text:
Paýtagt Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky internet-kafe ýurtda häkimiýet çalşylandan soň açylan ilkinji internet-kafeleriň biri.
Parahat mikroraýonyndaky bu käfe bilen bir hatarda, şol döwürde açylan beýleki käfeler interneti halk köpçüligine elýeterli etmek diýlen şygar esasynda açylypdy. Emma şu günki gün, iň bärkisi Parahat mikroraýonyndaky bu internet kafedäki ýagdaý göz öňünde tutulanda-da, agzalýan planyň başa baranlygyny aýtmak kyn.
Internetiniň tizligi bilen tapawutlanýan şol kafelerde, açylan wagty öz gezegiňe azyndan ýarym sagat nobata durmaly bolan bolsa, häzir olara adam barmaýar diýen ýaly.
Şol internet-kafelerden biriniň işgäri kafelerdäki ümsümligi adamlaryň özleriniň hususy internet aragatnaşykly bolmak islegleri bilen düşündirýär. Emma käbir internet ulanyjylar bolsa, kafelerde hödürlenýän şol internetiň özi elýeterli bolsa-da, olaryň nyrhynyň adamlar üçin elýeterli däldigini aýdýarlar.
Aşgabatdaky kafelerden biriniň adynyň agzalmagyny islemedik işgäri şeýle gürrüň berýär:
—Kafelerde internetiň sagadyna 10 manat, ýagny 3,5 dollar tölenýär, ortaça aýlyk 200-300 dollaryň aralygynda bolan Türkmenistanda bu puly tölemek adaty ýaşaýjy üçin aňsat däl.
“TürkmenTelekom” bilen bir hatarda “Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasy hem 2G we 3G standartlardaky internet hyzmatlaryny hödürleýär.
ADSL-iň tarif nyrhlary barada gürrüň edilende, onuň hem adaty adamlar üçin elýeterli boljagyny aýtmak kyn. Meselem, ADSL-in çäksiz we tizligi sekuntda 64 kilobit bolan görnüşiniň iň arzan tarifiniň bahasy aýda 607 manat ýa-da 213 dollar. ADSL-iň çäklendirilmedik hem tizligi sekuntda 2048 kilobit bolan tarifiniň nyrhy bolsa aýda 19,440 manat ýa-da 6,821 dollara barabar.
“TürkmenTelekomyň” hödürleýän hyzmatlarynyň arasynda ADSL bilen bir hatarda internetiň “Dial-up” görnüşi hem bar. Emma ulanyjylar onuň hilinden razy däl. Onuň tizligi aňry gitse sekuntda 40 kbit bolup, ulanyjylar birnäçe gezek yzly-yzyna jaň edibem internete baglanyp bilmeýän halatlarynyň az däldigini aýdýarlar.
ADSL bilen deňeşdirilende “Dial-up” internetiniň bahasy hem juda pes, ýagny tarif-planlaryna görä, onuň her minudyna 2-4 teňňe tölenýär. Käbir ulanyjylar onuň ady bar diýäýmeseň, tizligi göz öňünde tutulanda, “Dial-up” internetinden o diýen peýdalanyp bolmaýanlygyny aýdýarlar.
“TürkmenTelekom” bilen bir hatarda “Altyn Asyr” öýjükli aragatnaşyk kärhanasy hem 2G we 3G standartlardaky internet hyzmatlaryny hödürleýär. Emma onuň hili hem öwerlikli däl, munuň şeýledigine internet ulanyjylar bilen bir hatarda ýurt baştutanyň hem göz ýetirýänligini aýtmak mümkin.
Soňky döwürlerde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Altyn Asyryň” hödürleýän hyzmatlarynyň hilini birnäçe gezek tankyt etdi. Şol tankytlardan soňra “Altyn Asyr” käbir daşary ýurt kompaniýalary bilen tehniki üpjünçilik meselesinde dürli ylalaşyklara gol goýdy. Emma, bu çärelere garamazdan, internet ulgamynda prezidentiň interneti halk köpçüligine elýeterli etmeli diýlen wadasynyň iş ýüzünde häzire çenli doly berjaý edilenligini aýtmak kyn.
Şol bir wagtyň özünde ýurtda internete bolan talap barha artyp barýar. Bu talap okuwyny daşary ýurtlarda gutaryp, yzyna dolanan ýaşlaryň arasynda hasam köp duýulýar.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


c: text/html

text:
Hormatly halkara sergisine we maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly myhmanlar!
Sizi «Türkmengurluşyk - 2015» atly halkara sergisiniň hem-de «Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi» atly maslahatyň öz işine başlamagy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Gurluşyk pudagy we senagaty Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň geljegi uly bolan hem-de depginli Ösýän esasy ugurlarynyň biridir. Meşhur kompaniýalaryň wekilleriniň, alymlaryň, hünärmenleriň, binagärleriň we telekeçileriň gatnaşmagynda geçirilýän bu halkara sergisiniň we maslahatyň berkarar döwletimiziň gurluşyk pudagynda we senagatynda gazanylýan üstünlikleri, ýetilýän belent sepgitleri dünýä ýaýmakda, täsin we çylşyrymly inženerçilik taslamalaryny işläp taýýarlamakda, ekologiýa taýdan arassa häzirki zaman gurluşyk we bezeg materiallaryny öndürmekde, halkara işewürligini mundan beýläk-de ösdürmekde we özara tejribe alyşmakda giň mümkinçilikleri döretjekdigine ynanýaryn.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli ykdysadyýetimiziň dunukly we sazlaşykly ösdürilmegine we dünýäniň ykdysady giňişligine üstünlikli goşulyşmagyna, halkymyzyň durmuş üpjünçiliginiň, ýaşaýyş derejesiniň yzygiderli ýokarlandyrylmagyna aýratyn ähmiýet berilýär. Ykdysadyýetiň ähli pudaklaryny, şol sanda gurluşyk toplumyny köpugurly esasda ösdürmek we döwrebaplaşdyrmak maksady bilen, maýa goýumlarynyň möçberleri yzygiderli artdyrylýar.
Şonuň bilen bir hatarda, gurluşyk pudagynda we senagatynda amala aşyrylýan özgertmeler has-da çuňlaşdyrylýar, pudagyň senagat-önümçilik kuwwatlyklary artdyrylýar. Gurluşyk senagatynyň kuwwatyny artdyrmak üçin hususy eýeçiligiň gerimi düýpli giňeldilýär. Bu ugurda hususy işewürligiň önümçilik binýadyny ösdürmek üçin ähli şertler döredilýär. Kabul edilen milli Maksatnamalara laýyklykda ýurdumyzyň obadyr şäherlerinde binagärligiň, inženerçilik-tehniki pikiriň öňdebaryjy gazananlary, milli binagärligiň gadymy däpleri hem-de häzirki zaman şähergurluşyk tejribeleri nazara alnyp, ýaşaýyş-durmuş we medeni maksatly desgalar gurulýar. Dünýäniň in öňdebaryjy inžener-tehniki serişdelerini, binagärlik sungatynyň öňdebaryjy gazananlaryny ulanmak arkaly Aşgabat şäherinde Olimpiýa şäherjiginiň gurluşygy ýokary depginler bilen dowam edýär. «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda dünýä ölçeglerine laýyk gelýän dynç alyş we syýahatçylyk düzümleri döredilýär. Munuň özi milli ykdysadyýetimiziň barha kuwwatlanýandygyny hem-de halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak üçin zerur işleriň alnyp barylýandygyny alamatlandyrýar.
Gadyrly dostlar!
Halkyň abadan, asuda we bagtyýar durmuşda ýaşamagy hakyndaky alada döwlet syýasatymyzda hemişe öňe sürýän baş maksadymyzdyr. Döwletimiziň kuwwatyny, jemgyýetimiziň kämilligini pugtalandyrýan özgertmeler, Türkmenistany dünýäde sazlaşykly ösýän döwletleriň biri hökmünde giňden tanadýan taslamalar hem şu beýik maksada - halkymyzyň bagtyýarlygyna hem-de eziz Watanymyzyň beýik geljegine hyzmat edýär.
Gurluşyk pudagynda biz öz Öňümizde goýan wezipelerimizi üstünlikli durmuşa geçirýäris. Özüniň gaýtalanmajak binagärlik aýratynlyklary bilen ýatdan çykmajak täsir galdyrýan ajaýyp binalar - ýaşyl begrese bürenen seýilgähler, ýaşaýyş jaýlary, saglygy goraýyş, medeni we sport merkezleri, ýokary we orta okuw mekdepleri, iri söwda merkezleri, myhmanhanalar, kärhanalar, halkara derejesindäki awtomobil ýollary Aşgabat şäheriniň iri işewürlik, medeni hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň ykrar edilen merkezi hökmünde abraýyny has-da ýokarlandyrýar.
Geljekde hem Aşgabat şäherinde, şol sanda ýurdumyzyň ähli şäherdir obalarynda öňdebaryjy binagärlik däpleriniň özboluşly sazlaşygyny özünde jemleýän ajaýyp binalary gurarys hem-de berkarar Watanymyzy dünýäniň in gözel ýurtlarynyň birine öwreris.
Hormatly halkara sergisine we maslahata gatnaşyjylar!
Gadyrly dostlar!
Sizi «Türkmengurluşyk - 2015» atly halkara sergisiniň hem-de «Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi» atly maslahatyň Öz işine başlamagy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Siziň ähliňize berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, gurluşyk pudagyny ösdürmek ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Düýn Ýewropa parlamentiniň “Saharow” baýragynyň gowşurylyş dabarasy geçdi. Emma laureatyň özi, kubaly dissident Guillermo Farinas bu çärä gatnaşmady.
Kubanyň hökümeti Guillermo Farinase bu baýragyň gowşurylyş dabarasyna gitmäge rugsat bermedi.
Bu barada düýn Guillermo Farinas Kubanyň Santa-Karla şäherinde şeýle diýdi: “Eger-de Kubanyň häkimiýetleri rugsat bermändikleri sebapli biz öz hereketlerimizi togdadarys diýip pikir edýän bolsalar, olar ýalňyşýarlar. Biz tussag edilsek-de ýa hatda janymyzdan geçmeli bolsak-da, öz şahsy azatlyklarymyzy öňe sürmägi dowam etdireris”.
Fransiýanyň Strasburg şäherinde geçen bu baýrak gowşurylyş dabarasynda Guillermo Farinasyň ýeri boş goýuldy.
"Saharow" baýragy erkin pikir üçin berilýän baýrak. Bu sowet alymy we dissidenti Andreý Saharowyň hatyrysyna 1988-nji ýylda Ýewropa parlamenti tarapyndan döredilipdi.


