text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Onda milli ykdysadyýetimiziň pudaklarynda şu ýylyň on aýynda alnyp barlan işleriň netijelerine we käbir resminamalaryň taslamalaryna seredildi hem-de ozal kabul edilen maksatnamalaryň ýerine ýetirilişi we ýurdumyzyň durmuşyna degişli möhüm meseleleriň birnäçesi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Döwlet Baştutanymyz ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer 2016-njy ýylyň on aýynyň jemleri boýunça ýurdumyzyň makroykdysady görkezijileri hem-de 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasy barada hasabat berdi.
Ykdysadyýetimizi mundan beýläk-de ösdürmek boýunça görülýän toplumlaýyn çäreleriň netijesinde ähli pudaklarda oňyn netijeler gazanylýar. Hasabat döwründe jemi içerki önüm 6,2 göterim artdy, şol sanda ösüş depgini senagat pudagynda — 1,3 göterim, gurluşykda — 4,5 göterim, ulag we aragatnaşyk pudagynda — 10,3 göterim, söwdada — 14 göterim, oba hojalygynda — 11,3 göterim we hyzmatlar ulgamynda — 9,7 göterim ýokarlandy. Şu ýylyň on aýynda, 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, jemi öndürilen önüm 3,4 göterim artdy.
2016-njy ýylyň ýanwar—oktýabr aýlarynda bölek-satuw haryt dolanyşygynyň möçberi 16,9 göterim artdy. Sarp ediş harytlarynyň we ilata edilýän hyzmatlaryň nyrhlarynyň jemleýji görkezijisi bellenen çäklerde saklanyldy.
Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça aýlyk zähmet haky geçen ýylyň degişli döwrüne görä 9,4 göterim ýokarlandy.
Wise-premýer Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi barada hasabat berip, şu ýylyň on aýynyň jemleri boýunça onuň girdeji böleginiň 11,5 milliard manada we çykdajy böleginiň 13,5 milliard manada deň bolandygyny belledi. Býujetden maliýeleşdirilýän we hojalyk hasaplaşygyndaky döwlet kärhanalarynda zähmet haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda maliýeleşdirilýär.
Şeýle hem ýurdumyzyň dürli künjeklerinde önümçilik we durmuş-medeni maksatly desgalaryň gurluşygynyň barşy barada habar berildi. Hasabat döwründe maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberi 44,5 milliard manada deň boldy we 2015-nji ýylyň degişli döwrüne garanyňda, 4,6 göterim artdy.
Şu ýylyň ýanwar—oktýabr aýlarynyň deslapky jemleri boýunça rejelenen görnüşindäki Oba maksatnamasynyň çäklerinde, ýurdumyz boýunça durmuş maksatly binalaryň 45-siniň, 3142,8 kilometr inženerçilik ulgamlarynyň, 909,2 müň inedördül metr ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy tamamlandy. Şunuň bilen birlikde, suw we lagym arassalaýjy desgalaryň 25-siniň, durmuş maksatly binalaryň we desgalaryň 65-siniň, 769,3 müň inedördül metrden gowrak ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de inženerçilik ulgamlarynyň we desgalarynyň gurluşyk işleri alnyp barylýar.
Ykdysadyýetimizi senagat taýdan ösdürmek maksady bilen kabul edilen welaýatlaryň senagat pudagyny ösdürmegiň esasy ugurlaryna laýyklykda, häzirki wagtda binalaryň we desgalaryň 208-siniň gurluşygy tamamlandy. Şeýlelikde, gurluşygy tamamlanyp, döwrebap önümçilikleriň işe girizilmegi bilen içerki bazarda haryt bolçulygy üpjün edildi hem-de 18 müň 294 birlik täze iş orunlary döredildi.
Hasabatyň çäklerinde wise-premýer Türkmenistanyň Prezidentiniň şu ýylyň 15-nji maýyndaky Kararyna laýyklykda hem-de döwlet Baştutanymyzyň 14-nji sentýabrda geçirilen Ýaşulularyň maslahatynda aýdan maslahatlary nazara alnyp işlenip taýýarlanylan 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň taslamasy barada habar berdi.
Soňra Merkezi bankyň müdiriýetiniň başlygy M.Annadurdyýew ýurdumyzyň bank ulgamynyň işini kämilleşdirmek boýunça görülýän toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmek, döwrebap tehnologiýalary ulanmak arkaly nagt däl hasaplaşyklary geçirmegiň häzirki zaman ulgamyny döretmek boýunça yzygiderli geçirilýän işler barada hasabat berildi. “Bank ulgamyny ösdürmegiň 2011-2030-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasynyň” çäklerinde halkara standartlaryna laýyklykda banklaryň maliýe hasabatlylygyny geçirmäge, bu ulgamyň işgärleriniň hünär derejesini ýokarlandyrmaga, bank edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmaga uly üns berilýär.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hödürlenýän hyzmatlaryň hilini has-da ýokarlandyrmak, işewürligi ösdürmek we geljegi uly başlangyçlary durmuşa geçirmek üçin çäreleriň görülmeginiň wajypdygyna ünsi çekip, bu babatda Merkezi bankyň ýolbaşçylaryna anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy G.Gylyjowa söz berildi. Ol milli Liderimiziň ýerden peýdalanmagyň kärende tölegleri meseleleri boýunça geçirilen işleriň seljermesi babatda ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi hem-de ýurdumyzyň senagat we sport ulgamynda geçirilen seljerme işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýüze çykarylan kemçilikleri gysga wagtda düzetmek boýunça degişli ýolbaşçylara görkezme berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Ý.Kakaýew şu ýylyň on aýynda gözegçilik edýän toplumlarynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Nebit we gaz kondensatyny, tebigy hem-de ugurdaş gazy almak babatda, uglewodorod çig malyny gaýtadan işlemekde gazanylan görkezijiler, awtomobil benzininiň, dizel ýangyjynyň, polipropileniň, çalgy ýaglarynyň, beýleki nebit önümleriniň we suwuklandyrylan gazyň önümçiliginiň, “mawy ýangyjyň” daşary ýurtlara eksport edilişiniň hem-de guýularyň burawlanyşynyň görkezijileri barada habar aýdyldy. Nebitgaz toplumynyň kärhanalary tarapyndan maýa goýumlary özleşdirmek boýunça meýilnamanyň 132,5 göterim berjaý edilendigi bellenildi.
Soňra Türkmenistanyň Baş prokurory A.Hallyýewiň ýangyç-energetika toplumynda geçirilen seljerme işleriniň netijeleri hem-de Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça işlerde ýol berlen käbir kemçilikleriň ýüze çykarylandygy baradaky hasabaty diňlenildi. Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýüze çykarylan kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmek barada degişli ýolbaşçylara tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýer Ý.Kakaýewiň hem-de nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylarynyň ünsüni ýurdumyzyň nebitgaz senagatynyň ägirt uly kuwwatyny netijeli durmuşa geçirmegiň wezipelerine çekdi. Şol wezipeleriň çözülmegi sebitleri toplumlaýyn senagatlaşdyrmaga, dünýä bazarlarynda bäsdeşlige ukyply önümçilikleriň möçberlerini artdyrmaga we degişlilikde, Türkmenistanyň ykdysady kuwwatynyň pugtalandyrylmagyna, halkymyzyň hal-ýagdaýynyň ýokarlandyrylmagyna ýardam bermäge gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmän, işde goýberen kemçilikleri üçin, «Türkmennebit» döwlet konserniniň başlygy T.Begjanowa hem-de Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň baş direktory B. Alymowa berk käýinç yglan etdi. Döwlet Baştutanymyz degişli resminamalara gol çekip, ýolbaşçylara ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz ýangyç-energetika toplumynyň düzümleýin bölegindäki işleriň ýagdaýyny düýpli seljermegi hem-de “Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny 2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösdürmegiň maksatnamasyny” iş ýüzünde durmuşa geçirmek maksadynda zerur çäreleri görmegi talap etdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän pudaklarynda 2016-njy ýylyň on aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Senagat ministrligi boýunça bu döwürde öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi boýunça meýilnama 112,1 göterime deň bolup, şunda önümçiligiň depgini 1,8 göterim ýokarlandy.
Dokma senagaty ministrligi boýunça önümçilik meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi 107,7 göterime deň bolup, umumy ösüş depgini 0,6 göterime deň boldy. Hasabat döwründe dokma önümleri ýerlemekden alnan girdeji 1 milliard 164 million 800 müň manatdan ybarat bolup, netijede 52 million 400 müň manatlyk peýda gazanyldy.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça önüm öndürmegiň meýilnamasy 106,6 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 4,3 göterime deň boldy.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň kärhanalary boýunça garalýan döwür üçin meýilnamanyň ýerine ýetirilişi 110,6 göterime deň bolup, ösüş depgini 15,5 göterim derejesinde üpjün edildi.
Döwlet balyk hojalygy komitetiniň kärhanalary önümçilik meýilnamasyny 113,6 göterim ýerine ýetirip, ösüş depginini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, 29,1 göterim möçberinde artdyrdylar.
Hormatly Prezidentimiz milli ykdysadyýetimiziň senagat pudagyny ösdürmegiň ýokary depginlerini üpjün etmegiň ileri tutulýan wezipedigini, çünki bellenilen meýilnamalaryň hem-de ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň uzakmöhletleýin maksatnamalarynyň üstünlikli ýerine ýetirilmeginiň şoňa baglydygyny belledi. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan bäsdeşlige ukyply önümçiligi döretmek hem-de daşary ýurtlara iberilýän ýokary hilli önümleriň möçberini artdyrmak maksadynda kabul edilen döwlet maksatnamalaryny amala aşyrmak boýunça çäreleri işjeňleşdirmek zerurdyr diýip, milli Liderimiz belledi.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz senagat kärhanalaryny döwrebap enjamlar bilen üpjün etmek, innowasion tehnologiýalary ornaşdyrmak, degişli hünärmenleri taýýarlamak ýaly ugurlara ünsi çekip, bu babatda degişli tabşyryklary berdi. Milli Liderimiz öňde goýlan wezipeleri berjaý etmek üçin toplumyň pudak düzümleriniň işine täze itergi bermegiň möhümdigine ünsi çekip, bu babatda wise-premýere hem-de senagat toplumynyň ýolbaşçylaryna anyk görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow şu ýylyň ýanwar—oktýabr aýlarynda gözegçilik edýän ulgamlarynda ýerine ýetirilen işler barada hasabat bilen çykyş etdi.
Hasabat döwründe ulag-aragatnaşyk toplumy boýunça ýerine ýetirilen hyzmatlar 110,8 göterime deň bolup, şunda ösüş depgini 102,3 göterime barabar boldy.
Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça meýilnama 117 göterim ýerine ýetirildi. Bu görkeziji ýük daşamak babatda 100 göterime, ýolagçy gatnatmakda 101,1 göterime deň boldy.
Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça ýerine ýetirilen hyzmatlar 128 göterim üpjün edilip, ösüş depgini 100,5 göterime deň boldy. Ýük daşamakda we ýolagçy gatnatmakda degişlilikde 102 we 101,2 göterim ösüş gazanyldy.
Ýanwar—oktýabr aýlarynda Aragatnaşyk ministrligi boýunça meýilnama 110,7 göterim ýerine ýetirildi. Aragatnaşyk hyzmatlaryna bolan islegi kanagatlandyrmak maksady bilen ýurdumyzda 412 müň telefon nokady, şol sanda 365 müň öýjükli we 47 müň ýerli telefon nokady gurnalyp, meýilnama 191 göterim ýerine ýetirildi.
Geçen döwürde Oba milli maksatnamasyny amala aşyrmagyň çäklerinde 64 sany ilatly ýerlerde 75 müň 600 telefon belgilik beketler gurnaldy we 2 müň 822 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen awiahyzmatlar 114 göterime deň boldy. Ýük daşamakda we ýolagçy gatnatmakda degişlilikde 102,5 göterim we 102,7 göterim ösüş gazanyldy.
Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň kärhanalary tarapyndan ýanwar—oktýabr aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 100,4 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 103,5 göterime, ýolagçy gatnatmakda 100,1 göterime barabar boldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň üstünlikli ösmeginiň aýrylmaz we möhüm şerti bolan köp ugurly, döwrüň talaplaryna laýyk gelýän ulag düzümini döretmegiň Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe özgertmeler syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridigini belledi.
Milli Liderimiz ýurdumyzda demir ýollary gurmak hem-de howa we deňiz flotynyň işini kämilleşdirmek boýunça giň gerimli taslamalaryň başynyň başlanandygyny we yzygiderli durmuşa geçirilýändigini belläp, wise-premýere hem-de ulag-aragatnaşyk ulgamynyň ýolbaşçylaryna düzüme degişli desgalary öz wagtynda we ýokary hilli ulanmaga bermek babatda birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we ýurdumyzyň Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew şu ýylyň on aýynda gözegçilik edýän pudaklarynyň işleriniň netijeleri hem-de paýtagtymyzy abadanlaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Bu garalýan döwürde Aşgabat şäher häkimligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň meýilnamasy 106 göterim berjaý edildi. Geçen ýylyň degişli döwrüniň görkezijileri bilen deňeşdirilende, ösüş 116,6 göterime deň boldy.
Gurluşyk we binagärlik ministrligi boýunça ýanwar-oktýabr aýlarynda işleri we hyzmatlary ýerine ýetirmek boýunça meýilnama 119,3 göterim berjaý edilip, 2015-nji ýylyň on aýynyň görkezijileri bilen deňeşdirilende, ösüş depgini 101,4 göterime deň boldy.
Energetika ministrliginiň düzümleýin bölümleri tarapyndan öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi 907 million 347,5 müň manada deň boldy. Şeýlelikde, meýilnama 122,7 göterim berjaý edildi, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende bolsa ösüş depgini 111,8 göterime barabar boldy. Elektroenergiýanyň öndürilişiniň ösüş depgini 105,7 göterime, eksport edilişiniň ösüş depgini bolsa 117,2 göterime barabar boldy.
Jemagat hojalygy ministrligi boýunça şu ýylyň on aýynda öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi 110,6 göterim bolup, ösüş depgini 108,5 göterim derejesinde hasaba alyndy.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni önüm öndürmek, işleri we hyzmatlary ýerine ýetirmek boýunça meýilnamany 101,3 göterim berjaý etdi. Geçen ýylyň on aýy bilen deňeşdirilende ösüş depgini 102,7 göterim derejesinde üpjün edildi.
Döwlet Baştutanymyza şeýle hem milli Liderimiziň başyny başlan iri möçberli özgertmeler maksatnamalarynyň ýerine ýetirilişiniň barşy barada, ilkinji nobatda, häzir awtomobil ýollaryny gurmak we olaryň durkuny täzelemek, inženerçilik-tehniki aragatnaşyklary döwrebaplaşdyrmak, Aşgabady abadanlaşdyrmagyň barşy barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýer Ş.Durdylyýewe gözegçilik edýän düzümlerini ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalaryň yzygiderli durmuşa geçirilmegine hem-de olaryň işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak boýunça çäreleri görmäge degişli anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz soňky ýyllarda ýurdumyzyň şäherleriniň we obalarynyň, aýratyn-da, Aşgabadyň keşbini özgerden iri möçberli şähergurluşyk maksatnamasynyň durmuşa geçirilmeginiň wajypdygyna ünsi çekip, degişli ýolbaşçylara özüniň paýtagt diýen ýokary derejesine doly laýyk gelmeli ýurdumyzyň baş şäherini mundan beýläk-de gurmagyň we abadanlaşdyrmagyň meselelerini hemişe berk gözegçilikde saklamagy tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew gözegçilik edýän pudaklary bolan söwda toplumynyň şu ýylyň geçen on aýynda alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklary ministrligi boýunça ýanwar-oktýabr aýlarynda umumy haryt dolanyşygynyň möçberi geçen ýylyň degişli döwründäki bilen deňeşdirilende 5,9 göterim artdy. Peýdanyň artyşy 4,1 göterime barabar boldy. Ministrligiň kärhanalary tarapyndan özleşdirilen maýa goýumlarynyň umumy möçberi 141,6 million manada deň boldy.
Döwlet haryt-çig mal biržasynda söwdalaryň 202-si geçirilip, şertnamalaryň 12 müň 876-sy hasaba alyndy. Eksport we import şertnamalarynyň bahasy 11 milliard 168 million manada, gurluşyk şertnamalarynyň bahasy 4 milliard 462 million manatdan gowraga barabar boldy. 10 aýda 41 million 360,2 müň manat maýa goýumlary özleşdirildi. Bu bolsa geçen ýylyň şol döwründäki görkezijisinden 66,1 göterim ýokarydyr.
Söwda-senagat edarasy boýunça ýerine ýetirilen hyzmatlaryň möçberiniň ösüş depgini 110,5 göterime barabar boldy. Bu döwürde sergileriň 21-si we maslahatlaryň 22-si geçirildi. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça 533,7 million manatlyk senagat harytlary, 862,5 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürilip, ösüş depgini degişlilikde 42,5 göterim we 46,3 göterim artdy.
Ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi geçen ýylky görkezijiden 3 göterim ýokarlandy. Söwda haryt dolanyşygynyň möçberi boýunça ösüş depgini 103,6 göterime, hyzmatlar ulgamynda ösüş depgini 5,1 göterime barabar boldy.
Şeýle-de, wise-premýer ýurdumyzyň ministrlikleri we pudak edaralary bilen bilelikde taýýarlanylan 2017-nji ýylda geçiriljek sergileriň, ýarmarkalaryň, maslahatlaryň we festiwallaryň meýilnamasy barada hasabat berip, hormatly Prezidentimiziň garamagyna degişli kararyň taslamasyny hödürledi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, milli ykdysadyýetimizi pugtalandyrmakda tutýan möhüm orny nazara alnyp, ýurdumyzyň söwda toplumynyň ösdürilmegine aýratyn ähmiýet berilýändigini nygtady. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzda öndürilýän önümleriň görnüşlerini hemişe giňeltmegiň, onuň hilini we bäsleşige ukyplylygyny artdyrmagyň zerurdygy bellenildi. Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň bazarlarynyň we dükanlarynyň tekjelerini ilatyň islegden peýdalanýan zerur bolan harytlarynyň ählisi bilen doldurmagy tabşyrdy.
