text:
Türkmenistanyň Adalat ministrliginde 2021-nji ýylyň 18-nji sentýabrynda
1512 bellige alyş belgisi bilen döwlet belligine alnan «Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibini tassyklamak hakynda»
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň
2021-nji ýylyň 6-njy sentýabrynda çykaran 96 belgili buýrugy
Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibini tassyklamak hakynda
2010-njy ýylyň 25-nji sentýabrynda kabul edilen Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň talaplaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, buýurýaryn:
1. Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibini tassyklamaly (goşulýar).
2. Şu buýrugyň ýerine ýetirilişine Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň orunbasary D. Baýryýew gözegçilik etmeli.
3. Şu buýrugy degişli şahslaryň dykgatyna ýetirmeli.
Gullugyň başlygy M. Hudaýkulyýew
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň başlygynyň
2021-nji ýylyň 6-njy sentýabrynda çykaran
96 belgili buýrugy bilen tassyklanyldy
Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawynyýöretmegiň tertibi
I bap. Umumy düzgünler
1. Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibi (mundan beýläk - Tertip) 2010-njy ýylyň 25-nji sentýabrynda kabul edilen Türkmenistanyň Gümrük kodeksiniň (mundan beýläk - Gümrük kodeksi) 342-nji maddasynyň birinji bölegine laýyklykda işlenip taýýarlanyldy we Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny (mundan beýläk - Sanaw) ýöretmegiň, şol sanda Sanawa goşmagyň, ondan çykarmagyň, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmegiň hem-de intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhletini uzaltmagyň tertibini kesgitleýär.
2. Şu Tertibiň maksatlary üçin ulanylýan düşünjeler:
1) hukugyň eýesi - awtorlyk hukugynyň we gatyşyk hukuklaryň obýektlerine, haryt nyşanlaryna, hyzmat ediş nyşanlaryna aýratyn hukuklaryň (intellektual eýeçiliginiň) eýesi;
2) Ygtyýarly edara - Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda intellektual eýeçiligiň obýektine hukuklary goramak babatda ygtyýarly döwlet edarasy;
3) arza beriji - hukugyň eýesi ýa-da hukugyň eýesine wekilçilik edýän we Türkmenistanyň çäginde hemişelik ýerleşýän (hasaba alnan) şahs;
4) borçnama - harytlaryň goýberilmegini togtatmak bilen bagly deklaranta, harydyň eýesine, harytlary alyja ýa-da başga şahslara ýetirilip bilinjek emläk zyýanynyň öwezini dolmak hakynda, hukugyň eýesiniň ýazmaça görnüşdäki borçnamasy;
5) Çäreler - Gümrük kodeksiniň 37-nji babyna laýyklykda, harytlaryň goýberilmegini togtatmak bilen bagly çäreler.
3. Sanawy Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy (mundan beýläk - Gulluk) şu Tertibe laýyklykda ýöredýär.
4. Sanawy ýöretmek şulary öz içine alýar:
1) arza berijileriň arzalaryny we başga ýüz tutmalaryny kabul etmek we olara garamak;
2) Çäreleri görmek we Çäreleri görmekden ýüz öwürmek hakynda çözgütleri kabul etmek;
3) intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawa goşmak;
4) Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek;
5) gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak;
6) intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak;
7) arza berijilere arzalara we başga ýüz tutmalara garamagyň netijeleri barada habar bermek;
8) Sanawdaky maglumatlary Gullugyň Internet torundaky resmi saýtynda ýerleşdirmek we täzelemek.
5. Çäreleri görmek we Çäreleri görmekden ýüz öwürmek, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak hakynda, şeýle hem Sanawy ýöretmek bilen bagly beýleki çözgütler Gullugyň başlygynyň buýrugy bilen bellenilen Gullugyň merkezi edarasynyň bölümleriniň ylalaşmagy we Gullugyň başlygynyň orunbasarynyň tassyklamagy arkaly kabul edilýär. Ol çözgütler, görnüşi Gulluk tarapyndan tassyklanylýan ylalaşyk namasy bilen resmileşdirilýär.
6. Hukugyň eýesi öz pikirine görä kontrafakt bolup durýan harytlaryň Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilmegi bilen bagly ýa-da gümrük gözegçiligi astynda bolýan harytlar bilen beýleki hereketler amala aşyrylanda intellektual eýeçilik hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz hukuklary bozulandyr diýip çak etmäge ýeterlik esas bolanda, şeýle harytlaryň goýberilmegini togtatmak bilen bagly çäreleriň görülmegi hakynda Gulluga arza (mundan beýläk - Arza) (şu Tertibe 1-nji goşundy) bermäge haklydyr. Arza hukugyň eýesiniň adyndan onuň ynanylan wekili tarapyndan berlip bilner.
II bap. Arzanyň resmileşdirilişine, berilýän resminamalaryň
we maglumatlaryň düzümine bildirilýän talaplar
7. Arza şu maglumatlary özünde jemlemelidir:
1) hukugyň eýesi hakynda, eger Arza onuň ynanylan wekili tarapyndan berlen halatynda bolsa - wekili hakynda hem;
2) intellektual eýeçiligiň obýekti hakynda;
3) gümrük edaralarynyň şeýle harytlary ýüze çykaryp bilmegi üçin ýeterlik jikme-jik bolan, hukugyň eýesiniň pikirine görä kontrafakt bolup durýan harytlar hakynda;
4) gümrük edaralarynyň Çäreleri görjek möhleti hakynda.
Arza intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň bardygyny tassyklaýan resminamalar (şahadatnama, aýratyn hukuklary geçirmek hakynda, şol sanda ygtyýarnamalaýyn şertnama, intellektual eýeçiliginiň obýektlerine öz hukuklarynyň tassyk edilmegine hukugyň eýesiniň berip biljek beýleki resminamalary) goşulýar, eger Arza ynanylan wekil tarapyndan berilse, görkezilen Arzanyň ýanyna hukugyň eýesi tarapyndan şeýle şahsa berlen ynanç haty hem goşulýar.
Hukugyň eýesi (onuň ynanylan wekili), özüniň pikiriçe onuň hukuklarynyň bozulmagynyň bar bolan faktynyň tassyklamasy bolup hyzmat edip biljek haryt nusgalaryny Arzanyň ýanyna goşup biler.
8. Şu Tertibiň onunjy böleginde görkezilen, intellektual eýeçiligiň obýektleri baradaky kanuny gorag astyna alynmaga degişli maglumatlar, Sanawa Arza esasynda girizilýär.
9. Arza hukugyň eýesine wekilçilik edýän şahs tarapyndan berilýän bolsa, Arzanyň ýanyna ol şahsa hukugyň eýesi tarapyndan berlen ynanç haty goşulýar.
Ynanç hatynda intellektual eýeçiligiň obýekti we hukugyň eýesiniň şol intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň goralmagyny üpjün etmek üçin ynanylan wekiline berýän ygtyýarlyklary görkezilýär. Şeýle ygtyýarlyklar wekilçilik edýän şahsa hukugyň eýesiniň adyndan şu hereketler babatda berlip bilner:
1) arza bermek;
2) Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek;
3) gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak;
4) intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda ýüz tutmalary bermek;
5) borçnama gol çekmek;
6) Ygtyýarly edara ýüz tutmak, şeýle hem harytlaryň goýberilmegini togtatmak hakynda çözgüdi ýatyrmak hakynda ýüz tutma bermek.
Ynanylan wekilinde ynanç hatynyň bolmadyk halatynda, Arza garalmaga degişli däldir, bu barada Arzanyň Gulluga gowşan gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda arza berijä ýazmaça görnüşde habar iberilýär.
10. Arza intellektual eýeçiligiň obýektleriniň şu görnüşleri babatda berlip bilner:
1) awtorlyk hukugynyň obýektleri;
2) gatyşyk hukuklarynyň obýektleri;
3) haryt nyşanlary;
4) hyzmat ediş nyşanlary.
11. Şu Tertibiň onunjy böleginde görkezilenlerden başga intellektual eýeçiligiň obýektleriniň görnüşleri babatda Arza garalmaga degişli däldir, bu barada Arzanyň Gulluga gowşan gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda Arza berijä ýazmaça görnüşde habar iberilýär.
12. Hukugyň eýesi birnäçe intellektual obýektlerine eýeçilik edýän bolsa we bu barada arza bilen Gulluga ýüz tutjak bolsa, her bir obýekt boýunça aýratyn arza bilen ýüz tutmalydyr.
Iki ýa-da ondan köp intellektual eýeçiligiň obýektleri babatda berlen Arza garalmaga degişli däldir, bu barada Arzanyň Gulluga gowşan gününden başlap 5 (bäş) iş gününden gijä galman, ýüz öwürmegiň sebäplerini görkezmek bilen, arza berijä ýazmaça görnüşde habar iberilýär.
13. Arza intellektual eýeçiligiň obýektiniň bellige alyş namasy (şu Tertibe 2-nji goşundy) goşulýar.
14. Arza we oňa goşulan bellige alyş namasyna arza beriji gol çekýär. Arza beriji ýuridiki şahs bolsa, Arza we oňa goşulan bellige alyş namasyna şol ýuridik şahsyň ýolbaşçysy ýa-da onuň ygtyýarly eden şahsy gol çekýär hem-de kärhananyň möhri goýulýar.
15. Arza, kesgitli intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň aýratynlyklaryna görä, intellektual eýeçiligiň obýektine hukugy tassyklamak üçin berilýän resminamalar hem-de Arzada görkezilen maglumatlary tassyklaýan şu resminamalar goşulýar:
1) awtorlyk hukugynyň obýekti üçin:
a) awtorlyk hukugynyň obýektleriniň bellige alnandygyny tassyklaýan resminamalar;
b) awtorlyk hukugynyň obýektleriniň resminamalarynyň saklamaga berlendigini tassyklaýan resminamalar;
ç) awtorlyk hukugynyň obýektlerine bolan ýalňyz hukugyň aýrybaşgalanmagy hakynda şertnamalar;
d) awtorlyk hukugynyň obýektlerine bolan ýalňyz hukugyň başga şahslara şertnamasyz geçmegini tassyklaýan resminamalar;
e) iş beriji bilen awtoryň arasyndaky gulluk önümi (eseri) babatda zähmet şertnamasy ýa-da başga şertnama;
2) gatyşyk hukuklarynyň obýekti üçin:
a) gatyşyk hukuklarynyň obýektleriniň bellige alnandygyny tassyklaýan resminamalar;
b) gatyşyk hukuklarynyň obýektleriniň resminamalarynyň saklamaga berlendigini tassyklaýan resminamalar;
ç) gatyşyk hukuklarynyň obýektlerine bolan ýalňyz hukugyň aýrybaşgalanmagy hakynda şertnamalar;
d) gatyşyk hukuklarynyň obýektlerine bolan ýalňyz hukugyň başga şahslara şertnamasyz geçmegini tassyklaýan resminamalar;
3) haryt nyşanlary (hyzmat ediş nyşanlary) üçin:
a) haryt nyşanlarynyň (hyzmat ediş nyşanlarynyň) bellige alnandygyny tassyklaýan resminamalar;
b) döwlet sanawyndan göçürme.
Arza beriji öz hukugyny tassyklamak üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan başga resminamalary hem berip biler.
Arza berijiniň bellige alyş namasynyň 13-nji öýjüginde görkezilen habarlaşmak üçin bellenilen adam bolup durmaýan halatynda, hukugyň eýesi tarapyndan Ygtyýarly edara ýüz tutmaga, şeýle hem Gümrük kodeksiniň 346-njy maddasynyň ikinji böleginiň 1-nji bendinde göz öňünde tutulan, harytlaryň goýberilmegini togtatmak hakyndaky çözgüdi ýatyrmak hakynda ýüz tutmany bermäge ygtyýarlyklaryň berlendigini tassyklaýan ynanç haty Arza goşulýar.
16. Arza borçnama (şu Tertibe 3-nji goşundy) goşulýar.
Borçnama bolmasa, Arza garalmaga degişli däldir. Bu barada Arzanyň Gulluga gowşan gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda, Gulluk arza berijä habar iberýär.
17. Arza we oňa goşulan resminamalar Türkmenistanyň döwlet dilinde düzülýär. Arza goşulan resminamalaryň daşary ýurt dillerinde düzülen ýagdaýynda, olaryň Türkmenistanyň döwlet diline terjimesi goşulýar. Terjimäniň dogrulygy üçin arza beriji jogapkärçilik çekýär.
18. Arza beriji çözgüt kabul edilmezden öň, Arzany yzyna almaga haklydyr. Gulluga Arzany yzyna almak hakynda ýüz tutmanyň gelip gowşan halatynda, Arza ýüz tutmanyň gowşan gününden başlap garalmaga degişli däldir.
Arza yzyna alnanda, arza berijiniň Arza goşulan resminamalary hem gaýtarylmalydyr.
III bap. Arza garamak
19. Arza kabul edilenden soň, iş ýöredişiň bellenilen düzgünlerine laýyklykda Gulluk tarapyndan bellige alynýar we Gullugyň başlygynyň ýa-da onuň orunbasarynyň tabşyrygy boýunça, öwrenilmegi üçin Gullugyň merkezi edarasynyň gümrük gözegçiligini guramak bölümine (mundan beýläk - ygtyýarly bölüm) berilýär.
Arza garamak möhleti, gelip gowşan edilen gününden başlap bir aýdan artyk bolmaly däldir, şu Tertibiň ýigriminji böleginde bellenilen halatlar muňa degişli däldir.
20. Arza beriji tarapyndan berlen maglumatlaryň dogrulygyny barlamak maksady bilen Gulluk mälim edilen maglumatlary tassyklaýan resminamalary üçünji şahslardan, şeýle hem döwlet edaralaryndan sorap almaga haklydyr. Görkezilen şahslar ýüz tutmanyň alnan gününden başlap 10 (on) iş gününiň dowamynda soralýan resminamalary bermäge borçludyrlar. Şunda Gulluk Arza garamagyň möhletini uzaltmaga haklydyr, ýöne ol iki aýdan artyk bolmaly däldir.
Soragnamalaryň jogaplary iş ýöredişiň bellenilen düzgünlerine laýyklykda Gulluk tarapyndan bellige alynýar we Arza goşulýar.
21. Ygtyýarly bölümiň wezipeli adamy, Arzanyň Gulluga gelip gowşan gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda tabşyrylan resminamalaryň we maglumatlaryň dolulygyny hem-de Arzany, ynanç hatyny we borçnamany resmileşdirmek talaplarynyň berjaý edilişini, şeýle hem kagyz göterijidäki hasaba alyş namasynyň onuň elektron görnüşine laýyklygyny barlaýar.
Resminamalaryň we maglumatlaryň doly bolmadyk görnüşde berlen halatynda, arza berijä 7 (ýedi) iş gününden köp bolmadyk möhletde kem gelýän resminamalary we maglumatlary bermegiň zerurdygy barada ýazmaça habarnama iberilýär. Ol habarnamada kem gelýän resminamalaryň we maglumatlaryň habarnamanyň iberilen gününden başlap 30 (otuz) iş gününiň dowamynda Gulluga berilmäge degişlidigi görkezilýär.
Ynanç hatynyň we borçnamanyň bolmadyk halatynda, degişliligine görä, şu Tertibiň dokuzynjy we on altynjy bölekleriniň düzgünleri ulanylýar.
22. Kem gelýän resminamalaryň we maglumatlaryň habarnamanyň iberilen gününden başlap 30 (otuz) iş gününiň dowamynda Gulluga berilmedik halatynda, şondan soň Arza garalmaga degişli däldir, bu barada, görkezilen möhletiň tamamlanan gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda arza berijä habar iberilýär.
23. Resminamalaryň we maglumatlaryň doly berlen halatynda, ygtyýarly bölümiň wezipeli adamy bellige alyş namasyndaky hem-de Arza goşulan beýleki resminamalardaky maglumatlary barlaýar.
24. Arza beriji tarapyndan berlen resminamalardaky maglumatlar barlananda, zerurlyk ýüze çykan ýagdaýynda, Gullugyň goşmaça resminamalary we maglumatlary, şeýle hem nusgasy berlen resminamalaryň asyl nusgalaryny sorap almaga hukugy bardyr.
Sorap alnan resminamalaryň asyl nusgalary olaryň nusgalary bilen deňeşdirmek arkaly barlanandan soň, arza berijä gaýtarylyp berilýär. Şonda Arzany barlaýan ygtyýarly bölümiň wezipeli adamy resminamanyň nusgasynda “Asyl nusga bilen deňeşdirildi” diýen ýazgyny edýär we “Administratiw önümçilik hakynda” Türkmenistanyň Kanunyň 25-nji maddasynyň ikinji böleginde bellenen tertipde tassyklaýar.
25. Arza seredilýän döwründe Arzada ýa-da oňa goşulýan resminamalarda görkezilen maglumatlar üýtgedilen halatynda, arza beriji ýa-da ynanylan wekil bu hakda haýal etmän, Gulluga habar bermäge borçludyr.
26. Ygtyýarly bölümiň wezipeli adamlarynyň we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda arza berijiniň beren maglumatlaryna elýeterliligi alan beýleki şahslaryň, şu maglumatlary jar etmäge, şahsy maksatlary üçin ulanmaga ýa-da üçünji taraplara geçirmäge haky ýokdur, Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan halatlar muňa degişli däldir.
27. Arza garamak möhletiniň dowamynda, Çäreleri görmek hakynda ýa-da Çäreleri görmekden ýüz öwürmek hakynda çözgüt kabul edýär.
28. Çäreleri görmekden ýüz öwürmek hakyndaky çözgüt arza beriji tarapyndan nädogry maglumatlar berlen, şeýle hem ol tarapyndan Gümrük kodeksiniň 342-nji maddasynyň ikinji böleginde bellenilen talaplaryň berjaý edilmedik halatynda kabul edilýär.
29. Barlagyň netijeleri boýunça, ygtyýarly bölüm Çäreleri görmek hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasyny taýýarlaýar.
30. Çäreleri görmek hakynda çözgüt kabul edilende, Çäreleri görmek hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasynda onuň belgisi we senesi, intellektual eýeçiligiň obýektiniň ady hem-de intellektual eýeçiligiň obýektiniň gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti baradaky maglumatlar hökmany görkezilmelidir.
31. Çäreleri görmek hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasy Gullugyň merkezi edarasynyň degişli bölümleri bilen ylalaşylandan soňra, tassyklanylmagy üçin Gullugyň başlygynyň orunbasaryna hödürlenilýär.
32. Çäreleri görmek ýa-da Çäreleri görmekden ýüz öwürmek hakynda çözgüt, Gullugyň başlygynyň orunbasary tarapyndan Çäreleri görmek hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasynyň tassyklanylan gününden güýje girýär.
Arza beriji kabul edilen çözgüt hakynda şeýle çözgüdiň kabul edilen gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda ýazmaça görnüşde habardar edilýär.
IV bap. Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawa goşmak
33. Özleri babatda Çäreleri görmek hakynda çözgüt kabul edilen intellektual eýeçiligiň obýektleri Sanawa goşulýar.
Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti, şu möhletleriň iň ir tamamlanýany bolup durýar:
1) intellektual eýeçiligiň obýektiniň Sanawa goşulan gününden başlap 5 (bäş) ýyl;
2) Arzada görkezilen möhlet;
3) intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhleti.
34. Intellektual eýeçiligiň obýekti Sanawa goşulanda, oňa bellige alyş belgisi berilýär. Bellige alyş belgisi şu tertipde düzülýär:
00000/KK-GGAAÝÝ,
olardan:
00000 - görnüşine garamazdan intellektual eýeçiligiň obýektine berlen bäş sanly ýazgy belgisi;
KK - intellektual eýeçiligiň obýektiniň görnüşi («AH» awtorlyk hukugynyň obýekti, «GH» gatyşyk hukuklarynyň obýekti, «HN» haryt nyşanlary (hyzmat ediş nyşanlary));
GGAAÝÝ - intellektual eýeçiligiň obýektiniň Sanawa goşulan senesi (güni, aýy, ýylyň soňky iki sany).
35. Çäreleri görmek hakynda çözgüt kabul edilende, Ygtyýarly bölüm çözgüdiň kabul edilen gününden gijä galman, arza beriji üçin Intellektual eýeçiligiň obýektiniň intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyna goşulandygy hakynda şahadatnama (mundan beýläk - Şahadatnama, şu Tertibe 4-nji goşundy) taýýarlaýar.
Şahadatnama Gullugyň başlygynyň goly we Gullugyň döwlet tugraly möhri bilen tassyklanylýar.
36. Şahadatnama Gullukda ýöredilýän Intellektual eýeçiligiň obýektiniň intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyna goşulandygy hakynda şahadatnamalary bellige alyş kitabynda bellige alynýar. Şahadatnamanyň bellige alyş belgisi, şu Tertibiň otuz dördünji bölegine laýyklykda düzülen, Sanawa goşulýan degişli intellektual eýeçiligiň obýektiniň bellige alyş belgisinden ybarat bolýar.
37. Şahadatnamanyň asyl nusgasy arza berijä berilýär, onuň nusgasy Gullukda saklanylýar.
Gullukda galýan Şahadatnamanyň nusgasynyň arka tarapynda Şahadatnamanyň asyl nusgasynyň arza berijä berlendigi barada bellikler edilip, berlen senesi görkezmek bilen arza beriji ýa-da ynanylan wekil tarapyndan gol çekdirilmelidir.
38. Sanawa goşmak, her bir aýratyn intellektual eýeçiligiň obýekti boýunça amala aşyrylýar. Her bir aýratyn intellektual eýeçiligiň obýekti üçin aýratyn Şahadatnama berilýär.
39. Sanawa şu maglumatlar girizilýär:
1) intellektual eýeçiligiň obýektiniň bellige alyş belgisi, senesi;
2) intellektual eýeçiligiň obýektiniň ady (teswirlemesi, suraty);
3) intellektual eýeçiligiň obýektine hukugy tassyklamak üçin berlen resminamanyň ady, belgisi we senesi;
4) nyşanlary bellige almak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň halkara toparlara bölünişine laýyklykda, harytlaryň atlary we toparlary;
5) daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça harytlaryň kodlary;
6) hukugyň eýesi hakynda maglumatlar;
7) habarlaşmak üçin maglumatlar;
8) hukuk goragynyň möhletiniň tamamlanýan senesi;
9) original harytlaryň dolanyşygyna degişli maglumatlar;
10) intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň bozulmalarynyň alamatlaryna eýe bolan harytlaryň dolanyşygyna degişli maglumatlar;
