text:
Türki dilli edebiýatyň taryhynda döredijiligi gös-göni ikä bölünip duran şahsyýet seýrek bolsa gerek.
XVI asyrda Bagdatda ýaşap geçen Muhammet Süleýman ogly Fizuly dini wekiller tarapyndan beýik akyldar we örän paýhasly ynsan hökmünde öwrenilýär. Dünýewi pirikli adamlar bolsa Muhammet Fizulyny örän ajaýyp lirik şahyr hasaplaýarlar.
Şahyryň asly
Beýleki bir bölünişik şahyryň asly, onuň haýsy millete degişlidigi baradaky meselede jemlenýär.
Şahyr Yragyň günortasyndaky Kerbela şäherinde dünýä inipdir. Şahyryň döwürdeşi Sadeki ömür beýany baradaky kitabynda onuň baýat tiresindendigini aýdýar. Şahyryň beýleki bir döwürdeşi Nidaýi Çelebi Fizuly Ak Goýunly türkmen bolmaly diýip ýazýar.
Soňraky ensiklopedik maglumatlarda onuň Yrakda oturyp galan baýat tiresinden bolandygy aýdylýar. Käbir etnografik çeşmeler baýatlaryň Azerbaýjan subetnik toparyna degişlidigini aýdýarlar. Ellias Gibb, Ý.A. Bertels, Ýan Ripka, A.Ý. Krymskiý ýaly Gündogary öwrenijiler şahyryň azerbaýjanyň baýat tiresinden gelip çykanyny öňe sürdüler. Bilşimiz ýaly, baýatlar ir zamanlardan bäri Gündogar Türkmenistanda, aýratynam Lebapda köplük bolup ýaşap gelýär. Olar birwagtlar Hazar ýakalaryna, şol sanda Kiçi Aziýa we Yraga çenli ýaýrapdyr.
Fizuly pars dilindäki diwanynda, ene diliniň türk dilidigini aýdypdyr. Döredijilik babatynda Hakganyny, Nyzamyny, Habybyny hem Nesimini öz ussatlary saýypdyr.
Fizulynyň dürli ugurlara degişli 16 eseri bize mälimdir.
Pikirler
Şahyryň döredijiliginiň gymmady barada biz Stambul uniwersitetiniň edebiýat fakultetiniň dosenti, doktor Murat Karawelioglu bilen gürrüňdeş boldyk.
M. Karawelioglu: Bütin türki edebiýata nazar aýlansa, edebiýat taryhymyzyň her ugrundan iň saýlantgy we iň beýik şahyrlaryň biri bolan Fizuli Osmanly türkleriň topragy saýylan Bagdatda kämillige ýetipdir hem şol ýerde döredipdir. Ömrüni-de şol ýerde soňlapdyr. Käbir eserlerinden mälim bolşuna görä, Istambula, ýagny ýurduň baş şäherine gelmegi köp isläpdir, ýöne gelip bilmändir. Syýasy häkimiýetiň durnuksyz we çalşyp durmagy, jemgyýetiň dini bölünişigi onuň Bagdatdan çykmagyna ýol bermändir. Emma bu Fizulynyň beýik şahyr bolmagyna bökdençlik döretmändir. Ol öz döwrüniň üç beýik medeniýet dili bolan türk, arap we pars dillerinde kämil diwanlar ýazmagy başaran şahyr. Ikinjiden, ol şygyr ýa diwan ýazmak bilen çäklenmän, öz döwrüniň ykdysady we sosila meselesini gozgaýan “Şikaýatnama” eserini döretdi. Öz döwrüniň ahlak meselelerini gozgaýan, muňa jemgyýetiň ünsüni çekýän goşgulary döretdi. Onuň zehini gazal ýa mesnewi ýazmak bilen çäklänmedi, üç dili erkin bilmegi arkaly Kelam ylmy, yslam ylmynyň öňe saýlanan ugurlary hakda kitaplar ýazyp, özüniň paýhaslydygyny görkezdi.
Şu meselede saklansak, halk arasynda iki Fizuly bar. Olaryň birinjisi, siziň aýdyşyňyz ýaly, dini medreselerde öwrenilýän Fizuly. Şeýle hem ol adamçylygy we saglygy gorap saklamagy öwredýän öwüt-ündewçi. Beýlekisi bolsa “Leýli we Mejnun” eserini döreden, ençeme gazallar hem rubagylar ýazan şahyr Fizuly. Ol iki Fizuly ruhy taýdan birmi ýa-da aýry-aýrymy?
M. Karawelioglu: Aýry. Emma şol aslynda talaba laýyk. Bu aýralyk Fizula has gowy düşünmäge ýardam edýär. Aslynda iki ugur hem bir Fizulydan çykýar. Elbetde, Fizuly musulman, bir dindar ynsan. Şeýle-de bolsa, ol klassyky türk edebiýatynda dini edebiýaty dörediji saýylmaýar. Ol şerigat kada-kanunlaryny düşündirjek bolmandyr. Ol iň sap hem iň tämiz duýgynyň aşygy. Özünde-de şeýle yşkyň bolmagyny isleýär. Şol päk söýgini aýtmak üçin, Kurhandan peýdalanýar, hadyslardan peýdalanýar, dini düşünjelerden peýdalanypdyr. Şeýle etmek bilen ol beýik Fizulyny emele getirýär.
Fizulynyň biziň döwrümizdäki zerurlygy hem ol ugurda bolan kynçylyklar barada näme aýdyp bilersiňiz?
M. Karawelioglu: Fizuly Türkiýede we türki milletiň ýaşaýan giň geografiýasynda görelde alynmaly şahsyýetleriň başynda durýar. Meselem, Babur şa ýaly, Alyşir Nowaýy ýaly, Fizuly-da bir şahsyýetdir. Sebäbi owaly bilen ol bir mekdep döredip bildi. Onuň ömründen soňra 400-500 ýyl geçse-de, eserleri okalýar hem öwrenilýär. Bu günki nesil Fizulyny bilmelidir. Ikinjiden, biz Fizulynyň 520 ýaşy barada gürrüň edip otyrys. Munuň özi türki topraklarda Fizulynyň doly öwrenilendigini aňlatmaýar. Näme üçin Getäniň eserleri, Wolteriň, Şekspiriň eserleri biziň dillerimize terjime edilmeli-de, Fizuly terjime edilmeli däl? Olaryň kitaplary türk dilnde-de, türkmen dilinde-de bar wagtynda, näme üçin Fizuly bolmaly däl? Onuň eserleriniň, aýratyn-da diwanlarynyň türkmen diline-de geçirilmegi gerek. Bu örän gijä galdyrylan işdir.
Bu gün türk we türkmen ýaşlary Fizulyny öwrenmekde kynçylyk çekýär. Fizuly bu günki türkmen ýaşlarynyň bilim atasydyr. Ol näme üçin muny öwrenmekde kynçylyk çeksin?
Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Makalada öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Kreml Siriýada urlup ýykylan Orsýetiň harby dikuçaryndaky bäş orsýetliniň ählisiniň heläk bolandygyny aýdýar.
“Goranmak ministrligi tarapyndan mälim edilen maglumata görä, dikuçardaky harbylaryň ählisi öldi” diýip, Kremliň metbugat wekili Dmitriý Peskow 1-nji awgustda beren maglumatynda aýtdy.
Peskow orsýetlileriň “gahrymanlarça ölendigini, sebäbi dikuçar ýykylan mahaly, olaryň guryýerdäki ýitgileri iň pes derejesine ýetirmerk üçin dikuçary başga tarapa süýşürmäge synanyşandygyny” belledi.
Mundan ozal, Orsýetiň Goranmak ministrligi “Mi-8” kysymly dikuçaryň Siriýanyň Idlib welaýatynyň howa giňişliginde urlup ýykylandygyny habar beripdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Penşenbe güni Pekinde Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň gurultaýy öz işine başlady. Hytaýyň prezidenti Hu Žintao bu gurultaýyň açylyş dabarasynda eden çykyşynda partiýanyň agzalaryny korrupsiýa garşy berk göreşe çagyrdy.
Kompartiýanyň gurultaýy Hytaýda her bäş ýyldan bir gezek geçirilýär. Bir hepde dowam etjek bu gezekki gurultaýda täze nesle degişli liderleriň bir toparynyň möhüm wezipelere bellenilmegine garaşylýar.
Analitikler häzirki wise-prezident Ksi Ýinpingiň Kompartiýanyň baş sekretarlygyna saýlanjakdygyny, geljek ýylyň martynda bolsa onuň Hytaýyň prezidentligine saýlanar diýlip garaşylýandygyny aýdýarlar.
Olaryň pikiriçe, wise-premýer Li Kekiang premýer-ministriň wezipesine saýlanar. Gurultaýyň geçýän döwri Hytaýda Kommunistik partiýanyň düzüminde korrupsiýanyň ösýändigi bilen bagly nägilelikleriň artýan döwrüne gabat geldi.


text:
Warşawada ÝHHG-niň adam hukuklary boýunça konferensiýasy dowam edýär. Oňa daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmen oppozisiýasynyň wekilleri, aktiwistler, adam hukuklaryny goraýjylar gatnaşdylar hem çykyş etdiler.
Şolaryň biri-de öňki türkmen diplomaty, daşary ýurtda döredilen “Respublika” oppozision partiýasynyň agzasy Çary Işanýazow. Azatlyk Radiosy onuň bilen gürründeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Çary, siz haçan we haýsy temadan çykyş etdiňiz?
Çary Işanýazow: Geçen hepdäniň üçünji güni gün tertibinde goýlan üç tema: ölüm jezasynyň ýatyrylmagy, gynamalaryň gadagan edilmegi we terrorizme garşy göreş meseleleri boýunça çykyş etdim. Şol temalaryň üçüsi-de Türkmenistan üçin möhüm. Syýasy tussaglar, türmede oturan biziň kärdeşlerimiziň meselesi has-da möhüm.
2000-nji ýylda ölüm jezasynyň ýatyrylandygyny ýatlatdym, ýöne ol iş ýüzünde saklanýar. Türkmen türmelerinde tussaglar ölýär. Türkmen türmelerinde ölen adamlaryň ençemesiniň atlary bize belli. Men çykyşymda dört adamyň adyny tutdum. Olar: Tagandurdy Hallyýew, Batyr Saryjaýew, Rejep Saparow, Annamyrat Hojamyradow. Umuman, türkmen türmelerinde ölenleriň sanawy uzyn, olaryň hemmesiniň adyny tutmaga mümkinçilik bolmady.
Azatlyk Radiosy: Näçe adamyň türkmen türmelerinde ölenligi barasynda maglumat bar?
Çary Işanýazow: Bizde anyk maglumat ýok, dürli maglumatlara görä, diňe syýasy tussaglardan ölenler 10 adam. Muny 100% hiç kim tassyklap bilmez. Sebäbi ölenleri adyny türkmen häkimiýetleri ýaşyryn saklaýar. Men häzir syýasy tussaglar barasynda aýdýaryn. Beýleki tussaglar barasynda aýdylanda, türkmen türmesinde ölýänler juda köp. Olaryň saklanyş şertleri, medisina kömeginiň berilmezligi, kadaly iýmitiň ýetmezçiligi, klimat şertleri ýaly faktorlar ölüme sebäp bolýar. Şonuň üçin Türkmenistanyň türmelerinde ölenleriň sanyny ýüzlerçe diýip hasap edýärin.
Azatlyk Radiosy: Ikinji gozgan meseläňiz gynamalar. Bu barasynda nähili gürrüň etdiňiz?
Çary Işanýazow: Tussaglaryň garşysyna gynamalaryň ulanylmaýandygyny türkmen häkimiýetleri şu ýyl dabara bilen yglan etdiler. Men ony ýalan diýip atlandyrdym. Sebäbi tussag astyna alnanlaryň gynamalara sezewar edilýändigi barasynda köp maglumatlar bar.
Biz Ogulsapar Myradowanyň ölümi baradaky tassyklamany aldyk. Onuň teninde köp sanly tegmiller bar eken. Maňlaýyndaky urgy tagmasy onuň ölümine sebäp bolupdyr. Beýleki adamlar bilen bagly ulanylan gynamalar barasynda-da bizde maglumatlar bar. Şol adamlaryň haýyşy esasynda olaryň atlaryny tutup bilmeýäris, Türkmenistanyň häzirki şertlerinde ol howply.
“Respublika” partiýasy türkmen häkimiýetleriniň şol ýalan beýannamasyny ýazgardy. Men çykyşymda adam gynamalarynyň ýokdugy barasynda Türkmenistandan hasabat talap etmegi ÝHHG-ä teklip etdim. Sebäbi ýylyň-ýylyna Türkmenistan adam hukuklary boýunça komissiýa şeýle hasabat bermekden ýüz öwrüp gelýär.
Azatlyk Radiosy: Terrorizme garşy göreş bilen bagly nähili çykyş etdiňiz?
Çary Işanýazow: Terrorizme garşy Türkmenistanyň özboluşly göreş alyp barýandygyny belledim. 2002-nji ýylyň noýabrynda Türkmenistanyň prezidentiniň janyna, hamana, kast etmäge synanyşyk bolupdyr. Şonda oppozisionerleri terroristler hökmünde görkezmek häkimiýetlere gerek bolupdy. Şondan bäri Türkmenistan terrorizm ady bilen oppozisiýa garşy göreş alyp barýar. Türkmenistan, bilip aňyrsyna geçip, terrorizm sözüni, düşünjesini galplaşdyrýar, ony oppozisiýanyň, başgaça pikir ýöredýänleriň garşysyna ulanýar. Biz ÝHHG-ni we dünýä jemgyýetçiligini Türkmenistanyň oppozisiýa garşy alyp barýan bu bikanun göreşini duruzmaga çagyrdyk.
Azatlyk Radiosy: Bu çykyşy etmekden maksadyňyz näme, neneňsi netijelere garaşýarysyňyz?
Çary Işanýazow: Çykyşdan meniň maksadym ýaňky üç möhüm meselä ünsi çekmekden ybaratdy. Sarsgyn boldy. Şol rezonansdan soň Türkmenistana garşy talap ediji çäreler peýda bolar diýip pikir edýärin. Başgaça aýdylanda, ÝHHG, beýleki halkara gurluşlar Türkmenistanyň öz üstüne alan halkara borçlaryny berjaý etmegi boýunça talaplary öňe sürer.
ÝHHG-niň ýyllyk maslahatyna oňa agza ýurtlaryň ählisiniň wekilleri gatnaşýar. Şonuň üçin munuň ýaly çykyşlary hemmeler eşidýär. Öňki ýyllaryň tejribelerine syn etsek, anyk çykyşlar boýunça degişli çäreler görülýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň çykyşyňyza türkmen tarapynyň reaksiýasy nähili boldy?
Çary Işanýazow: Gynansagam, ÝHHG-niň adam hukuklary boýunça Warşawada geçirýän çärelerine Türkmenistan gatnaşmaýar.


