text:
Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynda ençeme ýyllap nobata duran işgärlere jaý berilmeýär diýip, bu pudagyň käbir işgärleri habar berýärler.
“Türkmengaz” döwlet konserniniň oba-hyzmat tokaý birleşiginiň käbir işgärleri Azatlyk Radiosyna ýollan maglumatlarynda, bu birleşikde 10 ýyl çemesi nobata duran işçilere jaý berilmeýändigini, emma käbir ýokary wezipeli adamlaryň “galplyk” bilen sanawyň başyna geçip, jaý alýandygyny aýdýarlar.
“Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynda bagban bolup işleýän adamlar indi 10 ýyl çemesi nobata duranam bolsalar, olara jaý berlenok. Näme üçin? Pudakdaky kontor işgärleri jaý nobatynda yzda duran ýokary wezipelerde işleýänleriň resminamalaryny galplaşdyrlan görnüşde öňe geçirip, jaýlary şol adamlara berýärler” diýip, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran, agzalýan edaranyň tokaý birleşiginiň bir işgäri aýdýar.
Onuň sözüne görä, “garamaýaklaryň jaý nobaty ýeten bolsa, olara pensiýa ýaşyna ýetdiňiz diýip, 6 aýlyk şertnama zorluk bilen gol çekdirýärler”.
Azatlyk Radiosy gürrüňi gidýän işgärleriň jaý alyp bilmezligi we onuň sebäpleri dogrusynda, “Türkmengaz” we “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserni bilen habarlaşanda, nähilidir bir kommentariý almak başartmady.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda we welaýatlarda ilat üçin ýaşaýyş jaý toplumlarynyň ençemesiniň gurulýandygyny we ýüzlerçe maşgalanyň täze jaý bilen üpjün edilýändigini resmi media serişdeleri habar berýärler.
Emma şol jaýlary alýan adamlaryň aýlyk gazançlary, jaýlaryň bahasy we ony üzmek şertleri ýa-da paýtagtdaky “abadanlaşdyrmalar” zerarly jaýsyz galan adamlaryň sany, olaryň näçesiniň jaý zerurlygynyň kanagatlandyrylandygy barada anyk maglumatlar berilmeýär.
Aşgabatda ol ýa-da beýleki döwlet edarasynyň buýurmasy esasynda gurulýan täze jaýlaryň 90 müň amerikan dollaryndan başlaýan bahalarynyň 340 müň amerikan dollaryna çenli baryp ýetýändigini, Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleri habar berýärler.
Aýdylmagyna görä, bu jaýlar ministrlikleriň jaý nobatyna duran we bäş ýyl işlän işgärlerine 50 prosent ýeňillik bilen satylýar, jaýyň galan bahasyny jaý alanyň işleýän edarasy töleýär.
Ýerli synçylaryň we ýaşaýjylaryň ençemesi ýurtda täze-täze ýaşaýyş jaýlary gurulsa-da, olaryň köpüsiniň boş durandygyny, munuň sebäpleriniň bolsa jaýlaryň bahasynyň aýlyga ýaşaýan adamlaryň satyn alaryndan aşa gymmatlygy we olardan ýeňilleşdirilen kredit esasynda döwlet wezipelerinde işleýän “diňe saýlama” adamlaryň satyn alyp bilýändigi bilen düşündirýärler.
Şol bir wagtyň özünde, jaýy ýykylan ýa-da jaýsyzlykdan kösenýän ençeme adamyň jaý almak üçin, ençeme ýyllap nobata durandygyna garamazdan, jaý ýa-da mellek ýerini alyp bilmän, dar kwartiralarda ençeme adam ýa-da maşgala bolup ýaşamaga mejbur bolýandygy habar berilýär.


c: text/html

text:
Gazagystanyň iň uly şäheri Almatynyň sudy gaçgak oligarh we oppozision syýasatçy Muhtar Ablýazowy 20 ýyl türme tussaglygyna gaýybana höküm etdi.
Gozgalan syýasy işiň netijesinde 7-nji iýunda geçirilen sud diňlenişiginde Ablýazow jenaýat toparyny gurnamakda we oňa ýolbaşçylyk etmekde, öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda, hilegärlikde we maliýe serişdeleri hyýanatçylykly ulanmakda günäli tapyldy we şol günüň özünde tussaglyga höküm edildi.
Ablýazow bilen bilelikde sud edilen az tanalýan üç adamdan biri 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi we beýleki ikisine şertli tussaglyk hakynda karar çykaryldy.
Ablýazow 2009-njy ýyldan bäri meýletin sürgünlikde Ýewropada ýaşaýar.
Derňewçiler Ablýazowyň we onuň ýaranlarynyň Gazagystanyň BTA bankyna ýolbaşçylyk eden döwründe 5 milliard dollar möçberinde pul ogurlandygyny aýdýarlar.
Orsýetde hem gözlenýän Ablýazow 2013-nji ýylda Fransiýada tussag edilipdi. Ablýazow Fransiýanyň Ýokary sudy ony Orsýete ekstradisiýa etmek hakyndaky karary ret edensoň türmeden boşadylypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daşoguzda başlanan gowaça ekiş möwsüminiň çäginde, ýerli resmiler tehnika ýetmezçiligi sebäpli, hususy hojalyklardaky traktorlary mejbury ýagdaýda, gowaça meýdanlarynda işledip başladylar.
“Daýhan birleşikleri hususy traktorlaryň diňe dizel ýangyjyny berýär. Iş hakyny, ätiýaç şaýlaryny bermezden, ‘ýurduň ösmegini isläňokmy’ diýen bahanlar bilen gorkuzyp işledýärler” diýip, Akdepe etrabyndan bir hususy traktoryň eýesi Resul gürrüň berdi.
Resul tehnika ýetmezçiligi sebäpli, ekiş wagtynyň yza süýşýändigini, netijede, tapdan çykan, guran topraga ekilen çigidiň gögermeýändigini aýdýar.
“Akdepe etrabynda jemi alty sany sürüm traktory bar. Olaram kadaly işlemeýär, häli-şindi sandan çykyp dur. 12 sany daýhan birleşikde 30 müň gektar ýeri sürmeli bolsa, onda gowaça ekişi iýun aýynda hem gutarmaýar” diýip, Resul belledi.
Bu aralykda, iş haky berilmän işledilýän hususy traktor eýeleriniň arasynda tehnikalaryny ‘geçen ýerine satyp’, eklenç gözleginde daşary ýurtlara gitmek isleýänleriň barha köpelýändigine-de üns çekilýär.
“Ýylyň-ýylyna ýarym hakyna, indi bolsa külli mugtuna işläp ýadadyk. Onsuzam bu bir möwsümleýin iş. Käbirleri bizar bolup, traktorlaryny satyp, daşary ýurda işlemäge gitdiler” diýip, Resul sözüne goşdy.
Bu aralykda, Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmesi gowaça ekişiniň 28-nji martda başlanmagyna garamazdan, welaýatyň gowaça ekilmeli meýdanlaryna tutulmaly ýuwuş suwunyň ençeme hepde gijikdirilip berlip başlanandygyny habar berdi.
Ýerli synçylar we Azatlyk Radiosynyň regionlardaky çeşmeleri bu ýyl ekerançylyk ýaplaryna suw goýberilmeginiň öňki ýyllardaka garanda gijikdirilýändigini, baryp fewralyň başynda habar berdiler.
“Fewralyň birinden öň ýaplara ‘gyzyl suw’ atly suw gelerdi, emma bu ýyl suw şu wagta çenli gelenok, adamlar işiklerinde ýere kakylan skwažinalar bilen melleklerini suwarýarlar, sebäbi ýerleri suwarmaly wagt geldi” diýip, Azatlygyň Daşoguzdaky çeşmesi 8-nji fewralda aýdypdy.
Geçen ýyl Türkmenistanda 1 million 50 müň tonna pagta hasylynyň ýygnalandygy habar berildi. Emma muňa garamazdan, prezident Berdimuhamedow pagta ýygymynyň depgininiň haýallygyndan, ençeme gezek nägilelik bildirdi we bu basyş ýerlerde mekdep mugallymlarynyň we esgerleriň hem pagta ýygymyma çekilmegine alyp geldi.
Galyberse-de, Daşoguzda geçen ýylky pagta planyny dolup bilmedik daýhanlar prokuratura çagyrylyp, olara garşy derňew işleri hem gozgalypdy. Prokuraturanyň soragyndan soň, döwlete bergisi bolan kärendeçileriň işleri suda geçirilip, ol ýerde puly mejbury ýagdaýda tölemelidigi barada höküm çykarylypdy; töläp bilmedik daýhanlaryň bolsa, öýündäki goşlary konfiskasiýa edilip, döwletiň haýryna geçirilipdi.
Hukuk goraýjy, şol sanda “Cotton Campaign” topary türkmen häkimiýetlerini pagta ýygymy bilen baglylykda, mejbury zähmeti giňden ulanmakda tankyt edýärler.


text:
Ýewroparlament (ÝP) ÝB-niň Geňeşi degişli çözgütleri kabul edenden soňra, onuň bilen gaz direktiwasyna düzedişler girizmek boýunça gepleşikleri geçirmäge taýýar. Bu barada parlamentiň habarynda aýdylýar.
Relizde bellenilişi ýaly, ÝP-niň energetika, senagat we barlaglar boýunça geňeşi tarapyndan tassyklanan tekstiň esasynda parlament geňeş bilen gepleşikleri geçirer. Relize laýyklykda, gepleşiklere bu komitetiň ýolbaşçysy Ýeži Buzek ýolbaşçylyk eder.
2017-nji ýylyň noýabrynda ÝG ÝB-niň Gaz direktiwasyna üýtgetmeler girizmegi teklip etdi. Onuň maksady — ÝB-niň energetiki kanunçylygynyň esasy kadalary Ýewropa Bileleşiginiň çäklerindäki käbir gaz geçirijilerine däl-dä, eýsem, üçünji ýurtlara hem degişli bolmagyny gazanmak. Hususan-da, bu hili kadalara degişli — gazy daşamak üçin diskriminasion bolmadyk ýagdaýda bellenen nyrh meýilnamalary, üçünji ýurtlaryň «mawy ýangyç» almaga bolan mümkinçiligi. Gazy satmak we ibermek boýunça borçnamalary paýlaşmak. Häzirlikçe, bu kadalar gaz geçirijileriň deňiz böleklerine degişli däldir.
Ýewrokomissiýa täze kadalaryň işe girizilen ýagdaýynda, olaryň diňe geljekdäki gaz geçirijilerine däl-de, eýsem, öň hereket edýänlerine hem degişli bolmagyny teklip etdi. Muňa garamazdan, kadadan çykma mehanizmleri hem bar. Şeýlelikde bu üýtgeşmeler öňden hereket edýän «Demirgazyk akym» we döredilýän «Demirgazyk akym – 2» gaz geçirijileriniň işine hem degişli bolup biler.
ÝP-niň geňeşi mart aýynyň ahyrynda bu tekst boýunça öz garaýyşlaryny işläp düzdi we birnäçe üýtgeşmeleri teklip etdi. Indi ÝB ýurtlarynyň Geňeşdäki wekilleri ÝK tarapyndan teklip edilen kanunçylyk resminamasy boýunça biragyzdan ylalaşyk gazanmaly, diýip Ria Nowosti habar berýär.
Haçan-da bu amala aşyrylanda ÝB-niň Geňeşi we Ýewroparlament kanunçylyk taslamasynyň kompromis görnüşini tapmak boýunça gepleşikleri başlarlar. Eger-de kompromis görnüş tapylsa, onda ol hem ÝP bilen Geňeşiň tassyklamasyna degişli bolar. Diňe bu işler edilenden soňra resminama güýje girip biler.


text:
DÜNÝÄ STATISTIKASYNDAKY MÖHÜM WAKA
2015-nji ýylyň 3–6-njy marty aralygynda Nýu Ýork şäherinde BMG-niň Statistika komissiýasynyň 46-njy maslahaty bolup geçdi.
Onda resmi statistikanyň özgertmeler maksatnamasy, ilerlemäniň has giňişleýin görkezijileri, öý hojalyklarynyň statistik gözegçilikleri, milli hasaplar, halkara söwdanyň we ykdysady globallaşmanyň statistikasy, ekologik-ykdysady hasaba alyş, halkara deňeşdirmeler maksatnamasy, oba hojalyk statistikasy, resmi statistikanyň esas goýujy ýörelgeleri hem-de statistikanyň ösüşi baradaky beýleki meselelere seredildi we degişli çözgütler kabul edildi.
Şonuň ýaly-da gender statistikasy, ilatyň tebigy hereketiniň we raýatlyk ýagdaýynyň namalar ýazgylarynyň statistikasy, kärhanalaryň bellige alyş sanawlary, hyzmatlar statistikasy, daşky gurşawyň statistikasy, ynsan mümkinçilikleriniň ösüş statistikasy, halkara statistik klassifikasiýalar, maglumatlary we metamaglumatlary ýaýratmagyň hem-de olary alyşmagyň bitewi açyk standartlary, statistik we geogiňişlik habarlarynyň goşulyşmasy hakyndaky we beýleki habarlar maglumat üçin diňlenildi. Hususan-da, 2015-nji ýylyň 20-nji oktýabrynda Bütindünýä statistika gününiň bellenip geçilmegine taýýarlyk görlüşi hakyndaky meselä seredildi.
Maslahatyň gün tertibine girizilen meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň barşynda olaryň ýurt üçin möhüm ähmiýeti bolan birnäçesi boýunça Türkmenistandan gatnaşýan wekiller tarapyndan çykyşlar edildi. Şonda 2015-nji ýyldan soňky döwürde durnukly ösüşiň maksatlaryna ýetilişine baha bermek üçin görkezijiler ulgamynyň kämilleşdirilmegi, öý hojalyk statistikasynyň ösdürilmegi, oba hojalyk statistikasyna sebitleýin aýratynlyklary nazara alýan görkezijileriň girizilmegi barada aýdyldy.
BMG-niň Statistika komissiýasynyň 46-njy maslahatynda seredilen meseleleri ara alyp maslahatlaşmagyň netijeleri hem-de olar boýunça kabul edilen çözgütler Türkmenistanyň statistika ulgamynyň mundan beýläk hem ösdürilmegine ýardam eder.
Oba hojalyk we oba statistikasyny ösdürmegiň global strategiýasy boýunça masslahat
Budapeşt şäherinde (Wengriýa) 2015-nji ýylyň 4–5-nji fewralynda GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasyny kämilleşdirmegiň Global strategiýasyny durmuşa geçiriş taslamasynyň badalga maslahaty bolup geçdi, oňa Türkmenstatdan Oba hojalygynyň statistikasy we seljerişi müdirliginiň başlygy gatnaşdy.