text:
Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň merkezi Balkanabat şäherinde häkimiýetleriň jaýlara goşmaça sapylan otaglary (pristroýkalary), howlulardaky garažlary, binalaryň gapdallaryndaky barlary ýykyp-ýumurmak kampaniýasynyň öz yzynda galdyran “mirasy” häzirki güne çenli saklanyp galýar.
Ýer-ýegsan edilen binalaryň gurluşyk galyndylaryndan dörän zir-zibil depeleri, tamlaryň ýumrulan diwarlary, harap bolan howlular, çapylan baglar... bularyň ählisi mundan iki ýyl ozal başladylan ýykyp-ýumurmak kampaniýasynyň häzirki netijleri.
2012-nji ýylda Balkanabadyň häkimiýetleri goşmaça otaglary, howlusynda garažy bolan, şeýle-de ýaşaýyş jaýlaryna ýanaşyk edip bar guran raýatlara ýörite görkezme berip, olary sökmegi, ýykmagy buýurdylar.
Bu talaba boýun bolmadyk balkanabatlylaryň emläkleri mejbury ýagdaýda agyr tehnikanyň kömegi bilen weýran edildi.
Şol bir wagtda gürrüňi gidýän ýagdaýlara duçar bolan balkanabatlylaryň ençemesi degişli binany gurmak üçin ilkibaşda häkimlikden ýörite rugsatnama alandyklaryny aýdýarlar.
225-nji kwartalyň ýaşaýjysy Eziz birinji gatdaky jaýyna ýanaşdyryp goşmaça otag gurmak üçin häkimlikden ýörite rugsatnamasynyň bardygyny, emma muňa garamazdan, öz hasabyna guran goşmaça gurluşygynyň ýykylandygyny aýdýar.
“Rugsadyň bardygyna hem seretmediler. ‘Aşgabatdan buýruk şeýle’ diýip, jaýymy ýykdylar” diýip, Eziz gürrüň berýär.
Eziz rugsatnamasyny alyp, polisiýa, häkimlige we prokuratura ýüz tutandygyny, emma hemme ýerde “bolanok” diýen jogaby alandygyny aýdýar.
“Soňy bilen prokuratura rugsatnamamy ýatyrdy. Eger-de arz etmegimi dowam etdirsem, “bikanun gurluşyk” diýen madda bilen iş gozgajakdyklaryny aýtdylar” diýip, Eziz başdan geçiren wakalaryny aýdyp berýär.
Bu aralykda, şäheriň 206-njy “A” kwartalyndaky ýykan-ýumranlyklaryň galyndylarynyň fonunda etrabyň beýleki jaýlaryndan kaşaňlygy bilen tapawutlanýan, bişen kerpiçden galdyrylan uly goşmaça gurluşyga gözüň düşýär.
Bu etrabyň ýaşaýjysy Nepes, eger-de ýerli häkimiýetlere – onuň öz sözi bilen aýdylanda – “bermelisi berilse”, onda öz emlägiňi weýran edilmekden “halas” edip bolýar.
“Häkimlikleriň kesgitlän näresmi tarifleri bar. Pristroýkaňy ýykdyrmajak bolsaň, ululygyna görä 500-1000 dollar aralygynda nyrh kesýärler. Meniň ýaly aýlykdan-aýlyga ýaşap ýörende, bular ýaly pul barmy” diýip, goşmaça otagy weýran edilen Nepes zeýrenýär.
Şol bir wagtda, 208-nji kwartalyň ýaşaýjylarynyň biri Ýunus öz awtoduralgasyny, ýagny garažyny saklap galmak üçin, 600 dollar möçberinde para berendigini aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň, ýokarda gürrüňi edilýän ýagdaýlar boýunça Nebitdagyň degişli häkimlik we prokuratura resmilerinden kommentariý almak synanyşyklary şowsuz boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurduň sport ýolbaşçylygyny kämilleşdirmegi talap etdi.
TDH-nyň maglumatyna görä, prezident dünýäde sporty ösdürmek üçin türkmen döwleti ýaly köp serişde goýberýän ýurduň ýokdugyny aýtmak bilen, Braziliýada geçirilen Olimpia oýunlarynda türkmen sportsmenleriniň gowy netije gazanyp bilmezliginiň esasy sebäbini «ýaramaz ýolbaşçylyk» we «türgenleri taýýarlamagyň pesligi» bilen baglanyşdyrdy.
Döwlet baştutany wise-premýer S.Toýlyýewden ýurtda sport bilen bagly problemalaryň düýpli seljerilmegini we bu ugurdaky ýolbaşçylygyň täzeçe guralmagyny talap etdi.
Berdimuhamedow bu ugurda watanyň abraýyny galdyrmak üçin jany-teni bilen işleýän adamlaryň ýolbaşçylyk etmelidigini aýtdy.
Prezident biraz öň ýurduň sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy K.Seýidowa «goýberilen kemçilikleri gysga wagtda düzetmegi üçin» käýinç we soňky duýduryşyny beripdi.


text:
Estemirowanyň jesedi 2009-njy ýylyň 15-nji iýulynda Çeçenistanyň goňşusy Inguşystanda ýoluň gyrasynda tapylypdy. Onuň jesedindäki yzlardan mälim bolşuna görä, ol ýakyn aralykdan atylyp öldürilipdir.
Estemirowany ýakyndan tanaýan adamlar onuň aşa açyk pikirli we batyrgaý hukuk goraýjy bolandygyny belläp, onuň ölüminiň Orsýet üçin uly ýitgi bolandygyny aýdýarlar.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasynyň Moskwadaky edarasynyň ýolbaşçysy Allison Gill Nataliýanyň gorky astynda ýaşaýan adamlaryň ynamyny gazanmagy hem-de olara ýardam bermegi, adalat üçin göreşmegi başaran aktiwist bolandygyny ýatlaýar.
“Nataliýa örän akylly we özüne çekiji häsiýetli zenan bolup, ol adam hukuklaryny goramagy maksat edinen örän ukyply kärdeşimizdi” diýip, “Human Rights Watch” guramasynyň wekili Allison Gill aýdýar .
50 ýaşyndaky Estemirowanyň Çeçenistanda adam hukuklarynyň kemsidilmegi bilen bagly wakalary ýüze çykarmak boýunça ýadawsyz iş alyp baranlygyny halkara guramalary hem ykrar edýärler. Onuň ölümi halkara jemgýyetçiligi tarapyndan hem berk ýazgarylypdy.
Emma Moskwanyň Estemirowany öldürenleriň jezalandyryljakdygyny aýtmagyna garamazdan, bu jenaýat boýunça şu gün çenli suda çeklilen adam bolmady. Aýyplanýan öldürildi
Hukuk goraýjy “Human Rights watch” guramasy bu barada alnyp barylýan derňewleriň ýeterlik netije bermänligini aýdyp, ýakynda tankydy beýanat ýaýratdy. Estemirowanyň kärdeşleri hem onuň ölümi bilen bagly wakanyň üstüniň açyljakdygyna bolan ynamyň barha azalýandygyny aýdýarlar.
Şol jenaýat boýunça derňew geçirýän topar şu güne çenli Estemirowanyň ölümi bilen bagly diňe bir adama, ýagny Alhazur Başaýewe şübhe bildirdi. Ol adam bolsa 2009-nji ýylyň noýabr aýynda howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürildi.
Emma Estemirowanyň kärdeşleri derňewçileriň orta atan bu garaýşy bilen ylalaşman, bu pikiriň Estemirowanyň ölümi bilen bagly geçirilýän derňewleri goýbolsun etmek üçin orta atylan bolmagynyň mümkindigini öňe sürýärler.
Derňewçiler öz alyp barýan işleriniň çäginde Estemirowanyň heläk bolan ýerinden bir ýarag bilen howpsuzlyk güýçlerine degişli we Başaýewyň suraty ýelmenen galp şahadatnamanyň ele geçirilendigini aýdýarlar.
Derňewçileriň aýtmagyna görä, Estemirowanyň ölümine Çeçenistanyň raýatlaryna garşy Başaýewiň eden jenaýatlary barada onuň geçiren derňewleriniň sebäp bolan bolmagy mümkin. Emma Estemirowanyň kärdeşleri bu pikiriň özlerini kanagatlandyrmaýanlygyny aýdýarlar. Ynjyk faktorlar
Kadyrow Estemirowany "halk duşmany" diýip atlandyrypdy.
Estemirowanyň kärdeşleri onuň ölümi bilen ilteşigi bolup biläýjek beýleki faktorlar, şol sanda Çeçenistanyň resmileriniň dahylynyň bolmagy mümkin diýlen meselä derňewçileriň üns bermeýänliginden şikaýat edýärler.
Hukuk goraýjy “Memorial” guramasynyň agzasy Aleksandr Çerkesow bu barada şeýle diýýar: “Orta atylan esasy wersiýa örän amatly. Ýagny, Estemirowany öldüren adam gozgalaňçy. Diýmek, bu işi amala aşyran Orsýetiň duşmany. Ol adam bir eýýäm öldürildi. Şunlukda, onuň bu aýyplama boýunça suda gelmäge ýadaýy ýok”.
Çerkesowyň aýtmagyna görä, bu ýagdaý Estemirowa bilen bagly jenaýat işiniň ýapylyp biljekdigini hem aňladýar. “Biz aýdylýan bu zatlaryň adalat bilen o diýen ilteşiginiň bardygyna ynanmaýarys” diýip, “Memorial” guramasynyň işgäri Çerkesow aýdýar.
Estemirowa “Memorial” guramasynyň Çeçenistandaky wekili bolup, ol bu respublikada Orsýeti goldaýan harby toparlary tarapyndan amala aşyrylýan eden-etdilikleri ýüze çykarmaga gurby çatan gaty az sanly adamlardan biridi.
Çeçenistanyň prezidenti Ramazan Kadyrow Estemirowa öz alyp barýan işi üçin haýbat atypdy. Prezident Kadyrow gozgalaňçylaryň öňki lideri bolup, ol soňra Kremliň tarapyna geçipdi. Onuň harby güýçleri adam hukuklaryny kemsidýänlikde aýyplanyp gelýär.
Estemirowanyň kärdeşleriniň aýtmagyna görä, ol öldürülmezden öň örän çylşyrymly bir waka boýunça iş alyp barýardy. Şol waka Çeçenistanyň howpsuzlyk güýçleriniň adam gynamalary ýaly meseleleri hem öz içine alýardy.


