text:
Azerbaýjan: “Hazar adalary”
“Dubaýyň yzyndan ýeteris, hatda ondan ozup geçeris” – belki-de, şu sözler bilen nebite baý Azerbaýjanyň häzirki arzuw-hyýalyny häsiýetlendirip bolar. Geçen ýyl Azerbaýjan Dubaý emirliginden görelde alyp, Hazar deňziniň içinde emeli adalary döredip başlady. Belläp geçmeli bolsa, bu ugurda azeri proýekti araplaryňka görä has uly gerime eýe. Döredilýän täze şäher Hazaryň kenaryndan 4-8 km uzaklykda ýerleşip, onuň gurluşygy 25 ýyl dowam eder.
Suwuň üstünde şäheri gurmak proýektini Azerbaýjanyň hususy “Awesta” şirketi alyp barýar. Şäheriň meýdany 30,000 m2 deň bolar. Onda 25 gatly ýaşaýyş jaýlary, biznes we söwda merkezleri bina ediler. Mundan başga-da proýektiň awtorlary täze şäherde dünýäniň iň beýik binasyny gurmagy hem niýet edinýärler. “Azerbaýjanyň binalary” atly bu myhmanhana 185 gatdan ybarat bolar.
Proýektiň gurluşygynyň 100 milliard dollara durjakdygy çak edilýär. Bu görkeziji Azerbaýjanyň dolanyşykdaky içerki önüminiň mukdaryndan hem köp. Suwuň üstündäki şäherde ýaşaýyş jaýynyň her m2 -niň bahasynyň 4 müň dollara deň boljakdygy aýdylýar. Proýektden girdejileri şähere geljek turistleriň, kireýine beriljek we satyljak jaýlaryň hasabyna gazanmak göz öňünde tutulýar.
Gazagystan: “Kenderli”
Nebite baý Gazagystan hem Hazaryň boýunda, edil Azerbaýjanyň geriminde işleri alyp barmasa-da, bu ugurda belli bir tagallalary edýär. “Kenderli” ady berlen proýekte görä, deňziň ýakasynda 23 otel, 4 müň willa we kottej gurmak göz öňünde tutulýar. Bu proýektiň bahasy 2,8 milliard dollara deň. Taslama görä, bu ýerde 22 müň adam dynç alyp biler.
Bu ýere her ýyl ýarym milliona golaý turistiň gelmegine garaşylýar. Bu ýerde biznes we söwda merkezlerini, üç-dört-bäş ýyldyzly myhmanhanalary hem bina etmek göz öňünde tutulýar.
“Kenderli” proýekti 1,7 müň gektar meýdanda ýerleşer. Proýektiň tarapdalarynyň bellemegine görä, proýekt diňe bir Mangystau oblastyna däl, eýsem tutuş Gazagystana hem bähbit getirer. Ýerli häkimiýetler proýektiň netijesinde Hazar deňziniň hapalanmajakdygyny aýdýarlar.
Türkmenistan: “Awaza”
Ozalky Krasnowodsk, häzirki Türkmenbaşy şäheriniň golaýyndaky “Awaza” diýen ýerde kurort merkezini döretmek pikiri entek ýurduň ozalky prezidenti Saparymyrat Nyýazow tarapyndan öňe sürlüpdi. Proýekti durmuşa geçirmek işleri ýurduň häzirki baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwründe başlandy.
Ýurtda “Awaza” atly milli turistik zolagy döredildi. Proýekte görä, umumy bahasy 5 milliard dollara durjak 60 töweregi myhmanhanany gurmak göz öňünde tutulýar. Berdimuhamedowyň söz bermegine görä, proýekt tamamlanandan soň Türkmenistan syýahatçylyk biznesinde Ispaniýa, Türkiýe we Müsür ýaly döwletler bilen hem bäsleşip biler. Häzirki wagtda “Awazada” sekiz otel açyldy.
Türkmen hökümetiniň öňe sürmegine görä, olar halkara sermaýany çekmek üçin ägirt uly ýeňillikleri döredýärler. Ýöne bu aşa mahabatlandyrylýan ýeňillikleriň hatarynda dünýäniň islendik beýleki bir döwletinde hereket edýän şertler hem görkezilipdir. Mysal üçin, sermaýaçy öz hyzmatlaryndan gazanan girdeýjisini ýurduň daşyna çykaryp ýa-da milli pul birligini erkin konwertirlenýän walýuta çalşyp bilýär.
Häzire çenli öz serişdelerini “Awaza” zolagyna ýatyrjak sermaýaçy orta çykanok. Munuň hem öz sebäpleri bar: Türkmenistanda ýeri satyn alyp bolanok, ol diňe 40 ýyl möhlet bilen kärendesine berilýär; ýurt juda ýapyk, şol sebäpli-de wiza kynçylyklarynyň döremegi mümkin. Ýöne iň esasy kynçylyk – daşary ýurt sermaýalaryny goramak boýunça kanunlaryň ejizligindedir. Munuň üstesine-de tebigy gaza baý Türkmenistan bitarap sudlaryň hökümlerini ykrar edenok.
Hazarda geň-enaýy täsinlikler peýda bolarmy?
Häzirki ykdysady çökgünligiň fonunda gürrüňi edilen bu proýektleriň näderejede maksada laýyk boljakdygy belli bir soraglary döredýär. Meselem, Azerbaýjan “Kaspiý adalary” proýektine ýatyrylan pullaryny nädip ödemekçi? Bu ýerde 100 m2 satyn almak üçin, adaty azerbaýjanly 70 ýylyň dowamynda iýmän-içmän, pul toplamaly. Ýa-da Azerbaýjan bu ada bir million tütjary çekmek isleýärmikä?
Türkmenistanyň “Awaza” proýektiniň ýurduň ýaşaýjylary baradaky alada sebäpli durmuşa geçirilýändigi aýdylýar. Muňa garamazdan, bu proýektiň ýerlikliligi belli bir tankydy garaýyşlary döredýär. Ýerli ýagdaýa görä, “Awazada” dynç almak onçakly bir arzan hem däl. Geçen ýyl adaty türkmenistanlynyň aýlygy 280 dollara barabar bolupdy. “Awazada” bir adamlyk otagyň bahasy bir gije-gündiz üçin 50 dollara, iki adama niýetlenen otag bolsa 70 dollara durýar. Netije-de bir maşgala üçin “Awazada” dynç almak 700 dollara durar. Adaty raýat bu pullary nirden almaly?
Gazagystanyň “Kenderli” proýekti öz goňşularyna garanyňda hakykata has ýakyn ýaly bolup görünýär. Ýöne bu ýere turistleri çekmek üçin ýurt özüniň kanunçylygyny üýtgedip, bu ýerde wizasyz düzgüni ornaşdyrmaly bolar.


c: text/html

text:
Rowaçlyklara beslenen sungat
Hormatly Prezidentimiz ýaş nesle uly ynam bildirip, olaryň geljekde bilimli hünärmenler bolup ýetişmekleri üçin uly aladalar edýär. Ýaş zehinleri ýüze çykarmakda, olara döwrebap bilim terbiýe bermekde çagalar sungat mekdepleriniň orny uludyr. Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen Türkmenistan dünýäde parahatçylygyň, asudalygyň, halklaryň dostlugynyň tarapdary höküminde möhüm wezipäni ýerine ýetirýär. Bu babatda 2020-nji ýyly «Türkmenistan Bitaraplygyň-mekany» ýyly diýip yglan edilmegi hem şol uly işlere badalga berdi. Ine şol sebäpli hem Aşgabat şäher Medeniýet müdirliginiň 4-nji çagalar sungat mekdebi «Bitaraplyk mekany Ak şäherim Aşgabat, Bagtyýarlyk mukamy Ak şäherim Aşgabat» atly hasabat konsertini geçirdi. Bu konsertiň başynda Aşgabat şäher Medeniýet müdirliginiň 4-nji çagalar sungat mekdebiniň «Halk saz gurallar» orkestri Aman Agajykowyň «Bagtyýarlyk mukamy», P.I.Çaýkowskiniň «Guwlar tansy» atly eseri bilen hasabat konsertiň başyny başlady. Soňra bolsa «Mukam» dutarçylar ansambly arzuwlaryň hasyl bolýan şäheri bolan gözel Aşgabadymyzy wasp edip «Aşgabat» atly aýdymyny we «Söýgi mukamy» atly halk sazyny yerine ýetirip diňleýjilerde has-da uly täsir galdyrdy. Ýürekleri aýdym-sazdan doly bolan «Paýtagt» skripkaçylar topary Aşyr Abdullaýewiň «Bahar tansy» hem-de Rejep Rejepowyň «Toý aýdymy» atly eseri bilen çykyş edip öz başarnyklaryny görkezdiler. «Üflenip we kakylyp çalynýan saz gurallar» orkestri, şeýlede ýekelikde fortepiano saz guralynda Garibýans Medine, Aşyrowa Äşe, Aşyrowa Patma, ksilofon saz guralynda Hezretow Ýakup, wiolonçel saz guralynda Petrowa Milana, skripka saz guralynda Şakirow Tamir, dutar saz guralynda Täşliýew Begençmuhammet, klarnet saz guralynda Arslanow Tagandurdy we gitara saz guralynda Gurbanow Maksimyň ýerine ýetiren ajaýyp eserleri, aýdymdyr sazlary uly şowhuna we ruhubelentlige beslendi. Sazly agşama Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň mugallymlarydyr, talyplary hem-de paýtagtymyzyň ýaşaýjylary we myhmanlary uly höwes bilen gatnaşdylar. «Saýrak bilbiller» hor toparynyň yerine ýetiren «Şedrik» ukrain halk aýdymy hem-de Aman Agajykowyň «Gutlag» aýdymy has-da joşgunly bolup, diňleýjileriň göwnüni galkyndyrdy. Esasan hem konsertiň meýilnamasynyň nusgawy kompozitorlaryň dünýä belli eserlerinden düzülmegi diňleýjilerde uly täsir galdyrdy. Ýurdumyzda höküm sürýän agzybirlik, jebislik, asylly maksatlara tarap barýan yolumyzda bize täze üstünlikleriň rowaçlyklaryň garaşýandygyny ynandyrýan, şeýle ajaýyp döwrebap sahnalarda çykyş edip çagajyklaryň öz ukyp-başarnyklaryny görkezmäge ähli mümkinçilikler döredip beryän eziz Arkadagymyzyň jany sag, başy dik, il-ýurt bähbitli işleri hemişe rowaç bolsun!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sazly ömri sarpalap
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Gahryman Arkadagymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda ähli ulgamlar bilen bir hatarda milli medeniýetimizi, sungatymyzy, gadymy däp-dessurlarymyzy içgin öwrenmäge, olary dünýä ýaýmaga giň mümkinçilikler döredildi. Şeýle mümkinçiliklerden peýdalanyp medeniýetimizi, sungatymyzy ösdürmäge mynasyp goşandyny goşan sütün halypalarymyzy hatyralap, olaryň aýdym-saz döredijiligi, ömür ýoly barada gyzykly duşuşyklar we dabaralar geçirilýär.
Ýakynda Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynda Türkmenistanyň halk artisti, halypa sazanda Pürli Saryýewiň doglan gününiň 120 ýyllygyna bagyşlanan «Saz äleminiň pälwany» ady bilen ýubileý dabara geçirildi.
Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynda däp bolup gelşi ýaly türkmen saz sungatynyň bu sütün halypasyna bagyşlanyp geçirilen ýubileý dabarasyna ýokary okuw mekdebimiziň professor mugallymlary, talyp ýaşlary, birnäçe sungat wekilleri, şeýle-de Pürli Saryýewiň nebereleri, dogan-garyndaşlary gatnaşdylar.
Ýubileý dabara Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýasynyň «Halk saz gurallary» orkestrinyň ýerine ýetirmeginde P.Saryýewiň «Şatlyk» atly sazyny Türkmenistanyň at gazanan artisti Omar Igamowyň dirižýorlyk etmeginde dabaraly açyldy.
P.Saryýewiň döredijiliginde we ömür ýoluna bagyşlanan dabaranyň bütin dowamynda halypanyň döreden aýdym-sazlaryna hem-de türkmen halk aýdym-sazlaryna uly orun berildi.
Dabarada çykyş eden halypa professor mugallymlaryň, sungat ussatlarynyň P.Saryýewiň aýdym-saz döredijiliginde bitiren hyzmatlary hem ömür ýoly baradaky eden çykyşlary dabara gatnaşyjylarda ýatdan çykmajak täsirleri galdyrdy.
Dabaranyň dowamynda Maýa Kulyýewa adyndaky Türkmen milli konserwatoriýanyň mugallymlary Türkmenistanyň halk artistleri Muhammetdurdy Muhammetnyýaazowyň, Akmyrat Çaryýewiň, Şemşat Hojaýewanyň, Türkmenistanyň at gazanan bagşysy Kerwen Ýowbasarowyň, Türkmenistanyň at gazanan artisti Orazgeldi Seýitgeldiýewiň, Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri Osman Güjümowyň, şeýle-de birnäçe mugallymlaryň we talyp ýaşlaryň ýerine ýetiren aýdymdyr-sazlary diňleýjileriň gyzgyn el çarpyşmalaryna mynasyp boldy.
Halypa-şägirtik ýoluny täzeden dikeldip beren Gahryman Arkadagymyzyň tagallasy bilen türkmen medeniýetini we sungatyny ösdürmäge goşant goşan halypalaryň çeken netijeli zähmeti sarpalanýar. Şeýle halypalaryň nusgalyk döredijiligi geljekki nesiller üçin gymmatly hazynadyr.
Aýdym-saz sungatymyzy ösdürmäge, ony dünýä ýaýmaga uly mümkinçilikleri döredip berýän sungatymyzyň hak howandary Gahryman Arkadagymyzyň jany sag, ömri uzak, belent başy aman bolsun!
Sapa SAPAÝEW


text:
Türkiýäniň 9 Aýlyk Limon Eksporty 48 Göterim Artdy
Türkiýäniň 9 aýlyk limon eksporty 184 million 49 müň dollara barabar boldy.
Egeý eksportçylar bileleşiginiň görkezijlerine görä, Türkiýäniň limon eksporty ýanwar-sentýabr aýlaryny öz içine alýan döwürde 184 million dollara barabar boldy.
Türkiýe geçen ýylyň ady agzalýan döwründe 124 million dollarlyk limon eksport edipdi.
60-dan gowrak ýurda limon eksport eden Türkiýe geçen ýyl 273 million 806 müň dollarlyk girdeji gazanypdy.
Türkiýäniň 9 aýlyk limon eksporty üstümizdäki ýyl 48 göterim artyp 184 million 49 müň dollara barabar boldy.
Limon eksportunda 48 million 316 müň dollar bilen Russiýa birinji, 43 million 650 müň dollar bilen Yrak ikinji we 18 million 516 müň dollar bilen Ruminiýa ününji orun eýeledi.
Degişli Habarlar
Türkiýe-Afrika Gatnaşyklary Pugtalanýar
“2003-nji ýylda Türkiýe bilen Afrikanyň arasyndaky söwda mukdary 2020-njy ýylda 25,3 milliard dollara çenli baryp ýetdi”
Türkiýe-Afrika Ykdysady we Işewürler forumy şu gün geçiriler
Söwda ministrliginden berilen beýanata görä, foruma 41 ýurtdan 250-den gowrak resmi wekiliýetiň gatnaşmagyna garaşylýar
Türkiýäniň dünýä eksportyndaky paýy ilkinji gezek 1 göterimden artdy
Türkiýäniň dünýä eksportyndaky öz üstüne düşýän paýy ilkinji gezek 1 göterimden hem ýokarlady


text:
Eýranyň Tähran welaýatynda koronawirus pandemiýasynyň ýaýramagynyň üçünji tolkuny başlandy. Bu barada welaýatyň koronawirusa garşy göreşmek baradaky işçi toparynyň başlygy Alyryza Zoliý mälim etdi.
Zoliý bu babatda şeýle bellikleri aýdýar: “Soňky günleriň statistikasy Tähranda üçünji tolkunyň başlanandygyny görkezýär. Üçünji we ikinji tolkunyň arasyndaky wagt juda az boldy. Biz işçi toparyň adyndan saglygy goraýyş ministrligine koronawirusyň ýaýramagy bilen bagly ýagdaý sebäpli çäklendirmeleri dikeltmegi sorap hat iberdik. Bu esasan hem aralykdan işlemek meselesine degişli”. Eger ýadyňyza düşýän bolsa, Eýranda ikinji tolkunyň başlanmagy 15-nji iýulda yglan edilipdi.
Soňky günlerde Eýranda koronawirus ýokuşmak ýagdaýlarynyň köpelmegine gözegçilik edildi. Tomsuň ahyrynda görkezijileriň azalmagyan gözegçilik edilipdi. Häzirki wagtda ýurtda kesellänleriň sany 422 müňden geçdi. Pandemiýadan ýogalanlaryň sany 24,3 müň adamdan ybarat hasaplanýar.
Eýranyň Tähran welaýatynda koronawirus pandemiýasynyň ýaýramagynyň üçünji tolkuny başlandy. Bu barada welaýatyň koronawirusa garşy göreşmek baradaky işçi toparynyň başlygy Alyryza Zoliý mälim etdi.


