text:
28-nji dekabrda Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosynyň 12 işgäri Azerbaýjanyň häkimiýetleri tarapyndan zor bilen tussag edilip, soraga çekildiler. 29-njy dekabrda edaranyň beýleki käbir işgärleriniň hem şular ýaly soraga çekilmegine garaşylýar.
12 sagatlap dowam eden soragdan soň, 12 žurnalistiň ählisi hem, – hiç hili aýyplama bildirilmezden, – azat edildi. Bu bolup geçýän zatlar Azatlyk Radiosynyň, ilat arasynda esasan Radio Azadlyk diýlip tanalýan, Azeri gullugyna garşy edilýän basyşlaryň soňkusydyr.
Mundan iki gün öň Azerbaýjanyň prokurorlary Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosyny möhürläp, onuň işini duruzdylar.
Soraga çekilen žurnalistleriň ýanynda aklawçynyň bolmagyna rugsat berilmedi.
Prokurorlar Azadlyk Radiosynyň aklawçysyna Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen işleşmek hukugyndan mahrum edilendigini we onuň özüniň-de sorag ediljekdigini aýdypdyrlar.
Azadlyk Radiosynyň başga-da sekiz habarçysyna, eger-de olar 29-njy dekabrda soraga gelmeseler, onda olaryň zor bilen tussag astyna alynjakdyklary aýdylyp, haýbat atyldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň baş redaktory we direktorynyň wezipesini ýerine ýetiriji Nedan Pejiç bu hereketleri ýazgaryp, azerbaýjan häkimiýetleriniň Azadlyk Radiosynyň habarçylaryny we olaryň maşgalalaryny “terror” edýändigini aýtdy.
Tussaglyk
27-nji dekabr güni giçlik azerbaýjan häkimiýetleri Azadlyk Radiosynyň işgärleriniň öýlerini döküp başladylar.
Azadlyk Radiosynda gepleşiklerini alyp barýan Kamran Mahmudow 28-nji dekabr güni ir bilen polisiýa tarapyndan zor bilen öz öýünden alnyp gidildi.
Kamranyň aýaly – Latifanyň sözlerine görä, polisiýa onuň adamsyny südenekledip äkidipdir we oňa hatda aýakgabyny geýmäge-de maý bermändir.
Polisiýa Azadlyk Radiosynyň rus web-sahypasynyň redaktory Çingiz Sultanowy we býuronyň tämizleýjisi Matanat Abdinowany hem tussag astyna aldy.
Olar Bakuwyň prokuraturasynyň agyr jenaýat bölüminde sorag edildiler.
26-njy dekabrda prokurorlar Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky býurosyna kürsäp girip, onuň içindäki kompýuterleri, diskleri we dokumentleri ele saldylar. Şeýle-de resmiler edaranyň gapylaryny möhürlediler.
Mundan soň Azadlyk Radiosynyň ähli işgärlerine we frilanserlerine, ýagny ştatdan daşarky habarçylaryna soraga gelmelidikleri barada görkezme berildi.
Adamlaryň aglabasy, eger sorag edilýän wagty ýanlarynda aklawçy bolmasa, onda soraga gelmejekdiklerini mälim etdiler.
Azerbaýjanyň häkimiýet başyndaky “Ýeni Azerbaýjan” (“Täze Azerbaýjan”) partiýasynyň ýokary derejeli wekili Siýawouş Nowruzow brýuronyň güpbasdy edilmegini gorap, munuň milli howpsuzlyk meselesidigini öňe sürdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Bakuwdaky edarasyna geçirilen reýd ABŞ-nyň Döwlet departamenti, Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşi tarapyndan, şeýle-de Serhetsiz Reportýorlar atly žurnalistleriň hukugyny goraýan halkara gurama tarapyndan ýazgyryldy.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşid Meredow Kabulda Owganystanyň hökümet ýolbaşçysy Abdylla Abdylla bilen duşuşyk geçirdi.
Duşuşykda energiýa we syýasy hyzmatdaşlyk meseleleri bilen bir hatarda, “Yslam döwleti” toparynyň salýan howpy barada hem gürrüň edilipdir.
Abdyllanyň metbugat wekili Jawid Faýsalyň aýtmagyna görä, owgan tarapy esasan terrorizme garşy göreş boýunça gurulmaly hyzmatdaşlygyň ähmiýetini nygtapdyr.
“Owgan tarapy “Yslam döwleti” toparynyň salýan howpy barada gürrüň edip, onuň diňe Owganystana däl, tutuş sebite, şol sanda Merkezi Aziýa wehim salýandygyny öňe sürdi. Owganystan bu toparyň Merkezi Aziýa, Ýewropa geçmeginiň öňüne böwet bolup dur. Şonuň üçin Kabul bu ýurtlaryň Owganystana kömek etmelidigini aýtdy” diýip, Faýzal maglumat berdi.
Duşuşykda neşe gaçakçylygyna garşy göreş barada hem gürrüň edilipdir. Raşid Meredow Kabula barmazdan öň Tähranda bolup, beýleki meseleler bilen bir hatarda, terrora garşy göreş barada hem pikir alşypdy.
Meredow Kabula barmazdan ozal Tähranda eýranly ýolbaşçylar bilen, beýleki meseleleriň hatarynda, terorrizme garşy göreş boýunça hem pikir alşypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
25-nji noýabrda Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpur şäherinde “Matrade” Sergiler we maslahatlar merkezinde Türkmenistanyň we Malaýziýanyň döwlet we işewürlik toparlarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda işewürler maslahaty geçirildi, ol iki dowtlukly ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy giňeltmäge ýardam berer.
Türkmen wekiliýetiniň düzümine dürli pudaklaryň wekilleri girizildi.
Işewürler maslahatynyň barşynda Malaýziýa tarapyna bu ýurduň Milli söwda-senagat edarasy we “Jumah Enerji Ventures Sdh Bhd”, “Petronas”, “Premium vegetable oils Sdh Bhd”, “Seri Makaýa Traver ýaly iri senagat kompaniýalary wekilçilik etdiler, duşuşykda Türkmenistanyň we Malaýziýanyň ykdysadyýetleriniň häzirki ýagdaýyna we ileri tutulýan ösüş ugurlaryna syn berildi, şeýle hem pudaklar boýunça işewürlik duşuşyklary geçirilip, olarda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Maslahata gatnaşyjylara görkezilen wideofilm işewürler üçin Türkmenistanda döredilen amatly şertlere bagyşlandy.
Ýangyç-energetika toplumynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň mümkinçilikleriniň netijeli durmuşa geçirilýändiginiň mysaly hökmünde iri “Petronas Sharigali” iri malaýziýa kompaniýasy bilen hyzmatdaşlyk mysal getirildi, bu kompaniýa Hazar deňziniň ýalpaklygynda bilelikdäki taslamalara işjeň gatnaşýar, şeýle hem Petronas tehnologiýa uniwersitetinde degişli hünärler boýunça türkmen hünärmenlerini taýýarlamaga ýardam berýär.
Türkmenistan bilen Malaýziýanyň öňden bäri hyzmatdaşlyk edýän ýangyç-energetika toplumyndan başga-da, söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk üçin köp sanly ugurlar bar, olarda taraplaryň tagallalaryny birleşdirmekleri anyk we uly netijeleri berip biler. Döwlet düzümleriniň we kärhanalarynyň arasynda önümçilik ulgamynda göni gatnaşyklary ösdürmek üçin oňat mümkinçilikler açylýar. Bular energetika, aragatnaşyk, ulag we gaýtadan işleýän senagat ýaly ykdysadyýetiň ýokary tehnologiýaly pudaklaryna, şeýle hem oba hojalyk önümlerini hem-de azyk pudagyny gaýtadan işlemek ulgamyna maýa goýumlaryny goýbermekdir.
Bank ulgamy we şähergurluşyk işi möhüm ugurlaryň hatarynda görkezildi. Syýahatçylyk pudagynda hem netijeli hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler bar. Bu ulgamda biziň ýurdumyz Malaýziýanyň degişli düzümleri döretmek boýunça tejribesine uly gyzyklanma bildirýär, hususan-da, malaýziýaly hyzmatdaşlaryň mümkinçilikleri Hazaryň kenarynda döredilýän "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň desgalarynyň gurluşygynda bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek boýunça peýdalanyp biliner.
2015-nji ýylda Türkmenistan bilen Malaýziýanyň arasynda göni howa gatnawynyň açylmagy diňe bir söwda-ykdysady we maýa goýum hyzmatdaşlygynda däl-de, medeni-ynsanperwer gatnaşyklary giňeltmekde hem möhüm ädim boldy. Syýahatçylyk ulgamynyň birnäçe ugurlary boýunça türkmen-malaýziýa gatnaşyklary işjeňleşdirildi. Düzüminde iri syýahatçylyk kärhanalarynyň ýolbaşçylary bolan türkmen wekiliýeti şu ýylyň birinji çärýeginde Malaýziýanyň syýahatçylyk işewürlik merkezinde geçirilen işewürler maslahatyna gatnaşdy, onuň barşynda bu pudak özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ýollary we mümkinçilikleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şu gezekki işewürler maslahatynda iki ýurduň arasyndaky özara haryt dolanyşygyny ösdürmek, bäsdeşlige ýokary ukyplylygy bilen tapawutlanýan eksporta ugrukdyrylan dürli türkmen önümlerini Malaýziýanyň bazarynda ýerlemek üçin degerli şertleri döretmek meselelerine aýratyn üns berildi. Malaýziýaly kärdeşlere ýokary hilli we ekologiýa taýdan howpsuz harytlar, türkmen hususy kärhanalarynyň önümleriniň nusgalary görkezildi.
Maslahata gatnaşyjylaryň umumy pikirine görä, şu gezekki duşuşyk ägirt uly ykdysady mümkinçilige eýe bolan iki dostlukly ýurduň arasynda oňyn gatnaşyklary ösdürmegiň ýolunda nobatdaky möhüm ädim bolar.


text:
11-nji fewralda G.Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň prezidenti saýlananyna, 14-nji fewralda onuň kasam kabul edip, resmi häkimiýet başyna geçenine üç ýyl doldy.
Geçen döwür içinde nähili özgerişler boldy, çözülmeli nähili meseleler bar? Bu sapar “Tegelek stol” programmamyzda şu barasynda gürrüň ederis.
Söhbetdeşlige Şwesiýadan türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow, Londondan postsowet döwletleri boýunça ekspert Aleksandr Narodeskiý, Agşabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew gatnaşýar.
Gepleşigiň dowamynda türkmenistanly diňleýjilerimiziň şu günki gozgalýan tema boýunça pikir-garaýyşlary bilen-de tanyşdyrarys. Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Muna anna güni Baş Assambleýada çykyş edeninden soň, Palestinanyň bu gurama doly agzalygy barada arza berjekdigini duşenbe güni resmi taýdan bildirdi.
Ýöne bu rezolýusiýanyň Howpsuzlyk Geňeşinde (15 sesden) gerekli köplük 9 sesi aljakdygy belli däl. Alaýanda-da Amerikanyň Birleşen Ştatlary oňa weto goýjakdygyny aýtdy. Şol sebäpden palestinalylar häzirki ýagdaýda hiç bir halatda Birleşen Milletler Guramasyna doly agza bolup bilmeýär. Onsoň olar BMG-niň düzgünlerine esaslanýan strategiýany logiki netijesine çenli yzarlajak bolsalar, Baş Assambleýa bir bärkiräk zat üçin ýüz tutmaly bolýarlar. Bu hem agza däl synçy döwlet statusy.
Palestina (Palestinany azat ediş guramasy - PLO) Birleşen Milletler Guramasynda 1974-nji ýyldan bäri döwlet däl synçy. Täze status palestinalylaryň bu guramada ellerinde bar bolan gurallary düýpgöter üýtgetmese-de, muňa olaryň möhüm simwoliki ýeňiş diýip garamagy mümkin. Bu şol bir wagtyň özünde-de Palestinanyň döwlet bolmak hukugynyň halkara derejesinde ykrar edildigi, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasyna doly agzalyga, özbaşdaklyga tarap ädilen bir ädim bolar.
Agza däl döwlet statusynyň palestinalylara ýaraýan iki aspekti bar. Häzir beýle statusa diňe Watikan eýe. Ol dürli sebäplere görä doly agzalyk islemeýär. Taryhy jähtden garanyňda ozal Birleşen Milletler Guramasyna agza däl 16 döwlet bardy. Bularyň hemmesi indi doly agza.
Ikinjiden-de, käbir palestinalylar synçy statusly agza däl Palestina döwleti Ysraýyly kanuny ýollar bilen yzarlamak üçin, halkara kanun goraýjy gulluklardan we mehanizmlerden peýdalanyp biler diýip, umyt edýärler. Olary aýratyn gyzyklandyrýan zat Ysraýyl we Ysraýyl resmilerini harby jenýatda aýyplap, Halkara jenaýat suduna bermek.
Palestinalylaryň Baş Assambleýada şeýle statusy aramaklary üçin iki ýol bar. Bularyň birinjisi – Ýewropa Bileleşigi bilen düşünişmek. Ýöne kyn tarapy, agza döwletleriň arasynda bu barada birlik ýoklugy. Olaryň käbiri muny goldasa, käbiri muňa garşy, käbiri hem bu meselä biparh garaýar.
Ikinji ýol – bu meselä konfrontasiýa üsti bilen çemeleşmek. Munuň hem Ysraýylyň, Birleşen Ştatlaryň we käbir ýewropa döwletleriniň hem berk garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Ikinji ýoluň Birleşen Ştatlardan we Ysraýyldan gelýän palestina häkimiýetleri üçin aşa möhüm serişdeleriň kesilmegine getirmek ähtimallygy-da ýok däl. Şol sebäpden palestinalylaryň konfrontasiýa bilen Baş Assambleýada gazanany – gazanjakdygyna şübhe hem ýok – tutuşlygyna diýen ýaly gymmat baha tölenen simwoliki utuş bolýar.
Palestina ýolbaşçylary Ysraýylyň häzirki premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň hökümetiniň özleriniň garaşsyzlygyna getirjek gepleşikleri çyny bilen alyp barma niýetiniň bardygyna ol diýen ynam etmeýändiklerini aýdýarlar. Birleşen Ştatlaryň araçylygy bilen ýola goýlan gepleşikler hem kesildi. Ol iň bärkisi, şu wagt şeýle. Şol sebäpden palestinalylaryň başga bir çykalga agtarmagy düşnükli zat.
Ýöne BMG-de konfrontasiýa bilen hereket etmek Günbataryň, aýratyn-da Birleşen Ştatlar bilen Ysraýylyň Palestinadan ýüz öwürmegine getirer. Bular çakdanaşa garşylyk görkezip, berýän pullaryny kesse, onda Palestina kyn ýagdaýa düşüp, munuň gahar-gazap döredip, zorlukly hereketlere getirmegi-de mümkin. Bu hem howpsuzlyk taýdan-da, syýasy taýdan-da hem Ysraýylyň, hem palestina häkimiýetleriniň zyýanyna.
Palestina ýolbaşçylarynyň bu ugurda entek äden bir resmi ädimi ýok. Eglişik gapysy entek açyk. Eglişikli bir ýol tapmak taraplaryň ikisiniň-de bähbidine doly gabat gelýär.
Hüseýin Ibiş “Now Lebanon” neşiriniň synçysy, Orta Gündogar boýunça ekspert. Bu kommentaride öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni siriýaly aktiwistler Siriýanyň Kanaker şäherinde howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy ýarag ulanmaklary netijesinde 11 sany parahat ýaşaýjynyň ölendigini habar berdiler.
Maglumata görä, protestçilere garşy edilen bu hüjümde harby tanktlar hem ulanylypdyr.
Wakanyň gözli şaýatlary howpsuzlyk güýçleriniň bu şäherde 300 töweregi adamy tussag edip, alyp gidendiklerini hem aýdýarlar.
Kanaker şäheri Siriýanyň paýtagty Damaskdan 30 kilometr töweregi günorta-günbatarda ýerleşýär.
Soňky günler Siriýanyň häkimiýetleri daşary ýurtly žurnalistleriň aglbasyny bu ýurtdan çykardy. Bu bolsa ýurtdaky protest çykyşlary barada bitarap maglumat almak mümkinçiliklerini has-da kynlaşdyrdy.


