text:
Ozal habar berlişi ýaly, 23-nji iýunda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatyna amala aşyran iş saparynyň çäklerinde Kerki şäheriniň Halkara howa menziliniň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Dabaranyň dowamynda Kerkiniň Halkara howa menziline dört harply UTAE kodunyň berlendigi baradaky ICAO-nyň resminamasy hem-de Mýunheniň Halkara howa menzili tarapyndan halkara ülňülere laýyk gurlandygy baradaky laýyklyk güwänamasy gowşuryldy.
ICAO-nyň indeksi howa gullugynyň ýerleşýän ýerini görkezýär, ol bellenilen çäkleriň arasyndaky aragatnaşygy düzgünleşdirýär hem-de aeronawigasiýanyň howpsuzlygyny, yzygiderliligini, netijeliligini hem-de tygşytlylygyny üpjün etmek üçin niýetlenendir.
Mýunhen Halkara howa menzili tarapyndan Halkara raýat awiasiýasy hakyndaky Konwensiýanyň (Çikago konwensiýasy, 1944) 14-nji goşundysy esasynda berlen laýyklyk güwänamasy meýilnamalaşdyrmak, taslamalaşdyrmak, olaryň fiziki häsiýetnamalaryna, howa menzilleriniň ulanylmagyna, oňa tehniki taýdan hyzmat etmäge bildirilýän talaplar, şeýle hem peýdalanylýan gonuş, nawigasiýa, meteorologiýa, yşyklandyryş-habar beriş ulgamlarynyň, beýleki zerur ulgamlaryň halkara kadalara we ülňülere laýyk gelýändigini tassyklaýar.
Bu desganyň açylyş dabarasyna sanly ulgam arkaly halkara guramalaryň hem-de düzümleriň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagy Garaşsyz Watanymyza ýokary sylag-hormatyň, milli Liderimiziň sebit we yklym derejesinde ulag geçelgelerini döretmek boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň belent münberinden öňe süren başlangyçlarynyň goldanylýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Olaryň hatarynda Howa ulaglarynyň Halkara assosiasiýasynyň (IATA) Türkiýe, Merkezi Aziýa we Azerbaýjan boýunça sebit menejeri Funda Çalyşyr, Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen edarasy bolan Raýat awiasiýasynyň halkara guramasynyň (ICAO) Aeronawigasiýa býurosynyň monitoring we gözegçilik boýunça direktorynyň orunbasary Denis Gindon, Mýunheniň Halkara howa menziliniň dolandyryjy direktory Ralf Gaffal bar. Olar öz çykyşlarynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Kerki şäherindäki Halkara howa menziliniň açylmagy bilen tüýs ýürekden gutlap, täze howa menziliniň howa ulag ulgamynyň mundan beýläk hem howpsuz, ygtybarly we durnukly ösüşine uly goşant boljakdygyny bellediler.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe awiasiýa pudagynda iri taslamalar durmuşa geçirilýär. Bu ugurda daşary ýurtly kompaniýalar bilen hyzmatdaşlyk degişli halkara şertnamalaryň we konwensiýalaryň esasynda ösdürilýär.
Türkmenistan Awiasiýa we howa giňişligini ulanmak boýunça geňeşiň, Döwletara awiasiýa komitetiniň agzasy bolmak bilen, dünýäniň 50-den gowrak ýurdy bilen, şeýle hem Raýat awiasiýasynyň halkara guramasy bilen ylalaşyklara goşulyp, Ýewropanyň awiasiýa howpsuzlygy boýunça agentligi bilen (EASA) ýakyn gatnaşyklary saklaýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary netijesinde ýurdumyzyň raýat awiasiýasynyň maddy-enjamlaýyn binýady ýyl-ýyldan içerki we halkara ugurlarda täze ýolagçy hem-de ýük uçarlary bilen berkidilýär.
Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk toýunyň toýlanýan ýylynda ulanylmaga berlen täze howa menzili döwrebap üstaşyr-ulag düzümini kemala getirmekde möhüm halka bolup, Ýewropa hem-de Aziýa ýurtlarynyň arasynda ykdysady, söwda hyzmatdaşlygyny hil taýdan täze, ýokary derejelere çykarmaga mümkinçilik döreder, sebit we halkara ulag gatnawlary üçin giň şertleri açar.
Häzirki döwürde Türkmenistanda döwrüň talaplaryna we halkara ülňülere laýyk gelýän ýerüsti düzüm döredilýär. Şolaryň hatarynda dürli görnüşli howa gämilerini kabul etmäge ukyply uçuş-gonuş zolaklary, iň täze tehniki serişdeler bilen enjamlaşdyrylan howa menzilleriniň toplumlary bar. Uçuşlaryň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen ýurdumyzyň howa menzillerinde “Thales” fransuz kompaniýasynyň öňdebaryjy radionawigasiýa enjamlary ornaşdyryldy.
Türkmenistan Beýik Ýüpek ýoluny täzeden dikeltmek bilen, sebitiň möhüm ulag halkasyna hem-de iri halkara logistika merkezine öwrülýär. Möhüm başlangyçlary öňe sürýän hem-de olary amala aşyrmakda anyk işleri alyp barýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ulag syýasaty netijesinde bu wezipeler yzygiderli durmuşa geçirilýär.
Aşgabadyň döwrebap Halkara howa menzili bu ugurda alnyp barylýan ägirt uly işleriň aýdyň mysalydyr. Bu desga Türkmenistanyň esasy “howa derwezesi” bolup, yklym we yklymara howa ýollarynda iri üstaşyr merkeze öwrüldi.
Bu ulgamyň düzümine Mary, Daşoguz, Türkmenabat we Türkmenbaşy şäherlerindäki howa menzilleri girýär. Bularyň hemmesi hem degişli halkara laýyklyk güwänamalary bilen bellenendir, olar ähli görnüşdäki we ýük göterijilikdäki uçarlary kabul etmäge ukyplydyr.
Häzirki döwürde Türkmenistanda raýat awiasiýasyny ösdürmegiň 2012 — 2030-njy ýyllar üçin milli maksatnamasynyň çäklerinde ýolagçylara edilýän hyzmatyň hilini ýokarlandyrmaga, uçuşlaryň howpsuzlygyny üpjün etmäge, howa menzillerinde öňdebaryjy usullary ulanmaga gönükdirilen anyk işler alnyp barylýar.
(TDH).


c: text/html

text:
Prezıdent tapsyrmasy: Grant bólýde alǵash ret áleýmettik osal toptarǵa kvota qarastyrylǵan
NUR-SULTAN. QazAqparat - Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 2021-2022 oqý jylyna bilim granttaryn bólý kezinde halyqtyń áleýmettik osal toptaryna kvotalar bóldi, dep habarlaıdy QazAqparat Bilim jáne ǵylym mınıstrligine silteme jasap.
Vedomstvo baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, Prezıdenttiń tapsyrmasyna sáıkes bul shara alǵash ret qarastyrylǵan.
Endi kópbalaly nemese tolyq emes otbasylardan shyqqan balalar, sondaı-aq erekshe qajettilikteri bar balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylardaǵy talapkerlerdiń grant alý múmkindigi joǵarylaı tústi.
«Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha halyqtyń áleýmettik osal toptarynan shyqqan balalardyń memleket esebinen bilim alýyna múmkindiktiń kóbirek bolýy úshin jumys júrgizdi. Kámeletke tolmaǵan tórt jáne odan kóp bala tárbıelep otyrǵan otbasylardaǵy balalar úshin granttardyń jalpy sanynyń 5%-y, keminde úsh jyl tolyq emes otbasy mártebesi bar otbasylardan shyqqan balalarǵa – 1%, І, ІІ toptaǵy múgedek balalardy tárbıelep otyrǵan otbasylardan shyqqan túlekterge bilim berý granttarynyń 1%-y kózdelgen. Bul rette olardyń UBT nátıjeleri shekti balǵa sáıkes kelýi tıis», – dep habarlady Bilim jáne ǵylym vıtse-mınıstri Qýanysh Erǵalıev.
Sonymen qatar kvota sheńberindegi granttar jetim balalar men etnıkalyq dıaspora ókilderi úshin de bólingen. Osylaısha, azamattardyń áleýmettik osal sanattaryndaǵy talapkerler bilim berý granttaryn berý kezinde basymdyqqa ıe bolady. Máselen, eger pedagogıka mamandyqtaryna 8 myńǵa jýyq bilim granty bólinse, onyń ishinde 1 063 grant halyqtyń áleýmettik osal toptaryndaǵy azamattar úshin kózdelgen.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń úshinshi otyrysynda QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev memlekettik bilim granttaryn bólý júıesinde aýqymdy áleýmettik quramdy qarastyrý kerektigin jáne talapkerdiń akademııalyq jetistikterine ǵana emes, sondaı-aq onyń áleýmettik-ekonomıkalyq mártebesine de nazar aýdarýdy tapsyrǵanyn aıta ketken jón.
- Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi
- Balqashta saýyqtyrýdan ótetin erekshe balalardyń sany 2 ese artady
- Qostanaı oblysynda 443 bala koronavırýstan emdelip jatyr
- Ázerbaıjanda koronavırýs saldarynan 20 shaqty mektep jabyldy
- Elorda mektebine Ybyraı Altynsarınniń esimi beriledi
- Prezıdenttiń QHA Keńesinde bergen tapsyrmalary boıynsha Úkimet keńesi ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Almatyda sýburqaqta toq soqqan balalardy qutqarǵan jigit izdestirilip jatyr
ALMATY. QazAqparat - Almatyda sýburqaqta oınap júrgen balalar men olardy qutqarmaq bolǵan áıeldi toq soqty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Bul týraly qala turǵyny Úkilaı Bestaı atty jeli qoldanýshy Facebook-tegi paraqshasynda jazdy.
Aıtýynsha, qarapaıym fontannyń ishine kirgen adamdardy toq soǵyp, jaqyn mańdaǵy adamdar olardy aman alyp qalǵan.
«Búgin ortalyq tsırk aldyndaǵy fontan janynda balmuzdaq jep, balalarmen demalyp otyrǵanbyz. Bir ýaqytta sol mańdaǵy kishkentaı 2 qyz aıaq kıimderin sheship, aıaqtaryn sýǵa salmaqshy bolyp otyrǵanyn kórdim. Áp-sátte baıqamaı qaldym, eki qyz ortadaǵy temirge qadalyp qaldy. Olardy shyǵaram dep anasy da sol temirge jabysyp qaldy. Dybystary da shyqpaı, sereıip qalǵandarynan toq urǵanyn uqtym», - dep jazdy jeli qoldanýshy.
Ol janyndaǵy adamdardan kómektesýdi suraǵan. Biraq kóbi júreksinip, sýǵa jaqyndamaǵan. Degenmen Abylaı esimdi jas jigit kómekke kelip, ony da toq soǵyp jatsa da, moıymaı adamdardy sońyna deıin qutqardy.
Zardap shekkender jedel járdemmen aýrýhanaǵa jetkizilgen.