text:
Qúralay Rahymbay. Jatqa tizgin bermeniz, jalamenen bas keter
Gastarbayter. Shekesi qyzghannan shetel asyp jýrgen turister emes. Kerisinshe, aqsha ýshin «satylghan» júmysshylar. Manday ter, taban aqysy ýshin erteli-kesh tynym tappay jýrgen top. Kim aqsha berse, sonyng «qúly».
Týp tórkini nemisten shyqqan «Gast + Arbeiter» (jaldamaly júmysshy) sózi eshkimge tansyq emes. Alghash sonau 60-shy jyldary soghystan keyingi uaqytta tez qarqyn ala bastaghan GFR ekonomikasyna «qolghabys» jasaugha memlekettik kelisim-shartpen týrik, grek, italiyan, ispan, portugaldar kele bastaydy. Kelisim boyynsha olar belgili bir uaqyttan keyin óz elderine qaytyp, ornyn basqa júmysshylar almastyrugha tiyis bolatyn. Alayda Germaniya ýkimeti oilastyrghan rotasiya prinsiypi ózin-ózi aqtamady. Júmys berushiler jana tәrtipting keri shegeriluin talap etip, tiyimsizdigin algha tartty. Nәtiyjesinde uaqytyly jýrgen «qonaqtardyn» kóbi túraqty tirkeuge túryp, Germaniyada birjola qalyp qoydy. Osylaysha, nemis elinen bastalghan gastarbayterler kóshi birte-birte barlyq elge qanat jaydy. Aldymen Resey elin sharlap, keyinnen búrynghy Kenesting qúramynda bolghan barlyq memleketterdi «jauap» aldy.
1950-70 jyldary Europada gastarbayter «eksporttaushy» memleketting qataryna: Gresiya, Italiya, Portugaliya, Ispaniya jatqyzylsa, býginde Tәjikstan, Albaniya, búrynghy Yugoslaviya, Qyrghyzstan, Rumyniya, Moldaviya, Ukraina, Bolgariya, Ózbekstan, Týrkiya, Ázirbayjan, Qytay, Ýndistan, Litva, Polisha elderi kirip ýlgerdi.
Gastarbayter. Shekesi qyzghannan shetel asyp jýrgen turister emes. Kerisinshe, aqsha ýshin «satylghan» júmysshylar. Manday ter, taban aqysy ýshin erteli-kesh tynym tappay jýrgen top. Kim aqsha berse, sonyng «qúly».
Týp tórkini nemisten shyqqan «Gast + Arbeiter» (jaldamaly júmysshy) sózi eshkimge tansyq emes. Alghash sonau 60-shy jyldary soghystan keyingi uaqytta tez qarqyn ala bastaghan GFR ekonomikasyna «qolghabys» jasaugha memlekettik kelisim-shartpen týrik, grek, italiyan, ispan, portugaldar kele bastaydy. Kelisim boyynsha olar belgili bir uaqyttan keyin óz elderine qaytyp, ornyn basqa júmysshylar almastyrugha tiyis bolatyn. Alayda Germaniya ýkimeti oilastyrghan rotasiya prinsiypi ózin-ózi aqtamady. Júmys berushiler jana tәrtipting keri shegeriluin talap etip, tiyimsizdigin algha tartty. Nәtiyjesinde uaqytyly jýrgen «qonaqtardyn» kóbi túraqty tirkeuge túryp, Germaniyada birjola qalyp qoydy. Osylaysha, nemis elinen bastalghan gastarbayterler kóshi birte-birte barlyq elge qanat jaydy. Aldymen Resey elin sharlap, keyinnen búrynghy Kenesting qúramynda bolghan barlyq memleketterdi «jauap» aldy.
1950-70 jyldary Europada gastarbayter «eksporttaushy» memleketting qataryna: Gresiya, Italiya, Portugaliya, Ispaniya jatqyzylsa, býginde Tәjikstan, Albaniya, búrynghy Yugoslaviya, Qyrghyzstan, Rumyniya, Moldaviya, Ukraina, Bolgariya, Ózbekstan, Týrkiya, Ázirbayjan, Qytay, Ýndistan, Litva, Polisha elderi kirip ýlgerdi.
TMD tónireginde jat júrttyqtardy qúshaghyna qysyp, bauyryna basudan eshkimge ese jibermey túrghan – Resey. Odan keyingi tizgin – Qazaqstanda. Qazaq jerinde enbegin satyp jýrgen kóbine ózbek, tәjik, qyrghyz aghayyndar. El ekonomikasy eselep «qyzghan» 2000 jyldan beri shekara syzyghyn kesip, Qazaqstangha ótken jalshy júmysshylar az emes.
Býkilәlemdik bankting derekterine jýginsek, jyl sayyn 1,5-3 million ózbek, 300-400 myng qyrghyz, 1 million tәjik jat elden jaldamaly júmys izdeytin kórinedi. Jaqynnan «dorbalaudy» qúp kórgen kórshiler aldymen Qazaqstan men Reseyding «esigin» qaghady eken. Alayda songhy uaqytta migranttargha bólinetin kvotanyng kýrt qysqaruy «qonaqtardyn» qabaghyna kirbing týsirgen sekildi. Oljadan airylghan júmys kýshin «eksporttaushy» elder de búghan barmaq tistep, bas qatyruda.
Qauip neden?
Álem ekonomikasyn shatqayaqtatyp ketken daghdarys migranttardan da maza ketirdi. Batys elderi shaqyrusyz keletin «qonaqtargha» qoyylar talapty ýdetti.
AQSh-tan keyingi orynda migranttargha «qúshaq jayghan» Resey júrty da jaybaraqat qarap jatqan joq. Gastarbayterge bólinetin kvotanyng mólsherin 50 payyzgha «short» kesti. Derekterdi dóngeletsek, kórshi elde 10 milliongha juyq enbek etip jýrgen migranttar bar eken. BÚÚ búl kórsetkishti 12,1 milliongha deyin jetkizip otyr. Daghdarystyng salqyn lebi alghash sezile bastaghanda Resey Ýkimeti 2009 jyly 3 million 970 myng gastarbayterdi qabyldaugha kelisim bergen. Keyin deputattardyng shu kóteruimen búl mólsher taghy eki esege qysqardy. Sóitip, bar-joghy 1 million 900 myng migranttyng Resey jerinde júmys isteuine rúqsat. «Jahandanu jәne әleumettik qozghalys» institutynyng diyrektory Boris Kagarliskiy «Bizge migranttardyng júmys kýshi qajet. Biraq daghdarys kezinde elimizdegi syrtqa ketetin qapitaldy ústap qalu odan da manyzdy» deydi.
Batys elderi arasynda alghashqylardyng biri bolyp Ispaniya bastama kóterip, migranttar ýshin arnayy әleumettik joba jasady. Enbekaqy ekvivalentine sәikes ispandyqtar gastarbayterge bereshek aqshasynan eki jyl ishinde «qútylugha» әzir. Tek ol ýshin enbek migranttarynyng 3 jyl boyy ispan jerine ayaq basuyna rúqsat joq. Alayda ondaghy 5 million «qonaqtyn» búl shartqa kelisu-kelispeui ekitalay.
Úlybritaniya Ýkimeti de ýnsiz qalmady. Jyl sayyn túmandy Alibiongha qaray «tartylatyn» jaldamaly júmysshylardyng qatary milliondap sanalatyn. Alayda daghdarys britandyqtardyng qaltasynan «úrghanda» gastarbayterlerge qoyylar talap kýsheytilip, arnayy balldyq jýie engizildi. Aghylshyndardyng sharty boyynsha túmandy Alibiongha ayaq basqan jaldamaly júmysshynyn joghary bilimi, júmys tәjiriybesi, kәsiby biliktiligi boluy kerek. Oghan qosa aghylshyn tilinde erkin sóileui shart.
AQSh-tyn jaghdayy mәz emes. Jappay bankrotqa úshyraghan kompaniyalardyng jabyluynan sheteldik gastarbayterlerdi aitpaghanda, qarapayym amerikalyqtardyng kópshiligi «eki qolgha bir kýrek tappay» bos qaldy. Onyng ýstine Ontýstik Koreya men AQSh arasyndaghy kelisilgen vizasyz tәrtip, kәris-migranttardyng qataryn kóbeytken. Qazir amerikanyng immigrasiyalyq qyzmeti zansyz migranttardy «ústaumen» әlek.
Migrasiya mәselesi Azerbayjan deputattarynyng da basyn qatyruda. Baku qalasy qaptap ketken qytaylyqtarmen «kýrese» almay sýrligip jatyr. Azghantay tiyn-teben ýshin jaldanatyn qytaylyqtardyng qarasy 2009-2010 jyldary kóbengui mýmkin degen boljam bar. Ukrainanyng da «urra»-lap túrghany shamaly. Kýn kóris qamymen shetel asyp ketken ukrain azamattarynyng kópshiligi óz otanyna orala bastady. Tek biylghy jyly Europa men Resey asyp ketken 3 milliongha juyq jergilikti gastarbayterler keri qaytarylmaq. Soghan qaramghanda «batika» elinde júmyssyz qalghan halyqtyng qatary 2 milliongha jetpek degen joramal negizsiz emes.
Halyqaralyq valuta qorynyng diyrektory Strauss-Kann ótken jyldyng sonynda Qazaqstan ýshin de gastarbayterlermen «kýres» qiyngha týsetinin jetkizgen-di. Daghdarystyng kesirinen dalada qalghan «importtyq» júmys kýshi qoghamdaghy túraqsyzdyqty tudyruy mýmkin degen.
Býkilәlemdik bankting derekteri boyynsha 2007 jyly Qazaqstan gastarbayterlerdi qabyldaudan 9-oryn alypty. Al Orta Aziya boyynsha 1-oryngha shyqqan. Tek 2007 jyly 3 milliongha juyq sheteldik azamattar elimizding «esigin» qaqqan. Qúrylys qyzuynyng basylghanyna qaramastan, qara júmys izdegen gastarbayterlerding kóshi toqtaghan emes. Keybiri kóshi-qon polisiyasyna tirkelmey-aq, jeke azamattardyng qolyna qújattaryn ótkizip, әrkimge bir «satylyp» jýr. Búl jerde enbek sharty búzylyp qana qoymay, qarapayym tazalyq normalary da saqtalmaydy. Gastarbayter legin tejeu ýshin Enbek jәne әleumettik qorghau ministrligi talapty kýsheytip, kvotanyng kólemin azaytqan bolatyn. Ótken jyldyng sonynda el Ýkimeti 2009 jylgha bólingen 2,4 payyz (ekonomikalyq túrghydan belsendi halyqtyng tobyna shaqqanda) kvotanyng kólemin 0,75 payyzgha deyin qysqartty.
Reseylik ghalym Artem Ulunyan «Qazaqstan men Reseyge gastarbayterler eshqanday qauip tóndirmeydi. Ózbekstan, Tәjikstan, Qyrghyzstangha jóneltiletin aqsha aghymynyng azanguy , olardyng ekonomikasyna auyr soqqy bolady. Sol sebepti qarsylyq aksiyalar sol elderde ótedi» degen joramal jasaghan-dy. Búl pikirdi qazaqstandyq sayasattanushy Dosym Sәtpaev ta qúptap otyr. Sebebi kórshiles elden kelgen gastarbayterding otanyna jóneltetin aqshasy IJÓ-ning 32 payyzyna deyin jetip jyghylady eken. Al Qazaqstan, Reseyden jóneltiletin aqsha kólemining azanguy, eldegi túraqsyzdyqqa әkelui mýmkin.
Býkilәlemdik bankting mәlimetteri boyynsha osydan 4 jyl búryn gastarbayterler óz eline 232 million dollar aqsha jóneltipti. Kapitaldyng syrtqa «syrghuy» kez kelgen memleket ýshin tiyimsiz, әriyne. Dese de, orta jolda ortayyp qalatyn halyqaralyq jәne memlekettik baghdarlamalar arqyly bólinetin qarajatqa qaraghanda migranttardyng kómegi shyn múqtajdardyng qolyna jetetin kórinedi.
Mәselen, 2006 jyly Qytay eli syrttaghy júmyshylarynyng tabysynan el ekonomikasyna 22,5 milliard dollar aqsha týsiripti. Odan keyingi orynda Meksikalyq gasterbayterler. Memleketting budjetin 25,1 milliard dollarmen toltyrghan. Ýndistandyqtardyng da ýlesi az emes. Gastarbayterlerding tabysy – 23,5 milliard dollar.
Reseyding Ortalyq bank mәlimetteri boyynsha otandyq kapitaly shetelding qorjynynda ketken elderding qataryna: AQSh, Saud Arabiyasy, Shveysariya, Germaniya, Ispaiya, Resey jәne Qazaqstan jatqyzylypty. Qazaqstannan 2006 jyly orys júrtyna 597 million dollar aqsha jóneltilipti. Songhy jyldary migranttardyng arqasynda qyrghyz eli 500-700 million dollar tabysqa kenelgen. Tәjikterde IJÓ-ning 10 payyzyn gastarbayterler toltyrady eken.
Syrtqa «susyp» ketken aqshagha ishimiz ashyghanmen, songhy uaqytta jaldamaly «qonaqtar» týrli «erlik» tanytyp, «babyn» bayqatyp jatyr. Almatydaghy ishki ister departamentining derekteri boyynsha ótken jyly beti ashylghan 5 myngha juyq qylmystyng jartysynan kóbi kórshi elderden kelgen azamattardyng ýlesine tanylypty. Keyingi kezde gastarbayterler ózara birlesip «shabuylgha» shyghudyng jana әdisterin engize bastaghan kórinedi. Almatyda 28 natar kýni tirkelgen 28 qylmystyng 8-ine gastarbayterding «qoltanbasy» anyqtalghan. Al Aqtóbede qytay azamatynyng zansyz týrde «Sinoyl» JShS múnay bazasynda zansyz qúrylysyn jýrgizgeni belgili bolghan. Sóitip, syrttan kelgender elimizde ailasyn asyryp, eki jep biyge shyghyp otyr. Anau bir jyly Amangeldi Aytaly aghamyz halyqaralyq izdeude jýrgen 100-asa qylmyskerding qazaq jerinde jýrgenin aityp, jaghamyzdy ústatqan edi. Sonda ózgeni ókpeletpeymiz dep jýrgende, ózimizdi kemsitip otyrghan joqpyz ba?
Kezinde Mirjaqyp Dulatúly «Biz onsha satyp alghan qúl emespiz, Árkimdi tóbemizge shygharatyn» degen eken. Aghamyz әdemi-aq aitqan. Esikten kirip, «tór» meniki deytinderge toqtau salatyn uaqyt әldeqashan jetkeni ras. Tipti osydan alty ghasyr búryn Búhar jyrau da «jatqa tizgin bermeniz, jalamenen bas keter» dep eskertip ketpep pe edi?!
«Núr Astana» aptalyghy.


text:
«Türkmenhowaýollary» agentliginiň ygtyýaryna Boeing 777-200LR kysymly nobatdaky dördünji howa gämisi gelip gowuşdy.
AviationNepal.com saýtynyň habar bermegine görä, bu howa gämisi dünýäde Boeing 777-200LR kysymly iň soňky ýolagçy uçardyr. Uçar «Boeing» kompaniýasynyň ABŞ-nyň Eweret şäherindäki zawodynda öndürildi.
Häzirki wagtda «Türkmenhowaýollary» agentligi tarapyndan üç sany “Boeing 777-200LR” kysymly howa gämisi dolandyrylýar. Agentlik 2019-njy ýylyň ortalarynda bahasy 346 million 900 müň ABŞ dollaryna barabar bolan täze “Boeing 777-200LR” uçaryny sargyt edipdi.
Bu täze uçar “Türkmenhowaýollary” agentliginiň “Boeing” kompaniýasyndan satyn alan 32-nji uçary boldy.
“Boeing 777-200LR” ýolagçy uçarynyň bir bada 317 sany ýolagçyny daşamaga we 15 müň 843 kilometre barabar bolan uzaklyga çenli uçuşlary üznüksiz ýerine ýetirmäge ukyby bardyr.


