text:
Geçen hepde türkmen prezidenti Nýu Ýorkda saparda boldy. Bu saparda dymylýan, gürrüňi edilmeýän bir pursat: türkmen prezidentiniň ABŞ-nyň ýokary derejeli ýolbaşçylary -iň esasy-da prezident Barak Obama bilenem, döwlet sekretary Hillary Klinton bilenem duşuşygy bolmady. Baryp tomus türkmen delegasiýasynyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasyna gitmegine taýýarlyk görlüp ugralan wagty G.Berdimuhamedowyň amerikan ýolbaşçylary bilen duşuşygynyň mümkinçilikleri barasynda habarlar peýda bolupdy. Ýöne şeýle duşuşyk bolmady.
Barak Obama Merkezi Aziýa ýurtlaryndan Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa bilen duşuşdy. Amerikan prezidenti bilen Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewiň arasynda-da gepleşikler geçirildi. Türkmen-amerikan sammitiniň Nýu-Ýorkda başa barmazlygyna nähili päsgelçilikler bolduka? Ýogsa iň bärkisi soňky ýylyň dowamynda Aşgabat bilen özara gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga taýýardygyny amerikan tarapy ençeme gezek görkezipdi.
Halkara synçylarynyň belleýşi ýaly şu ýerde bir faktor herekete geldimikä? Ol hem Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynynyň gowulaşýandygy boýunça oýunlara Günbatar haçan hem bolsa bir wagt ynanmasyny goýar – diýen pikirdi. Hut adam hukuklary meselesini BMG–niň Baş assambleýasynyň sessiýasynda eden çykyşynda Barak Obama keserdip goýdy.
Obama 22-nji sentýabrda, G.Berdimuhammedowyň Aşgabada gaýdyp gelen güni çykyş etdi. Barak Obamanyň BMG-niň münberinden adam hukuklary barasynda aýdanlary onuň türkmen prezidenti bilen duşuşmazlygyna sebäp bolmagy mümkin. Obama, hususan-da, ABŞ-nyň öz daşary syýasatyna düýpli özgerişler girizýändigini Baş assambleýanyň münberinden yglan etdi. ABŞ-nyň öz gatnaşyklryny gurmagy planlaşdyrýan ýurtlarynda Waşingtonyň adam hukuklarynyň derejesine baha berjekdigi esasy özgerişdir.
ABŞ-nyň prezidenti öz çykyşynda şeýle diýdi: “Haýsydyr bir ýurtlarda häkimiýetler ýerine gysga wagtlyk durnuklylyk wada berip ýa-da azatlygyň ýerine galp ykdysady ösüşi ündäp, adam hukuklaryny bir gapdala süýşürýärler. Öz häkimiýetiniň wagt çäklendirmesini ýatyryp, graždan jemgyýetinden ar alýan ýolbaşçylary biz görýäris. Şahsy inisiatiwalary korrupsiýa bogýar. Demokratik reformalary çäksiz saklaýan we yza tesdirýän ýolbaşçylary görýäris.” Göz öňüne getirmek kyn däl
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama azeri kärdeşi Ylham Alyýew bilen duşuşýar, 24-nji sentýabr.
Amerikan prezidentiniň şol aýdanlaryny adam hukuklary ideýasy nukdaý nazaryndan türkmen hakykaty bilen gabatlaşdyrsak, Nýu-Ýorkda iki prezidentiň duşuşygynyň nähili çylşyrymly hem gapma-garşylykly bolup biljek ekendigini göz öňüne getirmek kyn däl. Eger şeýle duşuşyk bolanlygynda, goňşy ýurduň prezidenti Ylham Alyýewiň Barak Obama bilen duşuşygynda özi üçin ýakymsyz pikirleri hem islegleri diňlemeli bolşy ýaly, G.Berdimuhamedowam şol tankytlara döz gelmeli bolardy.
Barak Obama ýurtda adam hukuklaryny has gowy goramaga azeri prezidentini açyk çagyrdy. Ondan hem başga amerikan prezidenti adam hukuklarynyň bozulan anyk ýagdaýlaryna reaksiýa bildirmäge we hökümeti tankyt edeni üçin huligançylykda aýyplanyp, galp günäkärlemeler bilen türme tussaglygyna höküm edilen iki blogeri azatlyga çykarmaga çagyrdy.
Türkmenistanyň propagandistik maşyny adam hukuklaryny goramak boýunça halkara guramalaryň “dünýä standartlaryna laýyk derejede adam hukuklary ýurtda üstünlikli ornaşdyrylýar” diýen sözlerini häli-şindi ulanýar.
Köp sanly adam hukuklaryny goraýan halkara guramalaryň dokumentlerinde Türkmenistan näme üçin dünýäniň iň repressiw režimleriniň hatarynda dur? Munuň sebäbini amerikan prezidenti kynçylyksyz düşündirip bilerdi. Belki, şonuň üçinem Obama Berdimuhamedow bilen duşuşan däldir. Belki-de, türkmen prezidentine gapdaldan düşündirmänlerinde-de hemme zat aýdyňdyr! Onda hemme zat onuň özüne, saýlajak ugruna bagly.Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Aşgabat, 27-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Şu gün Türkmenistanda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň döredilmeginiň 23 ýyllygy we Watan goragçylarynyň güni giňden bellenilýär. Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow bu şanly sene mynasybetli watan goragçylaryna Gutlag ýollady.
“Türkmen halky gaýduwsyzlygy we edermenligi hemişe ynsanyň iň gowy häsiýetleri hasaplapdyr. Bu ajaýyp ýol-ýörelgeler häzir hem mynasyp dowam etdirilýär. Täze taryhy döwürde milli goşunymyz merdana ata-babalarymyzyň parahatçylyk söýüjilik ýörelgelerini, harby däp-dessurlaryny dowam edip, kämilleşdirip, goranyş häsiýetli goşuna öwrüldi.
Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň döredileninden bäri geçen 23 ýylyň dowamynda iri möçberli harby özgertmeler üstünlikli durmuşa geçirildi. Häzirki döwürde Ýaragly Güýçlerimiziň goranyş ukybyny, harby kuwwatyny we söweşjeň taýýarlyk derejesini artdyrmak, maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak, milli harby hünärmenleri taýýarlamak, harby gullukçylaryň we olaryň maşgala agzalarynyň durmuş goraglylygyny üpjün etmek meselelerine uly üns berilýär. Harby gullukçylaryň iş, gulluk, durmuş şertlerini gowulandyrmak maksady bilen, täze binalar we desgalar gurlup, ulanmaga berilýär.
Döwletimiz geljekde hem milli goşunymyzyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmäge we döwrebaplaşdyrmaga, harby işgärleri taýýarlamaga, şeýle hem berkarar Watanymyzyň edermen goragçylarynyň göwnejaý gulluk etmegi we olaryň maşgala agzalary üçin amatly durmuş şertlerini döretmäge aýratyn üns berer” diýip, milletiň Lideri öz Gutlagynda belledi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Russiýanyň kanunçykaryjylarynyň bir topary ýurduň baş prokuraturasyndan 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagy barada derňewleri başlatmaklary üçin resmi taýdan ýüz tutdylar.
Russiýanyň belli “Izwestiýa” gazetiniň 10-njy aprelde çap eden maglumatynda Döwlet Dumasynyň deputatlarynyň häkimiýetdäki “Bütewi Russiýa”, “Kommunist” we milletçi “Liberal demokratik” partiýalarynyň agzalarydygy habar berilýär.
Kanun çykaryjylar öz hatynda Sowet ýolbaşçylary Sowet Soýuzyny “bikanun” ýok etdiler, sebäbi 1991-nji ýylda geçirilen referendumyň netijelerine görä, bileleşigiň raýatlarynyň aglabasy SSSR-yň goralmagyny isleýärdi diýýärler.
Şeýle-de, gürrüňi edilýän deputatlar öňki Sowet Soýuzynyň prezidenti Mihail Gorbaçýowyň hem derňelmegini isleýärler.


text:
Adam hukuklarynyň Belarusdaky we Eýrandaky elhenç ýagdaýy Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň bu iki ýurtdaky häkimiýet başyndaky režim bilen ilteşikli adamlaryň garşysyna girizen sanksiýalaryny artdyrmagyna sebäp bolýar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň režimi baradaky sanksiýalaryny artdyrdylar. Ministrleriň Lýuksemburgda barýan duşuşygynda Eýranyň garşysyna hem berk sanksiýalaryň girizilmegine garaşylýar.
Belarusa garşy täze çäreler
Ministrler Ýewropa Bileleşigine sapar etmegine ýol berilmeýän 192 sany belarusly resmini öz içine alýan gara sanawa ýene 16 sany täze ady girizdiler. Bularyň aglabasy öten dekabrda geçen prezidentlik saýlawyndan soň gurnalan protestlere gatnaşyjy adamlara iş kesen sudýalar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle duşuşykdan öň eden beýanatynda: “Belarusda oppozisiýa çemeleşilişi, edilýän zulum-sütem hiç bir nukdaýnazardan kabul ederlik däl. Bu meselede Ýewropa Bileleşiginiň ynandyryjylykly hereket etmegi örän möhüm” diýdi.
Şeýle hem, ministrler oktýabryň aýagynda möhleti tamamlanýan häzirki sanksiýalaryň ýene bir ýyl uzaldylmagy barada ylalaşdylar. Bu karary aňsatlaşdyran zat Minskiň ýakynda Warşawada geçen Gündogar Ýaranlygynyň sammitine gatnaşmanlygy. Belarus delegasiýasy Polşanyň Lukaşenkony çagyrmanlygy üçin sammiti boýkot etdi.
Eýran nämä garaşyp biler?
Lýuksemburg duşuşygynda Ýewropa Bileleşiginiň wiza gadagançylygy baradaky sanawynda duran eýranlylaryň sany hem iki essä golaý artdyrylar diýlip çaklanylýar. Bileleşik mart aýynda Eýran režimi bilen ilteşikli 32 eýranlyny öz gara sanawyna girizip, olaryň Ýewropa blogunda bar bolan bank hasaplaryny doňdurmaly etdi. Ministrleriň duşenbe günki duşuşykda bu sanawa ýene 29 adamy goşmagyna garaşylýar.
Britaniýanyň daşary işler ministri Wilýam Heýg bu sanawa ýene ençeme ady goşmak bilen, Ýewropa Bileleşiginiň Eýrana görkezýän gysyşyny artdyrjakdygyny bildirdi.
“Biz Eýran barada pikir alşyp, adam hukuklarynyň elhenç ýagdaýyny gowulandyrmak üçin oňa basyş ederis. Biz ozal girizilen bu basyşy artdyrmak üçin goşmaça çäreler hakda pikir alyşýarys” diýip, Wilýam Heýg belledi.
Ukraina-da üns merkezinde
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleriniň duşuşygynda gün tertibinde duran ýene bir ýurt Ukraina. Öňki premýer-ministr Ýulia Timoşenkonyň üstünden barýan sud prosesinde ertir, sişenbe güni, suduň kararyna garaşylýar. Ministrler proses näme netije bilen gutarsa, şoňa laýyk jogap bermek barada pikir alşarlar.
Käbir çeşmeleriň pikiriçe, suduň kararyna adalatsyz diýip garalan ýagdaýynda, Brýussel bilen Kiýewiň arasynda hemmetaraplaýyn erkin söwda zonasy barada gol çekilmeli ylalaşygyň howp astyna düşmegi mümkin.
Gündogar Ýaranlygynyň geçenki sammitinde bu baradaky ylalaşyga dekabrda Ýewropa Bileleşigi bilen Ukrainanyň ýokary derejeli duşuşygynda gol çekilmegi mümkin diýip ylalaşylypdy. Meseläniň tehniki taraplary barada-da üstümizdäki aýyň aýagyna çenli ylalaşyga gelinmeli edilipdi.
Polşa bu gol çekişligiň Ýewropa Bileleşigine özüniň ýolbaşçylyk edýän häzirki alty aýlyk döwründe bolmagy barada gaty köp tagalla etdi. Onuň bu prezidentlik möhleti dekabrda tamamlanýar. Ýöne Timoşenkonyň sud prosesi sebäpli Germaniýa bilen Fransiýanyň gol çekişligi yza süýşürmegi mümkin.
Diplomatlaryň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginde Ukraina bilen basym ylalaşyga gelinmegini isleýän diňe Polşa.
Ýewropa Bileleşginiň daşary gatnaşyklar boýunça baş diplomaty Katerin Aştonyň metbugat sekretary Maýa Koçijiançiç ýagdaýyň Bileleşigi aladalandyrýandygyny bildirdi.
“Ýuliýa Timoşenkonyň sud işi barada Ýewropa Bileleşiginiň tutumy aýdyň. Biz kanunyň aýry-aýry adamlara garşy matlaply ulanylmagyna garşy. Biz ençeme gezek bu prosesiň ähli proseduralarynyň hemmelere aýdyň şekilde alnyp barylmagyna çagyryş etdik. Görýän wakalarymyz barada ünji-aladamyzy beýan etdik. Bu işi ýene dowam etdirýäris we bu prosesi dykgat bilen yzarlarys” diýip, Maýa Koçijiançiç belledi.


text:
Anna guni BMG-nin komiteti sonky dort ýylyň dowamynda Owganystanda amerikan guýçlerinin geçiren gury er we howa hujumlerinde ýuzlerçe çaganyň oldurilendigi baradaky fakta alada bildirýändigini mälim ätdi.
BMG-nin Çagalaryň hukuklary baradaky komiteti bu ýitgileriň “ätiýaçlyk çäreleriň talabalaýyk däldigi hem-de parh goýmazdan güýç ulanmak” ýaly ýagdaýlar sebäpli ýüze çykýandygyny belläpdir.
Düýbi Ženewada ýerleşýän bu komitet, aýratynam, öldürilen owgan çagalarynyň sanynyň 2011-nji ýylda şondan bir ýyl ozalky bilen deňeşdirilende iki esse artmagynyň has-da uly alada döredýändigini belläpdir.
Birleşen Milletler Guramasy her dört ýyldan bir gezek çagalaryň ýagdaýyna täsir edýän syýasatlar bilen baglanyşykly ýörite diňlenişik geçirýär.
Onuň bu gezekki diňlenişigi ABŞ-nyň pilotsyz uçarlar arkaly geçirýän hüjümleri bilen baglanyşykly jedelleriň güýçlenen döwrüne gabat geldi.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron NATO-nyň liderleri “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň “wagşyýana we zalym” hereketlerini ýazgarýar diýdi we bu ekstremist toparyň atýan haýbatlarynyň guramanyň öz gymmatlyklaryny goramak kararyny güýçlendirendigini aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri söweşiji gurama garşy durmak boýunça planyň şu aýyň aýagynda BMG-niň Baş Assambleýasyna çenli taýýarlanmagyna çagyryş etdi.
Kerri ýaranlary yslam söweşijilerinden gelýän howpa garşy durmaga ündedi.
Kerri we Kameron 5-nji sentýabrda NATO-nyň Walesdäki sammitiniň dowamynda çykyş etdiler. Günbatar resmileri NATO-nyň Yraga howpsuzlyk ugurdan ýardamy sazlaşdyrmaga kömek berjekdigini aýtdylar.
Yragyň we Siriýanyň uly bölegini basyp alan “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri yrakly ýüzlerçe esgeri jezalandyrmakda we azlykdaky dini hem etniki toparlara zulum etmekde aýyplanýarlar.
Söweşijiler ýakynda ABŞ-nyň iki žurnalistini kellesini kesip öldürdiler, şeýle-de, britaniýaly zamuny öldürmek haýbatyny atdylar.


text:
Orsýetiň Kazan şäherindäki söwda merkezinde ölenleriň sany 14-nji martda, halas edijiler harabalaryň aşagyndan ýene jeset tapanlaryndan soň, 17-ä ýetdi.
Habar gulluklary regional halas ediş merkeziniň başlygy Igor Panşine salgylanyp, soňky tapylan pidanyň erkek adama meňzeýändigini ýazýarlar.
Tatarystanyň paýtagtynda 11-nji martda turan ýangyn Admiral söwda toplumynda kän zaýaçylyk etdi.
Üç gat söwda merkezinde turan ýangyn zerarly azyndan 55 adam ýaralandy, şol sanda iki polisiýa ofiseri we iki adatdan daşary ýagdaýlar işgäri ejir çekdi.


