text:
Ukrainanyň parlamenti köçe protestçileriniň mümkinçiliklerini berk çäklendirýän antiprotest mazmunly kanun taslamasyny kabul etdi.
Bu taslamanyň ýene bir aýratynlygy bar. Ol häkimiýetiň düzümine girýän partiýalaryň deputatlaryny-da, eger olar düzgüni bozsalar, onda olaryň deputatlyk eldegirilmesizliginiň ýatyrylmagyny ýeňilleşdirýär.
Penşenbe güni parlamentde kabul edilen bu kanun taslamasynyň Ukrainada demokratiýa howp salýandygy aýdylýar we ol eýýäm hatda Ýewropa Bileleşigidir Ýewropa resmileri tarapyndan hem dessine tankyt edildi.
Ýewropa Bileleşiginiň Ukrainadaky wekili Ýan Tombinski bu çäreleriň elektronik usullary ulanmazdan, el galdyrmak arkaly kabul edilendigini belledi. Bu bolsa parlamentde kanunlaryň demokratik usulda kabul ediliş düzgünlerine gabat gelmeýär.
Azatlygyň çäklendirilmegi
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt bu kanun taslamalary azatlygy ýiti çäklendirýär diýdi.
Täze düzgünlere laýyklykda, köpçülikleýin ýerlerde, rugsat berilmezden çadyrlary gurnanlara, ýörişleri geçirenlere 640 amerikan dollaryna çenli pul jerimesi salnyp bilner ýa-da olar 15 gün türme tussaglygna höküm edilip bilner.
Şeýle-de rugsat berilmedik ýygnaklary zerur serişdeler we şertler bilen üpjün eden adamlara we guramalara 1 müň 275 amerikan dollary möçberinde pul jerimesi salnyp bilner ýa-da olar 10 güne çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilner.
Penşenbe güni hökümetiň tarapyndaky syýasatçylar ilaty protestlerden goramak üçin zerur diýip, täze çäreleri goldap çykyş etdiler. Olar protestleriň ilatyň howpsuzlygyna hem-de kommunal edaralaryň talabalaýyk işleýşine howp salýandygyny aýdýarlar.
Ukrainanyň häkimiýetdäki “Regionlar partiýasynyň” deputaty we täze kanun taslamasynyň awtorlarynyň biri Wadim Kolesniçenko AÝ/AR-nyň Ukrain gullugyna şeýle maglumat berdi: “Parahatçylykly protestler ýurduň Konstitusiýasy we degişli kanunlar arkaly goralýar. Ilat üçin howply ýagdaýy döredýän parahatçylykly demonstrasiýalar däl. Döwlet organlarynyň ýa-da guramalaryň işleýşini güýçden gaçyrmaýan parahatçylykly demonstrasiýalara, piketlere hökümetiň ýörite üns bermegi-de gerek bolmaýar” diýip, Kolesniçenko aýtdy.
Ýöne Adam hukuklaryny goraýan aktiwistler we oppozision liderler ukrain parlamentiniň kabul eden täze kanun taslamasynda göz öňünde tutulan çäreler hökümeti tankyt edýänleri döwletiň duşmanlary hökmünde nyşana almagy aňsatlaşdyrýar diýýärler.
"Daşary ýurt agenti bolýarys"
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwist Arkadiý Buşenko Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda şeýle diýdi: “Eger-de men [Wadim] Kolesniçenko halkyň bähbidine garşy hereket edýär diýsem, onda bu meniň tarapymdan edilen bir syýasy iş bolýar. Haçan-da biz olardan “türmedäki adamlary gynamagy bes etmegi” sorasak, onda bu hökümetiň syýasatyna garyşmak diýip häsiýetlendirilýär. Eger-de biziň jübimizde birnäçe dollar bolsa, onda biz eýýäm daşary ýurt agenti bolýarys”.
Ukrainanyň oppozision syýasatçysy Witaliý Kliçko Kiýewde protestçilere ýüzlenip eden çykyşynda täze çäreler barada öz pikirini şeýle mälim etdi: “Şu gün parlamentde bolan wakalardan soňra, başdansowma täze kanuna görä, mundan beýläk adamlara meýdanlarda galmaga rugsat berilmeýär. Parlamentde adamlar raýat hukuklaryndan we azatlygyndan mahrum edildi. Mundan beýläk adamlara çadyrlary gurmaklyga rugsat berilmeýär. Şeýle-de adamlara kazylaryň bidüzgünçiligi barada gürlemäge rugsat berilmeýär. Häzirki wagtda Ukrainada ýaýbaňlanýan diktaturanyň arkasyndaky duran şahsyýet – Wiktor Ýanukowiç”.
Penşenbe güni Ukrainanyň parlamenti ýurduň Jenaýat Kodeksiniň düzümine hem üýtgetmeleri girizdi. Jenaýat Kodeksine girizilen bu üýtgetmeler töhmet üçin jogapkärçiligi güýçlendirýär we tankytdan goramak üçin hökümet resmilerini goşmaça goraglar bilen üpjün edýär.


c: text/html

text:
Geçen aýyň ahyrynda ors we gyrgyz taryhçylary iki halkyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklaryň 225-nji ýyllygy mynasybetli Bişkekde maslahat geçirdiler.
Bu ýygnanyşykda dabaraly bellenilip geçilen taryhy wakalardan birem gyrgyz taýpalarynyň emissarlarynyň ors patyşasyndan haraý gözläp, Sankt Peterburga eden saparynyň ýyl dönümi boldy.
Emissarlaryň bu saparynyň üstünden bir asyr geçer-geçmez hem gyrgyz topraklary Ors imperiýasyna birikdirilipdi.
Şondan bäri iki tarapda-da režimler çalşyrylyp, döwür üýtgese-de, Orsýet gyrgyz halkynyň durmuşynda möhüm rol oýnap gelýär. Bu ýagdaý has-da 10-njy oktýabrda Gyrgyzystanda geçmeli parlament saýlawlary bilen bagly kampaniýalarda göze ilýär.
Iki asyr dowam edýän “ysnyşyk”
Iki asyr mundan ozal bolşy ýaly, Gyrgyzystanyň uly syýasy partiýlarynyň ýolbaşçylarynyň soňky wagtlar iň bir ýygjam sapar eden ýeri-de Orsýetiň paýtagty boldy.
Soňky hepdelerde sosial demokratlaryň başlygy Almazbek Atambaýewden başlap, “Ak Şumkar” partiýasynyň başlygy Temir Saryýewe çenli hemmeler Moskwa baryp gaýtdylar. Ýöne bularyň içinde has üns berleni “Ar-Namys” partiýasynyň başlygy Feliks Kulowyň sapary boldy. Ol prezident Medwedew bilen hem duşuşdy.
Merkezi Aziýa regiony boýunça ekspert Erika Marat: “Moskwa bilen gowy gatnaşyk saklaýan syýasatçylary Gyrgyzystanda köpler gowy görýärler” diýýär.
“Prezident Medwedew ýa-da Orsýetiň häkimiýet başyndaky partiýanyň wekilleri bilen duşuşyklar bu kandidatlara abraý getirýär. Mysal üçin, “Ar-Namys” partiýasynyň başlygy Feliks Kulowy we onuň partiýasyny Orsýet goldaýar diýilýär. Şu meselede bir zady ýatdan çykarmaly däl: Oresýetiň täsirine ilat, aýratyn-da, şäher ilaty oňyn baha berýär” diýip Erika Marat belledi.
“Howpsuzlygy kepillendirýän zat”
Bişkekli syýasy analist Jyrgalbek Kasabolatowyň pikriçe bolsa, Kreml resmileri bilen geçýän duşuşyklar Moskwa bilen bolan köne gatnaşygy görkezýär.
“Biziň syýasatçylarymyzyň yzly-yzyna Moskwa gidip, orslaryň göwnünden turmaga synanyşmagy halkymyzyň aň-düşünjesi össe-de, syýasatçylarymyzyň şol öňki göýdük düsünjelerde galýandygyny görekezýär. Olar her zatdan öň gyrgyz halkynyň göwnünden turmaly. Beýleki meşeleler babatda diňe şondan soň, halkyň näme isleýändigini bilip, häkimiýet başyna gelenlerinden soň gepleşik geçirmeli” diýip Kasabolatow aýdýar.
Ýöne, beýleki tarapdan, Orsýet henizem Gyrgyzystanyň iň uly söwdä partnýory bolup durýar. Ýurduň howpsuzlygyny kepillendirýän-de şol. Bar bolan zerurlyk sebäpli, Orsýet bilen gatnaşyklar Gyrgyzystanyň indiki hökümeti üçin hem möhüm. Orsýet hem täze hökümet bilen, nähili hem bolsa, iş salyşmaly.
Moskwaly syýasy analitik Fýodor Lukýanow: “Kremliň edil şu wagt isleýäni Gyrgyzystana durnuklylyk getirjek adamyň döwlet başynda oturmagy” diýýär.
“Bu saýlaw Orsýet üçin gaty möhüm. Munuň-da sebäbi täze prezidentiň ýa premýer-ministeriň Orsýete garşy bolmagynyň mümkindiginde däl. Esasy sebäp - başarnykly, ygtybarly hökümeti gurup boljakdygy ýa bolmajakdygy. Häkimiýet başyna geljek adamyň, kim hem bolsa, Orsýete garşy bolmagy onuň oýlanşyksyzlygy we onuň özüni öldürmegi bolar” diýip Fýodor Lukýanow belledi.
Lukýanow Moskwanyň aladasyny şeýle düşündirýär: “Parlament bölünse we ol häzirki özara bäsleşýän toparlary öz içine alsa, onuň nähili işlejekdigi belli däl. Orsýeti çynkalaý alada goýýan şu. Hudaý saklasyn, ýöne Gyrgyzystanda ýakynda bolan wakalar ýaly bir zatlar bolaýsa, onda Orsýet muňa gatyşman durup bilmez”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azerbaýjanyň Merkezi bankynyň öňki başlygy tussag edildi.
Içeri işler ministrliginiň resmileri Jahangir Hajyýewiň 5-nji dekabrda tussag edilendigini we dört aýlap tussaghanada saklanjagyny aýtdylar.
Hajyýew Azerbaýjanyň Halkara bankynyň beren karzlary bilen bagly derňewiň dowamynda gaýta-gaýta görkezme berip, berlen pullaryň yzyna gaýtarylmaýandygyny aýtdy.
Ozalky uly derejeli bank resmileriniň we azeri bisnesmenleriniň hem käbiri, uly möçberde karz alan pullaryny yzyna bermändigi üçin, tussag edildi.


text:
Ýekşenbe güni Bolgariýada möhletinden öň parlament saýlawlary geçirilýär.
Möhletinden öň parlament saýlawlarynyň geçirilmegine Bolgariýada soňky wagtlar elektrik energiýasynyň çakdanaşa ýokary bahasyna, ykdysady kynçylyklara we korrupsiýa garşy giň gerimde geçirilen protest çykyşlary sebäp boldy.
Bu köpçülikleýin protest çykyşlarynyň netijesinde şu ýylyň fewral aýynda ýurduň premýer-ministri Boýko Borisow hem wezipesinden çekilipdi.
Saýlaw kampaniýasynyň barşynda ýurduň ozalky içeri işler ministriniň görkezmesi bilen raýatlaryň telefonynyň diňlenýändigi barada peýda bolan maglumatlar syýasy dawalaryň-da döremegine sebäp boldy.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, geçen hepdäniň anna güni Bolgariýanyň prokuraturasy ýerli çaphanada bikanun ýollar arkaly çap edilen 350 müň sany saýlaw býulleten kagyzynyň konfiskasiýa edilendigini-de mälim etdi.
Bolgariýanyň oppozision aktiwistleri ýurduň ozalky hökümetini häzirki saýlawlaryň netijesini galplaşdyrmak synanyşyklarynda aýyplaýarlar.


text:
Ýurduň prezidentini welaýatyň ýaşululary hem-de medisina ulgamynyň işgärleri uly şowhun-şagalaň bilen garşyladylar. Prezidentiň öňünden çykan ýaşulular bolsa Baýramaly şypahanasynyň täze binasy üçin ýurduň baştutanyna öz minnetdarlyklaryny bildirip, alkyş sözlerini aýtdylar.
Bu ýerdäki dabara gatnaşmaga gelen Türkmenistandaky diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary bilen bolan söhbetinde Berdimuhamedow Baýramaly şypahanasynyň Merkezi Aziýada we Ýewropada böwrek kesellerini bejermek üçin niýetlenen ýeke-täk şypahana bolup durýandygyny aýtdy.
Türkmenistanyň saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň buýurmasy boýunça Baýramaly şypahanasynyň esasy binasynyň durky düýpli täzelendi we baş korpusyň ýanynda hersi 250 orunlyk iki korpus guruldy.
Netijede ozal 500 adama niýetlenen şypahana indi birbada 1000 adama intensiw bejergi almaga hyzmat eder. Mundan başga-da, şypahana dünýä derejesine laýyk gelýän, Germaniýada öndürilen medisina enjamlary bilen enjamlaşdyrylan.
Şypahanada halkara derejesinde raýatlar hem kabul edilip başlanar. Bu ýerde böwrek keseliniň kliniki görnüşleri bilen kesellänler hem-de ýürek-damar ulgamynyň keselinden ejir çekýänler bejergi alarlar.
Näsaglaryň boljak otaglarynda, olaryň bejergi alýan wagtlarynda rahat dynç almaklary üçin dünýä standartlaryna laýyk gelýän amatlyklar döredilen diýlip, habar berilýär.Şypahananyň taryhy
Baýramaly şypahanasy deňiz derejesinden 242 metr beýiklikde ýerleşýär. 1921-nji ýylda professor W.A.Aleksandrowyň ýolbaşçylygyndaky alymlar tarapyndan bu ýeriniň klimatynyň böwrek keselli näsaglary bejermek üçin ulanylyp boljakdygy öwrenilipdir.
1929-njy ýylyň iýunynda bu ýeri klimat bilen bejerýän böwrek şypahanasy diýlip yglan edilipdir, 1933-nji ýylyň 1-nji awgustyndan bolsa ýigrimi bäş orunlyk şypahana işläp başlapdyr. 1938-nji ýylda şypahana giňeldilip, onuň orunlarynyň sany 125-e çenli artdyrylypdyr.
Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda Baýramaly şypahanasyna Soçiden göçürilen klimatologiýa we kurortologiýa instituty getirilýär.
1964-nji ýyldan başlap, Baýramaly şypahanasynda böwrek, ýürek-damar ulgamy bilen kesellän raýatlary bejermek ýola goýulýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
“Yslam döwleti” toparynyň jeňçileri Siriýanyň paýtagty Damaskyň etegindäki palestin bosgun lageriniň köp bölegini ele geçirdi.
Bu olara basdaş palestin pitneçileri bilen edilen dört gün söweşden soň başartdy. Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy ekstremistleriň indi Ýarmouk bosgun lageriniň 90 prosent çemesine kontrolluk edýändiklerini aýdýar.
Bosgun lagerinde 1-nji aprelde başlanan gowga azyndan 9 palestinalynyň, şol sanda asuda adamlaryň ölümine getirdi.
Ýarmoukda Siriýada 2011-nji ýylda başlanan gozgalaňdan öň 150 müň çemesi palestinaly bosgun ýaşaýardy.


