text:
Obama çarşenbe güni MakKristal bilen Ak Tamda duşuşanyndan soň telewideniýede çykyş edip: “Şu gün general Stanleý MakKristalyň Owganystandaky Halkara howpsuzlyk güýçleriniň serkerdesi wezipesinden çekilmegine razylyk berdim” diýdi.
“Men bu karary uly gynanç bilen kabul edýärin. Emma şol bir wagtyň özünde Owganystandaky missiýamyz, harby güýçlerimiz we biziň ýurdumyz üçin munuň dogry karardygyna doly ynanýaryn” diýip, prezident Barak Obama aýtdy.
MakKristal Obamanyň administrasiýasyna eden tankydy bellikleri üçin ötünç sorady. “Rolling Stone” žurnalynyň 25-nji iýunda çykmaly sanynda ýerleşdirilen "The Runaway General" atly bir makalada
MakKristal Obamanyň administrasiýasy barada tankydy gürrüňler edýär. Makala internetde 22-nji iýunda çap edildi.
Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaý MakKristaly kowmak barada Obamanyň alan kararyna “hormat goýýandygyny” aýtdy, emma mundan öň ol şeýle kararyň Owganystanda dokuz ýyl bäri dowam edýän uruşdaky öňegidişligi duruzjakdygyny aýdypdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystandaky harby ýolbaşçysy wezipesine täze bellenen Deýwid Petreus häzirki wagtda ABŞ-nyň Merkezi kommandowaniýesiniň ýolbaşçysy. Bu edara Ýakyn Gündogardaky, şol sanda Yrakdaky we Owganystandaky harby operasiýalara hem gözegçilik edýär.General ötünç sorady
“Rolling Stone” žurnalynyň anna güni çykmaly sanynda ýerleşdirilen bir makalada MakKristal özüniň Owganystan konflikti baradaky strategiýasyna şübheli garaýan wise-prezident Jo Baýden barada tankydy gürrüňler edýär.
Bular ýaly bellikler Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky ilçisi Karl Eikenberry, ABŞ-nyň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite wekili Riçard Holbrýuk, milli howpsyzlyk boýunça geňeşçi Jeýms Jones barada-da bar.
General bir ýerde hem žurnliste ilkinji gezek prezident Barak Obama bilen duşuşanda prezidentiň bu duşuşyga taýýarlyksyz gelendigini aýdýar. MakKristal: “Bu nädogry berlen bahalara esaslanýan ýalňyşlyk, beýle bolmaly däldi” diýip ötünç sorapdy.
Ýöne žurnalyň ýerine ýetiriji redaktory generalyň bu makalany, onuň içinde özünden getirilýän sitatalary çap bolmazdan öň okandygyny, nädogry diýip garşy çykan ýeriniň bolmanlygyny aýdýar.Ýeke-täk urgy däl
General MakKristal baradaky waka Owganystanda barýan halkara tagallalaryna soňky birki günlükde urlan ýeke-täk urgy däl.
Duşenbe güni NATO-nyň 10 esgeriniň Owganystanda pitneçiler tarapyndan öldürilendigi habar berildi. Bu esgerleriň bäşisi amerikaly, üçüsi awstraliýaly, biri kanadaly. Şeýlelikde, NATO-nyň üstümizdäki aý Owganystanda ölen esgerleriniň sany 65-e bardy. Üstümizdäki ýyl ölenleriň sany hem häzir 285.
Bu aralykda Britaniýanyň Goranmak ministrligi üstümizdäki aýyň başlarynda Helmand welaýatynda ýaralanan bir esgeriň ýekşenbe güni keselhanada aradan çykandygyny habar berdi. 2001-njy ýylda Owganystanda başlanan operasiýalarda ölen britan esgerleriniň sany şeýdip 300-e ýetdi.
Bu habardan soň premýer-ministr Deýwid Kameron Owganystan öz howpsuzlygyny özi gorar ýaly ýagdaýa ýeten badyna britan esgerleriniň ol ýerden çekiljekdigini aýtdy.
“Biz öz ýurdumyzy howpsuz saklamak, dünýäni howpsuz ýere öwürmek üçin uly baha töleýäris. ‘Biz näme üçin ol ýerde, haçana çenli ol ýerde bolmaly’ diýip özümize sorag bermegiň yzyny üzmeli däl. Biz ol ýerde, sebäbi owganlar öz ýurduny gorarlyk, terroristleri we terroristleriň türgenleşik lagerlerini ýurtdan çykararlyk ýagdaýda däl. Hakykat ine şu. Biziň ol ýerde bolmagymyzyň sebäbi şol. Olaryň howpsuzlygy öz ellerine alan güni - biziň ýurtdan çykjak günümiz” diýip Kameron aýtdy.


c: text/html

text:
Azerbaýjan 18-nji iýunda Türkmenistany Hazar deňzi boýunça iki ýurduň arasynda baglaşylan ylalaşygy bozmakda aýyplady. Türkmenistan bolsa Aşgabadyň Bakuwa 16-njy iýunda protest notasyny iberendigini, sebäbi Azerbaýjanyň serhet gullugy tarapyndan Türkmenistanyň Hazar deňziniň Azerbaýjana dahylsyz ýerinde ylmy-barlag işlerini geçirýän graždan gämisine garşy bikanun hereket edilendigini aýdýar.
Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky soňky diplomatik dartgynlylygyň aňyrsynda näme ýatyr? Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýberdiýewa Hazar regiony boýunça bilermen, Bakuwda ýerleşýän “Nebiti öwreniş merkeziniň” müdiri Ilham Şaban bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aşgabat bilen Bakuwyň arasyndaky soňky diplomatik dartgynlylygyň esasy sebäplerini nämede görýärsiňiz?
Bakuwda ýerleşýän “Nebiti öwreniş merkeziniň” müdiri Ilham Şaban
Ilham Şaban:
Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň Hazar deňzi bilen bagly özara nägilelikleri täze bir waka däl. Ýurtlaryň arasynda şeýle ýagdaý üçünji gezek ýüze çykýar. Hazar deňzindäki dawalar sebäpli ýurtlaryň özara gatnaşyklary 2000-nji ýylda dartgynlaşypdy, mundan soň 2009-njy ýylda Türkmenistan Azerbaýjanyň Hazar deňzindäki “Azeri-Çirag” gaz ýatagynda özleşdiriş işleriniň alyp barylýanlygyndan nägilelik bildirip, halkara suduna arz etjegini mälim edipdi. Indi bolsa Azerbaýjan nägilelik bildirýär. Emma soňky wakanyň Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky dawaly hasaplanýan “Serdar”- “Kepaz” gaz ýatagy bilen baglydygy aýdylýan hem bolsa, bu gaz ýatagy häzirki konfliktde rol oýnamaýar diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Onda problemanyň tutaşmagyna näme sebäp bolup biler?
Ilham Şaban:
Konflikt emeli bir ýol bilen güýçlendirilýär diýip pikir edýärin. Häzirki wagtda Hazar deňzinde amala aşyrylmagyna garaşylýan proýektleriň howpsuzlygynyň üpjün edilmegine Türkmenistanyň kepil geçmegine garaşylýarka, Aşgabat bilen Bakuwyň arasyndaky dawanyň ýene güýçlenmegi proýektiň ýene-de yza tesdirilmegi bilen bagly howatyrlanmalary güýçlendirýär. Bu ýagdaý Aşgabat üçin Baku bilen köneden gelýän dawasyny öz peýdasyna çözmäge pursat döredýär. Meniň pikirimçe, Aşgabat Ýewropa Bileleşiginiň Bakuwa basyş etmegini, ýagny onuň Azerbaýjany “Serdar”-“Kepaz” gaz ýatagyny Türkmenistanyňky hasap etmäge ündemegini isleýär.
Azatlyk Radiosy: Bu dawa öňden bäri dowam edýän bolsa, näme üçin Azerbaýjan edil häzir nägilelik bildirýär?
Ilham Şaban:
Diplomatiýanyň talaby şeýle. Azerbaýjan häzir jogap bermese, bu onuň “Serdar”-“Kepaz” gaz ýatagyna dawa etmeýänligini aňladardy, ýagny bu Bakuwyň Hazar deňzini ortaça liniýa boýunça bölüşmek prinsipine eýermeýänligini görkezerdi. Şeýle ýagdaýda Azerbaýjan Eýran bilen hem özara problemalarynyň tutaşmagy bilen hem ýüzbe-ýüz bolardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky soňky dawa Ýewropa Bileleşigi tarapyndan goldanylýan Transhazar gazgeçirijisi boýunça proýektiň geljegine nähili täsir ýetirip biler?
Ilham Şaban:
Meniň pikirimçe, Ýewropa Bileleşigi Transhazar gazgeçirijisiniň durmuşa geçirilmegi meselesine çakdanaşa optimistik garaýar. Sebäbi proýektiň geljegine, esasan, inženerlik we tehniki mümkinçilikler taýdan garamak düýpden ýalňyş. Bu ýerde syýasat, geo-ykdysadyýet we ýene köp mesele çözülmän galýar.
Azatlyk Radiosy: Aşgabat bilen Bakuwyň Transhazar gazgeçirijisiniň geljegine degişli meselede öz arasynda ylalaşmaklary üçin umuman mümkinçilik barmy?
Ilham Şaban:
Men häzirki şertlerde olar meseläni çözmäge ukyply däl diýip pikir edýärin. Olar Hazar deňzinde ikitaraplaýyn ylalaşyk baglaşyp, işleşip bilerdi. Ýöne geosyýasat olara päsgel berýär. Regionyň döwletleriniň ählisinde ummasyz gaz baýlyklary bar. Geliň, regionyň ykdysady kartasyna syn edeliň, Transhazar gazgeçirijisi durmuşa geçiriläýende, munuň öz gazy üçin bazar gözleýän Orsýetiň, Gazagystanyň we Eýranyň bähbitlerine ters geljegini görmek mümkin. Olaryň hiç birisi halkara gaz bazaryna täze bir bäsdeşiň çykmagyny islemeýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aktiwistler rus howa zarbalarynyň Siriýadaky «Al-Kaýdaçylar» tarapyndan dolandyrylýan türme toplumynda 60-a golaý damy öldürendigini aýdýarlar.
9-njy ýanwardaky zarba «Al-Nusra frontyň» Idlib welaýatyndaky Maarat al-Numan bazarynyň golaýynda ýerleşýän binasyny urdy diýip, Siriýanyň Adam hukuklary obserwatoriýasy aýtdy.
Britaniýada ýerleşýän gözegçilik topary bu zarbalar netijesinde 57 adamyň, şol sanda asuda adamlaryň, jeňçileriň, tussaglaryň ölendigini, 30 adamyň bolsa ýaralanandygyny aýtdy.
Bu zarbalaryň rus uçarlary tarapyndan amala aşyrylandygy aýdylýar.


text:
Şenbe güni Gürjüstanyň polisiýasy Tbiliside Mihail Saakaşwilä garşy protestlerdäki bulagaýçylyklar bilen baglanyşykly üç adamy tussag etdi. Derňewleriň ýene dowam edýändigi habar berilýär.
Anna güni Tbiliside bolan bu protest çykyşlarynda käbir protestçiler prezident Saakaşwiliniň syýasy partiýasyndan birnäçe deputata hüjüm edip, olary ýençdiler.
Bu demonstrasiýada 300 töweregi protestçi Mihial Saakaşwiliniň Tbilisiniň Milli kitaphanasynda ýyllyk doklad bilen çykyş etmegine böwet bolup, muňa ýol bermedi.
Käbir habar çeşmeleri bu proteste gatnaşan adamlaryň köpüsiniň mundan ozal öz syýasy garaýyşlary üçin tussaglykda oturan we geçen ýylyň oktýabryndaky parlament saýlawlarynda oppozision koalisiýanyň ýeňiş gazanmagyndan soň azatlyga goýberilen raýatlardygyny habar berýärler.
Anna güni parlamentde agdyklyk edýän premýer-ministr Bidzina Iwanişwiliniň syýasy koalisiýasy prezident Mihail Saakaşwiliniň parlamentiň öňünde ýyllyk doklad bilen çykyş etmegine garşy bolup, onuň bu çykyşyny ýatyrdy.
Iwanişwiliniň syýasy koalisiýasy prezident Saakaşwiliden konstitusiýa girizilen täze üýtgetmeleri kabul etmekligi talap etdi. Bu täze üýtgetmeler Saakaşwiliniň käbir ygtyýarlyklaryny elinden almagy maksat edinýär.
Saakaşwili wada berip, çykyş etdi
Parlamentde çykyş etmäge rugsat berilmedik we Tbilisiniň Milli kitaphanasynda-da çykyş etmegine päsgel berlen prezident Saakaşwili ahyrky netijede prezident köşgünde öz tarapdarlarynyň öňünde doklad bilen çykyş etmeli boldy.
Parlamentde çykyş etmäge rugsat berilmedik prezident Saakaşwili prezident köşgünde öz tarapdarlarynyň öňünde çykyş etmeli boldy. 8-nji fewral, 2013.
Özüniň bu çykyşynda ol parlamentde agdyklyk edýän öz syýasy garşydaşlaryny özüniň häzirki ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanmakjakdygyna ynandyrmaga çalyşdy.
“Meniň parlamenti we hökümeti dargatmak hukugym konstitusiýadaky wagtlaýyn zat. Men özümiň bu hukugymy ulanmajakdygymy, aýratynam saýlawlaryň birnäçe aý yzýany ulanmajakdygymy gaýta-gaýta nygtap aýdypdym. Men syýasy dinamikany doly göz öňünde tutýaryn. Men saýlawlardan üç, dört ýa bäş aý soň hökümeti dargatmak synanyşygynyň beýle çäräni amala aşyrjak syýasy güýç üçin öz-özüňi weýran etmeklik boljakdygyna örän gowy göz ýetirýärin” diýip, Saakaşwili nygtady.
Anna güni giçlik Tbilisidäki amerikan ilçisi Riçard Norland gürjüstanly protestçileri ümsümlige we dialoga çagyryp, çykyş etdi.
Mihail Saakaşwiliniň häzirki prezidentlik wezipesiniň möhleti şu ýylyň oktýabrynda tamamlanýar. Onuň garşydaşlary ony başga pikirleri bogmakda we raýatlaryň ynsan hukuklaryny bozmakda aýyplaýarlar.


text:
Şu gün Müsürde parlamentiň ýokarky palatasy üçin saýlawlaryň ilkinji tapgyry geçirilýär.
Maslahat beriji roly oýnajak bu ýokarky palata “Şura Geňeşi” diýlip atlandyrylýar. Ýokarky palata geçirilýän bu saýlawlar iki tapgyrdan ybarat bolar.
Ýakynda parlamentiň aşaky palatasyna geçirilen üç tapgyr saýlawlarda yslamçy syýasy toparlar orunlaryň aglaba köplügine eýe bolupdylar.
Parlament saýlawlary doly tamamlanandan soň, ýokarky we aşaky palatalaryň deputatlary bilelikde Müsüriň täze konstitusiýasynyň taslamasyny işläp düzmek üçin ýörite komissiýa dörederler.


text:
NATO-nyň daşary işler ministleri 1-nji dekabrda Brusseldäki duşuşygynda harby bileleşigiň Owganystandaky geljekki rolyny maslahat edýärler.
Howpsuzlyk ýagdaýyň ýaramazlaşmagy sebäpli Owganystandan goşunlaryň çykarylmagyny yza tesdirmek barada çagyryşlar barha güýçlenýär.
1-nji ýanwardan başlap öz ýurdunyň howpsuzlygyny üpjün etmegi formal taýdan öz üstüne alan owgan güýçleri “Talybanyň” we beýleki yslamçylaryň hüjümleriniň güýçlenmegi bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
Oktýabr aýynda prezident Barak Obama ABŞ-nyň planlaşdyryşyna görä goşunlaryny çykarmagyň ýerine Owganystandaky harby täsirini ýaýbaňlandyrjakdygyny yglan etdi.
NATO indiki ýylda Owganystanda harbylarynyň ozalky sanyny ýagny “çak bilen 12000 çemesi esgerini” saklamagy göz öňünde tutýar, diýip bileleşigiň baş sekretary Jens Stoltenberg 30-njy noýabr AÝ/AR-na aýtdy.
Şeýle-de Stoltenberg Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz, Farýab we Badahşan welaýatlarynda yslamçy toparlaryň zorluklarynyň güýçlenmegine garamazdan, NATO-nyň Owganystanda täze söweş operasiýalaryny amala aşyrmaga garamaýandygyny belledi.