text:
24-nji maýda «Ak şäherim Aşgabat» atly XIV köpugurly halkara sergisi öz işine başlar. Bu gözden geçirilişe gatnaşmak üçin dünýäniň dürli döwletlerinden wekiliýetler türkmen paýtagtyna geler.
Daşary ýurtlaryň işewür toparlarynyň we esasy halkara kompaniýalarynyň wekilleri, şeýle hem Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary, ýurdumyzyň hususy kärhanalary hem-de telekeçileri gurluşyk, ulag, elektroenergetika, kommunikasiýalar, saglygy goraýyş, azyk we dokma senagaty ulgamlaryna degişli önümleriniň köp görnüşlerini görkezerler.
25-nji maýda Türkmenistanyň paýtagtynda Aşgabat şäheriniň güni giňden baýram ediler. Şanly sene mynasybetli, şeýle hem 2015-nji ýylyň ýurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi bilen baglylykda, meýilleşdirilen çäreleriň çäklerinde paýtagtymyzyň gözel künjeklerinde gurlan “Arkadag”, “Abadançylyk”, “Ýyldyz”, “Ylym”, “Ak bugdaý” we “Sagdynlyk” binalaryny dabaraly ýagdaýda açmak bellenilýär.
Aşgabatda guruljak türkmen topragyndaky parahatçylygy we abadançylygy alamatlandyrýan täze binalar şäheriň günorta böleginde kemala gelýän täze dolandyryş merkezi bilen sazlaşar.


text:
Kenýada 36 işçiniň ölmegine sebäp bolan hüjümiň jogapkärçiligini “Al-Şabab” atly yslamçy toparyň söweşijileri öz üstüne aldy.
Düýbi Somalide ýerleşýän söweşiji topar 2-nji dekabrdaky hüjümde pida bolanlaryň musulman däldigini we olaryň azyndan iki sanysynyň kellesiniň kesilendigini aýtdy.
Wakanyň bolan ýerindäki oba ýaşulysynyň berýän maglumatyna görä, ýaragly adamlar dag kömür käniniň golaýyndaky çadyrlarda uklap ýatan işçilere hüjüm edipdirler.
Gürrüňi gidýän hüjüm geçen hepde söweşijileriň bir awtobusy alyp gaçyp, içindäki 28 ýolagçyny öldüren sebitinde boldy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew ýurduň günbatar regionynda ýüz beren ganly bulagaýçylyklaryň yzy bilen, penşenbe güni bu regiona sapara bardy. Bu saparynyň barşynda ol regionyň birnäçe ýokary derejeli resmilerini wezipelerinden boşatdy.
Prezident administrasiýasynyň metbugat gullugynyň maglumatyna görä, prezidentiň permany bilen penşenbe güni Nazarbaýewiň giýewisi Timur Kulibaýew hem “Samruk-Kazyna” atly döwlet fondunyň başlygy wezipesinden boşadylypdyr. Bu döwlet fondy “KazMunaýGaz” kompaniýasynyň ýeke-täk eýesi bolup durýar.
Mundan daşary, prezidentiň permany bilen “KazMunaýGaz” kompaniýasynyň we onuň Londondaky filial kompaniýasynyň ýolbaşçylary wezipelerinden boşadylypdyr.
Ýakynda şu regiondaky nebitçiler şäheri bolan Žanaozende polisiýa güýçleriniň protestçilere garşy ýarag ulanmaklary netijesinde 15 adam ölüp, 100 töweregi adam ýaralanypdy.
Penşenbe güni Gazagystanyň baş prokurory bu bolan waka boýunça derňew işlerine Birleşen Milletler Guramasyndan wekilleriň-de çagyrylandygyny mälim etdi.


text:
Orsýetiň Uzak Gündogaryndaky Workuta şäheriniň resmileri geçen aýyň aýagynda 30 magdançyny we 6 halas edijini öldüren partlamalardan soň, ol ýerdäki kömür känini suwa basdyrmagy karar etdiler.
Orsýetiň hökümet komissiýasy 6-njy martda Sewernaýa känindäki ýangyny suw bilen öçürmek işiniň derhal başlanyljakdygyny we 60-dan 80 güne çenli wagt aljakdygyny aýtdy.
25-nji fewralda başky metan partlamasynda dört magdançy öldi. Şol partlamadan soň 26 magdançy tapylmady.
Olary tapmak üçin halas ediş işi başlandy. Emma muňa garamazdan, 28-nji fewralda ikinji partlama bolup, halas edijileriň altysy wepat boldy.


text:
Hormatly agzalar men siziň şu ýazýanlaryňyzy makullap menem siz bilen bilelikde saýtyň janköyerleri üçin we özümem bir az bilesigelijiligimi ösdürmek üçin ýazyldym! Minnetdar!
14 марта 2013
Hoş geldiňiz sapa geldiňiz biziň saýta, Men sizi gutlaýan biziň saýtymyz açyk görnüşly, öz pikirleriňem bar bolsa agzalar bilen paýlaşyp ýa-da dostluga çagyryp gürrňdeş bolup bilersiňiz. Size üstünlikler ýaran bolsun
14 марта 2013
Hoş geldiňiz sapa geldiňiz biziň saýta, Men sizi gutlaýan biziň saýtymyz açyk görnüşly, öz pikirleriňem bar bolsa agzalar bilen paýlaşyp ýa-da dostluga çagyryp gürrňdeş bolup bilersiňiz. Size üstünlikler ýaran bolsun.
15 марта 2013
gelenbolsaň menem gutlaýan.
18 марта 2013
Gelen döwlet diýipdirler, geliberde geçiber owadanja...


text:
Halkara pul gaznasynyň başlygy Kristin Lagard Orsýetiň ýewro zonasyna girýän döwletleriň býudjet krizisi sebäpli öz-özünden razy bolmaly däldigini duýdurdy we Orsýetiň ykdysadyýeti içerki gowuşgynsyzlyklar zerarly entek ýeterlik berdaşlanyp bilenok diýdi.
Lagard HPG-e başlyk bolaly bäri Orsýete edýän birinji saparynyň dowamynda, prezident Dmitriý Medwedew bilen duşuşykdan soň, Orsýeti “aman galan” ýurt hökmünde suratlandyrdy.
Emma ol Orsýetiň öz maliýe ýagdaýyna üns bermelidigini, diňe energiýa eksportuna bil baglamaly däldigini aýdyp, rus ykdysadyýetiniň nebit-gaz eksportundan başga ugurlara hem ýaýbaňlandyrylmagyna mätäçdigini belledi.
Şeýle-de ol Orsýetde şu ýylyň ahyrynda geçiriljek parlament saýlawlary we 2012-nji ýylda geçiriljek prezident saýlawlary üçin aşa kän çykdajy edilmeli däldigini duýdurdy.


text:
Gökdepe urşy
Gökdepe Söweşi
Ors imperiýasy 1879-nji ýyldaky Türkmen Teke taýpasyndan ýeñilgini utanç hasaplaýar, Türk-Ors söweşlerinde at gazanan general Skobeleve, has güýçli goşyn bilen Türkmenistana täze ekspedisiýa guramasy tabşyrylýar. Birinji söweşde epesli adam ýitiren tekeler, oruslaryñ täze eskpedisiýasyna daýanyp bilmeýär we Gökdepe galasynda uruşy dowam etdirýär. Iñ soñynda gala ýykylýar we müñlerçe teke türkmeni öldürilýär.
Not. Skobelev bir hatynda, "Tekeler ýer kartasynda bir gara nokat, we o gara nokat pozylmaly" diýen sözleri barmyş. Generalyñ türkleri yigrenedigini, şo sebäpden hem Gökdepede müñlerçe günasyz ynsanyñ öldürilendigini hem aýdýarlar.
1881-nji ýylyň Ýanwar aýynyň 12-ne ir bilen 11 sagat 20 minutda 1 tonna 120 kilogram därini galanyň gündogar böleginde partladyp, oňa girmäge mümkinçilik gazanan rus goşunlary eýýäm 12 sagat 30 minutda galanyň içinde aljyraňňylyga düşen adamlary uçdantutma gyryp ýördüler. Duşmanyň 1 million 140 müň oky bardy. Ol oklar galanyň içine ýygnanan 45 müň çemesi türkmene garşy atylmalydy. Elinde sowuk ýaragdan başga idili söweş esbaby bolmadyk her türkmene 25 okdan ýetýär. 23 günläp gabalan galanyň içine 872 müňden gowrak tüpeň oky we 120 müňden gowrak top oky atylypdyr… Şahyr Gurbannazar Eziziowyň sözleri bilen aýtsak bir başa bir ölüm ýeterlikkä, bir başa 25 ölüm artygrak dälmi?
Ýöne gala ýygnananlar Watan üçin bir gezek däl, 25 gezek ölmelem bolsa taýýardylar. Olar muňa boýun alykdylar. Olarda esasy maksat Watan üçin jan bermek, şehit bolmakdy. Olar Watan üçin, ar-namys üçin gara başy gurban etmegiň diňe sözde däl-de, durmuşda nähili bolýandygyny görkezipdiler. Bu bize ata-babalarymyzdan galan iň uly baýlygyň, iň gymmatly mirasyň biridir. Olar bize Watany söýmegiň asyl nusgasyny goýup gitdiler.
Serdarymyz Permany bilen şol gerçeklere “Türkmenistanyň gahrymanlary” diýen belent at berildi. Her ýyl Watan üçin wepat bolanlaryň hatyra gününi uly il bolup döwlet derejesinde bellemegi karar etdi. Bu hatyra gününiň her ýylyň ilkinji aýynda bellenilmegi hem ýöne ýere däl bolsa gerek. Türkmeniň her ýyly Watansöýüjilik ruhy bilen hatyra saklamakdan, geçenleri ýatlamakdan başlanýar.
Gökdepe galasynyň synan gününiň “Hatyra güni” diýlip yglan edilmeginiň ýene-de bir uly manysy bar. Ol hem ýeňişden ýeňilişiň ýakyndygy görnüp durka ata-babalarymyzyň Watan üçin ölmeli diýip gelen kararlaryny biziň günlerimizde dogry diýip tassyklamakdyr. Gökdepe galasynda dökülen ganyň manysyz däldigini, şol uruşda wepat bolanlaryň hakyky Watan gahrymanlarydygyny jedelsiz hakykat edip goýmakdyr. Ondan öňem, soňam Watan üçin gara başyny goýanlary Gökdepe galasynda şehit bolanlar bilen bir hatarda hatyralamakdyr. Gökdepe türkmeniň Käbesidir. Watan üçin türkmeniň bir okuň däl, ýigrimi bäş okuň öňünde durmalam bolsa durup bilýändiginiň subutnamasydyr. Bu gahrymançylyk bizi parahatçylykly günlerde-de Watanyň gymmatynyň, hatda öz janymyzdanam ýigrimi bäş esse gymmatlydygyny ýatladyp durmalydyr. Watanyň abraýy üçin edýän her bir işimizde, okuwymyzda biziň yhlasymyzyň, görkezmeli gaýratymyzyň näçe derejede bolmalydygyny biz ata-babalarymyzyň ýigrimi bäş okuň öňünde durmaga döz gelip bilişlerini ölçeg edinip kesgitlemelidiris. Biz hem edil ata-babalarymyz ýaly hatyrasy tutulmaga mynasyp adamlar bolup ýaşamalydyrys. Biz parahatçylykly, asuda günlerde Watana şan-şöhrat getiren zähmet gahrymanlary bolmalydyrys.


text:
“Fukusimo-Daiçi” ýadro stansiýasynyň işgärleri alty reaktorda-da elektrik işläp çykarmagy ýola goýdular.
Ýer titremede we harasatda uly zyýan eten 3-nji ýadro reaktorynda elektrik energiýasynyň berilmegini pult arkaly dolandyrmak dikeldildi.
Indi spesialistler 3-nji reaktoryň sowadyş sistemasyny tiz wagtda dikeltmäge umyt baglaýarlar.
Halkara atom energiýasy guramasy ýadro stansiýasynda ýagdaýyň gowulaşandygyna garamazdan, onuň çylşyrymly bolup galýandygyny aýdýar.
HAEG-niň baş direktorynyň geňeşçisi Grem Endrýu şeýle diýdi: “Işlenen ýadro ýangyjynyň saklanýan gaplarynyň, ylaýta-da dördünji blokdakysynyň ýagdaýy uly alada döredýär. Biz birnäçe wagtyň dowamynda barlanan informasiýa alyp bilmedik. Şonuň üçin hem hakyky ýagdaýy doly göz öňüne getirip bilmeýäris”.


text:
Moskwada musulmanlaryň ybadat edýän bir otagynda 300 töweregi adam, şol sanda 170 daşary ýurtly tussag edildi. Polisiýa şol adamlaryň anna güni näme sebäpden tussaglyga alnandygy barada maglumat bermedi.
“Reuters” habar gullugynyň berýän maglumatyna laýyklykda, şu ýylyň dowamynda Moskwada we Sankt-Peterburg şäherinde şeýle reýdleriň üçüsi amala aşyrylypdyr.
Mundan öň, prezident Wlamidir Putin geljek ýyl Soçide geçjek gyşky olimpiýa oýunlarynyň öňüsyrasy, radikal yslamçylary basyp ýatyrmak barada görkezme beripdi.
Anna güni geçirilen maslahatda Putin “korrupsiýa, jenaýata we söweşijilere garşy göreşiň berk we dowamly” alnyp barylmalydygyny nygtady. Şeýle-de ol “Demirgazyk Kawkaz regionyndaky ýagdaýlaryň aýratyn gözegçilikde saklanmalydygyny” hem sözüne goşdy.


text:
Tutuş dünýäde takmynan 10,5 million çaga beýleki adamlaryň öýünde hyzmatkär bolup işleýär. Kähalatlarda olar howply hem-de gul şertlerinde zähmet çekýärler.
Bu hasabat BMG-niň halkara zähmet guramasy tarapyndan, çaga zähmetine garşy Bütindünýä güni mynasybetli çarşenbe güni ýaýradyldy.
BMG-niň halkara zähmet guramasynyň raportynda, şol çaga işçileriň 6,5 milliony bäş bilen 14 ýaş aralygynda bolup, olaryň 71%-den gowragy gyzlardyr.
Hasabatda bellenmegine görä, Pakistanyň we Nepalyň çetki ýerlerindäki maşgalalar öz bergilerini bermek üçin mejbury çagalaryny beýleki adamlaryň öýüne işlemäge iberýärler. Hasabatda, aýratynda Sahara çölüniň günortasynda ýerleşýän Afrika ýurtlarynda problemanyň has hem erbetdigi bellenýär.
Şeýle-de hasabatda, öý arassalamaga, nahar taýýarlamaga we beýleki ýumuşlary ýerine ýetirmäge mejbur edilýän çagalaryň, öýünden uzakda fiziki, ruhy we jynsy zorluklara garşy goragsyzdygy nygtalýar.