text:
Abdylhekim Gulmuhammedow 1880-nji ýyllaryň ortalarynda häzirki Lebap welaýatynyň Halaç etrabynyň Akdere obasynda doglupdyr. Ol ilki öz obasyndaky mekdebi, soňra Gyzylaýakdaky medresäni tamamlapdyr. Abdylhekim Buharanyň "Çar minar" medresesinde okap, ahunlyk dini derejänem alypdyr.
Ýöne Abdylhekim dindar bolup gitmän, dünýewi ylym alyp, dünýewi ugurdan gidipdir. Ol 1910-njy ýylyň başynda Türkiýä gidip, Stambulyň Darulfunun uniwersitetine okuwa girýär. Ol Türkiýede okaýarka Türkiýäniň görnükli syýasy liderleriniň hem harby ýolbaşçylarynyň biri Enwer Paşa bilen ýakyndan tanşyp, onuň bilen soňam ýakyn gatnaşykda bolupdyr.
Abdylhekim Gulmuhammedow döwrüniň syýasy hereketine hem işeňňir gatnaşypdyr. Ol 1918-nji ýylyň sentýabrynda Buharada döredilen kommunistik partiýanyň ilkinji döredijileriniň hem ýolbaşçylarynyň biri bolupdyr. Abdylhekim Gulmuhammet 1920-nji ýylyň sentýabrynda Buhara emirine garşy gozgalaňa gatnaşyp, täze döredilen Buhara Halk Respublikasynyň harby neziri (ministri) bellenýär. Ol Buhara respublikasynyň milliligini ýitirip bolşewikleşmegine garşy protest bildirip, hökümetden çekilip, Owganystana gidýär.
Ol 1921-nji ýylyň ortalaryndan 1922-nji ýylyň aýagyna çenli “basmaçylara” goşulyp, eli ýaragly Gyzyl goşuna garşy göreşýär. Abdylhekim 1921-nji ýylyň 9-njy noýabrynda Täjigistanyň Jylyköl etrabyndaky giň howluly öýünde Enwer Paşany myhman alypdyr. Enwer Paşa Abdylhekim Gulmuhammediň öýünde Owganystandan gelen ilçiler, hatda şol döwürde basmaçy hasaplanan toparyň ýolbaşçylary bilen duşuşypdyr.
Abdylhekim Gulmuhammedow 1923-nji ýylyň başyna Buhara gaýdyp gelen badyna, ony 20-nji ýanwarda tussag edipdirler, emma ol şol ýylyň 4-nji oktýabrynda tussaglykdan gaçyp, ýene Owganystana gidýär.
Abdylhekim Gulmuhammedow 1925-nji ýylyň başynda hut Gaýgysyz Atabaýewiň çagyrmagy boýunça Owganystandan gelýär, ol täze döredilen Türkmenistan respublikasynyň1925-nji ýylyň fewralynda saýlanan ilkinji Merkezi Ispolnitel Komitetiniň düzümine girizilýär. Ol “Türkmenistan”, “Daýhan“, gazetleriniň, “Tokmak“ žurnalynyň redaktorynyň orunbasary we redaktory bolup işläpdir.
Abdylhekim Gulmuhammedow 1927-nji ýylda Leningradyň uniwersitetine okuwa gidýär, soňra şol uniwersitetiň aspiranturasynyň zehinliler üçin gysgaldylan kursuny tamamlap, 1930-njy ýylyň başyna Aşgabada gaýdyp gelip, Türkmen medeniýeti institutynyň ylmy işgäri bolup işläpdir.
Onuň “Metbugat” atly ilkinji makalasy 1924-nji ýylda çap edilen bolsa, rus dilinde ýazan “Orta Aziýa edebi ýadygärlikleri” atly kitaby 1931-nji ýylda çap edilipdir. Ol 1925-nji ýylda Nowaýynyň “Muhakymat ul lugataýn“ (pars we türki dilleriň deňeşdirmesi) atly kitabyny arap elipbiýinde sözbaşy ýazyp, çap etdiripdir.
Abdylhekim Gulmuhammedow 1926-njy ýylda klassyk şahyrlarymyz Seýitnazar Seýdiniň hem Gurbandurdy Zeliliniň goşgularyny ilkinji gezek kitap edip, halka hödürläpdir. Onuň öz goşgulary 1927-nji ýylda “Umut ýalkymlary” at bilen çap edilipdir. Abdylhekim Gulmuhammedow şol ýyl “Saýat ile Hemra” dessanynam halk köpçüligine ýetirýär.
Ol ylmy işgär bolup işleýärkä, il arasyndan 70-e ýakyn golýazma kitaplary ýygnap, rus dilinde çap etdiren kitabynda ol golýazmalaryň teswirini, sanawyny beripdir. Şeýle hem ol Hywa hany hem taryhçysy Abylgazynyň “Türkmenleriň nesil daragty“ kitabyny neşire taýyn eden eken.
Abdylhekim Gulmuhammedow 1931-nji ýylyň 11-nji iýulynda Pöwrizede dynç alyp ýörkä, bolşewikleriň “garşylyk görkezmän ele düş“ diýen talabyny ýerine ýetirmän, esgerler bilen mertlerçe söweşip, wepat bolýar. Emma ol ölenden soňam bolşewikler Abdylhekim Gulmuhammedow hakyndaky hakykaty ile äşgär etmekden gorkupdyrlar.
Şonuň üçinem 1932-nji ýylyň başynda “hamana Abdylhekim Gulmuhammedow Eýrana gaçyp geçjek bolanda, serhetçileriň eline düşmekden howatyr edip, öz şahsy sapançasyndan özüni atyp öldürdi“ diýip, metbugat arkaly ýalan habar ýaýradypdyrlar.
Ol öz ideýasy üçin basmaçylara goşulyp, Gyzyl goşuna garşy göreşmekdenem çekinmändir. Abdylhekim Gulmuhammedow Türkmenistanda ilkinji sowat ýaýradyjylaryň hem döwlet ýolbaşçylarynyň biri bolupdyr. Emma Sowet döwründe ony halkyň duşmany hökmünde görkezmäge ýykgyn etdiler.
Garaşsyzlygymyzyň başky ýyllarynda Abdylhekim Gulmuhammedow hakynda metbugatda ýazylyp başlandy. 1996-njy ýylda alym Myratgeldi Söýegow Abdylhekim Gulmuhammedowyň pajygaly, ýöne halkyna bagyş eden manyly ömri hakynda „Täleý tupany“ ady bilen çaklaňja kitap çap etdirdi.
Abdylhekim Gulmuhammedow türkmen halkynyň, galyberse-de, tutuş Orta Aziýa halklarynyň kolonial baknalykdan azat bolmagy üçin mümkinçiliginiň çäginde, zerur bolsa eli ýaragly göreşen adamdyr. Hatda 1923-nji ýylda Moskwada çykýan “Nowyý Wostok” žurnalynda ol hakda ýazylan makalada ony "türkmeniň hakyky intelligent ogly" diýip atlandyrypdyrlar. Şonuň üçinem Abdylhekim Gulmuhammedow ýaly halkymyzyň bagty üçin göreşen şahslarymyzyň ömür-döredijiligini doly öwrenip, halka ýetirmek biziň borjumyzdyr.
Döwlet Mäneli türkmen alymynyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Blogdaky maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Kiýew Orsýeti ukrain serhediniň alkymynda goşun toplamakda aýyplaýar hem-de «hakyna tutulan rus söweşijileri» tarapyndan goldanylýan separatistleriň, ýurda bronly harby maşynlary geçirmeklige synanyşyp, ukrain serhetçilerini oka tutandygyny aýdýar.
Ukrainanyň Milli howpsuzlyk geňeşiniň sözçüsi Andriý Lisenko žurnalistlere 14-nji iýulda, ir sagatlarda Dýakowa serhet berkitmesiniň golaýynda çaknyşyklaryň bolandygyny gürrüň berdi.
Ol bolup geçýän zatlar «Orsýet tarapynyň Donbasdaky konflikti ýitileşdirmäge girişendigini görkezýär» diýdi.
"Orsýetiň täze raketalary ulanylýar"
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko hem Orsýetiň gatyşmasynyň artýandygyna ünsi çekdi. Ol Kiýewde 14-nji iýulda uly harby we howpsuzlyk resmileri bilen duşuşanda, soňky üç günde Ukrainanyň ýaragly güýçlerine garşy Orsýetiň täze raketa sistemasynyň ulanylandygyny aýtdy.
Ukrain prezidentiniň websaýtynda 14-nji iýulda çap edilen beýanatda «Ukrain goşunlarynyň garşysyna geçirilýän harby operasiýalara Orsýetiň ştatdaky ofiserleriniň gatnaşýandygy baradaky maglumat tassyk boldy» diýilýär.
Poroşenko ukrain goşunlarynyň serhediň we onuň golaýynda ýaşaýan adamlaryň goragyny güýçlendirmek üçin taktikany üýtgetmelidigini aýtdy.
Şu arada, ukrain harbylary öz güýçleriniň 14-nji iýulda, söweş dikuçarlarynyň goldamagynda, gündogar Ukrainadaky Luhansk aeroportunyň pitneçi gabawyny böwsendigini aýtdy.
Harbylar howadan urlan zarbalaryň orsýetçi separatistleriň hatarynda uly zaýaçylyk döredendigini, şol sanda Kiýewiň Orsýet bilen serhetden geçirildi diýýän bronly tehnikalaryna uly zeper ýetirendigini aýdýarlar.
Ýitgileri tassyklamak kyn
Iki tarapdan pidalar barada berilýän sanlary tassyklamak kyn.
Özüni Luhansk halk respublikasy diýip atlandyrýan separatistler 14-nji iýulda gündogar Ukrainada Ukrainanyň söweş uçarlaryny urup ýykandyklaryny aýdýarlar. Aýdylmagyna görä, ol uçarlaryň biri Lisiçansk töwereginde, beýlekisi Izwarino serhet barlag nokadynyň golaýynda ýykylypdyr.
Şu arada, ukrain howpsuzlyk resmileriniň sözlerine salgylanyp, olaryň Luhanskiň golaýynda Antonow harby transport uçary bilen aragatnaşygy ýitirendigi aýdyldy.
14-nji iýulda, araçäge golaý kiçijik rus şäherinde bir adam hamala Ukraina tarapdan gelen top gyýçagyndan ölenden soň, Orsýet Ukraina munuň «agyr netijeleriniň» boljagyny aýdyp, haýbat atdy.
Prezident Wladimir Putin, Kremliň sözçüsiniň aýtmagyna görä, bu hadysa çynlakaý alada bildirdi.
Kiýew öz goşunlarynyň serhetden aňryk ok atandygyny ret etdi we munuň asla heňe gelýän zat däldigini aýtdy.


text:
Sişenbe güni Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda aýdym-saz boýunça geçirilýän “Ýewrowideniýe” halkara festiwalynda bu bäsleşigiň final tapgyrynda çykyş etjek ýurtlaryň birinji topary belli boldy.
Sişenbe günki bäsleşikde, hususan-da, Orsýetiň, Albaniýanyň, Moldowanyň, Rumyniýanyň, Ispaniýanyň, Daniýanyň, Kipriň, Gresiýanyň, Islandiýanyň we Irlandiýanyň aýdym-saz toparlary final tapgyryna çakdylar.
Final tapgyryna çykjak indiki aýdym-saz topary penşebe güni geçiriljek ýarym final bäsleşiginde belli bolar. “Ýewrowideniýe” festiwalynyň final bäsleşigi şu hepdäniň şenbe güni geçiriler.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi 18-nji iýunda ençeme täze kanunyň taslamasyny biragyzdan kabul etdi.
Resmi maglumatlara görä, Mejlisiň bäşinji çagyryşynyň agzalary 14-nji maslahatynda “Ilatyň iş bilen üpjünçiligi”, “Kinematografiýa”, “Ösümlikleri goramak”, “Türkmenistanyň adalat edaralary” we “Içeri işler goşunlary” barada kanunlaryň taslamalaryny maslahat edip, makullapdyr.
Şeýle-de türkmen parlamentiniň deputatlary “Döwlet sylaglary barada” kanuny hem “Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 25-nji ýyllygyna ýubileý medalyny esaslandyrmak” barada kanuny we käbir kanunlara goşmaçalary girizmegigoldapdyr.
Deputatlar kabul edilen kanunlaryň taslamalarynyň ýurduň ösüşiniň güýçlenmegine itergi berjegine umyt bagladylar.
Kanunlaryň güýje girmegi üçin Türkmenistanyň döwlet we hökümet baştutany G.Berdimuhamedow gol çekmeli.


text:
Gyrgyzystanda yaş estrada aýdymçylarynyň algaba köpçüligi namaz okaýarlar. Hat-da olaryň käbiri yslama ters hasaplap sahna çykmagy goýbolsun edipdir.
Käbir bilermenleriň pikirine görä, bu estrada aýdymçylarynyň durmuşyndaky romantiki döwre bagly wagtlaýynça bir ýagdaý. Başga pikirde bolanlara gorä bolsa, dini propagandaçylar jemgyýetde meşhurlyk gazanan tanymallaryň üsti bilen adamlary dine çagyrmak üçin şeýle metody ulanýarlar.
Aýdymçy we kompozitor Maýrambek Osmonow öz ýaşaýşyny düýpgöter üýtgedip şerigata görä ýaşamaga başlan ilkinjileriň hatarynda. Ol, öz durmuşynda birden dindar jemgyýetiň üns merkezine nähili öwrülendigini şeýle ýatlaýar:
- Mundan 6-7 ýyl ozaldy. Meni metjide çagyrdylar we meniň nähili ýaşaýandygym barasynda pikir alyşmaga başladylar. Bir ýaş ýigit ymama şonda şeýle sowal berdi: "Maýrambek Osmonow dini ýoly saýlap aldy. Biz onsoň ondan sahna çykmagy goýbolsun etmegini isledik. Ol bolsa biziň haýyşymyzy kabul etmedi. Siz muňa nähili garaýarsyňyz?". Ymam bolsa gaty parasatly jogap berdi. Ol şeýle diýdi: "Edil häzir Maýrambek sahnany taşlap bilmez. Ýöne, geljekde haçan-da dindar ýaşlar köpelende ol sahnany taşlamaly bolar. Elbet-de Alla onuň näme edýändigine seredýär. Siz begeniň, çünki ol häzir namaz okamaga başlady".
Maýrambek Osmonow diňe bir aýdym aýtman, eýse ol alyp baryjy, ýagny tamada hökmünde hem gazanç edýär. Onuň pikrine görä, ol öz käriniň üsti bilen adamlary gaty aňsat dini ýola çekip bilýär. Şeýdibem ol dine hyzmat edýär. Edil Osmonow ýaly dini ygtykatlara başlap, ýöne sahnany taşlamaýan tanymal aýdymçylaryň arasynda Omar, Arsen, Mirbek dagylar hem bar.
Şow biznesiň wekilleri bilen içgin aragatnaşyk saklaýan žurnalist Kudret Taýçabarow hem estrada aýdymçylarynyň aglabasynyň dine ýykgyn edýändigini tassyklaýar.
- Tynçtykbek Kožobekow bir gezek şeýle diýdi "Žurnalistler hemişe diýen ýaly menden namaz okap okamaýandygymy soraýarlar. Sebäbi aýdymçylaryň ýüzden 90 göterimi häzir dini ýoly saýlap aldylar". Meselem, häzirki wagtda aýdymçylaryň hemmesi diýen ýaly namaz okaýarlar. Omar, Arsen, Mirbek ýaly tanymallar hem edil şeýle bäş wagt namazy berjaý edýärler. Mirbek Atabekow diňe onuň bilenem çäklenmän gijäň ýarymynda goşmaça tahajmut namazyny hem okaýar.
Dini ýoly saýlap alandan soň sahna çykmagy goýbolsun eden aýdymçylar hem bar. Mundan on ýyl owal hut edil şeýle sebäpden Muhtar Atanaliýew sahnany taşlapdyr. Soň Asel Kydykowa, Mirlan Niýazow, Ynak Osmonaliýew dagylar hem ondan görelde aldylar. Wäşi Abdy Kadyrmatowuň aýtmagyna görä, şow biznesde şeýle ýagdaýda bolanlar gaty köp:
- Meselem, Bekçoro hem hut şeýle sebäpden öz kärini taşlady. Onuň gaty gowy aýdymlary ýagny sungat eserleri bardy. Ol aýdymlary hem diýseň ussatlyk bilen ýerine ýetirýärdi. Golaýda oňa duş gelenimde ol öz kärini gutarnykly ýagdaýda taşlandygyny bildirdi. Häzir ol oba hojalygy işleri bilen meşgullanýar.
Bekçoro, sahnada çykyş etmegiň yslam dinine gabat gelmeýändigini nygtap, bu ugurda Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna giňişleýin interwýu bermekden saklanýandygyny aýdypdyr. Mirbek Atabekow bolsa Bekçorodan tapawutlylykda aýdymçylygy uly günä hem etmişler bilen deňeşdirilende ýönekeýje ýeňiljek günälerden hasaplaýar. Şonuň üçinem ol aýdymçylygy taşlamak islemeýändigini we sahna çykmaga hem dowam etjekdigini belleýär.
Jumga namazyny näme üçin okaýandygyny bolsa ol şeýle düşündiripdir:
- Birinjiden meniň atam, enem we kakamyň doganlary namaz namaz okaýardy. Meniň enemiň Alla tarapyn berlen käbir ukyplary bardy. Şonuň üçin enemizden geçen bolmaly hemmämizde bar bolan ukyplylyk. Men dini temalarda dürli-dürli düýşler görýärin. Kämahal garagolluk hem edýärin. Şonda maňa özümi nädogry alyp barýandygym barasynda duýduryş berýärler. Meniň hut içerki dini dünýämde bolup geçýänler namaz okamaga gönükdirdi.
Merbek Atabekowuň repertuarynda ene-ata, ýanýoldaş we watan baradaky aýdymlaryn ýanynda dine bagyşlanan aýdymlar hem bar. Dine bagyşlanan şeýle aýdymlary namaz okaýan ähli aýdymçylardan eşitmek mümkin.
Dini işgär Uzbek ajy Çotonowuň aýtmagyna görä, şerigat, dini ýaýratmak isleýän erkek adamlaryň aýdymçylyk etmegine garşy çykmaýar:
- Eger ol öz aýdymlarynda Allany we onuň ýoluny ýatlaýan bolsa, onda ol aýdymçylyk sebäpli günä gazanmaýar. Onsoňam pygamber hut şahyrlaryň halky öz sözleri bilen bendi edýändigini aýdypdyr. Pygamberiň zamanasynda şahyrlar we aýdymçylar hem bolupdyr. Edil şonuň ýaly-da Gurhanda bagşylara bagyşlanan tutuş bir sure bardyr.
"Ýaşyl kitap" (Žaşyl kitep) atly dini eseriň awtory Abdy Saryýewiň aýtmagyna görä, eger Alla barada aýdýan bolsaň aýdym aýdybermeli, bolmasa-da aýtmaly däl. Munyň tersini diňe sowatsyzlar goldap bilerler. Ol, döredijilik işgärleriniň bolşy ýaly ýaşlaryň hem içerki dünýäsiniň yzgiderli täzelik gözleýändigini nygtap, hut şeýle ýagdaýdan missionerleriň öz bähbidine peýdalanýandygyna üns çekipdir.
- Jemgyýetde ýaşlara çuňňur täsir ýetirip bilýänler owal başda sungat we medeniýet işgärleri bilen dini işgärlerdir. Olaram hemişe edil ýaşlar ýaly täzeçiligiň hem romantikanyň gözleginde bolansoň öz aýdymçylyk kärini taşlap, dini ýoly saýlap alyp bilýärler. Şol bir wagtyň özünde hem yslam missionerleriniň adaty metodlary bardyr. Olaryň ýaşlary öz tarapyna çekmek üçin ylaýta-da intäk agy-garany o diýen saýgarmany başarmaýan, şol bir wagtyň özünde-de dini we onuň taryhyny bilmeýän aýdymçylary we döwlet işgärlerini öz bähbidine ulanýarlar.
Abdy Sariýewe görä, her bir adam dini ynanç azatlygnaa eýe bolmalydyr. Ol şol bir wagtyň özünde, köp adamyň diň diýlende Allany özüniň içerki dünýäsiniň çuňluklarynda duýmagyň deregine, ynançly ýaly görünmek we hereket etmek hasaplaýandygyna üns çekýär.
Žyrgalbek Kasabolotow atly žurnalistiň pikrine görä bolsa, adamlar dindar ýaly görünjek bolup jan edýärkä hut diniň özüne we medeniýete gödek çemeleşip biýärler:
- Häzirki dini işgärler we syýasatçylar öz çakdanaşa propagandalary bilen hudaýy oýunjaga öwürdiler. Bu gaty nädogry. Her zadyň öz ýeri bar we hemme zat öz ornunda bolsa gowy. Meselem, ybadat etmek üçin ybadathanalar bar. Aýdym aýdyň çykyş etmek üçinem konsert zallary bar. Şeýle temany gozgamaly ýer bar we edil şonuň ýaly gozgamasaň has gowy bolýan pursat hem bolýar. Köpülenç duş gelinýän ýagdaýlara görä, estrada aýdymçylary we sazandalar ýaly sungat işgärleri diňe moda bolany üçin dini tema ýykgyn edýärler.
Hünärmenleriň pikrine görä, umuman yslama ýykgyn edýän aýdymçylaryň döredijilige çemeleşişi birmeňzeş bolýar. Olar dine ýykgyn etmäge başlan mahaly ýa aýdymçylygy taşlaýarlar ýa-da diňe dini aýdymlara ürj edýärler.