11) gümrük edaralarynyň Çäreleri görmeginiň zerur bolmaýan ýagdaýlary (eger şeýle ýagdaýlar bar bolsa).
40. Çäreleri görmek hakynda çözgüt kabul edilen gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda Gulluk şu Tertibiň otuz dokuzynjy böleginde göz öňünde tutulan maglumatlaryň Sanawa girizilmegini üpjün edýär.
V bap. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek
41. Sanawa goşulan intellektual eýeçiligiň obýekti babatda Arzada ýa-da oňa goşulýan resminamalarda görkezilen maglumatlar üýtgedilen halatynda, arza beriji bu hakda haýal etmän, Gulluga habar bermäge borçludyr.
42. Gulluga mälim edilen maglumatlar üýtgän halatynda, Sanawdaky üýtgetmäge degişli maglumatlary görkezmek bilen, ol maglumatlaryň üýtgän gününden ýa-da oňa bu üýtgemäniň belli bolan gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda, arza beriji tarapyndan Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda Gulluga ýazmaça ýüz tutma berýär.
43. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda ýüz tutma erkin görnüşde düzülýär. Bu ýüz tutma, maglumatlaryň üýtgändigini tassyklaýan fiziki şahslar üçin notarial taýdan şaýatlyk edilen, ýuridik şahslar üçin bolsa, notarial taýdan ýa-da resmi şaýatlyk edilen resminamalaryň nusgalary goşulmalydyr.
Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda ýüz tutma, şu Tertibiň on dördünji böleginde Arzanyň resmileşdirilmegi babatda göz öňünde tutulan talaplaryň berjaý edilmegi bilen resmileşdirilýär.
44. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda ýüz tutma, onuň kabul edilen gününden başlap, 10 (on) iş gününiň dowamynda seredilýär. Gulluk ol ýüz tutmada hem-de oňa goşulan resminamalarda görkezilen maglumatlary barlamak maksady bilen goşmaça resminamalary we maglumatlary talap etmäge haklydyr.
45. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, şu esaslar bolan halatlarda amala aşyrylýar:
1) Arza berijiden Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda ýazmaça ýüz tutmanyň gowuşmagy;
2) tehniki häsiýetli düzedişleri girizmegiň zerurlygy.
46. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda çözgüt şu Tertibiň kyrk bäşinji böleginde görkezilen esaslaryň ýüze çykan gününden başlap 10 (on) iş gününiň dowamynda kabul edilýär.
47. Ygtyýarly bölüm Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasyny taýýarlaýar. Bu ylalaşyk namasy Gullugyň merkezi edarasynyň degişli bölümleri bilen ylalaşylandan soňra, tassyklanylmagy üçin Gullugyň başlygynyň orunbasaryna hödürlenilýär.
48. Hukugyň eýesiniň üýtgän halatynda, Sanawa üýtgetmeleriň girizilmegine ýol berilmeýär we intellektual eýeçiligiň obýekti Sanawdan çykarylmaga degişlidir.
49. Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek hakynda ýüz tutmany beren arza berijä, onuň beren ýüz tutmasy boýunça kabul edilen çözgüt hakynda, ol çözgüdiň kabul edilen gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda habar iberilýär.
50. Eger Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmekden ýüz öwrülen bolsa, berilýän habarda ýüz öwürmegiň sebäpleri görkezilýär.
VI bap. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak
51. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti, Gümrük kodeksiniň 341-nji maddasynda we 342-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan talaplar berjaý edilen şertinde hukugyň eýesiniň (onuň wekiliniň) arzasynyň esasynda uzaldylyp bilner. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti intellektual eýeçiliginiň obýektiniň hukuk goragynyň möhletinden artyk bolup bilmez.
52. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, möhletiniň tamamlanýan gününden azyndan 45 (kyrk bäş) iş gün öň arza berijiden arzanyň gowuşýan şertinde, şu ýagdaýlarda uzaldylyp bilner:
1) gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti, şu Tertibiň otuz üçünji bölegine laýyklykda, 5 (bäş) ýyldan we (ýa-da) intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhletinden az bolan Arzada görkezilen möhlete görä bellenilen bolsa;
2) intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhleti uzaldylan bolsa.
53. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakynda arza erkin görnüşde düzülýär. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhletiň uzaldylmagy bilen bagly bolan halatlarda, arza intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhletiniň uzaldylandygyny tassyklaýan resminamanyň tassyklanan nusgasy goşulýar.
Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakynda arza, şu Tertibiň on dördünji böleginde Arzanyň resmileşdirilmegi babatda göz öňünde tutulan talaplaryň berjaý edilmegi bilen resmileşdirilýär.
54. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakynda arza, onuň kabul edilen gününden başlap, 10 (on) iş gününiň dowamynda seredilýär.
55. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakynda çözgüt şu Tertibiň elli ikinji bölegine laýyklykda berlen arzanyň Gulluga gowşan gününden başlap 10 (on) iş gününiň dowamynda kabul edilýär.
56. Ygtyýarly bölüm gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasyny taýýarlaýar. Bu ylalaşyk namasy Gullugyň merkezi edarasynyň degişli bölümleri bilen ylalaşylandan soňra, tassyklanylmagy üçin Gullugyň başlygynyň orunbasaryna hödürlenilýär.
57. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak hakynda arzany beren arza berijä, onuň beren arzasy boýunça kabul edilen çözgüt hakynda, ol çözgüdiň kabul edilen gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda habar iberilýär.
58. Eger gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmakdan ýüz öwrülen bolsa, berilýän habarda ýüz öwürmegiň sebäpleri görkezilýär.
59. Gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmagyň sany çäklendirilmeýär.
60. Intellektual eýeçiligiň obýekti babatda gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti uzaldylanda, ol intellektual eýeçiligiň obýekti üçin berlen Şahadatnamada gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletiniň haýsy senä çenli uzaldylýandygy görkezilýär we Gullugyň başlygynyň goly we Gullugyň döwlet tugraly möhri bilen tassyklanylýar.
VII bap. Intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak
61. Intellektual eýeçiligiň obýekti şu halatlarda Sanawdan çykarylmaga degişlidir:
1) hukugyň eýesiniň (onuň wekiliniň) islegine görä;
2) hukugyň eýesi tarapyndan Gümrük kodeksiniň 342-nji maddasynyň ikinji böleginde göz öňünde tutulan şertler ýerine ýetirilmedik mahalynda;
3) intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhleti tamamlananda;
4) eger hukugyň eýesi harytlaryň goýberilmegini togtatmagyň möhletiniň dowamynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz hukuklarynyň goragy üçin ygtyýarly edara ýüz tutmadyk bolsa.
62. Intellektual eýeçiligiň obýektini hukugyň eýesiniň (onuň wekiliniň) islegine görä Sanawdan çykarmak, hukugyň eýesiniň (onuň wekiliniň) ýüz tutmasy esasynda amala aşyrylýar.
Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda ýüz tutma erkin görnüşde düzülýär we şu Tertibiň on dördünji böleginde Arzanyň resmileşdirilmegi babatda göz öňünde tutulan talaplaryň berjaý edilmegi bilen resmileşdirilýär.
63. Arza berijiniň intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda ýüz tutmasy hukugyň eýesiniň wekili tarapyndan berilýän bolsa, ýüz tutma hukugyň eýesiniň intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak bilen bagly ygtyýarlyklary berendigini tassyklaýan resminama goşulýar.
64. Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda ýüz tutma, onuň kabul edilen gününden başlap, 10 (on) iş gününiň dowamynda seredilýär.
65. Ygtyýarly bölüm şu Tertibiň altmyş birinji böleginde görkezilen esaslaryň ýüze çykandygyny tassyklaýan resminamalary barlaýar we barlagyň netijeleri boýunça intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakyndaky çözgüdiň ylalaşyk namasyny taýýarlaýar. Ol ylalaşyk namasy Gullugyň merkezi edarasynyň degişli bölümleri bilen ylalaşylandan soňra, tassyklanylmagy üçin Gullugyň başlygynyň orunbasaryna hödürlenilýär.
66. Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda çözgüt şu Tertibiň altmyş birinji böleginde görkezilen esaslaryň ýüze çykan gününden başlap
10 (on) iş gününiň dowamynda kabul edilýär.
67. Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakyndaky çözgüt, Gullugyň başlygynyň orunbasary tarapyndan tassyklanylan gününden güýje girýär.
68. Intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakynda çözgüdiň kabul edilendigi hakynda habar, arza berijä ol çözgüdiň kabul edilen gününden başlap 3 (üç) iş gününiň dowamynda iberilýär.
69. Intellektual eýeçiligiň obýekti Sanawdan çykarylan halatynda, arza beriji, intellektual eýeçiligiň obýektini Sanawdan çykarmak hakyndaky çözgüdiň güýje giren gününden başlap 5 (bäş) iş gününiň dowamynda, özündäki Şahadatnamanyň asyl nusgasyny Gulluga gaýtaryp berýär.
VIII bap. Jemleýji düzgünler
70. Çäreleri görmek we Çäreleri görmekden ýüz öwürmek, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak hakynda, şeýle hem Sanawy ýöretmek bilen bagly beýleki çözgütleriň ylalaşyk namasy, Gullugyň merkezi edarasynyň degişli bölümleriniň başlyklarynyň ýa-da olaryň ýerine galan şahslaryň ylalaşyk namasyna gollarynyň goýulmagy arkaly resmileşdirilýär.
Ylalaşyk namasynyň bellige alynmagy, Gullukda ýöredilýän Ylalaşyk namalaryny bellige alyş kitabynda bellige alyş belgisiniň berilmegi arkaly amala aşyrylýar.
71. Uzaldylan halatlaryny hem göz öňünde tutmak bilen, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhleti, intellektual eýeçiligiň obýektiniň Sanawa goşulan möhleti hasap edilýär.
72. Intellektual eýeçiligiň obýektiniň Sanawa goşulan möhleti tamamlananda ýa-da intellektual eýeçiligiň obýekti Sanawdan çykarylanda, ol intellektual eýeçiligiň obýekti üçin berlen Şahadatnama ýatyrylan diýip ykrar edilýär.
73. Sanaw, Çäreleri görmek, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak hakynda çözgütler esasynda işlenip düzülýär.
74. Sanawy ýöretmek Gullugyň ygtyýarly wezipeli adamlary tarapyndan, ygtyýarly bölümiň rugsady bolmazdan maglumatlary Sanawa girizmek, olary üýtgetmek we Sanawdan çykarmak mümkinçiligini aradan aýyrýan programma üpjünçiliklerini ulanmak arkaly, elektron görnüşde amala aşyrylýar.
75. Ygtyýarly bölüm Çäreleri görmek, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak hakynda çözgütler boýunça degişli maglumatlary Sanawa girizýär.
76. Sanaw Gullugyň Internet torundaky resmi saýtynda ýerleşdirilýär we ondaky maglumatlar Çäreleri görmek, Sanawa üýtgetmeleri (goşmaçalary) girizmek, gümrük edaralarynyň Çäreleri görýän möhletini uzaltmak, intellektual eýeçiligiň obýektlerini Sanawdan çykarmak hakyndaky çözgütler esasynda täzelenýär.
77. Sanawa goşmak bilen bagly şu Tertip bilen kadalaşdyrylmadyk gatnaşyklar Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen düzgünleşdirilýär.
Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibine 1-nji goşundy
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugyna
Harytlaryň goýberilmegini togtatmak bilen bagly çäreleri görmek hakynda
Arza
___________ ___________
(sene) (belgisi)
________________________________________________________________
(Hukugyň eýesiniň (onuň wekiliniň) ady)
şu intellektual eýeçiligiň obýektini:
________________________________________________________________
(intellektual eýeçiligiň obýektiniň ady)
intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyna goşmagyňyzy haýyş edýär.
Dogry maglumatlaryň berilmezliginiň netijeleri barada maňa habar berildi.
Ýokarda görkezilen intellektual eýeçiligiň obýektini Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyna goşmak bilen bagly habarnamalary elektron poçtanyň ________________________ salgysy boýunça ibermegiňizi haýyş edýärin.
____________________________________________________________________
(hukugyň eýesiniň pikirine görä kontrafakt bolup durýan harytlar hakynda, gümrük edaralarynyň şeýle harytlary ýüze ________________________________________________________________________________________________çykaryp bilmegi üçin ýeterlik jikme-jik bolan maglumat)
________________________________________________________________________________________________________________________________________
Gümrük edaralarynyň çäreleri görjek möhleti ______________________
Şu arzada we oňa goşulan resminamalarda görkezilen maglumatlaryň üýtgän ýagdaýynda, haýal etmän, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen çäreleri geçirmäge borçlanýaryn.
Berlen maglumatlaryň Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynda awtomatlaşdyrylan usulda, şeýle hem awtomatlaşdyryş serişdelerini ulanmazdan işlenilmegine razylyk berýärin.
Goşundy:
1. Bellige alyş görnüşi ____ sahypa.
2. Ynanç haty (bar bolan halatlarda) _____ sahypa.
3. Borçnama ______ sahypa.
4. Şahadatnama ______ sahypa.
5. Aýratyn hukuklary geçirmek hakynda şertnama ______ sahypa.
6. Intellektual eýeçiligiň obýektine hukugy tassyk etmek üçin berilýän resminamalar ______ sahypa.
7. Başga resminamalar (atlaryny görkezmeli) ______ sahypa.
___________________ ____________________ ____________________
(sene) (goly/) MÝ (familiýasy, ady, atasynyň ady)
Intellektual eýeçiligiň obýektleriniň gümrük sanawyny ýöretmegiň tertibine 2-nji goşundy
Intellektual eýeçiligiň obýektini bellige alyş namasy
1.______________________________________________________________(intellektual eýeçiligiň obýekti)
2.______________________________________________________________(intellektual eýeçiligiň obýektiniň görnüşi)
3.______________________________________________________________(esasy aňlatmalar)
4.______________________________________________________________(hukugyň eýesi)
5.______________________________________________________________(hukugyň eýesiniň ynanylan wekili)
6.______________________________________________________________(ynanç haty)
7.______________________________________________________________(hukugy tassyklamak)
8.______________________________________________________________(original harytlaryň dolanyşygyna degişli maglumatlar)
9.______________________________________________________________
(intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň bozulmalarynyň alamatlaryna eýe bolan
_________________________________________________________________________________________ harytlaryň dolanyşygyna degişli maglumatlar)
10._____________________________________________________________(daşary ykdysady işiň haryt nomenklaturasy boýunça kodlar)
11._____________________________________________________________(gümrük edaralarynyň Çäreleri görmeginiň zerur bolmaýan ýagdaýlary (eger bar bolsa))
12._____________________________________________________________ (intellektual eýeçiligiň obýektiniň hukuk goragynyň möhleti)
13.____________________________________________________________
(habarlaşmak üçin bellenilen adamlar)
14___________________ ____________________ ____________________
(sene) (goly/) MÝ (familiýasy, ady, atasynyň ady)
Bellik:
Bellige alyş namasynyň 1-2-nji, 4-nji, 7-10-njy we 12-14-nji setirler hökmany doldurylmaga degişlidir.
1-nji setirde intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyny tassyklamak üçin berlen resminamada görkezilen ada (teswirlemesine, surata) laýyk gelýän intellektual eýeçiligiň obýektiniň ady (teswirlemesi, suraty) görkezilýär.
Intellektual eýeçiligiň obýektiniň suratyny öz içine alýan faýl, ony 8 x 8 sm ölçegde çap etmäge mümkinçilik berýän talaplara laýyk gelmelidir we JPG (JPEG) ýa-da TIF (TIFF) formatda, azyndan 300 dpi durulykda bolmalydyr (gysmagyň ulanylmagyna ýol berilmeýär). Ol faýlyň göwrümi
5 Mb-dan köp bolmaly däldir.
2-nji setirde şular görkezilýär:
«AH» - eger Arza awtorlyk hukugynyň obýekti babatda berilýän bolsa;
«GH» - eger Arza gatyşyk hukuklarynyň obýekti babatda berilýän bolsa;
«HN» - eger Arza haryt nyşanlary (hyzmat ediş nyşanlary) babatda berilýän bolsa.
3-nji setirde mälim edilen intellektual eýeçiligiň obýektine degişli bolan we gümrük deklarasiýasynda, ulag (daşaýyş), täjirçilik we (ýa-da) başga resminamalarda harytlar beýan edilende (teswirlenilende) ulanylyp bilinjek esasy aňlatmalar harply-sanly usulda görkezilýär (mysal üçin, «ICE» haryt nyşany bilen belgilenen harydyň resminamalarynda «ISE», «AÝS», «ИСЕ», «АЙС» sözleri ulanylyp bilner we ş.m.). 3-nji setir, haryt nyşanlary (hyzmat ediş nyşanlary) babatda Arza berlen halatlarda, hökmany doldurylmaga degişlidir.
4-nji setirde, intellektual eýeçiligiň obýektine hukugy bolan we intellektual eýeçiligiň obýektine hukugy tassyklamak üçin berlen resminamalarda görkezilen şahs barada şu maglumatlar görkezilýär:
ýuridik şahslar üçin - doly we gysgaldylan (bar bolsa) ady, ýerleşýän ýeri (ýuridik şahsyň salgysy), hat alyşmak üçin salgysy, telefon belgisi we elektron poçta salgysy;
fiziki şahslar üçin - familiýasy, ady, atasynyň ady (bar bolsa), ýaşaýan ýeriniň salgysy, şahsyýetini tassyklaýan resminamasynyň berlen senesi we belgisi, telefon belgisi we elektron poçta salgysy.
5-nji setirde intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň eýesine wekilçilik edýän şahs barada, 4-nji setirde hukugyň eýeleri babatda görkezilen maglumatlara meňzeş maglumatlar görkezilýär.
6-njy setirde ynanç hatynyň hereketiniň tamamlanýan senesi görkezilýär.
5-nji setiriň doldurylýan halatlarynda, 6-njy setir hökmany doldurylmaga degişlidir.
7-nji setirde şular görkezilýär:
haryt nyşanlaryna (hyzmat ediş nyşanlaryna) hukugy tassyklamak üçin berlen resminamalaryň atlary, belgisi we berlen senesi hem-de ol resminamalary beren edaralaryň atlary;
awtorlyk hukugyny ýa-da gatyşyk hukuklary tassyklamak üçin berlen resminamalaryň atlary, belgisi we berlen senesi hem-de ol resminamalary beren edaralaryň atlary;
intellektual eýeçiligiň obýektine hukugyň hereketiniň möhleti (awtorlyk hukugynyň hereketiniň möhletiniň kesgitlenilmedik halatynda, «awtor» sözi görkezilýär);
1957-nji ýylyň 15-nji iýunyndaky Nyşanlary bellige almak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň halkara toparlara bölünişi hakynda Nissa Ylalaşygynda göz öňünde tutulan, Nyşanlary bellige almak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň halkara toparlara bölünişiniň toparlarynyň intellektual eýeçiligiň obýektine hukuga degişli bolan (haryt nyşanlary (hyzmat ediş nyşanlary) üçin görkezmek bilen) harytlaryň atlary.
8-nji setirde arza berijide bar bolan şu maglumatlar görkezilýär:
tutýan ornuny (import ediji, daşaýjy, ýük alyjy, ygtyýarnamanyň eýesi, öndüriji, eksport ediji) görkezmek bilen, mälim edilýän intellektual eýeçiligiň obýektini öz içine alýan original harytlaryň dolanyşygyna gatnaşýan şahslar barada maglumatlar (ýuridik şahsyň ady we (ýa-da) fiziki şahsyň familiýasy, ady, atasynyň ady (bar bolsa), salgylary);
hereketiň (üstaşyryň) ýol ugurlary, ulag serişdesiniň görnüşleri, bir ulag serişdesinden düşürip başga ulag serişdesine ýüklenilýän ýerler, saklanylýan ýerler, Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirilýän ýerleri, gümrük operasiýalarynyň amala aşyrylýan we gümrük gözegçiliginiň geçirilýän ýerleri barada maglumatlar;
getirilýän original harytlaryň (harytlaryň her görnüşi (kysymy) boýunça) tapawutly aýratynlyklary we häsi&