text:
Ukrainada Wiktor Ýanukowiçiň gözlegine çykyldy. Onuň nirededigi barada il içinde ýaýran myş-myşlaryň yzy üzülenok. Ýöne bir zady anyk aýdyp bileris, ýagny gaçgak prezidentiň gerimi daralyp, mümkinçilikleri gitdigiçe azalýar.
Ukrain protestçileri oňa ölüm jezasynyň berilmegini soraýarlar.
Ýurtda wagtlaýyn wezipelere bellenen liderler öňki prezidenti “köpçülikleýin adam öldürmek” aýyplamasy boýunça jenaýat jogapkärçiligine çekmeli diýip, karar çykardylar.
Ýöne ýekeje soragyň jogabyny tapmak häzirlikçe çetin. Ýagny, Wiktor Ýanukowiç häzir nirede?
Onuň häzirki wagtda nirededigi barada bir topar myş-myşlar bar. Aýdyşlaryna görä, ol fewralyň 21-den 22-ne geçilen gije Kiýewden gaçyp gidipdir. Ýöne şol günüň edil ertesi güni ol telewizora çykdy. Telewizordaky çykyşynda ol özüniň entegem prezidentlik wezipesini alyp barýandygyny nygtady we protestçileri faşistlere deňedi. Ol Harkowda çykyş edendir diýlip çaklanylýar.
Şondan bäri Ýanukowiçden gördüm-bildim ýok.
Käbirleri onuň Donetskde bir ybadathanada gizlenýändigini aýdýarlar. Käbirleri bolsa onuň Orsýetiň deňiş goşunlarynyň ýerleşýän ýeri bolan Sewastopola gaçyp gidendigini, beýlekiler bolsa Wiktoryň öz gymmat bahaly ýahtasyna ”atlanyp”, Gara deňziň Balaklawa portundan gaçyp, näbelli tarapa sumat bolandygyny aýdýar.
Indi Wiktor Ýanukowiçiň syýasy hyzmatdaşlary hem ondan yzly-yzyna ýüz öwürýärler. Diýmek, indi onuň töweregi çäklenip, mümkinçilikleri gün geçdigiçe azalýar.
Moskwa
Orsýetde oňa “baş pena” hukugy berildi diýýänlerem bar. Ýogsa-da, Orsýetiň “hökümdarlary” Ukrainada üç aýlap dowam eden we soňra gandöküşikli çaknyşyklara ýazan gozgalaňyň netijesinde dünýä inen täze hökümeti ykrar etmeýärler.
Ýöne Moskwanyň Wiktor Ýanukowiç bilen gatnaşygynyň “aňrybaş ysnyşyga” ýugrulandygyny anyk aýtsa bolar. Şeýle-de bolsa, Orseýtde köp adamlar “Döwletimiz gaçgaga ‘baş pena’ berip, Ukraina bilen ýokary derejeli gatnaşygy töwekgelçilige salmaz” diýýärler.
Telewideniýede alyp barýan gepleşiklerinden çen tutsaň, aňrybaş “Kremlparaz” diýiläýjek meşhur žurnalistlerden Maksim Şewçenko soňky ýagdaýlar barada şeýle gürrüň berýär: “Meniň pikirimçe, Moskwa Ýanukowiç bilen onuň maşgalasynyň tarapyny çalyp hereket etmez, etmese gowy bolar. Ýanukowiç duşmançylyk pürkýär. Ol ukrainalylary äsgermezçilik edýär. Bu günki gün Ýanukowiçiň aç-açan tarapyny çalmak, ukrain halkyny äsgermezlik hökmünde kabul ediler. Ukrainadaky syýasy düşünişmezliklere garamazdan, ýurtda häzir beýleki syýasy güýçleriň bardygyna garamazdan, Moskwa Ukraina belli bir derejede täsir etjek bolýar”.
Minsk
Ýanukowiçiň bolup biläýjek ýurtlaryndan beýlekisi hem Belarusdyr. Belarusyň diýdimzor baştutany Aleksandr Lukaşenko 2010-nji ýylda Gyrgyzystanyň şol wagtky gaçgak prezidenti Kurmambek Bakyýewe-de “bosgunlyk” hukugyny beripdi.
Gelip gowuşýan habarlarda Witaliý Kliçkonyň Lukaşenko bilen telefon arkaly söhbetdeş bolandygy we Wiktora Ýanukowiçe “baş pena” bermezligi tabşyrandygy aýdylýar.
Wiktordan Ýanukowiçden her zada garaşmaga öwrenişenem bolsak, onuň Minskde peýda bolmak ähtimallygy gaty pes.
Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň syýasat boýunça habarçysy Ýuriý Drakahrust bu barada şeýle diýýär: “Onsuzam Lukaşenkonyň Ýanukowiç bilen mäşi bişişip baranokdy. Geňem bolsa, bir zady aýtjak, ýagny Lukaşenko birinji Maýdan lideri Ýuşenko bilen has oňat gatnaşýardy. Belarus bilen Ukrainanyň arasyndaky söwda gatnaşyklarynyň göwrümi uly. Lukaşenko Bakyýewe “bosgun” hukugyny bermek bilen özüniň Orta Aziýadaky täsir güýjüni görkezjek boldy. Ýöne agzalýan regionda Orsýetiň aýdanyndan çykmasaň, has arkaýyn ýaşaýaň. Diýmek, Ýanukowiçiň tarapynda bolmak bilen Lukaşenkonyň ýitirýän ýa-da gazanýan zady ýok”.
Ýanukowiçi gözlemekde kerweniň başyny çekýän esasy adam Ukrainanyň içeri işler ministriniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Arsen Awakowdyr. Ol öz eden çykyşynda gürrüňi edilýän “gaçgagyň” öz janpenalary bilen bilelikde Sewastopolyň üsti bilen Ukrainadan gaçandygyny aýtdy.
Awakow Facebook sosial ulgamyndaky sahypasynda “Ol daşary ýurda gaçmaga synanyşdy, ýöne serhetçiler munuň öňüni aldylar” diýip ýazdy
.
Awakowyň pikirine görä, şol synanyşykdan soň Wiktor Ýanukowiç Donetskdäki mülküne gaýdypdyr. 22-nji fewralda bolsa ol Kryma barypdyr.
Balaklawada kelebiň ujy ýitýär. Şol ýerde gaçgak Wiktor Ýanukowiç özüniň janpenalarynyň köpüsini taşlap, ynamdar goragçylary bilen bilelikde nirädir bir ýerlere gürüm-jürüm bolýar.
Ukrainanyň täze liderleri ýitirim bolan prezidentiň ezeneginden süýräp, ony adalatyň huzuryna tabşyrmaga döwtalap. Wiktor Ýanukowiç Ukrainada bolup geçen halk gozgalaňynyň dowamynda buýruk berip, segsen protestçini öldürtmekde aýyplanýar.


text:
Täjigistanyň dört basketbolçysy we olaryň treneri münüp barýan awtoulagy suwa gaçyp gark boldular.
Daglyk Warzob regionynda 23-nji iýunça bolan bu heläkçilikli wakada ýaş sportsmenleriň biri 13 ýaşly Husein Isoýew diri galdy.
Täjigistanyň Ýaşlar, sport we syýahatçylyk boýunça komitetiniň müdiriýetiniň ýolbaşçysy Rahmatşo Kamolowyň Azat Ýewropa azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ulagy süren trener Ehromhon Isoýewiň we onuň ogly Sadamiriň jesetleri halas edijiler tarapyndan 24-nji iýunda tapylypdyr.
Ýene üç ýaş sportsmeniň jesetleri, şol sanda Isoýewiň ýene bir ogly Saidusmonyň jesedi entek tapylmadyr olaryň öldendigi aýdylýar.
Sportsmenler Duşenbede geçirilýän ýaryşa gatnaşmak üçin paýtagta barýardy.


text:
Orsýet Siriýadaky krizis barada Germaniýada geçiriljek duşuşygyň öň ýanynda Siriýada ok-atyşygy ýatyrmak mümkinçiligi barada gepleşik geçirmäge taýýardygyny aýdýar.
Daşary işler ministriniň orunbasary Gennadiý Gatilow orsýet tarapynyň ýaraşygyň “mümkinçiliklerini” 11-nji fewralda Munhende geçiriljek gepleşiklerde maslahat etmäge taýýardygyny aýtdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 17 ýurtdan ybarat Siriýanyň kontakt toparynyň maslahatyna ýolbaşçylyk ederler.
Siriýada parahatçylygy gazanmak ugrunda geçen hepdede Ženewada geçirilen gepleşikler Siriýanyň hökümet güýçleriniň Orsýetiň howa zarbalarynyň kömegi bilen Aleppo şäherinde amala aşyran hüjümlerine gabat gelip şowsuzlyga uçrady.


text:
Şu gün Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäherinde 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda amala aşyrylan terror hüjüminiň ýyl dönümi ýörite bellenilip geçilýär.
Bu waka bagyşlanylan matam çäresi şol wakada alnyp gaçylan uçarlar süsdürilip, weýran edilen ozalky dünýä söwda merkeziniň binalarynyň ýerleşen ýerinde gurnaldy.
Şol binalaryň ýumrulmagy netijesinde, 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda üç müňe golaý adam ölüpdi.
Şu gün giçlik bu matam çäresinde käbir beýleki resmiler bilen birlikde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton hem ýörite söz sözlär diýlip garaşylýar.


text:
Kiýewde we Günbatar Ukrainada, Ýewromaýdan protestleri mahalynda polisiýa bilen çaknyşan we kähalatda öldürilen adamlar gahyrmanlar we şehitler diýlip atlandyryldy.
Emma Ukrainanyň gündogaryndaky rus dillileriň köpüsi pitnä garşy duran polisiýany gahryman hasaplaýar.
Ýuriý Siwonenko özüniň 25 ýyl mundan öň, tälim üçin, saýlama polisiýa güýçleriniň hataryna seçilip alnyşyny buýsanmak bilen ýatlaýar. «Berkut» ýa-da «Altyn bürgütler» diýlip bilinýän ýörite polisiýa otrýadlary köpçülikleýin bidüzgünçilikleriň öňüni almak we guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreşmek üçin taýýarlanypdy.
Emma «berkutçylar» diýlip tanalan kasam astyndaky ofiserler, köçe gozgalaňlary bilen baglylykda, Wiktor Ýanukowiçiň saýlan gylyç-galkany, kähalatda bolsa ýowuz repressiýanyň guraly bolmaly boldy.
«Berkutçylar» Kiýewde Ýewromaýdan dramasynyň otrisatel gahrymanlary hasaplanýar, emma ýurduň günortasyndaky rus dilli ilat olara düýpden başgaça garaýar.
«Berkutyň» ozalky kapitany we ýumruklaşma urşy boýunça tälimçi Siwonenko onuň weteranlar birleşiginiň hem agzasy. Ol Ýanukowiç Kiýewden gaçandan soň Doneskä gaýdyp gelen ýerli ofiserleriň köpüsini garşylan adam:
“Biz olaryň Kiýewden dolanyp gelenlerindäki hal-ahwallaryna syn etdik. Olar kire basdyran, üst-başlary ýanyk-ýyrtyk, ýaraly adamlardy. Olar şeýle argyndylar. Olar gidenlerinde 23-25 ýaşly ýigitlerdi, emma gaýdyp gelenlerinde 40 ýaşly adamlara çalym edýärdi. Olar halys surnugandy, ýöne ýeňlen däldi. Biz olary gahrymanlar hökmünde garşy aldyk.”
Gahrymançylyk toslamalary
Ýewromaýdanda dökülen gan we bu ýerde bolan wakalardan galan ruhy täsir gahrymanlar babatdaky täze bir pikir-garaýşy, toslamalary kemala getirýär. Onsoň, Maýdanyň tarapdarlarynyň nukdaýnazaryndan, bu wakada wepat bolan onlarça adam azatlyk ugrunda göreşen gahrymanlar hasaplansa, ýurduň günortasyndaky rus dilli ilat buýrugy ýerine ýetirmek üçin egin-egne berip, ýurduň saýlanan prezidentiniň goragynda hepdeläp döş geren ofiserleri gahrymanlar atlandyrýar.
Günorta Doneskde hem, Krymdaky ilatyň aglaba bölegi ýaly, Wiktor Ýanukowiçiň işden çetleşdirilmegini bikanun hasaplaýan adam kän we, «Berkutyň» öňki ofiserleri mähelläniň öňünde çykyş edenlerinde, Orsýete tarapdar demonstrasiýaçylar «Berkut!», «Berkut!» diýip gygyrýar.
Bu ýagdaýa onlarça ýyllap ýanaşyk ýaşan ukrainalylar bilen orsýetlileriň käbiriniň arasynda barha ulalyp barýan böwşeşeňlik alamaty hömünde hem garamak mümkin.
Ukrainadakylar we daşary ýurlardaky adamlaryň köpüsi berkutçylaryň gazaply hereketlerine haýran galdylar. Berkutçy ofiserleriň bir Maýdan protestçisini doňduryp gelýän aýazly howada ýalaňaçlap, wejera edişlerini görkezýän wideoýazgy bolsa, köp adamyň ünsüni özüne çekdi.
Taýagyň iki ujy
Emma «Berkutyň» Aleksandr ýaly weteranlary (Doneskde doglan we atasynyň adyny aýtmakdan saklanan) bu ýerde taýagyň iki ujunyň bolandygyny aýdyp, aýak depýärler. «Näme üçindir, «Berkutyň» şeýle hereket etmeginiň sebäbini hiç kim soramaýar» diýip, ol aýdýar.
«Berkut» weteranlary we olaryň goldawçylary demir we zynjyr bilen ýaraglanan, ýangyçly bombalary dazladyp zyňýan protestçileri görkezýän wideoýazgylara salgylanýarlar. Olar gozgalaň wagtynda «Berkut» ofiserleriniň garyndaşlaryna haýbat atylan halatlarynyň bolandygyny hem sözlerine goşýarlar.
Ýöne indi weteranlar Kiýewdäki täze häkimiýetler, öz meýillerine görä, saýlabrak, Maýdandan soňky ar alyşlyga hem ýüz ursa gerek diýip pikir edýärler.
"Berkutyň" indiki ykbaly
Iş başyndaky içeri işler ministri Arsen Awakow 25-nji fewralda «Berkutyň» halkyň öňündäki abraýyny doly ýitirendigini aýdyp, olaryň dargadyljagyny duýdurdy.
Hemişe kalbynda «Berkut» babatda egindeşlik buýsanjyny göteren Aleksandr indi goramak, saklamak üçin göreşen döwletleri tarapyndan özlerine ikilik edilen ýaly duýgyny başdan geçirýändigini aýdýar:
“Bu görnetin dönüklik. Eger «Berkut» öz dowam eden 25 ýylynda özüne berlen ähli buýrugy ýerine ýetiren bolsa, muny başgaça nähili suratlandyrjak? Olar indi ondan dynjak bolýarlar, sebäbi kimdir birleri olar nädogry hereket etdi diýip hasaplaýar. Emma, meseläniň özenine gaýdyp gelsek, onda Kiýewde nädogry hasaplanan zat bu ýerde bolsa, ol nähili dogry hasaplanyp bilýär?”
Siwonenko hem Aleksandr indi Kiýewdäki häkimiýetler «Berkutyň» biraz üýtgedilen görnüşini gündogar Ukrainadaky demonstrasiýaçylary dargatmak üçin ulanmakçy bolýar diýip pikir edýär.


text:
Şu gün Fransiýanyň energiýa howpsuzlygy boýunça agentligi ýurduň günortasynda ýadro galyndylaryny gaýtadan işleýän zawodda bolan partlamada bir adamyň heläk bolup, üçüsiniň ýaralanandygyny habar berdi.
Fransiýanyň energiýa howpsuzlygy boýunça agentligi bu wakanyň netijesinde adama zyýanly radiasiýanyň ýaýramak howpunyň döremändigini tassyklady.
Fransiýanyň Nimes şäheriniň golaýynda ýerleşýän bu Markoul zawody ýadro galyndylaryny gaýtadan işlemek hem ýok etmek bilen meşgullanýan zawod. Ol ýerde hiç bir ýadro reaktorynyň ýokdugy habar berilýär.
Fransiýanyň energiýa howpsuzlygy boýunça agentliginiň wekili partlamanyň ýadro galyndylary otlanýan pejiň golaýynda ýüze çykandygyny aýtdy.


text:
Adam hukuklary boýunça halkara “Human Rights Watch” guramasy soňky ýyllarda Özbegistanda geçirilen reformalara garamazdan, bu ýurtda adam hukuklary meselesinde gaty köp kynçylyklaryň bardygyny aýdýar. Bu barada HRW guramasynyň ýaýradan hasabatynda bellenilýär.
Hasabata laýyklykda, özbek türmelerinde adam gynamalary dowam edýar, hukuk goraýjy aktiwistleriň köpüsi tussaglykda saklanýar, Özbegistanda işleýän aklawçylara häkimiýetler tarapyndan basyş görkezilýär.
HRW guramasynyň bu hasabatynyň 2009-2011-nji ýyllar aralygynda 100-e golaý adam bilen geçirilen interwýularyň esasynda düzülendigi habar berilýär.
Hasabatda günbatar ýurtlarynyň Özbegistandaky adam hukuklary bilen bagly mesele boýunça öz pozisiýalaryny gowşadanlyklaryna hem üns çekilýär. Muňa Owganystandaky ýaranlyk güýçlerine niýetlenen ýüki Özbegistanyň üsti bilen geçirmek zerurlygynyň ýüze çykmagynyň sebäp bolan bolmagy mümkin diýlip, HRW-niň hasabatynda bellenilýär.


text:
Owganystanyň resmileri ýurduň Nangarhar welaýatyndaky Kazyýet departamentiniň edarasyna “Talyban” söweşijileriniň bir toparynyň hüjüm edendigini habar berýärler.
Ýerli polisiýa bölüminiň metbugat wekili Hazrat Hussain Maşrikwalyň berýän maglumatyna görä, welaýatyň paýtagty Jalalabatdaky kazyýet edarasynyň içinde söweşijiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda çaknyşyklar dowam edýär.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.
Bu aralykda, Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda 12-nji maýda Kabulyň halkara aeroportyna iki sany raketa hüjüminiň amala aşyrylandygy habar berilýär. Maglumatda bu hüjümde adam ýitgisiniň bolmandygy aýdylýar.


