text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi ýurduň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygy babatynda Orsýetiň pozisiýasyna baha berip, resmi beýanat ýaýratdy. 18-nji oktýbarda ýaýradylan bu beýanatda Türkmenistan Orsýetiň eýelän pozisiýasyny “netijelilige garşy” hasap edýändigini aýdýar.
Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa taýdan ýakynlaşmagy babatynda Orsýetiň resmi strukturalarynyň saýlap alan pozisiýasyna geň galma bildirdi. Beýanatda Türkmenistanyň gazgeçiriji proýektleriň syýasylaşdyrylmagyna çürt-kesik garşy çykyş edip gelýänligi nygtalyp, bu proýektleriň ýurduň ykdysady ösüşi üçin zerurlygy bellenýär.
“Energiýa bazarynda özbaşdak we deňhukukly subýektleriň arasynda kadaly, siwilizlenen hyzmatdaşlyk prosesi gidýär. Emma bu Orsýetiň käbir resmileri we habar serişdeleri tarapyndan ýagdaýa laýyk bolmadyk reaksiýa döredýär” diýip, Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň beýanatynda aýdylýar.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ýakynda eden çykyşynda “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy “çylşyrymly mesele” diýip atlandyryldy we proýektiň durmuşa geçirilmegi üçin hazarýaka döwletleriň ählisiniň pozisiýalarynyň ylalaşylmagynyň talap edilýänligi aýdyldy.
“Netijelilige garşy”
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda Orsýetiň meselä garaýşy “netijelilige garşy” diýlip atlandyryldy we onuň Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň many-mazmun taýdan ýoýulmagyna gönükdirilýänligi bellendi.
“Ýewropa partnýorlary bilen bu iş işewür we konstruktiw ugurdan barýar we dowam eder” diýip, türkmen DIM-niň beýanaty şeýle dowam etdirilýär: “Munuň bilen bagly döreýän soraglar barada aýdylanda, Türkmenistan gyzyklanma bildirýän ähli taraplar bilen göni we açyk maslahat etmäge taýýar”.
Aşgabat ÝB bilen 2008-nji ýylda energiýa hyzmatdaşlygy boýunça Memoranduma gol çekeli bäri, dürli derejelerde gepleşik geçirip gelýär. 12-nji sentýabrda ÝB-niň Ýewropa Komissiýasyna “Transhazar” gazgeçirijisini gurmak boýunça gepleşikleri geçirmäge ygtyýar bermeginiň bolsa proýekte gyzyklanma bildirýän taraplaryň gepleşikler prosesine itergi berendigi beýanatda bellenilýär.
“Ýiti seslenme”
Energiýa meseleler boýunça bilermen, azerbaýjanly garaşsyz analitik Azer Hasratyň pikirine görä, Orsýetiň regionda öz ahmiýetini nygtamak we regional goňşularyndan öz bähbitleriniň hasaba alynmagyny talap etmek pozisiýasy regionyň döwletlerini muňa öz närazylygyny görkezmäge mejbur edýär.
“Elbetde, Türkmenistan garaşsyz döwlet hökmünde Orsýetiň prezidenti Medwedewiň we beýleki resmileriň çykyşlaryna baha bermäge borçly. Türkmenistanyň Orsýetiň pozisiýasyna beren bahasy adalatly diýip hasap edýärin” diýip, azerbaýjan bilermeni Azer Hasrat Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Hasratyň pikirine görä, Türkmenistanyň söňky beýanaty ozalkylaryna garanda has ýiti seslenmedir. Bilermen muňa Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen geçirilýän gepleşikleriň netijeliliginiň alamaty hökmünde garaýar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýanaty ýurduň Orsýetdäki ilçihanasynyň resmi internet saýty arkaly köpçülige malim edildi. Türkmen tarapynyň bu beýanatyna Orsýet Federasiýasynyň Daşary işler ministrliginden jogap alyp bolmady.


c: text/html

text:
Gyrgyzystanyň Döwlet serhet gullugynyň başlygy Kurbankun Mametow galplyk edenligi barada aýdylýan zatlar zerarly işden boşadyldy.
Geçirilen derňew Mametowyň pensiýa bölümine öz ýaşaýan ýeri barada galp maglumat berendigini we netijede özüne degişli bolmadyk 409 müň som ( $8,500) tölegini alandygyny kesgitledi.
Harby prokuratura Mamedowyň wezipede bolmagyny togtatmak barada beýanat çap etdi we prezident Almazmek Atambaýew ony öz işinden aýyrmak baradaky karara gol çekdi.
Mametow Gyrgyzystanyň şu ýyl bellenen üçünži serhet başlygydy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyrgyzystanyň ýolbaşçylary bikanun neşe gaçakçylygynda güman edip, ýurduň syýasy partiýasynyň liderini tussag edendiklerini habar berýärler.
Gyrgyz içeri işler ministrliginiň metbugat sözçüsiniň 22-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, “Akýikat”, ýagny “Adalat” partiýasynyň lideri we “Çyir” atly neşiriň redaktorlarynyň başlygy Akylbek Atabaýew 20 kilogramdan gowrak bikanun neşe maddalary, şol sanda geroin we göknar bilen tussag edilipdir.
Ministrligiň metbugat sözçüsiniň sözlerine görä, ýurduň polisiýasy 48 ýaşyndaky Atabaýewiň Täjigistandan we Gyrgyzystandan Gazagystana we Russiýa neşe gaçakçylygyny amala aşyrmaga gatnaşanlygyndan şübhelenýär.


text:
Häkimiýetler gündogar Ukrainada 18-nji aprelde maska geýen adamlaryň öňki sowet lideri Leniniň heýkelleriniň birnäçesini ýykandyklaryny aýdýarlar.
Hökümet kontrolyndaky Harkiwde 17-nji aprel güni giçlik uniwerstitlerdäki Lenin heýkelleriniň ikisi ýykyldy we olaryň ýykylyşyny görkezýän wideolar YouTube-de ýerleşdirildi.
Bu waka ukrain parlamentiniň sowet simwollaryny gadagan edýän kanun taslamasyny tassyklamagyndan bir hepde soň bolýar.
Bu kanun taslamasy nasistik simwollary hem gadagan edýär, emma oňa heniz prezident Petro Poroşenko gol çekenok.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Germaniýanyň köp medeniýetli jemgyýet döretmek synanyşygynyň şowsuz bolandygyny aýtdy.
Merkel şenbe güni Postdam şäherinde öz Hristian demokratik partiýasy bilen duşuşygynda çykyş edip, dürli milletlerden bolan adamlaryň onlarça ýyllap ýanma-ýan ýaşamagyna şert döredilse-de, olaryň aglaba jemgyýetçilik köpçüligine gatylyp-garylmazlygy Germaniýanyň peýdasyna däl diýdi.
Merkel Germaniýada ýaşaýan emigrantlary integrasiýa bolmak, şol sanda nemesçe gürlemegi öwrenmek üçin has köp tagalla etmäge çagyrdy.


text:
Tähran BBC-niň pars dilindäki programmasy bilen iltewli eýranly kinoçyny azatlyga çykardy.
Oppozisiýa websaýtlary Mojtaba Mirtahmasebiň ýekşenbe güni Tähranyň demirgazygyndaky Ewin türmesinden boşadylandygyny aýtdylar.
Ol sentbýarda BBC-ä eýran ýolbaşçylaryny tankytlaýan dokumental filmi iberenligi üçin tussag edilipdi.
Kinoçynyň azat edilenini ISNA habar gullugy hem tassyk etdi.
BBC-niň pars dilindäki gullugy Eýranda gadagan, emma eýranlylar bu programma emeli hemra arkaly tomaşa edip bilýärler.


text:
Täze ýyl ýetip gelýär. Adamlar geljek 2012-nji ýyla taýýarlanmak bilen meşgul. Käbirleri bäş kilogram agramyny aýyrmak islese, kim okap ýetişmedik romanyny okajak. Emma müsürli rewolýusionerler ýurduň syýasy keşbini tanalmaz ýaly özgerden taryhy protestlerden soň has uly çözgütleriň pikirini edýärler. Ýurdy täzeden gurmagyň wagty geldi. Azatlyk Radiosy müsürli protestçileriň birnäçesi bilen olaryň öz ýurtlaryny 2012-nji ýylda ýetirmek isleýän sepgitleri barada gürrüňdeş boldy.
Kairli öý hojalykçy Doaa Nabhanyň
işi-aladasy ýetik, onuň iki sany ýaş çagasy bar. Ýöne ol özi hem Müsür üçin Täze ýyl çözgütlerini we arzuwlaryny eýýäm kesgitläpdir:
—Bu bir ikitaraply çözgüt: bu meniň özüm we Müsür hakda. Birinjisi, hemişe öz içki pikirimi diňlemek, bir zat aýdylaryna ýa-da başga bir zada yrjak bolmalaryna garaşmazlyk... Ikinji çözgüt? Bu meniň şu ýurtda graždan konstitusiýasyndan başgasyna, ne dini ýa beýlekisine hiç wagt gol ýapmazlygym. Azatlyk meniň üçin söwdalaşylmaly zat däl.
Doa Nabhan
sözüni dowam etdrip, şeýle diýdi:
Men azat ýurt isleýärin we graždan Konstitusiýa isleýärin. Onsoň men şular bolýança näme etmeli bolsa ederin.
—Men azat ýurt isleýärin we graždan Konstitusiýa isleýärin. Onsoň men şular bolýança näme etmeli bolsa ederin... üçünji çözgüt bolsa, protest meýdany biziň güýç-kuwwatymyz, şu sebäpden men ol ýere rewolýusiýanyň maksatlary we talaplary jogap tapýança gatnaryn.
34 ýaşly ene Kairiň Tahrir meýdançasynda başlanan we ahyrynda uzak wagtlyk prezident Hosni Mubaregiň işden çekilmegine getiren taryhy protestlere hemişe goşulypdyr. Ol Müsürdäki üýtgeşmeleriň 2012-nji ýylda hem dowam edenini görmek isleýän “hemişelik” protestçileriň biri.
Şeýle protestçileriň ýene biri bolsa, Sara Farag
:
—Men öz ýurdumyň Tahrir meýdanyndaky bir-bitewilik eýforiýasyny gaýtadan başdan geçirmegini, munuň durmuşyň ähli pudagynda şeýle bolmagyny isleýärin. Men öz halkymyň pikir dürlüliklerini taşlap, has guramaçylykly bolmagyny, aýry-aýrylykdaky maksatlaryna ýetirjek umumy maksadyň daşynda has jebisleşmegini isleýärin...
21 ýaşly hudožnik Farag Müsüriň dürli garaýyşly, ýagny ýaşlardan, şäherlilerden, medenileşenlerden, lapykeçlerden ybarat protest hereketiniň integrerleýji bölegine degişli. Ol geçen aý ýurduň harby dolandyryjylarynyň hukuk bozmalary diýilýän sebäpli protestçileriň uly toparyny Tahrir meýdanyna toplamaga kömek etdi.
Howatyrlanma ýok däl
Noýabr gozgalaňy ýurduň welaýatlarynyň üçden birinde geçýän we martda tutuş ýurda ýaýrajak parlament saýlawlaryna ses berişligiň başlanmagyna gabat geldi. Kanun çykaryjylar şondan soň ýurduň harby dolandyryşdan graždan dolandyryşyna geçişiniň bir bölegi bolan täze konstitusiýany ýazjak assambleýany saýlamaly. Emma muňa garamazdan, köpler dolandyryjy harbylaryň, Ýaragly güýçleriň ýokary geňeşiniň kontroly saklamak üçin ýer astyndan syýasy partiýalar bilen dil tapyşmagyndan howatyr edýär.
Taryh professory Haled Fahmy
ýaly protestçiler ýurduň o diýen mälim bolmadyk geljeginden umytly, ýöne seresaplygy hem elden bermejek bolýarlar:
—Bu örän uly ýurt, 85 million ilaty bar. Şeýle-de bu soňky 60 ýylda syýasy basyş astynda saklanan ýurt. Onsoň biz häzir köp sanly çynlakaý meseleleriň toplanmagynda ysgyndan salnan ýurtda täze syýasy sistemanyň agyryly dogluşyna şaýat bolýarys–diýip, Fahmy aýdýar.
Ýöne şol bir wagtda, bu ýurduň öňdeni gelýän gurnalan institutlary, güýçli intellektual gatlagy, kuwwatly orta gatlagy bar we men özümiziň bu kynçylyklary ýeňip geçjegimeze ynanýaryn.
—Ýöne şol bir wagtda, bu ýurduň öňdeni gelýän gurnalan institutlary, güýçli intellektual gatlagy, kuwwatly orta gatlagy bar we men özümiziň bu kynçylyklary ýeňip geçjegimeze ynanýaryn... Bu ýerde kynçylyk biziň bir-biregi kabul etmek boýunça formula tapyp bilmegimiz: dünýewiler we dinçiler, harbylar we graždanlar, ýaşlar we garrylar, hristianlar we musulmanlar öz dürli pikir-garaýyşlaryny parahatçylyk esasynda beýan edip biler ýaly bolmaly. Şu meniň ilkinji arzuwym–diýip, professor Fahmy
sözüniň üstüni ýetirdi.
Ýaş kadr Hanýa El-Azzouny
bolsa Müsüriň mekdep sistemasynda özgerişlik bolmagyny isleýär:
- Men edil häzir we gelýän alty aýdan bir ýyla çenli wagtda bilim habarlylygynyň iň ileri tutulýan ugur boljagyna umyt edýärin. Bu özgerişligiň bolmagyna hakyky kömek etjek zatlaryň biri bolup durýar.
Kairli student we aktiwist Omar El-Sabh bolsa, “hemme zatdan beter rewolýusiýanyň dowam etmegini” arzuw edýär.


text:
Siziň çagalyk arzuwyňyz nämedi we şol arzuwyňyz hasyl boldumy?
Täze Tolkun gepleşigimiziň nobatdaky sanynda ýaşlaryň şu temadaky garaýyşlary bilen tanyş bolarys.
Bu meselede sizi hem çagalyk arzuwlaryňyzy, oňa ýetip-ýetmändigiňizi we onuň sebäpleri, şol ugurdaky başdan geçiren tejribeleriňizi biziň bilen paýlaşmaga çagyrýarys.
Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp hem paýlaşyp bilersiňiz. Habarlaşmak üçin email adresimiz: metbugat@gmail.com. Öz pikirdir, tejribeleriňizi aşakdaky forumda hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Sowet döwründe, ozalky Sowet Soýuzyna girýän respublikalaryň ilaty giňişligiň çäginde hiç hili päsgelçiliksiz sapar edip bilýärdi. Soýuzyň 90-njy ýyllaryň başlarynda dargamagy, ozalky respublikalaryň arasynda serhet liniýalarynyň çekilmegine sebäp boldy.
Şol serhet liniýalarynyň çekilmegi bolsa, Dilberiň maşgalasynyň arasynda hem çäkleriň çekilmegine getirdi. Şol sebäpden Dilber 96-njy ýyllardan bäri kakasy bilen Özbegistanda, onuň ejesi bolsa Türkmenistanda ýaşaýar. Olar, şowly bolanda, ýylda diňe iki gezek duşuşyp bilýärler.
“Täze Tolkun” onuň ýeňil bolmadyk durmuş hekaýasy bilen gyzyklanyp, Dilber bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistandan näçenji ýylda çykdyňyz?
Dilber: Türkmenistandan hemmämiz, ýagny ejem, kakam, men we jigim 1996-njy ýylda çykyp gaýtdyk. Bir aý geçeninden soňra jigim keselledi, şonuň üçin ejem Türkmenistana gitdi, men kakam bilen Özbegistanda galdym. Ejem bilen kakam ikisi hem işsizdi şol wagtlar, şonuň üçin kakam Türkmenistanda ýokary okuwa girmek kyn, Özbegistanda öz güýjüň bilen girip bilersiň diýip, meni öz ýanynda alyp galdy. Ejem eýýäm aňyrda işe ýerleşipdi.
Azatlyk Radiosy: Ejeň dagy bilen nähili duşuşýarsyň, olar aňsatlyk bilen Özbegistana geçip bilýärlermi?
Dilber: Hawa, üç günlük rugsatnama bar, şonuň esasynda olar Buhara şäherine wizasyz geçip bilýärler. Emma serhetde olaryň goş-golamynyň barysyny barlaýarlar. Ondan başga-da her gezek 10 dollar resmi salgydy töledýärler. Men Daşkentde okuwa girenimden bäri her alty aýdan bir görüşýäris: bir gezek Täze ýyl baýramçylygynda, bir gezegem ýaz aýlary.
Azatlyk Radiosy: Maşgalaňyza beýle ýaşaýyş agyr düşenokmy?
Dilber: Elbetde, kyn, sebäbi biz hem bir öýde bir maşgala bolup ýaşamagy isleýäris. Ejem Özbegistanda ýerleşmek üçin bir aýlyk wiza alyp, Daşkende gelipdi, emma bu taýyk hiç öwrenişip bilmedi. Şeýle-de Daşkendiň howasyna öwrenişip bilmänsoň, onuň kellagyrysy ýygylaşdy. Ondan başga-da bärde, Türkmenistan bilen deňeşdirilende, ýaşaýyş kyn, sebäbi bärde gaz, suw we elektrik togy tölegli, hemme zat gymmat.
Azatlyk Radiosy: Onda näme üçin kakaň bilen ikiňiz Türkmenistana gidip ýaşaňzok?
Dilber: Kakamyň işi gowy, häzir ol Gazagystana gitdi, aýlygy gowy. Ondan başga-da doganlaryny we ejesini bärde taşlap gidesi gelenok. Ejemem şeýle, dogan-garyndaşlaryndan uzakda ýaşamagy kyn görýär.
Azatlyk Radiosy: Eger bir ýerde ýaşamagy saýlamaly bolsaňyz, niräni saýlardyňyz? Özbegistanymy ýa Türkmenistany?
Dilber: Men sekizinji klasda okaýarkam Özbegistana gelipdim, şondan bäri Türkmenistana barmadym, elbetde, ol ýere barasym gelýär, emma men gitsem, kakamam bärde galsa, oňa-da gynanaryn. Ejemi göresim geleninde, oňa jaň edýän, doganym bilen sosial ulgamlarynda gepleşip durýan. Eger hemmämiz bir ýerde ýaşamaly bolan bolsak, onda Türkmenistany saýlardym.
Azatlyk Radiosy: Ejeňiziň Türkmenistanda doganlary bar diýdiňiz, olar bilen görüşmäge mümkinçiligiňiz barmy? Olary soňky gezek haçan gördüňiz?
Dilber: Geçen ýyl, meniň doglan günüme gabatlap, ejemiň gyz dogany Buhara gelipdi, ol pahyr ýolda köp kynçylyk çekipdir, serhetde adamam köp bolup, howa-da yssy ekeni. Ol ýerde üç gün bolup, soň yzlaryna dolanyp gitdiler.
Öň üç günlük kanun ýok döwri ejem tiz-tizden her aý gelerdi. Ol wagtlar näçe galasyň gelse, galyp bilýärdiň. Pikirimçe, bu kanunyň çykanyna 5-6 ýyl boldy. Üç günden köp galsaň, nähilidir bir jerime salynýar ýa-da gaýdyp geçmäge rugsat bermeýärler, ýa-da deport edýärler.


