text:
TÜRKMENISTANYŇ MINISTRLER KABINETINIŇ GIŇIŞLEÝIN MEJLISI
9-njy iýul güni Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi, onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň pudaklarynda şu ýylyň alty aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri jemlenildi, şeýle hem Prezident maksatnamasynyň we ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça kabul edilen beýleki maksatnamalaryň ýerine ýetirilişine seredildi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Mejlisiniň wekilleri, welaýatlaryň we etraplaryň häkimleri, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, gazetleriň we žurnallaryň redaktorlary hem-de beýleki ýolbaşçylaryň çagyrylan mejlisiň gün tertibini yglan edip, onda ýolbaşçylary wezipä bellemek we wezipeden boşatmak, şu ýylyň ikinji ýarymynda öňde durýan wezipeleri kesgitlemek bilen bagly meselere garaljakdygyny aýtdy. Şu gün ýolbaşçylaryň hasabatlarynyň diňlenjekdigini we olaryň işleriniň netijelerine baha beriljekdigini aýdyp, milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Goçyýewe söz berdi. Wise-premýer 2015-nji ýylyň birinji ýarymynyň makroykdysady görkezijileri barada hasabat berdi.
Bellenilişi ýaly, hormatly Prezidentimiziň parasatly ýolbaşçylygynda maliýe-ykdysady strategiýasynyň durmuşa geçirilmegi netijesinde, durnukly ykdysady ösüş üpjün edilýär we döwlet maliýe serişdelerini netijeli ulanmak üçin zerur şertler döredilýär.
Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini 109,1 göterim üpjün edildi. Şol sanda ösüş senagat pudagynda 106,2 göterime, gurluşykda 112,1 göterime, ulag we aragatnaşyk pudagynda 111,3 göterime , söwdada 111,4 göterime, oba hojalygynda 111 göterime, hyzmatlar ulgamynda 111,6 göterime barabar boldy. Häzirki wagtda jemi içerki önümiň möçberinde döwlete dahylsyz bölegiň paýy (ýangyç-energetika toplumyny hasaba almazdan) 65, 1 göterime deň boldy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önümiň ösüş depgini 108,1 göterim üpjün edildi.
2014-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, alty aýyň netijeleri boýunça bölek-satuw haryt dolanyşygy 19,5 göterim artdy. Daşary söwda dolanyşygynyň möçberi hem ýokarlanýar.
Wise-premýer milli özgertmeler maksatnamalarynyň çäklerinde ýurdumyzyň ähli künjeklerinde dürli maksatly desgalaryň 2 müňden gowragynyň gurulýandygyny habar berdi. Hasabat döwründe maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna ýurdumyzda özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberi 21,2 milliard manada deň bolup, 2014-nji ýylyň degişli döwrüne garanyňda, ösüş depgini 107,9 göterim üpjün edildi. Düýpli maýa goýumlarynyň möçberiniň jemi içerki önüme bolan gatnaşygy 41,7 göterim möçberde emele geldi.
Soňra Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy
A. Mämmedow döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowa 2015-nji ýylyň alty aýynda pudaklar boýunça ýerine ýetirilen işleriň netijeleri we gazanylan ykdysady görkezijiler hakynda hasabat berdi.
2014-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, nebitiň çykarylyşy 107,8 göterime, elektrik energiýasynyň öndürilişi 102,1 göterime, benziniň öndürilişi 101,1 göterime, kerosiniň öndürilişi 100,2 göterime, nebit bitumynyň öndürilişi 119,8 göterime, nebit koksunyň öndürilişi 100,2 göterime, suwuklandyrylan gazyň öndürilişi 100,5 göterime, polipropileniň öndürilişi 100,2 göterime, sementiň öndürilişi 107,2 göterime, magdan däl gurluşyk serişdeleriniň öndürilişi 120 göterime, armatura we beýleki demir önümleriniň öndürilişi 101,2 göterime, plastmassadan edilen we aýna süýümli turbalaryň öndürilişi 105,6 göterime, nah ýüplükleriň öndürilişi 104,4 göterime, nah matalaryň öndürilişi 112,2 göterime, gaýtadan işlenen we konserwirlenen balyk hem-de balyk önümleriniň öndürilişi 148,6 göterime barabar boldy. Mineral dökünleriň öndürilişi 2,2 esse artdy.
Hasabat döwründe oba hojalyk önümleriniň öndürilişi hem ýokarlandy. Şu ýylyň 6-njy iýulyna çenli ýurdumyz boýunça 1 million 356,4 müň tonna bugdaý öndürildi, bu bolsa geçen ýylyň degişli senesi bilen deňeşdirilende 14,7 göterim köpdür. Geçen 6 aýyň jemleri boýunça piläniň öndürilişi 17,8 göterim, gök önümler 10,2 göterim, bakja önümleri 12,3 göterim, ýumurtganyň öndürilişi 5,7 göterim, süýdüň öndürilişi 1,5 göterim, etiň öndürilişi 1,3 göterim artdy. Geçen ýylyň degişli senesine görä, mallaryň we guşlaryň baş sany hem artdy.
Hasabat döwrüniň jemleri boýunça gurluşyk-gurnama we beýleki düýpli gurluşyk işleri 2014-nji ýylyň degişli döwründäkiden 14,5 göterim ýokary boldy.
Ulaglaryň ähli görnüşleri boýunça ýük dolanyşygynyň geçen ýylyň degişli döwrüne görä ösüş depgini, geçiriji turba ulagyny hasaba almazdan 102,4 göterime, şol sanda awtomobil ulagy boýunça 105 göterime, demir ýol ulagy boýunça 100,1 göterime, howa ulagy boýunça 100,5 göterime, suw ulagy boýunça 100,1 göterime barabar boldy. Şu döwürde ýolagçy gatnatmagyň ösüş depgini 102,3 göterim boldy, şol sanda awtomobil ulagynda 102,8 göterime, demir ýol we howa ulaglarynda 100,1 göterime, suw ulagynda 108,5 göterime barabar boldy. Elektron aragatnaşyk hyzmatlarynyň öňdebaryjy görnüşleriniň ornaşdyrylmagy netijesinde ilata edilýän hyzmatlaryň möçberi 8,9 göterim artdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ykdysady görkezijileriniň yzygiderli, hemmetaraplaýyn seljerilmegine, halk hojalyk toplumynyň pudaklarynyň ösüş depgininiň çaklanylmagyna Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygynyň ünsüni çekdi. Döwlet Baştutanymyz işgärleriň hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça işleri geçirmegiň zerurdygyny nygtady.
Soňra Maliýe ministri M.Muhammedow 2015-nji ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda Türkmenistanyň döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Hasabat döwründe ýurdumyzyň esasy maliýe meýilnamasynyň girdeji bölegi 102,8 göterim, çykdajy bölegi 90,4 göterim ýerine ýetirildi. Durmuş ulgamynyň maliýeleşdirilmegine býujet serişdeleriniň 79,3 göterimi gönükdirildi. Şu döwürde ýerli býujetiň girdeji böleginiň ýerine ýetirilişi 101,7 göterim, çykdajy bölegi bolsa 90,9 göterim boldy.
Şu ýylyň alty aýynyň netijeleri boýunça Merkezi, pudaklaýyn we sebitleýin balans toparlarynyň mejlisleriniň 78-si geçirildi. Olaryň barşynda ministrlikleriň we pudak edaralarynyň 8-siniň, kärhanalaryň 259-synyň maliýe-ykdysady görkezijileri seljerildi hem-de degişli çözgütler kabul edildi.
Birinji ýarym ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Býujet kodeksiniň düzgünlerini berjaý etmek, degişli kadalaşdyryjy-hukuk namalaryny işläp düzmek, hünärmenleri taýýarlamak we olaryň hünär derejelerini ýokarlandyrmak boýunça çäreleriň toplumy geçirildi. Şeýle hem auditorçylyk işini ösdürmegiň çäklerinde geçirilýän işler, gymmatly kagyzlar bazary, halkara derejelerine esaslanan buhgalterçilik hasaba alnyşynyň milli ülüňlerine geçilmegi hem-de maliýe hasabatlylygy barada habar berildi.
Habar berlişi ýaly, hasabat döwründe Türkmenistanyň Maliýe ministrligiň Barlag-derňew müdirligi tarapyndan edara-kärhanalaryň we guramalaryň 902-siniň maliýe-hojalyk işlerine barlag-derňew işleri geçirildi.Şonuň netijesinde edara-kärhanalaryň 609-synda maliýe häsiýetli düzgün bozulmalaryň birnäçesi ýüze çykaryldy. Şol döwürde guramalaryň 80-sinde döwlet nyrh düzgün-nyzamynyň berjaý edilişine barlag geçirilip, olaryň 60-synda bidüzgünçilikler ýüze çykaryldy.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzda ykdysady durnuklylygy mundan beýläk-de üpjün etmegiň zerurdygyna hem-de maýa goýumlaryň gelip gowuşmagy üçin has oňaýly şertleriň döredilmelidigine ünsüni çekip, Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişine pugta gözegçiligiň amala aşyrylmagynyň wajypdygyny nygtady hem-de ministrlikleriň, pudak edaralarynyň we kärhanalaryň maliýe işlerini döwrebap gurmak we toplumlaýyn seljermek işlerini geçirmek barada anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Türkmenistanyň Merkezi bankynyň müdirýetiniň başlygy M.Annadurdyýew ýurdumyzyň bank ulgamyny kämilleşdirmegiň maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişi, şol sanda milli pulumyzyň durnukly derejesini saklamak boýunça görülýän çäreler boýunça alnyp barylýan işler hem-de karz-pul syýasaty barada hasabat berdi. Şeýle hem ministrlikleriň we pudak edaralarynyň hasaplaryna harytlaryň eksporty hem-de edilen hyzmatlar üçin daşary ýurt pullarynyň gelip gowuşmagynyň meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada habar aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, daşary ýurtlara eksport edilýän ýurdumyzyň önümleriniň möçberini artdyrmak ýaly wajyp wezipeleriň birine ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz bu ugurda ýolbaşçylaryň ählisi zerur çäreleri görmelidiklerini aýtdyp, Ministrler Kabinetiniň ýylyň netijeleri boýunça geçiriljek giňişleýin mejlisinde bu tabşyrygyň ýerine ýetirilişiniň netijelerine garaljakdyny nygtady.
Soňra Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministri W. Abdylhekimow
2015-nji ýylyň birinji ýarymynda welaýatlary özgertmek boýunça milli maksatnamanyň ýerine ýetirilişi hem-de maýa goýumlarynyň özleşdirilişi barada hasabat berdi. Ýanwar-iýun aýlarynda milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda önümçiligiň möçberiniň depginli artmagy we maýa goýum işjeňliginiň saklanylmagy ykdysady ösüşi üpjün etdi. Milli ykdysadyýetimizi ösdürmäge gönükdirilen maýa goýumlarynyň möçberi 2014-nji ýylyň degişli döwrüniň derejesinden 7,9 göterim köpeldi.
Hasabat döwründe önümçilik hem-de durmuş maksatly binalaryň we desgalaryň 114-si, 467,8 müň inedördül metr ýaşaýyş jaýlary gurlup ulanmaga berildi. Serişdeleriň 59,3 göterimi önümçilik hem-de 40,7 göterimi durmuş maksatly binalaryň we desgalaryň gurluşyklarynda ulanyldy.
"Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyna" laýyklykda, maýa goýumlaryny özleşdirmek baradaky ýyllyk tabşyryk 64,7 göterim berjaý edildi.
Şu ýylyň iýul aýynyň 1-indäki ýagdaýa görä, bu maksatnamanyň çäklerinde ýurdumyz boýunça durmuş maksatly binalaryň 136-synyň,
7 hassahananyň, saglyk öýleriniň we merkezleriniň 15-siniň, çagalar baglarynyň 26-synyň, orta mekdepleriň 38-siniň, medeniýet öýleriniň16-synyň, suw arassalaýjy desgalaryň 8-siniň, şeýle hem 991,5 müň inedördül metr ýaşaýyş jaýlarynyň, 1 müň 891 kilometr suw geçirijileriň, 534 kilometr awtomobil ýollarynyň, 631 kilometr gaz geçirijileriň, 1 müň 165 kilometr elektrik geçirijileriň, 623 kilometr telefon ulgamynyň gurluşyk işleri dowam edýär.
Hormatly Prezidentimiziň şu ýylyň 9-njy ýanwarynda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde beren tabşyryklaryna laýyklykda, degişli döwürde gurlan desgalaryň we binalaryň 141-si doly kabul edilip, ulanmaga tabşyryldy.
Hasabat döwründe “Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013-2016-njy ýyllar üçin döwlet maksatnamasyny” amala aşyrmagyň netijesinde 23 sany kärhana we desga hususylaşdyryldy, olardan 21-si bäsleşikli söwdalarda we 2-si maýa goýum bäsleşiginde hususylaşdyryldy.
Döwlet Baştututanymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzda amala aşyrylýan ykdysady strategiýanyň welaýatlaryň döwrebap düzümini kemala getirmäge, içerki bazarda ýerli önümleriň öndürilýän möçberini artdyrmaga, täze iş orunlaryny döretmäge we raýatlarymyzyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaga gönükdirilendigini belledi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygy B.Hojamuhammedow şu ýylyň 6 aýynda ýurdumyzyň ýangyç-energetika toplumynda işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, nebitiň gaz kondensaty bilen çykarylyşynyň ösüş depgininiň 107,8 göterim, guýulary burawlamakda geçirilen işleriniň ösüş depgininiň 142,9 göterim bolandygy bellenildi.
Wise-premýer tebigy gazy çykarmak we daşary ýurtlara ugratmak, uglewodorod çig malyny gaýtadan işlemek, awtomobil benzinini, dizel ýangyjyny, polipropileni, çalgy ýaglaryny, suwuklandyrylan gazy we beýleki nebit önümlerini öndürmek babatda gazanylan tehniki-ykdysady görkezijiler barada hem aýtdy.
Kärhanalarda, edaralarda we guramalarda, ýaşaýyş jaýlarynda gazyň sarp edilişini ölçeýji enjamlary oturtmak boýunça geçirilýän işler barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýer B.Hojamuhammedowa nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylary, Ykdysadyýet we ösüş ministrligi hem-de Türkmenistanyň Maliýe ministrligi bilen bilelikde ýangyç-energetika toplumynyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň maliýe ulgamynda işleriň ýagdaýyny düýpli seljermegi hem-de berk maliýe duzgün-tertibini üpjün etmek boýunça degişli çäreleri görmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem wise-premýere nebitgaz senagatynyň düzümleriniň işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmaga degişli birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa parlamentiň milli kanunçylygy has-da ösdürmek, ýurdumyzda halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyk gelýän döwrebap kanunçylyk-hukuk binýadyny döretmek boýunça ýerine ýetiren işleri barada habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Esasy Kanunyny kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işe aýratyn üns berildi.
Hormatly Prezidentimiziň Türkmenistanyň Konstitusion toparynyň şu ýylyň maý aýynda geçirilen mejlisinde öňde goýan wezipelerini berjaý etmek maksady bilen, iş toparlary tarapyndan dünýäniň iň gowy tejribesini nazara almak arkaly, ýurdumyzyň Esasy Kanunynyň taslamasyna täze maddalary, üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek boýunça netijeli işler alnyp barylýar. Bu resminamanyň deslapky taslamasy Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahatynda ara alyp maslahatlaşmak üçin hödürlener.
Şunuň bilen baglylykda, taýýarlyk işleriniň barşynda ilatymyzdan gelip gowuşýan teklipler hem-de isleg-arzuwlar öwrenilýär we seljerilýär. Şu maksat bilen ähli welaýatlarda deputatlar ýerli häkimiýet edaralarynyň wekilleri, il sylagly ýaşulular, ýaşlar bilen duşuşyklary geçirdiler. Şeýle hem ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň hünärmenleriniň, syýasy partiýalaryň we jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda telewideniýe, radio hem-de metbugat serişdeleri arkaly täze konstitusion kadalaryň many-mazmunyny ilatymyza ýetirmek boýunça çykyş guralýar.
Ýaşulularyň maslahatynda ara alnyp maslahatlaşylandan soň, Konstitusiýanyň deslapky taslamasy metbugatda çap ediler.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow ýurdumyzyň 2013-2017-nji ýyllar üçin daşary syýasat ugrunyň konsepsiýasyny durmuşa geçirmek boýunça birinji ýarym ýylda Daşary işler ministrliginiň alyp baran işleri barada hasabat berdi. Şu babatda türkmen döwletiniň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyna hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine bagyşlanan dabaralaryň hem-de çäreleriň maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişi barada hasabat berildi. Şunuň bilen baglylykda, degişli meýilnama işlenip taýýarlandy.
Şu şanly sene mynasybetli Türkmenistanda we daşary ýurtlarda halkara maslahatlarynyň 74-si, metbugat maslahatlarynyň 15-si, medeni çäreleriň 25-si we sport çäreleriniň 41-si geçirildi. Umuman, çäreleriň 342-si geçirilip, bu ugurdaky işler dowam edýär. Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine bagyşlanan web-saýt hereket edýär. Şeýle hem dürli metbugat neşirlerini taýýarlamak we çykarmak göz öňünde tutulýar. Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde türkmen döwleti we onuň Bitaraplyk derejesi hakynda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli alyp barýan parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de netijeli halkara hyzmatdaşlyk syýasaty hakynda mowzuklaýyn makalalaryň 152-si çap edildi.
Bu ähmiýetli wakanyň hormatyna 2015-nji ýylyň 12-nji dekabrynda geçiriljek ýokary derejeli halkara maslahaty we baýramçylyk dabaralary şanly senä gabatlanar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýörite kararnamasy bilen ýurdumyza berlen hemişelik Bitaraplyk derejesiniň sebit we dünýä möçberinde parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de durnuklylygy saklamagyň hakyky alamaty hökmünde çykyş edip, türkmenistanlylaryň abadan durmuşynyň, ýurdumyzyň gülläp ösüşiniň kepili bolup durýandygyny nygtady. Türkmenistan netijeli daşary syýasat ýörelgesini yzygiderli durmuşa geçirip, parahatçylyk we döredijilik kuwwatyny bütin adamzadyň bähbidine goýmaga ymtylýar hem-de bu ugurda anyk çäreleri görýär.
Milli Liderimiz şanly sene mynasybetli ýurdumyzda hem-de daşary ýurtlarda meýilleşdirilen ähli çäreleriň we dabaralaryň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegiň zerurdygyny belläp, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna bu babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän pudaklaryndaky işleriň ýagdaýy, geçen 6 aýda gurluşyk, himiýa we dokma senagatlarynda hem-de halyçylyk pudagynda, balyk hojalygynda gazanylan görkezijiler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Senagat ministrligi boýunça 2015-nji ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda önüm öndürmegiň meýilnamasy 124,1 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 116,6 göterime deň boldy. Sementiň öndürilişi boýunça 107,2 göterim, magdan däl serişdeleri öndürmek boýunça 130,9 göterim, keramzitiň öndürilişi boýunça 114,3 göterim we gurnama demir-beton önümleriniň öndürilişi boýunça 108,6 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrligi boýunça ýylyň başyndan bäri öndürilen önümleriň jemi möçberiniň meýilnamasy 109,1 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 101 göterime deň boldy. Nah ýüplügiň öndürilişi boýunça 104,4 göterim, nah matalaryň öndürilişi boýunça 112,2 göterim, tikin we örme önümleriniň öndürilişi boýunça 104,4 göterim ösüş depgini üpjün edildi. Hasabat döwründe dokma önümlerini ýerlemekden 43 million manatlyk peýda gazanyldy.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça şu ýylyň 6 aýynda öndürilen önümleriň umumy möçberiniň meýilnamasy 113,6 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 111,9 göterime barabar boldy. Şol döwürde pudagyň kärhanalarynda 22 müň 713 inedördül metr haly önümleri dokaldy we 103,4 göterim ösüş depgini üpjün edildi.
Şu ýylyň birinji ýarymynda “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň kärhanalarynda hem belli bir üstünlikler gazanyldy. Öndürilen önümleriň möçberiniň meýilnamasy 117,5 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 2,2 esse üpjün edildi. Pudagyň kärhanalary tarapyndan mineral dökünleriň öndürilişi boýunça 220,8 göterim ösüş depgini gazanyldy. Bu görkeziji tehniki ýoduň öndürilişi boýunça 100 göterime, tehniki uglerodyň öndürilişi boýunça 105,1 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Döwlet balyk hojalygy komiteti boýunça hasabat döwründe öndürilen önümleriň jemi möçberiniň ösüş depgini 164,3 göterime barabar boldy. Tutulan balyk boýunça 190,8 göterim, balyk we gaýtadan işlenilip gaplanan balyk önümleri boýunça 148,6 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Hasabatyň çäklerinde döwlet Baştutanymyzyň Dokma senagaty ministrliginiň taýýar önümlerini ilata elýeterli bahalardan ýerlemek boýunça beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hem habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, milli ykdysadyýetimizi toplumlaýyn diwersifikasiýalaşdyrmak we döwrebaplaşdyrmak ýörelgelerine esaslanan döwlet ykdysady syýasatynyň ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmäge gönükdirilendigini belledi. Milli Liderimiz eksport ugurly pudaklaryň ýokary depginde we okgunly ösdürilmelidigini, göz öňünde tutulan meýilnamalaryň hem-de uzakmöhletleýin milli maksatnamalaryň üstünlikli amala aşyrylmagyna ýardam etmelidigini aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz bu wezipeleri çözmek üçin gurluşygyň öňdebaryjy tehnologiýalaryny netijeli ulanmagyň wajypdygyny nygtady. Milli Liderimiz ýokary we häzirki zaman ölçeglerine laýyk gelýän önümleriň görnüşlerini artdyrmaga, ýerine ýetirilýän işleriň we hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmaga aýratyn üns berilmelidigine ünsi çekip, wise-premýere bu babatda anyk görkezmeleri berdi.
