text:
Bu obanyň ady Aeroport, ýöne töwerekde uçar ýok, hatda obada uçaryň sesem eşidilenok. Emma, aýdylyşyna görä, bir mahallar bu ýerde kiçiräk aerodrom ýerleşipdir.
Oba dünýäniň iň uly ýerasty baýlyklarynyň gapdalynda ýerleşýär, ýöne ýangyç gara bazarda satylýar ýa uzaklardan ballonlarda eltilýär. Ilat sanam takyk däl, emma obada 350 töweregi hojalygyň ýaşaýanlygy çak edilýär. Bu Merkezi Aziýanyň iň uly çölleriniň biri bolan Garagumyň ortasynda ýerleşýän Aeroport obasynyň käbir aýratynlyklary.
Obanyň ýaşaýjysy, 52 ýaşly Baýram aganyň aýtmagyna görä, obada agyz suwy ýetmezçilik edýär.
“Suwy ondan-mundan özüň getirinmeli. Ýagyş düşse kakdan almaly. Krant ýok. Kakyň suwy ýa-da Ýerbent bar, ondan alnyp gelinýär. Şol ýere krant gelen-dä” diýip, Aeroport obasynyň ýaşaýjysy Baýram aga Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Baýram aganyň aýtmagyna görä, obalylar suwy umuman 100 kilometr uzaklykda ýerleşýän Ýerbent obasyndan getirýärler, Aşgabatdan 150 kilometrlikde ýerleşýän Ýerbent obasyna bolsa Garagum kanalynyň suwy çekilipdir.
“Emma suwuň bahasam altyna deň” diýip, Baýram aga aýdýar. “Suwy onsoň näme şol puljagazyňy berip getirmeli-dä. 60-80 müň (denominirlenen pulda 12-16 manat) manatdan urýalar-da tonnasyna”.
Getirilen suw howuzlarda, suw gaplarynda saklanýar. Bu suw diňe içmäge däl, eýsem ýuwunmak, duş almak we mallary suwa ýakmak üçin hem ullanylýar. Getirilýän suw hojalyk hajatlary üçin ýeterlik bolmansoň, töwerekde guýam gazylypdyr.
“Guýy bar, hol ilerde. Ýöne, ajyrak-da. Mala ýetsinmi. Ýetmeýä-dä adama. Ýüzi azajyk süýji suwy bar, aşagam ajy-da. Çuňrak gazdygyňça asla ajy bolýar” diýip, Baýram aga aýdýar.
Suratlar: Aeroport obasy
Garagumda tomus aýlarynda howanyň gyzgynlygy 50 gradusa çykýar. Bu ýagdaý hem esasy eklenç çesmesi maldarçylyk bolan aeroportlylaryň kynçylyklaryny hasam artdyrýar. Onuň üstesine şu ýyl gyşyň hem aşa sowuk bolmagy maldarçylyga-da uly zarba urupdyr.
“Gyrlyp ýatyr diýýär çopanlaram. Nähili bojagy belli däl. Bolýanja guzularam ölüp ýatyr. Çygly sowuk howa boldy-da, otam ýok. Garaz, kyn-da. Gün çykyp ýylysyny berenok-da” diýip, Baýram aga zeýrenýär.
Suw üpjünçiligi bilen bolşy ýaly, obada öýlere gaz hem çekilmändir, ilat öz ulanjak gazyny beýleki etraplardan ballonlarda getirinip güzeran aýlaýar. Suw we gaz bilen bir hatarda obada benzin gytçylygynyň hem ýiti duýulýanlygyny aýdýarlar.
“Obada benzin satylýan punkutlar bolmansoň, bu töwereklerde benzini spekulýantlar kanistraly satýarlar. 95-lik benziniň 1 litriniň bahasy hökümete degişli benzin guýulýan stansiýalarda 62 teňňe bolsa, hususy “benzin guýulýan stansiýalarda” 1 manat 42 teňňä durýar” diýip, Aeroport obasynyň başga bir ýaşaýjysy aýtdy.
Aeroport obasynda däl, Aşgabat-Daşoguz ýolunyň Ýerbentden ta Daşoguz welaýatynyň Ruhubelent etrabyna çenli aralykda hem benzin guýulýan stansiýalar göze ilmeýär. Baýram aganyň aýtmagyna görä, bu benzin gytçylygy hem maldarçylyga ýaramaz täsirini ýetirýär.
“Ot az bolsa, mallary obadan 80-100 kilometrlik uzaklyga äkitmeli bolýar. Onsoň çopanlaryň yzyndan olaryň iýjek-içjeklerini äkitmek üçin benzinem gerek-dä” diýip, Baýram aga aýdýar.
Obada keselhana ýok. Garagumuň ortasynda ýerleşýän bu obanyň töwereginde hem zerur serişdeler bilen doly üpjün edilen keselhana bolmansoň, agyr keselleri uly şäherlere äkitmeli bolýarlar. Uly şäherler bilen Aeroportuň arasy bolsa ýüzlerçe kilometr.
Oba ýaşaýjylarynyň aýtmagyna görä, ýolagçy awtoulaglarynyň wagtly-wagtynda gatnamazlygy we benziniň gytlyk edýän häzirki pursatynda saglyk merkezleriniň bolmazlygy olaryň problemasyny hasam artdyrýar.
Emma, bu ähli kynçylyklara garamazdan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan aeroportlulardan obany terk etjekdigini aýdanyna duş gelmedim.
Obadaky ýaşaýyş jaýlarynyň aglaba köpüsi “gara öýlerden” ybarat bolan aeroportlular, oba arçynynyň beren wadasy berjay edilse, bu ýerde ýagdaýyň birneme gowulaşjagyna umyt edýärler.
“2015-nji ýyla çenli hemme zat gurulmaly diýip aýtdy. Bir keselhana, çaga dogrulýan öý salynmaly diýdi. Geçen ýyl ol baş plana salyndy oglanlar diýip, ýygnak etdiler” diýip, Baýram aga oba arçyny bilen ýakynda geçirilen söhbetdeşlik barada gürrüň berdi.
Emma çölüň ortasynda ýerleşýän bu obanyň ýaşaýjylary dünýä wakalaryndan üzňe däl. Olaryň birnäçesiniň öýlerinde çanak antennalary hem bar.