text:
Azerbaýjanyň günbataryndaky Mingaçewir gidroelektrik stansiýasy Ikinji jahan urşundan birnäçe ýyl soňra, daşary ýurtlularyň kömegi bilen işläp başlapdy. Onuň gurluşygyna 10 müň çemesi germaniýaly tussag mejbury gatnaşdyrylypdy.
Şondan 70 ýyl soňra bu gidroelektrik stansiýasynda ýene-de daşary ýurtlularyň arzan işçi güýji ulanylýar. Bu gezek ol ýerde hytaýdan gelen bikanun zähmet migrantlary işleýärler. Olar guluňky ýaly şertlerde zähmet çekýändiklerini aýdýarlar.
Berk goralýan Mingaçewir gidroelektrik stansiýasynda 130 çemesi zenan we erkek adam işleýär. Ol ýerde agyr şertlerde işleýänleriň arasynda gorky giň ýaýran we olar terjimeçi bolan wagtynda hem stansiýadaky durmuş barada az gürleýärler.
Hytaýlylar bu ýerdäki gurluşygyň ähli agyr işini edýärler. Olar her gün we köplenç artykmaç sagat işleýärler. Bularyň biri öz toparynyň daňdan sagat 3-de öz işleri barada hasabat bermäge taýýardygyny aýdýar. Olar žurnalistler bilen gepleşseler, hytaýly başlyklary azeri dolandyryjylaryna habar berýärler.
Azerbaýjanda migrant işçiler köp. Olaryň köpüsi öňki sowet respublikalaryndan, esasanam Merkezi Aziýadan.
Resmi sanlar we kanunlar
Azerbaýjanly ekspertleriň pikiriçe, resmi sanlara görä, daşary ýurtly işçileriň sany juda az. Ýurduň Zähmet ministrliginiň berýän maglumatyna görä, häzir Azerbaýjanda işlemäge rugsady bolan 9,163 sany çet ýurtly bar. Olaryň 595-si hytaýly. Azerbaýjanyň zähmet migrantlary baradaky kanunyna görä, daşary ýurtlularyň işlemäge resmi rugsady bolmaly we olar döwlete bir müň dollardan gowrak töleg tölemeli.
Synçylaryň köpüsi daşary ýurtly işçileriň sanynyň has-da köp bolmagynyň mümkindigini ykrar edýärler we olary işledýänler köp migrantlary gizleýärler. Hatda olar, eger şol migrantlar bilinse, özleriniň jerime tölemek töwekgelçiligine garamazdan, olary saklamak isleýärler.
Alowsat Alyýew Bakuwda ýerleşýän hökümete degişli bolmadyk migrasiýa merkeziniň başlygy. Onuň sözlerine görä, hytaýly işçiler azerbaýjanly iş berýänleriň köpüsi üçin amatly. Sebäbi olar az aýlyga işlemäge taýýar.
“Eger döwletiň Migrasiýa gullugy bikanun we resmi rugsatsyz işleýän haýsy-da bolsa bir daşary ýurtlyny anyklasa, olary işledýänler döwlete 30 müň manat, ýagny 38 müň amerikan dollaryndan gowrak jerime tölemeli. Şonuň ýaly-da, olar bu bikanun iş üçinem jogap bermeli” diýip, Alyýew aýdýar.
Mingaçewir gidroelektrik stansiýasynda işleýän hytaýlylar näçe aýlyk alýandyklaryny aýtmadylar. Emma başga ýagdaýlarda olar ýerli işçileriň aýlygynyň üçden bir bölegindenem az alýarlar. Ýagny, käte gününe 3 ýa-da 4 dollar gazanýarlar.
Kim jogap berýär?
Azerbaýjanyň Zähmet ministrliginiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu gidroelektrik stansiýanyň gurluşygyna jogap berýän “Azerenergy”edarasy daşary ýurtly işçiler üçin haýsy-da bolsa bir lisenziýa soramandyr. “Azerenergy” edarasy Azatlyk Radiosy bilen gepleşmekden ýüz öwürdi.
Hökümete degişli bolmadyk migrasiýa merkeziniň başlygy Alyýewiň sözlerine görä, Azerbaýjanyň Içeri işler ministrliginiň adam gaçakçylygyna garşy göreşýän departamentiniň delegasiýasy Mingaçewir gidroelektrik stansiýasyndaky ýagdaýlar barada derňew geçirmek üçin ol ýere sapar edipdir. Emma delegasiýa stansiýadan bary-ýogy 37 sany hytaýlyny tapandyklaryny habar berdi. Olar iş rugsadyna garaşýarlar.
Ýöne ne Içeri işler, ne Zähmet ministrligi, ne-de döwletiň Migrasiýa gullugy bikanun hytaýly işçileriň meselelerine kimiň jogap berýändigini anyk aýdyp bildi.
“Bu döwlet organlarynyň ählisi resmi rugsady bolmadyk daşary ýurtly işçiler barada örän gowy bilýärler. Ýöne ýurtda işçileri bikanun ezýänleriň jezalandyryljakdygyna kepil geçýän syýasy erk ýok” diýip, Alyýew aýdýar.
Daşary ýurtlularyň arzan işçi güýjüne talap haçanda köp azerbaýjanly iş gözläp, daşary ýurtlara ýola rowana bolýan wagty döreýär.
Zähmet kanuny boýunça ekspert Sahib Mämmedowyň pikiriçe, resmiler Azerbaýjanyň zähmet bazarynyň talaplaryna juda az düşünýärler: “Daşary ýurtlularyň işleýän ýerleriniň köpüsinde azerbaýjanlylar hem işläp bilerdiler. Emma biz iş ýüzünde ýerli iş berýänler üçin günorta-gündogar aziýalylaryň has amatlydygyny görýäris. Sebäbi olar az aýlyga işleýärler”.


text:
Çarşenbe güni Gürjüstanyň hökümeti “Gürji umydy” atly oppozision koalisiýanyň düzümine girýän partiýalaryň hasaplaryndaky pullary döwletiň hasabyna geçirendigi baradaky bildirilýän aýyplamalary ret etdi.
Gürjüstanyň hökümeti Ýewropa Geňeşiniň Parlament Assambleýasynyň ýörite wekilleriniň bu mesele boýunça ýaýradan ýazgaryjy beýanatynyň “ýalňyş garaýyş” döredendigini öňe sürýär.
Şu geçen şenbe güni Gürjüstanyň “Gürji umydy” atly oppozision koalisiýasy bu koalisiýanyň düzümine girýän alty sany partiýanyň bank hasaplarynyň we saýlaw kampaniýasy üçin berlen kömek pullarynyň hökümet tarapyndan eýelenendigi barada ýörite beýanat ýaýradypdy.


text:
Türkmen häkimiýetleri soňky döwürde ýurtda giň ýaýran diýilýän işsizlik problemasyny gytaklaýyn tassyklap, boş duran iş ýerlerine işgär almak, täze iş ýerlerini döretmek barada döwlet derejesinde edilýän gürrüňleri biraz ýygjamlaşdyrdylar.
Emma ýurtda, hususan-da Lebap welaýatynda tutuş maşgala bolup işsiz oturan hojalyklaryň bardygy, emma şeýle maşgalalaryň zähmet biržalaryndan kömek-ýardam alyp bilmeýändigi aýdylýar.
Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýewiň Läle Jepabarowa bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
Türkmen mediasy resmi dymsa-da, Daşoguz welaýatynda pagtany artdyryp ýazma we şol ugurdaky käbir beýleki galplyklar bilen bagly maý aýynyň başynda 20-den gowrak ýolbaşçynyň jenaýat jogapkärçiligine çekilendigi baradaky maglumat dünýä äşgär boldy.
Türkmenistanda häkimiýetiň çalyşmagy bilen galladaky 5-6 esse artdyryp ýazmalaryň öňi alnanam bolsa, henizem gallada-da, pagtada-da artdyryp ýazmalaryň bardygy, iň bolmanda, agzalan pudagyň hünärmenlerine belli hakykat.
Geçen ýylyň galla baýramçylygynda resmi metbugat gallaçylaryň 1 million 300 müň tonna guşgursak ak bugdaýy ýygnandyklaryny dabara bilen habar beripdi. Ýöne 2010-njy ýylyň oktýabrynda Orsiýetiň käbir gazetleri Türkmenistanyň oba hojalyk ministrligine salgylanyp, türkmen gallaçylarynyň 1 milion 500 müň tonna galla ýygnandygyny ýazdylar. Hatda ýurduň prezidenti 2011-nji ýylyň Täze ýyl gutlagynda halka ýüzlenmesinde geçip barýan 2010-njy ýylyň oba hojalygy üçin üstünlikli ýylyň bolandygyny belläp, gallaçylarymyzyň 1 million 500 müň tonna galla taýynlandygyny ýatlap geçdi. Galla ýygnamak tamamlanandan soňra, üç aý geçensoň, türkmen gallaçylarynyň taýynlan gallasy nähili ýagdaýda birden 200 müň tonna köpeldi?! Bu sowal häzirem açyklygyna dur.
Geçen ýyl öňki ýyllar bilen deňeşdireniňde, pagta hasylynyň gowy bolandygyna garamazdan, meniň bilen söhbetdeş bolan oba hojalyk hünärmenleri ýurdumyz boýunça 900 müň tonna töweregi pagta hasylynyň taýynlanandygyny tassykladylar. Eýsem-de bolsa, pagtadaky we galladaky artdyryp ýazmalar nähili döreýär?!
Her ýyl daýhanyň näçe pagta-galla öndürmelidigi ýokardan kesgitlenýär. Ýerli ýolbaşçylar ýokardan bellenen, real bolmadyk pagta-galla tabşyryklaryny ýerine ýetirmek üçin artdyryp ýazmalara ýüz urmaga mejbur bolýarlar.
Ýurdumyzyň içki hajaty üçin gaýtadan işlenýän pagta 300 müň tonna töweregi bolsa-da, hakykatda, 500 müň tonna diýlip hasabat berilýär. Türkmen pagtasynyň hiliniň soňky döwürde ýaramazlaşandygy köplere belli. Hünärmenler pagtanyň hili ýaramazlaşdygyça, onuň süýüminiň köpelýändigini tassykladylar.
Pagtamyzyň süýümi 32-33% möçberinde bolsa hem hasabatda ony peseldip, 30% möçbereinde görkezýärler. Ýangyn, hapaçylyk, çyglylyk diýibem pagtada belli bir derejede artdyryp ýazmaga mümkinçilik bar. Oba hojalyk hünärmenleri şu bellän sebäplerim bilen bagly pagtada 40% möçberinde artdyryp ýazyp boljakdygyny bellediler.
Geçen ýyl galladan bellenen sepgide ýetip bilmedik emeldarlar pagtadan “ýokary hasyl” almaga mejbur edilipdir. Ýatladyp geçsek, Daşoguz welaýaty geçen ýyl galla hasylyny beýleki welaýatlarymyzdan az alypdy, şonuň üçinem bu welaýata pagtadan has köp hasyl almak wezipesi ýüklenipdi. Şol sebäpli oba hojalyk hünärmenleri bu welaýatda pagtadan artdyrylan meýilnama ýetmek üçin artdyryp ýazmalaryň has köp edilendigini aýdýarlar.
Daşoguz welaýatynda pagta galplygynyň üstüniň açylmagy bilen, oba hojalygyndaky artdyryp ýazmalaryň soňuna çykyljakdygyna ynanmak kyn, sebäbi Türkmenistanyň öňki prezidenti S.Nyýazowyň häzirem dowam edýän “Täze oba” syýasaty galplyga, artdyryp ýazmalara esaslanyp gurnalan.
Umuman, oba hojalygyndaky galplyklaryň, artdyryp ýazmalaryň soňuna çykmak üçin, ilkinji nobatda öňki prezident S.Nyýazowyň “Täze oba” syýasatyndan tizden-tiz el çekip, oba hojalygyny weýran eden bu syýasata adyl baha bermeli. Şeýle hem ýokardan berilýän agyr planlary ýatyryp, daýhany ýeriň hakyky eýesine öwrüp, näme ekmelidigini, näçe hasyl almalydygyny daýhanyň özüniň kesgitlemegine şert döretmeli. Iň esasy hem ýurtda metbugat azatlygy bolmasa, oba hojalygyndaky artdyryp ýazmalaryň soňuna çykyp bolmajakdygyna döwlet emeldarlarynyň akyl ýetirmegi zerur.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
2013 Bütindünýä tomusky uniwersiada
XXVII Bütindünýä tomusky uniwersiada (rusça: XXVII Летняя Универсиада) - 2013 ýylda Russiýa Federasiýayň Tatarystan Respublikasynyň Kazan şäherinde geçirýa. Uniwersiada sportunyň halkara federasiýasynyň şygary astynda iki ýyldan bir gezek geçirilýän bu iri möçberli ýaryşlar Zeminiň ähli künjeginden talyp sportunyň iň oňat wekillerini ýygnaýar. 6-njy iýulda açylyş bolýar[1].
Türkmenistan ilkinji gezek Bütindünýä talyp oýunlaryna örän wekilçilikli düzümini ugrady. Onuň düzümine 117 adam, şol sanda sportuň dokuz görnüşi boýunça—boks, agyr atletika, küşt, tennis, ýeňil atletika, dzýudo, sambo, guşak göreşi, erkin we grek-rim göreşleri boýunça çykyş etjek 83 türgen girdi.
-
-
-
-
-
-
Kazan-universiade-opening-arena1.jpg
opening ceremony
-
Kazan-universiade-closing-arena-flags1.jpg
flags of nations
-
Kazan-universiade-opening&closing-tickets .jpg
tickets on opening, closing
-
Kazan-universiade-tickets .jpg
tickets on games


text:
Sişenbe güni Pakistanyň Lahor şäheriniň sudy Birleşen Ştatlaryň diplomaty Reýmond Deýwisiň işi boýunça nobatdaky gezek sud diňlenişigini geçirdi.
Birleşen Ştatlaryň Merkezi razwedka agentliginiň ştatdan daşary işgäri hasaplanylýan Reýmond Deýwis Pakistanyň iki sany raýatyny öldürmekde aýyplanylýar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary R.Deýwisiň diplomatik eldegrilmesizlik hukugynyň bardygyny aýdyp, şol esasda-da onuň tussaglykdan boşadylmagyna aýak direýär.
Reýmond Deýwisiň aklawçysynyň haýyşy boýunça düýn sud diňlenişigi geljek hepdäniň çarşenbe gününe geçirildi.
Reýmond Deýwisiň tussag edilmegi bilen baglanyşykly dawalar soňky günler Pakistan bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklarynyň belli bir derejede dartgynlaşmagyna getirdi.


text:
Soňky wagtlarda metbugatdaky habarlarda Siriýada, Yrakda we Owganystanda bolup geçýän çaknyşyklaryň ol ýerde ýaşaýan etniki türkmenlere hem öz täsirini ýetirýändigine aýratyn üns çekilýär.
Metbugatda şeýle habarlaryň yzgiderli çykmagy halk köpçüliginiň arasynda biygtyýar "Eýsem özüni Yslam döwleti Yrak we Lewant” diýip atlandyran topar Siriýada we Yrakda ýaşaýan etniki türkmenlere nähili howp abandyrýarka we muňa garşy nähili çäreler görülýärkä?” diýen sorag döredýär.
Şonuň ýaly-da, “Talybanyň” soňky wagtlarda Owganystanyň demirgazyk sebitlerindäki hüjümlerininiň ýygjamlamagy bilen, “onuň bu sebitde ýaşaýan etniki türkmenlere ýetirýän täsirleriniň öňüni almak üçin nähili işler edilýärkä?" diýen ýaly sowal döreýär.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda halk köpçüliginiň arasynda dörän şeýle sowallardan ugur alyp, Siriýa we Yrak bilen bir hatarda Owganystanyň demirgazygynda terrorçy toparlaryň hüjümlerine duçar bolýan etniki türkmenleriň soňky ýagdaýlaryny olaryň dürli wekilleriniň gatnaşmagynda ele almak isleýär.
Bu temada gepleşige gatnaşmak, şeýle-de öz teklipdir belliklerini we pikirdir garaýyşlaryny ýetirmek isleýänleriň hat@azatradio.org salgysy arkaly biziň bilen habarlaşmagyny haýyş edýäris.