text:
Bileleşik millionlarça ýewro pul kömeginiň ýany bilen tertip-düzgüni goramak maksady bilen Gaitä polisiý güýçlerini-de ibermekçi. Bu işleriň sazlaşygyna Fransiýa esewan eder.
Gaitide düzgüni ornaşdyrmak maksady bilen BMG 1000 bilen 1500 aralygyndaky polisiýa esgerleriniň gerek boljagyny aýdýar, ýöne Balkanlara hem Owganystana esger iberen döwletler bu işe onçakly isleg bildirip duranoklar. Bu bolsa Ýewropa Bileleşigine öz maksadyna ýetmekde kynçylyk döredip biler.
Gaitiniň ýany bilen Owganystan meselesi hem maslahat ediljek. 28-nji ýanwarda Londonda Owganystana ýardam berýän döwletleriň konferensiýasy açylýar. Diplomatlar Ýewropa Bileleşigi üçin bu konferensiýada ýurtda demokratiýany ösdürmek, hökümeti gowy görnüşde dolandyrmak, adam hukuklaryna hem-de milli azlyklaryň hukugyna hormat goýmak barada beren sözünde tapylmagyny talap edip, Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaýa basyş görkezmäge Londonda gowy bir pursatyň döräp biljegini aýdýarlar.Owganystan we Päkistan meselesi
Geçen güýzde Ýewropa Bileleşigi Owganystan hem Päkistan üçin bir hereket planyny taýýarlapdy. Şonda ÝB sebitde öňde durýan meseleler, şol sanda syýasy sazlaşygy döretmek, polisiýa güýçlerini türgenleşdirmek, halkara ýardamlar boýunça tagallalary koordinirlemek merkezi we ýerli häkimiýetleri güýçlendirmek, neşeden gelýän girdejä alternatiw ykdysady çeşmeleri döretmek ýaly işler durýar.
Şwesiýanyň Daşary işler ministri Karl Bildt Brýussele baranda Owaganystandan harbylaryň çykarylmagy meselesine degip geçip, şeýle diýdi: «Men
Men haýsydyr bir çykyş möhletiniň gözleginde däl, biz muny dura-bara amala aşyrmaly.
haýsydyr bir çykyş möhletiniň gözleginde däl, biz muny dura-bara amala aşyrmaly. Harby çärelerden başlap, tä graždan hem syýasy çärelere çenli hemmesi ýerine ýetirilmeli. Bu bolsa, gysgaça aýdanyňda, diýseň ähmiýetli. Ýöne Owganystandan harbylaryň çykarylmagy baradaky strategiýa dogrusynda haýsydyr bir gepleşik Talyplaryň bähbidine bolar».
Şonuň ýaly-da Londonda 27-nji ýanwarda Ýemen bilen bagly maslahat ediljek, şonda Ýemeniň hökümetine goldaw bermek we terrorizme garşy göreş dogrusynda pikir alşyljak.
Eýranyň ýadro programmasy-da günüň tertibinde durýar. «Eger-de Tähran ýadro programmasy barasyndaky maksadyna aýak direse, onda oýlanyşykly, ýerlikli hem dogry kabul ediljek sanksiýa täsirli bolar» diýip, ýokary derejeli wekil Aşton aýdýar.
Sişenbe güni irden Bileleşigiň Serbiýanyň we Gazagystanyň wekilleri bilen boljak özara duşuşygyna Ispaniýanyň Daşary işler ministri Angel Moratinos ýolbaşçylyk eder.


text:
Demirgazyk Owganystanda howpsuzlyk şertleri ýaramazlygyna saklanyp galýan mahaly, owgan wise-prezidenti general Raşid Dostum söweşijileriň hüjümlerine garşy göreşmek üçin ýene bir gezek eline ýarag aldy.
General Raşid Dostum indi iki aý bäri demirgazyk Owganystanda harby operasiýalary geçirýär. Emma onuň bu operasiýalaryna garamazdan, söweşijiler owgan güýçlerine garşy hüjümlerini dowam etdirýärler.
Dostumyň soňky harby operasiýalary barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady maglumat taýýarlady.


text:
Türkmenistanda harby gulluk mejbury ýagdaýda bolmalymy ýa-da şertnamalaýyn esasda?
Türkmenistanda käbir ýokary okuw jaýlaryndaky harby kafedralaryň ýapylandygy, munuň netijesinde ozalky şertlerde okuwy gutarandan soň harby gulluga äkidilmejek ýigitleriň, indi mejbury gulluga çekiljekdigi aýdylýar.
Şol bir wagtda, dünýäniň käbir ýurtlarynda harby gulluk mejbury ýagdaýda däl-de, eýse şertnamalaýyn görnüşde alnyp barylýar. Ýagny, parahatçylyk döwri hiç kim mejbury gulluga çekilmän, harbylara gullugy geçýändigi üçin aýlyk tölenýär.
Siziň pikiriňiziçe, Türkmenistanda mejbury gulluk saklanyp galsa has netijeli bolarmy ýa-da soňky ýatyrylyp, şertnamalaýyn esasa geçilse?


text:
Türkmenistan 2016-njy ýyly medeni mirasa sarpa goýmak şygaryň astynda geçirer.
Türkmen hökümetiniň 4-nji ýanwarda geçiren iş maslahatynda gelnen karara görä, “Mirasa sarpa goýmak we watany özgertmek ýylynyň” yglan edilmegi bilen baglylykda dabaraly çäreleri geçirmek üçin ýörite geňeş hem döredildi.
Türkmenistanyň prezidenti, hususan-da, ýurduň “medeni-taryhy ýadygärlikleri milletiň buýsanjydyr” diýdi we olary rejelemegi tabşyrdy.
Türkmenistanda şu günki güne çenli saklanyp galan gadymy şäherleriň, galalaryň onlarçasy bar. Olaryň şu günki ýagdaýy nähili?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şu ýyl Ýaponiýada ýurduň goranmak pudagyna goşmaça 1.2 milliard dollar goýberiler.
Goranmak ministrligiň sişenbe güni giçlik ýaýradan beýanatynda bellenmegine görä, goşmaça maliýe serişdeleriniň hasabyna raketalar, harby uçarlar we wertolýotlar satyn alynar.
Häzir Ýaponiýanyň Hytaý bilen käbir territorial dawalary bar. Şeýle-de geçen aý Demirgazyk Koreýanyň geçiren uzak aralyga niýetlenen raketa synagy Tokiony belli bir derejede aladalandyrypdy.
Şu hepdäniň başynda Ýaponiýanyň täze premýer-ministri Şinzo Abe ýurduň goranmak pudagyna has köp çykdaýjylaryň goýberiljekdigini aýdypdy. Berilýän maglumata görä, soňky 11 ýylyň dowamynda Ýaponiýa harby pudagyna edilýän çykdaýjylary artdyrmandyr.


text:
ÝHHG-niň daşary ýurtly gözegçileri Birleşen Ştatlarda geçen Kongres saýlawlarynyň adalatly geçendigini, ýöne saýlaw kampaniýalaryny maliýeleşdirmegiň amerikan sistemasynda problemalaryň bardygyny aýtdylar.
ÝHHG-niň parlament assambleýasynyň agzalary Waşingtonda žurnalistlere ikinji gün geçen saýlawlaryň amerikan saýlawçylarynyň islegini beýan etmekde netijeli bolandygyny aýtdylar.
Ýöne, ÝHHG-nyň delegasiýasynyň prezidenti Joao Soares Assoşeýted prese saýlawlary häsiýetlendirip beren gürrüňinde onuň kähalatlarda dartgynly we hapa bolandygyny aýtdy.
Bu saýlawlaryň netijeleri Respublikanlaryň Wekiller öýüne kontrollugy demokratlardan yzyna almagyna getirdi.


text:
18-nji iýulda gadymy türkmen topragynda, tutuş musulman dünýäsinde bolşy ýaly, 30 günläp dowam eden mukaddes Oraza aýynyň tamamlanandygyny alamatlandyrýan röwşen Oraza baýramy bellenildi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Oraza baýramy mynasybetli ähli türkmenistanlylary gutlap, belent ruhy gymmatlyklaryň –ynsanperwerligiň we sahawatlylygyň, hoşniýetliligiň hem-de ahlak tämizliginiň dabaralanmasy bolan ählihalk baýramynyň türkmen halkynyň durmuşyndaky ägirt uly ornuny belledi we Bitarap Türkmenistanyň ähli halkyna Beýik Biribaryň mukaddes Oraza aýynda amala aşyran sogap işleriniň, Watanymyzyň abraýynyň bütin dünýäde artmagy, ýurdumyzyň we halkymyzyň abadançylygy baradaky doga-dilegleriniň kabul bolmagyny arzuw etdi.
Ir säher bilen Türkmenistanyň ähli metjitlerinde baýram namazy okaldy, Beýik Taňra parahatçylykly durmuş we sogap işleri amala aşyrmaga mümkinçilik üçin hoşallyk sözleri beýan edildi. Ýurdumyzyň ilaty milletiň Lideriniň daşynda pugta jebisleşip, tutanýerli zähmet çekjekdiklerine hem-de ösüp gelýän ýaş nesli ata-babalarymyzyň gadymy däp-dessurlary ruhunda terbiýeläp ýetişdirmek üçin güýjüni we tejribesini aýamajakdyklaryna ynandyrdylar.
Biziň ýurdumyzda mukaddes Oraza baýramy türkmenleriň ata-babalarynyň gadymy däpleri boýunça röwşen duýgular, asylly isleg-arzuwlar bilen uly agzybir maşgala hökmünde bellenilýär. Oraza baýramy biziň durmuşyň ähli oňatlyklaryna bolan ynamymyzy pugtalandyrýar, saýlap alan ýolumyzda ýokary sepgitlere ýetmek üçin güýjümizi artdyrýar. Asylly däbe görä, bu gün baýram namazyndan soň öz ýakynlarymyzyň, dostlarymyzyň we goňşularymyzyň öýlerine baryp, olara parahatçylyk we abadançylyk arzuw edip, “Namaz orazalar kabul bolsun!”, “Orazalar kabul bolsun!” we “Oraza baýramyňyz gutly bolsun!” diýip ýüzlenýäris.
Hakykatdan hem şatlygy we rehimdarlygy alamatlandyrýan Oraza baýramyny biz bilen bilelikde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Permany bilen mukaddes Gadyr gijesiniň öň ýanynda tussaglykdan boşadylan raýatlarymyzyň 1061 –si öz maşgalalarynyň arasynda garşylaýarlar, olar päk zähmeti bilen öz günälerini ýuwup, durmuşyny oňatlyga özgertmäge mümkinçilik aldylar. Bu rehimdarlyk çäresi milletiň Lideriniň türkmen halkynyň köpasyrlyk ruhy ýörelgelerine, şeýle hem Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe “Döwlet adam üçindir!” atly şygary öz işiniň baş maksady edip goýan Türkmenistanyň Prezidentiniň döwletiň her bir raýaty hakyndaky yzygiderli aladasynyň beýany boldy.
Oraza baýramy mynasybetli Aşgabatda, ýurdumyzyň ähli şäherlerinde we obalarynda baýramçylyk çäreleri geçirildi.


text:
Iňlis dili dersleri
HYZMATYŇ BEÝANY“Iňlis dili dersleri” hyzmaty müşderä SMS – habarlarynyň kömegi bilen iňlis sözlerini öwrenmeklige we tejime etmeklige mümkinçilik berýär.
Ilkinji 3 (üç) günüň dowamynda hyzmat üçin nyrh kesilmeýär. Eger-de müşderi nyrh kesilmeýän döwürde ýazylmakdan ýüz öwürmese, onda nyrh kesilmeýän döwüriň tamamlanmagy bilen kontent gysga (tölegli) 6275 belgiden ugradylyp başlanýar. Gysga 6275 belgiden tölegli giriş SMS-habaryny almak - gije-gündizde bir gezek.
Nyrh kesilmeýän döwri diňe 1 (bir) gezek hereket eder.
“Iňlis dili dersleri” hyzmaty – bu ähli müşderiler üçin niýetlenen hyzmatdyr.
HYZMATYŇ BAHASY
Hyzmaty dolandyrmak boýunça buýruklar
Üns beriň!
Eger-de müşderi 30 ýa-da 40 minudyň dowamynda soraglara jogap bermese, onda oňa soraglaryň çylşyrymlylyk derejesini ýokarlandyrmak/peseltmek boýunça buýrukly we sözlük ätiýaçlygyndaky söz sany barada ýatlatma gaýtadan ugradylýar.
Eger-de müşderi soraglara jogap bermese, onda ýumuşyň ornuna, hereketsiz 7-nji, 15-nji, 25-nji günlerde müşderä onuň ýazylan hyzmatynyň mümkinçilikleri we buýruklary barada maglumatnama habarlary ugradylýar.
Ýumuşlar we giriş SMS-habarlary diňe rus dilindedir, dili türkmençä çalyşmak ýokdur.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň internetdäki sosial network sahypasynyň soňky bir-iki günüň dowamynda hytaý dilinde ýazylan teswirlerden hyň berendigi habar berilýär.
Häzirki wagt Hytaýda sosial network saýtlarynyň aglabasy petiklenen ýagdaýda.
Ýöne hytaýly aktiwistler geçen hepde “google” gözleg serwerine degişli bir sosial networkiň internet ulanyjylar üçin elýeterlidigini mälim etdiler.
ABŞ-nyň habar serişdeleri Hytaýyň köp raýatlarynyň şu bar bolan mümkinçilikden peýdalanyp, prezident Obamanyň sahypasyna onuň saýlaw kampaniýasyny goldaýjy teswirleri ýazýandyklaryny habar berýärler.