Hormatly Prezidentimiz Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň senagatynda innowasion esasda elektron pudagy döretmek maksady bilen, “Türkmenistanda dürli görnüşli elektron enjamlary öndürýän kärhanalary döretmegiň döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakynda” Karara gol çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary
M. Ýazmuhamedowa 2015-nji ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda gözegçilik edýän ulgamlarynda ýerine ýetirilen işler barada hasabat berdi.
Geçen aýda Lebap welaýatynda geçirilen Medeniýet hepdeligi uly wakalaryň biri bolup, onuň çäklerinde guralan çärelere ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we daşary döwletleriň birnäçesinden sungat ussatlary gatnaşdylar. Giň gerimli çäräniň çäklerinde Halkara sungat sergisi, ylmy maslahat, konsertler, teatr sahnalary, täze operanyň görkezilmegi, şygryýet we dessanlar agşamy hem-de beýlekiler geçirildi. Bularyň hemmesi türkmen halkynyň baý medeniýetini dünýäde giňden tanyşdyrmak boýunça köp ugurly işlere uly goşant boldy.
«Türkmenistanda Milli maddy däl medeni mirasy toplamagyň, hasaba almagyň, öwrenmegiň we gorap saklamagyň 2015–2020-nji ýyllar üçin döwlet maksatnamasynyň” hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen tassyklanylmagy möhüm waka bolup, onuň işlenip taýýarlanan meýilnama laýyklykda amala aşyrylmagy ruhy gymmatlyklaryň we däp-dessurlaryň dowamatlylygyny, halk döredijilik baýlygyny, olaryň wagyz edilmegini hem-de ösdürilmegini täze derejejä çykarmaga ýardam berer.
Ýurdumyzyň medeniýet, döredijilik işgärleri Türkmenistanyň Bitaraplygynyň şanly 20 ýyllygy mynasybetli Hytaý, Hindistan, Gazagystan, Ermenistan, Täjigistan, Özbegistan döwletlerinde geçirilen çärelere gatnaşdylar. Mundan başga-da, ýurdumyzda Eýranyň we BAE-niň Medeniýet günleri, Ermenistanda, Gyrgyzystanda, Horwatiýada bolsa Türkmenistanyň Medeniýet günleri geçirildi. Häzir Hytaý Halk Respublikasynyň biziň ýurdumyzda geçiriljek Medeniýet günlerine taýýarlyk görülýär.
Ýylyň başyndan bäri ýurdumyzyň teatr sungaty, muzeý, kitaphana işi babatda hem yzygiderli işler geçirildi. Şu ýylyň aprel aýynda Metbugat öýi toplumynyň täze binasy ulanmaga berildi, bu bolsa neşirýat--çaphana işini kämilleşdirmäge täze itergi berdi.
Şu ýylyň 6 aýynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan kitap önümleriniň 180-den gowrak görnüşi çap edildi. Neşirýat gullugynyň hünärmenleri daşary ýurtlarda geçirilen neşir önümleriniň sergilerine gatnaşdylar.
Wise-premýer şeýle hem Türkmenistanyň Telewideniýe, radio gepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti tarapyndan döwlet habarlar syýasatyny amala aşyrmagyň hilini ýokarlandyrmak boýunça geçirilen işler barada habar berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän ulgamlarynda, şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirlen işleriň jemleri, düzümüň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, öňdebaryjy täzeçil tehnologiýalary ornaşdyrmak, ylym we bilimi, saglygy goraýşy, sporty we syýahatçylygy ösdürmek maksatnamalary berjaý etmek üçin durmuşa geçirilýän çäreler hakynda hasabat berdi.
Türkmenistanyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmäge taýýarlyk hakynda hem hasabat berildi. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiziň garamagyna 2015-nji ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümüni tassyklamak hakynda hem-de 2015-nji ýylda welaýatlar we Aşgabat şäheri boýunça Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine, ýurdumyzyň orta hünär okuw mekdeplerine kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakynda buýruklaryň taslamalary hödürlenildi.
Hasabatda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine talyplary kabul etmegiň meýilnamasy barada giňişleýin habar berildi. Şu okuw ýylynda ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň 8-siniň açylmagy göz öňünde tutulýar. Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwerstetiniň harby lukmançylyk fakultetinde “Arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek işi” hünärini, Halkara nebit we gaz uniwerstitende “Gazylyp alynýan peýdaly magdan känlerini özleşdirmek” hünärini, Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk inistitutynda “Aýnanyň we sitallaryň himiki tehnologiýasy” hünärini, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş inistitutynda “Ykdysady kibernetika” hünärini. Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk inistitutynda “Gämi gurluşygy we umman tehnikasy” hem-de “Radioelektron ulgamlary we toplumlary” hünärlerini, Türkmenistanyň döwlet energetika inistitutynda “Elektrik we ýylylyk öndürmegiň tehnologiýasy” hünärini, Türkmen milli konserwatorýasynda “Opera sungaty” hünärini açmak meýilleşdirilýär. Umuman, şu ýyl ýurdumuzyň ýokary okuw mekdeplerine 7128 adam kabul etmek göz öňünde tutulýar. Bu bolsa geçen ýyldakydan 267 adam köpdür.
Ýurdumuzyň bilim ulgamyny ösdürmegiň beýleki bir wajyp ugry orta hünär okuwydyr. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň we Türkmen döwlet neşirýat gullunyň garamagynda orta hünär okuw mekdeplerini döretmek boýumça Türkmenistanyň Prezidentiniň kararynyň taslamasynyň taýýarlanandygy barada hasabat berdi. Bu okuw mekdepleri täze okuw ýylyndan işläp başlar. Politehniki orta hünär okuw mekdebine 6 hünär boýunça 150 adam, Neşirýat-çaphana orta hünär okuw mekdebine 3 hünär boýunça 45 adam kabul etmek, şeýlelikde, şu ýyl ýurdumuzyň orta hünär okuw mekdeplerine 8342 adam kabul etmek göz öňünde tutulýar. Bu bolsa geçen ýyldakydan 629 adam köpdür. Mundan başga-da, okuwçylaryň 30 müňüsi 77-sany başlangyç hünär okuw mekdeplerinde bilim alarlar.
Ýokary okuw mekdeplerine, şeýle hem mugallymçylyk, lukmançylyk, medeniýet we maliýe-ykdysady ugurly orta hünär okuw mekdeplerine resminamalary kabul etmek 11-nji iýuldan 27-nji iýula çenli aralykda Aşgabatda we welaýat merkezlerinde, giriş synaglaryny bolsa iýul aýynyň 30-yndan awgust aýynyň 22-si aralygynda okuw mekdepleriniň ýerleşýän ýerlerinde geçiriler. Hojalyk hasaplaşygyndaky orta hünär okuw mekdeplerine resminamalaryň kabul edilmegi 11-nji iýuldan 19-njy awgusta çenli aralykda, giriş synaglary 21-nji awgustdan 26-njy awgusta çenli aralykda geçiriler.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ylym, bilim we saglygy
goraýyş, sport we syýahatçylyk ulgamynyň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarydygyny nygtap, olaryň ýurdumyzyň ösüşinde jemgyýetimiziň talaplaryna laýyklykda mundan beýläk-de kämilleşdirilmelidigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz innowasion, bilim we ylmy-enjamlaýyn taslamalaryň amala aşyrylmagyny berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy we wise-premýere bu babatda anyk görkezmeleri berdi. Döwlet Baştutanymyz bu ulgamlarda hünärmen kuwwatyny kemala getirmäge toplumlaýyn, oýlanyşykly çemeleşmegiň wajypdygyny, degişli düzümleri hem-de maddy-enjamlaýyn binýady döwrebaplaşdyrmagyň, dünýäniň öňdebaryjy tejribelerini öwrenmegiň we ornaşdyrmagyň möhümdigini belläp, wise-premýere bu barada birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň rektorlaryna ýüzlenip, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda ýokary okuw mekdepleriniň, olarda taýýarlanylýan hünärleriň hem-de kabul edilýän talyplaryň sanynyň ýylyň-ýylyna artýandygyny belledi. Milli Liderimiz şu ýyl ýurdumyz boýunça ýokary okuw mekdeplerine geçen ýyldaka garanyňda, 267 adamyň köp kabul ediljekdigini aýtdy. Şu ýyl Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinde täze hünärleriň sekizisi açylar. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň bilim ulgamyny düzümi boýunça hem, mazmuny boýunça hem ylmy tnhnologiýa babatda ýokary derejä ýetirmek, ýaş nesliň beden taýdan sagdyn, ruhy taýdan kämil ösmegi, döwrebap bilim almagy üçin ähli zerur şertleri döretmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz her bir ýokary okuw mekdebine 2015-2016-njy okuw ýylynda näçe adamyň kabul ediljekdigi bilen bagly meseläni gozgap, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlarynyň ýurdumyzyň bilim ulgamyny ösdürmek meselesi baradaky pikirleri bilen gyzyklandy. Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň milli ykdysadyýetimiziň ähli ulgamlary we pudaklary üçin ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak ýaly wajyp wezipäni durmuşa geçirýändigini nygtady. Milli Liderimiz hut şu ýörelgäniň esasynda bilim ulgamyny yzygiderli döwrebaplaşdyrmak, ýokary hünär bilimi edaralarynda okatmagyň hilini ýokarlandyrmak, milli hem-de dünýä tejribesine esaslanýan bu ugurda özgertmeleriň üstünlikli durmuşa geçirilmeginde ýokary okuw mekdepleriniň ýolbaşçylaryna wajyp ornuň degişlidigini aýtdy. Hormatly Prezidentimiz Berkarar döwletimiziň beýik geljeginiň, nurana ertiriniň şu günki ýaş nesillerimiziň aljak bilimine we terbiýesine baglydygyny aýdyp, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlaryna bu ugurda öňde goýlan wezipeleri üstünlikli çözmek bilen bagly anyk görkezmeleri berdi.
Milli Liderimiz ýurdumyzda ýene-de bir uniwersiteti, şeýle-de tehnologiýalar ýokary okuw mekdebini hem-de öndürýän önümine görä welaýatlaryň birinde senagat ýokary okuw mekdebini açmak hakynda meselä garamagy teklip etdi.
Milli Liderimiz ýurdumyzyň ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna 2015-2016-njy okuw ýyllarynda diňleýjileri kabul etmek meselesine degip geçip, degişli resminama gol çekdi hem-de olaryň ýerine ýerilmegine berk gözegçilik etmegi tabşyrdy.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine giriş synaglarynyň geçirilişiniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegiň zerurdygyny nygtap, türkmen ýaşlarynyň dünýä ölçegleriniň derejesinde döwrebap bilim almagy, saýlan hünärini üstünlikli öwrenmegi, dünýägaraýşyny giňeltmegi, alan bilimini we başarnygyny iş ýüzünde peýdalanmagy üçin döwletimiziň ähli şertleri we mümkinçilikleri döretjekdigini nygtady.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk ulgamyndaky işleriň netijeleri baradaky hasabat bilen çykyş etdi.
Ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň we edilen hyzmatlaryň meýilnamasy 120,3 göterim berjaý edilip, ösüş depgini 121,7 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 130,5 göterime ýetdi. Şeýle hem içerki demir ýollaryň, inžener-tehniki desgalaryň döwrebaplaşdyrylýandygy habar berildi. Hasabat döwründe Balkanabatda demir ýol menzili gurlup ulanmaga berildi.
Türkmenistanyň Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça ilata hyzmat etmek boýunça ösüş depgini 129 göterime barabar boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 104 göterim, ýolagçy gatnatmakda 101,4 göterim boldy.
Ýanwar-iýun aýlarynda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 106 göterime deň boldy. Şu döwürde aragatnaşyk hyzmatlaryna islegleri kanagatlandyrmak maksady bilen, ýurdumyzda telefon nokatlarynyň 302 müňüsi, şol sanda 282 müň öýjükli belgili, 5,5 müň radiotelefon belgili we 14 müň ýerli telefon nokatlary gurnalyp, meýilnama 2,4 esse berjaý edildi. Geçen döwürde Oba milli maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde 904 telefon belgilik beketler gurnaldy we 1052 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
Hasabatyň çäklerinde Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” ilkinji aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy bilen baglylykda amala aşyrylýan işler barada hem aýdyldy.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça ýanwar-iýun aýlarynda edilen hyzmatlaryň ösüş depgini 116 göterime barabar boldy. Bu görkeziji ýük daşamak we ýolagçy gatnatmak boýunça degişlilikde 100,5 göterime we 100,1 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Deňz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 130 göterime deň boldy. Şeýle hem Türkmenabat-Farap demir ýol köprüsini, Türkmenbaşy şäherinde täze halkara deňiz portuny, Aşgabadyň we Türkmenabadyň halkara howa menzillerinde, şeýle hem Daşoguz şäherinde uçuş-gonuş zolagyny gurmak boýunça işleriň depgininiň barha artýandygy bellenildi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky Milli komitetiniň binasyny gurmak we döwrebap tehnikalar bilen enjamlaşdyrmak boýunça işleriň dowam edýändigi habar berildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzda ulag we aragatnaşyk pudaklaryny ösdürmäge degişli kabul edilen maksatnamalary göwnejaý durmuşa geçirmegiň hem-de bu ulgamlaryň öňünde goýlan hemme wezipeleri çözmäge häzirki zaman ýagdaýlary göz öňünde tutýan düýpli oýlanyşykly çemeleşmeleriň wajypdygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyz täze tehnologiýalary yzygiderli ornaşdyrmagyň, daşary ýurly hyzmatdaşlar bilen tejribe, peýdaly innowasion işläp taýýarlamalary alyşmagyň zerurdygyny nygtady hem-de ulag toplumynyň ähli düzümleriniň depginli ösdürilmeginiň möhümdigini aýratyn belläp, wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Artykow ýanwar-iýun aýlarynda gözegçilik edýän ministrliklerinde we pudak edaralarynda geçirilen işleriň netijeleri, şeýle hem hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýekine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hasabat döwründe gurluşyk we energetika toplumy hem-de jemagat hojalygy boýunça işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 129,3 göterim ýerine ýetirilip, ösüş depgini 117,2 göterim boldy.
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça öndürilen önümiň we ýerine ýetirlen işleriiň we hyzmatlaryň meýilnamasy 121,6 göterim ýerine ýetirildi.
Wise-premýer Milli özgertmeler maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň barşy barada hasabat berip, şu döwürde durmuş-medeni ähmiýetli desgalaryň 24-siniň gurluşygynyň tamamlanandygyny habar berdi.
Degişli döwürde ýaşaýyş jaýlarynyň 329,2 müň inedördül metri gurlup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende ösüş depgini 184,5 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Energetika ministrligi boýunça 2015-nji ýylyň alty aýynda önüm öndürmek, işleri ýerine ýetirmek we hyzmatlar boýunça ösüş depgini 132 göterim, elektroenergiýanyň öndürilişi boýunça 102,3 göterim boldy.
Hasabatyň çäklerinde “Türkmenistanyň elektrik energetikasy pudagyny ösdürmegiň 2013-2020-nji ýyllar üçin konsepsiýasyna” laýyklykda, Ahal welaýatynyň Derweze etrabynda kuwwatlylygy 504,4 MWt we Lebap welaýatynyň Beýik Türkmenbaşy etrabynda kuwwatlylygy 252,2 MWt gazturbinaly elektrik beketleriniň gurluşygynyň dowam edýändigi habar berildi. Mary döwlet elektrik bekediniň çäginde kuwwatlylygy 1574 MWt bolan utgaşykly dolanyşykda işleýän täze elektrik bekediniň gurluşyk işlerine badalga berildi.
Jemagat hojalygy ministriligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasy boýunça ösüş depgini 113,4 göterime deň boldy. Şol sanda Daşoguz, Lebap, Mary welaýatlarynda suw arassalaýjy desgalaryny gurmak boýunça işler geçirilýär. Aşgabat şäheriniň Abadan etrabynda Türkmenistanyň Jemagat hojalygy institutynyň binalar we desgalar toplumyny gurmak işleri alnyp barylýar.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni boýunça hasabat döwründe degişli görkezijiler boýunça ösüş depgini 102,9 göterime barabar boldy.
“Türkmenbaşy-Farap”, “Aşgabat-Daşoguz” döwlet ähmiýetli täze uly awtomobil ýollaryny tapgyrlaýyn döwrebaplaşdyrmak we gurmak boýunça işleriň alnyp barylýandygy barada hasabat berildi.
Hormatly Prezidentimiz täzeçil tehnologiýalary, bu ulgamda ylmy-tehniki ösüşiň öňdebaryjy gazananlaryny we iň oňat dünýä tejribesini işjeň ornaşdyrmagyň uly möçberli ýol gurluşygynyň esasy ugrudygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, häzirki döwürde bu ýagdaýlaryň ýurdumyzyň ähli sebitleriniň durmuş-ykdysady ösüşiniň maksatnamalarynyň esasyna goýlandygyny aýratyn bellemek gerek.
Milli Liderimiz häzirki döwürde awtomobil ýollaryny gurmak boýunça täze taslamalaryň uly gerim bilen amala aşyrylýandygyny nygtady hem-de ýol-ulag düzümleriniň kämilleşdirilmegi bilen baglanyşykly wezipeler ýerine ýetirilende degişli düzümleriň sazlaşykly işini üpjün etmek boýunça wise-premýere birnäçe tabşyryklary berdi. Milli Liderimiz ilaty elektroenergiýa bilen üznüksiz üpjün etmek meselesine ünsi çekip, wise-premýere bu meseläni hemişelik gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy
Ş.Durdylyýew gözegçilik edýän düzümlerinde işleriň netijesi, şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanyna we Ministrler Kabinetine raýatlardan gelip gowşan arzalara seretmek boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, döwlet edaralarynyň raýatlarymyzyň arza-şikaýatlaryna bellenilen tertipde we möhletde seredip, olara öz wagtynda jogap bermelidiklerini aýratyn nygtady. Hormatly Prezidentimiz türkmenistanlylaryň kanun arkaly goralýan hukuklaryny we bähbitlerini bozmaga sebäp bolýan şertleri aradan aýyrmak üçin zerur bolan çäreleri görmegiň wajypdygyny aýdyp, wise-premýere hem-de beýleki degişli ýolbaşçylara bu babatda degişli görkezmeleri berdi. Döwlet Baştutanymyz wise-premýeriň gözegçilik edýän düzümlerinde işleri has-da kämilleşdirmek boýunça degerli çäreleri görmegiň möhümdigini belledi.
Soňra Aşgabat şäheriniň häkimi R.Nurmämmedowa söz berildi. Ol paýtagtymyzda alnyp barylýan işleriň ýagdaýy, şäheri abadanlaşdyrmak, şol sanda paýtagtymyzyň etraplarynyň çäklerinde gök zolaklary döretmek boýunça durmuşa geçirilýän çäreler hakynda hasabat berdi.
Şeýle hem Aşgabat şäheriniň maliýe-ykdysady görkezijileri, maýa goýumlarynyň özleşdirilişi, gurluşyk-gurnama işlerini barşy barada hasabat berildi. Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda paýtagtymyzda 608 desganyň we dürli maksatly binalaryň gurluşygy alnyp barylýar. Aşgabat şäheriniň häkimliginiň buýurmasy boýunça 249 desga gurulýar. Şu ýylyň dowamynda şolaryň 67-sini ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň baş şäheriniň döwrebap keşbini kemala getirmäge hem-de ekologiýa abadançylygyny saklamaga örän jogapkärçilikli we hemmetaraplaýyn çemeleşilmelidigini belledi. Döwlet Baştutanymyza ak mermerli Aşgabatda abadanlaşdyryş we arassaçylyk işleriniň hemişe gözegçilikde saklanmalydygyna ünsi çekip, bu babatda häkime degişli tabşyryklary berdi.
Milli Liderimiz paýtagtymyzyň etraplarynyň sazlaşykly ösüşini üpjün etmek bilen baglanyşykly guramaçylyk meselelerinde haýal-ýagallyga ýol berýändigi üçin häkimiň işine nägilelik bildirdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary P.Taganow gözegçilik edýän düzümlerinde şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Hasabat döwründe ýurdumyzyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 115,4 göterime, bölek satuw haryt dolanyşygynyň ösüş depgini 107 göterime, lomaý söwda dolanyşygynyň ösüş depgini bolsa 119,9 göterime deň boldy. Bu ugurda maýa goýumlary özleşdirmegiň ösüş depgini 110,1 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Döwlet haryt çig-mal biržasy boýunça hasabat döwründe 123 birža söwdasy geçirilip, 10 müň 753 şertnama hasaba alyndy. Olaryň jemi bahasy 31 milliard 756,9 million manada deň boldy. Hasaba alnan şertnamalaryň umumy möçberinde import-eksport şertnamalarynyň bahasy 9 milliard 288,5 million manada, gurluşyk şertnamalarynyň bahasy 18 milliard 933,4 million manada deň boldy. Daşary ýurt pulunda gelip gowşan serişdeleriň möçberleriniň ösüş depgini 100,7 göterime barabar boldy.
Ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasy boýunça hyzmat işleriniň möçberleriniň ösüş depgini 105,2 göterime barabar boldy. Edaranyň kärhanalary boýunça gazanylan peýdanyň ösüş depgini 101,4 göterime, ýerine ýetirilen hyzmatlardan gelip gowşan daşary ýurt pulunyň möçberiniň ösüş depgini 181,9 göterime deň boldy. Hasabat döwründe 14 sergi we maslahatlaryň 13-si geçirildi.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça hasabat döwründe
Okalan sany: 379 Jogaplar: ( 0 )


