text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanda berilýän sadakalaryň sany günsaýyn artýar.
Adamlaryň: «Ýeri, berilýän sadakalar bilen nä işiň bar? Her kim sadakany ýüreginden çykaryp berýä. Sadaka bermek aýyp zat däl ahyry!» diýmegi mümkin.
Size gürrüň berjek sadakalarym bütinleý başga sadakalar. Özem onuň gözbaşy garaşsyzlyk döwrüniň ilkinji ýyllaryndan başlanypdy.
Ilde-günde ýok şeýle sadakalaryň inisiatory çagalar şahyry bir inteligensiýa wekili boldy. Ol 1992-nji ýylda öz howlusynda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň baş saglygyna sadaka berdi. Howlusynyň görnükli ýerinde prezidentiň portretini asyp, märeke baryny üýşürdi. Şol sadakasy üçin ol prezident Nyýazowdan gymmat bahaly, brilliant ýüzügi sowgat aldy.
Onuň beren sadakasyna gelmedik ýazyjylaryň spisogy düzülip, şol wagt Ministrler Kabinetinde ideologiýa gözegçilik edýän bir işgäre eltilip berlip, olaryň köpüsine käýinç berildi.
Sadaka barýanlaryň arasynda her dürlüsi bar. Onuň sadakasyna baranlaryň arasynda-da dilini salajan goýberenlerem tapyldy. «Sadaka berjek bolsaň, ilki eneň-ataňa berseň bolmaýarmy? Diri adama-da bir sadaka berlermi! Beýle-de bir ýaranjaňlyk bor oguşýa!» diýip, oňa igenenlerem kän bolupdy.
Orslarda «Дурной пример заразителен» (Ýaramaz göreldäni çalt alyp göterýärler) diýen gowy nakyl bar. Onuň başyny başlan ýaramaz göreldesi-de ýokanç kesel ýaly ýaýrap gitdi.
Şodur şodur...
Şondan soň ýurtda Saparmyrat Nyýazowyň baş saglygyna berilýän sadakalar köpelip başlady. Bu «hora» edaradyr kärhanalar, ministrliklere çenli goşulyp, sözüň doly manysynda, sadaka bermek boýunça ýaryş guraldy.
Nyýazowyň baş saglygyna sadaka berle-berle, ahyry ony gara ýere duwladylar. Şunuň bilenem sadaka berlişikler gutarylar öýdüldi.
Gynansak-da, beýle bolmady. Niredendir bir ýerden ýene-de ýaranjaňlar tapylyp, ýurt baştutanynyň baş saglygyna sadaka bermek «dessury» dowam etdirildi.
Indi baýrak alan, medal alan, orden alan hökman goýun soýup, märeke üýşürýär hem-de “hormatly” prezidentiň baş saglygyna sadaka berýär. Erbet ýeri, bu ýagdaý ýene Nyýazowyň döwründe bolşy ýaly, köpçülikleýin häsiýete eýe bolup barýar.
Ýurtda halkara derejesinde ýygnanyşyklar, maslahatlar, konferensiýalar, sergiler geçirilende ýa-da ýurt, etrap, oba, mekdep, edara, kärhana… derejesinde çäreler geçirilende-de olaryň soňundan ýurt baştutanynyň baş saglygyna sadakalar berilýär. Öňler mydama näsag bolan Nyýazowyň baş saglygyna sadaka berilmesine endik eden halkyň arasynda ýene-de sadaka berlişikleriň köpelip ugramagy «Bu bende-de näsagmyka?» diýen pikiriň oýanmagyna getirýär.
Sadakalaryň geçirilişi barada-da birki agyz aýtmak gerek. Sadakalarda azyndan üç-dört tagam bişirilýär. Her dürli salatlar, süýji-kökeler, almadyr narlar, üzümler, bananlar, kişmişler, kişdeler, her dürli suwlar…saçaga goýulýar. Garaz, sanasaň, sogaby bar. Çykdajy bary edilýär. Özem döwletiň hasabyna.
Ritoriki sowal
Bärde ritoriki sowal ýüze çykýar. Eýsem, döwletiň hasabyna döwlet ýolbaşçysynyň baş saglygyna berilýän sadakalar Allatagalanyň dergähinde kabul bolýarmyka? Yslam dininiň kada-kanunlaryna laýyklykda sadaka üçin çykdajylar sadaka edýän kişiniň öz jübüsinden çykarylmaly. Kimdir birini gowy görýän kişiler gowy görýän kişisiniň baş saglygyna isledigiçe sadaka berip biler, ýöne ony döwletiň hasabyna däl-de, öz hasabyna bermeli.
Sadaka aslynda aja, mätäje berilmeli. Döwetiň pulunyň hasabyna ministrler bolup üýşäge-de oturşyk gurap, oňa-da «sadaka» diýmeli däl. Ýurt baştutanynyň baş saglygyna berilýän sadakalara köplenç halatda ýolbaşçy işgärler çagyrylýar. “Garamaýaklar” beýle sadakalara gatnaşdyrylmaýar. Tüýs «Baýam baýa berer, Hudaýam baýa» diýleni.
Döwlet ýolbaşçysynyň baş saglygyna berilýän sadakalaryň çöwre ýüzi-de bar. Ýagny, sadaka çäresini gurnaýan käbir nebsiniň ýesirleri sadaka üçin edilen çykdajylaryň hasabyny ýazanlarynda pagtadyr galla hasyly ýygnalanda edişleri ýaly, artdyryp ýazýarlar. Şeýdibem, sadakalaryň hasabyna jübülerini galňadýarlar.
Ogurlygyň, onda-da ýokary wezipelerdäki adamlar tarapyndan edilýän ogurlygyň sadaka ýaly, iň mukaddes görülýän zatlara-da geçmegi böwrüňi diňledýär. Ýolbaşçylar döwlet baştutanynyň baş saglygyny bahanalap, sadakalaryň üsti bilenem gyrp-çyrp edip galýarlar welin, ine şu ýerde aýdara sözem galanok...
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Şu gün Inguşystanyň sudy oppozision garaýyşly belli žurnalist Magomed Ýewloýewi atyp öldüren ýerli milisiýa işgärini iki ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Žurnalist Magomed Ýewloýew 2008-nji ýylyň ahyrynda ýerli tussag izolýatorynda saklanýan wagty atylyp öldürilipdi. Ony atan milisiýa işgäri Ibragim Ýewloýewe sud «tötänlikde adam öldürmekde» günä bildirdi we ony şertli zähmet düzediş koloniýasynda iki ýyl tussaglykda oturmaklyga höküm etdi.
Ýerli oppozisiýa aktiwistleri žurnalist Magomed Ýewloýewiň bilkastlaýyn janyna kast edilip öldürilendigini öňe sürýärler. Žurnalistiň maşgala agzalary şu gün suduň çykaran bu kararyndan şikaýat edip, ýokary suda ýüz tutjakdyklaryny mälim etdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň polisiýasy dine dil ýetirmezlik kanunyny bozandygy sebäpli 17 ýaşly oglany tussag etdi.
Berilýän maglumatlara görä, mekdep mugallymlarynyň şikaýat etmegi netijesinde Sami Ullah tussag edilipdir.
Polisiýanyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, ol Sami Ullahyň synag kagyzynda ýazan zadyny dile getirip bilmeýär. Sebäbi, eger-de ol ýazgydaky sözleri gaýtalasa, onda özüniň hem dine dil ýetirdigi boljakdygyny aýtdy.
Pakistanyň dine dil ýetirmezlik kanuny esasynda yslama şek ýetiren adama ölüm jezasy hem berilýär. Emma munuň bilen bagly henize çenli hiç kime ölüm jezasy çekmedi.


text:
Özbegistanyň we Türkmenistanyň prezidentleriniň Çehiýa Respublikasyna geljekki saparlary çeh metbugatynyň üns merkezine düşdi.
“Prezident Miloş Zeman ýene bir diktatory çagyrýar”, diýip Çehiýanyň metbugatynda 5-nji fewralda çap bolan maglumatlarda aýdylýar we “Zeman Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowa iberen resmi çakylygyndan soň Türkmenistanyň awtoritar prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy hem çagyrmagy planlaşdyrýar”, diýip aýdylýar.
Habar berilişine görä, Yslam Kerimow Praga fewral aýynyň aýagynda barýar.
Maglumatda Özbegistan “dünýäniň iň zulumkeş diktaturasy bolup, ähli oppozision toparlara basyş edýär, 2007-nji ýyldan bäri Berdimuhamedow tarapyndan dolandyrylýan Türkmenistandaky ýagdaý hem mundan ganymat däl”, diýip bellenýär.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyradyň ozalky ýazan goşgularyndan käbir parçalar.
Ýüz göwräni kеrçäp, ýüz başy kеsip,
Müňün oda ýakyp, ýüz müňün asyp,
Ol dünýäň dеň ýaryn edipdi tabyn,
Ol dünýäň dеň ýaryn alypdy basyp.
Azyndan ýüz gеzеk ugrapdy jеňе,
Ýüz gеzеgеm ýeňiş bilеn gеlipdi.
Gör, näçekä asmandaky ýyldyzlar? --
Şonça ömrüň tanapyny ýolupdy.
Gara suw bu dünýäň üçdеn ikisi --
Döküpdi ol şonçaragam gara gan.
Ak saçyň başyňda näçеräk, enеm? --
Ol şonça şähеri edipdi wеýran.
Näçеräkkä bu dеňizlеň balygy? --
Şonça bardyr ol zеrarly baş goýan…
Zalym şadan hyryn-dykyn Taryha
Girmеk üçin gözlеmändir başga ýol.
…Ol kimiň daşyny zеr edýän ekеn,
Ol kimiň başyny şеr edýän ekеn,
Basyp alan, asyp alan ýurdunda
Dеmir hökümlеrni ýörеdýär ekеn,
Öz ýanyndan jahandaky ýaşaýşy
Hamana täzеdеn dörеdýän ekеn,
Ol şеýlе bir eýmеnç sеrеdýän ekеn,
Nazaryň kaklyşsa erеdýän ekеn…
Şеýlе bir şa ýaşan, şеýlе bir zalym,
Nе-he dеňi bolan, nе-dе bir taýy.
(Eý, ygrarsyz şöhrat, kyrkemjеk şöhrat,
Kyrk birinji emjеgin nе enaýy?!
Dogrusyny aýtsam, juda kän şöhrat,
Ugrunda saralyp, ýaprak dеý gaýýan.
Dogrusyny aýtsam, entеgеm gyt däl
Sana kowalaşyp, balaksyz galýan).
…Ýeňiş bilеn şa dolandy yzyna,
Oň bu gеlşi ýüz birinji gеzеkdi.
Şol gara gün ýüzügara şöhratyň
Gara ýüzün görmägе göz gеrеkdi!
Soňra dabarasy arşa galan şa,
Ýeňiş badasyndan sеrhoş bolan şa,
Çola otagynda gidеn bir köşgüň
Pidasy bolupdyr biwеpa yşgyň.
Iň bir eý görýäni, iň ýaşy ekеn
Şanyň şo gijеki gözünе ilеn.
Diňе saçy bilеn örtüp tеnini,
Titräp duran gеlin ýorgana girеn.
(Janam bir suýji zat – gadryn bilеnе,
Eýsеm, kimiň gеlеnokmyş ýaşasy?)
Garyp al şеraba uky dеrmanyn,
Başyna çеkipdir şalaryň şasy.
Garyp al şеraba uky dеrmanyn,
Çеkipdir başyna şalaryň şasy…
Şеýdip, dabarasy arşa galan şa
Ahyr bolan bir kеmçiniň pidasy!..
Öz ýanyndan şo gününäm az görüp,
Eýе bolmak isläp uýtgеşik bagta,
Öz ärin elinjе zähеrlän hеlеý
Haram oýnaşyny çykarýa tagta.
Ata çykan gögе tutsa tumşugyn,
Nämäni gеň görjеk tagta çykandan?
Maksada ýetеn şa gеlýä nеtijä:
"Dynan ýagşy minnеtini çеkеndеn…"
Şa halkynda ygrar barmy onsoňam,
Şalar diňе şalygyna daýanýa!
Kеpjеbaş ýylandan gözi gorkan şa
Artykmaç şaýadyn ýoguna ýanýa.
Şеýlе agyr jеnaýatda aýplanyp,
Şirin kapasyna zyňylýa naçar.
Şir bolsa… şir bolsa dört günüň ajy!
Onsoň ýaňky naçar näçеräk ýaşar?..
Ýap-ýaňam adamlaň soltany bilеn
Gеçirlеn gijеlеn ýatlap ençеsin,
Uwlap ýatan gеlniň näzik tеninе
Haýwanlaň soltany urýa pеnjеsin.
Ah, zalym şir, sorup ýatyr ganyny
Zalym şanyň balyn soran göwrеdеn.
Gysga ömrüň yrga sallançagyny
Şir bu gеzеk Ezraýyla üwrеdеn…
Büzmеýin türmеsi, 1972 ý.


text:
Protestleriň merkezi hasaplanýan şäherlerde çarşenbe güni hökümet güýçleri we beýleki ýaragly toparlar tarapyndan azyndan 19 adam öldürildi. Protestçilere edilen bu hüjümlerde tanklardan hem peýdalanyldy.
Ýurduň uly, senagatlaşan şäherleriniň arasynda üçünji orunda durýan Homs şäheri çarşenbe güni top okuna tutuldy. Şäheriň ýaşaýjylary howpsuzlyk güýçleriniň öýme-öý aýlanyp, hökümete garşy protestlere gatnaşanlaryň sanawynda ady bar adamlary tutandyklaryny aýtdylar.
Çarşenbe güni agşam müňlerçe studentiň, hökümetiň görkezýän gysyşyny äsgermezlik edip, Halap şäherinde geçiren demonstrasiýasy sebäpli penşenbe güni ençeme adamyň tutulandygy habar berildi.Boýun alýarlar, emma…
Londonda ýerleşýan “Adam hukuklary boýunça Siriýa gözegçilik” merkeziniň işgäri Rami Abdel Rahman harbylaryň Bania şäherinde protestlere ýolbaşçylyk edýänleri gabamagy penşenbe güni hem dowam etdirendigini aýtdy.
Siriýanyň harbylary Deraa şäheriniň golaýynda, 5-nji maý.
Assadyň hökümeti bu hüjümleri geçirýändigini boýun alýar. Ýöne ol: “Munda harbylaryň nyşana alýany söweşiji yslamçylar” diýýär.
Siriýanyň harbylary çarşenbe güni Homs we Deraa şäherlerinde bolan çaknyşyklarda iki esgeriň ölüp, 9 esgeriň ýaralanandygyny aýtdylar. Adam hukuklary toparlary mart aýynyň ortalarynda protest hereketi başlaly bäri 600-den agdyk adamyň öldürilip, azyndan 8 müň adamyň tutulandygyny aýdýarlar.
Protestçiler erkin saýlawlary, syýasy tussaglaryň boşadylmagyny, Baş kanuna üýtgetmeler girizilip, Assadyň “Baas” partiýasynyň agalygynyň çäklendirilmegini talap edýärler.Siriýa hökümeti ýazgarylýar
Siriýa hökümeti halkara derejesinde gitdigiçe ýazgarylýar. Bileşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun çarşenbe güni Ženewada: “Assad Siriýanyň halkynyň reformalar we azatlyk baradaky çagyryşlaryna üns bermeli” diýdi. Ban şeýle hem Damasky parahatçylykly demonstrantlaryň garşysyna çakdanaşa güýç ulanmazlyga we adamlary köpçülikleýin tutmazlyga çagyrdy.
“Deraa we soňky zorluklardan zyýana uçran beýleki şäherlerde ýagdaýa özbaşdak, bitarap baha berip, gerekli gumanitar kömegi planlaşdyrmaga bize mümkinçilik bermegi üçin biz Siriýanyň häkimiýetlerine gysyş görkezmegi dowam etdirýäris” diýip, Ban aýtdy.
10-njy maýda ÝB Siriýanyň 13 resmisini öz sanksiýa sanawyna girizdi. Bu 13 resminiň biri Başar Assadyň (sagda) dogany Maher (çepde).
Ýewropa Bileleşigini baş diplomaty Ketrin Aşton hem penşenbe güni ÝB-niň Siriýa baradaky sanksiýalary giňeltmäge taýýardygyny bildirdi. Onuň aýtmagyna görä, bu sanksiýalar Assadyň özüni hem öz içine alar. 10-njy maýda ÝB Siriýanyň 13 resmisini öz sanksiýa sanawyna girizdi. Bu 13 resminiň biri Başar Assadyň dogany Maher.
Aşton Awstriýa radiosyna şu günki beren interwýusynda: “Assad entek sanksiýa sanawyna girizilenok. Ýöne Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri üstümizdäki hepde bu meselä dolanyp gelip, Fransiýanyň ‘Siriýanyň prezidenti-de bu gara sanawa goşulmaly’ diýýän teklibi barada pikir alşar” diýdi.Milli miras
Siriýanyň öňki wise-prezidenti, 2005-nji ýylda ýurtdan gaçyp çykan Abdel-Halim Haddam çarşenbe güni Brýusselde “Reuters” habar gullugyna: “Assad Liwiýanyň lideri Kaddafiniň edýän işlerini edýär” diýdi.
“Belli bir derejede interwensiýanyň gerek bolmagy mümkin. Adamlar öldürilýär. Öz halkyny gyrýan režim kanuny däl. Aslynda olar öz halkynyň duşmany. Şol sebäpden olar milli mirasy alyp bilmez. Milli miras, nähili ýollar bilen hem bolsa, bu ýolbaşçylardan dynmagy talap eder” diýip, Haddam aýtdy.
Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Siriýada halka edilýän sütemi “wagşyçylyk” diýip ýazgardy. Döwlet departmentiniň sözçüsi Mark Toner: “Siriýa häkimiýetleri özleriniň parahatçylykly demonstrantlara garşy edýän zorlukly hereketlerini artdyrýarlar” diýdi.
Analizçiler prezident Barak Obamanyň administrasiýasyny Assadyň zorluga daýanýan repressiw režiminiň soňuna çykylmagy barada çagyryş etmäge göwünsizlikde aýyplaýarlar. Olaryň aýtmagyna görä, Waşington Siriýada bolan rewolýusiýanyň Orta Gündogaryň bu bölegini bulagaýlyga salyp, Liwana, Eýrana we Ysraýyla täsir etmeginden gorkýar.


