text:
Daşoguz welaýaty
Daşoguz welaýaty Türkmenistanda administratiw bölek.
Umumy Maglumat[üýtget]
Bu welaýat türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşip, demirgazyk-günbatarda, demirgazykda we demirgazyk-gündogarda Özbegistanyň düzümine girýän (awtonom) Garagalpagystan respublikasy we Horezm welaýaty bilen, günortada Türkmenistanyň Ahal welaýaty bilen, günorta-gündogarda Lebap welaýaty bilen, günorta-günbatarda bolsa Balkan welaýaty bilen araçäkleşýär. Meýdany 73.4 müň km2. Ilaty: 893.7 müň adam.(1994 maglumaty)
TEBIGATY[üýtget]
Demirgazygyny Horezm pesligi, Günortasyny Üňüz aňyrsy Garagum tutýar. welaýaty, gündogardan günbatardan Amyderýanyň gadymy hanalary bolan Döwdan we Derýalyk kesip geçýär. Bu hanalaryň ugrunda Orungum, Öwezaly, Urpakgum, Ataçagan, Sekizatly, Bäşoý, Garaporsaň, Lawak, Eşegarbat ýaly çägelikler, Garadaşly, Gökçäge ýaly birnäçe uly bolmadyk köller ýerleşýär.
Pesligiň demirgazygynda palezoý we mezozoý döwürleriniň jynslaryndan düzülen uly bolmadyk Gubadag, Misginata, Ýylangyr belentlikleri ýer tutýar.
GUbadagda mermer we granit, käbir ýerlerde oňat hilli kerpiç we keramiki önümleri taýýarlamakda ulanylýan toýun, Düzgyrda nahar duzynyň çykýan ýerleri bar.
Beýleki welaýatlara garanda has demirgazykda ýerleşensoň Daşoguzda gyş sowugrakdyr. Ýanwar aýy ortaça temperaturasy -4 we-7 gradusdyr. Käwagtlar -36 derejä ýetýän we geçýän aýazlar hem bolýar. Tomus yssy hemde gurak bolýar, Iýul aýy ortaça temperaturasy 27-29 gradus, käwagtlar +43-44 gradus hem bolýär. BU welaýatyň territoriýasy Türkmenistanda ygalyň iň az ýagýan ýeridir, bir ýylda ýagýan ygal mukdary 100 millimetre ýetmeýär. 86-98 millimetr bolýar. welaýatyň klimaty bu ýerde Şaly, orta süýümli Gowaça we beýleki oba önümlerini ýetişdirmäge amatlydyr. Welaýatyň esasy suw çeşmesi amyderýadyr.
ILATY[üýtget]
welaýatyň esasy ilaty türkmenler bolup ol ilatyň 60%a golaýyyny tutýar(1995 maglumaty), özbekler, gazaklar we ruslar hem ýaşaýar. Ilat gürligi ortaça: 1km2-de 12.2 adam bolup, ol hemme ýerde birmeňzeş däldir. Ilatyň agramly bölegi oazis bşleginde ýerleşýär. GUbadag, Boldumsaz etraplarynda 1km2 110-115 adam bolsada Üňz aňyrsyndaky Garagumda bu görkeziji 0,1 adamdyr. Merkeziň welaýaty Daşoguz şäherinde bu görkeziji 139,3 adama barabardyr.(1995 maglumatlary)


c: text/html

text:
Ibn al-Fakih Hemedany
ABU BEKIR AHMET ibn Muhammet ibn Ishak al-Hemedany ibn al-Fakih - geograf. Ol Hemedanda önüp-ösýär. Takmynan 902/03 ýyllarda, halifler al-Mutadit (892-902) we al-Muktefi (902-908) döwründe "Ýurtlar hakynda hekaýatlar kitaby" (Kitab ahbar al-buldan") diýen uly goegrafiki ýygyndy ýazypdyr. Ol iş biziň döwrümize bölekleýin gelip ýetipdir. Kitap 1022 ýylynda Aly ibn Jafar ibn Ahmet aş-Şeýzary tarapyndan gysgaldylypdyr, 1885 ýylynda çap edilipdir. Awtoryň eserlerinde gündogar ýurtlary, Horasan, Orta Aziýa, türk welaýatlary barada oňat maglumatlar berilýär. Onda Bagdat, Hemedan, Ermenistan barada has jikme-jik ýazylypdyr. Awtoryň eseriniň Orta Aziýa bagyşlanyp ýazylan bölüminde Mary, Balh we guzlar (oguzlar) barada maglumatlar berilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wozroždeniýe
Renessans (fr. Renaissance, ital. Rinascimento) — Ýewropa medeniýetiniň taryhynda Orta asyrlar medeniýetiniň ornuna gelen we täze döwrüň medeniýetinden ozalky döwür. Bu döwrüň takmynan hronologik çäkleri 14-nji asyryň başlarynda 16-njy asyryň soňky çärýegine çenlidir.
Wozroždeniýe döwrüniň tapawutlandyryjy alamaty — medeniýetiň dünýewi häsiýeti we onuň antroposentrizmi (ýagny, ilkinji nobatda, adama we onuň hereketlerine bolan gyzyklanma). Ol döwürde antik medeniýete (we onuň "täzeden dikeldilmegine") bolan gyzyklanma agdyklyk edensoň, onuň ady şol esasynda gelip çykypdyr.


text:
Fermentatiw ingibitor
INGIBIOTORLAR(lat. inhibeo - togtatyan, duruzyan)-biyalogiyada fermentlerin aktiwligini peseldyan tebigy we sintetik maddalar: olar tasir edishleri, mahsus ayratynlyklary we bashga hasiyetleri boyunca tapawutlandyrylyar. Janly organazimde gecyan madda calshygynyn onumleri, fermentlerin tebigy I-y bolup bilyarler. I. fermentlerin katalitik tasirlerinin mehanizmini owrenmek, beloklaryn funkksiyonal toplarynyn tebigatyny takyklamak, durli-durli fermentatiw proseslerin madda calshygyndaky rolyny ashgar etmek ucin ginden ulanylyar. I-nyn praktiki ahmiyeti uludyr, mes zyyanly mor-mojeklere we hashal otlara garshy goreshmek ucin zaherli himikatlary ulanmaklyk I-yn shol organizmlerin yashamagy ucin mohum prosesleri ingibirlemek ukyplary bilen baglanshyklydyr. Kabir farmaklogik serishdelerin we dermanlaryn tasirleri hem fermantatiw reaksiyalaryn ingibirlenmegine esaslandyrylyar. “I” termini, esasan, haysyda bolsa bir cylshyrymly biologic prosesin gecmegine pasgel beryan maddalary (mesrelem osumligin osmeginin ingibiotorlary) gorkezmek ucin ulanylyar.


text:
Anadoly Seljuk döwleti
Anadoly Türkmenleriniň döwleti.
Anadoly türkmen dölweti 1075-nji ỳylda Gutulmyşyň ogullary tarapyndan esaslandyrylỳar. Gutulmyşyň kakasy Arslan Seljuk türkmenlerinden bolupdyr. Dölwetiň gurulmagyna sebäp bolan Alp Arslanyň 1071-nji ỳyldaky Malazgirt söweşinde ỳeňiş gazanmagydyr. Ruma baran Seljuk türkmenleri Gutulmyşyň ogly Süleỳman şanyň daşyna jemlenipdirler. Örän gysga wagtyň içinde Süleỳman şanyň ady belende galypdyr. 1075-nji ỳylda Yznygy eỳeläp, ony paỳtagt edipdir. Adana, Tasus, Malatyỳa, Masis şäherlerini özüne birikdiripdir. Bu döwletiň ikinji soltany Gylyç Arslandyr. Seljuklaryň köpçülikleỳin Anadoluda mesgen tutmagy onuň watany ỳagdaỳyna getirilipdir. Yslam dinini ỳaỳradypdyrlar. Bu döwlet 1308-nji ỳyla çenli dowam edipdir.


text:
Taryhda yz galdyran türkmen zenanlar
MAHMELEK HATYN. Beýik Seljuklar imperiýasynyn soltany Mälik şanyn gyzy ,28-nji halyf al-Mukted Biýemrillahyn aýaly. 'Ummul-weled(birinji zenan)adyny alan. Seljuklaryn Halyflar neberesi bilen garyndaşlyk gatnashygy Çagry begin gyzy Hatyjanyn Kaýym Betrullaha durmusha çykarylmagyndan, sonundan Togrulbegin Kaýym Betrullahyn uýasyna öylenmeginden bashlanyar.
MELIKE HATYN. Horezm şalarynyn sonky soltany Jelaleddin Meňburunung ayaly.
RODOGUNA. Parfiýanyn patyşasy MitridatI (miladydan onki 171-138.y.)gyzy. Siriýa patyşasy Dmitriya durmu$a cykyar.Ol hakda şeyle rowaýat bar: Rodoguna hammamda yuwunyarka birden dushman $ahere cozyar.Ol sacyny cala-cula danyshdyryp,ony yenishden son yuwmagy kasam edyar, goshunyn onune dushup,dushmana garshy topulyar.Dushman derbi - dagyn edilyar.Rodogunanyn edermenligine $eyle bir hormat goyupdyrlar welin,onun $eklini Ärsaklaryn $ahsy mohurine geciripdirler.Rodogunanyn mermerden yasalan ajayyp heykeli arheolog M.Ý.Masson tarapyndan Nusaýda gazuw-agtarysh ishleri gecirilyarka tapylyar.Ol hazir Türkmenistanyň Milli muzeýinde in gymmatly eksponat boldy.
SAGAB HATYN. On altynjy halyf al-Mutazid Billahyng(hokumdarlyk eden yyllary 892-902)turkmen ayaly,18-nji halyf al-Muktedir Billahyn(908-932)ejesi. Ol birinji zenanderejesini goteripdir.
NURJAHAN. Ustajly turkmen taypasynyn beglerinin biri Şir Efkenin ayaly.Onun adamsynyn hakyky ady Alyguly bolup,ol yolbars bilen bolan göreşde ony yenenson,ona $ir efkan-$iri yenen lakamyny beripdirler,beg 1607-nji yylda gurnalan dilduwushligin netijesinde oldurilyar.
OGULSAPAR HATYN.(Sapariyýýe hatyn) Beýik Seljuklar imperiýasynyn soltany Mälik $anyn(1072-1092)3nji ayaly,iki soltanyn - Muhammed Taparyn(1104-1117)we Soltan Sanjaryn(1118-1157) ejesi.
TÖREBEG HANYM. Gutlug Temirin(1321-yylda aradan cykyar)ayaly 1333-nji yylda Ürgenje gelen arap syýahatcysy ibn-Battutanyn yazmagyna gora, Törebeg hanym bu yere gelip-gidyanler ucin metjit we hanaka gurdyrypdyr. Onun hormatyna galdyranTorebeg hanymmawzoleyi $u gun hem asyrlaryn $ayady hokmunde lowurdap dur.
PATYMA HATYN(FATIMA HATYN). Beýik Seljuklar imperiýasynyn soltany Muhammet Taparynyn gyzy, otuz birinji halyf al-Muktefi Liyetrillahyn(1136-1160)ayaly.birinji zenan derejesini goteripdir.
HATYJA. Türkmen nusgawy şahyry Seýitnazar Seýdinin ayaly. Adamsy Buhara emiri bilen söweşden son yza çekilende,onun atasy Hatyjany şahyrdan ayryp galyar we ony Beşire gocurip akidyar.Ol adamsyny yat edip, Gazali hijranydessanyny yazyar.
TÜRKAN HATYN. Garahanlylar hanedanlygyndan bolan Ilik hanyn ogly Ibrahim Tabgaç hanyn gyzy,beyik Seljuklaryn soltany Mahmydyn(1092-1094)ejesi.Ol 1104-nji yylda aradan cykypdyr.
REZIÝA MELIKE.(1219-1239) Deli soltanlygynyn (Hindistan)türkmen patyşasy $emseddin Iltutmyshyn (1210-1236)gyzy.Ol 20 yashynda aradan cykanson 17 yashynda tagta cykyar.Ol erkek kishinin egin-eshigini geyipdir,at-yaraga-da ussat eken.Ol soweshlerin birinde wepat bolupdyr.
SELIME SOLTANBEGIM. Beýik Mogollar impperiýasyny esaslandyran Baburun agtygy, meşhur türkmen serkerdesi hem şahyry Baýram hanyn(1502-1567)aýaly.Ol me$hur $ahyr zenan hasaplanypdyr,MAHFIMahfi lakamy bilen şygyrlar yazypdyr.
NAIBE YNANCHATYN.Turkmen hanedanlygy Ahlat$alylaryn(XII a.)hokumdary,ol adamsy Ybrayym (Ibrahim)yogalayndan son entek ba$y yash ogly sekman II nin adyndan yurdy ozbashdak dolandyryar.
PA$A BEGIM. Turkmenlerin baharly tiresinden bolan Aly$ukur beg Garagoýunlynyn gyzy. Garagoýunly döwletinin hokumdary Muhammet Mirzanyn ayaly.1469-njy yylda soltan Mahmut Mirza Miran$ahyn ayaly bolyar.Serkerde $ahyr Baýram hanyn garyndashydyr.
MERJEN(MERAJIL) HATYN.5-nji halyf Harunar-Ra$idyn(786-806)ayaly yedinji halyf al-Ma'munyn (813-833)ejesi. Ol merwli turkmenlerden bolupdyr.$onun ucin ogly al-Ma'mun hakimiyet ucin gore$lerde Merwe gelip,ejesinin garyndashlaryndan goldaw islapdir. Merajil hatyn hem oz dowrunde Birinji zenanderejesini goteripdir.
MERYEM HATYN.Kermanda Gutlyg hanlylaryn dowletini doreden (1222)Barak Hajibin gyzy,Yezd atabegi Muhiddin $ahyn ayaly.
MELIKE SELJUK HATYN. Seljuklylaryn soltany Gylyç Arslanyn(1156-1192)ucunji gyzy. Artykogullary hanedanlygyndan emir Nuretdinin ayaly.Adamsy 1185-nji yylda aradan cykan son halyf an-Nasr Lidinillaha durmysha cykyar. Yone toydan uc yyl son 30yashynyn icinde iki ogul dunya getirip,aradan çykyar. Ebu Az-zahir Biyemrillah adyny alyp, halyf(1225-1225)bolyar.
KAMALA. Deli soltanatynyn turkmen hokumdary Alaeddin Halajyn(1296-1316)ayaly.
OWHER NESIBE-HATYN. (1210-yylda aradan cykan)Seljuklylaryn anadoly hokumdary Gylyç Arslanyn(1156-1192)gyzy. 1205-nji yylda onun buyrugy bilen Kayserde Gyyasyyewe$afiye atly medreseler gurylyar.Olar 1890-njy yyla cenli ozbolushly medisina edarasy bolup hyzmat edipdir.Olaryn yanynda bolsa Gowherin erkek dogany Giýaseddin Keýhosrow II tarapyndan gowher Nesibe-hatynyn mawzoleyigurlupdyr(Taryhy ceshmelerden)


text:
Babizm
BABIZM — babitler sektasynyň dini taglymaty. Ol 19 asyryň 40 ýyllarynda Eýranda Bab tarapyndan esaslandyrylýar. Ol Eýran söwda burjuwasynyň peýdasyna jemgyýeti täzeden üýtgedip gurmak talaby bilen çykyş edipdir. Bab öz taglymatynda feodalsyz, açgöz ruhanysyz we daşary ýurtlularsyz monarhistik hökümet gurmagy, söwdagärleriň we hünärmentlernň şadyhorram ýaşamagyny ündäpdir. Eýran şasy ony Maku türmesine taşladypdyr. Bab turmede «Beýan» diýen kitabyny ýazypdyr. Onuň pikiriçe, bu kitap Gurhany çalşyrmaly eken. Eýranyň ezilýän halky bu taglymatyň feodalizme garşy taraplaryny kabul edip alyp, köp ýerlerde gozgalaň edipdir. Şol döwürde Bab öldürilipdir. Babyň taglymatlarynyň demokratik elementlerini ösdürenlerden iň görnüklisi molla Muhammet Aly Barforuçskiý bilen görnükli babitka Kurrat al-Aýnydyr. 1848 ýylda olar Şahrud şäheriniň golaýyndaky Bedaşt obasynda birnäçe ýüz babidi ýygnap ýygnak geçiripdirler. Şonda olar ähli döwlet düzgünleriniň, kanunlarynyň, salgytlarynyň, feodallara garaşlylygyň we hususy eýeçilignň ýatyrylmagyny, aýal-gyzlaryň erkek adamlar bilen deň hukukly bolmagyny talap edipdirler. Olar Barforuş şäherimiň golaýyndaky Mazanderanda gala gurup berkleşipdirler. Emma, gala şa goşuny tarapyndan alnyp, gozgalaň rehimsizlik bilen ýatyrylypdyr. Şondan soň hem babitleriň hereketi togtamaidyr Zenjan, Neýriz we Fars şäherlerinde hem babit gozgalaňlary bolupdyr. Bu gozgalaňlaryň şowsuz gutarmzgy netijesinde babit ýolbaşçylary terrorçylyk herekete başlapdyrlar. Olaryň 1852 ýylynda Eýran şasynyň janyna kast etmek üçin eden synanyşyklary hem başa barmandyr. Eýran feodallary we ruhanylar babitlerden rehimsizlik bilen öç alypdyrlar. Babizm esasynda soňra behaizm taglymaty döräpdir.