text:
Birleşen Ştatlaryň mundan bäş ýyl ozal uçurylan kosmos gämisiniň 4-nji iýulda giçlik Ýupiter planetasyna barmagyna garaşylýar.
Gün sistemasynyň nyzamyny öwrenmek baradaky missiýanyň çäginde NASA-nyň “Juno” atly kosmos gämisi öňümizdäki 20 aýyň dowamynda Ýupiteriň daşyndan 37 gezek aýlanar.
Ýupiteriň Gün sistemasynda emele gelen ilkinji planetadygyna ynanylýar.
“Juno” missiýasynyň maliýe çykdajysy 1,1 milliard amerikan dollaryna barabar boldy.
“Juno” kosmos gämisi Ýupitere barýança 2,8 milliard kilometr aralygy syýahat etdi.


text:
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili parlamente Baş kanunyň täze görnüşini teklip etdi. Taslamada ýurduň geljekki prezidentiniň ýgtyýarlyklaryny çäklendirmegi göz öňünde tutulýar.
Frans Press habar agentliginiň Saakaşwiliniň metbugat wekili Manana Manjgaladza salgylanyp ýazmagyna görä, bu teklibiň maksady gözegçilik funksiýasyna we deňagramly häsiýete eýe bolan hem-de Ýewropanyň standartlaryna gabat gelýän Konstitutsiýany döretmek.
Şol teklipde prezidentiň käbir ygtyýarlyklary parlamente hem-de premýer-ministre berilýär. Bu kanun taslamasy häkimiýetdäki we oppozision partiýalaryň agzalaryndan ybarat garaşsyz komissiýa tarapyndan düzülip, prezidentiň diwanyna tabşyrylypdy.
Saakaşwiliniň ikinji we soňky prezidentlik möhleti 2013-nji ýylda tamamlanýar.


text:
Halk içinden toplanan henekler
Bagtyň manysy
Iki ülpet köçede sataşýar. Biri beýlekisinden “Öýlendiňmi?” diýip soraýar. Sowal berlen:
-Ýok, öňki gulluk, öňki dulluk. Günüm kyn, ine, öýe bararyn, agşamlyk atararyn. Ol bişýänçä kir ýuwaryn, öýi syryp-supürerin. Sen durmuşyň ajy-süýjüsini has köp gören, üstesine-de maşgalaly adam. Bagtyň manysy näme, şony maňa düşündirsene - diýýär.
Öý-işik bolan ülpedi ahmyrly ýuwdunyp:
- Bagtyň nämedigine öýleneňden soňra düşünersiň, ýöne giç bolar. Ýaňky
diýýän zatlaryňy öz peýwagtyňa etmek bagtdyr - diýipdir.
Ezber dilmaç
Bolşewikler XX asyryň 20-nji ýyllarynyň aýagyna adamlaryň şahsy emläginiň
hasabyna kolhozlary (kollektiw-köpçülik eýeçiligi) döredýär. Onuň yzysüre
sowhozlary (sowet-döwlet eýeçiligi) döredip başlaýar.
Eýeçiligiň bu görnüşine düşünýän ýerli kadrlar az bolansoň, sowhoz direktorlygyna işi bilýän, emma milleti saýry adamlar bellenipdir. Ýöne olaryň köpüsi türkmençä az-kem düşünse-de, türkmençe gowy gepläp bilmeýän eken.
Bir gezek şeýle sowhoz direktory gum içindäki oba gelýär. Şondan birküç gün ozal sowhozyň bir düýesi ýiten eken. Düýe çopanlary şäherde işläp gelen, “Rus dilini suwara bilýän” diýip öwünýän obadaşlaryndan ýagdaýy direktora aýtmagy haýyş edýär. Ol:
- Täbäriş-ýoldaş direktor, çopanlar “Birküç gün ozal bir düýe depeden aşdy” gowarit. “Şol düýe ýitdi” gowarit - diýip, bolan ýagdaýy rusça “dürs terjime” edipdir.
Direktor özüni bu gürrüňe “dürs düşünen” adam edip görkezjek bolup, “Ýakşi (ýagşy), düýe ýakşi” diýip, “dilmaja” minnetdarlyk bildiripdir.
“Gelniň däl, daýzaň bolaýyn”
Aşyk ýigit “Birek-biregi tanarça bolduk.Toý tutaly! Daýym “Ýegen, sähediňi belle, uly toý tutmak, toýdan soňra saňa jaý satyn alyp bermek meň boýnuma” diýýär. Daýym
sözünde tapylar. Ol tütjar baý, kem zady ýok. Bir kemi geçen ýyl daýzam aradan
çykdy, ol dul” diýip, halaýan gyzyna ýalbar-ýakar edýär.
Gyz birsellem oýurganyp dymýar. Soňra-da:
- Sen oňat oglan, ýone menden üç aý ýaşkiçi. Özüňden ýaşkiçä durmuşa çykmak,
birhili, gelşiksiz görülýär. Gowusy, daýyňy dulluk derdinden dyndaryp, saňa daýza bolaýyn - diýipdir.
Il içinden çöplän, taraşlan Amanmyrat Bugaýew.


text:
Penşenbe güni Wenada ÝHHG-nyň Goşmaça ynsan ölçegleri duşuşygynyň ýygnanyşmak we bileleşmek azatlygyna bagyşlanan iki günlük konferensiýasy açyldy.
Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlugy, Niderland Helsinki komiteti, Adam hukuklary we kanunyň hökmürowanlygy boýunça Gazagystan halkara býurosy, Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” topary we Özbegistanyň garaşsyz adam hukuklaryny goraýjylar topary bu konferensiýa gabat bilelikde bir beýanat çap etdi.
Ol beýanatda Merkezi Aziýa ýurtlarynda internet ulanyjylaryň sanynyň artmagy bilen bilelikde häkimiýetlerde döreýän ynjalyksyzlyk, adamlaryň özlerini gyzyklandyrýan meseleler barada maslahatlaşyp, bileleşip bilmeginden gorkmak tendensiýasy barada alada bildirilýär.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban ÝHHG-nyň Wenadaky konferensiýasyna gatnaşýan hukuk goraýjy Farid Tuhbutullin bilen telefon arkaly söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziňçe, ÝHHG-nyň edil şu günki günde ýygnanyşmak we bileleşmek azatlygy barada maslahat geçirmegine näme sebäp boldy?
Farid Tuhbatullin: ÝHHG-nyň ýurtlarynyň köpüsinde jemgyýetçilik bileleşikleriniň işleri, ýygnak geçirmek azatlygy bilen bagly bir topar problema bar. Bu ýerde gürrüň diňe Türkmenistan, Özbegistan ýaly hakykatdanam örän kän problemaly ýurtlar barada hem däl. Mysal üçin, soňky wagtlar şeýle problemalar şu wagta çenli nähilem bolsa bir demokratik ýurt hasaplanan Orsýetde hem ýüze çykýar. Onsoň biz şu ýagdaýlar bilen baglylykda, döreýän kynçylyklary ýeňip geçmek we problemalaryň çözgüdini tapmak maksadyndan ugur alyp, ÝHHG-nyň nobatdaky maslahatynda hut şu temanyň ara alnyp maslahatlaşylmagyny teklip etdik.
Azatlyk Radiosy: ÝHHG-nyň konferensiýasynda siz Türkmenistandaky ýagdaý barada anyk nämälere ünsi çekýärsiňiz?
Farid Tuhbatullin: Biz kärdeşlerimiz bilen, internet azatlygy, informasiýa almak we informasiýa ýaýratmak azatlygy nukdaý nazaryndan, bileleşmek azatlygy barada bilelikde bir beýanat taýýarladyk. Sebäbi, biziň pikirimizçe, jemgyýetçilik birleşikleri maglumat azatlygy bilen gyzyklanýan guramalar bolup durýar we Türkmenistanda bu tema örän we örän çylşyrymly. Birinjiden, Türkmenistandaky internetiň hili örän ýaramaz, ikinjiden, ol döwlet tarapyndan doly kontrollukda saklanýar, resmi derejede senzura bar, bu bolsa biziň ýurt içinde işleýän kärdeşlermiz üçin uly problema bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Siz bu işiňizde ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkezi bilenem hyzmatdaşlyk edýärsiňizmi? Ýagny olar size ýurt içinden nähilidir bir ýardam berip bilýärmi?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, ÝHHG-nyň Aşgabatda işleýän merkezinde soňky ýyllar birnäçe ilçi çalşyldy. Ýöne olar garaşsyz jemgyýetçilik birleşikleri ýa-da raýat aktiwistleri bilen hyzmatdaşlyk edenlerinden häkimiýetler bilen işleşmegä has höwesek görünýärler. Şu gün, konferensiýanyň ikinji gününde hut şu barada hem gürrüň ediler. Ýagny biz öz çykyşymyzda ÝHHG-nyň Aşgabatdaky merkeziniň, nähilem bolsa, Türkmenistandaky raýat aktiwistleriniň we garaşsyz jemgyýetçilik birleşikleriniň hukuklaryny has tutanýerli goramalydygy barada gürrüň ederis.
Azatlyk Radiosy: Bu konferensiýa Türkmenistanyň resmi wekilleri hem gatnaşýarmy?
Farid Tuhbatullin: Gynansak-da, konferensiýanyň birinji gününde Türkmenistanyň Wenadaky ilçihanasynyň wekilleri maslahata gatnaşmadylar. Men munuň sebäbini bilemok. Adatça, olar bu maslahata gatnaşýar, ýöne häzir “Türkmenistan” belgili orunlar boş dur. Belki-de, häkimiýetlerde bu tema gyzyklanma ýokdur.


text:
Türkmenistanda global derejede aktual meselelere bagyşlanyp geçirilen nobatdaky halkara duşuşygy ulag gatnawynyň durnuklylygyna bagyşlandy.
Türkmenistana sapar eden BMG-niň ýolbaşçysynyň gatnaşmagynda 26-njy noýabrda geçirilen konferensiýada, hususan-da ulaglar we pyýadalar üçin amatly hem howpsuz şertleriň döredilmeginiň zerurdygyna üns berildi.
Türkmenistanyň resmileri ýurduň bu ugurdan hem üstünlik gazanandygyny habar berdiler.
Şol bir wagtda-da Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylar öz ýaşaýan ýerlerinde ýol hereketine degişli döwre laýyk amatly şertler däl, hatda ýollaryň howpsuzlygynyň hem üpjün edilmeýändigini, käbir ýerlerde ýollaryň asla ýokdugyny yzygiderli gürrüň berýärler.
Azatlyk Radiosy şu günki gün Türkmenistanda ýollaryň ulaglar we pyýadalar üçin amatlylyk derejesi barada gürrüň bermegi sorap türkmenistanly synçy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Awstraliýanyň daşary işleri ministri Kewin Raddyň aýtmagyna görä, gizlin diplomatik maglumatlaryň syzyp çykmagy üçin “WikiLeaks”-i esaslandyryjy Julian Assanjy däl-de Birleşen Ştatlary günäkärlemeli.
"Birleşen Ştatlaryň 250,000 diplomatik telegrammalarynyň bikanun ýaýradylmagyna jenap Assanjyň jogapkärçiligi ýokdur. Amerikalylaryň özleri muňa jogäpkärdir” diýip, Kewin Radd düýn çykyş etdi
Julian Assanj öňňin Londonda tussag edilipdi. Onuň tussaglygy Şwesiýanyň häkimiýetleriniň resmi görkezmesi bilen amala aşyryldy. Assanjyň tussag edilmegine onuň Şwesiýada jynsy taýdan kanun bozmalara dahyllylykda şübhelenmegi sebäp boldy.
Emma Julian Assanj özüne bildirilýän aýyplary ret edýär. Onuň aklawçysynyň aýtmagyna görä, bu wakalaryň “syýasy” matlaby bar.
Awstraliýanyň daşary işler ministri Assanjy bigünä diýip ykrar etmäge çagyrdy. Şeýle-de ol Awstraliýanyň islendik raýatyna bolşy ýaly, Assanja-da hemaýat etjekdigini sözüne goşdy.


text:
Prezident Wiktor Ýanukowiç Ukrainanyň syýasatyndaky agalygyny saklamagy başaryp bilermi? Oppozisiýa ”Mämişi rewolýusiýanyň” baştutanlarynyň biri, häzir türme tussaglygyndaky Ýuliýa Timoşenkonyň ykbalyna neneňsi çemeleşer? Şeýle-de boks çempiony Witaliý Kliçko ýurduň syýasatyna näderejede täsir edip biler?
Bu soraglar ýekşenbe güni, ýagny 28-nji oktýabrda ýurduň täze parlamentini saýlamak üçin ses bermäge barýan ukrainlylaryň kellesinden geçýän ençeme sowallaryň diňe käbirleri. Bu 2010-njy ýylda ýurduň başyna Wiktor Ýanukowiç geçenden soň amala aşyrylýan ilkinji umumymilli saýlawlar bolar.
Ýanukowiçiň tankytçylary ony 2004-nji ýyldaky ”Mämişi rewolýusiýanyň” netijesinde gazanylan demokratik reformalary depelemekde, özüniň syýasy garşydaşlaryny yzarlamakda, şeýle-de ýurdy Putiniň baştutanlygyndaky Orsýet ýaly awtoritar bir döwlete öwürmekde aýyplaýarlar.
Ekspertleriň pikiriçe, eger-de Ýanukowiçiň “Regionlar partiýasy” Werhownaýa Rada geçirilýän saýlawlaryň netijesinde sesleriň aglabasyny almagy başarsa, onda Ýanukowiç mundan beýläk hem özüniň syýasy hökmürowanlygyny dowam etdirer. Syýasy analitik, “AMC” mashalat beriji toparyň ýolbaşçysy Witaliý Bala şeýle düşündirýär: “Bu Ukraina üçin juda wajyp bir saýlawlar. Biz Orsýetdäki bolýan zatlary gaýtalamagyň bosagasynda durus. Hökümet diňe bir wertikal häkimiýeti ornaşdyrman, eýsem muny berkidýär”.
Ýanukowiç häkimiýete geçenden soň, onuň syýasy garşydaşlary, şol sanda Ýuliýa Timoşenko hem türmä basyldy. Tankytçylar bularyň syýasy matlapdan amala aşyrylandygyny öňe sürýärler. Adam hukuklary boýunça guramalar Ýanukowiç döwründe parahorlugyň artandygyny we söz azatlygynyň kemelendigini belleýärler. Şeýle-de “maşgala” diýlip resmi bolmadyk at bilen häsiýetlendirilýän Ýanukowiçiň ýaranlarynyň köp halatlarda ýurtda aýratyn hukuklardan peýdalanýandyklary hem habar berilýär.
"Birleşen Oppozisiýa" we "Udar"
Ýanukowiçiň häkimiýet başyndaky agalygyna häzir esasan iki sany syýasy güýç garşylyk görkezmäge çalyşýar. Olaryň biri ýurduň ozalky daşary işler ministri Arseniý Ýatsenýugyň ýolbaşçylygyndaky “Birleşen oppozisiýa” hereketi, beýlekisi bolsa boks boýunça çempion Kliçkonyň liderligindäki “Udar” (”Urgy”) partiýasydyr.
Käbir irki ses berilşikleriň netijelerine görä, “Regionlar partiýasy” sesleriň 23%-ni alyp, öňde barýar. Kliçkonyň “Udar” partiýasy 16% bilen ikinji orunda, “Birleşen Oppozisiýa” partiýasynda bolsa sesleriň 15%-i bar.
Ýanukowiçiň “Regionlar partiýasy” esasan Ukrainanyň gündogarynda we günortasynda uly goldawa eýe bolsa, “Birleşen oppozisiýa” partiýasyny ýurduň günbatar sebitinde has köp goldaýarlar.
Kliçkonyň täze esaslandyran “Udar” partiýasy hem ýurduň köp künjeklerinde uly goldawa eýe bolup, onuň saýlawlarda ýeňiş gazanyp biljekdigi hem aýdylýar. Geçirilen pikir soralyşyga görä, Ukrainanyň ilatynyň arasynda Kliçko iň ynanylýan syýasatçylaryň biri bolup, onuň meşhurlygy gitdigiçe ýokarlanýar.