text:
Gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Germaniýada bir hassahanada operasiýa etdirendigi baradaky habarlardan soň işine dolanyp geldi.
Prezident edarasynyň penşenbe güni çap eden beýanatynda “Şu gün Akorda (prezident köşgünde) döwlet baştutany Nursoltan Nazarbaýewiň baştutanlygynda Gazagystanyň ykdysady ösüşlerine bagyşlanan iş duşuşygy boldy” diýilýär.
Resmiler Nazarbaýewiň Germaniýada bejeriş alandygy baradaky habarlara hiç bir düşündiriş bermediler.
Hepdäniň başynda Germaniýanyň «Bild» gazeti 71 ýaşly Nazarbaýewiň Hamburg-Eppendrof uniwersitet saglyk merkezinde prostat operasiýasyny etdirendigini ýazypdy.


text:
Türkmenistan dünýä bileleşiginiň öňünde durýan möhüm wezipeleri çözmäge işjeň gatnaşmak bilen, bitaraplyk syýasatyny üstünlikli ýöredýändigini tutuş dünýä görkezýär. Ýaňy-ýakynda Mary welaýatynda täze iri energetika taslamasyna – Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) transmilli gaz geçirijisiniň hem-de «Galkynyş» gaz känini senagat taýdan özleşdirmegiň üçünji nobatdaky desgalarynyň gurluşygyna badalga berildi. Bu gaz käni başlangyç tapgyrda täze energetika ulgamyň serişde binýadyna öwrüler.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de ýurdumyza sapar bilen gelen Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Mohammad Nawaz Şarifiň we Hindistan Respublikasynyň Wise-prezidenti Mohammad Hamid Ansariniň gatnaşan bu şanly wakasy Türkmenistanyň energetika strategiýasynyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň ýene bir aýdyň subutnamasy boldy. Dünýäniň energetika howpsuzlygynyň häzirki zaman arhitekturasyny döretmek ählumumy durnukly ösüşiň aýrylmaz şerti hökmünde şol strategiýanyň möhüm ugry bolup durýar.
Dabaranyň çäklerinde Türkmenistanyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň we Pakistan Yslam Respublikasynyň arasynda energetika boýunça Ähtnama, şeýle hem TOPH gaz geçirijisi boýunça «Türkmengaz» döwlet konserniniň we «Afghangas Enterprise» we «Inter state gas systems (Private) Limited» hem-de «Gail (India) Limited» kompaniýalarynyň arasynda paýdarlar hakynda Ylalaşyga gol çekildi.
Dabaraly çäre tamamlanandan soň, Energetika hartiýasynyň Baş sekretary jenap Urban Rusnak «Nebit-gaz» gazetine interwýu berdi.
– Türkmenistan baý uglewodorod serişdelerine eýe bolmak bilen, olary dünýä bileleşiginiň hyzmatynda goýmaga çalyşýar. Soňky ýyllarda biziň ýurdumyz global energetika howpsuzlygyny üpjün etmäge täze konseptual çemeleşmeleri öz içine alýan möhüm halkara başlangyçlarynyň birnäçesi bilen çykyş etdi. Dünýä bazarlaryna tebigy gazy ibermegiň eksport ugurlaryny giňeltmek maksadynda anyk ädimler ädilýär. Hususan-da, Türkmenistan – Hytaý transmilli gaz geçirijisiniň üç şahasy hem-de Türkmenistan – Eýran gaz geçirijisiniň ikinji şahasy çekildi. Şunuň bilen baglylykda, Siziň ýolbaşçylyk edýän guramaňyz – Ýewropanyň we Aziýanyň onlarça ýurtlaryny birleşdirýän Energetika hartiýasy TOPH-ny gurmagyň taslamasyna nähili baha berýär?
– TOPH taslamasyny amala aşyrmaga girişmek, bu gaz geçirijisiniň ilkinji turbalaryny kebşirlemek hem-de degişli ylalaşyklara gol çekmek mynasybetli geçirilen çäre – bu Türkmenistanyň we sebitiň ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklaryň ösüşiniň täze tapgyryny alamatlandyran şanly waka boldy. Dabarada çykyş eden Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Ganiniň, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Mohammad Nawaz Şarifiň, Hindistan Respublikasynyň Wise-prezidenti Mohammad Hamid Ansariniň belleýişleri ýaly, TOPH-nyň gurulmagy sebitde parahatçylygy we durnuklylygy berkitmek, müňýyllyklaryň dowamynda bu ýerde ýaşap gelýän halklaryň arasyndaky dostlukly gatnaşyklary has-da ösdürmek işine hyzmat eder.
Elbetde, gaz geçirijini şeýle ugur boýunça çekmek aňsat iş däl, ähli kynçylyklaryň hötdesinden gelmek uly wezipe bolup durýar. Pursatdan peýdalanyp, bu taslama gatnaşýan ähli taraplara üstünlik arzuw edýärin. Onuň amala aşyrylmagy Türkmenistan üçin uly üstünlik bolar, şol sanda gazyň eksport ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmak babatda hem uly üstünlik bolar. Şeýle hem sebitde deňi-taýy bolmadyk ägirt uly «Galkynyş» gaz käniniň gorlaryny özleşdirmegiň möhümdigini bellemek gerek. Bu işiň Türkmenistandan Günbatara, Ýewropa eksport ugryny döretmek nukdaýnazaryndan hem geljegi uludyr. Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary hem muňa uly gyzyklanma bildirýärler.
Energetika hartiýasy TOPH taslamasyny durmuşa geçirmek pikirini doly goldaýar. Türkmenistan we Owganystan Energetika hartiýasy Şertnamasynyň doly hukukly agzalary bolup durýarlar. Pakistan oňa goşulmaga çagyryldy we ony tassyklamaga taýýarlanýar. Biz Hindistan bilen onuň Energetika hartiýasyna goşulmagy babatda iş alyp barýarys.
Mälim bolşy ýaly, TOPH taslamasy degişli düzümiň, şol sanda elektroenergetika düzüminiň döredilmegini hem göz öňünde tutýar. Şeýlelikde, Merkezi we Günorta Aziýany kommunikasiýalaryň döwrebap görnüşleri baglanyşdyrar. Energetika hartiýasy şu taslamany amala aşyrmakda Türkmenistanyň we beýleki ýurtlaryň hyzmatdaşlygyny doly goldaýar we biz bu hyzmatdaşlygyň üstünligine uly gyzyklanma bildirýäris.
Biz Türkmenistan bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk edýäris. Geçen ýylyň dekabrynda Aşgabatda Energetika hartiýasynyň «Energiýa serişdeleriniň ygtybarly we durnukly üstaşyr geçirilmegi» atly forumy geçirildi. 2017-nji ýylda Türkmenistana Energetika hartiýasynyň başlygynyň ygtyýarlyklaryny geçirmek hakynda çözgüt kabul edildi.
Men şeýle hem Türkmenistanyň Bitaraplygynyň şanly 20 ýyllygyna bagyşlanan Halkara maslahatynyň işine gatnaşdym. Bu maslahatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň eden çykyşynyň dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen foruma gatnaşyjylarda uly seslenme döredendigini bellemek isleýärin. Çykyşda bitaraplyk syýasatynyň esasy ýörelgeleri we mümkinçilikleri beýan edildi.
Meniň pikirime görä, siziň ýurduňyz toplan uly iş tejribesi we gazanan uly üstünlikleri bilen 2017-nji ýylda Energetika hartiýasy ýaly iri halkara guramanyň başlygynyň ygtyýarlyklaryny kabul edip, Türkmenistanyň bitaraplyk syýasatyny üstünlikli ýöredýändigini, beýleki ýurtlaryň ykbalyna, dünýä bileleşiginiň öňünde durýan möhüm wezipeleri çözmäge işjeň gatnaşýandygyny nobatdaky gezek görkezer.


text:
Türkiýäniň döwlet gözegçiligindäki täzelikler agentligi polisiýanyň ýuduň günorta gündogarynda kürt gozgalaňçylaryna garşy harby çäreleri ýazgaryjy beýannama bilen çykyş eden 12 professory tussag edendigini habar berdi.
“Anadolu” agentligi 15-nji ýanwarda tussag edilenleriň Stambulyň golaýyndaky Kojaeli uniwersitetiniň mugallymlarydygyny habar berdi.
Olar Türkiýede we onuň daşynda “Biz bu jenaýatçylyga goşulmak islemeýäris” diýip deklarasiýa gol çeken we “regionda kürtleri hem beýleki halklary bilkastlaýyn gyrmagy we sürgün etmegi” bes etmek çagyryşy bilen çykyş eden 1200 professoryň arasyndady.
Prokurorlar gol çekenlere garşy “döwlete dil ýetirmek” we “terrorçy propaganda” boýunça derňewe başladylar.
Türkiýäniň günorta bölekleri Kürdüstanyň Işçi partiýasynyň (PKK) we türk harbylarynyň arasyndaky çaknyşyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Bu ýerde ok atyşygy bes etmek barada ýaraşyk iýul aýynda bes edilipdi.
Adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler regionda onlarça parahat ýaşaýjynyň wepat bolandygyny aýdýarlar.


text:
Çarşenbe güni Yragyň paýtagty Bagdatda we käbir beýleki raýonlarda amala aşyrylan birnäçe partlamada azyndan 60-dan gowrak adam ölüp, 200-den gowrak adam ýaralandy.
Bu hüjümlerde şaýylaryň dini çäresindäki zyýaratçylar nyşana alnandyr diýlip çaklanylýar. Çarşenbe güni Yrakdaky şaýy musulmanlary Muhammet pygamberiň çowlugy Musa al-Hadymyň ölen gününi belläp geçýärler.
Çarşenb günki partlamalardan azyndan dördüsi Bagdatda, ýene ikisi Hilla şäherinde amala aşyryldy. Ýene azyndan iki partlamanyň ýurduň demirgazygyndaky Balad şäherinde amala aşyrylandygy habar berilýär.
Ýöne bu partlamalaryň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.


text:
Gyrgyzystanda geçen ýyl galplyk esasynda türmeden boşadylan jenaýat ketdesi Orsýetiň Demirgazyk Osetiýa respublikasynda ele salyndy.
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň resmisi 2-nji iýulda Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna häkimiýetleriň indi Aziz Batukaýewi Gyrgyzystana ekstradisiýa etmegiň üstünde işleýändiklerini aýtdy.
Çeçen milletinden bolan Batukaýew 2006-njy ýylda birnäçe çynlakaý jenaýata, şol sanda gyrgyz deputatynyň we Içeri işler ministrliginiň resmisiniň öldürilmegine dahyllylykda tas 17 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Ol geçen ýyl galplaşdyrylan saglyk dokumentleri esasynda azatlyga çykypdy.
Bu galmagal esasynda Gyrgyzystanyň premýer-ministri Şamil Atahanow işden çekilip, ýurduň ygtyýarly adam hukuklary wekili Tursunbek Akun işden boşadylypdy.


text:
Azerbaýjan prokurorlary oppozisiýanyň tanymal aktiwistleriniň dördüsiniň «jemgyýetçilik tertibini bozmakda» aýyplanandygyny aýdýar.
Bu aýyplama Bakuwda hepde ahyrynda geçirilen we polisiýa tarapyndan dargadylan ygtyýar berilmedik demonstrasiýa bilen bagly.
Aýyp bildirilen dört aktiwistiň hemmesi Azerbaýjanda esasy oppozision hereket bolan “Halk forontuna” we “Musawat” partiýalaryna degişli.
“Musawat” partiýasynyň lideri Isa Gambar bu aýyplamalaryň düýpden manysyzdygyny aýtdy.
Azerbaýjanyň Içeri işler ministrligi şenbe güni polisiýa Bakuwyň merkezi meýdançasyny baglanda we planlaşdyrylan ýygnanyşygyň öňüni almak üçin demonstrasiýaçylary tutanda 75 protestçiniň tussag edilendigini aýdýar.
Azerbaýjanda demokratiki hukuklaryň we söz azatlygynyň ýokdugyndan şikaýat edýän oppozisiýa partiýalary 200 çemesi adamyň tussag edilendigini we olaryň saklanýan ýeriniň belli däldigini aýdýarlar.


text:
Ženewada, BMG-niň adam hukuklary komitetinde Mümkinçiligi çäkli adamlar boýunça geçirilen diňlenişik mahalynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň wekili ýurtda «garyp-gasarlyk» ýagdaýynyň ýokdugyny aýtdy.
Azatlyk radiosy 2-nji aprelde bu beýanat barada ýörite forum açyp, sosial ulgamlardaky muşdaklaryna «Ylalaşýaňyzmy, hawa ýa ýok?» diýen soragy berdi. Bu soraga gysga wagtda onlarça okyjymyz seslenip, öz pikirlerini aýtdy.
Mysal üçin, Azatlygyň Wkontakte sahypasynda teswir galdyran okyjylarymyzdan Azat Orazmuhamedow Türkmenistanda «garyplyk» diýen düşünjäniň umuman ýokdugy bilen 100 prosent ylalaşýandygyny aýdypdyr.
Emma Azat Rahmankulow atly okyjymyz vkontakte sahypamyzda «ýok» diýen jogap galdyrypdyr.
Umuman, bu sorag okyjylarymyzyň arasynda jedel döredipdir. «Garyplyk» düşünjesiniň ýoklugy bilen ylalaşýanlar hem, ylalaşmaýanlar hem öz pikirlerini gysgaça delillendirmäge çalyşýarlar.
Mysal üçin, Džeýran Şamuhammedowa «Dogrymy aýtsam, hudaýa şükür, gedaý göremok. Işläp gazansa bolýa, ýaltalyk gedaý edýär. Meniň pikirimçe, her kim öz ykbalyny özi saýlaýar» diýip ýazypdyr. Oraz Annaýarow bolsa, «Islendik ýurda seredeňde Türkmenistanda garyplyk az. Hawa, garyplyk diýen düşünje ýok, ylalaşýan» diýipdir.
Garyplyk 'gözüňe görünýändir'
Hojaguly Durdyýew bolsa «garyplyk bar, gedaýlygam bar, ýöne biz göremizok» diýmek bilen, bu ýagdaýy görjegiň Mary welaýatynyň Baýramaly etrabyna, awtostansiýanyň töwereklerine baryp görmegini maslahat berýär. Emma Azat Orazmuhamedow ol diýilýän ýerde beýle zadyň ýokdugyny aýdyp, munuň Hojagulynyň gözüne görnen bolmagynyň ahmaldygyny öňe sürýär.
Kolýa Iwanow atly okyjymyz Wkontakte-de işsizlik sebäpli bir öýde 3-4 gelniň posobiýa garaşyp oturmaly bolýandygyny aýtsa, Diýar Diýar atly okyjymyz feýsbukda «Wah, gidip bir halkdan, milletden sorasalar-da... Türkmenabat, Daşogzy hasaba almaýarlarmy, onda garypçylyk ýokmuka siziňçe?» diýip sorapdyr.
Hudaýýar Begliýew bolsa, «köşkden çykmasaň, garyplyk bardygyny ýa ýokdugyny görüp bolmajagyny» öňe sürýär. Serdar Bäşimowyň pikirine görä, «daşary ýurtlara seredeňde» Türkmenistanda «garyplyk ýok aslynda».
Teswir ýazýanlaryň içinde pikirini delillendirmegiň, esasly jedele girmegiň, çekişmegiň ýerine hapa sözleri ulanyp, erbet-erbet sögünýänler hem bar.
Emma okyjylar şeýle ýagdaýda hem özüni ýitirmän, «garyplyk ýok diýýäňiz, emma köp adam daşary ýurtlarda işleýär, bu baýlykdanmy?» diýip, delilli jedeli dowam etdirýärler. Ýöne şol bir wagtda işsizlik, garyplyk barada aýdylmagyny Türkmenistany garalajak bolmak hökmünde kabul edýänler hem bar.
"Türkmenistany garalamak"
Aýdaly, özüne Alp Arslan diýip at beren okyjymyz «Türkmenistanyň adyny garalaýanlaryň dykgatyna: daşary ýurtda (Hudaý saklasyn) ölseňiz, ýene Türkmenistana getirilip, onsoň jaýlanýansyňyz, şony unutmaň» diýip ýazýar.
Suleýman Begençew bolsa, «Biz Türkmenistanyň adyny garalamyzok... Türkmenistan näçe baý bolsa-da, öz halkyna seretmese, näme peýdasy bolsun» diýip ýazýar.
Feýsbukda teswir ýazanlaryň içinde Türkmenistanyň baýlygyny nygtap, ol baýlygyň ýurtda ýaşaýan adamlaryň hemmesine «ömürboýuna» ýetjegi hakynda pikir aýdýanlar hem, bilim sistemasyndaky kemçilikleri belleýänler hem, iş ýerlerini açmagy teklip edýänler hem bar.
Aly Türkmen atly okyjymyz bolsa, «Iň azyndan parahorluk ýok diýmedi, şoňa şükür ediň, ýalan, garyplyk köp bizde-de, her döwletde bolşy ýaly» diýip, Azatlygyň sosial ulgamlarda «garyplyk» düşünjesiniň ýoklugy bilen «Ylalaşýaňyzmy, hawa ýa ýok?» diýen soragyna gysgaça jogap beripdir.


