text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy diýlip, türkmen metbugatynda habar berilýär.
25-nji oktýabrda bolan bu söhbetdeşligiň başynda türk lideriniň Berdimuhamedowy ýetip gelýän Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 25 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlandygy aýdylýar.
Resmi metbugatyň maglumatynda Berdimuhamedowyň we Erdoganyň “Türkmenistanyň we Türkiýäniň dünýä giňişliginde hem netijeli gatnaşyk edýändiklerini belläp, sebit hem-de ählumumy gün tertibiniň möhüm meseleleriniň birnäçesi boýunça pikir alyşdylar” diýilýär.
Şeýle-de, iki ýurduň mundan beýläk hem halkara bileleşiginiň ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen tagallalaryna işjeň gatnaşmaga taýýardygy tassyklanyldy diýlip, habarda nygtalýar.
Türkiýe bilen Türkmenistanyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň fewral aýynda ýola goýuldy.


c: text/html

text:
Azerbaýjan Ermenistany serhetde ot atyşygyň bolmazlygy baradaky ylalaşygy bozmakda ýene aýyplady. Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň anna güni ýaýradan beýannamasynda ermenistanly mergeniň soňky hepdelerde serhetde bolan ýüzbe-ýüz çaknyşyklarda esger Eskin Kulyýewi öldürendigini habar berdi.
Soňky aýda Azerbaýjan ermeni harbylaryny iki azerbaýjanly esgeri öldürmekde aýyplady. Esgerleriň ölümi baradaky hasabatlar soňky üç hepdäniň dowamynda iki ýurduň serhetde gözegçilik çärelerini geçirmeginiň netijesinde peýda boldy, Daglyk garabagly iki esgeriň wepat bolandygy barada habar berildi.
Iki ýurduň arasynda Azerbaýjandan bölünen Daglyk Garabag regionynyň üstünde ençeme ýyl bäri konflikt dowam edýär. Ermeni separatistleri 1990-njy ýyllarda bolan urşuň dowamynda esasan ermeni ilatly Daglyk Garabagy Azerbeýjandan basyp aldylar. Konflikti çözmek ugrundaky diplomatik tagallalar netije bermedi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
BMG-niň baş sekretary Ban ki-mun BMG-niň azyk gullugynyň Pakistan bölüminde bolan kast ediş hüjümini «aýylganç jenaýat» atlandyrdy.
Bu hüjümde azyndan bäş adam wepat boldy. Öldürilenleriň hemmesiniň Dünýä azyk programmasynyň Yslamabatdaky işgärleridigi tassyk edildi. Olaryň dördüsi päkistanly, biri bolsa yrakly eken.
BMG bu hüjümden soň öz Pakistandaky edarsyny ýapdy. Premýer ministr Ýusuf Raza Ginaliniň edarasy bu hüjümi berk ýazgarýandygyny aýtdy we derňew geçirilmegini buýurdy.
Kast ediş hüjüminiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Dünýä azyk programmasy garyp pakistanlylara, şol sanda pakistan goşunynyň talyban jeňçilerine garşy hüjümi netijesinde öýlerinden göçürilen adamlara-da azyk paýlaýardy.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň parlamentinde üç partiýadan ybarat hökümet koalisiýasyny düzmek boýunça ylalaşyga gelindi.
Mundan öň koalisiýa düzmek meselesini “Sosiýal-demokratik” partiýasy başarmandy. Mundan soňra, prezident Roza Otunbaýewa koalisýa düzmek üçin “Respublika” partiýasyna ýüz tutupdy.
“Respublika” partiýasynyň beren maglumatlaryna görä, bu partiýanyň parlamentdäki deputatlary “Sosiýal-demokratik” we “Ata-Žurt” partiýalary bilen özara ylalaşyp, parlament koalisiýasyny düzüpdirler.
Gyrgyzystanda 10-njy oktýabrda geçirilen saýlawlaryň netijesinde parlamentiň düzümine bäş partiýa girmegi başarypdy. Emma şol partiýalaryň hiç biri sesleriň ýeterlik köpçüligini gazanyp bilmändi.
Häziriki döredilen koalisiýa parlamentdäki 120 orundan 77-sini eýelär.


text:
Sekizler toparynyň şu gün Fransiýada geçýän sammitlerinde öz awtokrat liderlerini häkimiýetden çetleşdiren Müsüre we Tunise köp milliard dollarly kömek paketini hödürlmeklerine garşylýar.
Diplomatiki çeşmeler sammitiň Ýewropanyň ösüş we dikeldiş bankynyň mandatynyň Demirgazyk Afrika we Orta Gündogara giňeldilmegini hem goldajagyny aýdýarlar.
Sammitiň birinji gününde Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron Sekizler topary köçedäki araplara dünýäniň has giň ykdysady we we syýasy azatlyklar talabynyň arkasynda durandygyny görkezer diýdi.


text:
BÄSDEŞLERINDEN ARANY AÇDY
“Sony” şereketiniň resmi habarlarynda berilýän maglumatlara görä, “PlayStation 4” oýun enjamy öz ugry boýunça satylyş mukdary babatynda öňdebaryjy hasaplanylýar. 2013-nji ýylda satuwa goýberilen bu enjamyň häzirki wagta çenli 30 milliona golaýy müşderilere ýetirilipdir. “Sony” şereketiniň örän şowly çykan oýun enjamy “Playstation 4”-iň jemi satuw mukdary 29.3 milliona ýetipdir. Onuň iň ýakyn bäsdeşi “Microsoft” şereketiniň “Xbox One” oýun enjamy bu ugurda 18 millionlyk görkezijini öz adyna ýazdyrmagy başardy. Sanawda ilkinji üçlügi jemlejek “Nintendo Wii U” oýun enjamynyň muşdaklary tarapyndan satyn alnan sany 10.74 milliona ýetipdir.
Diňe 2015-nji ýylyň soňky çärýegine seredenimizde hem “Sony” şereketiniň oýun enjamy üstünlikli satuwyny dowam etdiripdir. Degişli döwrüň dowamynda 4 million enjamyny ýerlemegi başaran “Sony”, bu ugurda 1,85 million oýun enjamyny satan “Xbox One” bılen aratapawudyny mese-mälim açdy. Öňdebaryjylaryň sanawynda 3-nji ýeri eýeleýän ýapon esasly “Nintendo” şereketiniň “Wii U” oýun enjamynyň bolsa 0.72 milliony soňky çärýegiň dowamynda muşdaklaryna ýetirilipdir. Bu görkeziji “Nintendo” tarapyndan şowsuzlyk hasaplanylýar. Bu döwürde “PlayStation 4” enjamynyň beýleki öňdebaryjylardan has ozmagynyň “gizlin syry” köpleri haýran galdyrýar. Jemi satuw babatda örän şowly döwri başdan geçirýän enjamyň täze nesilinde “Lead Platform” sazlamalarynyň ýerleşdirilmegi oňa bolan islegi artdyran sebäplerden biri hökmünde aýdylýar.
“ALCATEL ONETOUCH FIERCE XL”
ABŞ-nyň Las Wegas şäherinde geçirilen “CES 2016” şüweleňinde köpçülige hödürlenen täze “Alcatel OneTouch Fierce XL” akylly telefony “Windows 10” mobil ulgamy arkaly işleýän az sanly enjamlaryň hataryna goşuldy. Bu telefon “Windows 10” mobil ulgamyny elýeter bahada ulanyp görmek isleýän müşderiler üçin garaşylmadyk sowgat boldy. 5.5 inçlik sensor ekrany arkaly 720 piksel durulygy hödürleýän enjamyň ýüzi “Dragontrail Glass” gorag aýnasy bilen ätiýaçlandyrylandyr. “Cortex-A7” esasyndan güýç alýan “Fierce XL” görnüş akylly telefonynda 1.1 GHz tizlikde işlemäge ukyply bolan dört ýadroly “Qualcomm Snapdragon 210” prosessory hereket edýär. Şeýle hem, onda 2 gigabaýtlyk RAM göterijisi we 16 gigabaýtlyk maglumat saklaýjy ýady göz öňünde tutulypdyr. Şeýle hem, akylly enjamda mikroSD karty arkaly maglumat göterijiligini ýokarlandyrmak mümkinçiligi hem ýerleşdirilipdir. “LED flaş” ýardamly 8 megapiksellik arka kamerasy we 2 megapiksel durulygynda goşmaça durmuşyň ajaýyp pursatlaryny ýadygärlik surata düşürmek hem-de wideoýazgy etmek mümkinçiliklerini elýeterli edýär. Enjam 174 gram agyrlyga hem-de 151.9 x 77.8 x 9.4 mm göwrüme eýedir. 3 sagatda doly zarýadlanýan 2500 mAh güýje eýe bolan batareýasynyň kömegi bilen bu telefonda 14 sagat gürleşmek mümkindir. Şeýle hem enjamda “Bluetooth 4.1” we GPS ýaly adaty aýratynlyklary bilen bir hatarda LTE ýardamy hem ýerleşdirilipdir.
MESSI DÖWRI TAMAMLANAR
Millonlarça adamlar tarapyndan dünýäniň iň gowy oýunçysy diýlip ykrar edilen argentinaly ýyldyz futbolçy Leonel Messi, birnäçe ýyldan bäri FIFA oýunlarynyň daşky gapagyny bezeýär. “FIFA 13” neslinden beýläk FIFA oýunlarynyň gapagynda ýer alan Messi, geçen ýyl müşderilere hödürlenen “FIFA 16” üçin hem saýlanan ýyldyz boldy. Emma, bu oýunlary öndüriji “EA Sports” şereketi tarapyndan gelen täze habarlar, şu ýylyň soňunda çykarylmagy göz öňünde tutulýan “FIFA 17” neslinde bu ýagdaýyň üýtgejekdigini görkezýär. Futbol dünýäsini ýakyndan yzarlaýan “Le’Equipe” gazeti tarapyndan berilýän maglumatlar, Messi we “EA Sports” arasyndaky ylalaşygyň tamamlaýjy tapgyryna geçendigini we taraplaryň täze bir şertnama üçin hereket etmäge gyssanmaýandygyny habar berdi. Şeýle hem, bu habarda, ýyldyz oýunçynyň mundan beýläk FIFA oýunlarynyň “ýüzi bolmaga” onçakly höwesli däldigi barada aýdylýar. Messiniň bu kararyna nämäniň sebäp bolup biljekdigi nämälimligine galýar. Şol bir wagtda, FIFA-nyň täze oýunlarynda başga ýyldyzy goýmak isleginiň bardygy barada aýdylýar. Mundan soňky oýunlarynda gapagy bezejek täze bir ýyldyz üçin gözlegde bolan “EA Sports” şereketiniň gözleri Real Madrid toparynyň ýaş ýyldyzy Hames Rodrigese dikildi. Rodriges bu ugurda ýeke-täk dalaşgär bolmasa-da, Neýmar we Ronaldo ýaly ýyldyzlaryň PES bilen şertnamasynyň bolmagy FIFA-nyň isleglerine öz täsirini ýetirýär.
MONITORLARDAN TELEFONLARA SIMSIZ ZARÝAD
Las Wegasda geçirilen “CES 2016” şüweleňinde “Dell” şereketi simsiz monitor bazaryna tarap ädim ädendigini mälim etdi. Şereketiň täze görnüşli monitorlary käbir telefonlara simsiz arabaglanyşygy arkaly zarýad berip bilmek ukyby bilen köpleriň ünsüni özüne çekmegi başardy. Bu aýratynlygyň şereket tarapyndan öndürilýän täze monitorlara islegi has hem güýçlendirmegine garaşylýar. “Dell 23 Wireless” monitory, ulanyjylara Full HD durulygyny hödürlemek bilen, şol bir wagtda “Windows” hem-de “Android” enjamlaryndan “Miracast” we “Bluetooth” baglanyşygy arkaly wideoşekilleriň alyş-çalşyny amala aşyrmaga ukyplydyr. 178 dereje görnüşi hödürleýän monitorda jübüt 3 Wattlyk ses çykaryjylar we adaty HDMI bilen USB 2.0 girişleri göz öňünde tutulandyr. Ekranyň aşak tarapynda ýerleşdirilen zarýada goýulýan nokady bolsa hem “Qi” hem-de “PMA” standartlaryna laýyk gelýän simsiz zarýad berme mümkinçiligini hödürleýär. Ulanyjylar tarapyndan has peýdaly hasaplanylýan bu aýratynlyk üçin ähli telefonlaryň zarýad alyp biljekdigi ýa-da bilmejekdigi barada doly maglumat berilmändir.
“POLAROID”-DEN TÄZE FOTOENJAM “SNAP +”
Ady rowaýata öwrülen fotoenjam kysymy hasaplanýan Amerika merkezli “Polaroid” şereketi “Snap” görnüşli fotoenjamlarynyň hataryna ýene-de birini goşdy. ABŞ-nyň Las Wegas şäherinde geçirilen “CES 2016” şüweleňinde köpçülige hödürlenen bu tehnologiýa 13 megapiksel durulyga eýe bolan “Polaroid Snap+” fotoenjamydyr. Şereketiň täze “Snap+” fotoenjamyda 3.5 inç ululygynda Full HD durulykly LCD ekrany we 13 megapiksel durulygyndaky CMOS sensory ýerleşdirilipdir. Bu enjam alnan suratlary “Zero Ink” tehnologiýasynyň kömegi bilen dessine çykarmak aýratynlygyna eýedir. Dört dürli reňkde satuwa çykarylmagy göz öňünde tutulýan enjamda 128 gigabaýtlyk microSD karty durmuşyň ajaýyp pursatlaryny köpräk almaga ýardam edýär. Şeýle hem “Snap+” enjamy “Android” we “iOS” ulgamlary arkaly işleýän mobil enjamlardan ugradyljak suratlary çykarmaga ukyplydyr. “Polaroid Snap+”-yň 2016-njy ýylyň dördünji çärýeginde köpçülikleýin satuwa goýberiljekdigi mälim edildi.


text:
Owgan «Talybany» 20-nji awgustda hökümet güýçlerini welaýat paýtagtyna yza çekilmäge mejbur edip,demirgazyk-gündogardaky Gunduzyň strategiki etrabyny ele geçirdi.
Pitneçiler bu etraby geçen ýyl hem gysga wagt basyp alypdylar.
«Talyban» etraba dürli pozisiýalardan hüjüm etdi, biz dört sagat garşy durduk, emma goldaw ýetişmedi. Etrap «Talybanyň» eline geçdi diýip, Hanabadyň häkimi Haýatulla Amiri aýtdy.
Jeňçiler Gunduzyň 30 km çemesi uzaklygynda ýerleşýän Hanabady irden basyp aldylar we şol wagt beýleki birnäçe etrapda hem agyr söweşler barýardy diýip, resmiler aýtdylar.
Etrap häkimi Haýatulla Amiri APF habar gullugyna jeňçileriň etraby ele geçirmeginiň birnäçe sagada çekendigini gürrüň berdi.
Ol welaýat gubernatoryndan goşmaça kömek barada edilen haýyşlaryň bitirilmändigini hem sözüne goşdy.
«Talybanyň» sözçüsi Zabihulla Mujahid özleriniň bu etraby harby tehnikalar we ýaraglar bilen bilelikde basyp alandyklaryny aýtdy.
Pitneçiler 20-nji awgustda welaýat paýtagtynyň golaýyndaky ýerlere hem wehim saldylar. Polisiýa resmileriniň sözlerine görä, jeňçiler Gunduzyň Alibad etrabyna hem hüjüm etdiler. Emma owgan howpsuzlyk güýçleri entek bu ýere kontrollugy öz ellerinde saklaýarlar.
Gunduz welaýat geňeşiniň başlygy Mohammad Ýusouf Aýubi asuda ilatdan ýüzlerçe adamyň söweş barýan ýerden gaçyp çykandygyny aýtdy we, eger merkezi hökümet Gunduza üns bermese, geçen ýyl edişi ýaly, «Talyban» ýene Gunduzy basyp alar diýdi.
Hanabadyň ýaşaýjysy Abdul Satar AFP habar gullugyna adamlaryň öý öýlerini, dükanlaryny taşlap gaçandyklaryny,goňşy welaýatlara barýan ýollaryň bolsa bagly bolandygyny gürrüň berdi.
«Talyban» edil bäş gün ozal goňşulykdaky Baglan welaýatynyň bir etrabyny basyp alyp, hökümet güýçleriniň ok-ýaraglaryny ele salypdy.
Günortadaky Helmand, gündogardaky Nangarhar welaýatlarynda hem agyr söweşleriň barýandygy aýdylýar.
Goranmak ministrliginiň maglumatyna görä, howpsuzlyk güýçleri ýurduň 34 welaýatynyň azyndan 15-isinde «Talybana» garşy söweşýärler.
«Talyban» 2015-nji ýylyň sentýabrynda Gunduz welaýatynyň paýtagtyny basyp aldy we bu onuň 14 ýyldaky iň uly ýeňşi bolupdy.
Bu «Talybanyň» 2001-nji ýyldan bäri Owganystanyň uly şäherini ilkinji gezek basyp almagy bolupdy.
Şonda, ABŞ-nyň söweş uçarlary we NATO esgerleri tarapyndan goldanan owgan güýçleri jeňçileri iki hepde soň kowup çykarypdylar.


