text:
Guragyry keseli
Guragyry keseli adamzada gadym döwürden bäri bellidir. Eýýäm Gadymy Hytaý ylmy işlerinde we Gippokratyň işlerinde bu keseliň alamatlary beýan edilipdir. Biziň döwrümizde guragyry keseli diýilende, çişen, ezýet berýän bogunlar ýada düşýär. Hakykatda bolsa, bu kesel köp beden ulgamlaryny zeperlendiriji hem-de gaýraüzülmelere getirýän kesel hökmünde häsiýetlendirilýändir.
Guragyry – baglaýyjy dokumalaryň we bogunlaryň ulgamlaýyn çişme keseli bolup, köplenç ýüregiň zeperlenmegine getirýär. Bu kesel esasan çagalarda, ýetginjeklerde, ýaş adamlarda duş gelýär. Zenan maşgalalarda erkek kişilere garanyňda guragyry 3 esse ýygy ýüze çykýp, ýaşyň ýokarlanmagy bilen bu san deňleşýändir.
GURAGYRYNYŇ DÖREMEGINE NÄME SEBÄP BOLÝAR?
Guragyry keseliniň döremeginiň esasy sebäpkäri b-gemolitiki streptokokk ýokançlygy hasaplanylýar. Bu kesel adamdan adama geçmeýär. Ol köplenç doly bejerilmedik respirator-wirus ýokançlyklarynyň netijesinde, basykdan (anginadan), hörezekden ýa-da faringitden (bokurdagyň nemli örtüginiň alawlama hadysasy) soň birnäçe hepde geçende ýüze çykýar. Ýokarda agzalan kesellere getirýän streptokokk, syrkawyň bedeniniň baglaýjy dokumalaryna garşy gönükdirilen, immunitetiň aýratyn gaýtargysynyň döremegine itergi berýär. Baglaýjy dokumalaryň adamyň beden agzalarynyň ählisinde bardygy sebäpli (şol sanda bogunlarda, ýürekde deride we ş.m.) ýokançlyk bütin bedene zeper ýetirip bilýär.
GURAGYRY HAÝSY ÝAŞDA ÝÜZE ÇYKÝAR?
Keseliň ilkinji alamatlary 5-15 ýaş aralygyndaky çagalarda döräp bilýär. Örän seýrek ýagdaýda ol körpeje emzikli çagalarda, mekdep ýaşyndan öň we uly adamlarda 35 ýaşdan soň ýüze çykyp bilýändir.
GURAGYRYNYŇ ALAMATLARY NÄHILI BOLÝAR?
Guragyrynyň esasy alamatlary aşakdakylardan ybaratdyr:
1. Bedeniň gyzgynynyň 38-40ºC çenli ýokarlanmagy.
2. Iri bogunda güýçli agyrynyň peýda bolmagy – bu guragyrynyň iň ýygy duş gelýän alamatlarynyň biri bolup, guragyry poliartridi (köpsanly bogunlaryň zeperlenmegi) diýip atlandyrylýar. Guragyry poliartridiniň birnäçe aýratynlyklary bardyr:
• Diňe iri bogunlarda çişme ýüze çykýar: dyz bogunlary, daban bilen injigi birikdirýän bogunlar, egin, tirsek, goşar bogunlary we başgalar. Bogunlaryň ikitaraplaýyn zeperlenmesi häsiýetli alamat bolup durýandyr.
• Bogunlaryň çişmegi örän çalt, käbir ýagdaýlarda birnäçe sagadyň içinde ýüze çykýar. Zeperlenen ýeriň derisi çişýär, gyzarýar, elläniňde gyzgynlyk bardygy bellenilýär.
• Güýçli agyry bogunlaryň hereketini kynlaşdyrýar. Käbir ýagdaýlarda, ýiti guragyry ysytmasy döwründe näsag düşekden hem galyp bilmeýär.
• Eger bejergi geçirilmese, birnäçe hepdeden bogunlardaky çişme öz-özünden hem gowşaýar. Ýöne başga iri bogunlarda çişme döremegi ahmal. Umuman guragyry poliartridi 4-5 hepdä çenli dowam edip bilýändir.
Muny bilmek zerurdyr: Çişme hadysasy gowşandan soň, bogunlaryň durky we hereket edişi doly dikelmelidir. Eger bogunlar sagdyn wagtyndaky durkuna gelmese, bu alamat guragyryny däl-de,bogunlary zeperlendirýän başga keselleri güman etmäge esas döredip biler.
3. Demgysma, ýüregiň çalt urmagy, ýüregiň kadaly işlemeginiň bozulmagy, ysgynsyzlyk, baş aýlanma, döşde agyrynyň peýda bolmagy – bu alamatlaryň ählisi ýürek zeperlenmesiniň ýa-da guragyry kardidiň (rewmokardidiň) döränliginden şaýatlyk edýär. Guragyryda ýüregiň zeperlenmesi hiç bir alamatsyz hem geçip biler. Bular ýaly ýagdaýda guragyryly ýörek zeperlenmesini ýörite geçirilýän lukmançylyk barlaglaryň netijesinde ýüze çykaryp bolýar.
Muny bilmek zerurdyr: Guragyry ýürek gabsalarynyň (klapanlarynyň) zeperlenmegine we agyr ýürek şikesleriniň döremegine, wagryň geçmegi bilen ýürek ýetmezçiligi ýaly gaýra üzülmelere getirýändir. Şol sebäpli näsagda (esasan hem çagada) guragyrynyň alamatlary peýda bolandan ýüregini barlagdan geçirip, kardiorewmatologyň maslahatyny almak wajypdyr.
4. Hereketleriň sazlaşygynyň bozulmagy. Guragyrydan ejir çekýän näsaglaryň dörtden bir böleginde, köplenç gyzlarda ellerini we aýaklaryny ygtyýarsyz hereketlendirmek, ýüz myşsalarynyň çekmegi ýaly alamatlar ýüze çykýar. Bu alamatlar umumy at bilen atlandyrylýp, guragyry ýa-da kiçi horeýa diýilýär.
Kiçi horeýa ýüze çykanda çaganyň özüni alyp baryşy üýtgeýär: gaharjaň, özdiýenli, gazaply, ýa-da onuň tersine, gowşak, aglak bolýar. Myşsalarda ýüze çykýan agyry syrkawa ýöremäge, hatda oturmaga-da päsgelçilik döredýär.
Adatça kiçi horeýa, basyk bilen syrkawlamadan soň birnäçe aý geçende, ýa-da guragyrynyň ilkinji hüjüminden soň döreýär. Ol birnäçe hepde ýa-da aý dowam edip, özbaşdak bejergisiz aýyrlyp gidýär.
5. Guragyryda deride peýda bolýan gyzylymtyl örgün halka şekilli eritema diýip atlandyrylýar. Örgüniň şekili dürli görnüşleri emele getirip halka ýaly birleşip gidýär. Bu alamat guragyrydan ejir çekýän syrkawlaryň her onunjysynda duş gelýär. Birnäçe hepdeden soň örgün aýrylyp gidýär.
6. Käbir ýagdaýlarda, guragyry keselinde, elläniňde agyry ýüze çykmaýan dykyz görnüşli deri asty düwünjikler duş gelýär. Ýöne ony diňe lukmanyň barlagy netijesinde ýüze çykaryp bolýar, olar birnäçe hepdeden özbaşdak aýyrlyp gidýär.
GURAGYRY ÝÜREK ŞIKESI NÄME WE ONY NÄDIP KESGITLEMELI?
Ýokarda bellenilişi ýaly, guragyry ýürek şikeslenmesine getirýär. Ol ýüregiň gurluşynyň ýetmezçiligi bolup, onuň adaty işine päsgel berýär. Guragyry ýürek şikesi, adatça, keseliň ilkinji hüjüminden soň ýüze çykman, gaýtalanan ýagdaýynda döreýär.
Guragyryda, köplenç, ýüregiň mitral gabsasy zeperlenýär ( mitral yşlaryň daralmagy ýa-da ýürek gulajygynyň gany ters ugra, yzyna geçirmegi).
Ýüregiň aortal we beýleki gabsalarynyň şikesleri seýrek duş gelýär.
Ýürek şikesi uzak wagtlap alamatsyz geçip bilýär we diňe içgin barlaglaryň netijesinde ýüze çykarylýar.
Ýürek şikesini anyklamak üçin elektrokardiografiýa (EKG) we ehokardiografiýa (ýüregiň EHKG barlagy) barlaglary ulanylýar. Keseli uzaklaşdyrman, wagtynda anyklamak we ýüregiň kadaly işini dikeltmek örän wajypdyr.
GURAGYRY KESELINI ANYKLAMAK
Guragyrynyň alamatlary peýda bolandan (adatça, beden gyzgynynyň ýokarlanmagy, bogunlarda çişme we güýçüli agyrynyň ýüze çykmagy) tizden-tiz lukmana ýüz tutmalydyr. Ol sorag-jogap arkaly keseli kesgitleýär we anyklamany subut etmek üçin goşmaça barlaglary belleýär:
1. Ganyň umumy derňewi guragyryny çaklamak üçin zerurdyr. Ýiti guragyry ysytmasynda ganyň umumy derňewiniň netijesinde leýkositleriň derejesiniň, şeýle hem gyzyl gan öýjükleriň çökme tizliginiň ýokarlanandygyny ýüze çykaryp bolýar.
2. Ganyň biohimiki derňewi, guragyryda we birnäçe beýleki kesellerde ýokarlanýan, С reaktiw belogynyň (SRB) derejesini anyklamak üçin ulanylýar.
3. ASL-O-nyň (antistreptolizin O) derejesini barlamak üçin ganyň derňewi onda streptokokka garşy göreşiji öýjükleri (antitelalary) anyklamaga ýardam berýär. Antitela öýjükleriniň derejesiniň ýokary bolmagy, syrkawyň ýakynda streptokokk ýokançlygy geçirendigini aňlatsa-da, gönüden-göni guragyry keseliniň bardygyny subut edip bilmeýär.
4. Guragyrynyň ýiti ysytmasy döwründe geçirilen elektrokardiografiýa (EKG), rewmokardit-de gabat gelýän ýürek bozulmalaryny anyklamaga ýardam berýär.
5. Döş kapasasynyň rentgen barlagy adatça guragyry döwründe ulalýan ýüregiň ölçegini kesgitlemek üçin geçirilýär.
6. Ehokardiografiýa (ýüregiň USB-y) ýürek boşlugynyň ölçegini, ýürek gabsalarynyň zeperlenmegini, şeýle hem ýürek boşlugyndaky we iri damarlardaky ganyň akyş ugruny anyklamak üçin ulanylýar. Ýürek USB-nyň kömegi bilen ýürek şikeslenmesi ýüze çykarylýar.
GURAGYRYNYŇ BEJERGISI
Guragyrynyň bejergisi birnäçe tapgyrdan durýar:
► Ýiti guragyry hüjümini bejermek.
► Bedendäki başga ýokançly ojaklary anyklamak we bejermek.
► Guragyrynyň indiki hüjüminiň öňüni almak.
Ýiti guragyry hüjümini bejermek
Ähli guragyrydan ejir çekýän näsaglara bejergi döwründe ýorgan-düşekli ýatma bellenilýär. Beden gyzgyny kada gelen soň hem, 4 hepde ýatmak maslahat berilýär. Adaty işjeňligi dikeltmek kem-kemden alnyp barylmaly.
Guragyry keselinde haýsy derman serişdelerini ulanmaly?
Bu keseli bejermek üçin aşakdaky derman serişdeler ulanylýar:
1. Antibiotikler streptokokk ýokançlygyny ýok etmek üçin ulanylýar. Guragyry keselini bejermekde, adatça, penisillin toparyna degişli antibiotikleri: fenoksimetilpenisillin (Megasillin oral), benzilpenisillin, benzatinbenzilpenisillin we birnäçe beýlekileri ulanýarlar. Eger bu antibiotiklere allergiki täsirlilik ýüze çykan ýagdaýynda, eritromisin serişdesi bellenilýär.
2. Düzümi steroid gormonlary saklamaýan çişmä garşy serişdeler: aspirin, amidopirin we başgalar. Bu topara degişli serişdeler guragyry alamatlaryny: ýokary beden gyzgynyny, bogun çişmelerini gowşatmak we ýok etmek üçin ulanylýar. Derman serişdeleriň mukdary lukman tarapyndan, syrkawyň ýaşyna we agramyna laýyklykda bellenilýär.
3. Steroid gormonlary: prednizolon, triamsinolon we ş.m. ýürek ýetmezçiligi peýda bolanda, şeýle hem düzüminde steroid gormonlary bolmadyk çişmä garşy serişdeler netije bermedik ýagdaýynda ulanylýar. Steroid gormonlary bilen bellenilen bejergi 4-6 hepde aralygy dowam edip bilýär.
GURAGYRYNYŇ GAÝRA ÜZÜLMELERINIŇ ÖŇÜNI ALMAK
Hörezek ýa-da basyk kesellerini geçirilenden soň guragyry ýürek şikesiniň öňüni almak üçin, lukman antibiotikler bilen öňüni alyş bejergisini belläp biler.
Eger ýapyk çagalar edarasynda (çagalar bagynda ýa-da mekdepde) çagalaryň birinde streptokokk ýokançlygy ýüze çykarylan bolsa, onda onuň bilen aragatnaşykda bolan ähli çagalara öňüni alyş çäreleri bellenilýär. Bu maksat bilen olara 10 günüň dowamynda antibiotik (fenoksimetilpenisillin) kabul etmek bellenilýär.
Ählimize belli boluşy ýaly, her bir keseli bejereniňden, onuň öňüni alanyň ýeňil düşýär. Guragyrynyň öňüni almak üçin beden taplamasynyň uly ähmiýetiniň bardygyny bellemek bolar. Yzygiderli arassa howadan dem almak, suw we gün wannalaryny kabul etmek, wagtly-wagtynda fiziki maşklary ýerine ýetirmek, şahsy gigiýenany berjaý etmek beden taplamakda uly ähmiýete eýedir. Bu çäreleri belli bir yzygiderlikde, guragyry hüjümini başdan geçirenler we ýürek şikesligine duçar bolanlar bolsa lukmanyň maslahaty bilen berjaý etmeli. Ol her bir aýratyn ýagdaý üçin oňaýly bejergi bellär.