text:
ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasy 2015-nji ýyl boýunça hasabatyny çap etdi. 30-njy aprelde çap bolan hasabatda dünýäde din azatlygynyň üpjün edilişiniň ýagdaýyna baha berilýär.
Komissiýanyň 1998-nji ýylda döredileli bäri 16-njy gezek çap bolýan şu ýylky hasabatynda 33 ýurtda, şol sanda Mekezi Aziýa ýurtlarynda din azatlygynyň depelenýändigi aýdylyp, ýagdaýy özgertmek ugrunda ABŞ-nyň hökümetiniň amala aşyrmaly işleri üçin teklipler edilýär.
Hasabatda ABŞ-nyň döwlet departamentinde “uly aladalanma döredýän ýurtlaryň sanawyna” ýene sekiz ýurdy Merkezi Afrika Respublikasyny, Müsüri, Yragy, Nigeriýany, Pakistany, Siriýany, Täjigistany we Wýetnamy goşmak teklip edilýär.
2015-nji ýyl boýunça hasabatda “uly aladalanma döredýän ýurtlaryň” sanawynda geçen ýyldan bäri görkezilýän ýurtlaryň hataryndaky Türkmenistany bu ýerde ýene galdyrmak we bu ýurtlar babatynda din azatlygyny goldamak boýunça goşmaça aksiýalary amala aşyrmak teklip edilýär. Türkmenistan “uly aladalanma döredýän ýurtlaryň” toparynda Birma, Hytaý, Eritreýa, Eýran, Demirgazyk Koreýa, Saud Arabystany, Sudan we Özbegistan bilen bilelikde görkezilýär.
Türkmenistanyň ýagdaýyna baha
Türkmenistan öňki Sowet Soýuzynda iň ýapyk ýurt diýlip hasabatda berlen baha laýyklykda, Türkmenistanda hökümetiň düýpli gözegçiliginiň astynda din azatlygynyň güýçli depelenmegi bilen bagly ýagdaý saklanyp galýar. Polisiýanyň hasaba alnan we alynmadyk guramalara çozuşlary dowam etdirilýär. Ýurduň kanunlary, syýasaty we hereketleri halkara adam hukuklarynyň düzgünlerini, şol sanda din we ynanç azatlyklaryny depeledi, şeýle-de ýurduň täze administratiw düzgünleri "bikanun”diýlip häsiýetlendirilýän dini hereket üçin jezany güýçlendirdi.
ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça şu ýylky hasabatynda türkmen hökümetiniň dini jemgyýetleriň içerki işlerine we hereketlerine goşulyşýandygy bellenýär.
Türkmenistanyň kanunlary raýatlara harby gullukdan başga alternatiw gullugy teklip etmeýär, häzir “Iýegowa şaýatlary” dini toparynyň azyndan bir agzasy tussaglykda saklanýar. Bu hukuk bozmalaryň esasynda ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komiteti 2015-nji ýylda ABŞ-nyň hökümetine Tükmenistany ýene-de “uly aladalanma döredýän” ýurt hökmünde kesgitlemegi teklip edýär. Döwlet Departamenti Türkmenistany bu topara ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasynyň 2000-nji ýyldan bäri teklibi boýunça 2014-nji ýylda ilkinji gezek goşupdy.
Rekomendasiýalar
Hasabatda Türkmenistanyň bu sanawdan çykarylmagy üçin ýurtda takyk reformalaryň geçirilmegini talap edilmelidigi aýdylýar we Döwlet Departamentiniň şeýle talaplary öňe sürmelidigi aýdylýar: Düýpli kanun reformasy geçirilmeli; polisiýa reýdleriniň soňuna çykylmaly, tussaglar boşadylmaly; dindarlaryň daşary ýurtly pikirdeşleri bilen gatnaşyklaryna ýol berilmeli.
Şeýle-de ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça hasabatynyň Türkmenistana degişli böleginde aýdylyşyna görä, ABŞ-nyň ilçihanasy adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler bilen aktiw kontaktlaryny ýaýbaňlandyrmaly we türkmen hökümetine her bir tussagyň öz maşgalasy we adam hukuklary boýunça synçylar bilen gatnaşykda bolmagyny we talaba laýyk medisina kömegi hem aklawçylar elýeterligini üpjün etmegi talap etmeli. Türkmenistanda dini azatlyklar we adam hukuklary boýunça ýagdaýa ikitaraplaýyn gepleşiklerde we halkara maslahatlarda, şol sanda BMG-niň we ÝHHG-nyň ýygnaklarynda aladalanma bildirmeli; BMG-niň Merkezi Aziýada prewentiw diplomatiýa boýunça regional merkeziniň alyp barýan işiniň adam hukuklaryna degişli bölegini güýçlendirmäge itergi bermeli. Türkmen hökümetini BMG-niň Din we ynanç azatlyklary boýunça we Garaşsyz sud hem gynamalar boýunça ýörite hasabatçylarynyň ýene Türkmenistana barmagyna rugsat berilmegini, munuň üçin wagtyň kesgitlenmegini hem ähli şertleriň döredilmegini talap etmeli.
Gubernatorlaryň tele-radio gepleşikler geňeşi (BBG) dini azatlyklar barada radiogepleşikleri we internet programmalaryny, şol sanda yslam we demokratiýa täze informatiw websaýtyny ýaýbaňlandyrmaly we onlarça ýyllap dowam eden üzňelikden çykmak üçin adam hukuklary we esasy bilim boýunça informasiýany ýaýbaňlandyrmaly diýlip, ABŞ-nyň Halkara din azatlygy boýunça komissiýasynyň 2015-nji ýyl boýunça hasabatynda aýdylýar.


text:
“Interfax” habar gullugynyň berýän maglumayna görä, Minskde Ukrainanyň we gozgalaňçylaryň wekilleriniň arasynda geçirilen gepleşikleriň netijesinde ok atyşyklary bes etmek barada ylalaşyk baglaşylypdyr. Onuň 5-nji sentýabrda Aşgabat wagty bilen sagat 20:00 güýje girýändigi nygtalýar.
“Interfax” agentligi şahsyýetini anyklaşdyrmadyk bir resmä salgylanyp, “Anna güni sagat 18:00-dan (Kiýew wagty) başlap ok atyşyklary bes etmek baradaky protokola gol goýuldy” diýip ýazýar.
Berilýän maglumata görä, “Protokolda 14 madda, şol sanda hemmetaraplaýyn gözegçilik, ýesirleri alyşmak we beýleki çäreler göz öňünde tutulýar”.
“AFP” habar agentligi Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýugyň sözlerini getirip, onuň ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň ÝB-niň we ABŞ-nyň goldawy bilen durmuşa geçirilmelidigi” baradaky belliklerini getirýär.
Minskdäki gepleşiklerden öň, ýagny 3-nji sentýabrda Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko bilen Russiýanyň prezident Wladimir Putiniň arasynda telefon gepleşigi bolupdy. Söhbetdeşligiň dowamynda 2,600 adamyň ölümine sebäp bolan konflikti soňlamak barada gürrüň edildi.
Bu aralykda NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen Ýaranlygyň liderleriniň Russiýanyň ýaýbaňlanyp barýan agressiýasy sebäpli abanaýan howpa gyssagly jogap çärelerini makullandyklaryny mälim etdi.
Rasmussen bu barada 5-nji sentýabrda Walesda Ýaranlygyň geçiren iki günlük sammitiniň çäginde çykyş etdi. Sammitiň dowamynda aglaba gündogar Ukrainadaky konflikt barada gürrüň edildi. Kiýew we NATO Russiýany Ukrainanyň hökümetine garşy söweşýän orsýetparaz separatistlere esger we ok-däri goldawyny ugratmakda aýypladylar.
Rasmussen anna güni eden çykyşynda aýtmagyna görä, ylalaşylan çäreleriň çäginde NATO “Ýaranlygyň gündogar sebitlerinde özüniň dowamly gatnaşygyny saklar”.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu wezipä geleli aradan 10 aý geçer-geçmez, parahatçylyk boýunça Nobel Baýragyny gazandy.
Bu habary Osloda Nobel Komitetiniň başlygy Thorbýörn Ýagland bildirdi: “Norwegiýanyň Nobel Komiteti halkara diplomatiýasy we halklar arasyndaky hyzmatdaşlygy güýçlendirmek üçin eden adatdan daşary tagallalary mynasybetli 2009-njy ýylyň parahatçylyk boýunça Nobel Baýragyny Amerikan Prezidenti Barak Obama bermegi karar etdi”.
Bu baýrak prezident Obama köpçülikleýin gyryş ýaraglarynyň ýaýradylmazlygy ugrunda alyp baran “adatdan daşary” diplomatik tagallalary, klimat özgerişine garşy göreşenligi, Orta Gündogarda parhatçylygy ilerledenligi üçin berilýär.
“Obamanyňky ýaly dünýä ilatynyň ünsüni özüne çekip, olara oňat geljek barada umyt beren adam köp däl. Onuň diplomatiýasy dünýä ýolbaşçylyk etmeli adamlar dünýä ilatynyň köpçüliginiň ileri tutýan gymmatlyklaryna we tutumlaryna goşulmaly diýen düşünjä esaslanýar” diýip, Ýagland Obamanyň dünýä ilatynyň köpçüligi bilen pikirdeşdigini nygtady.
Halkara diplomatiýasynda täze ýagdaý
Nobel Komiteti bu habary bildireninde, Obamanyň halkara diplomatiýasynda täze ýagdaý döredendigini, munda hem uzak wagt bäri dowam edip gelýän dawalary çözmekde dialogyň täze rolunyň bardygyny nygtady.
Ýagland şeýle diýýär: “Norwegiýanyň Nobel Komiteti 108 ýyllap edil Obamanyň indi dünýäde öňdebaryjy sözçüsi bolan şol halkara diplomatiýasyny, şol tutumlary goldamaga synanyşdy. Obamanyň global kynçylyklara global derejede gaýtargy berer ýaly hemmämiziň özümize düşýän jogapkärçiligi üstümize almaga wagt gelip ýetdi diýmegini Kommitet makullaýar”.
Obama entek wezipe başyndaka bu baýrak bilen sylaglanan 3-nji Amerikan prezidenti. Nobel Parahatçylyk Baýragyny 1919-njy ýylda Woodrow Wilson, 1908-de hem Theodore Roosewelt alypdy. Öňki Amerikan Prezidenti Jimmi Cartere hem bu baýrak 2002-nji ýylda berildi.
205 kandidatyň arasyndan saýlanan 48 ýaşly Obama bu sylag resmi taýdan 10-njy dekabrda Osloda gowşurylar. Bu baýrak – bir altyn medal, bir diplom, ol 1,4 million dollardan ybarat.


text:
Türkmenistanda 2013-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, diňe täze görnüşdäki daşary ýurt pasportlary bolan raýatlara daşary ýurtlara biletleriň satyljakdygy barada awiabiletler satylýan kassalaryň öňünde peýda bolan bildirişden soň, Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň edaralarynyň öňünde nobata duranlaryň sany has artdy. Häzirki döwürde bu ýagdaýa Lebap welaýatynda hem göz ýetirse bolýar.
Mesele diňe nobatda däl, pasport almak üçin soralýan dokumentleri toplamak hem aňsat däl, käbir ýaşaýjylar geňeşlikden, ýaşaýan ýeri hemem maşgala düzümi barada almaly sprawkalary asla alyp bilmändiklerini aýdýarlar.
Türkmenabat şäherindäki Migrasiýa gullugynyň edarasynyň öňündäki nobat. 24-nji awgust, 2012 ý.
Daşary yurt pasportyny almagyň esaslary hemem talap edilýän dokumentler barada Serdarabat etrabynyň Nobat Gutlyýew geňeşliginiň arçyny Behije Hojaýewa ýakynda raýatlar bilen geçiren duşuşygynda şeýle maglumat berdi: “Biz daşary yurt pasportyny alamak üçin gerek dokumentleri berip otyrdyk, ýöne welaýat häkiminiň hut özi ýygnakda, ullakan zalda esassyz dokument bermeli däl diýip, tabşyryk berdi. Biz, raýatyň daşary ýurda gitmeginiň sebäbini bilip, [soňra dokument] bermeli” diýdi.
Arçyn Behije Hojaýewa çykyşyny ýene şeýle dowam etdirdi: “Mysal üçin okuwa gidýän studentiň elinde talyp haty bolmaly ýa-da aňyrdan çakylyk haty ýa-da garyndaşlarynyňka gezmäne gidýäniň elinde-de garyndaşlaryndan ýollanan çakylyk haty bolmaly. Şeýle adamlardan galanyna dokument bermeli däl diýildi. Eger biz şol dokumentleri bersek, bizi günäkärlige çekerler. Siz etrap häkimligine ýüz tutuň” diýip, Hojaýewa çykyşynda belledi.
Eger biz şol dokumentleri bersek, bizi günäkärlige çekerler.
“Bu zatlaryň edilmeginiň sebäbi köp adamlar daşary ýurda işlemäge gidýärler-de, aňyrda bir topar bidüzgünçilik edip ýörler. [Bu] şu zatlaryň öňüni almak üçin edilýär. Biz edil filterden geçiren ýaly, adamlaryň näme maksat bilen daşary ýurda gidýänini bilmeli. [Sebäbi] Daşary ýurtdan hat gelen ýagdaýynda ilki Türkmenistana gelýär, Türkmenistanam welaýata iberýär, welaýatam etraba, etrabam bize. Şeýdip, birinji günäkär biz bolýas. Sebäbi ilki dokument bizden gidýär” diýip, Serdarabat etrabynyň Nobat Gutlyýew geňeşliginiň arçyny Behije Hojaýewa aýdýar.
Migrasiýa gullugy tarapyndan talap edilýän resminamalaryň sanawy jemi ýedi dokumenti öz içine alýar. Olaryň arasynda:
-
Anketa we bir sany 3x4 formatdaky reňkli surat.
-
Pasport, Dogluş hakynda şahadatnama we olaryň kopiýalary.
-
Harby bilet we onuň kopiýasy ýa-da harby gulluga degişliligi barada tassyknama.
-
Nika hakynda şahadatnama we kopiýasy ýa-da nikada durmaýanlygyň barada delilhaty, aýrylyşan bolsaň, FORMA-26.
-
Ýaşaýan ýeriňden kepilnama we maşgala düzümi barada kepilnama.
-
18 ýaşa ýetmedikler üçin ata-enesiniň kepillendirýän arzasy (notariusdan almaly) we ata-enesiniň pasportlary we olaryň kopiýalary.
-
Töleg barada kwitansiýa (uruş, zähmet weteranlary, maýyplaryň ähli derejeleri, 16 ýaşamadyklar tölegden boş) ýaly dokumentler bar.
Häzirki döwürde bu sanawda 5-nji orunda duran dokumentleri, ýagny ýaşaýan ýeriňden we maşgala düzümi baradaky kepilnamalary alyp bilmän, dürli hukuk goraýjy edaralara, etrap häkimlerine ýüz tutup ýöränler hem bar.
Türkmenabat şäherindäki Migrasiýa gullugynyň edarasynyň öňündäki nobat. 24-nji awgust, 2012 ý.
Olardan birem Serdarabat etrabynyň 47 ýaşly ýaşaýjysy Abdylla. Ol edil häzirki döwürde daşary ýurda gitmek niýetiniň ýokdugyny, emma özüniň bu dokumenti, ýagny daşary yurt pasportyny alyp goýmak isleýändigini aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Gelejekde edinmesi kyn bolar diýip, daşary yurt pasportyny alyp goýasym gelýär. Eger bir gün daşary ýurda gitmeli bolanda, gerek bolar. Ýöne geňeşlikde maňa maşgala düzümim we ýaşaýan ýerim baradaky iki sany haty berenoklar”.
Onuň sözlerinden çen tutsaň, ol iki sprawka bolmasa Migrasiýa gullugy daşary yurt pasportyny resmileşdirmek üçin dokumentleri kabul edenok. Ýöne geňeşliklerde gerekli iki sprawkany sorap gelenlere bermeýärler.
Resmi düşündiriş ýok
Ol iki sprawkany bermezlik barada resmi taýdan hiç hili görkezmäniň ýokdugyny we şol dokumentleriň oňa berilmezliginiň sebäpleriniň hem düşündirilmeýändigini aýtdy.
Bu dokumenti almaga döredilen böwetleriň dowam etmegi we oňa resmi taýdan ýeterlik duşundiriş berilmezligi, ýerli ilatyň arasynda dürli garaýyşlaryň döremegine sebäp bolýar. Şeýle pikirlerden biri hem hökümetiň adamlaryň daşary ýurtlara çykmagyna böwet bolmaga synanyşýanlygy bilen bagly.
Bu mesele bolsa Lebap welaýatyny aýratyn gyzyklandyrýar, sebabi welaýatyň ilatynyň uly bir bölegi Türkiýe we Orsýet ýaly ýurtlarda işleýärler, olaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, daşary ýurtlarda ýaşaýan şol zähmet migrantlarynyň belli bir bölegi agzalýan ýurtlarda bikanun ýagdaýda ýaşaýarlar.
Sakar etrap häkimliginde ýakynda geçirilen ýygnaklaryň birinde ýerli resmileriň eden çykyşlaryndan hem bu ýagdaýa göz ýetirmek mümkin. Şol ýygnakda çykyş eden häkimýet wekillerinden biri bu barada şeýle maglumat berdi: “Bir ýylda 1 ýüz 11 müň 260 adam daşary ýurtlara giden, şonuň 34 müňi Lebap welaýatyndan. Lebap welaýat häkimi janyny ýakyp, bu barada şeýle diýýär: ”Düşündiriň adamlaryňyza. Daşary ýurda gidýänler turist diýip dokument dogrulap, 10 günden ýa-da bir aýdan gaýdyp geleris diýip, aňyrda köp ýyllap ýaşap ýörler”.
Raýatlar üçin ýerli geňeşliklerden Migrasiýa gullugy tarapyndan maşgala düzümi hem-de ýaşaýan ýeri baradaky soralýan sprawkalary almakdaky kynçylyklar dowam edýär.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şindzo Abe Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen 6-njy maýda Soçide geçirýän duşuşygynda ýurtlaryň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmäge we uzak wagtlap dowam edýän dawalary çözmäge synanyşar.
Tokio-Moskwa gatnaşyklary sowet goşunlarynyň Ikinji Jahan Urşunda basyp alan Kuril adalarynyň üstündäki dawa sebäpli zyýan çekdi.
Adalaryň daşyndaky dawa Ýaponiýanyň we Orsýetiň urşuň formal taýdan tamamlanmagy hakynda parahatçylyk ylalaşygyna gol çekmegine päsgel berip gelýär.
“Bu çylşyrymly, köptaraplaýyn mesele diňe taraplaryň ikisi üçin hem kabul ederlikli ýoldan, düýpli partnýorlyk arkaly çözülip bilner”, diýip Putiniň daşary syýasat boýunça geňeşçisi Ýuriý Uşakow aýtdy.
Ýaponiýanyň ýaňy-ýakynda Gündogar döwletleriniň Orsýete garşy sanksiýalaryna goşulyşmagy-da Moskwanyň we Tokionyň arasyndaky dartgynlylygy güýçlendirdi.