text:
Abort
Abort (latynça: abortus - çaganyň wagtyndan öň düşmegi) - 1) göwredäki çaganyň öz-özünden düşmegi, aýrylmagy. Göwredäki çaga 12 hepdä çenli düşse oňa irki, 13-28 hepdä çenli düşse-giçki abort diýilýär. Grip, brusselýoz, toksoplazmoz, ýatgynyň kiçiligi, ganyň rezus deň gelmezligi ýaly agyr we hroniki keseller çaganyň öz-özünden düşmegine sebäp bolýar; 2) emeli ýol bilen çaga düşürmek medisina kömegi bilen diňe wraçlar tarapyndan ýörite keselhanalarda geçirilýär. Keselhanadan başga ýerde ýa keselhanada bolsa-da bikanun esasda, ýa-da ýörite medisinia bilimi bolmadyk adam tarapyndan emeli ýol bilen göwreliligi togtatmak howpludyr. Ol çaga bolmazlygyna we her hili aýal keselleriniň döremegine sebäp bolýar.


text:
Gyzylja
Gyzylja (krasnuha) (lat. rubella) – ýiti ýokanç keseli bolup, ol deride örgüniň ýüze çykmagy we daşky limfa düwünleriniň ulalmagy bilen häsiýetlenýär. Gyzylja keselini RNK saklaýan toparyna degişli wiruslar döredýärler. Olar daşky gurşawyň täsirine çydamsyz bolup, ultramelewşe şöhleleriniň täsiri bilen tiz gyrylýarlar.
Iňlis dilinde gürleýän döwletlerde gyzyljany käwagt "nemes gyzamygy" diýip atlandyrýarlar, sebäbi bu kesel XIX asyryň ahyrlarynda Germaniýada has gowy öwrenilipdi.
Birnäçe asyrlaryň dowamynda daşky alamatlarynyň meňzeşlikleri üçin gyzylja, gyzamyk we garamyk bir kesel hasap edilip gelnipdi. Gyzylja ilkinji gezek nemes lukmany F. Hofman tarapyndan 1740-njy ýylda öwrenilýär. Ýöne gyzyljany aýratyn kesel hökmünde 1881-nji kabul edýärler.
Keseliň ýaýramagy. Gyzyljadiňe adamlaryň arasynda ýaýraýar. Kesel ýaýradyjy çeşme gyzylja bilen kesellän adam bolup biler. Gyzylja ýolugan adam örgüniň peýda bolmazyndan 7 gün öň we peýda bolandan 4 gün soň ýokançly hasap edilýär. Kesel adamlara howanyň üsti bilen ýokuşýar. Şeýle hem wiruslar kesellän adamyň peşewinde we nejasatynda bolup bilýändigi üçin, ol käbir zatlaryň (oýnawaçlaryň, gap-gaçlaryň) üsti bilen hem geçip biler. Aýal göwrelilik döwründe gyzylja ýolugan bolsa, bu kesel onuň göwresindäki çaga-da ýokuşýar. Şeýle çaga dünýä inenden 1-2,5 ýyla çenli gyzylja wirusynyň "ojagy" hasaplanylýar
Gyzylja bütin dünýäde ýaýran keseldir. Ol adamlara aňsatlyk bilen ýokup bilýär. Bu keseliň möwsümleýin, ýagny gyş we ýaz aýlary hem-de her 3-5 ýyldan ýaýraýandygyny bellemek gerek. Gyzylja bilen esasan hem 1-2 ýaşdan 7-10 ýaş aralygyndaky çagalar keselleýärler.
Keseliň döreýşi. Gyzylja keseliniň wiruslary dem alyş ýollarynyň üsti bilen gana düşýärler. Soňra bedeniň limfalarynda, deri dokumalarynda mekan tutýarlar, köpelýärler we zyýanly täsirini ýetirip başlaýarlar. Gyzylja bilen kesellän göwreli aýalyň çagasyna hem ýokýar (ýatgy içindäki gyzylja). Göwreliligiň ilkinji aýlarynda gyzylja köplenç göwredäki çaganyň ölmegine we düşmegine getirýär. Bu kesel bilen kesellän göwreli aýallardan maýyp, şikesli çagalaryň dünýä inmegi ahmaldyr (60%).
Keseliň alamatlary. Keseliň inkubasion döwri 15-24, köplenç 16-21 güne çenli bolýar. Onuň ilkinji we esasy alamaty - endama örgüniň örmegidir. Syrkawyň umumy ýagdaýy gaty agyr bolmaýar. Onda ýüzleý ysgynsyzlyk, kellagyry, burnundan suw akmak, gözüniň içiniň gyzarmagy ýaly alamatlar peýda bolýar. Adaty alamatlarynyň biri – limfa düwünleriniň, esasan hem boýnunyň ýeňse mäzleriniň çişmegi we agyrmagydyr. Birbada ýa-da 1-2 günden syrkawyň ýüzünde we 2-3 sagadyň içinde bolsa bütin teninde açyk gülgüne reňkli örgün peýda bolýar. Ol esasan hem el-ýagyň epilýän ýerlerinde, otyrýerde, arkada we butlarda bolýar. Örgün az-kem gyzgynyň galmagy bilen bolup geçýär we ol 2-3 gün saklanyp, yz goýman, aýrylyp gidýär. Gyzyljany käbir adamlar ýeňil geçirse, käbirleri agyr geçirýär (gyzgynyň has ýokary galmagy, kelläniň we myşsalaryň agyrmagy).
Gyzylja keseliniň gaýraüzülmeleri gaty seýrek ýüze çykyp, bogunlaryň (artrit) we beýniniň sowuklamasy (ensefalit) görnüşinde geçip biler.
Gyzyljany beýleki ýokanç keselleri bolan gyzamykdan, täjihorazdan, mononukleazdan tapawutlandyrmalydyr. Gyzylja sowuklama alamatlaryň ýüzleý döremegi, ýaňagyň iç ýüzünde Filatowa – Kopligiň alamatynyň ýoklugy, örgüniň birden örmegi we limfa düwünleriniň ulalmagy bilen tapawutlanýar.
Keseliň bejerilişi. Gyzyljanyň ýörite bejergisi ýokdur. Syrkawy köplenç öýde saklaýarlar. Örgün döwründe düşek düzgüni berjaý edilmeli, şeýle hem syrkawyň şahsy arassaçylyk düzgünlerini oňat saklamagyny gazanmaly. Adatça hiç hili derman ulanylmaýar, ýöne witaminleri bermek bolar. Eger kesel agyr geçäýän bolsa, syrkawy keselhana ýerleşdirmeli. Syrkaw keselden gutulandan soň dowamly lukman gözegçiligine alynmaýar. Onuň ýaşan öýünde, edil gyzamykdaky ýaly, ýokançsyzlandyrma işleri geçirilýär. Syrkaw bilen gatnaşykda bolan çagalar 21 günüň dowamynda lukmanyň gözegçiliginde bolmaly.
Keseliň öňüni alyş çäreleri. Gyzylja keseliniň garşysyna ýörite waksina döredildi we häzir ony keseliň öňüni alyş çäresi hökmünde ulanýarlar. Bellenilen meýilnama boýunça gyzylja garşy öňüni alyş sanjymlary 12-15 aýlykda we 6 ýaşda geçirilýändir.


text:
Ýozef fon Aýhendorf
Ýozef fon Aýhendorf
(1788-1857)
Nemes romantizminiň beýik ýazyjy-şahyry Ýozef Karl Benedikt fon Aýhendorf dworýanlaryň maşgalasynda, Lýubowitz galasynda dünýä inipdir. 1801-1805-nji ýyllarda ol Breslau şäheriniň katoliki gimnaziýasynda okaýar, soňra Galle şäheriniň uniwersitetinde, Geýdelberg uniwersitetinde, Wena uniwersitetinde hukugy öwrenýär. 1813-1815-nji ýyllarda Aýhendorf Watan goragyna çykyp, Napoleona garşy söweşlere gatnaşýar. Uruşdan soň ol birnäçe ýyllap harby guramalarda işleýär, ýurduň jemgyýetçilik we syýasy meselelerine işjeň gatnaşýar. Emma ýaşlykdan ömrüni edebiýata bagyş etmek kararyna gelen Aýhendorf ýazyjylygy özüniň esasy borjy hasaplapdyr. Onuň «Güýz jadysy» atly ilkinji iri eseri 1808-nji ýylda çap edilipdir. Ýazyjynyň «Syzgy we hakykat»(1815) we «Mermer heýkel»(1819) ýaly kyssa eserleri okyjylar we tankytçylar tarapyndan örän gyzgyn garşy alnypdyr. Emma hakyky şöhraty ýazyja diňe «Ýaltanyň ýatlamalary»(1826) nowellasy getiripdir. Aýhendorfyň «Ýok ýerden turan galmagal»(1833), «Şahyr we onuň ýoldaşlary»(1834), «Dürande galasy»(1836), «Garamaňlaý», «Talaň» (1839) , «Garadan gaýtmaz»(1841) ýaly powestdir nowellalaryny eýýäm bütin dünýä okyjylary uly gyzyklanma bilen garşylaýarlar. Aýhendorfyň bu kyssa eserleri häzir hem özüniň döwrebaplygyny ýitirmän, elden düşürilmän okalýar.
Mundan ötri, ýazyjy şygryýet dünýäsinde hem ägirt uly miras goýupdyr. Onuň «Ýulian»(1853) we «Lusiý»(1857) eposlary romantizm žanrynda döredilen iň ajaýyp eserleriň hatarynda bolup, XIX asyr nemes ýazyjylaryna uly täsir ýetiripdir. Şygyrlary bolsa F.Mendelson, R.Ştrauss, R.Şuman, H.Wolf ýaly beýik kompozitorlar tarapyndan saza goýulypdyr.
Öz döwrüniň iň şöhratly ýazyjylarynyň biri bolan Aýhendorf 1857-nji ýylda, Ýokarky Sileziýanyň Naýse şäherinde aradan çykypdyr.


text:
Sowet soýuzynyň ähli ýokary okuw jaýlarynda filosofiýa predmeti okadylýardy. «Dialektiki materializm», «Taryhy materializm» atly kitaplardan durýan filosofiki kitaplar sowet hökümetiniň alymlary tarapyndan ýazylanlygy sebäpli, ondaky ähli mysallar Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň göreşleri, planlary, Sowet soýuzyndaky ýaşaýyş baradady. Sowet soýuzynyň dünýä halklaryna berjek bagtly ýaşaýşy, Kommunistik partiýanyň halky kommunizmde ýaşatjak günleri hakdady.
Bu agzalan iki kitapdan soň ýokary okuw jaýlarynda «Ylmy kommunizmiň esaslary» atly kitap hem geçilip, ol hem «Dialektiki materializm» hem-de «Taryhy materializm» kitaplarynyň dowamy bolup durýardy. Garaşsyzlyk döwründe şol kitaplar ýokary okuw jaýlarynda gadagan edildi. Ol kitaplar, dogrusy, döwre jogap berjegem däldi. Sebäbi SSSR ýykylansoň, onuň asla geregem ýokdy. SSSR-iň syýasatyny propagandirleýän ol kitaplary okatmak ýalňyşlygam boljakdy.
Alym filosoflar derrew alaga-da, filosofiýa kitaplaryny Türkmenistanyň alyp barýan syýasatyna görä ýazybam ýetişmediler. Ýa-ha alymlara şeýtmäge rugsat berilmedi, ýa-da Türkmenistanyň alyp gitjek syýasy ýolunyň aýdyň bolmazlygy täze filosofiýa kitaplaryny ýazmaga mümkinçilik bermedi.
Dünýä halklarynyň dogry hasaplap okaýan filosofiýa kitabyny-da terjime edip, talyplara okatmagam barýan syýasy ýoly näbelli bolan ýurtda aňsat däldi. Sebäbi ol ýerde demokratiýa, köp partiýalylyk ýaly gürrünler edilýän bolsa, ol hem türkmen okuw jaýlaryna ýarajak däldi. Şeýle bolansoň, garaz, filosofiýanyň ýerine näme okatmalydygy hakdaky pikirler bir ýere jemlenýänçä pelsepe otarmaga näme-de bolsa, güýmenje boljak kitap hökünde «Ruhnama» kitaby dünýä inderildi. Ol ýokary okuw jaýlarynda okadylmaly filosofiýa kitaplarynyň ýerini tutdy. Rowaýatlardan hem-de ýeňil gürrüňlerden durýan bu kitap orta mekdeplerde hem tebigat ylymlarynyň ýerine okadylyp başlandy.
Kim ýazdy?
Bu kitaby köpler «Türkmenistanyň Golýazmalar institutynyň işgärleri ýazdylar» diýip, gürrüň edýärler. Ýöne bu gürrüňleri dolulygyna dogry hasaplap bolmaz. Golýazmalar institutynyň işgärleri rowaýatlary goşup biler hem-de çapa taýýarlap biler. «Ruhnamadaky» köp ýazgylar ýyllaryň dowamynda türkmen metbugatynda çap edilen zatlar. Ol ýerde fizikaçylaryň makalalary-da bar, matematikleriň makalalary-da, derman ösümliklerini taýýarlaýjylaryň makalalary-da bar. Ýurtdaky bir hökümetiň ýykylyp, ikinji bir hökümetiň döreýän döwründe, bir syýasatyň ýok bolup, ikinji bir syýasatyň orta çykan döwründe, belki-de «Ruhnama» ýaly kitabyň zerur hasaplanmagy Nyýazowyňky ýaly, göni demokratik ýola düşüp bilmedik hökümet üçin dogrudyr hem.
«Ruhnamany» ilki, hamala beýleki kitaply halklaryňky ýaly (ýagny, Hudaýdan - asmandan inen kitaplar bolan Injil, Gurhan, Töwrat) mukaddes kitaplaryň ornuna goşmak islediler. Ýöne dünýäniň musulman halklaryndan dünýä metbugatynyň käbirinde käbir reaksiýalaryň bolmagynyň netijesinde oňa «dini kitap däl» diýen teswirleme berildi. Muňa garamazdan, «Ruhnamanyň» ikinji kitabynda türkmeniň ruhy dünýäsine başgaça dini däp-dessurlary ornaşdyrar ýaly, merhum jaýlamak, ýene-de käbir dini ygtykatlary berjaý etmek barada musulman dünýäsinde ýok däp-dessurlar hakda ýazylypdyr.
«Ruhnamanyň» iki kitaby hem dünýäniň köp dillerine terjime edilip çap edildi. Kosmonawtlar tarapyndan kosmosa äkidildi. Aýtmaklaryna görä, kosmosa uçurylan şol kitap ýene bäş ýüz ýyldan Ýere gaçmalymyş.
Serdar Gulgeldiýew türkmenistanly synçy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Awans
Awans - 1) geljekki harajatlar üçin öňünden berilýän pul summasy; 2) şertnama boýunça bir kärhana tarapyndan beýleki kärhana geljekde gaýtaryp bermek şerti bilen berilýän pul summasy; 3) kärhananyň ýa-da edaranyň öz işgärine çykdajy üçin berýän pul summasy. Awans birek-birege kredit bermegiň (bankdan daşary) formasydyr, ýöne ol sosialistik kärhanalaryň arasynda gadagandyr. Awans düýpli gurluşyk barada şertnama baglaşylanda, promysel kooperasiýasynda we kanun tarapyndan göz öňünde tutulan beýleki halatlarda berlip bilner. Awans pul ýa-da natural görnüşde adam günlerine laýyklykda aýma-aý ýa-da kwartallaýyn paýlanýar.