text:
1989-njy ýylyň 11-nji noýabrynda Pragada geçirilen ägirt uly protestler Çehoslowakiýanyň kommunistik režiminiň tiz synmagyna we ýurtda demokratiýanyň girizilmegine getirdi. Bu parahatçylykly syýasy öwrülişik “Mahmal rewolýusiýa” ady bilen dünýäniň taryhyna girdi.
Şu gün 25 ýyllygy bellenýän bu taryhy wakanyň öňki sowet respublikasy bolan Türkmenistana nähili gatnaşygy, nähili ähmiýeti bar?
Azatlyk Radiosy bu sowal bilen türkmenistanlylaryň uly we ýaş nesillerine ýüzlendi.
Göni 25 ýyl mundan ozal, 17-nji noýabrda Çehoslowakiýanyň paýtagty Pragada kommunistik režime protest bildirip, köçä çykan studentlere polisiýa tarapyndan basyş görkezildi. Şol günüň ertesi studentleriň parahatçylykly demonstrasiýasyna intelligensiýa wekilleri goşuldy. Birnäçe günüň içinde ýüzlerçe müň adam köçä çykyp, noýabr aýynyň aýagynda Çehoslowakiýanyň kommunistik partiýasy erkin saýlawlary geçirmäge razy boldy. Saýlawlarda käri boýunça dramaturg Waslaw Hawel prezident saýlandy we ýurtda demokratik jemgyýetiň gurluşygy başlandy.
Halkyň erk-islegi bilen diktaturadan demokratiýa geçmegiň parahatçylykly ýol bilen amala aşyrylan we “Mahmal rewolýusiýa” ady bilen dünýäniň taryhyna giren bu syýasy geçişiň Türkmenistan üçin hem öz ähmiýeti bar diýip türkmen intelligensiýasynyň wekilleri belleýärler.
Türkmenistanly ýazyjy, dramaturg Amanmyrat Bugaýew şeýle pikirde:
“Şol wagtky Çehoslowakiýa respublikasynda bolup geçen "Mahmal rewolýusiýa" we şonuň bilen ýaşdaş, diýen ýaly, bir döwürde bolup geçen Berlin diwarynyň ýykylmagy bu dünýäde sosialistik sistemanyň dargaýandygynyň, dargajagynyň özboluşly buşlukçy, habarçysy bolupdy. Şol zatlaryň Ýewropada bolup geçmegem SSSR-iň dargamagyna, SSSR-iň düzümine giren respublikalaryň özbaşdak garaşsyz döwlet bolmagyna gönüden-göni öz täsirini ýetirdi. Biz şony nä ýagdaýda rewolýusiýany parahatçylykly amal etmelidigiň, nä ýagdaýda adamlaryň erk-ygtyýaryny, arzuw-islegini goramagyň dünýä derejesinde mysaly hökmünde göz öňüne getirýärin”.
Şol bir wagtda-da bu syýasy waka barada şu günki türkmenistanly ýaşlaryň ençemesi düýpden bihabar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan studentler şeýle jogap berdiler.
Azat: “Mahmal rewolýusiýa barada, dogrusyny aýtsam, ýadyma düşenok”.
Humaý: “Hiç zat bilemok diýsem, ýerliklidir. Mekdepdäki wagtymam eşitmedik. Birinji gezek eşidip otyryn sizden”.
Türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow dünýädäki oňyn syýasy tejribeleriň beýleki ýurtlar, şol sanda syýasy diktaturaly režimleriň demokratiýa tarap özgermegi üçin iňňän wajyp diýip, pikir edýär:
"Häzir Türkmenistanda şol döwürde Çehiýada bolup geçen "Mahmal rewolýusiýa”"barada hiç hili maglumat berlenok. Emma şol maglumatlar bize häzirem bolsa gerek. Ol biziň täzeden bir öz özbaşdak ýolumyzy kesgitlemegimiz üçin gerek. Öz özbaşdak demokratik ýola düşmegimiz üçin metodika bolup hyzmat edip bilerdi. Döwlet birbada öňki potensialyny täze ýol üçin ulanyp bilýär”.
17-nji noýabr öň umumy bir ýurduň, ýagny Çehoslowakiýanyň düzümine giren Çehiýa Respublikasynda Azatlyk we demokratiýa ugrundaky göreş güni, Slowakiýada bolsa Totalitarizme garşy göreş güni hökmünde bellenýär.


text:
Ýakyn wagta çenli Hazaryň düýbüni bölüşmek, araçäkleri kesgitlemek meselesi köp sebäpler ötri çözülmejek mesele, böwsüp bolmajak päsgelçilik hasap edilýärdi. Birdenkä ýewropalylar haýsydyr bir çözgüt tapandyklaryny habar berdiler. Ýewropa Bileleşigi şu ideýany yzygiderli goldajaklygyny açyk mälim edýär. “Kommersant” ýazýar
Proýektiň jikme-jigi heniz köpçülikleýin habar serişdeleriniň eline düşmedi. Emma Orsýet tarapyndan negatiw reaksiýa özüne garaşdyrmady, eglenmezden peýda boldy. Ýakynda Orsýetiň “Kommersant” gazetinde Ýewrobileleşigiň bu teklibini bolgusyz, manysyz ideýa diýip atlandyran ilkinji kommentariýa çap edildi
.
Orsýet tarapynyň jogabyndan mälim bolşuna görä, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky gaz turba proýektine Orsýet elinden geldiginden päsgelçilik döretjek, oňa garşy çykjak.
Russiýa Federasiýanyň DIM-niň ady tutulmadyk wekili “Orsýetsiz Hazar problemasy çözülmez, diýmek, gaz turbasy çekilmez” diýipdir. Şeýlelikde, Transhazar turbasyny gurmak planyny başa bardyrmazlyk üçin Orsyetiň nähili çäreler görjekdigini diňe çaklamak galýar.
“Nabukko” proýekti boýunça gepleşikler başlanaýan wagty bu ideýany goldamajaklaryň-da bardygyna resmi Aşgabat düşünmän duranokdy. Şu proýekte gatnaşmaga Türkmenistanyň aşa gyzyklanýandygyny G.Berdimuhamedow hemişe aýdyp gelýär. Iki üstünlik
Ýurduň ýolbaşçylary Orsýete bolan ykdysady garaşlylygy azaltmak üçin türkmen gazyny satar ýaly täze bazarlar gözledi. Iki synanyşyk üstünlikli boldy. Geçen ýylyň dekabr aýynda türkmen gazy Hytaýa akyp başlady. Geçen ýyl Eýrana akýan gazam deňagramly häsiýete eýe boldy. Ýüze çykan çylşyrymly ýagdaýlara garamazdan, türkmen ýolbaşçylary “Nabukko” proýektine goşulmak planyndan el üzmedi.
Gaz müşderileriniň şunuň ýaly toplumy Moskwa bilen ykdysady we syýasy gepleşiklerde Türkmenistana utuk berip biler. Orsýetiň bir wagtlardaky monopoliýasyny Türkmenistan indi ýatdan çykarsa, unutsa-da bolar. Ýöne “Nabukko” proýekti bilen bagly kynçylyklar ozal başdan döredi.
“Nabukko” proýektini goldamazlyk diňe Orsýet tarapyndan aýan edilmedi. Azerbaýjan bilen gepleşikler diýseň şowsuz, netijesiz boldy. Baku isledimi ýa ýok, ýöne “Nabukko” proýektine garşy durmakda Azerbaýjan Orsýete praktik kömek beren bolup çykdy. Moskwada Azerbaýjanyň dil ýarmazlygyny, sesini çykarmazlygyny hertaraply goldadylar. ÝB araçy
Baku Hazar deňziniň düýbüni bölüşmek baradaky ylalaşygy talap etdi, ylalaşygyň şertlerine Aşgabat razy bolmady. Bu iş şeýle bir derejä baryp ýetdi – G.Berdimuhamedow halkara suduna ýüz tutjakdygyny aýtdy. Ýöne şol haýbatyň soňy bolmady. Türkmenistan petige dirän ýagdaýdan çykalgany halkara diplomatiýasynyň kömegi bilen tapmak kararyna geldi.
Bu emele gelen ýagdaýa gatnaşygy bolan taraplaryň ählisi açyk görnüp duran bir fakta - türkmen gazy bolmasa, “Nabukko” proýektiniň netijeli bolmajakdygyna, Orsýetden öwrüm edip, Ýewropany gaz bilen üpjün etmek meselesiniň ýitiligine galýandygyna düşündiler.
Hazar problemasyna täzeçe çemeleşme boýunça inisiatiwa häzir Ýewrobileleşigiň tarapynda bolup çykdy. Eger täze tapyndy işlese, herekete gelse, ol öz gazyny ýerlemekde Türkmenistan üçin ynamdar bir bazar bolardy.
Şeýle perspektiwa soraglaryň uly toplumyny döredýär. Bu ykdysady üstünlik ýurduň içindäki ýagdaýa nähili täsir eder? Ol ýönekeý graždanlaryň durmuşyna günübirin özüni görkezermi? Bu üstünlik režimi biraz ýumşatmaga itergi berermi? Şol üstünlik Türkmenistanyň daşarky dünýäden üzňeligini böwsermi?Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Täjigistanda iň berk goralýan türmeleriň birinden gaçan adamlar ýer sermelip gözlense-de, resmiler bu barada açyk gürrüň etmezligi amatly görýärler.
Täjigistanda iň berk goralýan türmeleriň birinden gaçan adamlar ýer sermelip gözlense-de, resmiler bu barada açyk gürrüň etmezligi amatly görýärler.
22-nji awgustdan 23-nji awgusta geçilýän gije Döwlet howpsuzlygy ministrliginiň tussaghanasyndan gaçan 25 adamyň arasynda hökümeti agdarmagy planlaşdyranlykda günäli tapylyp, iş kesilenleri-de bar. Beýlekiler hem türmä düşen terrorçylar we yslamçy söweşijiler. Bularyň on birisi çet ýurtlular: özbekler, owganlar we demirgazyk kawkazly rus raýatlary.
Bu iş daşary ýurtlary hem aýak üstüne galdyrdy. Orsýet 25-nji awgustda gözleg işlerine kömek bermäge ylalaşdy. Täjik häkimiýetleri Interpoldan we goňşy ýurtlardan-da kömek soradylar. Gyrgyzystanyň serhet goragçylary Duşenbäniň bu ugurdaky haýyşyna täjik serhedinde howpsuzlyk çärelerini gýüçlendirmek bilen jogap berdiler.
Täjigistanyň özünde “Içerden kömek bolmazdan, bu gaçyşlyk nähili amala aşyrylyp bilner?” diýen sorag berilýär. Ýöne täjik prezidenti Emomaly Rahmon, hamana, hiç zat bolmadyk ýaly öňki işleri bilen meşgul.
Emomaly Rahmon bu wakanyň bolan gününden iki gün soň, 25-nji awgustda, ozal planlaşdyrylyşy ýaly, Hatlon regionynda täze mekdepleriň açylyş dabarasyna gatnaşdy, magaryf hakda gürrüň etdi. Ýerli ilat bilen bolan duşuşyklarda onuň halky alada goýýan bu waka hakda aýdan zady bolmady.
Ýurt içindäki myş-myşlar
Duşenbede ýaýran myş-myşlarda ýokary hökümet işgärleri bilen ilteşigi bolan iki sany belli şahsyýetiň maşgala agzalarynyň bu işde elleriniň bolanlygy aýdylýar. Bularyň biri prezident gwardiýasynyň öňki başlygy, Emomaly Rahmonyň öňki ýarany Gaffor Mirzoýew, beýlekisi hem yslamçy oppozisiýanyň öňki harby ýolbaşçylarynyň biri Mirzo Ziýoýew. Gaçan tussaglaryň köpüsi Ziýoýewiň wepadar ýaranlary hasaplanylýar.
Gaçgaklaryň häkimiýetleri nähili kynçylyklara duçar edip biljekdigi ýurduň içinde we ekspertleriň arasynda gyzgyn çekişme döreden temalaryň biri.
Yslamçy oppozisiýanyň öňki agzasy Dawlaty Usmon bu barada şeýle diýdi: “Täjigistandaky häzirki ýagdaýda bu adamlaryň bir maksada gulluk edip, hökümetiň öňünde kynçylyk döretmegi gaty kyn iş. Bu gaty kyn, ýöne bolmajak zat däl. Hökümet hem olaryň çynlakaý problema döretmeginden gorkýar”.
Duşenbeli syýasy ekspert Parwiz Mullojonowyň pikiriçe-de, bu adamlaryň gelejekde ýurduň içinde problema döretmegi mümkin: “Bu adamlaryň häzir Täjigistanda açyk bazasy ýok. Şol sebäpden olaryň ýurdy durnuksyzlaşdyrmagy mümkin däl. Ýöne bu adamlar we hökümete garşy beýleki güýçler özara hyzmatdaşlyk etseler, onda ýagdaý üýtgär”.
Moskwada ýerleşýän GDA döwletleri institutynyň Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Andreý Groziniň pikiriçe bu waka Täjigistanyň tussaghanalarynda korrupsiýanyň giňden kök urandygyny görkezýär. Grozin: “Bu işde gaty ýokary orunda oturan biriniň eli bolmaly” diýip çaklaýar.
Şol bir wagtyň özünde-de, Täjigistanyň howpsuzlyk gullugyndakylar esasan Rahmona wepadar adamlar. Iň ýokary orunlarda oturanlaryň köpüsi prezidentiň öz regionyndan.