c: text/html

text:
"Adam hukuklarynyň arasynda ady kän halanmaýan bolsa-da has uly ähmiýete eýe bolan bir hak bar olam raýatyň goýberilýän hatalara ýa-da zyýanly hasaplaýan işlerine goşuluşmazlyk haky we borjudyr".
Albert Eýnşteýniň söz azatlygy we adam hukuklary barasynda aýdanlary
Bu ýurduň intelligentleri örän möhüm bir problema bilen ýüzbe-ýüz bolandyr. Yzagalak syýasatçylar "daşarky howp" garaýşyny öňe sürmek bilen, jemgyýetdäki her hili intellektual hereketlere garşy şüphe döredipdirler.
Ol päli azanlar indem bolsa maglumat edinmek azatlygyna çäklendirme goýupdyrlar. Baş egmeýän intellektuallary işinden boşadyp, olary aç goýmaga synanşyk edýärler.
Şeýle howpa garşy intellektuallar näme edip biler? Meniň pikrime görä ýeke-täk çykalga ýoly bar. Gandi ýaly özgerişlik ruhy bilen hereket edip, päliýamanlara goşulyşmazlykdyr.
Sorag edilşige çagyrlan intellektual hiç kimi ýamanlamazlyk üçin her jebre döz gelmelidir. Ýagny ýurdunyň söz azatlygy ugrynda tussag ediljegine, pulsyz galjagyna ýagny ähli tarapdan özüne howp abanjakdygyna garamazdan raýyndan gaýtmaly däldir.
Ýeterlik sanda adam şeýle wajyp ädimi ätmäge edermenlik görkezse, maksadyna ýetip, ýeňiş gazanyp biler. Bulam bolmasa, bu ýurduň intellektuallary olara mynasyp hasaplanan gulçulykdan artykmaç ýagdaýy barybir hak edenok ekeni diýmeli...
Ömrüm ötýänçä bar güýjüm bilen göze görnüp duran hakykatyň maňzyna ýetmäge synanyşdym.
Adamlaryň baýamagy bilen bilelik-de, haksyzlyga we gysyşa garşy ýa-da gumanizm baglarynyň hasam pugtalanmagy barasynda äwmezekleşýändigine göz ýetirdim.
Göz ýetiren ýagdaýlarym diňe mundan ybarat däl: Uzak wagtlap sessiz galmagyň, dymmagyň haýsam bolsa bir jenaýata şärik bolmak ýa-da onuň garamatyny ýagyrnyňda götermek bolýandygyny aňdym. Şeýle düşünje bilenem betbagtçylyklara garşy nähili pikire eýedigimi açyk-aýdyň aýan etdim.
Şeýle ýagdaýyň soňky ýyllarda hasam köpelýändigi göze görnüp duran ýagdaýdyr. Ýöne elbet-de munuň günäkäri men däl ahbetin.
Adam hukuklary we onuň mertebesi ýyldyzlarda ýazylmandyr: Taryh boýunça käbir saýlama adamlar, jemgyýetde birek-biregine nähili çemeleşilende gowy bolýandygy barasynda oýlanyp, soň olary adamlara öwredip gelýärler. Şeýlelik-de olar iň gowy jemgyýeti döredip biljek dünýägaraýyşyň kämilleşmegine öz goşantlaryny goşupdyrlar.
Taryhy tejribeden, ýagşylyga we tertip-düzgüne ymtylyşdan emele gelen bu ideýa we ynançlar, bir dünýägaraýyş höküminde adamlar tarapyndan derrew kabul edilipdir. Ýöne nebsiň basyşy astyndaky adamlar tarapyndan hemişe pozulypdyr.
Taryh, adam hukuklary üçin edilen yzgiderli göreşlerden doludyr we ol göreşlerde hiç haçan ymykly ýeňişe ýetilip bilinmändir.
Ýöne bu maksatdam durşy bilen el çekmek adamzadyň doly yzagalaklygyna sebäp boljakdyr. Häzirki döwürde adam hukuklary diýlende köplenç, raýatyň başga raýatlardan ýa-da döwletden goralmagy, iş hukugyna hem çekýän zähmedine mynasyp gazanç hakyna eýe bolmagy, saýlaw we bilim azatlygyna eýe bolmagy, raýatyň ýaşaýan ýeriniň dolandyrylmagynda adalary üpjün etmek ýaly ýagdaýlary pikir edýäris.
Bularyň hemmesi häzirki ýagdaýda näçe kagyz ýüzünde ýazylan haklar ýaly görünýänem bolsa, aslynda basgylanma howpuna duçar bolmagy owalky döwürlerden has aňsatdyr. Adam hukuklaryna garşy edilýän gödeklikler, kanunlardaky ýetmezçilikleri gowy bilýän käbir hilegär hukukçylaryň üsti bilen amala aşyrylýandyr.
Adam hukuklarynyň arasynda ady kän halanmaýan bolsa-da has uly ähmiýete eýe bolan bir hak bar olam raýatyň goýberilýän hatalara ýa-da zyýanly hasaplaýan işlerine goşuluşmazlyk haky we borjudyr. Munuň iň esasy bölegi hem harby gulluga gatnaşmakdan ýüz öwürmekdir. Şeýle möhüm ýagdaýlara duş geldim. Ösen ahlak düşünjeli käbir şahsyýetleriň hut şeýle sebäpden döwlet bilen arasynda düşünişmezlik ýüze çykandygyna şaýat boldum.
Aslynda Nürnberg sülçüliklerinde, jenaýatlaryň döwletiň buýrugy bilen berjaý edilendigi üçin nemes söweş günäkärleriniň bagyşlanmajakdygyna ynanylýardy. Wyždan, kanunlardan has ähmiýetli ýokarda hasaplanýardy.
Häzirki döwürde has köp syýasy garaýyş bilen söz azatlygyny öwrenmek hem öwretmek barasynda göreş alynyp barylýar.
Kommunizm gorkusy, döwletimizi başga ýurtlaryň öňünde has gülkünç ýagdaýa düşüren syýasy hereketleri oňaýly kabul etmäge iterdi.
Syýasy üstünlige eýe bolmak üçin kommunizm gorkusyny ýaýradýan, häkimýet ambisiýasy bilen päli azan syýasatçylara ýene näçe wagtlap geçirimlilik edilmeli?
Adamlar, iliň öňünde gülkünç ýagdaýa düşmek barasynda şeýle ökdeläpdirler welin fransuzlaryň "gülkünç ýagdaýa düşmek adamy öldürer" diýen nakylynyň indi olaryň arasynda hiç hili manysy galmandyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dünýä Banky Hytaýa çenli ýol gurmak üçin Gazagystana $1 milliarddan gowrak karz pul berjekdigini yglan etdi.
Dünýä Banky bilen Gazagystanyň arasyndaky bu şertnama penşenbe güni Astanada gol goýuldy.
300 kilometr töweregi uzynlykdaky bu magistral ýoly Almatydan Horgosa çenli çekiler.
Dünýä Banky bu ýoluň diňe Gazagystana we Hytaýa hyzmat etmän, eýsem bütin Merkezi Aziýa ýurtlary üçin hem tranzit ýol hökmünde ulanyljakdygyny aýtdy.
Dünýä Banky bu taslamanyň regionda söwdanyň ösmegine ýardam bermek mümkinçiliginiň bardygyny aýtdy.
Bu uly ýol “Günbatar Ýewropa – Günbatar Hytaý” halkara magistral koridorynyň soňky bölegidir. Bu magistral ýolunyň gurluşygy 2015-nji ýylda tamamlanmaly.


text:
Päkistanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, Owganystandaky talyplaryň ýokary derejeli ýolbaşçylaryndan biri we şol ýurduň Nangrahar welaýatynyň öňki häkimi Mulawi Kabir tussag edildi.
Bu habary düýbi Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän Foks Telekanaly ýokary derejeli iki amerikaly harby wekile salgylanyp ýaýratdy.
Aýdylşyna görä, ady agzalýan talyp wekili Päkistanyň howpsuzlyk güýçleri tarapyndan bu ýurduň Now Şehre regionynda ele salnypdyr.
Ýakynda tussag edilen beýleki bir talyp ýolbaşçysy Molla Baradaryň maglumaty esasynda Kabiriň tussag edilenligini çak edýänler hem bar.


text:
Türkmen ýazyjylarynyň degişme-ýomaklary
Zooparka jaň ediň!
Belli edebiýat tankytçysy, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň laureaty (eýesi) merhum Saýlaw Myradow özüniň hakyky dostlaryna özüçe lakam dakýardy. Ol özüniň deň-duşy, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Hudaýberdi Diwangulyýewe “Äýneklije maýmyn” diýip ýüzlenýärdi.
Bu şowakörligi üçin ýaşlykdan äýnek dakynýan Hudaýberdi bilen özara degişmesidi. Hudaýberdi ony özüniň hakyky ady hökmünde kabul edýärdi. Saýlawyň bu sözüne hezil edip gülerdi. Günlerde bir gün Saýlaw agşamara Hudaýberdiniň öýüne jaň edýär. Telefon trubkasyny Hudaýberdiniň ýetginjek ogly Şöhrat göterýär. Saýlaw öňki kadasyna eýerip,oňa:
— Äýneklije maýmyny telefona çagyr – diýýär.
Kakasynyň bu lakamyndan bihabar Şöhrat:
— Bu “Ýaş kommunist” gazetiniň baş redaktory Hudaýberdi Diwangulyýewiň öýi. Äýneklije maýmyn gerek bolsa zooparka (haýwanat bagyna) jaň ediň – diýip, Saýlawa çaga kalbynyň sadalygy bilen maslahat beripdir.
Naskeş
Belli ýazyjy, filosof Hudaýberdi Durdyýew 20-nji asyryň 80-nji ýyllarynyň ortalarynda Türkmenistanyň Ýazyjylar birleşiginiň prawleniýesiniň başlygydy. Ol aşa sowatly, ýokary medeniýetli şahsyýetdi. Bisowat, körzehin adamlar babatda “Naskeş” diýen sözi ulanýardy. Ol bu sözi “Nas atýan” manysynda däl-de “Durmuşdan yza galan”, “Medeniýetsyz adam” diýen manyda ulanýardy.
Bir gezek Ýazyjylar birleşiginde bolan ýygnakda ol “Naskeşiň derejesinden ýokary galalyň! Il-güne aň-düşünjäniň, medeniýetliligiň nusgasy bolup hyzmat edeliň! Naskeşlikden saýlanalyň!” diýip çykyş etdi. Bu gürrüňi özüne çeken körzehin ýazyjynyň biri:
— Men nasy pedagogik uçilişede okaýan wagtym, raýon (etrap) gazetinde işleýän wagtym atdym. Paýtagta işe gelemden soňra nas atmagy bes etdim. Sen nämüçin köne saman agtarýaň? Üstüňden göni Gorbaçýowa ýazaryn – diýip, goh etdi.
Bu haýýarlyga lapy keç bolan Hudaýberdi Durdyýew oňa hiç hili jogap bermedi. Ýygnak tamamlanandan soňra meni ýanyna çagyryp:
— Amanmyrat, nas satylýan ýeri tap, maňa biraz nas getirip ber! Bu naskeşleriň arasynda nas atyp, dymyp oturan ýagşy – diýdi.
Toplan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Gazagystanda syýasatçylaryň köp aýallylygy barada gürrüň edilende, “Almaty baýbişeler üçin, Astana hem tokallaryňky” diýilýär. “Baýbişe” diýilýän bir adamyň baýry aýaly, “tokal” hem ýaş aýal.
1990-njy ýyllaryň aýaklarynda paýtagt Almatydan Astana geçirileli bäri, hökümetiň ýokary derejeli işgärleriniň köpüsi Astana gatnaýar, maşgalalary bolsa Almatyda bolýar. Onsoň ýagdaý belli. Güýç-gudrat bilen aýratyn hukugam gelýär. Aýratyn hukuklylyk hem köp aýallylyga getirýär.
Köp aýallylygyň Sowet häkimiýetleri tarapyndan Gazagystanda gadagan edilenine şu aý 90 ýyl boldy. Ýöne Merkezi Aziýanyň başga ýerlerinde köp aýal almaklyk jenaýat hasaplanyp, oňa iki ýyla çenli türme tussaglygy berilýän bolsa, bu iş Gazagystanda 1998-nji ýyldan bäri jenaýat hasaplanmaýar.
Bu ýerde köp aýallylygyň obalarda hem şäherlerde gitdigiçe artýanlygy aýdylýar. Köp aýallylygy kanunylyşdyrmak barada edilen tagallar az bolmasa-da, ol entek parlamentde kabul edilenok. Gazagystanda köp aýallylygyň näderejede ýaýrandygy barada hem resmi statistika ýok.
Erkekleriň 40%-i goldaýar
Gazak mediasy tarapyndan geçirilen bir pikir soralyşygynyň görkezmegine görä, pikiri soralan erkekleriň 40 prosentden köpüsi köp aýallylygy goldaýar. Aýallaryň arasynda hem köp aýallylyga garşy dälleriň sany 20 prosent töweregi.
Köp aýallylygyň tarapyny çalýanlar oňa ähli jemgyýetlerde dürli formalarda bar bolan däp diýip garaýarlar. Köp adamlar hem ony yslamyň üsti bilen aklaýarlar.
Şimkentde ýaşaýan 57 ýaşly öý-hojalykçy Şinar-apaý üç aýally adamyň baýry aýaly. Ol özüniň köp aýallylyga garşy däldigini aýdýar: “Bir adam öz aýallarynyň hemmesini deň tutýan bolsa, olaryň hemmesini maliýe taýdan ekläp bilýän bolsa, men onuň köp aýally bolmagynda bir problema göremok. Biziň öýümizde hiç bir zat bölünmeýär. Çagalarymyzyň hemmesi biziň üçümize-de ‘eje’ diýýärler. Bir ýere gitsek, hemmämiz bile gidýäris, öý işlerini hem gezekleşip edýäris”.
Köp aýallylyk köplençe maliýe ýagdaýy gowy, ýaşy 40-den agan adamlaryň arasynda bolýar. Tokallar hem köplenç 20 bilen 30 ýaşyň aralygynda.
Prezident Nursoltan Nazarbaýewiň öňki giýewisi Rahat Alyýew prezidentiň hem Astanada ýeke bir däl, eýse iki tokalynyň bardygyny aýdypdy. Ol: “Prezidentiň ýaş aýallaryndan ýene üç çagasy bar” diýipdi.
Nursoltan Nazarbaýew öz ýaş aýallarynyň, ýaş çagalarynyň bardygyny açyk boýun alanok. Onuň bilen resmi üýşmeleňlere käwagat ilkinji we ýeke-täk kanuny aýaly Sara gatnaşýar.
Parlamentde çekeleşildi
Köp aýallylygy kanunlaşdyrmak barada gazak parlamentinde iki gezek çekişme boldy. 2001-nji ýylda Baş kanuna üýtgetme girizip, erkekleriň öz tokallaryny kanuny aýal hökmünde resmi taýdan hasaba aldyrmagyna ýol açmak barada diskussiýa gitdi. Köp aýallylygyň tarapyny çalýanlar: “Bu giňden ýaýran zady açyk kabul etmek bolar” diýip delil getirdiler. Ýöne muňa garamazdan, bu teklip ret edildi.
2008-nji ýylda hem köp aýallylygy kanunlaşdyrmak barada parlamente ýene bir kanun taslamasy getirildi. Ýöne bu hem ret edildi. Aýratyn-da ýaş parlamentçi, aýallaryň hukuklary boýunça aktiwist Bahyt Syzdykowa: “Köp aýallylygy kanunlaşdyrsaňyz, onda aýallaryň köp erkeklere durmuşa çykmagyny-da kanunlaşdyrmaly bolarsyňyz. Bu işi etmeseňiz, bu Konstitusiýamyzy bozdugyňyz bolar, sebäbi onda aýal-erkek deň hukukly diýilýär” diýdi.
Birden köp aýally bolmak isleýänleriň arasynda öz geljekki tokallaryny ahun-mollalara getirip nika gyýdyrýanlar hem ýok däl.
Goňşy döwletler Gyrgyzystanda we Täjigistanda mollalara bu iş gadagan. Gazagystanda welin, beýle päsgelçilik ýok.


text:
Düýbi Stokgolmda ýerleşýän Halkara Parahatçylyk barlaglar instituty ýarag söwdalary bilen baglanyşykly ýaýradan hasabatynda Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň ýarag eksportynyň dünýäniň ähli ýarag eksportynyň 50 prosentden gowragyny ybarat edýändigini belläpdir.
Bu hasabat 2007-nji ýyl bilen 2011-nji ýyl aralygyndaky görkezijiler esasynda düzülipdir. Bu hasabata görä, şu döwürde iň köp ýarag satyn alan ýurt Hindistan hasaplanylýar.
Hindistanyň yzy bilen iň köp ýarag satyn alýan ýurtlaryň sanawyna Günorta Koreýa, Pakistan, Hytaý we Sigapur girýär.
Hasabatda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň dünýäniň 80-den gowrak ýurduna ýarag satýandygy we oňa tutuş dunýäniň ýarag eksportynyň 30 prosentiniň degişlidigi aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Ahal welaýaty boýunça iş saparyny amala aşyryp, oba hojalyk işleriniň barşy, kärendeçiler üçin döredilen amatly şertler bilen tanyşdy.
Türkmen telewideniýesiniň habar bermegine görä, prezident Berdimuhamedow Baharly etrabynyň Durun daýhan birleşigine degişli gowaça meýdanlarynda alnyp barylýan işler bilen tanşyp, kärendesinde işläp ýören daýhan Gurbannazar Gurbannazarow bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşlikden belli bolşuna görä, kärendeçi Gurbannazarowyň umumy 17 gektar ýeri bolup, ol onuň 5 gektaryna gowaça ekipdir. Ol ýetişen pagtanyň ýaryny maşyn bilen, ýaryny bolsa el bilen ýygmagy planlaşdyrandygyny gürrüň berdi.
Şeýle-de daýhan geçen ýyl pagtadan 11896 manat girdeji alandygyny, bugdaýdan 6 müň manat alandygyny gürrüň berdi.
"Problema ýok"
Kärendeçi Gurbannazarow prezidentiň dökün, suw, tehnika, tohumlaryň hili baradaky soraglaryna jogap berip, özüne döwlet tarapyndan hemme kömegiň edilýändigini, hiç bir kynçylygynyň ýokdugyny aýtdy.
Prezident daýhan bilen söhbetdeşlikden soň, Türkmenobahyzmat döwlet birleşiginde ulanyşdan galan oba hojalyk tehnikalaryny kärendeçi daýhanlara mugt bermek baradaky kararyň kabul edilendigini ýatlatdy. Kärendeçi daýhan bu tehnikalardan özüniň hem alandygyny, häzir olary ýeňillikli karz serişdeleriniň hasabyna abatlaýandygyny «guwanç bilen gürrüň berdi» diýip, habarda aýdylýar.
Şeýle-de prezident obalardaky durmuş şertleri bilen gyzyklandy we daýhan oňa obalarda ähli ýaşaýyş amatlyklarynyň döredilendigini, ýagny obanyň şäher bilen deňleşendigini, çagalar baglarynyň, medeniýet, sport öýleriniň gurlandygyny, agyz suwunda, gazda, tokda hiç bir meseläniň ýokdugyny aýtdy.
Soňra prezidentiň kärendeçi daýhanyň maşgala agzalary, beýleki ýygymçylar bilen duşuşyp, kärendeçilere we ýygymçylara sowgat gowşurandygy habar berilýär. Pagtaçylar hem prezidente daýhanlaryň iş we durmuş şertleriniň barha gowulanýandygyny aýdyp, öz hoşallyklaryny bildiripdirler.
Prezident Berdimuhamedow soňra hökümet agzalarynyň gatnaşmagynda pagtadan doldurylan haltany «Ine, bu-da seniň bol hasylyňa goşant bolsun» diýip, kärendeçä gowşurdy.
Prezident Berdimuhamedow daýhanlar bilen duşuşykdan soň Baharly etrabynyň çäginde alnyp barylýan işler, täze döwrebap obany döretmek boýunça alnyp barylýan işler bilen tanyşdy diýip, habarda aýdylýar.
Türkmen telewideniýesi prezidentiň Ahal welaýaty boýunça amala aşyran iş saparynyň soňuny kärendeçi daýhanlaryň, pagtaçylaryň prezidente minnetdarlyk sözleri, alkyşlary bilen bilen jemleýär.


