text:
Eýranyň ozalky prezidenti Mahmud Ahmadinejad ýurduň jenaýat suduna gelmedi. Oňa prezidentlik eden döwri bilen ilteşikli dokuz aýyplama bildirilýär.
Ahmadinejad sişenbe güni geçirilýän deslapky suň diňlenişigine gelmeli edilipdi. Ahmadinejadyň gelmändigi sebäpli, sudýa diňlenşigi onsuz başlamak barada karar çykardy.
Ahmadinejada Ýaşlar we sport ministrliginiň işindäki bökdençlikler, Eýranyň milli nebit kompaniýasynyň düzümini özgertmezlik ýaly aýyplamalar ýöňkelýär.
Ahmadinejad 2005-2013-nji ýyllar aralygynda Eýrana prezidentlik edipdi.


c: text/html

text:
Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýa döwletleriniň bu ýylky duşuşygynda esasy tema Gyrgyzystanda bolan soňky wakalar bolar diýlip garaşylýar. Bileleşigiň resmileri şu gün Brýusselde bu temadan ilki regional tegelek stol, soň hem bäş respublikanyň wekilleri bilen ikitaraplaýyn gepleşiklerde pikir alşyljakdygyny mäilm etdiler.
Ýewropa Bileleşigi araçy hökmünde o diýen ileri omzamasa-da, Gyrgyzystanda Kurmanbek Bakyýewiň ýurtdan kowulmagyndan soň bu ýurtda syýasy geçiş döwrüniň päsgelçiliksiz bolmagyny isleýär.
Bileleşigiň ýokary derejeli bir resmisiniň aýtmagyna görä, iň möhümi - Gyrgyzystanyň täze Baş kanunynyň halkara ölçeglerine laýyk bolmagy. Bileleşigiň resmisi: “Häzir hemmesinden möhümi Baş kanun. Şol bolsa, onsoň ýurduň syýasy gelejeginiň şekili belli bolar” diýen äheňde gürledi.
Bileleşik wagtlaýyn hökümete umyt bildirýär
Prezident Kurmanbek Bakyýewiň ýurtdan gaçyp çykmagy bilen tamamlanan gan döküşikli protestlerden soň, Gyrgyzystan bulam-bujarlyga uçrady. Netijede wagtlaýyn hökümetiň ýolbaşçysy Roza Otunbaýewa gözegçilik we goldaw üçin halkara jemgyýetçiligine ýüz tutdy.
Lýuksemburgda 26-njy aprelde duşuşan Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri beýannama kabul edip, Gyrgyzystanda kanun häkimligini, adam hukuklaryny doly hormatlaýan demokratik hökümetiň bolmagyny isleýändiklerini bildirdiler.
Resmileriň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň prezidentiň ygtyýarlyklaryny berk çäklendirmek baradaky niýetini gyzgyn garşylaýar.
Bişkegiň wagtlaýyn häkimiýetleri ýaňy täze Baş kanunyň taslamasyny taýýarlap, halkyň maslahatyna goýdular. Bu taslamada parlamentiň ygtyýarlylygyny güýçlendirmek göz öňünde tutulýar.
Yza tesme bolmaly däl...
Ýewropa Bileleşigi häzir ýurtda ýaňy-ýakynda bolan bidüzgünçiliklerden zyýan çeken adamlara kömek bermek üçin taýýarlyk görýär. Has zerur ilkinji kömekleri hökümete degişli däl guramalar-da berýärler.
Bileleşigiň Merkezi Aziýa boýunça wekili Pier Morel ÝB-niň Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetini resmi taýdan ykrar etmek niýetiniň ýoklugyny bildirdi. Onuň aýtmagyna görä, ÝB-ni häzir gyzyklandyrýan esasy zat - howply ýagdaýy durnuklylaşdyrmak.
Ýöne Bileleşik regional täsir barada barýan oýunlara gatyşmakçy däl. Orsýet Bakyýewiň Manas howa bazasyny Birleşen Ştatlara kireýine bermegini köp wagtdan bäri tankytlap gelýär. Birleşen Ştatlaryň Owganystana aralaşmagynda we ol ýurda ýük daşamagynda Manas möhüm nokat bolup durýar.
1992-nji ýylda Fransiýanyň Gyrgyzystandaky ilkinji ilçisi bolan Pier Morel Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň Gyrgyzystanyň täze ýolbaşçylarynyň aglabasy bilen köp wagtdan bäri gatnaşyk saklaýanlygyny aýtdy. Ol: “Daşary işler ministrleriniň duşenbe güni kabul eden beýannamasynda hiç bir ýagdaýda ýurtda yza tesme bolmaly däldigi aýdyň görkezildi. Bişkekde hem muňa düşünildi” diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
6-njy sentýabrda Orsýetiň Leningrad oblastynda “Demirgazyk akym” proýektiniň birinji tapgyry tamamlanyp, gaz geçiriji turbalaryň synagy başlandy.
Gaz geçirijisiniň açylyş dabarasyna ýurduň premýer-ministri Wladimir Putin gatnaşdy.
Turbalardan tehnologiki gaz göýberilip, ol synagdan geçirilýär.
“Demirgazyk akym” proýektiniň birinji tapgyrynyň gurluşygynyň şu ýylyň oktýabr aýynda doly tamamlanmagy planlaşdyrylýar.
Baltik deňziniň düýbi boýunça gurlan, uzynlygy bir müň kilometrden geçýän gaz geçirijisi Orsýetiň Wyborg şäherinden Germaniýanyň Graýswald şäherine barýar.
Gaz geçiriji proýektiniň ikinji tapgyrynyň gurluşygynyň 2012-nji ýylda tamamlanmagyna garaşylýar.
“Demirgazyk akym” gaz geçirijisi arkaly Ýewropa ýurtlaryna her ýyl 55 milliard kubmetr ors gazynyň satyljakdygy habar berilýär.


text:
Müsürde maliýe serişdelerini bikanun ýol bilen alanlykda resmi aýyplama bildirilen guramalaryň käbir agzalarynyň ýurdy terk edendigi habar berilýär.
Müsüriň resmi MENA habar gullugynyň beren maglumatyna görä, ýerli sud aktiwistlere syýahat etmäge rugsat edensoň, 15-e golaý aktiwist Amerikanyň uçaryna münüp, Müsüri terk edipdir.
Geçen ýylyň dekabr aýynda Müsürde daşardan maliýeleşdirilýän, hökümetden aýry 10-a golaý guramanyň edaralaryna howpsuzlyk güýçleri ýörite reýd geçiripdiler.
Şol barlaglardan soň, 19-sy amerikan raýaty bolan jemi 43 adam hökümetden aýry guramalarda bikanun iş alyp barandyklary üçin Müsür suduna çekilmeli edilipdi.
Olar Müsüriň harby häkimiýetlerine garşy protestleri goldanlykda hem aýyplanýarlar.


text:
Ýanynda başga-da iki amerikaly bilen geçen ýyl tussag edilen amerikan graždanyny hepdäniň şenbe güni boşatjakdygyny eýran häkimiýetleri aýdýar.
Sara Şurdyň tiz wagtdan azatlyga çykaryljakdygyny Eýranyň Medeniýet ministrliginiň wekili hem Nýu-Ýorkda BMG-niň ýanyndaky eýran missiýasynyň agzasy aýtdy.
Üç amerikaly ýurduň territoriýasyna bikanun aralaşmakda aýyplanyp, ýurduň demirgazygynda saklanypdy. Ondan soň Eýran häkimiýetleri içalyçylykda aýyplanyp, olaryň sud ediljekdigini habar berdi.
Saklananlar eýran serhedinden tötänlikde geçendiklerini aýdýarlar.
Saklanan islendik amerikalynyň azatlyga çykarylmagy “ajaýyp täzelik bolar” diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamenti graždanlaryň üçüsini-de boşatmak çagyryşy bilen ýene-de Tährana ýüzlendi.


text:
“Facebook newsroom” websahypasynda berlen maglumatda ýakyn günlerde Facebook ulanyjylarynyň “Messenger” bölüminden birek-biregine pul ugradyp we puly kabul edip biljekdigi habar berilýär.
“Adamlaryň dostlaryna amatly we howpsuz pul ugradyp bilmegi üçin ‘Messenger-de’ täze hyzmaty hödürleýäris” diýip, Facebook bu hyzmatdan häzirlikçe diňe ABŞ-da peýdalanyp boljakdygyny belleýär.
Facebook ulanyjylarynyň arasynda pul geçirmeklik online bank sistemasyna meňzeýär. Bu hyzmaty ulanjak agzalar bank kartlarynyň görkezijilerinden peýdalanmalydyrlar. Bu hyzmatyň prosesi ortaça şeýleräkdir:
Ilki bilen Messengerden dostuňyza pul ugratmaklyk barada ýazýarsyňyz, soňra “$” belgisini goýup, geçirjek puluňyzyň mukdaryny kesgitleýärsiňiz we “Pay”, ýagny “tölemek” düwmesine basyp, tassyklaýarsyňyz. Netijede, bank kartynyň maglumatlaryny hasaba almak bilen puly ugradýarsyňyz.
Maglumata görä, Facebook arkaly ugradylan pul, 1 bilen 3 iş güni aralygynda puly kabul edijiniň bank hasabyna geçýär.
Facebook öz täze maliýe hyzmatyny gelejekde ABŞ-nyň çäginden başga, beýleki ýurtlarda hem hödürlemegi göz öňünde tutýar.


text:
Orsýetiň Türkmenistandaky konsulhanasynyň “gümürtik” pozisiýasy Orsýetiň bu ýurtdaky raýatlarynyň arasynda dowul döredi. Bu ýagdaý Orsýetiň raýatlarynyň möhleti tamamlanýan daşary ýurt pasportlaryny çalyşmak bilen bagly ýüze çykdy. Bular barada Orsýetiň “Nowyýe izwestiýa” gazeti habar berýär.
Orsýetiň Aşgabatdaky ilçihanasynyň adynyň agzalmagyny islemedik resmisiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, hakykatdanam Orsýetiň Türkmenistandaky raýatlarynyň daşary ýurt pasportlaryny çalyşmak wagtlaýynça togtadylypdyr. Çünki uly nobat bar. “Emma Orsýetiň raýatlarynyň pasportlaryny çalyşmak 9-njy aprelden başlap täzeden ýola goýlar” diýip, şol resmi Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Orsýetiň “Nowyýe izwestiýa” gazetiniň ýazmagyna görä, Orsýetiň Aşgabatdaky ilçihanasynyň daşyna mydama köp adam ýygnanýar. Sebäbi, ilçihanadan ynamly maglumatlary almak mümkin däl.
“Meniň oglum pasportynyň möhletiniň tamamlanmagyna 6 aý galanda, ony çalyşmaga synanyşdy” diýip, 1994-nji ýyldan bäri Orsýetiň raýaty bolan Mariýa Aşyrowa sözüni dowam edýär. “Munuň üçin ilçihananyň konsulhana bölümine telefon arkaly adyňy ýazdyrmaly. Biz birnäçe günläp telefon arkaly habarlaşmaga synanyşdyk. Haçan-da bu bize başardanda, bir hepde soňra jaň etmegimizi soradylar. Biz mart aýynda ýene-de jaň edenimizde, daşary ýurt pasportlaryny çalyşmagyň sentýabr aýyndan başlanjakdygyny aýtdylar” diýip, Mariýa Aşyrowa “Nowyýe izwestiýa” gazetine aýdypdyr.
Hut häzir Orsýetiň Aşgabatdaky ilçihanasynda daşary ýurt pasportlaryny çalyşmak bilen bagly uly nobatyň emele gelmeginiň sebäpleri barada orsýetli resmiden maglumat almak başartmady.
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew häzir Orsýetiň ilçihanasynda pasport çalyşmak bilen bagly uly nobatyň emele gelmeginiň sebäpleri barada şeýle çaklama getirdi: “Birinjiden, köp raýatlaryň pasportynyň möhleti tamamlanyp barýar we olar pasportlaryny çalyşmaly. Ikinjiden, Orsýetiň ilçihanasynda işleriň guralyşynda hem käbir säwlikleriň bolmagy mümkin. Sebäbi, pasportlary çalyşmak bilen meşgullanmaga ilçihananyň ýeterlik işgärleriniň bolmazlygy mümkin. Owallar Orsýetiň wizasyny almak üçinem uly nobatlar bolupdy”.
Türkmenistanly graždan aktiwisti Natalýa Şabuntsyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu ýerde howsala düşere zat ýok. “Sebäbi, adatça, bir wagtda pasport alan adamlardan ybarat toparyň pasportlaryny çalyşmagy zerur bolýar” diýip, Şabunts aýdýar. “Ikinjiden, şeýle uly nobatyň täze biometrik pasportyň gelmegi bilen bagly bolmagy mümkin. Men daşary ýurt pasportyny çalyşmak bilen bagly Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynda emele gelen uly nobata adatdan daşary ýagdaý hökmünde garamaýaryn”.
Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň maslahatçy wekili Alekseý Deminiň ýakynda Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Orsýetiň Türkmenistandaky raýatlarynyň sany barada anyk maglumat ýok. Emma ol Orsýetiň raýatlygyny alan adamlar boýunça sanlaryň 40 müňden ýokarydygyny, hatda 90 müň diýen sanlaryň hem bardygyny aýtdy.
2003-nji ýylda Türkmenistan Orsýet bilen 1993-nji ýylda baglaşan goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak baradaky karar kabul etdi we ylalaşykdan çykdy. Emma Orsýet türkmenistanlylara Orsýetiň raýatlygyny bermegini dowam etdirýär diýlip, habar berilýär.


text:
Nebitiň dünýä bazaryndaky bahasy, Russiýanyň we OPEK-e agza bolan nebit öndüriji döwletleriň nebitiň öndürilişini azaltmak ugrundaky tagallalaryna Eýranyň garşy çykyp biljekdigi bilen bagly ynjalyksyzlyk sebäpli, pese gaçdy.
Russiýanyň energiýa ministri Aleksandr Nowak bu ýyl Tähranyň nebit öndürilişini azaltmak planlara goşulman biljekdigini aýdandan soň, nebitiň bahasy ýene 3% peselip, ol 40$-dan hem aşak gaçdy.
Şeýle-de Nowak OPEK-iň agzalarynyň 20-nji marta planlaşdyrylan maslahatynyň aprele çenli gaýra goýuljakdygyny aýtdy. Emma rus resmisi şol bir wagtda-da Eýrandan beýleki esasy nebit öndüriji döwletleriň nebitiň öndürilişini azaltmak boýunça ylalaşyp biljekdiklerine umyt bildirdi.
“Biz Eýranyň ýagdaýynyň kadadançykmadygyna düşünýäris. Eýrana garşy girizilen sanksiýalar maýa taýdan oňa urgy boldy” diýip, Nowak Eýranyň nebit ministri Bijan Zanganeh bilen Tähranda geçiren duşuşygyndan soň aýtdy.
Sanksiýalaryň netijesinde Eýranyň gündelik nebit öndürijiligi 3 million barrele çenli aşak düşüpdi. Sanksiýalaryň şu ýylyň ýanwarynda resmi derejede ýatyrylmagy bilen, bu görkeziji gadagançylykdan ozalky 4 million barrele çenli ýetirildi.
“Umuman alnanda, Eýran nebit eksportýorlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlyga bolan zerurlygy, şol sanda nebit öndürmegi mümkin çäklerde azaltmagy-da goldaýar. Emma Eýran ilki ozalky önümçiliginiň derejesine ýetmeli... Mundan soň, olar [nebit öndürmegi] azaltmak çärelerine goşulmaga taýýar” diýip, Nowak sözüne goşdy.
Şeýle-de Nowak nebitiň önümçiligini togtatmagy wada beren döwletleriň sözünde tapylmadyk halatynda nebitiň bazar bahasynyň “çeýe” bolup biljekdigini duýdurdy.