text:
Internet – bütin dünýäde bolşy ýaly, soňky ýyllarda Türkmenistanda hem giňden peýdalanylyp başlanyldy. Türkmenistandan gelip gowuşýan maglumatlarda ýurtda internediň hiliniň belli bir derejede pesdigi aýdylsa-da, ýaşlaryň internet arkaly sosial ulgamlardan işjeň peýdalanýandygy, hatda dürli-dürli saýtlary, şol sanda internet arkaly söwda edilýän internet dükanlaryny hem döredýändikleri bellenilýär.
Internetdäki bu türkmen dükanlarynyň käbirlerinde azyk harytlary satylýan bolsa, käbirlerinde geýim-gejim, elektron enjamlar, kosmetika serişdeleri ýaly harytlar satylýar.
Eýsem, şeýle saýtlaryň sanynyň köpelmegi Türkmenistanda ilatyň internet dükanlaryna bolan talabynyň artandygyny aňladýarmy? Siz türkmen internet dükanlaryndan söwda edip gördüňizmi? Şeýle-de, türkmen ýaşlary internet dükanlaryndan söwda etmek medeniýetine nähili garaýarlar? Onuň nähili oňaýly we oňaýsyz taraplary bar?
Täze Tolkun gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek üçin biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Hemmämize taryhdan mälim bolşy ýaly, 1886-njy ýylyň 1-nji maýynda amerikan işçileri sekiz sagatlyk iş gününi talap edip, iş taşlaýyş yglan edipdiler. Soňy demonstrasiýa ýazan iş taşlaýyş polisiýa bilen çaknyşylmagyň netijesinde gan döküşiklik bilen tamamlanypdy.
1889-njy ýylyň iýulynda ikinji Internasionalyň Pariž kongresi Çikagonyň işçileriniň çykyşynyň hormatyna her ýylyň 1-nji maýynda demonstrasiýalar geçirmek barada karar kabul edipdi. Zähmetkeşleriň Halkara raýdaşlyk güni ilkinji sapar 1890-njy ýylda Awstro-Wengriýada, Belgiýada, Germaniýada, Daniýada, Ispaniýada, Italiýada, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda, Norwegiýada, Fransiýada, Şwesiýada we ençeme beýleki ýurtlarda geçirilipdi.
1-nji maý uzak wagtlaryň dowamynda barlyşyksyz synpy göreş ugrundaky rewolýusiýanyň simwoly bolup geldi. «Bu baýramçylyk dünýäniň 66 ýurdunda bellenip geçilýär» diýlip, 1-nji Maý hakdaky maglumatlarda aýdylýar.
Indi Bitarap döwlet
1-nji maý öňki Sowet soýuzynyň düzümindäki ähli respublikalarda, şol sanda Türkmenistanda-da bellenilýärdi. Sowet soýuzy ýykylandan soň bu baýramçylygy bellemegi Türkmenistan bes etdi. Häzir bu baýramçylyk Türkmenistanda bellenilmeýär. Sebäbi Türkmenistan indi Bitarap döwlet. Ol hiç kimiň içki işine goşulmaýar, öz içki işine-de hiç kimi goşmaýar. Islendik ýurtdaky öň bolan wakalar hem, soň bolýan wakalar hem Türkmenistany gyzyklandyrmaýar.
Türkmenistan Garaşsyz döwlet bolaly bäri dünýäniň gyzgyn künjeklerinde nähili wakalar bolup geçdi. Yrakdaky, Öňki Ýugoslawiýadaky, Çeçenistandaky, Gyrgyzystandaky wakalar, şeýle hem dünýäniň başga döwletlerinde bolup geçýän nägilelik demonstrasiýalary, halk bilen häkimiýetleriň arasyndaky çaknyşyklar… türkmenleri gyzyklandyrmaýar. Dogrusyny aýtsaň, halkyň esasy bölegi ol wakalar barada habar hem bilmeýärler. Sebäbi türkmen halkyna dünýäniň gyzgyn nokatlaryndaky wakalar ýetirilmeýär. Köçä çykylyp, raýdaşlyk bildirilmese-de, media boýunça Türkmenistan dünýä wakalaryna seslense ýagşy. Bitaraplygyň saýasyna bukulyp, dünýädäki şuňa meňzeş ençeme wakalara göz ýummak örän gelşiksiz ýagdaý. Şeýle wakalar hakda halkyň sesinem dünýä eşitdirmeli, hökümetiň öz pikirem aýdylmaly. Ýöne, ýerden ses çykýar, Türkmenistandan welin raýdaşlyk hakda ýeke sözem eşidilenok.
Bize raýdaşlyk bildirýän gerek
Dogrusyny aýtsaň-a, indi türkmenleriň özüne raýdaşlyk bildirýän gerek. Olaryň özi halky dürli meselelerde nägile edýän hökümet bilen häli-şindi çaknyşyp durlar. 1995-nji ýylyň 12-nji iýulyndaky demonstrasiýaçylar raýdaşlyk bildirilmeli adamlardy. Indi türkmenleriň özleri sekiz sagatlyk iş gününi talap etmeg-ä beýlede dursun, eýsem ýeke sagatlyk iş hem tapanoklar, ýöne olar heniz köçä çykyp, öz ýagdaýlaryny hökümete ýetirmäge ýagdaý tapanoklar. Bu zatlar hakda hatda türkmen mediasy hem “garamaýak” halkyna raýdaşlyk bildirip bilmeýär. Şeýle ýagdaýda türkmenler nädip dünýä halklaryna raýdaşlyk bildirsinler.
Raýdaşlyk ýaly hereketlere goşulmak üçin ýurtda köp partiýalylyk, demokratiýa, jemgyýetçilik guramalarynyň köplügi gerek. Ol zatlar heniz Türkmenistanda ýok. Şolardan biri halka ýol görkezmese, çagasyna çörek puly gazanmak üçin daň atandan gün batýança tasap geçýän sada halk raýdaşlyk hereketine goşulmagy bilmeýär. Onuň öz güni gaýgy. Başga kişilere raýdaşlyk bildirmäge halkyň wagty-da ýok, ýagdaýy-da.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gaitiniň prokurorlary ýurda 15 ýyllap prezidentlik eden Žan Klod Dýuwalýere korrupsiýada we döwlet serişdelerini öz hasabyna geçirmekde aýyplama bildirdiler. Indi bu aýyplamalara ýurduň sudy garar.
Žan Klod Dýuwalýer sişenbe güni tussag edilipdi. Bu tussag edişlik onuň 24 ýyldan soň ýurda dolanmagyndan iki gün geçenden soň amala aşyryldy.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Dýuwalýere onuň 1971-1986-njy ýyllar aralygynda ýurda baştutanlyk eden döwründe müňlerçe adamyň gyrgyna berilmegi bilen bagly hem aýyplama bildirilmeli diýýärler.


text:
BMG-niň Baş assambleýasynyň 65-nji sessiýasynda eden çykyşynda prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň gapylarynyň Eýran bilen diplomatik gatnaşyklar üçin açykdygyny aýtdy.
Ýöne ABŞ-nyň prezidenti gepleşiklere başlamak üçin Eýran tarapynyň öz ýadro programmasynyň hakykatdan hem parahatçylykly maksatlara niýetlenendigini dünýä jemgyýetçiligine subut etmelidigini nygtady.
Şeýle hem bu çykyşynda Obama dünýaniň dürli ýurtlarynyň liderlerini Ýakyn Gündogarda parahatçylygy ornaşdyrmak ugrunda edýän tagallalaryny goldamaklaryny sorap, Ysraýyly ýaşaýyş jaý gurmak gadagançylygynyň möhletini dowam etdirmäge çagyrdy.
30-njy sentýabra çenli dowam etjek BMG-niň Baş assambleýasynyň sessiýasynda maliýe krizisiniň terrorçylyga we beýleki möhüm meselelere ýetirýän täsirine garaljakdygy aýdylýar.


text:
Geçen hepde Islandiýada atylan wulkan henizem Ýewropanyň köp ýurtlarynda uçar gatnawlarynyň togtamagyna sebäp bolýar.
Bu wulkanyň asmana ýaýradan tozany we küli zerarly Ýewropanyň ýurtlaryndan köpüsinde indi bäş gün bäri uçar gatnawlary doly ýa-da bölekleýin ýatyrylan ýagdaýda. Bu ýagdaý bolsa öz gezeginde ýolagçylaryň gatnawlarynda uly bökdençlikleri hem-de kynçylyklary döretdi.
Ýewropa Bileleşiginiň transport meseleleri boýunça Komissary Siim Kallas şu gün bu mesele bilen baglanyşykly Brýusselde geçiren metbugat konferensiýasynda häzirki wagt ýolagçylaryň howpsuzlygynyň iň möhüm mesele bolup durýandygyny we bu ugurda hiç hili eglişiklere gidilip bilinmejekdigini aýtdy.
«IATA» atly halkara howa ýollary boýunça senagat topary häzirki bökdençilikler sebäpli howa ýollary kompaniýalarynyň her günde jemi 250 million dollar töweregi ýitgi çekýändigini aýdýar.


text:
Orsýetli öňki KGB-niň işgäri, häzir milliarder Aleksandr Lebedew Britaniýanyň “Independent” hem ýekşenbe güni çap edilýän “Sunday Independent” gazetlerini simwoliki 1 britan funt sterlingine satyn aldy.
Bu gazetiň öňki eýesi “Independed news & Media” kompaniýasy bu mesele bilen bagly ýaýaradan beýanatynda, iki gazetiň Aleksandr Lebedewe degişli “Independent Print Limited” kompaniýasyna satandygyny mälim etdi.
Bu gazetleriň maliýe kynçylygy çekip, 2009-njy ýyl boýunça deslapky maglumatlara görä, olaryň bergisiniň 42 million dollara golaý bolandygy habar berilýär.
Kremle tankydy garaýşy bilen tanalýan “Nowaýa Gazeta” neşiriniň Lebedew bilen Gorbaçowyň eýeçiligindedigi maglumatda aýdylýar.


text:
Aşgabat, 29-njy ýanwar. “Türkmenportal”.
Bütin ömrüne diýen ýaly bal arysyny saklap gelýän Berdimyrat Çolukow bu önümiň saglyga peýdasy hakynda-da, onuň görnüşleri hakynda-da, hakyky baly nädip saýlamalydygy hakynda-da kän zat bilýär. Onuň gürrüňleri “Türkmenportalyň” okyjylaryny hem gyzyklandyrar diýen umyt bilen Berdimyrat aganyň maslahatlarynyň käbirini size hödürleýäris!
Ary balyna derman hökmünde garaň, ony günde iýiň, şonda dürli keseller sizden daşda durar. Ary baly witaminleriň aglabasyny özünde jemleýär. Şonuň üçin ol immun ulgamymyzy berkitmäge ýardam edýär. Günde säher bilen bir käse limonly çaýa bir çemçe bal garyp içiň, şonda beden berkligiňize goltgy berersiňiz.
Ýüzüňiziň hamy gurak bolanda, bir çemçe baly ösümlik ýagyna garyp, ýüzüňize ýapmagy we 15 minutdan mylaýym suwa ýuwup aýyrmagy maslahat berýärin.
Saç düşme ýoň bolanda, 3 çemçe baly bir çemçe ýag bilen 2 sany ýumurtga garmaly, garyndyny saçyňa çalyp, ýarym sagat saklamaly.
Ary ýelimi (propolis) garylan hoz ýagynyň 100 gramyny, 100 gram ary baly bilen garyp, eliňize çalyň we 20 minut saklaň, muny hepdede 2 gezekden 10 sapar gaýtalaň! Şeýtseňiz eliňiziň guraklygy aýrylar, dyrnaklaryňyzyň düýbi berkär.
10 gram gül tozgajyklaryny, 50 gram ary baly bilen garyň, üstüne 100 gram süýt guýuňda oňatja bulaň we holodilnikde goýuň! Şol garyndy ýürek agyrynyň dermanydyr, ony bir çemçeden günde 3 wagtyna içmeli.
Hakyky ary balyny saýlamak babatda şulary maslahat bereýin. Hakyky baly ýasama baldan nädip tapawutlandyrmaly? Ilki bilen balyň goňura ýakyn sary reňki bolmaly, şoňa üns beriň! Ikinjidenem, bir çemçe baly bir käse suwa garyň, şonda suw bulanyk reňk bermelidir.


text:
Orsýetiň “Çepçi Front” atly oppozisiýa toparynyň lideri Sergeý Udalsowa we ýene birnäçe oppozisiýa liderlerine garşy jenaýat işi gozgaldy. Bu barada çarşenbe güni Orsýetiň Derňew komitetiniň sözçüsi Wladimir Markin mälim etdi.
Markin bu jenaýat işiniň “Protestiň anatomiýasy-2” atly filmi bilen baglydygyny we onuň köpçülikleýin gozgalaňa taýýarlykda aýyplanýandygyny aýtdy. Hökümeti agdarmak üçin oppozisiýa liderleriniň Gürjüstanyň resmileri bilen bilelikde dildüwşük gurnandyklaryny Markin sözüniň üstüne goşdy.
Kremliň tarapyndaky NTW telekanaly geçen hepdede Udalsowyň Gürjüstanyň resmileri bilen Moskwada gozgalaňy planlaşdyrmak üçin duşuşýandygyny görkezýän filmi efire berdi.
Alyp baryjy: “Parahat ýol bilen rewolýusiýa etmek mümkinçiligi başa barmady. Orsýetiň uly şäherindäki meýdançalaryny birbada eýelemek ýowuz senariýanyň başlangyjy bolmaly. Edilmeli hereketleriň plany eýýäm düzülipdir. Bizde bar bolan materiala laýyklykda, muny amala aşyrmaly awtorlar Orsýetiň daşyndakylar we Udalsowdyr”.
Bu jenaýat işinde filmde görkezildi diýilýän beýleki oppozisiýa liderleriniň arasynda Leonid Razwozžaýewiň we Konstantin Lebedewiň atlary geçýär. Häkimiýetler tarapyndan olaryň ýaşaýan öýleri döküldi diýip, Markin aýtdy.
Udalsowyň we onuň ene-atasynyň ýaşaýan öýleri hem döküldi.
Derňew komitetiniň maglumatyna görä, Udalsowyň Gürjüstanyň Parlamentiniň goranmak we howpsuzlyk boýunça komitetiniň başlygy Giwi Targamadze bilen Belarusyň Minsk şäherinde duşuşandygy filmde görkezilýär.
Bu duşuşyga Gürjüstanyň Moldowadaky konsuly Mihail Iaşwiliniň we Wladimir Putiniň garşysyna protestleri we Moskwadaky gozgalaňy maliýeleşdirmekligi planlaşdyrýan olaryň üç sany kömekçisiniň hem gatnaşandygy aýdylýar.
Maglumata görä, filmde Udalsowyň Putina garşy şygarlary Grozny diýlip atlandyrylýan jaňly minaranyň depesinde dikmek barada dildüwüşýändigi görkezilipdir.
Oppozisiýa lideri Sergeý Udaltsow Moskwanyň sudunyň ýanynda, 26-njy sentýabr, 2012.
Udalsow aýyplamalary ret edýär we gürrüňi edilýän filmiň ýörite üýtgedilip gurnalandygyny aýdýar. Markin muny ret etdi.
Çarşenbe güni Udalsowa jaň eden Orsýetiň Interfaks habar agentliginiň maglumatyna görä, Udaltsow telefona “Howa” diýip jogap bereninden soň, oňa kimdir-biri tarapyndan telefonyny öçürmäge buýruk berlipdir.
Udalsow öýi döküleninden soň Derňew komitetine özüniň soraga äkidilendigini “Interfaksa” habar etdi.
Maglumatlara görä, Içeri işler ministrliginiň ýolbaşçylary Udaltsowy soraga alyp gidipdirler, ýöne alnyp barylýarka Udalsow öýüniň daşynda ýygnanan adamlara ýüzlenipdir.
Udalsow: "Bu biziň aktiw hereketimiz üçin häkimiýetleriň ar almagydyr. Men ähli adamlary dymman, bu barada gahar-gazaplaryny aýan etmeklige çagyrýaryn."
Udalsow Derňew komitetine eltilenden bir salym soň SMS ugratdy. Onda “Men gabalana meňzeýärin” diýlip ýazylýar. Soňra Udalsowyň aýaly Anastasiýa adamsynyň 48 sagatlyk tussag edilendigini “Eho Moskwy” radio satnsiýasyna aýtdy.
Orsýetiň içeri işler ministrliginiň ofiserleri Sergeý Udaltsowyň öýüniň daşynda, Moskwa, 17-nji oktýabr, 2012.
Lebedewiň we Razvozžaýewiň hem 48 sagatlyk tussag edilendigi aýdylýar.
Udalsowyň aklawjysy Wioletta Wolkowa Udalsowa bildirilýän aýyplamalary ret etdi we onuň (Udalsowyň) ýowuz usullary goldamaýandygyny aýtdy.
“Adam hukuklary üçin” atly hereketiň başlygy Lew Ponomarýew Orsýetiň oppozisiýasyna garşy häzirki hereketler “1930-njy ýyllarda başlanan repressiýany ýatladýar” diýdi. Şol döwürde Iosif Stalin “giň syýasy arassalaýyş” diýlip atlandyrylan repressiýasyny geçiripdi.