c: text/html

text:
Çeçen pitne lideri Doku Umarow özüniň sag-amandygyny aýdýar.
Rus mediasy bir hepde ozal onuň Demirgazyk Kawkaza urlan zarbalarda ölen bolmagynyň mümkindigini ýazypdy.
Azatlyk Radiosynyň Demirgazyk Kawkaz gullugyna telefon eden adam öz janynyň sagdygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary ol sesiň Umarowyňkydygyny tanap bolýandygyny aýdýarlar, ýöne bu meselede garaşsyz tassyknama ýok.
Orsýet 29-njy martda Inguşetiýa sebitine uran howa zarbalarynda 17 sany yslamçy jeňçiniň öldürilendigini aýdýar.
Resmiler Umarowyň ölenleriň arasynda bardygyny ýa ýokdugyny kesgitlemek üçin jesetleriň barlanýandygyny aýdýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly adamlar!
Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini jemlemek bilen, şu ýylyň ikinji ýarymynda öňümizde durýan wezipeler barada durup geçmek isleýärin.
Häzirki döwürde Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda we jemgyýetçilik durmuşynda ägirt uly özgertmeleri amala aşyrmak ýoly bilen ynamly öňe barýar. Soňky döwürde abraýly halkara ykdysady we maliýe guramalarynyň ýurdumyzyň gazanýan üstünliklerine berýän ýokary bahalary hem muňa aýdyň şaýatlyk edýär.
Döwletimiziň daşary syýasaty öňküsi ýaly Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropa Birleşigi, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara guramalary bilen giňden hyzmatdaşlyk etmek esasynda amala aşyrylýar. Biziň alyp barýan daşary syýasatymyzyň uzak möhletleýin maksatlary bu guramalaryň maksatlaryna laýyk gelýär.
Garaşsyz döwletimiziň alyp barýan daşary syýasaty energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge, ekologiýa meselelerini çözmäge, ulag üpjünçilik ulgamlaryny, ylmy we medeniýeti ösdürmäge, adamyň hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmäge, ählumumy howpsuzlygy pugtalandyrmaga, mähriban halkymyzyň bähbidine dünýäde agzybirligi berkitmäge we durnukly ösüşi goldamaga gönükdirilendir.
Biziň alyp barýan içeri syýasatymyz barada aýdylanda bolsa, şu ýylyň birinji ýarymynda amala aşyrylan işleriň netijeleri ýurdumyzyň içerki we daşarky mümkinçilikleriniň ýeterlikdigini görkezdi. Bu bolsa, daşary ýurtlarda bolup geçýän hadysalaryň ykdysadyýetimize ýetirýän ýaramaz täsirlerini belli bir derejede azaltmaga mümkinçilik berdi. Jemi içerki önümiň depginini ýokary derejede saklamak üçin oňyn şertleri döretdi. Şeýle ösüş depgini bolsa, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähli pudaklarynda diýen ýaly gazanylan üstünlikleriň netijesinde mümkin boldy.
Şonuň bilen birlikde, ykdysadyýetimizde hususy pudagyň ornuny ýokarlandyrmak boýunça yzygiderli işleriň amala aşyrylýandygyny bellemek isleýärin. Häzirki döwürde ýurdumyzyň ykdysady ösüşine hususy pudagyň goşandy barha artýar. Ýurdumyzyň durmuşynda, aýratyn hem gurluşyk, söwda we ilata hyzmat ediş ulgamlarynyň ösüşinde hususy pudagyň tutýan orny ýokarlanýar. Bu bolsa, ýurdumyzyň raýatlarynyň ýaşaýyş-durmuş şertleriniň has-da gowulanmagyna öz oňyn täsirini ýetirýär.
Biz ygtybarly salgyt-býujet we pul-karz syýasatyny alyp barýarys. Netijede, hususy we döwlet eýeçiligindäki pudaklara gönükdirilýän maýa goýumlarynyň möçberleri barha artýar. Geçen döwür bilen deňeşdirilende ykdysadyýetiň dürli pudaklaryna goýulýan maýa goýumlarynyň möçberi 7,9 göterim artdy. Ortaça zähmet haklarynyň möçberi hem 10 göterim köpeldi. Milli pulumyz bolan manadyň hümmeti hem bellenen çäkde durnukly saklanýar.
Ýurdumyzyň ähli sebitlerinde köp sanly binalar we desgalar guruldy we köp sanly desgalaryň bolsa, gurluşygy dowam edýär. Gurulýan desgalaryň hatarynda howa menzillerini, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky desgalary, nebitgaz ýataklarynyň özleşdirilmegini, döwrebap ýaşaýyş jaýlaryny, multimedia enjamlary bilen üpjün edilen mekdepleri, häzirki zaman çagalar baglaryny, saglygy goraýyş edaralaryny, medeniýet öýlerini, sport desgalaryny, senagat kärhanalaryny, 48 sany maldarçylyk we guşçulyk toplumlaryny görkezmek bolar.
Häzirki döwürde ýurdumyzda umumy bahasy 50 milliard amerikan dollaryndan gowrak bolan binalaryň we desgalaryň gurluşyk işleri alnyp barylýar. Şu ýylyň birinji ýarymynda biz 114 sany desgany, ýarym million inedördül metre golaý ýaşaýyş jaýlaryny gurup, ulanmaga berdik. Şu döwürde täze gurlan desgalaryň işe girizilmegi netijesinde, ýedi müňden gowrak täze iş orunlary döredildi.
Biz ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça netijeli işleri alyp barýarys. Bu ugurda import harytlarynyň ornuny tutýan önümleri öndürmek, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberini artdyrmak, elektron senagatyny döretmek boýunça täze kabul edilen döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirip başladyk. Netijede, ýurdumyzy senagat taýdan ösen döwlete öwürmek boýunça uly işleri amala aşyrýarys. Biz öňümizde goýan wezipelerimizi amala aşyrmak üçin anyk maksatlara gönükdirilen işleri durmuşa geçirýäris.
Biziň esasy maksadymyz ýurdumyzyň durnukly ykdysady ösüşini üpjün etmek bolup durýar. Döwletimiz tarapyndan bu örän möhüm ugurda – senagat pudagynda iri taslamalary durmuşa geçirmäge gönükdirilýän uly möçberdäki maýa goýumlary Garaşsyz Watanymyzyň bagtyýar geljegi üçin goýlan maýa goýumlarydyr.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly adamlar!
Şu ýyl başlan işlerimizi üstünlikli tamamlamak üçin, biz entek yhlas bilen zähmet çekmelidiris.
Daşary syýasatda ýurdumyzyň Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna laýyklykda alyp barýan «Açyk gapylar» syýasatymyzy dowam ederis. Dünýäniň dürli ýurtlary, aýratyn hem, goňşy döwletler bilen ikitaraplaýyn, dostlukly gatnaşyklary ösdürmek boýunça zerur işleri durmuşa geçireris.
R.Meredow, Daşary işler ministrligi Birleşen Milletler Guramasy we beýleki halkara guramalary bilen giň gerimli hyzmatdaşlyk etmäge gönükdirilen köp ugurly, çeýe we oýlanyşykly strategiýany amala aşyrmagy dowam etmeli.
Biz şu ýylyň ikinji ýarymynda ýurdumyzda iri halkara maslahatlarynyň birnäçesini geçirmegi göz öňünde tutýarys. Şeýle hem, ýurdumyzyň Hökümet wekiliýetiniň daşary ýurtlara saparlary amala aşyrylar, birnäçe daşary ýurtlaryň Hökümet wekiliýetlerini bolsa, ýurdumyzda kabul ederis. Garaşsyz Watanymyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramyna, beýleki syýasy we guramaçylyk çärelerine düýpli taýýarlyk görmek we olary ýokary derejede geçirmek hem öňümizde durýan möhüm wezipeleriň biridir.
B.Hojamämmedow, ykdysadyýet we maliýe toplumyna degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary. Ýurdumyzda makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmak üçin ähli zerur çäreleri görmeli. Maliýe we bank ulgamynda özgertmeleri amala aşyrmagy dowam etmeli. Gymmatly kagyzlaryň bazaryny döretmek, hususylaşdyrmak boýunça zerur işleri amala aşyrmaly.
Üpjünçilik, bilim, saglygy goraýyş ulgamlaryna we täze tehnologiýalary ornaşdyrmaga köp möçberde maýa goýumlaryny gönükdirmek boýunça netijeli işleri alyp barmaly. Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda zähmet haklarynyň möçberini artdyrmak boýunça zerur çäreleri görmeli. Şonuň bilen birlikde, kabul edilen maksatnamalaryň ýerine ýetirilişini berk gözegçilikde saklamagyň zerurdygyna siziň ünsüňizi çekmek isleýärin. Kabul edilen maksatnamalarda öňde goýlan wezipeleriň bellenen möhletlerde amala aşyrylmagyny gazanmak üçin ähli zerur çäreleri görmeli.
A.Nurberdiýewa, Türkmenistanyň Mejlisi milli kanunçylygymyzy kämilleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli. Ýurdumyzyň Konstitusiýasynyň täze, kämilleşdirilen nusgasynyň taslamasyny taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işleri has-da güýçlendirmeli.
A.Nurberdiýewa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlary, häkimler, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, geljek ýylyň Döwlet býujetini işläp taýýarlamaga häzirden girişmeli. Geljek ýylyň Döwlet býujeti durmuş maksatlaryna gönükdirilen bolmalydyr. Döwlet býujetinde mähriban halkymyzyň hal - ýagdaýyny mundan beýläk-de gowulandyrmaga gönükdirilen serişdeleri göz öňünde tutmaly!
Ýurdumyzyň durmuşynda möhüm syýasy çäre bolan Ýaşulularyň maslahatyny geçirmäge hem häzirden gowy taýýarlyk görmeli. Nesip bolsa, baş baýramymyz bolan ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramyna çenli, ýagny sentýabr aýynda Ýaşulularyň nobatdaky maslahatyny geçireris. Bu Maslahatda 2016-njy ýylda öňümizde durýan möhüm wezipeleri ara alyp maslahatlaşarys.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly adamlar!
Bilim, ylym we medeniýet ulgamlarynda amala aşyrýan özgertmelerimizi dowam etmek möhüm wezipeleriň biridir.
Şu maksat bilen, S.Toýlyýew, G.Mezilow, durmuşa geçirilýän özgertmeleri has-da çaltlandyrmaly, ylmy işgärleri taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işleri güýçlendirmeli. Ylym ulgamynda alnyp barylýan işleri ýurdumyzyň ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryna gönükdirmeli.
Biz Bekrewede ähli şertler göz öňünde tutulan döwrebap Tehnologiýalar merkezini gurup, ulanmaga berdik. Biz bu Merkeziň işinden oňat netijelere garaşýarys. Sebäbi şeýle netijeleri gazanmak üçin wagt ýetdi.
Ýurdumyzyň alymlarynyň tagallalaryny ykdysadyýetiň ähli pudaklaryna täze tehnologiýalary we innowasiýalary ornaşdyrmaga, ylmy - tehniki ösüşi gazanmaga, häzirki zaman düýpli ylym ulgamyny döretmäge gönükdirmeli.
S.Toýlyýew, P.Agamyradow, ýakyn wagtlarda bilim ulgamynyň işgärleriniň öňünde örän möhüm çäre – ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerine talyplary kabul etmek wezipesi durýar. Bu çäre bilim ulgamynda amala aşyrylýan özgertmeleriň nobatdaky tapgyrydyr. Bu çäräni aç-açanlyk ýagdaýynda, hiç bir kemçiliklere ýol bermän, ýokary derejede geçirmegiň möhümdigini bu işe dahylly ähli ýolbaşçylara ýene-de bir gezek duýdurýaryn.
Ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde zehinli we zähmetsöýer ýaşlar bilim almalydyrlar. Ýokary we orta mekdeplerde tertip-düzgüniň berk berjaý edilmegine aýratyn üns bermeli.
S.Toýlyýew, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri. Täze okuw ýylyna çenli häzir gurluşygy alnyp barylýan mekdepleri ýokary hilli gurup, ulanmaga bermeli. Şeýle hem, ähli ýokary we orta okuw mekdepleriniň binalarynda abatlaýyş işlerini geçirmeli.
Hormatly adamlar!
Siziň bilşiňiz ýaly, «Saglyk» döwlet maksatnamasynyň kabul edilenine şu ýyl 20 ýyl dolýar. Biz bu şanly baýramy ýokary derejede we guramaçylykly belläp geçmeli.
«Saglyk» döwlet maksatnamasynyň durmuşa geçirilen döwründe ýurdumyzyň ilatynyň saglygyny berkitmek, jemgyýetimizde sagdyn durmuş kadalaryny ornaşdyrmak boýunça uly işler amala aşyryldy. Ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny dünýä derejesine çykarmak boýunça düýpli özgertmeler durmuşa geçirildi. Şu döwürde saglygy goraýyş ulgamynda uly üstünlikler gazanyldy. Şoňa görä-de, bu şanly sene mynasybetli saglygy goraýyş ulgamynyň aýratyn tapawutlanan işgärlerini döwlet sylaglaryna hödürlemegi teklip edýärin.
E.Orazgeldiýew, welaýatlaryň we etraplaryň häkimleri, oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylary. Siz oba hojalygy boýunça kabul edilen maksatnamalary durmuşa geçirmek ugrunda netijeli işleri alyp barmaly.
Häzir orak möwsümi tamamlanyp barýar. Şoňa görä-de, ýetişdirilen galla hasylynyň iň soňky dänesine çenli zaýasyz ýygnap almak üçin, ähli zerur çäreleri görmeli. Häzire çenli ýygnalan galla hasyly ýurdumyzyň azyk howpsuzlygynyň üpjün edilendigini aýdyň görkezýär. Bol galla hasylynyň ýygnalandygyny göz öňünde tutup, gallanyň özümizden artýan bölegini daşary ýurtlara ýerlemek boýunça hem zerur işleri geçirmeli.
Häzirki döwürde ekin meýdanlarynda oňat pagta hasyly ösdürilip ýetişdirildi. Pagtaçylyk pudagynyň ýurdumyzyň ykdysadyýetinde tutýan ornunyň möhümdigini nazara alyp, gowaça ideg etmek boýunça zerur agrotehniki çäreleriň ählisini bellenen möhletlerde we talaba laýyk geçirmeli. Ýetişdirilen pagta hasylyny gysga wagtyň içinde ýygnap almak üçin, oba hojalyk tehnikalaryny möwsüme häzirden doly taýýar etmeli.
E.Orazgeldiýew, M.Artykow, B.Hojamämmedow, häzirki zaman suw tygşytlaýjy suwaryş ulgamlaryny, şol sanda emeli ýagyş ýagdyryş we damjalaýyn suwaryş usullaryny oba hojalygyna giňden ornaşdyrmagyň zerurdygyna siziň ünsüňizi ýene-de bir gezek çekýärin.
Ýurdumyzyň ilatyny arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça kabul edilen Maksatnamany durmuşa geçirmek bilen bagly meselelere hem aýratyn üns bermeli.
M.Artykow, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we etraplaryň häkimleri. Häzirki döwürde ýurdumyz boýunça köp sanly binalaryň we desgalaryň gurluşygy alnyp barylýar. Bu binalaryň we desgalaryň ählisiniň ýokary hilli we bellenen möhletlerde gurlup, ulanmaga berilmelidigine siziň ünsüňizi çekýärin. Şeýle hem, ýollary, ýaşaýyş jaý gaznasyndaky jaýlary, şäherlerdäki hem-de obalardaky seýilbaglary we seýilgähleri talaba laýyk ýagdaýda saklamaga aýratyn üns bermeli. Şu ýyl ýurdumyz boýunça umumy bahasy 8 milliard amerikan dollaryna golaý bolan 58 sany iri desganyň gurluşygyny tamamlamak göz öňünde tutulýar. Bu ýeňil bolmadyk wezipedir. Bu wezipäni üstünlikli çözmek, esasan hem, A.Dadaýew, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişlidir.Sebäbi biz telekeçilere iri gurluşyk taslamalaryny amala aşyrmagy ynandyk.
Şoňa görä-de, täze okuw ýylyna, baş baýramymyz bolan Garaşsyzlyk baýramyna hem-de ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramyna çenli tabşyrmak göz öňünde tutulan binalaryň we desgalaryň ählisiniň gurluşygyny hökman tamamlamaly.
Şonuň bilen birlikde, 2016-njy ýyl üçin gurluşyk maksatnamasyny taýýarlamaga häzirden girişmeli. Ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny we beýleki durmuş maksatly desgalary gurmak, öňküsi ýaly, gurluşyk maksatnamasynyň esasy ugry bolmalydyr.
Şoňa görä-de, 2016-njy ýyl üçin maýa goýum maksatnamasynyň taslamasyny taýýarlaň hem-de Ýaşulularyň nobatdaky maslahatynda seretmek üçin hödürläň! Bu Maksatnamany ýerine ýetirmek üçin gerek boljak ähli serişdeleri geljek ýylyň Döwlet býujetinde göz öňünde tutuň!
B.Ereşow, senagat toplumynyň ýolbaşçylary. Biz daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri özümizde öndürmek, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny döretmek we şu maksatlardan ugur alyp, bilelikdäki senagat kärhanalaryny döretmek boýunça oňat döwlet maksatnamalaryny işläp taýýarladyk we kabul etdik. Bu maksatnamalary durmuşa geçirmek bilen bagly meseleleri gysga wagtyň içinde çözmek häzirki döwürde möhüm wezipe bolup durýar.
Bar bolan senagat kärhanalaryny döwrebap ýagdaýa getirmek, bilelikdäki we hususy eýeçilikde işleýän täze kärhanalary döretmek we olara goldaw bermek boýunça hem zerur işleri alyp barmaly. Biz ýurdumyzda oňat hak tölenýän, ýokary hünärli we taýýarlykly işgärleri talap edýän täze iş orunlaryny döretmäge aýratyn üns bermelidiris.
M.Ýazmuhammedowa, Medeniýet ministrliginiň, gazet - žurnallaryň we teleradioýaýlymlaryň ýolbaşçylary. Biz soňky ýyllarda medeniýet ulgamynda kuwwatly maddy-enjamlaýyn binýady döretdik. Döredilen bu oňyn şertleri we uly mümkinçilikleri doly we talaba laýyk ulanmak siziň öňüňizde durýan esasy wezipeleriň biridir.
Welaýatlaryň häkimleri Medeniýet ministrligi bilen bilelikde Türkmenabat şäherinde gurlan dynç alyş merkezi ýaly merkezleri ähli welaýatlarda gurmaly.
Medeniýet ulgamynyň ösüşini täze derejä çykarmak boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli. Biziň ýurdumyz bilen sebitiň we dünýäniň dürli döwletleriniň arasyndaky medeni gatnaşyklary has-da ösdürmeli we berkitmeli. Zehinli sungat ussatlaryny ýüze çykarmak we olaryň dünýäde meşhurlygyny gazanmak boýunça netijeli işleri alyp barmaly.
Dünýäniň dürli ýurtlarynyň medeniýet we sungat işgärleri bilen dost-doganlyk gatnaşyklaryny has-da ösdürmeli. Her ýyl ýurdumyzda yglan edilýän Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» atly baýragyny almak ugrundaky bäsleşigi şu ýyl hem ýokary derejede we guramaçylykly geçirmeli.
Ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramy, Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramy we Täze ýyl baýramy mynasybetli täsirli baýramçylyk çykyşlaryny, gyzykly gepleşikleri taýýarlap, teleýaýlymlarda görkezmeli.
Teatrlarda ýokary derejede çeper, täze sahna oýunlaryny goýmaly. Berkarar Watanymyzyň, mähriban halkymyzyň şan-şöhratyny we abraý-mertebesini belende göterýän täsirli eserleri, şol sanda sahna eserlerini we aýdym - sazlary döretmeli.
B.Hojamuhammedow, Ý.Kakaýew, nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylary. Ýurdumyzyň energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmagyň ulgamyny diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli. Pudagy ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalarda göz öňünde tutulan nebit we gaz geçirijileri ýokary hilli gurmaly. Täze nebit we gaz ýataklaryny açmak, açylan ýataklary özleşdirmek boýunça alnyp barylýan işleri netijeli dowam etmeli.
S.Satlykow, ulag we aragatnaşyk pudagynyň ýolbaşçylary. Aragatnaşyk serişdelerini, aýratyn hem, öýjükli aragatnaşyk ulgamyny ösdürmäge aýratyn üns bermeli. Pudaklara täze tehnologiýalary we Internet ulgamyny netijeli ornaşdyrmaly.
Ýakynda älem giňişligine çykarylan ilkinji aragatnaşyk emeli hemramyzy doly güýjünde işletmek boýunça alnyp barylýan işleri has-da çaltlandyrmaly. Ýurdumyzyň ikinji, pes orbitada işleýän hemra ulgamyny älem giňişligine çykarmak bilen bagly meseläniň üstünde hem işlemeli. Bu emeli hemra ulgamynyň ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň pudaklaryna hyzmat etmegini göz öňünde tutmaly.
Häzir tomus möwsümi dowam edýär. Şoňa görä-de, ulaglaryň ähli görnüşleri bilen gatnadylýan ýolagçylaryň sany barha artýar. Bu bolsa, siziň ýolbaşçylyk edýän pudaklaryňyzda müşderilere we ýolagçylara edilýän hyzmatlaryň hilini has-da ýokarlandyrmagy talap edýär. Aýratyn hem, demir ýol we howa ýollary ulgamynyň işgärleri ilata öz edýän hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmaga uly üns bermelidirler.
Häzirki döwürde ulag we aragatnaşyk pudagynda kärhanalary paýdarlar jemgyýetlerine öwürmek boýunça işler dowam edýär. Şu ýyl bu ugurda alnyp barylýan işleri tamamlamak hem siziň öňüňizde durýan möhüm wezipeleriň biridir.
P.Taganow, söwda ulgamynyň ýolbaşçylary. Ýurdumyzyň ilatyny ýokary hilli harytlar bilen üpjün etmek boýunça netijeli işleri alyp barmaly. Bu ugurda ýurdumyzyň telekeçileri giň gerimli işleri amala aşyrýarlar. Şoňa görä-de, ýurdumyzyň telekeçilerine hemmetaraplaýyn giň goldaw bermek boýunça alyp barýan syýasatymyzy biz geljekde hem dowam ederis.
Häzirki döwürde biz ýurdumyzyň telekeçilerine millionlarça manatlyk iri gurluşyk taslamalaryny durmuşa geçirmegi ynanyp başladyk. Şoňa görä-de, A.Dadaýew, döwlet edaralary bilen bilelikde ýurdumyzda taslamalaryň ähli görnüşlerini durmuşa geçirmäge ukyply gurluşyk kärhanalaryny döretmek siziň öňüňizde durýan esasy wezipeleriň biri bolmalydyr.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly adamlar!
Çykyşymy tamamlamak bilen, umuman, şu ýylyň birinji ýarymynda oňat netijeleriň gazanylandygyny bellemek isleýärin. Şoňa görä-de, paýtagtymyzda täze gurlan Mejlisler merkezini dabaraly açyp, ulanmaga berenimizden soň, 22-nji iýuldan başlap, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna we beýleki ýolbaşçylara dynç almaga rugsat berýärin. Siz isleseňiz, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dynç alyp bilersiňiz. Eger-de kim islese, beýleki dynç alyş we sagaldyş merkezlerinde ýa-da «Arçman», «Ýyly suw» we beýleki şypahanalarda dynç alyp biler.
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly adamlar!
Şunuň bilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirip gutarýarys. Men size berk jan saglyk, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!


text:
Şu gün Orsýetiň saýlawçylary ýurduň şäherleriniň, regionlarynyň we raýonlarynyň ýerli Geňeşlerine deputatlary saýlamak üçin ses berýärler. Bu ýerli Geňeşlere saýlawlar Orsýetin 83 regionyndan 76-synda geçirilýär.
Käbir synçylar bu gezekki saýlawlaryň demokratik gymmatlyklary ösdürmek meselesinde Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedýewiň öňünde uly bir synagdygyny aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, Wladimir Putiniň ýurdy dolandyran ýyllarynda Orsýetde demokratik prinsipler uly çäklendirmeleriň astynda bolupdy.


text:
Halkara Walýuta Fondy Ukrainanyň aşa köp bergilidigi sebäpli onuň programmalary ýerine ýetirişine has uly üns berjegini mälim etdi.
Halkara Walýuta Fondunyň duşenbe güni yglan eden bu kararyna Ukrainanyň fonduň öňündäki bergisiniň iýun aýynyň aýagynda 8 milliarddan aşmagynyň sebäp bolandygy aýdylýar.
Halkara Walýuta Fondy 2011-nji ýylda Kiýew gazyň içerki nyrhlaryny galdyrmakdan boýun gaçyransoň Ukraina üçin 15 milliard dollarlyk kredit programmasyny doňdurypdy.
Halkara Walýuta Fondy 188 agzasynyň ykdysadyýetlerine ýylda bir gezek syn edýär. Şol bir wagtda-da, fonduň maliýe kömeginden peýdalanýan ýurtlara olaryň bergilerini üzmäge ukyby nukdaý nazaryndan has üns berilen garalýar.