text:
Orsýetiň Paralimpik komiteti Halkara paralimpik komitetiniň (IPC) orsýetli atletleriň 7-18-nji sentýabrda Rio de Janeirodaky oýunlara gatnaşmagyny gadagan etmek baradaky kararyndan şikaýat etdi.
Orsýetiň komitetiniň 15-nji awgustda yglan etmegine görä, Sport boýunça arbitraž suduna (CAS) tabşyrylan arza boýunça işe 21-nji awgustda serediler.
Suduň kararynyň 22-nji awgustda yglan edilmegine garaşylýar.
Şu aýyň başynda Halkara paralimpik komiteti Orsýetiň 270 sportsmenden ybarat toparynyň Olimpiada gatnaşmagyny gadagan etdi we öz kararyny Orsýetiň sportsmenleriň doping ulanmagyny döwlet derejesinde guramalaşdyrmak işine baş goşmagy bilen düşündirdi.
Şol bir wagtda-da Halkara Olimpia komiteti doly gadagançylygy girizmedi. Dopinge garşy halkara agentliginiň Orsýetde sportsmenleriň doping ulanmagyna döwlet edaralarynyň gatnaşmagy baradaky hasabatynyň çap bolmagyndan soň 100-den gowrak orsýetli sportsmen Riodaky Olimpia oýunlaryna gatnaşdyrylmady.


text:
Bazar güni Türkmenistan “Suw damjasy-altyn dänesi” at bilen suw baýramçylygyny belledi. Uly dabaranyň baýramçylyk programmasynda ýurduň dürli künjeklerinde ylmy forumlaryň, konsertleriň, teatrlaşdyrylan sahnalaryň, sport ýaryşlarynyň gecirilendigini türkmen metbugaty habar berdi.
Emma ýurtda suwa şeýle uly hormat goýlup, onuň şanyna ýylda bir gezek toý tutulýan wagty paýtagt Aşgabadyň 65 ýaşly ýaşaýjysy Ogulmaral daýza baryp 4-5 ýyl bäri tomsuň güni gije zordan ýatman diýen ýaly suw alýandyklaryny aýdýar:
–Tomus, ýaz çykyp başladygy bizde suw ýok. Biziň ýaşaýan ýerimiz Hitrowka, hususy jaýlar, gaty kösenýäris. Her öýde bir maýyp bar, syrkaw bar, garry bar, ýaş çagalar bar. Onsoň käwagt kiriň siňekläp ýatýar suw bolman.
Azatlyk Radiosy: Ýaz-tomus aýlary suwdan beýle kösenýän bolsaňyz, häkimiýet organlaryna şikaýat edip gördüňizmi?
–Prokuratura çenlem ýazdyk. Jogabam berenoklar. Geläýse-de bir kanagatlanarly jogap gelenok. “Serederis” diýýär, şonuň bilenem hemme zat tamam. Goňşy-golamlarymyz bilen üýşüp, gitdigem häkimlige, üç sapar bardyk. Prokuratura ýazdyk, bildirýän ýeri ýok. “Bararys, serederis” diýýärler. Şol söz bilenem oňmaly bolýarys, edilýän zat ýok.
Azatlyk Radiosy: Suwuň Aşgabat şäherinde ýetmezçilik etmeginiň nähili sebäpleri bar? Paýtagtda gurlan suw çüwdürimlerinden görýänlerem bar, siziň pikiriňiz?
–Dogry, hawa, fontanlarda mydama suw bar. Baglara goýberilýär, onuň üçinem onsoň fontan diýip, bag diýip, adamlar kösenýär-de suwsuz. Ana, şol ýagdaý bar.
Azatlyk Radiosy: Prezident arassa agyz suwy bilen üpjünçilik meselesi barada wagtal-wagtal degişli ýolbaşçylara görkezmeler berýär. Siziň pikiriňizçe, bu kösençlikde kim ýa kimler günäkär ?
–Şo barada pikirimiz, prezidentden näryza däl, telewizora seredeniňde, diňläniňde hemme zady ýerbe-ýer edýärler prezidentiň öňünde. Ol pahyr aýdýar, hemme zady, ýetmeýän zatlary, bolmaýan zatlar hakynda aýdyp dur, ýöne şol ýolbaşçy işgärler geleňsizlik edýär, men-ä şolardan görýärin. Prezidente galsa, şonuň ýaly ýaşatmaz halkyny, ol näme hemme zady bilip durmy? Bir adam nirä ýetsin ot bolanda?! Esasy, häkimlikler seretmeli, öý edaralary bar, şolar seretmeli etraplara. Özi bilen duşup bolýan bolsa, gürleşip bolýan bolsa, bu düzgün bolmazdy. Biz näme, ony görüp, gürleşip bilýärismi? Bäş ýyl bär-ä kösenýäris şu suwdan. Ömürboýy diýsegem ýalňyşamyzak şuny. Suw meselämiz-ä kyn biziň.


text:
Ysraýylyň Goranmak ministrliginiň resmileri Azerbaýjana bahasy bir ýarym milliard dollarlyk kontrakt boýunça ýarag satýandyklaryny tassykladylar. Bu ýaraglar harby uçarlardan we raketalardan goranyş sistemalaryndan, şeýle hem pilotyz dolandyrylýan uçarlardan ybarat.
Azerbaýjan tarapy bu ylalaşygy Ysraýylyň döwlet “Aerospace Industries” kompaniýasy bilen baglaşdy.
Atlarynyň agzalmagyny islemedik ysraýyl resmileri bu ylalaşygyň üstünde öňden bäri işenilip gelinýändigini aýdyp, onuň Eýranyň ýadro programmasy ýa-da eýran agentleriniň Hindistanda, Tailandda, Gürjüstanda hem Azerbaýjanda ysraýyl diplomatlarynyň janyna kast etmek boýunça ýakynda eden synanyşyklary bilen baglanyşygynyň ýokdugyny bellediler.
Şu aýyň başynda Eýranyň DIM-i Ysraýylyň “Mossad” aňtaw gullugyna Azerbaýjanyň territoriýasynda hereket etmäge rugsat berýändigini aýdyp, resmi Bakuwy aýyplady.
Azerbaýjan bilen Eýranyň araçäk serhediniň uzynlygy 600 kilometre barabar.


text:
Siriýanyň paýtagtynda harby dikuçar heläkçilige uçrady.
Siriýanyň döwlet telewideniýesinde bu waka tassyklandy, emma bu heläkçilik bilen bagly jikme-jik maglumat berilmedi.
Dikuçaryň pitneçiler tarapyndan oka tutulandygy barada maglumat beren Siriýada adam hukuklaryna gözegçilik edýän oppozision topar hökümet goşunlarynyň Damaskyň Joba raýonynda dikuçarlaryň ýardamy bilen pitneçilere garşy söweşi dowam etdirýändiklerini aýdýar.
Şeýle hem Siriýanyň oppozisiýasy Damaskyň golaýyndaky Daraýa regionynda hökümet goşunlarynyň gyrgynçylyga ýol berendiklerini aýdýar.
Pitneçileriň gözegçiliginde bolan Daraýany üç gün mundan ozal hökümet goşunlary basyp alypdy. Oppozisiýanyň çaklamagyna görä, bu regionda 300-den 600-e çenli adam öldürilen bolmagy ähtimal.
Siriýada hökümete degişli bolmadyk metbugatyň çäklendirilmegi sebäpli garaşsyz çeşmeler arkaly heläk bolanlaryň sanyny tassyklamak mümkin däl.


text:
Öňki syýasy tussag Muhammetguly Aýmyradowyň 11-nji noýabrda aradan çykandygy we 12-nji noýabrda jaýlanandygy barada onuň hossarlary habar berdiler.
Aýmyradow 1994-nji ýylda tussag edilipdi we daşary ýurtdaky türkmen oppozisiýasy bilen gatnaşykda aýyplanypdy.
Adam hukuklaryny goraýan “Human Rights Watch” guramasy Aýmyradowy “Türkmenistanda zulumyň we adalatsyzlygyň simwoly” diýip atlandyrdy.
Aýmyradowy ýakyndan tanan adamlaryň käbirleri Azatlyk Radiosynyň üsti bilen öz ýatlamalary bilen paýlaşdylar.


text:
Rus parlamentiniň ýokary palatasy prezident Wladimir Putine ýurduň harbylaryny Siriýa ibermek hukugyny berýän karara biragyzdan ses berdi.
Federasiýa geňeşinde Putiniň talabyna 162 deputat goldaw bildirdi, saklanan bolmady.
Putiniň adminstrasiýasynyň başlygy Sergeý Iwanow bu ses berişlikden soň, onuň Orsýetiň gury ýer goşunlarynyň hökman Siriýadaky söweş operasiýalaryna gatnaşjakdygyny aňlatmaýandygyny, bu tassyklamanyň ýurduň harby-howa güýçleriniň ulanylmagyna degişlidigini aýtdy.
Orsýet özüniň prezident Başar al-Assadyň goşunlaryna «Yslam döwleti» toparyna garşy söweşmäge ýardam berýändigini aýdýar.
Ýakyn Gündogaryň käbir metbugat habarlarynda eýýäm rus uçarlarynyň Siriýada howa zarbalaryny urandygy aýdylýar. Kreml bu habarlary tassyklamady.


text:
Iň meşhur sowet we rus kinorežissýorlarynyň biri Eldar Rýazanow 88 ýaşynda ýürek we öýken nähoşlygyndan ýogaldy.
TASS agentligi Rýazanowyň garyndaşlaryna salgylanyp, onuň 30-njy noýabrda irden Moskwanyň keselhanasynda aradan çykandygyny habar berdi.
Rýazanowyň tragiki komediýalary Sowet Soýuzyndaky gündeki durmuşyndaky nogsanlyklary, sowet býrokratiýasyny ýaňsylaýardy. Emma onuň ýeňil satirasy kommunistik senzuradan sypmaga mümkinçilik berýärdi.
Rýazanow 2006-njy ýyla çenli Orsýetde film alýardy.
Rýazanowyň “Karnawal gijesi”, “Garaž” ýaly filmleri köpçülige ýakyndan tanyş.
Eldar Rýazanow 2014-nji ýylyň noýabr aýynda insulty başdan geçirensoň ençeme aýlap keselhanada bolupdy.


text:
Aşgabat, 24-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Howa maglumatynyň hünärmenleriniň berýän habaryna görä, günüň dowamynda Aşgabadyň asmany bulutlara örtüler. Irdenki gar günorta golaý birneme köşeşse-de, giç agşama çenli dowam eder. Ýurduň beýleki sebitlerinde hem maýyl günleriň ornuna gyşyň sowugy geldi. Gyşyň şu gününde gar tozgalary baradaky gyzykly maglumatlary size hödürleýäris.
Beýik astronom Iogann Kepler ösüşiň «Alty gyraňly gar tozgalary hakyndaky Täze ýyl peşgeşi» atly ylmy eserinde kristallaryň şekilini Taňrynyň erk-islegi hökmünde düşündirdi. Ýapon alymy Nakaýa Ukitiro bolsa gara «Syrly harplar bilen ýazylan Asmandan inen hat» diýdi. Ol ilkinji bolup gar tozgalaryny toparlara böldi. Hokkaýdo adasynda ýerleşen dünýädaäki ýeke-täk gar tozgalary muzeýi hem Nokaýyň adyny göterýär.
***
Ýyldyz görnüşli çylşyrymly gar tozgalary saýgaryp bolýan geometrik gurluşy bilen tapawutlanýar. Şeýle gurluşlaryň nusgalary, fizik Jon Nelsonyň pikirine görä, älem-jahanda synlanýan atomlardan hem köpdür.
***
Iň iri gar tozgasy 1887-nji ýylyň 28-nji ýanwarynda Fort-Keoda (Montana, ABŞ) hasaba alyndy. Onuň diametri 15 dýuýma deňdir.
***
Adaty gar tozgasynyň agramy takmynan milligramdyr (seýrek ýagdaýda 2-3 milligram bolmagy mümkin). Ýöne kadadan çykmalar hem bolýar. 1944-nji ýylyň 30-njy aprelinde Moskwada iň iri gar tozgalary hasaba alyndy. Eliňe alanyňda, ol tutuş aýaňy doldurýardy we düýeguşuň ýeleklerini ýatladýardy.
***
Gar tozgasy 95% howadan ybaratdyr. Munuň özi pes dykyzlygy alamatlandyryp, onuň ýere haýal gaçmagyny şertlendirýär (sagatda 0,9 km).


text:
Orsýetiň içalysy bolup hyzmat edenlikde ABŞ tarapyndan aýyplanýan 11 adamdan biriniň tussag edilip, soňra kepil geçilenenligi üçin boşadylandan soň onuň ýitirim bolanlygy aýdylýar.
Kipriň polisiýa departamenti içalydygy gümän edilýän Kristofer Robert Metsosyň goluny goýmak üçin çarşenbe güni polisiýanyň edarasyna gelmänligini habar berdi.
Kristofer Robert Metsos bilen gelnen ylalaşyga görä, ol düýn goluny goýmak üçin howpsuzlyk güýçleriniň edarasyna barmalydy.
ABŞ Orsýetiň gizlin agentleri diýlip şübhe edilýän 11 adamy tussag edip, şol adamlaryň ençeme ýyldan bäri Orsýete hyzmat edip gelýänligini habar beripdi. Güman edilýänleriň biri Kiprde ele salnypdy.
Amerikaly we orsýetli ýolbaşçylar bu wakanyň iki ýurduň ýokarlanýan gatnaşygyna ýaramaz täsirini ýetirmejekdigini aýdyp çykyş edýärler.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi tussag edilen şol adamlaryň arasynda Orsýetiň raýatlarynyň hem bardygyny aýdyp, olaryň ABŞ-nyň bähbidine zyýan ýetirjek hiç zat etmänligini öňe sürüpdi.


