text:
Duşenbe güni Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň eteginde 200 töweregi protestçi uly transport ýoluny baglady.
Paýtagtyň etegindäki Ak-Jar atly ilatly punktyň ýaşaýjylaryndan ybarat bu protestçiler öz ýaşaýan ýerlerinde özleriniň kanuny esasda hasaba alynmaklaryny hem-de infrastruktura ýagdaýlarynyň gowulandyrylmagyny häkimiýetlerden talap etdiler.
Suw, elektrik togy we kanalizasiýa bilen üpjün edilmedik bu ilatly punktda köp adamlar resmi taýdan registrasiýa edilmedik ýagdaýda indi birnäçe ýyl bäri ýaşap gelýärler.


c: text/html

text:
Şu günler «TürkmenÄlem 52°Е» aragatnaşyk hemrasynyň üsti bilen milli telewideniýäniň we radionyň gepleşikleri alnyp görkezilip başlandy. Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ozal habar berlişi ýaly, telekontenti ulanyjylar öz antenalaryny gündogar uzaklykdaky 52 gradusa gönükdirip onuň hyzmatyndan peýdalanyp bilerler. Ol ýerde, ýerden 35 müň kilometr ýokardaky asman giňişliginiň bir nokadyna türkmen hemrasy ýerleşdi.
Milli teleýaýlymlaryň alnyp görkezilişi giň çägi tutuş Ýewropany, Afrikanyň demirgazygyny we Aziýanyň agramly bölegini öz içine alýar. Ol ýerde 1 million 200-den gowrak adam ýaşaýar. Olaryň ählisi hem türkmen elektron köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň mümkin bolan tomaşaçylarydyr diňleýjileri bolup durýar.
Alnyp görkeziliş durulyk ölçeginde wertikal polýarlykda sekuntda 27 müň 500 simwoly akym tizliginde amala aşyrylýar. “Altyn asyr: Türkmenistan”, “Ýaşlyk”, “Miras”, “Türkmenistan” teleýaýlymlaryny we dört radioýaýlymy 12264 MGs ýygylykdaky, paýtagtyň durmuşyndan gürrüň berýän “Aşgabat”, aýdym-sazly “Türkmen owazy”, sporta ýöriteleşdirilen “Türkmen sporty” teleýaýlymlary bolsa 12303 MGs ýygylykdaky transponder arkaly kabul edip bolýar. Alnyp görkeziliş amala aşyrylýan FEC — habarlaryň bolluk derejesi 2/3 bolmagy amatly bolmadyk howa şertlerinde hem alnyp görkezilişiň ýokary hil derejesini üpjün eder.
Mälim bolşy ýaly 2011-nji ýylyň maýynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanynda Milli kosmos agentligi döredilipdi. «TürkmenÄlem 52°Е» hemrasy bolsa älem giňişligine 2015-nji ýylyň 28-nji aprelinde çykaryldy. Ol Türkmenistanyň buýurmasy boýunça “Thales Alenia Space” fransuz kompaniýasy tarapyndan döredildi. Hemra zerur bolan ähli synaglardan soň, geostasionar orbitada bellenilen nokada çykaryldy we iýunyň başynda türkmen tarapyna dolandyrmaga tabşyryldy. Şeýle hem fransuz kompaniýasynyň türkmen hünärmenlerini taýýarlamagy hem üpjün edendigini bellemek gerek.
Hemranyň gepleşikleri alyp görkezmek mümkinçiligini milli telewideniýäniň we radionyň transponderinden halkara işewürleriň we buýrujylaryň tele we radiokontentiniň giň göwrümli alnyp görkeziliş hyzmatlary ýerine ýetirerler. Hemranyň mümkinçiliklerini täjirçilik maksatlaryndan ulanmak, şeýle hyzmatlary ýola goýmak maksady bilen “Türkmen hemrasy” ýapyk aksioner jemgyýeti döredildi.
Hemra multi kommunikasiýa hyzmatlarynyň, şol sanda sanly teleradiogörkezilişiň, telefoniýanyň, wideomaslahat aragatnaşygynyň, maglumat bermegiň, hemra infernetiniň, V SAT (Very Small Aperture Terminal) torlaryny döretmegiň giň toplumyny hödürlemäge ukyplydyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Pakistanyň harby güýçleri “Talybanyň” söweşijileri bilen ençeme sagatlap söweşenlerinden soň, ýurduň port şäheri Karaçidäki bazanyň gözegçiligini öz ellerine geçirdiler.
Içeri işler ministri Rehman Malikiň aýtmagyna görä, “Mehran” harby-deňiz bazasyna ýekşenbe güni giçlik 4-6 söweşiji hüjüm edipdir.
Söweşijileriň ikisi öldürildi, biri özüni ýardy, ýene-de biri harabalygyň aşagynda galdy. Başga-da iki söweşijiniň gaçandygy çak edilýär.
Berilýän resmi maglumatlara görä, ençeme sagat dowam eden çaknyşykda azyndan 10 sany esger ölüpdir.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne aldy.
Söweşijileriň aýtmagyna görä, bu hüjüm 2-nji maýda “Al-Kaýdanyň” ýolbaşçysy Osama bin Ladeniň öldürilmegine jogap hökmünde deslapky ar alyşdyr.


text:
10-njy maýda Türkmenistanyň parlamenti öz nobatdaky maslahatynda täze kanunlaryň we düzgünleşdiriji hukuk aktlarynyň taslamalaryna garady. Garalan köp sanly kanuny proýektleriň hatarynda «Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek» hakyndaky kanunyň taslamasy-da bar.
Parlamentiň Jenaýat kodeksine girizen anyk üýtgetmeleri ýa goşmaçalary barada resmi habar çeşmelerinde heniz doly maglumat berilmese-de, jenaýatçylara berilýän iň ýokary tussaglyk möhleti 15 ýyla getirildi diýen maglumatlar halkara habar serişdelerinde peýda boldy. Mundan öň Berdimuhamedow jenaýatçylara berilýän iň ýokary jezanyň möhletiniň 25-den 15 ýyla getirilmelidigi barada teklip edipdi.
“Eger iň ýokary tussaglyk möhleti, hakykatdanam azaldylaýsa, ol Nyýazow döwründe 2002-nji ýylyň noýabr wakalary bilen bagly köpçülikleýin tussag edilen adamlaryň we käbir beýleki tussaglaryň ykbalyna nähili täsir ederkä?” diýen sorag hem döreýär.
Türkmenistanyň garaşsyz ýuristleriniň birleşmesiniň başlygy, häzirki wagt Günbatarda bosgunlykda ýaşaýan ýurist Timirhan Misrihanow, adatça, täze kanunlaryň geçenki döwre täsir etmeýändigini, ýöne käbir kadadan çykmalaryň bolup bilýändigini aýtdy.
«Halkara ýuridiki normalara laýyklykda, eger täze kanun adamlaryň ýagdaýyny ozalkydan agyrlaşdyrýan bolsa, onda ol geçenki döwre degişli edilmeýär. Eger adamlaryň ýagdaýyny ýeňilleşdirýän bolsa, onda ol geçenki döwre-de degişli edilýär. Ýöne, bilmedim, belki, Türkmenistanyň häkimiýetleri 2002-nji ýylyň noýabr wakasy bilen bagly tussag edilenler babatda aýratyn bir düzgün çykararlar? Belki, olar bu tussaglara degişli adaty normalardan daşgary düzgünleri kabul ederler?» diýip, T.Misrihanow belledi.
“Döwlet liderine bagly”
Adam hukuklaryny goraýjy türkmenistanly aktiwist W.Mämmedow Türkmenistanda iň ýokary tussaglyk möhleti berlen adamlaryň esasan Nyýazowyň göwnüne ýaramadyk ozalky çinownikler ýa-da oppozisionerlerdigini belläp, olaryň tussaglykdan boşadylmagyny zerur hasaplaýandygyny aýtdy.
W.Mämmedow bu meselede Staliniň režimi tarapyndan uzak möhletleýin tussag edilen adamlara soňra Nikita Hruşýowyň amnistiýa yglan edendigini ýatlap, şeýle praktikanyň Türkmenistanda-da ulanylyp bilinjekdigini aýtdy.
«Bu babatda taryhda örän köp mysallar bar. Mysal üçin, Hruşýowyň maýylganlyk döwrüni alyp görsek, şol döwürde Staliniň repressiw režimi tarapyndan uzak möhletleýin türmä basylan adamlara berlen jezalaryň kanuny güýji ýatyryldy. Men ýene-de bir gezek nygtaýaryn, bu baradaky ähli mesele döwlet liderine bagly bolup durýar» diýip, W.Mämmedow belledi.
Halkara guramalaryň üns merkezinde
Türkmenistanda sud jogapkärçiligine çekilýän adamlaryň hukuklarynyň üpjün ediliş meseleleri-de halkara guramalarynyň we adam hukuklaryny goraýan aktiwistleriniň ýiti tankytlap gelýän problemalardan biri bolup galýar.
W.Mämmedow «Türkmenistanda adwokatura we adwokatlyk işi» dogrudaky kanunyň proýektini agzap, Türkmenistanda tutuş jemgyýet liberallaşdyrylmasa, adwokaturanyň işinde ýagdaýyň ozalkysyndan üýtgejekdigine ynanmaýandygyny aýtdy.
«Adwokatura baradaky kanuna girizilmekçi bolunýan reforma häzirki bar bolan döwlet sistemasynyň repressiwligini üýtgedip bilmez. Mesele bu ýerde gowy kanunlaryň ýa erbet kanunlaryň kabul edilýändigine bagly däl. Häzirki wagt Türkmenistandaky adwokaturanyň ähli funksiýasy türmä düşen adamyň dogan-garyndaşlaryna türmedäki şol adam barada nähilidir bir maglumat bermek bilen çäklenýär. Meniň özüm-ä soňky 17 ýylyň dowamynda Balkan welaýatynda adwokatyň getiren delilleri esasynda sudda aklanyp, azatlyga goýberilen bir adamy hem bilemok. Eýýäm şu ýagdaýyň özem ýurtdaky adwokaturanyň ýagdaýynyň nähilidigini aýdyň görkezýärmikä diýýärin» diýip, W.Mämmedow öz garaýşyny mälim etdi.
Teklip berildi
W.Mämmedowyň bu pikiri bilen Türkmenistanyň garaşsyz ýuristleriniň assosiasiýasynyň başlygy, Günbatarda bosgunlykda ýaşaýan ýurist Timirhan Misrihanow hem ylalaşýar. Misrihanow şu ýylyň fewralynda öz guramasynyň ýaýradan dokladynda Türkmenistanyň adwokatura sistemasyny reformirlemek barada anyk teklipleri öňe sürendigini we şol ideýalaryň hem birneme soňra Berdimuhamedowyň dilinden ýaňlanandygyny aýtdy.
Onuň guramasynyň esasy teklipleriniň nämelerden ybaratdygy barada soranymyzda, Misrihanow esasan üç meseläniň çözulmelidigini nygtady: «Birinjiden, adwokaturany Adalat ministrliginiň kontrollygyndan doly çykarmaly. Ikinjiden, tussag edileniň işine gatnaşmakdaky adwokaturanyň hukuklaryny giňeltmeli. Üçünjiden bolsa, ähli siwilizlenen ýurtlarda edilişi ýaly, jenaýat işleri boýunça adwokatura garaşsyz derňewleri geçirmäge we şonuň esasynda-da subutnama ýygnamaga hukuk bermeli».
Timirhan Misrihanow Türkmenistanyň häkimiýetleri şu üç meseleden iň bolmanda birini inkär etse-de, ýurduň aklawjylyk sistemasynda ýagdaýyň häzirkisinden üýtgemejekdigini aýtdy.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çaweziň ölümi sebäpli Belarusda Halkara aýal-gyzlar gününe bagyşlanan baýramçylyk çäreleriniň ýatyrylýandygyny yglan etdi.
8-nji martda bellenilip geçilýän Halkara aýal-gyzlar güni Belarusda, adatça, ýörite baýramçylyk çäreleri we konsert programmalary bilen bellenilip geçilýär we şol gün ýurtda dynç güni yglan edilýär.
Bu ýyl 8-nji mart güni Belarusda Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çaweziň ölümi sebäpli yglan edilen üç günlük matam gününe gabat gelýär. Prezident Aleksandr Lukaşenko 6-8-nji mart aralygynda Ugo Çaweziň hatyrasyna Belarusda matam gününi yglan etdi.
Minsk şäheriniň meri Nikoloaý Laduska Belarusyň paýtagtynyň köçelerinden birine Ugo Çaweziň adynyň dakyljakdygyny mälim etdi.
Wenesuelanyň prezidenti Ugo Çawez hepdäniň sişenbe güni 58 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Ol soňky iki ýyla golaý wagt bäri rak keselinden bejergi alyp gelipdi.


text:
Siriýanyň maglumat ministri Şweýsariýadaky parahatçylyk konferensiýasyna gatnaşýan käbir delegatlarynyň talap edişi ýaly, prezident Başar al-Assad wezipesinden çekilmez diýdi.
Montre şäherinde geçirilýän ýygnagyň dowamynda maglumat beren Omran al-Zohbi “Eger-de siz ‘Al-Kaýda’ hereketini goldamak isleseňiz, dowam ediň” diýdi.
Siriýada üç ýyl bäri dowam edýän konflikte çözgüt tapmak maksady bilen geçirilýän konferensiýada çykyş eden Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretary Jon Kerri Assadyň ýurtdaky geçiş hökümeti bilen häkimiýetde bilelikde saklanyp bilmegine “hiç hili ýoluň ýokdugyny” nygtady.
Şuňa meňzeş garaýyşlar Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy we Saud Arabystanynyň delegatlary tarapyndan hem bellenilip geçildi.
Bu aralykda Russiýa bolsa Siriýa ýurduň daşyndan aralaşyp, syýasy üýtgeşiklik amala aşyrylmagyna garşy duýduryş berdi.
Bu konferensiýa Siriýada konfliktler başlandan bäri ýurduň oppozision delegatlarynyň we Assadyň režiminiň agzalarynyň ilkinji duşuşygydyr.


text:
Türkmenistanda asyrlara geçip gelýän milli aýdym-saz medeniýeti bar. Türkmenler gadymlardan bäri dutarda ýa-da tamdyrada, gyjakda, tüýdükde, gopuzda saz çalyp aýdym aýdypdyrlar, küşt depipdirler.
Eýsem, şu günki günde türkmen ýaşlary halk däplerine esaslanýan aýdym-saz medeniýeti, milli saz gurallary bilen näderejede gyzyklanýar? Ýaşlaryň arasynda bu saz gurallarynda saz çalmagy öwrenmek, köne halypalaryň aýdym-saz däplerini dowam etdirmek bilen gyzyklanýanlar köpmi? Şonuň bilen birlikde milli aýdym-saz medeniýetiniň ýaşlaryň arasynda diňlenişi nähili?
Umuman, türkmen milli aýdym-sazy meselesi barada türkmen ýaşlary näme pikirde? Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, pikirleriňizi, bellikleriňizi biziň bilen paýlaşyň. Gepleşigimize gatnaşmak üçin bolsa, biziň hat@azatradio.org email adresimizden peýdalanyň. Garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Italiýanyň häkimiýetleri ýurduň demirgazygyndaky Milan şäherindäki sud zalynda iki adamy atyp öldürmekde güman edilýän adamy tussag etdiler.
Italiýanyň demirgazygyndaky şikaýat sudunyň başlygy Jiowani Kanzionyň (Giovanni Canzio) aýtmagyna görä, 9-njy aprelde şübheli sud zalyna giren mahaly ot açyp, bir kazyny we azyndan başga-da bir adamy öldüripdir.
Italiýanyň içeri işler ministri Angelino Alfano şübheliniň wakanyň bolan ýerinden motosiklli daşlaşandan gysga wagt soň tussag edilendigini aýtdy.
Şübheliniň sud zalyna ýaragy nädip salandygy henize çenli nämälimdigine galýar.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” (HRW) guramasy Orsýet tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda zor bilen psihiatrik, ruhy taýdan näsaglaryň keselhanasyna ýerleşdirilen krym tatarlarynyň aktiwistiniň boşadylmagyny talap etdi.
26-njy awgustda ýaýradan hasabatynda “Human Rights Watch” guramasy Krymyň Orsýet tarapyndan goldanylýan häkimiýetlerini Ilmi Umerowa garşy ýöňkelen toslama aýyplamalary ýatyryp, ony zerur bolan medisina kömegi bilen üpjün etmäge çagyrdy.
Krym Tatarlarlynyň öz-özüni dolandyrýan organy - Mejlisiň başlygynyň öňki orunbasary Umerow Orsýetiň 2014-nji ýylyň martynda Ukrainanyň ýarymadasyny anneksiýa etmegine garşy çykyş etmeginiň yzýany, ýagny maý aýynda separatizmde aýyplandy.
59 ýaşyndaky Umerowyň dogan-garyndaşlarynyň aýtmagyna görä, ol diabet, ýagny süýji keselinden we ýürek näsazlyklaryndan ejir çekýär.