Şeýle hem gazanylan üstünlikleri görkezmek, iň oňat dünýä tejribesini we döwrebap tehnologiýalary çekmek üçin oňat mümkinçilikleri döredýän sergileri we maslahatlary yzygiderli geçirmek arkaly daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen işewür aragatnaşyklary has-da işjeň ösdürmegiň zerurdygy bellenildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkara söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyny yzygiderli ösdürmegiň wajypdygyny aýdyp, degişli karara gol çekdi. Hormatly Prezidentimiz wise-premýere we söwda toplumynyň ýolbaşçylaryna bu ugurda işleriň gerimini giňeltmek boýunça anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Mämmedowa şu ýylyň on aýynda gözegçilik edýän düzümlerinde alnyp barlan işler barada hasabat berdi.
Ýurdumyzda yglan edilen Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň çäklerinde milli medeni mirasymyzy, gadymy däp-dessurlarymyzy mundan beýläk-de çuňňur öwrenmäge, olary nesilden-nesle geçirmäge gönükdirilen ylmy maslahatlaryň, festiwallaryň, döredijilik duşuşyklaryň we sergileriň geçirilendigi bellenildi.
Ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň medeniýet we sungat ulgamynyň işgärleriniň gatnaşmagynda 2016-njy ýylda Daşoguz şäheriniň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli işlenip taýýarlanan meýilnama laýyklykda birnäçe çäreler geçirildi.
Hasabatda şeýle hem halkara ähmiýetli wakalaryň birnäçesi agzalyp geçildi.
Mary welaýatynda Medeniýet hepdeligi geçirildi. Oktýabrda däp boýunça Türkmenistanyň Prezidentiniň yglan eden “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän höwesjeň ýaş ýerine ýetirijileriň “Ýaňlan, Diýarym!” telebäsleşiginiň netijeleri jemlenildi.
Wise-premýer teatrlaryň, muzeýleriň, kitaphanalaryň we medeniýet ulgamynyň beýleki edaralarynyň işlerini kämilleşdirmek boýunça işleriň dowam edýändigini habar berdi. Dünýä ölçeglerine laýyklykda, ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işi kämilleşdirilýär. Hasabat döwründe Türkmen döwlet neşirýat gullugy meýilnamany 138,7 göterim ýerine ýetirdi, kitap önümleriniň 282 görnüşi çap edildi.
Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komiteti tarapyndan ýaýlyma berilýän radio we telegepleşikleriň ýokary hilini üpjün etmek boýunça çäreler görülýär.
Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň maliýe-hojalyk işlerinden alnan umumy girdeji ýylyň başyndan bäri 36 million 920 müň manada deň boldy.
Soňra wise-premýer noýabr aýynda geçiriljek çäreler we medeni-durmuş ähmiýetli desgalaryň açylmagyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ajaýyp wakalar mynasybetli meýilleşdirilen ýakyndaky baýramçylyk dabaralaryny we çärelerini degişli ýokary guramaçylyk derejesinde taýýarlamak hem-de geçirmek boýunça wise-premýere anyk görkezmeleri berdi. Hususan-da, döwlet Baştutanymyz häzirden Bitaraplyk güni we Täze ýyl mynasybetli baýramçylyk dabaralaryny guramak boýunça taýýarlyk işlerini alyp barmagyň zerurdygyny belledi. Bu baýramçylyklary paýtagtymyzda hem-de welaýat merkezlerinde, ýurdumyzyň ähli şäherlerinde we obalarynda örän ýokary derejede oňat guramaly we geçirmeli diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de wise-premýere anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän pudaklarynyň 10 aýda ýerine ýetiren işleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, täze taryhy döwürde döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda milli bilim we ylym, saglygy goraýyş we sport ulgamlarynyň işini has-da kämilleşdirmek we ösdürmek, degişli düzümi döwrebaplaşdyrmak boýunça toplumlaýyn çäreler görülýär.
Şunuň bilen baglylykda, nygtalyşy ýaly, hasabat döwründe ýurdumyzda 9 müň 540 okuwçy orunlyk orta mekdepler, 2 müň 970 orunlyk çagalar baglary, 3 müň talyp üçin niýetlenen täze ýokary okuw mekdebi —Oguzhan adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersiteti, şeýle hem 300 orunlyk çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezi bina edildi.
Ýanwar-oktýabr aýlarynda ýurdumyzyň zehinli mekdep okuwçylary we talyplary – ders we taslama bäsleşikleriniň ýeňijileri halkara bäsleşiklerine gatnaşyp, degişlilikde 77 we 24 sany medallara mynasyp boldular. Şeýle hem zehinli ýaşlarymyz halkara Internet bäsleşiklerine gatnaşyp, 344 sany baýrakly orunlary eýelediler (orta mekdepleriň okuwçylary – 184,ýokary okuw mekdepleriň talyplary - 145, orta hünär okuw mekdepleriniň talyplary – 15), şeýle hem dürli derejedäki diplomlara mynasyp boldular.
Hasabat döwründe okuw kitaplarynyň we gollanmalaryň 300-si taýýarlanyldy we çapa iberildi, olardan 172-si neşir edildi. Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk işleriniň çäklerinde ýörite gepleşik we sport sözlükleri taýýarlanyldy. Şeýle hem “Aziada – 2017. Sportuň görnüşleri” atly kitap neşir edildi.
Wise-premýer saglygy goraýyş ulgamynda işleriň netijeleri barada hasabat bermek bilen, Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasyndan gelip gowşan serişdeleriň möçberiniň 102 göterime, ýerlenen önümlerden we hyzmatlardan – 112 göterime, derman önümçiliginde 107 göterime deň bolandygyny habar berdi.
Ýurdumyzda şu ýylyň 10 aýynda içerki ýaryşlaryň 156-sy we köpçülikleýin sport çäreleriniň 83-si geçirildi. Türgenlerimiz 119 sany halkara sport ýaryşlaryna gatnaşyp, 547 medal (191 altyn, 172 kümüş we 184 bürünç) gazandylar, bu bolsa geçen ýylyň şu döwrüne garanyňda 228 medal köpdür. Şu ýylyň 27-30-njy oktýabry aralygynda Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Naberežnyýe Çelny şäherinde geçirilen Göreş boýunça III Dünýä çempionatynda we Guşakly göreş boýunça XIV dünýä çempionatynda türkmen pälwanlary uly üstünliklere eýe boldular.
Şeýle hem hasabatyň çäklerinde Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen düzümleri – BMG-niň Çagalar gaznasy we BMG-niň ilat gaznasy bilen netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek boýunça geçirilýän işler barada habar berildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilim we ylym, saglygy goraýyş we sport ulgamlaryny ösdürmegiň Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýandygyny belläp, innowasiýalary, öňdebaryjy tehnologiýalary, iň gowy dünýä tejribesini ornaşdyrmagy ugur edinýän bu ugurlary has-da kämilleşdirmek boýunça toplumlaýyn we maksada gönükdirilen işleri dowam etmegiň möhümdigini aýtdy.
Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa milli parlamentiň şu ýylyň on aýynda ýerine ýetiren işleri barada habar berdi.
Şol döwürde milli parlamentiň bäş maslahaty geçirilip, olaryň barşynda 73 kanun we Türkmenistanyň Mejlisiniň 81 sany karary kabul edildi, halkara şertnamalarynyň birnäçesi tassyklanyldy. Ýurdumyzyň halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň ösüşini kanunçylyk taýdan üpjün etmäge gönükdirilen kanun taslamalaryny taýýarlamak boýunça işler dowam edýär.
Halkara hyzmatdaşlygyny we parlamentara gatnaşyklaryny giňeltmek maksadynda Mejlisiň deputatlary halkara çärelerine gatnaşdylar, kanunçykaryjylyk babatda tejribe alyşmak üçin daşary ýurtlara iş saparlaryna iberildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky düzümleri bilen hyzmatdaşlyk dowam edýär. Deputatlar Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşiniň, ýurdumyzyň ählumumy halkara başlangyçlarynyň, şeýle hem amala aşyrylýan döwlet maksatnamalarynyň mazmunyny we ähmiýetini düşündirmek boýunça işleri geçirýärler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow habary diňläp hem-de geljek ýyl üçin Döwlet býujetiniň taýýarlanmagyna ünsi çekip, ony düýpli işlemegiň we deputatlaryň kabul etmeginiň möhümdigini belledi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň on aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berip, Oba hojalyk toplumy boýunça önümçiligiň ösüş depgininiň 103,8 göterime barabar bolandygyny aýtdy.
Şunda Oba we suw hojalyk ministrligi boýunça bu görkeziji 105,8 göterime, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri barada döwlet komiteti boýunça 114,2 göterime, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça 100,2 göterime, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça 125,6 göterime barabar boldy.
Oba hojalyk toplumynyň edaralary tarapyndan maýa goýumlaryny özleşdirmegiň meýilnamasy 139,8 göterim berjaý edildi.
Wise-premýer möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berip, häzirki wagtda welaýatlarda güýzlük bugdaýa ideg etmek, şol sanda ösüş suwuny tutmak, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek, haşal otlara garşy göreşmek işleriniň alnyp barylýandygyny habar berdi. Şunuň bilen birlikde, gowaça meýdanlarynda pagta ýygymy dowam edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, oba hojalygynda alnyp barylýan özgertmeleriň depginini güýçlendirmegi talap etdi. Häzirki döwürde ýurdumyzyň obasenagat toplumynyň esasy wezipesi, ozalkysy ýaly, diňe bir içerki bazarlarda oba hojalyk önümleriniň bolçulygyny döretmek we bu önümleriň daşary döwletlere iberilmegini hem ýola goýmakdan ybaratdyr diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow şu ýylyň geçen on aýynda DIM-niň alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň ikitaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, köptaraplaýyn görnüşde hem, abraýly halkara guramalarynyň we düzümleriniň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürýändigini nygtady. Şu ýyl döwlet Baştutanymyzyň Pakistan Yslam Respublikasyna, Saud Arabystany Patyşalygyna, Belarus Respublikasyna, Özbegistan Respublikasyna, Germaniýa Federatiw Respublikasyna, Russiýa Federasiýasyna bolan resmi we iş saparlarynyň netijeleri munuň aýdyň subutnamalarydyr.
Ýanwar-oktýabr aýlarynda DIM-niň üsti bilen dürli derejeli daşary ýurt wekiliýetleriniň 370-si Türkmenistanda boldy. Şol bir wagtda-da daşary ýurtlara türkmen wekiliýetleriniň 822-si ugradyldy. Agzalan döwürde ýurdumyzda we daşary ýurtlarda çäreleriň 159-sy, şol sanda maslahatlar, duşuşyklar, okuw maslahatlary we beýlekiler geçirildi.
Dürli derejelerde yzygiderli ikitaraplaýyn gatnaşyklar daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen özara hereketleriň depginli ýagdaýyna şaýatlyk edýär. Ýylyň başyndan bäri Daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky geňeşmeleriň 26-sy, şeýle hem hökümetara toparlarynyň mejlisleriniň 14-si we bilelikdäki işewürlik maslahatlarynyň 12-si geçirildi.
Hasabatynyň çäklerinde wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Prezidentiniň 7-8-nji noýabrda Malaýziýa boljak resmi saparyna taýýarlyk görlüşi barada hem hasabat berdi. Mälim bolşy ýaly, biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 17-nji maýynda ýola goýuldy. Bu geçen ýyllaryň ählisinde türkmen-malaýziýa gepleşikleri onuň ähli ugurlary boýunça üstünlikli ösdürilýär. Döwletara, hökümetara hem-de pudagara derejelerinde gol çekilen ikitaraplaýyn resminamalaryň 16-sy häzirki günde hyzmatdaşlygyň şertnama-hukuk binýadyny emele getirýär.
2007-nji ýyldan bäri Türkmenistan bilen Malaýziýanyň arasynda ýokary derejedäki dört sany döwlet, resmi we iş saparlary amala aşyryldy. Söwda-ykdysady ulgamynda, energetika pudagynda, ulag, senagat we beýleki pudaklarda özara bähbitli türkmen-malaýziýa hyzmatdaşlygyny giňeltmek boýunça maksada gönükdirilen işler geçirilýär. Däp bolan ynsanperwer gatnaşyklary bolan bilim, ylym we medeniýet ulgamlarynda gatnaşyklary ösdürmek üçin hem uly mümkinçilikler bar.
Şunuň bilen baglylykda, Malaýziýa boljak resmi saparyň taýýarlanan maksatnamasynyň taslamasy döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürlenildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, dünýä jemgyýetçiliginiň doly hukukly agzasy bolmak bilen, Bitarap Türkmenistanyň giň halkara hyzmatdaşlyk strategiýasyna yzygiderli ygrarlydygyny hem-de ählumumy parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň bähbitlerine sebitdäki we dünýädäki oňyn ýagdaýlara mundan beýläk-de iş ýüzünde goldaw bermäge meýillidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz türkmen-malaýziýa gatnaşyklary baradaky meseläniň üstünde durup geçip, ýokary derejede geçiriljek ikitaraplaýyn gepleşikleriň wajypdygyny nygtady. Şol gepleşikleriň netijeleri boýunça uzakmöhletli geljege niýetlenen döwletara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge täze itergi bermäge, iki ýurduň halklarynyň bähbidine özara hereket etmegiň bar bolan uly kuwwatyny peýdalanmaga täze çemeleşmeleri we täsirli usullary kemala getirmäge gönükdirilen resminamalaryň toplumyna gol çekmek meýilleşdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow netijeli aragatnaşyklary has-da ösdürmek hem-de dürli ugurlar boýunça malaýziýaly hyzmatdaşlar bilen tejribe alyşmak üçin oňyn mümkinçilikleriň bardygyny nygtap, Malaýziýa boljak resmi sapara taýýarlyk görmek boýunça birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Wise-premýer, DIM-niň ýolbaşçysy hasabatyny dowam edip, şeýle hem 26-27-nji noýabrda Aşgabatda geçiriljek Durnukly ulag ulgamy boýunça ilkinji ählumumy maslahatyna taýýarlyk görlüşiniň barşy barada hasabat berdi. Garaşylyşy ýaly, bu iri foruma döwletleriň, hökümetleriň we parlamentleriň Baştutanlary, degişli ugurlaryň ministrlikleriniň, abraýly halkara düzümleriniň ýolbaşçylary gatnaşar.
Mälim bolşy ýaly, forumy ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek maksady bilen, şu ýylyň 25-nji martynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen degişli Guramaçylyk Komiteti döredildi. Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň degişli ugurlarynyň düzümleriniň birnäçesi bilen yzygiderli esasda özara hereketler amala aşyrylýar. BMG-niň wekiliýetleriniň Aşgabada bolan saparlarynyň çäklerinde geçirilen duşuşyklaryň barşynda, şeýle hem şu ýylyň sentýabrynda Türkmenistanyň wekiliýetiniň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 71-nji mejlisiniň işine gatnaşan mahaly, maslahatyň gün tertibiniň ileri tutulýan ugurlary ara alyp maslahatlaşmagyň meselesine öwrüldi. Häzirki wagtda ählumumy maslahata taýýarlyk görlüşi jemleýji tapgyrda barýar, degişli meseleleriň ählisi düýpli işlenilýär.
Soňra Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň ilkinji nobatdakysynyň dabaraly açylyşyna taýýarlyk görlüşi barada hasabat berildi. Nygtalyşy ýaly, Türkmenistanyň we Owganystanyň çäklerinden geçip, täze polat ýoly Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň okgunly ösýän döwletlerine ýol açar. Şeýlelikde, bu geçelge Aziýa bilen Ýewropany birleşdirýän halkara ulag aragatnaşyk ulgamynyň möhüm bölegine öwrüler. Munuň özi, şeýle hem Türkmenistan bilen Günorta Aziýa we Ýakyn Gündogar ýurtlarynyň arasyndaky, şol sanda Pars aýlagy döwletleri bilen geoykdysady aragatnaşyklary işjeň ösdürmäge hyzmat eder.
Täze transmilli polat ýoluň ulanmaga berilmegi her ýylda dürli ýükleriň millionlarça tonnasyny ibermäge mümkinçilik döreder. Halkara ulag ýollarynyň halkasy bolmak bilen, bu demir ýol geçelgesi sebitiň ýurtlarynyň arasynda söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmäge ýardam eder, şeýle hem goňşy Owganystanyň ykdysadyýetini dikeltmäge kuwwatly itergi berer.
Mälim bolşy ýaly, 7-nji oktýabrda döwlet Baştutanymyz bu meselä bagyşlanan maslahaty geçirip, onda degişli ýolbaşçylaryň öňünde anyk wezipeleri goýdy we anyk tabşyryklary berdi. Degişli guramaçylyk komiteti döredildi, şeýle hem Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň açylyş dabarasynyň maksatnamasynyň deslapky taslamasy işlenip taýýarlanyldy, ol hormatly Prezidentimiziň garamagyna hödürlenildi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, öňde boljak iri, halkara ähmiýetli çärelere – Durnukly ulag ulgamy boýunça ählumumy maslahata, täze transmilli demir ýoluň birinji nobatdakysyny ulanmaga bermäge, şeýle hem Türkmenistanyň milli baýramçylygyna—Bitaraplyk gününe bagyşlanan maslahata ykjam taýýarlyk görmegiň möhümdigini belledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, biziň ýurdumyz Ýewraziýa yklymynyň strategik ulag ýollarynyň çatrygynda ýerleşmek bilen, möhüm üstaşyr-ulag we logistik merkez hökmünde ynamly berkarar bolýar. Parahatçylyk söýüjilikli, döredijilikli syýasaty ýöretmek bilen, giň gerimli düzüm taslamalaryň başyny başlamak we amala aşyrmak bilen, Bitarap Türkmenistan özara bähbitli ykdysady döwletara we sebitara gatnaşyklaryny berkitmäge uly goşant goşýar. Sebitde we dünýäde durnukly ösüşiň aýrylmaz şerti bolup durýan köp ugurly ulag ýollarynyň geljeginiň uludygyny bellemek bilen, döwlet Baştutanymyz ady agzalan çärelere taýýarlygyň we olary geçirmegiň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.
Soňra milli Liderimiz bu ýere ýygnanan ýolbaşçylara ýüzlenip, Bitaraplyk güni we Täze ýyl mynasybetli dabaralara öňünden taýýarlyk görüp başlamak babatda tabşyryklary berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow şu gün ýurdumyzda bellenilýän Döwlet gümrük gullugynyň döredilmeginiň 25 ýyllygy mynasybetli gullugyň işgärleriniň adyna gutlag sözlerini aýtdy we olara gümrük serhediniň, milli bähbitleri hem-de eziz Watanymyzyň ykdysady howpsuzlygyny goramak, ýurdumyzyň daşary söwda aragatnaşyklaryny we ykdysadyýetini ösdürmäge ýardam bermek boýunça alyp barýan jogapkärli işinde uly üstünlikler arzuw etdi.
Hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini tamamlap, oňa gatnaşanlaryň ählisine berk jan saglyk, berkarar Watanymyzyň gülläp ösmegi, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