text:
Siriýada hökümete garşy çykyşlaryň ýyl dönüminde adam hukuklaryny goraýjylaryň 200-e golaý topary Orsýeti we Hytaýy BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyny goldamaga çagyrdylar. Bu rezolýusiýada Siriýada bir ýyllap dowam edýän gandöküşikligi bes etmek üçin režime basyş çäreleri göz öňünde tutulýar.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň Siriýada prezident Başar al-Assadyň režimine garşy dowam edýän çykyşlaryň ýyl dönümine gabatlap, 15-nji martda ýaýradan bilelikdäki beýannamasyna hususan-da HRW, “Hristian Ýardamy” we “Adam hukuklary boýunça halkara federasiýasy” ýaly iri halkara guramalar tarapyndan hem gol çekildi.
Adam hukuklaryny goraýjylar Siriýada parahat ilatyň oka tutulmagynyň we halkara hukuklaryny depeleýän beýleki zorluklaryň dessine bes edilmegini talap etdiler. Şeýle-de olar ýurda ynsanperwer guramalaryň wekilleriniň, žurnalistleriň we adam hukuklaryny goraýjylaryň goýberilmelidigini hem nygtadylar.
Siriýanyň ýarag söwdasy boýunça iri ýarany Orsýet, şeýle hem Hytaý BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň “Siriýadaky zorlugy bes etmek boýunça” Günbatar döwletleri we Arap Ligasy tarapyndan goldanylýan rezolýusiýasyny böwetläpdiler.
Siriýanyň hökümeti ýurtdaky gozgalaňlarda terrorçylyk toparlaryny aýyplaýar.
Habar berlişine görä, penşenbe güni Siriýanyň hökümet goşunlary oppozisiýanyň ýerleşýän ýeri bolan Idlib şäherini oka tutupdyr.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň ýerli şaýatlara salgylanyp habar bermeklerine görä, hepdäniň çarşenbe gününden bäri tutuş ýurt boýunça azyndan 40 adam öldürilipdir. Habarlara görä, 15-nji martda Siriýanyň günortasynda ýerleşýän Deraa şäherinde köpçulikleýin protest çykyşlary geçirildi.
“Rewolýusiýa” we “Halkara dildüwşük”
Siriýanyň Homs şäheriniň aktiwisti Omar al-Homsi 13-nji martda “Skaýp arkaly eden çykyşynda habar agentliklerine ýüzlendi we prezident Başar al-Assadyň režimine garşy gozgalaňlaryň birinji ýyl dönümini bellemäge çagyrdy:
—Bu – sözüň doly manysyndaky rewolýusiýa, basyşlara, zuluma we korrupsiýa garşy rewolýusiýa. Biziň ählimiz aktiwist hökmünde Siriýanyň halkyndan berk durmagy we onuň köçelere çykmagyny dowam etdirmegini, azatlygyny we zalymyň çetleşdirilmegini talap etmegini haýyş edýäris. Biz mundan başga hiç zady talap etmeýäris.
Siriýanyň hökümeti öz tankytçylaryna garşy çäre hökmünde hepdäniň penşenbe güni Damask, Alleppo we Latakia şäherlerinde öz tarapdarlarynyň demonstrasiýasyny gurnady. Bu mitinglere gatnaşyjylar Siriýa garşy halkara dildüwşüge garşy çykyş etdiler.
BMG-niň magumatlaryna görä, ýylyň dowamynda Siriýada 8 müňe golaý adam heläk boldy, onlarça müň adam tussag edilidi we 250 müňe golaý adam ýaşaýan ýerlerinden göçmäge mejbur boldular.
Ankara hepdäniň penşebe güni soňky 24 sagadyň dowamynda Siriýadan Türkiýä bir müňe golaý adamyň geçenligini yglan etdi we Türkiýede siriýaly bosgunlaryň umumy sanynyň 14 müňe ýetenligini aýtdy.
Assadyň elektron hatlary
Saud Arabystany Siriýanyň režimine garşy çäre hökmünde öz Damaskdaky ilçihanasyny ýapdy we işgärlerini ýurtdan çykardy.
Saud Arabystany siriýaly gozgalaňçylaryň tarapynda çykyş edýän iri arap ýurtlarynyň biri. Bu ýurt Başar al-Assada garşy çykyş edýän güýçlere ýardam we ýarag bermek boýunça mümkinçilikleri öwrenmek üçin halkara tagallalaryny birikdirmäge çagyrýar.
Britaniýanyň “The Guardian” gazeti hepdäniň penşenbe günündäki sanynda özünde Siriýanyň prezidenti we onuň aýaly tarapyndan ýazylan müňlerçe şahsy elektron hatlaryň bardygyny habar berdi. “The Guardian” bu hatlary Siriýadaky oppozision çeşmelerden alanlygyny aýdýar.
Gazetiň bu hatlara salgylanyp, ýazmagyna görä, Assad gozgalaňlara garşy çäre görmekde öz ýarany Eýranyň maslahatyndan peýdalanýar. Maglumatda şeýle-de Assadyň öz wada beren reformalaryny ýaňsylap, “partiýalar we saýlawlar baradaky boş kanun” diýip atlandyranlygy hem aýdylýar.
Siriýanyň hökümeti “The Guardian” gazetinde çap bolan bu maglumatlara reaksiýa bildirmedi. Şeýlelikde bu hatlaryň hakykata näderejede gabat gelip-gelmeýänligi näbelli bolup galýar.


text:
Golaýda Türkmenabat şäherinde geçirilmeli Ýaşulular maslahatyna Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň hem gatnaşmagyna garaşylýar. Onuň saparyna gabatlap şäherde ençeme aýdan bäri abatlaýyş, arassaçylyk işleri alnyp barylýar.
Şol bir wagtda, prezidentiň saparyna birnäçe gün galanda ýerli edara-kärhanalarynda gerekli ýolbaşçylaryň tapylmaýandygy, şäheriň transportynda bökdençlikleriň döreýändigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew prezidetiň saparynyň öňüsyrasyndaky ýagdaýlary suratlandyrýar. Söhbetdeşligi Muhammat Tahir geçirdi.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainanyň orsýetli iki harby gullukçyny tussag etmegi “bikanun prowakasiýa” boldy diýdi.
Lawrow bu barada, gürrüňi edilýän iki harby Ukrainanyň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan tussag edilenden iki gün soň, ýagny 22-nji noýabrda Belarusyň paýtagty Minskde çykyş etdi.
Moskwa esgerleriň Russiýa tarapyndan anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda ele salnandygyny aýdyp, olaryň “derhal yzyna gaýtarylmagyna” çagyrdy.
Muňa garamazdan, Ukrainanyň Howpsuzlyk gullugy gürrüňi edilýän iki esgeriň Ukrainanyň kontrollygyndaky territoriýa geçenden soň tussag edilendigini aýdýar.
Şu aýyň başynda Russiýanyň resmileri Krymda Ukrainanyň “sabotaž toparynyň” agzasy diýlip güman edilýän bäş adamyň tussag edilendigini mälim edipdi.


text:
Penşenbe güni dünýäniň iň bir uly döwletlerinden dördüsiniň, hususan-da, Hytaýyň, Orsýetiň, Braziliýanyň we Hindistanyň döwlet liderleri Braziliýada iki günlük Sammite ýygnandylar. Munuň özi bu dört ýurduň döwlet liderleriniň ikilenji Sammitidir.
Dünýäniň ilatynyň 40 prosentini, ykdysady önümçiliginiň bolsa 20 prosentini öz içine alýan bu dört döwletiň liderleri maliýe hem-de ykdysady taýdan özara hyzmatdaşlyklary ösdürmek meselelerini ara alyp maslahatlaşarlar diýlip garaşylýar.
Bu maslahatyň yzy bilen, şu aýyň ahyrynda G-20 toparyna girýän döwletleriň liderleri Waşingtonda Sammit geçirmekligi planlaşdyrýarlar.


text:
Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Frud Bezhan musulman dünýäsini ekstremizme itekleýän güýçler, şeýle-de munuň nähili netijelere getirip biljekdigi barada “Wall Street Journal Asia” neşiriniň kommentatory Sadanand Dume bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz radikal yslamy nähili häsiýetlendirersiňiz?
Sadanand Dume: Men yslama dünýäniň iň beýik dini ynançlarynyň biri hökmünde garaýaryn. Yslama dünýäde 1,1 milliard adam uýýar. Radikal yslam syýasy ideologiýa bolup, muny musulmanlaryň kiçi topary goldaýar. Radikal yslam durmuşyň her bir ugruna, ýagny döwletiň we jemgyýetiň boýnundan öz garaýyşlaryny dakmak isleýär. Bu garaýyşlar bolsa durmuşyň ähli taraplaryny özünde saklaýan kanunlardyr.
Radikal Yslamçylar öz garaýyşlarynyň Hudaý tarapyndan iberilendigine ynanyp, şol kanunlar jemgyýetiň we döwletiň ähli taraplaryny dolandyrmalydyr diýip hasaplaýarlar. Ynha, adaty bir musulman bilen radikal yslamçynyň arasyndaky tapawut şu taýda. Ýagny, adaty musulman öz dinine ynanyp, edil beýleki adaty adamlar ýaly, öz durmuşyna görä ýaşaýar. Radikal yslamçy bolsa dünýäni üýtgetmek baradaky pikirlerden ugur alyp hereket edýär.
Azatlyk Radiosy: Radikal yslamçylyk jemgyýetiň haýsy gatlaklarynda has giňden ýaýran?
Sadanand Dume: Radikal yslam esasan, dini sowatly ýaş adamlaryň arasynda meşhurlyga eýe. Meniň pikirimçe, olary muňa iterýän zadyň bir säbäbi-de soraglara berilýän jogabyň ýönekeýligi hem-de munuň ähli zady özünde jemleýänligidir. Bular köplenç özleriniň maşgala agzalarynyň arasynda bilim alan ilkinji adamlardyr. Köp halatlarda bularyň takyk bilimlerden, ýagny tehniki, inženerçilik, medisina we matematika ýaly ylymlar boýunça bilimi bar. Beýle pikirleriň juda ýönekeýdigi we onuň mehanikidigi göz öňünde tutulsa, onda Şerigat ähli zada bap ýaly bolup dur. Bu olaryň pikir ýöredişine laýyk gelýär.
Azatlyk Radiosy: Radikal yslam bilen aram yslamyň arasyndaky çekeleşikli göreşde kim ýeňýär?
Sadanand Dume: Radikal yslam bilen aram yslamyň arasyndaky göreş ýene-de uzak wagtlap dowam eder. Meniň pikirimçe, aram yslama uýýanlaryň bir artykmaçlygy – köp musulmanlaryň edil dünýäniň aglaba ýaşaýjylarynyňky ýaly aram garaýyşlarynyň bolmagydyr.
Ýöne radikal yslamyň ýokary derejede berk gurnalandygy we onuň juda güýçli pikirleriniň bardygy üçin, köp ugurlarda erk-ygtyýar olaryň tarapynda bolýar. Kimiň tarapy agdyklyk diýseňiz, meniň pikirimçe, köpçülik aram musulmanlaryň tarapynda. Ýöne erk-ygtyýar babatda aýdylmaly bolsa, köp ugurlarda radikallar üstün çykýarlar.
Azatlyk Radiosy: Yslamyň haýsy ugurdan gitjekdigine nähili faktorlar täsir edýär?
Sadanand Dume: Meniň pikirimçe, bu taýda sanap bolaýjak köp faktorlar bar. Bir mysal, biz “arap bahary” netijesinde nämeleriň bolup geçjekdigine syn etmeli. Bu ýurtlarda demokrtaiýa öz ornuny taparmy? Jemgyýetde bazar ykdysadyýeti näderejede ornaşar? Meniň pikirimçe, esasy soraglar şeýle: Ýurtlar syýasy tarapdan wekilçilikli demokratiýanyň şertlerini kabul ederlermi? Ykdysady tarapdan alanyňda, bazar ykdysadyýetine geçerlermi? Meniň pirkirimçe, şu iki zat ýagdaýlaryň haýsy ugur boýunça özgerjekdigini kesgitlär.


text:
«Galkynyş» sportsagaldyş toplumynda 1997 – 1998-nji ýyllar aralygynda doglan oglanlaryň arasynda kik-boksing boýunça Aşgabat şäheriniň açyk çempionaty geçirildi. Ähli agram derejelerde Aşgabat we Türkmenabat şäherinden türgenleriň arasynda bolup geçen tutluşyklar tomaşaçylaryň ünsüni özüne çekdi. Şu çempionatda türgenler boks ringiniň içinde taýýarlyk hem-de ussatlyk derejesini görkezmegi başardylar.
Eminleriň baha bermegi esasynda:
42 kilogram agram derejesinde Mekan Ataýew,
45 kilogram agram derejesinde Eziz Amanow,
48 kilogram agram derejesinde Ruslan Myradow,
51 kilogram agram derejesinde Perman Azymberdiýew,
54 kilogram agram derejesinde Halmyrat Saparlyýew,
57 kilogram agram derejesinde Hajy Geldimämmedow,
60 kilogram agram derejesinde Muhammet Öwesähedow,
63,5kilogram agram derejesinde Erişbaý Abdyllaýew,
67 kilogram agram derejesinde Eziz Mämmedow,
71 kilogram agram derejesinde Muhammet Gurtgeldiýew dagylar 1-nji orny eýelediler.
Çempionatyň ýeňijilerine Aşgabat şäheriniň sport baradaky komitetiniň Hormat hatlary we Türkmenistanyň Kik-boksing milli merkeziniň 1-2-3-nji derejeli medallary gowşuryldy.
Aşgabat şäheriniň sport baradaky komitetiniň we Türkmenistanyň Kýokuşinkaý karate milli merkeziniň bilelikde guramagynda «Aşgabat» sport-sagaldyş toplumynda 1996—1999-njy ýyllar aralygynda doglan oglan-gyzlaryň arasynda kýokuşinkaý karate boýunça Aşgabat şäheriniň birinjiligi geçirildi.
Ýaryşyň netijeleri boýunça oglanlaryň arasynda:
35 kilogram agram derejesinde Döwrän Annaberdiýew,
40 kilogram agram derejesinde Döwlet Atabaýew,
45 kilogram agram derejesinde Batyr Halow,
55 kilogram agram derejesinde Grigoriý Garajaýew,
55 kilogram ýokary agram derejesinde Merdan Aşyrbaýew,
60 kilogram agram derejesinde Dmitriý Halylow,
60 kilogram ýokary agram derejesinde Kasym Annaýew,
A derejesindäki 50 kilogram agramda Wepa Jumabaýew,
B derejesindäki 50 kilogram agramda Rüstem Sopyýew,
W derejesindäki 50 kilogram agramda Didar Kerimow,
A derejesindäki 60 kilogram agram derejesinde Atamyrat Goçkulyýew we gyzlaryň arasynda,60 kilogram agram Anora Saidowa, 60 kilogramdan ýokary agram derejesinde Weronika Timofeýewa, A derejesindäki 60 kilogram agramda Sewaza Ýakubowa dagylar çempion bolmagy başardylar.
05 апреля 2013
sporta gatnaşan ähli türgenleriň gazanan üstinlikleri bilen gutlaýaryn, diňe öňe