text:
Her ýylyň 29-njy oktýabrynda Türkiýede jemhuryýetiň döredilmeginiň ýyl dönümi bellenilýär.
86 ýyl mundan ozal, ýagny 1923-nji ýylyň 29-njy oktýabrynda jemhuryýetiň düýbüni tutan Mustafa Kemal Atatürk beýik Millet Mejlisinde, ýagny parlamentde eden çykyşynda ýurtda Osmanly döwletiň ýerine täze düzgüniň, jemhuryýetiň esaslandyrylandygyny yglan etdi.
Şol çykyşynda Atatürk, Türkiýe jemhuryýetiniň dünýewi we kanun esaslarynda hereket etjekdigini belläp, režimiň ümzüginiň demokratik gadyr-gymmatlyklara tarapdygyny-da ýörite nygtapdy. Atatürk jemhuryýetiň esaslarynyň halkyň agzybir hereketinden dörejek güýje baglydygyny-da şol mejlisdäki çykyşynda belläpdi.
Ilkinji bolup Türkiýe ykrar etdi
Sowet Soýuzy dargandan soňra Türkiýe ilkinji bolup, Türkmenistanyň we beýleki türki jemhuryýetleriň garaşsyzlygyny ykrar etdi. Dörän mümkinçiliklerden peýdalanyp, Türkiýe Orta Aziýa bilen syýasy we ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek ugrunda alada edip gelýär.
Gatnaşyklaryň ilerlemeginde ýa-da bar bolan problemalar dogrusynda Istanbul Koç uniwersitetinde Orta Aziýa barada sapak berýän professor Timur Hoja ogly bilen söhbetdeş bolduk. Onuň pikiriçe Türkiýe jemhuryýetiniň döremegi iki nukdaýnazardan ähmiýetli, birinjisi, onuň ilkinji gezek 1923-nji ýylda, “Türk” ady bilen bir döwletiň esaslandyrylmagydy, ýöne häzir türki milletleriň birnäçe döwleti bar, ikinjisi bolsa, bu täze döwletiň ozalky Osman imperiýasynyň dowamy bolman, dünýewi we döwrebap esaslara daýanýan bir döwletliginde.
Türkiýe ilkinji bolup, öz garaşsyzlygyny yglan eden Merkezi Aziýa döwletlerin, şol sanda Türkmenistany, resmi taýdan ykrar etdi. Şuny nazara alyp, gatnaşyklaryň ösmeginde ýa-da ösüş ýolunda dörän böwetler hakynda Timur Hoja şeýle diýdi: «Iki tarapyň-da kemçiligi bar. Munuň sebäbini hem Türkiýe tarapynda hem-de garaşsyzlygyna gowşan täze döwletlerden gözlemeli”.
Timur Hojanyň aýtmagyna göra, Birinjiden, türkiýeli alymlar sowet döwründe Türki döwletlerde ýaşaýan kowumdaşlarynyň ýagdaýyndan onçakly habar alyp bilmändikleri üçin garaşsyzlyk döwri başlananda olaryň syýasy, ykdysady we sosial durmuşlaryna doly göz ýetirip, gerekli syýasaty ýöredip bilmediler. “Elbetde, soňky döwürde ýagdaý bilen biraz tanşyp başladylar. Garaşsyzlygyna gowşan türki döwletlere hakda aýtsak, sowet döwründe türki döwletler bilen Türkiýede ýaşaýanlaryň arasynda göni we erkin gatnaşyklar bolmandy, soňky döwürde bolsa halkalaryň medeni gatnaşyklaryna garanda, liderleriň dürli ykdysady we syýasy şertnamalary baglaşmagyna köpräk ähmiýet berildi.”
Eýran we Orsýet faktory
Türkiýäniň Orta Aziýa bilen gatnaşyklarynda, bulardan başga-da Eýrandyr Orsýet faktorlaryny unutmaly däl diýip, professor Timur Hoja mälim etdi.
Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda Birleşen Ştatlar we günbatar döwletleri Orta Aziýada öz syýasatlaryny Türkiýäniň araçylygyndan peýdalanyp, alyp bardylar, bu gün bolsa olar bu döwletler bilen göni gatnaşyga girişýärler. “Bu meselede häzir Türkiýäniň ähmiýeti peseldimi?” diýen soragymyza professor Timur Hoja ogly şeýle jogap berdi: “Günbatar we Birleşen Ştatlar Eýranyň Orta Aziýa täsiriniň artmagyndan howatyr edip, Türkiýe ýaly dünýewi döwleti özlerine görelde edinmeklerini isleýärdi, ýöne haçanda Eýranyň bu sebite täsiriniň onçakly uly däldigine göz ýetirenden soňra, Günbatar we ABŞ regionyň döwletleri bilen göni gatnaşyklary ösdürip başladylar.”
Türkiýäniň Orta Aziýadaky syýasatynyň manysy energiýa hyzmatdaşlygynyň ýany bilen medeni gatnaşykary-da ösdürmekden ybarat. Bu ugurda soňky döwürde türki döwletleriň parlamentar assambleýasynyň duşuşygyny we türki döwletleriň Bakuwda geçirilen maslahatlaryny ýatlamak ýerlikli bolar.


text:
30-njy sentýabrda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow täze açyljak altynjy kanalda dünýä derejesinde, şeýle hem daşary ýurtlarda geçirilýän sport ýaryşlarydyr gepleşikleri görkezmek boýunça meseläniň üstünde işlemegi Türkmen telewideniýesiniň Baş müdirliginiň başlygy Şadurdy Alowowa tabşyrdy.
Prezident Alowowa daşary ýurtlardan alnyp görkeziljek sport ýaryşlarydyr gepleşikleriniň awtorlyk hukugynyň saklanylmalydygyny berk tabşyrdy.
Berdimuhamedowyň ýurduň başyna gelmegi bilen Türkmenistanda sporta uly inwestisiýalar edilip başlandy. Hususan-da, geçen ýyl bahasy 2 milliard dollara barabar "Olimpiýa" şäherçesiniň gurluşygyna başlandy. Mundan başga-da, ýurduň paýtagtynda hem-de welaýat merkezlerinde, etraplarda ýaşlar üçin birnäçe sport mekdepleri guruldy.
Aziýanyň Olimpiýa geňeşi tarapyndan 2017-nji ýylda Aşgabatda üsti ýapyk binalarda we söweş sungatlary boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek barada karar kabul edilensoň, Türkmenistanda sporta has-da uly üns berlip başlandy. Býujet edaralarynda işleýänler bolsa özleriniň işden boş günlerinde sport çärelerine mejbury gatnaşmaly bolýandyklaryny aýdýarlar.
Ilkinji sport kanaly
Döwletiň sporta şeýle derejede üns berýändigini nazarda tutsaň, onda ýurtda sporta degişli aýratyn telekanalyň bolmagy kada laýyk hasaplanýar. Türkmenistanda häzir jemi bäş sany telekanal bar. Olaryň ählisi döwletiň garamagynda. Täze dörediljek altynjy kanal bolsa ilkinji sport telekanaly bolar. Bu kanal ýakynda ulanylmaga beriljek “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkezinde ýerleşer.
Ýurduň çäginde geçirilýän ownukly-irili sport ýaryşlary, esasan, "Ýaşlyk" telekanaly arkaly görkezilýär. Ýöne ol sport ýaryşlarynyň ählisi göni efirde gitmän, diňe ýazgyda berilýär.
Türkmenistanda geçirilýän sport ýaryşlaryndan başga, "Ýaşlyk" telekanaly halkara derejesindäki wajyp saýylýan sport ýaryşlaryny hem alyp görkezýär. Emma ol ýaryşlar, daşary ýurt telekanallarynyň translýasiýasyny awtorlyk hukugyny bozmak arkaly alnyp görkezilýär.
Awtorlyk hukugyny saklamak aňsat düşermi?
Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, täze açyljak sport kanalynda prezidentiň tabşyryşy ýaly, awtorlyk hukugyny saklamak telewideniýäniň ýolbaşçylaryna aňsat düşmese gerek. Sebäbi dünýä derejesinde geçirilýän uly sport ýaryşlary, ýagny futbol boýunça dünýä çempionaty, olimpiýa oýunlary ýaly ýaryşlaryň telegörkezilişiniň bahasy millionlarça ýewrodan geçýär.
Diňe býujet tarapyndan maliýeleşdiriljek bu sport kanalyna döwlet tarapyndan millionlarça ýewro möçberde serişdäniň goýberiljekdigine şübhe bilen garaýanlar az däl. Altynjy telekanalyň daşary ýurtlardan sport gepleşikleridir ýaryşlarynyň ikinji, üçünji derejedäkilerini satyn almagy mümkin. Bu bolsa, täze sport kanalynyň auditoriýasyna ep-esli derejede öz täsirini ýetirer. Sebäbi dünýä we halkara derejelerinde geçirilýän sport ýaryşlaryny göni efirde çanak antennalary arkaly görmäge türkmenistanly tomaşaçylaryň mümkinçilikleri bar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Orsýetiň Dagystan respublikasy penşenbe agşamsy bolan goşa partlamanyň pidalarynyň hatyrasyna şu hepdäniň şenbe gününi matam güni diýip yglan etdi.
Penşenbe güni agşamlyk Dagystanyň Mahaçgala şäheriniň eteginde amala aşyrylan goşa partlamada azyndan 14 adam ölüp, 120-den gowrak adam ýaralandy.
Ýerli resmiler partlamalardan birinjisini janyndan geçen bir hüjümçiniň öz maşynynyň içine ýerleşdirilen partlaýyjy enjamy partlatmak arkaly amala aşyrandygyny habar berdiler.
Maglumata görä, ikinji partlama aradan 25 minut töweregi wagt geçensoň, şol wakanyň bolan ýerinde polisiýa işgärleriniň we ýerli ýaşaýjylaryň ýygnanan pursaty amala aşyrylypdyr.
Dagystanyň içeri işler ministri Abduraşid Magomedow wakanyň bolan ýerinden bu hüjümleri amala aşyran bir aýal maşgalanyň we bir erkek kişiniň jesediniň tapylandygyny aýtdy.


text:
Türkmenistanyň garaşsyz, özbaşdak ýurt bolanyna 22 ýyl boldy. Bu taryh üçin uly möhlet däl. Ýöne 22 ýyl mundan ozal doglan bäbekler bu gün ýigit, uly gyz çykdy.
Şol bir wagtda Türkmenistanyň garaşsyzlygy dünýäniň örän tiz depginde özgerýän, globallaşýan internet asyryna gabat geldi. Ýagny bu gün dünýäniň beýleki bir çetinde bolýan zatlar dünýäniň eýleki bir çetinde, eger gyzyklansa, islendik adama aýan bolýar.
Bu döwürde türkmenler hem degişlilikde internet, dürli dillerde habar almak mümkinçiliklerine eýe boldular we global pikirlenişiň bir bölegine öwrüldiler. Bu ýagdaý bize özümize, alnyp barylýan sýyasata, geosyýasy kartada öz eýeleýän ornumyza düşünmek we baha berip bilmek jähtinden seretmek mümkinçiligini berdi.
Garaşsyzlygyň şunuň ýaly üýtgeşik döwre gabat gelmegi gowy zat. Ýöne garaşsyzlyk bir tarapdan her bir milletiň arzuwy bolsa, ikinji tarapdan uly jogapkärçilik bolup durýar.
Eýsem türkmenistanlylar garaşsyz ýurda eýe bolup, ony döwrüň talaplary esasynda täze bir ösüş derejesine göterip, dogry ösüş ýoluna salyp bildilermi?
Ýagny garaşsyzlyk bize näme berdi, näme berýär we biz ondan nämelere garaşýarys? Bu ýerde garaşsyz döwletiň we onuň raýatlarynyň hukuklary we borçlary näderjede utgaşýar?
Biz türkmenistanlylaryň geljekki nesilleriniň hem garaşsyz, dünýewi, demokratik, hukuk döwletinde bagtly ýaşamagy üçin nähili işleri etmeli?
Bu siziň forumyňyz, pikirleriňize, bellikleriňize, arzuwlaryňyza garaşýarys.


text:
Ýöne amerikan we NATO güýçleriniň Owganystandaky başlygy general Deýwid Petreus bu işiň 2011-nji ýylda ýol aljakdygyna şübheli garaýar. Onuň aýtmagyna görä, esgerleriň çykarylmagy Owganystandaky ýagdaýa bagly.
Petreusyň bu aýdanlarynyň Obamanyň administrasiýasynda bölünişige getirmegi mümkin. Sebäbi goranmak ministri Robert Geýts: “Esgerleriň yzyna gaýtaryljak senesi belli” diýip, generalyň aýdanlaryna berk gaýtawul berdi.“Entek ir”
General Petreus 15-nji awgustda amerikan telewideniýesine beren interwýusynda: “Talibana garşy söweş bir gowşap, bir güýjäp dowam edip gelýän proses. Onuň näderejede üstünlikli boljakdygyny kesgitlärden entek ir” diýdi.
Bellenen sene barada soralanda general Petreus esgerleriň Owganystandan çykarylmagyny Obamanyň haýsydyr bir hadysa däl-de, proses diýip kesgitländigini, prezidentiň bellän senesinde bu işiň ýol almagynyň beýleki şertlere baglydygyny aýtdy.
“Agzalan wagt bu prosesiň başlanmagy barada göz öňünde tutulan sene. Ol belli bir şertlere esaslanýar. Ýagdaý ýol berse, biz öz edýän işlerimizi owganystanly kärdeşlerimize, howpsuzlyk güýçlerine we dürli hökümet edaralaryndaky adamlara tabşyrarys. Onsoň esgerlerimizi jogapkärçilik bilen Owganystandan çykaryp bileris” diýip, Petreus belledi.
General Petreus şular ýaly pikirleri media beren beýleki interwýularynda-da mälim etdi. Ol “NewYork Times” gazetine beren bir interwiýusynda: “Taliban ýeňiş gazanmak üçin amerikan güýçleri çykýança, az-kem garaşmak gerek diýip pikir edýän bolsa, ýalňyşýar” diýdi.Geýts başga pikirde
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts
Goranmak ministri Robert Geýts bolsa “The Los Angeles Times” gazetine beren interwýusynda başga äheňde gürläp: “Biziň 2011-nji ýylda esgerlerimizi çykaryp başlajakdygymyz barada hiç bir adamyň aňynda şek-şübhe ýok” diýdi.
Prezident Barak Obamanyň 2011-nji ýylyň iýuly diýip bellän senesi käbir adamlar tarapyndan ýiti tankytlanýar. Olar bu işiň Talibany “amerikanlar basym gider” diýip, söweşe höweslendirmeginden gorkýarlar.
General Deýwid Petreus administrasiýanyň esgerleri tapgyrlaýyn çykarmak baradaky syýasatyna eýerse-de, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Owganystan bilen iş salyşmagy hemişelik bolmaly diýen pikirde.
Petreus: “Biziň Owganystan bilen iş salyşmagymyz dowamly bolar. Ýöne wagtyň geçmegi bilen owgan ýaranlarymyz käbir ugurlarda köpräk, biz hem käbir ugurlarda azraky iş edip, munuň häsiýetiniň üýtgemegi mümkin” diýýär.
Bu interwýu general Petreusyň Owganystanda 140 müň adamlyk NATO güýçleriniň ýolbaşçylygyna belleneli bäri beren ilkinji interwýusydyr.


text:
Orsýetiň adam hukuklaryny goraýan topary ýurtda geçen ýyl jynparazçylyk zorlugynyň kemelendigini aýtdy.
Garaşsyz Sowa guramasy geçen ýyl jynsparazçylyk zorluklary sebäpli hüjümlerde 71 adamyň öldürilendigini, 2008-nji ýylda bu sanyň 110 bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de Sowa 2009-njy ýylda jynsparazçylyk äheňli hüjümlerde 333 adamyň ýaralanandygyny, bu sanyň öň 487 bolandygyny aýtdy.
Bu topar şeýle zorluk bilen bagly maglumatlary 2004-nji ýyldan bäri toplaýar we bu şol ýyldan bäri jynsparazçylyk zorluklarynyň ilkinji gezek kemelişidir.
Sowanyň başlygynyň orunbsary Galina Kožewnikowa entek Orsýetiň köp ýerinde başga milletleri halamazlygyň güýçlüdigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň daşary syýasat edarasy ýurduň energiýa pudagynda Ýewropa Bileleşigine ýakynlaşmagy bilen bagly Orsýetiň resmileriniň saýlap alan pozisiýasyna düşünmeýändigini, geň galýandygyny mälim edýär. Bu barada Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 18-nji oktýabrda ýaýradan metbugat beýanatynda aýdylýar.
2008-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda energiýa pudagynda hyzmatdaşlyk barada Memoranduma gol çekildi. Şondan bäri yzygiderli Türkmenistan-ÝB duşuşyklary geçirilýär. 12-nji sentýabrda ÝB “Transhazar” gaz turbasyny gurmak baradaky gepleşikleri geçirmäge Ýewrokomissiýanyň mandatyny tassyklady. Şol waka gepleşikleriň başlanmagyna badalga berdi.
Ýöne Orsýetiň käbir resmileriniň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň reaksiýalary düşünişmezlik döredýär. “Türkmenistan gaz geçiriji proýektleriniň syýasylaşdyrylmagyna düýbünden garşydygyny ençeme gezek mälim etdi” diýip, Türkmenistanyň DIM-niň beýanatynda bellenýär.
Dokumentde Orsýetiň “Transhazar” boýunça pozisiýasynyň ters netije berýändigi, Türkmenistanyň ýüze çykýan meseleleri gyzyklanýan taraplar bilen göni we açyk maslahatlaşmaga taýýardygy nygtalýar.