Maslahata Ermenistanyň, Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Moldowanyň, Russiýanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Ukrainanyň milli statistika gulluklarynyň, GDA-nyň Statistika komitetiniň, BMG-niň Azyk we oba hojalygy boýunça guramasynyň (FAO), ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň ýanyndaky Oba hojalyk statistikasy gullugynyň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda FAO-nyň Baş edarasynyň utgaşdyryjysynyň Global meýilnama we ony global we sebitleýin derejelerde dormuşa geçirmek hakynda, şonuň ýaly-da ABŞ-nyň Oba hojalyk ministrliginiň ýanyndaky Oba hojalyk statistikasy gullugynyň ýolbaşçysynyň oba hojalyk statistikasynyň netijeli ulgamyny gurmak hakynda çykyşlary diňlenildi.
Ondan başga-da, ara alyp maslahatlaşmalar mahalynda GDA-nyň Statistika komitetiniň, Ermenistan Respublikasynyň Milli statistika gullugynyň wekilleri çykyş etdiler.
Pikir alyşmalaryň jemlerii boýunça maslahata gatnaşyjylar seredilen meseleleriň taslamany amala aşyrmakda möhüm orny eýeleýändigini bellediler.
GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasyny kämilleşdirmegiň global strategiýasyny durmuşa geçirmek boýunça geçirilýän işiň esasy netijeleriniň biri hökmünde YIGDK-nyň Rev. 1 nusgasyndan Rev. 2 nusgasyna geçiş açarlarynyň işlenip düzülmegine, şonuň ýaly-da GDA sebitinde oba hojalyk we oba statistikasynyň esasy görkezijilerini, möwsümleýin düzedişleri ulanmak arkaly oba hojalyk önümlerini öndürijileriň nyrhlarynyň indeksler ulgamyny emele getirmek, kiçi telekeçilik subýektleriniň, daýhan hojalyklarynyň we şahsy kömekçi hojalyklaryň oba hojalyk işine seçimleýin statistik gözegçiligi guramak, MHU–2008 esasynda önüm goýberişiň gymmatynyň, aralyk sarp edişiň we oba hojalyk önümleriniň öndürilişiniň indeksini hasaplamak boýunça usulyýet maslahatlarynyň taýýarlanmagyna ähmiýet berilýär.
GDA ýurtlarynyň oba hojalyk we oba statistikasynyň görkezijiler ulgamyny ylalaşmak, ýurtlar üçin oba hojalyk we oba statistikasynyň görkezijileri boýunça maglumatlar binýadyny emele getirmek boýunça hem wezipeler goýulýar.
Halkara deňeşdirmeler maksatnamasy
Bütindünýä bankynyň ýardam bermeginde Halkara deňeşdirmeleriň maksatnamasynyň (HDM) indiki tapgyryna gatnaşmak üçin Türkmenistanyň guramaçylyk potensialyny berkitmek boýunça taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti (Türkmenstat) bilen Türkiýäniň statistika edarasynyň arasynda HDM boýunça iki taraplaýyn hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyk gazanyldy. Bu taslamanyň esasy maksady satyn alyjylyk ukybynyň deňeçirligini (SAUD) almak bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda Türkmenstatda satyn alyjylyk ukybynyň deňeçirligini we ilatyň jan başyna düşýän JIÖ-ini almak üçin maglumatlary we hasaplamalary taýýarlamak boýunça pudaklaýyn statistika müdirlikleriniň hünärmenlerinden ybarat iş topary döredildi.
Bu taslamany durmuşa geçirmegiň çäklerinde sarp ediş harytlarynyň we maýa goýum wekil-harytlarynyň iki taraplaýyn sanawlaryny, hünärleriň, gurluşyk materiallaryň sanawlaryny ylalaşmak boýunça işler geçirildi. Häzirki wagta çenli ylalaşylan sanawlar boýunça sarp ediş we maýa goýum harytlarynyň gözegçiligi geçirildi. Gurluşyk materiallarynyň gymmatyny, işçileriň iş haklaryny we gurluşyk maşynlaryň gymmatyny kesgitlemek we takyklamak üçin gurluşyk guramalarynda seçimleýin gözegçilikler geçirildi.
Bazar däl hyzmatlaryň gymmatyny kesgitlemek üçin, 2015-nji ýylda degişli ministrliklerde we pudak edaralarynda gözegçilikleri geçirmek meýilleşdirilýär. Şonuň ýaly-da 2011–2012-nji ýyllar üçin Halkara deňeşdirmeleriň maksatnamasyna laýyk gelýän klassifikasiýa boýunça JIÖ-niň düzümi taýýarlanyldy. Häzirki wagtda HDM-iň klassifikasiýasyna laýyklykda 2013-nji ýyl boýunça JIÖ-niň çykdajylary boýunça hasaplamalar alnyp barylýar we 2014-nji ýylyň maglumatlary boýunça JIÖ-niň hasaplamasy üçin maglumatlary toplamaga taýýarlyk işleri başlandy. Türkiýe bilen deňeşdirmek üçin, binýatlaýyn döwür diýip Bütindünýä banky tarapyndan 2014-nji ýyl saýlanyp alyndy.
Şonda milli ykdysadyýetiň, hususan-da, ilkinji zerur bolan sarp ediş harytlarynyň we hyzmatlaryň birnäçesiniň düzgünleşdirilýän arzan nyrhlary we tarifleri bilen, şonuň ýaly-da mugt sosial transfertler bilen baglanyşykly aýratynlyklaryny nazara almak aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolup durýar.
Bu işleriň baş maksady global halkara deňeşdirmeleriň 2017-nji ýyldaky indiki tapgyryna gatnaşmaga taýýarlyk görmekden ybaratdyr.
Türkmenistanyň Döwlet statistika ulgamynyň özüne baha bermek taslamasy
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti (Türkmenstat) BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň ýardam bermegi bilen özüne baha bermek işini amala aşyrýar. Bu işiň esasy maksady Milli Statistika ulgamynyň BMG-niň resmi statistikasynyň düýpli ýörelgeleri we Ýewropa statistikasynyň kadalarynyň Kodeksi bilen laýyk gelmekligine baha bermekdir.
2014-nji ýylyň mart aýynda TürkmenStatda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş maksatnamasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy tarapyndan gurnalan tegelek stoluň başynda maslahat geçirildi. Bu maslahatyň netijesinde TürkmenStatyň özüne baha bermek işini amala aşyrmak üçin halkara standartlaryna laýyk gelýän, ýurdumyz üçin amatly diýip hasaplanýan “Adaptirlenen global bahalandyrma” atly usulyýeti saýlap almak kararyna gelindi.
Döwlet statistika ulgamynyň özüne baha bermek işi Türkmenstat bilen hyzmatdaşlyk arkaly halkara maslahatçysy Riçard Roberts tarapyndan, hem-de BMG-niň Ýewropa Ykdysady Komissiýasynyň statistika boýunça sebitleýin geňeşçisi Gabriel Gameziň gatnaşmagynda ýerine ýetirilýär.
Ýewrostat, ESKATO, BMG-ňiň Ýewropa Ykdysady Komisiýasy, Ýewropa Erkin söwda assosiasiýasy tarapyndan Mongoliýanyň Milli statistika edarasynyň gatnaşmagynda 2014-nji ýylyň 1–3-nji oktýabry aralygynda Mongoliýanyň Ulan-Bator şäherinde geçirilen Milli statistika ulgamlaryny ösdürmek üçin global bahalandyrma boýunça ýokary derejeli seminara TürkmenStatyň wekili gatnaşdy.
Ýokary derejeli seminar global bahalandyrmanyň resmi statistikanyň ösüşine hem-de netijede statistik önümçiligiň peýdalanyjylaryň isleglerini kanagatlandyrmaga gönükdirilen başlangyçlaryny goldamaga edýän täsiri boýunça Aziýa ýurtlary bilen oňyn tejribeleri alyşmak maksady bilen geçirildi.
Bu seminar gyzyklanýan milli we halkara taraplar üçin Mongoliýanyň global bahalandyrmasynyň netijeleri boýunça tanyşdyryş çykyşlarynyň, şeýle hem Mongoliýanyň statistika ulgamynyň 90 ýyllyk baýramçylyk dabarasynyň çäklerinde geçirildi.
Döwlet statistika ulgamynda özüne baha bermek işleriniň çäklerinde 2014-nji ýylyň dekabr aýynda nobatdaky iş sapary döwründe halkara bilermenler tarapyndan statistika ulgamyny ösdürmek üçin özüne baha bermek boýunça deslapky hasabatyna bellikler we maslahatlar berildi.
2015-nji ýylyň mart aýynyň başyna daşary ýurt bilermenleriň jemleýji iş sapary göz öňüne tutulýar. Özüne baha beriş boýunça teklip edilen maslahatlar Türkmenistanyň döwlet statistika ulgamyny ösdürmekligiň 2017-2021-nji ýyllar üçin strategiýasy işlenip düzülende esas bolup hyzmat eder.
ILATLAŞMA MESELELERI BOÝUNÇA HALKARA HYZMATDAŞLYGY ÖSÝÄR
Aşgabatda 2014-nji ýylyň 16-njy dekabrynda BMG-niň Ilat gaznasynyň (UNFPA) wekilhanasy tarapyndan guralan “1,8 milliartyň güýji: ýetginjekler, ýaşlar we geljegiň özgerdilmegi” atly maslahat bolup geçdi, oňa Türkmenstatdan ilatlaşma statistikasynyň jogapkär işgärleri gatnaşdy. Bu çäre dünýäniň 2014-nji ýyldaky ilatlaşma ýagdaýy hakyndaky global dokladyň tanyşdyrylmagyna bagyşlandy.
Maslahatda ýaşlar üçin maýa goýulmagynyň meseleleri Türkmenistanyň mysalynda ara alnyp maslahatlaşyldy.
Maslahaty UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa we UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa açdy, olar BMG-niň Türkmenistanyň hökümeti bilen ýaşlary terbiýelemek babatdaky hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini belläp geçdiler.
Maslahata gatnaşyjylar ýaşlara maýa goýulmagynyň ähmiýeti hakynda Türkmenistanyň Mejlisiniň Ylym, bilim, medeniýet we ýaşlar syýasaty baradaky komitetiniň başlygynyň çykyşyny diňlediler.
Aýallaryň önelge saglygy we ýaşlara maýa goýluşy hakyndaky gürrüňi “Suhanwerlik ussatlygy” bäsdeşliginiň ýeňijileri, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň talyplary dowam etdirdiler.
UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa öz jemleýji sözünde bu guramanyň Türkmenistanyň hökümeti we ýurduň beýleki döwlet edaralary bilen ýaşlary terbiýelemek babatdaky hyzmatdaşlygynda gazanylan ilerlemäni belledi hem-de şunuň ýaly möhüm çärä gatnaşandyklary üçin gelenlere minnetdarlyk bildirdi.
Aşgabatda 2014-nji ýylyň 18-nji dekabrynda ilatlaşma babatda 2014-nji ýyldaky taslamalaryň ýerine ýetirilişine we 2015-nji ýyl üçin meýilnamalara synyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna bagyşlanyp, UNFPA-nyň wekilhanasy tarapyndan guralan maslahat boldy, oňa-da Türkmenstatdan ilatlaşma statistikasynyň jogapkär işgärleri gatnaşdy.
Maslahaty BMG-niň Hemişelik utgaşdyryjysy Jasinta Barrinz açdy we ol BMG-niň Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlygynyň ähmiýetini, şonuň ýaly-da bilelikdäki taslamalarda ösüş babatda öňde goýlan maksatlara hem-de wezipelere ýetmekdäki ilerlemäni belläp geçdi.
Maslahata gatnaşyjylara UNFPA-nyň ýurt boýunça direktory Karl Kulessa gutlag sözi bilen ýüzlendi.
UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa bu guramanyň we Türkmenistanyň hyzmatdaşlygynyň taryhyna syn berdi, Türkmenistanyň döwlet edaralary bilen täze hyzmatdaşlygyň geljegi barada jikme-jik durup geçdi.
Taslamalaryň utgaşdyryjylary 2014-nji ýyl üçin meýilnamalaryň ýerine ýetirilişine öz guramalarynyň adyndan syn berdiler we gazanylan netijelere baha berdiler.
Soňra işçi toparlarda üç sany tematik ugurda, ýagny önelde saglygy, ilatlaşma we gender deňligi, ýaşlar we bilim ugurlarynda 2015-nji ýyl üçin meýilnamalaryň ara alnyp maslahatlaşylmagy bolup geçdi.
Ara alyp maslahatlaşmalaryň netijesinde UNFPA-nyň işgärleri tarapyndan önelge saglygy, bilim we ýaşlar, dender deňhukuklylygy, ilatlaşma we ösüş boýunça 2015-nji ýyl üçin meýilnamalaryň taslamalary berildi.
UNFPA-nyň Türkmenistandaky ýerine ýetiriji wekili B. Garabaýewa öz jemleýji sözünde UNFPA-nyň Türkmenistanyň hökümeti we ýurduň beýleki döwlet edaralary bilen hyzmatdaşlygynda gazanylan ilerlemäni belläp geçdi.
Çagalaryň hukugy baradaky Konwensiýa – 25 ýyl
Türkmenstatyň işgärleri 2014-nji ýylyň noýabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Çagalar gaznasynyň (UNISEF) Türkmenistandaky wekilhanasynyň Çagalaryň hukugy baradaky Konwensiýanyň kabul edilmeginiň 25 ýyllygyna bagyşlap geçiren tegelek stoluna gatnaşdy.
Mundan 25 ýyl öň halkara bileleşigi çagalaryň öňünde zeminiň körpe ýaşaýjylarynyň ömrüni goramaga hem-de ösmäge, okap bilim almaga hem öz ukyp-başarnyklaryny ösdürmäge, öz pikirini erkin beýän etmäge we ululara ýetirmäge hem-de öz mümkinçiliklerini durmuşa dolulygyna amal etmäge bolan hukuklarynyň pugta berjaý edilmegini gazanmak ugrunda golunda baryny aýamajakdygyny äht edipdi.