text:
Halkara uniwersitet sportunyň federasiýasynyň (FISU) baş sekretary Erik Saýntrond iş sapary bilen Aşgabatda boldy. Onuň barşynda myhman Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde kabul edildi.
Ýurduň daşary syýasat edarasynyň resmi saýtynyň habar berşi ýaly, duşuşygyň barşynda Türkmenistanda talyplaryň arasynda halkara sport oýunlaryny geçirmegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşyldy. Bu ulgamda hyzmatdaşlyk etmegiň möhümdigini belläp, taraplar özara gatnaşyklary dowam etdirmäge degişli meseleleri ara alyp maslahatlaşmaga taýýardyklaryny mälim etdiler.
Mundan başga-da, türkmen talyplarynyň halkara sport ýaryşlaryna gatnaşmagyna degişli meseleler boýunça pikir alşylyp, sport ulgamynda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň gelejegi uly ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Iş saparynyň çäklerinde Erik Saýntrond we onuň wekiliýetiniň agzalary Olimpiýa şäherjiginde boldular. Bu ýerde olar toplumyň gurluşygynyň depginleri we hili bilen, şeýle hem häzire çenli taýýar edilen sport desgalarynyň ýöriteleşdirilen sport zallary we köpugurly meýdançalar bilen tanyşmaga mümkinçilik aldylar.


text:
Ýelena Rykowsewa:
Witaliý Wasilýewiç, bu kitapda FHG-niň (ФСБ) işi dogruçyl beýan edilipdirmi?
Witaliý Şlykow:
Kitap bar bolan maglumatlaryň esasynda yhlas bilen, akýüreklilik bilen ýazylypdyr diýip hasaplaýaryn. Men — professor, köp kitap okaýaryn, maglumatlaryň ygtybarlylygyny we çeşmelerini yzarlaýaryn. Bu kitapda barysy ýerbe-ýer. Hiç hili galplyk ýok.
Ýelena Rykowsewa:
Men şu kitap esasynda FHG-niň iş ugruny gysgaça böleklere böldüm. Aslynda olar näme bilen meşgullanýarlar? Kitap göwrümli — 250 sahypa. Men FHG-niň ähli işini ýarym sahypa sygdyrdym.
1.Olar agentlerini oppozisiýa ornaşdyrýarlar. Bu barada tutuş bap bar. Men-ä muňa olaryň edere işi ýok diýip düşünýän. Garri Kasparowyň ýanyna agent iberip, soňam oňa pul tölenilmegini, onuň bilen nähilidir bir şertnama baglaşylmagyny, onuň bilen elektron poçta arkaly hat alşylmagyny dagy näme bilen düşündirjek? Aýylganç zat. Men muny iş diýip hasaplamaýaryn. Sebäbi munuň nämä gerekdigi hiç kime düşnüksiz.
2.Rublýowkadaky ýer uçastoklaryny paýlamak. Elbetde, munuň özi, has möhüm iş. Muňa düşünýärin. Ýöne munuň ýene graždanlara-da, olara bölünip berilýän býujete-de dahylly ýeri ýok.
3.Olar sporta-da serenjam berip ýörler. Halkyň gowy görýän güýmenjesi. Ýöne sportda FHG-siz hem oňup bolardy ahyry.
4.Olar özleri barada kino surata düşürýärler. Munuň olara möhümdigi, zerurdygy düşnükli. Tomaşaçylara şeýle kino zerurmy? Býujetiň hasabyna maliýeleşdirilýän şeýle kinony adamlaryň göresiniň gelýändigine şübhelenýärin.
5.Olar terrorçylygyň garşysyna göreşýärler. Ýöne Soldatow bilen Boroganyň bize düşündirişine görä, şol göreş şowsuz.
6.Olar Orsýetiň duşmanlaryny ýok edýärler — munda üstünligem bar, şowsuzlygam bar. Şu iki ugra FHG-niň alyp barýan çynlakaý ugry diýip boljak. Olar şonuň üçin hak alýarlar.
Emma hatda Şanhaý hyzmatdaşlygynyň çäginde-de, GDA ýurtlary bilen hyzmatdaşlygyň çäginde-de olaryňky ugruna baryp duranok. Sebäbi olaryň topragynda, rus topragynda Özbegistanyň ýörite gulluklary öz oppozisionerlerini tutup äkidýärler, Orsýetiň ýörite gulluklaryna welin, olaryň keseki ýerlerden gözleýän adamlarynyň duşmanlaryny hiç kimiň beresi gelenok. Bu, näme üçindir, başa baranok. Hatda oňaýsyz guramalaryň, aýdaly çeçen söweşijileriniň saýtlaryny döwýän hakerlerem FHG-den däl-de, “özümizden”, Kremlden. FHG hatda şuňa-da gatnaşmaýar.
Olar näme bilen meşgullanýar? Munuň özi ullakan gurama ahyry. Siziň çaklamalaryňyza görä, 200 müň adam. Pul köki çykýandyr-a bulara?
Witaliý Şlykow:
Men dürli ýörite gulluklary — kontrrazwedkany, razwedkany we beýlekileri kän öwrendim. Olaryň barysy ägirt býurokratik gurluş. Eger-de şuny göz öňünde tutmasaň, olaryň işine düşünmek kyn. Bu bir tarapdan. Beýleki tarapdan, Federal howpsuzlyk gullugy (FHG) islendik bir döwletiň goşun we şoňa meňzeş zatlar ýaly zerur bölegi. Bärde ony gerekmejek zat diýip, şübhe astyna alyp oturmagyň-da hajaty ýok.
Ýelena Rykowsewa:
Şu kitaby okanymda “Şeýle struktura nämä gerek?” diýen pikir kelläme geldi. Eger-de terrorçylygyň gaprşysyna göreşmek zerurlygy ýüze çyksa, onda goşun, milisiýa kömek eder. Munuň ýaly hetdenaşa struktura nämä derkar?
Witaliý Şlykow:
Bu kitabyň (ol maňa ýarady) gowy tarapy — ol professional jähtden derňelmegini talap edýär. Adaty okyjy üçin onuň düşnüksiz, hatda sus bolup görünmegi-de ähtimal. Sebäbi bu kitapda hiç hili haýran galdyrýan wakalar ýok, hiç hili solgunlyk ýok, hiç hili toslamalar ýok. Barysy ýerlikli. Ýöne örän guraksy çykypdyr.
Ýelena Rykowsewa:
Witaliý Wasilýewiç, belki, gurak bolsa — bolýandyr, ýöne ol iňňän düşnükli kitap. Onda hiç hili düşnüksiz zat ýok. Olaryň näme bilen meşgullanýanlary-da düşnükli.
Witaliý Şlykow:
Olaryň nämeler bilen meşgullanýanyna kitaby ýazan adamlar änigine-şänigine çenli belet bolandyrlar öýdemok. FHG-de bolsa iňňän çynlakaý işler bilen meşgullanýarlar. Bu babatda birjik-de şübhelenip oturmaň.
Ýelena Rykowsewa:
Kitapda okanlarymyzdan başga ýene-de nämeler bilen meşgullanýarlar? Aýdyp bilmersiňizmi?
Witaliý Şlykow:
Ýok, aýdyp biljek däl.
Ýelena Rykowsewa:
Andreý, Russiýa Federasiýasynda şeýle strukturanyň bardygy, onuň näme üçin we nämä gerekdigi baradaky düşünip-düşünişmezlige garaýşyňyz nähili? Eger-de siziň kitabyňyza salgylansaň, onda bu gulluk diňe terrorçylykly waka ýa-da terrorçylary zyýansyzlandyrmak bolup geçenden soň kä wagt goşulmaga ýaraýar. Özem nalajedeýinlik bilen, uly adam pidalaryna eltmek bilen goşulýar. Şeýle bolsa, onuň nämä geregi bar? Siz kitaby şeýle sowalyň döremegi üçin ýazan-a dälsiňiz?
Andreý Soldatow:
Andreý Soldatow (sagda) we Irina Borogan
Şeýle sowalyň döremegi üçinem ýazdyk. Şu ýörite gulluk 90-njy ýyllaryň başlarynda döredilende hiç kim “Bize şeýle täze ýörite gulluk täze wezipeler üçin gerekmi?” diýen sowaly goýubam durmady. Oňa bütinleý başga syýasy äheň bilen seredildi. Biziň KGB-ni nämedir bir zatlar etmegimiz gerek. Böleklere bölüp, ony anyk syýasy ýolbaşçylygyň gözegçiligine bermeli, ýagny Ýelsine bermeli, her dürli ýörite gulluklaryň arasynda bäsdeşlik düzgünini oýlap tapmaly. Hiç kim “Geliň, netijeli işleýän ýörite gullugy döredeliň, ol nähili bolmaly, o taýda nähili adamlar işlemeli, bularyň barysy nähili esasda işlemeli?” diýen meseläni goýmady. Netijede 20 ýyldan soňky, hasam on ýyldan soňky döwri gözegçiliksiz ösüşiň hem-de täze we täze ýeňillikleriň alnan ýyllary boldy diýip bolar. Biz hatda FHG-niň işgärleriniň kellesindäki pikirleri-de ýörite beýan etmäge çalyşdyk. Görlüp oturylsa, olaryň kellesi buýr-bulaşyk. Olar özleriniň kimdigini bilenoklar. Olar özleriniň kontrrazwedkaçydyklaryna, syýasy polisiýadyklaryna, gizlin polisiýadyklaryna, patyşa aňtawynyň ýa-da Dzeržinskiniň mirasdarlarydyklaryna düşünenoklar.
Ýelena Rykowsewa:
Irina, FHG-niň (terrorçylyk temasyny aýralyň. Onuň garşysyna göreşilmelidigini hemmeler bilýär) häzirki döwürdäki wezipelerini we olaryň işleriniň görnüşlerini kesgitläp bilersiňizmi?
Irina Borogan:
Herhal, FHG Sowet Soýuzynyň ýörite gulluklarynyň mirasdüşeri bolup durýar. Sowet mirasdarlygyndan halas bolmak oňa başartmady. Şonuň üçinem syýasy gözegçilik we syýasy aňtawlyk wezipesi öňküligine galdy. Bu örän möhümdir. Sebäbi olar mundan başga-da köp zat edýärler — terrorçylygyň garşysyna göreşýärler, kä wagtlar hatda guramaçylykly jenaýatçylygyň garşysyna-da göreşýärler, ykdysady jenaýatçylygyň içine-de girýärler. Başga-da sanasaň, sanap oturmaly. Şondaky üstünlikler hil-hil — kä wagt gowrak, kä wagt ýaramazrak. Ýöne jemgyýete olaryň syýasy gözegçilik işi bilen meşgullanmagy zerur. Şonuň üçinem bu ýörite gullugyň ähmiýetine kiçi diýip baha berip bolmaz. Olar 2000-nji ýyllarda alymlaryň garşysyna, adam hukuklaryny goraýjylaryň garşysyna, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň garşysyna iş baryny gozgadylar. Ýörite gulluklaryň resurslary bar, özem gaty uly resurslary bar. Şonuň üçinem bularyň barysy syýasy, jemgyýetçilik proseslerine örän ýaramaz täsirini ýetirdi. Mysal üçin, daşary ýurtlar bilen ylma alyş-çalyş togtady. Şu günki täzelik — ylmy alyş-çalyş FHG-niň onuň dowam etmegine ygtyýar bermänligi sebäpli durup galdy. Bularyň barysy jemgyýet üçin ýaramaz netijeler getirdi. Häzir biz adamlaryň öz pikirlerini aýtmaga gorkýandyklaryny görüp durus. Köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň aglabasy wakalary salykatly şöhlelendirýär, öz garaýyşlaryny doly bermeýärler, käbir temalar, hususan-da ýörite gulluklaryň öz işleri gozgalmaýar. 90-njy ýyllarda gaty köp žurnalist ýörite gulluklar barada ýazýardy. Her gazetde ýörite gulluklaryň işini açyp görkezýän 1-2 adam bardy. Häzir Andreý ikimizden başga adam galmady. Bar kişi şu temadan daşlaşdy. Sebäbi olar gysyş görkezýär, sebäbi olar işlemäge goýanoklar. Şeýle basyşlar baş redaktorlara-da edilýär.
Ýelena Rykowsewa:
Irina, men siziň jogabyňyza dogry düşündimmi? Ýigrimi ýyl mundan ozalam, häzirem FHG-niň esasy wezipesi jemgyýetçiligi syýasy gözegçilige syýasy gözegçilik etmekmi, syýasy aňtawmy? Şeýlemi?
Andreý Soldatow:
Hawa, şeýle.
Irina Borogan:
Bu olaryň esasy wezipesi diýib-ä aýdyp bilmen.
Andreý Soldatow:
Bu olaryň esasy wezipeleriniň biri. Aslynda olaryň esasy wezipesi konstitusion gurluşyň goragy. Terjime edeniňde, munuň özi, düzgüniň goragy.
Ýelena Rykowsewa:
Witaliý Wasilýewiç, siz şunuň bilen ylalaşýaňyzmy? Siz olaryň işine bu syýasy aňtawyň, syýasy taryhyň, syýasy senzuranyň we beýlekileriň örän uly ugrunyň, uly paýynyň düşýänini duýýaňyzmy?
Witaliý Şlykow:
Harby razwedkanyň baýry işgäri Witaliý Şlykow
Ýok, duýamok. Diýmek, ussatlyk derejesi bilen işleýändirler. Muňa şeýle-de düşünip bolar. Meniň Andreý Soldatowa sowalym bar. Mihail Grişankow bilen FHG-niň ozalky direktory Nikolaý Kowalýowyň kanun taslamasynyň ykbaly nähili bolduka? Oňa FHG-niň işgärlerine ýokarlandyrylan talaplar goşulypdy, ýagny daktiloskopiýa (barmak yzlaryny bellige almak), neşekeşlige, arakhorluga bolan barlag, iň esasy-da eli arassalyga gaýdyp gelmek, daşary ýurtdaky emläge gadagançylyk. Niçik? Eger-de şu zatlar saklanylsa, hakyky keşp bolardy! Şu kanun taslamasy ýöremedimi?
Andreý Soldatow:
Men häzirlikçe diňe daşary ýurtdaky emläk baradaky meselä seredişlik gidýär diýip eşitdim. Munuň özi ýagdaýy üýtgeder. Ýöne barlagy kim geçirer? Eger FHG-niň özi işgärlerini barlamak bilen meşgullansa, onda, meniň pikirimçe, bu iňňän ýöntem bolar. Siz daşarky gözegçiligiň zerurdygyna düşünýäňiz ahyry. Diňe daşarky gözegçilik, islendik görnüşdäki islendik daşarky gözegçilik ýagdaýy nähilidir bir üýtgedip biler. Ýörite gulluk öz-özüni üýtgedip gurmaz, özi özüni arassalap durmaz.
Witaliý Şlykow:
Munuň özi kanun çykaryjylaryň elinde.
Andreý Soldatow:
Hatda Döwlet Dumasynyň howpsuzlyk komitetiniň-de ýörite gulluklaryň üstünden parlament gözegçiligini etmäge hukugy ýok.
Witaliý Şlykow:
Häzirlikçe ýok. Ýöne şeýle meseläni goýmak gerek. Ýörite gulluklar gözegsiz, jemgyýetçilik tarapyndan gözegsiz bolmaly däl ahyry.
Andreý Soldatow:
Gaty dogry.
Witaliý Şlykow:
Biziňki ýaly ýagdaý gowşak ösen döwletlerde-de saklanyp galypdyr. Beýleki punktlar hem bar. Şolardaky işleriň köp usullarynyň köneçilligine haýran galýaryn. Ýöne muny, ilkinji nobatda, kanun çykaryjylar çözmeli. Jemgyýet-ä, meniň pikirimçe, gözegçilik etmek meselesine parhsyz garaýar.
Andreý Soldatow:
Elbetde, KGB bilen FHG-niň arasynda ägirt uly tapawut bar. KGB tas her bir adamyň diýen ýaly durmuşyna goşulýardy. FHG muny saýlap-seçip edýär. Bärde Orsýetiň millionlarça ilatyna gözegçilik etmekdäki güýji bisowat ulanmakda gürrüň baranok. Gürrüň aktiw durmuş pozisiýasy bilen meşgullanýan aktiw raýatlara gözegçilik etmek barada barýar. Olar nähilidir bir dini toparlara, syýasy toparlara, jemgyýetçilik guramalaryna, jemgyýetçilik birleşmelerine, profsoýuzlara ýygnanýarlarmy? Islendik hasaba alynmadyk jemgyýetçilik aktiwligi FHG-de gyzyklanma döredýär.
Ýelena Rykowsewa:
Aktiwlere gözegçilik etmek — olaryň wezipesi.
Andreý Soldatow:
Hawa, muny gözegçilikde saklamaly. O ýerde näme bolýanyna düşünmeli. Eger-de hiç hili jemgyýetçilik işini alyp barmaýan, hatda öz howlusynyň, öz şäheriniň durmuşynda hiç hili iş etmeýän adamlar bilen, elbetde, FHG-niň işi bolmaly däl. Şu meselede režim SSSR döwründäkiden has erkin.
Ýelena Rykowsewa:
Ýörite gullugyň ortaça işgäri baý adammy?
Andreý Soldatow:
Baý diýmäge dilimiz barmaz. Ýöne ol ýeterlik gowy hak alýar. Indi 90-njy ýyllardaky ýaly däl. Şol döwürde olaryň aýlygy 200 dollardy.
Irina Borogan:
Ýöne olaryň sowet döwründäkileri ýaly girdejileri-de ýok. Sowet döwründe orta zwenodaky işgärleri kwartiralar bilen örän çalt üpjün edýärdiler. Häzir ol öz aýlygyna jaý satyn alyp bilmeýär.
Ýelena Rykowsewa:
“Täze dworýançylyk. FHG-niň taryhyndan oçerkler” kitabynda Moskwadaky öýlerdäki partlamalaram, Litwinenko-da, Anna Politkowskaýa-da sanalyp geçilýär. FHG bilen baglanyşykda agzalýar. Ýöne hiç hili netije çykarylmaýar. Näme, ýene-de FHG günäkärmi?
Andreý Soldatow:
Elbetde, bu agzalaýmalydam. Sebäbi bu wakalaryň barysyna FHG-niň dahyly bardy. Litwinenko FHG-niň ofiseridi. Politkowskaýanyň işinde derňewden geçýän FHG-den biri. Bu wakalaryň barysyny ýatlamazlyk mümkin däl. Birinjiden, 1999-njy ýyldaky wakany FHG derňemedi. Ikinjiden, şol terrorçylykly aktyň guralmagynda FHG-niň durmandygyny gös-göni ýazdyk. Şu terrorçylykly aktlar barada sowal berenleriň agzyny ýumdurandyklarynda FHG ýazykly. Munuň ozi FHG-niňem, Putiniňem abraýyny ýere çaldy hem-de ýörite gullugy gara donly etdi.
Irina Borogan:
Garadonly bolanlarynyň ýene bir sebäbi olaryň jemgyýetiň öňünde hasabat bermäge endik etmediklerinde. Şonuň üçinem olar özleriniň samsyklaç okuwlaryny geçýändiklerini uzak wagtlap ýaşyryp gezdiler. Netijede olar şeýle bir ýaramaz ýagdaýa düşdüler, ilatyň uly bölegi öýleriň ýarylmagyny FHG gurapdyr diýilýänine çyny bilen ynandy. Eger-de okuwlary başa barmadyk bolsa, olar köpçülige aýan bolan bolsa, onda muny başdan düşündiräýmelidi.
Ýelena Rykowsewa Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Türkmen metbugaty 2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda boljak prezident saýlawlaryna sekiz dalaşgärden ýene-de bir kandidatyň – “Türkmennebit” döwlet konserniniň “Nebitgazdüýpliabatlaýyş” edarasynyň dolandyryjysy Gurbanmämmet Mollanyýazowyň saýlawlaryň öň ýanyndaky programmasyny çap etdi.
Gurbanmämmet Mollanyýazowyň programmasynda nebit-gaz pudagyny ösdürmek, nebit-gaz toplumynda täze desgalary gurmak we ýangyç serişdelerini halkara bazarlaryna ibermek bilen ilatyň sosial-durmuş şertlerini gowulandyrmak göz öňünde tutulýar.
Mollanyýazow 12-nji fewralda geçiriljek saýlawlara gatnaşýan kandidatlardan öz saýlaw programmasy bilen türkmen metbugatynda çykyş eden üçünji dalaşgärdir. Mundan ozal häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, Kakageldi Abdyllaýew hem öz çykyşlarynda, umuman aýdylanda, nebit-gaz we şuňa meňzeş biri-birine çalymdaş teklipleri öňe sürdüler.
Mollanyýazowyň türkmen metbugatynda 12-nji ýanwarda çap edilen programmasynda ýurduň bilim, saglygy saklaýyş, medeniýet, dokma senagaty, döwlet durmuş üpjünçilik pudaklary ýaly ugurlary ösdürmek barada gürrüň edilýär.
Şeýle-de ol öz programmasynda ekin ýerleriniň melioratiw ýagdaýyny gowulandyrmak, maldarçylygy hem guşçulygy ösdürmek işlerine hem uly üns berjekdigini wada edýär.
Gurbanmämmet Mollanyýazow 2012-nji ýylda gurluşyk toplumynyň kärhanalarynyň kuwwatyny 2011-nji ýyl bilen deňeşdirende birnäçe esse ýokarlandyrmak üçin maýa goýumlaryny artdyrmagy göz öňünde tutýandygyny hem nygtaýar.
Demir ýol we awiasiýa ulgamyny ösdürmek, ähli welaýat merkezlerine we dünýäniň köp döwletlerine ýolagçy howa gatnawynyň sanyny artdyrmak onuň programmasynyň jümmüşindäki meseleleriň biri. Mollanyýazowyň programmasynda Türkmenistanda telekommunikasiýa düzümini ösdürmek, interneti elýeterli etmek we has-da kämilleşdirmek hakda gürrüň edilýär.
Şeýle-de ol halka gazyň, suwuň, elektrik energiýasynyň, benziniň mugt beriljekdigini, durmuş we ulag hyzmatlary üçin iň pes tölegleriň saklanjakdygyny, aýlyklaryň, pensiýalaryň we studentleriň stipendiýalarynyň, döwlet kömek pullarynyň bolsa dowamly köpeldiljekdigini aýdýar.
Ol oba ilatyny arassa agyz suwy bilen üpjün etmek üçin suw arassalaýjy desgalary, suw geçirijileri gurmak planlarynyň bardygyny aýdyp, munuň oba durmuşynyň derejesini ýokarlandyrmakda we ilatyň saglygyny berkitmekde uly rol oýnajakdygyny aýratyn belleýär.
Daşary ýurt synçylary 12-nji fewralda geçiriljek saýlawlarda Berdimuhamedowyň ýene bir gezek 5 ýyl möhlet boýunça aňsatlyk bilen saýlanjakdygyny çak edýärler. Şol bir wagtyň özünde-de Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň maslahat beriji topary saýlawlaryň erkin we adalatly geçiriljekdigine şübhelenýändigi zerarly Türkmenistandaky prezident saýlawlaryna gözegçileri ibermegi maslahat bermeýär.