text:
Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulf eglenmezden wezipesinden çekilýändigini yglan etdi. Ol korrupsiýa dawalary sebäpli basyş astyndady.
Anna güni Berlindäki edarasyndan efire çykan Wulf özüniň ýalňyşan ýerleriniň bardygyny, emma hemişe kanuna laýyklykda hereket edendigini aýtdy.
Muňa garamazdan, onuň aýtmagyna görä, korrupsiýa aýyplamalary Germaniýanyň raýatlarynyň prezidente bolan ynamyny gowşadypdyr.
Gürrüň Wulfuň 2008-nji ýylda bir baý telekeçiniň aýalyndan has amatly şertler esasynda 500,000 ýewro ($650,000) puly kredit alandygynyň öňe sürülmegi barada barýar. Ol şol mahallar Aşaky Saksoniniň premýer-ministridi.
Özüniň çykyşynda Wulf bu dawalaryň özüniň prezidentlik borçlaryny talabalaýyk berjaý etmek ukybyny “hemişelik güýçden gaçyrandygyny” aýtdy:
Kristian Wulf
—Soňky günleriň dowamynda bolup geçen wakalar nemes halkynyň ynamynyň we meniň [prezident hökmünde] edip biljek zatlarymyň hemişelik güýçden gaçandygyny görkezdi. Şol sebäpli, indiden beýläk prezidentiň edarasyna talabalaýyk wekilçilik etmegim mümkin däl. Şonuň üçin men federal prezident hökmünde wezipämden çekilýärin.
Wulfuň wezipeden çekilmegi Aşaky Saksoniniň Gannower şäheriniň prokurorlarynyň prezidentiň eldegrilmesizligini ýatyrmak barada parlamente ýüz tutmaklarynyň ertesi gününe gabat geldi. Germaniýada şeýle waka ilkinji gezek ýüze çykýar.
Bundestagyň parlamentar eldegrilmezlik boýunça komiteti prokurorlaryň bu arzasyna şu aýyň ahyrynda başlajak sessiýada garamalydy.
Germaniýada döwlet baştutany wezipesi adatça simwoliki häsiýete eýe. Emma, analitikleriň aýtmagyna görä, Wulfuň wezipeden çekilmegi ýurdy ýewrozonanyň bergi krizisinden zyýansyz çykarmaga çalyşýan kansler Angela Merkel üçin içerki problemalary döredýär.
Italiýa planlaşdyran saparyny prezidentlik krizisi sebäpli goýbolsun eden Merkel onuň wezipeden çekilmegini “hormat bilen, emma gynanç bilen” kabul edýändigini aýtdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň “Microsoft” tilsimat kompaniýasy meşhur “Office” programmasynyň “iPad” kysymly tabletler üçin amatly nusgasyny ulanyşa goýberdi. “iPad” kysymly tabletler “Microsoft”-yň uzak wagtdan bäri bäsdeşi “Apple” kompaniýasy tarapyndan döredilýär.
“Microsoft” kompaniýasynyň täze ýerine ýetiriji başlygy Satýa Nadella bu barada penşenbe güni yglan etdi. Bu Nabellanyň fewral aýynda wezipä başlanyndan soň, geçiren ilkinji metbugat ýygnagydyr.
“Office” programmasynyň “iPad” üçin döredilen täze nusgasyny tablete mugt indirip bolýar. Ýöne muňa garamazdan, ulanyjylaryň dokumentleri diňe okamagyň deregine, olary döretmegine ýa-da üýtgetmegine rugsat bermek üçin programma ýazylmaklyk zerur hasaplanylýar.
Häzirki wagt “Office”-iň aýry-aýrylykda “Word”, “Excel” we “Powerpoint” ýaly üç programmasy ulanyjylara hödürlendi.


text:
16-njy awgustda adam hukuklaryny goraýjy Amnesty International guramasy beýannama ýaýradyp
, Türkmenistanda raýatlaryň hereket azatlygynyň çäklendirilmesiniň dowam edýänligi zerarly aladalanma bildirdi. Bu gurama Türkmenistanyň häkimiýetlerine ýüzlenip, ýurduň öz halkara borçlaryny ýerine ýetirmegi barada çagyryş etdi.
Amnesty International beýannamasynda graždanlaryň ýurtdan erkin çykmak we ýurda gaýdyp barmak hukugynyň berjaý edilmeginiň we ýurduň içerki ýagdaýyna halkara derejesinde açyk syn edilmeginiň halkara kanunlarynda göz öňünde tutulýanlygyna ünsi çekýär. Gurama öz ýaýradan beýannamasynda Türkmenistandaky we ýurduň daşyndaky çeşmelerine salgylanýar. Soňky yza gaýdyşlyk
Amnesty International guramasy Türkmenistanda müňlerçe adamyň ýurda baryp gaýtmak mümkinçiligini çäklendirýän düzgünlere we goşa raýatlyga eýe bolan adamlaryň ýurtdan gaýtmakda çekýän kynçylyklaryna degişli soňky wakalaryň aladalanmalary hasam güýçlendirýänligini 16-njy awgustda ýaýradan beýannamasynda ýazýar.
Guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça wekili Lidiýa Aroýu Türkmenistanda adamlaryň hereket azatlygyny çäklendiriji düzgünleriň adamlaryň saglygyna we janyna howp salýan halatlarynyň hem az däldigini belläp, gyssagly ýagdaýda saglygyny bejertmek üçin daşary ýurtlara barýan adamlaryň ýurtdan goýberilmändigi zerarly heläk bolýan halatlarynyň hem bardygyny aýtdy.
Guramanyň öz çeşmelerine salgylanyp ýazmagyna görä, Türkmenistanyň prezidenti tarapyndan gol çekilip, 1-nji awgustda işe girizilen düzgün jemi 37,057 adamyň Türkmenistandan çykmagyny gadagan edýär, şeýle-de halkara adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň we 8,000-den gowrak tanymal şahslaryň bu ýurda barmagyny gadagan edýär.Daşyndan synlamaly
Amnesty International Türkmenistanda adam hukuklarynyň yzygiderli depelenmeginiň we halkara synçylaryny ýurda goýbermekden häkimiýetleriň ýüz öwürýänliginiň aladalandyrýanlygyny belleýär. Gurama Türkmenistana barmak üçin ýurduň häkimiýetlerine edip gelýän öz ýüzlenmeleriniň hem henize çenli jogapsyz galýanlygyna ünsi çekýär.
Beýannamada bellenişine görä, BMG-niň ýörite hasabatçylarynyň diňe biri, ýagny dini azatlyklar boýunça hasabatçysy Türkmenistana barypdy. BMG-niň gynamalar boýunça ýörite hasabatçysynyň Türkmenistana barmak ugrundaky synanyşyklary 2003-nji ýyldan bäri türkmen resmileri tarapyndan ret edilip gelinýär. BMG-niň tötänleýin tussaglar boýunça ýörite hasabatçysy hem ýurda goýberilmeýär.
Türkmenistana baryp gaýtmagy çäklendiriji düzgünleriň we ýörite sanawlaryň bolmagy türkmen häkimiýetleri tarapyndan resmi derejede tassyklanmaýar, ret hem edilmeýär. Soňky döwürde daşary syýasy we ykdysady gatnaşyklaryny güýçlendirýän Türkmenistanyň häkimiýetleri ýurduň açyk gapylar syýastyny alyp barýanlygyny yzygiderli nygtaýarlar. Niýet näme?
Wenada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin Türkmenistanda belli bir adamlar, jemgyýetçilik aktiwistleri, žurnalistler we halkara guramalar babatdaky hereket azatlygyny çäklendiriji çäreleriň resmi derejede düzgünleşdirilen görnüşde amala aşyrylýanlygyna şübhelenmeýär.
Adam hukuklaryny goraýjy Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, türkmen häkimiýetleri ýurda girjek belli bir adamlaryň we ýurtdan çykjak raýatlaryň hereketlerini çäklendirmek arkaly demokratik özgerişlere ýol bermezlik we şol bir wagtyň özünde-de ýurtdaky bikanunçylygyň dünýä paş edilmeginiň öňüni almak maksadyna eýerýärler.
Sentýabr aýynda Ýewropa parlamentinde Türkmenistan bilen ýaranlyk we hyzmatdaşlyk ylalaşygyna gol çekmek meselesine garalmagyna we ses berişligiň geçirilmegine garaşylýar. Amnesty International Ýewropa parlamentini Türkmenistan bilen ylalaşyk boýunça gutarnykly karara gelmezden ozal adam hukuklarynyň depelenmegine degişli wakalary öwrenmäge çagyrýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň Gündogar Ýewropa we Günorta Kawkaza bäş günlük saparyndan maksat rus-amerikan gatnaşyklary barada bu ýurtlara arkaýynlyk berip, olary köşeşdirmek däl. Merkezi Ýewropa ýurtlary ýa Orsýetiň ýa-da Birleşen Ştatlaryň tarapdary bolmaly diýen zat ýok.
Döwlet sekretarynyň Ýewropa we Ýewraziýa işleri boýunça kömekçisi Filip Gordon muny şeýle düşündirdi: “Biz Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasyndaky gatnaşyk açyk bolup, birek-birege ynam artsa, mundan Orsýetiň goňşulary peýdalanar diýip, pikir edýäris. Muny olaryň käbiri bize aýtmadykdanam däl. Ýöne biziň Orsýet baradaky syýasatymyz birini aladalandyrýan bolsa, biz bu barada gürleşmäge taýýar. Polşada, Ukrainada, Gürjüstanda, Ermenistanda we Azerbaýjanda Orsýet meselesiniň agzaljakdygyna men şübhe edemok. Ine, bu biziň nähili pikirlenýändigimizi düşündirmäge pursat bolar”.
Gordon soň hem: “Dürli ýurtlara edilýän saparda maksatlar hem dürli bolýar. Ýöne umumy tema – demokratiýa” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Klintoniň 2-nji iýulda baryp düşjek ilkinji ýurdy Ukraina, ondan soň hem Polşa bolar. Ýöne saparyň diplomatik taýdan has çylşyrymly duralgasy – Azerbaýjan. 1992-nji ýylda Bakuwa sapar eden Jeýms Beýkerden bärde bu ýere baryp gaýdan Döwlet sekretary ýok.
Owganystana ýollanýan kömekleri bu ýurda ýetirmekde Azerbaýjanyň hyzmatdaşlyk etmegi Birleşen Ştatlar üçin gaty ähmiýetli. Ýöne Daglyk-Garabag barada Ermenistan bilen bolan konfliktiň çözgüdi üçin Bakuwa-da Waşingtonyň goldawy gerek.
Döwlet departmentiniň aýtmagyna görä, bu sapardan maksat – ýaraşyk prosesini ilerletmek hakda taraplaryň ikisi bilen hem pikir alyşmak. Ýöne pikir alşara başga meseleler hem ýok däl.
“Azerbaýjan bilen baglanyşykly çynlakaý meseleler, meniň pikirimçe, belli. Esasy meseleleriň biri energiýa. Daglyk-Garabagda Ermenistan bilen gatnaşyk hem bir möhüm mesele, şeýle hem regional howpsuzlyk. Gün tertibinde pikir alşylmaly mesele köp. Gürleşere zat kän. Sekretaryň ol ýere barýandygynyň hem sebäbi şol” diýip, Gordon aýtdy.
Ermenistanda hem Klinton prezident Serž Sarkisýan we Daşary işler ministri Eduard Nalbandýan bilen duşuşar. Döwlet departmenti Hanym Klintonyň adam hukuklary, demokratiýa we media erkinligi barada graždan jemgyýeti, adam hukuklary toparlarynyň ýolbaşçylary bilen hem gürleşjekdigni aýtdy.
Pikir alşyljak beýleki temalaryň biri – Türkiýe-Ermenistan gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak hakda alnyp barlan, soň hem togtan gepleşikler bolar. Bu Hanym Klinton üçin gaty möhüm. Sebäbi ol Sarkisýan bilen Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň gatnaşyklary kadalaşdyrmak baradaky protokola geçen ýylyň oktýabrynda Sýurihde gol çekişmegine ýol arçap, bu işde uly rol oýnapdy.
“Bu protokollar entek ratifisirlenenok. Bilşiňiz ýaly, prezident Sarkisýan öten baharda ratifisirleme prosesini togtadýandygyny, ýöne Türkiýe muny etse, Ermenistanyň hem bu işi etjekdigini aýtdy. Ine, bu Sekretara ermenileriň ýagdaýa nähili garaýandygy barada prezident Sarkisýan bilen gürleşmäge mümkinçilik bolar. Biz häzirem protokollaryň ratifisirlenip, ýerine ýetirilmegi Türkiýe bilen bolan serhetiň açylmagy hem Ermenistan hem-de Türkiýe üçin bähbitli bolar diýen pikirde” diýip, Gordon sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Azat Ýewropa/ Azatlyk Radiosynyň Azat Owganystan gullugyna bir wakany öz gözi bilen gören adamdan wideoýazgy gelip gowuşdy. Bu wideoda Owganystanyň merkezi welaýaty Gorda öten hepde 19 ýaşly zenanyň rehimsizlik bilen daşlanyşy bar.
Iki minutlyk wideoda bir topar adam çukuryň içine dykylan we üsti bürelgi birini daşlaýarlar. Bir aýylyň naýynjar agy sesi aýyl-saýyl eşidilýär.
Ýerli hökümet işgäri Mohammad Zaman Azimi bu işi edenler diýip "Talyban" söweşijilerini aýyplaýar.
Aziminiň aýtmagyna görä daşlanan 19 ýaşly Rohşana. Ol öz 23 ýaşly adaglysy Mohammad Gul bilen durmuş gurmazdan öň jynsy gatnaşykda bolanlykda aýyplanypdyr. Mohammad Guluň hem gamçylanandygy habar berildi.
Durmuşa çykmadyk owgan gyzlary
”Talyban”, umuman, ahlak meselesinde erkeklere ýumşak çemeleşse-de, aýallara zabun daraýar. Häzirlikçe welin, bu ýaş aýalyň näme üçin beýle agyr jezalandyrylandygy doly belli däl.
Azimi bu wakanyň Gor welaýatynyň merkezi Firoz Kuhuň eteginde ýerleşýän Galmin obasynda bolandygyny aýdýar.
Owganystanda durmuşa çykmadyk gyzlar köplenç öýden çykarylman saklanýar. Olara öz ýakyn garyndaşlary bolmasa, başga erkekler bilen gürleşmek ýok. Jemgyýyetçilik düzgünlerini bozýan aýallar bolsa köplenç berk jezalandyrylýar.
Owgan kanunynda zynada günäli tapylanlara uzak möhletli türme tussaglygy berilse-de, olary daşlap öldürmek gadagan.
Owgan häkimiýetleri
”Talyban” 1996-njy ýyldan 2001-nji ýyla çenli ýurtda höküm sürende zynada günäli tapylanlar uly märekäniň öňünde ýa atylyp öldürildiler ýa-da daşlanyp.
”Talyban” jeňçileriniň täsiri güýçli bolan oba ýerlerinde owganlaryň öz dawa-jenjellerini çözmek üçin ”Talybanyň” sudlaryna ýüz tutýan mahallary şu wagt hem az bolanok. Munuň bir sebäbi - adamlaryň hökümet organlaryna parahor diýip garaýanlygy ýa-da olara ynam etmeýänligi. ”Talyban” sudlary şerigat kanunyna berk eýermek bilen daşlap öldürmek ýa atuw ýaly jezalary berýär.
”Talybanyň” güýçleriniň kontrollygyndaky etraplarda bir erkek ýa bir aýal başga biri bilen jynsy gatnaşykda bolanlykda günäli tapylsa, ölüme höküm edilýär. Beýleki halatlarda bolsa jemgyýetçiligiň öňünde gamçylanýar.
Owgan häkimiýetleri bular ýaly jezalarda köplenç ”Talyban” jeňçilerini günäleýärler.
Habarlar seýrekleşipdi
2001-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygynda Owganystana çozulyp girileli bäri daşlandy diýilýän habarlar seýrek eşidilýär.
2012-nji ýylda paýtagt Kabulyň demirgazygynda ýerleşýän Parwan welaýatynda 22 ýaşly bir aýal zynada aýyplanyp, atylyp öldürildi. Şol ýylyň aýaklarynda ýurduň günbataryndaky Herat şäherinde hem 16 ýaşly bir gyz ilki gamçylandy, soňra hem öz halaşýan ogany bilen birlikde öldürildi.
Gor welaýatynda aýallaryň işlerine gözegçilik edýän edaranyň başlygy Masuma Anwary aýallaryň welaýatdaky ýagdaýyna gaty gynanýar.
"Işe ukypsyz”
Ol bular ýaly wakalara ýol açýan ýerli häkimiýetleriň we howpsuzlyk güýçleriniň "işe ukypsyzlygy" diýýär.
31-nji awgustda bir ýaş erkek bilen bir aýal zynada günäli tapylyp, ile göz edilip gamçylandylar.
Goruň zenan häkimi Sima Joýenda bu hökümi goldanlygy üçin ýurduň içindäki hem-de daşyndaky hukuk toparlary tarapyndan berk tankytlandy.
Ýöne wezipesinden çekilmegi talap edilýän gysyş astyndaky häkim bu hökümiň kanuna ters däldigini aýdýar.
Ol Ariana habar gullugyna şeýle diýýär: "Owganystan bir musulman ýurt, Gor hem Owganystanyň bir welaýaty. Onsoň biz yslam kununynyň we öz konstitusiýamyzyň aýdýanlaryndan boýun gaçyryp bilemzok".