text:
“Ýar gyrmyzy geýnipdir”
Bir gezek ussat bagşy Sahy Jepbarowy gum obalarynyň birine toýa çagyrýarlar. Ol nobaty ýetende (çeküwe gabat gelende) “Ýar gyrmyzy geýnipdir” diýen halk aýdymyny-da aýdýar. Ussatlardan galan nusgany (galyby) bozmak gadagan. Ol özünden öňki ussatlaryň aýdyşy ýaly, tas her aýdym bendiniň soňunda “Ýar gyrmyzy geýinipdir, geýnapdyr, geýnäýipdir, geýinipdir-how, geýnäpdyr…” diýen sözleri gaýtalapdyr.
Ýassyga ýaplanyp, durşuna gulaga öwrülip, aýdymy diňleýän bir ýaşuly “Ýar gyrmyzy geýinipdir” tamamlanan dessine, dikelip:
– Sahy jan, şu gün agşam köşekli düýe tutsalaram,“Ýar gyrmyzy geýnipdiri” indi aýtma! “Ýar gyrmyzy geýnipdir, geýnapdyr, geýnäýipdir, geýnipdir-how, geýnapdyr…” diýip, daňy atyrjak sen, zalywat!” diýipdir.
Sahy bagşy:
– Bolýar, şol baýragy özüň tutsaňam aýtman – diýipdir.
Ussat Sahy däde bir gezek şol henegi ýatlap:
– Gürrün “Ýar gyrmyzy geýnipdirde” däl. Il-gün şeýleje henek atyp, seň häderejede märekesöýer bagşydygyňy, diňleýjiniň sözüni çekip bilşiňi barlardy-diýerdi.
***
Nepi degjek teklip
SSSR döwri paýtagtda ýaşaýan abraýly adamlar (hormatly at dakýlanlar, Döwlet baýragyna mynasyp bolanlar, uly wezipede işlänler we ş.m.) aradan çykanda, olar demirýoluň demirgazygyndaky Köşi gonamçylygynyň Hormat alleýasynda jaýlanýardy.
XX asyryň 80-nji ýyllarynýn aýagynda “Türkmenistanyň halk ýazyjysy” diýen hormatly ada mynasyp bolanlaryň biri aradan çykdy. Düzgüne görä onuň Hormat alleýasynyň haýsy setirinde jaýlanmalydygyny Halk deputatlarynyň Aşgabat şäher ispolkomy ( häzirki şäher häkimligi) kesgitlemelidi. Şäher ispolkomynyň jogapkär işgärleri “Oýlanýarys, belli netijä geldigimiz, jaň ederis” diýip, bu meseläni süýrenjeňlige saldylar.
Sabyr käsämiz dolup, Ýazyjylar birleşiginiň Prezidiumynyň mejlisini geçirmegi (9 adamdan ybarat ýokary geňeş) we bu mesele boýunça närazylygymyzy Prezidiumyň adyndan Kommunistik partiýanyň Merkezi Komitetine gyssagly ýetirmegi makul bildik. Mejiise diňe Prezidiumyň agzalaryny däl, atly ýazyjylaryň-da käbirini çagyrdyk.
Çagyrlanlaryň biri, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi Nury Baýramow gara çyny bilen:
– Mundan mydar bolmaz, gowusy, Merkezi Komitetden ýazyjylar üçin Hormat alleýasyndan 30-40 metr ýeri bölüp bermegi haýyş edeliň! Şeýtsek, Hormat alleýasynda jaýlamagyň statusyna gabat gelýän ýazyjy aradan çykanda, ispolkomdan ýer dilemekden dynarys– diýip, teklip etdi.
Şol wagt Ýazyjylar birleşiginiň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary wezipesinde işleýän, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Walentin Rybin:
– Nury dogry aýdýar, bu ýerde iki utuş bar. Birinjiden, Hormat alleýasynda ýer meselesi çözüljek, ikinjiden, şol bölünip berlen ýer gutarmanka öljek bolýan ýazyjylar-da köpeler. Netijede, edebiýata tötänlikde gelen, zehini bilen däl-de,
başga ýol bilen hormatly ada, Döwlet baýragyna “mynasyp bolan” körzehinlerdenem dynarys. Körzehin üçin ömür däl, şöhrat esasy zat– diýdi.
Haýp, Walentin Feodorowiçiň teklibini goldan tapylmady. Diňe Nury Baýramow “Sözümi kesä çekýäň” diýip, öykeledi. Şol teklip şol wagt iş ýüzünde amal edilen bolsa, onda SSSR döwründe Hormat alleýasynda ýtan “hormatlylaryň” hatary uzardy. Belki şonda edebiýat häzirkisi ýaly ýüzi düýäniň dabanyndan galyň, wejera lepbeýçileriň “mellegine” öwrülmezdi.
***
Dost ýüzüne
Bir gezek bagşy Giçgeldi Amanowy Aşgabatdan Garrygala toýa çagyrýarlar. Ol sesi çakyrragam bolsa, ussat bagşydy. Ol toý gijesi daňyň düýbi çyzylýança aýdym aýdýar. Ertesi bagşyny geçen gije hezil edyp diňlänleriň biri toý eýesiniň haýyşyny berjaý edip, Giçgeldi Amanowy, onuň sazandalaryny öz hususy awtoulagynda otly boýuna – Gyzylarbat şäherine alyp gaýdýar. Olar Gyzylarbada günortan gelýärler.
Otly agşamara Gyzylarbatdan Aşgabada ugraýan eken. Awtoulag eýesi bagşa,
onuň sazandalaryna otly gelýänçä öz öýüniň myhmany bolmagy haýyş edýär. Bagşy-sazandalar onuň haýyşyny kabul edrýär. Öý eýesi gapydan giren dessine radiony açýar. Radioda Giçgeldi Amanowyň konserti berilýän eken.
Bagşyny ýeke sapar toýda diňlän, üstesine-de onuň at-familiýasyny bilmeýän öý eýsi:
– Bä, şüýem inçe sesi bilen jyňňyldap, radioda günde-günaşa ýürege düşýär. Şuňa derek dagy radioda saňa aýdym aýtdyrmaly ahyryn – diýýär.
Giçgeldi Amanow ýagşydan-ýamandan dil ýarmaýar. Ýassyn çagy Gyzylarbatda saklanan ýolagçy otlusyna münüp duran bagşy öň özlerini Garrygaladan Gyzylarbada awtoulagynda getiren, soňra ýarym salkyn öýünde myhman alyp, hormat-hezzet eden, indem otla mündürip duran ýigide:
– Hormat-hyzmatyňa Taňryýalkasyn, inim! Aýdymy özüň ýaly aýdym-saza düşünýän, bagşyny dutar kakuwundan, sesinden tanap bilýän ýigitlere aýdyp berseň, dünýäň giňeýär, hezil edýäň – diýip, oňa minnetdarlyk bildiripdir.
Il içinden çöplän we toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew


text:
Türkiýedäki türkmenistanly zähmet migrantlarynyň uly bölegi bu ýurtda bikanun ýaşaýar. Emma muňa garamazdan, olaryň aglabasy Türkmenistana dolanmakçy däldigini aýdýar.
Işi düşüp, türkmen ilçihanasyna baran migrantlaryň berýän maglumatlaryna görä, türkmen hökümeti olaryň yzlaryna dolanmagyny isleýär; hökümet bu islegini her pursatda beýan edýär.
Mundanam başga, käbir migrantlar soňky döwür Türkiýedäki migrantlary yzyna getirmek üçin degişli edaralaryň wekilleriniň olaryň Türkmenistandaky maşgalalaryna basyş edip başlandygyny aýdýarlar.
Aýdylmagyna görä, kähalatlarda olaryň maşgala agzalaryna Türkiýede ýaşaýan garyndaşyňyzy yzyna getiriň diýýän bolsalar, kähalatlarda olar Türkiýedäki türkmenistanly migrantlaryň kontakt nomerlerini soraýarlar.
Hatda mekdebe gatnaýan çagalardan hem olaryň eje-kakasynyň Türkiýede ýaşap-ýaşamaýandygynyň soralýandygy barada habarlar gowuşýar.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda, daşary ýurtlardaky türkmen diasporasynyň wekilleriniň gatnaşmagynda, türkmen häkimiýetleriniň zähmet migrantlaryny yzyna dolamak ugrunda edýän hereketleri barada gürrüň edýär.
Söhbeti diňläp, bu ugurdaky pikir-tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
"Talyban" bilen aradaky ýaraşyk gepleşikleriniň näme üçin doly ýola düşmeýändigi barada Ryan Ewans bilen söhbetdeşlik.
Azatlyk Radiosy: "Talyban" güýçleri bilen gürleşmek ençeme ýyllap owgan hökümetiniň, Birleşen Ştatlaryň, şeýle hem NATO-nyň syýasatydy. Ýöne hasabatda onuň syýasata öwrülmegine sebäp bolan oýlanyşyk we strategik sebäplere görä seçilip alnan bir mümkinçilik däl-de, söweş meýdanynda uçralan şowsuzlyklar diýilýär. Barlyşyk baradaky tagallalary gowşadan aýdyň bir strategiýanyň ýoklugymy?
Ewans: Owganystandaky amerikan esgerleriniň sany artdyrylanda, hemmeler pitneçilige güýçli gaýtawul bermek Owganystanyň ähli problemalaryny çözer öýdüp, bu pikiri gyzgyn garşylapdylar.
Bu başa barmansoň, "Talyban" güýçleri bilen gürleşmek täze çykalga öwrüldi. Ýöne gepleşikleriň şowsuzlyga uçramagyna sebäp bolan olaryň diňe ýaramaz gurnalandygy däl.
Olar garaşylan netijäni-de bermedi. Bu mesele barada Owganystanyň içinde bölünişikler bardy. Ýöne käbir ýurtlarda halkara derejesinde bolan bölünişikler-de şonça ähmiýetli.
Birleşen Ştatlarda bu bölünişik hökümetiň dürli departamentleriniň arasynda bardy. Halkara derejesinde hem Türkiýe, Saud Arabystany, Germaniýa, Britaniýa we Birleşen Ştatlar bar.
Bularyň hemmesi gepleşiklerde esasy roly oýnamaga synanyşýarlar, ýagny aşhanada aşpez köp. Olar bilelikde hereket etmediler. Aşa köp taraplar aşa köp wadalary berýärler. Şol sebäpden ähli zat garym-gatym.
Azatlyk Radiosy: Hasabatda gepleşiklerde öňegidişligiň az bolandygynyň bir sebäbi munuň üçin saýlap tutulan wagtyň ýaramaz bolandygy diýilýär. Halkara güýçleriniň köpüsiniň geljek ýylyň aýagyna çenli Owganystany terk etmegi bilen Birleşen Ştatlaryň pozisiýasy gowşaýarmy?
Ewans: Gepleşikler üçin iň ýaramaz pursat - häzirki pursat. Biz gepleşikler baradaky gürrüňlere prezident Obama ýaragly güýçleri çykararys diýeninden soň başladyk.
Ýaragly güýçleri çykaryp barýarkaň, öwrülip, "Talybana" 'biz indi gidip barýarys, ýöne çykyp barýarkak ýüzümiziň ugruna siz bilen nähili-de bolsa bir ylalaşyga gelmegi çyndan isleýäris' diýýäris. Bu Owganystany terk etmek bir ýaramaz pikir diýildigi däl, ýöne gepleşikleriň içindekäň bu, elbetde, bir gelşiksiz zat.
Azatlyk Radiosy: Siz Birleşen Ştatlar Sowet Soýuzynyň 1980-nji ýyllardaky betbagtçylykly kampaniýasyndan sapak almady diýýärsiňiz. Bu sapaklar näme we Waşington geçmişde edilen ýalňyşlyklary gaýtalamazlyk üçin ugruny üýtegdip bilermi?
Ewans: Sowet Soýuzy-da şular ýaly problemalar bilen ýüzbe-ýüz boldy, mysal üçin, ýokary derejedäki owgan lideri gepelşiklere garşy çykýardy, konflikti köşeşdirmegi ýa gowulandyrmagy mümkin bolan zerur reformalara garşy çykýardy.
Olar şeýle hem Owganystanda döwletiň tarapdary bolmadyk aktýorlary goldaýan boýun egmezek Pakistan bilen-de iş salyşýardylar. Pakistanyň bähbitlerinde şondan bäri üýtgän zat köp däl.
Biz hem ýaraşyga gowuşmazdan öň ýaragly güýçlerimizi çykarjak diýip yglan etmek bilen, şol tejribeleri başdan geçirýäris. Meni aladalandyrýan zat häzir biziň elimizden gelýän zatlaryň az hem [netijeli gepleşik alyp barardan] giçdigi. Biziň häzirki tutumymyz zyýanyň öňüni almak.
Azatlyk Radiosy: Gepleşiklerde bir böwsüş bolar ýaly, siziň pikiriňizçe, näme etmeli?
Ewans: Ilki bilen Birleşen Ştatlar geljek ýyl [ikinji we ahyrky möhleti tamamlananda, saýlawlaryň netijesinde] Karzaýyň häkimiýet başyndan aýrylmagy üçin ýeterlik derejede basyş etmeli.
Ol prezident köşgünde galmaly däl. Bu iş edilmeli, sebäbi ol Owganystany ikinji sepgide ýetirip, ony durnuklylaşdyryp biljek adam däl. Ikinjiden, ýaraşyk prosesine Owganystanyň özi eýeçilik etmeli, onuň diňe bir daşky keşbi bolmaly däl.
Birleşen Ştatlar bu prosesden çekilip, ol ýerde diňe goldawçy bolmaly. Üçünjiden, owgan hökümetiniň strukturasy barada esasy kanunda düýpli reforma geçirilmeli. Güýç-gudrat beýleki häkimiýetlere hem berilmeli, owgan hökümeti beýle merkezleşdirilen bolmaly däl.
Owgan hökümeti häzirkisi ýaly merkezleşdirilen ýagdaýda aman galyp bilmez. [Ýurduň] häzirki konstituision gurluşy ýaraşyk gepleşiklerini juda kynlaşdyrýar.


text:
Duşenbe güni Türkiýäniň Stambul şäheriniň sudy 2007-nji ýylda Türkiýede öldürilen ermeni asylly žurnalist Hrant Dinkiň ölüminde aýyplanýan Ogun Samasty 23 ýyla golaý türme tussaglygyna höküm etdi.
Sudýalar kollegiýasy Ogun Samasty 2007-nji ýylyň ýanwarynda žurnalist Hrant Dinki öz iş ofisiniň öňünde pyçaklap öldürmekde günäli tapdy.
Şol wagtlar «Agos» atly hepdelik gazetde işlän žurnalist Hrant Dink 20-nji asyryň başlarynda Osman imperiýasy zamanynda ermenileriň köpçülikleýin öldürilmegini «genosid» hökmünde häsiýetlendirmek bilen, köp ýerli milletçileriň gahar-gazabyna sebäp bolupdy.


text:
Halkara energiýa gullugy Liwiýadaky bidüzgünçiligiň dünýäniň 12-nji uly nebit eksportçysynyň nebit çykarmasyny ýarpy kemeldendigini aýtdy. Liwiýa her gün 1,6 million barrel çemesi nebit öndürýärdi.
Muňa garamazdan, Saud Arabystany şu gün nebit bazaryndaky durnuklylygy saklajagyny, nebit önüminiň ýeterlik mukdarda boljagyny aýtdy.
Bu beýanatlar Hytaý milli nebit korparasiýasy Liwiýadaky önümçiligini togtadandygyny we öz işgärlerini bu ýurtdan çykarandygyny aýdandan soň edildi.
Liwiýada işleýän beýleki daşary ýurt kompaniýalary hem öz önümlerini görnetin kemeltdiler.


text:
Täjigistanyň serhet gullugynyň ýokary derejeli resmisi neşe gaçakçylygy bilen ilteşikli tussag edildi.
Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet komitetiniň metbugat sözçüsiniň 22-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, gürrüňi gidýän ofiser we başga-da dört sany resmi ýurduň hukuk goraýjy organlary tarapyndan geçirilen ýörite operasiýada tussag edilipdir.
Tussag edilen ofiseriň şahsyýeti barada henize çenli köpçülige maglumat berilmedi.
Agzalýan komitetiň metbugat sözçüsiniň berýän maglumatyna görä, geçirilen reýdde takmynan 100 kilogram göknar we 30 kilogramdan gowrak geroin ele salnypdyr.
Tussag edilenleriň Merkezi Aziýanyň üsti bilen Owganystandan Russiýa we Ýewropa bikanun neşe gaçakçylygyny etmäge gatnaşan guramaçylykly jenaýatlary amala aşyrýan toparyň agzasydygy habar berilýär.