text:
Amerikanyň wise-prezidenti Joe Biden Waşingtonyň ýaranlarynyň Ak Tam öz Orsýet bilen aradaky gatnaşyklaryny Gündogar Ýewropanyň hasabyna gowulaşdyrmaga synanyşýar diýen gorkusyny bu gezekki saparda aradan aýyrmagy başarandygyny aýdar.
Baýden Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda: “Waşington Moskwanyň öňki sowet giňişliginde öz täsir sferasyny döretmegine ýol bermez, Kremle haýsy hem bolsa bir ýurduň islendik ýaranlyga girmeginiň garşysyna weto goýmaga-da ygtyýar bermez” diýdi.
Biden Obamanyň administrasiýasy Demirgazyk Koreýa, Pakistan we Eýran bilen güýmenip, Gündogar Ýewropany gözden salýar diýen gorkynyň hem esassyzdygyny nygtady: “Meniň halka ýetirjek bolýanym gaty sada zat. Biziň Ýewropa bilen giňden gyzyklanmagymyzyň sebäbi ine şu: üstümize alan ählumumy borçnamalarymyzy amala aşyrmak üçin bize howpsuz, bütewi, barha giňeýän, erkin Ýewropa gerek”.
Gürjüstan, Owganystan we Eýran
Baýden Orsýetiň Gürjüstandan aýrylmaga ymtylýan regionlar bolan Abhazystan we Günorta Osetiýada öz agalygyny ornadandygyna garamazdan, Günorta Kawkaz barada umytly gürläp, Türkiýäniň Ermenistan bilen gatnaşygyny gowulandyrmak üçin soňky wagtlarda eden tagallalaryna salgylandy: “Meniň garaýşymça, Günorta Kawkazda häzir bolýan zatlar halkyň öz bähbitleriniň köpräk hyzmatdaşlyga baglydygyna düşünip ugrandygyny görkezýär. Bu söýgi däl-de, zerurlykdyr mümkinçilikden gözbaş alýar”.
Amerikanyň wise-prezidenti Owganystanda Hamid Karzaýyň öz baş bäsdeşi Abdullah Abdullah bilen 7-nji noýabrda ikinji gezek bäsleşige girmek barada ylalaşandygyny öwdi. Ol Pakistanda hem ”Talybana” garşy göreşde öňe gitmeleriň bardygyny görýändigini belläp: “Alnyp barylýan täze harby hüjümleriň olaryň öz üstlerine abanyp gelýän howpa berýän göni gaýtawullary” diýdi. Onuň aýtmagyna görä, Birleşen Ştatlar gazaply ekstremizme garşy göreşde Pakistana berýän kömegini dowam etdirer. Ýöne ol ýere esger ibermek plany ýok.
Biden Eýran hakda eden belliginde Birleşen Ştatlaryň Tähran bilen ýadro meselesi barada gepleşik giçirse-de, demokratiýa we adam hukuklary baradaky ünji-aladany görmezlige salmandygyny, hiç haçan hem salmajakdygy nygtady: “Biz Eýranda halk köpçüligi Birleşen Ştatlara dostlukly garaýar diýen pikirde. Olar bize duşman däl. Olar häzir öz hökümetleri bilen iş salyşmakda kynçylykly döwri başdan geçirýärler. Ýöne Eýranyň ýadro ýaragyny öndürmezligi tutuş dünýäniň bähbidine, şol sanda Eýran halkynyňam, Ýewropa we dünýädäki adamlaryň hemmesiniň bähbidine”.


text:
Türkiýede sud döwlet agdarylyşygyny amala aşyrmak maksady bilen edilen dildüwşügiň derňewiniň çäklerinde wise-admiraly we iki polkownigi tussag etmäge duşenbe güni rugsat berdi.
“Anadoly” agentliginiň beren habaryna görä, wise-admiral Deniz Kora duşenbe güni tussag edilip, flotuň ýolbaşçylaryny öldürmegi planlaşdyran jenaýatçy topar bilen aragatnaşykda bolmak aýyplamasy boýunça sud prosesine garaşýar.
Iki polkownik beýleki bir düldüwşüge gatnaşykda – 2003-nji ýylda hökümeti agdarmaga synanyşykda aýyplanyp saklandy. Şu waka gatnaşygy bilen bagly operasiýada goşun generallarynyň ondan biri eýýäm tussag edildi.
Türkiýäniň häkimiýet başyndaky “Adalat we galkynyş” partiýasy 2002-nji ýylda geçirilen saýlawlarda ýeňiş gazanan badyna düldüwşügiň peýda bolandygyny öňe sürýär.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň Mejlisi “Syýasy partiýalar barada” täze bir kanuny kabul etdi. Munuň özi ýurduň garaşsyzlyk ýyllarynda syýasy partiýalaryň döredilmegi barada Mejlis tarapyndan kabul edilen ilkinji kanun hökmünde alamatlandy.
Şu günki güne çenli Türkmenistanda syýasy partiýalary döretmeklige we olary hasaba almaklyga degişli hiç hili ýörite kanun kabul edilmändi. Ýogsa, syýasy partiýalaryň döredilmegine rugsat berilýändigini ýurduň ozalky prezidentem, häzirki prezidentem kän agzapdylar.
Mysal üçin, Türkmenistanyň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazow baryp 2003-nji ýylda eden çykyşlarynyň birinde bu barada şeýle diýipdi:
—Bizde täze jemgyýet, topar döretmäge hakyň bar kanun esasynda. Köppartiýalylyga-da hakyň bar, partiýa döretmäge hakyň bar – kanunlarymyz bar. Döretsinler gaýratly adamlar.
Soňky ýyllar prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem bu temany yzygiderli diýen ýaly gozgap geldi.
Ýöne Abadan wakasynyň yzy bilen, nobatdaky gezek bu tema dolanyp gelende, Berdimuhamedow Türkmenistanda partiýalaryň sanynyň “esassyz ýagdaýda köpelmegini goldamarys” diýip, çykyş edipdi we ýurtda iki sany syýasy partiýanyň hem “ýeterlik boljakdygyny” nygtapdy. Şonda ol şeýle diýipdi:
—Ýurdumyzda köpsanly partiýalaryň esassyz köpelmegini goldamarys. Sebäbi, netijeli bäsleşigiň döremegi we halk bilen häkimiýetiň arasyndaky hakyky aragatnaşygy üpjün etmegi üçin bize netijeli işleýän iki partiýa hem ýeterlik diýip hasap edýärin.
Berdimuhamedowyň “partiýalaryň esassyz köpelmegini goldamarys” diýen sözüne alada bilen garaýanlar-da bar. Türkmenistanyň “Agzybirlik” Halk Hereketiniň lideri Nurberdi Nurmämmedow Türkmenistanda “Syýasy partiýalar” barada täze kanun kabul edilenden soň, häkimietleriň syýasatyny goldajak emeli partiýalaryň peýda bolmagynyň mümkindigini aradan aýyrmaýar:
—Käbir goňşy ýurtlarymyzda edilişi ýaly, bizde-de emeli partiýalaryň gurnalmagy mümkin. Emma, şeýle partiýalar halkyň aladasy bilen bolmaz. Şol partiýalaryň gatnaşmagynda döredilen Mejlisiň hem halkyň hal-ýagdaýynyň gowulanmagy barada alada etmän, diňe döwlet ýolbaşçysynyň eden işini tassyklaýan gurama öwrüljegi belli. Bu zatlaryň halka-da, döwlete-de, ýurdumyza-da peýdasy bolmaz.
“Plan boýunça...”
Nurmämmedowyň bu pikiri bilen bosgunlykda hereket edýän “Respublika” oppozision partiýasynyň başlygy Nurmuhammet Hanamow hem belli bir derejede ylalaşýar. Ol syýasy partiýalar baradaky kanuny kabul etmekligiň şu çaka çenli uzaklaşdyrylyp, onuň geljekki prezidentlik saýlawlaryna kandidatlar hödürlenenden soň ara alnyp maslahatlaşylmagyny ýörite plan boýunça edilen iş diýip hasaplaýar. Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi:
—Ynha, görýänizmi, bir aýdan prezidentlik saýlawlary geçmeli. Ol kanuna bolsa Mejlisde ýaňy seredilipdir, oňa entek gol hem çekilenok. Saýlawlar geçensoň, bu kanunyň peýda bolmagy mümkin. Diýmek, onuň wagtynyň köpe çekdirilmegi şol kanun saýlawlara päsgel bermesin diýlip edilýän bolmaly meniň pikirimçe.
Türkmenistanda jemgyýetçilik guramalaryny hasaba almak barada 2003-nji ýylda başga-da bir kanun kabul edilen. Şol kanuna görä, raýatlara jemgyýetiň islendik bir ugry boýunça hökümete degişli bolmadyk garaşsyz guramalary döretmeklige rugsat berilýär. Emma käbir ýerli aktiwistleri bu kanuna garamazdan, jemgyýetçilik guramalaryny Adalat ministrliginde hasaba aldyrtmaklygyň henizem uly kynçylyklar bilen baglanyşyklydygyny aýdýarlar.
Şular ýaly ýagdaýlar Türkmenistanda syýasy partiýalar barada kanun gutarnykly kabul ediläýende-de, ol kanunyň iş ýüzünde nähili adalatly durmuşa geçiriljekdigini sorag astynda goýýar. Şeýle-de, Mejlisiň kabul eden bu kanuny taslamasynda syýasy partiýalary nähili şertler esasynda hasaba almaklygyň göz öňünde tutulýandygy-da häzirlikçe belli bolman galýar.
Emma, şeýle-de bolsa, oppozision “Respublika” partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow şeýle kanunyň kabul edilmeginiň, barybir, oňyn ädim boljakdygyny aýtdy:
—Bular ýaly kanun bolsa, nähilem bolsa, ony ulanyp boljak. Mysal üçin, biz ‘ynha, bizde şular ýaly kanun bar, biz şony ulanjak bolýas welin, hökümet mümkinçilik berenok’ diýip, nähilem bolsa, hökümete basyş görkezer ýaly, elimizde bir tutaryk boljak-da. Şoňa görä-de, ozaly bilen şu kanunyň çykmagy gerek.
Ýöne Mejlis tarapyndan kabul edilen bu täze kanunyň anyk nähili durmuşa geçiriljekdigini wagt görkezer.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy (ÝHHG) Belarusda parlament saýlawlaryna gözegçilik edýän iki wekiline wizanyň berilmändigini mälim edýär.
Çarşenbe güni eden beýanatynda ÝHHG Belarusyň hiç hili düşündiriş bermezden Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň iki sany agzasyna, germaniýaly Marieluise Beke we litwaly Emanuelis Zingerise wiza bermekden saklanandygyny aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde Belarusyň oppozisiýadaky üç sany aktiwisti 23-nji sentýabrda geçirilmeli parlament saýlawlaryny baýkot etmäge çagyryş edýän ýörüşi gurnamaga synanyşandyklary üçin tussag edildi.
Saýlawlara gözegçilik etmek üçin ÝHHG 300-den gowrak synçyny belledi.
Belarusyň iki esasy oppozisiýa partiýasy ýurtdaky syýasy tussaglar barada we saýlawlarda bolup biljek galplyk boýunça şikaýat etmek bilen, parlament saýlawlaryny baýkot etjekdiklerini şu aýyň başynda mälim etdiler.
Belarusyň “Halk Frontunyň” başlygynyň orunbasary Grigoriý Kostusew öz kandidatlaryny ses berişlikden çykarýandygyny aýtdy.
Belarusyň prezidentligine kandidat bolan oppozisioner Grigoriý Kostusew.
“Roýter” habar agentligine ol şeýle diýdi: “Biziň esasy maksadymyz Belarusda hiç hili saýlawlaryň geçirilmeýändigini belorus jemgyýetine, Ýewropadaky jemgyýetçilige we žurnalistlere aýan etmek bolup durýar. Saýlaw kampaniýasy hakyky kampaniýa däl. Bu diňe hiç zady çözmeýän deputatlaryň kanun çykaryjy organa bellenilmegidir”.
Prezident Aleksandr Lukaşenka başga pikirdäkileri we garaşsyz mediany basyp ýatyrmak bilen Belorusa 1994-nji ýyldan bäri baştutanlyk edip gelýär.
2010-njy ýylda Aleksandr Lukaşenka dördünji möhletde prezident bolmaga ygtyýarlyk beren saýlawlardan soň dissidentler basylyp ýatyryldy we Belarus has hem izolýasiýa düşdi.
Şeýle hem, çarşenbe güni Minsk şäheriniň sudy “Hakykaty aýt” atly hereketiň üç sany aktiwistine höküm çykardy. Ýedi, 10 we 12 gün türme tussaglygyna höküm edilenler saýlawlar geçýänçä tussaglykda saklanarlar.
Dördünji aktiwiste 2 million rubl, ýagny $240 töweregi jerime salyndy.
Aktiwistler belarus we halkara žurnalistleri bilen bilelikde sişenbe güni tussag edildi. Žurnalistler häzir boşadyldy.
“Hakykaty aýt” hereketi ýurtdaky sosial problemalary aýan etmeklige çagyryş edýär. Bu hereket oppozisioner hem-de Belarusyň prezidentligine kandidat bolan Wladzimir Nyaklýaeu tarapyndan 2010-njy ýylda döredildi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew ýadro programmasy bilen bagly dartgynlygy çözmek boýunça Eýranyň jogapkärçilikli we aç-açan hereket etmelidigini aýtdy.
Kremliň web sahypasynda çap edilen habarda, Medwedewiň bu pikirini fransiýaly “Paris-Match” atly žurnala beren interwýusynda öňe sürenligi aýdylýar.
Medwedew Eýranyň ýadro programmasynyň Halkara atom energiýasy agentligi ýaly halkara guramalaryň talaplaryna laýyklykda alnyp barylmalydygyna we bu pudak bilen bagly işleriň gözegçilige açyk amala aşyrylmalydygyna özleriniň ýnanýanlygyny hem aýtdy.
Medwedew “men bu ýagdaýdan çykalga Eýranyň özüni jogapkärçilikli alyp barmagynda diýip pikir edýärin” diýip, ady agzalýan žurnala beren interwýusynda nygtady.
Medwedew sözüniň dowamynda “gynansak-da bu mesele bilen bagly ençeme mesele bar” diýdi.
Rus prezidentiniň bu çykyşy Eýran bilen bagly Moskwanyň sabyr käsesiniň dolup barýanlygy baradaky iň soňky yşaratdyr.