text:
Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda dawaly Kuril adalaryny Orsýetiň yzyna bermegini talap edýän protestçileriň ýörişi geçirildi. 1,500 töweregi adam gatnaşan bu çärä Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kan ýolbaşçylyk etdi.
Bu ýörişde golaýda Orsýetiň käbir ýokary derejeli resmileriniň bu dawaly adalara barmagy hem ýazgaryldy.
Naoto Kan üç aý mundan ozal prezident Dmitriý Medwedewiň bu dawaly adalara barmagyny “bagyşlanmajak kemsitme” diýip häsiýetlendirdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bolsa, premýer-ministr Naoto Kanyň bu çykyşyny “diplomatiki däl” diýip atlandyrdy.
“Bu beýanat göz-görtele diplomatiki däldir. Bular geçen ýylyň güýzünde prezident Dmitriý Medwedew bilen premýer-ministr Naoto Kanyň Ýokogamidäki duşuşygynda görkezilen sypaýyçylykly we oňaýly tonallyga düýpgöter ters gelýär” diýip, Orsýetiň daşary işler ministri belledi.
Ikinji jahan urşundan soň Sowet soýuzy Ýaponiýanyň demirgazyk adalaryny basyp alypdy. Bu adalar boýunça Moskwanyň we Tokionyň arasyndaky ylalaşmazlyklar eýýäm köpden bäri dowam edip gelýär.


text:
Halkara Gyzyl Haç Guramasy söweşiň güýjemegi bilen Siriýanyň ençeme ýerinde ýagdaýyň barha ýaramazlaşýandygyny aýdýar.
Bu guramanyň bir sözçüsi üstümizdäki hepde ýüzlerçe adamyň Homs şäheriniň dürli ýerlerinden gaçyp çykandygyny habar berdi. Gozgalaňçylaryň iň güýçli ýeri hasaplanýan bu şäher ençeme wagt bäri hökümet güýçleri tarapyndan bombalanyp gelýär.
Bu aralykda Birleşen Milletler Guramasynyň gözegçileri gaharly märeke bilen ýüzbe-ýüz bolanlaryndan soň Al-Haffa şäherinden sişenbe güni yzlaryna dolandylar. Gözegçiler şäheri terk edip gelýärkäler olaryň üç ulagyna ot açyldy. Ýöne ýaralanan ýok. Hökümet güýçleri Al-Haffada gozgalaňçylaryň bolýan ýerlerini bir hepdeden gowrak wagt bäri bombalaýarlar. Al-Haffa prezident Başar al-Asadyň maşgalasynyň öňüp-ösen şäheri Kardahanyň golaýynda ýerleşýär.
BMG-niň parahatçylygy goramak baradaky güýçleriniň başlygy Herwe Ladsous Siriýa indi doly graždanlyk urşunda diýip, ýagdaýa berilýän baha bilen ylalaşýar. Bu barada hökümet güýçleriniň Assadyň režimine garşy söweşýän gozgalaňçylara galdyrylan regionlary yzyna almaga synanyşýandygy baradaky habaryna salgylanylýar.
Orsýetiň ýaraglary
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klinton Moskwa hüjüm üçin Siriýa dikuçarlary berer diýip, Waşingtonyň alada edýändini aýtdy: "Hüjüm dikuçarlary Orsýetden Siriýa tarap ýolda diýilýän soňky maglumat bizi aladalandyrýar. Bu konflikti ep-esli güýçlendirer".
Klinton Orsýetiň Siriýa iberilýän ýaraglar konflikt bilen baglanyşykly däl diýip getirýän delilini hem ret etdi: "Biz orslara Siriýa ýarag ibermegi duruzmalydygyny aýtdyk. Ýöne olar bize alada etmeli däldigimizi, bu zatlaryň içerki işler bilen baglanyşykly däldigini gaýtaladylar. Bu göz-görtele nädogry zat".
Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýg Pakistana eden saparynda Siriýadaky ýagdaýy 1990-njy ýyllardaky Balkan konfliktlerine meňzetdi.
"Bu Bosniýanyň 1990-njy ýyllaryň başlarynda başdan geçiren ýagdaýyny ýatladýar. Şol sebäpden biz bu barada oýlananymyzda öten ýyl Liwiýada bolan ýagdaýy ölçeg edinmeli däl” diýip, Heýg aýtdy. “Biziň ähli tagallalarymyz Siriýada parahatçylykly geçişi, parahatçylykly çözgüdi goldamaga gönükdirilýär. Sebäbi zorlukly çözgüdiň köp adamyň ölümine sebäp bolup, Siriýa halkyna aşa köp horluk getirjekdigi belli zat".
Heýg günbatar ýurtlarynyň Siriýadaky krizis üçin şindi-de parahatçylykly çözgüt gözleýändigini, daşardan harby interwensiýa barada hiç bir planyň ýokdugyny aýtdy.


text:
Soňky aýlaryň dowamynda türkmen-owgan serhedi bilen bagly howsalaly habarlar az eşidilmeýär, bu baradaky habarlaryň soňky tapgyrlary bolsa Türkmenistanyň Owganystan bilen aradaky öz döwlet serhedini berkidip ugranlygy hakdaky gürrüňler.
Hökümet bu barada halka aç-açan hiç zat aýtmasa-da, hökümete ýakyn çeşmelerden serhediň barha berkidilýandigi, serhet gullugynyň käbir wekilleri üçin daşary ýurt guramalarynyň ýörite okuw sapaklaryny geçirýändigi barada habarlar-da gelip gowuşýar.
Harby gulluk
Düýbi Wenada ýerleşýän "Türkmen inisiatiwasy" topary 27-nji augustda ýaýradan habarynda soňky aýlarda ýurtda ýetginjekleri harby gulluga almak praktikasynyň has ýygjamlaşandygyny habar berýär. Bu maglumatlara görä, hatda Ukrainadaky ýagdaýlar sebäpli ýurda dolanan talyplardan käbirleriniň haýal etmän gulluga alnan halatlary-da bolupdyr.
Şol maglumatlarda türkmen-owgan serhetýaka etraplarynda harby hereketjeňligiň-de soňky aýlaryň dowamynda has güýjändigi barada maglumatlar bar. Bu habarlar resmi çeşmeler tarapyndan tassyklanmasa-da, serhet bilen bagly gowuşýan käbir beýleki maglumatlardan çen tutulsa, hökümetiň Owganystan bilen aradaky serhedi barha alada edinýändigini aýtmaga doly esas bar.
Türgenleşik
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy tarapyndan 25-nji awgustda çap edilen habarda Türkmenistanyň Owganystan bilen serhetleşýän Ymamnazar geçelgesinde gulluk edýän serhetçileriň gatnaşmagynda ýörite türgenleşik geçirilýändigi habar berilýär.
45 gün dowam etmegine garaşylýan bu türgenleşigiň Türkmenistanyň serhet gullukçylarynyň taktiki hemem praktiki ukybyny artdyrmaga gönükdirlendigi we şol türgenleşige Owganystanyň sekiz sany serhet gullukçysynyň hem gatnaşýandygy aýdylýar.
Bu habar Türkmenistanyň owgan serhediniň gözegçiligini elektron gurallar arkaly amala aşyrmagyň aladasyny edýändigi baradaky maglumatlaryň peýda bolmagynyň ýzysüre çykdy.
Elektron sistema
"Central Asia Online" habar çeşmesiniň 14-nji awgustda Türkmenistanyň Serhet gullugynyň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan birine salgylanyp beren maglumatyna görä, Aşgabat tutuş serhede gözegçilik etmäge ukyply elektron gözegçilik systemasyny ýola goýmaga taýýarlanýar.
Agzalýan neşiriň maglumatynda bu barada degişli tenderiň yglan edilendigi we oňa düýbi Fransiýada ýerleşýän iki kärhananyň, ýagny ”Thalesiň” we ”Airbusuň” gyzyklanma bildirýändigi aýdylýar.
Agzalýan habar çeşmesi gürrüňi edilýän guralyň serhediň islendik bölegindäki gymyldy-hereketleri we şekilleri wakanyň bolup geçýän wagtynda aradaşlykdaky gözegçilik nokatlarynda gönümel görkezmek ukybyna eýedigini habar berýär.
"Central Asia Online neşiri" türkmen goşunynda gulluk edýän polkownik derejesindäki harbynyň sözlerine salgylanyp, onuň: “Serhetde ýagdaý gaty durnuksyz, şeýle serişdeden peýdalanmak bilen biz serhetde pajygaly wakalaryň öňüni almagy umyt edýäris” diýenligini ýazýar.
Türkmenistanyň hökümeti serhet bilen bagly görülýän takyk çäreler barada halk köpçüligine maglumat bermeýär, emma prezident Berdimuhamedow 3-nji iýulda eden çykyşynda Serhet gullugynyň taýýarlygynyň kämilligi hakda gürrüň etdi.
Şeýle-de 4-nji iýulda Serhet gullugynyň ýolbaşçylaryna, şol sanda agzalýan gullugyň başlygy Myrat Yslamowa, onuň orunbasary Batyr Eýeberdiýiewe berk käýinç yglan edip, serhet bilen bagly kemçilikler derhal düzedilmese, onda olaryň wezipelerinden çetleşdiriljekdigini aýdypdy.
Bu aladalar Owganystanda hereket edýän talyban jeňçileri Türkmenistanyň territoriýasyna geçip, şu ýylyň dowamynda alty sany türkmen esgerini öldürensoň ýüze çykdy.
Owganystan bilen Türkmenistanyň serhet liniýasynyň uzynlygy 744 kilometre barabar bolup, serhediň owgan tarapynda howpsuzlyk ýagdaýlary barha ýaramazlaşýar.
Owganystanda ýerleşýän halkara güýçleriniň şu ýylyň dowamynda bu ýurdy terk etmeginiň Owganystanyň we onuň goňşularynyň howpsuzlygyna has-da erbet täsir ýetirjekdigi çak edilýär.


text:
ABŞ-nyň tanymal kongressmeni Howard L.Berman Türkmenistanyň prezidentine anna güni ýollan hatynda
“Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL) žurnalistlerine we olaryň maşgala agzalaryna garşy haýbatlary we yzarlamalary bes etmäge, seýle hem ýurtdaky esasy hukuklary we azatlyklary, şol sanda söz azatlygyny goldamaga ygrarly bolup galýandygyny tassyklamaga” çagyryş etdi.
Soňky döwürde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň (RFE/RL) Türkmen gullugy bilen işleşýän žurnalistlere we habarçylara hem-de olaryň maşgala agzalaryna garşy görkezilýän basyşlaryň güýjemegi demokrat kongressmen Howard L.Bermanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa ýüzlenmegine sebäp boldy.Yza gaýdyşlyk
Türkmenistanyň resmi güýç ulanyjy edaralarynyň döwlete degişli bolmadyk žurnalistlere garşy alyp barýan çäreleriniň arasynda yzarlamak, soraga çekmek, wezipeden boşatmak we daşary ýurtlara çykmaga ya-da ýurda dolanmaga päsgelçilik döretmek ýaly yzygiderli görkezilýän gysyşlar bar.
Soňky wakalar adam hukuklary boýunça "ýaramazlaryň iň ýaramazy"
diýlip baha berilýän, halkara guramalaryň bu ugur boýunça hasabatlarynda Birma we Demirgazyk Koreýa ýaly ýurtlar bilen bir hatarda görkezilýän Türkmenistanda repressiýanyň has hem güýjeýändigini görkezýär.
Halkara media kompaniýasy bolan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalistleri erkin metbugatyň gadagan edilen ýa-da söz azatlygy çäklendirilen 20 döwletiň ilatyna erkin habarlary ýetirýär. Birleşen Ştatlaryň Kongressi tarapyndan goldanylýan bu kompaniýanyň gepleşikleri radio, telewideniýe we Internet arkaly 20 döwletde 28 dilde halk köpçüligine ýetirilýär.
“Bu gepleşikler plýuralizme hem-de maglumat we söz azatlygyna ygrarlylygyň beýany bolup durýar. Birleşen Milletler Guramasyna
hem-de Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna
agza bolmak arkaly, Birleşen Ştatlar ýaly, Türkmenistan hem bu azatlyklara hormat goýmagy wada berdi” diýlip, prezident Berdimuhamedowa ýollanan hatda
aýdylýar.Konstitusiýa çapraz
Geçen ýylyň sentýabrynda, Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygy bilen gutlap, prezident Berdimuhamedow ýurduň howpsuzlyk işgärlerini “demokratiki, hukuk, dünýewi döwlet bolan Türkmenistana töhmet atyp, asuda durmuşy bozmaga, ykdysadyýete zyýan ýetirmäge çalyşan islendik adama garşy barlyşgyşyksyz göreşe” çagyrypdy.
Kongressmen Howard L.Berman öz hatynda türkmen prezidenti tarapyndan edilen bu beýanatyň Türkmenistanyň Konstitusiýasy tarapyndan kepillendirilýän söz we pikir azatlygynyň ýagdaýy hem-de RFE/RL-niň žurnalistleriniň howpsuzlygy boýunça çynlakaý howatyrlanmalary döredýändigini belleýär.
“Geçen ýylyň başynda siz ýurtda köppartiýaly sistemanyň döredilmegine çagyryş etmek hem-de ýerli hökümet edaralarynyň ygtyýarlyklaryny giňeltmek bilen, halkyň syýasata gatnaşygyny has hem ösdürmäge gyzyklanma bildirýändigiňizi görkezdiňiz. Möhüm ýeri, söz azatlygy Türkmenistanda demokratiýanyň we plýuralizmiň ösdürilmegi üçin juda zerurdyr” diýip, kongressmen Howard L.Berman ýazýar we wakalaryň gidişini ýakyndan yzarlajakdygyny bildirýär.
Kongressmen Howard L.Berman Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Wekiller Öýüniň Daşary işler komitetiniň ýokary derejeli demokrat agzasy.