c: text/html

text:
Eziz eneler, hormatly gelin-gyzlar! Sizi gül-gunçaly, ylham-joşgunly ýaz paslynyň ilkinji günlerinde gözel Diýarymyzda uly toý-dabaralara, şatlyk-şowhuna beslenýän ajaýyp bahar baýramy — Halkara zenanlar güni bilen tüýs ýürekden gutlaýarys! Garaşsyz, hemişelik Bitarap ýurdumyzda ähli ugurlarda il-ýurt bähbitli beýik özgertmeleriň amala aşyrylýan, ägirt uly ösüşleriň gazanylýan Bagtyýarlyk döwründe bu ajaýyp halkara bahar baýramynyň bagtyýar durmuşymyzyň görküne görk goşýandygyna, sylag-hormaty, mertebesi belent enelerimiziň, gelin-gyzlarymyzyň kalplarynda egsilmez şatlyk-buýsanç döredýändigine tüýs ýürekden guwanýarys.
Eziz Watanymyzyň şan-şöhratynyň, at-abaraýynyň barha artýan döwründe halkymyzy jebisleşdirýän, milli bitewüligimizi has-da berkidýän hem-de belet sepgitlere ruhlandyrýan mylaýym, güler ýüzli mährem enelerimiziň, asylly gyz-gelinlerimiziň mertebesi hemişe belent bolsun! Janyňyz sag, ömrüňiz uzak, maşgala ojaklaryňyz abadan bolsun, nurana ýüzleriňiz hemişe gülüp dursun!
Baýramyňyz-baýramlara, toýuňyz-toýlara ulaşsyn, mähriban zenanlar!Habarlar→

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hytaýyň lideri Si Jinping uzak möhletleýin gaz söwdasy meselesini maslahat etmek üçin Türkmenistana barýar. Häzirki wagtda Türkmenistan Hytaýyň gaz bilen üpjün edýän esasy daşary ýurtly partnýorydyr.
“British Petroleum” kompaniýasynyň dünýäde energiýa ugrundan statistika barlaglaryna görä, türkmen gazy Hytaýyň gaz importynyň 51% emele getirýär. Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky gaz söwdasy 2009-njy ýylda işe girizilen gazgeçiriji arkaly amala aşyrylýar.
Şeýle-de, Hytaýyň lideri 3-nji we 13-nji sentýabryň aralygynda geçirjek regional saparynyň çäginde Gazagystana, Gyrgyzystana, Özbegistana we Orsýete barar. Hytaýyň döwlet baştutanynyň 5-6-njy sentýabrda Sankt Peterburgda geçiriljek “Uly 20-lik” guramasynyň sammitine we 13-nji sentýabrda Bişkekde boljak Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasynyň sammitine gatnaşmagy planlaşdyrylýar.
"China Daily” neşrine görä, Hytaýyň lideri Si Jinpiniň Merkezi Aziýa saparynyň dowamynda nebit, gaz, transport we maýa goýumlar boýunça ylalaşyklara gol çekilmegine garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan kürt peşmerga söweşijileri demirgazyk Yrakdaky Sinjar sebitiniň merkezini ele geçirdiler. Kürt peşmerga söweşijileri “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçilerinden strategik taýdan ähmiýetli şäheri yzyna gaýtaryp almak üç tarapdan hüjümleri amala aşyrandan soň, ýeňişlerini kürt baýdaklaryny galgadyp bellediler.
13-nji noýabrda Birleşen Ştatlaryň liderligindäki howa zarbalary tarapyndan goldanylýan kürt güýçleri uly bolmadyk gapma-garşylyklar bilen hem ýüzbe-ýüz boldular.
“Yslam döwleti” atly toparyň jeňçileri 2014-nji ýylyň awgust aýynda Sinjar sebitini basyp alypdylar. Şonda jeňçiler Yragyň ýazidi etniki azlygyndan bolan müňlerçe adamy öldüripdiler we olaryň başga-da on müňlerçesi golaýdaky daglyk sebite gaçyp gitmäge mejbur bolupdy.


text:
Orsýetiň, Eýranyň we Azerbaýjanyň prezidentleriniň öňümizdäki aý Bakuwda gepleşikleri geçirmegine garaşylýar.
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Ebrahim Rahimpuryň 13-nji iýulda beren maglumatyna görä, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin we Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 8-nji awgustda azeri paýtagtynda Ylham Aliýew bilen duşuşarlar.
Bu beýanat, Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow üç lideriň “regional hyzmatdaşlygyň täze formatynda” ýakynda duşuşyklary geçirjekdigini mälim etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Bu duşuşygyň dowamynda üç lideriň ykdysady hyzmatdaşlyk, ikitaraplaýyn gatnaşyklar we hazarýaka ýurtlaryň arasynda Hazar deňziniň eýeçiligini kesgitlejek Hazar deňziniň dokumenti baradaky Konwensiýa hakynda maslahat etmegine garaşylýar.


text:
“Balkan” — “Ahal” — 4:1
Gollar:
Serdaraly Ataýew 8 min (1:0)
Begenç Annakurbanow 42 min (2:0)
Mihail Titow 51 min (2:1)
Amir Gurbani 52 min (3:1)
Myrat Ýagşyýew 59 min (4:1)
HALYPADA TEJRIBE KÄN: «Balkan» — «Ahal» duşuşygynda, elbetde, esasy jogapkärçilik baş tälimçileriň üstüne düşdi. «Balkanyň» häzirki baş tälimçisi Aly Gurbany geçen möwsümde «Ahal» toparyna tälim beripdi. «Ahalyň» häzirki tälimçisi Guwançmuhammet Öwekow bolsa onuň kömekçisidi. «Şagirt halypadan ozdurmasa, kär ýiter» diýilse-de, tejribeli halypa entek şägirtlerden has ussatdygyny ýene bir ýola subut etdi.
BASSYR 3-NJI GEZEK: Duşuşygyň 8-nji minudynda ýer eýelrrini öňe çykaran ezber hüjümçi Serdaraly Ataýew bassyr 3-nji duşuşykda tapawutlanyp gelýär.
«AHALY» ÖŇKI OÝUNÇYLARY ÝEŇDI: Myhman toparyň derwezesine pökgüleri geçiren Amir Gurbany bilen Serdaraly Ataýew geçen möwsümde «Ahalyň» düzüminde çykyş edipdi. Täze möwsümiň başynda toparda «gereksiz» hasaplanan oýunçylar bu gün öňki topardaşlaryna ilkinji duşuşykda zarba urdy. Edil «Real Madridde» hemişe ätiýaçda oturan Moratanyň «Ýuwentusyň» düzüminde başarjaňlyk bilen çykyş edip, asyl toparyny Ýewropanyň Çempionlar ligasyndan çykaryşy ýaly...
ÝAGŞYÝEW ARANY AÇÝAR: Duşuşykda «Ahalyň» derwezesine dördünji pökgini girizen Myrat Ýagşyýew şu möwsümdäki gollarynyň sanyny 18-e çykardy. Ol iň ýakyn bäsdeşi Süleýman Muhadowdan («Altyn asyr») indi 3 gol öňde.
5-NJI 40-LYKÇY: Myrat Ýagşyýew soňky 3 möwsümde derwezeden geçiren pökgüleriniň sany 40-dan geçen 5-nji oýunçy boldy.
15, 20 DÄL, 1520: Şu duşuşykda «Balkan» topary milli ýaryşlardaky (Türkmenistanyň çempionaty we Kubogy göz öňünde tutulýar) 1520-nji goluny geçirdi.
900: Myrat Ýagşyýewiň şu duşuşykda «Ahalyň» derwezesine girizen pökgüsi toparyň milli ýaryşlarda geçirden 900-njy goly boldy.
«HALASGÄR»: Bu duşuşyk 7-nji tapgyry şu möwsümdäki iň az golly tapgyrlaryň biri bolmakdan halas etdi. «Balkan» – «Ahal» duşuşygyndan soň 7-nji tapgyrda derwezelere jemi 14 pökgi geçirildi. Mundan öň 13-nji tapgyrda 14 pökgi geçirilipdi.
40-a ÝEKEJE ÄDIM: «Balkan» şu möwsümiň iň golçy topary. Topar şu duşuşykda 39-njy goluny hem derwezeden geçirdi.
DEŇLIK BOZULDY: Şu tapgyrdan öň «Balkan» bilen «Ahalyň» geçirden gollarynyň sany deňdi. Toparlaryň hersi möwsümiň başyndan bäri derwezesinde 11 pökgini görüpdiler. Bu duşuşyk şol deňligi bozdy. Indi «Ahalyň» geçirden gollary 15, «Balkanyňky» bolsa 12 gol.
MYHMANÇYLYKDA BIRINJI GEZEK: Şu duşuşykda «Ahal» 2015-nji ýylyň çempionatynda myhmançylykda 1-nji gezek ýeňildi
«ALTYN ASYRDAN» HAS ÖŇDE: «Balkan» topary ýaryş sanawnamasynda «Altyn asyrdan» yzda barýan hem bolsa, öz meýdanynda gollary geçirmekde güýçli garşydaşyndan has öňde. Şu duşuşykda diňe öz meýdanynda geçiren gollarynyň sany 26-a çykan «Balkan» topary iň ýakyn bäsdeşi «Altyn asyrdan» 10 gol öňde barýar.
DERWEZEDE DEMIR DIWAR: Şeýle-de diýdirýär. Sebäbi «Balkan» topary öz meýdanynda geçiren 7 duşuşygynda derwezesine diňe 3 gol geçirtdi. Bu bolsa häzirlikçe iň gowy netijedir.
ÝEŇIŞ TAPGYRY BOZULMADY: «Balkan» öýünde geçiren 7-nji duşuşygynda-da ýeňiş gazandy. Şeýlelikde, topar şu möwsümde öz meýdanynda geçiren duşuşyklarynyň hemmesinde-de ýeňdi, kemteresinden ýekeje deňlik hem ýok.


text:
Ermenistanda hökümetiň prezident dolandyryşyndan parlament dolandyrşyna geçirilmegi üçin gurnalan referendum geçirilýär.
Bu referendum hökümetiň goldamagynda, prezident Serž Sarkisýanyň teklip eden konstitusiýa düzedişleri esasynda geçirilýär.
Hökümet konstitusiýa giriziljek düzedişler hökümetiň dürli şahalarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň has netijeli bolmagyna getirer, ykdysady ösüşe we adam hukuklarynyň goralmagyna ýardam eder diýen pikiri öňe sürýär.
Ermenistanyň Milli kongresi we beýleki oppozisiýa toparlary bu reformalara garşy durýarlar.
Olar bu işiň Sarkisýany 2018-nji ýylda tamamlanýan ahyrky möhletinden soň hem häkimiýetde galdyrmak üçin edilýändigini aýdýarlar.
Sarkisýan geçen hepde, eger düzedişler kabul edilse, premýer-ministr ýa parlament spikeri bolmaga çalyşmajagyny aýtmakdan boýun gaçyrdy.