text:
Amnesty International guramasy Türkmenistanda 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda onlarça müň adamynyň zor bilen öz öýlerinden göçürilmegine we ýaşaýyş jaýlarynyň ýumrulmagyna ünsi çekip, sputnikden düşürilen suratlary öz içine alýan hasabaty ýaýratdy.
"Türkmenistan: Sputnik suratlary adamlaryň köpçülikleýin zor bilen göçürilmeginiň Aziýa oýunlaryny abraýdan düşürýändigini görkezýär" diýlip, düýbi Londonda ýerleşýän Amnesty International guramasynyň 28-nji oktýabrda ýaýradan maglumatynda bellenýär.
Gurama sputnikden düşürilen suratlaryň Türkmenistanda 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda paýtagty “gözelleşdirmegiň” çäginde 50 müňden gowrak adamynyň öz öýlerinden çykarylandygyny görkezendigini aýdýar.
Amnesty International guramasynyň maglumatyna görä, suratlaryň analizi esasynda Aşgabadyň etegindäki Çoganlyda 2014-nji ýylyň mart aýynyň we 2015-nji ýylyň aprel aýynyň aralygynda 5 müň çemesi ýaşaýyş jaýynyň ýumrulandygy barada netijä gelindi. Olaryň her birinde ortaça bäş adam ýaşaýardy. Şondan bäri şol ýeriň galan böleginiň - 10 müň çemesi jaýyň - sentýabr aýyna çenli doly ýok edilendigi, paýtagtyň beýleki böleklerinde jaýlaryň ýok edilmeginiň dowam etdirilýändigi we köp maşgalalaryň öýsüz galýandygy gurama mälim boldy diýlip bellenilýär.
Düzetmegiň ýerine agyrlaşdyrmak
“Ýerli häkimiýetler oýunlar sebäpli Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça ýagdaýyny düzetmegiň ýerine raýatlarynyň ýaşaýyş şertlerini agyrlaşdyrmakda üstünlik gazandylar” diýip, Amnesty International guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Denis Kriwoşeýew aýdýar we paýtagtyň ýaşaýjylarynyň ep-esli bölegniň Aşgabada oba ýerlerinden iş gözläp baran ýa-da başga ýerlerden göçürilen adamlardygyny belleýär.
Kriwoşeýew “Olaryň göçürilmeginiň rehimsiz usuly adam hukuklary boýunça halkara kadalaryny depeleýär. Türkmenistanyň hökümeti zor bilen göçürmeleriň, jaýlary bikanun ýumurmagyň soňuna çykmaly we zyýan çekenlere kompensasiýa tölemeli ýa-da gyssagly alternatiw jaý bermeli” diýip nygtaýar.
Amnesty International guramasy çap eden suratlarynyň ýurduň iň ýapyk ýurtlarynyň biri bolan Türkmenistandaky ýagdaýa syn etmek üçin seýrek mümkinçilik berýändigini bellemek bilen, prezident G.Berdimuhamedowyň hem özünden ozalky prezidentiň edişi ýaly, ilaty gorky astynda saklaýan hökümeti dolandyrýandygyny aýdýar.
Häzir adamlar şol ýere baryp, aglaýarlar
Hukukdan mahrum bolmak
Maglumatda Çoganlynyň ozalky ýaşaýjysy häkimiýetleriň we polisiýanyň adamlaryň üstüne “tank” ýaly gelendigini we zor bilen gysyp çykarandygyny gürrüň berýär. “Häzir adamlar şol ýere baryp, aglaýarlar” diýip, Çoganlynyň öňki ýaşaýjysynyň sözünden bölek getirilýär.
Şol bir wagtda-da prezident Berdimuhamedow ýurduň garaşsyzlygynyň üçünji onýyllygynyň “bagtyýarlyk döwri” boljakdygyny yglan edip, “döwlet adam üçindir” diýen şygar astynda ykdysady we sosial reformalary yglan edipdi diýip, Amnesty International öz hasabatynda belläp geçýär.
Maglumatda ýene-de, emma şeýle şygarlar Türkmenistanda syýasy we raýat azatlyklarynyň çakdanaşa agyr ýagdaýy bilen çäklenmän, raýatlaryň ykdysady, sosial we medeni hukuklarynyň hem çakdanaşa ýaramaz ýagdaýynda örän ýerliksiz görünýär,“jaýdan mahrum bolmak - hukukdan mahrum bolmakdyr” diýilýär.
Prezident Berdimuhamedow Aziýa oýunlarynyň öňünde Aşgabadyň özgerdilmeginiň amala aşyrylyşyna hut özi gözegçilik edýär. Berdimuhamedowyň režimi ýurduň uly nebit-gaz baýlygyna daýanýar we Aziýa oýunlaryna ýurduň halkara ýagdaýyny gowulandyrmak üçin mümkinçilik hökmünde garaýar diýip, Amnesty International guramasy öz hasabatynda daşary ýurtlaryň hökümetlerini we biznes wekillerini Türkmenistan bilen syýasy hem ykdysady hyzmatdaşlygyň bu ýurtda adam hukuklarynyň depelenmegine goşant goşmajagyna kepil geçmäge çagyrýar.


text:
Prezident Başar al-Assad daşary ýurtly “dildüwşijileriň” Siriýanyň durnuklygyny bozmaga çalyşýandygyny aýdyp, “terrorçylary demir ýumruk bilen urup”, düzgün-tertibi dikeltmegi wada berdi.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs Howpsuzlyk geňeşiniň Siriýadaky ýagdaýa bagyşlanan diňlenişiginden soň žurnalistlere “bu daşary ýurtlulalaryň “dildüwşigi” diýmek, dogrusyny aýtsak, köçelerde parahatçylykly ýygnanyşmak we pikirlerini açyk aýtmak hukuklaryny ulanyp, gowurak gelejek we has jogapkärçilikli hökümet edinjek bolup, öz hökümetleriniň elinden ölýän siriýalalary masgaralamak bolýar diýdi.
Siriýanyň iň uly oppozisiýa topary bolan Milli geňeş prezident al-Assadyň bu çykyşyny “zorluga meçew bermek” diýip atlandyrdy.
Şularalykda Arap ligasy hökümetiň öz gözegçilerine garşy edilen “jogapkärçiliksiz hereketler we zorluk çäreleri babatda” “doly jogapkärdigini” aýtdy.
Arap ligasy öz gözegçileriniň käbiriniň hökümete tarapdar we oppozisiýa goldawçylary tarapyndan edilen hüjümlerde ýaradar bolandygyny aýdýar.
BMG Siriýada on gün öň başlanan gözegçilik missiýasyndan bäri ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň 400 adamy öldürendigini aýdýar.


text:
Türkmenistanyň nebit-gaz ministrliginiň ýokary derejeli resmileriniň wezipelerinden boşadylmaklaryndan soň, energiýa resurslary boýunça audit barlaglaryny geçirýän Britaniýanyň “Gaffney, Cline & Associates”
kompaniýasynyň geçen ýylyň ahyrynda Türkmenistanyň gaz rezerwleri barada ýaýradan maglumatynyň galpdygy barada rus metbugatynda peýda bolan habarlar köp soraglary döretdi.
Yglan edilen gazyň möçberi
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň oktýabrynda “Gaffney, Cline & Associates” kompaniýasynyň Türkmenistanyň diňe Ýolöten-Osman gaz ýatagyndaky gazyň möçberiniň azyndan 4 trillion we köpünden hem 14 trillion kubometr töweregi diýlip hasaplanylýandygy barada ýaýradan resmi audit maglumaty halkara jemgyýetçiligi, aýratynam alternatiw energiýa çeşmeleriniň gözlegindäki Günbatar ýurtlary tarapyndan uly bir hoş habar hökmünde kabul edilipdi.
Orsýetiň «Wremýa nowosteý» gazetiniň habarçysy Arkadiý Dubnow bolsa, şu hepde Türkmenistanyň hökümetindäki «ynamdar çeşmelere» salgylanmak bilen britan kompaniýasynyň Türkmenistanda hiç hili barlag geçirmän, onuň bu sanlary türkmen hökümetiniň islegine görä ýaýradandygyny ýazdy.
Biz şu gün Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral resurslary ministrligine jaň edip, bu soňky maglumata ministrligiň bildirýän reaksiýasy bilen gyzyklandyk.
Ministrlikde bize audit meselesi boýunça diňe bir adamyň, ýagny nebit-gaz ministriniň audit meseleleri boýunça orunbasary Babamyrat Hudaýberdiýewiň jogap berip biljekdigini aýtdylar. Ýöne bize berlen nomer boýunça jenap Hudaýberdiýewi tapmaklyk başartmady.
Britan kompaniýasynyň beýanaty
Biz bu soňky maglumatlar barada “Gaffney Cline & Associates” kompaniýasynyň reaksiýasy bilen hem gyzyklandyk. Ýöne kompaniýanyň resmileri bize interwýu bermekden saklandylar we şu gün bu mesele barada özleriniň ýörite press-reliz ýaýratjakdyklaryny we kompaniýanyň reaksiýasynyň hem şol press-relizde beýan ediljekdigini mälim etdiler.
Şonuň yzy bilen, “Gaffney Cline & Associates” kompaniýasy öz press-relizini ýaýratdy. Ol press-relizde bu kompaniýa özleriniň
Britan kompaniýasy Ýolötende audit barlagyny geçirendigini tassyklaýar.
Türkmenistanda geçiren barlaglarynda hakykatadanam Türkmenistanyň «Türkmengeologiýa» Döwlet konserniniň beren dokumentlerinden peýdalanandyklaryny, emma kompaniýanyň özüniň hem Ýolöten-Osman we Ýaşlar gaz ýataklarynda audit barlaglaryny geçirendigini belläpdir.
Şeýle hem “Gaffney Cline & Associates” Türkmenistanyň gaz rezerwleri baradaky özüniň ýaýradan sanlarynyň türkmen tarapynyň ýa-da beýleki halkara spesialistleriniň çaklamalaryna boýun egýän sanlar bolman, eýse hut şu kompaniýanyň öz geçiren barlaglarynyň netijeleridigini nygtaýar.Germaniýaly ekspertiň pikiri
Emma düýbi Germaniýada ýerleşýän “EuroAsia Transition” barlaglar toparynyň ýerine ýetiriji direktory Maýkl Laubuş britan kompaniýasynyň bu maglumatynyň hakykata laýyk gelmeýändigini we bu kompaniýanyň Türkmenistanda hakykatadanam hiç hili audit barlaglaryny geçirmändigini aýtdy.
Hususan-da, ol bu barada: «Biziň geçiren barlaglarymyz hem britan kompaniýasyna Türkmenistanda nähilidir bir audit barlaglaryny geçirmäge rugsat berilmändigini görkezýär. Biziň ynamdar çeşmämiziň maglumatyna görä, bu britan kompaniýasy diňe resmi türkmen tarapyndan käbir maglumatlary alypdyr. Şol maglumatlary hem “Gaffney, Cline & Associates” kompaniýasy Türkmenistanyň gaz rezerwleri barada öz hasabatyny taýýarlamak üçin ulanypdyr» diýdi.
Maýkl Laubuş Türkmenistanyň gaz rezerwleri barada hakykata laýyk gelmeýän maglumatyň resmi hasabat hökmünde ýaýradylmagynda türkmen tarapy bilen birlikde britan kompaniýasynyň hem jogapkärdigini belledi.
Wakalaryň baglanşygy
Ýakynda geçirilen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň nebit-gaz ministrliginiň ýokary derejeli resmileriniň wezipelerinden boşadylmagynyň “metbugatda ýalana çykarylan” gaz rezerwleriniň möçberi bilen näderejede baglanyşykly bolup biljekdigi ýa bilmejekdigi barada soranymyzda, Maýkl Laubuş munuň hakykatdanam şu waka bilen baglanyşyklydygyny öňe sürdi.
«Elbetde, bu özara baglanyşykly. Biziň Türkmenistandaky çeşmelerimiz ýakynda geçirilen adatdan daşary hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň bu baradaky maglumatyň bikanun ýol bilen Günbatar kompaniýalara satylandygynyň üstüni açandygyny habar berýärler. Ol gürrüňi edilýän Günbatar kompaniýalary bolsa Türkmenistanyň gaz ýataklary boýunça geçirilýän tendere gatnaşmak isleýän kompaniýalar» diýip Maýkl Laubuş aýtdy.
Elbetde, analitik Laubuşyň bu maglumatynyň näderejede hakykata laýyk gelýändigini anyklamak bize başartmady. Ýöne şeýle-de bolsa, orsýetli žurnalistiň we germaniýaly analitigiň bu soňky beýanatlary Türkmenistanyň gaz sektorynda bolup geçýän wakalar bilen baglanyşykly köp soraglary döredýär.


text:
Orsýetde parlament saýlawlarynda galplyklara ýol berlendigi bilen bagly protestleriň dowam edýändigine garamazdan, parlamentiň täze düzüminiň ilkinji maslahatynyň geçiriljek güni kesgitlendi.
13-nji dekabrda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew, saýlawlarda ýeterlik ses alyp, ýurduň Döwlet Dumasyna geçen partiýalaryň liderleri bilen geçiren maslahatynda Dumanyň aşaky palatasynyň altynjy çagyryşynyň ilkinji maslahatynyň 21-nji dekabrda geçiriljekdigini mälim etdi. Ol bu baradaky karara gol çekdi.
Prezident Medwedew 22-nji dekabrda özüniň federal ýygnakda çykyş etjekdigini hem mälim etdi.
Parlament saýlawlarynda bolan bikanunçylyklar bilen bagly edilen şikaýatlaryň hemmesiniň derňeljekdigini aýdyp, Dmitriý Medwedew bu bikanunçylyklar bilen bagly “adalatly kararlaryň kabul ediljekdigini” nygtady.


text:
12-nji awgustda halkara "Ýaşlar güni” bellenilip geçiler. Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan döredilen bu günüň şu ýylky temasy “Ýaşlar we ruhy saglyk” bolar.
Psihiki taýdan kemisli bolan ýaşlar oňaýsyz garalmalara we dürli kemsitmelere sezewar bolýarlar we bu bolsa olaryň özlerine negatiw garalmagyndan howatyrlanyp, kömek soramakdan çekilmegine sebäp bolýar, diýlip Birleşen Milletler guramasynyň websahypasynda bellenilýär.
Eýsem, şeýle kemsitmeleri türkmenistanly ýaşlar duýýarmy? Ýurtda şeýle ýagdaýlar göze ilýärmi? Muny nirelerde we nähili ýagdaýlarda görmek mümkin?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşigimizde şu barada gürrüň ederis. Bu bardaaky pikir-garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys.


text:
Çarşenbe güni Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh Saud Arabystanynyň paýtagty Riýadda öz wezipesinden çekilýändigi baradaky ýörite dokumente gol çekdi.
Arap ýurtlarynyň araçyllyk etmeginde prezident Ali Abdullah Saleh bilen Ýemeniň oppozisiýasynyň özara gol çeken bu ylalaşygynda Ýemeniň prezidenti wezipesinden çekilenden soň, onuň jenaýat jogapkärçiligine çekilmezligi şert edilip goýulýar.
Bu ylalaşyga gorä, prezident Saleh öz wezipesini özüniň orunbasaryna tabşyrmaly. Prezident Saleh Ýemene 33 ýyllap liderlik etdi.
Soňky birnäçe aý bäri onuň režimine garşy dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda ýüzlerçe adam öldürildi.


text:
Täjigistanyň “Yslam gaýtadan döreýiş partiýasynyň” aklawçysy Täjigistanyň paýtagty Duşenbede tussag edildi.
Içeri işler ministrliginiň 29-njy sentýabrda aýtmagyna görä, Buzurgmehr Ýorow hilegärlikde we galplykda aýyplanýar.
Ýorow “Yslam gaýtadan döreýiş partiýasynyň” sentýabryň başynda goranmak ministriniň öňki orunbasarynyň heläkçilikli gozgalaňyna ýolbaşçylyk etmekde güman edilip, tussag edilen baş ýolbaşçylarynyň ençemesini gorapdy.
Polisiýa bölümine we ýarag saklanýan harby edara hüjüm etmekde aýyplanan goranmak ministriniň oňki orunbasary Abduhalim Nazarzoda 16-njy sentýabrda ýörite operasiýanyň netijesinde öldürildi. Şol wakalaryň öňüsyrasynda täjik resmileri “Yslam gaýtadan döreýiş partiýasyny” gadagan etdi.
Partiýanyň ýurduň daşynda ýerleşýän lideri Muhiddin Kabiri özüne garşy ähli aýyplamalary ret edýär we olaryň syýasy sebäpler bilen baglydygyny aýdýar.