text:
Ukrainada üç aýa golaý dowam eden halk protestleri ahyrynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň Orsýete tarapdar hökümetiniň synyp, irki prezident saýlawlarynyň bellenmegine we täze hökümetiň düzülmegine getirdi.
Bu ýagdaý, synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, Ukrainanyň demokratiki gymmatlyklar boýunça täze bir derejä göteriljegini, ukrain halkynyň bolsa, hakykatdanam azatlyk, kanunçylyk şertlerinde öňe gitjegini çaklamaga esas döredýär.
Ýöne bu wakalara resmi Aşgabadyň nähili garaýandygy barada bir zat aýtmak kyn. Sebäbi, Kiýewde prezident W.Ýanukowiçiň hökümetine garşy üç aýa golaý dowam eden halk protestleri barada Türkmenistanyň resmi metbugatynda hiç zat aýdylmady.
Mälim bolşy ýaly, Ukrainada on üç müňden gowrak türkmen studenti okaýar. Azatlyga gelip gowşan habarlara görä, çagalary Ukrainada okaýan türkmenistanlylar öz ogul-gyzlary barada alada galýarlar. Sebäbi olar öz çagalarynyň Oş wakalary döwründe Gyrgyzystanda okan studentleriň uçran kynçylyklaryna uçramagyndan howatyr edýärler.
Mundan başga, Türkmenistan bilen Ukrainanyň arasynda hökümet derejesinde hem gowy hyzmatdaşlyk bar, ukrain firmalary Türkmenistanda işleýär we hatda golaýda prezident G.Berdimuhamedow olaryň Aşgabatda metro gurmak mümkinçiligini öwrenmegini hem haýyş etdi.
Eýsem Kiýewde bolan hökümet çalşygyndan soň türkmen-ukrain gatnaşyklary nähili bolar?
Bu waka Ukrainada okaýan türkmen studentleriniň geljegine nähili täsir ýetirer?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.


text:
Günbataryň Owganystandaky harby işleriniň şowsuzlyklary barada “Wikileaks” internet saýtynda maglumatlaryň çap edilmegi ABŞ-nyň harby taryhynda gizlin maglumatlaryň iň uly ýaýramasy boldy.
ABŞ we onuň ýaranlary Owganystandaky urşuň şowsuzlyklary barada ýaýran maglumatlara garşy durmak boýunça tagallalaryny dowam etdirýärler.
Habar serişdelerinde peýda bolan maglumatlarda Owganystanda parahat ilatyň arasyndaky adam pidalary, talyplaryň täze hüjümleri hem-de gozgalaňçylara Pakistanyň razwedka resmileri tarapyndan ýardam berilýänligi barada aýdyldy.
“Wikileaks” internet saýty tarapyndan ýaýradylan owgan urşuna degişli 92 müň gizlin maglumat “New York Times”, “The Guardian” we “Der Spiegel” Günbatar neşirleri tarapyndan çap edildi.
Şol maglumatlarda öň resmi derejede yglan edilmedik wakalarda Owganystandaky halkara koalisiýa güýçleri tarapyndan ýüzlerçe bigünä adamlaryň öldürilenligi habar berildi. Talyp liderlerini gözlemek we sudsuz öldürmek boýunça gizlin ýörite güýçleriň hereket edýänligi hem aýdyldy.
Barak Obamanyň dikeldiş strategiýasynyň şowsuzlyga uçramagy bilen bagly howatyrlanmalary güýçlendirýän maglumatlarda talyplaryň ýollary bombalaýyş çärelerini güýçlendirenligi aýdylýar we talyplaryň ýer-howa kysymly raketalara eýe bolanlygy barada çaklamalar öňe sürülýär.
Ynjyk maglumatlar
Waşingtonyň we Yslamabadyň arasyndaky gatnaşyklaryň ýene dartgynlaşmagyna esas döredip biljek maglumatlar hem öňe sürlüp, Pakistanyň rezwedka agentliginiň talyplara gizlin ýardam berýänligi aýdylýar.
Şeýle ýardamyň öz janyna kast edýän hüjümçileri türgenleşdirmek, Owganystana raketalary aşyrmak, prezident Hamid Karzaýyň janyna kast edişligi taýýarlamak we günbatar goşunlary üçin ýurda getirilýän käbir içgileri zäherlemek ýaly ençeme meselelere degişlidigi bellenilýär.
Talyp gozgalaňçylaryny, “Al Kaýda” bilen bagly owgan harbylaryny we öz janyna kast edýän hüjümçileri ýaragdyr pul bilen üpjün etmekde, olary türgenleşdirmekde Eýranyň eliniň-de barlygy hem habar berilýär.
Emma Eýran owgan hökümetine garşy göreşýän talyplara we “Al-Kaýda” ýardam bermekde öz adyna ýöňkelýän aýyplamalary ençeme sapar ret edipdi.
2004-nji ýyldan bäri
“Guardian” gazeti bilen söhbetdeş bolan “Wikileaks” internet saýtynyň esaslandyryjysy Julian Assanj çap edilen gizlin dokumentleriň 2004-nji ýyldan bäri dowam edýän owgan urşunyň hakyky durkuny paş edýänligini aýtdy.
Julian Assanj Owganystanda adamlaryň sudsuz jezalandyrylýanlygyny bellemek bilen, paş edilen maglumatlarda uruş jenaýatçylyklarynyň ençemesiniň subut edilýänligine ünsi çekdi.
Maglumatlaryň paş edilmegini Ak Tam “jogapkärçiliksiz” diýip atlandyrdy we maglumatlarda agzalýan döwrüň 2004-nji ýylyň ýanwar aýyndan başlap, 2009-njy ýylyň dekabr aýyna çenli, ýagny prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň häkimiýet başyna gelmeginden ozalky döwre degişlidigini belledi.
Barak Obamanyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisi Jim Jones maglumatlaryň paş edilmeginiň ABŞ-nyň Owganystan we Pakistan bilen gatnaşyklaryna täsir ýetirmejekdigini yglan etdi.