text:
“Tegelek stol” gepleşiginiň bu gezekki sany Türkmenistanyň kadrlar syýasatyna bagyşlanýar.
Söhbetdeşlige Şwesiýadan oppozisiýa wekili, türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow, Aşgabatdan žurnalist Aşyrguly Baýryýew we Londondan postsowet döwletleri boýunça Aleksandr Narodetski gatnaşýar.
Gepleşigiň dowamynda türkmenistanly hem daşary ýurtlarda ýaşaýan diňleýjilerimiziň gozgalýan mesele boýunça pikirleri bilen tanyşdyrarys.
Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýerdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Ýewropa Parlamentinde 27-nji maýda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça diskussiýa geçirildi. Ýewropa Parlamentiniň iki agzasy Heidi Hautalanyň, Ana Gomesiň we hökümete degişli bolmadyk guramalar bolan ”Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlygy” we HRW guramalarynyň “Olary diri görkeziň” atly kampaniýanyň guramaçylygynda we Ýewropa parlamentiniň resmileriniň gatnaşmagynda geçirilen bu maslahatda Türkmenistandan adam hukuklary bilen bagly kemçilikleri düzetmegi talap etmegiň ýollary barada pikir alşylandygy habar berilýär. Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşygy tassyklamak boýunça 1-nji iýunda diňlenişiklere başlamagynyň öňüsyrasynda ýurtda adam hukuklary meselesinde öňegidişlik gazanylmagyny talap etmäge çagyryş edildi. Azatlyk Radiosy maslahatda çykyş edenleriň biri, “Olary diri görkeziň” atly kampaniýanyň ýolbaşçylaryndan Ýuriý Jibladze bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýuriý, Ýewropa Parlamentiniň maslahata gatnaşan agzalary Türkmenistanda adam hukuklarynyň häzirki ýagdaýyna näderejede gyzyklanma, aladalanma bildirdiler?
Ýuriý Jibladze: Bu meselede gapma-garşylyk bolmady. Gatnaşanlaryň ählisi Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň örän agyrdygyny, onuň dünýä boýunça iň agyr ýagdaýdaky ýurtlaryň biridigini nygtadylar. Maslahata gatnaşanlaryň köpüsi Türkmenistan bilen partnýorlyk ylalaşygyny tassyklamak meselesine ozalky gezek seredilen döwürden bäri geçen soňky bäş ýylyň içinde ýagdaýyň asla gowulaşmandygyny nygtadylar.
Emma ýurtda haýsy-da bolsa bir pozitiw öňegidişligiň alamatlarynyň bardygyna degişli käbir çapraz pikirler öňe sürüldi. Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar boýunça gullugynyň wekilleri käbir kiçijik özgerişlikleriň görünýändigini we munuň Türkmenistanyň hökümeti bilen gatnaşyklary aktiwleşdirmek üçin umyt döredýändigini aýtdylar. Olar Ýewropa Parlamentiniň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşygyny tassyklamaga çagyrdylar.
Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlyk barada 17 ýyl mundan öň ylalaşyga gol çeken Türkmenistan ony tassyklatmadyk ýeke-täk Merkezi Aziýa ýurdy bolup galýar. Şeýlelikde, bir tarapdan, Daşary gatnaşyklar boýunça ýewropa resmileriniň ylalaşygy tassyklamaly we soň adam hukuklary meselesini yzygiderli gozgamaly diýen garaýşy, başga bir tarapdan, ylalaşygy baglaşmazdan öň Türkmenistanyň öňünde şert goýmaly diýip, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň we Ýewropa Parlamentiniň ençeme agzasynyň öňe süren pikirleri diskussiýanyň esasy gapma-garşylygy boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýuriý, hökümete degişli bolmadyk guramalardan nähili teklipler öňe sürüldi?
Ýuriý Jibladze: Türkmenistanda adam hukuklaryna degişli problemalaryň arasynda esasylaryny saýlamak örän kyn bolsa-da, biz iň agyr meselelerden saýlamak we olary kesgitli şert hökmünde öňe sürmek kararyna geldik. Biz ÝB bilen ylalaşygy tassyklamak işini bir ýyl yza tesdirip, Türkmenistanyň talaplary berjaý etmegi üçin oňa wagt bermegi teklip etdik.
Azatlyk Radiosy: Nähili teklipleri öňe sürdüňiz?
Ýuriý Jibladze: Olar ýedi sany meselä degişli. Birinjisi, türkmen türmelerinde ýitirim bolanlar barada maglumatyň üstüni açmak, olaryň ykbaly barada habar bermek we işlerine gaýtadan seretmek teklibi. Ikinjisi, gynamalar we türmelere halkara synçylaryny goýbermek meselesi. Üçünji, hereket azatlygyny üpjün etmek we raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyna gadagançylygy ýatyrmak meselesi. Dördünji, söz we informasiýa azatlygy meselesiniň çäginde sputnik antennalaryň aýrylmagyny we internet saýtlaryň petiklenmegini bes etmek. Ýene bir mesele, adamlary tötänden saklamagy bes etmek. Altynjysy, bileleşikler kanunyndan hökümete degişli bolmadyk guramalaryň hasaba alynmagyna bar bolan çäklendirmeleri ýatyrmak we, ýedinjisi, Türkmenistana halkara synçylarynyň we BMG-niň dokladçylarynyň barmagyna rugsat bermek.
Bize mälim bolşuna görä, häzirki wagtda olardan dokuzysy Türkmenistana çakylyk sorapdyrlar. Biz ilkinji nobatda gynamalara garşy dokladçynyň ýurda goýberilmegini we onuň bilen ýurtda gepleşjek adamlaryň yzarlanmajagyna kepil geçilmegini talap edýäris. Şeýle-de biz türkmen häkimiýetleriniň halkara guramalarynyň Türkmenistana barmagy üçin wiza bermezlik praktikasynyň soňuna çykylmagyny talap edýäris.


text:
Geçen güýze çenli Orsýetiň Wolgograd şäherinde ümsümlik we asudalyk höküm sürýärdi.
Ýöne oktýabr aýynda janyndan geçen bir aýalyň jemgyýetçilik awtobusynda özüni partlatmagy bilen, ol ýerde ýagdaýlar üýtgedi. Şol partlamada 6 adam ölüpdi we olar, esasan, kämillik ýaşyna ýetmedik çagalardy.
Ynha, indi bolsa agzalýan şäherde Täze ýyl baýramçylygynyň bosagasynda yzly-yzyna iki gezek bombaly hüjüm amala aşyryldy. 29-njy dekabrda şäheriň merkezi otly wokzalynda partlama bolan bolsa, 30-njy dekabrda trolleýbusda bomba partladyldy. Iki partlamanyň netjiesinde 30 adamyň heläk bolandygy aýdylýar. Adamlar näme üçin şeýle hadysalaryň başga şäherde däl-de, hut Wolgogradda amala aşyrylýandygy bilen gyzyklanýarlar.
Olimpiýa oýunlary
Soçide geçiriljek gyşky Olimpiadanyň golaýlaşmagy bilen ol ýerde howpsuzlyk çärelerine aýratyn üns berlip başlandy. Soçi şäheri Demirgazyk Kawkaza golaý bolup agzalýan region, ýagny Demirgazyk Kawkaz yslamçy gozgalaňçylardan ejir çekýär.
Ýöne "agentura.ru" saýtynyň redaktory Andreý Soldatowyň aýtmagyna görä, hüjümleriň Wolgogradda, ýagny Soçiden 650 km. uzakda ýerleşýän şäherde amala aşyrylmagy howpsuzlyk gulluklarynyň planlaryny bulaşdyrdy: "Meniň pikirimçe, olaryň esasy maksady howpsuzlyk güýçleriniň ünsüni başga ýana çekmek. Ýöne Olimpiadanyň golaýlaşmagy bilen howpsuzlyk gulluklary Orsýetiň diňe bir uly şäherleriniň howpsuzlygy üçin däl, eýse Soçide bina edilen olimpiýa desgalarynyň howpsuzlygynyň üpjünçiligini bilen hem meşgul bolmaly bolýarlar. Mundan başga-da, olar Wolgogradyň howpsuzlygyna aýratyn üns bermeli bolýarlar. Bu örän ýiti taktika, ýagny terrorçylar indiki hüjümini pylan ýerde amala aşyrar diýip pikir edilen wagty olar özleriniň başga ýerlerdäki hüjümleri bilen howpsuzlyk gulluklaryny güýmeýärler.”
Oktýabrdaky partlama
Iki hüjümde ulanylan partlaýjylardan çen tutup, Orsýetiň häkimiýetleri iki partlamanyň hem biri-biri bilen ilteşiklidigini aýdýarlar. Soňky bolan bu iki partlama bilen oktýabr aýynda amala aşyrylan bombaly hüjümiň hem öz arasynda meňzeş taraplary bar.
Oktýabrda bolup geçen partlamany dagystanly bir aýaldan gördüler. Ol aýal dermirgazyk kawkazly gozgalaňçy lider we şol sanda bomba hünärmeni bolan bir adama durmuşa çykansoň, musulman bolupdyr.
Gelip gowşan habarlara görä, janyndan geçen aýalyň adamsy we başga-da dört sany gozgalaňçy agzalýan wakadan bir aý geçensoň, ýagny noýabr aýynda Dagystanyň polisiýa işgärleri tarapyndan tutulyp öldürilipdirler.
Öz-özlerini Garaşsyz yslam döwleti diýip yglan eden Kawkaz Emirliginiň lideri Doku Umarow geçen tomusda jyhadçy söweşijileri Orsýetiň dürli şäherlerinde, şol sanda Soçide hüjümleri amala aşyrmaga çagyrdy.
Bir million ilatly Wolgograd şäherinde terror hüjümlerini amala aşyrarlyk strategiki möhüm desgalar ýok. Ýöne 29-njy dekabrda hüjüm edilen otly wokzaly ýurduň günortasyny demirgazyk bilen baglaýan demirýollaryň kesişýän ýeri. Her gün bu demirýollaryň üsti bilen müňlerçe adam syýahat edýär we olaryň köp bölegi ýa Moskwa gidýändir ýa-da Moskwadan gelýändir.
80-nji ýyllarda komunistik häkimiýetler tarapyndan “arassalanan” Wolgograd oblasty häli bu güne çenli ýurduň iň bir korrumpirlenen şäherleriniň hatarynda agzalýar. Ýöne, muňa garamazdan, bu şäheriň garaşylmadyk terror hüjümlerinde nyşana alynmagynyň sebäbi aýdyň däl.
Mümkin sebäpler
Bombaly hüjümleriň Wolgogradda amala aşyrylmagynyň sebäpleri barada aýdylanda, şu ähtimallyklary agzap geçip bileris, ýagny 2018-nji ýylda geçiriljek Bütindünýä futbol çempionatynda oýunlaryň käbirleriniň Wolgogradda geçirilmegi, ýa-da bolmasa oňki ady Stalingrad bolan bu şäheriň Ikinji jahan urşy ýyllarynda gandöküşikli söweşlere şaýat bolmagy hem sebäpleriň hatarynda agzalyp bilner.
Moskwanyň Karnegi merkeziniň resmi saýtynda merkeziň müdiri Dmitriý Trenin agzalýan şäheriň Orsýet üçin simwoliki ähmiýetiniň bardygyny we Ikinji jahan urşy ýyllarynda bu şäheriň “ýeňşe we ýeňlişe” sezewar bolandygyny, hut şonuň üçinem terrorçylaryň halkyň aňynda öçmejek orun alan Wolgograda hüjüm edýändikleri aýdylýar.
Moskwanyň Karnegi merkeziniň kawkaz ýurtlary boýunça eksperti Dmitriý Malaşenkonyň aýtmagyna görä, Wolgogradda terrorçylaryň synag hüjümlerini amala aşyrmaklary üçin oňaýly şertleriň bar bolmagy ahmal: “Wolgogradda nämedir bir zat kimdir biriniň maksadyna oňaýly hyzmat edýär. Biziň şol “kimdir biri” diýýänimiz, belki ýerlilerdir, belki guramalardyr, belki-de daşardan gelen adamlardyr, bu barada anyk bir zat aýtmak kyn. Ýöne şol bir regionda yzly-yzyna üç gezek bombaly hüjüm amala aşyryldy. Meni bagyşlaň welin, ýagdaýyň şeýle bolmagy häkimiýetleriň ýüzüne urlan şarpyk”.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bombaly hüjüme tutuş ýurduň çäklerinde howpsuzlyk çärelerini güýçlendirmek bilen jogap berdi. Içeri işler ministrligi tarnsport nokatlarynda howpsuzlygy aýratyn güýçlendirjekdigini wada berdi.
Wolgogradda bolan partlamadan soň az salymyň içinde “adatdan daşary ýagdaýlar” üçin niýetlenen ulaglaryň köçeleri doldurmagy bilen habarçylar bir zada, ýagny polisiýa işgärleriniň sanynyň ýeterlik däldigine göz ýetirendiklerini aýdýarlar.
Malaşenko bu hadysa barada şeýle gürrüň berýär: “Oktýabr aýynda bolan birinji partlamadan soň olar ilaty goramak üçin degişli çäreleri görmelidiler. Ýöne beýle zat bolmady. Esasy mesele partlamanyň nirede bolany ýa-da näme üçin Wolgogradda bolany däl, esasy mesele - başga nirelerde ýene şeýle hüjümleriň bolup biljekdigi. Eger-de şeýle hüjümi Wolgograd şäherinde amala aşyryp bilen bolsalar, diýmek, şeýle ýagdaý Orsýetiň islendik şaherinde-de gaýtalanyp bilner”.


text:
German resmileri 24-nji maýda, Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Kölne sapara gelende, çaknyşyk bolmagyndan howatyrlanýarlar.
Ýewropaly türk demokratlarynyň birleşigi Kölnde Erdoganyň çykyş etjek ýerinde onuň müňlerçe goldawçysynyň toplanjagyny aýdýar.
Şäher boýunça 10 müňden gowrak türk opponenti hem Erdogana garşy demonstrasiýa planlaşdyrdy. Germaniýanyň pitnä garşy polisiýasy fraksiýalaryň arasynda bolmagy mümkin çaknyşyklaryň öňüni almaga taýýarlanýar.
Emma Kölnüň şäher häkimi Juergen Roters munuň aňsat bolmajagyny aýtdy we Erdogany öýünde oturmaga çagyrdy.
23-nji maýda on müň sany adam Stambulda bir gün ozal polisiýa bilen hökümete garşy protestçileriň arasynda bolan çaknyşyk mahalynda, köçäniň gyrasynda durka ok degip ölen raýatyň hormatyna ýas ýörişini geçirdi.
Şeýle-de olar geçen hepde Somadaky şahta betbagtçylygynda ölenler, geçen ýyldaky gozgalaňda öldürilen ýetginjek üçin gahar-gazap bildirdiler.


text:
15-nji awgustda gündogar Türkiýede, Kürdüstan Işçiler partiýasynyň agzalarynyň hüjümleri netijesinde, üç esger we bir polisiýa ofiseri öldürildi diýip, harbylar aýtdy.
Esgerler Bingol welaýatynyň Garlyoba etrabynda, ýol ýakasynda goýlan minany uzakdan partlatmak netijesinde öldürildi.
Bu hüjümde 6 esger ýaralandy. Polisiýa ofiseri bolsa, Hakkari regionynyň Semdinli töwereginde, PPK jeňçileri bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan çaknyşykda öldi.
Soňky 24 sagatda PPK tarapyndan howpsuzlyk güýçleriniň jemi 7 agzasy öldürildi.


text:
Düýn prezident Berdimuhamedow Türkmenistana sapar edýän Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýuşenko bilen duşuşyp, gepleşik geçirdi.
Duşuşygyň barşynda öz minnetdarlygynyň nyşany hökmünde ukrain prezidenti Ýuşenko prezident Berdimuhamedowa onuň ukrain dilinde çapdan çykan «Ahalteke aty biziň buýsanjymyz we şöhratymyzdyr» atly kitabynyň bir nusgasyny oňa sowgat berdi.
Ukrain lideri öz ýurdunda türkmen prezidentiniň bu kitabynyň uly meşhurlykdan peýdalanýandygyny aýtdy – diýip, Türkmen Döwlet habarlar gullugy öz maglumatynda ýazýar.
Düýn bu duşuşygyň yzy bilen iki döwletiň liderleriniň hem-de Türkmenistanyň we Ukrainanyň hökümet resmileriniň gatnaşmagynda ikitaraplaýyn gepleşikler dowam etdi. Bu gepleşikleriň netijesinde-de Türkmenistan bilen Ukrainanyň arasyndaky dürli ugurlar boýunça hyzmatdaşlyklara degişli birnäçe dokumente gol çekildi.
Soňra prezident Ýuşenkonyň ýolbaşçylygyndaky ukrain delegasiýasynyň agzalary Gypjakda ýerleşýän Saparmyrat Niýazowyň maşgala mawzoleýine sapar edip, Türkmenistanyň ozalky awtoritar lideriniň guburyna gül desselerini goýdular.