text:
Germaniýanyň ozalky kansleri Helmut Şmidt Germaniýanyň Owganystandaky missiýasyny tankyt etdi.
90 ýaşyndaky Şmidt Germaniýanyň iň meşhur döwlet işgäridir. Ol «Daý Zaýt» gazetiniň şu günki sanynda Günbatar Owganystana ummasyz serişde we köp sanly esger göndermegine garamazdan, bu uruşda şowsuzlyk töwekgelligine uçardy diýdi.
Günbatar Germaniýa 1974-nji ýyldan 1982-nji ýyla çenli ýolbaşçylyk eden Şmidt yslamçy terror topary bolan al-Kaýdany ýok etmek baradaky başky maksat ýerine ýetirilmedi diýdi.
Onuň pikirine görä, 200 müň esger hem owganystany durnuklaşdyrmak üçin ýeterlik bolmasa gerek.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda oppozision partiýalaryň döredilmegine resmi taýdan rugsat beriljekdigini aýtdy. Bu barada Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi habar berýär.
18-nji fewraldaky Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde çykyş eden prezident Berdimuhamedow, türkmen jemgyýetiniň demokratiýalaşdyrylmagynyň ähmiýetine degip geçip, şu ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Konstitusiýasyna laýyklykda islendik adama syýasy partiýa gurmaga rugsat beriljekdigini aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň daşarky dünýä açylmagy babatda demokratiýanyň möhümdigini aýdyp, döwlet bähbitlerini göz öňünde tutjak oppozision partiýalaryň hasaba alynjakdygyny mälim etdi.
Türkmen prezidenti oppozision partiýalaryň döredilmeginiň ýurduň syýasy-jemgyýetçilik durmuşy üçin möhüm waka boljakdygyny belledi.
Häzirki wagtda Türkmenistanda resmi taýdan hasaba alnan ýeketäk partiýa bolan Türkmenistanyň demokratiki partiýasy (TDP) hereket edýär.
TDP 1991-njy ýylda Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň ýurduň Kommunistik partiýasynyň ýerine döredildi we oňa ilki başda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow ýolbaşçylyk etdi.
Nyýazowyň 2006-njy ýylyň dekabr aýynda aradan çykmagy bilen 2007-nji ýylyň fewral aýynda Türkmenistanyň prezidenti wezipesine saýlanan Gurbanguly Berdimuhamedow bu partiýanyň täze ýolbaşçysy boldy.


text:
Azerbaýjan ermenileriň agdyklyk edýän Daglyk-Garabag regionynyň golaýynda harby türgenleşik çärelerine başlady.
Ýurduň Goranmak ministrligi sişenbe güni beýanat ýaýradyp, türgenleşiklere goranmak ministr Safar Abyýewiň hut özüniň ýolbaşçylyk edýändigini mälim etdi.
Hepdäniň ahyryna çenli dowam etjek türgenleşiklerde ýer we howa harby güýçleriniň gatnaşjakdygy habar berilýär.
Geçen hepde Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew çykyş edip, özüniň territorial özygtyýarlygyny dikeltmek, şeýle-de Daglyk-Garabag meselesini Halkara kadalaryna laýyklykda çözmek isleýändigini mälim edipdi.
Azerbaýjan bilen Ermenistan Daglyk-Garabag meselesi boýunça 20 ýyldan gowrak wagt bäri dawalaşýar.


text:
Türkmen häkimiýetleriniň maý aýynda mikroawtobuslarda ýolagçy gatnatmaga girizen gadaganlygy, aşgabatly bazar resmisiniň tassyklamagyna görä, Aşgabadyň esasy Jygyllyk bazaryndaky söwdanyň peselmegine getiripdir.
Ýerli çeşmeler «marşrutkalar» diýilýäniň gadaganlygy netijesinde, ilki bazaryň ýolunda adamlaryň «ekilen agaç» ýaly köp bolandygyny, emma soň kösenip, bazara gitjek bolýanlaryň azalandygyny, bazardaky alyjylaryň selçeňländigini aýdýarlar.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý barada ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Bu dünýäde iň dowamly göreş haýyr bilen şeriň arasynda barýar. Bu göreş halk döredijiliginde, has beterem halk ertekilerinde ýiti şöhlelenýär. Ýaňy-ýakynda “GÜN” neşirýatynda şwed dilinde Türkmen halk ertekileriniň ýene-de bir ýygyndysy çykdy. Azatlyk Radiosy ýazyjy Ak Welsapar bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy
: “Gün” neşirýatynyň internet saýtynyň habar bermegine görä, ýaňy-ýakynda Şwesiýada türkmen halk ertekileriniň ýene-de bir ýygyndysy çykypdyr. Şol barada birki agyz gürrüň beräýseň?
A.Welsapar
: Hawa, Şwesiýada türkmen halk ertekileriniň täze kitaby neşir edildi. Kitapda 15 sany erteki bar we ol 120 sahypadan ybarat.
Azatlyk Radiosy
: Kitabyň ady näme?
A.Welsapar
: Kitabyň ady şwed dilinde “Den underbara sångens hem”, türkmen dilinde “Ajap aýdymyň öýi” diýmek bolýar.
Azatlyk Radiosy
: Näme sebäpden kitaba beýle at goýduňyz?
A.Welsapar
: Sebäbi şol at bilen kitaba bir türkmen halk ertekisi girizildi. Aslynda bu kitabyň döremegine sebäp bolanam şol erteki diýse bolar. Onuň mazmuny meni özüne çekdi. Ol ertekide men öz döwrümiziň iň uly, iň agyr meseleleriniň biriniň çeper çözgüdini gördüm.
Azatlyk Radiosy
: Ol nähili problema?
A.Welsapar
: Ol adamlaryň öz dogduk mekanyndan aýrylmak meselesi. Agzalýan türkmen halk ertekisinde biziň ata-babalarymyz eýýäm orta asyrlarda bu meseläni gozgap, onuňam ýerlikli çözgüdini hödürlän ekenler. Bu örän täsin erteki.
Azatlyk Radiosy
: Şol ertekiň gysgaça manysyny aýdyp berseň, okyjylar üçin gyzykly bolardy.
"Ajap aýdymyň öýi" ertekiler ýygyndysy
A.Welsapar
: “Ajap aýdymyň öýi” erteksinde bir patyşa öz baş weziri bilen awa gidýär. Az ýöräp, köp ýöräp, bular bir jeňňelligiň çetinden barýarlar. Hyýallary guş atjak.
Emma jeňňeliň içi ýylan-içýandan, çybyn-çirkeýden doly, ýata, porsy suwam – üstesine. Bular atyň başyny öwrüp, bu taýdan derrew gitmekçi bolýarlar. Emma şol wagt jeňňeliň içinde bir guş saýraýar.
Patyşa-da, ýanyndakylaram ol owaza aňk bolýarlar. Ol warkajyk diýen guş eken. Patyşa bu guşuň owazyna ýüregini berýär, ähli zatdan bizar bolup, şol owaza gulagyny tutýar oturyberýär, bu taýdan butnasy gelenok.
Emma jeňňeliň içi howply, ysam demiňi tutup barýar. Onsoň guşy tutup, köşge getirmeli edýärler. Köşkde ony tylladan kapasa salyp, süýjüden-süýji hörek berýärler. Gus hasam owadan saýrar öýdýärler. Emma guş gaýta saýramasyny kesip, köşgüň bagyndan öz garyp mekanyna tarap garaýar oturyberýär…
Indi ertekiniň yzyny aýtman, onuň filosofiki jemlemesine geçesim gelýär. Häzirki wagtda on millionlarça adamlar dürli sebäplere görä, öz dogduk topragyny terk edip, başga ýurtlara göçüp, ýat illerde mekan tutmaly bolýarlar.
Birleşen Milletler Guramasam, adam hukuklaryny goraýjy beýleki Halkara guramalaram öz ýurdunda horlananlara başga ýurtlarda oturym almaga kömek edýär. Bu-da, elbetde, gowy iş, zerur iş. Emma, üns berseň, agzalýan türkmen ertekisinde bu meseläni çözmegiň biraz başgarak usuly görkezilýär. Ertekini gymmaty şonda.
Azatlyk Radiosy
: Dogduk mekany ýaşaýşa ýaramly etmek – ertekiniň manysy şondadyr, belki?
A.Welsapar
: Hawa. Jeňňeli zäherli mör-möjekden arassalamak, porsy suwy sowup, o ýere süýji suw eltmek. Şonda hiç kes öz dogduk mekanyny taşlamaly boljak däl.
Azatlyk Radiosy
: Beýleki ertekileriň temasy bu gürrüň beren ertekiň bilen sazlaşýarmy?
A.Welsapar
: Elbetde, sazlaşýar. Emma ertekiler biri-birini gaýtalanok, olaryň hersi bir gyzykly temany gozgaýar. Meselem, bu kitapda “Garyp goja hem ak ýylan” diýen bir erteki bar.
Bu ertekini men çagalykdan gowy görerdim, onuň kitaplardakydan has şireli bir görnüşini ertekiçiniň dilinden ozal özüm ýazyp alypdym. Bu ertekini men türkmen halk ertekileriniň iň naýbaşylarynyň biri diýip hasaplaýan.
Çünki onda haýyr bilen şeriň baky göreşi örän çuňňur, örän çeper beýan edilýär. Iň täsin ýeri-de, haýyr bilen şeriň hiç haçan biri-birini gutarnykly ýeňip bilmejekdigi görkezilýär.
Türkmenleriň gaty ir döwürlerde şeýle netijä gelmegi, bu durmuşyň iň bir düýpli problemalarynyň biriniň örän täsin filosofiki çözgüdini tapmagy, dogrusy, akylyňy haýran edýär! Şwed okyjylarynyň bu ertekini halajakdygyna şübhäm ýok.
Azatlyk Radiosy
: Ertekileri şwed diline şol durşuna terjime etdiňmi ýa üýtgetmeli bolýarmy?
A.Welsapar
: Ertekileriň şikes ýeten ýerlerini düzetmeli bolýar. Ýöne bu zergäriň işi ýaly ynjyk iş, halk ertekilerine örän aýawly çemeleşmeli, ertekiniň süňňüni bozmaly däl.
Bu hakda ikimiz “Dirilik suwy” atly ertekiler kitaby çykanda-da gürrüň edipdik. Halk ertekisine el urmak – aşa jogapkärli iş. Bu edil zeper ýeten gadymy žiwopis eserleriniň dikeldilişi ýaly zat.
Azatlyk Radiosy
: Kitap diňe halk ertekilerinden ybaratmy?
A.Welsapar
: Ýok, bu kitapda meniň öz ýazan ertekilerimdenem ikisi bar. Olaryň biri “Soltanyň gyzy Solmaz” diýen erteki. Bu ertekini ýazmagymyň bir sebäbi bar…
Azatlyk Radiosy
: Ol nähili sebäp?
A.Welsapar
: Men türkmen ertekileri bilen 30 ýyl töweregi wagt bäri iş salyşýan. Tejribäm artdygyça-da, bir täsinligi anyk görýän. Meniň pikirimçe, bizde ýitip giden halk ertekileri bar. Ol ertekileriň yzyny görse bolýar…
Şol yzlar beýleki türkmen ertekilerinde galypdyr. Bu örän täsin ýagdaý. Bolmaly ertekiniň özi ýok, ýöne dürli ertekilerde onuň fragmentleri, bölekleri galypdyr. Onsoň men, öz ýazyjylyk tejribäme daýanyp, şol ýiten ertekileriň käbirini dikeltmeli diýen karara geldim.
“Soltanyň gyzy Solmaz” ertekisi-de şol sebäpden döredi. Men “Soltanyň gyzy Solmaz”, “Suw aty” ýaly ertekileri ýazmak bilen, Türkmen halk ertekilerine, halk döredijiligine öz tükeniksiz söýgimi bildirmek isledim. Ol ertekiler öz ellerine düşen güni, belki, türkmen okyjylary-da olara mynasyp baha bererler.
Azatlyk Radiosy
: Kitabyň tehniki taraplary barada-da birki agyz aýdaýsaň?
A.Welsapar
: Kitap ýüpek kagyzda, gaty daşly, gowy bezegli çykdy. Kitaby şwed hudožnigi bezedi. Esasy kynçylyk şwed suratçysyna türkmen reňklerini, türkmen milli koloritini düşündirmekde boldy.
Ýöne hudožnik öz işine gaty yhlasly ýapyşdy, onsoň netijesem gowy boldy. Ol hudožnik aýal bu kitaby bezeýän döwründe Türkmenistana, biziň halkymyzyň sungatyna gaýybana aşyk bolandygyny aýdýar. Bu-da kitabyň entek ile ýaýramanka gazanan ilkinji estetiki ýeňişleriniň biri bolsa gerek.


text:
Media azatlygyna gözegçilik edýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy “internetiň ganym duşmany” diýip, atlandyrdy.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2006-njy ýylda häkimiýet başyna gelende beren wadalary diňe berlen söz bilen durmuş hakykatynyň arasyndaky boşlugy ulaldýar. Bu pikir düýbi Parižde ýerleşýän guramanyň “Azat metbugatyň ganym duşmanlary” atly soňky hasabatynda öňe sürülýär.
Gurama Türkmenistanyň dünýäniň iň totalitar režimleriniň biridigini aýdyp, onuň azat metbugaty kepillendirýän 2013-nji ýylda kabul eden Media baradaky kanunynyň hem diňe “gözboýagçylyk” bolandygyny aýtdy.
Hasabatda türkmen häkimiýetleriniň ýurduň mediasyny doly gözegçilginde saklap, resmi propaganda ters gelýän maglumatlary berýänleri hem berk daraýandygy nygtalyp geçilýär.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy Azatlyk Radiosynyň habarçysy Ogulsapar Myradowanyň 2006-njy ýylda türkmen türmesinde gümürtik ýagdaýda ýogalmagy bilen bagly ýagdaýlaryň hem entek unudylmandygyny ýatladýar.
“Internetiň ganym duşmanlary” hasabatynda Azatlyk Radiosynyň 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda tussag edilen habarçysy – Saparmämmet Nepesgulyýewiň ykbalyna hem üns çekilýär.
Guramanyň “Azat metbugatyň ganym duşmanlary” atly hasabatynda dünýä boýunça metbugatyň erkinligine böwet bolýan 45 sany şahsyň we aýratyn toparlaryň sanawy getirilipdir.
Olaryň arasynda Berdimuhamedow bilen birlikde Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew, Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew, Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko hem bar.
Azatlyk Radiosy bu barada “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň wekili Johan Bihr bilen ýörite söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň “Azat metbugatyň ganym duşmanlary” atly soňky hasabatynda, Türkmenistan ýene soňdan üçünji orunda ýerleşdirilipdir. Onuň bu ýyl hem şu görkezijini almagyna esas bolan täze ýagdaýlar barmy?
Johan Bihr: Türkmenistan biziň hasabatlarymyzda indi ençeme ýyl bäri şol bir ýerde saklanyp gelýär, ýagny 180 döwletiň arasynda 178-nji orunda ýerleşdirilýär. Elbetde, Türkmenistan ýurtdaky metbugat azatlygynyň derejesi boýunça iň ýaramaz görkezijileriň birine eýe.
Biziň “Metbugat azatlygy indeksi” baradaky hasabatymyzda, Türkmenistandan pes derejede ýerleşdirilen başga diňe iki ýurt bar. Olar Demirgazyk Koreýa we Eritreýa. Şol sebäpli Türkmenistan dünýäde metbugatyň iň ýapyk we repressiw görnüşde saklanýan ýurtlarynyň biri bolmagyna galýar.
Indeksde Türkmenistanyň görkezijileri ýyl-ýyldan ýaramazlaşýar. Bu görkezijiler ýurtda metbugat azatlygynyň ýerine ýetirilişini ölçeýär. Bu görkeziji barha ýaramazlaşýar. Näme üçin?! Sebäbi Türkmenistanda galan birnäçe garaşsyz žurnaliste we olaryň işine garşy basyşlar güýçlendirildi.
Şeýle-de, biz Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylaryna garşy basyşlaryň artýandygyndan habarly. Mysal üçin, olaryň köpüsi öz işini togtatmaga mejbur boldy.
Ondan başga-da, Azatlyk Radiosynyň we “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiriniň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň bir ýyldan gowrak wagt bäri tussaglykda saklanýandygyny bilýäris. Ol ilki ýitirim bolupdy, soň onuň türmededigi anyklandy, ondan soňra-da ol toslama aýyplamalar esasynda, türme tussaglygyna höküm edildi.
Şeýle-de, türkmen häkimiýetleri şäheri “abadanlaşdyrmak” diýlip atlandyrylýan çäräniň esasynda çanak antennalaryny aýyrdylar. Munuň netijesinde olar türkmen raýatlarynyň daşary dünýä bilen ýeke-täk arabaglanyşyk ýollarynyň birini aradan aýyrdylar.
Şeýlelikde, Türkmenistanda metbugat azatlygy ýyl-ýyldan barha ýaramazlaşýar. Bu ýurduň görkezijileri mundan ozal hem ýaramazdy. Ýöne prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu görkezijini has-da ýaramazlaşdyrmaga mümkinçilik döredýän ýaly bolup görünýär.
Azatlyk Radiosy: Johan, siziň Türkmenistanda metbugat azatlygy boýunça ýagdaýyň gowulaşjakdygy dogrusynda teoretiki umydyňyz barmy?
Johan Bihr: Biz häzirki ýagdaýa seredişimizde, beýle bir umytly bolup bilemzok. Elbetde, hemişe garşylyk görkezmek islegi döräp biler. Ýurtda galan garaşsyz žurnalistleriň işi öwgä mynasypdyr. Şeýle aýylganç şertlerde garaşsyz ýagdaýda öz işiňi dowam etdirmek gürrüňsiz gahrymançylykdyr.
Olaryň işi [ýurtda bir zatlaryň üýtgemegine] bolan umydy hemişe öz ýany bilen getirýär. Käbir garaşsyz žurnalistler ýurtdaky ýagdaýa garamazdan, öz işini togtatmadylar. Emma şeýle bolsa-da, men beýle bir umytly bolup bilemok.


