirmek işlerini alyp barýar. Bu iri maýa goýum taslamasynyň durmuşa geçirilişiniň barşynda seýsmigözleg işleriniň toplumy ýerine ýetirildi, gözleg, baha beriş we ulanyş guýularynyň onlarçasy burawlanyldy, “Magtymguly”, “Diýarbekir” we “Garagol deňiz” ýaly ýataklar işlenmäge taýýar edildi. Şol ýerlerde uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly gorlarynyň üsti açyldy.
Hazar sebitinde döwrebap deňiz we ýerüsti düzümi, şol sanda deňiz ýalpaklygynda işleri amala aşyrmakda ulanylýan deňiz düzümlerini ýygnamak boýunça kärhana, Gyýanly şäherçesiniň golaýynda gazy gaýtadan işleýän zawod we ýerüsti gaz terminaly guruldy. Toplumyň birinji nobatdakysynyň kuwwaty ýylda 5 milliard kub metr tebigy gaza hem-de 2,4 million tonna gaz kondensatyna barabardyr. Türkmen ýangyç-energetika toplumy üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak, türkmen ýaşlaryny Malaýziýanyň esasy ýokary okuw mekdeplerinde okatmak ulgamynda netijeli hyzmatdaşlyk ýola goýuldy. Italiýanyň “ENI S.P.A.”, Awstriýanyň “Mitro International Limited”, Germaniýanyň “RWE” we beýleki kompaniýalar bilen hem nebitgaz ulgamynda hyzmatdaşlygyň oňyn tejribesi toplanyldy.
Geçen ýylyň 27-nji iýunynda Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda arassalaýjy desgalaryň we aýlawly suw üpjünçiliginiň täze senagat ulgamynyň ulanmaga berilmegi ýangyç-energetika toplumynda Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ekologiýa meselesine aýratyn üns berýändiginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Arassalaýjy desgalaryň öndürijiligi gije-gündiziň dowamynda 30 müň kub metrden gowraga barabardyr. Olardan gaýtadan ulanylmaga arassa suwuň 25 müň kub metre çenlisi gaýdyp gelýär. Munuň özi deňiz suwuny süýjediji iri desganyň ulanylmaga berilmegine deňdir.
Täze gurluşygyň desgalar toplumyna sanitar barlaghanasy-da girýär. Ol ABŞ-nyň we Ýewropanyň esasy önüm öndürýän şereketleriniň ýokary takykly seljeriş enjamlary bilen üpjün edildi.
Şeýle möçberli arassalaýyş desgalary Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyna önümçiligiň hil taýdan täze ekologiýasyny üpjün eder, diňe bir kärhananyň çäginde däl, eýsem, onuň çäginden daşda, şypahana çäginde we onuň töwereklerinde hem daşky gurşawyň ýagdaýyny ep-esli gowulandyrar.
Geçen ýyl Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda işlenip taýýarlanylýan nebit koksundan türkmen grafitini almak boýunça synag üstünlikli geçirildi. Barlaglary geçirmek üçin grafitleşdirmegiň netijeli usuly peýdalanyldy – bu usul işlenilýän önümi iň ýokary ýylylyga çenli gyzdyrýan elektrik togunyň ulanylmagydyr.
Emeli grafit täsin serişdedeir. Onuň elektrogeçirijiligi, ýokary gyzgynlyk geçirijiligi; daşky gurşawa we ýokary gyzgynlyga durnuklylygy; çalgy mümkinçiligi we antifiksiýa aýratynlyklary, himiki inertliligi ondan alynýan önümleriň ylmyň we tehnikanyň köp ugurlarynda uly islege eýe bolmagyny şertlendirýär.
Grafit we ondan alynýan önümler nebit-gaz, atom, metallurgiýa, himiýa, kosmos pudaklarynda işjeň ulanylýar. Oňa bolan isleg bu önümiň Türkmenistanda öndürilmegi, onuň dünýä bazarynda ýetmezçilik etmegi – daşary bazarlarda ýurdumyzyň ornuny berkidýär. Ol teklipleriň biri emeli grafit önümçiliginde ýurdumyzyň dünýä bazaryna çykmagy bilen baglanyşyklydyr. Sintetiki grafit litiý-ion akkumulýatorlaryny öndürmekde hem ulanylýar.
Öňdebaryjy grafit tehnologiýasynyň özleşdirilmegi bilen türkmen döwletiniň emeli grafitiň we grafit önümleriniň ähli görnüşleriniň dünýä bazarynda ygtybarly orun eýelemegine mümkinçiligi bar. Munuň özi ýurdumyza goşmaça maliýe serişdeleriniň gelip gowuşmagyny üpjün eder.
Ýangyç çig malynyň gorlary boýunça dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýän Türkmenistan özüniň ägirt uly serişdeler kuwwatyny tutuş adamzadyň abadançylygyna gönükdirmäge, halkymyzyň hal-ýagdaýyny has-da gowulandyrmaga çalyşýar. Şu maksat bilen ýangyç serişdeleriniň eksport ugurlaryny diwersifikasiýa ýoly arkaly ösdürmek, olary gaýtadan işlemek arkaly alynýan, ýokary uly isleg bilidirilýän önümleriň möçberlerini giňeltmek boýunça netijeli çäreler görülýär.
Bu wezipeler milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pudagy hemmetaraplaýyn döwrebaplaşdyrmak, täze tehnikalar bilen üpjün etmek, iň täze tehnologiýalary we innowasiýalary ornaşdyrmak, döwrebap enjamlaryň we ýokary tehnologiýaly işläp taýýarlamalaryň ägirt uly kuwwatyndan netijeli peýdalanmak, ýurdumyzyň ýataklarynda işleýän hünärmenleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça beren tabşyryklaryny amala aşyrmagyň netijesinde üstünlikli çözülýär.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň türkmen paýtagtynyň Çoganly ýaşaýyş toplumynda açylan täze Okuw merkezi hem şu maksatlara hyzmat eder. Bu ýerde 2 we 3 aý möhlete niýetlenen hünäri ýokarlandyryş okuwlarynyň barşynda ýurdumyzyň ýataklarynda işjeň ornaşdyrylýan innowasion enjamlary we tehnologiýalary çalt özleşdirmek üçin ähli şertler döredildi. Okuw merkezinde hünärmenleriň birbada 120-si hünärini ýokarlandyryp biler. Üç gatly okuw binasynda okuw otaglarynyň ýedisi hem-de ýörite enjamlaşdyrylan barlaghanalaryň dördüsi ýerleşdirildi.
Elektrotehniki barlaghanada her bir hünärmen üçin niýetlenen aýratyn diwarlyklar bar. Olar buraw desgalarynyň, guýularyň, turbageçirijileriň hem-de kompressor beketleriniň işini aýdyňlyk bilen görkezýär. Şeýle hem olar islendik ýagdaýy şöhlelendirmäge hem-de okuwlaryň çäklerinde has amatly çözgütleri tapmaga we şeýlelikde, döwrebap desgalaryň işlemeginiň has oňaýly ýagdaýlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berýär.
Onuň golaýynda ýerleşen audiowizual barlaghana häzirki zaman aralykdan dolandyryş ulgamlarynyň işiniň ýagdaýyny içgin öwrenmäge, tehnologiki proseslere hem-de simsiz aragatnaşyk ulgamlarynyň işine gözegçilik etmäge ýardam berýär.