c: text/html

text:
Penşenbe güni Eýranyň hökümeti BMG-niň Eýran boýunça täze hasabatçysy Ahmed Şahidiniň bu ýurtdaky adam hukuklary barada taýýarlan hasabatyny tankyt etdi.
Asly maldiwli Ahmed Şahidi özüniň BMG-niň Baş Assambleýasy üçin niýetlenen hasabatynda Eýrandaky adam hukuklarynyň bozulmalary bilen baglanyşykly köp faktlary getiripdir.
Ol bularyň hatarynda şu ýylyň başyndan bäri Eýranda resmi ýagdaýda 200-den gowrak adama ölüm jezasy berlip, öldürilendigini-de belleýär.Şolardan 83-si diňe ýanwar aýynda öldürilipdir.
Özüniň bu hasabatynda Ahmed Şahidi Eýranda ölümi jezasy berlip öldürilýän köp adamlaryň hossarlaryna, köplenç, bu barada maglumat hem berilmeýändigini aýdýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Siriýaly aktiwistler ýurt boýunça 15 adamyň, şol sanda 8 ýaşly gyzyň hem öldürilendigni aýdýarlar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýa adam hukuklary obzerwatoriýasy ol gyzyň düýn Homsda, gozgalaňyň episentrine öwrülen şäherde öldürilen birnäçe adamyň biridigini aýdýar.
Goşun dezertirleri bilen esgerleriň arasynda hem atyşyklaryň bolandygy, netijede 6 esgeriň öldürilendigi aýdylýar.
BMG Siriýada soňky sekiz aýyň dowamynda protestçilere garşy görülýän çäre sebäpli 3,500 töweregi adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Siriýanyň hökümet kontrollygyndaky Hama welaýatynyň bir obasynda amala aşyrylan bombaly ulag partlamasynda azyndan 34 adam öldi we başga-da 40-dan gowragy ýaralandy.
Siriýanyň döwlet mediasynyň maglumatyna görä, hüjüm 20-nji iýunda Al-Horra sebitinde amala aşyrylypdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini pitneçi koalisiýa, ýagny “Yslamçy front” öz üstüne aldy.
Siriýanyň Adam hukuklary boýunça synçy topary wakada ölenleriň arasynda parahat ilatdan raýatlaryň, şol sanda howpsuzlyk işgärleriniň bardygyny mälim etdi.
Şeýle-de, düýbi Londonda ýerleşýän bu topar gijäniň dowamynda Hama welaýatynda hökümet güýçleri bilen yslamçy söweşijileriň arasynda çaknyşyklaryň bolandygyny habar berýär.
Dört ýyl bäri dowam edýän Siriýanyň raýat urşunda bombaly ulag partlamalarynyň amala aşyrylmagy giňden ýaýrandyr.