text:
Birleşen Ştatlar Eýranyň, Waşingtonyň atlandyryşy boýunça, «gurnalan gorkuzyş kampaniýasyny» ýazgaryp çykyş etdi.
Ak Tam Eýran syýasy liderleri we aktiwsitleri, adam hukuklaryny goraýjylary hem student liderlerini, žurnalistleri we bloggerleri tussag etdi diýýär.
Şeýle-de Ak Tam Tährany hemra antennalaryna bökdençlik döretmek, Internet saýtlaryny baglamak bilen öz ilatyny informasiýadan kesmekde günäledi.
Ak Tamyň beýanaty Eýranyň iki oppozisiýa lideri, Mir Hosseýin Musawi bilen Mehdi Karrubi, aýallary bilen bile, öýlerinden başga bir ýere göçürildi diýen habardan soň ýaýradyldy.


text:
Türkiýäniň Energiýa ministri Taner Ýyldyz Türkiýe özüniň Hazar deňzi sebitinden çekilmekçi bolýan Nabukko geçirijisinden gelýän gazyň 15 prosentini satyn almak pikirinden el çekdi diýdi.
Türkiýäniň bu talaby Nabukko geçirijisini guramak baradaky ylalaşygy tamamlamakda uly päsgelçilik bolup durýardy.
Ýyldyz Roýterse beren gürrüňinde Türkiýäniň näçe prosent gaza talap bildirýändigini aýtmady. Ýöne ol Nabukko Ýewropra öz gaz ýollaryny dürlüleşdirmäge kömek eder diýdi.
Ýewropa Birleşigi we ABŞ-a tarapyndan goldanýan geçirijiniň tranzit şertnamalaryna Duşenbe güni Ankarada Türkiýe, Bolgariýa, Rumyniýa, Wengeriýa we Awstriýa tarapyndan gol çekiler.


text:
Orsýetiň Mariý El ruspublikasynyň resmileri Içeri işler ministrliginiň baştutanynyň özüni öldürene meňzeýändigini aýdýarlar.
Resmiler Wýaçeslaw Buşnewiň jesediniň 3-nji ýanwarda, respublikanyň paýtagty Ýuşkar-Oladaky iş jaýyndan tapylandygyny aýtdylar.
Buşnew resmi taýdan dynç alyşda eken, emma sekretary onuň käte ol-bu işlerini etmek üçin işe gelendigini aýtdy.
Polisiýa Buşnewiň 3-nji ýanwarda öz edarasyna gelip, iş jaýyna girendigini, şondan az wagt soň sekretar aýalyň tüpeň sesini eşidendigini habar berdi.
Buşnew Içeri işler ministrligine 1983-nji ýylda goşuldy we 2011-nji ýyldan bäri Mariý El respublikasynyň içeri işler ministri bolup işledi.


text:
Birleşen Ştatlar özüniň «Orsýet bilen gapma-garşylyk» gözlemeýändigini aýdýar.
Emma Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň sözçüsi Jen Psaki Waşington “Ýewropadaky howpsuzlyk we Demirgazyk Amerikadaky rahatlyk prinsipleri babatda eglişige gidip bilmeýär» diýdi.
Psaki bu ýerde ylalaşmazlyklaryň bolup biljekdigini aýdyp, "emma biz Ukrainanyň özygtyýarlylygyny we toprak bütewiligini saklamagyna ygrarly galýarys» diýdi.
Psaki bu sözleri Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin dünýä barha howply bir ýere öwrülýär, sebäbi Birleşen Ştatlar beýleki ýurtlary öz islegine tabyn etmäge çalyşýar diýeninden soňra aýtdy.
Putin Birleşen Ştatlar Yrakda, Liwiýada we Siriýada «öz syýasatynyň getiren netijelerine garşy söweş alyp barýar" diýdi.
Putin Soçidäki halkara forumda çykyş edip, Günbatar Orsýetiň Ukrainadaky kanuny bähbitlerini äsgermezlik etdi we Ukrainanyň Moskwa ýakyn liderini, öňki prezident Wiktor Ýanukowiçi häkimiýetden çetleşdirmäge goldaw berdi diýdi.
Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi, Moskwa Gara deňiz ýarymadasy Krymy anneksiýa edeninden soň, gündogar Ukrainada garaşsyzlyk üçin söweşýän pitneçileri ýaraglandyrdy diýilýän habarlar sebäpli, Orsýete garşy sanksiýa girizdi.
Putin bu çäreleri «ýalňyşlyk» hökmünde ret etdi we olar Orsýeti izolýasiýa iteklemegi maksat edindi we «hemmelera zyýan ýetirmek» bilen soňlanar diýdi.
Putin Günbatary beren wadalarynda durmazlykda günäledi we muňa mysal edip fewral aýynda, protestçiler Kiýewde Ýanukowiçi edarasyndan gysyp çykarmazlaryndan birnäçe sagat öň prezident Barak Obama bilen edilen telefon gürrüňini ýatlatdy.
Putin öz döwletiniň öz jana-jan bähbitlerini goramak üçin öz ornunda berk durjakdygyny duýdurdy.
"Aýy Taýganyň hojaýynydyr. Ol başga ýerlere gitmekçi bolmaýar. Emma ol öz Taýgasyny hem hiç kime bermekçi däl» diýip, Putin aýtdy.
"Orsýet dünýäde özi üçin aýratyn, artykmaç bir ýer talap etmeýär» diýip, ol aýtdy. «Özgeleriň bähbitlerine hormat goýmak bilen, biz diňe öz bähbitlerimiziň hem nazara alynmagyny, öz pozisiýamyzyň sylanmagyny isleýäris.»


text:
Hytaýda öndürilen maşyn tekerlerini ýurda getirmekde ABŞ-nyň goşmaça paç girizmegi sebäpli Hytaý bu hereketi üçin ABŞ-nyň üstünden Dünýä söwda guramasyna şikaýat eder.
Hytaý häkimiýetleriniň pikiriçe, şol dawa ikitaraplaýyn gatnaşyklara täsir etmez. ABŞ bilen ykdysady we söwda gatnaşyklar Hytaý üçin juda möhüm.
Hepdäniň bäşinji güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hytaý tekerlerine goşmaça paç girizmegi tassyklady.
Netijede, amerikan kärdeşler arkalaşygynyň maglumatyna görä, ABŞ-da müňlerçe adam işini ýitiripdir.


text:
Eýran bilen Ysraýylyň arasynda uruş haýbatlary ýaňlanýarka, ysraýylly är-aýal internetde parahatçylyk ugrunda kampaniýa başlady we eýranlylary harby konflikte “ýok” diýmäge çagyrdy.
41 ýaşly, grafika boýunça dizaýner Ronni Edri we onuň maşgalasy 36 ýaşly Mihal Tamir bu inisiatiwany geçen hepdede öňe sürdüler. Olar “Facebook” sahypasynda öz çagalary bilen duran suratlaryny ýerleşdirip, “Eýranlylar, biz sizi gowy görýäris we ýurduňyzy bombalamak islemeýäris” diýen ýazgyny çap etdiler.
Edri internetde eýran halkyna, ene-atalara, çagalara, doganlara ýüzlenip, ýerleşdiren ýazgysynda adamlaryň arasynda urşuň bolmagy üçin “olaryň birek-birekden gorkmalydygyny we ýigrenmelidigini belledi”. Emma ol özüniň eýranlylardan gorkmaýanlygyny, olary ýigrenmeýänligini we olary hatda tanamaýanlygyny hem ýazdy.
Ronni we Mohal “Facebook” sahypasynda öz çagalary bilen duran suratlaryny ýerleşdirip, “Eýranlylar, biz sizi gowy görýäris we ýurduňyzy bombalamak islemeýäris” diýen ýazgyny çap etdiler
Edri şeýle-de özüne hiç bir eýranlynyň, hiç wagtda, hiç hili ýamanlyk etmänligini hem aýdyp, şeýle duýgulary başdan geçirýän we goldaýan adamlary bu maglumaty başgalar bilen paýlaşmaga we eýran raýatlaryna tizden-tiz ýetirmäge çagyrdy.
Ysraýylyň raýatlarynyň Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtmaklaryna görä, olaryň ideýasy ýaryş meýdançasyna meňzeş bir giňişligi döretmekden ybarat. Emma bu meýdançada garşydaşlar göreşe derek birek-birege gol uzatmaly.
Mihal Tamir Eýrandan gowşan jogaplaryň özüni tolgundyranlygyny gürrüň berdi:
—Geçen 24 sagadyň dowamynda Eýranyň içinde ýaşaýan eýranlylar “Facebook” sahypasynda öz suratlaryny ýerleşdirdiler. Käbirleri ýüzüniň ýarysyny, beýlekileri aýnadaky suduryny şekillendirýän suratlaryny ýerleşdirdiler. Olar özlerini howply ýagdaýa salmak islemeýärler. Olar öz maglumatlaryny “Ysraýyllylar, biz siziň ýurduňyzy hiç wagtda bombalamarys, biz sizi gowy görýäris diýen formatda ýerleşdirdiler”.
Wideo: Ronni öz çykyşyny "YouTube" saýtynda hem ýerleşdirdi.
“Facebook” sahypasynyň Eýrandaky ulanyjylary Ysraýyl döwleti bilen islendik açyk kontaktyň özleriniň içalyçylykda aýyplanmagyna sebäp bolup biljegini bilýärler. Eýran Ysraýyl döwletini ykrar etmeýär we eýran raýatlarynyň bu ýurda syýahatyny gadagan edýär.
“Facebook” sahypasynda başlanan bu kampaniýa Eýranyň daşynda ýaşaýan we repressiýalardan gorkmaýan eýranlylar hem gatnaşýarlar. Kampaniýa Ysraýylyň raýatlary hem goşulýarlar. Olar öz suratlaryny hem parahatçylyga çagyrýan mazmunly maglumatlary çap edýärler.
Facebookda “Ysraýyl Eýrany gowy görýär” diýen sahypany döreden är-aýal blog hem alyp barýar. Olar eýranlylardan köp şahsy hatlaryň gowuşýanlygyny hem habar berdiler. Şeýle hatlaryň birinde bu kampaniýa “iki ýurduň arasyndaky dostlugyň başlangyjy” we “köp wagtlap birek-birekden jyda düşen doganlaryň birleşmegi” diýlip atlandyryldy.
Mihal Tamiryň pikirine görä, bu internet sahypasy adamlaryň arasyndaky “haýaty” ýumrup, olaryň özara gatnaşykda bolmagyna we syýasatçylardan daşlaşmagyna ýol açypdyr. Ol sosial media adaty adamlar üçin “hiç kim tarapyndan islenmeýän urşa” garşy öz sesini bermäge mümkinçilik döretdi diýýär.
Ysraýylly är-aýal “Facebook” sahypalarynyň çäginden hem daşary kampaniýa gurnamagy we muňa has köp adam çekmegi planlaşdyrýarlar.
Ronni Edri bu çäre netijede kararlary kabul edýän şahslara hem täsir ýetirer diýip umyt edýär. Edri adamlaryň urşy islemeýändikleri barada açyk aýtmaga borçludygyny hem nygtaýar.


text:
Golaýda Türkiýäniň ykdysadyýet ministri türk firmalarynyň soňky 11 aýda Türkmenistan bilen 10 milliard dollardan gowrak serişdä durýan iş şertnamalaryny baglaşandygyny aýtdy.
Şonuň bilen birlikde, bu habardan Aşgabatda döwrebaplaşdyryljak 12 köçäniň, 60 km çemesi uzynlykdaky ýoluň gurluşygynyň bir milliard dollar çemesi bahasynyň bardygy belli boldy.
Bu habarlar Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň, Azathabar.som saýtynyň okyjylarynyň arasynda uly gyzyklanma döretdi. Olaryň käbiriniň pikirine görä, munça serişdäniň gysga wagtda ýurtdan daşyna çykarylmagy Türkmenistanyň ykdysady bähbitlerine ters gelýär.
Käbirleri bu ýagdaýy türkmenistanlylaryň iş ýerleriniň başgalara berilmegi hökmünde suratlandyrsa, başgalar türkmen işçileriniň entek tejribesiniň pesdigini, olara jogapkärçlilikli işleri ynanmagyň dogry bolmajagyny ýatlatdy.
Ikinji tarapdan, prezident G.Berdimuhamedow hem golaýda ýurduň maliýe, bank pudagyndaky işleriň gidişinden nägilelik bildirdi. Ol türkmen banklaryny ýerli proektleri ýeterlik maliýeleşdirip bilmezlikde tankytlady.
Emma türkmen režiminiň tankytçylary prezidentiň ýurtda uly gurluşyk çykdajylary zerarly dörän ýagdaýy golasty işgärleriniň üstüne atmaga synanýandygyny aýdýarlar.
Eýsem, daşary ýurtly firmalar bilen baglaşylýan şertnamalar, daşaryk gidýän pullar türkmen ykdysadyýetine, ýönekeý adamlaryň durmuşyna nähili täsir ýetirýär? Bu ýagdaý kimler üçin peýdaly, kimler üçin zyýan?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňizi, teklipleriňizi paýlaşsaňyz, söhbete goşulsaňyz, diňe hoşal bolarys.


text:
Türkmenistanyň Ýaşlyk posýologynda gurlan kagyz zawdoynyň ilkibaşda şol ýerdäki ýaşlaryň uly toparyny iş bilen üpjün edendigi aýdylýar. Emma soňky ýyllarda bu zawodyň işiniň togtap, işçileriniň bir toparynyň işsiz galandygy habar berilýär.
Ýaşlyk posýologynda ýaşaýan pensioner Sona bu zawodyň saman ýetmezçiligi zerarly işini togtatmaly bolandygyny öňe sürýär. Şol bir wagtda bu zawodyň işiniň ýatmagy barada resmi maglumatlar elýeterli däl.
Türkmenistandaky habarçymyz Soltan Açylowanyň ahally pensioner Sona bilen geçiren söhbetdeşligini diňläp, öz pikirleriňizi aýtmaga çagyrýarys.


text:
Düýn Pakistanyň hökümeti günortadaky Sindh sebitinde adamlary ýaşaýan ýerinden göçürmegi buýurdy.
Hususan-da, Hind derýasynyň suwunyň joşmagy netijesinde Sujawal, Daro, Mirpur Bataro şäherleriniň ilatyny öýlerinden göçürmek buýruldy.
Bu ýerleriň ilaty goşulyp alnanda 400 müň çemesi adamdyr. Resmiler Hind derýasynyň boýundaky şäherleriň ilatynyň köpüsiniň eýýäm öýlerinden göçendigini, ýöne müňlerçe adamyň göçmän galandygyny aýdýarlar.
Düýn Birleşen Ştatlar Pakistana sil betbagtçylygy sebäpli berjek kömegini jemi 200 million dollara ýetirendigini aýtdy.