text:
"Hanym, bagyşlaň welin, hemişe siziň ýaly bürenjekli zenanlary görenimde, tomusda bular deňze gidýärmikä diýen pikir kelläme gelýär? Deňizde nähili ýagdaýda suwa düşýärsiňiz? Alla mertebäňizi saklasyn, men muny diňe gyzyklanyp soraýan".
Şeýle sowaly jokrama yssy tomus günleriniň birinde Bakuwdaky seýilgähde oturan orta ýaşdaky, ýeňsiz köýnekli, elindäki ýalygy bilen ýygy-ýygydan ýüzüni ýelpeýän zenan ýanynda oturan bürenjekli ýaş zenandan soraýar. Ýaş zenan bolsa gülümsiräp: "Näme üçin gaty göreýin, deňze-de gidýän, suwa-da düşýän, süýnüp ýatyp güne-de ýanýan" diýip, jogap berýär.
Bürenjekli zenanlar üçin ýapyk howzam bar, germewli ýapyk deňzem
Ol näçe köp gürrüň berse, orta ýaşly zenanyň aňynda şonça-da köp sowal döreýär. Ýaş zenanyň aýtmagyna görä, olar 3 ýyldan bäri adamsy we 3 sany çagasy bilen Türkiýedäki dynç alyş ýerleriniň birinde dynç alýarlar ekeni. "Ýapyk howzam bar, hatda bize laýyk germewli ýapyk deňzem bar. Ol ýerde şeýle myhmanhanalar gaty köp. Allajan, nesip etse, Oraza baýramyndan soň bu ýyl hem Antaliýada dynç almagy göz öňünde tutýarys".
Bürenjekli zenanyň aýtmagyna görä, öz tanaýan ençeme dindar maşgalalary şeýle dynç alyş ýerlerini saýlap alýarlar.
Azerbaýjanyň kenar ýakasyndaky dynç alyş merkezlerinde bolsa şeýle aýratynlygy bolan dynç alyş ýerleri ýok.
Halal turizmmi?
Häzirki döwürde halal turizm Malaýziýada, Bahreýnde, Müsürde we Türkiýede diýseň ösýär. Türkiýede bolsa şeýle biznes soňky 3-4 ýyldan bäri ýaýbaňlanýar. Muňa "Halal turizm" diýip at berýärler. Dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan konserwatiw musulmanlar, ynha, şeýle dynç alyş ýerlerini saýlap alýarlar. Halal turizm şahadatnamasyny almak üçin onlarça myhmanhana nobata dur.
Merkezi Malaýziýada ýerleşýän Bütündünýä halal bileleşiginiň başlygy Ahmet Geliriň bellemegine görä, halal turizmi hasam ösdürmek bilen Türkiýe 2023-nji ýylda göz öňünde tutýan 50 million turisti kabul etmek maksadyna ýetip biler. Şeýle-de halal turizme maýa goýmak we turizmiň bu ugruny tanatmak bilen Türkiýe 10 milliard dollar girdeji gazanyp biler.
Segsene golaý halal myhmanhana
Türkiýede halal turizm bilen meşgullanýan onlarça myhmanhana bar. Şeýle myhmanhanalar öz müşderilerine ýekeje-de alkagolly içgi hödürlemeýärler. Olarda zenanlar üçin bolsa özbaşdak ýapyk howuzlar, germewli ýapyk plýažlar hem metjitler bar. Olarda şowhun-şagalaňlar hem yslamy kadalara görä gurnalýar. 2002-nji ýylda Türkiýede şeýle myhmanhanalaryň sany 5 sany bolan bolsa, häzir olaryň sany 80-ne golaý. Şeýle myhmanhanalaryň müşderileriniň aglabasy daşary ýurtlardan gelýänler. Başy açyk, ýöne erkek adamlaryň bolmaýan ýerlerinde dynç almak isleýän zenanlar hem şeýle myhmanhanalara dynç alşa gelýärler.
Halal myhmanhananyň şertleri
Şeýle myhmanhanalarda zenanlar we erkek adamlar üçin aýratyn howuzlar we plýažlar bar. SPA merkezleri hem zenanlara ýa erkekler niýetlenendigine görä tapawutlanýar. Olarda alkagolly içgiler berilmeýär. Ähli azyk önümleri we goş-golaňlar halal standartlara bap gelýän ýagdaýda bolýar. Oraza aýynda müşderiler agyz açandan soň deňizde dynç alar ýaly plýažlar ýörite çyralar bilen ýagtylandyrylýar.
Türkiýede halal şahadatnamasyny alan ilkinji myhmanhana bolsa Antaliýa welaýatynyň Alaniýa etrabynda ýerleşýän ”Adena” otelidir. Oteliň işgärniň aýtmagyna görä, Adena otelinde eger haýsam bolsa bir ýerde zenanlar üçin diýip ýazylan bolsa "ol ýere erkek çybynam girip bilmez". Myhmanhanada zenanlar üçin bäş sany ýörite howuz bar. Ol howuzlarda aýdym aýdyp, tans edýän zenanlary görmek bolýar. Ol ýerdäki ýörite plýažlarda zenanlar adaty plýažlarda adaty zenanlaryň geýýän plýaž eginbaşlaryny geýýärler. Sebäbi ol ýerde keseki biriniň gözi düşmeýändigi üçin bürenjek ýa-da hyjap geýinmegiň geregi ýok. Şeýle myhmanhanalarda zenanlar üçin ýörite germewli ýapyk deňizler hem bar. Plýažyň gumy Müsürden ýörite getirilipdir. Kenarýaka 5-10 metrlik meýdana eýe. Eýse, ol ýerde deňziň bu bölegini nähili ýapýarlar? Açyk deňze çykylýan ýer ullakan ýelkenler bilen berkidilip, ýapylan. Şonuň üçinem zenanlar arkaýyn suwa düşýärler.
Plýaž - diňe zenanlar üçin
Myhmanhanalardan daşgary indi Antaliýada şäher häkimligi hem diňe zenanlar üçin niýetlenen ýörite plýažlar hem döredipdir. Käbir zenan guramalary bu ýagdaýa garşy protestler geçirenem bolsa, ýörite zenanlar plýažy 2014-nji ýylyň awgustynda ulanylmaga berlipdir.
Azerbaýjandaky musulmanlara näme hödürlenýär?
Azerbaýjanda ýurduň hiç bir ýerinde "halal turizm" diýlen bir garaýyş ýok. Şonuň üçinem ýerli turizm kärhanalary Malaýziýa, Bahreýn, Müsür we Türkiýe ýaly ýurtlardaky ýörite myhmanhanalary hödürleýärler.
Bakuwdaky "R&R Travel Company" atly gezelenç kärhanasy şu ýyldan başlap Bakuwda halal turizmi hödürlemäge başlan ýeke-täk turizm firmasydyr. Kärhananyň işgäri Tural Aliýew, Azatlyk Radiosyna şeýle maglumat berýär: "Ýerli müşderilere daşary ýurtlarda halal önümler, şerigat kadalaryna görä soýlan mallardan taýýarlanan naharlary hem hyzmatlary hödürleýän myhmanhanalary teklip edýäris. Şeýle myhmanhanalarda alkagolly içgiler, dinde haram hasaplanýan iýmitler bolmaýar. Şonuň ýaly-da olaryň hemmesinde ýörite metjit hem namaz otaglary bar. Gezelençlerde yslam taryhy bilen baglanyşykly zyýaratlar gurnalýar. Hatda şowhun-şagalaň çäreleri hem yslamyň esasyna görä taýýarlanyp, geçirilýär".
Dört adamlyk maşgala 866 azerbaýjan manadyna bäş gije-gündiz dynç alyp bilýär
Bahalar barasynda bolsa Tural Aliýew, myhmanhanalaryň ýyldyzyna we näçe gije galynjagyna bagly ýagdaýda üýtgeýändigini belläp, şeýle maglumat berýär: "Bu halal myhmanhanalaryň arasynda 5, 4 hem 3 ýyldyzlylary bar. Bahalar pasla we aýlara görä tapawut edýär. Meselem, eger bir ene-ata 2 we 6 ýaşyndaky çagalary bilen 20-nji iýuldan 25-nji iýula çenli 5 gije-gündiz 5 ýyldyzly ”Adenýa” otelinde dynç aljak bolsa, onda 2388 Azerbaýjan manadyny tölemeli. Antaliýada 5 ýyldyzly myhmanhana 1428, Alaniýada bolsa 1159 azerbaýjan manadyna barabar. Dört adamlyk maşgala üçin 3 ýyldyzly myhmanhanalaryň bahalary bolsa 866 azerbaýjan manadyna barabar.
"Men hyjaply aýal. Ýöne menem deňizde suwa düşmegi, çagalarym bilen kenarda gummajäjek oýnamagy halaýaryn. Şonuň üçinem halal myhmanhanalary saýlap alýaryn". Şeýle sözleri sosial ulgamda hyjaply zenanlaryň biri ýazypdyr. Başga biri bolsa oňa şeýle jogap ýazypdyr: "Näme üçin bolmasyn? Puluň bar bolsa, deňzem seniň üçin hyjap geýer".


text:
Amir bilen Rozanyň ömür tanaplary ir gyryldy. Amir 29, Roza bolsa 27 ýaşynda bu dünýä bilen hoşlaşmaly boldular. Olar entek durmuşyň hözürini görüp ýetişmeseler-de, durmuşlary diýseň manylydy. Bu tragiki ýagdaý 29-njy sentýabrda Pragadan takmynan 16 km uzaklykda boldy.
Deslapky derňewe görä, olaryň maşyny magistralda ýoluň gyrasynda az salym saklananda, uly ýük maşyny gelip, duýdansyzlykda olaryň ulagyny kakypdyr. Şol maşynda Praga gelýän žurnalist Mehin Gorjiniň dosty, bir ýaş adam-da agyr ýaralanypdyr.
Dostlary ýatlaýarlar
Roza bilen Amiri tanaýan dostlary olaryň elmydama güler yüzlüdigini ýatlaýarlar. “Farda” radiosynyň işgäri Hannah Kawiani bu ýaşlaryň aradan çykmagy bilen Praga özüniň iki sany güler ýüzli ýaşaýjysyny elden berdi diýýär.
Şadyýan gyz Roza elmydam öz žurnalistik kärini ösdürmegi isleýärdi, ol öz tanyş-bilişlerine «Men bir gün meşhur halkara habarçysy bolaryn» diýýärdi.
Eýranda iýun aýynda prezidentlige geçirilen saýlawlardan soňra dörän ýagdaý Roza agyr degdi. Haçanda Eýranda tussaglykda oturan Amir Jawadifar diýen studentiň ölüm habary ýaýranda, Roza onuň dostundan interwýu almagy başardy, şonda ol Amiriň gynalyp öldürilendigini aýdypdyr.
27 ýaşyndaky Neda Agha Soltany diýen gyzyň Tähranda atylyp öldürilişi hakdaky wideo ýazgysyny görende, Roza gözýaşyny saklap bilmändi.“Parahat durmuş arzuw edýärin”
Aramyzdan ýaş giden Amir Zamanifer radiodan gepleşikleri alyp barýardy, onuň örän ýakymly sesi bardy. Ol her gezek gepleşiginiň ahyrynda «Size parahat durmuş arzuw edýärin» diýerdi, bu bolsa dostlarynyň hem-de diňleýjileriň göwnünden turardy: «Şunuň bilen “Farda” radiosynyň žurnal programmasy tamamlandy, gijäňiz rahat bolsun! Amir Zamanifar. Radio Farda.»
Amir poeziýany, edebiýaty, surat almagy hem-de eýran naharlaryny gowy görýärdi, Eýrandaky syýasy ýagdaý Roza täsir edişi dek, Amire-de agyr täsir edýärdi. Amiriň soňky gepleşikleriniň biri türmede oturan žurnalistlere bagyşlanypdy.
RFE/RL’iň prezidenti Jeff Gedmin “Farda” radiosynyň žurnalistleri Roza Ajiriniň we Amir Zamaniferiň hatyrasyna geçirilen matam çäresinde çykyş edýär.
Olar indi ýok, ýöne olar ýüreklerde ýaşarlar. Roza bilen Amiriň ölümi baradaky habar ýaýrandan soňra Radiomyzyň “Farda” bölümine iberilýän gynanç hatlaryň yzy üzülenok.
Şol ulag heläkçiliginde agyr ýaralanan Mehin Gürji görnükli sportsmen zenandy. Radio işe girenden soňra ol syýasy gepleşikleri alyp bardy.
Eýrandan “Farda” radiosyna telefon eden bir diňleýji Mehiniň tiz sagalmagy üçin doga edýändigini aýdyp, onuň ýene-de öz gepleşiklerini dowam etdirmegini arzuw edipdir: “Salam, men Arak şäherinden jaň edýärin. Men-de edil siz ýaly hanym Gorjiniň tiz sagalmagyny dileg edýärin hem-de tizara ýene-de syýasy gepleşiklerini dowam etdirer diýip, umyt edýärin.»
“Gynansagam, elimizden gelýän zat ýok, ýazgytdan gaçyp gutulyp bolmaýar” diýip, merhumlaryň dostlary ýazypdyrlar.