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän daşary syýasat strategiýasynyň netijeliliginiň ählumumy ykrar edilmegi bilen şertlendirilen Türkmenistanyň halkara abraýynyň yzygiderli ýokarlanmagy we onuň dünýäniň syýasy giňişligindäki ornunyň berkidilmegi ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň öňünde ählumumy parahatçylygyň hem-de durnukly ösüşiň bähbidine doly möçberli hyzmatdaşlygy diwersifikasiýalaşdyrmak ugruny iş ýüzünde durmuşa geçirmek babatda goýlan wezipeleri çalt ýerine ýetirmek üçin olaryň işini işjeňleşdirmegi talap edýär.
Geçen aýyň wakalarynda hem dostlukly daşary ýurtlar hem-de abraýly halkara guramalary bilen netijeli söwda-ykdysady we medeni-gumanitar gatnaşyklary ýola goýmak meýliniň bardygy äşgär ýüze çykdy. Bu wakalar bolsa dürli sergiler, maslahatlar, okuw maslahatlary, syýasy geňeşmeler we işewür gepleşikler, köpsanly medeni çäreler hem-de daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde geçirilen möhüm halkara ähmiýetli çäreler bilen baglanyşykly boldy.
Maý aýynyň başynda Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň ýangyç-energetika edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, Ýewropa Komissiýasynyň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilen dörttaraplaýyn duşuşyk möhüm ähmiýetli wakalaryň birine öwrüldi. Duşuşygyň barşynda ýangyç-energetika toplumynda hyzmatdaşlygy ösdürmek, şol sanda transmilli üstaşyr gaz geçirijileri çekmek boýunça bilelikdäki taslamalary, hususan-da, tebigy gazy Türkmenistandan Ýewropa ibermek boýunça hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň häzirki ýagdaýy we geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Gepleşiklere gatnaşyjylaryň özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge gyzyklanmasy Ýewropa ýurtlarynyň energiýa serişdelerine islegleriniň yzygiderli artmagy hem-de häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän energiýa howpsuzlygynyň täze ählumumy binýadyny döretmek boýunça ylalaşykly ädimleri işläp taýýarlamagyň zerurlygy bilen şertlendirilendir. Şunuň bilen baglylykda, şu duşuşyga gatnaşan taraplaryň her biriniň deň derejede önüm öndürijileriň, üstaşyr geçirijileriň we energiýany sarp edijileriň bähbitlerini göz öňünde tutýan ygtybarly, durnukly we uzakmöhletli halkara energiýa hyzmatdaşlygyny üpjün etmek üçin zerur bolan has amatly şertleriň döredilmegi ugrunyda çykyş edýändigi nygtaldy.
Ýygnananlar tebigy gazy Türkmenistandan Ýewropa ibermek bilen baglanyşykly guramaçylyk, hukuk, täjirçilik, tehniki we beýleki meselelere garamak maksady bilen, dörttaraplaýyn gepleşikler görnüşinde bu pudaklaryň bilermenleriniň hem-de ýolbaşçylarynyň duşuşyklaryny yzygiderli geçirmegiň maksadalaýyk boljakdygyny bellediler.
Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň serişdeler, ykdysady, maýa goýum, eksport we medeni kuwwaty ýylsaýyn barha uly gyzyklanma döredýär. Şu ýylyň aprel aýynyň başynda Italiýanyň Milan şäherinde açylan EKSPO-2015 Bütindünýä sergisinde ýurdumyzyň bölümine ägirt uly gyzyklanma bildirilmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
Aýratyn hem 3-nji maýda ýurdumyzyň sergi bölümine gelen adamlar örän köp boldy. Şol gün Türkmenistanyň Milli güni bellenilip geçildi. Mälim bolşy ýaly, şu mynasybetli geçirilen dabaralara hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy. Munuň özi bu çäräniň ähmiýetini has-da artdyrdy.
Sergi öz işini ýarym ýylyň dowamynda, 2015-nji ýylyň 31-nji oktýabryna çenli dowam eder. Şol döwürde möhüm çäreleriň 20 müňden gowragyny geçirmek meýilleşdirildi. Bu çäreler ýurdumyzyň önüm öndürijileri üçin oba hojalygyny we azyk senagatyny ösdürmek, halkara azyk howpsuzlygy ulgamynda täze işewür gatnaşyklary ýola goýmak we dünýäniň ilatyny sagdyn iýmit bilen üpjün etmek maksady bilen tejribe alyşmak babatda oňat meýdança bolup biler.
4-nji maýda BMG-niň Nýu-Ýorkdaky ştab-kwartirasynda Türkmenistanyň başlyklyk etmeginde 1995-nji ýylyň dekabr aýynda kabul edilen BMG-niň Bas Assambleýasynyň “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy” Rezolýusiýanyň awtordaşlarynyň duşuşygy, şeýle hem “Türkmenistanyň Bitaraplygy: parahatçylygy we durnuklylygy saklamagyň 20 ýyllyk tejribesi” atly maslahat geçirildi.
Bitaraplyk ýörelgelerine esaslanan syýasy-diplomatik gatnaşyklaryň we öňüni alyş diplomatiýasynyň gurallaryny ösdürmäge, bitaraplyk derejesine eýe bolan ýurtlaryň daşary syýasat mümkinçiliklerini ulanmagyň häzirki zaman nusgalaryny işläp taýýarlamaga aýratyn üns berildi. Türkmenistanda yglan edilen “Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň” çäklerinde şeýle duşuşyklary yzygiderli geçirmek barada çözgüt kabul edildi.
Bu baradaky gürrüňi dowam edip, maý aýynyň birinji ongünlüginde Hytaýyň paýtagty Pekin şäheriniň “Jintaý” sungat muzeýinde “Kitap parahatçylygyň we ösüşiň hyzmatynda” ady bilen ýöriteleşdirilen kitap sergisi hem-de amaly-haşam sungatynyň sergisiniň geçirilendigini ýatlatmalydyrys. Bu çäräni ýurdumyzyň Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygyna hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli milli Liderimiz tarapyndan tassyklanan halkara derejeli çäreleriň maksatnamasyna laýyklykda Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndaky ilçihanasy gurady.
Türkmen halkynyň taryhy, medeniýeti hem-de däp-dessurlary, Garaşsyz hem Bitarap Türkmenistanyň häzirki döwürde gazanan ägirt uly üstünlikleri barada gürrüň berýän ýöriteleşdirilen kitap sergisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bütin dünýäde meşhur eserleri, ajaýyp suratlar bilen bezelip neşir edilen halk dessanlary, türkmen we daşary ýurt ýazyjylarynyň nusgawy eserleri, sungat boýunça kitaplar, çagalar edebiýaty görkezildi.
5-nji maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde neşelere gözegçilik etmek babatda sebitleýin hyzmatdaşlyk boýunça özara düşünişmek hakyndaky Ähtnama gatnaşyjy ýurtlaryň ministrleriniň duşuşygy geçirildi. Onda neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmekde sebitiň ýurtlarynyň ylalaşykly tagallalaryny işläp taýýarlamak bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Duşuşyga gatnaşan daşary ýurtlularyň pikirine görä, neşelere garşy göreşmekde Merkezi Aziýa ýurtlarynyň hyzmatdaşlygynyň wezipelerine ara alyp maslahatlaşmak boýunça şeýle wekilçilikli forumyň geçirilýän ýeri hökmünde Aşgabadyň seçilip alynmagy Türkmenistanyň dünýä giňişliginde abraýynyň barha artýandygy, milli Liderimiziň sebit we ählumumy ösüşiň, şol sanda häzirki döwrüň howplaryna we wehimlerine garşy göreşmek boýunça tagallalary birleşdirmegiň möhüm wezipelerini çözmäge gönükdirilen başlangyçlarynyň giňden ykrar edilmegi bilen şertlendirilendir. Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň düzümleýin edaralarynyň, şol sanda UNDOC-yň ygtybarly strategiki hyzmatdaşy bolup durýar. Aşgabat duşuşygynyň netijeleri boýunça 2015-2019-njy ýyllarda BMG-niň Merkezi Aziýa ýurtlary üçin neşeler we jenaýatçylyk boýunça müdirliginiň Sebitleýin maksatnamasy kabul edildi.
Şol gün bu ýerde duşuşyga gatnaşanlar — BMG-niň Baş sekretarynyň orunbasary, BMG-niň neşeler we jenaýatçylyk baradaky müdirliginiň ýerine ýetiriji direktory Ýuriý Fedotow we Gyrgyz Respublikasynyň daşary işler ministri jenap Erlan Abdullaýew bilen duşuşyk geçirildi. Duşuşygyň barşynda BMG-niň neşeler we jenaýatçylyk baradaky müdirliginiň ýerine ýetiriji direktory sebitde neşe serişdeleriniň, prekursorlaryň hem-de psihotrop maddalaryň bikanun dolanyşygyna garşy göreşmekde köp ýyllyk hyzmatdaşlyga ýokary baha berdi. Bellenilişi ýaly, BMG-niň neşeler we jenaýatçylyk baradaky müdirligi mundan beýläk hem ýurtda neşe serişdeleriniň bikanun ýaýradylmagyna garşy göreşmek işini kämilleşdirmäge gönükdirilen taslamalaryň we maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegine üns berer.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde BMG-niň senagat boýunça ösüş guramasynyň (UNIDO) baş direktory jenap Li Ýong bilen geçirilen duşuşygyň çäklerinde özara bähbitli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmegiň möhümdigi nygtaldy. Myhman türkmen paýtagtyna iş sapary bilen geldi. Geçirilen gepleşikleriň barşynda ykdysadyýeti diwersifikasiýalaşdyrmak, senagat pudagyny, kiçi we orta telekeçiligi döwrebaplaşdyrmak hem-de ösdürmek, şol sanda harytlaryň eksport kuwwatyny pugtalandyrmak we bäsleşige ukyplylygyny ýokarlandyrmak, düzümi ösdürmek, daşary ýurt maýasynyň gelmegini höweslendirmek, bilelikdäki maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmek ýaly ulgamlarda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Jenap Li Ýong ýurdumyzyň milli senagatlaşdyrmak strategiýasy we hormatly Prezidentimiziň bu ulgamdaky başlangyçlary barada aýdyp, Guramanyň Türkmenistanyň senagatyna innowasion tehnologiýalaryň we ylmy-tehniki ösüşiň öňdebaryjy gazananlaryny ornaşdyrmaga gyzyklanma bildirýändigini belledi.
6-njy maýda Aşgabatda geçirilen Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara federasiýasynyň “Parahatçylyk we bitaraplyk” atly sebitleýin maslahatynda hem Türkmen döwletiniň giň halkara hyzmatdaşlygyna ygrarlydygy tassyklanyldy. Bu maslahat Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň we Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýetiniň bilelikde gatnaşmagynda guraldy.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara federasiýasynyň Türkmenistanda hukuk ýagdaýy hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara federasiýasynyň arasyndaky Ylalaşyga gol çekilmegi sebit duşuşygynyň jemleýji resminamasy boldy.
6-njy maýda Türkmenistanyň Mejlisinde Türkiýe Respublikasynyň Beýik Milli Mejlisiniň Başlygy jenap Jemil Çiçegiň ýolbaşçylygyndaky türk parlamentarileriniň wekiliýeti bilen duşuşyk geçirildi. Taraplar türkmen-türk döwletara gatnaşyklaryny yzygiderli ösdürmäge gönükdirilen parlamentariýa hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlaryny we geljegini ara alyp maslahatlaşyp, 2012-nji ýylda Türkmenistanyň Mejlisi bilen Türkiýäniň Beýik Milli Mejlisiniň arasynda hyzmatdaşlyk hakynda gol çekilen Teswirnamanyň ähmiýetini, şeýle hem iki döwletiň parlamentleriniň ýanynda döredilen “Türkmenistan-Türkiýe” dostluk toparynyň üstünlikli işini aýratyn nygtadylar.
Şol gün Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçirilen duşuşygyň barşynda ähli möhüm ugurlarda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly gyzyklanma bildirilýändigi hem-de ähli derejede duşuşyklaryň yzygiderli geçirilmeginiň wajypdygy bellenildi.
6-njy maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Piter Buriýan bilen duşuşyk geçirildi. Ol türkmen paýtagtyna iş sapary bilen geldi. Taraplar Türkmenistanyň uly we oňyn syýasy kuwwata eýedigini belläp, Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda ýola goýlan oňyn gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge uly gyzyklanma bildirýändiklerini beýan etdiler.
13-14-nji maýda Halkara migrasiýa guramasynyň Türkmenistandaky wekilhanasy Türkmenistanyň Hökümeti bilen hyzmatdaşlykda we ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň neşe serişdelerine garşy göreşmek we hukuk goraýjy işi baradaky býurosynyň ýardam bermeginde adam söwdasyna garşy göreşmek ýaly häzirki zaman möhüm meselesine bagyşlanan sebit okuw maslahatyny geçirdi. Maslahata Azerbaýjanyň, Awstriýanyň, Gazagystanyň, Russiýanyň, Türkiýäniň we hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleri, bilermenleri, döwlet, jemgyýetçilik we halkara guramalarynyň wekilleri we beýlekiler gatnaşdylar.
Maý aýynyň ortalarynda, Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Magtymguly Pyragynyň şygryýet gününiň öňüsyrasynda ýurdumyzyň döredijilik intelligensiýasynyň wekiliýeti, hoşniýetli däbe görä, türkmen halkynyň beýik ogullarynyň--Magtymguly Pyragynyň we Döwletmämmet Azadynyň Eýran Yslam Respublikasynyň Gülüstan welaýatynda müdimilik aram tapan ýerine zyýarat etdi. Bu çäre gadymdan gelýän hoşniýetli goňşuçylyk we dostluk häsiýetine eýe bolan türkmen-eýran gatnaşyklarynyň ösýändiginiň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhaniniň bilelikdäki tagallalary netijesinde häzirki wagtda bu gatnaşyklar özara bähbitlere laýyk gelýän täze derejä çykaryldy.
Türkmenistanyň VI Halkara gaz kongresi we oňa gabatlanyp geçirilen halkara sergisi geçen aýyň möhüm wakalarynyň biri boldy. Onda dünýä tejribesini alyşmak we ählumumy energetika hyzmatdaşlygynyň çäklerini giňeltmegiň mümkinçiliklerine garaldy.
“Türkmengaz” döwlet konserni we Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan guralan iri ýöriteleşdirilen forum maý aýynyň üçünji ongünlüginiň başynda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda geçirildi we oňa dünýäniň 30 ýurdundan kompaniýalaryň 150-den gowragynyň 400-e golaý wekili gatnaşdy.
Türkmenistanyň ýangyç-energetika toplumynyň düzümleýin edaralarynyň wekilleriniň çykyşlary forumyň myhmanlarynda uly gyzyklanma döretdi. Biziň hünärmenlerimiz geljekki hyzmatdaşlary ýurdumyzyň nebitgaz edaralarynyň işi bilen tanyşdyrdylar hem-de milli energetika ulgamyna täze maýa serişdelerini çekmek babatda ýurdumyzyň strategiýasy, milli Liderimiziň bu babatda üstünlikli durmuşa geçirýän energetika syýasaty barada gürrüň berdiler.
Kongresde Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmagyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmaga hem uly üns berildi. Bu taslamanyň durmuşa geçirilmegi Aziýa sebitinde parahatçylygy pugtalandyrmaga, durnukly ösüşe we hyzmatdaşlygy giňeltmäge ýardam eder.
Geçen aýyň wakalarynyň synyna gaýdyp gelmek bilen, 19-njy maýda Bolgariýa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi hanym Maýa Hristowanyň Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna ynanç hatyny gowşurandygyny bellemelidiris. Diplomat Garaşsyz Türkmenistanda amala aşyrylýan oňyn özgertmelere uly gyzyklanma bildirip, köp ýyllyk netijeli gatnaşyklaryň hem-de türkmen we bolgar halklarynyň dostlugynyň netijeli döwletara hyzmatdaşlygynyň mundan beýläk-de çuňlaşdyrylmagyna ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
Şol gün Bolgariýanyň doly ygtyýarly wekili Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde, Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde hem-de “Türkmengaz” döwlet konserninde kabul edildi.
19-njy maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Eýran Yslam Respublikasynyň wekiliýeti bilen duşuşyk geçirildi. Bu wekiliýet Eýranyň Ýollar we şäher gurluşygy ministrliginiň geňeşçisi, ministrligiň taslamalaryň maliýe üpjünçiligi syýasatyny ilerletmek we utgaşdyrmak baradaky geňeşiniň başlygy Asgar Fahriýe Kaşanyň ýolbaşçylygynda Aşgabada geldi.
Duşuşygyň çäklerinde ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmek meseleleri, şeýle hem eýran kompaniýalaryny ýurdumyzda amala aşyrylýan dürli taslamalara, şol sanda ýollary we düzümleýin desgalary gurmak ulgamyndaky taslamalara çekmek mümkinçiligi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistanyň Gyrgyz Respublikasyndaky Medeniýet günleri dostluk gatnaşyklarynyň we özara bähbitli hyzmatdaşlygyň üstünlikli ösdürilýändiginiň nyşanyna öwrüldi. Medeniýet günleriniň barşynda 22-24-nji maý aralygynda ýurdumyzyň wekiliýeti dostlukly gyrgyz halkyny türkmen halkynyň milli däp-dessurlary, häzirki zaman sungaty we ruhy mirasy bilen tanyşdyrdy.
Şol günlerde Türkmenistanyň Horwatiýa Respublikasynda hem Medeniýet günleriniň geçirilendigi bellärliklidir. Bu medeni çäre döwletara gatnaşyklarynyň taryhynda täze möhüm tapgyryň başlanýandygyny alamatlandyrdy. Dostlukly ýurduň paýtagty Zagreb şäherinde üstünlikli geçirilen medeni çäräniň maksatnamasyna konsertler, döredijilik duşuşyklary, ýurdumyzyň muzeý gymmatlyklarynyň we amaly-haşam sungatynyň eserleriniň sergisi girizildi.
Maý aýynyň üçünji ongünlüginde Aşgabatda Merkezi Aziýa sebitiniň antidoping guramasynyň (RADO) ýerine ýetiriji komitetiniň mejlisi geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin Gazagystanyň, Özbegistanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň, Mongoliýanyň, Bütindünýä antidoping agentliginiň (WADA) wekilleri türkmen paýtagtyna geldiler. Duşuşygy Türkmenistanyň Milli Olimpiýa komiteti hem-de ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky ýerine ýetiriji komitet guradylar.
Umumy pikire görä, Aziada—2017 Türkmenistanyň halkara sport abraýyny belende götermek, bu ileri tutulýan ulgamda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek bilen çäklenmän, eýsem, bütin dünýäde olimpiýa hereketiniň ýörelgelerine giňden wagyz etmäge ýardam eder.
Ýurdumyz şeýle ýokary derejedäki ýaryşlary mynasyp garşylamaga taýýarlyk görmek bilen, dünýä we sebit ähmiýetli sport ýaryşlarynda ajaýyp netijeleri görkezýän türgenleri taýýarlamaga aýratyn üns berýär. Türkmen talyplarynyň maý aýynda Hindistanyň Bangalor şäherinde geçirilen jiu-jitsu söweş sungaty boýunça Merkezi we Günorta Aziýanyň çempionatynda jemi 14 medala, şol sanda altyn medallaryň sekizisine, kümüş medallarynyň ikisine we bürünç medallaryň dördüsine mynasyp bolandygyny bellemek ýakymlydyr. Ýyl-ýyldan meşhurlyga eýe bolup barýan sportuň bu görnüşi 2017-nji ýylda paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň sport meýdançalarynda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Şeýle uly üstünligiň gazanylmagy biziň ýygyndy toparymyzyň Aşgabatda geçiriljek ýaryşlarda hem üstünlikli çykyş etjekdigine ynam döredýär.
Aşgabat şäheriniň gününe gabatlanylyp geçirilen “Ak şäherim Aşgabat” atly XIV köp ugurly halkara sergisinde şähergurluşyk ulgamynda türkmen paýtagtyny ösdürmekde gazanylan üstünlikler hem-de onuň geljegi görkezildi. Paýtagtymyzyň häkimligi hem-de Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan Sergi köşgünde geçirilen bu foruma kompaniýalaryň we kärhanalaryň 130-a golaýy gatnaşdy, olaryň 40-dan gowragy daşary ýurt kompaniýalarydyr. Bu sergi Aşgabatda ýaýbaňlandyrylan ägirt uly şähergurluşyk maksatnamasynyň aýdyň beýanyna öwrüldi.
25-nji maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ukrainanyň daşary işler ministriniň geňeşçisi Wiktor Maýko bilen duşuşyk geçirildi. Onuň barşynda söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda döwletara hyzmatdaşlygynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
27-nji maýda Aşgabatda Ykdysady we medeni-gumanitar hyzmatdaşlyk boýunça bilelikdäki türkmen-ukrain hökümetara toparynyň dördünji mejlisi geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin Ukrainanyň wise-premýer-ministri, Sebitleýin ösüş, gurluşyk we jemagat hojalygy ministri Gennadiý Zubkonyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýet Aşgabada geldi. Gepleşikleriň çäklerinde özara bähbitli söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň, şol sanda nebitgaz, himiýa we energetika pudaklarynda, gurluşyk, ulag we aragatnaşyk babatda hyzmatdaşlygyň häzirki ýagdaýy we geljegi barada özara gyzyklanma bildirilip pikir alşyldy.
Ýurdumyzyň baý medeni mirasy, Gündogaryň medeniýetiniň ösüşinde türkmen halkynyň ruhy mirasynyň möhüm ornuny we ähmiýetini öwrenmek boýunça geçirilýän ylmy barlaglaryň çäkleriniň giňelmegi, däp bolşy ýaly, halkara ylmy toparlarda uly gyzyklanma döredýär. Mary şäheriniň 2015-nji ýylda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegine bagyşlanan çäreleriň çäklerinde “Gadymy Merw — türki dünýäsiniň medeni merkezi” atly halkara ylmy maslahat geçirildi. Oňa gatnaşmak üçin bu ýere Türkiýäniň, Russiýa Federasiýasynyň (Tatarystan, Başgyrdystan) Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Azerbaýjanyň, Makedoniýanyň edebiýatçylary, medeniýeti we sungaty öwrenijileri, taryhçylary, binagärleri, arheologlary we medeni-gumanitar ulgamyň beýleki wekilleri geldiler.
Türkmenistan ata-babalarymyzyň wesýet eden gumanitar ýörelgelerine, hoşniýetli goňşuçylyga we umumadamzat gymmatlyklaryna ygrarly bolmak bilen, tebigy betbagtçylykdan ejir çeken we agyr ýagdaýa düşen dürli ýurtlaryň halklaryna hemişe goldaw berýär. 26-njy maýda ýörite uçar bilen Türkmenistanyň Nepalyň halkyna iberen ynsanperwerlik kömegi Katmandu şäheriniň “Tribhuwan” halkara howa menziline gelip gowuşdy.
Şu ýylyň aprel-maý aýlarynda Nepalda köpsanly adam pidalaryna getiren weýrançylykly ýertitreme boldy. Nepalyň daşary işler ministri Mahenda Bahadur Pandeý Türkmenistanyň halkyna we hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa berlen kömek hem-de ýurduň çalt gaýtadan dikelmegi baradaky arzuwlary üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Maý aýynyň ahyrynda ýurdumyzda asylly däbe görä, milli senenamamyzyň nobatdaky şanly senesi — Türkmen halysynyň baýramy giňden we dabaraly ýagdaýda bellenilip geçildi. Şol umumymilli baýramçylygyň öňüsyrasynda Aşgabatda “Türkmen halysy—türkmeniň kalby” atly halkara sergisi we türkmen halyşynaslarynyň bütindünýä jemgyýetiniň XV sergisi geçirildi. Olara gatnaşmak üçin myhmansöýer türkmen topragyna gadymy sungatyň muşdaklarynyň köpsanlysy ýygnandy. “Türkmenhaly” döwlet birleşigi we Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan bilelikde guralan iri pudaklaýyn sergä daşary ýurtly myhmanlaryň 160-a golaýy — alymlar we hünärmenler, meşhur haly öndürijiler, işewürler, iri söwda kompaniýalarynyň hem-de milli medeni merkezleriň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Şu ýylyň 27-28-nji maýynda Kuweýt Döwletiniň paýtagty El-Kuweýt şäherinde geçirilen Yslam hyzmatdaşlyk guramasyna agza döwletleriň daşary işler ministrleriniň geňeşiniň 42-nji mejlisi häzirki zamanyň wehimlerine garşy göreşmekde halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek we tagallalary birleşdirmek babatda möhüm ähmiýete eýe boldy. Mejlisiň işine bu gurama agza ýurtlaryň 57-siniň daşary syýasat edaralarynyň wekiliýetleri, şol sanda Türkmenistanyň wekiliýeti gatnaşdy.
Nobatdaky mejlisiň gün tertibine ekstremizme, terrorçylygyň ähli görnüşlerine garşy göreşmek meseleleri, şeýle hem gurama agza ýurtlaryň arasyndaky özara bähbitli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler girizildi. Garaşsyz Türkmenistan özüniň daşary syýasatynda Bitaraplyk ýörelgelerine eýermek bilen, dünýäde ýüze çykýan ähli meseleleri diňe parahatçylykly, syýasy, diplomatiki ýol arkaly çözmek ugrunda çykyş edýär. Munuň özi, ilkinji nobatda, Türkmenistanyň iň ýakyn goňşusy bolan Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmaga degişlidir. Iş saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň we Türkiýäniň daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylarynyň üçtaraplaýyn duşuşygy hem geçirildi.
Şeýlelikde, geçen aýyň wakalary hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän parahatçylyk söýüjilik daşary syýasaty babatda milli Liderimiziň öňde goýan wezipelerini üstünlikli çözmek maksady bilen ýurdumyzyň ministrlikleri we pudak edaralary tarapyndan alnyp barylýan uly hem-de maksady okgunly işiň aýdyň beýanyna öwrüldi. Türkmenistan bolsa syýasy, ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda giň halkara hyzmatdaşlygy üçin hemişe açykdyr.


