text:
Reza Kahlili özüniň Eýranyň ”Rewolýusiýa sakçylarynyň” öňki agzasydygyny, şol bir wagtyň özünde-de Merkezi Aňtaw Gullugynyň haýryna (CIA) agentlik edenligini, Lokerbieniň asmanynda “Pan Amerikan” uçarynyň partladylmagynyň Eýranyň öňki prezidenti Ali Akbar Haşemi Rafsanjanynyň buýrugy buýunça amala aşyrylandygyny aýdýar.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz Merkezi Aňtaw Gullugynda haçan işe başladyňyz, näçe ýyllap bu işde bolduňyz?
Reza Kahlili: Meniň berýän senäm kitapda berilen sene. Meniň kimdigimi Eýranyň yslam režimi bilmez ýaly, seneler, orunlar we atlar üýtgedildi. Muny adamlaryň bilmegi gaty ähmiýetli. Merkezi Aňtaw Gullugy bilen hyzmatdaşlygym Yslam rewolýusiýasyndan iki ýarym ýyl soň başlandy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: “Rewolýusiýa sakçylarynda” näme wezipede bolduňyz?
Reza Kahlili: Wezipämiň edil özüni size aýdyp biljek däl. Ýöne kitapda kompýuter bölümi diýip ýazdym.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Merkezi Aňtaw Gullugyna işlemgiňize näme sebäp boldy?
Reza Kahlili: Bu bir gaty kyn karardy. Öz watanyňa dönüklik etmek aňsat iş däl. Men Birleşen Ştatlarda okuwymy bitirenimden soň uly umytlar bilen Eýrana dolandym. Maksadym ýurduma, yslam respublikasyna hyzmat etmekdi. Indi demokratik ýurdumyz bolar. Hemmeler öz pikirlerini erkin beýan edip bilerler diýip, pikir edýärdim. Ýöne berk yslam kanunlaryna uýmaýan bigünä ýaşlaryň ýa syýasy taýdan başgaça pikir edýänleriň wagşylarça gynalyp, olara ölüm jezasynyň berilmegini görenimden soň, ýurdy terk etmegi ýüregime düwdüm. Bu diktatorçylyk sistema barada bilýän zatlarymy amerikanlara ýetirmek üçin Birleşen Ştatlara geldim.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzda özüňizde möhüm maglumatlaryň bardygyny, mysal üçin, Lokerbiede “Pan Amerikan” uçarynyň partadylmagyny Eýranyň öňki prezidenti Haşemi Rafsanjanynyň buýranlygyny, Tähranyň Kumdan başga ýerde-de atom işlerini alyp barýanlygyny aýdýarsyňyz. Ol ýer nirede? Bu möhüm hem gizlin maglumatlar siziň eliňize nädip düşdi?
Reza Kahlili: Men bu maglumatlary, aýratyn-da ýadroly maglumaty Merkezi Aňtaw Gullugyna berdim. Olar ony gözden geçirip ýörler. Ýöne bu maglumatlary nireden alandygymy aýdyp biljek däl. Men bu edýänlerimi Birleşen Ştatlaryň Eýran baradaky syýasatynyň üýtgemegi üçin edýärin.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siz Amerikanyň Eýran baradaky syýasaty üýtgemeli diýmek bilen nämäni göz öňünde tutýarsyňyz?
Reza Kahlili: Geçen 30 ýyllykda Eýran režimi tarapyndan käbir adamlar amerikan resmileri bilen näresmi gatnaşykda bolup, Waşingtonda Eýranyň eglişik etmegi mümkin diýen umydy oýardylar. Ýöne Eýran režiminiň syýasaty mydama munuň tersinedi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Eýran resmileri özleriniň atom programmalarynyň parahatçylykly maksatlar üçindigini aýdýarlar.
Reza Kahlili: Eýranyň Ýokary dini ýolbaşçysy aýatolla Ali Hameneýi atom ýaragy yslama garşy diýip, ençeme gezek gaýtalady. Ýöne bu dünýäni aldamak üçin aýdylan zat. “Rewolýusiýa sakçylary” atom bombasyny almagyň ugrunda, atom bombasyny öndürip ýörler. Munda hiç bir şübhe bolmasyn. Bu režim atom bombasyny döretse, özlerine howply geljegiň garaşýanlygyny Eýran halky bilmeli. Meniň bu işleri etmekden maksadym dünýä we Eýran halkyny mundan habarly edip, hemmeler üçin garaňky geljegiň öňüni almak.


c: text/html

text:
Türkmenistanda 27-nji oktýabrda bellenýän Garaşsyzlyk baýramynyň bosagasynda pagta plany dolduryldy, iş kesilen ýüzlerçe tussagyň günäsi geçildi, şeýle-de ýüzläp adama raýatlyk berildi.
Aşgabatda anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde ozaly 2014-nji ýylyň döwlet býujeti barada gürrüň edildi.
Prezident maliýe ministri D.Sadykowyň bu mesele baradaky hasabatyny diňläp, döwlet býujetiniň taslamasyny umumylykda tassyklady we onuň Mejlise iberilmegini tabşyrdy.
Emma ol býujetde esasan regionlardaky sosial-durmuş meselelerine uly orun berilmelidigini, ilkinji nobatda hem ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmelidigini, täze obýektleriň gurluşygy üçin goýberilýän serişdeleriň möçberiniň artdyrylmalydygyny nygtady.
Şu nukdaý nazardan, prezident bu taslamanyň ýene bir gezek gözden geçirilmegini tabşyrdy.
Hökümet maslahatynda ýurduň oba hojalygyna gözegçilik edýän wise-premýer Annageldi Ýazmyradow pagtaçylaryň 1 million 50 müň tonnadan gowrak «ak altyny» döwlet harmanyna tabşyryp, pagta planlaryny doldurandyklaryny habar berdi.
Ýene bir habar bolsa, ozal raýatlygy bolmadyk ýüzlerçe türkmenistanlynyň raýatlyk almagy bilen bagly. Prezident Berdimuhamedow hökümet maslahatynda Türkmenistanda ýaşaýan, emma raýatlygy bolmadyk 609 adama raýatlyk bermek baradaky karara gol çekdi.
Prezident raýatlyga alnan adamlara ýurduň kanunlary esasynda hemme taraplaýyn kömek etmek barada hem durup geçdi. Türkmenistanyň raýatlygyny täze alan adamlar bir aý möhlet içinde Türkmenistanyň pasporty bilen üpjün ediler. Olara işe ýerleşmek, jaý almak barada hem kömek berilmelidigi aýdylýar.
Prezident Beridimuhamedow 2011-nji ýylda raýatlygy bolmadyk 3318 adama Türkmenistanyň raýatlygyny beripdi.
Mälim bolşy ýaly, ozalky prezident S.Nyýazow 2005-nji ýylyň awgustynda 13245 adama, şol sanda 90-njy ýyllardaky harby konflikt sebäpli ýurduny terk eden täjik raýatlaryna türkmen raýatlygyny beripdi.
Hökümet maslahatynyň dowamynda prezident, garaşsyzlygyň 22 ýyllygy mynasybetli, iş kesilen tussaglaryň 1002-siniň günäsini geçmek baradaky karara hem gol çekdi.
Mälim bolşy ýaly, Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri Türkmenistanda baýramçylaklaryň bosagasynda tussaglaryň köpçülikleýin günäsini geçmek adata öwrüldi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
22-nji iýulda türkmen paýtagtynda ilatyň sagdyn iýmitlenmeginiň ileri tutulýan wezipeleri boýunça ýokary derejeli milli strategiki maslahat geçirildi.
Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe we «Saglyk» Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilen bu maslahata köp adam ýygnandy. Olaryň arasynda şu gün Aşgabatda öz işini jemlän «Gazanan üstünliklerimizi berkitmek sagdyn gelejegimiziň esasydyr» atly halkara saglygy goraýyş maslahatynyň wekilleri hem bar. Bu günki maslahata Türkmenistanyň Mejlisiniň, birnäçe ministrlikleriň, pudak edaralarynyň, Ylymlar akademiýasynyň, Türkmen döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň, jemgyýetçilik guramalarynyň, Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň we habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Şeýle hem maslahata BMG-niň Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň, Çagalar gaznasynyň, ÝUNISEF-iň birnäçe ýurtlardaky edaralarynyň we iýmitlenmek meseleleri boýunça beýleki pudagara komitetleriniň düzümine girýän guramalaryň, şeýle hem Russiýanyň Ylymlar akademiýasynyň hem-de Gazagystan Respublikasynyň Iýmit akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda, ilaty azyk önümleri bilen üpjün etmäge degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň öňünde duran uzakmöhletleýin wezipeler hem-de Türkmenistanyň sagdyn iýmitlenmek barada durmuşa geçirýän döwlet syýasatyny netijeli durmuşa geçirmek babatdaky wezipeler kesgitlenildi.
Maslahata gatnaşyjylara bu meseläni öwrenmegiň usuly binýady boýunça maglumat-seljeriş materiallary hödürlendi. Şeýle hem hünärmenleriň çykyşlarynda 2025-nji ýyla çenli iýmit meselesi boýunça degişli maksatnamalary, şol sanda öňde durýan maksatlara ýetmegiň dürli ýollaryny öz içine alýan taslamalary işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak boýunça milli hem-de daşary ýurtlaryň tejribeleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Maslahatyň gün tertibine girizilen meseleleriň möhümdigini belläp, çykyş edenler häzirki döwürde sagdyn iýmitlenmegiň we azyk önümleriň howpsuzlygynyň, milletiň sagdynlyk derejesini we onuň durmuş hilini, ýaşaýyş dowamlylygyny, zähmet we durmuş işjeňligini öz içine alýan meseleleriň wajypdygyny nygtadylar. Iýmitlenmek ykdysady ösüşiň we durmuş ulgamynyň köp sanly ugurlary bilen utgaşýan düşünjedir.
Bu meseläniň çözgüdine möhüm ähmiýetli wezipe hökmünde garalýar. Bu ulgamda durmuşa geçirilýän syýasatyň maksady ilatyň sagdynlygyny saklamak we berkitmek, keselleriň öňüni almak, şeýle hem sagdyn iýmitlenmegi ýola goýmak bolup durýar. Sagdyn iýmitlenmek syýasatynyň durmuşa geçirilmegi — munuň özi, ilkinji nobatda, azyk bolçulygynyň, onuň ýokary hiliniň üpjün edilmegidir.
Türkmenistanda bu ugurda giň möçberli işler alnyp barylýar. Zerur möçberdäki azyk serişdelerini we önümlerini öndürýän önümçiligiň ykdysady, kanunçylyk we maddy binýadynyň kemala getirilmegi, olaryň ilat üçin elýeterli bolmagy, şeýle hem azyk önümleriniň ýokary hilli hem-de howpsuzlygy bilen baglanyşykly meseleler döwrüň möhüm talaby bolup durýar.
Ýurdumyzda öndürilen önümleriň köp sanly halkara sergilerinde birnäçe gezek ýokary baýraga eýe bolmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Şu günler «EKSPO—2015» ady bilen Italiýada geçirilýän wekilçilikli forumda Türkmenistanyň milli bölüminde görkezilýän önümler ýurdumyzyň tutuş dünýäde azyk howpsuzlygynyň üpjün edilmegine, sagdyn iýmitlenmek meseleleriniň oňyn çözülmegine önjeýli goşant goşýandygyny alamatlandyrýar.
Pikir alyşmalaryň barşynda ýygnananlar Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň ilatyň saglygyny goramak ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň ösdürilmegine ägirt uly goşant goşýandygyny bellediler.
Halkara guramalarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda ilatyň sagdyn iýmitlenmegi bilen baglanyşykly möhüm meselelere bagyşlanan ýokary derejedäki milli strategik maslahatyň jemleri boýunça Jemleýji resminama kabul edildi. Onda bu ulgam boýunça ýakyn geljegiň möhüm meseleleri kesgitlendi.


text:
Ozal ganym duşman bolsalar-da, soňky ýyllarda Siriýadyr Eýran bilen dostluk Türkiýäniň daşary syýasatynyň möhüm bölegine öwrüldi. Ýöne bu syýasat indi howp astynda. Muňa sebäp bolan zat hem Siriýanyň hökümete garşy çykýan demonstrantlara rehimsizlik bilen basyş edip, soňky aýlarda, çak edilişine görä, 2 müň töweregi adamy öldürmegidir.
Ýagdaýyň nähili ýaramazlaşandygyny 9-njy awgustda prezident Başar al-Assad bilen duşuşmak üçin Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglunyň Damaska eden sapary görkezdi. Dawutoglunyň Assada ýetiren habary repressiýany bes edip, zerur reformalary ýola goýmak, syýasy tussaglary boşatmak boldy. Muny etmedik ýagdaýynda Assadyň Liwiýanyň ýolbaşçysy Muammar Kaddafi ýaly halkara derejesinde üzňelige düşjekdigini aýtdy.
Assad hem çürt-kesik jogap berene meňzeýär. Siriýanyň döwlet habar gullugy “Sana” Assadyň Türkiýäniň daşary işler ministrine Damaskyň “terroristik toparlaryň” garşysyna rehimsizlik bilen göreş alyp barjakdygyny aýdandygyny habar berdi.
Dawutoglu Ankara dolanyp gelensoň, Türkiýäniň Assaddan ýüz öwrüp, protestçilere duýgudaşlyk edýändigini bildirdi. Bu meselede Dawutoglu öz pikirini şeýle beýan etdi: “Öňümizdäki günlerde, aýlarda däl, günlerde biz bir möhüm prosesi başdan geçireris. Bu prosesiň suduryny öňümizdäki günlerde, öňümizdäki hepdelerde giriziljek çäreler aýan eder. Hemişe nygtaýşymyz ýaly, biziň esasy ölçegimiz bu prosesiň diňe Siriýa halkynyň islegini şöhlelendirmegi”.
Assadyň güýç ulanmagyna Ankaranyň garşy çykmagy geň zat däl. Ýaňy iýun aýynda Assadyň howpsuzlyk güýçlerinden gaçyp, 10 müň töweregi bosgun Türkiýä sygyndy.
Has göze ilýän zat bu işiň Türkiýäniň Eýran bilen bolan gatnaşygyna zyýan ýetirýänligi. Tähran Assady tutanýerli goldap geldi. Eýran ençeme ýyl bäri Orta Gündogarda Siriýanyň ýakyn ýarany. Ýöne Tähran soňky ýyllarda gatnaşygyny Günbataryň esasy ýarany, NATO-nyň agzasy Türkiýe bilen-de gowulandyrdy.
Türkiýe Assaddan ýüz öwürse...
Murat Bilhan Stambul Kültür Uniwersitetinde Halkara gatnaşyklary boýunça ýolbaşçy. Ol ozal hem Eýranda Türkiýäniň diplomaty bolup işlän adam. Onuň pikiriçe, Türkiýe Assaddan ýüz öwürse, Tähranyň oňa Günbataryň elindäki guraly hökmünde garamagy mümkin.
“Türkiýe bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar gitdigiçe sowaýar. Eýranyň muny ýokuş görmegi mümkin. Olar hüşgär bolup, Türkiýä Günbataryň ýarany, Günbataryň regiondaky potratçysy ýaly bir zat diýip gararlar” diýip, Bilhan aýdýar.
Dawutoglu Ankarada geçiren metbugat ýygnagynda bular ýaly aýyplamalary ret etdi: “Türk döwletiniň barlygynyň hiç bir döwründe hiç bir türk hökümeti ýa türk Daşary işler ministrligi hiç haçan hiç bir döwletiň potratçysy bolan däldir, bolmazam”.
Eýranyň döwlet mediasy Türkiýäniň Assada garşy syýasatyny açyk tankytlady. Mysal üçin, Eýranyň iňlis dilinde gepleşik berýän telekanaly “Press TV” 9-njy iýunda Siriýadaky pitneçilikde türk premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogany günäkärledi.
Eýran bilen aradaky gatnaşyklaryň aladasy sebäpli iýul aýynyň başlarynda Dawutoglu Eýrana sapar etdi. Türk resmileri Eýranyň Türkiýäniň tutumyny tankytlamagynyň şondan soň ýatyşandygyny aýdýarlar.
Analitikleriň arasynda Eýranyň ýokary dini ýolbaşçysy Aýatolla Ali Hameneýiniň Assaddan eýýäm el üzendigine ynanýanlar-da bar. Mysal üçin, Ysraýylda ýerleşýän ylmy-barlag gurama MEEPAS-iň kommentatory Meir Jawedanfar: “Assad çuň alada içinde. Hameneýi onuň bilen birlikde batmak islänok. Ikinjiden hem ol Assadyň gämisiniň batyp barýandygyna, ony halas edip bolmajakdygyna göz ýetirýär” diýýär.
“Ol ony taşlady. Ol bu işi açyk däl-de, hususy görnüşde etdi. Aslynda eýranlylar hususy gepleşiklerde Assaddan esasy reformalary girizmegi soraýarlar diýip çaklamak ýalňyş däl bolsa gerek. Olaryň Siriýanyň oppozisiýanyň içindäki käbir elementler bilen gürleşýän bolmagy-da mümkin” diýip, Jawedanfar sözüniň üstüne goşýar.
Bilhan Türkiýe bilen Eýranyň arasyndaky gatnaşyk “sowady” diýse-de, “soňlandy” diýenok. Öz pikirini ol şeýle beýan edýär: “Türkiýe Eýrany elden berendir öýdemok. Eýran elden gidenok, ýöne onuň öňküsinden az-kem daşlaşan bolmagy mümkin. Olar indi özara birek-birege ynam etmezler. Ýöne haçan-da Türkiýe bilen Eýranyň bähbitleri utgaşsa, mysal üçin separatizm ýa şolar ýaly zatlarda, olar hyzmatdaşlyk ederler”.