text:
Qytay qazaghynan shyqqan túnghysh qazaq әiel jurnalist
Boghdataudyng qyrany
Nemese Qytay qazaghynan shyqqan túnghysh qazaq әiel jurnalist
Túrsyn Jolymbetqyzy degen osy esim maghan bala kezimnen tanys. gazetten oqyp, radiodan jii estushi edim. 2008 jyly aqpan aiynyng basynda Ýrimjige barghan saparymda Túrsyn apanyng otbasyna arnayy at basyn búryp, aman-sәlem jasap, jaqynyraq tanysyp, әngime dýken qúryp qaytqanym bar.
Búl kisining júbayy elge belgili jurnalist, audarmashy, baspager Saghat Jaypaqúly. Qos tarlanmen kezdesip qaytqanan keyin búl otbasymen jii habarlasyp túratyn boldym. Óitkeni, búl otbasynyng ataghy Qytayda Alatauday bolghanymen, adamnyng narqyn biletin, elge júghymdy, mәdeniyetti, aq kónil, adal jandar. Ómiri taghdyrly, enbek joldary san qily tarihy shejirege toly búl eki qariyanyng әngimesin tangha deyin tyndasanyz da jalyqpaysyz. Ásirese, Túrsyn apa әngimening mayyn tamyzyp aitady. Ol kisi әngime shertkende óninde qaysarlyqtyn, meyirimdiliktin, izgilikting nyshany múndalap túrady. Osy kezdesude Túrsyn apa «Tilshi syry», «Ómir syry» atty eki kitabyn, «qazaqstandyq jurnalist bauyrym Álimjan Áshimúlyna estelik. Avtordan» (10 aqpan 2008 jyly, Ýrimji) degen izgi tilegin jazyp, «Ekeuimiz әriptes ekenbiz, reti kelgende oqy jatarsyn, әitpese kitap sórende túrsyn, bir keregine jarap qalar», – dep óz qolymen úsynyp edi. Túrsyn apamen songhy ret 2017 jyldyng qarasha aiynda Qazaqstangha qydyryp kelgen kezinde kezdestim. Men apamnyng jýzinen kәrilikting jenip bara jatqanyn bayqadym, biraq jigeri synbaghan, ruhy biyik edi. Sonda apam: «Álimjan, bizding Almatygha kelgenimizge bir jetiden asyp barady, myna Amantaydyng (belgili baspager, qazir kәsipker A.Saghatúlyn aityp otyr) Almatydaghy dostary birinen keyin biri shaqyryp, qol-ayaghymyzdy jerge tiygizbey qonaq jasap jatyr, bәri yghaylar men syghaylar ónshen. Birine týstikke barsaq, ekinshisine keshkisin baryp qonaq bolyp jýrmiz, kelgeli beri bir tynym joq. Shyny kerek, osy jýrisimizben jýre bersek senimen kezdese almay ketemiz be dep Saghat ekeuimiz alandadyq. Býgin azanda Amantaygha aittym, ainalayyn balam, býgin týste baratyn jerimiz joq eken, keshke deyin uaqtymyz bar, Álgi Álimjanagha habarlasyp kórshi, Almatyda bolsa kelip ketsin dedim. Álimjan qaraghym, sen bizge bóten emessing ghoy, sening ornyng bólek. Kelgening qanday jaqsy boldy, myna asqar Atataudyng eteginde, әsem Almatynyng tórinde әngimelesip, arqa-jarqa bolyp bir jyrghap qalystyq. Endi Almatygha qayta ainalyp kelerimizdi, kelmesimizdi, bir Qúday biledi...», – dedi. Men:
– Apa, amanshylyq bolsa, el aman, júrt tynysh bolsa, Qúday qalasy әli talay Almatygha kelesiz. Ýrimji men Almatynyng arasy qauyndyqtyng jolynday bolyp ketken joq pa, – dedim.
Búl kezdesu, Túrsyn apammen songhy kezdesu bolghan eken. 2018 jyly shilde aiynda «qart qalamger Túrsyn Jolymbetqyzy ómirden qaytty» degen suyq habar estidim.
«...Nemenege jetisesing bala batyr?
Qariyalar azayyp bara jatyr.
Biri minip kelmesting kemesine,
Biri kýtip, әneki, jaghada túr», – dep aqiyq aqyn Múqaghaly aitqanday Túrsyn apam kelmesting kemesine otyryp mәngilik mekenine attanyp ketipti, al Saghat agham synarynan aiyrylghan aqquday jaghada qalyp qoyypty... Qazagha ókinishten basqa, arasha týser shara joq qoy?!
«Ómirding mәni men ólimning salmaghy úqsamaydy, Maghanaly ghúmyrdyng óshpes izi, qazasynyng qaratauday salmaghy bolady. Adamnyng qadir-qymbaty onyng mәnsap-mәrtebesinde emes, tek onyng tughan eli ýshin, әr últ halqy ýshin tókken terimen, ózi jasaghan qoghamgha qosqan ýlesimen, otangha sinirgen enbegimen ólshenedi. Áne sonday, abzal jandardyng shekti ghúmyryn sheksizdikke úlastyryp, taghy bir mәndi ghúmyry qayta bastalatyn, kózden ketse de kóp kónilinen oiyp oryn alatyndary sanamaly. Sonday sanauly da, saliqaly jannyng biri Túrsyn Jolymbetqyzy edi» [1] dep jazypty Túrsyn apanyng qalamger inisi Qabdesh Jәnәbilúly «Esimi el esinde» degen esteliginde. Búghan mening alyp-qosarym joq. Óte tújyrymdy aitylghan jýrek jardy óreli pikir.
Býgin marqúm Túrsyn apam turaly birnәrse jazayyn dep qolyma qalam aldym. Búl kópten beri oilanyp-tolghanyp jýrgen sharua edi, endi reti kelgen sekildi. Abyz qariyamen kezdesken, әngimelesken kezderimdi oy eleginen ótkizip, óz qolymen bergen kitaptaryn paraqtay bastadym... Aldymen Túrsyn Jolymbetqyzynyng balalyq, jasóspirim shaghyna birge sapar shegip kórelik.
Bir auyz sóz ýmit jibin jalghaydy
Bәri kýni býgingedey esimde, 1951 jyldyng jazy. Mingenderi ylghy da auyzdyghyn shaynap, oinaqshyp túrghan tór-bes atty kisi birde jele ayandasa, birde jorghalatyp, auyl-auyldy, ýi-ýidi aralap, qarbalas jýr, bir mezette bizding ýige de kelip apyr-topyr týse qaldy.
Biz bir ýide jeti jan – sheshem, bes qyz, bir úl bar edik. Ákem Jolymbet qystauda otyrghanda qaytys boldy. Kónil aityp, qúran oqyp, bata jasaushylardyng ayaghy әli ýzile qoymaghan edi.
Álgi kelgen kisiler oqu-aghartu turaly jogharydan kelgen matrial-qújattardy oqyp berip, Ashyly angharyna el ortalyghy dep bir mektep salghyzyp jatqandyqtaryn, osy mektepke oqityn balalardyng tizimin alyp jýrgenderin úghyndyrdy. Mektepke jeti jastan on bes jasqa deyin bala qabyldaytyndyqtaryn aitqanda, sheshem meni núsqap:
– Myna balam on bes jasta, sender kýzde mektep bastaghangha deyin on alty jasqa ayaq basady, – dep edi.
– Bola beredi, birneshe aidyng ary-berisi joq. Bastauyshty bitirse de sauaty bolghany jaqsy, – dedi.
Osy bir auyz sóz ýmit jibin jalghaghanday boldy. Oqu jasyna ilingen sinlim Ghaynikamal ekeuimizdi tizimdedi,
Mektepke tizimdeldim dep qatty quandym. Álgi kisiler attanyp ketkenen keyin, sheshemdi qúshaqtap alyp jyladym-au kep. Sol kezdegi jaghdayda, men boyjetken qyz sanalamyn, Túrmysymyzdyng sonshama qiyndyghyna qaramay (bireuge qúda bolyp, qalynmal alyp jan baghayyq demey), meni oqysyn dep oqugha tizimdetken shesheme qatty razy boldym, bir jaghynan ony ayalap ta jyladym. Aqyry, salynyp jatqan mektep te bitipti. Qystaq kóleminen 20-30 bala ghana jinaldy. Oqydyq, Eskishe oqyghan Qayyrkey degen molda kisi oqytushy bolyp belgilendi. Biraq, ol kisi, kóbinshe el aralap ketedi de, sabaq berip túrudy maghan tapsyrady. Balalargha әlippeden sabaq ótem, bir tәuiri ózge balalargha qaraghanda sauatym bar edi.
Bastauysh synyptyng tabaldyryghyn endi ghana attay salyp, «qalay oqytushy» bola qaldym? Azattyqtyng qarsany bolar, Bizding auylgha Qaydar molda degen bir kisi keldi, bir jaqtan kóship kelegen bolsa kerek. Sholjota jaylauyndaghy әl-auqaty tәuir adamdar osy moldagha balalaryn oqytady. Bizding ýiimiz osy moldamen kórshi, bir ýiding eresegi, boy jetken qyzy esepteletin men ol kisiden oqy almadym. Júmalyq «til ashar» alady eken, oghan bizding kýiimiz kelmeydi. Balalar kiyiz ýide tizerlep otyryp moldadan sabaq tyndaydy. Oqulyqtary arabsha «imanshart», «әptiyek» deydi. Molda sabaq ótkende, balalar shuyldap erip oqyp jazyp alady. Men ara-túra kiyiz ýiding syrtynan tyndaymyn. Ózim ýnemi birge oinap jýretin bir qyzbalanyng ýii bizben kórshi otyratyn, aty Bәtish, әkesining aty Bayqonaq. Kiyiz ýiding syrtynda moldadan tyndaghanymdy sol Bәtishting jazghanynan kóshirip alamyn. Sóitip jýrip men de el qatary qara tanyp, әjep-tәuir sauattanyp qaldym. Balalar jazda oqyghanymen, el qystaugha kóshkende tarap ketedi. Solay da men ýirengenimdi tolyqtyrugha qúlshyna berdim, Áke-sheshem óleng kitap – dastan, hisa tyndaugha qúshtar, oqudy janymen jaqtyratyn adamdar edi. Ákem kózi tirisinde jalghyz úly Ýristemdi on jasynda ruy tóre Shýiinshәli degen moldagha ýiinde túryp oqugha bergen bolatyn. Ákem qaytys boludan ilgeri, «Balang Qúrannan shyqty», – dep artyna mingestirip alyp kelip edi, bir qúnan ógiz bergeni esimde, Ýristem әkem qaytys bolghanda dastarqangha qúran oqysa:
– Marqúm janyn jaldaghanday bolyp jýrip oqytyp edi, armany oryndaldy ghoy, – dep kónildenip qalatyn sheshem. Bir ýili jan ýlkenimizden kishimizge deyin kitap dese shólirkep túrushy edik.
«Mektep alys» dep sheshem búrynnan beri qystap jýrgen jyly qonysymyzdy tastap, mektepting qasyna kóship bardy. Búl kishkentay sinlilerimning oquyna qatty qolayly boldy, mektep jasyna tolghandary art-artynan mektepke bardy. Birer jyldan keyin mektepke Ýrimjiden pedagogikalyq mektepti bitirgen Zeynelqan deytin oqytushy kelipti, auyl bas sayyn mektep qúrylyp, oqymystylar da kóbeygen, oqu-oqytu sapasy jogharylaghan, Ashylynyng oqu-aghartuy kóktem gýlindey qúlpyryp, úshqan qústay tez damyghan, jogharylap oqyghandardyng da sany jyl sayyn kóbeyip otyrghan.
Sheshemning ýirengen jyly qonysyn tastap, mektepting qasyna kóship barghan enbegi aqtalyp, kishkentay sinlilerim shetinen ýzdik oqydy.
Ár mausymda rayon boyynsha mektepterding oqu sapasyn tekserushiler: – Qaysy synypqa kirsekte, Túrsynnyng sinlisi әr synypta birden bar, súraqqa jauap berip túrghan da solar, – dep tanyrqaghanda, sheshem.
– Tiling tasqa bolghyr-ay, óitip aitpandarshy, әreng bastary qosylghan tórt-bes torghayym, – deytin. Eki sinlim Shahiza men Qanipa mektep boyynsha әr jyly ýzdik oqyp, sol jyldardyng ózinde tilshilerding qalamyna ilinip, «Shynjang gazetinde» jariyalandy. Sanjy oblysynyng Michuan audanynda qazaqsha mektep ashylmaq bolyp, Ashyly ortalau mektebinen oqytushy alghanda, ýzdik oqyghandyghy ýshin Shahiza qarshadayynan solardyng talghamyna ilinip oqytushy bolyp qabyldandy.
Keler jylynda Sanjy oblysynyng ortalyghynan pedagogikalyq mektep ashylyp oqushy alghanda, Qanipany taghy tandap әketti, Keyin olar bizge «Osy jol týspese, Shynjang institutyna qabyldanyp oqyr edik» degende, men «Óz obaldaryng ózderine, qatardan ozyp oqyp, qoghamgha erte shyghyp kettinder» deymin qaljyn-shyny aralas.
Týk te ókinerligi joq. Ol ekeui úlaghatty ústazdyq mindetterin abyroymen oryndap, búl kýnderi qadir-qymbatymen demalysqa shyghyp, kýnderin alansyz ótkizip jatyr.
Bir auyz sóz qyran bolyp samghaydy
Qatynas qolaysyz, salt atty kisiler jolaushy jolyn jalghay alatyn, asu-asu asqarlary, enku-enku shatqaldary bar qúzar taudyng quysyndaghy bastauysh mektepten Ýrimjige oqugha kelem desem, aspannan týskendey seziler...
Qonyr kýzding bir kýni «Ýkimet adamdary kelipti, osy mektepke mәjilis ashady eken» degen habar qúlaqtan-qúlaqqa jetti. Mejeli uaqytta attyly-jayau say-saladan, jota-jonnan aghylyp, er-әiel, ýlken-kishi jinala qaldy. Attylar auasharaq attaryn matap nemese qarsy betke túsap otqa qoydy. Mektep ainalasy qara nópir boldy da ketti.
Osy kezde Ashylyda jana qúrylym, jana týzim ornaghan joq, bayaghy zәngi, zәlin, súnjang (qystaq bastyghy) kóne ýkimet belgilegen qonystanuyna, jer jaghdayyna qaray emes, rugha bólip iyedershilik etedi eken.
«Mәjilis» degen osy bir sózding ózi jalpygha janalyq seziledi, múny júrt әues kórip, qatynasugha, ýkimet adamdarynyng sózin estuge yntyghady. Mәjilis mektep aulasyndaghy týkti kilemdey shóbi bitik ósken tekshede ashyldy. Júrttyng shyp-shyrghasy shyqpady. Erler maldas qúryp, әielder bir tizerlep otyra qaldy. Tipti mektepte oqyp jatqan balalarda qazday tizilip tәrtippen otyrdyq. Ne úghyp, ne bildik, onymen de eseptespedik.
Qaladan kelgen ýkimet adamdarynyng biri әskery adam eken, qorghaushysy, tilmәshi bar. Tilmәshi úighyr eken, әskery adam sóz sóileydi, úighyr tilmәshi audarady. Neken-sayaq bolsa da, әielder, jastar qauymynyng qytaydyng sózin birinshi ret estigenin bylay qoyghanda, qytay degen últty birinshi ret kórip otyrghany da osy bolar. Al, әlgi úighyr audarushynyng «sózin úgha aldmadyq» dep shulady júrt. Qúday ondaghanda, qaladan birge shyqqan bir qazaq kadr bar eken. Ol úighyrshadan audarady. Ýsh tilden taratyp jýrip, maqsattaryn úqtyrdy qyzmet gruppasy. Toq eteri, Sanjy audanynyng ortalyghynda mәjilis ashylady eken, әr últ, әr saladaghylardyng konferensiyasy deydi, soghan ókil saylaymyz eken. Baydan, kedeyden, әielden, al búrynghy zәngi, zalyn, chýijang (mekeme bastyghy), súnjang (qystaq bastyghy) siyaqty kóne ýkimet túsyndaghy mәnsaptylar da konferensiyagha qatynasady eken. Endi ókil saylau turaly dauysty auyl adamdary, bireu anany dese, bireu mynany dep jatty, osy kezde otyrghan júrt arasynan engezerdey bir kisi týregeldi, ol:
– Qalagha mәjiliske barghan adam ýkimetting әmir-pәrmenin úghyp, halyqqa aityp bere alatyn bolu kerek. Qoy auzynan shóp almas, estigenin qaghazda týsire bilmeytin bireudi saylap jibersek ózimiz ziyan tartamyz, – dep kósile bir sóiledi de, – Jasy kishi demender men Jolymbetting osy mektepte oqityn balasyn layyq kórip otyrmyn. Qoly hat biledi, ózi ójet, – dep sózin ayaqtady. Búl Bekbosyn degen kisi edi, ruy shotay. Bizben kórshi de emes, auyldas, әiteu, tanimyn. Mәjiliste naghashy sheshem otyr eken, aduyn adam edi, minezine qaray «Taypal» degen laqam aty bar, aqyryp ornynan týregeldi.
– Ei, jap auzyndy, qaqpas! – degen aighayy atyrapty janghyrtyp jiberdi. Álgi Bekbosyn degen kisining sózin júrt shapalaq soghyp qúptady. Biraq otyrghan kópshilik mening shesheme qaraghyshtap, «Janyldyq ne deydi eken?» desti. Sheshem ornynan túryp:
– Kópshilik tura kórse, keregimizge jaraydy dese, barsyn, mening bóten oiym joq, – dedi.
Mәjilis tarap, ókil saylau ayaqtady. Áskery adam (qyzyl armiyanyng ofitseri bolsa kerek) bizding ýige kelip, audarushy arqyly sheshemmen úzaq әngimelesti, esteligindegi memleket qaritasyn kórsetip, azat bolghan rayondardy tanystyrdy, kommunistik partiyany, Mau Zydúndy týsindirdi. Bolashaq turaly quanyshty isterdi aitty. Sheshem meni janyna shaqyryp alyp:
– Otyrshy, Túrsyn, sen de úqshy, myna әskerding aituyna qaraghanda búdan keyingi kýnderimiz jaqsy bolady eken, – deydi quanyp, kónildenip:
Áskerding úzaq әngimesinen úqqanym: myna qyzyng on alty jasta eken, bastauyshty bitirgenen keyin, órlep oqityn mektep te búl manda joq eken. Odan da Ýrimjide ashylghan bir jyldyq, jarty jyldyq sayasy mektepter bar, ynghayy kelse, sonday mektepten oqyt dep aqyl kórsetti.
Osydan birneshe kýn ótken song әlgi saylaudyng nәtiyjesimen qalada ashylatyn mәjiliske jýrdik. Kóp adam azyq-týligin alyp, jyly kiyinip, myqty attargha mindi. Ol kezde jol boyynda qonalqylyq oryn bolmaydy. Maghan da at, jyly kiyim dayarlady. Barlyq júmys úiymdastyru arqyly jónine keldi. Tóte jolmen sut jýrip, eki kýnde Sanjy qalasyna jettik. Tizimge aldyryp, jataqqa ornalastyrdy. Biz týsken qonaqýy kóne, alasa, mújyq tam ýiler, astyna kópirtip saban tósegen, sәldebozdan jasaghan kórpe, tósenishim bar. Ózgeni bilmeymin, men ýshin bәri janalyq sezildi.
Audandyq halyq ýkimetining mәjilis zalynda stroymen kirgizedi. Ókilderge dayyndalghan oryndyq qatarynan súlatyp tastaghan, qabyghyn arshyghan qaraghay dónbek eken, jerge otyra ketuden bayaghyda jaqsy. Sahna balshyq kirpishten kóterinki jighan tekshe, bir aghash ýstel, birneshe kóne aghash oryndyq túr. Eki jaghyna qyzyl tu ilinipti, qyzyl qaghazdan oiyp japsyrghan jazu bar, ýstelge gýl qoyypty. Mening kózime әlem-jәlem kórkem bir dýnie ispetti kórindi.
Audan basshylary sol sahnada túryp úzaq-úzaq sóiledi. Qayta-qayta shapalaq ýni kóterildi. Jartyp eshnәrse týsingenim joq, jataqqa qaytyp, gruppalar boyynsha mәjilisting ruhyn talqylaymyz. Ólkeler arasynda búryn el basqaryp jýrgen, әr dәuirdi basynan keshirgen shejire-sheshen, bilimdar adamdar da bar. Úqpaghan mәseleni olar týsindiredi. Shamanyng jetisinshe men de qaghazgha jazyp alghan bolamyn. Ózimdi saylaghan halyqqa qalay týsindirip, qalay jetkizemin degen uayym da joq emes. Mәjilisting sonyna ala jer-jerden kelgen ókilder arasynan sahnagha shyghyp, alghan әserlerin sóilep, әldenelerdi isteytindikterin aityp jatty, sózge shyghushylar kóbirek qytay, dýngen jәne úighyr últy qatarly qala adamdary boldy. Áyelderden de sózge shyghushylar boldy. Ásirese, bir úighyr qyz sahnagha shyghyp sóilegende delebem qyzyp: shirkin, myna qyzda ne arman bar, nedegen kóp bilim ýirenip alghan... dep qyzyghamyn ishtey.
Qazaq ókilderine jauapty Jau Anhy degen qytay kisi edi. Qazaqsha jattyq sóiley almaydy, biraq maqsatyn tolyq úqtyrady. Osy kisi bizding qazaq ókilderi arasyna kelip, әrkimge sybyrlap birnәrselerdi aitady, olar bas shayqap zәrezep bolady, alystan kórip otyramyn. Jaghalap mening janyma da keledi:
– Sen qazaq ókilderi atynan sahnagha shyghyp sóileysing be? – dedi ol týsindirip.
– Sóileymin, – dedim. Kókten tilegenimdi jerden bergendey. Sóileu turaly dayyndyghym bolmasa da, mening kókeyimdi tesken zal toly qalyng adamnyng aldynda sahnagha shyghu edi. Baghana toptargha bólinip talqy jýrizigende sóilegen sózimdi ýzip, jalghap, ejiktep mәjilis ashylghaly úqqan birneshe mәselening basyn qúrap, «Soltýstik korey eline kómek berip, Amerikagha qarsy túramyz» degen sózben ayaqtattym da, du shamalaq ýni ishinde sahnadan jýgirip týstim quanyp. Osynyng ózine taudan barghan ózimizding ýlken-kishi ókildder tang qalyp, «Nedegen jýrekti edi», – dep duyldasa qaldy. Búl bilgendikten emes, esh nәrseni de týsinbeytin albyrttyqtyng bas bilmegen asauday ala qashpaghany edi.
Solay da solay, mәjilis erteng ayaqtaydy degen kýni bizdi basqaryp jýrgen bir tilmәsh kelip:
– Seni Ly shiyanjang shaqyryp jatyr, – dep ertip ketti. Bardym, «tilmәsh» arqyly, «Seni Ýrimjige oqugha jiberemiz», – dedi. Jýregim auzyma tyghyldy, qorqyp otyrmyn ba, quanyp otyrmyn ba, ózim de bilmeymin. Ol kezde qyz bala qalagha oqugha baru tarih jazylmaghan.
– Bolady, shesheme baryp aityp kóreyin, – dedim.
– Bolmaydy, uaqyt tyghyz, oqu bastalyp ketti, keshigip qalasyn, – dedi.
Sanam sangha bólinip qysylyp otyrmyn. Bir sәt oilana qaldym. Osy aragha keluding ózi ýkimetting ornalastyruy, halyqtyng qamqorlyghy arqyly bolyp otyr. Ýige barsam qaytyp keletin shama qayda, kýnning suyghy mynau, at qayda, azyq qayda, kim meni qalagha әkeledi. Auyldan jalghyz attap shyghyp kórgem joq, osy orayda keteyin, әkem joq, jalghyz bauyrymnyng jalgha jýrip tapqan talshyghyna ortaq bolmayyn, ol kezde qyz balagha otbasynda otyn-su әkelip, keli týiuden basqa kәsip joq. Eger qazirgidey qyz bala enbek istep, aqsha tabatynday jaghday bolsa, jar qúlaghy jastyqqa tiymey enbek isteytining biri men bolar edim. Imanday syrym, oqyp adam bolam dep oilaudan góri, ólsem de óz betimmen keteyin degen oy basym boldy. Oqugha baratyn boldym. Sol kýngi tandy úiqysyz atyrdym. Shesheme hat jazyp, oqugha baratyn jaghdayymdy aittym.
Qalagha kelip jýrip týske deying naghashym mening mәjiliste ekenimdi estip on toqash, qos júdyryqtay nauat әkelip berdi. Qatty quandym. Búl bizding otbasymyz ýshin kórim aujal. Osyny jәne syrt kiyimderimdi qaytardym.
Auyldan kelgen ókilder:
Sheshene qaytip aitamyz? Ertip ketip edinder, tastap ketipsinder deydi-au, – dep alandady. Biraq ýige barghanda sheshem:
– Jana ýkimetke senem, oqu balamnyng armany bolatyn, es qatyp qalghan edi, saghynamyn ghoy, oqugha ketkenine ókinbeymin, – depti.
Osy jol mening baqyt jolym boldy. Adamnyng ómir joly – qyldan jinishke, ústaradan ótkir, sening osy jolynda qadamyng qalay bastalsa, sol ómirlik jolyn, baqytyn, nesibeng solay beyimdeledi eken.
