text:
Bu partlama dahyllylykda aýyplanyp, Witebskiniň üç ýaşaýjysynyň tussag edilendigi, hatda olaryň bu wakada elleriniň bardygyny boýun alandyklary baradaky maglumatlar tussag edilenleriň atlary bilen Orsýetiň internet habar saýtlarynda berildi. Ýöne muňa garamazdan, Belarusyň resmileri bu habarlary entek ne tassyklady, ne-de iňkär etdi. Belarus prokurorlarynyň aýtmagyna görä, tussaglara resmi taýdan aýyplamalar 23-nji aprelde bildirler.
Derňewçiler Witebsk şäherinde gapyma-gapy aýlanyp, maglumat toplaýandyklaryny bu şäheriň ýaşaýjylary Azatlyk Radiosyna gürrüň berýärler.
Gapyma-gapy...
“Partlamadan bir hepde soň, ýagny 18-nji aprelde, ilkinji gezek meniň gapym kakyldy. Polisiýanyň wekili maňa: “Biz bu ýere Baş prokuraturanyň tabşyrygy esasynda geldik. Sen bärde nämäniň bolup geçenini bilýäňmi?” diýip sorady. Ol hatda nämäni göz öňünde tutýandygyny-da aýtmady. Ol hiç kimiň adynam tutmady. Aý, menem sorap durmadym. Soňra ol maňa: “Belki, sen bir zatlar eşidensiň, sen bärde ýaşaýaň-a... Belki, podwalda bir sesler bolandyr? Belki, sen bir zatlaryň, ýagny himikatlaryň ýa-da partlaýjy serişdeleriň ysyny alansyň? diýdi” diýip, Witebskiniň ýaşaýjysy aýtdy.
Bu adam özüne berlen soraglara oňaýsyz jogap berensoň, polisiýa işgäri onuň gapysyndan gidipdir.
Metbugatda partlama dahyllylykda aýyplanyp tussag edildi diýlen üç kişiniň ýaşan jaýyndaky başga bir ýaşaýjy şeýle gürrüň berýär: “Ol gelip bizden nämedir bir zatlary eşidip-eşitmänligimizi sorady. Ol bize şeýle diýdi, ýagny, siz bu ýerde ýaşaýandygyňyza görä, megerem, siz käbir zatlary duýansyňyz? Belki, käbirleri bärde synag geçirendir ýa-da bir zatlary ýarandyr? Nätjek, bu biziň polisiýamyz. Haçan-da bärde dawa-jenjel ýa-da şuňa meňzeş başga bir waka ýüze çyksa, olar gelip şular ýaly soraglary berýärler. Biziň raýonymyzda iç gysmaga maý bolmaýar”.
Prokurorlar tussag edilenler partlaýjy serişdäniň özleriniň ýaşan jaýynyň ýerzemininde “laboratoride” taýýarlanandyny aýdýarlar. Emma mediada tussag edildi diýlip berilýän adamyň jaýynyň ýerzemininde derňew geçirilýändiginiň hiç bir yşaraty ýok.
Witebskiň beýleki ýaşaýjylarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, olara žurnalistler bilen gürleşmeli däldikleri barada hem duýdurlypdyr.
Güman edilýänler
Kanawalau bilen 2009-njy ýylda harby gullugy bile geçen, oppozisiadaky “Ýaşlar Fronty” toparynyň aktiwisti, häzirki wagt Polşada ýaşaýan, Iwan Şylanyň aýtmagyna görä, Minskidäki partlama bilen baglylykda olaryň gulluk ýoldaşlary hem soraga çekilipdir.
Iwan Şyla metro stansiýasynyň kameralaryndaky görkezilen kişiniň Kanawalaudygyny aýdýar: “Men 99% onuň şodugyna ynamym bar. Birinji görnüşlerde surat gaty bir aýdyň däl. Ýöne haçan-da metroda bombany goýup çykyp barýan wagty, şoldugyny doly görmek bolýar. Men başga biri oňa beýle meňzär öýdemok”.


c: text/html

text:
Eýýäm bäşinji gezek geçirilýän bu kitap sergisi ilkinji gezek 2006-njy ýylda «Ruhnama» kitabynyň ýazylmagynyň 5 ýyllygy mynasybetli «Altyn asyryň altyn neşir önümleri» diýen at bilen geçirilipdi. Şol gezekki halkara kitap sergisiniň düýp maksady dünýäniň otuzdan gowrak dillerinde neşir edilen «Ruhnamanyň» dabarasyny has-da belende galdyrmakdan ybarat bolupdy.
Sergide kim näme görkezdi?
Şu ýylky sergä 90-dan gowrak neşirýat kärhanalarynyň, çaphanalardyr neşir önümlerini ýerlemek bilen meşgullanýan edaralaryň gatnaşandygyna
Sergi-ýarmarkasynda kitap söwdasy hem guraldy. Kitaplaryň bahasy ortaça 5-8 dollar aralygynda boldy. Eger-de daşary ýurtda neşir edilen kitaplaryň paýtagtyň bazarlaryndaky nyrhy bilen deňeşdireniňde, onda sergidäki satuwa çykarylan kitaplar iki esse arzandyr.
Türkmen döwlet neşirýat gullugy näme görkezdi?
Sergi ýarmarkasynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan şu ýylda neşir edilip başlanan türkmen nusgawy şahyrlarynyň, şeýle hem geçen asyryň ortalarynda ýaşap geçen ýazyjylardyr şahyrlaryň tapgyrlaýyn çap edilen kitaplary görkezildi. Ýöne bu kitaplar umumy hasap bilen alanyňda bary-ýogy 20 awtora-da ýetmeýär.
Mundan başga-da häzirki döwrüň wekillerine degişli bolan bäşe golaý awtorlaryň kitaplary hem sergä çykarylypdyr. Ýöne bu kitaplaryň daşky bezegi kaşaň bezelen-de bolsa, olaryň daşynda awtorlaryň atlary görkezilmändir. Bu kitaplaryň awtorlary bolan Kömek Kulyýewiň, Gözel Şagulyýewanyň, Jumageldi Mülkiýewiň, Atamyrat Atabaýewiň, Täçmämmet Jürdekowyň atlary diňe kitabyň içki sahypalarynda, ýagny titul listinde görkezilipdir.
Neşir önümleriniň sergi ýarmarkasynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan sergä çykarylan ýokarda agzalan kitaplar soňky üç ýylyň dowamynda neşir edilen kitaplardyr.
Sergide Türkmenistanyň prezidentine degişli kitaplar hem goýuldy. Ýöne Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň sergä çykaran kitaplarynyň aglabasy mekdep okuwçylarynyň ders kitaplary boldy.
Kitaplar az neşir edilýär
Soňky on ýylyň dowamynda Türkmenistanda poligrafiýa öňki ýyllar bilen deňeşdireniňde ep-esli derejede ösdi. Çykarylýan kitaplaryň hili daşary ýurtda öndürilýän kitaplaryň hilinden gaty pes däl. Emma muňa garamazdan, Türkmenistanda syýasy kitaplardan başga kitaplar juda az neşir edilýär.
Häzirki wagtda edebiýat ýetmezçiligi ýurduň ähli ulgamlarynda duýulýar. Täze döwrüň nukdaýnazaryndan ýazylan türkmen dilinde ykdysady, ýuridiki, syýasy kitaplar neşir edilmeýär. Öňki kiril elipbiýinden latyn elipbiýine geçilenine on ýylyň bolandygyna garamazdan, türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň eserlerini gaýtadan täze elipbiýde neşir etmek işleri-de juda haýal alnyp barylýar.
Elektron kitaplaryň tutuş dünýäde gitdigiçe meşhurlyga eýe bolýandygyna garamazdan, Türkmenistan bu babatda juda biagyrylyk edýär. Ozalky neşir edilen kitaplary elektron görnüşe geçirmekde ýurtda düýpli işler alnyp barylmaýar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
ENE DILIMIZDE « TIRKEŞ SÖZLER »
Mysal: ene-ata, soraşa-soraşa, uly-kiçi, bölek-büçek, paty-puty.
Iki sözüň ýa bölegiň yzly-yzyna tirkeşip gelip täze bir many aňladýan sözlere TIRKEŞ SÖZLER diýilýär. Ýazuwda tirkeş sözleri we bölekleri birleşdiriji alamat hökmünde olaryň arasynda kese çyzyk (minus) goýulýar.
TIRKEŞ SÖZLER aşakdakylar ýaly ýasalýarlar:
1.a- Iki sany biri-birine ýakyn manyly sözleriň yzly-yzyna tirkeşip gelmeginden: ene-ata, ogul-gyz, käse-çäýnek, ýol-ýoda.
1.b- Bir sözüň şol durşuna iki gezek gaýtalanyp tirkeşdirilmegi bilen: soraşa-soraşa, düzüm-düzüm, örüm-örüm, hatar-hatar,
1.ç- Garşydaş sözleriň (antonimleriň) tirkeşip gelmegi bilen: uly-kiçi, ak-gara, gije-gündiz.
1.d- Manydaş sözleriň (sinonimleriň) tirkeşip gelmegi bilen: Dogan-garyndaş, tertip-düzgün, ýagyşly-ýagmyrly.
- Iki gezek gaýtalanan bir sözüň aralygyndan -a, -e, -ba, -be, -ma, -me, -ha, -hä goşulmalaryny getirmek bilen. geçe-geç, githä-git, ýylba-ýyl.
- Ilki sözi manyly, ikinjisi many aňlatmaýan bölegiň tirkeşdirilip ulanylmagyndan:
Köne-küşül, bölek-büçek, sowuk-sala, süýt-püýt.
- Iki sany many aňlatmaýan bölegiň tirkeşdirilip ulanylmagyndan: paty-puty, gürüm-jürüm, ümüş-tamyş, gümür-ýamyr.


text:
Tans – sungat, sport, bedenterbiýe
Tansyň sungat ýoly. Tans – bu iň gadymy sungatlaryň biri bolup, adamlaryň begenjini ýa-da gam-gussasyny alamatlandyrýan hereketleri özünde jemleýär. Müňýyllyklaryň dowamynda adamlar tansyň üsti bilen birek-birege çaganyň dogulmagy, hassanyň sagalmagy, täze serkerdäniň saýlanmagy ýaly begençli habarlary ýa-da urşuň başlanmagy, kimdir biriniň heläkçilige uçramagy ýaly gynançly habarlary ýetiripdirler. Gadym zamanlarda tans hudaýlar bilen adamlaryň gepleşýän dili hasaplanypdyr. Şonuň üçin adamlar hudaýlardan gurakçylykda ýagşyň ýagmagyny, tümlükde Gün şöhlesini, ekerançylykda bol hasyly, günäli wagtlary bolsa ötünji tansyň kömegi bilen soraýan ekenler.
Tans adamlaryň gündelik durmuşyndaky edýän hereketlerinden, ýagny ýöremek, ylgamak, bökmek we bökjeklemek, pyrlanmak, çaýkanmak ýaly hereketlerinden ybaratdyr. Emma agzalan hereketleriň sungata öwrülmegi üçin olaryň belli bir ritme girmegi zerurdyr.
Tans sungatyň iň gadymy ojagy Hindistan hasaplanylýar. Hindistan irki döwürlerden bäri köpmilletli we köphudaýly ýurt bolany üçin bu ýerde hudaýlar bilen gepleşilýän tans sungatynyň birnäçe görnüşleri peýda bolupdyr. Hindi tanslary beýleki milletleriňkiden düýpgöter tapawutlydyr. Bu tanslarda her bir hereket, her bir bakyş aýratyn manyny aňladýar.
Nritta – hindi tansynyň bir görnüşi bolup, ökjeleriň we goşarlaryň hereketleriniň sazlaşygyndan emele gelýär. Tansçylar bedeni bilen birlikde el-aýaklaryny hereketlendirip, owadan tanslary ýerine ýetirýärler.
Nritýa – tansçylaryň mimikalarynyň üýtgemegi, ritme görä ýöremegi we belli bir şekilde doňup galmagy, soňra ýene saza görä tans edip başlamagy ýaly hereketleri özünde jemleýär. Bu hindi sungatynda tansçy tansyň kömegi bilen tomaşaça belli bir wakany gürrüň berýär. XII asyrda döredilen «Abhinaýa Dapranam» atly resminada her bir emosiýanyň, duruşuň, oturuşuň, böküşiň, ýöreýşiň aňladýan manysy barada doly durlup geçilýär. Mysal üçin, iki eliň biri-birinden ýapyşyp durmagy dostlugy alamatlandyrýar. «Abhinaýa Dapranam» -da şeýle setirler bar. «Eliň barýan ýerine gözüň barýar, gözüň düşen ýerine aklyň gidýär, aklyň giden ýerine ýürek barýar, ýüregiň baran ýerinde bolsa durmuş bar».
Hindi tanslary elmydama haýsydyr bir rowaýatlary we wakalary gürrüň berýär. Ýörite poemalara görä tanslar, tanslara görä bolsa poemalar döredilýär. Ybadathanalarda ýörite tans üçin meýdançalar gurulýar, tamlar bolsa tans edip duran adamlaryň suratlary bilen bezelýär. Bu zatlaryň hemmesi tansyň ilkibaşda göwün açmak üçin däl-de, dini maksatlar üçin peýda bolandygyndan habar berýär.
Gündogarda elleriň hereketlerine aýratyn üns berilýän bolsa, günbatardan esasy orun aýaklaryň hereketlerine berilýär. Ýewropa ýurtlary ýekelikde däl-de, ýoldaşly tans etmegi gowy görýärler. Ýewropalylar baýramçylyk günleri ýa-da begençli günleriň şanyna köşklerinde dabaraly agşamlary gurnapdyrlar. Gelen myhmanlar göwün açmak maksady bilen uly meýdançada wals tansyny ýerine ýetiripdirler. Her bir jübüt tansçy ilkibaşda saza görä öz isleýşi ýaly tans edipdir. Emma soňabaka wals tansynyň ýörite düzgünleri peýda bolupdyr we düzgüni bozmak bilen tansçylar beýlekileriň dogry tans etmegine päsgel beripdirler. Tansyň düzgünlerini doly öwretmek üçin adamlar çagalaryny tans mekdeplerine gatnadypdyrlar.
Tansyň hakyky sungata öwrülen görnüşleriniň ýene biri hem baletdir. Balet tansçylaryň göwün açmak üçin däl-de, tomaşa görkezmek üçin ýerine ýetirýän görnüşidir. Ony başda köşk hyzmatkärleri hojaýynlary üçin ýerine ýetiripdirler. Emma soňabaka bütin ömrüni balede bagyş eden ussat tansçylaryň we balet öwredýän tans mekdepleriniň peýda bolmagy bilen tansyň bu görnüşi dünýäde iň meşhur tanslaryň hataryna öwrülipdir.
Tansyň sporta öwrülen ýoly. Tans – sportuň iň owadan görnüşleriniň biridir. Tans etmegiň sportuň bir görnüşine öwrülmegine XX asyrda Fransiýanyň telekeçileri sebäp bolupdyr. Olar tans meýdançalarynda bäsleşikleri gurnamak bilen häzirkizaman tans sportunyň düýbüni tutupdyrlar. Tans etmek boýunça ilkinji resmi däl dünýä çempionaty 1909-njy ýylda Parižde geçirilipdir.
Tans sporty tansyň on sany žanryny özünde jemleýär. Olaryň bäşisi Ýewropa tanslary, galan bäşisi bolsa Latyn Amerikanyň tanslarydyr. Ýewropa tanslaryna wals, tango, wena walsy, haýal fokstrot we kwikstep degişlidir. Latyn Amerikanyň tanslarynyň düzümine bolsa samba, ça-ça-ça, rumba, pasadobl, jaýw hem-de salsa girýär. Ýaryşdaky sazlar anyk ritmler bilen tapawutlanyp 1:30 – 2 minut dowam edýär. Sazyň ýaňlanyp duran wagty tansçylar bar ukyplaryny görkezip, ýokary netijäni görkezmäge synanyşmalydyrlar. Berlen wagt tamamlanyndan soňra emin agzalar türgenleriniň tizligine, hereketleriniň sazlaşygyna, ritme girişine, garaşylmadyk ýagdaý ýüze çykaýanda olaryň özlerini dogry alyp barmaklaryna (improwizasiýasyna) baha berýärler.
Sport tanslary bilen meşgullanmak üçin tansçydan fiziki taýýarlyk, çydamlylyk, çalasynlyk we çeýelik talap edýär. Agzalanlaryň üstesine tansçylaryň artistlik häsiýeti hem bar bolsa, bu ony ýeňşe ýene bir, ädim golaýladýandyr. Tansyň täsirliligine tansçylaryň grimi (make up), olaryň ýaldurawuk egin-eşikleri we ýörite tans etmek üçin niýetlenen aýakgaplary hem öz täsirini ýetirýär.
Ýeriň ýüzünde tans sporty gün-günden uly meşhurlyga eýe bolýar. Sportuň bu görnüşiniň gerimini giňeltmek maksady bilen 1957-nji ýylda Bütindünýä Tans Sportunyň Federasiýasy WDSW (World Dance Sport Federation) döredildi.
Tansyň bedenterbiýe ýoly. Tansyň islendik görnüşi hem dürli hereketlerden ybaratdyr. Şonuň üçin hem tans bilen meşgullanmak sagdyn durmuş ýörelgesini alyp barmagyň iň şadyýan hem-de iň gyzykly usulydyr. Tans bilen meşgullanmak islendik ýaşdaky adamlara laýyk gelýän sportuň görnüşidir. Emma ýürek-damar we daýanç hereket ulgamlarynda näsazlyklary bolan adamlaryň tansyň haýsy görnüşiniň özüne gabat gelýänligi barada ilki lukmanyň maslahatyny almalydyrlar. Sagdyn durmuş ýörelgesini alyp barmak üçin hepdede 2-3 sapar 60-90 minut tans bilen meşgullanmak ýeterlikdir. Tans etmek adam bedeniniň saglygyna aşakdaky täsirleri ýetirýär:
Tans adam bedeniniň ähli myşsasyna we bogunlaryna oňat täsirini ýetirýär.
Oňurganyň dogry ýagdaýda saklanmagyna ýardam edýär.
Adamyň ýöreýşini dogrulaýar.
Bedenini berkidýär.
Dem alyş ulgamynyň işini sazlaýar.
Gan aýlanyşy güýçlendirmek bilen bedeniň ähli içki agzalaryna kislorodyň ýeterlik mukdarda barmagyny üpjün edýär.
Westibulýar apparata oňyn täsirini ýetirmek bilen adamyň deňagramlylygyny saklamagyna kömek edýär.
Artykmaç kaloriýalary ýakmaga kömek edýär.
Bedeniň başarjaňlygyny we çydamlylygyny ýokarlandyrýar.
Adamyň garramagyny haýalladýar.
Psihiki ýagdaýyna oňat täsirini ýetirip, şatlygyň gormony bolan endorfiniň bölünip çykmagyna getirýär. Adamyň keýpini sazlap, stressiň we depressiýanyň öňüni alýar.
Sportuň bu görnüşiniň iň gowy tarapy bolsa, adamyň türgenleşiklerden hemişe lezzet almagydyr.
Amangözel GUWANÇMYRADOWA