text:
Türkmenistanyň Bitaraplyk
syýasatynyň atasy merhum
Saparmyrat Niýazow ýatdan
çykana meňzeýär. Şu sene bilen
baglylykda-da onyň ady ýurdyň
köpçülikleýin habar beriş
serişdelerinde tutulmady.
Geliň şu pursatda garaşsyz
Türkmenistanyň ilkinji
prezidentini, öz döwründe
“Türkmenbaşy” diýlip atlandyrylan
we 20 ýyllyk zamana öz möhürini
basan adamy ýatlap geçeliň.
Yatdan cykar yaly adam dal ol
Mena kawagtlar yatlayan...
20 yyl dalde 21 yyl bolmaly dalmi?
Yatlayas,bizin yadymyzdan chykmaz hichwagtam((
Unutmalyn dostlarym hich wagtam atamyzy
21.12.2006 арадан чыкдымы?
Ochmejek yz galdyrdy,yatan yeri yagty bolsun,jayi jennet!
Biza unudamyzok...!
Biza unudamyzok...!
Beyik adamdy! Pahyryng yatan yeri yagty bolsun!
Tuweleme,gena,sheyle mowzuk achypsyň! Unudamzok,unutmarysam!Uly işler bitiren Lider Ol!Jaýy Jennetden bolsun!:( Tiz 21i hem geler,6 ýyl bolup gelyar,eýýäm:(
Şol döwürdäki alýan aýlygym häzirkimden 3 esse azdy. Ýogsa, şol bir işi edýärdim...
Şol döwürler (2000-2006) internet ulanmak üçin çeken kynçylyklarym häzir 3G internet hyzmatyny ulanyp otyrkam ýadyma düşýär. Onsoň men nähili ýagdaýda ýatlar öýdýäňiz?
Ol taze dowleti guran geçiş döwüründen baş alyp çykan, halkyna köp zady peşgeş beren ýeke täk ýatdan çykmajak şahsdyr
Gözüme ýaş aýlanyp gitdi. Sag bol Gena. Ol ýurduny saklamagy başarypdy.Beýik Hormatlymyzy ýatdan çykarmarys
sawyer:
Şol döwürdäki alýan aýlygym häzirkimden 3 esse azdy. Ýogsa, şol bir işi edýärdim... Şol döwürler (2000-2006) internet ulanmak üçin çeken kynçylyklarym häzir 3G internet hyzmatyny ulanyp otyrkam ýadyma düşýär. Onsoň men nähili ýagdaýda ýatlar öýdýäňiz?
Gideniň yzyndan duşmanyňam bolsa ýagşy sözleseň oňat bolar
Şol döwürler mekdepde okaýarkak, pagta gidişim ýadyma düşýär...
Türkmeni beýik edip biljek diňe Türkmendir!
Bizem ýatdan çykaramzok. men öz ýaşaýan otagymda häzirem suratyny aýyramok. Ýatan ýeri ýagty bolsun. Hiç wagt ýatdan çykarmalyň. Biz atamyz diýip ulaldyk.Adam atasyny ýatdan çykarsa ..................................................???
Beyik shahsyyet hokmunde turkmenistan dowletini doreden hokmunde iki adamy hormatlayan: GAYGYSYZ ATABAYEW weTURKMENBASHY.
Name eden bolsalaram watan uchin, halk uchin etdiler.
Kate goshgularyny yatlayas uyshup: ruhunyz tug kimin belentde bolsun
Beyik ishleri amala ashyran Turkmenistan dowletimiz ucin beyik S.Turkmenbashy
Ar-namysym Watandadyr
aý,sawýer! AÝlygyň az bolup biler,yone,döwre görä däldimi?Internet uazirem oň däl.Ýene 10 yyldan bugunleriňi ýamanlap ýatlajakmy? şu wagtlar pagta gidilenokmy?
Sawyer,3G haçan çykdy? dunyade 4G Ulanyp yorler,bizde 3G.ŞUŇA-da näşükürlik etjekmi?
nostradamus_:
Sawyer,3G haçan çykdy? dunyade 4G Ulanyp yorler,bizde 3G.ŞUŇA-da näşükürlik etjekmi?
gowy belleýäň nostradamus. näşükürlik betbagtçylyklara alyp barýar
Belent boluň, beýik işe baş goşuň, / Ruhuňyz tug deýin belentde bolsun!
Goşgularyny Magtymgulydan soň gowy görüp okaýan Beýik şahsym
Ýüzi nurly ynsandy!
Türkmeni türkmen eden beyık adam,garaşsyzlygy,bitaraplygy alyp berdi,gynancly yerı türkmenler pathalym halk bolany ücın in bolmanda shugünem yatlamadylar,yatan yerı yagty bolsun
Geçiş döwründe ýurdymyzy asuda saklany üçin hormat goýýan şahsyýetim!
Emma, geroin belasyny aradan aýyrmak aňsat düşmändi. Haram geroin belasy diňe 2007-nji ýyldan soň azalyp başlady we häzir 2012-nji ýylda ýurtda geroin satmak we çekmek bilen meşgullanýan ýok diýen ýalydyr. Bu belent hakykatam ýatdan çykarmalyň, adamlar! Bir zady başarjak bolsaň, başaryp bolýan eken! Geroin belasyny ýok etmek - munuň aýdyň subutnamasy! Nesip bolsa, çilim, nas bilen aragam ýok bolar. Netije-de sagdyn nesil emele geler!
Wiý, ýene-de, Ylymlar Akademiýasy we gonorar (galamhaky) we ýene-de köp zatlar (sirk, opera-balet, we ş.m.) 2007-nji ýyldan soň dikeldildi. Şu söze üns beriň: dikeldildi. Diýmek, öň ýatyrylypdyr-da?! Kim ýatyrdyka? SSSR-mi?
elbetde yatan yeri yagty bolsun. deneshdirmegem belki dogry dal iki dowri. yone edilip bolunayjak kabir ishleri etmeyshine dushunmek kyn. meselem neshe we neshekeshlik pajarlap osdi ya osdurdi. emma ondan son iki yylada yetirman aygytly goresh alyp bardy we alyp baryar hudaya shukur sonuna chykdy. bilim meselesi ilde yok zat edilip 9 yyla getirildi, 5 yyl edilmegem ahmaldy. komek pullar pensiyalar sebapsiz ayryldy. bu zatlaram hudaya shukur kadalashdyryldy. gowy ya erbet diymegin deregine edilen ishlere gora baha bermeli. elbetde taryhda yz galdyrdy ona soz yok.
Türkmenistanyň Bitaraplyk
syýasatynyň atasy
be owadanlabam aýdypsyñaý:-)
gowy goshgulary bar, garashsyzlykdan on yazan goshgularyny okasym gelyar
Aýdylmasa-da ady tutulmasa-da Ýüreklerde, halkyň dilinde ýaşaýar BEÝIK YNSAN!
...Ýigrendiler a$a söýenim üçin,
meýdimi öz y$kym bilen ýakdylar...
...Ýigrendiler a$a söýenim üçin,
meýdimi öz y$kym bilen ýakdylar...
Beyik admalr hic hacan yatdan cykmayar Ol yureklerde yasayar.
Beyik Adam ol. Olar yaly Alla halan ynsanlar dünya müñde bir gelyandir diysemem belki yalñyshdyr. Atam yaly söyyän we hormatlayan Türkmenbashymyzy! Türkmenbashymyz hemishe Türkmenbashymyz bolup yüreklerimizde yashar! Allajan yatan yeri yagty, jayy Jennetde bolsun!
beyik adamlar beyik ishler edyarler. edilen beyik ish shahsyyeti olmez yitmezleshdiryar. wagtyn synagyndan gechip bilmedik shahsyyetler we olaryn ishleri unudylyp gidyar. elbetde adamlar onun beyle bolmagyny islemeyar. yone bu taryhyn yowuz kanuny. onun onunde adamogly durup basharmaz. adamlara geljege umyt doredip bilen shahsyyetler beyik bolyar, hakydalarda yashayar. halkyn yagty geljegine kast edip, tumuluge tarap haydap baryan shahsyyetlerin ozleri tumlukde yitip gidyarler. halk bolsa ony chaltlyk bilen unudyar. unudyar we geljege yagtylyga alyp barjak mynasyp onbashchyny ozune tapynyar.
sawyer:
Geçiş döwründe ýurdymyzy asuda saklany üçin hormat goýýan şahsyýetim!
Emma, geroin belasyny aradan aýyrmak aňsat düşmändi. Haram geroin belasy diňe 2007-nji ýyldan soň azalyp başlady we häzir 2012-nji ýylda ýurtda geroin satmak we çekmek bilen meşgullanýan ýok diýen ýalydyr. Bu belent hakykatam ýatdan çykarmalyň, adamlar! Bir zady başarjak bolsaň, başaryp bolýan eken! Geroin belasyny ýok etmek - munuň aýdyň subutnamasy! Nesip bolsa, çilim, nas bilen aragam ýok bolar. Netije-de sagdyn nesil emele geler!
Wiý, ýene-de, Ylymlar Akademiýasy we gonorar (galamhaky) we ýene-de köp zatlar (sirk, opera-balet, we ş.m.) 2007-nji ýyldan soň dikeldildi. Şu söze üns beriň: dikeldildi. Diýmek, öň ýatyrylypdyr-da?! Kim ýatyrdyka? SSSR-mi?
@sawyer,sen mekdepde \'A\'ny,\'B\'ny öwrendiň.Bilim aldyň.bulary saňa -mekdepdäki mugallymyň owretdi.Soň,Yokary okuw jayyna bardyň.Ylym aldyň.Has ginişleyin owretdiler-institutdaku mugallymlaryň.Indi,in uly peydany iloinji mugallymdan gordunmi ya institutdaky?
nostradam, soragyn yalnysh
wah, Garaşsyzlygymyzy alyp berdi bizi Bitarap etdi iñ esasy zatlary etdi Türkmenbaşy! Ýöne käbir adamalar diñe ýaman tarapyna seredip baha berýär :\'(
chagalar bagyna baranymdan bashlap, yokary okuv jayyna chenli yuregmizin penasy,dilimizin senasy bolan Turkmenbashymyzy unudyp bolmaz! yatan yeri yagty bolsun! yagshylykda yatlalyng!
Gowy adamdy pahyr yatan yeri yagty bolsun turkmenistana gara$syzlyk alyp beren adamdy hic hacan yatdan cykarmayas
Iki aýdan bäri teswir ýazman otyrdymda.... bolmady, Beýik nirdou halky nähili ezdi, pensiýalary pasobýalary ýatyrdy aýlyklar wadtynda berilenokdy, halkyň hal ýagdýy üçin oba ilatly ýerlere hiç hili pul goýberilenokdy!!! Esasy zat halkyň hal ýagdaýydyr hemme ýurtda!!!!!!! Bu taýda plan etdi näme diýdi Bitarap bolluk dýen bolup boljakdälow bitarap dok boljak,manitoryň aňyrsynna sud etmek aňsat size, bizzede ofisny planktonnar bardygy gynandyrýa.
Iki aýdan bäri teswir ýazman otyrdymda.... bolmady, Beýik nirdou halky nähili ezdi, pensiýalary pasobýalary ýatyrdy aýlyklar wadtynda berilenokdy, halkyň hal ýagdýy üçin oba ilatly ýerlere hiç hili pul goýberilenokdy!!! Esasy zat halkyň hal ýagdaýydyr hemme ýurtda!!!!!!! Bu taýda plan etdi näme diýdi Bitarap bolluk dýen bolup boljakdälow bitarap dok boljak,manitoryň aňyrsynna sud etmek aňsat size, bizzede ofisny planktonnar bardygy gynandyrýa.
Duyn duysimde gordum. Gozi yasyldy welin icimden mun ejesi orsmyka diyyan.
Erwet ishlerem edipdi, onam yatdan cykarmarys
Josbush:
Gowy adamdy pahyr yatan yeri yagty bolsun turkmenistana gara$syzlyk alyp beren adamdy hic hacan yatdan cykarmayas
Ýalňyşma Garaşsyzlygy alyp berenokda, SSR dagady beýik imperiýa pytrady Şol wagtam Nyýazow TSSR-iň birinji sekretarydy!!! Şol wagtky birinji sekretarlaryň hemmesi diýen ýaly Garaşsyz boldylar.
Yatan yeri yagty bolsun! Gowy adamdy yone halk sho dowure garanynda shu wagt has gowy yashayalarmyka diyyan, dashary yurtlarda bilim almak yollary hem ansatlashdy kop zatlara mumkinchilikler achyldy.
Goshgyly kitaplaryny halap okayan. Beyik adamdy yatlamaly Beyik Atamyzy!!!
garashyzlygy kimden alypberdi, nadip. wagtynda garashsyz bolmalyn diyibem referendum gechirdi. 15 respublika garashsyzlyk beren gorbachew. berilen garshsyzlygam halkyn peydasyna doly ulandy diyip bilmeyas. hazirki gunumizin yarysynam doredip bilmedi. dollar iki bahadan satylyar we gyt, internet gadagan, etraplaryn arasynda post bar, yanyn pasportly gechmeli ondan ona gechjek bolsanam, oba hojalykda artdyryp yazyldy, galp chishirilen sanlar, ishsizlik, welayatlara gurlushyk babatda yeke gazygam kakylmady. Garashsyzlyk alypberdi diymankaniz bir oylanyn. kimden aldy. almak niyetinde barmyka. garashsyzlyk aljak adamy 85-nji yylda kompartiya birinji sekretar etmeya. beyle pikirde bolan adam annasoltan kekilowa yaly dalihanada chuyredilerdi. SSSr-in taryhyny okan nahili totalitar imperya bolanlygyny owrenin.
Bu gun yatlama gun dal. Bu gun bayram. Nyyazowyn yatlama guni bizin dowledimizde kanun bilen berkidilen. ana shol gun yatlamaly. Chislosuny anyk bilemok.
Name sebapden minus goyyanyzay ???
Adam kemciliksiz bolmaz, onsañam biziñ syýasata dü$ünmezligimiz ol BEÝIGIÑ peselmegine eltmez.
.
Onuñ Bitaraplygy almak ücin ýurtdan-ýurda gezeni ýadyma dü$ýär. Pahyr ýurda gelmäni ba$ga döwletlere giden wagtam az däldi.
.
Ogul özüni öýli-ishikli, goragly, özüne ynamly eden atasynyñ eden ishlerini dabaralapda özüni bir gezegem adyny tutmazlyga oñat däl.
.
Ýene-de syýasata dü$ünmezligimiz bizi ýalñy$dyryp biler.
.
Pahyryñ ýatan ýeri ýagty bolsun!
Gowy tema acypsyn sag bol dostjan. Yatan yeri yagty jayy jennetden bolsyn hormatly beyik prezidentimizin hic wagt yatdan cykarmarys
sawyer:
Geçiş döwründe ýurdymyzy asuda saklany üçin hormat goýýan şahsyýetim!
Emma, geroin belasyny aradan aýyrmak aňsat düşmändi. Haram geroin belasy diňe 2007-nji ýyldan soň azalyp başlady we häzir 2012-nji ýylda ýurtda geroin satmak we çekmek bilen meşgullanýan ýok diýen ýalydyr. Bu belent hakykatam ýatdan çykarmalyň, adamlar! Bir zady başarjak bolsaň, başaryp bolýan eken! Geroin belasyny ýok etmek - munuň aýdyň subutnamasy! Nesip bolsa, çilim, nas bilen aragam ýok bolar. Netije-de sagdyn nesil emele geler!
Wiý, ýene-de, Ylymlar Akademiýasy we gonorar (galamhaky) we ýene-de köp zatlar (sirk, opera-balet, we ş.m.) 2007-nji ýyldan soň dikeldildi. Şu söze üns beriň: dikeldildi. Diýmek, öň ýatyrylypdyr-da?! Kim ýatyrdyka? SSSR-mi?
gynansakda neshe belasy ýitip gidiberenok,arada teleýaýlymda görkezenlerinde haýran galdym,ýöne azaldy diýsek ýerine düsher.
ADS:
Adam kemciliksiz bolmaz, onsañam biziñ syýasata dü$ünmezligimiz ol BEÝIGIÑ peselmegine eltmez.
.
Onuñ Bitaraplygy almak ücin ýurtdan-ýurda gezeni ýadyma dü$ýär. Pahyr ýurda gelmäni ba$ga döwletlere giden wagtam az däldi.
.
Ogul özüni öýli-ishikli, goragly, özüne ynamly eden atasynyñ eden ishlerini dabaralapda özüni bir gezegem adyny tutmazlyga oñat däl.
.
Ýene-de syýasata dü$ünmezligimiz bizi ýalñy$dyryp biler.
.
Pahyryñ ýatan ýeri ýagty bolsun!
Syýasata düşinmeýänligiň şu wagt seni ýalňyşdyrýa! Bitaraplyk bir ýönekeý status....
Yatlamalymy?Haysy bir =gowulygyny=yatlayyn?2 gram uchin adamlary kowalap yorman diyip narkobiznese yol achyp bereninimi?Ya-da garry ejemin(enemin) alyanja 600 mun manat pensiyasyny keseninimi?Mekdepde her 6 aydan bir kitabyny almaly diyip pul chykaranlamymy?Okuwchy wagtym okamagyn yerine pagta surilenimi?9 yylyk okuw okanymymy?Yatlasam yatlap oturmaly,bu entek bir bolejigi.Sho dowurlerde nacheme mashgalalar dargady.Nacheme gelinler dul galdy,nebir oglanlar zayalandy.Obada her gun diyen yaly ogurlyk,kimin towugy kimisinin sygyry gidyardi.Shuwagt obalara baryp gor,Hudaya shukur ogurlyk yok,chekyanem yok,satyanam yok.Halkyn yashayysh derejesi pesdi...
Tak shto mena pahyryn plyus taraplaryny tapyp bilemok,dine minuslaryny yazdym.
sawyer:
Şol döwürler mekdepde okaýarkak, pagta gidişim ýadyma düşýär...
eger shol sheydip sanga garashsyzlygy alyp bermedik bolsa onda sen orslang gotuni yalardyng.oz ayratynlygyng nama degenok?sho wagt name uchin arz edip bilmeding?dowlet gaty bay daldi shol sebaplem sheyle az aylyk beryadi...indi hazir ol cheynap berdi bulam yuwdup otyr....
Garashsyzlygymyzy alyp berdi-diyyanler.Telewizordaky podhalimlan aydanlaryny gaytalap oturman barde.Ony bize Niyazow alyp bermedi,SSSR dargady Niyazowam sho TSSR-in birinji sekretarydy,sho wagt tayyna eye bolup galdy,galp saylaw gechiribem prezident boldy.
Gugam:sawyer:eger shol sheydip sanga garashsyzlygy alyp bermedik bolsa onda sen orslang gotuni yalardyng.oz ayratynlygyng nama degenok?sho wagt name uchin arz edip bilmeding?dowlet gaty bay daldi shol sebaplem sheyle az aylyk beryadi...indi hazir ol cheynap berdi bulam yuwdup otyr....
Şol döwürler mekdepde okaýarkak, pagta gidişim ýadyma düşýär...
Merikk:
Garashsyzlygymyzy alyp berdi-diyyanler.Telewizordaky podhalimlan aydanlaryny gaytalap oturman barde.Ony bize Niyazow alyp bermedi,SSSR dargady Niyazowam sho TSSR-in birinji sekretarydy,sho wagt tayyna eye bolup galdy,galp saylaw gechiribem prezident boldy.
bayba akyldarlar kop ekena....hamala sssr bar sen shol dowleti al sengki diyip berayen yaly bla...
Merikk:
Yatlamalymy?Haysy bir =gowulygyny=yatlayyn?2 gram uchin adamlary kowalap yorman diyip narkobiznese yol achyp bereninimi?Ya-da garry ejemin(enemin) alyanja 600 mun manat pensiyasyny keseninimi?Mekdepde her 6 aydan bir kitabyny almaly diyip pul chykaranlamymy?Okuwchy wagtym okamagyn yerine pagta surilenimi?9 yylyk okuw okanymymy?Yatlasam yatlap oturmaly,bu entek bir bolejigi.Sho dowurlerde nacheme mashgalalar dargady.Nacheme gelinler dul galdy,nebir oglanlar zayalandy.Obada her gun diyen yaly ogurlyk,kimin towugy kimisinin sygyry gidyardi.Shuwagt obalara baryp gor,Hudaya shukur ogurlyk yok,chekyanem yok,satyanam yok.Halkyn yashayysh derejesi pesdi...
Tak shto mena pahyryn plyus taraplaryny tapyp bilemok,dine minuslaryny yazdym.
Beyik Saparmyrat Turkmenbashy atamyzy hijem unudamok, unutmarynam. Her bir dowrun oz plusy oz minusy bar, Beyik Serdarymyz Turkmen dowletimizi esaslandyrdy, Garashsyzlygymyz Bitaraplygymyz, Ene dilimiz, milli dap-dessurlarymyz, asyl Turkmen adymyzy bermegi hich bir ozunin turkmendigini bilyan adam UNUTMALY DALDIR!!! Yatan yeri yagty , jayy jennet bolsun.
hakykatdanda turkmenbasy diyilyan adam beyik hormatlanyan adamdy turkmenistany adam eden asgabady saher eden sol adamda
Gugam:garashsyzlygy Alla berdi, Gorbochewin eli bilen ganhor, demir yumruk totalitar mehenizm chagshady we Gaygysyz atabay we egindeshlerinin esaslandyran turkmenistan respublikasy garashsyz dowlet bolup dunyan kartasynda peyda boldy. Bu halkymyz uchin uly buysanch tapylgysyz baylyk mundan beylak muny gozumizin goreji yaly goramak her birimizin mukaddes borjumuz. Dowledimiz gaty bay daldi diyilen dushunje bilen ylalashamok. belki bashky iki yyl emlak paylashylyancha kynchylyklar bolandyr. emma shondan son dowledimiz ozuni tutdy.sawyer:
Şol döwürler mekdepde okaýarkak, pagta gidişim ýadyma düşýär...
eger shol sheydip sanga garashsyzlygy alyp bermedik bolsa onda sen orslang gotuni yalardyng.oz ayratynlygyng nama degenok?sho wagt name uchin arz edip bilmeding?dowlet gaty bay daldi shol sebaplem sheyle az aylyk beryadi...indi hazir ol cheynap berdi bulam yuwdup otyr....
hich kim garyp dowletde omurlik bashtutan bolasy gelmeya
Gugam:SSSR-in taryhyny oka namanin namedigine dushunersin. sen aydyshyndanam beter boldy. Al senki git diyilende de gitmedi. dine ona dal halka da gerek daldi shol wagt. hatda bir yyldan sonam gaytadan dikelmezmika diyen umyt bilen yashayardylar. Elbetde ilchilik garashsyzlygyn gadyr gymmatyny bilyan adamlaram bolandyr. yone olaryn edip bilyan zady yokdy. in yonekey mysal garashsyzlyk diymanka dine erkinlik barada soz edende annasoltan kekilowa dalihanada chuyredildi. milli edebiyaty dikeldeni uchin mati kose turmeden turma oklandy, turkmen dilini osdurmek barada gurrun edende hydyr derya 20 yyl surgun edildi onson kompartiyanyn birinji derejeli ishgarinden beyle gahrymanchylaga garashmak dogry dal. Men yazgarmaly diyemok. Dogry zady gurlemeli, bilmeli.Merikk:
Garashsyzlygymyzy alyp berdi-diyyanler.Telewizordaky podhalimlan aydanlaryny gaytalap oturman barde.Ony bize Niyazow alyp bermedi,SSSR dargady Niyazowam sho TSSR-in birinji sekretarydy,sho wagt tayyna eye bolup galdy,galp saylaw gechiribem prezident boldy.
bayba akyldarlar kop ekena....hamala sssr bar sen shol dowleti al sengki diyip berayen yaly bla...
Оз кейпи ве готини горамак учин бизи-халкы коп коседи, мал орнуна гойды, йоне бу гун говы эден ишлери учин ягшылыкда ятлалын пахыры!
tazeden guramak dowruning agyr yukuni cheken, yurdy garyplykdan, garashlylykdan alyp chykan, yurdy asuda saklamagy basharan, turkmen dowletini dunyade ykrar edilen, hormat goyulyan dowlete owren, hakykatdanam omruni, ahli arzuw maksatlaryny turkmen halkyna baglan, omruning ahyryna chenli dinge ejesini yatlanda ejizlan bolmasa bashga her hili yagdaylarda ejizleman mert duran, yurdy bitarap etmek bilen shu gun we gelejek ucin asudalyk, parahatlyk kepilini halkyna bagysh eden, olum jezasyny gadagan etmek bilen ynsana bolan soygusini gorkezen, halkyna gazy, suwy, togy, nahar duzuny mugt beren, ahli salgytlary diyen yaly yatyran, asgabady ak shahere owren, enceme metjitleri gurduran, yetimlere arka duran, ishining dashyndan kop eserleri yazan, taryhymyzy owrenmage ging yol achan, yurdy senagat yurduna owren, korrupsia garshy gayduwsyz goreshen, ....yetim oglanlykdan patyshalyga cenli agyr hem nusgalyk yoly gecen bu adama hormatym uludyr...
Düşinmejek adama 52-gezek aýtsaňam düşinmeýä, birini garalajak ýa ýene birzat etjek bolýan ýoga menem ilkinji prezidentimiz hökminde Nyýazowa hormat goýýan, ýöne her zady öz ady bilen aýtmaly!!!
Gaty Beyik adamdy pahyr. Özne Beyik diydirip, her yilda Turkmenistanyn Gahrymany men diyip gahryman ady alyan beyikdi. Öz halkyny ylym-bilimdn mahrum eden beik adamdy. Halky gysyp, bugdayi 400manatdan alyp, pagtanam 1000manatdan alyp, dayhany ezen beyikdi. Pensialary kesip, dashary döwletlere okuwu yapyp, 25.000 manatdan dollar satdyryp. Ökde adamlary yok edip, Yurtdaky kynchylyklar, öz dashna uyshuren pankellelernin ustune atyp -ay yashulu gowu, yandakylar erbet- didirmek ucin show gurnap bilyan namart beiyikdi. Özni, ejesini, kakasyny öwdurup daje bir tuwalet tapsada adyny dakdyran beyik adamdy. O beyigin, beyikliklerini sanap tukeder yaly dal. Telewidiniamzdaky gyzykly gepleshkler, chareler, podhalymlyk, bilimsizlik hemmesem sho beyigin mirasy bize
Bu beygin halkyna beren eziyetini shuwat hem duysa bolya. Halkyn ganyny gurcuk yaly soran wagtlary bilim sistemany yok edeni sewapli shuwat hic pudakdada specialist, kadr yetenok. Specialista derek, bir topar zombi ba: Ol bize garashsyzlyk alp berdi, bitaraplyk alp berdi diyip gaytalayan. A nadip, urshup aldymy o garashsyzlygy? SSR, daganda 15 respublika bady, alman galany bamy? Tkm\' bu 15\'dn name ucn 13nji bolup aldy, beile krutoi bolsa name ucn 5 ya 6njy bolup almady? Name ucn biz Ssr\'dn gitjekdal dp yokary dumada cykysh etdi? On alp beren bitaraplygy nama yaraya, name o? dp sorasan welin, Ol bize garashsyzlygmyzy we bitaraplygy alp berdi dp popugaylarlar, natjek O beigin bilm sistemany yikip yasan zombilaryda bular, bashga jogap tapmazlar
shuwagtkyn basyp giden yzynada degenokdy o beyik
Mr.Putin:ADS:Syýasata düşinmeýänligiň şu wagt seni ýalňyşdyrýa! Bitaraplyk bir ýönekeý status....
Adam kemciliksiz bolmaz, onsañam biziñ syýasata dü$ünmezligimiz ol BEÝIGIÑ peselmegine eltmez.
.
Onuñ Bitaraplygy almak ücin ýurtdan-ýurda gezeni ýadyma dü$ýär. Pahyr ýurda gelmäni ba$ga döwletlere giden wagtam az däldi.
.
Ogul özüni öýli-ishikli, goragly, özüne ynamly eden atasynyñ eden ishlerini dabaralapda özüni bir gezegem adyny tutmazlyga oñat däl.
.
Ýene-de syýasata dü$ünmezligimiz bizi ýalñy$dyryp biler.
.
Pahyryñ ýatan ýeri ýagty bolsun!
Bäh-bäh, türkmen halkynyň jellady, beýik gerre söwdegäri mahluk barynyň ýüreginde ýaşaýan eken-ow. Ol bitaraplyk bahanasy bilen ýurdy neşehana öwürdi we türkmen ýaşlaryny gyrgyna berdi, ölmän galanlaryny bolsa, ruhnamasy bilen akyl agtasy etdi. Indi olar özlerini aň agtasy eden sünnetçä çokunýarlar. Nesip bolsa, Bitaraplyk hem bir ýok bolar, bitaraplyk diýmek bimesseplik, prinsipsizlik diýmekdir.
Nyýaz samsygyň samsyk propagandasyna, siňegiň möýüň kerebine düşüşi ýaly, şunça kän adam düşendir öýdemokdym. Ýöne Hitleriň hemşerisi Gebbelsmi-nämemi aýdypdyr-da, propaganda, ýalan näçe gömelteý we samsyk bolsa, oňa şonça-da ynanýan kän bolýar diýip.
dogry ol diktatordy we shol dowurde yurdumyza diktatorcylyk duzguni we guycli diktator zerurdy, diktatorcylyk turkmenistana hazirem gerek we bar, we bu duzgun men pikirimce 2030 ya 2050.nji yyla chenli gutulgysyz dowam etmeli we kem.kemden yitip gitmeli
Cybyjak solup bashlanda ony eýe göz bilen seredip gerekli dermanlaryny (elbetde derman ajy bolar) berip, bag edip ýetishdirip bashlanda pahyr boldy. Ol bag indi miwe berýär.
Süýji miwelerini iýip, ajy dermanlary ücin ony ýatlamazlyk gaty gynancly.
Shol ajy dermanlar wagtynda berilmedik bolsa bu ýerde hijimizem gürläp bilmezdik.
Pahyr hic kimden cekinmezdi, göni tv de dashary ýurtly wekillere islänini diýip bilerdi.
.
Ýokarda agzalan minuslar hakykatyñ edil özi. Hic bir döwlet agyr gün görmese ösüp bilmeýär.
.
Häzirem erbet günde däl biz. Pahyryñ ýoly dowam edilýär. Ýatlanmazlygynda bolsa dölet bähbidi bolmagy ahmal. Ýokardakylar hem ýedi ölcäp bir kesýändir. Biziñ aklymyza gelmejek zatlaram täsir edip biler onuñ ýatlanmaýanyna.
.
Umuman bu ishler ücin gijesini gündiz edip ishleýänler bar. Bize mätäclik ýokmyka diýýän. Olar oñat biler. Öz sönük pikirlerimiz bilen olara päsgel bermäliñ!
Cybyjak solup bashlanda ony eýe göz bilen seredip gerekli dermanlaryny (elbetde derman ajy bolar) berip, bag edip ýetishdirip bashlanda pahyr boldy. Ol bag indi miwe berýär.
Süýji miwelerini iýip, ajy dermanlary ücin ony ýatlamazlyk gaty gynancly.
Shol ajy dermanlar wagtynda berilmedik bolsa bu ýerde hijimizem gürläp bilmezdik.
Pahyr hic kimden cekinmezdi, göni tv de dashary ýurtly wekillere islänini diýip bilerdi.
.
Ýokarda agzalan minuslar hakykatyñ edil özi. Hic bir döwlet agyr gün görmese ösüp bilmeýär.
.
Häzirem erbet günde däl biz. Pahyryñ ýoly dowam edilýär. Ýatlanmazlygynda bolsa dölet bähbidi bolmagy ahmal. Ýokardakylar hem ýedi ölcäp bir kesýändir. Biziñ aklymyza gelmejek zatlaram täsir edip biler onuñ ýatlanmaýanyna.
.
Umuman bu ishler ücin gijesini gündiz edip ishleýänler bar. Bize mätäclik ýokmyka diýýän. Olar oñat biler. Öz sönük pikirlerimiz bilen olara päsgel bermäliñ!
ADS:IN MANYSYZ TESWIR
Cybyjak solup bashlanda ony eýe göz bilen seredip gerekli dermanlaryny (elbetde derman ajy bolar) berip, bag edip ýetishdirip bashlanda pahyr boldy. Ol bag indi miwe berýär.
Süýji miwelerini iýip, ajy dermanlary ücin ony ýatlamazlyk gaty gynancly.
Shol ajy dermanlar wagtynda berilmedik bolsa bu ýerde hijimizem gürläp bilmezdik.
Pahyr hic kimden cekinmezdi, göni tv de dashary ýurtly wekillere islänini diýip bilerdi.