Öý hojalyklarynyň iri bir wagtlaýyn geçirilen seçimleýin gözegçiligi – 1998-nji ýylda Bütindünýä bankynyň (BB) we 2003-nji ýylda Aziýa ösüş bankynyň (AÖB) tehniki taýdan goldaw bermegi bilen geçirilen ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligi ilatyň ýaşaýyş derejesiniň statistikasyny kämilleşdirmekde uly ähmiýete eýe boldy. Bu gözegçilikler öý hojalyklarynyň gözegçilikleriniň maksatnamalaryny (maglumatlary ýygnamak we işlemek), öý hojalyklarynyň seçiminiň usulyýetini kämilleşdirmäge, ýaşaýyş derejesine gözegçilik etmäge we maglumatlar binýadyny döretmäge ýardam etdi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan Bütindünýä Bankynyň tehniki kömek bermegi bilen “Statistikada Potensialy Ýokarlandyrmak” taslamasynyň (2009-2011 ýý.) çäklerinde göz öňünde tutulýan çäreler ýerine ýetirilýär. Taslamanyň esasy maksady Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň statistiki potensialyny üç ugur boýunça ýokarlandyrmakdan ybarat: Statistiki Master-Plany işläp taýýarlamak, ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligini geçirmek we gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işiň gözegçiligini geçirmek.
Master-planyň işlenip düzülmegi bilen, döwlet statistiki ulgamyny modernizirlemek we milli statistiki ulgamynyň hiliniň kämilleşdirimegi amala aşyrylar. Döwlet statistikasyny kämilleşdirmek, halkara standartlary bilen deňeşdirilip bolýan binýatlaýyn statistikanyň täzelenmegini, halkara statistiki usulyýetlerin girizilmegini, maglumatlary ýygnamak üçin maglumatlar tehnologiýalaryndan peýdalanmagy we statistiki maglumatlary ýygnalmagyny we ýaýradylmagyny we milli statistiki ulgamynyň guralyşynyň düzüminiň kämilleşdirilmegini öz içine alýar.
Türkmenistanyň ilatynyň ýaşaýyş derejesiniň nobatdaky gözegçiliginiň geçirilmegi ilatyň ýaýaýyş derejesiniň esasy indikatorlarynyň üýtgeýişiniň meýillerini ýüze çykarmaga mümkinçilik berer we sowalnamany işläp taýýarlamak, öý hojalyklaryny seçip almak, maglumatlary işläp taýýarlamak we seljermek boýunça potensialy artdyrmaga mümkinçilik berer.
Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiniň gözegçiligini geçirmeklik, gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti bahalandyrmagynyň usulyny we usulyýet çemeleşmelerini kämilleşdirmäge, Türkmenistanyň milli hasaplarynyň ähli elementlerinde gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi doly we hilli görkezmäge itergi berer. Taslama Türkmenistanyň statistiki tejribesine gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçemegiň Gollanmasynyň esasy düzgünlerini girizmäge we gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işi halkara klassifikasýasyna geçmäge mümkinçilik döreder.
MHU-ny Türkmenistanyň statistikasyna ornaşdyrmakda halkara guramalarynyň: Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (YHÖG), Halkara walýuta gaznasynyň (HWG) Türk, hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (TIKA) ekspertleri uly kömek berdi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti 1995-nji ýyldan bäri HWG-nyň missiýalary bilen berk hyzmatdaşlyk edýär we milli hasaplamalaryň görkezijileri hasaplananda halkara standartlaryny ornaşdyrmak boýunça ähli missiýalaryň görkezmelerini ýerine ýetirmekde uly üstünlikler gazandy. Meselem, holding peýdasyny hasaplamak HWG-nyň eksperti tarapyndan düzülen maksatnama boýunça geçirilýär; salgytlary we iýmitlere ýeňillikleri deňeşdirilýän nyrhlarda hasaplamak HWG-nyň eksperti (Lisbet Riwas) tarapyndan maslahat berlen usulyýet boýunça geçirilýär; ykdysadyýetiň maliýe böleginde söwda boýunça jemi goşulan gymmat HWG-nyň ekspertiniň görkezmesi boýunça deňeşdirilýän nyrhlarda gaýtadan hasaplanyldy; guramaçylykly däl, gizlin we hasaba alynmadyk işleri hasaba almak gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçermek boýunça Gollanma laýyklykda (OECD, IMF, 2002) alnyp barylýar.
2008-nji ýylda TIKA-nyň maksatnamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetine Statistika institutynyň ekspertleri (Türkiýe) geldiler. Türkmenistanyň milli hasaplaryny kämilleşdirmek boýunça belli bir işler geçirildi.
Bu tapgyrda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti HWG-nyň sebitleýin konsultanty (Dewi Manraj) bilen berk hyzmatdaşlyk edýär. Ekspertiň maslahat bermegi boýunça “Çärýekleýin milli hasaplar boýunça gollanma” (HWG, Waşington, 2001 ý.) hasaplamalar üçin maýanyň, çärýekleýin jemi içerki önümiň sarp edilişini bahalandyrmak üçin maglumat taýýarlanylýar.
Milli statistikany gowulandyrmak ulgamynda we onuň halkara standartlaryna geçmeginde BMG-nyň, hususan BMG IG, ÝUNISEF, BMGÖM gulluklary işjeň kömek berýärler.
Milli statistikanyň mümkinçiliklerini pugtalandyrmak we ony halkara standartlaryna geçirmegiň çäklerinde BMG-niň gulluklary, hususan-da BMG-niň Ilat gaznasy, UNICEF gulluklary işeňňir kömek berýärler.
2010-njy ýylda BMG-niň Ilat gaznasynyň «Milli ýazuwy geçirmekde ýardam bermek we soňra Müňýyllygyň Ösüş Maksatlary we 2010-njy ýyl üçin milli maksatnamalar boýunça hasabat bermek maksady bilen maglumatlary seljermek we dolandyrmak» maksatnamasynyň taslamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti bilen BMG-niň Ilat gaznasynyň arasynda 2010-njy ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnama gol çekildi, onuň çäklerinde Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň 2012-nji ýyldaky uçdantutma ýazuwyna taýýarlyk görmek we ony geçrmek boýunça Utgaşdyryjy komitetiň iş duşuşyklary, ilat ýazuwyny geçirmegiň usulyýet we guramaçylyk meseleleri boýunça halkara ekspertleriniň gatnaşmagynda seminarlar geçirildi, ilat ýazuwyny guramak we geçirmek boýunça tejribe gazanmak, GMU-tehnologiýasy boýunça programma üpjünçiligini öwrenmek maksady bilen ýerlerde okuw-tanyşdyryş işleri guraldy.
2015-nji ýylyň ýanwar aýynda TKM3R31A taslamanyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti bilen BMG-niň Çagalar gaznasynyň arasynda 2015-nji ýyl üçin Ýyllyk iş meýilnama gol çekildi. Bu meýilnamanyň esasy bölümleriniň biri demografik çaklamalary ilat ýazuwynyň maglumatlaryny peýdalanmak bilen Milli meýilnamalaryň bölegi hökmünde ösdürmek ýoly arkaly taýýarlamakdan ybarat bolup durýar. Şunda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynyňky ýaly, sebitleýin statistika edaralarynyň hem işgärleriniň potensialyny halkara ekspertleriniň gatnaşmagynda demografik maglumatlary ýygnamagyň, işläp taýýarlamagyň, seljermegiň we bermegiň we demografik çaklamlary taýýarlamagyň häzirki zaman we öňdebaryjy usullary boýunça 3 günlük usulyýet seminaryny geçirmek arkaly ýokarlandyrmak göz öňünde tutulýar.
Bulardan başga-da, seljerme geçirmäge we çaklamalary taýýarlamaga ukyply hünärmenleriň sanyny köpeltmek maksady bilen seminara gatnaşmaga Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň we Strategik meýilnamalaşdyryş we ykdysady ösüş institutynyň işgärleri çekiler.
2014-nji ýylyň aprel aýynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň üsti bilen Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti tarapyndan BMG-niň Çagalar gaznasy (UNISEF) wekilhanasynyň 2015-2016-njy ýyllarda Türkmenistanda Köp görkezijili klasterleýin syn (KGKS-5) geçirmek boýunça özara düşünişmek hakynda (Memorandum) mazmundaky ylalaşyk notasy alyndy.
Şeýle kysymly gözegçilikleriň başlangyjy UNISEF-iň hemaýat bermeginde Türkmenistanda – köp görkezijili indikatorlaýyn synyň «KGIS-3» (2006-njy ýyl) geçirilmegi bilen düýbi tutuldy. Synyň geçirilmegi köp derejede 2000-nji ýylyň sentýabr aýynda BMG-niň ähli agzalary tarapyndan kabul edilen Müňýyllygyň deklarasiýasy we çagalaryň ýagdaýy boýunça 2002-nji ýylyň maý aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Ýörite sessiýasynda BMG-niň agzasy bolan 189 döwlet tarapyndan kabul edilen “Çagalaryň durmuşy üçin ýaramly dünýä” halkara ylalaşygy bilen döredilen Meýilnama boýunça öňde goýlan maksatlary we wezipeleri durmuşa ornaşdyrmagyň barşynda monitoringiň talaplary bilen öňe sürüldi we Türkmenistanda çagalaryň we aýallaryň ýagdaýy barada gymmatly maglumatlary almaga mümkinçiliik berdi.
Täze gözegçiligiň maksady (KGKS-5) – Türkmenistanda çagalaryň we aýallaryň ýagdaýy hakynda täze we ygtybarly maglumatlary almakdan ybarat. Bu gözegçiligi geçirmäge taýýarlyk görmek işlerine 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda başlandy.
Şeýlelikde, Köp görkezijili klasterleýin syny (KGKS-5) geçirmäge çekilen ministrliklerde we edaralarda häzirki wagtda Utgaşdyryjy geňeşler döredildi hem-de degişli uçastokdaky işler üçin jogapkär adamlaryň topary kesgitlenildi.
Türkmenistanda Köp görkezijili klasterleýin syn (KGKS-5) geçirmek boýunça işleri utgaşdyrmak meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy we ylalaşyldy, oňa laýyklykda 2015-nji ýylyň 13-nji ýanwarynda UNISEF-iň Wekilhanasynda KGKS-5 boýunça Türkmenistan üçin uýgunlaşdyrylan sowalnamalary ara alyp maslahatlaşmak üçin wideo-şekilli mejlis geçirildi.
“Türkmenmillihasabat” BMGÖM bilen bilelikde 1997-2000-nji ýyllarda Adam ösüşi barada milli hasabaty taýýarlamaga (türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edildi), 2003-nji ýylda “Müňýyllygyň jarnamasy BMG: Türkmenistanyň ösüşi ” milli ýygyndyny taýýarlamaga gatnaşdy.
1997-nji ýylyň iýun aýynda BMGÖM bilen bilelikde “Türkmenistanda ýaşaýyş şertleriniň we sosial ösüşiň gözegçiligi” geçirildi. Seçimleýin gözegçiligiň netijeleri boýunça ýaşaýyş şertleri, kommunal hyzmatlar bilen, uzak peýdalanylýan harytlar bilen üpjünçilik, ilatyň girdejileriniň we çykdajylarynyň derejeleri kesgitlenildi, iş bilen meşgullyk, saglygy goraýyş, migrasiýa meseleleri görkezildi.
BMGÖM-iň goldaw bermegi bilen geçirilen işçi güýçleriniň (1999 ý.), iş bilen meşgullyk we zähmet bazarynyň (2001 ý.) ýörite seçimleýin gözegçiligi zähmet statistikasyny, zähmet resurslarynyň balanslarynyň hasaplamalaryny gowulandyrmaga, Türkmenistanyň Hökümetine ilatyň iş bilen meşgullygyny ýokarlandyrmak boýunça görkezmeleri işläp taýýarlamaga mümkinçilik berdi. Geçirilen gözegçilikler ýurduň zähmet mümkinçiliklerini, tutuş ýurt boýunça, sebitler boýunça, ykdysadyýetiň pudaklary we bölekleri boýunça ilatyň iş bilen meşgullygyny emele getirmegiň umumy ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Oba ilatynyň ykdysady işine, ýaşlaryň ýykgyn edýän ugurlaryna we işe ýerleşdirmegiň mümkinçilkerine jikme-jik gözegçilik edildi.
“Bazar ykdysadyýeti şertlerinde iş bilen meşgullygyň we zähmet hakyna tölegiň seljerişi we olary düzgünleşdirmegiň ýollary” BMGÖM-iň tehniki taýdan goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2003 ý.). Gözegçiligiň netijesinde aýlyk we sagatlaýyn zähmet hakyna töleg barada, 180 hünär topary boýunça işgärleriň işlän wagtlary barada maglumat alyndy.
2002-nji ýylda BMGÖM-iň taslamasynyň çäklerinde mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň 0,5%-i bilen sorag-jogap alyşyldy. Gözegçiligiň netijeleri oba hojalygynyň meseleleri boýunça gündelik stastistikanyň maglumatlaryny takyklamaga mümkinçilik berdi.
BMGÖM bilen bilelikde 2001-2003-nji ýylda döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy) bölegiň ösüşiniň ýörite gözegçiligi geçirildi.
2000-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň ösüşiniň toplumlaýyn seçimleýin gözegçiligi” geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylaryň seljerişi geçirildi:
hususy kärhanalaryň maliýe-ykdysady ýagdaýy;
hususy we karz serişdeler, esasy we dolanyşyk serişdeleri bilen üpjünçilik derejesi;
nyrh emele gelişiniň şertleri, hususy kärhanalarynyň harytlaryna isleg we teklip, satuw bazarynyň ýagdaýy;
hususy kärhanalaryň hereket edýän salgyt we bank ulgamyna uýgunlaşmagy;
bu kärhanalarda işgärleriň iş bilen meşgullygy, zähmet hakynyň derejesi we sosial kepillikler.
Bulardan başga-da, hususy kärhanalşary ösdürmegiň mümkinçilkleri kesgitlenildi we olara döwlet tarapyndan goldaw berilmegi boýunça çäreler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine we şu maglumata gyzyklanma bildirýän beýleki ulanyjylara iberildi. Şonuň ýaly hem, gözegçiligiň gysgaça netijeleri “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2000 ý.).
2001-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda hususy telekeçiligi ösdürmegiň şertleriniň gözegçiligi” geçirildi. Gözegçilik hususy telekeçilikde hojalyk işleriniň şertlerini öwrenmeklige gönükdirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
iş bilen meşgullyk we girdejiler, maýa goýum işjeňligi meseleleri boýunça, karz serişdeler bilen üpjünçilik, salgyt salnyşy we daşary ykdysady işleri ýöretmek boýunça hojalyk işleriniň seljerişi geçirildi;
statistiki hasaba alyşyň tejribesine hususy telekeçiler üçin statsitiki hasabatyň formasy ornaşdyryldy, onuň esasynda häzirki wagtda Türkmenistanda işleýän hususy telekeçileriň statistiki sanawy hereket edýär;
hususy telekeçilikde kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça teklipler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň maglumatlary “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2002 ý.).