text:
Platon Lebedew türmeden boşadylanyndan soň Moskwa gaýdyp geldi.
Orsýetiň nebit tütjary Mihail Hodarkowskiniň iş partnery anna güni agşam Orsýetiň demirgazyk-günbataryndaky Arhangelsk türmesinden boşadyldy. Sud onuň tussag möhletini azaltmak barada karar çykardy.
Lebedeow on ýyl gowrak türmede oturdy. Onuň aklawçysy Wladimir Krasnow şenbe güni öz müşderisiniň Orsýetde galmagy planlaşdyrýandygyny ýa ýurdy terk etmekçi bolýandygyny aýdyp bilmedi.
Lebedew Hodorkowskiniň birden, prezident W.Putiniň günä geçmesi esasynda azat edilmeginden bir aý soň boşadyldy.
Lebedew bilen Hodorkowskiý 2003-nji ýylda, salgyt tölemekden gaçmakda aýyplanyp tussag edildi.
Emma bu Hodorkowskiniň Putiniň häkimiýetine wehim salandygy üçin görlen ar alyş çäresi hökmünde görüldi. Hodorkowskiý boşadylan badyna Germaniýa gitdi.


text:
Onuň Alyhezreti
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary
jenap PAN Gi Mun
Siziň Alyhezretiňiz!
Birleşen Milletler Guramasynyň döredilmeginiň 70 ýyllygy mynasybetli Size özümiň in mähirli gutlaglarymy ibermegiň miýesser edendigi mende uly kanagatlanma duýgusyny döredýär.
BMG-niň halkara meselelerini çözmekde, dünýäde tertibi üpjün etmekde, milletleriň arasynda dostlukly gatnaşyklary deňhukuklylyk we halklaryň öz ykbalyny kesgitlemek ýörelgelerine hormat goýmak esasynda ösdürmekde, parahatçylyga howp salýan ýagdaýlary aradan aýyrmakda we adalatlylyk ýörelgesine hem-de halkara hukugynyň kadalaryna laýyklykda agressiw hereketleriň parahatçylykly ýollar bilen öňüni almakda täsirli hem-de esasy halkara gurama bolup üýtgewsiz çykyş edýändigini bellemek guwandyryjydyr.
Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlyk etmek we bu Guramanyň ähmiýetini güýçlendirmek Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugrudyr. Parahatçylyk söýüjilik ýörelgesinden ugur alýan hem-de giň halkara hyzmatdaşlygyna esaslanýan bu syýasatyň baş wezipeleri parahatçylygy hem-de howpsuzlygy gorap saklamak, halkara bileleşiginiň ähli ýurtlarynyň we halklarynyň abadançylygynyň hem-de gülläp ösmeginiň hatyrasyna durmuş-ykdysady ösüşiň ýokary derejesini üpjün etmek bolupdy we şeýle bolmagynda galýar.
Siziň Alyhezretiňiz, meniň saglyk, bagtyýarlyk we abadançylyk baradaky in gowy arzuwlarymy kabul ediň. Birleşen Milletler Guramasynyň Sekretariatynyň ähli agzybir işgärlerine meniň mähirli gutlaglarymy we täze üstünlikleri gazanmaklaryny arzuw edýändigimi ýetirmegiňizi haýyş edýärin.
Çuňňur hormatlamak bilen,
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.


text:
Türkmenistanyň ýokary we ýörite orta okuw jaýlaryna kabul ediş kampaniýasynyň başlanmagy bilen bagly ýurtda korrupsiýa meselesi ýiti ýaňlandy. Jogapkär işgärleriň hatarlaryny arassalamak, sanitaryň wezipesini ýerine ýetirmek ýüki ýene-de prezidentiň gerdenine düşdi. Hamana ikinji derejeli işler bilen meşgullanar ýaly onuň başga aladasy ýok ýaly…
Ministrler Kabinetiniň nobatdaky maslahatynda ele düşen korrupsionerler bilen bagly ýene-de tertip-düzgün meselesi öňe saýlanyp çykdy. Milli dünýä dilleri institutynda üsti açylan jenaýat, parahorluk barasynda Baş prokuror Çary Hojamyradow hökümet maslahatynda gürrüň berdi. Ele düşenleriň arasynda institutyň rektory Aýna Gurbannyýazowa-da bar. Ol özüniň ýakyn kärdeş dostlarynyň kömegi bilen okuwa girmek islän birnäçe okuwçydan 120 müň töweregi amerikan dollaryny alypdyr. Gurbannyýazowanyň şunuň ýaly goşmaça gazanjy ýeke gezek edendigini göz öňüne getirmek kyn.
Türkmenistanyň beýleki köp sanly döwlet edaralarynda-da şunuň ýaly galplyklaryň edilmeýändigine kim ynanar?
Ministrler Kabinetiniň maslahatynda ýene bir rektor - Döwlet çeperçilik akademiýasynyň rektory M.Durdyewa bilen hem hoşlaşdylar. Akademiýanyň mugallymlarynyň köpüsi esli wagt bäri akademiýany hut özüniň şahsy emlägi ýaly görýän hem dolandyrýan Durdyýewanyň üstünden şikaýat edýärdiler.
Bilim sistemasyndaky ýagdaýlar barasynda ýurt baştutanyna gelýän signallaryň ählisini hasaba almak bilen, prezident ýagdaýyň çydamsyzdygyny ykrar etdi hem bilim ministrini çalyşdy. Şunuň ýaly arassalaýyş işlerini geçirmek bilen Berdimuhamedow korrupsiýanyň öňüne geçmäge synanyşýar. Mundan netije bolarmy? Ol gaty uly sorag.
Köne tejribeler
Öz döwründe Saparmyrat Nyýazow hem häkimiýetiň ýokary gatlaklarynda günä, ogurlyk eden çinownikleriň emini berýärdi. Saparmyrat Nyýazow olary häli-şindi Ministrler Kabinetiniň maslahatyndan göni türmä ýollaýardy. Köpçüligiň içinde olary uly ile masgara edýärdi. Köp ýyllap Türkmenistanyň Baş prokurory bolan Gurbanbibi Atajanowany Nyýazowyň masgaralaýşy türkmenistanlylaryň ýadynda bolsa gerek. Ol telewideniýe arkaly baş prokuroryň etmişlerini paş etdi, kasamlar, gözýaşlar, aman sorap ýalbarmalar hökümdaryň ýüregini ýukaldyp bilmedi. Şondan soň o hanymy gören ýok. Belki-de, gözenekden aňyrda jezasyny çekýändir.
Ýöne uly iliň gözüniň alnynda gurulýan bu paş ediji tomaşalar garaşylýan netijäni bermedi. Şeýle usul bilen Amerikada-da, Eýranda-da, Sowet Soýuzynda-da korrupsiýanyň ganly ýarasyndan gutulyp bilmändiler. Terror hem rehimsizlik iş ýüzünde peýda getirmeýär.
Korrupsiýa garşy nobatdaky göreş kampaniýasynda talabyň, gysyşyň güýçlendirilmegi paranyň möçberini artdyrýar. Çünki töwekgellik bazarynda ýagdaýyň ýitileşýändigi dünýä praktikasynda görlen zat. Korrupsiýany agyzdyryklaýan, onuň örüsini daraldýan, hat-da gysyp çykarýan, synagdan geçen birnäçe faktor bar.
Hususylaşdyryş we erkin metbugatyň roly
Şolaryň birinjisi erkin hususy telekeçiligi aktiw ösdürmek. Bazar ykdysadyýetinde her kim öz edýän işine jogapkär, korrupsiýa bolsa ösüşe aýakbagy bolýar. Şonuň üçin bir döwürde bazar ony ýuwudýar.
Ikinji usuly - köpçülikleýin habar serişdeleri. Ol azat dünýäde häzir Türkmenistanyň prezidentiniň mejbury ýagdaýda edýän işlerini ýerine ýetirýär. Diňe azat metbugat, garaşsyz telewideniýe jemgyýetdäki her hili gyşarmalary, nogsanlyklary heniz düwünçekdekä yzarlap bilýär. Diňe garaşsyz, azat-erkin metbugat býurokratlaryň, çinownikleriň terip-düzgüne boýun bolmagynda döwlete ýardam edip bilýär.
Eger prezidentiň gözegçilerden ybarat ägirt uly apparaty bolaýanda-da, tutuş jemgyýetiň tertibine kontrollyk edip bilmez. Bu ýerde sistema döretmek gerek, şol sistemada jemgyýetiň özi biriniň görkezmesi, tabşyrygy bilen ýaşamaz-da, öz-özüňi gurnamak prosessine gatnaşar. Erkin metbugatsyz, hususy inisiatiwasyz korrupsiýa prezidentiň juda ýakyn töwereginde-de özüne ýol tapar.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Tutuş Demirgazyk Afrikany, Günorta Günbatar Aziýany we Ýakyn Gündogary gurşap alan protest hereketleri anna güni Bahreýnde we Liwiýada müňlerçe adamyň hökümet güýçleri tarapyndan öldürilenleriň jynaza namazyna gatnaşmagy bilen ýasa öwrüldi.
Ýemende protestçiler öz janlaryny howp astyna salmagy dowam etdirip ýörkä, Eýranda oppozisiýa üstümizdäki hepdede polisiýa güýçleri bilen bolan çaknyşyklarda ölenleri jaýlamaga taýýarlyk görýär.
Gara geýinmedik ýeke-täk ýurt häzir Müsür. Bu ýerde öňki prezident Hosni Mubaregiň agdarylan güni, 11-nji fewralda, gazanylan ýeňiş gutlanyp, şatlykly ýöriş geçirildi.
Wideo: Müsürde "Ýeňiş güni" bellenilýär, Kair, 18-nji fewral.
Bu dabara mynasybetli Kairiň Tahrir meýdançasyna ýygnanlaryň biri Mohammad Hosn. Ol hemmeleriň tolgunýandygyny aýtdy: “Biz bu ýere rewolýusiýany dabaraly bellemäge geldik. Ilki bilen şehitler ýatlanmaly. Biziň hemmämiz rewolýusiýany berkitmek üçin üýşüşip, juma namazyna geldik. Sebäbi entek hemme zat üstünlikli ýerine ýetirilenok. Ýöne iň möhüm talap Hosni Mubaregiň wezipeden çekilmegidi. Bu boldy”.
Müsürde öten aý başlanan hökümete garşy protestler 18 günläp dowam edip, tutuş dünýäniň ünsüni özüne çekdi. Tunisde uzak wagtlap häkimiýet başynda oturan prezident Zine el-Abidine Ben Ali agdarylandan soň gezek Müsür perzidentine ýetdi. Bu hepde hem şular ýaly demonstrasiýalar Eýranda, Bahreýnde, Yrakda, Liwiýada we Ýemende geçdi.
Penşenbe güni Ýemeniň Aden şäherinde protestçiler bilen hökümet güýçleriniň arasynda çaknyşyk turdy. Protestçiler 7 gün bäri demonstrasiýalary dowam etdirip, 32 ýyllap ýurtda höküm sürüp gelen Prezident Ali Abdullah Salehiň häkimiýet başyndan gitmegini talap edýärler. Çaknyşyklarda bir adamyň ölendigi aýdylýar.
Girizilen gadaganlyga garamazdan, anna güni Bahreýnde müňlerçe adam paýtagt Manamanyň merkezi Göwher meýdançasyna tarap ýöriş etdiler.
Bahreýnde hökümet güýçleri tarapyndan edilen hüjümde ölen dört adamyň jynaza namazyna müňlerçe adam gatnaşdy. Bu adamlar penşenbe güni howpuzlyk güýçleri protestçileri paýtagtyň merkezi Göwher meýdançasyndan zor bilen çykaranda öldi. 200 töweregi adam hem ýaralandy. Şeýdip, üstümizdäki hepde protestlerde ölenleriň sany alta bardy.
Demonstrantlar ilatynyň 70 prosenti şaýylardan durýan, ýöne sünni patyşasy tarapyndan dolandyrylýan bu ýurtda giň gerimli syýasy reformalaryň geçirilmegini talap edýärler.
Liwiýada penşenbe günündäki “Gahar-gazap gününden” soň hem protestleriň gije dowam edendigi aýdylýar. Aýdylyşyna görä, bu ýerde hem 24 adam ölüpdir. Ýurduň ikinji uly şäheri Bengazide we al-Baýda şäherinde müňlerçe adamyň köçelere çykanlygy habar berildi. Ölenleriň käbiri anna güni jaýlandy.
Eýranyň oppozision partiýlary adamlary 20-nji fewralda ýöriş geçirmäge çagyrypdyr. Bu ýöriş üstümizdäki hepde Tähranda hökümete garşy protestlerde öldürilen iki adamyň hatyrasyna geçirilýär.
Yrakda ýurduň demirgazygynda syýasy reformalary talap edip, demonstrasiýa geçiren märekäniň garşysyna kürt howpsuzlyk güýçleri ot açypdyr. Munda hem iň bärsinden iki adamyň ölendigi habar berildi.


text:
NATO-nyň ýolbaşçysy Anders Fog Rasmussen çarşenbe güni eden çykyşynda guramanyň Pakistan bilen gatnaşyklaryny has hem berkitmek isleýänligini aýtdy.
Rasmussen bu pikirini çarşenbe güni Pakistanyň daşary işler ministri Şah Muhmud Kureýşi bilen bilelikde Yslamabatda geçiren metbugat ýygnagynda öňe sürdi.
Rasmussen Owganystanda alnyp barylýan harby operasiýalaryň tamamlanmaly möhleti bolan 2014-njy ýyldan soňra hem NATO-nyň Owganystanda galmaklygy dowam etdirjekdigini belläp, regiondaky parahatçylyk boýunça Pakistanyň rolunyň möhümdigini nygtady.
Rasmusseniň Pakistana edýän sapary Owganystanda geçirilen halkara konferensiýanyň ýzýanyna gabat geldi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton hem mundan üç gün öň Pakistanda bolup, Waşingtonyň Yslamabat bilen gatnaşygyny artdyrmak isleýänligini mälim edipdi.


text:
Anna güni Moldowanyň parlamenti käbir içerki syýasy dawalara garamazdan, özüniň ýazky sessiýasyna başlady. Bu wakanyň öňýany, penşenbe güni parlamentiň spikeri Marian Lupunyň bu sessiýany yza süýşürmek barada eden teklibini parlament oňlamady.
Spikeriň şeýle teklip bilen çykyş etmegine Moldowanyň premýer-ministri Wlad Filatyň öz Liberal-demokratik partiýasynyň parlamentdäki öz syýasy partnýorlary bilen koalisiýa döretmek planyndan çykýandygyny yglan etmegi sebäp boldy.
Parlamentiň täze sessiýasynyň gün tertibinde birnäçe möhüm dawaly meseleler bolar diýlip garaşylýar.
Olaryň hatarynda moldowaly bir biznesmeniň aw wagtynda atylyp öldürilmegi bilen baglanyşykly wakada ýurduň ozalky baş prokuroryna bildirilýän aýyplamalar we Moldowanyň bank sistemasynyň Orsýet bilen baglanyşykly pul ýuwuşlyklara dahyllydygy barada bildirilýän aýyplamalar bilen bagly meseleler hem bar.