text:
Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalarynyň duçar bolýan kynçylyklary barada “РБК daily” internet gazetinde ýerleşdirilen maglumatlar bilen bagly Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi metbugat beýanatyny ýaýratdy.
Resmi Aşgabat Orsýetiň “RBK” media holdingine bolan ynamyny ýitirendigini aýdýar.
“РБК daily” özüniň “Türkmenistandaky MTS problemasy ýurduň ykdysadyýetine girmek isleýän potensial daşary ýurt inwestorlaryny ürküzýär
” atly makalasynda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalarynyň ýurtdaky kanunçylyk esaslarynyň kemterligi, korrupsiýanyň ýokarylygy, şertnamalara birtaraplaýyn seredilmegi ýaly kynçylyklara duçar bolýandyklaryny belleýär.
“РБК daily” bu analizi Syýasy ekspertizalar institutynyň maglumatlaryna salgylanyp berýändigini ýazýar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministligi bular ýaly aýyplamalaryň takyk delillere esaslanmaýandygyny öňe sürüp, olary manysyz diýip atlandyrdy.
“Bular ýaly myjabatlar özüniň esassyzdygy we hakykata asla gabat gelmeýändigi bilen tapawutlanýar. Türkmen tarapy MTS-iň bäş ýyllyk ylalaşygynyň möhleti tamamlanandygy üçin onuň işlerini togtadandygyny birnäçe gezek aýtdy” diýip, türkmen DIM-niň habar beriş serişdeleri üçin ýaýradan beýanatynda aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 17-nji ýanwarda gol çeken buýrugyna laýyklykda, wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, medeni köpçülikleýin çäreleri geçirmegiň we medeni maksatly binalary ulanmagyň tertibiniň bozulmagyna ýol berenligi üçin wise-premýer Maýsa Meredowna Ýazmuhammedowa käýinç yglan edildi.
Ministrler Kabinetiniň medeniýet we habar beriş serişdelerine gözegçilik edýän orunbasary Ýazmuhammedowa berlen bu käýinç eýýäm üçünjidir.
Wise-premýer özüniň ilkinji käýinjini 2009-njy ýylyň fewralynda, ikinji käýinjini bolsa 2010-njy ýylyň ýanwarynda alypdy. Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasaryna berlen käýinçleriň ikisi hem onuň öz garamagyndaky ministrliklerde we pudak edaralarynda işleriň talabalaýyk guralmagyna gözegçiligi gowşadandygy üçin berlipdi.
Wise-premýere berlen bu gezekki käýinçde bolsa medeni köpçülikleýin çäreleri geçirmegiň we medeni maksatly binalary ulanmagyň tertibiniň bozulmagyna ýol berenligi üçin diýlen kesgitleme bar.
Medeni gurluşygyň işi haýal
Türkiýäniň «Sehil Inşaat» kompaniýasy tarapyndan 2008-nji ýylyň başynda düýbi tutulan Döredijilik şäherçesiniň gurluşygy häzir juda haýal barýar. Bahasy 150 million dollara golaý bolan bu proýekt 2009-njy ýylyň oktýabrynda taýyn edilip, ulanylmaga berilmelidi. Emma onuň işi entek-entek tamamlanardan ir görünýär.
Geçen ýylyň 9-njy iýunynda ýurduň prezidenti Döredijilik şäherçesiniň gurluşygynyň alnyp barylýan ýerine hut özi baryp gördi we işleriň barşyndan nägilelik bildirip, Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowdan, wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowadan kemçilikleri düzetmek boýunça ähli zerur çäreleri görmegi talap etdi.
Prezidentiň beren bu tabşyryklaryna ýarym ýyl wagt geçen-de bolsa, gurluşygyň depgini batlanybermeýär. Döredijilik şäherçesi Türkmen döwlet medeniýet institutyny, ýörite sazçylyk mekdebini, çagalar bagyny, umumy bilim berýän orta mekdebi, üç sany köp gatly jaýlary özünde jemleýär. Ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy tamamlanansoň, 200-den gowrak kwartiralar ýurduň medeniýet we döredijilik işgärlerine paýlanylyp berilmeli.
Käýinjiň derejesi
Ýazmuhammedowa berlen bu käýinjiň eýýäm üçünjidigine garamazdan, ol buýrukda, käbir ministrlere berilýän käýinçlerde bolşy ýaly, «kemçilikleri wagtynda düzetmese, onda eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygy barada duýduryldy» diýlen kesgitleme ýok.
Ýöne muňa garamazdan, 14-nji dekabrda Berdimuhamedowyň karary bilen, Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministriniň orunbasary Bägül Çarygulyýewna Nurmyradowanyň Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň medeniýet bölüminiň müdiri wezipesine bellenilmeginiň ýakyn geljekde kadr çalşygynyň ýüze çykmagynyň mümkindigini ýerli synçylar öňe sürýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllar ýaşlar üçin okuw mümkinçilikleriniň uly problema bolup durýandygy aýdylýar. Bu problema birinjiden okuw orunlarynyň azlygy bilen bagly bolsa, ikinjiden ýokary bilimdäki karrupsiýa bilen bagly hasaplanýar.
Bu ýagdaý garyp maşgalalardan bolan zehinli ýaşlaryň her ýyl diýen ýaly ekzamenden ýykylmagyna sebäp bolýar. Bu hem käbir ýaşlaryň ýokary okuwyň gözleginde daşary ýurtlara okamaga gitmegine sebäp bolýar.
Azatlyk Radiosy häzirki wagtda Türkiýäniň Ankara uniwersitetinde inženerlik ugrundan bilim alýan özüni Jeren diýip tanyşdyran türkmen talyby bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň Mejlisi “Edebi we çeper eserleri goramak boýunça Bern konwensiýasyna goşulmak hakynda”, “Girdejiler üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak barada Türkmenistanyň Hökümeti bilen Finlýandiýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Ylalaşygy tassyklamak hakynda” we “Türkmenistanyň we Eýran Yslam Respublikasynyň arasynda Hazar deňzinde söwda gämi gatnawy babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky özara düşünişmek hakynda Ähtnamany tassyklamak hakynda” kararlary kabul etdi.
Türkmenistanyň Mejlisiniň kabul eden kararlary
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Lenarçiç bu saparynyň dowamynda beýleki hökümet wekilleri bilen bir hatarda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow we Mejlisiň ýolbaşçysy Akja Nurberdiýewa bilen hem duşuşdy. Jenap Lenarçiç şol saparynyň barşynda Aşgabadyň adam hukuklary boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen has köp hyzmatdaşlyk etmäge razylyk berendigini tassyklap, çykyş etdi.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir jenap Ýanez Lenarçiç bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürlerde Türkmenistana sapar edýän daşary ýurt wekilleriniň sany artdy, olar, hususanam, adam hukuklary bilen bagly edaralaryň resmileridir. Ýakynda Türkmenistana sapar eden ýolbaşçylardan biri hem Siz, bu ugurda Aşgabatda nämedir bir täzelik barmy? Ýanez Lenanrçiç:
Men Türkmenistana resmi sapar bilen baran delegasiýalaryň arasynda haýsydyr bir ilteşik bardyr öýdemok. Biz bu sapary öň planlaşdyrypdyk. Bu sapar beýleki delegasiýalaryň saparlary bilen baglanşykly planlaşdyrylmandy.
Hawa, siziň aýdýanyňyz dogry, soňky döwürlerde Türkmenistana ençeme daşary ýurt wekilleri bardy, men munuň sebäbi barada diňe öz pikirimi aýdyp biljek. Meniň pikirimçe, Aşgabada edilýän bu saparlaryň artmagynyň sebäbi türkmen wekilleri tarapyndan halkara jemgyýetçiligi bilen gepleşikler geçirmek boýunça islegiň artmagy bilen bagly.
Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda Türkmenistana baranyňyzda, Aşgabadyň halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlygy artdyrmaga razy bolanlygyny aýtdyňyz. Eýse, Türkmenistan nämä razylyk berdi, bu barada takyk maglumat berip biljekmi? Ýanez Lenarçiç:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratiýa we Adam hukuklary boýunça institutynyň roly bu gurama agza ýurtlara kömek etmekden ybarat. Biziň edip biläýjek işimiz – olara ýardam bermek. Aşgabatda biz bu ugurdan öz kömegimizi teklip etdik. Türkmenistanyň hökümet wekilleri biziň tekliplerimizi gowy garşy aldylar. Biz saýlawlary geçirmek, graždan jemgyýetçiligi, hökümete degişli bolmadyk guramalar baradaky kanunlary ösdürmek we adam hukuklary boýunça okuw programmasyndan ybarat ençeme takyk teklipleri hödürledik. Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary olaryň ählisini gowy garşyladylar. Onsoň olaryň biz bilen gatnaşyk gurmaga isleginiň bardygyny aýtmaga esas döreýär we biz bu ädime gowy baha berýäris. Azatlyk Radiosy: Siz adam hukuklary barada Aşgabada hödürlän teklibiňiz hakda jikme-jik maglumat berip biljekmi? Meselem, has takygrak aýdylanda, şol tekliplerde näme hakda gürrüň edilýär? Ýanez Lenarçiç:
Adam hukuklary boýunça okuw programmasy boýunça hödürlän teklibimiz bu ugurda gazanylan gowy tejribelerden ybarat maglumatlary öz içine alýar. Bu teklip biziň edaramyzyň BMG we Ýewropa Geňeşi bilen bilelikde özleşdiren proýektlerini öz içine alýar. Bu maglumat şu ýylyň dowamynda rus dilinde hem çap ediler. Proýektiň rus dilinde çap ediljek nusgasy Türkmenistanyň hökümet resmilerine hödürlener, bu barada Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylaryny öňünden habarly etdik.
Bilişiňiz ýaly, Türkmenistanyň hökümeti soňky döwürlerde bilim pudagyny ösdürmek barada tagalla edýär. Diýmek, bu maglumatdan geçirilýän reformanyň çäginde hem peýdalanyp bolar. Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary biziň agzan tekliplerimize oňyn garaýarlar. Azatlyk Radiosy: Hödürlän proýektleriňiz bilen bagly siz türkmen ýolbaşçylaryndan haçan jogaba garaşýarsyňyz hem-de bu ugurlarda haçandan başlap, oňyn özgerişikliklere garaşyp bolar? Ýanez Lenarçiç:
Olardan käbirleri uzak möhletli proýektler, emma olaryň tomus sowulmanka taýynlanyp amala aşyrylyp başlanmagyna, şeýle-de bu tagallanyň tutuş bir ýyl dowam etmegine garaşýarys. Emma bu çäreleriň ählisi programmalary amala aşyrmak boýunça gelnen ylalaşyklara bagly. Ýöne biz bu proýektleri amala aşyrmak işine tiz girişmäge taýýar. Azatlyk Radiosy: Siz bu proýektleriň netijeli bolup-bolmanlygyny nähili barlamakçy? Ýanez Lenarçiç:
Bu proýektleri durmuşa ornaşdyrmak işi gurama agza ýurtlara degişli, ýagny häzirki ýagdaýda bu programmany amala aşyrmak işi Türkmenistana degişli. Biziň jogapkärçiligimiz olara kömegimizi teklip etmek, bu ugurdaky terjribelerimizi olar bilen paýlaşmak we bu barada beýleki gowy praktikalary olara hödürlemekden ybarat.
Olardan nähili we näderejede peýdalanyldy, näçerägi durmuşa ornaşdyryldy, muny anyklamak biziň wezipämiz däl, bu ýerli hökümet ýolbaşçylarynyň ygtyýarynda. Möhüm zat, Türkmenistanyň hökümet wekilleriniň şeýle teklipleri kabul etmäge razylyk bildirmegi, biziň bilen bu ugurda işleşmäge taýýardygyny aýtmagy. Meniň pikirimçe, bu höweslendiriji ýagdaý. Azatlyk Radiosy: Onda siz türkmen ýolbaşçylarynyň diňe siziň teklipleriňize görkezen gowy reaksiýasy bilen kanagatlanjakmy? Ýagny, şu teklipleriňiziň iş ýüzünde amala aşyrylmagy sizi gyzyklandyranokmy? Ýanez Lenarçiç:
Elbetde, elbetde, gyzyklandyrýar, bu tagallalaryň esasy maksady hem teklipleriň durmuşa ornaşdyrylmagy bilen baglydyr. Emma, size aýtjak bolýanym, adam hukuklary boýunça jogapkärçiligi durmuşa ornaşdyrmak işi bize däl, Türkmenistanyň özüne degişli mesele.
Bu islendik ýurduň hökümetiniň etmeli işi. Biz bu teklipleri olar bilen bilelikde amala aşyrmaýarys. Biz olara kömek edýäris. Biz olara bu ugurdaky tejribelerimizi we beýleki ýurtlaryň tejribelerini teklip edýäris. Emma bu tekliplerden peýdalanyldymy, eger peýdalanylan bolsa, nädereje-de, haçan we nähili peýdalanyldy diýlen mesele proýekt teklip edilen hökümetleriň ýolbaşçylaryna degişli.
Azatlyk Radiosy: Eger ýalňyşmaýan bolsam, Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary halkara jemgyýetçiliginiň hyzmatdaşlyk barada edýän tekliplerini hiç haçanam çürt-kesik ret edenok, emma şol bir wagtyň özünde-de hödürlenen teklipleriň aglabasy durmuşa ornaşdyrylmaýar. Netijede siziň teklibiňiziň amala aşyryljakdygyna nähili ynam edip bolar? Ýanez Lenarçiç:
Bu teklipleriň we proýektleriň garşy alnyş äheňi bizi höweslendirýär. Şeýle-de türkmen ýolbaşçylarynyň biziň bilen işleşmäge isleg bildirmegi mende bu tagallalaryň anyk netije berjekdigine umyt döredýär.
Biz, elbetde, bu ugurda işimizi dowam ederis, emma şol bir wagtyň özünde-de bu tekliplerden näderejede peýdalanylanlygy baradaky mesele Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylaryna degişli zat.
Azatlyk Radiosy: Siziň Aşgabatda geçiren duşuşyklaryňyzyň dowamynda ýurtda graždan we oppozisiýa aktiwistleriniň iş alyp barmagyna rugsat edilmezligi baradaky meseläni hem gozgamaga pursatyňyz boldumy? Ýanez Lenarçiç:
Graždan jemgyýeti bilen bagly kanun taslamasy hakda pikir alyşdyk. Biz islendik ýurtda demokratiýanyň ösmegi üçin graždan jemgyýetiniň rolunyň gaty möhümdigini olara ýatlatdyk. Graždan jemgyýeti baradaky kanun taslamasy bilen bagly hökümet ýolbaşçylaryna hödürlän teklibimiz Türkmenistanyň hökümet ýolbaşçylary tarapyndan gowy garşylandy. Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda bolanyňyzda, özüňiz graždan we oppozisiýa aktiwistleri bilen duşuşyp, olaryň pozisiýasy bilen tanyş bolmaga synanyşdyňyzmy? Ýanez Lenarçiç:
Men Türkmenistanda resmi taýdan sanawa alnan we hökümete degişli bolmadyk guramalaryň käbirleriniň wekilleri bilen duşuşdym. Gürrüňimiz gaty gyzykly boldy, biz olaryň mümkinçilikleri we işleri barada pikir alyşdyk. Elbetde, olaryň işi ýeňil däl, bu ugurda hökümet tarapyndan edilmeli iş gaty köp.
Graždan jemgyýetçiligi bilen bagly kanunyň taslamasy hakda türkmen ýolbaşçylaryna teklip hödürlemegimiziň maksady hem olaryň iş alyp barmagy üçin amatly şertler döretmekden ybarat.
Azatlyk Radiosy: Syýasy bendileriň ýagdaýlary hem-de halkara ekspertlerine türmelere baryp görmäge rugsat edilmegi baradaky talaplara-da Aşgabat boýun bolman gelýär. Türkmenistanyň hökümet wekilleri bilen geçiren duşuşyklaryňyzda bu meseläni hem gozgadyňyzmy? Ýanez Lenarçiç:
Bu mesele hakda men ÝHHG-niň Aşgabatdaky wekilhanasynyň ýolbaşçylary bilen pikir alyşdym. Olar türmeleri reformalaşdyrmak meseleleri barada gaty içgin iş alyp barýarlar.
Bu proses dowam edýär. Elbetde, bu ugurda netije gazanmak üçin wagt gerek. Emma bu mesele ÝHHG-niň gün tertibinde hemişelik duran temalardan biridir.