text:
Pakistanyň polisiýasy ýurduň demirgazyk-günbataryndaky uniwersitete edilen jeňçi hüjüminde azyndan 20 adamyň, şol sanda studentleriň we işgärleriň ödürilendigini, 50-den gowrak adamyň bolsa ýaraly bolandygyny aýtdy.
Goşun Baça Han uniwersitetiniň territoriýasyndaky operasiýanyň 20-nji ýanwarda irden başlanan hüjümden alty sagat soň, dört sany ýaragly adamyň öldürilmegi bilen tamamlanandygyny aýtdy.
Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarifiň operasiýa tamamlanandan soň çap edilen beýanatynda hökümetiň ýurtdaky terrorçylygy köki-damary bilen köwläp aýyrmak kararynda berk durýandygy aýdylýar.
Regional polisiýanyň başlygy Saýid Wazir student pidalaryň köpüsiniň oglanlaryň ýaşaýyş jaýynda atylyp öldürilendiklerini aýtdy. Emma ol ölenleriň sanawyna goşun tarapyndan öldürilendigi aýdylýan dört ýaragly erkegiň girip-girmeýändigini anyklaşdyrmady.
Pidalaryň arasynda azyndan bir mugallym hem bar. Jeňçileriň kimlerdigi bada-bat belli bolmady.
Pakistan «Talybanynyň» «Darra Admhkhel topary» diýip bilinýän bölünen fraksiýasynyň komandiri bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Emma Pakistanyň “Tehrike-Talyban-Pakistan» guramasynyň sözçüsi bu hüjümiň yslama sygmaýandygyny aýdyp, ony ýazgardy.
Irden başlanan hüjüm wagtynda ýygjam atyşyk, partlama sesleri eşidildi. Jeňçiler kompýuter ylymlary we dolandyryş bilimleri fakultetleriniň studentlerini we mugallymlaryny oka tutdylar.
“Adatça polisiýa irden howpsuzlyk üçin maşynly gelýärdi we esasy derwezäniň agzynda durýardy. Emma men olary bu gün görmedim» diýip, kömekçi professor Abbas Ali Maşal radiosyna aýtdy. «Belki, polisiýa gijräk gelmeli bolandyr.»
Jeňçi hüjüminden aman galan student Aizaz Han «Roýters» habar gullugyna howpsuzlyk güýçleriniň, şeýle-de Pakistanyň goşun esgerleriniň ullakan edermenlik görkezendiklerini gürrüň berdi.
Pakistan «Talybanynyň» bölünen toparynyň komandiri Umar Mansur bu hüjüm Pakistanyň tire sebitlerinde jeňçilere garşy edilen harby hüjüme berlen jogap diýdi. Ol bu hüjüme toparyň dört sany janyndan geçen bombaçysynyň gatnaşandygyny hem sözüne goşdy.
Emma muňa garamazdan, Pakistan «Talybanynyň» sözçüsi Muhammad Horasani Maşal radiosyna iberen imelinde, elektoron hatynda bu hüjümi ýazgardy. Ol öz toparynyň graždan mekdeplerini nyşana almaýandygyny aýtdy.
"Pakistanyň Talyban hereketi şu günki hüjümi berk ýazgarýar we özüni bu hili yslama sygmaýan hüjümden gyra çekýär» diýip, Horasani twitterde hem aýtdy.
Mansur 2014-nji ýylda Peşawarda pakistan harbylarynyň çagalarynyň okaýan mekdebine edilen hüjümi gurnan adamdyr, bu hüjümde 144 sany student we magaryf işgäri öldürilipdi.
Baça Han uniwersiteti 2012-nji ýylda döredildi we oňa Baça Han diýip tanalýan Han Abdul Gaffar Hanyň, zorluksyz Puştun hereketiniň lideriniň ady dakyldy.
Bu hüjüm onuň aradan çykmagynyň 28-nji ýyl dönüminde boldy.
Han 1930-njy ýyllarda «Hudaýyň hyzmatkärleri» atly hereket döredip, durgunlykdaky puştun jemgyýetçiligini özgertmek we hak-hukuk ugrunda britan imperiýasyna garşy göreş boýunça parahatçylykly wagyz-nesihat işlerine başlady.
Uniwersitetiň mugallymy Fazli Rahim Marwat Azatlyk radiosynyň Pakistan gullugyna bu okuw jaýyna 3 müň çemesi studentiň girendigini, onda 600 çemesi magaryfçynyň işleýändigini aýtdy.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 12-nji fewralda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň gutarnykly jemini jemledi. Şol maslahatda saýlawlarda sesleriň 97,14 %-ne Gurbanguly Berdimuhamedowyň eýe bolup, onuň kanuny ýagdaýda ikilenji möhlete prezident saýlanandygy yglan edildi .
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew “Baza syýasaty" atly kitabyň awtory hem-de ABŞ-nyň Kolumbiýa uniwersitetiniň Barnard kollejiniň professory Aleksandr Kuleý
bilen söhbetdeş bolup, Gurbanguly Berdimuhamedowyň täzeden prezidentlige saýlanmagy we munuň ýurduň geljegi üçin nämeleri getirip biljekdigi barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen Gurbanguly Berdimuhamedowyň täzeden prezidentilge saýlanmagynyň sizde nähili täsir galdyrandygy barada gürrüň berseňiz?
Aleksandr Kuleý
Aleksandr Kuleý:
Bu meni hiç geň galdyrmady. Köp ekspertler munyň şeýle boljakdygyny öňünden hem çaklapdylar.
Haçan-da 2006-njy ýylda Berdimuhamedow häkimiýete gelende, ol ýurtda reformalary amala aşyrmagy, syýasy erkinlige ýol bermegi, Türkmenistany has açyk ýurda öwürmegi söz beripdi. Emma, soňky saýlawlardan çen tutulsa, onda baş lideriň kultunyň gaýdyp gelendigini aýtsa bolar.
Berdimuhamedow edil Nyýazowyňky ýaly özüni arşa götermäge ýykgyn etmese-de, meniň pikirimçe, ol bu saýlawlaryň üsti bilen özüni millet tarapyndan goldanylýan, güýçli prezident edip görkezjek boldy.
Azatlyk Radiosy: Aleks, siz geçen saýlawlaryň özüne nähili garaýarsyňyz? Bilşimiz ýaly, resmi maglumata görä, onda ses bermäge gelenleriň sany 96 % töweregi boldy.
Aleksandr Kuleý:
Meniň özüm-ä bu 96 % boldy diýilýän görkezijini derňärdim. Bu çendenaşa uly san. Bilýäňizmi Günbatar saýlaw prosesine Türkmenistandan ýa käbir beýleki Merkezi Aziýa döwletlerinden hem tapawutly çemeleşýär. Günbatar saýlawlara syýasy bäsleşik hökmünde garaýar. Saýlawlaryň dowamynda liderler dürli syýasy ugurlar boýunça saýlawçylaryň sesleri ugrunda biri-biri bilen bäsleşýärler.
Ýöne, Türkmensitana ýa-da beýleki Merkezi Aziýa döwletlerine seredilende, onda ol ýerlerde saýlawlar syýasy bäsleşik hökmünde däl-de, syýasy dabaralar hökmünde garalýar. Bularyň üsti bilen liderler özleriniň näderejede meşhurdygyny, özlerine halk arasynda umumy ýeke-täk garaýşyň bardygyny aýan etjek bolýarlar.
Netijede Türkmenistanda saýlawlarda hakyky syýasy bäsleşik geçirilmän, eýsem bir lideriň näderejede meşhurdygy nygtaldy.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy Türkmenistanda geçirilen saýlawlary “syýasy dabara” diýip atlandyrdyňyz. Saýlawlardan öň köp ekspertler hem Berdimuhamedowyň täzeden saýlanjakdygyny öňe sürüpdiler. Bu ýagdaýda saýlawlary geçirmäge zerurlyk barmydy?
Aleksandr Kuleý:
Gaty dogry we juda ýerlikli sorag. Meniň pikirimçe, saýlawlar hem ýurduň içinde hem-de daşynda bir kanunylygyň keşbini döretmek üçin geçirildi. Munuň üsti bilen Berdimuhamedow “häkimiýet başynda men durandyryn” diýen bir habary ilata ýetirdi.
Bu saýlawlaryň halkara tarapy hem bar. Berdimuhamedow bu saýlawlaryň üsti bilen halkara jemgyýetçiligine özüniň kanuny saýlanan ýolbaşçydygyny görkezjek bolýar. Bärde gyzykly belläp geçmeli ýagdaýlar hem bar. Birinjiden, ÝHHG öz gözegçileriniň ol ýerde peýdaly bolmajakdygyny öňe sürüp, saýlawlara diňe birnäçe ekspertini ýolldy. GDA-nyň synçylary bolsa özünden gözegçiler toparyny ýollady. Ol topar hem saýlawlaryň Türkmensitanyň kanunlaryna we özygtyýarlylygyna laýyklykda geçirlendigini belläp beýanat ýaýratdy.
Azatlyk Radiosy: Aleks, käbir ekspertler, guramalar, siz hem ýaňy saýlawlaryň göz üçin geçirilendigini aýtdyňyz. Ýaňky aýdyşyňyz ýaly, saýlawlaryň halkara tarapy hem bar. Orsýet we Hytaý saýlawlaryň düzüw geçendigini aýdýarlar. Günbatar ýurtlary hem saýlawlary tankytlap baranoklar.
Aleksandr Kuleý:
Häzir Türkmenistanyň we Türkmenistanyň syýasy durmuşynyň üstünde täze bir syýasy gurşaw emele gelip başlady. Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçensoň, Türkmenistan bilen iş alyp barmak boýunça ýokary derejede halkara bäsleşigi başlandy. Mysal üçin, Orsýet Türkmensitan bilen gatnaşyklaryny gowulandyrmak ugrunda hereket edýär. Hytaý hem özara hyzmatdaşlygy täze bir derejä ýetirjek bolýar. Günbatar-da özüniň energiýa howpsuzlygyny gazanmak üçin Aşgabat bilen gowy gatnaşyklary saklaýar. Mälim bolşuna görä, häzir Türkmenistan babatynda, esasan hem onuň energiýa resurslary boýunça uly halkara gyzyklanmasy bar. Netijede Türkmenistan syýasy taýdan onçakly bir tankyt hem edilip durlanok.
Azatlyk Radiosy: Indi ýene-de Berdimuhamedowa dolanalyň. Haçan-da ol ilkinji gezek prezidentlige geçende, ol köp reformalary amala aşyrmagy söz berdi. Käbir işler hem edildi. Mysal hökmünde internet üpjünçiligini, bilim reformasyny agzamak bolar. Ýöne käbir ekspertler geçirilen reformalara tankydy seredýärler we bularyň diňe göz üçin edilendigini aýdýarlar.
Aleksandr Kuleý:
Türkmenistanyň bilim ulgamy halkara standartlaryndan telim esse pesde. Bu ugurda entek köp edilmeli işler bar. Sebäbi türkmen studentleri entek halkara derejesinde, hatda Merkezi Aziýa sebtinde-de bäsleşikden yza galýarlar.
Meniň pikirimçe, käbir zatlary üýtgetmek boýunça başda höwesiň bolan bolmagy mümkin. Ýöne wagtyň geçmegi bilen bu tutumdan yza gaýdylyp başlandy. Geliň, aýdyňlyk üçin, käbir mysallary getireliň. Ilki bilen bilim reformasy. Hawa, mekdepler dokuz ýyldan on ýyla getirildi. Sebäbi soňky 20 ýylyň dowamynda Türkmenistanyň bilim pudagy iň bir elhenç görnüşde ýok edildi. Şu nukdaýnazardan seredilse, bu gowy özgerme. Ýöne şol bir wagtda Türkmenistanyň bilim ulgamy halkara standartlaryndan telim esse pesde. Bu ugurda entek köp edilmeli işler bar. Sebäbi türkmen studentleri entek halkara derejesinde, hatda Merkezi Aziýa sebtinde-de bäsleşikden yza galýarlar.
Internet barada aýdylanda, ilkiler birnäçe internet kafelar açyldy, öýlere hem internedi çekmek mümkinçiligi döredildi. Emma muňa tölenýän baha dünýädäki iň gymmat tölegleriň biri boldy. Şonuň üçin ilatyň köpüsi interenedi doly möçberde ulanyp bilenok.
Azatlyk Radiosy: Aleks, siz Nyýazow bilen Berdimuahmedowy deňeşdirseňiz. Bu ikisiniň arasynda tapawut barmy?
Aleksandr Kuleý:
Ilki başda, Berdimuhamedowyň gelmegi bilen, türkmen halkynyň Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende has rahat görnüşde ýaşap başlajakdygy çak edildi. Sebäbi Nyýazow diňe bir awtoritar ýolbaşçy däldi, ol sözüň doly manynysynda bir totalitar häsiýetli ýolbaşçydy. Ol özüniň garaýyşlary boýunça jemgyýeti üýtgetmäge synanyşdy. Ol jemgyýeti özüniň doly gözegçiliginde saklamagy niýet edinipdi.
Berdimuhamedow häkimiýete gelensoň, şol döwürde kabul edilen kararlaryň köpüsini düzedip başlady. Mysal üçin, ol ýurtda “Ruhnamanyň” bar bolan täsirini gowşatdy. Bu kitap diňe bir okuw prosesinde öwredilmän, eýse jemgyýetiň ähli ugurlaryna-da zorluk bilen ornaşdyrylypdy. Häzir bu kitap saklanyp galsa-da, onuň täsiri edil öňküsi ýaly däl.
Emma häzir hem şahsyýet kultunyň dabaralanmagy dowam edýär. Berdimuhamedowyň suratlary Nyýazowyňkynyň ýerini aldy. Ýöne, her niçigem bolsa, oňa ozalkylar ýaly “milletiň atasy” hökmünde garalanok, eýse, ol ýurdy döwrebaplaşdyrýan lider hökmünde häsiýetlendirilýär. Nähilem bolsa, şahsyýet kulty entegem dowam edýär.
Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende käbir zat üýtgedi, käbir zat hem şol durkuna galdy. Ýöne Berdimuhamedow özüniň amala aşyrmagy beren wadalarynyň köpüsini hem entek ýerine ýetirenok.
Azatlyk Radiosy: Biz bu täze bäş ýyllyk prezidentlik möhletinden nämelere garaşyp bileris?
Aleksandr Kuleý:
Bärde esasy kynçylyk häzirki ýetişen nesil bilen bolar. Sebäbi soňky ýigrimi ýylyň dowamynda kemala gelen ýaşlaryň döwleti talabalaýyk, kadaly dolandyryp biljekdigine şübhelenýän.
Men çaklamalarymyň näderejede takyk boljakdygyny biljek däl. Meniň pikirimçe, Türkmenistan halkara hyzmatdaşlygynyň gerimini güýçlendirse gerek. Ýöne bärde esasy kynçylyk häzirki ýetişen nesil bilen bolar. Sebäbi soňky ýigrimi ýylyň dowamynda kemala gelen ýaşlaryň döwleti talabalaýyk, kadaly dolandyryp biljekdigine şübhelenýän. Häzir Türkmenistanyň ilkinji nobatda etmeli işi bu döwleti dolandyrýan institutlaryny kämilleşdirmeli.
Azatlyk Radiosy: Geçen ýylyň dowamynda arap dünýäsinde uly üýtgeşmeler bolup geçdi. Munuň täsirini dünýäniň beýleki ýurtlarynda hem duýmak boldy. “Arap bahary” diýlip atlandyrylan wakalar Merkezi Aziýa sebtinde, hususan-da, Türkmenistanda döräp bilermi?
Aleksandr Kuleý:
Hawa, bu mesele boýunça köp gürrüň edildi we barlaglar geçirildi. Merkezi Aziýa döwletleriniň, esasan hem Türkmenistanyň ýolbaşçylary arap dünýäsindäki bolan wakalaryň öz ýurtlarynda hem döremek howpuny içginden öwrendiler.
Meniň çakymça, bular ýaly zat Türkmenistanda bolmaz. Geçiren barlaglarymyza görä, şuňa meňzeş wakalar Gyrgyzystanda döräp biler, belki-de, Täjigistanda hem ýüz bermegi mümkin. Gazagystanda hem şeýle wakalaryň döräp biljekdigi aýdylýar.
Bulardan tapawutlylykda, Türkmenistana bu öz täsirini ýetirmese gerek. Muňa ençeme sebäp bar. Birinjden, jemgyýet ýokary derejede syýasatdan üzňeleşdirilen. Ol ýerde syýasy oppozisiýanyň emele gelmegine ýa-da köpçülikleýin hereketleriň başlanmagyna hiç hili esas döredilmedik. Ikinjiden, Türkmenistanda sosial ulgamlaryň derejesi juda pes. Bu hem öz gezeginde arap dünýäsindäki gozgalaňlarda uly rol oýnapdy.
Meniň şahsy pikirime görä, Türkmenistanda arap dünýäsindäki ýüz beren uly gerimli protest hereketleri bolmaz.


text:
27-nji maýda Orsýetiň gündogar bölegindäki Nowosibirsk şäherinde iki musulman lideri, ekstremistik garaýyşlary propagandirlemekde aýyplanyp, şertli türme tussaglygyna höküm edildi.
Nowosibirskiniň şäher sudy duşenbe güni uniwersitetiň professory Ilhom Merazhowyň we Ymam Komil Odilowyň bir ýyl azatlykdan mahrum edilýändigi hakda höküm çykardy.
Aýyplama bildirilenleriň ikisi hem türk ruhanysy Said Nursiniň gadagan edilen Nurjylar hereketiniň ideologiýasyny ýaýratmakda günälenip, fewral aýynda suda çekilipdiler.
Agzalýan hereket Orsýetde 2007-nji ýylda gadagan edilipdi. Resmileriň aýtmagyna görä, Nurjylar hereketi türk dilinde geplenilýän territoriýalarda Yslam döwletiniň döredilmegini ündäp çykyş edýär.
Merazhow we Odilow özlerine bildirilýän aýyplamalary ret edip, suduň çykaran kararynyň gaýtadan gözden geçirilmegini talap etjekdiklerini aýtdylar.


text:
Ukraina üçin rus gazynyň bahasy ýeňilliksiz üçünji çärýekde müň kubometr üçin 287,15 dollara, dördünji çärýekde 262,5 dollara deň bolar diýip, “Gazprom” GAZP+0,69%-iň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew žurnalistlere habar berdi.
Şertnama bahasy barada aýdylanda, ikinji çärýekde hödürlenen baha ýeňillikli 247,2 dollar bolan bolsa, üçünji çärýekde ýeňilliksiz baha 287,15, dördünji çärýekde 262,5 dollar bolar diýip, Medwedew habar berdi.
Ol özüniň üstüni ýetirip, ýeňillik bermek meselesiniň ara alnyp maslahatlaşylýandygyny belledi. “Ýeňillik eksport salgydyny ulanmazlygyň hasabyna hödürlenýär, ol doly we bölekleýin peýdalanylyp bilinmez, ýöne bu eýýäm biziň meselämiz, “Gazpromuň” meselesi däl — diýip, Medwedew aýtdy.
Şu ýylyň ikinji çärýeginde Russiýa Ukraina 1-nji aprelden gol çekilen şertlerde, “Gazprom” bilen “Naftogazyň” arasynda gazanylan goşmaça ylalaşygyň çäklerinde gaz iberýär. Ylalaşykda tölegüsti gaz ibermegiň ýörelgeleri hem göz öňünde tutulýandyr. Hakykatda Ukraina üçin rus gazynyň bahasy ikinji çärýekde RF-nyň hökümetiniň berýän 100 dollar ýeňilligini hasaba almak bilen, bir kubometr üçin 247,18 dollara barabardyr.


text:
“Al-Kaýda” terror toparynyň täze ýolbaşçysy asly müsürli Aýman al-Zawahiri boldy. Bu barada “Al-Kaýda” bilen ilteşigi bolan websaýtda ýerleşdirilen maglumatda aýdylýar.
“Al-Kaýda” toparynyň ozalky baştutany Osama bin Laden geçen aý Pakistanda ABŞ-nyň ýörite güýçleriniň geçiren operasiýasy netijesinde öldürilipdi.
Al-Zawahiri Osama bin Ladeniň golaý ýaranlarynyň biri hökmünde tanalýardy. Şeýle-de onuň “Al-Kaýda” toparynyň nobatdaky ýolbaşçysy boljakdygy çak edilýärdi.
Häzir al-Zawahiriniň nirededigi näbelli.