text:
Paýtagt Skopýede 17-nji maýda geçiriljek anti-hökümet demonstrasiýa gatnaşmak üçin Makedoniýanyň çar künjeginden 30 müňden gowrak protestçi toplandy.
Makedoniýanyň Sosial demokratik bileleşiginiň ýolbaşçylygyndaky oppozisiýa partiýalary, raýat guramalarynyň we student aktiwistleriniň goldamagynda, proteste başlamaga çagyrdylar.
Olar demonstrasiýaçylaryň Makedoniýanyň esasy hökümet binalarynyň daş işiginde premýer-ministr Nikola Gruewskiý we onuň hökümeti işden çekilýänçä durmaklaryny isleýärler.
Emma Gruewskiý 16-njy maýda hökümete tarapdar hususy telewideniýede, «Sitel» telekanalynda çykyş edip, özüniň işden çekilmek niýetiniň-de, geçiş hökümetini kabul etmek pikiriniň-de ýokdugyny aýtdy.
Sosial demokratik bileleşigiň lideri Zoran Zaýew protestiň «multietniki» häsiýetde boljagyny aýtdy. Onuň partiýasy bu proteste onlarça müň adamyň toplanjagyny çaklaýar.
Basdaş, hökümete tarapdar guramalar bolsa, Skopýede 18-nji maýda demonstrasiýa çykmaga çagyrdylar.
Makedoniýa ses ýazmak galmagaly bilen geçen hepde bolan zorlukly wakalar – sekiz polis ofiseriniň we goňşy Kosowadan gelen diýilýän 14 sany etniki alman jeňçisiniň öldürilmegi esasynda çuňlaşan syýasy kirizisiň ortasynda dur. Bu adamlar Makedoniýanyň demirgazyk Kumanowa şäherinde bolan söweş mahalynda öldürildi.
Gruewskiý 2006-njy ýyldan bäri premýer-ministr bolup işleýär.
Oppozisiýadaky Sosial demokratik bileleşik ol 2014-nji ýylyň aprelinde gaýtadan saýlanaly bäri, galplyk edilendigini öňe sürüp, parlamenti boýkot edýär.
Makedoniýanyň Student plenumynyň aktiwistleri Skopýede Merhemetli Kril we Metodius uniwersitetiniň öňünde öz protestlerine başladylar.
Makedoniýanyň ýokary bilim sistemasyna girizilen özgerişliklere gahar edip, olar uniwersitetden esasy protest meýdanyna, hökümet binalarynyň öňüne çenli ýöriş geçirjekdiklerini aýtdylar.
17-nji maý demonstrasiýasynda Ýewropa Parlamentiniň Sosial demokratik blogunyň hem birnäçe deputatynyň çykyp geplemegine garaşylýar.
Makedoniýanyň günorta-günbataryndaky Bitola şäheriniň 3000-den gowrak ýaşaýjysy 19 awtobusa, 14 minibusa we 300 maşyna münüp, demonstrasiýa gatnaşmak üçin irden, uzyn kerwen bolup ýola çykdy.
Ýerli media 17-nji maýda gündogar Makedoniýanyň Delsewe şäheriniň ýaşaýjylarynyň Skopýe şäherine gelýän ulag kerweniniň polisiýa tarapyndan her birnäçe kilometrden saklanyp, mazaly barlanandygyny habar berdi.
Habarlarda aýdylmagyna görä, Skoýede protestleriň öňünden pitneçilige garşy enjamlar, şol sanda gaz maskalary bilen berk ýaraglanan polisiýa bölümleri ýerleşdirilipdir
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Olganyň adamsy Sewastopolyň golaýyndaky Belbek bazasynda harby hünärmen bolup işleýärdi. Ol bu wezipesinde geçen şenbe gününe, ýagny rus harbylarynyň bu ýere hüjüm etmegine çenli boldy. Häzir bolsa Krymdaky krizis sebäpli bu maşgala geljegini kesgitlejek, iň azyndan aňsat bolmadyk bir sorag bilen ýüzbe-ýüz boldular.
Olar ýarymadada tutuş ömrüni geçiren beýleki müňlerçe ukrain harbylary ýaly häzirki wagtda gutarnykly kime degişli boljakdygy nämälim bir regionda duzaga düşdüler.
Ukrainanyň prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Oleksandr Truçynow duşenbe güni Kiýewiň Goranmak ministrligine görkezme berip, Krymdan ukrain goşunlarynyň çekilmelidigini aýtdy.
Emma Kiýew goldaw bermese, harby gullukçylaryň köpüsiniň beýleki sebitlerde galmaga ýeri ýok. Eger-de olar ýarymadada galmak kararyna gelseler, olar Moskwa wepaly boljakdyklaryna kasam etmäge mejbur edilip bilnerler.
Bu aralykda Kiýewiň harby häkimiýetleri Ukraina ygrarly goşunlary Russiýa tarapyndan basylyp alnan Krymdan nädip çykarmaly diýen meselede kelle döwýärler.
Kiýew gullukçylardan harby tehnikany alyp çykmaklaryny soraýar. Emma Russiýa bilen arada bu harby kerweniň kontinental Ukraina päsgelsiz geçirilmegine ýol açjak degişli ylalaşyk ýok.
Nämälim geljek
Howpsuzlyk sebäpli öz äriniň adynyň tutulmazlygyny soraýan 22 ýaşly Olga özleriniň kireýine ýaşaýan jaýynda galyp, ýagdaýlaryň neneňsi özgerjekdigine garaşmaga mejburdyklaryny aýdýar.
Turçynow rus goşunlary ýarymadadaky bazalary eýelänsoň, ol ýerden harbylaryň çykarylmalydygyny aýtdy. Ol rus gullukçylaryndan abanýan howp sebäpli bu ädimiň zerurdygyny belledi.
24-nji martda rus güýçleri Gara deňziň Feodosiýadaky ukrain harby bazasyny eýelänsoň, ol ýerdäki ukrain deňizçileri ewakuasiýa edildiler.
Ukrainanyň Goranmak ministrligi sebiti entek terk etmedik ukrain esgerlerini ýerleşdirmek boýunça ýörite komissiýanyň düzülendigini mälim etdi. Emma rus goşunlarynyň Ukrainanyň gündogar serhetlerini gurşap alandygy sebäpli ukrain harbylarynyň hereketleri gizlin saklanylýar.
Sişenbe güni Krymdaky krizis we Ukraina ygrarly esgerleriň ykbaly bilen bagly gahar-gazap sebäpli, parlament goranmak ministriniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Ihor Tenýukhi wezipesinden boşatdy.
Bu aralykda Olga Kiýewiň Ukraina ygararly gullukçylary üçin iş, jaý we beýleki zerur şertler bilen bagly kararlary tizara kabul etjekdigine umyt baglaýandygyny aýdýar


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän Amnesty International guramasy türkmenistanly žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbaly bilen bagly gyssagly herekete geçmäge çagyrýan beýanat ýaýratdy.
Düýbi Londonda ýerleşýän guramanyň beýanatynda türkmen häkimiýetleri Nespesgulyýewiň nirededigini aýan etmäge, onuň howpsuzlygy we tussaglykda gynalmaýandygy barada maşgalasyny habarly edip, bu ugurda kepil geçmäge çagyrylýar.
“Eger-de Nepesgulyýew türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussag edilen bolsa, onda onuň öz saýlan aklawçysy bilen gyssagly duşuşmagyna rugsat berilmeli we takyk haýsy aýyplamalaryň ýöňkelýändigi mälim edilmeli ýa-da ol dessine boşadylmaly” diýip, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramanyň anna güni çap edilen beýanatynda bellenilýär.
Türkmenistanyň prezidentine hat
“Amensty International” guramasy Türkmenistanyň prezidentine we Baş prokuraturasyna 2015-nji ýylyň 17-nji sentýabryna çenli rus, iňlis ýa-da beýleki dillerde hat ugradyp, Nepesgulyýewiň ykbaly barada maglumat soramaga çagyrýar.
“Žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň bir aýdan bäri türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussaglykda saklanylýandygyna ynanylýar. Nepesgulyýewiň tussaglygy onuň žirnalistiki işi bilen baglanyşykly ýaly bolup görünýär. Ol gynamalara sezewar edilmek we adalatsyz sud edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýar” diýlip beýanatda nygtalýar.
Amnesty International guramasy Nepesgulyýewiň 7-nji iýulda Türkmenbaşy şäherinden Balkanabatdaky öýüne ugran mahaly ýitirim bolandygyny we onuň Türkmenistanda gadagan edilen “Türkmenistanyň Alternatiw täzelikleri” we Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy bilen hyzmatdaşlyk edýändigini ýazýar.
“Öýüne dolanmady”
Şeýle-de guramanyň maglumatynda “işi üçin maglumat we surat ýygnamak maksady bilen Türkmenbaşy şäherine sapar eden Nepesgulyýew 7-nji iýulda öz maşgalasyna jaň edip, sagat 16:00-da öýüne barjakdygyny habar berýär, emma ol öýüne dolanmaýar” diýlip bellenilýär.
“Mundan soň, Nepesgulyýewiň maşgalasyna onuň neşe maddaly derman (Tramadol) bilen tussag edilendigi we onuň Akdaş obasynda saklanylýandygy habar berilýär. Maşgalasy Nepesgulyýewi görmäge synanyşýar, emma muňa rugsat berilmeýär. Onuň aklawçy bilen duşuşmagyna mümkinçilik berilmeýär we häzirki wagtda Nepesgulyýewiň nirededigi barada takyk maglumat ýok” diýip, Amnesty International guramasy öz beýanatynda nygtaýar.
Şeýle-de gurama aklawçy we maşgalasy bilen duşuşmagyna rugsat berilmeýän Nepesgulyýewiň gynamalar bilen ýüzbe-ýüz bolmak töwekgelliginiň artýandygyny we onuň tussaglygynyň žurnalistiki işi bilen ilteşikli bolup biljekdigini ýazýar. Nepesgulyýew şu ýylyň başlaryndan Azatlyk Radiosynyň fotožurnalisti hökmünde işläp başlaly bäri, ol Türkmenistanyň baý we garyp raýatlarynyň ýaşaýyş durmuş şertlerindäki gapma-garşylygy açyp görkezýän maglumatlaryň üstüni açdy diýlip, guramanyň beýanatynda tekrarlanýar.
Mundan öň, düýbi Nýu Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýan komitet, Human Rights Watch guramasy we düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy türkmenistanly žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň tiz boşadylmagyny talap edip, beýanat ýaýratdylar.
“Serhetsiz raportýorlar” guramasy Türkmenistanda media azatlygy diýen zadyň asla ýokdugyny, guramanyň metbugat azatlygy boýunça ýyllyk indeksinde Türkmenistanyň 180 ýurduň arasynda iň yzdan ikinji orunda durýandygyny habar berýär.


text:
Belgiýa Brýusselde azyndan 34 adamy öldüren, 200-den gowrak adamy ýaralan partlamalardan soň üç günlük ýas yglan etdi.
22-nji martda Zawentem aeroportynda bolan goşa partlamanyň we metro stansiýasynda bolan partlamanyň «Yslam döwleti» toparynyň ekstremistleri tarapyndan amala aşyrylandygy aýdyldy.
Belgiýanyň metbugaty 23-nji martda aeroportda özlerini partladanlaryň doganlar Halid we Brahim Bakrau (Bakraoui) bolandygyny habar berdi. Habarda aýdylmagyna görä, bu iki dogan polisiýa tarapyndan bilinýän eken.
Olar bilen aeroportda suraty alnan üçünji adam henizem gözlenilýär. Bir habarda onuň bireýýämden bäri gözlenilýän Najim Lakraudygy (Laachraoui) aýdylýar.
Doganlaryň biri Brýusseliň Tokaý etrabynda, geçen hepde bolan atyşykda polisiýanyň bir ýaragly adamy öldüren ýerinde kireýine jaý alanda, galp at ulanypdyr.


text:
Bütindünýä Anti-doping agentligi (BADA) orsýetli sportsmenleriň arasynda galplygyň üstüni açmaga ýardam beren kanadaly aklawçyny, 2014-nji ýylda Soçide geçirilen Gyşky olimpiýa oýunlarynda döwletiň goldamagynda doping wakalarynyň bolandygy baradaky öňe sürmeleri derňeýän topara ýolbaşçy edip belledi.
Bütindünýä Anti-doping agentliginiň prezidenti Kreýg Redi (Craig Reedie) 19-njy maýda çykyş edip, Riçard MakLaren (Richard McLaren) “New York Times” we “CBS” neşirleriniň Soçi oýunlary barada çap eden doping maglumatlaryny derňär diýdi.
MakLaren, geçen ýyl orsýetli ýeňil atletikaçylaryň arasynda giň göwrümli doping wakalarynyň üstüni açan Bütindünýä Anti-doping agentliginiň üç agzaly komissiýasynyň düzümindedi.