text:
Kaşmiriň Pakistan tarapyndan dolandyrylýan böleginde ölüm jezasyna höküm edilen iki tussag dardan asyldy. 13-nji fewralda amala aşyrylan bu çäräniň netijesinde, dekabr aýynda Pakistan ölüm jezasynyň moratoriýsini, ýagny ýerine ýetirilmesizligini aýyrany bäri dardan asylan tussaglaryň sany 24-e ýetdi.
Gürrüňi gidýän iki tussag 2004-nji ýylda welaýatyň ýokary derejeli resmisiniň ogluny öldürmekde günäli tapylandan soň dardan asyldy.
Dardan asylan tussaglaryň terrorizm bilen ilteşiginiň bardygy dogrusynda hiç hili maglumat berilmeýär.
2014-nji ýylyň 16-njy dekabrynda “Talyban” hereketi Peşawar şäherindäki mekdebe hüjüm edensoň, Pakistan terrorizm bilen ilteşikli jenaýatlara girizilen ölüm jezasynyň moratoriýsini, ýagny ýerine ýetirilmesizligini aýyrdy. Agzalan hüjümde 142 çaga we dokuz mugallym öldürilipdi.


text:
Russiýa Federasiýasy energoserişdelerini peýdalanmak meselesinde ýol berilmesiz bisarpalyk edýär — diýip, Russiýa Federasiýasynyň prezidenti Wladimir Putin belledi.
“Başga mesele — bu tebigy serişdeleri tygşytly peýdalanmaly, ol häli-häzire çenli çözülenok. Biz ýol berilmesiz bisarpalyk edýäris” — diýip, çarşenbe güni ylym we bilim boýunça prezident geňeşiniň mejlisinde eden çykyşynda aýtdy.
“Gazyp alýan kompaniýalarymyzyň, senagat kärhanalarymyzyň ýolbaşçylaryndan çykdajylar meýilleşdirilende hem bu meselelere ünslüräk garamagy, serişde tygşytlamagyň meseleleri boýunça iş alyp barýan rus alymlary bilen amaly işleri ýola goýmagy haýyş edýärin” diýip, prezident sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Awy diýilip-bedene düşende birnäçe bozulmalary (zäherlenmä)kesellenmäni
we ölümi emele getirýän mineral,ösümlik we haywanat gelip çykyşly islendik madda aýdylýar.
Ejir çekenden ýa-da şaýatlardan sorap görüň we anyklamaga çalyşyň.
Zäherleýji maddalaryň haýsy görnüşi Kabul edilipdir.
Näçe mukdarda we haçan.
Zäherlanmäniň nyşanlary we alamatlary:
Ýürek bulanma,gaýtarma
Içgeçme
Kükrekde ýa-da içde agyry
Dem almanyň bozulmagy
Derleklik
Tüýkülik ýygnanma
Huşy ýitirme
Damar çekme
Dodaklaryň töwereginde,diliň üstünde,deride ýanmalar.
Agyzdan zäherlenmede ilkinji kömek:
Zerur bolsa barmagyňyzy bokurdaga sokup
gaýtarmaklygy dörediň.
Gaýtaranyndan soň,ejir çekeni içmäge zady köp beriň.
EGER-DE EJIR ÇEKEN:
– Huşunda bolmasa
– Damary çekyän ýagdaýynda bolsa
– Göwreli aýal bolsa
– Iýiji maddalary(kislota ýa-da aşgar)ýa-da düzüminde nebit bolan onümleri (kerosin,benzin)ýuwdan bolsa
gaytarmaklygy döretmeli DÄL.
Mör-möjekler dişläninde ýa-da çakanynda ilkinji kömek:
– Eger inne deride bolsa,onda ony dyrnak ýa-da başga bir zat bilen gazyp aýryň.Jübtek ulanmak bolmaz.
– Çakylan ýerini bol suw bilen ýuwuň we hapa düşmez ýaly üstüni bir zat bilen ýapyň.
– Agyryny we çişi peseltmek üçin sowuk melhem goýuň
– Ejir çekeni derrew hassahana alyp baryň.
Ýylanyň dişlänliginiň nyşanlary we alamatlary:
-Agyry (eger awuly ýylan dişlän bolsa,agyry çydap bolmajak güýçli bolup biler)
– Goşa ýa-da ýalňyz diş yzynyň ýarasy
– Deriniň reňkiniň üýtgemegi we dişlenen ýerinde çişiň emele gelmegi.
– Gowşaklyk,dem almanyň bozulmagy.
– Huş ýitirme.
Ýylan dişläninde ilkinji kömek:
–Ilkinji kömek bermekligiň esasy kadalaryny eýeriň.
– Ejir çekene amatly ýagdaýy almaga kömekleşiň we eger mümkin bolsa,bedeniň dişlenen ýerini,awyny sormagyny haýallatmak üçin ýüregin derejesini pese
düşüriň.
Dişlenen ýerine buz goýuň.
Ejir çekeni ynjalyklandyryn we oňa hereketsiz ýatmaklygy maslahat beriň.
Kiçijik çagalar bedenleriniň agramynyň az bolanlagy üçin uly howp astynda bolýarlar.Agzyň bilen awuny sorup aýyrmak,ýarany sürtemek we jgut goýmak bolmaz.
Ref.iatp.edu.tm/ilkinjikomek
Filed under: Bütin Temalar, Saglyk


text:
01.05.2009 Dońyz dümewi howpy barha ýaýbańlaşýar
Meksikada wirusyń ýaýramagynyń öńüniń alynmagy üçin berk çäre görüldi.
Meksikada fabrikler, mekdepler, kino teatrlar, naharhanalar bilen birlikde edaradyr kärhanalaryń bir bölegi wagtlaýyn ýapyldy.
Meksikada Saglygy goraýyş ministrligi, öń dońyz dümewi şübhesi bilen günde ýüzlerçe adamyń hassahana ýüz tutandygyny, emma bu sanyń düýn 46-a çenli aşaklandygyny bildirdi .
Meksikada dońyz dümewi sebäpli 176 adam aradan çykdy.
Bejeriş maksady bilen Meksikadan Amerika getirlen bir çaga halas edilip bilinmedi.
H1N1 wirusyna häzire çenli üç materikde 11 ýurtda gabat gelindi.
30.04.2009 Dońuz dümewi wirusy çaltlyk bilen ýaýraýar
Meksikada dońuz dümewinden şübhelenilýän adamlaryń sany 2,498-e ýetdi. Olaryń 311 sanysy hassahanalarda saklanýar.
Mekdeplerden restoranlara çenli ähli ýer ýapyk.
Meksikanyń Prezidenti Filip Kalderon hassalygyń täsirini azaltmak üçin halkdan maý aýynyń 1-i bilen 5-i arasynda öýünden çykmazlygyny isledi.
Hassalygyń ikinji duralgasy bolan Amerikanyń Birleşen Ştatlarynda hem wirus sebäpli ilkinji ýitgi çekildi.
Amerikada dońuz dümewine sezewar bolanlaryń sany 68 adama ýetdi.
ABŞ-nyń Prezidenti Barak Obama wirusa garşy göreşmek üçin kongresden 1,5 milliard dollar sorady.
29.04.2009 Dońyz dümewi howpy barha ýaýbańlaşýar
Global derejede howsala döreden dońyz dümewi howpy barha ýaýbańlaşýar.
Meksikada 159 adamyń ölendigi beýan edildi. Hökümet bulardan 7 adamyń dońyz dümewi sebäpli ölendiginiń anyklanandygyny bildirdi.
Ýurtda bu kesele duçar bolanlaryń sany 2498 adama ýetdi. Bulardan 1311 adam hassahanada bejeriş astyna alyndy.
Meksikada mekdeplerden naharhanalara çenli jemgyýetçiler ýerler ýapyldy.
Amerikanyń Birleşen Ştatlarynda hem hassalyga duçar bolanlaryń sany 68-e çenli baryp ýetdi.
Kaliforniýa ştatynda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Nýu Ýorkdaky mekdeplerden birinde hem ýüzler
çe okuwçynyń bu hassalyga duçar bolandygy öńe sürülýär.
ABŞ-dan Prezident Barak Obama, wirusa garşy göreş üçin kongresden 1,5 milliard dollar isledi.
Wirus bütindünýä howp salmaga dowam edýär.
Fransiýadan Taýlanda çenli birnäçe adam bu hassalyk sebäpli bejeriş astyna alyndy.
Kosta Rikada hem bir adamda dońyz dümewi wirusyna gabat gelindi.
Täze Zelandiýada 14, Kanada-da hem 13 adamyń bu hassalyga ýolugandygy beýan edildi.
28.04.2009 Dońyz dümewi howpy barha ýaýbańlaşýar
Meksikada 2 müńe golaý adam dońyz dümewi şübhesi bilen bejeriş astyna alynan bolsa, ölenleriń sany 152 adama ýetdi. Ýurtda 6-njy maýa çenli mekdeplerde okuw ýatyryldy.
ABŞ-da hem bu hassalyga duçar bolanlaryń sany 50 adama baryp ýetdi.
Prezident Barak Obama, H1N1 wirusynyń aladalandyrýandygyny emma hzirki wagtda adatdan daşary çäre görülmegine hajatyń ýokdygyny belledi.
Beýleki tarapdan Obamanyń Meksika guran saparynda salamlaşan adamy arheolog Filip Solis hem dońyz dümewi sebäpli aradan çykdy.
Filip Solisiń Obama bilen salamlaşandan 24 sagat soń aradan çykmagy Ak Tamy howsala düşürdi. Obama-da dońyz dümewi bilen baglanşykly hiç hili şübhäniń ýokdygy nygtaldy.
Edil dümewleme we sowuklama ýaly dem alyş ýollary arkaly adamlardan bir birine ańsatlyk bilen ýokaşyp barýan dońyz dümewi wirusy Ýewropa çenli baryp ýetdi.
İspaniýadan soń Germaniýada we Şotlandiýada hem şol hassalyga ýoluganlaryń bardygy anyklandy.
Günorta Koreýada hem bu wirusa gabat gelinendigi aýan edildi.
BMG-nyń Baş sekretary Pan Gi Mun bolsa, hassalyga garşy halkara derejesinde arkalaşyk çagyryşyny berdi.
28.04.2009 Akdag, wirusa garşy çäre görlendigini belledi
Saglygy goraýyş ministri Rejep Akdag, Türkiýede dońyz dümewi hassalygyna gabat gelinmändigini nygtamak bilen raýatlaryń aladalanmaly däldigini ýatlatdy.
Stambulda öz işine başlan Halkara halk saglygy kongresiniń açylyş dabarasyna gatnaşan Rejep Akdag, bu wirusa garşy çäre görlendigini belledi.
Ministr Akdag, Meksikadan geljek ýolagçylaryń lukmanlaryń gözegçiliginden geçiriljekdigini nygtady.
Bütindünýä Halk saglygyny goraýyş jemgýetleri federassiýasynyń başlygy Prof. Paulo Buss hem, bu wirusdan goranmak üçin gerek bolan sanjymyń taýarlanmagynyń 2-3 aý wagt alyp biljekdigini belledi.
Ref. TRT-World Türkmençe
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
Müňlerçe çeh Praganyň merkezi meýdançasyna ýygnanyp, geçen hepde rus uçar heläkçiliginde wepat bolan üç çeh hokkeýçisiniň hatyrasyny tutdy.
Geçen hepdäniň üçünji güni Orsýetiň «Lokomotiw Ýaroslawl» hokkeý komandasynyň azyndan 43 oýunçysyny we trenrlerini alyp barýan uçar heläkçilige uçrapdy.
Wepat bolanlaryň arasynda çehiýaly hokkeýçiler Karel Raçunek, Jan Marek we Josef Wasiçek dagylar hem bardy.
Bu hokkeýçiler Çehiýanyň milli hokkeý komandasyna 2005 we 2010-njy ýyllaryň dünýä çempionatlarynda altyn medal almaga öz goşantlaryny goşupdylar.


text:
Özbegistanyň kanunçykaryjylary ýurduň premýer-ministriniň hukuklaryny giňeltmek barada gürrüňleri geçirýärler.
Özbek parlamentiniň aşaky öýi “Oliý Majlisiň” metbugat wekili ýurduň awtoritar prezidenti Yslam Karimow tarapyndan teklip edilen degişli konstitusion üýtgetmeler prezidentiň käbir hukuklaryny premýer-ministre we hökümete geçirer diýdi.
Emma prezidentiň takyk haýsy hukuklarynyň ýurduň premýer-ministrine we hökümete geçiriljekdigi barada jikme-jik maglumat berilmedi.
Metbugat wekili gürrüňi edilýän konstitusion üýtgetmeleriň ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetiniň işiniň has aç-açan bolmagyna we ýurduň Merkezi saýlaw komissiýasynyň düzümini demokratiýalaşdyrmaga rugsat berjekdigini aýtdy.
Özbegistanyň öňki Kommunist partiýasynyň başlygy Karimow 20 ýyldan gowrak wagt bäri ýurdy dolandyrýar.


text:
Siriýadaky Kürt ýaragly topary 1-nji iýulda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Tal Abýaddan kowlup çykarylmagy netijesinde şäherçäniň kontrollygynyň doly öz gözegçiligine geçendigini aýdýar. Bu wakadan bir gün öň, “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri strategik taýdan ähmiýetli şäherçä reýd gurnapdylar.
Siriýadaky Kürtleriň Halk goranmak bileleşiginiň (ÝPG) metbugat wekili “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri tarapyndan ele salnan Tel Abýad şäherçesiniň günorta bölegindäki etrabyň kontrollygy gaýtadan Kürt güýçleriniň gözegçiligine geçdi diýdi.
Bu çaknyşyklarda “Yslam döwleti” toparynyň üç söweşijisi öldürildi, şeýle-de ýene biri özüni partlatdy diýip, bileleşigiň metbugat wekili belleýär.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Olimpiýa şäherçesiniň telekeçilik merkezi sport klasterine sazlaşykly utgaşdy
Olimpiýa şäherçesiniň infrastrukturasynda durmuş-medeni we söwda merkezleri, myhmanhanalar, restoranlar, kafeler, dükanlar, durmuş hyzmaty kärhanalary, awtomobil duralgalary bar. Şäherçede pyýada geçelgeleri we ýeke relsli ýol gurlan.
Olimpiýa şäherçesiniň telekeçilik merkezi sport klasteriniň stiline we Aşgabadyň çalt depginlerde gurulýan günorta böleginiň iň döwrebap ýollarynyň biri 10 ýyl Abadançylyk şaýolunyň dizaýnerlik çözgütlerine sazlaşykly utgaşdy.
Telekeçilik merkeziniň binasy üç bökekden: belent, pes gatly we olary ikinji gatyň derejesinde özara birikdirýän köprüden ybaratdyr. 17 gatly uly we 7 gatly kiçi binalar Aziadanyň ýaryşlar we telekeçilik durmuşynyň merkezine öwrüler. Biznes merkeziniň ýokarky (11-njiden 16-njy) gatlarynda Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetleriniň bölümleri, 2-njiden 10-njy gatlarda bolsa sport federasiýalarynyň, jemgyýetleriniň we guramalarynyň iş otaglary ýerleşer.
Gowy enjamlaşdyrylan iş otaglary we kabinetleri, ýokary tizlikli liftler, 150 adamlyk maslahatlar zallarynyň ikisi, mejlisler zallarynyň ikisi, restoranlar, kafeler, dükanlar sport emeldarlarynyň hyzmatynda bolar.