text:
Ors metbugatynda “Transhazar” gazgeçiriji proýektine degişli diskussiýalar şu ýylyň sentýabr aýynda Ýewropa Bilelelşigi bu proýekti durmuşa geçirmek üçin Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak baradaky kararyny yglan edensoň tutaşypdy. Şoňky günlerde muňa bolan köpçülikleýin gyzyklanma hasam güýçlendi.
Aşgabadyň Brýussel bilen energiýa hyzmatdaşlygy temasy 13-nji oktýabrda Türkmenistanyň we Awstriýanyň prezidentleriniň arasynda maslahat edildi. Bu gepleşikleriň netijesinde iki ýurduň arasynda ençeme dokumentlere, şol sanda energiýa hyzmatdaşlygyna degişli memoranduma gol çekildi. Türkmenstan bu dokumentleri türkmen gazyny Yewropa akdyrmak üçin kanun binýadyny döretmek tapgyry diýip atlandyrdy.
Orsýetiň pozisiýasy
Medwedew “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyny “çylşyrymly mesele” diýip atlandyrdy.
Orsýet Hazaryň astyndan Türkmenistandan Ýewropa tarap “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurulmagyna garşy çykýar. 14-nji oktýabrda Orsýet bu mesele dogrusyndaky resmi poziýasyny kesgitledi. Prezident Dmitriý Medwedew Howpsuzlyk geňeşiniň Halkara enegriýa hyzmatdaşlygy boýunça maslahatynda “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyny “çylşyrymly mesele” diýip atlandyrdy.
“Bu belli bir derejede çylşyrymly mesele we içerki deňiz bolan Hazaryň statusyna garaşly. Bu Hazar sammitine girýän ähli dowletleriň pozisiýalarynyň ylalaşylmagyny talap edýär” diýip, Medwedew aýtdy.
Orsýetiň prezidentiniň sözlerine görä, mesele deňziň kanuny statusyna we ekologiýa howpsuzlygyna degişli. Dmitriý Medwedew Orsýetiň hyzmatdaşlary bolan we özara energiýa hyzmatdaşlygynyň “dürli ugurlary barada oýlanýan taraplaryň öň gelnen ylalaşyklara eýerjegine” hem umyt baglady.
Medwedew agzan ozlaky ylalşyklarynyň nämeden ybaratdygyny takyklaşdyrmady.
Päsgelçilikler we olaryň täsiri
Energiýa meseleleri boýunça orsýetli analitik, Moskwanyň Halkara gatnaşyklar boýunça döwlet institutynyň analitika merkeziniň bilermeni Leonid Gusewiň bellemegine görä, hazarýaka döwletleriniň özara ylalşyklarynyň biri – 2007-nji ýylda Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Orsýetiň arasynda, regionyň gazyny Orsýete akdyrmak boýunça hazarýaka gazgeçirijisiniň gurluşygyna degişli gol çekilen ylalaşykdyr. Emma gazgeçirijiniň 2009-njy ýylda gurlup başlanmagyny göz öňünde tutan bu ylalaşyk durmuşa geçirilmedi.
Bilermen Gusew Hazar deňziniň kanuny statusynyň kesgitsizliginiň ýuridiki taýdan halkara energiýa proýketlerine garşy çykýanlygyny belledi, emma iş ýüzünde hazarýaka döwletleriniň amala aşyrýan energiýa proýektlerine şu çaka çenli böwet bolmanlygyny aýtdy.
“Orsýetiň regionda esasy söwda-ykdysady hyzmatdaşy hasaplanýan Gazagystany alyp görsek, ol 2006-njy ýyldan bäri Baku-Tbilisi-Jeýhan proýektine gatnaşýar. Günbatar döwletleriniň bu proýektine Azerbaýjan hem gatnaşýar. Orsýet öz döwründe muňa-da garşy çykyş edipdi, emma proýekte päsgel berip bilmedi we boýun bolmaly boldy” diýip, Gusew belledi.
Türkmenistanyň reaksiýasy
Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygynyň perspektiwalary we ýurduň gaz eksportyna degişli ukyby barada Orsýetiň metbugatynda soňky günlerde dowam edýän diskussiýalara türkmen metbugatynda reaksiýa peýda boldy.
Türkmen metbugatynda çap bolan maglumatlarda Türkmenistanyň gaz eksportynyň ugurlaryny üýtgetmek we köpeltmek arkaly gaz baýlyklaryny halkara bazarlaryna çykarmak boýunça alyp barýan syýasaty bilen üçünji bir tarapyň bähbitlerine zyýan ýetirmek islemeýänligi aýdyldy. Şeýle-de Türkmenistanyň tebigy gazynyň eksportyna degişli proýektleri syýasylaşdyrmaýanlygy nygtaldy.
Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektiniň düzümine girýän, uzynlygy 250 kilometrlik we Hazar deňziniň düýbünden Türkmenistan bilen Azerbaýjan arasynda çekiljek “Transhazar” gazgeçirijisi arkaly Ýewropa ýylda 20-30 milliard kubomert möçberde gaz akdyrmak planlaşdyrylýar. Proýektiň umumy bahasy 7,9 milliard ýewro möçberinde kesgitlenýär. “Transhazar” proýekti ABŞ tarapyndan goldanylýar.


text:
Hasabatda bellenmegine görä, Türkmenistanyň özi köp möçberde neşe öndürýän ýurt däl. Ýöne bu ýurduň Owganystan bilen 744 km, Eýran bilen bolsa 992 km araçägi bar. Bikanun geçirilýän neşe maddalarynyň köp tutulýan ýeri hem serhetler bolup durýar.
Döwlet departamenti Mary türmesindäki syrkawhana işgärleriniň 20-siniň bendilere bikanun neşe satmakda aýyplanmagyny, Daşoguzda uly neşe söwdagäri diýlip bilinýän Rahataý Razzakowanyň tutulmagyny 2009-njy ýylda edilen göze ilerlik iş diýip görkezýär.
Daşoguzly iri neşe söwdagäri Rahataý Razzakowanyň tutulyşy we onuň bikanun neşe söwdasyndan toplan baýlygynyň konfiskasiýa edilişi bilen bagly habar türkmen metbugatynda ile ýetirildi. Döwlet telewideniýesi onuň öz jenaýatyny boýun alyp, günäsiniň geçilmegini soraýan wideoýazgyny hem görkezdi. Aç-açanlyk az
Emma soň Razzakowanyň türmede gümürtik ýagdaýda ýogalandygy hakynda resmi bolmadyk habarlar çykdy. Düýbi Wenada ýerleşýän «Türkmen inisiatiwasy» topary onuň häkimiýetiň ýokary gatlagyndaky goragçylarynyň üstüniň açylmazlygy üçin öldürilen bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi. Emma resmi Aşgabat bu habara reaksiýa bildirmedi. Häkimiýetler Marydaky türme syrkawhanasynyň işgärleriniň näsag diýilýän tussaglara neşe satyp, tutulyşy barada hem metbugatda habar bermediler.
Döwlet departamentiniň hasabatynda Mary welaýatyndaky türme hassahanasynyň direktorynyň, onuň iki orunbasarynyň, doktorlarynyň we sakçylarynyň, jemi 20 işgäriň bikanun neşe satmakda aýyplanandygyny ýazylýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 2009-njy ýylyň iýunynda ýurduň Döwlet howpsuzlyk geňeşinde çykyş edip, bikanun neşe dolanyşygyny berk kontrol astyna almak babatda görlen çärelere garamazdan, bu «belanyň» köki-damary bilen köwlenip bilinmändigini aýtdy.
Şeýle-de prezident neşe gaçakçylygyna we neşekeşlige garşy göreş tagallalaryny hem milli, hem halkara derejede güýçlendirmelidigini nygtady. Hasabat türkmen häkimiýetleriniň bu tagallalaryny bellemek bilen prezident Berdimuhamedow neşe bilen tutulan tussaglaryň günäsini geçmegi bes edensoň, ýurt içindäki neşe satyşlygyň azalandygy barada habar berilýändigine, ýöne bu meselede ynamdar statistikanyň ýokdugyna ünsi çekýär. “Türkmenistan dogry ýolda”
Türkmenistan BMG-niň Neşe maddalarynyň bikanun dolanyşygyna garşy göreş boýunça 1988-nji ýyldaky Konwensiýasyna gol çeken ýurt. BMG-niň neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş guramasynyň Aşgabatdaky proýekt ofisiniň başlygy Erjan Saken Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanyň bu meselede ýoluny düzedene meňzeýändigini aýtdy.
«Türkmenistan dogry ýola, dogry ugra gönügip, BMG-niň gulluklary, şol sanda BMG-niň Neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş guramasy bilen hyzmatdaşlyk ýoluna düşene çalym edýär» diýip, Saken belleýär. Şeýle-de ol Türkmenistanyň bu meselede goňşy ýurtlar bilen hyzmatdaşlygy giňeltmelidigine we ol ýerlerdäki tejribäni öwrenmelidigine ünsi çekýär.
Amerikan hasabatynda bellenişine görä, Türkmenistanyň neşe gaçakçylygyna garşy göreş meselesinde halkara guramalary we diplomatik missiýalar bilen çäkli hyzmatdaşlyk etmegi onuň kanun goraýjy gulluklarynyň işiniň serişde we tälim beriş enjamlarynyň ýetmezçiliginden agsamagyna sebäp bolýar. Bu ýagdaý Türkmenistanyň neşe gaçakçylygynyň tranziti üçin esasy ýurtlaryň biri bolup galmagynyň bir sebäbi hökmünde görkezilýär.
Türk, rus, ýewropa bazarlaryna barmaly neşe maddalary Türkmenistana Owganystandan, Eýrandan we Özbegistandan gelýär. Hökümet öz kanun goraýjy güýçleriniň işini Owganystandan gelýän neşe akymyny togtatmaga, hususan-da, Eýran bilen umumy araçägi berkitmäge üns berýär. Bikanun neşe geçirmekde esasan ýük maşynlary we ýolagçylar ulanylýar.
«Türkmenistanyň kanun goraýjylarynyň türkmen-özbek serhetindäki tagallalary neşe gaçakçylygyna garanda, haryt mallarynyň gaçakçylygyna has köp gönükdirilen we bu ýagdaý neşe gaçakçylarynyň ýoluny açýar» diýip, amerikan hasabatynda bellenilýär.Az aýlyk we köp ygtyýar
Aýdylmagyna görä, Eýrandan Türkmenistana ýylda 60 müňden gowrak ýük maşyny girýär. «Türkmenistandan Azerbeýjana we Orsýete uzaýan gämi gatnawy neşe gaçakçylygy üçin mümkinçilik döretmegi dowam etdirýär» diýip, hasabatda türkmen lideriniň ýurduň Neşe maddalaryna garşy göreş gullugynyň işini gowulandyrmak ugrundaky anyk işleri bellenilip geçilýär.
Resmi statistika görä, türkmen häkimiýetleri geçen ýylyň ilkinji ýarymynda jemi 1009 kilogram bikanun neşe maddasyny tutdular. Emma hasabat Türkmenistanyň kanun goraýjy resmileriniň aýlyklarynyň az, ygtyýarlyklarynyň kän bolmagy korrupsiýa giň ýol açýar diýýär.
Polisiýa işgärleriniň para almagy, serhet geçelgesindäki barlag nokatlarynda kiçi derejeli işgärleriň pul üçin gaçak neşä göz ýummagy, uly hökümet resmileriniň neşe gaçakçylygy bilen ilteşiklidigi baradaky habarlar korrupsiýanyň derejesiniň ýokarydygyny aňladýar.
Awgust aýynda Tejende howa güýçleriniň bir komandiriniň Eýran-türkmen serhedinde aýaly bilen bilelikde ýedi kilo geroin bilen tutulmagy neşe gaçakçylygyna ýokary çinli harbylaryň, serhet gullugynyň resmileriniň hem goşulýandygyny tassyklaýar.
Kanadada ýaşaýan türkmen aktiwisti, öňki wraç Muhammet Düýeji türkmen hökümetiniň soňky döwürde neşe gaçakçylygynyň öňüni almak, Türkmenistanda giň ýaýran neşekeşligi azaltmak ugrunda edilýän aladalaryny gutlaýar. Ýöne ol bu ugurdaky işleriň häzirlikçe ýeterlik däldigini aýdýar.
«Neşä garşy göreş ýarpy däl, doly bolmaly. Birinjiden, işsizligi aýyrmaly, ikinjiden, neşekeşleri doly bejerip, ýurtda neşe maddalaryna islegi azaltmaly, üçünjiden, polisiýa, serhet işgärleriniň aýlyklaryny köpeltmeli, ýogsa bu ugurdaky göreş doly bolmaz.» diýip, Kanadada ýaşaýan türkmen aktiwisti Muhammet Düýeji Azatlyk Radiosyna aýtdy.


text:
Dost-Doganlygyň Taryhy
Reşat Nuri Güntekin
REŞAT NURI GÜNTEKIN – SAÝRAK GUŞYM SARY BILBIL
“Saýrak guşym sarybilbil”, Reşat Nuri Güntekiniň 1922–nji ýylda ýazan romandyr. Türk edebiýatynda okyjynyň göwnünden turan we iň köp okalýan nusgowy eserdir. Eserdäki wakalaryň agramly bölegi, Anadoluda geçýär we eserde ýaýbaňlanan esasy wakalaryň arka planynda Osmanly imperiýasynyň soňky ýyllaryndaky wakalar teswirlenýär. Kitabyň soňky bölüminden özge, ähli bölümlerinde, eserde ýaýbaňlanýan wakalar, baş gahrymanyň, Feridäniň gündeligindäki ýazgylara esaslanmak bilen ýazylandyr. Eseriň soňky bölüminde ýaýbaňlanýan wakalar, eserdäki wakalar bilen dahyly bolmadyk adam tarapyndan ýazylandyr.
Eser, Türkiýe Respublikasynyň gurulmagynyň öňisyrasyndaky we yz ýanyndaky ýyllardaky jemgyýetdäki ýaşaýyş we durmuş gurluşyna degişli wakalary beýan edýär. Romanyň ahyrky bölüminde ýaýbaňlanýan wakalar, Azat ediş urşy ýyllaryna gabat gelýän hem bolsa, romanda bu uruş bilen baglanşykly wakalar öz beýanyny tapmandyr. Onuň ýerine gahrymanlaryň duçar bolan ýagdaýlaryna duýgudaşlyk bildirmek bilen olaryň söýgülerini we jemgyýetde gabat gelen gapma–garşylykly ýagdaýlaryny söýgi dolay wakalaryň üsti bilen okyjylaryna ýetirmäge çalyşýar.
Romanda iki usul ulanylypdyr. Birinjisi, Feridäniň gündeligindäki wakalaryň beýan edilmegi. Eserdäki wakalary gürüň edip berýän Feridäniň özi we onuň gündeligidir. Soňky, bäşinji bölümde bolsa, eserde ýaýbaňlanýan wakalary gürüň edip berýän adam, wakalar bilen dahy bolmadyk biri tarapyndan beýan etdilmegidir.
Şeýlelik bilen, “Saýrak guşym sarybilbil” romany, bäş bölümden ybarat bolup, bu bölümlerdäki wakalar Stambul, Tekirdag, Izmir, Zeýniler we beýleki ady berilmedik birnäçe ilatly ýerlerde, ýagny Anadolynyň şäherdir obalarynda bolup geçýär.
“Saýrak guşym sarybilbil” romanynyň temasy, Feridäň garagollygy, ýaşlyk ýyllarynda daýzasynyň ogly Kamrana aşyk bolmagy we Kamran bilen durmuş gurmagy wadalaşan wagtlary, Stambuldan çykyp gidip, Anadoluda ýaşan wagtyndaky maddy kynçylyklary we ruhy taýdan çeken ejirleri, şol döwürde Anadolydaky adamlaryň garyplyk içinde geçirýän günlerini, yzagalaklyklaryny surtalandyrýar.
Romanyň birinji bölümi, baş gahrymany Feridäniň, Siriýäda we Ýakyn Güdogarda, Osman imperiýasy dagamanka, oňa tabyn bolan döwletlerde ýaşan ýerlerindäki başdan geçiren wakalarynyň ýaýbaňlanmagy bilen başlaýar. Romanyň esasy gyzgalaňly ýeri, Feride we onuň maşgalasynyň Musulda oturýan wagty başlaýar. Ejesi ölenden soň bolsa Stambulda dowam edýär.
Romanyň adynyň we Feridä şeýle lakamyň dakylmagyna sebäp bolan zat, Feridäniň garagollugydyr. Feride garagol bolany üçin okuwda sapaklar gutaran wagty, arakesmä çykanlarynda, mekdepdäki agaja dyrmaşyp, agajyň bir şahasyndan beýleki şahasyna sary bilbil ýaly böküp geçer eken. Ynha şeýle günleriň birinde, onuň mugallymlaryndan biri, “Serediňä how şu gyza, bu çaga gyz däl, şahadan şaha böküp ýören sary bilbil by“ – diýip gygyrypdyr. Şeýdip hem onuň lakamy sary bilbil bolup galypdyr.
Romanyň birinji bölümi, Feridäniň çagalyk döwründe we ýaş gyz wagty başyndan geçiren wakalary öz içine almak bilen dowam edýär.
Feridäniň söýgüsi, birinji bölümiň ahyryna dogry, Feridäniň we Kamranyň biri birleri bilen durmuş gurmak hakynda wadalaşmaklaryna alyp barýar. Emma, bölümiň ahyrynda, iki juwan toý tutjak wagtlary, olaryň arasy bozulýar we ýaşlar biri birinden aýrylmaly bolýarlar.
Feride aşyk ýigidinden aýrylandan soňra, kitabyň ikinji bölümi başlanýar we Feride Anadola gidip täze durmuş gurmak üçin Bursada bir obada mugallym bolup işlemäge başlaýar.
Obada mugallym bolup işläp başlamagy bilen hem durmuşy gülälä–güllük bolmaýar. Oba ýerindäki mekdep ýapylýar. Ýene–de bir ýerden başga bir ýere göçüp, täzeden durmuşyny ýola goýmaly bolýar. Soňky baran ýerindäki işinden çykarlandan soňra Feridäniň başga ýere göçmegi bilen romanyň ikinji bölümi hem tamam bolýar.
Romanyň üçünji bölümi owadan gyz Feridäniň başyndan geçiren wakalary bilen dowam edýär.
Feride ýaly owadan gyzyň göwnüni tapmak, oňa öýlenmek üçin baran ýeriniň ýigitleri müň dürli pyrryldaga baş goşup, gyzyň göwnüni almaga çalyşýarlar. Bu wakalar ýene–de Feridäniň işini taşlap başga ýere gitmegine sebäp bolýar we üçünji bölümiň soňy hem gonup–göçmek bilen gutarýar.
Dördünji bölümde Izmire gelýär. Emma bu ýerde–de onuň işleri ugruna bolmaýar. Ýene-de owadanlygy sebäpli, oňa göwünlerini açan hyrydarlaryndan gaçmaly bolýar.
Täzeden gidip Magaryf müdirliginden başga iş soraýar. Ony Kuşadasy welaýatyna, türk dili we surat mugallymy edip iberýärler. Emma, täleý oňa ýene–de ters bakýar. Uruş başlaýar. Okuwy boşadyp, esgerler üçin hassahana edýärler. Uruş gutaryp, täzeden mekdep açylýär. Emma owadan gyzyň durmuşyndaky hasratly günleriň yzy gelmeýär. Gaýgy we hasrat doly günler dowam edýär. Feride, gyz halyna, ýeke özi ýaşaýandygy üçin başyna gelýän ýagdaýlardan dynmak üçin biri bilen göz üçin durmuş gurmaly bolýar. Emma, durmuş guran adamy hem uzak ýaşaman dünýäden ötýär. Nikadan geçen adamy ölmezinden öň, Feridäniň Stambula gitmegini we şol ýerde ýaşamagyny haýyş edýär. Şeýlelik bilen ýene–de bir göçhä–göçlük bilen dördünji bölüm hem tamamlanýar.
Kitabyň bäşinji bölümi, Feridäniň Stambula gaýdyp gelmegi bilen başlanýar we ilki başdaky söýgüsi bolan Kamrana duşmagy we onuň bilen täzeden birigip, durmuş gurmaklary bilen gutarýar.