text:
Täjigistanyň korrupsiýa garşy göreş boýunça gullugynyň maglumatyna görä, geçen ýylky günä geçişlige düşen tussaglaryň azyndan 10-sy ýene-de tussag edilipdir. Olar türmeden çykarylmaklary üçin para berenlikde aýyplanýarlar.
Korrupsiýa garşy göreş boýunça gullugyň başlygy Fattoh Seýidowyň aýtmagyna görä, geçirilen derňewlerde tussaglaryň günä geçişlige düşmek üçin saglyk ýagdaýlary barada galp dokumentler almak maksady bilen türmäniň resmilerine we lukmanlaryna para berendikleri anyklanypdyr.
Seýidow şol tussaglaryň aglabasynyň öň neşe gaçakçylygy bilen bagly jenaýatlarda aýyplanyp, uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilendiklerini sözüne goşýar.
Täjigistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli 2011-nji ýylyň sentýabrynda yglan edilen “Altyn günä geçiş” boýunça 6 müň çemesi bendi tussaglykdan erkinlige goýberilipdi.


text:
Eýranyň Merkezi bankynyň ýolbaşçysy “BMG tarapyndan Tährana garşy girizilen sanksiýalaryň täsirini azaltmak üçin ýurda import edilýän harytlaryň möçberini azaltmaly” diýdi.
Bankyň ýolbaşçysy Mahmod Bahmani bu barada düýnki eden çykyşynda “Eýran import edilýän önümleri, ýurduň içinde ulanylýan gazyň möçberini azaltmaly. Sanksiýalara çydamak üçin ýaňky çäreler bilen bir hatarda ýurduň içindäki önümçiligi artdyrmakdan başga çykalga ýok” diýdi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi 9-njy iýulda Eýranyň ýadro programmasyna garşy sanksiýalaryň täze tapgyrynyň girizilenligini yglan edipdi.
Günbatar Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaraglaryny öndürmäge gönükdirilenligini aýdýar. Emma Tähran bu aýyplamalary ret edip, öz programmasynyň parahatçylykly maksatlara eýerýändigini öňe sürýär.
BMG tarapyndan bu ýurda garşy girizilen täze sanksiýalar esasan hem Eýranyň bank, maliýe we energiýa pudaklaryny nyşana alýar.
ABŞ we ÝB Eýrana garşy käbir goşmaça sanksiýalary hem girizýändiklerini yglan etdiler.


text:
Biziň hemmämiz ýagyş ýagmagynyň yzýany asmanda emele gelýän ýarym tegelek görnüşindäki dürli owadan reňkli älemgoşary gören bolsak gerek.
Ol Gün şöhleleriniň ýagyş damjalarynda döwülmegi netijesinde emele gelýär. Geliň, ony has aýdyňlaşdyralyň! Aslynda, bize sary bolup görünýän hem bolsa, Gün şöhlesiniň reňki ak bolýar. Ak reňkde beýleki ähli reňk jemlenen. Ýagyş damjasy ol reňkleri bölüp, aýratynlykda görkezýär. Ýagny ýagyş damjalarynyň tebigy optiki prizma aýratynlygyna eýe bolmagy bilen döreýär. Bu tebigy hadysa kähalatda ümürli howada Gün şöhlesiniň döwülmegi bilen döräp bilýär. Onda ýedi reňk jemlenendir: gyzyl, narynç, sary, ýaşyl, mawy, goýy gök we benewşe. Adatça, onuň reňkleri şu tertipde bolýar. Köplenç halatda onuň merkezi, ýagny egrelýän ýeriniň ortasy 42 gradus bolýar we gyzyl reňk daş ýüzünde, benewşe reňk iç tarapda bolýar.
Kähalatda merkezi burçy 50° bolan ikinji älemgoşar peýda bolýar. Ýagny goşa älemgoşar emele gelip, onuň biri has görünýär. Onuň reňk tertibi birinjiniň tersine bolýar. Günüň gorizontdan beýikligi 52 derejeden ýokary geçse, bu hadysa emele gelmeýär.
Bulardan başga-da diňe inçe gyzyl ýa-da gyzyl-ýaşyl reňkli älemgoşarlar hem bolýar. Ýagşyň damjalary iri bolsa, älemgoşaryň reňki has dury we reňkleriniň tapawudy açyk görünýär. Ownuk ýagyş damjalary has gowşak we giň älemgoşaryň döremegine sebäp bolýar. Şeýle älemgoşar ümürli howada has köp gabat gelýär. Adatça, ýarym Aý görnüşde peýda bolýan bu hadysa dagyň depesinden we uçardan seredilende, tegelek görnüşde görnüp biler. Älemgoşaryň emele gelmegi üçin asmanda Günüň bolmagy zerur. Onuň iň köp görünýän wagty ikindinara, güýçli ýagyş ýagandan soňra peýda bolýar. Ol hemişe Günüň gabat garşysynda döreýär.
Gün näçe ýokarda bolsa, älemgoşar ýere şonça ýakyn bolýar. Şol sebäpli ýedi reňkli älemgoşar irden we agşama ýakyn peýda bolýar. Bu tebigy hadysa dürli halklaryň edebiýatynda hem orun berlipdir. Şeýle hem bu barada dürli rowaýat
Okalan sany: 107 Jogaplar: ( 0 )