text:
Kerpiçden gurlan bir gatly jaylar, umuman aýdylanda aswaltlanmadyk köçeler we çölüň bir gyrasynda ýerleşýän merkez bolan Mary welaýatynyň Ýolöten etraby, göräýmäge, adaty türkmen obalarynyň biri.
Emma soňky ýyllaryň dowamynda bu obanyň ykbalyna aýgytly täsir ýetirip biljek käbir täzelikler ýüze çykdy. Ýagny, bu etrapda dünýäniň iň uly gaz gorlaryndan biri tapyldy!
Britaniýanyň Gaffney, Cline and Associates atly guramasynyň maglumatyna görä, tapylan şol gazyň möçberi 4-14 trillion kubometer aralygynda.
"Baýlyk"
Ýolötende tapylan gaz gory dünýäniň 5-nji iň uly gaz ýatagy diýlip hasaplanýar, başgaça aýdylanda, Ýolöten dünýäniň bäşinji iň uly gaz ýatagynyň üstünde otyr. Bu baýlyk, ilat sany diňe 120 müň töweregi diýlip çaklanylýan bu etrabyň ykbalyny däl, tutuş ýurduň ykbalyny özgertmäge ukyply.
Emma, muňa garamazdan, ýolötenlileriň durmuşyna öz etraplarynda dünýä möçberindäki baýlygyň tapylmagy asla täsirini ýetirenok. Şeýlelikde bu obanyň ilaty hem Türkmenistanyň islendik beýleki obalarynyň ýaşaýjylarynyň uçraýan problemalaryna uçrap, şol kynçylyklar bilen başagaý.
Problemalaryň iň esasysy – işsizlik. Oňa Ýolötende “Ilatyň iş bilen üpjünçiligi” edarasynyň öňüne barsaň, aýratyn hem gowy göz ýetirmek mümkin. Men bu edaranyň öňünde 50-60-a golaý adam gördüm, olaryň ählisi-de iş gözläp baran ýolötenlilerden ybaraty.
Işsizlik
Olardan käbirleri ýakynda gurlup, ulanmaga berlen ”Osman zawodlar toplumynda” işe girmek üçin özleriniň 4-5 aýdan bäri bu edaranyň gapysyny saklaýandyklaryny, ýöne henize çenli ýollarynda hiç hili ýagtylygyň görünmeýändigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
Iş bilen üpjünçilik edarasynyň öňünde nobata duran adamlardan käbirleri şeýle gürrüň berýärler: “Haçan alynjagy belli bolmadyk iş orunlaryna nobata durmak meselesi gaty çylşyrymly. Adamlar ilki bilen iş bilen üpjünçilik edarasyna anketa dolduryp berýärler, yzyndanam etrapdan 40-45 kilometer uzaklykda ýerleşýän şol edara baryp, ol ýerde hem täzeden nobata durmaly bolýarlar”.
Anketa tabşyrlandan soň hem şol tagallanyň haçan netije berjegi anyk däl.
“Meniň oglumyň anketasyny tabşyranyma näçe wagt boldy, emma häzir şol anketa ýitirilene çemeli, maňa anketany täzeden doldur diýdiler” diýip, özüni Patma diýip tanadan ýolötenli ene gürrüň berýär.
Ilaty iş bilen üpjün edýän edaranyň işgärleriniň bolsa bu meselede öz garaýyşlary bar. Bu edaranyň öz adynyň agzalmagyny islemedik bir işgäri Azatlyk Radiosyna: “Biz anketa dolduryp berenleri edara-kärhanalara hödürleýäris, haýsydyr bir arzany kabul edip-etmezlik olaryň özüne degişli” diýip, bu meselede höküm sürýän ýagdaý barada gürrüň berdi.
Mümkin sebäpler
Oba ýaşaýjylarynyň işe kabul edilmezligine sebäp diýlip görkezilýän ýagdaýlardan biri hem olaryň bilim derejesi bilen bagly. Ýolöteniň ýaşaýjylarynyň aglabasy daýhançylyk bilen maşgala ekleýän adamlar, bu ýerde ýokary bilimli we eli hünärli adamlaryň sany az.
Bu hem, agzalýan edaranyň işgäriniň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyndan çen tutulsa, olaryň işe kabul edilmezliginiň sebäplerinden ýene biri. Ol bu hakda ýene şeýle diýýär: “Zawodlaryň birinde häzir aşpezler gözlenýär. Noýabryň 10-na çenli arzalar kabul edilýär. Emma firmanyň talaby kandidatlaryň bilimli bolmagy”.
Emma welin, il içindäki gürüňlerden çen tutulsa, diplom ýa tejribe baradaky talaplara garamazdan, işe girýän adamlar hem bar. Bu ýagdaý, olaryň pikiriçe, para bilen bagly.
Paranyň möçberi hem ilat arasynda gizlin syr däl.“Haýsydyr bir zawodyň içinde 800 – 1500 dollar aralygynda para berip, gara işe ýerleşip bolýar. Paranyň möçberi geçen ýyllar bilen deňeşdirilende iki esse artdy diýip”, nobata duranlardan ýene biri gürrüň berdi.
Nobata duran adamlardan käbirleri soňky döwürde bu ýagdaýdan peýdalanyp, adamlary işe saljak diýip, para alyp, soňam ýitirim bolýan toparlaryň hem peýda bolandygy aýdylýar.
Garaz, Ýolötende tapylan gaz mundan ozal diňe Eýrana satylan bolsa, häzirki wagtda Hytaýa-da eksport edilýär. Türkmenistandaky gaz zawodlaryna Hytaýdan ençeme işgärler getirildi. Diýmek, Ýolöten gazy öz baran ýerinde köp adamlaryň işli bolmagyna mümkinçilik döredýär. Emma şol ýurtlary gaz bilen üpjün edýän etrabyň ýaşaýjylary häzirlikçe bu baýlygyň hözirini görüp bilmeýändiklerini gürrüň berýärler.


text:
Teswirlemeler
"Osložneniýe" sözi türkmen diline "gaýraüzülme" diýip terjime edilýär.
Meselem, "osložneniýe grippa"-" dümewiň gaýraüzülmeleri.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text: Demonstrasiýaçylar prezident Mahmut Ahmedinejadyň gaýtadan saýlanmagynyň kanunylygyny sorag astyna salan hem bolsalar, Birleşen Ştatlaryň hökümeti, Eýran bilen onuň ýadro planlary barada gürleşmek üçin gapylary açyklygyna galdyrar. ABŞ-niň BMG-däky ilçisi Sýuzan Raýs, şu gün Ahmedinejat öz ýurdunyň içerki problemalarynda Günbatary we ABŞ-ni günäkärlemekde öz hökümetiniň adaty strategiýasyna eýerýär diýdi. Şeýle-de Raýs, Eýranyň öz halky tarapyndan sorag astyna alnan hökümet kanunylygy, Birleşen Ştatlaryň Tähranyň ýadro ýaragly ýurda öwrülmeginiň öňüni almak maksadynyň ýanynda aňrybaş bir mesele däl diýdi. Mundan başga, Obamanyň baş geňeşçisi Deýwid Akselrod şu gün Ahmedinejat Eýranyň daşary syýasaty babatda ahyrky sözi aýdýan adama meňzänok diýdi.


text:
Azatlyk radiosynyň feýsbukda «Prezidentiň doglan güni halk tarapyndan bellenilmelimi? Bellenilse, nähili bellenilmeli?» diýen sorag bilen açan forumyna gysga wagtda 8 müň çemesi adam giripdir we onlarça adam öz pikirini aýdypdyr.
Nesibe Durmuş atly okyjymyz «Ynsanlar nirelerde nähili görgüleri görýär, bu bolsa doglan gününi belleýär. Sen git-de, halkyň ýagdaýy bilen gyzaklan, bu garyp ynsanlar nähili ejir çekýär?» diýip ýazypdyr.
Abas Armeşi atly okyjymyz hem prezidentiň doglan gününiň bellenmeginde begener ýaly zadyň ýokdugyny aýdýar. «Bilinsin, bilinmesin, ondan haýyr ýok, ynsanlaryna basyş etmekden başga bir işi bilmez» diýip, Abas Armeşi aýdýar.
Elissa Elisa atly okyjymyz: «ol diňe öz pikirini etsin, doglan gününi bellesin, wagtyny hoş geçirsin» diýipdir.
Okyjylarymyzyň arasynda gaharly, käýinçli sözleri ýazanlary-da bolupdyr, o hili teswirleri okamagy özüňize galdyrýarys.
Jahanna Jahanowna atly okyjymyz «sadalyk hemişe gowudyr, kim bolsaň bol, ahyrynda şol bir ýere barjagyňy unutma» diýip ýazýar we doglan gününi «maşgalasy bilen sessizje bellesin, olam halkymyz ýaly adam» diýen pikiri öňe sürýär.
"Hawa, menem şeýle düşünýärin, çünki indi örän kyn boldy, adamlary gynamakdan başga hiç bir zat ýok» diýip" Döwlet Orunow hem Jahannanyň pikirini goldaýar.
Aýa Durdyýewa bolsa, «bu gülkünç» diýip ýazypdyr. Emma Saýfulla Muradow bu ýerde gülkünç zat görmeýär: «Gündogar Türküstanda, Kobanide we başga bir topar ýerde doganlarymyz öldürilýär... Doganlarymyz bu zulmy, bu jebri çekýärkä elimden şu teswiri ýazmakdan başga hiç bir zadyň gelmeýändigine gaty gananýaryn» diýip, Saýfulla Muradow ýazýar.
Murat Hummedow atly okyjymyz, prezident Berdimuhamedowyň doglan güni baradaky habarlary görüp, internetden Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň doglan gününiň bellenişi barada habar gözländigini, emma tapmandygyny aýdýar.
"Beterini görüp, şükür edeliň»"
Türkmenistanda prezidentiň doglan gününiň şeýle giňden bellenilmegini goldaýan ýa-da oňa kadaly zat hökmünde garaýan okyjylarymyz hem bar.
Mysal üçin, Maýa Esenowa şeýle ýazýar: «Siriýa serediň, aç we watansyz, geliň, beterini görüp, şükür edeliň. Bu ýerde uly geplemäň, çünki düzedip biljek zadyňyz ýok. Prezident bolsaňyz, sizem bu hili işleri etmän durmazdyňyz. Allanyň beren ömrüni çagalary bilen huzur çinde ýaşasyn Berdimuhamet Gurbangulyýew» diýip, Maýa Esnowa prezidentiň at-familiýasyny bulaşdyryp ýazypdyr.
Jahan Aýydowa atly okyjymyz hem Türkmneistanyň asudalygyna ünsi çekipdir: «Asuda, abadan watanymyz bar, şükür edeliň. Ýurt daşynda okamagymyzda, her işde bir haýyr bardyr» diýip, Jahan pozitiw pikire çagyrýar.
Nazli Hilal bolsa: «bellenmegi zerur örän ähmiýetli waka, brawo» diýip ýazýar.
Ýöne okyjylarymyzyň arasynda gozgalýan mesele, soralýan sorag barada hiç bir tarapa goşulman, beýlekileri hem aýdýan pikirlerinden ägä bolmaga çagyrýanlary-da bar.
Mysal üçin, Aýnagözel Aýla atly okyjymyz şeýle pikirde: «Bu ýerde boş-boş gürrüň edip, ertir başyňyza bir iş düşse, ýüzüňizi sallap durmaň, hiç gürrüň etmäň, arkadaşlar. Meniň öýkäm siziňkiden 100 essedir, sabyr ediň, her zadyň öz wagty bardyr, saglygyňyza şükür ediň» diýip, Aýnagözel ýazýar.
Şeýle-de ol prezidentiň garşysyna çykyp, pikirini göni aýdyp bilmeýänleriň bu ýerde gürrüň etmegine gaharynyň gelýändigini aýdýar. «Doglan gününi etse, puly köpdür, nireden gazananynyň ähmiýeti ýok» diýip, Aýnagözel sözüniň üstüni ýetirýär.
Şemşat Durdyýewa Türkmenistanda prezident tarapyndan edilýän işleri «jenaýat» diýip atlandyrýar.
Akdemir atly okyjymyz bolsa: «Of, allam, bize sabyr ber» diýýär we prezidentiň halka gerekli işler bilen meşgullanmalydygyny, şonda adamlaryň onuň doglan gününi "özleriniň köçä çykyp bellejegini" aýdýar.
Akdemiriň pikiriçe, öz sözi bilen aýtsak, häzirki ýagdaý «masgaraçylyk».


text:
Demirgazyk Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň ýüzlerçesi Owgan milli bitewi hökümetinde türkmen wekilleriniň hem ýokary wezipelere bellenmegini talap edip, protest geçirýär.
Eýýäm üç gün bäri dowam edýän protestlerde etniki türkmenler şu gün Balh welaýatyndan Farýap welaýatyna gidýän esasy gara ýoly ýapdylar. Olar öz talaplary berjaý edilmese, protest çärelerini dowam etdirmegi wada berdiler.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon 12 müň tussagy amnistiýa etmek barada kanuny parlamente hödürledi.
Täjigistanyň prezidentiniň metbugat-gullugynyň 17-nji awgustda aýtmagyna görä, parlamentiň garamagyna berlen kanunda üç müňden gowrak tussag türmelerden boşadylar, dört müňden gowrak adam şertli tussaglyk ýa-da türme tussaglygyna bagly bolmadyk jezadan doly boşadylar.
Şeýle-de metbugat-gullugynyň aýtmagyna görä, bäş müňden gowrak adamyň tussaglyk möhleti çäklendiriler, ýa-da dowam edýän derňewler ýatyrylar.
Amnistiýanyň aýallara, ýetginjeklere, ýaşy 55-den geçen adamlara, uruş hem harby operasiýalaryň weteranlaryna degişli boljakdygy bellenýär.
Täjigistanyň garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümine gabatlanyp geçiriljek amnistiýada adam öldürmek, terrorizm, dini ekstremizm we beýleki agyr jenaýatçylyklar üçin tussag astyna alnan bendileriň boşadylmajagy barada metbugat-gullugy habar berdi.


text:
Aşgabat. 20-nji dekabr. “Türkmenportal”.
Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynyň Bagabat şäherçesiniň golaýynda Türkmenistanyň hukuk goraýjy edaralary tarapyndan geçirilen birnäçe ýörite işleriň barşynda elden alnan neşe serişdeleriniň uly tapgyryny ýok etmek boýunça çäre geçirildi. Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan guralan bu çärä Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky neşekeşlige garşy göreş boýunça utgaşdyryjy topar we Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugy tarapyndan guralan çärä harby we hukuk goraýjy edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň ýolbaşçylary, daşary döwletleriň ýurdumyzdaky wekilhanalarynyň we halkara guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Çäräniň barşynda 200 kilogramdan gowrak neşe serişdeleri ýok edildi, munuň özi türkmen döwletiniň we biziň jemgyýetimiziň häzirki döwürde tutuş adamzat üçin howply wehimleriniň birine garşy berk durulmagyna ygrarlydygyny aýdyň görkezýän nobatdaky subutnama öwrüldi.
Elden alnan neşe maddalary ýok edilmänkä, ýygnananlara görkezildi. Şondan soňra haltalar we düwünçekler yzly-yzyna ýörite peçlere oklanýar. Galyberse-de, bu haýyrly işe gatnaşmak isleýänleriň her birine gadagan edilen harytly düwünçegi peçe oklamaga mümkinçilik döredildi. Şol serişdeler bellenilen düzgünlere laýyklykda hem-de hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleriniň gözegçilik etmeginde ýok edildi.
Türkmenistan neşekeşlige garşy göreşe döwlet derejesinde işjeň gatnaşmak bilen tutuş adamzada howp salýan nägehany ýok etmekde dünýäniň köp döwletlerine görelde bolýar. Neşe serişdelerini ýok etmek boýunça geçirilýän çäreler bu aýdylanlary subut edýär. Şeýle çäräniň dowamynda 2009-njy ýylda 2 tonna 474,9 kilogram, 2010-njy ýylda 1 tonna 376 kilogram, 2011-nji ýylda 833 kilogram, 2012-nji ýylda 829 kilogram neşe serişdeleri ýok edildi. Bu sanlar Türkmenistanda neşe serişdelerini bikanun ýaýradýanlara garşy alnyp barylýan işleriň öz miwesini berýändigini görkezýär.
BMG-niň Türkmenistandaky utgaşdyryjysy Jasinta Barrins neşe serişdelerini ýok etmek çäresinde çykyş edip, biziň ýurdumyzyň häzirki wagtda bütin adamzada howp salýan neşe serişdeleriniň bikanun ýaýradylmagyna garşy göreşmekde alyp barýan işlerine ýokary baha berdi.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton 4-nji ýanwarda eden çykyşynda Al-Kaýdanyň Ýemendäki aktiwliginiň ýurduň özüne hem tutuş Ýakyn Gündogara wehim salýanlygyny aýtdy.
Ol: “Biz Ýemendäki urşuň we Al-Kaýdanyň Ýemendäki hereketleriniň global derejedäki täsirini hem onuň regionyň daşynda terrorçylykly hüjümlere esas bolýanlygyny görýäris” diýip, nygtady.
Hillary Klinton bu barada Döwlet departamentinde Kataryň premýer-ministri Hamad Bin Ýassim Jabr al-Tani bilen duşuşygynyň yzýany eden şykyşynda belledi.
Iki döwletiň wekilleri bu çykyşlarynda käbir beýleki meseleler bilen bir hatarda, geçen onýyllygyň dowamynda birnäçe içerki uruşlary başdan geçiren Ýemeni durnuklaşdyrmak meselesini hem ara alyp maslahatlaşandyklaryny mälim etdirler.
Ýemen Al-Kaýda garşy tijenýär
Hillary Klintonyň çykyşynyň iki sagat öňýany Ýemeniň häkimiýetleri ýurduň paýtagty Sananyň golaýynda geçirilien operasiýalarda Al-Kaýdanyň iki söweşijisini öldürendiklerini yglan etdiler.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary öz nobatynda Ýemeniň hökümetiniň regiondaky Al-Kaýda toparyna garşy edýän tagallalaryny makullady, emma, şol bir wagtda-da, ol potensial howpuň çakdanaşa uludygyny bellemek bilen, şu aýyň dowamynda Londonda boljak duşuşykda halkara jemgyýetçiliginiň Ýemeniň hökümetine basyş etmekçidigini aýtdy.
“Halkara jemgyýetçiliginiň Ýemene açyk diýmeli wagty geldi. Hökümete berilýän ýardamlaryň öz şertleri bar, onuň netijelerine hem garaşylýar. Hökümet Ýemeniň we regionyň ilatyny parahatçylyk hem durnuklylyk bilen üpjün etmäge has uly mümkinçilik döretmek üçin hereket etmeli” diýip, Hillary Klinton nygtady.
Amerika üçin göni howplar
Ýakynda Ýemendäki Al-Kaýda topary 25-nji dekabrda Amsterdamdan ABŞ-nyň Detroit şäherine barýan uçary partlatmak synanyşygynda öz eliniň bardygyny yglan edipdi.
Synanyşykda şübhelenýän 23 ýaşly nigeriýaly Umar Faruk Abdulmutallab amerikan uçarlaryna münmekligi gadagan edilenleriň sanawynda bolmasa-da, öz wagtynda ABŞ-nyň howpsuzlygyna wehim salyp biljek şahslaryň hatarynda durýardy.
Amerikan resmileriniň aýtmaklaryna görä, Abdulmutallabyň atasy öz oglunyň radikallaşanlygyny we onuň zorluga baş goşmagynyň ähtimaldygyny Nigeriýanyň häkimiýetlerine mälim edipdir. Abdullmutallabyň özüni bu işe çekenler we taýýarlanlar barada derňewçilere zerur maglumatlary beren halatynda, Ak Tam onuň işine federal graždan sudunda garalyp, oňa has ýumşak jezanyň beriljekdigini bildirdi.
Geçen ýekşenbe güni ABŞ terrorçylykly hüjümleriň howpy sebäpli özüniň Sanadaky ilçihanasyny ýapdy. Munuň yzýany bolsa, Beýik Britaniýa bilen Fransiýa hem bu göreldä eýerdiler.
Prezident Barak Obamanyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisiniň terrorçylyk meseleleri boýunça wekili Jon O.Brennan NBC telekanalynda çykyş edip, ABŞ-nyň bu meselede başga çykalgasynyň bolmanlygyny aýtdy.
Amerikan resmisi Birleşen Ştatlaryň Sanadaky ilçihanasynyň ýapylmagyny Al-Kaýdanyň edip biljek hüjümlerinden diplomatlary we ilçihananyň işgärlerini goramak maksady bilen düşündirdi.