text:
22-nji sentýabrda Aşgabadyň ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebinde Türkmenistanyň iki çempionaty – 20 ýaşa çenli ýetginjekleriň we 60 ýaşdan ýokary weteran küştçüleriň arasynda ýurdumyzyň birinjiligi badalga aldy.
Ýetginjekleriň arasynda geçiriljek ýaryş küşt muşdaklarynyň arasynda uly gyzyklanma eýe bolar, onda ýaryşyň ýeňijisi bolar diýlip garaşylýan 16 ýaşly halkara ussady Saparmyrat Atabaýewe uly umyt baglanylýar. Eger-de oňa birinji ýeri eýelemek başardan ýagdaýynda, bu onuň dürli ýaşly küştçüleriň arasynda geçirilen milli çempionatlardaky ýigriminji ýeňşi bolar. Bu türkmen küşt mekdebiniň Garaşsyzlyk döwrüniň taryhynda ýeten iň ýokary rekord netijesidir.
Wetaranlar barada aýdylanda bolsa, olar noýabr aýynda Italiýada geçiriljek dünýä çempionatyna ýeke-täk ýollanma ugrunda bäsleşerler. Altyn medala eýe bolan küştçi dünýä çempionatynda Türkmenistana wekilçilik etmäge hukuk gazanar.


text:
Watikandan gowşan garaşylmadyk maglumata görä, Rim Papasy Benedikt XVI 28-nji fewralda wezipesinden çekiler. Ol soňky 600 ýylyň dowamynda bu wezipeden meýletin çekilen ilkinji Rim Papasy bolar.
85 ýaşly pontifik hepdäniň duşenbe güni çap edilen beýannamasynda soňky birnäçe aýyň dowamynda saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny we özünde güýç galmandygyny aýdýar.
Bu karar täze Papany saýlamak üçin syrly maslahatyň geçirilmegini talap edýär. Bu maslahatyň hristianlaryň iň möhüm baýramçylygy bolan Pashanyň öňüsyrasynda, mart aýynyň aýagynda geçirilmegine garaşylýar.
Wideo: Rim Papasy Benedikt XVI wezipesinden çekilýär
Kararyň sebäbi
Rim Papasy Benedikt kardinallar bilen geçirilen maslahatynda özüniň mundan beýläk öz wezipesini ýerine ýetirmäge “ukypsyzdygyny” boýun almaly bolandygyny aýtdy. Ol özüniň bu karary barada köp oýlanandygyny we onuň Rim-katolik ybadathanasynyň peýdasyna boljakdygyny belledi.
Watikanyň wekili Federiko Lombardi Rimde geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Rim Papasynyň karary barada düşündiriş berdi. Federiko Lombardi Rim Papasy Benediktiň wezipesinden çekilmek kararyny Hudaýyň öňünde gelnen şahsy we düýpli karar diýip atlandyrdy.
Rim Papasynyň dogany Georg Ratzingeriň DPA agentligine aýtmagyna görä, Benedikt ýöremekde hem kynçylyk çekýär. Georg Ratzingeriň Benediktiň doglan ýeri bolan Bawariýanyň Regensburg şäherinde sözlän sözüne görä, lukmanlar Rim Papasynyň uzak syýahatlardan saklanmalydygyny aýdypdyrlar.
2005-nji ýylda Rim Papasy hökmünde saýlanan germaniýaly öňki kardinal Jozef Ratzinger taryhda iň garry pontifikleriň biri boldy. Ol wezipä bellenende 78 ýaşyndady. Ol Rim Papasy Ioann Pawel ikinjiniň aradan çykmagyndan soň dünýäniň 1.2 milliard katolik dinçilerine ýolbaşçy edilip bellenipdi.
Halkara reaksiýalary
Germaniýanyň hökümetiniň metbugat wekili Şteffen Seibert “Rim Papasynyň wezipesinden çekilmegi bilen bagly wakadan hristian dinine uýýan adam we katolik hökmünde çetde galyp bilmejegini” belledi.
Ysraýylyň baş rawwini Ýona Metsger Rim Papasy Benediktiň dinleriň arasyndaky gatnaşyklary pugtalandyrmak boýunça eden tagallalaryny goldady we iudaizmiň we hristian dininiň arasyndaky ýakyn gatnaşyklaryň dünýädäki ýagdaýy gowulandyrandygyny belledi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ähli amerikanlaryň adyndan Rim Papasyna minnetdarlyk bildirdi.
Şol bir wagtda-da Rim Papasy Benedikt XVI tankytlar we kynçylyklar bilen ençeme sapar ýüzbe-ýüz bolupdy. Hususan-da, geçen ýylda onuň kömekçisi Paolo Gabriýel Watikandan möhüm dokumentleri ogurlamakda aýyplandy. Ol sud edildi, emma soňra azatlyga goýberildi.
Rim Papasynyň wezipesinden çekilmegi adaty bolmadyk bir waka, sebäbi bu ömürlik wezipe hasaplanýar. Bu wezipeden iň soňky sapar 1415-nji ýylda Rim Papasy Gregori XII meýletin ýagdaýda çekilipdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Taýýip Ärdogan penşenbe güni eden çykyşynda Ankarada saklanan Siriýanyň ýolagçy uçarynyň Siriýanyň goranmak ministrligine niýetlenen enjamlary we ok-därileri alyp barandygyny aýtdy.
Türkiýäniň häkimiýetleri Moskwadan Damaska uçup barýan Siriýanyň ýolagçy uçaryny razwedka gullugyndan alnan maglumat esasynda çarşenbe güni Ankarada gondurylmagyna buýruk berdiler.
Ärdogan žurnalistler bilen Ankarada geçiren duşuşygynda “Bu enjamlar we ok-däriler Orsýetiň agentliginden ... Siriýanyň goranmak ministrligine ugradylypdyr” diýdi.


text:
Ýaponiýa daşary ýurtly turistleriň ýurda gelip görmekleri üçin geljek ýyl 10 müň töweregi adama uçar biletlerini mugtuna bermekçi.
Ýaponiýanyň “Yomiuri Şimbun” gazetiniň ýazmagyna görä, mugt biletleri almak isleýänler internet arkaly anketa dolduryp, Ýaponiýanyň anyk haýsy böleklerine syýahat etmek isleýändiklerini görkezmeli bolarlar.
Şu ýylyň martynda Ýaponiýada bolan heläkçilikli ýer titremeden we sunamiden soň, ýurda gelýän turistleriň sany 50% töweregi kemeldi. Bu ýagdaý tomusdan başlap birneme kadalaşdy.


text:
Germaniýa Ukrainanyň ozalky premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkony azat etmäge çagyrdy, bolmasa Ýewropa Bileleşigi bilen gol çekilmeli ylalaşygy töwekgellik astyna saljagyny duýdurdy.
Bu sözler daşary işler ministri Guýdo Westerwelle tarapyndan penşenbe güni, Kiýewde ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç bilen duşuşykdan soň dile getirildi. Westerwelle Kiýewi Timoşenko problemasyny çözmäge çagyrdy, sebäbi biz Ukrainanyň Ýewropa tarap dogry ýoldan gitmegini isleýäris diýdi.
Ukrainanyň daşary işler ministri Leonid Kožara häkimiýetleriň çözgüt agtarýandygyny aýtdy.
Timoşenko 2011-nji ýylda 2009-njy ýylda Orsýet bilen baglaşan gaz şertnamasyndaky jenaýat sebäpli ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Timoşenko bu aýyplamanyň syýasy äheňlidigini öňe sürýär.


text:
Anna güni geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow Döwlet Baýdagynyň gününe gabatlap, tussaglaryň bir toparynyň günäsini geçmek baradaky permana gol çekdi.
Berdimuhamedow degişli kanun goraýjy organlaryň ýolbaşçylaryna günäleri geçilen tussaglaryň Baýdak baýramçylygyna çenli öz maşgalalaryna gowuşmalydyklary barada görkezme berdi.
Mundan daşary, ol tussaglykdan boşap, maşgalalaryna dolanyp barjak raýatlaryň işe ýerleşip, “halal zähmet” bilen meşgullanmaklary üçinem alada edilmelidigini aýtdy.
Prezident bu barada welaýat, etrap we şäher häkimlikleriniň ýolbaşçylaryna ýörite tabşyryk berdi. Ýöne bu gezek näçe tussagyň günäsiniň geçiljekdigi barada resmi media häzirlikçe anyk maglumat bermeýär.


text:
Gyşky görnüşler sport toplumynyň buzly meýdançasynda geçirilen figuralaýyn typyjylaryň görkezme çykyşlary geçen hepdäniň gözellige beslenen wakalaryň biri boldy. Ajaýyp sazlar owadanlygy, çalasynlygy özünde jemleýän hereketler bilen sazlaşyp, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň sport mekdebiniň we Ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýyş mekdebiniň ýaş zehinleriniň barha kämilleşýändiginiň subutnamasyna öwrüldi. Umuman alnanda, tälimçiler Karina Mowsesýanyň, Jennet Nurýagdyýewanyň we Aýhanum Gulamalyýewanyň şägirtleri 17 çykyş görkezdiler.
Şol günler Aşgabatda figuralaýyn typmak boýunça dünýä belli halypa, Russiýanyň at gazanan tälimçisi Ýelena Çaýkowskaýa boldy. Ol Russiýanyň sport mekdebinde okatmak, halkara ýaryşlaryna taýýarlamak maksady bilen gelejegine umyt bildirilýän ýaş türkmen figuralaýyn typyjylarynyň seçilip alnyşyny gurady.
Ýelena Anatolýewna Çaýkowskaýa olimpiýa çempionlary — tanymal tans jübütleri Aleksandr Garşkow — Lýudmila Pahomowa, Gennadiý Karponosow — Natalýa Liniçuk, Ýewgeniý Platow — Oksana Grişşuk... ýaly türgenleriň tälimçisi hökmünde bellidir.
Görkezme çykyşlaryny synlap bolansoň ol şeýle diýdi:
—Men figuralaýyn typmagyň özboluşly mekdebini gördüm, ol oňat saz gurluşyny we sport tanslaryny özünde jemleýär. Türkmen figuralaýyn typyjylary «sazyň» diline düşünýärler, bu bolsa esasy zatdyr...
Ýelena Çaýkowskaýa Aşgabada gelmeginiň bir sebäbi buzuň üstünde tans etmek boýunça XXIX halkara çagalar festiwalyna gatnaşdyrmak üçin ýaş zehinleri gözden geçirmekden ybarat bolup durýar. Ol 18-nji aprelde Moskwanyň «Lužniki» sport toplumynda geçiriler. Geçen ýyl bu festiwalda biziň figuralaýyn typyjylarymyz — «Moral» tans topary «Çykyşyň goýluş özboluşlygy» üçin baş baýraga, 2013-nji ýylda bolsa «Iň oňat hereografiýa üçin» ugry boýunça ýeňiji bolupdy. Belli tälimçiniň aýtmagyna görä, türkmen figuralaýyn typyjylaryň bu ýyl hem tapawutlanmaga ähli mümkinçilikleri bar.