c: text/html

text:
Häzir üç günlük sapar bilen Hytaýda bolan ors prezidenti žurnalistlere Lužkowyň ynamdan gaçandygyny aýtdy: “Bu wagtlaýyn işden boşatmak däl-de, wezipe başyndan aýyrmak. Bu meniň ony wezipeden kowandygymy aňladýar. Men bu sözleri ilkinji gezek ulanýaryn. Bu ýerde aýdara köp zat ýok. Zerur delil çykarylan permanda aýdyldy. Esasy sebäp Russiýa Federasiýasynyň prezidenti hökmünde meniň Moskwanyň meri Ýuri Mihailowiç Lužkowa ynamymy ýitirenligim”.
Orsýetiň Baş kanuny boýunça prezident şular ýaly deliller bilen Moskwanyň merini we regional häkimleri wezipden boşadyp bilýär. Prezident Medwedew bu wezipä kimiň belleniljekdiginiň entek belli däldigini aýdyp, “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň teklip etjek kandidatlaryna garajakdygyny mälim etdi.
“Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň ýolbaşçylary Ýuriý Lužkowyň bu partiýanyň hataryndan çykmak barada arza ýazandygyny mälim etdiler.
Döwletiň gözegçiligindäki mediada soňky wagtlarda çykan habarlarda 74 ýaşly Lužkow korrupsiýada we garyndaşparazlykda aýyplandy.
Kreml tarapyndan bildirilmegine görä, Medwedew Moskwanyň wagtlaýyn meri diýip Wladimir Resini belledi.
Orsýetiň demokratik oppozisiýasy Moskwanyň häkiminiň wezipesinden boşadylandygy baradaky habary hoşalyllyk bilen garşy aldy.
Oppozision syýasatçy, premýer ministeriň öňki orunbasary Boris Nemtsow ýagdaýy Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna şeýle düşündirdi: “Prezidentiň ynamyndan gaçdy diýmek – çynlakaý aýyplama. Medwedew bu sözleri ozal diňe Korýak, Nenets we Amur regionynyň häkimlerini wezipden boşadanda ulanypdy. Bularyň ikisiniň wezipeden kowulmagyna olaryň garşysyna gozgalan jenaýat işleri sebäp bolupdy. Üçünjisi hem regionyň tutuş ýarpysynyň gyşda doňanlygy üçin wezipeden kowuldy. Indi ýol berlen korrupsiýa işleri barada jenaýat derňewine başlanmasa, bu günki permanyň kanunylygy sorag astyna düşer. Onsoň Lužkow garaşsyz syýasatçy bolup, ýene orta çykyp biler”.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Saýlawlar boýunça ýokary sud komitetiniň başlygy, sudýa Abdel Moez Ibrahim şeýle diýdi:"Saýlawçylaryň sany barada aýdylanda, Hudaýa şükür, men juda köp adamlaryň ses bermäge gelendigine, diýseň, haýran galdym. Biziň başda çaklaýşymyzdan has köp adam geldi. Bu bizi haýran galdyrdy”.
Üç tapgyrdan ybarat boljak we ýanwar aýynda tamamlanmaly bu saýlawlaryň ilkinji tapgyrynda parlamentiň aşaky palatasy – Milli Assambleýa saýlanjak deputatlaryň sanawy belli bolar.
Saýlawlarda yslam partiýalarynyň, şol sanda, “Musulman doganlygy” partiýasynyň hem ýeňiş gazanmak mümkinçiligi ýokary hasaplanylýar


text:
Hususan-da, bu maslahatda Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň etnologiýa we antropologiýa boýunça institutynyň maslahatçysy, taryh ylymlarynyň doktory, professor Wiktor Iwanowiç Sarianidi “Türkmeniň Altyn asyry” atly konkursyň ýeňijisi diýlip yglan edilip, oňa 10 müň dollar möçberinde pul sylagy gowşuryldy.
Şeýle hem, oňa “Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň hormatly akademigi” diýen at dakyldy. Wiktor Iwanowiç Sarianidi 1970-nji ýyllaryň başlaryndan bäri Türkmenistanyň käbir möhüm taryhy nokatlarynda, şol sanda gadymy Goňurdepede hem arheologiki gazuw-agtaryş işlerini alyp barýar.
Hökümet maslahatynda prezidentiň permany bilen Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň arheologiýa we etnografiýa institutynyň uly ylmy işgäri, taryh ylymlarynyň doktory, akademik Ata Jykyýewi “Garaşsyz Türkmenistana bolan beýik söýgüsi üçin” atly orden bilen sylaglamak hem-de “Türkmeniň Altyn asyry” atly konkursyň ýeňijisi hökmünde oňa 5 müň dollar möçberinde pul sylagyny bermek karar edildi.
Şeýle hem, şenbe günki baýramçylyk maslahatynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary Bägül Nurmyradowa “ýurduň medeniýetini ösdürmekde bitiren hyzmatlary” üçin Türkmenistanyň “Altyn asyr” ordeniniň 2-nji derejesi bilen sylaglanyldy.


text:
ABŞ-nyň baş harby resmisi “Yslam döwleti” atly ekstremist toparyna garşy söweş bilen baglylykda 20-nji oktýabrda Yraga bardy.
Birleşen harby ýolbaşçylygynyň başlygy deňiz goşunlarynyň generaly Joseph Dunford 1-nji oktýabrda ABŞ-nyň baş generaly wezipesine geçeli bäri Yraga birinji gezek sapar edýär.
Dunford Yragyň Kürdüstan regionynyň paýtagty Irbilde regional prezident Massud Barzani bilen duşuşar.
Dunford Orsýetiň Siriýada amala aşyrýan howa zarbalaryny Yraga hem ýaýbaňlandyrmagynyň häzir perspektiw däldigini özi bilen syýahat edýän žurnalistlere aýtdy.
Munuň öňüsyrasynda Bagdadyň Orsýetiň Yrakda hem “YD” toparynyň nyşanlaryna garşy howa zarbalaryny amala aşyrmagyny isleýändigi habar berilipdi.


text:
Ermenistanyň premýer-ministri Howik Abrahamian ýurduň ykdysady kynçylyklar we raýat närazylygyny bildirmek boýunça çykyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýan döwründe wezipesinden çekilmek kararyny yglan etdi.
“Bize täze ýollar we täze başlangyç gerek” diýip Abrahamian 8-nji sentýabrda ministrler kabinetiniň maslahatynda aýtdy. Şeýle-de ol “biz geljek barada pikir etmeli we täze hökümeti düzmeli”, diýip belledi.
Mundan birnäçe hepde ozal prezident Serž Sarkisian milli bütewilik hökümetini düzmegi teklip edipdi.
Abrahamian premýer-ministr wezipesine iki ýyl mundan ozal bellenipdi, emma Kawkaz ýurdunyň ykdysadyýeti geçen ýylda güýçli pese gaçypdy.
Bu ýagdaý Ermenistanyň Orsýetden kömege we maýa goýumlaryna mätäçligini güýçlendirdi.
Ermeni mediasy Abrahamianyň ýerine paýtagyň öňki häkimi we milli gaz kompaniýasynyň öňki başlygy Karen Karapetianyň bellenmeginiň ähtimaldygyny habar berýär.