text:
Gyrgyzystanda ses berişlik tamam boldy. Ýurduň hasaba alnan 2,8 million saýlawçylarynyň köpüsi öz ýurtlarynyň Merkezi Aziýanyň ilkinji parlament demokratiýasyna öwrülmegine umyt baglaýar.
Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ses berişlige gatnaşygyň 43 prosentden gowrak bolandygyny aýdýar. Saýlawçylaryň köpüsi bu saýlawyň Gyrgyzystanda garaşsyzlykdan soňky döwürde geçen iň arassa ses berişlik boljakdygyna ynanýar.
Bişkekli Bagtygül ses bermäge barýarka Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna bu saýlaw ozalkylardan 50-60 prosent adalatly bolar, ýöne 100 prosent adalatly bolmaz diýip, pikir edýändigini aýtdy.
29 çemesi syýasy partiýa bäsleşdi
Iýunda geçen konstitusion referendum ýurduň Ýokarky geňeşine has giň ygtyýarlyk berdi we Gyrgyzystan Merkezi Aziýadaky ilkinji parlament demokratiýasyna öwrüldi. Netijede täze şertlerde geçirilýän ilkinji saýlawda 29 çemesi syýasy partiýa Ýokary geňeşdäki 129 orun üçin bäsleşdi.
Bişkegiň başga bir ýaşaýjysy Swetlana bu saýlawyň azat hem adalatly boljagyna ynanýandygyny aýtdy: «Meniňçe, hemme zat asuda we gowulyk. Adamlar baryp, öz islän kandidatlaryna ses berýärler. Ses beriş býulletenleri gaty uly, olar gutulara zordan sygýar. Bir şu kemçilik bar».
Gyrgyz resmileri zorlukly wakalaryň gaýtalanmagyndan alada edip, berk howpsuzlyk çärelerini gördüler we ses berişlige gözegçilik etmek üçin 800 çemesi synçy çagyrdylar.
Ýurduň geçiş prezidenti we öz ygtyýarlyklarynyň köpüsini güýçlendirilen parlamente bermäge göwünjeň razy bolan Roza Otunbaýewa saýlawyň kadaly geçjegine ynanýandygyny aýtdy: «Biz bu günüň adaty bir gün bolmagyna garaşýarys. Biziň çakymyzça, tutuş saýlaw prosesi açyk-aýdyň bolar we ol ýagdaýy bulaşdyrmak we döwleti syýasy gowga sokmak isleýänlere ýol bermez».
ÝHHG-niň 240 gözegçisi getirildi
Ýanez Lenarçiç Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratik institutlar we adam hukuklary bölüminiň direktory. Bu gurama saýlawyň geçişine syn etmek üçin Gyrgyzystana jemi 240 gözegçi getirdi.
Lenarçiç Oşda žurnalistleriň öňünde çykyp gürläp, saýlawlaryň asuda geçişine ýokary baha berdi: «Adamlaryň, saýlawçylaryň öz islegini aýdyp bilmegi möhüm zat. Onsoň olaryň isleginiň saýlawlaryň netijelerinde öz ornuny tapmagy we soňy bilen şol netijeleriň hemmeler tarapyndan kabul edilmegi hem gaty möhüm».
Ýurduň günortasynda, häkimiýetden gyrakladylan lider Bakyýewiň syýasy diregine daýanýan we etniki gyrgyzlar bilen özbek azlygynyň arasynda çaknyşyk bolan ýerde zorlukly wakalaryň gaýtalanmak ähtimallygy barada alada edildi. Iýun aýynda bolan etniki çaknyşyklarda bu ýerde 400 çemesi adam heläk bolupdy. Hatda özbek saýlawçylarynyň ses berişlige gatnaşmak höwesiniň gaçmak ähtimallygy barada hem gorky boldy.
Emma Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň habarçysy Gülasal Kamalowa Oşdan özbek saýlawçylarynyň ses bermäge köpçülik bolup gelýändigini habar berdi: «Häzir adamlaryň keýpi ýerinde. Köpler irden ses bermäge gitdiler, özem olaryň hemmesi şadyýan, men bir aý öň bu ýerde adamlarda beýle şatlyk görmändim. Olar bu gün saýlawdan soň, belki, bir zatlar üýtgär, parahatçylyk, durnuklylyk bolar diýýärler».
Tarapdarlar, garşydaşlar
Saýlawyň öňdebaryjylarynyň arasynda geçiş hökümetiniň we täze parlament demokratiýasynyň tarapdarlary-da, garşydaşlary-da bar. Tarapdarlaryň arasynda parlamentiň ozalky spikeri Ömürbek Tekebaýew tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ”Ata-Meken” partiýasy we ozalky premýer-ministr Almazbek Atambaýewiň bazar ugurly “Sosial-demokratik partiýasy” bar.
Opponentleriň arasynda ozalky premýer-ministr Feliks Kulowyň ýolbaşçylygyndaky ”Ar-Namys” partiýasy bar. Bu partiýanyň Orsýet bilen ýakyn gatnaşyklarynyň bardygy aýdylýar. Kulow Bişkekde çykyş edip, öz partiýasynyň saýlawlarda gowy netije gazanýandygyny we özüniň premýer-ministrlige teklip ediljegini aýtdy. Ol özüniň geljekki koalisiýa ýaranlary bilen işleşmäge taýýardygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Ýene bir partiýa, milletçi “Ata jurt” partiýasy hem ýurduň günortasynda berk goldaw tapýar. Bu partiýanyň lideri Kamçibek Taşiýew Jalalabatda çykyş edip, bu saýlawyň ýurtda hyzmatdaşlygy ösdürmegine we parahatçylyga itergi bermegine umyt edýändigini aýtdy.
Premýer-ministriň öňki orunbasary Ömürbek Babanow tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän ”Respublika partiýasy” bolsa ne geçiş hökümetiniň, ne-de ondan öňki hökümetiň tarapyny tutdy.
Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň ikisiniň hem Gyrgyzystanda harby bazalary bar we olar saýlawlara içgin syn edýärler.


text:
Türkmen metbugatynda ýurtda elektrik energiýanyň, gazyň, suwuň mugtdygy ýygy-ýygydan bellenilip geçilýär.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan soňky maglumatlara görä, Aşgabatda resmiler öýlere aýlanyp, elektrik togunyň sarp edilişini ölçeýän gurallaryň jaýlarda ýerleşdirilip-ýerleşdirilmändigini barlap başlapdyrlar.
Azatlyk Radiosy döwlet tarapyndan ilata mugt berilýär diýilýän serişdeler, ýagny gaz, elektrik togy we suw bilen baglanyşykly Lebap welaýatyndaky täzelikleri bilmek üçin habarçysy Osman Hallyýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogerini 9-njy fewralda Kosowanyň we Serbiýanyň premýer-ministrleri bilen gepleşikleri geçirýär. Bu gepleşikler Belgrad bilen Pristinanyň arasyndaky gatnaşyklary has-da kadalaşdyrmaga gönükdirilendir.
Brýusselde geçirilýän gepleşikler Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandr Wuçiç we Kosowanyň premýer-ministri Isa Mustafa wezipe başyna geçeli bäri geçirilýän ilkinji duşuşykdyr.
Iki goňşy ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň kadalaşmagy, Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy araýan bu iki ýurduň öňünde goýlan esasy şertdir.
Kosowa 2008-nji ýylda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan etdi, emma Serbiýa Kosowanyň özygtyýarlylygyny resmi taýdan ykrar etmedi.


text:
Käbir synçylaryň pikiriçe, arap dünýäsindäki protestlere meňzeş wakalaryň Merkezi Aziýada bolmagy mümkin bir ýurdy Täjigistan.
Häkimiýetleriň şular ýaly protesti doly inkär edýändigine garamazdan, resmi Duşenbe ýakyn hepdelerde käbir ädimleri ätdi. 8-nji aprelde aglabasy ýaşlar bolan 30 çemesi adam paýtagtda tok ýetmezçiliginden närazylyk bildirip, döwlet energiýa edarasynyň öňüne ýygnandylar.
Duşenbede diňe birnäçe sagatlap tok berilmegi ilatyň ozalam işsizlik we graždan azatlyklarynyň çäklendirilmegi ýaly problemalarynyň üstüne urna boldy. Resmi maglumatlara görä, ilatyň ýarysyna golaýy işsiz. “Häkimiýetler orta gürpde ýaşaýan ilatyň tok ýetmezçiligi ýaly problemalaryna entek giç bolmanka, uly üns bermeli” diýip, “Ozodagon” hepdeligi ýazdy.
Garaşsyz žurnalist Rajabi Mirzonyň pikiriçe, internet we sosial set eýýäminde Merkezi Aziýanyň awtoritar liderlerine adamlaryň jemlenmeginiň we ideýalary alyşmagynyň öňüni almak örän kynlaşýar: “'Google' nesli bolan häzirki ýaş nesil özgerişligi, ösüşleri we zerur mümkinçilikleri yzygiderli talap ederler. 'Facebook', 'Twitter' we şulara meňzeş sosial ulgamlar olaryň maglumat alyş-çalşygyna hem olary ýaýratmagyna mümkinçilik berýär”.
Geçen hepde bolan metbugat konferensiýasynda Täjigistanyň daşary işler ministri Hemrahon Zarifi “Arap dünýäsindäki wakalara getirjek şertleriň Merkezi Aziýada ýokdugyny” aýtdy. Emma garaşsyz žurnalist Mirzo başgaça pikir edýär: “Ýakyn Gündogarda bolan wakalar örän tiz başlady. Muny hiç kim öňünden aýdyp bilmedi. Tunisdäki wakalardan soňra, Kaddafi we beýleki liderler şol protestleriň öz ýurduna ýaýramagynyň mümkindigini öňünden görmediler”.
Sem edişmi?
Täjik häkimiýetleri ýakyn hepdelerde özgerişleriň, reformalaryň toplumyny we günä geçişleri yglan etdiler. Ýerli garaşsyz medianyň maglumatyna görä, hökümet bulary öz tankytçylarynyň “sesini çykartmazlyk” üçin etdi. Häkimiýetleriň şol ädimleri netijesinde iki oppozision komandir günä geçişe düşdi, prezident Rahmonyň mirasdüşeri hasaplanýan uly ogly Rüstem ýurdy dolandyrýan “Dempartiýadan” çykdy.
Eýse, bu özgerişlikler tankytçylaryň sesini sem etmek we arap dünýäsindäki ýaly protestleriň bolmagynyň öňüni almak üçin ýeterlikmi? Garaşsyz täjik žurnalisti Zafar Sufi halk özüniň anyk problemalary boýunça anyk çäreleriň görülmegini isleýär diýýär: “Bizde asla iri zawod ýok. Sowet eýýamyndaky zawodlaryň ählisi diýen ýaly ýapyldy. Diňe alýumin zawody işleýär. Biz ýeke jübüt jorap hem öndürmeýäris we olary Hytaýdan, Özbegistandan getirýäris”.
Ýöne beýleki garaşsyz žurnalist Rajabi Mirzo halkyň hökümeti berk goldamagy üçin Täjigistanda söz azatlygynyň, açyk-aýdyňlygyň we syýasy açyklygyň möhüm rol oýnajakdygyna ynanýar.


text:
Şu ýylyň sentýabr aýynda Awazada geçen Ýaşulular maslahatynda Türkmenistanda ilata berilýän mugt elektrik toguny, tebigy gazy we suwy mundan beýläk tölegli etmek teklip edildi. Şol bir wagtda käbir ýaşaýjylar ilatyň ýurtda sosial hyzmatlaryň tölegli edilmegine taýýar däldigini aýdýarlar.
Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň ýeňiş daýhan birleşiginden özüni Agajuma diýip tanyşdyran ýaşaýjy aýlyklaryň wagtynda berilmeýändigini, pensiýalaryň sosial hyzmatlary tölemäge ýeterlikli daldigini aýdýar. Ol bu barada Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Penşenbe güni Siriýanyň prezidenti ýurtdaky protestçileriň talapalaryny berjaý etmek üçin özüniň “möhüm kararyny” yglan etjekdigini aýtdy.
Prezident Başar al-Assadyň media maslahatçysy Buthaina Şaaban Siriýanyň halkynyň “juda möhüm kararyň” şaýady boljakdygyny aýtdy.
Penşenbe güni Siriýanyň Daraa şäherinde 20,000 töweregi adam çarşenbe güni howpsuzlyk güýçleri tarapyndan öldürilenleriň jaýlanyş çäresine ýygnandy.
Hukuk goraýjy guramalaryň bellemegine görä, çarşenbe güni Omari metjidiniň golaýynda protestçilere ot açylanda 100 töweregi adam ölüpdir.
Assadyň "Baas" partiýasy ýurdy 40 ýyl bäri dolandyrýar.