text:
Şenbe güni Orsýetiň hökümeti Demirgazyk Koreýanyň awtoritar lideri Kim Jong Iliň resmi sapar bilen Orsýetiň Uzak Gündogar regionyna gelendigini habar berdi.
Maglumata görä, Kim Jong Iliň otlusy Týumen derýasyndan geçip, Orsýetiň Uzak Gündogar regionyndaky Hasan şäherine barypdyr.
Orsýetiň habar agentlikleri Demirgazyk Koreýanyň lideriniň şu geljek hepdäniň sişenbe güni Ulan-Ude şäherinde Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen gepleşik geçirjekdigini habar berýärler.
Gepleşiklerde iki ýurduň dürli ugurlar boýunça, aýratynam, energetika sektoryndaky hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek meseleleri barada maslahat ediler diýlip garaşylýar.
Demirgazyk Koreýanyň lideri soňky gezek Orsýete 2002-nji ýylda sapar edipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin bilen uzak wagt dowam eden gepleşikleri geçirenden soň, gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek baradaky yrga ylalaşygyň berjaý edilmegi üçin häzir möhüm pursatdygyny aýdyp, Moskwa duýduryş berdi.
13-nji maýda Kerri NATO agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň gatnaşmagynda Türkiýede geçirilen ýygnakda “Russiýanyň we separatistleriň şu ýylyň başynda Belarusyň paýtagtynda gol goýlan Minsk ylalaşygyny ýerine ýetirmegi üçin möhüm pursat” diýdi.
Türkiýäniň Antalýa şäherinde iki gün dowam etjek ýygnakda Ukrainada dowam edýän krizisiň we Ýakyn Gündogardaky, şol sanda Siriýadaky, Yrakdaky durnuksyzlyklaryň maslahat edilmegine garaşylýar.
NATO-nyň başlygy Jens Stoltenberg Russiýa pitneçileri goldamagy bes edip, gündogar Ukrainadan öz agyr ýaraglaryny we harby güýçlerini çykarmalydyr diýdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri ýakynda prezident Barak Obama we käbir resmilere poçta bukjasy arkaly zäherli madda ýollamakda güman bildirilýän raýatyň tussag edilendigini mälim etdiler.
Bu wakalarda aýyplanýan Missisipi ştatynyň 41 ýaşly ýaşaýjysy Jeýms Ewerett Datçke şenbe güni tussag edildi.
Ýakynda prezident Barak Obamanyň, missisipili senator Rojer Wikeriň we missisipili sudýa Sadie Hollandyň adyna ýollanan poçta bukjalaryndan adam organizmi üçin howply risin maddasy tapylypdy.
Poçta bukjalary bu resmileriň özlerine ýetmänkä, ondaky zäherli madda barlag edaralarynda ýüze çykarylypdy. Bukjalary ýollamakda aýyplanýan Jeýms Ewerett Datçkeniň bu hereketiniň anyk matlaplary barada häzirlikçe hiç hili maglumat berilmeýär.
Bu işde günäli tapylan halatynda, bu amerikan raýatyna ömürlik türme tussaglygynyň berilmegi mümkin diýlip garaşylýar.


text:
Eýran Saud Arabystanyny «mezhep ýigrenjini öjükdirmekde» aýyplady we patyşalyk Ýakyn Gündogarda ekstremizmi wagyz etmek bilen gowy gatnaşyklary berkitmegiň haýsam bolsa birini saýlap almaly diýdi.
Eýranyň daşary işler ministri Jawed Zarif BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muna ýazan hatynda Tähranyň öz goňşularynyň arasynda dartgynlyklary möwjetmek isleginiň hem, bu ýagdaýdan görýän bähbidiniň hem ýokdugyny aýtdy.
Şeýle-de ol Saud Arabystanynyň «meseläniň düýbüne seretmegine» umyt bildirdi. Emma sudlylar, dünýä döwletleri bilen iýulda baglaşylan ýadro ylalaşygyny puja çykaryp bilmän, Eýran barada «heňe gelmeýän zatlary ýaýradýarlar» we şol bir wagtda «Eýrana garşy gönümel, bir topar ýykgynçylykly prowokasiýa baş goşýarlar» diýip, Zarif aýtdy.
Ol saudlylary yrakly zyýaratçylara nädogry daramakda aýyplady we bu ýagdaýyň Eýranda jemgyýetçilik gaharyny güýçlendirýändigini aýtdy.
Şeýle-de ol Riýady diňe Eýrana garşy däl, şaýy musulmanlarynyň ählisine garşy ýigrenç sözi bilen çykyş edýän ruhanylary wezipä bellemekde aýyplady.


text:
Geçen şenbe Aşgabadyň etegindäki Şor daçalarynda ençeme ýüz adamynyň häkimiýetler tarapyndan jaýlarynyň ýumruljakdygy baradaky planlara garşy protest çäresini geçriendigi barada Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna resmi taýdan tassyklanmadyk maglumatlar gelip gowuşdy.
Bu etrabyň ýaşaýjylarynyň käbiriniň, efirde özüni atlandyrmazlyk şerti bilen beren maglumatlaryna görä, häkimiýet wekilleri 18-nji aprelde hojalyklara aýlanyp, olara öz jaýlarynyň howlularyny tämizlemegi buýrupdyrlar we, Çoganlynyň daçalary ýykylandan soň, bu taýdaky öýleriň hem ýumruljakdygyny aýdypdyrlar.
Emma häzirlikçe bu maglumaty başga bir garaşsyz çeşmelere tassyklatmak ýa-da resmi häkimiýetlerden Şor posýologynyň ýakyn geljegine degişli maglumat almak başartmady.
Azatlyk Radiosy Şordaky öýleriň ýykyljagy baradaky maglumatlar we onuň netijesinde “döredi” diýilýän protestler barada kommentariý almak maksady bilen “Berkararlyk” (ozalky “Azatlyk”) etrap häkimligi bilen habarlaşanda, bu meseleler boýunça “gürläp biljek degişli resmileriň ýokdugy” aýdyldy.
Soňky döwürde Aşgabadyň Çoganlydaky ilatly nokadynda jaý ýykylşyklar dowam edýär. Çoganlydan gowşan soňky maglumatlara görä, ýaşaýjylara geljek bäş günüň dowamynda öz tamlaryny sökmek we jaýlarynyň ýerini tekizlemek buýrulypdyr.
Bu ýykha-ýyklygyň sebäbi barada resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär. Emma resmileriň halka beren duýduryşlaryndan çen tutulsa, bu mellek ýerleri ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga niýetlenmändir. Bu territoriýada aglaba welaýatlardan gelen türkmenistanlylaryň ýaşaýandygy hem nazara alynsa, häkimiýetler degişli “Aşgabat ýazgysy (propiskasy)” bolmadyklaryň paýtagtyň çäginde ýaşamaly däldigini ýörite duýdurypdyrlar.
Çoganlydan tapawutlylykda, Şordaky daçalaryň ýaşaýjylarynyň, umuman, Aşgabat etrabynda ýazgylary bar. Bu posýolokda adamlar onlarça ýyldan bäri ýaşaýarlar. Edil şu günki gün Şoruň ilatyny alada goýýan ýagdaý hakda resmi häkimiýetlerden hiç hili zerur maglumaty alyp bolmady.


text:
Duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde geçiren maslahatlarynda Siriýanyň režimine garşy täze sanksiýalary girizmekligi ylalaşdylar.
Bu ylalaşylan sanksiýalar Siriýanyň merkezi bankynyň Ýewropa Bileleşiginiň territoriýasyndaky hasaplaryny doňdurmak, Siriýanyň ýokary derejeli resmileriniň edisiniň Bileleşigiň territoriýasyna gelmegini gadagan ätmek, Siriýanyň ýuk uçarlarynyň Bileleşigin howa ginişligine girmeklerini gadagan ätmek ýaly änçeme çäreleri goz onunde tutýar.
Mundan ozal hem Ýewropa Bileleşigi Siriýa bilen alnyp barlan nebit we ýarag söwdalaryna garşy embargo girizipdi.


text:
Türkmen metbugaty Türkmenistanyň prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň baş serkerdesi, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2-nji noýabrda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme maslahatyny geçirendigini habar berdi.
Türkmenistanyň Graždan goranyşy we halas ediş işleri boýunça baş edarasynda maslahaty açyp, döwlet baştutany Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilen baýramçylyk çäreleriniň ýokary derejede bolandygyny belledi. Ol Döwlet howpsuzlyk geňeşine agza ýolbaşçylaryň hasabatlaryny diňledi diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Teswirlemede bellenişi ýaly, ilkinji bolup Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary we milli howpsuzlyk ministri Ýaýlym Berdiýew çykyş edip, ýurtda alnyp barylýan giň möçberli harby reformanyň gidişi barasynda gürrüň berdi. Berdimuhamedow bu edaranyň ýurtdaky oňaýly jemgyýetçilik-syýasy ýagdaýyň saklanyşyna berk kontrollyk etmelidigini belledi.
“Goňşy ýurtlaryň ählisi bilen biziň serhetlerimiz elmydama hoşniýetli goňşuçylyk serhetleri bolmalydyr” diýen prezident goranmak ministrine esgerleriň harby taýýarlygyny, olaryň ýaşaýyş hem durmuş şertlerini doly gurnamagy tabşyrdy.
Prezident Baş prokuror Ýaranmyrat Ýazmyradowyň hasabatyny diňläp, öz işini bilýän ýokary hünärli kadrlary saýlap almaga mundan beýlägem üns bermegi tabşyrdy. Berdimuhamedowyň sözlerine görä, kanunçylygy berjaý edýän bu edarada bilimli, arassa, kanunlaryň hemme zatdan ýokarylygy prinsipine wepaly adamlar işlemeli, içeri işler ministri, onuň ýolbaşçylyk edýän edarasy bolsa graždanlaryň kanuny hukuklaryny hem azatlyklaryny gyşarnyksyz berjaý etmeli.
“Berdimuhamedow geçirilýän hukuk reformalaryna uly ähmiýet berip, prezident ynsanyň bagty we abadançylygy döwlet derejesinde iň ileri tutulýan ýurtda sud organlarynyň işi gönüden-göni Türkmenistanyň syýasatynyň maksatlaryna we wezipelerine bap gelmelidir diýip nygtady” diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Migrasiýa gullugynyň işi bilen bagly ýurda gelýän daşary ýurt graždanlarynyň sanynyň yzygiderli artýanlygyny belläp, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň başlygy bu ýagdaýyň Türkmenistana dünýä jemgyýetçiliginiň gyzyklanmasynyň barha güýçlenýändiginiň subutnamasydygyny belledi. Ýöne döwlet baştutany bu gullugyň öňünde borçlaryndan we ygtyýarlyklaryndan gelip çykýan gaýragoýulmasyz ençeme wezipäniň durandygyny aýtdy.
Baýramçylygyň yz ýany Türkmenistanyň prezidenti Döwlet howpsuzlyk geňeşinde çykyş eden çinownikleri “Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna” diýen ýubileý medaly bilen sylaglap, kanun goraýjy we harby organlaryň ýolbaşçylarynyň harby çinlerini galdyrypdy.


text:
“Yslam döwleti” toparyny wagyz eden wideolara gatnaşan germaniýaly rapper aýdymçysy ABŞ-nyň Siriýada amala aşyran howa hüjümlerinde öldürildi, diýip ABŞ-nyň resmileri 29-njy oktýabrda aýtdylar.
Berlinde doglan Denis Kaspert "Deso Dogg" ady bilen tanalan meşhur aýdymçylaryň biridi. Emma ol söweşjeň yslama baş goşup, 2012-nji ýylda “YD” toparyna goşulypdy. Resmiler onuň ýene iki adam bilen bilelikde 16-njy oktýabrda öldürilendigini habar berdiler.
“YD” toparyny wagyz edýän wideolaryň birinde Kaspert kesilen kelläni tutup, onuň jezalandyrylan adamyňky diýip surata düşüpdi.
ABŞ-nyň hökümeti fewral aýynda aýdymçyny terrorçy diýip yglan etdi we onuň nemes dilinde gepleýänleri “YD” toparynyň düzümine çekmek boýunça iş alyp barandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda Abadan partlamasynyň pidalaryna, olaryň ýakynlaryna, maddy zyýan çekenlere döwlet tarapyndan kömek beriljekdigini aýdypdy.
“Bizde beýle zat ýok. Ýöne prezident howpsuzlyk geňeşinde “hökman kömek ederis” diýdi. Şol gürrüň bilenem galdy. Bizde kiçijik zatlaram, kabul edilýän kararlaram halka ýetirilenok. Ýogsa, şolaryň ählisi halkyň bähbidine. Hökümetiň syýasatynyň-da bähbidine. Özüniň-de abraýyny artdyrjak zatlar” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Näme üçindir şu zatlar ýaşyrylýar. Pynhanlyk böwedi böwsülmese, pynhanlygyň polat perdesi syrylmasa, halk özi hakynda edilýän aladadan bihabar galýar, döwletem öz halky barada edýän aladalaryny öz halkyndan ýaşyryn saklaýar, ine, şeýle kartina”.
Ýaralanan ýokmy?
Resmi häkimiýetler Abadan partlamasy baradaky habarlar dünýä ýaýrandan soň, 15 adamyň ölendigini boýun aldy. Ýöne ýaralananlar barasynda ýeke sözem aýdylmady. 15 adamyň ömür tanapyny gyran partlamada ýaralananlaryň boljagy belli diýip, synçylar belleýärler.
Aşgabatly bir diňleýji şeýle ýazýar: “Bir zenan maňa şeýle gürrüň berdi: Oda ýanan adamlarynyň jesetleriniň galyndylaryny bir samoswal, özi agdarýan maşyna, ýükläp, şäheriň daşyna alyp gitdiler. Hossarlaryna ölüm hakynda şahadatnama berilýär. Ýöne şol dokumentde ölümiň sebäbi görkezilmeýär”.
Dünýäniň köp ýurdunda tebigy ýa tehnogen hadysalarda heläk bolanlara, ýaralananlara anyk möçberde maddy kömek berilýär, kömegiň pul görnüşindäki möçberi kararda görkezilip, habar serişdelerinde ile ýetirilýär.
Bu meselede türkmen mediasy dymýar. “Il içinde hiç hili gürrüň ýok bu barasynda. Güneş posýologam, GRES-em daş ýerdäki däl, aýak ýeter ýerde. Pylanyň maşgalasy pylança kömek alypdyr diýen gürrüňi men-ä eşitmedim” diýip, Bugaýew belleýär.
Syýasatyň arkasynda bukulmak
Aşgabatly diňleýjiniň hatyndan sitata: “Türkmen hökümetiniň gorkaklygyna, nalajedeýinligine bolan duýgymy, gaharymy doly aňlatmaga söz hem özüme ýer tapamok. Büzmeýinlileleriň şeýle biparhlygyna hiç düşünip bilmeýärin”.
Ýazyjy Bugaýew halkyň öň sowet döwründe, soňam Nyýazow zamanynda gözüniň odunyň alnandygyna ünsi çekýär. Onuň pikiriçe, adamlar hak-hukugyny talap etse-de, “jenaýat edýändirin, döwlet syýasatynyň garşysyna gidýändirin” diýip, pikir edýärler.
“Jemgyýetde şeýle pikiriň peýda bolmagynyň düýp sebäbi - ýerli çinownikler islendik adam islendik meselede närazylyk bildirse, “Sen näme prezidentiň, döwletiň syýasatyna garşymy, sen nämä atyňy ýeke çapýarsyň?!” diýip, üstüne sürünýärler kiçijik çinownikler. Onsoň adamlar “Aç başym, dynç gulagym” diýip, çagalarymyň arasyndan sag-aman örläýin diýip, özüni özi kemsidýär” diýip, Bugaýew aýdýar.
Bugaýew sözüne şeýle jemleýär: “Hakyňy-hukugyňy ilki bir talap edip görmeli. Onsoň maňlaýyň gara daşa degse, onda “Hak iş üçin maňlaýymy gara daşa degirdiňiz” diýip, düşündiriş talap etmeli. Adamlarda öz mertebesini goramak, öz hak-hukugyny goramak medeniýetimi, ýörelgesimi – şu zatlar ýok”.