2002-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlaryna gözegçilik” geçirildi. Döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlarynyň doly gurşalyp alynmagyny üpjün etmek, şonuň ýaly hem gowy hilli maglumat almak üçin bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalarynyň uçdantutma gözegçiligi we Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
Türkmenistanda emele gelen maýa goýum şertleriniň, maýa goýumlarynyň ösüşine, iş bilen meşgullyga girdejilere täsir edýän esasy faktorlaryň seljerişi geçirildi;
bu ulgamda seljeriş geçirmek üçin maglumatlar binýady döredildi;
Türkmenistanyň hususy kärhanalary boýunça maýa goýumlaryny goşmaça hasaplamalaryň usulyna goşmaçalar işlenip taýýarlanyldy;
döwlet eýeçilgine degişli däl kärhanalaryň maýa goýum işlerini mundan beýläk sazlaşdyrmak boýunça (şol sanda bu ulgamda kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça) teklipler taýýarlanyldy.
2000-2004-nji ýyllarda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda eýeçiligiň ähşli görnüşlerindäki kärhanalara we hususy telekeçilere salgyt salnyşynyň meselelerine gözegçilik” geçirildi. Gözegçilikde eýeçiligiň görnüşleri boýunça, sebitler we ykdysadyýetiň pudaklary boýunça salgyt salnyşynyň hereket edýän shemasynda hojalyk subýektleriniň gazanan ykdysady netijelerine gözegçilik edildi. Hojalyk subýektleriniň ykdysady ösüşi bilen býujetiň salgyt girdejileri bilen üstüniň doldurylyşynyň arabaglanyşygynyň derejesi kesgitlenildi. Hususy telekeçileriň girdejilerine salgyt salnyşynyň meselerine gözegçilik edildi. Nyrh emele geliş meselesi we olaryň salgyt tölenişine ýetirýän täsiriniň derejesi öwrenildi. Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy), şeýle hem döwlet eýeçiligine degişli böleklerinde nyrh emele gelişiniň peýdalanylýan shemasynyň seljeriş geçirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça döwlet eýeçiligine degişli däl kiçi kärhanalar boýunça statistiki hasabatyň formasyna we bu kärhanalaryň işleriniň esasy görkezijilerini goşmaça hasaplamagyň usulyýetine üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi. Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň netijeleri Salgytlar hakynda Türkmenistanyň Bitewi kanuny taýýarlanylanda peýdalanyldy.
2004-nji ýylyň fewral aýynda Türkmenistanyň Hökümeti we BMG tarapyndan Türkmenistan üçin ösüşe ýardam etmek boýunça BMG-nyň bäş ýyllyk (2005-2009 ý.ý.) Çarçuwaly maksatnamasyna gol çekildi (ÝUNDAF). ÝUNDAF-yň maksatnamasy halka we Türkmenistanyň Hökümertine milli ösüş maksatlaryna ýetmäge BMG-nyň ýardam etmegine gönükdirilen. Ol hyzmatdaşlygyň özara baglanyşykly üç sany ulgamynda: ykdysady we sosial syýasaty we meýilnamalary işläp taýýarlamak, esasy sosial hyzmatlary daşky gurşawda jemlenýär, onda BMG Müňýyllygyň Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin toplanan tejribeden, tehniki ekspertizadan, maliýe serişdelerinden peýdalanyp biler.
Bu maksatnamanyň çäklerinde milli statistika edaralary tarapyndan BMG-nyň goldaw bermegi bilen aşakdaky taslamalar amala aşyryldy:
- “Döwlet maliýe statistikasyny kämilleşdirmek üçin maslahat hyzmatlaryny bermek” (2005-2006 ýý.) taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi. Taslamanyň maksady kärhanalaryň maliýesiniň stastistikasynyň mümkinçiliklerini güýçlendirmekden, maglumatlary we hasabatlary ýygnamak ulgamyny gowulandyrmakdan, şeýle hem halkara standartlaryny döwlet maliýe statistikasyna ornaşdyrmak boýunça işlerden ybarat;
- “Statistiki mümkinçilkeleri ösdürmek” taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi (2004-2006 ýý.), onuň maksady: gündelik dolandyryşda zerur bolan yktybarly maglumaty öndürmek üçin, ykdysady we sosial ösüşiň netijeliligine gözegçilik üçin (maglumtlar binýadyny döretmek we ş.m.) milli statistiki ulgamyny gowulandyrmakda goldaw bermek;
- “Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň resmi däl böleginde gözegçilik” taslamasy BMGÖM ýardam bermegi bilen geçirildi (2005 ý.). Resmi däl bölegiň möçberlerini bahalandyrmagyň we ölçermegiň usulyýet meselelerini çözmek üçin öý hojalyklarynyň döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň, hususy telekeçileriň ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligi geçirildi. Bu gözegçiligi geçirmegiň usuly ýörelgeleri zähmet boýunça statistikaçylaryň 15-nji Halkara konferensiýasynda (1993ý.) milli hasaplar ulgamynyň üstüni doldurýan öý hojalyklarynyň kiçi bölegi hökmünde resmi däl bölek boýunça maglumatlaryň klassifikasiýalary we ony ýygnamagyň usullary barada kabul edilen kararlara esaslanýar. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar amala aşyryldy:
milli statistika şertlerinde resmi däl işler boýunça ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligiň täze usulynyň synagy amala aşyryldy;
gözegçiligiň usul esaslary işlenip taýýarlanyldy we tejribede dünýä tejribesinde resmi däl bölegi ölçermegiň we bahalandyrmagyň wezipelerine laýyklykda peýdalanyldy;
resmi däl bölek barada jikme-jik statistiki maglumatlary ýygnamak işleri geçirildi, oňa öý hojalyklarynyň, döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň (şol sanda kiçi kärhanalaryň), hususy telekeçileriň korporirlenmedik kärhanalarynyň sany we häsiýetnamasy barada, olaryň önümçilik işleri, iş bilen meşgullyk, maýa goýumlarynyň möçberleri, girdejileriň emele gelişi, iş şertleri we bar bolan kanunçylyk çäklendirmeleri, şonuň ýaly hem ykdysadyýetiň resmi we resmi däl böleklerinde emele gelen meýiller barada maglumatlar hem goşulýar.
Resmi däl bölekde iş bilen meşgullygyň bahalandyrmasy we emele gelen demografik ýagdaýlardan we gender aýratynlyklaryndan ugur alyp iş bilen meşgullyk meseleleri boýunça alnan netijeleriň toplumlaýyn seljerişi geçirildi.
- “Türkmenistanda harytlar we hyzmatlar bazaryny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary” taslama 2005-nji ýylda BMGÖM bilen bilelikde amala aşyryldy. Taslama resmi däl bölegi, döwlet eýeçiligine degişli däl bölekde söwda nyrhynyň üstesini hasaba almak bilen haryt dolanyşygynyň möçberleriniň bahalandyrylmagyny göz öňünde tutýar. Taslama aşakdaky netijeleri gazanmaga mümkinçilik berdi:
Türkmenistanyň sebitleriniň ykdysady statusyny kesgitlemek maksady bilen sebitara şahmat balansynyň modeliniň esasynda (matrisa) ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň söwdasynyň ösüşiniň toplumlaýyn seljerişi geçirildi;
Türkmenistanda seçimleýin gözegçiligiň maglumatlaryna görä ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň satuw möçberlerini bahalandyrmagyň usuly işlenip taýýarlanyldy, gündelik statistikanyň maglumatalry boýunça söwda möçberleriniň tapawutlary kesgitlenildi;
tutuş ýurt boýunça we sebitler boýunça JIÖ hasaplananda görkezer ýaly (söwda üstesiniň indeksini hasaplamagyň usulyny işläp taýýarlamak) söwda pudagynda gündelik we deňeşdirilýän nyrhlarda jemi goýberlişi bahalandyrmaga usulyýet çemeleşemeleri kämilleşdirildi;
- “Türkmenistanda magumat we aragatnaşyk tehnologiýalarynyň elýeterliligini bahalandyrmak” taslamasy (2005-2006 ýý.) BMGÖM bilen bilelikde geçirildi we ilata hyzmatlaryň şu görnüşleriniň elýeterliligini kesgitlemek üçin iberildi;
- “Hususy bölek bilen hyzmatdaşlykda Türkmenistanda maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ileri tutulýan ugurlary” taslama (2005-2006ýý.) BMGÖM-nyň ýardam bermegi bilen geçirildi. Taslamanyň maksady adam mümkinçiliklerini ösdürmek maksatlary bilen maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ugurlaryny kesgitlemekden ybarat. Taslama aşakdaky maksatlara ýetmäge mümkinçilik berdi:
maglumatlar hyzmatlarynyň bazarynyň sebitleriň ykdysady ösüş şertlerine, ilatyň ýerleşişiniň demografik şertlerine, bilim derejesine we tölege ukyplylygyna baglylygynyň seljerişi geçirildi;
sebitleriň maglumat hyzmatlaryna mümkinçilkleri we sarp edijileriň islegine baglylykda ony artdyrmagyň mümkinçilikleri öwrenildi;
eýeçiligiň dürli görnüşlerindäki kärhanalar tarapyndan we fiziki taraplaryň amala aşyrýan maglumat hyzmatlarynyň möçberleri we hili bahalandyryldy.
- “Ilat öwrenişiň, nesil saglygynyň we gender meseleleriniň arabaglanyşygy barada düşünjäni ýokarlandyrmak” taslamasy BMG IG-nyň goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2005-2009ýý.). Maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň, seljermegiň milli mümkinçilikleriniň hasabatlaryň, aýratyn-da sosial-ykdysady görkezijileriň, ilat öwrenişiň we ösüşiň seljerişiniň we düzülişiniň halkara standartlaryna laýyklygynyň üpjün edilmeginden ybarat;
- BMG IG-nyň “Ilat öwreniş nesil saglygy barada maglumatlary ýygnamak, seljermek we ýaýratmak üçin halkara standartlaryny girizmek” taslamasy 2005-2009-njy ýyllarda amala aşyryldy. Taslamanyň netijesi – nesil saglygy, ilat öwreniş we ösüş boýunça esasy görkezijileri hasaplamagyň esasy ugurlaryny we usulyýetini halkara standartlaryna laýyklykda işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak;
- “Türkmenistanda ilatyň iş bilen meşgullygynyň we girdejileriniň gender jähtleri” taslama Balkan we Daşoguz welaýatlarynyň öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň mysalynda BMG IG bilen bilelikde 2005-nji ýylda ilatyň iş bilen meşgullygy we girdejileri ulgamynda emele gelen ýagdaýy seljermek üçin we gender tapawutlaryny ýüze çykarmak üçin geçirildi. Gözegçiligiň alnan netijeleri ýurduň ähli sebitlerinde ilat öwreniş ulgamynda gender we beýleki meseleler boýunça ilatyň (öý hojalyklarynyň agzalarynyň) pikiriniň seçimleýin sosiologik gözegçiligini geçirmek zerurçylygyny ýüze çykardy;
- “Reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden ilatyň habardarlygy” taslama BMG IG bilen bilelikde geçirildi (2006 ý.). Bu gözegçiligiň maksady Türkmenistanyň ilatynyň reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden habardarlygyna gözegçilik etmekden ybarat;


text:
Eýran Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahuny Tähranyň gizlin ýadro ýaragy programmasy babatynda “meşhur bolmadyk ýalançy” bolmakda aýyplady.
Eýranyň Daşaşy işler ministrliginiň metbugat-wekili Bahram Ghasemi Tähranyň ýadro ambisiýalary barada edilen beýanatyň “oýlanyp tapylan, peýdasyz we utançly” bolandygyny we onuň “dargan hem meşhur bolmadyk ýalançydan” gelip çykandygyny, 1-nji maýda eden çykyşynda aýtdy.
Benjamin Netanýahu 30-nji aprelde eden çykyşynda Eýranyň islendik wagty aktiwleşdirmäge ukyply ýadro ýaragy planynyň bardygyny “subut” ediji dokumentleriň Ysraýylda bardygyny aýtdy.
Ýewropa ýurtlary dokumentleriň ähmiýetini ret etdiler, ABŞ, bolsa, muny Eýranyň “ýalançylygynyň” subutnamasy hökmünde makullady. Bu ýagdaý ABŞ-nyň Eýran bilen ýadro ylalaşygyndan çykmak meselesine seredýän wagtyna gabat geldi.


text:
Aşgabatda Halkara talyp sporty federasiýasy bilen hyzmatdaşlygyň ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Aşgabada resmi sapar bilen gelen Halkara talyp sporty federasiýasynyň (FISU) prezidenti Oleg Matysinyň ýolbaşçylygyndaky bu guramanyň wekilýeti bilen duşuşyk boldy.
Daşary syýasat edarasynyň saýtynda habar berlişi ýaly, duşuşygyň barşynda talyp sporty ulgamynda hyzmatdaşlygyň ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy. Taraplar ýurdumyzyň degişli sport gurluşlarynyň FISU bilen gönüden-göni gatnaşyklary ýola goýmalydygy barada pikir aýtdylar. DIM-niň wekilleri bu meselede ýardam etmäge taýýardyklaryny bellediler.
Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesine baryp gören Oleg Matysin döwrebap sport binalary toplumyna haýran galandygyny aýdyp, onuň binalarynyň ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýändigini we iň abraýly halkara ýaryşlaryny kabul edip biljekdigini nygtady.
FISU-nyň prezidentiniň belleýşi ýaly, 2017-nji ýylyň sentýabrynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň üstünlikli geçirilmegi Türkmenistanyň ählumumy sport hereketinde öňdäki orunlary eýeleýändigine, halkara gatnaşyklarynda sport diplomatiýasynyň ähmiýetine uly ähmiýet berýändigine şaýatlyk edýär.
Duşuşygyň ahyrynda taraplar özara gyzyklanma bildirilýän hyzmmatdaşlygyň wajyplygyny nygtadylar we ony işjeňleşdirmäge isleg bildirdiler.


text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ulag we aragatnaşyk toplumynyň “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynda” öňde goýlan uly möçberli wezipeleri berjaý etmekdäki ähmiýetiniň aýratynlyklaryny bellemek bilen, ýurdumyzda howa, awtomobil, demir ýol we deňiz ulaglary boýunça kärhanalary, şeýle hem telekommunikasiýalar ulgamyny mundan beýläk-de döwrebaplaşdyrmagyň meselelerine uly üns berilýär. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanda milli ykdysadyýetimiziň möhüm pudaklarynyň birine öwrülýän raýat awiasiýasy ulag-aragatnaşyk düzümlerinde ileri tutulýan ugurlaryň biri bolmak bilen, bagtyýarlyk döwründe ýokary depginler bilen ösdürilýär.