text:
2008-nji ýylyň awgustynda Günorta Osetiýada harby jenjel zerarly juda agyrlaşan ors-gürji ekspert dialogy arakesmeler bilen indi onlarça ýyl bäri dowam edip gelýär. Gürjüstan BSG-ä giren (bu guramada kararlar umumy ylalaşyklar esasynda kabul edilýär) iň soňky ýurtdur. Gürjüstan Orsýetiň şu gurama girmegine razylyk bildirmek islemeýär.
Orsýetiň “Russia Today”, Gürjüstanyň PIK telekanallaryna we “Эхо Москвы” radiostansiýasyna beren interwýusynda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew “Gürjüstanyň Orsýetiň BSG-ä girmegine razylyk bermegi öwrülişik nokady bolmasa-da, nokatlaryň galtaşmagy bolardy, şunuň töwereginde-de ilki kadaly söwda-ykdysady gatnaşyklary, soňam diplomatik gatnaşyklary dikeltmäge mümkinçilik bolardy” diýip aýtdy. Şunuň bilen birlikde Orsýetiň döwlet baştutany BSG boýunça Gürjüstan bilen gepleşiklerdäki esasy araçy bolan Şweýsariýanyň prezidenti bilen eglişik şertleriniň ylalaşylandygyny habar berdi.
Tbilisi Orsýetiň BSG-ä girmegi üçin şert goýýar. Şol şert şeýle: Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň Orsýet bilen söwda dolanyşygynyň doly statistiki hasabatlaryny Gürjüstana bermeli. Gürji tarapy häzire çenli diňe bir hasabatlaryň özüne berilmegine däl, eýsem, gümrük punktlarynda halkara gözegçileriniň-de bolmagyna aýak direýärdi. Ýöne Moskwanyň Abhaziýa we Günorta Osetiýa araçäklerindäki uçastoklarda Ýewropa Bileleşiginiň gözegçilerini goýmaga razylyk bermegi Orsýetiň gürji awtonomiýalarynyň garaşsyzlygyny ykrar etmekden boýun gaçyrmagynyň alamaty ýaly bolup görünjekdi. Çünki Ýewropa Bileleşigi Abhaziýany we Günorta Osetiýany Gürjüstanyň regionlary hasaplaýar.
BSG boýunça gepleşiklerdäki gürji delegasiýasynyň agzasy, daşary işler ministriniň orunbasary Sergi Kapanadze
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda gürji tarapynyň geljekki gepleşikleriň barşynda öz pozisiýasyny berk gorajakdygyny aýtdy.
—Näme üçin Gürjüstan nobatdaky gepleşikleriň öňüsyrasynda bar zady mälim etdi oturyberdi?
Gürjüstanyň daşary işler ministriniň orunbasary Sergi Kapanadze
—Şeýle karara Gürjüstan gelmedi. Bu jenap Medwedewiň interwýusyndaky aýdanlaryna adaty bir jogap. Ol Orsýetiň ýeke-täk ylalaşjak zady “Orsýetiň Abhaziýa we Gunorta Osetiýa bilen söwda meselesi boýunça statistiki maglumatlary alyş-çalyş etmek” diýip aýtdy. Şunuň bilen birlikde-de ol şu babatda Şweýsariýanyň prezidenti bilen ylalaşyp ýörüs diýibem aýtdy. Gönüläp aýdanyňda, munuň özi, galatdyr. Şonuň üçin-de biz hakykatda nämeler bolýandygyny aýtmagyň kararyna geldik.
Şweýsar tarapy iki sany esasy zatdan ybarat bolan öz dokumentini teklip etdi. Şonuň biri — monitoring boýunça halkara missiýasy, munuň özi harytlaryň hereketine gözegçilik eder. Ikinjisi — maglumatlary alşyp-çalyşmak boýunça çylşyrymly sistema, munuň özi, jenap Medwedewiň aýdanlaryndan manysy boýunça tapawutlanýar. Ol harytlaryň hereketinden ozalky, harytlaryň hereketinden soňky we şuňa meňzeş informasiýalary alşyp-çalyşmaga özüne girizýän informasion sistemadyr. Eger-de Orsýetiň BSG-ä girjegi çyn bolsa, onda ol şu iki prinsip boýunça ylalaşmaly bolar.
—Geljekki gepleşikleriň perspektiwalary nähili? Olar haçan başlar?
—Nobatdaky gepleşikleriň 12-nji sentýabrda başlanýan hepdede geçirilmegi barada biz deslapdan ylalaşdyk — diýip, Sergi Kapanadze nygtady.
Problemanyň çözgüdi
Orsýetiň Bütindünýä söwda guramasyna girmek meselesi boýunça gürji wetosyny aýyrmak problemasynyň çözgüdiniň mümkindigi baradaky habaryň ýaýramagynyň getirip biläýjek netijeleri hakynda Ýokary ykdysadyýet mekdebiniň professory, Orsýetiň BSG-ä goşulmak boýunça informasion býurosynyň direktory Alekseý Portanskiý
Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň radiosynyň efirinde gürrüň berdi:
— Şu meselede bähbit aramalar köpden bäri dowam edýär. Ýöne bu babatda häzirlikçe hiç hili ylalaşyga gelnenok. Dogrusy, özüm-ä şu zatlardan habarsyz. Men ýap-ýaňy biziň gepleşikler geçirýän delegasiýamyz bilen habarlaşyp gördüm. Şolara salgylanybam şu zatlary aýdýan. Ýöne munuň bolaýjak zatdygyny-da inkär edip bolmaz.
—Görnüşine görä, bu ykdysady mesele däl-de, arassa syýasy häsiýetli mesele ýaly-la?
—Gürji tarapy meseläniň düýbi-teýkarynyň söwda-syýasatda ýatandygyny tassyklaýar. Olar Orsýetiň Günorta Osetiýanyň we Abhaziýanyň serhetlerinde ýerleşen gümrük punktlaryndaky harytlaryň hereketlerine gözegçilik etmek isleýärler. Şu ýerde-de bu territoriýalaryň statusyna dürli garaýyş meselesi ýüze çykýar. Orsýetiň bu iki territoriýany garaşsyz diýip ykrar edeni düşnükli, ýöne dünýäniň döwletleriniň tas hemmesi diýen ýaly, şol sanda Gürjüstan-da Abhaziýanyň we Günorta Osetiýanyň garaşsyzlygyny ykrar etmeýär. Diýmek, bu gümrük punktlaryndaky geçiş düzgüni boýunça meseläniň çözgüdine garaýyşlar, şol sanda, bu ýerlerde haýsy ýurduň wekilleriniň bolmalydygy baradaky garaýyşlaram biri-birinden tapawutlanýar. Bu meseläniň çözgüdiniň şeýle çylşyrymlylygy şunuň üçindir. Munuň özi köpden bäri dowam edip gelýän wawwaly meseleleriň biridir. Haýsydyr bir araçy gözegçileri getirmeli diýen mesele-de asyl-asyl bolup dur. Elbetde, bu mesele şeýle seredeniňde söwda-syýasy mesele, hakykatda welin onuň çözgüdi syýasy sferada ýatyr.
—Herhal, siz köp informasiýalardan habarly kişi, şeýle eglişigiň esasynda çözgüt tapylyp bilnermi?
—Bu meseläniň çözgüdiniň bir bölegi, meseläniň çözgüdiniň beýleki taraplary, aýdaly, gürji harytlarynyň Orsýetiň bazarlaryna gaýtarylyp getirilmegi bolup biler, beýle diýildigi, 2006-njy ýyldan bäri dowam edip gelýän gadagançylyklaryň aýrylmagy diýildigidir. Meniň pikirimçe, gadagançylyklaryň käbiri bähbitsiz hem-de delilsiz. Elbetde, Gürjüstan Orsýetiň bazaryna gyzyklanma bildirýär. Eger-de Orsýet, hususan-da, “Boržomi”, çakyr, sok ýaly, gürji harytlaryny ýene-de öz bazarlaryna goýbermäge barlyşyk etse, onda meseläniň çözülmegine köp babatda ýardam edip bilerdi.
—Şuny göz öňüne getirip göreliň. Gürjüstan Orsýetiň BSG-ä girmegine garşylygyny aýyrdy diýeliň. Siziň pikiriňizçe, şeýle ýagdaýda Orsýet haçanrak Bütindünýä söwda guramasyna agza bolup biler?
—Häzirki wagta çenli çözülmedik meseleler bar. Bu mesele oba hojalyk önümlerini öndürijilere gös-göni döwletiň kömegi meselesi. Ilki bilen, etiň we guş etiniň täze import ölçegleri kesgitlenilmelidir. Belki-de, fitosanitar barlagyny özleşdirmek bilen baglanyşykly käbir tehniki meseleleri bardyr. Esasy dokumentiň — Orsýetiň BSG-ä goşulmagy boýunça işçi toparyň dokladynyň üstünde işlenilmegini tamamlamaly. Bu zatlaryň barysy, elbetde, wagt talap edýär. Işleriň hemmesini tamamlamagyň tehniki mümkinçiligi ýylyň ahyryna çenli bolup biler. Şunam aýratyn nygtaýyn, munuň özi, çaklama däl, eýsem, tehniki mümkinçilikleriň elýeterligi. Eger-de, siziň aýdyşyňyz ýaly, şu meseläni Gürjüstan bilen çözüp bolsa. Emma bu mundan soň bada-bat BSG-ä agza bolýandygymyzy aňlatmaýar. Käbir formal zatlar üçinem birnäçe aý gerek.
—Orsýete BSG-ä girmek nämesine gerek? Ol hakykat ýüzünde, ýurda näme berýär?
—Birinjiden-ä, guramada eýýäm 153 ýurt bar, ýagny dünýä jemgyýetçiliginiň agramly bölegi, biz bolsak — bu guramanyň daşynda. BSG-ä agzalyk daşarky bazarlara erkin, hiç bir hukuk kemsidilmesiz girmek üçin ygtyýar berýär. Häzirki güne çenli bizde şeýle ygtyýar ýok. Bulardan başga-da biz dünýäde iň bir hukuklary kemsidilýän döwletleriň biridiris. Dünýäde biziň önüm öndürýän eksportçylarymyzyň garşysyna 100-e golaý çäklendirmeler hereket edýär. Çäklendirmeleri ýuwaş-ýuwaş aýyrmak üçin biziň BSG-ä agzalygymyz zerur. Biz henize çenli dünýä söwdasynyň düzgünleriniň taýýarlanylmagyna täsirimizi ýetirip bilemzok, Orsýet welin, herhal, iri döwlet ahyry. Diňe BSG-ä agza bolup, Orsýet halkara söwda düzgünleriniň taýýarlanylmagyna gös-göni täsir edip hem-de gatnaşyp biler. BSG-ä agza bolmazdan ötri, ýurduň ykdysadyýetinde täzelikleri ornaşdyrjak bolmak akyla sygmajak bir zatdyr.


text:
Owganystanyň mineral baýlyklary onuň geljekki maksatnamalaryny durmuşa geçirmeginde möhüm rol oýnar. Eger-de pudaga maksada laýyk gözegçilik edilse, agzalýan baýlyklar güýçli depginde ösýän ykdysadyýetiň baş çeşmesi bolar. Ýagdaý şeýle bolanda, milli howpsuzlyk hem üpjün ediler, hökümet hem durnukly kämilleşer.
Ýöne şol bir wagtyň özünde ýurduň tebigy baýlyklary korrupsiýany tutaşdyryrmak bilen, baýlyklaryň daşary ýurtly maýadarlara arzan bahadan satylmagynyň netijesinde Kabuly öňküden hem gowşadyp, ýene bir dartgynlygyň çeşmesi hem bolup biler.
Owganystanyň magdançylyk pudagyna syn edip, bilermenler ýurduň saýlap alan häzirki ýolunyň netijesinde, tebigy baýlyklara harsal çemeleşip, mundan ejir çekýän ýurtlaryň hataryna goşulmak ähtimallygy bar diýip çaklaýarlar.
Resurslar
Owganystanyň magdançylyk we nebit-gaz ministri ýurtda 1 trillion amerikan dollary möçberinde nebitiň, gazyň, demiriň, misiň we altynyň gorlarynyň bardygyny aýdýar. Kabul geljekki on ýyllygyň dowamynda her ýyl ýangyç we tebigy baýlykdan alýan girdejisinden 4 mililiard amerikan dollary möçberinde peýda görmegi maksat edinýär. Ýöne 2012-nji ýylyň görkezijilerine görä, döwlet, iki pudagyň girdejisini goşanymyzda 150 million dollardan hem az girdeji alypdyr.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Global witness”, ýagny “Global şaýat” kompaniýasynyň Owganystan toparynyň başlygy Stefen Karter owgan hökümetiniň öz tebigy baýlyklaryna gözegçilik edip bilmeýändigini aýdýar. Düýbi Londonda ýerleşýän “Global witness” hökümete degişli däl gurama bolup, ol tebigy baýlyklar bilen konfliktleriň we korrupsiýanyň gatnaşygyny öwrenýär.
“Agzalýan pudakda bütinleý diýen ýaly gözegçilik ýok. Ol ýerde hiç hili barlagçy diýilýän zat ýok. Ýurtda “biz peýdalanmaly, bu ýagdaýyň mümkin boldugyça şeýle dowam etmegini gazanmaly” diýýän adamlaryň barlygyndan howatyrlanýarys. Bu düşnükli ýagdaý, ýöne şeýle ýagdaýlar pudaga has ýeňil usulda gözegçilik etmegiň ugry hökmünde saýlanyp alnan bolsa, onda muňa gelejekde oňyn baha bermezler”.
Owgan hökümeti magdan söwdasyny hökümetiň iň derwaýys ösüş ýoly hökmünde kesgitledi. Kabul 2014-nji ýylda halkara ýardamyň kesilmegi we daşary ýurt goşunlarynyň ýurtdan çykmagy bilen, ýurduň içinde iş orunlaryny döretmek we ykdysadyýetini kuwwatlandyrmak üçin tebigy baýlyklaryndan peýdalanmagy göz öňünde tutýar.
Dawalar
Ýöne eýýam häzirden garşydaş etniki toparlar bilen syýasy toparlaryň arasynda tebigy baýlyk ugrunda turjak çynlakaý göreşiň alamatlary peýda bolup başlady.
Ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Badahşan welaýatynda gymmat bahaly daşlaryň we altynyň söwdasyna erk etmek üçin ýerli häkimiýetleriň arasynda dawa-jenjeliň başlanandygy habar berilýär. Bamiýan welaýatynda ýerlileriň magdan känlerine eýeçilik etmek hukuklary ugrunda howpsuzlyk güýçleri bilen çaknyşandyklary aýdylýar. Paktiýa welaýatynda ýerli meýletinçiler kömür magdanynyň üstünde urşupdyrlar.
Gory baý regionlarda merkezi hökümet bilen welaýat, taýpa baştutanlarynyň arasynda söweşler turupdyr.
Geçen aý Amyderýanyň hanasynda ýerleşýän meýdanda alnyp barylýan nebit-gaz taslamasy togtadylypdyr. Agzalýan ýerde 1 ýyldan gowrak wagt bäri Hytaýyň Milli nebit korporasiýasynyň inženerleridir olaryň owgan hyzmatdaşlary tarapyndan bilelikde nebit çykarmak işi alnyp barylýan eken. Ýerli meýletinçiler hüjüm edensoň, olar önümçiligi togtatmaly bolupdyrlar.
Raşit Dostum
Owgan hökümeti hüjüm eden meýletinçileriň general Raşit Dostum bilen baglanyşyklarynyň bardygyny aýdýar. Raşit Dostum diýdimzor özbek generaly bolup, ol häzirki wagtda owgan Milli goşunynyň serkerdebaşysy wezipesinde işleýär. Kabul Dostumy Hytaý kompaniýasyna zor bilen bikanun tölegleri tölemäge mejbur etmekde aýyplaýar.
Dostum özüne bildirilýän aýyplamalary ret edip, öz gezeginde prezident Hamid Karzaýa günä ýöňkedi. Raşit Dostumuň sözlerine görä, Hamit Karzaýy öz maşgalasy bilen ilteşigi bolan we Hytaý korporasiýasy bilen bilelikde buraw işlerini alyp barmaga şärikli “Watan group” atly owgan şirketiniň bähbitlerini goraýar.
Söweşijiler
Karteriň aýtmagyna görä, ýaragly toparlar hem konfliktleri maddy taýdan goldamak üçin tebigy baýlyklardan peýdalanýarlar. Mysal üçin, sowet hüjümi döwründe ýa-da graždanlyk uruşlary döwründe-de ýagdaý şeýle bolupdy. Şol döwürlerde dürli mujähet toparlary gymmatly daşlary, mermerleri we beýleki minerallary Pakistana äkidip, maddy gazanç edipdiler.
Karter bu hakda şeýle diýýär: “Günorta Owganystandaky tokaý önümlerini bikanun ulanmak arkaly gozgalaňçy toparlaryň maddy üpjünçiligi berjaý edilýär. Ýerli meýletinçileriň hem maddy üpjünçiligi hromy ogurlap, gazanç etmek arkaly berjaý edilýär. Giň gerimli magdançylyk işleriniň alyp barylmagynyň netijesinde toparlaryň arasynda çykyp biljek söweşleriň we dartgynly ýagdaýlaryň içki çaknyşyklara ýol açyp biljekdigini gözden salmaly däldiris.”
Ýurduň içinde alnyp barylýan üç sany esasy magdançylyk operasiýalarynyň üçüsi hem beýleki ýerlere garanyňda has parahat regionlarda ýerleşýär. Olar gündogar Owganystanyň Logar welaýatynda alnyp barylýan Mes Aýnak mis magdançylygy, Bamiýan welaýatynda alnyp barylýan Hajygyrak demir we gymmatbaha daş magdançylygy, şeýle hem ýurduň demirgazygynda ýerleşýän ”Amyderýa” nebit-gaz taslamasydyr.
Ýöne soňky döwürlerde agzalan ýerler hem durnuksyz regionlara öwrülip başlady. Sebäbi meýletinçiler hökümetiň baýlyklaryna göz dikip, daşary ýurtly maýadarlaryň pudakda iş alyp barmaklaryna päsgel bermek üçin, olara hüjümleri amala aşyryp başladylar.
Hökümet
Galyberse-de, hökümetiň hut öz içinde-de owgan tebigy baýlyklarynyň we ýangyç pudagynyň ugrunda içki göreş gidýär. Bu bolsa minerallara baý bolan gorlaryň Kabulyň golastyna geçmek prosesisini haýalladýar.
Ministrleriň arasynda pudaga eýeçilik etmek ugrunda bar bolan düşünişmezlikler sebäpli senagaty kadalaşdyryp we maýadarlary kanagatlandyrjak täze kanun bir ýyldan hem köp wagt bäri parlamentden geçip bilmän saklanýar.
Owganystanyň hökümete degişli däl guramasy bolan “Bütewi Owganystan” guramasynyň işgäri Jawed Nuranyny düşünişmezlikleriň aňyrsyndaky kanun bozmalaryň hötdesinden gelmek üçin has anyk aç-açanlygyň zerurdygyny belledi.
Korrupsiýanyň her hili derejesi we görnüşi bolýar. Haçan-da hökümet iş alyp barjak kompaniýalaryň sanawyny düzende-de, korruspiýa bolup bilýär. Hatda şertnama gol goýlanda hem korrupsiýa baş goşup bilýärler. Korrupsiýa ýol açyp biljek, belki-de, 100-lerçe ýagdaý bardyr.”
Nuranynyň pikirine görä, hökümet tebigy baýlyklardan alynýan girdejiniň nirelere sarp edilýändigi barada daşary ýurt kompaniýalarynyň hökümete edýän tölegi barada we magdançylyk şertnamalary barada halk köpçüligine aç-açan maglumat bermeli.
“Haçan-da aç-açanlyga tarap agzalan ädimler ädilende, Owganystan öz tebigy baýlyklaryndan zyýan däl-de, peýda görmegiň ugruny tapar” diýip, Nurany aýdýar.