text:
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili Orsýetiň Gürjüstany basyp alşy baradaky toslama telehabary goramagyny bes etdi.
Saakaşwili ýekşenbe güni bu telehabaryň Moskwadan abanýan hakyky howpy alamatlandyrýandygyny aýdypdy. Emma ol duşanbe güni, halkara tankydynyň artmagy netijesinde, onuň gürji jemgyeti üçin «zyýanlydygyny» aýtdy.
13-nji martda hökümete tarapdar Imedi telekanalynyň galp habary ilat arasynda howsala döretdi.
Ol habarda rus tanklarynyň serhetden geçip, Tbilisä ugrandygy, Saakaşwiliniň öldürilendigi we oppozision syýasatçylyryň käbiriniň öz ýurtlaryna donüklik edip, Moskwanyň tarapyny alandygy aýdylýardy.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Leon Panetta Eýranyň ýadro nokatlaryna garşy harby çäre görülmegi sebitde “göz öňünde tutulmadyk netijelere” getirip, belki Tähranyň ýadro programmasyny togtatmakda şowsuz hem bolup biler diýdi.
Panetta Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmagyna Waşington nähili garaýar diýen soraga jogap berip, Birleşen Ştatlar Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň kabul ederliksizdigini bireýýäm açyk aýtdy diýdi. Ýöne ol harby zarbalaryň ähli netijeleriniň serasaplyk bilen oýlanyşylmalydygyny nygtady.
Panetta bu sözleri Eýranyň ýokary lideri Aýatolla Ali Hameneýi Birleşen Ştatlar bilen Ysraýylyň Eýranyň ýadro nokatlaryny ýok etmek üçin görjek islendik harby çäresi “demir ýumruklar” bilen garşylanar diýenden birnäçe sagat soň aýtdy.


text:
4-nji awgustda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaponiýanyň daşary işler parlament wise-ministri Kentaro Sonourany hem-de Ýaponiýanyň DIM-niň Ýewropa departamentiniň Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlary bölüminiň başlygy Jun Nanazawany kabul etdi.
Ikitaraplaýyn esasda bolşy ýaly, iri halkara guramalarynyň ugry boýunça köptaraplaýyn esasda hem uzakmöhletleýin hyzmatdaşlygyň geljegi barada gyzyklanma bildirilip geçirilen pikir alyşmalaryň barşynda soňky ýyllarda täze depgine hem-de iş ýüzünde anyk hereketlere eýe bolan türkmen-ýapon gatnaşyklarynyň yzygiderli ösýän häsiýeti kanagatlanma bilen bellenildi.
Ýaponiýanyň daşary işler parlament wise-ministri öz ýurdunyň işewür hem-de maliýe toparlarynyň tutuş dünýäniň ygtybarly maýadarlaryny we kompaniýalaryny barha özüne çekýän Türkmenistan bilen has işjeň gatnaşyklary ýola goýmaga uly gyzyklanma bildirýändiklerini aýtdy. Şeýle hem jenap Kentaro Sonoura milli Liderimize ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meselelerine, ony işjeňleşdirmegiň mümkin bolan ýollaryna bolan gözleglere, şol sanda iş ýüzünde özüniň netijelidigini äşgär eden dürli derejedäki duşuşyklaryň we gepleşikleriň dowam etdirilmegine yzygiderli üns berýändigi üçin hoşallyk bildirdi. Munuň özi Ýaponiýanyň parlamentiniň ýanyndaky türkmen-ýapon dostluk toparynyň işiniň netijeli häsiýete eýe bolmagyny şertlendirýär.
Myhman türkmen topragynda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň möçberlerine ýokary baha berip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa türkmen halkynyň abadançylygynyň bähbidine durmuşa geçirýän başlangyçlarynda täze üstünlikler arzuw etdi.
Döwlet Baştutany we myhman hoşlaşanlarynda, Türkmenistanyň we Ýaponiýanyň özara peýdaly hyzmatdaşlygyň köpugurly esasda ösdürilmegine taýýardygyny ýene bir ýola tassykladylar. Söhbetdeşler dostluk gatnaşyklarynyň, türkmen hem-de ýapon halklarynyň arasyndaky ynanyşmak we birek-birege düşünişmek esasynda ýola goýulýan hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Demirgazyk Kawkazda ýerleşýän Inguşystanyň iň uly şäheri Nazranda 27-nji awgustda bolan partlamada üç adamyň ýaralanandygy habar berilýär.
Olaryň ählisi keselhana ýerleşdirildi.
Bazarda ýüze çykan bu partlamada ýaradar bolanlaryň biriniň ýagdaýynyň agyrdygy habar berilýär.
Bu waka bilen bagly derňew işleri geçirilýär.
Demirgazyk Kawkaz regionynda polisiýanyň “yslamçylar” diýlip güman edilýänlere garşy alyp barýan göreşi her ýyl onlarça adamyň ölümine sebäp bolýar.
Bu regionda iň durnuksyz diýlip Dagystan, Inguşystan, Çeçenistan hem Kabardino-Balkariýa hasaplanýar.


text:
BMG-niň adam hukuklary boýunça hasabatynda gündogar Ukrainada separatist söweşijileriň we ukrain esgerleriniň eden-etdilikli adam öldürmeleri we gynamalary barada “çäkli hasabat” berlendigini aýtdy.
“Adamlaryň öldürilmegi aýylganç derejede jogapkärçiliksiz galýar we ýagdaýyň saklanmagyna we adalatyň depelenmegine ýol açýar” diýlip 14-nji iýulda BMG-niň Adam hukuklary boýunça Baş komissarynyň edarasynyň hasabatynda aýdylýar (OHCHR).
Hasabat Ukrainanyň Donbas regionynda 2014-nji ýylyň aprel aýynyň we 2016-njy ýylyň maý aýynyň aralygynda 9400 adamyň ölümini derňemek boýunça geçirilen barlaglara esaslanylýar.
BMG-niň derňewçileri orsýetçi separatistleriň, Ukrainanyň harbylarynyň, polisiýa güýçleriniň we meýletinçi söweşijiler toparynyň adam öldürmegi barada subutnamalary topladylar.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Baş komissarynyň edarasy raýatlaryň ölümi bilen bagly käbir wakalara “uruş jenaýatçylygy” hökmünde seredilmelidigini aýtdy.


text:
Anna güni düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom Now” guramasy türkmenistanly aýdymçylar Maksat Kakabaýew bilen Myrat Owezowyň tussaglykdan boşadylmagyna oňyn reaksiýa bildirip, press-reliz ýaýratdy
.
Bu press-relizde “Freedom Now” guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Maran Turner “Biz Maksat Kakabaýew bilen Myrat Owezowyň möhletinden öň türmeden boşadylmaklaryny we öz maşgalalaryna gowuşmaklaryny örän hoşallyk bilen garşy aldyk. Tussaglykda wagtlary olaryň niredeligi we olaryň ýagdaýy barada hiç zat bilinmedi diýen ýaly” diýip belläpdir.
Şeýle hem, Maran Turner “Biz Türkmenistanyň hökümetini bu aýdymçylaryň ‘ýitirim edilmekleri’ ýaly wakalaryň soňuna çykmaklyga çagyrýarys. Bular ýaly wakalar diňe bu tussaglaryň hal-ýagdaýy ugrundaky aladalaryň has-da artmagyna sebäp bolýar” diýip nygtapdyr.
“Freedom Now” guramasynyň internet saýtynda bu barada ýerleşdirilen maglumatda MaRo lakamly Maksat Kakabaýew bilen Myrat Owezowyň Türkiýäniň bir aýdym-saz kanalynda çykyş etmekleriniň yzy bilen, 2011-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussag edilendikleri aýdylýar.
Bu maglumatda aýdylmagyna görä, başda bu aýdymçylaryň ikisem wagtlaýyn tussaghanada saklanypdyr we organ işgärleriniň söz arkaly hem-de fiziki kemsitmelerini başdan geçiripdirler.
“Freedom Now” guramasy wagtlaýyn tussaglykdan soň ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilen sud prosesinden soň türkmenistanly bu aýdymçylaryň ikisiniň-de gözden sumat bolandyklaryny belleýär.
Şübhe döreden ýagdaýlar
Guramanyň press-relizinde ýapyk sud prosesinden soň käbir çeşmelerden Maksat Kakabaýewiň öz goňşusy bilen şondan bir ýyl ozal telewizor antennasynyň üstünde ýüze çykan dawa-jenjellerinde aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna hüküm edilendiginiň belli bolandygy aýdylýar.
Guramanyň bellemegine görä, beýleki bir aýdymçy Myrat Owezow hem şondan has ozal bir awtomobil awariýasyna sebäp bolanlygy bilen dahyllylykda bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom Now” guramasy bu aýdymçylara bildirilýän aýyplamalardaky wakalaryň has ozal bolandygyny hem-de olara berlen tussaglyk möhletiniň has uzak möhletlerdigini göz öňünde tutmak bilen, käbir synçylaryň olara berlen bu jezalary ideologik sebäpler bilen baglanyşdyrýandyklaryny aýdýar.
Hususan-da, guramanyň bellemegine görä, synçylar türkmen häkimiýetleriniň bu aýdymçylary jezalandyrmaklaryny olaryň aýdymlarynyň mazmunynyň ideologik äheňde bolmagy hem-de olaryň günbatar stilinde çykyş etmekleri bilen baglanyşdyrýarlar.
“Freedom Now” guramasy öz press-relizinde ýakynda, 8-nji fewralda Ýewropa Parlamentiniň agzalarynyň türkmenistanly aýdymçylar Maksat Kakabaýew bilen Myrat Owezowyň, şeýle hem wyždan ýesiri diýlip hasaplanylýan Gulgeldi Annaniýazowyň azatlyga goýberilmegine çagyryş edip, türkmen häkimiýetlerine ýörite hat gönderendiklerini-de belläpdir.
“Freedom Now” guramasy öz internet saýtynda bu baradaky press-reliziň teksti bilen birlikde Maksat Kakabaýew bilen Myrat Owezowyň aýdymlarynyň kliplerini-de ýerleşdiripdir
.


text:
Türkmenistan we ABŞ ýakyn wagtda syýasy hem biznes konsultasiýalaryny, şeýle hem bilelikde biznes forumyny geçirerler.
Birleşen Ştatlar bilen geçiriljek syýasy we biznes konsultasiýalaryna we bilelikdäki biznes forumyna türkmen tarapy uly ähmiýet berýär. Bu barada prezident G.Berdimuhamedow 13-nji aprelde Türkmenbaşy şäherinde geçirilen hökümet maslahatynda aýtdy. Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredowa bu çärelere taýýarlyk görmek tabşyrygy berildi.
Resmi maglumatlara görä, Türkmenistan bilen ABŞ-nyň arasynda geçiriljek biznes forumyna amerikan tarapyndan “Biznes geňeşiniň” agzalary gatnaşarlar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň ýakynda türkmen ýolbaşçylarynyň adyna hat ýollap, Türkmenistanda reformalar prosesiniň gidýänligini bellänligi, ABŞ-nyň Türkmenistana öz goldawyny teklip edip, hökümetler arasynda ýaranlygyň, halklar arasynda dostlukly gatnaşyklaryň ösmegine umyt baglanlygy habar berilýär.
Esasy ugurlar
ABŞ-nyň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk üçin göz öňünde tutýan ugurlarynyň energiýadan başlap, ýurduň bazar ykdysadyýetine geçişine ýardam bermek meselelerini öz içine alýanlygyny Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky işçihanasynyň wekili William Stiwens Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistan halkara gatnaşyklaryny ösdürmäge we dünýä ýurtlary, şol sanda demokratik Günbatar döwletleri bilen netijeli iki taraplaýyn gatnaşyklaryny ösdürmäge taýýarlygyny mälim edip gelýär.
Şu sapar Türkmenistanyň Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen konsultasiýalarynyň biznes bilen birlikde syýasy meselelere hem bagyşlanjakdygy habar berilýär.
Şol bir wagtda-da türkmen oppozisiýasynyň wekilleri şu günki Türkmenistanyň syýasy özgerişliklere taýýardygyna özleriniň şübheli garaýandyklaryny aýdýarlar.
Türkmen oppozisiýasynyň wekillerinden biri Nurmuhammet Hanamow Türkmenistanyň Birleşen Ştatlar bilen geçirjek konsultasiýalarynyň syýasy hem biznes ugurlara degişli boljagy yglan edilse-de, gepleşikleriň esasan ykdysadyýet hem biznes bilen çäklenjegini çak edýär.
N.Hanamow Türkmenistanda söz we metbugat azatlygyna, raýatlaryň öz pikirini açyk mälim etmegine ýol berilmeýänliginiň ýurtda syýasy özgerişlikleriň boljagyna şübhe döredýänligini belledi.
N.Hanamowyň pikirine görä, türkmen-amerikan hyzmatdaşlygynda Türkmenistanyň demokratiýa taýdan özgermegi we ýurduň bazar ykdysadyýetine geçmegi, şol sanda hususy telekeçilik üçin zerur şertleri döretmek boýunça zerur çärelere üns berilse türkmen halky üçin has anyk netijeler döräp başlar.
Gyrgyzystandaky ýagdaýyň täsiri
Merkezi Aziýa boýunça bilermen, Türkiýäniň Gazy Uniwersitetiniň daşary gatnaşyklar boýunça professory Mehmet Seýfetdin türkmen-amerikan gepleşikleriniň aktiwleşmegini belli bir derejede taraplaryň regionda syýasy deňagramlylygy üpjün etmek niýetleri bilen baglanyşdyrýar.
Mehmet Seýfetdin ABŞ-nyň regionda täze ýaranlary gözleýänligini belläp, Gyrgyzystanda bolup geçýän soňky wakalaryň nukdaýnazaryndan ABŞ-nyň Ýewraziýa syýasatynda Türkmenistana we Gazagystana möhüm partnýor hökmünde garaýanlygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Türkmenistandaky ilçihanasynyň wekili William Stiwens ABŞ-nyň Türkmenistan bilen köp ugurly hyzmatdaşlygy öz içine alýan dialogyna Gyrgyzystandaky syýasy öwrülişikleriň ýetirip biljek täsirini aradan aýyrýar.
ABŞ-nyň “Exxon Mobil”, “Chevron”, “Conoco Philips” ýaly iri kompaniýalarynyň ençemesi Türkmenistanyň Hazar deňzindäki nebit-gaz ýataklaryny özleşdirmek işlerine gatnaşmak ugrunda türkmen tarapy bilen gepleşik alyp barýarlar.