text:
Türkmenistanyň Hyrat şäherindäki Konsullygynda Hyrat we Badhyz welaýatlarynyň türkmen diasporasynyň abraýly wekilleriniň gatnaşmaklarynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly täze kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi.
Çäräniň dowamynda Türkmenistanyň konsuly we Owganystanyň abraýly türkmen wekilleri çykyş edip, kitabyň aýratynlyklary hem-de onuň milli we dünýä gymmatlyklaryny ösdürmekdäki esasy orny barada nygtadylar. Şeyle hem eseriň yaş türkmen neslini ynsanperwerlik we watansöýüjilik ruhunda terbiýelemek işinde ýol görkeziji bolup hyzmat etjekdigi barada aýratyn bellediler.
Hyratly türkmenleriň ýaşlarynyň wekili, bu edebi eseriň neşir edilmegi Owganystanda ýaşaýan türkmen diasporasy tarapyndan uly buýsanç we begenç duýgulary bilen kabul edilendigini aýtdy.
Türkmenistanyň Hyrat şäherindäki Konsullygynda Hyrat we Badhyz welaýatlarynyň türkmen diasporasynyň abraýly wekilleriniň gatnaşmaklarynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Türkmeniň döwletlilik ýörelgesi» atly täze kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi.


text:
Qazaqstandyq QAZVAC vaktsınasy «Delta» shtamynan tıimdi qorǵaıdy - zertteý
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstandyq «QazVac» vaktsınasy «delta» shtamynan tıimdi qorǵaıdy. Mundaı nátıjeni QR BǴM Bıologııalyq qaýipsizdik problemalarynyń ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary júrgizgen zertteýler kórsetti, dep habarlaıdy QR BǴM baspasóz qyzmeti.
Ǵalymdar beıtaraptandyrý reaktsııasyna test ótkizdi, nátıjesinde otandyq «QazVac» vaktsınasymen egilgender antıdenelerdiń joǵary deńgeıin kórsetti. Vırýsty beıtaraptandyratyn antıdeneler klınıkalyq zertteýlerge qatysqan eriktilerdiń 90%-nan astamynda anyqtaldy.
Sondaı-aq zerthanalyq janýarlarǵa tájirıbeler júrgizildi. QazVac vaktsınatsııasynan keıin homıaktarda paıda bolǵan antıdeneler koronavırýstyń «úndi shtammyn» beıtaraptandyrýǵa qabiletti ekendigi anyqtaldy.
«Biz QazVac vaktsınasy qurǵan antıdenelerdiń «ýhan», «brıtandyq alfa», «úndilik delta» sııaqty koronavırýstyń jańa shtamdaryn beıtaraptandyrý qabiletin anyqtaý maqsatynda zertteý júrgizdik. Nátıjeler vaktsınatsııadan keıingi antıdenelerdiń ımmýnıtetti qalyptastyratynyn jáne vırýstyń úsh túrin de beıtaraptandyrýǵa qabiletti ekenin kórsetti. Sondaı-aq biz zerthanalyq janýarlarǵa tájirıbeler júrgizdik: «QazVac» vaktsınasyn alǵan jáne vaktsınatsııalanbaǵan zerthanalyq homıaktardy aldyq. Biraz ýaqyttan keıin olarǵa delta shtammyn juqtyrdyq. Nátıjesinde vaktsınatsııalanbaǵan homıaktar koronavırýstyń delta shtammyn juqtyrdy. Al «QazVac» vaktsınasymen egilgen janýarlar aýyrmaı, «delta» vırýsynyń shtammynan qorǵalǵan bolyp shyqty», – dep atap ótti QR BǴM ǴK bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń bas dırektory Kúnsulý Zakarıa.
Alynǵan málimetter «QazVac»-tyń koronavırýstyń bar shtamdaryna qarsy tıimdiligin, onyń ishinde otandyq vaktsınanyń delta shtammynan qorǵaý qabiletin rastady.
Aıta keteıik, koronavırýsyna qarsy «QazVac» vaktsınasyn QR BǴM Ǵylym komıtetiniń Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdary ázirlegen. 60 jyldan astam tarıhy bar BQPǴZI-da bıologııalyq qaýipsizdik, vırýsologııa, mıkrobıologııa, ımmýnologııa salasynda jumys tájirıbesi mol. Instıtýt ǵalymdary preparattardyń 60-tan astam túrin, sonyń ishinde 30 vaktsınany, 16 test-júıeni jáne 15-ten astam túrli bıopreparattardy ázirlep, engizdi. Sońǵy 10 jylda ınstıtýt qus jáne shoshqa tumaýyna qarsy otandyq vaktsınalardy daıyndaý tehnologııasyn jasady.


text:
«Samúryq-Qazynada» qansha aqsha bar?
6 aidyng qorytyndysy boyynsha «Samúryq-Qazyna» AQ kompaniyalar tobynda taza tabys 809 mlrd tengeni qúrady. Búl turaly «Samúryq-Qazyna» Qorynyng ekonomika jәne qarjy jónindegi basqarushy diyrektory Nәzira Núrbaeva mәlimdedi.
Búl kórsetkish ótken jyldyng sәikes merzimimen salystyrghanda 3,5 esege artyq. Al, jospar boyynsha taza tabys 217 mlrd tenge bolady dep boljanghan.
Biylghy jyldyng birinshi jartyjyldyghynyng qorytyndylary boyynsha «Samúryq-Qazyna» AQ kompaniyalar tobynda qarjylyq kórsetkishter 2021 jyldyng birinshi jartysyna belgilengen jospardan tys oryndalyp, 2020 jyldyng kórsetkishterinen asyp jyghyldy.
Kompaniyalar tobynyng operasiyalyq kirisi 2021 j. qantar-mausym aralyghynda 817 mlrd tengeni qúrady. Búl josparly mejeden 456 mlrd tengege artyq.
Aldyn ala baghalau boyynsha 2021 jyldyng qorytyndysy boyynsha jiyntyq taza tabys 1,195 mlrd tenge bolady dep boljanuda. Yaghni, pandemiyagha deyingi 2019 jyldyng kórsetkishterine juyq jәne 2020 jyldyng nәtiyjelerinen eki ese artyq.
Qarjylyq kórsetkishterding onaluyna múnay baghasynyng ortasha eseppen barreline 67$ deyin ósui, múnay óndeu kólemining 13%-gha úlghayuy, elektquatyn óndiru men tasymaldau kólemining 22% jәne 20%-gha artuy, jýk tasymalynyng 3% arta týsui jәne konteynerlik tranzitting 32% úlghayuy yqpalyn tiygizgen.
Biylghy jyly jolaushylar tasymalynda da kórsetkishterding jaqsaryp kele jatqany bayqalyp otyr. Temir jolmen jolaushylar tasymaldau 46% arta týsti. AirAstana men Qazaq Air 8 aidyng qorytyndysy boyynsha byltyrghy jyldyng sәikes merzimimen salystyrghanda 2 ese kóp jolaushy tasymaldady.
Abai.kz


text:
Meşhur atşynaslar
Annaguly Kiçiýew
(1884-1972)
Annaguly Kiçiýew(1884-1972)-Türkmenistanyñ at gazanan atşynasy,ussat seýis.Annaguly aga ussat halypa-laryñ ýoluny geçen görnükli türkmen seýisleriniñ biri hasaplanýar.Sebäbi ol ýetginjek wagtynda garry seýisleriñ ýanynda oturyp,olaryñ çaý-suwlaryna äñedip, türkmen seýisçiliginiñ köp syrly ýollary hakynda edilýän gürrüñleri diñlän.Ýaşlygyndan şol gürrüñleriñ hüwdisine ýugrulyp, beýnisi bekän oglanyñ bolsa,gelejekde boş bolmajagy köre mälim.Ine onsoñ köp ýyllaryñ aýly gijelerini goja seýisleriñ ýanynda geçiren oglan wagtyñ geçmegi bilen görnükli seýis bolup ýetişýär. Annaguly aga öz seýisçiliginiñ inçeligi, ösdürip ýetişdiren meşhur bedewleriniñ şöhraty bilen öz hünärini il-günine açyp görkezen ussat hasaplanýar. Bu ussadyñ at tebipçiligindenem başynyñ çykandygy barada köp gürrüñler edilýär. Annaguly aganyñ seýis hökmünde esasy artykmaçlygy özünden soñkylara bilenini goýup gitmekdi. Hut şunuñ esasynda-da türkmen seýisçilik sungaty dowam edip, biziñ şu günki günlerimize çenli gelip ýeten. Ussat halypa peder pendine eýerip öz yzynda birnäçe şägirt goýup gitdi. Olar hem (Babaly, Taýly Taýmazowlar.) Annaguly seýis ýaly hünärine ussat seýisler bolup ýetişdiler. Aslynda-da türkmende belli halypalaryñ ussatlygyna onuñ öz yzynda ýetişdirip giden şägirtleri boýunça baha beripdirler.


text: 13 Isa ybadathanadan çykyp gelýärkä, şägirtleriniň biri: «Mugallym, daşlaryň we binalaryň owadanlygyna seret!»+ diýdi.2 Isa bolsa: «Siz binalaryň beýikligine haýran galýaňyzmy? Şu ýerde daş üstünde daş galmaz, ählisi ýumrular»+ diýdi.3 Isa Zeýtun dagynda ýeke özi otyrka, Petrus, Ýakup, Ýahýa we Andreas ýanyna baryp:4 «Aýdan zatlaryň haçan bolar? Ähli zadyň soňunyň gelendigini haýsy alamatdan bilse bolar?»+ diýip soradylar.5 Isa olara şeýle gürrüň berdi: «Seresap boluň, sizi aldaýmasynlar+.6 Köpler meniň adymdan gelip: „Men Mesih“ diýip, köp adamlary aldarlar.7 Şeýle-de siz uruş seslerini we uruş baradaky habarlary eşidersiňiz. Howsala düşäýmäň, sebäbi şeýle zatlar bolmalydyr, ýöne entek dünýäniň soňy däldir+.8 Millet millete, patyşalyk patyşalyga garşy çykar+. Käbir ýerlerde ýertitremeler we açlyk bolar+. Emma olar betbagtçylygyň* başlangyjydyr+.9 Ägä boluň, adamlar sizi kazyýete elterler+ we sinagogalarda urarlar+. Meniň adym üçin sizi hökümdarlaryň, patyşalaryň öňüne alyp bararlar, şonda wagyz etmäge mümkinçilik bolar+.10 Ýöne ilki bilen Patyşalyk baradaky hoş habar ähli milletlere wagyz ediler+.11 Sizi häkimiýetleriň öňüne eltenlerinde, näme aýdaryn diýip alada etmäň. Näme diýmelidigini şol wagt bilersiňiz, sebäbi siz öz güýjüňiz bilen däl-de, mukaddes ruhuň kömegi bilen geplärsiňiz+.12 Şeýle-de adamlar doganyny ölüme tabşyrarlar. Ata öz çagasyna, çagalar hem ene-atasyna garşy çykyp, olary öldürerler+.13 Meniň şägirdim bolanyňyz üçin hemmeler sizi ýigrener+. Emma soňuna çenli+ çydan halas bolar+.14 Siz weýrançylyk getirýän ýigrenji zadyň+ durmaly däl ýerde durandygyny göreniňizde (muny okaýan düşünjek bolsun), Ýahudadakylar daglara gaçsyn+.15 Şonda jaýyň üçegindäki adam zadyny almak üçin öýüne girmesin.16 Mellekdäki daýhan öýünde galan zatlaryny, ýagny donuny almak üçin yzyna dolanmasyn.17 Şol günler göwreli we çaga emdirýän aýallaryň dat gününe!+18 Gaçmaly günüňiz gyş bolmaz ýaly doga ediň.19 Şonda şeýle bir betbagtçylyk bolar+ welin, dünýä döräli bäri şeýle betbagtçylyk şu güne çenli ne bolandyr, ne-de bolar+.20 Eger Ýehowa* şol günleri gysgaltmadyk bolsa, hiç kim halas bolmazdy. Ýöne saýlananlaryň hatyrasyna ol günler gysgaldyldy+.21 Size „Serediň, Mesih bärde!“ ýa-da „Ol ýerde!“ diýseler ynanmaň+.22 Sebäbi ýalan Mesihler we ýalan pygamberler dörär+. Olar saýlananlary-da aldamak üçin alamatlar we gudratlar görkezerler.23 Şonuň üçin oýa boluň+. Size ähli zady öňünden duýdurýaryn.24 Şol günlerdäki betbagtçylykdan soň, Günüň ýüzi garalar, Aý ýagtylyk bermez+,25 gökden ýyldyzlar gaçar we asman jisimleri* titrär.26 Olar Ynsan oglunyň+ asman bulutlarynyň içinden uly güýç we şöhrat bilen gelýänini görerler+.27 Ol perişdelerini iberer. Olar ýeriň dört künjeginden*, ýeriň bir ujundan asmanyň beýleki ujuna çenli saýlananlary ýygnarlar+.28 Injir agajyndan sapak ediniň: onuň şahalary pyntyklap, ýaprak çykaryp başlanda, tomsuň golaýlandygyny bilýärsiňiz+.29 Şonuň ýaly siz hem şu zatlary göreniňizde, Ynsan oglunyň golaýdadygyny, gapynyň agzynda durandygyny biliň+.30 Size hakykaty aýdýaryn, şu nesil dünýäden ötmänkä, ählisi berjaý bolar+.31 Gök we ýer geçip gider+, ýöne meniň sözlerim ebedi galar+.32 Şol güni ýa sagady hiç kim, gökdäki perişdeler-de, Ogul-da bilýän däldir, diňe Ata bilýändir+.33 Hüşgär boluň, oýa boluň!+ Sebäbi bellenen wagty bilmeýärsiňiz+.34 Muny öýüni goýup, başga ýurda giden adama meňzetse bolýar+. Ol gitmezden öň, gullaryna öýüni ynanyp, hersine iş tabşyrýar, garawulyna oýa bolmagy buýurýar+.35 Oýa boluň, sebäbi hojaýynyň öýe haçan geljekdigini bilmeýärsiňiz+. Belki, ol Gün ýaşmanka, ýarygije, daňdan* ýa-da irden geler+.36 Ol duýdansyz gelip, uklap ýatanyňyzy göräýmesin+.37 Size aýdýanymy hemmelere aýdýaryn, oýa boluň!»+