text:
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Moskwa şäher Baş uprawleniýesi Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynyň ýaşaýjysy Ilmyrat Işangulyýewi gözleýär. Ol jenaýata baş goşanlykda aýyplanýar. Bu barada 28-nji martda Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Rýazan oblasty boýunça uprawleniýesiniň internet saýtynda bildiriş ýerleşdirildi.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň Rýazan oblasty boýunça uprawleniýesiniň metbugat gullugynyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda görä, Işangulyýew Orsýetiň Jenaýat Kodeksiniň 105-nji maddasynyň 2-nji “a” bölegi boýunça, ýagny öte rehimsizlik bilen adam öldürenlikde aýyplanýar.
Bu Orsýetde jenaýat edendigi aýdylýan türkmen raýaty bilen bagly soňky döwürlerde ýüze çykarylan wakalaryň ilkinjisi däl. Geçen hepdäniň ahyrynda hem Moskwanyň polisiýasy Türkmenistanyň raýatynyň eýeçiligindäki jelephananyň üstüniň açylandygyny habar beripdi.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň resmisi Anatoliý Wostowetskiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, şol jelephana Türkmenistanyň raýaty bolan 37 ýaşly zenan tarapyndan kireýine tutulan jaýda gurnalypdyr. Resmi habarda jaýda saklanan beýleki iki zenanyň Gyrgyzystanyň 40 ýaşly we Özbegistanyň 35 ýaşly raýatlarydygy aýdylýar.
Rus resmileri tarapyndan gürrüňi edilýän bu wakalar we aýyplamalar barada Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasyndan maglumat almak başartmady.
Orsýet türkmenistanly studentleriň we zähmet migrantlarynyň iň köp barýan ýurtlaryndan biri bolup, Moskwada, şeýle hem Orsýetiň dürli künjeklerinde müňlerçe türkmenistanlylar ýaşaýarlar.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmonyň arasynda telefon gürrüňdeşligi boldy.
Bu telefon gürrüňdeşliginde iki ýurduň prezidentleri soňky döwürlerde geçirilen özara duşuşyklaryň we gepleşikleriň netijesinde gelnen ylalaşyklaryň durmuşa geçiriliş meseleleri barada gürrüň etdiler.
Bu gürrüňdeşligiň dowamynda Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon türkmen prezidentini mart aýynyň ikinji ýarymynda Täjigistana sapar etmeklige çagyrdy.
Prezident Berdimuhamedow bu çakylygy kabul edip, geljekki saparyň anyk möhletiniň diplomatik ýollar arkaly kesgitleniljekdigini mälim etdi – diýip, «Türkmenistan Altyn asyr» internet saýty habar berýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde ýurduň regionlarynda pagta ýygymynyň guralyşyndan nägilelik bildirdi.
Prezident regionlaryň gowaça meýdanlarynda ýaprak düşürmek işiniň ýaňy başlanýandygyny, pagta hasylyny ýygmaga çykarylan kombaýnlaryň bolsa ýeterlik däldigini aýtdy. Türkmen lideri bu kemçilikleri düzetmek üçin bir hepde wagt berdi.
Türkmen metbugaty şu ýyl gowaça ekerançylygy üçin 545 müň gektar ýeriň bölünip berlendigini aýdýar.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, 29-njy awgustda başlanan pagta ýygymyndan öň jemi 500 sany pagta ýygýan kombaýn, şol sanda 3027 awtotransport tehnikasy, pagta daşamak üçin 2340 traktor we 3558 sany traktor tirkegi, teležkasy taýýar edilipdir.
Türkmen lideriniň Ministrler kabinetiniň mejlisinde nygtamagyna görä, ýetişdirilen pagta hasylyny wagtynda we ýokary hilli ýygnap almak üçin tehniki serişdeleriň netijeli ulanylmagy gerek.
«Türkmenistan: Altyn asyr» saýty döwletiň pagtaçylyk pudagynyň maddy-tehniki bazasyny ýokarlandyrmak üçin düýpli serişde goýberýändigini, şeýle-de daýhan birleşiklerine we kärendeçilere ýeňillikli şertlerde tehnika, tohum, dökün, suw kömeginiň berilýändigini gaýtalaýar.
Mundanam başga, resmi metbugat daýhanlaryň döwlet planyndan artyk öndürilen pagtany satyp, gowy girdeji almak mümkinçilikleriniň bardygyny hem ýatladyp durýar.
Emma Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan kärendeçileriň käbiriniň pikirlerine görä, ýylyň-ýylyna 'turýan pagta galmagaly" adamlaryň bu işden ýeterlik girdeji alyp bilmeýandigi, netijede başga iş edenini gowy görýändigi bilen bagly.
Hukuk goraýjy aktiwistleriň ynanjyna görä, Türkmenistanda pagta ýygymy esasan mejbury zähmetiň bir görnüşi bolup galýar we bu ýagdaý köplenç bazar ýörelgelerine doly geçilmezligi, ýeriň we ekiljek ekiniň ygtyýarynyň daýhanyň özüne berilmezligi, döwletiň we prezidentiň komanda-buýruk dolandyryş usulyny saklap galmak synanyşygy bilen bagly.
Türkmenistan, Özbegistan ýaly ýurtlarda gowaça meýdanlarynda çagalaryň, mugallymlaryň, saglyk işgärleriniň we beýlekileriň mejbury işledilmegi ýaly faktlara halkara derejesinde iş alyp barýan hukukçy aktiwistler, şol sanda “Cotton Campaign” ullakan alada bildirýär.


text:
Geçen ýylda bolşy ýaly, bu ýyl hem resmi Türkmenistan ýaşlaryň iki müňden gowragyny hökümet programmasy boýunça daşary ýurtlara bilim almaga ugratmakçy.
Eýsem, ýaşlaryň şeýle hökümet programmalaryna seçilip alynmagy näderejede adalatly ýola goýlan?
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bu okuw programmalaryna ýaşlaryň ýörite kompýuter testleri arkaly kabul edilýändiklerini aýdýar.
“Men şeýle test tabşyran käbir ýaşlar bilen gürrüňdeş boldum. Olar şeýle testleriň diňe kompýuter arkaly amala aşyrylýandygyny we öz ýanlarynda hatda mugallymlaryň hem durmaýandygyny gürrüň berdiler” diýip, Ýazgullyýew habar berýär.
Ýazgulyýew şeýle seçiw prosesiniň ýurduň öz içindäki okuw jaýlaryna kabul edişlik sistemasyndan has adalatlydygyny we munuň köp zehinli ýaşlara oňyn mümkinçilikleri döredýändigini aýdýar.
Ýöne, beýleki tarapdan, hökümet programmasy boýunça türkmenistanly ýaşlaryň indi birnäçe ýyl bäri şol bir ýurtlara ugradylmaklary-da belli bir soraglary döredýär.
Eýsem, nämüçin bu programma diňe Orsýetiň, Belarusyň, Rumyniýanyň, Türkiýäniň, Hytaýyň we Malaýziýanyň okuw jaýlaryny öz içine alýar?
Bu sanawda nämüçindir Günbataryň demokratiýa taýdan ösen döwletleriniň ady göze ilmeýär. Ýogsa, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýyl mundan ozal öz çykyşlarynyň birinde türkmenistanly ýaşlaryň Ýewropanyň ösen ýurtlarynda okadyljakdyklary barada-da aýratyn durup geçipdi.
Prezidentiň bu wadasynyň amala aşmaýandygynyň sebäbini düýbi Bolgariýada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy “Türkmen Helsinki fondunyň” başlygy Täjigul Begmedowa türkmen häkimiýetleriniň käbir gorkusy bilen baglanyşdyrýar.
“Ösen demokratik ýurtlarda bilim alýan ýaşlar erkinlige, özbaşdak pikirlenmäge uýgunlaşýarlar. Bular ýaly zatlar bolsa, elbetde, Türkmenistanyň häkimiýetlerini gorkuzýar” diýip, Begmedowa öz garaýşyny mälim edýär.
Begmedowanyň bu pikiri bilen žurnalist Ýazgulyýew hem ylalaşýar. Ol Türkmenistandaky bu tendensiýalar barada şeýle diýýär: “Hatda Gyrgyzystanda bolan syýasy wakalardan soň, indi Gyrgyzystana okuwa gitmek isleýän ýaşlaryň öňünde-de uly kynçylyklar döredi. Türkmenistanyň häkimiýetleri indi ýaşlaryň şol ýerdäki wakalardan hem täsirlenmeklerinden gorkýarlar”.
Gyrgyzystanda okaýan türkmen studentlere näme üçin päsgelçilik döredildi?
2009-njy ýylyň tomsunda Bişkekdäki amerikan uniwersitetinde bilim alyp ýören ýaşlaryň köpüsine, sebäbi düşündirilmezden, Gyrgyzystana gitmekligiň gadagan edilmegi Türkmenistanyň raýatlarynda belli bir aladalary döredipdi.
Şonda, ahyrsoňy şol studentlerden bir bölegini Bolgariýa ugratmaklyk karar edilende, şol studentleriň-de Bolgariýa gitmeklerine päsgelçilik döretmek üçin häkimiýetler tarapyndan belli bir basyşlara sezewar edilendikleri barada maglumatlar alnypdy.
Ýerli synçylar Türkmenistanyň öz ýokary okuw jaýlaryna henizem 5 müňden sähel gowrak abiturientiň kabul edilýändigini aýdyp, bu ýagdaýyň ýylda orta mekdebi tamamlaýan 110 müň töweregi ýaş oglan-gyzlaryň ýokary bilim almak mümkçinliklerini görnetin çäklendirýändigini belleýärler. Olaryň pikiriçe, bu ýagdaý okuw jaýlarynda parahorlugyň-da has ösmegine itergi berýär.
2009-njy ýylyň aprelinde Türkmen Döwlet dünýä dilleri institutynyň rektory bilen birlikde bu institutyň birnäçe beýleki işgärleriniň para almak ýaly jenaýatçylykly işler bilen meşgullanandyklaryny prezidentiň özem boýun alypdy. Şonda prezident Berdimuhamedow bu institutyň rektory Aýna Gurbanniýazowany işinden boşadypdy.
Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew ösen dünýä döwletleriniň tejribelerine salgylanmak bilen, jemgyýetdäki korrupsiýa garşy göreşde azat medianyň rolunyň örän uludygyny belleýär. Ol beýleki pudaklarda bolşy ýaly, bilim pudagynda-da şeýle giň ýaýran problemalaryň öňüni almak üçin raýatlaryň söz we metbugat azatlygyna giň ýol açylmalydygyny nygtaýar.


text:
Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleriniň has-da ýaramazlaşýandygy habar berilýär. “Talyban” söweşijileriniň Gunduz we Hyrat welaýatlarynda ençeme obalary basyp aldy.
Şol bir wagtyň özünde söweşijileriň Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Akja etrabynda hem güýçlenýändigini, owgan türkmenleriniň ýerli ýaragly toparynyň komandiri Allaberen Karýa belleýär.
Ol öz ýaraglylaryndan iki sanysynyň söweşijileriň eline geçendigini aýdyp, öz toparynyň söweşijilere garşy göreşmäge harby taýdan ýeterlik ukybynyň ýokdugyny hem nygtaýar.
Owgan türkmenleriniň ýerli ýaragly toparynyň komandiri Allaberen Karýa bilen Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady söhbetdeş boldy.
Owganystanyň Jowuzjan welaýatynda hereket edýän türkmenleriň ýaragly toparynyň komandiri Allaberen Karýa baradaky wideo ýazgy.


text:
Öten çarşenbe güni Ýaponiýanyň Fukuşima ýadro desgasynda inženerler radiasiýanyň ýaýramagynyň öňüni almak üçin göreşip ýörkä, ondan müňlerçe kilometr uzakda, Moskwada, ors prezidenti Dmitriý Medwedew ýadro elektrostansiýalarynyň howpsuzlygy baradaky soraglara jogap berdi.
Medwedew: “Bu howpsuz bolup bilýär. Ýadro desglarynyň gurulmaly ýeri, olaryň planlary we olary işletjek topar barada dogry karara gelinse, ondan abanýan howp ýok. Şu işler edilse, atom energiýasy howpsuz, adamzat üçin aşa peýdaly” diýdi.Ýadro ylalaşyklary
Medwedew bulary Orsýetiň bir ýadro desgasyny Türkiýede gurmak baradaky planyny Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşykda tassyklansoň aýtdy. Moskwa öten ýyl Türkiýede dört reaktorly ýadro desgasyny gurmak baradaky ylalaşyga gol çekdi. Munuň bahasy 20 milliard dollar.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew (sagda) we Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Moskwadaky metbugat konferensiýasynda, 16-njy mart, 2011-nji ýyl.
Türkiýe Ýaponiýa ýaly ýer yranmasynyň köp bolýan ýurdy. Ors desgasy üçin göz öňünde tutulan ýer hem bir aktiw ýer jaýrylmasynyň 25 kilometrliginde ýerleşýär. Muňa garamazdan, Medwedew iň bir weýrançylykly sarsgynyň-da ors reaktorlaryna kär etmejekdigini wada etdi. Erdogan hem öz gezeginde: “Bu proýekt bütin dünýä üçin nusga bolar” diýdi.
Şol hepde Orsýet Belarus bilen hem 9 milliard dollara täze atom elektrostansiýasyny gurmagy ylalaşdy. Muny hem daşky gurşawy goraýan toparlar: “Entek synagdan geçen tehnologiýa däl” diýip tankytlaýarlar.
Çernobyldaky sowet döwrüne degişli reaktorlardan tapawutlylykda täze desgalaryň galyplary Fukuşimada ýapon reaktorlaryny şu wagta çenli goran galyplara çalymdaş. Bu desgalaryň sowadyş sistamasy hem, Ýaponiýadaky ýaly, elektrik kesilse-de işleýär. Medwedewiň aýdanlary tankytlanýar
Muňa garamazdan, tebigaty goraýan toparlar Medwedewiň aýdýanlaryny tankytlaýarlar. Norwegiýanyň “Bellona” toparynyň isgäri Aleksandr Nikitin: “Howpsuz ýadro reaktory diýen zat ýok” diýýär. Nikitin: “Siziň bir maşynyňyz bolsa, onuň iru-giç bozuljakdygyny bilşiňiz ýaly, bir reaktory howpsuz etjek ýagdaýlary oňünden görmek mümkin däl. Ýadro desgasy howpsuz, hiç bir hadysa bolmaz diýilýän sözüň ýalandygynyň sebäbi şu” diýdi.
Orsýetiň federal atom energiýasy agentligi “Rosatom” häzir 14 ýurtda, şol sanda Hindistanda, Bolgarystanda we Eýranda atom elektrostansiýalaryny gurup ýör ýa-da gurmagy planlaşdyrýar.
Eýrandaky “Buşehr” desgasy üç tektoniki zolagyň çatrygynda ýerleşýär. Bu sebit 2002-nji ýylda 4,6 bal güýçli sarsgyny başdan geçirdi. Nikitiniň pikiriçe, bu täze betbagtçylyga getirmegi mümkin hadysalaryň biri: “Ine, Ýaponiýada görşümiz ýaly, bolmagy ahmal wakalary hatda öňünden çen-çak bilenem aýtmak çetin. Ol hadysalara köplenç başga bir hadysalar getirýär”.Orsýetiň öz içinde
Orsýet ýurduň öz içinde hem ýadro reaktorlaryny gurmagy dowam etdirýär. “Rosatom” bäş ýyl mundan ozal 2030-njy ýyla çenli 40 sany täze reaktor gurjakdygyny aýtdy. Ýadro eksperti, ”Ýabloko” partiýasynyň “Ýaşyl Orsýet” toparynyň başlygy Alekseý Ýablokow: “Bu programma realistik däl” diýýär.
Ýablokow: “Tutuş dünýä Ýaponiýadaky apata alada bilen garaýarka, Orsýetiň ýadro reaktorlaryny gurmak baradaky ylalaşyklara gol çekmegi bu ylalaşyklary togtatmagy üçin dünýä jemgyýetçiligine edilýän çagyryş” diýýär.
Dünýäniň iň uly tebigy gaz rezerwleriniň üstünde oturan bir ýurduň ýadro energiýasyny ileri tutmagy geň zat. Ýöne Orsýet ýadro eksportyna gaz satmakdan has düşewüntli zat hökmünde garaýar.
Dünýä jemgyýetçiligi Çernobyl betbagtçylygynyň 25 ýyllygyny bellejek bolup ýörkä, Orsýetiň hökümetiniň ýagdaýlar üýtgedi diýip, wada bermegi ekspertleri ynjaldanok.


text:
“Freedom House” guramasynyň ýakynda çap eden hasabatynda Ýewropanyň mingrant krizisi bilen ýüzbe-ýüz bolup, Merkezi Aziýanyň hem dürli ykdysady kynçylyklary başdan geçirýändigi nygtalýar.
“Geçişdäki döwletler” atly hasabatda bu ýagdaýlaryň tutuş regionyň durnuklylygyna we howpsuzlygyna wehim salýandygy we olaryň çözgüdiniň hem gaty çylşyrymlydygy aýdylýar.
Şunlukda, Merkezi Aziýa bagyşlanyp taýýarlanylýan “Mejlis” atly hepdelik gepleşigimiziň bu sanyny “Freedom House” guramasy bilen bilelikde taýýarlap, şol hasabatda orta atylan pikirleri aýdyňlaşdyrmaga synanyşýarys.
Mejlisiň myhmanlary:
Nate Schenkkan: “Freedom House” guramasynyň “Geçişdäki döwletler” proýektiniň direktory;
Erward Lemon: “Geçişdäki döwletler” atly hasabatyň Täjigistana bagyşlanan bölüminiň awtory;
Bruce Pannier: Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa meselelerine bagyşlanan “Qişloq Ovozi” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
Penşenbe güni NATO-nyň ýokary derejeli harby komandiri, Birleşen Ştatlaryň admiraly James Stawridis Ankarada türk resmileri bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň dowamynda Birleşen Milletler Guramasynyň Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny girizmek rezolýusiýasyny amala aşyrmak hereketinde NATO-nyň ýolbaşçylyk etmegine Türkiýäniň garşy çykmagy barada maslahat edildi.
Mundan ozal, Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutogly Liwiýanyň howa giňişligi arakly uçuş gadaganlygyny girizmek ugrunda tagalla edýän koalisiýa güýçleriniň diňe BMG-iň rezolýusiýasy esasynda hereket etmelidigini, şeýle-de bu rezolýusiýadan Muammar Kaddafiniň režiminiň synmagy üçin peýdalanmaly däldigini nygtapdy.