text:
Hökümete degişli däl halkara topar - Žurnalistleri goramak boýunça komitet (CPJ) 22-nji fewralda Almatyda Gazagystanyň Žurnalistler birleşiginiň we Milli metbugat klubynyň başlygy Seitkazy Mataewiň tussag edilmegine aladalanma bildirdi.
Mataew we onuň ogly, “KazTAG” habar agentliginiň müdiri Aset Mataew 22-nji fewralda soraga çekilmek üçin tussag edilipdi.
Gazagystanyň Korrupsiýa garşy gullugy Seitkazy Mataewiň bidüzgünçilikde we salgyt galplygynda aýyplanýandygyny we eger günäli tapylsa, onuň 12 ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip biljekdigini aýtdy.
Mataewiň tussaglygy 23-nji fewralda hem dowam edýär, emma oňa garşy henize çenli resmi aýyplama bildirilmedi.
Žurnalistleri goramak boýunça komitetiň ýaýradan beýanatynda, topar gazak häkimiýetlerine Mataewiň we onuň oglunyň aýdylyşy ýaly jenaýat edendigini tassyklaýan delilleri görkezmäge ýa-da “olary yzarlamagy bes etmäge” çagyryş edilýär.


text:
Owganystanyň gündogarynda janyndan geçen bombaly hüjümçi NATO-nyň ulag kerwenini nyşana aldy, bu wakanyň netijesinde parahat ilatdan azyndan üç owganystanly heläk boldy we başga-da dört sanysy ýaralandy.
Resmileriň aýtmagyna görä, 10-njy aprelde bombaly ulagda edilen bu hüjüm Nangarhar welaýatynyň Jalalabat şäher aeroportunyň golaýyndaky ýolda amala aşyrylypdyr.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
9-njy aprelde harby egin-eşikdäki dört “Talyban” söweşijisi Mazar-e Şarif şäherindäki sud edarasyna hüjüm etdi. Owgan howpsuzlyk güýçleri bu edaranyň daşyny alty sagatlap gabawa aldy.
Bu wakanyň netijesinde 10 adamyň öldürilendigi hem-de bäş howpsuzlyk ofiseriniň we başga-da onlarça adamyň ýaralanandygy habar berilýär.


text:
Owgan häkimiýetleri kellesi kesilen iki oglany talyban jeňçileriniň öldürendigini aýdýarlar.
Ol oglanlar 10 we 16 ýaşlaryndady. Kandahar welaýat polisiýasynyň sözçüsi Gorzaň Afridi ol oglanlaryň ýekşenbe güni goşun we polisiýa barlag nokatlarynyň ýanyndan azyk gözläp, öýlerine gaýdyp gelýärkäler talyban jeňçileri tarapyndan saklanandygyny we "içaly" diýlip, kelleleriniň kesilendigini aýtdy.
Afridi ol oglanlaryň jesetleriniň duşenbe güni Žari etrabyndaky bir obanyň ýaşaýjylary tarapyndan tapylandygyny hem sözüne goşdy.
"Talyban" toparynyň sözçüsi Kary Ýusuf Ahmadi özleriniň bu işe dahyllydyklaryny ret etdi.
Ol bu habaryň duşenbe güni "Talybanyň" Kabula eden hüjüminden ünsi sowmak üçin ýaýradylýandygyny öňe sürýär.


text:
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç özüniň ýurdy Ýewropa Bileleşigine tarap ýakynlaşdyrjagyny aýdýar.
Ýanukowiç ýekşenbe güni ýaýradan beýanatynda özüniň Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigine golaýlamak prosesini çaltlandyrmak üçin elde baryny etjekdigini aýtdy.
Onuň hökümeti ÝB-niň anna güni Wilnýusda tamamlanan Gündogar hyzmatdaşlygy sammitinde Ýewropa Bileleşigi bilen azat söwda şertnamasyna gol çekmek prosesini togtadaly bäri gündelik protestler bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Şu aralykda, oppozisiýa liderleri köpçülikleýin protestlere çagyrandan soň, Ukrainada has kän demonstrasiýa garaşylýar.
Protestçiler täze saýlawlaryň geçirilmegini we Ýanukowiçiň jogapkärçilige çekilmegini talap edýärler.


text:
Saud Arabystany ýurda dini zyýarat maksatly gelen adamlar üçin, wiza tölegini artdyrypdyr. Mirasdüşer şazada Muhammad Bin Naifiň baştutanlyk edýän Wezirler geňeşiniň kabul eden kararyna görä, ikinji gezek haj zyýaratyna gelen raýatlardan 2000 saud riýaly, ýagny 533 amerikan dollary möçberinde töleg alynar.
Bu töleg düzgüni şol bir wagtyň özünde Umra zyýaratyna barýanlara hem degişlidir. Ýöne ilkinji haj sapary üçin berilýän wiza tölegi owalkysy ýaly ýene mugtdyr.
Adaty zyýarat wizalarynyň bahasy iki aý üçin 200 saud riýaly, ýagny 53 amerikan dollary, üç aý üçin bolsa 300 riýal ýagny 80 amerikan dollary möçberinde kesgitlenipdir. Bu wiza tölegleri oktýabryň öňüsyrasynda güýje giripdir.
"Köpçüligi jylawlamak"
Saud Arabystany her ýyl hususy haj wizasyny alýan musulmanlaryň sanyna belli bir çäklendirme getirýär. Şeýlelik bilen Mekgä we Medinä ümzükýän çendenaşa köp märekä çäre görmegi maksat edinýärler. Geçen ýylky haj zyýaraty mahalynda mukaddes Mina dagynyň golaýynda ýüze çykan basa-baslykda 2400 adamyň aradan çykmagyndan soň, Saud Arabystanynyň hökümeti gaty güýçli tankytlara sezewar edilipdi.
Sentýabryň öňüsyrasynda sünni Saud Arabystanyň duşmany şaýy Eýran saudi hökümetini şol pajyga mahaly heläk bolan 400 eýranly haj zyýaratçysyny bilkastlaýyn öldürmekde aýyplapdy.
Eýranyň baş ruhanysy Aýatolla Ali Hamaneýi öz internet sahypasynda çap eden beýannamasynda, Saudiýanyň ýolbaşçylaryny "ynsapsyz jenaýatkärler" diýip atlandyrypdyr.
Saud Arabystanynda nebitiň girdejisiniň azalmagynyň dowam etmegi netijesinde ýüze çykýan ýetmezçilikleriň öwezini dolmak üçin, şeýle çäreler görülýär.
Özgerişlikler
Saud Arabystanynyň hem agza bolan OPEK atly guramasynyň çekýän kynçylyklarynyň biri-de Eýranyň nebitine goýlan sanksiýalaryň goýbolsun edilmegi bilen baglanşyklydyr.
2014-nji ýylyň ortasynda iň ýokary derejesi bolan 100 amerikan dollary möçberine baryp ýeten nebitiň bahasy bu ýylyň fewralynda iň pes derejä, ýagny 26 dollara çenli azaldy.
Şalyk häzirki döwürde indi özüniň süýşürintgiler ulgamynda özgerişlikleri amala aşyrýar. Mirasdüşer şazada Muhammad bin Salman iýun aýynda "Bloomberg" atly habar gullugyna beren beýannamasynda, özgerişlik maksatnamasy bilen 2020-nji ýyla çenli nebitden daşaryn 100 milliard dollar girdeji gazanmagyň göz öňünde tutulýandygyny aýdypdyr.
Goşmaça girdejiler daşary ýurtlulardan alynýan salgytlar bilen süýjedilen içgilerden alynýan salgytlardan gazanylar. Ýöne girdejiden salgyt alynmaz.


text:
Owganystanyň hökümet güýçleri demirgazyk-gündogar welaýat bolan Gunduzyň biraz öň «Talyban» jeňçileri tarapyndan basylyp alnan etrabyny yzyna aldy.
Gunduz welaýatynyň gubernatory Asadulla Omarkhil Azatlyk radiosynyň Owgan gullugyna 20-nji awgust güni agşamlyk strategiki etrabyň dolulygyna yzyna alnandygyny, owgan baýdagynyň ýene etrabyň esasy binasynyň depesinde galgaýandygyny gürrüň berdi.
"Ol ýerde, owgan hökümet güýçlerine garşy söweşýänleriň arasynda ýerli «talyban» söweşijileri hem, çeçenler, özbekler ýaly daşary ýurtly söweşijiler hem bar» diýip, Omarkhil aýtdy.
"Olaryň ýolbaşçylary esasan Pakistanyň içeri aňtaw hyzmatlary gullugynyň agzalarynyň elinde» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gunduz şäheriniň 30 km çemesi gündogarynda ýerleşýän Hanabat etrabynyň synmagy we yzyna alynmagy 20-nji awgustda, birnäçe sagat wagt içinde bolup geçdi.
«Talyban» jeňçileri 20-nji awgust güni irden owgan hökümet güýçlerini welaýat paýtagty Gunduza, geçen ýyl az wagtlyk «Talybanyň» eline geçen şähere çekilmäge mejbur etdiler.


text:
Britaniýanyň ekspertleri şenbe güni özüniň Londondaky öýünden öli tapylan Boris Berezowskiniň jesedinde barlag geçirmeklerini dowam etdirýärler.
Orsýetli tanymal biznesmen, 67 ýaşly Boris Berezowskiý şenbe güni özüniň Londondaky öýünden öli tapyldy. Britaniýanyň polisiýasy onuň ölüminiň sebäbi barada anyk netijä gelmek üçin ekspertler toparynyň dürli ugurlar boýunça barlag geçirýändigini mälim etdi.
Britaniýanyň mediasy Berezowskiniň öz suwa düşülýän wannasyndan öli ýagdaýda tapylandygyny habar berýär.
Berezowskiý öz döwründe Sowet Soýuzy darganyndan soň ozalky döwlet eýeçiligindäki emläkleriň hususylaşdyrylmagyndan baýan orsýetli milliarderlerden biri hasaplanylýar.
2000-nji ýylda Orsýetde özüne garşy gozgalan jenaýat işleriniň netijesinde Boris Berezowskiý Orsýeti terk edip, Britaniýadan syýasy gaçybatalga alypdy. Ol şu günki güne çenli Orsýetiň häzirki prezidenti Wladimir Putinin esasy opponentlerinden biri hasaplanylyp gelindi.


text:
Günorta koreýaly lukmanlar muňa "digital demensiýa" ýagny "digital huşsuzlyk" diýýärler.
Aziýanyň bu ýurdy dünýäniň kompýuteri iň köp ulanýan jemgyýetleriniň biri hasaplanýar. Bu ýerde ilatyň 95 prosentiniň internet baglanyşygy bar. Günorta Koreýa şol bir wagtyň özünde-de 20-30 ýaşlaryndaky ýaşlaryň, garry adamlara mahsus akyl-huş näsazlygynyň simptomlary bilen baglanyşykly keselhanalara dowamly ýüz tutýan ýurdudyr.
Bu simptomlar köp zatlary ýatda saklamakda kynçylyk çekmeklik, ünsüňi belli bir zada gönükdirip bilmezlik we ukusyzlyk ýaly problemalary öz içine alýar.
Lukmanlar ýaş näsaglaryň problemalarynyň telewideniýeden tutup, tä kompýuter we smart telefonlaryna çenli bolan digital ekran mediasyndan gözbaş alýandygyny aýdýarlar.
Howp
Koreýaly ýaşlaryň näçesiniň bu näsaglykdan ejir çekýändigi belli däl. Ýöne bu waka digital medianyň saglyga salýan howplary barada newrologlaryň arasynda ozaldan gelýän çekeleşigi güýçlendirdi.
Alymlaryň käbiri kompýuteriň köp ulanylmagy çagalaryň beýnisiniň ösmegine zyýan ýetirýär diýen pikirde. Olaryň biri Germaniýanyň Ulm uniwersitetiniň psihiatriýa bölüminiň başlygy Manfred Spitzer.
"Men günde bäş minutlap internete girmegiň gürrüňini edemok. Men günde 7 1/2 sagadyň gürrüňini edýärin. Bu medianyň ortaça hasap bilen Germaniýada ulanylýan wagty. Onsoň bu täsirsiz bolup bilmeýär. Sebäbi munuň ulanylmagy bilen biziň beýnimiz birsyhly üýtgeýär. Ony digital media bilen ulansaňyz, siziň beýniňiz üýtgär, özi-de erbetlige tarap" diýip, Spitzer aýdýar.
Spitzeriň aýtmagyna görä, ösüp gelýän beýnä hakyky dünýä bilen iş salyşmakdan gelýän birgiden stimullar gerek. Bular fiziki bökdençlikler bilen konfrontasiýadan tutup, tä jemgyýetçilik gatnaşyklarynda döreýän problemalara çözgüt tapmaga çenli bolan synanyşyklardan gelip bilýär. Ýöne kompýuter we internet dünýäsiniň hödürleýän stimullary köp däl, olaryň beýniniň ösüp, özüniň doly potensialyny gazanmagy üçin hödürleýän mümkinçilikleri-de köp däl.
Spitzer muny şeýle düşündirýär: "Siz bir zady ellemegiň, ony ulanmagyň deregine oňa diňe syçan bilen yşarat etseňiz, bu obýekti öwrenmekde beýniňiziň takmynan üçden birini ulanmarsyňyz. Bu beýniniň siziň hereketiňizi we siziň bir zady etmek baradaky planlaryňyzy dolandyrýan bölegi. Onsoň beýniniň üçden biri öwreniş prosesinde ulanylman, [bir çetde] galýar. Ol ulanylmasa-da, siz soňra şol zat barada oýlananyňyzda, beýniňiziň üçden birinden peýdalanyp bilmeýärsiňiz".
Maslahat
Spitzer şu delillere görä, ýaşlaryň digital mediany ulanmagynyň çäklendirilip, iň aşaky derejä getirilmegini ündeýär.
Ol 17 ýaşdan aşakdaky çagalaryň mekdeplerde kompýuter ulanmagyna berk garşy.
Käbir newrologlar digital media adamyň beýnisine ýaramaz täsir edýär diýse, käbirleri ol ýiti zehinliligi güýçlendirýär diýýär.
Ýöne iki tarap-da kompýuteri we interneti köp ulanmazly maslahat berýär.
Digital media barada newrologlaryň arasyndaky pikir tapawutlaryndan iki hili netije çykaryp bolýar.
Birinjiden, digital mediany öwreniş entek bir täze ylym. Ol 1950-nji ýyllarda telewideniýäniň, 1970-nji ýyllarda hem şahsy kompýuterleriň çykmagyndan başlandy.
Ikinjiden, geljekde digital medianyň artmagy bilen täze ylmyň-da ähmiýeti artar.