Şeýlelikde, nebitgaz pudagynyň hünärmenleri barlaghanadan çykman, soňky ýyllarda ýataklarda ornaşdyrylýan iň döwrebap enjamlarda işlemegi özleşdirip, adatdan daşary ýagdaýlaryň döremek mümkinçiligini hem-de olaryň öňüni almagy öwrenip bilerler.
Ýörite abzallaryň kömegi bilen dürli enjamlaryň kebşirlenilişini görkezýän ýörite diwarlyklar bilen üpjün edilen okuw otaglary hem aýratyn täsir galdyrýar. 3D wizual ulgamlar hem-de ýörite başgaplar işiň ähli tapgyrlary bilen baglanyşykly anyk ýagdaýy döredýärler.
2-4-nji noýabrda “Türkmenistanyň nebiti we gazy - 2017” atly ХХII Halkara maslahaty we sergisi geçirildi. Oňa dünýäniň 40 töweregi döwletinden 164 halkara we hökümet guramalaryna, şol sanda Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna, şeýle hem daşary ýurt kompaniýalaryna, köpçülikleýin habar beriş serişdelerine wekilçilik edýän 500-e golaý wekil hem-de diplomatik wekilhanalaryň işgärleri gatnaşdy.
OGT-2017 forumy dünýä işewürlik senenamasynda berk orun eýeläp, uly abraýa mynasyp boldy, onuň giň wekilçilikliligi Türkmenistanyň hem-de onuň mümkinçilikleriniň uly gyzyklanma döredýändigine şaýatlyk edýär, gatnaşyklara özara ymtylmalary görkezýär, bu bolsa işewür gatnaşyklaryň ýola goýulmagy we ösdürilmegi, maýa goýumlary üçin geljegi uly ugurlaryň gözlenilmegi üçin möhüm şert bolup durýar.
Sergi merkezinde dünýäniň 16 döwletinden 40-a golaý kompaniýanyň, şol sanda Russiýanyň, Hytaýyň, Ýaponiýanyň, Koreýa Respublikasynyň, Singapuryň, Malaýziýanyň,Germaniýanyň, Fransiýanyň, Awstriýanyň kompaniýalary, şeýle hem ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň düzümleri öz diwarlyklaryny ýerleşdirdiler.
Sergä gatnaşyjylaryň belleýşi ýaly, Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllary içinde dünýäniň iri energetika döwletleriniň hatarynda öz ornuny pugtalandyrdy we häzirki döwürde özüniň energetika strategiýasyny üstünlikli durmuşa geçirýär. Ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalarynyň döwrebaplaşdyrylmagy, olaryň tehniki taýdan täzeden enjamlaşdyrylmagy, Amyderýanyň, Merkezi Garagumuň, Hazar deňziniň ýalpaklygynyň we kenarýakasynyň täze ýüze çykarylan nebitgaz känlerini senagat taýdan özleşdirmegiň hasabyna pudagyň serişde binýadynyň berkidilmegi, şeýle hem ýurdumyzyň energiýa serişdelerini dünýä bazaryna ugratmagyň köpugurly ulgamynyň döredilmegi onuň möhüm ugry bolup durýar.
Forumda halkara sebit we ýurdumyzyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de nebit, gaz we olary gaýtadan işlemekden alynýan önümleriň bazaryndaky ýagdaýlar, marketing strategiýalary seljerildi.
Şeýlelikde, 2017-nji ýylda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalary tarapyndan pudagyň ykdysady kuwwatyny artdyrmak boýunça uly işler ýerine ýetirildi. Ýöne, geljek ýyllarda has giň möçberli meýilnamalary amala aşyrmak göz öňünde tutulýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň, ilkinji nobatda, mähriban halkymyzyň abadançylygyny has-da ýokarlandyrmaga gönükdirilen köpsanly başlangyçlary hem şu wezipeleri çözmäge ýardam edýär. Halkymyz baradaky alada Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hataryna çykaryldy. 2018-2024-nji ýyllarda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmäge 240 milliard manatdan gowrak serişdäni goýbermek göz öňünde tutulýar, şunda nebitgaz toplumyna 159,9 milliard manat maýa goýumlary gönükdiriler.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2018-2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynyň” ileri tutulýan ugurlaryna laýyklykda, ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynyň ugurlary we wezipeleri kesgitlenildi. Beýleki pudaklaryň ählisi ýaly, ýangyç-energetika toplumy hem innowasion ösüşiň täze tapgyryna geçýär. Nebitiň we gazyň çykarylýan hem-de daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak, pudagyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak üçin geologiýa-gözleg işleriniň gerimini giňeltmek bilen birlikde, energetika ulgamynyň kärhanalaryny täze tehnikalar we tehnologiýalar bilen üpjün etmäge, döwrebap düzümleri, nebit we gazhimiýa önümleriniň köp görnüşlerini çykarýan ylym bilen baglanyşykly önümçilikleri döretmäge aýratyn üns berler.
2018-2024-nji ýyllar üçin geologiýa-tehniki çäreleriň meýilnamasy—“Türkmennebit” döwlet konserniniň “ýol kartasy” işlenip taýýarlanyldy. Ol nebitgaz gorlarynyň 600-den gowragyny birleşdirýän 30-a golaý ýatagy ulanýar.
Nebitgaz pudagynyň çig mal binýadyny pugtalandyrmak maksady bilen, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow geologiýa-gözleg işleriniň gerimini giňeltmek, şol sanda üç ölçegli seýsmiki usullary ulanmak arkaly işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak barada görkezme berdi. Burawlaýyş işleriniň, gözleg we ulanyş guýularyny gurmagyň möçberleri ep-esli artdyrylar. Uly çuňlukda – 7 kilometre çenli çuňlukda ýerleşýän düzümleri öwrenmäge aýratyn üns berler.
Nebitiň we gazyň çykarylyşyny artdyrmak, türkmen energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegiň köpugurly ulgamyny döretmek bilen birlikde, nebitgaz senagatyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge, ýangyç çig malyny gaýtadan işlemäge ýöriteleşdirilen iri senagat desgalaryny, şol sanda nebithimiýa, gazhimiýa we himiýa pudaklaryna, elektroenergetika degişli desgalary gurmaga uly üns berler.
Hazaryň kenaryndaky Gyýanly şäherçesinde ýylda 386 müň tonna polietilen hem-de 81 müň tonna polipropilen öndürmäge niýetlenen gazhimiýa toplumy, Garababogaz şäherinde bolsa ýyllyk kuwwaty 1 million 155 müň tonna karbamide hem-de 640 müň tonna ammiaga barabar bolan zawod ulanmaga berler. Ahal welaýatynda tebigy gazy gaýtadan işleýän we Euro-5 ölçegine laýyk gelýän A-92 kysymly benziniň 600 müň tonnasyny öndürýän zawodyň gurluşygy tamamlanar.
Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň hem-de Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň kuwwatlyklaryny has-da artdyrmak boýunça çäreleriň toplumy işlenip taýýarlanyldy. Olaryň hatarynda, dizel ýangyjyny arassalamak, katalitiki izodeparafinizasiýa, mazutlaryň katalitiki krekingi, ikinji gezek ulanylýan benzinleri arassalamak, wodorod öndürmek we beýleki desgalary gurmak bilen baglanyşykly taslamalar bar.