text:
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak Orsýetiň şu aý, beýleki esasy nebit öndürijileri bilen ylalaşykda, günde öndürilýän nebitiň derejesini ýanwardaky ýagdaýynda, 10.9 million barrelde doňdurmaga taýýardygyny aýdýar.
Emma ol OPEK guramasyna girýän we oňa girmeýän nebit öndürijileriň 17-nji aprelde Dohada geçiriljek duşuşykda fewral derejesi ýaly başga derejeleri hem teklip etmekleriniň mümkindigini, Orsýetiň bu tekliplere açykdygyny aýtdy.
Nowak 8-nji aprelde Moskwada eden çykyşynda, Eýranyň nebit öndürmegi azaltmak baradaky ylalaşyga boýun bolmajagyny aýdandygyna garamazdan, Dohada boljak duşuşygyň esasy nebit öndürijileriň arasynda nebit önümçiligini kemeltmek barada ylalaşyga gelmek bilen soňlanjagyna umytlydygyny aýtdy.
Orsýet, Saud Arabystany, Katar we Wenezuela fewral aýynda, nebit bahasynyň aşaklamagyny duruzmak üçin, nebit önümçiligini azaltmak barada ylalaşyga geldiler.


text:
Penşenbe güni Yragyň gündogaryndaky Al-Sadiýa şäherinde janyndan geçen hüjümçiniň özüni partlatmagy netijesinde 30 şaýy musulmany öldi. Şeýle-de, wakada başga-da 65 adam ýaralandy.
Ýurduň paýtagty Bagdadyň 50 kilometr günortasynda ýerleşýän Hafriýah şäherinde bolan iki bomba hüjüminde hem dokuz adam öldi.
Yrakdaky we dünýäniň dürli künjegindäki şaýy musulmanlary “Aşura” dabarasyny belleýärler.
Şaýy musulmanlary mukaddes Karbala şäherinde geçiriljek dabara tarap ýöriş geçirýärler. Bu gün VII-nji asyrda Muhammet pygamberiň ogly Ymam Hüseýiniň öldürilmegi ýatlanyp geçilýär.
Sünni ekstremistleri şaýy musulmanlaryny dinden çykan hasaplap, olara ýygy-ýygydan hüjüm edýärler.
Birleşen Milletler Guramasy şu ýylyň dowamynda Yrakda mezhebara ýowuzlyklarda we beýleki hüjümlerde 7 müňden gowrak adamyň ölendigini habar berýär. Olaryň 1000-si diňe oktýabr aýynda heläk boldy.


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alansoň, sungatyň beýleki görnüşlerine garanyňda, heýkeltaraşlyk iň bir üns berilýän sungat boldy.
Ýurduň ykdysady kynçylyklary başdan geçirýän döwründe-de, sirk sungatynyň ýatyrylyp, teatr we beýleki sungat wekilleriniň maddy we ruhy kösençlikde gezen wagtlarynda-da heýkeltaraşlar gurply ýaşaýardylar.
Türkmenistanda heýkeltaraşlyga ilkibaşdan ünsüň berilmegi ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultunyň görlüp-eşidilmedik derejede galdyrylmagy bilen bagly boldy. S.Nyýazow ýurda ýolbaşçylyk eden ýyllarynda öz heýkellerini yzygiderli ýasadyp, her bir edara-kärhananyň öňünde goýdurypdy. Mundan başga-da, S.Nyýazow diňe bir öz heýkellerini däl, eýsem, ýakyn hossarlarynyň-da heýkellerini ýasadypdy.
Heýkelleri ýasamaga ençeme pullaryň harçlanylýandygy barada aýdylýar. Şol heýkelleri ýasaýan heýkeltaraşlar hem öz zähmetleri üçin gaty ummasyz pullary alýarlar.
Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, onuň şahsyýet kulty aradan aýryldy. Emma muňa garamazdan, Türkmenistanda heýkeltaraşlyk sungaty ünsden düşmedi.
«Ylham»
Ýurduň täze saýlanan prezidenti S.Nyýazow ýaly öz heýkelini ýasatmak kampaniýasyny alyp barmady. Ýöne muňa garamazdan, türkmeniň ir döwür ýaşap geçen şahsyýetleriniň heýkelleriniň köp mukdarda ýasalmagyna welin badalga berdi. Bu bolsa ýene heýkeltaraşlara gazanç çeşmesi bolup başlady.
Ýaňy-ýakynda paýtagtyň merkezinde açylan «Ylham» çeperçilik-seýilgäh toplumynda gadymy döwrüň tanymal şahsyýetlerinden başlap, XX asyrda ýaşap geçen medeniýet we sungat ussatlarynyň heýkelleri goýuldy. Bu seýilgähiň döredilmegi Nyýazowyň şahsyýet kultundan ýadan halkyň ünsüni biraz sowmakdan ybarat bolupdy.
Şu çaka çenli dürli-dürli şähsyýetleriň şeýle köp mukdardaky heýkelleri Türkmenistanda döredilmändi.
Berdimuhamedow prezidentlik wezipesine geçäýen ýyllarynda hatda Medeniýet Şahberdiýewa, Maýa Kulyýewa ýaly aýatda diri gezip ýören tanymal sungat adamlarynyň-da heýkellerini döretmegiň zerurdygyny aýdypdy. Ýöne, «Ylham» seýilgähinde diňe merhum döredijilik işgärleriniň heýkelleri goýuldy.
Täze döredilen «Ylham» çeperçilik-seýilgäh toplumy juda berk gözegçilik astynda. Ol ýerde polisiýanyň nokady bar. Seýilgäh durşy bilen wideokameralar bilen üpjün edilen.
Nurynyň elindäki dutary döwdüler
Paýtagtyň beýleki seýilgählerindäki heýkellere şunuň ýaly gözegçilik welin, gynansak-da, edilmeýär. Aşgabat şäheriniň 11-nji mikroraýonda ýerleşýän Nury Halmämmedowyň heýkeli hiç bir gözegçiligiň edilmeýänligi zerarly, oňa rehimsizlik bilen daralýar. Bu heýkel indi birnäçe gezek wagşylarça talandy.
Soňky gezek bolsa Nury Halmämmedowyň elindäki dutary döwüldi. Heýkeli restawrasiýa edýänler bu ahwalata kän bir ünsem bermediler. Häzir bu heýkel gara reňke boýaldy. Bu boýag heýkeliň daşky keşbini has-da ýaramazlaşdyrdy.
Häzirki wagtda Nury Halmämmedowyň heýkeli dutarsyz. Heýkeliň öňki kaddyna haçan getiriljekdigi-de gümana. Sebäbi Nury Halmämmedowyň heýkeli ýerleşýän seýilgäl Azatlyk etrap häkimligine degişli. Häkimlik bolsa heýkeli öňki kaddyna getirtmek üçin Medeniýet ministrligine çykmaly, pul harçlamaly.
Şeýle ýagdaýlar şäherde ýadygärliklere ýörite gözegçilik edýän edaranyň açylmagynyň zerurlygyny döredýär. Çünki paýtagtda heýkeller ýyl geldigiçe köpelýär. Emma olara gözegçilik etmeklik welin ünsden düşürilýär.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetdeş regionlarynda ýaragly çaknyşyklar bu ýerde köpçülik bolup ýaşaýan etnik türkmenleri öz öýlerini terk etmäge mejbur edýär.
Şu günler türkmen-owgan serhediniň Owganystan tarapynda jemlenen türkmenleriň sanynyň barha köpelýändigi we olaryň Türkmenistandan kömek soraýandygy barada habar berilýärkä Türkmenistan bosgunlara, hususan-da owganystanly türkmenlere nähili kömek edip bilýär? Ýurduň kanunlarynda nähili mümkinçilikler göz öňünde tutulýar?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan ermenilere garşy türkleriň genosid edendigini inkär etmekligiň jenaýat diýlip hasaplanmagy barada Fransiýanyň alyp barýan täze çärelerini diskrimininasiýa we jynsparaz diýip atlandyrdy.
Sişenbe güni eden çykyşynda Erdogan bu kanuna jogap edip, Türkiýäniň Fransiýa garşy yzygiderli çäreleri görjekdigini aýtdy.
Bu kanuna görä, ermenilere garşy genosid edilendigini inkär eden adama bir ýyl türme tussaglygy we 57 müň dollar jerime göz öňünde tutulýar. Indi kanunyň proýekti Fransiýanyň prezidenti tarapyndan tassyklanylmaly.


text:
Türkmen metbugatynyň beren habaryna görä, 27-nji iýundan Türkmenistanda 2011-nji ýylyň ikinji ýarymy üçin hususy awtoulagy bolan graždanlara degişli bank edaralary arkaly mugt benziniň talony berlip ugrapdyr. Ýurtdan gowuşýan habarlarda şol talony almakda raýatlaryň ençeme kynçylyklary başdan geçirýändigi, netijede, şol talony alyp bilmän galýanlaryň bardygy bellenýär.
“Şol päsgelçilikler nämelerden ybrat?” diýen soragy Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýewe berdik.
Osman Hallyýew: Hususy ulag eýeleriniň öňündäki iň uly kynçylyk ulag serişdeleriniň abatlygy, tehniki howpsuzlyk boýunça kemçiliginiň ýokdugy baradaky kepilnamany, ýagny guratlyk hatyny almak. Ol hat polisiýanyň ýol-gözegçilik gullugy, özem onuň welaýat bölümleri tarapyndan berilýär. Olar bolsa köçe-ýol hereketiniň howpsuzlygyna dahyly bolmadyk kemçilikleri – kuzowyň sähelçe ýemşerilen ýa reňkiniň öçügsiräk ýeri, gopan ýeri bar bolsa-da, oňa guratlyk hatyny berenoklar. Netijede soňky ýyllar daşary ýurtlarda çykarylan maşynlaryň eýeleri şol dokumenti alýarlar, “Moskwiç”, “Žiguli” kysymly köne ulaglary bolanlar bolsa şol arzyly kagyzy alyp bilenoklar.
Azatlyk Radiosy: Osman, ulag eýelerine şeýle berk talaplaryň bildirilmegi gowy dälmi? Eger ulaglar hakykatdan-da gurat bolsa, ol ýollarda dürli awtomobil-transport heläkçilikleriniň azalmagyna getirmezmi?
Osman Hallyýew: Ol dogry. Ýöne başda aýdyşym ýaly, ulaglaryň daşky abatlygyna, reňkiniň täzeligine köpräk üns berlip, hereket howpsuzlygy bilen bagly tehniki talaplar ünsden düşürilýär. Mysal üçin, ulaglaryň gije ýoly ýagtyldýan çyralarynyň diňe ýanyp-ýanmaýandygy gözden geçirilip, şol çyralaryň näçe metr aralygy yşyklandyrýandygy, garşydan gelýän ulagyň sürüjisiniň gözüni gamaşdyryp-gamaşdyrmaýandygy barlanmaýar. Netijede köçe-ýol hadysalarynyň köpüsi gijelerine ýüze çykýar.


text:
Şekspiriň şahsyýeti baradaky syr aýan ediler
Iňlis edebiýatynyň, şol sanda dünýä edebiýatynyň iň görnükli wekili Şekspiriň şahsyýeti baradaky syr ýakyn aýlarda aýan ediler diýip, London gazetleri ýazýarlar.
Mukaddes Merýem ybadathanasynyň jemgyýetçilik topary Uorik şäherinde orta asyrda ýaşap geçen şahyr hem dramaturg Fulk Grewilliň mazaryny açmaga rugsat berenden soňra, şeýle habarlar köpeldi diýip, dünýäniň dürli metbugaty habar berýär. Fulk Grewill ençeme poetiki eserleriň, şol sanda drama eserleriň awtory hökmünde tanalýar. Onuň eserleri rus diline hem terjime edildi.
Grewill Angliýanyň korolewasy Elizaweta 1-njiniň ýakynlaryndan biri bolupdyr. Şeýle-de ol dünýä belli Wilýam Şekspiriň iň golaý dosty hem edebiýat meseleleri barada pikirdeşi ekeni. Olar Londonda bir köçede ýaşapdyrlar. Bir eserinde Fulk Grewill özi barada “Şekspiriň yssady” diýen geň ýazgy galdyrypdyr.
Şekspir barada bolsa dürli pikirler bar. Bir çaklama görä, asla Wilýam Şekspir diýen şahs bolman, diňe şeýle edebi lakam bolup, dürli awtorlar tarapyndan eserler döredilip, onuň adyna berlipdir. Beýleki bir çaklama görä, Wilýam Şekspiriň eserlerini kollektiw bolup ýazypdyrlar. Üçünji –iň esasy çaklamada bolsa, hakykatdanam şeýle genil ýazyjy ýaşap geçipdir. Nähilem bolsa edebiýatçylaryň hem taryhçylaryň arasynda belli pikir bolmansoň, Wilýam Şekspiriň şahsyýeti dürli jedelleriň döremegine sebäp bolup geldi.
Häzirki şowhuna sebäp bolan zat Fulk Grewill özüni üç sany golýazmasy bilen bilelikde jaýlamagy wesýet edipdir. Golaýda onuň mazary gysga elektro tolkunlar bilen barlananda, gutujyga meňzeş üç zadyň bardygy aýan edilipdir. Indi alymlar şol gutujyklaryň içinden ýazyjynyň golýazmalary, aýatynam “Antoniý we Kleopatra” eseri çykar diýip garaşýarlar. “Antoniý we Kleopatra” bolsa Wilýam Şekspiriň genial eserleriniň biri saýylýar.Aleksandr Solženisiniň ady Rim şäherinde ebedileşdirilýär
Rimdäki iň uly parklaryň birindäki alleýa bu rus ýazyjysynyň ady dakylar.
Bu habary üstümizdäki hepdede Italiýanyň ANSA we Kronos habarlar gullugy ýaýratdy. Bu çäre beýik rus ýazyjysynyň ölen gününiň ýyl dönüminiň yz ýanyna gabat geldi.
Rim şäheriniň Meri Marko Pomariçi Aleksandr Solženisine Kommunistik sistemanyň garşysyna göreşijileriň, Berlin diwaryny ýykyjylaryň, ynsan hukuklaryny goraýjylaryň simwoly hökmünde baha beripdir. Ol rus ýazyjysynyň adynyň Ýewropadaky paýtagtlaryň atasynda ilkinji gezek Rimde ýol belgisi hökmünde peýda boljakdygyny aýratyn belläpdir. Orhan Pamuk Orsýete sapar edýär
Görnükli türk ýazyjysy Orhan Pamuk Orsýete sapar edýär diýip, rus köpçülikleýin habar beriş serişdeleri maglumat ýaýratdy.
2006-njy ýyl boýunça Nobel baýragynyň eýesi, belli türk ýazyjysy Orhan Pamuk Awgust aýynyň 28-nde we 29-nda Moskwa döwlet uniwersitetinde hem beýleki okuw jaýlarynda leksiýa berýär. Mundan öňinçä, ýagny 27-nji awgustda bolsa Moskwanyň merkezinde ýerleşen Täze Arbatdaky Kitaplar öýünde öz okyjylary bilen duşuşar.
Bu belli ýazyjy 30-njy awgustda Orsyýetiň 2-nji paýtagty saýylýan Sankt-Peterburga baryp, Wosstaniýa meýdanyndaky Kitaplar merkezinde öz okyjylary bilen duşuşyk geçirer.
Häzirki zaman türk medeniýetiniň ýüzi hem tuwagy saýylýan Orhan Pamuk ol duşuşyklarda özüniň “Sadalyk muzeýi” romany bilen tanyşdyrar. Bu ýazyjynyň Nobel baýragyny alanyndan soň çap bolan ilkinji romanydyr. Ol mundan bir ýyl öň Türkiýede neşir edildi. Soňra nemes hem iňlis dillerine terjime edildi. Golýada bolsa ony rus hem ukrain dillerine-de terjime etdiler.
Belli türk ýazyjysynyň “Jewet beý hem onuň ogullary”, “Ümsümlik öýi”, “Ak gala”, “Gara kitap”, “Täze durmuş”, “Meniň adym Gyrmyzy” “Gar”, “Stambul. Ýatlamalar şäheri” ýaly eserleri rus okyjylaryna giňden tanyşdyr.