text:
Orsýetiň Prezidenti Dmitriý Medwedew şu gün Çehiýa respublikasyna iki günlük resmi saparyna başlady. Saparyň dowamynda Medwedew Çehiýanyň prezidenti Waslaw Klaus bilen gepleşikler geçirer.
Ykdysady hyzmatdaşlyk, şol sanda «Rosatom» ors-çeh konsortiumy tarapyndan «Temelin» atom energiýasy zawodynda iki sany täze reaktory gurmak barada meseleleriň duşuşygyň baş temasy bolmagyna garaşylýar.
Bu Dmitriý Medwedewiň Çehiýa ikinji resmi sapary. Geçen ýyl Pragada geçirilen sammitde Medwedew hem-de ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Strategik hüjüm ediji ýaraglary çäklendirmek baradaky täze START şertnamasyna gol çekipdiler.


text:
Yragyň Kürt syýasy partiýasynyň ofisinde bolan täze partlama azyndan 18 adamy öldürip, 55 çemesi adamy ýaralady.
Polisiýa bu partlamanyň Bagdatdan 125 km uzaklykdaky Jalulada, Kürdistan Watançylar partiýasynyň ofisinde, janyndan geçen bombaçynyň biline guşanan bombasyny ýarmagy netijesinde amala aşyrylandygyny aýtdy.
Birinji partlamadan soň, ýaraly bolanlara kömek etmek we hadysany derňemek üçin howpsuzlyk güýçleri gelip ýetişende, partiýa edarasynyň ýanynda goýlan ulag bombasy hem partladyldy.
Bu hüjümde birnäçe maşyn we ýakyndaky jaýlar hem zaýalandy.
Yrakdaky zorluklar netijesinde geçen aý 800-e golaý adam öldi, olaryň köpüsi mezhep zorlugynyň pidasy boldy.


text:
Türkmen metbugatynda 10-njy iýunda ýaýradylan maglumatda 27-nji iýul-12-nji awgust aralygynda Britaniýada geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna gatnaşjak sportçularyň hataryna Türkmenistanyň ýene bir sportçusynyň – suwda ýüzmek boýunça ýurduň birnäçe gezek çempiony bolan Jennet Saryýewanyň gatnaşjakdygy habar berildi.
Bu barada Türkmenistanyň milli Olimpiýa komitetine suwda ýüzmek boýunça Halkara federasiýasynyň ýerine ýetiriji direktory Kornel Markuleskunyň hat ýollandygy aýdylýar.
18 ýaşly Jennet Saryýewa iki ýyl mundan ozal ýaşlaryň birinji Bütindünýä Olimpiýa oýunlaryna gatnaşypdy. Maglumata görä, Türkmenistanyň at gazanan treneri Sergeý Epifanowyň şägirdi Jennet Saryýewanyň aýal-gyzlaryň arasynda 50, 100, 200, 400, 800 hem 1500 metr aralygynda arkanlygyna ýüzmekde deňi-taýy ýok.
Türkmen gyzynyň sportuň suwda ýüzmek görnüşi boýunça öňe saýlanyp, Britaniýanyň paýtagtynda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna gatnaşjakdygy baradaky habar daşary ýurt türkmenleri tarapyndan hem hoşallyk bilen garşy alyndy.
Bu habardan öň Londonda geçiriljek Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmak ugrundaky saýlama ýaryşlarda 10-a golaý türkmen sportsmeniniň üstünlik gazanandyklary aýdylypdy. Olaryň agyr atletika, aýal-gyzlaryň arasynda dzýudo, ýeňil atletika we erkekleriň arasynda suwda ýüzmek boýunça hem bäsleşjekdikleri habar berildi.
Aprel aýynyň başynda Gazagystanyň paýtagty Astanada geçirilen Aziýa oýunlarynda türkmenistanly boksçular Serdar Hudaýberdiýewiň we Nursähet Pazzyýewiň hem 2012-nji ýylda Londonda geçiriljek tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşmaga hukuk gazanandyklary habar berildi.
Londondaky tomusky Olimpiada gatnaşjak türkmenistanly toparyň jemleýji düzümi ähli saýlama ýaryşlar tamamlanandan soň belli bolar.
2008-nji ýylda Pekinde geçirilen tomusky Olimpiýa oýunlaryna Türkmenistandan 10 sportsmen gatnaşypdy, olar hiç bir medal alyp bilmändiler. Emma türkmen sport muşdaklary şu gezekki Olimpiýa oýunlarynyň türkmen sportsmenleri üçin has şowly boljagyna umyt edýärler.


text:
Gürjüstanda ozalky premýer-ministr Zurab Žwanianyň 2005-nji ýyldaky ölümi bilen bagly, täze derňew başlandy.
Onuň dogany Giorgi Žwanianyň sişenbe güni žurnalistlere beren maglumatyna görä, bu barada ýurduň prokuraturasy mälim edipdir.
Resmileriň aýtmagyna görä, Zurab Žwania wentilýasiýa ulgamyndaky näsazlyklar sebäpli, karbon monoksidden zäherlenip ölüpdir. Onuň maşgala agzalary, resmi düşündirişi iňkär edýärler.
Giorgi Žwanianyň pikiriçe, onuň doganyny gürji hökümetiniň başyndakylar öldüripdirler.
Zurab Žwania 2003-nji ýylda Gürjüstandaky bolan rewolýusiýada esasy rollaryň birini oýnapdy. Şonda prezident Eduard Şiwarnadze häkimiýet başyndan aýrylypdy.


text:
11-nji awgustda Gyrgyzystanyň Oş şäherinde 2007-njy ýylda öldürilen žurnalist Alişer Saipowyň inisi urlup ýenjildi.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň Oş şäherindäki bölüminiň metbugat sekretary Zamir Sydykowyň aýtmagyna görä, Şahruh Saipow häzir keselhana ýerleşdirilipdir.
Ol häzir ýerli polisiýa bilen gürleşmekden boýun gaçyrypdyr.
26 ýaşly Şahruh Saipowyň kakasy Awaz Saipow oglunyň urlup ýenjilendigini tassyklady.
Şahruhyň dogany Alişer “Syýasat” žurnalynyň baş redaktory bolup işleýärdi. Ol öz iş edarasynyň ýanynda 2007-njy ýylyň 24-nji oktýabrynda atylyp öldürilipdi.
Şahruhyň internetde öz habar portalynyň bardygy aýdylýar.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda amala aşyrylan bomba hüjüminde ýerli prokuroryň kömekçisi öldürildi.
Dagystanyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, Buinaksk şäherinde Rasul Gasanowyň ulagynyň aşagyna öý şertlerinde ýasalan partladyjy serişde ýerleşdirilipdir.
Bu aralykda Russiýanyň Derňew komiteti Dagystanyň Hasawýurt şäherinde bolan başga bir bomba hüjümi bilen baglylykda derňewiň başladylandygyny mälim etdi. Şol wakada näbelli hüjümçiler polisiýanyň patrulyna garşy bomba hüjümini amala aşyrypdylar. Partlamada ýerli ýaşaýjylaryň ikisi öldürildi we bäşisi, şol sanda polisiýanyň dört işgäri ýaralandy.


text:
Aşgabat, 13-nji ýanwar. “Türkmenportal”
Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynda geçirilen maslahatlarda 2014-nji ýylda ýurdumyzyň welaýatlaryny durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň jemleri hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň 9-njy ýanwarda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde we şu gün irden welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatynyň barşynda 2015-nji ýyl üçin öňde goýan möhüm wezipeleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Maslahatlara welaýatlaryň, şäherleriň we etraplaryň häkimlikleriniň, edara-kärhanalaryň, we guramalaryň, hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary we esasy hünärmenleri, şeýle hem Mejlisiň deputatlary, şäherçeleriň geňeşlikleriniň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Çykyş edenleriň belleýşi ýaly, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Watanymyzyň ähli künjeklerinde döwrebap durmuş-ykdysady düzümi döretmek boýunça toplumlaýyn işler günsaýyn giň gerime we güýçli depgine eýe bolýar. Munuň özi welaýatlary mundan beýläk-de depginli ösdürmäge, olaryň uly we köpugurly kuwwatyny amala aşyrmaga giň mümkinçilikleri açýar.
Obany özgertmek meselelerine aýratyn üns berilýär. Welaýatlaryň her birinde täze döwrebap obalaryň, şeýle hem dürli maksatly desgalaryň ýüzlerçesiniň gurulmagy muňa doly güwä geçýär. Şol desgalar geçen ýyl “Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyny” amala aşyrmagyň çäklerinde ulanylmaga berildi. Olaryň arasynda ýokary derejede enjamlaşdyrylan medeniýet öýleri, çagalar baglary, mekdepler, saglygy goraýyş we söwda merkezleri, sport desgalary, aňrybaş amatlykly ýaşaýyş jaýlary bar.
Olar bilen birlikde, ýakyn geljek üçin döwlet Baştutanymyz her welaýatyň öňünde möhüm wezipeleri, şol sanda welaýatlary toplumlaýyn senagatlaşdyrmak, senagat pudagynyň eksport kuwwatyny berkitmek we daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ýerini tutýan, halkyň sarp edýän harytlarynyň dürli görnüşleriniň möçberlerini artdyrmak babatda möhüm wezipeleri goýdy.
Maslahatlara gatnaşyjylar möwsümleýin oba hojalyk işleriniň, şol sanda güýzlük dänelik ekinlere ideg etmek işleriniň barşyny jikme-jik ara alyp maslahatlaşdylar. Maldarçylygy depginli ösdürmek, döwlet we hususy hojalyklarda mallaryň we guşlaryň baş sanyny köpeltmek, şeýle hem gök-bakja önümleriniň, miweleriň öndürilýän möçberlerini artdyrmak, orta we öte şorlaşan ýerleriň hasyllylygyny dikeltmek, melioratiw işleriň hilini ýokarlandyrmak boýunça anyk çäreler bellenildi.
Maslahatlaryň barşynda ýurdumyzda kabul edilen maýa goýum maksatnamalaryny ýerine ýetirmek we degişlilikde welaýat häkimlikleri tarapyndan 2015-nji ýylda möhüm senagat we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygynyň bellenilen möhletlerde we ýokary hilli tamamlanmagyna gözegçilik edilmegi dogrusynda gürrüň edildi. Şunda aňrybaş amatlykly ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna, şol sanda ýeňillikli karzlaşdyrmagyň maksatnamalary boýunça gurulmagyna aýratyn üns berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça maslahata gatnaşyjylar korrupsiýa we parahorluga, beýleki kanun bozulmalara we ýaramaz hadysalara garşy göreşmek meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Welaýatlaryň prokurorlary käbir ministrlikleriň we edaralaryň düzümine girýän bölümlerde, ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet edaralarynda geçirilen seljermeler netijesinde ýüze çykarylan düzgünbozmalar barada çykyş etdiler.