.
Ýokarda agzalan minuslar hakykatyñ edil özi. Hic bir döwlet agyr gün görmese ösüp bilmeýär.
.
Häzirem erbet günde däl biz. Pahyryñ ýoly dowam edilýär. Ýatlanmazlygynda bolsa dölet bähbidi bolmagy ahmal. Ýokardakylar hem ýedi ölcäp bir kesýändir. Biziñ aklymyza gelmejek zatlaram täsir edip biler onuñ ýatlanmaýanyna.
.
Umuman bu ishler ücin gijesini gündiz edip ishleýänler bar. Bize mätäclik ýokmyka diýýän. Olar oñat biler. Öz sönük pikirlerimiz bilen olara päsgel bermäliñ!
SSSR nadip dargady?
Soyuzy dargadan Gorbacow dal, onun shol wagtky syýasaty. \'Ac-acanlyk\' diyip bir syýasat girizyar shol dowur, ol syýasatam aylanyp gelip Gorbacowyn oz manlaýyndan uryar. Yagny, soz azatlygyny doly yagdayda yglan edyar. Shondan son cykyshlar, zabastowkalar dorap ugrayar. Ruslar oz cykyshlarynda 14 sany dowleti ozunden ayrylmagyny talap edyarler. Sebabi, \'namemish, ol dowletler ruslardan eklenyarmish, olaryn yiligini soryarmysh..\' Sheydibem 14 respublika ayrylyar welin orslaryn gonumel yurdy krizise batyar. Asyl gorseler, orslary eklap oturan shol 14 sany respublika bolsa natjek, sokulanny son bilyarler. Soyuzyn dargaýysh taryhy sheylerak diyip eshitdim mena..
ADS:Pikirin sonukligine hich hili shuphe yok. senin shu yerde yazanlaryn birbirine garshy. Yatlanmazlygynda dowlet bahbidi bar bolsa pahyryn yoly dowam edenok diymek. Muny yatlamazlyk uchin gijani gundiz edip ishlemek gerek dal. bu pikirin gaty gulkunch.
Pahyryñ ýoly dowam edilýär. Ýatlanmazlygynda bolsa dölet bähbidi bolmagy ahmal. Ýokardakylar hem ýedi ölcäp bir kesýändir. Biziñ aklymyza gelmejek zatlaram täsir edip biler onuñ ýatlanmaýanyna.
.
Umuman bu ishler ücin gijesini gündiz edip ishleýänler bar. Bize mätäclik ýokmyka diýýän. Olar oñat biler. Öz sönük pikirlerimiz bilen olara päsgel bermäliñ!
Nayza:ADS:IN MANYSYZ TESWIR
Cybyjak solup bashlanda ony eýe göz bilen seredip gerekli dermanlaryny (elbetde derman ajy bolar) berip, bag edip ýetishdirip bashlanda pahyr boldy. Ol bag indi miwe berýär.
Süýji miwelerini iýip, ajy dermanlary ücin ony ýatlamazlyk gaty gynancly.
Shol ajy dermanlar wagtynda berilmedik bolsa bu ýerde hijimizem gürläp bilmezdik.
Pahyr hic kimden cekinmezdi, göni tv de dashary ýurtly wekillere islänini diýip bilerdi.
.
Ýokarda agzalan minuslar hakykatyñ edil özi. Hic bir döwlet agyr gün görmese ösüp bilmeýär.
.
Häzirem erbet günde däl biz. Pahyryñ ýoly dowam edilýär. Ýatlanmazlygynda bolsa dölet bähbidi bolmagy ahmal. Ýokardakylar hem ýedi ölcäp bir kesýändir. Biziñ aklymyza gelmejek zatlaram täsir edip biler onuñ ýatlanmaýanyna.
.
Umuman bu ishler ücin gijesini gündiz edip ishleýänler bar. Bize mätäclik ýokmyka diýýän. Olar oñat biler. Öz sönük pikirlerimiz bilen olara päsgel bermäliñ!
+1
Гена, давай сердечку сюда!
Tüweleme Gena gaty gowy tema açypsyñyz yatlanyñyz üçin kop sag boluñ.100ÿylda 1 dogya diyilyän adamlardan biri Beyik Saparmyrat Türkmenbašy (Iman baylygyny bersin Allajan)
kartanesi94:
Tüweleme Gena gaty gowy tema açypsyñyz yatlanyñyz üçin kop sag boluñ.100ÿylda 1 dogya diyilyän adamlardan biri Beyik Saparmyrat Türkmenbašy (Iman baylygyny bersin Allajan)
Aý ýok 1000 ýyllanam dogmaýa munýaly
Bah, menem Onjyk daýza ýaly ýaranjaňlyk eden ýaly boldumaý, 4 gezek dagy gidipdir foto.
Siz name diyseniz,shony diyin!..
Men uchin shu adam,GOWY ADAMdy!
bir zady aytmakchy: S.Turkmenbashy dowleting binasyny galdyrdy. G.Berdimuhamedowa bolsa sho binany yykman, owadan saklaymak galdy.
Imany hemra bolsun! Ajayyp ynsandy...
Onjugyň yzyny dowam etdirýänler bar ekeni aramyzda... :(
sawyer:
Onjugyň yzyny dowam etdirýänler bar ekeni aramyzda... :(
\"A\"ny yazgaryp,\"B\"a yaranmaklygam,bir Onjuklyk.
Şol döwürler (2000-2006) internetiň \'i\' harpy hem ýokdy... :(
Men a-ny yazgarsamam, b-ny owemok. Hakykaty aydyan, dost. Yalan yerine yalan diyay.
Öwmeli bolsa, üç şahsyýeti öwerdim:
1. Gaýgysyz Atabaýew.
2. Şaja Batyrow.
3. Balyş Öwezow.
Mening-ha hich hili aladam yok,arzym yok. Mumkin,ilde bardyr.Ilin adyndan gurlejek dal.
Nostra, eger sen meniň bilen deň-duş bolup, 9 ýyllyk mekdepde okan bolsadyň, daşary ýurda okamaga gitmänjik geçerdiň. Sebäbi ol döwürler ýagdaý şeýledi. Nätjek?!
Şu temada yazyan teswirlerime kabirleri minus goyyarlar, kabirleri plyus. Hemmanize kop sag bolsun aydyaryn.
Offtopic: \'Yzynam aýdaýynmy: Bir oňat heleýiň bolsun! Bolmasa, garranyňy duýman galarsyň.
Düzeliber, düzeliber! P......ent saňa diýýän bolsa, ugrunda bardyr\'.
sawyer:
Şol döwürler (2000-2006) internetiň \'i\' harpy hem ýokdy... :(
$ola 2005 de de bardy
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
sawyer:
Nostra, eger sen meniň bilen deň-duş bolup, 9 ýyllyk mekdepde okan bolsadyň, daşary ýurda okamaga gitmänjik geçerdiň. Sebäbi ol döwürler ýagdaý şeýledi. Nätjek?! Şu temada yazyan teswirlerime kabirleri minus goyyarlar, kabirleri plyus. Hemmanize kop sag bolsun aydyaryn. Offtopic: \'Yzynam aýdaýynmy: Bir oňat heleýiň bolsun! Bolmasa, garranyňy duýman galarsyň. Düzeliber, düzeliber! P......ent saňa diýýän bolsa, ugrunda bardyr\'.
Mumkin! Herkim oz pikirini aydyar-a,@sawyer dost! Dogry dalmi?!
\"...PREZIDENT sana diyyan bolsa,ugrunda bardyr!\"
Owaly oglanlyk sony garrylyk
Aralykda duys ekenin omrum hey
Bu dunyade galan barmy omurlik
Is edelin is edeyin omrum hey
Garly gysyn gursagynda koz goydum,
Diyaryma sowulmajak yaz goydum
Ogla aydym, gyzlaryma saz goydum
Onde sonda ish ekenin, omrum hey
Yanyja dogan gun yasyp baryandyr
Gaytgyn bolan umman dasyp baryandyr
Yasadym men, isledim men armansyz
Onde sonda is ekenin omrum hey
Beyikler unudulmayar. Nyyazow elmydama yureklerde yasar
Gena:
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
gawy tema acda shonda
Gena:
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
gawy tema acda shonda
Köne_ürgenç-li:Gena:gawy tema acda shonda
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
halamadynmy sen
Owaly oglanlyk sony garrylyk
Aralykda duys ekenin omrum hey
Bu dunyade galan barmy omurlik
Is edelin is edeyin omrum hey
Garly gysyn gursagynda koz goydum,
Diyaryma sowulmajak yaz goydum
Ogla aydym, gyzlaryma saz goydum
Onde sonda ish ekenin, omrum hey
Yanyja dogan gun yasyp baryandyr
Gaytgyn bolan umman dasyp baryandyr
Yasadym men, isledim men armansyz
Onde sonda is ekenin omrum hey
Beyikler unudulmayar. Nyyazow elmydama yureklerde yasar
Owaly oglanlyk sony garrylyk
Aralykda duys ekenin omrum hey
Bu dunyade galan barmy omurlik
Is edelin is edeyin omrum hey
Garly gysyn gursagynda koz goydum,
Diyaryma sowulmajak yaz goydum
Ogla aydym, gyzlaryma saz goydum
Onde sonda ish ekenin, omrum hey
Yanyja dogan gun yasyp baryandyr
Gaytgyn bolan umman dasyp baryandyr
Yasadym men, isledim men armansyz
Onde sonda is ekenin omrum hey
Beyikler unudulmayar. Nyyazow elmydama yureklerde yasar
Gena:Köne_ürgenç-li:halamadynmy senGena:
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
gawy tema acda shonda
hiç zadam etmedim men.
Köne_ürgenç-li:Gena:hiç zadam etmedim men.Köne_ürgenç-li:Gena:
dostlar hany agzybirje bolalynla uysipjik
gawy tema acda shonda
halamadynmy sen
hmmm
Adamyng ozi olup gitsede bitiren ishi adamyng angynda galyar, shol ishler arkaly yatlanyar, yokarda yatlanan Zatlang aglabasy hakykat, kasi bolsa hakykatlashdyrylan...
он хотел чтобы было лучше , а получилось как всегда....
онын алып баран сыясатыны наче язгырып гараланан болсада , менин пикиримче хер бир туркмэн райяты оз довлет ёлбашчысына болан гарайшыны уйтгетмели дёл.
Ховва, Сапармырат А.Н-ов туркменистанын тарыхында очмез ыз гойан шахсыет . ве онун дореден республикасында ,онун алып берен довлет статусынын байрамчылык гунинде Ол шахсыетин адынын агызланмаянлыгы жуда гынандырыжы ягдай... аранызда шол эпохада догулуп, онуп-осуп, билим алан ишлан адамлырымыз бардыр . биз туркменбаши эпохасыны горен адамлар , эгер биз оны ятламаян болсак йене 100 йылдан ол ятламалара наме болар ?
историю переписать невозможно . сильные лидеры остаются во все века сильными (минусы и плюсы есть у всех ) . и предщевственникам не должно быть унижением или еще чем-то вспоминая , напоминая народу о его великих лидерах ! ! ! не смотря ни на что мне всегда будет приятно прочитать , или слушать историю связанное с эпохой правления туркменбаши . это мне интересно , потому что и я часть этой истории как и вы !!
Siz Stockholm sendromy diyip esitdinizmi? Hacanda zamun alynan adamlar zamun alan adamlara duygudaslyk gorkezse ona Stockholm sendromy diyilyar. Nyyazowy belende chykaryanlarda Stockholm sendromy bolmaly. Menin pikirimce Nyyazow edil yokarda suratlandyrylyshy yaly gahryman dal. Yone Nyyazowyn halk ucin eden gowy ishleri hem bar. Ol ishler elbetde yatlanmaly. Yone ony el degirilmez belent adam diyip suratlandyrmak yalnys bolar. Dogry zady dogry aytmaly.
yatan yeri yagty bolsun!
историю переписать невозможно . сильные лидеры остаются во все века сильными (минусы и плюсы есть у всех )
Beyik saparmyrat nyyazow ol kimin yadyndan cyksyn sebawi OL BOLUP BILJEK YOK on yaly halkyn yuregine hickim ornashyp bilmez ozini halka søydiriwem bilmez.
Olam dine halkynada dal yer yuzine beli bolup ozini sheyle soydirdi.
ozollor birden Niýazow dp atlandyrýan we ni çut Hudaý epitetini göterýan,hatda Baky Serdar dp plakatfa ady tutalan bu şahs,ýogolonda nahil adyny tutarlarmy dp soranlarynda şeýleräk jogap berdik: Eger, ýerine geşjek,şahs, ölen şahsdan has gowy işler etse,ondo Turkmbaşyny näletlap ýatlarlar,eger ondon erbet bolso,ýagny,ölen şahsýetden erbet bolsalar,ondo Türkmenbaşy ady ýagşylykda tanslar! bu diýseñ ajy hakykat!
Name edenem bolsa, Halky ucin, Milletinin bitewiligi ucin etdi. Allajana shukur, shol kyn gunlerde bashga millet oz dogan dost diyip yoren, oz milletdeshleri bilen urush etdi, agzalalyk dorapdi, biz bolsa shukur shonyalak zatsyz alyp chykdyk shol kyn gunleri, ol hem Turkmenbashynyn Turkmen milletini jebisleshdirip, halk bolup yenip gecdik. Tajiklere seret shol dowur, Gyrgyzlara seret shol dowur, Ozbeklere seret shol dowur. Her bir bashlangycda elmydam kyncylyk bolup bilmezmi, shu gunimizi asuda gorup bilyanimize shukur et, shu gunlere getirendigi ucin shukur et. Belki hic zat etmedik bolsa nam bolardy, kim bilya.
Yatan yeri yagty jayy jennet bolsun.
Nayza:Gugam:eger shol sheydip sanga garashsyzlygy alyp bermedik bolsa onda sen orslang gotuni yalardyng.oz ayratynlygyng nama degenok?sho wagt name uchin arz edip bilmeding?dowlet gaty bay daldi shol sebaplem sheyle az aylyk beryadi...indi hazir ol cheynap berdi bulam yuwdup otyr.... garashsyzlygy Alla berdi, Gorbochewin eli bilen ganhor, demir yumruk totalitar mehenizm chagshady we Gaygysyz atabay we egindeshlerinin esaslandyran turkmenistan respublikasy garashsyz dowlet bolup dunyan kartasynda peyda boldy. Bu halkymyz uchin uly buysanch tapylgysyz baylyk mundan beylak muny gozumizin goreji yaly goramak her birimizin mukaddes borjumuz. Dowledimiz gaty bay daldi diyilen dushunje bilen ylalashamok. belki bashky iki yyl emlak paylashylyancha kynchylyklar bolandyr. emma shondan son dowledimiz ozuni tutdy.sawyer:
Şol döwürler mekdepde okaýarkak, pagta gidişim ýadyma düşýär...
Alla berse berendir yone esasy orun oynan kim o yerde?dowletimizde pul baram bolanlygynda minisdirler(dogry yazdymmykam?)ya bashga yokary ishde ishlan ishgarler naili pulllary ozune basyp aldylar?nadip masgaralap basdy o dowurler watan habarlary gormedingmi?dogry menem hemme eden ishini goldap biljekdal kop eden ishleri gaty yalngyshdy,yone shol bizi ayratyn dowlet eden sholdy!ol baglary ekdi yetiship muwelerini yygaymaly bolandada aradan chykdy,indem muwelerini yygyalar...
bir ýerden bir maglumat alan wagtyňyz çeşmesini görkezmegi unutmaň, siziň diliňizde ogurlyk bolar! Aramyzda öwrenilmän geçen häsiýet şu boldy. Çeşmesi: fb.com/salamturkmen
olam adam! Yalngyshmayan adam barmy? Elbetde, yalngyshlyklar goyberendir...
Duye koshegini gowy gorse, hem deper, hem gapar diyilyamidi...
Yzyndaky teswirleri okamadym, yone menin ozuma Turkmenistanyn ilkinji prezidenti Saparmyrat Niyazowa uly hormat goyyaryn. Onun SSSRin dagamagy (yykylmagy) esasynda doredip beren Turkmen dowletine minnetdar. Saywer taze dowleti gurup birnace million adamyn agzyny bir edip agzybir dowlet etmegini ozi nama degmeyar, basda hemmezady super etmek mumkin daldir. Sonun yerine ozun bolsadyn sony basarmazlygyn ahmal adamy dasyndan sudit etmek ansatdyr, yone Turkmen liderinin eden zatlaryny yatdanam cykarmalyn! Awtor teman ucin sagbol
Yatan yeri yagty, jayy jennetden bolsun! Allajan iman baylygyny bersin.
Saywer taze dowleti
gurup birnace million
adamyn agzyny bir
edip agzybir dowlet
etmegini ozi nama
degmeyar
saywer täze döwlet näme zat boldygy bolýar?
Imany hemrasy bolsun! Unudulanok, yöne dogrymy aytsam kan yatlasymam gelenok. Munynam yeke sebabi diktatorlygy, ol öleninden son biz beyleki gonşularymyzyn derejesine yetip başladyk. Ön daşky dünyaden, internetden mahrum bolduk, hakyky goyun yaly yaşadyk. Okayan yerimde beyleki döwletlerden okayan oglanlar bilen gürrin edemde dilim gysga bolyady. Inni bolsa yuwaşjadan il hataryna goşulyas. Inniki geljek prezidentem (şuwagtkyny ömirlik etmesek) hazirki yagdayy hasam özgertse hasam gowy bor. Prezidentlerin hijisem unudylasy yok.
salamturkmen:
bir ýerden bir maglumat alan wagtyňyz çeşmesini görkezmegi unutmaň, siziň diliňizde ogurlyk bolar! Aramyzda öwrenilmän geçen häsiýet şu boldy. Çeşmesi: fb.com/salamturkmen
Eý, dost! Öz ýashan, gören, kyncylygy deñ cekiship guran döwrümizi ýatlamak ücin ceshme nämä gerek. Meniñ öz ýashan döwrüme özümden bashga kim ceshme bolup biler?
Siz nähili pikir edýäesiňiz? Saparmyrat Niýazowyň ýazan goşgulary barada. Näme üçin kän wagt Türkmenistana ýolbaşçylyk edenden soň öz kitaplaryny çykaryp başlady.birnäçe goşgular toplumyny çykardy? Hemmesiniň awtory Niýazowyň özümikä?????????
Yatan yeri yagty bolsun iman baylygyny bersin
Beyik Adamlar hakkynda yazylar,geplener....emma kichi adamlar dine geplar arkadan...Yatan yerin yagty,jayyn jennet,imanyn hemra bolsun...Beyik Serdarym
mekdebi gutaranymyzda 2 ýyl stajirowka ish tapyp osan ishe girip iki yil ishlap bolup osan yokary yada orta hunar okuwyna ekzamen tabshyrmaly diyip buyruk kanun cykarlypdy shonda yaman gahar edipdik,ish tapmak hem prablemady kabir oglonlar gulluga giderdiler,men shu yerde iki yilin ornuna mekdebi 11 yillyk edeninde hasam gowy bolardymykan diyerdim,hazirler gowy yone tuweleme yuwashdan osip baryarys hudaya shukur...
SIZ kellanizi ishlediň,shuncha zady borden ozgertmek bir adama nahili kyn dushyandigie dushunjek bolun.
windizel:
Siz nähili pikir edýäesiňiz? Saparmyrat Niýazowyň ýazan goşgulary barada. Näme üçin kän wagt Türkmenistana ýolbaşçylyk edenden soň öz kitaplaryny çykaryp başlady.birnäçe goşgular toplumyny çykardy? Hemmesiniň awtory Niýazowyň özümikä?????????
hazirki hormatlymyzyn ozi yazandyrmy yazan hemme kitaplaryny?
Özi diri döwrunde Türkmeniñ soñky yüz ýyllykdaky belli shahsyýetlerini (syýasatdaky,medeniýetdäki,bilimdäki we sh.m) yatlamaga rugsat bermedi.Indi özüni hem sheydýärler.
men prezident bolsam,menem diktator boljak,turkmen halkyna chala erkinlik bersen,gorumsiz halkdyr,yurdy dagadar
YASHASYN ARKADAG GURBANGULY
Ýazylan teswirleriñ baryny sypdyrman okap gaytdym, hawa, men bular yaly temada dinge okayjy. Gan basyshym peselip- galyp kadalashyp teswirlering songuna yetdim. Wahhh ölmeli wagtyndan 10 ýyl öñ ölmeli ekeni. Hää \'Ölen adamynyñ yzynda ýagshy dilegde\' bol diýäñizmi!? Ylalashýan, ýöne bir shert bilen, dawaý Gitlerem öldi, \'Gitleri gowy adamdy, özini dünýä tanatdy\' diýip öweliñ ilki!
Türkmenbashy we alyp baran syýahatyny we yene-de shol rejimi öwüp ýazanlara HAÝWAN diýesim gelýär.
Atdow:
YASHASYN ARKADAG GURBANGULY
штангист высшего ранга
Shu wagt bir pursat gözim ýumdumda, 2 döwri deñeshdirdim. Aýagym rezin adikli maý aýynda okuwa gitýän wagtym, Kepegi eläp nan bishirip iyshimiz. Goñshularym gerrä otyryp gunde gunasha öýlerinde turyan galmagal. Kuhnyyada biship duran manyty gazanyñ mantysy bilen ogurlanmagy. Oye girip dash cyksang kowshung yok bolmagy... Ohow sanasañ sanap oturmaly, yazyberseng bir roman boljak.
A shu wagtky durmushum Öz halal gazanjym bilen, Men mes ýashaýan.
ELBETDE JANY SAGBOLSUN ARKADAGYMYZ
ýeter-ýetmezlik bilen ömrüm geçer öýtýädim. ine boljak ekenä ajaýyp durmush. intägem düzeler
Türkmenbashy diýdi \'her öýde mashyn bolar ýaly ederin\' ýok muny turkmen bashy basharmady. Shu wagt bashaasha hojalykda mashyn bar diýen ýaly. Aýdaly edil bash-ashada yok diýeli, zato kop hotalykda 3-4 mashyn bar, statistika cykarsang dushýärem. Nesip bolsa 10 yyldan dolulygyna mashyn bolar her hojalykda.
\'Benzin gymmatlady\' diýjegem tapylar. Hawa benzin ongki yaly 400manatdan (kone puldan) alda 4litirlik matorly mashyn bn bosh kangkap howa zayalada dowleting tukanýan ýer asty baýlygyny howa sogurda yor. Shu nyrhy gaty normal.
95-nji ýyllarda okuwchy bolup mekdebe gatnan bolsangyz bilerdiñiz. Ýokarda pangkylyanlar 90-96 njy yyl aralykdaky passanlar, olar bilenokda namang namedingni. Ene Atasynyñ nadip pul gazanyp eklanlerinden habarlary ýok agzyndan suyt ysy gitmedikler.
oglan :
Türkmenbashy diýdi \'her öýde mashyn bolar ýaly ederin\' ýok muny turkmen bashy basharmady. Shu wagt bashaasha hojalykda mashyn bar diýen ýaly. Aýdaly edil bash-ashada yok diýeli, zato kop hotalykda 3-4 mashyn bar, statistika cykarsang dushýärem. Nesip bolsa 10 yyldan dolulygyna mashyn bolar her hojalykda. \'Benzin gymmatlady\' diýjegem tapylar. Hawa benzin ongki yaly 400manatdan (kone puldan) alda 4litirlik matorly mashyn bn bosh kangkap howa zayalada dowleting tukanýan ýer asty baýlygyny howa sogurda yor. Shu nyrhy gaty normal.
onjuk aga salamaleykim...onyaly pikir etyan bolsa bashga dowletlere satmasyn,hemmesini oz halkyna bersin,oz halkam mugt alanok benzini.4lik boldy 6boldy namesi bady?indi taze chykyan mashynlaryng haysysy 4likden kichay?ing pesi 3,5 a bize getirip bilyanimiz ing ulysy 3,5.hay onjuk adyngam uly bilen yazasym gelmeday.95-96 chagalary hem badyr yone meng agzymdan suydung ysy sengkiden ongurak gitdi.95nji yylarda ayratyn bolanlygymyza 4yyl bolan ozungem pikir et bir giden azashan halky birikdirip dowlet gurmak angsatdyr oytyangmi?yone sheyle dowlet gurup bolyamy?dowlet bolmak uchin nache pullar gerekdir sho zatlary pikir etmedingmi?hazirki yagdayyngam dowleting bergide otyr zato o wagt adama bergimiz yokdyr.yone Turkmenbashyng dowrundede ozuni ongaran gaty gowu yashady...a ozuni ongarmadyklar hazirem ernini sallap yorler...
oglan :
95-nji ýyllarda okuwchy bolup mekdebe gatnan bolsangyz bilerdiñiz. Ýokarda pangkylyanlar 90-96 njy yyl aralykdaky passanlar, olar bilenokda namang namedingni. Ene Atasynyñ nadip pul gazanyp eklanlerinden habarlary ýok agzyndan suyt ysy gitmedikler.
Gowy zadam bilýän ekeniň,80nji yyllardan bari gelen ştangisti.
Ay name diyjegimi bilemok mena. Alkysham aldy, nalysham aldy. 1 soz az, 2 soz kop.
Herkim öz bilyanje hünärini bu dowurde erk etse hor bolmaz. Elbetde ishlemek gerek
onjukgam shol monjygyñam
yatan yeri yagty bolsun
oglan :
Ýazylan teswirleriñ baryny sypdyrman okap gaytdym, hawa, men bular yaly temada dinge okayjy. Gan basyshym peselip- galyp kadalashyp teswirlering songuna yetdim. Wahhh ölmeli wagtyndan 10 ýyl öñ ölmeli ekeni. Hää \'Ölen adamynyñ yzynda ýagshy dilegde\' bol diýäñizmi!? Ylalashýan, ýöne bir shert bilen, dawaý Gitlerem öldi, \'Gitleri gowy adamdy, özini dünýä tanatdy\' diýip öweliñ ilki! Türkmenbashy we alyp baran syýahatyny we yene-de shol rejimi öwüp ýazanlara HAÝWAN diýesim gelýär.
ine teswir ajam bolsa hakykat
her bir adamda bolsy yali plusy hem bardy minusy hem.
eden yagsy islerinden gaz cekip bermegi...birem garyndasy yokdy...
yone minus taraplary weli sanap gutarmak cetin
-diktator
ozunden basga adam bardyr oytmedi. sahyram sol gimn yazyanam sol rejisyoram sol...
5welayat diyip ala tutup agzy alardyp hokum surenem sol.
hemme an bilimin onuni kesenem sol.
onsonam yeke ozi sunca ishi etdi diyyanlere... kim ona yeke isle diyyar. dogrusy su eden islerini yeke ozi edisine hayran...
ADS:
Adam kemciliksiz bolmaz, onsañam biziñ syýasata dü$ünmezligimiz ol BEÝIGIÑ peselmegine eltmez. . Onuñ Bitaraplygy almak ücin ýurtdan-ýurda gezeni ýadyma dü$ýär. Pahyr ýurda gelmäni ba$ga döwletlere giden wagtam az däldi. . Ogul özüni öýli-ishikli, goragly, özüne ynamly eden atasynyñ eden ishlerini dabaralapda özüni bir gezegem adyny tutmazlyga oñat däl. . Ýene-de syýasata dü$ünmezligimiz bizi ýalñy$dyryp biler. . Pahyryñ ýatan ýeri ýagty bolsun!
Birinjiden ol hema kop adamy i$den chykarypdy hemem aylyklar azdy. Geroin belasyny halkdan ayyrmak kyn daldi yone ol halky sheyle zatlara ugrukdyryp halky gomuk, bisowat bolmagyny yola goydy. Her bir hokumet ishgari diyen yaly ayagyny yalnysh yere basar yaly etdi. Sonam ozune gerek wagty kim yalnys eden bolsa sony hem yoklady. Benzin, tok, gaz mugt edilmegi ol dowlete zyyandy we halky dok saklan yagdayynda halk hokumet bilen isi bolmayar. Dasoguz welayatynda onler granisa yok diyen yalydy adamlar ozbekistan bilen sowda edyardi, buda halky dok saklamak ucin we netijede dowlete sesini cykarmazlygy ucin edilen oyundy. Halk bulara ynanyp geldi we netijede kimdir biri dowlet hakda hakykatlary aytsa: \"gadrybilmez donul, dowlet sana mugt gaz, tok kukurtden arzan benzin beryar sen bolsa garsy cykyan\" diyen dusunje doredi. Niyazowyn isleyan zady we plany $udy isleysi yaly hem etdi. Halk onyn adamlara oklan decoyyna agyz uzatdy we netijede niyazow halky oz duzagyna dusurdi. Geroin hem seyle kop adamy hem kanun bozmagyna hem dowlete patriot edip yetishmegini yola goymak ucin nyyazowyn eden oyuny. Bir tarapdan niyazow dowrunde pajarlap osen korrupsiya gowy goz bilen seredilmegi uchin bir decoy bu hem. Adamlar okuwa girmek gymmat diyen wagty: \"iller granisadan sowda edip ya geroin satyp tapya\" puly, yatan yerinde yatman ishle diyen jogaby alar yaly etdi. Samalyot 30 000 manatdy o pulda bu hem dowlete zyyandy. O pul oz cykdajysynyn 10dan 1ini hem yapanokdy, niyazow nebitden gelyan girdejinin belli mukdaryny oz rayatlaryma beryan arzan hyzmatynyn owezini dolyan diyip ynandyrdy halky. Seyle: samalyotda 31 000 manatdan bilet alnanda ol hich zat hem bolmayada dowlete cykdajyny yapmak ucin emma niyazow dasary satylan nebitden gelen pulyn belli bolegini seyle arzan hyzmatlara yatyryanam bolsa ol pulyn belli bir bolegi ozune gidyardi. Dasary yurt banklarynda 2 milliondan gowrak dollary bar. Nebitden gelen girdeji bir tarapdan oz bahasyndan arzan bolan rayat hyzmatlaryna gidisi yaly niyazow we onun yaranlaryna hem gitdi. Halk bu yerde hem niyazowyn \'decoyyna\' aldandy. Ol arzan hyzmatlary decoy edip halka oklady halk su decoy bilen guymenyaka oz kisesine gerekli pullary oklady. Decoy sebapli halkyn agramly bolegi muna akyl hem yetirmedi. Umuman seyle aydyljak zatlar kople.
Kelleli we mekir adamdy yone zehinini halky uçin dalde ozi uçin ulandy. Dowleti osdurmek yaly pikiri yokdy mumkin boldugyça halky gysyp saklamakdy. Men entek onyn oz wezipesi barada aytdym ahlaky isleri barada aytjagam dal
@nayza we beyleki sen yaly pikir edyanler,,teswirlerinizi doly okamadym,,okaman menem jogap yazayjak...bitaraplyk yonekey statusmyshyn??? Hany irak bizinki yaly nebit-i bolup naili gune dushdi,,libiya musur siriya dunya chyk dowletler bolany uchin name bolyar ichinde?? Egerde niyazow diktator bolmadyk bolsa ya da bitaraplyk bolmasady bizin gunumizem sholardan uytgeshik bolmazdy..dashary yurda okuwa gidenler shuwagt naili yagdayda?? Ichenokmy chekenokmy yada spid bilen kesellanokmy?? Dashary yurdam shuwagt gerre den uytgeshik zayalanok..aylyk pesdi, internet yokdy..dogry yone internet 12 yashly chagany ozune chekip bilimsiz edenokmy?? Sho dowur 5mln aylyga gowy yagdayda mashgalany gechirip bolyady bu dowurde 1000$ alsanam shondan uytgeshik dal..shon uchin ikisine de shukur edeli bir kemsiz gozel bolmayshy yaly belki bulardan beterini gorerdik..:-/