text:
Şu geçen hepdäniň ahyrynda Wenada geçirilen maslahatda Orsýet Owganystandan daşary çykýan neşe maddalaryna garşy göreş boýunça Birleşen Ştatlar tarapyndan hödürlenen täze plana weto goýdy.
Orsýetiň bu hereketi Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýa regiony boýunça alyp barýan syýasatyna Moskwanyň örän hüşgärlik we seresaplylyk bilen çemeleşmesiniň netijesi hökmünde düşündirilýär.
16-njy fewralda Pariž Paktyna
girýän ýurtlaryň wekilleri Owganystandan bikanun ýollar bilen eksport edilýän neşe maddalarynyň öňüni almak meselesi boýunça ýörite maslahat geçirdiler. Pariž Pakty
Owganystandan daşary çykarylýan neşe maddalaryna garşy göreş alyp barýan ençeme ýurdy öz içine alýar.
ABŞ-nyň maksady
Wenada geçirilen bu maslahatda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň orunbasary
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň halkara neşe meseleleri we kanunçylyk meseleleri boýunça kömekçisi Wilýam Brownfild.
Wilýam Börnsiň
hem-de Döwlet sekretarynyň halkara neşe meseleleri we kanunçylyk meseleleri boýunça kömekçisi Wilýam Brownfildiň
ýolbaşçylygyndaky amerikan delegasiýasy ýörite plany öňe sürdi.
Waşington tarapyndan öňe sürlen we “Merkezi Aziýada neşelere garşy göreş boýunça inisiatiwa” diýlip atlanydyrylan bu plan Gazagystanda, Gyrgyzystanda, Täjigistanda, Özbegistanda we Türkmenistanda ýörite işwür toparlary döretmekligi maksat edinýär.
Plana görä, bu işewür toparlar Owganystandaky we Orsýetdäki şuňa meňzeş toparlar bilen sazlaşykly iş alyp barmaly.
Şol plana laýyklykda, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň her birinde şol ýurtlaryň neşä garşy göreş boýunça guramalarynyň wekillerinden ybarat 25 adamlyk işewür toparlary döretmeklik, şeýle hem olara konsultasiýa bermek wezipesini ABŞ-nyň neşelere garşy göreş edarasyna tabşyrmaklyk göz öňünde tutulýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň halkara neşe meseleleri we kanunçylyk meseleleri boýunça kömekçisi Wilýam Brownfild
geçen ýylyň ýazynda Orsýete, Gazagystana, Gyrgyzystana we Täjigistana sapar edip, bu baradaky ýerli inisiatiwalary öwrenipdi.
Orsýeti näme alada goýýar?
Orsýetiň “Kommersant” gazetiniň ýazmagyna gorä, Wilýam Brownfildiň
şol saparynyň yzy bilen Moskwanyň delegasiýa agzalary hem Merkezi Aziýa ýurtlaryna sapar edip, Birleşen Ştatlaryň bu ugurdaky planlarynyň “howp-hatarly taraplary” barada ýörite “düşündiriş kampaniýasyny” alyp barypdyr.
Amerikan harbylary adaty harby reýd wagty Kandagaryň demirgazygyndaky bir göknar meýdanynyň içinden geçip barýarlar. Aprel, 2011.
Birleşen Ştatlaryň bir hökümet resmisi şu geçen hepdäniň ahyrynda Wenada geçen maslahatda ABŞ-nyň bu ugurda öňe süren planynyň Pariž Paktynyň agzalarynyň arasynda doly goldaw tapmandygyny mälim etdi.
Bu waka bilen baglanyşykly “Kommersant” gazetinde peýda bolan makalada adynyň tutulmagyny islemedik orsýetli bir hökümet resmisiniň “Merkezi Aziýa ýurtlarynda Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň strukturalary iş alyp barýarkalar, bu ýurtlarda täze bir zady döretmeklige näme zerurlyk bar!? Näme üçin Birleşen Ştatlar Orsýetiň bu regiondaky bähbitlerini açyk äsgermezlik edip, Merkezi Aziýa ýurtlary bilen nähilidir bir dialoglary ýola goýjak bolýar!?” diýen sözleri getirilipdir.
“Kommersant” gazeti bilen söhbetdeş bolan Orsýetiň başga bir hökümet resmisiniň hem Birleşen Ştatlaryň neşä garşy göreş boýunça täze planyny “Merkezi Aziýa regionynda öz harby-syýasy täsirlerini güýçlendirmek üçin Birleşen Ştatlaryň ulanjak bolýan guraly” diýip atlandyrandygy aýdylýar.
Ýöne, şeýle-de bolsa, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň halkara neşe meseleleri we kanunçylyk meseleleri boýunça Býurosynyň metbugat sekretary Suzan Pittman
bu gürrüňi edilýän mesele boýunça Merkezi Aziýa ýurtlary bilen konsultasiýalaryň dowam etjekdigini aýtdy.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 10-njy aprelde, Ykdysady taýdan ösen ýurtlaryň 7 toparynyň duşuşygyndan öň Ýaponiýa geldi.
Kerri 11-nji aprelde, Hirosimodaky parahatçylyk memorial parkyna sapar edende, taryhdaky ilkinji ýadro hüjüminiň pidalaryna hormat-sylag bildiren iň uly derejeli amerikian resmisi bolar.
1945-nji ýylyň 6-njy awgustunda, ABŞ-nyň B-29 bombaçysy Hirosima 15 tonnalyk ýadro bombasyny taşlanda, birbada 80 müň çemesi adam öldi.
Şondan üç gün soň Nagasaki şäherine hem ýadro bombasy taşlandy.
G7 toparynyň Hirosimoda geçjek iki günlük sammitinde terrorçylyk, Ukraina, Demirgazyk Koreýa, Ýakyn Gündogar we migrasiýa krizisi ýaly global meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.


text:
Serhetdäki ýowuzlyklar bilen baglanyşykly geçirilen diplomatik gürrüňlerden soň, gyrgyz-täjik araçägindäki käbir barlag nokatlary ýanwar aýynyň ortalaryndan bäri ilkinji gezek gaýtadan açyldy.
Gyrgyz Serhet gullugynyň ýolbaşçysy Raýimberdi Duşembaýew duşenbe güni Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Karamyk we Bordobo serhet geçelgeleriniň doly işläp başlandygyny aýtdy.
Bu aralykda Kulundu we Kairagaç barlag nokatlarynda bolsa, diňe serhet geçelgeleriniň golaýynda ýaşaýan ýaşaýjylara araçäkden pyýada geçmäge rugsat berilýär. Beýleki barlag nokatlary ýapyklygyna galýar.
Gyrgyz-täjik araçägi 11-nji ýanwarda bolan ok atyşykdan soň ýapylypdy. Şol wakada birnäçe gyrgyz we täjik serhet gullukçylary ýaralanypdy.
Gürrüňi edilýän ok atyşyk Gyrgyzystanyň täze garaýol gurýan dawaly territoriýasynda bolupdy. Bu garaýol Gyrgyzystanyň territoriýasyndaky Täjigistana degişli eksklawyň daşyndan aýlanyp geçýär.


text:
"Theguardian.com" neşiri akýagyz şahyryň hakyky adyny gizläp, hytaý lakamy bilen ýylyň «Iň gowy amerikan goşgulary» antologiýasyna girendigini habar berýär.
Metbugat materiallaryndan mälim bolşuna görä, redaktorlar Ýi-Fen Çouň 2015-nji ýylyň antologiýasyna girizilen we 8-nji sentbrda çap edilen goşgusyny hatda awtor hakyky adyny aýan edeninden soň hem saklap galmak kararyna gelipdirler.
«Eger bu 2015-nji ýylyň iň gowy amerikan goşgularynyň biri bolsa, onuň çap edilmegi üçin birnemejik azap etmeli» boldy» diýip, Maýkl Derrik Hadson aýdypdyr.
«Iň gowy amerikan goşgulary» antologiýasynyň 2015-nji ýyldaky neşiriniň arka ýüzünde Ýi-Fen Çouň hakykatda indianaly Maýkl Derrik Hadsondygy aýan edilýär. Ýöne onuň goşgusy bu ýygynda diňe hytaý lakamyny alanyndan soň seçilip alnypdyr.
Hadson öz goşgularynyň, hakyky ady bilen iberilende, onlarça gezek ret edilendigini we ahyrynda aziýalynyň adyny edebi lakam edip almak kararyna gelendigini gürrüň berýär.
Ýylyň iň gowy amerikan goşgulary azyndan müň sany goşgynyň içinden seçilen 75 goşgudan ybarat bolup, antologiýa girizilen goşgular şu günki amerikan poeziýasynyň esasy ugruny aňlatmaly. Bu antologiýa 1988-nji ýyldan bäri çap edilýär we ilkinji gezek internetde agyr tankyda sezewar boldy diýip, onuň neşirçisi Skribner aýdypdyr.
Ýöne milli kitap sylagynyň eýesi we antologiýanyň myhman redaktorlarynyň biri Şerman Aleksiý bu goşgynyň ýygynda girizilmegini gorap çykyş etdi. Onuň «Iň gowy amerikan goşgusy» blogunda çap edilen uzyn makalasy şygryýet muşdaklary tarapyndan hem öwüldi, hem tankyt edildi.
Şerman Aleksiý özüniň Ýi-Fen Çouň akýagyz şahyryň edebi lakamydygyny diňe goşgyny saýlap alanyndan soň, ýagny onuň awtory öz hakyky adyny açanyndan soň bilendigini aýdýar.
Aleksiý: “Elbetde, men özümiň bu ýigit tarapyndan oýnalandygyma gaharlandym. Men ony sessiz näletledim we 'indi bu kolonial ogurlykdan nädip baş çykarmaly?' diýip, bu goşgyny gaýtadan okap gördüm" diýýär.
Şeýle-de ol, eger bu goşgyny almaly däl, taşlamaly diýen karara gelen bolsam, birinji ýalňyşyma görä-de has uly ýalňyşlyk etdigim bolardy diýýär.
Aleksiý, özi hem ýerli amerikan bolansoň, bu goşgy hytaýly amerikanyň goşgusy diýip, oňa eglişikli garandygyny boýun alýar we munuň «edebi jemgyýetçiligiň içindäki ak garyndaşparazlygyň köp mysallarynyň biridigini», şeýlelikde, özüniň hem «garyndaşparazlyk edýändigini» aýdýar.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, adamlaryň olaryň hözirini görüp başlamagy bir wagt alsa-da, Eýran bilen baglaşylan ýadro ylalaşygynyň bähbitlerini «ykrar etmän» bolmajagyny aýtdy.
Obama bu ylalyşygyň Eýrana ýokarlandyrylan söwda we inwestisiýa, iş ýerlerini döretmek, eýranlylaryň öz harytlaryny dünýäniň çar künjeginde satyp bilmegi arkaly global ykdysadyýete gaýtadan goşulmaga mümkinçilik berýändigini aýtdy.
Obama Birleşen Ştatlaryň Eýran bilen entegem düýpli pikir dürliliginiň bardygyny aýtdy, emma ol bu iki ýurduň onlarça ýyldan soň şol meseleleri çözmek üçin ilkinji gezek yzygiderli gürleşip bilýändiklerini belledi.
Obama özüniň Nowruz baýramy mynasybetli gutlagynda eýran halkyna ýüzlendi.
20-nji martda Kuba edýän saparyna salgylanyp, ABŞ-nyň prezidenti köne duşmanlaryň onlarça ýyla çeken ynamsyzlykdan soň täze bir ýoda gurmagy mümkin zat diýdi.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 21-nji oktýabrda, Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk baýramy mynasybetli, iş kesilen raýatlaryň 1523-siniň günäsini geçmek baradaky karara gol çekdi.
Ýöne günäsi geçilenleriň arasynda halkara hukuk toparlarynyň syýasy sebäpler esasynda ýazgarylan hasaplaýan adamlarynyň, žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň bardygy ýa ýokdugy belli däl.
Türkmen mediasy bu karara Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinde gol çekilendigini habar berýär.
Döwlet baştutany, ozalky günä geçişlerde bolşy ýaly, degişli ýolbaşçylara günäsi geçilen tussaglaryň ýakyn wagtda maşgalasyna gowuşmagyny üpjün etmegi tabşyrdy.
Türkmenistanda tussaglaryň günäsini ýygy-ýygydan köpçülikleýin geçmek çäreleri ozalky prezident S.Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründe başlandy.
Hukuk toparlarynyň maglumatlaryna görä, Türkmenistan sebitde ilat sanyna düşýän tussaglaryň sany boýunça iň öňdäki orunlary eýeleýär we bu ýagdaý ýylda günäsi geçilýän tussaglaryň sanyndan hem görünýär.
Ýöne ilkiler günä geçişlere düşýän tussaglaryň atlary metbugatda çap edilerdi, türmeden boşap gelýän hor-homsy adamlaryň garyndaşlary bilen duşuşýan pursatlary hem görkezilerdi. Emma soň bu ugurdaky aç-açanlyklar çäklendirildi.
Prezident Berdimuhamedow 2006-njy ýylyň aýagynda häkimiýet başyna geleninden soň, günä geçişleri baýramçylyklara gabat geçirmegi teklip etdi we şondan bäri her uly baýramçylygyň öňünden ýüzlerçe tussagyň günäsi geçilýär.
«Biz günä geçiş çärelerini geçirmek bilen, eden etmişlerine ökünip, toba gelen adamlara öz günälerini halal zähmetleri bilen ýuwup, ýurdumyzyň ösüşine işjeň gatnaşmaklary üçin mümkinçilik döredýäris» diýip, prezident Berdimuhamedow anna güni aýtdy.
Şeýle-de ol, ozalky günä geçişlerde edişi ýaly, welaýat, etrap, şäher häkimlerine we beýleki ýolbaşçylara ýüzlenip, olaryň tussaglykdan boşadylan adamlary iş bilen üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmeklerini tabşyrdy.
Emma şeýle tabşyryklaryň her günä geçişde berilýändigine garamazdan, ýurtda günäsi geçilen adamlaryň işe ýerleşdirilişi, umuman işsizligiň möçberi barada maglumat tapmak kyn.
Halkara hukuk toparlary Türkmenistanyň sudlarynyň garaşsyz däldigini, deslapky tussaghanalarda we türmelerde tussaglaryň özlerine garşy görkezme bermäge mejbur edilýändigini, şol bir wagtda türkmen türmelerine daşary ýurtlardan garaşsyz synçylaryň baryp görmegine rugsat berilmeýändigini aýdýarlar.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýyllyk hasabatynda geçen ýyl Gyrgyzystanda geçirilen prezident saýlawlarynda gorkuzma, saýlaw bidüzgünçilikleri, aýratyn alnan syýasy bähbitleriň haýryna hökümet serişdelerini ulanmak bilen oppozision partiýalara bökdençlik döredilendigi aýdylýar.
Amerikan hasabaty özbegistanyň awtoritar hökümetiniň hem 2009-njy ýylda çynlakaý hukuk bozulmalaryna ýol berendigini, häkimiýetleriň syýasy erkinligi we raýat azatlyklaryny gaty ýowuz derejede çäklendirendigini aýdýar.
Hasabat Türkmenistanda biraz ilerlemäniň bolandygyny, ýöne hökümetiň çynlakaý hukuk bozmalaryny dowam etdirendigini we bu ýurduň adam hukuklaryny hormatlaýşynyň derejesiniň pesdigini aýdýar.
Döwlet departamenti türkmen häkimiýetleriniň syýasy erkinligi we raýat azatlygyny, şol sanda söz, metbugat, ýygnanyşmak, bileleşmek azatlygyny çäklendirmegi dowam etdirendigini, daşary ýurtlarda okamak isleýänlere garşy çäklendirmäni köpeldendigini ýazýar.