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 17:45
Kásipodaq «Arselor Mıttal Temirtaý» basshylyǵyn jalaqyny kóterýge kóndirdi
NUR-SULTAN. QazAqparat - QR Kásipodaqtar Federatsııasynyń «Jaqtaý», «Qorǵaý» múshelik uıymdary men elimizdegi eń iri taý-ken metallýrgııalyq kompanııa arasynda alty aptaǵa sozylǵan kelissózderdiń nátıjesinde «ArselorMıttal Temirtaý» AQ jumyskerleriniń jalaqysyn kóbeıtetin bolyp sheshildi.
QR Kásipodaqtar federatsııasynyń medıa ortalyǵy taratqan málimetterge qaraǵanda, «ArselorMıttal Temirtaý» kompanııasynyń bas dırektory Naır Bıdjý «ArselorMıttal Temirtaý» AQ quramyna kiretin qurylymdyq bólimshelerdiń barlyq qyzmetkerleriniń jalaqysy osy jyldyń 1 shildesinen bastap ósetinin aıtty.
Ósim jartylaı 20000 teńge kóleminde qosymsha bekitilgen turaqty sıpattaǵy aı saıynǵy tólem túrinde jáne jartylaı jumyskerler jalaqysynyń 6 paıyzy mólsherinde bolady.
Kompanııa basshylyǵynyń pikirinshe, eńbekaqynyń ósimi kompanııanyń barlyq qyzmetkerlerine qatysty.
Kásipodaqtar men kásiporyn ákimshiligi Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna oraı 2021 jyldyń shildesiniń basynda kompanııanyń barlyq jumysshylaryna bir rettik 150 000 teńge tóleý túrinde qosymsha áleýmettik qoldaý týraly kelisimge keldi.
Jumyskerlerdiń ókilderi ıaǵnı metallýrgter jáne kómir óndirýshiler kásipodaqtarynyń kóshbasshylary Vıktor etının men Evgenıı Býslaev qol jetkizilgen kelisimderge oń baǵa berdi.
QR Kásipodaqtar federatsııasynyń medıa ortalyǵynyń habarlaýynsha, qabyldanǵan sheshimder áleýmettik áriptestik sheńberinde kelissózder ústelinde ymyraǵa kelýdiń jaqsy mysaly bolyp tabylady.
Vıktor etının «Eńbek Adamdarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý máselelerin kelissózder ústelinde sheshý tıimdirek. Birlesken pikirtalastar bir-birin jaqsyraq túsinýge jáne óndiris protsesine, laıyqty eńbek jaǵdaıy men laıyqty jalaqyny qalyptastyrýǵa oń áser etetin birlesken sheshimder qabyldaýǵa septigin tıgizedi», - deı kele, jumys berýshiler tarapyna rızashylyǵyn bildirdi.
Al Evgenıı Býslaev «Biz jumyskerlerdiń de, jumys berýshilerdiń múddelerine sáıkes keletin eń utymdy nusqany qabyldadyq. Meniń oıymsha, eńbek ujymy, adamı kapıtal kez-kelgen kompanııanyń eń basty baılyǵy ekenin bári túsinedi», - dep atap ótti.
Kásipodaqtar men «ArselorMıttal Temirtaý» ákimshiligi arasyndaǵy biryńǵaı ujymdyq kelisimshartta jumyskerler jalaqysyn jyl saıyn ındeksteý qarastyrylǵan. Tek osy jyldyń ózinde ol 7,5 paıyzdy qurady.
Esterińizge sala keteıik, kenshilerdiń jalaqysy 2017 jyly 30 paıyzǵa, metallýrgterdiki 18 paıyzǵa kóterildi, al 2019 jyly kompanııanyń barlyq sanattaǵy qyzmetkerleri úshin ósim 10,75 paıyzdy qurady.
- BQO-da ákeli-balaly ekeý balyq aýlap júrip sýǵa batyp ketti
- Tennıs: Jibek Qulambaeva Qaraǵandydaǵy týrnırdiń chempıony atandy
- Qazaqstanda fýtboldan el chempıonaty ótip jatyr
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: Búgin 25-týr oıyndary bastalady
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» búgin elordada «Severstalmen» kezdesedi
- Qazaqstandaǵy apta ishindegi taǵaıyndaýlar
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Eýran Yslam Respublikasynyň mejlisiniň energetika komissiýasynyň resmi wekili Mustafa Nahaýeý Türkmenistandan tebigy gazyň importyny gaýtadan dikeltmäge çagyrýar. Bu barada resmi wekiliň “Iranian Labour News Agency” (ILNA) habarlar gullugyna beren interwýusyna salgylanyp, “Interfaks” agentligi sişenbe güni habar berdi.
Ýurdumyzyň uly tebigy gaz baýlyklary bardyr we biz Türkiýä hem-de Yraga tebigy gazy eksport edýäris, ýöne bu Türkmenistandan gaz import etmegimize päsgel bermez, diýip, Nahaýeý interwýusynda belledi.
Mustafa Nahaýeý Türkmenistan bilen tebigy gaz söwdasynyň bes edilmegi Eýrana zyýan ýetirendigini aýdyp, gazyň import edilmegi ýurduň energiýa howpsyzlyk syýasatyna garşy gelmeýändigini aýtdy.
Nahaýeýiň aýtmagyna görä, Eýranyň Nebit ministrliginiň gün tertibinde duran türkmen gazynyň importynyň gaýtadan ýola goýulmagynyň meselesi ýurtda gyş möwsüminde bolup biljek tebigy gaz ýetmezçiliginiň belli bir böleginiň öwezini dolup biler. Türkmen gazynyň importy içerki zerurlyklary kanagatlandyrmakdan başga-da diplomatik nukdaýnazardan hem möhümdir.
“Ýurduň gündogarynda, günorta-gündogarynda we käbir demirgazyk böleklerinde ýeterlik infrastruktura ýokdyr we energiýa üpjünçiligi bilen baglanyşykly kynçylyklar bar. Şonuň üçin Türkmenistandan gazyň import edilmegi bu meselede ýardam berer” diýip, Nahaýeý belledi.
Eýranyň mejlisiniň wekiliniň belleýşi ýaly, eýran hökümetiniň Türkmenistan bilen gepleşikleri oňyn netije berse, bu ýurduň bähbitleriniň üpjün edilmeginde, gaz diplomatiýasynyň durmuşa geçirilmeginde we goňşy ýurtlar bilen gatnaşyklaryň pugtalandyrylmagynda uly ädim bolar.
2017-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Türkmenistan Eýrana gaz eksportyny bes etdi. Eýran öň satyn alan türkmen tebigy gazynyň bergisini ýapmanlygy muňa sebäp boldy. Bu ugurda uzak dowam eden gepleşiklerden soň taraplar töleg meselesinde gutarnykly netijä gelip bilmändikleri sebäpli “Türkmengaz” döwlet konserni Halkara Arbitraž kazyýetine ýüz tutmaga mejbur boldy.
2020-nji ýylda Halkara Arbitraž kazyýeti eýran-türkmen gaz jedelini Türkmenistanyň haýryna çözdi.


text:
Lımon qosylǵan ystyq sýsyn koronavırýsty jáne onkologııalyq aýrýlardy emdeıdi - FEIK
NUR-SULTAN. QazAqparat - Áleýmettik jeli qoldanýshylary lımonnyń emdik qasıeti týraly habarlama taratýda. Tsıtrýs jemisti ystyq sýǵa qosqanda koronavırýsqa qarsy dári-dármekti almastyra alady jáne obyr jasýshalaryın óltiredi. Bul jalǵan, dep habarlaıdy stopfake.kz saıty.
Lımonmen koronavırýsty emdeý týraly habarlama 2019 jyldan beri álem boıynsha áleýmettik jelilerde taraýda. Onyń avtorlary Beıjiń áskerı aýrýhanasynyń bas dırektory Chen Horınge súıenedi, ol lımonnyń úshten bir bóligin ystyq sýǵa qosyp, kúnde ishýge keńes berdi. Bul sýsyn vırýsqa qarsy dári-dármekti almastyrýy kerek. Bul jalǵan málimdeme.
Zertteýshi Chen Horın týraly kópshilikke qol jetimdi aqparat joq. S dárýmeniniń koronavırýsqa qarsy áserin rastaıtyn da zertteýler joq.
«Lımonnyń COVID-19 juqtyrýǵa jol bermeıtinine ǵylymı dálelder joq. Alaıda, jalpy alǵanda, DDU durys tamaqtanýdyń bir bóligi retinde jemis pen kókónisti jetkilikti mólsherde jeýdi usynady», – delingen Dúnıejúzilik Densaýlyq saqtaý uıymynyń saıtynda.
Lımon sýy obyr jasýshalaryn joıýǵa kómektesedi degen pikir de durys emes.
Lımon men basqa da tsıtrýs jemistiń quramynda qaterli isikke qarsy qasıetterge ıe tabıǵı zattar – modıfıkatsııalanǵan tsıtrýs pektıni men lımonoıdtar bar ekendigi týraly zertteýler bar. Biraq olar adamdarda tekserilmegen. Sondyqtan olardyń tıimdiligi týraly qorytyndy jasaý múmkin emes.
Dárigerler lımonnyń quramyndaǵy qosylystardyń keıbir túrleri qaterli isik aýrýynyń aldyn alýda paıdaly bolýy múmkin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Alaıda, bul zattar aǵzanyń qaterli isikpen kúresý qabiletin arttyrady, biraq obyr jasýshalaryn óltirmeıdi.
- Atyraý oblysynda bıyl 16 ana ólimi tirkelgen
- Karantındi jeńildetý: Almatyda 11 aýrýhana qalypty jumys rejımine kóshirildi
- Almatyda «qyzyl» aımaqtyń karantındik shekteýleri taǵy 7 kúnge sozylady
- Astanada vaktsınalanǵandar arasynda Maldıvke eki joldama oınatylady
- Koronavırýs: Danııa barlyq shekteýlerdi alyp tastady
- Almatyda koronavırýs jaǵdaılary 14 jasqa deıingi balalar arasynda artty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Aşgabatda çarşenbe güni Hazar deňziniň “Dostluk” ýatagynyň uglewodorod serişdelerini bilelikde özleşdirmek hakynda Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň hökümetleriniň arasynda özara düşünşmek hakynda Ähtnamany durmuşa geçirmek bilen baglanyşykly türkmen-azerbaýjan bilelikdäki iş toparynyň nobatdaky ýygnagy geçirildi. Bu barada türkmen döwlet telewideniýesi habar berýär.
Şu ýylyň 21-nji ýanwarynda Aşgabatda iki ýurduň Daşary işler ministrleri tarapyndan Hazar deňzindäki “Dostluk” uglewodorod ýatagy boýunça Ähtnama gol çekildi. Häzirki wagtda “Dostluk” ýatagyny bilelikde özleşdirmek hakynda türkmen-azerbaýjan hökümetara ylalaşygy taýýarlanylýar.
Habara görä, bu resminamanyň esasy maksady “Dostluk” ýatagynyň uglewodorod serişdelerini bilelikde ulanmakdan ybaratdyr.
Bu toparyň ozalky maslahatynda “Dostluk” ýatagyny bilelikde özleşdirmek boýunça taslamany durmuşa geçirmek işinde Russiýanyň “Lukoil” kompaniýasyny potratçy we maýa goýujy hökmünde çekmek barada ylalaşyk gazanylypdy diýlip, habarda bellenilýär.
“Dostluk” uglewodorod ýatagynyň serişdeleriniň 30%-niň Azerbaýjanyň we 70%-niň Türkmenistanyň paýyna düşmegine garaşylýar.


text:
Türkmen Kultur Ojagy 22 ýaşady
02.Nowember.1996 Türkmen Kultur Ojagynyň guralan günüdir. Onuň esasnamasy şeýle bir günde, Almanda ýaşaýan türkmenleriň Köln şäherinde geçiren ikinji uly maslahatynda makullanyp, resmileşdirilmäge tabşyryldy.
Esasnamada nygtalyşy ýaly, ojagyň maksady türkmen kulturyny goramak we ösdürmekden ybaratdyr.
Siziň hem ugruňyz şeýle bir maksada tarap bolsa, biz bu bagtly ýollary agzybir ýolagçylar hökmünde bilelikde aşyp bileris. Sizi tüýs ýürek bilen işdeşlige çagyrýarys!
Hormat bilen
Türkmen Kultur Ojagy
Köln, 01.11.2018