text:
Türkmenistanda çilim we temmäki önümleri satuwdan doly aýryldy. Munuň öňüsyrasynda BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasy Türkmenistanyň temmäkä garşy göreşine ýokary baha berip, beýleki ýurtlary Türkmenistanyň tejribelerini nusga edinmäge çagyrdy.
Türkmenistanda soňky ýyllarda çilimiň bahasy ençeme gezek ýokarlandyryldy, 2000-nji ýyldan bäri köpçülikleýin ýerlerde çilim çekmek çäklendirildi, 2013-nji ýylda bu kanun taýdan doly gadagan edildi.
Türkmenistanyň prezidenti ýakynda eden çykyşlarynyň birinde ýurtda çilimkeşligiň ençeme esse azalandygyny aýtdy. Emma welin çilimkeşligiň anyk derejesini görkezýän sanlar köpçüligiň dykgatyna ýetirilmeýär.
Eýse, çilimkeşlige garşy göreş diňe gadagançylyk çäreleri bilen çäklenmelimi?
Azatlyk Radiosy beýleki ýurtlaryň tejribeleri bilen hem gyzyklanyp, Gyrgyzystanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň Çilimkeşlige garşy göreş boýunça milli koordinasion merkeziniň ýolbaşçysy Çinara Bekbasarowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda şu günler çilim söwdasy ýatyryldy. Köpçülik ýerlerinde çilim çekmek kanun taýdan gadagan. Bütindünýä saglyk guramasy bolsa beýleki ýurtlara türkmen tejribelerinden nusga almagy maslahat berýär. Çilimkeşlige garşy gadagançylyk çäreleri bilen göreşip bolarmy?
Çinara Bekbasarowa: Men dekabryň ortalarynda Türkmenistanda seminara gatnaşyp gaýtdym. Men Türkmenistanyň yglan eden üstünliklerine begendim. Umuman aýdylanda, çilime bolan ýokary salgytlar, çilimiň ilat üçin, ilkinji nobatda-da ýaşlar üçin elýeterligini çäklendirýär. Çilimiň bahasy ýokary bolan ýagdaýynda, adatça, çilimkeşleriň 30% çemesi çilimden el çekýär. Bu çäreler köp ýurtlarda hem ulanylýar. Bu temmäkä garşy göreşde iň netijeli usul bolýar. Men bu usuly goldaýaryn.
Azatlyk Radiosy: Çinara, diňe bir gadagançylyk çäreleri bilen çilimkeşligi azaldyp bolarmy?
Çinara Bekbasarowa: Çäreler köptaraplaýyn bolmaly. Çilimiň bahasyna degişli syýasat, köpçülik ýerlerinde çilim çekmegiň gadagan edilmegi, çilim gutularynda çilimiň saglyga ýetirýän zyýany baradaky duýduryşlar, ilaty çilimiň zyýanyndan habarly etmek bilen birlikde - çilimkeşlere zyýanly endikden el çekmäge kömek bermek çäreleri deň derejede we bir wagtda geçirilmeli. Çäreleriň biri işläp, beýlekisi işlemän galmaly däl.
Azatlyk Radiosy: Çinara, Gyrgyzystanda çilimkeşlere ýardam beriji çäreler, şol sanda medisina we psihologik kömekler näderejede elýeterli?
Çinara Bekbasarowa: Bizde 2010-njy, 2011-nji ýyllarda çilimkeşlere kömek berýän ýörite telefon liniýalar ýola goýuldy. Şeýle programmanyň Türkmenistanda-da işleýän bolmagy ahmal. Bizde saglygy saklaýyş edaralarynyň ählisinde saglygy berkitmek boýunça ýörite otaglar bar, olar çilimkeşlik meselesi boýunça hem iş alyp barýarlar.
Her şäherde, her obada döwlete degişli bolmadyk köp sanly ýerli jemgyýetçilik saglyk komitetleri işleýär. Biz şeýle komitetleriň üsti bilen ýerli ilatyň arasynda çilimkeşlik problemasy barada habar ýetirýäris. Olara hem düşündiriş hem-de medisina kömegi berilýär.
Sebäbi adam temmäkä öwrendekli bolýar, temmäki hassasyna öwrülýär.
Bizde islendik çilimkeş ýa-da onuň maşgala agzasy respublikan derejede işleýän ýörite telefon liniýasyna jaň edip bilýär. Oňa 5-6 sorag berlip, çilime garaşlylyk, ýagny öwrendeklilik derejesi anyklanýar. Oňa maslahat berilýär. Käbir adamlar medisina kömegine mätäç bolýar. Olar lukmanlara ýüz tutmaly bolýarlar. Maşgala lukmanlaryna çilimkeşlige garşy göreş boýunça konsultasiýa geçirmek üçin wagt berilýär. Lukman soň bejergi usulyny hödürleýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň agzan bu kömek çäreleriňiz, şol sanda ýörite telefon maslahatlary mugtmy?
Çinara Bekbasarowa: Bu jaň edýän adam üçin mugt, bu hyzmaty Saglyk ministrligi we hökümet maliýeleşdirýär. Gyrgyzystanda çilimkeşlere medisina we psihologiki ýardam bermek boýunça beýleki hyzmatlaryň hem ählisi mugtuna.
Azatlyk Radiosy: Siz çilimkeşligiň keseldigini aýtdyňyz. Temmäkiniň bolmazlygynyň çilimkeşe täsiri nähili?
Çinara Bekbasarowa: Çilimkeşleriň uly bölegi çilimi özleri, özbaşdak taşlap bilýärler. Çilimkeşligiň derejesini kesgitlemek üçin ýörite kriteriler bar, soraglar berilýär, adamyň çilimkeşlik derejesi anyklanýar. Çilimkeşiň temmäkä garaşlylyk, ýagny öwrendeklilik derejesi ýeňil we ortaça bolan ýagdaýynda olar çilimi taşlap bilýärler. Olara diňe esas gerek. Muny hem [çilimkeşi çilimiň zyýanyndan] habarly etmek, [çilimi taşlamaga] goldaw bermek arkaly berjaý edip bolýar. Ilkinji üç hepde has agyr hasaplanýar. Çilimkeşligiň agyr derejesinde medisina işgärleriniň kömegi zerur bolýar. Munuň dürli usullary bar. Dürli däri-dermanlar bar, käbiri gymmat, beýlekileri arzan. Iňňe sanjymlary bilen bejermek usuly, psihoterapiýa usuly ulanylýar. Çilimkeşlere kömek bermegiň dürli usullary bar, emma olar medisina taýdan tassyklanan usullar bolmalydyr.


text:
Şu gün Türkmenistanda Hasyl baýramy bellenip geçilýär. Bu baýramçylygy her ýylyň noýabr aýynyň iň soňky ýekşenbe güni belläp geçmek däbi garaşsyzlyk ýyllarynda girizilipdi.
Bu baýramçylyk mynasybetli şu gün Türkmenistanyň ähli welaýat we etrap merkezlerinde, daýhan birleşiklerinde dabaraly çäreler gurnaldy.
Şu gün bu waka bilen bagly eden gutlag ýüzlenmesinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýyl oba-hojalyk zähmetkeşleriniň tagallasy bilen ýurduň ähli welaýatlarynda pagta planlarynyň artygy bilen ýerine ýetirilmegini bu baýramçylyga edilen aýratyň sowgat hökmünde belläpdir.