Şunuň bilen birlikde, polistirol we kauçuk almak üçin zerur bolan benzoly öndürmegiň tehniki we ykdysady maksada laýyklyklylygy öwrenilýär. Benzoly bölüp aýyrýan desganyň gurulmagy türkmen nebithimiýaçylaryna EURO-5 ölçeglerine laýyk gelýän benzinleriň önümçiligine doly geçmäge, ýokary hilli sintetiki ýaglaryň (“iki plýus” we “üç plýus” toparlary) çykarylyşyny ýola goýmaga mümkinçilik berer.
Eýýäm ýakyn wagtda ýurdumyzyň nebitgaz ulgamy düýpli özgerdiler we döwrebap, ýokary tehnologiýaly, netijeli, durnukly ösýän, tebigy serişdelere hem-de ýurdumyzyň ylmy-tehniki kuwwatyna, bu ulgamda dünýä gazananlaryna daýanýan durnukly ösýän topluma öwrüler.
Şunuň bilen baglylykda, energetika ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy tebigy gazyň subut edilen gorlary boýunça dünýäde 4-nji orny eýeleýän Türkmenistanyň ykdysady strategiýasynyň möhüm ugrudyr. Bu ulgamda amala aşyrylýan syýasat açyklyk, aýanlyk, özara jogapkärçilik, önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we sarp edijileriň bähbitlerini nazara almak ýörelgeleri esasynda guralýar.
Özara bähbitli hyzmatdaşlyk meselelerine oýlanyşykly çemeleşmek, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy energetika howpsuzlygynyň täze arhitekturasyny döretmäge gönükdirilen halkara başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp boldy. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan iki gezek kabul edilen “Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi hem-de durnukly ösüşi we halkara hyzmatdaşlygyny üpjün etmekde onuň hyzmaty” hakyndaky Kararnama munuň aýdyň subutnamasydyr.
Umuman, ýangyç-energetika toplumyny diwersifikasiýa ýoly arkaly ösdürmegiň çäklerinde görlen çärelere syn berip, geçen ýyl Türkmenistanyň Aziýa sebitiniň iri ýurtlarynyň nebitgaz bazarynda eýeleýän ornuny ep-esli berkitmek bilen çäklenmän, eýsem, geljekde bu ýerde eýeleýän ornuny has-da pugtalandyrmak hem-de energetika ulgamynda jogapkär hyzmatdaş hökmündäki abraýyny has-da belende galdyrmak üçin ygtybarly esaslary döredendigini bellemek bolar.


text:
Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda we welaýatlarda dollaryň “gara bazardaky” nyrhy häli-şindi üýtgäp, käbir regionlarda 13 manatdan hem aşdy.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky çeşmeleriniň we habarçylarynyň tassyklamagyna görä, 7-nji fewralda “gara bazaryň” söwdagärleri 1 amerikan dollaryny ortaça 12 manat 60 teňňeden satyn alan bolsa, 13 manat 20 teňňeden hem satdylar. Ýöne 8-nji fewralda dollaryň türkmen manadyna görä hümmeti birneme pese gaçyp, 1 amerikan dollary 12,20 – 12,40 manatdan satyn alnyp, 12,60 – 12,80 manatdan hem satylýar.
Şol bir wagtda, Azatlygyň ýerli çeşmeleri bilen söhbetdeş bolan “gara bazaryň” söwdagärleri dollary satyn alýandyklaryny, ýöne köplenç ony yzyna satmajak bolýandyklaryny aýdyp, dollaryň has-da gymmatlamagyna garaşylýandygyny belleýärler.
“Biz elimizdäki dollarlary diňe käbir müşderilerimize satýarys. Mümkin boldugyndan, dollary satman saklajak bolýarys. Sebäbi dollaryň ýene gymmatlajakdygy barada gürrüňler bar” diýip, adynyň efirde agzalmazlygyny soran “gara bazarda” dollar söwdasyny edýän söwdagär aýtdy.
Azatlygyň Balkandaky çeşmeleriniň tassyklamagyna görä, bu welaýatda hem dollaryň “gara bazardaky” nyrhy gün-günden ýokarlanýar. 8-nji fewralda Balkanabat şäherinde dollar söwdagärleri 1 amerikan dollaryny 12 manat 60 teňňeden satyn alsalar, 13 manat 10 teňňeden hem satýarlar.
Türkmenistanda dollaryň resmi kursy 3,5 manat möçberinde saklanýan we onuň “gara bazardaky” nyrhynyň bolsa barha ýokarlanýan wagtynda, ýurtduň bazarlarynda azyk we senagat harytlarynyň bahalary hem yzygiderli ýokarlanýar.
“Orsýetden ýa-da Gazagystandan getirilýän süýt-gatyk önümlerinden “Bio” ýogurdyň bahasy öň 14 manada barabardy. Häzir şolar 24 manada çenli gymmatlapdyr. Et önümleri-de hem gymmatlady, hem-de azalýar. Elbetde, bazar administrasiýasynyň talaby esasynda diýlen bahany ýazyp goýýarlar. Ýöne 18 manatdan etiň satylýan ýeri ýok, etleriň bahasy 23 manada ýetdi” diýip, aşgabatly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Galyberse-de, bu gymmatlamalaryň ýurtda söwdanyň peselmegine we käbir regionlarda söwda nokatlarynyň, dükanlaryň we bazarlaryň düýpden ýapylmagyna getirendigini Azatlygyň ýerli habarçylary aýdýarlar.
Şeýle bazarlaryň biri Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäherinden 80 kilometr çemesi gündogarda ýerleşýän iki gatly “Belek bazary” bolup, bu söwda nokady ortaça bäş gün ozal ýapyldy.
“Harytlar alynanok, adamlar gymmat görýärler. Üstesine-de, harytlar Belek şäherçesiniň özünde öndürilmeýär. Olar Türkmenbaşynyň, Balkanabadyň ýa-da Aşgabadyň bazarlaryndan lomaý getirilýärdi. Olara özümiziň çykdajymyzy hem-de bähbidimizi üstüne goşup satýardyk. Häzir benziniň, dollaryň we harytlaryň gymmatlamagy söwdany bütinleý ýatyrdy” diýip, “Belek bazarynda” söwda-satuw işleri bilen meşgul bolan balkanly telekçi aýdýar.
Şol bir wagtda, ýurtda un gytçylygy hem dowam edip, ýurduň dürli welaýatlarynda, şol sanda Daşoguzdaky döwlet dükanlarynyň käbiriniň öňünde, adamlaryň uly nobatlary emele getirip, un satyn almaga synanyşýandygyny, ýerli çeşmelerimiz habar berýärler.
“Etrap merkezinde ýerleşýän, öň uzak günde 10-12 adamdan köp gelmeýän un satylýan dükany göremde, bu ýerde täze bazar açyldymyka öýtdüm. Un nobatynda adam şeýle köp” diýip, efirde agzalmazlygyny soran Daşoguzdaky çeşmämiz aýdýar.