text:
Merkezi Krakowyň käbir bölekleri suw astynda galansoň, Polşada sil 6-njy adamyň başyna ýetdi hem golaýdaky Auşwis-Birkenaw ölüm lageri muzeýine howp saldy.
Krakowdaky Wistula dreýasy soňky 40 ýylda iň ýokary derejesine galdy, Polşanyň iň bir gowy saklanan taryhy merkezlerinden 500 çemesi adam başga ýere göçürildi.
Nasistleriň ozalky konsentrasiýa lagerleriniň baraklarynyň käbiriniň polunda suw göründi. Silesiýa sebitinde silde gark bolan 76 ýaşly erkegiň jesedi tapyldy.
Sil suwlary Çehiýa respublikasyna hem gelýär, ýöne demirgazyk Wengeriýada ýagdaý has agyrlygyna galýar.


text:
Şu günler Türkmenistanda saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň 2012-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlaryna taýýarlyk çärelerini görüp başlandygy barada habarlar gelip gowuşýar.
Prezident saýlawlaryny geçirmegiň möhletiniň gitdigiçe azalýandygyna garamazdan, ýurtda bu möhüm syýasy çäre babatda resmi hiç zat aýdylmaýar. Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň alyp barýan guramaçylyk işleri bolsa gizlin harby operasiýasyna çalym edýär.
Kimler kandidat bolar?
Ýurduň häzirki baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň geljek prezident saýlawlarynda öz kandidaturasyny goýjakdygy hakda hiç kimde hiç hili şübhe ýok. Ýöne Berdimuhamedowa garşydaş kandidatlaryň kimler boljakdygy hiç kime aýan däl. Prezident saýlawlaryna oppozisiýa wekilleriniň gatnaşdyrylmajakdygyna hem hiç kim şübhelenmeýär.
2012-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlarynyň 2007-nji ýyldakydan tapawutly bolmajakdygy çaklanylýar. Saýlawlar alternatiw görnüşinde geçirilse-de, bäsleşige gowşak kandidatlaryň saýlanylyp alynjakdygy mese-mälim. Prezident saýlawlaryna dalaşgärleriň Türkmenistanyň ýaşulularynyň maslahatynda belli edilmegi-de mümkin. Geçen saýlawlardaky ssenariýa gaýtalansa, onda ýurduň her welaýatyndan döwlet işinde gulluk edip ýören bir kandidat hödürlener.
Ýurduň prezidentligine kandidatlaryň ýylyň ahyrky aýlarynda görkezilmegi-de ähtimal. Şeýle taktika ilat arasynda beýleki kandidatlara bolan položitel garaýşyň artmazlygy üçin ulanylyp bilner. Sebäbi az möhletde kandidatlar öz saýlawçylary bilen duşuşyklary ýeterlikli geçirip bilmeseler, olaryň halk arasynda abraý gazanyp ýetişmejekleri düşnükli zat.
Saýlaw kampaniýalary
Eger-de saýlawlar erkin ýagdaýda geçirilmeli bolsa, onda prezident saýlawlaryna gatnaşjak kandidatlara şu günden saýlaw kampaniýalaryna girişmek zerur. Çünki uly territoriýaly Türkmenistanyň her bir nokadyna aýlanyp çykmak üçin esli wagt gerek.
Elbetde, Merkezi saýlaw topary tarapyndan bellige alynmasalar, döwlet baştutanlygyna kandidatlara saýlaw kampaniýalaryny geçirmek bolmaz. Ýöne saýlawlara deslapky taýynlyk, saýlawçylar bilen has irgözinden tanyşlyk, olaryň arasynda programmaň barasynda düşündiriş işlerini geçirmek üçin uzak wagt gerek.
Garaz, erkin, demokratik saýlawlaryň geçiş tertibi hakynda haýsy tarapdan gürrüň gozgalsa, kelebiň ujy ýitýär. Aslynda kandidatlaryň saýlaw kampaniýalarynyň kim tarapyndan maliýeleşdiriljegi hem anyk däl. Dalaşgärleriň ählisiniň saýlaw kampaniýasyna bir gapjykdan pul çykaryp, olaryň saýlawçylar bilen duşuşygy geçen gezekki ýaly her welaýatda 500 orunlyk medeni klubda şol bir adamlar bilen ýekeje gezekden geçiriljek bolsa, onda bu duşuşyklaryň göz-görtele ýasama häsiýete eýe boljakdygy görnüp dur.
Saýlaw kampaniýalary babatda aýdylanda, onda ýurduň häzirki ýolbaşçysy eýýäm ýylyň başyndan «duýdansyz sapar» bahanasy bilen, etraplarda ilat bilen birnäçe duşuşyklary gurady. Sada halkyň halyndan habar alyp, soňundan bolsa, bu saparlar barasynda mediada näçe şowhun turuzsa-da, prezidentiň «duýdansyz saparlary» raýatlaryň arasynda diňe ýaňsy bilen kabul edildi. Çopan goşundaky gymmat bahaly halylar prezidentiň saparlarynyň asla duýdansyz däldigini iň bir sada raýata hem aýan etdi.
Şeýle ýasama saparlardan netije ýokdugyna göz ýetirildimi nämemi, soňky iki aý bäri prezidentiň «duýdansyz saparlary» birden kesildi.
Halk umyt edýär
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň, diňe 2007-nji ýylda birnäçe kandidatlaryň gatnaşmagynda prezident saýlawlary geçirilipdi. Ýöne ol saýlawlar duýdansyz ýüze çykdy hem-de halk äm-säm ýagdaýdaka geçirildi.
Syýasy çärelerden üzňe halk Mejlisiň deputatlygyna, ýa bolmasa etrap, welaýat halk maslahatynyň agzalygyna bolýan saýlawlaryň geçişine biparh garaýan-da bolsa, geljek ýylda boljak prezident saýlawlaryna uly gyzyklanma bildirýär. Prezident saýlawlaryna taýýarlyk görülýändigi baradaky habaryň ýaýran gününden, ilat arasynda saýlawlara nähili kandidatlaryň hödürleniljekdigi bilen bagly gyzyklanmalar döräp ugrady.
Prezident saýlawlary türkmen halky üçin ykbal çözüji saýlaw. Saýlawlaryň erkin, demokratik ýagdaýda geçirilmejekligine halk köpçüliginiň gözi ýetip duran-da bolsa, türkmenistanlylaryň aglaba bölegi özleriniň isleýän adamlaryny döwlet başynda göresleri gelýändigini aňmak kyn däl.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
—Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň elinden Türkmenistanyň iň ýokary döwlet sylaglarynyň birini — “Bitaraplyk” ordenini almagym meniň üçin uly hormatdyr — diýip, lukmançylyk ylymlarynyň doktory, professor, Mýunhen şäheriniň Uniwersitet klinikasynyň direktorynyň orunbasary Uwe Hasbargen Türkmenportala beren beýanatynda aýtdy. — Adamlaryň saglygynyň hatyrasyna alnyp barylýan türkmen-german hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine goşan goşandyma berlen şeýle ýokary baha üçin meniň bagtyýarlygymyň, döwlet Baştutanyna bolsa hoşallygymyň çägi ýok.
Türkmen lukmanlaryny hünär baýramy, enäniň we çaganyň saglygyny goramakda ýeten belent sepgitleri bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Maňa köp ýyllaryň dowamynda “Ene mähri” enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş Halkara merkezinde türkmen hünärmenleri bilen el-ele berip işlemek miýesser etdi. Lukmançylygyň öňüni alyş ösüş ugurlaryny peýdalanmak bilen, nesil yzarlaýan we dogabitdi keselleriň öňüni alyş we duýduryş çäreler toplumy işlenip taýýarlanyldy. Häzirki günde prenetal barlaglaryny geçirmek çagalaryň nesil yzarlaýan keselleri bilen dogulmagynyň öňüni alýar. Barlaglaryň bu görnüşi göwreliligiň irki döwründe “Ene mähri” merkezinde bar bolan iň täze enjamlaryň kömegi bilen amala aşyrylýar. Bu lukmançylyk kömegini bermegiň ýokary — üçünji derejesine degişlidir.
“Ene mähri” merkeziniň hünärmenleri bilen hyzmatdaşlyk türkmen-german ylmy taslamany üstünlikli tamamlamaga ýardam berdi. Alnan netijeler bilelikdäki işiň uly mümkinçiliklerini we olardan peýdalanmagyň gerekdigini ýüze çykardy.
“Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygynyň, şeýle hem saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününiň baýram edilýän günlerinde “Ene mähri” merkeziniň öz işine ökde agzybir kollektiwine eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak işinde üstünlikler arzuw edýärin.
Türkmenistanda kärdeşlerimiz bilen ýokary hünär derejesinde tejribe alyşmaga döredilen mümkinçiligi üçin Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildiresim gelýär. Biz bu hyzmatdaşlygy uzak ýyllaryň dowamynda üstünlikli dowam etdireris diýip umyt edýärin.