text:
Sowet Soýuzynyň darganyna 20 ýyl boldy. Bu geçen döwrüň dowamynda öňki Sowet Soýuzyna girýän ýurtlar bilen bir hatarda, syýasy taýdan bolmasa hem, beýleki ugurlardan Merkezi Aziýada uly wakalar bolup geçdi. Olaryň arasynda şol ýurtlaryň diňe Orsýet bilen däl-de, daşky dünýä bilen aragatnaşyk açyp başlamagy, käbir ýurtlarda dartgynly wakalaryň emele gelmegi, koalision güýçleriň goňşy Owganystana girmegi we onuň regiona ýetiren täsiri barada gürrüň etmek mümkin.
Geçen 20 ýylyň dowamynda, regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda, esasanam Özbegistanda bolan wakalar üns bermäge mynasypdy. Şol ýurtda Andijanda gozgalaň turup, käbir yslamçy hereketler hem peýda boldy.
Ilat sany boýunça Merkezi Aziýada iň uly ýurt diýlip hasaplanýan Özbegistanda bu wakalary ýakyndan yzarlanlardan biri hem 1997-2000-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň Özbegistandaky ilçisi bolan jenap Žozef Preseldir.
Garaşsyzlygyna gowşaly bäri, ýagny geçen 20 ýylyň dowamynda Özbegistanda bolup geçen wakalar bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ilçi Žozef Presel bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz ilçi hökmünde Özbegistanda 1997-nji ýylda işe başlapdyňyz, eýsem bu ýurda barmazdan ozal Özbegistan hakda nämeleri bilýärdiňiz? Ýurda baran badyňyza sizi geň galdyran zatlar boldumy?
Žozef Presel: Elbetde, geň galar ýaly zatlar bardy, emma özüm barada aýtsam, Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlara ilkinji gezek baran beýleki ilçiler ýaly, şol wakalar meni o diýen geň galdyrmady.
Men ilkinji gezek 1970-nji ýyllaryň ortalarynda Özbegistana barypdym. Şol döwürde men Amerikanyň Moskwadaky ilçihanasynda işleýärdim. Onsoň men 1976-njy ýylda Daşkende, Buhara we Samarkanda iki gezek bardym. Ýagny, 1997-nji ýylda ilçi hökmünde baranymda, ol meniň SSSR döwründe baryp gören Özbegistanymdy.
Men özara gepleşigimizde saňa türkçe bilýänligimi aýdypdym. Elbetde, rus dilini hem bilýärin. Onsoň şol tejribeler, nähili ýurda barýanlygymy bilmek hem-de özbekler bilen tanyşmak jähtinden maňa ullakan kömek edipdi.
Azatlyk Radiosy: Özbegistanyň ýolbaşçylary bilen işleşmek nukdaýnazaryndan gürrüň berseňiz. Diplomat hökmünde işlän beýleki ýurtlaryňyz bilen deňeşdirilende, Özbegistandaky tejribäňize nähili baha bese bolar?
Žozef Presel: Biz 1990-njy ýyllaryň soňlaryndaky Özbegistan barada gürrüň edýäris. Men Sowet Soýuzy dargandan 6 ýyl soňra Özbegistana bardym. Şol döwürde özbekler özleriniň garaşsyz bolanlygyna, durmuşyň öňki döwürler bilen deňeşdirilende has tapawutlydygyna ýaňy-ýaňy göz ýetirip başlapdylar. Men olaryň juda serasaply, dostlukly gatnaşyk gurmak boýunça gaty haýal hereket edýänligine göz ýetiripdim. Emma haçan-da kimdir birini gowy tananlygyna ynansalar, özbekler şol adama juda hormat edip, öz wezipeleriniň çäginde mümkin boldugyndan öňa kömek etmäge çalyşýarlar.
Şahsy gatnaşyklaryň hem juda peýdasy bolýar. Şol döwürlerde Özbegistanyň hökümet edaralarynda diňe ors dilinden peýdalanylýardy. Rusça bilýänligm üçin terjimeçi zerurlygyny duýmazdan, işläp bilýärdim.
Azatlyk Radiosy: Özbegistanyň prezidenti bilen birinji gezek haçan duşuşypdyňyz?
Žozef Presel: Men prezident Karimow bilen 1994-nji we 1995-nji ýyllarda Özbegistanda wezipäme girişmezden ozal duşuşypdym. Men şol döwürlerde “Azatlygy we Erkinligi goldamak boýunça edaranyň” başlygynyň orunbasary hökmünde iş alyp barýardym.
Ondan soňra men ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň çäginde, öňki sowet giňişligi bilen gatnaşyklar boýunça adatdan daşary ilçi wezipesine bellenip, bu wezipämiň çäginde wagtal-wagtal regiona sapar ederdim. Onsoň prezident Karimow bilen hem wagtal-wagtal duşuşardym we bu duşuşyklar soňra hem dowam etdi. Haçan-da men ilçi hökmünde Özbegistana baranymda, men prezidenti eýýäm tanaýardym. Sebäbi aramyzda eýýäm şahsy gatnaşyk bardy.
Azatlyk Radiosy: Prezident Karimowyň şahsyýeti, ýolbaşçylygy we bu ugurdaky ukyplary barada siz näme aýdyp biljek?
Žozef Presel: Prezident Karimow barada bilinmeli ilkinji zat, onuň juda akylly bir adamlygydyr. Sebäbi akylly we juda serasaply bolmadyk bir adam üçin kommunistik partiýada ýokary wezipelere çykmak mümkin däldi.
Emma, muňa garamazdan, regionyň beýleki ýolbaşçylary ýaly, onuň hem daşary ýurtlar baradaky maglumaty gaty çäklidi, sebäbi ol daşary ýurtlara o diýen sapar etmändi.
Men prezident Karimow bilen juda aňsatlyk bilen aragatnaşyk gurardym, onuň sebäbi meniň belli bir derejede orsça bilýänligim we, galyberse-de, Özbegistana barmazdan ozal prezident bilen aramyzdaky şahsy gatnaşygymyzdy. Şol bir wagtyň özünde-de, şol döwürlerde biziň gatnaşygymyz, onuň hili 2005-nji ýylda Andijan wakasyndan soňky ýagdaýlar bilen deňeşdirilende juda gowudy.
Azatlyk Radiosy: Prezident Karimow bilen duşuşanyňyzda, wagtal-wagtal adam hukuklary we syýasy reformalar ýaly onuň halamaýan temalaryny hem gozgamaly bolansyňyz, şeýle pursatlarda ol nähili reaksiýa görkezerdi?
Žozef Presel: Hiç kimem tankyt edilmegini halamaýar. Hiç bir prezident tankyt edilmek islemeýär. Elbetde, prezidentler bilen duşuşyk geçirilende, islendik ilçiniň planynda ýokardan berlen tabşyryklar bolýar. Emma şonuň bilen bir hatarda adam hukuklary, saýlawlar, dini azatlyklar we bizi alada goýýan ähli beýleki meseleler barada ABŞ-nyň öňe sürýän tankytlarynyň janynyň bardygyny ol boýun alýardy.
Elbetde, şol aladalary aradan aýyrmak üçin Karimow o diýen uly iş edenokdy, emma käte-käte bu ugurda ädim hem äderdi, emma ol şeýle garaýyşlary öňe sürenimde, hiç haçan gahar etmezdi. Meniň ony diňleýşim ýaly ol hem meni juda üns berip diňlärdi.
Elbetde, 75 ýyllap Sowet Soýuzynyň kontrollygynda bolup, soňra birden garaşsyz bolmak we garaşsyz ýurdy dolandyrmak olar üçin aňsat däldi. Men şol ýurtda öz isleýşim ýaly üstünlik gazanyp bilmedim, emma käte-käte öz islän zadymy hem etdirerdim, emma umuman aýdylanda, men şol ýerde ilçi bolup işlän döwrümde iki ýurduň gatnaşygy mydama dostlukly bolupdy.
Azatlyk Radiosy: Umumy ýagdaý barada birneme gürrüň edesim gelýär. Bu ýurt garaşsyzlyk alaly bäri onuň gazanan üstünlikleri we ýurtda bolan yza gaýdyşlyklar barada gürrüň beräýseňiz?
Žozef Presel: Ilkinji bilen aýtmaly zat: Özbegistanyň öz garaşsyzlygyny gorap bilmegidir. Elbetde, käbir özbekler tarapyndan tama edilişi ýaly Sowet Soýuzy dargandan soňra, özbek ýolbaşçylary regiona baştutanlyk etmegiň o diýen hötdesinden gelip bilmediler.
Ruslar regiona barmazdan ozal Samarkand, Buhara we Kokand ýaly şäherler ýüzlerçe ýyllap şol regionyň merkezi diýlip hasaplanypdy. Onsoň özbekler özleriniň regionyň ýolbaşçysy hökmünde ykrar edilmegi kadaly ýagdaý bolmaly diýip, pikir edýärdiler.
Şol bir wagtyň özünde-de Özbegistan ähli Merkezi Aziýa ýurtlary bilen serhedi bolan ýeke-täk ýurtdur. Daşkende rus patyşalygynyň we soňra-da Sowet Soýuzynyň Merkezi Aziýadaky paýtagty diýlip, baha berlerdi. Meniň pikirimçe, olar regionda aga roluny oýnamak boýunça göz öňüne getirýän rollaryny iş ýüzünde durmuşa geçirmekde kynçylyk çekdiler. Bu problemalardan diňe biridir.
Beýleki bir problema bolsa, olaryň henizem ruslar bilen ýüz ýyllarça aralarynda bolan gatnaşygynyň we Moskwanyň öňki agalyk rolunyň psihologiýasyndan o diýen çykyp bilmezligidir. Elbetde, bu düşnükli, 1880-nji ýyllardan başlap, Sowet Soýuzy dargaýança, bu ýurt Moskwanyň tabynlygynda boldy. Emma olaryň ruslara garaýşynyň häzir üýtgän bolmagy mümkin, sebäbi meniň Özbegistandan gaýdanyma 10 ýyl töweregi wagt boldy.
Azatlyk Radiosy: Özbegistan garaşsyzlygyna gowşaly bäri Waşingtonyň bu ýurt boýunça alyp baran syýasatyna siz nähili baha berýärsiňiz?
Žozef Presel: Waşington köp zatlary başgaça we has gowy amala aşyryp bilerdi. Ähli ilçiler, şol sanda amerikan ilçileri, öz paýtagtlarynyň islendik ýurda ýeterlik üns bermeýänliginden şikaýat edýärler. Bu şol wezipäniň bir bölegi bolup durýar.
Waşington barada aýdylanda, onuň Merkezi Aziýany hiç haçan hem esasy üns berýän ýurtlarynyň sanawyna girizmezligidir. Elbetde, bu tankydy garaýyş däl, belkem, hakykatda bolan zatdyr. ABŞ-nyň daşary syýasatynda Merkezi Aziýadan has möhüm ýurtlaryň barlygy gürrüňsiz. Netijede Merkezi Aziýa o diýen üns berilmedi.
Ikinji problema bolsa, Amirkanyň Merkezi Aziýada ýerleşýän ähli ýurtlara diňe bir äýnegiň aňyrsyndan garamagydyr. Elbetde, bu hem kadaly ýaly bolup görünýär, sebäbi olaryň ählisi deň wagtda ünsümizi çekipdi. Şeýle-de amerikan daşary syýasatynda bir ýurtda peýdaly bolan syýasat, ýagny usul, beýleki ýurtda hem peýdaly bolar diýlen pikir bar. Emma Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlary deňeşdireniňde, olaryň arasynda ullakan tapawutlar bar. Ýagny, 28 million ilatly Özbegistan bilen, ykdysadyýeti ösüp barýan we ilatynyň ýarpysy etniki ruslardan ybarat Gazagystanyň arasynda tapawut uly.
Şeýle-de ilat sany we ýerleşýän territoriýasy boýunça kiçijik ýurt bolan Gyrgyzystan bilen özboluşly syýasy ösüşe we ummasyz ýerasty baýlyklara eýe bolan Türkmenistanyň arasynda hem ullakan tapawut bar. Eger Waşington şol ýurtlar boýunça alyp barýan syýasatyny biri-birinden tapawutlandyran bolsa, has peýdaly bolardy.
Azatlyk Radiosy: Özbegistany terk edeniňizden bäri aradan 11 ýyl wagt geçdi. Şol ýurtda bolan döwrüňizi häzirki Özbegistan bilen deňeşdireniňizde, näme aýdyp biljek, ýagny şol 11 ýylyň dowamynda ýurtda nähili özgerişilikler boldy?
Žozef Presel: Üýtgän zatlar – göze görnüp duran zatlardan ybarat. Meselem, men soňky gezek Özbegistana baranymda şäherlerde ady rusça ýazylan dükana gabat gelmedim. Özbegistanyň hökümetinde, belki, rus dilinden henizem peýdalanylýandyr. Iň bärkisi, meniň şol ýurtda ilçi hökmünde işlän wagtymda şeýledi. Emma häzirki döwürde Orsýetiň täsiriniň juda azalanlygyny aýtmak mümkin.
Ýaşlaryň öňki wagtlar bilen deňeşdirilende, häzirki döwürde sapaklaryny o diýen rus dilinde geçmeýänligini aýtdylar. Rus diliniň ornuna iňlis diliniň geçip barýanlygyny gürrüň berdiler.
Meniň pikirimçe, elbetde, bu gowy zat däl, sebäbi rus dili Merkezi Aziýada ýerleşýän şol bäş ýurduň ilatynyň arasynda aragatnaşyk üçin ulanylýan ýeke-täk dildir. Bir türkmeniň gyrgyzça geplemegine garaşyp bolmaz, olaryň ikisi-de rus dilini bilensoň, gyrgyz bilen türkmene öz aralarynda orsça gepleşmek juda aňsatdy.
Şol bir wagtyň özünde-de özbekleriň öz geçmişiniň soňky 150 ýyllygy, umuman aýdylanda, rus dilinde ýazylan. Netijede ýaşlar şol taryhy maglumatlary hem okamakdan mahrum bolarlar, bu hem gynandyryjy wakadyr. Bu göze ilýän ullakan özgerişliklerden biri.
Beýleki ullakan özgerişlik bolsa, ýüzlerçe özbekleriň daşary ýurtlara, şol sanda Amerika okamaga gelmegidir. Olar indi diňe Özbegistanyň raýatlary däl, belkem, dünýäniň raýatlary. Bu pozitiw özgerişlik.
Elbetde, ýurtda özgermedik zatlar hem bar. Olar hökümeti dolandyryş düzgünleri we korrupsiýanyň henizem dowam edýänligidir. Şol bir wagtyň özünde ýurduň okuw we saglyk pudaklarynyň işi günsaýyn erbetleşip barýar. Sebäbi oňa ýeterlik maýa goýulmaýar.
Şahsy pikirimi aýtsam, meni gynandyrýan zatlardan biri hem owadanlygy bilen tapawutlanýan we 19-njy asyryň iň owadan eserlerini öz içine alýan Daşkendiň döwrebap binalar sebäpli daşky görnüşiniň üýtgäp barmagy. Mundan başga-da sýyasy taýdan bolmasa-da, sosial taýdan özgeren zatlar gaty köp. Elbetde, ykdysady reforma diýlen zat göze ilmeýär, bu hakykatdan-da utançly ýagdaýdyr.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň telewideniýesiniň «Watan» informasion programmasynda görkezilen sýužetlere görä, ýene Türkmenistanda neşe serişdelerini ýaýradyjylaryň garşysyna göreş yglan edilene meňzeýär.
«Watanyň» şol günki programmasynda Aşgabat şäherinden hem-de Ahal welaýatynyň Ruhabat etrabyndan bolan käbir ýaşaýjylaryň neşe serişdelerini ösdürip ýetişdirýärkä hem-de satyp ýören wagtlarynda ele düşen pursatlary halka ýetirildi.
Olaryň arasynda patyşa Russiýasynyň Gökdepe galasyny zabt edip alan wagtynda (1881-nji ýyl) Gökdepeden guma gaçyp, häzirki Derweze, Bokurdak diýlip atlandyrylýan obalarda ýaşaýan, batyr gökdepelileriň nesillerinden bolan adamlar-da bar. Her döwür bir döwür. Ullakan imperiýanyň ganhor goşunlaryndan gorkman, söweşe atlanan batyrlaryň nesilleri bu günki gün keçe boýy ýerjagazda göknar ekip ýetişdiripdirler. Olaryň eken göknar ekinleri eýýäm gülläp otyr, owadan güllerem bar. Göknar ekenleriň ýüz-gözünden olaryň özleriniň-de eýýäm neşekeşlerdigi görnüp dur. Sebäbi neşäni satýan adam ilki neşe öwrenip, soň satyp başlaýar. Özlerem ep-esli ýaşan, ýaşuly adamlar.
Sen haýsy batyryň nesli bol, tapawudy ýok, neşe belasyna agzyňy urdugyň bes, ol seni ýykman goýmaýar. Onsoň sen onuň guly bolýarsyň hem-de misli boýnuňda göze görünmeýän ýüp bar ýaly, onuň yzyna düşüp ýörsüň.
Hawa, neşe ýaýradyjylaryň garşysyna göreş yglan edildi. Eýýäm oba-şäherlerde «Ol ýygnalypdyr, bu ýygnalypdyr» diýlen gürrüňler köpeldi. Olaryň arasynda şol bir öýden tutulan ikinji, üçünji adam bolup türmä ugraýanlar-da bar.
Doly saplanyp bolarmyka?
Neşe satýanlary tutup, olary türmä birsyhly iberip durmak bilen neşekeşlikden doly saplanyp bolarmyka?
Neşekeşligi ýok etmek üçin ilkinji nobatda neşekeşleri bejermek gerek. Özem LTP (bejeriş-zähmet profilakturasy) diýilýän ýerde däl-de, hakyky keselhanalarda. LTP-de hiç hili bejerginiň ýokduguny, ol ýerde gaýtam neşäniň söwdasynyň has gowudygyny LTP diýlen ýere gidip gelýän neşekeşler aýdýarlar.
LTP «Ol ýere pylança neşekeşi ugratdyk» diýip, hasabat bermek üçin polisiýanyň uçastok inspektorlaryna tutaryk. Mysal üçin polisiýanyň ýerli wekili (uçastok inspektory) bir neşekeşi tutup, şu gün LTP-ä ugratsa, neşekeşiň hossarlary ony tölemeli puly töläp, iki-üç günden yzyna getirip bilýärler.
Neşekeş LTP-de näçe gün ýatsa, ýatybermeli, islese bir gün, islese, bir aý. Onuň bejerileni -bejerilmedigi hiç kimi gyzyklandyrmaýar. Onuň bejerilenini isläp duran hem ýok. Uçastok inspektorynyň ýazgy depderine neşekeşleriň LTP-ä ugradylandygy hakda ýazgy düşse bolýar.
Neşekeş näme üçin neşe satýar?
Munuň sebäbi kän. Birinjiden, ol öz çekjek neşesiniň puluny gazanmaly. Ikinjiden, maşgalasyny eklemeli. LTP-ä gidip gelen neşekeşler narkodispanserde ýörite hasapda durýar. Işe girmek üçin her bir adam narkodispanserden neşekeş dälidigi hakda güwänama getirmeli. Dispanserde hasapda durýan neşekeşe bolsa şeýle hat berilmeýär. Şeýle bolansoň, neşekeşi hiç bir ýere işe almaýarlar.
Adama iş berilmese, onuň maşgalasy nireden çörek puly tapmaly? Ine, hökümet şu meseläni ilkinji nobatda öwrenmeli. Elbetde, neşe serişdelerini ýaýratmak gowy däl. Neşe satyjy munuň üçin hökman almyt almaly. Ýöne ol neşäni näme üçin satýar? Şu soraga jogap tapmak hökümete, has dogrusy, hökümet ýolbaşçylaryna degişli.
Hiç hili iş tapman ýören maşgalalar bar. Bialaç ýagdaýda neşe söwdasyna goşulýanlar bar. Telewideniýedäki çykyşlarynda neşe ýaýratmakda tutulanlar: «Hökümetimiz iş berip dur. Gül ýaly ýaşaýşymyz bar» diýip gepleýärler. Ýöne hakykatda welin, bu beýle däl. Köp adamlar neşe söwdasyna işsizlikden baş urýarlar.
Neşe söwdasyna baş urmagyň ýene bir sebäbi: ýolbaşçy adamlar wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanyp, korrupsiýa ýüz urup, gymmat bahaly jaýlardan ençemesini edinip durlar, maşyn üstüne maşyn, aýal üstüne aýal alýarlar. Şu zatlary görüp duran halkyň ejiz bölegi aňsat eklenje ýüz urup, jaýly-maşynly adamlaryň yzyndan ýetmek isleýärler hem-de neşe söwdasyna baş goşýarlar.
Neşekeşler gowy bejerilse, neşäni çekmäge adam galmasa, neşe söwdasy öz-özünden ýatar. Adamlary tutup, aldygyna türmä ugradanyň bilen neşe söwdasynyň soňuna çykyp bolmaz. Hökümet adamlaryň ykbaly hakda ymykly alada etmeli. Ilkinji nobatda halka iş bermeli.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa gullugy 17-nji iýundan başlap, goşa raýatlygy bolan türkmenistanlylara täze biometrik pasportlary berip başlar. Bu barada DIM- geçen hepdäniň aýagynda resmi taýdan yglan etdi. Şol bir wagtda-da bu pasportlaryň diňe 2003-nji ýyla çenli iki pasport alan adamlara beriljekdigi, şeýle-de täze türkmen pasportyny almak üçin raýtlaryň Türkmenistanda propiskaly bolmalydygy barada-da aýdylýar. Bu karar goşa raýatlylyk problemasyny näderejede çözüp biler?
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň we Orsýetiň raýaty, türkmenistanly ýurist Ýewgeniý Greçuhin bilen bu ugurdan söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň goşa raýatlykly adamlara türkmen pasportlaryny bermegi baradaky habary siz nähili kabul etdiňiz?
Ýewgeniý Greçuhin: Elbetde, men bu täzeligi pozitiw kabul etdim, ýöne men meseläniň hut şeýle çözüljegine şübhelenmeýärdim. Men taraplaryň arasynda barlyşyga gelnip, raýatlar üçin kadaly bir karara gelinjegine köpden bäri umyt edip gelýärin. Mundan bäş ýyl ozal, 2008-nji ýylyň 8-nji iýulynda Türkmenistanyň prezidenti pasportlaryň täze görnüşini girizmek barada permana gol çekende, goşa raýatlyk bilen bagly kesgitsizlikleriň ýüze çykjakdygy eýýäm şonda hemmä düşünikli bolupdy.
Häzir men adamlaryň arkaýyn hereket etmekleri üçin mümkinçiligiň ahyrsoňy döredilendigine begenýärin. Täze pasportlaryň graždanlara nähili möhlet bilen beriljegi entek belli däl, emma indi bu mesele çözüldi diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň aýdyşlaryna görä, şu günden başlap, täze türkmen pasportlary diňe 2003-nji ýyla çenli orsýet pasportyny alan türkmenistanlylara we Türkmenistanda propiskasy bolan adamlara berler. Emma 130 müňden gowrak iki pasportly adamlaryň arasynda 2003-nji ýyldan soň iki pasportly bolanlaryň-da az däldigi barada habar berilýär. Olar nätmeli? Şu nukdaýnazardan mesele çözüldi diýip bolarmy?
Ýewgeniý Greçuhin: Men mesele boýunça gutarnykly karara gelnendir diýip pikir edemok. Orsýet tarapynyň bu raýatlara-da türkmen paportlarynyň berilmegi üçin tagalla etmegi ähtimal. Emma meselä başgaça seredilende, 2008-2009-njy ýyllarda orsýet tarapy 2003-nji ýylyň 21-nji iýulyndan soň goşa raýatlykly bolan adamlara olaryň Orsýete barmagy üçin orsýet wizasyny berip başlapdy. Bu bolsa şonda Orsýetiň Türkmenistanyň goşa raýatlygyny ret etmegi bilen bagly resmi pozisiýasyny iş ýüzünde ykrar edendigini görkezýän bir ädim bolupdy. Sebäbi bu ýagdaý türkmen tarapyna Orsýet goşa raýartlara wiza berýän bolsa, diýmek, olara öz raýatlary hökmünde garamaýar diýmäge gowy esas döredipdi.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlara pasport berilmegine döwlet derejesinde rugsat berlensoň, indi bu kararyň durmuşa geçirilmegi üçin mümkinçiliklere seredep göreliň. Täze pasportlar diňe ýurduň içinde Türkmenistanyň Migrasion gullugy tarapyndan berilýär. Türmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynda pasport bermäge mümkinçilik göz öňünde tutulmaýar. Şeýe ýagdaýda täze pasport edinmek raýatlar üçin näderejede elýeterli?
Ýewgeniý Greçuhin: Meniň pikirime görä, häzirki wagtda Türkmenistanda pasport almak bilen baglylykda tehniki kynçylyklar bar. Şonuň üçin bu proses wagt talap eder. Häzirki wagtda goşa raýatlara pasport almaga rugsat berilmegi Türkmenistanyň paýtagtynda-da, Migrasion gullugynyň welaýatlardaky edaralarynda-da uly nobatlary döredip biler.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda, umuman, täze pasportlaryň dolanyşyga girizilmeginiň uly nobatlary döredendigi barada habar berilýär. Şeýlemi?
Ýewgeniý Greçuhin: Bu tehniki taýdan, fiziki taýdan kyn bolsa-da, wagtyň geçmegi bilen täze pasport hemmä berler diýip umyt edýärin.
Azatlyk Radiosy: Habar berlişine görä, orsýet pasportyna eýe bolan köp türkmenistanlylar Orsýetde zähmet çekýär ýa okaýar. Olaryň arsynda 2003-nji ýyldan soň orsýet pasportyny alanlar hem az däl. Siziň pikiriňizçe, häzirki ýagdaýda olar näme etmeli?
Ýewgeniý Greçuhin: Olar täze pasport alyp bilmeseler, şu ýylyň 11-nji iýulyndan soň Türkmenistandan çykyp bilmezler. Maňa mälim bolşuna görä, Türkmenistandaky awiakassalar köpden bäri köne pasport boýunça 11-nji iýuldan soňky döwre degişli uçar biletlerini satmaýarlar. Meniň pikrimçe, bu mesele ýurtlaryň arasynda boljak indiki gepleşikleriň temasy bolup biler.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Eýranyň ýadro ylalaşygy babatynda Kongressde respublikanlar bilen gapma-garşylygynda “üstün çykmak üçin uly mümkinçiligi bar”, diýip Senatdaky köpçüligiň lideri Mitç MakKonnel 17-nji awgustda belledi.
Respublikanlaryň köpçüligindäki Senatda dünýäniň täsirli döwletleriniň Eýran bilen geçen aýda baglaşan ylalaşygynyň ret ediljegi çak edilipdi. Respublikanlar Eýran bilen ylalaşygy köpçülikleýin tankyt edýärler.
Emma Obama respublikanlaryň ylalaşygy makullamazlyk kararyna gadagançylyk girizjegini duýduransoň, onuň respublikan garşydaşlarynyň Kongressdäki ses berişlikde weto garşy durmak üçin zerur sesleriň üçden iki bölegine eýe bolup biljegine sorag döredi.
Mak Konnel Kentuki ştatynda eden çykyşynda bu meselede netijeleri öňünden çak etmegiň kyndygyny belläp, Obamanyň “üstünlik gazanmak üçin henizem uly mümkinçiligi” bar diýdi.