text:
BMG-niň Daşky gurşawy goramak boýunça programmasy ýakynda Amyderýanyň suwy we ondan peýdalanýan ýurtlaryň geljekde ýüzbe-ýüz bolaýmagy mümkin kynçylyklary barada giňişleýin hasabat ýaýratdy.
11-nji iýulda çap edilen şol hasabatda
, eger bu serişdeden peýdalanmak barada agzalýan regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlyk edilmese, onuň geljekde regionyň howpsuzlygyna erbet täsir ýetirip biljekdigi nygtalýar.
Beýleki ençeme ýurtlar bilen bir hatarda Türkmenistan hem oba hojalygynda şol derýanyň suwuna garaşly ýurtlardan biri. Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir BMG-niň Daşky gurşawy goramak boýunça programmasynyň metbugat wekili Nik Nuttal bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Söhbetdeşlige umumy sorag bilen başlasym gelýär: Amyderýa we onuň suwy bilen bagly sizi alada goýýan esasy meseleler nämelerden ybarat?
Nik Nuttal:
BMG-niň Daşky gurşawy goramak boýunça programmasynyň metbugat wekili Nik Nuttal
Aladalar biziň ýakynda geçiren barlaglarymyzyň netijesinde ýüze çykdy. Bu gaty uly barlagdy. Ol Amyderýanyň suwundan peýdalanmak boýunça regionyň durnukly ösüşi bilen bagly ençeme kynçylyklaryň bardygyny ýüze çykardy.
Şol bir wagtyň özünde-de käbir täze kynçylyklar hem ýüze çykýar. Bu problemalar derýanyň gözbaş alyp gaýdýan ýurtlarynda gurulmagy planlaşdyrylýan uly göwrümli gidroelektrik bentlerini hem öz içine alýar. Şol bentleriň derýanyň suwunyň akymyna erbet täsirini ýetirmegi mümkin.
Şeýle-de klimatyň üýtgemegi ýaly problemalar hem peýda bolup başlady. Geljek 50 ýylyň dowamynda bu regionda howanyň gyzgynlygynyň öňküsinden 2-3 gradus artmagy mümkin. Bu ýagdaý regionyň gan damary hasaplanýan Amyderýa we ondan peýdalanylyşyna juda erbet täsir ýetirip biler.
Biziň ýakynda ýaýradan hasabatymyzyň netijeleri şundan ybarat: eger regionda ýerleşýän ýurtlar bu suwdan peýdalanmak boýunça özara düşünişip işleşmeseler, bu Merkezi Aziýada ýagdaýyň dartgynlaşmagyna sebäp bolup biler.
Azatlyk Radiosy: Bu ýagdaý regionyň howpsuzlygyna ýaramaz täsirini ýetirip biler diýýärsiňiz, bu meseläni anyklaşdyryp bilermisiňiz?
Nik Nuttal:
Tutuş dünýä seredeniňizde, ýerasty baýlyklara eýeçilik boýunça dartgynlygyň barha artýanlygy äşgär, ol suw bolsun, ýa beýleki serişdeler, tapawudy ýok. Bu diňe Merkezi Aziýada däl, dünýäniň beýleki ýerlerinde-de şeýle. Gidroelektrik, oba hojalyk we agyz suwy, ýagny ilata geljekki ýyllarda ösüş boýunça gerek bolaýjak ähli gündelik zatlar şol serişdelere bagly.
Bu hasabat göz öňünde tutulsa, şeýle dartgynlylyk haçan bolar diýlen soraga anyk jogap bermek kyn. Emma ýerini dolduryp bolmajak serişdeden peýdalanýan ýurtlar bu barada hyzmatdaşlyk etmeseler we şol çeşmeden nähili peýdalanmaly diýlen meselede takyk plan düzmeseler, olaryň arasynda dartgynlygyň ýüze çykmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Ýüze çykaýmagy mümkin şol dartgynlyk ýa dartgynlyga sebäp boljak şol aladalar we maddalar hakda dolurak maglumat berip bilermisiňiz?
Nik Nuttal:
Bu Sowet döwründen galan problema. Meselem, şol döwürde Merkezi Aziýada ekerançylyk meýdanlaryndan pagta ýetişdirmek üçin örän köp peýdalanylypdy. Netijede şol ekerançylyk meýdanlaryny Amyderýanyň suwundan suwarmak boýunça bentler döredilip, juda çylşyrymly kanallar gurlupdy. Bu häzirki döwürde ullakan problema bolup durýar. Sebäbi onuň Aral deňzine ýetiren täsirini hemmämiz bilýäris. Biziň häzirki çap eden hasabatymyz bu ähli problemalar barada gürrüň edýär. Bu dört ýylyň dowamynda azyndan 100 ekspertiň gatnaşmagy bilen taýýarlandy.
Ençeme duşuşyklaryň geçirilendigine garamazdan, Aral deňziniň geljegi barada aýdylanda, bu ugurda pozitiw üýteşiklik ýok. Onuň suwy azalmagyny dowam etdirýär. Deňziň gündogar böleginde suw 26 metr peselipdir. Bu ullakan mesele. Ikinji problema bolsa bu derýa goşant goşýan kanallarda gidroelektrik bentlerini gurmak baradaky planlardyr. Owganystan hem bu ugurda iş alyp barýar. Eger bu ugurda derýanyň aýagynda ýerleşýän ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk edilmese, bu ullakan problema döreder.
Ekerançylyk meýdanlary barada hem gürrüň etsek, pikirlenip görüň, eger Owganystan häzirkisi bilen deňeşdirilende geljekde meýdanlarynyň göwrümini 20-25 % artdyrsa, bu hem Amyderýanyň suwunyň akymyna öz täsirini ýetirer.
Şol bir wagtyň özünde-de bu suwdan peýdalanýan ýurtlar öz peýdalanyş usullaryna hem seretmeli. Meniň pikirimçe, ýeri suwaryş sistemasy barada aýdylanda, häzirki sistemanyň sowet döwründäki sistemadan o diýen tapawudy ýok.
Azatlyk Radiosy: Dartgynlygyň möwjäp başlanlygyny aýdara esas barmy?
Nik Nuttal:
Meniň pikirimçe, bu klassyky ýagdaý. Bu ýagdaý derýadan bilelikde peýdalanýan ýurtlardaky problemalaryň Amyderýa bilen bagly-da ýüze çykmagy mümkin diýlen aladany döredýär.
Suw haýsydyr bir ýurt we jemgyýet üçin iň möhüm zatlardan biri. Eger öňden gelýän problemalar, suwy paýlaşmak baradaky kynçylyk we soňky döwürlerde ýüze çykan meseleler, ýagny regionda ýerleşýän kanallaryň hiliniň pese gaçmagy we gidroelektrik bentileriniň gurulmagy hem goşulsa, bu ýagdaýyň hasam çylşyrymlaşjakdygyny aňladýar. Sebäbi şeýle proýektler kadaly ýagdaýda amala aşyrylmasa, derýadan akýan suwa zyýanyny ýetirer.
Şeýle-de klimatyň maýlamagy we onuň geljekki ýyllaryň dowamynda Amyderýanyň suw çeşmesi hökmünde hyzmat etjek daglardaky buzlary eretmegi, regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlyk nukdaýnazaryndan aýdylanda, kynçylyklaryň barha artjakdygyny görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Täjigistan Wahş derýasynda bent gurýar, bu Amyderýany suwlandyrýan çeşmelerden biri. Siziň pikiriňizçe, bu hem problemalardan birimi?
Nik Nuttal:
Islendik gurluşyk barada aýdylanda, esasy sorag onuň nähili gurlanlygydyr. Meniň pikirimçe, siz “Rogun” bendi barada gürrüň edýärisiňiz. Ol Sowet döwründen galan plan, emma onuň gurluşyk işleri gaýtadan başlandy. Bu, elbetde, Täjigistanyň elektrik üpjünçiligine uly goşant bolar. Esasy zat bentden peýdalanmagyň dürli ýollary bar. Meselem, sen elektrik toguny öndürmek üçin suwdan nähili peýdalanýarsyň? Bu suwdan özüň üçin peýdalananyňda, öz regional jogapkärçiligiňe nähili çemeleşýärsiň? Ýagny, bu ädimiň beýlekilere nähili täsir ýetirýär?
Haýsydyr bir bendi suwuň öňüni tutuşlygyna ýapýan usulda-da, ol akym dowam eder ýaly usulda-da gurup bolýar. Regional hyzmatdaşlyk barada aýdylanda, bu bendiň nähili gurlanlygy juda möhümdir.
Biziň ýakynda çap eden hasabatymyz regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda şeýle proýektler barada gepleşikleriň geçirilmeginiň zerurdygyny nygtaýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan hem öz nobatynda ullakan emeli köl gurýar. Merkezi Aziýanyň suw serişdeleri boýunça öňe sürýän bu aladalaryňyz barada aýdylanda, bu köl hakda näme aýdyp biljek?
Nik Nuttal:
Şeýle proýektler gaty serasaply amala aşyrylmaly, ýagny onuň tutuş region bilen baglanşygynyň boljakdygy göz öňünde tutulmaly.
Eger islendik proýekt diňe bir ýurduň bähbidi göz öňünde tutulyp, beýleki ýurtlar ýatdan çykarylyp gurulsa, onda howpsuzlyk boýunça kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolarsyňyz.
Bu hasabat daşky gurşaw we howpsuzlyk meselelerine gönükdirilen. Ol NATO ýaly hyzmatdaşlary hem öz içine alýar. Aýtjak bolýan zadym, häzirki döwürde Merkezi Aziýada bolup geçýän waka Ýewropanyň harby ugruny hem gyzyklandyrýar. Biz hiç bir ýurduň ýerini dolduryp bolmaýan tebigy baýlygyň akymyny üýtgedip, beýleki ýurtlara ýaramaz täsir etjek proýektleri amala aşyrmagyny islämzok. Islendik mesele boýunça ýurtlaryň arasynda dialog geçirilmeli.
Bu hasabatyň esasy özeni regionda amala aşyrylýan islendik proýekt boýunça ähli ýurtlaryň bähbitleriniň göz öňünde tutulmagynyň zerurlygynyň nygtalmagydyr. Eger bu ýagdaýa üns berilmese, şol ýurtlaryň arasynda dartgynlygyň tohumy ekiler. Şeýle ýagdaý bolsa tutuş Merkezi Aziýanyň ösüşi üçin peýdaly bolmaz.
Azatlyk Radiosy: Eger şeýle çylşyrymly ýagdaý dowam etse, geljekde onuň nähili netije bilen tamamlanmagy mümkin?
Nik Nuttal:
Iň soňky boljak zat, eger olar şol serişdeden nähili peýdalanmaly diýlen meselede özara ylalaşyp bilmeseler, onda olaryň arasynda dartgynlygyň ýüze çykmagy mümkin. Bu dartgynlygyň çaknyşyga öwrüljekdigini aýtmak kyn. Emma onuň dünýäniň beýleki ýurtlarynda özara paýlaşylýan suw baýlygy boýunça dowam edýän jedeller ýaly kynçylyklary bu regionda hem ýüze çykarmagy mümkin. Sebäbi suw – adamlaryň durmuşy, gündelik ýaşaýşy üçin iň möhüm zatlardan biri. Oňa zerurlyk juda uly.


text:
Türkmen häkimiýetleri, görnüşinden, "Ruhnama" mejburlygyndan el çekmek, ýagny ony mekdep programmasyndan aýyrmak kararyna gelene meňzeýärler.
Bu ýagdaý ýurduň baş kitaby, esasy ruhy gymmatlygy hökmünde öňe çykarylan "milli ideýanyň" ýuwaş-ýuwaşdan, ýöne ynamly bir şekilde yza süýşürilýändigini tassyklaýar.
Eýsem bu S.Nyýazowyň «Altyn asyr» eýýamynyň baş kitabynyň möwritiniň geçendigini aňladýarmy?
Eger şeýle bolsa, häkimiýetleriň awtoritar prezidentiň ölüminden soň hem ençeme ýyl mejbury okadylan "baş kitabyň" mekdep programmasyndan aýrylýandygyny açyk aýdyp, "ruhnamaçylyga" ol ýa-da beýleki görnüşde syýasy baha bermekden saklanmaklarynyň sebäbi näme?
Aslynda "Ruhnama" kulty nädip döredildi we ol näme üçin gerek boldy?
Umuman, türkmen jemgyýetçiligi şu gün we geljek üçin öz "Ruhnama" tejribelerinden nähili netije çykarmaly?
Nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligini şu meselä bagyşlap, oňa göni gatnaşmak ýa gatnaşman pikirini aýtmak isleýänleri Azatlyk Radiosynyň efir giňişliginde we internet saýtynda döredilýän açyk çekişme mümkinçiliginden peýdalanjak bolmaga çagyrýarys.
Bu siziň her biriňiziň meseläňiz we çözgütler hem siziň özüňize, öz pikirleniş derejäňize bagly.
Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Orsýetli tebigaty goraýjy aktiwistler öten agşam Moskwanyň etegindäki Himki tokaýlygynda özleriniň palatkalaryna näbelli adamlar tarapyndan edilen hüjümde üç aktiwistiň ýaralanandygyny habar berdiler.
Himki tokaýlygyny goramak boýunça döredilen garaşsyz toparyň başlygy Ýewgeniýa Çirikowa hüjüm eden adamlaryň ýüzleri maskaly adamlardygyny aýtdy we bu hüjümi şu tokaýlygyň üstünden ýol gurmak üçin kontrakt alan kompaniýa tarapyndan ýörite gurnalan diýip hasaplaýandyklaryny mälim etdi.
Ýerli tebigaty goraýjylar indi birnäçe ýyl bäri bu tokaýlygyň üstünden transport ýoluny geçirmek barada häkimiýetleriň göz öňünde tutýan planlaryna garşy aktiw çykyş edip gelýärler.


text:
Täjigistanyň taryhynda ilkinji gezek haker hüjümi bilen bagly diýilýän iş derňelýär. Bu waka boýunça üç sany ýetginjek tussag edildi.
Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Mahmadullo Asadulloýewiň Azatlyk Radiosyna çarşenbe güni beren maglumatyna görä, tussag edilenler Indigo-Täjigistan telekomunikasiýa kärhanasynyň internet ulgamlaryna hüjüm etmekde aýyplanýarlar.
Resmileriň sözlerine laýyklykda, ýetginjekler ogurlanan maglumatlar arkaly galp sim-kartalary ýasamakçy bolupdyrlar.
Eger-de tussag edilenleriň günäsi subut edilse, olara iki ýyl türme tussaglygy we pul jerimesi berilmegi mümkin.