text:
Orsýetiň döwlet mediasynyň bildirmegine görä, ýurduň harbylary Siriýada urýan howa zarbalary üçin ilkinji gezek Eýranda ýerleşdirilen söweş uçarlaryny ulanypdyrlar.
Orsýetiň Goranmak ministrligi 16-njy awgustda urlan zarbalary Eýranyň ”Hamadan” howa meýdanynda ýerleşdirilen TU-22M3 we SU-34 kysymly bombalaýjy uçarlaryň amala aşyrandygyny habar berdi.
Ministrlik zarbalarda "Yslam döwleti" atly toparyň Siriýanyň üç demirgazyk welaýatyndaky desgalarynyň, şol sanda gorhanalarynyň we türgenleşik lagerleriniň nyşana alnandygyny aýtdy. Aýdylyşyna görä, hüjümler üstünlikli geçipdir.
Merkezi Nýu-Ýorkda ýerleşýän adam hukuklary guramasy Human Rights Watch (HRW) 16-njy awgustda Orsýet bilen Siriýany bilelikde alyp barýan harby operasiýalarynda parahat ilatly ýerlerde ýandyryjy ýaraglary ulanýanlykda aýyplady. Gurama geçen 6 hepdäniň içinde howadan taşlanýan ýandyryjy bombalaryň azyndan 18 gezek ulanylandygyny aýdýar.
Himiki ýaraglar
HRW himiki ýaraglar baradaky konwensiýada durýan ýurtlary 29-njy awgustda Ženewada duşuşanlarynda bu işi ýazgarmaga çagyrdy.
Bu aralykda Orsýetiň goranmak ministri Sergeý Şoýgu Moskwa bilen Waşingtonyň Siriýanyň gabawdaky şäheri Halapda (Aleppoda) gumanitar krizisi ýeňletjek ylalaşyga golaýlap gelýändiklerini aýtdy.
Ol 15-nji awgustda "Rossiýa 24" telekanalyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Biz ädimme-ädim ylalaşyga golaýlap gelýäris. Men diňe Aleppo barada aýdýaryn. Bu iş bize bu territoriýa, uzak wagtlap ejir çeken ýurda asudalyk getirip, adamlaryň öýlerine dolanyp gelmegi üçin bilelikde göreşe başlamagymyza mümkinçilik döreder".
Şoýgu soňra hem Orsýetiň wekilleri "biziň amerikan kärdeşlerimiz bilen işjeň gepleşikde" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Siriýanyň iň uly şäheri we bir wagt onuň söwda merkezi bolan Aleppo ugrundaky söweş ýurtda indi alty ýyl bäri dowam edýän graždanlyk urşunyň özenine öwrüldi.
“Ylalaşyk golaý däl”
Ýöne Amerikanyň resmileri ylalaşyk golaý diýenoklar.
"Häzirki wagtda yglan eder ýaly zadymyz ýok. Biz ors resmileri bilen ýakyn gatnaşykda durýarys" diýip, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Elizabet Trudeau aýtdy,
Orsýet bilen Birleşen Ştatlar Siriýada köpräk hyzmatdaşlyk etmek barada gepleşik geçirip gelýärler. Ýöne militant toparlary nyşana almakda welin gelnen ylalaşyk ýok.
Orsýet Amerika Siriýanyň oppozision toparlaryny ”Al-Kaýda” bilen ilteşikli ”Nusra Frontunyň” kontrollygyndaky regionlardan çekilmäge yrjak bolanok diýip, Birleşen Ştatlary tankytlaýar.
Şoýgu ors telekanalyna beren interwýusynda Siriýadaky ekstremistler köplenç Amerika tarapyndan aram hasaplanylýan toparlaryň ýakynynda ýerleşýärler diýdi.
15-nji awgustda Gyzyl Haç Jemgyýetiniň halkara komitetiniň başlygy Peter Maurer Aleppo ugrunda barýan söweşi häzirki döwürde iň weýrançylykly konfliktleriň biri diýip atlandyrdy.
Gyzyl Haç Jemgyýeti uruşýan taraplary Halapda (Aleppoda) iýmitsizlikden we arassa suwuň ýoklugyndan ejir çekýän adamlara kömek ýetirmekleri üçin ynsanperwer guramalara ýol bermäge çagyryp gelýär.
Şoýgu Orsýetiň Aleppo kömek iberendigini we dargan suw desgalaryny täzeden gurmaga ýardam berýändigini aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, Aleppoda häzir-de 700 müň adam ýaşaýar. Şäheriň gündogar böleginiň ýaşaýjylaryny "ýaragly toparlar zamunlykda saklapdyr".


text:
Resmiler ýekşenbe güni Hindi okeanynyň düýbünden çykarylan obýektleriň Malaýziýanyň Howa ýollarynyň ýiten uçaryna dahylsyz bolup çykandygyny aýtdylar.
Awstraliýanyň Deňiz ýüzüşleriniň howpsuzlygyna jogap berýän resmileri hytaý we awstraliýa gämileriniň suwuň astyndan çykaran tapyndylarynyň balykçylyk materiallary ýa-da zyňyndy bolup çykandygyny aýtdylar.
Awstraliýanyň, Ýaponiýanyň, Hytaýyň, Koreýanyň, Birleşen Ştatlaryň we Malaýziýanyň on uçary Pertadan günbatardaky 1,850 km giňişlikde gözleg-agtaryş işleri bilen meşgul.
Sişenbe güni bu ýere gelip ýetjek awstraliýa gämileri dikuçar we Birleşen Ştatlarda ýasalan «gara gapyrjak» tapyjy enjamy alyp gelýär.


text:
Halkara walýuta fondunyň (HWF) resmisi Eýranyň öz ykdysadyýetini ösdürmek üçin nebitiň satuwyndan gelýän girdejiniň uly möçberde artmagyna bil baglamaly däldigini duýduryp, onuň global ykdysadyýeti bilen bilelikde hereket etmek üçin beýleki mümkinçilikleri gözlemelidigini aýtdy.
“Men häzir Eýranyň ykdysadyýeti üçin öwrümli pursatda çykyş edýärin. Möhüm sanksiýalaryň aýrylmagy bilen, siziň ýurdy global ykdysadyýete uýgunlaşmagy çuňlaşdyrmak üçin täze mümkinçilikleriňiz bar” diýip, Halkara walýuta fondunyň direktorynyň orunbasary Dawid Lipton 17-nji maýda Eýranyň Merkezi bankynda eden çykyşynda aýtdy.
Iki günlük sapar bilen Tährana sapar edýän Lipton, şol bir wagtda nebitiň bahasynyň pese gaçmagy Eýranyň ykdysadyýetine we býujetine gelýän girdejiniň möçberini çäklendirer diýdi.
2014-nji ýylda nebitiň 1 barreliniň bahasy 100 amerikan dollaryndan takmynan 47 amerikan dollaryna çenli pese gaçdy.


text:
Soňky birnäçe aýdan bäri, Mary welaýatynda ilat arasynda belli bir meşhurlyga eýe bolan Hytaýda öndürilen iki tekerli motosikller ýol gözegçiligi polisiýasynyň işgärleri tarapyndan saklanyp, olaryň sürülmegi gadagan edilýär.
Hytaýda ýasalan “HTA”, “MTR” kysymly motosikller regionda soňky 4-5 ýylyň dowamynda peýda bolup, olar Russiýada öndürilen motosikllere görä bahasynyň we ätiýaçlyk şaýlarynyň arzanlygy bilen tapawutlanýarlar.
Häzirki gün polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bahasy 500-1000 dollar aralygyndaky bu motosiklleri saklap, olaryň tehniki pasportyny barlaýarlar. Soralýan dokument ýok bolsa, ulag polisiýanyň edarasyna eltilýär, eýesine hem jerime salynýar. Gepiň gerdişine görä aýtsak, gürrüňi gidýän bu motosiklleriň tas ählisinde diýen ýaly tehniki pasport ýok.
Munuň sebäbi hem häzirki güne çenli bu motosikllere degişli edaralar tarapyndan tehniki pasportyň berilmeýänliginden. Geçen hepde motosikli saklanyp, polisiýa eltilen Aşyr, soralýan dokumenti almak üçin tagalla etse-de, alyp bilmändigini aýdýar.
“Men motorymy geçen ýyl aldym. Ony hasaba alsalar hem, tehniki pasport bermediler. ‘Garaşyň. Buýruk ýok’ diýip goýberýärdiler. Indi hem sen-de ýok, men-de ýok, motosiklleri ýygnap başladylar” diýip, Aşyr gürrüň berýär.
Gürrüňi gdiýän motosikllere 4-5 ýylyň dowamynda näme sebäpden tehniki pasportlaryň berilmändigi we olaryň häzir näme sebäpden gadagan edilip başlanandygy barada ýerli häkimiýetlerden takyk maglumat almak başartmady.
Emma Tagtabazar etrabynyň özüniň atlandyrylmazlygyny soran polisiýa işgäri motosikilleriň häzirki wagtda gadagan edilmeginiň sebäbini - meýdanlarda ýokary tizlikli ýa-da güýçli motorly keýik awlamagyň köpelenligi bilen düşündirdi.
“Keýik awlaýan köpeldi. Hususan-da, Tagtabazar, Serhedabat we Saragt etraplarynynyň awçylary motor bilen awlaýarlar” diýip , polisiýanyň işgäri gürrüň berdi. Emma bu maglumaty beýleki çeşmelere tassyklatmak ýa-da inkär etdirmek başartmady.
Şol bir wagtda motosiklleriň gadagan edilmegi obalardaky ýerli ilatyň durmuşyna öz oňaýsyz täsirini ýetirdi. Motosiklli çopan goşuna gatnaýan Ilaman, häzir motosikliniň öz elinden alynmagyndan howatyr edip, onuň bilen ýola çykmakdan saklanýandygyny aýdýar.
“Bu ýerlerde jemgyýetçilik transporty barmy näme? Adamlar şu motorlar bilen ýol söküp, gün görýärdiler” diýip, ol nägileligini bildirýär.
Ýol gözegçilik polisiýa bölümine eltilen ýa-da ilat arasynda aýdylyşy ýaly “dostawka” edilen motosiklleriň geljekki ykbaly hem nämälim bolup galýar. Motosikl eýeleri özleriniň bu soragyna häkimiýetler tarapyndan hiç hili jogap berilmeýändigini aýdýarlar. Azatlyk Radiosynyň ýerli resmilerden bu dowam edýän ýagdaý boýunça nähilidir bir kommentariý almak synanyşyklary hem şowsuz gutardy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iş sapary bilen Baku şäherine ugraýar, döwlet Baştutanymyz Azerbaýjan Respublikasynyň Prezidenti Ylham Aliýewyň çagyrmagy boýunça hormatly myhman hökmünde “Baku — 2015” ilkinji Ýewropa oýunlarynyň açylyş dabarasyna gatnaşar.
Häzirki döwürde sport dünýä halklarynyň hoşniýetli erk-isleglerini baglanyşdyrýan özboluşly dostluk köprüsi bolmak bilen, özara bähbitli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikleri açýar. Dürli medeniýetleriň we sebitleriň jebisleşmeginde barha uly orun eýelemek bilen, sport parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna we ählumumy bagtly geljegiň bähbidine oňyn gatnaşyklary ýola goýmaga hyzmat edýär.
Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny 2017-nji ýylda Aşgabatda geçirmek barada çözgüdi kabul etmegi Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň belent halkara abraýynyň, onuň sport ulgamynda gazanýan ýokary netijeleriniň nobatdaky ykrarnamasydyr. Türkmenistanyň Orta Aziýa döwletleriniň arasynda şeýle iri sport çärelerini geçirmek hormatyna eýe bolan ilkinji ýurtdygyny bellemek buýsançlydyr.
Mälim bolşy ýaly, Aziýa we Okeaniýa ýurtlaryndan müňlerçe türgenleriň çykyş etjek bu sport ýaryşlary üçin ýörite ak mermerli türkmen paýtagtynda sebitde iň iri köpugurly sport toplumy bina edilýär. Ýakyn geljekde bina edilýän ajaýyp sport desgalary diňe bir Aziada — 2017-niň geçiriljek ýerine öwrenmek bilen çäklenmän, eýsem, eýýäm iri halkara ýaryşlarynda ýokary netijeler görkezýär türkmen türgenleri üçin ähli şertler döredilen türgenleşik meýdançasy bolup hyzmat eder.


text:
Sişenbe güni Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Kabulda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen eden çykyşynda Deýwid Kameron 2014-nji ýylda britan güýçleriniň Owganystandan çykaryljakdygyny we, şol bir wagtyň özünde-de, Britaniýanyň Owganystana berýän gumanitar ýardamlarynyň has artdyryljakdygyny aýtdy.
Mundan daşary, ol owgan harbylaryna talabalaýyk tälim bermek maksady bilen Britaniýanyň Owganystanda harby akademiýa gurmaklygy-da planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
Häzirki wagt Owganystanda Britaniýanyň 9 müň 500 esgeri bar.


text:
Aşgabat, 13.02.2015. “Türkmenportal”.
12-nji fewralda türkmen awiagatnawlaryna degişli “Boeing 777-200LR” uçary Aşgabady Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpur bilen baglanyşdyrýan ugur boýunça 7 sagatlyk uçuşy amala aşyrdy. Başda bu uçuşy hepdede bir gezek, gelejekde bolsa iki gezek amala aşyrmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem, bu uçuşy Bangkok şäheriniň üsti arkaly amala aşyrmak meselesi-de ara alnyp maslahatlaşylýar.
Häzirki wagtda Aşgabatdan Bangkog, Pekin, Urumçy, Moskwa, London, Pariž, Frankfurt, Birmingem, Stambul, Deli, Abu-Dabi, Dubaý, Almaty, Minsk, Sankt-Peterburg ýaly şäherlere we başga-da birgiden ugurlar boýunça göni uçuşlar amala aşyrylýar.
Köp ugur boýunça gatnawlaryň ulgamyny döretmek dowam etdirilýär hem-de ýakyn wagtda oňa sebit derejesinde we sebitara täze ugurlar goşular.
Türkmen paýtagtyndan Riga çenli ýene-de bir awiagatnawy açmaga taýýarlyk görülýär. Bu gatnawy ilki hepdede bir gezek, şu ýylyň tomsunda bolsa hepdede iki gezek amala aşyrmak bellenildi. Gelejekde howa arkaly bu gatnaw “Türkmenhowaýollary” Döwlet milli gullugynyň beýleki halkara ugurlary, şol sanda Kuala-Lumpura çenli ugur bilen baglanyşdyrylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Ysraýylyň Gündogar Ierusalimde täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky kararyny “ters netijeli” diýip atlandyrdy.
Klintonyň sözlerine görä, bu ädim Ysraýyl bilen palestinlileriň arasyndaky ýaraşyk gepleşikleriniň ýaňadan başlanmagyna ýardam etmez. ABŞ tarapy şol gepleşiklere çagyryp gelýär.
Ysraýylyň 1,100 sany täze jaý gurmak kararyny Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça ýokary wekili Ketrin Eşton hem tankytlady.
Bu aralykda, Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Hong Leý dawaly Gündogar Ierusalimde täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmak barada Ysraýylyň kabul eden kararyna Hytaýyň “çuňňur gaýgylanýandygyny” aýdyp, Ysraýyly “seresaply hereket etmäge” çagyrdy.
Palestinliler Ysraýyl bilen göni gepleşiklere başlamagyň esasy şertleriniň biri hökmünde basylyp alnan territoriýalarda gurluşykdan ýüz öwürmegi öňe sürüpdiler.
Geçen hepde Palestin awtonomiýasynyň baştutany Mahmud Abbas Palestin döwletiniň garaşsyzlygynyň ykrar edilmegi, şol döwletiň paýtagtynyň Gündogar Ierusalim bolmalydygy barasynda BMG-e arza gowşurypdy.