Bu gymmatlamalar we onuň ilata ýetirýän täsirleri barada, türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri häzire çenli dymyp gelýärler. Munuň tersine, ýurduň “bedew bady” bilen öňe barýandygy, halkyň “eşretli durmuşda” ýaşamagy üçin “ähli şertleriň” döredilýändigi barada reportažlar görkezilýär.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi 2017y 4 maýynda “Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly” mynasybetli “Sagdynlygyň we ruhubelentligiň waspy” atly ylmy amaly maslahat we sergisiniň açylyşyna ony synlamak isleýänleriň hemmesini çagyrýar
SAGDYNLYGYŇ WE RUHUBELENTLIGIŇ WASPY
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň üstümizdäki 2017-nji ýyly Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýip yglan etmeginiň örän çuňňur manysy bar. Janyň sag, ruhuň belent bolmasa, oňaran işiň bolmaz. Hormatly Prezidentimiz beden saglygyna, sporta goýýan sarpasy, bu ugurda görkezýän şahsy göreldesi bilen halkymyzy sagdyn ýaşaýşa ruhlandyrsa, peşgeş berýän kitaplary bilen ruhubelentligiň beýik nusgasyny görkezýär.
Sagdynlyk, ruhubelentlik barada oýlanan mahalyň ilki bilen beden terbiýesi we sport ýadyňa düşýär. Sporty ösdürmek boýunça ýurdumyzda örän köp işler alnyp barylýar. Sagdyn nesli, kämil türgenleri ýetişdirmek döwletimiziň öňde goýýan esasy maksatlarynyň biridir. Ýurdumyzda umumy bilim berýän mekdeplerde, mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralarynda döwrebap türgenleşik enjamlary bolan sport zallary, basketbol, woleýbol meýdançalary, ýüzülýän howuzlar, tennis kortlary gurulýar. Häzirki döwürde ýurdumyzda Halkara olimpiýa komiteti we sport federasiýalary bilen işjeň hyzmatdaşlygyň netijesinde sportuň dürli görnüşleri, şol sanda awtomobil sporty, hokkeý, buzda typmak, sportuň suwdaky görnüşleri işjeň ösdürilýär.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça şu ýyl ýurdumyzyň paýtagtynda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň ýurdumyzyň at-abraýynyň ýokary göterilmegi, milli sportumyzyň ösüşiň belent sepgitlerine gadam basmagy üçin uly ähmiýeti bar. Bu ýaryşlara gatnaşjak daşary ýurtly türgenleri, janköýerleri we beýleki myhmanlary mynasyp derejede garşylamak, ýurdumyzda gazanylýan üstünlikler bilen ýakyndan tanyşdyrmak üçin bu günler uly taýýarlyk işleri alnyp barylýar. Bu işde ýurdumyzyň muzeýlerine hem uly paý düşýär.
Muzeý gymmatlyklarynyň üsti bilen sagdynlygyň we ruhubelentligiň ähmiýetiniň açylyp görkezilişini, bu ugurda edilen we indi edilmeli işleri ara alyp maslahatlaşmak, şonuň ýaly-da ýurdumyzyň muzeý işgärleriniň bu ugurda toplan tejribelerini umumylaşdyrmak, täze sepgitleri bellemek maksady bilen Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň başlangyjy esasynda “Muzeý gymmatlyklarynda sagdynlygyň we ruhubelentligiň waspy” atly okuw maslahaty geçirilip, Türkmenistanyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky Şekillendiriş sungaty muzeýi bilen birlikde bu ugra degişli ýörite sergi gurnaldy. Serginiň başynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Nyşanynyň we Tumarynyň şekillerini synlamak bolýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adamyň saglygyny goramak baradaky parasatly sözleri serginiň many-mazmunyny kesgitleýär. Hormatly Prezidentimiziň welosiped, kwadrosikl sürüp barýarka, tennis oýnaýan wagty, Saglyk ýolundan ýöräp barýarka, sport maşynynda otyrka düşürilen suratlary serginiň ähmiýetini has hem artdyrýar. Şonuň ýaly-da, bu ýerde sportuň ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň düzümine girýän 21 görnüşi barada maglumat almak mümkin. Şekillendiriş sungaty muzeýiniň gaznasyna degişli we esasan, adamyň sagdynlygynyň we ruhubelentliginiň ähmiýetini açyp görkezýän köpsanly surat eserleri sergini synlanlaýan adamlarda gözellik duýgusyny oýarýar.


text:
Minskide Söweş sungaty boýunça VII halkara oýunlary tamamlandy, onda Türkmenistanyň ýygyndy topary bürünç medallaryň ýene üçüsine mynasyp boldy. Olaryň ikisi toparlaýyn bäsleşiklerde, biri bolsa şahsy ýaryşlarda gazanyldy. Türgenlerimiz jemi alty medala – bir altyn we bäş bürünç medala eýe boldular.
Goşanyýaz Durdyýewden, Orazmyrat Çaryýewden, Gaýgysyz Atabaýewden, Annamyrat Goşanyýazowdan we Serdar Hydyrowdan ybarat türkmen taekwondoçylarynyň topary iki görnüş: toparlaýyn (toplumlaýyn maşklar) tulda we toparlaýyn sparringlerde oňat netijeleri görkezdi. Ýurdumyzyň ýygyndy topary agzybir we sazlaşykly hereket edip, bürünç medallaryň ikisini eýeledi.
Abdyrahman Hasanowyň bürünç sylagy medallaryň jemini jemledi, türkmen türgeni Russiýa Federasiýasynyň tejribeli türgeninden üstün çykyp, şeýle netije gazandy.
Habar berlişi ýaly, Minskide geçirilen iri ýaryş Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna girmeýän başa-baş tutluşyklaryň birnäçe görnüşini öz içine alýar. Halkara ýaryşlara yzygiderli gatnaşmak ýaly şeýle tejribe, şeýle hem söweş sungatynyň bu görnüşiniň ähli yklymlar boýunça ýaýramagy oňa geljekde olimpiýa görnüşiniň belent derejesine ýetmäge mümkinçilik berýär.
Tags :
Habarlar
© All Right Reserved by Turkmens News


text:
Ebu Magşar Balhy
ABU MAGŞAR HORASANY ( Abu Magşar Japar ibn Muhammet ibn Omar Horasany al-Balhy, 886 ýylda aradan çykan) - horasanly meşhur alym, astronomiýa, matematika degişli ençeme eserleriň awtory. Orta asyrlarda Ýewropada Albumaser ady bilen tanalan bu alym ilki hadys hem dini ylymlary öwrenipdir. Ol ýaşy bir çene ýetensoň, haja gidip, Bagdadyň golaýyndaky Aly ibn Ýahýa ibn al-Münejjim kitaphanasynda bolýar. "Akyl hazynasy" adyny alan bu kitaphananyň fondy biçak baý bolupdyr. Şondan soň alym bütinleý ylym bilen meşgullanypdyr. Ol, esasan, ýyldyzlar hakdaky ylym bilen gyzyklanypdyr. Dehhudanyň ýazmagyna görä, ýüzden-de köp ýaşap, 30-dan gowrak eser döredipdir.


text:
Ýurdumyzyň işewürleri Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilmeginiň 9 ýyllygyny belleýärler
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilmeginiň 9 ýyllygy mynasybetli Birleşmäniň agzalarynyň guraýan sergisine hem-de maslahatyna gatnaşyjylara gutlag iberdi.