text:
Moskwadaky Karnegi merkezi ýakynda Türkmenistan barada brifing synyny çap etdi. Brifingiň awtory Alekseý Malaşenko ýurtdaky syýasy-jemgyýetçilik prosesleriniň aýratynlyklaryna we ykdysady ýagdaýa syn berdi. Azatlyk Radiosy Karnegi merkeziniň Merkezi Aziýa boýunça analitigi Alekseý Malaşenko bilen söhbetdeş boldy .
Azatlyk Radiosy: Siz özüňiziň ýaýradan brifingingiňizde Türkmenistanda Nyýazowdan soňky döwürde käbir liberal özgerişlikler bolsa-da, umuman, ýurtdaky syýasy ýagdaýyň şol durkuna galandygyny belleýärsiňiz. Siziň pikiriňizçe, Nyýazow döwründen bäri alnyp barylýan sistemanyň saklanyp galmagyna näme sebäp bolýar?
Alekseý Malaşenko:
Geliň, ähli zady bolşy ýaly aýdalyň, Türkmenistanda sistemanyň üýtgemegine hiç hili esas hem ýokdy ahyryn. Türkmenistandaky jemgyýet aglaba milli däplere esaslanýar, üstesine-de, ýurtda oppozisiýa diýen ýaly zat düýbünden ýok, bular ýaly ýagdaýlarda halky juda aňsatlyk bilen dolandyryp bolýar.
Häkimiýetiň mirasdüşeri – men Berdimuhamedowy göz öňünde tutuýaryn – Nyýazow döwründe toplanan ähli tejribäni aňrybaş derejede gowy özleşdirdi. Ýöne şol bir wagtyň özünde ol Türkmenbaşynyň juda gözçykgynç käbir tejribelerinden ýüz öwürdi. Türkmen häkimiýetine ne ýurduň içerki elitasynyň arasynda, ne-de daşardan oppozisiýa boldy. Depelenip, ýok edilip bilinjek zat bolsa, hemmesi depelendi, ýumruldy. Bu ýagdaýda men özgerişlik şemalynyň haýsy tarapdan ugur alyp öwüsjekdigini bilemok.
Yslam babatynda käbir gep-gürrüňler bar. Ýagny, yslam häkimiýete garşy käbir tankytlary edýämiş diýen myş-myşlar bar. Ýöne biz-ä bular ýaly zatlary göremzok. Bu ýurduň ýapyklygy bilen hem bagly däl, beýle zatlar düýbünden ýok. Sebäbi bu ugurda hakykatdan hem bir zatlar bolan bolsa, maglumat hökman syzlyp çykardy. Türkmenbaşy döwründe-de informasiýa käbir ýollar bilen çykarylýardy ahyryn.
Bilýäňizmi, boljak zat eýýäm boldy, muňa hem gutulgysyz bir ýagdaý hökmünde garamaly.
Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerine hem nazar aýlasaňyz, ol ýerlerde-de demokratiýa tarap özgerişlikleriň bolandygyny aýtmak kyn. Elbetde, Gyrgyzystanyň regiondaky döwletlerden tapawutly ýeri köp, munuň özi aýratyn bir ýagdaý. Garaz, jemläp aýtsam, Türkmenistanyň häzirki ýagdaýy sebitdäki dörän umumy ýagdaýlara gabat gelýär.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy yslam hakda hem durup geçdiňiz. Siz ýurtdaky alnyp barylýan syýasata yslam tarapyndan nähilidir bir täsiriň bolmagy üçin mümkinçilik görýärsiňizmi?
Alekseý Malaşenko:
Ýok, göremok. Häzirlikçe men beýle mümkinçiligi göremok. Ýöne, meniň pikirimçe, ýurtda yslam baradaky maglumatlar gitdigiçe artýar. Bu beýleki ýurtlar, hatda Gazagystan bilen hem deňeşdirilende juda haýal depginler bilen barýar.
Merkezi Aziýa sebiti barada gürrüň edilende, “durnuklylyk”, meniňçe, “durgunlylyk” diýen manyny berýär.
Üstesine-de, yslam Türkmenistanda elmydama-da syýasalaşdyrylypdy. Yslamyň oppozisiýa däl, hatda dissident bir hereket hökmünde hem orta çykmagy üçin belli bir wagt we tejribe gerek. Munuň üstesine, elbetde, ýurduň daşyndan hem yslamy bir täsir gerek.
Meniň bulary hökmany bolaýmaly ýagdaýlar hökmünde häsiýetlendiresim gelenok. Emma, Sowet Soýuzy dargandan soň, onuň düzümindäki musulman respublikalarda ýaňky agzap geçen ýagdaýlarym ýüz beripdi.
Garaz, men Türkmenistanda din syýasata garşy çykar öýdüp çaklamok. Sebäbi ýurt tire-taýpalara bölünen, milli däp-dessurlara berk esaslanýan bir jemgyýetden düzülen.
Azatlyk Radiosy: Siz yslamyň beýleki döwletler bilen deňeşdirilende, Türkmenistanda has pes täsiriniň bardygyny bellediňiz. Munuň sebäbi nämede?
Alekseý Malaşenko:
Muňa aram yslam diýilýär. Taryh boýunça aram yslam ähli döwletlerde-de passiw bir häsiýete eýedi. Ol diniň däp-dessur, maşgala gurluşy ýaly taraplaryna has köp gönükdirlendi. Aram yslam hiç haçan syýasata goşulmandy.
Eger-de Türkmenistanyň deňziň aňyrsyndaky goňşularyna, ýagny Demirgazyk kawkaz döwletlerine seredilse-de, onda biri-birine çalym edýän ýagdaýlary synlamak bolýar. Ol ýerde hem belli bir derejede syýasylaşdyrylan, aram yslam bardy. Emma soňundan syýasy ýagdaý üýtgedi. Daşardan käbir güýçleriň gelmegi bilen sebitdäki aram yslam syýasata goşulyp başlady. Bolmasa, regiondaky yslamyň sopuçylyk akymy hiç haçan syýasata goşulmandy.
Şunlukda Türkmenistadaky häzirki aram, däp-dessurlara esaslanýan yslamyň elmydama saklanyp galjakdygyny aýdyp bolmaýar. Bu etnek ýene-de köp wagt dowam eder. Ýöne, meniň pikirimçe, uzagyndan ýagdaýlaryň üýtgemegi mümkin. Munuň haçan boljakdygy barada bir zat aýtmak kyn.
Mundan başga-da men Ýakyn Gündogar faktoryny hem ünsden düşürmezdim. Men muny “soňa galdyrylan täsir” diýip atlandyrýaryn. Sebäbi häzir ol ýerdäki yslamçylaryň üstünliginiň nähili hem bolsa bir görünşde Merkezi Aziýa sebitine täsirini ýetirmegi mümkin. Sebäbi Täjigistana we Özbegistana Demirgazyk Afrikada bolup geçen ýagdaýlar özüniň täsirini ýetirdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaýradan brifingiňizde türkmen jemgyýetiniň köpçülikleýin protestlere taýýar däldigini belleýärsiňiz. Bu barada anygrak gürrüň beräýseňiz?
Alekseý Malaşenko:
Ilki bilen ýurtda protest geçirmek tejribesi, düzgüni ýok. Türkmenistandaky dymyşlyk ýagdaý, beýleki postsowet ýurtlary bilen deňeşdirilende, has gowy göze ilýär. Postsowet giňişliginde, umuman alanyňda, protest düşünjesi gaty gowşak. Şonuň üçin Türkmenistany has gözilginç bir ýagdaý hökmünde suratlandyrasym gelenok.
Meniň pikirimçe, jemgyýetiň özi protest diýilän çäreleri geçirmäge taýýar däl. Olar şygarlary gygyryp, köçelere çykmaly diýen zady asla akyllaryna-da getirip bilenoklar. Galyberse-de, hökmany belläp geçmeli ýagdaýlar bar. Olaryň biri hem Sowet döwründe ornaşdyrylan gorky. Şol wagtlar Merkezi Aziýa ýurtlarynda dissident dagy asla ýok diýen ýalydy.
Sowet Soýuzy dargandan soň ýurduň başyna Saparmyrat Nyýazow geldi. Ýagny, diýjek bolýanym, bu aralykda erkinligiň howasy hiç öwüsmändi. Beýleki döwetlerde, şol sanda Özbegistanda we Gazagystanda bu ýagdaýlara şaýat bolnupdy. Emma Türkmenistanda ähli zat juda çaltlyk bilen amala aşyryldy. Ol gelip, dessine ähli zady we kişini mynjyratdy. Bu zatlary nazara alanymyzda, protestiň bolup biljekdigini entek-entekler aýtmak kyn.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistandaky tire-taýpa bölünişigine hem ünsi çekýäňiz. Munuň syýasasta nähilidir bir täsiri bolup bilermi?
Alekseý Malaşenko:
Bilýäňizmi bu tire-taýpa bölünişigi juda durnukly, berk ýagdaýda. Muny üýtgetmek üçin köp, şol sanda ykdysady ýagdýlary, jemgyýetçilik gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça işler amala aşyrylmaly. Häzirlikçe bu ugurdaky tagallalar juda haýal alnyp barylýar. Onsoň tire-taýpa gatnaşyklaryny ähli ýerde, şäherde, etrapdyr obalarda görmek bolýar. Aslyýetinde Türkmenbaşy bular ýaly gatnaşyklary arşa-da göteripdi. Ol tire-taýpalary özüçe dolandyran bolup, olary bölýärdi.
Bu özboluşly durnuklylygy döredýärdi. Emma Merkezi Aziýa sebiti barada gürrüň edilende, “durnuklylyk”, meniňçe, “durgunlylyk” diýen manyny berýär. Ýerli halk welin, şeýle görnüşde-de bolsa bolsa, durnuklylygyň bolmagyny isleýär. Olar Ýakyn Gündogardaky rewolýusiýalary synlap, netije çykarýarlar. Ýagny, adamlar birek-biregi atýar, tanklar, ýaraglar we şuňa meňzeş zatlar...
Munuň üstesine-de, olar Täjigistandaky graždan urşuny, Gyrgyzystanyň Oş sebitindäki aýylgançylyklary ýatlaýarlar. Onsoň, “beterinden saklasyn” diýen pelsepeden ugur alyp, adamlar durnuklylygy saýlaýarlar.
Bu etnek sowet döwründen gelýän bir tejribe. Ýadyňyzda bolsa, şol döwürler “uruş bir bolmasyn” diýip, köp zada kaýyl bolardylar. Garaşsyzlyk döwründe hem “siz näme goňşulardaky ýaly ýagdaýlary islerýärsiňizmi? Täjigistanda uruş gidýär, Azerbaýjan bilen Ermenistan özara söweşýär, Gyrgyzystanda tolgunşyklar bolýar... Bular bize nämä gerek? Biziň häzirki ýaşaýşymyz has gowy! Ýüzlerçe ýyl ýaşadyk, indi hem dowam edibereli...” diýen ýaly pikirleri eşitmek bolýar.
Bular ýaly ”durnuklylygyň” netijesinde hem şu ýagdaýlar döreýär, ýagny adamlar indi hiç hili üýtgeşmeleri, reformalary islänoklar. Islendik, goý, syýasy ýa-da ykdysady reforma bolsun, onda hökmany utan we utulan tarap bolaýmaly. Geçirilýän düýpli reformalarda hökmany ejir çekýän tarap bolýar. Bu ähli ýerde şeýle.
Başga bir tarapdan “biziň garnymyz dok. Reformalar nämämize gerek? Hawa ýagdaýlar erbet, ýöne has hem erbet bolup biler...” diýen düşünjeleri hem eşitmek bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siz durnuklylyk barada söz açdyňyz. Biziň Türkmenistanyň durmuşy bilen bagly gozgaýan jemgyýetçilik we syýasy meselelerimize gelýän teswirleri, umuman, iki topara bölüp bolýar. Bir tarapdan bar bolan kynçylyklary düzetmek üçin hökümet belli bir işleri etmeli, ikinji bir tarapdan bolsa, halk öz haklaryny talap etmeli diýen garaýyşlar orta atylýar. Siz bular barada näme aýdyp bilersiňiz?
Alekseý Malaşenko:
“Ýokarkylar islänok, aşakylar hem hiç zady edip bilenok” manydaky aýdan sözlemiňiz, bu eýýäm adaty ulanylýan düşünjä öwrüldi diýilse bolar. Türkmenistanda özgerişlikler prosesi näme üçin şeýle uzaga çekdi?
Birinji bilen, häkimiýetiň başyndakylar halkyň eýýäm beýle ýaşamak islemeýändigine düşünmeli. Ýöne, haçanda resmiler adamlaryň häzirki şertlerde ýaşap bilýändigini göreninde, ähli zat düýpgöter üýtgeýär.
“Biz – häkimiýet. Biz – güýç. Ähli köşkdür ymaratlar, mal-mülk biziňki...” äheňdäki ýagdaýlar adaty adamlary aladalandyrmaýan bolsa, onda ýagdaýlary üýtgetmäge zerurlyk ýok diýen netije gelip çykýar.
Başga bir tarapdan ýurduň başyna ähli zady döwrebaplaşdyrmak, üýtgetmek isleýän täzelikçiniň geçmegi mümkin. Men bir stomatolagy däl, sözüň doly manysyndaky täzelikçini – reformaçyny göz öňünde tutýaryn.
Emma onuň ýurdy ösdürmek boýunça alyp barýan syýasaty, reformalary halk tarapyndan goldanman-da biler. Adamlaryň arasynda “Aý, bolupsyň-da ýolbaşçy, nämä howsala düşen bolýaň? Şu zatlar nämä gerek?” diýen ýaly sowallara-da duşmak bolýar. Bir zada düşüniň, adamlar belli bir derejede özgerişliklerden çekinýärler. Onsoň hiç zadyň üýtgemegini islemeýän resmiler-de bu “reformaça” garşy çykarlar.
Men şu jähtden ýoluň uzak boljakdygyny aýtdym. Wagt bilen ähli zat biri-biri bilen utgaşyp gelmeli. Ýöne ýagdaýlaryň özgerdilmegi baradaky pikirler bu ýakynda peýda bolmazmyka diýip çaklaýaryn.


text:
Belarusyň Bilim ministrliginiň şu ýyl boýunça ýaýradan statiskasyndan çen tutulsa, bu ýurda Türkmenistandan baryp, bilim alýanlaryň sany 15 müňden sähel azrak. Belarusda bilim alýan daşary ýurtlularyň umumy sany 35 muň 340 adam. Eýsem, Belarusyň türkmen ýaşlarynyň iň köp barýan ýurtlarynyň biri bolmagynyň sebäpleri nämede bolup biler? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy Belarusyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň öňki mugallymy Serdar bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Belarus türkmenistanly ýaşlaryň okuwa iň kop barýan ýurtlarynyň biri. Muňa näme sebap bolýar?
Serdar: Birinjiden, Belarus asuda ýurt hasap edilýär. Hakykatdanam, Belarus asuda bir ýurt, bu ýerde kän bir goh-galmagal ýok. Ikinjiden, Belarusda bilimiň derejesi postsowet döwletleriniň arasynda ýokary derejede durýar.
Bellemeli ýene bir zat, meniň pikirimçe, döwlet syýasaty. Belarusyň prezidenti Lukaşenko ençeme gezek Türkmenistana bardy, şertnamalary baglaşdy. Türkmenistanyň prezidenti hem Belarusa geldi. Ýurduň wise-pemýerleri wagtal-wagtal gelip-gidip durýar. Döwlet aragatnaşygy oňat.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Belarus bilen döwlet gatnaşyklaryny agzadyňyz. Siziň pikiriňizçe, Türkmenistan bu gatnaşyklara näme sebäpden gyzyklanma bildirýär?
Serdar: Sebäbi döwlet tarapyndan iki ýurduň arasynda uly işler geçirilýär. Belarusyň “Belaruskaliý” diýen kompaniýasy Türkmenistanyň Lebap welaýatynda iş geçirip ýör. Elbetde, şol guruljak obýektlere işgärler gerek, inženerler gerek, şolary Belarus taýýarlaýar.
Geljekki açyljak zawod-fabriklere gerek bolan spesialistler Belarusda taýýarlanylýar, döwlet tarapyndan. Şol bir wagtyň özünde-de, türkmen ýolbaşçysynyň-da muňa islegi bar diýip pikir edýärin. Türkmenstanyň prezidenti Belarusy, onuň syýasatyny we gurluşyny halaýan bolmaly. Öz ýurdunyň hem şol ýoldan gitmegini isleýän bolmagy ähmal diýip düşünýärin.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurt studentleriniň, şol sanda türkmenistanly studentleriň sanynyň köpelmegi Belarus üçin näderejede bähbitli?
Serdar: Bu sowala bir jogap bar - pul. Bu ykdysady tarapdan Belarusa uly girdeji berýär. Belarus munuň üsti bilen gazanç edýär. Türkmenistandan gelýän studentleriň her biri ýylyň dowamynda azyndan 2 müň dollar sarp edende-de, 15 muňe golaý adam okaýan bolsa, näçe pul girdeji gelýär Belarusa? Elbetde, bu ykdysady taýdan Belarus üçin bähbitli.
Azatlyk Radiosy: Belarusda okaýan türkmenistanlylaryň, ortaça hasap bilen aýdylanda, näçerägi döwletiň hasabyna we naçesi öz hasabyna okaýanlar?
Serdar: Meniň tanaýanlarymyň esasy bölegi öz hasabyna gelip okaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Belarusda okaýan studentleriň ýaşaýyş şertleri we bilim almak üçin şertleri nähili?
Serdar: Ene-atalar çagalaryny bärik iberende, özleriniň muňa ýagdaýynyň ýetip-ýetmejegini öňünden pikirlenmeli. Belarusyň ýokary okuw jaýlaryndaky ýagdaý oňat, sebäbi gaty köp täze umumy ýaşaýyş jaýlary gurulýar. Elbetde, studentlere umumy ýaşaýyş jaý bermeýän okuw jaýlaram bar. Studentler kwartiralarda ýaşaýarlar. Ýöne, döwlet tarapyndan gelýänleriň okuw tölegleribi we stipendiýalaryny döwletiň özi töleýär. Türkmenistan tarapyndan üpjünçilik oňat.
Azatlyk Radiosy: Ýene bir sowal, meselem, bir studentiň ýylyň dowamynda Belarusda okamagy we ýaşamagy, takmynan, näçeräk pula durýar?
Serdar: Belarusda ýaşamak üçin, aýyna, takmynan, 150-200 dollar gerek.
Azatlyk Radiosy: Okuwyň bahasy näçe, ortaça hasapdan?
Serdar: Okuwyň bahasy 2000-5000 dollar aralygynda. Okuw jaýy merkezde ýerleşýärmi, welaýatda yerleşýärmi, haýsy ugurdan bilim berýär – şoňa-da bagly bu mesele.
Azatlyk Radiosy: Belarusdaky okuw tölegleriniň we ýaşaýyş çykdajylarynyň, beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende, onçakly ýokary bolmazlygynyň bu ýurtda okaýan türkmenistanlylaryň sanynyň soňky ýyllarda köpelmegine täsiri barmy?
Serdar: Bu ýerde okuw arzan diýip bolmaz. Okuwyň arzan ýeri Orta Aziýanyň ýokary okuw jaýlary. Sebäbi ol ýerde okuw 300-500 dollar diýýärler. Bärde, elbetde, onuň ýaly okuw ýok. Bärde gymmat, ýöne bilim aljak bolsaň, hakykatdanam bilimiň bar ýerine gidip okamaly. Belarusda şeýle mümkinçilik bar.


text:
Sişenbe güni Kaka şäherçesinde žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň üstünden sud prosesi başlandy. Suduň agşamara başlanandygy, sişenbe güni üç adamyň - Döwletmyrat Ýazgulyewiň iki garyndaşynyň we bu işe gatnaşygy bolan bir aýalyň sorag edilendigi habar berilýär.
Gozgalan işe degişli adamlaryň žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewe garşy öňki beren düşündirişleriniň tersine görkezme berendikleri barasynda maglumat gowuşdy. Sud prosesiniň çarşenbe güni ir sagat 9-da ýene-de dowam etdirilmegine garaşylýar.
Ahal welaýatynyň Änew şäherçesinde ýaşaýan 43 ýaşly Döwletmyrat Ýazgulyew 27-nji sentýabrda Kaka etrabynda tussag astyna alnypdy. Oňa maşgala gatnaşyklary bilen bagly Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasy boýunça günä bildirilýär.
Ýazgulyýewiň saklanmagynyň düýp sebäbi onuň alyp barýan žurnalistik işi bilen baglanyşydyrylýar. Şu ýyl tomus bolan Abadan wakalarynyň yzýany Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleri Ýazgulyýew bilen duşuşyp, oňa jenaýat jogapkärçiligi barada duýduryş edipdiler.