text:
Hytaýyň altyn-walýuta rezerwleri eýýäm 2 trillion dollar derejesinden aşdy. Ýurduň aktiw söwda balansynyň 2006-njy ýydan bäri iki esse ýokarlanmagy muňa sebäp boldy.
Soňky aýlarda ýurduň söwda balansynyň derejesi çäklenen hem bolsa, diňe 3 aýyň dowamynda görkezijileriň çak edilşinden has ýokary bolup, çak bilen 180 milliarda ýetenligini görmek mümkin.
Bu ýagdaýy Londonda ýerleşýän ykdysady meseleler boýunça Capital Economics merkeziniň Hytaý boýunça ykdysadyýetçisi Mark Uilliams şeýle düşündirýär: “2007-2008-nji ýyllaryň dowamynda dogrudanam Hytaýyň altyn-walýuta rezerwleri köpeldi, emma bu ösüş geçen ýylyň aýagynda çürt-kesik togtapdy. Muňa iki zat sebäp boldy. Olaryň biri aktiw söwda balansynyň peselmegine, ikinjisi bolsa adamlaryň öz pullaryny Hytaýdan çekip başlamagyna bagly bolupdy. Emma şu günki görkezijiler maýa goýumlaryň Hytaýa dolanyp başlandygyny görkezdi. Bu bolsa Hytaýyň ykdysadyýetiniň tiz dikelýänliginiň alamaty.”
Hytaýyň altyn-walýuta rezerwleriniň 2 trillion dollar derejesinden aşmagy maýa goýujylaryň ýurda dolanyp başlamagyna we eksportyň importdan has artykmaçlygyna bagly bolmagy mümkin.
Şeýle çaklamalaryň hakykata nä derejede gabat gelýänligini Hytaýyň ýylyň ikinji çärýeginde umumy içerki önümçilik derejesi boýunça 16-njy iýulda çap ediljek sanlar görkezer.
“Bloomberg” agentligine görä, ykdysadyýetçiler 8 % töweregindäki ösüşe garaşýarlar. Hytaýyň şol rezerwler babatdaky planlary hem gyzyklanma döredýän meseleleriň biri bolup durýar. Onuň aglaba böleginiň ýagny 70%-niň dollardadygy çak edilýär. Bu bolsa Hytaýyň Waşingtonyň iň iri kreditorydygyny aňladýar.
Şu ýylyň maý aýynda preziden Barak Obama ABŞ-niň “Hytaýdan karz almak arkaly saklanyp bilmejekdigini”, şeýle-de esasy alyjylaryň ABŞ-niň bergilerini satyn almakdan belli bir derejede “ýadamagynyň” ähtimaldygyny aýdypdy.
Obamanyň hökümeti uzakmöhletleýin geljekde barha artýan defisiti gözegçilik astynda saklamak borjuny öz üstüne alypdy. Emma häzirki wagtda amerikan hökümeti gitdigiçe artýan bergilerini satmak arkaly, 1 trillion dollarlyk býudžet defisitine getiren çökgünlige garşy göreşini maliýe taýdan üpjün etmäge çalyşýar.
Soňky aýlarda Hytaý resmileri özleriniň ägirt uly maýa goýumlarynyň howpsuzlygyna aladalanýandyklaryny mälim etdiler.
Mark Uilliamsyň sözlerine görä, muňa garamazdan Hytaý ABŞ-däki daşarky bergilerini satyn almagyny dowam etdirýär we bu bolsa ABŞ üçin belli bir derejede gowy habar bolup durýar.


text:
Her bir daşary ýurt ýolbaşçysynyň Türkmenistana resmi saparynda bolşy ýaly, bu gezegem paýtagt Aşgabatda myhmanyň awtoulag kerweniniň geçýän köçeleri ýapyldy. Käbir köçeler az wagtlap ýapylan bolsa, käbirleri ençeme wagt ýapyldy.
Meselem, Türkmenbaşy prospekti Magtymguly prospekti bilen kesişýän ýerinden tä Hudaýberdiýew prospekti bilen kesişýän ýerine çenli birnäçe sagat ýapyldy. Netijede, Magtymguly, Andalyp prospektlerinde awtoulag dykynlary emele geldi.
Sürüjiler bu köçelerden adatdakysyndan ep-esli wagt köp dykynda garaşyp geçmeli boldular. “Türkmenler myhmansöýer halk. Emma, ukrain prezidentiniň kerweni geçensoň köçäni ýapyp goýmak nämä gerek boldyka?” diýip, hususy taksiniň eýesi Ýagşygeldi öz nägileligini bildirýär.
Türkmenbaşy prospektiniň ýapylan böleginden diňe ýolagçy awtobuslary goýberýärdiler. Adatça, öňler awtobuslar hem öz marşrutlaryny üýtgetmeli bolýardylar. Şu gezek awtobuslary goýberipdirler. Emma awtobuslar Oguzhan prezident köşgüniň golaýyndaky duralgalarda durman geçýärdiler.
Pyýadalar
Şonuň üçin, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň duralgasynda düşmeli ýolagçylar Demirýol ministrliginiň golaýyndaky duralgada düşmeli boldular. Şol duralgada düşüp, Türkmenbaşy prospekti bilen ady agzalan uniwersitetiň golaýyna hem baryp bolmaýardy. Pyýadalar üçin hem ýol ýapykdy.
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 45 ýaşly Annamyradyň aýtmagyna görä, ukrain prezidentiniň awtoulag kerweniniň geçmeli köçesinden barýan pyýadalardan onuň awtoulag kerweni geçýänçä haýsy-da bolsa bir ýerde bukulmak talap edilipdir.
“Käbirleri köçäniň ugrundaky binalaryň arka ýüzünde bukuldy, käbirleri bolsa ýerasty geçelgelere girdi. Garaz, kortež geçýänçä köçe dym-dyrslyk boldy. Hiç bir adam ýokdy” diýip, Annamyrat Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Gaýtalanyp gelýän ýagdaý
Paýtagtyň merkezi köçelerini ysmaza getirýän düýnki ýaly ýagdaý eýýäm ençeme ýyl bäri dowam edýär. Bu ýagdaý diňe bir daşary ýurt prezidentleri sebäpli däl, eýsem Türkmenistanyň prezidentiniň awtoulag kerweni geçen mahaly hem emele gelýär.
Paýtagtyň Bitaraplyk, Garaşsyzlyk prospektleriniň günorta böleginiň ugrunda ýerleşýän, ilat arasynda “elitnyý” diýip atlandyrylýan ýaşaýyş jaýlarynyň ýaşaýjylaryna bolsa, jaýlarynyň penjirelerini açmazlyk, myhman gelse, awtoulaglaryny görünmez ýaly ýerde goýmak ýaly talaplar edilýär. Olar ýurt baştutanynyň awtoulag kerweniniň geçmegine az salym wagt galandan tä ol geçýänçä ýaşaýyş jaýlarynyň köçe tarapyna çykmaly däl.
“Biz ir bilen ýörite gulluklaryň hem-de polisiýa işgärleriniň “penjiräňi ýap, maşynyň aýyr” diýýän gykylyklary bilen turýarys. Özi-de, köplenç halatda, olar örän gödek gürleşýärler” diýip, Bitaraplyk prospektiniň ugrundaky “elitnyý” ýaşaýyş jaýynyň ýaşaýjysy, 56 ýaşly Kakageldi aýtdy.
"Gözçykgynçlyga garşy"
Ýurt baştutanynyň ýa-da daşary ýurt prezidentleriniň paýtagtyň köçelerinden geçýän awtoulag kerwenleriniň berk goralmalydygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan adamlaryň hiç haýsysy inkär etmeýär.
Emma olar bu ýagdaýyň gözçykgynç derejä ýetirilmegine garşy. “Köplenç halatda bir-iki sany parallel köçe ýapylýar. Şol köçelerden ne maşyn geçip bilýär, ne-de pyýada. Köçeler awtoulag kerweni geçmänkä ýarym sagat öň ýapylýar. Şondan soňam awtoulag kerweni geçmeýän mahaly bar. Adamlar kösenýär” diýip, hususy taksiniň eýesi Ýagşygeldi aýtdy.
Soňky döwürler türkmen prezidentiniň ulagynyň köçeler doly ýapylman geçip gidişine şaýat bolan ildeşlerimiziň içinde häzirki ýaly köçe ýapmaklygyň zerur däldigini öňe sürýänleri hem bar.
Şolaryň biri hem 47 ýaşly Goçguly. Ol arada “Ýimpaş” söwda merkeziniň ýanynda ýüzbe-ýüz bolan wakasy barada gürrüň berdi. “Köçeden geçjek bolanymda bir ýaş oglan ‘agam, entäk garaş, ýaşuly geçýär’ diýip, meni saklady. Köçe ýapylmansoň, men oňa ynanmadym. Ol çatrykda duran ak reňkli jipe yşarat edip, ‘şol maşyndaky president’ diýdi. Prezident arkaýyn geçip gitdi. Hiç zat bolmady” diýip, Goçguly gürrüň berdi.
Soňky wagtlar paýtagtyň köçelerinde awtoulag dykynlarynyň emele gelmezligi üçin käbir köçeler giňeldilýär. Swetoforyň rugsat beriji yşygyna garaşman, awtoulaglara sag tarapa öwrülmäge mümkinçilik berýän birtaraplaýyn ýollar gurulýar. Bu işler öz netijesini hem berýär. Dykyn azalýar. Emma, köçeleriň ýapylmagy bu işleri belli bir derejede puja çykarýar.