text:
Geçen hepde bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilen Gyrgyzystanyň ozalky sosial gorag ministri Rawşan Sabirow özüniň günäsizdigini öňe sürüp, penşenbe güni açlyk yglan edendigini mälim etdi.
Geçen hepde Bişkegiň sudy Sabirow bilen birlikde onuň ozalky orunbasary Tahir Mirzahmedowy hem üç ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi. Sud olaryň ikisini-de gyrgyz çagalarynyň daşary ýurtlular tarapyndan perzentlige alynmak prosesinde para alanlykda günäli tapdy.
Bu wakalaryň fonunda penşenbe güni Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrliginiň Akademiýasynyň ýolbaşçysy Almaz Bazarbaýew we onuň orunbasary Rahmatullo Amiraýew hem korrupsiýada aýyplanyp, tussag edildi.
Ýurduň Milli howpsuzlyk boýunça Döwlet Komiteti olaryň ikisiniň-de para almak meselesinde aýyplanýandyklaryny mälim etdi.


text:
Türkmenistan 13-nji dekabrda özüniň Owganystana, Pakistana, Hindistana gaz iberjek geçirijisiniň (TOPH) Türkmenistandaky böleginiň gurluşygyna başlady. Türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gazgeçirijiniň gurluşygyna badalga bermäge bagyşlanan dabarada çykyş edip, “taslamanyň diňe energiýa serişdelerini iberýän tarap üçin däl, eýsem üstaşyr geçirýän we sarp edýän döwletler üçin hem ykdysady taýdan örän uly ähmiýete eýe boljakdygyny” aýtdy.
Eýse, Owganystanda howpsuzlyk şertleri ýaramazlaşýan mahaly, bu proýektiň durmuşa geçmek mümkinçilikleri nähili?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, düýbi Londonda ýerleşýän “Uruş we parahatçylyk” institutynyň analitigi John Makleod bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan TOPH gazgeçirijisiniň gurluşygyna başlady. Siz bu proýektiň durmuşa geçmek mümkinçilikleri barada näme pikirde?
John Makleod: Bu proýekt mundan ýigrimi ýyl öňden hem bar bolan we dowam edýän owgan durnuskzylygy ýaly sebäplere görä, Türkmenistan, şol sanda Pakistan üçin hem başa barmajak ýaly bolup görünýär. Şu sebäpler islendik infrastruktura proýekleterine ýatyryljak maliýe serişdelerini hem sorag astynda goýýar.
Geliň, geografiki taýdan şuňa meňzeş proýektleriň birine, ýagny Baku-Jeýhan proýektine göz aýlalyň. Şol döwürde bu proýektiň durmuşa geçirilmegi bilen baglanyşykly käbir syýasy we howpsuzlyk meseleleri dogrusynda töwekgelçilikler bardy. Olaryň biri 1990-njy ýyllaryň başynda gürrüňi edilýän geçirijiniň gurluşygy bilen baglanyşykly gepleşikleriň başlan wagty bolan Daglyk-Garabag konfliktidir. Ikinjiden, şol döwürde Türkiýede jeňçileriň hereketleri ýaýbaňlanypdy.
Emma bu meseleler iň bärkisi maýa goýumçylaryň bu proýekte goşulyp bilmegi derejesinde oňyn çözülipdi. Şeýlelikde bu proýektiň durmuşa geçirilmegi şowly bolupdy. Bu hem şol meseleleriň, töwekgelçilikleriň aradan aýrylmagy netijesinde amala aşyrylypdy. Sebäbi bu proýektleriň durmuşa geçirilmegi syýasy islege bagly däl-de, maliýe serişdeleri, töwekgelçilikler bilen has köpräk baglydyr.
Azatlyk Radiosy: Siz bu proýektiň durmuşa geçmek mümkinçiligine şübhe bilen garaýan ýeke-täk adam däl. Emma muňa garamazdan, düýn bu proýekte gatnaşýan ýurtlaryň liderleri Türkmenistanda ýygnanyp, onuň gurluşygyna badalga berdiler. Eger ýagdaý şeýle bolsa, siziň pikiriňizçe, olar bu çäräni näme üçin amala aşyrdylar?
John Makleod: Bu proýektiň gurluşygy bilen baglanyşykly eýýäm ençeme ýyldan bäri gepleşikleriň dowam edýändigine we käbir [inkär edip bolmajak] hakykatlaryň bardygyna garamazdan, bu çäräniň häzir näme sebäpden gurnalandygy barada anyk bir zat aýtmak kyn. Emma türkmen hökümeti häzirki şertlerde bu proýekti durmuşa geçirmäge syýasy taýdan islegli ýaly bolup görünýär. Emma soňra näme bolar?
Siziň bilşiňiz ýaly, Türkmenistan Owganystandaky “Talyban” we “Yslam döwleti” toparlarynyň jeňçilerinden göz-görtele abanýan howpa garşy göreşmek üçin özüniň Owganystan bilen serhediniň golaýynda harbylaryny ýerleşdirdi. Bu jeňçi toparlar sebäpli Owganystanyň demirgazyk welaýatlaryndaky owgan hökümetiniň işjeňligi juda gowşak. Şeýle-de, bu jeňçiler öňümizdäki birnäçe ýylyň dowamynda Owganystandan ýok bolup gitjege meňzemeýär. Sebäbi “Talyban” gaýtadan güýçlenip, agressiw häsiýete eýe bolýana meňzeýär.
“Talyban” bilen gepleşikler dowam etse-de, ýurduň demirgazygyndan başlap günbataryna çenli dowam edýän we Pakistany hem öz içine alýan problemalaryň parahatçylykly ýol bilen çözüljekdigini hiç kim aýdyp bilmez.
Azatlyk Radiosy: Meniň bilşime görä, düýn Pakistanyň premýer-ministri özleriniň “Talyban” bilen gepleşikleri geçirip, toparyň proýektiň durmuşa geçmegine rugsat bermäge ynandyryljakdygyny aýdypdyr. Siziň pikiriňizçe, bu töwekgelçilikleriň aradan aýrylmagynyň çözgüdi bolup bilermi?
John Makleod: Belki, bolup biler. Ýöne Owganystanyň hökümeti Pakistany “Talyban” hereketini goldamakda yzygiderli aýyplap gelýär. Men bu meseleler has çylşyrymly diýip çaklaýaryn. Ýagny, “Talyban” diňe bir hereket bolman, onuň düzüminde birnäçe toparlar bar. Olaryň arasyndaky iň täzesi we iň agressiwi hem “Yslam döwleti” atly topardyr. Owganystandaky konfliktiň syýasy taýdan çözgüdi üçin perspektiwa ýokdur. Meniň pikrimçe, Pakistan belli bir görnüşde “Talybany” “satyn alyp”, bu sebitde howpsuzlygy üpjün etjege meňzeýär. Emma şeýle çözgüdi owganlaryň kabul etjegine ynanmak kyn. 1990-njy ýyllarda “Talyban” hereketi belli bir derejede bu prosesiň bir bölegidi. Sebäbi olaryň özüniň administrasiýasy we guramalary bardy. Şol sebäpden olar bilen iň azyndan gepleşikleri geçirip, maslahat edip bolýardy.
Emma häzirki wagtda ýagdaý düýbünden tapawutly. Häzirki “Talyban” 1990-njy ýyllardaky öňki “Talyban” hereketi däl. Häzir bu hereket Owganystanyň dürli ýerlerinde söweş hereketlerini alyp barýan has agressiw toparlaryň ençemesinden ybarat. Şol sebäpden parahat ilatdan ýaşaýjylara ýa-da gazgeçirijä hüjüm etmezlik baradaky şol bir habary olaryň ählisine deň derejede nädip ýetirip boljakdygyny men-ä göz öňüne getirip bilemok. Bu işi nädip durmuşa geçirip boljakdygyny göz öňüne getirmek gaty kyn.


text:
Bolgariýanyň hökümeti ençeme gün dowam eden gazaply protestlerden soň wezipe ygtyýarlyklaryny tabşyrdy. Bolgariýalylar elektrik togunyň bahasynyň gymmatdygy, şeýle-de ýaşaýyş şertleriniň pesdigi üçin protest geçiripdiler.
Premýer-ministr Boýko Borisow çarşenbe güni parlamentde “men polisiýanyň adamlary ýençýän hökümetinde asla bolmaryn” diýip çykyş etdi.
Hökümetiň wezipe ygtyýarlyklaryny tabşyrýandygyny yglan edenden soň, Boýko “adamlar bize häkimiýeti berdi, bu gün hem biz ony olaryň özlerine gaýtaryp berýäris” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Sişenbe güni paýtagt Sofiýada protestçiler bilen polisiýanyň çaknyşygynda ençeme adam ýaralanypdy.