text:
Meşhur türkmen suratkeşi, hudožnigi Yzzat Gylyjow 1923-nji ýylyň 9-njy oktýabrynda Baýramaly raýonynyň Ýalkym obasynda dogulýar. Türkmenistanyň Halk hudožnigi, SSSR-iň döwlet baýragynyň eýesi, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi, SSSR Çeperçilik akademiýasynyň akademigi, SSSR-iň Halk hudožnigi.
Yzzat Gylyjow Leningraddaky I.E. Repin adyndaky skulptura, žiwopis we arhitektura institutyny gutarýar. Ol SSSR-iň Halk hudožnigi B.W. Iogansonyň şägirdidir. Gylyjow türkmen şekillendiriş sungatynda iň zehinli hudožnikleriň biri hökmünde tanalýar.
Yzzat Gylyjowyň döredijiliginiň özüne mahsus bolan aýratynlygy bar. Ol täzelikçi hudožnik-suratkeş bolmak bilen, döredijiligini halkyň täze durmuş ýoluna bagyşlaýar. Gylyjowyň “Garagum çölünde” (1953) diýen diplom işinde, “Suwa tarap ýol” (1959), “Gyrkymçylar” (1954), “Şatlyk güni” (1967) ýaly kartinalarynda halkyň durmuşy suratlandyrylýar.
Hudožnigiň eserlerinde türkmen halkynyň taryhy geçmişi-de şekillendirilýär. Onuň graždanlyk urşuny suratlandyrýan “Oňat durmuş üçin” (1957) diýen eseri muňa mysal bolup biler. Ol “Ene”, “Orazgeldi Ärsaryýew”, “Berdi Kerbabaýew” ýaly ençeme portleriň-de awtorydyr.
Çeşme: Türkmen sowet ensiklopediýasynyň 2-nji tomy
73 ýaşynda aradan çykdy
60 ýyllyk ýubileýine gabatlap, Yzzat Gylyjowa Sosialistik Zähmetiň Gahrymany diýen belent at dakylypdy. Ol türkmen suratkeşleriniň arasynda bu ada eýe bolan ýeke-täk hudožnikdir.
Yzzat Gylyjow 2006-njy ýylyň 12-nji ýanwarynda 73 ýaşynda aradan çykdy. Onuň dünýäsini täzeländigi barasynda Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerinde hiç hili maglumat berilmedi.
“Garagum çölünde”, Yzzat Gylyjow, 1953.
Yzzat Gylyjowyň üç gyzy bar - Maral, Jeren, Läle. Olaryň üçüsi-de kakalarynyň suratkeşlik kesbini dowam etdirýär.
Ilkinji söhbetdeşimiz Yzzat Gylyjowyň uly gyzy, häzir Singapurda ýaşaýan Maral. Ol häzirki ýaşaýan ýurdy Singapurda türkmen hudožnikleriniň işleriniň galareýasyny döretmek arzuwyndadygyny, munuň ýöne ýerden däldigini belleýär. Öz wagtynda ejesiniň täsiri bilen kakasynyň hemmelere kömek berendigini, şol häsiýetiň özüne geçendigini aýdýar.
Azatlyk Radiosy: Maral, kakaňyz ýadyňyzda nähili adam hökmünde galdy?
Maral:
Kakam öz Watanyny, halkyny tüýs ýürekden söýýärdi. Oz halkyna hemişe buýsanardy. Baran ýurtlarynda öz halkyna wekilçilik ederdi. Çagalary bolan bizem şol ruhda terbiýeledi. Biz kakamyz ýaly bolmaga, onuň wesýetlerini berjaý etmäge çalyşýarys. Men türkmen hudožnigi Yzzat Gylyjowyň gyzydygyma buýsanýaryn.
Azatlyk Radiosy: Siz - Yzzat aganyň gyzlary - kakaňyzyň suratkeşlik sungatyny dowam etdirýärsiňiz diýip eşitdik.
Maral:
Hawa, biz üç dogan, üçümizem kakamyzyň suratkeşlik kärini dowam etdirýäris. Men Moskwadaky Surikow adyndaky instituty tamamladym. Jeren Daşkendiň Sungaty öwreniş isntitutyny gutardy. Läle bolsa instituty Türkmenistanda tamamlady hem Türkmen döwlet şekillendiriş uçilişesinde mugallymçylyk etdi.
Azatlyk Radiosy: Siziň kakaňyz 2006-njy ýylyň 12-nji ýanwarynda aradan çykypdy. Ol nirede jaýlandy?
Maral:
Aşgabatda. Çoganlyda. Bu barada ýatlasym gelenok. 1999-njy ýylda ejem aradan çykanda, kakam ony jaýlamak üçin ýeri Köşüdäki gonamçylykda özi saýlady, özi üçinem ýer belläp, daşyny aýlap goýupdy. Olar bütin ömürlerine bile ýaşadylar, ahyrky ýeriniň hem ýanaşyk bolmagyny kakam isläpdi. Ýöne kakam ýogalanda, onuň bu islegini berjaý etmek bize başartmady. Gonamçylyk ýapyk diýip, ony ejemiň ýanynda jaýlamaga rugsat bermediler.
Maňa bu barada gürrüň etmek agyr. Ol Çoganlyda jaýlandy. O ýerde gabyr jaýy şeýle bir kiçi, adamlar ýanaşyk, biri-birine degip diýen ýaly ýatyrlar. Ýadygärlik oturtmaga-da, guburyna zaýarata barana dyz epmäge-de ýer ýok. Meni diňe bir zat rahatlandyrýar. Ol Watanynda, ýüregi bilen söýen topragynda ýatyr.
Azatlyk Radiosy: Ýene aýtjak zadyňyz barmy, Maral?
Maral:
“Munuň ýaly meseleler aýak üstünde çözülmez, çaýyň başynda gürrüň edeli” - diýerdi kakam hemişe. Onuň bu sözleri gulagymda galdy. Ejem bilen kakam bir almanyň iki bölegi ýalydy. Alma-da dürli hili bolýar diýýärler. Meniň hossarlarym bir daragtyň miwesi ýalydy. Şeýle ynsanlaryň maşgalasynda dünýä inenim, kemala gelenim üçin özümi bagtly saýýaryn.
Ejem ekabyrdy, gaýratlydy, kakamy elmydama işe gönükdirerdi: “Yzzat, sen altyn elli adam, sen başarmasaň, muny kim başarar?” diýerdi. Kakamyň ýol görkeziji çyrasydy. Kakam: “Bu dünýä gelen bir gün gitmeli, eger bize bir zat bolaýsa, aglamaň, gamlanmaň, bu durmuşyň kanuny” diýerdi. Ýöne näme, hossarlarymyzy nirede bolsagam, ýatlap durýarys, her saparam ýüregimiz gyýylýar, gözýaş edýäris.
Azatlyk Radiosy: Läle, kakaňyz barasynda siz nämeler aýdarsyňyz?
Läle:
“Haz gowy durmuş üçin”, Yzzat Gylyjow, 1957.
Indiki gürrüňdeşimiz Yzzat Gylyjowyň körpe gyzy, hudožnik Läle.
Kakam barasynda dogruçyl, hoşniýetli, açyk göwünli adam diýip bilerin. Ol jany-teni bilen türkmen topragyny söýýändigi üçin öz eserlerinde reňkleri, hereketleri bilen şol söýgini beýan etmegi başarypdy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen sowet ensiklopediýasynda Yzzat Gylyjow barasynda berlen gysgajyk maglumatda onuň Watançylyk urşuna gatnaşanlygy barasynda maglumat berilmändir. Ýöne ony tanaýan adamlaryň berýän gürrüňlerine görä, ol urşuň başyndan tä ahyryna çenli söweşipdir. Uruş barasynda gürrüň berermidi kakaňyz?
Läle:
Elbetde, gürrüň bererdi. Kakamyň urşa gatnaşyjy hökmünde köp sanly orden-medallary bardy. Urşuň başynda söweşe girip, ony Berlinde tamamlapdyr. Ensiklopediýada näme üçin ýazmandyklaryny bilemok, ýöne men heniz mekdepde okaýarkam, kakamy uruş weterany hökmünde mekdebe duşuşyklara çagyrardylar. Ol esasan, radist bolupdyr. Myhmanlara, dostlaryna uruş pursatlary barada gürrüň berse-de, şu temany gowy görmezdi. Uruşda gaty agyr bolany üçin şeýlemikä diýip, pikir edýärin. Ýöne urşuň bolany, oňa kakamyň gatnaşany fakt.
Azatlyk Radiosy: Kakaňyzyň Çoganlyda jaýlananyny Maraldan eşitdik. Ýadygärlik oturtdyňyzmy?
Läle:
Ýadygärlik oturdardan Çoganlydaky ýer gaty kiçi. Ol diňe bir ýadygärlik goýar ýaly ulurak ýere däl, ondan has ulurak hormata mynasyp iş bitirdimikä diýýärin. Türkmen sungatyna uly goşant goşdy ahyryn. Häzir biziň edibilýän zadymyz ýok. Mazaryň baş ujunda iki taýak bar, olaryň başynda-da ak esgi. Biz ýygnanyp, bir zatlar etmekçi. Elbetde, kakamyň wesýetini berjaý edip bilsek, ejemiň ýanynda jaýlasak, oňa ýetesi näme bar. Biz umytda, galanynam wagt görkezer.


text:
Türkmenistanda inçekesel çözülmesi juda kyn sosial problemalaryň biri bolmagynda galýar. 2003-nji ýylda Aşgabatda hem-de şähere ýakyn ýerde ýerleşen Gökje obasynda inçekesel hassahanalarynyň ýapylyp, olaryň Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Duşak şäherçesine göçürilmegi ýurduň paýtagtynda bu howply keseliň has-da ýaýramagyna itergi berdi.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň Aşgabatdaky inçekesel hassahanasyny paýtagtyň daşyna göçürmek baradaky beren görkezmesinden soň, ýurduň saglygy goraýyş ministrligi bu hassahanany Duşak şäherçesine geçirmek baradaky karara gelipdi.
2003-nji ýylyň ahyrynda Duşakda ýerleşýän oba saglyk merkeziniň (poliklinika) binasy inçekesel hassahanasy üçin saýlanylyp alyndy. Şäherçäniň oba saglyk merkezi bolsa çagalar bagynyň jaýyna göçürildi. Aşgabatdaky hem-de Gökjedäki hassahanalaryň ştat birligi bilen göçürilen Duşakdaky inçekesel hassahanasyna bir bada 400 ştat birligi bölünip berilse-de, 2005-nji ýylda býujet edaralarynda iş orunlarynyň kemeldilmegi netijesinde bu hassahananyň ştaty 280 iş birligine çenli kemeldildi.
Duşak şäherçesi Aşgabat şäherinden 200 kilometr daşlykda ýerleşýär. Paýtagtyň inçekesel bilen kesellän hassalarynyň köpüsi bu uzak ýere gidip bejergi almakdan boýun towlaýarlar. Diňe bir hassalar däl, hatda paýtagtyň inçekesel hassahanasynda işlän professor derejesindäki tejribeli lukmanlar hem bu ýere işe barmakdan ýüz öwürdiler. Ynha, ýüze çykan şu meseleler hem paýtagtda inçekeseliň has-da köp ýaýramagyna itergi boldy.
Türkmenistanyň saglygy goraýyş baradaky kanuna laýyklykda, jemgyýete howp salýan keseli bolan hassa öz islegine garamazdan, hökmany suratda bejergi alaýmaly. Şonuň üçin inçekesel bilen kesellän hassalar Duşak şäherçesine gitmekden boýun towlasalar-da, olar polisiýa işgärleriniň zory bilen ol hassahanalara ugradylýarlar.
Duşak şäherçesindäki hassalar ol ýere baranlaryndan derrew yzlaryna gaýtmak bilen bolýarlar. Sebäbi bu ýeriniň şertleri juda ýaramaz bolansoň, ol ýerde bejergi almak şäher ilatyna gaty agyr düşýär. Olar lukmanlara para-peşgeş berip, bir aýa golaý hem hassahanada ýatman, ol ýerden gaçyp gaýdýarlar.
Bejergisini doly alyp gelmedik inçekeselliler öýlerine gelip, gaýra üzülip, has-da howply hassa öwrülýärler. Olar özlerinde inçekeseliň antibiotiklere durnukly bakteriýasyny döredýäler. Şol hassalar bilen gatnaşykda bolan sagat adamlar hem inçekeseliň iň bir howply görnüşine sataşmak howpunyň astynda galýarlar.
Inçekesel - sosial kesel
Elbetde, inçekesel sosial kesel. Ol immuniteti gowşak bolan adama çalt ýokuşýar. Bu kesel bilen, esasan, jemgyýetiň pes gatlagy, ýagny ýetde-gütde durmuşda ýaşaýanlar, neşekeşler keselleýärler. Ýöne kesel ynsanyň jemgyýetdäki ornuny seljerip durmaýar. Inçekesel bilen gurply adamlar hem keselleýär. Ýöne pully adamlara Duşak şäherçesinde däl-de, öýünde bejergi almaga paýtagtda giň mümkinçilikler bar.
Aşgabatdaky inçekesel hassahanasyndan işden boşan tejribeli ftiziatr lukmanlar öz hasabyna bejergi almaga döwtalap hassalara höwes bilen ýapyşýarlar.
Öz hasabyňa inçekeselden bejerilmeklik hassalara gaty ýeňil hem düşenok. Bir aýky bejergi hassa 600-700 manada, ýagny 200-250 amerikan dollaryna düşýär. Keseliň iň ýeňili üçin bolsa pesinden alty aý bejergi almak zerur. Bejerginiň hassa şeýle gymmat düşmegi, inçekesele garşy derman serişdeleriniň gymmatlygy üçindir.
Türkmenistanda inçekesel DOTS programmasy boýunça bejerilýär. Bu programma laýyklykda inçekeseliň garşysyna ulanylýan ähli derman serişdeleri hassalara mugt berilýär. Keseli bejermeklik hem döwletiň hasabyna amala aşyrylýar. Ýöne döwletiň hasabyna mugt bejerilmek üçin paýtagtyň hem-de Ahal welaýatynyn ýaşaýjylary hökmany suratda hasaba durup, Duşak şäherçesindäki hassahana ýerleşmeli bolýarlar.
Inçekesel bilen keselleýänleriň aglaba bölegi ýetde-gütde durmuşda ýaşaýanlar bilen neşekeşler bolansoň, öz hasabyna aýda 250 amerikan dollaryny çykaryp, saglyklaryny bejertmäge olarda mümkinçilik bolmaýar. Şonuň üçin bu hassalar Duşakdaky hassahanada bejergi almaga gidýärler.
Jemi 300 orunlyk hassa niýetlenen Duşakdaky inçekesel hassahanasynda bejergi alýanlaryň 70 göterimi neşekeşler we türme tussaglygyndan boşap gelenlerdir. 2004-nji ýylda inçekesel hassahanasynyň Duşagyň merkezindäki hassahana göçürilip getirilmegi bilen, bu ýeriniň ilatynyň arasynda inçekesel bilen keselleýän adamlaryň sany birden artyp başlady. Munuň sebäbi hassahanada bejergi alýan hassalaryň obanyň çäginde erkin gezmekleri bilen baglydyr.
Hassahanadaky neşekeş hassalaryň arasynda eli egrileri juda kän. Olardan ýaňa hatda lukmanlar hem dat edýärler. Neşekeş hassalar diňe bir palatadaşynyň emlägine el urman, hatda lukmanlary-da sylap goýmaýarlar.
Eli egri neşekeş hassalar Duşagyň ilatyna hem gün berenoklar. Agşamlaryna olar hassahanadan ogryn çykyp, oba ilatynyň goýunlaryny, towuklaryny ogurlap, öz neşesinden geçirýärler.
Aşgabatda inçekeselden ilaty goramak maksady bilen göçürilen hassahana paýtagtyň ilatyny bu keselden saplamagyň deregine, gaýta şäherde inçekeseliň köp ýaýramagyna itergi berdi. Munuň üstesine, Duşagyň ilatynyň arasynda-da bu howply keseliň ýaýramagyna getirdi.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari döwlet lideri hökmünde ilkinji gezek Hindistana sapara bardy. Munuň özi Pakistanyň döwlet lideri tarapyndan soňky ýedi ýylyň dowamynda Hindistana edilen ilkinji sapar hökmünde alamatlandy.
Prezident Asif Ali Zardari özüniň bu saparynyň barşynda ýekşenbe güni Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen-de duşuşdy.
Zardariniň sapary “resmi däl sapar” diýlip atlandyrylsa-da, bu sapar Hindistan bilen Pakistanyň dartgynly gatnaşyklaryny ýumşatmaklyga ýardam etmegi mümkin diýen umytlary döretdi.
Dürli garaýyşlar bar
Hindistanly belli žurnalist Prem Şankar Jha 2008-nji ýylda Bombeýde amala aşyrylan terror hüjüminden soň Hindistan bilen Pakistanyň ýaramazlaşan gatnaşyklarynyň soňky wagtlar kem-kem gowulaşmak bilendigini belledi.
Ol: “Meniň pikirimçe, wakalar Pakistan bilen Hindistanyň kadaly gatnaşyklary ýola goýmaklaryna tarap tiz hereket edýär. Häzirki saparyň maksadam, ahyrky netijede, Manmohan Singhiň Yslamabada sapar etmegine ýol açmakdan ybarat. Ol hem öz gezeginde geljekki ýokary göteriljek gatnaşyklara ýol açýan möhüri basar” diýip nygtady.
Emma Hindistanyň esasy oppozision partiýalaryndan biri bolang “Bharatiýa Janata” partiýasynyň metbugat sekretary Tarun Wijaý prezident Asif Ali Zardariniň bu saparynyň şahsy bir sapardygyny we onuň Pakistandaky öz pozisiýasynyň-da indi gowşandygyny belläp, bu sapardan çynlakaý bir netijelere garaşmaýandygyny mälim etdi.
Oňyn alamatlar-da bar
Beýleki tarapdar, soňky wagtlar Hindistan bilen Pakistanyň özara ykdysady hyzmatdaşlyklary ösdürmeklige tarap hereket edýändiklerini görmek bolýar.
Öz gezeginde, Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari ýakynda Hindistana garşy girizilen käbir söwda gadagançylyklarynyň ýatyrylmagyny goldap çykyş etdi.
Ýöne, şeýle-de bolsa, Kaşmir regiony boýunça territorial dawalar we pakistanly söweşijileriň Hindistana garşy aktiw hereket alyp barmaklary ýaly käbir meseleler henizem bu iki ýurduň gatnaşyklaryna ýaramaz täsir edýän meseleler bolmagynda galýar.