«Ózimniń janymda kishkentaı 5 bala bar edi. Qarbalasta Abylaıdyń tolyq aty-jónin suramappyn. Memleket osyndaı óz ómirin qaýipke tikken osy jigitti batyrlyǵy úshin marapattaýy kerek-aý. Bólisip, Abylaıdy taýyp alaıyqshy»,- vıdeo avtory áleýmettik jelide Abylaıǵa izdeý salady.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Operasiýa ulgamy: Windows, Android
Programmalar topary: USU software
Maksat: Iş awtomatizasiýasy
Haryt satmak üçin maksatnama
Franşizamyzyň beýanyny franşiza katalogynda görüp bilersiňiz: franşiza
На русском:
Haryt satmak üçin programma wideosy
Bu wideo subtitrler bilen öz diliňizde görüp bilersiňiz.
Demo wersiýasyny göçürip alyň
Programma başlanyňyzda dili saýlap bilersiňiz.
Programma üpjünçiliginiň bahasy
Haryt satmak üçin programma sargyt ediň
Dükanda satmak - belli bir harytlary satmak bilen baglanyşykly aýratyn iş görnüşi - emläk bölekleri (köplenç eşik, köplenç köplenç aýakgap, esbaplar we ş.m.). Hasapçylyk, adatça, ýazgylaryň we satuwlaryň uly paýy bilen ähli görnüşli ýazgylary saklamagy öz içine alýar. Dükan programmasyny doly işlemegiň iň ygtybarly we aňsat usuly, haryt satmak üçin programma. Haryt satmak üçin her bir programma söwda kompaniýasynyň işini guramak, maglumatlary gaýtadan işlemek we ulgamlaşdyrmak prosesini çaltlaşdyrmak we iş prosesini kadalaşdyrmak (esasanam satuw bölüminiň işi) üçin döredildi. Käbir dolandyryjylar, haryt satmak üçin programma satyn almagyň has arzan usulyny tapandyklaryny göz öňünde tutup, gözleg sahypasynyň gözleg programmasyndan harytlary mugt satmagy ýa-da harytlary mugt göçürip almak üçin programmalary haýyş edip, onlaýn haryt satmak programmasyny göçürip almagy karar edýärler. Mesele bolan bu çemeleşmäniň düýbünden nädogrydygyny we diňe awtomatiki hasapçylyk programmalaryna bolan ynamyňyzy pese gaçyryp bilmän, maglumatlaryň ýitmegine hem sebäp bolup biljekdigini düşündirmeli. Hakykat, her bir programmistiň harytlaryň satylmagyna gözegçilik etmek üçin satmak üçin mugt programmanyň (we eger şeýle bolsa, pul ýaly stimul bolmasa) hyzmat etmeginiň aladasy bolmaz, bu tehniki goldawyň iru-giç zerurlygy hökman bolar peýda bolýar. Başgaça aýdylanda, ähli hünärmenler diňe ygtybarly işläp düzüjilerden satyn alnan programmany maslahat berýärler.
Haryt satmak we saklamak gözegçiliginiň iň ygtybarly programmasy - USU-Soft. Haryt satmak üçin bu programma meňzeşlerinden has köp artykmaçlyga eýedir we iň gowy netijeleri gaty çalt görkezip bilýär. Executionokary hilli ýerine ýetiriş, ulanylyş aňsatlygy, ýakymly býudjet çykdajylary we adalatly hyzmat meýilnamasy bilen häsiýetlendirilýär. USU-Soft öndürijileri halkara ynam belgisi D-U-N-S bar, bu harytlary dolandyrmak boýunça bu satuw programmasynyň dünýäde haryt satmak üçin iň ýokary hilli önümleriň biri hökmünde ykrar edilendigini tassyklaýar. Harytlary satmagy ýeňilleşdirmäge kömek edýän harytlary dolandyrmak programmasy diňe bir dükanda adaty enjamlary däl (dükan we ammar enjamlary - ştrih-kod skanerleri, kwitansiýa printerleri, bellikler we ş.m.) ulanmaga mümkinçilik berýär, ýöne düýbünden täze enjam, dükanlaryň hemmesi entek özleşdirilmedi - häzirki zaman maglumat ýygnamak terminallary (DCT). Bu işgäriň jübüsinde göterip, zerur bolanda ulanýan birneme ykjam enjam. Mysal: inwentar geçirmek üçin, ony ulanýarsyňyz we köp wagt tygşytlaýarsyňyz. Maglumatlar okalýar we soňra esasy maglumatlar bazasyna geçirilýär. Enjam belli bir mukdarda maglumatlary saklamaga ukyply, bu möhüm goşantdyr. Şeýlelik bilen, ammarlarda gaty köp zat bar bolsa, hemmesini maglumatlar bazasyna goşup bilersiňiz we buhgalteriýa satuw ulgamynyň saklaýyş ukyby çäksizdir.
Müşderiler bilen işlemek hem aýratyn ünsi çekmelidir. Müşderiler baradaky maglumatlary göni kassa stoluna girizip bolýar. Mysal üçin, müşderiniň adyny, familiýasyny, atynyň adyny, şeýle hem näçe ýaşynda, islese, isleglerini we ş.m. satmak we sargyt dolandyryş ulgamyna girýärsiňiz. Her bir müşderä her satyn almak üçin bonuslar berilýär. Bonus ulgamynyň nämedigini düşündirmegiň manysy ýok diýip pikir edýäris, sebäbi ähli dükanlar müşderileri çekmek we saklamak strategiýasyny köpden bäri ulanýarlar. Az adam bu ýygnan bonuslary puluň ýerine ulanmak we dükanyňyzda has köp haryt satyn almak mümkinçiligine garşy durup biler. Müşderiniň haýsy satyn alýandygyny we bonus alýandygyny görersiňiz. Şeýlelik bilen, onuň nämäni halaýandygyna düşünersiňiz we şeýlelik bilen mahabat iberip, başga bir zat satyn almagy teklip edip, ony has köp pul sarp etmäge höweslendirersiňiz. Mundan başga-da, köp sanly müşderi hakda maglumatlary bolan ägirt uly maglumatlar bazasyndan geçmegi aňsatlaşdyrmak üçin müşderileri kategoriýalara bölmek mümkin. Müşderileri dolandyrmak islendik işewür guramada zerur zat.
Bu bölünişik dürli ölçeglere esaslanyp bilner: saparlaryň sanyna esaslanýar (yzygiderli we seýrek müşderilere); şikaýatlaryň barlygyna ýa-da ýoklugyna esaslanýar (hiç wagt arz etmeýänlere we hemişe edýänlere); käbir satyn almalara esaslanyp, ýaşyna, ýaşaýan köçesine we ş.m. Käbir müşderiler hatda VIP statusyna we olara berilmeli ähli artykmaçlyklara mynasyp. Müşderileriňiz bilen hemişe aragatnaşykda bolmak üçin 4 aragatnaşyk usulyny ulanyp bilersiňiz - Viber, SMS, e-poçta we hatda sesli jaň. Mahabatlary, kataloglary, ýörite teklipleri, arzanladyşlary iberip ýa-da çärelere çagyryp, baýramçylyk bilen gutlap bilersiňiz, satyn alanyňyz üçin sag boluň, harytlaryň täze gelenleri barada habar berip bilersiňiz.
Önümler we satuwlar bilen işleýän wagtyňyz ýalňyşlyklardan gaça durmak isleýärsiňizmi? Käbir monoton eserleri has gowy we has çalt dolandyryp bilýän enjama geçirmek isleýärsiňizmi? Işiňizi şeýle bir optimizirlemek isleýärsiňizmi, bäsdeşleriňiz yzda galar? Soňra gözegçilik we awtomatlaşdyryş satuw programmamyzy saýlap bilersiňiz. Bularyň hemmesine we hasam kepillendirýäris. Müşderilerimizi ýakymly geň galdyrmaga öwrenişdik. Resmi web sahypamyzda size zerur maglumatlaryň hemmesini tapyp bilersiňiz, şeýle hem kompaniýaňyza gurmak üçin mugt demo wersiýasyny göçürip alyp bilersiňiz we size aýdýan zatlarymyzyň dogrudygyny ýa-da ýokdugyny barlap bilersiňiz. Özboluşly awtomatlaşdyryş we işewür döwrebaplaşdyryş ulgamymyzyň sizi lapykeç etmejekdigine kepil geçip bileris we hökman ulanmagy dowam etdirersiňiz! Islän görnüşiňizde biziň bilen habarlaşyň. Biz elmydama habarlaşýarys we soraglaryňyza jogap bermäge şat bolarys.


text:
Bilişimiz ýaly Demirgazyk Koreýa (DK) dünýäde iň içine ýapyk döwlet hasaplanylýar. Adam haklary, Ykdysady azatlyk, Medýa azatlygy ýaly döwletler indeksinde köp ýyllardan bäri iň soňky orunda durup gelýär. Dekabr 2011-e çenli atasy Kim Song II DK-nyň prezidentidi. Şol taryhda atasy duýdansyz aradan çykýar, ýerine üçünji aýalyndan bolan ogly Kim Jong...
Awtor:
DrWaltBishop
(Wasýok)
|
Kategoriýa: Umumy Maglumat |
13.09.2017 07:36
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#62)


text:
Türkmen halkynyň arasynda sarpasy belent tutulyp, ady dillerden düşmän gelýän iň meşhur klassyk şahyrlaryň biri Keminedir. Satiranyň taýsyz ussady Kemine garyp-pukaranyň çyn hossary, arslan ýürekli arkadagy hem şahyry hökmünde şan-şöhrata eýedir. XIX asyr türkmen edebiýatynda ýüz görmän, ýagşa-ýagşy, ýamana-ýaman diýip bilen iň demokratik şahyr Mäm...
Awtor:
gyzgyn
(Talyp)
|
Kategoriýa: Biýografiýa |
04.12.2018 06:45
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#231)


text:
“Semalt” TOP ýagdaýynda açar sözleri tapmagy nädip ýönekeýleşdirdi?
Mazmuny
1. Näme üçin iň ýokary wezipelerdäki açar sözler möhümdir ?
2. Semalt TOP pozisiýalarynda açar sözleri tapmagy nädip ýönekeýleşdirdi?
3. Topokardaky açar sözler, göni mysal bilen düşündirilýär
4. TOP-daky açar sözden netijeleri alandan soň näme bolar?
5. Jemleýji sözler
Açar sözler we reýtingler
Bular diňe iki söz däl, sanly dünýäde üstünlik gazanmagyň esasydyr. SERP-lerde (Gözleg motorynyň netijeleri sahypalarynda) has ýokary derejeli açar sözleriňiz bar bolsa, webde üstünlik gazanmak mümkinçiligiňiz artýar.
Diňe Google-da günde 3,5 milliarddan gowrak gözleg bilen web sahypasynyň reýtingi köplenç gözleg motorlarynda üýtgeýär. Bu gün sahypaňyzyň peýdasyna işleýän açar sözler ertir beýle täsirli bolup bilmez.
Şonuň üçin web sahypaňyzda ýokary derejeli açar sözleriň bardygyny ýa-da ýokdugyny yzygiderli barlamak möhümdir. Şundan ugur alyp, sahypaňyzyň mazmunyny täzeläp, ýeňiji strategiýa döredip bilersiňiz.
Web sahypaňyzda ýokary derejeli açar sözleri kesgitlemek barada alada edýän bolsaňyz, Semalt muny siziň üçin ýönekeýleşdirdi. TOP guralyndaky açar sözler bilen, web sahypaňyzdaky haýsy açar sözleriň Google organiki gözleg netijelerinde has ýokarydygyny aňsatlyk bilen tapyp bilersiňiz.