text:
Ilçi Raýen Kroker öz döwürdeşleriniň arasynda Ýakyn Gündogar syýasaty boýunça iň tejribeli Amerikan resmileriniň biri hasaplanýar. Liwanda, Küweýtde, Siriýada we Pakistanda Waşingtonyň ilçisi hökmünde işläninden soňra 2007-nji 2009-njy ýyllar aralygynda tejribeli resmi Birleşen Ştatlaryň Yrakdaky iň ýokary wekili wezipesinde işledi. 2011-2012-nji ýyllarda bolsa ol Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky ilçisi wezipesinde zähmet çekdi.
Soňky bellenilen iki wezipesiniň dowamynda Kroker Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklary ýola goýmak üçin, hatda iki döwletiň hyzmatdaşlyk etmegi üçin hem tagallalar etdi.
Şu hepde Kroker Eýran meselesi boýunça Nýu-Ýorka, ýagny Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assembleýasyna çagyryldy. Ol ýerde güýçli syýasatçy “Eýranyň ýokary wezipeli resmileri” bilen aýratyn duşuşdy.
Bu duşuşyk Eýranyň ýadro maksatnamasy barada diplomatiki çözgütler gözlenýän döwründe bolup geçdi. Azatlyk Radiosy häzirki wagtda Teksasyň A & M uniwersitetiniň Jorj Buş adyndaky “Döwlet we halka hyzmat” mekdebiniň dekany wezipesinde işleýän Raýen Kroker bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bu hepde Birleşen Milletler Guramasynda Eýran hepdesi boldy diýsek öte geçdigimiz bolmaz. Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň we Eýranyň prezidenti Hasan Rohaniniň Baş Assembliýadaky çykyşlary ýygnagyň esasy üns merkezidi, ondan soňra Eýran bilen 5+1 ýygnagy geçirildi, ýygnakdan soňra Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri bilen Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawat Zarif duşuşdy. Siziň pikiriňizçe ýadro meseleleri boýunça häzirki wagtda ýagdaýlar nähili?
Ilçi Raýen Kroker:
Bu oňat hepde boldy. Meniň pikirimçe eýranlylar bilen baglanyşykly nämeleriň edip boljakdygyny görkezmek babatda netijeli hepde boldy.
Indi biz mundan beýläk mümkin bolan çäreleriň görüp boljakdygyny ýa-da däldigini seljermeli. Eýran prezidentiniň çykyşy “özüne çekiji” häsiýetde boldy diýilýär. Meniň pikirimçe onuň çykyşy aýdylşyndan has artykmaç özüne çekiji boldy.
Ýöne görnetin bir ýagdaý bar, ýagny çykyşlardan soň ozal bolmadyk gatnaşyklaryň ýygjamlaşjakdygy äşgär boldy. Diýmek, häzir has maksadalaýyk howa bar, ýöne mundan beýläk hemme zat iş ýüzünde amal edilmeli.
Prezident Rohani özleriniň ýadro ýaraglaryny öndürmek maksatnamasynyň ýoklugy barada halkara jemgyýetçiligine kepil geçýändigini aýdyp, beren sözünde durmaly. Bu ýagdaý aýdyňlaşdyrylmaly.
Geçmişdäki ýüze çykan ynamsyzlyklary göz öňünde tutsak bu has çetin ylalşyklary talap edýär. Men Nýu-Ýorkda wagtym eýranlylaryň ýadro maksatnamalary bilen baglanyşykly Günbataryň aladalaryny kanagatlandyrmak üçin has göwnejaý teklip getirjekdikleri barada gürrüňler edýändigini eşitdim. Aýdan zatlaryny etjekdiklerine garaşyp göräýmek galýar. Diýmek, bu oňat başlangyç, ýöne diňe bir başlangyç.
Azatlyk Radiosy: Rohani bu hepde Eýranyň ýadro maksatnamasy boýunça eden gürrüňinde dünýäniň güýçli döwletleri bilen “3 ýa-da 6 aýyň dowamynda” ylalaşyga barmagy umyt edýändigini aýtdy. Şeýle-de ol ýadro gepleşiklerini tamamlamak üçin Eýranyň ýokary lideri Aýatulla Hameneýi tarapyndan özüne erkiň doly berlendigini aýtdy. Siziň pikiriňizçe Eýranyň bu derejä gelmegine näme sebäp boldy?
Ilçi Raýen Kroker:
Prezident Rohani we ýurduň daşary işler ministri öz sözlerinde birnäçe gezek, sekiz ýyldan bäri eýran meselesi babatda halkara jemgyýetçiliginiňem Eýranyňam dogry ýolda bolmandygyny, hiç zadyň netijeli bolmandygyny aýtdylar. Men muny anyk eşitdim.
Ol başga bir aýdan sözünde bolsa: “Iki tarapyň hiç haýsysy hem özleriniň häzirki ýagdaýynyň sekiz ýyl mundan ozalky döwür bilen deňeşdirende has oňatdygyny aýdyp bilmez. Şonuň üçin indi täze bir ugry – iki tarapa-da peýdaly boljak täze bir ýoly synanyşyp görmegiň wagty geldi.”
Düşünişim boýunça, bu ýerde “iki tarapa-da peýdaly” diýmek bilen eýranlylar netijäni göz öňünde tutýarlar. Göz öňünde tutulýan netije hem - halkara jemgyýetçiligi Eýranyň ýadro ýaraglaryny öndürmegi maksat edinmeýändiklerine doly ynanmaly, kanagatlanmaly. Öz gezeginde eýranlylar bolsa halkara normalarynyň talaplaryna laýyklykda parahatçylykly ýadro maksatnamalaryna dowam etmeli.
Azatlyk Radiosy: Siziň golaýda “The New Yorker” gazetine beren gürrüňiňiz, siziň we beýleki Amerikan resmileriniň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan terrorist hüjümlerinden soň Eýran bilen, Owganystany we Yragy gyzyklandyrýan mesele boýunça, gizlinlikde görüşendigiňize alamat ýaly bolup eşidildi. Indi siziň pikiriňizçe BMG-niň soňky ýygnagynyň bolmagy üçin Waşington bilen Tähranyň arasynda ýapyk gapyklaryň aňyrsynda näçeräk we nähiliräk duşuşyklar bolandyr öýdýärsiňiz?
Ilçi Raýen Kroker:
Men açyk äşgär aýdýaryn. Agzalýan ýerlerde ilçi bolup işlän döwürlerimde, sentýabryň 11-däki hüjümlerden soň biziň Owganystan we Yrak barada Eýran bilen geçiren gepleşiklerimiz ne gizlindi, ne-de ýaşryndy. Gepleşikler döwlet tarapyndan tassyklanyp hüşgärlik bilen geçirlipdi.
Eger-de siz arhiwleri üns bilen barlasaňyz metbugatda we mediada olar barada agzalyp geçilendir. Ýöne media gepleşiklere aýratynlykda kän bir üns bermändigi üçin duşuşyklary ulaldyp görkezmediler. Men bu barada anyk, açyk we örän äşgär aýdýaryn.
5+1 ministrler ýygnagyny amala aşyrmak üçin hem elbetde öňünden ümsüm gepleşikler bolup geçendir. Sebäbi ýokary derejede beýle ýygnak birinji sapar geçirilýär, siziň hem çak edişiňiz ýaly döwlet sekretary Kerri bilen daşary işler ministri Zarifiň arasynda geçirlen duşuşyk öňünden gepleşilendir, diýmek ýygnaklara öňünden taýýarlygyň bolmandygyny aýtmak kyn bolar.
Aslynda ýagdaýyň şeýledigi hemmä açyk we äşgär, sebäbi bu gepleşikler iki prezidentiň özara hat alyşmagy bilen başlanypdy. Bu ýagdaý gizlin ylalaşyk däl bolsa gönüden-göni aragatnaşykdyr.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe häzirki döwürde Eýran bilen Birleşen Ştatlaryň arasynda Siriýa meselesi babatda nähiliräk “hüşgär” gatnaşyklar we gepleşikler barka?
Ilçi Raýen Kroker:
Bu barada men takyk bilemok. Ýöne Nýu-Ýorkda meniň gatnaşan gepleşiklerimde Eýran ýolbaşçysy Siriýa barada gürrüňler etdi. Ol Siriýa meselesi babatda halkara dünýä jemgyýetçiliginiň bilelikde hereket edip Siriýadaky “gorkunç ynsan ýitgisini” togtatmalydygy dogrusynda gürrüňler etdi.
Elbetde, himiki ýaraglary ulanmak meselesi boýunça eýranlylaryň pozisiýasy belli. Sebäbi olaryň hut özleri hem 1980-nji ýyllarda şeýle aýlygançlygyň pidasy bolupdylar. Men düýnki Birleşen Milletler Guramasynyň howpsuzlyk mejlisiniň himiki ýaraglar boýunça çykaran rezolýusiýasynyň taýýarlanmagynda eýranlylar hem öz aladalaryny beýan edendirler diýip garaşýaryn. Eger şeýle bolsa elbetde bu oňlarlyk ýagdaýdyr.
Azatlyk Radiosy: Eýran bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklarynyň kadalaşmagy tutuş regiona nähili täsir eder? Bu ýagdaý Yrakda we Owganystanda nähili kabul ediler?
Ilçi Raýen Kroker:
Men bu agzalýan ýurtlaryň ikisinde-de ilçi bolup işläpdim, iki ýurtda-da bu ýagdaý hoşallyk bilen garşylanar. Yraklylar köplenç özlerini Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň arasynda gysylan ýagdaýda ýaly duýýarlar.
Elbetde, yraklylaryň özleriniň taryhy bar, özleriniň Eýran bilen geçmişde bolan problemalary bar. Ýöne görnetin bir ýagdaý bar, ýagny Yragyň territoriýasynyň köp bölegi Eýran bilen araçäkleşýär.
Men arkaýyn, sebäbi öňler yraklylar bilen eden söhbetdeşliklerimizden çen tutsak Birleşen Ştatlar bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklarynyň kadalaşmagy yraklylaryň durmuşyny ýeňleder.
Şol bir wagtyň özünde Owganystan barada aýdanymyzda – biziň eýranlylar bilen Owganystandaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak barada gönüden göni eden gepleşiklerimizi Owgan häkimiýetleriniň hoşallyk bilen garşylaýandyklaryny gördük. Meniň pikirimçe, regionda has aladalanýan başga döwletler bar.
Eýran bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklary kadalaşanda biz bu gatnaşyklary ysnyşdyrmak bilen regiony has durnuklylaşdyrmak üçin gaýrat edýändigimizi; Ysraýylyň, araplaryň ýa-da başgalaryň bu ýagdaý barada alada etmeli däldigini düşündirmeli bolarys.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putine Nederlandlaryň häkimiýetine ýüzlenip, Gaagada rus diplomatynyň ýenjilmegi diýip häsiýetlendirilen waka boýunça düşündirişiň berilmelidigini we ötünjiň soralmalydygyny aýtdy.
Şeýle-de Putin bu waka bilen ilteşikli adamlaryň jezalandyrylmalydygyny belledi. Putin rus tarapynyň jogaby Nederlandalaryň kabul etjek çärelerine görä kesgitleniljekdigini hem sözüne goşdy.
Sişenbe güni ir bilen Russiýanyň Daşary işler ministrligi bu waka bilen baglylykda, Nederlandlaryň Moskwadaky ilçisini çagyrdy.
Russiýanyň berýän maglumatyna görä, ýekşenbe güni bir topar ýaragly adam Dmitriý Borodiniň öýüne girip, ony ýenjip başlapdyr. Hüjümçiler Borodiniň goňşularynyň onuň çagalaryna zorluk edýändigi barada şikaýat edendiklerini öňe sürüpdirler.
Daşary işler ministrligiň sözlerine laýyklykda, mundan soň Borodiniň elleri gandala baglanyp, ol polisiýa eltilipdir. Borodiniň diplomatiki statusynyň bolmagyna garamazdan, ol gijäni tussaglykda geçirdi.
Nederlandly resmiler bu wakany derňeýändiklerini aýdýarlar.


text:
Hytaý lukmanlary üç wagtyna tworog iýen bir hassanyň böwregindäki daşlary operasiýa edip aýrypdyrlar. Lukmanlar onuň böwreklerinden 420 sany maýdaja daş çykarypdyrlar.
Hekimler otuz ýyllyk iş tejribesinde ilkinji gezek bir adamynyň böwreginden şeýle köp daş çykarandyklaryna gaty geň galypdyrlar. Hytaýda bolan bu waka dünýäniň saglygy saklaýyş jemgyýetlerinde dürli jedelleşikleriň döremegine sebäp boldy.
Soňky wagtlarda Gyrgyzystanda böwrek näsazlygy sebäpli kynçylyk çekýän adamlaryň sanynyň barha köpelýändigi nygtalýar. Milli hassahananyň nefrologiýa bölüminde gaty geň ýagdaýa şaýat bolnupdyr, ýagny ol ýerde gyrgyzlar beýleki bölümlere görä gaty az ekeni. Munuň sebäbi olaryň haýsam bolsa bir hassalygyň boljagy bolup, gemodiýalizdan başga çärä galmansoň, lukmanlara ýüz tutýandygy bilen baglanşyklydyr.
Ulan atly student birnäçe gün mundan owal operasiýa bolupdyr. Onuň aýtmagyna görä, ol mineral suwy aşa köp içendigi sebäpli böwreklerinde diýseň köp daşlar emele gelipdir: ”Birinji gezek hassahana men güýzde düşüpdim. Şonda lukmanlar böwregimdäki daşlary dermanlaryň kömegi bilen aýyrdylar. Ondan soň men ýene gaýtadan hassahana ýüz tutmaly boldum. Ýene meniň böwregimde daş tapdylar. Lukmanlar meni operasiýa etdiler. Olaryň aýtmagyna görä, çakdanaşa köp gazly suw içendigim we duzly hem ajy iýmit iýendigim sebäpli böwregimde ýene daş döräpdir. Böwrekde daş yssy howada aşa sowuk suw içilse hem döräp bilýär ekeni”.
”Siýdikhaltada we böwrekde daş emele gelmeginiň birinji sebäbi - ýaşaýan ýeriň howa hem geografiki şertleri bilen baglanyşykly. Gury howa, daglyk tebigat, aşa köp minerally suw – ynha, bularyň hemmesi böwrekde daşyň döremegine sebäp bolýan zatlar - diýip, urolog professor Janybek Mambetow nygtaýar we sözleriniň üstüni şeýle ýetirýär: - Geografiki taýdan Merkezi Aziýa mineral çeşmeleriň ýüregi hasaplanýar. Onsoňam, biz daglyk sebitde ýaşaýarys. Üstesine, güneşli klimat bolansoň, azyk önümleri minerala diýseň baý. Munuň netijesinde-de olar adamyň böwreginde ýygnanyp, daşyň emele gelmegine sebäp bolýarlar. Suwuň düzümindäki minerallar we agyr melallar adamyň organizminde doly özleşip bilmänsoň, böwrege gönümel duz görnüşinde barýarlar. Kadasyz iýmitlenmek, ýokanç keseller, ajy iýmitler, gazly suw we nädogry iýmitler adamyň böwreginde daş döredýärler”.
Professor Janybek Mambetow ýene-de şeýle diýýär: "Gyrgyzlar dogry iýmitlenmeýärler. Biz gijäň ýarymynda agyr nahar iýip, onsoň onuň üstüne ýatyp bilýäris. Gije dynç almaly beden, dynç alyp bilmän, iýlen iýmiti mejbury ýagdaýda siňdirmek bilen meşgullanmaly bolýar. Şeýle ýagdaýda birinji derejede agram böwrege düşýär. Şonuň üçinem men öz raýatlarymyza çakdanaşa köp iýmezligi we iýmit iýilmeli wagty dogry saýlap almagy maslahat beresim gelýär. Gijäň ýarymynda nahar iýmeli däl. Gündiz gowuja naharlanmaly”.
Batkenlileriň özboluşly aýratynlyga eýe daşlary bar
Böwrekdäki daşlaryň sanyny kesgitlemek gaty kyn we muny diňe gaty ökde medisina hünärmeni başarýar. Lukmanlar siýdikhaltada ýa-da böwrekde bir näsazlyk duýlan mahaly, ýagdaý has ýaramazlaşýança garaşman, derrew hassahana ýüz tutmagy maslahat berýärler. Böwrekdäki daşlaryň sanyny ýörite enjam bilen kesgitläp bolýar.
Professor Mambetow böwrekde dörän daş sebäpli ýüz tutýan hassalaryň aglabasynyň Batken etrabyndan bolup durýandygyna aýratyn ünsi çekýär: ”Batken sebiti öz geografiki şertleri bilen tapawutlanýar. Şol ýerde ýaşaýanlaryň böwregindäki daşlar örän uly bolýar we olar böwregiň içini durşy bilen doldurýarlar. Häzir biz munuň sebäbini öwrenmek üçin ylmy barlaglar alyp barýarys”.
Böwrekde daş döremeginiň öňüni almak üçin hökmany suratda sowuklamadan we ýokanç kesellerden ägä bolmaly. Şonuň ýaly hem dogry görnüşde iýmitlenmeli. Iýýän azyk önümleriňdäki duzuň mukdaryny we ajy bilen gazly suwy azaltmaly. Şol bir wagtyň özünde hem ýylda bir gezek lukmana özüňi barlatmaly. Onsoňam, çig suw içmeli däl.
Lukmanlar böwreginden 420 sany daş çykan Weý Ýubin atly 30 ýaşyndaky hytaýla ýörite berhize (diýeta) görä, iýmitlenmegi maslahat beripdirler.
Böwrek daşlaryndan has köp ejir çekýänler erkek adamlar. Böwrekdäki daş aýrylansoň onuň täzeden döremejegine hiç kim kepil geçip bilmez.