text:
Maşgalabaşynyň aýtmagyna görä olary "Trumplapdyrlar".
ABŞ-nyň resmileri bolsa bu meseläniň yslam bilen ilteşiginiň ýokdugyny aýdýarlar.
Londonda bir musulman adam öz maşgalasynyň dini garaýyşlary sebäpli Los Angels şäherine uçýan uçara goýberilmändigini aýdypdyr. Ol maşgalasy bilen Disneýlanda gitmekçi ekeni.
Los Angelse uçmak isleýän maşgalada Mohammad Tarik Mahmood, onuň iki çagasy, erkek dogany we onuň aýaly bilen bäş çagasy we ýene erkek doganlarynyň iki gyzy bar ekeni.
15-nji dekabrda bu uly maşgala uçara münülýän ýerde gapynyň açylmagyna garaşyp oturan ekeni. Galan ýolagçylar bolsa eýýäm uçara münüpdirler. Şol mahal Mohammad Mahmood müşderi hyzmatlary bölümine çagyrylýar we oňa maşgalanyň käbir agzasynyň uçara mündürilmejekdigi aýdylýar. Mahmoodyň aýtmagyna görä, olara munuň sebäbi düşündirilmändir. Onsoň olary şol ýerden, duty-free dükanyndan alan sowgatlarynam zor bilen yzyna gaýtardyp, ýörite garawullaryň kömegi bilen aeroportdan çykaryp goýberipdirler.
“Din sebäp däl”
Britaniýanyň mejlisiniň bir agzasy Mahmood bilen duşuşanyndan soň ýagdaýy metbugata ýetiripdir.
Mahmood, bolup geçen waka garamazdan, henizem maşgalasyny Disneýlanda äkitmek barada pikir edýär. Onuň aýtmagyna görä, öýde hiç kim düwünçeklerini hem açmandyr we çagalar henizem ol ýere tiz wagtda gideris öýdüp garaşýarlar.
ABŞ-nyň Gümrük we serhet goragy gullugynyň resmisi Jim Burns CNN-e beren beýannamasynda, daşary ýurtdan gelýän adamlaryň ABŞ-a goýberilmeginde diniň hiç haçan bir sebäp hökmünde kabul edilmeýändigini aýdýar.
Bu wakadan soňra habarly bolan Britaniýanyň resmileriniň aýtmagyna görä, ol maşgalanyň Amerika goýberilmegine hut ABŞ-nyň Serhet goragy gullugy rugsat bermändir. Maşgala bolsa gullugyň Waşingtondaky düýbünden şeýle görkezme berlendigini aýdypdyrlar.
ABŞ-nyň üç sany resmisi bu barada CNN-e beren ýörite beýannamasynda wakanyň sebäbiniň din däldigini aýratyn tekrarlaýarlar. Olar agzalýan maşgalanyň käbiriniň uçara goýberilmezliginiň musulmanlara garşy edilen hereket ýaly görkezilmeginden biynjalyk bolýandyklaryny hem belleýärler.
Maşgala sahypadan özleriniň bihabardygyny aýdýar
CNN çarşenbe güni Britaniýanyň saýlawçy sanawynda maşgala agzalary barasynda ýüzleý bir derňew geçiripdir we onuň netijesinde maşgalanyň 18 ýaşyndaky agzasy Hamza Mahmoodyň saýlawçylaryň sanawynda hasaba alnan elektronik hat salgysynyň haýsydyr bir Facebook sahypasy bilen arabaglanyşyk gurandygy mälim bolupdyr.
Şol sahypanyň eýesi bolsa özüni Birmingemde ýaşaýan “Taliban” we “Al-Kaida” guramalarynda möhüm wezipeleri eýeleýän biri hökmünde tanadypdyr.
Bu barada sorag berlende, maşgala saýlawçylaryň sanawynda hasaba alnan şol elektronik hat salgysynyň nädogry ýazylandygyny we, galyberse-de, agzalýan Facebook sahypasyndan özleriniň bihabardygyny aýdýarlar.
Kompensasiýa
Britaniýanyň mejlisiniň agzasy Stella Kreýsi bolsa ABŞ-dan bu mesele bilen baglanyşykly bir düşündiriş bermeklerini sorapdyr. Ol şeýlelikde wakanyň adam dannamaklyk bilen ilteşikli bolmandygyna doly göz ýetirmek isleýär.
Kreýsi bolan wakanyň maddy tarapyndan hem ynjalyksyzlanýar. Sebäbi Norwegiýanyň howaýollary ol maşgalanyň duçar bolan ýagdaýy üçin kompensasiýa berilmejekdigini bildiripdir.
"Maşgala bilet üçin 9 müň funt, ýagny 13384 dollar çykdajy edipdir. Men olaryň halk wekili hökmünde has köp jikme-jik maglumat ýygnamaga synanyşýaryn. Onsoňam, ýene bir zady ýörite belläp geçesim gelýär. Bu meniň Amerika syýahat edýän adamlaryň uçjak bolup durka duçar edilýän hadysasyna ilkinji duş gelşim däl" diýip, deputat Kreýsi Told CNN-e beren interwýusynda nygtaýar.
Ol halk wekili şol bir wagtyň özünde bu waka babatda "Guardian" gazetinde ýörüte bir makala ýazyp, soňra-da premýer-ministr Dawid Kamerona hat üsti bilen ýüz tutdy.
Norwegiýa howaýollarynyň metbugata beren gysgajyk beýannamasynda, howaýollarynyň ABŞ-nyň içerki howpsuzlyk edarasynyň görkezmesi esasynda, ol maşgalany uçara goýbermändigini aýdýar.
Mahmood bolsa CNN-e beren interwýusynda "Bizi aslynda Trumpladylar" diýýär. Ol, şeýle diýmek bilen ABŞ-nyň respublikaçylar partiýasynyň prezidentlige dalaşgäri Donald Trumpa we onuň musulmanlara garşy ýaramaz tutumyna ünsi çekýär.