Iň gowy zat, bu guralyň ulanylmagy MUGT we HEMMESI BOLAN. Semaltyň web sahypaňyzdaky ýokary derejeli açar sözleri kesgitlemegi nädip ýönekeýleşdirendigini öwrenmek üçin şu gollanma makala bilen dowam edeliň.
TOP pozisiýalarynda açar sözler näme üçin möhüm?
Has öňe gitmezden ozal, açar sözleriň ýokary derejesiniň näme üçin möhümdigine düşünmeli. Ine, köp sebäpler:
- Gözleg motorlarynda görnükliligiňizi ep-esli ýokarlandyrýar.
- Web sahypaňyzda/web sahypaňyzda has köp traffige sebäp bolýar.
- Haýsy açar sözleriň iň köp traffigi özüne çekýändigine düşünmäge kömek edýär.
- Mazmunyňyzy we strategiýaňyzy täzeläniňizde size ýol görkezýärler.
- Bäsleşigiňizi ýeňip geçmäge kömek edýärler.
Semalt TOP pozisiýalarynda açar sözleri tapmagy nädip ýönekeýleşdirdi?
Sahypaňyzdaky haýsy açar sözleriň has ýokarydygyny kesgitlemek üçin çylşyrymly we tölegli hyzmatlary makul bilýän bolsaňyz, Semaltyň ähli prosesi ýönekeýleşdirendigini öwrenenden soň pikirleriňizi üýtgedip bilersiňiz.
Stepdimme-ädim seredeliň:
1-nji ädim: Web brauzeriňizi açyň we ýazyň semalt.net salgy setirinde. Seni “Semalt” -yň işewürlik üçin güýçli SEO gurallarynyň baş sahypasyna alyp barar.
2-nji ädim: Kursory çep tarapa geçiriň we TOP-daky açar sözlere basyň.
3-nji ädim: Haçan-da TOP-daky açar sözler gural açylýar, diňe web sahypaňyzyň URL-sini girizmeli (Domen) we saýlaň Gözleg motory bu ýerde web sahypaňyz iň bolmanda bir açar söz üçin ýerleşýär.
4-nji ädim: Basyň Giriş, we açar sözleriňiz bilen baglanyşykly möhüm maglumatlary alarsyňyz.
TOP-daky açar sözler Göni mysal bilen düşündirilýär
Oňa has gowy düşünmek üçin onuň işleýşini janly mysal bilen görmeli. Derňejek domenimiz semalt.com. Gözleg motory üçin: google.com (Hemmesi) - Halkara.
Ine, alýan zatlarymyz:
Üns berseňiz, täze üýtgetmek düwmesi bar - Subdomain goşuň. Domeine gireniňizde ýüze çykýar. Esasy domeniňizi we subdomenleri analiz etmek isleseňiz, işlediň. Bu mysalda, subdomenleri hem goşarys.
Hasabatda näme?
Hasabatda üç (3) bölüm bar:
1. TOP-da açar sözleriň sany
2. TOP tarapyndan açar sözler paýlanyşy
3. Açar sözler boýunça reýting
2. TOP tarapyndan açar sözler paýlanyşy
3. Açar sözler boýunça reýting
Her bölümiň mazmunyna düşüneliň:
1. TOP-da açar sözleriň sany
Bu birinji bölüm bolup, wagtyň geçmegi bilen TOP-da açar sözleriň sanyny görkezýän diagramma bar. Google-yň TOP 1-100 organiki gözleg netijelerinde web sahypaňyzyň ýerleşdirýän açar sözleriniň sanyny kesgitlemek üçin bu diagrammadan geçip bilersiňiz.
Üçin semalt.com, meňzeýär:
Islendik senä iň ýokary derejeli açar sözleri tapyp bilersiňiz. Üçin semalt.com, 2020-nji ýylyň 7-nji dekabrynda:
- Birinji (TOP 1) ýagdaýynda 11,576 açar söz
- TOP 3 pozisiýasynda 23,805 açar söz
- TOP 10 pozisiýasynda 56,900 açar söz
- TOP 30 pozisiýasynda 75,695 açar söz
- TOP 50 pozisiýasynda 83,955 açar söz
- TOP 100 pozisiýasynda 92,481 açar söz
Düzgüne görä, bu diagrammada hepdelik maglumatlar görkezilýär. Şeýle-de bolsa, gündelik, aýlyk ýa-da hepdelik maglumatlary görmek üçin ulaldyp bilersiňiz.
2. TOP tarapyndan açar sözler paýlanyşy
Bu bölümde, öňki senä garanyňda, Google-yň TOP 1-100 organiki gözleg netijelerinde web sahypaňyzyň hataryndaky esasy sözleriň sanyny tapyp bilersiňiz.
Üçin semalt.commeňzeýär:
Bu bölüm, öňki senä garanyňda Google TOP 1-100 organiki gözleg netijelerinde web sahypaňyzyň hataryndaky esasy sözleriň sanyny tapmaga kömek edýär.
Üçin açar söz paýlanyşy semalt.com, 2021-nji ýylyň 25-nji ýanwarynda:
- Birinji (TOP 1) pozisiýadaky ähli açar sözlerden 12 059, 212 köpeldi
- TOP 3-de ähli açar sözlerden 24,810, 643 köpeldi
- TOP 10-daky ähli açar sözleriň 59,192-si, 1717 köpeldi
- TOP 30-daky ähli açar sözleriň 80,571, 4,251 köpeldi
- TOP 50-de ähli açar sözleriň 90,295, 5,493 köpeldi
- TOP 100-de ähli açar sözleriň 1,00,452, 6,674 köpeldi
Öňki bölüm ýaly, bu bölümiň gerimini gündelik, hepdelik we aýlyk görnüşde üýtgedip bilersiňiz.
3. Açar sözler boýunça reýting
Üçünji bölüm bolup, Google organiki gözleg netijelerinde web sahypalaryňyzyň iň meşhur açar sözlerini görkezýär. Saýlanan seneler üçin şol açar sözleriň SERP ýagdaýyny we öňki senä garanyňda nähili üýtgändigini tapmaga kömek edýär.
Üçin semalt.com, bu bölüm aşakdaky ýaly:
Bu bölüm bize 2021-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan 2021-nji ýylyň 25-nji ýanwary aralygyndaky 98,312 açar sözüň reýting maglumatlary berýär. Ine, iň meşhur 3 açar sözüň synlary:
- Google organiki gözleg netijelerinde esasy söz "SEO statistikasy we sahypa derňewi" 1-nji ýanwarda ikinji orny eýeledi we 25-nji ýanwarda-da üýtgewsiz galdy. Jemi gözleg 24,213 boldy we meşhurlyk ýokarydy.
- Google organiki gözleg netijelerinde esasy söz "onlaýn açar söz pozisiýasyny barlaýjy" 1-nji ýanwarda 95-nji ýerde, 25-nji ýanwarda 58-nji orunda üýtgedildi. Bu açar sözüň ýagdaýy 37 bal azaldy (açar söz üçin oňyn), bu döwürde 4679 gezek gözlenildi we meşhurlyk ortaça galdy.
- Google organiki gözleg netijelerinde esasy söz "ahrefs hasaby" 1-nji ýanwarda bäşinji orunda, 25-nji ýanwarda altynjy orunda üýtgedi. Bir açaryň ýokarlanmagy bu açar söz üçin negatiwdir. Bu döwürde umumy gözlegler 4648 bolup, meşhurlyk ýokary galdy.
Bu bölümiň başga bir artykmaçlygy, belli bir senede şol açar söz ulanyp iň ýokary web sahypalaryny tapmaga kömek edýär. Belli bir açar söze basanyňyzda, şol açar söz ulanyp, bäsdeş web sahypalarynyň sanawyny alarsyňyz.
Şol bir mysal bilen dowam etsek, açar söz-SEO statistikasyna basmak we sahypa derňewi - bize şol açar söz ulanyp iň ýokary derejeli web sahypalarynyň sanawyny beriň. Bu şeýle bolar:
Şeýle hem, göçürip almak nyşanyna basyp, şol açar söz bilen bäsdeş web sahypalarynyň sanawyny alyp bilersiňiz. Açar sözleriňiz hakda köp maglumat alanyňyzdan soň, şowsuzlyk ähtimallygy iň az.
Bularyň hemmesini göçürip alyp bilersiňiz "TOP-daky açar sözler" kompýuteriňizde PDF ýa-da Excel görnüşinde hasabat beriň. Hawa, mugt.
TOP-daky açar sözlerden netijeleri alandan soň näme?
Üstünlikli optimallaşdyrylan web sahypalarynda köplenç köp (müňlerçe ýa-da million) açar söz bar. Her açar sözüňiz üçin aýratyn, özboluşly web sahypasyny döretmek mümkin däl diýen ýaly.
Şeýle hem sahypalaryňyzy dürli açar sözler bilen doldurmak we olaryň hersi üçin has ýokary derejä garaşmak mümkin däl. Işler beýle işlemeýär.
Onda näme etmeli?
Garaz, maksadyňyza ýetmäge kömek etjek çemeleşmäňiz akylly bolmaly. Ulanylandan soň TOP-da Semaltyň açar sözleri ýokary derejeli açar sözler bilen baglanyşykly ähli möhüm maglumatlary web sahypaňyzda ýygnamak üçin indi akylly ädimleri ulanmalysyňyz.
Bular, hödürleýän önümlerine, hyzmatlaryna ýa-da maglumatlaryna garamazdan ähli web sahypalarynda ulanylýan käbir umumy ädimlerdir.
- Degişli goşmaly adyna açar söz web sahypasy.
- Degişli goşuň web sahypasynyň URL-sine açar söz. Geliň, şu URL-e seredeliň - https://semalt.net/serp/competitors/. Açar söz goşdular- bäsdeşleri - URL-de.
- Esasy açar sözi we üýtgeşiklikleri web sahypasynyň üsti bilen goşandygyňyza göz ýetiriň. Elbetde, açar söz ýok.
- Web sahypasynda şekiller bar bolsa, olara degişli açar söz goşuň faýl ýollary we alt tekstleri.
- Açar söz şu ýerde bolmaly meta bellikleriesasanam meta beýany.
- Ulany labyr tekstleri hökmünde açar sözler şol bir web sahypasynyň başga sahypasyna gaýdyp gelýär.
TOP-daky ähli açar sözleriň iň akylly ulanylmagyny üpjün etmek üçin elmydama habarlaşyp bilersiňiz Semalt hünärmenleri.
Jemleýji sözler
Google-da gözleg netijeleri açar sözlere, baglanyşyklara, mazmuna we beýleki parametrlere esaslanýar. Galyberse-de, açar sözler ulanyjylara Google gözleg netijelerinde web sahypasyny (ýa-da web sahypasyny) tapmaga kömek etmekde möhüm rol oýnaýar.
TOP-daky açar sözler “Semalt” -dan, açar sözleriňiziň haýsysynyň web sahypalaryňyza (ýa-da sahypaňyza) Google organiki gözleg netijeleriniň ýokarsynda görünmegine kömek edýän mugt guraldyr. Şeýle-de bolsa, web sahypaňyzda açar sözleri ýerine ýetirýän TOP-ny ulanmak üçin Semalt hünärmenleri bilen hemişe maslahatlaşyp bilersiňiz.