Döwlet Baştutanymyzyň gutlagynda şeýle diýilýär:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe, bir maksada gulluk edýän watandaşlarymyzyň tutanýerli zähmeti bilen Garaşsyz, baky Bitarap Turkmenistan dünýäniň in durnukly ösýän döwletleriniň birine öwrüldi. Bu ösüşlerde, ýetilen belent sepgitlerde ykdysadyýetimiziň hususy pudagynda amala aşyrylýan özgertmeleriň, telekeçileriň mynasyp paýy bardyr.
Türkmenistanda telekeçilik ulgamyny hemmetaraplaýyn ösdürmek, öňdebaryjy bazar usullaryny giňden ornaşdyrmak arkaly hususy pudagyň milli ykdysadyýetimizde tutýan paýyny artdyrmak döwletimiziň alyp barýan durmuş-ykdysady syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.
Eziz adamlar!
Mähriban watandaşlar!
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi döredileli bäri, dokuz ýylyň içinde ýurdumyzda bazar gatnaşyklarynyň has-da ösdürilmegine, öňdebaryjy tejribäni, ýokary tehnologiýany we innowasiýany önümçilige ornaşdyrmak arkaly içerki we daşary ýurt bazarlarynda bäsleşige ukyply önümleri öndürmäge ýardam bermekde uly işleri alyp barýar.
Döwletimizde hususy işewürlik üçin döredilýän giň mümkinçiliklerden peýdalanýan Birleşmäniň agzalarynyň içerki bazary önümler bilen bolelin üpjün etmekde, ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmekde we eksport kuwwatlygyny artdyrmakda uly işleri amala aşyrmaga ukyplydygyna bu sergini synlanyňda hem göz ýetirmek bolýar.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetini yzygiderli ösdürmekde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, ýerli önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak bu ugurda kabul edilen döwlet maksatnamasynyň möhüm ugurlary bolmak bilen, aýratyn ähmiýete eýedir. Soňky ýyllarda türkmen telekeçileriniň öndürýän önümleri ýurdumyzyň sarp edijileriniň isleglerini kanagatlandyrmak bilen bir hatarda, dünýä bazarlarynda öz mynasyp ornuny tapyp, hususy pudagyň daşary ýurtlara önüm ibermek mümkinçiliklerini has-da artdyrýar.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalarynyň daşary ýurtlarda söwda öýlerini, wekilhanalary döretmegi, halkara derejesinde geçirilýän çärelere işjeň gatnaşmagy bolsa, daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen özara bähbitli işewür gatnaşyklary ýola goýmaga uly ýardam berýär.
Eziz watandaşlar!
Berkarar Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde, ykdysadyýetiň hususy bölegini giňeltmekde, telekeçilige ýakyndan ýardam bermekde döwlet tarapyndan amala aşyrylýan işler geljekde hem dowam etdiriler.
Bu günki dabaraly açylýan serginiň we maslahatyň hususy pudagy batly depginler bilen ösdürmekde, gazanylan üstünlikleri dünýä ýaýmakda, toplanan tejribeleri durmuşa ornaşdyrmakda uly ähmiýetiniň boljakdygyna ynanýaryn.
Siziň ähliňizi Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň döredilmeginiň 9 ýyllygy mynasybetli guralýan serginiň hem-de maslahatyň açylmagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Size berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!


text:
Buddaçylyk
Buddaçylyk iň gadymy dünýä dini hasaplanýar. Ol hinaýana we mahaýana atly iki ugra bölünýär. Bulardan başga-da lamaçylyk hem buddaçylygyň bir ugrudyr. Buddaçylygyň esasy düzgüni şulardyr: bu dünýä ejir çekmekdir; adamyň islegleri we hyjuwlary ony ejir çekmäge mejbur edýär; hyjuwlaryndan halas bolan adam aýratyn bir hala (nirwana) düşüp, Hudaý bilen birleşýär, halas bolýar.
Buddaçylyk adamy öz şahsyýetini kämilleşdirmek ugrundaky göreşe çagyrýar. Onuň taglymatynyň merkezinde şahsyýetiň ruhy haly durýar. Buddaçylyk adamlary kastalara bölmeýär, ol dünýäni özgertmäge, kämilleşdirmäge çagyrmaýar.
Buddaçylyk Hindistanyň üsti bilen Seýlona, Birma, Siama, Indoneziýadaky adalara, Hytaýa we Ýaponiýa ýaýrapdyr. Afrikada ýerli dinler hem köp ýaýrandyr.


text:
TM HYZMAT proýektrlarda mahabat ýerleşdirmek üçin tariflar.
TM HYZMAT portal-ýolgörkeziji web saýtda mahabat ýerleşdirmek üçin 3 sany tarif hereket edýär!
Tariflaryň ählisi 1 aýlyk möhleti üçin tölegi görkezilen
MAHABAT TARIFLARY:
STANDART – 80 manat
- Bildirişlerde islendik bildiriş çykarmak mümkinçiligi
- Baş sahypada reklama üçin 1 ýer berilýär (diňe baş sahypada görünýär)
- Baş sahypada suratly slayd-şowda 1 ýer berilýär (uly banner reklama diňe TM HYZMAT-da görünýär)
- “Maslahat berýäs” diýen blokda siziň üçin 1 ýer berilýär (diňe TM HYZMAT boýunça ähli sahypada görünýän blok)
- IMO-da REKLAMA
- STANDART belgi berilýär
OPTIMAL – 130 manat
- Bildirişlerde islendik bildiriş çykarmak mümkinçiligi
- Baş sahypada reklama üçin 1 ýer berilýär (diňe baş sahypada görünýär)
- “Maslahat berýäs” diýen blokda siziň üçin 1 ýer berilýär (TM HYZMAT we TM HYZMAT MUSIC boýunça ähli sahypada görünýär)
- TM HYZMAT we TM HYZMAT MUSIC-yň baş sahypalaryndaky uly suratly slaýd şowda 1 ýer berilýär (uly banner reklama)
- IMO-da REKLAMA
- OPTIMAL belgi berilýär, “Maslahat berýäs” we “Bildirişler” diýen bloklarda STANDART tarifyň reklamaryna garaňda öňürti çykarylýar
VIP – 170 manat
- Bildirişlerde islendik bildiriş çykarmak mümkinçiligi
- Baş sahypada reklama üçin 2 ýer berilýär (diňe TM HYZMAT baş sahypada görünýär)
- TM HYZMAT, TM HYZMAT BILMELI we TM HYZMAT MUSIC-yň baş sahypalarynda uly suratly slaýd şowda 1 ýer berilýär (uly banner reklama, ählisiniň baş sahypalarynda görünýär)
- “TM HYZMAT-dan reklama” diýen ýerde 1 ýer berilýär (TM HYZMAT BILMELI, TM HYZMAT MUSIC we TM HYZMAT boýunça ähli sahypalarda görünýär)
- “Maslahat berýäs” diýen blokda siziň üçin 1 ýer berilýär (TM HYZMAT BILMELI, TM HYZMAT MUSIC we TM HYZMAT boýunça ähli sahypada görünýär)
- TM HYZMAT MUSIC-da “Rus, Türkmen, Türk we Daşary ýurt” aýdym bölümleriň içindäki aýdymlaryň arasynda görünýän reklamada 1 ýer berilýär
- IMO-da REKLAMA
- VIP belgi berilýär, uly suratly slaýd-şowda, “TM HYZMAT-dan reklama”, “Maslahat berýäs” we “Bildirişler” diýen bloklarda STANDART we OPTIMAL tariflaryň reklamaryna garaňda birinji ýerde çykarylýar
Saýlan tarifynyňyzy "Habarlaşmak üçin" atly formadan ugradyp bilersiňiz.