text:
Enanin Yaşı We Emeli Yoldan Göwrelilik
Sizin göwreli bolmagynyzdaky in wajyp zat sizin yaşynyzdyr. 36 yaşdan son bolan göwrelilik 20 yaşda bolan göwrelilige göra islemesekde 50(%) göterim azalyar.
Bu yagdayyn sebabi (kromozomal taydan saglykly yumurta döredilme üsdünligi artan yaş bilen birlikde ayratyan hem 36 yaşdan son azalyar. Eger maşgalanyzda ir aybaşy
kesilme yagdayy bar bolsa(ir menopoz yada genetikasynda menopoza yakynlyk) yada kemoterapiyya we radiyoterapiyiyya bejergisini alan bolsanyz bu yagdayda yetişen
yumurta sany has hem azalyar. Garramak bilen birlikde yumurta öyjüklerinde kromozom kemçilikleri has köp duş gelinyar we munyn netijesinde implante bolmayan (yagny
ene rahymynda(matgada) durmayan) saglyksyz embriyonyn bolmasy yada göwreliligin başlangyjynda çaga düşmesi bolyar.
Ayallar saglykly yaşayyş bilen köpeljenligini tewigy garramak wagtynyn pasgelçiliklerden gorap bilmelidir. Çilim, arak we zararly maddalardan gaça durmaly, yzygider
maşyk we saglykly agyrlygyny(semizlik,horluk) goramalydyrlar. Bu yagday göwrelilik üçin gaty wajypdyr. Yöne yenede garrama wagtynyn pasgelçiliklerinden goranmak belli
bir yere çenli tasir edyar. Bu sebapli in göwusy ir yaşlarda göwreli bolmak we çaga edinmekdir.
AMH (ANTİ-MULLERİAN HORMONE) SYNAGY.
Anti-müllerian garmon synagy ayalyn dogurganlygyny barlamakda ginişleyin ulanylyan gan alma synagydyr(test). Bu garmon ayalyn yumurtalyk rezerwini (ene rahymyndaky
galan yumurta sanyny) anyklamakda ulanylyar. Yumurtalyk yada yumurta rezerwi, dogurganlygyn ölçegi daldir. Munun bilen birlikde çaga dogurma başarnygynyn anyklamakda
esasy synagdyr. AMH synagy bilen yumurtalaryn hili barada anyk maglumat alyp bolmayar. Yöne yumurtalyk rezerwini anyklamakda tewygy netijesini görkezyar.
YAŞYN İLERLEMESİ BİLEN BİRLİKDE ENE GÖWRESİNDAKİ ÇAGANYN DÜŞMESİ.
Yumurta öyjügi organizmanyn beyleki öyjükleri yaly 46 hromozoma eyyedir. Yöne bu sanyn sperma öyjüginden gelen hromozomlar bilen birleşmesi üçin yarysy yagny 23
bolmalydyr. Adam garradygyça yumurta öyjüginin bölünmesi genetik materyaldan (öyjük bölünmesinde) mukdarda ayrylma bolmayandygyndan adaty yagdayda bölünmez. Bu
yagday köpelen mukdarlarda genetika bozuklygyna sebap bolyar. Bu sebapden gynansakda garry ayallarda dineje göwreil bolmagy gynlaşdyrmak bilen galman, has hem artan
mukdarlarda çaga düşmesi we DOWN Sendromy (kemis) yaly genetika taydan kemis çagalar dogulma yagdayy köpelyar.
KÖMEK BİLEN GÖWRELİLİK (ASSİSTED CONCEPTİON) PEYDALY BOLUP BİLER.
İn-Vitrofertilizasyon (İVF:emeli yoldan göwrelilik usuly) we beyleki kömekler bilen birlikde göwrelilik yagdaylarynyda içine alyan ösen tehnalogiya bilen göwreli
bolma üstünligi artyar. 36-40 yaşlarda bolsanyz İn-Vitrofertilizasyon (İVF) we beyleki tehnalaoiyalaryn kömegi bilen göwreli bolmagynyzy artdyryp bilersiniz. Alty
aydan köp wagytda tebigy yoldan göwreli bolmak bolsa bir ayyn dowamynda 5-8 (%) göterimde wagty, İn-Vitrofertilizasyon (İVF) bilen göwreli bolmasy bolsa 25-45(%)
göterime çykyar.
PreimplantationGeneticDiagnosis(PGD):
Preimplantasyon Genetik Tani (PGT) embriyonyn implantasyondan ön belli bir genetika we kromozomal kemçiliklerini kesgitlemede ulanylyan synag ususlydyr. Bu dineje
in köp göwrelilik üstünlik görkezjek embrioyony seçip alynyp bilinyan usuldyr.
DOGURGANLYGYN GORALMASY.
Ayalyn göwreliliginin in köp bolyan yaşlary 20-30 yaşlary aralygydyr. Hazirki wagytda birleşdirilmedik(döllenmedik) yumurtalary sonky wagytlarda ulanmak üçin
dondyryp saklamak mümkindir. Hazirki döwürde taze ulanylmaga başlanan bu usul göwreli bolmak üçin elberişli bolmayan yada yaşayan agyr hassalygyndan göwreli bolmasy
mümkin bolmayan ayallar hem ilerdeki son yyllarda bu bejergi usuly bilen göwreli bolup bilyarler. Emma bu usu bilen bejergi yurdumyzda kabir yagdaylar sebapli rugsat
berilmeyar. Rak yada şona menzeş sebaplerden kemoterapi yada radyoterapi bejergilerini aljak bolyan ayallarda yumurta öyjüklerine zarar beryarler. Bu sebapli bu
ayallaryn kemoterapi we radyoterapi bejergilerinden ön yumurtalaryny alyp dondurmalaryna rugsat berilyar. Munyn bilen birlikde bu usulyn 38 yaşdan uly ayallarda
peydalydygy subut edilendir.
KÖPELMEK ÜÇİN ERKEGİN YAŞYNYN TASİRİ
Erkeklerin 45 yaşdan son sperma saglygynda belli bir mukdar azalma bolsada, erkeklerde ayallardaky yaly zerury tasiri yokdyr. Yöne saglygynda kemçilik bolan
erkeklerde çaga bolmazlyk howpy 45 yaşdan son yüze çykmaga başlayar.


text:
Foto: Ashyq derekkóz
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi elde bir táýlikte 2765 adamnan koronavırýs, 87 adamnan pnevmonııa anyqtalyp, onyń ishindegi 6 naýqas pnevmonııadan kóz jumǵanyn habarlady.
3 shildedegi málimet boıynsha, 28 575 adam koronavırýs ınfeksııasynan emdelip jatyr.
Olardyń ishinde 8 640 pasıentov stasıonarda, 19 935 naýqas ambýlatorııalyq deńgeıde em qabyldaýda.
Indetke shyldyqqandar arasynda 41 adamnyń jaǵdaıy aýyr, 117 pasıenttiń jaǵdaıy óte aýyr, 72 naýqas О́JJ apparatynda jatyr.
3 shildedegi málimet boıynsha Qazastanda vaksınanyń I komponentin 3 612 610 adam, II komponentin 2 134 938 adam saldyrǵan.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Imandylyqtyń bastaýy uıatqa baryp tireletini haq. Atam qazaq aıtady: «Uıat kimde bolsa, ıman sonda» dep. Imandylyq – ár musylmannyń adal tirligi, ıaǵnı Alla elshisi Paıǵambarymyz Muhammed (s.ǵ.s.) hadısinde kórsetilgendeı: «Kimde-kim nıetin – ımandylyqqa, tazalyqqa, tilin – shynshyldyqqa, ózin – tynyshtyqqa, minezin – týralyqqa, qulaǵyn tyńdaýshyǵa, kózin – ónegeli baqylaýshyǵa aınaldyryp alǵan bolsa, demek, ol baqytty». Mine, ımandylyq belgisi.
evgeny.kz
«Birden aıtaıyn, musylman dini – adamǵa qurmetpen qaraıdy, izgi nıet, jaqsylyqty jaqtaıdy, jat pıǵyldy jaqtyrmaıdy, tek Allanyń aq joly qalaǵany. Ony Abaı babamyz: «Allanyń ózi de ras, sózi de ras, Ras sóz esh ýaqytta jalǵan bolmas», dep túıdi. Paıǵambarymyz «Musylman – musylmannyń baýyry. Ol baýyryna zulymdyq jasamaıdy jáne ony zalymdarǵa tastamaıdy. Kim baýyrynyń muqtajyn ótese, Alla da onyń muqtajdyǵyn óteıdi», deıdi. Osyǵan uqsas dana Abaı «adamnyń balasy – baýyryń» – deıdi.
Islam – órkenıetke bastaǵan din. Bilim úıren, ǵylym meńger deıdi. Islam sózi neni bildiredi degenge kelsek, amandyq, esendik, beıbitshilik – osyndaı jaqsylyqty alǵa tartady. Quranda «sálem» degen sóz bar. Sol sálem degenińiz beıbitshilik degen uǵymdy bildiredi. Munyń bári búgingi tilekpen, nıetpen ushtasyp jatyr emes pe?!» deıdi bizben oı bólisken elordadaǵy «Yryskeldi qajy» meshitiniń bas ımamy Jaqııa qajy Ismaıylov.
Kıim úlgisinde de, ony kıgen kezdegi túr pishinde de qatyp qalǵan qaǵıda bolmasyn dep, «qarapaıym kıiný – ımandylyq belgisi», «Kıimderiń jarasymdy bolsyn, at-kólikterińdi jarasymdy ustańdar! Salaq, nashar adamdarǵa úlgi-ónege kórsetińder!», deıdi hadıste. Paıǵambarymyz shashy men saqaly jalbyraǵan bireý aldyna kelgende, onyń myna túrine rıza bolmaıtynyn ymmen uqtyrypty. Álgi adam sanaly bolsa kerek, ymdy eki etpeı oryndap, qaıta oralǵanda, kimge de bolsa, «osy abzal is emes pe?» depti.
«Iá, ıslam dini búkil adamzatty alalamaı, ár jannyń keýdesine sáýle túsirip otyrýdy maqsat etedi. Qasań qaǵıdamen qatyp qalýdy, ózim bilemdikke boı urýdy qoldamaıdy. Dogma emes, búgingishe aıtsaq demokratııany qalaıdy. Jaǵdaımen eseptesedi. Júrekpen uq, ardy attama deıdi. Islam ǵylym men bilimge erekshe mán beredi. Dáıek keltireıin, «Ǵalymdar – paıǵambarlardyń mırasqorlary... Tal besikten jer besikke deıin bilim izdeńder... bilim musylman áıelge de, erge de paryz», dep ony kimnen úırenýdiń de jolyn ataıdy. «Eger bilmeseńder ilim ıelerinen surańdar... Ǵalymdar halyqtyń ishinde kóp emes, olar sanaýly», degendi alǵa tartady. Mine, osyndaı taǵylym Quran aıattarynda, hadısterde óte kóp.
Danyshpan Abaı osyny erte ańǵarǵandyqtan shyǵar, «Ǵylymdy izdep, dúnıeni kózdep, eki jaqqa úńildim» deýi. Meńzep otyrǵan jaǵy – bilim men ǵylym ekenine kim shúbá keltiredi. Aıtalyq, dinniń altyn qazyǵy sanalatyn arab elderinde de mektep, joǵary oqý oryndary az emes. Ol elderdiń jastary da bilmekke talpynyp, ǵylymǵa qulash urýdy paryz sanaıdy. Namaz oqýdy, meshitke barýdy sabaqtan soń atqarady. Eger bulaı etpese, arab áleminde ǵulamalar bolar ma edi? Osyǵan qarap, keıde elimizdegi bir shoǵyr jastardyń sabaq kezinde meshitke ketip qalýy meni oılandyrady. Olardyń basty mindeti – oqý. Dúnıeni túrlendiretin, gúldendiretin bilim men ǵylym. Endeshe, bilim men ǵylymdy meńgergen adam ıslam ilimin bilip qana qoımaıdy, júregine taza kúıinde uıalatady» degen Jaqııa qajy din joly – kıeli jol, asyl murat joly ekenin aıtady. Osy murat jolynda ózińdi óziń berik ustap, artyq ketpeı, baryńdy baǵamdap, joǵyńdy túgendep Paıǵambar hadısterindegi: «Alla senderdiń syrt kórinisterińe nemese dáýletterińe qarap emes, nıetterińe, is-áreketterińe qarap baǵa beredi», degen ulaǵatqa uıyp, Allaǵa shúkirshilik etý ekenin uqsań, qane. Hadıste sol shúkirshilikti buzatyn: «Din úshin úsh qasiret bar. Olar: Kúnáhar dindar. Ádiletsiz basshy. Nadan dindar». Osy úsh qasiretten jırený bárimizge mindet.
Qazaqta «Qarııasy bar úıdiń qazynasy bar» deıdi. Al hadıste «Bereke senderdiń úlkenderińmen birge keledi» depti. «Týǵan týystaryń men dostaryńa qonaqqa baryńdar, Alla ómirlerińdi uzartyp, rızalyǵyńdy arttyrar», degen hadıs sózi qazaqtyń salt-sanasyna kelip turǵany anyq. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s): «Burynnan qalyptasqan jaqsy isterińizdi jalǵastyryńyzdar, jurtqa jaqsylyq jasańyzdar, týǵan-týysqandaryńyzben jaqsy qarym-qatynasta bolyńyzdar, kórshilerińmen jaqsy tur, qonaǵyńdy syıla», degen. Islam dini ornyqqan zamannan beri osy qaǵıda ózgergen joq. Qazir qarap otyrsańyz, qundylyqtardy dáripteý burynǵydan jaqsara tústi. Muny ıslam iliminiń jandanýynan desek, artyq aıtqandyq emes. Áldebir talas týdyrǵan jaǵdaılar oryn alyp jatsa, biz eń birinshi Quran Kárimge júgingenimiz abzal, odan soń hadısterge úńilgen jón, hadısten tappasaq bar jaqsylyqty halyqtyq salt-dástúrlerdi, ata-ana ónegesin tarazylap tapqanymyz lázim. Islam dini men ulttyq salt-dástúr alshaq emes, birin-biri tolyqtyryp otyrady. Halyqtyń dástúrin dálelge alyp, kóz jazbaı júrýdi Paıǵambarymyz ósıet etip qaldyrǵan. Mine, ıslam dini salt-dástúrge qalaı mán beretinin osydan kórýge bolady.
«Men – tájik ultynyń ókilimin. О́tken ǵasyrda 30-jyldardaǵy oıranda ıslamǵa adaldyǵy úshin atamdy qýdalaǵanda, bas saýǵalap qazaq topyraǵyn basypty. Odan keıingi úsh urpaq – ákem, men, balalarym osy jerde ómirge keldik. Túbimiz bir, dinimiz ortaq, salt-dástúrimiz uqsas bolǵandyqtan shyǵar, darqan halyqqa baýyr basyp, bir kisiniń balasyndaı bolyp kettik. Biz ata jolynan taımaı kelemiz. Ákem, odan taraǵan urpaqtyń bári din qyzmetshisi. Ulym on eki jasynda qarı atandy. Bárimizde qazaq tilin jetik bilemiz. «Tilin túzegen adamǵa Allanyń raqmeti jaýsyn!», degen hadıs sózin buljytpaı oryndap kelemiz, – dep sózin sabaqtaǵan ımam eldiń búgingisine rıza kóńilmen shúkirlik aıtady. – Qudaısyzdyqtan qutylyp, ıman jolyna túskenimizge, ózgeniń jeteginde, basqanyń aıtýynda bolǵan otandyq din basqarmasynyń óz aldyna shańyraq kótergenine otyz jyldan asty. Osy ýaqyt ishinde qanshama jumys atqaryldy. Tórt myńǵa taıaý meshit jáne medrese, ortalyqtar ashyldy. Sonyń nátıjesinde halqymyz ne jaqsy, ne jaman degendi bile bastadyq. Osynyń bári meniń kóz aldymda ótip keledi. Elbasy – Tuńǵysh Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen ótip kele jatqan Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń barlyq forýmyna, otandyq ımamdardyń jıyndaryna úzbeı qatysyp kele jatqanymdy mártebe sanaımyn. Osyndaıda oıyma Paıǵambar hadısinde «Adamǵa alǵys aıta almaǵan, Allaǵa da shúkirshilik ete almaıdy», degen qaǵıdany ár kez esime ustap, Jaratýshy ıemizdiń «Álı Imran» súresinde «...Bólinbeńder», dese, Alla elshisi odan keıin: «...Kópshilikpen birge bolyńdar! Bólinýden saqtanyńdar!» – deıdi. Men ár kez osyny jadyma saqtaýmen kelemin».
О́ziniń aıtýynsha, 1988 jyly 25 jasynda Jezqazǵan qalasyndaǵy Alla úıi degen aty ǵana bar shaǵyn meshitke ımam bolady. Ol kezde keńes zamany áli kúıreı qoımaǵan. Jańa meshit salýǵa jer surasań, Máskeýge jaltaqtaıtyn ýaqyt. Tipti bir joly, halyqtyń kelip ketýine yńǵaıly orynnyń tabylǵanyn aıtyp, tıisti mekemege barǵanynda, ondaǵy laýazym ıeleri «Lenın kóshesiniń boıynda ma?», dep eki kózi sharasynan shyqqany, áli kúnge esinde. Birte-birte temir qursaýdyń shirýi jetip, qıraı bastaǵanda, alǵashqy meshitke jer belgilenip, qazyǵy qaǵylǵan kúni qos janary jasqa tolyp, «Iá, jamaǵat, táýbe!» deıdi. Surqaı kúnder kelmeske ketip, Alla úıleri qalany qoıyp, ár aýyldan boı kóterdi. Qazir Jezqazǵan qalasyndaǵy sol máselede qol ushyn bergen oblystyq partııa uıymynyń basshysy E.Ejıkov-Babahanov pen atqarý komıtetiniń tóraǵasy Sháripbek Shardarbekovtiń esimderin rızashylyqpen eske alady.
«Ultty saqtap kele jatqan urpaqtar sabaqtastyǵy ǵoı. Ilim men bilim urpaqty azdyrmaıtyny anyq. Men bul rette Allaǵa, odan soń Abaıǵa den qoıam. Sebebi osy eki arnada adamdyqtyń aınasy jatyr. Quran aıattaryndaǵy bilim men ǵylym týraly qaǵıdalardy alda keltirdim. Al Abaı: «Ǵylymsyz ahıret te, dúnıe de joq. Ǵylymsyz oqyǵan namaz, tutqan oraza, qylǵan qaj, eshbir ǵıbadat ornyna barmaıdy», «Qudaıdan qoryq, pendeden uıat, balań bala bolsyn deseń – oqyt, mal aıama. Áıtpese bir ıt qazaq bolyp qalǵan soń, saǵan raqat kórseter me, ózi raqat kórer me, ıa jurtqa raqat kórseter me?», deıdi.
Men orta mektepterge baryp, oqýshylarmen kezdesý ótkizip turamyn. Maqsatym – tap-taza sanany teris aǵymnan saqtaý, Alla jolynyń durystyǵyn uǵyndyrý, ıaǵnı asyl dinimiz týraly túsinik berý. Adasyp qalǵandarǵa: «Eń aldymen Qurandy oqy, shyndyqty tap. Hadısterge úńil. Ulttyq uǵymdarǵa, ata-babanyń salt-sanasyna aqylmen, sabyrmen qara» – deımin. Bizge Alla perzentterimizdi amanatqa bergen. Bala júregi – gaýhartas. Sol júrekke ne tússe, bala sony pishindeıdi. Jumys, qyzmet dep balany kózden tasa etýge bolmaıdy. Qyz anaǵa, ul ákege qarap ósetini álimsaqtan belgili. Paıǵambarymyz: «Balaǵa ákeniń berer eń jaqsy syıy – tárbıe», dese, hakim Abaı: «Balanyń jaqsy bolmaǵy birinshi – ata-anasynan, ekinshi – ustazynan, úshinshi – qurbysynan», degen.
Iá, qıyndyqtar bar. Biraq bala ózgeniki emes, ózińdiki ǵoı. Jaqsy bolyp ósse qýanyshyn kóresiń, jaman bolyp ósse, tozaǵyn tartasyń. Endeshe balany kózden tasa etýge bolmaıdy. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s) eı, múminder ózderińdi, ári úı-ishterińdi qorǵańdar, balalaryńdy tozaqtan saqta deıdi. Tozaq dep otyrǵany jat ádet, jat pıǵyl ǵoı. Sol ádetterdiń qurbanyna aınalǵandar aramyzda joq emes, bar. Alańdatpaı qoımaıdy. Bul bárimiz sabaq alar jaǵdaı ekeni de ras.
Keıbir ata-analar meniń balalarym kóp til biledi, tórtkúl dúnıeni aralap júr, dep maqtangerlikke salynatyny bar. Biraq óz ultyn, óz tilin tolyq bile me eken? О́z tilin uqpaı, ózge tilge jetikpin deý qalaı bolar eken? Men ata-analardyń esine Alla elshisiniń myna bir ósıet sózin sala ketkendi jón dep taptym. Ol: «Meniń anaýym bar, mynaýym bar degendi unatpaımyn» dep keledi. Sonda maqtangerliktiń de shet pen shegi bolatynyn ańǵartyp otyr emes pe?
Ákemen jaǵalasý, anaǵa qatygezdik kórsetý qan men janymyzda joq edi ǵoı. О́rkenıetke umtylýdyń da jón-josyǵyn saralap otyrsaq, qane. Men bar páleni jahandanýdyń kesirinen halyqtyq qasıetten aıyrylyp bara jatqannan izdegen jón be deımin. Ultty saqtaıtyn ulttyq bolmys qoı. Sol bolmysyn saqtaı almaǵandar, qumǵa sińgen sýdaı bolmaq. Ár qandasymyz álgi jahandanýdyń qulyna aınalmaı, ulttyń «quly» bolsa eken deımin. Osy arada Muhammed Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) hadısterinen dáıekter keltireıin. Eger ony sanamyzǵa sińirsek, azǵyndyqtan boı tartyp, syılastyǵymyz ómirsheń bolar edi. «Áýeli anańa, taǵy da anańa, taǵy da anańa, sodan soń Otanyńa jaqsylyq jasa» – bul hadıs sózi. Ana qudiretin qandaı tap basyp aıtqan?! Ana – Otan deıdi. Ekeýi egiz bolyp shyqty. Osyny ár jas kókeıine kestedeı toqysa deımin. «Ata-tegińdi, týys-týǵanyńdy jaqsy tanyp bil. О́ıtkeni ózara qatynas jasaýyń úshin qajet bolady» – degen túıin teksizdikten saqtaıdy. Kóp nárse osy tekti bilmeýden bolyp jatqan joq pa? «Qartaıǵan shaǵynda ata-anasyn razy etip, kútpegen perzent qor bolsyn!», «Ákege baǵyný – Allaǵa baǵyný. Onyń aldynda kúnáhar bolý – Alla aldynda kúnáhar bolý». Eki tujyrym da hadısten alyndy. Aýyrlaý estiledi, biraq aqıqattan kim qashyp qutylady? «Kimde-kim ata-anasynyń rızalyǵyn alǵan bolsa, Alla onyń ómirin uzartady», osyny bilgen adam nadandyqqa barmaıdy. Biz keıde osyndaı qaǵıdalardy jastarǵa der kezinde jetkize almaı, olar qatelikke urynyp júrgen joq pa eken degen bir saýal jan dúnıemdi mazalaı beretini bar», deıdi qajy.
Iran ıadrolyq kelissózderge qaıta oralmaq
Álem • Búgin, 00:08
Eýropa elderinde qamaýǵa alynǵan qazaqstandyqtar máselesi qaraldy
Qoǵam • Búgin, 00:05
Úndistan: Til tóńiregindegi tartys
Álem • Búgin, 00:00
Náreste járdemaqysyn onlaın rásimdeńiz
Ekonomıka • Keshe
Qoǵam • Keshe
Altyn Orda – qazaq memlekettiginiń altyn besigi
Tarıh • Keshe
Sırkte qaıta estilgen kúlkiler kúmbiri
О́ner • Keshe
О́ner • Keshe
Muqtajdyń muńyn bólisken meıirimdi mamandyq
Qoǵam • Keshe
Mınıstrlikter quzyreti qaıta bólinedi
Úkimet • Keshe
Tańbalaý jáne bıznestegi baıbalam
Ekonomıka • Keshe
Ádebıet • Keshe
О́nerpaz boıynda bekzattyq bolǵany durys
О́ner • Keshe
Adamdardan árdaıym alǵys pen bata alady
Qoǵam • Keshe
Rýhanııat • Keshe
Qoǵam • Keshe
Baǵdat Mýsın HUAWEI-men kelisim jasady
Úkimet • Keshe
TMD elderiniń áleýmettik máselelerdi talqylandy
Úkimet • Keshe
Áleýmettik kodeks qashan qabyldanady?
Úkimet • Keshe
Almatyda turǵyn úı órtenip, 2 adam qaza tapty
Oqıǵa • Keshe
Aýstralııanyń ońtústigi jaryqsyz qaldy
Álem • Keshe
Múgedektigi barlarǵa jańa járdemaqy tólenedi
Qoǵam • Keshe
Almatydaǵy krematorıı qurylysy bıyl aıaqtalady
Aımaqtar • Keshe
UQK Almatyda 2 iri esirtki tobyn anyqtady
Oqıǵa • Keshe
ÁCh: Nurlan Saparbaı jeńilip qaldy
Boks • Keshe
Elordada koronavırýspen kúreske qansha qarajat jumsaldy
Koronavırýs • Keshe
Rýdnyıda alty jasar qyz besinshi qabattan qulap ketti
Aımaqtar • Keshe
Úsh ózbek boksshysy jarysty aıaqtady
Boks • Keshe
QHL: «Barys» «Admıral» komandasyn jeńdi
Sport • Keshe
Kókshetaýda 18 jastaǵy qyzdar esirtki tasymaldaǵan
Aımaqtar • Keshe
Munaı óńdeý zaýyttary qosymsha 2 myń tonna avıaotyn óndiredi
Qazaqstan • Keshe
Elorda áýejaıynda janarmaı máselesi sheshildi
Elorda • Keshe
Jaraqat alǵan 2 oqýshynyń bireýiniń jaǵdaıy aýyr
Aımaqtar • Keshe
Serik Shápkenov «Eńbek - eldiń muraty» arnaıy jobasy týraly aıtty
Qazaqstan • Keshe
Álemniń 12 elinde qazaq tili kýrstary oqytylady
Bilim • Keshe
SQO-da órtengen úıden 15 adam evakýasııalandy
Aımaqtar • Keshe
Elordada 2 otbasylyq densaýlyq ortalyǵy ashylady
Medısına • Keshe
Kórshi elde úsh júzden astam adam tamaqtan ýlanǵan
Álem • Keshe
40 myńnan astam adam koronavırýs juqtyrǵan
Álem • Keshe
Almatylyqtardy 30 mln teńgege aldaǵan alaıaq ustaldy
Aımaqtar • Keshe
Penjimdegi jappaı tóbeles: taǵy bir adam zardap shekken
Oqıǵa • Keshe
Elordada vaksınasııa pýnkteriniń biri jabylady
Elorda • Keshe
Pavlodar munaı-hımııa zaýytyn jóndeý merziminen buryn aıaqtaldy
Aımaqtar • Keshe
Murat Áıtenov: Importqa táýeldilikti azaıtýymyz qajet
Aımaqtar • Keshe
Prezıdent «TotalEnergies» munaı-gaz konserniniń basshylaryn qabyldady
Prezıdent • Keshe
Elordada uzaqqa sozylǵan mektep qurylystary qaıta jandandy
Elorda • Keshe
Qazaqstanda VAR júıesi qoldanylmaq
Fýtbol • Keshe
Zeınetaqy jınaqtaryn merziminen buryn alýǵa bola ma?
Qoǵam • Keshe
Shymkentte ınsýlındy ıneler óndirilmek
Aımaqtar • Keshe
Memleket basshysy Eýrazııalyq Damý Bankiniń tóraǵasyn qabyldady
Prezıdent • Keshe
Golovkınniń kelesi jekpe-jegi ótetin kún naqtylandy
Boks • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Álıhan Smaıylov RF memlekettik hatshysymen kezdesti
Úkimet • Keshe
Almatyda oqýshylar pyshaqtasty
Oqıǵa • Keshe
SQO-da tólem termınalyn buzǵan turǵyn ustaldy
Oqıǵa • Keshe
Almaty áýejaıynda ushaqtarǵa janarmaı quıý shekteldi
Aımaqtar • Keshe
Baǵdat Mýsın sıfrlandyrýdaǵy kemshilikter týraly aıtty
Qazaqstan • Keshe
Qazaqstan men Pákistan áskerı yntymaqtastyq josparyna qol qoıdy
Qazaqstan • Keshe
Mektepterdi arnaıy kúzet qyzmeti qadaǵalaıtyn bolady
Qazaqstan • Keshe
Qazaqstanda ushaqtar ushpaı qalýy múmkin
Qoǵam • Keshe
Uqsas jańalyqtar