text:
Owgan armiýasynyň Şahyn atly harby dewiziýasynyň Farýap welaýatyndaky wekili Muhamad Riza Rizaýi Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda, Farýap welaýatynyň Gaýsar etraby bilen Gormaç etrabynyň aralygyndaky umumy ýoldan “Talyban” söweşijileriniň arassalanandygyny aýtdy.
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhediniň golaýynda ýerleşýän Gormaç we Gaýsar etrabynyň aralygyndaky garaýolda söweşijiler öz harby postlaryny dikipdi.
Ýerli owgan resmileri türkmen-owgan serhediniň golaýynda “Yslam döwleti” atly toparyň agzalarynyň we merkezi aziýaly jyhadçylaryň ýerleşendigini tassyklýarlar.


text:
Türkmenistanda nobatdaky kadrlar çalşygy geçirildi.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, prezident G.Berdimuhamedow «Halkbank» täjirçilik bankynyň başlygy Ç.Çüriýewi, «özüne ynanylan wezipäni oňarmandygy üçin» diýip, wezipesinden boşatdy.
Onuň ýerine B.Ýaýlanow başlyklyga bellenildi. Mundanam başga, «Türkmennebitgazgurlyşyk» döwlet konserininiň başlygy A.Sopyýew, «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» işden boşadyldy.
Prezident G.Berdimuhamedowyň anna güni geçirilen hökümet maslahatynda gol çeken kararlaryna laýyklykda, M. Nurmämmedow ýurduň jemagat hojalygy ministri, D.Sabyrow «Türkmenhowaýollary» milli gullugynyň başlygy, A.Gurdow Döwlet deňiz we derýa transportygullugynyň başlygy, G.Mezilow Oguzhan adyndaky inženerçilik-tehnologiýa uniwersitetiniň rektory wezipelerine bellenildi.
Şeýle-de prezident Kakamyrat Gurdowy Ahal welaýatynyň Kaka şäheriniň häkimi wezipesine belledi.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Kiýewdäki hökümete garamazdan, 2-nji oktýabrda gündogar Ukrainada geçirilmegi guramalaşdyrylýan saýlawlary Moskwanyň ykrar etmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
28-nji oktýabrda “Izwestiýa” atly neşirinde çap bolan interwýusynda Lawrow: “Biz ylalaşylany ýaly saýlawlaryň geçirilmegine garaşýarys we biz onuň netijelerini elbetde ykrar ederis” diýdi.
Ukrainanyň Donetsk we Luhansk regionlaryndaky orsparaz separatistleriň liderleri aýrylykdaky parlamentleri we öz liderlerini saýlamak üçin “halk respublikasy” diýlip atlandyran sebitlerinde saýlawlary geçirjekdiklerini mälim edipdiler.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Ukrainada geçiriljek islendik saýlawlaryň ukrain kanunlaryna laýyklykda geçirilmelidigini belläp, Kiýew ýurduň Donetsk we Luhansk reginlarynda geçirilmegi planlaşdyrylýan ses berişikleri kanunlaşdyrmagy göz öňünde tutmaýar diýdi.


text:
Şu ýylyň 8 aýynyň netijeleri Türkmenistanyň obasenagat toplumynyň depginli ösýändigini görkezdi.
Hususan-da, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ýurdumyzda öndürilýän unuň mukdary 7,5 göterim, unaş önümleriniňki 13,4 göterim, bakja önümleriniň öndürilişi 7,4, üzümiňki – 2 göterim, et önümleri 17,28 göterim, süýt önümleri bolsa 1,9 göterim artdy.
Ministrler Kabinetiniň 4-nji sentýabrda bolup geçen mejlisiniň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalyk önümleriniň giň görnüşleriniň möçberlerini artdyrmagyň, degişlilikde ýurdumyzyň sarp ediş bazarlarynda azyk bolçulygyny üpjün etmegiň möhümdigini belledi.


text:
Demirgazyk Koreýanyň suwasty gämiden geçirmekçi bolandygy aýdylýan raketa synagy şowsuzlyga uçrady, diýip Günorta Koreýanyň harbylary maglumat berýärler.
Phenýan ýadro ýaragyny daşap bilýän raketa ulgamlaryny ornaşdyrmak ugrunda tagalla edýär.
Demirgazyk Koreýanyň soňky synagynyň öňýany, ABŞ bilen Günorta Koreýa Phenýandan gelip biljek howpuň öňüni almak üçin raketa hüjümlerinden goranyş ulgamlaryny ýerleşdirmek barada ylalaşandyklaryny mälim etdiler.
ABŞ Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Jong Uny adam hukuklaryny bozmakda güman edilýänleriň sanawyna goşandan soň, Phenýan muny “söweş deklarasiýasy” diýip, häsiýetlendirdi we muňa berk jogap berjekdigini duýdurdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti soňky raketa synagynyň Howpsuzlyk geňeşiniň rezolýusiýasyna garşy gelýändigini aýtdy.


text:
Geçen hepdäniň anna güni geçen hökümet maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti “Şahsy kömekçi hojalygy alyp barmak (mellek) we özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmak üçin ýer böleklerini hususy eýeçilige bermek hakyndaky” karara gol çekdi.
Şondan soň paýtagtyň etrap häkimliklerine bu kararda wada berlen mellek ýerlerini almak üçin nobata durmak maksady bilen arzalaryny tabşyrmaga barýan adamlaryň sany köpeldi.
Bu hili nobata durmak üçin jaýy ýykylanlar 9 sany dokument, jaýy ýykylmadyklar bolsa 8 sany dokument ýygnamaly. Şol dokumentleriň arasynda Aşgabadyň tehniki tükelleýiş edarasyndan hem-de Içeri işler ministrliginiň adres býurosyndan, ýagny il arasynda atlandyrylyşy ýaly ilaty pasportlaşdyrmak we hasaba almak müdirliginden almaly sprawkalar hem bar.
Nobata ýazylmak
Häzir şol edaralarda hem nobatlar emele geldi. Aşgabadyň tehniki tükelleýiş edarasynda düýn 200-den gowrak adam nobat sanawyna ýazylypdyr. Şol günem ertesi gün üçin 300 töweregi adamyň nobata ýazylandygy barada maglumat berildi.
Şol bir wagtda-da wada edilen ýer bölekleriniň, ýagny mellek ýerleriniň paýtagtyň haýsy sebitinden beriljekdigi barada adamlarda maglumat ýok, hatda degişli edaranyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan işgärleri hem bu barada özlerinde takyk maglumatyň ýokdygyny aýtdylar.
“2008-nji ýyldan bäri ilatdan mellek ýerini almak üçin [adamlaryň berýän] arzalaryny kabul edýäris. Emma, entäk şol ýerler berlenok. Häzirem adamlar ýer berilýär diýip häkimliklere barýarlar. Aslyýetinde häzir biz olary diňe nobata goýýarys. Ýeriň beriljekdigini ýa asla berilmejekdigini bilemzok” diýip, paýtagtyň Köpetdag etrabynyň häkimliginiň adynyň tutulmazlygyny islän işgäri aýtdy.
Amala aşman ýatan proýektler
Elbetde, ilata ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin mellek ýerlerini bermek barada, hatda bu proýekti oýlanyşykly amala aşyrmak barada indi prezident iki hepde bäri çykyş edip gelýär. Emma mundan ozal hem, ýokary derejede gürrüň edilip, amala aşman ýatan proýektler bar.
Olardan birem ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak baradaky kanun. Onuň indi güýje girenine iki aý boldy, ýöne ol iş ýüzünde dürli bökdençlikler bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Jaýlaryň hususylaşdyrylmagy meselesinde edil häzirki gün üýtgän zadyň ýokdugyny aýtmaga-da esas bar.
Mellek ýerlerini paýlamak baradaky proýektiň nähili amala aşyryljagy hakda häzirlikçe takyklyk bolmasa-da, Aşgabatda degişli hökümet edaralarynyň önündäki nobatlar barha uzaýar.
“Tanyşparazlyk”
Nobata durýan adamlary alada goýýan zatlaryň biri-de bu ýer paýlanşygynyň adalatly boljakdygy ýa-da bolmajakdygy. Olaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, eýýäm häzirden başlap, sprawka nobatlarynda tanyşparazlyk ýaly nogsanlar göze ilip başlapdyr.
“Adamlar ir bilen gelip, nobata durýarlar. Emma käbir adamlar nobata durman, sprawka alyp gidýärler. Soň ýer paýlananda, nähili boljakdygyny bilemok” diýip, özüni Merdan diýip tanadan Aşgabadyň tehniki tükelleýiş edarasynda nobata duran bir ildeşimiz aýtdy.
Ýatladyp geçsek, geçen hepdäniň anna güni gol çekilen karara laýyklykda, ýurt boýunça 240 müň 710 hojalyk üçin 35 müň 671 gektar ýeriň paýlanylyp beriljekdigi aýdylýar. Bu ýerleriň 1 müň 443,5 gektary Ahal welaýatyna, 840,6 gektary Balkan welaýatyna, 10 müň 072,6 gektary Daşoguz welaýatyna, 9 müň 525,5 gektary Lebap welaýatyna, 13 müň 789 gektary Mary welaýatyna degişli.
Şeýle-de ýurduň raýatlaryna ýer gaznasyndan hususy ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin mellek ýerlerini bermek hem-de ol ýer böleklerinde, ýaşaýjylaryň isleglerine görä, bir we iki gatly hususy ýaşaýyş jaýlarynyň gurulmagy göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmen halky öz milli medeniýetini uzak asyrlaryň dowamynda döredipdir. Halk milli medeniýetini edil topragyny goran ýaly gorapdyr. Halk içinden ösüp ýetişen aýry-aýry zehinliler bolsa ol senedi ösdüripdir hem kämilleşdiripdir.
Geçen asyryň ikinji ýarymynda türkmen saz sungatynyň asmanynda Nury Halmämmedow parlak ýyldyz bolup doguldy. 24-nji fewralda bu ajaýyp kompozitoryň dünýä inenine 70 ýyl dolýar.
Hakykatyň hatyrasyna aýtsak, Nury Halmämmedowyň doglan güni dürli seneler bilen bellenipdir. Nury Halmämmedowyň döredijiligini içgin öwrenýän bilermenleriň ýazmagyna görä, ol Gyzylarbatda, Bäherdende, Maryda, Baýramalyda Çagalar öýlerinde bolanynda, doglan ýyly hem güni dürli seneler bilen bellenipdir.
Nury özüniň doglan senesini bilmeýändigini aýdýar. Ahyrynda ol Maryda ýörite medisina barlagyndan geçirilýär. Şonda oňa 1940-njy ýylyň 24-nji fewralynda dünýä inen diýlip şahadatnama berilýär. Şol sene hem saz öwrenijiler tarapyndan iň esasy ynamdar subutnama hasap edilýär.
Eýsem-de bolsa, bar gep diňe bir günde hem däl, gep hakykatdanam şeýle uly zehiniň dünýä ineninde, onuň türkmen medeniýetini ölmez-ýitmez derejä göterip bileninde. Gep onuň bitiren hyzmatynda.
Nury gaty gysga ýaşady. Şol gysga ömründe hem ägirt köp işler etmegi başardy.
Ýakynlary ýatlaýar
Nurynyň şol gysga ömri barada onuň dosty hem sazlarynyň janköýeri şahyr Şiraly Nurmyrat şeýle diýýär:
“Nurynyň ýiti zehinine, üýtgeşik talantyna wagtynda üns berildimi diýen sowal ýüze çykýar. Muňa gürrüňsiz “Hawa” diýip jogap bermek bolar. Sebäbi ýaňy Moskwa konserwatoriýasyny gutaryp gelen ýaş kompozitora “Şükür bagşy” filmine saz ýazmak tabşyrylýar.
Bu ýerde türkmen halkynyň milli saz guraly dutar bilen dünýä medeniýetiniň gazanan ýokary derejesi simfoniki orkestriň owazy hem ýaryşy gidýär. Bizde şol döwürde örän abraýly kompozitorlar bardy. Ýöne režisýor Polat Mansurow Nury Halmämmedowy saýlap alypdyr. Ol bolsa özüne bidirilen ynamy aňry ýany bilen ödedi. Onuň bu filme ýazan sazy Gyrgyzystanyň paýtagty Frunze şäherinde Bütinsoýuz baýragyny aldy".
Nury Halmämmedow ilkinji 2 seriýaly film “Aýgytly ädime” saz ýazdy. Şondan soňra ol kinofilmler üçin saz ýazmakda iň esasy hem tapylgysyz kompozitira öwrüldi.
Onuň eserlerini mydama Moskwanyň iň belli saz toparlary çalmaly bolýardy. Şeýle-de bolsa ol ýurduň öz içinde hormatly derejä-de, şöhratly atlara-da ýetip bilmedi.
Bu barada Nuryny ýakyndan tanaýan, Türkmenistanyň halk ýazyjysy Annaberdi Agabaýew öz çykyşlarynyň birinde şeýle diýdi:
“Adama wagtynda edilen goldaw ony açýar, hasam ösdürýär. Nury neressä hiç hili goldaw diýleni, onda biz tarapdan, iň bärikisi Türkmenistan tarapdan goldaw ýokdy-da. Onsoň beýlekileri biliber?! Beýlekiler ony gollaýardylar gaýtam. Şeýle-şeýle bir nemeler aýdardylar o hakda, belli adamlar. Emma bizde şol goldaw ýokdy. Bolýan bolsa iň bärikisi oňa bir iň kiçijik at dagam bererdiler barka, dirikä. Bolmady-da şo goldaw. Şol zehinli oglanlaryň köpüsi şoň ýalyrak boldy”.
Nury biziň aramyzda
Nury aradan çykandan soňra, örän gysga wagtyň içinde Türkmenistanyň hem şol wagtky SSSR-iň sungat-medeniýet ugrundan berilýän ýokary sylaglarynyň köpüsine yzly-yzyna mynasyp boldy. Ol ajaýyp kompozitor hökmünde ykarar edildi. Onuň sazlary mydama ýaňlandy. Hatda professional sungaty halamaýan, Opera we Balet teatryny ýapdyran, fortepianpda saz çalmagy gadagan eden öňki prezident S. Nyýazow hem Nury Halmämmedowyň sazlarynyň aşa milliligini hem beýikligini ykarar etdi. Haýsydyr bir döwürde onuň käbir eserleri eşidilmese-de, ol biz bilen mydama ýaşap geldi.
Nury Halmämmedowyň beýik hyzmaty barada onuň kärdeşlerinden, kompozitor Aman Agajykow yzygiderli aýdyp gelýär. Aman Agajykowyň şol çykyşlary bize Nury Halmämmedowyň sazlaryna düşünmäge ýol açýar.
Kompozitor Aman Agajyk Nurynyň durmuş bilen deň ýaşaýandygy barada, ine, şeýle diýýär:
“Biziň söýgüli, meşhur kompozitorymyz, hawa, Nury. Ol aramyzda ýok diýmeli däl. Günde görýäs ony, Nury günde bar biziň aramyzda. Nury ýaşap ýör. Nurynyň ruhy, Nurynyň sazy, Nurynyň güler ýüzi, hemmesi – ol janly”.