text:
Penşenbe güni Wenesuelanyň oppozisiýa lideri Enrike Kapriles 14-nji aprelde geçirilen prezidentlik saýlawlarynda galplyklara ýol berlendigini aýdyp, bu mesele boýunça Ýokary suda ýüz tutjakdygyny mälim etdi.
Enrike Kapriles bu prezidentlik saýlawlarynda ýeňiji diýlip yglan edilen Nikolas Maduronyň hökümetini “bikanun hökümet” diýip atlandyrdy.
Wenesuelanyň Merkezi saýlaw komissiýasy geçenki prezidentlik saýlawlarynda Nikolas Maduronyň 1.5 prosent töweregi tapawut bilen oppozisiýa lideri Enrike Kaprilesden üstün çykandygyny yglan etdi.
Şu günki güne çenli Nikolas Maduronyň ýeňşini dünýä ýurtlarynyň aglabasy ykrar etdi. Emma käbir ýurtlar, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlary-da heniz onuň prezidentlik statusyny resmi taýdan ykrar etmän gelýär.


text:
Siriýa goşunynyň, ruslaryň goldawynda «Yslam döwleti» toparyna edýän hüjümini ilerledip, Rakka welaýatyna girendigi aýdylýar.
Siriýanyň urşa syn edýän Adam hukuklary obserwatoriýasynyň 4-nji iýunda beren maglumatyna görä, ruslaryň «Yslam döwletiniň» jeňçileriniň Hama welaýatynyň gündogaryndaky territoriýasyna 3-nji iýunda uran howa zarbasyndan soň, Siriýanyň goşuny Rakka welaýatynyň gyrasyndan girmäge mümkinçilik aldy.
Rakka şäheriniň özi has gündogarda we ol ekstremist toparyň Siriýadaky paýtagty diýip bilinýär.


text:
Orsýetiň pank-rok protest toparynyň tussaglygy başdan geçiren iki agzasy ABŞ-da bolan konsertde çykyş edip, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň adyna çagyryş bilen ýüzlendiler we hökümete garşy çykyş eden protestçileri tussaglykdan boşatmaga ündediler.
Çarşenbe güni agşam Nýu-Ýorkda "Amnesty International" guramasy tarapyndan geçirilen konsertde dünýä belli aýdymçy Madonna tarapyndan sahna çagyrylan “Pussy Riot” toparynyň agzasy Nadežda Tolokonnikowa “biz Orsýetiň azat bolmagyny we Putinsiz bolmagyny talap edýäris” diýdi.
"Amnesty International" guramasynyň baş sekretary Salil Şetynyň 5-nji fewralda Nýu-Ýorkda geçirilen metbugat-konferensiýasynda aýtmagyna görä, “Pussy Riot” toparynyň we beýleki artistleriň gatnaşmagy “Orsýetiň hökümetine basyş etmek üçin örän zerur”.
Nadežda Tolokonnikowa we Mariýa Alýohina Orsýetde adam hukuklarynyň depelenmegi barada gürrüň berdiler emma aýdymçy hökmünde çykyş etmediler. Madonna “Pussy Riot” toparynyň gaýduwsyzlygyny belledi we olary prezident Putin ýaly adamlara garşy durmakda görelde almak üçin nusga hökmünde häsiýetlendirdi.


text:
Gazagystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 3-nji aprelde geçjek prezident saýlawlarynda bäsleşjek dört kandidatyň resmi hasaba alnandygyny habar berdi.
Iş başyndaky prezident Nursoltan Nazarbaýewiň, Gazagystanyň Kommunist halk partiýasyndan Žambyl Ahmetbekowyň, Gazagystanyň Watançylar partiýasyndan Gani Kasymowyň we garaşsyz kandidat, tebigaty goraýjy Mels Eleuzizowyň 1-nji aprele çenli kampaniýa geçirmäge wagty bar.
Aslynda prezidentlik ugrundaky bäsleşige 22 adam gatnaşmakçy boldy, emma olaryň 11-si hökmany dil bilmek ekzameninden geçip bilmedi, beýleki 7 adam bolsa başga talaplary ödemeýänligi üçin hasaba alynmady.


text:
Ýekşenbe güni Talyban güýçleri Owganystandaky NATO güýçlerine Pakistanyň üsti bilen ýük daşalmagyna gaýtadan rugsat berlen halatynda, Pakistanyň parlament deputatlaryna we olaryň maşgala agzalaryna hüjüm etjekdiklerini aýdyp, duýduryş ýaýratdylar.
Talybanlaryň ýaýradan beýanatynda olaryň parlamentiň binasyna-da hüjüm etjekdikleri we NATO-nyň ýüklerini daşaýan ýerli ulag sürüjileri jemgyýetçiligiň öňünde jezalandyryp öldürjekdikleri-de aýdylýar.
Geçen ýylyň noýabrynda NATO-nyň geçiren howa hüjüminde 24 sany pakistanly esgeriň ölmeginiň yzy bilen, Pakistanyň hökümeti bu ýurduň üsti bilen NATO-nyň Owganystana ýük geçirmegini gadagan edipdi.
Duşenbe güni Pakistanyň parlamenti Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak meselesi barada maslahata başlamaklygy planlaşdyrýar.


text:
Gazagystanyň Serhet gullugynyň ýolbaşçysy Nurlan Žolamanow wezipe ygtyýarlygyndan hyýanatçylykly peýdalanmakda güman edilip, tussag edildi.
Merkezi aziýaly ýurduň Milli howpsuzlyk komiteti Žolamanowyň 27-nji oktýabrda tussag edilendigini habar berdi, emma bu wakanyň jikme-jiklerini köpçülige mälim etmedi.
Soňky iki ýylyň dowamynda Gazagystanyň öňki resmileriniň ençemesi para almak bilen baglylykda jogapkärçilige çekildi.
Olaryň käbiri uzak möhletli tussaglyga höküm edildi.
16-njy oktýabrda Oba hojalyk ministriniň öňki orunbasary Muslim Omiraýew 100 000 amerikan dollary mukdarda para almakda aýyplanyp, 10 ýyl tussaglyga höküm edildi.
Gazagystanyň Orsýet, Hytaý, Gyrgyzystan, Özbegistan we Türkmenistan bilen serhetleri bar.


text:
Almatyda geçen aý gazak häkimiýetleri tarapyndan ýapylan gazak žurnalyna goldaw bildirmek üçin demonstrasiýa geçirmegi planlaşdyran žurnalistler we aktiwistler 24-nji ýanwarda öýlerinden çykan batlaryna tussag edildiler.
"Adam Bol" žurnalynyň redaktory Gülžan Ergaliýewa 24-nji ýanwarda feýsbukda «polisiýa žurnalistleri öýlerinden çykan badyna, bir-biriniň yzyndan tussag edýär we olary «kanun bilen tanyşdyrmak üçin» golaýdaky polisiýa stansiýasyna alyp gidýär» diýip ýazdy.
Tutulanlaryň arasynda "Adam Bol" žurnalynyň baş redaktory Aýan Şaripbaýew, žurnalist Miras Nurmuhambetow dagynyň hem bardygy aýdylýar.
Ergaliýewa "Adam Bol" žurnalynyň ýapylmagy baradaky karara protest bildirip, indi altynjy gün açlykda otyr.
Ol polisiýa işgärleriniň žurnalyň ofisiniň daşynda, onuň açlyga başlaly bäri oturan ýerinde hem garaşandyklaryny aýtdy.
Ol «Olar maňa garaşýarlar» diýen habary çap edeninden soň kän wagt geçmänkä tussag edildi.
Raýat aktiwistleri Almatynyň Respublika skwerinde, ýerli wagt bilen sagat 12.00-da, «okyjylar bilen duşuşyk» atlandyrylan ýygnanyşygy geçirmegi planlaşdyrypdylar.
Blogçy Dina Baýdilbaýewa bu ýygnanyşyga 30 çemesi adamyň gelendigini, olaryň käbiriniň Ergaliýewany we žurnaly goldaýan şygarlary göterip gelendigini aýtdy.
Şäher prokuroturasy demonstrasiýaçylaryň kanuny bozýandyklaryny, emma mitingde hiç bir tutda-baslygyň bolmandygyny aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Alymlar agaçlaryň töňňesindäki halkalaryň kömegi bilen Ýewropa materiginde howa şertleriniň asyrlaryň dowamynda nähili üýtgändigini kesgitläp bilýärler.
Ýewropa Rim imperiýasy döwründen bäri iň yssy ýazlaryny başdan geçirýär.
Alymlaryň täze geçiren barlaglarynyň netijesinde global maýylganlygyň adamynyň edýän işleri bilen baglanyşyklydygy ýene-de bir gezek tassyklandy.
Ylmy barlagyň hasabatynda aýdylmagyna görä, netijeler geljek ýyllarda global howa şertleriniň nähili boljakdygyny takyk aýtmaga doly esas berýär.
Metbugatda çap edilen makalalarda bolsa, iň yssy ýaz paslynyň 2003-nji, 2010-njy we 2015-nji ýyllarda hasaba alnandygy beýan edilýär.
Täze geçirilen ylmy barlagda bolsa, soňky 2100 ýylyň howa şertleri agaçlaryň töňňelerindäki halkalardan alnan maglumatlar esasynda täzeden işlenip düzülipdir.
Agaçlar näme diýýär?
Töňňelerdäki halkalar we olaryň ýygjamlygy ýylba-ýyl howa şertleriniň üýtgändigini görkezýär. Agajyň sütüninde her ýylda bir halka emele gelýär we şol halkalaryň ýygjamlygy hem sowuk ýa-da yssy bolan ýyllary anyklamaga mümkinçilik berýär. Halkalaryň has ýygjam bolmagy öten ýyllaryň sowuk bolandygyny mälim edýär.
Alymlar şol bir wagtyň özünde bu ugurda başga çeşmelere hem salgylanýarlar. Meselem, taryhy ýazgylardaky maglumatlar.
"Environmental Research Letters" atly žurnalda çap edilen ylmy barlagyň netijelerine görä, soňky 30 ýylyň dowamynda howa adatdan daşary ýagdaýda gyzypdyr.
Dünýä taryhynda yssy we sowuk döwürler kadaly ýagdaýda biri-biriniň ýerini çalşypdyr. (Alymlar muny wulkanik hadysalar bilen düşündirýärler). Ýöne howanyň barha gyzmagy adaty kada gabat gelmeýär. Aslynda, kada görä, howanyň gyzgyny edil beýle ýokarlanmaly däl.
Alymlar jemlenen delillerden şeýle netijä gelýärler, ýagny howanyň barha gyzmagyna adamzat we onuň edýän işleri sebäp bolýar.
Howany gyzdyrýan adamlar
Gissen uniwersitetinden Jurg Luterbacher atly professoryň aýtmagyna görä, jemlenen deliller soňky iki müň ýylyň dowamynda howanyň nähili gyzandygy barasynda anyk maglumatlary berýär. Alym bu netijeleriň şol bir wagtyň özünde geljekde howanyň nähili gyzjakdygyny aýtmaga hem mümkinçilik dörenýändigine ünsi çekýär.
13 ýurtdan 45 alymyň gatnaşan ylmy barlag toparynyň gelen netijesine görä, dünýäde howanyň gyzmagy 3-nji asyra çenli dowam edipdir. Şeýlelik-de howanyň gyzmagy rimlilere Britaniýanyň demirgazygynda üzüm ösdürip ýetişdirmäge mümkinçilik beripdir.
Ýöne 4-nji asyrdan 7-nji asyra çenli howa sowamaga başlapdyr.
Umuman diýen ýaly mylaýym howaly bolan orta asyrlaryň yz ýanyndan, 14-nji asyrdan 19-njy asyra çenli, "Kiçi buz döwri diýip atlandyrylan sowuk howaly döwür bolupdyr.
Bu ylmy barlagda howanyň 20-nji asryň başynda gyzmaga başlamagy we soňky on ýyllykda bolan howa şertleri bilen baglanyşykly töňňelerdäki halkalaryň görkezýän maglumatlary deňeşdirilipdir.
Uly wulkanlaryň herekete gelmegi we günüň gyzgynynyň ýokarlanmagy hem töňňelerdäki halkalarda öz täsirini görkezipdir.
Ynha, şeýle maglumatlara salgylanylyp gelnen netijä görä, howanyň soňky 30 ýyldaky üýtgemesinde gyzgynlyk öňki döwürlerdäki bolan gyzgynlykdan has ýokarydyr.
Bu bolsa Halkara howa özgerişi guramasynyň öňe sürýän bir garaýşyny tassyk edýär, ýagny soňky döwürlerdäki howanyň aşa gyzmagy gazylyp alynýan tebigy energiýa baýlyklarynyň ýakylmagy bilen baglanşyklydyr. Şeýlelikde bu ýagdaýdan çykan netijä görä, soňky ýyllardaky howanyň gyzmagyna antropogen, ýagny adamlaryň edýän işleri sebäpkärdir.
Owalky resmiler hem peýdaly işler edipdirler...
Swonzi uniwersitetinden bu ylmy barlagyň esaslandyryjylaryndan bolan Danny McCarrollyň aýtmagyna görä, aslynda howanyň Rim imperiýasy döwründäki ýaly deňräk derejede gyzmagyna garaşylypdyr. Ýöne howanyň gyzgynlygy çak edilişindenem ýokary bolupdyr.
Alym "Muny adamlaryň alyp barýan işlerinden başga sebäp bilen düşündirmek mümkin däl" diýip nygtaýar.
Alymyň pikrine görä, "Maşynyň we tehnikanyň asyry" (Tehnologiýanyň asyry) diýlen 21-nji asyrynyň täsirleri özüni indi-indi açyk-aýdyň görkezmäge başlaýar.
Alym McCarroll: "Biz 2015-nji ýylda Ýewropada iň yssy ýaz paslyna şaýat bolduk. Britaniýanyň bu ýagdaý sebäpli bagty çüwdi. Ýöne Ýewropadaky yssylar gaty köp adamyň heläk bolmagyna getirdi" diýip belleýär.
Professor McCarroll geçirilen ylmy barlagda esasan Alp we Skandinawiýa sebitlerindäki töňňeleriň halkalaryny öwrenendigini aýdýar.
Olardan jemlenen görkezijiler hem soňra taryhy we has gadymy çeşmelerdäki maglumatlar bilen deňeşdirilipdir.
Meselem, galla hasyly we onuň bilen baglanyşykly salgyt dokumentleri derňelipdir. Howa maýlan mahaly hasyl ýokarlanypdyr. Hasyl ýokarlanan mahaly hem salgyt girdejileri köpelipdir.
Professoryň aýtmagyna görä, gadymy häkimiýetleriň hasabat dokumentleri hem şeýlelikde gymmatly ylmy çeşmä öwrülýär.