text:
Aşgabat, 13.02.2015. “Türkmenportal”.
Şu günler Minskide sambo we söweş sambosy boýunça dünýä kubogy ugrundaky ýaryşyň ikinji tapgyry dowam edýär. Onda erkekler sambo we söweş sambosy boýunça, zenanlar bolsa sambo boýunça bäsleşýärler. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Dörtguly Tejenowyň aýtmagyna görä, biziň toparymyz bu ýaryşa ykjam taýýarlandy. Biz Gülbadam Babamuradowadan we Samwel Aýrapetýandan, Nowruz Ataýewden we beýleki pälwanlarymyzdan şowly çykyşlara garaşýarys.
Ýaryşyň ilkinji güni ildeşlerimize dört medal getirdi. Kerimberdi Döwletow (68 kg) Jöwlanbek Mädeminow (82 kg) söweş sambosynda, Zuhra Madraimowa (60 kg) bilen Tejen Tejenow (82 kg) sport sambosynda bürünç medallara mynasyp boldular. Halkara sambo federasiýasynyň resmi saýty Tejen Tejenowyň russiýaly Ýewgeniý Maksimowyň garşysyna gazanan ýeňşini aýratyn belläp geçdi. Ildeşimiz ýeňlip gelýän-de bolsa, tutluşygy öz peýdasyna tamamlamak üçin soňuna çenli göreşdi. Tutluşygyň tamamlanmagyna bir minut galanda jüpüne düşen iki emel geçirip, hormat münberiniň üçünji basgançagyna çykdy.
Ýaryş dowam edýär. Bäsleşigiň ikinji gününde hem türkmen pälwanlaryndan üstünliklere garaşýarys.


text:
Türkiýe
Türkiýe (türk. Türkiye), resmi ady Türkiýe Respublikasy (türk. Türkiye Cumhuriyeti) — bir bölegi Aziýanyň günorta-günbatar böleginde, beýleki bölegi Günorta Ýewropada ýerleşýän döwlet. Ýurduň territoriýasynyň easy bölegi Anatoliýa ýarymadasynda (Kiçi Aziýa ýarymadasy) Gara deňiz bilen Ortaýer deňziniň aralygynda ýerleşýär.
Türkiýe gündogarda Gruziýa, Ermenistan, Azerbaýjan we Eýran bilen; günortada — Yrak we Siriýa; günbatarda — Gresiýa, Bolgariýa bilen serhetleşýär. Onuň kenarlaryny dört sany deňiz ýuwýar: Gara deňiz, Ortaýer deňzi, Egeý deňzi we Mermer deňzi.
Türkiýäniň umumy tutýan meýdany 814,578 inedördül kilometr bolup, şonuň 790,200 inedördül kilometri Kiçi Aziýa ýarym adasynda, galan 24 müň inedördül kilometri hem Ýewropadadyr. Ýagny, Balkan ýarym adasynyň günorta gündogaryndadyr.
Türkiye dünýäniň iň täsin ýerinde gadymy Aziýanyň, Ýewropanyň we Afrikanyň biri-birine iň golaýlaşýan ýerinde, Aziýanyň Ýewropa bilen araçäkleşýän ýaýlymynda ýerleşýär. Ol günortadan demirgazyga 550 kilometre, gündogardan günbatara 1600 kilometre uzalyp gidýär.
Üç tarapy deniz bilen gurşalan Türkiye döwleti Birinji jahan urşundan soň, 1923-nji ýylda Mustafa Kemal Atatürk tarapyndan esaslandyrylýar. Türkiye dünýäniň birnäçe abraýly guramalarynyň agzasydyr. 2005-nji ýylyň oktýabr aýynda" Türkiye Ýewropa Bileleşigine doly hukukly agza bolmak üçin gepleşiklere başlady.
Türkiýäniň Uly Millet Mejlisi 1920-nji ýylyň aprel aýynyň 23-inde döredildi. Ol ýurduň kanun çykaryjy organydyr. Deputatlar halk tarapyndan her 5 ýylda bir gezek geçirilýän saýlawlaryň netijesinde saýlanýar. Mejlisde 550 deputat bar.
Ýurduň ýerine ýetiriji häkimiýetine premýerministr ýolbaşçylyk edýär. Ol Ministrler Kabinetine başlyklyk edýär. Premýerministr Mejlis tarapyndan 5 ýyllyk möhlete saýlanýar. Türkiye «Ýurtda parahatçylyk - dünýäde parahatçylyk» ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirip, ony sebitdäki yurtlar bilen özara bähbitli gatnaşyklar, hormat goýmak esasynda dowam etdirýär.
Mazmuny
Tebigy baýlyklary[üýtget | edit source]
Türkiýäniň territoriýasy ýerasty magdanlara baýdyr. Ýurtda altyn, kümüş, mis, boksit, wolfram, simap, demir, marganes, daş we goňur kömür, nebitdir gaz çykarylýar. Hromitiň gorunyň çykarylmagy we eksport edilmegi, wolframyň we sürmäniň gory boýunça Türkiye dünýäde birinji orunlaryň birini eýeleýär. Bu ýerde bütin günorta-gündogar Aziýa boýunça daş we goňur kömrüň iň iri ýataklary bar. Himiki çig mal we tebigy gurluşyk materiallar hem köp dürlüligi bilen tapawutlanýar.
Haýwanat dünýäsi[üýtget | edit source]
Türkiýäniň baý haýwanat dünýäsi bar. Munda Aziýa bilen Ýewropanyň biri-biri bilen araçäkleşmeginiň uly täsiri bar. Täsin geografiki ýerleşişi we dürli howa şertlerine eýe bolandygy üçin bu ýurduň ösümlik dünýäsi beýleki ýakyn Gündogar ýurtlarynyňka seredeňde örän baýdyr. Ýurtda 9 müňden gowrak ösümlik görnüşi bar. Şeýlelikde. ýurtda diňe bir Ortaýer deňziniň faunasynyň görnüşleri bolman, eýsem Ýakyn we Gündogar Ýewropa Kawkaz hem-de Arap ýarym adasynyň faunasyna degişli haýwanlara duş gelmek bolýar.
Ykdysadyýeti[üýtget | edit source]
1923-nji ýyldan bäri durmuşa geçirilýän özgertmeler arkaly häzirki günde Türkiye dünýäniň çalt ösýän ýurtlarynyň birine öwrüldi. Häzirki wagtda ykdysady ösüşi boýunça dünýäde 17-nji orny eýeleýän ýurduň içerki jemi önüminiň möçberi ýyl-saýyn ösýär. llatynyň sany 72 million adama ýetýän Türkiye özüniň eksportyny 100 milliard dollara çenli artdyrdy.
Belli şahsyýetleri[üýtget | edit source]
Türkiýäniň esaslandyryjysy Mustafa Kemal Atatürküň ýaşan kyn döwründe bitiren uly işleri, alyp baran üstünlikli syýasatlary, syýasy meselelerdäki öňdengörüjiligi bilen dünýäde meşhur bolan şahsyýetdir.
Dünýäde meşhurlyk gazanan Türk sungat ussatlary-da az däl. Olardan pianinoçy Fazyl Saý we Süher Pekinel, opera aýdymçysy Leýla Genjer, edebiýatçylardan - Orhan Pamuk, Ýaşar Kemal, Nazym Hikmet, Mehmet Akif Ersoý, Hüseyin Nihal Atsyz, şahyrlardan,-Nuri Bilge Jeýlan, Ferzan Özpetek dagy dünýä medeniyetine uly goşant goşan ady belli şahsyýetlerdir.
Matematika boýunça birnäçe teoriýalaryň üstünde işlän Jahit Arf molekulýar biologiýa we kwant teoriýasy babatda ylmy işler ýazan Oktay Sinanogly, taryhçy Halil Inaljyk we Ilber Ortaýly, beýni hirurygy Gazi Ýaşargil dagy bolsa dünýä ylmyna goşant goşan türk alymlary hasaplanýar.
Tagamlary[üýtget | edit source]
Türk aşhanasy hytaý we fransuz aşhanalary ýaly dünýäniň iň meşhur hem baý aşhanalarynyň biridir. Geografiki ýerleşişi we gadymy taryhy ýurduň aşhanasynyň baý bolmagyna öz goşandyny goşupdyr. Türk aşhanasy Mesopotamiýa we Balkan aşhanasyndan hem täsirlenipdir. Osman imperiýasynyň aşhanasy bolsa türk aşhanasynyň esasyny düzýär. Osman imperiýasynyň aşhanasynda dürli hilli çorbalar, zeýtun ýagyna ýatyrylan gök önümler, etli naharlar, balyk, börek we süýji tagamlar taýýarlanylýardy. Şeýle hem ýurduň her taýpasynyň we obasynyň özüne mahsus tagamlary hem bar.
Metbugaty[üýtget | edit source]
Türkiýäniň Döwlet Teleradiokompaniýasy (TRT) ýurduň ilkinji teleýaýlymydyr. Ol 5 teleýaýlymy we 5 radiosy bilen ýaýlyma çykýar. TRT-niň döredilmegi bilen göz önünde tutulan maksadyň beýleki ýaýlymlar bilen bäsleşmek ýa-da girdeji gazanmak bolman, eýsem, jemgyýetiň bähbidini gorap, ýokary hilli gepleşikleri taýýarlamakdan ybaratdyr. Türkiýäniň bazarynda 21 milli, 14 sebitara we 229 sany ýerli teleýaýlymlar bar. Iň köp tomaşa edilýän ýaýlymlar: "Samanýolu", "Kanal D", "ATV", "Show TV" we "Stardyr". Ýurtda ykdysadyýet meselelerine we habarlara üns berýän ýaýlymlar hem az däl. Ýurduň iň köp okalýan gazetleri: "Posta", "Hürriyet", "Zaman", "Radikal", "Milliýet" we "Sabah" gazetleridir:
Kinosy[üýtget | edit source]
Türkiýäniň kinematografiýasynda ilkinji kino 1914-nji ýylda surata düşürildi. Şol döwürde Fuat Uzkynaý "Aýastefanosdaky rus ýadygärliginiň ýykylmagy" atly filmi surata düşüripdi. 1914-2006-njy ýyllar aralygynda 4827 sany serial we film surata" düşürildi. Metin Erksanyň režissýorlygynda "Suwsuz ýaz" atly reňksiz film 1964-nji ýylda halkara Berlin kinofestiwalynda "Altyn aý" baýragyna mynasyp boldy. 1970-nji ýylda "Ýeşilçam" kino industriýasy ýurduň kinematografiýasyna uly goşant goşdy. Türkan Şoraý, Filiz Akyn, Ýylmaz Güney. Kadir Inanyr, Ediz Hun ýaly kino ussatlary öz filmleri bilen türk tomaşaçylarynyň söýgüsini gazandy. Häzirki ýyllarda-da kino industriýasy çalt depginlerde ösýär. Iň köp tomaşa edilýän filmler: "GORA", "Dondurmam Gaýmak", "Gurtlar jülgesi", "Atam we oglum".
Sporty[üýtget | edit source]
Türkiýede sporta uly üns berilýär. Ýurtda sportuň iň gowy görülýän görnüşleriniň biri hem futboldyr. Türkiýäniň futbol boýunça milli ýygyndysy hem bu ugurda uly üstünliklere eýe boldy. 2002-nji ýylda geçirilen dünýä futbol çempionatynda Türkiýäniň milli ýygyndysy hormatly üçünji ýere mynasyp boldy. Şeýle hem 2000-nji ýylda Belgiýa bilen Gollandiýanyň bilelikde gurnan Ýewropa futbol çempionatynda bolsa ýygyndy topar altynjy orny eýeledi;
Türkiýäniň birinji futbol ligasynda çykyş edýän "Galatasaraý" futbol topary 1999-2000-nji ýylda UEFA-nyň kubogynyň finalynda Angliýanyň "Arsenal" toparyndan üstün çykyp, bu kuboga eýe bolan ilkinji türk toparydyr. Şol ýyl ol Ýewropanyň "Süper kubogyny" eýeläp, dünýädäki iň meşhur futbol toparlarynyň hataryna goşuldy. Bu toparyň düzüminde çykyş edýän Hakan Şüküri hem-de häzirki wagtda-da Ýewropanyň güýçli toparlarynda oýnaýan Tunjaý Şanlyny we Nihat Kahwejini köp sanly futbol janköýerleri tanaýar.
Şäherler[üýtget | edit source]
Adana | Adyýaman | Afýonkarahisar | Agry | Aksaraý | Amasýa | Ankara | Antalýa | Ardahan | Artwin | Aýdyn | Balykesir | Bartyn | Batman| Baýburt | Bilejik | Bingöl | Bitlis | Bolu | Burdur | Bursa | Çanakkale | Çankyry | Çorum | Denizli | Diýarbakyr | Düzje| Edirne | Elazyg | Erzinjan | Erzurum | Eskişehir | Gaziantep | Giresun | Gümüşhane | Hakkari | Hataý | Ygdyr | Ysparta | Stambul | Izmir | Kahramanmaraş | Karabük | Karaman | Kars | Kastamonu | Kaýseri | Kyrykkale | Kyrklareli | Kyrşehir | Kilis | Kojaeli | Konýa | Kütahýa | Malatýa | Manisa | Mardin | Mersin | Mugla | Muş | Newşehir | Nigde | Ordu | Osmaniýe | Rize | Sakarýa | Samsun | Siirt | Sinop | Siwas | Şyrnak | Tekirdag | Tokat | Trabzon | Tunjeli | Şanlyurfa | Uşak | Wan | Ýalowa | Ýozgat | Zonguldak
Çykgytlar[üýtget | edit source]
Galeri[üýtget | edit source]
-
-
Izmir sahili
-
-
-
-
-


text:
Eýran ABŞ-nyň eýranlylar üçin wiza çäklendirmelerini girmek arkaly, ýadro ylalaşygyny bozan ýagdaýynda özüniň ar aljakdygyny 28-nji dekabrda duýdurdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň geçen hepdede gol çeken kanuny Eýrana sapar edýänlere ýa-da eýran raýatlarynyň ABŞ wizasyz barmagyna päsgel döredýär. Şuňa meňzeş çäklendirmeler Siriýadan, Yrakdan we Sudandan barýan syýahatçylara hem degişli.
Kanunyň potensial terrorçylaryň öňüni almak maksady bilen kabul edilendigi aýdylýarka, Tähran kanunyň ABŞ-nyň syýahatçylyga we ykdysady ösüşe garşy sanksiýalaryny saklamak maksadyny görkezýändigini aýdýar. Eýranyň ýadro programmasyny çäklendirmek boýunça iýul aýynda gelnen halkara ylalaşygy şeýle çäklendirmeleriň aradan aýrylmagyny öz içine alypdy.
“Ylalaşygyň daşyndan ädilýän islendik ädim Eýran üçin kabul ederlikli däldir, Eýran zerur bolsa, öz ädimleri bilen jogap berer” diýip daşary işler ministrliginiň metbugat-wekili Hossein Jaberi Ansari aýtdy.
Tähran ABŞ-nyň täze kanuny kabul etmegine itergi beren Kaliforniýadaky we Pariždäki terrorçy hüjümlere özüniň hiç hili gatnaşygynyň ýokdugyny belleýär.