text:
"Aýgytly ädim" filminden bölek
1939-njy ýylyň güýzünde Berdi Kerbabaýew tussaglykdan boşap gelensoň, onuň ýazan "Aýgytly ädim" romanyny çap etmäge girişilýär. Kitap çap edilip dükanlara ýaradylmaly wagty ony saklaýarlar. 1940-njy ýylyň 5-nji noýabrynda Türkmenistan Ýazyjylar guramasynda Berdi Kerbabaýewiň kitaby we onuň durmuş pozisiýasy maslahatlaşylýar. Ýygnakda beýleki belli türkmen ýazyjy-şahyrlary bilen Berdi Kerbabaýewiň oglanlyk dosty Garaja Burunow hem çykyp gepleýär.
Şol ýygnagyň geçirilişi we "Aýgytly ädim" romanynyň birinji neşiriniň ykbaly hakynda tanymal žurnalist Mämmetdurdy Annagurdow ölmeziniň öň ýanlary „Sowet edebiýaty“ žurnalynyň 1987-nji ýylyň 10-njy sanynda öz şahsy arhiwinde saklan, şol ýygnagyň protokolyny çap edipdi. Ine elimde şol žurnalyň sahypalary:
“Otuzynjy ýyllaryň ikinji ýarymynyň ortalarynda men Berdi Kerbabaýew bilen ýakyn gatnaşykda bolup başladym. Berdi Kerbabaýew 1937-nji ýylda “halk duşmany” diýen ýarlyk bilen tutulypdy. Elbetde, şeýle ýarlyk bilen tutulanlar başga-da az däldi.
1939-njy ýylyň güýzünde Berdi Kerbabaýew tussaglykdan boşap gelipdi. Şondan soň basym onuň “Aýgytly ädim” romanyny neşir etmek meselesi-de ýüze çykdy. Meniň Kerbabaýew bilen tanyşlygym şol ýyldan başlandy. Biz onuň bilen edebiýat, metbugat, halk magaryfy, sungat meseleleri dogrusynda pikir alyşýardyk. Kerbabaýew özüniň häzirki ýagdaýy, aýry-aýry adamlaryň özüne garaýşyny, hatda ozal ýakyn we dost diýip hasap edýän adamlarynyň käbiriniň görmedik bolup geçýändigini aýdyp zeýrenýärdi.
1940-njy ýylyň 5-nji noýabrynda “Aýgytly ädim” romany ýazyjylaryň ýygnagynda ara alnyp maslahatlaşylýar. Ýygnaga şol wagtky Aşgabat ýazyjylarynyň köpüsi gatnaşypdyr. Çykyp geplänlerem az däl. Olaryň aglabasy roman barada erbet pikirde bolup, ony neşir etmek, okaýjylara hödürlemek gerek däl, ony ýatyrmak-ýygnamak gerek diýip, hasap edýärler. Ýöne, näme-de bolsa, onda çykyş edenleriň esasy pikirlerini getirip görkezmek zerur diýip hasap edýärin. Olar ine şeýle.Ata Nyýazow:
“Aýgytly ädim” kitaby taryhy roman däl. Oňa durmuş powesti diýilse, has dogry bolardy, çünki awtor taryhy 1916-njy ýyly beýan etmäge synanyşyp, gozgalaňyň wakalaryny umumylaşdyryp bilmändir, hatda umumylaşdyrmaga synanyşmandyram... Kitap çeperçilik taýdan örän emelsiz ýazylypdyr. Onuň sýužeti gowşak, kitabyň personažlary işlenilmändir, köp baplary gereksiz we ýüregedüşgünç...”Beki Seýtäkow
: “Kerbabaýewiň romany 16-njy ýylyň gozgalaňy hakynda dogry düşünje bermeýär... Men şu wagta çenli Eziz hany kellekesen, ganhor, sowet häkimýetiniň ganym duşmany diýip düşünýärdim. Roman bolsa başgaça öwredýär... Tutuşlygyna roman partiýasyz bolup çykypdyr. Awtor öz halkynyň taryhyna marksistik-leninçilik ylmy nukdaýnazardan garamaga synanyşmadyk bolarly... Romanda hiç hili položitel pikir ýok. Romany okyja hödürlemek gerek däl ekeni we hödürlemeli däl”.Gurbanmyrat Eýemberdiýew:
“...Aýgytly ädim” patyşa samoderžawiýasyna we baý-han agalygyna garşy halk gozgalaňyna töhmet atmakdan başga zat däl... 16-njy ýylyň rewolýusion gozgalaňy romanda talaňçylykly ýöriş ýaly görkezilipdir, ol ýörişi başyna giden galtamanlar şaýkasy amala aşyrýar... Roman ideýa we çeperçilik taýdan zyýanly”.Ýakup Nasyrly:
“...Roman partilaýyn däl, syýasy taýdan durnuksyz. Şoňa görä-de sowet okaýjysyna hödürlenip bilinmez”.Baýmuhammet Garryýew:
“Eziz han 16-njy ýylyň gozgalaňynyň hereketlendirijisi, merkezi figurasy edilip görkezilipdir... Awtoryň indiki kitapda Ezizi erbet şekilde görkezmek isleýärin diýmegi gülkünç zat...”Rehmet Seýidow:
“...Aýgytly ädim” çeperçilik taýdan-da ynandyryjy däl. Tipler birmeňzeş we bir kysymly... “Aýgytly ädim” ady laýyk gelmeýär, munda hiç hili ädim ýok”.Hajy Ysmaýylow:
“...Aýgytly ädim” roman däl, ol ýöne etnografiýa. Onuň çeper eser hökmünde terbiýeçilik ähimýeti ýok, ters, zyýanly täsir ýetirip biler”.Agahan Durdyýew:
“Roman ideýa taýdan ýalňyş, hatda zyýanly. Gozgalaňyň keşbi we sebäbi nädogry görkezilipdir. Roman şu görnüşde sowet okaýjysyna mynasyp däl”.Garaja Burunow:
“Men ozal çykyp geplän ýoldaşlaryň, hususan-da, G. Eýemberdiýew we Hajy Ysmaýylowyň pikiri bilen doly suratda razylaşýaryn. Kitabyň çeperçilik taýdan esasy nogsany diýip, awtoryň sözüň bütin çeperçilik ýitiligini, bütin maňzyny otrisatel personažlara bermegini hasap edýärin...Kitabyň kä ýerinde položitel tipažy bezäýjek ýaly aýry-aýry owadan sözler we momentler duş gelýär, emma kitaby tutuşlaýyn gözden geçireniňde, ýaňky bezeýji ýerleri gözboýagçylykdan başga zat däl diýen pikire gelýärsiň... Roman syýasy taýdan durnuksyz”.Amandurdy Alamyşow:
“...Romanyň ähli tekstiniň, bolaýsa 25 prosentini edebiýat hasap etmek bolar. Galany edebiýat jähtden derde ýaramaýar”.Ata Gowşudow:
“Kitap halky söýmezden ýazylypdyr. Beýle kitaplar bize gerek däl. Ýoldaşlaryň adalatly çykyşlary boýunça diňe bir netije çykarmak boljak: romany ýatyrmaly, ony sowet okaýjysyna teklip etmek bolmaz”.Berdi Soltannyýazow:
“Romany okanyňda, onuň esasy gahrymany Artyk däl-de, Halnazar baý diýen netijä gelýärsiň...Romanda göreş musurmanlaryň ruslara garşy göreşi hökmünde görkezilipdir”.Durdy Haldurdy:
“Eziz han diňe bir bandit we kellekeser bolup durman, ol iňlis içalysy. Romanda bolsa ol örän rehimdar, hatda halk gahrymany we rewolýusioner ýaly edilip görkezilýär...Çykyş edenleriň hemmesiniň diýeni ýaly pikiri bir we kitaby ýatyrmagy haýyş etmeklige syrygýar. Menem şeýle etmek zerur diýip hasap edýärin”.Nurmyrat Saryhanow
(ýygnaga başlyklyk eden): “ Men “Aýgytly ädim” kitabyny sowet okaýjysyna hödürlemeli däl ekeni diýen ýoldaşlaryň pikirini doly suratda makullaýaryn”.
Ýygnaga gatnaşanlaryň roman barada hoş söz aýdanlary-da bolupdyr. Ýöne olar azlyk bolupdyr.Jahan Efruz
: "Awtoryň wakalary görkezişi dogry, çünki şol wagtlar rus proletariaty we partiýa tarapyndan kömek bolmandyr. Romanda oba aýallarynyň durmuşy oňat suratlandyrlypdyr. Roman ýeňil okalýar".Berdinyýaz Dolihan:
“Romanda edebi taýdan gyzykly sahypalar duş gelýär, şeýle sahypalary ýazmagy şu ýerde oturanlaryň her biri başaryp bilmezdi”.Aman Kekilow (kitabyň redaktory):
“Romanda kemçikler köp. Gaýtalamalar köp duş gelýär, çig-çarsy ýerleri bar. Dilinde hem kemçilikler bar. Elbetde, şunuň ýaly romanda şeýle kemçilikler hemişe bolup biler. Elbetde, awtor ýalňyşlyklary görkezilýän çykyşlary peýdalanar. Awtor şu romanyň üstünde ýene bir gezek işlände, ol ýazyjylaryň belliklerini nazara alar. Agahan Durdyýew položitel gahrymanlar sölite, gowşak diýýär. Beki Seýtäkow roman partiýalaýyn däl diýýär. Men olaryň çykyşlaryny esassyz diýip hasap edýärin, çünki hiç bir roman partiýalaýyn däl bolup bilmez. Ol biziň ideologiýamyza ýugrulan bolmaly. “Aýgytly ädimiň” ideýasy bize garşy gönükdirlipdir diýmek, romana we onuň awtoryna töhmet ýüklemek bolar. Bu ýerde roman barada köp adam gürrüň etdi. Çykyşlaryň hemmesine jogap bermek mümkin däl. Eger şu kitaba umuman baha bermeli bolsa, onda onuň birnäçe kemçiliklerine garamazdan, Kerbabaýewiň romany ýaman däl. Ol türkmen-sowet prozasynda görnükli ýeri eýelär. Roman hakynda meniň pikirim şeýle. Sözümiň ahyrynda özümi geň galdyrýan bir fakty belläp geçesim gelýär. Iki günüň dowamynda roman ara alnyp maslahatlaşylanda, ony tankytlap çykyş edenlere, romanyň kemçilikleri hakynda gürrüň edenlere sahylyk bilen söz berildi. Emma romana položitel baha berip çykyş etmäge synanyşan käbir ýoldaşlara öz pikirlerini doly aýtmaga mümkinçilik bermediler”.
Nurmyrat Saryhanow: “Bu ýerde bir oratoryňam wagty çäklendirilmedi, ählisi öz aýtjak zatlaryny doly suratda aýtdy. Kekilow Jahan Efruzy nazarda tutýan bolsa gerek. Romany diňe şol nahilidir bir hili edip aklamaga synanyşdy, emma ol öz çykyşynda bulam-bujar bolup, romany doly okap çykmanlygyny boýun almaga mejbur boldy”.
Şeýlelikde, biz ýygnakda çykyş edenleriň hemmesiniň adyny tutduk we belli bir derejede olaryň aýdan pikirlerini getirip görkezdik. Emma ýygnaga olardan başga-da Çary Babanyýazow, Gazak Horramow, Çarykuliýew, P. Karýagin, Meret Sopyýew, A. Aborskiý, Aşyr Amanow, Kömekow, Kerimow, Çarmanow, Şaly Kekilow, J. Tahyrow, Taýymow, Baýlyýew, Alahwerdow, Kemal Işanow, Mädeminow, Sapar Garaýew dagy hem gatnaşypdyrlar. Ýygnaga gatnaşanlaryň umumy sany kyrk adam bolup, olaryň arasynda ýazyjylaryň daşyndan alymlar Baýlyýew. B.Garryýew, Taýymow, žurnalistler Aşyr Amanow, A.Mämmetgulyýew, Sapar Garaýew, neşirýat we glawlit işgärleri H. Welmyradow, Kerimow, terjimeçiler G. Eýemberdiýew, Meret Sopyýew, poligrafçy Çary Babanyýazow bolupdyr. Ýygnaga TK(b)P MK-nyň medeniýet sektorynyň şol wagtky müdiri Juma Tahyrowam gatnaşypdyr.
Umuman alanyňda, ýygnak örän gyzgalaňly geçipdir. Oňa gatnaşyjylaryň ýarysy roman hakynda çykyp gepläpdir. Çykyp geplänleriň ýek-ýarymy bolaýmasa, aglabasy roman hakynda hoş söz aýtmandyr, ony zyýanly hasap edipdirler”.
Ine, şu sözler bilen žurnalist Mämmetdurdy Annagurdow “Aýgytly ädim” kitabynyň keç ykbaly hakyndaky gürrüňini tamamlaýar. Wagtyň geçmegi bilen Berdi aganyň “Aýgytly ädim” kitaby türkmen edebiýatynyň naýbaşy eserleriniň birine öwrüldi. Eger-de şol ýygnakda türkmen ýazyjy-şahyrlary "Aýgytly ädimiň" birinji neşirini goldan bolsadylar, onda, belkem, bize üýtgeşik "Aýgytly ädim" gelip ýeterdi. Emma ol beýle bolmady. Olar kitabam, onuň awtorynam ýok etjekdiler.
Ýöne täleý özüçe erk etdi. Oňa buýrup bolmaýar. Uzak ýyllardan soň, şol ýazyjylaryň köpüsi Berdi Kerbabaýewiň adynyň diňe Türkmenistanda däl, eýse onuň çäklerinden hem uzakda dünýä ýaýranlygyny gördüler, oňa şaýat boldular.
Ýogsa-da, olar ökündilermikä, jellat bolanlaryna? Bilmedim! Ýöne biziň döredijilik işgärlerimizde göripçilik, ýallak-ýullaklyk etmek häsiýetleri, gorkak we körzehin, gerek ýerinde jellat bolmak, gynansagam, häzirem ýaşap gelýär. Şeýle ýagdaýam bizi ösüşlerden saklaýar. Ine, şu zatlara düşünmek biz üçin parzdyr. Pikirimiň nokadyny bolsa, Berdi Kerbabaýewiň "Päsgel berme" şygry bilen tamamlamagy makul bildim:Öňde bolsaň, biri yzyňdan ýetse,
Guwan, päsgel berip, döşünden itme.
Kim senden bir basym ýokary ätse,
Sen oňa hiç haçan görüplik etme.
Päsgel berme, öňe geçýän adama,
Ýaryş, çalyş, gaýrata gal, ýadama.Gurbangeldi Töräýew aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh bazar güni milli telewideniýe boýunça eden çykyşynda Ýemende möhletinden öň prezident saýlawlaryny geçirmäge razydygyny aýtdy.
Saleh üç aýlyk bejergi alan ýurdy Saud Arabystanyndan gaýdyp gelenden soň eden ilkinji çykyşynda öz garşydaşlaryny “gepleşiklere gelmäge we häkimiýeti parahatçylykly ýollar bilen tabşyrmaga düşünmäge” çagyrdy.
Şol bir wagtda-da Saleh möhletinden öň saýlawlaryň haçan geçiriljekdigi barada dil ýarmady. Ýylyň başyndan bäri Ýemende dowam edýän protest aksiýalaryna gatnaşyjylar bolsa Salehden eglenmezden häkimiýeti terk etmegi talap edýärler.
Prezident ýurda gaýdyp gelenden soň Ýemende howpsuzlyk güýçleri bilen harbylaryň bir bölegi hataryna goşulan oppozisiýanyň arasynda çaknyşyklar täze güýç bilen tutaşdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Tehas harby bazasynda bir esger üç adamy öldürip, soňrada öz janyna kast etdi.
Fort Hoodyň resmisi leýtenant general Mark Milleý çarşenbe güni žurnalistlere beren maglumatynda gürrüňi edilýän wakada başga-da 16 adamyň ýaralanandygyny aýtdy. Milleý bu wakanyň terrorizm bilen ilteşiginiň bardygyny görkezýän alamatlara duş gelinmändigini sözüne goşdy.
Yrakda gulluk eden hüjümçi esger post-trawmatik stres näsazlyklary boýunça saglyk anyklaýyş çärelerinden geçýärdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hüjüme özüniň “gynandygyny” we bu wakanyň doly derňeljekdigini aýtdy.
Tehas harby bazasynda 2009-njy ýylda hem ok atyşyk bolupdy. Şol wakada 13 esger ölüp, başga-da 32 sanysy ýaralanypdy.


text:
8-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň welaýatlara jogapkär orunbasarlary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri gatnaşdylar. Maslahatda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meselelerine, şol sanda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň geçirilişi, welaýatlary hem-de paýtagtymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Maslahatda, ilki bilen, Ahal, Balkan, Daşoguz we Lebap welaýatlarynyň häkimleri döwlet Baştutanyna ýerlerde alnyp barylýan işler barada hasabat berdiler. Türkmenistanyň Prezidenti häkimlere welaýatlaryň ykdysadyýetiniň ähli ulgamlarynda, şol sanda oba senagat toplumynda önümçilik kuwwatyny artdyrmak boýunça çäreleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Şeýle hem, Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli ýurdumyzyň ähli künjeginde geçiriljek dabaralaryň ähmiýetini nygtap, baýramçylyk çäreleriniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow Balkan welaýatyna iş saparynyň netijeleri barada hasabat berdi. Wise-premýeriň habar berşi ýaly, häzirki wagtda ýurdumyzyň himiýa senagatyny ösdürmek boýunça maksatnamalary üstünlikli çözmek maksady bilen, anyk çäreler görülýär. Hususan-da, Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde önümçilik kuwwatlylygy ýylda 1 million 155 müň tonna önüm çykarmaga barabar bolan karbamid öndürjek zawodyň gurluşygynyň barşy barada jikme-jik habar aýdyldy.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow sebitde işleriň ýagdaýy we alnyp barylýan oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdi. Ol döwlet Baştutanynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berip, gök önümleri we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek üçin ýer bölekleriniň berlişi barada habar berdi.
Iş maslahatynda wise-premýer M.Ýazmuhammedowa Halkara nowruz baýramçylygyny Ahal welaýatynyň dag etegindäki “Toý ýaýlasynda” geçirmäge taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Soňra göni aragatnaşyga Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow hem-de Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew çagyryldy. Häkim paýtagtymyzy has-da ösdürmek, onuň binagärlik keşbini özgertmek boýunça alnyp barylýan işler, şeýle hem, şanly senelere görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutany Aşgabadyň abadanlaşdyrylyşyna uly üns bermegiň zerurdygyny belledi hem-de Aşgabat şäherine gözegçilik edýän wise-premýere we häkime iri desgalardaky gurluşyk işleriniň depginini ýokarlandyrmak üçin hemme çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
Soňky wagtlar Eýrana garşy girizilen halkara walýuta we ykdysady sanksiýalary bu ýurduň pul birligi bolan rialyň hümmetiniň görnetin pese gaçmagyna getirdi.
Walýuta krizisi bilen ýüzbe-ýüz bolan eýranly biznesmenler we adaty raýatlar şu günler öz pullaryny goramak üçin gyssagly çykalga gözleýärler.
Eýranyň banklaryna girizilen halkara sanksiýalary sebäpli ýurduň daşyna pul ugradyp bilmeýän köp eýranlylar öz ýerli pul birligi bolan rialyň hümmetini goramak üçin çykalgany goňşy ýurtlardan gözlemeli bolýarlar.
Owganystandan haraý gözlenilýär
Bu ugurda olaryň haraý gözleýän iň esasy ýurtlaryndan birem Owganystan boldy. Soňky onýyllygyň dowamynda harby konfliktleri başdan geçirip gelýän Owganystan daşary ýurt walýutalarynyň uly bir akymyna-da öwrüldi.
Owganystandaky bu ýagdaý diňe bir Eýranyň raýatlaryna däl, eýsem Eýranyň döwletine-de öz pullarynyň hümmetini goramaklyk üçin mümkinçiliklere ýol açýar. Eýran şu günki gün ähli mümkin bolan ýollar arkaly öz içinde daşary ýurt walýuta ätiýaçlyklaryny artdyrmagy çalyşýar.
Yragyň Bagdat şäherinde walýuta söwdegärleri ýerli dinar bilen Eýranyň rialyny söwdalaşýarlar. Bagdat, 4-nji oktýabr, 2012.
Ýöne owganystanly walýuta çalşyjylaryň indi Eýranyň rialyny satyn almakdan ätiýaç edip başlamaklary bilen, eýranlylar üçin bar bolan ozalky mümkinçilikleriň gapysy-da ýapylana meňzeýär.
Owganystanyň Gerat şäheriniň Horasan bazaryndaky kiçijik söwda nokatlarynyň köpüsinde söwdegärler pul çalyşmak bilen-de meşgullanýarlar. Bu ýerdäki pul çalşyjylar Eýranda işläp, yzlaryna dolanyp gelýän owganystanlylaryň getirýän riallaryny beýleki walýutalara çalşyp berýärdiler.
Ýöne soňky birnäçe aý bäri Owganystanyň bu bazarynyň söwdegärleri Gerat şäherine Eýranyň rialyny getirýän eýranlylaryň köpelendigini we olaryň bu ýerde yzygiderli maliýe işlerini ýola goýandyklaryny aýdýarlar.
Ýerli söwdegärleriň aýtmaklaryna görä, başga ýerlere pul ýollamak isleýän eýranlylar köplenç owganystanly araçyl dellallalaryň kömeginden peýdalanýarlar. Maglumata görä, bu dellallar öz hyzmatlary üçin olardan lomaý töleg alýarlar.
Eýranyň puluna isleg azalýar
Mundan birneme ozal Eýranyň rialynyň owganystanly söwdegärler tarapyndan söwda üçin amatly walýuta hökmünde ulanylyp gelnendigine garamazdan, rialyň hümmetiniň rekord derejede pese gaçmagy netijesinde ondan peýdalanylyşy indi görnetin pese gaçypdyr.
Horasan bazarynyň söwdegäri Abdul Sabur Nabirzada bu dörän ýagdaý barada şeýle diýýär: “Mundan üç-dört aý ozalam biz öz harytlarymyzy rial bilen satyn alýardyk we kompaniýalaram bize Eýranyň pulunda söwda etmäge mümkinçilik berýärdiler. Emma indi bu puluň hümmetiniň pese gaçmagy bilen, olar bize rial bilen töleg etmeklige rugsat berenoklar we bizden amerikan dollarynda töleg etmekligi talap edýärler”.
Şu 2012-nji ýylyň başyndan bäri rialyň hümmetiniň 80 prosente golaý pese gaçandygy habar berilýär. Diňe 1-nji oktýabrdan soň onuň hümmeti 20 prosente golaý peseldi.
Munuň özi Eýranyň milli pulunyň hümmetiniň taryhda iň ýokary derejede pese gaçmasy hökmünde alamatlandy. Söwdegärler rialyň hümmetiniň pese gaçmagynyň henizem dowam edýändigini aýdýarlar.
Eýranyň milli pulunyň hümmetiniň şeýle derejede peselmegi diňe bir Eýranyň öz içerki ýagdaýyna ýaramaz täsir etmän, eýsem goňşy Owganystanyň käbir regionlaryna, aýratynam, günbatar regionlaryna ýaramaz täsir etdi.
Bu regionda köp adamlar Eýranyň rialyny öz ýerli pullary ýaly gündelik durmuşda ulanyp gelýärler.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň prokurorlarynyň beren habaryna görä, prezident Nursoltan Nazarbaýewiň öňki giýewsi Rahat Aliýew iki bankiri öldürenlikde aýyplanýar.
Aliýew 2008-nji ýylda hökümeti agdarmaga synanyşanlykda hem aýyplandy we gaýybana 40 ýyl azatlykdan mahrum edildi.
Gazagystanyň Baş prokurory Aşat Daulbaýewiň aýtmagyna görä, häzir Aliýew täze sud işi bilen ýüzbe-ýüz. Rahat Aliýew häzir iki bankiri ogurlanlykda aýyplanypdy.
Emma Aliýew hemişe günäsizdigini aýdýar we özüne garşy aýyplamalary döwletiň gurnan dildüwşügi diýip häsiýetlendirýär.
Rahat Aliýew häzir Awstriýada ýaşaýar.