text:
Türkmen parlamentiniň deputatlary bäş günläp tanyşlyk sapary bilen Türkmenistandan juda tapawutly ýurtlarda- Sloweniýada we Awstriýada - boldular.
Prinsipde, belki, Sloweniýanyň hem, Awstriýanyň hem adamlary türkmenistanlylardan onçakly tapawutlanýan däldirler. Olaram Aşgabadyň hem Marynyň ýaşaýjylary yaly…
Şol ýurtlaryň ählisinde-de pomidor iýilýär, Awstriýada gawuny Türkmenistan bilen deňeşdirilende azyrak iýýärler. Olary biri-birinden tapawutlandyrýan zat name? Ol ýakyn taryh.
Sloweniýalylara, awstriýalylara Saparmyrat Nyýazow ýaly hökümdarsyz ýaşamak bagty miýesser etdi. Nyýazowçylygyň nämedigini olaryň diňe Gitleri ýatlamak bilen göz öňüne getirip bilmekleri mümkin. Awstriýada şol zamandan soň, Sloweniýada birazajyk gijiräk repressiw režimden ymykly dynyp, demokratiki gurluşlary üstünlikli ösdürýärler.
Iki ýurtda bäş gün bolan türkmen parlament wekilleri bu ýagdaýa göz ýetiren bolsalar gerek. Şol sapary tejribe alyşmak programmasy boýunça ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkezi gurnady. Merkeziň baştutany Arsim Zekolli bu programmanyň demokratiýalaşdrymak we kanunyň ýokarda durmagy boýunça ÝHHG-niň borçlaryny ýerine ýetirmekde uly ähmiýetiniň bardygyny belleýär.
Köp synçylaryň pikiriçe, türkmen häkimiýetleriniň hukuk reformasyna başlamaga we geçirmäge synanyşygyna mümkin boldugyndan ÝHHG-niň öz goşandyny goşmak isleýändigini belleýärler.
Iň esasy zat türkmen parlament wekilleriniň öwrenen, alan tejribeleri, býurokratalryň nobatdaky hasaba almasy bilen tamamlanmasa ýagşy. Bu sapara gatnaşyjylar demokratik jemgýyetde adam hukuklary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň roly hem ähmiýeti ýaly meselelerde alan tejribelerini türkmen reallyklaryna nä derejede ornaşdyryp bilerler? Türkmen parlamentinde şeýle aksiýa öz dowamyny taparmy? Bu ýagdaý ‘Ýurtda kanun çykarmak meselesini býurokratik maşynynyň kontrollygy bolmazdan, türkmen parlamenti özbaşdak çözüp bilermi?’ diýen soragy döredýär. Eger şeýle bolmasa, onda ol Türkmenistanda kadaly demokratiki jemgyýet gurmak boýunça tagallalarynyň ählisini sorag astyna salýar.
Eger serişdeler ýeliň ugruna sowrusla, wagt boş geçirilse, eger demokratiki proses şu güne däl-de, soňa goýulsa, onda netijelere ýene ýüz ýyldan garaşybermeli bolar. Depginler şunuň ýaly haýal bolsa, anyk hem göze görnüp duran ädimler iş ýüzünde bolmasa, birnäçe nesil netijesiz garaşmalara mejbur bolar.
Awstriýada we Sloweniýada bolup gelmek bagtyna eýe bolan türkmen parlament agzalary iki ýurduň-da bir duran ýerinde durmaýandygyna, öz demokratiki sistemalaryny yzygiderli ösdürýändiklerine göz ýetiren bolsalar gerek. Türkmenleriň düýnki gören zatlary eýýäm ertir başgaça bolar.
Ine, şu ýerde-de sorag döreýär: Türkmenistanyň içerki durmuşynda ýagdaýlar nähili tizlik bilen üýtgär? Parlament wekilleriniň baryp gelen ýurtlaryndaky ýaly çalt hem aýgytly özgerermi?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Halkara walýuta fondy Türkmenistanda ykdysady ösüşiň bolandygyny çaklaýar. Bu barada fonduň 29-njy iýunda ýaýradan metbugat beýanatynda bellenýär.
Beýanatda 2009-njy ýylda dünýä ykdysadyýetinde kynçylyklaryň ýüze çykandygyna garamazdan Türkmenistanda ykdysady ösüşiň bolandygy aýdylýar. Bu ösüşe ýurduň maliýe hem salgyt-býujet pudaklarynda geçirilen reformalaryň öňyn täsir edendigi nygtalýar. Ýurtda inflýasiýanyň derjesiniň pes bolandygy hem aýdylýar.
2010-njy ýylda dünýa bazarynda tebigy gaza bolan talabyň ýokarlanmagy hem-de Türkmenistanyň eksport edýän tebigy gazynyň möçberiniň artmagy ýurduň ykdysady ösüşiniň dowam etjekdigini, býujetiň girdejisiniň çykdajysyndan köp boljakdygyny çaklamaga esas döredýär diýlip, beýanatda bellenýär.
Beýanatda HWF-niň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyny dowam etdirjekdigi hem-de Türkmenistanda makroykdysady dollandyryşy kämilleşdirmek, maliýe pudagyndaky reformalary dowam etdirmek, hususy pudagyň ösmegini gazanmak ugurunda edilýän tagallalary goldaýandygy aýdylýar.


text:
Britaniýa 7-nji iýulda Londonda birnäçe terrorçy hüjümiň amala aşyrylmagynyň 10 ýyllygyny ýatlaýar. Bu hüjümlerde 52 adam heläk bolupdy.
2005-nji ýylda Londonda bolan partlamalar “Al-Kaýda” hereketi bilen ilteşikli janyndan geçen dört bombaçy tarapyndan amala aşyrylypdy. Olar Londonyň üç ýerasty otlysynda we awtobusynda partladyjy serişdeleri ýarypdylar.
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron (David Cameron) gürrüňi edilýän hüjümlerde pida bolanlaryň hatyrasyna Hyde parkda gurlan ýadygärlige gül goýdy.
Hatyralama çäreleriniň Saint Paul ybadathanasynda we Londonyň beýleki ýerlerinde geçirilmegi planlaşdyrylýar.


text:
Türkmenistanyň parlamentinde seminar geçirilip, adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň, ombudsmanyň wezipesi baradaky kanun taslamasy ara alnyp maslahatlaşyldy.
"Türkmenistan.ru" internet neşiri 10-njy iýulda bu çäräniň BMG-niň Türkmenistandaky Ösüş programmasy bilen bilelikde guralandygyny habar berdi.
Türkmenistanda Adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň wezipesini döretmek barada resmi derejede öňräkden bäri gürrüň edilýär. Eýsem bu proses näme üçin uzaga çekýär we eger-de şeýle institut döredilse, ol Türkmenistanyň adam hukuklary ýagdaýyna nähili täsir eder?
Azatlyk radiosy bu soraglary Adam hukuklaryny goraýan «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatulline berdi.
Azatlyk radiosy: Farid, ozaly ýatlatsaňyz, Türkmenistanda indi adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň wezipesini döretmek näçe wagt bäri maslahatlaşylýar we bu wezipe haçan dörediler?
Farid Tuhbatullin: Bu barada öňräkden bäri gürrüň edilýär. Aýdaly, 2014-nji ýylyň ýazynda Türkmenistanyň adam hukuklaryny goramak boýunça milli hereket planyny işläp düzjekdigi we şuplanyň çäginde adam hukuklaryny goraýan ygtyýarly wekiliň, ombudsmanyň wezipesiniň giriziljekdigi belli edildi.
Bilşiňiz ýaly, bu plan şu ýyl kabul edildi we tassyklanyldy, ol ýerde ombudsman institutyny döretmek maddasy hem bar. Mundan başga, geçen ýylyň ýanwarynda prezident hem adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekiliň wezipesini döretmek hakynda mesele gozgady. Onsoň, meniň pikirimçe, bu wezipe ahyrynda ýakyn wagtda döredilse gerek.
Azatlyk radiosy: Eger prezident hem goldaýan bolsa, bu proses näme üçin beýle uzaga çekdi?
Farid Tuhbatullin: Bu dogrudanam şeýle. Sebäbi, ýuridiki normalara görä, ombudsman instituty häzir prezidentiň ýanynda bar bolan Demokratiýa we adam hukuklary institutyndan has ýokarda durýar. Bu wezipäniň has köp hukugy we ygtyýary bolmaly. Ol halkara gurluşlary, şol sanda BMG-niň, ÝB-niň dürli programmalary bilen hem has kän aragatnaşyk saklamaly. Onsoň bu gurama has jogapkärçilikli bolmaly,onda haýsydyr bir başdansowma jogaplar bilen çäklenmek kyn bolar we bu institut ol ýere ýüzlenen adamlar bilen işleşmeli bolar.
Azatlyk radiosy: Siz Türkmneistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary institutyny agzadyňyz, emma bu guramanyň işiniň o diýen netijeli däldigi aýdylýar. Siziňçe, täze gurama ondan hakykatdanam tapawutlanarmy, ýagny ombudsman instituty ýurtda adam hukuklarynyň hormatlanmagyna hakykatdanam oňyn täsir ýetirermi?
Farid Tuhbatullin: Ozaly, demokratiýa we adam hukuklary instituty turuwbaşdan halkara jemgyýetçiliginiň gözüne çöp atmak üçin, Türkmenistan adam hukuklary bilen meşgullanýar diýdirmek üçin döredildi. Özem ol S.Nyýazow wagtynda döredildi. Şu geçen döwrüň içinde bu garama özüniň bu meselede düýpden işe ukypsyzdygyny görkezdi. Halkara jemgyýetçiligi bolsa ýurtda hut ombudsman institutynyň döredilmegini talap etdi.
Onsoň häzir mejlisde bu institut baradaky kanun taslamasyna seredilýär, sebäbi ombudsman wezipesiniň dürli ýurtlardaky işi boýunça ählumumy düzgünler bar. Degişlilikde, bu institutyň hukuklary kanun boýunça ýokary bolmaly. Elbetde, bu oňa ýolbaşçylyk edýän adama hem bagly bolar. Ýöne ol Türkmenistanyň şertlerindeilki bilen hökümete, soňra halkara guramalaryna hasabat bermeli bolar.
Emma bu ýerde ikinji bir bellemeli zat, eger adamlar bu gurama köp ýüz tutsalar (ýurtda nägile, arz-şikaýatly adam juda kän, problema juda kän) we raýatlar has köp kömek sorasalar, bu institut bolmanda ol arzalaryň bir bölegine jogap bermeli bolar. Onsoň, käbir meseleler çözülip başlar.
Men ýagdaýy ideallaşdyrmak islemeýärin. Bu gün şol institut döredilse, ertir ýagdaý üýtgär diýmekçi däl, bu, elbetde,uzak proses. Emma bu institut, halkara gurluşlarynyň goldawynda ýa basyşy netijesinde, häzirki Demokratiýa we adam hukuklary institutyna garanda has netijeli işlemeli.
Azatlyk radiosy: Onda siziňçe, Türkmenistanda açyljak ombudsman institutynyň işiniň netijeliligi köp derejede halkyň aktiwligine hem bagly-da, siz şeýle diýmekçi bolýarsyňyzmy?
Farid Tuhbatullin: Hut şeýle, sebäbi adamlar ol ýere näçe köp ýüz tutsa, olaryň meseleleriniň çözülmegine şonça-da köp mümkinçilik we şert dörär.


text:
Hormatly lukman! Men ozal ýykylyp dyzymy agyrdypdym. Indi dyzymda agyry peyda boldy. Men özüm woleýbol bilen meşgullanýan. Türgenleşik wagty has gaty agyrýar. Ozüme bildirşine görä "dyzyma duz ýygnanýan" ýaly duýgusyny duýýan. Nädip dyzdaky duzy aýryp bolarka? Sizden gerekli maslahat bermegiňizi haýyş edýärin!
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Hakykata seretsek, adaty lukmançylykda "dyza duz ýygnama" diýen düşünje ýok. Bu düşünje halk lukmançylygyndan geldi. "Dyza duz ýygnanma" keseliň hakyky ady "Dyz bognuň gonartrozy ýa-da osteoartrozydyr".
Bu kesel köplenç şikesden soň, bogna aşa agram salnanda ýa-da lukmana has giç ýüz tutulanda kem-kemden ýüze çykyp başlaýar. Ilkinji alamatlaryň arasynda şu aşakdakylary tapawutlandyryp bolýar:
→ Bogna agram salnanda agyry we ýaramaz duýgular ýüze çykyp başlaýar. Agyry injige we dabana çenli ýaýraýar.
→ Hereket edilende agramlylyk duýgusynyň bolmagy. Irden turaňyzda dyz bognuny birnäçe gezek epläp ýazmasaň adaty hereketiň dikeldilmezligi.
→ Bogny epeňde hütürdemegi.
→ Dyz bogunda çişiň bolmagy.
→ Dyz bognunyň hereketiniň çäklenmegi (doly epip ýa-da ýazyp bolmazlygy).
Keseliň bejerilşi derejesine bagly bolup, derman serişdeler (konserwatiw bejergi) bilen bejergini ýa-da hirurgiki usullary talap edip biler. Keseliň ilkinji alamatlary ýüze çykyp başlanda lukman tarapyndan fiziobejergiler, owkalama, manual bejergi we berhiz ýaly çäreler bellenilýär.
Derman bejergide köplenç bogny dikeldiji derman serişdeleri belläp başlaýarlar. Ondan başga damarlary giňeldiji derman serişdeler, steroid däl gaýnaglama garşy serişdeler (ýerli ulanyş üçin) we kortikosteroid gormonlar agyryny aýyrmak maksady bilen bellenilýär.
Operatiw usuly konserwatiw usuldan peýda bolmadyk ýagdaýda ulanylýar:
► Artroskopiki debridment – bu usulda hirurg ýörite guralyň kömegi bilen agyry duýgusyny döredýän dargan bognuň böleklerini aýyrýar. Bu operasiýa ýylda iki gezek geçirilýär. Operasiýanyň gowy tarapy – adama uly şikes ýetirilmeýär.
► Bogna endoprotez goýmak usuly – bu usulda bogny tutuşlaýyn demirden, plastmasdan ýa-da jäşden ýasalan protez bilen çalyşmak göz öňüne tutulýar. Esasan hem doly dargan we beýleki usullar bilen dikeldip bolmadyk dyz bogunda şu görnüşli operasiýa edilýär. Netijede, bogun öz hereketini dikeldýär, emma emeli proteze öwrenişmek üçin adam öz durmuşyna mahsus üýtgeşmeler girizip, ýuwaş-ýuwaşdan uýgunlaşyp başlamaly bolýar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Siriýanyň gozgalaňçylary hökümeti himiki ýaraglaryny ýurduň serhetlerine getirmekde aýyplaýar.
Oppozisiýadaky Siriýanyň azat armiýasy toparynyň brigadiri Kassem Saeddineniň sözlerine görä, hökümet himiki ýaraglary ýurduň serhedindäki aeroportlara getiripdir. Bu maglumaty ne hökümetiň, ne-de beýleki garaşsyz çeşmeleriniň üsti bilen anyklamak başartmady.
Mundan owal Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili eger-de ýurda daşardan hüjüm edilse, onda himiki ýaraglaryň ulanylyp bilinjekdigini duýdurypdy. Ýöne muny siriýanyň halkyna ulanylmajakdygyny hem metbugat wekili sözüne goşdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama eger-de himiki ýarag ulanylsa, onda munuň üçin prezident Başar al-Assadyň we onuň režiminiň halkara jemgyýetçiliginiň öňünde “jogapkärçilige çekiljekdigini” duýdurdy.