text:
Owganystanyň iň tanymal Salafi lideri Abdul Rab Rasul Saýýaf 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gatnaşmak üçin parlamentdäki wezipesinden çekildi.
Çarşenbe güni Saýýaf owgan parlamentiniň aşaky öýündäki wezipesinden çekilenden soň, özüniň prezidentlige dalaşgärligini yglan etdi.
Şeýle-de, ol häzirki wagt Owganystanyň energetika ministri wezipesinde işleýän Ysmaýyl Hanyň özüniň ilkinji wise-prezidenti hökmünde işlejekdigini mälim etdi.
Saýýaf häzirki wagt “Daawat-i-Islami” toparynyň hem ýolbaşçysydyr. Ol 1980-nji ýyllarda iň uly anti-Sowet yslamçy liderleriň biridi.
Saýýaf Saudy Arabystanynyň resmi dinine uýmaga başlandan soň, ol bu şalygyň ýakyn ýarany boldy. Saud Arabystanynyň resmi dini akymy sünni musulmanlarynyň selefi mezhebidir.
Saýýaf Owganystanyň we Günbataryň adam hukuklaryny goraýan toparlary tarapyndan 1990-njy ýyllarda bolan raýat urşy döwründe adam hukuklaryny depgilemekde aýyplanýar.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Amnesty International” guramasy orsparaz separatistleriň ýesir alnan ukrain esgerlerini Donetsk şäherinden ýöriş edip geçirmegi dogrusynda aladalanma bildirdi.
22-nji ýanwarda separatist söweşijiler we olaryň lideri Aleksandr Zaharçenko ýesir alnan 10 esger bilen trolleýbus partlamasynyň bolan sebitine tarap ýöriş geçirdiler. Şol güni ir bilen bolan trolleýbus partlamasynda 13 adamyň öldürilendigi habar berilýär.
Ýörişiň dowamynda tussag edilen ukrain esgerleri dyza çökmäge mejbur edilip, gahar-gazaply ýaşaýjylar bolup görünýän adamlar tarapyndan söz we fiziki gynamalara sezewar edildiler.
Bu barada ýaýradylan wideo ýazgyda tussag edilenleriň azyndan biriniň urlup-ýenjilýändigi görünýär.
“Amnesty International” guramasy bu baradaky maglumatlaryň we wideo ýazgylaryň “aladalanma döredýändigini” aýdýar.


text:
ABŞ we Britaniýa, geçen hepdede söweşijileriň Parižde 17 adamyň ölümine getiren hüjüminden soň, yslamçy ekstremizme garşy birleşen fronty döretmegi wada berdiler.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň we Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameronyň bu çykyşy Fransiýanyň prezidenti Fransua Holandyň musulmanlar “yňdarmalygyň, fundamentalizmiň we çydamsyzlygyň esasy pidalary” diýen beýanatynyň yzysüre edildi.
Waşingtondaky iki günlük gepleşikleriň öň ýanynda “Times of London” neşiriniň 15-nji ýanwar sanynda çap bolan makalada Obama we Kameron dünýäniň Pariždäki hüjümlere “bir agyzdan” jogap berendigini we özleriniň hiç kime “söz azatlygyny nogtalamaga” ýol bermejekdiklerini aýtdylar.
“Biz özbaşdak fanatikler ýa-da terrorçylykly guramalar bilen ýüzbe-ýüz bolup, ekstremistler tarapyndan gorkuzylmarys” diýip, liderler belleýärler we “biz bu wagşy adam öldürijilere hem olaryň ýoýulan ideologiýasyna garşy söweşeris” diýdiler.
Berlinde Germaniýanyň kansleri Angela Merkel yslamçy ekstremistlere garşy howpsuzlyk çärelerini pugtalandyrmagy wada berdi.
7-nji ýanwarda iki ýaragly adam Fransiýanyň “Charlie Hebdo” satiriki žurnalynyň Pariždäki edarasyna hüjüm etdiler we yslamçy şygarlary gygyryp, 12 adamy, şol sanda žurnalyň baş redaktoryny we karikaturaçylary öldürdiler.
Ýemende ýerleşýän Arap ýarym adasyndaky ”Al-Kaýda” bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy we Said hem Cherif Kouachiniň žurnala eden hüjüminiň Muhammet Pygamber üçin “ar alyşdygyny” aýtdy.
Bu žurnala ozal musulman pygamberini ýaňsylaýjy suratlary çekendigi üçin ençeme sapar haýbat atylypdy.
9-njy ýanwarda, üçünji bir ýaragly söweşiji Amedy Coulibaly Parižde ýewreýleriň halal azyk dükanynda birnäçe adamy zamun alanda, dört ýewreý öldürildi.
Coulibaly we doganlar Kouachi şol gün geçirilen operasiýalaryň netijesinde howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürildi.
15-nji ýanwarda Arap dünýäsiniň institutynda eden çykyşynda prezident Fransua Holland radikal yslamyň gapma-garşylyga, garyplyga, deňsizlige we konfliktlere daýanýandygyny belledi we yslamyň demokratiýa bilen utgaşyp bilýändigini aýtdy.
Şeýle-de prezident Fransiýadaky araplara, hüjümleri ýazgaryp, bildiren raýdaşlygy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Millionlarça adam pidalaryň hatyrasyna 11-nji ýanwarda ýöriş geçirdiler. “Çarle Hebdo” zurnalynyň diri galan işgärleri bu neşiriň üstündäki işi dowam etdirerler. Žurnalyň nobatdaky sany 14-nji ýanwarda Fransiýada çapdan çykdy.


text:
Mälim bolşy ýaly şu ýyl köpçülikleýin ýowarlaryň çäginde tutuş ýurtda 3 million çemesi agaç nahalynyň oturdyljakdygy, resmi metbugatda habar berlipdi.
Şol agaç nahallaryny oturtmak çäresiniň eýýäm Lebap welaýatynyň käbir etraplarynda başlanandygy habar berilýär. Bu welaýatda döwlet býujetinden aýlyk alýan işgärleriň her şenbe we ýekşenbe güni ýowarlara gatnaşdyrylýandygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýew ýowarlar we onuň ilata, ylaýtada çagaly enelere ýetirýän täsirleri barada maglumat taýýarlady.


text:
Ukrain kanunçykaryjylary ýurtdaky syýasy durnuksyzlygyň soňuna çykmak üçin koalision hökümeti düzmek ugrundaky tagallalaryny dowam edýärler.
10-njy aprelde premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk wezipesinden çekilýändigini yglan etdi. Netijede parlamentiň häzirki başlygy Wolodymyr Hroýsmanyň bu wezipä bellenip bilinjekdigi baradaky garaýyşlar orta atylýar.
Ýatsenýuk ýurtdaky reformalary gowşak depginde alyp barýanlykda aýyplandy.
Prezident Petro Poroşenkonyň ýakyn ýarany Hroýsmanyň kandidaturasyny prezidentiň "Petro Poroşenkonyň Blogy" we "Halk Fronty" partiýasy goldaýarlar.
12-nji aprelde parlamentiň wise-spikeri Andriý Parabuý dört sany garaşsyz deputatyň Petro Poroşenkonyň fraksiýasyna goşulandygyny mälim etdi. Munuň netijesinde "Petro Poroşenkonyň Blogy" bilen "Halk Fronty" partiýasynda koalisiýa hökümetini düzmek üçin zerur bolan artykmaçlyk döredi.
Bu aralykda täze hökümetiň düzümi kesgitlenip başlady. Ozalky sermaýa menejeri Oleksandr Danylýugyň täze maliýe ministri boljakdygy çak edilýär. 40 ýaşly Danylýuk Poroşenkonyň administrasiýasynyň başlygynyň orunbasarydyr.
Käbir ekspertler Danylýugyň we Hroýsmanyň ýokary derejeli wezipelere bellenmegi netijesinde häkimiýetiň prezidentiň we onuň töweregindäkileriň elinde jemlenmeginden howatyr edýärler. Bu ýagdaýlara reformaçylaryň nägileligini bildirmeginiň mümkindigi hem aýdylýar.
Kanunçykaryjylar täze koalisiýa we premýer-ministriň kandidaturasy boýunça parlamentde ses berişligiň sişenbe güni giçlik geçiriljekdigini mälim etdiler.


text:
Metbugat habarlaryna görä, Orsýet ozalky Sowet Soýuzynyň düzümine giren respublikalaryň raýatlarynyň rus graždanlygyna geçmek, pasport almak düzgünlerini ýeňilleşdirmekçi bolýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda ozal goşa raýatlyk şertnamasy baglaşylypdy. Emma soň bu şertnama resmi Aşgabadyň inisiatiwasy bilen togtadyldy. Ýöne şol şertnamanyň işlän döwründe rus raýatlygyny alan türkmenistanlylaryň sanynyň müňlerçedigi aýdylýar. Şeýle-de Türkmenistanda, az-da bolsa, rus dili ilat hem bar.
Golaýda Kremliň Ukrainanyň Krym regionyny anneksiýa etmegi netijesinde, synçylaryň pikirlerine görä, öňki sowet respublikalarynda, ýerli rus dilli ilat we rus raýatlary hem Kremliň syýasaty bilen bagly, belli bir aladalar döredi.
Mundan başga, Türkmenistan ýaly ýurtlardan gelip Orsýetde okaýan, işleýän adamlar hem bar. Olaryň, öz ýagdaýlaryny gowulandyrmak üçin, rus graždanlygyna geçmek mümkinçiliginden peýdalanjak bolmagy, ikinji tarapdan, öz ýurdunyň raýatlygyndan el çekmek islemezligi-de mümkin.
Umuman, şu we beýleki ýagdaýlar Orsýetiň «pasport kartynyň» Türkmenistanyň özbaşdaklygyna nähilidir bir täsir ýetirmegine getirip bilermi? Bu ähtimallyk barada kimde nähili pikir bar?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu tema bagyşlaýar. Pikir-bellikleriňize, söhbete gatyşmagyňyza garaşýarys.
Söhbete goşulmak üçin aşakdaky forumdan peýdalanyň; isleseňiz, gepleşigimize gatnaşyp hem bilersiňiz. Biziň adresimiz: hat@azatradio.org, bize hat ýazyň, telefon ýa e-mail salgylaryňyzy galdyryň, siz bilen özümiz habarlaşarys.


text:
Anna güni Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy bu radioda rus dilindäki gepleşikleriň efire çykmagynyň 60 ýyllygyny ýörite belläp geçýär.
Sowet Soýuzy bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky Sowuk urşuň iň bir haý-haýly döwründe, 1953-nji ýylyň 1-nji martynda Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy şol wagtky Sowet Soýuzy üçin niýetlenilen rus dilindäki gepleşiklerini efire berip başlapdy.
Bu gepleşikleriň maksady Sowet Soýuzynyň raýatlaryna, kommunistik propagandadan tapawutlylykda, senzura edilmedik azat maglumatlary ýetirmekden ybarat bolupdy.
Bu wakanyň 60 ýyllyk ýyl dönümine gabatlap, Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy özüniň Waşingtondaky ofisinde orsýetli hukuk goraýjy weteranlaryň, şol sanda belli hukuk goraýjy aktiwist Lýudmila Alekseýewanyň-da gatnaşmagynda ýörite Tegelek stol diskussiýasyny geçirmekligi planlaşdyrýar.
Mundan daşary, radionyň Rus gullugyndan ýakynda işden boşadylan žurnalistleriň-de bir topary bilen Moskwada ýörite çäre gurnamaklyk-da göz öňünde tutulýar.


text:
BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Mýanmaryň oppozisiýa lideri Aung San Su Çiniň parlamente goşulmak üçin kabul edilýän kasamyň sözlerine garşy çykyp gelmegine garamazdan, ony ahyry kabul etmäge razylyk bildirmegine oňaýly baha berdi.
Mýanmarda bäş onýyllygyň dowamyndaky harby režim reformaçy hökümet bilen geçen ýyl resmi taýdan çalşyrylany bäri Pan Gi Mun bu ýurda ilkinji gezek sapar edýär. Ol sişenbe güni Su Çi bilen duşuşdy.
Su Çi mundan bir gün öň parlamentdäki öz ornuna geçmek üçin kasam kabul etmäge razylyk bildiripdi.
Bu kasam kanun çykaryjylary 2008-nji ýylyň konstitusiýasyny “gorap saklamaga” çagyrýar. Su Çi kasamyň bu ýeriniň konstitusiýany “hormatlamak” diýlip üýtgedilmegini sorapdy.