EMAIL: support@tmhyzmat.com
Biz siziň bilen habarlaşarys!
TM HYZMAT-da MAHABAT ÝERLERINIŇ GÖRNÜŞLERI:
Uly slaýd şow
Baş sahypa
Maslahat berýäs
Bildirişler üçin
"TM HYZMAT-dan reklama" blok
TM HYZMAT MUSIC - aýdymlaryň arasynda
Saýlan tarifynyňyzy "Habarlaşmak üçin" atly formadan ugradyp bilersiňiz.
EMAIL: support@tmhyzmat.com
Biz siziň bilen habarlaşarys!
TM HYZMAT-dan REKLAMA
-
DJ Yazzo
DJ, DJ producer, aýdym-sazlara we toý-dabaralar üçin DJ hyzmatlary...
-
BAGT ŞÄHER
-
Салон Красоты LAKSHMI
-
Салон Красоты HAIR ARTIST


text:
Şu gün Eýranyň yslam şura mejlisiniň 12-nji prezidentiň teklip eden ministrleriniň kesarlyklaryna garap başlady.
Prezident Hasan Ruhani mejlisiň maslahatynyň başynda gürrüň bermek bilen bir wagtda teklip eden ministrlerinden arka çykdy.
Hasan Ruhani şeýle-de Amerikanyň döwlet adamlarynyň edýän işlerinden gürrüň gozgap egerde Amerika Eýranyň tersine bolýan gadaganlyklaryny dowam etdirse Tehran hem gysga wagtda ýadro ylalaşygyň bilelikdäki iş maslahatyndan çykyp bilýändir diýdi.
Amerikanyň resmileri gadaganlyklaryň we zor aýdyjy gürrüňleriň ýeňilendigi babatly öňki döwletleriniň gepleşikler stolyň başynda oturmaklyga mejbur bolandyklaryny we egerde şol tejribereler dolanmaklyga ykjam bolýan bolsalar Eýranyň gysga wagtdada gepleşikleriň geçirlip başlan zamanyndan öňki döwürleriniň öňdebaryjyrak ýagdaýyna dolanyp bilýändigini bilmelidirler diýip prezident Ruhani sözüne goşdy.


text:
Suw arassalaýjy täze desgalar demirgazyk sebitiň durmuş-ýaşaýyş şertlerini we ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrar
Daşoguz welaýatynyň Boldumsaz etrabynda täze lagym-arassalaýyş desganyň (LAD) gurluşygy alnyp barylýar. Ol bir gije-gündizde on müň kub metr akymly hapa suwy arassalamaga niýetlenendir. LAD-y gurýan “Şirin aý” hususy kärhanasy Boldumsaz şäheriniň lagym ulgamyna-da hyzmat eder. Desganyň düzüminde dürli ähmiýetli binalaryň 10-dan gowragy, şol sanda kompressor soruş bekedi, akymly hapa suwy durlamak üçin howuzlaryň ikisi, edara jaýy, ussahana, ammar we beýleki binalar bar. Täze LAD- da belli ýewropa kompaniýalarynyň ýörüteleşdirilen enjamlarynyň kömegi bilen bu ýere turbalardan akyp gelýän hapa suwy arassalamagyň döwrebap usullary ulanylar.
Suw birnäçe tapgyrda: çäge saklaýjylarda, gözeneklerde, suw durlaýjy howuzlarda we ýag saklaýjylarda arassalynylýar, olarda akymly hapa suwda eremedik hapa galyndylar saklanylýar; ýörüte howuzlarda akym suwy biologik usulda arassalanylýar—akym suwy we oňa goşulan işjeň laý kompressor bekedinden gelýän howa bilen üflenip arassalanylar; arassalanan suw reagentler arkaly zyýansyzlandyrylandan soň açyk howdanlara goýberiler. Şu günler hususy kärhananyň hünärmenleri käbir binalaryň üstüni ýapýarlar, timarlaýyş işlerini alyp barýarlar.
Ýakyn wagtda şeýle LAD-lar Daşoguz welaýatynyň etraplarynyň ýene birnäçesinde peýda bolar, bu ýerde toplumlaýyn özgertmeler maksatnamalarynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi netijesinde ilatyň amatly durmuş-ýaşaýyş şertlerini üpjün etmek, suwdan rejeli peýdalanmak we daşky gurşawy goramak üçin täze inženerçilik-tehniki ulgamlar gurulýar we ozal bar bolanlarynyň durky täzeleinilýär.
Muňa mysal edip, soňky ýyllarda sebitde gurlan basyşly we öz akymyna akýan täze lagym hem-de suw ulgamlaryny, dürli kuwwatlykly arassa suw öndürýän kärhanalary, lagym beketlerini we beýlekileri görkezmek bolar.


text:
Eýran maglumat iberilýän Telegram app-yna girizen çäklendirmelerini aýyrdy diýip döwlet eýeçiligindäki IRNA habar gullugy 13-nji ýanwarda habar berdi.
Bu meşhur hyzmat yslam respublikasynda 2009-njy ýyldan bäri turan ilkinji uly gozgalaňlar mahalynda petiklendi.
"Habarly bir çeşme Telegram messenjeriniň süzgüçden geçirilmesiniň bes edilendigini, ony häzir ulanyjylaryň ulanýandygyny aýtdy” diýip, IRNA habar berdi.
AP habar gullugy eýran şäherleriniň ençemesiniň, şol sanda Şiraz, Isfahan, Bandar Abbas, Raşt we Oroumieh şäherleriniň ýaşaýjylary bilen gürleşip görendigini, olaryň bu app elýeterliligini tassyklandyklaryny habar berdi.


text:
Şu gün Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 73 ýyllygy mynasybetli uruş weteranlaryny we urşuň yzynda galanlary hormatlamak dabarasy boldy hem-de olara hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan pul sylaglary, gymmat bahaly sowgatlar, ajaýyp ýaz gülleri gowşuryldy.
Köşgüň baýramçylyk äheňinde bezelen eýwanynda söweş meýdanlarynda deňsiz-taýsyz edermenlik görkezen, tylda zähmetini gaýgyrman faşizmden gazanylan ýeňşe mynasyp goşant goşan adamlar hakynda gürrüň berýän surat eserleri, bezegli albomlar we dürli kitaplar goýlan sergi guraldy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, Ýeňiş güni — bu parahatçylyga, ynsanperwerlige we döredijilige bolan beýik gyzyklanmalary äşgär edýän aýratyn senedir. Türkmen halky ýaş nesilleriň terbiýesinde möhüm orun eýeleýän bu baýramy has-da dabaralandyrýar.
Geçen urşuň gahrymanlarynyň edermenligine we gaýduwsyzlygyna belent sarpa goýup, ýaş nesilleri Watana, öz halkyna wepaly hem-de oňa tüýs ýürekden hormat goýýan derejede terbiýelemek ýaly asylly işde parahatçylygyň, asuda we bagtyýar durmuşyň gadyryna has doly düşünýäris. Bu dessur parzdyr we mukaddesdir.