text:
Russiýanyň “Gazprom” kärhanasy Ukrainanyň döwlet energiýa firmasy “Naftogazdan” dekabrda akdyryljak gaz üçin $378 million tölegi alandygyny mälim etdi.
Munuň netijesinde, iýun aýyndan bäri ilkinji rus gazyny akdyrmaga mümkinçilik döreýär. Ýatlap geçsek, Moskwa baha dawalary we Kiýewiň bergileri üçin Ukraina akdyrýan gazyny kesipdi.
Russiýa Ukrainadan gaz üçin tölegi öňünden geçirmegi talap edýär.
Oktýabr aýynda “Naftogaz” bilen “Gazpromyň” arasynda baglaşylan ylalaşyga görä, gaz töleg edilenden soň 48 sagadyň içinde akdyrylyp başlanmaly.
“Naftogaz” anyk näçe gazy satyn alýandygyny mälim etmedi. Emma, Ukrainanyň Energiýa ministrligi bir milliard kub metr gazy satyn almagynyň mümkindigini aýdypdy.


text:
Aktiwistler Siriýanyň iň gandöküşikli günleri başdan geçirýänligini aýdýarlar. BMG bolsa milliona golaý adamyň öz oturan ýerlerinden göçmeginiň ähtimaldygyny çak edýär.
Siriýanyň “Adam hukuklary boýunça gözegçi” atly oppozision toparynyň aýtmagyna görä, hepdäniň penşenbe güni Damaskda we beýleki ýerlerde bolan güýçli söweşlerde esgerlerden, gozgalaňçylardan we parahat ýaşaýjylardan jemi 300-e golaý adam öldürilipdir.
Bu sanlar garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanmady.
BMG-niň bosgunlar boýunça agentligi 30 müňden gowrak siriýalynyň soňky 48 sagadyň dowamynda Liwanyň giňişligine geçenligini habar berdi we umuman 1 milliona golaý siriýalynyň öz öýlerini terk etmeginiň mümkinliginiň çak edilýänligini belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de dünýä ýurtlary BMG-niň Siriýadaky missiýasynyň geljegi barada ylalaşyga gelmediler. Missiýanyň mandaty hepdäniň anna güni tamamlanýar.
Orsýet bilen Hytaýyň pozisiýasy
Orsýet we Hytaý Günbatar döwletleriniň Siriýanyň režimine sanksiýalar arkaly basyş etmek boýunça öňe sürýän rezolýusiýasynyň kabul edilmegine garşy çykdylar.
Orsýet Günbatar hökümetlerini konflikte ýaragly goşulyşmak üçin rеzolýusiýany bahana hökmünde ulanmaga synanyşmakda aýyplady. Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň wekili Aleksandr Lukaşewiç hepdäniň anna güni Moskwada eden çykyşynda şeýle diýdi: “Orsýetiň Siriýanyň häkimiýetlerine garşy haýbat atyjy sanksiýaly rezolýusiýany goldamakdan boýun gaçyranlygy sebäpli, kabir günbatar ýurtlarynyň zorlugyň güýçlenmeginiň jogapkäçiligini Orsýetiň boýnuna atmak synanyşygy ýerliksizdir”.
Orsýet BMG-niň 300 agzalyk gözegçiler missiýasynyň, hiç hili şert goýulmazdan, Siriýada ýene-de 45 günlük galmagyny goldaýanlygyny aýtdy. Bu çäräniň Günbatar döwletleri tarapyndan näderejede goldanjagy belli däl. Waşington bolsa has berk ygtyýarlyk berilmedik ýagdaýynda gözegçiligiň manysynyň ýokdugyny aýdýar.
Hytaý Günbataryň goldaýan rezolýusiýasyny “birtaraplaýyn” diýip atlandyrdy. Pekiniň BMG-däki ilçisi Li Baodong hepdäniň penşenbe güni Nýu Ýorkda eden çykyşynda “Günbatar döwletleriniň teklip edýän rezolýusiýasynyň diňe bir tarapa basyş edilmegini göz öňünde tutýanlygyny” belledi.
Assadyň töweregi
Siriýanyň döwlet telewideniýesi Damaskda Siriýanyň Milli howpsuzlygynyň ýolbaşçysy general Hişam Ihtiýaryň bomba partlamasynda ýaralananlygyny habar berdi. Hepdäniň çarşenbe güni Milli howpsuzlyk edarasynda bolan partlamada Siriýanyň ýokary derejeli üç resmisi heläk boldy.
Assadyň ýakyn töweregindäki resmiler Siriýada 2011-nji ýylyň mart aýyndan bäri dowam edýän zorlukdan ilkinji gezek ejir çekdiler.


text:
Soňky ýyllarda söweşden we ýeter-ýetmez ýaşaýyşdan gaçyp gelýän ýüz müňlerçe adamlar, Günbatar Ýewropa ýurtlaryna baryp ýetmek üçin, Balkan ýurtlarynyň üstünden uzak ýol sökmeli bolýarlar. Ýöne häzirlikçe bu ýollarda käbir meseleler bar. Olaryň şondan soňky menzillerde-de migrantlar problemasyna uçramajagy anyk belli däl.
Bu ýerde 5 zady hasaba almak gerek.
1. Ýoluň soňy
Awstriýada we dört sany balkan ýurdunda (Sloweniýa, Horwatiýa, Serbiýa we Makedoniýa) bolşy ýaly Balkan ýurtlarynyň üstünden geçýän gatnaw ýoly häzir ýapyk ýagdaýda. Şol ýurtlar Gresiýadan Ýewropanyň içlerine tarap geçýän bosgunlaryň we ykdysady migrantlaryň sanyna özbaşdak kwota sistemasyny girizdiler.
Fewral aýynda kabul edilen karar boýunça, her gün diňe 80 bosgunyň we tutuş şu ýylyň dowamynda-da iň köp bolsa 37,500 adamynyň Awstriýanyň üstünden geçmegine rugsat edip, Wena bu ugurda birinjiligi eýeledi. Bu düzgüne laýyklykda, Awstriýa öz üstünden Germaniýa we başga ýerlere geçjek bosgunlaryň sanyny 3,200 adama çenli çäklendirdi.
Bosgunlar.
Awstriýadan soňra ýene dört sany balkan ýurdy öz topraklaryna migrantlaryň geçmesini günde 580 adam diýip çäklendirdi. Olar muny, hamana, müňlerçe migrantlaryň beýleki ýurtlarda kynçylyk çekmeginden aladalanýanlary üçin täze bosgunlaryň serhetden geçmegine rugsat bermeýäris diýip düşündirýärler.
Awstriýa we dört sany balkan ýurtlary, Ýewropanyň migrantlar baradaky krizisi meselesinde Ýewropa Bileleşiginiň umumy çözgüdine garaşyp durman, “Polisiýa gulluklarynyň” duşuşyklaryny gurnamak bilen, bu meseläniň çözgüdi barasynda özara bilelikde hereket etdiler.
2. Migrantlar kyn ýagdaýda
Balkan ýurtlaryndaky migrantlar üçin gatnaw ýollarynyň ýapylmagy 22 müň bosgunyň Gresiýada galmagyna sebäp bolýar. 2 müňden gowrak adam her gün Ortaýer deňziniň üsti bilen Ýewropa gelýär.
Gresiýa, Awstriýanyň we dört sany balkan ýurtlarynyň çykaran birtaraply kararlarynyň migrant krizisini göre-bile “Gresiýa meselesine” öwürýänligini aýdyp, ol ýurtlara gahar edýär.
Ykdysadyýeti bergi krizisi bilen göreşýän Gresiýa, müňlerçe bosgunlar bilen bagly kynçylykdan baş alyp çykmakdan ötri, Ýewropa Bileleşigi ýurtlarynyň arasynda iň erbet ykdysady ýagdaýdaky ýurtdyr.
Bu ýagdaý migrantlaryň bu ýerde galyp bilmejegini aňladýar. Ýöne bir sorag bar: “Nirä gitmeli we nädip gitmeli?”
3. Şengenden çykmak
Balkan ýollarynyň ýapylmagy müňlerçe migrantlary Ýewropa geçmek üçin täze ýollary gözlemäge iterýär.
Bir alternatiw ýol: Gresiýanyň serhedinden Albaniýa geçmek we ol ýerden hem Adriatik deňzi bilen Italiýa barmak. Alban kriminal toparlary Italiýa suw üsti bilen dowamly gaçakçylyk etýärler. Häzir olar muny adam gatnawyna öwrüp bilerler.
Ýene başga bir ýol Rumyniýa bolup biler. Migrantlar ilki Türkiýä geçip, ol ýerden hem Bolgariýanyň üsti bilen Rumyniýa geçip bilerler. Ýa-da gaýykly Türkiýeden Gara deňzi bilen göni Rumyniýa geçip bilerler. Bu ýerde maksat Wengriýa baryp, ol ýerden hem Şengen zonasyna aralaşmakdan ybarat.
Mümkin bolan üçünji bir ýol: Kawkazyň üsti bilen Orsýete, o ýerden Belarusa, Belarusdan hem Polşa geçmek. Polşa-da Şengen zonasyna girýär.
4. Brýussel çykgynsyz ýagdaýda
Awstriýanyň we beýleki dört sany balkan ýurtlarynyň Balkanlardan geçýän gatnaw ýoluny ýapmagy bütin Ýewropa Bileleşigini haýran galdyrdy.
Migrantlar krizisine gezek gelende, Ortaýer deňzindäki adam gatnawyny azaltmak üçin, Türkiýäni razy edip, bosgunlar akymynyň öňüni almak ÝB-niň gözleýän umumy çözgütleriniň biridir.
Geçen ýylyň noýabr aýynda Brýussel bilen Türkiýäniň arasynda baglaşylan şertnama laýyklykda, Ýewropa Bileleşigi Türkiýä, 2 million bosguny ýurdunda saklamak we olara kömek bermek şerti bilen, başlangyçda 3 million ýewro möçberinde maliýe kömegini bermegi wada etdi. Bu ylalaşyga görä, Türkiýe NATO-nyň ýardam bermeginde Egeý deňzindäki harby hukuklaryny artdyrýar we bu ýyldan başlap ÝB ýurtlary tarapyndan kabul edilmedik migrantlary yzyna almaga razy bolýar.
Bosgunlar krizisi bilen bagly dartgynlyklar artan döwründe käbir ÝB ýurtlary Brýusseliň kararyna garaşyp durman, özleri käbir kararlary durmuşa geçirdiler.
Awstriýanyň bosgunlaryň öz topragyna girmesini çäklendirmek karary Brýussel tarapyndan tankyt edildi. Ýöne Awstriýa bu ugurda gozganyp ugran birinji ýurt däl. Wengriýa geçen ýyl Serbiýa we Horwatiýa bilen aradaky serhedine diwar çekip, bu ugurda özbaşdak herekete geldi. Soňky günlerde ýurduň premýer-ministri Wiktor Orban ýurduň Rumyniýa bilen aradaky serhedinde hem gözegçiligi berkitmek barada goranmak ministrine we içeri işler ministrine buýruk berdi. Mundan başga-da agza ýurtlaryň arasynda bosgun ýüküni paýlaşmak üçin edilen aladalanmalaryň, dört sany merkezi ýewropa ýurtlary tarapyndan ret edilmegi bu planyň amala aşyrylmagyna päsgel berdi.
5. Ýewropa gözegçiligi artdyrýar
2015-nji ýylyň dowamynda Ýewropa Ýakyn Gündogardan we Afrikadan 1 milliondan gowrak migrant geldi. Bu ýyl bu sanlaryň artmagyna garaşylýar. Bu ýylyň ilkinji iki aýynyň dowamynda Ortaýer deňzinden eýýäm 131,724 migrant [Ýewropa tarap] geçipdir.
Günbatar Ýewropa ýurtlary bosgunlar akymynyň üznüksiz dowam edip durandygyny we onça möçberdäki bosguny kabul edip bilmejekdiklerini aýtsalar-da, ol ýewropa ýurtlary migrantlaryň esasy barmak isleýän ýurtlarydyr. Emma ýewropa ýurtlary indiden eýläk mejbury bosgunlar bilen ykdysady bosgunlaryň arasyndaky tapawuda berk gözegçilik etjekdiklerini aýdýarlar.
Germaniýa köpsanly migrantlary alandan soň kabul edilmedik dalaşgärleriň yzyna iberilip bilinjek “howpsuz” ýurtlarynyň sanyny artdyrdy. Şwesiýa geçen ýyl kabul eden migrantlarynyň ýarpysyny yzyna iberip biljekdigini aýdan bolsa, Finlandiýa hem öz kabul eden bosgunlarynyň üçden ikisini yzyna iberip biljekdigini habar berdi. Merkezi Ýewropa ýurtlarynyň käbiri migrantlary asla kabul etjek däldigini aýdýarlar. Wengriýa we Slowakiýa ýaly ýurtlar bolsa diňe hristian dininden bolanlary kabul etjekdigini habar berýärler.
Öz ýurtlaryny zulum we gorky sebäpli terk edip, gaçybatalga gözläp gelýän migrantlaryň öňünde Ýewropa henizem öz gapylaryny doly ýapmak islemeýär. Ýöne ýene-de şeýle sorag ýüze çykýar: “Ýewropa bosgunlara ýardam etmelimi ýa-da köpsanly bosgunlar howpundan daşda durmalymy?”
Häzire çenli bu soraglara jogap ýok.


text:
Birleşen Ştatlaryň Konstitusiýasy boýunça prezidentiň möhleti 20-nji ýanwarda öýlän tamamlanýar. Şol kanuna laýyklykda prezident Barak Obama ýekşenbe güni öýleden öň Ýokary suduň baş sudýasy Jon Robertsiň öňünde prezidentlik kasamyny etdi.
Ol: "Men Barak Hussein Obama Birleşen Ştatlaryň prezidentlik wezipesini sadyklyk bilen ýerine ýetirmek, Birleşen Ştatlaryň konstitusiýasyny gorap saklamak we goldamak üçin ähli başarnygymy sarp etjekdigime kasam edýärin. Hudaý maňa kömek etsin!" diýdi.
Inaugurasiýa dabarasy
2008-nji ýylda Obamanyň wezipesine başlamagy mynasybetli geçirilen dabara 1.8 milliona golaý adam gatnaşypdy. Şonda çykyş eden belli aýdymçy Beýons bu gezek-de jemgyýetçiligiň öňünde geçjek dabara gatnaşar.
Bu dabara 600 müň bilen 800 müň adam geler diýlip çaklanylýar.
Prezidente öz işinde üstünlikleri arzuw edip, oňa ak pata beren – graždanlyk hukuklary ugrunda alnyp barlan hereketlere ýolbaşçylyk edenligi üçin öldürilen Medgar Ewersiň aýaly 79 ýaşly Merlie Ewers-Williams bolar. Bu ABŞ-nyň taryhynda bu işiň ilkinji gezek aýal adam tarapyndan edildigi bolar.
Obamanyň kasam edişlik dabarsyna öňki prezidentler Bill Klinton bilen Jimmi Karter-de gatnaşarlar. Öňki prezidentler Jorj H.W. Buş bilen onuň ogly Jorj W. Buş saglyk meselesi zerarly özleriniň kasam edişlige gelip bilmejekdiklerini aýtdylar.
Waşingtonda häzir baýramçylyk atmosferasy höküm sürýär. Kapitoliniň töweregi we parad geçjek köçeler baýdaklar bilen bezelen. Ýöne berk howpsuzlyk çäreleri hem görlüpdir. Köçelerde müňlerçe howpsuzlyk güýçlerine degişli adamlar göze ilýär.
Uly protestler bolar diýip pikir edilenok. Ýöne demonstrasiýa geçirmegi planlaşdyran kiçeňräk toparlar hem bar.