text:
Ol beýanatda MTS-iň türkmen toparygyndaky işiniň 5 ýyllyk şertnama esasynda ýola goýlandygy we bu şertnamanyň möhletiniň geçen ýylyň dekabrynda dolandygy aýdylýar.
Esasy şertnamanyň möhletiniň tamamlanmagy bilen ondan gelip çykýan beýleki ylalaşyklar hem awtomatiki suratda güýjüni ýitirýär diýip, beýanatda aýdylýar.
Şeýle-de ministr türkmen tarapynyň bu ýagdaý barada MTS-i öz wagtynda habardar edendigini we bu kompaniýanyň Türkmenistanda hiç hili ýitgi çekmändigini, tersine, işlän döwründe uly girdeji alandygyny aýdýar.


text:
Shymkentte ádistemelik ortalyqtyń qyzmetkerleri tergeýshige 6 mln teńge para bermek bolǵan
ShYMKENT. QazAqparat - Qarjylyq monıtorıng agenttigi Shymkentte 36 mln teńgeni jymqyrý deregin anyqtady, dep habarlaıdy QazAqparat agenttiktiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Vedomstvonyń Shymkent qalasy boıynsha aýmaqtyq departamenti Túrkistan oblysy ákimdiginiń bilim basqarmasy ádistemelik ortalyǵynyń basshysy men eki qyzmetkerine, sondaı-aq, Shymkent qalasynyń seriktes-turǵynyna qatysty 36 mln astam teńgeni jymqyrý deregi boıynsha qylmystyq isti tergep jatyr.
«Aqshalaı qarajat orta mektep oqýshylary men kolledj stýdentterin respýblıkalyq sport is-sharalaryna daıyndaý sheńberinde tamaqtandyrýǵa arnalǵan edi. Jymqyrý tıisti tizimdemede sportshylardyń qoldaryn qoldan jasaý arqyly júzege asyryldy. ıAǵnı, bıýdjetten qarajat bólindi, al sportshylardy tıisti deńgeıde daıarlaý júrgizilmegen», delingen habarlamada.
Sondaı-aq, tergeý barysynda aıyptalýshylar aldyn ala sóz baılasý arqyly olarǵa qatysty júrgizilip jatqan tergeýdiń oń sheshimi úshin ETD jedel qyzmetkerine 6 mln teńge somasynda para bermek bolǵan.
«Ádistemelik ortalyqtyń qyzmetkerlerine 2 jyldan 7 jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrý jazasy taǵaıyndaldy. Qazirgi ýaqytta qylmystyq is Shymkent qalasynyń prokýratýrasynda.
Ózge aqparat jarııa etýge jatpaıdy», delingen habarlamada.
- Pavlodar oblysynyń turǵyny qyzǵanyshtan adam óltirip, 12 jylǵa sottaldy
- Shymkentte bas sanıtar dárigerdiń jańa qaýlysy shyqty
- Qaraǵandy oblysynda pedofıl 24 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy
- Jumys berýshi eńbek daýyn týyndatqan jumysshylardy qaı jaǵdaıda sotqa bere alady
- Bilim salasynyń 270 qyzmetkeri jemqorlyqqa jol bergeni úshin jazalandy - Marat Ahmetjanov
- Ahmetjanov: Bilim berý júıesindegi jemqorlyq memlekettiń bolashaǵyna tikeleı qaýip tóndiredi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Álemdegi vaktsınanyń 73 paıyzy on memlekette ǵana egilgen – BUU vaktsınatsııa teńsizdigi týraly
NUR-SULTAN. QazAqparat – Álem boıynsha 5,7 mlrd doza vaktsına salynǵan, biraq onyń 73 paıyzy 10 memleket aýmaǵyna tıesili. Bul týraly Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy BUU Turaqty úılestirýshisi Mıkaela Fırberg-Storı aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jaqynda BUU Bas hatshysy Antonı Gýterrısh jahandyq pandemııa boıynsha sammıtte álem boıynsha vaktsına bólýdegi ádiletsizdikti atady. Biz vaktsına óndirisin eki esege ulǵaıtýymyz kerek jáne bul jospar vaktsınany ádiletti taratýdy meńzeıdi. Jyl sońyna deıin álem halqynyń 40 paıyzyn, al 2022 jyldyń alǵashqy jarty jylynda – 70 paıyzyn vaktsınamen qamtý kózdelgen. Qazir álem boıynsha 5,7 mlrd doza vaktsına salynǵan, biraq onyń 73 paıyzy 10 memleket aýmaǵyna tıesili. Al Afrıka elderinde adamdardyń 3 paıyzy ǵana vaktsınalanǵan. Bul - úlken syn-tegeýrinderdiń biri. Biz úshin jahandyq densaýlyqty nyǵaıtý úshin reformalar qajet, vaktsına týraly durys naqty aqparattar qoljetimdi bolýy kerek», - dedi spıker Astana Media Week forýmynyń «Jańa, kovıdtan keıingi álemdegi qoǵam jáne BAQ» paneldik sessııasynda.
Sonymen birge BUU úılestirýshisi qazirgi feıkter men ınfodemııaǵa qarsy jańa tásilder qajettigin atap ótti.
«Durys kommýnıkatsııa ómirdi qutqaratynyn túsiný qajet. Sondyqtan biz koronavırýs týraly feıkterge qarsy «Tekserildi» atty jahandyq naýqandy júzege asyryp otyrmyz. Munda tekserilgen túsinikti, mazmundy jáne faktilerge súıengen aqparattardy bólisemiz. Eń bastysy - halyq tarapynan mol senim bolýy qajet. Biz BUU retinde koronavırýs pen jalǵan aqparatqa qarsy sharalardy jalǵastyra beremiz», - dedi Mıkaela Fırberg-Storı.
Eske sala ketsek, keshe elordada Astana Media Week – 2021 jyl saıynǵy medıaaptalyǵy bastaldy.
AMW-2021 barysynda halyqaralyq medıaqaýymdastyq músheleri aqparattyq kún tártibiniń ózekti máselelerin kóteredi.
Ondaǵy is-sharalar onlaın jáne oflaın-alańdarda da josparlanǵan.


text:
Gazagystanyň mejlisi “çagalara garşy jynsy jenaýatlar” üçin berilýän jezany has-da güýçlendirmek kararyna geldi. Bir ýyl mundan owal hem Gazagystan pedofillere berilýän jezany agyrlaşdyrypdy. Şeýle-de bolsa, çagalara garşy zorluk hadysalarynyň sany barha artýar. Olardan biri ýaňy-ýakynda Uralskda bolup geçdi: 13 ýaşly gyz öweý kakasy tarapyndan zorlandy.
«MEN KAKAMY ÝIGRENÝÄN»
13 ýaşly Karina henizem kakalygyna “kaka” diýip ýüzlenýändigini ejesi Saniýa (olaryň atlary etiki sebäplere görä üýtgedildi - Red.) gürrüň berýär. Saniýa adamsynyň dört ýaşyndan bäri ösdürip ýetişdiren gyzyny zorlandygyny, muny bolsa sentýabr aýynda bilendigini aýdýar.
— Ikimiziň çagamyz dünýä inenden soň, ol [adamsy] gaty üýtgedi: meni urup başlady, kiçijik gyzyna azar-ýamanyny berdi. Ol biziň hemmämizi şeýle bir gorkuzdy welin, goňşularyň eşitmezligi üçin, sesimizi çykarman agladyk – diýip, Saniýa ýatlaýar.
Azatlygyň söhbetdeşiniň sözüne görä, olaryň ikinji gyzy dünýä inenden soň, Saniýa üç çagaly aýal bolsa-da, adamsyndan aýrylyşmak üçin, birnäçe gezek synanyşypdyr. Emma her gezekde oňa: «Git, ýöne saňa çagalary bermerin, gyzlar meniň bilen galar, sen gidiber» diýlip haýbat atylypdyr. Saniýa bolsa gyzlaryny adamsynyň ýanynda goýup bilmejegi üçin, käte hatda ähli şertlere razy bolup, olara ýakyn ýerde ýaşamagyna rugsat berilmegini haýyş edipdir. Şeýdip, aradan birnäçe ýyl geçipdir.
Sentýabryň başynda, başga bir dawa-jenjelden soň, uly gyzy ejesine özüni öweý kakasynyň zorlandygyny aýdýar. Gyz sözlerini tassyklamak üçin, oňa diňlemäge audio ýazgy berýär.
— Özüni diňlemezliklerinden ýa-da özüne ynanmazlygyndan gorkup, ýene şeýle zorlugyň bolmagyndan howatyr edip, telefon arkaly ýazgy edipdir. Soň bolsa gyzym bu ýazgy bilen meniň ýanyma geldi – diýip, Saniýa aýdýar.
Saniýanyň aýdanyny aklawçy Sagyngali Eleuow hem tassyklady. Aklawçy "aýan etmezlik" barada derňew bölümine beren dilhaty sebäpli işiň beýleki jikme-jikliklerini aýtmakdan saklandy.
Saniýa hem onuň gyzy polisiýa bölümine ýüz tutupdyrlar. Gyz zerur bolan ähli barlagdan geçipdir. Iki minutlyk söhbetdeşligiň ýazgysy subutnama hökmünde gowşurylypdyr. Şeýle-de bolsa, Saniýa derňewiň bir taraply boljakdygyndan gorkýar, aýratyn-da medisina barlagyndan.
— Synagyň netijeleri bilen haýsydyr bir bulaşyklygymyz bar. Ilki bilen ýüz tutan lukmanymyz düzgün bozmalaryň bardygyny tassyklady, ýöne jenaýat işi üçin başga bir barlagdan geçmeli boldy. Şonda lukman zaýalanan ýa-da şikesleriň ýokdugyny aýtdy. Indi gyz bilen psiholog işleşýär. Bilermeniň pikiriçe, çagada "trawmadan soňky näsazlyk" alamatlary bar. Muny çaganyň psihologiki gözden geçirmesi tassyklady. Psiholog bilen işlänsoň, Karina dymma boldy, onda agressiwlik bar. Gapyny üstünden ýapyp: "Men kakamy ýigrenýärin!" diýip gygyrdy. Ol şu işlerden soňam oňa “kaka” diýýär – diýip, gürrüňdeşimiz aýdýar.
Polisiýa bölüminden Azatlyk Radiosyna Saniýanyň adamsyna garşy jenaýat işiniň açylandygyny tassykladylar. Saniýanyň adamsy deslapky tussaghanada saklanýar. Ol "Kämillik ýaşyna ýetmedik gyzy zorlamak" 120-nji maddasynyň 4-nji bölümi boýunça jenaýatda güman edilýär.
DÜZEDIŞLER HEM KANUNYŇ BERKIDILMEGI
Gazagystanyň Mejlisiniň deputatlary 2020-nji ýylyň 23-nji noýabrynda pedofiller üçin jeza çärelerini berkitmek baradaky kanun taslamasyny tassykladylar. Düzedişlere görä, «çagalara garşy jynsy eldegrilmezlik baradaky» maddalar esasynda iş kesilip, azatlykdan mahrum edilenler berk düzgünli koloniýalarda jeza möhletini geçirerler. Şeýle hem beýle tussaglar üçin şertli ýagdaýda wagtyndan öň türmeden boşatmak we günä geçiş hukugy bolmaz.