text:
24-nji oktýbarda BMG öz 65-nji ýyl dönümini belledi. 1945-nji ýylyň 24-nji oktýabrynda BMG-niň baş düzgüni kabul edilip, bu gurama girýän agza döwletler howpsuzlyk, adalatlylyk, deňlik we ösüş boýunça borçnamalary öz üstlerine alypdy.
Türkmenistan BMG-ä 1992-nji ýylyň 2-nji martynda agza boldy. Türkmen metbugatynda BMG-niň 65 ýyllyk ýubileýine gabatlap, guramanyň Türkmenistandaky hemişeki koordinatory Lenni Montieliň resmi beýanaty çap edildi. Ol ýerde Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmek boýunça hereketlerine, şeýle-de halkara inisiatiwalaryna BMG-niň pozisiýasy mälim edildi.
Türkmenistanyň durnukly ösüşini goldamak BMG-niň milli derejedäki esasy meseleleriniň biridir. Guramanyň 2015-nji ýyla çenli Türkmenistanyň ösüşine ýardam bermek boýunça programmasy hut şu maksada gönükdirilýär diýip, BMG-niň Türkmenistandaky hemişelik koordinatory L.Montieliň metbugatdaky beýanatynda aýdylýar.
L.Montieliň beýanatynda aýdylyşyna görä, BMG Türkmenistanyň BMG bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmek tagallalaryny, ýagny öz giňişliginde BMG-niň edaralarynyň sanyny artdyrmak, ýöriteleşdirilen edaralarynyň, ýagny Ykdysady we Sosial geňeşiniň we Bosgunlar boýunça Baş kommissarynyň edarasynyň ýerine ýetiriji komitetiniň agzasy bolmak tagallalaryny goldaýar.
Adam hukuklary
BMG şeýle-de Türkmenistanyň hökümetiniň ýurduň adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny ýerine ýetirmek ugrundaky hereketlerini we tagallalaryny hem goldaýandygyny mälim edýär. Emma Türkmenistanyň ösüş, şol sanda adam hukuklary ugurdan ösüş derejesi we edýän hereketleri barada BMG-niň Aşgabatdaky edarasyndan maglumat almak başartmady.
Şol bir wagtda-da adam hukuklary meselesi ösüş syýasatyny yglan edýän Türkmenistanyň esasy kemçilikleriniň biri bolup galýar. Garaşsyz halkara guramalary Türkmenistanda raýatlaryň esasy hak-hukuklarynyň gödek depelenmeginiň dowam etdirilýänligine we raýatlaryň kanuny hak-hukuklaryndan peýdalanmagyna ýol berilmeýänligine yzygiderli ünsi çekýärler.
“Forum-18” agentliginiň baş redaktory Feliks Korli Aşgabadyň BMG-niň tekliplerini ýerine ýetirmeýänligini we adam hukuklaryny, din azatlyklaryny berjaý etmeýänligini belleýär. Ol häzir ýurtda dini ynançlary sebäpli harby gullukdan boýun gaçyranlygy üçin türmä höküm edilenleriň sanynyň sekiz adama ýetendigini we azyndan ýene iki adamyň öý tussaglygynda saklanýandygyny aýdýar.
“War Resisters’ International” guramasy tarapyndan ýaýradylan maglumatda hem Türkmenistanda din sebäpli goşun gullugyndan boýun gaçyranlardan azyndan 10 adamyň türmä düşenligi habar berilýär. Soňky gezek Ýehowa şaýady Ahmet Hudaýbergenow 7-nji sentýabrda tussag edilip, ol Jenaýat kodeksiniň 219(1) maddasy esasynda 18 aý türme tussaglygyna höküm edilipdir.
Öňegidişlikler çäkli
F.Korli soňky ýyllarda ýurtda Katolik hristianlaryň resmi hasaba alynmagyna we Prawoslaw hristianlaryň hereketleriniň giňelmegine degişli käbir ujypsyz öňegidişlikleriň bolanlygyny belleýär.Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, soňky döwürde ýurduň daşyna çykmak ugrundanam käbir ýeňillikler peýda boldy, emma bu beýleki ugurlara oňly täsir ýetirmedi.
“Uzak ýyllaryň dowamynda gadagançylyga düşenleriň ýurduň daşyna çykmak mümkinçiligi biraz giňelýär. Emma bu adam hukuklarynyň kepili däl. Söz azatlygy, metbugat azatlygy, döwlete garaşly bolmadyk guramalary döretmek we syýasy partiýalary döretmek mümkinçiligi heniz ýok” diýip, Türkmenistanly ýazyjy A.Bugaýew belleýär.
BMG-niň Türkmenistandaky wekili L.Montieliň sözlerine görä, Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça halkara kanunlaryna laýyklykda öz borçlaryny ýerine ýetirmegi üçin BMG-niň berýän goldawy ÝB bilen bilelikde alnyp barylýan proýektden ybarat. Bu proýekt Türkmenistanda adam hukuklaryna goramak boýunça ýurduň milli mümkinçilikleriniň güýçlendirilmegine gönükdirilýär.
Emma ýazyjy A.Bugaýew Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň adam hukuklaryna gezek gelende halkara guramalaryndan ýardam almak üçin mümkinçilikleriniň häzirki wagtda örän çäklidigini aýdýar we Türkmenistanyň halkara borçlaryny ýerine ýetirmekde hakyky öňegidişligiň peýda bolup başlamagy üçin milli kanunlaryň kabul edilip, işläp başlamagynyň zerurdygyny nygtaýar.
“Hökümetiň islegine garaşly”
“Forum-18” agentliginiň baş redaktory F.Korliniň pikirine görä, Türkmenistanda adam hukuklarynyň gowulanmagy üçin BMG ýaly halkara guramalarynyň ygtyýarlyklary maslahat bermek we öz goldawyny teklip etmek ýaly çärelerden ybarat. Şeýle ýagdaýda adam hukuklarynyň näderejede berjaý edilişi türkmen hökümetiniň öz islegine garaşly bolýar.
F.Korli türkmen hökümetiniň ýurduň problemalary barada berilýän maglumatlara we bildirilýän aladalanmalara uly çydamsyzlyk görkezýänligini we graždanlaryň üstünden gözegçiligi güýçlendirmek ýaly çärelerini dowam etdirýänligini belleýär: “Emma biziň öz öňümizde goýýan esasy maksadymyz - ýurtdaky problemalara türkmen hökümetiniň ünsüni çekip, çäre görülmegini gazanmak”.
Lenni Montieliň bellemegine görä, BMG-niň demokratik reformalary ugrunda Türkmenistanyň hökümetine berýän goldawy milli parlamentiň we ýurduň Döwlet gullugy akademiýasynyň ygytyýarlyklaryny berkitmeklige, durnukly ösüş maksatly ýerlerde öz-özüni dolandyryş we elektron dolandyryş sistemalaryny kämilleşdirmeklige gönükdirilýär.
Häzirki wagtda Türkmenistanda BMG-niň Ösüş fondy, Halklaryň ilat sany boýunça fondy, Bosgunlar boýunça Baş komissarynyň edarasy, Çagalar fondy, Neşe we jenaýatçylyk boýunça edarasy we Dünýä saglyk guramasy işleýär. 2007-nji ýylda Türkmenistanyň inisiatiwasy bilen Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýada prewentiw, ýagny öňürdiji diplomatiýa merkezi hem açylypdy.


text:
Pakistanyň kriket ýyldyzy, soňy bilen syýasata geçen Imran Khan özüniň ikinji aýaly bilen nikasyny bozmak baradaky karara gelendigini mälim etdi.
Imran Khan Twitter sahypasynda özüniň aýaly, ozalky telewideniýe işgäri Reham Khany öwüp: “Men Rehami onuň adamçylygy, işe bolan höwesi üçin juda sylaýaryn. Bu [nikany bozmak baradaky] netije hem meniň üçin, hem Reham üçin juda agyr boldy” diýen mazmunly maglumaty galdyrdy.
62 ýaşly Reham özüniň birinji aýaly bilen, 9 ýyl ýaşaşandan soň, 2004-nji ýylda aýrylyşypdy. Ol şondan bäri 11 ýyllap sallah gezipdi.
Imran Khanyň sportdaky üstünlikleri we şöhrady onuň soňy bilen syýasatçy bolmagyna ýardam etdi. Khanyň “Tahrik-e Insaf” partiýasy Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarifiň hökümetiniň esasy garşydaşlarynyň biridir.


text:
«Gazprom» türkmen tebigyny gazyny 2018-nji ýylyň aýagyna çenli satyn almaz we şu aralykda baha dawasyna çözgüt tapmaga synanyşar» diýip, «Kommersant.ru» neşiri bu kompaniýanyň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedewe salgylanyp habar berýär.
Kommersant.ru neşiri bu pudakdaky çeşmelerine salgylanyp, «Gazpromyň» Türkmenistana özüniň bu ýurtdaky nebit-gaz çykarmak işlerine, häzire çenli diňe hytaýlylaryň goýberilen ýerine goýberilmegini teklip etmeginiň mümkindigini öňe sürýär.
Şeýle-de neşir,analitikleriň pikirine salgylanyp, Aşgabadyň bu teklibi kabul etjegine şübhe bildirýär.
Aleksandr Medwedewiň rus habar serişdelerinde giňden sitirlenýän sözlerine görä, «Gazprom» «Türkmengaz» bilen Stokgolmdaky arbitraž sudunda barýan seljerişligi togtadypdyr.
«Ýagdaýy analizlemek we potensial hyzmatdaşlyk mümkinçiligini tapmak üçin iki ýyl wagt aldyk, yzygiderli duşuşarys we maslahatlaşarys» diýip, ol sözüniň üstüni ýetiripdir.
Medwedewiň tassyklamagyna görä, taraplar gatnaşyklary toplumlaýyn ösdürmäge rahat ýagdaýda, arbitraž seljerişligini ara salmazdan seretmek barada ylalaşyga gelipdir.
«Kommersant.ru» bu pudakdaky çeşmelerine salgylanyp,«Gazpromyň» gepleşik pozisiýasynyň güýçlüdigini, sebäbi häzir «Gazproma» türkmen gazynyň düýpden gerek däldigini, şol bir wagtda Aşgabadyň beýle möçberdäki gazy Orsýetden başga ýere satmak mümkinçiliginiň ýokdugyny belleýär.
Ozal metbugatda çykan habarlar mälim bolşy ýaly, "Gazprom eksport" 2015-nji ýylyň iýun aýynyň başynda «türkmengaz» döwlet konsernini Stokgolmdaky arbitraž suda berdi.
Rus kompaniýasy şonda Türkmenistandan alynýan tebigy gazyň bahasyna gaýtadan seretmek şikaýatyny edipdi.
Mundan öň, ýagny 2015-nji ýylyň başynda resmi Aşgabat «Gazpromy» «Türkmengaz» döwlet konsernine alan gaz üçin bermeli bergilerini bermezlikde aýyplady.
Soňra, 2016-njy ýylyň ýanwarynda bolsa, "Türkmengaz" "Gazpromyň" 1-nji ýanwardan özi bilen baglaşan şertnamasyny wagtyndan öň ýatyrandygyny habar berdi.
Rus kompaniýasy bu şertnamany ýatyrmagynyň sebäbini «Türkmengazyň» ylalaşyk düzgünlerini bozmagy bilen düşündirdi.
Mundanam başga, "Gazprom" Türkmenistan bilen şertnamany ýatyrmak bilen bilelikde, 2016-njy ýylda Özbegistandan 4 milliard kub metr gaz almak baradaky şertnama gol çekdi.


text:
Türkmenistanda türkmen diliniň doly döwlet dili durumyna eýe bolanyna 20 ýyldan gowrak wagt geçdi. Şol döwürde türkmen ýaşlarynyň türkmen dili bilen bir hatarda rus, iňlis dillerini hem kämil öwrenmelidigi wagyz edildi.
Emma şu geçen ýyllaryň içinde ýaşlaryň arasynda türkmen dili boýunça sowatlylygyň alada döredýän ýagdaýlarynyň göze ilip başlandygy aýdylýar. Mysal üçin, daşary ýurtlarda okan ýaşlaryň rus, türk ýa-da iňlis dillerini gowy öwrenip, muňa derek türkmençesini ýitirýän ýa-da türkmençe gowy gürläp we ýazyp bilmeýän halatlarynyň hem köpelendigi aýdylýar.
Eýsem, bu ýerde nähili mesele bar? Eger Türkmenistan özbaşdak bir döwlet bolsa, türkmen dili hem onuň döwlet dili bolsa, Türkmenistanyň sowatly ýaşlarynyň türkmençe kämil gürläp hem ýazyp bilmegi zerurulykmy? Ýa-da olar öz gepleşik dillerinde garyşyk sözleri hem ulanyberseler bolýarmy? Bu barada ýaşlar näme pikir edýär? Dili goramak üçin nähili işler edilmeli?
Bu soraglara Täze Tolkun gepleşiginiň nobatdaky sanynda ýokary bilimini daşary ýurtlarda dowam etdirýän türkmen ýaşlary Bahar, Azat we habarçymyz Ýeňiş Hudaýberdi jogap berdi. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Gyrgyzystanda onlarça aktiwist Belarusyň Bişkekdäki ilçihanasynyň golaýynda piket geçirdi. Olar geçen aý Minskde tussag edilen belli belarus aktiwistiniň azatlyga goýberilmegini talap etdiler.
Adam hukuklaryny goraýjy “Wesna” guramasynyň başlygy Ales Býelýatskiý 4-nji awgustda tussag edilipdi. Oňa salgyt galplyklarynda aýyplama bildirildi. Bu wakany halkara jemgyýetçiligi ýiti ýazgardy.
Şu günki protest düýbi Bişkekde ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Korrupsiýa garşy raýatlar” we “Azatlyk sesi” guramalary tarapyndan gurnaldy.