text:
Meni Türkmenistanyň Prezidentligine dalaşgär hödürlän raýatlaryň teklipçi toparyna köp sagbolsun aýdýaryn we olara işlerinde uly üstünlikleri arzuw edýärin.
Halkymyz taryh üçin örän gysga döwürde özüniň döredijilik mümkinçiliklerine daýanyp, syýasatda, ykdysadyýetde, ylymda we medeniýetde ägirt uly ähmiýetli üstünlikleri gazandy. Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň geçen 25 ýylynyň içinde Türkmenistan beýleki döwletler bilen netijeli gatnaşyklaryny berkidip, dünýä jemgyýetçiliginiň işjeň agzasyna öwrüldi.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe eziz Watanymyzyň ajaýyp hem nurana geljeginiň hatyrasyna ägirt uly maksatnamalar toplumlaýyn amala aşyrylýar, ykdysadyýeti ösdürmegiň milli nusgasy durmuşa geçirilýär.
Geçen döwrüň içinde ulag we aragatnaşyk, telekommunikasiýa we maglumat tehnologiýalary ulgamlarynda uly üstünlikler gazanylyp, döwletimiziň halkara abraýyny has-da artdyrdy. 2015-nji ýylda milli emeli hemramyzyň älem giňişligine çykarylmagy ýurdumyzyň aragatnaşyk ulgamyny ösdürmegiň täze tapgyryny açdy.
Ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda giň gerimli özgertmeleriň hukuk binýady Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşiniň kabul edilmegi bilen üpjün edildi.
Esasy Kanunyň hukuk kadalary diňe bir şu günki günüň syýasy, ykdysady we durmuş meselelerini gozgamak bilen çäklenmän, eýsem, ýakyn we uzak geljegi ugur edinýär. Türkmenistanyň Konstitusiýasynda halkymyzyň milli däp-dessurlary we durmuş tejribesi, demokratik, hukuk we dünýewi döwletiň häzirki zaman ýörelgeleri öz beýanyny tapdy.
Türkmenistanyň Prezidentligine saýlanan halatymda, men özüm üçin halkymyzyň kanuny hukuklaryny we bähbitlerini kepillendirýän esasy maksatlary kesgitledim.
Döwletimiziň hukuk esaslaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga, jemgyýetimizde demokratik esaslary ösdürmäge gönükdirilen işleri giň gerimde alyp barmak üçin ähli tagallalary etjekdigime saýlawçylary ynandyrýaryn.
Kanun çykaryjylyk ulgamyny kämilleşdirmek, ýurdumyzyň gülläp ösmegini ugur edinýän durmuş-ykdysady maksatnamalary we taslamalary amala aşyrmaga ýardam edýän täze kanunçylyk namalaryny işläp taýýarlamak dowam eder.
Men köpasyrlyk taryhy-medeni gatnaşyklar bilen birleşen döwletleriň we halklaryň arasynda dostlukly gatnaşyklary, hoşniýetli goňşuçylygy we netijeli gatnaşyklary hemmetaraplaýyn pugtalandyrmaga gönükdirilen çäreleri durmuşa geçirmekligi dowam ederin.
Bitaraplyk derejesine, ykdysady we ynsanperwer ulgamlarda halkara gatnaşyklarynyň çee we sazlaşykly ulgamynyň döredilmegine esaslanan parahatçylyk we özara bähbitli hyzmatdaşlyk syýasatyny giňeldip, ylalaşdyryjylyk işlerine işjeň ýardam etmek bilen Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň halkara abraýyny has-da ýokarlandyrmak babatda zerur işleri durmuşa geçirjekdigimize saýlawçylary ynandyrýaryn.
Eziz Watanymyz bu gün ykdysady taýdan dünýäniň çalt depginler bilen ösýän döwletleriniň biri bolup durýar. Häzirki döwürde milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny innowasion esasda sazlaşykly ösdürmek, halkymyzyň maddy hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak esasy wezipeleriň biri bolup durýar.
Bu babatda, ilki bilen:
- dünýäniň öňdebaryjy tejribesini peýdalanmak bilen, oba hojalygyna täze tehnologiýalary ornaşdyrmak;
- ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda iş orunlaryny döretmek ýoly bilen, ilatyň iş üpjünçilik meselesini çözmek;
- ilatyň azyk önümlerine bolan islegini kanagatlandyrmak, nyrhlary elýeterli derejelerde saklamak maksady bilen, zähmet haklaryny ýokarlandyrmak;
- pensiýa üpjünçiligini dünýä derejesine ýetirmek, döwlet kömek pullarynyň we ýeňillikler ulgamynyň ilatyň zähmete ukypsyz bölegi üçin salgytlary azaltmak, durmuş hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmak ýaly möhüm wezipeleri ýerine ýetirmek göz öňünde tutulýar.
- ýurdumyzda öndürilýän önümleri daşary döwletlere ibermek, daşary ýurtlardan getirilýän çig maly gaýtadan işleýän täze kärhanalary açmak syýasatyny ýöretmek,
-ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ilaty täze iş orunlary bilen üpjün etmek maksady bilen, oba hojalygynda düýpli özgertmeleri amala aşyrmak hem-de ýurdumyzyň ähli raýatlary üçin ýokary durmuş şertlerini üpjün etmek.
- oba ýerlerinde senagat kärhanalarynyň, agrosenagat birleşiginiň önümçiliklerini döwrebap enjamlar bilen üpjün etmek;
- taýýar azyk önümleriniň ähli basgançaklaryny özünde jemleýän döwrebap agrofirmalary we agrokombinatlary gurup, işe girizmek bilen bagly işlere hem giň gerim bereris.
Pagtaçylyk pudagynyň ösmegine hem uly goldaw bereris. Pagtanyň satyn alnyş nyrhlarynyň artdyrylmagyny gazanarys. Şeýlelikde, daýhanlaryň pagta çig malyny ýetişdirmäge bolan höwesiniň artdyrylmagyna gönükdirilen zerur şertleri dörederis.
Oba hojalygy üçin bilimli hünärmenleriň taýýarlanylyşyna uly ähmiýet bereris.
Tejribeli daýhanlaryň ýaşlara hünär öwretmekleriniň ýörite mekdebini, daýhan birleşiklerinde maglumatlar merkezini dörederis.
Ähli tapgyrlarda hünärmen-tehniki mekdepleriň we oba hojalyk ugry boýunça okuw merkezlerini gurarys.
Topragy we tehnikany içgin bilýän hakyky hünärmenleriň gatlagynyň emele gelmegi üçin zerur şertleri dörederis.
Oba hojalyk ulgamynda işlejek kämil hünärmenleri ýetişdirmek üçin ýokary okuw mekdeplerimiziň ýanyndaky okuw-tejribe hojalyklarynyň işiniň kämilleşdirilmegine aýratyn üns bereris.
Hereket edýän ekerançylyk ylmy-barlag institutynyň ylmy işlerini we mümkinçiliklerini kämilleşdirmek ýaly anyk çäreleriň amala aşyrylmagynyň geljegi uly bolup durýar.
Daşky gurşawy goramak, adamyň saglygyny goramagyň möhüm bölegi bolan azyk önümleriniň hiline berk gözegçilik etmek, ilatyň durmuş medeniýetini ýokarlandyrmak, bedenterbiýäni we sporty adamlaryň durmuşyna köpçülikleýin ornaşdyrmak barada yzygiderli alada ederis. Bu meselede beden taýdan sagdyn we ruhy taýdan kämil ýaşlaryň kemala gelmegine aýratyn ähmiýet bererin.
Azyk bolçulygyny döretmäge, daýhan birleşiklerini artdyrmagyň, olary tehniki taýdan enjamlaşdyrmagyň hem-de oba senagat toplumynyň ähli düzümlerini döwrebaplaşdyrmagyň hasabyna oba hojalyk önümleriniň öndürilişini artdyrmaga gönükdirilen oba senagat syýasatyny alyp barmak meniň esasy wezipelerimiň biri bolar.
Ylym we bilim ulgamynda giň gerimli özgertmeleri geçirmegi dowam ederis. Bilim ýurduň geljegini, jemgyýetimiziň ruhy, durmuş-ykdysady we medeni ösüşini kesgitleýän esasy şertleriň biri bolup durýar.
Hut şonuň üçin ýurdumyzyň ylym we bilim ulgamyny dünýä derejesine çykarmak, ýaşlaryň sazlaşykly ösmegi we gözýetiminiň giňelmegi üçin şertleri döretmek boýunça işleri dowam ederis.
Türkmen halkynyň baý medeni mirasyny, edim-gylymlaryny, däp-dessurlaryny hemmetaraplaýyn öwrenip, bu hazynany täze nesli terbiýelemekde giňden ulanmagyň usullaryny işläp düzeris.
Ideologiýa işini kämilleşdirmek, medeni-ynsanperwer ulgamyň işini hem dünýä derejesine ýetirmek boýunça işler geçiriler.
Hazaryň ekologiýa taýdan arassa kenary bolan “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyny mundan beýläk-de ösdürmek boýunça çäreleri kesgitläris.
Türkmenistanyň beýleki gözel künjeklerinde saglygy dikeldiş we dynç alyş maksatly binalaryň ulgamyny döredip, olarda diňe bir ýurdumyzyň raýatlarynyň däl, eýsem ýer ýüzüniň ähli yklymlarynyň ynsanlarynyň dynç almaklary, syýahat etmekleri üçin oňyn şertleri dörederis.
Ýurdumyzyň ýaşlarynyň hemmetaraplaýyn doly bilim alyp bilmekleri üçin orta we ýokary okuw mekdepleriniň işini kämilleşdirmek, raýatlarymyzyň hünär derejesiniň ýokarlanmak boýunça işler geçiriler.
Ilatyň saglygy baradaky aladany üns merkezimizde saklarys we lukmançylyk edaralarynyň täze-täze binalaryny gurup, olary dünýäniň iň kämil enjamlary bilen üpjün ederis we saglygy goraýyş işgärleriniň hünär derejesini döwrüň talabyna laýyk derejede ösdürmäge gönükdirilen ulgamlaýyn işleri alyp bararys.
Köpçülikleýin sporty we sport-sagaldyş hereketini ösdürmek boýunça çäreler milletiň geljegi baradaky alada bilen baglydyr. Bu meselede ýurdumyzyň dürli künjeklerinde sport mekdepleriniň, sport merkezleriniň, türgenleşik zallarynyň ulgamyny döretmäge uly ähmiýet bereris.
Döwletimiz geljekde hem oba zähmetkeşlerini hemmetaraplaýyn goldar.
Oba hojalygynyň hajatlary üçin dünýäniň öňdebaryjy tehnikalaryny satyn almagy dowam ederis, her bir etrabyň obalaryny we şäherçelerini ösdürmek we abadanlaşdyrmak üçin maliýe serişdelerini gönükdireris.
Welaýatlarda, şäherlerde, etrap merkezlerinde, obalarda we şäherçelerde ýaşaýyş jaý toplumlarynyň gurulmagyna, ulag düzüminiň, saglygy goraýyş, medeniýet we bilim ulgamlarynyň ösmegine aýratyn üns bereris. Munuň üçin goşmaça şertleri dörederis.
Türkmenistanyň daşary syýasaty ýurtlaryň we halklaryň durnukly we ygtybarly ösmegini, giň we netijeli, deňhukukly we özara bähbitli hyzmatdaşlygy ugur edinýär. Ol birek-birege hormat goýmak, ynanyşmak, hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna esaslanýar.
Biz geljekde hem ýakyn goňşularymyz we dünýäniň beýleki döwletleri bilen özara bähbitli şertlerde hyzmatdaşlyk ederis.
Türkmenistan döwletimiziň öz ösüşiniň täze tapgyryny başdan geçirýän döwründe eziz Diýarymyzyň we merdana halkymyzyň bagtyýar ýaşaýşynyň we erkana durmuşynyň hatyrasyna, ýurdumyzy syýasy-jemgyýetçilik, ykdysady we medeni taýdan ösdürmek, ata Watanymyzyň halkara abraýyny we mertebesini beýgeltmek ugrunda ýadawsyz zähmet çekmek ýurdumyzyň her bir raýatynyň mukaddes borjy hasaplanylýar.
Ata Watanymyzda asly halallyga ýugrulan, zähmetsöýer we agzybir halkymyz bilen bilelikde, döwletimiziň mundan beýläk hem has-da gülläp ösmegi ugrunda özümiň ähli başarnygymy, tagallalarymy gaýgyrman, yhlasly zähmet çekjekdigime ynandyrýaryn.
Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly diýlip yglan edilen 2017-nji ýylda size berk jan saglyk, işde üstünlik, şeýle hem abadançylyk arzuw edýärin!
Gurbanow Meretdurdy Isgenderowiçiň terjimehaly
Gurbanow Meretdurdy Isgenderowiç 1976-njy ýylyň 11-nji awgustynda Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç şäherinde doguldy.
1983-1993-nji ýyllarda Köneürgenç şäheriniň 1-nji orta mekdebinde okady. 1994-1998-nji ýyllarda S.A.Nyýazow adyndaky Türkmen oba hojalyk uniwersitetinde okap, şol uniwersiteti alym agronom hünäri boýunça tamamlady.
1999-2000-nji ýyllarda S.A.Nyýazow adyndaky Köneürgenç pagta arassalaýjy kärhanasynyň “Akgala” daýhan birleşigine berkidilen agronomy bolup işledi.
2000-2004-nji ýyllar aralygynda S.A.Nyýazow adyndaky Köneürgenç pagta arassalaýjy kärhanasynyň baş agronomy, pagta çigidi boýunça haryt hünärmeni, 20-nji pagta kabul ediş harmanhanasynyň pagta sortlaýjysy wezipelerinde işledi.
2004-2009-njy ýyllarda Köneürgenç etrap häkiminiň kömekçisi bolup işledi. 2009-2012-njy ýyllarda Daşoguz welaýat häkimliginiň Oba hojalyk toplumy bölüminiň baş hünärmeni, häkimiň kömekçisi, welaýat häkimliginiň iş dolandyryjysy, 2012-2015-nji ýyllarda Gubadag etrabynyň häkimi wezipelerinde işledi.
2015-nji ýylyň aprel aýyndan bäri Daşoguz welaýatynyň häkiminiň oba hojalyk boýunça orunbasary wezipesinde işleýär.
Maşgalaly, dört çagasy bar.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annaýew Jumanazaryň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändigini habar...
2017-nji ýylyň 23-nji ýanwarynda saýlawçylaryň Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgärler bilen duşuşyklary geçiriler. Jumanazar Annaýew bilen duşuşyk Marynyň M.Kemine adyndaky döwlet drama t...
Şu gün Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde saýlawçylar döwlet Baştutany wezipesine dalaşgärleriň biri—Azyk senagaty döwler birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesow bilen duşuşdyla...
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary Aşgabat şäher häkimliginiň «Mekan» köşginde Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Annanepesow Maksat Kowusowiçiň saýlawçylar bilen duşuşygynyň geçirilýändi...
Mary, M.Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynda Türkmenistanyň Prezidentiniň wezipesine dalaşgär, Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň saýlawçylar bilen duşuşygy...
Türkmenabatda Lebap welaýatynyň saýlawçylarynyňýokary döwlet wezipesine raýatlaryň teklipçiler topary tarapyndan görkezilen dalaşgär, Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýew bilen duşu...
Daşoguzda Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – “Rysgal” Paýdarlar-täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy, Mejlisiň deputaty Bekmyrat Atalyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. N...
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär – Mejlisiň deputaty, Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory Ramazan Durdyýewiň saýlawçylar bilen duşuşygy geçirildi. Türkmenbaşydaky nebiti...


text:
Kiýew Ukrainanyň goranyşyny içinden opurmakçy bolýan orsýetçi içalylaryň köküni köwlemekde Staliniň kitabyndan bir sahypa alana çalym edýär.
Ukrainanyň goranmak ministri Waleriý Heleteý, ukrain harbylarynyň arasyndaky ýykgynçylykly elementleriň soňuna çykmak üçin, Iosif Staliniň dolandyryşy mahalynda bar bolan kontrrazwedka guramasyna çalymdaş Ýörite gullugyň döredilýändigini yglan etdi.
"Şu günki gün Ukrainanyň ýaragly güýçleriniň we Goranmak ministrliginiň içindäki «bäşinji kolonnadan» dynmak hemme wagtdakysyndan möhüm" diýip, ol 30-njy awgustda öz feýsbuk sahypasynda ýazdy. "Komandirleriň buýruklarynyň ýerine ýetirilmezliginiň we goşundan gaçmagyň faktlary zerarly, duşman agentlerini paş etmek üçin, Goranmak ministrliginiň içinde, gös-göni meniň gözegçiligim astynda Ýörite gulluk döredilýär."
Bu gurama "SMERŞ-e çalymdaş bolup, ozaly bilen front liniýalarynda we harbylaryň adminstrasiýasynyň içinde işlär, ýakyn wagtda biz olaryň işleriniň netijelerini göreris" diýip, ol ýazdy.
SMERŞ içalyçylyga garşy göreş alyp barýan ýörite gullugyň gysgaldylan ady bolup, ol Stalin tarapyndan döredilip, 1943-njy ýyldan 1946-njy ýyla çenli aralykda harby kontrrazwedka guramasynyň wezipesini ýerine ýetiripdi.
“Smerş: Staliniň gizlin ýaragy» ("Smersh: Stalin's Secret Weapon") atly kitabyň awtory Wadim Birsteýniň maglumatyna görä, "Nasistler tarapyndan Germaniýa gulçulykdaky işçiler hökmünde iberilen 5.4 million sowet uruş ýesiri SMERŞ-iň elinden geçdi, olaryň 600 müň sanysy GULAG-a ýerleşdirildi."
Şeýle-de bu topar 9500 sany german agentini, 800 çemesi ýapon harby we aňtaw agentini, azyndan 400 sany ozalky Ak ruslary we ýaponiýaçy ruslary tussag etdi we öldürdi diýip, Birsteýn aýdýar.
Heleteý iýulyň başynda wezipä belleneli bäri batyrgaý we gapma-garşylykly beýanatlary etmekde dile düşdi. Ol öz wezipä belleninden sähel wagt soň pitneçiler bilen gepleşikleri olar ýaragsyzlanýançalar ret etdi.
1-nji sentýabrda bolsa, içalyçylyga garşy gulluk baradaky habaryndan soň, Heleteý öz feýsbuk sahypasynda «biziň bosagamyza ullakan uruş geldi, beýle urşy Ýewropa Ikinji Jahan Urşundan bäri görenok» diýip ýazdy.
Bu beýanatlar ukrain harbylarynyň soňky günlerde orsýetçi güýçleriň günorta-gündogar Ukrainadaky garşylykly hüjümlerine gaýtawul bermäge dyrjaşýan wagtynda edildi. Şondan ozal ukrain güýçleri Donetskde we Luhanskde pitneçilerden üstün çykyp başlapdylar.