text:
Geçen asyryn segseninji ýyllarynda Türkmenistanyň Ýazyjylar soýuzy Ikinji jahan urşunda wepat bolan türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň baş goýan ýerlerini gözlemek hem görüp gaýtmak üçin, şahyr Anna Kowus ikimizi komandirowka ýollady.
Moskwadan ugrap, ilkinji maňlaý dirän şäherimiz Smolensk boldy.
Myhmanhana ýerleşenimizden, Anna däde telefony öňüne çekdi. Ýarym sagat geçse geçendir, eýýäm oblast gazetiniň baş redaktory gapymyzy kakyp, işikde duran «Wolgany» ygtyýarymyza hödürläp dur!
Bu ýagdaýa geň galyp ýetişmänkäm, gürrüňden gürrüň çykyp, bir türkmen gyzynyň Leningrad uniwersitetiniň žurnalistika fakultetini tamamlap, şol oblast gazetinde, şu redaktoryň elinde praktika geçendigine, onuňam meniň gelnim Maral bolup çykandygyna has beter haýran galmaly boldum.
Ertesi irden Anna Kowus bilen ak «Wolga» atlanyp, aldym-berdimli söweşleriň geçen ýerlerinde galan doganlyk mazarlaryn gözlegine çykdyk.
Ençeme obany söküp, gün öýleden agyberende, alyp barýan gujak-gujak gül desselerimiz soluberende, bir doganlyk mazaryň başujundaky hatar-hatar ýazgylaryň arasynda, mähriban ildeşimiziň adyny görüp, gözümize ýaş aýlananyny duýman galdyk: Şaly Kekilow!
Şaly Kekilow 1906-njy ýylda Aşagabadyň etegindäki Köşi obasynda dünýä indi. Aşgabadyň pedtehnikumyny gutaryp, 1931-nji ýyla çenli magaryf pudagynda işledi. Az wagt radiokomitetde işlänsoň, Türkmenistan ýazyjylar birleşiginiň jogapkşär sekretary boldy, 1936-njy ýylda tä fronta gidýänçä, metbugatda işledi. Uruş başlanýança, onuň iki sany goşgular ýygyndysy çykypdy. Ol frontdan hem birnäçe poetiki eserleri öz Watanyna ýollapdyr. Olardan aýratyn-da “Dýadýa Iwan” hem “Kareliýa jeňňelinde” poemalary tapawutlanýar. Şahyryň “Kareliýa jeňňelinde” eserine ebediýaty öwrenjiler ýokary baha beripdi. Ol 1943-nji ýylyň 8-nji oktýabrynda Smolensk oblastynyň Monastyrşina raýonynda, söweş meýdanynda aradan çykýar.
Mundan Ukrainanyň paýtagtyna ugradyk.
Kiýew, elbetde, Smolensk däl. Hanjak ýöreseň – öz aladaň, öz çykdajyň.
Biz indi şahyr hem ýazyjy Ata Nyýazowy gözlemeli.
Eşekdir motordan başga gabat gelen ulaga münüp, iki günläp aýagymyzyň hem pulumyzyň ýeten ýerindäki doganlyk mazarlara aýlanyp çykdyk.
Azabymyz ýerine düşmedi. Gozleýän adymyza duşmadyk. Munuň üçin biz Kriwoý Rog şäherine gitmelidik. Ýöne ol ýere ýetmäge ýagdaý bolmady.
Ata Nyýazow 1906-njy ýylda Aşgabat raýonynyň Büzmeýin obasynda dünýä inipdi. Birnäçe ýyllap türkmen metbugatynda, soňra neşirýatda işledi. Edebiýat meýdanyna şahyr hökmünde geldi. Rus klassyklarynyň hem SSSR halklarynyň edebiýatyndan nusgalary türkmen diline terjime etdi. Ol 1943-nji ýylyň 21-nji noýabrynda, Ukrainanyň Kriwoý Rog şäherinde söweş meýdanynda wepat boldy.
Bir görsek, menin harajadym tarpa-taýyn gutaraýypdyr! Gyssagly Aşgabada, öz iş ýerime jaň edip, telegraf arkaly pul ibermegini haýyş etdim. Ol: “Sen poçta ýetinçäň puluňam barar” diýdi.
Myhmanhanadan paýtagtyň merkezi poçtasyna eňdik iki bolup. «Eňdik» diýýänimiň sebäbi – depäňden guýup duran ýagşyň derdinden, ýuwaş ýörär ýaly däldi.
Nobata durup, ahyry ýetdik arzyly äpişgejigiň öňüne. Ýok, pul gelmändir. Bir salym garaşaly diýip, girelgäniň depesinde papagyň gaşy ýaly öňe çykyp duran betondan guýlan saýawanyň aşagynda durduk. Mahal-mahal birimiz içerik girip soraýas, şol bir jogap: «Entek gelen zat ýok». Garaz, ol pul ertesi günem gelmedi.
Gatnawyň üçünji güni başlandy. Sakalyny syryp, aýnaň öňünde ýarym sagat pyrlanan Anna däde bezemen geýnip, şähere hyýallanyp ugrady.
-- Ýaşuly, senden uly haýyş -- diýip, näumyt ses bilen oňa ýüzlendim. – Meniň indi şo poçtada görünmäge ýüzüm çydanok. Barýakaňmy, gelýekäňmi, bir sorap gör, pul gelen bolsa jaň et.
Ýarym sagatdan Anna Kowusyň şadyýan sesi gulagymy şaňladyp gitdi:
-- Şir, buşluk! Ýet, başga biri alaýmanka!..
Uzak gije ýol ýöräp, Moldawiýanyň paýtagtyna ýetdik. Myhmanhanada ýerleşip, telewizory açanymyzam şoldy, depe saçymyz üýşüp, gözümiz garaňkyrap gitdi.
Birnäçe günläp guýup duran ýagynyň derdinden, Kiýewiň merkezi poçtasynyň maňlaýyndaky ençeme tonnalyk şol beton saýawan tutuşlygyna aşak gaýdypdyr. Soýuzyň dürli künjeginden gelip, kim pula, kim hat-habara garaşyp duran on üç adam bir demde heläk bolupdyr.
Ol aýylganç heläkçilik bize şeýle agyr täsir etdi, hatda özümiziň iki günläp ajalyň nyşanasy bolup durşumyza, şo beladan aman-esen sypanymyza begenibem bilmedik.
Kişinýowdan raýon merkezlerine, raýonlardanam obalara gatnaýan ululy-kiçili awtobuslar bilen aýlanyp, bitiren goşumyz bolmady.
Ýöne Anna Kowus gapdalyňda bolsa, has dogrusy alynmajak gala ýokdugyna ýene bir sapar göz ýetirdim.
Haçan jaňlaşypdyr, kim bilen gürleşipdir, men bihabar, emma ir sagat sekizde gapymyz kakyldy.
-- Elinje ulag geldi öýdýän, Şir. Galam-kagyzyňy al-da, aşak düşüber -- diýip, Anna däde ala-mula saýawanyny alyp, howul-hara çykyp gitdi.
Daş çyksam, myhmanhananyň agzynda ak «Wolga» keserip dur! Öňündäki aýnasyna-da «Moldawiýa SSR-niň Ýazyjylar soýuzy» diýlen ýazgy ýelmenen.
Bir sagada ýeter-ýetmezde aýdylan adrese elten maşyn obanyň çetindäki tokaýyň gyrasynda güle bürenip ýatan doganlyk mazaryň gapdalynda saklandy.
Mazaryň töweregini gurşap duran märeke, boýunlary gyzyl galstukly pionerler, golaý-goltumdaky raýonlardan gelen žurnalistler, orkestr, milli geýimde öňümizden duz-çörekli çykan biri-birinden owadan gyzlar...
Kim gül dessesini uzadýa, kim Anna Kowusyň boýnuna pioner galstugyny dakýa, kim ondan interwýu alyp ýör. Halypa-da goltuk jübüsinden rus dilinde çap edilen kitapçasyny çykaryp, dabara bilen goşgy okaýa...
Maňa dagy bamysyň diýýänem ýok.
Bu garma-gürmelikden ýuwaşlyk bilen saýlanyp, doganlak mazaryň öňünde dikilen mermer daşyň ýüzündäki ýazgylary okap başladym.
Birdenem tok uran ýaly bolup, tisginip-titräp gitdim. Gözlerime ynanman, siňe-siňe seredip, gaýta-gaýta okap, birdenem gygyryp goýberdim:
-- Anna däde -- Nurmyrat Saryhanow!!!
Nurmyrat Saryhanow 1906-njy ýylda, häzirki Gökdepe etrabynyň 2-nji Gökdepe obasynda dünýä indi. Aşgabatdaky politehnikumda okady. Dürli metbugat organlarynda işledi. Ençeme hekaýalary ýazdy. Aýratyn-da, urşa gitmänkä tamamlan “Kitap” hekaýasy hem “Şükür bagşy” powesti türkmen prozasynyň iň kämil nusgalaryndan birine öwrüldi. Ýazyjynyň eserleri köp dillere terjime edildi. Nurmyrat Saryhanow 1944-nji ýylyň 4-nji maýynda, Moldowanyň Bendery raýonyndaky söweşde wepat bolup, Delakeu obasynda jaýlanypdyr.
Halypa ýylgyryp gepledi.
-- Sen myhmanhanadaky nobatçy gelne bäş sany goşgy okap berýänçäň, men ýigrimi bäş ýere jaň edip ýetişýän. Uruş weteranlary sowetiniň başlygyny, «Gyzyl yzçalyjylar» otrýadynyn ýolbaşçysyny, muzeý direktorlaryny silterläp-silkeläp düşeginden galdyrýan. Ýene soragyň bamy? Biderek sowallaryň deregine, ynha, adamlara goşgy okap ber.
Biziň zyýaratymyz şonuň bilen tamalandy.


text:
Gazagystan öňki Sowet Soýuzyna giren döwletleriň arasynda bu gurama ýolbaşçylyk etjek ilkinji ýurt bolar. Emma käbir synçylar ÝHHG-niň bu kararyny tankyt edip, Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçylyk etmäge taýýar däldigini aýdýarlar.
Şeýle pikiri öňe sürýän synçylardan biri hem düýbi Londonda ýerleşýän “Çatam House” atly barlaglar merkeziniň eksperti Aleks Naýsdyr
. Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir onuň bilen ýörite söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Aleks, ÝHHG bilen Gazagystanyň aragatnaşygy baradaky soraglara geçmezden ozal bu gurama barada gürrüň beräýseňiz. ÝHHG-niň maksatlary nämelerden ybarat? Aleks Naýs:
ÝHHG Helsinki şertnamasy we Budapeşt memorandumy ýaly ençeme dokumentler esasynda dolandyrylýar. Bu dokumentler ady agzalýan guramanyň gymmatlyklaryndan we maksatlaryndan ybarat ençeme maddalary öz içine alýar.
Şeýle-de şol dokumentler gurama agza ýurtlaryň territorial bütewiligi, adamlaryň howpsuzlygy we şahsy azatlyklar, saýlawlaryň azat we erkin geçirilmegi, metbugat azatlygy, saýlamak we saýlanmak hukuklary ýaly ençeme ugurlary-da öz içine alýar. Bu dokumentlerde şol gymmatlyklaryň gorap saklanylmagy ÝHHG-ä agza ähli ýurtlardan talap edilýär. Azatlyk Radiosy: ÝHHG-ä kimiň ýolbaşçylyk edip ýa edip bilmejegi barada haýsydyr bir anyk kanun barmy?Aleks Naýs:
Bu barada hiç hili kanun ýok. Prinsipde ÝHHG-niň agzasy bolan islendik ýurt bu gurama ýolbaşçy saýlanyp bilner. Emma bu karar ady agzalýan guramanyň ähli agzalary tarapyndan bir agyzdan goldanylmaly.
Gazagystanyň bu gurama ýolbaşy edilip saýlanylmagy baradaky karar ilki başda Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Britaniýa tarapyndan ret edilse-de, bu barada ikinji gezek geçirilen ses berlişikde bu karary guramanyň ähli agzalary biragyzdan goldapdylar. Azatlyk Radiosy: ÝHHG-niň gymmatlyklary barada aýdan pikirleriňize Gazagystandaky ýagdaýlar gabat gelenok bu karar guramanyň gymmatlyklary nukdaýnazaryndan birhili gapma-garşylyk döredenokmy? Aleks Naýs:
Aýdýan pikirleriňiz dogry, Gazagystandaky ýagdaýlar ençeme nukdaýnazardan ÝHHG-niň standartlaryna gabat gelenok. 2007-nji ýylda Gazagystan bu gurama öz kandidaturasyny hödürlände, bu ýurduň Daşary işler ministri Gazagystanyň adalat sistemasynda söz we metbugat azatlygy baradaky meselelerde, saýlawlar baradaky kanunda reformalaryň amala aşyryljakdygyny wada beripdi. Emma, gynansak-da, ýurtda käbir ösüşleriň bolmagyna garamazdan, adam hukuklary bilen bir hatarda käbir beýleki ugurlarda-da yza gaýdyşlygyň bolanlygyna şaýat bolýarys. Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda Gazagystanyň ÝHHG-niň ýolbaşçysy edilip saýlanylmagy baradaky karara nähili baha berip bolar? Aleks Naýs:
Meniň pikirimçe, bu karar kabul edilen wagtynda käbir umytlara bil baglanypdy. İlki bilen Gazagystanda adam hukuklary we saýlawlar baradaky kanunynyň gowşakdygy ýaly ençeme problemalaryň bardygyna garamazdan, bu ýurduň ÝHHG ýolbaşçy edilip saýlanmagy ýagdaýlaryň gowulyga tarap üýtgemegine itergi berer diýlen umyt bardy.
Gazagystanda hereket edýän käbir hukuk goraýjy guramalar hem edil şeýle sebäplere görä, Gazagystanyň bu wezipä bellenilmegini goldap çykyş edipdiler.
Ikinjiden, ähli ýurtlara deň wekilçilik edýänligini aýdýan bir guramanyň ýolbaşçylary mydama günbatar ýurtlarynyň arasyndan saýlanyp bilmez. Gazagystanyň bu wezipä saýlanmagynyň bir sebäbi-de şudur. Şeýle-de Gazagystanyň bu wezipä bellenilmegi, şu mahala çenli o diýen aktiw bolmadyk regionlarda ÝHHG-ä öz täsirini artdyrmaga ýardam eder.
Meselem, Merkezi Aziýada serhetlere kontrollyk etmek, neşe gaçakçylygyna we terrorçylyga garşy göreşmek ýaly uly problemalar bar. Gazagystanyň ÝHHG-ä ýolbaşçy saýlanmagy, ady agzalýan gurama, şol regionda bu ugurlarda öz roluny güýçlendirmäge mümkinçilik döreder. Azatlyk Radiosy: Gazagystany bu gurama ýolbaşçy edip saýlamakda elbetde ÝHHG-niň öz maksatlary bolmaly, emma bu karar kabul edilende bu guramanyň prinsipleri we gymmatlyklary hiç kimiň ýadyna düşmedimikä
? Aleks Naýs:
Siziň berýän soragyňyz ýerlikli, sebäbi bir tarapdan-a, ÝHHG köp ugurly gurama bolmaga synanyşyp, adam hukugy taýdan problemaly ýurtlary hem öz içine almaga synanyşýar. Beýleki tarapdan bolsa, ÝHHG halkara jarnamalaryna gabat gelýän gymmatlyklary saýlap alanlygyny aýdyp, bu şertnamalaryň gurama agza ähli ýurtlar tarapyndan berjaý edilmegini goldap çykyş edýär.
Gazagystan ýaly ýurduň bu gurama ýolbaşçy edilip saýlanylmagy baradaky karara seredenimizde, ÝHHG-niň agzalarynyň ählisiniň bu gymmatlyklara sarpa goýmaýanlygyna şaýat bolýarys. Meniň pikirimçe, bu ýagdaý ÝHHG-niň geljegi we onuň maksatlary barada uly sorag döredýär. Haçan-da Gazagystan öz kandidaturasyny yglan edende, bu ençeme ýurdy kyn ýagdaýa salypdy.
Sebäbi Gazagystan demokratik ösüşler, adam hukuklary we söz azatlygy ýaly ugurlarda problemalary bolan bir ýurt, şeýle ýagdaýda ony goldap çykyş etmeklik köp ýurtlar üçin aňsat bolmandy. Beýleki tarapdan, eger bu ýurduň kandidaturasy ret edilse, onda bu ÝHHG-niň köp agzaly gurama däldigi baradaky argumentleriň orta atylmagyna ýol açardy. Azatlyk Radiosy: Onda şeýle ýagdaýda, eger erteki gün Türkmenistan hem öz kandidaturasyny yglan edäýse, onuň hem günbatar ýurtlaryndan goldaw tapmagy mümkinmi? Aleks Naýs:
Meniň pikirimçe, ol goldaw tapmaz, sebäbi Türkmenistandaky ýagdaýlar Gazagystanyň durumy bilen deňeşdirilende, hasam erbet. Türkmenistanda ösüşiň boljakdygyny aýdyp, hiç kimi ynandyryp bolmaz.
Elbetde, Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçy edilip saýlanylmagynyň bu ýurtda reformalaryň çaltlaşdyrylmagyna itergi berjekdigi baradaky pikiriň orta atylmagy hem ýalňyşdy. Olar Gazagystanyň henizem geçiş döwrüni başdan geçirýän bir ýurtdugyny aýdýarlar. Emma hakykatda Gazagystanyň elitasynyň ýurtda demokratik gymmatlyklary ornaşdyrmak ýaly aladasy ýok.
Netijede Guramanyň ýolbaşçylyk wezipesini bu ýurda bermek arkaly ÝHHG-niň Gazagystan tarapyndan zamun alynmagyna mümkinçilik döredildi. Gazagystanyň maksady ÝHHG-niň gymmatlyklaryny ýurtda ornaşdyrmak ýa ony has ýaybaňlandyrmak däl, eýsem halkara derejede öz abraýyny ýokarlandyrmakdyr.
Azatlyk Radiosy: Menem size edil şu soragy bermekçidim, Gazagystanyň bu guramanyň ýolbaşçylygyny eýelemek arkaly, gazanjak bolýan zady näme?Aleks Naýs:
Gazagystanyň Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlaryň we Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň çäginde özüni alyp barşyna seredenimizde, bu ýurduň regional we Ýewraziýada ýerleşýän ýurtlaryň aragatnaşygyny has berkitmek barada alada edýänligini aýdyp biljek däl. Ol beýleki ýurtlaryň öz içerki işlerine aralaşmagyna ýol berjek islendik bileleşikden gaça durýar.
Gazak ýolbaşçylarynyň gazanmaga synanyşýan zady halkara derejede ykrar edilmek we abraýyny ýokarlandyrmakdyr. Olar bu maksatlaryna ÝHHG ýaly guramalaryň ýolbaşçysy bolmak arkaly ýetmäge synanyşýarlar.
ÝHHG gezek gelende, Gazagystan bu maksadyna ýetmek baradaky planyny gaty gowy we hüşgärlik bilen amala aşyrdy. Azatlyk Radiosy: Abraýyny ýokarlandyrmak bilen bir hatarda bu guramanyň ýolbaşçysy hökmünde Gazagystanyň berjaý etmeli käbir wezipeleri hem bar, Astana bu jogapkärçiligiň hötdesinden gelip bilermi
? Aleks Naýs:
Gazagystan öziniň bu gurama ýolbaşçylyk etjek döwründe orta atjak meseleleriniň hatarynda Owganystandaky ýagdaýlara esasy rol berjekdigini aýtdy.
Gazagystanyň bu ýurt boýunça öz aladalaryny bireýýäm artdyryp başlanlygyny aýdyp bolar. Emma ÝHHG-niň Owganystandaky rolunyň näme boljakdygy o diýen anyk däl, sebäbi ÝHHG-niň günbatar Ýewropada ýerleşýän agzalary Owganystan baradaky aladalaryny ÝHHG-niň çäginde däl-de, eýse NATO guramasynyň esasynda alyp barýarlar.
Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçylyk etjek döwründe orta atyp biläýjek beýleki meseleleriniň hatarynda daş-töweregi goramak we suw bilen bagly problemalar bolup biler. Bu ugurlarda käbir ädimleriň ädilmegi hem mümkin we şeýle meseleleriň ÝHHG ýaly halkara guramalaryň çäginde ara alnyp maslahatlaşylmagy peýdaly bolup biler.
Emma, umuman aýdylanda, Gazagystanyň bu gurama ýolbaşçylyk etjek döwründe o diýen uly teklipleriň orta atylmagyna ýa ol problemalaryň çözülmegine garaşyp bolmaz.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Tähranyň dawaly ýadro programmasy boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen gepleşikleri geçirmäge taýýardygyny aýdýar.
Rohananiň bu baradaky beýanaty ýurduň telewideniýesinde görkezildi.
Rohani Günbatar Eýranyň halkara kanunçylygynyň çäklerinde uraniumy özleşdirip bilýändigini ykrar etmeli diýip, belledi.
ABŞ we beýleki döwletler Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginden howatyrlanýarlar. Tähran bu aýyplamalary inkär edip, özüniň alyp barýan programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara niýetlenendigini öňe sürýär.