text:
Günorta Koreýanyň Kwanju şäherinde XXVII tomusky Bütindünýä uniwersiadanyň açylyş dabarasy boldy. World Сup stadionynda geçirilen bu çärede Koreýa Respublikasynyň Prezidenti Pak Kyn He talyplaryň sport ýaryşlarynyň başlanýandygyny mälim etdi.
Bu oýunlara, düzgüne görä, düzümlerinde ýokary okuw mekdeplerinde bilim alýan 17-28 ýaş aralygyndaky türgenler bolan dünýäniň 140-dan gowrak döwletiniň wekiliýetleri gatnaşýar. Türgenler 12 günüň dowamynda sportuň 21 görnüşinde 272 medal ugrunda göreşerler.
Sportuň 13 görnüşi — basketbol, waterpolo, woleýbol, dzýudo, ýeňil atletika, stol tennisi, suwda ýüzmek, suwa bökmek, sport gimnastikasy, tennis, çeper gimnastika, gylyçlaşmak, futbol tomusky Uniwersiadalaryň ählisinde bolup gelýär. Galan görnüşler her Uniwersiadanyň guramaçylyk komiteti tarapyndan hödürlenýär. Kwanjuda Kazanda guralan geçenki Oýunlarda bolmadyk beýsbol, gandbol, golf, peýkamdan ok atmak, şonuň ýaly-da iki ýyl mundan ozal bolan akademiki küreklemek, badminton we ok atmak görnüşleri girizildi.
Uniwersiadadaky 21 görnüşleriň iň "medallysy" ýeňil atletika, suwda ýüzmek we ok atmakdyr. Bu üç görnüşde medallaryň 126-sy ugrunda göreşiler. Şunlukda, sportuň boks, baýdarkada we kanoede küreklemek, kenarýaka woleýbol, sinhron ýüzmek, agyr atletika, otuň üstünde hokkeý ýaly olimpiýa görnüşleri öz uniwersitet derejesini ýitirdiler.
FISU-nyň guramagynda ilkinji tomusky Bütindünýä Uniwersiadada 1959-njy ýylda Italiýanyň Turin şäherinde, gyşky Talyplar oýunlary bolsa bir ýyldan soň Şamonda (Fransiýa) geçirilipdi. 1981-nji ýyldan bäri olaryň ikisi hem bir ýylda guralýar. Şu ýylyň fewralynda gyşky Talyplar oýunlary Ispaniýanyň Granada we Slowakiýanyň Ştrbsk-Pleso we Osrbl şäherlerinde bolup geçdi. Ýaryşlar 2017-nji ýylda Taýbeýde (Taýwan) we Gazagystanyň Alma-ata şäherinde geçiriler. 2019-njy ýylda gyşky Uniwersiadany Krasnoýansk (Russiýa) kabul eder. Tomusky Uniwersiadada — 2019-yň geçiriljek ýeri belli däl: Braziliýa bu ýaryşy guramakdan ýüz dönderdi.
Koreýa Respublikasy Bütindünýä Uniwersiadany üçünji gezek guraýar. 2003-nji ýylda Teguda tomusky, 1997-nji ýylda bolsa Mujuda gyşky oýunlar geçirilipdi. Ine, indi bolsa tomusky talyplar oýunlaryny Kwanju kabul edýär.
Ýurduň günorta-günbatarynda ýerleşýän bir ýarym million ilaty bolan Kwanju şeýle hukuga 2009-njy ýylyň maýynda eýe bolupdy. Ol şonda Kanadanyň Edmonton şäherinde we Taýbeýden (Taýwan) üstün çykypdy. Şol bir wagtyň özünde bolsa Uniwersiadada — 2013-iň paýtagtynyň saýlawlaryna Kazandan asgyn gelipdi.
Bu Uniwersiadanyň ýaryşlary Kwanjudan başga-da, beýleki käbir şäherlerinde we Çolla-Pukto welaýatlarynda geçiriler.
(Russiýanyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatlary boýunça taýýarlanyldy).


text:
Ukrainanyň öňki içeri işler ministri, häzir oppozision lider Ýuriý Lutsenko keselhananyň agyr hassalar üçin ýörite bölüminde saklanýar. Lutsenko Kiýewde polisiýa bilen çaknyşykda ýaralandy.
Lutsenkonyň aýalynyň we “Üçünji ukrain respublikasy” atly guramanyň aýtmagyna görä, şenbe güni 49 ýaşly Lutsenkonyň kellesine zarba urulyp, onuň beýnisi sarsypdyr.
Ukrainanyň parlamentiniň adam hukuklary boýunça ýörite wekili 11 protestçiniň ýaralanandygyny, olaryň ikisiniň, şol sanda Lutsenkonyň keselhanada galýandygyny aýtdy.
Içeri işler ministrligi 20 sany polisiýa wekiliniň ýaralanandygyny habar berdi.
Kiýewiň prokuraturasynyň aýtmagyna görä, protestçileriň hem polisiýanyň hereketleri boýunça derňew başlanypdyr.
Suduň karary
Bu çaknyşyklar suduň üç sany milletçini alty ýyl türme tussaglygyna höküm etmeginiň yzýany ýüze çykypdy. Sud edilenler 2011-nji ýylda Wladimir Leniniň heýkelini partlamak boýunça güman edilýän dildüwüşige gatnaşmakda aýyplandylar. Protestçiler bu sud işiniň galpdygyny aýdýarlar.
Zorlukly çaknyşyklaryň käbiri wideo kameralara düşürildi.
Lutsenkonyň aýaly Iryna oppozision Hromadske telewideniýesinde eden çykyşynda öz adamsynyň ýagdaýy barada şeýle gürrüň berdi: “Lukmanlar onuň kellesine ýapyk zeper ýetendigini, beýnisiniň sarsandygyny, üç sany gematomanyň bardygyny anykladylar şeýle-de ýüzünde bir açyk ýaranyň bardygyny aýtdylar. Hudaýa şükür onuň kelle çanagy döwülmändir. Ol hemişe bolmasa-da özüne gelýär. Ol adamlary ar almakdan saklanmaga çagyrýar”.
Habar berilişine görä, anna güni agşam polisiýa sud edilen üç adamy suduň binasyndan äkitmekçi bolanda potestçiler olaryň ýoluny böwetlemäge synanyşypdyrlar.
Protestçi Dmytro Bulatow şeýle diýýär: “Görşümiz ýaly häkimiýetler repressiw hereketlerinden el çekmeýärler. Olar bizi öz hukuklarymyzdan mahrum etmek bilen çäklenmän, öz hukuklary barada açyk aýdýan adamlary türmä basmak, alty ýyllap tussaglyga höküm etmek isleýärler. Olar biziň süňklerimizi döwmek isleýärler”.
Hökümete protest
Ukrainada dowam edýän güýçli dartgynlylyk prezident Wiktor Ýanukowiç geçen ýylyň noýabr aýynda Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyransoň başlanypdy.
Hökümetiň bu karary 2013-nji ýylyň noýabr we dekabr aýlarynda köpçülikleýin protestleri tutaşdyrypdy. Şol çykyşlar Ukrainada 2004-nji ýylda bolan rewolýusiýadan soň hökümete garşy geçirilen iň uly aksiýa bolupdy.
Orsýet Ukrainanyň ÝB bilen ylalaşyk baglaşmagyna garşy çykyş etdi. Kiýew Brussel bilen ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürensoň Moskwa Ukrainadaky syýasy we ykdysady pozisiýalaryny berkitmäge çalyşýar.
Ýewropanyň tarapynda çykyş edýän protestçiler Kiýewiň merkezinde galmagyny dowam etdirýärler we hökümetiň çekilmegini hem täze saýlawlaryň geçirilmegini talap edýärler.
Soňky protestlere guramaçylyk eden Ýuriý Lutsenko öňki premýer-ministr häzir tussaglykda saklanýan Ýuliýa Timoşenkonyň hökümetinde içeri işler ministri wezipesinde işläpdi. Timoşenkonyň häkimiýet başyna geçmegine mümkinçilik beren rewolýusiýada möhüm şahsyýetleriň biri bolan Lutsenko öňki premýer-ministriň ýakyn ýarany hasaplanýar.


text:
Stoluň üstünde oýnalýan tennis boýunça ýaş türkmen ussatlary golaýda Gazagystanyň Almaty şäherinde geçirilen halkara ýaryşlaryň ikisinde kümüş we bürünç medallara mynasyp boldular. Biziň toparymyzyň düzüminde doganlar Ylýas we Güýçgeldi Allanazarowlar tapawutlandylar.
Ýaryşlaryň öňüsyrasynda G.Allanazarow Stoluň üstünde oýnalýan tennisiň halkara federasiýasy (ITTF) tarapyndan guralan okuw-türgenleşik ýygnanyşygyna gatnaşdy. ITTF tarapyndan işlenip düzülen “Orta Aziýanyň umytlary” atly bu ýörite türgenleşik maksatnamasy 10-11 ýaşly çagalar bilen meşgullanmaga niýetlenendir.
Her ýyl şeýle okuw-türgenleşik ýygnanyşyklaryna Orta Aziýa ýurtlaryndan hem-de Eýran Yslam Respublikasyndan geljegine uly umyt bildirýän türgenleriň ikisi (oglan we gyz) iberilýär. Şu ýyl Türkmenistandan sport ussady Raşit Ahmedowyň şägirtleri Güýçgeldi Allanazarow we Selbi Durdyýewa ugradyldy.
Bu okuwlary ITTF-niň esasy hünärmenleriniň biri Alekseý Ýefremow geçirdi. Ol geçen ýyl Aşgabatda Stoluň üstünde oýnalýan tennisiň halkara federasiýasy tarapyndan guralan tälimçileriň okuw maslahatyny geçirdi.
Okuwlar tamamlanandan soň sport okuwyna gatnaşyjylaryň arasynda halkara ýaryşy geçirildi. Bäsleşikleriň barşynda G.Allanazarow diňe bir oýunda – ýarym finalda Eýranyň toparynyň wekilinden utuldy. Ýöne bürünç baýrak ugrundaky duşuşykda ol ýer eýeleriniň wekilinden – gazagystanly türgenden üstün çykmagy başardy. Biziň türgenimiz şeýle derejedäki ýaryşa ilkinji gezek gatnaşyp, uly üstünlige eýe boldy. Munuň özi ýaş türkmen türgeniniň öňünde uly geljegi açýar.
Türkmenistanyň topary kümüş baýraga 2007-nji ýylda doglan we ondan hem ýaş çagalaryň arasynda geçirilýän “Altyn güýz” atly halkara ýaryşlarynda mynasyp boldy. Bu bäsleşikler stoluň üstünde oýnalýan tennisiň ýaş ussatlarynyň arasynda sport zehinlerini ýüze çykarmak maksady bilen geçirilýär. Ylýas Allanazarow 11 duşuşyk geçirip, olaryň 10-synda ynamly ýeňiş gazandy we diňe bir gezek garşydaşyndan asgyn geldi.
Häzirki wagtda türkmen tennisçileri ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler. Bäsleşik noýabr aýynyň ahyrynda geçiriler. Şu ýylyň soňky günlerinde bolsa Aşgabatda däp bolan “Top-12” milli ýaryşy geçiriler. Bu bäsleşik her ýyl erkekleriň we zenanlaryň toparlarynyň her birinden iň gowy türgenleriň 12-sini jemleýär. Olar duşuşyklaryň barşynda ýylyň iň gowy tennisçisini kesgitleýärler.


text:
Kino sungatyň iň täze görnüşi hasaplanýar. Türkmenistanda kino sungatynyň örän aýratyn taryhy bar. Bu täze sungat bütin dünýäde bolşy ýaly, türkmen topragynda hem geçen asyryň başynda tarpdan başlandy. Türkmenistanda täze hökümet döräýen badyna, iň ilki kino sungaty emele geldi. Aşgabatda 1926-njy ýylda “Türkmenfilm” studiýasynyň düýbi tutuldy.
Ýurt garaşsyzlyga çykanda hem ilkinji agyr zarba kino sungatyna gönükdi. Şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazow “Türkmenfilmi” diňe bir dargatmak bilen çäklenmedi, onuň howlusyny ýumurdy hem tutuş maddy-tehniki bazasyny dargatdy. Arhiwini, surat pawilýonlaryny guma gardyrdy.
Öz professional hünärini ýitirmejek bolup, Ýazgeldi Seýidow, Hojaguly Narlyýew, Osman Saparow, Myrat Alyýew ýaly belli kino režisýorlary ýurtdan çykyp gitdiler. Tanymal kino artistleri Maýa Aýmedowa, Hojadurdy Narlyýew hem beýleki sungat işgärlerini Türkmenistany terk etdiler.
“Türkmenfilm” kino studiýasy ilkinji 15 ýylyň içinde, ýagny Watançylyk urşy başlanýança 12 çeper filmi surata düşürdi. Olaryň içinde 1935-nji ýylda Oraz Täçnazarowyň “Batrak” poemasy esasynda döredilen “Men gaýdyp gelerin” diýen film ilkinji şowly çykan işlerden biri hasaplanýar. Filmiň gahrymany Gurban çopan öz söýgülisi Bibigüle öýlenmek üçin, gazanç etmäge ýola düşýär. Ol köp kynçylyklary başdan geçirýär. Netijede, onuň gözýetimi giňäp, içki dünýäsinde uly özgerişlijkler peýda bolýar.
Çeperçilik taýdan bu film “Türkmenfilm” studiýasyny Bütinsoýuz ekranyna çykardy. Ol halk köpçüliginiň söýgüsini gazandy. Filmiň gahrymany Gurban çopan halk içinden çykan sada ynsan bolup, ol durmuşynda duş gelýän kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Başky ýyllarda “Türkmenfilm” kino studiýasynda döredijilik üstünlikleri bilen bir hatarda şowsuzlyklaram az bolmady. Mysal üçin “Ak altyn”, “Sumbar jülgesindäki adamlar”, “Sowet edermenleri” ýaly filmler köpçüligiň ünsüni çekip bilmedi. Ýöne 1940-njy ýylda döredilen “Dursun” filmi uly döredijilik üstünligine eýe boldy. Režisýor Ý. Iwanow-Barkow bu filmde zehinli türkmen aktýory Alty Garlyýewi ekrana çykardy.
1941-nji ýylda “Biz ýeňeris” diýen at bilen döredilen dokumental film hem şowly hasaplandy. Bu filmde Watany faşizmden goramak üçin, türkmen halkynyň agzybirlikde çekýän gaýduwsyz zähmeti beýan edilýär.
1941-44-nji ýyllar aralygynda Ukrainanyň Dowženko adyndaky kinostudiýasy Aşgabatda göçüp gelip, şol ýerde öz işini dowam etdirýär. Ukrain kinoçylarynyň işleri türkmen kino sungatyna oňaýly täsir edýär. Olar özara pikir alyşýarlar we tejribelerini artdyrýarlar.
Ikinji Jahan urşundan soň ilkinji döredilen şowly film “Uzakdaky gelinlik” boldy. Onuň režisýory Iwanow-Barkow. Zehinli Alty Garlyýewiň, Aman Gulmämmedowyň, Sary Garryýewiň gatnaşmagynada döredilen bu film halk köpçüliginiň gowy gören kartinasyna öwrüldi.
48-nji ýylda Aşgabatda ýer titremegi bilen “Türkmenfilm” kino studiýasy öz işini goňşy respublikalarda dowam etdirdi. Täzeden döredilen kino studiýada ilkinji şowly çykan filmlerden “Çopan ogly”, “Aşyr aganyň mekirligi”, “Aýratyn tabşyryk” ýaly işler görkezilýär.
60-njy ýyllarda birnäçe ýaş spesialistler Moskwada hem Leningradda ýörite bilim alyp geldiler. Olardan Ýazly Seýidow, Hojaguly Narlyýew, Gurban Ýazhanow, Polat Mansurow, Myrat Gurbangylyjow we beýlekiler türkmen kinosynyň ösmegine uly ýardam etdiler. Kino tehnikasy ugrundan hem birnäçe ýokary bilimli hünärmenler geldi. Olaryň hyzmaty bilen “Şükür bagşy”, “Aýgytly ädim”, “Gelin” ýaly filmler surata düşürildi.
Ýerli döredijilik işgärleriniň aýtmagyna görä, garaşsyzlyk ýyllarynda “Türkmenfilm” kino studiýasy öz garaşsyzlygyny ýitirdi. Prezident Nyýazow öz döwründe “Aýgytly ädim” kinofilminde “garyplar baýlaryň garşysyna göreşýärler, biz bolsa baýlary köpeltmäge çalyşýarys” diýip, sowet döwründe döredilen kinolara gadagançylyk girizdi.
Şondan soň kino-teatrlary ýapyp, kafelere we restoranlara öwürdiler. Bu bolsa onlarça ýylyň dowamynda ençeme kynçylygy başdan geçirip, kemala gelen “Türkmenfilm” kino studiýasynyň dargamagyna, zehinli hünärmenleriň kino studiýany terk etmeklerine sebäp boldy.
Ýurduň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow mundan iki ýyl ozal “Türkmenfilmiň” täze döredijilik toparyny düzmek baradaky permana gol çekipdi. Emma ýurtda halkara derejesinde ykrar edilen filmler döräberenok.
Halmyrat Gylyçdurdyýew Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Birma hökümetiň «söýgi rehimdarlygy» akty diýip häsiýetlendiren amnistiýasy esasynda 69 sany syýasy tussagy azatlyga goýberdi.
Prezident Tein Sein ýylyň aýagyna çenli wyždan ýesirleriniň ählisini azatlyga çykarjakdygyny aýtdy. Anna güni azat edilenleriň köpüsiniň etniki azlyklaryň agzalarydygy aýdylýar.
«Amnesty International» bu habary gutlady, ýöne Birmada demir gözenegiň arkasynda galýanlaryň köpüsiniň parahatçylykly işleri üçin tussag edilendigini aýtdy.
Günä geçiş guramasynyň Aziýa-Ýuwaş okean bölüminiň direktorynyň orunbasary Isabelle Arradon özleriniň henizem aktiwistleriň diňe öz pikirlerini aýdany üçin ýanalýandygy we türmä basylmak howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy barada maglumat alýandyklaryny aýtdy.
Anna güni bolan günä geçiş Ýewropa Bileleşiginiň delegasiýasynyň bu ýurda sapar edýän wagtyna gabat geldi.