text:
Orsýetden Türkiýä ilkinji çarter reýsler 4-5-nji sentýabrda ugraýar. Bu barada Russiýa Federasiýasynyň Turoperatorlar birleşiginiň (ATOP) direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Maýýa Lomidze mälim etdi.
28-nji awgustda Russiýa Federasiýasynyň premýeri Dmitriý Medmedew Orsýetden Türkiýä uçýan adaty bolmadyk reýslere girizilen gadagançylyklary aradan aýrandan soňra mümkin boldy.
ATOP-yň maglumatyna görä, “Inturist” kompaniýasy ilkinji Moskwa-Anataliýa maksatnamasyny 2-nji sentýabrda amala aşyrar. Ýöne ol çarter reýsi bolman, kada boýunça uçýan “Türkiýe howa ýollary” bilen ugradylar.
“Biz ýerleri Türkiýä kadaly gatnaýan hemişelik reýslere satýarys. Bu golaýda çarter reýsleri bolmasa gerek. Iş ýüzünde möwsümiň soňlanmagyna bir aý galdy. Hemmeler adaty reýslere aldylar, olar uçarlaryny çalyşmakçy däller” diýip, “Inturistiň” wekili aýdýar.
Türkiýä gatnaýan çarter reýsleriniň ýaňadan ýola goýlandygyny ATOP-yň beýleki bir topary-da aýtdy. Bilermenleriň bellemegine görä, sentýabr-oktýabr aýlaryndaky akym beýle köp bolmaz.
Bu işde tur operatorlar öz güýçlerine daýanyp, dürli sebitlerde çarter reýslerini ýola goýmak işine bil baglasalar gerek diýip, bilermenler aýdýarlar. Moskwa hem Sankt-Peterburga garanda, ýerlerde güýz aýlary dynç alyşa gitjekler az bolar.
28-nji awgustda Dmitriý Medmedew “RF hem Türkiýe aralygyndaky howa çarter gatnawlaryny ýatyrmak baradaky” kararyň üýtgedilmegi baradaky permana gol çekdi. Ol gadagançylyk 2015-nji ýylyň noýabrynda Türkiýäniň harby uçary Orsýetiň Cu-24 hüjüm ediji uçaryny Siriýany bombalap gelýärkä urup çykany üçin girizilipdi.
Şonda tur operatorlara Türkiýä dynç almaga gitjeklere bilet satmak gadagan edilipdi. Bu ýurda wizasyz düzgün hem ýatyrylypdy. Şeýle hem ençeme türk harydyna gadaganlyk girizilipdi.
30-njy iýunda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýip Erdogan bilen rus prezidenti W. Putin duşuşanlarynda, syýahatlary çäklendirmek düzgünini ýatyrmak hem Türkiýä gidýän çarter howa gatnawlaryny ýola goýmak baradaky permana gol çekipdiler.
Tur operatorlar Orsýetiň awiasiýa gullugynyň ýolbaşçylaryna Türkiýäniň kurort şäherlerine uçmak üçin arza berip başlapdylar. Orsýetiň turizm senagaty baradaky birleşiginiň çaklamalaryna görä, adaty reýslerden daşary gatnawlar ýola goýulsa, ol öňküsinden 20-30% arzan bolar. Muňa garamazdan, geljek iki aýyň dowamynda, Türkiýä gitjek orsýetliler beýle köp bolmaz.


text:
Orsýetiň günorta-gündogar şäheri Wolgogradyň polisiýasy ýaňy bolan çagasyny satmakçy bolan özbegistanly aýaly we erkek adamy tussag etdi.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň maglumatyna görä, 29 ýaşly özbegistanly zenan we onuň 21 ýaşly özbek milletli ýoldaşy 19-njy maýda öz gyzyny 400 rubla ýagny 11 500 müň amerikan dollaryna satmagyndan soň tussag edilipdir.
Geçen aýda Moskwa regionynyň polisiýasy özbegistanly ýene bir maşgalany
tussag edipdi. Özbegistanly är-aýal 18 aýlyk ogluny we ýaňy doglan gyzyny 1 million rubla (28,900$) satmaga synanyşypdy.


text:
Merkezi aziýaly söweşijiler Siriýadaky we Yrakdaky YD toparynyň jeňçileriniň hatarynda söweşmek bilen, Merkezi Aziýa uly howpsuzlyk wehimini salýar, emma hökümetler entek öz raýatlarynyň näme üçin «Yslam döwleti» toparynyň söweşijilerine goşuljak bolýandygy baradaky meselelere ýeterlik üns bermeýär diýip, Halkara Krizis toparynyň täze hasabatynda aýdylýar.
«Siriýa çagyrýar: Merkezi Aziýadaky radikallaşma» diýen at bilen 20-nji ýanwarda çap edilen 16 sahypalyk hasabat sebitde barha ýokarlanýan radikallaşmanyň sosial-syýasy mazmunyna syn salýar.
Halkara Krizis toparynyň Merkezi Aziýa proektiniň direktory Deirdre Tynan «Yslam döwleti» topary üçin, golaýdaky Pakistandan we Owganystandan nöker çekeninden Merkezi Aziýadan nöker toplamak has aňsat diýýär.
"Bu ýagdaýyň sebitdäki kökleri başa barmadyk sosial we syýasy üýtgeşmelerden uç alýar. Baý ýa-da garyp, bilimli ýa-da bilimsiz, gögele ýa-da ýetişen, aýal ýa-da erkek, «Yslam döwleti» toparynyň goldawçylary meselesinde anyk bir portret ýa sypatlandyrma ýok" diýip, Tynan aýdýar.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Merkezi Aziýadan 2 müňden 4 müň çemesi aralygyndaky erkek we aýal radikallaşyp, «Yslam döwleti» toparynyň hatarynda söweşmäge ýa-da oňa goldaw bermäge gidipdir.
Etniki özbekler, şol sanda Özbegistanyň raýatlary, «Yslam döwletiniň” hatarynda söweşýän merkezi aziýalylaryň arasyndaky iň uly topar bolup durýar.
Olaryň 2500 çemesi bolmagynyň mümkindigi, şol sanda olaryň arasynda Gyrgyzystanyň Oş sebitinden gelenleriň hem bardygy aýdylýar. «Yslam döwleti» topary etniki gyrgyzlary, gazaklary, türkmenleri we täjikleri hem özüne çekýär.
Hasabatda Merkezi Aziýadan “Yslam döwleti» toparynyň hataryna goşulýanlaryň belli bir anyk sypatlandyrmasy ýok diýilýän hem bolsa, ýagny bu topar gögeläni hem bedeni berkäni, baýyragy we garybragy, erkegi we aýal deň derejede özüne çekýän hem bolsa, bu ýerde bir umumylyk hem bar.
Merkezi Aziýadan «Yslam döwleti» toparyna goşulýanlary ýa-da bu topary goldaýanlary birleşdirýän şol umumylyk - «sosial we syýasy ýagdaýlardan argynlyk» bolup durýar.
«Yslam döwleti» topary şu ugurdaky nägilelikleri öz peýdasyna ulanýan ýaly bolup görünýär diýmek bilen, hasabat hususan-da Özbegistandaky ýagdaýa aýratyn ünsi çekýär.
Bu ýurtda ozal «Talyban» ýa-da Özbegistanyň Yslam hereketi ýaly köne jyhadçy toparlara goşulmadyk adamlar, oňa täze döredilýän syýasy düzgün hökmünde seretmek bilen, «Yslam döwleti» jeňçi toparyna köp gyzyklanma bildirdiler.
«Yslam döwleti» bolsa, günorta Gyrgyzystandan bir ymamyň hasabatda getirilýän sözlerine görä, uniwersal maksat, kolonializm däl-de, eýsem prinsipler ugrunda göreşýän ýaly bolup görünýär.
Hasabatda aýdylmagyna görä, Merkezi Aziýa hökümetleri «Yslam döwleti" toparynyň raýatlaryň barha giň toplumyny özüne çekýändigini gerekli derejede boýun almagy başarmadylar.
"Ol ýerde on ýedi ýaşly delleklerem, ýetişen biznesmenlerem, Orsýetde ikinji aýala oýlenen ärleri tarapyndan taşlanan gelinlerem, halyfatda öz çagalarynyň gelejeginiň has gowy boljagyna ynanýan maşgalalaram, mekdebi taşlanlardyr uniwersitet studentleri hem bar.
Bu adamlaryň hemmesi «Yslam döwleti» post-sowet durmuşyna mynasyp alternatiwa bolar diýip ynanýar. Olaryň käbirleri söweşmek isleýär, beýlekileri bolsa kömekçi we ýardamçy bolmak isleýär diýip, Halkara Krizis toparynyň täze hasabatynda aýdylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Moldowada paýtagt Kişinewiň häkimini saýlamak boýunça geçirilýän saýlawlaryň ikinji tapgyrynda Günbatara tarapdar häzirki häkim ýeňiş gazandy.
29-njy iýunda Moldowanyň Merkezi saýlaw komissiýasy saýlaw býulletenleriniň ählisiniň sanalandygyny aýdyp, netijeleri yglan etdi.
28-nji iýunda geçirilen bu saýlawlarda Liberlar partiýanyň başlygynyň orunbasary Dorin Çirtoaçanyň (Dorin Chirtoaca) sesleriň 53,46%-ni alyp, ýeňiş gazanandygy yglan edildi. Şol bir wagtyň özünde onuň garşydaşy Russiýa tarapdar Sosialistik partiýadan Zinaida Dreseani (Zinaida Greceani) sesleriň 46,56%-ni aldy.
29-njy iýunda Sosialistik partiýanyň lideri Igor Dodin saýlawlara bidüzgünçilikleriň kölege salandygyny öňe sürdi.
Kişinewdäki saýlawlara ilatyň 49%-i gatnaşdy.


text:
Orsýetiň Germaniýa bilen aradaky aýratyn gatnaşygy indi petige diräýdimikä?
Germaniýanyň kanun çykaryjylary öten hepde kanuny güýji ýok bir rezolýusiýada kansler Angela Merkeli, 16-njy noýabrda Moskwada prezident Wladimir Putin bilen duşuşanda, Orsýetde adam hukuklarynyň ýagdaýynyň alada döredýändigini aýtmaga çagyrdylar.
Bundestag (Germaniýanyň parlamenti) Merkeliň ors-german gatnaşyklary baradaky komissary Andreas Şokenhoffyň ýiti formulirlenen hasabatyny goldady. Bu hasabatda Orsýetiň demokratik ösüşiniň aşaklamagy, aýratyn-da Putiniň maý aýynda üçünji möhlete prezident bolup, Kremle gelmegi bilen baglanyşdyrylýar.
Germaniýanyň öňki kansleri Gerhard Şröderiň ýolbaşçylygynda Berlin Ýewropada ençeme ýyllap Orsýetiň iň gowy dosty bolup gelipdi. Gatnaşyklar ilkinji nobatda pragmatik oýlanmalara we Şröder bilen Putiniň arasyndaky ysnyşykly şahsy gatnaşyklara esaslanýardy. Şröderiň Putini "birkemsiz demokrat" diýip atlandyrany henizem häli-şindi ýatlanylýar. Ýöne bu gatnaşyklar Merkeliň ýolbaşçylygynda üýtgäp ugrady.
Germaniýanyň Marşal fondunyň ýokary derejeli işgäri Konstanze Ştelsenmüller bu gatnaşygy şeýle suratlandyrýar: "Orsýet bilen gatnaşyklar barada aýdanyňda, bu german diplomatlarynyň 'strategik' diýmegi gowy görýän gatnaşygy. Munda biziň paýlaşýan gymmatlyklarymyz köp däl. Ýöne käbir zatlar üçin bu ýurt bize gerek. Men bu ýerde gaty açyk gürleýärin. Ýöne bu strategik ýaranlyga köçelerde berilýän kesgitleme. Ýaranlaryň, dostlaryň seniň gymmatlyklary çyndan paýlaşýan adamlaryň bolýar. Ýöne orslar dost ýa ýaran diýerlik derejede däl. Men beýle pikir edemok".
Germaniýada sarp edilýän tebigy gazyň üçden birine golaýy Orsýetden gelýär. Muňa düşünýän Merkel kömür bilen işleýän elektrostansiýalary we Polşanyň gazyny ösdürmek bilen Germaniýany ors gazyna garaşlylykdan çykarmak üçin köp iş etdi. Ol şeýle hem Moskwanyň ýakyn ýarany Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkony Ýewropada ýiti tankytlanlaryň biri.
Indi bolsa Şokenhoffyň hasabaty, şeýle hem onuň Pussy Riot baradaky sud prosesi barada ozal beren beýanatlary Merkeliň üstümizdäki hepde Moskwa etjek saparyna kölege salýar.
Angela Merkel ýylda iki gezek duşuşylýan Peterburg dialogyna gatnaşmakçy, Putin bilen hem Moskwada duşuşmakçy.
Aýdylyşyna görä, Merkeliň Putin bilen bolan şahsy gatnaşygy hiç haçan hem öwerlik bolmandyr. Putin premýer-ministrkä Merkel bir gezek onuň bilen duşuşmaga baranda Putiniň ony adatdan daşary garaşdyrandygy Germaniýada şindi-de aýdylýar.
Bu bolsa, Putiniň öňki Kansler Şröder bilen bolan ýakyn gatnaşygynyň edil tersine. 2001-nji ýylda Peterburg dialogyny ýola goýanlar Şröder bilen Putin. Şröder kanslerlikden aýrylansoň "Gazpromyň" "Demirgazyk akym" diýilýän turba liniýasynyň dolandyryş toparynyň başlygy boldy.
Angliýanyň "The Economist" žurnalynyň halkara redaktory Edward Lukas Merkeliň Moskwa sapary barada gürrüň gidende, soňky hepdelerde bolan wakalara gowulygyň alamaty diýip baha berenok: "Bular geçmişde adaty bolmadyk, örän ýiti zatlar. Onuň üstüne Bundestagda öten anna güni geçen çekişmäni hem goşsaň, onda bu ors-german gatnaşyklarynda gyzykly sahna bolýar. Peterbug dialogy Putin-Merkel sammiti bilen birlike bu, belki-de, üstümizdäki onýyllygyň iň gyzykly hepdesi bolar".


text:
Eýranly profsoýuz aktiwisti tussaglykda ýogaldy.
Oppozision Kalame websaýty 51 ýaşly Şahroh Zamaniniň “tarpa-taýyn” aradan çykandygyny 13-nji sentýabrda habar berdi.
Zamani Karaj şäheriniň Rajaýişahr türmesinde 11 ýyl türme möhletini başdan geçirýärdi. Ol 2011-nji ýylda “milli howpsuzlyga garşy hereket etmekde” we “režime garşy propagandany ýaýratmakda” aýyplanyp tussag edilipdi.
Zamaniniň reňkleýji zähmetkeşler üçin profsoýuz bileleşigini döretmek synanyşygyndan soň oňa garşy iş gozgalypdy.
“Amnesty International” guramasy geçen ýylda Zamaniniň bir aýdan gowrak açlyk çekip, onuň “saglygynyň hasam ýaramazlaşandygyny” habar beripdi.


text:
Moskwa - Pikaçu? Ýok, ol Pýotr-I.
Moskwnyňa häkimiýetleri orslaryň köçelerde “Skwirtl”, “Bulbazawr” ýa başga “Pokemon” gözlemegiň deregine Orsýetiň sardan başlap tä kosmos pioneri Ýuriý Gagarine çenli bolan taryhy şahsyýetleriniň wirtual wersiýasyny tutmagyny isleýärler.
Şäher hökümeti özüniň smartfonlar üçin bir "app" programmasyny, ýagny tilsimi döredýändigini aýdýar. "Artdyrylan reallyk" oýny "Pokemon Go" ýaly işleýän bu appyň, ýagny tilsimiň watançylyk öwrümi bar: ol moskwalylara öz ýurtlarynyň we onuň paýtagtynyň taryhyny öwrenmäge kömek edýär.
"Bu programmadan maksat modadaky artdyrylan reallyk tehnologiýasyndan peýdalanyp, adamlaryň ünsüni Moskwanyň baý medeni mirasyna çekmek, şeýle hem moskwalylara köpräk ýöremäge ýene bir sebäp döretmek" diýip, Informasiýa tehnologiýasy bölüminiň 25-nji iýulda çykaran beýannamasynda aýdylýar.
Beýannamada aýdylyşyna görä, bu programma awgust aýynyň aýagyna çenli indirip almaga taýýar bolar.
Günbatara garaşlylygy azaltmak
Prezident Wladimir Putiniň ýolbaşçylygynda Orsýet giňden ýaýran tehnologiýanyň wersiýalaryny ýurt içinde döretmek bilen Günbatara garaşlylygy azaltmaga ýygy-ýygydan synanyşyk edýär.
Öten ýyl Orsýet "Visa" we "MasterCard" ýaly läheňlere bäsdeşlik üçin bir töleg kartyny girizdi.
Günbatarda halk tarapyndan halanýan medeni ugurlaryň Orsýetde derrew kopiýa wersiýalary peýda bolýar. Mysal üçin, J.K.Rowlingiň "Harry Potter" kitaplary okujylaryň ünsüni tutuş dünýäde özüne çekende Orsýetde hem şolar ýaly kitaplar çykdy. Olaryň biriniň baş gahrymany Tanýa Grotter atly bir moskwaly gyzdy.
"Moskwany Tap, Foto"
Smart telefonlary bilen wirtual “Pokemon” zatlaryny tapmagyň, tutmagyň we "toplamagyň" deregine, "Moskwany Tap, Foto" tilsimini ulanyjylar Moskwanyň köçelerinde we seýil baglarynda tanymal taryhy we medeni şahsyýetleri agtarlarlar.
Şäher häkimiýetleriniň aýtmagyna görä, “Pokemon Go” tilsiminden tapawutlylykda şahsyýetleriň keşbi 3D-de reallyga proýektirlener. Bu tilsim ulanyjylary 3D şahsyýetler bilen surata düşmäge çagyrar. “Pokemon Go” tilsiminde bolsa oýunçylar öz ýygnan Pokmonyny ulanyp özara bäsleşýärler.
Sanawa girizilen şahsyýetler sar Pýotr-I, Iwan IV Grozniý, ilkinji bolup kosmosa çykan Gagarin, ýazyjy Aleksandr Puşkin, alym Mikail Lomonosow, kompozitor Pýot Çaikoski we Napoleon Bonapart ýaly adamlary öz içine alýar.
“Pokemon” tilsimi
Orsýetde “Pokemon” entek resmi taýdan ýaýradylanok. Ýöne bu tilsimi syýasatçylar, howpsuzlyk resmileri, milletçiler we dini jemagatlar halaman, oňa şübheli garasalar-da, ol gyzyklanma bilen oýnalýar.
Käbirleri smartfonlarda oýnalýan bu oýuny pul gazanmak üçin edilen ruhy taýdan boş zat diýip atlandyrsa, käbirleri oňa dindarlaryň ynanjyna edilmegi mümkin hüjüm diýip garaýarlar. Olar “Pokemonyň” ybadathanalara proýektirlenmegi mümkin diýip, howatyr edýärler.
Beýlekileriň pikiriçe bolsa, bu programma Orsýetiň raýatlaryna smartfonlary bilen ýurduň gizlin ýerlerini görkezdirip, Amerikanyň howpsuzlyk gulluklaryna maglumat toplamaga ýol açmak üçin Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) oýlap tapan pirimi bolup durýar.