text:
Sersenbaý ata Özbegistanyň gelejegini göz öňünde tutup, ýurda uly möçberde maýa goýupdy. Ol şol wagtlar ýurda goýan pullary gelejekde öz maňlaýyndan dirär öýdüpdi.
Ýöne, ynha, haçan-da olaryň pullary yzyna gaýtarylyp berlende, Nukusyň ýaşaýjysy özlerine tölenýän puluň möçberiniň örän ujypsyzdygyna düşünip galdy.
Özbegistanyň Maliýe ministrligi 1992-nji ýylda 12 göterimlik girdeji wada berlip, eýelerine gowşurylan obligasiýalar 30-njy noýabra çenli yzyna tölener diýdi.
Sersenbaý ata ministriň çykyşyndan soň hakyny soramak üçin degişli edaralara ýüz tutdy. Ýöne ol pullary obligasiýa eýelerine gaýtaryp bermek tertibinde özbek somunyň hümmetsizlenmeginiň hasaba alynmandygyna göz ýetirdi.
“Biz bankdan pulumyzy yzyna aljak bolanymyzda, mundan 20 ýyl ozal hökümete geçiren pulumyzyň diňe ujypsyzja bölegini yzyna alýandygymyza iň soňky minutda göz ýetirip galdyk” diýip, Sersenbaý ata gürrüň berýär.
Ýagdaý şeýle, ýagny biziň gürrüňini edýän ýaşulymyzyň 20 ýyl mundan ozal goýan 1000 somuna derek, 12 göterümlik girdeji göz öňünde tutulyp, bu günki gün 1173 som tölenýär. Ýöne bu ýerde aýdyňlaşdyrylmaly bir mesele bar, ýagny Sersenbaý atanyň 20 ýyl mundan ozal goýan puluna şol döwürde bir maşyn satyn alyp bolýardy. Ynha, bu günki gün ol özüne gaýtarylyp berilýän pula ýarym kilo et satyn alyp bilýär.
Protest
4-nji awgustda Nukus şäherindäki “Halk bankyň” binasynyň öňünde protest çäresini geçirýän 500-e golaý obligasiýa eýeleriniň hataryna Sersenbaý ata-da goşulypdyr. Ýagdaýy bulaşdyrýan ýene bir mesele bar. Hökümet eýeçilgindäki agzalýan bank obligasiýa eýelerine olaryň pullaryny yzyna tölemek üçin özlerinde ýeterlik nagt puluň ýokdugyny aýdyp, adamlardan bank hasabyny açdyrmaklaryny we pullarynyň şol hasaba geçiriljekdigini habar beripdir.
Şeýle protest çäreleri ýurduň çar künjeginde, has takygy paýtagt Daşkentde, Buharada, Ferganada we Samarkantda-da geçirildi.
Maliýe mnistrliginiň resmi websaýtynda ýaýradan beýanatynda obligasiýalaryň öweziniň dolunmagynyň sebäbi “hökümetiň ozal öz üstüne alan jogapkärçiligini şertsiz ýerine ýetirmegi we halkyň ynamyny gazanmagy” diýip düşündirilýär.
Muňa garamazdan, köp sanly obligasiýa eýeleri özleriniň hökümete bolan ynamynyň synandygyny adýarlar we hökümeti hilegärlikde aýyplaýarlar.
Özüniň doly adyny aýtmakdan saklanan 60 ýaşly daşkentli Sergeý: “Şo döwürlerde men obligasiýalar üçin 25 müň som pul goýupdym. Indi häzir meniň hasabyma görä, men hökümetden 1.2 million som almaly” diýýär.
Ýöne ýaňky agzalan girdejä derek Sergeýe bary-ýogy 32,325 som gaýtarylyp berlipdir.
"Uznews.net" saýtynda çykyş eden pensioner: “Hökümet nädip halky bu derejede äsgermezlik edip, adamlaryň göwnüni syndyryp bilýär?” diýip, sorag bilen ýüzlenýär.
Daşkendiň, ene-atasyndan özüne uly möçberde obligasiýa miras galan 36 ýaşly ýaşaýjysy Munisa: “Bu ýagdaý häkimiýetleriň barypýatan kezzapdygyny görkezýär. Demokratiki ýurtlarda şeýle ýagdaý ýüze çykanda, halk hökümeti suda berýär” diýýär.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynda adyny aýtmazlyk şerti bilen çykyş eden özbegistanly ykdysadyýetçi şeýle meseleleriň ýüze çykmagynyň ahmaldygy barada öňünden hiç zat aýdylmandygyny gürrüň berýär. Ol: “Maliýe ministri obligasiýalaryň kadaly ýöredilýändgini we halkyň obligasiýalardan gazanjak girdejileriniň adamlarda umyt döredýändigini ozal kän tekrarlardy” diýýär.
Ynha, indi welin Sersenbaý ata ýaly ýönekeý raýatlaryň umytlary syndyryldy.
Ol, haçan-da Yslam Karimow ýurduň ykdysadyýetini ösdürmek üçin halky 24 million soma çenli obligasiýa satyn almaga çagyranda, bu işe baş goşandygyny aýdýar.
Sersenbaý ata: “Karimow şonda ‘biz siziň puluňyzy göterimi bilen yzyna gaýtaryp bereris’ diýipdi, bizem näme, oňa ynandyk. Ýöne häzir ýurt baştutany biziň göwnümizi sy:ndyrdy” diýýär.


text:
Ukrainanyň kanun çykaryjy organy 29-njy dekabrda Kiýewde geçirilen maslahatda 2015-nji ýyl üçin tygşytly býujeti kabul etdi.
Premýer-ministr Arseniý Ýatsenýugyň “kämillikden daşda” diýip atlandyran kanun taslamasy Halkara walýuta fondunyň basyşy astynda kabul edildi. Ol 17 milliard amerikan dollarlyk karzyň indiki böleginiň howpsuzlygyny üpjün etmegi göz öňünde tutýar.
Ýatsenýuk kanun çykaryjylara halkara guramalary bilen geçiriljek indiki gepleşikleriň yzýany, kanun taslamasyna gaýtadan garamagyň möhümdigini belledi.
Kabul edilen býujet 4 milliard amerikan dollaryna barabar bolan defisiti hem öz içine alýar. Onda harby pudaga ediljek çykdajylar 8%-e golaý artdyrylyp, ol 5,7 milliard amerikan dollaryndan gowrakdyr.
Şeýle-de, býujetde sosial çykdajylar üçin aýryljak serişdäniň 1 milliard amerikan dollaryna çenli kemeldiljekdigi bellenilýär. Şeýle-de öňümizdäki iki ýylyň dowamynda çetki sebitlerde ýerleşýän 400 çemesi mekdebiň ýapyljakdygy we takmynan 100 müň mugallymyň wezipeden boşadyljakdygy nygtalýar.


text:
Resmiler 25-nji iýunda günorta Pakistanda bolan soňky yssydan ölenleriň müňden aşandygyny, müňlerçe adamyň bolsa bejergi alýandygyny aýtdylar.
Sind welaýatynyň paýtagty Karaçide we beýleki birnäçe etrapda 19-njy iýundan bäri howa gaty gyzdy.
Saglyk resmisi Karaçide yssydan 950-den gowrak adamyň ölendigini, beýleki etraplarda hem 50-den gowrak adamyň heläk bolandygyny aýtdy.
Adynyň aýdylmazlygyny soran resminiň sözlerine görä, 40 müňden gowrak adam howanyň aşa gyzmagyndan hassalapdyr we 8 müňden gowrak adam hassahanalarda bejergi alypdyr.


text:
Owganystanda geçen prezident saýlawlarynda galplyk edilendigi baradaky şikaýatlar 700-e golaýlady. Saýlaw stansiýalarynyň 35 prosentinden ýygnalan resmi sanlara görä, prezident Hamit Karzaý sesleriň 46.2 prosenti bilen öňde barýar.
Ozalky Daşary işler ministri Abdylla Abdylla sanalan sesleriň 31.4 prosentini alypdyr. Karzaý birinji tapgyrda ýeňmek üçin sesleriň ýarysyndan köpüsini almaly.
Kommisiýa uly galplyk aýyplamalaryny derňemezden ahyrky netijelere kepil geçip bilmeýär.
Resmiler soňky netijeleri 17-nji sentýabrda aýan etmekçidiler, ýöne şikaýatlaryň köpelmegi munuň başa barmagyny kynlaşdyrýar.


text:
BMG-niň beren maglumatlaryna görä, söweş dowam edýän Siriýadan gaçyp goňşy dört ýurda geçýän siriýalylaryň sany barha artýar.
Häzir Siriýadan jemi 150 müňe golaý adamyň goňşy ýurtlara bosup çykandygy habar berilýär.
Bu barada 10-njy awgustda Ženewada geçirilen metbugat brifinginde BMG-niň Bosgunlar baradaky Ýokary Komissarlygynyň metbugat wekili Adrian Edwars aýtdy.
Ol 50 müň siriýaly bosgunyň Türkiýede hasaba alynandygyny, diňe şu hepdäniň dowamynda Türkiýä 6 müň adamyň bosup çykandygyny belledi.
BMG-niň bosgunlar boýunça edarasynyň wekili häzir Iordaniýada 46 müň bosgunyň, Liwanda 37 müň, Yrakda 13 ýarym müň bosgunyň hasaba alynandygyny mälim etdi.


text:
Türkmenistanyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky şekillendiriş sungaty muzeýinde 1941 — 1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Beýik Ýeňşiň 70 ýyllygy mynasybetli, “Watan unutmaýar gahrymanlaryn” atly baýramçylyk sergisi guraldy. Sergide tanymal türkmen nakgaşlarynyň we heýkeltaraşlarynyň dürli ýyllarda döreden, uzaga çeken uruş ýyllarynda türkmen halkynyň görkezen gahrymançylygyny wasp edýän, milli öwüşginli sungat eserleri görkezilýär. Diňe ýurtda däl-de, daşary ýurtlarda hem giňden tanalýan tanymal türkmen nakgaşlary Ý. Annanurowyň, Y. Gylyjowyň, M. Mämmedowyň, N. Dowodowyň, K. Gullaýewiň, T. Esenmämmedowyň, Ş. Akmuhammedowyň, D. Çaryýewiň baýramçylyk sergisini bezeýän sungat eserleri uruş ýyllarynyň taryhy wakalaryny göz öňüne getirmäge mümkinçilik döredýär.
Baýramçylyk sergisinde tanymal nakgaş M. Mämmedowyň “Ýeňiş. Bahar. 1945-nji ýyl” atly eserinde uzak garaşdyran şanly Ýeňşiň dabarasyny çeper keşpleriň üsti bilen ussatlarça suratlandyrypdyr. Ş. Akmuhammedowyň “Uruş weterany Magtym aganyň portreti» atly eserinde juwan ýaşlygy uruş ýyllaryna gabat gelip, söweş meýdanynda gahrymançylyk görkezip, öz iline sag-aman dolanyp gelen goja esgeriň bagtyýar durmuşyna guwanýan keşbi janlandyrylypdyr.
Baýramçylyk sergisinde tanymal heýkeltaraşlarymyzyň döreden, halkymyzyň gahrymançylygyny wasp edýän heýkellerini synlamaga-da giň mümkinçilik döredilýär. heýkeltaraşlar A.Meredowyň, A.Kakaesenowyň, W.Jumaýewiň döreden heýkellerinde merdana halkymyzyň köplere nusgalyk edermenligi, gahrymançylygy, dünýäde parahatçylygy gorap saklamaga bolan erk-islegi nurana keşpleriň we şekilleriň üsti bilen aýdyň suratlandyrylýar.
Portalymyzyň okyjylary sergä hödürlenen işler bilen “fotoreportažlar” rubrikamyz arkaly tanşyp bilerler.


text:
Pakistanyň harbylary ýurduň Owganystan bilen serhediniň golaýyndaky tire-taýpalar regionynda howpsuzlyk güýçleriniň bäş söweşijini öldürendigini aýtdylar.
Harbylaryň beýannamasynda ok atyşygyň 20-nji fewralda Mohmand tire-taýpalar regionynda bolandygy we atylyp öldürilenleriň “terrorçylyk hereketlerini” planlaşdyrandygy habar berilýär.
Mundan ozal 17-nji fewralda “Talybanyň” söweşijileri Mohmandda amala aşyran iki sany hüjümde azyndan dokuz polisiýa wekilini öldürdiler.
Pakistanyň Owganystan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Mohmand hökümet güýçleriniň on ýyl çemesi döwrüň dowamynda “Al-Kaýda” we “Talyban” toparlaryna garşy söweşýän regionlarynyň biri.


text:
Fransiýanyň Kann şäheriniň döwlet organlary ol ýerdäki plýažlarda burkinili suwda ýüzmegi gadagan etdiler.
Burkini – musulman aýal-gyzlarynyň suwda ýüzende geýýän geými, ol bedeni depeden topuga çenli ýapýar.
"ABC News"-iň habaryna görä, şäheriň häkimi Dawid Lisnar şeýle geýmiň ahlak kadalaryna, sekulýar prinsiplere we şol bir wagtyň özünde hem howpsuzlyk bilen bir hatarda gigiýena kadalaryna gabat gelmeýändigini nygtaýar. Ol şonuň ýaly-da dini aýratynlyga eýe bolan plýaž geýminiň jemgyýetçilik düzgünini hem bozup biljekdigini öňe sürýär.
Burkini geýen raýatlara 38 ýewro möçberinde (42 Amerikan dollary) jerime salnypdyr.
Gadaganlyk
Mälim bolşuna görä, bu gadaganlyk 15-nji iýulda Nitsada we 26-njy iýulda hem Sent-Etýen-de-Ruwre şäherindäki buthanada bolan partlamadan soň güýje girizilipdir.
Zenanlaryň bedenini tutuşlygyna ýapýan hyjap geýimleri Fransiýada baryp 2011-nji ýylda gadagan edilipdi. Şeýle gadagandan soň birnäçe musulman zenan öz dini azatlygynyň bozulýandygyny aýdyp, kazyýete arza bilen ýüz tutupdy. 2014-nji ýylyň iýul aýynda bolsa Ýewropanyň adam hukuklary sudy Fransiýanyň hökümetiniň girizen gadagançylygyny tassyklady. Fransiýada burka (dini geýim) geýene 150 ýewro möçberinde jerime berilýär.
Burkini geými, Awstriýada ýaşaýan liwanly, 39 ýaşyndaky Aksed Azetti tarapyndan 2008-nji ýylda oýlanyp tapylypdyr. Özi musulman bolan Aksediň aýtmagyna görä, irki döwürde ol saç oňarýan ussat dellek bolmagy arzuw edipdir. Ýöne soň, musulman aýal-gyzlara kömek etmek aladasy onuň ykbalyny üýtgedipdir. Şeýlelikde ol, musulman zenanlar üçin sport geýimleri we suwda ýüzülende geýilýän burkini geýmini oýlap tapypdyr.
"Hyjap musulman zenanlary kemsidýär”
Fransiýada Nikolýa Sarkoziniň häkimiýet başynda bolan döwründe hyjaba berlen "Hyjap musulman zenanlary kemsidýär, olary göýä zyndanda ýaşaýan ýaly ýagdaýa salýar we olary özygtyýarlylykdan mahrum edýär" diýen kesgitleme bilen hyjabyň gadagan edilendigine aýratyn üns çekilýär.
Ýöne amerikan antropology we "Näme üçin fransuzlar hyjaby halamaýarlar?" atly kitabyň awtory Con Bouen, owalky prezident Sarkoziniň ýaňky aýdan sözleri barada öz pikrini şeýle ýazýar: "Ol musulman zenanynyň geýmini yslam ekstremizmi sebäpli ýüze çykan problemalaryň hötdesinden gelmek üçin öz bähbidine ulanýar. Hyjabyň zenanlara zulum berýändigi barasynda anyk deliller ýok. Bu diňe bir subutsyz söz".
Muňa garamazdan Fransiýada prezident Sarkoziniň döwründe yslam dininiň eginbaşlary we hyjap mekdeplerde gadagan edildi. Soňra-da ýüzülýän howuzlarda burkinili suwda ýüzmek gadagançylygy girizildi.