text:
Jumyssyz retinde járdemaqy alýshylardyń kóbi – orta jastaǵy áıelder
NUR-SULTAN. QazAqparat – Eńbek resýrstaryn damytý ortalyǵynyń Strategııa jáne jobalyq basqarý departamentiniń dırektory Aleksandra Molchanovskaıa jumyssyz qazaqstandyqtyń negizgi sıpattaryn atady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Búginde bizde ótinish bildirgen azamattardy jumysqa ornalastyrýmen aınalysatyn 203 jumyspen qamtý ortalyǵy bar. Adamdy jumyssyzǵa jatqyzý úshin ol úsh shartqa sáıkes kelýi kerek. Jumysy joq jáne ony belsendi túrde izdep júrgen, tabylǵan jumysqa aldaǵy eki apta ishinde kirisýge daıyn adam jumyssyz dep tanylady. Eger adam jumyssyz bolsa, biraq ol ony izdemese, onda jumyssyzǵa jatpaıdy. Ol jaı ǵana ekonomıkalyq turǵyda belsendi emes adam bolyp sanalady», - deıdi sarapshy.
Sondaı-aq, ol qazaqstandyqtardyń jumyspen qamtý ortalyqtary men eńbek bırjalaryna tirkelýge qulyqsyz ekenin aıtady. Oǵan jumyssyzdarǵa beriletin járdemaqynyń tómen bolýy da áser etetin kórinedi.
«Bul jaǵdaı jumyssyzdyq boıynsha áleýmettik tólemderdiń óte tómen deńgeıimen baılanysty. Onyń mólsheri 2020 jyly orta eseppen 43 myń teńge boldy. Biz 2019 jáne 2020 jyldary jumyssyz retinde tirkelgenderge taldaý jasadyq. Jumyssyz retinde járdemaqy alatyndar negizinen 30-44 jas aralyǵyndaǵy áıelder», - deıdi Aleksandra Molchanovskaıa.
- ShQO-da bıyl alıment tóleýden jaltarǵan 300-den astam adam anyqtaldy
- 903,9 myń adamǵa ataýly áleýmettik kómek taǵaıyndaldy
- Balqashta saýyqtyrýdan ótetin erekshe balalardyń sany 2 ese artady
- Mınıstrlikter men ákimdikterdiń saıty shtattyq rejımde jumys istep tur
- Jumys berýshiler vaktsına almaǵandardy jumystan ótemaqysyz shettete alady - Bas eńbek ınspektory
- Mınıstrlikter men ákimdikterdiń saıty isten shyqty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Biz size bu bölümde Isa filminiň wideo we audio ýazgylaryny hödürleýäris. Bu film Injile esaslanyp taýýarlandy. Bu arkaly siz Halasgär Isa Mesihiň size bermek islän “gurply ýaşaýyşyna” düşünersiňiz we Ony kabul edip günälerden we dowzah odundan gutulyşa eýe bolmagyňyzy arzuw edýäris. Isa Mesih sizi gutulyşa etirenden soň, size gundelik durmuşyňyzda hem nähili dynçlykdan, ruhy manydan we şatlykdan doly ýaşaýyş bilen ýaşamagy öwreder!
Isa filminiň audio ýazgysyny diňlemek isleseňiz bulara basyň:
Isa Mesihiň durmuşy atly filmi Türk dilinde aşakda görüp bilersiňiz!!!


text:
Shetelde oqıtyn 11 myńnan astam qazaqstandyq elimizdiń JOO aýysty
NUR-SULTAN. QazAqparat - 2021 jyly shetelde bilim alǵan 11 myńnan astam qazaqstandyq elimizdiń joǵary oqý oryndaryna aýysty. Stýdentterdiń kópshiligi Reseı ýnıversıtetterinen aýysty. Sondaı-aq buryn AQSh, Qytaı, Frantsııa, Majarstan, Chehııa, Polsha, Túrkııa ýnıversıtetterinde oqyǵan, biraq Qazaqstanda oqýyn jalǵastyrýǵa sheshim qabyldaǵan stýdentter de bar. Bul týraly QazAqparat BǴM silteme jasap habarlaıdy.
«Qysqy jáne jazǵy sessııanyń qorytyndysy boıynsha buryn shetelde bilim alǵan 11 myńnan astam stýdent qazaqstandyq joǵary oqý oryndaryna aýysýǵa nıet bildirdi. Olar jeńildetilgen aýysý tártibi boıynsha qabyldanyp, qazir otandyq joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jatyr. Máselen, olar Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti, Narhoz ýnıversıteti, Q. Sátpaev atyndaǵy QazUTZÝ jáne basqa da joǵary oqý oryndaryna qabyldandy. Ótken jyly sheteldik joǵary oqý oryndarynan 15 myńǵa jýyq stýdent bizdiń ýnıversıtetimizge aýysty», – dedi QR BǴM Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamentiniń dırektory Ádilet Toıbaev.
Aıta keteıik, stýdentter sanynyń artýyna baılanysty jańa jataqhanalardy salý jáne bar jataqhanalardy rekonstrýktsııalaý qarqynyn jedeldetý úshin tetikter ázirlendi. Osy jyldyń sońyna deıin elimizde 37 jańa stýdenttik jataqhana paıdalanýǵa beriledi.
- BǴM: Mektep kitaphanalaryna 2,5 mln-daı kórkem ádebıet satyp alyndy
- QR Prezıdentiniń stıpendııasy qandaı JOO-ǵa berilmek
- Aýtızm ortalyqtary jeke uıym retinde jumys isteıdi - Ashat Aımaǵambetov
- Atyraýda kolledjde oqıtyn úsh stýdent qyz tóbelesip qaldy
- Qazaqstanda JOO-nyń úzdik oqytýshysy anyqtalady
- Túrkııada «Qazyǵurt oqıǵalary» kitabynyń tusaýkeseri ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Aliýew: Trans-Hazar babatda gazy akdyrjak tarap netijä gelmeli
25-nji awgustda Germaniýa Federatiw respublikasynyň kansleri Angela Merkeliň Azerbaýjana eden saparynyň dowamynda ýurduň prezidenti Ylham Aliýew bilen geçiren gepleşikleriniň yzýany geçirilen metbugat ýygnagynda Aliýew Hazarüsti gaz geçirijisi barada çykyş etdi. Halkara metbugat serişdeleri, şol sanda Orsýetiň “Tass” maglumat gullugy hem-de Azerbaýjanyň resmi türkmen metbugaty bilen ylalaşykly iş alyp barýan “Trend” habar gullugy Aliýewiň sözlerini alyp göterdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Lebap welaýatyna iş saparyna ugrady22.06.2021
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna iş saparyna ugrady.
Döwlet Baştutanymyzyň uçary paýtagtymyzyň Halkara howa menzilinden uçup, biraz wagtdan soň, Türkmenabat şäheriniň Halkara howa menziline gondy. Bu ýerde milli Liderimiz mähirli garşylandy.
Welaýat häkimi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa sebitiň gallaçylarynyň döwlete däne tabşyrmak boýunça şertnamalaýyn borçnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirendikleri barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hoş habary kabul edip, welaýatyň ekerançylarynyň bu sebitde Medeniýet hepdeliginiň geçirilýän günlerinde gazanan zähmet ýeňşiniň ähmiýetini nygtap, hemmeleri goşa baýram bilen gutlady. Ýurdumyzda ilkinji bolup, şertnamalaýyn borçnamasyny ýerine ýetiren lebaply gallaçylaryň Watan harmanyna 310 müň tonnadan gowrak ak bugdaý tabşyrandyklaryny belläp, döwlet Baştutanymyz bu üstünligiň gallaçy daýhanlaryň, kombaýnçylaryň, däne daşaýan awtoulag sürüjileriniň, welaýatyň ähli oba hojalyk işgärleriniň yhlasly zähmetiniň netijesidigini aýratyn nygtady.
Häzirki döwürde oba hojalygynyň ösdürilmegine möhüm ähmiýet berilýär diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Bu ugurda esasy maksadymyz ýokary hilli önümleriň öndürilişini artdyrmakdan, ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny has-da berkitmekden ybaratdyr.
Zähmetsöýer daýhanlaryň öňde durýan wezipeleri abraý bilen berjaý edýändiklerini kanagatlanma bilen belläp, döwlet Baştutanymyz Lebap welaýatynyň ekerançylarynyň yhlasly zähmet çekip, pagta taýýarlamak baradaky borçnamalaryny hem üstünlikli ýerine ýetirjekdiklerine ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz daýhanlary mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygynyň baýram edilýän ýylynda gazanan zähmet ýeňşi bilen tüýs ýürekden gutlap, olara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan işlerinde üstünlik arzuw edip, bu ýerden ugrady.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Lebap welaýatyna iş sapary dowam edýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň PERMANY
Gurban baýramyny bellemek hakynda
Türkmen halkynyň asyrlardan gözbaş alyp gaýdýan ruhy-ahlak gymmatlyklaryny aýawly saklamak, ata-babalarymyzdan miras galan milli däp-dessurlarymyzy yzygiderli ösdürmek, sahawatlylyk, hoşniýetlilik, ynsanperwerlik ýaly asylly ýörelgelerimizden ugur alyp, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe merdana, ruhubelent halkymyzyň agzybirligini we jebisligini has-da berkitmek maksady bilen, şeýle hem Türkmenistanyň Zähmet kodeksiniň 81-nji maddasyna laýyklykda, karar edýärin:
- Türkmen halkynyň milli baýramy bolan Gurban baýramyny 2021-nji ýylyň 20-21-22-nji iýulynda bellemeli.
- Şu Permanyň ýerine ýetirilmegini eýeçiliginiň görnüşine garamazdan, ähli edaralar, kärhanalar we guramalar üpjün etmeli.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.
Aşgabat şäheri, 2021-nji ýylyň 16-njy iýuly.


text:
Gürjüstanyň daşary işler ministri Maýa Panjikidze (Maia Panjikidze) ýurduň goranmak ministri Irakli Alasaniýa (Irakli Alasania) wezipesinden çetleşdirilenden bir gün soň işden çekildi. Bu ýagdaý ýurduň saýlawlarynda Mihail Saakaşwiliniň (Mikheil Saakashvili) partiýasy ýeňilenden iki ýyl soň, ýurduň dolandyrylyşynda agzalalygyň bardygyndan habar berýär.
Panjikidze özüniň wezipeden çekilýändigini 5-nji noýabrda mälim etdi. Şol bir wagtyň özünde ol häkimiýetdäki “Gürjü arzuwy” koalisýasyny, şeýle-de “Demokratik Gürjüstan” partiýasyny terk edýändigini hem belledi. Bu partiýa öňki premýer-ministr Bidzina Iwanişwili (Bidzina Ivanishvili) tarapyndan döredilipdi we häzirki wagt oňa premýer-ministr Irakli Garibaşwili (Irakli Garibashvili) tarapyndan ýolbaşçylyk edilýär.
Alasaniýa “Gürjüstanyň Ýewro-Atlantik seçip-saýlamasyna hüjüm etmekde” harby resmiler hakynda derňewleri geçirmäge çagyryş edeninden birnäçe sagat soň, 4-nji noýabrda premýer-ministr Garibaşwili tarapyndan wezipesinden çetleşdirilipdi.
Alasaniýa wezipesinden çetleşdirilenden soň, 4-nji noýabrda Ýewropa we Ýewro-Atlantik integrasiýasy boýunça döwlet ministri Alekseý Petriaşwili hem işden çekilýändigi baradaky arzasyny tabşyrdy.
Panjikidzeniň dört orunbasary – Dawit Zalkaliani, Tamar Beruçaşwili, Dawit Jalagania we Wladimer Gurgenidze dagylar hem wezipesinden çekildiler.


text:
Gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşygyň berjaý edilişini seljermek boýunça gepleşikler 13-nji aprelde Berlinde geçirilýär.
Bu gepleşiklere Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Ştaýnmaýer, fransuz daşary işler ministri Laurent Fabius, Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we Ukrainanyň daşary işler ministri Pawlo Klimkin gatnaşýar.
Gündogar Ukrainadaky Russiýa tarapyndan goldanylýan separatistler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky konfliktde geçen ýylyň aprel aýyndan bäri 6 müňden gowrak adam heläk boldy.
Fewral aýynda Belarusyň paýtagty Minskde Germaniýanyň we Fransiýanyň liderleriniň araçylyk etmeginde gelnen gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyk sebitdäki ýowuzlygy azaltdy, emma dartgynlylyklaryň gerimi saklanyp galýar.


text:
Orsýetiň prezidentiniň sözçüsi Dmitriý Peskow 25-nji noýabrda ýurduň Goranmak ministrliginiň Siriýadaky rus harby bazasynda kämilleşdirilen S-400 anti-uçar sistemasyny ýerleşdirmegi maslahat berendigini aýtdy.
Prezident Wladimir Putin bu işe ygtyýar berdi diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu habar Türkiýe türk-siriýa serhediniň boýunda rus harby uçaryny urup ýykanyndan soň çykdy.
Orsýetiň Goranmak ministrligi 24-nji noýabrda S-300 anti-uçar sistemasynyň deňiz görnüşiniň Ortaýer deňzindäki siriýa kenarlaryna eltiljegini aýtdy.
"Biz özümize howp döretmegi mümkin nyşanlaryň ählisiniň weýran ediljegini duýdurýarys» diýip, Orsýetiň baş ştabynyň resmisi Sergeý Rudskoý aýtdy.


text:
Web saýt we onuň maksady.
Web saýt – sizi, edara-kärhanaňyzy, hödürleýän hyzmatlaryňyzy internet ulgamyna tanadýan, mahabatlandyrýan, alyp barýan işiňiz barada maglumat berýän elektron sahypalaryň toplumy. Web saýtyň dürli görnüşleri bolup bilýär: edara-kärhanaňyzy tanyşdyrýan web saýt, internet dükany, habarlar web saýty, ylym-bilim web saýty we ş.m.
Web saýtyň esasy maksady – sizi tanatmak, mahabatlandyrmak, maglumat bermek we ş.m.. Web saýt telekeçilikde marketing guraly hökmünde hem peýdalanylýar. Mysal üçin, önümçiligiňizi, hyzmatyňyzy internet auditoriýasyna giňden tanatmak.
Web saýty nädip döretmeli?
Web saýty üç usulda döretmek bolar: özüňiz tarapyndan, mugt ýasamak ýa-da web saýty taýýarlaýan bu ugurda ökde hünärmenlere (edara-kärhanalara) sargyt etmek arkaly.
1.Web saýty özüňiz taýýarlamak isleseňiz şol ugurda köpräk okamaly bolarsyňyz, usullaryny we tilsimlerini öwrenmeli bolarsyňyz. Belki-de programmirleme kurslaryna gatnamaly bolarsyňyz. Umuman, gyzykly iş, emma wagt kän talap edýär.
2. Web saýty taýýarlamagyň aňsat usuly bolsa – mugt we taýýar gurallardan peýdalanmak. Bu usuldan islendik adam peýdalanyp biler, muny bilmek üçin programmirleme bilmek zerurlygy ýok. Mugt we taýýar gurallaryň esasysy – CMS. CMS (Content Management System) – web saýt taýýarlamak boýunça taýyn nusgalar (шаблон) ulgamy (programma üpjünçilik). CMS-de eýýäm ähli zat ýasalgy bolýar, siz üstünde biraz işläp, saýtyň bezegini we mazmunyny üýtgetmegiňiz ýetik. CMS-iň amatly taraplarynyň ýene-de biri – ony hem programmistler, hem adaty kompýuter ulanyjylary hem aňsatlyk bilen öwrenip bilýärler. Bular barada internetde edebiýatlar kän. CMS-lere mysal: Joomla!, Wordpress, Drupal, we ş.m.
Şeýle hem, internetdäki köp web saýtlar CMS ulgamlaryň üsti bilen taýýarlanýandygyny belläp geçmek dogry bolar.
Web saýt döretmekde mugt gurallardan, CMS-lerden peýdalanmagyň amatsyz taraplary: öz isleýşiň ýaly dizaýn edip bolanok, öz isleýşiň ýaly arasyna kod goşup ýa-da üýtgeşmeler edip bolanok, sebäbi olar eýýäm taýýar nusgada bolýar. Şeýle hem, olar mugt bolandygy sebäpli – käte saýtyňyzda olaryň mahabatlary, ýazgylary ýerleşdirilýär.
Elbetde, web saýty internet ulgamyna ýerleşdirmek üçin mugt hosting we mugt domen atlary hem bar. Olary tejribe üçin ulanyp görmek bolar. Emma, ýokarda belleýşimiz ýaly, mugt bolandygy sebäpli, olaryň mahabatlaryýerleşdirilýär, ýa bolmasa 2 ýa-da 3-nji derejeli domen atlary berilýär.
3. Web saýt taýýarlamagyň beýleki usuly bolsa, ony taýýarlaýan ökde hünärmenlere (edara-kärhanalara) sargyt etmek. Web saýt taýýarlamak boýunça ençeme edara-kärhanalar hyzmatlaryny hödürleýär, olaryň her biri öz ugrundan kämilleşen, bäsdeşlige ukyplydyr.
Web saýt taýýarlamak boýunça “Türkmenportal” hem öz hyzmatlaryny hödürleýär. Hyzmatlarymyz ýokary hilli we elýeter bolup, web saýt ylalaşylan möhletde, başdan soňuna çenli tejribeli hünärmenlerimiz tarapyndan taýýarlanylýar.
Web saýt taýýarlamak boýunça hyzmatlarymyzy ygtyýarnama esasynda ýerine ýetirýäris.
Web saýt sargyt etmek boýunça şu elektron poçta salgysyna ýüz tutup bilersiňiz: info@turkmenportal.com