text:
Geçen hepde Aşgabadyň etegindäki “Saglyk ýolunda” köpçülikleýin ýöriş geçirildi. Köpetdagyň eteginden ugur alýan uzynlygy 36 kilometrlik beton ýoly 2000-nji ýylda S.Nyýazowyň inisiatiwasy bilen gurlupdy. “Saglyk ýolunyň” Türkmenistnyň ýaşaýjylarynyň we ýurduň myhmanlarynyň arasynda uly meşhurlyk tapanlygy resmi derejede tassyklanylýar.
Paýtagtyň ýaşaýjylary geçen hepdäniň dowamynda “Saglyk ýolunda” iki gezek ýöriş geçirdiler. «Saglyk ýolundan» geçmek üçin dürli pudaklaryň işgärleriniň, studentleriň, mekdep okuwçylarynyň, sportsmenleriň, medeniýet we sungat işgärleriniň 1-nji we 6-njy dekabr günlerinde daň atmanka Gindiwar dagynyň etegine üýşenligini, dag ýolunyň öňündäki meýdançada sungat ussatlary aýdym-saz bilen çykyş eden bolsalar, sportsmenleriň dürli maşklary görkezenligini Azatlyk Radiosynyň korrespondentleri habar berýärler. Şol ýörişleriň Gurban we Goňşokara baýramlary mynasybetli geçirilenligi aýdyldy.
“Saglyk ýoly” 2000-nji ýylda S.Nyýazowyň inisiatiwasy bilen gurlupdy.Ýurt resmileriniň gatnaşmagynda döwlet baştutanynyň bu ýodadan häli-şindi ýöriş geçirmegi şol döwürden bäri ýurtda adaty düzgüne öwrüldi. Düzgün şu güne çenli-de dowam etdirilýär.
Ýolbaşçylar hem gatnaşýarlar
30-nji noýabrda prezident G.Berdimuhamedowyň “Saglyk ýolundan” ýöräp geçenligini, ýodanyň käbir böleklerini bolsa onuň sport ýügrüşi bilen ylgap geçenligini türkmen metbugaty habar berdi.
“Türkmenistan.ru” internet gazetiniň ýazmagyna görä, hökümet baştutanynyň orunbasarlarynyň we Mejlisiň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda geçen marşrutynyň dowamynda president G.Berdimuhamedow ýoluň ýagdaýyna we onuň daşyndaky giňişlikleriň abadanlaşdyrylyşyna syn etdi.
“Milletiň lideriniň” “Saglyk ýolundan” geçmegi prezident G.Berdimuhamedowyň ýurduň raýatlaryny öz şahsy göreldesi bilen sagdyn durmuş obrazyny alyp barmaga höweslendirmek üçin alada edýänligini görkezýär” diýip, TDH gullugy ýazýar we “ýurduň sosial syýasatynyň esasy maksadynyň adamlaryň saglygy bolup durýanlygyny, “Döwlet adam üçindir!” diýen prinsipe eýerýänligini belleýär.
Uzynlygy 36 kilometrlik “Saglyk ýoluny” döwlet baştutanlarynyň we ýurt resmileriniň käte ýöräp, käte ylgap geçýänligi barada resmi derejede aýdylýan bolsa-da, synçylar döwlet resmileriniň “Saglyk ýoly” doly geçýänligini tassyklap bolmajagyna ünsi çekýärler.
Emma uzak ýoly geçmegiň ýörişe gatnaşdyrylýan ýönekeý adamlar üçin uly synag bolup durýanlygy bellenilýär. “Saglyk ýolunyň” sekiz kilometriniň ýörişe gatnaşýanlaryň ählilisiniň hökmany suratda geçmeli bölegi bolup durýanlygyny Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Radiomyza gürrüň berdi. Onuň sözlerine görä, doly marşruty bolsa, adatça, studentler geçmäge borçly edilýärler.
“Saglyk ýolundan” ýörişleri türkmen häkimiýetleri sport çäresi hökmünde häsiýetlendirýärler we raýatlaryň köpçülikleýin ýörişe gatnaşdyrylmagyny ýurtda sporty ösdürmegiň çägindäki çäre diýip, yglan edýärler.
Sport çäresimi ýa?..
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Sanobar Şermatowa ýöremek saglyk üçin peýdaly hem bolsa, Türkmenistanda geçirilýän ýörişleri sport bilen däl-de, ideologiýa bilen baglanyşdyrdy: “Bu döwletiň agalyk syýasatynyň çägindäki mejbury-meýletin häsiýetli programmasynyň bir bölegi diýip hasap edýärin. Muňa türkmen döwletiniň öz raýatlarynyň daş keşbine, ýagny edara işgärleriniň hem okuwçylaryň geýmine degişli talaplary, şeýle-de tylla diş we saç-sakgal boýunça girizen gadagançylyklary bilen meňzeş zat hökmünde garamak mümkin. Şol bir wagtda-da GDA-nyň beýleki döwletlerinde häkimiýetleriň öz raýatlarynyň dişine ýa geýmine üns bermegini göz öňüne getirmek kyn”.
Sanobar Şermatowa Garaşsyzlyk döwrüniň dowamynda Türkmenistanda ornaşan özboluşly düzgünler hem režimiň hem-de halkyň milli aýratynlyklaryndan ugur alýar diýip, hasap edýär: “Saglyk ýolundan” ýöräp geçmek çäresiniň fiziki taýdan hem agyrdygyny synçylar aýdýarlar.
Ýörişiň agyrdygy sebäpli onuň öz döwründe “ajal ýoly” diýip atlandyrylanlygyny Amanmyrat Bugaýew gürrüň berdi: “Biziň artistimiz bardy, Töre Annaberdiýew bardy, ol pahyr boldy. Ol birinji gezek geçende asfalt ýoly däl-de ajal ýoly diýipdir. Ol Türkmenistanyň halk artistidi, Magtymguly baýragynyň laureaty. Ol şol sözleri üçin turmä salynmadyk hem bolsa, ähli zatlardan, atlardan mahrum edilipdi. Alty-ýedi ýyllap jemgyýetden we sahnadan mahrum bolupdy”.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandanky habarçylarynyň aýtmagyna görä, resmi derejede dynç günleri diýlip yglan edilen birinji dekabry we ýekşenbäni ýörişde geçiren paýtagtyň býujetdäki işgärleriniň, studentleriniň we mekdep okuwçylarynyň ýetip gelýän Bitaraplyk baýramy mynasybetli-de ýene-de “Saglyk ýolundan” ýöriş geçirmegine garaşylýar.


text:
“Amnesty International”
we “Human Rights Watch”
guramalarynyň beýanatynda düýbi Wenada ýerleşýän döwlete degişli däl guramanyň direktoryna Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň agentleriniň bir zat etmeginden alada bildirilýär.
Adynyň aýdylmazlygyny talap eden ynamdar çeşmäniň aýtmagyna görä, ministrligiň resmileri Farid Tuhbatullinden “ümsüm dynmak”, ýagny onuň yzyny yzarlamasy kyn ýagdaýda, hamala diýersiň ýürek durmasyndan ýa ýol hadysasyndan heläk bolmagy barada maslahat edipdirler diýip, beýanatda aýdylýar we bu maglumata çynlakaý garalmalydygy öňe sürülýär.
1990-njy ýyllaryň ilkinji ýarymynda Farid Tuhbatullin Daşoguzdaky daşky gurşaw boýunça hökümete degişli däl gurama bilen işleşdi, şeýle hem Türkmenistandaky adam hukuklarynyň bozulmalary barada maglumat ýygnady. 2002-nji ýylyň 23-nji dekabrynda Moskwada geçirilen adam hukuklary boýunça konferensiýa gatnaşandan soň, ony Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri Daşoguzdaky öýünde tussag etdiler. ÝHHG-niň, ABŞ-nyň hökümetiniň we birnäçe halkara guramalaryň eden basyşlary netijesinde, ol 2003-nji ýylyň aprel aýynda tussaglykdan boşadyldy. Emma “jenaýat edendigini” kabul etmek we ötünç soramak boýnuna goýuldy.
Häzir Wenada ýaşaýan «Türkmen inisiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin özüne haýbat atylýandygyny, öz guramasynyň Türkmenistanyň hronikasy atly internet saýdyna
bolsa hüjüm edilendigini aýdýar. Ol bu hüjümiň 28-nji sentýabrda K+ atly hemra telekanalyna interwýu berenden soň we bu interwýu 29-njy sentýabrda gaýtalanyp görkezilenden soň edilendigini aýdýar.
Azatlyk Radiosy Farid Tuhbatullinden bu ýagdaý barada giňräk gürrüň bermegini haýyş etdi. Söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban geçirdi. Farid Tuhbatullin:
Hakykdatdanam, ýadyňyzda bolsa, prezident Berdimuhamedow sentýabryň aýagynda ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygy mynasybetli çap eden beýanatynda howpsuzlyk işgärlerini neşe söwdegärlerine we beýlekilere, şol sanda demokratik, dünýewi esasly türkmen döwleti barada “töhmetçilikli maglumat ýaýradýanlara” garşy barlyşyksyz göşmäge çagyrdy.
Bilşiňiz ýaly, biziň internet saýtymyzda Türkmenistan hakynda dürli materiallar, şol sanda sosial ýagdaý, adam hukuklary bilen bagly problemalar barada tankydy makalalar çap edilýär. Görnüşine görä, bu türkmen häkimiýetlerine ýaramaýan ýaly. Men bu edil şu ýagdaý bilen bagly diýip tassyklap biljek däl, ýöne şol beýanat çap edilenden soň biziň internet saýtymyzyň işinde bökedençlik döredi. Biz häzir doly ýagdaýda bolmasa hem öz internet saýtmyzyň işini dikeltdik, ol işleýär. Biz ýakyn wagtda bu problemany doly çözeris diýip umyt edýärin.Azatlyk Radiosy: Farid, sizde öz saýtyňyza edilen hüjümiň prezidentiň 30-njy sentýabrdaky beýanaty bilen baglydygyny tassyklaýan başga delil ýa bu meselede goşmaça aýdyp boljak zat barmy?Farid Tuhbatullin:
Soňky bir ýylyň dowamynda meniň özüme şeýle basyş edilýändigi duýulýar, hatda tomusda bir zaman Türkmenistanda meniň çagalarym bilen mekdepde bile okan oglanlar hem kynçylyga salyndy. Bularyň hemmesi türkmen häkimiýetleriniň psihologiki basyş etmäge çalyşýandygyny görkezýär. Häzir bizde bu meselede fiziki çäreleriň görülmek ähtimallygy ýa-da işiň şu ugra gönügýänligi hakynda-da maglumat bar. Onsoň men bu ýagdaý baradaky aladalarymy halkara guramalaryndaky kärdeşlerim bilen bölüşmeli boldum. Olar maňa häzir öz howpsuzlygymyň üpjün edilmegi üçin Awstriýanyň häkimiýetlerine ýüz tutmagy maslahat berýärler.
Belki-de bu ädimler diňe gorkuzmak we dymmaga mejbur etmek üçin ädilýändir. Men gelýän günlerde ýagdaý birneme aýdyňlaşar diýip, umyt edýärin. Emma maňa arada durýan adamlaryň üstünden ýa elektron poçta arkaly esli wagt bäri haýbat atylýar. Şeýle bir zadyň bolmak ähtimallygy barada has bir ýokary guramadan berlen maglumat hem bar.


text:
Şenbe güni irden Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Hyber Paktunkwa prowinsiýasynda ýaragly söweşijileriň bir harby lagere eden hüjüminde azyndan 15 sany esger we 11 sany parahat ýaşaýjy öldi.
Howpsuzyk resmileri bu prowinsiýanyň Lakki Marwat etrabynda bolan bu hüjümde söweşijileriň awtomat ýaraglary we granatamýotlar arkaly hüjüm edendiklerini aýdýarlar.
Pakistanyň bu etrapdaky ýerli polisiýa edarasynyň başlygy Gul Hamid Khan şenbe güni irden ýedi sagat dowam eden bu atyşyklarda ýaragly söweşijilerden hem azyndan bäş adamyň ölendigini mälim etdi.
Bu wakanyň yzy bilen bu hüjümiň jogapkärçiligini “Tehriki Taliban Pakistan” atly talybanlar topary öz üstüne aldy.


text:
Mozilla Firefox mugt we çeşmesi açyk internet gezijisidir. Ol Windows, OS X we Linux platformalary üçin Mozilla guramasynyň ýolbaşçylygynda şu günki we geljekki web standartlaryny goldamak maksady bilen öndürilýär.
Firefox dürli goşmaça funksiýalary we dilleri goldaýar. Biziň taýýarlan orfografik sözlügimizi Firefox Add-ons sahypasyndan indirip hem gurnap bilersiň.
Goşmaça sözlügi gurnanyňdan soň, diller menýusynda Türkmen dilini saýlamak mümkinçiligi döreýär.
Tekst ýazylýan formada sag düwmäni basanyňda çykýan menýuda Türkmen dilini saýlanyňdan soň, ýazylan tekst orfografik sözlügiň kömegi bilen barlanylýar, ýalňyş ýazylan sözleriň aşagy gyzyl çyzyk bilen çyzylýar we olaryň üstüne basanyňda sözlüge görä sözüň dogry ýazylyşy hödürlenýär.
Bu sözlügiň birinji goýberilişi we şol sebäpden kemçikleri bar; goşulmalaryň ähli görnüşleri heniz girizilmedik.


text:
Müsüriň paýtagty Kairde birnäçe gün bäri dowam edýän täze protest çykyşlarynyň barşynda duşenbe güni Müsüriň wagtlaýyn hökümeti işden gidýändigini yglan etdi, emma hökümetiň bu baradaky arzasyny dolandyryjy Harby Geňeş kabul etmedi.
Soňky birnäçe gün bäri Kairde harbylaryň dolandyryşyna garşy protest bildirilip geçirilýän demonstrasiýalarda harbylaryň güýç ulanmaklary netijesinde azyndan 24 adam ölüp, 1 müň 700-den gowrak adam ýaralandy.
Halkara jemgyýetçiligi Müsüriň Harby Geňeşiniň bu çärelerini ýiti ýazgaryp, reaksiýa bildirdi. Ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy bu soňky çäreleri ýurduň ozalky diktator lideri Hosni Mubaregiň režiminiň raýatlara garşy ulanan gazaply çäreleri bilen deňeşdirdi.


text:
Germaniýa, Fransiýa we Britaniýa Ýewropa Bileleşigini barha möwjeýän migrasiýa krizisini çözmek üçin anyk çäreleri görmäge çagyrdy.
Germaniýanyň içeri işler ministri Thomas de Maiziere, Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Cazeneuve, Britaniýanyň içeri işler sekretary Theresa May 30-njy awgustda bilelikde beýanat ýaýratdy, onda Ýewropa gelýän bosgunlary has gowy garşylamaga çagyrylýar.
Beýanatda ýyl aýagyna çenli Gresiýa we Italiýa ýaly ýerlerde «gyzgyn nokatlaryň» döredilmeginiň zerurdygy aýdylýar.
Bu nokatlarda migrantlaryň barmak yzlaryny alyp, olary hasaba almak üpjün edilmeli, bu iş häkimiýetlere goraga mätäç adamlary has çalt kesgitlemäge kömek berer.
Resmiler bu krizisi ara alyp maslahatlaşmak üçin gelýän iki hepde içinde ÝB-niň içeri işler we adalat ministrleriniň ýörite duşuşygyny geçirmäge çagyrdylar.