text:
Tapgyryň umumy aýratynlyklary:
100 sany bombardir: Elbetde, bu sözbaşy aýdyljak pikiri has ulaltdy. Ýöne bir zady aýdyp bileris: şu tapgyrdan soň Ýokary liganyň şu möwsüminde tapawutlanan futbolçylaryň sany 100-den geçdi.
Garaşylan çykmady: Oýunlardan öň «Şu tapgyryň duşuşyklarynyň netijeleri ýaryş tertibindäki orunlary üýtgedip biler» diýip ýazypdyk. Tapgyryň netijeleri bolsa, kemteresinden ýekeje toparyň hem eýeleýän ornuny üýtgetmedi. Diňe şunuň özi hem ýaryşyň çekeleşikli barýandygynyň kepili dälmi näme?!
16 gol: Tapgyrda derwezelere 16 pökgi geçirildi. Şolaryň biri 11 metrlik jerime urgusyndandyr, biri hem awtogoldur
Arzuwlar amala aşdy: Dördünji aýlaw dowam edýär. Diýmek toparlar biri-biri bilen şu ýyllykça iň soňky gezek duşuşýarlar. 29-njy tapgyryň duşuşyklarynyň esasy aýratynlygy käbir toparlaryň arzuwlaryny amala aşyranlygyrdyr. Mysal üçin HTTU geçen üç aýlawda hem «Aşgabatdan» ýeňlipdi. Bu gezek bolsa ol möwsümde ilkinji gezek «paýtagtlylardan» üstün çykdy. Ýa-da «Energetigiň» şu möwsümde ilkinji gezek «Şagadam» bilen deňlik hasaba oýnandygyny hem aýdanlarymyza goşup bileris.
Ýer eýeleri ýer eýeleri bolýar: Megerem, şondandyr. Çünki tapgyrda geçirilen oýunlaryň üçüsi ýer eýeleriniň peýdasyna tamamlandy, bir duşuşykda bolsa myhmanlar ýeňiş gazandy. Bir duşuşyk deňlik bilen tamamlandy.
425 gol: Şu tapgyrdan soň 23-nji çempionatda derwezelere jemi 425 gol girdi.
HTTU — “Aşgabat” — 4:3
Gollar:
1-0_Okan Ersoy 23'
2-0_Azady Annadurdyyew 48' ( öz derwezesine)
3-0_Döwlet Döwletmyradow 52'
3-1_Wugar Abdullayew 61'
4-1_Döwlet Döwletmyradow 64'
4-2_Ruslan Gurbanow 66'
4-3_Ruslan Gurbanow 85' (penalti)
Goragçylar hüjüme çykanda: Sözlemi «...derwezelere 7 gol girjek ekeni» diýip dowam etdirip bileris. Çünki şu duşuşykda gollary geçirenleriň biri hem hüjümçi däl.
Çempionatyň tamamlanmagyna 7 tapgyr galanda: ...HTTU-dan Okan Ersoý we «Aşgabatdan» Wugar Abdullaýew möwsümdäki ilkinji gollaryny geçirdiler.
Döwletmyradowyň ikinji «goşalamasy»: Duşuşykda iki gezek tapawutlanan Döwlet Döwletmyradow, şeýlelikde, möwsümdäki ilkinji dublyny amala aşyrdy.
14 tapgyrdan soň: Şu duşuşykdaky dubl Ruslan Gurbanowyň möwsümdäki ikinji dubludyr. Ol mundan 14 tapgyr öň, ýagny 15-nji tapgyrda bir oýunda iki pökgini geçirmegi başarypdy.
HTTU-da 40 gol geçirdi: Şu tapgyrda «Aşgabadyň» derwezesinden geçiren 4 golundan soňra, HTTU-nyň möwsümdäki gollarynyň sany 42-ä çykdy. Şeýlelikde, topar şu möwsümde 40 we ondan hem kän gol geçiren toparlaryň hataryna ýedinjilik bolup goşuldy.
40-yň ýaryndan geçdi: Möwsümde HTTU-nyň öz meýdanynda derwezesine goýberden gollary hem az däl. Şu tapgyrdaky 3 goldan soň, möwsümde HTTU-nyň öz ýerinde derwezesine geçirilen gollaryň sany 21-e çykdy. Şeýlelikde, HTTU ÖZ MEÝDANYNDA 20-DEN KÄN GOL GEÇIREN TOPARLARYŇ sanawyna üçünjilik bolup goşuldy.
«Aşgabat» hem 30 gol geçirTdi: Möwsümde ilkinji gezek HTTU-dan ýeňlen «Aşgabadyň» derwezesine geçirilen gollaryň sany hem 30-a çykdy. Topar şu möwsümde 30 we ondan kän gol geçiren toparlaryň sanawyna ýedinlijilik bolup goşuldy.
Gollara bereket berildi: Hasapdanam görnüşi ýaly, duşuşykda derwezelere 7 pökgi geçirildi. Şeýlelikde, 29-njy tapgyryň HTTU — «Aşgabat» duşuşygy möwsümiň IŇ KÄN GOLLY DUŞUŞYKLAR sanawynda bäşinji orunda ýerleşdi.
Ýeňilse-de, ýeňildi welin: Şu duşuşykda «Aşgabadyň» myhmançylykda geçiren gollarynyň sany 20-den (22 gol) geçdi. «Aşgabat» şu möwsümde 20 we ondan kän gol geçiren toparlaryň hataryna bäşinjilik bolup goşuldy.
Ýeňlişsiz ýol dowam edýär: Şeýlelikde, HTTU indi 5 tapgyr bäri ýeňlip görmedik az sanly toparlaryň biri boldy.
Dört aýlawdan soňra: HTTU bilen «Aşgabat» şu ýyl diňe Ýokary ligada duşuşdylar. Geçirilen 4 duşuşygyň üçüsi «Aşgabadyň» peýdasyna tamamlandy. HTTU «paýtagtlylaryň» 12 goluna 5 gol bilen jogap berip bildi.
"Balkan" — "Hazyna" — 2-0
Gollar:
1-0 _Myrat Ýagşyýew 25’
2-0 _Mekan Saparow 57’
Ýagşyýewiň täze menzili: Möwsümiň bombardirligini enteg-ä hiç kime bermän gelýän Myrat Ýagşyýew şu ýyl 25 gol geçiren ilkinji futbolçy boldy.
Ýaşyýewiň täze menzili 2: Şu duşuşykdan soňra M.Ýagşyýew soňky dört möwsümiň netijesi boýunça 50 gol geçiren 7-nji futbolçy boldy.
Bäş tapgyr bäri: «Balkan» indi 5 tapgyr bäri ýeňlip görmedik az sanly toparlaryň biridir.
Dört aýlawdan soňra: «Balkan» bilen «Hazyna» şu ýyl diňe Ýokary ligada duşuşdylar. Geçirilen 4 duşuşygyň ählisi hem «Balkanyň» peýdasyna tamamlandy. «Hazyna» «nebitçileriň» 11 goluna 3 gol bilen jogap berip bildi.
"Merw" — "Daşoguz" — 2-1
Gollar:
1-0_Şanazar Tirkişow 2'
2-0_Şanazar Tirkişow 17'
2-1_Begli Öwezow 84'
«Merwiň» ýene bir ýaş zehini: Ýadyňyzdadyr, «Merw» geçen möwsümiň ahyrynda ýaş zehin Toýly Goçnazarowy orta çykarypdy. Möwsüm gutarýança birnäçe goly geçirmegi başaran Toýly bu ýyl-a sussupesräk görünýär, toparyna kän bir kömek edip bilenok. Şu duşuşykda bolsa «Merwde» Şanazar Tirkişow — täze ýaş ýyldyz bary-ýogy 17 minudyň içinde derwezä iki gol geçirip, möwsümdäki ilkinji goluna we ilkinji gublyna «gol çekdi».
Begli Öwezowyň ilkinji goly «Daşoguzy» umytlandyrdy: Şol «Daşoguzy» umytlandyran goluň awtory Begli Öwezow Ýokary ligada ilkinji gezek gol geçirdi.
Ýeňişli 680-nji oýun: Ýeňiş bilen tamamlanan duşuşyk «Merwiň» Ýokary ligadaky 680-nji duşuşygydyr.
Ýene minimal hasap: Şeýlelikde, «Merw» ýene-de «Daşoguzy» uly hasap bilen ýeňip bilmedi. Şu ýyl «Merw» diňe ýekeje duşuşykda «Daşoguzdan» iki gol öňe saýlanyp gördi. Galan üç duşuşykda ýekeje gol artykmaçlygy bilen ýeňiş gazandy.
300-e ýekeje ädim galdy: «Daşoguz» bilen bolan duşuşykda gazanylan ýeňiş «Merwiň» Ýokary ligadaky 299-njy ýeňşidir. Diýmek, ýubileý ýeňşe ýetmek üçin ýekeje ädim galdy.
27-nji 2-likçi: Şanazar Tirkişow Ýokary liganyň 23-nji möwsüminiň dublçylarynyň hataryna 27-njilik bolup goşuldy. Höwri kän bolsun!
Dört aýlawdan soňra: «Merw» bilen «Daşoguz» şu ýyl diňe Ýokary ligada duşuşdylar. Geçirilen 4 duşuşygyň ählisi hem «Merwiň» peýdasyna tamamlandy. «Daşoguz» «Merwiň» 7 goluna 2 gol bilen jogap berip bildi.
"Şagadam" — "Energetik" — 1-1
Gollar:
1-0_Yhlas Magtymow
1-1_Batyr Jumaýew
Magtymow dolanýar: Harby gullugy geçen ýyllarynda Ýokary liga arakesme berip, ýene-de «Şagadama» dolanyp gelen Yhlas Magtymow möwsümdäki ilkinji goluny geçirdi.
Jumaýewiň ilkinji goly: «Energetige» arzyly deňligi getiren gol Batyr Jumaýewiň şu möwsümdäki ilkinji goludyr.
«Energetik» — möwsümiň deňlikçisi: Topar eýýäm 9-njy duşuşygynda deňlik bilen oýnady. Möwsümde «energetikçilerden» başga beýle netijäni görkezen topar ýok.
Şowsuzlyk tamamlandy: «Energetik» şu tapgyra çenli 3 oýun yzly-yzyna ýeňlipdi.
Dört aýlawdan soň: Dört aýlawyň netijeleri boýunça «Şagadam» 10:4 «Energetik». Üç oýun «Şagadamyň» peýdasyna tamamlandy, bir oýun bolsa deňlik bilen tamamlandy.
"Ahal" — "Altyn asyr" — 0-2
Gollar:
0:1_ Süleýman Muhadow 71'
0:2_ Süleýman Muhadow 86'
«Altyn asyr» — 70 utuk: Şu ýeňişden soň, «Altyn asyryň» 23-nji çempionatymyzda gazanan utuklarynyň sany 70-e çykdy.
Muhadow ýene-de ikinji: Şu duşuşykdaky dublyndan soňra, 23-nji çempionatdaky gollarynyň sanyny hem 23-e çykaran Süleýman Muhadow bombardirleriň sanawynda Altymyrat Annadurdyýewi yzda galdyryp, ikinji orna çykdy. Indi Süleýmanyň öňdebaryjy M.Ýagşyýew bilen iki gol tapawudy bar.
Ýubileý: Şu tapgyrda «Altyn asyr» Ýokary ligadaky 120-nji ýeňşini gazandy.
Muhadow «goşalamagy» söýýär: Muny onuň yzda galan 29 tapgyryň 8 duşşuygynda pökgüleri tora goşa-goşadan geçirenligi hem görkezýär. Enteg-ä dubllar meselesinde Süleýman iň öňdäki orunda. Möwsüm tamamlanýança, onuň yyzndan ýetjek hem tapylmasa gerek. Çünki «dublçylaryň» sanawynda ikinji orunda barýan Altymyrat Annadurdyýewiň «goşalamalarynyň» sany Süleýmanyňkynyň deň ýary.
«Ahalyň» derwezesine 40-njy gol: Duşuşykda Süleýman Muhadowyň geçiren ikinji goly «Ahalyň» derwezesine şu möwsümde geçirilen 40-njy gol boldy. «Ahal» möwsümde derwezesine 40 gol goýberden toparlaryň sanawyna bäşinjilik bolup goşuldy.
Bassyr 7-nji ýeňiş: «Altyn asyr» bassyr 7-nji ýeňşini gazandy. Ozal hem habar berşimiz ýaly, möwsümiň ýeňiş rekordy hem «aragatnaşykçylara» degişli. Olar şu möwsümde bassyr 8 oýunda ýeňiş gazanyp görüpdiler.
Dört aýlawdan soňra: «Ahal» bilen «Altyn asyr» şu ýyl diňe Ýokary ligada duşuşdylar. Ýakyn günlerde bolsa olaryň möwsümdäki bäşinji duşuşygy geçiriler. Şol duşuşyk Türkmenistanyň Naýbaşy Kubogynyň eýesini belli eder. Edil öňünden hasaplanylan ýaly, toparlaryň ýokary ligada «Altyn asyryň» meýdanynda geçirilen duşuşyklarynyň ikisi hem şol bir hasap bilen (1:1) deňlikde tamamlandy. «Ahal» bolsa öz meýdanynda «aragatnaşykçylardan» iki gezek hem 2:0 hasabynda ýeňildi. Şeýlelikde, şu ýylky «Ahal» — «Altyn asyr» duşuşyklarynyň pökgi gatnaşygy 4:0 — «Altyn asyryň» peýdasyna.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow “soýuzdaş dälleriň hereketi” diýlip atlandyrylýan halkara guramanyň Tährandaky sammitinde çykyş etdi.
Öz çykyşynda ol häzirki zamanyň käbir global meseleleri we olaryň çözgütleri barada-da durup geçdi.
Çykyşynyň ahyrynda Berdimuhamedow 2015-nji ýylda Türkmenistanyň bu gurama agza bolmagyna hem-de özüniň bitaraplyk statusyny yglan etmegine 20 ýyl dolýandygyny bellemek bilen, şol ýyl bu gurama agza ýurtlaryň konferensiýasyny Aşgabatda geçirmekligi teklip etdi.
Tährandaky bu forumyň çäklerinde penşenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat we ýurduň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýi bilen-de duşuşdy.
Bu duşuşyklarda taraplar Türkmenistan bilen Eýranyň gatnaşyklarynyň möhüm ugurlary barada pikir alyşdylar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 3-nji awgustda Waşingtonda Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Özbegistanyň we Türkmenistanyň daşary işler ministrlerini kabul eder.
Duşuşykda regional howpsuzlyk, ykdysady aragatnaşyk, tebigat, howanyň maýlamagy we ynsanperwerlik bilen bagly meseleler maslahat ediler.
Şeýle-de Kerri we ministrler 2015-nji ýylyň noýabr aýynda Özbegistanyň Samarkand şäherinde geçiren birinji duşuşygynyň yzýany işçi toparlaryň işläp düzen bäş sany proýektini ara alyp maslahat ederler.
Duşuşygyň dowamynda döwlet sekretarynyň orunbasary Antony Blinken bäş ministr we ABŞ-nyň abraýly analiz merkezleriniň liderleri bilen nahar başynda duşuşyp, Merkezi Aziýanyň 21-nji asyrdaky ösüşi barada pikir alyşar.


text:
Özbegistanyň prezidentiniň uly gyzy Gülnara Karimowanyň partnýory 31 ýaşly Ýanis Galanos tussaglykda özüniň gynamalara sezewar edilýändigi barada maglumaty ret edýär. Galanos hilegärlikde günälenip geçen aýda tussag astynda alnypdy.
Gülnara Karimowa Twitterde çap eden maglumatynda özbek derňewçileriniň Galanosy gynaýandyklaryny habar beripdi.
Galanosy türmede görmäge rugsat alan adam hukuklary boýunça daşkentli Ezgulik merkeziniň wekilleri Galanosyň gynamalary ret edýän wideo ýazgysyny köpçülige ýetirdiler.
Ezgulik merkezinden Wasila Inoýatowanyň penşebe güni AÝ/AR-na aýtmagyna görä, olaryň Galanos bilen türmede geçiren duşuşygyny Özbegistanyň Milli Howpsuzlyk gullugy gurnapdyr.
Munuň öňüsyrasynda Gülnara Karimowa Twitterde çap eden maglumatynda özüniň partnýorlarynyň ençemesiniň tussag edilendigini we öz mediýa kompaniýasynyň parahorluk esasynda derňewlere sezewar edilendigini habar berdi.