Mening ómirimdegi «en» armiya ofitserining auylgha baruy boldy. Odan qalsa, birinshi ret ókildikke kórsetken Marqúm Bekbosyn aqsaqalgha imandylyq tileymin, jatqan jeri torqa bolsyn! Sol kisden «bir auyz sóz qyran bolyp samghady». Osy joly oqugha barmasam, ómir jolym búdan basqasha bolary anyq. Búl oqigha yaghny ómirimdegi osy búrylys esimnen bir ketpeydi. Ókinerligi, әlgi әskerding aty-jónin bilip alugha aqylym jetpegen. Ón-әlpeti kýni býginge deyin kóz aldymda túrady. Orta boyly, aqqúba, týsi jyly kisi edi. Jas mólsheri sol kezde otyzdyng ishinde shyghar dep keyin oilaymyn. Ómirimnin, baqytymnyng bastau kezi bolghan osy saparym turaly partiya qúrylghanynyng 70 jyldyghynda bir әdeby esse jazdym.
Ony jazu jәiiti bylay edi:
Bir kýni marqúm Aqiya Radanúly: «Birneshe adamgha maqala jazyp, radioda ózi Oudy úighardyq onyng biri siz. Tezirek jazynyz, kólik jiberip, studiyagha aldyramyn», – dedi. Jazdym, oqydym. Osy essem maqala baghalauda ShÚAR boyynsha birinshi dәrejeli bolyp baghalandy. Maqtau qaghaz ben qosa syilyq aldym.
Túnghysh qazaq әiel jurnalist
Túrsyn Jolymbetqyzy 1936 jyly Sanjy qalasynyng Ashyly auylynda dýniyege kelgen. Óz auylynda tiyip-qashyp jýrip bastauyshty bitirip, 1951-1952 jyldary Shynjang ólkelik biro kadrlar mektebinde oqyghan, 1952 jyldan 1955 jylgha deyin Sanjy audanynyng altynshy rayonynda, Sanjy oblystyq partiya komiytetinde qyzmet istegen. 1956 jyldyng sonynan 1970 jyldyng bas shenine deyin Shynjang gazeti mekemesining Qazaq redaksiyasy bóliminde, 1970 jyldyng aqpanynan 1984 jyly qyrkýiekke deyin Ortalyq halyq radio stansiyasynyng Qazaq bóliminde tilshi bolyp qyzmet atqarghan. 1984 jyly qazannan 1990 jylgha deyin Shynjang gazeti mekemesinde jurnalist bola jýrip «tete agha tilshi» degen Qytaydyng eng jogharghy ghylymy ataghyn alady [2. 202-b.].
1950 jyldardan bastap tughan auyly Ashylyda jay erikti tilshi bolyp qolyna qalam alghan ol tapjylmay 40 jyl jurnalistikpen ainalysady. Qyruar habar-maqala, ocherk, esse, ólen, tilshi estelikter jazdy. Eger siz osy enbekterin oqysanyz, birde salqyn samal esken tau jolynda, birde kýn aptaby qaqtaghan shandaq borbasta jýrgendey sezinesiz; birde mektep aulasyn aralasanyz, birde zauyt sehtaryn kóresiz. Birde otardaghy qosta sekseuilding shoghyna jylynasyz, birde atyz basynda diqandarmen syrlasasyz, birde jer tanabyn tartqan otarbada oyrasyz, birde kókte qalyqtaysyz. Birde 70-80 degi ata, әjemen kenesesiz, birde jeti jastaghy baldyrghanmen sóilesesiz, birde múghalimge qúrmet kórsetesiz. Qoyshy, әiteuir, sizding manayynyzdan әrtýrli kәsipting adamdary tabylady. Qoghamnyng týkpir-týkpiri qaghys qalmaydy. Avtorgha keyde jayau, keyde aldynan shyghyp atynyng basyn ústaysyz. Keyde jýk kóliginde, keyde jenil kólikte, keyde arbada, keyde shanada, keyde kemede, keyde otarbada, keyde metroda, keyde úshaqta kezigesiz. «Túrsyn apay – әleumetke tanylyp, kópke qadirli bolghan kisi». «Túrsyn apay – japakesh tilshi». Arysy astanamyz Beyjinde, berisi Shynjang dalasynda, әsirese qazaq halqy qonystanghan soltýstik Shynjannyng tau jazirasynda Túrsyn apaydyng izi qaldy. Áyel adamnyng attyly-jayau, jazdyng shilingir ystyghy, qystyng qaqaghan ayazy, birde ash, birde shóldep jýrip tilshilik isteu qansha mashaqatty bolatyny bәrimizge týsinikti» (Qapas Áseyinúly) [3. 248-b.].
Al jazushy, ghalym Súltan Janbolatov «Túrsyn Jolymbetting jetistigi ýzdiksiz qúlshynuynda» degen maqalasynda: «...Aqyldy aqsaqaldary, ozyq oqu orny, ýlgili balalary bar auyldyng týlekteri qashan da sorpa betine qaray úmylady. Ashyly jaqtaghy auyldar ónsheng bolashaqqa tebindi úmtylyp, óz úyasynan qyrandar úshyrugha tyrysqan mekender.
Deytúrghanmen, ishki sebep birinshi. Ashyly taraptan shyqqandardyng bәri Túrsyn, bәri birdey keremet dey almaymyn. Túrsyn – tuma daryndylyghyn qor qylmay auyldyng abzal әserin ala jýrip, ózdiginen ýirene úmtylyp jetilgen túlgha. «Jiyrmasynshy ghasyr Qytay qazaq jazushylarynyn» Túrsyndy tanystyrghanda «óz auylynda tiyip-qashyp jýrip bastauyshty bitirgen» degen Túrsyn sózin byljytpay týsirgende bir syr bar. Ol – qoghamda tuyrylyqtay diplomy bar Jiu Baje de, alaqanday diplomy da joq Sún Kong da bar» (Jiu Baje, Súng Kong qytaydyng «Batysqa sapar» teleseriyasyndaghy keyipkerler, Á.Á)» degendi anghartyp, Túrsynnyng qyzyl tu astynda ózdiginen ýirenu arqyly jetilgenin bildiru. Búl jәne әr týrli sebepten oqu oryndarynda boluy az jastargha ýlgi kórsetu.
Jolymbetting Túrsyny bastauyshty tauysqasyn enbek jolyn bastaydy da, arada bir jylday ghana ólkelik partiya mektebinen bilim alady. Sosynghy oquy ózdiginen, basylymdar arqyly tyrysa ýireniumen qonymda jalghasqan. Tua bitken alghyrlyq, daryn, ómir men biluge qúshtarlyq bolmasa, Ózdiginen ýirenuge qúmarlyq tua ma?! Auyldan bastalghan manaydyng ong yqpaly bolmasa, ol qúmarlyq bayandy bola ma?! Partiya men ýkimetting san sanaly qamqorlyghy bolmasa, ol yqpal men qúshtarlyq jebeu kórip. ónim bere ala ma?» [4] dep abyz qariyany saghynyshpen eske alady.
Endi T.Jolymbetqyzynyng «Tilshimin» degen tolghauyn oqyp kórelik:
«Qalamdy erte ústadym, kesh ústadym,
Demeymin shabyt kernep tolysqanym.
Tamshyday bolsadaghy terim singen,
Gazet mening ólmeytin qúrysh janym.
Kónbeytin baryp kelge, kórip kelge,
Gazet beti boryshty kóldey terge.
Qara shashym agharghan, kóz núrym da...
Túra-túra qarauyl әripterge.
Bolmasa da sórede jinaqtarym,
Ómir ayap kórgen joq sily attaryn.
Kólge qúighan búlaqtay ýlesimdi,
Saqtaydy osy gazetim jinap bәrin.
Zor emes dep ataghyng sharyqtaghan,
Keyde sheke qaraydy «danq» maghan.
Al ózim shy?! Ózgening shattyghy ýshin –
Shattyghy ýshin shalqimyn, shabyttanam.
Jabyrqaymyn qalammen sóilemesem,
«Órtke tiygen dauylday» órlemesem.
Mәrtebe de, danq ta dep sanaymyn,
Gazetimnen kóringen kýndegi esim.
Tilshimin – qyraghymyn, qajyrlymyn,
Qúly emen ózim deytin ajyrghynyn.
Tarihtyng tynysynda túnshyqpaydy,
Jaqsygha jarshy bolghan qazirgi ýnim.
Aqbar sýigen kәsibim, tirshiligim,
Mindetime alghanym tilshiligin.
Dәuir ýnin kótersem quanamyn,
Tólenbedi demeymin «bir shyghynym.
Ár bastyng úqsamaydy tyng armany,
Jylaghany, kýlgeni, quanghany.
Boygha bitken bar mening qasiyetim:
Kirsiz kónilim dostargha shar ainaly. [5,120-b.]
Nauryz, 1987 jyl. Ýrimji
Búl ólendi oqyrmandargha taldap, týsindiru artyq bolar. Avtordyng óz kәsibine degen qúshtarlyghy men mahabbaty óte sheber benelengen.
T.Jolymbetqyzy óz tolghauynda jyrlaghanynday, meyli habar jazsyn, tanystyru jazsyn, meyli ocherk, tilshi esteligin jazsyn óz nysanasyn asa baysaldylyqpen kýzetip, tekserip-zerttep baryp qolyna qalam alady. Ári jazghanyn zaman auqymyna, ýkimetting sol kezdegi sayasattaryna úshtastyra otyryp qoghamdyq pikir tughyzady. Mysaly, «Nege zannyng atqaryluy әlsiz, qúdalyq alym-berimde qúlqyn zorayyp barady» degen syn maqalasy «Shynjang gazetine» jariyalanghannan keyin, ýkimet oryndary jaghynan qoldau tauyp, ShÚAR halyq qúryltayynyng mәjilisinde anys qozghap talqylanady. Ile oblystyq halyq qúryltayy túraqty komiyteti neke zany turaly qosymsha qújat shygharady. Jer-jerdegi oqyrmandar avtordyng maqalasyn qoldap jazghan hattar at kópir bolady.
«Bayyrghy agha shopan» degen ochergi «Ile gazetinde» (1980 jyly) jariyalanghannan keyin «Dәl uaghynda jazylghan maqala boldy» degen joghary bagha alady. Óitkeni, Qytaydyng mәdeniyet tónkerisi kezinde jәne odan keyin Qytay biyligine biraz lang salghan «tórt kisilik tóbe» qúlaghannan keyin qazaq tildi aqparatqa búl alghash týren salghan tarihy manyzy bar ocherk boldy. Sol siyaqty «Kókpar bii astana sahnasynda», «Dostyq gýli», «Qysyr kenesting qisyny» qatarly ocherk, tilshi esteligi óz kezinde qoghamdyq yqpaly kórnekti bolghan tuyndy boldy.
T.Jolymbetqyzy maqalanyng mazmúnyna tereng ýnilip qalmastan, taqyryby men kórkemdigine aiyryqsha mәn bergen jurnalist. «Kisining bәri sizdey me?», «Talantty shәkirt, daryndy kýishi», «Agha redaktor asqan asular», «Sheksiz әsem kórinis qúzar shynnyng ýstinde», «Gәkku qayta gәgalady», «Qyz ósse elding kórki», «Dostyqtyng meyiri telegey», «Adamnyng bir qyzy bala degen», «Ózi jaqsy kisige myng kisilik oryn bar», «Sudy jeteley bilgen, baylyq jolyn tóteley biledi», «Jatqan el jayylghan mal», «Bes jyl da bir beles» sekildi ocherkterining taqyryby múnyng aiqyn mysaly.
Jarty ghasyr qolynan qalam tastamaghan qalamger keyingi jerde әdeby jasampazdyqpen de ainalysady. neshe ondaghan kórkem ocherk, jýzden astam ólen, shalqyma, әdeby sholular jazyp jariyalaydy. «Orman turaly oilar», «Eski júrt», «Tau», «Ot jýregim», «Qiyalymdy qyshqyl oimen sapyram» «Tilshimin», «Atameken», «Jelmen birge jyljyghan arman», «Ózen aghyp tausylmaydy», «Jetpis jayyp jelkenin», «Jyl aldynda synaldym», «Saraptaydy oqyrman», «Gazetim», «Mening ýiim», «Men» qatarly ólenderi men «Ana quanyshy», «Qarlyghash», «Áyel jәne óner» atty esseleri, «Dauylpaz dombyrashy Dәulet», «Mikrofon aldynda», «Kisining bәri sizdey me» qatarly kórkem ocherkteri oqyrman qauymnyng jaqsy baghasyn alady. Túrsyn Jolymbetqyzy memleket dәrejeli bir ret, ShÚAR dәrejeli tórt ret, aimaq dәrejeli tórt ret tandamaly әdebiyet syilyghyn qanjyghasyna baylaghan.
1986 jyly balalar әdebiyeti ýshin әzirlegen suretke qarap «Hat tanu» atty kitaby Shynjang halyq baspasy jaghynan jaryq kórse. «Tilshi syry» (1997 jyly), «Ómir syry» (2003 jyly) jinaqtary Beyjindegi Últtar baspasynan basylyp shyghady, al «Kónil syry» (2010 jyly), «Men» ( 2010 jyly) kitaptary Ile halyq baspasynan jaryq kóredi.
Túrsyn Jolymbetqyzynyng shygharmalary Qazaqstandaghy basylymdarda jaryq kóredi. Mәselen, elaralyq «Qazaq eli» gazetinde «Qyz ósse elding kórki», «Agha redaktor asqan asular» atty ocherkteri jariyalansa, elaralyq «Shalqar» gazeti men Respublikalyq әdebiy-mәdeny «Ýsh qonyr» gazetinde bir top ólenderi jaryq kóredi. Dýniyejýzi qazaqtarynyng «Atajúrt» baspasynan jaryq kórgen Qytaydaghy aqyn әiel-qyzdardyng ólenderin toptastyrghan jinaqqa alty óneni kiredi.
Esimi men enbekteri «Qytay az últ mamandary sózdigi», «Qytay oqymystylary sózdigi» qatarly iri sózdikterde tanystyrylghan Túrsyn Jolymbetqyzy Shynjang jazushylar qoghamynyn, Shynjang jurnalister qoghamynyn, Shynjang qazaq til-mәdeniyet ghylymy qoghamynyng túraqty jorasy bolghan.
Túrsyn apanyng jerles, jurnalist inisi Qapas Áseyin «Tau qyzymyn tauda túryp dýniyege qaraghan» atty essesinde: «Túrsyn Jolymbetqyzy elimiz azat bolghannan keyingi Búghda-Erenqabyrgha ónirindegi túghysh mektep esigin ashqan qazaq qyzdarynyng biri.
Boghda-Erenqabyrgha ónirinen ólkelik biro kadrlar mektebining tabaldyryghyn attaghan túnghysh qazaq qyzy.
Túnghysh auyl-qystaq әiel kadri.
Túnghysh ret qolyna qalam alyp kommunistik partiyany, jana ómirdi jyrlaghan әiel erikti tilshi.
Aqparat salasynda túnghysh әiel aqparat sanlaqtarynyng biri.
Túrsyn apayymyzyng basynan múnday túghyshtardy tize bersek әldeneshe ongha jetkizemiz.
Osynday kóp túnghyshtardyng iyesi bolghan tasqayraq qyz úshyrghan Ashylynyng dalasy nege sharyqtap, shalqymasqa?! Ashylynyng úl-qyzdary osynday bir apaylarynyng bolghanyn nege maqtanysh tútpasqa?! Ashylynyng aqsaqaldy atalary men aq samayly analary úrpaqtarynan osynday qyz, osynday úl ósuin tilep nege aq batasyn bermeske?» [4, 248-b.] dep jazady. Múnda Túrsyn apa turaly óte keremet tarihy faktiler aitylghan.
Endi tau qyzy T.Jolymbetqyzynyn «Men» degen ólenine kezek bereyik:
«Men osy taudyng týlegimin,
Tauda ósken jasyl qúraqpyn.
Qúdyretti búl kýnim, –
Tauymday myqty túraqtyn.
Tau qyzymyn!
Tauda túryp dýniyege qaraghan,
Kekilimdi tau samaly taraghan.
Tauym kuә tariyhqa, taghdyrgha,
Aylar emes, jyldar emes,
San ghasyrdy sanaghan.
Taularym-ay!
Qaraghayyng bolat nayza asynghan.
Ne ótpedi búlt duylgha basynnan,
Byt-shyt bolyp ketpedim,
Jasqansam da janbyry joq «jasynnan».
Myqtylyqty ýirenippin tasynnan.
Taudyng joly kýdirleu,
Kýnderim joq dey almaymyn sýringen,
Sýringen jerden baqyt kiltin taptym da,
Týregeldim býgin men!
Jigerim tas, eljireuik jýregim,
Nәziktikti ýirenippin ýlbiregen gýlinnen.
Taularym-ay!
Ór minezdi ýiretti me biyigin,
Tapshylyqtyng tarta jýrip kýiigin.
Bermese de sybaghaly syiymdy,
Kezderim joq jautang kóz bop jasyghan –
Shymyrlyqty ýirendim be, –
Tau jynysy asyldan,
Qastarymdy әiteuir,
Asyrmadym basymnan.
Men!
Taudan aqqan búlaqpyn,
Qúz basynan qúlaghan.
Tauqymetti teng tartyp,
Tau jylasa jylaghan.
Jabyrqasam, jýdesem,
Tauym edi hal-jayymdy súraghan.
Tughan tauym – ósken elim,
Ekeui beyne bir adam.
Ekeui de óz anam.
Men!
Tauda ósken qayynmyn,
Onaylyqqa synbaytyn.
Taudan alghan qúnarmen,
Býrshik jarmay tynbaytyn.
Tauday-tauday úlylar bar tauymda
Baghy jansa búl әlemge simaytyn.
Mine osynday úlylyq,
Jat tabannyng janshuyna qimaymyn.
Mәngýrtter bar dese de,
Úly taudyng úlylyghyn bilmeytin.
Qúrt shybynday yzndap,
Sol janyndy qinaytyn.
Bolsa eken úrpaqtar,
Úly taudan ýirenip,
Úlylyqty syilaytyn.
Úlylardyng úlaghatyn,
Óz boyyna jinaytyn» [5. 11-b.].
Shilde, 2000 jyl.
Búl qazaq qyzyna tәn qaysarlyqty, órlikti, batyrlyqty, ibalyqty, әdeptilikti, nәziktikti tughan jerining tauy men shyny, búlaghy men ózeni, tasy men topyraghy, qaraghayy men qayyny, jasyl maysasy men ýlbiregen gýlinen daryghany aqiqat. Búl ólende onyng ómirge degen qúshtarlyghyn, tughan jerge bolghan mahabbatyn, halqyna bolghan sýiispenshiligin, ómirge bolghan asyl armanyn kóruge bolady. Ólende ómir shyndyghy, azamattyq payymy óte sheber beynelegen.
T.Jolymbetqyzy zeynet demalysyna shyqqanan keyin de qolynan qalamyn tastamaghan qalamgar. Ol densaulyghy syr berip jýrse de, oghan moyyn úsynbay jýrip bir qydyru ólen, estelik jәne esseler jazady. Keyin osy jazghan dýniyeleri avtordyng «Kónil syry» degen jinaghyna kirgen. Búl turaly Túrsyn apa: «2006 jyldyng jaz aiy, bir júmystyng yghymen ýiimizge Áuelqan keldi (jazushy, әdebiyet zertteushi ghalym, professor Áuelqan Qaliyúlyn aityp otyr). Sәtti kýn, ýstelde birneshe qoljazba kýndeligim bey-bereket jatqan, jinastyrugha ýlgire almay qaldym. Bir jaghynan osy bir ghalym kisining auzynan shyqqan sózdi baghyp, bir jaghynan dastarqan әzirlep, әbiger bolyp jýrmin.
Áuelqan әlgi estelikterding birnesheuin qolyna alyp, qayta ornyna qoyyp otyrdy. Men istey úyat boldy-au, jazuym da qiqy-shoyqy...dep oiladym. Qaytarynda eki estelikti somkasyna salyp jatyr.
– Ýi, Áuelqan! Ony ne qylasyn, alma, dep zәrezep boldym, – men.
– Qúpiyalyghy bar ma, apay? – dedi.
– Qúpiyalyghy ghoy joq, biraq óte retsiz, túrmystaghy úsaq-týiek ister, qoghamdyq kózqarasy da joq, kerek deseng bet nómiri de joq, – dedim. Ýndemedi, bir-ekuin somkasyna salghanday boldy, shynymdy aitsam ishtey qysyldym, aralyqta bir apta ótken edi. Zýpira Ybyrayqyzynan telefon keldi.
– Sen turaly Áuelqan býgingi gazetke bir bet maqala jariyalapty, óte jaqsy eken – dedi. Biz gazetti kýn be kýn ala almaymyz, qoldy-ayaqqa túrmay sol kýngi gazetti izdedim. «Jinaqqa kirmegen jinaq», qatty quandym. Ataghy Alatauday professer Áuelqan mening kýndelikti kәkir-shýkir kýibinimnen rettep kelisken bir shalqyma jazyp, «Shynjang gazetinde» jariyalap otyr ghoy. Men turaly maqala jazyp, madaq aityp, óleng arnap jýrgender de bir qauym. Alayda, Áuelqan qalamy maghan erekshe shattyq baghyshtap, shabyt berdi. Kónil kýiim kóldey tolqydy, múny kónil syry demey ne deymiz» [6. 5- 6-b.] dep aghynan jarylady.
Endi prafessor Áuelqan Qaliyúlynyng essesinen bir mysal keltireyik: «Ózgeshe sýiingenim – Týkenning estelikterindegi shalqymalar...» [6. 22-b.]. «...Bir bayandamaly shalqymasyn oqydym, otbasy jannyng panasy osyndaghy júby jarasqan erli-zayyptynyng sýiispenshiligi men ómiri suretteledi, osynday ómirding bola beruin kókseydi; «...Áyelining shuaghyn sezine almay, alghashqy mahabbatynyng jalynyn týtinge, shoghyn kómirge ainaldyryp, jarynyng jigerin qúm qylyp, janyn jasytqan» key erkekke keyis kórsetedi. Araqpen busanyp, otbasyn oirandaghandardy «múnday erkekting bolghanynan bolmaghany jaqsy!» dep, janúiyaday qasiyetti ortadan kórgisi kelmeydi. Osy shalqymanyng bas jaghynda jetimsiregen bir qart oqymystynyng kýi-jayyn bylay sóz etedi:
Esik qaghyldy, jasamys tartqan kóne kóz kirip keldi. Ol «Adamsyrap qaldym, adammen sóilesudi, sóz úghatyn adamdy saghynamyn. Ish qúsa bolghanda, dalagha shyghyp jan-jaghyma qaraymyn da, kónilim tartqan adamdy izdep jýrip ketemin», – deydi... Qazir syny da, sәni de ketip, óni týsken asyl kiyim siyaqty...әi! Ómir-ay, mezgilsiz synarynan aiyrylyp jalghyz qalu qanday jan azaby deshi! ...Jalghyzdyqtan jәbir kórip túr ghoy, oiyn ortaqtastyratyn, quanysh-juanyshyn úghatyn janashyrdyng bolghany qanday ghaynybet...
Avtor býgingi tandaghy bir bolymysty shiratady: ómirlik arpalysyn sanmen ayaqtatyp, synaryn mezgilsiz jolgha salghan kónekóz kónili synyp, kókiregi qarauytqan qarttyng «adamsyradym» degen sózi birden jýregindi qaryp, qabyrghandy qayystyrady-au! Balasy, nemeresi bar shyghar-au, neshe on jyldyq ómir serigindey til tabyspaydy ghoy, soghan «adamsyraydy». Avtor otbasyn oirandaghan men adamsyraghan adamdy salystyra kelip, janúiyagha aqsha da, altyn da kerek emes; bәrinen búryn ýzilmeytin kónildi kýlki – amandyq, tatu-tәtti ómir kerek, osyghan bas demekshi...
Estelikti oqyp, týisik-týsinigimdi jazdym-au, apaydyng qúpiyasyna aralasqanday sezindim. bir oilaymyn, týk te qúpiya joq, búrynghy jinaqtaryna kirmegen birqydyru shygharmasy jýr, kóp ótpey-aq, «qúpiyalyq әshkerilenip» taghy bir jinaq shyghary dausyz» [6. 25-b.].
Marqúm Túrsyn apa tanymal jurnalist, jazushy, aqyn bolumen birge, otbasynyng úitqysy, berekesi, asyl ana da bola bilgen jan. Óz qanatynyng astynda tәrbiyelengen, ósken, jetilgen úrpaqtary býgingi kýnde qoghamnyng әr salasynda tyndyrymdy júmystar istep jýr. Túnghyshy Amantay Saghatúly Beyjindegi Últtar baspasyn talay jyl basqaryp zenetkerlike shyghyp, kәsipkerlikpen ainalysyp jýrse, ortanshy qyzy Maygýl Saghatqyzy Shynjang radiosynda qyzmet istep jýr, al Qytay kino salasynda óz qoltanbasy bar әigili rejisser Janar Saghatqyzy Túrsyn apanyng sýt kenjesi. Nemeresi Aydos Amantayúly belgili jazushy. Qazaq Memlekettik Últtyq uniyverstetining filologiya faklitetining týlegi. Onyng «Jetesiz» atty poesti «Jalyn» (№12 2014 jyl) jurnalynda jariyalanyp, onyng «Ghabit Mýsirepov» atyndaghy syilyghyn jenip alady. Ol Almatyda oqyp jýrgen kezinde jazghan «Aydos-Sholpan» romany Qytayda qazaq jәne qytay tilinde jaryq kóredi. Aydostyng búl romany Gansu pravensiyasynyng Aqsay qazaq avtonomiya audany úiymdastyrghan az sandy últtardyng qalamgerlerine beriletin memlekettik dәrejeli syilyqtyng «Jas talant» jýldesin jenip alady.
IYә, Túrsyn Jolymbekqyzynyng izgi isteri men jasampazdyghyn bir maqalagha sidyru mýmkin emes. Búl tek abyz apamyz turaly jazylghan bir ýzik syr ghana. Abyz apamyzdyng ómir keshirmeleri, ghibaratqa toly enbekteri, izgi isteri ertengi úrpaqtarymyzgha ónege, ýlgi bolary haq.
Jatqan jeriniz torqa bolsyn, ardaqty abyz apa!
Álimjan Áshimúly
Paydalanylghan әdebiyetter:
- Qabdesh Jәnәbilúly. «Esimi el esinde» estelik. Qytaydyng «NURBOLAT halamger1», әleumettik paraqshasy. 30 sәuir 2020 jyl.
- //Jiyrmasynshy ghasyr Qytay qazaq jazushylary// anyqtamalyq toptama. Shynjang halyq baspasy. 2007 jyl. Ýrimji.
- Qapas Áseyinúly. «Tau qyzymyn tauda túryp dýniyege qaraghan» esse, T.Jolymbetqyzynyng //Ómir syry// jinaghy. Últtar baspasy. Shile 2007 jyl. Beyjin.
- Súltan Janbolatov. «Túrsyn jolymbetting jetistigi ýzdiksiz qúlshynuda» estelik. Qytaydyng «abai jole» ýnhat tekshesi. 9 qyrkýiek 2020 jyl.
- Túrsyn Jolymbetqyzy. «Tilshimin», «Men» ólen. Avtordyng //Men// ólender jinaghy, Ile halyq baspasy. Kýitin. Qyrkýiek 2010 jyl.
- Túrsyn Jolymbetqyzy. //Kónil syry// jinaghy. Ile halyq baspasy, Qyrkýiek 2010 jyl. Kýitin.
Abai.kz