text:
Daşary ýurt metbugatynda häzirki zaman Türkmenistan, ýurtda üstünlikli durmuşa geçirilýän ägirt uly ykdysady özgertmeler barada çap edilýän köp sanly makalalar ýurdumyzyň dünýä derejesinde artýan täsirine we abraýyna aýdyň güwä geçýär.
Ine, Seulda (Koreýa Respublikasy) neşir edilýän “Mirowyýe diplomatiçeskiýe nowosti” atly meşhur žurnalyň sahypalarynda türkmen-koreý hyzmatdaşlygyna bagyşlanan makalalar çap edildi. Şol hyzmatdaşlyga iki döwletiň Liderleriniň özara saparlary kuwwatly itergi berýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Koreýa Respublikasynyň Prezidenti Pak Kyn He gysga döwrüň içinde ýokary derejedäki duşuşyklaryň eýýäm ikisini — geçen ýylyň tomsunda Aşgabatda we şu ýylyň 13-nji aprelinde bolsa Seulda geçirdiler.
Koreýada neşir edilýän žurnalyň sanlarynyň birinde “Türkmenistan: ulag — dünýä ykdysadyýetini ösdürmegiň wajyp ugry” atly makala çap edildi. Onda türkmen döwletiniň başlangyçlary, hususan-da, eýýäm ulanmaga berlen Gazagystan — Türkmenistan — Eýran halkara demir ýolundan başga, Özbegistan —Türkmenistan — Eýran — Oman, şeýle hem Owganystan — Türkmenistan — Azerbaýjan — Gruziýa ulag geçelgelerini döretmek başlangyçlary hakynda gürrüň berilýär. Olaryň ählisi diňe bir Merkezi Aziýa, Ýakyn we Orta Gündogar ýurtlarynyň arasynda söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny has-da ösdürmäge ýardam etmäge däl, eýsem, sebit we halkara möçberinde durnukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilendir.
Sebitleri birleşdirýän täze köprüleri gurujy hökmünde Türkmenistana daşary ýurt metbugaty tarapyndan şeýle üns berilmegi ýurdumyzyň ulag-aragatnaşyk ulgamynda halkara özara gatnaşyklary giňeltmäge bahasyna ýetip bolmajak goşant goşýandygy bilen şertlendirilendir. Bu ulgam häzirki wagtda dünýä ykdysadyýetiniň möhüm bölegi, onuň ösüşiniň hereketlendirijisi bolup çykyş edýär.
Mysal hökmünde makalanyň awtorlary Gazagystan — Türkmenistan — Eýran demir ýolunyň açylmagyny agzaýarlar. Täze polat ýoly Merkezi Aziýa ýurtlary bilen goňşy sebitleriň arasyndaky ykdysady we söwda hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze derejä çykarmaga mümkinçilik berjek häzirki günüň talaplaryna laýyk gelýän döwrebap ulag düzüminiň möhüm bölegi bolmagyna gönükdirilendir.
Beýleki bir uly taslama Türkmenistan — Owganystan — Täjigistan polat ýolunyň gurluşygydyr. Onuň durmuşa geçirilmegine deňze çykalgasy bolmadyk Merkezi Aziýa sebitiniň ýurtlaryny iri halkara bazarlaryna çykarmak babatda garalýar.
Çap edilen makalalaryň ýany bilen köp sanly owadan bezelen suratlaryň ýerleşdirilmegi olara aýratyn öwüşgin berendigini bellemek gerek. Şol fotosuratlar daşary ýurtly okyjylara häzirki Türkmenistan barada aýdyň düşünje almaga mümkinçilik berýär.


text:
Moldowa bilen Gürjüstan ÝB-niň Litwada geçirilen sammitinde 28 döwlet bilen assosiasiýa ylalaşygynyň esaslaryny goýmak bilen, Ýewropa Bileleşigine tarap örän uly simwoliki ädim ätdi. Gazanylan bu üstünligi iki döwlet hem “taryhy ýeňiş” diýip häsiýetlendirýär, emma olar indi özlerinden Orsýetiň ar almagyndan hem howatyr edýärler.
Kreml Ukrainanyň pakta gol çekmezligi üçin agressiw iş alyp bardy we munuň netijesi Orsýet üçin şowly boldy. Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Wilnýusdaky gol çekişlikden birnäçe gün oň şertnamadan boýun gaçyrdy.
Anna güni geçirilen parafirlemek çäresinden bir-iki sagat soň, Moldowanyň premýer-ministry Ýuriý Lins Moskwadan Kişinýow bilen özara gatnaşyklaryny kesmezligini haýyş etdi:
“Biz Moskwadaky kärdeşlerimiz bilenem, meniň golaýda Orsýetiň premýer-ministry Dmitriý Medwedew bilen gepleşişim ýaly, gowy dialogyň dowam etmegine bil baglaýarys. Biz ähli meseleleri ara alyp maslahatlaşmak we çözgüt tapmaga çalyşmak barada gepleşipdik”.
Orsýet howpy
Moldowanyň parlament sözçüsi we ýurduň ozalky ýerine ýetiriji prezidenti Marian Lupu Moskwanyň ar alyş çärelerine başlamak üçin fewralda Soçide geçiriljek gyşky olimpiadanyň gutarmagyna hem garaşyp bilmejegini çaklaýar.
ÝB girýän ýurtlaryň liderleri Wilniýusda, Ukraina basyş edeni üçin, Orsýeti berk ýazgardylar.
ÝB-niň prezidenti Herman Wan Rompeý özüne mahsus bolmadyk zoňtar äheňde, “Bileleşigiň daşky basyşlara, ozaly bilenem Orsýetiň basyşlaryna boýun bolmajakdygyny” nygtady.
ÝB-niň komissiýasynyň prezidenti Hoze Manuel Barrozo hem “Ýewropada basyş we gysyş häkimiýetleriniň döwri gutardy” diýdi.
Gürjüstanyň “Ýewropa we ýewro-atlantik integrasiýasyna” jogapkär ministri Aleksi Petriaşwili öz çykyşynda, sammitde batyrgaý çykyş eden ýewropa liderlerini goldap, olaryň sözleriniň ýewropalylaryň ylalaşyga gol çeken döwletleri üstlerine abanýan Orsýet howpundan goramak üçin ellerinde baryny gaýgyrmajakdyklaryna güwä geçýändigini aýtdy:
“Ýewropa Bileleşiginiň agzalýan basyşlara jogap bermäge taýýardygy sammitde anyk belli boldy. Ýygnakda hiç bir döwletiň beýleki bir garaşsyz hem-de özbaşdak ýurduň kararlaryna täsir etmäge hukugynyň ýokdugy anyk we düşnükli dil bilen aýdyldy. Eger-de şeýle ýagdaýlar gaýtalansa, onda Ýewropa Bileleşigi, aýratyn bir gurama hökmünde, şeýlede oňa agza bolan ýurtlaryň her haýsysy aýratynlykda basyşlara jogap berjekdiklerini, degerli reaksiýa görkezjekdiklerini hem-de anyk we kesgitli çäreleri görmäge özleriniň taýýardyklaryny mälim etdiler.”
Orsýetiň Gürjüstana we Moldowa garşy görjek çäreleriniň agzalýan ýurtlaryň ozaldanam gowuşgunsyz ykdysadyýetine ýaramaz täsir etjegi çaklanýar.
Iki döwlet üçin hem Orsýet “import we eksport” bazary bolmagynda galýar.
Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili Gündogar hyzmatdaşlygy sammitinde medianyň soraglaryna jogap berýär. 29-njy noýabr, 2013.
Gürjüstan özüniň satyn alýan tebigy gazyny esasan Azerbaýjandan import edýär. Moldowa bolsa tebigy gaz boýunça tutuşlygyna diýen ýaly Orsýete garaşly. Orsýet syýasy taýdan oňaýsyz pursatlarda öz goňşularyna basyş etmekde tanalan ýurt.
Moldawiýaly syýasy analist Arkady Barbarossi bu barada şeýle diýýär:
“Ozaly bilen tebigy gaz meselesi. Moldowa özüniň 95-97 göterim gazyny Orsýetden alýar. Ikinji mesele – ors bazarlary. Kremliň 2006-njy ýylda Moldowanyň çakyr we oba hojalyk önümlerine girizen gadaganlygy, şeýlede şu ýylky gadaganlyklary Orsýetiň bu pişesinden el çekmejekdigini görkezýär. Bu bolsa Moldowanyň ykdysadyýetine uly zarba bolar.”
Barbarossiniň aýtmagyna görä, Orsýetiň moldowaly migrant işçileriň hereket azatlyklaryny hem çäklendirmegi mümkin. Eger şeýle bolsa, bu ýagdaý Moldowanyň jemi içerki önüminde üçünji orny tutýan girdejä, daşardan gelýän gazançlara hem zyýan ýeter.
"Orsýetiň aladalary ýerliksiz"
Ýewropaly liderler Wilniýusda Moskwany Ukraina basyş etmekde tankytlamak bilen bir wagtda, ozalky Sowet Soýuzyna giren döwletleriň Gündogar hyzmatdaşlygyna goşulmagyna Orsýetiň görkezýän reaksiýasynyň ýerliksizidigini aýdyp, ony köşeşdirjek hem boldular.
Wan Rompuý: “şeýle ylalaşyklar Orsýetiň peýdasyndyr, sebäbi Orsýetiň goňşularynyň ykdysadyýeti güýçlense, Orsýetiň hem ykdysadyýeti kuwwatlanar” diýdi.


text:
14-nji fewralda Norwegiýanyň paýtagty Oslo şäherinde adam hukuklaryna bagyşlanan dokumental filmleriň halkara festiwaly geçirildi.
Bu festiwalda Türkmenistandan alternatiw habarlary çap edýän habartm.org websaýtynyň baş redaktory Ruslan Mätiýewiň «Türkmenistan: Gözenegiň aňrysyndaky durmuş» atly filmi hem görkezildi.
Azatlyk radiosy Ruslan Mätiýewden öz täze filmi barada gürrüň bermegini sorady.
Azatlyk radiosy: Ruslan, Osloda, «Adam hukuklary we adam ýalňyşlyklary» atly dokumental filmler festiwalynda siziň düşüren «Türkmenistan: Gözenegiň aňrysyndaky durmuş» atly filmiňiziň premýerasy bolupdyr. Bu film, ony döretmekden göz öňünde tutan maksadyňyz hakynda aýdyp bilmezmisiňiz?
Ruslan Mätiýew: Bu film bir tussagyň, ýagny ozalky tussagyň, Orsýetiň raýatynyň (Stanislaw Romaşenko) başdan geçirenleri esasynda döredildi. Ol uzak wagtlap, has anygy 11 ýyldan gowrak türkmen türmesinde oturdy. Aslynda oňa 19 ýyl iş kesilipdi. Emma geçen ýylyň iýulynda Türkmenistanyň prezidenti onuň günäsini geçdi. Filmiň maksady türkmen türmelerindäki durmuşy içinden görkezmekden ybarat. Ýagny biz adaty tussagyň nähili ýagdaýda ýaşaýandygy, türmedäki korrupsiýa, tussaglaryň köpçülikleýin protestleri barada gürrüň edýäris. Eger jemläp aýtmaly bolsa, bu şu günki günde türkmen türmesiniň içinde bolýan ähli zady öz içine alýar.
Azatlyk radiosy: Ruslan, siziň gahrymanyňyz Stanislaw Romaşenko türkmen türmesinde tussaglaryň protest bildirip, öz bedenlerine agyr ýara salşyny, wraçlaryň käbiri gelip-gidenden soň, agyr hassalaryň derrew ýogalyşyny gürrüň berýär. Sizde bir tussagyň ýatlamalaryndan başga, türkmen türmesindäki şertleri göz öňüne getirmäge kömek etjek goşmaça maglumatlar hem barmy?
Ruslan Mätiýew: Hawa, men türmeler bilen öňräkden bäri meşgullanýaryn we türkmen türmelerinde saglygy saklaýyş meselesi hakykatdanam köp zatlary arzuw etdirýär. Ýöne muňa garamazdan, soňky bir ýarym ýyl wagt içinde bu ýagdaý birneme gowulaşdy. Ýagny tussaglaryň saglyklaryna has köp üns berilýär, barlaglar ýygy-ýygydan geçirilýär. Tussaglaryň inçekesel bilen keselläp-kesellemändigini barlaýarlar. Filmiň gahrymany Stanislawyň aýtmagyna görä, türmeler derman bilen hem üpjün edilýär. Emma bir mesele bar, ol dermanlar hemişe tussaga baryp ýetmeýär.
Umuman alnanda bolsa, türmelerdäki ýagdaýlar birneme gowulaşýar, türme işgärleriniň tussaglara çemeleşmesinde ilerleme bar, bendiler urup-ençmelere az sezewar bolýar. Emma bu hemme ýerde beýle däl, bu gowulaşma anyk türmeler bilen bagly. Mysal üçin, Seýdi şäherindäki türmede tussaglara çemeleşme gowy diýip boljak däl. Emma Owadandepe türmesinde tussaglara çemeleşme biraz gowulaşdy.
Azatlyk radiosy: Siziňçe, bu gowulaşmanyň sebäbi näme?
Ruslan Mätiýew: Meniň pikirimçe, bu ilkinji nobatda informasiýa, maglumat bilen bagly. Ozal türme hakynda beýle kän we beýle ýygy ýazylmazdy. Mundanam başga, bu mesele dürli halkara platformalarynda, şol sanda BMG-de hemişe gozgalyp durýar.
Ýagny türkmen türmelerine halkara gözegçileriniň baryp bilmelidigi, halkara ekspertleriniň türmeleri gözleri bilen görüp, tussaglaryň özleri bilen gürleşmelidigi aýdylyp durulýar. Meniň pikirimçe, bularyň hemmesi täsir edýär, emma ilkinji nobatda maglumatyň daşa çykmagy, ýaýramagy gowulaşma täsir edýär.
Azatlyk radiosy: Siziň saýtyňyzda bu filmiň Waşingtonda hem görkeziljegi aýdylýar. Film bile bagly indiki planlaryňyz näme?
Ruslan Mätiýew: Hawa, bu film 9-njy martda Waşingtonda görkezilmeli. Şol bir wagtda, tomsa gabat men ýene bir film çykarmakçy bolýaryn we ol hasam gyzykly bolar öýdýärin. Olam türkmen türkmen türmeleri hakynda bolar, ýöne wakalar başgaçarak. Emma men häzir onuň mazmuny hakynda aýdyp durjak däl, goý, ol kiçiräk bir intriga bolup galsyn.


text:
Türkmen paýtagtynda 12-13-nji sentýabrda iri energetika forumy — “Türkmenistanyň energetika senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlary” diýip umumy at bilen halkara sergisi hem-de maslahaty geçirildi.
Paýtagtymyzyň Sergi köşgüniň giň zallarynda köpugurly diwarlyklar ýaýbaňlandyryldy. Türkmenistanyň Energetika ministrligi we Söwda-senagat edarasy tarapyndan guralan bu ýöriteleşdirilen sergä dünýäniň elektrik energetika kompaniýalarynyň, ýurdumyzyň pudaklaýyn düzümleriniň hem-de hususy işewür wekilleriniň — 160-dan gowragy gatnaşdy. Daşary ýurt hyzmatdaşlarymyzyň foruma gatnaşmaga uly gyzyklanma bildirmegi bu ulgamyň ýokary depginler bilen ösýändigine şaýatlyk edýär, halkara işewürler toparlary özara bähbitli hyzmatdaşlygy ýola goýmaga uly gyzyklanma bildirýärler.
Sergä Russiýadan, ABŞ-dan, Beýik Britaniýadan, Germaniýadan, Ýaponiýadan, Türkiýeden, Eýrandan, Belarusdan, Ukrainadan, Gazagystandan we beýleki ýurtlardan 60-dan gowrak kompaniýa gatnaşdy.
Sergide giňden ýaýbaňlandyrylan “Türkmenenergo” Döwlet elektrik energetika korporasiýasynyň, “Türkmenenergogurluşyk”, “Türkmenmaşyngurluşyk” konsernleriniň, “Türkmenenergogözegçilik”, “Aşgabatenergo”, “Türkmenenergoabatlaýyş” önümçilik birleşikleriniň, ylmy-barlag institutlarynyň, Türkmen döwlet energetika institutynyň we beýlekileriň diwarlyklary türkmen energetikasynyň gazanananlaryny we geljegini aýdyň görkezýär.
Sergä “Çeper gurluşyk”, “Tehnika Mekany”, “Salkyn tomus”, “Türkmen ýyldyzy”, “Kuwwatly energiýa hyzmat”, “Ýaran” ýaly we beýleki köp sanly ýurdumyzyň hususy kärhanalary hem gatnaşdylar. Şeýle hem, daşary ýurt kompaniýalaryndan “General Eleсtriс”, “Sсhneider elektrik”, “Çalyk Enerji”, “Ethos energy”, “Lotus”, “Best transformer”, “Eyropower Enerji”, “Metro”, “Klas kablo”, “Sumitomo”, “Elektroşit”, “Poltawskiý trubomehaniçeskiý zawod”, Minskiniň elektrotehniki zawody we beýlekiler köp sanly gazananlaryny, toplumlaýyn çözgütlerini hem-de nou-haulary, täze işläp taýýarlamalaryny, häzirki zaman energetika enjamlaryny görkezýär.
Sergi köşgüniň mejlisler zalynda Türkmenistanyň energetika pudagynyň ösüşine bagyşnanan halkara ylmy maslahaty boldy. Oňa ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri, ylmy- barlag institutlarynyň hünärmenleri, daşary ýurt kompaniýalarynyň ýolbaşçylary, bilermenler, menejerler hem-de dünýäniň köp ýurtlaryndan söwda wekilleri gatnaşdylar.
13-nji sentýabrda — forum tamamlanandan soň oňa gatnaşyjylara degişli diplomlar we şahadatnamalar gowşuryldy.
“Türkmenistanyň energetika senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlary” atly halkara sergisine hem-de ylmy maslahatyna gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler.