text:
Biometrik pasportlar diňe bir Türkmenistanda däl, Merkezi Aziýa regionynyň beýleki ýurtlarynda hem girizildi. Resmi maglumatlarda pasportlaryň täze görnüşleriniň girizilmeginiň milli dokumentleriň dünýä derejesinde ykrar edilen halkara standartlaryna laýyk bolmagy üçin edilýändigi aýdylýar. Täze biometrik pasportlara geçiş prosesi Türkmenistanyň Merkezi Aziýa regionyndaky goňşularynda nähili amala aşyrylýar?
Türkmenistanda täze biometrik pasporta geçiş prosesi 10-njy iýulda tamamlanýar. Bu seneden başlap köne pasportlar bilen ýurduň daşyna çykyp bolmaýar.
Özbegistan we Täjigistan öz raýatlaryna täze biometrik pasportlary 2015-nji ýyla çenli berip gutarmagy planlaşdyrýarlar.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň žurnalisti Zamira Eşanowanyň sözlerine görä, Özbegistanda 2012-nji ýyldan başlap berlip başlanan täze pasportlara ilkinji nobatda diplomatlar, döwlet resmileri we 16 ýaşy dolup, ilkinji gezek pasport alan ýaşlar eýe bolupdyr. Galan raýatlara şu ýylyň başyndan başlap, biometrik pasportlar berlip başlanypdyr.
Ýurduň daşynda pasport edinmek
Özbek žurnalistiniň sözlerine görä, Özbegistanyň içinde hem-de ýurduň daşyna çykmak üçin umumy bir pasport ulanylýar. Täze pasport almak bilen bagly esasy kynçylyk pasportlaryň diňe ýurduň içinde berilmegine degişli. Özbegistanyň daşary ýurtlardaky konsulhanalarynda pasport almak düzgüni ýola goýulmandyr.
Pasport bermek düzgüni Türkmenistanyň ilçihanalarynda hem göz öňünde tutulmaýar.
Türkmenistandaky we Özbegistandaky ýagdaýdan tapawutlylykda Täjigistan bilen Gyrgyzystan öz raýatlarynyň daşary ýurtlarda pasport almagy üçin mümkinçilik döredipdirler.
Täjigistan öz raýatlaryna 10 ýyl möhletli täze biometrik pasportlary bilen bir wagtda köne görnüşli bäş ýyllyk pasportlary hem bermegini dowam etdirýär. Üstesine, köne görnüşli pasport has aňsatlaşdyrylan görnüşde berilýär. Täjigistanyň Germaniýadaky ilçihanasynda Azatlyk Radiosyna aýtmaklaryna görä, biometrik pasporty almak üçin raýatlaryň özleri baryp ýüzlenmeli bolsalar, köne görnüşli bäş ýyllyk pasporty özlerine derek başga birini iberip hem alyp bilýärler.
Statistik maglumatlara görä, Täjigistanda her aýda 23 müň çemesi adam täze biometrik pasporty almak üçin resmi edaralara ýüz tutýar. Türkmenistanda pasportlaryň berilmegine degişli statistika köpçülik üçin elýeterli däl.
Täjik synçylarynyň sözlerine görä, Täjigistanda pasport almak bilen bagly kynçylyklar ilkinji nobatda pasport üçin göz öňünde tutulan döwlet töleglerine bagly. Biometrik pasport üçin göz öňnüde tutulan 100 amerikan dollary möçberindäki döwlet tölegi köp raýatlar üçin elýeterli däl.
Poçta arkaly ýüzlenmek
Gyrgyzystanda täze biometrik pasorty almak üçin ýurduň içindäki edaralara hem-de daşary ýurtlardaky ilçihanalara baryp ýüz tutmak hökman hem däl. Gyrgyz žurnalisti Gülaýym Aşakeýewanyň sözlerine görä, zerur dokumentleri poçta arkaly iberip, biometrik pasporty alyp bolýar. Biometrik pasport üçin döwlet tölegleriniň birnäçe görnüşi göz öňünde tutulýar we olar alynýan pasportyň wagt möhletine görä tapawutlanýar.
Gülaýym Aşakeýewanyň sözlerine görä, gyssagly görnüşde 72 sagadyň içinde taýýar bolýan pasportyň bahasy 50 amerikan dollaryna barabar bolýar.
Gyrgyz žurnalisti Gyrgyzystanda täze pasportlara geçişiň “soňky möhletiniň kesgitlenmändigini, munuň basa-baslygyň bolmazlygy üçin edilendigini” belledi.
Türkmenistanda biometrik pasportlara doly geçilmegine sanlyja gün galdy. Şu günler Migrasiýa gulluklarynyň öňünde uly nobatlaryň emele gelendigi, köp raýatlaryň täze pasport alyp ýetişmän, howsala galýandygy barada habar berilýär.
Pasport beriş çäresi
Biometrik pasportlara 2015-nji ýylda doly geçmegi planlaşdyrýan Özbegistanda eýýämden uly nobatlar emele gelipdir. Ýurtda Ilaty täze pasportlar bilen üpjün etmek üçin käbir çäreleriň amala aşyrylýandygy habar berilýär.
Özbek žurnalisti Zamira Eşanowanyň sözlerine görä, pasport berýän edaralaryň iş güni 8 sagatdan 14-16 sagada çenli uzaldylypdyr, şeýle-de edaralar hepdede ýedi gün işleýärler.
Türkmenistanda täze biometrik pasportlara geçmek barada 2008-nji ýylda karar çykarylypdy. 10 ýyl möhletli berilýän täze pasportlar mundan beýlläk ýurduň daşyna çykmak üçin ýeke-täk dokument hökmünde ulanylar.


text:
Ukrainanyň energiýa ministri Wolodymyr Demçyşyn öz ýurdunyň häzir Orsýetiň Gazprom kompaniýasyndan gaz satyn almaýandygyny aýtdy we gazyň her müň kubometriniň bahasy 250 amerikan dollary derejesinde makullanan ýagdaýynda gaz satyn almagyny dowam etdirjekdigini aýtdy.
Demçyşynyň 1-nji aprelde Kiýewde aýtmagyna görä, Ukraina Orsýet bilen 2016-njy ýylyň mart aýyna çenli gaz üpjünçiligi barada memoranduma iki hepdäniň dowamynda gol çekmekçi.
Ukrainanyň öňe süren bahasy bilen Orsýetiň ylalaşyp-ylalaşmandygy derhal mälim edilmedi.
Gazprom ýylyň birinji çärýeginde Ukrainanyň gazyň her müň kubometrini 329 dollardan satyn alandygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň içeri howpsuzlyk boýunça sekretary Jeh Johnson öz edarasynyň geçen hepdede Kaliforniýa ştatynyň San Bernardino şäherinde bolan ok atyşykdan soň daşary ýurtlularyň amerikan raýatlaryna durmuşa çykmak üçin ABŞ syýahat edmegine degişli düzgünlere gaýtadan seredýändigini aýtdy.
Johnsonyň sözlerine görä, gyrgynçylygy öz adamsy bilen bilelikde amala aşyrmakda aýyplanýan pakistanly zenan Tashfeen Maligiň amerikan raýatyna durmuşa çykmak üçin 2014-nji ýylda ABŞ barmaga rugsat alan 519 sany pakistanlynyň biridigi anyklanansoň bu meselä seredilýär.
Maligiň meselesi hökümetiň daşary ýurtlular bilen durmuş gurmak boýunça K-1 wiza programmasyny sorag astyna goýdy.
Döwlet departamentiniň maglumatlaryna görä, 2014-nji ýylda berilen 9.9 million wizadan 36000 K-1 programmasynyň çäginde durmuşa çykmak üçin berilipdir.
Malik we onuň adamsy Syed Rizwan Farook Kaliforniýada 14 adamy oka tutup öldürmekde aýyplanýarlar.


text:
Türkiýäniň resmileri 5-nji ýanwarda ýurduň Aegean deňiz kenaryndaky aýry-aýry iki sebitde azyndan 16 sany migrantyň jesediniň tapylandygyny aýdýarlar. Gürrüňi edilýän migrantlaryň Gresiýanyň Lesbos adasyna geçmäge synanyşan mahaly, gämileriniň agdarylmagy netijesinde heläk bolandygy habar berilýär.
Türkiýäniň “Dogan” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, ýedi adamyň, şol sanda zenanlaryň we çagalaryň jesedi Dikili kenarynda tapylypdyr. Bu wakadan dokuz sagat soň Aýwalyk kurortynyň kenarynda hem dokuz adamyň jesedi tapyldy.
Agzalýan habar agentliginiň maglumatynda iki wakada pida bolan migrantlaryň ählisiniň hem, rezinden ýasalan gämileriniň agdarylmagy netijesinde heläk bolandygy bellenilýär.
Türkiýäniň kenarýaka serhetçileriniň geçiren gözleg işleri netijesinde sekiz migrant halas edildi.
Migrantlaryň haýsy ýurduň raýatydygy barada häzire çenli maglumat berilmeýär.
Geçen ýyl Türkiýäniň araçäklerinden 850 müň çemesi migrant Gresiýa geçdi.


text:
-- Salawmaleýkim... Şu gazetiň baş redaktory siz-ä dälsiňiz?
-- Gökden gaçdyňmy ýa nermeden doýduňmy? Gapyň agzyndaky ýazgyny görmediňmi? Näme gerek? Tizräk geple, meni günorta naharymdan goýjak bolma.
-- Işdäňiz açyk bolsun, ýoldaş redaktor. Dogrymdan gelsem, haçan günde üç gezek nahar iýenim ýadymdanam çykypdyr.
-- Şony aýtmaga geldiňmi?
-- Ýok, ýok, sen aýdansoň aýdaýdym. Men bir açyk hat ýazdym, şony gazetiňizde çap edip bolmazmyka? Her niçigem bolsa, bu bir merkezi neşir.
-- Hat kimiň adyna?
-- Ýurt eýesiniň.
-- Adyň? Pamilýaň?
-- Men – Nazar Bazarow.
-- Hawa, seň pikiriňçe Arkadag her gün irden köşgüň işiginden ätläninden: «Maňa Nazar Barazowdan açyk hat ýog-ow» diýip gaty gynanýan bolmaly-da?
-- Ýoldaş baş redaktor, siz degişýäňiz, meniň bolsa agym tutýa...
-- Beýle bolsa öýüňde aýa üýrýän it ýaly uwlap oturmaly ekeniň-dä. Hatyňy kime niýetlän bolsaň, göni baryp elinje gowşuraýsaň bolmadymy?
-- Köp gezek synanyşyp gördüm, köşgüň ýele ýanyndan eltmeseler näme! Bar eşiden gepim: «Nirä dykdyrylyp gelýäň, gümüňi çek şu taýdan!»
-- Şo sözleri menem saňa aýtmaly bolýan, ýazyjy Bazar Nazar. Näme, meni işden kowdurmak niýetiň bamy? Ýa şu gazeti ýapdyrjak bolýaňmy?
-- Aýdýanyň näme, inim?! Meniň adama ýamanlygym ýok.
-- Onda maňa-da ýamanlyk etme. Seniň şo çyrşan zadyň çap ediläýse, kabinetimde bomba ýaryldy hasap edäý. Açyk hatyň bilen meni açyk gabyra iterjek bolma.
-- Ähli gapy petik bolsa, bu haty nirä elteýin?
-- Hiç ýerik! Öýüňde diwar gazetini çykar-da, maşgalaňy hatara duruz, agzybirlik bilen günde üç sapar sesli okasynlar. Indem boş gürrüňi bes edeli. Jaý wagtynda diliňi dişläp, ýüzüňi ýere salyp oturmasaň, gapyňda maşyn garaşmaz, Nazar Bazar. Men gitdim. Seni diňleseň, öýüňdäki gyzgyn nahardan-a däl, başga bähbitdenem goýjak.
-- Aý, bor-da, görýän welin sizem kiçi-girim hojaýyn däl ýaly. Bu zamanda garyby diňe özüňden garyp diňleýär.


text:
Hytaýa iş sapary bilen baran Birleşen Ştatlaryň resmisi Erik Holderiň aýtmagyna görä, Hytaýyň prezidenti Hu Sintao geljek ýylyň ýanwar aýynda ABŞ-a sapar eder.
Bu sapar iki ýurduň arasyndaky özara gatnaşyklary gowulaşdyrmak ugrunda möhüm ädim bolar.
Holder Hytaýyň resmileri bilen geçiren gepleşikleriniň dowamynda Nobel baýragynyň eýesi Liu Şiabony tussaglykdan boşatmak meselesini hem gozgady.
Hytaý Liu Şiabo Nobel baýragynyň berilmegini ýurduň içerki syýasatyna goşulmak hökmünde kabul edýär.
Şiabo baradaky düşünişmezlikleriň iki ýurduň gatnaşyklaryna oňaýsyz täsirini ýetirmeli däldigini Holder aýtdy.