Çagalary goramak baradaky kanunlara düzedişler mundan öň 2019-njy ýylyň dekabrynda girizilipdi, ol 2020-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje girdi. Şol kanuna görä, çaga garşy zorluk agyr jenaýat hasaplanýar we 14 ýaşa ýetmedik çagalara garşy zorluk azyndan 20 ýyl azatlykdan mahrum etmek jezasyny öz içine alýar. Şeýle hem pedofil faktyny habar bermedikler ýa-da ýaşyranlar jogapkärçilige çekilmeli, munuň üçin alty ýyla çenli azatlykdan mahrum edilip bilner.
Bilermenler kanunlaryň berkidilmegine hem-de düzedişleriň yzygiderli bolmagyna garamazdan, çagalaryň jynsy eldegrilmezligine garşy jenaýat işlerine töwerekleýin çemeleşmegiň gerekdigini öňe sürýärler.
– Jemgyýetdäki zorlugy azaltmak boýunça milli hereket meýilnamasyna laýyklykda, çagalara garşy jynsy hukuk bozulmalaryna giňişleýin çemeleşmeli. Bu meýilnama diňe bir kämillik ýaşyna ýetmediklere garşy jynsy häsiýetli jenaýatlar üçin jeza bermek, şeýle hem maşgaladaky zorluga garşy kanun kabul etmek ýa-da kanunlary has-da berkitmek bilen çäklenmän, eýsem dürli çäreleri öz içine almalydyr – diýip, çagalaryň howpsuzlygy baradaky «Perişde» guramasynyň ýolbaşçysy, Çagalara garşy zorlugyň we olara biperwaýlygyň öňüni almak boýunça halkara jemgyýetçiliginiň agzasy (Ispcan) Zarina Jumagulowa aýdýar.
Şol sanda, ol çagalara jenaýatçylardan goranmagyň möhüm endiklerini öwretmegiň zerurdygyny aýtdy. Jumagulowanyň pikiriçe, beýle endikler çagadyky ejizligi azaldýar. Z. Jumagulowa şeýle programmanyň bardygyny, munuň praktiki sapaklar bolup, şahsy ‘serhedi’ goramak, adaty durmuşdaky, şeýle hem internetdäki howplary bilmek, gorkuzmalara garşy göreşmek, deň-duşlary ýa-da ulular tarapyndan hüjüm edilen halatynda, aýgytly we täsirli hereket etmek ukybyny öz içine alýar. Maksatnama Bilim we ylym ministrligine teklip edilipdir.
Maksatnama iş ýüzünde netije görkezen bolsa-da, aýry-aýry çäreleriň fonunda milli meýilnamanyň ýokdugy, çagalara garşy edilýän jenaýatlaryň sanyna we Gazagystandaky zorluga çydamlylygyň ýokary derejesi bilen baglanyşykly umumy ýagdaýa täsir etjek üýtgeşmeleri üpjün etmeýändigini Zarina Jumagulowa öňe sürýär.
STATISTIKI SAN ARTÝAR, POLISIÝA HOSSARLARY GÜNÄKÄRLEÝÄR
Polisiýa gullugy Azatlyk Radiosynyň sowalyna: "Içeri işler edaralarynyň esasy wezipesi kämillik ýaşyna ýetmedikleriň hukuklaryny we azatlyklaryny, şol sanda çagalary jenaýatçylykly hüjümlerden goramakdan ybarat" diýdi. Şonuň bilen birlikde, "ene-ata tarapyndan gözegçiliginiň bolmazlygy kämillik ýaşyna ýetmediklere garşy jenaýat işine mümkinçilik döredýär" diýip belledi.
2020-nji ýylyň 11 aýy üçin hukuk statistikasy we Baş prokuratura tarapyndan berlen resmi maglumata görä, kämillik ýaşyna ýetmediklere garşy ýüze çykan 71 sany zorlama hadysasy hossarlar, çaga seredýänler ýa-da pedagoglar tarapyndan edilipdir. Statistika komitetiniň habaryna görä, Gazagystanda 2020-nji ýylda «Kämillik ýaşyna ýetmedigi zorlamak» maddasy boýunça 199 iş hasaba alnypdyr. Olardan 128 iş kiçi ýaşly çaga bilen baglanyşykly. Bir hadysada çaga ýeten zorlukdan ölüpdir.
Gazagystanyň Jenaýat kodeksinde 120-nji maddadan(«Zorlamak») başga-da, «Jynsy häsiýetli zorlukly hereketler» (121-nji madda), «On alty ýaşa ýetmedik bilen jynsy gatnaşyk ýa-da beýleki jynsy gatnaşyklary» (122-nji madda), «Kämillik ýaşyna ýetmediklere garşy azgynçylyk» (124-nji madda) ýaly bölümler bolsa-da, 2020-nji ýylyň dowamynda çagalaryň jynsy taýdan eldegrilmesizligine garşy jenaýatlarynyň sany umumylykda artypdyr.
— Geçirilen derňewleriň netijelerine görä, kämillik ýaşyna ýetmediklere garşy jenaýat köplenç ene-atalaryň çagalaryna gözegçiliginiň bolmazlygyndan, kämillik ýaşyna ýetmediklere öý-içerde, öýüň töwerek-daşynda, köçede, goňşularyna, tanyşlara, ýoldaşlaryna aşa ynanmagy ýaly meselelerde gözegçiligiň bolmazlygy sebäpli ýüze çykýar – diýip, Içeri işler ministrliginiň Içerki we daşarky aragatnaşyk bölüminiň ýerine ýetiriji müdiri Albina Mahambetowa aýdýar.
Jenaýatyň ýüze çykmagynda beýleki bir faktoryň oňşuksyz maşgala şertidigini polisiýa öňe sürýär.
«Sosial-durmuş häsiýetindäki oňşuksyzlyk dowam edýän maşgalanyň içerki meselelerine goşulyşmaga polisiýanyň ygtyýary ýok» diýip, Mahambetowa belleýär.
«BU KLASSYKA»
Gorkuzylan hem basyş görkezilen pidakär – munuň özi «klassyka» diýip, «НеМолчи» - "Ümsüm bolma" fonduny esaslandyryjy Dina Smailowa aýdýar. Ýokarda ýatlanan Saniýa polisiýa derňewi işlerine başlanynda, oňa ýüz tutupdy.
— Bu zorlukly ýagdaý klassyka, ýagny jyns gatnaşyklarynyň nusgawy görnüşi: ene süteme duçar bolanda, çaga howpuň nähili güýçlüdigine, oňa garşy durup bolmajakdygyna gowy düşünýär. Şonuň üçin şeýle çaganyň psihikasyny basmak gaty aňsat. Zorlaýanlar hut şu manipulýasiýalary ulanýarlar – diýip, Dina Smailowa düşündirýär.
“Biziň tejribämizde maşgalada ýüze çykan jenaýatyň ählisi ýa enä, ýa-da çaga garşy zorluk bilen bagly” diýip, jemgyýetçilik fondunyň ýolbaşçysy aýdýar.
Gazagystanyň kanunçylygynda çaganyň hukuklary ene-atalar ýa-da kanun wekilleri tarapyndan goralýar diýlip ýazylypdyr. «Hut şolar hem zorlugy amala aşyrýarlar» diýip, beýleki bir jemgyýetçilik hukuklaryny goraýjy fonduň direktory Almat Muhamedžanow belleýär.
— Görnüşi ýaly, çaganyň dadyny hiç kim eşitmeýär, hatda kömek sorasa-da, oňa zorlugy subut etmek kyn. Mysal üçin ony gorajak howandarlyk edaralary gelip, ene-atalardan zorlugyň bolandygy barada sorasa, ene-atalar muny ret edýärler. Kanunlar berkidilýär – bu eýýäm gowy, mundan başga-da, hukuk goraýjy tejribäni berkitmeli – diýip, ynsan hukuklaryny goraýjy aýdýar.
— Bize çagalar bilen işleşip biljek bilermenler – psihologlar, sülçüler gerek. Olar çaga bilen bir dilde gürleşmegi başarmaly, muny asuda hem arkaýynçylyk şertlerde amala aşyrmaly. Biziň ýurdumyzda jebir çeken bilen sorag-jogap köpçüligiň gözüniň alnynda geçirilýär, şeýle sorag berilýär, çaga näme diýjegini bilmän özüni ýitirýär, bu oňa gaty agyr düşýär – diýip, Almat Muhamedžanow aýdýar.
Pedofiliň nireden döreýändigi barada halkara bilermenler häzire çenli belli jogap tapanoklar. Ýöne soňraky barlaglar ozal pikir edişleri ýaly, çagalara garşy jenaýat eden adamlaryň çagalykda kemsidilenler däldigini görkezdi.
— Çaga pidalaryna geljekde beýnä täsir ediji ýaramaz serişdeleri ulanmak, depressiýa, dowamly trawmatiki täsirlere uçramak ýa-da jenaýatçylykly herekete baş goşmak ýaly howplar abanýar. Bilermenleriň aýtmagyna görä, jenaýatçylaryň aglaba köpüsi kazyýetde özüne duýgudaşlyk gazanjakdygyna garamazdan, çagalykda özüne garşy jynsy zorlugyň bolandygyny ret edýärler. Kanadanyň Toronto şäherindäki Jynsy gatnaşyklar merkeziniň müdiri, doktor Jeýms Kantor 2019-njy ýylyň güýzünde The New York Times’iň saýtynda çap eden barlagynda; "Bulam-bujarlykda geçen çagalyk soňlugy bilen her dürli bulaşyklyk ähtimallygyny ýokarlandyrýar" diýip ýazdy.
Alymlar pedofiliň owaly bilen biologiki näsazlykdygyny öňe sürýärler. Jon Hopkins seks hem jynsy meseleler klinikasynyň direktory doktor Fred Berlin: "Hiç kim pedofile öwrülmegi arzuw etmeýär" diýdi.
Material Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy tarapyndan taýýarlandy.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
15.04.2021
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Hytaý Halk Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sýan Naýçeni kabul etdi.
Ilçi wagt tapyp kabul edendigi üçin döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi we HHR-iň başlygy Si Szinpiniň milli Liderimize aýdan mähirli salamyny we hoşniýetli arzuwlaryny ýetirdi.
Diplomatyň belleýşi ýaly, dünýäde hemişelik Bitaraplyk derejesine esaslanýan oňyn daşary syýasaty we giň halkara hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine gönükdirilen netijeli başlangyçlary bilen tanalýan ýurdumyzda Hytaý Halk Respublikasyna wekilçilik etmek uly hormatdyr. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy hem-de Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly mynasybetli täze binalaryň açylyş dabaralarynyň aýratyn ähmiýete eýedigi bellenildi.
Milli Liderimiz hoşniýetli sözler üçin minnetdarlyk bildirip, HHR-iň ýolbaşçy düzümine mähirli sözlerini beýan etdi we Türkmenistanyň möhüm taslamalary durmuşa geçirmekde wajyp hyzmatdaşy bolan Hytaý bilen däp bolan dostluk hem-de birek-birege hormat goýmak gatnaşyklarynyň berkidilmegine aýratyn gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
Duşuşygyň dowamynda hormatly Prezidentimiz we diplomat “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň parahatçylygyň we ynanyşmagyň hatyrasyna halkara hyzmatdaşlygy” atly halkara maslahatyň jemleriniň tutuş adamzadyň abadançylygyna gönükdirilen umumy maksatlaryň amala aşyrylmagynda dünýä döwletleriniň arasynda özara düşünişmek we hormat goýmak gatnaşyklarynyň ösdürilmegini üpjün etjekdigine ynam bildirdiler.