text:
Derman öndüriji belli “Nowartis” kompaniýasy düýn doňuz dümewiniň H1N1 wirusyna garşy täze döredilen dermanyň adamlarda synag edilip başlanandygyny mälim etdi.
Dümewlere garşy waksinalary öndüriji beýleki bir uly kompaniýa bolan “Sanofi-Awentis” kompaniýasy hem ýakyn günlerde bu wirusa garşy özüniňem synag işlerine başlajakdygyny habar berdi.
Halkara saglygy saklaýyş guramalary geljek aýdan başlap dünýäniň dürli ýurtlarynda doňuz dümewine garşy giň gerimde waksina sançmak çäresine başlamaklygy göz öňünde tutýarlar.


text:
Orsýetde çap edilýän “Watan sesi” atly neşiriň nobatdaky sany türkmenlere we Türkmenistanda ýaşaýan orsýetlilere bagyşlandy. Daşary ýurtlardaky watandaşlar bilen gatnaşyklar boýunça assosiasiýa tarapyndan neşir edilýän bu gazetde Orsýetde ýaşaýan türkmenler, medeni täzelikler we Türkmenistan barada dürli maglumatlar berilýär. Neşirde Türkmenistanda ýaşaýan orsýet raýatlaryna ýardam bermek meselesine, raýatlaryň hak-hukuklaryny goramagyny göz öňünde tutýan orsýet kanunlaryna aýratyn üns berilýär.
Azatlyk Radiosy “Watan sesi” neşiriniň türkmen temasyna bagyşlanan sanynyň çap edilmeginiň maksady we aýratynlyklary barada guramaçylaryň biri “Ors-Türkmen” öýüniň ýolbaşçysy Wladislaw Nemçinow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: “Watan sesi” neşiriniň täze sany tutuşlygyna Türkmenistana bagyşlanan diýen ýaly. Bu işde nähili maksat göz öňünde tutuldy?
Wladislaw Nemçinow: “Watan sesi” gazeti daşary ýurtlardaky watandaşlar bilen gatnaşyklar boýunça “Rodina” atly assosiasiýanyň organydyr. Gurama we onuň bu neşiri eýýäm 60 ýyl bäri çap edilýär. Onuň edil häzirki sany Türkmenistanda we Merkezi Aziýa regionynda ýaşaýan watandaşlara bagyşlanýar. Biz gazetiň ýene bäş-alty sanyny Türkmenistana bagyşlamagy planlaşdyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Türkmen temasynyň edil häzirki wagtda saýlanyp alynmagy näme bilen bagly?
Wladislaw Nemçinow: Biziň “Mužestwo i Gumanizm” atly halkara bileleşigimiz soňky on ýyla golaý ýylyň dowamynda “Orsýet we Türkmenistan - geljekde bilelikde” atly uly proýekti amala aşyrýar. Biz onuň çäginde Türkmenistandaky watandaşlarymyz üçin informasion giňişligi döretmegi makul bildik.
Azatlyk Radiosy: Neşirde adam hukuklaryna we olary goramak boýunça bar bolan kanunlara uly üns berilýär. Raýatlaryň hak-hukuklaryna aýratyn üns berilmegine näme sebäp boldy?
Wladislaw Nemçinow: Biz Türkmenistanda ýaşaýan orsýetlilere adam hukuklary barada has köp maglumat bermegi makul bildik. Biz [bu gezek gazetde] adam hukuklary barada deklarasiýany ýerleşdirdik. Watandaşlaryň hak-hukuklaryny goramak boýunça Fond barada hem maglumat berdik. Bu fond iki ýyl mundan ozal Orsýetiň prezidentiniň permany bilen döredilipdi. Biz orsýetlileriň ýüz tutmagy üçin bar bolan mümkinçilikler barada hem has köpräk maglumat bermäge çalyşdyk. Türkmenistanda adam hukuklary boýunça problemalaryň az däldigini gowy bilýäris. Bu gazetiň elektron görnüşinden başga-da kagyzda çap edilýän görnüşi-de bar. Neşir Türkmenistana eltildi we paýlanýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ýaşaýan orsýet raýatlarynyň hak-hukuklaryna gezek gelende, goşa raýatlyk meselesi soňky döwürde köpleri gyzyklandyran esasy temalaryň birine öwrüldi. Ýakynda käbir raýatlara täze pasportlaryň beriljegi resmi taýdan yglan edildi. Soňky maglumatlarda, Orsýet bu kanuny doly ýatyrmak barada protokoly tassyklansoň, türkmen tarapynyň goşa raýaty bolanlaryň ählisiniň-de täze pasportly bolmagyna mümkinçilik döretmekçidigi habar berildi. Siziň pikiriňizçe, mesele çözüldi diýip bolarmy?
Wladislaw Nemçinow: Orsýetiň prezidentiniň goşa raýatlygy ýatyrmak baradaky protokoly Dumanyň tassyklamagyna tabşyrmagy gowy ädim. Oňa orsýet parlamentinde garamak işi güýze galdyrylan hem bolsa, bu meseläniň resmi taýdan çözülmegi uly öňegidişlik bolar. Sebäbi häzirki wagta çenli goşa raýatlyk meselesi diňe ýolbaşçylaryň arasynda maslahat edilip, dilde gelnen ylalaşyklara esaslanýar. Adamlaryň öz geljegine ynamly garamaklary we mundan beýläk durmuş planlaryny kesgitlemekleri üçin bolsa düzgünleriň kagyzda berkidilmegi zerur.


text:
Türkmenistanyň paýtagtynda Garaşsyzlyk baýramynyň 23 ýyllygynyň öňünden ulanmaga berlen täze ýaşaýyş jaýlarynda bir müňden gowrak maşgalanyň jaý toýuny tutjagy aýdylýar.
Şol bir wagtda Aşgabatda döwletiň hasabyna gurulýan jaýlaryň bahasynyň ýyl-ýyldan ýokary galýandygy aýdylýar.
Eýsem bu jaýlar kimlere we nähili şertlerde berilýär? Olardan gurluşyklar zerarly jaýy ýykylan adamlar hem jaý alyp bilýärmi?
Azatlyk radiosy bu soraglary aşgabatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe berdi.
Belki, söhbetdeşligi diňläp, sizem öz jaý tejribeleriňizi paýlaşarsyňyz.


text:
Aşgabatda geçirilen wideomaslahatda Türkmenistanyň hökümetiniň baştutanynyň orunbasary Sapardurdy Toýlyýew çykyş edip, ýurtda köppartiýalyk sistemasyna geçmek boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi. Toýlyýew häzir “Daýhanlar partiýasynyň” we “Telekeçiler partiýasynyň” düzgünnamalaryny taýýarlamak boýunça işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew köppartiýalyk sistemasynyň döredilmeginiň Türkmenistana neneňsi özgertmeleri getirip biljekdigi bilen gyzyklanyp, Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Umumytaryh institutynyň uly ylmy işgäri, professor Artýom Ulunýan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda köppartiýalyk sistemasyna geçmek boýunça hökümet baştutanynyň orunbasary Toýlyýewiň ýurtda anyk işleriň alnyp barylýandygy baradaky çykyşy sizde nähili täsir döretdi?
Artýom Ulunýan:
Bu ýerde ilki bilen bir zady belläp geçmek zerur, ýagny Türkmenistanda “köppartiýalyk” diýilýän sistema geçmek boýunça taýýarlyk işleri mundan köp wagt ozal başlanypdy. Bu ugurdaky ilkinji wadalar ýurduň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow tarapyndan berlipdi. Ýöne ol berlen wadalar durmuşda uzak wagtlap orun tapmady. Aslynda ol berlen wadalaryň esasy maksady halkara jemgyýetçiligini köşeşdirmek, şeýle hem ýurduň içinde nähili-de bolsa bir umydy döretmekden ybaratdy.
Artýom Ulunýan
Häzir bu ugurda özgerişlikleriň başlanmagynyň ýönekeýje sebäpleri bar. Birinjiden, hökümete ygrarly partiýalaryň döredilmegi bilen, ýurtda jemgyýetçiligiň üstünden gözegçilik güýçlener.
Ikinjiden, bu görnüşdäki syýasy guramalar tutuş Türkmenistana azda-kände wekilçilik ederler. Ýöne meniň hut özüm-ä, hökümet düzümi kesgitlenende bolşy ýaly, bu işde-de belli bir regionyň agdyklyk etmek mümkinçiligini aradan aýramok.
Üçünjiden, munuň propaganda häsiýetli maksady bar. Eger-de bu partiýalar döredilse, onda Türkmenistanda resmi taýdan hasaba alnan üç partiýa bolar. Munuň netijesinde-de “bir okda iki towşan urulýar”. Ýagny, halkara jemgyýetçiliginiň bu ugurdaky basyşy azalýar, üstesine-de, ýurtda özgerişlikleriň başlanandygyna bir umyt döreýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda döredilmegi mümkin bu partiýalaryň syýasy agramy bolarmy? Belki-de, bärde Merkezi Aziýanyň beýleki döwletlerindäki ýagdaýlar bilen deňeşdirme getirilse gowy bolar.
Artýom Ulunýan:
Bu barada gürrüň edilende, hökmany bir ýagdaý bellenip geçilmeli, ýagny Merkezi Aziýanyň Gyrgyzystandan başga ýurtlarynda köppartiýalyk sistemasy işlänok. Bir söz bilen jemläp aýtmaly bolsa, köppartiýalyk Merkezi Aziýa sebitinde entek diňe bir ýasama häsiýete eýe.
Türkmenistanda hem bu partiýalaryň hökümete ygrarly boljakdygyny çak edýärin. Belki, wagtyň geçmegi bilen olaryň üstünden gözegçilik aýrylyp, olar has erkin syýasy gurluşa öwrülerler. Ýöne men olar ABŞ-nyň Respublikan we Demokratik partiýalary ýa-da Britaniýanyň Liberal we Konserwatiw partiýalary ýaly syýasy gurluşlara öwrüler öýdemok. Gynansam-da, Merkezi Aziýa bu ugurda düýbünden başga mysallary görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Nähili-de bolsa, Türkmenistanyň täze partiýalary döretmek meýlini demokratiýa tarap bir ädim hökmünde häsiýetlendirip bolarmy?
Artýom Ulunýan:
Hawa, bu gep-gürrüňsiz bir oňaýly ädim boldy. Sebäbi Türkmenistanyň häzirki ýagdaýlarynda, goý, hökümet tarapyndan dolandyrylýan bolsun, goý, göz üçin bolsun, ýöne başga bir syýasy gurluşyň döredilmegi – bu gowy niýet.
Ýöne men muny çendenaşa çişirip hem durmazdym. Sebäbi hökümet belli bir derejede bu partiýalaryň mümkinçiliklerini çäklendirer. Men ýene gaýtalaýaryn, bu häzirlikçe diňe ilkinji ädimdir.


text:
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew 66 tussagyň günäsini geçmek barada anna güni ýörite permana gol çekdi.
Türmeden boşadylmaly edilen tussaglaryň arasynda dokuz sany syýasy tussag hem bar. Olaryň dokuzysam geçen ýylyň aprel aýynda hökümete garşy protest demonstrasiýasyna gatnaşandyklary üçin tussag edilipdi.
Geçen ýylyň oktýabrynda geçirilen sud prosesinde bu oppozision aktiwistlere 2 ýyl bilen 3 ýylyň aralygynda türme tussaglygy berlipdi. Şol wakada aýyplanyp tussag edilenlerden ýene ikisi tussaglykda galýar.


text:
Müsüriň sudy häkimiýetden çetleşdirilen prezident Mohammad Morsini tussag etmek barada höküm çykardy. Bu karara Morsiniň, palestinaly HAMAS topary bilen dil birikdirip, adam öldürmelere baş goşandygy baradaky we şoňa meňzeş aýyplamalaryň esasynda gelnendigi äşgär edildi.
Anna güni Müsüriň habar gulluklary, Morsa bildirilýän aýyplamalary prokuratura derňeýänçä, onuň 15 gün tussaglyga höküm edilendigi barada maglumat ýaýratdylar. Morsiniň tussaglyk möhleti derňew işleriniň gidişine görä, uzaldylyp hem bilner.
Müsüriň MENA habar agentliginiň maglumatlaryndan çen tutulsa, onda Morsi harbylaryň saklanylýan ýerinde hem sorag edilipdir. Ol 3-nji iýulda häkimiýetden çetleşdirileli bäri, Morsiniň saklanylýan ýeri aýan edilmän gelinýär.
Bu aýyplamalar öz gözbaşyny, 2011-nji ýylda ozalky prezident Hosni Mubarek häkimiýetden agdarylanda, Morsiniň we “Musulman doganlary” hereketiniň beýleki agzalarynyň türmeden köpçülikleýin ýagdaýda gaçan döwründen alyp gaýdýar.
MENA gullugynyň maglumatyna görä, derňewçiler Morsiniň garşysyna bildirilýän: HAMAS topary bilen birlikde “hökümete garşy çäreleri geçirmek; polisiýa we harby nokatlara hüjüm etmek; türmelere çozuşlary gurnamak; bir türmäni otlap, ondaky tussaglary gaçyrmak” ýaly aýyplamalara garaýarlar.
Iki ýyl öň
2011-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda, Müsürde köpçülikleýin protestler möwç urýan mahaly, Morsi, şeýle-de “Musulman doganlary” hereketiniň beýleki 24 agzasy tussag edilip, Wadi el-Natroun türmesine salnypdylar. Şondan iki gün soňra tussaglar türmeden köpçülikleýin gaçdylar. Morsi şol wagt ähli sakçylaryň we resmileriň türmeden gidendigini, netijede özleriniň arkaýyn çykyp gaýdandyklaryny aýtdy. “Musulman doganlary” hereketiniň resmileri özlerini ýerli ýaşaýjylaryň azat edendiklerini aýtdylar.
“Musulman doganlary” hereketi Morsa bildirilýän aýyplamalary “masgaraçylykly” diýip atlandyryp, ýurtda Mubarek döwründäki režimiň ýaňadandan “doly güýje girendigini” nygtaýar.
Gaza zolagynda Morsiniň tussag edilmegi ýazgarylyp, bu “howply bir özgeriş” hökmünde häsiýetlendirildi.
HAMAS toparynyň metbugat wekili Sami Abu Zuhri: “Biz Müsüriň häzirki ýolbaşçylarynyň öňe sürýän zatlaryna garşy çykýarys. Goý, olar HAMAS-yň Müsüriň içki işlerine goşulandygy barada ýekeje-de bolsa, bir delil görkezsinler” diýip, çykyş etdi.
Morsiniň tussag edilmeginden bir gün öň, Müsüriň goranmak ministri ilata ýüzlenip, harbylary goldap, anna güni köpçülikleýin ýöriş geçirmäge çagyrdy.
Anna güni irden adamlar eýýäm Kairiň köçelerine çykdylar. Olar: “Millet, harbylar we polisiýa birleşsin! Millet, harbylar we polisiýa birleşsin!” diýip, gygyrýarlar.
“Musulman doganlary” hereketi Morsiniň kanuny taýdan saýlanan prezidentigini öňe sürýär. Topar Morsiniň azat edilip, ygtyýarlyklary dikeldilýänçä, protest geçirjekdigini söz berdi.