text:
11-nji aprelden başlap, Fransiýada nikap geýmek gadagançylygy güýje girdi.
Bu gadagançylyga garşy Parižde Notr Dam ybadathanasynyň golaýynda onlarça adamyň gatnaşmagynda protest geçirildi.
Bu proteste gatnaşan nikaply 2 aýalyň tussag edilendigi habar berilýär.
Fransuz polisiýasynyň metbugat sekretary zenanlaryň nikap geýendikleri üçin däl-de, rusgat edilmedik protest çäresine gatnaşandyklary üçin tussag edilendigini aýtdy.
Fransiýada girizilen bu gadagançylyk Ýewropa ýurtlarynda ilkinji gezek durmuşa geçirilýär. Bu kanuny bozan adamlara 150 ýewro jerime salnar.
Nikaby ýa-da hijaby aýallaryna mejbury ýagdaýda geýdirýän erkek kişilere hem jerime salnyp bilinjekdigi, hatda olara garşy jenaýat işi gozgalyp, olaryň türme tussaglygyna höküm edilip bilinjekdigi duýdurylýar.
Fransiýanyň ýaşaýjylarynyň köpüsi bu gadagançylygy goldadylar.
Bu çäräniň tarapdarlary onuň howpsuzlyk üçin zerurdygyny aýdyp, aýallaryň erkekler bilen deňhukuklylygyna oňyn täsir etjekdigini aýdýarlar.
Bu gadagançylygy tankytlaýanlar bolsa, bu kanunyň din azatlygyny çäklendirýändigini, onuň musulmanlara garşy adalatsyz çemeleşmegi kanunlaşdyrýandygy aýdýarlar.
Fransiýada 6 milliona golaý musulmanyň bardygy, olaryň köpüsiniň Demirgazyk Afrika ýurtlaryndan barandygy habar berilýär.


text:
Gazagystanda 3-nji aprelde geçirilen prezident saýlawlarynda, deslapky maglumatlara görä, prezident Nursoltan Nazarbaýewe saýlawçylaryň 95,5%-i ses beripdir. Nazarbaýew bu sanyň Günbatar üçin sensasiýa bolandygyny 4-nji aprelde “Lider bilen öňe” atly geçirilen forumda eden çykyşynda aýtdy.
Gazagystanda 3-nji aprelde geçirilen prezident saýlawlaryna ses bermek hukugy bolan 9 million 180 müň gazak raýatynyň 89,9%-niň gatnaşandygy habar berildi.
Gazak resmileriniň beren deslapky maglumatlarynda Nursoltan Nazarbaýewe saýlawçylaryň 95,5%-niň ses berendigi aýdyldy. Bu sanlar demokratiýa taýdan ösen ýurtlar üçin örän ýokary hasaplanýar. Bu sanyň Günbatar ýurtlary üçin sensasiýa bolandygyny Nazarbaýewiň özi hem 4-nji aprelde “Lider bilen öňe” atly geçirilen forumda eden çykyşynda nygtady.
Ýene 5 ýyllyk möhlete prezident saýlanan Nazarbaýew bu hakda şeýle diýdi: “Elbetde, şeýle köp adamyň, saýlawçylaryň 90%-ine golaýynyň saýlawlara gatnaşmagy, raýatlaryň 90%-den gowragynyň maňa ses bermegi Günbatar ýurtlaryna sensasiýa bolup görünýär. Ýöne, adatça, saýlawlar ýurdy, halky dürli partiýalara bölýän bolsa, bu saýlawlar bizi birikdirendir”.
Nazarbaýewiň saýlawlarda ýeniş gazanmagy hiç kimi geň galdyrmady. Gaýtam, hut Nazarbaýewiň saýlawlarda üstün çykmagyna garaşylýardy.
1989-njy ýyldan bäri ýurda ýolbaşçylyk edip gelýän Nursoltan Nazarbaýew prezident saýlawlaryna indi dördünji gezek gatnaşdy. Şu çaka çenli Gazagystanda geçirilen saýlawlaryň biri-de demokratik ölçeglere gabat gelýär diýlip ykrar edilmedi.
ÝHHG-niň syny
Halkara synçylarynyň köpüsi bu gezekki saýlawlaryň hem adalatly, aç-açan geçmändigini bellediler. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň parlament assambeýasynyň delegasiýasyna ýolbaşçylyk edýän Tonino Pisuly Gazgystanyň ykdysady öşüşlerine buýsanmalydygyny aýdyp, ýöne welin şu gezekki prezident saýlawlarynyň Gazagystanyň demokratik institutlarynyň, ýurduň gazanan ykdysady ösüşinden yza galýandygyna şaýatlyk edendigini nygtady.
Tonino Pisuly ÝHHG-niň geljekde Gazagystanyň demokratik reformalary geçirmegi planlaşdyrýandygyna has ygtybarly subutnamalaryň boljakdygyny umyt edýändigini sözüniň üstüne goşdy.
ÝHHG-niň ýokary derejeli wekiliniň bellemegine görä, şu gezekki saýlawlara gatnaşmaga isleg bildiren dalaşgärleriň hasaba alynmagy bilen bagly prosesde hem yza gaýdyşlyk bolupdyr.
Üç kandidat
Nazarbaýew bilen bäsleşige çykmaga resmi tassyknama alan üç kandidatyň: “Kommunist halk partiýasyndan” Žambul Ahmetbekowyň, “Tebigat ekologiýa bileleşiginiň” başlygy Mels Eleusizowyň, senator we “Watançylar partiýasynyň” lideri Gani Kasymowyň häzirki prezident bilen bäsleşip bilmejekdikleri hemmä mälimdi. Saýlawlaryň deslapky netijeleri hem muny tassyklady.
Gazagystanyň Merkezi saýlaw kommissiýasynyň beren deslapky maglumatlarynda bu kandidatlara saýlawçylaryň sesleriniň 2%-de almagyň başartmanlygyny görkezdi: Mels Eleusizowyň sesleriň 1,2%-ini, Gani Kasymowyň 1,9%-ini, Žambul Ahmetbekowyň bolsa 1,4% -ini alandyklary habar berildi.
Ekolog Eleusizow žurnalistler bilen söhbetdeşlikde özüniň Nazarbaýewe ses berendigini aýtdy. Bäsleşige çykýan üç kandidatyň içinde Nazarbaýewden soň iň köp ses alan Kasymow hem özüniň Nazarbaýewe wepalydygy barada birnäçe gezek aýdypdy.
Bu saýlawlara gatnaşdyrylan dalaşgärleriň sanawy ýene-de Gazagystanyň ilatyna çyndan saýlamaga mümkinçiligiň berilmändigini görkezdi diýip, synçylar aýdýarlar.
Oppozisiýa boýkot etdi
Şu gezekki saýlawlara oppozisiýadaky “Azat”, ”Ak ýol”, ”Ruhaniýat” partiýalary gatnaşman, boýkot yglan etdiler. Hasaba alynmadyk ”Alga” partiýasy, ”Kommunistik partiýa”, şol sanda «Ar. Ruh. Hak» we «Aman-saulyk» ýaly birnäçe graždan jemgyýeti toparlary saýlawçylary saýlawy boýkot etmäge çagyryp, özleri hem saýlawlara gatnaşmadylar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň beren maglumatlarynda hökümet edaralarynda işleýänlere, studentlere hem gullukçylara häkimiýet başyndakylar tarapyndan basyş edilendigi aýdylýar. Ýagny döwlet edaralarynda işleýän raýatlara ýörite kupon berlip, saýlawlara gatnaşansoň, şol saýlaw bölüminde kupona bellik etdirip, ses berendigini tassyklatmak talap edilipdir. “Şeýtmeseň, işden kowulýaň” diýlip, Gazak gullugyna ýerli raýatlardan gelen teswirlerde aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy saýlawlaryň önüsyrasynda “Haýsy dalaşgäre ses berersiňiz?” diýen sowal boýunça ýörite pikir soralyşyk geçirdi. Oňa gatnaşan 2,316 adamdan 74%-i hiç bir kandidata ses bermejekdigini aýtdy. Prezident Nazarbaýewe bolsa bu pikir soralyşyga gatnaşanlaryň 15%-i ses bermäge meýillidiklerini bildirdiler.
ÝHHG-niň 4-nji aprelde ýaýradan maglumatynda halkara synçylar toparlarynyň 17-ine sesleriň sanalmagyna gözegçilik etmekde päsgelçilik döredilenligi habar berildi.
Maglumatda, saýlaw entek başlamaka, synçylaryň gatnaşan 27 sany saýlaw bölüminiň gutylarynyň içinde bir topar býulletenleriň bolandygy we beýleki bikanunçylyklara ýol berlendigi-de aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 3-nji awgustda Ministrler kabinetiniň mejlisini geçirdi. Onda şu ýylyň ýedi aýynda ýurduň durmuş-ykdysady ösüşi boýunça edilen işleriň jemlerine seredildi. TDH bu maslahatyň dowamynda başga-da birnäçe meselä seredilendigini ýazýar.
Wise-premýer Annamuhamet Goçyýewiň hökümet maslahatynda beren hasabatynda aýdylmagyna görä, hasabat döwrüniň makroykdysady analiziniň görkezijileri halk hojalygynyň ähli pudagynda depginli ösüşiň bolandygyna şaýatlyk edýär.
Şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda ýurduň senagat we gurluşyk, ulag we aragatnaşyk pudaklarynda, oba hojalygynda, şeýle-de söwdada we durmuş hyzmatlarynda gazanylan ýokary netijeler jemi içerki önümiň durnukly ösüşini görkezýär diýip, hökümet başlygynyň orunbasary aýtdy.
2011-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, 2012-nji ýylyň ýedi aýynda elektrik energiýasynyň, tebigy gazyň, nebitiň, benziniň, dizel ýangyjynyň, kerosiniň, çalgy ýaglarynyň, suwuklandyrylan gazyň, polipropliniň, ýoduň, palastmassalaryň we aýna süýümli turbalaryň, armaturalaryň, sementiň, dokma we trikotaž önümleriniň, balyk önümleriniň, mineral suwlaryň we alkogolsyz içgileriň, unuň öndürilişiniň möçberi artdy diýip, A. Goçyew aýdýar.
Şeýle-de ol döwlet budžetine salgytlaryň ähli görnüşleriniň doly tölenendigini, döwlet budžetiniň girdejili böleginiň 125,6 prosente, çykdajyly böleginiň bolsa, 94,4 prosente barabar bolandygyny aýtdy.


text:
Russiýanyň türki dilli iki respublikasynyň liderleri, Gyrgyzystan Russiýanyň liderligindäki “Ýewraziýa ykdysady bileleşigine” goşulmaga taýýarlyk görýän mahaly, Bişkege sapar etdiler.
Boşkortostanyň prezidenti Rustem Hamitow iş sapary bilen 3-nji martda Gyrgyzystana bardy we ol 4-nji martda gyrgyz premýer-ministri Joomart Otorbaýew bilen gepleşikleri geçirdi.
Gyrgyz hökümetiniň metbugat gullugynyň ýaýradan maglumatynda, gepleşikleriň gün tertibinde Boşkortostan bilen Gyrgyzystanyň arasyndaky ykdysady we medeni hyzmatdaşlyklar barada gürrüň ediljekdigi bellenildi.
Şol bir wagtyň özünde, 3-nji martda Bişkekde Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanow gyrgyz prezidenti Almazbek Atambaýew bilen duşuşyp, tatar-gyrgyz ykdysady hyzmatdaşlyklary barada maslahat etdiler.


text:
Owganystanyň “Talyban” hereketi özüniň maýyl howada söweşmek möwsüminiň başlandygyny mälim etdi. Her ýyl yglan edilýän bu jarnama ýowuz tomus paslynyň başlandygyny aňladýar.
12-nji aprelde media guramalaryna ugradylan emailde söweşijiler “ýazky hüjümler” diýlip atlandyrylýan çäräniň ýerli wagt bilen irden sagat 5:00-da başlandygyny aýdýarlar.
“Talyban” hereketi bu hüjümleriň, agzalýan topary döreden Mullah Mohammad Omaryň hatyrasyna “Omari operasiýa” diýlip atlandyryljakdygyny aýtdy. Omar mundan üç ýyl öň aradan çykypdy.
Şeýle-de, beýanatda amerikan basybalyjylaryna garşy jyhady amala aşyrmak mukaddes borçdur diýilýär.
“Talyban” hereketiniň täze lideri Mullah Ahtar Mansur söweşi güýçlendirip, ýurduň ähli künjegine ýaýbaňlandyrdy. Hat-da ol geçen ýyl Owganystanyň iň uly şäherleriniň biri – Gunduzyň kontrollygyny birnäçe günlük ele geçirdi.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Bütindünýä bankyny repressiw ýurtlardaky programmalara üns bilen çemeleşmäge çagyrýarlar. "Human Rigts Watch" we "Crude Accontability" guramalary 25-nji iýulda Bütindünýä bankynyň Türkmenistan babatdaky strategiýasyna gaýtadan garamak boýunça göz öňünde tutýan planlaryny ýalňyş diýip hasaplaýarlar.
Bütindünýä bankynyň Türkmenistanyň hökümeti bilen bilelikde alyp baran birinji proýekti, ýurtda dolandyryş usullarynyň özgermegi nukdaýnazaryndan, netijeli bolmandy diýip, Human Rights Watch guramasynyň maglumatynda bellenilýär.
HRW Bütindünýä banky Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny kadalaşdyrmakdan ozal bu ýurduň hökümetini dolandyryş reformalaryny geçirmegi wada bermäge ündemeli diýip hasap edýär.
Guramanyň 25-nji iýulda Bütindünýä bankynyň Türkmenistan boýunça strategiýasyna gaýtadan garamak planlary bilen baglylykda ýaýradan beýannamasynda Türkmenistanyň dünýäde iň ýapyk we repressiw ýurtlaryň biridigi, şeýle-de Bütindünýä bankynyň proýektleriniň bu ýurtda 1997-nji ýyldan bäri işlemändigi bellenýär.
“Repressiw ýurt”
Halkara guramalary öz hasabatlarynda Türkmenistanyň ýyllar boýy raýat hukuklaryna basyş edýän döwlet bolup galýandygyna ünsi çekýärler.
Hususan-da, Human Rights Watch guramasynyň şu ýyl boýunça hasabatynda Türkmenistanyň örän repressiw ýurtdugy we bu ýerde belli bir özgerişligiň göze ilmeýändigi bellendi. Guramanyň ýerine ýetiriji müdiri Kenneth Roth bu ýagdaýyň Özbegistana hem degişlidigi aýtdy.
Türkmenistanyň ykdysady girdejileri ýurduň halkynyň durmuşyna täsir ýetirmeýär, ýurduň nebit-gaz baýlygyna garamazdan, garyplyk güýçlenýär diýip HRW guramasynyň ýakyn günlerde ýaýradan beýannamasynda aýdylýar.
BMG-niň Ösüş programmasyna laýyklykda, Türkmenistan adam ömrüniň uzynlygy boýunça regionda iň pes derejedäki görkizijilere eýe. Adamlaryň ortaça ömri 65 diýlip kesgitlenýär, bu görkeziji 2006-njy ýyldan bäri üýtgewsiz galýar diýip, Human Rights Wacth belleýär.
Şeýle-de, maglumata görä, Türkmenistan regionda çagalaryň ölüm derejesi boýunça ýaramaz görkezijilerde ikinji orunda durýar. Ýurtda her bir müň çagadan 45-si bäş ýaşyna ýetmän ýogalýar.
Reformalara talap bar
2012-nji ýylda Bütindünýä banky Birma bilen gatnaşyklaryny dikeldipdi, emma munuň öňüsyrasynda bu ýurduň hökümeti reformalary geçirmegi wada beripdi.
Türkmenistanda reformalaryň alamatlary-da bolmasa-da, Bütindünýä banky bu ýurt bilen işleşmeginiň ugrunda hereket edýär diýip, HRW we “Crude Accountability” guramalarynyň bilelikdäki beýannamasynda bellenilýär.
Bu guramalar ”Açyk jemgyýet” fondy bilen bilelikde 2012-nji ýylyň sentýabr aýynda hem Bütindünýä Bankyna açyk hat ýollapdy. Olar Bütindünýä bankyny Türkmenistanda ýurduň ösüş proseslerine halkyň gatnaşmagyny, döwlet girdejileriniň aýdyňlaşdyrylmagyny we hökümetiň halkyň zerurlyklaryny ileri tutmagyny üpjün edýän reformalary goldamaga çagyrypdy.
Bütindünýä bankynyň strategiýasynda hökümetlere makroykdysady dolandyryşda, hususy we maliýe pudagyny ösdürmekde zerur tehniki ýardamlary bermek göz öňünde tutulýar.
Adam hukuklaryny goraýjy guramlar öz hatlaryna Bütindünýä bankynyň beren jogabynda “Ykdysadyýetiň köpugurlylygyna berilýän goldaw türkmen raýatlarynyň iş bilen üpjünçiligini we durmuş derejesini gowulandyrmak üçin mümkinçilik döredýär we töwekgelçilikleri aradan aýyrýar” diýilýändigini belleýärler.
Ýewropanyň Dikeldiş we ösüş banky 2010-njy ýylda Türkmenistan babatynda çäklendirmek strategiýasyny kabul edipdi. Bu strategiýa laýyklykda, adam hukuklaryna hormat goýluşynda we maliýe girdejileriniň ýagdaýynda açyk-aýdyňlygyň ýoklugy sebäpli ýurda gönükdirilýän maýa goýumlaryny çäklendirmek göz öňünde tutulýar.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Bütindünýä bankynyň Türkmenistan bilen gatnaşygy ýola goýmak planlarynyň halkara institutlarynyň bu ýurda edýän basyşlarynyň manysyny ýitirýändigini nygtaýarlar.
Türkmen jemgyýetçilik guramalary Bütindünýä bankyny türkmen hökümeti korrupsiýa garşy göreşmek, ykdysadyýetiň açyklygyny üpjün etmek, adalatlylygy üpjün etmek we ideologiýa esaslanýan hem syýasylaşdyrylan resmi hereketleri bes etmek boýunça zerur çäreleri görmäge taýýar bolýança, Türkmenistan bilen hyzmatdaşlykdan saklanmaga çagyrýarlar.