text:
Hytaý Halk Respublikasy
Hytaý Halk Respublikasy (hyt. däp. 中華人民共和國, ýönek. 中华人民共和国, pinin Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó), gysgaltmasy HHR ýa-da ýönekeý Hytaý (hyt. däp. 中國, ýönek. 中国, pinin Zhōngguó, sözme-söz: "ortaky döwlet") — Gündogar Aziýada döwlet, ilat sany boýunça dünýäde iň iri döwlet (1,3 mlrd. gowrak, ilatyň aglabasy — etniki hytaýlylar, özlerini atlandyryşlary — han); Russiýadan we Kanadadan soň territoriýasy boýunça dünýäde üçünji orunda durýar.
Goňşy döwletler: Ýaponiýa, Russiýa, Demirgazyk Koreýa we Taýwan.


text:
Daniel Defo
Daniel Defo (iňl. Daniel Defoe); doglandaky ady Daniel Foe; 1660 töweregi, London — 26 aprel, 1731, London) Londonda, söwdagäriň maşgalasynda dünýä inipdir. Oňa ilki dini bilim berlipdir, emma Daniel çagalykdan çeper edebiýaty okamagy halaýan eken. Ol Nýuington akademiýasynda grek, latyn dillerini, nusgawy edebiýaty öwrenipdir. Okuwy tamamlanyndan soň Daniel ilki birnäçe ýyllap söwda edýär, soňra ep-esli wagtlap galamgär, neşirýatçy, içaly we başga-da dürli-dürli kärlerde işleýär. Üstesine-de döwrüň ähli syýasy çarelerine işjeň gatnaşyp, syýasatçy hökmünde-de tanalypdyr. Has hem galamgär hökmünde uly meşhurlyk gazanypdyr. Onuň häli-şindi çap edilýän makalalary ýurduň syýasaty-jemgyýetçilik durmuşyna uly täsir edipdir. Ýazyjy diňe 59 ýaşanynda çeper edebiýat bilen ymykly meşgullanyp ugraýar. Defo uzak wagtlap galamgär bolup işlänsoň, onuň ýazyş usuly çeper eserlerine-de öz täsirini ýetiripdir, eserler sada hem düşnükli, dogruçyl dilde ýazylypdyr. Ýazyjynyň ilkinji döreden romanlary gaty bir uly üstünlik gazanmandyr. Diňe 1719-njy ýylda, «Robinzon Kruzo» romany çap edileninden soň, Defo diňe bir Angliýada däl, bütindünýä meşhurlygyna eýe bolýar. Üstünlige başyny aldyran ýazyjy derrew eseriň dowamyny ýazypdyr, emma olar zehini bilen hem, şöhraty bilen hem romanyň birinji kitabynyň derejesine ýetip bilmändir. Defonyň başga-da birnäçe belli eserleri bardyr. Olaryň arasynda has hem «Meşhur Moll Flendersiň begenji hem hasraty»(1722), «Gyrgynly ýylyň gündeligi»(1722), «Roksana»(1724), «Deňiz galtamançylygynyň taryhy»(1724) romanlary, «Jonatan Waýldyň ömri we etmişleri» atly öz döwrüniň belli jenaýatçysy baradaky kitaby hem üns berilmäge mynasypdyr. Bu eserler häzir hem özüniň gymmatyny ýitirmediler. Emma bu eserleriň hiçisi-de bütin adamzat medeniýetinde yz galdyran «Robinzon Kruzo» romany bilen bäsleşip bilmez. Daniel Defo umuman 200-e golaý kitap çap etdiripdir. Ol 1731-nji ýylda, 70 ýaşynda, Londonda aradan çykypdyr.