text:
Türkmenistan Tebigaty goramak boýunça halkara gününi daşky gurşawy goramak boýunça konferensiýany geçirmek bilen belledi. Türkmenistanyň milli habar serişdeleri ýurduň daşky gurşawy goramak boýunça uly iş alyp barýanlygyny we inisiatiwalarynyň halkara derejesinde makullanýanlygyny yzygiderli aýtsalar-da, bu ugurdan bar bolan problemalary gozgaman gelýärler.
Şu günki gün Türkmenistanda tebigata degişli nähili kynçylyklar bar we olar milli derejede nähili çözülýär? Azatlyk Radiosy türkmenistanly ekolog alym Andreý Zatoka bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda tebigaty goramak meselesine döwlet derejesinde üns berlişine siz nähili baha berýärsiňiz?
Andreý Zatoka:
Ýurduň bilermenleri we synçylary hakyky ýagdaýy görkezmek mümkinçiliginden mahrum edilýärler.
Türkmenistanda daşky gurşawy goramak meselesinde azyndan iki sany agyr problema bar. Birinjiden, tebigatyň ýagdaýyny görkezýän statistiki maglumatlar toplanmaýar, täze sanlar çap edilmeýär. Ikinjiden, tebigata syn etmek üçin maddy-tehniki üpjünçilik gaty könelişdi, käbir halatlarda düýpden ýok diýen ýaly.
Şu günki gün döwletiň tebigatyň ýagdaýy boýunça çap edýän köp bolmadyk statistiki maglumatlary bolsa ýurduň abadançylykly ösüşini görkezýän sanlar hökmünde köpçülige mälim edilýär. Şeýle ýagdaýda ýurduň bilermenleri we synçylary hakyky ýagdaýy görkezmek mümkinçiliginden mahrum edilýärler.
Azatlyk Radiosy: Şu günki gün Türkmenistanda ekologiýa taýdan nähili kynçylyklar bar?
Andreý Zatoka:
Iň agyr problema oba hojalygyna degişli. Sebäbi sowet döwründen galan suwaryş usuly topragyň gitdigiçe şorlamagyna getirýär. Statistiki sanlar elýeterli bolan döwründe topragyň şorlamagynyň derejesi takyk sanlar bilen subut edilýärdi. Emma soňky ýyllarda döwletiň ýer önümçiligine uly möçberde ýatyrýan maýa goýumlaryna garamazdan, galla we pagta hasylynyň mukdarynyň azalmagy topragyň şorlamagynyň dowam edýänligini görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Ýurtda ekologiýa taýdan ýene problemalar barmy?
Andreý Zatoka:
Tebigatyň hapalanmagy bilen bagly ýagdaýa gözegçilik işlerine degişli-de uly kynçylyklar bar. Şu günki gün ýurduň ýapyklygy sebäpli hakyky ýagdaýa baha bermek mümkin däl. Janly-jandarlaryň we ösümlikleriň goralmagyna degişli kynçylyklar hem bar.
Şol bir wagtda-da çöllük ýurt bolan Türkmenistanda ýaşaýyş zolaklarynyň ýerleşmeginiň aýratynlyklarynyň özi ýurduň ýabany tebigatyny abat saklap gelýär, ýagny tebigatyň özi çöldäki haýwanlaryň we ösümlikleriň dürlüliginiň ýitip gitmezligine mümkinçilik döredýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda ýurtda tebigatyň goralmagyna döwlet derejesinde üns berilýänligi we, hususan-da, maliýe serişdeleriniň çykarylýanlygy aýdylýar. Resmi derejede görülýän çäreler näderejede netijeli diýip hasap edýärsiňiz?
Andreý Zatoka:
“Gyzyl kytabyň” üstünde işlän bilermenler bar ünsüni kitaby bezemek, neşiri owadanlamak işlerine gönükdiripdi.
Mysallara ýüzlensek, meselem, “Gyzyl kytabyň” nobatdaky sany çapa taýýarlananda muňa pul çykarylypdy. Emma kitabyň üstünde işlän bilermenler bar ünsüni kitaby bezemek, neşiri owadanlamak işlerine gönükdiripdi. Gynansak-da, kitaba girizilen haýwanlaryň we ösümlikleriň soňky ýagdaýyny öwrenmek üçin we täze maglumatlary toplap, kitaba girizmek üçin pul çykarylmandy. Şeýlelikde kitabyň täze sanynda köne maglumatlar, ýagny sowet döwründen galan we milli Ylymlar Akademiýasynyň ýapylmagyndan ozalky çeşmeleriň maglumatlary ulanylypdy. Muny kitabyň mazmunyndan hem görmek mümkin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda tebigaty goramak işi bilen haýsy edaralar meşgullanýarlar?
Andreý Zatoka:
Tebigaty goramak boýunça Ministrlik bar. BMG-niň Ösüş programmasy hem ýurtda iş alyp barýar.
Azatlyk Radiosy: Ýurtda tebigaty goramak boýunça jemgyýetçilik guramalary işleýärmi?
Andreý Zatoka:
Jemgyýetçilik guramalary ýok diýen ýaly. Ekologiýa boýunça hereket edýän toparlar dargadyldy. Özbaşdak hereket edýän käbir aktiwistler bar, emma grantlar esasynda iş alyp barýan şeýle aktiwistler howpsuzlyk nukdaýnazaryndan özüni köpçülige mälim etmän işlemäge çalyşýarlar.


text:
Rim papasy Benedikt 16-njy dine uýýanlara ýollan hatynda BMG –ni we halkara maliýe institutlaryny reforma etmäge çagyrypdyr.
Ýaragsyzlanmak, açlyga garşy göreş hem-de töwerek-daşy gorap saklamak ýaly meseleler bilen meşgullanmagy üçin, BMG-ni özgertmegiň zerurdygyny Rim papasy belläpdir.
Onuň pikiriçe, deňsizligi aradan aýyrmagyň we mätäçlere kömek bermegiň hatyrasyna dünýäde baýlygy belli bir derejede bölüşmeli.
Benedikt 16-njynyň haty Italiýada geçjek “uly sekizligiň” sammitiniň öň ýany çap edilipdir.


text:
Yragyň harby güýçleri etniki türkmenleriň agdyklyk edýän Başir şäherini «Yslam döwleti» toparyndan yzyna almak ugrundaky jemleýji söweşiň üstünlikli bolandygyny aýdýar.
Kürt resmileri 30-njy aprelde kürt peşmergesiniň we şaýy milisiýasynyň, amerikan güýçleriniň urýan howa zarbalarynyň goldawynda, Yragyň demirgazygyndaky Başir şäherini ilki gabap, soň onuň içine girendiklerini aýtdylar.
"Başir obasy 80 prosent gabaldy we häzir onuň içi arassalanýar» diýip, Kürdistan regionynyň howpsuzlyk geňeşi sosial ulgamda habar berdi.
Yrak güýçleri bilen YD söweşijileriniň köçe söweşleri hakynda hem habar berildi. Yragyň şaýy Haşed al-Şabi milisiýa toparynyň hatarynda, Başir şäherine edilen hüjüme türkmen bölümleri hem gatnaşýar.


text:
31-nji ýanwarda Gazagystanyň prezidenti halka ýüzlenip, prezidentlik möhletini uzaldýan referendumdan özüniň boýun gaçyrýandygyny aýtdy. Ýurduň Konstitusion geňeşiniň bu referendum Konstitusiýa garşy gelýär diýen kararyndan soň eden çykyşynda, Nursoltan Nazarbaýew ýurtda möhletinden öň prezident saýlawlaryny geçirmegi teklip etdi.
31-nji ýanwarda, Gazagystanyň Konstitusion geňeşi parlamentiň teklip eden referendumy Konstitusiýa çapraz gelýär diýip, karar çykardy. Şondan soň prezident Nursoltan Nazarbaýew halka ýüzlenip eden çykyşynda ýurtda möhletinden öň prezident saýlawlaryny geçirmegi teklip etdi we bu meseläni parlamentiň garamagyna hödürlejekdigini aýtdy.
Duşenbe güni Gazagystanyň Konstitusion geňeşiniň maslahaty bolup geçdi. Ol maslahatda Konstitusion geňeşiň başlygy Igor Rogow çykyş edip, gazak parlamentiniň prezident Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak boýunça referendum geçirmek we şonuň bilen baglanyşykly ýurduň Konstitusiýasyna üýtgetmeler girizmek baradaky teklibiniň ýurduň Baş kanunyna gabat gelmeýändigini yglan etdi.
Gümürtiklik
Şeýle hem ol referendumyň geçirilmegi bilen bagly teklipleriň Konstitusiýa laýyk gelip-gelmezligi barada prezident Nazarbaýewiň özüniň ikirjiňlenmesini ýerlikli diýip atlandyrdy. Konstitusion geňeşiň ýolbaşçysynyň bellemegine görä, teklip edilýän üýtgetmelerde Gazagystanyň ilkinji prezidentiniň ygtyýarlyklarynyň haçana çenli uzaldylýandygy barada anyk aýdylmaýar.
“Şeýle-de prezidentiň möhleti diňe bir gezek uzaldylarmy ýa birnäçe gezek uzaldylarmy ýa-da düýpden saýlaw geçirilmän, diňe referendumyň esasynda Gazagystanyň ilkinji prezidenti öz möhletini uzaldyp bilermi – bu meseleler kanunda aýdyňlaşdyrylmady. Konstitusion normalaryň gümürtikligi bolsa iş ýüzünde Konstitusiýada göz önünde tutulan döwlet hem jemgyýetçilik edaralarynyň deňagramsyzlygyna getirip biler” diýip, Rogow aýtdy.
14-nji ýanwarda Gazagystanyň parlamenti prezident Nursoltan Nazarbaýewiň, prezidentlik saýlawlaryny geçirmezden, 2020-nji ýyla çenli öz wezipesinde galmagy üçin Konstitusiýa üýtgetmeler girizmek baradaky kanuny tassyklady. Şondan öň prezident Nazarbaýew referendumyň geçirilmegi baradaky parlamentiň teklibini ret edipdi.
Näme-de bolsa...
28-nji ýanwarda Nazarbaýew halka ýüzlenmesinde, Konstitusion geňeşiň çykarjak kararyna garamazdan, özüniň prezidentlik wezipesinde galmaga taýýardygyny aýtdy: “Konstitusion geňeşiň netijesinden soň, biz nähili karara gelsek-de, saglygym gowy bolsa, halk hem meni biragyzdan goldamagyny dowam etdirse, maňa rugsat berilýänça işlejekdigimi wada berýärin”.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Gazagystanda prezidentiň iş möhletiniň uzaldylmagy baradaky planlary “demokratiýa boýunça yza gaýdyşlyk” diýip, ýazgardy we birnäçe gezek gazak häkimiýetlerini bu plandan el çekmäge çagyrdy.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň diňleýjileriniň we okyjylarynyň köpüsi öz seslenmelerinde ýurduň Konstitusion geňeşiniň çykaran häzirki kararyna Tunisdäki, Müsürdäki wakalaryň täsir edendigini nygtap, Konstitusion geňeşiň çykaran kararyny hoşallyk bilen garşy aldylar.


text:
Italiýanyň Akwila şäherinde geçýän “uly sekizligiň” sammitinde liderler 2050-nji ýyla çenli ýer togalagynyň howa giňişligine goýberilýän gazyň möçberini 50 % azaltmagyň zerurdygy bilen ylalaşdylar. Şol bir wagtda-da olar senagat taýdan ösen döwletleri howa giňişliginiň hapalanmagyny 80 % azaltmaga çagyrdylar.
Orsýetiň prezidentiniň ykdysady meseleler boýunça geňeşçisi Arkadiý Dworkowiç: “80% Orsýet üçin kabul ederlik görkeziji däl” diýdi. Onuň sözlerine görä, Orsʺet howa giňişligini zaýalamazlygyň hatyrasyna ykdysady ösüşini pida etmez.


text:
Futbol boýunça dünýä çempionaty geçende, her dört ýyldan bir gezek kelläňde şol bir sorag gaýtalanýar: näme üçin türkmenler Dünýä futbol çempionatyna gatnaşanoklar? Näme üçin biz mydam iliň oýnuna tomaşa edip oňmaly? Hany biziň öz türkmen futbolumyz? Näme üçin türkmen futbolistleri halkara ýaryşlarynyň at gaýtarym golaýyndanam gelip bilenoklar?
SSSR döwründe, düşnükli, Orsýetiň komandasyna özümiziňkidir öýdüp, göwnümizi aldap, oňa janköýerlik ederdik, emma indi olam ýok! Orsýet dünýä futbol ýaryşynda ýeňäýende-de, telpegiňi göge zyňyp, “ahyry biziňkem getirdi!” diýjek gümanyň ýok: akylyň gözüňde.
Indiden eýläk bizi diňe öz milli komandamyzyň ýeňşi begendirip biljek. Ýöne olam entek bize gynançdan başga zady eçilenok. Sebäbi garaşsyzlyk alnanyna 20 ýyl geçse-de, türkmen futbolynyň ýeten derejesi ýa gazanan ýeňşi ýok.
Futbol oýnunyň Türkmenistana aralaşanyna eýýäm bir asyr bolup barýar. Ýöne şonda-da, türkmen ýaşlary tarapyndan uçursyz söýülýän bu oýun gerimli sporta öwrülip gidiberenok. Ýogsa, häzir dünýä çempionatyna gatnaşyp, onda ýeňiş gazanýan ýurtlaňam köpüsiniň sportuň bu görnüşi bilen tanyşlygynyň taryhy biziňkiden uzak däl. Emma futbol olarda tiz kök urupdyr. Belki, biz illeriň tejribesini öwrenmelidiris? Türkmenlere hemme zatda özlerini, hamana, ýolsuz ýerden ýol açýan pionerler ýaly alyp barmak hökmanmyka? Türkmenlere iliň tejribesini öwrenmek, özleşdirmek harammy? Näme üçin biz syýasatda-da, sportda-da, beýleki ugurlarda-da eýýäm adamzat tejribesinde doly synagdan geçen ýollardan ýöremän, başyçylyk, ýarymbaşyçylyk diýen ýaly könemöwrit ýollardan ýöräp, ýurdy çökerýäris, özümize milli ösüş üçin berlen taryhy pursaty ardurja ýele sowurýarys?!
Demokratik döwlet gurluşy soňky 200 ýylyň dowamynda adamzadyň synagyndan geçen. Emma bize ony öz ýurdumyzda ornaşdyrmak üçin, ýolbaşçylarymyzyň ýöwsellik bilen ýaňzydyşlary ýaly, ýene 200 ýyl gerekmikä? Ondan bärde dogry ýoldan ýöresek, onda utularmykak? Näme üçin biziň ýolbaşçylarymyz dünýädäki iň ýyndam, iň berk, iň owadan maşynlara, uçarlara münüp, ösen tehnologiýadan peýdalansalar-da, şol ösen tehnologiýany öndürýän döwlet gurluşyny türkmene rowa görmeýärler? Beýle bolsa, özlerem eşegaraba ýa ataraba bilen gün görseler bolmaýarmyka?!
Futbol we syýasat
Näme üçin men futboly syýasat bilen baglanyşdyrýaryn? Sebäbi ol ikisiniň arasynda, isleseň-islemeseň-de, baglanyşyk bar. Haýsy ýurtda halk erkin ösýän bolsa, şol ýurtda-da futbol tiz ösýär. Men bu ugurda kadadan çykma ýok diýjek bolamok, eýse belli bir kadanyň bardygyny tekrarlajak bolýan. Ýaşaýşy erkin bolmadyk, duýgy-düşünjesine, pikirine, inisiatiwasyna erkin ýol açylmadyk halkyň hemme zatda göýdük bolup galýandygyny aýtjak bolýaryn.
Erkin ösüp bilenliginde, bir wagtlar, geçen asyryň 60-njy ýyllarynda, bizde-de futbol kök urup başlapdy. Ol wagtlar Aşgabadyň “Stroitel” komandasy (soň ”Kolhozçy” boldy) SSSR-iň 1-nji ligasynda oýnaýardy. Şol wagtlar hüjümçi Annaly Garadanow, derwezeçi Atamyrat Mämmedow, Orazsähedow, Gurban Berdiýew ýaly türkmen futbolçylary ýetişipdiler. “Stroitelde” Kazakow, Mordwinow, Mendeleýew, Pokatilow ýaly belli oýunçylar bardy. Ol döwürde türkmen radiodiňleýjileriniň uly söýgüsini gazanan Işan Garaýew atly futbol kommentatorymyz bardy. Kellesi gyzanda, ol “Pökgi derwezäniň bäş ädim ýokarsyndan gyrdyryp geçdi” diýse-de, onuň ölemen futbol janköýeridigine belet adamlar “Derwezeden ýokarlygyna uzaklyk ädimläp ölçelmez, bäş ädim ýokardan geçen topa “gyrdyryp geçdi” diýip bolmaz” diýip, teýene etmezdiler, diňe ýylgyryp oňaýardylar! Şol döwürde futboly gitdigiçe kök urup barýardy, bu oýny asyl türkmeniň elinden alyp bolmajak ýalydy…
Ýöne hany indi şol futbol? Hany milli türkmen futboly?.. Ol ýok… Ýogsa, türkmen oglanjyklarynyň, edil şol döwürlerdäki ýaly, henizem köçe-köçe, mekdep-mekdep, oba-oba, şäher-şäher bolup, futbol oýnaýandyklaryna şübhelenmek gaty kyn. Sebäbi futbol ýaňy-ýaňylaram türkmen oglanlarynyň iň gowy görýän oýunlarynyň biridi ahyryn! Emma bu oýun erkin adamlary saýlaýan eken, şonuň üçinem häzirlikçe türkmende futbolyň ady bar-da, özi ýok.
Ak Welsapar Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Batken welaýatynda bolan partlamada iki çaga öldi we başga-da dört çaga ýaralandy. Ýaralanan çagalar keselhana ýerleşdirildi.
17-nji aprelde 4 we 10 ýaş aralygyndaky çagalar obadan tapan partladyjy serişdeleri bilen oýnaýan mahaly ýaryldy.
Gürrüňi edilýän territoriýa 1999-2000-nji ýyllar aralygynda “Özbegistanyň Yslamçy hereketiniň” söweşijileri bilen Gyrgyz howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklaryň bolan sebitidir.
Sülçiler 17-nji aprelde partlan bu serişdäniň şol çaknyşyklardan galan granatlar bolmagynyň ahmaldygyny çaklaýarlar.
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew wakada ölen çagalaryň ene-atasyna gynanjyny bildirip, heläk bolan we ýaralanan çagalaryň maşgalalarynyň maliýe kömegi bilen üpjün edilmegi üçin tabşyryk berdi.