text:
Ýakynda BMG-niň Ykdysady we sosial meseleler boýunça departamentiniň wekili Alekseý Tihomirow sapar bilen Aşgabada geldi hem prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy.
Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleri duşuşygy ideologik edaralaryň talap edişi ýaly beýan etdiler. Taraplar gezek-gezegine biri-biriniň adresine ýakymly, göwün göteriji sözler aýtdylar. Şonuň bilenem tutuş hekaýat tamalandy. Ýogsa Türkmenistan bilen BMG-niň Ykdysady we sosial meseleler boýunça departamentiniň arasynda heniz çözülmedik uly bir mesele keserip ýatyr ahyryn!
Şu wagta çenli Türkmenistanda sosial-ykdysady meselelere gös-göni gatnaşygy bolan maglumatlar iň bir gizlin döwlet syry hökmünde saklanyp, daşary çykarylmaýar. Şol maglumatlar ýurtda dowam edýän işsizlik barada. Duşuşyga gatnaşyjylar şu problemanyň üstünden bardymy ýa ýok? Belli sebäplere görä, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleri bu barada dymmaga mejbur.
Aslyýetinde weli işsizlik problemasy, spesialistleriň berýän maglumatyna görä, ýurtda betbagtçylyk derejesinde bolup, ol edil dünýäniň iň yzagalak ýurtlaryndaky ýaly. Belki-de şonuň üçin bu mesele boýunça maglumatlar iň gizlin döwlet syrlarynyň birine öwrülendir? Jemgyýetden ýaşyryn saklanýan beýle syrlar türkmen häkimiýetlerinde başga-da köp.
Ýurtdaky ýüzlerçe müň işsizi hasaba almak bilen, eger türkmen ýolbaşçylary hakyky sosial-ykdysady kartany açsalar, onda propaganda Türkmenistanda amala aşyrylýan “ägirt uly işler” baradaky suwjuk aýdymlaryny aýtmakdan, ýapa ýanaşmaýan boş öwgüden püre-pür pöwhe sözlerini ýazmakdan mahrum bolar oturyberer.
Prezidentiň BMG-niň wekili bilen duşuşyklarynda indi gör-bak näçinji sapar bir tema tekrarlanýar: ýolbaşçylarynyň üstünlikli ýöredýän syýasaty netijesinde Türkmenistan ýakynda dünýäniň köp ýurtlarynyň depesinden inen maliýe-ykdysady krizisden öwrüm edip geçmegi başardy. Ýöne weli işsizlik baradaky hakyky maglumatlaryň berkden-berk, aşa gizlin saklanýandygyna garamazdan, Türkmenistanyň ençeme ýyllar bäri, belki onýyllyklar bäri ýok edip bolmaýan öz krizisi bar.
Işsizligiň derejesi
Eger iň bir bärki sanlardan çen tutulsa, ýakynda Orsýetiň “Trud” gazeti Türkmenistanda işe ukyply ilatyň 25%-niň işden mahrumdygyny ýazdy. Bu diýildigi ýurduň her dördünji graždanynyň işsizdigini aňlatmaýarmy? Diýmek, işe ýerleşip bilmän kösenýän adamlaryň sany ýarym million bolýar.
Ýöne mundan başgarak, spesialistleriň has elhenç statistik maglumatlaram bar. Resmi maglumatlaryň ýokdugy üçin adam hukuklary boýunça “Türkmen inisiatiwasy” topary ýurtdaky bäş sany uly şäheriň biri bolan Daşoguzyň mysalynda öz derňewini geçirdi. Netijede işsizleriň sany 50%-e ýetdi.
BMG bilen bagly aýdylanda, onuň «International Labour Organization» edarasy 2007-nji ýylda soňky gezek Türkmenistandaky ýagdaýa baha bermäge synanyşdy. Şonda ýurtdaky işsizlik dünýäniň ähli rekordlaryny tozana gardy, işsizligiň derejesi 60%-e ýetdi. Soňky üç ýylda bu köpçülikleýin sosial betbagtçylygy bölekleýinem bolsa azaltmak üçin türkmen häkimiýetleriniň bir zatlar eden-etmäni doly syrlygyna galýar.
Real ýagdaýy ýaşyrmagyň özi işsizlik meselesini çözmekde häkimiýetleriň bitiren işiniň, gazanan ýeňşiniň ýokdugyna gytaklaýyn tassyklama bolup biler.
Sosial-ykdysady problemalary görer gözden gizlemek aslyýetinde häzirki propagandanyň baş şygary bolan “Döwlet halk üçindir” diýilýäni püçege çykarýar. Ýüzlerçe müň işsiz kösenip ýören türkmenistanly şol şygara nähili düşünmeli? Olaryň häzirki düşen ýagdaýynda bu şygar bihaýalyk ýa-da döwletiň adyndan diriligine gabra sokmak ýaly bir zat bolup görünýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanyň hökümeti 2008-nji ýylyň martynda häkimiýet başyna geleli bäri iň agyr krizisi başdan geçirýär.
“Jamiat Ulema-e-islam fazal” we “Muttahidda Kaumi hereketi” atly partiýalaryň hökümet koalisiýasynyň düzüminden çykmagyna garamazdan, “Pakistanyň halk partiýasy” hökümet başynda galjaga meňzeýär.
Pakistanyň premýer-ministri Ýusaf Raza Gilaniniň koalisiýasy häzir 342 orunlyk parlamentdäki 163 orny öz elinde saklaýar. Ýusaf Raza Gilaniniň häkimiýetde galmagy üçin oňa parlamentdäki 172 ýeri eýelemek zerur. Häzir premýer-ministr Pakistanyň Musulmanlar ligasynyň “Nawaz” we “Kuaid” fraksiýalary bilen hem gepleşik geçirýär.
“Nawaz” we “Kuaid”
91 deputatly “Nawaz” fraksiýasy parlamentdäki ikinji uly topardyr. “Kuaid” fraksiýasynyň bolsa 50 deputaty bar. “Kuaid” fraksiýasy hökümete goşulmaga taýýar ýaly bolup görünýär. Sebäbi bu fraksiýanyň mundan başga, hat-da täze saýlawlar geçirläýende-de, hökümet ygtyýarlygyny ele almak mümkinçiligi boljaga meňzänok.
Başga bir tarapdan, “Nawaz” fraksiýasy häzirki hökümete tankydy, kä halatlarda bolsa juda tankydy garaýar. Ýöne, muňa garamazdan, “Nawaz” fraksiýasy häzirki hökümetiň göni garşysyna çykmaga het edip bilmändi, sebäbi ol demokratik prosese soňuna çenli gatnaşmagy niýet edinýär. Şeýle-de ol indiki saýlawlarda ymykly ýeňiş gazanjagyna umytly görünýär.
“Jamiat Ulema-e-islam” we “Muttahidda kaumi hereketi” partiýalarynyň koalisiýadan çykmagy belli bir derejede hökümeti sarsdyran hem bolsa, bu iki partiýa bilelikde parlamentdäki 33 orny eýeleýär. Bu ýagdaýda, güýçli oppozisiýanyň döredilmegine garaşmak manysyz.
Şeýle-de biri-biri bilen bäsleşýän “Nawaz” we “Kuaid” fraksiýalarynyň oppozisiýa geçen partiýalara goşulmak mümkinçiligi hem az hasaplanýar.
Kime bagly?
Yslamabatda ýaşaýan syýasy analizçi Salim Safiniň aýtmagyna görä, häzir hökümetiň geljegi “Nawas” we “Kuaid” fraksiýalaryna bagly bolup galýar. “Eger-de bu iki fraksiýanyň haýsam bolsa biri hökümeti goldamagy karar etse, onda häzirki hökümet öz işini dowam eder” diýip, S.Safini aýtdy.
Syýasy analizçi Nazeer Najeeniň aýtmagyna görä, häzirki hökümetiň durnuksyz ýagdaýa düşmegi tutuş sistemany howp astyna salyp biler. N.Najeeniň bu pikirinden meselä harby güýçleriň goşulmak mümkinçiligi baradaky manyny hem çykaryp bolar.
Emma Salim Saffi beýle mümkinçiligiň bolup biljekdigine şübhelenýär. Onuň pikirine görä, beýle howatyrlanmalar dildüwşük teoriýalary hökmünde ýurduň mediasynda we syýasy durmuşynda mydama-da bar.
“Harbylar goşulmaz, sebäbi, ozalky döwür bilen deňeşdirilende, häzir hatda oppozision partiýalar hem wakalaryň bu ugur boýunça ösmegini islemeýär” diýip, S.Safini Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Dawut Hattak Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Maşaal gullugynyň žurnalisti. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Düýbi Bişkekde ýerleşýän ylmy-barlag merkeziniň direktory, Merkezi Aziýanyň YD toparyndan gelip biljek howp-hatar baradaky gorkusynyň ýokarlanýan bir wagtynda, sünni ekstremist toparynyň bu sebiti bulaşdyrmak üçin 70 million amerikan dollary çemesinde serişde goýberýändigini aýdýar.
Din, kanun we syýasat atly analitiki merkeze ýolbaşçylyk edýän Kadyr Malikow 20-nji ýanwarda Bişkekde guralan metbugat ýygnagynda žurnalistlere «Yslam döwleti» toparynyň esasy maksadynyň Fergana jülgesindäki ýagdaýlary, ýagny günorta Özbegistandaky, Gyrgyzystandaky we Täjigistandaky ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmakdan ybaratdygyny aýtdy.
Malikowyň tassyklamagyna görä, YD-nyň içinde «Mawarannahr» atly söweş fraksiýasy bar. Bu arap sözi bolup, häzirki Özbegistanyň, Täjigistanyň, günorta Gyrgyzystanyň we günorta-günbatar Gazagystanyň territoriýalarynyň köne adyny aňladýar. Bu topara gazagystanly, täjigistanly, özbegistanly we gyrgyzystanly söweşijiler girýär we, Malikowyň tassyklamagyna görä, olara Merkezi Aziýada tapgyrlaýyn terror hüjümlerini gurnamakda ulanmak üçin 70 million amerikan dollary goýberiler.
Malikow öz aýdýan zatlaryny tassyklaýan çeşmeler barada hiç bir zat aýtmady we «maglumatyň entek tassyklanmandygyny, emma özleriniň şeýle habarlary alýandyklaryny» sözüniň üstüne goşdy.
Malikowyň «Mawarannahr topary» baradaky duýduryşynda «Yslam döwleti» toparynyň oktýabr aýyndaky bir wideosy göz öňünde tutulýana meňzeýär. Bu wideoda merkezi aziýaly söweşijileriň esasan özbeklerden durýan Katibat al-Imam Buhari fraksiýasy YD-a we onuň lideri Abu Bakr al-Bagdadä ygrarlylyk kasamyny kabul edýärdi.
Bu wideoýazgyda iki sany özbek söweşijisi görkezildi, olaryň atlary Abu Hafs al-Uzbeki we Abu Sa’ad al-Uzbeki diýlip tanadyldy. Olar özleriniň «Mawarannahr topragyndan» gelendiklerini aýtdylar. Imam Buhari fraksiýasynyň galan agzalary noýabrda owgan «Talybanyna» ygrarlylyk bildirdiler. Görnüşinden, bu topar wepadarlyk meselesinde iki bölege bölünip, bir bölegi «Yslam döwleti» toparyna gol ýapan bolsa, galan uly bölegi soň «Talybanyň» lideri Molla Omara kasam kabul etdi.
«Yslam döwleti» toparynyň söweşijileriň belli bir bölegini yzlaryna, gelen ýurtlarynda terror hüjümlerini amala aşyrmak üçin iberip-ibermändigi barada subutnama ýok. Şeýle-de bu toparyň ozal hem munuň ýaly planlary maliýeleşdirendigine delil bolup biljek zat görnenok.
«Yslam döwleti» toparynyň hatarynda söweşýän täjik jeňçisiniň golaýda peýda bolan wideosy bolsa bu meseläniň başga bir tarapyna ünsi çekýär.
Ýanwaryň başynda çap edilen wideoda Abu Umariýon atlandyrylýan täjik söweşijisi görkezilýär. Ol täjikler toparynyň YD-nyň lideri Abu Bakr al-Bagdadiden yzlaryna -Täjigistana gidip, ol ýerdäki ekstremist topar «Jamaat Ansarullah» bilen söweşmäge rugsat sorandyklaryny aýdýar.
Emma Bagdadi beýle rugsady bermändir. Abu Umariýon muny şeýle düşündirýär: “Bagdadi biziň haýyşymyzy ýetiren emirlere [jeňçi liderleri] olar edil häzir garaşmaly diýipdir.»
Bagdadiniň toparlaryň Siriýany we Yragy terk edip, öz ýurtlarynda terror hereketlerini amala aşyrmaga gitmek haýyşyna rugsat bermezligi geň zat däl. «Yslam döwleti» topary Siriýada we Yrakda giň gerimli, şol bir wagtda dürli çaknyşyklara çekilen we Birleşen Ştatlaryň koalisiýasynyň hüjümlerine sezewar bolýar.
Onda «Yslam döwleti» toparynyň ýaýradan wideoýazgylarynyň bir toparynda Günbatardaky musulmanlaryň öz ýaşaýan topraklarynda terror hüjümlerini amala aşyrmaklaryna edilýän çagyryş näme diýilmegi mümkin. Bu çagyryş adatça Siriýa gelip bilmeýän musulmanlara gönükdirilýär.
Mysal üçin, noýabrda ýaýradylan wideo «Yslam döwletiniň» fransuz toparynyň musulmanlary Fransiýada terror hüjümlerini amala aşyrmaga çagyryşyny görkezýär. Ýöne «Siz näme garaşýarsyňyz?» diýlip atlandyrylan wideonyň esasy ündeýän pikiri fransuz musulmanlarynyň Siriýa göçüp, YD-a goşulmagydy.
Orsýetiň «Nezawisimaýa gazetasynyň» Gazagystanyň döwlet mediasyna salgylanyp ýazmagyna görä, gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýew 20-nji ýanwarda ýurduň Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy Nurtaý Abykaýew bilen duşuşyk geçirdi. Aýdylmagyna görä, «Yslam döwleti» toparynyň Merkezi Aziýa aralaşmagynyň öňüni almak üçin, Nazarbaýew Gazagystanyň serhetlerini berkitmek boýunça goşmaça çäreleriň görülmegini buýrupdyr.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň günortasyndaky Basra şäherinde amala aşyrylan hüjümde azyndan 6 adamyň ölendigi barada maglumat alyndy.
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, bu wakada amerikan harbylarynyň gözegçilik çekýän ulagyna garşy atylan granat oky harbylaryň ulagyna degmän, bir ýerli ýolagçy awtobusyna degipdir.
Düýn bu wakanyň fonunda Yragyň demirgazygyndaky Kalar şäherinde kürt dilinde gepleşik berýän radiostansiýada hökümet güýçleri derňew geçirdiler.
Bu wakanyň öňýany bu radiostansiýa soňky günler bu şäherde hökümete garşy geçirilen protest demonstrasiýalaryny goldaýjy gepleşikleri efire beripdi.


text:
Orsýetiň döwlet TW-si prezident Wladimir Putiniň, Kremliň aýtmagyna görä, 13-nji martda geçiren duşuşygy mahalynda düşürilen wideo şekilini görkezdi.
Döwlet eýeçiligindäki «Rossia-24» Putiniň Orsýetiň Ýokary sudunyň başlygy Wýaçeslaw Lebedew bilen duşuşygynyň wideosyny görkezdi.
62 ýaşyndaky Putin 5-nji martdan bäri ile görünmändi.
Soňky wideo ýazgyda Putiniň Moskwanyň etegindäki Nowo-Ogariowo rezidensiýasynda ýerleşýän iş otagynda duşuşyk geçirendigi aýdylýar.
Putin, adatça duşuşyk geçirýän ýerinde, Lebedew bilen Orsýetiň sud sistemasyny reforma etmek planlary barada maslahatlaşlyp oturan görnüşde görkezilýär.
Putin adaty iş eşiginde we kadaly ýagdaýda bolup görünýär.
Lebedew bilen geçirilen duşuşyk Putiniň nähoşlugy barada ýaýran gürrüňleri biraz köşeşdirdi. Bu gürrüňler Putin 12-13-nji martda gazak paýtagtyna etmeli saparyny soňa goýanyndan we Gürjüstanyň separatist regiony bolan Günorta Osetiýanyň delegasiýasy bilen duşuşygy goýbolsun edeninden soň ýaýrapdy. Kreml bu duşuşyklaryň ýatyrylmagynyň sebäpleri birada hiç bir anyk düşündiriş bermändi.
Gazagystanda bir ady aýdylmaýan resmi Astanada, prezidentler Nursoltan Nazarbaýewiň, Wladimir Putiniň we Aleksandr Lukaşenkonyň arasynda bolmaly duşuşygyň soňa goýulmagynyň sebäbiniň Putiniň näsaglygy bilen baglydygyny ýaňzytdy.
Emma Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow bu näsaglygy gaýta-gaýta ret etdi. Ol 12-nji martda AP habar gullugyna Putiniň saglygy «hakykatdanam birkemsiz» diýdi we onuň kesellidigi barada gep ýaýradýan adamlaryň belki-de özleriniň näsagdygyny aýtdy.
Kremliň websaýtynda Putiniň Lebedew bilen duşuşygynyň 13-nji martda bolandygynyň aýdylýandygyna garamazdan, Orsýetiň RBK habar gullugy Kremliň aýdan duşuklarynyň 8-nji we 12-nji martda bolup, hakykatda biraz öň we başga günlerde ýazgy edilendigini habar berdi.
Kreml 13-nji martda Putiniň 16-njy martda Sankt Peterburgda gyrgyz kärdeşi Almazbek Atambaýew bilen duşuşjagyny hem habar berdi.
Putiniň metbugat gullugy prezidentleriň ikitaraplaýyn gatnaşyklar we Gyrgyzystanyň Moskwanyň ýolbaşçylygyndaky Ýewraziýa Ykdysady bileleşigine agza bolmagy barada maslahat etjeklerini aýtdy.
Emma Putiniň ozalky duşuşyklarynyň ýatyrylmagy Orsýetiň sosial ulgamlarynda Putiniň şeýle köp wagt ile görünmezliginiň mümkin bolan sebäpleri barada bir topar çaklama sebäp boldy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Robert Geýtsiň aýtmagyna görä, ABŞ bilen Hytaýyň arasyndaky harby hyzmatdaşlyk iki döwletiň arasynda döräp biljek düşünişmezlikleriň öňüni alar.
Robert Geýts bu barada Hytaýyň goranmak ministri Lýang Guangle bilen Pekinde geçiren gepleşiginden soň aýtdy.
Waşington bilen Pekiniň harby hyzmatdaşlygy soňky ýyllaryň dowamynda gowşapdy. Munuň esasy sebäpleriniň biri ABŞ-nyň Taýlanda 6,4 milliard dollarylyk ýarag satmak plany boldy diýlip, çak edilýär.
Lýang Guangleniň aýtmagyna görä, Hytaý öz harby pudagyna köp mukdarda pul ýatyrsa-da, ýurduň ýaragly güýçleri dünýäniň beýleki ösen döwletleri bilen deňeşdirlende onlarça ýyl yzda barýar.
Şeýle-de Hytaýyň harby pudagynayň özgermegi dünýä üçin howp döretmeýär diýip, Hytaýyň goranmak ministri sözüne goşdy.


text:
Stambulda neşe söwdagärlerine garşy geçirilen ýörite operasiýanyň dowamynda Türkmenistanyň raýatlary hem tussag edildi diýip, türk habar serişdelerinde maglumat peýda boldy.
Türkiýäniň neşä garşy polisiýasynyň şäheriň Zeýtinburnu, Awjilar, Baýrampaşa, Esenýurt, Büýükçekmeje, Fatih we Ataşehir sebitlerinde geçiren operasiýalarynda neşe satmakda şübhelenip 33 adam, şol sanda 21 sany türkmenistanly tussag edilipdir.
Operasiýanyň dowamynda 3 kg geroiniň, 1,5 kg marihuananyň, 149 gr metamfetaminiň we 300 gr ekstaziniň hem ele salnandygy mälim edilýär.
Berilýän maglumatlardan mälim bolşuna görä, tussag edilenler bikanun neşe maddalaryny, esasan, köçelerde satypdyrlar.
Neşe söwdasynda aýyplanyp tussag edilen türkmenistanlylaryň şahsyýetleri we olaryň geljekki ykballary barada hiç hili maglumat berilmeýär.
Türkmenistanyň Stambuldaky konsulhanasyndan hem ýokarky mesele dogrusynda haýsydyr bir kommentariý almak başartmady.
Ýeri gelende aýtsak, Türkiýede köp sanly türkmenistanlylar, şol sanda bikanun migrantlar hem ýaşaýarlar we işleýärler.