text:
Liwiýada barýan gazaply hereketleri togtatmak barada pikir alyşmak üçin anna güni Birleşen Milletler Guramasy, NATO we Ýewropa Bileleşigi ýygnak geçirýär.
Halkara arkalaşygynyň beýle gyssagly duşuşmagyna sebäp bolýan zat prezident Muammar Kaddafiniň özüniň 40 ýyllyk hökümdarlygyna garşy protest geçirýänleri rehimsizlik bilen basyp ýatyrmaga synanyşmagy.
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Katerin Aşton anna güni Wengriýada barýan duşuşykda Ýewropa Bileleşiginiň goranmak ministrleriniň Liwiýa režiminiň garşysyna wiza gadagançylygy, pul-baýlyk serişdeleriniň doňdurylmagy ýaly dürli çäreler hakda pikir alyşjakdygyny mälim etdi.
“Ýewropa Bileleşigine biziň çäklendiriji çäreler diýýänimize garamaga, Liwiýada gazaply hereketleri togtadyp, ýurduň öňe gitmegini üpjün etmek üçin gysyş görkezmäge çak boldy. Bu ugurda biziň näme işleri edip biljekdigimiz hakda oýlanmaga wagt ýetdi” diýip, Aşton aýtdy.
Goranmak ministrleri Ýewropa Bileleşiginiň Liwiýadaky 5 müňden gowrak raýatyny ol ýerden çykarmagyň, mätäçlik çekýänlere gumanitar kömek bermegiň ýollaryny hem agtararlar.
Anna güni Liwiýadan çykarylan gresiýaly Wangelis Wrakasyň aýtmagyna görä, Tripoliniň uçar meýdanyna ýekelikde barmak aňsat däl. Ol: “Bir ýurtdan adamlary çykarmak üçin baran bir topar bolmasa, uçar meýdanyna barmaga asla ýol ýok. Sen urlup-ýenjilýärsiň. Polisiýa işgärleriniň eli taýakly. Olaryň hakynatutma bolmagy-da mümkin, sebäbi köpüsi garaýagyz. Uçar meýdanyna ýakynlaşan adama hüjüm edilýär. Asyl baryp bir zady sorabam bolanok” diýdi.
Duşuşyklar başlady
Liwiýdaky ýagdaý barada pikir alyşmak üçin NATO-nyň esasy karar çykaryjy organy anna güni Brýusselde ýygnak geçirýär. Ýöne Baş sekretar Anders Fog Rasmusseniň aýtmagyna görä, ýaranlygyň bu işe harby taýdan garyşmak plany ýok.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Geňeşi hem Liwiýany bu Geňeşden çykarmak barada maslahatlaşmak üçin anna güni Ženewa ýygnandy. Bu guramanyň adam hukuklary boýunça ýokary komissary Newi Pillaý hökümete garşy demonstrantlaryň köpçülikleýin gyrylmagyny ýazgardy.
Ol “Müňlerçe adamyň eýýäm ölen ýa ýaralanan bolmagy mümkin” diýdi. “Liwiýa güýçleri demonstrantlara tanklar we dikuçarlar bilen hüjüm etdiler. Demonstrantlaryň köpüsi kellesine ýa gursagyna gülle degip öldi”.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi hem Liwiýanyň garşysyna ýarag embargosyny, maliýe sanksiýalaryny girizmek, ýurduň ýolbaşçylaryny adamzadyň garşysyna jenaýat edenligi üçin kanun taýdan yzarlamak barada Fransiýa we Britaniýa tarapyndan edilen teklip hakda maslahatlaşmak üçin anna güni Nýu Ýorkda ýygnak geçirdi. Ýöne bu barada geljek hepdeden bärde ses berişlik bolar öýdülenok.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Kaddafiniň režimine garşy berk sanksiýalaryň girizilmegine çagyrýar. Prezident Barak Obama Liwiýadaky wakalar hakda pikir alyşmak üçin Britaniýanyň, Fransiýanyň we Italiýanyň ýolbaşçylary bilen telefon arkaly gürleşdi.
Liwiýanyň ilçileri, döwlet işgärleri hem gandöküşiklige protest bildirip, öz wezipelerinden çekilýärler. Esgerleriň köpüsi indi protestçileri goldaýarlar.
Liwiýanyň Iordaniýadaky ilçisi Muhammad al-Bargati penşenbe güni özüniň protestçileriň tarapyna geçýändigini bildirdi. Ol halka ýüzlenip: “Meniň beýik halkym, bu wakalar sebäpli men öz tebigy ornumda, siziň bilen bilelikde, siziň araňyzda bolmak üçin ilçilik işimi taşlamak kararyna geldim” diýdi.


text:
Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň liderinden bäş günüň dowamynda 95 müň manat tölemek talap edildi. Oňa berlen möhlet şu gün tamamlanýar.
15-nji sentýabrda türkmen resmileri gazak jemgyýetiniň lideri, 9 ýyl şertli iş kesilen Bisenkul Begdesenowyň öýüne baryp, onuň bäş günüň içinde 95 müň manat tölemelidigini aýtdylar. Bu barada 16-njy sentýabrda Begdesenowyň özi Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna habar berdi.
Aşgabatda ýaşaýan 56 ýaşly Bisenkul Begdesenow şu ýylyň 11-nji aprelinde “kezzaplykda we para bermäge araçylyk etmekde” aýyplanyp, Türkmenistanyň hukuk goraýjy organlary tarapyndan tussag edilipdi.
13-nji maýda Aşgabadyň sudy Begdesenowy şertli ýagdaýda azat etmek barada höküm çykardy. Ol başga ýurda göçmek islän gazak milletli türkmen raýatlaryna sekiz kwartiranyň hususylaşdyrylmagyny bikanun ýol bilen amala aşyrmaga kömek edenlikde günälenýär. Şol sebäpli ol döwlete ýetirilen maddy zyýanyň öwezini dolmak üçin 95 müň manat tölemeli edildi.
Gazak aktiwisti maý aýynda şertli ýagdaýda azat edilensoň, türkmen resmileriniň öz ýanyna gelip, “Siz köp gohlamaň, ogullaryňyza-da aýdyň, tozan turuzmasynlar, hemmämiz musulmandyrys, oňumizde iki uly günägeçişlik bar, şonda amnistiýa düşersiňiz” diýendiklerini gürrüň berdi.
Gadyr gijesi mynasybetli yglan edilen günägeçişlikde öz adyny tapman, resmilere ýüzlenen Begdesenowa “Amnistiýa diňe tussaglykda saklanýanlara yglan edilýär, siz ýaly şertli ýagdaýda azat edilenlere degişli däl” diýip, jogap beripdirler.
“Indi bolsa 9 ýyl Türkmenistandan çykman oturmaly. Ýagny, maňa kesilen işiň möhleti tamamlanýança meni ýurtdan çykarmazlar” diýip, Begdesenow aýdýar.
Gazagystandaky “tozan”
Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogullary Amir hem Alibek kakasynyň kanuny bozmandygyny aýdyp, adalaty diketlmek üçin hereket edýändiklerini aýtdylar. Olar kakalary tussag edileli bäri Almatyda dürli çäreleri geçirip, Begdesenowyň düşen ýagdaýyna gazak jemgyýetçiliginiň ünsüni çekmäge synanyşýarlar.
Begdesenowyň ogullary dürli metbugat konferensiýalaryny gurnap, gazak raýatlaryndan köpçülikleýin hat ýygnadylar. Şol hatlary olar Türkmenistanyň we Gazagystanyň prezidentlerine ýolladylar.
Begdesenowyň Almatyda ýaşaýan ogullary Amir hem Alibek Türkmenistanyň sudunyň kararynyň üstünden şikaýat edip, konstitusion edaralara ýüz tutýandyklaryny hem aýtdylar.
Türkmenistandaky gazak jemgyýetiniň lideri Bisenkul Begdesonowyň tussag edilmegi we onuň üstünden bolan sud diňlenişigi boýunça türkmen resmilerinden öň hem, häzir hem maglumat almak başartmady.
Bisenkul Begdesenow Türkmenistandan göçüp gitmek isleýän ildeşlerine Orsýetden çakylyk almaga ýardam berendigini aýdýar. Şeýle çakylygy alan adam Orsýete göçüp gidýän adamyň durumyny alyp, kwartirasyny hususylaşdyryp bilýär. Türkmenistanda bu baradaky şertnama diňe Orsýet bilen arada bar.
Gazagystana göçmek isleýän adam bolsa, jaýy hususylaşdyrylmadyk bolsa, kwartirasyny hökümete tabşyrmaly.
Häzir Türkmenistan öňki sowet giňişliginde sowet döwründe zähmet çeken adamlara hökümet tarapyndan berlen jaýlaryň hususylaşdyrylmagy ýola goýulmadyk ýeke-täk ýurt bolmagynda galýar.
Şu ýylyň maý aýynda adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy Türkmenistanda syýasy matlap bilen tussag edilenleriň hataryna Bisenkul Begdesenowyň hem adyny goşdy.
Begdesenowyň özi türkmen häkimiýetleri tarapyndan talap edilýän puly, diňe bir bäş günüň-hä däl, eýse binäçe ýylyň dowamynda-da töläp bilmejegini belleýär. Ol häkimiýetler tarapyndan talap edilýän puly töläp bilmese, özünüň türmä salynmagynyň ahmaldygyny aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Kosowonyň garaşsyzlygynyň bäş ýyllygy bilen bagly eden çykyşynda prezident Atifete Jahjaga öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşigine we NATO goşulmak barada aýdyň maksadynyň bardygyny aýtdy.
“Kosowo Respublikasy şu günki gün regional hyzmatdaşlyklary ösdürmeklige möhüm goşant goşujy bolup durýar. Şeýle hem, onuň ÝB we NATO goşulmak barada aýdyň maksady bar. Biz, Kosowonyň halky bolup öz taryhymyzda täze bir sahypa girişdik. Bu parahatçylyk, özara düşünişmeklik, hyzmatdaşlyk we özara hormat sahypasydyr” diýip, hanym Jahjaga öz çykyşynda nygtady.
Priştina şäherinde prezident Atifete Jahjaganyň bu barada çykyş eden ýerinde ýekşenbe güni Kosowonyň NATO tarapyndan tälim berlen ýörite howpsuzlyk güýçleri harby paraddan geçdi.
Kosowonyň Ýewropa Bileleşigine we NATO goşulmak barada aýdyň maksady bar
Kosowonyň garaşsyzlygynyň bäş ýyllygyna bagyşlanan çäreler parlamentiň ýörite sessiýasy, Priştinanyň esasy bulwaryndaky konsert we gijeki salýutlar ýaly çäreleri öz içine aldy.
Mundan ozal Serbiýanyň düzüminde bolup gelen Kosowa 2008-nji ýylyň 17-nji fewralynda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edipdi.
Bu wakadan on ýyla golaý öň, 1998-1999-njy ýyllarda serbler bilen kosowaly albanlaryň arasynda bolen harby konfliktler NATO-nyň howa güýçleriniň bu waka goşulyşmaklary netijesinde togtapdy.
Şonda NATO-nyň howa güýçleri Serbiýanyň şol wagtky döwlet lideri Slobodan Miloşewiçiň güýçlerine garşy bombalaýyş kampaniýasyny ýola goýupdy.
Wakalaryň soňky ösüşi
2008-nji ýylyň 17-nji fewralynda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri geçen bäş ýylyň dowamynda Kosowonyň garaşsyzlyk statusyny 100-e golaý ýurt resmi ýagdaýda ykrar etdi.
Emma Serbiýa henizem Kosowony özüniň günorta prowinsiýasy diýip hasaplamagyny dowam etdirýär. Emma, şeýle-de bolsa, Ýewropa Bileleşiginiň inisiatiwasy bilen Serbiýanyň we Kosowonyň özara gatnaşyklary boýunça yzygiderli gepleşikler alnyp baryldy.
Ýewropa Bileleşiginiň tagallalary netijesinde ýakynda, 6-njy fewralda Serbiýanyň we Kosowanyň liderleri Brýusselde ilkinji gezek ýüzbe-ýüz gepleşik geçirdiler.
Serbiýanyň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy üçin goýulýan şertleriň hatarynda onuň Kosowo bilen gatnaşyklarynyň gowulandyrylmalydygy baradaky şert hem bar.
Geçen aý eden çykyşynda Serbiýanyň premýer-ministri Iwisa Daçiç Kosowonyň Birleşen Milletler Guramasyna agza bolmak ugrundaky tagallalaryna öz ýurdunyň görkezýän garşylyklaryny bes etmeginiň mümkindigini aýtdy.


text:
Gökdepäniň "Köpetdag" daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy, 52 ýaşly süýt satýan Bagül daýza günaşa paýtagta gelip, öz müşderilerine “baklažkalara” guýlan süýdi paýlap gidýär. Emma ozallar ir sagat 7-ä şähere gelip, öz müsderilerine elin sygyr süýdüni paýlap gidýän Bagül daýza eýýäm alty aý bäri öňküsinden birnäçe sagat gijigip, sagat 9-10-lara paýtagta gelýär. Ol muňa häkimiýetler tarapyndan Aşgabat bilen Gökdepe aralygynda gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň ýatyrylmagynyň sebäp bolandygyny aýdýar.
Ýatladyp geçsek, şu ýylyň maý aýyndan bäri, belli bir resmi düşündiriş berilmezden, paýtagtdan Gökdepä we onuň daş-töweregindäki obalara gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawy ýatyryldy. Bu mikroawtobus taksilerine häzire çenli talap edilýän lisenziýadyr patent berilmän gelinýär. Bu hili iş bilen meşgullanmaga rugsat berýän öňki görnüşdäki dokumentleri bolanlaryň hem rugsady ýatyryldy.
Häkimiýetleriň hususy miniawtobuslaryň ýörite lisenziýasyny ýatyrmazyndan ozal ”GAZel” mikroawtobusy her gün irden baryp, Bägül daýzany we beýleki söwdagärleri öýleriniň gapysyndan göni Aşgabada getirýän eken. Onuň aýtmagyna görä, munuň üçin hususy mikroawtobusyň sürüjisine adaty müşderileriňkiden iki manat artyk kireý puluny töleýändiklerine garamzdan, bu amatly bolýan eken.
Çekilýän zyýan
Häkimiýetleriň bu hereketlerinden zyýan çeken Bägül daýzanyň indi iş iş düzgüni has üýtgäpdir. Häzir ol Aşgabada öňküsinden 2-3 sagat giç gelýär. Käte asla gelip bilmeýän günleri hem bolýar.
“Indi hökümet awtobusyna münmeli bolýar. Munuň üçin ilki bilen şol awtobusyň gatnaýan köçesine obanyň içinden gatnaýan taksa münüp barmaly. Soň şol awtobusa garaşmaly. Ýoldan her duralgada durup gelýän awtobusda bolsa barjak ýeriňe çalt baryp bolmaýar” diýip, Bägül daýza gürrüň berýär.
Hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň gadagançylygy süýtçi Bägül daýzanyňam söwdasyny peseldipdir. Ol müşderileriniň käbirlerini ýitirendigini hem aýdýar. Öň 20 sany müşderisi bolan bolsa, indi olaryň sany 13 bolupdyr. Bägül daýza şähere öňküsinden has giç, ýagny adamlar işe gidensoň gelmeli bolany zerarly onuň käbir müşderleri obadan getirilýän elin süýdi almakdan boýun gaçyrmaga mejbur bolupdyrlar.
“Öň adamlar işe gitmänkä baryp, süýdi paýlap gaýdýardym. Indi bolsa olar işe gidenlerinden soň barýan. Öýlerinde adam bolanok” diýip, Bägül daýza aýdýar.
Bar bolan gatnaw
Häzirki wagtda Gökdepä, esasan, döwlet awtobuslary we döwlet hem-de hususy ýeňil awtomobil taksileri gatnaýarlar. Hususy mikroawtobus taksileri gadagan edilenden soň Bägül daýzanyň yzyna öz obalaryna dolanmagy hem indi öňki ýaly o diýen ýeňil däl. Süýtçi daýzanyň aýtmagyna görä, her gatnawy üçin bir manat nyrh kesgitlenen döwlet awtobusy ”Teke bazaryndaky” duralgasyndan ugraýança, azyndan ýarym sagat garaşmaly.
“Köplenç sürüji awtobus ýolagçydan dolýança garaşýar. Onsoň garaşyp durmaly bolýar. Taksiler bolsa gymmat” diýip, obaly zenan gürrüň berýär.
Aşgabatdan Gökdepä we onuň daş-töweregindäki obalara gatnaýan hususy mikroawtobus taksileriniň gatnawynyň ýatyrylmagy bu aralyk boýunça gatnaýan ýüzlerçe adamlara öz täsirini ýetirýändigine garamazdan, bu gadagançylygyň resmi düşündirilişi halka beýan edilenok. Eýýäm 6 aý geçendigine garamazdan, resmiler habar serişdeleri arkaly hiç hili resmi düşündiriş bermeýärler.