text:
Şagalaňly tomus möwsümi ýetip gelýär. «Berkarar» söwda we dynç alyş merkeziniň düzümindäki «Kämil market» söwda bölümi ildeşlerimiziň tomus möwsümini has şadyýan we netijeli geçirmegi üçin ajaýyp sowgat taýýarladylar. Has takygy, «Kämil market» maý aýynyň 16-syndan 31-ne çenli «Tomsuň şowhuny» atly aksiýany ýola goýdy. Aýyň ahyryna çenli «Kämil marketden» 125 manatlyk söwda eden her bir adam ýörite ýere baryp, bije çekip bilýär. Utuşly aksiýanyň iň uly baýraklary bolsa «Awaza» milli syýahatçylyk zonasyndaky «Ýelken» ýaht klubynda dynç alyş sowgatlarydyr.
Market tarapyndan şowly alyjylara şeýle sowgatlaryň 10-sy göz öňünde tutulyp, şu güne çenli olaryň 5-si öz eýelerine gowuşdy. 16-njy maýda başlan aksiýanyň ilkinji ýeňijisine hepdäniň dynç alyş günlerinde 2 adama ýahtanyň döwrebap nomerleri iki günlük sowgat edildi.
Ildeşlerimiziň ýene biri bolsa ýanyna maşgala agzalaryndan ýa-da ýakyn dostlaryndan 5 adam alyp (jemi 6 adam) 2 sagatlap deňizde gezim etmäge hukuk gazandy. Şowly 10 bijäniň üçünjisinden paýly bolan ildeşimize iki adam bolup bir hepde dynç almaga hukuk berýän sowgat gowşuryldy. Dördünji ýeňijä bolsa 6 adamlyk willa bir hepdelik sowgat berildi.
«Türkmenportalyň» habarçysy aksiýanyň geçirilişi bilen gyzyklanyp, «Berkarar» söwda we dynç alyş merkezine baranda ýene bir şatlykly wakanyň şaýady boldy.
Ildeşimiz, «Soltan» restoranynyň işgäri Musa Baýramgulyýew «Kämil marketiň» goýan şowly bijeleriniň 5-njisine mynasyp boldy. Musa şatlygyny biz bilen şeýle paýlaşdy:
— Men restoranyň işi bilen «Kämil marketiň» hemişelik müşderileriniň birine öwrüldim. Her gezek hem aksiýalara gatnaşýaryn. Mundan öň men «Kämil marketiň» geçiren aksiýalarynda 66 gezek bije çekdim. Ýöne şeýle uly baýraga birinji gezek mynasyp bolýaryn. Meniň utuşym MTS-den bir sany kümüş belgi hem-de «Ýelken» ýaht klubynda bir aýlap saglygy saklaýyş maksatly dynç almak. Aslynda meniň ýeňşim bejerişiň uly toplumyny öz içine alýar. Onuň içinde lukmanyň gündelik gözegçiliginde bolmakdan başlap, şypaly howuzlar, massaž otaglarynyň hyzmatyndan peýdalanmak we beýleki hyzmatlar bar. Şatlygymyň çägi ýok. Şeýle aksiýalary geçirip, alyjylary höweslendirip durýandygy üçin «Kämil markete» hoşallygymy bildirýärin.
Aksiýanyň ýeňijileri 30-njy iýuna çenli özleriniň islän wagtynda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyna gidip bilýärler.
Ýeňijiniň ýol harajatyndan başlap, ähli çykdajylary «Kämil market» tarapyndan tölenilýär.


text:
Dawaly Daglyk-Garabag sebitinde aeroportuň açylmagy Ermenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky dartgynlylygy mundan beýläk-de ösdürip biljekdigini Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy duýdurýar.
Şeýle-de ÝHHG-niň ýaýradan beýanatynda uçuşlary ýola goýmak boýunça iki tarapyň hem birek-biregi bilen ylalaşmagyna çagyryş edilýär.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan Ýerewandan bu sebite uçjak uçaryň ilkinji ýolagçysy boljakdgygyny aýtdy. Bu uçuşy şu ýylyň ahyryna çenli ýola goýmak göz öňünde tutulýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda türkmen, rus we iňlis dillerinde çärýekde bir gezek neşir edilýän “Türkmenistanyň salgyt ulgamy” atly maglumat-analitik žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy.
Žurnalyň täze sany salgyt kanunçylygynyň hukuk kadalaryny düzgünleşdirýän şol kanunçylyk namasy bilen açylýar. Salgyt kodeksiniň käbir maddalary rejelenen görnüşde beýan edildi ýa-da täze bölümler bilen üsti ýetirildi. Hususan-da, salgydy tölemek boýunça borçlary ýerine ýetirmek nobatlylygyna degişli (44-nji madda), salgyt töleýjiniň serişdelerini tölemegiň tertibiniň bozulmagy üçin maliýe sanksiýalary (94-nji madda) bilen bagly düzgünlere üýtgetmeler girizildi.
Ady agzalan Kanuna laýyklykda, ýerasty baýlyklaryň ulanylmagy üçin salgyt töleýjiler hakynda 129-njy maddanyň birinji bölegi rejelenen görnüşde beýan edildi. Girdejä salgydyň bellenilmegini kesgitleýän 172-nji maddanyň birinji böleginiň ikinji bendinde hem özgerişlik bolup geçdi. Edara görnüşli taraplaryň girdejisine salynýan salgydyň mukdaryny kesgitleýän 174-nji maddanyň ikinji bölegi hem üýtgeşmä sezewar boldy.
Žurnalda ýerleşdirilen "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny ösdürmekde döwlet kepillikleri” atly "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň subýektleri üçin goşulan baha we girdejä, emläge salynýan salgyt boýunça ýeňillikleri kesgitlemegiň meselelerini gozgaýan Salgyt kodeksiniň düzgünleri beýan edildi. Makalada daşary ýurt maýasyny çekmek maksadynda bu kanunçylyk namasyna, ozaly bilen ýurdumyzda girdeji alýan Türkmenistanyň rezident däl-edara görnüşli taraplaryna salgyt salmagyň aýratynlyklary hakynda madda girizilen goşundylary aýdyňlaşdyrýar.
Däbe öwrülen “Düşündirişler” rubrikasynda Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugynyň hem-de degişli ministrlikleriň salgyt salmagyň dürli meseleleri boýunça düşündirmeleri çap edildi.
Mysal üçin, makalalaryň biri salgyt töleýjileriň, hususan-da, Türkmenistanda şahamçalary we wekilhanalary hasaba alnan daşary ýurtly edara görnüşli taraplaryň borçlaryny, şeýle hem hasaba almagyň tertibini düşündirýär.
Şu meselä bagyşlanan ikinji makala daşary ýurt puly bilen amallar boýunça hümmet tapawudy babatda Salgyt kodeksiniň düzgünlerini ulanmak meselesine bagyşlandy. Bu mesele iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak hakynda Ylalaşyklaryň düzgünlerini nazara almak bilen gozgalýar.
Şunuň bilen baglylykda, Salgyt kodeksiniň birnäçe maddalaryny “Uglewodorod serişdeleri hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda kömekçi potratçylar hökmünde iş alyp barýan adamlar babatda ulanmak hakynda gürrüň berýän makalanyň bardygyny bellemek gerek.
Neşir “Sorag-jogap” diýen rubrika bilen jemlenýär. Okyjylar bu bölümde adam saglygyny goramak üçin niýetlenen desgalar gurlanda beton önümlerini öndürmek we gurluşyk meýdançasyna daşamak üçin buýrujy bilen şertnama baglaşylanda goşulan baha üçin salgyt tölenilýärmi, hususy mellek ýerinde ýa-da şahsy hojalykda ýetişdirilen oba hojalyk önümleri ýerlenilende girdeji salgydy tölenilýärmi diýen ýaly meseleler, şeýle hem salgyt özenine girmeýän girdejiler we beýlekiler barada doly maglumat alyp bilerler.
Häzirki wagtda žurnalyň nobatdaky sanyny taýýarlamak işleri alnyp barylýar. Onda salgyt tölemegiň ýeňillikli ulgamy we patent tölegi bolan hususy telekeçileriň ýerine ýetirýän işleriniň görnüşleriniň sanawy çap ediler. Bu resminama Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Hususy telekeçilere salgyt salmagyň ýeňillikli ulgamyny kämilleşdirmek hakynda” Karary bilen şu ýylyň 27-nji iýunynda tassyklanyldy we 1-nji iýuldan güýje girdi.


text:
Ingalýasiýa
Ingalýasiýa (lat. Inhalo - dem alyaryn) – dem alma arkaly derman maddalary organizme girizme metody. I. ucin derman maddalary bug, gaz, aerosol (tusse cygly we yagly duman) gornushunde peydalanylyar. I. tebigy hem-de emeli bolyar. Sagaldysh maksatlaryy ucin peydalanylyan deniz, ceshme, tokay (purli agaclaryn) ya-da dag howasy tebigy I. derman maddalaryndan dem almak bolsa emeli I-dyr. Emeli I. durli apparatlaryn (ingalyatorlaryn) komegi bilen dem alysh yollarynda derman maddalaryny goybermek arkaly Amala aşyrylýar. Bug halynda Kabul edilyan derman maddalary bugun ya-da gysylan howanyn komegi bilen tozadylyar we guyguc formally cuyshe ya-da agzy-burny ortyan maska arkaly dem alysh yoluna dushurilyar. Dem alynyan bugun t-sy 45 gradus toweregi bolmaly. I. ucin ashgarlar, ereyji sulfamid preparatlary, antibiotikler peydalanylyar. I aglaba dem alysh organlarynyn cishme kesellerinde Kabul edilyar. Organism ucin zyyanly shertlerde= himiya, sement we b. zadlarda ishleyan ishciler ucin yorite ingalyator gurulyar. I apparatlarynyn gocme we stasionar tipleri bolyar


text:
Düýn Yragyň hökümeti düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Blackwater” howpsuzlyk kompaniýasynyň ozalky we häzirki işgärlerinden 250 töweregine bir hepdäniň içinde Yragy terk etmeklige görkezme berdi.
Yragyň içeri işler ministri Jawad al-Bolani bu görkezmäniň 2007-nji ýylyň sentýabrynda şu «Blackwater» kompaniýasynda işlän adamlara degişlidigini aýtdy.
2007-nji ýylyň sentýabrynda «Blackwater» kompaniýasynyň howpsuzlyk işgärleri Bagdatda 17 sany ýerli raýaty atyp öldüripdiler.
Birnäçe gün mundan ozal Birleşen Ştatlaryň sudýasy şol wakada günäkärlenilýän bäş adama hiç hili jenaýat aýyplamasynyň bildirilmejekdigini yglan edipdi.


text:
ÝHHG-niň baş sekretary Mark Perren de Brişambo Nowruz baýramynyň ÝHHG-niň resmi baýramlarynyň hataryna goşulandygyny sentýabryň başynda yglan etdi diýip, Täjigistanyň DIM-niň metbugat gullugy habar berdi.
Şol maglumata görä, şeýle karara Azerbaýjanyň, Owganystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we beýleki ýurtlaryň wekilleriniň teklibi göz öňünde tutulyp gelnipdir.
Şu ýylyň fewralynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasynda 21-nji marty Halkara Nowruz baýramy yglan etmek barada ylalaşyga gelnipdi.
Nowruz milli baýram hökmünde Türkmenistanda 21-22-nji mart günleri bellenýär.


text:
12-nji maýda Gazagystanyň parlamentiniň aşaky öýi bolan Mejlisiň agzalary prezident Nursoltan Nazarbaýewe “Milletiň lideri” adyny bermek dogrudaky kanuny biragyzdan kabul etdiler.
Bu kanun Nazarbaýewe, ol prezident wezipesinden çekilensoň-da, ýurduň içerki we daşary syýasatyna täsir etmek ygtyýaryny berýär. Üstesine-de, ony geljekde derňewlerden we kanun tarapyndan yzarlanmakdan boşadyp, şahsyýetiniň eldegrilmesizligini üpjün edýär.
Kanuny teklip edenleriň biri, parlamentiň agzasy we prezidentiň tarapdary “Nur Otan” partiýasynyň wekili Amzebek Žolşibekow kararyň halkyň islegini mälim edýänligini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Gazagystanyň ilkinji prezindeti barada 2001-nji ýylda kabul edilen kanun Nazarbaýewe, prezident wezipesinden çekilensoň-da, islendik wagtda parlamentiň öňünde çykyş etmek ýa radio-telewideniýe arkaly halka ýüzlenmek hukugyny berýärdi. Bu kanun islendik täze kanunlaryň ýurduň birinji prezidenti tarapyndan makullanmagyny göz öňünde tutýardy.
Emma 12-nji maýda kabul edilen täze kanun prezidentiň hukuklaryny hasam giňeldýär.
Kanun N.Nazarbaýewiň prezident wezipesinde eden ýa makullan islendik ädimlerini derňemek mümkinçiligini aradan aýyrýar.
Aýyplama bildirilipdi
On ýyl mundan öň Nazarbaýew ABŞ-nyň korrupsiýa boýunça derňewi bilen baglylykda agzalypdy. Şeýle-de ol öz adyna döwlet gaznasynyň puluny Şweýsariýanyň banklaryna geçirmekde aýyplanypdy.
2003-nji ýylda N.Nazarbaýewiň döwlet pullaryny Şweýsariýanyň banklaryna ýerleşdirilenligi resmi taýdan tassyklansa-da, bu hasaplaryň adatdan daşary ýagdaýlar üçin ýörite fond görnüşinde açylanlygy aýdyldy. Emma munuň yz ýany Gazagystanyň parlamenti onuň adyna daşary ýurtlardaky hasaplaryň bardygyny tassyklansoň, öňki salgyt hasabatlaryny ýok etmek barada görkezme berildi.
Nursultan Nazarbaýewiň adyna edilýän iň güýçli aýyplamalar onuň öňki giýewisi Rahat Alyýew bilen bagly. Gazagystanyň prezidentiniň ady 2006-njy ýylda bir oppozisiýa wekiliniň ölümi bilen hem baglanyşdyrylýar. Emma Nazarbaýewiň tarapdarlary döwlet baştutanynyň adyny garalaýan aýyplamalary ret edýärler.
Howpsuzlygy kepillendirilýär
Gazagystanyň prezidentiniň hukuklaryny kepillendirýän täze kanunyň kabul edilmegi bilen Nazarbaýewiň adyna edilýän aýyplamalaryň hiç birisiniň derňelmegine mümkinçilik galmaýar.
Täze kanuna görä, Nazarbaýewiň we onuň garyndaşlarynyň emläginiň hem geljekde elinden alynmajagy kepillendirilýär.
Kanun oppozisiýa wekilleri tarapyndna berk tankyt edildi. Şu ýylyň aprel aýyna çenli Gazagystanyň Kommunistik partiýasyna ýolbaşçylyk eden Serikbolsun Abdildin kanunyň hökümetiň ýa halkyň islegini mälim etmeýänligini belledi.
Agzalan kanuna 13-nji maýda Gazagystanyň parlamentiniň ýokarky öýi bolan Senatyň seretmegine adaty bir formal çäre hökmünde garalýar.
Gazagystanyň parlamentiniň düzümine oppozision partiýalaryň hiç biri girmeýär.