text:
TÜRKMEN DÖWLET YKDYSADYÝET WE DOLANDYRYŞ INSTITUTY
2021/2022-nji okuw ýyly üçin bakalawr maksatnamasy boýunça taýýarlygyň aşakdaky ugurlaryna talyplyga kabul edýär:
1. Ykdysadyýet we dolandyryş (taýýarlygyň ugurlary: ykdysadyýet; ykdysadyýet we hukuk; maliýe hukugy; buhgalterçilik hasaba alnyşy we audit; ykdysady howpsuzlyk; statistika; sanly ykdysadyýet; maliýe menejmenti; gymmatly kagyzlaryň bazary; baha kesmek işi; bank işi we pul dolanyşygy; dünýä maliýe bazary; elektron işewürliginiň ykdysadyýeti; elektron täjirçiligi; dünýä ykdysadyýeti; menejment; işewürlik we telekeçilik; kärhananyň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy; döwlet we ýerli dolandyryş; ykdysady kibernetika; täjirçilik (söwda işi); zähmetiň ykdysadyýeti we bazary; ilatyň durmuş üpjünçiligini guramak; marketing; harytşynaslyk; sanly ykdysadyýetde maliýe bazarlary we maliýe howpsuzlygy; söwdada we logistikada sanly tehnologiýalar; hili dolandyrmak).
2. Informatika we hasaplaýyş tehnikasy (taýýarlygyň ugurlary: maglumat ulgamlary we tehnologiýalary (ykdysadyýetde we dolandyryşda); kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi.
3. Senagat ekologiýasy we biotehnologiýalar (taýýarlygyň ugry: önümiň tehnologiýasy we jemgyýetçilik iýmitini guramak).
Institutda okuwlar tölegli esasda alnyp barlar.
Instituta Türkmenistanyň umumy orta bilimden pes bolmadyk binýatda bilimi bolan, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde 2021-nji ýylyň 12-25-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
- bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
- bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
- bilimi baradaky resminama (asyl nusgasy);
- Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
- soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
- 3x4 sm ölçegdäki sekiz sany fotosurat;
- işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi;
- okuw dersleri boýunça mekdep okuwçylarynyň döwlet bäsleşiginiň ýeňijileri, halkara bäsleşiklerine gatnaşan Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzalary şol ýagdaýlary tassyklaýan degişli resminamanyň asyl nusgasyny tabşyrýarlar.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýänler ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýärler we nusgalaryny tabşyrýarlar:
- şahsy pasportyny;
- harby şahadatnamasyny ýa-da ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähatyny.
Dalaşgär bäsleşiksiz we (ýa-da) okuwa kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan peýdalanýandygyny tassyklaýan beýleki resminamalary görkezip biler.
Institutyň resminamalary kabul edýän iş topary zerur bolan ýagdaýynda dalaşgärlerden goşmaça maglumatlary sorap biler.
Nädogry berlen maglumatlar we galp resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek institutda (Aşgabat şäheri) we welaýat merkezlerinde aşakdaky möhletlerde geçirilýär:
Lebap welaýaty — iýul aýynyň 28-i, 29-y we 30-y günleri;
Mary welaýaty — awgust aýynyň 1-2-si, 3-i we 4-i günleri;
Daşoguz welaýaty — awgust aýynyň 6-sy, 7-si we 8-i günleri;
Balkan welaýaty— awgust aýynyň 10-y, 11-i we 12-si günleri;
Aşgabat şäheri — awgust aýynyň 14-15-i, 16-sy we 17-si günleri;
Ahal welaýaty — awgust aýynyň 19-20-si, 21-i we 22-si günleri.
Giriş synaglary aşakdaky dersler boýunça geçirilýär:
taýýarlygyň ugurlary: maglumat ulgamlary we tehnologiýalary (ykdysadyýetde we dolandyryşda); kompýuter ulgamynyň programma üpjünçiligi – matematika, fizika, Türkmenistanyň taryhy;
taýýarlygyň beýleki ugurlary – matematika, Türkmenistanyň taryhy; geografiýa;
Okuw dersleri boýunça giriş synaglary Türkmenistanyň orta mekdepleriniň okuw maksatnamalarynyň esasynda geçirilýär.
Okuw dersleri boýunça giriş synaglary döwlet dilinde dilden geçirilýär.
Giriş synaglarynyň tertibinde bellenilen wagtda synaglara esassyz sebäplere görä gelip bilmedikler ýa-da okuw dersleriniň biri boýunça synaglardan geçip bilmedikler soňky synaglara goýberilmeýär.
Giriş synaglaryndan üstünlikli geçen ýagdaýynda, bäsleşiksiz we talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan «Bilim hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň rejelenen görnüşinde kesgitlenen düzgünlere laýyk gelýän dalaşgärler peýdalanýarlar.
TÜRKMEN DÖWLET YKDYSADYÝET WE DOLANDYRYŞ INSTITUTY
2021/2022-nji okuw ýyly üçin magistr maksatnamasy boýunça taýýarlygyň aşakdaky ugurlaryna talyplyga kabul edýär:
Ykdysadyýet we dolandyryş (taýýarlygyň ugurlary: ykdysadyýet; menejment, milli ykdysadyýet).
Okuwlar tölegli esasda amala aşyrylýar.
Instituta taýýarlygyň “Ykdysadyýet” we “Menejment” ugurlary boýunça ýokary bilimden pes bolmadyk, taýýarlygyň “Milli ykdysadyýet” ugry boýunça ykdysadyýet we dolandyryş çygrynda ýokary bilimden pes bolmadyk binýatda bilimi bolan Türkmenistanyň raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsleşik esasynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlary welaýat merkezlerinde we Aşgabat şäherinde 2021-nji ýylyň 12 – 25-nji iýuly aralygynda kabul edilýär.
Resmi iş kagyzlarynyň sanawy:
– bellenilen nusgada rektoryň adyna ýazylan arza;
– bellenilen nusgadaky sowalnama (anketa);
– ýokary bilim baradaky resminamanyň we goşundysynyň asyl nusgalary (daşary ýurt döwletinde berlen ýokary bilim hakyndaky resminama onuň Türkmenistanda ykrar edilendigi baradaky şahadatnamasy goşulýar);
– Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi tarapyndan bellenilen nusgadaky saglyk kepilnamasy;
– soňky okan ýerinden (işlän ýerinden, harby bölümden) häsiýetnama;
– 3x4 sm ölçegdäki sekiz sany fotosurat;
– işleýänler üçin zähmet depderçesiniň tassyklanan göçürmesi.
Bulardan başga-da, okuwa girmäge isleg bildirýänler ýokarda görkezilen resminamalar bilen birlikde resminamalary kabul edýän iş toparyna aşakdakylary görkezýär we nusgalaryny tabşyrýarlar:
– şahsy pasportyny;
– harby şahadatnamasyny ýa-da ýazylyş şahadatnamasyny we ýaşaýan ýeri boýunça harby wekillikden güwähatyny.
Institutyň resminamalary kabul edýän iş topary zerur bolan ýagdaýynda dalaşgärden goşmaça maglumatlary sorap biler.
Nädogry berlen maglumatlar we galp resmi iş kagyzlary üçin dalaşgär şahsy jogapkärçilik çekýär.
Giriş synaglary we okuwa kabul edilmek institutda (Aşgabat şäheri) 2021-nji ýylyň awgust aýynyň 16-17-sine geçirilýär.
Giriş synaglary ýokary bilimiň okuw maksatnamasy esasynda şu aşakdaky dersler boýunça döwlet dilinde geçirilýär:
taýýarlygyň ugurlary: “Ykdysadyýet”, “Milli ykdysadyýet” — ykdysady nazaryýet, Türkmenistanyň ykdysadyýeti;
taýýarlygyň ugry: “Menejment” — ykdysady nazaryýet, menejment.
Bellenilen wagtda giriş synagyna esassyz sebäplere görä gelmediklere goşmaça mümkinçilik berilmeýär.
Giriş synaglarynyň netijeleri boýunça magistr maksatnamasyna talyplyga kabul edilmek üçin artykmaç hukukdan saýlan taýýarlygynyň ugry boýunça 2 ýyldan az bolmadyk iş döwri bolanlar peýdalanýarlar.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň salgysy:
Aşgabat ş., 1972-nji (Atatürk) köçe, 73,
tel.: 48-62-89, 48-62-75.