text:
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Grigoriý Karasin şu gün Moskwada, Federasiýa geňeşiniň adatdan daşary sessiýasynda prezident Wladimir Putiniň adyndan çykyş edip, onuň Geňeşden rus Ýaragly güýçlerini Ukrainada ulanmaga rugsat sorap ýazan ýüzlenmesini okady.
"Ukrainadaky adatdan daşary ýagdaý sebäpli, rus raýatlarynyň we biziň watandaşlarymyzyň, Orsýet federasiýasynyň Ukrainanyň Krym awtonom respublikasynda halkara şertnamasy esasynda ýerleşýän harby güýçleriniň işgärleriniň janyna howp abanýandygy üçin, Orsýet federasiýasynyň Konstitusiýasynyň 1-nji bölüminiň 102-nji maddasynyň «G» bendi esasynda, bu ýurtdaky sosial we syýasy ýagdaý kadalaşýança, Ukrainada Orsýet federasiýasynyň Ýaragly güýçlerini ulanmaklyga Orsýet federasiýasynyň Geňeşiniň rugsat bermegini sorap ýüz tutýaryn.»
Beýanatyň yzynda Orsýetiň prezidenti W.Putiniň golunyň bardygy aýdylýar.


text:
Minskde sud edilen türkmen studentleriniň ykbalyna degişli käbir täzelikler peýda boldy. Täze ýyl baýramçylygynda polisiýa tarapyndan saklanyp, administratiw jogapkärçilige çekilen türkmenlere jeza çäresi bellenipdir.
Minskde sud edilen türkmen studentleriniň ählisi Belarusda galdylar we öz okuwlaryny dowam etdirýärler. Bu barada Azatlyk Radiosyna Minskiniň Içeri işler ministrliginiň Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Ioskin aýtdy.
Habar berlişine görä, Täze ýyl baýramçylygynda Minskiniň Sport merkeziniň golaýynda türkmenistanly we özbegistanly studentler, jemi 20 adam, özlerini gelşiksiz alyp baranlygy zerarly tussag edilipdi. Olardan 18 adamyň Belarusda okaýan türkmen studentlerdigi, Türkmenistanyň raýatlarydygy habar berlipdi.
Aleksandr Ioskiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, studentleriň saklanmagyna olaryň içgili ýagdaýda özara we daşyndaky adamlar bilen dawalaşmaklary sebäp bolupdyr.
Minskiniň Sport merkeziniň Belarus paýtagtynda dabaraly çäreleriň geçirilýän esasy ýerleriniň biridigi we şu ýyl Täze ýyl baýramçylygynda bu ýerde 15 müňe golaý adamyň jemlenendigi habar berilýär.
Soňky maglumatlarda türkmen studentleriniň okaýan ýokary okuw jaýlaryndan kowulmajagy hem habar berilýär.
Belarusyň Içeri işler ministrliginiň tertip-düzgüni goramak boýunça Baş uprawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Iwan Kubrakowyň žurnalistlere aýtmagyna görä, “bolan waka barada ähli maglumatlar Türkmenistanyň Belarusdaky ilçihanasyna we studentleriň okaýan okuw jaýlaryna” ýetirilipdir.
“Milisiýa studenleri saklan badyna, bu barada Türkmenistanyň Minskidäki ilçihanasyny habarly edipdi” diýip, Kubrakow Konsulhananyň wekilleriniň türkmenleriň saklanýan polisiýa bölümine baryp, edilmeli işleriň ählisini berjaý edendiklerini habar berdi.
Habar berlişine görä, Minskiniň Merkezi raýon sudy 3-nji ýanwarda ownuk huligançylyk boýunça 18 sany protokola garap, 8 adamy iki gije-gündiz tussaglykda saklamak, beýleki on adamyň-de hersine 20 dollar çemesi möçberde jerime salmak kararyna gelipdir.


text:
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew ykdysady taýdan dünýäniň iň ösen ýurtlarynyň liderleri tarapyndan ýaýradylan beýanaty tankyt etdi. Gürrüňi edilýän beýanatda Russiýanyň kabul edip bolmajak görnüşde Ukrainanyň özygtyýarlylygyna goşulyşandygy aýdylyp tankyt edilýär.
5-nji iýunda Russiýanyň hökümet ýygnagynda eden çykyşynda Medwedew 4-nji iýunda “G7” diýlip atlandyrylýan döwletler tarapyndan ýaýradylan beýanaty “çäksiz bihaýalyk” diýip atlandyrdy hemem şol beýanatyň Ukrainadaky separatist gozgalaňçylar meselesi babatynda Kiýewiň öz pozisiýasyny dowam etdirmegine höweslendirýändigini aýtdy.
Şeýle-de, Medwedew ýurtda bosgunlaryň bolmandygy barada ukrain hökümetiniň aýdanlaryny ýiti tankyt etdi.
Medwedew şol sözleriň “ýalandygyny” belläp, “Russiýanyň Rostow regionyna her gün 3 müň çemesi adam gelýär” diýdi. Şeýle-de, ol Ukrainadan Russiýanyň beýleki territoriýalaryna barýan bosgunlaryň sanynyň has köpdügini sözüniň üstüne goşdy.
Medwedew Ukrainadan Russiýa baran şol bosgunlaryň takmynan 4 müň sanysynyň bosgunlyk statusyny almak üçin resmi haýyşnama bilen rus resmilerine ýüz tutandygyny aýtdy.


text:
Çarşenbe güni Gürjüstanyň premýer-ministri Bidzina Iwanişwili Orsýet bilen 2008-nji ýylda ýüze çykan uruş boýunça prezident Saakaşwiliniň resmi ýagdaýda sorag edilmeginiň mümkindigini aýtdy.
Žurnalistlere beren interwýusynda Bidzina Iwanişwili “Bu uruş hakyndaky hakykat Gürjüstanyň halkyna hiç açylmady” diýip belledi.
Onuň bu çykyşynyň öňýany Gürjüstanyň goranmak ministri Irakli Alasanýa hem telewideniýä beren interwýusynda öz ministrliginiň bu bolan uruş bilen bagly wakalary derňemekçidigini mälim etdi.
2008-nji ýylyň awgustynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda ýüz beren gysga wagtlyk harby konfliktiň yzysüre Moskwa Gürjüstanyň separatistik regionlary bolan Günorta Osetiýa bilen Abhaziýany “garaşsyz döwletler” hökmünde ykrar edipdi.


text:
Rus rublynyň hümmeti amerikan dollaryna görä pese gaçyp, 12-nji dekabrda 1 amerikan dollary 57 rubldan hem ýokary boldy. Bu ýarym ýylyň dowamynda rublyň hümmetiniň amerikan dollaryna görä, ýarym esse pese gaçandygyny aňladýar.
Russiýanyň rublyň hümmetini saklamak ugrunda edýän tagallalaryna garamazdan, rus pul birligine garşy amerikan dollarynyň we ýewronyň hümmeti ýokarlanmaga dowam edýär.
12-nji dekabrda öýlän Moskwanyň pul alyş-çalyş nokatlarynda 1 amerikan dollary 57,31 rubl derejesinde boldy, soňra ol birneme pese gaçyp 57,5 rubl deresine ýetdi. 1 ýewro 71 rublden hem ýokary derejede boldy.
11-nji dekabrda Russiýanyň merkezi banky özüniň ýyllyk göterim derejesini 9,5%-den 10,5%-e çykardy. Bu san mart aýynda 5,5%-e barabardy.


text:
Siriýanyň hökümetiniň harby uçarlary we artilleriýasy paýtagt Damaskyň etegindäki pitneçileriň bolýan territoriýasyna hüjüm etdiler.
Maglumatlara görä, režimiň harby güýçleri pitneçileri Damaskyň aeroportundan çykarmaga we paýtagtyň raýonlaryna olaryň aralaşmagyny petiklemäge çalyşýarlar.
Siriýanyň hökümeti aeroportuň käbir bölegine kontrollygy gaýtarana meňzeýär. “Müsür howa ýollary” kompaniýasy Damaska we Aleppo şäherlerine öz reýslerini duşenbe güni täzeden açýändyklaryny mälim etdi.
Howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy sebäpli awia reýsler soňky üç günüň dowamynda togtadylypdy.
Döwlet mediasynyň maglumatyna görä, merkezi Homs şäheriniň režimiň kontrollygyndaky raýonynda ýüz beren ulag partlamasynda azyndan 15 parahat ilat öldürilipdir we 24 adam ýaralanypdyr.
“SANA” habar agentligi Homsyň Hamra raýonynda ýekşenbe güni bolan ulag partlamasyny “terrorçy hüjüm” diýip atlandyrdy.


text:
ABŞ-nyň rok we pop medeniýeti boýunça meşhur žurnaly “Rolling Stone” özüniň awgust aýyndaky sanynyň baş sahypasynda gara gözli, buýra saçly bir ýaş ýigidiň suratyny çap etdi.
Örän rahat görünýän bu ýigidiň rok aýdymçysydygyny ýa-da Golliwudyň seks simwolydygyny çak etmek mümkin. Şeýle şahslar, adatça, “Rolling Stone” žurnalynyň baş sahypalaryna düşýär.
"Bombaçy"
Emma bu ýigit Johar Sarnaýew. 19 ýaşly amerikaly çeçen ýigidi şu ýylyň 15-nji aprelinde Boston şäherinde marafon ýaryşynda bolan bomba partlamasy bilen baglylykda sud edilýär. Şonda üç adam ölüpdi we 260 adam ýaralanypdy
.
“Rolling Stone” žurnalynda çap bolan bu maglumat amerikan neşirlerinde Sarnaýew barada berilýän maglumatlardan çürt-kesik tapawutlanýar.
“Bombaçy” diýlip uly harplar bilen ýazylan sözbaşynyň aşagynda “Nädip meşhur we üstünlikli student öz maşgalasyndan geçip, radikal yslama baş goşdy hem monstra öwrüldi” diýilip, kiçi harplar bilen ýazylan ýazgy-da bar.
Tankytlar
Žurnalyň bu sany internetde ýerleşdirilen badyna oňa müňlerçe adam tarapyndan ýiti reaksiýa bildirildi. Žurnal terrorçylykda şübhelenýän şahsy seksual we özüne çekiji edip görkezmäge synanyşmakda aýyplandy.
"Rolling Stone" žurnalynyň Facebook sahypasy ýazgaryjy we käýinçli kommentarilerden doldy. Bu sahypanyň hemişeki okyjylarynyň ençemesi ondan ýüz öwürýändigini, žurnalyň çap görnüşiniň okyjylary bolsa bu neşiri satyn almajakdygyny mälim etdiler
.
Kommentarileriň birinde “Rolling Stone” žurnalynyň işgärleri masgaralanýar we Boston marafonynda wepat bolan adamlaryň atlary bir-birden sanalyp geçilýär.
Twitter hem ýazgaryjy maglumatlardan hyryn-dykyn doldy.
Şeýle reaksiýa žurnalyň satuwyna-da öz täsirini ýetirdi. “CWS” and “Walgreens” atly şirketler žurnaly satmakdan ýüz öwürdiler.
Şol bir wagtda-da “Rolling Stone” žurnaly saz we pop medeniýeti barada maglumat berýan neşir bolsa-da, ol daşary gatnaşyklardan başlap, tebigata degişli temalara çenli maglumat berýän we sylaglara mynasyp bolan žurnalistiki materiallary bilen abraý gazanan neşirdir.


text:
Siriýanyň hökümet güýçleri, rus güýçleriniň goldawynda, Siriýanyň taryhy şäheri bolan Palmirany «Yslam döwleti» jeňçi toparyndan yzyna aldy diýip, döwlet mediasy we gözegçilik topary aýdýar.
Siriýanyň telewideniýesi 27-nji martda goşunuň we onuň milisiýa ýaranlarynyň Palmira şäherini kontrol astyna alandyklaryny we ony jeňçi topar tarapyndan goýlan minalardan we bombalardan arassalaýandygyny aýtdy.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän adam hukuklary obserwatoriýasy şäheriň gündogar böleginden 27-nji mart güni irden hem atyşyk sesleriniň eşidilendigini, emma YD söweşijileriniň aglabasynyň ol ýerden çykyp, gündogara çekilendigini aýtdy.
Bu şäheri yzyna almak prezident Başar al-Assadyň hökümeti üçin uly simwolik we strategik ýeňiş bolup durýar.


text:
Russiýanyň paýtagty Moskwada Müsürdäki “Al-Kaýda” hereketiniň agzasy diýlip güman edilýän şübheli tussag edildi.
Russiýanyň Federal migrasiýa gullugynyň Moskwa boýunça direktoratynyň başlygy Olga Kirillowanyň çarşenbe güni žurnalistlere beren maglumatyna görä, asly müsürli adam geçen ýyl Russiýadan gaçybatalga sorapdyr.
Resmileriň maglumatynda gürrüňi gidýän adamyň arkasy barlanan döwri onuň Müsürdäki “Al-Kaýda” hereketiniň agzasydygy anyklanyldy diýilýär. Ol şondan soň, dessine tussag edilýär. Ýöne onuň şahsyýeti barada maglumat berilmeýär.
Kirillowa müsürli tussag barada özünde goşmaça maglumatyň ýokdugyny we ýurduň Federal howpsuzlyk gullugynyň bu wakany derňeýändigini sözüniň üstüne goşdy.


text:
Liwiýaly gozgalaňçylar Muammar Kaddininiň tarapdarlaryndan hepdäniň şenbe gününe çenli ýaraglaryny taşlamagy talap etdiler. Gozgalaňçylar şeýle edilmedik halatynda hüjüme başlajakdyklaryny duýdurdylar.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň ýolbaşçysy Mustafa Abdel Jelil özleriniň Kaddafiniň goşunlarynyň ýolbaşçylary bilen gepleşik geçirýändiklerini mälim etdi.
Gozgalaňçylaryň beren maglumatlaryna görä, Kaddafiniň Hamis atly ogly Tripoliniň golaýyndaky söweşlerde 27-nji awgustda öldürilipdir.
Kaddafiniň özüniň nirededigi henize çenli belli däl.
Gozgalaňçylar Kaddafini öldüren ýa-da ele salan adamyň günäsi geçilip, oňa 1 million 300 müň amerikan dollarynyň baýrak hökmünde beriljekdigini yglan etdiler.


text:
Orsýetiň baş derňew edarasy indiki aýda bäş adama oppozisiýa lideri Boris Nemtsowy öldürmekde resmi taýdan günä ýöňkejekdigini aýtdy.
Derňew komitetiniň 29-njy dekabrda aýtmagyna görä, Nemtsowy öldürmekde güman edilip tussag edilen bäş çeçenistanla garşy resmi aýyplamanyň gutarnykly görnüşi ýanwar aýynda öňe sürüler. Boris Nemtsow 27-nji fewralda Moskwada Kremliň golaýynda atylyp öldürildi.
Komitet jenaýatçylygyň esasy guramaçysy bolmakda güman edilýän Ruslan Muhudinowyň azatlykda galýandygyny aýtdy. Muhudinow Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowyň howpsuzlyk güýçleriniň uly wezipeli ofiseri.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulyň diplomatik sebitinde ýerleşýän myhmanhana hüjüm eden ýaraglylar bilen hökümet güýçleriniň arasynda uzak gije dowam eden çaknyşyklar 27-nji maýda daňdan tamamlandy diýip, owgan ministri habar berýär. Bu çaknyşyklaryň netijesinde myhmanhana hüjüm eden dört hüjümçi öldürildi.
“Talyban” hereketi “basybalyjylar” diýip atlandyran bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Owganystanyň içeri işler ministriniň orunbasary Aýoub Salanginiň “Twitter” sosial ulgamynda beren maglumatyna görä, agyr ýaragly, şol sanda granatamýot we raketa atyjylar, “AK-47” kysymly ýaraglar bilen üpjün edilen dört hüjümçiniň ählisi hem polisiýa bilen bolan çaknyşyklaryň netijesinde öldürilipdir.
Owgan resmileri gürrüňi edilýän myhmanhananyň adyny köpçülige mälim etmediler. Emma owgan we Günbataryň howpsuzlyk çeşmeleri hüjümde “Rabbani” myhmanhanasynyň nyşana alnandygyny aýdýarlar. Bu myhmanhana Owganystanyň öňki prezidentiniň maşgalasynyň we häzirki daşary işler ministri Salahuddin Rabbaniniň eýeçiligindedir.
“Heetal” ady bilen hem tanalýan “Rabbani” myhmanhanasy Owganystandaky daşary ýurtlylaryň arasynda meşhurlyga eýedir.


text:
Azerbaýjan we Ermenistan tarapyndan goldanýan separatistler Daglyk Garabag regionynda 5-nji aprelde gelnen ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň geçen gijäniň dowamynda üpjün edilendigini aýtdylar.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi 6-njy aprelde çap eden beýannamasynda söweşýän taraplaryň arasyndan geçýän “kontakt liniýasyndaky” ýagdaý dartgynly bolsa-da, asudalygyň saklanýandygy belledi.
“Azerbaýjanyň ýaragly güýçleri goşunlaryň arasyndaky konflikt liniýasynda harby operasiýalary ýatyrmak barada taraplaryň arasynda 5-nji aprelde gelnen ylalaşygy berk berjaý edýärler”, diýlip beýannamada aýdylýar.
Emma Orsýetiň RIA agentligi Azerbaýjanyň Goranmak ministrligine salgylanyp, Ermenistan tarapyndan goldanýan separatistleriň ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygy soňky 24 sagadyň dowamynda 115 gezek bozandygyny habar berdi.