text:
ŞYGYRLAR ÇEMENI…
*** Şeýlemikä munda owaldan gurluş,Keýigiň kölgesi ýaly-la durmuş. “Ynha tutdum” diýen şatlygyň, bagtyňHäki bir gyryndy, ülşüdir wagtyň. Begenersiň, okap dostuň hatlaryn,Emma wagtlaýyn. Ýar jemalyn görüp, gürsüldär gursak,Bakydyr öýdersiň,Pursatdyr, pursat. Ýeňip bilseň dünýäň ýeke päsgelin,Monça borsuň, emma bu-da az salym. Saýalaýyn diýseň – Gün geler birden,Güneşläýin diýseň – tüm geler birden. Geler käbir pursatlary saklasyň,Yrýa bolar ähli eden yhlasyň. Pursatlar serdäki humar ýaly-la,Gider bary duman kimin … Continue reading ŞYGYRLAR ÇEMENI…


text:
Üns merkezimizi müşderilerde jemlemek — biz uzak möhletleýin hyzmatdaşlyk gurýarys.
ZemmerGroup tutuş Türkmenistandaky ussatlara ýokary hilli tehnalogiýalary hödürleýär.
Biziň bilen habarlaşyň ýa-da iş ýerimize geliň biz size uly höwes bilen hyzmat ederis.
ZemmerGroup
Biz 2008-nji ýyldan bäri Şwesariýanyň Leica Geosystems kompaniýasynyň Türkmenistandaky şahamçasy. Leica Geosystems dünýä belli brendiň ýörelgesi bilen ölçeg tehnalogiýalarynda öňe barýar.
Hilti dünýä derejesinde öňdebaryjy tehnalogiýalary gurluşyk ussatlaryna ýetirýär we innowasiýon tehnalogiýalar bilen enjamlaşdyrylan ýokary hilli harytlaryny size hödürleýär.
Biz, Degre Hojalyk Jemgiýaeti ýurdumuzyň täze Ösüşleriniň belentden belende galýan döwründe gurluşyk ugrunda halkymyza hyzmat etmekde ilkinji ädimlerimiz bilen halkyň söýgüsini gazanmaga çalyşýarys.
SERE kafel ýelimi - ýokary hiliň kepili. Önümlerimiz köpugurly işlerde ulanylyp aşakdaky häsiýetleri özünde jemleýar: typma garşy ynamlylyk, aňsat ulanmaklyk we ýokary hil.
Ussat hünärmenler
Dowamly alyjylar
Tamamlanan taslamalar
Dowam edýän taslamalar