text:
Sişenbe güni Gazagystanyň demirgazyk-günbataryndaky Aktobe şäherinde janyndan geçen hüjümçi özüni partlatdy. Bu wakada azyndan ýene iki adama şikes ýetendigini ýurduň resmileri habar berýärler.
Resmi maglumata görä, bu partlamada janyndan geçen hüjümçiniň özünden başga hiç kim ölmändir. Bu Gazagystanda janyndan geçeniň amala aşyran ilkinji hüjümidir.
Sişenbe güni paýtagt Astana-da geçirilen metbugat konferensiýasynda ýurduň Baş prokuraturasy janyndan geçen hüjümçiniň 25 ýaşly Rahimžan Makatow atly biridigini mälim etdi.
Baş prokuraturanyň metbugat wekili Žandos Ömüralyýewiň aýtmagyna görä, bu terrorostik hüjüm däl. Ömüralyýewiň berýän maglumatlaryna görä, Makatow guramaçylykly jenaýat toparynyň wekili bolup, ol ençeme jenaýat işlerini amala aşyranlykda hem aýyplanylýar.
"Makatow öý şertlerinde ýasalan, pes derejedäki partlayjy serişdäni ulandy. Makatowyň özi bu partlamada öldi. Hüjümçiniň ýanyndaky duran iki adama hem şikes ýetdi. Olara medisina kömegi berildi” diýip, Ömüralyýew öz çykyşynda belledi.
Habar agentlikleri bu partlamada 32 ýaşly biznesmene şikes ýetendigi barada hem maglumat berdiler. Emma bu maglumaty tassyklamak başartmady.
Maglumat çäkli
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň Aktobedäki habarçysy Alima Abdyrowanyň berýän maglumatyna görä, bu waka ýerli wagt bilen 09:30-da amala aşyrlandan soň, polisiýa bu ýeriň daşyny bekläpdir.
Alima Abdyrowanyň aýtmagyna görä, polisiýa žurnalistleriň, şeýle-de syýasy we adam hukuklaryny goraýjy akitiwistleriň wakanyň bolan ýerinde alan suratlaryny olaryň fotoapparatlaryndan öçüripdir.
“Polisiýanyň ofiseri bu ýerde türgenleşik çäreseniň geçirildi, hiç hili partlama bolanok diýdi. Ol maňa bu wakany şeýle düşündirdi. Içeri işler ministrliginiň ýerli departamentiniň metbugat edarasy muňa dahylynyň ýokdugyny aýdýar” diýip, Abdyrowa aýdýar.
Ýerli taksi sürüjileriň aýtmagyna görä, olar ýerli wagt bilen sagat 10.00 töwereginde wakanyň bolan ýerinde üç sany tiz kömek ulagyny hem görüpdirler.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň gezekli başlygy, Litwanyň daşary işler ministri Audronius Azubalis bu wakany “terrorçylyk akty” diýip atlandyryp, ony ýazgaryp çykyş etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonuň prezident Obamanyň Yslam älemi bilen gatnaşyklaryna täze badalga berjekdigi barada beren wadasynda tapyljakdygyny aýtdy.
Ol Marokkada geçirilýän Ösüş forumynda eden çykyşynda, Amerikanyň hödürlejek bu proýektiniň ykdysadyýeti, kiçi göwrümli biznesi we bilim pudagyny ösdürmegi maksat edinjekdigini aýtdy.
Klintonuň sözlän bu sözleri mundan ozal Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň iýun aýynda Kairda eden çykyşyny ýaňsytdy. Şonda Obama ABŞ bilen Ýslam äleminiň aragatnaşygyny ösdürmek boýunça alada ediljekdigini aýdypdy.


text:
Bilim barada başa barmadyk potensialdan gürrüň edilende, Birlşen Milletler Guramasynyň Bilim, Ylym we Medeniýet meseleleri baradaky guramasynyň (UNESCO) Baş direktory Irina Bokowa göze dürtülip duran mysal hökmünde Owganystana salgylanýar.
“Ol ýerde betbagtçylykly ýagdaý höküm sürýär. Men ýaňy sanlara seretdim. Owganystanda aýallaryň 90 prosentine golaýy okamagy-ýazmagy ýa düýpden bilenok, ýa-da bilşi gaty gowşak, üzlem-saplam” diýip Bokowa aýdýar.
UNESCO-nyň 19-njy ýanwarda neşir eden global bilim ýagdaýy baradaky raportyna içgin üns berilýän ýurtlar Owganystan bilen Pakistan.
Raportda aýdylyşyna görä, ol ýerde bisowatlyk derejesiniň beýle ýokary bolmagyna getirýän zat – aýallar bilen erkekleriň deň tutulmaýanlygy. Regionda bisowat ilatyň 63 prosentini aýallar emele getirýär.
Owganystan bilen Pakistanda bisowat erkekler hem köp. Ýöne bisowat aýallaryň sany erkekleriňkiden iki esse ýokary. UNESCO ýokary okuw ösdürmek üçin 15 million dollarlyk bäş ýyllyk proýekti amala aşyryp ýör. Bular ýaly programma Pakistan barada hem bar. Bu ýurtlaryň ikisi üçin hem esasy zat okuw diýilýär.
“Hünär we tehniki okuw. Käbir ýurtlara garyplykdan krizisden çykmaga ýeke-täk ýoldur. Öz ýurtlarynyň ykdysadyýetine goşant goşmagy üçin ýaşlara hünär we başarnyk gerek” diýip, Bokowa aýdýar.
Raportda Gündogar Ýewropada hem bisowatlygyň azlyk milletler barada uly problema bolup durýanlygy aýdylýar.
“21-nji asyrda 800 million adamyň bisowat bolmagy, bularyň hem üçden iki böleginiň aýal-gyzlar bolmagy kabul ederliksiz. Meniň pikirimçe bu bir aşa ýokary san. Biz muny çözmeli” diýip, Bokowa nygtaýar.
Raportda strategik maksat – mugallymlaryň sanyny hem bilimini ýokarlandyrmak diýilýär. “Üçünji dünýä ýurtlarynda mugallymlara tölenýän aýlyk haky gaty pes. Bu hem bilimyň hiline zyýan ýetirýär. Munuň açyk mysaly, Orta Aziýa ýurtlary” diýip, raportda bellenilýär.


text:
Gresiýada dolandyryjy koalisiýa girýän partiýalaryň liderleriniň çarşenbe güni gije bolan duşuşygynda, soňky gowuşýan maglumatlara görä, maliýe kömegini almak üçin zerur ylalaşak doly gazanylmandyr.
Premýer-ministr Lukas Papadimosa partnýorlary bilen köp meseleleri ylalaşmak başartsa-da, pensiýany azaltmak meselesinde ylalaşmandyrlar.
Gepleşikler penşenbe güni ýene dowam etdiriler.
Premýer-ministriň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, ylalaşyga penşenbe güni agşama çenli gelnerine garaşylýar, çünki agşam Brýusselde ýewrozolaga girýän ýurtlaryň maliýe ministrleriniň Gresiýa maliýe kömegini bermek bilen bagly maslahaty açylýar.


text:
Gazagystanyň ozalky premýer-ministri Serik Ahmetow korrupsiýa aýyplamalary esasynda 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Karagandanyň regional sudy Ahmedowa 11-nji dekabrda, ogurlykda we döwlet býujetini uly möçberde ýalňyş ulanmakda günäli tapylanyndan soň, höküm çykardy.
Dört aý çemesi ozal sud diňlenişigi başlanan Ahmetow özüniň bigünädigini aýtdy.
Ol 9-njy dekabrda sudda sözlän soňky sözünde prezident Nursoltan Nazarbaýewe ýüzlenip, özüniň "korrupsiýa alyp baran geleňsizligini bagyşlamagyny" haýyş etdi.
56 ýaşyndaky Ahmetow Karagandaly bolup, 2012-nji ýylyň sentýabryndan 2014-nji ýylyň apreline çenli premýer-ministr bolup işledi.
Ol geçen ýylyň aprelinde goranmak ministri edilip bellenildi, emma oktýabrda işden çekildi.


text:
Ysraýyl Gaza sektorynda ýerüsti gabawy gowşatjakdygyny ýene-de mälim etdi.
Ýarag hem ok-däri ýasamakda ulanyp boljak materiallardan beýleki harby däl ähli harytlary geçirmäge rugsat ediljekdigi habar berilýär.
Deňiz blokadasyny böwüsmäge synanyşan gäminiň garşysyna Ysraýylyň harbylarynyň geçiren operasiýasyndan soň ýurduň ýolbaşçylaryny halkara jemgyýetçiligi ýazgarypdy.
Ysraýylyň bu karary şol ýazgarma jogapdyr. Şol çaknyşykda palestinlilere tarapdar 9 türk aktiwisti heläk bolupdy.
Gabawy gowşatmak baradaky beýannama Ysraýylyň premýer-ministri Binýamin Netanýahunyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen Waşingtonda boljak duşuşygynyň öň ýany yglan edildi.
Duşuşyk 6-njy iýula planlaşdyrylýar.


text:
Milliarder sahawatçy Bidzina Iwanişwili hepde ahyrynda özüniň “Gürji arzuwy” jemgyýetçilik hereketini döredendigini resmi taýdan yglan etdi. Bu onuň parlamente kontrollugy prezident Mihail Saakaşwiliniň “Birleşen Gürjüstan” hereketiniň elinden almak ugrundaky esasy göçümi bolup durýar.
“Gürji arzuwy” jemgyýetçilik hereketi milliarder sahawatçy Bidzina Iwanişwiliniň geljek ýylyň parlament saýlawlarynda köp goldaw almak ugrundaky tagallarynyň motory bolmak bilen, 11-nji dekabrda döredilen gününden haýdap işe başlady.
“Gürji arzuwynyň” administratory Marika Kariauli duşenbe güni Azatlyk Radiosynyň Gürji gullugyna bu hereketiň agzalarynyň sanynyň eýýäm 10 müňe ýetendigini aýtdy: "Biz düýn açylyşymyzy etdik we raýatlary resmi hasaba almaga başladyk. Düýnki ýygnanyşykda biz ýedi müňden gowrak doldurylan listowka topladyk. Biz entek anyk sany bilemzok, emma şu gün bize eýýäm bir müň çemesi adam goşulmaga geldi”.
11-nji dekabrda Tbiliside bolan dabaraly esaslandyryş ýyganyşygynda birnäçe müň goldawçysynyň öňünde çykyş eden Iwanişwili öz täze hereketini milli bitewiligi dikeltmek we Gürjüstanyň Günbatar bilen integrasiýasyny tizleşdirmek wadasy bilen başlady.
“Şu günden buýana biz dogruçyllygyň, mertebäniň we professionallygyň her bir raýatyň we şoň bilen bir hatarda tutuş ýurduň üstünliginiň esasyny goýýan döwletini gurmagy maksat edinýäris. Biz özümiziň abhaz we osetin ildeşlerimiziň ynamyny gazanmagy we Gürjüstanyň toprak bitewiligini dikeltmegi maksat edinýäris” diýip, Iwanişwili aýtdy we bu zatlary raýatlary iş bilen üpjün etmek, adamlaryň ýeterlik gazanç edip bilmegine şert döretmek, kanunçylygy we adalaty dikeldip, umydy we ynamdarlygy güýçlendirmek, Günbatar demokratiýasynyň gymmatlyklaryna esaslanmak bilen edip boljagyny nygtady. Şeýle-de ol ýurdy Ýewro-Atlantiki giňişlige integrirlemekde sözden işe geçmelidigini belledi.
Syýasy şahslar çykyş etmedi
Iwanişwili prezident Mihail Saakaşwiliniň hökümetine garşy duran syýasy-jemgyýetçilik toparlarynyň tagallalaryny birleşdirmek üçin öz hereketiniň tutuş ýurt boýunça regional bölümlerini döretmek barada derhal işe başlajagyny aýtdy.
Ýöne, belki-de Iwanişwiliniň syýasy gelmişekligi sebäpli, 11-nji dekabr üýşmeleňinde syýasy şahslaryň hiç biri çykyş etmedi. Muňa derek ol ýerde şahyr Rati Amoglebeli, adam hukuklary aktiwisti Manana Kobakidze, futbol ýyldyzy Kakha Kaladze ýaly medeni şahslar agdyklyk etdi. Bu ýygnanyşykda Iwanişwiliniň syýasy ýaran ýaly edip görkezen Azat Gürjüstan demokratlarynyň lideri Irakli Alasaniýa we Respublika partiýasynyň lideri Dawit Usupaşwili dagy hem boldy.
“Gürji arzuwy” ýaly jemgyýetçilik hereketini döretmek köplenç doly manysyndaky syýasy partiýany döretmek üçin goýlan kerpiç bolup hyzmat edýär. Emma muňa garamazdan, Iwanişwilä partiýa döretmek gadagan. Sebäbi hökümet ony baryp oktýabr aýynda, parlament saýlawlaryna gatnaşjagyny yglan eden badyna raýatlykdan mahrum etdi.
Tbiliside bir sud Iwanişwiliniň bu mesele boýunça şikaýatyna seretmäge başlady, ýöne suduň haçan we nähili höküm çykarjagy nämälimligine galýar.
Şu aralykda Saakaşwiliniň dolandyryjy Birleşen Milli Hereketi tanymal milliarderiň syýasy meýdana dyzamasynyň ähmiýetini peseltmäge synandy. Parlament deputaty Katuna Oçiauri Azatlyk Radiosyna “Gürji arzuwynyň” täze bir zat däldigini, 11-nji dekabrda bolan ýyganaşygyň “geçmişiň sesi bolandygyny, ol ýerde köne nomenkulaturanyň agzalarynyň, şu günki reallyklardan lapykeç bolan adamlaryň toplanandygyny, şeýle adamlaryň bir ýere üýşmeginiň gamgyn bir tomaşadygyny” aýtdy.
55 ýaşly Iwanişwili soňky on ýylda öz dogduk obasy Çorwilada öz biznez imperiýasy we ýaýbaň sahawatçylyk proýektleri bilen gümra bolup ýaşady. Analist Giýa Nodiýa onuň syýasy tejribesizliginiň parlamentde köp goldaw almak ugrundaky tagallalaryny sorag astyna salýan esasy kemçiligidigini aýdýar.
“Olaryň bar bolan toparlaryň arasynda iň güýçli garşydaş bolmak üçin hakyky mümkinçiligi bar. Emma muňa garamazdan, Bidzina Iwanişwili entek hökümete hakyky alternatiwa döredip, ony çalşyryp biljek syýasy lidere mahsus häsiýetlerini görkezip bilenok” diýip, Nodiýa aýtdy.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň hökümet resmileri Bakuwyň eteginde bir otlynyň ýolagçy awtobusy bilen çaknyşmagy netijesinde azyndan 6 adamyň ölendigini mälim etdiler.
Bu wakanyň yzy bilen Azerbaýjanyň Saglygy saklaýyş ministrliginiň metbugat sekretary “Interfaks” habar agentligine beren interwýusynda 33 adamyň ýaralanandygyny we olardan 8-siniň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy.
Şaýatlardan biriniň Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugyna aýtmagyna görä, wakada ýolagçy awtobusy bir tehniki näsazlyk sebäpli demirýoluň üstünde togtapdyr. Edil şol pursat hem ýokary tizlikde gelýän otly ony süsüpdir.


text:
Eýran bilen serhetde 1976-njy ýyldan bäri gurulýan Owganystan-Hindistan dostluk bendi açyldy. Bu bent Hindistanyň kömegi bilen, 300 million dollara guruldy.
Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi 4-nji iýunda, 42 megawat elektrik bilen üpjün etjek, 75 müň gektar ekerançylyk ýerini suwarjak proektiň resmi açylyş dabarasyna gatnaşmak üçin Owganystana geldi.
Hindi premýeri özüniň uruşdan tozan Owganystany gaýtadan gurmak işine berlendigini gaýtalady.
Owganystan soňky ýyllarda, goňşy Pakistan bilen deňagramlylygy saklamak üçin, Hindistan bilen gatnaşyklaryny ýygjamlatdy. Kabul Yslamabady pitneçiligi goldamakda aýyplaýar.
Owgan we hindi inženerleri tarapyndan bilelikde taslanan proekt graždan urşy zerarly togtadyldy.