text:
Türkmenistana eden saparynyň dowamynda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretarynyň Ýewraziýanyň energiýa meselesi boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar uzak möhletleýin gatnaşyklar üçin perspektiw ugur hökmünde ilkinji nobatda energiýa hyzmatdaşlygyny belledi.
Resmi türkmen metbugaty Türkmenistan özüniň köp ugurly energiýa syýasatynyň tarapdarydygyny tassyklady diýip, habar berýär. Türkmenistanyň göz öňünde tutýan iri proýektlerine ABŞ-nyň hemmetaraplaýyn goldaw bermäge taýýardygyny ilçi R.Morningstar hem mälim etdi.
Prezident G.Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, Türkmenistan öz energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna çykarmak üçin köp ugurly, giňeldilen we alternatiw marşrutlaryň döredilmegine gyzyklanma bildirýär we bu ugurdan konstruktiw tekliplere garamaga taýýar.
Merkezi Aziýa we Kawkaz institutyndan Swante Korneliň pikiriçe, ABŞ-nyň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy ýokarlanýar. “Ilkinji nobatda bu ýurduň gazynyň Günbatara eksportyna, tebigy serişdeleriniň eksport ugurlarynyň artdyrylmagyna we ýurduň halkara ykdysadyýetine aralaşmagyna degişli”. Amerikan kompaniýalary islegli
Ilçi R.Morningstar türkmen prezidenti bilen gepleşiklerden soň eden çykyşynda amerikan kompanýalarynyň Türkmenistanyň gaz önümçiliginden başga proýektler boýunça hem işleşmäge gyzyklanýandygyny mälim edip, käbir kompaniýalaryň deňizdäki proýektleriniň üstünlikli gidýänligini belledi diýip, “Reuters” ýazýar.
Aşgabatda geçirilen sergide "Chevron" kompaniýasynyň burçy, 15-nji aprel, 2010-njy ýyl.
Amerikan resmisi Türkmenistandaky proýektlere gatnaşmagyň ýurduň kanunlaryna laýyklykda amala aşyrylmalydygyna amerikan kompaniýalary düşünýärler diýip, munuň üçin türkmen hökümetiniň we amerikan kompaniýalarynyň özara maslahatlaşyp, ýol tapjagyna umyt bildirdi.
Geçen ýylda Türkmenistanyň iň uly gaz ýatagy bolan Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek boýunça proýekte gatnaşmaga isleg bildiren iri amerikan kompaniýalarynyň biri “Chevron” bolupdy. Şeýle hem bu kompaniýanyň wekilleri iýun aýynda türkmen prezidenti G.Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Emma “Reuters” ilçi R.Morningstaryň göz öňünde tutýan proýektleri we kompaniýalary barada takyk maglumat bermekden saklananlygyny belledi. Aşgabada saparynyň dowamynda ilçi Riçard Morningstaryň Türkmenistanyň Ýewropa tarap gaz akdyrjagyna umyt bildirenligi-de habar berildi.
2009-njy ýyldan bäri ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Ýewraziýanyň energiýa meselesi boýunça ýörite wekili R. Morningstar 1999-2001-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň ÝB-däki ilçisi bolupdy. Şondan öň ol ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Hazar regionynyň energiýa diplomatiýasy boýunça ýörite geňeşçisidi.“Nabukko”
Aşgabatda eden çykyşynda R.Morningstar 7-iýunda Türkiýe bilen Azerbaýjanyň arasynda baglaşylan ylalaşygy agzap, ony Hazar regionynyň energiýa serişdeleriniň Ýewropa eksport edilmegi we “Nabukko” proýektiniň durmuşa geçirilmegi ugrunda öňe tarap ädim hökmünde makullady.
"Nabukko" turbalarynyň ýoly (Ulaltmak üçin üstüne basyň)
7-nji iýunda Türkiýäniň paýtagty Ankarada gol çekilen ylalaşyk Azerbaýjanyň Şahdeňiz gaz ýatagynyň özleşdirilmegine, tebigy gazyň Türkiýä eksport edilmegine we Azerbaýjanyň gazynyň Türkýäniň üstünden tranzitine degişli meseleleri öz içine alýar diýlip, habar berildi.
Merkezi Aziýa we Kawkaz regiony boýunça bilermen S.Kornel “Nabukkonyň” durmuşa geçirilmegi iş ýüzünde haýal bolsa-da, öňegidişlik bar diýip, hasap edýär. Emma ekspert proýektiň üstünlikli bolmagynyň belli bir derejede Türkmenistanyň tebigy gazy bilen üpjün edilmegine baglydygyny hem belleýär.
Merkezi Aziýa we Kawkaz institutynyň “Ýüpek ýol” programmasynyň müdiri S.Kornel Türkmenistanyň gazyny öz serhedinde satmak barada yglan edýän syýasatynyň degişli taraplaryň “Nabukko” proýekti boýunça hyzmatdaşlygy bazar prinsiplerine gabat getirmegini kynlaşdyrýanlygyny belledi.
Türkiýeli bilermen, Ankaranyň Gazy uniwersitetiniň professory Mehmet Seýfetdin Türkmenistanyň Günbatar döwletleri bilen özara energiýa hyzmatdaşlygy barada alyp barýan yzygiderli gepleşiklerine, türkmen ýolbaşçylarynyň Günbataryň proýektlerine goşulmaga taýýarlygynyň alamaty hökmünde garaýar.
M.Seýfetdin Türkmenistan bilen ÝB-niň arasyndaky enetgiýa boýunça gepleşikler baradaky maglumatlaryň çäkliliginiň ýöne ýere däldigini öňe sürýär. Ol munuň sebäbini Türkmenistanyň täze proýektler babatdaky kararlaryna Orsýetiň täsir ýetirmeginden taraplaryň howatyrlanmagynda görýär.


text:
Seljuk beg
Umumy[üýtget | edit source]
Oguz türkmenleriniň kynyk boýundan bolan Dukak begiň ogly Seljuk beg, Oguz ýabgu döwletiniň goşun serkerdesidir. Doglan wagty - X asyryň başlary bolup, ölen wagty - 1009-njy ýyl hasaplanýar. Hytaýdan başlap Ýewropa, Afrika çenli, Hindi okeanyndan başlap Altaýa çenli bolan ýerleri içine alan Beýik seljuklaryň döwleti atly uly bir imperatorlygy guran hökümdarlar Seljuk begiň nebereleridir. Beýik seljuklar döwleti 1038-nji ýylda guruldy we 1157-nji ýylda parçalandy


text: Peşawarda, harbylaryň jemgyýetçilik mekdebinde «Talybanyň» ýaragly adamlary tarapyndan 144 okuwçynyň we mekdep işgäriniň gyrgyna berlenine bir ýyl boldy. Mekdep Pakistanyň owalda-ahyrda bolan iň elhenç terror hüjümleriniň birinden alan fiziki ýaralaryndan saplanyp, işini dowam etdirmäge çalyşýar. Emma 2014-nji ýylyň 16-njy dekabrynda bolan gyrgynçylykdan aman galanlar henizem öz alan ruhy trawmalary bilen darkaş gurýarlar we olar bu hadysany hem-de wepat bolan klasdaşlaryny hiç wagt unudyp bilmejeklerini aýdýarlar. (AÝ/AR-nyň Maşal radiosy)


text:
4-nji maýda Italiýanyň paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Italiýa Respublikasynyň Prezidenti Serjio Mattarellanyň arasynda gepleşikler geçirildi.
Türkmen Lideri köşgüň ikinji gatynda ýerleşen dabaralar zalyna çagyrylýar. Bu ýerde döwlet Baştutanymyzy Italiýa Respublikasynyň Prezidenti garşylaýar. Soňra iki ýurduň resmi wekiliýetleriniň agzalary bilen tanyşdyryş boldy.
Şondan soň iki döwletiň Baştutanlary Italiýanyň Prezidentiniň iş otagyna barýarlar, bu ýerde olaryň ikiçäk duşuşygy boldy.
Soňra gepleşikler Türkmenistanyň we Italiýa Respublikasynyň hökümet wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde dowam etdi.
Prezident Serjio Mattarella belent mertebeli myhmany we türkmen wekiliýetiniň agzalaryny ýene-de bir gezek mähirli mübärekläp, bu saparyň netijeli ikitaraplaýyn gatnaşyklary giňeltmäge täze itergi berjekdigine ynam bildirdi. Munuň üçin bolsa uly mümkinçilikler bar.
Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň wekiliýetiniň mähirli we myhmansöýerlik bilen kabul edilendigi üçin Italiýanyň Prezidentine minnetdarlyk bildirip hem-de mümkinçilikden peýdalanyp, öz italiýaly kärdeşini azyk meseleleri ýaly dünýä bileleşigi üçin möhüm mowzuga bagyşlanan “EKSPO-2015” Bütindünýä sergisiniň işiniň başlanmagy bilen gutlady.
Milletiň Lideriniň nygtaýşy ýaly, häzirki wagtda birek-birege hormat goýmak, dostluk we özara düşünişmek ýörelgeleri esasynda guralýan türkmen-italýan gatnaşyklary täze mazmuna eýe bolýar. Ýokary derejedäki ikitaraplaýyn duşuşyklar hem muňa ýardam edýär. Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Italiýanyň Premýer-ministri Matteo Rensiniň 2014-nji ýylyň noýabrynda Türkmenistana amala aşyran saparynyň döwletara gatnaşyklarynyň ösüşinde täze tapgyry alamatlandyrandygyny belledi. Milletiň Lideri gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalaryň özara bähbitli hyzmatdaşlygy has-da ilerletmek üçin möhüm we ygtybarly binýady döredendigini aýtdy.
Şunuň bilen baglylykda, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň hem-de Italiýanyň energetika, oba hojalygy, ulag we aragatnaşyk, şeýle hem syýahatçylyk ýaly möhüm ugurlarda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek üçin uly mümkinçiliklere eýedigini nygtady. Biziň ýurdumyz öz gezeginde italýan kärdeşleri bilen giň gerimli hyzmatdaşlyga taýýardygyny we gyzyklanma bildirýändigini beýan edýär.
Türkmenistan we Italiýa BMG, ÝHHG ýaly abraýly halkara guramalarynyň çäklerinde hem üstünlikli hyzmatdaşlyk edýärler. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu barada aýtmak bilen, Italiýanyň Hökümetine Türkmenistanyň parahatçylygy we durnukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen başlangyçlaryny ilerletmek işinde berýän goldawy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Türkmen Lideri sözüni dowam edip, şu ýyl ýurdumyzyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan “Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesi hakynda” Rezolýusiýasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygyny belleýändigini aýtdy. Şol resminamanyň kabul edilmegine BMG-niň agza döwletleri biragyzdan ses berdiler. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow italýan kärdeşini bu şanly waka bagyşlanyp şu ýylyň dekabrynda Aşgabatda geçiriljek ýokary derejeli maslahata gatnaşmaga çagyrdy.
Döwlet Baştutany ikitaraplaýyn gatnaşyklar baradaky gürrüňinde medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryny berkitmegiň möhümdigini hem aýratyn belledi. Türkmenistanyň hem-de Italiýanyň halklary baý taryhy we medeni mirasa eýe bolup durýarlar. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özara Medeniýet günleriniň, sergileriň we ylmy maslahatlaryň geçirilmeginiň iki ýurduň arasyndaky netijeli gatnaşyklary has-da giňeltmäge ýardam etjekdigini aýtdy.
Milli Liderimiz söwda-ykdysady ulgamda türkmen-italýan hyzmatdaşlygynyň ösüşiniň ýokary depgine eýedigini belläp, has uly görkezijileri gazanmak maksady bilen netijeli hyzmatdaşlygy okgunly giňeltmek üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny nygtady.
Türkmenistanyň Prezidenti türkmen-italýan gatnaşyklaryny ösdürmäge goşýan goşandy üçin Italiýanyň Prezidentine minnetdarlyk sözlerini aýdyp, şu günki duşuşygyň iki ýurduň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary we hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de berkitmegiň ýolunda möhüm tapgyr boljakdygyna ynam bildirdi.
Türkmen döwletiniň Baştutany sözüniň ahyrynda öz italýan kärdeşine berk jan saglyk hem-de jogapkärli döwlet işinde üstünlikleri, Italiýanyň dostlukly halkyna bolsa abadançylyk, parahatçylyk we rowaçlyk arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiziň ulag kerweni Kwirinal köşgünden Rim şäheriniň howa menziline tarap ugur alýar, milli Liderimiz şol ýerden Watanymyza ugrady.
Şeýlelikde, Türkmenistanyň Baştutanynyň Italiýa saparynyň maksatnamasy tamamlandy. Onuň çäginde geçirilen duşuşyklaryň we çäreleriň mähirlilik, myhmansöýerlik we dostluk, özara gyzyklanma bildirmek ýagdaýynda geçendigini bellemek gerek. Bu bolsa gazanylan ylalaşyklaryň ähli ugurlary boýunça netijeli işleri dowam etmek üçin örän amatly ýagdaýy döredýär.


text:
744036 Türkmenistan, Aşgabat ş.,
Arçabil şaýoly, 56
Telefon belgileri:
(993 12) 40 36 01
(993 12) 40 31 55
«Türkmennebit» Döwlet konserni — Türkmenistanyň nebit we gaz ýataklarynyň derňew we barlag işlerini amala aşyrmak, ýurdumyzyň nebitgaz pudagyny ösdürmek boýunça taktiki we strategiki meýilnamalarynyň toplumlaýyn çözgüdini durmuşa geçirmek bilen meşgullanýan Türkmenistanyň ägirt uly önümçilik-hojalyk toplumlarynyň biridir.
«Türkmennebit» Döwlet konserni nebiti, tebigy we ugurdaş gazy, gaz kondensatyny gazyp galmak, gözleg-barlag we ulanyşdaky guýulary burawlamak, nebitiň we gazyň turbageçirijiler arkaly akdyryljak ulag-üstaşyr ulgamyny döretmek, nebitgaz ýataklaryny enjamlaşdyrmak, gazkompressor beketlerini we bölüji ulgamlary gurmak, guýularyň toplumlaýyn hem-de ýerasty bejergilerini geçirmek işlerine gönüden-göni ýa-da kömekçi hökmünde gatnaşýan onlarça kärhanalary öz içine alýar.
Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmekde, şonuň bilen birlikde hem ony dünýä çykarmakda bitiren ägirt uly hyzmatlary, şeýle hem önümleriniň ýokary hilliligi üçin «Türkmennebit» DK « Halkara Altyn Globus» (1994, London) we «Halkara Platina Ýyldyzy» (1999, Madrid) ýaly halkara baýraklaryna mynasyp boldy.
«Türkmennebit» DK tarapyndan gazylyp alynýan nebitiň we gazyň möçberi:
- Goturdepe, Barsagelmez, Nebitdag, Günorta Gamyşlyja, Körpeje, Akpatlawuk, Keýmir, Gündogar Çeleken, ýakynda işe girizilen — Çekişler, Ýylakly, gaýtadan ulanyşa girizilen — Altyguýy we Mydar ýaly ýataklarda mundan beýläk hem buraw işlerini işjeňleşdirmekligiň;
- ulanylman ýatan nebit guýularyny ulanyşa girizmekligiň;
- guýulara toplumlaýyn bejergi bermegiň;
- guýularyň ýerasty bejergileriniň;
- nebit ýataklarynda nebiti gazyp almagyň mehanizirlenen usullaryndan peýdalanmagyň hem-de wintli we ežektorly sorujylary önümçilige ornaşdyrmagyň;
- guýularda gazy almagyň ýokary basyşly usullaryndan peýdalanmagyň;
- plastlaryň nebit gaýtaryjylygyny ýokarlandyrmak üçin gazyp almagyň intensiw usullaryndan peýdalanmagyň — hasabyna artdyrylýar.


text:
Düýn Türkmenistana sapar edýän Ýewropa Bileleleşiginiň ýörite programmasynyň ýolbaşçysy Assunta Testa Türkmenistanyň Zähmet we sosial gorag ministrliginde duşuşyk geçirdi.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi bu duşuşykda taraplaryň Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň özara proýektleri ösdürmek we giňeltmek meseleleri barada pikir alşandyklaryny habar berýär.
Maglumata görä, Ýewropa Bileleşiginiň wekili Assunta Testa Türkmenistanyň Maliýe ministrliginde we Ykdysadyýet ministrliginde-de duşuşyklar geçirer.
Mundan daşary, Assunta Testanyň Türkmenabat we Türkmenbaşy şäherlerine-de sapar etjekdigi habar berilýär.