text:
Gürjüstanyň paýtagty Tbilisä gelen weýrançylykly siliň pidalarynyň sany köpelýär.
Hökümet 16-njy iýunda ölenleriň sanynyň 19-a barandygyny, olaryň 17-siniň şahsyýetiniň kesgitlenendigini aýtdy.
Alty sany adam bolsa tapylmaýar we olaryň gözleg-halas ediş işleri dowam edýär. 13-nji iýunda başlan agyr ýagyş şäheriň içinden geçýän derýany joşduryp, agyr sile sebäp boldy we haýwanat bagyndaky gaplaňlaryň, ýolbarslaryň, möjekleriň we beýleki jandarlaryň kapasalaryndan boşamagyna getirdi.
Olaryň käbiri silde ölse, käbiri polisiýa tarapyndan tüpeňlendi. Häkimiýetler tapylmaýan gaplaňlaryň we ýolbarslaryň hemmesiniň öli tapylandygyny aýdýarlar.
Bu siliň 44 million dollar möçberinde zyýan ýetirendigi aýdylýar.


text:
Eýran häkimiýetleri amerikan biznesmenini türmeden boşatdy. Ol iki ýyl gowrak mundan öň Tähranda, zorlukly oppozisiýa topary bilen gatnaşygy bar diýlip saklanypdy.
71 ýaşly Reza Tahawiniň aklawçysy Piýer Prosper öz müşderisiniň hiç bir günäni boýun almandygyny aýdýar.
Tahawiniň Birleşen Ştatlara indiki hepdäniň bir güni dolanmagyna garaşylýar.
Eýran Tahawini Tondar atly oppozisiýa topary bilen ilteşikli adama 200 müň dollar nagt pul geçirmekde aýyplapdy.
Tahawi bu puly bir mätäç adama berilýän peşgeş diýip geçirendigini aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň ABS telekanaly eýran häkimiýetleri ahyry Tahawiniň sözlerine ynanan bolarly diýýär.
Birleşen Ştatlaryň döwlet departamentiniň sözçüsi Noel Kleý Waşingtonyň Tahawiniň Ewin türmesinden boşadylmagyny gutlandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanda býujet edaralarynyň işgärleriniň bir böleginiň aýlyklarynyň aýlap gijikmegi dowam edýär.
Soňky gowşan maglumatlara görä, Lebap welaýatynda käbir mekdepleriň mugallymlary aýlyklaryny alan-da bolsalar, aglaba mekdepleriň pedagoglarynyň, çagalar baglarynyň işgärlerine çenli, iýul, awgust aýlarynyň aýlyklaryny henizem alyp bilmeýändigi aýdylýar.
«Käbir mekdeplerde hatda otpuska puluny, tölegli zähmet rugsadynyň haklaryny hem almadyk mugallymlar bar» diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran lebaply raýat Azatlyk radiosyna aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» topary öz çeşmelerine salgylanyp, býujet edaralarynyň işgärleriniň aýlyklarynyň diňe Lebap däl, Mary welaýatynda hem azyndan iki aý bäri gijikdirilýändigini habar berýär.
«Türkmenistanyň Hronikasy» websaýty Lebap we Mary welaýatlarynda mugallymlar bilen bir hatarda polisiýa, saglyk işgärleriniň hem aýlyklarynyň gijikdirilýändigini habar berýär.
Hasaplamalara görä, Türkmenistanda býujetden aýlyk alýan raýatlaryň iň köp bölegi magaryf işgärleri bolup durýar.
Azatlyk radiosynyň Lebapdaky ynamdar çeşmesiniň maglumatyna görä, kä mekdeplerde mugallymlaryň aýlyklary 40 prosente, käsinde bolsa 30 prosente çenli berlipdir.
Ýöne ol käbir ýagdaýlarda döwlete degişli, hojalyk hasaplaşygyndaky edaralarda hem aýlyklaryň gijikdirilýändigini, mysal üçin, «Türkmengazyň» kärhanalarynyň işgärleriniň hem aýlyklaryny aýlyp bilmeýändiklerini aýtdy.
Azatlygyň Marydaky habarçysynyň tassyklamagyna görä, bu ýerde hem hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň işgärleri aýlyklaryny üç-dört aý bäri gijigip alýarlar. Şeýle-de ol gurluşyk edaralarynyň, saglyk işgärleriniň hem aýlyklarynyň gijikdirilip berilýändigini aýtdy. Ýöne ol mugallymlaryň, polisiýa işgärleriniň aýlyklarynyň 2-3 aý gijikdirilmeýändigini, ozal olar her aýyň ortalaryna aýlyk alýan bolsalar, indi aýyň soňuna alýandyklaryny gürrüň berdi.
Marydaky habarçymyz dynç alşa gidýänleriň aýlyk töleg pullarynyň biraz gijikdirilýändigini hem sözüne goşdy.
«Aýlyklaryň okuw ýylynyň başlanmagynyň öň ýanynda iki aýlap berilmezligi çagalaryny mekdebe iberýän adamlar üçin has kän kösençlik döretdi, sebäbi adamlar çagalaryny mekdebe taýýarlamak üçin bir topar artykmaç çykdajy etmeli bolýar» diýip, lebaply çeşme aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» topary Lebapda käbir mugallymlaryň topar tutup, aýlyklaryny sorap, etrap maliýe bölümlerine barýandyklaryny ýazýar.
«Olara, gowy bolanda, gelýän pullaryň ilkinji nobatda pensiýa we maýyplara hem çagalara berilýän kömek pullaryny tölemäge gidýändigini aýdýarlar» diýip, adam hukuklaryny goraýan topar belleýär.
Mundan ozal Türkmenistanda aýlyklaryň bank hasaplaryna geçirmek arkaly tölenmegi, şol bir wagtda bankomatlarda ýeterlik nagt puluň bolmazlygy zerarly kynçylyklar habar berlipdi. Soňra döwlet eýeçiligindäki banklarda we alyş-çalyş nokatlarynda dollaryň we ýewronyň resmi söwdasy çäklendirildi.
Soňy bilen Türkmenistanda manady daşary ýurt walýutasyna çalyşmak, daşary ýurtdan walýuta getirmek ýa daşary ýurda walýuta çykarmak berk çäklendirildi we dollaryň bir zaman ýatan gara bazary gaýtadan janlandy. Şol bir wagtda, ykdysady kynçylyklar bilen baglylykda, ozal çişirilen hasaplanan iş orunlaryny ýapmak, käbir oba-etraplary birikdirmek, döwlet serişdelerini tygşytlamak tagallalary dowam edýär.
Bu tygşytlaýyş hatda, her ýyl çagalara prezidentiň adyndan mugt berilýän noutbuklaryň hem oýunjak kompýuterler bilen çalşyrylmagyna alyp geldi diýip, ýerli çeşmeler we adam hukuklary topary habar berýär.
Magaryf işgärleriniň biri Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýlyklaryň gijikmeginiň pagta ýygym möwsümine gabat gelmeginden hem alada bildirdi. Onuň sözlerine görä, bu ýyl hökümet ýyglan pagtanyň her kilosyna 40 teňňe pul tölemegi wada berdi we heniz Türkmenistan garaşsyz bolaly bäri pagtaçylara beýle uly töleg edilmändi.
«Eger hökümet beren wadasynda tapylsa, bu şu aýda banklarda dolanyşyga goýberilýän puluň esli böleginiň pagtaçylara gitjekdigini, mugallymlara ýetmejekdigini aňladýar» diýip, türkmenistanly mugallym aýdýar.
Türkmen resmilerinden aýlyklaryň gijikmegi bilen bagly düşündiriş almak başartmady.