Raýat awiasiýasynyň düzümini döwrebaplaşdyrmakda we täze tehnikalar bilen üpjün etmekde hormatly Prezidentimiziň taýsyz aladalary netijesinde toplumlaýyn hem-de giň gerimli işler amala aşyrylýar. Düzüminde täze howa menzillerini gurmak, ozaldan hereket edýänleriniň durkuny täzelemek, döwrebap terminallary, inženerçilik-tehniki maksatly desgalary gurmak, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak, iň häzirki zaman uçarlary we beýleki enjamlary satyn almak, ykdysady taýdan amatly ugurlar boýunça täze içerki we halkara gatnawlaryny açmak ýaly wajyp meseleleri özünde jemleýän giň gerimli maksatnamalaryň çäklerinde häzirki wagtda iri taslamalaryň uly toplumy amal edilýär.
Munuň subutnamasy hökmünde 26-njy fewralda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde Halkara howa menziliniň açylmagyny uly buýsanç bilen aýtmak bolar. Bu Halkara howa menzilinde ýola goýlan dürli hyzmatlar halkara ülňülerine doly laýyk gelip, pudagyň öňünde duran geljekki maksatnamalary we hyzmatdaşlyklary pugtalandyrmakda uly ähmiýete eýe bolar.
Türkmenabadyň howa menziliniň uçuş-gonuş zolagynyň uçuşlary üpjün etmek boýunça ýerüsti serişdeleri – gonuş ulgamy, radiomaýaklar, ýagtylyk arkaly signal bermek we meteorologiýa enjamlary bilen enjamlaşdyrylan. Munuň özi uçuşlaryň ähli görnüşlerine, şol sanda aerobuslara hyzmat etmäge mümkinçilik berýär. Howa menzili dünýäniň ýörite tehnikalary öndürýän meşhur kompaniýalarynyň döwrebap enjamlary we gurallary bilen üpjün edildi. Howa hereketini dolandyrmagyň awtomatlaşdyrylan merkezi diňe bir bu ýerden gatnaýan uçarlara däl, eýsem, Türkmenistanyň gündogar sebitiniň howa giňişliginde üstaşyr geçýän uçarlaryň hem uçuşyna üznüksiz gözegçilik edip bilýär. Merkezi ýangyç guýujy ulgamy howa gämilerine çalt hem-de ýokary hilli hyzmat etmäge mümkinçilik berýär. Ýerüsti düzüme öwrüm ediş ýodajyklary we duralgalar, howa gämileri üçin perron girýär, howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňi, dispetçerçilik nokatlary we beýleki desgalary guruldy. Halkara howa menziliniň çäginde şeýle hem lukmançylyk merkezi, naharhana, 100 orunlyk myhmanhana, üsti ýapyk awtoduralga ýerleşýär.
Dünýä ülňülerine laýyk gelýän Türkmenabadyň täze Halkara howa menzilinde howa ulaglary hünärinden nazaryýetde alan bilimlerini tejribede berkiden ýokary bilimli hünärmenler arman-ýadaman zähmet çekerler. Dünýä tejribesiniň ýurdumyzyň ähli ulgamlaryna ornaşdyrylýan döwründe “Türkmenhowaýollary” gullugynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak bilen bagly meselelere-de aýratyn ähmiýet berilýär. Hut şonuň netijesinde bu günki gün Halkara howa menzillerimiz dünýä belli “Boeing-757”, ”Boeing-717” uçarlaryna, şol sanda uzak aralyga uçýan “Boeing-767-300ER” we “Boeing-777-200LR” howa gämilerine eýe bolup durýar.
“Türkmenistanyň raýat awiasiýasyny ösdürmegiň 2012-2030-njy ýyllar üçin Milli maksatnamasynyň” durmuşa geçirilýän döwründe şunuň ýaly Halkara derejeli täze howa menziliniň açylyp ulanylmaga berilmegi, ýurdumyzyň howa ulaglary ulgamynyň geljekdäki uly ösüşlerini şöhlelendirýär. Bu bolsa, öz gezeginde dürli ýurtlara täze howa ýollaryny açmaga mümkinçilik berýär. Häzirki wagtda milli howa ýollary birnäçe halkara ugry boýunça ýolagçylara hyzmat edýär.
Elbetde, howa ulaglary ulgamynda gazanylýan şeýle ajaýyp üstünlikleriň sakasynda hormatly Prezidentimiziň ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde alyp barýan ýadawsyz tagallalarynyň, takyk seljermelere esaslanýan parasatly syýasatynyň durandygyny aýratyn nygtamak zerurdyr.
Goý, Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, başy dik, ömri uzak bolsun, il-ýurt bähbitli, sebit we dünýä ähmiýetli işleri elmydama rowaçlyklara beslensin! Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri dowamat-dowam bolsun!
Gülşirin Agaýewa,
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk
institutynyň mugallymy.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisini geçirdi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisini geçirdi. Onda halkymyzyň we ýurdumyzyň abadançylygyny üpjün etmek bilen baglanyşykly içeri we daşary syýasatyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de käbir resminamalaryň taslamalaryna garaldy.
Mejlise harby we hukuk goraýjy edaralaryň, käbir ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary çagyryldy.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýewe söz berdi. Wise-premýer gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy we ýurdumyzda geçirilýän medeni-köpçülikleýin çäreler barada hasabat berdi. Häzirki wagtda milli taryhy-medeni mirasy çuňňur öwrenmek we wagyz etmek boýunça maksada laýyk işleriň yzygiderli alnyp barylýandygy bellenildi.
Paýtagtymyzda ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň gatnaşmagynda konsertler, teatr sahnalary, mowzuklaýyn sergiler hem-de maslahatlar guralýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow häzirki döwrüň wezipelerine hem-de talaplaryna laýyklykda, medeniýet edaralarynyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň, döredijilik işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmagyň, täze zehinleri ýüze çykarmak boýunça işleri işjeňleşdirmegiň zerurdygyny belläp, bu babatda wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.
Türkmenistan bilen daşary ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklary täze many-mazmun bilen baýlaşdyrmak hem-de dünýä bileleşiginiň ähli ýurtlary bilen hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak, türkmen halkynyň ruhy mirasyny bütin dünýäde giňden wagyz etmek, medeniýetleriň özara baýlaşmagyna ýardam edýän medeni çäreleri geçirmek babatda hem anyk görkezmeler berildi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew zehinli çagalaryň arasynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň jemleýji tapgyryny geçirmäge taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Şu ýylyň martynda bäsleşigiň etrap we şäher tapgyrlary geçirildi, şolaryň ýeňijileri aprel aýynda geçirilen welaýat tapgyrlaryna gatnaşdylar. Bäsleşigiň jemleýji tapgyry paýtagtymyzda sentýabryň soňky ongünlüginde geçiriler.
Soňra wise-premýer Türkmenistan bilen HHR-niň arasynda ylmy-tehniki hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek hakynda ylalaşygyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Şunuň bilen baglylykda, 2017-nji ýylyň 11—12-nji oktýabrynda Aşgabat şäherinde “Innowasiýalar, täze tehnologiýalar hem-de olary önümçilige ornaşdyrmagyň meseleleri” diýen at bilen I türkmen-hytaý ylmy-forumyny geçirmek göz öňünde tutulýar. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy hem-de HHR-niň Ylym we tehnologiýalar ministrligi tarapyndan guralýan hem-de TYA-nyň Tehnologiýalar merkezinde geçirmek meýilleşdirilýän bu forumyň maksady ylym we innowasiýalar ulgamynda özara gatnaşyklaryň geljegi uly ugurlaryny ýüze çykarmakdan ybaratdyr. Şeýle hem ylmy institutlaryň we merkezleriň hyzmatdaşlyk etmeginiň mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşylar.
Forumyň gün tertibine girizilen esasy meseleleriň hatarynda ekologiýa, energiýa tygşytlaýjy tehnologiýalar we energiýanyň alternatiw çeşmeleri; himiki tehnologiýalar we täze serişdeleriň işlenilmegi, oba hojalygynda we maldarçylykda tebigy çig maly gaýtadan işlemekde innowasiýalar; seýsmologiýa; lukmançylykda we farmokologiýada, biologiýada ýokary tehnologiýalar we beýleki meseleler bar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp,
ýaş nesilleriň döredijilik ukyplaryny ösdürmek üçin şertleriň döredilmegine, zehinleri goldamaga we höweslendirmäge gönükdirilen zehinli çagalaryň arasynda her ýyl geçirilýän “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşigine möhüm ähmiýet berilýändigini belledi hem-de onuň jemleýji tapgyryny ýokary derejede guramak boýunça tabşyryklary berdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle hem türkmen-hytaý innowasion forumyň guramaçylarynyň we oňa gatnaşyjylaryň öňünde duran birnäçe ileri tutulýan wezipeleri kesgitledi. Bu duşuşyk türkmen we hytaý alymlarynyň, tehnologiýalary paýlaýjylaryň hem-de olary işläp taýýarlaýjylaryň arasynda göni gatnaşyklary ýola goýmaga ýardam eder.
Iki ýurduň innowasion taýdan hyzmatdaşlygy ylym ulgamynda bilelikdäki taslamalar hem-de ýokary tehnologik önümleri döretmek üçin ýagdaýlaryň döredilmegi çäräniň esasy meselesidir diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady hem-de alymlar we maýadarlar bilen birlikde foruma ýurdumyzyň telekeçileriniň hem giňden gatnaşmagynyň zerurdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz türkmen-hytaý innowasion forumynyň geljegiň bäsleşige ukyply ykdysadyýetini kemala getirmek babatda iki ýurduň tagallalarynyň birleşmegi ugrunda täze ädime öwrüljekdigine ynam bildirip, degişli resminama gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow
gözegçilik edýän pudaklarynda işleriň ýagdaýy barada hasabat berip, ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrmaga hem-de Balkan welaýatynyň çäklerinde nebit meýdanlarynyň hapalanmagyna ýol bermezlige gönükdirilen taslamany işläp taýýarlamak boýunça hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada habar berdi.
Deslapky seljermeleriň netijeleri boýunça hereket edýän milli kanunçylyga laýyklykda bu taslamanyň amala aşyrylmagy birnäçe ugurlar boýunça bähbitlidir. Hususan-da, ykdysady nukdaýnazardan -- gazanylan girdejiden salgytlaryň tölenilmegi, durmuş taýdan — täze iş orunlarynyň döredilmegi, ekologiýa taýdan – döwrebap tehnologiýalaryň ulanylmagy göz öňünde tutulýar. Bu bolsa daşky gurşawy goramak işine oňyn täsir eder. Şonuň bilen birlikde, geljekde milli hünärmenleriň taýýarlanylmagy hem-de toplanan tejribe şeýle işleri ýerli kärhanalaryň güýçleri bilen amala aşyrmaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, daşky gurşawy goramagyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugry bolup durýandygyny belledi. Ykdysady we durmuş ulgamlarynda amala aşyrylýan uly möçberli milli özgertmeler maksatnamalary ähli babatda adamlaryň durmuş abadançylygynyň aýrylmaz şerti hökmünde ekologiýa düzüm bölegi bilen örän baglanyşykly bolmalydyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Türkmenistan tebigaty goramak boýunça halkara jemgyýetçiliginiň tagallalaryny goldap, senagat pudagynda häzirki zamanyň ekologiýa
taýdan arassa hem-de serişde tygşytlaýjy tehnologiýalaryny peýdalanmaga yzygiderli geçýär diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Döwlet Baştutanymyz agzalan taslamanyň durmuşa geçirilmegine toplumlaýyn çemeleşmegiň wajypdygyna ünsi çekip, wise-premýere bu meseläni has düýpli öwrenmegi tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew ýurdumyzyň welaýatlarynda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň çäklerinde bugdaý ekişiniň geçirilişi barada hasabat berdi. Bugdaý ekişi güýçli depginde dowam edýär. Bellenen möhletlerde endigan gögeriş almak maksady bilen, gögeriş we tagt suwuny tutmak işleri geçirildi. Oba hojalyk tehnikalarynyň hem-de enjamlaryny netijeli işletmek, haşal otlara garşy göreşmek üçin degişli çäreler görülýär.
Hasabatyň çäklerinde pagta ýygymynyň depgini barada hem habar berildi. Ýygnalan hasyl pagta kabul ediş kärhanalaryna hem-de pagta arassalaýjy kärhanalaryna bökdençsiz ýetirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalyk işlerini bellenen möhletlerde tamamlamagyň wajypdygyny aýdyp, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy bilen baglanyşykly guramaçylyk meselelerini üns merkezinde saklamak babatda anyk görkezmeleri berdi. Milli Liderimiz ýygnalan pagta hasyly üçin daýhanlar bilen hasaplaşyklary öz wagtynda doly geçirilmegini üpjün etmäge aýratyn üns bermegiň möhümdigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow obasenagat toplumynyň önümçilik kuwwatyny mundan beýläk-de artdyrmak, serişdeleriň ähli görnüşlerini tygşytlamak hem-de oba hojalyk pudagynyň düşewüntliligini ýokarlandyrmak babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew gözegçilik edýän pudaklarynyň, şol sanda himiýa senagatynyň önümçilik düzümini kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde ýylda 1 million 155 müň tonna karbamid öndürýän zawodyň gurluşyk işleriniň alnyp barlyşy barada habar berdi.
Täze gazhimiýa toplumynyň gurluşygy daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň gatnaşmagynda taslamada göz öňünde tutulan möhletlerde alnyp barylýar hem-de dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň tehnologiýalary we enjamlary bilen üpjün edilýär. Kärhananyň işe girizilmegi bilen, öndürilýän mineral önümlerini daşary ýurtlara deňiz ýollary arkaly ibermek meýilleşdirilýär.
Häzirki wagtda desgada gurluşyk-gurnama işleri ýokary depginde alnyp barylýar. Ammiak önümçiligine degişli we kömürturşy gazyny bölüp aýyryjy enjamlar doly gurnaldy, ammiak ammarynda hem-de tehnologiýa gazyny taýýarlaýjy pejiň gurnama işleri tamamlandy. Zawodyň karbamid önümçiliginde gaz bölüjileriň we turba geçirijileriň gurnama işleri alnyp barylýar.