text:
Gürjüstanyň Sowet Soýuzyndan soňky ýakyn taryhy Orsýetiň hem-de Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň arasyndaky geosyýasy göreş bilen bagly boldy.
Energiýa geçirijilerine kontrollyk we Kawkazdaky ýagdaýlara täsir etmek ugrunda alnyp barylýan bu göreş Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili bilen Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putiniň özara çaknyşmagyna getirdi.
Ýöne beýleki tarapdan, Gürjüstanyň bu ýakyn taryhy Günbatarda adaty bir zat hökmünde kabul edilýän durnukly durmuşyň arzuwynda ýaşaýan millionlarça gürjüstanlylaryň hem taryhy bolup durýar.
2003-nji ýylyň noýabrynda «Bägül rewolýusiýasy» amala aşyrylanda, Gürjüstanyň raýatlaryndan köpüsi wada berlen «jennete» eýe bolandyrys oýdüpdiler. Ýöne aradan kän wagt geçmänkä, häkimiýetleriň dyngysyz syýasy dawa-jenjelleriň girdabyna çümmekleri bilen «Bägül rewolýusiýasynyň» ideallaryna kölege abandy we adamlarda lapykeçlik peýda boldy.
Bir ýyl mundan ozal, 2008 ýylyň 7-nji awgustynda rus tanklarynyň Gürjüstanyň territoriýasyna girmekleri bilen bolsa, adamlaryň özbaşdak hem-de demokratik döwletde ýaşamak baradaky arzuwlaryna-da ölüm howpy abandy. Elbetde, Saakaşwiliniň hökümeti uruşdan baş alyp çykdy. Ýöne urşuň yzy bilen ýurduň oppozision güýçleriniň Saakaşwiliniň wezipesinden çekilmegini talap etmekleri netijesinde dörän syýasy krizis Gürjüstanyň içerki durnuklylygyna uly howp abandyrdy.
"Ideallar ölenok"
Žurnalizm boýunça Tbilisidäki «Kawkaz mekdebiniň» mugallymy, 35 ýaşly Nino Daneliýa Moskwa tarapyndan salynýan howpa hem-de Gürjüstanyň häzirki liderleriniň adamlaryň tamasyny ödemändiklerine garamazdan, «Bägül rewolýusiýasynyň» ideallary asla ölenok diýip hasaplaýandygyny aýtdy. Şol bir wagtyň özünde-de ol Orsýet bilen bolan uruşdan hem-de şondan soňky ýüze çykan syýasy krizislerden alynmaly iň bir möhüm sapagyň adamlaryň öz liderlerinden has uly jogapkärçilikleri talap edip, rewolýusiýanyň ideallaryny öňe sürmelidiklerine düşünmelidiklerini belledi. Ol, hususan-da: «Edil häzir ýurtda demokratiýany ornaşdyrmakdan başga alternatiwiň ýokdugyna adamlaryň doly ynanmaly wagty geldi. Bu maksady syýasatçylar amala aşyrmasalar-da, adaty adamlaryň amala aşyrjakdyklaryna men ynanýaryn» diýip nygtady.
Şu ýylyň aprel aýyndan bäri Gürjüstanyň oppozision toparlarynyň prezident Saakaşwiliniň wezipesinden çekilmegini talap edip, yzygiderli köçe ýörişlerini geçirmekleri ýurduň syýasy durmuşyna uly urgy boldy. Gürjüstanyň prezidenti Orsýet bilen bolan uruşdan soň güýçli basyşlar bilen ýüzbe-ýüz boldy. Ýöne 24-nji iýulda oppozisiýanyň öz protest çykyşlaryny bes etmegi bilen, soňky günler ýurtdaky dartgynlylyk birneme gowşaşýana meňzeýär.
Emma protest çykyşlarynyň bes edilendigine garamazdan, parlamentiň ozalky spikeri Nino Burjanadze hem-de ozalky prezidentlige kandidat Lewan Gaçeçiladze ýaly ýurduň käbir oppozision liderleri Saakaşwili hökman wezipesinden çekilmeli diýip, aýak direýärler. Şol bir wagtyň özünde Gürjüstanyň BMG-daky ozalky ilçisi Irakli Alasaniýa ýaly käbir beýleki oppozisiýa liderleri bolsa, prezident Saakaşwili hem-de onuň syýasy topary bilen gepleşik geçirmäge meýillidiklerini bildirip gelýärler. Olar esasy maksadyň Saakaşwilini wezipesinden çetleşdirmek däl-de, ýurduň syýasy institutlaryny reformirlemekdigini öňe sürýärler. Ýakynda Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna beren interwýusynda Irakli Alasaniýa Gürjüstany has durnukly we has demokratik döwlete öwürmek meselesinde Saakaşwiliniň hökümeti bilen ylalaşyga gelip boljakdygyna özüniň ynanýandygyny aýtdy.


text:
Kellesini çalyşmaly
1992-nji ýylda Köneürgençde Ýaşulylaryň maslahaty geçirildi. Ol döwürde S.Nyýazowyň heýkelini ýurduň paýtagtynda, welaýat merkezlerinde oturtmak ýaňy başlanypdy. Çykyş etmek nobaty ýetip, münbere çykan şahyr Pyhy Tagana Nyýazow:
- Pyhy aga, söz berip, sözüňde tapylmaýan ekeniň. Birinji gezek prezident saýlawy geçirlende Nebitdaga baryp, saýlawçylar bilen duşuşamda çykyş edip "Adamlar, şu ýigidi prezident saýlalyň! Saýlawdan soňra abraýly öýüň asylly gyzyna özüm sawçylyga baryp, inimizi türkmen gyzyna öýerjek" diýipdiň. Wadaňda tapylmadyň -diýip degişdi. Dili gijäp duran Pyhy aga degişmä yş açan bu pursady duşundan geçirmedi:
- Wah, öýlendirjegim çyn, ýöne seniň mertebäňe laýyk gyz tapamok. Şony il ortalaýyn aýdyp, ötünç soraýyn hemem adamlara bir zady ýatladaýyn diýip, söz berilmegini haýyş etdim -diýdi. Nyýazow göwnihoş ýylgyryp "Dowam ediber!" diýen äheňde baş atdy. Pyhy aga:
- Adamlar, "Prezidentiň heýkel-ýadygärligi köp oturdylýar" diýip, gep-gybat edýäňiz. Munyňyz bolmaýar. Biz ol ýadygärlikleri ömürboýy ulanarys. Inimiz Nyýazow prezidentlikden gidenden soňra täze prezident saýlarys. Ýadygärlikden Nyýazowyň kellesini kesip aýryp, ýerine täze prezidentiň kellesini oturdarys. Ol wezipesinden gider, onuň-da ýadygärlikdäki kellesini kesip, ornuna täze Prezidentiň kellesini oturdarys -diýdi.
Nyýazowyň ýüzüniň tezisi üýtgäp, gaşlaryny çytdy. Münberdäki mikrafony ýapdylar. Adamlar özüne zor salyp dymdy. Bu degişme Pyhy aga gymmat düşdi. Ady gara sanawa düşürlip, eserlerini çap etmek gadagan edildi. Ýöne Pyhy aga ýanbermez gaýduwsyz adamdy. Adamlar "Şol çykyşyň yzy näme bilen tamam boldy?" diýip soranlarynda:
- Howpsuzlyk komitetine, ýene gaýry edaralara çagyryp "Prezidentiň şahsyýetine dil ýetirmek jenaýat, seni bäş ýyl türmä basarys" diýdiler. Menem "Inilerim, öň türmede oturdym. Oňa belet. Men "Türme bilen dürrä bolamak" diýdim. Olar akylly oglanlar eken. Sözüme ynanyp, türmä basmadylar" diýip, il-güni gulüşdirerdi.
Mende akyl ýok
XX asyryň 90-njy ýyllarynyň başynda Baýram şahyryň doglan gününiň 120 ýyllygy Nebitdagda dabaraly bellendi. Dabaranyň başlanmazynyň öňüsyrasy welaýat häkimi Rejep Puhanow häkimligiň jaýyndan çykyp, oňa ýörite çagyrlanlar bilen ýekän-ýekän elleşip salamlaşdy.
Ýara-gaýry düşendir-dä, onuň sag eli hasa bilen saralgydy. Şonuň üçinem adamlar bilen çep elini uzadyp salamlaşýardy. Ýörite çagyrlanlaryň arasynda nebitdagly şahyr Pyhy Tagan-da bardy. Ol Rejep Puhanowa tarap baş atyp:
- Adamlar, bu gün jübüňizdäki puldan arkaýyn boluň! Welaýatyň baş ogrusynyň ogurlyk edýän sag eli hasa bilen saralgy -diýdi. Pyhy aga bilen degişmeden lezzet alýan Rejep Puhanow:
- Sen akylly bol! Erte-birgün haýyş bilen ýanyma gelersiň, şonda kim ogry, kim dogry gözüňe görkezerin-diýdi. Pyhy Tagan:
- Akylly bolar ýaly mende akyl ýok. Ine, pyşdyl welin menden akylly. Ol ýumurtgadan çykanda kwartiraly, jaýly çykýar. Men bolsa "Ogluma jaý ber!" diýip, ýanyňa barjak bolup ýörün -diýdi. Welaýat häkimi gyzyl-gyran gülýän adamlara goşulyp güldi. Soňra-da:
- Şeýdip wagtal-wagtal öz kimdigiňi boýun alsaň, ähli haýyşyň biter. Şäher häkimligine bar, ogluňa jaý bererler -diýdi.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew.