text:
Tämizleýji serişdeler: aýrybaşga (indiwidual) polotense; ýagly deri üçin niýetlenen tämizleýji serişdeler; bakteriýalara garşy ýörite sabyn; düzümi ýagsyz losýon; çyglandyryjy krem; deri öýjükleriniň gysylmagyny üpjün edýän…View More Jahyllyk düwürtiklerine degişli peýdaly maglumatlar
Tag: deri
Bolgar Burçy
Gyzyl, narynç, sary, ýaşyl bolgar burçunyň peýdasy onuň reňkine-de baglydyr. Meselem, gyzyl bolgar burçunda witaminler has köpdür. Içki täsiri Bolgar burçunyň düzümine girýän P witamini…View More Bolgar Burçy
Gözel görküň syry
Ýüzüniň derisi ýaglylara limon suwy garylan garyndy oňat täsir edýär. Narpyz garylan suw hem ýagly derä oňaýly täsir edýär. Ýagly derä ýapmak üçin bişirilen almanyň…View More Gözel görküň syry
Bedeniň temperaturasy nähili bolmaly?
Adam ýylylyksyz ýaşap bilmeýär. Ynsan ömrüniň dowamynda bedende belli bir derejedäki ýylylygyň saklanmagy möhümdir. Eýsem, ýaşaýyş üçin derwaýys bolan funksiýalaryň kadaly bolup geçmegi üçin bedeniň…View More Bedeniň temperaturasy nähili bolmaly?


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
00:51
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:14
Qazaqstanda Armııa halyqaralyq oıyndary aıaqtaldy
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstannyń «Otar» 40-nshy áskerı bazasynyń polıgonynda ótken áskerı oıyndardyń saltanatty jabylýy ótti, dep habarlaıdy QR Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmeti.
Baspasóz málimetterine qaraǵanda, búgin sonymen qatar jeke jáne komandalyq synaqta úsh konkýrstyń jeńimpazdary men júldegerlerin marapattaý rásimi ótti.
Atalǵan oıyndardyń biri «Senimdi qabyldaý» saıysynda qazaqstandyq áskerı baılanysshylar naǵyz jeńimpaz atandy, al ekinshi oryndy Reseı men Qytaı ózara bólisti, úshinshi oryn – Belarýs eliniń enshisinde. Budan ózge, saıysta joǵary kásibılik kórsetip, jeke atalymdar men marapattarǵa ıe bolǵan birqatar qatysýshy atalyp ótti.
Baılanysty qabyldaýda jáne tyńdaýda qazaqstandyq komandanyń serjanty Nurbol Aldabergenov úzdik radıotelegrafıst dep tanyldy. Qazaqstandyq komandanyń taǵy bir ókili kishi serjant Dıdar Seısebaev radıobaǵdarlaý boıynsha úzdik sprınt jáne úzdik maman retinde ataldy. Saıystyń úzdik mergeni – Belarýs komandasynyń aǵa leıtenanty Evgenıı Brıl, radıobaǵdarlama berý jónindegi úzdik radıotelegrafıst – qytaılyq kishi serjant Hýan Shen boldy. Ushqyshsyz ushý qurylǵylary eseptoptarynyń arasyndaǵy «Suńqar salý» saıysynda Qazaqstan birinshi oryn aldy. Komanda qarsylastaryn daıyndyq jyldamdyǵy men ushqyshsyz ushý qurylǵylarynyń ushý nátıjelerimen anyqtady, baqylaý núktesiniń baǵytymen ushyp ótýde qazaqstandyqtar úzdik nátıje kórsetti. Ekinshi oryn Reseı men Belarýs, úshinshi oryn – Irannyń qanjyǵasyna baılandy.
Jeke synaqta ırandyq kapıtan Mohhamad Dehgan UUQ úzdik operatory atandy, úzdik mergen – Belarýs aǵa leıtenanty Vladıslav Rostovskıı, al Reseılik kapıtan Dmıtrıı Posevın UUQ úzdik tehnık dep tanyldy.
Armııa oıyndarynyń aýqymdy konkýrstarynyń biri – «Artıllerııa atysynyń sheberleri» boıynsha - altyn medal Qazaqstan áskerı qyzmetshileriniń qorjynynda, kúmis júldege reseılikter laıyq dep tanylsa, qola júlde ózbek aǵaıyndarǵa buıyrdy. Bul saıysta Qazaqstan komandasynyń birinshi mına atqyshtar toby úzdik mına atqysh eseptop atandy, qazylar alqasynyń sheshimi boıynsha qazaqstandyq áskerı qyzmetshi - Ǵaıbýtdın Ábdirahmanov ózin úzdik granata atqysh retinde kórsetti. Aǵa serjant Vıacheslav Emelıanov (Reseı) úzdik mına atqysh komandıri, serjant Farýh Odılov (Ózbekstan) úzdik mehanık, al serjant Hıkmet Atakashıev (Ázerbaıjan) úzdik kózdeýshi atandy.
Qazaqstan áskerı oıyndardy óz jerinde
tórt jyl qatarynan ótkizýde. Jyl saıyn elimizge túrli elderden jáne
kontıgentterden áskerı kásipqoılar halyqaralyq deńgeıdegi sheberlikterin
kórsetýge keledi.
- Qazaqstan TMD qarýly kúshteriniń birlesken baılanys júıesi týraly kelisimdi ratıfıkatsııalady
- Elimizde kúzgi áskerge shaqyrý naýqany qalaı júrip jatyr
- Koronavırýs: AQSh-ta vaktsınatsııadan ótpegen áskerı qyzmetshiler jumystan shyǵarylady
- Lıvanda qazaqstandyq bitimgerlerdiń kezekti rotatsııasy ótti
- Jambyl oblysynda jarylystar estilýde: Qorǵanys mınıstrligi túsinik berdi
- «Álem jaýyngeri»: El áskerinde úzdik bitimger anyqtalady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Amerıkandyq balyqshy tańǵajaıyp túrde alyp kıt jutyp qoıǵannan keıin aman qaldy. Onyń ústine er adam múldem jaraqat almaǵan, dep habarlaıdy "Adyrna" ulttyq portaly.
Jergilikti Cape Cod Times gazetiniń habarlaýynsha, Massachýsets shtatynyń turǵyny Maıkl Pakard muhıt jaǵasynda omarlardy (lobster) aýlap júrgen. Ol áýeli ózine qaraı birnársenyń umtylǵanyn, sodan keıin kenetten aınalasy qarańǵyǵa aınalǵanyn aıtty. Maıkl ózin akýla jep qoıdy dep oılady. Biraq ol shabýyldaýshy balyqtyń tisterin tappady. Sodan keıin júzýshi kıt ishinde belsendi qozǵalýǵa sheshim qabyldady. Onyń jospary júzege asty - janýar sý betine kóterilip, jutqan oljasyn túkirip tastady.
Osy oqıǵadan keıin Maıkl Pakardtyń aýrýhanaǵa jetkizilgeni atap ótildi. Dárigerler jumsaq tinderdiń zaqymdanýyn baıqady, alaıda aýyr jaraqattar men synyqtar tappady jáne olar er adamdy úıine jiberdi.
Ǵalymdar atap ótkendeı, mundaı jaǵdaılar óte sırek kezdesedi. Olardyń pikirinshe, órkesh kıtter adamǵa qaýip tóndirmeıdi jáne usaq balyqtar men basqa da teńiz janýarlaryn jeý barysynda adamdardy kezdeısoq jutyp qoıýy múmkin.
"Adyrna" ulttyq portaly