text:
«Nurly jer»: Aqmola oblysynda myńnan astam otbasy baspanaly boldy
KÓKShETAÝ. QazAqparat – Bıyl Aqmola oblysynda «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 1348 otbasy qonys toıyn toılady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.
Vedomstvonyń málimetinshe, óńirde jyl basynan beri 151 myń sharshy metr baspana berilip, 1348 otbasy qonys toıyn toılaǵan. Bul kórsetkish boıynsha Aqmola oblysy Nur-Sultan jáne Almaty qalalaryn esepke almaǵanda oblystar arasynda tórtinshi orynda.
«Bıylǵy jyly 570 myń sharshy metr baspana salý josparda bar. Barlyǵy jalǵa beriletin 12 turǵyn úı nemese 506 páter paıdalanýǵa beriledi. Onyń ishinde 172 páter kópbalaly otbasylar men halyqtyń áleýmettik jaǵynan osal toptaryna arnalady. Taǵy 7 turǵyn úı nemese 325 páter nesıeleý arqyly salynady», - oblystyq qurylys basqarmasy basshysynyń orynbasary Elena Ysqaqova.
Vedomstvodan atap ótkendeı, bıylǵy jyly Kókshetaý, Aqkól, Makınsk, Stepnıak, Ereımentaý, Esil, Atbasar, Derjavınsk, Stepnogor qalalary, Tselınograd aýdanynyń Aqmol jáne Qosshy aýyldarynda turǵyn jaǵdaı jaqsara túsedi. Sonymen birge, oblys ortalyǵy, Aqkól, Arshaly, Býlandy, Býrabaı, Esil jáne Zerendi aýdandarynda kóppáterli turǵyn jáne jeke úılerge ınjenerlik-kommýnıkatsııalyq ınfraqurylym qurylysy boıynsha 15 jobany júzege asyrý josparlanǵan. Budan bólek, Kókshetaý qalasy men Aqkól aýdanynda 661 jer telimine sý jáne elektr jelisi tartylatyn bolady.
- Aqmolalyq atlet álem chempıonatynyń kúmis júldegeri atandy
- Almatyda «Bıýdjetke qatysý» jobalaryna daýys berý bastaldy
- Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi
- Kókshetaý turǵyndary vaktsınalaý máselesi boıynsha keńes aldy
- Prezıdenttiń QHA Keńesinde bergen tapsyrmalary boıynsha Úkimet keńesi ótti
- ShQO-da 2022 jyly maıly daqyldardy óńdeıtin zaýyt salynady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Abdulhamit I
Höküm sürdi: 07.04.1774 – 07.04.1789 (15 ýyl)
Özünden öñ: Mustapa III
Özünden soñ: Selim III
Doguldy: 20.03.1725 [1]
Öldi: 07.04.1789 [1]
Aýallary: Aýşa Hatyn, Hümaşa hatyn, Ruhşa hatyn, Binnaz hatyn, Synaperwer soltan, Newres hatyn, Mehtabe hatyn, Mutebere hatyn, Şebsafa hatyn, Nakşidil Soltan, Hasibe soltan.
Doly ady: Abdulhamit bin Ahmet. Hökümdarlygy: Osmanly hökümdarlygy. Kakasy: Ahmet III Ejesi: Şermi hatyn Dini: Yslam
Umumy[düzet | çeşmäni düzet]
Abdulhamit I. Abdulhamid (arapça: عبد الحميد اول, Abdulhamidi ewwel) Agasy Mustapa III ölüminden soñ 49 ýaşynda patyşa bolan Soltan Abulhamit I tagta geçdi. Ata-babalarynyñ gazanan topraklarynyñ içinde Krym etraplary elden gideninden soñ Tagty Osmaniýe jalis diýlip Abdulhamide ýüzlenilipdir. Soñra ýene bir Galanyñ Ruslar tarapyndan basylyp alynmagy we galadaky 25 müñe golaý musulmanyñ gylyçdan geçirilmegi, hökümdary otursa-tursa puşmanlykda goýupdyr. Şol ahmyr bilenem dünýeden ötüpdir. Taryhy Çeşmelere görä uzyn boýly, bugdaý reñk sypaty bolan Abdulhamit I gep düşündirişi örän ýumşak bolupdyr. Häsiýeti babatynda hem şeýle bolupdyr. Özüniñ hökümdarlyk lybasy bilen şäherde gezer eken. Ýetmezçilik ýa kynçylyk ýüze çykaýsa sadrazamlaryny halkyñ meselesini çözmek üçin ugradar eken. Şazada wagtlary Husni Hat ady bilen meşhur bolan Owadan ýazgylary bilen Kurany Kerimi ýazmagy, ok we ýaý ulanmaga ökde bolupdyr. Onuñ Muhammet pygamber hakynda ýazan goşgusy hem bardyr: Jenabym! Eý Allanyñ Resuly! Tut elimden! Senden başga kimim bar? Hiç kimsäde sygynmaryn! Sen bütin kaýynata hidaýat nurusyñ. Sen Jomartlygyñ syrysyñ, Eý iñ haýyrly ynamdarym.
Ony öwmek ömür boýy meniñ işim bolsun. Ony söýen Arş eýesiniñ gatynda ol meniñ ynamdarym.
Iñ gözel salawat we salamlar baky oña, Çäksiz we sansyz salamlar bile.
We şerep eýesi, jomartlyk deñizi, sahabat erbaby bütin aly we sahabyna bolsun[2]...
Abdulhamit I ylyma we senete düşünjeli garandygyna göz ýetirse bolýar. Ybraýym Muteferrika metbugatynyñ Mahmyt I döwründe ýapylmagyndan soñra Türkçe kitap neşir edýän onuñ döwründe täzeden açylypdyr. Aýratynam Medine şäherinde bir medrese gurdurypdyr, golýazma eserlerden ybarat uly kitaphana gurdurypdyr, kitaplar ugradypdyr. Köpler Osmanly patyşalary ýaly taryh kitaplary okamaga ýykgyn eder ekenler. Osmanly hökümdarlarynyñ arasynda iñ köp gowy eserleri çykaranlaryñ biri hem Abdulhamit I dir. Atasy Fatih Soltan Mehmediñ döwründe Unkapanyndaky Şebsefa Hatyn metjidiniñ gapdalynda ýerleşen Sport klubynyñ gapysyndaky gulpy aýyrdyp täzeden şüweleñ geçirmäge buýruk beren hem Abdulhamit I dir. Ol sport klupda göreş tutulýar eken. Hökümdarlyk döwründe şäherde yzygiderli ýangynlar çykar eken. 1782-nji ýylyñ Awgustynda dörän uly Stambul ýangynynda ody öçürmäge hut özi kömek edipdir[3] Abdulhamit I Sport bilen meşgullanmasa-da sport oýunlaryny gowy görendigini özüniñ kätibiniñ ýazan Ruznamasynda okasa bolýar. Baran ýerlerinde Enderunyñ hormatlanýan adamlaryny ok atma ýaryşmasyna goşýar eken. Gylyç we Naýza oýunlary tälim etdirýär eken. Jirit oýnadyp Pälwan göreşleri we jeñbaz oýunlary gurnar eken. Üstünlik gazananlary, sportçylary sylaglaýar eken. Lewent Gyşlagynda top atylyş ýaryşyny hem geçirdipdir. Topkapy Saraýynda ozanlara-sazandalara saz çaldyryp, aýdymçylara aýdym aýtdyryp gijelerine aýdym-saz şüweleñini gurdurýar eken. Kä günler agşamlyk wagtlary Garagöz (Karagöz) tansyny gurnap özi hem şatlanyp sereder eken. Onuñ edebi mirasy Topkapy saraý muzeýinde söýgi goşgulary saklanýar. Bu hatlaryñ birinde aşygyna ýalbaryp ýazan hatyna Filip Mansel ýaly keseki ýurtlaryñ taryhçylaryny haýrana goýupdyr[4] Ruhyşahym, señ Hamidiñ saña gurban bolsun. Jenaby Halyk älem mahlukatynyñ Halygydyr. Bir ýalbaranym üçin azap eýlemez. Jenabym, saña bent bolan guluñdyryn men, isle meni zarba eýle, isle meni öldür. Saña boýundyryn. Bu gije gel nyýazymdyr, billähi sebäbi illetum we belki möwtum (hassalyk belki-de ölmegime sebäp) bolsun. Aýagyñ astyna ýüzümi gözümi sürtüp ýalbarýaryn. Özümi tutup bilemok, billähil azym[5].
Maşgalasy[düzet | çeşmäni düzet]
Aýşa hatyn [6][7] (ö. 1775, jaýlandy Täze metjit. Stambul. Ruhşah hatyn [6][7] (ö 1808, Abdulhamit I mowzoleýinde jaýlandy. Stambul). Binnäz hatyn (ö. 1823-nji ýylyñ Iýun aýy. Abdulhamit I mowzeleýinde depin edildi) [4]. Newres Hatyn [6][7] 27.04.1774. ö Aprel 1797. Hamidiýe köç. ugr. Stambul depin edildi)[8]. Mehtabe hatyn[8] Mutebere hatyn ( 20.10.1774. ö.16.05.1837[6] Abdulhamit I mowzeleýinde depin edildi. Stambul). Humaýşa hatyn [6][7] (1775. ö. 26.08.1778. Stambul Täze Metjit). Şebsafa Hatyn (ö. 1805) Nagyşdil soltan[8] ö. 17.08.1817. Synaperwer soltan (1776. ö. 11.12.1828 Eýýup Soltan metjidinde ýerlendi[8].
Ogullary[düzet | çeşmäni düzet]
Mustapa IV (1807-08) Mahmyt II (1808-39) Şazada soltan Nugman. Şazada soltan Abdylla (01.01.1776-01.01.1776). Şazada Soltan Mehmet (22.08.1776-20.02.1781) Şazada Soltan Ahmet (08.12.1776 - 18.12.1778). Şazada soltan Abdyrrahman 08.09.1777 - 08.09.1777). Şazada soltan Süleýman 13.03.1779 - 19.01.1786). Şazada soltan Abdulaziz (19.Awgust.1779-19 Awgust 1779) Soltan Mehmey Nusret 20.09.1782-23.10.1785) Şazada Soltan Seýfulla Myrat (22.10.1783-21.01.1786)
Gyzlary[düzet | çeşmäni düzet]
Aýşa Dürrüşawar soltan (ö. 11.05.1831) Hatyja soltan 12.01.1776-08.11.1776) Aýşa soltan (30.07.1777-09.09.1777) Esma soltan 17.07.1778-04.06.1848) Rabiýa soltan (20.03.1780-28.06.1780) Mälikşa soltan (28.01.1781-24.12.1781) Rabiýa soltan (10.08.1781-03.10.1782) Patma soltan (12.12.1782-11.01.1786) Älemşa soltan (11.10.1784-10.03.1786) Saliha soltan (27.11.1786-10.04.1788) Emine soltan (04.02.1788-09.03.1791) Hibetulla soltan (16.03.1789-1-8.02.1841).
Çeşme[düzet | çeşmäni düzet]
[1] Hoiberg, Dale H., ed. (2010). "Abdulhamid I". Encyclopædia Britannica. I: A-ak Bayes (15th ed.). Chicago, IL: Encyclopædia Britannica Inc. p. 22. ISBN 978-1-59339-837-8
[2] Sagdy Çögenli we Salamy Bakyrçy. Abdulhamid we hüjre kasydasy. Täze Umyt. sah-69. Temmuz Eylül 2005. s.17-19.
[3] Beşir Aýwazogly. Ataş deñizinde üç gün. Taýýarlaýan: Mustapa Armagan. Stambul Armagany 3 gündelik durmuşyñ reñkleri. Stambul 1997. Stambul neşirýaty. s-168.
[4] Philip Mansel. Constantinopole; City of the World's Desire. 1453-1924. London 1995. John Murray. s.226.
[5] Başgada şulara meñzeş ýazylan hatlar bilen birlikde bu haty şu çeşmeden aldyk: M. Çagataý Ulyçaýyñ Osmanly Soltanlaryna söýgi hatlary (s.121-134).
[6] Koja Aslan, Myrat. I. Abdulhamidiñ Stambuldaky işleri pp. 124–5.
[7] Junbur, Müjgan. I. Abdulhamid Wakfiýesi We Hamidiýe Kitaphanasy.
[8] Uluçaý, Mustapa Çagataý (2011). Patyşalaryñ hatynlary we gyzlary Ötüken. Ankara pp. 105–9.