text:
Maşgaladaky deňsizlik näme? Onuň nähili alamatlary bar? Näme üçin bu ýagdaý türkmen maşgalalarynda giňden ýaýran? Onuň geljegi nähili? Çynymy aýtsam, men bu barada tä bu mesele bilen ýüzbe-ýüz bolýançam känbir pikirlenmändim. Bu ýerde gürrüň jübütleriň ýaş tapawudynda ýa-da maddy ýagdaýynda däl-de, eýsem her bir är-aýalyň maşgaladaky özbaşdak şahsy ösüşinde. Meniň gürrüňdeşligimiň esasy mazmunynyň är-aýalyň arasynda söýgiň ýitmegi ýa-da maşgaladaky işleriň bölünşigine gönükdirilen bolman, olaryň tapawutly ruhy ösüşleri barada boljakdygyny belläsim gelýär.
Nikada kim ösmeli? Erkekmi ýa-da aýal?
Meseläniň dürli taraplaryny aýdyň açyp görkezmek üçin türkmen aýal-gyzlarynyň durmuşynda köp gabat gelinýän ýagdaýlaryň birnäçesi bilen paýlaşaýyn.
Meniň Annadursun atly söhbetdeşim şeýle diýýär: "Ynha men 30 ýaşap, durmuşda näme gazandym? Hawa, durmuş gurdum. Iki çaganyň ejesi boldum we öý-iş hysyrdylary bilen daňyldym. Emma ýetginjek ýaşymdakam meniň hem durmuş meýillerim bardy. Gynansamam, olar diňe meýil bolup galdy..."
Durmuş gurlanda, her bir nikada gülli-süýjili döwür gutarandan soň täze "şäriklik" tapgyry başlanýar. Bu tapgyrda söýgi ýitmän, eýsem täze derejä galýar. Nika bolsa sportdaky ylgaw ýodajygyna meňzäp, çatynjalaryň haýsydyr biri has öňe gidýär. Beýlekisi bolsa yzda galýar. Köp halatlarda, öý-iş hysyrdylary bilen hünärmentlik, döredijilik we ruhy taýdan yzda galýan biziň türkmen gelinlerimiz bolup, erkeklerimiz bolsa şol bir maşgala ýagdaýlarynda öňküsinden hem beter hemme taraplaýyn işjeňlik bilen ösýärler. Gynansakda, biziň türkmen erkeklerimiz heniz hem "Erkek awçy we gazanç getiriji, aýal bolsa ojak goraýjy bolmaly" diýen ortodoksal düşünje bilen ýaşaýarlar. Eger nikadan öň iki agzada öz gurjak maşgalalaryndaky orunlaryny boýnuna alsa, erbetlik bolman hem biler. Emma köplenç halatlarda gelinden soraman, onuň dymmagyny razyçylyk hökmünde kabul edip, nikada oňa diňe öý-hojalykçy bolmagyny karar edýärler.
Aýallaryň öýde oturmaklary kime gerek?
Meniň ikinji gürrüňdeşim Ogulsapar maşgalasyndaky ýagdaýy barada şeýle diýýär:
"Ilki bilen adamym ýokary okuw jaýy, soňra bolsa asperanturany tamamlady we birnäçe ady belli kompaniýalarda işledi. Hünärmenlik taýdan ösüş gazanmak üçin adamym iş ýerini wagtly-wagtyda çalşany üçin, biz şäherden welaýata, welaýatdan şähere göçüp-gonup durmaly bolduk. Biziň belli bir ýaşaýan ýerimiziň bolmany üçin, çagalarymyzam okuwlaryny çalşyp durmaly boldular. Şonuň üçin ne çagalarymyň dostlary, ne-de meniň joralarym boldy. Häzirlikçe paýtagtymyza dolanyp, oturymly ýaşamaly diýen netijä geldik. Çagalarymyzyň okuwlary, ýaşajak ýerleri belli bolan bolsa, öz hünärmenlik taýdan ösüşim barada pikir etsem hem bolýar welin, aklyma "giç dälmi?" diýen sorag gelýär. Hemme zady başdan başlar ýaly men ýigrimi ýaşymda däl. Öý-iş hysyrdylaryna öwrenşenime garamazdan tejribesiz, ýokary bilimsiz, ýaşym otuzdan geçenden soň haýsy edara meni işe alsyn? Has hem daş-töweregimiziň ýaş, işeňňir hünärmenler bilen doly wagtynda. Ýok, men düýbünden pessimist däl. Ýöne nikamdaky deňsizligiň gün-günden artýanyna göz ýumup bilemok. Haçanda adamym hemmetaraplaýyn ösüş gazananda, men öý-iş hysyrdylary bilen yza gaýdýan. Üstesine-de, aramyzdaky deňsizlik bizi bir-birimizden daşlaşdyrýar, garaýyşlarymyzy üýtgedýär we biri-birimiz bilen gürleşmäne mowzuklary azaldyp, diňe maşgala, gündelik durmuşa bagly mowzuklary arada goýýar. Sebäbi aramyzdaky hünärmenlik, jemgyýet we ruhy taýdan aratapawutlyklarymyz köpelýär."
Seljermelere, söhbetdeşlige mynasyp netijeler
Gürrüňdeşliklerden soň şeýle netijä geldim: nika deňsizligi maşgalada kynçylyk ýüze çykarmaýança, her bir türkmen gelni öz nikasyndaky tutýan ornuny boýnuna alýar. Haçanda deňsizlik göze mälim bolup başlanda, är-aýalyň arasynda düşünişmezlik döreýär. Ogulsaparyň aýdan sözleri heniz hem aklymdan çykanok: "Wagtyň geçmegi bilen adamym ikimiz aýry planetalarda ýaşaýan ýaly, ol diňe işe bagly, men öý işlerine degişli mowzuklar bilen gyzyklanýarys. Adamym hemişe işli. Gündiz işde, agşamlaryna ýa-da dynç günlerinde iş dostlary bilen wagtyny geçirýär. Aklyma getirmekden gorkýan, emma iş aýrylşma barsa, onda men ol ertekidäki ýaly döwük legenim bilen galjakmykam?". Täsin zat. Her bir maşgala nikadaky deňsizlige tä nikalary bozulýança üns bermeýärler. Onuň deregine, eger-de başdan, durmuş gurmankalar bile durmuşy ösüşlerini we nikadaky orunlaryny meýilleşdirip, bu barada açyk söhbetdeş bolan bolsadylar, onda maşgalalaryny dargamakdan gorardylar. Nädip? Esasy zatlaryň biri – bu maşgala gurmazdan ozal jübütleriň durmuşy garaýyşlary we geljekdäki maksatlary babatynda öz-aralarynda razylaşmaklarydyr. Meniň pikirimçe, diňe şonda maşgalada deňsizlik ýüze çykmaz. Sebäbi maşgaladaky iki agzada egin-egne bolup hemme tarapdan ösüşler gazanyp bilerler.
Öz gezegimde, Amandursunyň we Ogulsaparyň nikalaryndaky deňsizlikler baradaky gürrüňlerini diňläp, olara öýlerinden we öý-iş hysyrdylaryndan daşary çykmaklaryny maslahat berdim. Sebäbi her bir erkek kişä aşhana kombaýny däl-de, eýsem hemme tarapdan ösen, kämil ýanýoldaş gerek. Ynha, diňe şonda adamyňyz siziň bilen gürrüňleşer. Işdäki geçirilýän çärelere, dostlarynyň maşgalalary bilen geçirilýän duşuşyklara ýany bilen sizi hem alyp gider. Sizi daş-töweregindäkiler bilen tanyşdyrmakdan utanmaz. Şeýdip hem öýüň içinde daňyp goýmaz. Üýtgäň! Ruhy taýdan baýlaşyň we hünärmenlik taýdan ösüň!
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary höküminde kabul edilmeli däldir.
Awtor: Merýem Allanyýazowa
Teswirlemeler
"...eger-de başdan, durmuş gurmankalar bile durmuşy ösüşlerini we nikadaky orunlaryny meýilleşdirip, bu barada açyk söhbetdeş bolan bolsadylar, onda maşgalalaryny dargamakdan gorardylar."
Doly ylalaşýan hem goldaýan şu pikiriñizi. Diñe är-aýal arasynda bolmagy bilen çäklenmän, açyk söhbetdeşlik, olaryñ ejeleri, ýa umumy maşgalasy we daş töweregindäki adamlar bilen hem bolmaly. Şunuñ bilen ýañky ýaş çatynjalar jemgyýetdäki orunlaryny özleri üçin hemem daş töweregindäkiler üçin anyklaýarlar we dikeldýärler.
Biziñ jemgyýetimizde, meñ pikirimçe maşgala durmuşynda "partnýorlyk" düşünjesi özgermedik.
Galybersede ikilik etmek medeniýetiniñ ösenligi we bu agzalan mowzuklara täsiri barada nähili pikir edýärsiñiz?
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Her ýylyň 3-nji dekabrynda dünýa birleşigi Maýyplaryň halkara gününi belleýär. Bu sene 1992-nji ýylda BMG-nyň Baş Assambleýasy tarapyndan ykrar edildi. Maýyplar ýa-da mümkinçilikleri çäkli adamlar, ýer ýüzüniň her bir adamsy ýaly, kemsidilmäniň islendik görnüşinden goralmalydyr, deň mümkinçiliklere we hukuklara eýe bolmalydyr.
Adam öz durmuşynda biygtyýar garaşylmadyk agyr ahwalatlara duçar bolup, döwlet tarapyndan, şeýle hem jemgyýet tarapyndan ahlak we maddy goldawa mätäçlik duýup biler. Köplenç, esasan agyr durmuş ýagdaýlarynda, adam gönüden-göni öz daş-töweregindäki adamlaryň kömegine mätäç bolýar.
Şunuň ýaly ýagdaýlar köplenç mümkinçilikleri çäkli bolan adamlaryň ýa-da maýyplaryň durmuşynda gabat gelýär. Şu ýerde bir zady bellemek örän wajyp: maýyplar – bu biziň jemgyýetimizde biziň her birimiz ýaly doly hukukly, ýagny ähli hukuklary we borçlary bolan adamlardyr.
Häzirki zaman jemgyýetinde maýyplaryň kemçiligi barada pikir etmek we mümkinçiligi çäkli bolan adamlar kemis ýa-da gowşak adamlar diýip hasap etmeklik goldanmaýar. Şunuň ýaly adamlaryň uly üstünlikleri gazanýandyklarynyň we olaryň erkini we maksada okgunlylygyny görkezýän adamlaryň mysallaryny getirip bolar. Mysal üçin, paraolimpiýa oýunlaryna- maýyplar üçin gurnalýan halkara sport bäsleşiklerine gatnaşyjylary belläp geçip bolar. Şunuň ýaly sport çäreleriniň, aýdym-saz festiwallarynyň we maýyplaryň gatnaşýan dürli başga bäsleşikleriniň görkezişi ýaly, maýyplar durmuşa bolan yhlaslaryny ýitirmeýärler we biziň jemgyýetimiziň mynasyp, doly hukukly we işjeň agzalary bolmak isleýärler.
Elbetde, maýyplary durmuş taýdan goramaklyk boýunça ençeme işleriň edilendigini bellemek gerek, emma mümkinçilikleri çäkli bolan adamlaryň durmuşynyň has mazmunly we doly bolmagyny gazanmak üçin edilmeli işleriň köpdügini ýatda saklamaly.
Şu makalanyň çaginde biz maýyplaryň döwlet tarapyndan maddy üpjünçiligi barasynda gürrüň edesimiz gelýär.
Kadalaşdyryjy – hukuk taýdan maýyplar üçin näme edildi?
Türkmenistanda maýyplaryň hukularynyň goragy barada gürrüň edilende, bir zady bellemek gerek, Türkmenistan 2008-nji ýylda Maýyplaryň hukuklary baradaky BMG-nyň Konwensiýasyna goşulyp, maýyplaryň hukuklaryny goramak we itergi bermek, şeýle hem olaryň kemsitmelerini ýok etmek boýunça borçnamalary öz üstüne aldy.
Türkmenistanyň kadalaşdyryş-hukuk binýady maýyplaryň durmuşa we zähmete degişli esasy kadalaryny üpjün edýär, şeýle hem olaryň saglygy goraýşa, bilime, şeýle hem hukuk goraýjy edaralara deň derejede baryp bilmeklige bolan hukuklaryny goraýar.
Milli kanunçylyk namalaryň arasynda aşakdakylary: Türkmenistanyň KONSTITUSIÝASYNY, Ilaty durmuş taýdan goramak hakynda KODEKSINI, RAÝATLARYŇ SAGLYGYNY GORAMAK HAKYNDA KANUNYNY we başgalary aýratyn belläp bolar.
Konstitusiýada – Türkmenistanyň esasy Kanunynda hemme raýatlaryň özleriniň statusyna, bilimine we başga tapawutlyklaryna bagly bolmazdan deň hukuklarynyň bardygy bellenilýär. Ilatyň durmuş goragy hakyndaky Kodeksinde we "Raýatlaryň saglygyny goramak hakynda" Kanunynda goldawa mätäç raýatlaryň durmuş goragyna degişli esasy düşünjeler we ýörelgeler beýan edilýär.
Kim maýyp diýip ykrar edilýär?
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda, maýyp – durnukly fiziki, ruhy, aň-düşünje ýa-da duýgurlyk bozulmalary zerarly jemgyýetiň durmuşyna doly we netijeli gatnaşmaga mümkinçiligi çäkli bolan adamdyr.
Maýyplara daýanç-hereketlendiriji, görüş, eşidiş we başga bozulmasy bar bolan adamlar degişli, sebäbi şol bozulmalar bilen baglylykda olaryň belli bolan mümkinçilikleri çäklendirilendir. Raýaty maýyp diýip ykrar etmek we maýyplyk görnüşini hem-de toparyny kesgitlemek üçin anyklaýjy topar tarapyndan berilýän netijenama zerurdyr. Maýyplyk oňa getiren kesellere we ýagdaýlara baglylykda I, II, III toparlara bölünýär.
Durmuş taýdan goramak diýmek nämedir?
Ilaty durmuş taýdan goramak Kodeksine laýyklykda "Türkmenistanda ilaty durmuş taýdan goramak – zähmete ukypsyz adamlara, maýyplara, çagaly maşgalalara we beýleki adamlara pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň tölenilmegi hem-de durmuş ýeňillikleriniň berilmegi görnüşinde maddy üpjünçilik we durmuş taýdan hyzmat etmek boýunça döwlet ulgamyndan ybarat".
Mümkinçilikleri çäkli bolan adamlaryň döwlet tarapyndan maddy kömegi almaga hukugy barmy?
Mümkinçilikleri çäkli bolan adamlar – maýyplar pensiýa ýa-da maýyplyk boýunça döwlet kömek puluny almaga hukugy bardyr.
Haýsy ýagdaýlarda maýyplyk boýunça pensiýa, haýsy ýagdaýda döwlet kömegi berilýär?
Bellenilen tertipde maýyp diýlip ykrar edilen, hökmany pensiýa ätiýaçlandyrmasyna gatnaşygy bäş ýyldan az bolmadyk raýatlaryň maýyplyk boýunça pensiýa hukugy bardyr.
Başga halatlarda maýyplyk boýunça döwlet kömek puluny almaga hukugy ýüze çykýar. Maýyplyk boýunça döwlet kömek puluny almaga:
→ 16 ýaşa çenli maýyp çagalaryň;
→ çagalykdan maýyplaryň, şeýle hem hökmany pensiýa ätiýaçlandyrmasyna gatnaşygy bäş ýyldan az bolmadyk mayplaryň hukugy bardyr.
Maýyplyk boýunça pensiýa almaga hukugy bolan maýyplar aşakdaky toparlara bölünýärler:
► Çagalykdan maýyplar. Çagalykda keseliň, şikes almagyň ýa-da kemis bolmagyň netijesinde ýüze çykan maýyplyk.
► Umumy kesellemäniň netijesindäki maýyplyk. Haýsy-da bolsa bir keseliň, şol sanda iş bilen bagly bolmadyk şikesler, zähmet şikesiniň, hünär keseliniň netijesinde maýyp bolanlar.
► Harby gullugyň maýyplary. Döwlet bähbitlerini goramakda ýa-da harby gullugyň beýleki borçlary ýerine ýetirilende düşen ýaranyň, seňselemegiň ýa-da şikes almagyň netijesinde; söweşde, şol sanda beýleki döwletleriň çäklerindäki söweşde bolmak ýa-da bolmazlyk bilen baglanşykly keseliň netijesinde; radiasiýa heläkçiliginiň we betbagtçylygynyň netijelerini ýok etmek bilen baglanşykly işlerde kesellemegiň netijesinde maýyp bolan harby gullukçylar, içeri işler edaralarynyň hatarçy, seržant we ofiser düzüminiň işgärleri degişlidir.
► Zähmet şikesini almagyň netijesinde maýyp bolanlara zähmet borçlary ýerine ýetirilende, şol sanda iş sapary döwründe, şeýle hem kärhananyň bähbitlerini goramaga gönükdirilen hereketler amala aşyrlanda; işe barýarka ýa-da işden gaýdyp gelýärkä, raýatlyk borjuny ýerine ýetirende we başgalar degişlidir.
► Ýerine ýetirilýän işiň aýratyn häsiýeti sebäpli ýüze çykan kesel bilen gös-göni baglanşykly maýyplyk hünär keseli netijesinde maýyplyk hasap edilýär.
Maýyplyk boýunça pensiýanyň ýa-da döwlet kömek pulunyň bellenilmegi we hasaplanylmagy üçin nirä ýüz tutmaly?
Maýyplyk boýunça pensiýanyň bellenilmegi üçin hemişelik ýaşaýan ýeri boýunça Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň edarasyna arza bilen ýüz tutmaly.
Maýyplyk boýunça pensiýanyň bellenilmegi üçin aşakdaky resminamalar gerek:
• pasportyň (ornuny tutýan resminamanyň) nusgasy;
• HMAT-yň güwänamasyndan göçürme;
• maşgala agzalary barada güwänama;
• 16 ýaşy dolmadyk maşgala agzalarynyň dogluş hakynda şahadatnamalarynyň nusgasy.
Maýyplyk boýunça döwlet kömek pulunyň bellenilmegi üçin şu aşakdaky resminamalar berilýär:
♦ döwlet kömek puly resmileşdirilýän adamyň pasportynyň (ornuny tutýan resminamanyň) nusgasy;
♦ HMAT-yň güwänamasyndan göçürme (şuňa 16 ýaşa çenli maýyp çagalar degişli däldir);
♦ 16 ýaşa çenli maýyp çagalar üçin saglygy barada netijenama;
♦ maşgala agzalary barada güwänama;
♦ çaganyň dogluş hakynda şahadatnamasynyň nusgasy.
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda maýyplyk boýunça pensiýa, şeýle hem döwlet kömek puly maýyplygy kesgitlemek gününden, ýagny raýatyň Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edarasyna arza bilen ýüz tutulan gününe garamazdan bellenilýär, ýagny pensiýanyň ýa-da döwlet kömek pulunyň bellenilmegi hakynda arzanyň garalýan möhleti – resminamalaryň tabşyrylyş gününden on kalendar günüň dowamynda.
Maýyplyk boýunça pensiýa we döwlet kömek puly nähili hasaplanýar?
Döwlet mümkinçilikleri çäkli adamlaryň pensiýalaryny ýa-da döwlet kömek puluny öz wagtynda, doly möçberde üpjün etmekligi we tölenilmegini kepillendirýär. Pensiýalaryň we döwlet kömek pulunyň möçberini hasaplamak üçin Türkmenistanyň Prezidentiniň namasyna görä binýat ululygy ulanylýar.
Maýyplyk boýunça pensiýanyň möçberleri olaryň atly pensiýa hasabyndaky şertli pensiýa maýasynyň möçberini garaşylýan ömrüň dowamlylygyna bölmek arkaly hasaplanýar.
Maýyplara (şeýle hem harby gullugynyň maýyplaryna, söweş hereketlerine gatnaşyjylardan başga) maýyplyk boýunça bellenilýän pensiýanyň iň pes möçberi pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin bellenilen binýatlyk ululygyň
► I topar maýyplara – 155 göterimden;
► II topar maýyplara – 135 göterimden;
► III topar maýyplara – 115 göterimden
az bolmaly däldir. (2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk ululygy 210 manady düzýär.)
I, II, III topar çagalykdan maýyplara maýyplyk boýunça bellenilýän pensiýanyň iň pes möçberi pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 190 göteriminden az bolmaly däldir.
Harby gullugyň maýyplaryna – başga döwletleriň çäklerinde söweş hereketlerine gatnaşyp maýyp bolanlara bellenilýän pensiýanyň iň pes möçberi pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin bellenilýän binýatlyk ululygyň:
► I topar maýyplara – 220 göterimden;
► II topar maýyplara – 205 göterimden;
► III topar maýyplara – 190 göterimden
az bolmaly däldir.
Öz eklenjinde kämillik ýäşyna ýetmedik çagalary bolan (şuňa döwlet kömek puluny ýa-da pensiýa alýan çaga degişli däldir), I we II topar maýyplarynyň pensiýasyna, olaryň her bir çagasy üçin iň pes möçberini kesgitlemek üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 20 göterimi möçberinde goşmaça töleg bellenilýär.
Saglygy barada netijenamasy boýunça keseki kömegine mätäç bolan I topar we ýeke ýaşaýan görüşi boýunça II topar maýyplaryň pensiýasyna, olaryň her çagasy üçin pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 20 göterimi möçberinde goşmaça töleg bellenilýär.
Maýyplyk boýunça pensiýa diňe alyjynyň şahsy özüne tölenilýär.
Maýyplyk boýunça döwlet kömek pulunyň möçberi döwlet kömek pullarynyň hasaplanylmagy üçin bellenilen binýatlyk ululukdan (2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan döwlet kömek puluny hasaplamak üçin binýatlyk ululygy 200 manady düzýär.) göterim möçberinde bellenilýär we şu aşakdakylara:
→ 16 ýaşa çenli maýyp çagalara – 160 göterimine;
→ I, II, III topar çagalykdan maýyplara – 200 göterimine;
→ iş döwri (ätiýaçlandyrma döwri) bolmadyk maýyplara:
⇒ I topara – 160 göterimine;
⇒ II topara – 140 göterimine;
⇒ III topara – 120 göterimine deňdir.
Öz eklenjinde kämillik ýaşyna ýetmedik çagalary bolan, I we II topar maýyplaryň bellenilen döwlet kömek puluna, olaryň her bir çagasy üçin döwlet kömek pullarynyň hasaplanylmagy üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 20 göterim möçberinde goşmaça töleg bellenilýär.
Saglygy barada netijenamasy boýunça keseki kömegine mätäç bolan I topar maýyplaryň döwlet kömek puluna, olara seretmek boýunça döwlet kömek pullarynyň hasaplanylmagy üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 20 göterim möçberinde goşmaça töleg bellenilýär.
Gartaşan adamlar we maýyplar üçin öý-internatlarynda, mekdep internatlarynda, çagalar öýlerinde we beýleki edaralarda hemişelik ýaşaýan doly döwlet üpjünçiliginde bolýan adamlara, döwlet kömek pulunyň tölenilmegi bellenýän puluň 20 göterimi möçberinde geçirilýär, ýöne döwlet kömek pullarynyň hasaplanylmagy üçin bellenilen binýatlyk ululygyň 20 göteriminden az bolmaly däldir.
Pensiýa meseleleri boýunça jedelleriň çözülişi
Pensiýa meseleleri, şol sanda döwlet kömek puly we pensiýa, olaryň möçberiniň hasaplanylmagy we tölenilmegi boýunça jedeller ýüze çykanda ilki bilen Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň ýerli edaralaryna ýüz tutmaly.
Ýerli edaranyň çözgüdi bilen ylalaşylmadyk halatynda, ondan ýokarda duran edara, zerur bolan ýagdaýynda Türkmenistanyň Pensiýa gaznasynyň çözgütleri kazyýetde şikaýat edilip bilner.
Teswirlemeler
Sowetler döwründe hem maýyplara bolan aladalar bar bolan bolsada, häzirki wagtda olaryň durmuşyny gowulandyrmak üçin birnäçe çäreler amala aşyryldy. Ýöne näme durmuş hem gymmatlap gidip otyr ahyryn.
Durmus gymmatlayar diyip mayyplary yatdan chikarsak bolaz, gaytam olaryn okuwi, sosial gosulmaklari, olaryn saglygy has wajyp bolup durmaly, hatda Kanadan gozlegi boyunca her yurt her yil mayiplary ayyratyn saklap, olary issiz salamak müñleyçe pul yitirmekde rejelenyar. Sunun bilen, mayyplarin durmusi yurdun ekonomiki yagyadyi pes diyilip yatdan chikarylsa, ya-da olari sosial tarpadan gosman saklasak bolmaz! Ynsaply bolmak mejbur! Her adamyn (olaryn fiziki caklenmekleri bolsa-da) deñ hak-hukugy bardyr!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Eýranyň Daşary işler ministrligi Kairiň golaýynda müsürli şaýylaryň dördüsiniň öldürilmegini ýazgarýan beýanat çap etdi.
Eýranyň iňlis dilindäki Pres TW-siniň websaýtynda çap edilen beýanatda Daşary işler ministrligi munuň ýaly ekstremizmiň yslamyň ýörelgelerine ters gelýändigini aýdýar.
Öldürilen dört dindar ýekşenbe güni Kairiň çetinde bir tanymal şaýynyň öýüne ýygnanyp, dini baýramlaryny bellejek bolupdyr. Olar, dine başgaça garaýyşlary üçin, duşmançylykly mähelle tarapyndan ölýänçäler ýenjilipdir.
Müsüriň prezidenti Mohammad Morsi bu işi "aýylganç jenaýat" diýip ýazgardy. Emma muňa garamazdan, käbir tankytçylar Morsini Siriýadaky konflikti Müsürde mezhep dartgynlylygyny güýçlendirmek üçin ulanmakda aýyplaýar.
Eýranlylaryň 90 prosent çemesi şaýy bolup, Müsürde bu görkeziji 2 prosentden aňry geçenok.