Ýer ýüzünde parahatçylygyň berkarar bolmagyna we Ýeňşiň gazanylmagyna mynasyp goşant goşan Watanymyzyň şöhratly gerçekleriniň şanyna ýurdumyzyň ähli şäherlerinde hem-de obalarynda baýramçylyk çäreleri, duşuşyklar, çeperçilik sergileri, döredijilik bäsleşikleri we sport ýaryşlary geçirilýär.
“Mekan” köşgünde geçirilen dabara uruş weteranlary, ýaryny urşa ugradan eneler, ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň, paýtagtymyzyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň, ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylary hem-de wekilleri, medeniýet işgärleri gatnaşdylar.
Köşgüň sahnasynda Watanymyzyň parahatçylygynyň, bagtyýarlygynyň we rowaçlygynyň bähbidine deňsiz-taýsyz edermenlik görkezen weteranlara çuňňur hoşallyk sözleri aýdyldy. Esgerleriň mähriban topraga bolan söýgüsi we yhlasy hormata mynasypdyr hem-de ýaş nesiller üçin beýik ahlak ýörelgeleridir. Pederlerimiziň şöhratly däplerini, taryhy hakydany saklamak, hormat goýmak ýaş nesilleriň perzentlik borjudyr.
Türkmen halky ynsanperwerligiň beýik ýörelgelerine hemişe ygrarlydyr. Häzirki döwürde hem beýleki halklar bilen dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryny ýola goýýan türkmen halky üçin öz gahrymanlarynyň ýörelgeleri baş çelgi bolup durýar. Geçen uruş we onuň ýowuzlygy baradaky hakyda ählumumy hyzmatdaşlygyň bähbidine halkara gatnaşyklaryny ösdürmekde ägirt uly güýje öwrüldi.
Uruş weteranlary we tylda zähmet çekenler öz çykyşlarynda ýaşuly nesil hakynda yzygiderli alada edýändigi, urşa gatnaşanlaryň maşgalalaryna hemişe üns berýändigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini aýtdylar. Milli Liderimiziň başlangyjy boýunça ýaşuly nesliň bagtyýar durmuşy üçin ähli zerur şertler döredilýär.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň şäherleri we obalary ösýär, halkymyzyň abadançylyk derejesi ýokarlanýar. Türkmenistanlylaryň netijeli zähmeti we döwrebap dynç alşy üçin ähli mümkinçilikler döredilýär.
Ýaşlaryň watançylyk ruhunda terbiýelenilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Uruş weteranlary we ýaşulular bilen geçirilýän duşuşyklaryň uly ruhy täsiri bar. Bu çäreler halkymyzyň özboluşly däp-dessurlaryň baý taryhyna, medeniýetine has giňişleýin göz ýetirmäge, nesilleriň arabaglanyşygyny, eziz Watanymyzyň abadançylygy ugrunda taglymlaryň we jogapkärçiligiň dowamatlylygyny berkitmäge ýardam berýär.
Weteranlara hem-de urşuň yzynda galan enelere ýadygärlik sowgatlary we güller gowşuryldy. Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň “Göreldeli” harby orkestriniň ýerine ýetirmeginde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döreden “Mert ýigitler gaýrat üçin dogulýar” atly watançylyk aýdymy ýaňlandy. Soňra sungat ussatlarynyň baýramçylyk çykyşlary boldy.
Şu gün uruş weteranlaryny hem-de uruşda wepat bolan esgerleriň yzynda galan ýanýoldaşlarynyň hormatyna ýurdumyzyň ähli welaýatlarynyň medeniýet merkezlerinde çäreler guraldy. .
Ýeňiş gününe bagyşlanan esasy çäreler 9-njy maýda geçiriler, onda tutuş türkmen halky ähli gowulyklary, häzirki bagtly durmuşy we nurana geljegi alamatlandyrýan Ýeňiş baýramyny bellär.
Şol gün “Halk hakydasy, hem-de 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunyň milli gahrymanlaryna bagyşlanyp gurlan ýurdumyzyň beýleki şäherlerindäki ýadygärliklere hem däp bolan gül goýmak dabaralary bolar. Türkmenistanlylar kalplarynyň töründen çykýan duýgulara eýerip, söweş meýdanlarynda janyny pida eden Watanymyzyň ogullarynyň hem-de gyzlarynyň ýagty ýadygärligini sarpalaýarlar, çünki olaryň ýatdan çykmajak söweşjeň we raýatlyk edermenligi parahatçylykly durmuşymyzyň binýadyny goýly.
Tutuş ýurdumyz boýunça konsertler, sahnalaşdyrylan çykyşlar, döredijilik duşuşyklary guralar.


text: “Ýurdumyzda ähli welaýatlarda hem-de paýtagtymyz Aşgabat şäherinde kaşaň ymaratlar, giň döwrebap ýollar, seýilgähler, medeni-durmuş, sport desgalary, saglygy goraýyş, keselleri anyklaýyş we bejeriş ýaly köp sanly binadyr-desgalar gurlup, ulanylmaga berilýär. Biz, bagtyýar döwrüň raýatlary, döredilýän şeýle ajaýyplyklaryň hözirini görüp ýaşamalydyrys. Aşgabat şäheriniň ähli etraplarynda geçirilýän ägirt uly işler paýtagtyň Abadan etrabynda hem giňden ýaýbañlandyrylýar. Ýagny, etrabyñ çägindäki desgalarda, ýaşaýyş jaýlarynda häzirki zaman penjireleriñ oturdylmagy we jaýlaryñ daşky durky boýunça düýpli bejergi işleriniñ geçirilmegi, täze mekdepdir-çagalar baglarynyň, sport desgalarynyň gurulmagy, köçeleriñ giñeldilip, аsfalt bilen täzeden düşelmegi ýaly geçirilen işler munuñ aýdyň subutnamasydyr”.


text:
Türkmen metbugaty Saud Arabystanynyň TOPH geçirijisiniň gurluşygyna maýa ýatyrýandygyny habar berýär.
Nebit-gaz pudagyna seredýän wise-premýer Maksat Babaýewiň anna güni geçirilen hökümet mejlisinde beren habaryna görä, bu maýany Saud Arabystanynyň Ösüş gaznasy berdi.
Babaýewiň sözlerine görä, bu baradaky ylalaşyk prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2016-njy ýylyň maý aýynda Saud Arabystany patyşalygyna eden resmi saparynda gazanyldy.
“Saud Arabystanynyň Ösüş gaznasy tarapyndan berlen maýa goýumlary daşary ýurtly maýadarlaryň TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygyna uly gyzyklanma bildirýändigine şaýatlyk edýär” diýip, TDH-nyň habarynda nygtalýar. Emma muňa garamazdan, Saud Arabystanynyň TOPH geçirijisiniň gurluşygy üçin ýatyrýan maýasynyň möçberi, şeýle-de bu ylalaşygyň nähili şertlerde gazanylandygy barada maglumat berilmeýär.
Şol bir wagtda prezident Berdimuhamedow Saud Arabystanynyň patyşasy Salman ben Abdelaziz Al Sauda TOPH üçin Saud ösüş gaznasynyň maýa goýum serişdelerini ibermerine çuňňur minnetdarlyk hatyny iberdi diýip, TDH ýazýar.