text:
Litwanyň sudy gaçgaklykdaky gazak tütjary Muhtar Abliýazowyň gaýnyny girew esasynda azat etdi.
Wilnýusyň etrap sudy 18-nji dekabrda Sarym Şalbaýewi, 50 müň amerikan dollaryny girew goýanyndan soň, azatlyga goýberdi.
Şeýle-de sud onuň Gazagystana ekstradisiýa edilmek ähtimallygyna syýasy gaçybatalga baradaky talabyna garalyşy esasynda serediljekdigini aýtdy.
Şalbaýew Litwada iýulda tutuldy. Ol Alma Şalbaýewanyň, Gazagystanyň öňki bankiri we oppozisiýa şahsyýeti Abliýazowyň aýalynyň dogany.
Abliýazow 5 milliard dollar ogurlamakda aýyplanýar. Emma ol bu aýyplamanyň syýasy äheňlidigini aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Palestinanyň prezidentdi Mahmud Abbasyň hem gatnaşmagynda Katarda geçen arap ýurtlarynyň gözegçilik komitetiniň maslahatynyň yzy bilen, Arap Ligasy Birleşen Milletler Guramasynyň Palestinanyň döwlet statusyny ykrar etmegine umyt baglaýandygyny nygtap, beýanat ýaýratdy.
Bu baradaky beýanatynda Arap Ligasy Birleşen Milletler Guramasyny Iordan derýasynyň günbatar kenaryny we Gaza Sektoryny tutuşlygyna Palestin döwleti diýip we Gündogar Ýeursalimi-de bu döwletiň paýtagty diýip ykrar etmeklige çagyrypdyr.
Arap Ligasy şu ýylyň sentýabrynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýorkda geçjek sessiýasynda hut şu teklip bilen çykyş etjekdigini mälim edipdir.


text:
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň ykdysatçy hünärmenleri taýýarlaýan okuw merkezi 2015—2016-njy okuw ýyly üçin aşakdaky taýýarlyk ugurlary boýunça okuwa kabul edýändigini yglan edýär.
1. Buhgalter — 10 aý;
2. Bank işiniň operatory — 10 aý.
Ýaşlar üçin okuw merkezinde döwrebap tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan okuw binalaryndan, ýöriteleşdirilen okuw otaglaryndan, Internet we lingafon otaglaryndan, döwrebap kitaphanadan, sport toplumyndan peýdalanmak mümkinçiligi dörediler.
Okuw merkezine Türkmenistanyň umumy orta bilimli, ýaşy 35-den geçmedik raýatlary giriş synaglarynyň netijeleri boýunça bäsdeşlik esasynda kabul edilýär. Okuwlar tölegli esasda alnyp barylýar.
Resmi iş kagyzlary Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda 2015-nji ýylyň 26-njy awgustyna çenli kabul edilýär.
Salgymyz: Aşgabat şäheri, 1972-nji (Atatürk) köçäniň 73-nji jaýy, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň ykdysatçy hünärmenleri taýýarlaýan okuw merkezi, tel: 48-62-47, 48-62-85.


text:
Argentinanyň öňki prezidenti Nestor Kirşneriň aradan çykmagy sebäpli ýurtdaky ähli futbol oýunlary ýatyryldy.
Resmileriň berýän maglumatlaryna görä, Kalafate şäherinde ýaşaýan 60 ýaşyndaky Kirşneriň çarşenbe güni ýüregi durupdyr.
Kirşner 2003-2007-nji ýyllar aralygynda Argentinanyň prezidenti bolupdy. Ondan soň onuň aýaly Kristina Fernandez ýurduň prezidenti saýlanypdy.
Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez Kirşneriň ölümi sebäpli öz ýurdunda 3 günlük matam yglan etdi.
Nestor Kirşneriň ölümine Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, Birleşen Milletler Guramasy we Halkara walýuta fondy gynanç bildirdi.


text:
Azerbaýjanyň Döwlet akademiki opera we balet teatrynyň aýdymçysy, Azerbaýjanyň at gazanan artistkasy Afag Abbazowa Türkmenistanda 20—27-nji iýun aralygynda Medeniýet hepdeligine bagyşlanyp geçiriljek çärelerde çykyş eder.
Dünýäniň dürli döwletlerinden belli wakalçylar çykyş etjek konsertler 23-nji iýunda Mary, 25-nji iýunda bolsa Türkmenabat şäherlerinde geçiriler.
Çärelere Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşar.
Afag Abbasowa Türkmenistanyň Döwlet simfoniki orkestriniň sazandarlyk etmeginde U. Gajybeýliniň “Arşin mal alan” operretasyndan Gýulçehehranyň we Firket Amirowyň “Sewil” operasyndan Sewiliň ariýalaryny ýerine ýetirer.


text:
Aslyýetinde ol örän jogapkärli wezipäni eýeleýär, ol saýlawlary hem referendumlary geçirmek boýunça komissiýanyň başlygy. Onuň bu gezekki elewremesi saýlawlar bilen asla bagly däl, eýse G.Berdimuhamedowa gönükdirilen.
Garryýew prezidente ”Türkmenistanyň gahrymany” diýen ady dakmak baradaky öňki teklibini ýene-de gaýtalady: “Hormatly adamlar, bir teklip bar. Biziň prezidentimiz üç ýylyň içinde bütin dünýä belli boldy. Oň üçin men Mejlisden haýyş edýän, hormatly prezidentimize ”Türkmenistanyň gahrymany” diýip, at bermeli”.Dyza çökmek, ýaýaplamak derdi
M.Garryýewiň geçen ýylky eden teklibi geçmändi. Ýöne ol bu meselede öz niýetinden el çekerli däl. Ýene birazajyk gaýrat etse, onuň Türkmenistanda demokratiýanyň, has dogrusy, antidemokratiýanyň ösüşi boýunça geljekki rekordlar kitabyna girmegi-de mümkin.
Myrat Garryýew üç ýyl mundan öň wezipeliniň ýa-da wezipä geçjegi anyk görnüp duranyň öňünde dyza çökmek, ýaýaplamak derdi güýjän döwri göçgünlilik bilen saýlawlar geçirmän, G.Berdimuhamedowy ýurduň prezidentligine bellemegi-de teklip edipdi.
Ol 2006-njy ýylyň 26-njy dekabrynda şeýle diýipdi: “Edil şu wagt saýlamalam bolsa saýlajaklar, Gurbanguly Mälikgulyýewiç sizi! Şol hakykat ýürekden aýdylýar. Ýerde-de, ine, ýaşulular otyr! Ýöne kanun diýip dursuňyz-da. Kanunam ýerine ýetirmeli, ol dogry! Ýöne biz özbaşdak, bitarap döwlet. Daş-töweregimizdäki döwletlerem seredip otyr, “Bular nähili geçirerkä” - diýip. “Saýlaw geçdi” diýibem biljek şu wagt, eger ýagdaý bolsa welin, daş-töweregimizden seredip otyrlar”.
Myrat Garryýew özüniň bu hereketleri bilen başlyklaryň, onda-da ýurduň birinji derejeli ýolbaşçylarynyň öňünde dyza çökmegiň, maňlaýyňy ýere degrip, tagzym etmegiň nyýazowçylyk mekdebini bäşlik bilen gutarandygyny hemmelere görkezýärdi.
Şunuň ýaly ýaranjaňlaryň, ýaýaplamany özüne dereje bilýän ussatlaryň prezidentiň ýakyn töwereginde-de, biraz daşragynda-da köp bolmagy mümkin. Dolandyryjylaryň şundan başga mekdebi häzirlikçe Türkmenistanda döredilmedi.Ýolbaşçylaryň täze tipi talap edilýär
Ýurtda emele gelen häzirki şertler özünden has ýokary başlyklaryň öňünde öz hünär kemçiligini, ýetmezini ýaşyrmaýan ýolbaşçylaryň täze tipini talap edýär.
Ýurt prezidente, onuň ýakyn töweregine öwgüli sözler aýdyp, alkyş okap, näme diýilse, lepbeý diýip duran, köre-körlük bilen baş egip duran adamlara däl-de, pragmatik, iş başarjaň ýolbaşçylara, döwlet işgärlerine mätäç. Prezidentiň ýanyndaky ”Döwlet işgärleriniň akademiýasy” bir ýyl töweregi wagt bäri hereket edýär, ýöne Nyýazowyň gul, gul psihologiýaly işgärleri çykarýan önümçiligi 20 ýyl töweregi işläpdi.
Prezidentiň şahsyýet kultuny döretmegiň onuň awtorlaryna hiç hili gowulyk getirmejegine, wezipede saklanyp galmagyna kepillik geçmeýänine ýalançy ýaranjaňlar düşünäýjek ýaly, bu hakykaty durmuşyň özi olara öwredäýjek ýaly.
Nyýazowyň özi töweregindäki ýaranjaňlary, ýalançylary gazap bilen düw-dagyn edip bolýandygyny ençeme gezek iş ýüzünde görkezipdi. Şol bir wagtda-da özüniň Biribara ýakyn adamdygy baradaky ýalançylaryň ynandyrmalaryndan ýüz öwürmeýärdi.Stalinçilik usuly
Häzir Gurbanguly Berdimuhamedowyň töweregindäkileriň prezidentiň şahsyýet kultuny döretmäge synanyşýandyklaryny halkara synçylary belleýärler. Bu hereketi, ylaýta-da agitasiýa-propaganda meýdanynda görmek mümkin.
Ideologiýa işleri boýunça ýolbaşçylar sowet zamanynda, geçen asyryň 30-njy ýyllarynda, Staliniň şahsyýet kultunyň döredilip ugran döwründe ulanylan usullar toplumyndan şu wagtam peýdalanýarlar. Şol usullardan merkezi aziýa däpleri bilen garym-gatym edilip, Nyýazow döwründe-de köp peýdalanylypdy.
Nyýazowyň şahsyýet kultuny döredijileriň biriniň, baş arhitektorynyň Wiktor Hramow bolandygyny synçylar ýatdan çykarmaýarlar. Türkmenbaşy tarpa-taýyn ölenden soňam ol wezipesinde galyp, täze häkimiýetde-de öňki ygtyýarlyklaryny saklamagy başardy.
Hut şu ýagdaý Nyýazow döwrüniň gowy kadrlarynyň biri diýilýän merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Myrat Garryýewe we şonuň ýalylara täze şertlerde-de şahsyýet kultuny döretmäge badalga berýärmikä?Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň keselhanadan penşenbe güni çykmagyna garaşylýar. Ol Dubaýda saglygyny bejerdýär.
Prezident edarasynyň ýaýradan beýanatyna görä, doktorlaryň amala aşyran ähli barlaglary Zardariniň ýagdaýynyň “kadalydygyny” görkezipdir, şeýle-de Zardari keselhanadan çykansoň, öý şertlerinde “dynç almagyny” dowam etdirer.
Zardariniň metbugat wekili Farhatulla Babaryň maglumatyna görä, Pakistanyň prezidenti keselhanadan çykansoň, özüniň Dubaýdaky öýünde galar. Ol Zardariniň haçan Pakistana dolanjakdygy barada hiç zat aýtmady.
56 ýaşly Zardari geçen hepde Dubaýda keselhana ýerleşdirilipdi.


text:
Düýn Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň regional bölüminiň başlygynyň orunbasary Fransua Blansi Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde türkmen resmileri bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşiklerde taraplar Türkmenistan bilen Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň gatnaşyklaryny ösdürmek meseleleri barada pikir alyşdylar.
Fransua Blansi, aýratynam, saglygy saklaýyş pudagynda kadrlary taýýarlamakda we özara proýektleri durmuşa geçirmekde öz guramasynyň Türkmenistan bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýýardygyny mälim etdi.
Türkmenistana saparynyň barşynda Fransua Blansi prezidentiň ýanyndaky demokratiýa we adam hukuklary baradaky milli institutda we Türkmenistanyň milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýetinde-de duşuşyklar geçirdi.


text:
Ukrainanyň parlamentiniň sişenbe güni geçiren nobatdaky maslahatynda oppozisiýa prezident Wiktor Ýanukowiçiň ygtyýarlygyny çäklendirýän konstitusiýanyň dikeldilmegini talap etdi.
Oppozision lider Witaliý Kliçko parlamentiň öňünde çykyş edip, prezidentiň ygtyýarlygyny çäklendirmek boýunça reformanyň ýurtda dowam edýän syýasy krizisiň soňuna çykmak üçin zerurdygyny belledi: “Biz muny etmesek, jemgyýetde tolgunmalaryň emele geljekdigine ynanýaryn. Biz jemgyýetiň gahar-gazabyny köçelerde göreris”.
Oppozisiýanyň talaby
Oppozisiýa Ukrainanyň 2004-nji ýylyň konstitusiýasyna dolanmagyny isleýär.
Kliçko prezident Wiktor Ýanukowiçiň administrasiýasyny ýurtda durnuksyzlygyň döremeginde aýyplady we ýagdaýyň mundan beýläk hasam dartgynlaşmagynyň mümkindigini duýdurdy.
Ukrain parlamentinde häkimiýet başyndaky “Regionlar partiýasynyň” lideri Oleksandr Ýefremow Ýanukowiçiň eýýam eglişik edendigini aýtdy. Ýefremow geçen hepdede hökümetiň wezipesinden çekilendigini we Ýanukowiçiň hökümete garşy çykyş edýän protestçileri tussaglykdan boşatmak barada kanunyň kabul edilmegi bilen razylaşandygyny belledi.
Ýefremow Ýanukowiçiň krizisden çykalga hökmünde möhletinden öň prezidentlik we parlament saýlawlaryny geçirmäge rugsat bermeginiň ähtimaldygy baradaky habarlary ret etdi.
Günbataryň ýardamy
Sişenbe güni Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýast boýunça ýolbaşçysy Katrin Aştonyň metbugat wekili Maýa Koçiýançiç şeýle diýdi: “Biz Ukrainada syýasy çykalgany görmek isleýändigimizi yzygiderli aýdyp gelýäris, bu çykalganyň nähili bolmalydygyna aýdyň mysallar bar. Biz saýlawlar we olaryň azat hem açyk bolmalydygy barada gepleşdik, emma munuň haçan boljagy ukrainleriň kararyna baglydyr”.
Katrin Aşton sişenbe güni Kiýewe sapar edýär. Aştona salgylanylyp habar berlişine görä, Ýewropa Bilelşigi we ABŞ Ukraina ýardam bermek boýunça çäreleri maslahat edýärler.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry Şiraly Nurmyradyň täze goşgusy.
Jan bir sowgat -- mugt eçilеn adama,
Diňе ömür karz alynan bеrgi däl.
…Öçüriň bar köçäň çyralaryny,
Barybir mеn nirä barýan -- bеlli däl.
Bеjеrjеk bolmaň siz sansyz ýaramy,
Ganaýyn mеn lеzzеtindеn olaryň.
Siz golumdan çеkibеriň ýokaryk,
Mеn hötjеtеm dikеlmеjеk bolaryn.
Aýagyma kakjak bolup kösеnmäň,
Owadan ýykylyp bеrеýin sizе.
Oturmaryn gaty görüp, öýkеläp
Sary diş görkеzip gülеniňizе.
Ömür bilеn ölmüň arasy näçе?
Ony gеçmän orta ýolda galan ýok.
Adam öz ömrüni ogurlar ekеn,
Başga galtaman ýok, başga talaň ýok.
Öz aklymy nätjеgimi bilеmok,
Sizеm maňa dograp bеrjеk bolýaňyz.
NE bir ýadaýan bar, nе bir irýän bar --
Munça gara güýji nirdеn alýaňyz?
Siz mеni hiç zatdan gorajak bolmaň,
Howp-hatary mеniň özüm taparyn.
Goşulyşyp gidibеriň aýlawda,
Mеn atymy hеrgiz ýekе çaparyn!
Egеr bolsam siziň oýlaşyňyz dеk,
Onda siz gowusy maňa daş atmaň.
Ýaşajak bolaýyn diş-dyrnak bolup,
Sizеm mеni (başarsaňyz!) ýaşatmaň.
Bardyr-a hеr kimiň şahsy ykbaly,
Bir araba bеrlеndir-ä hеr kimе!
Mеn-ä sizе bal gün arzuw edеýin,
Sizеm mеni goýaýyň-da erkimе.