text:
14-nji ýanwarda Aşgabatdaky “Mekan” köşgünde sagdyn durmuş ýörelgesiniň meselelerine bagyşlanan dabaraly ýygnak geçirildi, oňa Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ýurdumyzyň Mejlisiniň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň, halkara guramalarynyň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ähli welaýatlaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary we wekilleri, medeniýet hem-de sport ulgamynyň işgärleri, hormatly ýaşulular, talyp ýaşlar gatnaşdylar.
Bu çäräniň esasy maksady Türkmneistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan Türkmenistanyň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe belent maksatlara tarap ýolunda häzirki zaman jemgyýetiniň ösüşinde ruhy we beden taýdan sagdyn, sazlaşykly nesli kemala getirmegiň esaslaryny goýmakda gazanan uly üstünliklerini wagyz etmekdir.
Maslahat Türkmenistana bikanun getirilen uly möçberli temmäki önümleriniň ele salnyşy, hususan-da, ýeňil eklenje kowalaşyp, kanun tarapyndan gadagan edilen harytlary getiren we soňra eden etmişlerine ökünen hannaslaryň birnäçesini saklamak boýunça geçirilen çäreler barada gürrüň berýän wideoroligiň görkezilmegi bilen başlandy.
Maslahatda çykyş edenler sagdyn durmuş ýörelgelerine eýermegi wagyz edip, ýurduň ertiri üçin sagdyn ýaşlary terbiýeläp ýetişdirmegiň möhüm wezipe bolup durýandygyny aýratyn nygtadylar. Çykyşlarda özygtyýarly Türkmenistanyň neşe serişdeleriniň ýaýradylmagyna garşy barlyşyksyz we aýgytly göreşi döwlet syýasatynyň örän möhüm ugry hökmünde kesgitlemeginiň köp ýurtlar üçin göreldedigi nygtaldy.
Sagdyn durmuş ýörelgesini ýola goýmak meselelerine bagyşlanan dabaraly ýygnaga gatnaşyjylaryň çykyşlarynyň arasynda ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlary, belli artistleri aýdym-sazlary ýerine ýetirdiler. Maslahatyň barşynda ýurdumyzda işjeň häsiýete eýe bolan sagdyn durmuş ýörelgesi, bedenterbiýe we sport bilen köpçülikleýin meşgullanmak hakynda gürrüň berýän wideofilm görkezildi. Wideofilmde adam saglygyna howp salýan, diýmek, milletiň geljegine zyýan berýän neşe serişdeleriniň, temmäki önümleriniň ýakylmagy, jenaýatçylykly ýol bilen baýamagy küý edinen adamlaryň jenaýatçylygynyň tutuş jemgyýet tarapyndan näletlenýändigini alamatlandyrýar.
Maslahatyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar Türkmneistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler.


text:
Eýranyň hökümeti 200 müň dollar girew bilen reformaçy oppozisioner Mohsen Armini türmeden boşatdy. Ol Eýran parlamentiniň öňki deputatlaryndan biridi.
Ýerli “Arman” gazetiniň ýazmagyna görä, Armin ýurtda gadagan edilen Yslam rewolýusiýasynyň Mujahidleri Guramasynyň ýolbaşçy agzalaryndan biri hasaplanýar. Ol 16-njy maýda öz öýünde oturka tussag edilipdi.
Şol wagtyň özünde geçen ýylky prezidentlik saýlawlaryny ykrar etmedik beýleki käbir oppozisionerler hem tussag edildi. Ol saýlawda ýurduň häzirki ýolbaşçysy Mahmud Ahmedinejad ýeňiş gazanypdy.


text:
Ýekşenbe güni Günorta Sudanyň paýtagty Juba döwlet baýdagynyň galdyrylyş dabarasyna onlarça müň adam ýygnandy.
9-njy iýulda ýerli wagt bilen gije sagat 12-de Günorta Sudan resmi taýdan dünýäniň iň ýaş döwleti boldy, şol pursatdan bäri ýurtda dabaralar dowam edýär.
Sudan günorta goňşusynyň garaşsyzlygyny ilkinji bolup ykrar etdi. Ondan soň dünýäniň köp döwleti Günorta Sudany garaşsyz döwlet hökmnde ykrar etdi. Şolaryň arasynda Birleşen Ştatlar, Kanada, Beýik Britaniýa, Müsür, Türkiýe, Orsýet bar.
Dünýä kartasynda täze döwletiň peýda bolmagyny goldap, ýanwar aýynda geçirilen referendumda sudanlylaryň köpüsi ses beripdi.
Nebit ýatakly ýerleri bölüşmek hem serhetleri berkitmek meselelerinde gejekde Hartum bilen Jubanyň arasynda gazaply jedelleriň döremek mümkinçiligini synçylar aradan aýyrmaýar.


text:
Prezident Wladimir Putin ministrler kabinetiniň ozalky ýedi agzasyny Orsýetiň prezident administrasiýasynda wezipelere belledi. Mundan ozal, duşenbe güni Putin öz bellän premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň ýolbaşçylygyndaky täze hökümet agzalarynyň sanawyny yglan etdi.
Prezidentiň täze maslahatçylary wezipelerine ozalky transport, ykdysadyýet, bilim, saglygy saklaýyş, aragatnaşyk we energiýa ministrleri bellenildi.
Ozalky içeri işler ministri Raşid Nurgaliýew prezidentiň Howpsuzlyk geňeşiniň başlygynyň orunbasary wezipesine bellenildi.
Nikolaý Patruşew Howpsuzlyk geňeşiniň sekretary wezipesinde galýar. Sergeý Iwanow bolsa prezident administrasiýasynyň başlygy wezipesinde galýar.
Synçylaryň aýtmaklaryna görä, weteran syýasatçylary Kremle getirmek bilen, Putin özüniň häkimiýet başyna gelmegine garşy köpçülikleýin protest ýörişlerden soň üçünji prezidentlik möhletinde güýç toplaýana meňzeýär.


text:
Penşenbe güni Hytaýyň Halk Gurultaýynyň delegatlary Si Szinpini bu ýurduň prezidenti wezipesine tassykladylar.
Bu barada geçirilen ses berişlikde delegatlaryň 2 müň 952-siniň onuň kandidaturasyny goldandygy, üç delegatyň ses bermekden saklanandygy we diňe bir delegatyň onuň kandidaturasyna garşy ses berendigi habar berilýär.
Si Szinpin geçen ýylyň noýabrynda Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň lideri Hu Žintaonyň ornuna resmi ýagdaýda hödürlenipdi.
Halk deputatlarynyň Gurultaýynyň tassyklamagy bilen indi Si Szinpin Kommunistik partiýanyň lideri, ýurduň döwlet lideri we Hytaýyň armiýasynyň goşun ýolbaşçysy wezipelerine eýe boldy.
Mundan daşary, şu gün Hytaýyň halk deputatlarynyň Gurultaýy hökümetiň strukturalaryndaky käbir reformalary-da tassyklap ses berdi. Bu reformalaryň hatarynda ýurduň Demirýol ministrligini ýatyryp, onuň borçlaryny käbir beýleki döwlet edaralaryna geçirmek baradaky karar hem bar.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad öz janyna kast etmäge synanyşyk edilendigi barada ýakynda halkara habar serişdeleriniň ýaýradan maglumatlaryny tankytlap çykyş etdi.
Hususan-da, prezident Ahmedinejad şu geçen hepdäniň çarşenbe güni özüniň Hemadan şäherine eden sapary wagtynda eşidilen parkyldynyň bir ýaş oglanyň öz begenjinden atan baýramçylyk salýutynyň sesidigini aýtdy.
Onuň bu çykyşynyň öňýany Eýranyň resmi IRNA habar agentligi hem Hemadan şäherinde bolan bu wakany ilki arap habar serişdeleriniň, soňra-da Günbataryň habar serişdeleriniň Ahmedinedata edilen hüjüm hökmünde çişirip görkezendiklerini öňe sürdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
2016-njy ýylyň 23-nji dekabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda döwlet durmuşynyň möhüm meselelerine, şeýle hem käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow ýurdumyzyň Daşary işler ministrliginiň işi barada hem-de Türkmenistanyň 2017-nji ýylda Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna Başlyklyga saýlanmagy bilen baglanyşykly meseleler hakynda hasabat berdi. Möhüm ugurlardaky halkara hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda durmuşa geçirilýän daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridir.
Bitarap Türkmenistan halkara gatnaşyklaryna işjeň gatnaşmak bilen, bu ugurda möhüm başlangyçlary öňe sürmek arkaly energetika ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine mynasyp goşant goşýar. Şu ýylyň 25-26-njy noýabrynda Tokioda Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynyň mejlisiniň jemlerinde ýurdumyz 2017-nji ýylda şu guramanyň konferensiýasynyň Başlyklygyna biragyzdan saýlanyldy.
Bu baradaky borçnamalardan gelip çykýan wezipeleri ýerine ýetirmek maksady bilen, 2017-nji ýylda Türkmenistanda we daşary ýurtlarda guralmagy meýilleşdirilen çäreleriň meýilnamasynyň taslamasy işlenip taýýarlanyldy. Olary ýokary derejede geçirmek maksady bilen degişli guramaçylyk komitetini döretmek boýunça Kararyň taslamasy taýýarlanyldy, ol döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürlendi.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasynyň başlyklygyna saýlanmagynyň ýurdumyzyň dünýä giňişligindäki abraýynyň ýokarlanýandygynyň nobatdaky subutnamasydygyny belläp, Bitarap Türkmenistanyň mundan beýläk-de tutuş dünýäde parahatçylygy, abadançylygy we durnukly ösüşi üpjün etmekde wajyp meseleleriň netijeli çözülmegine işjeň gatnaşjakdygyny aýtdy.
Ägirt uly energetika kuwwatyna eýe bolan we ony tutuş dünýäde abadançylygyň bähbidine ulanmaga çalyşýan ýurdumyz adamzadyň bähbidine kybap gelýän özara peýdaly hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna we ösdürilmegine gönükdirilen başlangyçlary durmuşa geçirmek boýunça maksatnamalaýyn işleri amala aşyrýar. Türkmenistanyň abraýly halkara guramalary we düzümleri bilen deňhukukly hem-de uzakmöhletleýin esasda ýola goýýan gatnaşyklary hut şu maksatlara gönükdirilendir. Döwlet Baştutanymyz bu barada aýdyp, degişli resminama gol çekdi we ýurdumyzyň Energetika Hartiýasynyň Konferensiýasyna Başlyklyk etmeginiň ýokary derejesini üpjün etmek babatda zerur çäreleri görmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde şeýle hem döwlet durmuşynyň käbir beýleki meselelerine garaldy, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Habarlarda aýdylmagyna görä, Eýranyň hepdeläp demirgazyk Yrakdaky separatistleriň bazalaryny topa tutmagy yrakly kürt maşgalalarynyň 200-den gowragyny öýünden bosdurdy.
Iýulyň ortasyndan bäri edilýän bomba hüjümi “Kürdüstanyň azat durmuşy” partiýasynyň lagerlerini nyşana alýar.
Migrasiýa boýunça halkara guramasy öýünden bosan adamlaryň kömeksiz uzak ýaşap bilmejegini duýdurdy.
Eýranyň bombalamalary netijesinde azyndan 3 kürdüň ölendigi aýdylýar.
Yragyň daşary işler ministri Hoşýar Zibari Eýranyň 16-njy iýuldan bäri dowam edýän bombalamalaryny ýazgardy we onuň bes edilmegini talap etdi.
Emma Eýran bu hüjümi Yrak serhetde goşun ýerleşdirip, serhetaşa hüjümleriň öňüni alýança dowam etjegini aýdýar.


text:
Garşylyk your-fuck.com awtomatiki gözleg hereketlendiriji bolup ulylar üçin niýetlenen mugt porno wideolary gözlemäne ukyp berýär.Bu saýtyň administrasiýasy el ýeterli bolan wideolaryň eýesi däldir, olary öndürmeýär we özünde saklamaýar.Bärde görüp boljak wideolar özüne degişli bolan eýeleri tarapyndan saklanylýar we olar ýörite şpion skripty tarapyndan jemlenen.your-fuck.com bikanun ulylar üçin materiallara garşydyr. Ýöne iz beýleki saýtlara baglanan materiallara ýa-da saýta gelýän adamlaryň gözleg sözlerine gözegçilik edip bilmeýäs, we şonuň üçin biz şoňa meňzeş maglumatlaryň we materiallaryň görkezilmegine jogapkärçilik çekmeýäris.Eger-de siz biziň saýtymyzda bikanun materiallary tapsaňyz, kyn görmän biz bilen habarlaşyň.
CyberPatrol RSAC SafeSurf 18 U.S.C. 2257
Content removal. We do not own, produce or host the videos displayed on this website. All of the videos displayed here are hosted by websites that are not under our control.© 2015 your-fuck.com