text: 8 Ardaşir* patyşanyň+ höküm sürýän döwründe meniň bilen Wawilondan çykyp gaýdan tirebaşylar we olaryň nesilleri şulardyr:2 Pinehasyň+ neslinden Gerşom, Ytamaryň+ neslinden Danyýar, Dawudyň neslinden Hatuş,3 Paroşyň we Şekanýanyň neslinden Zekerýa bilen hasaba alnan 150 adam*,4 Pahatmowabyň neslinden+ Zerahýanyň ogly Alhunaý bilen 200 adam,5 Zatuwyň neslinden+ Ýahazyýeliň ogly Şekanýa bilen 300 adam,6 Adynyň neslinden+ Ýonatanyň ogly Ebet bilen 50 adam,7 Elamyň neslinden+ Atalýanyň ogly Ýeşaýa bilen 70 adam,8 Şepatýanyň neslinden+ Mikaýylyň ogly Zabdyýar bilen 80 adam,9 Ýowabyň neslinden Ýehiýeliň ogly Abdyýar bilen 218 adam,10 Banynyň neslinden Ýusupýaryň ogly Şelomit bilen 160 adam,11 Babaýyň neslinden+ Babaýyň ogly Zekerýa bilen 28 adam,12 Azgatyň neslinden+ Hakatanyň ogly Ýohanan bilen 110 adam,13 iň soňunda gelen Adonykamyň neslinden+ Alypelet, Ýegel, Şemaýa bilen 60 adam,14 Bigwaýyň neslinden+ Uthaý, Zabbut bilen 70 adam.15 Men olary Ahawa akýan derýanyň+ boýuna ýygnadym, üç gün şol ýerde bolduk. Düşelgä aýlanyp görsem, adamlaryň we ruhanylaryň arasynda lewilerden hiç kim ýok eken.16 Şonda men adam iberip, baştutanlardan Alygezeri, Arygeli, Şemaýany, Elnatany, Ýarebi, Elnatany, Natany, Zekerýany, Meşullamy we kanuny öwredýänlerden Ýogryp bilen Elnatany çagyrtdym.17 Olara: «Gidiň-de, Kasipýada ýaşaýan ybadathana gullukçylary* Ydon bilen doganlaryna aýdyň, goý, olar Hudaýyň öýünde hyzmat etjek adamlary ibersin» diýip, Kasipýanyň baştutany Ydonyň ýanyna iberdim.18 Hudaýyň kömegi bilen, olar Ysraýylyň ogly Lewiniň agtygy Mahlynyň+ neslinden Şerebýa+ atly düşünjeli adamy, onuň ogullary we doganlary bilen jemi 18 adamy,19 Hasapýary, merarlardan+ Ýeşaýany, ogullary we doganlary bilen jemi 20 adamy alyp geldiler.20 Nesil daragtynda ady agzalýan 220 sany ybadathana gullukçysy hem bardy. Dawut bilen han-begler olary lewilere kömekçi edip belläpdi.21 Ahawa derýasynyň boýunda men adamlara agyz beklemegi we pälini pes tutup, Hudaýdan maslahat soramagy tabşyrdym. Şeýtsek, çagalarymyz, goş-golamlarymyz bilen sag-aman gidip bilerdik.22 Ýolda duşmanlardan gorar ýaly, patyşadan esger we atly soramaga çekindim, sebäbi biz patyşa: «Hudaýymyz wepaly bendelerini goldaýandyr+, ýüz öwürýänlere bolsa gahar-gazap bilen jeza berýändir»+ diýipdik.23 Agyz bekläp, Hudaýdan bizi goramagyny diledik, ol hem dilegimizi eşitdi+.24 Soňra men ruhanylaryň 12 ýolbaşçysyny: Şerebýa, Hasapýar+ bilen on doganyny saýladym.25 Patyşanyň, maslahatçylarynyň, han-begleriniň we ähli ysraýyllaryň Hudaýyň öýi üçin göwnünden çykaryp beren altyn-kümüşlerini, gap-gaçlaryny ölçäp, şol ýolbaşçylara berdim+.26 Olara 650 batman* kümüş, 2 batmana barabar 100 sany kümüş gap, 100 batman altyn27 we 1 000 teňňelik* 20 altyn käse, ýalpyldawuk gyzylymtyl misden ýasalan, altyn ýaly hasaplanýan 2 gap berdim.28 Olara: «Siz Ýehowa üçin mukaddes+, şu gap-gaçlar hem mukaddes, altyn-kümüşler bolsa ata-babalaryňyzyň Hudaýy Ýehowa üçin berlen sadaka.29 Olary gorap saklaň, Iýerusalime baryp, Ýehowanyň ybadathanasynda* ýolbaşçy ruhanylaryň, lewileriň we ysraýyl tirebaşylarynyň öňünde ölçäp berersiňiz»+ diýdim.30 Ruhanylara we lewilere Iýerusalimdäki ybadathana äkidiljek altyn-kümüşleri, gap-gaçlary ölçäp berdiler.31 Şeýlelikde, birinji aýyň 12-sine+ Ahawa derýasyndan+ Iýerusalime ýola düşdük. Hudaý bizi goldap, ýolboýy duşmanlardan we talaňçylardan gorady.32 Biz Iýerusalime baryp+, üç gün bolduk.33 Dördünji gün Hudaýyň öýünde altyn-kümüşleri, gap-gaçlary ölçäp+, olary Uryýahyň ogly Meremot+ ruhana, Pinehasyň ogly Algazara, lewilerden Ýoşuwyň ogly Ýozabata+ we Binaýyň+ ogly Nowadýa berdik.34 Ähli zady sanap, ölçäp, agramyny ýazdylar.35 Ýesirlikden dolanyp gelenler Ysraýyl Hudaýyna ýakma gurbanlyklary hödürläp, tutuş Ysraýyl üçin 12 öküz+, 96 goç+, 77 erkek tokly we günä gurbanlygy üçin 12 teke+ berdiler. Olary Ýehowa ýakma gurbanlygy edip berdiler+.36 Emirlere* we Ýewfrat derýasynyň günbataryndaky+ welaýat häkimlerine patyşanyň permanlaryny+ berdik. Şonda olar halka we hak Hudaýyň öýüne kömek edip başladylar+.


text:
Almatyda sot oryndaýshylaryna oq atqan adamdy ustaý sátiniń vıdeosy paıda boldy
ALMATY. QazAqparat - Almatyda bes adamdy atyp óltirgen Almaty turǵynynustaý sátiniń vıdeosy áleýmettie jelide paıda boldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Búgin, 20 qyrkúıekte, saǵat 17:00-der shamasynda Alataý aýdany Aqbulaq yqshamaýdanyndaǵy jer úılerdiń biriniń turǵyny, sot oryndaýshylary ony úıden shyǵarý úshin kelgen kezde, olarǵa oq atqan.
Sot sheshimimen tanysqan soń, qylmysker úıine kirip ketip, qarý alyp shyǵyp, sot oryndaýshysyna, ýchaskelik polıtsııa ınspektorlaryna jáne aýlada turǵan basqa adamdarǵa oq jaýdyrǵan. Nátıjesinde bes adam, onyń ishinde qyzmettik mindetterin oryndaý kezinde bolǵan eki polıtsııa qyzmetkeri atys qarýynan jaraqat alyp, qaıtys boldy.
Buǵan deıin qalalyq polıtsııa departamenti bastyǵynyń orynbasary Rýstam Ábdirahmanov atalǵan fakti boıynsha is sotqa deıingi tergeýdiń biryńǵaı tizilimine tirkelgenin habarlaǵan bolatyn.
99 - bap 2-bólim 1-tarmaq – «eki nemese odan kóp adamdy óltirý» boıynsha qylmystyq is qozǵaldy.
Bul qylmys úshin 20 jylǵa deıin nemese ómir boıyna bas bostandyǵynan aıyrý jazasy kózdelgen. Kúdikti arnaıy jasaq jaýyngerleriniń kómegimen qarý qoldanbaı ustaldy, sebebi, úıde áıelder men balalar bolǵan.


text:
Batysqazaqstandyq G.Saǵadat Azııa chempıony atandy
ORAL. QazAqparat - Keshe Tashkent qalasynda jasóspirimder arasynda sambodan Azııa chempıonaty aıaqtaldy.
Oblystyq dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynan Áskerbek Nurmuqanovtyń habarlaǵanyndaı, qyzdardan batysqazaqstandyq Gaýhar Saǵadat 75 keli salmaqta jeńimpaz atandy. Almıra Isataeva men Erjan Shúkirov jattyqtyratyn Gaýhar budan buryn da túrli jarystarda top jaryp júrgen jas bolatyn. Sondaı-aq dál osy salmaqta Erkebulan Qalesh (bapkeri Talǵat Baımaǵambetov) qola júldege ıe boldy.
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: «Qaırat» syrt alańda «Aqtóbeni» jeńdi
- 2021-2022 maýsymyndaǵy fýtzaldan QR chempıonatynyń kúntizbesi jarııalandy
- Elordada Qajymuqan Muńaıtpasulyna eskertkish ornatyldy
- Fýtboldan Qazaqstan chempıonaty: «Aqjaıyq» pen «Turan» teń tarqasty
- Aýyr atlet Rahat Bekbolat endi eresekter arasynda synǵa túsedi
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» «Kýnlýn Red Stardan» basym tústi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Gökbogma
Çaga ýokanç keselleriň arasynda iň giňden ýaýranlarynyň biri – gökbogmadyr (lat. Pertussis) . Ol howa – damja ýoly bilen ýokuşýar. Onuň esasy alamaty – tutgaýgörnüşli üsgülewük.
Gökbogmanyň ýüze çykmagyny peseltmek üçin, öňüni alyş sanjymlaryň geçirilmegi örän ähmiýetlidir. Şeýle sanjymlar çaga 2.3, 4 we 18 aýlyk döwürde geçirilyär.
Gökbogma bilen ýaňy doglan çaga hem keselläp biler. Munuň sebäbi bu kesele garşy doga beden durnuklylygynyň ýoklugyndandyr.
Gökbogmany döredýän ýokançlyk – koklýuş taýajygydyr. Ol daşky gurşawyň şertlerine durnuksyzdyr. Şonuň üçin ýokançlyk diňe syrkaw adamdan geçip bilýär. Çagalar bilen bir hatarda ulular hem kesellere garşy durnuklylygynyň pes bolan ýagdaýynda gökbogma bilen keselleýärler. Gökbogmaly syrkaw üsgürende, 2 metrden golaý duranlara keseliň ýokuşmak töwekgelligi 100% ýetýär.
Inkubasion döwür 5-9 gün, käte 3 günden 20 güne çenli dowam edýär.
Ýokarda belläp geçişimiz ýaly, keseliň esasy alamaty özboluşly ýuze çykyan üsgülewükdir.
Adam bedeni kelle beýnisiniň belli bölümleri arkaly dolandyrylýar: dem alyş merkezi, ganaýlanyş, ýylylygy kadalaşdyryjy merkezi we ş.m. Şolar bilen bir hatarda, üsgülewük merkezi hem, kelle beýnisinde adam ömrüniň dowamynda işjeň yagdayda bolyar. Üsgülewük sagdyn adam üçin hem ähmiýetlidir.
Traheýanyň we bronhlaryň iç tarapy nemli örtük bilen örtülendir. Olar bolsa öz gezeginde kirpikgörnüşli üpürjikli bolýarlar. Koklýuş taýajyklaryň daşky örtügi hem üpürjikli bolup, nemli örtügiň kirpijeklerine berk ýapyşýarlar. Şeýlelikde, olar nemli örtüge hemişe täsir edip, üsgülewük merkezini gyjyndyrýarlar we goýy, şepbeşik gakylygy emele getirýärler.
Kelle beýnisiniň üsgülewük merkezi örän güýçli gyjyndyrylýar. Hatda, bedenden koklýuş taýajyklary ýok bolup aýrylandan soň hem üsgülewük dowam edýär. Koklýuş taýajyklary zäher bölüp çykarýandyr diýlip, çak edilýär. Bu zähere kelle beýnisiniň üsgülewük merkezi has duýgur bolýar. Netijede, gökbogmadaky üsgülewügiň esasy sebäbi öýkende ýa-da bronhlarda däl-de, kellede bolýar.
Gökbogma ýuwaş-ýuwaşdan başlanýar. Ilki bilen gury ýygy üsgülewük ýüze çykýar, bedeniň gyzgyny 37,5°-37,7° çenli ýokarlanýar, käte – onçakly üýtgemeýär. Keseliň bu döwri 2-3 günden 2 hepdä çenli dowam edýär we oňa kataral döwür hem diýilýär. Bu döwür keseli anyklamak örän kyndyr, sebäbi alamatlar adaty ýiti respirator keseliniň alamatlary bilen meňzeş bolýar. Şeýle ýagdaýda çaga mekdebe, çagalar bagyna gatnamagyny dowam edýär. Emma hut kataral döwürde gökbogmanyň ýokuşmagy gaty ähtimaldyr.
Gökbogma, gynansak-da, kataral döwri bilen çäklenmeýär. Ol spazmatiki (gysylma) döwre geçýär. Üsgülewük tutgaýgörnüşli bolup başlaýar. Şonda onuň "gökbogmadygy" anyklanylýar.
Gökbogmada syrkaw üznüksiz üsgürýär. Munuň netijesinde ses yşy gysylýar, bogulma emele gelýär. Soňra syrkaw uludan demini alanda, repriz (hyžyrdyly ses) döreýär. Şonuň yaly yagday yzly-yzyna gaytalanyp biler.
Syrkaw üsgürende, onuň ýüzi gyzarýar, käte gögerýär. Tutgaýgörnüşli üsgülewükden soň, syrkaw gaýtarýar, gakylygy tüýkürýär ýa-da ýuwudýar.
Gökbogma üsgülewügine tutgaýgörnüşlilik, repriz, soňundan gakylygyň gaýtmagy, gaýtarma häsiýetlidir.Keseliň agyrlygy bolsa tutgaýlaryň ýygylygyndan we dowamlylygyndan kesgitlenilýär. Üsgülewügiň ýok wagtynda, çaganyň ýagdaýy üýtgewsiz bolýar.
Tutgaýgörnüşli üsgülewügiň bejerişe garamazdan, 2-3 aý dowam etmegi mümkindir. Wagtyň geçmegi bilen üsgülewügiň dowamlylygy azalýar, emma bu örän haýal bolup geçýär.
Gökbogma keseli 6 aýlyk, 1 ýaşamadyk çagalarda has agyr geçýär. Bu döwürde tutgaýgörnüşli üsgülewükden soň, çaga birnäçe sekunt, käte 1 minut we ondan gowrak wagt dem alyp bilmeýär. Kislorodyň ýetmezçiligi netijesinde, çagalarda nerw ulgamynyň bozulmalary ýüze çykýar.
Gökbogma keseliniň gaýra üzülmesi – öýken sowuklamasydyr (pnewmoniýa). Öýken sowuklamasyny koklýuş taýajyklary däl-de, stafilokokklar we streptokokklar döredýär.
GÖKBOGMA KESELI BARADA NÄMELER BILMELI WE NÄME ETMELI
- Töweregiňdäkilere kesellänligiňi mälim etmeli, çagalary aýry saklamaly.
- Lukmanyň maslahatyny berjaý etmeli.
- Gökbogma bilen kesellän bolsaňyz, sabyrly bolmaly, sebäbi keselden saplanmak üçin wagt gerek.
- Üsgülewüge ýol bermezlik üçin fiziki hereketleri azrak etmeli, tozandan daşda durmaly, çeýnemesi aňsat tagamlary iýmeli.
- Syrkawyň üsgürip gaýtarmazlygy üçin, birbada köp nahar bermeli däldir. Köp çeýneme hem gaýtardyp biler. Iýmiti azrakdan, ýöne ýygy-ýygydan bermeli.
- Syrkawyň ýatýan otagy gury we ýyly bolsa, gakylyk has goýy bolýar. Şol sebäpli arassa howanyň ähmiýeti örän uludyr. Çagany arassa, salkyn howada ýatmazdan öň gezdirmeli, ýöne töwerekdäkilerden daşrak saklamaly. Gökbogmaly syrkaw suw howdanlaryň ýanynda gezelenç etse, has oňaýlydyr.
- Gökbogmany ÝRK has çylşyrymlaşdyrýar. Dümewli syrkawlardan daşda durmaly, sowuk ýerde saklamaly däl.
- Gökbogma öý şertlerinde bejerilýär diýsek-de, käte hassahanada bejergi almak hem zerur bolýar (öýken sowuklamasy we ş.m. gaýra üzülmelerde).
Antibiotikler we arassa howa gökbogmanyň bejergisinde örän ähmiýetlidir. Emma diňe bular ýeterlikli däldir. Belli bir derman serişdesini lukman saýlap almalydyr. Emma ene-atalar: "Bu derman haýyr etmeýär" diýmeli däl. Sebäbi derman keseli birden aýyrmasa-da gaýra üzülmelere ýol bermeýär.