text:
ÝB-niň häzirki ýolbaşçysy Ispaniýa tarapyndan berlen maglumata görä, bileleşigiň şu ýylyň aýagyna çenli Albaniýa we Bosniýa garşy wiza režimini ýatyrmagy mümkin.
Ispaniýanyň içeri işler ministri Alfredio Perez Rubalakaba munuň üçin agzalýan şol iki ýurduň öz howpsuzlyk standartlaryny Ýewropanyň derejesine ýetirmelidigini nygtady.
Ispaniýaly ministr bu maksada ýetmek üçin agzalýan ýurtlara has köp tagalla etmelidiginiň aýdylanlygyny mälim etdi.
Rubalkaba Albaniýa we Bosniýa öz çärelerini tizleşdirse, bu ýurtlara garşy dowam edýän wiza režiminiň şu ýylyň güýzünden başlap ýatyrylmagynyň mümkindigini belledi.


text:
Netijede bazar ykdysadyýetine geçiş döwrüniň ilatyň ölüm derejesiniň ýokarlanmagy bilen baglanşygynyň ýokdugy anyklandy.
Britaniýanyň medisina meselelerine degişli “The Lancet” žurnalynda ykdysadyýete degişli şok terapiýasynyň ilatyň saglygyna ýetiren ýaramaz täsiri barada çap eden maglumaty ykdysatçy John Earlyny geň galdyrdy.
Sebäbi ykdysatçy hut şok terapiýasy, ýagny sosialistik yurtlaryň planly ykdysadyýetden bazar ykdysadyýetine geçiş döwründäki meselelerini birnäçe ýylyň dowamynda öwrenen alymdyr.
Biziň geçiren ylmy-barlag işlerimiz ilatyň ölüm derejesiniň ýokarlanmagynyň ykdysadyýetdäki hususylaşdyrmak prosesi bilen gös-göni bagly däldigini görkezdi.
Şeýlelikde Budapeştde ýerleşýan Merkezi Ýewropa Uniwersitetiniň professory, ykdysatçy John Early “The Lancet” žurnalynda çap edilen maglumaty gaýtadan öwrenip, Oksford Uniwersitetiniň barlaglarynyň galp esaslanmalardan ugur alandygyny anyklady.
Bu barada Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ykdysatçy Early hususylaşdyrmak prosesiniň ilatyň ölüm derejesiniň ýokarlanmagyna täsir edýändigi barada anyk maglumatlaryň ýokdugyny aýtdy.
Şeýle hem ol bu barada bir ýyl mundan ozal çap edilen maglumatyň dünýä metbugatynda tiz ýaýrandygyny, bu galp çaklamalara hiç kimiň tankydy göz bilen garamandygyny belledi.
Geçen hepdede bolsa ”The Lancet” žurnaly ykdysatçy John Earlynyň geçiren barlag işleriniň soňky netijelerini çap etdi.
“Biziň geçiren ylmy-barlag işlerimiz ilatyň ölüm derejesiniň ýokarlanmagynyň ykdysadyýetdäki hususylaşdyrmak prosesi bilen gös-göni bagly däldigini görkezdi.” diýip, alym aýdýar.
Şeýle hem ol bu barada bir ýyl mundan ozal geçirilen barlag işlerinde ykdysadyýetdäki şok terapiýasy döwrunde köp adamyň işsiz galmak howpunyň ýokarlanýandygyny, munuň bolsa işsiz galan adamlaryň saglyk ýagdaýyna täsir edip, olaryň ölümine sebäp bolup bilýändiginiň aýdylandygyny hem belledi.
Emma alymyň pikiriçe, haýsydyr bir prosese girişilenden soň, onuň ilatyň saglygyna täsir etmegi üçin azyndan 1 ýa 2 ýyl wagt gerek bolýar. Şol wagtyň içinde bolsa hususylaşdyrmak prosesi bilen bagly özgermeleriň adamlara ýetirýan täsiri gowulaşýar. Şonuň üçin ilatyň ölüm derejesiniň artmagyna hususylaşdyrmak prosesiniň täsir edýändigini anyk aýdyp bolmaz diýip, alym belledi.
Biziň barlag işlerimiziň netijesi, şol ölümleriň kommunizmden kapitalizme geçiş döwrüniň strategiýasy bilen baglydygyny görkezdi.
Şok terapiýasynyň täsiri barada Oksford Uniwersitetinde geçirilen ylmy-barlag işlerine ýolbaşçylyk eden sosiolog we jemgyýetçilik saglygy boýunça bilermen Dawid Stakler parahatçylyk döwründe heläk bolan adamlaryň sanynyň ur-tut ýokarlanmagynyň hut sosialistik lageriň dargamagyna gabat gelmeginiň tötänlikden däldigini aýdýar.
“Birleşen Milletler Guramasynyň beren maglumatyna görä, 1990-njy ýyllaryň başynda öňüni alyp boljak ölümiň sany, öňki sanlar bilen deňeşdirilende, üç million adam köp boldy. Işe ukyply ýaşdaky adamlaryň şeýle köp ölmegine hiç kim garaşmandy. Biziň barlag işlerimiziň netijesi, şol ölümleriň kommunizmden kapitalizme geçiş döwrüniň strategiýasy bilen baglydygyny görkezdi.” diýip, Stakler belledi.
Emma bu barada çap edilen maglumatlarda hut hususylaşdyrmak prosesiniň ilatyň ölüm derejesiniň ýokarlanmagyna getirendigi baradaky maglumatlaryň nädogry bolandygyny alym Stakler aýtdy.
Ykdysatçy John Early bolsa öňki sowet giňişliginde ilatyň ölüm derejesiniň 1980-nji ýyllaryň ortasyndan ösüp başlandygyny belläp, bu baradaky agzalan ylmy barlaglaryň diňe 1990-njy ýyllaryň başlarynda geçirilendigini nygtady.


text:
Müsürde täze konstitusiýanyň taslamasyna ses bermek boýunça şenbe güni geçirilen ähliumumy referendumyň ikinji tapgyrynyň yzy bilen “Musulman doganlygy” partiýasy täze konstitusiýanyň uly goldaw tapandygyny yglan etdi.
Ýekşenbe güni “Musulman doganlygy” partiýasy deslapky ses sanawlarynyň tutuş ýurt boýunça täze konstitusiýany ses berijileriň 64 prosentiniň goldandygyny görkezýändigini mälim etdi.
Ýöne Müsürdäki bu referendumyň gutarnykly netijesi resmi ýagdaýda ýene birnäçe günden yglan ediler diýlip garaşylýar.
Bu konstitusiýanyň tankytçylary täze konstitusiýanyň yslamçy partiýalaryň isleglerine laýyklykda düzülendigini we onuň aýal-gyzlaryň hem-de dini azlyklaryň hukuklaryny göz öňünde tutmaýandygyny aýdyp, muny tankyt edýärler.
Prezident Muhammad Mürsi täze konstitusiýanyň kabul edilmeginiň Müsüri demokratiýa tarap öňe iterjekdigini nygtap çykyş etdi.


text:
Türkmen tarapy ýene Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasyny hem özüniň dünýä bazarlaryna ygtybarly we durnukly ýagdaýda ýangyç akdyryp bileri ýaly garantiýalary üpjün etmek üçin ulanmaga çalşar.
Häzirki wagt bu mesele Aşgabat üçin möhüm meselä öwrüldi. Soňky bir ýylyň dowamynda Türkmenistan iş ýüzünde Orsýete bolan monopol garaşlylykdan çykdy diýen ýaly. Türkmenistanyň energiýa bazarynda Moskwa üçin iki sany bäsdeş peýda boldy, olar - Hytaý bilen Eýran.
Beýleki tarapdan, Aşgabat tarapyndan öňe sürülýän Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşyk plany hem güýçli depginde ara alnyp maslahatlaşylýar. Eger bu plan durmuşa geçse, onda türkmen tarapy özüniň gaz söwdasyndaky ýagdaýlary örän ygtybarly eder.
Tranzit howpsuzlygy
Şu nukdaýnazardan, Türkmenistan energiýa geçirijileriniň ygtybarlylygyna we howpsuzlygyna gözegçilik ediji nähilidir bir halkara strukturasynyň döredilmegini gazanmak ugrunda mundan has öň Birleşen Milletler Guramasyna öz ideýalaryny hödürläp ugrapdy.
Elbetde, Türkmenistanyň häkimiýetleri esasy gaz geçirijileriniň birinde ýüz beren geçen ýylky partlamalar ýaly wakalaryň gaýtalanmagyny isleýän däl bolsalar gerek. Şol wakada türkmen gazynyň Orsýete akdyrylmasy kesilipdi. Şonda ylalaşyklaryň we gol çekilen şertnamalaryň şertleriniň bozulmagynda Aşgabat Moskwany açyk aýyplap çykyş edipdi.
Türkmenistanyň häkimiýetleri tarapyndan prowokasiýa görnüşinde häsiýetlendirilen bu wakanyň netijesinde Türkmenistan millionlarça dollar pul ýitirdi. Şol wakanyň yzy bilenem, Gurbanguly Berdimuhamedow energiýa resurslarynyň tranzitiniň howpsuzlygy boýunça halkara sistemasyny döretmek baradaky ideýany has-da aktiw öňe sürüp başlady. Ýöne türkmen tarapynyň bu ugurdaky tagallalary şu günki güne çenli praktiki taýdan nähilidir bir üstünlik getirmedi.
BMG-nin wekilleri we käbir beýleki wekillerem öz sözlerinde türkmen tarapynyň inisiwatiwasyny goldap çykyş edýärler, emma iş ýüzünde welin, problema açyklygyna galýar.
Goňşular höwessiz
Energiýa sektorynda özüniň köne we täze müşderileri bilen ýüzbe-ýüz bolup galmazlyk üçin, Aşgabat Merkezi Aziýada we Hazarýaka regionynda BMG-niň strukturalarynyň kem-kem uly rol oýnamagyna bil baglaýar. Ýöne bu inisiatiwany Türkmenistanyň goňşulary höwes bilen goldaýar diýmek welin kyn. Onuň goňşulary, mundan ozallar hem bolşy ýaly, dawaly meseleleri halkara araçylarynyň ara durmagynda däl-de, gönüden-göni ikitaraplaýyn şertleşikler esasynda çözmeklige tarap ýykgyn edýärler.
Iş ýüzunde bolsa, regiondaky çözgüt tapman gelýän köp meseleler çözgütsizligine-de galýar. Şular ýaly çözütsiz galýan möhüm meselelerden birem Hazar deňziniň düýbüni paýlaşmak bilen bagly meseledir.
Hususan-da, bu ugurda Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gepleşikler henize bu güne çenli şol bir duran ýerinden öňe süýşenok. Bu bolsa öz gezeginde Orsýetden sowa Ýewropany gaz bilen üpjün etmekligi maksat edinýän "Nabukko" gaz proýektiniň gurluşygy bilen baglanyşykly işlerde bökdençlik döredýär.
Bu proýekt, hakykatynda, Türkmenistan-da Ýewropa kontinentiniň iň esasy gaz üpjünçilerinden biri bolar diýen umyt bilen proýektirlenilýär. Elbetde, Moskwa bu proýektiň başa barmagyny asla islemeýär.
BMG-e bil baglanýar
Bu wakalaryň fonunda Türkmenistan bu regiondaky ýurtlary “Nabukko” proýektine çekmekde BMG-niň işjeň roluna bil baglaýana meňzeýär. Eýsem, bu gezek, BMG-niň 65-nji sessiýasynyň dowamynda Birleşen Milletler Guramasyny energiýa tranzitleriniň howpsuzlygynyň we ygtybarlylygynyň kepilçisi bolmaga yrmaklyk Türkmenistana näderejede başardarka?
Eger bu oňa başartsa, munuň öwezine Birleşen Milletler Guramasy türkmen tarapynyň öňünde nähili borçlary goýup biler? Çünki şeýle ýagdaýda onuň Aşgabatdan ýurduň içerki durmuşynda has aýgytly liberallaşma çärelerini geçirmekligi talap edäýmeginiň mümkindigini hem aradan aýryp bolmaz.
Eýsem, şeýle bolan halatynda, şu günki gün türkmen häkimiýeti umumy sözler ýa-da wadalar arkaly däl-de, adam hukuklaryny gowulandyrmaklyga tarap gönükdirilen anyk ädimler arkaly dialog geçirmäge taýýarmyka? Eýsem, döwlet diňe bir özi üçin däl-de, adamlar üçin iş alyp barmaga taýýarmyka?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün “Talyban” güýçleriniň sözçüsi Zabihullah Mujahid öz liderleriniň ýakyn wagtlarda prezident Hamid Karzaýyň administrasiýasy bilen gepleşik geçirjekdikleri baradaky maglumatlary ret etdi.
Bu barada ýaýradan beýanatynda ol edil häzirki wagt talybanlaryň Birleşen Ştatlar ýa-da onuň ýaranlary bilen gepleşiklere başlamak barada ylalaşyga gelmändiklerini mälim etdi.
Bu wakanyň öňýany, geçen hepde owgan hökümetiniň ýokary derejeli bir resmisi ýakyn wagtlarda “Talyban” liderleri bilen Saud Arabystanda gepleşik geçiriljekdigini yglan edipdi.


text:
Saýlawlara bir aýa golaý wagt galmagy bilen, Donald Tramp we Hillari Klinton 10-njy oktýabrda ýüzbe-ýüz prezidentlik çekişmeleriniň ikinji tapgyryna taýýarlanýar.
Missuri ştatynda, Merhemetli Luisde geçiriljek çekişme uly derejeli respublikanlaryň has köpüsiniň Donald Trampa bildirýän goldawyny bes etmeginiň yz ýanyna gabat gelýär.
Olar bu karara gozganmaýan emläk milliarderiniň 2005-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda aýallar barada aýdan gelşiksiz sözleriniň we seksual hüjüme barabar öwünmeleriniň ýazgysy ýaýradylanyndan soň geldiler.
Respublikan senatorlar, Wekiller öýüniň agzalary, gubernatorlar we ozalky syýasy şahslar Trampy kampaniýany bes etmäge çagyrdylar. Klinton Trampyň aýdan sözlerini «eýmendiriji» diýip atlandyrdy.
Gozganmaýan emläk tütjaryöz aýdan sözleri üçin ötünç sorady we 8-nji noýabrdaky saýlawlar üçin kampaniýasyny dowam etdirjekdigini aýtdy.
Şeýle-de ol öz demokrat bäsdeşi Hillari Klintona we onuň ýanýoldaşy, ozalky prezident Bil Klintona hüjüm etdi.
"Bil Klinton hakykatda aýallara ýowuz çemeleşdi, Hillari bolsa onuň pidalaryny ýanady, hüjüm etdi we utandyrdy» diýip, ol öz wideo ötünjinde aýtdy. "Biz bu barada gelýän günlerde gürrüň ederis: siz bilen ýekşenbe güni boljak çekişmede görşeris» diýip, Tramp sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Geçen anna güni geçirilen Ministrler kabinetiniň ýygnagynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow käbir beýleki döwlet resmileri bilen bir hatarda Aşgabat şäheriniň häkimi Rejepgeldi Nurmämmedow Meläýewiçi “işde goýberen kemçilikleri” diýen kesgitleme bilen wezipesinden boşatdy.
Ol Nurmämmedowyň deregine Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrabynyň häkimi Myratnyýaz Abilow Ýazmuhammedowiçi belledi.
Eýse, Aşgabat şäheri bilen baglanyşykly täze bellenen häkimiň öňünde duran esasy problemalar näme?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewe ýüzlendi.