text:
23-nji aprel awtorlyk hukugynyň halkara güni hökmünde bellenilip geçilýär. Şu ýylyň başynda Türkmenistanda “Awtorlyk hukugy barada” täze kanun kabul edildi. Eýsem, bu kanun awtorlara nähili hukuklary berýär we onuň öňki normatiw aktlarydan kanunla nähili tapawudy bar? Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň kanunçylygy bilen ýakyndan gyzyklanýan žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen şu mesele barada ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Aşyrguly Baýryýew: Türkmenistanda awtorlyk hukugy barasynda şu ýylyň ýanwar aýynyň 20-sine kabul edilen kanundan ozal hem şol hukugy berjaý etmäge gönükdirilen kanunçylyk düzgünleri bardy.Öňki kanunam, kodeksdäki maddalaram, häzirki awtorlyk hukugy baradaky ýörite kanunam eserleriň awtorlarynyň hukuklaryny kepillendirýär.
Ýöne, eýsem, awtorlara nähili tölegler edilýär, mirasdarlarynyň şol eserlere nähili hukuklary bar? Ine, şu ýerde bir tapwut: ozal eseriň awtory aradan çykandan soň, onuň mirasdarlary 25 ýylyň dowamynda awtorlyk hukugyndan peýdalanyp bilýärdiler. Olar şol eserleriň gaýtadan çap edilmeginden özlerine düşýän girdejileri şol 25 ýylyň dowamynda alyp bilýärdiler. Häzir şol möhlet 50 ýyla çenli uzaldylypdyr.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda häzir awtorlyk hukuklarynyň iş ýüzünde berjaý edilişi nähili?
Aşyrguly Baýryýew: Awtorlyk hukugy barasynda, ine, sowet döwründe bir ýörite edara bardy. Ol bütinsoýuz gurama bolup, awtorlyk hukuklarynyň agentligidi. Şol edaranyň bölümi Türkmenistanda-da işleýärdi. Ana, şol edara awtorlaryň hukuklarynyň berjaý edilmegine gözegçilik edýärdi.
Türkmenistanly awtorlaryň eserleri başga ýerlerde, başga ýurtlarda çap edilip, oňa galam haky tölenmedik ýagdaýynda, şol edara ony alyp bermegi köplenç başarýardy, oňa şeýle hukuk berlipdi.Ýöne soňra bu edara doly ýapylmasa-da,ony kitap palatasyna goşdularmy, umuman, düşüner ýaly bolmady.
Türkmenistanda gaty köp awtorlyk hukuklarynyň bozulmalary boldy.Ýurduň içindäki awtorlaryň hukuklaram bozuldy. Bir topar adamyň eserleri çap edilmedi. Gadaganlyga düşen awtorlaryňam sany köpeldi.
Azatlyk Radiosy: Nyýazow döwründe gaty köp bagşy-sazandalar peýda boldy. Şol döwürde öňki aýdylyp ýörülen aýdymlaryň sözleri bir şahsyýete gönükdirilen başga bir goşgy bilen çalşyryldy. Şol aýdmçylaryň repertuary, kompozitorlaryň, şahyrlaryň öňki aýdymlary bilen bagly hukuklaryň goralyşy nähili?
Aşyrguly Baýryýew: Dogrudanam, şeýle ýagdaý boldy. Aýdylyp ýörülen aýdymlaryň sazy S.Nyýazowa bagyşlanan aýdymlaryň esasyna goýuldy. Şeýdibem, bir topar awtoryň hukuklary ýoýuldy, mukamlaryňam ençemesiniň ýoýulan halatlary boldy.
Mundan başga-da, ine, aýdymçylaryň, bagşylaryň ses ýazgylary satylýar. Köplenç bu meselede awtorlaryň özünden rugsat alnyp ýörülmeýär. Ses ýazgysyny edýän telekeçiler şol ýazgylary rugsatsyz ähli ýerde satyp ýörler. Bu ýerde-de awtorlaryň hukuklary bozulýar.
Döwlet şu wagta çenli şolara garşy güýçli göreş alyp barmady.Ýöne soňky döwürde nähili-de bolsa şu meselä üns berlip başlandy. Awtorlaryň hukugyny berjaý etmekde Türkmenistanda-da öňegidişlik bolar diýip tama edýäris.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň 104-nji sessiýasynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça geçirilen iki günlük diňlenişik 16-njy martda tamamlandy.
Diňlenişigiň dowamynda niderlandly ekspert Kornelis Flinterman Türkmenistanda adamlaryň hereket etmek, şeýle-de ýurduň daşyna çykmak mümkinçiliklerine degişli meseleleri gozgady. Flinterman türkmen hökümetine “ygararly” bolmadyk käbir adamlaryň, ýagny syýasy oppozisiýanyň wekilleriniň, žurnalistleriň, dini ýolbaşçylaryň we käbir studentleriň ýurtdan çykarylmaýandygy barada maglumatlaryň bardygyny nygtap geçdi. Şeýle-de Flinterman ýurtda adamlaryň işe ýerleşmek meselesinde “propiska” diýilýän talabyň kynçylyk döredýändigi baradaky habarlaryň gowuşýandygyny aýtdy.
Niderlandly ekspertiň agzan bu meselelerine Türkmensitanyň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Wepa Hajyýew şeýle jogap berdi: “Türkmenistanyň çäklerinde bökdençsiz hereket edip bolýar. 2008-nji ýylda Türkmenistanyň raýatlary babatynda bar bolan çäklendirmeler ýatyryldy”.
Hajyýew propiska meselesine degip, häzirki döwürde “munuň hususy sektorda işlejekler üçin bökdençlik bolup bilmejekdigini aýtdy: “Hawa, hökümet guramalaryna işe giriljek bolnanda, talap edilýän şertleriň biri-de bu “propiska”. Ýöne bu halatda iş beriji Zähmet ministrligine ýüz tutup, degişli rugsady alyp bilýär”.
Hajyýew bu mesele boýunça sözüni jemläp, “propiskanyň” diňe bölekleýin bir meseledigini aýtdy. Onuň sözlerinden çen tutulsa, onda ýurduň beýleki künjeklerinden gelen raýatlar paýtagtda gurluşyk kompaniýalarynda arkaýyn işläp bilýärler, ol munuň üçin kompaniýanyň şol adamlaryň sanawyny häkimlige bermeginiň gerekdigini aýtdy.
“Gara sanaw”
Käbir adamlaryň ýurtdan çykmagyna çäklendirmeleriň bardygy barada berlen soraga jogap berip, Hajyýew “gara sanawyň” bardygy baradaky maglumatlary ret etdi. Daşary işler ministriniň birinji orunbsarynyň sözlerne görä, “diňe sud işi dowam edýän, bergisi bolan ýa-da hökümet syrlaryny saklaýan adamlaryň ýurduň daşyna çykmagyna garşy belli bir çäreler görülýär”.
Hajyýew oppozisiýa wekilleriniň, graždan aktiwistleriniň ýurtdan çykmagyna päsgelçiligiň ýoklugyny, olaryň öňünde “ýaşyl yşygyň” ýanýandygyny aýtdy: “Çykmak isleýän bolsalar, olara “ýaşyl yşyk”. Men wizalary bermek boýunça komitetiň agzasy hökmünde hem hemaýat edeýin”.
Dini azatlyklar
Alžirli ekspert Lazhari Bowuzid Türkmenistandaky dini ýagdaýlara ünsi çekdi. Ol dini guramalary hasaba almak proseduralarynyň näme üçin prezidentiň karary bilen dolandyrlyp, bu ugurda parlamentiň kabul eden resminamasynyň ýokdugy barada hasabat bermegi sorady. Şeýle-de ol ýurtda howpsuzlyk güýçleriniň käbir dini toparlaryň ybadathanalaryna baryp, olary ýumrandyklary barada hem habarlaryň gelip gowuşandygyny aýtdy.
Hajyýew dini guramalar boýunça prezidentiň kararlary kabul edip-etmändiginiň ýadyna düşmeýändigini, şeýle-de 2007-08-nji ýyllardan başlap, hasaba alynmadyk dini guramalaryň ybadathanalarynyň ýumrulmagy ýaly çäreleriň hem geçirilmeýändigini aýtdy.
Harby gullukçylar
Diňlenişigiň barşynda Türkmenistanda harby gullukçylaryň dürli işlere çekilýändigi baradaky maglumatlar hem agzalyp, bu ugurdan düşündirişiň berilmegi soraldy.
Hajyýew geçen ýyllaryň dowamynda harby gullukçylary dürli işlere çekmek praktikasynyň ulanylandygyny, esasan hem munuň gullukçylaryň öz durmuş hajatlary üçin işlere çekilendigini aýtdy. Onuň sözünden çen tutulsa, häzirki alnyp barylýan ugurda gullukçylar diňe harby taýýarlygyny ýokarlandyrmak bilen meşgullanýarlar.
Metbugat azatlygy
Surinamaly ekspert Margo Waterwal türkmen resmileriniň ünsüni Türkmenistanyň habar serişdeleriniň ýagdaýyna, hususan-da, ýurtda Azatlyk Radiosynyň žurnalistleriniň yzarlanmalara sezewar edilýändigine çekdi.
Wepa Hajyýew Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen bagly soraga şeýle jogap berdi: “Siziň belläp geçen kategoriýaňyza Azatlyk Radiosy üçin maglumat ýygnaýan graždanlar girýär. Olaryň hiç biriniň akkreditasiýasy ýok. Eger-de olar muny “žurnalistiki iş” diýip atlandyrýan bolsalar, onda bu Türkmenistanyň häzirki kanunçylygyna gabat gelenok”.
Ekspert Waterwalyň soragyna türkmen delegasiýasyndan, Türkmenistanyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça milli institutynyň müdiri Ýazdursun Gurbannazarowa habar serişdeleriniň işini dolandyrýan kanunyň könelendigini, ýöne şonda-da habar serişdelerine garşy hiç hili gadagançylygyň ýokdugyny aýtdy.
“Bizde habar serişdeleri boýunça kanun bar. Biziň pikirimizçe-de, bu eýýäm köneldi. Ýöne şol kanuna görä hem habar serişdeleriniň üsti bilen maglumatlaryň ýaýradylmagyny böwetlemek ýaly çäreler göz öňünde tutulmadyk. Biz bu ugurda käbir özgerişlikleriň edilmelidigini kabul edýäris. Sebäbi bu kanun entek Sowet Soýuzy döwründe kabul edilipdi.”
Gurbannazarowa ýurtda hiç hili pikir çäklendirmeleriň ýokdugyny, “ýurtda islendik görnüşdäki maglumatlaryň çap edilip, telewideniýe arkaly ýaýlyma berilýändigini” öňe sürdi.
Diňlenişik tamamlanandan soň, BMG-niň Adam hukuklary boýunça komiteti Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça “alada dörediji” ýagdaýyny gowulandyrmaga isleg bildirmeginiň gowy garşylanandygyny mälim etdi, emma ýurtda kanunçylyk bilen kanunlaryň durmuşa geçirilişiniň arasynda uly bir boşlugyň bardygyny nygtady.
Komitetiň başlygy Zonke Zanele Majodina öňegidişligiň diňe bir täze kanunlaryň kabul edilmegi bilen däl-de, eýsem olaryň durmuşa geçirilmegi bilen gazanylmalydgyny belledi.
Komitet özüniň jemleýji synyny şu hepdäniň dowamynda iberer. Dokumentde gozgalan meselelere jogap bermegi üçin türkmen hökümetine wagt berler.


text:
Birleşen Ştatlaryň Senatynda azlyk respublikanlaryň lideri Mitç MakKonnell döwlet bergisiniň möçberini artdyrmak meselesinde demokratlar bilen pozisiýalarynyň ýakynlaşýandygyny habar berdi.
“Men Senatdaky Respublikan partiýanyň agzalaryna demokratlar bilen ylalaşyk baglaşmagy teklip etmäge juda ýakyn bardym” diýip, MakKonnell CNN telekanalyna beren interwýusynda aýtdy.
Senatoryň sözlerine görä, respublikan liderleriniň prezident Barak Obama bilen býujet gytçylygyny azaltmak barada maslahat edýän plany goşmaça salgyt girizmegi göz öňünde tutmaýar, ýöne muňa demokratlar aýak diräpdi.
Hut krizise garşy çärelere çemeleşmäniň dürlüligi üçin kanun çykaryjylar döwlet bergisiniň möçberi barasynda ylalaşyp bilmeýärler.


text:
Uýgurlar
Türki kowumlarynyñ arasynda iñ gadymy halk bolan we türkmenleriñ gan garyndashy hasaplanýan uýgurlaryñ uly bólegi (25 milliony)Hytaýyñ Sinszýan - Uýgur awtonom raonunda, azragy Hindistanda, Owganystanda, Päkistanda,173 múñúsi hem óñki SSSR-de (Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Türkmenistanda)ýashaýar. Bu halkyñ etnik ady biziñ eramyzdan óñki III asyrda dush gelýár. VI asyrda Beýik Türk Kaganaty synandan soñ uýgurlar ózbashdak dówlet gurýarlar. Edil túrkmenler ýaly uýgurlaryñ hem añyrsy gunlara direýár. Hytaý çeshmelerinde getirilyán rowaýata górá, gun patyshasy ózúniñ iññán owadan gyzyny hiç kime rowa górmán, gelýán sawçylary yzyna gaýtarypdyr. Tañrynyñ emri bilen asmandan bir bóri inýár.Shu bórúden we shol owadan gyzdan dórán neberelere soñra uýgur diýilipdir.
Merkezi Aziýada iñ medenýetli we juda gadymy halk bolan uýgurlaryñ etnik ady hem onlarça alymlaryñ únsúni ózúne çekipdir. Meselem 974-nji ýylda ýazylan Kýu-Wu-taý diýen hytaý çeshmesinde uýgur sózi hókúmdary shóhratlandyrýan we hújúm edýán diýlip terjime dilýár.
Reşideddiniñ pikiriçe, Oguz hanyñ iline goshulyp, onuñ Gara hanyñ garshysyna alyp baran sóweshlerine ýardam berenligi úçin, Oguz han bu halka Uýgur diýip at beryár.Bu túrki sóz uýmak ishliginden bolup uýujy ,goshulan,birleshen, diýen manydadyr.Abylgazy hem bu ady sheýlerák terzde dúshúndirýár.
Türk etnonimleri diýen kitabynyñ bir babyny ýórúte uýgur sózúni derñemeklige bagyshlan garagalpak alymy D.Aýmyradow bu etnonimi Uý (ýúñ, túý, saç manysynda) we gur (gara) sózlerinden hasaplap, onuñ gara saçlylarmanysynyñ tarapyny tutýar.Shu kitapda bu etnonimiñ manysy barada dúrli pikirleri hem getiryár.
Biziñ çaklaýshymyza górá uýgurlaryñ we oguzlaryñ gadymy garyndash bolshy ýaly, olaryñ etnik atlary hem shol bir kókden dórápdir.Kábir túrki halklar meselem(çuwaşlar) z sesi bilen gutarýan túrki sózleri r sesi bilen aýdýarlar: oguz+ogur,,,dokuz+tohar,sekiz+seker, geler + gelmez ýaly sózlerde bu fonetiki hadysa túrkmen dilinde-de dush gelýár.Diýmek, uýgur sózi r - dilli túrki taýpalar.Oguz hem z dilliler tarapyndan dóredilen atlardyr.Muny VIII asyr uýgurlaryna dokuzoguz diýlendigi hem tassyklaýar(ilki dówlet guranda, uýgurlar 9 sany oguz taýpasyndan ybarat eken)


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasynda Palestinanyň statusyny ýokarlandyrmak baradaky rezolýusiýa boýunça ses berişlik geçiriler.
Palestinanyň missiýasynyň “synçy subýekt” statusyndan “synçy döwlet” statusyna geçirilmegi Palestina döwletiniň, şol sanda Iordan deýasynyň günbatar kenarynyň, Gaza zolagynyň we günorta Ierusalemiň döwlet hökmünde gytaklaýyn ykrar edilmegini aňladar.
Rezolýusiýa ösýän döwletleriň, şeýle hem ençeme Ýewropa döwletleriniň, şol sanda Fransiýanyň uly goldawyny gazanyp, kabul ediljege meňzeýär.
Onuň kabul edilmegi üçin 193 agzadan ybarat BMG-niň Baş assambleýasyndaky sada köplügiň goldaw sesi ýeterlikdir.
Orsýet bilen Hytaýyň hem ‘hawa’ diýip ses bermegine garaşylýar.
Birnäçe döwletiň, şol sanda Palestinanyň döwlet bolmagynyň göni gepleşiklere baglydygyny öňe sürýän Ysraýylyň we Birleşen Ştatlaryň ‘ýok’ diýmegine garaşylýar.
Çarşenbe güni Nýu-Ýorkda Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli iki diplomaty Palestina awtonomiýasynyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşdy, olar palestinalylary öz planlaryndan el çekmäge soňky gezek synanyşdylar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland Birleşen Ştatlaryň pozisiýasyny düşündirip, Palestinanyň BMG-niň üsti bilen döwlet bolup bilmejekdigini aýtdy.
“Biz synçy döwlet statusyna we bu rezolýusiýa garşydygymyzy palestinalylara açyk aýtdyk. Biz bu pozisiýany çarşenbe güni Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen Döwlet sekretarynyň orunbasary Uilliýam Börnsüň arasynda geçirilen duşuşykda hem gaýtaladyk. Börns palestinalylaryň aýdýan zady babatda, has takygy, Ysraýylyň ýanynda parahatçylykda ýaşaýan döwlet gurmak barada aýdýanlary boýunça bu rezolýusiýa netije berer diýip, hiç kimiň ham-hyýala girmeli däldigini nygtady” diýip, Nuland aýtdy.
Nuland BMG-niň hereketi netijesinde ABŞ-nyň Palestina berýän maliýe kömeginiň kesilip biljekdigi baradaky ABŞ-nyň duýduryşlaryny hem gaýtalady.
Geçen ýyl Birleşen Ştatlar Palestinanyň doly suratda döwlet bolmak boýunça Howpsuzlyk Geňeşinde eden synanyşyklaryny petikläpdi.
Şeýle hem geçen ýylyň oktýabr aýynda ÝUNESKO palestinalylary doly agzalyga kabul edenden soň, Birleşen Ştatlar BMG-niň bu medeniýet guramasyna goýberýän pullaryny kesipdi.
“Palestinany azat ediş” guramasynyň ýokary derejeli resmisi Hanan Aşrawy rezolýusiýa garşy ses berýän ýurtlar babatda ýiti çykyş etdi.
“Biz öňe barýas. Ysraýyl, ABŞ we barmak basyp sanaýmaly döwletler ahlak gymmatlyklarynyň, adalatyň we hukugyň ters tarapynda bolarlar. Belki biziň wagtymyz bilen ertir ýarygije siz BMG-niň Baş assambleýasyndaky ses berişligi görersiňiz, ol Palestinadaky taryhy halas boluş we şypa alyş prosesini başladar” diýip, Hanan aýtdy.
Watikanyňky ýaly, “synçy döwlet” statusyna eýe bolmak palestinalylara halkara guramalaryna, şol sanda Halkara jenaýat suduna goşulmaga mümkinçilik berer. Olar bu sudda söweş jenaýatlary boýunça Ysraýyla garşy çäräniň ugruna çykyp bilerler.
Aşrawy palestinalylaryň Halkara jenaýat suduna ýüz tutup-tutmajakdyklaryny aýtmady, emma bu ähtimallygy aradan aýyrmady.
Bu ses berişlik şu aýyň başynda Ysraýyl bilen Gaza zolagyndaky söweşijileriň arasynda bolan çaknyşyklaryň yz ýanyna gabat geldi, şol çaknyşyklarda 150-den gowrak palestinaly we alty sany ysraýylly heläk boldy.


text:
Ozal habar berşimiz ýaly, daşary ýurtlardan Türkmenistana “Western Union” ulgamy arkaly pul ugratmak mümkinçiliklerine täze çäklendirmeler girizildi.
Mundan beýläk Türkmenistanda puly kabul edýän tarap maliýe serişdelerini ugradanyň garyndaşlyk derejesini görkezýän güwanamany, şeýle-de ugradyjynyň bu pullary nädip gazanandygy baradaky aýlyk kepilnamany görkezmäge borçly edildi.
Bu ýagdaý başda Türkiýedäki we beýleki ýurtlardaky türkmenistanly zähmet migrantlara nähili täsir edýär?
Türkmen migrantlary pul ugratmak barada nähili tejribeleri başdan geçirýärler?
Türkmenistandaky maşgalasyny Türkiýede işläp ekleýän migrantlar pul ibermek çäklendirmesine nähili çykalgalar gözleýärler?
Azatlyk Radiosy Dünýä türkmenleri gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkmenistana walýuta ibermek çäklendirmesiniň daşary ýurtlardaky türkmen migrantlaryna ýetirýän täsirine gönükdirýär.