Söhbetdeşlikde ýangyç-energetika toplumynda, söwda-ykdysady we ynsanperwer ulgamdaky netijeli tagallalary işjeňleşdirmek üçin türkmen-hytaý hyzmatdaşlygynyň ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygy bellenildi.
Umumy pikire görä, däp bolan ynsanperwer gatnaşyklar ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm bölegi bolup durýar we şeýle bolmagynda galýar. Dürli medeni çäreler, ylmy we döredijilik maslahatlary, hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-hytaý komitetiniň işi bu gatnaşyklaryň berkidilmeginiň möhüm şertini emele getirýär.
Hytaý Halk Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Sýan Naýçen özara gyzyklanma bildirilýän meseleler boýunça netijeli pikir alyşmalar üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, hormatly Prezidentimizi iki ýurduň we onuň dostlukly halklarynyň arasynda ýola goýulýan oňyn gatnaşyklaryň mundan beýläk-de berkidilmegi ugrunda zerur tagallalaryny etjekdigine ynandyrdy.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi (TDH)


text:
12-nji oktýabrda "Talybanyň" delegasiýasy Kataryň Doha şäherinde Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri bilen duşuşýar. Şol gün dünýäniň iň güýçli ykdysadyýetli 20 ýurduň ýolbaşçylary bolsa, Owganystan bilen baglanyşykly kömek, howpsuzlyk we beýleki meseleler barada pikir alyşar.
Owganystanyň "Talybanyň" ýolbaşçylygyndaky hökümetiniň wezipesini ýerine ýetiriji Amir Han Muttaki, ÝB bilen gepleşikler barada "Talybanyň" wekilleri häkimiýet başyna gaýdyp geleli bäri Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň wekilleri bilen ilkinji ýüzbe-ýüz gepleşiklerden soň yglan etdi.
"Ertir ÝB-niň wekilleri bilen duşuşarys. Beýleki ýurtlaryň wekilleri bilen oňyn duşuşyklary geçirýäris" -diýip Muttaki 11-nji oktýabrda aýtdy.
Muttaki “Bütin dünýä bilen oňyn gatnaşyklar isleýäris. Deňagramly halkara gatnaşyklaryna ynanýarys. Şeýle deňagramly gatnaşyklaryň Owganystany durnuksyzlykdan halas edip biljekdigine ynanýarys" -diýdi.
ABŞ-nyň resmileri bilen şahsy gepleşikler geçen hepdäniň ahyrynda geçirildi. Amerikan tarapy, duşuşyklaryň "Talybanyň" hökümetini ykrar etmek bilen baglanyşykly däldigini aýtdy.
12-nji oktýabrda Uly 20-lik toparynyň (G20) ýygnagy Italiýada geçiriler. Duşuşyk kömege mätäçlere ýardam, howpsuzlyk aladalary we ýurtda henizem galýan müňlerçe günbatar bilen ýaran bolan owganlylaryň howpsuz çykarylmagyny kepillendirmek ýaly meselelere gönükdiriler.
BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres Owganystanyň ykdysadyýeti baradaky aladalaryň we "Talybanyň" ýolbaşçylygyndaky hökümet bilen nähili işleşmelidigi baradaky dürli pikirleriň arasynda "G20" ýygnagyna gatnaşar.
Hytaý Owganystana garşy ykdysady sanksiýalaryň ýatyrylmagyny we milliardlarça dollarlyk owgan emläkleriniň doňdurylmagyny we Kabula berilmegini talap etdi. 12-nji oktýabrdaky ýygnakda bu meseläniň ara alnyp maslahat edilip-edilmejegi entek belli däl.
Hytaý metbugaty Prezident Si Szinpiniň duşuşyga gatnaşmajakdygyny habar berdi. Şeýle hem Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň jaň edip-etmejekdigi agzalmady. ABŞ-nyň prezidenti Jo Baýden, Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi we Ýewropanyň "Uly-20" guramasynyň liderleriniň gatnaşmagyna garaşylýar.
11-nji oktýabrda Guterres Owganystanyň ykdysadyýeti barada ýene bir gezek duýduryş berdi we ýurduň “öwrülişikli pursat” bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny hem-de nagt pul goýberilmegini haýyş edýändigini aýtdy.
Guterres BMG-niň Nýu-Yorkdaky baş edarasynda žurnalistlere "Häzirki wagtda aktiwler doňduryldy we ösüş kömegi togtadylandan soň ykdysadyýet çökýär" -diýdi. "Banklar ýapylýar we köp ýerlerde saglygy goraýyş ýaly möhüm hyzmatlar togtadyldy."
BMG-niň ýolbaşçysy nagt pullaryň owgan ykdysadyýetine “halkara kanunlaryny bozmazdan ýa-da ýörelgeleri bozmazdan” girizilip bilinjekdigini aýtdy.
Gutteris Owganystanyň ykdysady çökgünliginiň öňüni almak üçin pul ugratmagyň "Talybanyň" ykrar edilmeginden, sanksiýalary ýatyrmakdan, emläkleri doňdurmakdan ýa-da halkara kömegini dikeltmekden aýry bir meseledigini aýtdy.
Şeýle hem Guterres, "Talybana" aýal-gyzlaryň işlemegine we gyzlara bilimiň ähli derejeleriniň elýeterliligini döretmek baradaky wadalaryny bozmazlygy ýatlatdy.
"Talyban" tarapyndan owgan aýal-gyzlaryna berlen wadalaryň bozulýandygyny görmek meni aladalandyrýar "-diýip Gutteres aýtdy we bu "öwrenmek, işlemek, emläk edinmek we hukuklar hem mertebe bilen ýaşamak ukybynyň ösüşini kesgitlär "-diýip belledi.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
ÝURDUMYZYŇ GARAŞSYZLYGYNYŇ ŞANLY 30 ÝYLLYGYNYŇ ÖŇÜSYRASYNDA MÜŇLERÇE ADAMA TÜRKMENISTANYŇ RAÝATLYGY BERILDI
2021-nji ýylyň 24-nji sentýabrynda Türkmenistanyň döwlet migrasiýa gullugynyň binasynda Türkmenistanyň raýatlygyna kabul edilen adamlara pasportlary gowşurmak dabarasy geçirildi.
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygynyň öňüsyrasynda pederlerimiziň ynsanperwerlik we hoşniýetlilik ýörelgelerinden ugur alyp, Türkmenistanyň Prezidenti «Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek hakynda» Permana gol çekdi. Resminama laýyklykda 2 657 adam Türkmenistanyň raýatlygyna kabul edildi. Şeýle hem döwlet Baştutany Karara gol çekdi. Oňa laýyklykda, 406 adam Türkmenistanda ýaşamak üçin ygtyýarnama aldy.
Şunlukda Türkmenistanyň raýatlygyna täze kabul edilen adamlar dünýäniň 20 milletiniň wekilleri bolup, olaryň aglaba bölegi zenanlar bolup durýandyr. Bu bolsa Türkmenistanyň Hökümetiniň milli hem-de halkara derejesinde gender deňliginiň has hem giňeldilmegi ugrundaky tagallalarynyň aýdyň subutnamasydyr.
Çärä Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy N.Atagarryýew, Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary W.Hajiýew, BMG-niň Türkmenistandaky Hemişelik utgaşdyryjysy D.Şlapaçenko, şeýle-de ýurduň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Birleşen Milletler Guramasynyň işjeň agzasy bolmak bilen, Türkmenistan ynsanperwerlik ugry boýunça öz üstüne alan borçnamalaryny gyşarnyksyz ýerine ýetirýär. Bu ugurda ýurdumyzda «Türkmenistanda raýatsyzlygyň soňuna çykmak boýunça 2019-2024-nji ýyllar üçin Hereketleriň milli Meýilnamasy» kabul edildi. Bosgunlar we adam hukuklary barada milli kanunçylygyň we BMG-niň degişli Konwensiýalarynyň esasynda Türkmenistanda ýaşaýan ähli adamlaryň hukuklaryny, azatlyklaryny we bähbitlerini goramak boýunça yzygiderli işler alnyp barylýar.
BMG-niň Tertipnamasyna, BMG-niň «Bosgunlaryň statusy hakynda», «Apatridleriň statusy hakynda» Konwensiýasyna, şeýle-de Türkmenistanyň bu ugurdaky milli kanunçylygyna laýyklykda 2011-nji ýyldan bäri 14 980 adam Türkmenistanyň raýatlygyny aldy.
Şu nukdaýnazardan, Türkmenistanyň halkara ynsanperwer guramalary bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmek hem-de migrantlara, bosgunlara, raýatlygy bolmadyk adamlara kömek etmek we olaryň hukuklaryny goramak boýunça netijeli çäreleri görmek bilen dünýä bileleşiginiň işine ýardam berýändigini nygtamak zerurdyr.


text:
Uıaly telefon, ishik, altyn buıymdar: Astanalyq ınternet alaıaqtar adamdardy qalaı aldaıdy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Búginde elordada ınternet alaıaqtyq qylmysy qyzyp tur. Atalǵan qylmys túrimen kúresý úshin qalalyq Polıtsııa departamenti janynan mamandandyrylǵan jedel tergeý toby quryldy. Osy oraıda ınternet alaıaqtar elorda jurtyn qandaı ádistermen aldaıtyny týraly Nur-Sultan qalasy Polıtsııa departamentiniń kıberqylmyspen kúres bóliminiń basshysy Talǵat Bólegenov aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Jalpy ınternet alaıaqtyq qylmysynyń 70 paıyzy onlaın saýdamen baılanysty. Mysaly, alaıaq áleýmettik jelide jalǵan akkaýnt ashady nemese ınternet resýrstar arqyly jalǵan habarlama beredi. Jalǵan habarlamaǵa senip qalǵan tutynýshylar alaıaqtyń quryǵyna túsip jatady. Taldaý kórsetkendeı, alaıaqtar negizinen uıaly telefon satý jáne jóndeý, áıelderdiń ishik-tony, altynnan jasalǵan buıymdar men avtomobıl qural-saımandary satylady degen jalǵan habarlama beredi. Odan bólek, qalada páter nemese ǵımaratty jalǵa berý, júrgizýshi kýáligin jasap berý boıynsha alaıaqtyq qylmys jıi oryn alyp jatady», - dedi Talǵat Bólegenov elordanyń Polıtsııa departamentinde ótken baspasóz máslıhatynda.
Sondaı-aq, bólim basshysy elordada krıptovalıýta boıynsha da alaıaqtyqtyń órship turǵanyn jetkizdi.