text:
Ebu Said Gardezi
Ebu Said Abdylhaý ibn ez-Zahhak ibn Mahmyt Gardizi 11-nji asyryň fars (Eýran) taryhçysy. Ebu Said 1048-50 ýyllarda Gaznawy soltany Abdyreşit ibn Mahmyt Zeýn el-Milla (1049-53) bagyşlap, "Ýyl ýazgylarynyň bezegi" ("Zeýn al-ahbar") diýen taryhy iş ýazypdyr. Ol bu işinde gadymy Eýran patyşalarynyň (yslama çenli), halifleriň (1032-nji ýyla çenli), Horasanyň (1041-nji ýyla çenli), Gaznawy soltanlary Mewdudyň, onuň ogly Mesudyň, agtygy Mahmydyň, Hindistanyň, Aziýadaky türk taýpalarynyň taryhy, musulman, hristian, ýewreý, hindi dini baýramçylyklary we ş.m. barada ýazypdyr. Onuň bu işi Horasanyň 1041-nji ýyla çenli bolan taryhyny öwrenmekde esasy çeşme hasaplanýar. W. W. Bartoldyň "Türküstan-mongollaryň çozuşy döwründe" (1 bölüm, 1898) we "1893-94 ýyllarda Orta Aziýa gidilişi barada hasabat" (1897) diýen kitaplarynda Ebu Saidiň bu ýygyndysyndan bölekler çap edilipdir, ol iş 1955-nji ýylda Tähranda doly çap edilipdir.