text:
26-njy iýunda Medeniýet hepdeligine gatnaşýan ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, žurnalistler, ýazyjy-şahyrlar Lebap welaýat kitaphanasynyň giň mejlisler zalyna ýygnandylar. Ol ýerde şanly senelere baý ýylymyz bilen atlandyrylan “Türkmenistan—parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” atly brifing geçirildi.
Brifingde, ilki bilen, tejribeli döredijilik işgärleri çykyş edip, hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen türkmen žurnalistikasynyň ýeten belent derejesi, döredijilikli işlemek, çuň many-mazmuna ýugrulan eserleri döretmek üçin milli Liderimiz tarapyndan döredilýän giň mümkinçilikler barada buýsançly gürrüň berdiler. Baýry žurnalistler Seýitnazar Seýdi adyndaky Türkmen döwlet mugallymçylyk institutynyň talyplarynyň arasyndan döredijilik älemine ýaňy gadam goýan ýaş zehinleriň beren sowallaryna kanagatlanarly jogap berdiler.
*****
Şol gün Türkmenabat şäher medeniýet öýünde medeniýet we sungat işgärleriniň gatnaşmagynda milli tans, folklor we bagşyçylyk sungatynyň gadymy nusgalaryny dikeltmek we oba medeniýet öýleriniň işini kämilleşdirmek boýunça usuly maslahat geçirildi. Hormatly Prezidentimiziň tagallasy bilen häzirki wagtda milli medeniýetimiz we sungatymyz dünýä derejesinde ösdürilýär. Medeniýet we sungat işgärleriniň has-da döredijilikli işlemekleri, täzeden täze eserleri döretmekleri üçin döredilýän amatly şertler ýaş zehinleriň ýüze çykmagyna getirýär.
Usuly maslahatda edilen çykyşlarda bular barada giňden durlup geçildi. Halypalardyr ýaş zehinleriň arasyndaky özara tejribe we pikir alyşmalar maslahatyň has-da täsirli bolmagyna getirdi.
*****
Şol gün Maslahata gatnaşyjylar Lebap welaýatynyň Seýitnazar Seýdi adyndaky döwlet sazly drama teatrynda “Saz rowaýaty” atly sahna oýnunyň ilkinji görkezilişine tomaşa etdiler. Bu hormatly Prezidentimiziň “Parahatçylyk sazy, dost-doganlyk sazy” atly ajaýyp eseriniň täsiri bilen dörän sahna oýny bolup, ol teatr muşdaklaryny türkmen saz sungatynyň gudratly, jadyly dünýäsine tarap alyp gitdi.
*****
Hepdeligiň ýapylyşy
27-nji iýun, hepdäniň ýekşenbe güni ir säherde Medeniýet hepdeligine gatnaşyjylar Türkmenistanyň Medeniýet we sungat işgärleriniň hem-de Magtymguly Pyragynyň şygryýet güni mynasybetli Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäheriniň “Ýedigen” seýilgähinde ýerleşýän akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärligine ter gül desselerini goýup, beýik söz ussadyny hatyraladylar.
Merkezi şäherde täze gurlan “Türkmeniň ak öýi” binasynda Medeniýet hepdeliginiň ýapylyş dabarasy bolup geçdi. Onda ýurdumyzyň medeniýet we sungat işgärleri baýramçylyk konserti bilen çykyş etdiler. Ýapylyş dabarasynda şeýle hem Medeniýet hepdeligine gatnaşyjylaryň hormatly Prezidentimize Ýüzlenmesi kabul edildi.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:47
-
-
keshe 22:15
-
-
-
keshe 21:25
-
Aılyǵy ósetin 600 myń adam qalaı irikteledi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 1 qyrkúıektegi halyqqa Joldaýynda kelesi jyldan bastap eń tómengi jalaqy mólsherin 60 myń teńgege, 2022-2025 jyldar aralyǵynda 600 myń azamattyq qyzmetkerdiń aılyǵyn 20 paıyzǵa kóterýdi tapsyrdy. QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Eńbek jáne áleýmettik áriptestik departamentiniń dırektory Qymbat Álıakparqyzy «QazAqparat» halyqaralyq aqparat agenttigine bergen suhbatynda osy tapsyrmanyń qalaı iske asatynyn túsindirdi.
- Qymbat Álıakparqyzy, Memleket basshysynyń tapsyrmasyna kóshpeı turyp eń tómengi jalaqy degen uǵymǵa anyqtama bere ketseńiz. Eń tómengi jalaqy qandaı sanattaǵy adamdarǵa tólenip júr?
- Sońǵy on jylda eń tómengi jalaqy mólsheri 3,1 ese ósti. Eger 2009 jyly ol 13 717 teńge bolsa, 2019 jyly 42 500 teńgege jetken edi. Sońǵy ret eń tómengi jalaqy QR Tuńǵysh Prezıdenti - Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń tapsyrmasy boıynsha arttyryldy. Sodan beri 42 500 teńge kóleminde bolyp keledi. Bul shara ekonomıkanyń barlyq salalarynda jáne ártúrli menshik nysanyndaǵy kásiporyndarda jumys isteıtin 1,3 mln adamǵa, onyń ishinde bıýdjet salasynyń 275 myń qyzmetkerin qamtydy. Eń tómengi jalaqy – bul qalypty ýaqyt rejıminde jáne qalypty jaǵdaıda istelgen, eshqandaı biliktilikti talap etpeıtin, qarapaıym jumys úshin tólenetin qarajattyń kepildendirilgen mınımým shegi. Qyzmetkerge aı saıyn eńbekaqynyń eń tómengi kepildendirilgen kólemi dese de bolady.
- 2022 jyldan bastap eń tómengi jalaqy ósetin boldy. Bul naqty kimderdiń ómirine ózgeris ákeledi jáne neshe adamdy qamtıdy?
- 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap Prezıdent Joldaýyn iske asyrý aıasynda eń tómengi jalaqy mólsherin 42 500 teńgeden 60 myń teńgege deıin arttyrý josparlanýda. Bul shara 1,6 mln jumyskerdiń, onyń ishinde 430 myń azamattyq qyzmetshiniń aılyǵyn ósiredi. Búgingi tańda biliktiligi joq qarapaıym qyzmetker – azamattyq qyzmetshi eń tómengi jalaqy retinde 49 myń teńge alyp júr. Solardyń aılyǵy keler jyldan bastap 60 myń teńge bolady. Bul rette 2025 jylǵa qaraı biliktiligi joq qarapaıym qyzmetkerdiń, azamattyq qyzmetshiniń eń tómengi jalaqysy jyl saıyn birtindep óse otyryp, 98 myń teńgege jetedi.
Qarapaıymdap aıtsaq, buǵan deıin 60 myń teńgeden tómen aılyq alyp kelgenderdiń báriniń eńbekaqysy 2022 jyldan bastap kóteriledi. Olardyń sany 1,6 mln qyzmetker ekenin aıttyq.
- Halyqtyń bilgisi keletini mynaý sııaqty. Eger eń tómengi jalaqy kóterilse, barlyq azamattardyń (azamattyq qyzmetkerlerge jatpaıtyn) jalaqysy birge ósýi kerek. Solaı ma?
- Eń tómengi jalaqy mólsheriniń ulǵaıýy basqa qyzmetkerlerdiń jalaqysyn ósirmeıdi. Mysaly, eger qyzmetkerdiń jalaqysy 200 myń teńge bolsa, bul onyń da jalaqysyn kóterý kerek degendi bildirmeıdi. Bul shara eń aldymen jalaqysy 60 myń teńgeden tómen adamdardyń tabysyna áser etedi. Jalaqysy 60 myń teńgeden joǵary jumysshylardyń basqa sanattary úshin atalmysh sharanyń tabysyna áseri joq.
2020 jyly júrgizilgen taldaý boıynsha, aýyl sharýashylyǵy, orman jáne balyq sharýashylyǵy qyzmetkerleri 60 myń teńgeden tómen jalaqy alyp kelgen. Shamamen 47%-y osyndaı aılyq alady. Bul 131 myń adam degen sóz. Qyzmet kórsetý, qonaqúı jáne tamaqtaný salasyndaǵylardyń 44%-y da osy sanatta, shamamen 68 myń adam. Kóterme-bólshek saýda salasynda 413 myń adam, ıaǵnı 45%-y 60 myń teńgeden az alyp júr.
- Eńbek mınıstrligi eń tómengi jalaqyny arttyrý aıasynda qandaı sharalar qabyldap jatyr?
- Biz qazir azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqysyn kóterýge bıýdjettik ótinimder jınap jatyrmyz. 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap 60 myń teńgeden az alyp kelgen qyzmetkerlerdiń aılyǵy osy ótinimder negizinde kóteriledi.
Qyzmetkerdiń jalaqysynyń naqty mólsheri onyń biliktilik sanatyna, jumysynyń aýyrlyǵy men kólemine baılanysty. 60 myń teńgeniń ústine istep júrgen jumysynyń kólemi, aýyrlyǵy, eńbek ótili, biliktilik sanaty qosylady. Jalaqy osynyń báriniń negizinde kóteriledi.
- Endi azamattyq qyzmetshilerdiń jekelegen sanattarynyń jalaqysyn 2022-2025 jyldar aralyǵynda 20%-ǵa arttyrý sharasy týraly aıtsaq. Bul ózgeris kimderdi qamtıdy?
- Úkimet naqty ekonomıkalyq jáne qarjylyq múmkindikterge súıene otyryp, azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqysyn arttyrý boıynsha jumys júrgizip keledi. 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap pedagogterdiń jalaqysyn kezeń-kezeńimen arttyrý bastaldy. Mysaly, pedagogtiń jalaqysy 2019 jyly 210 myń teńge bolsa, 2023 jyly ol shamamen 400 myń teńge alatyn bolady. ıAǵnı, 4 jyldyń ishinde eki ese ósedi. 2021 jyldan bastap áleýmettik sala qyzmetkerleri men medıtsına qyzmetkerleriniń jalaqysyn 2023 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen arttyrý bastaldy. Mysaly, medbıkeniń jalaqysy buryn 115 myń teńge bolsa, 2023 jylǵa qaraı jalaqy 215 myń teńgege jetedi. Al áleýmettik qyzmetker jalaqyny kótergenge deıin 94 myń teńge alsa, 2023 jylǵa qaraı onyń jalaqysy 248 myń teńge bolady. Osy sharalardyń bári shamamen 600 myń azamattyq qyzmetshiniń tabysyna áser etedi.
Alaıda, osy ózgeristerge ilinbeı qalǵan sanattar bar. Prezıdenttiń bıylǵy Joldaýynda sol sanattaǵy qyzmetkerlerdiń aılyǵyn kóterý bastamasy aıtyldy. Osylaısha Joldaý aıasynda 2022 jyldyń 1 qańtarynan bastap azamattyq qyzmetshilerdiń jekelegen sanattarynyń, mysaly, býhgalter, baǵdarlamashy, tehnıkalyq maman, murajaı qyzmetkeri, muraǵatshy, kitaphanashy sııaqty jalpy qyzmet salalarynyń ókilderi úshin aılyq ósedi. Máselen, kitaphanashylardyń jalaqysy qazir 89 myń teńge bolsa, birtindep kóterýdiń arqasynda 2025 jylǵa qaraı 178 myń teńgege jetedi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Azamattyq qyzmetshilerdiń jalaqysyn arttyrý, sondaı-aq olardyń jalaqysyn retteý jónindegi jol kartasyn ázirledi. Qazirgi ýaqytta óńirlerden bıýdjettik ótinimder jınalyp jatyr. Atalmysh sanattaǵy azamttardyń aılyǵyn kóterý boıynsha esepter ázirlenýde. Sonyń nátıjesinde kelesi jyldan bastap jańa atalǵan mamandardyń aılyǵy kezeń-kezeńmen kóteriledi.
- Naqty sany 600 myń adam ba?
- Qazaqstanda 1,2 mıllıonǵa jýyq azamattyq qyzmetshi bar. Onyń 600 myńy buǵan deıin aılyǵy ósirilgen pedagogter men dárigerlerdiń, áleýmettik qyzmetkerlerdiń sanatyna jatady. Qalǵan 600 myńdaıynyń aılyǵy ol kezde ózgerissiz qalǵanyn aıttyq. Bul Joldaýda solar týraly aıtylǵan.
Jalpy azamattyq qyzmetshilerge eńbekaqy tóleý týraly arnaıy qaýly bar. Sol qaýlyda jumysshylardyń sanattary basqarýshy, negizgi personal, ákimshilik personal, jumysshy mamandyqtar dep, kestemen belgilengen. Buryn biz basqarýshy qyzmetkerlerdiń jalaqysyn kótersek, bul joly tehnıkalyq jáne jumysshy mamandyq ıeleriniń aılyǵyn ósirý josparlanýda. ıAǵnı, júrgizýshiler, tazalyqshylar, sanıtarlar, kútýshiler degen sııaqty. Biryńǵaı jalaqy bolady degenmen, bul jerde de eńbek ótili eskeriledi.
-Jyl aıaǵyna deıin osynsha adamnyń tizimin qalyptastyryp, ketetin qarajatty eseptep úlgeresizder me?
- Esepteýler bitken soń derekterdiń bárin Qarjy mınıstrligine engizemiz. Sonyń negizinde joba daıyndalady. Bıýdjettik ótinimderdi daıyndap, respýblıkalyq bıýdjet komıssııasynyń maquldaýynan ótýimiz kerek. Sodan keıin baryp ózgerister engizý týraly tıisti qaýly jobasy daıyndalady. Ol Úkimettiń maquldaýynan ótýi kerek. Osy istiń bárin jyl sońyna deıin bekitý josparlanǵan.
- Damýshy elderde ınflıatsııalyq qysym saqtalýda – Ulttyq bank
- Bıyl elimizde tutynýshylyq ımport qandaı deńgeıge ósti
- QR Premer-Mınıstriniń orynbasary ǵylymdy damytý boıynsha keńes ótkizdi
- Ulttyq joba: Sýarmaly jerler 600 myń gektarǵa ulǵaıtylmaq
- Ekologııa mınıstri qaldyqtardy bólek jınaý máselesi týraly aıtty
- «Jasyl Qazaqstan» jobasy boıynsha 60 myńǵa jýyq jumys orny ashylady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň döwlet býujeti tarapyndan maliýeleşdirilýän ähli edara-guramalara, şol sanda nebit-gaz pudagyna degişli kärhanalara şu ýylyň 1-nji dekabryndan ýa-da 2018-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan iş orunlaryny 30% kemeltmek barada ýokardan görkezme gelip gowuşdy diýip, “Hronika Türkmenistan” neşiri habar berýär.
4-nji dekabrda bu neşir öz ýurt içindäki çeşmelerine salgylanyp, şeýle görkezmäniň ýurduň orta mekdeplerine-de gelip gowuşmandygyny we mugallymlaryň iş orunlaryny kemeltmegiň göz öňünde tutulmaýandygyny belleýär.
“Ýöne muňa derek mekdep direktorlaryndan pensiýa ýaşyna ýeten mugallymlary pensiýa ugratmak talap edilýär. Munuň üstesine-de, ýurduň Bilim ministrligi käbir çagalar baglaryny ýapmak barada karar kabul etdi” diýip, neşir ýapyljak çagalar baglaryndaky terbiýeçileriň käbiriniň beýleki çagalar baglaryna işe geçiriljekdigini, galan böleginiň işden boşadyljakdygyny ýazýar.
Türkmenistanda döwletden aýlyk alýan edara-guramalaryň, şol sanda nebit-gaz pudagyna degişli kärhanalaryň ençemesine işgärleriň sanyny kemeltmek barada ýokardan görkezmäniň berilendigini Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleri hem tassyklaýarlar. Emma olar işden boşadyljak işgärleriniň sany ýa-da prosent görkezijisi barada anyk maglumatyň elýeterli däldigini belleýärler.
“Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň işgärleriniň sanyny azaltmak hakynda welaýat, şäher, etrap düzümlerine, ýagny departamentlerine görkezme berlipdir. Bu esasanam Içeri işler ministrliginiň ýol hereketine gözegçilik gullugy bilen bagly pudagynda işleýän, il içinde ‘awtoinspektorlar’ diýilýär. Şularyň sany azaldyljakmyşyn, beýleki gulluklardanam azaldyljaklar bar. Ýöne Içeri işler ministrliginiň guramalaryndan esasan köçe-ýol hereketine gözegçilik edýän gullugyň işgärleri azaldyljak” diýip, Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew döwlet işgärleriniň onlarçasyna salgylanyp gürrüň berdi.
Şeýle-de, ol ýurduň Dokma senagaty pudagynda, şol sanda Aşgabadyň günortasyndaky Dokma fabriginde, Daşoguz hem-de Baýramaly şäherlerindäki çigit ýagyny öndürýän zawodlarda, nebit-gaz pudagyna degişli edara-kärhanalarda işgärleriň sanynyň kemeldiljekdigi barada duýduryş işleriniň geçirilendigini belledi.
Aýdylmagyna görä, bu edara-kärhanalaryň resmileri işgärleriň işden çykarylmagyny işleriň awtomatizasiýanyň, ýagny adam ornuna kämil tehnikadan peýdalanmak tejribesiniň ornaşdyrylmagy bilen düşündirýärler.
Azatlygyň paýtagtdaky ýene bir çeşmesiniň tassyklamagyna görä, işgärleriň işden boşadylmagy bilen baglanyşykly tejribe “Coca-Cola Türkmenistan” kärhanasynda hem amala aşyrylyp, bu ýerde “Coca-Cola” önümlerini öndürijiler işden boşadylypdyr. Emma bu maglumaty häzirlikçe “Coca-Cola Türkmenistan” kärhanasy ne tassyklady, ne-de inkär etdi.
Ýatlap geçsek, Türkmenistanyň döwlete degişli edara-kärhanalarynda iş orunlaryny kemeltmek ýa-da doly iş stawkasyndan ýarym iş stawkasyna geçirmek tejribesi iki ýyldan köpräk wagt bäri dowam edip, soňky aýlarda bu çäräniň gaýtadan güýçlenýändigine üns çekilýär.
Geçen aýyň 14-ne Azatlygyň ýurt içindäki çeşmeleri öňümizdäki ýylyň 1-nji ýanwaryndan işgärleriň sanyny düýpli kemeltmek barada eýýäm azyndan alty edara-kärhana duýduryş berlendigini habar beripdiler. Noýabr aýynyň başyndan bolsa, Türkmenistanyň bilim, saglygy saklaýyş we medeniýet pudaklaryndaky edara-kärhanalara pensiýa ýaşyna ýeten işgärleri işden boşatmak hakynda görkezme berýän teklip hatlary ugradylyp başlandy.
Ýurtda döwlete degişli käbir pudak kärhanalarynyň sanynyň we iş orunlarynyň kemeldilmegi barada türkmen resmileri we media serişdeleri tarapyndan aç-açan maglumat ýa-da düşündiriş berilmese-de, bu waka dünýäde energiýa serişdeleriniň bahasynyň aşaklamagy netijesinde, Türkmenistanyň öz garaşsyzlygyna eýe bolany bäri iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigi aýdylýan döwürde bolup geçýär.


text:
Oralda jastardyń onynshy mereıtoılyq ulttyq Delfıı oıyndary bastaldy
ORAL. QazAqparat - Búgin Oralda jastardyń onynshy mereıtoılyq ulttyq Delfıı oıyndary «Mádenıet - dostyq shańyraǵy» uranymen bastaldy.
«Ulttyq Delfıılik komıteti» korporatıvtik qorynyń atqarýshy dırektory Sajıda Saıtbaevanyń aıtýynsha, Oralǵa respýblıkanyń barlyq oblystarynan 15-23 jas aralyǵyndaǵy 500 daryndy jas jınaldy. Olar qalanyń mádenıet oryndarynda 15 atalym boıynsha synǵa túsedi. Sonyń ishinde fortepıano men skrıpka, akademııalyq jáne halyq ánderin aıtý, baıan/akkordeon, halyq aspaptary, estradalyq án aıtý, kórkemsóz, halyqtyq jáne zamanaýı bıler, sýret óneri, halyqtyq kórkemóner kásipteri, kıim dızaıny, sýret jáne jýrnalıstıkadan qazylar alqasynyń uıǵarymymen myqtylar anyqtalmaq.
Elimizdiń ár qalasynda uıymdastyrylyp kele jatqan, klassıkalyq, halyqtyq jáne zamanaýı janrlardyń basyn biriktiretin óner dodasynyń bıylǵy ereksheligi, onyń onynshy ret ótkizilip otyrǵany, ıaǵnı jarqyn merekege aınalmaq. Eń basty maqsat - «Bulaq kórseń, kózin ash», degen, daryndy jastardy der kezinde qoldap, olardyń óz ónerlerin ushtaı túsýine barynsha jaǵdaı jasaý.
Aq Jaıyqtaǵy Delfıılik oıyndar jeksenbi kúni márege jetedi.
- «Jyr mura» jobasy urpaqty ulttyq ónerge baýlıdy
- Oralda 2 kólik soqtyǵysyp, eki adam jaraqat aldy
- Aqtóbede Tabyldy Dosymovtyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan án baıqaýy ótti
- Batys Qazaqstanda 33 myńnan astam adam tumaýǵa qarsy egildi
- Batys Qazaqstanda 25 naýqas jansaqtaý bóliminde jatyr
- BQO-da shekarada sanıtarlyq qadaǵalaý sharalary kúsheıtildi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
“ BMW” diýlip atlandyrylýan “ Bayerische Motoren Werke AG” 1916-njy ýylda esaslandyrylan awtoulag , motosikl , hereketlendiriji we welosiped öndürijisi. Şeýle hem BMW “ Mini” we “Rolls-Royce” awtoulag kompaniýalaryna eýelik edýär. Işgärleriň sany 107,539. 2007-nji ýyldaky dolanyşygy 56,018 milliard ýewro, şol ýylda 1,541,503 awtoulag öndürdi. Bu önümçiligiň 1,302,774-si BMW markasyndadyr. Mundan başga-da, şol ýylda motosikl öndürmek 103,396 birlik boldy. Şeýle hem awtoulag sportyna mahsus BMW M-i öz içine alýar. Ilki bilen diňe uçar hereketlendirijilerini öndüren bu kompaniýa, 1928-nji ýylda satyn alan “Fahrzeugfabrik Eisenach AG” awtoulag kompaniýasyndan soň awtoulag önümçiligine girdi. BMW 1929-njy ýylda 3/15 PS atly awtoulag bilen ilkinji awtoulag köpçülikleýin önümçiligini amala aşyrdy . 1945-nji ýylda Ikinji jahan urşy gutarandan soň kompaniýanyň zawodlaryny ýykdy we BMW arzan motosikl önümçiligine geçýänçä 1948-nji ýyla çenli aşhana we bag enjamlaryny öndürdi. BMW-iň awtoulag bazaryna gaýdyp gelmegi 1950-nji ýyllarda bolsa-da, pes satuw gaty bir höweslendiriji däldi, ýöne bu kompaniýa 1960-njy ýyllarda dürli sport sedanlaryny öndürýän kompaniýa boldy . Şonuň üçin segmentli nyşanyň gök bölegi asmany, ak bölegi bolsa uçaryň hereketlendirijisini aňladýar.
Çeşme:wikipedia.org
Daýançmyrat PÖTDIÝEW
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň mugallymy