text:
Orsýetiň Sibir regionynda esasy nebit zawodynda 15-nji iýunda bolan ýangynda pidalarynyň sany sekiz adama ýetdi.
Krasnoýarsk regionynda ýerleşýän günde 140 müň barrel nebiti öndürýän Açinsk zawodynyň resmileri ýitirim bolan ýene iki işgäriň jesediniň tapylandygyny habar berdiler.
Ýangynda ýaralanan ýedi adam häzir keselhanada saklanýar. Habar berilişine görä, olaryň dördisi agyr ýagdaýda.
15-nji iýunda Açinsk zawodunda ýangynyň emele gelmegine gaz partlamasy sebäp bolupdyr.
Bu nebit zawody “Rosneft” kompaniýasyna degişli.


text:
Hormatly lukman! Men häzir 25 ýaşymda. Ertir irden ukydan turamda dine ýüregim bulanýar. Maşyna münsem hem şeýle ýagdaý gaýtalanýar. Şuňa çäre ýokmuka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýürek bulanmanyň öňüni almak üçin onuň sebäbini bilmek möhümdir. Köp keseller üçin umumy bolan bu oňaýsyz alamat iýmit siňdiriş ulgamyň keselleri (gastrit, holesistit, gepatit, pankreatit), deňagramlylygy (westibulýar) saklaýan ulgamyň bozulmasy (Menýeriň keseli), gan azlylyk, galkan şekilli mäziň keselleri, nerw ulgamyň şikeslenmeleri, gan basyşyň üýtgemeleri üçin mahsus bolup, degişli keselleriň bejergisi onuň aradan aýrylmagyna ýardam berip biler. Käbir derman serişdeleriň ýaramaz täsiri höküminde hem ýürek bulanma döräp biler. Ýürek bulanmanyň sebäbini anyklamak üçin, ilkinji nobatda maşgala lukmanyna ýüz tutmagyňyzy maslahat berýärin.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň hormatly harby gullukçylary we işgärleri!
Sizi Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň döredilmeginiň sekiz ýyllyk baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ata Watanymyzyň Garaşsyzlygyny pugtalandyrmak, mähriban halkymyzyň abadançylygyny üpjün etmek, agzybirligini we jebisligini has-da berkitmek ugrunda alyp barýan il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli işleriňizde size uly üstünlikleri arzuw edýärin.
Mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy onuň beden hem-de ruhy taýdan sagdynlygy bilen berk baglanyşyklydyr. Şu nukdaýnazardan, merdana halkymyzyň saglygyny goramak we berkitmek, jemgyýetimize sagdyn durmuş kadalaryny giňden ornaşdyrmak, köpçülikleýin bedenterbiýäni we sporty ösdürmek alyp barýan döwlet syýasatymyzyň möhüm ugurlarynyň biridir.
Häzirki döwürde berkarar döwletimizde raýatlarymyzy döredijilikli we halal zähmet çekmäge höweslendirmek, zyýanly endiklerden goramak boýunça köp işler edilýär. Bu asylly işe Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugy hem mynasyp goşant goşýar. Gullugyň işgärleri mukaddes borjuny ak ýürek bilen ýerine ýetirip, Garaşsyz Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň bähbitleriniň goragynda durmak, ýurdumyzyň bedew bady bilen hemmetaraplaýyn ösmegine mynasyp goşant goşmak ugrunda uly işleri alyp barýarlar. Olar öz gulluk borçlaryny ata Watan üçin şirin janyny orta goýan merdana pederlerimiziň göreldesine eýerip, edermen halkymyzyň mertliginden we gaýduwsyzlygyndan görelde alyp berjaý edýärler.
Edermen harby gullukçylar!
Garaşsyz Türkmenistan sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy bolmak bilen, neşe serişdeleriniň we seri dumanladyjy maddalaryň bikanun dolanyşygyna we ulanylmagyna garşy barlyşyksyz göreş alyp barýar. Sagdyn jemgyýetimiziň berkararlygyny üpjün etmekde, watansöýüji we sagdyn nesli kemala getirmekde giň gerimli işleri amala aşyrýar.
Merdana ata-babalarymyz neşekeşligi berk ýazgarypdyrlar. Bu ýaramaz endige garşy göreşipdirler. Häzirki wagtda bu ýowuz nogsanlyga garşy döwlet derejesinde barlyşyksyz göreş alnyp barylýar. Neşekeşlikden, arakhorlukdan we temmäki tüssesiniň zyýanly täsirinden saplanmaga, sagdyn durmuş ýörelgelerini berjaý etmäge, arassa we netijeli zähmet çekmäge ýurdumyzda ähli mümkinçilikler döredilýär. Adamlaryň zyýanly endiklerden saplanmagy üçin yzygiderli wagyz-nesihat we düşündiriş işleri geçirilýär.
Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň bu ugurda alyp barýan il-ýurt bähbitli işleri uly hormata mynasypdyr. Şonuň üçin hem, berkarar döwletimiz tarapyndan gullugyň işini kämilleşdirmek üçin ähli tagallalar edilýär. Onuň maddy-enjamlaýyn binýady berkidilýär, harby gullukçylarynyň we işgärleriniň ýaşaýyş-durmuş hem-de iş şertleri yzygiderli gowulandyrylýar.
Nesip bolsa, biz şu ýyl Bitarap döwletimiziň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramyny giňden we dabaraly belläp geçeris. 2016-njy ýyl «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip yglan edildi. Bu bolsa bütin halkymyzyň öňünde, şol sanda hormatly harby gullukçylar, siziň öňüňizde hem belent wezipeleri goýýar. Siziň şu wezipelerden ugur alyp, merdana pederlerimizden miras galan Watana wepalylyk, harby kasama ygrarlylyk, mukaddes borjy ak ýürekden we halal ýerine ýetirmek ýörelgelerine eýerip, geljekde hem eziz Diýarymyzy özgertmäge, ýurdumyzyň asudalygyny, mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşyny üpjün etmäge uly goşant goşjakdygyňyza berk ynanýaryn.
Hormatly gullugyň harby gullukçylary we işgärleri!
Sizi Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň döredilmeginiň sekiz ýyllyk baýramy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn.
Size berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, mukaddes harby borjuňyzy abraý bilen ýerine ýetirmek ugrunda alyp barýan jogapkärli işiňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin.
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy
Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Ak Tam ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň we onuň aýaly Mişel Obamanyň Günorta Afrika Respublikasyna sapar edip, merhum Nelson Mandela bilen hoşlaşyk çäresine gatnaşjakdygyny habar berdi. Obama bu saparyny ABŞ-nyň öňki prezidenti George Buş we onuň aýaly Laura Buş bilen bilelkde amala aşyrar.
Mandela bilen hoşlaşyk çäresi sişenbe güni Ýohannesburg şäheriniň stadionynda geçiriler. Bu çärä ABŞ-nyň öňki prezidenti Bill Klintonyň we öňki döwlet sekretary Hillary Klintonyň, öňki prezident Jimmy Karteriň gatnaşjakdygy barada hem habar berildi.
15-nji dekabrda Mandelanyň doglan şäherinde döwlet derejesinde matam tutular. Nelson Mandela penşenbe güni 95 ýaşynda dünýäden ötdi.


text:
“WikiLeaks” saýtynyň ýaýradýan diplomatik hatlarynda Türkmenistana degişli maglumatlar hem kem-kem köpelýär. Soňky peýda bolan täze maglumatlarda Türkmenistanda işleýän käbir daşary ýurt kompaniýalaryna degişli zatlar barada gurruň edilýär.
“WikiLeaks”-iň maglumatlary bilen baglylykda “Foreign policy” internet neşiriniň ýaýradan maglumatynda Türkmenistanda biznes alyp barmak isleýän daşary ýurt şirketleriniň para bermelidikleri hem bellenilýär.
“WikiLeaks” saýtynyň Türkmenistana degişli ýaýradan maglumatlary bilen baglylykda internet neşirlerinde çap bolan informasiýalarda para meselesinde, hususan-da, Orsýetiň “Itera” we Fransiýanyň “Buig” kompaniýalarynyň ady agzalýar.
“Euroasia.net” internet neşiri “Buig” kompaniýasynyň 1994-2010-njy ýyllar aralygynda Aşgabatda umumy bahasy 2 milliard ýewrodan aşýan 50-ä golaý binany guranlygyna üns berýär.
Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň metbugat gullugynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, amerikan resmileriniň “WikiLeaks”-de çap bolan Türkmenistana degişli diplomatik hatlary barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi entek resmi beýannama ýaýratmandyr.
“Biznes ugry örän gümürtik”
Emma, beýleki tarapdan, Türkmenistanda iri gurluşyk proýektlerini amala aşyrýan Fransiýanyň “Buig” kompaniýasy resmi beýannama ýaýradyp, “WikiLeaks”-iň maglumtlaryny ret etdi.
Kompaniýanyň maglumatynda häzirki wagt metbugatda çap bolýan makalalarda amerikan diplomatlaryna salgylanyp, “Buig” kompaniýasynyň Türkmenistandaky işleriniň tankyt edilýänligi bellenilýär we şol maglumatlara kompaniýany abraýdan gaçyryjy maglumat diýip garaýanlygy aýdylýar.
“‘Buig’ daşary ýurt kompaniýalarynyň köpüsi ýaly Türkmenistanda kadaly şertlerde işleýär we bikanun usullara baş goşmaýar” diýip, kompaniýanyň ýaýradan resmi beýannamasynda bellenilýär.
“Buig” kompaniýasynyň Pariždäki baş edarasynyň resmileri Azatlyk Radiosyna kompaniýanyň ýaýradan şu resmi beýannamasyndan daşary hiç hili maglumat bermeýänligini aýtdylar.
Dünýä boýunça dürli ýurtlarda korrupsiýanyň derejesine syn edýän “Global Witness” guramasynyň wekili Tomas Maina Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde “WikiLeaks”-iň ýaýradan maglumatarynyň hakykata näderejede gabat gelýänligini takyk aýtmagyň kyndygyny belledi. Emma ol ameirkan diplomatlarynyň Türkmenistan barada birek-birege beýan edýän pikirleriniň gyzyklydygyny aýtdy.
Tomas Mainanyň sözlerine görä, Türkmenistanyň biznes ugry örän gümürtik, bu ilkinji nobatda nebit-gaz hem-de gurluşyk pudaklaryna degişli. Şeýle şertlerde Türkmenistanda gymmatbaha proýektleriň ol ýa-da beýleki bir kompaniýa, şol sanda “Buig” kompaniýasyna tabşyrylmagynyň sebäpleri aýdyň däl, bu ugurda kabul edilýän kararlar şu çaka çenli Türkmenistanyň prezidentiniň garamagynda galýar.
“Euroasia.net” internet saýtynda G.Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geleli bäri Fransiýanyň “Buig” gurluşyk kompaniýasynyň öz biznesiniň möçberini çürt-kesik artdyranlygy bellenilýär.
Pula durýan duşuşyklar, şertnamalar
“WikiLeaks” saýtyna salgylanyp berilýän maglumata görä, 2008-nji ýylda global maliýe krizisiniň başlanmagy bilen, “Buig” dünýä ýüzündäki işlerini çäklendirmäge mejbur bolupdyr, emma muňa garamazdan, kompaniýa şol ýylyň dokuz aýynyň dowamynda Türkmenistandaky işgärleriniň sanyny ýene 450 adam artdyrypdyr. Şol sanda prezident bilen duşuşmak we şertnama baglaşmak üçin hökümete para bermek boýunça iş alyp barýan adamlaryň sanynyň hem köpelendigi maglumatda bellenilýär.
“Euroasia.net” neşiriniň maglumatyna görä, G.Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri daşary ýurt kompaniýalarynyň Türkmenistanyň prezidenti bilen duşuşyk üçin töleýän paralarynyň möçberi 10-15% ýokarlanypdyr, gurluşyk şertnamalarynyň bahasy bolsa 30%-e çenli ýokarlandyrylypdyr.
Fransiýanyň Türkmenistandaky ilçihanasy “Buig” kompaniýasynyň hereketlerine garşy çykyş etmeýär we bu kompaniýa bilen bagly gürrüňlerden çetde durmaga çalyşýar diýip, “Euroasia.net” neşiri “WikiLeaks”-e salgylanyp, habar berýär.
“WikiLeaks”-iň çap eden diplomatik hatlaryna görä, ABŞ-nyň dünýädäki ýagdaýlara resmi we resmi bolmadyk derejelerde berýän bahalary biri-birinden tapawutlanýar.
“Global Witness” guramasyndan Tomas Mainanyň bellemegine görä, bu Türkmenistanda işleýän beýleki daşary ýurt diplomatlaryna hem degişli. Emma, Tomas Maina häzirki wagtda köpçülige elýeterli bolýan maglumatlaryň nukdaýnazaryndan ABŞ we ÝB Türkmenistan bilen gepleşiklerde öz pozisiýalarynda has berk durmaly diýýär.