text:
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 18 ýyllygy mynasibetli Türkmenistanyň prezidentiniň permany bilen Goranmak ministri Ýaýlym Berdiýewe, Döwlet serhet gullugynyň başlygy Myrat Yslamowa general-maýor diýen harby dereje, prezidentiň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Güýçgeldi Hojaberdiewe, neşe maddalaryna garşy göreş boýunça Türkmenistanyň döwlet gullugynyň başlygy Aman Garaýewe polkownik diýen çin berlipdir. Türkmenistanyň Adalat ministri Myrat Garryýewe ýustisiýanyň döwlet geňeşçisi diýen dereje berlipdir.
Düýn paýtagtyň “Parahat” medeni merkezinde Türkmenistanyň prezidentiniň adyndan garaşsyzlygyň 18 ýyllygy mynasibetli resmi kabul edişlik gurnalypdyr.


text:
24-nji oktýabrda Hoşimin şäherinde Wýetnamyň, Singapuryň, Günorta Koreýanyň we Türkmenistanyň ýygyndy komandalarynyň gatnaşmagynda halkara futbol ýaryşy tamamlanypdyr.
Türkmen futbolçylary geçen ýylky ýaryşda ýeňiji hökmünde Hoşimine gelipdirler, emma öňki derejesin saklamak olara başartmandyr. Netijede ahyrky orny eýeläpdir.
Birinji oýunda türkmen futborlçylary 0:1 hasabynda wýetnamlylardan, yzyndan 2:4 hasabynda singapurlylardan utulyp, 4-nji orny eýeläpdir.
Hoşimin şäheriniň kubogyna Singapuryň komandasy mynasyp bolupdyr.
Türkmen milli futbol komandasynyň şowsuz çykyşy barasynda ýurduň içinde maglumat ýok, ýerli habar serişdeleri diňe türkmen sportsmenleriniň seýrek üstünligi barasynda habar ýaýradýar.
Resmi final ýaryşda Türkmenistanyň ýygyndy komandasy 2007-nji ýylyň 18-nji noýabrynda Gonkongyň komandasyny 3:0 hasabynda utupdy-diýip, Gündogar internet saýty ýazýar.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Tahar welaýatynyň mekdebinde 120-den gowrak okuwçynyň we 3 mugallymyň zäherlenendigini aýdýarlar.
Zäherlemek üçin edilen hüjümiň jopgapkärçiligi radikal yslamçylaryň üstüne atyldy we olaryň mekdepde anyklanmadyk bir zäherli serişdäni pürküp, howany zäherländikleri habar berildi. Köp pidalaryň özünden gidip, keselhana äkidilenligi mälim boldy.
Çagalaryň biri Sameranyň “Roýter” agentligine aýtmagyna görä, başda mekdepdäki suwuň zäherlenenligi çak edilipdir: “Biz bir okuwçynyň özünden gidip, erbet ýagdaýa düşendigini gördük. Bize suw içmäň diýdiler, emma biz eýýäm suw içipdik. Soň bizem özümizden gitdik”.
Mekdeplere edilen hüjümler
Geçen aý Tahar welaýatynda 150 gyz suw içip, zäherlenipdi. Geçen hepde Host regionynyň mekdebinde 200-den gowrak oglan okuwçy keselledi.
Şu aýda Magaryf ministrligi howpsuzlyk nukdaýnazaryndan ýurduň 11 welaýatynda 550 owgan mekdebiniň ýapylanlygyny yglan etdi.
Owganystanyň razwedka gullugynyň wekili 2014-nji ýylda halkara goşunlarynyň Owganystandan çykarylmagynyň öňüsyrasynda “Talyban” hereketiniň owgan maşgalalaryny gorkuzyp, olaryň öz çagalaryny mekdebe ibermezligini gazanmak isleýänligini aýtdy.
“Talyban” mekdepleri zäherlemegiň jogapkärçiligini öz üstüne almady, emma ol Tahar welaýatyna zorlukly hüjümleri etdi.
1996-2001-nji ýyllaryň aralygynda Owganystany dolandyran “Talyban” gyzlara bilim berilmegini gadagan edipdi. Şol döwürden bäri “Talyban” hereketiniň söweşijileri we duýgudaşlary mekdeplere köp sanly hüjümleri amala aşyrdylar.
Olar mekdepleri diňe bir zäherlemek bilen çäklenmän, raketalar bilen oka tutmak, ýakmak, mekdepleriň gyz okuwçylarynyň ýüzüne kislota serpmek ýaly hereketleri edipdiler. Şeýle-de gyzlaryň mekdepleriniň mugallymlarynyň “Talybanyň” söweşijileri tarapyndan jezalandyrylanlygy barada hem habar berlipdi.
Howpsuzlygy kepillendirmek
Şy aýyň başynda BMG-niň Owganystana ýardam beriji missiýasy mekdeplere edilýän hüjümleri ýazgaryp, owgan çagalarynyň bilimli bolmak hukugynyň depelenýänligini aýtdy.
Missiýa Owganystanyň hökümetine we NATO-nyň halkara güýçlerine ýüzlendi we “mekdepleri, okuwçylary hem mugallymlary goramak boýunça netijeli howpsuzlyk çäreleriniň kepillendirilmegini” talap etdi.


text:
4-nji awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Içeri işler ministrligine degişli täze bina edilen Uçarmansyz uçýan enjamlar merkezine geldi. Merkeziň ýanyndaky meýdançada ýurdumyzyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, milli howpsuzlyk ministri Ý.Berdiýew döwlet Baştutanymyza hasabat berdi.
Ýurdumyzyň içeri işler ministri I.Mulikow Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa Uçarmansyz uçýan enjamlar merkeziniň işe başlamaga taýýar edilendigi barada hasabat berdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti bu ýere ýygnananlaryň el çarpyşmasy astynda toý bagyny kesip, merkeziň baş binasyna girdi.
Bu ýerde hünärmen binanyň eýwanynda oturdylan monitor arkaly merkezde alnyp barylýan işler bilen tanyşmak mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy. Görnüşi ýaly, merkeziň çäginde ýerine ýetirilýän işler, uçarmansyz uçýan enjamlary ýasamak, olary uçurmak, enjamlara degişli serişdeleri taýýarlamak bilen baglanyşykly işler toplumlaýyn esasda alnyp barylýar.
Türkmenistanyň Prezidenti merkez bilen tanyşlygyň barşynda uçarmansyz uçýan enjamlar, olaryň görnüşleri hem-de enjamlary taýýarlamagyň aýratynlyklary, olaryň çyzgylary bilen içgin gyzyklanýar. Bu ýerde işleýän hünärmen merkezde uçarmansyz uçýan enjamlar, olaryň görnüşleri hem-de bu enjamlaryň häsiýetli aýratynlyklary barada ýörite çyzgylaryň, suratlaryň we beýleki serişdeleriň üsti bilen gürrüň berdi.
Soňra Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow merkeziň tikinçilik bölümine bardy. Bu ýerde Türkmenistanyň Prezidenti bölümiň enjamlaşdyrylyşy, merkezde işleýän harby gullukçylar üçin taýýarlanýan lybaslar, olaryň görnüşleri, şeýle hem uçarmansyz uçýan enjamlar üçin paraşýutlary tikmegiň tehnologiýasy bilen tanyşdy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow merkeziň radioelektron bölümi bilen tanyşlygyň barşynda uçarmansyz uçýan enjamyň her bir şaýlary, olaryň häsiýetli aýratynlyklary we döwrüň ösen talabyna laýyk gelýändigi bilen içgin gyzyklandy. Hünärmen bu ýerde ýasalýan enjamlaryň halkara ülňülerine we ýokary hil derejesine laýyk gelýändigi, olaryň dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň radioelektron ulgamlary bilen enjamlaşdyrylýandygy barada giňişleýin gürrüň berdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti binadan çykyp, Uçarmansyz uçýan enjamlar merkeziniň ýörite meýdançasynda Içeri işler ministrliginiň düzümlerinde işjeň ulanylýan tehnikalaryň birnäçe täze görnüşleri bilen tanyşdy. Olaryň hatarynda ministrligiň dürli düzümlerinde ulanylýan awtoulaglar, ýangyn söndürijiler, harby gullukçylaryň meýdan şertlerinde bolmagyny üpjün edýän ýöriteleşdirilen tehnikalar we beýlekiler bar.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň ähli düzümlerinde bolşy ýaly, Içeri işler ministrliginiň gulluklarynyň iş netijeliligini ýokarlandyrmak, düzümiň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak we bu ugra dünýäniň ösen tehnologiýalaryny we kämil tehnikalaryny ornaşdyrmak babatda döwletimiziň yzygiderli alada etjekdigini aýtdy.
Soňra Merkeziň serkerdesi Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowdan uçarmansyz uçýan enjamlaryň bu ýerde taýýarlanan ilkinji nusgalarynyň synag uçuşyny amala aşyrmaga ak pata bermegi haýyş etdi. Döwlet Baştutanymyzyň ak patasy bilen merkezde taýýarlanylýan enjam asmana göterildi.
Hünärmen uçarmansyz enjama birikdirilen wideokameranyň düşürýän şekillerini bu ýerde oturdylan monitorda görüp bolýandygyny habar berdi. Milli Liderimiz uçarmansyz uçýan enjamyň düşürýän şekillerini synlady we enjamyň haýsy belentlikden uçýandygy, onuň uçuşynyň dowamlylygy bilen gyzyklandy.
Hünärmen uçarmansyz uçýan enjamyň dürli belentlikde hereket edip bilýändigini, onuň kömegi bilen zerur maglumatlary we şekilleri alyp bolýandygyny, iň esasy bolsa, enjamy islendik ýerde oňa berkidilen paraşýut abzaly arkaly gonduryp bolýandygyny habar berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýerde “Asuda asman” atly uçarmansyz uçýan enjamyň ilkinji nusgasyna gol çekdi we belent mertebeli myhmanlar üçin nietlenen Kitapda ýadygärlik ýazgy galdyrdy.


text:
«WikiLeaks» internet saýtynyň soňky ýaýradan maglumatlarynda Orsýetiň hökümetiniň gurmaçylykly jenaýat toparlary bilen aragatnaşygynyň bardygy aýdylýar.
«WikiLeaks» saýtynyň maglumatyna görä, Ispaniýanyň baş prokurory Jose Gonzalez Birleşen Ştatlaryň resmilerine Orsýete «mafiýa hökümeti» hökmünde garaýandygyny aýdypdyr.
Şeýle-de, Gonzlaes Orsýetiň syýasy partiýalary jenaýat toparlary bilen el-ele berip işleşýändiklerini we aňtaw gulluklarynyň şol jenaýatçylaryň kömegi bilen bikanun ýarag söwdasyny amala aşyrýandygyny hem habar beripdir.
Şol maglumatlarda aýdylmagyna görä, Jose Ganzalez Wladimir Putiniň rus mafiýasy bilen gatnaşygynyň bardygyny hem güman edýändigini mälim edipdir.
«WikiLeaks» saýtynyň başga bir maglumatynda Putiniň Aleksandr Litwinenkonyň öldürilmegine hem dahyllydygy baradaky piker öňe sürülýär.


text:
Türkmen metbugaty ýurtdaky işsizligiň derejesi we mejbury zähmet barada gürrüň etmeýär.
Türkmen režiminiň tankytçylary Nyýazow döwründäki ştat kemeltmeleriň bir tarapdan uly mukdarda işsizlige getirendigini, ikinji tarapdan mejbury zähmetiň giň ýaýramagyna sebäp bolandygyna ünsi çekýärler.
Munuň bilen birlikde, ýurduň welaýatlaryndaky işsizlik şol ýerleriň ýaşaýjylarynyň iş gözläp paýtagt Aşgabada we onuň töwereklerindäki ýerlere gaýtmaklaryna sebäp bolýar. Emma olaryň zähmet boýunça kanuny gorglarynyň bolmazlygy iş şertlerini hasam agyrlaşdyrýar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş bolan daşoguzly zenan Aşgabatdaky gurluşyk firmalarynda işlemäge gelipdir. Emma ol özüniň zenan hukuklarynyň depelenýändiginden zeýrenýär.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri şu aý bolan etniki zorluklar zerarly Gyrgyzystandan özbegistana gaçan müňlerçe bosgunyň ählisiniň öýlerine dolanandygyny aýdýar.
Gyrgyzystanyň serhet polisiýasynyň başlygynyň orunbasary Çolponbek Turusbekow özbegistandaky gyrgyz bosgun lagerleriniň indi hemmesiniň ýapylandygyny aýtdy.
Çolponbek 75380 bosgunyň Gyrgyzystana dolanandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de ol 380 çemesi bosgunyň şindi özbegistandadygyny, sebäbi olaryň şol ýerdäki hassahanalara ýerleşdirilendigini aýtdy.
Bu zorlukly wakalarda näçe adamyň öldürilendigi entek anyk däl. Resmi sanlara görä, 250-den gowrak adam öldürilen, ýöne gyrgyz häkimiýetleri ölenleriň sanynyň has kän bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Ak Tamyň berýän maglumatyna görä, duşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen Owganystanda parahatçylygy ýola goýmak meselesiniň çäginde regional kömek barada telefon arkaly maslahat edipdir.
Obama owgan prezidentiniň geçen hepde Yslamabatda Pakistanyň we Eýranyň liderleri bilen geçiren gepleşikleri barada hem gürrüň edipdir.
Döwlet departamentiniň beýanatynda iki prezidentiň gepleşikleri ýakyn geljekde dowam etmäge ylalaşandyklary we iki ýaran ýurt bolup, umumy maksatlara ýetmek we uzak möhletleýin hyzmatdaşlygy berkitmek üçin tagallalary dowam etdirjekdikleri aýdylýar.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý geçen hepde “Wall Street Journal” gazetine beren interwýusynda owgan hökümetiniň talybanlar bilen ABŞ-nyň gatnaşmagynda we aýratyn ýagdaýda gepleşikler geçirendigini aýtdy.


text:
Hytaýyň Sinhua döwlet habarlar gullugy Şanhaýdaky bir zawodyň sowadyjy bölüminden syzan suwuk ammiagyň 15 adamy öldürendigini habar berýär.
Bu hadysanyň şenbe güni, deňiz önümleri kompaniýasynyň eýeçiligindäki sowuk ammarda bolandygy aýdylýar.
Zäherli himiki madda zerarly azyndan 26 adam keselläpdir. Bu maglumatda şundan başga zat aýdylmaýar.
Ýerli gazetiň çap eden suratynda wakanyň bolan ýerinde ýangyn söndüriji maşynlaryň durandygy görünýär.
Hytaýda, howpsuzlyk we bina gurluşyk standartlarynyň gowşaklygy zerarly, senagat hadysalary adaty zat.


text:
Aşgabat, 27.02.2015. “Türkmenportal”.
“Daşogzuň pagta egriji fabrigine 5 ýyl boldy. Bu kärhana ýurdumyzyň dokma senagatynyň iň iri we aňrybaş derejede häzirki zaman önümçilik toplumlarynyň biridir” diýip, “Altyn asyr” elektron gazeti habar berýär.
Fabrikde “Marzoli”, “Savio”, “Loptex” belli italýan firmalarynyň ýokary hilli tehnologik enjamlary oturdylandyr.
Bary-ýogy 5 ýylyň içinde Daşogzuň pagta egriji fabrigi dokma we trikotaž önümçiligi üçin niýetlenen “Ring” görnüşli hem beýleki belgili ýüz göterim tebigy süýümden halkalaýyn ýüplükleriň 33 müň tonnadan gowragyny çykardy.
Ýokary hilli bu önümleriň köp bölegi Ýewropa ýurtlaryna, Russiýa, Türkiýä we beýleki döwletlere eksport edilýär. Kärhana içerki bazaryň isleglerini-de kanagatlandyrýar.
Öndürilýän ýüplügiň hiliniň ýokarylygy fabrigiň girdejili işlemeginiň esasy özeni bolup durýar. 2015-nji ýylyň diňe ýanwar aýynda 624 tonna ýokary hilli pagta ýüplügi çykaryldy. Bu geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 32 tonna köpdür.