text:
Zyňylýan aýna önümlerini täzeden işlemek
Photo by utilit.ru
Aýna - gaýtadan işläp bolýan önüm, ony doly täzeden işläp, ýenede çig mal hökmünde ulanyp täze bir önüm çykaryp bolýar. Aýnany gaýtadan işlemeklik bilen, daşky gurşawa ýetirilýän zyýan azalýar - ol toprakda aňsat çüýremeýändigi üçin, ony gaýtadan işlemeklik topragyň zaýalanmak howpunyň öňüni almaga ýardam edýär. Ulanylan aýnadan önümleri täzeden işlemek üçin edilýän çykdajy, ony ilkinji gezek öndürilende ulanylýan energiýa we çig mal çykdajysy ýaly köp bolmaýar.
Aýna önümleriniň ähli görnüşleri gaýtadan işlenýär, ýöne olaryň hersiniň öz usuly bar. Gaýtadan işlemeklik aňsat bolan görnüşleri – gündelik ulanýan aýna gap-gaçlarymyz, çüýşeler, bankalar we şoňa meňzeş önümlerdir.
Aýnany gaýtadan işlemek
Täzeden işlenmeli aýnalar - reňkleri boýunça tertiplenýär, etiketkalar, dykylar we ş.m. hapalardan arassalanýar, ýuwulýar we owradyp iri poroşoga öwrülýär, eger öz içinde önümçilik gurnalan bolsa öz sehine bolmasa, gaplanyp isleg bolsa ýerli aýna önümlerini çykarýan zawodlara ýa-da daşary ýurda çig mal hökmünde eksport edilýär.
Aslynda aýna önümleri öndürilende, çig mal edip köne işlenen aýnalary ulanýarlar ýa-da ilkinji gezek aýna öndürmek üçin ilkinji gezek ulanylýan poroşoklary - hek, çäge we soda ulanyp öndürilýär. Gaýtadan işlemegiň doly siklini gurnamak üçin, aýna eredýän 1500 gradusa çenli temperaturany saklap bilýän ýörite enjamlar zerurdyr.
Mysal üçin, kiçi kärhanalar aýna çüýşe, banka şeýle hem ýönekeý penjire aýnalary ýaly reňksiz aýnalary gaýtadan işlemek bilen meşgullanýarlar. Sebäbi reňkli aýnalary, lampalary, köne telewizor we kompýuter ekranlary we döwülen hrustallary gaýtadan işlemek has hem kyn bolýar. Köplenç aýna galyndylaryny bölekleýin gaýtadan işleýän ýörite kärhanalar gurulýar.
Önümçiligi guramak
Önümçilik prosesi gaty sesli geçýäni üçin, ýaşaýyş ýerlerinden uzakda senagat zolaklarda giňligi 400 -500 m2 meýdan zerur bolýar. Ulaglar üçin girelge, taýýar önümleri saklamak üçin ammarlar we howa çalşygy ulgamy gurnalmaly. Işgärleriň dem alyş ýollaryny goramaklyk zerur, şol sebäpli olar gorag esbaplary bilen üpjün edilýär, sebäbi aýna owradylanda aýna tozany emele gelýär, bu bolsa adam bedeni üçin howply hasaplanýar.
Zerur enjamlar:
- owradyjy
- ýuwujy
- saýhallaýyş liniýalary
- gaplaýjy liniýalary
Eger doly önümçilik sikli işledilýän bolsa onda erediş we şekil beriji enjamlary gurnalýar.
Doly işleýän önümçilik bolsa, gaýtadan işlenen çig maldan diňe bir çüýşeler, bankalar we aşhana gap-gaçlaryny däl, eýsem-de aşhana bezeglerinde ulanylýan aýna plitalary bolan aşhana "fartuklaryny" hem öndürilip biliner.
Sehi 8 -10 adamdan ybarat bolan işgärler bilen dolandyryp bolar. Ähli howpsuzlyk çäreleri berjaý edilen ýagdaýynda enjamlary işletmeklik gaty bir kyn hasaplanmaýar. Çig mal getirmek we taýýar önümleri äkitmek üçin sürüji gerek bolýar. Hasap-hesip bolsa autsorsing esasynda edilip bilner.
Mundan başga-da, çig mal (köne aýnalar) bilen yzygiderli üpjün etmek maksady bilen, aýna kabul edýän belli bir oturan ýa-da mobil nokatlary gurnap bolar.


text:
Stambulyň Sabihi Gökçen adyndaky halkara howa menzilinde ýolagçy uçarynyň kyn gonmagy netijesinde azyndan üç adam aradan çykdy. Bu barada Trend agentliginiň türk HBS-lerine salgylanyp habar berşi ýaly, saglygy goraýyş
ministri Fahrettin Koja aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bolup geçen heläkçiligiň netijesinde 179 adam ejir
çekdi. Öň, 157 adamyň hassahana iberilendigi barada habar berildi. Izmirden Stambula uçan Boeing 737-800 Pegasus Airlines uçary çarşenbe güni Stambulyň Sabihi Gökçen adyndaky halkara howa menzilinde kyn gonyşy amala aşyrdy we uçuş-gonuş zolagyndan daşyna çykdy. Netijede, heläkçilik zerarly ýangyn döredi we uçar üç bölege bölündi. Soňky maglumatlara görä, uçarda 177 ýolagçy bardy, şolaryň 6-sy ekipaž agzalarydy.
Stambulyň Sabihi Gökçen adyndaky halkara howa menzilinde ýolagçy uçarynyň kyn gonmagy netijesinde azyndan üç adam aradan çykdy. Bu barada Trend agentliginiň türk HBS-lerine salgylanyp habar berşi ýaly, saglygy goraýyş


text:
26 qyrkúıek kúngi aýa raıy boljamy
NUR-SULTAN. QazAqparat – 26 qyrkúıekte respýblıkanyń basym bóliginde qubylmaly aýa raıy kútiledi. Frontaldy bólikterdiń áserinen jańbyr jaýady, eldiń soltústik, ońtústik jáne ońtústik-shyǵysynda antıtsıklon jotasynyń áserinen jaýyn-shashynsyz kún raıy boljanady. Respýblıkanyń basym bóliginde jel kúsheıedi, ońtústikte, batysta - shańdy daýyl, ońtústikte – naızaǵaı, soltústiginde tuman bolady. QazAqparat bul týraly Qazgıdrometke silteme jasap habarlaıdy.
Atap aıtqanda, Qostanaı oblysynda túnde jel 15-20 m/s quraıdy, kúndiz oblystyń soltústiginde 23-28 m/s kúsheıedi.
Soltústik Qazaqstan oblysynda túnde soltústik-batysynda, kúndiz basym bóliginde jel 15-20 m/s kúsheıedi.
Aqmola oblysynda tańerteń jáne kúndiz basym bóliginde jeldiń ekpini 15-20 m/s artady. Túnde jáne tańerteń oblystyń ońtústik-shyǵysynda tuman kútiledi.
Qyzylorda oblysynda kúndiz ortalyǵynda naızaǵaı, 15-20 m/s jyldamdyqtaǵy jel, shańdy boljanady.
Kúndiz Túrkistan oblysynyń soltústiginde, Mańǵystaý oblysynyń soltústik-shyǵysynda shańdy daýyl turyp, jel 15-20 m/s kúsheıedi.
Qaraǵandy oblysynyń batysynda, ortalyǵynda jáne ońtústiginde jel 15-20 m/s kúsheıedi.
Kúndiz Jambyl oblysynyń soltústik-shyǵysynda, Atyraý oblysynyń batysynda, Batys Qazaqstan oblysynyń soltústik-batysynda, Aqtóbe oblysynyń ońtústiginde jeldiń kúshi 15-20 m/s artady.
Túnde Almaty oblysynyń soltústiginde 2 gradýs úsik saqtalady.
- Qar, kóktaıǵaq, shańdy daýyl – jumaǵa arnalǵan aýa raıy
- Elimizde 6 oblys aýmaǵynda aýa raıyna baılanysty eskertý jarııalandy
- SQO-da kúnniń sýytýyna baılanysty polıtseıler kóktaıǵaq bolatynyn eskertti
- Qar men kóktaıǵaq: Almatyda kún buzylady
- Qar, jaýyn, kóktaıǵaq – beısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy
- Elordada aýa sapasy nasharlaıdy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
“Bereketli” hojalyk jemgyýeti şu ýyl täze görnüşli şöhlatlaryň önümçiligini ýola goýdy. Bu barada Türkmenistanyň resmi metbugaty şenbe güni habar berdi.
Habara görä, kärhana ogşuk etinden “Şatagam”, “Bitaraplyk”, “Akmaral”, kakadylan “Gülzar”, towuk etinden “Perganat”, “Altyn guş” diýlip atlandyrylan şöhlat önümlerini öndürip başlady.
Häzirki wagtda hojalyk jemgyýetinde et we şöhlat önümleriniň 60-dan gowrak görnüşi öndürilýär. Olar gaýnadylan, ýarym kakadylan, kakadylan önümlerden ybarat bolup durýar.
Kärhananyň önümçilik zawodynda Ýewropanyň iri kompaniýalarynyň iň döwrebap enjamlary ornaşdyrylandyr.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan “Bereketli” hojalyk jemgyýeti ýakyn günlerde ogşuk etinden taýýarlanyljak milli gowurdagyň önümçiligini ýola goýmagy meýilleşdirýär.


text:
ABŞ-nyň Kaliforniýa Riwersaýd uniwersitetiniň alymlary tarapyndan durmuşa geçirilen täze taslama arkaly koronowirus pandemiýasynyň iýilýän waksinasy öndüriler.
Ylym we saglyk dünýäsine uly täzelik bolup girjek bu taslamanyň awtorlary waksinany käbir ösümliklerden taýýarlaýar. Uniwersitetiniň professory Huan Pablo Giraldonyň aýtmagyna görä, taslama netijeli tamamlansa, ýekeje ösümlik bir adamy keselden goramak üçin ýeterlik bolar.
Taslamanyň özeninde «Pfizer-BioNTech» we «Moderna» waksinalarynyň düzüm gurluşy bolar. Esasy ösümlik hökmünde bolsa ysmanak saýlanyp alyndy. Giraldo geljekde adamlaryň bu waksinany öz mellek ýerinde hem ýetişdirip biljekdigini aýdýar.


text:
Jhomart Olyancham hany soyjekdin
- Слушали: 791
- Размер: 3 mg
- Длительность: 2:48
- Качество: 128 kbps
- Добавлено: 16.09.2021, 22:25
- 18
Текст песни
Alyrdym soyen gyzymi ilere gidirdim ya yanys edimi oni beyle yitirdim wah soysedin menem azajyg gulsedim Allam mana kop gordunmi oni bile bilmedim seni nahili soyanimi bilsedin ilki don yureginden cykaryp bilinmi meni baki sana diyardim men basymyn taji henizem soyyanimi men bir aydayin ini
Gel diyemok ini men sensizlige baslayan yone senem hak onunde yuwas yuwas daslaysan sen gideninde olmedim yene olmerinem dozmanem diyan gara gozunem yasarsyn
Suwagdam dusunemok menen gecip gidenine okunyan munlerce gyzyn arasynan secenime gynanyan olori dalde sen saylap soyonume naled bolsun ini gadyrsyz sen gozume gorunme
Gel diyemok ini men sensizlige baslayan yone senem hak onunde yuwas yuwas daslaysan sen gideninde olmedim yene olmerinem dozmanem diyan gara gozunem yasarsyn
Suwagdam dusunemok menen gecip gidenine okunyan munlerce gyzyn arasynan secenime gynanyan olori dalde sen saylap soyonume naled bolsun ini gadyrsyz sen gozume gorunme
Слушайте еще треки
Dancehall
Rappro
3:24
Koceli
Junior ft Abray
3:27
Ala mula balak
Tiesh
3:00


text:
27-nji sentýabrda, Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 28 ýyllyk
baýramçylygy mynasybetli, Birleşen Arap Emirlikleriniň Dubaý şäherinde
ýerleşýän we dünýäde iň beýik bina bolan Burj-Halife binasynyň ýüzünde türkmen
baýdagynyň şekili janlandyryldy. Bu barada Türkmenistanyň daşary syýasat
edarsynyň saýty habar berýär. Bu waka türkmen halky üçin özboluşly baýramçylyk
sowgady boldy.
Mälim bolşy ýaly, BAE bilen Türkmenistanyň arasynda ýola goýulýan
hyzmatdaşlyk gatnaşyklary ähli ugurlar boýunça ösdürilýär. Iki ýurduň döwlet
Baştutanlarynyň ýokary derejede geçirilýän ikitaraplaýyn duşuşyklarynyň
çäklerinde netijeli gatnaşyklary yzygiderli ösdürmek boýunça degişli çözgütler
kabul edilýär. Şeýlelikde, dost-doganlyk, birek-birege ynanyşmak, özara hormat
goýmak ýörelgelerine esaslanýan gatnaşyklaryň ösdürilýändigini her ädimde
görmek bolýar.
Türkmenistanyň döwlet baýdagynyň şekiliniň bu binanyň ýüzünde
janlandyrylmagy Birleşen Arap Emirliklerinde biziň ýurdumyza we Hormatly
Prezidentimize bildirilýän belent sarpanyň ýene bir subutnamasyna öwrüldi. Bu
waka BAE-de Türkmenistanyň gazanýan üstünliklerini ykrar edýän we
ýurdumyzyň milli Garaşsyzlyk toýuny mübärekleýän waka hökmünde taryha girdi.
27-nji sentýabrda, Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 28 ýyllyk


text:
Mälim bolşy ýaly, ýakynda Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki giňişleýin göçme mejlisi tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidenti Mejlisiň Başlygy hem-de Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary bilen bilelikde Aşgabadyň merkezi boýunça pyýada gezelenç edip, onuň abadançylygyna hem-de bagy-bossanlyga öwrülmegine üns berdi. Paýtagtymyzyň daşky keşbi onuň jemgyýetçilik-syýasy, ykdysady we medeni durmuşyň, halkara gatnaşyklaryň merkezi hökmündäki derejesini şöhlelendirmelidir diýip, Gurbanguly Berdimuhamedow belledi we hökümet agzalaryna degişli görkezmeleri berdi.
Türkmen Lideriniň nygtaýşy ýaly, şäherde döwrebap we oňaýly gurşawy döretmek meseleleri onuň ekologiýa abadançylygynyň derejesi bilen gönüden-göni baglanyşyklydyr. Aşgabadyň ähli künjeklerinde arassaçylygy we düzgün-tertibi üpjün etmek hem hökmany talap bolup durýar diýip, döwlet Baştutany aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz okgunly ösýän paýtagtyň keşbiniň özgerýändigine garamazdan, şäheriň taryhy merkeziniň özüniň özboluşlylygyny saklaýandygyny belläp, ýetginjeklik we talyplyk ýyllarynda bu ýere ýygy-ýygydan gelýändigini ýatlady. Ýerli oňaýly seýilgähde baglaryň saýasynda dynç almak hem-de kitap okamak bilen meşgullanmak bolýardy.
Seýilgähler we seýilbaglar paýtagtymyzyň hakyky bezegi, rahatlygyň ýaşyl zolaklary bolmalydyr. Şol ýerde raýatlarymyzyň wagtyny peýdaly geçirmekleri, dynç almaklary, ajaýyp görnüşlere syn etmekleri üçin ähli şertler döredilmelidir diýip, hormatly Prezidentimiz sözüni dowam etdi.
Şunlukda, milli Liderimiz seýilgäh zolaklaryny guramaga döwrebap çemeleşmeleri, landşaft binagärligiň we bezegiň kämil usullaryny ulanmagyň zerurdygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutany degişli ýolbaşçylara birnäçe anyk tabşyryklary berip, Aşgabadyň abadançylygyna bildirilýän esasy talaplary kesgitledi.
Şeýle hem Aşgabadyň binagärlik babatda özboluşlylygyny kemala getirmek, ak mermerli paýtagtymyzyň gaýtalanmajak keşbini döretmek üçin kiçi we monumental binagärligiň sazlaşygyny emele getirmek meselelerine içgin we oýlanyşykly çemeleşmek wajypdyr diýip, döwlet Baştutany aýtdy we bu ugurda geçirilýän işleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Gurbanguly Berdimuhamedow milli binagärligiň däplerini hem-de häzirki zaman şähergurluşyk ýörelgelerini şöhlelendirýän Aşgabadyň binagärlik keşbi bilen birlikde ýol-ulag düzüminiň, yşyklandyryş ulgamlarynyň we beýleki şäher kommunikasiýalarynyň bökdençsiz işlemegini üpjün etmegiň zerurdygyny ünsi çekip, bu ulgama öňdebaryjy tejribäni, iň täze tehnologiýalary hem-de sanly ulgamlary ornaşdyrmagyň wajypdygyny nygtady. Şolar paýtagtymyzyň “akylly” megapolise öwrülmegine ýardam eder.
Mälim bolşy ýaly, ýakynda Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki giňişleýin göçme mejlisi tamamlanandan soň, Türkmenistanyň Prezidenti Mejlisiň Başlygy hem-de Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary bilen bilelikde Aşgabadyň merkezi boýunça pyýada gezelenç edip, onuň abadançylygyna hem-de bagy-bossanlyga öwrülmegine üns berdi. Paýtagtymyzyň daşky keşbi onuň jemgyýetçilik-syýasy, ykdysady we medeni durmuşyň, halkara gatnaşyklaryň merkezi hökmündäki derejesini şöhlelendirmelidir diýip, Gurbanguly Berdimuhamedow belledi we hökümet agzalaryna degişli görkezmeleri berdi.