text:
Muhammet Jelaletdin Rumy
Muhammet Jelaleddin Rumy (1207-1273) - Yslam dünýäsinde at gazanan şahyr we ylahyýatçy.
Mazmuny
Ömri[üýtget]
Kakasynyň ölümine çenli ömri[üýtget]
1207-nji ýylyň Sentýabr aýynyň 30-ynda Balh şäherinde (Häzirki Owganystanyň demirgazygynda, Mazaryşerif şäheriniň 15 km. Günbatarlygynda) uly dindar alym bolan Soltan Belediň maşgalasynda dünýä inýär. Onuň ata-babalary bir asyr şondan öň bu şähere göçüp gelipdirler we öz döwründe Horezmde hökümdarlyk eden türkmen patyşalarynyň howandarlygyndan feýdalanypdyrlar. Munuň şeýle bolandygyny şahyryň babasy Jelaleddin Hatib Hüseýiniň horezmşa Alauddin Muhammediň gyzyna öýlenendigi bilen düşündirip bolar.
Şahyryň kakasy Soltan Belet dindarlaryň arasynda çäksiz uly abraýa eýe bolupdyr. Ol sofulyk ylmynda “soltanlyk ”derejesine ýeten dünýädäki “ýedi soltanyň” biridir.
Rumy bäş ýaşyndaka Mekkä zyýarata gitmek bahanasy bilen Soltan Belet ähli maşgala agzalaryny alyp, Balhdan göçüp gidýär. Ýolda olar Nyşapurda ýaşaýan şyh Attaryňkyda düşleýärler. Bu waka 1212-nji ýylda bolup geçýär. Attar bäş ýaşly Jelaleddini görüp, bagryna basýar we oňa “Astarnama” (“Syrlar kitaby”) eserini berip: “Bu çaganyň gözlerinde şygyr äleminiň kuýaşynyň nury bar” diýýär.
Soltan Belet soňra maşgalasy we ýanyndakylar bilen ilki Bagdada, Mekkä barýar, ondan gaýdyp, Malatnede biraz ýaşap, Arzinjana göçýär. Dört ýyl bu şäherde ýaşansoň, Lorandada (häzirki Garaman şäheri) ýerleşýär. Bu şäherde 1225-nji ýylda Jelaleddin asly Samarkantly baýyň gyzy Göwhere öýlenýär.
Meşhur alym Bahauddin Soltan Belediň şöhraty basym külli Rumustana ýaýraýar. Şol wagtlar Seljuk türkmenleriniň kiçi Aziýadaky döwletiniň paýtagty Konýa şäheridi. Rum soltany Alauddin Keýkubad I (1219-1237) Soltan Beledi Konýanyň iň uly medresesine baş müderrislige çagyrýar. Şeýdibem, 1228-nji ýylda olar Lorandadan Konýa hemişelik göçüp gelýärler.
Şems Tebrizi[üýtget]
1240-njy ýylda Jelaleddin şol döwrüň ylmynyň aňyrsyna çykyp, Konýa dolanýar we 1241-nji ýylda ýene-de baş müderrislige eýe bolýar. Belki-de, onuň durmuşy şeýle ýagdaýda dowam etse-de ederdi. Emma 1244-nji ýylyň Sanjar aýynda Konýa derwüş-sofy Şems Tebrizi gelýär. Ol Jelaleddin bilen tötänden duşuşýar. Soňra olar ömürlik dost bolup galýarlar.
Jelaleddin Rumynyň Şems bilen ýakyn gatnaşygy baş müderrisi edebiýat meýdanyna alyp gelýär we birwagtky şyh Attaryň welilik bilen aýdanlary amala aşyp başlaýar. Şondan soň Rumy köp wagtyny medresede däl-de derwüşleriň arasynda goşgy aýdyp, saz çalyp, tans edip geçirýär. Bu ýagdaý ylym bilen meşgullanýanlaryň birnäçesine ýakmaýar we olar Şemsi öldürmegiň kül-külüne düşýärler.
Iki beýik şahsyýetiň dostlugynyň berkemegi we güýjemegi göripleriň ýigrenjiniň artmagyna getirýär. Ýagdaýy duýan Şems 1246-njy ýylyň Nowruz aýynyň 11-inde gizlin ýagdaýda Konýadan çykyp gaçýar. Dostunyň we ruhy halyfasynyň birdenkä gürüm-jürüm bolmagy Rumyny gam kölüne batyrýar. Kiçi ogly Soltan Balady onuň gözlegine iberýär. Rumynyň hormatyna Şems bu gezek Konýa gaýdyp gelýär. Rumy täzeden dünýä inen ýaly bolýar. Ol Şemsi görende, Allanyň ýerdäki keşbini gören ýaly begenýär. Emma bu şatlykly we döredijilikli günlerem uzaga çekmeýär. 1247-nji ýylyň ortalaryna Şems ýene ýitirim bolýar. Bu gezek hemişelik. Onuň gije gizlinlik bilen ogurlanyp öldürilenligi barada çaklamalar bar.
Rumy öz garşydaşlarynyň ýanynda hiç syr bildirmezlige çalşyp, gaýgy-gussany duýga, duýgusyny goşgularyna siňdirýär. Şeýdibem, onuň döredijilik ýoly uzap gidýär. Rumy dostuna bagyşlan “Şems Tebriziniň diwany” diýen gazallar kitabyny döredýär.
Soňky ýoly[üýtget]
Jelaleddin Rumy 1273-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 12-sinde aradan çykýar. Ony soňky ýoluna ugratmaga musulmanlar bilen bir hatarda hristianlar, grekler we beýlekiler hem barýarlar. Olaryň öňünde Rumynyň esaslandyran tans oýnaýan derwüşleriň-sofular jemgyýetiniň agzalary barýar. Şahyr Konýanyň patyşasy tarapyndan bina edilen mawzoleýde, kakasynyň ýanynda jaýlanýar.
Mesnewi[üýtget]
Şahyr sofylar jemgyýetiniň halyfasy bolmak bilen medresede hem sapak bermegini dowam etdirýär. Sofylar jemgyýetiniň şyhy Hisamiddin Hasanyň teklibi we haýyşy boýunça Rumy şygyrlar diwanyny döretmäge girişýär. Bu diwanyň adyna “Mesnewi” diýýär. Ol goşgular ikileme, ýagny iki setir görnüşinde özara kapyýalaşyp (sazlaşyp) gidýär. Şeýle goşgy formasy (görnüşi) soňra diňe pars dilli şahyrlaryň däl, eýsem tutuş dünýä edebiýatynyň ajaýyp eserlerine öwrüldi. Rumy “Mesnewisini” alty bölege bölýär we hersini bir depder diýip atlandyrýar. Bu kitapdaky goşgular 26632 beýtden ýa-da 53264 setirden ybarat.
Şahyryň mesnewilerinde diňe pelsepe-sofuçylyk garaýyşly eserler (goşgular) bolman, eýsem, grekleriň, gadymy rimlileriň, ermenileriň, arablaryň, gündogaryň we beýleki halklaryň ägirt uly halk döredijiliginden (faýdalanylan) peýdalanylan rowaýatlar, basnýalar, hekaýatlar hem öz beýanyny tapýar.
Ulanylan Çeşme[üýtget]
Maglumatlar Almagül Ýusubowanyň «Türkmen edebiýatynyň taryhy ösüş döwürleri» atly kitabyndan alyndy. «Başkent» bilim merkeziniň neşirleri. Aşgabat 2005.
http://vecizebank.com/sozler.php?sozleri=Mevlana Mevlana Sözleri
Daşarky çykgytlar[üýtget]
- Руми Джалаладдин. Дорога превращений: суфийские притчи
- Сайт, посвященный Руми — биография, переводы, исследования
- Притчи, афоризмы, «Китаб ал-Маснави» Руми
- Притчи от Руми на Притчи.ру
- «Песнь Свирели» — вступление к поэме Маснави в музыкальном исполнении (по переводу В.Державина)
- Сокровища вспоминания перевод Леонида Тираспольского на fway.org
- Как Ислам относится к Джалалуддину Руми (р.а.)?
- Джалаладдин Руми. Стихи


text:
Horhe Luis Borhes
Horhe Luis Borhes
(1899-1986)
XX asyr dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplanýan argentin kyssaçy-şahyry Horhe Luis Borhes 1899-njy ýylyň 24-nji awgustynda, Buenos-Aýresde dünýä inýär. Özüniň aýtmagyna görä, ýazyjynyň damarynda ispan, irland, portugal, bask, andaluz, ýewreý, iňlis, norman ganlary aýlanýar. Borhesiň atasy-da ýazyjy eken, emma gözi gapylanyndan soň ol hiç zat döredip bilmändir. Şonuň üçin kiçijik Horhe onuň kesbini dowam etmek kararyna gelipdir.
Geljekki ýazyjy eýýäm alty ýaşynda goşgy ýazyp ugraýar. On ýaşyndaka Oskar Uaýldyň “Bagtly şazada” ertekisini terjime edýär(bu terjimesi “Pais” gazetinde çap edilipdir).
1914-nji ýylda Borhesiň maşgalasy Ýewropa dynç almaga gidýär, emma Birinji Jahan urşy sebäpli, olaryň Argentina gaýtmaklygy agyrlaşýar. 1919-njy ýylyň 31-nji dekabrynda ispan žurnaly “Gresiýada” Borhesiň ilkinji goşgusy çap edilýär. 1921-nji ýylda Argentina dolanyp baranyndan soň, goşgulary bilen häli-şindi çykyş edip ugraýar. Eýýäm şu irki eserlerinde ýazyjynyň hemmetaraplaýyn ylymly, pelsepeçi, söz ussady bolandygyna, awangardizme ýykgyn edendigine göz ýetirýärsiň. Bu döwrüň şygyrlarynyň aglabasy ultraizm akymynyň däbinde döredilipdir. Emma wagtyň geçmegi bilen Borhes şygryýeti goýup, “hyýaly” kyssalar döredip başlaýar.Onuň iň ajaýyp hekaýalarynyň köpüsi “Toslamalar” (1944), “Alef” (1949), “Labirintler” (1960) we “Broudiniň habary” (1971) ýygyndylaryna girizilendir.
1940-njy ýyllarda Borhes ýazyjylar A.B.Kasares hem Silwina Okampo bilen birlikde Fantastiki edebiýatyň antologiýasyny we Argentin şygryýetiniň antologiýasyny taýýarlaýar. Munuň daşyndan hem ussat ýazyjy ýaş zehinleri agtaryp tapmak üçin elinden baryny eden eken. Beýleki dünýä belli argentin ýazyjysy Hulio Kortasaryň ilkinji eseri hem Borhesiň redaktirleýän žurnalynda peýda bolupdyr. 1937-1946-njy ýyllar aralygy Borhes kitaphanaçy bolup işleýär. 1946-njy ýylda Huan Peron häkimlige geleninden soň, ýazyjyny bu wezipeden boşadýarlar, ýöne 1955-nji ýylda oňa Argentinanyň Milli kitaphanasynyň direktory ornuny berýärler, emma bu wagt ýazyjy eýýäm batyl eken. Borhes tä 1973-nji ýyla çenli kitaphana direktory bolup işleýär.
1950-nji ýyllarda Borhes ýene şygryýete dolanyp gelýär. Şahyryň soňky şygyrlary “Dörediji” (1960), “Tümlügiň waspy” (1969) we “Gaplaňlaryň altyny” (1972) ýygyndylarynda ýerleşdirildi. Onuň ömründe soňky çykaran kitaby “Atlas” atly şygyrlar, fantaziýalar hem ýol ýazgylary ýygyndysydyr. Horhe Luis Borhes dünýä edebiýatyna örän uly täsir etdi. Hulio Kortasar, Umberto Eko, Žoze Saramago, Orhan Pamuk ýaly ussat ýazyjylar Borhesi özleriniň halypasy hasap edýärler.
Ýazyjy 1986-njy ýylda, Ženewa şäherinde dünýeden ötdi.


text:
Bilşimiz yali her wagt oglanlar gyzlara teklip edyar.Emma köplenç islemeyan oglanlar hem teklip edyar.Gyzlaryn oglanlarynky yali seçip,yanina barip aydip bilmek mümkinçiligi az.Ya utanar ya-da özüne gurur meselesi görer.Emma oglanlar islan gyzyna baryp söygüsini aydip biler.Gyzyn halan oglani gelip söyyanligini aytmasa gyz name etmeli? Gyzlarda saylama şansy azrakmyka diyip pikir etyan.Halan oglanyna halayanlygyny içinde saklap gezmek öran kyn.Türkmenistanda köplenç gudaçylyk bilen durmuşa çykylyar.Tanamadyk oglanyna durmuşa çykmak samsyklyk diyip düşünyardim.Emma köp joralarym gudaçylyk bilen durmuşa çykdylar.We durmuşunun gowylygyny aytyar.Emma okuwly gyzlaryn düşünjeleri kan bir beyle dal.Olaryn düşünjeleri oglany gowy tanap son durmuşa çykmak.Diyeli bir oglan seni halayar,senem ony halayan.Emma oglan hiç hili ön adim adenok.Söyyanligini açilip bilenok.Haçana çenli garaşyp gezmel bolyar gyz?Eger söyyanligini aydip bilmeyan bolsa bu nahili oglan bolyar???
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Mergen 1 telpek goyyar we yazyar: "Sonunda, utanmanjyk yazip bilmani basharanyn uchin !!"


text:
Muhammet ibn Zekeriýa ar-Razy
Abu Bekir Muhammet ibn Zakariýa Ar-Razy (865-925)- Farsida we Orta Aziýada özüni tanadan ensiklopedik bilimli akyldar, aryf, filosof. Ol lukmançylyga degişli "Jemleýji Kitap", dini ugurdan "Filosofiýada tebigy kanunlar", "Materiýa hakynda pikirlenme", "Wagt we giňişlik hakynda pikirlenme", "Jan we dünýä hakynda pikirlenme" we başga birnäçe eser ýazypdyr. Ol 184-den hem köp eseriň awtorydyr. Bu eserler arap dilinden latyn diline terjime edilip, Ýewropa hem ýaýradylypdyr.


text:
Bagramýan Iwan Hristoforowiç
BAGRAMÝAN Iwan Hristoforowiç [20. HI(2, HII),1897] —- sowet harby işgäri, Sowet Soýuzynyň Marşa-ly (1955), Sowet Soýuzynyň Gahrymany (1944) 1941 ý-dan SSKP çleni. 1952 ý-dan SSKP MK-nyň çlenli-gine kand., 1961 ý-dan SSKP MK-nş çleni, SSSR Ekary Sowetiniň deputaty (2—8 çagyrylyşlar), graŽdanlyk urşuna gatnaşyjy. B. Elizawetpol (hä-zirki Kirowabat) st-synda d. ýol işçisi maşg-synda dogulýar. Ol 1920 ý-dan başlap Gyzyl Goşunda gulluk edýär. B. 1934 ý-da Frunze ad. Harby akademlýany, 1R38 ý-da Genştabyň akademiýasyny gutarýar. Beýik Wat. ur. däwründe (1941—-45) ol dürli frontlarda ştab naçalnigiiiň orunbasary we naçalnigi bolup işle-ýär. Ol armiýanyň, birinji Pribaltika we uçünji Be-lorus frontlarynyň goşunlarynyň komanduýuşisi bol-ýar. Uruşdan soňky döwürde B. Pribaltnka harby okru-gynyň komaiduýuşisi, soňra SSSR Goranmak ministr-liginde ýolb. nşlerde işleýär. 1956 ý-yň iýunyndan Genştabyň Harby akademiýasynyň naçalnigi, 1958 ý-dan SSSR Goranmak ministrinnň orunbasary we SSSR Ýaragly Güýçleriniň tyl boýunça naçalnigi bolup iş-leýär. 1968 ý-yň apr-inden gen. inspektorlar toparynyň gen. inspektory. Ol SSSR-iň ordenleri we medallary b-n birnäçe gezek sylaglandy.


text:
Induizm
INDUIZM (sanskr, hindumata, hindusamaýa) - has giň ýaýran dilleriniň biri. I-in esasynda halkyň dini dushunjesinin we däp-dessurynyň real gündelik praktikasy ýatyp, ol ýerli etnik, milli we sosiýal shertlere baglylykda özünini köp dürliligi bilen tapawutlanýar. Munuň özi her hili doga okamakdan, dürli däp-dessurlary we dini düzgünleri berjaý etmekden ybaratdyr. Kasta induistlerin (bashgaça ) sosiýal guramasynyň formasy bolup hyzmat edýär. Induslaryň kultunyň we dini ynmanynyn aýratyňlygy köp halatlarda olaryň ol ýa beýleki kasta degişlidigine bagly bolupdyr. Emma adam öleňden soň, janyň başga sekile geçmegi (sansara) hakyndaky taglymat ähli induslar üçin umumydyr. Ol taglymat boýunça adam öleňden soň, onuň jany başga bir ösümlik gabagfynda, haýwan ýa-da adam bedenine gyryp, shonda ýashaýarmysh. Induslaryň düşünsine görä, her bir adamyň öz etmişinde baglylykda onuň jany oňat ýa-da erbet sekile öwrülýärmiş. Şoňa göräde öleňden soň, başga sekile öwrülmek zynjyryndan halas bolamgy gazanmak-moksa in ýokary dini maksat hasaplanýar. I-nyň dürli dini-filasofik taglymatlarynyň esasy mazmuny moksalygy gazanmagyn ýollarynyň we mümkinçilikleriniň işläp düzmekden hemde esaslandyrmak ybaratdr. Dini filasofiýada uçhudaýlyk ideýasy öne surulýar. Abstraçt häsiýete eýe bolan Brahman hem-de iki sany baş hudaý Wisnu we Siwa. Bularyň birinjisi Älemi dörediji, ikinjisi ony goraýjy, üçinjisi ony rujy hökmünde çykyş edýär. Wedler (gimnler, brahmanlar, aranýaklar, upanisadlar), eposy, aýratyn onuň , diýen bölümleri ähli induslar üçin keramatly edebiýat hasaplanýar. I-in irki orta aşyrlarda esaslandyrylan dini garaýýs we praktiki komlekisnde soňky döwürlerde şeýle hem bir düýpli. Özgeriş bolmady, ýöne her dürli sektantçylyk hereketleri, eserler, taglymatlar döräp durýar. Olardan has görnüklisi bhaty hereketidir (12-17 aşyrlar) 16 asyrda bhaktinin bir akymynyň esasynda sikhizm döreýär. Hindistanda milli-azat edijilik hereketiniň dörän we ýaýbaňlanan döwri bolan 19-20 aşyrlarda şol hereketiň agalyk ediji ideologiýasynyň hasaplanan burjuaz milletçiligi I-in tazedden döreýiş we reformaşyýa formalaryny (Indus renessans,. neoinduizm) Kabul edýär. Köp sanly dini reformatorçylyk jemgyýetler we guramalar, jemgyýetçilik ishgarleri, ideologlar, akyldarlar (Rammohon Raý, Ramakrishna, S Wiwekananda, D SaraswatiR. Tagor.M K.Gandy we bashgalar) neoninduizm wekilleri bolup çykysh etdiler. Häzirki wagtda garashsyz Hindistanyň sosiýal durmuşhyňda entek geçmişhiňiň galyňdylary , dini obshina onushyzyzlyklary sanlansa-da, I-in sosiýal bahasy barha daralyp bashlaýar.