text:
Şu ýylyň başynda Palestinanyň Gaza Sektorynda Ysraýylyň geçiren harby operasiýalary wagtynda uruş jenaýatçylygynyň bolandygy baradaky faktlary derňemeklige çagyryş edip, BMG-niň Baş Assambleýasynyň kabul eden düýnki rezolýusiýasyny şu gün Ysraýylyň hökümeti ret etdi.
Düýn bu baradaky rezolýusiýanyň taslamasyny BMG-niň Baş Assambleýasynyň agzalaryndan 144-si goldap ses berdi, 18 döwlet oňa garşy ses berdi, 44 döwlet bolsa ses bermekden saklandy. Kabul edilen bu rezolýusiýa uruş jenaýatçylygy baradaky aýyplamalar boýunça Ysraýylyň hem-de Palestinanyň düýpli derňewleri geçirmelidigi barada ýakynda BMG-niň Ynsan Hukuklary baradaky Geňeşiniň kabul eden kararyny goldady.
Şol gürrüňi edilýän kararda Ysraýyl bilen Palestinanyň bu ugurda düýpli derňewleri geçirmedik halatynda, bu baradaky meseläniň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň garamagyna geçiriljekdigi barada duýduryş hem berilýär.


text:
Eýranyň hökümeti 15-nji aprelde Tähranyň “Azadi” stadionynda ägirt uly ýygnanyşyk geçirmekligi planlaşdyrýar. Bu planlaşdyrylýan çäräniň maksatlary barada dürli hili garaýyşlar peýda boldy.
Emma Eýranyň prezidentiniň orunbasary hem-de medeni miraslar baradaky guramanyň başlygy Mohammad Şarif Malekzadeh habar serişdelerine beren interwýusynda bu çäräniň maksadynyň Eýranyň içerki syýahatlaryna serenjamlyk edýän döwlet komitetiniň işlerine minnetdarlyk bildirmekden ybaratdygyny belledi.
Ol bu çärä Eýranyň milli aýdym-saz toparlarynyň we ýokary derejeli resmileriniň-de gatnaşjakdyklary hem-de munuň ozalky ýyllardakydan hem has gabaraly derejede gurnaljakdygyny aýtdy.
Eýranyň hökümetiniň öz bu çäresini prezidentlik saýlawlaryndan dogry iki aý öň, şeýle hem Tähranyň 100 müň tomaşaçy orunlyk iň uly “Azadi” stadionynda gurnamagy planlaşdyrmagy dürli garaýyşlaryň peýda bolmagyna getirdi.
“Oruntutaryň” hormatynamy?
Käbir habar saýtlarynda bu çärä prezident Mahmud Ahmedinejatyň “sag eli” hem-de “oruntutary” hasaplanylýan Esfandiýary Rahim Maşaeýiň prezidentlik kampaniýasynyň başlangyjyny aňladýan bir çäre hökmünde baha berilýär.
Ahmedinejaty tankytlaýjy käbir websaýtlar we hökümete ýakyn toparlar Ahmedinejaty “ýoldan çykanlaryň lideri” diýip atlandyryp, “ýoldan çykanlaryň lideriniň” bu ýygnanyşykda söz sözlemegine garaşylýandygyny çaklaýarlar.
“Ýoldan çykanlar” diýen termini bolsa soňky wagtlar Mahmud Ahmedinejatyň garşydaşlary onuň ýakyn egindeşleri babatda ulanýarlar. Olar şeýle diýmek bilen Ahmedinejaty we onuň ýakyn egindeşlerini ruhanylaryň ideologiýasyndan ýüz öwürmekde hem-de yslam dininiň taglymatyny däl-de, Eýranyň milli taglymatyny öňe sürmekde aýyplaýarlar.
Eýranyň “Entekhab” internet saýty Tähranyň stadionynda 15-nji aprelde geçiriljek çäräni “resmi bolmadyk saýlaw kampaniýasy” hökmünde häsiýetlendirmek bilen, onda prezident Ahmedinejatyň gytaklaýyn ýagdaýda Esfandiýary Rahim Maşaeýiň kandidaturasyny mahabatlandyrjakdygyny öňe sürýär.
Şeýle hem, bu internet saýty soňky birnäçe hepdäniň dowamynda bu çäre üçin Tähranyň stadionyny adam bilen doldurmak ugrunda häkimiýetleriň ägirt uly tagalla edýändiklerini we bu çärä gatnaşjak islendik adama pul goldawynyň beriljekdigi barada maglumatlaryň-da bardygyny ýazýar.


text:
Türkmenabat şäheriniň merkezinde, demirýol wokzalynyň takmynan 200 metr golaýynda ýerleşýän Lebap welaýatynyň taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi bu welaýatyň beýleki ymaratlaryndan has tapawutlanýar. Daşy ak mermer bilen örtülen, özboluşly nagyşlar bilen bezelen, sekiz sütünli bu muzeý mundan üç ýyl ozal açylyp, ulanyşa berlipdi.
8 müň 100 m2
meýdany tutýan bu üç gatly muzeý sergi zallarynyň 5-sinden, mejlis geçirmek üçin niýetlenen ýörite jaýdan we iş otaglaryndan ybarat bolup, bu ýerde “täsin galdyrýan gymmatlyklary aýawly saklamak, görkezmek hem-de ylmy-barlaglary geçirmek üçin ähli şertleriň döredilendigi” aýratyn bellenýär.
Emma binagärlik we çeperçilik taýdan owadan edilip gurlan bu uly muzeý aglaba wagt adamsyz, boş durýar. Uly pawilionly zallaryň witrinalarynda-da “täsin galdyrýan gymmatlyklar” diýilýän taryhy eksponatlara gözüň hem düşmeýär. Ýöne sebitiň tebigatyny hem medeniýetini görkezmek üçin niýetlenen bu muzeý prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa we ýurduň häzirki syýasatyna bagyşlanan her dürli eserlere diýseň baý.
Muzeýiň birinji gatynda Arheologiýa we etnografiýa boýunça bölümler ýerleşip, onda Lebap welaýatynyň çäginde gazuw-agtaryş işleriň netijesinde tapylan taryhy eksponatlar goýlupdyr. Olaryň arasynda biziň eramyzyň 5-nji asyryna degişli onlarça iş gurallary we gadymy küýzeler hem bar.
Muzeýiň eksponaty
Emma bu ýerde köpçülige görkezilen taryhy eskponatlaryň sany kän däl we olar, esasan, şol bir görnüşdäki tapyndylardan ybarat. Şol bir wagtda-da muzeýde häzirki döwürde tikilen milli lybaslar, türkmen öýleriniň maketleri ýaly taryhy ähmiýeti bolmadyk eskponatlar hem ýerleşdirilipdir.
Emma welin muzeýiň birinji gatyndaky “Galkynyş” bölüminde eksponatlaryň azlyk edýändigini aýdyp boljak gümany ýok. Bu ýerde Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary ýurtlara iş saparlarynyň ählisi baradaky habarlaryň we maglumatlaryň toplumy goýlupdyr. Türkmenistanyň prezidentiniň daşary ýurt ýolbaşçylary bilen düşen suratlarynyň ençemesini muzeýiň “Galkynyş” bölüminde görse bolýar. Mundan başga-da bu bölümde prezidentiň "döreden" ähli kitaplary-da bar.
Lebap welaýatynyň taryhy we ülkäni öwreniş muzeýiniň ikinji gatynda tebigata we şekillendiriş sungatyna degişli bölüm ýerleşýär. Bu bölümde, esasan, Türkmenistanyň çäginde gadymyýetde ýaşan we häzirem ýaşaýan haýwanlaryň şekilleri, ösýän ösümlikler ýerleşdirilipdir. G.Berdimuhamedowyň ady bilen çap edilen “Türkmenistanyň dermanlyk otlary” atly kitabynda agzalýan dermanlyk ösümlikleriň-de muzeýiň eksponatlarynyň arasynda agdyklyk edýändigini aýtsa bolar.
Şeýle-de muzeýde tematiki filimleri görkezmek üçin monitorlar hem oturdylypdyr. Ol monitorlarda köplenç şol bir wideo görnüşler yzly-yzyna gaýtalanyp görkezilýär. Mysal üçin, muzeýiň "Galkynyş" bölüminde Türkmenistanyň prezidentiniň bu muzeýiň düýbüni tutuş we açylyş dabarasyna gatnaşýan pursatlary gaýta-gaýta görkezilýär.
Muzeýiň eksponaty
Şekillendiriş sungaty zalynda bolsa Türkmenistanyň hudožnikleriniň çeken suratlary we ýasan skulpturalary bar. Emma ol suratdyr heýkelleriň aglabasy soňky onýyllygyň içinde döredilen eserler. Olaryň arasynda taryhy eserler göze ilmeýär. Ol eserlerde köplenç türkmen maşgalasy we biziň klassyk şahyrlarymyz şekillendirilýär, galyberse-de Türkmenistanyň häzirki prezidenti bilen bagly suratlaryň ençemesi bar.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik bu muzeýiň işgärleriniň biriniň aýtmagyna görä, aglaba hepdäniň soňlaryna mugallymlaryň gözegçiligindäki mekdep okuwçylarynyň ekskursiýalary bolaýmasa, başga günler bu muzeýe öz islegi bilen gelýän adam ýok diýerlik, gelse-de bu san has az.
Lebap welaýatynyň türk kompaniýasy tarapyndan 17,5 million dollara gurlan bu taryhy we ülkäni öwreniş muzeýi 2011-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda prezident Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda uly dabara bilen açylypdy.


text:
Aşgabat, 10.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň baýramy hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly mynasybetli guralýan hokkeý ýaryşynyň ilkinji oýny geçirildi.
10-njy fewralda ilkinji bolup “A” toparda çykyş edýän komandalar “Galkan” sportuň gyşky görnüşleri merkeziniň buzly meýdançasyna çykdylar. Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň “Galkan” kluby Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň “Watançy” komandasyny 9:0 hasabynda ýeňip, ilkinji 3 oçkosyny gazandy.
“Galkanyň” oýunçysy Aman Aganyýazow oýnuň başynda hasaby açmak bilen birinji sapar guralýan ýaryşda ilkinji bolup tapawutlanan hokkeýçi hökmünde hasaba alyndy. Şondan soňra “Galkanyň” oýunçylary ýene-de 8 gezek tapawutlandylar.
Türkmenistanyň Döwlet Baýdagynyň baýramyna hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlanyp geçirilýän bu ýaryşda hokkeý klublarynyň 8-si iki toparda özara güýç synanyşarlar. Öz toparynda ilkinji 2 orny eýelänler ýaryşy dowam etdirmäge hukuk gazanarlar.
Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň baýramy hem-de Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly mynasybetli guralýan hokkeý ýaryşynyň ilkinji oýny - “Galkan” bilen “Watançy” arasyndaky duşuşygynyň fotoreportažyny sypdyrmaň!


text:
Ysraýylyň Birleşen Ştatlar we Palestina tarapyndan tankyt edilmeginiň yz ýany premýer-ministr Benýamin Netanýahu ýewreý ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky planyny soňa goýdy. Ysraýyl bu ýaşaýyş jaýlaryny Günbatar kenarda 20 müň töweregi ýewreýe niýetläp gurmagy planlaşdyrýardy.
Netanýahunyň edarasynyň sişenbe güni giçlik ýaýradan beýanatynda gurluşyk resmileri plany beýleki ysraýylly ýolbaşçylar bilen sazlaşyksyz durmuşa geçirmäge başlapdyrlar diýilýär.
Şeýle-de, beýanatda Ysraýyl dünýäniň iri döwletlerine Eýranyň ýadro programmasy barada ylalaşyga gelmäge basyş edýärkä, planyň “halkara jemgyýetinde gereksiz gapma-garşylyk döredýän meseledigi” aýdylyp, tankyt edilýär.
Mundan gysga wagt ozal Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas Ysraýyl ýaşaýyş jaýlaryny gurmaga dowam etse, parahatçylyk prosesini durdurjakdygyny aýdypdy.