text:
Mustafa Şentop Gazagystanda saparda bolýar
Şentop, saparynyň ilkinji gününde ýurdyň paýtagty Nur-Soltan şäherinde türk işewür adamlar bilen duşuşyk geçirdi
Türkiýäniň Beýik Millet Mejlisiniň başlygy (TBMM) Mustafa Şentop Türkiýe-Gazagystan gatnaşyklary bilen bagly: "Koronawirus epidemiýasy tapgyrynda söwda kuwwadymyzda hiç hili peselme ýok, gaýtam artyş bar. 2021-nji ýylyň ilkinji 7 aýynda 2020-nji ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 50 göterimlik artyş bar" diýip habar berdi.
Türki dilli döwletleriň Parlamentar Assambleýasynyň (TÜRKPA) 10-njy sessiýasyna gatnaşmak maksady bilen Gazagystana sapar guran TBMM-niň başlygy Mustafa Şentop, saparynyň ilkinji gününde ýurdyň paýtagty Nur-Soltan şäherinde türk işewür adamlar bilen duşuşyk geçirdi.
Mustafa Şentop Türkiýe-Gazagystan gatnaşyklarynyň örän ýokary derejededigini belläp: "Gazagystanyň Garaşsyzlygyny yglan eden ilkinji güni Türkiýe Gazagystanyň Garaşsyzlygyny ykrar etdi. Diplomatik gatnaşyklary ýola goýan ilkinji ýurt hem biz boldyk. Şol günden bäri hem Gazagystan bilen dostluk, doganlyk gatnaşyklarymyzy ähli ugurlar boýunça dowam etdirýäris" diýip habar berdi.
Gazagystan bilen ykdysady ugurdaky gatnaşyklaryň esasynyň hem örän berkdigini aýdan Mustafa Şentop: "Koronawirus epidemiýasy tapgyrynda söwda kuwwadymyzda hiç hili peselme ýok, gaýtam artyş bar. 2021-nji ýylyň ilkinji 7 aýynda 2020-nji ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 50 göterimlik artyş bar. Prezidentlerimiziň orta goýan 10 milliard dollar söwda kuwwady maksatnamasyna bular ýaly ýagdaýda hereket etsek tiz wagtda ýeteris. Bu babatda elbetde siziň hem goşantlaryňyz örän möhüm" diýip mälim etdi.
Degişli Habarlar
DKTR Bilelikdäki Beýannama Reaksiýa Bildirdi
DKTR, Kipriň grek böleginiň, Gresiýa we Müsür bilen beren bilelikdäki beýannamasyna reaksiýa bildirdi.
Prezident Erdogan Azerbaýjany Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy bilen gutlady
Prezident Rejep Taýýip Erdogan Azerbaýjanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli gutlag ýüzlenmesini çap etdi
Ilham Aliýew Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministrini kabul etdi
Resmi sapar bilen Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherine giden Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministri Wedat Bilgin, Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew tarapyndan kabul edildi


text: 34 Eý milletler, golaýyma gelip diňläň!Eý halklar, üns beriň!Eý zemin we ondaky bar zatlar,Toprak we onuň miweleri, diňläň!2 Ýehowanyň halklara gahary gelýär+.Olaryň goşunyna garşy gazaba münýär+.Alla olary ýok eder,Jelladyň eline berer+.3 Olaryň jesetleri çaşyp ýatar,Maslyklary aňkap durar+.Ganlary daglardan sil deý akar*+.4 Gökleriň goşuny ýok bolar,Asman golýazma kimin düýrlener.Gökleriň goşuny tapdan düşer,Saralyp ýere dökülen üzüm ýapragy kimin,Gurap ýere gaçan injir kimin bolar.5 «Gylyjym göklerde gana boýalar+.Gylyjym Edomy gyrmaga geler+,Höküm eden halkymyň başyndan iner.6 Ýehowanyň gylyjy gana boýalar.Onuň gylyjy ýaga batar+.Goçlaryň we geçileriň ganyna boýalar,Goçlaryň böwrek ýagyna batar.Sebäbi Ýehowa Bosra galasynda gurbanlyk berer,Edom ýurdunda gan döker+.7 Ýabany öküzler, ýaş we güýçli öküzlerOlar bilen bile gyrlar.Olaryň ýurdy gana boýalar,Topragyny ýag basar».8 Sebäbi Ýehowa ar aljak gününi+,Siony ezenlerden öç aljak ýylyny belledi+.9 Onuň* ýaplary gara sakgyja*,Topragy kükürde öwrüler.Tutuş ýurt ýanyp duran gara sakgyja döner.10 Ol gije-gündiz ýanyp durar,Tüssesi hemişe asmana galar,Ebedilik haraba döner.Indi ol ýerden hiç kim geçmez+.11 Ol ýerde gotanlar we oklukirpiler ýaşar,Baýguşlar we gargalar mesgen tutar.Alla ony heläkçilik ölçeg ýüpi bilen,Harabaçylyk ölçeg daşy* bilen ölçär.12 Begleri patyşa bolmaz,Hanlarynyň ählisi ýok bolar.13 Onuň diňlerinde ýandak biter.Galalaryny tikenekler we haşal otlar basar.Ol şagallaryň sürenine+,Düýeguşlaryň mesgenine öwrüler.14 Çöl haýwanlary bilen uwlaýan haýwanlar üýşer.Ýabany geçi* jübütini çagyrar.Gije uçýan guşlar höwürtge ýasar.15 Okýylanlar mesgen tutar we ýumurtgalar.Ýumurtgalaryny basyryp, olary gorar.Çaýkeller jübüt-jübüt bolup üýşerler.16 Ýehowanyň kitabyny açyp öwreniň, sesli okaň:Olaryň hiç biri ýitmez,Hiç biriniň jübüti kemlik etmez.Ýehowanyň özi buýruk çykardy.Onuň emri* bilen olar bir ýere jem boldy.17 Alla olar üçin bije atdy,Eli bilen olara ýer paýyny ölçäp berdi.Ol ýer hemişe mesgeni bolar,Çagalary-da hemişe ol ýerde ýaşar.


text:
18-nji dekabrda Aşgabatda ýurduň ýaş aýdymçylaryň arasyndaky «Ýylyň parlak ýyldyzy — 2020» bäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi. Bäsleşigiň jemlerine we emin agzalarynyň netijelerine görä, aýdymçy Leýli Ökdirowa «Ýylyň parlak ýyldyzy — 2020» diýen adyň eýesi boldy.
Birnäçe tapgyrda geçirilen döredijilik bäsleşiginiň jemleýji bölegine ýaş ýerine ýetirijileriň 11-si gatnaşdy. Olaryň çykyşlaryna deslapky saýlama tapgyryň barşynda teletomaşaçylaryň hem-de radiodiňleýjileriň has köp bölegi ses berdi. «Türkmen owazy» teleradioýaýlymynyň aýdym-saz studiýasynda geçirilen jemleýji konserte eminler göni ýaýlym arkaly ses berdiler.
Bäsleşige gatnaşyjylar ýaryşyň şertine görä, iki aýdymy, ýagny sazly we sazsyz aýdymlary ýerine ýetirdiler.
Şol şerte laýyklykda, aýdymçy Leýli Ökdirowa sazly şertde «Nusaý perisi» aýdymyny, sazsyz şertde bolsa meşhur italýan aýdymyny ýerine ýetirdi. Tomaşaçylardan gelip gowşan SMS-lere we eminleriň çykaran çözgüdine görä, Leýli Ökdirowa bu döredijilik bäsleşiginde ýeňiji hem-de «Ýylyň parlak ýyldyzy — 2020» diýen adyň eýesi boldy.
Ýeňijä «Ýylyň parlak ýyldyzy» kubogy hem-de höweslendiriji sylag gowşuryldy.
Bäsleşikde 1-nji orny Täşli Tülegenow, 2-nji orny Bahar Annaýewa, 3-nji orny bolsa Rahym Gurbanow dagy eýelemegi başardylar.
«Ýylyň parlak ýyldyzy» bäsleşigini Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi, Medeniýet ministrligi hem-de Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikleri we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti geçirýärler.


text:
Din
-
ALMATY. QazAqparat- Almatyda Rýhanı kelisim kúni aıasynda ǵylymı-praktıkalyq forým ótti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.19.10.2021 22:43
-
ALMATY. QazAqparat - Dinı ekstremızm ıdeologııasyna ergenderdiń minez-qulyqtary qandaı? Ol týraly Almaty qalasy Din isteri jónindegi basqarmanyń teolog-ǵalym Gúlnar Jaqanqyzy aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.19.10.2021 12:41
-
ALMATY. QazAqparat - Almatyda 9 aıdyń ishinde 94 qala turǵyny destrýktıvti teris aǵymnyń yqpalynan qutylǵan. Bul týraly Almaty qalasy din isteri jónindegi basqarma basshysynyń orynbasary Erǵalı Kósheke baspasóz máslıhatynda, aıtty dep habarlaıdy QazAqparat.12.10.2021 17:40
-
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraýda saýda ortalyǵyndaǵy dúńgirshekte tyıym salynǵan dinı kitaptar satylǵan, dep habarlaıdy QazAqparat.10.10.2021 01:33
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – 2003 jyldan beri elorda tórinde Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń sezi 3 jylda bir ret ótkizilip keledi. Alaıda ótken jyldan beri jahandy jaılaǵan koronavırýs ınfektsııasynyń saldarynan bıyl ótýi tıis 7-sezd keıinge shegerilgen bolatyn. Kúni keshe elorda tórindegi Beıbitshilik pen kelisim saraıynda uıymdastyrylǵan alqaly jıynǵa 20 elden kelgen álemdik dinder men konfessııalardyń jáne halyqaralyq uıymdardyń ókilderi qatysyp, atalǵan jetinshi sezdi 2022 jyldyń qyrkúıek aıynda ótkizýge ýaǵdalasyp tarqady.07.10.2021 19:06
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Tsoı vaktsına alǵan qazaqstandyqtardyń qajalyqqa barý múmkindigi týraly pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 18:18
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń VII sezi 2022 jyldyń qyrkúıek aıynda ótedi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 17:39
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda Dinaralyq dıalogqa qosqan úlesi úshin Astana halyqaralyq syılyǵyna úmitkerlerge jańa ólshemsharttar qabyldandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 17:23
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Pandemııalyq jaǵdaı din ókilderiniń rýhanı álemin álsirete alǵan joq. Bul týraly álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 14:24
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Kavkaz musylmandary basqarmasynyń tóraǵasy, Sheıh-ýl-Islam Gadjı Allahshúkir Pashazade álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda sóz sóıledi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 14:18
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Pandemııa musylman álemin odan saıyn biriktire tústi. Bul týraly Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, bas múftı Naýryzbaı qajy Taǵanuly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 14:01
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Mysyrdaǵy Ál-Azhar Islam zertteýler akademııasynyń bas hatshysy Nazır Muhammed Muhammed ál-Nazır Aıad elordada ótip jatqan álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda rýhanı yntymaqtastyqtyń adamzat ıgiliginde alar orny týraly oı qozǵady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 13:38
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordada ótip jatqan álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysynda Dinaralyq dıalog boıynsha Papa Keńesiniń ıslam jónindegi bıýro basshysy Monsenor Haled Akashe Qazaqstannyń dinı dıalog ornatýǵa qosqan úlesin eekshe baǵalady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 12:38
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordada Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary sezi hatshylyǵynyń HІH otyrysy ótip jatyr, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.06.10.2021 10:40
-
Dinder Sezi hatshylyǵynda pandemııadan keıingi álem men dinı basshylar róli talqylanady – Vıtse-mınıstrNUR-SULTAN. QazAqparat – QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıtse-mınıstri Serik Egizbaev Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary Sezi Hatshylyǵynyń XIX otyrysynda qandaı taqyryptar kóteriletinin aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat.05.10.2021 23:03
-
ALMATY. QazAqparat – Almaty halqynyń 89,1% din salasyndaǵy memlekettik saıasatty qoldaıdy. Bul týraly Almaty qalasy ákiminiń orynbasary Erjan Babaqumarovtyń qatysýymen ótken Din isteri basqarmasynyń qalalyq alqasynda málim boldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.05.10.2021 22:30
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy – Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri sezi Hatshylyǵynyń Basshysy Máýlen Áshimbaev belgili dinı qaıratkerlermen kezdesti, dep habarlaıdy QazAqparat.05.10.2021 19:20
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Kelesi jyly ótetin Álemdik jáne dástúrli din kóshbasshylarynyń XIX sezi qarsańynda Sezd hatshylyǵynyń jumys toby otyrys ótkizdi, dep habarlaıdy QazAqparat.05.10.2021 19:05
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy Qyrymbek Kósherbaev Kavkaz musylmandary Basqarmasynyń Tóraǵasy Sheıh-Ýl-Islam Allahshúkir Pasha-Zademen kezdesý ótkizdi. QazAqparat bul týraly Aqordaǵa silteme jasap habarlaıdy.05.10.2021 18:05
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Tóraǵasy – Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleri Sezi Hatshylyǵynyń basshysy Máýlen Áshimbaev birqatar álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylary ókilderimen kezdesti. Din ókilderi 6 qazan kúni Nur-Sultan qalasynda ótetin XIX Hatshylyq otyrysyna qatysý úshin Qazaqstanǵa arnaıy kelgen bolatyn, dep habarlaıdy QazAqparat.04.10.2021 20:18
ary qaraı


text:
Biomed kümüş diş çotgasy
Antibakterial gabyklar ýumşak plakany aýyrmagy üpjün edýär we bakteriýalaryň köpelmeginiň öňüni alýar. Tüýdükleriň özboluşly arassalanan görnüşi, gaty kyn ýerleri arassalamaga mümkinçilik berýär: aralyk giňişlikleri, çeýnýän ýerleriň depressiýasy, kariesiň köplenç emele gelýän dişli ýerleri. Diş etine zyýan bermeýär. Kelläniň aýratyn görnüşi, arassalamak üçin çeýnemek dişlerine aňsat we çalt girýär. Iň oňat netijeler üçin BIOMED çylşyrymly tebigy diş pastalary bilen bilelikde ulanyň.
Kompozisiýa: tutawaç - polipropilen, termoplastiki elastomer; gabyklar - polibutilen teraftalat


text:
Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň merkezi binasynda «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynyň ýanwar-sentýabr aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň jemlerine bagyşlanan hasabat ýygnagy boldy. Onda 8-nji oktýabrda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda şu ýylyň dokuz aýynda alnyp barlan işleriň netijelerine hem-de ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň möhüm meselelerine bagyşlap, sanly ulgam arkaly geçiren Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde ýurdumyzyň nebitgaz toplumynyň öňünde goýan wezipeleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ş.Abdrahmanowyň ýolbaşçylygynda geçirilen hasabat ýygnagynda Döwlet ministri — «Türkmengaz» döwlet konserniniň başlygy B.Amanow, «Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygy G.Baýgeldiýew, «Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň başlygy M.Rozyýew, Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň baş direktory D.Çişiýew, «Türkmen milli nebitgaz kompaniýasy» ÝGPJ-niň baş direktory M.Pirliýew hem-de toplumyň birleşikleriniň, müdirlikleriniň, edara-kärhanalarynyň ýolbaşçylary çykyş edip, döwlet Baştutanymyz tarapyndan ýangyç-energetika toplumynyň öňünde goýlan wezipeler, hususan-da, toplumyň önümçilik görkezijilerini ýokarlandyrmak, nebitiň çykarylýan möçberini artdyrmak, nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň kuwwatyndan doly peýdalanmak, nebitgaz toplumyna maýa goýumlaryny çekmek, Hazar deňzindäki ýataklary özleşdirmek, uglewodorod çig malyny gaýtadan işlemek babatda berlen tabşyryklary ýerine ýetirmegiň ýollary barada durup geçdiler.
Ýygnagyň barşynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygyny çaltlandyrmak, çig maly gaýtadan işleýän täze önümçilikleri gurmak babatda hem öňde duran wezipeler kesgitlenildi.
Hasabat ýygnagynyň ahyrynda wise-premýer Ş.Abdrahmanow ýylyň ahyryna çenli az wagtyň galandygyna, her bir zähmet köpçüliginiň has-da tijenip işlemelidigine ünsi çekmek bilen, ýygnananlara hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasynda» bellenilen wezipeleri durmuşa geçirmekde zähmet üstünliklerini arzuw etdi.