text:
Tomus çagalaryň sabyrsyzlyk bilen garaşyp ýörýän paslydyr. Çagalar üçin bu buz gaýmak iýmegi, suw sepişmegi, howuzda suwa düşmegi, deňiz ýa-da köl kenarynda dynç almagy aňladýar. Ÿöne käbir türkmen çagalary üçin fontanlarda suwa düşmek iñ elýeterli hezillikleriñ biri bolup durýar.
Kerim, 12 yaşynda:
"Ejem işdekä dostlarym bilen fontanda suwa düşmäne gelýäris. Ýöne, ejem bilse sögýär. Biz şonuň üçin gaçyp giryäris-dä!"
Aşgabat şäheri, Atamyrat Seýilgähi.
Nury, 13 yaşynda:
"Bizde basseýn ýog-a! Grantdan suw hem režimli akýar. Şonuň üçin biz wokzalyň ýanyndaky fontanda suwa düşýäris".
Nebitdag şäheri.
HEZIL, ÝÖNE HOWPLY...
Ýurdumyzyň ähli şäherlerindäki seýilgählerde, gyzgyn günüň aşagynda, çagalaryň gykylyklap, fontanlaryň içinde suwa düşüp ýörenine köp duş gelensiňiz. Daşyndan ol çagalar wagtlaryny gyzgalaňly geçirýän ýaly hem bolsalar, şeýle görnüşde dynç almaklary olaryň saglygyna howp salýar.
Birinjiden, fontanda suwa düşmeklik gigiýena, sanitariýa taýdan dogry däl. Fontanlarda adamyň saglygyny howp astynda goýup biljek ýokançlyklaryň dürli görnüşleri bolup bilýär. Bu ýokançlyklar her hili ýollar bilen suwa girip bilýärler. Esasy ýoly – suwa düşüjileriň ýa-da haýwanlaryň (meselem, guşlaryň, gemrijileriň) suwuň içine meýdan etmegi arkaly geçmegidir. Legionella bakteriýasy, şeýle ýokançlyklaryň biri bolup, ol suwly ýerlerde 250C ýylylykda ýaýrap gidýär. Legionella pnewmoniýa keseliniň görnüşleriniň döremeginiň sebäp bolup bilýär.
Ikinjiden, fontanlarda suwa düşüp ýören çagalar turup ýa-da ýykylyp endamlaryna şikes ýetirip bilerler. Sebäbi fontanlar adamyň ýüzmegi üçin gurlan däldir.
Üçünjiden, köp fontanlaryñ içinden yşyklandyryjy enjamlaryñ elekrik simleri geçirlendir. Olar çagalara elektrik togunyň urmagyna sebäp bolup bilýär. Şeýle ýagdaýlar ýüze çykanda çagalar tiz lukmançylyk kömegine mätäç bolýarlar. Ýöne hemişe golaý-goltumda kömege ýetişjek uly adam tapylman biler.
TÜRKMEN ÇAGALARY NÄME ÜÇIN FONTANLARDA SUWA DÜŞÝÄRLER? SEBÄPLER WE ÇÖZGÜTLER
Çagalaryň (täzelikde ýaşulularyñ hem) fontanlarda suwa düşmekligi dürli sebäplere görä bolup biler:
1. Maddy ýagdaýyň pes bolmagy. Häzirki wagtda ýurdumyzda ortaça zähmet haky 650 manat, ortaça pensiýa haky bolsa 250 manada barabardyr. Grant otelindäki howzyň uly adam başyna günlük nyrhy 30 manat, 3 ýaşdan kiçi çagalar üçin mugt, 3-12 ýaş aralygyndaky çagalar üçin bolsa 20 manatdyr. Bu nyrhlar "Ÿyldyz" otelindäki basseýn üçin uly adam başyna 50 manat, 3 ýaşdan kiçilere mugt, 3-12 ýaş aralygyndakylar üçin bolsa 35 manada barabardyr. Aýlyk-hezillik nyrhlarynyñ gatnaşygyna seretsek, ene-atalaryñ we pensiýa çykan baba-mamalarymyzyñ howuzlar üçin tölemäne ýagdaýlarynyň ýokdugyny görmek bolýar. Çagalar, ýetginjekler we ýaşuly adamlar üçin howuzda ýüzmek mugt edilse halka peýdaly bolardy.
2. Ene-atalaryň çagalaryny idemezlikleri. Käbir ene-atalar işi ýa-da başga meseleler sebäpli çagalarynyň nirede, näme işläp ýörenini bilmeýärler. Şeýlelikde, çagalar pursatdan peýdalanyp islän ýerlerine gidýärler. Ene-atalara bu mesele barada mekdeplerden, çagalar bagynyň işgärleri tarapyndan, galyberse-de radio we teleýaýlymlaryň üsti bilen lukmanlar tarapyndan wagyz-nesihat berilmelidir.
3. Obalarda howuzlaryň ýoklugy. Obalarda suw toplumlary asla ýok. Şu sebäpli hem çagalar ýapdyr-kanallarda, seýilgählerde gurlan fontanlarda lezzet üçin suwa düşýärler. Bu meseläň çözgüdi – welaýatlarda elýeterli bahadan suw toplumlarynyñ gurulmagy bolup biler.
4. Sapaly we mugt sagatlary. Meselem, gurlan howuzlarda bellenen bir wagtda çagalaryň ene-atalary bilen bilelikde howuzdan mugt peýdalanyp bilmegi üçin "sapaly we mugt" sagatlary girizilmeli . Iñ bolmanda çagalar üçin bu mugt bolmaly. Höwesli çaga goldaw bermeli. Çünki ol çaganyň geljekde belli sport ussady bolup yetişmegi örän ähtimal. Galyberse-de, şeýle işler köp sanly çagalaryñ sagdyn ösmegine goşant goşup, olaryň fiziki taýdan işjeňligini ýokarlandyryp we kompýuteriň, telewizoryň öňünde geçirýän wagtlaryny azaldyp bilerdi.
Hakykatdan hem, tomus gözel pasyl. Emma, onuň çagalarmyzyň saglygyna howpsuz we lezzetli, maddy ýagdaýlaryna garamazdan elýeterli bolmagy örän wajyp. Hemmämiz çagalarymyzy we garry ene-atalarymyzy gowy görýäris, olaryň sagdyn bolmagyny isleýäris. Şonuñ üçin hem howuzlaryň bahalary elýeterli edilse, welaýatlarymyzda suw howuzlary gurulsa we çagalaryň howpsuzlygyna ygtybarly gözegçilik edilse, "fontana gidişlik" ýuwaş-ýuwaşdan galardy.
Awtorlar: Myrat Owezow we Dilber Hanowa
Ulanylan çeşme: Dangers of swimming in fountains
(Microbial Hazards – World Health Organization)
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Inguşystan respublikasynda geçirilen ýörite operasiýada, söweşijidigi öýdülýän azyndan bir adam öldürildi.
Ýerli resmileriň berýän maglumatyna görä, duşenbe güni irden Dalakowo obasynda ýaragly adamlaryň bir topary polisiýa işgärlerine ot açypdyr. Sebitde terrorizme garşy operasiýa dowam edýär.
Demirgazyk Kawkaz regionynda polisiýanyň “yslamçylar” diýlip güman edilýänlere garşy alyp barýan göreşi her ýyl onlarça adamyň ölümine sebäp bolýar. Bu regionda iň durnuksyz diýlip Dagystan, Inguşystan, Çeçenistan hem Kabardino-Balkariýa hasaplanylýar.


text:
Postsowet giňişliginde Azerbaýjanyň iň çalt depginde ösýan ykdysadyýetli ýurtlaryň biridigine garamazdan, käbir oba ýerlerinde suw, gaz üpjünçiligi ýola goýulmadyk. Ýaramaz ýaşaýyş şertleri bolsa esasan aýallaryň gerdenine agyr ýuk bolup düşýär.
Merkezi Azerbaýjanyň Selebiler obasynda ýaşaýan zenanlaryň durmuşy daň atandan tä gün ýaşynça agyr iş bilen güzeran görmekden ybarat. Bu barada Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugyna obanyň bir zenany şeýle gürrüň berýär: “Irden biz ekin ýerlerinde işleýäris. Soňra bedrelerimizi alyp, uzak ýerde ýerleşýän çeşmelerden suw alyp, öýmüze getirýäris. Öýde bolsa kirlerimizi el bilen ýuwýarys. Bu adamy gynamakdyr”.
Beýleki zenan dynç almak barada pikir hem etmeýandiklerini gürrüň berip, “Bu ýerde ne suw bar, ne-de gaz. Biziň görýän günümiz gün däl” diýip zeýrendi.
Selebiler obasynyň ýene bir ýaşaýjysy öz çagalaryny çagalar bagyna bermäge höwes edýändiklerini, emma obalarynda çagalar bagynyň düýpden ýokdugyny aýtdy. Ýene bir zenan özleriniň ir sagat 6-7-lerde turup, işe başlamaly bolýandyklaryny, gije sagat 9-a çenli işleriniň gutarmaýandygyny gürrüň berdi.
Azerbaýjanyň Selebiler obasynda bolşy ýaly, beýleki obalarda hem aýallar diňe maşgala ojagyny saklap, çagalaryny ösdürip ýetişdirmek bilen meşgul bolman, erkekler bilen deň durup, ekin meýdanlarynda-da işlemeli bolýarlar.
Uzak ýerde ýerleşýän çeşmeden agyr-agyr bedreli suw daşamak hem aýallaryň paýyna düşýär. Erkek kişiler bolsa köplenç ýygnanyşyp, ýa çaý içmek bilen meşgullanýarlar ýa-da domino oýnaýarlar.
Aýallaryna gizlenip kömek edýärler
“Aýallara agyr bedreleri götermäge näme üçin ýardam bermeýärsiňiz?” diýen sowala erkek kişileriň biri: “Suw daşamak aýallaryň işi, biziň obamyzda suw daşaýan erkegi kemsidýärler” diýip, jogap berdi.
Ýöne käbir erkek kişiler garaňky düşende, hiç kim görmeýän wagty suw daşap, aýallaryna kömek edýändiklerini boýun aldylar.
Azerbaýjan postsowet giňişliginde iň çalt ösýän ykdysadyýetli ýurt hasaplanýar. Bu ýurduň walýuta rezerwlerinde 20 milliard dollara barabar serişdäniň bardygy aýdylýar.
Ýurduň prezidenti Ilham Aliýew ykdysadyýetiň dürlileşdirilmeginiň zerurdygyny aýdyp, bu serişdeleri suw we gaz üpjünçiligi ýola goýulmadyk regionlarda ilatyň ýaşaýyş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirmelidigini aýtdy.
Azerbaýjanyň käbir obalarynda henize çenli-de jaýlar odun bilen ýyladylýar. Şeýle obalaryň ýaşaýjylary “Şäherde bir sagatda edilýän işlere biziň üç günümiz gidýär” diýip zeýrenýärler.
Prezidentiň gyzlary suw daşamaýar
Kanun boýunça Azerbaýjanda aýallaryň erkekler bilen deňhukuklydyklaryna garamazdan, aýallaryň köpüsine hatda şäherlerde-de ähmiýetli wezipeleri eýelemek başartmaýar.
Ýurtdaky iň täsirli aýallaryň biri Ilham Aliýewiň aýaly Mehriban Aliýewa hasaplanýar. Häzir azerbaýjan parlamentiniň deputaty Mehriban 2013-nji ýylda adamsynyň prezidentlik möhleti gutaransoň, bu wezipä dalaş etmäge taýýarlyk görýär.
Prezidentiň 20 ýaşlaryndaky gyzlary Arzu bilen Leýla 75 million dollara barabar emlägiň hem biznesiň eýesi bolup, bu baýlygyň hözürini görýärler. Emma bu zenanlaryň durmuşy Selebiler obasynda ýaşaýan aýallar üçin ýetip bolmajak arzuw bolup görünýar. Sebäbi bu zenanlaryň aýtmaklaryna görä, gündelik işler zerarly olarda hatda ýerli häkimiýetdäki orunlara dalaş etmäge-de güýç-kuwwat galmaýar.
Ýerli ýaşaýjylaryň biri Şukufa Jabrailowa bu barada şeýle diýýär: “Öý-içeri bilen bagly işler şeýle bir ýadadýar welin, başga hiç zada wagtyň galmaýar. Elbetde, biz başga işler bilen hem meşgullanasymyz gelýär, mysal üçin, ýerli häkimiýetlere geçirilýän saýlawlara gatnaşmaga höwes edýäris”.
Aýallaryň öz günäsi nämede?
Azerbaýjanyň graždan aktiwistleri Selebiler ýaly obalardaky kynçylyklara belet. Şonuň üçin ýerli hökümete degişli däl guramalar oba ýerleriniň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilen birnäçe programmany işläp düzdüler.
Emma ýerli aktiwistleriň biri Laman Babaýewa zenanlaryň obalardaky dürli kynçylyklary çözmäge gönükdirilen bu proýektlere gatnaşmaga kän höwes bildirmeýändiklerini, netijede olary 3-4 aýdan soň ýapmaly bolýandyklaryny aýdýar.
Azerbaýjanyň oba ýerlerinde bilim meselesi hem uly problemalaryň biri bolup durýar. Oba ýerlerinde kadaly işleýän mekdepleriň sany az. Şeýle hem oba ýerlerinde köp halatda gyzlaryň wagtyndan öň okuwy taşlaýandyklary kynçylyk döredýär. Okuwy taşlan gyzlar köplenç durmuşa çykyp, işläp başlaýarlar.
Güzeranyny görmek bilen başagaý bolan ene-atalar bolsa çagalarynyň okuwy dowam etdirmägi üçin goldaw bermegi başarmaýarlar.


text:
Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orban duşenbe güni öz ýurdunyň “MOL” nebit-gaz kompaniýasynyň Ýewropanyň goldaýan “Nabukko” gazgeçirijisi boýunça taslamadan çykýandygyny yglan etdi. Ol bu proýektiň “başynyň gowgalydygyny” aýtdy.
Wengriýanyň “MOL” nebit-gaz kompaniýasy “Nabukko” gazgeçirijisi boýunça taslama gatnaşýan 6 kompaniýanyň biridi. Uzynlygy 3900 kilometre deň boljak “Nabukko” gazgeçirijisi arkaly Ýewropanyň ýurtlaryna her ýylda 31 milliard kubometr tebigi gaz akdyrmak planlaşdyrylýar. Onuň gurluşygyna şu ýylyň ahyrlarynda başlamak göz öňünde tutulýar.
Azatlyk Radiosy Wengriýanyň şu soňky beýanaty hem-de “Nabukko” proýektiniň perspektiwalary barada düýbi Londonda ýerleşýän global energiýa meseleleri boýunça merkeziň eksperti Julian Li bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Li, golaýda Wengriýanyň premýer-ministri Wiktor Orban öz ýurdunyň “MOL” kompaniýasynyň “Nabukko” gazgeçirijisi baradaky taslamadan çykýandygyny yglan etdi. Eýsem, bu nämäniň alamaty?
Julian Li: Meniň pikirimçe, “Nabukko” gazgeçirijisi boýunça taslama gatnaşýan kompaniýalaryň birnäçesi taslama boýunça ösüşiň ýoklugyna örän alada bildirýärler. Şeýle-de, olar Azerbaýjanyň we Türkiýäniň öz gazgeçirijisini gurmak karary sebäpli “Nabukko” gazgeçirijisini gurmak şansy barada hem alada edýärler.
Netijede, “Nabukko” gazgeçirijisi üçin zerur bolan tebigy gazyň haýsy regiondan alynjakdygy juda nämälim bolup görünýär.
Azatlyk Radiosy: Wengriýanyň “MOL” kompaniýasynyň “Nabukkodan” çykmagynyň bu taslama nähili täsir etmegi mümkin?
Julian Li: Meniň pikirimçe, häzir “Nabukko” taslamasy örän köp kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz. Emma “Nabukkonyň” iň esasy kynçylygy gazgeçiriji üçin zerur tebigy gazy haýsy regiondan almalydygy. “Nabukko” taslamasynyň partnýorlaryndan biri Azerbaýjan “Şa Deňiz” ýatagyndan bu gazgeçiriji üçin tebigy gaz bermekçi däl.
Şunlukda, “Nabukko” arkaly her ýylda akdyryljak 31 milliard kubometr tebigy gazy tapmak iň esasy problema. Meniň üçin, mydama “Nabukko” bilen bagly iň esasy problemalaryň biri – bu taslamanyň paýdarlarynyň arasynda köp mukdarda gaz eksport edip biläýjek haýsydyr bir ýurduň ýokdugy boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen häkimiýetleri “Nabukko” gazgeçirijisi üçin Türkmenistanyň gaz bermäge taýýardygyny aýdýarlar. Siz Türkmenistanyň bu taslamadaky roluna nähili baha berýärsiňiz?
Julian Li: Häzir “Nabukkonyň” paýdarlary bu taslama gatnaşmak we onuň paýdarlarynyň sanyny azaltmak meselelerini orta atýarlar. Bu bolsa “Nabukko” gazgeçirijisi üçin tebigy gaz berip biljek ýurtlary onuň eýeçilik strukturasyna kabul etmäge uly mümkinçilik berýär.
Elbetde, “Nabukko” üçin tebigy gaz berip biljek ýurtlaryň biri Türkmenistan. Şunlukda, eger Wengriýanyň “MOL” kompaniýasy “Nabukko” taslamasyndan çyksa we Germaniýanyň “RWE” kompaniýasy-da öz paýyny kemeltse, onda häzir taslamanyň paýdarlarynyň hataryna köp möçberde tebigy gaz eksport edýän ýurtlary kabul etmegiň tüýs wagty bolmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Jenap Li, “Nabukko” gazgeçirijisi boýunça taslamanyň geljegi barada näme aýtmak mümkin?
Julian Li: Meniň pikirimçe, “Nabukkonyň” gysga döwrüň içinde kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolandygy belli. Ol Azerbaýjanyň “Şa Deňiz” ýatagyndan tebigy gaz almak mümkinçiligini elden gidirdi.
Indi “Nabukko” gazgeçirijisi üçin başga çeşmelerden tebigy gaz agtarylmagy mümkin. Belki-de, onuň üçin Azerbaýjandaky beýleki taslamalar arkaly gaz almaga synanyşylar. Şeýle-de, Yragyň demirgazygyndan ýa-da Türkmenistandan tebigi gaz alarlar.
Meniň pikirimçe, bu taslama gyzyklanma bildirýän taraplar “Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşygyna başlamazdan öň, onuň üçin zerur bolan tebigy gaz barada kepillikler almaly. Şoňa görä-de, ýakyn bir-iki ýylyň içinde “Nabukko” gazgeçirijisiniň gurluşygyna başlanjakdygy barada aýdylýan garaýyşlar çakdanaşa optimistik bolup görünýän ýaly.


text:
Gazagystanyň Žanaözen şäherinde adam ýitgisine getiren gozgalaňlar bilen baglylykda aýyplanyp tussag edilen nebitçiniň aýaly bikanun listowka ýaýradanlykda we kanuny bozanlykda aýyplanyp, iki ýyl şertli türme tussaglygyna höküm edildi.
Duşenbe güni bolan sud diňlenişiginde sudýa köpçülikleýin çärelere gatnaşmagy we žurnalistler bilen gepleşmegi Tamara Ergazeýewa gadagan etdi.
Ergazeýewanyň ýan ýoldaşy Žanbyr Ergazeýew geçen ýylyň dekabrynda Žanaözen şäherinde nebitçileriň geçiren gozgalaňynda tussag edildi. Şol gozgalaňda polisiýa tarapyndan 16 adam öldürilipdi.
Žanaözende gozgalaňy gurnanlykda 49 adam aýyplandy we olar golaýdaky Şetpe şäherinde sud edilýär.
Ergazeýewa öz ýan ýoldaşynyň boşadylmagyny talap edip, listowka ýaýradypdy we adamsynyň garşysyna çykyş eden adama ýalan sözleýänlikde aýyplaýjy hat ýollapdy.