text:
Geçen anna güni köp garaşdyran Ýaşulular maslahaty geçirildi. Eýse, ol türkmen jemgyýetinde bar bolan köp umytlary näderejede ödedi?
Ozaldan çak edilişi ýaly, bu çäre resmi propagandanyň öňünden taýýarlan atmosferasyna laýyklykda geçdi. Ondaky ähli zat, ol ýa-da beýleki bir görnüşde, ahyrsoňy diňe bir maksada, ýagny häkimiýetiň ähli ugurlarda «gazanan» üstünliklerini jar etmek maksadyna gulluk etdirildi.
«Ýeňişler şowhunynyň» äheňi heniz maslahat başlamazyndan birnäçe aý öňünden giň gerim alypdy. Köp zatlara umyt oýaran bu şowhunyň astynda-da hut Ýaşulular maslahatynda garaşylýan möhüm bir wakanyň boljakdygy barada ilat arasynda myş-myşlar peýda boldy. Ýagny, köp adamlar häkimiýet başynda özüni indi birneme ynamly duýýan Gurbanguly Berdimuhamedow Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda gözenegiň aňyrsyna atylan syýasy tussaglara ahyrsoňy günä geçişlik yglan eder diýip garaşypdylar. Bu baradaky myş-myşlar bolsa, Ýaşulular maslahatynda syýasy partiýalar we oppozisiýa barada anyk meseleleriň-de gozgaljakdygy hakynda ýaýran maglumatlar arkaly has hem berkidildi.
Ýöne bu baradaky umytlar ýerliksiz bolup çykdy. Bu gezekki Ýaşulular maslahaty Türkmenbaşynyň öz şahsy duşmanlary hökmünde garan we iň bir rehimsiz hökümler bilen jeza beren adamlaryny halas ediji forum hökmünde taryha ýazylmady.
Oppozisiýa hem agzalmady
Aslynda bu maslahatda oppozisiýa temasy hem agzalmady. Oňa derek Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda ýene-de bir partiýa döretmek ideýasyny öňe sürdi. Bu baradaky çykyşda bolsa häkimiýetiň öz döretjek bolýan zady bilen baglanyşykly uly gorky-howatyrlanmalary hem ýanlandy.
Geljekki partiýanyň alyp barjak işlerini dessine belli bir çygra gabadylar. Ol dörediljek partiýa daýhanlar partiýasy bolmaly. Ol partiýa heniz döredilip başlanmanka, oňa eýýäm «Türkmenistanyň konstitusion gurluşynyň esaslaryna» berk eýermelidigini duýdurdylar.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň sözlerine görä, bu dörediljek partiýa «Döwletiň oba-hojalyk syýasatyny düşündirmek we ony durmuşa geçirmek» bilen meşgullanar.
Ýakyn geljekde halkara synçylary türkmen prezidentine dolandyryşyň ýene-de bir nobatdaky agitasiýa-propaganda ryçagynyň nämä gerek bolandygy barada, megerem, köp oýlansalar gerek. Eýse, Berdimuhamedowa häkimiýetiň häzirki bar bolan dolandyryş mehanizmleri kemterlik edýärmikä?
Halkara metbugatynda bu soraga jogabyň käbir wariantlary peýda boldy. Bu garaýyşlaryň käsine gorä, «Demokratik» we «Daýhanlar» ady bilen iki sany partiýanyň bir wagtyň özünde bolmagy ýurduň ýolbaşçylarynyň özboluşly bir pragmatik plany bolup durýar.
Orsýetiň «Wremýa nowosteý» gazeti Türkmenistanyň gyzyklanma bildirýän “Transhazar” gaz geçirijisiniň gurluşygyny maliýeleşdirmek meselesiniň esasan Ýewropanyň dikeldiş we ösüş bankyna baglydygyny bellemek bilen, bu bankyň hem soňky wagtlar diňe syýasy taýdan açyk ýurtlar bilen işleşmäge ýykgyn edýändigini ýazýar.
Bir okda iki towşan
Şu nukdaýnazardan, Türkmenistanyň hökümeti, gödegräk aýdylanda, «Bir okda iki towşan awlaýar». Ýagny, hökümet ýurtda iki sany partiýany esaslandyrmak bilen, bir tarapdan, syýasy erkinlige ýol açan kişi bolýar, beýleki tarapdan bolsa, türkmen daýhanlarynyň üstünden öz gözegçiligini güýçlendirýär.
Ýöne Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň bu «öňdengörüjiligine» garamazdan, ýurtda ikinji bir partiýanyň ýüze çykmagynyň özi indi Türkmenistanda köne sistemanyň ösüşi üpjün edip bilmeýändigine özboluşly şaýatdyr. Diňe bir ösüşi üpjün etmek hem däl-de, eýse munuň özi häzirki režimiň öz başyny çarap bilmeýändigini hem görkezýär. Ýagny, başgaça aýdylanda, ol öz içinden çüýreýär. Neşe meselesi bilen baglanyşykly kanuny goraýjy organlarda ýüze çykan soňky korrupsiýa problemalary munuň şeýledigini ýene bir gezek subut edýär.
Häkimiýetiň hiç bir hili gazaply usuly ony öz içinden çüýremekden halas edip bilmeýär. Çünki gazaplylyk, bir tarapdan, häkimiýetiň öňünde gorky döretse, beýleki tarapdan, ol häkimiýete bolan hormaty gaçyrýar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Yragyň syýasy durmuşynda 8 aýlap dowam eden çykgynsyz ýagdaýyň soňuna çykmak barada barýan tagallalarda penşenbe güni uly öňegidişlik boldy.
Yragyň prezidenti Jalal Talabani resmi taýdan premýer-ministr wezipesine geçen Nuri al-Malikiden milli agzybirligi ornaşdyryp biljek başarnykly hökümet gurmagy sorady.
Bu pursat ýurdy ýene bir möhlet dolandyrmak üçin al-Malikä berilýän mümkinçilik bolup durýar. Indi, garaýyşlarda bar bolan tapawutlyklary ýeňip geçip, agzybir işleşmeli adamlar - syýasatçylar.
‘Ýene bir demokratik däp’
“Biz bu gün parlamentiň iň uly blogunyň kandidaty, doganymyz jenap Nuri al-Malikiden täze hökümet gurmagy soramak bilen, Baş kanunyň 76-njy maddasyna laýyklykda demokratik däplere ýene bir demokratik däp goşýarys” diýip, prezident Talabani aýtdy.
Soňra ol: “Täze hökümet hiç bir adamy aýratyn tutman, hakyky milli ýaranlygyň keşbi bolar. Biz syýasy bloklaryň hemmesi kabinet üçin öz kandidatlaryny saýlanlarynda netijelilik, professionallyk we bütewilik prinsiplerinden ugur alar diýip, umyt edýäris” diýip, sözüne goşdy.
Ýaňy, iki hepde mundan ozal, şaýy, sünni we kürt ýolbaşçylary ýokary derejeli syýasy orunlary özara bölüşmek barada ylalaşdylar. Mart aýynda geçen we anyk netije bermedik parlament saýlawlaryndan bäri hökümetsiz galan Yraga täze hökümet gurmaga umyt berýän zat şu ylalaşyk.
30 gün möhlet
Indi dürli toparlardan saýlanan adamlar bilen hökümet gurmak üçin al-Malikä 30 gün wagt bar. Bu hem bar bolan toparlar arasyndaky duşmançylykly garaýyşlary göz öňüne getireniňde aňsat iş däl.
Yragyň prezidenti Talabaniniň çakylygyny kabul eden al-Maliki öňde päsgelçilikleriň bardygyny boýun alyp, bu iş üçin özüne bloklaryň ählisinden goldaw gerekdigini aýtdy.
“Meniň üstüme alan wezipäm ýeňil iş däl, aýratyn-da, biziň eziz watanymyz Yragyň şaýat bolup duran häzirki ýagdaýynda. Bu işi hiç bir adam ýekelikde edip bilmez. Üstünlik gazanyp, ýurdumyzy bu howply ýagdaýdan çykarmak üçin hemmämiz bilelikde işläp, ähli potensialy bir kemsiz jemlemeli” diýip, al-Maliki aýtdy.
Premýer-ministr Al-Malikiden hökümet gurmagy soran kürt prezident Talabaniniň özi hem bu wezipä iki hepde mundan özal gaýtadan saýlandy.
Päsgelçilikler we bäsdeşler
Al-Malikiniň päsgelçilikler diýýäniniň biri - öz esasy bäsdeşi, esasan sünnilerden durýan “Yrakiýe” blogunyň başlygy, öňki premýer-ministr Aýad Allawi we aralarynda birek-birege bolan ynamsyzlyk.
Şaýy premýer-ministr üçin iň kyn mesele “Yrakiýä” haýsy orunlaryň berilmelidigi. Sünni ilatda möhüm orunlardan çetleşdirilidi diýen duýgy dörän ýagdaýynda, ýene bölünişik bolup, gazaply hereketlere dolanylmagy mümkin.
Täze hökümetde wajyp orunlar Nebit we Maliýe ministrlikleri bolar diýip, pikir edilýär. Sebäbi Yrak uzaga çeken gowgaly ýyllardan soň öz ykdysadyýetini dikeltmek isleýär.
Al-Maliki Birleşen Ştatlara garşy durýan ruhany Muktada al-Sadryň yzyna eýerýänlere hem haýsy wezipeleri bermek barada berk oýlanmaly bolar. Bu şaýy ruhanysy sentýabrda al-Malikini goldady. Ýöne onuň adamlaryna hökümetden bir orun bermegi kynlaşdyrýan zat - bu ruhanynyň Amerika garşy tutumy, şeýle hem onuň Eýran bilen berk baglanşyklydygy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet departamenti 2013-nji ýyl boýunça Halkara din azatlygy hasabatyny çap etdi. Bu hasabatda Türkmenistandaky din azatlygy meselelerine hem baha berilýär.
«Ol ýerden urup-ýençmeler, bikanun ýygnanyşyk geçirilendigini boýun aldyrmak üçin basyş görkezmek, öý dökmek, reýdler, hususy emlägi konfiskasiýa etmek, dini materiallary konfiskasiýa etmek, dilde masgaralamak, agyr jerimeler, eden-etdilikli tussag etmek, jynsy zorluk haýbatlary we adam gynamalary barada habarlar boldy» diýip, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departametiniň Halkara din azatlygy boýunça hasabatynyň Türkmenistan bölüminiň «Hökümet praktikalary» diýen bölüminde aýdylýar.
Bu hili ýagdaýlaryň köplenç hökümet tarapyndan ygtyýar berilmedik ýa-da hasaba alynmadyk dini işler bilen meşgullanmakda güman edilýän adamlar bilen bolup geçýändigi aýdylýar.
"Aýratyn alada döredýän ýurt"
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Döwlet departamentiniň halkara din azatlygy boýunça çap eden täze hasabaty baradaky beýanatynyň çäginde Türkmenistan barada aýratyn durup geçdi:
«Haçanda ýurtlar din azatlygyna wehim salanda, olar diňe öz nyşana alýan adamlaryna adalatsyz çemeleşmeýärler, eýsem öz ýurtlarynyň durnuklylygyna hem howp salýarlar» diýip, Kerri aýtdy.
«Biz şu sebäpden şu gün Türkmenistany aýratyn alada döredýän ýurtlaryň sanawyna goşduk. Biz Türkmenistanda adamlaryň öz dini ynançlary üçin tussag edilýändigi, urlup-ýenjilýändigi, gynalýandygy baradaky habarlary gördük» diýip, ol sözüniň dowamynda belledi.
Şeýle-de Kerri Türkmenistanyň hökümetiniň adamlara jemgyýetçilik ýerlerinde dini lybaslary geýmegi gadagan edýän kanuny kabul edendigini, dini edebiýatlary ýaýradýanlara bolsa jerime salmaly edendigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary türkmen häkimiýetleriniň dini ynançlary üçin harby gullukdan ýüz öwren Ýehowa şaýatlaryny tussag etmegi dowam etdirýändigini hem belläp geçdi.
Gapma-garşy kanunlar
Döwlet departamentiniň hasabatynda türkmen kanunçylygynyň din azatlygy meselesinde bir tarapdan azatlygy, ikinji tarapdan bolsa çäklendirmeleri öňe sürýändigi bellenilýär:
«Konstitusiýa din azatlygyny kepillendirýär, emma muňa garamazdan, beýleki kanunlar we syýasatlar din azatlygyny registrasiýa, hasaba alynmak talaplary, dini edebiýatlary öndürmegi we ýaýratmagy berk düzgünleşdirmek, dini toparlaryň we şahslaryň ygtyýarlyklaryny azaltmak bilen çäklendirýär» diýip, hasabatda aýdylýar.
«Dini kanun ähli dini guramalaryň hasaba alynmagyny talap edýär, dini bilimi, edebiýatlary we ruhanylara tälim bermegi çäklendirýär, dini toparlaryň daşary ýurt çeşmelerinden maliýe we maddy ýardam almagyna gözegçilik edýär» diýip, hasabatda aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda Dini meseleler baradaky geňeşiň göni prezidente hasabat berip, hamala, hökümet býurokratiýasy bilen hasaba alnan dini guramalaryň arasynda araçy ýaly hereket edýändigi bellenilýär.
Konstitusiýada dünýewi diýlip häsiýetlendirilýändigine garamazdan, hasabatda türkmen hökümetiniň käbir metjitleriň gurluşygyny maliýeleşdirýändigi hem bellenilip geçilýär. Şeýle-de uly derejeli musulman ruhanylarynyň ählisiniň işe bellenilmegi hökümet tarapyndan tassyklanylmaly we olar Dini meseleler geňeşine hasabat bermeli.
Emma Rus prawoslaw ybadathanasy we beýleki dini guramalar garaşsyz ýagdaýda maliýeleşdirilýär hem-de hökümet olaryň ýolbaşçylarynyň işe bellenilmegini tassyklamaýar diýip, hasabatda aýdylýar.


text:
Täze ýyl baýramyndan soň dükanlaryň tekjeleriniň bir-iki gün boş ýatmagy Türkmenistanda adaty ýagdaý. Çünki Täze ýyl gijesi söwdasynda hemme zat diýen ýaly satylyp gutarýar. Ýöne häzir paýtagtyň kommersiýa dükanlarynyň käbirleriniň tekjeleriniň boşlugy Täze ýyl söwdasy bilen bagly däl.
Paýtagtyň kommersiýa dükanlarynyň satyjylarynyň aýtmaklaryna görä, olara haryt getirýän söwda dillerleri, ýagny dellallar satylan harytlaryň ýerine entek täze harytlary getirmändirler.
Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky dükanyň satyjysy Aşyr munuň sebäbini anyklamak üçin şol harytlar bilen üpjün edýän dellala jaň edeninde, dellal oňa bahalaryň täzelenjekdigini aýdypdyr.
“Täze nyrh goýjak bolýarlar. Öňküden gymmat bolar. Şol sebäpden harytlary goýbermän saklaýarlar” diýip, Aşyr ýagdaýy öz müşderilerine düşündirýär.
Şol bir wagtda-da täze bahalaryň haçan kesgitlenjekdigi hem näbelli. Aşyryň aýtmagyna görä, baha nämälimligi sebäpli käbir dellallar öz harytlaryny yzyna hem alyp gidýärler.
Gytçylyk
Paýtagtyň kommersiýa dükanlarynyň köpüsinde häzir haryt gytçylygy duýulýar. Eýýäm birnäçe gün bäri öz müşderileriniň adatça gündelik satyn alýan harytlaryny-da satyn alyp bilmeýändiklerini Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky dükanyň satyjysy Aşyr gürrüň berýär.
Mysal üçin, daşary ýurtlarda öndürilýän soda, gap ýuwulýan serişdeler, diş ýuwulýan pastalar ýaly öý hojalyk harytlary; çagalar iýmiti, şokolad, süýji-köke, kofe ýaly harytlaryň, şeýle-de temmäki önümi bolan çilimiň hem Täze ýyl baýramyndan soň öz dükanyna getirilmeýändigini Aşyr gürrüň berýär.
Täze ýyldan dollaryň kursunyň 21% ýokary galmagy, benziniň A95 markasynyň bir litriniň 60% gymmatlamagy ýurtda harytlaryň we hyzmatlaryň nyrhlarynyň täzeden kesgitlenmegine getirdi.
Käbir harytlaryň täze nyrhlary kesgitlenen bolsa, käbirleriniňki entek anyk däl. Şol sebäpden şol harytlar häzir kommersiýa dükanlarynyň tekjelerinde ýok diýip, Aşyr gürrüň berýär. Şol bir wagtda, harytlaryň köpüsiniň nyrhlary eýýäm täzelenipdir.
Mysal üçin, köne partiýadan galan Neskafe kofeniň 200 gramlyk bankasy bir ýerde 25 manatdan satylýan bolsa beýleki ýerde 28 manatdan satylýar. Ýa-da, öň bir gaby 11-12 manatdan satylan çilimler, indi 14-15 manatdan satylýar.
Özi-de diňe bir daşary ýurtlardan getirilýän harytlar däl, eýse, Aşyryň aýtmagyna görä, ýerli öndürijileriň harytlarynyň hem bahalary üýtgäpdir.
Esasanam, köke-süýji, et-süýt önümleriniň käbir görnüşleriniň bahalary ýokary galypdyr. Mysal üçin, 800 gramlyk gaply “Hekim köke” atly köke öň 4 manatdan satylan bolsa indi 5 manatdan satylýar. “Elin” kompaniýasynyň 500 ml. gaply ýagly süzmesi öň 3 manat 60 teňňeden satylan bolsa indi 4 manat bolupdyr.
Hatda çagalaryň satyn alýan we bahasy ozal 1 manatdan gymmat bolmadyk süýji-kökeleriň hem bahasy ýokary galypdyr. Olaryň arasynda bahasy iki esse ýokary galanlary hem bar.


text:
Käbir dilçiler syýasy propagandada diliň çäklendirilmegi diliň ýitip gitmegine, adamlaryň köplenç başga ýurduň sözlerini öz sözleýşine girizmegine sebäp bolýandygyny aýdýarlar.
Bu tendensiýanyň soňky döwür Türkmenistanda hem belli bir derejede duýulýandygy bellenilýär. Has takygy türkmenistanlylaryň özüni beýan edenlerinde türkmen dili bilen birlikde belli bir derejede daşary ýurt dillerini, hususanda rus dili bilen türk dilini hem ulanýandyklary aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele dogrusynda habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Orsýetiň MTS kompaniyasy 26-njy iýulda ýaýradan metbugat beýanatynda özlerine Türkmenistanda işlemek üçin lisenziýa berlendigini habar berdi.
Bu beýanatda “MTS-Türkmenistan” hojalyk jemgyýeti bilen Türkmenistanyň döwlet kärhanasy bolan “TürkmenTelekomyň" arasynda 5 ýyllyk ylalaşyga gol çekilendigi, belli bir şertleriň ýerine ýetirilmegi bilen bu ylalaşygyň ýene 5 ýyla çenli uzadylyp bilinjekdigi aýdylýar.
Bu ylalaşykda Türkmenistanda maliýe hasaplaşygynyň alnyp barlyşyna görä, “MTS-Türkmenistanyň" “TürkmenTelekoma” her aýda arassa girdejisinden 30% serişde geçirmegi göz öňünde tutulýar.
MTS-iň 2010-njy ýylda ýatyrylan lisenziýasynyň GSM we 3G hyzmatlaryny ilata hödürlemek üçin 3 ýyl möhlet bilen berlendigi aýdylýar.
Kompaniýanyň Türkmenistanda işlän döwri döreden infrastrukturasynyň öz işini dessine ýola goýup, ozal bolşy ýaly, 2.4 million abonente hyzmat etmäge taýýardygy aýdylýar.
"Reuters" habar gullugynyň beren maglumatynda MTS-iň Türkmenistandaky lisenziýasynyň togtadylmagy bilen bagly iki tarapyň kanuny şikaýatlarynyň ýatyrylýandygy habar berilýär.
2010-njy ýylyň dekabrynda MTS mobil operatorynyň lisenziýasynyň möhleti uzaldylmansoň, ol Türkmenistandaky işlerini bes etmäge mejbur bolupdy.


text:
Bagdatda şaýylaryň agdyklyk edýän etraplarynda partladylan bombalar 70-den gowrak adamy öldürdi.
Duşenbe güni typgyrlaýyn partladylan 12-den gowrak bomba Bagdaty sarsdyrdy. Bu ýagdaý şaýy-sünni mezhep çaknyşyklarynyň gaýtadan möwžemek ähtimallygy baradaky gorkyny köpeltdi.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady, emma ozal şaýy etraplaryna sünni pitneçi toparlary we Al-Kaýda bilen ilteşikli jeňçiler hüjüm edipdi.
Soňky iki aýda Yragyň şaýy we sünni etraplarynda ýarylan bombalardan müňden gowrak adam öldi.
Bu 2011-nji ýylyň dekabrynda amerikan goşunlary ýurtdan çykarylaly bäri turan iň uly zorluk tolkunydyr.
Azlykdaky sünniler Yragyň şaýy agdyklygyndaky hökümetini diskriminiasiýa etmekde aýyplaýarlar.