text:
Türkmenistanyň resmileri ýurtda öýsüz-güzarsyz ýaşaýan raýatlaryň sany barada maglumat bermeýärler, bu barada resmi statistika hem duş gelinmeýär. Şol bir wagtyň özünde ýurtda öýsüz-güzarsyz raýatlaryň galmagy üçin niýetlenen ýaşaýyş jaýlaryň bolup-bolmandygy ýa-da olaryň döredilýändigi barada hem resmi maglumat ýok.
Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlara görä, gyş paslynyň häzirki sowuk günlerinde ýurtda öýsüz-güzarsyz ýaşaýan raýatlaryň sanynyň az däldigi aýdylýar. Olaryň käbirleri barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Dollaryň türkmen manadyna bolan kursunyň ýokary galmagy bilen, bazarlarda satylýan harytlaryň bahasy hem üýtgäp başlady. Özi-de, diňe bir daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň bahalary gymmatlaman, eýse ýurduň içinde öndürilýän azyk önümleriniň bahalary-da ýokary galyp ugrady.
Bu harytlaryň arasynda häkimiýetler tarapyndan bahalary häzire çenli bir durkda saklanan et önümlerei hem bar. Meselem, soňky günlerde paýtagtyň bazarlarynda towuk etiniň bir kilogramynyň bahasy 10 manatdan 13 manada çykdy.
Türkmen hususyýetçileriniň towuk etinden öndürýän beýleki et önümleriniň bahalary-da ýokary galdy. Mysal üçin, towuk döşüniň bir kilogramy öň 17 manat bolan bolsa, indi 20 manatdan satylýar.
Ýumurtga hem 40 teňňe töwereginde satylýar. Mundan ozal bir sany ýumurtgany 30 teňňeden satyn alyp bolýardy.
Düşündiriş
Ýurduň özünde öndürilýän towuk etiniň häzirki wagtda näme sebäpden gymmatlaýandygy halka resmi suratda düşündirilmeýär. Köpçülikleýin habar serişdelerinde-de bu bu gymmatçylyk we onuň düýp sebäpleri hakda hiç hili maglumat çap edilenok.
Paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky bazaryň käbir söwdagärleriniň aýtmaklaryna görä, ýurduň Söwda ministrliginiň işgärleri towugyň bahasyny ýokary galdyrmagy talap edipdirler.
Şol bir wagtda-da hususy telekeçileriň öndürýän we hökümet tarapyndan bellenen bahadan satdyrylýan towuk etiniň önümçiligi üçin sarp edilýän çykdajylary ödäp-ödemeýändigi barada hem hiç hili maglumat almak başartmady.
Ýeri gelende aýtsak, gürrüňi edilýän towuk eti mundan ozal bir kilogramynyň bahasy 10 manat diýlip kesgitlenen döwründe-de söwdagärler köplenç onuň bir kilogramyny hakykatda 11 manatdan satýardylar. Söwdagärler şol wagt ony towuk etiniň söwdasyndan az girdeji galýandygy bilen düşündirýärdiler.
Paýtagtyň bazarlarynda diňe bir towuk eti däl, eýse, umuman, et önümleriniň bahalary ýokary galýar. Ýylyň başynda satuw bahasy häkimiýetleriň aýratyn gözegçiliginde bolan elin etiň bir kilogramynyň bahasy indi bazarlarda 11-12 manatdan 18 manada çenli ýokary galdyryldy.
Gepiň gerdişine görä bellesek, gürrüňini edýän harytlarymyzyň gymmatlamagy şu ýylyň başynda manadyň dollara görä hümmetiniň 18% peselmegine gabat gedi. Şondan ozal bir dollaryň bahasy 2,85 manatdy, indi bolsa bir dollar 3,51 manatdan satylýar.
Ýatlap geçsek, ozal ýurtda türkmen manadynyň ABŞ-nyň dollaryna bolan gatnaşykdaky hümmeti 2009-njy ýyldan bäri üýtgemän gelipdi.


text:
Aşgabat - Watanymyzyň buýsanjy.
Hemişelik Bitarap Watanymyzyň paýtagtynda amala aşyrylýan giň gerimleri işleri dünýä ýaýmak, döwletimiziň syýasy, durmuş-ykdysady, ylym-bilim, medeniýet merkezi hökmünde Aşgabat şäherimiziň ornuny has-da ýokarlandyrmak, sebitde iri ylalaşdyryjy, işewürlik we medeni merkeze hem-de Aziýanyň merjen şäherine öwrülen paýtagtymyzyň abraýyny has-da belende galdyrmak maksady bilen her ýylyň 25-nji maýynda Aşgabat şäheriniň gününi belläp geçmek baradaky karar Hormatly Prezidentimiz tarapyndan 2013-nji ýylda kabul edildi.
Her ýylyň 25-nji maýynyň «Aşgabat şäheriniň güni» diýlip yglan edilmegi paýtagtymyzyň medeni ösüşinde möhüm waka öwrüldi we ak şäherimiz Aşgabady ösdürmek bilen bagly täze, has uly wezipeleri öňde goýdy.
«Aşgabat şäheriniň güni» biziň mähriban Watanymyzda gazanylan ösüş-özgertmelerimizi, şäher gurluşygynda gazanan uly üstünliklerimizi, binagärlikde ýetilen belent derejelerimizi dünýä aýan edýän ajaýyp baýramdyr.
Şu ýylyň 25-nji maýynda ähli watandaşlarymyzyň söýgüli baýramyna öwrülen bu baýramçylyk ajaýyp paýtagtymyza bolan buýsanç we watansöýüjilik ruhuna beslenip, ikinji gezek giňden we dabaraly bellenip geçildi.
Gurbangeldi Nepesow


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky separatist regionynda ok atyşygy bes etmek baradaky ylalaşyga garamazdan bir ukrain esgeri öldürildi we ikisi ýaralandy.
Sentýabr aýynyň başyndan bäri köpçülikleýin berjaý edilýän ýaraşyk taraplara öz ýaraglaryny yza çekmäge şert döredipdi.
Ukrainanyň goranmak ministri Stepan Poltorak hüjümiň 13-nji oktýabrda bolandygyny, separatistleriň Awdiiwka obasynyň golaýynda Ukrainanyň goşunlaryna tarap granata atandygyny aýtdy. Hökümetiň gözegçiligindäki bu oba separatistleriň elindäki Donetsk şäherinden demirgazyk tarapda ýerleşýär.
Ukrainanyň gündogaryndaky Donetsk we Luhansk regionlarynda hökümet güýçleriniň we separatistleriň arasynda bolan söweşleriň netijesinde 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 7900-den gowrak adam wepat boldy .


text:
Anna güni Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň liderleri Siriýadaky oppozision söweşijilere ýarag berilmegini gadagan edýän embargony ýatyryp-ýatyrmazlyk meselesini maslahatlaşmak üçin Brýusselde maslahata ýygnandylar.
Bu maslahat Fransiýanyň bu embargony ýatyrmak baradaky çagyryşy esasynda gurnaldy.
Bu wakanyň öňýany eden çykyşynda Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland Siriýanyň režiminiň dowam edýän konfliktlere syýasy çözgüt tapmaga asla gyzyklanma bildirmeýändigini öňe sürüp, Ýewropanyň Siriýadaky “gyrgynçylyklara” passiw ýagdaýda syn edip oturmaly däldigini nygtady.
Fransiýa hatda Ýewropa Bileleşiginiň embargosy ýatyrylmasa-da, özüniň Siriýadaky oppozision söweşijileri ýarag bilen üpjün etmäge taýýardygyny aýdýar.
Britaniýa hem siriýaly söweşijileriň ýarag bilen üpjün edilmegini goldaýar. Emma Bileleşigiň beýleki agzalary, şol sanda Germaniýa hem beýle çärelere tutanýerli garşy çykyş edýär.


text:
Soňky bir-iki aýlykda, Owganastanyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen, şol sanda Türkmenistan bilen serhetleşýän Badgys, Badagşan, Farýap, Gunduz welaýatlarynda dartgynlylyk göz-görtele artdy we şol çaknyşyklar käbir welaýatlarda henizem dowam edýär.
Şol wakalarda söweşijiler bilen bir hatarda owgan esgerleri hem uly ýitgä duçar boldylar. Şol çaknyşyklaryň käbirlerinde söweşijileriň owgan esgerlerini zamun alansoň, olaryň kellelerini kesip öldürendigi ýaly habarlar hem eşidildi.
Şol wakalaryň ählisiniň Merkezi Aziýa bilen serhetleşýän welaýatlarda bolşy ýaly, owgan resmileri jeňçileriň başladan bu täze hüjümlerinde merkezi aziýaly söweşijileriň hem esasy rol oýnandygyny habar berýärler.
Eýsem, demirgazyk Owganystanda başlan dartgynlygyň bu täze tapgyrynda Merkezi Aziýaly söweşijiler nähili rol oýnaýarlar? Olaryň sany näçeräk, olar Owganystana we regiona nähili howp abandyrýarlar?
Azatlyk Radiosy ýörite gepleşikler tapgyrynyň nobatdaky sanyny edil şu tema bagyşlady. Programma owgan resmileri bilen bir hatarda owgan parlamentiniň agzasy Şinkey Zehin Karokhil, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Owganystan boýunça synçysy Abubakir Sidiki we Metrkezi Aziýa boýunça synçysy Bruce Pannier dagy gatnaşýarlar.
Söhbetdeşligi Azatlyk radiosynyň müdiri Muhammad Tahir geçirdi.


text:
Halkara paralimpia komiteti (IPC) indiki aýda geçiriljek paralimpia ýaryşlaryna orsýetli sportsmenleriň gatnaşmagyna degişli kararyny 7-nji awgustda yglan etjekdigini aýtdy.
Komitet ýaýradan öz beýannamasynda özüniň orsýetli sportsmenleriň ýaryşlara gatnaşmagyny döwletiň goldamagyndaky doping meselesi sebäpli gadagan etjekdigi barada habar berýän media maglumatlary “açyk spekulýasiýa” diýip atlandyrdy.
Halkara paralimpia komiteti orsýetlileriň giň derejede dopinge baş goşýandygyny çak edýän McLaren diýlip atlandyrylýan hasabat babatynda jogap berjekdigini mälim etdi. Hasabatda 35 sany orsýetli paralimpia sportsmeniniň ady tutulýar.
Paralimpia oýunlary Rio de Janeiroda 7-18-nji sentýabr aralygynda geçiriler.


text:
6-njy maýda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň (GHweGÝJHF) Baş sekretary jenap Elhaj As Sini kabul etdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý milli jemgyýetiniň öz wezipesini täze taryhy döwürde ýurtda amala aşyrylýan durmuş-ykdysady özgertmelere işjeň gatnaşmak bilen ýerine ýetirýändigi bellenildi. TGÝMJ öz işiniň esasy wezipesini oňyn özgertmeleriň we umumymilli ähmiýetli taslamalaryň amala aşyrylmagynda görýär. Olar türkmen jemgyýetinde ynsanperwer ýörelgeleriň berkidilmegine, ilatyň bähbitleriniň hemmetaraplaýyn goralmagyna, maşgala gymmatlygynyň derejesiniň berkidilmegine, durmuş ulgamynyň kämilleşdirilmegine gönükdirilendir. Şunuň bilen baglylykda, jenap Elhaj As Si döwlet Baştutanyna Türkmenistan—GHweGÝJHF hyzmatdaşlygynyň çäklerinde taslamalaryň birnäçesiniň amala aşyrylmagyna berilýän goldaw üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň Türkmenistanda hukuk ýagdaýy hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň arasyndaky Ylalaşygyň möhümdigini” belledi. Bu resminama degişli guramanyň ýolbaşçysynyň Türkmenistana saparynyň barşynda gol çekmek göz öňünde tutulýar. Ol netijeli gatnaşyklar üçin hukuk binýady bolup hyzmat eder.
Ilata tebigy betbagtçylyklar we adatdan daşary ýagdaýlar bilen bagly bolan kömegi bermek GHweGÝJHF-nyň esasy wezipesi bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Prezidenti ýurdumyzyň BMG-niň howandarlygynda ýöriteleşdirilen edarany — Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen bagly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini döretmek başlangyjy bilen çykyş edendigini nygtady.
Döwlet Baştutany üstümizdäki ýylyň ýurdumyz üçin BMG-niň Bas Assambleýasynyň ýörite karary bilen berkidilen hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygyna beslenendigini aýdyp, myhmany bu şanly senä bagyşlanan dabaraly çärä gatnaşmaga çagyrdy.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň Baş sekretary türkmen Lideriniň başlangyçlaryny we tekliplerini, şeýle hem Türkmenistana berlen Bitaraplyk derejesini dünýäniň ähli ýurtlary bilen birlikde özleriniň hem doly goldaýandyklaryny nygtap, şu ýylyň dekabrynda belleniljek ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy, şeýle hem ilkinji “TürkmenÄlem 520E” milli aragatnaşyk hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy mynasybetli tüýs ýürekden gutlady.
Milletiň Lideriniň ýöredýän syýasatynda ynsanperwerlik ýörelgelerine üns bermek bilen, myhman Türkmenistanyň başlangyçlary dünýäniň halklarynyň we tutuş adamzadyň durmuş derejesini gowulandyrmaga gönükdirilendir diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, adamlaryň tebigy betbagtçylyklar barada öňünden habarly bolmaklary, şeýle hem sebitde degişli düzümi döretmek, gurmak we ösdürmek, adamlaryň biri-biri bilen ýakyndan gatnaşmaklary üçin şert döretmek, olara dürli goldawlary bermegiň möhümdigi bellenildi. Munuň özi Türkmen döwletiniň alyp barýan syýasatynda hem-de GHweGÝJHF-niň maksatlarynda öz beýanyny tapýar.
Şu günki duşuşygyň möhümdigi barada aýtmak bilen jenap Elhaj As Si Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasy türkmen Lideriniň GHweGÝJHF-niň işine berýän goldawyna ýokary baha berýär diýip belledi. Şunuň bilen baglylykda, myhman Merkezi Aziýanyň we Gündogar Ýewropanyň wekilleriniň gatnaşmagynda Gyzyl Hajyň we Gyzyl Ýarymaýyň meýilleşdirilen Sebit derejesindäki duşuşygynyň gün tertibinde beýleki döwletlere ynsanperwerlik kömegini bermek, sebitde parahatçylyk söýüjilikli gatnaşyklary ösdürmek boýunça Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlygy berkitmek babatda bilelikdäki meýilnamalara garalar diýip habar berdi.
Türkmenistanda adamyň saglygy üçin howply keselleriň, şol sanda poliomiýelitiň ýokdugy, zähmet we dynç alyş şertleriniň gowulandyrylmagy, adamyň ömrüniň dowamlylygynyň artmagy hakynda halkara sertifikatlarynyň gowşurylmagy—bularyň hemmesi milli saglygy goraýyş ulgamynyň dünýä derejesine çykandygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.