text:
Bir gezek çal reňkli, içgysgynç, ýagyşly gün bolansoň, Pet atly bir oglan özüne ýer tapyp bilmän, kakasy ýazuw işlerini hem nutuk taýýarlaýan wagtynda, ol oglanjyk kakasynyň daşyndan aýlanyp pyrlanyp ýanyna bardy.
Kakasynyň sabyrlylygy gutaransoň, üýşüp duran köne žurnallaryň arasyndan birini çykardy, dünýäniň kartasy bilen uly reňkli kagyzy ýyrtyp, maýda bölejiklere böldi we şeýle sözler bilen ogluna aýytdy: "Pet, bu bölejiklerden ýene-de täzeden düzüp birikdir, men bolsa saňa edeniň üçin saňa doňdurma üçin pul bererin".
Bu çylşyrymly iş uly adama 5 minudyň içinde başartmazdy köpräk egläp, esasanam kiçijik Pet üçin.
Ogly 10 minutdan soň ýerine ýetirilen iş bilen otagyny kakanda, kakasyny gaty geň galdyrdy.
- Bu meseläni sen nädip çalt ýerine ýetirip bildiň? - kakasy sorady.
Pet: "Bu beýle gaty kyn däldi" - diýdi. - Kartanyň beýleki tarapynda bir adamyň uly şekilli suraty bardy. Men diňe ähli bölejikleri karta bilen ters tarapyna öwürdim, adamyň keşbini ýygnap düzdüm, we ýene-de dogry düzülen dünýäniň kartasyny görmek üçin sahypany täzeden öwürdim. Adam dogry bolsa, şonda dünýä hem dogry bolar - diýip pikir etdim.
Kakasy ýylgyrdy we doňdurma üçin puluny ogluna berdi.
"Adam dogry bolsa, şonda dünýä-de dogry bolar" - diýip pikirlenende, taýýarlaýan nutugyň adynyň, aýdyň boljakdygyna, göz ýetirdi.
G. Maral


text:
TURKMENPORTAL – yň täze dizaýny – saýty ulanmaga has rahat we gelşikli etmek, şeýle hem Siziň saýta bolan talaplarynyňyzy doly adaptirlemek üçin edildi.
Sebäbi biziň öňümizde goýýan esasy maksadymyz – hut Siz üçin saýty has peýdaly we gyzykly etmek!
Şol nukdaý nazardan hem bize Siziň garaýşyňyzy bilmek möhümdir. Eger-de Siz täze saýtymyz hakynda öz pikiriňizi bize poçta üsti bilen paýlaşsaňyz ýa-da +993 63 95 96 03 jaň etseňiz örän minnetdar bolardyk. Bu bary ýogy 5 minut alar.
Şeýle etmek bilen Siziň goşjak goşandyňyz örän ähmiýetli bolar. Sebäbi ol TURKMENPORTAL üçin üstünliklere ýetmäge aň-bilim we tejribe bilen alyş-çalyşyga, esasan da saýtyň asyl maksadynyň ýerine ýetirilmegine elter.
Hyzmatdaşlygyňyz üçin we sarp eden wagtyňyza köp sag boluň!
Hormatlamak bilen,
saýtyň administrasiýasy
Biziň poçtamyz: info@turkmenportal.com


text:
Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy • 23 Maýsym, 2021
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasynda aıtylǵan basym baǵyttardyń biri álem qaýymdastyǵy aldynda qazaq mádenıetiniń alar orny men onyń ǵalamdyq yqpaldastyǵy týraly bolatyn. Osy oraıda, «Jahandyq álemdegi zamanaýı qazaq mádenıeti» atty baǵdarlamalyq joba qabyldanyp, turaqty túrde júrgizilip kele jatyr.
Tarıh • 22 Maýsym, 2021
Kókshetaý qalasynda ornalasqan oblystyq mádenıet basqarmasyna qarasty Ádebıet jáne óner mýzeıi atty shaǵyn mekeme bar. Oǵan jýyqta jolymyz tústi. Kórme zalynda ataqty tápsirshi-ǵalym Ibn Kasırdiń eńbegi turǵanyn ańǵardyq.
Pikir • 22 Maýsym, 2021
Qazaq qoǵamynda ákeniń ornyn «asqar taýǵa» balap jatamyz. Rasynda solaı. Tipti kóneden kele jatqan «áke kórgen – oq jonar» deıtin támsilimiz de bar. Osy támsil-uǵymdy tarqatar bolsaq, onyń tárbıelik mazmuny tym tereńde. Aıtalyq, ejelgi dáýirde «oq joný» ekiniń biriniń qolynan keletin sharýa emes. О́ıtkeni qısyq oq jaýǵa darymaıdy. Iаǵnı «Tobyrshyqty bıik jaı salyp, Dushpan attym ókinben» dep, ataqty Dospanbet jyraý aıtqandaı, jonǵan oǵyń túzý bolmasa dushpanyńdy jaırata almaısyń. Sol sebepti, baǵzy zamanda áke eń áýeli balasyna oq jonýdy úıretetin bolǵan.
Qazaqstan • 21 Maýsym, 2021
Batyrlar men samýraılar beınesi
Jýyrda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy kitaphanasynda mekeme qoryndaǵy mýzeılik qarý-jaraqtar men áskerı saýyt-saımandar toptamasyn qoıyp, «Táýelsizdiktiń mádenı negizi» jobasy aıasynda «Bir jádigerdiń tarıhy. Batyrlar jáne samýraılar ınstıtýty – mádenıet kórsetkishi» atty kórme uıymdastyrdy.
Qazaqstan • 17 Maýsym, 2021
Rýhanı týrızm – jańǵyrýdyń joly
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda aıtylǵan basym baǵyttardyń biri – elimizdiń týrıstik áleýetin attyrý jaıy. Osy oraıda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» arnaıy jobasy qolǵa alynyp, kóptegen ıgi is atqaryldy.
Sport • 17 Maýsym, 2021
Kúreńbaılardyń kózi túsken myqtylar
Qart qurlyqtyń aıaqdopshylary alas-kúles aıqasty bastap ketti. Toptyq oıyndar tizgin aǵytqaly bir aptanyń júzi boldy. Atam qazaq «bireý toıǵa aınalsa, bireý qoıǵa...» degendeı bolashaǵy zor aıaqdopshylardy aıaq alysynan aınytpaı tanıtyn fýtboldyń kúreńbaılary skaýt-barlaýshylar Eýropa chempıonaty sııaqty iri jarystardan bolashaq myqtylardy izdeıtini anyq. Sheteldik basylymdar skaýt-barlaýshylar nazaryna ázirge tórt fýtbolshy ilikkeni týraly jazyp jatyr. Olar...
Sport • 16 Maýsym, 2021
Grek-rım balýandarynyń áleýeti qandaı?
Gazetimizdiń ótken 8 maýsym kúngi №106 sanynda Tokıo-2020-ǵa joldama alǵan erkin kúres balýandary jaıly saraptama maqala jazǵan edik. Bul joly kúrestiń grek-rım stıli boıynsha Olımpıada kileminde óner kórsetetin jigitterdiń jetken jetistikteri men olarǵa qarsylas atanýshy sportshylardyń áleýeti týraly basylym oqyrmandaryn habardar etýdi jón kórdik.
Tarıh • 14 Maýsym, 2021
О́tken HH ǵasyr basynda kommýnıstik kolonızatorlar (Smaǵul Sádýaqasov) qazaq halqynyń ǵasyrlar boıy qalyptasqan dástúrli sharýashylyǵy men ómir súrýge beıimdelgen tirshilik kózin qıratsa, olar eriksiz pushaıman kúıge túserin jaqsy bildi. Sóıtip, olar patshalyq Reseı iske asyra almaı ketken qazaq dalasyn reformalaý jumysyn jalǵastyrdy. Sonyń biri – baıtalaý (kámpeske) naýqany.
Qoǵam • 08 Maýsym, 2021
Jer sharyn 14 ret aınalǵan kólik
Mońǵol eliniń batys shebinde qanat jaıǵan qazaqtar sońǵy eki ǵasyrdan beri myzǵymaı meken etip kele jatqan Baı-О́lke deıtin aımaq bar. Munda qoıyn qurttap, aıranyn urttap, jaımashýaq jatqan jurttyń ózine tán tarıhy bar.
Sport • 08 Maýsym, 2021
Aldaǵy shilde aıynyń 23-i kúni Tokıo qalasynda XXXII jazǵy Olımpııa oıyndary alaýyn jaǵady. Bul uly dúbirge elimizdiń sportshylary da qatysady. Qazirgi tańda ulttyq quramalar qorjynynda olımpıadalyq 22 sport túrinen 60-qa jýyq joldama bar. buıyrsa, shilde aıynyń ortasyna deıin taǵy da lısenzııalar sany qosylady.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Sadyr Žaparowy Gyrgyzystanyň prezidenti hökmünde işe başlamagy bilen gutlap, ony özi üçin amatly wagtda Türkmenistana sapar etmäge çagyrdy diýip, “AKIpress” habar berýär.
Berdimuhamedow öz gutlagynda iki ýurduň arasyndaky köp ýyllyk dostluk, doganlyk we gowy goňşuçylyk gatnaşyklaryny belläp, syýasy, söwda we ykdysady, medeni we gumanitar ugurlarda hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny aýtdy.
Mundan başga, türkmen lideri ikitaraplaýyn gatnaşyklary täze, ýokary derejä çykarmak üçin ähli tagallalary etmäge taýýardygyny tassyklady.
Gyrgyzystanda 2021-nji ýylyň 10-njy ýanwarynda geçirilen irki prezident saýlawlarynda Žaparow 79,2% ses alyp, uly tapawut bilen ýeňiş gazandy we 28-nji ýanwarda Gyrgyzystanyň prezidenti hökmünde kasam kabul etdi.


text:
Russiýanyň birnäçe ýokary okuw mekdepleri, şol sanda abraýly ýokary okuw mekdepleri hem birinji ýyl talyplarynyň zerur sanyny ýygnap bilmediler. Hünärmenler bu täze kabul ediş düzgünleri – ikinji kabul ediliş tolkunynyň ýatyrylandygy sebäpli boldy diýip hasaplaýarlar.
“Kommersant” gazeti Moskwanyň döwlet uniwersitetiniň birnäçe fakultetiniň tölegli ýerlere dalaşgärleriň goşmaça alynýandygy barada habar berendigine ünsi çekdi.
“Eger-de siz esasy akymda resminamalary tabşyryp ýetişmedik bolsaňyz, zerur okuw görnüşini ýa-da taýýarlyk ugruny saýlamadyk bolsaňyz, ikilik alyp, synagy gaýtadan tabşyrmak isleýän bolsaňyz, siziň ýene bir gezek synanyşmaga mümkinçiligiňiz bar” – diýlip, žurnalistika fakultetiniň saýtynda aýdylýar. Şeýle dalaşgärler üçin goşmaça giriş synaglarynyň senesi ýakyn wagtda habar berler. Şeýle bildirişler psihologiýa, filosofiýa, hukuk we geografiýa fakultetlerinde hem bar.
Goşmaça okuwa kabul ediljekdigi barada sebit ýokary okuw mekdepleri hem habar berdi. Mysal üçin, Irkutsk döwlet uniwersiteti we Sewastopol döwlet uniwersiteti bakalawriata kabul edilenden soň galan býujet ýerleri üçin dalaşgärlere garaşýarlar. Woronež döwlet tehniki uniwersiteti bolsa goşmaça býujet ýerlerine örän uly islegiň bardygyny habar berdi: hünärleriň biri boýunça bäsleşik bir orun üçin 27 adama barabar.
Paýtagtyň birnäçe ýokary okuw mekdepleri başga bir ýoly – goşmaça kabul edişligi saýladylar. Bu okuwa giren dalaşgär haýsydyr bir sebäp bilen resminamalaryny yzyna alanda bolýar. Şonda boşan ýerlere esasy bäsleşik wagtynda bal boýunça geçip bilmedikler kabul edilýär. Goşmaça kabul edişlik barada Moskwanyň Fizika-tehnika instituty, Moskwanyň Döwlet gurluşyk uniwersiteti, Moskwanyň Elektron tehnika instituty, Moskwanyň Energetika instituty we Moskwanyň Awtomobil-ýol döwlet tehniki uniwersiteti habar berdi. Olaryň käbirleri dalaşgärleri hatda býujet ýerlerine-de almaga taýýar.


text:
Ýöne bu adalga çalyşmasy häzirem maňa ynjalyk berenok. Şonuň üçin-de, şol wagtky Türkmenistan Ýokary Sowetiniň nobatdaky sessiýasyna ýazan hatymyň mazmunyny Azatlyk Radiosynyň Web sahypasynyň okyjylarynyň ünsüne ýetirmegi müwessa bildim.
"Özbaşdak, garaşsyz Türkmen döwletiniň berkarar edilýän wagtynda durmuşymyzyň ähli bazalarynda üýtgeşmeler bolup geçýär. Bu tebigy zat. Ýer-ýurtlaryň taryhy ady dikeldilýär, käbir terminlere gaýtadan seredilýär, täzesi dil dolanyşygyna girizilýär. Men şolaryň birisi barada öz pikirimi aýdyp, halk deputatlaryndan, bu işe dahylly dilçilerden, döwlet işgärlerinden meniň teklibimi hem nazarda tutmaklaryny towakga edýärin.
Gürrüň eger-de oblast sözüni başga bir söz bilen çalşyrmak zerurlygy ykrar edilen halatynda onuň deregine welaýat sözüni däl-de, ÜLKE sözüni almak barada barýar.Öz teklibimi şeýleräk esaslandyryp biljek:
Birinjiden, ÜLKE sözi tüýs türkmen sözi. Onuň kökleri ÜLE, ÜLÜŞ, ÜLEŞ ýaly bir zadyň böleklerini, bir zady bölüşmegi, paýlaşmagy aňladýan sözlerde ýatyr.
Ikinjiden, ol oblast sözüniň manysyny welaýat sözüne garanyňda doly hem dogry berýär.
Üçünjiden, welaýat sözüniň arap sözüdigi köplere mälim, onsoň başga dilden geçen sözi başga diliň sözi bilen çalyşmak bilen utýan zadymyz näme?
Dördünjiden, welaýat sözi oblast sözüne garanyňda prowinsiýa sözüniň manysyna golaýrak.
Bäşinjiden, Türkmensähradaky babadaşlarymyz kä halatlarda bu sözi ýakymsyz manyda ulanýarlar.
Altynjydan, meseläniň syýasy tarapy: ozal Türkmenistana uly ýurduň — SSSR-iň bir bölegi hökmünde garap, oňa köplenç ülke diýlip gelindi. Indi biz Türkmenistany WATAN, ÝURT diýip buýsançly, adalatly atlandyrýarys. Onuň her bir oblastyna, ýagny her bir bölegine ÜLKE diýsek, jüpüne düşýär duruberýär.
Ýedinjiden, "ülke" diýmek "kraý" diýmegi aňladýar diýip, meň bilen razylaşmajaklara iki delilimi: ozaly bilen-ä kraý hem-de terminleriniň belli bir derejede manydaşdygyny, rus dilinde sinonimler hökmünde-de ulanylýandygyny aýdasym gelýär. Galybrse-de, ülke sözi kraý (çet-gyra) sözüniň manysyny takyk beribem duranok. (Üns beriň: kraý gyra sözünden gelip çykan bolaýmasyn?!) Gepiň küle ýeri, oblast hem-de ülke sözleri bir manyny aňladýar.
Onsoň öz dilimizde degişli söz barka ýene-de gaýry dilden SÖZ ALMAK dogrumyka?!
TEKLIBIMI ýene bir gezek gaýtalaýaryn: administratiw-territorial birligi aňladýan OBLAST sözüniň deregine, öwezine TÜRKMENIŇ ÖZ SÖZÜNI — ÜLKE SÖZÜNI ALMALY!
Geliň, indi sözleriň sazlaşygyny, many owazyny türkmeniň berkarar döwletline berýän DÖWLETLILIGINI, syýasy öwüşginini, buýsanç duýgusyny gulagymyz bilen, ýüregimiz bilen, iň esasy-da, AŇ-PAÝHASYMYZ bilen diňläp göreliň: Ahal ÜLKESI, Balkan ÜLKESI, Daşhowuz (belki-de Daşoguz ýa-da Was) ÜLKESI, Lebap ÜLKESI, Mary ÜLKESI!!! Ajaýyp ahyryn, doganlar!".
Şunuň bilen, hatymyň oblastyň ýerine welaýat däl-de, ÜLKE sözüni almak baradaky bölegi tamamlanýar. Ondan başga-da Gyzylarbat şäheriniň, etrabynyň adyny GyzylRABAT görnüşinde düzedilip alynmagy, ýazylmagy, Gyzyletrek etrabynyň adyndan "gyzyl" sözüniň aýrylmagynyň onuň syýasy äheňden dyndaryp, Magtymgulynyň diliniň senasynyň asly durkuna getirmegi barada ýem öz pikirimi aýdypdym. Gynansam-da, soňra gadymy şäheriň ady Serdar boldy.
"Nesil" gazetiniň şol wagtky baş redaktory Annamyrat Poladow hatymy oňlap, çapa bermegi makul bildi. Hat gazetiň 1-ji sahypasynda ýerleşdirildi. Ertesi irden radioda metbugat synynda hem bu hatymyň çap edilendigi habar berildi. Begenip, gazeti aldym welin gözlerime ynanmadym, onuň ornunda başga material dur. Soňra eşidip otursam, Daşoguzda bolan Ýaşulularyň maslahatynda Nyýazow beýleki meseleler bilen birlikde welaýat meselesini çözdüm edipdir. Neşiriň baş redaktory aeroportdan göni çaphana gelip, çykyp duran gazeti saklap, hatymy sahypadan aýrypdyr. Şeýlelikde, hatym şahsy arhiwimde galyberdi. "Hiçden giç ýagşy" diýleni. Azatlyk Radiosynyň Web sahypasynyň okyjylary, söz sizden!
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Welaýatyň polisiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary Khan Abdul Rahimzaý bu welaýatyň obalaryndan birinde NATO güýçleri bilen bilelikde geçirilen bu operasiýada 40-dan gowrak talyban söweşijisiniň tussag edilendigin aýtdy.
Ýerli resmiler bu harby operasiýada ýerli parahat ýaşaýjylardan hem bäşisiniň, şol sanda dört çaganyň we bir aýal maşgalanyň ölendigini habar berdiler.
Talybanlaryň sözçüsi çarşenbe güni e-meýl arkaly ýaýradan beýanatynda bu gürrüňi edilýän operasiýada diňe 12 sany talyban söweşijisiniň ölüp, parahat ýaşaýjylardan hem 28 adamyň ölendigini öňe sürdi.