text:
Ýurtlaryň atlary, geografiki ýerleşişi hem-de şol ýurtlaryň ýetişdiren meşhur alym şahsyýetleri baradaky maglumatlary öz içine alýan „Mujemul-Buldan” (Ýurtlar ensiklopediýasy) atly eseriň awtory, tanymal musulman geograf Hamawynyň maglumatyna salgylanyp, „dehistan“ sözüniň parsça „oba“ diýen manyny aňladýan “deh” hem-de „ýer, ýurt” diýen manyny berýän “estan” sözlerinden emele gelen goşma sözdügini aýtmak mümkindir. Parsçada astyn belgileriň arapçadaky ýaly “i” sesi bilen däl-de “e” sesi bilen aýdylýanlygyna salgylanyp, bu ady “dehestan” diýip okamagyň has dogry boljakdygyny nygtamak gerek. Muňa görä „dehistan” sözi “oba ýer, obaçylyk” diýen manyda ulanylandyr.
Ýakub el-Hamewiniň bellemegine görä Dehistan şäheri Taberistanyň iň uly şäherleriniň biridir. Muňa görä Taberistanyň ady belli şäherleri Dehistan, Jürjan (Gürgen), Esterebaz, Amul, Saryýe, Şalus we ş.m. bolupdyr. Kähalatda Jürjanyň Horasandan hasaplanan ýerleri hem bolupdyr. Taberistan Mazenderan diýlip tanalýan ülkelerdendir. El-Hamawy, bu ýerleşigi içine alýan çäkleriň haýsy döwürde Mazenderan diýlip atlandyrlandygyna düşünip bilmändigini, çünki bu ady gadymy kitaplardan tapmandygyny, muny diňe şol ýerde ýaşaýan halkyň dilinden eşidendigini nygtapdyr. Onuň aýtmagyna görä Taberistan bilen „Mazenderan” diýilýan ýer bir bolmaly. Bu ýerler hem Jilan we Dilman bilen çäkdeş bolup, Reý (Tahran), Kumus we deňziň (Hazar deňzi) aralygynda ýerleşipdir. Bu ýerleriň etraplaryna aýlanan we daglaryny gezen el-Hamawy Taberistanyň köp suwly, gür agaçly we bol miweli bir ýerdigini belläp geçipdir.
El-Hamawy Taberistanyň ady bilen baglanyşykly hekaýany hem şeýle gürrüň berýär: “Pars akyldarlary rowaýat edip şeýle diýdiler: “Käbir kisralaryň (Eýran patyşalaryna berilýän at) ordasynda jezalandyrylmaly adamlaryň sany ep-eslä ýetipdi. Kisra bu babatda öz wezirleri bilen maslahatlaşyp, olaryň sanlary barada maglumat sorapdyr. Wezirler hem olaryň köp kişiden ybaratdygyny habar beripdirler. Şonda kisra wezirlerine olary tussag etmek üçin bir ýer tapmaklaryny buýrupdyr. Olar hem bir boş ýer tapmak üçin ýurtlary aýlanyp, ahyrynda Taberistanyň daglarynyň içine düşüpdirler. Soňra-da bu ýer barada patyşa habar beripdirler. Şonda patyşa wezirlerine ýaňky jenaýatkärleri şol ýerik alyp gitmeklerini we tussag etmeklerini buýrupdyr. Şol döwürde ady agzalan ýer dagdan ybarat bolup, oturymly ýeri ýokdur. Bir ýyl geçensoň patyşa ýaňkylardan habar soramak maksady bilen olaryň ýanyna habarçylaryny iberipdir. Habarçylar olaryň ýanlaryna baryp görseler, olar henizem diri, emma kyn ýagdaýda bolýarlar. Ýaşaýan daglary bolsa, gür agaçly tokaýlyk bolýar. Şonda habarçylar olaryň näme islegleriniň bardygyny sorapdyrlar. Olar hem: “Tabarha (palta)” diýip aýdypdyrlar. Olaryň maksady agaçlary çapyp, öý gurunmak üçin palta mätäçdiklerini bildirmek eken. Bu habar Kisra ýetirilende, ol islegleriniň berjaý edilmegini talap edipdir we olara palta eltilip berlipdir. Soňra kisra olara indiki ýyla çenli möhlet beripdir. Bir ýyl geçensoň, olary ýene barlap görmekligi buýrupdyr. Iberlen adamlar baryp görseler, olar özlerine öýler edinen ekenler. Şonda olara ýene-de näme islegleriniň bardygy soralypdyr. Olar bolsa, bu gezek: “Zenan” diýip jogap beripdirler. Bularyň islegleri patyşa ýetirilipdir. Patyşa olara tussaglykdaky zenanlardan eltip berilmegini buýrupdyr. Buýruk berjaý edilipdir. Şondan soň olar nesil öndürip başlapdyrlar. Bu wakadan soň, ol ýeriň adyna “tabarzenan” diýlipdir. Bu söz bolsa, soňraky döwürlerde arapçalaşdyrylyp, “taberistan” diýlip aýdylypdyr.
„Taberistan” adynyň gelip çykyşy hakdaky ýerli halkdan eşidilen rowaýat ynha, şular ýaly. Meniň pikirimçe-de bu bir hakykat bolmaly. Sebäbi bu dag halkynda gören zatlarym munuň dogrudygyna şaýatlyk edýär. Olar köp söweş eden we ýaraglary iň köp bolan halkdyr. Olaryň bar ýaragy palta bolupdyr. Uly-kiçi, baý-garyp ählisiniň elinde hökman palta bolupdyr. Olarda palta köp bolany üçin ol ýer „Taberistan” diýlip atlandyrylana meňzeýär. Taberistan sözüniň arapçalaşdyrylmadyk görnüşde alanyňdaky manysy hem “paltalar ýurdy” diýmekdir”.
Taberistanyň çäkleri: Taberistanyň iň başy Amuldyr soňra Mamutyr. Bu ikisiniň arasy alty farsahdyr (1 farsah takmynan 5 kilometre deňdir). Soňra Weýme gelýär. Weýme bilen Mamutyryň arasy hem alty farsahdyr. Soňra Sariýe, ondan soňra bolsa Tamis gelýär. Bu ikisiniň arasy on alty farsahdyr. Taberistan bilen Jürjanyň soňky çägi bu ýerdir. Beýleki tarapdan Deýlem bilen Amulyň arasy bäş farsahdyr. Natil we Şalus diýlip atlandyrylýan şäherler bolsa, kiçi dagly düzlük ýerde ýerleşipdirler. Daglyk şäherlere bolsa, Elkelar, Sagydabaz we Erruýan girýär. Erruýan daglyk ülkeleriň iň ulusydyr. Horasan tarapdaky çäklerde Temar, Şerez we Dehistan ýerleşýär.
Taryhy çeşmeler Dehistanyň oturymly halkynyň türkmenler bolandygyny we patyşalaryna-da „Sul” diýlendigini belläp geçipdirler. Bu çeşmelerden biri musulman alym Abu Reýhan al-Birunynyň „Asarul-Bakiýe” (Baky ýadygärlikler) hem-de “es-Saydene fi’t-Týbb” (Farmakologiýa) atly eserleridir. Ol bu eserlerinde “Dehistan patyşalaryna, Sul diýilýärdi (s.94). Sul – Jurjan hökümdarlaryna berlen atdyr. Asly türki bolan Sul öz dogany Firuz bilen birlikde Jurjanyñ hökümdarydylar. Şondan soňra araplar Jurjan hökümdarlaryna „Sul” diýdiler” diýip nygtapdyr. Alymyň bu sözlerinden Dehistanyň syýasy hem-de strategiki taýdan Jurjan bilen içgin baglanyşykly bolandygyny aňlamak kyn däldir. Taryh alymlary Jürjanyň bu ady öz gurujysy, ýagny binagäri Jurjan bin Lawuz bin Sam bin Nuhdan alyp gaýdýandygyny belläpdir. Bu bolsa Jurjan şäheriniň (adamzadyň ikinji atasy hasaplanylýan) Nuh pygamberiň agtykdyr çowluklary tarapyndan gurlan örän gadymy ýurt we şäher bolandygyna güwä geçýär.
Jurjan şäheri hezreti Omaryň halyflygy döwründe musulman ýurtlaryň arasyna goşulýar. Goşunbaşy Nugman bin Mukrin öldürilenden soň, dogany Suweýd bin Mukrin onuň ýerine bellenýär. Suweýd başda Reý şäherini, soň Kumusy, ondan soň hem Jurjany ýeke-ýekeden musulman ýurtlaryň hataryna goşýar. Başda Suweýd Bistamda goşun tutup, Jurjanyň patyşasy Ruzban Sula hat iberýär, soňra-da şähere tarap ýola düşýär. Ruzban Sul bu hata paç (jizýe) bermek we Jurjanyň harby goşunynyň olaryň gerek-ýaraklaryny üpjün edip, ýeňilen halatlarynda-da kömek bermek şertleri esasynda ylalaşyga çagyrýan bir hat bilen jogap berýär. Ruzban Suluň bu islegleri kabul edilýär. Şeýlelikde Jurjanyň hökümdary Ruzban, Suwaýd bilen birlikde şähere girip, tä oňa paçlar gowşurylýança ýanynda bolupdyr.
Şonuñ ýaly hem VIII asyryň başlarynda Dehistan Türklerini Sul Tigin, Jurjany bolsa Firuz ibn Kul edara edipdir. Ibn Hallikan bu iki hökümdaryň dogan bolandygy we Mejusi dinine baglydygy hakynda habar berýändir. Ýene bir taryhçy Makdisi „al-Bed wet-Taryh (Başlangyç we taryh)” atly eserinde Dehistan hakynda söz açýandyr (IV/91). Bu taryhy maglumatdan beýan tapyşy ýaly, Dehistan türkmen taýpalaryndan Sul türkmenlerindendir.
Tarebiniñ habarlaryna görä, musulmanlaryň Horasan ýerindäki Dehistan we Jurjanda Sul Türkleri bilen garşylaşmaklaryna mümkinçilik bermek, 639-njy ýylda musulman goşunlarynyň başy Suwaýd ibn Mukarrin paç bermek we Dehistana demirgazykdan giriş ýollaryny goramak şerti bilen Sul hany bilen şertnama baglaşypdyr. Türkler bilen musulman araplar arasyndaky bu ilkinji şertnamanyň esasyna görä, Sul ýurduna bir çozuş bolaýsa, musulman araplar türkmenlere kömek etmelidi.
Muňa garamazdan, soň musulmanlar bilen „Dehistan“ şertnamasy uzak wagt dowam etmändir. Hakykatdan hem bu oňaýsyz ýagdaý Kuteýbeden soň hem dowam edipdir. Onuň ýerine Horasan häkimi bolan Ýezid ibn Muhalleb 716-njy ýylda täzeden çozuşa geçip, şertnamanyň esaslaryna göz ýummak bilen on dört müň türkmeniň öldürilmegine sebäp bolandygy barada taryhy çeşmelerde aýdylypdyr.
Bu gün Dehistan Etrek derýasynyň aşak akymlaryny öz içine alýan sebitde, ýagny Balkan welaýatynyň Etrek etrabynyň Madaw obasynyň 22 kilometr demirgazyk-günbatarynda ýerleşýär. Bu ýer geçmişde gadymy welaýat we onuň adybir merkez şäheri bolan Dehistanyň ýerleşen ýeridir. Bu sebitlerde gadymy ekerançylyk ýerleri 400 müň gektara ýakyn meýdany tutupdyr.
Orta asyr Dehistanynyň iň möhüm we ähmiýetli bölegi şähristan hem-de rabat bolup, olaryň tutýan meýdany 200 gektar çemesidir. Dehistan şäheri Köneürgenç türkmenleriniň hökmürowanlygy döwründe has gülläp ösüpdir. Şäherde rabatlar, mesjit-medreseler, minaralar, medeni jaýlar, kitaphanalar, derwüşhana, myhmanhana, dürli senetçilik ussahanalary gurlupdyr. Şäheriň daşynda kerwensaraýlar, mal saraýlar we başga-da birnäçe önümçilik ymaratlary we beýleki desgalar ýerleşipdir.
Türkmen halkynyň gadymyýetden gelýän oturymly ýerlerinden biri hem Dehistan welaýaty-şäheridir. Orta asyrlar Dehistanyň iň gülläp ösen döwri bolupdyr. Bu welaýat-şäheriň türkmenleriň mesgen-mekany bolandygyna şek-şübhe ýokdur.
Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde, orta asyrda Dehistan şäherini guranyň, Horasanda „şäherleriň gurujysy“ ady bilen taryhy çeşmelerde agzalan Abdullah ibn Tahyr bolandygyny beýän edipdir. Ýakut Hamawy: “Dihistan Horezm we Jurjan ýakynlarynda, Maranderan taraplarda meşhur ýerdir. Mehdi halyflygynda Abdullah ibn Tahyr tarapyndan guruldy” diýip belläpdir. Şonuň ýaly-da, Abdullah ibn Tahyr Horasanda diňe şäherleşmä, medeniýetleşmä üns bermek bilen çäklenmän, eýsem ol dürli ugurlara, aýratynam ylma uly üns beripdir. Şonuň üçinem Dehistanda orta asyrlarda ylmy merkez bolupdyr. Bu ýerde dürli ugurlarda we pudaklarda ylym adamlary ýetişipdir. Taryhy maglumatlar bu merkeziň orta asyrlarda ylymda dünýä ýol gerkezen ýer bolandygyna güwä geçýär. Hakykatdan-da Katip Çelebi „Keşfun-Zunun” atly eserinde Dehistanly Şeýh Abu Sayd al-Dehistanyň “Tefsürul-Fatiha” atly ylmy işiniň bolandygy hakda söz açypdyr.
Dehistan merkezi Aziýada iň gözel medeniýetli şäherleriň biri bolupdyr. Dehistan şäheriniň özboluşly medeniýetiniň bolandygy taryhy çeşmelerde aýratyn bellenýär. Şol döwrüň ýagdaýyna garanyňda ägirt uly binagärçilikleriň bolandygynyň şaýadydyr. Şeýle-de türkmen halkynda sungat taryhyň irki döwürlerinden başlapdyr diýmek bolar. Gadymy türkmen topraklarynda ýerleşýän şäherleriň galyndylarynda hojalyk hünärmentçilik, senetgärçilik sungatyny görmek mümkindir. Arap edebiýatlarynda „Nisa” diýip agzalýan gadymyýetiň merkezi Nusaý, ýüpek ýolunyñ esasy merkezi hasaplanan we matalary bilen meşhur bolan Merw, Amyderýanyň aşaky akymynda ýerleşýän taryhy welaýat we gadymy döwlet bolan Köneürgenç, orta asyrda ylym we medeniýetiñ ösen şäheri Dehistanda binagärçilik, hojalyk hünärmentçilik, senetgärçilik, zergärçilik, küýzegärçilik senedi ýaly sungatlaryň giňden ýaýrandygyny mysal getirmek bolar. Muňa mysal, orta asyr Dehistanyň iň beýik ýadygärliklerinden biri Juma Mesjidini görkezmek mümkindir. Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde “Abul-Fazl al-Abbas ibn Ahmed ibn al-Fazl az-Zahid we ol Dehistandaky Mesjit Atikiň ymamydy” diýip belleýär. Şol maglumaty Jurjany „Taryhu Jurjan” atly eserinde nygtapdyr. Gadymy mesjit diýen manyny berýän “Mesjit Atikden” söz açýar. Şonuň Dehistandaky Juma Mesjidi bolandygyny aýtmak mümkindir. Dehistanyň uly şäher bolandygy bize galan binagärçilik ýagygärlikleri habar berýär.
Elbetde, bu täzelikleriñ ählisi uly ilatly merkezlerde, şäherlerde kemala gelýär. Şeýle merkezlerden biri hem ösen şäher Dehistandyr. Şonuň ýaly hem Dehistan uly bir welaýatdyr. Bu welaýat öz içinde birnäçe ösen obalardan ybaratdyr. Muny taryhy çeşmelerde görmek mümkindir. Çünki obalary uly alymlaryň doglan mekanlary bolupdyr. Hakykatdan hem Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde “Ahuru… Dehistan töwereginde, Jurjan we Horezm arasynda şäher şekilli obadyr. Oňa ylym ählinden jemagat baglydyr. Olardan Abul-Fazl al-Abbas ibn Ahmed ibn al-Fazl az-Zahid we ol Dehistandaky Mesjit Atikiň ymamydy, Abu Sad Tahbirde aýdyşy ýaly, Abul-Fazl Hazime ibn Aly ibn Abdurahman al-Ahury al-Dehistany we ol üstün fakih, mutezile, edebiýatçy, dilçi, ….” diýip belläpdir. “Hebrasan”, “Hebezetan”, “Harrateýr” Dehistan obalaryndandyr diýip bellän Ýakut Hamawy „Mujemul-Buldan (Ýurtlar sözlügi)” eserinde, “Fergul Dehistan obalaryndadyr. Onda Omar ibn Muhammed ibn al-Hasan ibn Aly ibn Ibrahim al-Ferguny al-Dehistany al-Jurjany edebiýatçy Abu Hafs Dehistanda doguldy. Bir müddet Jurjanda ýetişdi. Bir müddet Nişapurda ýaşady. Soň Merwe göçüp, ömrüniň ahyryna çenli şo taýda ýaşady. Ol ökde edebiýatçy, kelamçy (teolog), dil we sentaks alym...” diýip nygtapdyr.
Ýokardaky orta asyr çeşmelerinde bellenen maglumatlardan çen tutsak, orta asyrda Dehistan ylmyň, medeniýetiň, senagat önümçiliginiň merkezi bolandygyny aýtmak mümkindir.
Tahyr Aşyrow,
Filosofiýa ylymlarynyň doktory.