text:
Baýramaly: täsin şypahana täze ömür berildi
Türkmenistanyň Prezidenti meşhur şypahananyň täze binalarynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy
Irden şypahananyň ýanyndaky ýerde baýramçylyga mahsus ýagdaý höküm sürdi, daş-töwerekde milli aýdym-sazlar ýaňlandy. Ähli zat dabaranyň başlanmagyna taýýar edildi.
Şypahana toplumynyň giň çäginde milletiň Lideriniň gelmegine Türkmenistanyň Mejlisiniň ýolbaşçylary we deputatlary, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, pudaklaýyn ministrlikleriň we dolandyryş edaralarynyň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, Umumymilli «Galkynyş» hereketine girýän jemgyýetçilik guramalyrynyň wekilleri, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri, ýaşulular we din işgärleri, Baýramaly şypahanasynyň işgärleri, çagyrylan köp sanly myhmanlar garaşýarlar.
Irden Prezidentimiziň dikuçary şypahanynyň ýanyndaky ýörite meýdançada gondy.
Prezident şu wakanyň möhüm ähmiýete eýedigini belläp, Baýramaly şypahanasynyň Merkezi Aziýada we Ýewropada böwrek kesellerini bejermek üçin niýetlenen ýeke-täk şypahanadygyny nygtady hem-de bu ýerdäki howanyň esasy bejeriji faktor bolup durýandygyny aýtdy, bu ýerdäki howa ýokary temperaturada saklanýar, ygal düşmeýär we çyglylygyň derejesi örän pesdir.
Döwlet Baştutany bu şypahananyň irki döwürlerden bäri, diňe türkmenistanlylaryň arasynda däl-de, ýakynda we alysda ýerleşýän ýurtlardan, ýagny dünýäniň ähli künjeklerinden gelýän köp sanly adamlaryň we myhmanlaryň arasynda giňden meşhurdygyny aýtdy.
Deňiz derejesinden 242 metr belentlikde ýerleşýän şypahana zolagynyň gurak we yssy mikroklimaty böwrek, ýürek—damar, iýmit siňdiriş we nerw ulgamlarynyň kesellerinden ejir çekýän adamlary bejermekde uly ähmiýete eýedir.
Beýik Watançylyk urşunda bu şypahana söweş meýdanlarynda ýaralanan esgerleriň müňlerçesiniň ýaralaryny bejermekde we saglygyny dikeltmekde möhüm ähmiýete eýe boldy.
Döwlet Baştutany seýrek duşýan bejeriji häsiýetlere eýe bolan gadymy, taryhy şypahana zolaklarynyň biri bolan Baýramaly şypahanasynyň durkuny täzelemek baradaky Kararyň bu ýerde bejeriş—sagaldyş boýunça edilýän hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmak we bu hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak maksady bilen kabul edilendigini nygtady. Gurluşyk işleri alnyp barlan mahalynda hünärmenleri taýýarlamak işiniň hem geçirilmegi ýöne ýerden däldir, indi olar halkara derejeli şypahanalar babatda bildirilýän talaplara laýyk gelýän täze şertlerde zähmet çekerler.
Şunuň bilen baglylykda Gurbanguly Berdimuhamedow daşary ýurtly diplomatlara bu şypahana bilen tanyşmagy hem-de isleg bildirýänlere şypahanada öz saglygyny bejertmegi teklip etdi.
Döwlet Baştutany esasy bejeriş korpusynyň girelgesine tarap barýar. Gurbanguly Berdimuhamedow simwoliki lentany kesip, jaýyň içine girýär. Bu ýerde hormatly Prezidentimizi ýurdumyzyň her welaýatyna wekilçilik edýän ýaşulular, hökümet agzalary, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary täze binanyň açylmagy bilen gutlaýarlar. Hormatly Prezidentimiz olar bilen hal-ahwal soraşyp, täze binanyň aýratyn ähmiýeti barada durup geçdi. Soňra milletiň Lideri şypahananyň amatly we ähli oňaýlyklary bolan otaglaryny içgin synlaýar.
Döwlet Baştutany şypahananyň işgärleri we myhmanlar bilen söhbetdeş bolan mahalynda, Baýramaly şypahanasynyň bejeriş häsiýetlerine hem-de aeroterapiýanyň /gyzgyn howa bilen bejerişiň/ we gelioterapiýanyň /günüň şöhleleri arkaly bejerişiň/ we gidroterapiýanyň /suw arkaly bejerişiň/ artykmaçlyklaryna eýedigini ýene-de bir gezek belledi.
Ýeri gelende aýtsak, Türkmenistanyň halkara derejeli bu baýry şypahanasynyň döreýşiniň taryhy hem örän gyzyklydyr. 1921-nji ýylda alymlar tarapyndan geçirilen barlaglar aýratyn-da ýaz we güýz aýlarynda Mary oazisindäki howanyň ýokary bejerijilik häsiýetine eýedigini görkezdi. Birnäçe ýyl soňra—1929-njy ýylda Baýramaly böwrek kesellerini bejermek üçin ýaramly ýer diýlip ykrar edildi hem-de ozalky patyşanyň köşgi we seýilgähi klimat bilen bagly şypahana diýlip yglan edildi.
Häzirki wagtda uly möçberli özgertmeler Baýramaly şypahanasyna hem öz täsirini ýetirdi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň buýurmasy boýunça bu ýerde bejeriş korpusynyň durkuny düýpli täzeleýiş işleri geçirildi hem-de her biri 250 orunlyk korpuslaryň ikisi guruldy.
Şeýlelikde, indiden beýläk bu ýerde ozal bolşy ýaly, 500 adam däl-de, eýýäm 1 müň sany adam intensiw ýagdaýda bejeriş alyp biler, bular üçin dünýä standarlaryna laýyk gelýän derejede ähli oňaýlyklar döredildi. Türkmenistanyň beýleki şypahanalary ýaly, türkmen Lideriniň ýadawsyz alada etmegi we üns bermegi netijesinde Baýramaly şypahanasy Ýewropanyň öňdebaryjy, hususan-da, Germaniýanyň önüm öndüriji kompaniýalarynyň kämil tehnologik we medisina enjamlary bilen üpjün edildi.
Gurbanguly Berdimuhamedow bu şypahanany synlap bolanyndan soňra, medisina işgärlerine işde üstünlikleri gazanmagy arzuw etdi. Şeýle hem Prezident bu ýerde dynç alýanlaryň we medisina işgärleriniň haýyşy boýunça olar bilen ýadygärlik surata düşdi.
Soňra döwlet Baştutany häzir uly bolmadyk muzeý ýerleşýän taryhy bina tarap ugrady. Bu ýerde milletiň Liderini Beýik Watançylyk urşunyň weteranlary aýratyn ruhubelentlik we şatlyk bilen garşyladylar. Olar durky täzelenilen şypahananyň ilkinji dynç alýanlary boldular.
Gurbanguly Berdimuhamedow Beýik Watançylyk urşunyň merdana esgerlerini mähirli mübärekläp, olaryň saglygy, hal-ýagdaýlary bilen gyzyklandy, gerek-ýaraklaryny sorady. Şol ýerde weteranlara döwlet Baştutanynyň adyndan gül desseleri gowşuryldy. Hormatly Prezidentimiz frontçy esgerler bilen ýadygärlik surata düşdi we olara berk jan-saglyk, abadançylyk we uzak ömür arzuw etdi.
Adamzat taryhynda iň gazaply uruşlaryň biri bolan 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňiş ýer ýüzüniň parahatçylyk, agzybirlik we dost-doganlyk ýörelgelerine eýerýän ähli hoşniýetli adamlaryň uly baýramydyr hem-de Beýik Watançylyk urşunyň aldym-berdimli söweşlerinde gazanylan taryhy Ýeňişde biziň gahryman weteranlarymyzyň, mukaddes ojaga wepaly enelerimiziň, bütin halkymyzyň görkezen edermenligi, çeken gaýduwsyz zähmeti hiç haçan ýatdan çykmaz diýip, hormatly Prezidentimiz belledi.
Prezidentiň aýdyşy ýaly, her ýyl biziň halkymyz Ýeňiş baýramçylygyny dabaraly belleýär we Watanymyzyň azatlygy, mähriban topragymyzyň parahatçylygy we asudalygy ugrunda baş goýan gahrymanlary, şöhratly watan ogullaryny sarpalaýar. Beýik Ýeňşiň 65 ýyllygynyň öňüsyrasynda biziň Watanymyzyň paýtagty Aşgabatda, ýurdumyzyň welaýatlarynda we etraplarynda, mekdeplerde, kärhanalarda we guramalarda dabaraly çäreler, weteranlar bilen duşuşyklar guralýar. Adamlar Beýik Ýeňşiň hatyrasyna gurban bolan watandaşlarymyzyň—halk gahrymanlarynyň belent başly heýkelleriniň etegine gül desselerini goýýarlar.
Şöhratly ata-babalarymyzyň Watany söýmek, Watany gözüň göreji ýaly goramak baradaky mukaddes wesýetlerine wepaly, är gaýratly gerçeklerimiz Beýik Watançylyk urşunyň frontlarynda mähriban topragymyzy, il-günümizi gorap, gahrymanlarça söweşdiler diýip, milli Liderimiz belledi we olaryň müňlerçesi ata Watanymyzyň, mukaddes ene topragymyzyň, mähriban halkymyzyň, eziz Diýarymyzyň asudalygy, parahatçylygy ugrundaky aldym-berdimli söweşlerde gara başyny goýdular, türkmenistanly gerçekleriň onlarçasy söweş meýdanlarynda edermenligiň, merdanalygyň, gaýduwsyzlygyň belent nusgasyny görkezip, Watan Gahrymany diýen belent ada mynasyp boldular.
Häzirki ajaýyp zamanamyzda mähriban halkymyz asuda, abadan, parahat durmuşyň hözirini görüp, erkana ýaşaýar. Ýurdumyzda düýpli özgertmeleri amala aşyrmakda, Watanymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde uly üstünlikler, ajaýyp ýeňişler gazanylýar diýip, bellemek bilen hormatly Prezidentimiz, häzirki döwürde Türkmenistanda halk gahrymanlarynyň hatyrasyny belentde tutmak, olara döwlet derejesinde hormat goýmak däbi täze many-mazmuna eýe bolýar diýip nygtady. Döwlet Baştutany sözüni dowam edip, ýaňy-ýakynda hem uruş weteranlarynyň we olaryň ýanýoldaşlarynyň, şeýle hem tylda zähmet çeken weteranlarymyzyň pensiýalarynyň möçberleri köpeldildi. Olara ähli beýleki durmuş kömekleri we ýeňillikler berilýär, şeýle hem biz Beýik Watançylyk urşuna gatnaşan weteranlarymyzyň ýurdumyzyň şypahanalarynda öz saglygyny dikeldip, dynç almaklary üçin hem ähli şertleri döretdik diýip, milletiň Lideri belledi.
Soňra Gurbanguly Berdimuhamedow biziň gahrymanlarymyz ýurdumyzyň şypahanalarynda öz saglyklaryny berkidip we ýagşy dynç alyp bilerler diýip belledi. Şeýle hem milletiň Lideri döwletiň Beýik Watançylyk urşunyň weteranlary, frontda mertlerçe söweşip, ýokary sylag-hormata mynasyp bolanlar hakynda yzygiderli alada etjekdigi barada aýtdy.
Şu günki şanly waka mynasybetli hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Baýramaly şypahanasynyň işgärleriniň adyndan gül desseleri gowşuryldy.
Konsert tamamlanan soň, döwlet Baştutany özüniň kabulhanasynda hökümet agzalary bilen gysgaça maslahat geçirdi. Bu ýerde hormatly Prezidentimizi Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, şu günki şanly waka bilen tüýs ýürekden we mähirli gutladylar, döwlet Baştutanyna gül desselerini gowşurdylar. Milletiň Lideri hoşniýetli arzuwlar we gutlaglar üçin minnetdarlyk bildirip, maslahata gatnaşyjylaryň öňünde ýakyn hem-de uzak geljek üçin döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryndan gelip çykýan birnäçe, şol sanda saglygy goraýyş ulgamynyň şypahana -dynç alyş pudagynyň mundan beýläk-de ösdürilmegini üpjün edýän çäreleriň yzygiderli ýola goýulmagy baradaky möhüm wezipeleri goýdy.
Dabaraly çäreler tamamlanandan soň, bu ýerede baýramçylyk saçagy giňden ýazylyp, dabara gatnaşyjylara dürli tagamlar çekildi.
Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlar bilen hoşlaşdy we üstünlikleri arzuw edip, Baýramaly etrabynyň «Mekan» daýhan birleşigine tarap ugrady.
Ýoluň ugrunda türkmen Liderini oba adamlary mähirli garşylaýarlar. Bu ýerde belent mertebeli myhmany garşylamak üçin ykjam taýýarlyk görlüpdir—daş-töweregi synlanyňda, pagta we bugdaý ekilip, göwnejaý ideg edilen meýdanlara gözüň düşýär.
Täze Galkynyş we beýik özgertmeler eýýamynda Murgap jülgesiniň ekerançylary halal zähmet çekmek arkaly, Gurbanguly Berdimuhamedowyň oba hojalygyny düýpli özgertmek baradaky uly möçberli maksatnamanyň üstünlikli durmuşa geçirilmegine mynasyp goşant goşmaga çalşyp, pagtanyň, bugdaýyň, gant şugundyrynyň, gök we bakja ekinleriniň bol hasylyny ösdürip ýetişdirýärler. Mysal üçin aýdanyňda geçen ýylda Mary welaýatynda garaşsyzlyk döwründe ilkinji gezek 333 müň 300 tonna pagta ýygnaldy, munuň özi 2008-nji ýyldakydan 17 müň 400 tonna köpdür. Gant şugundyryny ösdürip ýetişdirýän kärendeçiler hem öndürijilikli likli işläp, 138 müň 200 tonna gant şugundyryny ýygnadylar, bu bolsa geçen ýylyň degişli döwründäkiden 6 müň tonna köpdür.
Şu ýylda-da maryly daýhanlar dänäniň bol hasylyny ýygnamagy göz öňünde tutýarlar, bu ekin üçin 200 müň gektar ýer bölünip berlipdir. Gowaçanyň irki döwürde ekilen ýerlerinde-de oňat gögeriş alnypdyr we ilkinji bejergi işleri geçirilýär.
Altyn Asyr
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
17-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanyň nebiti we gazy—2015” atly 20-nji halkara serginiň we maslahatyň işine gatnaşmak üçin türkmen paýtagtyna gelen “ARETI” halkara kompaniýalar toparynyň ýolbaşçysy Igor Makarowy kabul etdi.
Myhman duşuşmaga wagt tapandygy üçin döwlet Baştutanyna hoşallygyny beýan edip, milli Liderimizi şanly sene – Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady hem-de türkmen halkyna abadançylyk we ösüş baradaky arzuwlaryny aýtdy. Işewüriň belleýşi ýaly, “ARETI” kompaniýasy okgunly ösýän, döredijilikli içeri we daşary syýasaty durmuşa geçirýän Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga tüýs ýürekden buýsanýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nebitgaz toplumyny döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek boýunça iri möçberli maksatnamalar amala aşyrylanda häzirki zaman tehnologiýalaryny, iň täze ylmy-tehniki gazanylanlary önümçilige ornaşdyrmakda öňdebaryjy dünýä tejribesini çekmäge aýratyn ähmiýet berilýändigini nygtady.
Özara ynama we iki tarapyň hem bähbitleri esasynda ýola goýulýan hyzmatdaşlygyň şu günki ýagdaýy we geljegi barada pikir alyşmalaryň barşynda holdingiň ýolbaşçysy döwlet Baştutanyna birnäçe bilelikdäki taslamalaryň ýerine ýetirilişiniň barşy barada habar berdi. I.Makarow “ARETI” kompaniýasynyň geljegi uly türkmen bazarynda öz ornuny pugtalandyrmaga gyzyklanma bildirýändigini aýdyp, birnäçe teklipleri beýan etdi.


text:
Özbegistandaky sanlyja oppozisiýa wekiliniň biri ýurdy terk etmäge mejbur bolandygyny aýdýar. Nigora Hidoýatowa başga ýagdaýda oňa hökümeti agdarmak synanşygy boýunça aýyplamanyň ýöňkelmeginiň mümkindigini öňe sürýär.
Resmi taýdan hasaba alynmadyk “Azat daýhanlar” partiýasynyň ýolbaşçysy Nigora Hidoýatowa Özbegistany terk edip, üçünji bir döwlete aşandan soň, Azatlyk Radiosynyň özbek gullugy bilen söhbetdeş boldy
. Ol özüniň howpsuzlygy üçin häzir haýsy döwlete barandygy barada hiç zat aýtmady.
Ol: “Haýbat atylandygy üçin, men 13-nji iýulda Özbegistany terk etmeli boldum. Şoňa çenli men 15 gezek şaýat hökmünde soraga çekilipdim. Emma 16-njy gezekde maňa etmiş eden bir adam hökmünde daraşdylar. Bu maňa ýakynda aýyplamanyň ýöňkeljegini aýtdyklarydy. Meni sorag eden adam indiki gezek öz aklawçyň bilen gel diýip goýberipdi” diýdi.
Hidoýatowanyň aýtmagyna görä, soraglaryň dowamynda resmiler oňa garşy bikanun guramany döretmek we hökümeti güýç bilen agdarmak synanşygy boýunça işiň gozgaljakdygyny açyk duýdurypdyrlar.
Hidoýatowa bularyň juda uly aýyplamalardygyny, eger-de olar boýunça türmä basylsaň, onda amnistiýa hem düşüp bolmaýandygyny belleýär.
Hidoýatowa soňky gezek sorag eden adamlar oňa garşy üç kişini şikaýat bermek üçin soraga çagyranlarynda, özi üçin aýgytlaýjy pursadyň bolandygyny aýtdy. Ol şol üç adamyň ikisini tanaýandygyny, emma üçünjisini hiç haçan görmändigini aýdýar.
Şol üç adam Hidoýatowanyň Özbegistanyň bosgunlykdaky oppozisiýa wekilleri bilen Stambulda duşuşandygyny aýdypdyrlar. Gürrüňi gidýän duşuşykda, hamala, özbek hökümetini agdarmak barada maslahat edilipdir.
Hidoýatowa: “Şol şaýat diýilýän adam meniň rolumyň bu işde pul serişdelerini tapmakdan ybaratdygyny aýdypdy. Hamala, biz hökümeti agdarmak üçin, ABŞ-dan pul almaly ekenik” diýdi.
“Men munuň näme bilen gutarjakdygyny gowy bilýärdim” diýip, Hidoýatowa belleýär. Eger-de ýurtda galan bolsa, özüniň ikuçsuz türmä basyljakdyny aýdýar.
Iki çaganyň enesi, 48 ýaşly Hidoýatowa beýleki özbek oppozisiýanyň wekilleriniň edişi ýaly, ýurdy terk etmek kararyna gelendigini nygtaýar.
Hünäri boýunça taryh mugallymy Hidoýatowa syýasata 2003-nji ýylda girip, özüniň “Azat daýhanlar” partiýasyny esaslandyrypdy. Resmiler onuň partiýasyny hasaba almakdan ýüz öwürdiler. Şeýle-de, partiýanyň wekilleri 2004-nji ýyldaky parlament saýlawlaryna gatnaşdyrylmandy.