text:
Eger Eýran strategiki ähmiýetli Ormuz bogazyny ýapmaga synansa, Birleşen Ştatlar muňa gaýtargy berjegini aýdýar.
ABŞ-nyň goranmak sekretary Leon Panetta CBS telekanalyna beren gürrüňinde beýle hereketiň “gyzyl çyzykdan” geçmek boljakdygyny aýtdy.
Mundanam başga, ABŞ-nyň Goşma serkerdeler ştabynyň başlygy, general Martin Dempsiý hem “Face the Nation” atly gepleşikde “Birleşen Ştatlar herekete geçer we bogazlary gaýtadan açar” diýdi.
Bu pikirler Eýranyň Ýewropa Bileleşigi eýran nebitine gadaganlyk girizse, bogazy ýaparyn diýip atan haýbatyndan soň aýdylýar.
Günbatar Eýrany ýadro ýaragyny edinjek bolmakda aýyplaýar, Tähran muny inkär edýär.


text:
Russiýanyň Parlamentiniň ýokary palatasy - Federasiýa geňeşiniň Russiýada iş alyp barýan Birleşen Ştatlaryň we Ýewropanyň kompaniýalaryna degişli emlägi, gymmatbaha kagyzlary we bank hasaplaryny ele geçirmek, konfiskasiýa etmäge mümkinçilik berýän kanun taslamasynyň üstünde işleýändigi habar berilýär.
Federasiýa geňeşiniň Konstitusion kanunçylyk komitetiniň başlygy Andreý Klişas çarşenbe güni “RIA Nowosti” habar gullugyna beren interwýusynda gürrüňi edilýän kanun kabul edilse, bu “bize ediljek islendik hüjümden özygtyýarlylygymyzy goramak üçin” Russiýanyň prezidenti Wladimir Putine we hökümete şert döreder diýdi.
Klişas: “Häzirki wagt rus kanun çykaryjylary şeýle kanunyň Russiýanyň konstitusiýasyny bozup-bozmaýandygyny öwrenýärler” diýdi.
Bu maglumatlar Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Ukrainanyň Krym sebitine de fakto okkupasiýa eden Russiýa döwletine garşy sanksiýalary girizmek ähtimallygyny gözden geçirýän mahaly yglan edildi.


text:
Ýewropa Bileleşigi Ukrainadaky krizis bilen bagly sanksiýalaryny ýaýbaňlandyrýar.
Brusseliň bu ädimi Donetskde we Luhanskda Orsýete tarapdar separatistleriň Ukrainadan özbaşdaklygyny yglan edensoň we Donetskdäki separatistleriň öz-özüni yglan eden “respublikanyň” Orsýet Federasiýasynyň düzümine girmegi barada Moskwa ýüz tutansoň ädildi.
Separatistler 12-nji maýda eden bu ýüzlenmesinden bir gün öň referendum diýilip geçirilen ses berişlikde ses berijileriň regionyň garaşsyzlygyna uly goldaw bildirendigini yglan etdiler.
ÝB ses berişligiň netijelerini ret etdi.
Ýewropa geňeşiniň prezidenti Herman Wan Rompui 12-nji maýda Kiýewde eden çykyşynda şeýle diýdi: “Zorluk bes edilmeli. Kanunyň hökmurowanlygy güwä geçilmeli. Adam hukuklary berjaý edilmeli we syýasy talaplar ýaragly adamlar tarapyndan däl-de syýasatçylar tarapyndan öňe sürülmeli. Ykrar edilip bilinjek ýeke-täk ses berişlik 25-nji maýda boljak Ukrainanyň prezidentlik saýlawlarydyr”.
Separatistler 25-nji maýda Ukrainanyň prezidentini saýlamak boýunça ses berişligiň geçirilmejegini aýtdylar.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýolbaşçysy Katerine Aşton 25-nji maý saýlawlaryna islendik päsgelçiligiň indiki sanksiýalara getirjegini duýdurdy.


text:
Eýranyň Atom gullugy edarasynyň başlygy Ali Akbar Salehi Halkara Atom energiýasy gullugyny häzir “ynam we ahlak ynamynyň kynçylyklaryny” başdan geçirýär diýdi.
Şu gün Wenada Halkara Atom energiýasy gullugynyň ýyllyk baş konferensiýasynda çykyş eden Ali Akbar Salehi Eýranyň dawaly bolan ýadro programmasy baradaky bu guramanyň soňky hasabatyny hem tankytlady.
Hyzmatdaşlyk babatynda Tährany berk ýazgarýan ol hasabata “bilgeşlin tapylan hem adalatly däl” diýdi.
Iýun aýynda bu guramanyň iki tejribeli wekiline öz Ýadro obýektlerini görkezmekden ýüz öwrensoň Tähran bilen Halkara Atom energiýasy gullugynyň arasyndaky gatnaşyklar düýpli ýitileşdi.
Dünýäniň 151 döwleti agza bolan Halkara Atom energiýasy gullugynyň maslahaty bir hepde dowam edýär.


text:
Şu hepde oba-hojalygyny ösdürmek boýunça Halkara Fondy obanyň garyplygy boýunça ýyllyk hasabatyny çap etdi.
Dünýäniň dürli ýurtlary boýunça oba ýerlerindäki garyplyga, onuň sebäplerine we geljege ýetirýän täsirlerine, garyplygy ýok etmegiň ýollaryna giňişleýin syn berýän hasabatyň bu sanynda oba ýerlerindäki garyplygyň uly problemadygy bellenilýär we şu günki gün dünýäde oba ýerlerinde ýaşaýan 1.4 milliard adamyň garyplykda ýaşaýanlygy aýdylýar.
Hasabatda Merkezi Aziýa döwletlerine, şol sanda Türkmenistana Aziýa we Ýuwaş okean regionynyň düzüminde umumy baha berilýär.
Oba-hojalygyny ösdürmek boýunça Halkara Fonduň Täjigistandaky koordinatory Hafiz Muminjanowyň sözlerine görä, Merkezi Aziýa döwletleri barada hasabatda takyk maglumatyň berilmezligi Fonduň regionda çäkli iş alyp barýanlygy bilen baglanyşykly bolmagy mümkin.
H.Muminjanowyň sözlerine görä, Oba hojalygyny ösdürmek boýunça Halkara Fondy garyplygy azaltmak maksadyna gönükdirilen işleri alyp barýar. Täjigistan 1994-nji ýyldan bäri bu Fonduň agzasy we Fond Täjigistanda iki proýekti amala aşyrýar. Gyrgyzystan boýunça proýekte-de häzirki wagt taýýarlyk görülýär. Özbegistan Fonda agza bolmaga taýýarlanýar. Türkmenistan hem heniz bu Fonda agza däl.
Oba-hojalygynyň ösüşi boýunça Halkara Fondunyň resmi maglumatyna görä, 165 agza ýurtdan ybarat bu Halkara Fonda BMG-niň agzalaryndan islendik ýurt goşulyp bilýär.
Türkmenistanyň aýratynlygy
Türkmenistanyň Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde: “Pes hojalyklar kän. Hiç ýerden bir manat pul gelmän, ýandak çapyp, satyp, odun çapyp, satyp eklenip oturan hojalyklar bar. Aýlyk-günlükleri ýok, ýerleri hem ýok. Ýa işläre iş ýok. Aýlyk berlenok. Şonuň ýaly hojalyklar kän” diýip, oba ýaşaýjylarynyň şu günki kynçylyklaryny suratlandyrdy.
Türkmenistanly başga bir daýhan zenan ýer işläp eklenýän daýhanlaryň soňky ýylda alan hasyly üçin hasaplaşyk öten ýylkydan birneme ganymat bolansoň, bu gezek ol özüniň, iň bolmanda, bergili bolup çykmandygyny aýtdy. Ol daýhanlaryň ýeke-täk girdeji çeşmesi bolan hasyl gazanjynyň olara gün görmek üçin ýetmeýändigini tekrarlaýar.
“Ýetmese-de, gün görüp ýör-dä adamlar. Malymyz bar. Azajyk sygyr saklaýarys, goýun saklaýarys, şonuň bilen günümizi görýäris” diýip, ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Türkmenistanyň köp ýerlerinde oba ýaşaýjylarynyň durmuşynyň gowulanmagyna päsgel berýän kynçylyklaryň arasynda gaz we suw ýetmezçiligi barada-da aýdylýar.
Obany nädip ösdürmeli?
Türkmenistanyň hökümetiniň oba-hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýewiň pikirine görä, ýurduň oba-hojalygyny we oba ýerlerini ösürmek üçin ilkinji nobatda hakyky ýagdaýa baha bermek we beýleki ýurtlar bilen deňeşdirip, netije çykarmak zerur.
Wladimir Ýerofeýew Türkmenistanyň oba ilatynyň ýaşaýan şertlerini, bar bolan kynçylyklaryny, girdeji derejesini we çeşmelerini öwrenip, hakyky ýagdaý esasynda sosial-ykdysady programmalary düzmek ýaly çäreleriň zerurdygyny nygtady.
W.Ýerofeýewiň pikirine görä, sosial problemalary çözmek üçin ilata erkinlik bermeli, oba-hojalyk önümçiliginde hususy telekeçilige ýol açmaly.
Türkmenistanda oba ýerlerini ösdümek, oba ýaşaýjylarynyň durmuş derejesini gowulandyrmak maksatnamalary hökümetiň yglan edýän reformalarynyň çäginde yzygiderli öňe sürülýär. Emma, türkmen hökümetiniň öňki geňeşçisi W.Ýerofeýewiň pikirine görä, bu ugurdaky ädimleriň netijeli bolmagy üçin hökümet açyk-aýdyňlyga eýerip, her bir problema aýratyn çemeleşmeli we takyk çäreleri işläp düzmeli.
Onuň sözlerine görä, Türkmenistanyň oba-hojalygynyň ýapyklygy we korrumpirlenenligi pudaga goýberilýän maliýe serişdeleriniň sarp edilişiniň galplaşdyrylmagyna, çykdajylaryň çişirilmegine amatly mümkinçilik döredýär.
Hususan-da, Türkmenistan tarapyndan oba-hojalyk tehnikalarynyň hakyky zawod bahasyndan satyn alynman, ençeme esse gymmat bahadan satyn alynmagy yaly galplyklaryň ýörgünli düzgündigini Wladimir Ýerofeýew belleýär. Onuň pikiriçe, Türkmenistanyň hökümetiniň öz programmasyny takyklamagy, ýagny, öz häzirki maksatlaryny we geljekde etmekçi bolýan işlerini takyk kesgitlemegi zerur.


text:
Çarşenbe güni siriýaly aktiwistler Siriýanyň Kanaker şäherinde howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy ýarag ulanmaklary netijesinde 11 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdiler.
Maglumata görä, protestçilere garşy edilen bu hüjümde harby tanktlar hem ulanylypdyr.
Wakanyň gözli şaýatlary howpsuzlyk güýçleriniň bu şäherde 300 töweregi adamy tussag edip, alyp gidendiklerini hem aýdýarlar.
Kanaker şäheri Siriýanyň paýtagty Damaskdan 30 kilometr töweregi günorta-günbatarda ýerleşýär.
Soňky günler Siriýanyň häkimiýetleri daşary ýurtly žurnalistleriň aglbasyny bu ýurtdan çykardy. Bu bolsa ýurtdaky protest çykyşlary barada bitarap maglumat almak mümkinçiliklerini has-da kynlaşdyrdy.


text:
Latwiýanyň paýtagtynda mähelleli supermarketiň üçeginiň çökmegi sebäpli ölenleriň sanynyň azyndan 21 adam bolandygy aýdylýar.
Halas edijiler Rigada çöken dükanyň harabalarynyň aşagynda galanlaryň gözlegini anna güni hem dowam etdirdiler.
Resmiler jemgyýetçilige ýaralylar üçin gan bermek haýyşy bilen ýüzlendiler. Häkimiýetler ýogalanlaryň üçüsiniň ýangyn söndürijidigini aýdýarlar.
Penşenbe güni öýlän, adamlaryň işden soň söwda-satyg edýän wagty bolan hadysada azyndan 36 adamyň ýaraly bolandygy habar berilýär.
Hadysanyň sebäpleri derňelýär, emma resmiler bu wakanyň işçileriň 2011-nji ýylda gurlan dükanyň üstünde gyş bakjasyny gurýan wagty bolandygyny aýdýarlar.
Içeri işler ministri bu ýerde gurluşyk işlerindäki talaplaryň ýerine ýetirilmegi bilen bagly problemalaryň bolandygyny aýdýar.


text:
Daşoguz welaýatynyň ekerançylary şaly ekiljek ýerleri möwsüme taýýarlaýarlar. Ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynda şaly Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etrapda 8 müň 100 gektar meýdana ekiler.
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk, Serdarabat, Saýat, Garabekewül we Halaç etraplarynda bolsa bu ekini 10 müň 200 gektara ekmek meýilleşdirilýär. Bu ýerlerde şaly ekişine şu ýylyň iýun aýynyň başlanmagy bilen badalga berler. Toprak-howa şertleri nazarda tutulyp, çyglylygy halaýan bu ekin ýurdumyzyň diňe iki sebitinde ekilýär.
Şeýlelik bilen, ýurdumyz boýunça şaly ekinleriniň tutjak umumy meýdany 18 müň 300 gektar bolup, şondan şu ýyl 81 müň 200 tonna şaly ýygnap almak meýilleşdirilýär. Şaly ýetişdirmek üçin meýdanyň we önümçiliginiň möçberi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Karary bilen tassyklanyldy.
Umuman, ekiş möwsümine saýlama tohumlaryň dört müň tonnadan gowragy taýýarlanyldy. Şaly ýetişdirmegiň köpýyllyk tejribesi göz öňünde tutulyp, bu ekiniň “Nukus-2”, “Akmerjen” we beýleki ýokary hasyl berýän we kesele durnukly tohumlaryna aýratyn orun berildi.
Ýurdumyzyň demirgazyk welaýatynda şaly ekişine maý aýynyň üçünji ongünlüginde başlamak meýilleşdirilýär, Lebap welaýatynda bolsa iýunyň aýagynda ekiş geçirmek bellenilýär.


text:
Ýüzlerçe kommunist we oppozisiýa tarapdary 1993-nji ýylyň oktýabrynda şol wagtky prezident Boris Elsiniň parlamenti oka tutdurmagy netijesinde ölen adamlary ýatlap, Moskwada ýöriş geçirdi.
Ýörişe gatnaşyjylaryň ellerinde gyzyl baýdaklar we 1993-nji ýylyň 3-nji we 4-nji oktýabrynda öldürilen 100-den gowrak adamyň portretleri bardy.
Ýöriş Orsýetiň Ak tamynyň, parlament binasynyň arkasynda soňlandy.
Şonda garşy durujylaryň liderleri Ýelsiniň parlamenti dargytmak hakynda buýrugyna tabyn bolman, parlamentiň binasynyň içinde özlerine barrikada gurupdylar.