text:
Gazagystanyň parlamentiniň ýokary palatasy şu gün Owganystandaky NATO ýolbaşçylygyndaky güýçlere goşulmaly esgerler baradaky plana seretmekden boýun gaçyrdy.
Mejlis ýa-da parlamentiň aşaky öýi maý aýynda 4 esgeriň Owganystandaky Halkara howpsuzlyk kömek güýçlerine goşulmaga iberilmegini sese goýdy.
Parlamentiň ýokary palatasynyň agzalary şu gün bu kanun taslamasyna parlamentiň bilelikdäki sessiýasynda seredilmelidigini aýdyp, ony yza gaýtardylar.
Merkezi Aziýanyň öňki sowet respublikalarynyň hiç biri häzire çenli Owganystandaky HHKG-niň hatarynda gulluk etmäge esger ibermändi.


text:
Owgansytanyň prezidenti Hamid Karzaý ýurduň gündogarynda NATO-nyň amala aşyran howa zarbasynda 11 çaganyň öldürilmegini ýazgaryp, beýanat ýaýratdy.
Maglumata görä, çagalar şenbe güni Kunar welaýatynyň Şigal etrabynda “Talyban” söweşijilerine gönükdirilen Owgan-NATO harby operasiýasynyň dowamynda öldürilipdir.
Ýekşenbe güni ýaýradylan beýanatda Karzaý harby operasiýalaryň ilatly sebitlerde amala aşyrylmagyny, şeýle-de “Talyban” hereketiniň parahat ýaşaýjylary galkan hökmünde ulanmagyny ýazgardy.
Şenbe güni amala aşyrylan howa zarbasynda heläk bolanlaryň sany barada dürli maglumatlar gowuşýar. Emma, Karzaýyň edarasy hüjümde 11 adamyň ölendigini we alty aýalyň ýaralanandygyny aýdýar.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň maglumatyna laýyklykda, howa zarbasynda alty söweşiji hem öldürilipdir.


text:
Şahyr Annasoltan Kekilowanyň (1942-1983) aýaklarynyň gadymy Köşi topragyndan üzülip, kommunistleriň ruhy hassahanasyna alnyp gidilenine 45 ýyl, bendilikde jan berenine 33 ýyl boldy.
Ol "hapa boldum bu diwardan aňyrda" diýip, bir tämizlik arzuwlapdyr. Emma onuň aç-açanlyk döwründe tämizlenjek ýaly eden ady, az wagt dowam eden aç-açanlykdan soň, garaşsyzlykda ýene tämizlenmän galdy.
Azatlyk radiosy Annasoltan Kekilowanyň türkmen medeniýetindäki orny barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanda aýlyklaryň uly baýramçylyklara gabat biraz öňünden berilmek düzgüniniň bardygy aýdylýar, emma ýurtdaky nagt pul gytçylygy bu düzgüni puja çykarýana çalym edýär.
Aşgabatda gelip gowşan habarlara görä, býujet edaralarynyň işgärleri aýlyklaryny, studentler bolsa stipendiýalaryny almakda kynçylyk çekýärler, ýagny olar öz bank hasaplaryna, plastiki kartlaryna geçiren pullardan peýdalanyp bilmeýärler.
Azatlyk radiosy Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda emele gelen kyn ýagdaýyň sebäpleri bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şoýgu "halkara hyzmatdaş güýçleri goldaw bermedi" diýdi
Şoýgu, Karteriň Russiýa hakyndaky sözleri üçin “Kärdeşimiň fikirine goşulmaýaryn” diýdi
Russiýanyň Goranmak ministri Sergeý Şoýgu Siriýadaky rus howa güýçleriniň geçen ýyl Russiýanyň Prezidenti Wladimir Putin tarapyndan kesgitlenen esasy wezipäni ýerine ýetirendiklerini aýtdy.
Şoýgu kynçylyklara garamazdan halkara hyzmatdaş güýçleriniň goldaw bermändigi sebäpli Siriýa uçar gämisi topary bilen goşmaça howa güýçlerini ornaşdyrandyklaryny belledi.
Şoýgu ABŞ-nyň Goranmak ministri Eştin Karteriň “Russiýa Siriýada terrora garşy göreşe hiç hili goldaw bermedi” diýen beýanaty barada bolsa “ýurtlary çalşyran bolsa gerek” diýdi.
Şoýgu, Karteriň Russiýa hakyndaky sözleri üçin “Kärdeşimiň fikirine goşulmaýaryn” diýdi.
Russiýanyň Baş ştabynyň başlygy Waleriý Gerasimow hem rus howa güýçleriniň Siriýadaky terrorçy toparlara garşy 2015-nji ýylyň senýabr aýyndan bäri DAIŞ-e degişli 174 nebit önümçilik desgasyny hatardan çykarandyklaryny aýtdy.


text:
On müňlerçe amerikalylar Birleşen Ştatlaryň resmilerinden, britaniýaly tele žurnalist Piers Morganyň ýurtdan çykarylmagyny talap edip, arza gol goýdular.
Ol talap, Morganyň ýarag gözegçiligini güýçlendirmeli diýip çykyş edeninden soň has hem güýjedi.
Şol arza Ak tamyň web sahypasynda dolduryldy we eger onda gol sany 25 000-den geçse, Birleşen Ştatlaryň resmileri talaba jogap bermeli bolarlar.
Arzaçylaryň eýýäm 50 000-den gowrak gol toplandyklary aýdylýar.
14-nji dekabrda Konnektikut mekdebinde 26 adam, şol sanda 20 kiçi çaga atylyp öldürildi. Bu waka bilen bagly žurnalist Morgan ABŞ-da ýarag satuwyny berk düzgünleşdirilmegini goldady.
Arzaçylar Morganyň amerikalylaryň hukugyna hüjüm edýändigini we konstitusiýanyň ýarag saklamaga rugsat berýän ikinji kararyny äsgermezlik edýändigini aýdýarlar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili rus lideriniň saglyk ýagdaýynyň ýaramazdygy baradaky gep-gürrüňleri ret etdi.
12-nji martda Dmitriý Peskow “Eho Moskwy” atly radio stansiýasyna beren maglumatynda, Putiniň saglyk ýagdaýynyň “gürrüňsiz” gowudygyny aýdyp, gyzgalaňly gün tertibi onuň köpçülige çykmagynyň öňüni alýar diýdi.
Putiniň saglyk ýagdaýy baradaky myş-myşlar, rus lideriniň 12-13-nji martda Astanada gazak we belarus prezidentleri bilen geçirjek duşuşygy soňa goýulandan soň, we gazak resmileri “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda “Putin syrkawlan ýaly bolup görünýär” diýmeginiň yzýany ýaýrady.
62 ýaşly Putin Russiýanyň Içeri işler ministrliginiň agzalaryna ýüzlenip eden çykyşyndan - 5-nji martdan bäri telewideniýede görünmeýär.
Şol bir wagtyň özünde Peskow “alada edere zarurlygyň ýokdugyny” aýdyp, “ähli zadyň oňatdygyny” belledi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi
“Sadranç - jadyly oýun” atly kitap çapdan çykdy. Onuň awtory Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi, halkara derejeli emin we Aşgabadyň ýöriteleşdirilen küşt-şaşka mekdebiniň ýolbaşçysy Şöhrat Myratgulyýewdir.
Täze neşir, ilkinji nobatda, bu gadymy oýun bilen indi meşgullanyp başlanlar üçin niýetlenendir. Kitap IX-X asyrlardan, türkmenleriň beýik küştçüsi hökmünde bütin dünýäde şan-şöhrata eýe bolan Abu-Bekir Ibn Ýahýa Muhammet As-Suliniň ýaşap gesen döwründen başlap sportuň bu görnüşiniň ýurdumyzdaky ösüşiniň taryhyny öz içine alýar.
Ýaş okyjylara 64 öýjükli tagtada çylşyrymly meseleleri çözmek teklip edilýär: kitapda dürli küşt meseleleriniň 300-si getirilýär.
Habarlar #Küşt
- Soňky habarlar
Ýaş küştçüsiniň üstünligi11 Dekabr, 2016 (14:46)
- Soňky habarlar
Küşt boýunça dünýä çempionatynda altyn we kümüş medallar01 Noýabr, 2016 (11:10)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleri Aziýanyň çempionatynda hem-de Moskwada geçirilen ýaryşda tapawutlandylar19 Iýul, 2016 (10:41)
- Soňky habarlar
Küşt: halkara ýaryşlaryndaky üstünlikler15 Iýul, 2016 (11:05)
- Soňky habarlar
Küşt: geljekki çempionlaryň mekdebi21 Maý, 2016 (00:54)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň güýçli küştçüleri Budapeştde geçirilýän “First Saturday” halkara ýaryşyna gatnaşar03 Maý, 2016 (16:46)
- Soňky habarlar
Ýazky ýaryşlar güýzde Bakuda geçiriljek Bütindünýä küşt olimpiadasyna gatnaşmak üçin milli ýygyndyny kesgitlär02 Mart, 2016 (18:41)
- Soňky habarlar
Küşt bilen meşgullanyp başlaýanlar üçin kitap neşir edildi: taryhdan käbir maglumatlar we 300 küşt meselesi02 Mart, 2016 (18:38)
- Soňky habarlar
Ýokary küşt toparynyň agzalarynyň sany artdy27 Ýanwar, 2016 (22:09)
- Soňky habarlar
Täze ýylda halkara ýaryşlaryndaky ilkinji ýeňişler21 Ýanwar, 2016 (15:48)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň çempionatlarynyň ikisiniň ýeňijileri kesgitlenildi01 Oktýabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň wekilleri küşt boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar21 Iýun, 2015 (21:57)
- Soňky habarlar
Maksat Atabaýew — 2015-nji ýylda Türkmenistanyň iň gowy küştçüsi30 Aprel, 2015 (22:09)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Bahar baýramyna bagyşlanan üstünlikler18 Mart, 2015 (22:40)
- Soňky habarlar
Bir zalda dört ýaryş05 Mart, 2015 (22:49)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary22 Fewral, 2015 (22:53)
- Soňky habarlar
Halkara bäsleşiklerinde gazanylan nobatdaky ýeňişler31 Awgust, 2014 (19:44)
- Soňky habarlar
Küştçüler ýeňiş ruhunda çykyş edýärler24 Awgust, 2014 (19:47)
- Soňky habarlar
Türkmen küştçüleriniň halkara ýaryşynda gazanan nobatdaky üstünligi23 Iýul, 2014 (20:06)


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Pekine edýän iş saparynyň çäklerinde Hytaýa akdyrylýan türkmen gazynyň möçberini artdyrmak baradaky ylalaşyga gol goýuldy.
“Türkmengaz” döwlet konserni bilen Hytaýyň Milli nebit korporasiýasynyň (CNPC) arasynda çarşenbe güni baglaşylan ylalaşyga görä, geljekde Hytaýa ýylda 65 milliard kubometr gaz akdyrylar.
Geçen ýylyň aprel aýynda Hytaý Türkmenistana 2009-njy ýylda beren 4 milliard dollarlyk karzynyň üstüne 10 ýyllyk möhlet bilen ýene 4,1 millard dollarlyk karz bermäge ylalaşypdy. “Türkmengaz” konserni bu puly Türkmenistanyň eksport güýjüni ýokarlandyrmak we Ýolöteniň günortasyndaky gaz ýataklaryny özleşdirmek üçin ulanjakdygyny aýdypdy.
Mundan öň türkmen gazyny Hytaýa akdyrmak baradaky ylalaşyk 2007-nji ýylda – Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaýa eden sapary wagtynda baglaşylypdy. Şol ylalaşyga görä, Hytaýa akdyrylýan türkmen gazynyň mukdary her ýylda 30 milliard kubometr bolmalydy. Munuň netijesinde 2009-njy ýylyň dekabrynda Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaý gazgeçirijisi gurlup, ulanylmaga berildi. Deslapky planlara görä, 2015-nji ýyla çenli, bu gazgeçiriji doly güýjünde işläp başlamaly diýlip, habar berilýär.
Ikinji gazgeçiriji
Bu aralykda Pekiniň türkmen gazyny Hytaýa import etmek boýunça ikinji proýektiň üstünde iş alyp barýandygy habar berilýär. Owganystanyň prezidentiniň edarasyndan gowşan maglumata görä, Hamid Karzaý Pekine edýän saparynyň çäklerinde Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan-Hytaý gazgeçiriji proýektine özüniň goldawyny bildiripdir.
Şeýle-de maglumatda prezident Karzaýyň ýurduň magdanlar ministrine Hytýyň Milli nebit korporasiýasy bilen baglaşmaly ylalaşygyň proýektini taýýaralamak boýunça görkezme berendigi nygtalýar. Emma häzirlikçe bu gürrüňi gidýän proýektiň jikme-jigi barada takyk maglumatlary alyp bolmady.
Şol bir wagtyň özünde türkmen prezidenti Pekine edýän saparynyň çäklerinde özüniň hytaýly kärdeşi Hu Jintao bilen hem gepleşik geçirdi. Duşuşygyň dowamynda Berdimuhamedow iki ýurduň özara söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň ösüşine uly baha berip, Türkmenistanyň daşarky söwda dolanyşygynyň umumy möçberi boýunça Hytaýyň birinji orunda durandygyny aýtdy.
Türkmenistan-Hytaý söwda dolanyşygynyň möçberi barada takyk resmi maglumatlar ýok. Emma, “Trend” habar agentliginiň berýän maglumata görä, häzir Türkmenistanda Hytaýyň 37 kärhanasy umumy bahasy 4,5 milliard dollarlyk proýektleri alyp barýar. Bu şirketleriň esasan nebit-gaz pudagynda işleýändikleri bellenýär.
Pekiniň täsiri
Käbir ekspertleriň pikiriçe, bu ýagdaý esasan ýangyç serişdelerine bagly bolan Türkmenistanyň ykdysady taýdan Pekiniň täsirine düşmegine sebäp bolýar. Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa Monitoring programmasy (EUCAM) ýakynda çap eden hasabatynda Hytaýy Merkezi Aziýa sebitiniň “ümsüm söwdagäri” diýip atlandyrypdy.
“Merkezi Aziýada Hytaýyň iş alyp barýandygy barada köp gürrüň eşitmersiňiz, emma Pekiniň regionda juda uly täsiri bar” diýip, guramanyň başlygy Ýos Bunstra gürrüň berdi. “Hytaýyň alyp barýan işleri, esasan, ösüş programmalaryna gönükdirildi. Ýewropa Bileleşiginden tapawutlykda, Pekin Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hökümetlerini özgertjek ösüş programmalaryny alyp baranok. Muňa derek Hytaý infrastrukturany ösdürmek bilen has köp meşgullanýar.”
Türkmenistanyň Hytaýa akdyrýan gazynyň mukdaryny artdyrmagynyň Aşgabat üçin energiýa serişdeleriniň diwersifikasiýasy ugrunda oňaýly ädim bolandygy aýdylýar. Energiýa serişdelerine seredýän “FSU Oil and Gas Monitor” neşiriniň redaktory Jenifer DeLeý hem şeýle pikirde.
“Bu gürrüňsiz Türkmenistanyň bähbidine boldy. Hytaý Türkmenistan üçin belli bir derejede täze bazar” diýip, Jenifer DeLeý Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Mundan ozal Aşgabat energiýa serişdeleriniň eksporty boýunça Orsýete baglydy. Eýrana hem uzaýan kiçiräk gazgeçirijiler bar. Emma Hytaýyň Türkmenistanyň energiýa serişdeleri üçin uly bazar boljakdygy görnüp dur”.
Häzirki hereket edýän Türkmenistan-Özbegistan-Gazagystan-Hytaý gazgeçirijisi Amyderýanyň sag kenaryndaky “Bagtyýarlyk” şertnamalaýyn sebitinden alynýan gaz bilen üpjün edilýär.


text:
Sişenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Moskwanyň täsiri güýçli bolan hem-de öňki sowet respublikalaryny öz için alýan regional gurama Ukrainanyň hem kabul ediljekdigini aýtdy.
Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyna Orsýet bilen bir hatarda, Gazagystan, Özbegistan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Ermenistan we Belarus girýär.
Medwedew Ukraina edýän saparynyň dowamynda eden çykyşynda “eger Ukraina geljekde bu gurama agza bolmak barada karara gelse, biz ony hoşallyk bilen kabul ederis” diýdi.
Medwedew ady agzalýan guramanyň Warşawa pakty däldigini we özleriniň NATO ýa-da şonuň ýaly beýleki harby toparlara garşy sýyasat alyp barmaga zerurlyklarynyň ýokdygyny belledi.
Fewral aýynda geçirilen saýlawlarda Wiktor Ýanokuwiç Ukrainanyň prezidenti saylanandan soň, Moskowa bilen Kiýewiň gatnaşygy barha artýar.