Mundan başga-da, wise-premýer Garabogaz şäherinde deňiz portunyň durkuny täzelemek we döwrebaplaşdyrmak boýunça taýýarlanýan taslama barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow karbamid öndürýän täze zawodyň gurluşygynyň taslamasynyň durmuşa geçirilmeginiň okgunly ösýän gazhimiýa pudagyny we tutuş milli ykdysadyýeti pugtalandyrmak üçin ägirt uly ähmiýete eýedigini belledi. Döwlet Baştutanymyz bu desganyň ýurdumyzyň ägirt uly serişdeler kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga, daşary ýurtlara iberilýän senagat önümleriniň, şol sanda dünýä bazarlarynda uly isleg bildirilýän mineral dökünleriň öndürilýän möçberlerini artdyrmaga gönükdirilen toplumlaýyn senagatlaşdyrmak maksatnamasyna laýyklykda gurulýandygyny aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz bu baradaky gürrüňi dowam edip, azyk howpsuzlygyny üpjün etmek babatda dökünleriň dürli görnüşleriniň önümçiliginiň artdyrylmagynyň wajypdygyny belledi. Munuň özi himiýa senagatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Innowasion esasda täze desgalaryň işe girizilmeginiň hem-de hereket edýänleriniň döwrebaplaşdyrylmagynyň hasabyna bu senagat ulgamy geljekde ägirt uly ykdysady peýda getirer.
Döwlet Baştutanymyz ekologiýa howpsuzlygynyň talaplaryny berjaý etmegiň wajypdygyna ünsi çekip, wise-premýere gazhimiýa kärhanasynyň hem-de Garabogazdaky deňiz portunyň gurluşyk işlerini berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew Aşgabady abadanlaşdyrmak hem-de ony sagdyn we howpsuz ekologiýa gurşawy bilen üpjün etmek boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdi.
Wise-premýer hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň garamagyna Türkmenbaşy etrabynda Garabogazköl aýlagynyň üstünden geçýän Türkmenbaşy—Garabogaz—Gazagystan awtomobil ýolunyň böleginde täze köprini gurmak baradaky teklibi hödürledi.
Täze köpriniň gurulmagy haryt dolanyşygynyň, ýurdumyzyň günbatar we demirgazyk sebitleriniň, goňşy ýurtlaryň arasynda ýolagçy we ulag akymynyň artmagyna, hususan-da, gurulýan karbamid zawodynda öndüriljek önümleri daşamaga ýardam berer.
Hasabatyň barşynda sil suwlarynyň öňüni almak maksady bilen, hünärmenleriň geçiren barlaglarynyň netijeleri barada hem aýdyldy.
Paýtagtymyzyň günorta bölegine sil suwlarynyň inmeginiň öňüni almak maksady bilen, Oba we suw hojalygy ministrliginiň “Türkmensuwylmytaslama” instituty hem-de Aşgabat şäheriniň häkimliginiň hünärmenleri tarapyndan topogeodeziýa gözleg işleri ýerine ýetirilip, degişli hasaplar geçirildi hem-de desganyň şekil taslamasy taýýarlanyldy.
Köpetdagyň eteginden we şäheriň uzaboýuna uzynlygy 33 kilometr bolan sil akabasyny gurmak, sil suwunyň akyp gelýän uly jarlaryny akaba birikdiriji desgalary, akabanyň awtomobil we demir ýollary bilen kesişýän ýerlerinde köprüleri bina etmek teklip edilýär. Sil suwunyň Garagum derýasyna düşmeginiň öňüni almak üçin göwrümi 15 million kubmetr bolan sil suwlaryny jemleýji aýratyn howdan gurlar, şondan suwy ekin meýdanlaryny suwarmak üçin peýdalanyp bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow teklipleri makullap, bu taslamalaryň tehniki taýdan düýpli barlanylmagyny hem-de ekologiýa nukdaýnazaryndan hemmetaraplaýyn seljerilmegini üpjün etmegi talap etdi. Döwlet Baştutanymyz ekologiýanyň we howpsuzlygyň ýokary ölçeglerine kybap gelýän has oňaýly durmuş gurşawynyň döredilmeginiň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugrudygyny nygtap, bellenilen meýilnamalary amala aşyrmak babatda wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan amala aşyrylýan işler barada hasabat berdi.
Wise-premýeriň habar berşi ýaly, ministrligiň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, kadalaşdyryjy hukuk namalary häzirki döwrüň talaplaryna laýyk getirmek, täze innowasiýalary pudaklara ornaşdyrmak, ilatymyza edilýän simli, öýjükli we hemra aragatnaşyklar hyzmatlarynyň hilini mundan beýläk-de ýokarlandyrmak, şeýle hem öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen Aragatnaşyk ministrligi hakyndaky Düzgünnamany kämilleşdirmek, ministrligiň düzüm birligine we gurluşyna üýtgetme girizmek boýunça seljerme işleri geçirildi.
Milli Liderimiz ykdysadyýetimiziň beýleki pudaklaryny toplumlaýyn ösdürmekde ulag we aragatnaşygyň möhümdigini belläp, ýurdumyzyň demir ýol ulgamynyň ösüşine aýratyn üns berdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz demir ýollary gurlanda işleriň ýokary halkara talaplaryna laýyk gelmeginiň hem-de ekologiýa howpsuzlygyny berjaý etmegiň möhümdigini belledi.
Türkmenistanyň tutuş çägini çalt depginlerde möhüm transkontinental ulag merkezine öwürmek ýurdumyzyň aragatnaşyk ulgamlaryny degişli ugurda ylym-tehniki gazanylanlary peýdalanmak bilen dünýä ölçegleriniň derejesine çykarmak boýunça möhüm wezipeleriň çözülmegini hem göz öňünde tutýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aragatnaşyk we kommunikasiýalar pudagyna hojalygy dolandyrmagyň döwrebap usullaryny giňden ornaşdyrmak meselelerine ünsi çekip, wise-premýere bu meseläni jikme-jik öwrenmek hem-de aragatnaşyk pudagynyň edara-kärhanalarynyň işini degişli derejede üpjün etmek hem-de işleriň anyk meýilnamasyny berjaý etmek boýunça gözegçiligi güýçlendirmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary baradaky Geňeşiniň Ženewada geçirilen 36-njy maslahatynda kabul edilen «Parahatçylygy we adam hukuklaryny berkitmekde Bosgunlaryň olimpiýa toparlarynyň goşýan uly goşandyny höweslendirmek hakyndaky» Jarnamany iş ýüzünde amala aşyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Häzirki wagta çenli BMG-ä agza döwletleriň 29-sy bu resminamanyň awtordaşlary bolup çykyş etdi.
Bu Jarnamany iş ýüzünde amala aşyrmak maksady bilen anyk teklipler taýýarlanyldy, olara laýyklykda, Milletler Bileleşiginiň Baş Assambleýasynyň 72-nji mejlisiniň garamagyna Jarnamany BMG-niň Baş Assambleýasynyň resmi resminamasy hökmünde resmileşdirmek hakyndaky mesele giriziler. Mundan başga-da, türkmen tarapy Birleşen Milletler Guramasynyň Bosgunlaryň işleri baradaky Ýokary Komissarynyň müdiriýeti hem-de Migrasiýa boýunça halkara guramasy bilen bilelikde Bosgunlaryň sebit, kontinental we halkara derejelerinde, hususan-da, Aziýada geçirilýän sport çärelerine gatnaşmagyny üpjün etmek boýunça degişli guramaçylyk işlerini geçirmegi zerur hasaplaýar.
Mundan başga-da, Şweýsariýa Konfederasiýasynyň Ženewa şäherinde şu ýylyň 2—6-njy oktýabry aralygynda geçiriljek BMG-niň Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary Komissarynyň müdiriýetiniň Ýerine ýetiriji komitetiniň 68-nji mejlisine Daşary işler ministrliginiň hem-de Migrasiýa gullugynyň wekillerinden ybarat bolan wekiliýetiň gatnaşmagy göz öňünde tutulýar. Forumyň çäklerinde ýurdumyzyň wekiliýetiniň we BMG-niň Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary Komissarynyň müdiriýetiniň hem-de Migrasiýa boýunça halkara guramasynyň ýolbaşçylary bilen duşuşyklary guramak we olaryň çäklerinde agzalan Jarnamanyň mazmunyny dünýä jemgyýetçiligine giňden ýaýmak, Bosgunlaryň meselelerine ünsi çekmek we bu barada habarlylygy ýokarlandyrmak bilen bagly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak meýilleşdirilýär.
Ženewa şäherinde “Sportuň we olimpik idealyň üsti bilen adam hukuklaryna ýardam bermek” atly BMG-niň adam hukuklary boýunça Geňeşiniň çäklerinde ýörite kararnamany kabul etmek üçin degişli işleri geçirip başlamak göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen birlikde, Jarnamadan gelip çykýan ugurlar boýunça BMG-niň Wena şäherinde ýerleşýän düzüm birlikleri tarapyndan alnyp barylýan işleriň çäklerinde sagdyn durmuşy we olimpiýa hereketini wagyz etmäge bagyşlanan ýörite çäreleri taýýarlamak teklip edilýär.
Şeýle hem bu resminamanyň ähmiýetini ara alyp maslahatlaşmagyň çäklerinde Adam hukuklary boýunça geňeş hem-de Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy bilen bilelikde brifingleri, “tegelek stollary” we degişli söhbetdeşlikleri guramak meýilleşdirilýär.
Wise-premýer, daşary işler ministri 2018-nji ýylda Aşgabat şäherinde BMG-niň howandarlygynda Bosgunlaryň Olimpiýa hereketine gatnaşmagy boýunça halkara maslahaty geçirmegiň teklip edilýändigini habar berdi.
Şu ýylyň 7-nji aprelinde geçirilen “Aziada – 2017: Parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy” atly halkara sport kongresiniň jemleýji Jarnamasyna laýyklykda, ýurdumyzda ÝUNESKO-nyň howandarlygynda bedenterbiýä we sporta jogapkär ministrleriň ýedinji halkara maslahatynyň geçirilmegi göz öňünde tutulýar. Bu forumda Bosgunlaryň halkara sport çärelerine gatnaşmagyny üpjün etmek boýunça ählumumy maksatnamasyny BMG-ä agza ýurtlar tarapyndan kabul edilmegi üçin hödürlemek teklip ediler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Jarnamanyň kabul edilmegi ýurdumyzyň halkara giňişliginde abraýynyň barha artýandygynyň, ählumumy bähbitlere laýyk gelýän oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasy ugrunyň netijeliliginiň nobatdaky aýdyň subutnamasyna öwrüldi diýip belledi. Türkmenistan BMG-niň Bosgunlaryň işi baradaky Ýokary Komissarynyň maksatnamasynyň Ýerine ýetiriji Komitetiniň hemişelik agzasy bolmak bilen, bosgunlara kömek bermek hem-de olaryň hukuklaryny goramak boýunça maksada laýyk işleri amala aşyryp, dünýä bileleşiginiň tagallalaryna saldamly goşant goşýar.
Ýurdumyzyň ynsanperwer syýasaty durmuşa geçirmegi netijesinde özlerine bagly bolmadyk sebäplere görä, öz ýurtlaryndan çykyp gitmäge mejbur bolan birnäçe goňşy we beýleki döwletleriň raýatlary üçin biziň ýurdumyz ikinji Watanyna öwrüldi. Halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryndan ugur alyp hem-de türkmen halkynyň gadymdan gelýän ynsanperwerlik we myhmansöýerlik däplerine eýerilip, bu adamlary mynasyp garşylady, olaryň abadan we doly derejeli durmuşy üçin ähli şertler döredildi.
Milli Liderimiz dünýäniň ýurtlarynyň arasyndaky köpugurly gatnaşyklaryň ösdürilmeginiň we giňeldilmeginiň, ähli döwletler tarapyndan ynsanperwerlik we adalatlylyk ýörelgeleriniň yzygiderli berjaý edilmeginiň häzirki wagtda täze many-mazmuna eýe bolandygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, häzirki döwürde bosgunlaryň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň meselelerini çözmäge gönükdirilen halkara tagallalaryny utgaşdyrmak aýratyn ähmiýete eýe bolýar.
Döwlet Baştutanymyz Milli Olimpiýa Komitetiniň Prezidenti bolmak bilen, Türkmenistanyň Milli Olimpiýa Komitetiniň adyndan Bosgunlaryň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna işjeň gatnaşandyklary üçin bosgunlaryň ýygyndy toparynyň agzalaryna hormatly sylaglary hem-de sowgatlary gowşurmagy teklip etdi.
Bu ädim, sözüň doly manysynda BMG-niň Adam hukuklary baradaky Geňeşiniň 36-njy maslahatynda ýurdumyzyň başlangyjy boýunça kabul edilen «Parahatçylygy we adam hukuklaryny berkitmekde Bosgunlaryň olimpiýa toparlarynyň goşýan uly goşandyny höweslendirmek hakyndaky» Jarnamany iş ýüzünde amala aşyrmak boýunça ilkinji çäre bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy. Biziň dünýä bileleşigine teklip edýän şu we beýleki başlangyçlarymyzyň ählisi Birleşen Milletler Guramasynyň ileri tutulýan wezipeleri hem-de maksatlary bilen baglanyşyklydyr we aýratyn ähmiýete eýedir diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Milli Liderimiz beýan edilen teklipleri makullap, wise-premýere, daşary işler ministrine ýokarda agzalan Jarnamany iş ýüzünde amala aşyrmak babatda anyk tabşyryklary berdi.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa ýurdumyzyň kanunçylygyny has-da kämilleşdirmek boýunça Mejlisiň alyp barýan işleriniň netijeleri hem-de Ýaşulularyň maslahatyna görülýän taýýarlyk barada habar berdi.
Häzirki wagtda milli ykdysadyýetimizi hemmetaraplaýyn ösdürmäge, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmaga, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen kanun taslamalarynyň üstünde işlemek dowam edýär. Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynda ara alnyp maslahatlaşyljak resminamalary taýýarlamak işi alnyp barylýar.
Milli parlamentiň ýolbaşçysy kanunçykaryjylyk ugry boýunça halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça işler barada habar bermek bilen, Mejlisde birnäçe döwletleriň parlamentleriniň ýolbaşçylary we wekiliýetleri bilen geçirilen duşuşyklaryň netijeli bolandygyny belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kanunçykaryjylyk işini mundan beýläk-de döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny, halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny we öňdebaryjy dünýä tejribesini nazara almak bilen dowam etmegiň möhümdigine ünsi çekdi. Parlamentara gatnaşyklarynyň giňelmegi hut şoňa ýardam edýär.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, kanunçykaryjylyk işi Mejlisiň deputatlarynyň ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, jemgyýetçilik guramalary we ilat bilen yzygiderli aragatnaşykda bolmagyny göz öňünde tutýar. Çünki ähli kanunlar ozaly bilen ýurdumyzyň raýatlarynyň durmuş derejesini gowulandyrmak, asuda we döredijilikli zähmet çekmegi üçin oňaýly şertleri döretmelidir.
Milli Liderimiz Ahal welaýatynda geçiriljek Ýaşulularyň maslahatyny guramak meselesine degip geçip, umumymilli maslahatyň ýokary derejede geçip, halkymyzyň agzybirligini we jebisligini beýan etmelidigini nygtady.