text:
Bu saýlawlarda Çaweziň oruntutary diýlip hasaplanylýan wise-prezident Nikolas Maduronyň ýeňiş gazanmagy mümkin diýlip garaşylýar.
Ýöne soňky geçirilen pikir soraýyşlyklar onuň garşydaşy Enrike Kaprilesiň hem goldawçylarynyň Nikolas Madurony goldaýjylaryň sanyna golaýlandygyny görkezýär.
Nikolas Maduro Ugo Çaweziň “21-nji asyryň sosializmi” diýip atlandyran ideýalaryny durmuşa geçirmeklige söz berýär.
Oppozisiýa lideri Enrike Kapriles bolsa azyk ýetmezçiligi, işsizlik, elektrik ýetmezçiligi we jenaýatçylygyň ösmegi ýaly problemalarda hökümeti aýyplap, bu problemalara garşy göreşmeklige söz berip, çykyş edýär. Saýlawlaryň netijesi ýakyn günlerde yglan ediler.


text:
“Sanjar wakalary”, ýagny 2002-nji ýylda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän waka boýunça günälenip tussag edilenleriň biriniň maşgalasy Azatlyk Radiosy bilen habarlaşyp, gyzynyň daşary ýurda okuwa çykarylmaýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan türkmenistanly, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli özüniň we gyzynyň şahsyýetleriniň gizlin tutulmagyny we hakyky atlarynyň üýtgedilip berilmegini haýyş etdi.
Maral daýza 2002-nji ýylda ýoldaşynyň “Sanjar wakalary” bilen bagly tussag edilenden soňra, maşgala agzalarynyň “gara sanaw” diýilýän sanawa goşulyp, Türkmenistanyň daşyna çykmaklaryna gadagançylygyň girizilendigini aýtdy.
Ol, 2011-nji ýylda näresmi çeşmeleriň şol gadagançylygyň indi aradan aýrylandygyny mälim edenlerinden soňra, özüniň ýetginjek gyzynyň – Laçynyň daşary ýurtlaryň biriniň ýokary okuw jaýyna girendigini aýtdy.
Emma Laçyn okuwynyň 1-nji ýylyny tamamlap, dynç alyş möwsüminde yzyna – Türkmenistana gelenden soňra, gaýdyp ýurduň daşyna goýberilmeýär.
Haçanda Laçyn tomusky dynç alyşdan soň okuwyny dowam etdirmek niýeti bilen okaýan ýurduna uçmak üçin aeroporta baranynda, migrasiýa resmileri onuň ýurtdan çykarylmajakdygyny, düşündiriş üçin hem Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüz tutup biljekdigini habar berýärler.
Migrasiýa gullugy Laçynyň ýazan arzasyna “ýurtdan çykmak baradaky çäklendirme güýjünde galýar” diýen düşündirişi berýär.
Laçyn indiki ýyl ýene-de Migrasiýa gullugyna ýüz tutup, özüniň okuwyny dowam etdirip bilmegi üçin, ýurduň daşyna goýberilmegi üçin rugsat sorap arza ýazýar. Bu gezek, ýaş gyzyň arzasyna onuň “okaýan ýerinden tassyknamanyň gerekdigi” baradaky jogap gelýär.
Laçyn degişli dokumentleri alyp, ýurtdan çykyp bilmegi üçin nobatdaky gezek Migrasiýa gullugyna arza bilen ýüzlenýär. Emma, bu gezek hem – uniwersitetden ugradan resmi kagyzlaryna-da garamazdan, – “okuw ýerinden tassyknama gerek” diýen jogap gelýär.
Mundan soň Maral daýza Laçyn bilen migrasiýa gullugynyň başlygynyň orunbasary bilen kabul edişlige ýazylýarlar. Türkmen resmisi Migrasiýa gullugynyň ilki beren iki jogap hatynyň asyl nusgasyny hem berkidip, üçünji arza bilen ýüz tutmagy maslahat berýär.
Emma, Laçynyň üçünji arzasyna hem “okuw ýerinden tassyknama gerek” diýen jogap gelýär. Maral daýza häzir özleriniň bialaç ýagdaýa düşendiklerini, gyzynyň okuwynyň hem “köýýändigini” aýdyp, zeýrenýär.
Gepiň gerdişine görä bellesek, Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna Türkmenistanda dürli sebäpler ýa bahanalar bilen, şol sanda syýasy tussaglaryň we aktiwistleriň dogduk ýurdundan goýberilmeýändigi baradaky habarlar dowamly gelip gowuşýar.
Resmi Aşgabat käbir adamlaryň ýurtdan çykmagynyň çäklendirilip, “gara sanaw” diýilýän sanawyň ýöredilýändigini ret edýär.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin eger-de rus raýatlary ABŞ-nyň 2016-njy ýyldaky prezidentlik saýlawlaryna gatyşmak islän hem bolsalar, ol muňa “asla parh bermeýändigini” aýdyp, Kremliň bu işlere baş goşmandygyny belledi.
“Näme sebäpden rus resmileriniň, ýa meniň muny etmäge rugsat berendigini çaklaýarsyňyz?” diýip, Putin NBC News telekanalyna beren interwýusynda aýtdy.
ABŞ-nyň ýörite geňeşçisi Robert Mueller geçen aý 13 russiýala we üç rus kompaniýasyna, şol sanda “Rus troll zawody” diýip bilinýäne garşy ABŞ saýlawlaryna gatyşmak we beýleki aýyplamalar boýunça günä bildiripdi.
“Olar rus bolanda näme? 146 million rus bar. Indi näme... Men aladalanmaýaryn. Men muňa asla parh bermeýärin... Olar rus hökümetini aňlatmaýar” diýip, Putin NBC News telekanalyna beren interwýusynda nygtady.
Putin ady geçýän ruslaryň “hökümete işlemeýändigini” aýdyp, “belki-de, olaryň prezidentlige dalaşgärleriň biri üçin işländiklerini” öňe sürdi.
Aýyp bildirilen şahslaryň arasynda Ýewgeniý Prigožin hem bar, ol prezident Wladimir Putin bilen gatnaşyklary üçin “baş aşpez” diýip tanalýar. Prigožin Sankt-Peterburgda ýerleşýän, “Rus troll zawody” hem diýip bilinýän, Internet Ylmy-Barlag Agentligini maliýeleşdirmekde aýyplanýar.
Mýulleriň edarasy tarapyndan çap edilen 37 sahypalyk dokumente garamazdan, Putin gürrüňi gidýän şahslaryň kanuny bozandygy barada delilleriň ýokdugyny aýtdy. Şeýle-de, ol aýyplanýanlaryň sud edilmegi üçin hiç haçan ABŞ-a ekstradisiýa edilmejekdigini hem açyk aýtdy.
Putin Kremliň ABŞ-nyň saýlawlaryna gatyşandygy baradaky aýyplamalary ret edip gelýär. Şol bir wagtda, geçen ýyl ABŞ-nyň aňtaw gulluklary Putiniň hut özüniň 2016-njy ýyldaky saýlawlara goşulmak kampaniýasyna ýolbaşçylyk edendigi barada netije çykarypdylar.
“Müňlerçe mil uzaklykdaky Russiýanyň saýlawlaryň netijesine täsir edendigine kim ynanar? Bu siziň özüňiz üçin hem gülkünç bolup eşidilenokmy?” diýip, Putin NBC telekanalynyň alyp baryjysyna ýüzlendi.


text: 5 Ynsan ogly, ýiti hanjary al-da, dellekçiniň päkisi edip ulan. Saçyňy we sakgalyňy syr. Soňra olary terezide ölçäp, üç bölege böl.2 Gabaw günleri tamamlananda, onuň bir bölegini şäheriň içinde ýakarsyň+. Soňra beýleki bölegini şäheriň daş-töwereginde pyçak bilen bölek-bölek edersiň+. Üçünji bölegini bolsa, ýele sowrarsyň. Men bolsa, gylyjymy gynyndan çykaryp, olaryň yzlaryndan kowaryn+.3 Üçünji bölekden biraz saç alyp, köýnegiň etegine salyp goý.4 Ondan ýene birazajygyny al-da, otda ýakyp kül et. Ot bütin Ysraýyl öýüni ýakyp ýandyrar+.5 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Bu Iýerusalimi aňladýandyr. Ony halklaryň arasynda, ýurtlaryň ortasynda goýdum.6 Emma ol hökümlerime we kada-kanunlaryma garşy çykdy. Goňşy halklardan bäşbeter boldy+. Ol hökümlerimi berjaý etmedi we kada-kanunlarym boýunça ýaşamady“.7 Şonuň üçin Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Sen goňşy halklardan hem bäşbeter bolduň. Kada-kanunlarym boýunça ýaşaman, hökümlerimi berjaý etmän, goňşy halklaryň hökümlerini berjaý edeniň üçin+,8 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Eý şäher, men seniň duşmanyň+. Halklaryň öňünde jeza bererin+.9 Ýigrenji däp-dessurlaryň* üçin, seni şeýle bir hala salaryn, beýle zady öň eden däldirin, gelejekde-de etmerin+.10 Atalar ogullarynyň+, ogullar hem atalarynyň etini iýer. Size jeza bererin, diri galanlaryňyzy dumly-duşa* dargadaryn“+.11 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Men diri şaýatdyryn! Nejis butlaryňyz we ýigrenji däp-dessurlaryňyz* bilen mukaddes mekanymy haram edendigiňiz üçin+, sizden ýüz öwrerin. Size nebsim agyrmaz, rehimim inmez+.12 Bir bölegiňiz mergiden we açlykdan öler. Beýleki bölegiňiz şäheriň daş-töwereginde gylyçdan geçiriler+. Üçünji bölegiňiz dumly-duşa* dargadylar. Sizi kowmak üçin gylyjymy gynyndan çykararyn+.13 Şonda men köşeşerin, gaharym ýatyşar, kalbym aram tapar+. Olara gaharymy pürkenimden soň, meniň Ýehowadygymy, ýürekden wepaly bolmagy talap edýändigimi*+ bilerler.14 Seni harabaçylyga öwrerin. Goňşy halklaryň, ötegçileriň öňünde masgara ederin+.15 Men gahar-gazaba münerin, saňa agyr jeza bererin, çykaran hökümimi berjaý ederin. Şonda goňşy halklar seni ýigrener we kemsider+. Olar bolan ýagdaýdan sapak edinerler, örän gorkarlar. Muny men, Ýehowa aýdýaryn.16 Men sizi ýok etmek üçin açlyk oklaryny ýagdyraryn. Atan oklarym sizi gyryp taşlar+. Men sizi çörekden kesip*, açlygy has-da güýçlendirerin+.17 Üstüňize açlygy we ýyrtyjy haýwanlary ibererin+, olar sizi çagalaryňyzdan mahrum eder. Halk mergiden gyrlar, gan sil deý akar. Başyňyzdan gylyç indererin+. Muny men, Ýehowa aýdýaryn“».


text:
Afrikanyň iň uzyn demir ýoly gurulyp ulanylmaga berildi
Efiopiýanyň paýtagty Addis-Abebany Jibutiniň paýtagty we port şäheri Jibuti şäheri bilen birleşdirjek demir ýol liniýa dabara bilen açyldy
Efiopiýanyň resmi ENA habarlar gullugynyň berýän habaryna görä taslamanyň tamamlanmagy sebäpli Jibutiniň Nagad otly bekedinde açylyş dabara boldy.
Açylyş dabara Jibutiniň Prezidenti Ismail Ömer Gulle we Efiopiýanyň Premýer mnistri Hailemariam Desalegn bilen birlikde ençeme döwlet adamsy bardy.
Oktaýabr aýynda demir ýoluň Efiopiýadaky bölüminiň açylyşy bolan taslamanyň saýasynda deňize kenary bolmaýan Efiopiýa Aden aýlagyna we Gyzyl deňize açyldy.
Täze demir ýol bilen Addis-Abebadan Jibuti portyna barmak üçin takmynan 10 sagat gerek bolar.
Afrikadaky iň uzyn demir ýol bolan bu taslamanyň Gündogar Afrika ýurtlarynyň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlyklaryň ösmegine goşant goşar diýip çak edilýär.
Jemi 756 km uzynlygyndaky demir ýol liniýasy takmynan 3,4 milliard dollara guruldy.
Degişli Habarlar
Türkiýe-Afrika Gatnaşyklary Pugtalanýar
“2003-nji ýylda Türkiýe bilen Afrikanyň arasyndaky söwda mukdary 2020-njy ýylda 25,3 milliard dollara çenli baryp ýetdi”
Türkiýe-Afrika Ykdysady we Işewürler forumy şu gün geçiriler
Söwda ministrliginden berilen beýanata görä, foruma 41 ýurtdan 250-den gowrak resmi wekiliýetiň gatnaşmagyna garaşylýar
Türkiýäniň dünýä eksportyndaky paýy ilkinji gezek 1 göterimden artdy
Türkiýäniň dünýä eksportyndaky öz üstüne düşýän paýy ilkinji gezek 1 göterimden hem ýokarlady