text:
Ýurduň paýtagty Aşgabat şäheriniň 1-nji saglyk öýünde maşgala lukmanlary ýetmezçilik edýär. Bu ýagdaýyň eýýäm birnäçe wagt bäri dowam edýändigine garamazdan, agzalan problema häli-häzire çenli-de çözülenok.
Bu saglyk öýüniň şepagat uýasy Marina agzalýan saglyk öýüne degişli uçastoklaryň käbirleriniň ýaşaýjylaryna beýleki bölümleriň maşgala lukmanlarynyň hyzmat etmeli bolýandygyny gürrüň berýär.
“Meniň uçastogymda maşgala lukmany bolmansoň, özüm näsaglaryň öýlerine barmaly bolýaryn. Ýa-da beýleki maşgala lukmanlaryndan haýyş etmeli bolýaryn” diýip, Marina gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, onuň uçastogy iki sany dokuz gatly we iki sany bäş gatly ýaşaýyş jaýyndan ybarat. Onuň uçastogynda 1000-den gowrak adam ýaşaýar.
“Şolaryň ählisiniň hem saglygyna men gözegçilik etmeli. Ýogsam, men şepagat uýasy hökmünde bu işi etmeli hem däl” diýip, Marina aýdýar.
Maşgala lukmany wezipesine isleg az
Göräýmägä, maşgala lukmanynyň alýan aýlygy ýurtda ýokary aýlyklaryň biri. Marinanyň aýtmagyna görä, maşgala lukmanlarynyň aýlygy 1000 manatdan geçýär. Ýöne maşgala lukmany bolup işlemäge isleg bildirýän az. “Sebäbi jogapkärçilik hem-de iş köp. Her kim bu işiň hötdesinden hem gelip bilmeýär” diýip, Marina gürrüň berýär.
Saglyk öýünde maşgala lukmanynyň ýetmezçiligi näsaglar üçin ençeme kynçylyklary döredýär. Näsaglar maşgala lukmanynyň öýlerine gelerine birnäçe sagatlap garaşmaly bolýarlar. Saglyk öýüne baryp medisina kömegini aljak bolýanlar hem nobata garaşmaly bolýarlar.
Saglyk öýlerinde diňe bir maşgala lukmanlaryň däl, eýsem beýleki lukmançylyk hünärli spesialistleriň hem ýetmezçiligi duýulýar. Mysal üçin, Aşgabadyň 5-nji saglyk öýüniň lukmany Şaguly bu saglyk öýünde kardiolog, endokrinolog lukmanlarynyň ýokdugyny aýdýar.
Şaguly paýtagtyň medisina edaralarynda lukmanlaryň ýetmezçiligini ýurduň medisina okuw jaýlaryndan goýberilýän lukmanlaryň sanynyň azlygy bilen düşündirýär.
200-den gowrak lukman
Onuň aýtmagyna görä, sowet döwründe her ýylda 1000-e golaý lukman ýokary okuw jaýyndan goýberilýän bolsa, häzir ýurduň lukmançylyk uniwersiteti her ýylda 200-den gowrak lukman taýynlaýar.
“Şu ýyl Türkmenistanyň döwlet lukmançylyk uniwersitetini 276 sany ýaş lukman tamamlady. Olar bolsa hemme medisina edaralaryna ýetenok” diýip, Şaguly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Munuň üstesine-de, ýaş lukman kadrlaryň professional taýýarlyk derejeleriniň hem pesdigini lukmanlaryň özleri hem tassyklaýarlar.
“Ýurduň häzirki lukmançylyk ulgamy sowet ýa-da Garaşsyzlygyň irki döwürlerinde taýýarlanan kadrlaryň egninde saklanýar diýsem ýalňyşmaryn. Şondan soňky lukmançylyk uniwersitetinden goýberilýän lukmanlaryň professionalizmi örän pes” diýip, Şaguly Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Ýaşy uly lukmanlar
Ýeri gelende aýtsak, näsaglaryň özleri hem köplenç halatda ýaşy uly lukmanlara ýüz tutanlaryny gowy görýärler. Sowet döwrüniň lukmançylyk diplomlaryny alanlara ýüz tutmaga isleg uly. Emma olaryň hem sanynyň azalýandygy aýdylýar.
“Käbirleri aradan çykdylar. Käbirlerini bolsa, lukman ýetmezçiligine garamazdan, pensiýa çykarýarlar” diýip, Marina bu hakda gürrüň berýär.
Ýurduň lukmançylyk ulgamynda lukmanlaryň ýetmezçiligi, olaryň professional derejeleriniň pesligi ýurduň ilatynyň maliýe taýdan mümkinçiligi bolan gatlagyna daşary ýurtlara “lukman gözleginde” syýahata çykmaga mejbur edýär.
Döwlet tarapyndan bu “syýahatlaryň” öňüni almak üçin çäreleriň görülýändigine garamazdan, dürli ýollar we usullar bilen Eýran, Türkiýe, Orsýet ýaly ýurtlarda saglygyny bejerdip gelýän ildeşlerimiz az däl.


text:
Türkmenistanda türkiýeli dinçi Fethullah Gülen bilen ilteşiklidigi öýdülýän azyndan iki sany biznesmene suduň hökümi çykaryldy.
Azatlyk Radiosyna gowşan soňky maglumatlara görä, Resul Atageldiýew we Döwlet Ataýew babatynda suduň hökümi geçen ýylyň aýagynda çykarylypdyr. Emma, sud diňlenişiginiň ýapyk gapylaryň aňrysynda geçendigi sebäpli, bu baradaky maglumat diňe häzir belli boldy.
Şol bir wagtda-da, ýurtda tussag edilen beýleki onlarça telekeçiniň we türk okuw jaýlarynyň işgärleriniň ykballary nämälim bolmagynda galýar.
Azatlyk Radiosyna Resul Atageldiýewe we Döwlet Ataýewe türme tussaglygynyň berilendigi baradaky maglumaty ýurduň howpsuzlyk gulluklaryndaky çeşmeleriniň biri maglumat berdi. Onuň sözlerine görä, Ataýewe bäş ýyl türme tussaglygy berilipdir. Atageldiýewe kesgitlenen tussag möhletini anyklap bolmady.
“Döwlet Ataýewe bäş ýyl türme tussaglygy berildi. Resul Atageldiýew barada anyk bir zady aýdyp biljek däl. Emma, oňa hem türme möhletiniň berilendigi anyk. Olara anyk haýsy madda boýunça aýyplamanyň ýöňkelendigi hem belli däl. Ýöne, bu ykdysady meseleler bilen bagly bolsa gerek. Bu sudlaryň ýapyk, has dogrusy gizlin görnüşde diýen ýaly geçýändigi sebäpli, adamlar bir zat soramakdan hem çekinýärler” diýip, Azatlyk Radiosynyň çeşmesi gürrüň berdi.
Türkmenistandaky belli telekeçileriň türme möhletlerine höküm edilendikleri barada maglumaty başga ýene iki çeşme tassyklady.
Ýatladyp geçsek, Azatlyk Radiosy Fethullah Gülen bilen gatnaşygy bolandygy öýdülýän türkmen telekeçileriniň we türk okuw jaýlarynyň işgärleriniň azyndan onlarçasynyň tussag edilendigi barada Azatlyk Radiosy geçen ýylyň oktýabrynda habar beripdi.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri Ataýewiň we Atageldiýewiň hem Güleniň “Hyzmat” hereketi bilen ilteşigi bolandygy üçin tussag edilendigini aýtdylar.
Maglumata görä, 40 ýaşly Döwlet Ataýew Aşgabatda “A-Market” atly iri dükanyň eýesi, 40 ýaşly Resul Atageldiýew bolsa paýtagtda “Merdem” atly dynç alyş merkezine we “Alpet” atly restorana eýeçilik edipdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy agzalan kärhanalaryň işgärleri bilen söhbetdeş boldy, olar öz ýolbaşçylarynyň birnäçe aý bäri ýokdugyny tassykladylar, emma nirededigini aýdyp bilmediler.
“Merdem” atly dynç alyş merkezine ýakyn çeşmeleriň biri Resul Atageldiýewiň “kynçylyklara” uçrandygyny aýtdy, emma takyk maglumat bermedi.
Geçen ýylyň oktýabr aýyndan bäri Azatlyk Radiosy Türkmenistanda Fethulla Gulen bilen baglylykda başlanan repressiýalar barada ençeme maglumat taýýarlady. Türkiýäniň häkimiýetleri Guleni geçen ýylyň iýul aýynda prezident Rejep Taýyp Erdogany häkimiýet başyndan çetleşdirmek boýunça başa barmadyk agdarylyşygy amala aşyrmak synanyşygy gurnamakda aýyplaýarlar.
Azatlyk Raidosynyň çeşmeleri repressiýalara 150-den gowrak adamyň sezewar edilendigini habar berdiler. Olaryň esasan türkmen-türk mekdepleriniň we okuw merkezleriniň öňki işgärleridigi we häzirki wagtda tanymal türkmen biznesmenleridigi aýdylýar.
Geçen aýda “Fergana.ru” we “Eurasianet” neşirleri hem öz habarçylaryna salgylanyp, Türkmenistanda barha güýçlenýän repressiýalar barada habar beripdi. “Fergana.ru” soraga çekilen adamlaryň gynamalara sezewar edilendigini, netijede ölenleriň hem bolandygyny we polisiýanyň birnäçe ofiseriniň işden boşadylandygyny habar berdi.
“Eurasianet” neşri tussag edilenleriň ýakynlaryna salgylanyp, tutha-tutluklaryň, sorag edişlikleriň we gynamalaryň dowam edýändigini habar berdi.
“Gulen bilen gatnaşykda güman edilýän adamlary howpsuzlyk gulluklary 30-40 günläp tussag astynda saklaýarlar. Olary ýene biriniň adyny aýdýança dürli gynamalara sezewar edýärler. Eger kimdir biriniň adyny aýtmasaň, gözenegiň aňrysyndan çykyp bolmaýar” diýip “Eurasianet” neşri tussag edilenleriň biriniň tanyşynyň aýdanlaryny sitirleýär.
Geçen aýyň aýagynda Aşgabatdaky iri söwda we biznes merkezleri “Ýimpaşyň” ýapylmagynyň sebäbiniň olaryň eýesi Dursun Uýaryň gülençiler hereketi bilen güman edilýän gatnaşygy bilen baglydygy “Azatlyk Radiosyna” mälim boldy.
Azatlyk Radiosynyň çeşmeleri ilkinji tutha-tutluklaryň Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň Türkmenistanyň garaşsyzlyk baýramynyň bellenmegine gatnaşmak üçin garaşylan sapary bilen baglylykda başlanandygyny aýdýarlar. Emma Türkiýäniň prezidenti näbelli sebäplere görä Türkmenistana barmady.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky söhbetdeşleri energiýa serişdeleriniň bahasynyň pese gaçmagy we ýurduň ykdysady ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy sebäpli Türkmenistanyň býudjet girdejisiniň esasy çeşmesi bolan tebigy gazyny satmak üçin täze ýollary gözleýändigini belleýärler.
Çeşmelerimiziň biri “prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Ankaranyň we Moskwanyň arasynda planlaşdyrylýan “Türk akymy” proýektine gatnaşmaga mümkinçilik gözleýändigini” aýtdy we munuň üçin ençeme wagt bäri Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşmaga synanyşýandygyny belledi.
Türkmenistanda gülençiler bilen bagly tutha-tutluklar bolsa, ýurduň Erdoganyň göwnünden turmak üçin edilýän hereket bolmagy mümkin, diýip çeşmämiz belleýär.
Türkmenistanda türmä höküm edilen telekeçileriň ýurtda tanymal adamlar bolup, syýasy elitanyň içinde öz raýdaşlarynyň bolmagynyň olara ýardam bermändigi agzalan çaklamalaryň hakykata gabat gelýändigini belli bir derejede tassyklaýar.


text:
2014-nji ýylyň Global innowasiýalar indeksiniň awtorlary Merkezi Aziýa ýurtlaryna örän yzdaky orunlary beripdirler.
Täjigistan, Özbegistan, Gyrgyzystan ýaly ýurtlar innowasiýalar derejesi boýunça dünýä ýurtlarynyň 100-ligine hem girip bilmän, sanawa giren 143 ýurduň içinde 137-nji, 128-nji we 112-nji orunlary alypdyrlar.
Gazagystan öz goňşularyndan öňe saýlanyp, 79-njy orny alypdyr. Azerbaýjan bolsa bu görkezijide 101-nji orny eýeläpdir. Emma Türkmenistana hiç bir dereje berilmändir.
Innowasiýalar indeksinde Estoniýa 24-nji, Latwiýa 34-nji, Litwa 39-njy orny eýeläpdir. Hatda Moldowa, Orsýet hem 43-nji we 49-njy orunlary alypdyr.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanda innowasiýa meselesi we bu ugurdaky kynçylyklar barada ýerli synçy Nurberdi Nurmämmediň pikirlerini sorady.


text:
Läleler
Läleler gelin-gyzlaryň aýratyn heň bilen aýdylýan goşgulardyr. Olar köplenç ýedi bogunly, dört setirli bolýarlar.
Läleler aýdylanda her bentden soň "haý, lä-le, haä, lä-le" diýen bogunlary gaýtalanýar.
Läleler özära - damak läle, eňek läle, dodak lälesi ýaly bölümlere bölünýärler.
Läleler döreýişleri taýdan birnäçe topara bölünýärler.
öňki lälelerde gelin-gyzlaryň gözgyny, agyr durmuşlary, isleg-arzuwlary beýan edilipdir.
Gara maňlaýdyr başym
On üç, on dörtdür ýaşym
Altmyş ýaşla çatdylar
Kakladylar bu laşim
diýen lälede ýaş gyzyň özünden dört-bäş esse uly adama satylandygy, gül ömrüniň kül bolandygy hakyndaky ahy-nalasy suratlandyrylýar. Olar gamgyn äheňde düzülipdir.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow halkara Türk medeniýet guramasynyň (TÜRKSOÝ) medaly bilen sylaglandy.
Türkmen mediasy Türksoýyň baş direktory Dýusen Kaseýinowyň prezident Berdimuhamedowa bu medaly Ministrler kabinetiniň anna güni geçen maslahatynda gowşurandygyny habar berýär.
Kaseinow türkmen prezidentine doganlyk halklaryň özara gatnaşyklaryna, bilelikdäki çäreleriň geçirilmegine, dostluk we döredijilik gatnaşyklarynyň berkemegine berýän goldawy üçin minnetdarlyk bildiripdir.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet sekretary Jon Kerri Ukraina satýan tebigy gazynyň bahasyny ýokarlandyrany üçin Russiýany tankyt etdi. Kerri tebigy energiýanyň syýasy ýarag hökmünde ulanylmaly däldigini sözüne goşdy.
Çarşenbe güni Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Ketrin Eşton we Energiýa boýunça Ýewropa komissiýasy Gýunter Ettinger bilen geçiren maslahatynda Kerri energiýanyň maksadalaýyk üpjünçiligi Birleşen Ştatlardaky we Ýewropadaky ilatyň ykdysadyýeti, howpsuzlygy we gülläp ösmegi üçin “wajyp” hasaplanylýar diýdi.
Kerri Ukrainadaky ýagdaýa ünsi çekip, Kiýewi Polşanyň we Wengriýanyň tebigy gazy bilen üpjün etmek we Slowakiýanyň üsti bilen täze gazgeçirijini gurmak ugrunda işleriň alnyp barylýandygyny aýtdy.
Şeýle-de, Kerri Ýewropany Azerbaýjanyň tebigy gazy bilen üpjün etmekde “Günorta koridoryň” rol oýnajakdygyny belledi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we NATO-nyň baş sekretary Fog Rasmussen Owganystandaky ýagdaýy maslahatlaşdy.
Waşingtondaky duşuşykdan soň Obama : “Owganystandaky uruş diňe bir ABŞ-yň däl, tutuş NATO-nyň hem işi” diýdi.
Bu nukdaý nazary Rasmussen goldap: “Işi tamamlamak üçin näçe wagt talap edilýän bolsa, biz şonça-da Owganystanda galarys” diýdi.
“Owganystana goşmaça güýç ýollamalymy?” diýen meseläni Obama ýakyn günlerde çözmeli.
NATO güýçleriniň komanduýuşisi general Stanleý Makkristal goşmaça güýç ugradylmagyny soraýar.
General ýakynda eden dokladynda : “Eger bu ýurtda goşun toparlary güýçlendirilmese, talyplar bilen göreşde ýeňilmek howpy bar” diýipdi.