Soňra mejlise çagyrylan Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi, hususan-da, harby düzümleriň işini has-da kämilleşdirmek hem-de maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, özygtyýarly ýurdumyzyň howpsuzlygynyň we durnukly ösüşiniň esaslaryny üpjün etmek, harby gullukçylaryň hem-de olaryň maşgala agzalarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, harby we hukuk goraýjy edaralaryň işine ýokary talaplaryň bildirilýändigini belledi. Şundan ugur almak bilen, harby gullukçylaryň we işgärleriň arasynda, olara ynanylan düzümlerde düzgün-tertibiň berkidilmegine berk gözegçiligiň amala aşyrylmagy örän möhüm wezipe bolup durýar. Şu babatda türkmenistanlylaryň parahatçylykly zähmetini üpjün edýän harby gullukçylaryň hem-de hukuk goraýjy edaralaryň işgärleriniň hünär taýýarlygyna aýratyn üns bermek wajypdyr.
Döwlet Baştutanymyz jemgyýetimiziň durnuklylyk ösmegi hem-de eziz Watanymyzyň mundan beýläk-de rowaçlanmagy boýunça kabul edilen maksatnamalary durmuşa geçirmekde harby we hukuk goraýjy edaralaryň goşandyna ýokary baha berip, oňyn Bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan Türkmenistanyň Harby doktrinasynyň goranyş syýasaty esasynda işlenip taýýarlanandygyny we amala aşyrylýandygyny belledi.
Milli Liderimiz harby we hukuk goraýjy düzümleriň öňünde goýlan jogapkärli wezipelere ünsi çekip, şol edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmagyň, Watan goragçylarynyň ýaşaýyş-durmuşy üçin amatly şertleri döretmegiň geljekde hem döwletimiziň aýratyn aladasy boljakdygyny belledi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi jemläp, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny hem-de uly üstünlikleri, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda berkarar Watanymyzyň ähli halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.
TDH


text:
30 Nisan 2015 Perşembe
Birinji Milli Awtomobil Ýaryşynyň Ýeňijileri Kesgitlendi
Paýtagtymyzda «Aşgabat — Derweze — Aşgabat» awtomobil ýaryşy tamamlandy, ony Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti, ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi hem-de Milli awtosport merkezi guradylar.
Birinji milli awtomobil ýaryşynda sürüji Muhammet Gurbanow we ýolbelet Serdar Aýdogdyýew ýeňiş gazandylar. Didar Orazmetow — Gurban Daňatarow hem-de Merdan Toýlyýew — Aýdyn Mämmedow baýrakly orunlary eýelediler. Olar ýolsuz ýerde ýaryşmak boýunça degişlilikde kümüş we bürünç medallaryna mynasyp boldular. Baýrak eýeleriniň hemmesi hormat hatlary we gymmat bahaly sowgatlar bilen sylaglandylar.
— Ýoluň çylşyrymlylygy her tapgyrda artdy — diýip, ýaryşyň baş emini Şamyrat Gurbanow gürrüň berdi. — Ugur ýolsuz ýerlerden — gumuň we gum alaňlarynyň içinden geçip, onuň her bir kilometri ýaryşa gatnaşyjylar tarapyndan kynlyk bilen geçildi. Toparlaryň ikisi ýoldan çykdy — olaryň ikisinde hem ulag hereketlendirijileri näsazlyk tapdy. Merkezi Garagumuň içi bilen ulagy ýokary tizlikde sürüp, ony dolandyrmak ýeňil däl. Ýöne türgenleriň hemmesi-de wezipäniň hötdesinden abraý bilen gelmegi başardylar, olaryň ökdeleri bolsa sylaglara mynasyp boldular. Bu ýaryşyň jemleri boýunça Milli awtosport merkezinde halkara ýaryşlaryna gatnaşmaga taýýarlyk görmek üçin toparlar döredilýär. Bu ilkinji nobatda «Dakar» tapgyrynyň nobatdaky ýaryşy bolup, onuň ugry 2016-njy ýylda Günorta Amerika ýurtlarynyň üçüsiniň çäginden geçer.
Ýeri gelende aýtsak, biziň türgenlerimiz awtosport boýunça halkara ýaryşlaryna ozal hem gatnaşdylar. Şolaryň biri — 2009-njy ýylda Russiýanyň, Gazagystanyň we Türkmenistanyň çäklerinden geçen meşhur «Ýüpek ýoly» ýaryşydyr. Soňra türkmen türgenleri Peterburg — Soçi (2010-njy ýyl), Moskwa — Soçi (2011-nji ýyl), Moskwa — Gelenjik (2012-nji ýyl) ugurlary boýunça geçirilen ýaryşlara, Dünýä Kubogynyň Abu-Dabide geçirilen tapgyryna (2013-nji ýyl) gatnaşyp, olarda üstünlikli çykyş etdiler. Şu ýylyň ýanwarynda milli awtosport merkeziniň başlygy Gulmyrat Agamyradow, ussa Gurban Daňatarow we toparyň agzalary — sürüji Şamyrat Gurbanow we ýolbelet Rafael Gaýnulin «Dakar — 2015» tapgyrynyň ýaryşyna gatnaşdylar.
Bu ýaryş Argentinanyň, Çiliniň we Boliwiýanyň çäklerinden geçip, 9 müň kilometrden gowrak ýoly öz içine aldy. Onuň ýarysy dürli ýerler boýunça ýokary tizlikli ýörite ugurlardan ybarat boldy. Ýaryşa gatnaşyjylar 14 günüň içinde daglyk ýerlerden, çylşyrymly ýollardan, gum depelerinden we alaňlaryndan geçdiler. Munuň özi yzygiderli beden we ruhy agramlyk şertlerinde sürüjileriň we tehnikalaryň çydamlylygyny barlaýan, ýoluň, tizligiň takyk meýilleşdirilmegini talap edýän uly synag boldy.
Türkmenistanyň toparynyň halkara awtomobil ýaryşlarynda çykyş etmegi milli awtomobil sportuny ösdürmegiň maksatnamasyny yzygiderli amala aşyrýan ýurdumyz üçin kanunalaýyk ýagdaý bolup durýar. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň sportuň bu görnüşiniň hakyky muşdagy bolmagy bellärliklidir. Munuň şeýlidigine bolsa biz milli Liderimiziň ýaryş ulaglaryny dolandyrmakda ussatlyk görkezip, ýokary netijeleri gazananda göz ýetirmäge mümkinçilik aldyk.
Mälim bolşy ýaly, 2012-nji ýylda, Bütindünýä saglyk güni mynasybetli geçirilen ýaryşlaryň barşynda döwlet Baştutanymyz «Bugatti Veyron» sport ulagynyň sürüji hökmünde ajaýyp çykyş etdi. Şonda milli Liderimiz ýaryşlarda ynamly ýeňiş gazanyp, gowy wagt görkezmek bilen çäklenmän, eýsem, awtomobil ýaryşlarynyň örän gyzykly, emma çylşyrymly görnüşinde — driftde ýokary ussatlyk görkezdi. 2013-nji ýylda bolsa döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň täze Awtomobil sport merkezinde geçirilen ilkinji ýaryşlara gatnaşdy. Şonda «Alfa Romeo» ýaryş awtoulagyny dolandyrmak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tejribeli sürüjileriň arasynda nobatdaky gezek ýeňiji boldy.
Täze eýýamda ýurdumyzyň welaýatlarynda awtomobil klublary döredildi, olaryň maddy-enjamlaýyn binýady berkidildi, ýaşlaryň arasynda uly meşhurlyga eýe bolýan awtomobil sporty boýunça milli ýaryşlar geçirilýär. Türkmen türgenleri bu gün döwrebap awtoulaglardan başlap dünýä belli önüm öndürijileriň awtoulaglarynda dürli halkara ýaryşlaryna gatnaşmaga ajaýyp mümkinçilik aldylar. Awtomobil sport merkezi üçin täze ulaglar yzygiderli satyn alynýar, bu bolsa sportuň bu gyzykly görnüşi bilen meşgullanmaga isleg bildirýän ýaşlaryň sanynyň artmagyny üpjün edýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Beýik Ýüpek ýolunyň taryhyndan
Medeni mirasy gorap saklamak boýunça iri türkmen-amerikan taslamasy tamamlandy
Şu gün “Gadymy Merw” döwlet taryhy-medeni goraghanasynda ýurdumyzda örän iri arheologik toplum hökmünde tanalýan gadymyýetiň täsin binagärlik gurluşy bolan Uly Gyzgalyny gorap saklamak boýunça türkmen-amerikan taslamasynyň tamamlanmagyna bagyşlanan dabara geçirildi.
Geçmişiň kerwen ýollary—arheologlaryň üns merkezinde
Ýer togalagynyň ägirt uly böleginde köp asyrlaryň dowamynda ynsan gatnaşyklary syýasy päsgelçiliklerden we döwletleriň serhetlerinden geçilip, işjeň ösdürilipdir. Ol anyk hukuk derejesi bolmadyk özboluşly bir döwletdi, belli at berilmedik imperiýady, döwlet alamatlary bolmadyk bileleşikdi. Onuň ugrunda ululy-kiçili ýüzlerçe şäher, müňlerçe oba, ýol ugry kerwensaraýlar, köprüler peýda bolup, olar dürli-dürli dilli hem-de biri-birine meňzeş bolmadyk halklaryň we taýpalaryň berk birleşigi astynda döräp, kemala gelipdir.
Daňdanakandan tapylan täsin zatlar gündogar lukmançylygynyň şol döwürde pajarlap ösendigine şaýatlyk edýär
Gadymy türkmen şäheri Köneürgençde deň-duş bolan bu alymlaryň ikisi hem Horezm şasy Mamun II köşgünde işläpdirler, bu şäherde XI asyryň ähli gündogar ylmynyň meşhur alymlary ýygnanan köşk akademiýasy 1017-nji ýyla çenli işläpdir. Ondan bäri tutuş müň ýyl geçen hem bolsa, olaryň işleri häzire çenli gaýta-gaýtadan neşir edilýär. Meselem, “Farmakognoziýa” ylmy işi özünde dermanlyk ösümlikleriň sanawyny saklaýar. Bu işiň çeşmeleri iki ýarym müňe golaý pars, grek, siriýa we hindi golýazmalary boldular. Beýik ensiklopedik alym Ibn Sinanyň Köneürgençde ...
Orta asyrlaryň ilçileri, syýahatçylary we täjirleri Günbatar hem-de Gündogar baradaky düşünjeleriň çägini giňeltdiler
Ozaly bilen olar: ilçiler, täjirler hem-de syýahatçy-ýurt öwrenijiler bolupdyr. Täjirleri söwda gyzyklandyran bolsa, syýahatçy-bezirgenler nätanyş ýerleri köpräk öwrenip, dünýäni öwrenmegi we takyk geografik karta düzmegi maksat edinipdirler. Gündogar ýurtlarda hem, Günbatar illerde hem bu ugurdan tagalla bary edilipdir. Gury ýerden Aziýa üsti ýollar barada, meselem, rimli tanymal geografiýaçy Klawdiý Ptolomeý öz döwri üçin wajyp maglumat taýýarlapdyr. 160-180-nji ýyllarda ol özünden öň ýaşap geçen, ýöne işleri biziň günlerimize çenli saklanyp galmadyk ...
Gadymy pullar alymlara taryhyň näbelli sahypalaryny täzeden dikeltmäge mümkinçilik berýär
Ýöne siwilizasiýanyň has ösen şol ýerlerinde töleg serişdelriniň başga görnüşleri-de duş gelýär. Goňurdepe galasynyň baş derwezesinde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde tokin diýlip atlandyrylýan dürli görnüşli çyzyklar çekilen toýun togalak şarjagazlar tapyldy (3-nji surat). Olary ýüze çykaran arheolog Wiktor Sarianidi olar haýsydry bir azyk ýa-da haryt getirilende şa galasyna girelgesinde goýulýan hasaplaşyk serişdesi diýip çaklaýardy. Togalajyk topjagazlaryň hem pul ýerien ulanylandygyny çak etse bolar.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky haryt alyş-çalşygy senetgärligiň işjeň ösmegine itergi beripdir
Halkara söwdasynyň ösüp başlan ilkinji zamanlarynda hytaýly täjirler Parfiýadan häzirki ahal-teke atlarynyň gözbaşy bolan owadan hem ýel deý ýüwrük bedewleri, şeýle hem olaryň iýmini-ýorunja äkidipdirler. Hytaýlylaryň islegli harytlarynyň ýene biri-de üzüm eken. Gadymy Gresiýada, Ortaýer deňzi, Kawkaz ýurtlarynda, şol sanda Parfiýany hem alanyňda ellinleşen Gündogarda üzümçiligiň we şerap ýasamaklygyň kökleriniň ir zamanlardan gaýdýanlygy bellidir. Diňe Türkmenistanyň ýerinde arheologlar eneolit we irki bürünç eýýamynyň ýadygärlikleriniň medeni gatlaklaryndan garalyp, ...
Şäherleriň kemala gelmegi söwdanyň ösüşi bilen aýrylmaz baglanşyklydyr
Dürli döwürlerde şäher „jygyllyklarynyň“ keşbi-de dürli bolupdyr. Biz kerwen ýollary bilen halkara söwdasy amala aşyrylan ellinler döwründäki Gündogar bazarlarynyň nähili bolandygyny bilmeýäris, çünki häzirkizaman ylmynyň ygtyýarynda hiç hili ýazuw we arheologik maglumatlar ýok. Belki, olar belli bir wagtda söwdagärleriň we alyjylaryň ýyganýan oňaýly ýerlerdäki ýönekeý meýdançalar bolandyr. Olaryň ýeňiljek çadyrlardyr kendir saýawanlaryň astynda Günden bukulan bolmaklary-da mümkin. Ýa-da iri şäherlerde ýörüte dükanlar we gatbar-gatbar söwda nokatlary bolandyr. Emma heňňamlar ötüp, olardan ...
Türkmenistanda kerwensaraýlar Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr
Türkmenistanda kerwensaraýlar bize Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr. Sasanylar, belki-de parfiýa döwrüne degişli söwda galalarynyň galyndylary saklanyp galypdyr: olar esasan goranmak üçin gurlan bolmaly, ýöne şonda-da täjirleriň kerwenlerine hyzmat etmäge uýgunlaşdyrlan eken (1-nji surat). . Ýöne olar diňe musulmanlar eýýamynda—VII asyryň ikinji ýarymynda Orta Aziýada Yslam dininiň ýaýran ilkinji ýyllaryndan köpçülikleýin bina edilip başlanylypdyr. Araplar basyp alan ýerlerinde harby galalalry gurupdyrlar, olara „rabat“ ýa-da „ribat“ diýipdirler. Olarda esgerler bölümleri ...