Ekspertleriň pikirine görä, Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana gaz eltmek planlarynyň öňünde iki sany çynlakaý mesele dur – olaryň biri Aşgabadyň häzirki maliýe kynçylyklary wagtynda 10 milliard dollar töwereginde bahalanýan proýekte serişde tapmak kynçylygy, ikinjisi Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlary.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin geçen ýylyň aýagynda türkmen kärdeşi bilen telefonda gürleşende, Owganystanda “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň peýda bolmagy bilen, TOPH geçirijisiniň üstünlikli boljagyna şübhe bildirdi.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi 2017-nji ýylyň 19-njy aprelinde gurnan “Türkmen halkynyň toý däp-dessurlary” atly okuw maslahatynyň açylyşyna ony synlamak isleýänleriň hemmesini çagyrýar.
TÜRKMEN HALKYNYŇ TOÝ DÄP-DESSURLARY
Türkmen halky ir döwürlerden bäri şatlykly günlerini we möhüm seneleri toý bilen dabaralandyryp gelipdir. Her bir toýuň hem öz aýratynlyklary bolup, olar kem-kemden durnukly däp-dessurlara öwrülip gidipdir.
Durmuş (gelin) toýy halkymyzyň tutýan toýlarynyň naýbaşylarynyň biridir. Bu toý bilen baglanyşykly däp-dessurlaryň köpüsi häzirki döwre çenli gelip ýetipdir.
Türkmen toýy elmydama uludan tutulyp, onda at çapdyrmakda, göreş tutmakda, ýaglyga towusmakda bäsleşilipdir, „ýüzük tapdy“ ýaly oýunlar oýnalypdyr.
Türkmenleriň geçmişde tutan gelin toýundan söz açylsa, ilki bilen kejebe göz öňüňe gelýär. Gelni, adatça, düýäniň üstünde gurnalan kejebä salyp, gelnaljylap alyp gaýdypdyrlar. Kejebäni taýýarlamak aňsat bolmandyr. Ýörite agaç ussalary ilki bilen kejebäniň gümmezini ýasapdyrlar. Gümmezi ýasamak üçin uga meňzedilip egreldilen tal agajyny ulanypdyrlar. Kejebäniň girilýän ýeri düýäniň kelle tarapyndan goýlupdyr. Kejebe içine gelin bilen eltisi sygar ýaly ululykda ýasalypdyr. Kejebäniň içine haly düşelipdir, onuň üstüni bolsa halydan ýa-da matadan edilen kejebelik bilen bezäpdirler. Kejebeli düýäni kejebelikler, düýehalyklar, düýeboýunlyklar, düýedyzlyklar ýaly haly önümleri, şonuň ýaly-da, otagaly owsar bilen bezäpdirler. Ogul öýerilende tutulýan gelin toýuny diňe bir öýlenýän oglanyň dogan-garyndaşlary, dost-ýarlary däl, eýsem, bütin oba bolup, agzybirlik bilen sowupdyrlar. Toýda bagşy hem aýtdyrylypdyr.
Kejebeli düýäni täze gelniň ýüwürjisi boljak oglan ýa-da ýakyn garyndaşlarynyň biri idip gelipdir. Täze gelen gelni halylar we haly önümleri bilen bezelen ak öýe alyp barypdyrlar. Gelnaljy gelensoň, toý märekesine milli toý tagamlary bolan palaw, dograma, ýarma hödür edilipdir.
Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde „Toý däp-dessurlary“ atly okuw maslahat geçirilip, onuň bilen baglanyşykly sergi gurnaldy. Sergide türkmen milli toý däp-dessurlarynyň ýerine ýetirilişi bilen baglanyşykly muzeý gymmatlyklary: düýehalyklar, düýedyzlyklar, düýebaşlyk, otagaly owsar, öňki döwürde ulanylan durmuş esbaplary, türkmen milli saz gurallary, türkmen zenanlarynyň bezeg şaý-sepleri, häzirki zamanyň zergärçilik eserleri, türkmen nakgaşlarynyň surat eserleri ýerleşdirildi.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe durmuş toýlary döwrebap, täze röwüşe eýe bolýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallasy bilen Aşgabat, Mary, Balkanabat, Daşoguz, Türkmenabat şäherlerinde Bagt köşkleri gurlup, ýaş çatynjalaryň hyzmatyna berildi.
Toýuňyz toýa ulaşsyn, mähriban adamlar!


text:
Al-Makdisi
ABU ABDYLLAH MUHAMMET ibn Ahmet ibn Abu Bekir al-Mukaddasy, al-Makdisi (946/47 - takmynan 1000) - arap taryhçysy, geograf, syýahatçy. Ol Iýerusalimde doglypdyr. Yslam ýurtlarynyň köpüsinde diýen ýaly syýahat edipdir. Ol 985 ýylynda Samanitler üçin "Yklymy öwrenmek üçin iň oňat bölüniş" ("Ahsan at-takasym fi Marifat al-akalim") diýen iş ýazypdyr. Awtor soňra Fatimitler üçin onuň giňeldilen görnüşini taýýarlapdyr. Kitap 2 bölümden ybarat bolup, onda ilki umumy geografik, metodik, terminologik, awtobiografik häsiýetli maglumatlar berlipdir. Ondan soňra Arap ýarymadasy, Yrak, Akur (Mesopotamiýa we Arap Kiçi Aziýasy), Siriýa, Müsür, al-Magryp .. ýurtlary beýan edilipdir. Kitabyň II bölümi al-Maşryk, Horasan, Sejestan, Mawerannahr (Syrderýa we Amyderýa arasy), Deýlem (Gilýan), ar-Rihap (Azerbaýjan, Ermenistan, Kawkazlar), Jibal (Midiýa), Huzystan, Fars, Kerman we Sind ýurtlaryny öz içine alýar. Awtor her bir ýurdyň geografiýasyny, ilatyny we olaryň kärlerini, ykdysadyýetini, syýasy gurluşyny, peýdaly magdanlaryny, däp-dessurlaryny we ş.m jikme-jik beýan edipdir. Ol kitap Halifat ýurtlarynyň taryhyny, geçmişdäki geografiýasyny, ykdysadyýetini, medeniýetini we ş.m. öwrenmek üçin möhüm materialdyr.


text:
Siriýanyň paýtagty Damaskyň kazyýet binasynyň golaýnda ýüze çykan terrorçylykly partlamanyň netijesinde onlarça adam öldi.
Siriýanyň tele ýaýlymynyň beren habaryna görä,şu gün öýlän Damaskyň Al-Hamidina sebitinde ýerleşen Kah Al-Adly binasynyň golaýnda ýüze çykan bu partlamada bir terrorçy ilaty oka baglamakdan soň ýanyndaky bombany partladyp azyndan 31 adamyň ölmegine sebäp bolmakdan aýry 60 adamyň ýaralanmagyna sebäp boldy.
Şu gün şeýle-de Siriýanyň paýtagty Damaskyň demirgazyk günbatarynda ýerleşen Rabwe sebitiniň parkynda ýüze çykan terrorçylykly partlamada hem Siriýa ilatynyň onlarçasy ölendir ýada ýaralanandyr.