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
COVID-19 PANDEMIÝASY DÖWRÜNDE "ARTYK ÖLÜMLERIŇ" SANYNA GÖZEGÇILIK
COVID-19 pandemiýasy dünýäniň hemme ýurtlaryna diýen ýaly ýaýrady we millionlarça adamyň ölümine sebäp boldy. Pandemiýa başlaly bäri, ýurtlaryň aglabasy wirus sebäpli ýogalan adamlaryň statistikasyny gündelik paýlaşyp gelýärler. Resmi sanlara görä, bu günki güne çenli koronawirus sebäpli ölen adamlaryň sany 4 million 722 müňe ýetdi, ýöne "The Economist" žurnalynyň hasaplaryna görä, bu san 9.7-18.3 mln ýakyn bolup biler.
Bu netijä gelmek üçin "The Economist" žurnalynyň gözlegçileri birnäçe ýurtlardaky "artyk ölümleri" (adaty ýagdaýlarda hasaba alynýan ölümler bilen krizisiň dowamyndaky ölümleriň aratapawudy) hasapladylar we netijelerini sentýabr aýynyň 21-nde çap eden "The pandemic’s true death toll" atly hasabatlarynda beýan etdiler. Bu ýerdäki sanlar 2020-nji ýylyň ýanwar aýyndan 2021-nji ýylyň sentýabr aýynyň 21-ne çenli döwri öz içine alýar we sanlar her gün täzelenip durýar.
Gözlegçiler artyk ölümleriň sanyny hasaplamak üçin, ilki bilen dürli ýurtlarda soňky ýyllaryň içinde ýyllyk we hepdelik ölümleriň sanyna seretdiler we bu sanlary pandemiýa başlaly bäri hemme sebäplere görä ýogalan adamlaryň umumy sany bilen deňeşdirdiler. Meselem, A ýurtda her ýyl ortaça 1000 adam aradan çykýan bolsa we pandemiýa başlaly bäri 1 ýylyň dowamynda 1500 adam ýogalan bolsa, diýmek şo ýurtda adaty döwürde ölýän adamlaryň ortaça sanyndan 500 artyk adam aradan çykypdyr. Iň soňunda, şo artyk çykan 500 ölümi hökümetleriň resmi şekilde aýan eden koronawirus ölümleriniň sany bilen deňeşdirdiler.
Netijeler nähili?
↪ Dünýäniň ýurtlarynyň aglabasynda COVID-19 pandemiýasy başlaly bäri "artyk ölenleriň" sany hökümetleriň resmi şekilde aýan eden koronawirus ölümlerinden has ýokary.
↪ Ýokary-girdejili ýurtlarda "artyk ölümleriň" sany resmi koronawirus ölümleri bilen kän tapawutly bolmasa hem, orta we pes-girdejili ýurtlarda bu tapawut örän ýokary.
↪ Ösen we orta-girdejili ýurtlaryň köpüsinde "artyk ölümleriň" sany çap edilen, emma Afrika we Aziýadaky pes-girdejili ösmedik ýurtlarda bu sanlar hiç-hili çap edilmedik.
↪ Ösmedik ýurtlardaky beýle uly tapawudyň bir sebäbi, ol ýurtlardaky koronawirus barlaglaryny geçirmek infrastrukturalarynyň pes bolmagydyr. Meselem, adam ölmezinden öň koronawirus testinden geçip, netijesi pozitiw çykmadyk bolsa, onda birnäçe ýurtlaryň resmi sanlarynda ol şahsyýet koronawirus sebäpli öldi diýip hasaplanmaýar.
Sebitimizdäki ýagdaýlara syn
Goňşy ýurtlara seredenimizde, pandemiýa başlaly bäri, ortaça bolmalysyndan artyk ölen adamlaryň sany koronawirus sebäpli ölenleriň resmi sanyndan birnäçe esse ýokarydyr. Bular hakynda has giňişleýin öwrenmek üçin aşakdaky tablisa seredip bilersiňiz:
Tablisada görşümiz ýaly, Türkmenistanda COVID-19 pandemiýasy başlaly bäri pandemiýasyz ýyllar bilen deňeşdirilende -920 we 11 müň arasynda artyk ölüm ýüze çykypdyr. Türkmenistan COVID-19 sebäpli ýogalan ýaşaýjylaryň hakyky sanyny henizem resmi şekilde aýan etmedi, emma welin käbir garaşsyz çeşmelere görä, Türkmenistanda bu günki güne çenli koronawirus sebäpli ýogalanlaryň sany azyndan 228 adamdan ybarat.
Özbegistanda koronawirus sebäpli ýogalanlaryň resmi sany 1,192 we artyk ölenleriň sany ondan 19.2-33.5 esse ýokary. Beýleki ýurtlarda hem şol bir tendensiýany görmek bolýar. Meselem, Täjigistandaky tapawut 77.6-160 esse, Gyrgyzystanyňky 3.8-4.6 esse, Gazagystanyňky 3.1-3.8 esse, Gruziýanyňky 1.3-1.5 esse we Russiýanyňky 3.3-3.8 esse ýokary.
Türkmen dilinde СOVID-19 bilen baglanyşykly ylmy maglumatlary okasyň gelýärmi? Onda şu bölümimize aýlan: KORONAWIRUS BILEN BAGLY ÝAGDAÝLARA SYN WE SAGLYK HABARLARY
- 82 gezek okalan


text:
Jas kezinen ǵylymı ortaǵa keń tanylǵan Dıhan Qamzabekulynyń zertteýshiligi men qalamgerligi qatar óristedi. Bilimi tereń, tapqan-taıanǵany jetkilikti ekenine qaramastan, sol jıǵan-tergenin qaǵaz betine túsirýge kelgende qalamy mújilip turatyn ǵalymdar bolady. Bizdiń keıipkerimizge bul jaǵynan min taǵa almaısyń. Qorǵasyn áriptiń ýyn jutqan kánigi baspasóz ókilderinen qalamgerligi de, jedeldigi de kem túspeıdi. Oıyndaǵysyn taǵylymdy etip aıta biledi, tartymdy etip jaza biledi. Bala kezindegi armany – jýrnalıstıkadan báribir qashyp qutylmady. Aldymen Alash baspasóziniń tarıhyn túgeldeýge den qoıdy. Ǵylymı jumysynan qol úzbeı, óz tusynda qazaq órkenıetindegi aıryqsha qubylys bolǵan Jarylqap Beısenbaıuly basqarǵan «Ana tili» gazetinde qyzmet istedi. Ult tarıhyn ulyqtaǵan maqalalaryn jıi jarııalap, «Jas alashta» jasyn oınatty. Astanaǵa ábden ornyqqan soń elordalyq gazettiń keregesin keńeıtip, dińgegin tikteýge úles qosty. Bul basylymnyń betinde ózgeshe órnek salyp, el-jurtty eleń etkizgen «Jákeńniń áńgimeleri» sıklin ómirge ákeldi. Ony aıtasyń, Dıhan kógildir ekranda da baq synady. «Qazaqstan» telearnasynyń jas býyndy ımandylyqqa úndeıtin «Kúmbez» baǵdarlamasyn júrgizip, bul mamandyqqa jany jat emes ekendigin anyq ańǵartty.
Onyń ómirindegi mańyzdy beles – áli elorda mártebesin ala qoımaǵan Aqmolaǵa kelýi. Bul – kúmán men kúdikke toly qıyn kezeń edi. Surqaı shaharda kóńildi kónshitetin nárseler asa kóp emes-ti. Tek kóne qalanyń mı batpaǵy ǵana sondaı baýyrmal. Tabanyńa tıse, jabysyp aırylmaıdy. Tipti seni qımaı, shańyraǵyńa deıin erip barady. Soǵan qaramastan Aqmola memlekettik ýnıversıtetiniń jas kafedra meńgerýshisi óz qyzmetine qulshyna kiristi. Jańa qonystan tapqan ultjandy aǵa-dostarymen birge Aqmolany astanalyq qalaǵa aınaldyrý isine atsalysty. Tereń tarıhy, baı dástúri bar shaharǵa sál tapshylyq etip turǵan qazaqylyq qasıetterdiń mol darýy úshin ólsheýsiz eńbek sińirdi. Ulttyq sıpaty bar sharalar kóptep ótkizildi. Kóshelerdiń aty táýelsizdik talaptarymen úılesetin ataýlarmen almasty. Bir kúni uly kósh Arqany betke aldy. Sol kóshtiń ornyǵýy úshin talaı jumystar atqaryldy. Osy sharýalardyń basy-qasynda Dıhan júrdi. Ony aıtasyz, kóship kelgen qazaq zııalylarynyń kóbisin eski jataqhananyń bólmelerinen árlep-áspettep qaıta jasaqtalǵan qýyqtaı páterine shaqyryp, talaı ret erýlik berdi. Erýliktiń qatty unaǵany sonshalyq, «erýlige – qarýly» dep, bala-shaǵasymen aılap jatqandar da bolmaı qalǵan joq. Zaıyby Gúlbaıra ekeýi sonyń bárine qaısarlyqpen shydady.
Dıhannyń ómirinde aǵa býynnyń orny bólek. Ǵylymı jetekshisi, akademık Serik Qırabaev ákesindeı qamqor boldy. Rektor Amangeldi Qusaıynov Astanaǵa shaqyryp, besikten beli shyqpaǵan buǵan bedeldi qyzmettiń qulaǵyn ustatty. Akademık Seıit Qasqabasov ári aǵa, ári áriptes, ári kórshi retinde otbasynyń arqasúıerine aınaldy. Dıhanmen qońsy qoný qolaıyna jaqqan bolýy kerek, Sekeń Almatyǵa baryp, biraz jyl qyzmet istegen soń áriptes inisi turatyn jańa úıge taǵy da kóship kelip, tatý kórshiligin qaıta jalǵastyrdy. Syılas ári syrlas aǵa-dosy Serik Negımov te solaı. Ol da o basta Aqmolaǵa qatar kelip, keıin Alataýdyń bókterinde birer jyl qystap, Arqa tórine qaıta oraldy. Buryn da bir úıdiń turǵyndary edi. Qazir de ýnıversıtet janyndaǵy qyzyl úıdi birge mekendeıdi. Asqan talant ıesi, professor-ánshi Kenjeǵalı Myrjyqbaıdyń kóshi-qon traektorııasy da dál osyndaı. Ǵalymdar qonysynyń ózindik mentalıteti qalyptasqan. Burynǵy mekenjaıdyń mańaıynda erkin pikir alysatyn «Aqparat alańy» bar edi. Onyń esesine, qazirgi aýlanyń syrt jaǵynda «Professor Serik Negımov súrleýi» bar. Ilim men bilimniń biraz problemalary osy beıresmı súrleýdegi seıil kezinde sheshiledi. Aýlada bas qosatyn aqsaqaldar alqasy men kóshpeli kórshiler keńesi kóp nárseni ózgerte alady. Osy keńesterdiń bárine Dıhannyń yqpaly júredi. Aǵa býyn ony úlkendi syılaı biletini úshin, aldynan kese ótpeıtini úshin qadirleıdi.
Taǵy bir úlgili qasıeti – ótkelde dos aýystyrmaıdy, turaqty syılasatyn adamdarynyń quramyn eshqashan jańartpaıdy. Bota tirsek bozbala kezinde Astanaǵa alǵash kóship kelgende tanysqan dos-jarandarymen, tileýles aǵalarymen áli kúnge deıin jaqyn aralasady. Ataq pen abyroı, bılik pen bedel onyń minezin qubylta alǵan joq. «Daryn» memlekettik jastar syılyǵyn aldy, Shoqan Ýálıhanov atyndaǵy syılyqty ıelendi, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor atandy, Ulttyq Ǵylym akademııasynyń áýeli korrespondent-múshesi, sosyn akademıgi bolyp saılandy. Báz-baıaǵy qalpy. Eýrazııa ulttyq ýnıversıtettiń prorektorlyǵyna taǵaıyndaldy, doktorlyq dıssertasııa qorǵatatyn arnaýly keńestiń tóraǵalyǵyna bekitildi. Sol keıpinen aınymady. О́ńirine orden taqty. Prezıdenttikke úmitkerlerden emtıhan alatyn lıngvıstıkalyq komıssııaǵa múshe boldy. Sonda da óńin ózgertpeı, óz beınesin saqtaı bildi.
Qarapaıym ári shıraq jas prorektordy tanymaıtyn adam ony qapelimde ýnıversıtet basshylarynyń biri dep oılaı qoımaıdy. Birde rektor oqý orny janynda jeńil kıimmen serýendep júrgen Dıhanǵa qyzmetke jańa kelgen qurylys bóliminiń basshysyn tanystyrady. Al bizdiń keıipkerimizdiń qandaı qyzmet isteıtinin aıtýdy umytyp ketedi. Sol arada ekeýine ortaq bir sharýany tapsyra qoıypty. Jańa qyzmetker bıýrokratııaǵa sál beıimdeý bolsa kerek, Dıhanǵa «Maǵan erteń kirip ket!», – dep ámir berip úlgeredi. Jymııa kúlip, jyly qoshtasqan prorektor tańerteń ony óz bólmesine shaqyrady. О́zin izdegen adamnyń kim ekenin endi ǵana uqqan álgi jigit asyp-sasyp, qysylyp-qıpaqtap, qaıta-qaıta keshirim suraıdy. Sonda ol jańa qyzmetkerge bar bolǵany «Sabyr saqtamadyńyz ba?», – depti. Sol salmaqtylyq pen sabyrlylyqty ózi de únemi serik etip keledi.
Bala kezinde baý-baqshasy jaıqalǵan, tal-teregi mol bulardyń úıinen artylǵan aǵash alý úshin jurt aǵylyp keledi eken. Birde terek alýshylar kelip jatqanda kókesi ony izdep, daýystap «Dıhan» dep shaqyrǵan ǵoı. Sonda bir ózbek «Menıng ısmım da Deqqon, – depti. Sol aıtqandaı, eńbek etý men ter tógý uǵymdarymen mándes esimi túrki halyqtaryna ortaq bizdiń Deqqon alashtanýdyń keregesin keńeıtip, shańyraǵyn tikteýge barynsha kúsh saldy. Shákirtterin osy taqyrypqa beıimdep, ǵylymı mektebin qalyptastyrdy. Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti janynan «Alash» mádenıet jáne rýhanı damý ınstıtýtyn qurdy. О́zi onyń alǵashqy dırektory bolyp, talaı ǵylymı jobalardy júzege asyrdy. «Smaǵul Sádýaqasuly», «Alash jáne ádebıet», «Rýhanııat», «Paıym», «Alashtyń rýhanı tuǵyry», «Túrkistan alqasy» jáne basqa monografııalyq eńbekterin oqyrmanǵa usyndy. Alash arystary Smaǵul Sádýaqasulynyń, Qoshke Kemeńgerulynyń, Haıretdın Bolǵanbaıdyń, Júsipbek Aımaýytulynyń, Sádýaqas Ǵylmanıdyń, taǵy basqa qaıratker-qalamgerlerdiń birneshe tomdyq jınaqtaryn ázirlep, bastyryp shyǵardy.
Ho-o-sh, endi ne qaldy ózi aıtylmaǵan?.. A-a.., erekshe toqtalatyn taǵy bir taqyryp – Dıhannyń bas kıimderi. Onda kádimgi qalpaqtyń jeti atasy bar. Shoshaıǵany, taıpaǵy, qaýyzy ashylǵan tıýlpan tárizdes jaıylyp jatatyny, alty saılysy, segiz qyrlysy, kúlápara pishindes bolyp kúmpıip turatyny, jazǵysy, kúzgisi, qystyǵy deısiń be, áıteýir jetkilikti. Sirá, aýa raıy myń qubylatyn Astanaǵa erterek jetken ol tabıǵattyń kez kelgen mezgilinde qalaı kıiný kerektigin jetik meńgergen-aý deımin. Al endi osy túr-sıpaty birinen-biri ótetin qadirli qalpaqtar Dıhannyń onsyz da baǵaly basyn bıiktetip kórsetedi.
* * *
Ol – shańyraqtaǵy on bes perzenttiń onynshysy. Bir kezde anasy Úrzada babalardan mıras bolyp kele jatqan jádigerlikterdi balalaryna úlestirgende onynshy perzentke atasynyń múıiz sapty qamshysy buıyrypty. Bul qasterli dúnıe Dıhannyń tórgi bólmesinde saqtaýly. Qasıetti qundylyq uqyptylyǵy ańyzǵa aınalǵan Gúlbaıra kelinniń erekshe qamqorlyǵyna alynǵan.
Keıýananyń «ǵalym áldıine» qara shaldyń qamshysyn tartý etkeni tegin bolmasa kerek. Kókesi «oǵan sál-pál kúsh jetpeı tur» degen soń ózin-ózi áli de qamshylaı tússin degen shyǵar... Osyndaı amanat artylǵan soń onsyz da qamshy saldyrmaıtyn Dıhannyń júırik bolmasqa sharasy bar ma?!
Aıtpaqshy, Dıhanmen túıdeı qurdas, qazaq óneriniń qaıtalanbas has tulǵasy Bekbolat Tileýhan da – on tórt qursaq kótergen ardaqty ananyń onynshy perzenti.
Sizdiń de onynshy balańyz osy ekeýindeı kúlli qazaq jurtyna tanymal azamat bolsyn degen ıgi tilek qoı bizdiki...
* * *
Jylqy ishinde ala júr,
Shal ishinde bala júr.
Shal ishinde júrseń de,
Bizdi esińe ala júr...
(Taqyryptyń tuzdyǵy)
Sary aýyz balapan kezinen qolyna qalam ustady. 7-synyp shamasynda alǵashqy maqalalary jarııalana bastapty. Birde aýdandyq gazetten 3 som 50 tıyn qalamaqy alypty. Ol kez úshin bul degeniń kól-kósir aqsha. Sol tustaǵy jazýǵa talasy bar búkil bala sekildi Dıhan da «Qazaqstan pıoneri» gazetine óz maqalalaryn joldap turdy. Ár maqalasy shyqqan saıyn qaptap hat keledi. Hattardyń mazmuny bir saryndy. «Senderdiń klastaryńda qansha bala bar? Onyń nesheýi pıoner? Bizdiń pıoner drýjınasy Arkadıı Gaıdar atynda. Senderdiki she? Komsomolǵa qashan óteıin dep jatyrsyńdar? Aıtpaqshy, mektepterińde ınternasıonaldyq dostyq klýby bar ma? Bizde bar. О́ıtkende Lýıs Korvalan men Andjela Devısti qoldap, jıyn ótkizdik» dep ańyratyp tarta beredi. Sonyń bárine bul erinbeı otyryp jaýap jazady. Keıbireýleri sýret suraıdy. Sýretti kórýge qumar bolatyndar – negizinen qyzdar. Olardyń ótinishin oryndamaýǵa namysy jibermeıdi. Biraq aıadaı aýyldan táýir fotografty qaıdan tabarsyń? Onyń ústine Keltemashattyń kelte qaıyratyn áýesqoı fotograftary túsirgen solǵyn sýretter jer túbinen áserli hat jazǵan áıbat qyzdarǵa jiberýge jaramaıdy. Sol úshin aýdan ortalyǵyna barasyń. Birde nóser quıyp ketip, Vannovkanyń jolynda vannaǵa túskendeı malshyndy. Soǵan qaramaı sý bolǵan shashyn bir sıpap jiberip, qasqaıyp turyp, obektıvke mańdaıyn tosqan. Shynyn aıtý kerek, sýret birtúrlileý bolyp shyqty. «Ný, pogodı!» mýltfılmindegi qasqyrdyń shashy sııaqty bir tusy úrpıip, ekinshi tusy jylmıyp tur. Qysylsa da jiberdi sony qyzdarǵa. Sirá, basqa qaramaı, shashqa qaraıtyn jeńiltek qyzdardyń qolyna tússe kerek, kóbisi habarsyz ketti. Sodan beri bizdiń keıipkerimiz sýret máselesine qatty mán beredi. Tipti muraǵattan tabylǵan sırek sýretterdiń ózinen syr izdep, uzaq úńilip otyrady.
Jas kúninen aqsaqaldarǵa úıir boldy. Qazaq ádebıettaný ǵylymynyń abyzy, akademık Serik aǵa Qırabaev jas tulpardy úkilep báıgege qosty. Sózi ýáli, aýzy dýaly akademık-jazýshy Zeınolla aǵa Qabdolov: «Bizge Dıhandar kerek!», – dep ádebıettaný álemine taǵy bir talanttyń kelgenin el aldynda jarııa etti. Sulý sózdiń sardary Zekeńniń bul tolǵamy «Ǵylymǵa osyndaı qabiletti jastar kerek», – degen sózdiń balamasyndaı bolyp jurttyń júreginde jattalyp qaldy. Alashtyń ardaqtysy aıtqandaı, aqtańdaqtardy zertteýge Dıhan sekildi tabandy zertteýshilerdiń qajet ekendigi daý týdyrmaıtyn edi. Ádebıet jáne óner ınstıtýtyndaǵy alǵashqy bólim meńgerýshisi, kórnekti memleket jáne qoǵam qaıratkeri, symbatty da syrbaz Músilim aǵa Bazarbaevtan kóp nárse úırendi. Ol kisi bir nársege rıza bolǵanda, «Jigit-aq eken!», – dep súısinetin. Kórshi bólimde ultymyzdyń ulaǵatty aqsaqaly, Áýezovtiń mýzeı-úıindegi halyq ýnıversıtetiniń aqy-pulsyz qyzmet isteıtin rektory Rahmanqul aǵa Berdibaı otyrar edi. Osylardyń báriniń ónegesin kórdi Dıhan. Bir ǵajaby, qazaq ǵylymynyń marǵasqalary buǵan bala dep qaramaıdy. О́zderimen teń sanap, erkin áńgimelesedi. «Dıhan – bala!» degendi shyǵaryp júrgen bertindegi jas «shaldar». Al burynǵylary óıtpeıdi. Qaıta oǵan qurmet kórsetedi.
Jasynan shal kórip ósken Dıhan qazir de abyroıly aqsaqaldardyń arasynda júredi. О́zi qyzmet isteıtin Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń aǵa býyny únemi prorektor Qamzabekulynyń bólmesinde bas qosady. Súıegine sóz sińgen rektordyń uǵymtal orynbasary aǵalardyń babyn taba biledi. Olar da áńgimesin sóz qadirin túsinetin adamǵa aıtady. Áıteýir, bizdiń Dıhan abyroıly aqsaqalıtettiń mártebeli mentalıtetin keremet meńgergen.
Jıyn-toıdaǵy dastarhan basynda bizdiń janymyzǵa jaıǵasqan ony tórde otyrǵan aǵalar attaı qalap, ózderiniń tobyna shaqyryp alady. Qalmaıyn dese, bizdi qımaı, barmaıyn dese, olardy qımaı, jyly jymıyp, tompıyp ketip bara jatady. Ol aqsaqaldardyń qasyna ábden ornyǵyp alǵannan keıin salfetkaǵa jazyp, bir shýmaq óleń joldaımyz: «Jylqy ishinde ala júr, Shal ishinde bala júr. Shal ishinde júrseń de, Bizdi esińe ala júr!». Sony oqyǵan Dıhan rahattanyp turyp kúledi. Ony alaqanǵa salyp, úkilep otyrǵan bir top shal qosyla kúledi...
Sergektikti serik etken Dıhannyń elge úlgi bolarlyq bir jaqsy ádeti bar. Ol keshke bir mezgil jaıaý júrip, serýendep qaıtady. Boran soǵyp, jel uıtqyp tursa da, osy daǵdysynan jańylmaıdy. Ádette, sol jaıaý serýenge ǵalymdar úıinde turatyn ardaqty aqsaqaldarmen birge shyǵady. Biraq jyl ótken saıyn jasy ulǵaıǵan aǵalar serýenge sırek barady. Sebebi, olar úlkeıdi, al bul jigit aǵasy jasyna endi ǵana jetti. Dıhannyń danagóı dostary búginde jas perige batasyn berip, keshki seıil kezinde kóbine úıde otyrady.
Dıhannyń atasy Myqtybek qaıratty adam bolypty. Ol, árıne, atasy sekildi kókpar tartyp, qasqyr soqqan joq. Qasqyr soqqandy aıtasyń, unatpaǵan adamdaryn Myqań sekildi at ústinde otyryp, bir uryp qulatyp ta kórgen joq. О́ıtpek túgili stýdent kezinde úlkendigin maldanyp, jataqhanada turýdyń ózindik erejelerine pysqyra qoımaǵan eńgezerdeı Tóreǵalı Táshenovti dosy Basqar ekeýi jabylyp sabaý jónindegi ıdeıasy da teorııa júzinde qalyp qoıǵan. Atasy kezinde kelininiń qoıyn urlap ketken uryny ustap, qolyn burap, aýylǵa alyp kelipti. Al bizdiń Dıhan shamasy kelse, qoıdy urlatpaýǵa tyrysady. Urlanǵan kúnde uryny izdep júrýge ýaqyty joq. Esesine Myqtybektiń nemeresi myqty ǵalym boldy. Jasynan ǵylymı oılaýǵa beıim-di. О́zgeshe oılap, ózinshe topshylaýǵa daǵdylandy. Máselen, «Myqań (atasy) qaıtqan túni maǵan úlkender ersili-qarsyly júrip jylaǵandaı kórindi», – deıdi. Ol osyndaı baılam-baıyptamalardy kóńilge túıip erjetti. Ádepkide jýrnalıst bolǵysy kelgen. Keıin aǵasy Darhan osy mamandyqty qalaǵan soń bir úıge bir jýrnalıst jeter dep, qazaq tili men ádebıeti mamandyǵyn tańdady. Salıqaly da salmaqty oqý ordasy – QazPI-ge tústi. Ustazdary onyń ǵylymǵa qabiletti ekenin salǵannan-aq ańǵardy. Olar Dıhandy til bilimi salasyna beıimdegisi kelgen. Biraq ádebıettanýdan baq buıyryp tur eken. Búginde ol salanyń betke ustar ókiliniń birine aınaldy.
* * *
Búgin – barshaǵa belgili alashtanýshy ǵalym, QR UǴA akademıgi Dıhan Qamzabekulynyń týǵan kúni. Quttyqtaımyz! Qýanamyz! Quptaımyz! Erdiń jasy – elý tórtke toldy bizdiń Dıhan dosymyz. Keler jyly jetetin eleýli elý besińdi indeti joq shybynsyz ári shyǵynsyz jazda atap ótýge jazsyn!
Estelik avtory Baýyrjan Omaruly