text:
Aşgabadyň Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşýän onlarça jaýdaky ýüzlerçe penjiräniň adaty ak aýnasy altynsöw öwüsýän gara aýnalar bilen çalşyryldy. Bu penjireler mundan alty ýyl çemesi ozal hökümetiň maliýe serişdesiniň hasabyna oturdylypdy.
Bu aýna çalşygy paýtagtyň Magtymguly şaýolunyň ähli ýerinde däl-de, Saparmyrat Türkmenbaşy şaýoly bilen çatrykdan, Atamyrat Nyýazow şaýoly bilen çatryklarynyň arasyndaky 5 kilometr çemesi bölekdäki jaýlarda amala aşyryldy.
Bu iki çatrygyň aralygyndaky jaýlaryň 20%-e golaýy hususy ýaşaýyş jaýlary bolup, galan bölegini döwlet edara-kärhanalarynyň ofisleri, sport desgalary we seýilgähler emele getirýär. Olaryň arasynda “Aşgabat” kinokonsert merkezi, Milli Howpsuzlyk ministrligi, Içeri işler ministrligi, Ylymlar akademiýasy we Saglygy saklaýyş guramalary bar.
Penjireler mundan alty ýyl öň çalşyrylypdy
Häzirki wagt bu köçäniň ugrundaky 30-a golaý iki we üç gatly hususy jaýlardaky ýüzlerçe penjirä daşyndan seredeniňde altynsöw öwüsýän gara aýnalar oturdyldy. Bu penjirelerdäki öňden bar bolan aýnalary aýryp, olaryň deregine täzelerini oturtmak çäresi doly hökümetiň maliýe serişdesiniň hasabyna amala aşyryldy.
Ýeri gelende ýatlatsak, şäheriň iň gatnawly protokol köçeleriniň biri bolan Magtymguly şaýolunyň ugrundaky jaýlaryň penjireleri mundan alty ýyl çemesi ozal hökümetiň maliýe serişdesiniň hasabyna täzelenipdi. Şonda öňden bar bolan penjireleriň ählisi aýrylyp, olaryň deregine täze ak reňkdäki plastik penjireler oturdylypdy.
Bu sebitde öňden duran abat aýnalara goşmaça maliýe serişdesi goýberilip, häzirki wagt gara reňke çalşyrylmagyna nähili zerurulygyň bolandygy, oňa döwlet tarapyndan näçe maliýe serişdesiniň sarp edilendigi barada resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.
“Hökümet işçileri gelip, ‘Bize berlen buýruk bar, aýnalary çalyşmaly’ diýdiler, soňra-da çalşyp gitdiler. Ýöne mundan alty ýyl çemesi ozal goýlan täze aýnalaryň gaýtadan gara reňke çalşyrylmagyna näme zerurulygyň bardygyna düşünmedik. Abat aýnanyň deregine ýene täzesini oturmaga harçlanjak maliýe serişdesini şäheriň sandan çykan jaýlaryny, saglyk öýlerini abatlamk üçin sarp etseler bolardy” diýip, aýnasy çalşyrlan aşgabatly ýaşaýjy 45 ýaşlaryndaky Merjen daýza gürrüň berýär.
Mundan ozalky çäreler
Ýerli synçylaryň käbirleriniň aýtmagyna görä, Magtymguly şaýolunyň ugrundaky hususy jaýlaryň penjirelerini bu köçedäki döwlet-edara kärhanalarynyň jaýlarynyň aýnalary bilen birmeňzeş etmek üçin çalşyrlana meňzeýär.
Aşgabatda protokol köçeleriň ugrundaky jaýlaryň penjirelerini ýa-da aýnalaryny çalyşmak bilen baglanyşykly çäre wagtal-wagtal gaýtalanyp durýar. Şuňa meňzeş çäre Türkmenistanyň “Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy” mynasybetli baýramçylyk dabaralary geçirilmezden bir ýyl çemesi ozal bolupdy.
Şonda döwletiň maliýe serişdesiniň hasabyna paýtagtyň protokol köçeleriniň ugrunda ýerleşýän köpgatly jaýlaryň ýüzlerçesiniň penjireleri plastik penjireler bilen çalşyrylypdy.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow ýurduň içeri işler ministri Isgender Müllikowa işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin berk käýinç yglan etdi.
Bu baradaky kararda jenap Müllikowa «Içeri işler bölümleriniň şahsy düzüminde düzgün-tertibi gowşadandygy, syýasy-terbiýeçilik işlerini pese düşürendigi, şeýle hem jenaýatçylyklar barada nätakyk maglumatlary berendigi üçin» şeýle käýinjin berilýändigi aýdylýar.
Prezidentiň kararynda Isgender Müllikowyň bu goýberilen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmedik halatynda, onuň ministrlik wezipesinden boşadyljakdygy bilen duýduryş hem berilýär.
Ýakynda Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 18 ýyllygyna gabatlap prezident Berdimuhammedow ýurduň içeri işler ministri Isgender Müllikowa döwletiň we halkyň öňünde «bitiren aýratyn hyzmatlary» üçin öňa milisiýanyň polkownigi çinini bermek barada karar çykarypdy.
Bu wakadan bir aý hem geçmänkä Isgender Müllikowa prezident tarapyndan berk käýinjiň yglan edilmegine käbir synçylar Türkmenistanda ýokary sylaglar we çinler barada adalatsyz kararlaryň çykarylýandygyny görkezýän fakt hökmünde baha berýärler.


text:
Pakistanyň polisiýasy ýurduň günorta-günbatarynda bolan aýry-aýrylykdaky iki hüjümde ýaragly adamlaryň dört ofiseri öldürendigini aýdýarlar.
Polisiýa ok atyşygyň 28-nji iýunda gije Bulujystan welaýatynyň Kwetta sebitinde bolandygyny belleýär. Wakanyň bolan ýerinden ýaragly adamlaryň gaçyp gidendigi aýdylýar.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady.
Bulujsytan Pakistanyň iň uly welaýaty bolup, soňky ýyllarda bu ýerde kiçi göwrümdäki gozgalaňlar amala aşyrylýar.
Bu regiondaky kiçi separatist toparlar hökümeti welaýatyň tebigy baýlyklarynyň girdejisinden has köp paý bermäge çagyryp, polisiýa we howpsuzlyk güýçlerine hüjüm edýärler.


text:
Ak tam Waşingtony global syýahat hüşgärligine çagyrmaga we yslam dünýäsindäki ilçihanlaryny wagtlaýyn ýapmaga getiren terrorçylyk aladalaryndan soň ýokary derejeli duşuşyk geçirdi.
Şenbe güni geçirilen duşuşyk Interpoluň geçen aý «Al-kaýda» jeňçileriniň ýüzlerçesiniň türmelerden gaçmagy esasynda çap eden hüşgärlik çagyryşyna gabat geldi. Mälim bolşy ýaly, geçen aý dokuz ýurtda, şol sanda Yrakda, Liwiýada we Pakistanda türmeden gaçyşlyk boldy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bu duşuşyga gatnaşmady. Emma ol soňra bu barada gysgajyk durup geçdi.
Duşuşyga gatnaşanlaryň içinde milli howpsuzlyk geňeşçisi Suzan Raýs, döwlet sekretary Jon Kerri, goranmak sekretary Çak Heýgel, içerki howpsuzlyk sekretary Janet Napolitano dagy bar.
ABŞ-nyň 17 ýurtdaky diplomatiki missiýasy ýekşenbe güni ýapyldy we günläp şeýle galyp biler.
Britaniýa, Germaniýa hem özleriniň Ýemendäki diplomatiki missiýalaryny ýapdylar. Kanada bolsa özüniň Dhakadaky, Bangladeşdäki missiýasyny ýapýar.


text:
Roberto Karlos
Roberto Karlos 1973nji yylyn 10njy aprelinde Braziliyanyn San Paulu welayatynyn Garsa shaherchede dunya inyar.Karlos meshhur we tanymal brazil oyunchydyr,chep goragchynyn yerinde oz ykbalyny tapdy.Hazirki wagtda Anji toparyn sport direktory bolup ishleyar.Karlos yetginjek wagty Braziliýan Unian kluba chagyrylyp,2 yyllap guychli bolmadyk toparda esasy rollary oynayar.1993-95de ol Palmeýrasda oynap,yurdun 2 gezek chempiony bolyar.1995de ony 3.5 mln.yewro Milanyn Interi satyn alyar.Emma Roý Hojson toparda ony uzak saklap bilmedi.1996da yash talanty oz toparynda gormegi islan Fabio Kapello ony 6 mln yewra Madridin Realyna getirdyar.Realda in gowy wagtyny gechiren Karlos ahli diyen titul-kuboklary gazanyar.Ispaniyada 4 gezek chempion bolup,Chempionlar ligasynyn 3ni,Mezhkontinental kubogynyn 2ni we Uefa Superkubogynyn 1ni gazanyar.2002 we 2003de bolsa yzly yzyna Uefa tarapyndan in gowy goragchy diyilip,saylanylyar.Jemi Realda 584 oyunda 71 gol gechiryar.2007de ol Fenerbahçe gechip,2 yylyn dowamynda yurdun chempiony bolup bilman,2 sapar turklerin kubogyny alyar.2009da ol yurduna gaydyp gelip,oz dosty bolan Luis Ronaldon gapdalyna gelyar,yagny Korintiansa.Libertadores kubogy alyp bilman,ol 2011de Russiýan osup baryan Anji toparyna gechyar.Toparda 4 gol gechirip,karyerasyny 2012de hem shu yerde tamamlayar.Ilki Anjide talimchi galyp,sonra Guus Hiddinkin komekchisine owrulyar.Braziliyan koynekchesini 1992de geyip,2006a chenli uly ishleri amala ashyryar.Yurt bilen 2002de dunya chempiony,1997 we 1999da Kopa Amerikanyn chempiony,1997de Konfederasiýa kubogynyn chempiony diyen atlara eye bolyar.


text:
Eýranyň günortasyndaky Jundallah, ýagny özlerini «Allanyň esgerleri» diýip atlandyrýan ekstremistik topar şaýy ilaty agdyklyk edýän Eýranda uly syýasy we medeni gysyşlaryň astynda ýaşaýan sünnüleriň wekilleri bolan 1.5 million etnik buluçlaryň bähbitleri ugrunda çykyş edýär.
Ýakynda, 18-nji oktýabrda, azyndan 42 adamyň, şol sanda Eýranyň “Rewolýusion gwardiýasynyň” ýokary derejeli harby ofiserleriniň hem-de ýerli taýpa liderleriniň ölümine getiren partlamadan soň, “Jundallah” guramasy halkara jemgyýetçiliginiň üns merkezine düşdi.
Şol partlamanyň jogapkärçiligini hut şu topar öz üstüne aldy. Janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran şol bomba partlamasynyň yzy bilen Eýranyň “Rewolýusion gwardiýasynyň” serkerdesi “Jundallah” toparyna ýardam bermekde we onuň lideri Abdulmälik Rigini goramakda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Britaniýanyň we Pakistanyň gizlin gulluklaryny aýyplady.
Elbetde, gürrüňi edilýän üç döwletiň hökümetleri Eýrandaky bu partlamany ýazgaryp çykyş etdiler. Emma olaryň bu çykyşy Tähranyň daşarky güýçler baradaky aýyplamalarynyň derejesini peseldip bilmedi.
Bu wakanyň yzy bilen Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad “Jundallah” toparynyň agzalaryny we partlamany gurnaýjylary aňtap tapmakda Pakistanyň Eýrana ýardam bermegini talap etdi.
Eýranyň prezidenti özüniň çykyşynda partlamany gurnaýjylaryň Pakistanda gizlenýändiklerini öňe sürdi: «Biz Pakistanyň hökümetinden bu terror hüjümine dahylly esasy şahsyýetleri bize tabşyrmak işini gijikdirmezligi soraýarys. Mundan daşgary bize Pakistanda käbir howpsuzlyk agentleriniň şu terror hüjümini gurnaýjylar bilen hyzmatdaşlyk edýändikleri barada-da maglumat gelip gowuşdy. Biz bu jenaýatçylaryň özümize berilmegini talap etmäge hukugymyz bar diýip hasaplaýarys».
Ekstremizm we tendensiýa
Käbir analitikler Eýranyň günorta-gündogaryndaky Şehistan-Bulujystan welaýatynda soňky birnäçe ýylyň dowamynda “Jundallah” topary tarapyndan amala aşyrylan köp sanly hüjümleriň bu serhetýaka raýonlarda ýaşaýan ilatyň arasyndan ekstremizmiň dömup çykmak tendensiýasyny aýdyň görkezýändigini aýdýarlar.
Şeýle hem analitikler “Jundallah” toparynyň täsiriniň artmagynyň ekstremistik söweşjeň toparlaryň regional durnuklylyga näderejede ýaramaz täsir edip biljekdigini we regiondaky özara bäsleşýän döwletleriň arasyndaky çylşyrymly gatnaşyklarda-da bu ekstremistik toparlaryň gural hökmünde çykyş edip biljekdigini görkezýändigini belleýärler.
Londonda iş alyp barýan, asly buluç bolan syýasy analitik Abdulsettar Doşouki Eýrandaky käbir etniki we dini azlyklaryň arasynda ekstremizmiň güýçlenmegine, adatça, Eýranyň merkezi hökümetiniň alyp barýan syýasatynyň sebäp bolýandygyny aýdýar.
Hususan-da, Doşouki bu barada şeýle diýdi: «Eýrandaky buluçlar aglaba iki sany esasda diskriminasiýa sezewar edilýärler. Diskriminasiýanyň birinjisi dini esasda ýüze çykýar. Buluçlaryň aglaba köpçüligi sünni mezhebine degişli, ýurduň režimi bolsa şaýy mezhebine eýerýär. Diskriminasiýanyň ikinji bir görnüşi milli esasda ýüze çykýar. Ýurduň hökümet resmileriniň aglabasy ýa-da, başgaça, tas hemmesi diýen ýaly pars dilli adamlar. Şular ýaly esaslarda režim bilen ýaşaýjylaryň arasyndaky duşmançylyk hemişe dowam edip gelýär. Başgaça aýtsak, režim bilen ilatyň arasynda özboluşly bir göze görünmeýän uruş barýar».
Analitik Abdulsettar Doşouki ekstremistik “Jundallah” toparyny goldaýjylar barada Tähranyň hiç haçan-da anyk maglumat berip bilmeýändigine görä, bu topary kimiň goldaýandygy barada bir zat aýtmaklygyň kyndygyny belleýär. Şol bir wagtyň özünde-de, ol regiondaky ýurtlaryň arasynda dowam edýän küşt oýny ýaly çylşyrymly syýasy oýunlarda “Jundallah” toparynyň agzalarynyň küşdüň pyýadalary ýaly käbir ýönekeý funksiýalary ýerine ýetirýändiklerini-de belleýär.


text:
«Yslam döwleti» Owganystanda başlangyç barlag fazasynda we giň orun almagyň ýollaryny gözleýär" diýip, Pentagon 17-nji iýunda Kongrese beren hasabatynda aýtdy.
«Yslam döwletiniň» ekstremistleri Owganystanda bardyklaryny hiç haçan boýun almadylar. Emma olaryň bu ýere ýol arçaýandyklary baradaky howatyr köpelýär we Owganystanda agdyklyk edýän jeňçi topar «Talyban» olary çeke durmaga çagyrdy.
«Talybanyň» 16-njy iýunda ýazan hatynda «Yslam döwleti» toparynyň Owganystanda parallel pitneçilik etmegine garşy duýduryş berilýär.
Şol bir wagtda «Talybanyň» hataryndan gaçyp, «Yslam döwletiniň» hataryna geçýänler, «Yslam döwletine» ygrarly jeňçiler bilen çaknyşyklar barada habar çykýar.
Pentagon «Yslam döwleti» toparynyň Owganystanda başlangyç barlag-synag ýagdaýynda galýandygyny aýdýar.


text:
Eýranyň Daşary işler ministrligi Orsýet “S-300” kysymly howadan raketa goranyş ulgamynyň birinji tapgyryny Eýrana gowşurdy diýýär.
Bu baradaky maglumat 11-nji aprelde Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Hossein Jaber Ansari tarapyndan yglan edildi.
2010-njy ýylda Orsýet Eýrana “S-300” raketa goranyş ulgamyny satmak baradaky şertnamany Günbataryň basyşlary sebäpli ýatyrandygyny mälim edipdi. Orsýetiň “S-300” kysymly harby tehnikalary dünýäniň iň kuwwatly raketa goranyş ulgamlarynyň biridir.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Eýran bilen dünýäniň iň kuwwatly ýurtlarynyň arasynda baglaşylan ýadro ylalaşygynyň yzýany, 2015-nji ýylyň aprel aýynda öz-özüne garşy girizen gadagançylygy ýatyrdy.
Ysraýyl Eýrana raketa goranyş ulgamynyň satylmagyna berk garşy çykýar.