text:
7-nji aprelde Türkmenistanda Bütindünýä saglyk güni dabaraly bellenilip geçiler. Şol gün bu sene mynasybetli, ýurtda dürli-dürli çäreler gurnalar, sport ýaryşlary geçiriler.
1948-nji ýylyň 7-nji aprelinde Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy döredilýär. Şu sene mynasybetli hem 1950-nji ýyldan bäri her ýylyň 7-nji aprelinde Bütindünýä saglyk güni bellenilip geçilýär.
Bütindünýä saglyk güni Türkmenistanda hatda dört ýyl mundan öň hem kän bir dabaraly bellenilmeýärdi. Diňe saglygy goraýyş edaralarynda çalarak ýatlanaýmasa, bu senä ullakan öwüşgin çaýylmazdy. Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde-de Bütindünýä saglyk güni hakda çaklaňrak bir makalajyk berlerdi.
Hünäri boýunça lukman bolan Berdimuhamedowyň ýurduň prezidentligine saýlanmagy bilen Bütindünýä saglyk güni Türkmenistanda özboluşly syýasy çärä öwrüldi. Bu senä gabatlap, bir hepde öňünden ýurduň saglygy goraýşyna degişli ylmy-konferensiýalary geçirilip, sport çäreleri, aýdym-sazly dabaralar gurnalýar.
Köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde medisina degişli makalalardyr gepleşikleriň toplumy bir hepdeläp yzygiderli berilmegi dowam etdirilýär. Geçirilýän ylmy-konferensiýalarda bolsa ýurduň medisinasynda amala aşyrylan işler barada gürrüňler edilýär.
Bütindünýä saglyk gününiň bellenilýän senesinde paýtagtyň býujet edaralarynyň işgärleri hem-de talyplardyr mekdep okuwçylarynyň ählisi Saglyk ýoluna çykarylarlar. Şol gün hiç kime eglişigiň edilmejekdigini edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary eýýämden öz golastyndakylara duýdurdylar hem-de her işgärine Saglyk ýoluna gitmek hakyndaky görkezme bilen tanşandygy barada gollaryny çekdirdiler.
Mahlasy, 7-nji aprelde Saglyk ýoluna juda köp adamyň ýygnanjakdygy hakda aýdylýar. Saglyk ýoluna gatnaşjak adamlar Aşgabadyň awtotransport kärhanasy tarapyndan awtobuslar bilen üpjün edilerler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Bu iki gün soňra pitneçiler bilen atyşygy kesmäge ýol açar we ahyrynda BMG-niň atyşygy bes etmek boýunça gözegçilik missiýasynyň Siriýa getirilmegine mümkinçilik döreder.
Annan bu barada BMG-niň ýapyk gapylaryň arkasynda geçirilen diňlenşiginde aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs ozal Damaskyň şu hili wadalarynda tapylmandygyny belläp, Siriýa aýdýan sözleri esasynda däl-de, edýän işleri esasynda baha beriljegini aýtdy.
"Biz soňky birnäçe aýyň dowamynda söz berlenini we onuň ýerine ýetirilmänini gördük. Biz zorlugy bes etmek borçlanmalaryndan soň köpçülikleýin zorlugyň möwç alanyny gördük- diýip, Raýs aýtdy. - Onsoň Birleşen Ştatlar bu borçlanmalara syn eder we ýene subutnamanyň hereketlerdedigini, sözlerde däldigini aýdar."
Raýs "geçmişdäki tejribeler bizi bu wadalara şübheli garamaga iterer" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi we soňky günlerde zorlugyň has möwjemeginiň özlerini alada goýýandygyny nygtady.
Siriýanyň BMG-däki ilçisi Başar Jaafari "Siriýanyň dostlarynyň" pitneçilere maddy ýardam bermek baradaky kararyny tankytlap, bu ýagdaýyň BMG-niň düzgünlerine ters gelýändigini aýtdy:
"Jenap Kofi Annanyň missiýasynyň düzgünlerine laýyk bolmadyk her bir hereket bu missiýany bozýar – diýip, Jaafari aýtdy. - Şu sebäpden her kim, şol sanda Birleşen Ştatlar hem aragatnaşyk we başga hili enjamlar bilen üpjün etmek barada aýdýan zatlary üçin jogapkärçilik çekmelidir."
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Homsda, 27-nji mart.
Şeýle-de ol Siriýadaky ýaragly toparlara özleriniň hatda pul we aýlyk ibermekçidiklerini açyk aýdan adamlardan Howpsuzlyk geňeşinde hasap soralmalydygyny öňe sürdi. Ol munuň diňe bir düzgünnamany bozmaýandygyny, eýsem Siriýanyň özygtyýarlylygyna garşy uruş yglan etmäge barabardygyny belledi.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen Günbataryň harby ýaranlygynyň Siriýa ol ýa beýleki görnüşde harby gatyşma niýetiniň ýokdugyny, pitneçileri ýaraglandyrmajakdygyny gaýtalady.
Şularalykda Halkara Gyzyl haç guramasynyň başlygy ýaralylary alyp çykmak we asuda ilata azyk-suwluk, derman eltmek üçin gündelik iki sagat atyşygyň bes edilmegini gazanmak üçin Damaska geldi.
Hepdäniň birinji güni Siriýada zorlukly wakalaryň soňlanandygy eşidilmedi.
Aktiwistler Homs welaýatynda hökümetiň topa tutmalaryndan 10 raýatyň ölendigini aýtdylar.
Aleppo şäherinde bir dükanda bolan partlama Assada tarapdar dükan eýesini öldürdi.


text:
Eýranyň Horasan sebitiniň Türbet-jam şäherinde ýaşaýan hormatly dynç alyşdaky mugallym Suhan Salarnia, regiondaky türkmenleriniň toý adatlary barada gürrüň berýär.
Suhan Salarnia:
Bu ýerde esasan şol öz gadymy däp-dessurlarymyz bar, bizde ýöräp dur. Bu ýerde gelnaljymyzam edil şol öňki ýaly. Milli eşiklerimiz, milli geýimler, milli zatlar hemmesi ýörgünli gidip otyr.
Suhan Salarnia
Gyzlarymyzam şonuň ýaly mekdeplere gatnanda Eýran eşigini geýäýende-de öýe dolanyp gelende hökman öz türkmen geýimlerini geýýärler, öz dilinde gepleýärler. Esasan hem toýlarda gaty gyzykly, gowy edip geýýärler.
Don, topby, dastar, seçekli ýaglyk ýaly garaz gyzlarymyz bir kemsiz geýýär. Biziň erkeklerimizde silkme ýaly milli eginbaş ýok, ýewropa eginbaşy görnüşinde diýäýmeseň.
Gelnaljymyz hem türkmenleriň başga ýerlerde ýaşaýanlarynyňky ýaly. Toý şu gün başlansa, gije gelýärler, märeke üýşýär. Onsoň şu gije esasy aýdym-saz bolýar. Bagşylar üýşýär. Jahyllar aňyrda başga jaýda özbaşdak döwrebap tans, üýşmeleň edýärler.
Bäri yslamy ýurt bolansoň gelinler-gyzlarymyz goşulşyp-gatnaşyp duranok, olar aýratyn özbaşyna bolýar. Olaryň goşulyşmagy bolanok. Esasy şu gije bagşylarymyz gowy oturyp, aýdym-saz edenden soň, ertir gelnaljy barýar. Baryp genli alyp gaýdýar-da, ertiri günortan külli millete nahar berýär. Ondan soň toý sowulýar. Ýöne otuz-kyrk sany ýaşulyny alyp galýarlar.
Ýene erte agşamlyk bizde “Nika toý” diyip bir adat bar. Şonda nika gyýylýar, onuň gapdalyndan giýewe täze eşik geýdirýärler. Onsoň ertir agşamy alyp baryp el alyşdyrýarlar.
Bizde şeýle el alyşdyrma ýaly adatlar bar. Şonda ýakynrak dostlar üýşýär we şonuň gijesinde-de şeýdip gowy gyzyklyrak geçýär. Toýuň indi soňkyrak zatlaram şeýdip gutarýar, ýöne kyrk güne ýetýär şol toý adatlary.


text:
Türkmenistanyň Howpsuzlyk geňeşiniň maslahaty şu ýyl birinji gezek geçirlenok. Adamlarda dürli duýgylar, ozaly bilen gorky döredýän ähli güýç ulanyjy gurluşlary ýygnap, olaryn ýolbaşçylarynyň hasabatlaryny diňlemäge prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy näme mejbur edýär?
Bu gurluşlar onuň öz döreden edaralary däl, öz üstünden kontrollyk edýärmikä diýen düşünje prezidenti şeýle herekete getirýän bolaýmasyn?
Prokuratura, Içeri işler ministrligi, režimiň atasy Nyýazow tarapyndan ýyllaryň dowamynda berkidilen howpsuzlyk sistemasy –bularyň ählisi diktatoryň howandarlygynda ösdi, azdy, edenini etdi.
Ýapyklyk we gorky
Ol döwlet sistemasyny döredende, ýapyklyk, adamlarda gorkyny saklap galmak, ornaşdyrmak prinsipini oňat binýat edip goýdy. Munuň şeýledigine hiç kimde şübhe bolmaly däldi, ýurt tutuşlygyna ýapylypdy. Ýurt baradaky maglumatlar hem ýapykdy. Hat-da iň ýönekeý statistiki maglumatlar: ýygnalan pagta, gawun baradaky maglumatlar hem strategiki ýapyklyga sezewar edildi. Olaryň ýerine diktatora gerek sanlar çap edilýärdi, elbetde olar hakykatdan juda daşdy.
Ähli maglumatlar ýapyklyk eleginden geçirilýärdi. Bu ýapylykda gizliniň gizlini, syryň syry – güýç ulanyjy gurluşlar bolup galýardy. Ol ýerde nämeler edilýär, Nyýazowyň syrkaw kellesinde ar alayjy, jeza beriji nähili nobatdaky aksiýalar döredi? - muny bilýän ýokdy. Döwletiň içindäki döwlet şeýle bir berk ýapylypdy, şolar organlaryň içinde bolup geçýän käbir zatlary ony döredeniň özi-Nyýazow hem ep-esli wagt geçenden soň bilip galýardy.
Belki şonuň üçindir, Berdimuhamedow wagtal-wagtal üsti syrlar örtgüsi bilen berk ýapylan sistemada tertibe getiriji gözegçilikler gurnaýandyr? Şol organlaryň ýolbaşçylarynyň doly çalşyrylmagy barybir olaryň üstünden doly gözegçilige mümkinçilik bermeýär. Ýerlerde hemmesi bolmasa-da, kadrlaryň köpüsi Nyýazow döwründen galan adamlar. Olar Türkmenbaşa köre-körlük bilen wepaly bolmaga öwrenenler. Olar täze ýolbaşçylara-da şol wepalylygy saklaýarlarmy?
Prezidentiň adresine suwjuk, ýaranjaň sözleri aýtmak, öňünde epilmek Türkmenistanda däbe öwrüldi. Eýsem bu däbiň berjaý edilmegi tüýs ýürekden oňa wepalylygy aňladýarmy? Şol hereketleri bilen köne kadrlar özleriniň öňki eden pyssy-pujurlyklaryny, professional taýdan gowşaklygyny ýa-da işe ýaramly däldigini ýaşyrmak isleýärmikä? Diwarlary galyň, elhenç güýç ulanyjy organlaryň içinde nämeleriň bolup geçýändigini kim bilip biler?
“Iň ýapyk edaralaryň biri türmeler”
Şol edaralardan hakyky, dogruçyl maglumatlar juda seýrek syzýar. Döwlet sistemasynda iň ýapyk edaralaryň biri - türmeler. Diktator döwründe ýygnalan, türmä salynan ýesirler nähili bela-beterleri başdan geçirýärler? Galyňdan-galyň diwarlardan käwagt maglumatlar daşyna syzyp çykýar weli, olary hiç kim tassyklap hem, inkär edip hem bilenok.
‘Türkmen türmesiniň elhenç režimine önki baş prokuror Gurbanbibi Atajanowa döz gelip bilmändir’-diýen maglumatlar bar. Öz wagtynda bu hanym Nyýazowyň halamaýan adamlaryndan rehimsizlik bilen ar alypdy. Yzyndan hem Nyýazow onuň özüni gözenegiň aňyrysyna geçiripdi.
Oppozisiýa wekili Boris Şyhmyradowyň ykbaly bilen bagly ýagdaý tüm garaňky. ‘Ol diri dälmiş’- diýen ýaly gürrüňler her wagt peýda bolýar. Şyhmyradow barada köpden bäri hiç hili resmi maglumatyň ýokdugy ýone ýerden däl bolsa gerek. Boris Şyhmyradow bilen aragatnaşyk ol tussag edilen badyna kesildi, şondan bärem ýok. Nyýazowyň islegi bilen türme gözegçileriniň Şyhmyradowa nämeler eden bomagynyň mümkindigini diňe hyýalda aýlamak mümkin.
Şol ýerine ýetirijileriň şu günki günem şol sistemada işleýän, adamçylyga sygmaýan ýowuz işlerini dowam etdirýän bolmaklary mümkin. Şunuň bilen baglanyşykly köp sanly halkara synçylary: ‘Gurbanguly Berdimuhamedowyň Täze Galkynyşlar atlandyrýanyny, prinsipde, Türkmenistanyň güýç ulanyjy gurluşlary nähili kabul edýärkäler?’- diýen soragy berýärler.
Ol nä derejede Goşuna, IIM-ne, Prokuratura, howpsuzlyk organlaryna degişli? Sanalan edaralar demokratiki gymmatlyklary we standartlary hasaba almak bilen oňyň özgerişlere we reformalara ukyplymy? Bu ägirt uly güýç ulanyjy apparat jemgyýeti gorkuzmak praktikasyndan-işinden yza çekilmäge taýýarmy? Olar türkmenleriň elhençlikden gutulyp, garaşsyzlygyna eýe bolup, ony özlerinde saklamagy ýaly möhüm meselä ýakynlaşyp bilermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hüjüm ediji strategik ýaraglary çäklendirmek baradaky täze ABŞ-Russiýa şertnamasyny ýakyn wagtda Senatyň makullamagyna aýak direýär.
Bu barasynda düýn Ak Tamda amerikan Kongresiniň liderleri bilen duşuşykda gürrüň boldy. Barak Obama bu şertnamanyň ABŞ-nyň howpsuzlygy üçin möhüm ähmiýete eýedigini nygtady.
Ýakynda Kongrese geçirilen saýlawlarda uly üstünlik gazanan Respublikan partiýanyň ençeme deputaty şernamanyň makullanmagyna garşy çykýarlar.
Şunuň bilen bagly Obama tarapyndan goldanýan demokratlar parlamentiň düzümi täzelenmänkä dokumenti Senatdan geçirmäge çalyşýarlar.