«Alaıaqtar adamdarǵa tirkelmegen nómirden habarlasyp, krıptovalıýtaǵa ınvestıtsııa quıyp jeńil tabys tabýdy usynady. Basynda az soma usynady, mysaly 100 dollar quısańyz, 200 dollar tabasyz dep arbaıdy. Sáıkesinshe jeńil tabystyń dámin kórgen adam qunyǵa bastaıdy. Onyń sońy alaıaqtyń arbaýyna túsýmen aıaqtalady. Páterdi jalǵan túrde jalǵa berý boıynsha da solaı. Jýyrda páter jalǵa beriledi degen jalǵan habarlama arqyly ońaı aqsha tapqan elorda turǵyny (Oral qalasynyń týmasy) ustaldy. Ol bógde páterlerdiń sýretin jarııalaý arqyly jalǵan habarlama berip 65 adamdy 6 mln-nan astam teńgege aldap soqqan. Búginde qylmysker ustalyp, jaýapqa tartyldy», - deıdi ol.
Sóz sońynda departament ókili elorda turǵyndaryn saq bolýǵa shaqyryp, jeke derekter men banktik esepshottaryn bógde kisige bermeýge keńes berdi.
Buǵan deıin habarlaǵanymyzdaı, elordada jyl basynan beri 3250 ınternet alaıaqtyq qylmysy anyqtalyp, ol boıynsha 100 adam ustaldy. Olar barlyq somasy 150 mln teńgege shyǵyn keltirgen.
- Ózbekstannan Qazaqstanǵa zańsyz qarjy alyp ótpek bolǵan qyrǵyz azamaty ustaldy
- BQO turǵyny polıtsııaǵa para bergeni úshin ustaldy
- Nur-Sultanda áıel balasymen birge kóp qabatty úıdiń balkonynan sekirmek bolǵan
- ShQO-da zańsyz ań aýlaǵan 20 adam jaýapqa tartyldy
- Elordada Álibek Dinishevtiń mereıtoılyq kontserti ótti
- Metall konstrýktsııanyń astynda qalǵan áıel: Sotqa deıingi tergeý bastaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
2020-nji ýylyň 21-nji oktýabrynda Aşgabat şäheriniň Olimpiýa şäherçesinde diplomatlaryň arasynda Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 25 ýyllygyna we Birleşen Milletler Guramasynyň 75 ýyllygyna bagyşlanan iki günlük sport ýaryşlary başlandy. Ýaryşlar sportuň bilýard we uly tennis görnüşleri boýunça geçýär.
Sport çärelerine Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň wekilleri, ýurdumyzda akkreditirlenen diplomatik wekilhanalaryň we halkara guramalaryň wekilhanalarynyň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşýarlar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmekde, sagdyn durmuş ýörelgelerini wagyz etmekde adam saglygyna peýdaly täsirini ýetirýän wajyp işler alnyp barylýar. Bedenterbiýe we sport bilen yzygiderli meşgullanmak üçin ähli zerur şertler döredilýär.


text:
Şu gün, 13-nji oktýabrda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň BMG-niň Baş Sekretarynyň orunbasary, BMG-niň Terrorçylyga garşy göreşmek boýunça müdirliginiň ýolbaşçysy Wladimir Woronkow bilen göni wideoaragatnaşyk arkaly duşuşygy geçirildi.
Söhbetdeşligiň barşynda taraplar Türkmenistanyň we BMG-niň arasyndaky giň gerimli strategiki hyzmatdaşlygyň işjeň häsiýetini belläp geçdiler. Bu ugurda türkmen tarapy BMG-niň Terrorçylyga garşy göreşmek boýunça müdirligi bilen alnyp barylýan işlere ýokary baha bermek bilen, BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Terrorçylyga garşy Global strategiýasynyň durmuşa geçirilmegi boýunça hyzmatdaşlygyň has hem ösdürilmegine ygrarlydygyny beýan etdi.
Şunlukda BMG-niň Terrorçylyga garşy Global strategiýasynyň amala aşyrylmagynyň çygrynda ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn özara hereketleriň möhüm meseleleri hem jikme-jik ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistanyň Hökümetiniň bu ugurdaky derwaýys hereketleri bellenilip geçildi.
Maglumat howpsuzlygynyň meseleleri we hyzmatdaşlygyň ýaşlar bilen bagly ugruny ara alyp maslahatlaşmak arkaly, taraplar BMG-niň howandarlygynyň astynda maglumat giňişliginde howpsuzlygyň üpjün edilmegi boýunça ählumumy hukuk gurallarynyň kabul edilmegine aýratyn üns çekdiler.
Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy, Türkmenistan BMG-niň transmilli guramaçylykly jenaýatlara garşy göreşmek boýunça halkara tagallalarynyň utgaşdyrylmagyndaky merkezi ornuny goldamak bilen, ýüze çykýan howplara, hususan hem kiberhowpsuzlygyna hem-de onuň bilen bagly bolan halkara maglumat howpsuzlygynyň wehimlerine garşy göreşmegiň täze halkara-hukuk gurallarynyň işlenilip düzülmegi ugrunda çykyş edýär, diýip belläp geçdi.
Şonuň ýaly-da takyk alnan sebit babatynda BMG-niň Terrorçylyga garşy Global strategiýasynyň uýgunlaşdyrylmagy üçin esas goýan 2011-nji ýylyň Aşgabat jarnamasynyň we Merkezi Aziýada terrorçylyga garşy göreşmek boýunça Hereketleriň bilelikdäki meýilnamasynyň aýratyn ähmiýeti nygtaldy.
Taraplar Türkmenistanyň başlangyjy bilen kabul edilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň «BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň ähmiýeti» atly kararnamasynyň derwaýyslygyny hem belläp geçdiler.
Duşuşygyň dowamynda taraplar şeýle-de 2020-nji ýylyň dekabrynda kabul edilen hem-de häzirki wagtda üstünlikli durmuşa geçirilýän Zorlukly ekstremizmiň öňüni almak we terrorçylyga garşy hereket etmek boýunça 2020-2024-nji ýyllar üçin Türkmenistanyň milli strategiýasynyň durmuşa geçirilmegi boýunça Hereketleriň meýilnamasynyň işlenilip düzülmeginde BMG-niň Terrorçylyga garşy göreşmek boýunça müdirliginiň BMG-niň Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkezi bilen bilelikde alyp baran işleriniň aýratyn netijeliligini nygtadylar.
Gepleşikleriň barşynda BMG-niň Terrorçylyga garşy göreşmek boýunça müdirliginiň ýolbaşçysy 2021-nji ýylyň 12-nji dekabrynda türkmen paýtagtynda geçiriljek «Parahatçylyk we ynanyşmak syýasaty – halkara howpsuzlygynyň, durnuklylygynyň we ösüşiň esasy» atly Halkara maslahatyna gatnaşmaga çagyryldy.
Bu halkara forumyň Türkmenistanyň başlangyjy bilen yglan edilen Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýylynyň çäklerinde alnyp barylan halkara gatnaşyklarynda parahatçylyk we ynanyşmak medeniýetiniň pugtalandyrylmagy boýunça giň gerimli işleriň logiki jemlemesi boljakdygy bellenilip geçildi.


text:
Türkmenistanda IT hyzmatlary bilen üpjün ediji iň iri kompaniýalaryň biri bolan «Türkmen-Tranzit» hojalyk jemgyýeti «Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» atly täze taslamasynyň üstünde işläp başlady.
Ýurdumyzyň iri IT kompaniýasy öz işinde döwlet Baştutanymyz tarapyndan tassyklanylan «Türkmenistanda 2019 – 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasyna» esaslanýar.«Türkmen-Tranzit» hojalyk jemgyýetiniň «Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» atly täze sanly taslamasy, Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna bagyşlanýar.
TSTB-niň 3D wirtual sergisinde uly göwrümli taslamalary bilen tanalan «Türkmen-Tranzit» hojalyk jemgyýetiniň 3D bölüminiň topary Gurban Sähetmyradowyň ýolbaşçylygynda «Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» atly täze taslamanyň üstünde işläp başlady.
«Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» taslamasyny işläp düzüji topar türkmen halkynyň hanlarynyň, serdarlarynyň we gahrymanlarynyň heýkellerini 3D režiminde taýýarlar.
Innowasiýa tehnologiýalarynyň kömegi bilen programmany ulanyjy ýurdumuzyň binagärlik ýadygärliklerine we gözel ýerlerine, 3600-den gowrak obýektiň panoramasyna has ýakyndan göz aýlap biler. 3D modelleri döretmek meselesine baglanyşykda seredip bolýar.
«Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» atly täze taslamanyň özboluşlylygy, häzirki wagtda programma ulanyjylarynyň öýlerinden çykman, Watanymyzyň iň ajaýyp ýerlerine gaýybana syýahata baryp, ýurdumyzyň täsin tebigy gözellikleri bilen tanşyp biljekdiginden we häzirki zaman binagärlik döredijiligine haýran galyp, wirtual syýahatdan ýatdan çykmajak duýgulara we täsirlere sezewar boljakdygyndan ybaratdyr.
«Türkmenistanyň 3D syýahatçylygy» taslamasy Türkmenistanda syýahatçylyk pudagynyň mundan beýläk-de ösmegine goşant goşar.
Mundan ozal, «Türkmen-Tranzit» hojalyk jemgyýetiniň onlaýn okuw gollanmasy görnüşinde ilkinji aň-bilim «TT Bilim» platformasyny mugt işe girizendigini habar beripdik. Bu platforma peýdaly maglumatlary öz içine alýar: kitaplar, onlarça derslerden okuw gollanmalary, hukuk maglumatlary we ş.m.
«Türkmen-Tranzit» hojalyk jemgyýetiniň «Check Point», «Symantec», «Penta Security», «Fortient», «Cisco» ýaly meşhur kiberhowpsuzlyk çözgütlerini dörediji kompaniýalar bilen, şeýle hem «IT–specialist» kompaniýasy bilen resmi hyzmatdaşydygyny aýratyn bellemelidiris.