text:
Isapaniýa hem beýleki Ýewropa ýurtlary ýaly köpçülik ýerlerinde çilim çekmekligi gadagan etdi.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň geçiren barlaglarynyň netijesinde çilim zerarly erkekleriň aýallardan ir ölýändigi mälim boldy.
TobaccoControl žurnalynda çap edilen ylmy-barlag işi Ýewropada ýaşaýan adamlaryň ölümi babatdaky statistiki maglumatlarynyň analizine esaslanýar.
Köp ýurtlarda erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawut 60%-e barabardyr. Bu esasan hem çilimkeşlik zerarly ýüze çykýan dürli keseller sebäpli bolýar.
Beýik Britaniýada aýallaryň ömri erkekleriňkiden 4 ýyl uzakdyr. Ýöne soňky wagtlarda bu tapawut gitdigisaýy kemelýär. Aýallar bilen erkekleriň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň ikinji sebäbi alkogol içgileridir: ýagdaýlaryň 20%-de onuň täsiri mese-mälimdir. Bilermenler öň şeýle tapawutlylygy aýallaryň fiziologiki aýratynlygy we olaryň lukmanlara ýygy-ýygydan ýüz tutýandygy bilen düşündirýärdiler.
Sosial tapawutlyklar
Ýewropa ýurtlaryň 30-synda erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň iň pes görkezijileri Islandiýa bilen Beýik Britaniýa degişlidir. Bu ýurtlarda her ýyl 200 erkek aýallara garanyňda köp ölýär (ilatyň her 100 000 adam hasabynda).
Biwagt aradan çykýan britanlylaryň 60%-i öýken ragyndan we ýürek-damar kesellerinden ölýär. Köp ýagdaýlarda bu kesellere çilimkeşlik zerarly uçralýandyr.
Erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň iň ýokary görkezijileri Litwa bilen Ukraina degişlidir. Bu ýurtlarda her ýyl 800 erkek aýallara garanyňda köp ölýär.
Ylmy-barlag işlerini geçirýän topara ýolbaşçylyk edýän Jerri Makkartni şeýle diýýär: «Bu ylmy iş aýallar bilen erkekleriň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň diňe fiziologiki ýagdaýlara däl, eýsem sosial ýagdaýlara hem baglydyr. Bu tapawut köplenç çilim çekmeklik bilen baglydyr».
Alymlar çilim çekýän adamlaryň sanynyň umuman kemelýändigini belleýärler. Emma olar soňky wagtlarda çilimkeşlige we alkogol içgilerine ýykgyn bolýan ýaş aýallaryň sanynyň artýandygyny hem aýdýarlar.
«Dükanlaryň aýna diwarlarynda çilimleri «güjeňlemegi» gadagan etmeli. – diýip, British Heart Foundation haýyr-sahawat guramasynyň wekili Nataşa Stýuart nygtaýar. – Bu hem reklamanyň bir görnüşi bolup, ýaşlary çilim çekmeklige ymtyldyrýandyr».
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Düýn Türkiýäniň howpsuzlyk gullugynyň resmileri ýurduň günorta-gündogar regionynda kürt ýaragly söweşijileriniň eden hüjüminde bir esgeriň ölüp, ýene bir esgeriň hem ýaralanandygyny habar berdiler.
Howpsuzlyk gullugynyň resmileriniň aýtmaklaryna görä, wakada kürt ýaragly söweşijileriniň bir topary Yrak we Eýran bilen serhetlere golaý ýerde harby ulaglaryň kerwenini oka tutupdyrlar.
Bu wakanyň bolan prowinsiýasynda şu mart aýynyň başynda amala aşyrylan mina partlamalarynda iki sany türk esgeri ölüpdi.


text:
Anna güni Müsüriň hökümeti serhet ýakada Ysraýylyň harbylarynyň eden hüjüminde ýurduň bäş sany howpsuzlyk işgäriniň ölmegine jogap edip, özüniň Ysraýyldaky ilçisini yzyna çagyrdy.
Maglumata görä, iki ýurduň serhet ýakasyndaky bu waka Ysraýylyň günorta regionyna näbelli ýaragly hüjümçileriň amala aşyran raketa hüjümleriniň yzy bilen ýüze çykypdyr.
Hepdäniň penşbe güni amala aşyrylan şol raketa hüjümlerinde Ysraýylyň sekiz ýaşaýjysy öldürilipdi. Muňa gaýtawul hökmünde geçirilen hüjümde Müsüriň howpsuzlyk işgärleriniň ölmegi Müsürde uly gahar-gazap döretdi.
Şenbe güni gahar-gazaba münen müsürlilieriň ýüzlerçesi Kairde Ysraýylyň ilçihanasynyň öňünde demonstrasiýa geçirdiler. Käbir protestçiler hatda ilçihananyň binasyna hüjüm etmäge synanyşdylar.
Müsüriň hökümeti Ysraýylyň harbylaryň bu hüjümini iki ýurduň arasynda 1979-njy baglaşylan parahatçylyk ylalaşygynyň birtaraplaýyn bozulmagy hökmünde häsiýetlendirdi.
Bu baradaky beýanatda tä Ysraýyl bu waka boýunça geçiren derňewleriniň netijesini aýan edýänçä we Müsürden ötünç soraýança Müsüriň ilçisiniň Ysraýyla ugradylmajakdygy aýdylýar.


text:
Krym tatarlarynyň lideri weteran Mustafa Jemilew (Mustafa Dzhemilev) tussaglykdaky oglunyň Russiýa tarapyndan anneksiýa edilen Krym sebitiniň resmileri tarapyndan Russiýanyň Krasnodar regionyna geçirilendigini habar berýär.
Jemilew 29-njy sentýabrda Ukrainanyň “Kanal 24” telekanalyna beren interwýusyna görä, Kreml Haýser Jemilewi tatar liderine basyş etmek üçin zamunlykda saklaýar.
Haýser Jemilew dostuny atyp öldürdi diýilýän waka bilen ilteşikli 2013-nji ýylyň maý aýynda tussag edilipdi.
Mart aýynda Russiýa Krymy anneksiýa edensoň, ýarymadanyň resmileri bu baradaky derňewleri gaýtadan gozgadylar. Krymyň resmileri Russiýanyň Jenaýat kodeksine görä, Haýser Jemilewiň üç, şol sanda adam öldürmek we ýaraglary bikanun saklamak aýyplamalary bilen tussaglykda saklanýandygyny aýtdylar.
Maý aýynda Krymyň Moskwa tarapyndan goldanylýan resmileri Krymyň Russiýa tarapyndan anneksiýa edilmegini berk protest eden Mustafa Jemilewiň ýarymada girmegini gadagan edipdiler.


text:
Kuweýt şaýy metjidinde ganly hüjümi amala aşyran janyndan geçen bombaçynyň Saud Arabystanynyň raýaty bolandygyny aýtdy.
Içeri işler ministrligi Fahd Suleiman Abdulmohsen al-Kabaanyň 26-njy iýunda, daňdan Kuweýt aeportuna uçup gelendigini aýtdy. Ol şondan biraz soň paýtagtdaky Al-Amman Al-Sadek metjidinde partlaýjylary ýarypdyr.
«Yslam döwleti» ekstermist topary 27 dindary öldüren, 220-den gowrak adamy bolsa ýaralan hüjümiň jogapkärçiligini öz boýnuna aldy.
Biraz öň häkimiýetler howpsuzlyk gulluklarynyň bombaçyny metjide getiren sürüjini tussag edendiklerini aýtdy, ol bombaçynyň düşlän öýüniň hem eýesi eken.


text:
Eýranda geçýän “Goşulyşmazlyk hereketiniň” bir hepdelik duşuşygynyň çägindäki sammite beýleki döwletleriň baştutanlarynyň arasynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşýar.
Emma Eýranyň global derejede öz ähmiýetini nygtamak üçin geçirýän bu çäresine
gatnaşýanlar şol bir wagtyň özünde ýurduň içinde bolup geçýän ýagdaýlardan habarsyz galmaklary ähtimal. Sebäbi döwletiň eýeçiligindäki milli habar serişdelerine ýurtdaky hakyky ýagdaýlar barada habar bermekden saklanmak tabşyryldy.
Habar serişdelerinden talap
Eýranyň Medeniýet ministrligi tarapyndan ýaýradylan üç sahypalyk görkezmede habar agentlikleriniň bermeli we bermeli däl maglumatlary barada jikme-jik görkezme bar. Hususan-da, habar serişdeleri ýokary derejede geçirilýän duşuşyga zyýan ýetirip biläýjek temalardan gaça durmaly, oppozision syýasy toparlara söz bermeli däl, Eýranda ynsan hukuklarynyň ýagdaýyny agzamaly däl.
Şeýle-de, ýurduň habar serişdeleri Günbataryň Siriýa barada garaýyşlaryny çap etmeli däl. Tähranyň howpsuzlyk ýagdaýyna şübhe döredip biljek maglumatlary, erbet howa şertler ýa tebigy betbagtçylyklar barada hem habar bermeli däl. Energiýa üpjünçiliginiň çäklendirilmegi ýaly meseleleri hem gozgamaly däl.
Şol bir wagtda-da habar serişdeleriniň Eýranyň milli bähbitleriniň goralmagyna we ýurduň halkara gatnaşyklaryndaky pozisiýalarynyň güýçlendirilmegine ýardam berip biljek temalara ünsi gönükdirmekleri häkimiýetler tarapyndan goldanylýar.
Eýranyň ýolbaşçylaryny gowy tarapdan görkezýän, ýurduň myhmansöýerligi we milli däp-dessurlary barada habar berýän, şeýle-de Eýranyň dawaly ýadro programmasyna goldaw berýän, emma Günbataryň sanksiýalaryny ýazgarýan, Ysraýyly hem tankyt edýän maglumatlaryň berilmegi-de makullanýar.
Sammite taýýarlyk
Bu görkezmeler “Goşulyşmazlyk hereketiniň” liderleriniň ýokary derejeli maslahatyny geçirmek arkaly Eýranyň halkara derejesinde öz abraýyny artdyrmak üçin eden ädimleriniň biri boldy.
Duşuşygyň öz işine başlamagynyň öňüsyrasynda, 26-njy awgustda, eýranyň polisiýasy duşuşygyň geçiriljek ýeriniň golaýyndaky ýollary we dükanlary ýapdy. Şeýle-de häkimiýetler ilat üçin bäş günlük resmi dynç alşy yglan etdiler.
Eýranyň habar serişdeleri häkimiýetleriň beren görkezmelerine boýun boldular we “Goşulyşmazlyk hereketiniň” sammitiniň geçirilmegini ýurt üçin özboluşly üstünlik hökmünde häsiýetlendirip, Eýranyň dünýäde ululygy boýunça ikinji orunda durýan gurama ýolbaşçylyk edýänligini mahabatlandyrdylar.
Tährandaky sammitiň dowamynda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad (sagda) özüniň müsürli kärdeşi Muhammet Mursini garşylaýar. 30-njy awgust, 2012 ý.
Duşuşyga Müsüriň prezidenti Muhammet Mursiniň gatnaşmagy hem üstünlik hökmünde häsiýetlendirildi. Müsüriň ýolbaşçysy 1979-njy ýylyň yslam rewolýusiýasyndan soň Eýrana ilkinji gezek sapara barýar.
Tährandaky duşuşyga BMG-niň Baş sekretary Ban ki Munuň gapma-garşylykly şertlerde gatnaşmagy-da eýran metbugatynda makullanyp garşy alyndy. Günbatar döwletleri Ban ki Munuň Eýranda geçirilýän duşuşyga gatnaşmagyna garşy çykyş etdiler.


text:
Orsýetde şäher häkimini tankytlasaň, başyňa näme belalaryň gelýändigini Aleksandr Zwerkowyň başyna düşenler görkezýär.
Ozal tanymal habarçy hökmünde tanalan Aleksandr Zwerkow indi gününi 220 müň ilatly Rybensk şäherinde 18-nji nomerli trolleýbusda konduktorlyk edip dolandyrýar.
Ol özüniň žurnalistlik karýerasynda Çehowyň tragikomediýasynyň bir gahrymanynyň obazynyň bardygyny aýdýar: “Garyplygy, söýgini we urşy başdan geçirmedik bolsaň, sen doly manyly ýaşan dälsiň diýen bir ajaýyp söz bar. Men bularyň hemmesini gördüm. Meniň bir söýgim boldy, şäher häkimi bilen elhenç göreşi başdan geçirdim. Indi hem iki ýyl bäri garyplykda”.
Eldekileşdirilişiň hekaýaty…
Aleksandr Zwerkowyň habarçylyk karýerasynyň soňlanyş taryhy birçak joşgunly media bolan regional medianyň Orsýetiň 83 regionynda eldekileşdirilişiniň hekaýatydyr.
Geçen onýyllykda ýerli häkimiýeti tankytlaýan kiçeňräk tele we radiostansiýalara berlen gytaklaýyn duýduryş “ýa endigiňi goý ýa-da ýapylmaga kaýyl bol” diýen yşarat boldy.
Onsoň garaşsyz medianyň ýok ýerinde şäher häkimleri we ýerli ýolbaşçylar öz kontrollygyndaky regiony şahsy mülkleri ýaly görnüşde dolandyrýarlar. Tankydyň we garaşsyz medianyň azalmagy bolsa, olara bolan ynamyň gaçmagyna getirdi.
“WTSIOM” agentliginiň geçiren pikir soralyşygynyň görkezmegine görä, ruslaryň 33 prosenti bolýan wakalar barada döwlet mediasyna görä, öz dost-ýarlarynyň aýdýanlaryna ynanýandyklaryny aýdýarlar. Üç ýyl mundan ozal bu san 24 prosentdi.
Tankyt üçin ýanalma
Aleksandr Zwerkowyň başyna düşen uly kynçylyklar 2004-nji ýylda Rybinsk şäherine Ýewegeniý Sdwižkow häkimik edýärkä başlanypdyr. Ol şonda şäheriň käbir ýerlerinde zibil ýygnalyşynyň doly ýerine ýetirilmeýändigini aýdypdyr.
Zwerkow bu hakda şeýle ýatlaýar: “Men Sdwižkowa munuň tankyt däldigini, biziň käbir zatlara onuň ünsüni çekmek isländigimizi, munda bir şahsy zadyň ýokdugyny düşündirmäge synanyşdym. Men oňa meniň şahsy pikirimiň möhüm däldigini, sebäbi onuň şäher hakimidigini, meniň bolsa bu zatlara onuň ünsüni çekmäge borçly žurnalistdigimi aýtdym. Meniň oňa hüjüm etme niýetim ýokdy, ýöne ol başgaça düşündi”.
Iň soňunda hem Zwerkowyň işleýan telekanaly “Alfa studionyň” satylyp, onuň iş ornuny ýitirmegine hut şular ýaly tankydy materiallar sebäp bolupdyr.
Irina Guseýnowa Moskwada ýerleşýän “Ekstremal žurnalistika” merkeziniň analitigi. Ol Zwerkowyň we “Alfa Studionyň” başyna gelen zatlaryň Orsýetiň regionlarynda giňden ýaýran zatdygyny aýdýar: “Bu bir tipiki waka. Bularyň ählisi doly kontrollykdaky merkezi telekanallaryň eýelenmeginden başlanyp, ädimme-ädim dowam etdi. Üýtgän zat ýok. Regionlarda bolýan zatlar edil şuny görkezýär”.
Kontrollygyň ýollary
Köplenç režime dostlukly garaýan hususy medianyň sanynyň ýokarydygy sebäpli döwletiň jemgyýetçilik pikiri boýunça monopoliýasynyň näderejedediginiň hasabyny çykarmak kyn.
“Iş ýüzünde ähli telekanallar ýerli häkimiýetleriňki ýa häkimiýetlere ýakyn durýan adamlaryňky. Olar ‘kanaly satyn al’ diýlip tabşyrylan adamlar. Ýa-da ol kanallar prezidentiň ýakyn töweregine degişli adamlaryňky. Şeýlelikde, iş ýüzünde olar prezidentiňki” diýip, Guseýnowa belleýär.
Lewada barlaglar merkezi Orsýetde ilatyň 94 prosentiniň gündelik habarlarydyr täzelikleri döwlet telewideniýesinden, 41 prosentiniň hem radiodan alýandygyny aýdýar. Ilatyň 11 prosenti hem regional telekanallara seredýär.
Aleksandr Zwerkowyň öňki redaktory Ýulia Muratowa Orsýetde žurnalistikanyň indi ölüp barýandygyna ynanýar: “Žurnalistikada biziň gelen iň ýaramaz sepgidimiz – adamlarda ynamyň ýoklugy, hiç bir zada ynamyň galmandygy, ne häkimiýetlere, ne-de media. Bir gazeti okanymda, men ol ýa bu makala kim pul töledikä, oňa kim gatnaşdyka diýip, haýran galýaryn. Orsýetde şeýle pikir edýän adamlar köp”.