text:
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Maýk Pens Tbiliside premiýer-ministr Giorgi Kiwirikaşwili bilen duşanda gürjüstanly ýolbaşçylara Waşingtonyň goldawyny wada berdi.
1-nji awgustda Pens: “Şu gün irden prezident [Donald] Tramp menden size özüniň gyzgyn salamyny ýetirmegimi we biziň mydam siziň bilendigimizi aýtmagymy sorady” diýdi. Ol:
“Biz Gürjüstana möhüm strategiki hyzmatdaş hökmünde garaýarys we onuň territorial bütewiligini goldap Gürjüstanyň NATO-nyň düzümine goşulmak baradaky umytly ymtylyşlaryny goldaýarys” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Gürjüstan özüniň territoriýasyna Russiýanyň göz gyzdyrýandygyny gördi we Günbatar harby ýaranlyga goşulmaga isleg bildirdi.
Kreml 2008-nji ýylda Tbilisä garşy bäş günläp dowam eden uruşdan soňra Gürjüstandan bölünip aýrylan Abhaziýa we Günorta Osetiýany garaşsyz döwlet hökmünde ykrar etdi. Orsýet agzalýan iki regionda müňlerçe goşun saklaýar.
31-nji iýulda, günüň ahyrynda gürji paýtagtynda myhmanyň hormatyna berlen resmi agşamlyk naharynda Pens: “Biz siziň azatlygyňyz ugrunda we biziň umumy gymmatlyklarymyz üçin mydama siz bilen!”, diýdi.
Kiwirikaşwili “Birleşen Ştatlary Gürjüstanyň berlen dosty, durnukly geosyýasy ýarany we strategiki hyzmatdaşy”, diýdi.
Gürji hökümetiniň ýaýradan kommentariýsinde Kiwirikaşwili Pensiň saparyny “howpsuzlyk, ykdysadyýet we söwda ugrularynda iki ýurduň arasyndaky iki taraplaýyn gatnaşyklary ösdürmekde örän möhüm sepgit” diýip häsiýetlendirdi.
1-nji awgust güni gürji oppozisiýasy bilen duşuşan Pensi Tbiliside müňlerçe adam garşy aldy.
Şeýle-de, wise-prezident NATO-nyň Gürjüstanda geçirjek bilelikdäki harby türgenleşigine gatnaşmagy planlaşdyrýar. “Noble Partner 2017” harby-okuw türgenleşigine 800 gürji we 1600 amerikan goşunlary gatnaşýar.
Pens Estoniýa eden saparyndan soň Tbilisä geçipdi. Estoniýada wise-prezident Baltiki ýurtlara Waşingtonyň raýdaşlyk bildirýändigini ýene-de bir gezek nygtady we goňşy Orsýeti “halkara araçäkleri täzeden çyzmaga synanyşykda” hem-de “demokratiýany äsgermezlikde” ýazgardy.
NATO-nyň düzümindäki Estoniýa, Latwiýa we Litwa sowet döwründe Moskwanyň gol astyndady.
Agzalýan üç Baltiki ýurdy, Gürjüstan we Pensiň saparynyň üçünji duralgasyndaky NATO-nyň täze agzasy Montenegro, ýagny Garadag respublikasy Orsýetiň niýet-päli barada aladalaryny beýän edip gelýärler.
Pens: “Baltiki döwletleri üçin siziň gündogaryňyzdaky oslagsyz goňşyňyzyň agresiýa ähtimallygyndan başga has uly howp ýok. Edil häzirki wagtda Orsýet halkara araçäkleri güýç bilen täzeden çyzjak bolýar, özbaşdak döwletleriň demokratiýalaryny äsgermezlik edýär we Ýewropadaky azat milletleriň agyzlaryny alardyp olary böljek bolýar” diýdi.
Pens Birleşen Ştatlaryň administrasiýasynyň NATO-nyň 5-nji maddasynyň arkasynda berk durýandygyny aýtdy. Bu maddanyň esasynda NATO-nyň bir ýurduna edilen hüjüm ähli agza ýurtlara edilen hüjüm hökmünde hasaplanýar.
Resmiler Pens Gürjüstanda ýurduň bütweiligini we özbaşdaklygyny Birleşen Ştatlaryň goldaýandygyny aýratyn nygtar diýýärler. Ol soňra Montenegro, ýagny Garadag respublikasyna sapar eder.
27-nji iýulda Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili Pensiň etjek sapary Gürjüstanyň harby güýçlerini goldamakda ABŞ-yň berýän goldawynyň dowam edýändigini görkezer diýdi.
Ol Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Germaniýanyň, Türkiýäniň, Ukrainanyň, Sloweniýanyň we Ermenistanyň goşunlarynyň gatnaşmagynda geçirilýän bilelikdäki harby-okuw türgenleşigine ünsi çekdi.
Pensiň saparynyň soňky duralgasynda NATO-nyň iň ýaş agzasy Montenegro, ýagny Garadag respublikasy bar. Orsýet Montenegronyň iýun aýynda NATO-nyň düzümine kabul edilmegine tutanýerli garşy çykypdy.
2-nji awgustda Pens Montenegronyň paýtagty Podgoritsada geçiriljek Adriatik Hartiýanyň sammitine gatnaşar diýip, Birleşen Ştatly resmiler aýtdy.
Pens sammitde regionda kanunyň hökmürowanlygy, syýasy reformalar we başarjaň döwlet dolandyrylyşyna zerurlyk barada çykyş eder we Birleşen Ştatlaryň Günbatar Balkan döwletlerine ygrarlylygyny nygtar.
Sammite Albaniýanyň, Bosniýa-Gersogowiniýanyň, Horwatiýanyň, Kosowonyň, Serbiýanyň we Sloweniýanyň liderleri hem gatnaşar.


text:
Beýik Britaniýaly belli ýazyjy zenan Penni Winçensi 28-nji fewralda 78 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Bu barada “The Telegraph” gazeti onuň gyzyna salgylanyp habar berdi.
– Onuň adamkärçiligi, mertebesi zehinine laýyk gelip, päsgelçilikleri ýeňip geçmäge we beýlekilere görelde görkezmäge mümkinçilik berýärdi – diýip, ýazyjy zenanyň gyzy gürrüň berýär. Onuň eserleriniň sýužetinde söýgi esasy orun eýeleýär. Winçensiniň eserleriniň gahrymanlary öz durmuşynda hem-de söýgüde üstünlige tarap tagalla edýän güýçli gahrymanlary bilen tapawutlanýar. Ol ömrüniň iň soňky günlerine çenli täze romanynyň üstünde işledi.
Penni Winçensi 17 romanyň awtorydyr, olaryň arasynda “Gaharly oýunlar”, “Ýowuz roman”, “Ykbalyň tersine”, “Perişde däl” ýaly eserleri has meşhurdyr. Bulardan başga-da, ol iki hekaýalar ýygyndysynyň awtorydyr. Şeýle hem Winçensi “Vogue” we “Daily Mirror” neşirýatlary bilen hyzmatdaşlyk edip, olar üçin moda hakda makalalary ýazýardy.
Beýik Britaniýaly belli ýazyjy zenan Penni Winçensi 28-nji fewralda 78 ýaşynyň içinde aradan çykdy. Bu barada “The Telegraph” gazeti onuň gyzyna salgylanyp habar berdi.


text:
Tekstil
Tekstil pudagynda dokma, örme we ş.m. önümçilik prosesi bilen öndürilen matalara tekstil diýilýär.
Mazmuny
Taryhy[üýtget | edit source]
Tekstil önümçiligi iň gadymy sungatlaryň biri bolup, senagat rewolyusiýasy bilen önümçilik tizliginiň artdyrylmagy we prosesleriniň kämilleşdirilmegi, ilkinji tekstil önümleri bilen häzirkizaman önümleriniň arasynda diňe hil we mukdar taýdan ösüş bilen netijenlendi. Önümlerde we önümçilik logikasynda bolsa kän bir üýtgeşiklik bolmady.
Paleolit döwrüne degişli diýlip çaklanylýan ilkinji tekstil önümleri Ýakyn Gündogarda tapylypdyr.
Çig Mallar[üýtget | edit source]
Tekstil pudagynda ulanylýan çig mallar ösümlik, haýwan, mineral we sintetik süýmlerdir.
Haýwan Süýmleri[üýtget | edit source]
Haýwan süýmleri üçin eldeki we ýabany haýwanlaryň tüýlerinden ýa-da gyllaryndan peýdalanylýar.
Tüý süýmler[üýtget | edit source]
Iň esasy tüý süými goýun ýüňüdir.
Gyl süýmler[üýtget | edit source]
Geçi, at, towşan ýaly haýwanlaryň gyllary.
Ýüpek[üýtget | edit source]
Ýüpek ýüpek gurçugyndan alynýar we ýeke-täk yzygider tebigy süýmdür.
Ösümlik Süýmleri[üýtget | edit source]
Pagta, keten, bambuk süýmleri geýim öndürmek maksady bilen ulanylýar.
Mineral Süýmler[üýtget | edit source]
Aswest we bazalt süýmleri esasan hem gurluşyk pudagynda tehniki tekstiller hökmünde giňden peýdalanylýar.
Emeli we Sintetik Süýmler[üýtget | edit source]
Tebigy Polimerler[üýtget | edit source]
Sintetik Polimerler[üýtget | edit source]
Polikarbamid Poliolefin Poliviniller Poliuretan Poliamid Poliester Sintetiki Poliizopiren


text:
Gyrgyzystan 30-njy aprelde bir gün ozal ýurduň günortasynda bolan ýer süýşmesinde ýogalan 24 adamyň hatyrasyna milli ýas gününi yglan etdi.
Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi 29-njy aprelde Oş sebitiniň Aýu obasynda ýer astynda galan pidalaryň arasynda 9 sany çaganyň hem bolandygyny aýtdy.
Agyr düşen gara garamazdan, 400-den gowrak adamyň gatnaşmagynda guralan gözleg-agtaryş işleri 30-njy aprelde hem dowam etdirildi diýip, ýerli media habar berdi.
Prezident Almazbek Atambaýew prezidentiň YouTube kanaly arkaly eden wideo ýüzlenmesinde oba adamlaryna ýer süýşme ähtimallygynyň öňünden duýdurylandygyny aýtdy we adamlary ekspertleriň duýduryşlaryna gulak asmaga çagyrdy.
Gyrgyzystanyň territoriýasynyň 95 prosenti daglyk ýerler bolup, bu ýurtda şu gyş gar we ýagyş agyr ýagdy. Adatdan daşary ýagdaýlar ministrligi ýurtda 5 müň çemesi ýere hakyky ýer süýşmesi we sil howpunyň abanandygyny aýtdy.
2004-nji ýylda bolan läbik süýşmesi bu ýurtda 33 adamy öldüripdi.


text:
Aşgabadyň häkimiýetleriniň we milli habar beriş serişdeleriniň bu tebigy ýagdaý we onuň netijeleri barada dymýan wagtynda Azatlygyň habarçylarynyň maglumatlaryna we sosial mediada peýda bolan wideo ýazgylara görä, birnäçe gün bäri dowam edýän ýagyşlaryň netijesinde Aşgabadyň birnäçe merkezi köçesini we onlarça binany suw alypdyr.
“Güýçi ýagyş tas bir hepde bäri ýagýar. Edil häzir ýaganok, emma töwerekdäki daglaryň daşy bulutly görünýär, agşamara ýene ýagjaga meňzeýär. Düýn we öňňin örän güýçli ýagdy, toprak suwy çekip bilmän suw ýygnandy. Şonuň üçin geçen gije Podwoýskiý we Sowetskaýa köçelerinden suw sil bolup geçdi. Bu köçeleriň ikisi-de "režimli" hökümet köçeleri hasaplanylýar. "Berkarar" söwda merkezinde ýerzeminini suw aldy. Köp haryt zaýalandy. Köp mebel, şol sanda gymmatbahaly goşlar zaýalandy. "Kamil" azyk dükanynyň haryt sklady”, - diýip Azatlygyň korrespondenti habar berdi.
Ýerli synçylar ýagyşyň ýetiren maddy zyýanynyň uly boljagyny çak edýärler, sebäbi şäheriň merkezi böleginde ýerleşýän binalaryň ençemesi, şol sanda il içinde "elitnyý" dililýän täze kaşaň ýaşaýyş jaýlarynyň aşagyndaky awtoduralgalaryny suw alypdyr.
Azatlygyň habarçylarynyň sözlerine görä, häzirki wagtda şäherde ýagyşyň netijelerini aradan aýyrmak, köçeleri arassalamak boýunça guramaçylykly işler geçirilýär. Bu işlere kommunal hojalyklaryň işgärleri bilen bilelikde döwlet işgärleri hem çekilýär.
"Olar köçeleri arassalaýarlar, ýer asty geçelgelerden suwy çekýärler. Edil häzir ýagyş suwy ýerasty awtoduralgalarda we "Berkararda" galdy" diýip habarçymyz belledi.
Aşgabadyň merkezi köçelerinde ýagyşyň netijesinde suwuň ýygnanmagyna degişli tejribeler öňem bolupdy. Dört ýyla golaý wagt mundan öň ýagşyň netijesinde Aşgabadyň kaşaň "Oguzkent" myhmanhanasyny suw alypdy. Käbir maglumatlara görä, şonda myhmanhananyň hatda ýokarky gatlaryndaky prezidentlik otaglaryna hem zyýan ýetipdir.
Ýerli synçylaryň pikirine görä, ýagyş suwunyň ýygnanmagynyň sebäpleriniň biri Aşgabatda ýollaryň we binalaryň gurluşygynda tebigy şertleriň talaba laýyk hasaba alynmazlygy bilen bagly. Ýagyş suwuny ýygnaýan sistemasynyň hem ähli ýerde göz öňünde tutulmaýar.
Şeýle-de, Azatlygyň Türkmenistandaky söhbetdeşleriniň sözlerine görä, soňky birnäçe günlükde Aşgabadyň daşyndaky daglarda sil emele gelipdir. Hususan-da, geçen hepdede bolan sil zerarly ençeme giňişliklere zyýan ýetipdir. Sil barada jikme-jikler, şeýle-de ýagyşyň Aşgabadyň köp ýaşaýjyly etrapçalaryna ýetiren täsiri barada maglumatlar Azatlyk Radiosyna häzirlikçe elýeterli däl.
Azatlyk bilen söhbetdeş bolan aşgabatlylaryň sözlerine görä, döwlet mediasynda güýçli ýagyşlar barada ilata öňünden duýduryş berilmändir.