text:
Halkara metbugat azatlygynyň 3-nji maýda bellenilýän gününe gabatlap, “Freedom House” guramasynyň ýaýradan hasabatynda Türkmenistan: Belarus, Özbegistan, Eýran, Birma, Kuba, Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Liwiýa hem Demirgazyk Koreýa bilen bir hatarda metbugat azatlygy iň ýaramaz 10 ýurduň sanawyna goşuldy.
“Azatlyk Öýüniň” hasabatynda iň ýaramaz onluga giren ýurtlarda metbugat azatlygynyň ýa düýpden ýokdugy ýa-da, bolsa-da örän çäklendirilýändigi aýdylýar. Bu ýurtlarda metbugatyň diňe syýasy režimleriň ideologiýasyny ýöredýän gurala öwürlendigi, ilata garaşsyz, bitarap maglumatyň elýeterli däldigi, başgaça pikirlenýänlere garşy repressiýanyň dürli görnüşleriniň – yzarlamalaryň, basyşlaryň, tutha-tutlyklaryň ulanylýandygy aýdylýar.
“Metbugat azatlygy 2011: medianyň garaşsyzlygy boýunça geçirilen global barlag” atly bu hasabatda metbugat azatlygy meselesinde soňky döwürde köp yzagaýdyşlyk bolan ýurtlaryň sanawy hem getirilýar. Bu sanawa Türkiýe, Ukraina, Meksika, Wengriýa hem Müsür ýaly ýurtlar girýär.
68 ýurtda azat
Hasabatda 196 ýurtdan diňe 68 ýurtda azat, erkin metbugatyň bardygy bellenilýär. 63 ýurtda, şol sanda postsowet döwletlerinden Orsýet, Gazagystan, Ermenistan, Gyrgyzystan, Moldowa, Ukraina ýaly ýurtlarda, metbugatyň azat däldigi aýdylýar.
Şeýle ýarym demokratik hem awtokratik režimli ýurtlarda häkimiýet başyndakylaryň göwnünden turmaýan habar serişdelerine işlemek üçin lisenziýa bermekden boýun gaçyrylýar diýip, “Freedom House” guramasy ýazýar.
“Freedom House” öz hasabatynda awtoritar režimli döwletleriň telekommunikasiýanyň maglumat ýaýradýan täze tehnologiýalaryna böwet döretmäge synanşýandyklaryny hem belleýär. Mysal üçin, mobil telefonlary, internet, sputnik arkaly berilýän maglumat ilat köpçüligine ýetmez ýaly internetiň hem radionyň signallarynyň petiklenýändigi aýdylýar.
Emma hatda demokratiýa taýdan ösen ýurtlarda-da žurnalistleriň yzarlanmagy bilen bagly ýagdaýlaryň ýüze çykýandygy hasabatda nygtalýar. Şeýle ýagdaýlaryň Ysraýyl hem Hindistan, Italiýa we Wengriýa ýaly ýurtlarda bolandygy hasaba alnypdyr.
Merkezi hem Gündogar Ýewropanyň 20 ýyl mundan ozal demokratiýanyň ýoluna düşen ýurtlarynda ilatyň 56%-niň “metbugat erkin däl” diýlip baha berlen ýurtlarda ýaşaýandyklary aýdylýar. Ilatyň 26%-niň azda-kände azat, diňe 18%-niň doly erkin metbugaty bar bolan ýurtlarda ýaşaýandyklary hasabatda bellenilýär.
Postsowet giňişligi
Öňki sowet giňişligine giren ýurtlardan Moldowada bu meselede uly öňegidişligiň bardygy aýdylyp, soňky döwürde bu ýurduň “açylandygy” bellenilýär. Şeýle hem pozitiw özgerişlikler duýulýän ýurtlaryň hatarynda Gürjüstan hem Gyrgyzystan agzalýar. Azerbeýjan, Gazagystan, Orsýet ýaly ýurtlarda metbugat azatlygyny gazanmak ugrunda köp iş alnyp barylmalydygy nygtalýar.
Metbugat azatlygy iň ýaramaz bolan onluga girýän ýurtlardan metbugat erkinligi bilen bagly ýagdaýyň öňküsindenem ýaramazlaşan ýurtlaryň sanawyna Türkmenistan bilen Eýran girýär. Eýranda soňky döwürde internetiň hem sputnik telekanallarynyň petiklenndigi aýdylýar.
Türkmenistanda bolsa geçen ýylyň ahyrynda ýurtdaky iň uly mobil operatorynyň işiniň ýatyrylmagynyň ilat köpçüliginiň maglumat almak mümkinçiligini çäklendirendigi bellenýär.
29-njy aprelde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň 60 ýyllygyna bagyşlanyp, Mýunhende geçirilen tegelek stol çäresinde çykyş eden Estoniýanyň prezidenti Toomas Hendrik Ilwes 1990-njy ýyllaryň başynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň auditoriýasy bolan 400 milliona golaý adamyň, 20 ýyl geçensoň, diňe 100 millionynyň açyk jemgyýetde ýaşaýandygyny, galan 300 milliona golaý adamyň maglumat almak hukuklarynyň henize çenli-de häkimiýetler tarapyndan çäklendirilýändigini belledi.


text:
Owganystanyň Kabuldaky halkara aeroportuna edilen hüjümde dört «talyban» söweşijisi öldürildi.
17-nji iýulda aeroportuň golaýynda partlamalar, atyşyk sesleri eşidildi hem-de graždan ilat we harbylar tarapyndan ulanylýan binanyň ýokarsyna gara tüsse göterildi.
Owganystanyň Içeri işler ministrligi pitneçileriň aeroportuň gurluşyk gidýän böleginde ornaşyp, şol ýerden awtomat we granatamýot oklaryny atandyklaryny aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Sedik Sedikki dört «talyban» pitneçsiniň öldürilendigini, emma graždan adamlardan we polisiýadan pida bolanlaryň ýokdugyny aýtdy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Talyban» öz üstüne aldy.


text:
Täjigistanyň günortasynda Kulob şäherinde bolan uly ýangyn ýerli bazardaky 46 dükany we kiosklary weýran etdi, onlarça dükana bolsa zyýan ýetirdi.
Kulobyň şäher häkimliginiň sözçüsi Azatlyk radiosynyň Täjik gullugyna öten agşam Sahowat bazarynda bolan ýangynyň ýene 70 dükana we kafe zyýan ýetirendigini aýtdy.
Ol bazaryň tutuş tutýan meýdanynyň 480 kwadrat metrdigini aýtdy. Emma ýangnynda pidanyň ýokdugy aýdylýar. Ýangynyň sebäpleri derňelýär.
Bu bazarda ýanwar aýynda bolan ýangynda 96 dükan we 382 söwda nokady weýran bolupdy. Ol ýangynyň sebäbi bilinmändi.
Sahowat bazary 2009-njy ýylda hem otlanypdy we onuň hem sebäbi açylman galypdy.


text:
Türkmenistanyň prezidentiniň öz sözi bilen aýdylanda diňe bir Aşgabadyň özünde açylyp, ulanylmaýan 37 sany desga bar. Olaryň arasynda mekdepler, çagalar baglary, saglyk merkezleri, medeniýet öýleri we oba adamlary üçin zerur bolan beýleki binalar bar.
Şol bir wagtda-da, paýtagtda-da boş duran binalaryň ençemesi bar. Olaryň arasynda gurulyp, ençeme wagtlap ulanylman duran ýaşaýyş jaýlar hem az däl.
Azatlyk Radiosy şeýle jaýlaryň ýagdaýy bilen gyzyklanyp, Aşgabatly graždan aktiwisti käri boýunça inžener Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.