text:
Ermenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ähli saýlaw punktlarynda sesleri sanap, prezident Serž Sarkisýanyň 58 prosentden gowrak ses alandygyny we ikinji möhlete prezident saýlanandygyny yglan etdi.
Ozalky daşary işler ministri Raffi Howannisýan 36.7 prosent ses alyp, ýeňlişini ykrar etmekden boýun gaçyrdy we häkimiýetleri Sarkisýanyň peýdasyna galplyk etmekde aýyplady.
Resmiler düzgün bozmalar baradaky habarlaryň bolandygyny boýun aldylar, ýöne saýlawlary galplaşdyrma dildüwşiginiň bolandygyny ret etdiler.
Duşenbe güni geçirilen saýlawa gatnaşyk 60 prosent çemesi boldy. ÝHHG-nyň, Ýewropa parlamentiniň halkara gözegçileri saýlawyň geçirilişiniň öňki ýyllardakydan gowy bolandygyny, onda emma hakyky bäsleşigiň bolmandygyny aýdýarlar.


text:
Eýranyň ýadro energiýasy boýunça ýokary derejeli wekili Ali Akbar Saleý ediläýmegi mümkin hüjümden goranmak üçin Tähranyň daglyk regionlarda urany baýlaşdyrýan iki sany täze merkezi gurjakdygyny aýtdy.
Ol Eýranyň IRNA habar agentligine beren interwýusynda, şu mesele boýunça parslaryň täze ýylyndan soňra işe başlanjakdygyny aýtdy. Eýranyň kalendary boýunça täze ýyl 21-nji martda başlanýar.
Ol bu baradaky uzak möhletleýin strategiýa görä, Tähranyň geljekde 10 sany şeýle merkezi gurmagy planlaşdyrýanlygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Ali Akbar Saleý şol merkezlerden 5-siniň guruljak ýeriniň anyklananlygyny we beýleki bäşisi boýunça iş alnyp barylýanlygyny belledi.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Filip Krowlynyň aýtmagyna görä, Eýranyň bu hereketleri öz ýadro programmasy boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen netijeli gepleşikleri geçirmäge taýýar däldigini aňladýar.


text:
31-nji awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa welaýatlaryň we paýtagtymyzyň häkimleri gatnaşdylar. Iş maslahatynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň möhüm meselelerine, möwsümleýin oba hojalyk işleriniň ýerine ýetirilişiniň, Milli özgertmeler maksatnamasyny durmuşa geçirmek boýunça sebitlerde ýaýbaňlandyrylan çäreleriň barşyna, şeýle hem döwlet durmuşynyň ileri tutulýan beýleki meselelerine garaldy.
Türkmenistanyň Prezidenti wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Termosfera
ionosfera 90–800 km beýiklik aralygynda ýerleşýär. Bu howa gatlagy örän ýokary temperaturasy we ýokary derejede molekulalaryň ionlaşanlygy bilen tapawutlanýar. Temperatura aşaky gatlagynda – 800C-dan ýokary böleginde +3600C-ä çenli artýar. Ionlaryň 1 sm3 göwrümindäki mukdary 1015-106 hasabyndadyr. Ionlaşyş derejesi boýunça termosfera E (100–120 km), F1 (120–200 km), F2 (200–400 km) gatlaklara bölünýär. Termosferada elektromagnit we radio tolkunlary yzyna serpikdirilýär, siňdirilýär we döwülýärler. Bu gatlak olar üçin ýokary araçäk bolup durýar. Ionosfera, şeýle hem polýar şapagy we meteoritleriň ýanmagy häsiýetlidir.


text:
Azerbaýjanda Türkmenistandan gelen 35 töweregi bikanun zähmet immigrantlarynyň bu ýurduň Immigrasiýa boýunça döwlet gullugy tarapyndan ele salnandygy, olara häzir deportasiýa edilmek howpunyň abanýandygy aýdylýar.
Olara soňky iki aýyň dowamynda aýlyk hem tölenmändigi, pasportlarynyň ellerinden alnandygy, yzyna dolanmaga maliýe serişdeleriniň ýoklugy, azyk-iýmit bilen üpjünçiliginiň juda gözgynydygy, şeýlelikde olaryň gaty agyr şertlerde ýaşaýandyklary aýdylýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň Bakuwdaky habarçysy Durna Seferli bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Azerbaýjanda Türkmenistanyň 30-a golaý raýatynyň, pasportlary ellerinden alnandygy üçin, ýurdy terk edip bilmeýändigi aýdylýar. Bize gowşan maglumata görä, olar bikanun immigrant işçiler bolmaly, bu barada sizde nähili maglumat bar?
D. Seferli: Azerbaýjanyň Deweçi regionyndaky Gala alty etrabynda ýerleşýän sanatoriniň deregine Türkiýäniň ”Doga” gurluşyk şirketi myhmanhana gurýar. Şol töwerekde beýleki ýurtlardan gelen şirketler we adamlar işleýärler, işçilerden 35-si Türkmenistandan gelipdir. Olar gurluşykda, umuman, demir işleri bilen meşgullanýar ekeniler.
Olaryň arasynda iki aý öň gelenlerem bar, dört aý öň gelenlerem, soňky iki aýyň dowamynda olaryň aýlyklary tölenmändir. Olaryň yzlaryna dolanmak üçin maliýe serişdeleri ýok, şol bir wagtyň özünde-de olaryň gurluşyk firmasy bilen ylalaşyk şertnamalary bar.
Olara şol şertnamalar okadylman gol goýdurylypdyr, şonuň üçin olaryň şertnamalarda näme ýazylanyndan habarlary ýok. Şol işçilere gol goýdurylan şertnamalardan çen tutulsa, olar galýan ýerleriniň, iýýän naharlarynyň, egin-eşikleriniň we ulanýan enjamlarynyň çykdajylaryny öz aýlyklaryndan tölemeli edilipdir, şunlukda olara aýlygyndan juda ujypsyz pul galýar ekeni.
Soňky iki aýyň aýlygy hem tölenmänson, olar awgust aýynyň 29-nda iş taşlaýyş yglan edipdirler, olaryň häzirki döwürde pullary ýok, olar azyk-iýmitleriniň hem azalyp barýandygyny aýdýarlar.
Häzirki döwürde Azerbaýjanyň Immigrasiýa boýunça döwlet gullugy şol regionda barlag işlerini geçirýär.
Türkmenistanly immigrant işçileriň aýtmaklaryna görä, şirketiň ýolbaşçylary olaryň dokumentlerini alyp, yzyna bermändirler. Onsoň olaryň häzir pasportlary hem ýok. Olaryň aýtmaklaryna görä, şirket immigrantlara, pasportlary gaýtarylyp berlende, aýlygyndan uly bir böleginiň tutulyp galjakdygyny aýdypdyr. Ýagny, kimdir biriniň aýlygy 500 manat bolsa, ondan 400 manadyň tutuljakdygy, galan puluň bolsa pasportlary bilen immigrantlara tabşyryljakdygy aýdylypdyr.
Olaryň sözlerine görä, şirket Immigrasiýa gullugynyň jerimesiniň şol puldan tölenjekdigini aýdýar. Bu meselede biz agzalýan şirketiň wekillerinden maglumat alyp bilmedik.
Azatlyk Radiosy: Olaryň pasportlary ellerinden alnypdyr, pullaram ýok diýdiňiz, şeýlemi?
D. Seferli: Hawa, pullary ýok, olar iki aý bäri aýlyklaryny hem alyp bilmändirler, olara naharhana baryp, nahar iýmäge rugsat hatlary berlipdir, emma soňky günlerde olara berilýän naharam kesilipdir. Olar öz pullaryny hem pasportlaryny talap edip, 29-nji awgustda iş taşlapdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Pullary bolmasa, olar nähili şertlerde ýaşaýar ekenler?
D.Seferli: Olaryň işleýän ýeriniň ýakynynda bir köne hammam bar, olar şol hammamda goýlan tagtalarda ýatyp-turýar ekenler. Hammamyň içindäki şertler barada aýdylanda, ol, elbetde, öň hammam hökmünde ulanylan bir bina, ýaşaýyş şertleri, elbetde, gowy däl.
Şol binada duşa düsmek üçin ýeterlik şert ýok, diňe sowuk suw akýar, ýagny şol ýerde adamlar üçin amatly şertleriň bardygyny aýtmak kyn. Şonuň üçin olardan ikisi bagryndan sowuklap, keselläpdir. Keselländigi üçin, şol iki adam gazanan pullary tölemän, Türkmenistana yzyna ugradylypdyr.
Azatlyk Radiosy: Häzirki döwürde şol immigrantlaryň planlary nämelerden ybarat? Ýagny, indi näme etmek isleýärler?
D.Seferli: Olaryň edip biljek işleri ýok, olar pasportlaryny hem pullaryny alyp bilseler, Türkmenistana dolanmak isleýärler. Olar Azerbaýjanyň immigrasiýa boýunça döwlet gullugyna we beýleki guramalara hem ýüz tutupdyrlar.
Immigrasiýa gullugy olaryň tölenmändigi aýdylýan pullaryny alyp berjekdigini we wiza üçin tölenmeli puly tutup, olaryň Türkmenistana ugradyljakdygyny habar beripdir. Degişli resmiler, olary deportasiýa etmän, diňe ýzyna ibermek üçin tagalla edilýändiklerini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Bakudaky ilçihanasy bu barada näme diýýär, habarlaşyp bildiňizmi?
D.Seferli: Şu günüň dowamynda Türkmenistanyň Bakuwdaky ilçihanasyna ençeme gezek jaň etdim, emma häzire çenli jaňyma jogap beren bolmady. Mundan beýlägem synanyşmagymy dowam ederin, jogap berip-bermejeklerini bilemok, entek garaşyp görmeli.


text:
Ysraýylyň polisiýasy Ierusalimiň merkezi bazarynda iki palestin ýetginjek gyzyň gartaşan bir adamy gaýçy bilen pyçaklandyklaryny, soň oka tutulandyklaryny aýtdy.
Polisiýa gyzlaryň biriniň atylyp öldürilendigini, beýlekisiniň ýaralanandygyny aýtdy. Ýaralanan 70 ýaşly adamyň hem palestinalydygy soň anyklandy.
Bu ýagdaý 23-nji noýabrda Ierusalimiň Mahane Ýehuda atly meşhur bazarynda ýüze çykdy.
Soňky iki aýda palestin hüjümçileri 18 ysraýyllyny esasan pyçaklap öldürdiler. 88 palestinaly Ysraýyl tarapyndan atylyp öldürildi.


text:
Orsýetde 9-njy maý Ýeňiş güni hem häkimiýetler hem-de ýurduň ilaty üçin esasy baýramçylyk güni we buýsanç çeşmesidir.
Bu wakanyň hormatyna hemmelere resmi dynç alyş güni berilýär, mekdep okuwçylary hem "meýletin" harby paradlara, ýerli weteranlara konsert bermäge we resmi dabaralara gatnaşmaga çagyrylýar.
Ýöne bu ýyl bu buýsanja gatnaşmak üçin käbir çagalar täsin ýagdaýlary başdan geçirmeli boldular.
Mysal üçin, Samarada bir topar ýaş kinoçy özleriniň watanparazdyklaryny görkezmek üçin Ýeňiş gününi tema edinip, bir gysgaça film döretdiler. Onda sowet harby eşigini geýnen on ýaşly bir oglanyň ruhy görünýär.
"Ölmek gorkunç zatmy"
Ýaş çagalar bu ruha sataşanlarynda ol kakasynyň urşa gidendigini, ejesine hem faşistleriň ölüm jezasyny berendigini tukatlyk bilen gürrüň berýär.
Ol çagalardan aýrylyp, gidiberende bir gyz ondan: "Ölmek gorkunç zatmy" diýip soraýar.
Oglanyň ruhy yzyna garap: "Bu möhüm däl, möhümi biziň ýeňiş gazanandygymyz" diýýär.
Wideony görenleriň käbiri bu çagalara watan üçin ölmeli diýen pikiri wagyzy edýär diýip, ör-gökden geldiler. Wideony ilkibaşda ýerleşdiren "YouTube" hem ilki tankytdan doly teswir bölümini, soňra hem tutuş wideonyň özüni aýyrdy.
Ýöne çagalar bilen baglanyşykly "ÝouTubä" iberilen başga bir wideo ölüm meselesinde mundan hem aňry geçýär. Wideonyň başynda 10 ýaşly Anýa peýda bolup, atasynyň öten ýyl aradan çykandygyny, özüniň onuň durmuş hekaýasyny gürrüň bermek isleýändigini aýdýar. Anýa bir urnany, ýagny gaby görkezip, onuň içinde atasynyň ýakylan jesediniň külüniň bardygyny aýdýar.
Sowet esgerleri ýaly geýinmek
Ol soňra hem gara materiallar çaşyp ýatan ýerde oturyp, atasynyň Ikinji jahan urşunda eden gahrymançylykly işlerini gürrüň berýär.
6-njy maýda hususy diýlip yglan edilmezinden öň "YouTubde" 230 müň gezek görlen wideo, görnüşine görä, ozal ady henize çenli näbelli bir filmiň bir bölegi hökmünde döredilipdir.
Bu wideo Twitterde köplenç masgaralandy.
Wideo döretmäge gurby çatmaýanlaryň käbiri bolsa öz çagalaryny sowet esgerleri ýaly geýindirip, Ikinji jahan urşunyň weteranlaryny dabaralandyrmaga synanyşdylar. Ýörite çagalar üçin öndürilen harby formalary Internetiň üsti bilen näçe diýseň satyn alyp bolýar.
Kostýumlar 950 rubldan satylýar
Bir “Wkontakte” topary erkek oglanlara niýetlenen ähli ululykdaky kostýumlary satýar. Bir ýaşyndaky çaga bolýan kostýumyň bahasy 1800 rubl.
Orsýetli fotosuratçy Ýelena Anisimowa maşgala suratlary üçin bu formalaryň ençemesini satyn alypdyr. Bular "Men bir gahrymanyň enesi" atly surat ýygyndylarynda ulanylýar. Anisimowa bu suratlar üçin müň rubl alýar.
Surata düşürilen bir oglan bilen bir gyzyň ejesi bu işiň çagalary begendirendigini aýdýar. Ol: "Kirill hemmelere özüniň esger bolandygyny gürrüň berdi" diýip ýazýar.
Ikinji jahan urşunyň kostýumlary 950 rubldan täze doglan çagalar üçin hem satylýar. Ýöne bu kostýumlary öndürenler olaryň diňe surata düşmek üçindigini, şol sebäpden ýatylanda ýa oýun oýnalanda geýilmeli däldigini aýdýarlar.
Görkezmede: "Düwmeler we ýyldyz hakyky, olar metaldan edilen. Şol sebäpden bu kostýumdaka çagany ýeke goýmazlygy maslahat berýäris" diýilýär.