text:
Haýsy-da bolsa bir dilde ulanylýan sözleriň hemmesine şol diliň leksikasy ýa-da sözlük düzümi diýilýär. Türkmen diliniň sözlük düzüminiň esasy türkmen diliniň öz sözleridir. Alynma sözler hem dilimiziň sözlük düzüminiň baýlygydyr.
Sözler bir we köp manyly bolup bilýär. Sözüň ilkinji we esasy aňladýan manysyna onuň asyl manysy diýilýär.
agaç, alma, galam.
Emma "göz" sözi öz asyl manysyndan, ýagny adamlaryň, haýwanlaryň görüş organyndan başga-da örän köp manyda ulanylýar.
agajyň gözi, iňňäniň gözi, çeşmäniň gözi, horjunyň gözi we başgalar.
Ynha şunuň ýaly sözleriň öz asyl manysy bilen bagly başga-da birnäçe manyda ulanylmagana sözleriň köp manylylygy diýilýär.
Sözler köp manylylykdan başga-da göçme manyda hem ulanylýar.
Duz sözüniň asyl manysy nahara atylýan tagamly zady-jisimi aňladýar. "Seniň sözüň duzy ýok" diýsek, göçme manyda gelýär. Ugur-utgasyz söz diýmegi aňladýar.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu öz ýurdunyň demirgazyk Siriýada, serhediň aňry ýüzünde bosgunlaryň Siriýanyň hökümet güýçleriniň ýa-da «Yslam döwleti» jeňçileriniň hüjüminden aman galyp biljek howpsuz zonasyny döretmekçi bolýandygyny aýdýar.
Dawutoglu 11-nji awgustda giçlik BBC-ä bu howpsuz zonanyň Türkiýäniň goşunlary bilen däl-de, eýsem Siriýanyň «aram» oppozisiýa toparlary tarapyndan goraljagyny aýtdy. Ýöne ol Türkiýäniň, eger wehim salynsa, harby güýç ulanjagyny aýtdy.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi 11-nji awgustda irden Birleşen Ştatlar bilen Türkiýäniň 98 km uzynlykda, 45 km giňlikde bir howpsuz zona döredip, bu zonanyň «Azat Siriýa goşuny» tarapyndan goralmagy barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Türk-siriýa serhediniň boýundaky bu uzan zolak YD jeňçileriniň kontroly astynda ýerleşýär.
Emma ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň sözçüsi Mark Toner: "Munyň ýaly bir zona barada ylalaşyk ýok» diýdi.


text:
19-njy awgustda paýtagtymyzdaky “Mizan” işewürlik merkezinde türkmen-eýran işewürlik maslahaty geçirildi. Onuň gün tertibine ikitaraplaýyn söwda-ykdysady gatnaşyklary we maýa goýum hyzmatdaşlygyny giňeltmegiň, gatnaşyklaryň has möhüm ugurlaryny kesgitlemegiň meseleleri girizildi. Maslahaty Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Ilçihanasy bilelikde guradylar.
Duşuşygyň barşynda iki goňşy ýurduň taraplaryň hoşniýetli erkine, köpýyllyk tejribä we özara bähbitlere laýyk gelýän hyzmatdaşlygyň bar bolan mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge bolan meýillere daýanýan gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we geljegi hakynda gyzyklanma bildirýän pikir alyşmalar boldy.
Maslahata gatnaşyjylaryň hatarynda ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň we pudaklaýyn edaralarynyň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri bar. Şeýle hem Eýran tarapyndan goňşy ýurduň ýangyç-energetika toplumynda, gurluşyk materiallarynyň önümçiliginde, himiýa senagatynda we oba hojalygynda ýöriteleşdirilen kompaniýalaryň, firmalaryň ýolbaşçylary hem-de wekilleri bar. Şol sanda maslahata “Pars Pegah Tejarat”, “Iriteс”, “Sadid Group” we beýleki kompaniýalaryň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda bellenilişi ýaly, bu gezekki duşuşyk ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn çuňlaşdyrylmagyna hyzmat eder we hyzmatdaşlygyň geljegine oňyn täsirini ýetirer. Hususan-da, Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Seýed Mohammad Musa Haşemi Golpaýegani öz ýurdunyň işewür toparlarynyň ägirt uly serişde we ykdysady mümkinçiliklere eýe bolan hem-de dünýäde ygtybarly we durnukly hyzmatdaş hökmünde ykrar edilen döwlet bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmäge ýokary gyzyklanma bildirýändiklerini nygtady.
Ýangyç-energetika pudagy, söwda-ykdysady ulgam, himiýa senagaty, oba hojalygy we azyk önümleriň önümçiligi ýaly pudaklar hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
Ýurdumyzda daşary ýurtly maýadarlar üçin amatly şertleriň we giň mümkinçilikleriň döredilmegi Eýranyň işewür toparlarynyň türkmen hyzmatdaşlary bilen gatnaşyklara bolan gyzyklanmalaryny ýokarlandyrýar diýip, myhmanlar bellediler.
Maslahatyň çäklerinde iki ýurduň işewür toparlarynyň we dürli pudaklarynyň wekilleriniň arasynda ikitaraplaýyn duşuşyklar geçirildi. Onuň barşynda ykdysady gatnaşyklaryň mundan beýläk-de berkidilmegine gönükdirilen täze bilelikdäki taslamalar boýunça pikir alyşmalar boldy we Türkmenistanyň we Eýranyň iki goňşy halkyň bähbidine laýyk gelýän köp asyrlyk dostluk we özara peýdaly hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna üýtgewsiz ygrarlydygy tassyklandy.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň Uruzgan welaýatynyň merkezi şäheri Tarin Kotda ýaragly söweşijileriň bir topary hökümet edaralaryna hüjüm etdiler.
Hüjümçileriň arasynda janyndan geçip, bomba partladan adamlaryň-da bardygy aýdylýar.
Ýerli keselhananyň resmileri bu hüjümlerde azyndan 17 adamyň ölüp, 37 adamyň hem ýaralanandygyny habar berdiler.
Hüjümleriň jogapkärçiligini “Talyban” söweşijileri öz üstlerine aldylar.
“Talyban” söweşijileriniň ýitgi çekip-çekmändigi barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Aşgabatdan 100 kilometr çemesi uzaklykda ýerleşýän Arçman kurortyna barýan kiçi awtobusyň uçran heläkçiligi Gurban baýramynyň ilkinji güni boldy.
Arçmanda täze binanyň açylyş dabarasy şu ýyl Mekgä haç zyýaratyna derek hökümetiň ýurduň içinde guran içerki zyýarat çäreleriniň iň soňky nokady bolmalydy.
Heläkçilige uçran kiçi awtobusda öz mugallymy bilen barýan 10-a golaý çaga bolsa, adatdakysy ýaly, presidentiň gatnaşmagynda geçirilýän dabara gatnaşmak üçin barýardylar. Bu barada Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky korrespondenti habar berdi.
Çagaly awtobus 28-nji noýabrda gije sagat birde Ahal welaýatynyň Altyn Asyr etrabyndan çykdy. Güýçli ýagşyň aşagynda barýan mikroawtobus birden köprüden gaçyp Garagum kanalynda gark boldy.
Habar berilmedi
Bu betbagytçylyk barada Türkmenistanyň milli habar beriş serişdelerinde wakanyň bolan güni, şeýle hem şondan soňky geçen günleriň dowamynda hiç hili maglumat berilmedi.
Milli habar beriş serişdelerinde berlen maglumatlaryň aglabasy ýurtda Gurban we Hasyl baýramlarynyň bellenişine bagyşlandy we “galkynyş eýýamynyň beýikligini” wasp etdi.
Synçylar ýol heläkçiligi bilen bagly betbagytçylyklaryň Türkmenistanda seýrek däldigini aýdýarlar. Aýratynam baýramçylyk günlerinde pajygaly wakalaryň has-da köp bolýanlygyny belleýärler.
Hususan-da, bu barada 28-nji noýabarda mikroawtobusyň gark bolmagy barada Azatlyk Radiosynyň saýtynda çap bolan maglumata okyjylar tarapyndan ýazylan kommentarileriň birinde aýdyldy. Emma diňleýjimiz bu wakanyň Aşgabada gatnaýan adaty ýolagçy ulaga degişli bolanlygyny ýazdy.
Olaryň aýry-aýry wakalar bolanlygy ýa-da arasynda haýsy-da bolsa bir arabaglanyşygyň bolanlygy nämälimligine galýar.
Ýol heläkçilikleri ýaly pajygaly wakalar barada ýerli habar beriş serişdeleri dil ýarman gelýärler, häkimiýetler-de şeýle wakalar barada hiç zat aýtmaýarlar. Heläkçilikler barada näme sebäpden maglumat berilmeýär?
Ýurist Timur Misrihanowyň sözlerine görä, Türkmenistanyň içinde pajygaly wakalar barada habar berilmeýänliginiň sebäbi ilaty gynandyrmazlyk maksatlary bilen düşündirilýär. Şeýle syýasat ýurtda S.Nyýazow döwründen bäri alnyp barylýar.
Häkimiýetler öz golastynda hiç hili betbagtçylyklaryň bolmaýanlygy barada pikir döretmek isleýärler.
Emma hakyky sebäpleriň syýasy hem-de sosial-ykdysady ugurlarda ýatanlygyny T.Misrihanow belledi: “Häkimiýetler öz golastynda hiç hili betbagtçylyklaryň bolmaýanlygy barada pikir döretmek isleýärler. Pajygaly wakalar bolsa öňem, häzirem ýygy-ýygydan bolup geçýär. Ikinjiden şeýle wakalar barada habar berilmegi dürli çäreleriň görülmegini talap edýär. Häkimiýetler bolsa ýollaryň bejerilmegi ýaly zerur çärelere pul sarp edenden ony Aşgabatda kaşaň binalary gurmaga sarp edenlerini has gowy görýärler”.Ilat bolýan ýagdaýlary bilmäge hakly
Resmi maglumatlaryň ýetmezçilik etmegi adamlary ýurtda bolýan wakalar, şol sanda pajygaly hadysalar barada-da, il içindäki gürrüňler esasynda habarly bolmaga we berilýän resmi maglumatlardan özüçe netije çykarmaga mejbur edýär.
Heläkçilikli ýagdaýlar, şol sanda ýol heläkçiligi ähli ýurtlarda bolýar, şeýle ýagdaýlaryň döremeginiň öňüni almak we sanyny kemeltmek bolsa döwletiň borjy bolup durýar. Bu ugurdan köpçülige doly maglumat berilmeginiň esasy zerurlyk bolup durýanlygyny bilermenler aýdýarlar.
Serhetsiz Reportýorlar guramasyndan Elsa Vidal şeýle diýýär: “Türkmen raýatlaryna heläkçilige uçran hossarlarynyň ykbaly barada hatda maglumat almak hem elýeterli däl. Şeýle wakalar barada maglumatyň berilmeýänligi alada döredýän uly problemadyr. Sebäbi adamlar ýurtda bolup geçýän ýagdaýlardan habarly bolmaga hakly we zerur bolan halatlarda olar çäre görmek we öz ýardamyny teklip etmek mümkinçiligine eýe bolmaly. Ähli ýerde pajygaly hadysalar barada ilata habar bermek adaty bir ýagdaýdyr, halkyň özüne ynanmagyny isleýän bolsalar türkmen häkimiýetleri hem ilata bu habarlary berip başlamalydygyna düşünmeli”.Ýitgileriň öwezini kim dolmaly
Özleri ýa hossarlary pajygaly hadysalaryň pidasy bolan raýatlaryň günäkärleri jogapkärçilige çekmegi we maliýe kömegi ýaly öz hukuklaryny talap etmegi üçin düzgünleriň milli kanunlarda göz öňünde tutulmaýanlygyny Timur Misrihanow aýtdy: “Türkmenistanda ýol heläkçiliginden ejir çeken adamlaryň häkimiýetlere ýüz tutmagy üçin kanuny esas ýok. Ýüz tutmak islänler günäkäriň özüne, ýagny maşyn sürüjä ýüzlenmeli. Sürüji bolsa köplenç beýlekiler bilen birlikde heläk bolýar. Şeýlelikde ýurtda heläk bolanlara döwlet tarapyndan goldaw, şol sanda maliýe kömeginiň berilmegi Türkmenistanyň kanunlarynda göz
Kommunal gulluklarynyň günäsi subut edilse, raýatlar kompensasiýany talap etmäge hakly.
öňünde tutulmaýar”.
Şol bir wagtda-da ýurist Timur Misrihanowyň bellemegine görä, ýurduň Graždan kodeksinde bar bolan käbir maddalara görä, eger ýol heläkçiligi şäherde ýa ýaşaýyş nokadynda ýüze çyksa we ýoluň gazganaklygy ýaly kemçiliklerde şäherleriň kommunal gulluklarynyň günäsi subut edilse, raýatlar kompensasiýany talap etmäge hakly. Emma raýatlara ejir çekenligi we saglygyna zyýan ýetenligi üçin kompensasiýa berilmegi bilen bagly düzgüleriň Türkmenistanda şu çaka çenli bolmanlygyny Misrihanow aýtdy. 29-njy noýabrdaky maslahat
29-njy noýabrda Moskwa saparynyň öň ýanynda prezident Berdimuhamedow ýurduň kanuny goraýjy we harby ýolbaşçylary bilen Aşgabadyň howa meýdanynda gysgaça maslahat geçirdi.
Ýolbaşçylar öz edaralarynyň işi we baýramçylyk günlerinde asudalygy saklamak boýunça görülýän çäreler barada hasabat berdiler, edaralaryň sazlaşykly işlemeginiň we gözegçiligiň üpjün edilmeginiň ähmiýeti öz nobatynda prezident tarapyndan hem nygtaldy.
Şol maslahatda adam pidalaryna getirýän pajygaly ýol heläkçilikleri hakda gürrüňiň gozgalyp-gozgalmanlygy ýene-de mälim bolman galdy.