text:
Hytaýda ýurduň merkezi bölegindäki Henan welaýatynda köpriniň ýykylmagy sebäpli 51 adam heläk boldy, ýene 15 adam at-dereksiz ýiten hasap edilýär.
“Sinhua” agentliginiň berýän maglumatyna görä, waka 24-nji iýulda bolupdyr.
Ölenleriň jesetlerini gözlemek işi häzir hem dowam edýär.
Suwuň ýokary galşyny synlamak üçin köp adam üstüne çykansoň köpri ýykylypdyr.
Hytaýyň merkezi, günorta hem demirgazyk böleklerinde güýçli çagbaly ýagynlar sebäpli suw joşgunlary emele geldi, netijede ýylyň başyndan bäri müň töweregi adam öldi, ýüzlerçesi at-derekesiz ýitdi.


text:
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda aradan çykan tanymal şahslar, ýönekeý raýatlar barada metbugatda habar bermek, gynanç çap etmek doly diýen ýaly gadagan edildi.
Bu hili habarlar jemgyýetçiligiň dünýeden öten ynsan baradaky habary wagtynda eşitmegine we bir zaman il derdine ýaran sylagly adamlaryň soňky ýoluna uly hormat bilen ugradylmagyna, ilat arasyndaky jebisligiň, sylanyşygyň güýçlenmegine hem ýardam berýärdi diýip, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan diňleýjiler aýdýarlar.
Türkmen metbugatynda ajy habarlaryň we merhumlaryň suratlarynyň çap edilmegine girizilen gadaganlyk öňki prezidentiň şahsyýet kulty bilen düşündirilýär. Emma ýurtda häkimiýet çalşandan soň öňki prezidentiň bir topar syýasaty ýatyryldy.
Eýsem Türkmenistandaky gynanç gadaganlygyny näme saklaýar? Bu gadaganlyk kime we näme üçin gerek bolup biler?
Ýa-da bu gadaganlygy ýatyrmaga, aradan çykan sylagly adamlar barada gynanç habaryny çap etmäge, olar barada ýatlama makalalaryny çap etmek, gepleşik taýýarlamak we efire bermek medeniýetini dikeltmäge wagt ýetdimi?
Bu barada kim näme pikir edýär? Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Şu günler Aşgabadyň “Atyn asyr” seýilgähinde rekonstruksiýa işleri geçirilýär. Seýilgähiň daş-töweregine demir haýat aýlanyp, onuň içinde gurluşyk işlerini alyp barýan agyr tehnikalar we gum depeleri peýda boldy.
Bu seýilgäh paýtagtyň Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrunda ýerleşip, ol Bitaraplyk şaýolundan Garaşsyzlyk şaýoluna çenli uzap gidýär. Seýilgähiň günorta tarapynda bolsa Türkmenbaşynyň ertekiler dünýäsi ýerleşýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň berýän maglumatlaryna görä, bu seýilgähiň daşyna haýat aýlanandygy sebäpli häzirki wagtda onuň içine girip bolmaýar. Ýöne awtobus ýaly beýik ulaglaryň içinden syn edeniňde, seýilgähde ozaldan bar bolan gülleriň we agaçlaryň ençemesiniň çapylandygyny görse bolýar.
Şeýle-de, seýilgähdäki basgançaklaryň we arkanyň daşyna örtülen mermer daşlary sökülip, 15 çemesi suw çüwdürimi hem ýumruldy. Häzirki wagtda agyr gurluşyk maşynlary sökülen şol suw çüwdürimleriniň ýerini sürüp, ol ýerde gurluşyk işlerini alyp barýarlar.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, “Altyn asyr” seýilgähi paýtagtda Türkmenbaşynyň ertekiler dünýäsi açylanda, ýagny 2006-njy ýylda gurlupdy. Şondan soň seýilgähde birnäçe gezek abatlaýyş işleri geçirildi. Olaryň iň soňkusy mundan 3 ýyl ozal bolupdy.
Şonda seýilgähde rekonstruksiýa işleri giň gerimde alnyp barlyp, onda täze agaç nahallary oturdyldy, yşyklandyryş çyralarynyň, oturgyçlaryň ençemesi täzelendi. Suw çüwdürimlerine serenjam berildi.
Gurluşygyna millionlarça dollar çykdajy edilen we ony sökmek üçin hem ýene ýüz müňläp dollar sarp edilendigi çaklanylýan bu seýilgähiň häzir näme üçin sökülip, gaýtadan gurulýandygy we onuň näme kemçiliginiň bardygy hakda resmi taýdan halka hiç hili maglumat berlenok.
Hatda häzirki wagtda bu obýektde nähili işleriň alnyp barylýandygy, gurluşygyň kim tarapyndan amala aşyrylýandygy, onuň gutarjak wagty barada maglumat ýazylan plakatlar hem ýerleşdirilmändir.
Soňky aýlarda Aşgabatda birnäçe ýyllykda abatlanan käbir seýilgähler sökülýär we olara goşmaça maliýe serişdesi goýberilip, gaýtadan oňarylýar. Şeýle gaýtadan abatlaýyş işleriniň ýene biri Nesiminiň ýadygärligi ýerleşen seýilgähde geçirilip, onda agaçlaryň ählisi bolmasa-da, onlarçasy çapyldy, suw çüwdürimi we yşyklandyryş çyralary sökülip aýryldy.
Nesiminiň ýadygärligi ýerleşýän seýilgäh hem, iň soňky gezek mundan 1 ýarym ýyl çemesi ozal oňarylypdy. Şonda seýilgähe täzeden serenjam berlip, onda täze yşyklandyryş çyralary, oturgyçlar goýlupdy.
Emma soňky gelip gowşan maglumatlara görä, iýun aýynyň başynda başlanan rekonstruksiýa işleri häzir durzulyp, seýilgähde gymyldy-hereket göze ilmeýär.
Aşgabatly synçy Amanmyrat Bugaýew seýilgähdäki gurluşyk işleriniň durzulandygy sebäpli ondaky bar bolan agaçlaryň hem suwarylmaýandygyny we olaryň gurap barýandygyny aýdýar.
Onuň sözlerine görä, paýtagtyň Parahat 2/1 we Parahat 2/2 etrapçalarynyň käbir ýaşaýjylary abatlaýyş işleriniň durzulmagynyň we agaçlara ideg edilmezliginiň sebäbi bilen gyzyklanyp, degişli jogapkär resmilere ýüz tutupdyrlar. Emma olara häkimiýetlerden bu barada anyk maglumat almak başartmandyr.
“Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrap häkimliginiň degişli jogapkär işgärleri “şu mesele boýunça bize jaň etmäň. Nesiminiň ýadygärligi oturdylan seýilgähde abadanlaşdyrmak işini geçirmek üçin türk firmasy bilen şertnama baglaşyldy. Şol türk firmasy abatlaýyş işlerini doly tamamlandan soňra, ony Aşgabat şäher häkimligine, Köpetdag şäher häkimligine tabşyrmaly. Şoňa çenli biziň şol seýilgäh bilen hiç hili işimiz ýok” diýip jogap berýärler” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.


text:
Ukrainanyň harbylary gündogar Ukrainada soňky 24 sagadyň dowamynda bolan söweşlerde bir esgeriniň wepat bolandygyny we ýene biriniň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Bu waka hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky konfliktde ok-atyşygy bes etmek barada gelnen ylalaşygyň gowşak berjaý edilýändigini görkezýär. Konflikt zerarly geçen ýylyň aprel aýyndan bäri regionda 6 000-den gowrak adam wepat boldy.
5-nji martda Ukrainanyň Içeri işler ministrliginiň geňeşçisi Zoryan Şkirýak gozgalaňçylary geçen aýda Minskde gelnen ylalaşyklary bozmakda we Azow deňziniň kenarynda ýerleşýän hökümetiň gözegçiligindäki Mariupol şäherinde güýç toplamakda aýyplady.
Şol bir wagtda-da gozgalaňçylaryň ýolbaşçylary geçen gije Donetsk regionynda ok atyşygyň ýa söweşiň bolmandygyny aýtdylar.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 25-nji martda Yslamabada, Pakistan bilen söwda gatnaşyklaryny ýaýbaňlandyrmak üçin sapara bardy.
Prezidentiň ýanynda Ministrler kabinetiniň sekiz ministri, şol sanda nebite, elektrige we senagata jogap berýän ýolbaşçylar hem bar.
Pakistana edilýän iki günlük sapar Eýranyň döwlet baştutanynyň goňşy ýurda 14 ýyl içinde edýän ilkinji saparydyr.
Pakistanyň Daşary işler ministrligi energiýa açlygyny çekýän Pakistany Eýranyň gazy bilen üpjün etmeli, emma uzak gijigen geçiriji baradaky gürrüňiň gepleşiklerde esasy mesele boljagyny aýtdy.
Rohaniniň sapary, Tähranyň ýadro programmasy sebäpli, Eýrana garşy girizilen halkara ykdysady sanksiýalar ýanwar aýynda ýatyrylanyndan soň bolup geçýär.
Sanksiýalar bilen bagly çäklendirmeler geçirijiniň Pakistan tarapyndaky 800 kilometrine zerur bolan maliýe goldawynyň tapylmagyny kynlaşdyrdy.
Şeýle-de, Tähranyň ýadro ambisiýalary bilen bagly aladalar sebäpli, Waşington bu proekte ýyllap garşy durdy.
Eýranyň Yslamabatdaky ilçisi Seýed Abbas Badrifar iki tarapyň bäş ýyllyk strategik söwda planyna gol çekmekçidigini, bu ylalaşygyň Karaçi we Çabahar portlarynyň arasyndaky et hem mal söwdasynyň derejesini üzül-kesil ýokarlandyrjakdygyny aýdýar.
Pakistan Eýrandan alýan elektriginiň hem möçberini artdyrmak, ýagny häzirki alýan 75 megewat çemesi toguny 3 müň megawata ýetirmek isleýär diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Metbugatda getirilýän sitatalardan çen tutulsa, Eýran resmileri bu saparyň dowamynda Tähranyň regional basdaşy - Saud Arabystany bilen aradaky dartgynlyklar, Pakistanyň bu ikarada araçy bolmak ähtimallygy barada hem maslahat ederler.
Eýranyň prezidenti 26-njy martda prezident Mamnoon Hussain we premýer-ministr Nawaz Şarif bilen duşuşar. Şeýle-de Rohani Pakistanyň alymlarynyň we intellektuallarynyň öňünde çykyş eder.
Rohani bu saparyň öňüsyrasynda «goňşular we yslam dünýäsi bilen konstruktiw, ýagny gurujy gatnaşyklar biziň daşary syýasatymyzyň ileri tutulýan meseleleriniň sanawynda dur» diýdi.
Pakistan adatça Birleşen Ştatlar we sünniler tarapyndan dolandyrylýan Saud Arabystany, şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýranyň baş basdaşy bilen ýakyn gatnaşyk saklaýar.
Şol bir wagtda, Pakistan bilen Eýranyň arasy köplenç gowy däl.
1980-nji ýyllarda Yslamabat we Tähran Owganystanda sowet goşunlaryna garşy göreşýän dürli-dürli toparlary goldady.
Eýrany hasaba almasaň, iň kän şaýy ilatly Pakistan Owganystanda biraz soň berk liniýaly sünni "Talyban» hereketini goldady.
Tähran eýran topraklarynda gurnalan ganly hüjümlerde Pakistandaky «Al-Kaýda» iltewli jeňçileri günäledi.
Emma geçen ýyl Yslamabadyň Ýemende saudlylaryň ýolbaşçylygynda şaýy hüti pitneçilerine garşy hüjüme goşulmakdan ýüz öwürmegi Eýran bilen aradaky gatnaşyklary deňagramlaşdyrmaga kömek etdi.
Pakistan resmileri ýanwarda Eýran bilen Saud Arabystanynyň arasynda ýitileşen dartgynlyklary gowşatmakda araçylyk diplomatiýasyny ulandylar.
Pakistan şu ýyl Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygynda musulman dünýäsinde terrorizme garşy göreş boýunça halkara harby koalisiýa goşulmaga razy boldy, emma bu ýaranlyga esger goşmady. Eýran we onuň regional ýarany Siriýa bu inisiatiwa goşulmaýar.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Fransuz paýtagty Parižde 10-njy ýanwarda birnäçe müň adam, geçen ýyl Parižde we onuň töwereklerinde terror hüjümleri netijesinde öldürilen 150-ä golaý adamyň hatyrasyny tutmaga toplandy.
Olland we Pariž şäheriniň häkimi Anne Hidalgo Parižde, Place de la Republique skwerinde, hüjümlerden bäri parižlileriň raýdaşlyk merkezine öwrülen ýerde pidalaryň hormatyna oturdylan Hatyra daragty plitasyny açdy.
Meşhur fransuz rok aýdymçysy Jonni Hallideý aýdym aýtdy we goşun horunyň ýerine ýetiren sazy Fransiýanyň milli gimnine täze bir duýgy öwüşginini çaýdy.
Bu dabara Pariždäki ýewreý bazaryna we satiriki žurnal «Çarli Hebdonyň» ofisine edilen terror hüjümleriniň birinji ýyl dönümine gabatlanyp geçirilýän bir hepdelik ýatlama çäreleriniň bir bölegidir.
Şeýle-de, bu çäreleriň dowamynda geçen ýylyň 13-nji noýabrynda Parižde, rok konsertinde, kafede, stadionda we beýleki ýerlerde guralan terror hüjümlerinde öldürilen 130 adam ýatlanar.
Bu çärelere pidalaryň garyndaşlary we ýaralanana adamlar hem çygyryldy.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» jeňçi topary bilen ilteşikli ekstremistler öz üstüne alypdy. Şonda müňden gowrak adam ýaradar bolupdy.
Fransuz häkimiýetleri bu hüjümlerden bäri bir topar howpsuzlyk çärelerini gördüler, şol sanda adatdan daşary ýagdaý düzgünini girizdiler.
Emma 13-nji noýabr hüjümleri bilen bagly köp sorag jogapsyz galdy, şol sanda oňa gatnaşan adamlaryň näçedigi we olaryň haýsylarynyň entegem azat gezip ýören bolmagynyň ahmaldygy belli däl.
Azyndan bir ýaragly, Salah Abdeslam diýilýän bu hadysadan bir gün soň başda Belgiýa geçip, ýitirim boldy.
Prezident Olland Hatyra daragtynyň açylyş dabarasyndan soň, öňünden planlaşdyrmazdan, anti-musulman meýilleri gowşatmak niýetinde, Parižiň esasy metjidine sapar etdi.
Şu aralykda Fransiýadaky metjitler hem jemgyýetçilik üçin gapylaryny giňden açdylar. Fransiýadaky musulman liderleri anti-musulman meýilleri azaltmak üçin ekstremist jeňçiler bilen aram yslamyň arasyndaky tapawudy nygtamaga çalyşýarlar.
Içeri işler ministri Bernard Cazeneuve hem 9-njy ýanwarda metjide sapar etdi.
Ol «Fransiýadaky ähli musulmanlaryň goşulyşmagyna» çagyrdy we metjitlerde «öz-özüni jar eden ýigrenç wagyzçylarynyň» gazaply jezalandyryljagyny duýdurdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.