text:
Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barrosonyň we komissiýanyň energiýa boýunça ýörite wekili Günter Öttingeriň ýakynda Türkmenistana eden sapary günbatar habar çeşmeleriniň üns merkezinde galmaklygyny dowam etdirýär.
"Ýewropanyň sesi" neşirinde çap edilen maglumata görä, "Bu sapar ýurduň juda ýapyk we adam hukuklary baradaky gözgyny ýagdaýyna garamazdan, Brýusseliň Türkmenistanyň gazy bilen gyzyklanýanlygyny görkezdi".
Jaklin Heýl tarapyndan ýazylan makalada aýratynam şeýle diýilýär: "Ýewropa ýolbaşçylarynyň Türkmenistanyň liderleri bilen geçiren duşuşyklarynda adam hukuklary baradaky meseläniň gozgalanlygy hakda takyk maglumat ýok".
Edil şu sapar barada bolmasa-da, hukuk goraýjy "Human Rights Watch" guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçylaryndan Weronika Szente Goldston Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Ýewropanyň Türkmenistan boýunça alyp barýan sýyasatyny tankyt etdi.
"Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny berjaý etmeýänligine garamazdan, Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen Hyzmatdaşlyk boýunça şertnamanyň tassyklanmagy barada alada edip gelýär" diýip, "Human Rights Watch" guramasynyň wekili Szente Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistan energiýa baý ýurt we Ýewropa bolsa öz nobatynda energiýa mätäç. Netijede Brýussel uzak wagtdan bäri Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlar bilen bir hatarda türkmen tebigy gazynyň Ýewropa akdyrylmagy barada tagalla edip gelýär.
"Şunlukda bu zerurlyk repressiw režimler tarapyndan dolandyrylýan hökümetler boýunça Brýusseliň alyp barýan syýasatynda ÝB-niň demokratik gymmatlyklarynyň nähili ähmiýeti bolmaly?" diýlen soragy hem orta atýar diýip, Jaklin Heýl öz maglumatynda nygtaýar.
"Türkmenistan ýaly ýapyk ýurt bilen hyzmatdaşlyk etmek ýa şol ýurduň ýolbaşçylary bilen haýsydyr bir kontrakt baglaşmak üçin ýewropa ýolbaşçylary türkmen liderlerine "sowgat" bermeli bolýarlar, bu ýagdaý bolsa garaňky çukura pul zyňan ýaly, ýewropa ýolbaşçylary hem bu hakykata göz ýetiren bolmaga çemeli" diýip, maglumatda aýdylýar.
Gaz we diktatura
Makalanyň awtory Jaklin Heýl öz synyny ýene şeýle dowam etdirýär. "Ýewropa ýolbaşçylarynyň Türkmenistana ýakynda eden sapary Brýusseliň Aşgabat boýunça diplomatik ugurdan deňagramly syýasat alyp barmagy dowam etdirýänligini aňladýar".
ÝB energiýa çeşmelerini köp ugurly etmek boýunça Hazaryň, şol sanda Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň gazyny gurulmagy planlaşdyrylýan "Nabukko" proýekti arkaly Ýewropa akdyrmak barada tagalla edip gelýär.
Emma Waşingtonda ýerleşýän "Foreign Policy" žurnalynyň redaktorlaryndan biri, energiýa barada kitap ýazan synçy Stýu Lewin şeýle tagallalara garamazdan, türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagynyň aňsat bolmajagyny aýdýar we ýewropa ýolbaşçylary bu ugurdaky kynçylyklara ýeterlik göz ýetirmeýän bolmaga çemeli diýýär.
"Barroso Türkmenistana sapar etdi. Belki, ol prezident Berdimuhamedow bilen ýüzbe-ýüz gepleşik geçirse, türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagy barada ony pozitiw karara gelmäge razy edip biljekdigini pikir eden bolmaly, emma bu ýakyn wagtda boljak zat däl" diýip, Stýu belledi.
"Öňki prezident Nyýazow we onuň ornuna geçen Berdimuhamedow Ýewropa gaz akdyrmak baradaky şertnama gol goýmakdan çekinip gelýärler, onuň sebäbini bilmek gaty kyn. Olar haçanda gaz söwdasy barada Hytaý bilen ylalaşyga gol goýanda, kän uzaga çekmän, turbanyň gurluşygy başlandy we häzirem şol turbadan gazyň akyp başlanlygy barada habarlar gowuşýar".
"Ýewropanyň sesi" atly habar çeşmesiniň maglumatyna görä, türkmen gazyna bolan talap barha artýar, diňe Ýewropa däl, Hytaý we Orsýet hem türkmen gazyna hyrydar.
"Emma şeýle gyzyklanmanyň dowam etmegine garamazdan, ýa-da, belki, hut şol sebäpli, Türkmenistanyň ilatynyň ýagdaýynda o diýen özgerişlik göze ilmeýär. Ilatyň arasynda gara sanawa girizilip, ýurtdan çykyp bilmän ýörenleriniň sany az däl" diýip, Jaklin Heýl synyny jemleýär.


text:
Köp gezek mahabatlandyrylan Türkmenistanyň BMG bilen özara gatnaşyklarynyň strategiýasynda adam hukuklary meselesine uly orun berilýär.
Adam hukuklary barada timarlanyp ýazylan materiallary okasaň, gürrüň Şwesiýa ýa Kanada barada barýandyr öýdýärsiň, adam hukuklaryny goraýan we hökümete degişli däl guramalar tarapyndan köp ýyllar bäri dünýäniň iň repressiw režimleriniň biri hasap edilýän Türkmenistan barada gürrüň gidýändir diýip, pikirem etmeýärsiň.
Mysal üçin, türkmen tarapynyň badyhowalyk bilen aýdýan hem gaýtalaýan bir beýannamasyndan sitata getireliň: “BMG-niň adam hukuklary boýunça esasy Konwensiýalaryna gatnaşyjy hökmünde Türkmenistan milli derejede onuň şertlerini ýerine ýetirýär. Şu ugurdaky açyklyk hem aýdyňlyk Türkmenistanyň öz halkara borçlaryny ýerine ýetirýändigi baradaky dokladlarda öz beýanyny tapýar”.
Iki zat syzylyp çykýar
Bu tassyklamadan hiç bolmanda göz-görtele iki zat syzylyp çykýar: ýa türkmen häkimiýetleri hemme zat özünden-özi bolar gider öýdýärler ýa-da türkmen häkimiýetleriniň adam hukuklaryna düşünişi halkara demokratik standartlardan tapawutly, oňa gabat gelmeýär.
Tutuş dünýä aýan bolan Türkmenistanyň ýapyklygy esasy adam hukuklarynyň biriniň – adamlaryň erkin ondan-oňa baryp-gelmek hukugynyň doly äsgermezlik edilýändigini görkezýär. 62 ýyl mundan öň kabul edilen BMG-niň adam hukuklary baradaky Jarnamasynda “Adam öz islegine görä ýurdundan gidibem, oňa gaýdyp gelibem biler” diýilýär.
Ýöne Türkmenistanda ýurtdan çykmak hem ýurda gelmek düzgünleri Jarnamada aýdylýanlara gös-göni ters gelýär. Prezidentiň özünden hem ýakyn töweregindäkilerden başga ýekeje adam-da, ýörite gulluklaryň rugsady bolmasa ýa-da garşy çyksalar, öz islegi bilen ýurdy terk edip bilmeýär.
Ondanam başga rugsat almagyň uly kynçylyklary bar. Islendik adama sebäbini düşündirmezden, daşary ýurda çykmak häli-şindi gadagan edilip bilinýär. Munuň ýaly berkden-berk ýapyklyk postsowet döwletleriniň hiç birinde ýok. Başga sözler bilen aýdylmaly bolsa, Türkmenistanda her sagat, her gün BMG-niň Adam hukuklary boýunça ählumumy jarnamasynyň hereket azatlygy baradaky maddasy bozulýar.
Ýekeje madda däl
Eýse, bozulýan diňe ýekeje maddamy? Prinsipde bu hukuk bozulmalaryndan türkmen ýolbaşçylarynyň bihabardygyny göz öňüne getirmegem kyn. Näme üçin türkmen propagandasy “Türkmenistan BMG-niň Adam hukuklary boýunça esasy Konwensiýalaryna gatnaşyjy” diýip tassyklamagyny dowam etdirýär? Belki, bu göze görnüp duran galplyga, ýalana ýurduň içinde bolşy ýaly daşynda-da göz ýumarlar, çydarlar diýip çaklaýandyrlar.
Munuň ýaly oýunlary Türkmenistanyň graždanlary şu gün görmeli däl. Beýle goşa standartlar baryp-ha sowet eýýamynda ynamdan gaçan ýörelge. Häzirem oňa hiç kes ynanmasa gerek. Halkara jemgyýetçilik pikiri bilen munuň ýaly oýunlar garaşylýan netijäni bermez. Tersine, häkimiýetleriň özi üçin ýakymsyzlyga öwrülmegi mümkin.
Häzirki Türkmenistanyň özüni izolýasiýada saklaýan şertinde ykdysadyýeti ösdürmek mümkin däl. Her zadam bolsa döwlet ýolbaşçylary daşarky dünýä çykmaly, ýöne şonda olar şübhe, ynamsyzlyk bilen garşylanar. Türkmenleriň aýdyşy ýaly: iňňe bilen guýy gazyp bilmersiň.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Dünýäniň köp ýurtlarynda A/H1N1 dümew keseliniň ýygy-ýygydan gabat gelýändigi sebäpli, Türkmenistanda dümew we beýleki ýokanç keselleriň öňüni almak boýunça çäreler güýçlendirildi. Häzirki wagtda ýurdumyzda dümew keselleriniň howply görnüşleri hasaba alynmaýar, adatça, möwsümleýin duşýan dümew keselleri bolsa ýaýramak derejesinden geçmeýär. Howply keselleriň peýda bolmagynyň we ýaýramagynyň öňüni almak maksady bilen, hereket etmegiň maksatnamasy kabul edildi. Arassaçylyk — gigiýena gözegçiliginiň derejesi güýçlendirildi.
Geçen ýylyň dekabrynda ýokanç keselleriniň ýaýramagyna garşy göreşýän ýörite toparyň mejlisi geçirildi, onda möwsümleýin dümew keselleriniň öňüni almagyň meselelerine garaldy. Ilatyň arasynda, aýratyn hem bilim-terbiýeçilik edaralarynda düşündiriş çärelerinden başga-da, dümewe garşy sanjym geçirmek öňüni alyş çäreleriniň möhüm serişdesi bolup durýar.
Türkmenistana howply ýokanç keselleriň aralaşmagynyň öňüni almak maksady bilen, Aşgabat we Türkmenbaşy şäherleriniň Halkara howa menzillerinde, şeýle hem Türkmenbaşynyň Halkara deňiz menzilinde lukmançylyk gözegçiligi güýçlendirildi. Howa we deňiz menzillerinde gyzgynlygy aralykdan ölçeýän skanner enjamlary işleýär, daşary ýurtlardan gelýän raýatlaryň, şol sanda daşary ýurt raýatlarynyň saglyk ýagdaýyna ünsli gözegçilik edilýär. Saglygy bejeriş, öňüni alyş we beýleki saglygy goraýyş edaralarynda hem zerur çäreler görüldi. Olar zerur bolan derman serişdeleri hem-de dümewe garşy serişdeler bilen üpjün edildi. Saglygy goraýyş baradaky pudagara toparynyň yzygiderli geçirilýän maslahatlarynda ähli çäreleriň netijeliligi seljerilýär. Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 22-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde hasabat berildi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, dümewiň we beýleki howply ýokanç keselleriň öňüni almak meselelerine ünsi güýçlendirmegi talap edip, ýurdumyzda howply keselleriň aralaşmagyna ygtybarly böwet goýjak öňüni alyş çäreleriň tutuş toplumynyň amala aşyrylmagyna berk gözegçiligi üpjün etmegi talap etdi.