text:
Deňizýaka Türkmenbaşy şäherine uçarlar, otlular, ähli amatly şertleri bolan awtobuslar yzly-yzyna gelip durlar. Olar Türkmenistanyň Ýaşulular maslahatyna gatnaşyjylary we myhmanlary alyp gelýärler. Hazaryň ýakasyndaky şäher we “Awaza” milli syýahatçylyk zolagy hormatly myhmanlary garşylamaga doly taýýar edilipdir. Bu ýeriniň keşbi özgeripdir. Köçeler, binalar abatlanypdyr.
Foruma gatnaşyjylar we myhmanlar üçin “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda aňrybaş amatly şertler döredilipdir. Bu ýerde rahat otaglar, ajaýyp kottej toplumlary, saglyk we dynç alyş merkezleri konsert üçin ýerler olaryň hyzmatynda. Giň hyzmatlar ulgamy dünýä ülňülerine doly laýyk gelýär.
Forumyň medeni meýilnamasy hem edil maslahatyň iş sagatlary ýaly gyzykly we many-mazmunly bolar. Hazaryň kenar ýakasyndaky dabaralar ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň, tans we folklor toparlarynyň, belli halk we estrada aýdymçylaryň we sazandalaryň gatnaşmagynda uly konsert jemlener.


text:
Tunisiň paýtagtynda eýýäm uzak wagtdan bäri ýurduň ýolbaşçysy bolup oturan Zine el-Abidine Ben Aliniň häkimiýetden gtimegini talap edip, müňlerçe adam protest geçirdi.
Ýurdy 23 ýyl bäri dolandyryp gelýän Ben Aliniň 2014-nji ýylda täze möhlete dalaş etmejekdigini aýdandygyna garamazdan, protestler kemelmeýär.
13-nji ýanwarda Ben Aliniň ýurtdaky protestleri gazaply basyp ýatyrmagy sebäpli oňa halk berk basyş görkezdi. Bu wakalarda onlarça adam öldi.
Azatlyk wada edildi
Protestler başlalaly bäri eýýäm telewideniýe arkaly üçünji sapar halka eden ýüzlenmesinde Ben Ali ýurtdaky ýagdaýlary öňki kadaly durkuna getirmäge çagyryş etdi. Şeýle-de ol azat media rugsat etmegi we azyk harytlarynyň bahalaryny kemeltmegi söz berdi.
"Men size düşünýärin, men siziň ähliňize – gahrymanlara, garyplara, syýasatçylara – düşünýärin. Men size has köp azatlygyň gerekdigine düşünýärin. Emma, biziň ýurdumyzdaky ýagdaýlar kabul ederliksizdir. Weýrançylyk we sütem Tunisiň halkyna ýaraşýan zatlar däldir. Tunisliler siwilizlenen we sypaýydyrlar. Bize asla jebir-sütem ýaraşmaz” diýip, Ben Ali aýtdy.
Ben Aliniň bu çykyşyndan soň, tunisliler ençeme hepdeläp dowam eden bidüzgünçiliklerden soňra, prezidentiň täze azatlyklary söz bermegine şatlanyp, köçelere çykdylar.
Uçgundandan tutaşan ot...
Azyk harytlarynyň bahalarynyň galdyrylmagy bu protestçileriň närazylyk bildiren esasy meseleleriniň biridir. Şeýle-de adamlar uniwersiteti täze gutaran ýaşlaryň işsizlikden kösenýändigi we döwlet resmileriniň korrumpirlenendigi üçin proteste çykdylar.
Geçen ýylyň dekabrynda ýurtdaky işsizligiň garşysyna protest bildirip, uniwersiteti täze tamamalan 26 ýaşly oglanyň özüni otlamagy protestleriň soňraky uly tolkunyny döretdi.
Resmi maglumatlara görä, protestlerde graždan ilatdan 23 sany adam öldi. Emma oppozisiýa wekilleriniň we hukuk goraýjy guramalaryň aýtmagyna görä, bu görkeziji aslynda has ýokarydyr.
Ýöne, prezident Ben Aliniň berýän wadalaryna garamazdan, ilat onuň häkimiýetden gitmegini talap edip, portestleri dowam etdirýär. Protestçiler öldürilenleriň hatyrasyna “Biz ýatdan çykarmarys” diýen plakatlar bilen köçä çykdylar.


text:
Täjigistanyň resmileri ýurduň Badagşan welaýatynyň Milli Howpsuzlyk Komitetiniň uprawleniýesiniň başlygy Abdullo Nazarowyň öldürilmegi bilen baglanyşykly waka boýunça jenaýat-derňew işiniň ýola goýlandygyny aýdýarlar.
56 ýaşly Abdullo Nazarowyň şenbe güni Daglyk-Badagşan Awtonomiýa oblastynyň Işkoşim raýonyna sapar edýärkä, pyçaklanyp öldürilendigi habar berilýär.
Täjigistanyň Baş prokuraturasynyň resmileri bu hüjümiň bu regiondaky bikanun temmäki söwdasy bilen baglanyşygyny görkezýän alamatlaryň bardygyny aýdýarlar.
Ýöne Abdullo Nazarowa anyk kimiň hüjüm edendigi barada häzirlikçe maglumat berilmeýär.


text:
Amerikaly ýaş zenan Traseý Goldner Birleşen Ştatlaryň “Parahatçylyk korpusy” boýunça Türkmenistanyň Mary welaýatynyň Baýramaly şäherine baryp, şol ýerde ilat bilen dürli çäreleri geçirdi, şol sanda saglyk we iňlis dili boýunça ýörite okuw sapaklaryny okatdy.
Amerikanyň Missouri uniwersitetinde žurnalistika boýunça ýokary bilim alan Traseý häzirki wagt “Kolumbiya Missourian” neşirinde habarçy bolup işleýär.
Azatlyk Radiosynyň Traseýniň Türkmenistanda başdan geçiren tejribeleri bilen gyzyklanyp, onuň bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Şu gün Halkara sudy Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafini tussag etmek barada höküm çykardy.
Halkara sudy ony ynsanýete garşy jenaýat etmekde we parahat ýaşaýjylara garşy hüjüm etmeklige görkezme bermekde günäli tapdy.
Mundan daşary, Halkara sudy Kaddafiniň ogly Seýf al-Islamy we ýurduň razwedka gullugynyň başlygy Abdullah al-Senussini Muammar Kaddafiniň režiminiň opponentlerini öldürmekde we olary bikanun yzarlamakda günäli diýip tapdy hem-de olaryň ikisini-de tussag etmelidigi barada karar çykardy.
Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşi Halkara sudunyň bu kararyny hoşallyk bilen garşy aldy.


text:
Eýranda geçen aý içalyçylykda aýyplanyp sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edilen iki amerikan raýaty iki günüň içinde azatlyga çykarylar.
Bu barada şu gün ýurduň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Amerikanyň “NBC” telekanalyna beren inýterwýusynda aýtdy.
Amerikan raýatlary Şeýn Bauer, Joş Fattal we Sarah Şourd 2009-njy ýylda Yrak tarapdan geçip, Eýranyň serhedini bozanlykda aýyplanyp tussag edilipdiler. Sarah Şourd geçen ýylyň sentýabrynda girewine pul goýmak bilen tussaglykdan boşadylypdy we yzyna - Birleşen Ştatlara dolanypdy.
Baueryň we Fattalyň aklawçysy Masoud Şafieýiniň maglumatyna laýyklykda, Eýran tussag edilen amerikanlylaryň her birine 500 müň dollar möçberinde girew belläpdir.
Şafieýiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, girew tölenen dessine, onuň müşderileri azat ediler.


text:
"Garyplyk, işsizlik, oppozisiýany we din aktiwistlerini repressiýa uçradýan režimleriň hasam möwjemegi we açlygyň artmagy" - bilermenler geljek 10 ýylda Merkezi Aziýanyň şeýle ýagdaýa uçrajakdygyny aýdýarlar.
Hamadoni etrabynyň ýaşaýjysy Madisa eýýäm birnäçe aýdan bäri geljege ynamsyzlykdan lapykeçlik çekýär. Onuň aýtmagyna görä, Orsýetden kowlandan bäri ol öz ýurdunda hiç hili iş tapyp bilmändir. Diňe setanda-seýranda öz awtoulagy bilen Kulýabdan Duşenbä kireýine adam gatnadaýmasa, umuman, hiç hili işi ýok.
"Ýöne men şeýle tötänlikde gabat gelýän kireý bilen maşgalamy ekläp bilmeýärin. Gaty köp gezek "Guliston" çatrygynda ençe sagatlap awtoulagym bilen kireý etmek üçin garaşyp oturdym we ahyrynda alaçsyz ýagdaýda öýüme dolanmaly boldum" diýip, Madiso gürrüň berýär.
Onuň azda-kände kireýden gazanýan pullaram ýa awtoulagyň bejergisine ýa-da ýol gözegçilik polisiniň jübüsine gidýär. Ol: "Bazarda oturyp, zat satar ýaly bir ýer aljak boldum. Ýöne ol ýerdäki satygçylar meni raýymdan gaýtardylar. Olar edil häzir bazarda söwda-satygyň oňly däldigini, halkda pul ýokdugy sebäpli özleriniňem indi bazarda oturýan ýerlerini satmaga synanyşýandyklaryny aýtdylar" diýip, öz başdan geçirenlerini gürrüň berýär.
Madiso üçin ýeke-täk umyt - ol hem Orsýete işe dolanmaga rugsat berilmegi. Bu biçäre aýal: "Eger şu gün, hut edil häzir kowlan migrantlaryň yzyna Orsýete işlemäge dolanmagyna rugsat berlendigini eşitsem, derrew ýola çykyp, ol ýere işlemäge giderin" diýip zarynlaýar.
Madiso, öz gazanjynyň agramly bölegini her aýda döwlete töleýän patent tölegine bermeli bolýandygyny, şonuň üçinem hemişe polis barlagyndan gizlenip, ýa-da gaçyp ýörendigini nygtap, özi üçin mundan başga çäräniň ýokdugyny aýdýar. Ol özüniň öňi-soňy, eýdip-beýdip Russiýa işlemek üçin dolanjakdygyny aýdýar.
"Men Russiýada 10 ýyl işledim. Ol ýerde gazananjam bilen uly ogullarymy uniwersitetde okatdym. Awtoulag satyn aldym. Şeýle-de Duşanbede iki otagly jaý aldym. Häzir bolsa galan dört çagamyň ýokary bilim almagy üçin şol jaýy satmaly bolarmykam diýýärin. Oňa çenli belki Russiýa işlemäge dolanmak problemasy çözüläýedi-dä" diýip, Madiso gürrüň berýär.
Täjigistan açlyk gozgalaňynyň bosagasyndamy?
Bilermenleriň aýtmagyna görä, geljek 10 ýylyň dowamynda Merkezi Aziýanyň ýagdaýynda häzirkisinden ullakan bir üýtgeşiklik bolmaz. Ýöne garyplyk we işsizlik adamlary has biynjalyk eder. Russiýanyň jemgyýetçilik palatasynyň agzasy we Syýasy barlaglar institutynyň müdiri Sergeý Markowyň pikrine görä, sebitde rewolýusiýa bolmaz. Ýöne gaty çynlakaý üýtgeşmeler bolup biler.
Rus politology: "Sebitiň döwlet ýolbaşçylary, ylaýta-da Nursoltan Nazarbaýew we Yslam Karimow, elbetde, olaryň ýaşy bireýýäm bir çene yetdi. Ýöne şonda-da ýene 10-15 ýyl hökmürowanlygyny dowam etdirmek üçin ellerinden gelenini edýärler. Gyrgyzystanda durnuklylyk saklanar we muny Russiýa üpjün eder. Täjigistanda Emomali Rahmonyň režimi hem saklanyp galar. Ýöne indi birden çykgynsyz ýagdaý bolaýanda ol häkimýeti öz ogluna tabşyryp biler" diýýär.
Alibek Jekşenbekow
Ýöne Gyrgyzystanyň owalky daşary işler ministri Alibek Jekşenbekow "Gürrüňsiz, geljek on ýylda Merkezi Aziýada häkimýete täze nesliň liderleri geler. Sebitiň ýurtlarynyň ondan soňky ykbaly bolsa, olaryň kim boljagyna, ýagny häzirkileriň çagalarymy ýa-da başga adamlar boljagyna bagly bolar" diýip, gaty ynamly garaýyş beýan edýär.
Rus politology Daniil Kislow hem ýene 10 ýyldan syýasy arenadan Nursoltan Nazarbaýew we Yslam Karimow ýaly liderleriň [syýasy arenadan] gitjekdigi baradaky pikirleri goldaýanlardan. Ýöne ol ýurtlarda syýasy ulgam we döwletiň dolandyrylyşy üýtgärmi diýen esasy sowal döreýär? Hut şu nukdaýnazardan Merkezi Aziýada köne režimiň synandan soň öňegidişlik üçin täze mümkinçilik dörejek ýeke-täk ýurt - Gazagystan bolar. "Meniň pikirimçe, Nazarbaýewiň gitmegi bilen ol ýurtda içerki uruş bolmazmyka diýýärin. Ýerli syýasy elita öz arasynda ylalaşyp biler we reformalar durmuşa geçirilmäge başlanar diýip umyt edýärin" diýip, bilermen nygtaýar.
Daniil Kislowyň garaýşyna görä, ýene 10 ýyldan Özbegistanda we Türkmenistanda haýsam bolsa bir üýtgeşiklige garaşmaly däl. Özbegistanda polis we howpsuzlyk gulluklary, salgyt polisi we beýleki hukuk goraýjy organlar bilen dürli wezipedäki çinownikler umumy ýagdaýy diýseň berk düzgünde saklaýarlar. Şeýlelikde Yslam Karimowyň syýasy arenadan gitmegi bilen olar özlerine bähbitli bar bolan ulgamyň üýtgemezligi üçin bar güýjüni ulanarlar.
"Türkmenistandaky syýasy ulgam bolsa geljek 50-100 ýylda hiç hili üýtgemez. Munuň iki sebäbi bar. Bu ýurtda dünýäniň iň baý tebigy gaz ätiýaçlyklary bar. Şonuň üçinem ony öz bähbidine ulanýan türkmen elitasy ýene onlarça ýyllap bol-telki ýaşamagy dowam eder. Beýleki bir sebäbem, ýagny halkyň syýasata geleňsizligi muňa goltgy berer" diýip, Daniil Kislow aýdýar.
Bilermeniň bellemegine görä, Gyrgyzystan geljek on ýylda saýlawlary başdan geçirip, demokratiýa we parlamentarizm ýolunda öňe gider ýa-da Bişkek hökümeti hut Kremliň görkezmesi boýunça ýurdy dolandyrar.
Kislowyň pikirine görä, Täjigistan Merkezi Aziýanyň garyplyk, ykdysadyýetiň ýaramazlaşmagy we diktatorlyk režimiň hasam berkemegi taýdan "iň aýylganç problemaly" ýurdy. Ol, ýurduna dolanyp gelýän migrantlaryň sanynyň hasam köpeljekdigini belläp, ýöne olaryň iş tapyp bilmeýändigi sebäpli geljekde "açlaryň" topalaňynyň turup biljekdigini aýdýar.


text:
Şol bir görkezijiler, ýöne netije başga: Kubok ýaryşynda «Energetik» hem, «Köpetdag» hem dört duşuşyk geçirdi. Toparlaryň ikisi hem şol duşuşyklaryň üçüsinde ýeňiş gazanyp, diňe birinde ýeňildiler. Ýöne, görşüňiz ýaly, netije «Energetigiň» peýdasyna. «Energetik» Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň toparyndan geçiren gollarynyň sanynyň artykmaçlygy boýunça nobatdaky tapgyra çykmagy başardy.
Hojaberdiýew Kubok ýaryşynyň iň gowusy: Türkmenistanyň Ýokary ligasynda-da «Energetigiň» iň netijeli hüjümçisi Kerim Hojaberdiýew şu duşuşykda iki gezek tapawutlanyp, «Türkmenistanyň Kubogy — 2015» ýaryşynyň iň netijeli futbolçysy boldy. Dört duşuşykdan soňra, Kerimiň 4 goly bar.
«Energetigiň» dörtlükleri: Kubok ýaryşynda häzire çenli dört duşuşyk geçiren «Energetik» garşydaş derwezelere girizen pökgüleriniň sany öz derwezesine geçirdenlerinden 4 gol köp: 6 — 2.
«Şagadam» ýene-de Mary şäherine wekilçilik edýän topar bilen duşuşar: Mälim bolşy ýaly, dörtden bir finala çykmagy başaran «Energetik» çärýek finalda Türkmenbaşy şäheriniň «Şagadam» futbol toparynyň garşydaşy boldy. «Şagadam» bolsa indiki iki ýyl bäri Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ilkinji duşuşygyny Mary şäheriniň topary bilen geçirýär. Geçen ýyl hem «Şagadamyň» çärýek finaldaky garşydaşy «Merw» futbol topary bolupdy.