text:
26 Ýehowa 11-nji ýylda*, aýyň birine meniň bilen ýene-de gepleşdi:2 «Ynsan ogly, Tir şäheri Iýerusalime+: „Saňa geregem şol! Halklaryň derwezesi döwüldi!+ Indi hemmeler meniň ýolumdan geçer. Indi menem baýaryn, sebäbi sen weýran bolduň“ diýdi.3 Şonuň üçin Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Eý Tir, seniň bilen söweşerin! Deňiz tolkunlarynyň ýokary galşy ýaly, köp halklary saňa garşy aýaga galdyraryn.4 Eý Tir, olar diwaryňy we diňleriňi ýer bilen ýegsan ederler+. Men bolsa topragyňy syryp-süpürip, seni ýalaňaç gaýa öwrerin.5 Sen deňziň ortasynda balykçylaryň torlaryny guradýan ýeri bolarsyň+.Sebäbi muny men aýdýaryn — muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar — halklar seni talarlar.6 Seniň obalaryňda ýaşaýan ähli adamlar gylyçdan geçiriler. Şonda olar meniň Ýehowadygymy bilerler“.7 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Meniň emrim bilen Wawilon patyşasy Nawuhodonosor* demirgazykdan Tire hüjüm eder+. Ol şalaryň şasydyr+, ol atlary+, söweş arabalary+, at münýän gerçekleri we uly goşuny bilen üstüňe çozar.8 Patyşa seniň obalaryňy gylyçdan geçirer. Daş-töweregiňe gabaw diwarlaryny gurar we gabaw depelerini galdyrar; seniň garşyňda uly galkanlary goýar.9 Diwarlary ýykýan enjam bilen galalaryňy kül-peýekun eder. Diňleriňi palta* bilen ýumrar.10 Birgiden atlary seni tozana garar, atly ýigitleriň we söweş arabalaryň güpürdisinden ýaňa diwarlaryň sarsar. Ol edil diwarsyz şäheri basyp alan serdar deý derwezäňden girer.11 Atlary bilen köçeleriňi basgylar+, halkyňy gylyçdan geçirer, berk sütünleriňi ýer bilen ýegsan eder.12 Duşmanlar mal-mülküňi talap, harytlaryňy olja alarlar+. Diwarlaryňy, kaşaň jaýlaryňy weýran eder. Olar daşlaryňy, tagtalaryňy we topragyňy deňze zyňarlar“.13 Sende eşidilýän aýdym sesini, arfanyň owazyny keserin+.14 Seni ýalaňaç gaýa öwrerin, sen balykçylaryň torlaryny guradýan ýeri bolarsyň+. Indi sen hiç haçan dikeldilmersiň. Sebäbi muny men, Ýehowa aýdýaryn — muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar.15 Älemiň Hökümdary Ýehowa Tire şeýle diýýär: „Ölüm penjesine düşen ilatyň nala çeker, içiňden jellat geçer, ýykylanyň hakda habar ýaýrar. Şonda goňşy adalar gorkmazmy?+16 Ähli deňiz hanlary tagtyndan düşüp, donlaryny çykarar, keşdeli lybasynyň ýakasyny ýyrtar we gorkudan ýaňa sandyrar. Olar dyza çöküp, gorkudan ýaňa titrär we aňk-taňk bolup saňa sereder+.17 Olar sen hakda agy* aýdar+:„Şan-şöhratly şäher, deňizden gelenlere gujak açan şäher!Sen nädip weýran bolduň?+Senem, halkyňam deňiz pälwanydy+,Ýer ýüzüniň bütin halky haýbatyňdan gorkýardy.18 Seniň weýran bolan günüň adalar sarsar,Ýok bolanyňda, deňiz adalary titrär“+.19 Älemiň Hökümdary Ýehowa şeýle diýýär: „Men seni weýran edip, ilatsyz şäher ederin. Seni güýçli tolkunlar bilen basyp, deňziň içine çökererin+.20 Men seni we ýanyňdakylary çukura inderip, gadymy günlerde ölüp gidenleriň ýanyna ibererin. Sende hiç kim ýaşamaz; sen haraba öwrülen gadymy şäherler ýaly bolarsyň; gabra injekler ýaly seni çukura indererin+. Şonda men ýagty jahany* şan-şöhrata beslärin.21 Sen duýdansyz gorka düşüp, ýom-ýok bolarsyň+. Seni agtararlar, ýöne tapmazlar“. Muny Älemiň Hökümdary Ýehowa aýdýar».
Çykgytlar
^ Ýehoýakyn patyşanyň, Hyzkylyň we beýleki ýehudylaryň sürgündäki 11-nji ýyly göz öňünde tutulýar.


text:
«Abai tv» telearnasynyń tanystyrylý sáti
«Qazaqstan» teleradıokorporasııasy jańa «Abai tv» mádenı-aǵartý telearnasynyń resmı tanystyrylymyn ótkizdi.
Aqparat keńistigine «Aqyl oıdyń aınasy» degen uranmen jol tartqan «Abai tv» telearnasy ulttyq jáne álemdik óner men mádenıettiń injý-marjanyn, túrli ulttardyń ádebı jáne tarıhı mura jaýharlaryn, spektakl, balet sııaqty bekzada óner túrlerin qalyń buqaraǵa usynady.
Dáýren Abaevtyń aıtýynsha, mádenıet óziniń órkenıettik rólinen basqa árqashan mańyzdy mıssııany atqaryp keldi. Ol tarıhtyń eń aýyr sátterinde halyqtarǵa kúsh pen úmit berdi. Onymen tildesý – bul ulttyń rýhanı ómirin baıytýdyń tásili ǵana emes, sonymen birge, azamattarǵa materıaldyq kómek kórsetýmen qatar, olarǵa moraldyq turǵydan qıyn jaǵdaıda kómektesýge tyrysatyn memlekettiń mańyzdy áleýmettik mıssııasy.
– Búgin tusaýy kesiletin jańa telearna mádenı-aǵartýshylyq salaǵa úles qosýdy, ult qazynasyn toltyrýdy kózdeıdi. Jańa arnanyń «Abaı» dep atalýy tegin emes. Birinshiden, mádenı-aǵartý baǵytyndaǵy jalǵyz telearnaǵa ult rýhanııatynyń temirqazyǵy Abaıdyń atyn berý – óte oryndy. О́ıtkeni uly aqynnyń ónegeli joly áli talaı ǵasyrǵa jalǵasatyn bolady. Ekinshiden, jańa telearna tól mádenıetimiz ben dástúrimizdi nasıhattaýdy maqsat etip otyr. Bul týraly uly oıshyldyń «paıda oılama, ar oıla», «talap qyl artyq bilýge», «ásempaz bolma árnege, ónerpaz bolsań arqalan» degen ósıetterin este ustaýymyz kerek. Sondaı-aq ol óner men kásip úırenýdi baılyqtyń kiltine, ulttyń qýatyna balaǵan. Uly aqyn taǵy bir sózinde «adam balasyn zaman ósiredi» deıdi. Bizdiń jańa telearnamyzdyń jumysy da osy qazirgi dáýirdiń talabyna beıimdeledi. Zııaly qaýymnyń basty boryshy – qoǵamǵa, ásirese jastardyń boıyna tárbıeni, izgilikti, otansúıgishtikti darytý. Jańa telearna osy jolda sizderge utymdy qural, ashyq pikir alańy bolady dep oılaımyn. Osy turǵyda «Abaı» telearnasynyń ashylýy uly kemeńgerdiń mereıtoıy aıasyndaǵy shoqtyǵy bıik shara deýge bolady, – dedi QR Prezıdenti Ákimshiligi Basshysynyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev.
– «Abai tv» arnasynyń ashylýy qazaq qoǵamy úshin úlken mereke. О́rkenıetimiz men mádenıetimiz úshin mańyzdy arnalardyń biri bolady dep senemin. Mádenıet salasyndaǵy azamattardy telearnaǵa ónimderi men ónerlerin usynýǵa shaqyramyn, – dep atap ótti Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova.
Jańa telearna memleket basshysynyń tapsyrmasymen iske qosyldy jáne qazaqstandyqtardy uly Abaı murasy, Qazaqstannyń jáne búkil álemniń mádenıeti men óneriniń jetistikterimen tanystyrýǵa arnalady. Osy baǵyttaǵy «Abaı jolyn birge oqıyq», «Sarasóz» baǵdarlamalary jaryqqa shyqty. Odan bólek, baǵdarlamalar kestesine qazaq qalamgerleriniń dramalyq shyǵarmalaryn taldaýǵa arnalǵan «Úrker», jastardyń «Jyr maıdany», qazaq mýzykasy mádenıeti men tarıhy jaıyndaǵy «Mýzyka Velıkoı stepı», spektaklder men balet qoıylymdaryna arnalǵan «Premery» baǵdarlamasy kórermenge jol tartty.
– Osy bir kezdiń ózinde qıynshylyqqa qaramastan, jańa telearnanyń ashylýy, soǵan barlyq múmkindikti jasaý ıgi isterdiń biri. Abaıdyń aty - óte ardaqty. Osy arnada qyzmet etetin qyz-jigitterdiń moınyna óte aýyr júk artylady. Abaı atyn ıelengennen keıin Abaıdyń ádildigin, oıshyldyǵyn, sózge degen erekshe yqylasyn, ǵajaıyp jyrlary men ánderindegi náziktik pen sulýlyqty saqtap, sol bıikten kórinińizder, – dep, jazýshy, QR Eńbek sińirgen qaıratkeri Sultan Orazaly jańa arnaǵa izgi tilegin bildirdi.
Telearna qazaq jáne orys tilderinde táýligine 17 saǵat (07:00-den 00:00-ge deıin) habar taratatyn bolady. Arna «Otau TV» ulttyq spýtnıktik operatory, «Alma TV», «ID TV» kabeldik jelileri arqyly taralady. www.abaitv.kz resmı saıty arqyly onlaın kórý múmkindigi bar.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Kórneki sýret
Jylqynyń ishin jaryp soǵysý taktıkasy – qazaq batyrlarynyń jaýgershilikte qoldanǵan myqty urys tásilderiniń biri. Bul soǵys taktıkasyn qazaq batyrlarynan 200-300 jyldan keıin, Fransýz áskerleri dúnıejúzilik birinshi soǵysta qoldanǵany týraly derekter bar. Soǵys tásili Eýropa soǵys tarıhyndaǵy "tańǵajaıyp urys taktıkalarynyń biri" retinde jazylǵan. Tásil qazaq-jońǵar soǵysynda qoldanylǵany týraly da qazaq shejirelerinde, tarıhı derekterde, dastandarda, romandarda derekter bar. Dese de soǵys tásili týraly biletin jandar óte az.
Taktıka – qazaq jaýjúrek batyrlarynyń eń sońǵy qoldanatyn urys tásili bolǵan. Beıne ózin qurban etip, jaýdy jaryp jiberetin sońǵy jaýynger sııaqty aqyrǵy qaharmandyq, jankeshtilik urys tásili retinde qoldanylǵan. Qaptaǵan qalyń jaý basyp kelgende, janyn pıda etken qazaq batyrlary elin alǵa jyljytyp jiberip, qara qurym jaýdyń ekpinin birneshe kún boıy kidirtý úshin tosqaýylda qalyp, jylqynyń ishin jaryp, qýys keýdesin qalqan etip, basyp kelgen jaýmen bir-birlep urysqan.
О́zgeniń qaharmandyq tásiline, urys ádisine tańdaı qaqqansha, qazaq batyrlary qoldanǵan osyndaı tarıhı tapqyr taktıkalardy áspettep, eske alyp, jazyp, zerttep, tipti, jaýgershilik kınolarda ózimizdiń tól soǵys tásilderimizdi kórsetý abzal dep sanaǵan nıetimiz osy maqalany jazýǵa túrtki boldy. Mysaly, "Tomırıs", "Kóshpendiler", "Qazaq handyǵy" sııaqty fılmderde jattandy, shetelden kóshirilgen urys qımyldary men epızodtardy qoldanǵansha, osyndaı ózimizdiń qaharmandyq urys taktıkalaryn qossa, quba-qup bolar edi.
Bir qyzyǵy, Gollıvýd tarıhı oqıǵa jelisimen túsirgen "Aman qalǵan" (Vyjıvshıı) fılminde osyndaı qorǵaný tásili kórsetilgen. 1823 jyly Mıssýrı terrıtorııasyndaǵy táýekelshil adam Hıý Glasstyń ómirindegi birqatar oqıǵalardan shabyt alǵan amerıkalyq jazýshy Maıkl Panke 2002 jyly "Aman qalǵan" (Vyjıvshıı) degen roman jazdy. Glass qoldanǵan jylqynyń ishin jaryp qorǵaný tásili avtordy roman jazýǵa ıtermelegen. Sondyqtan oqıǵa romanǵa erekshe bólim retinde qosylǵan. 2015 jyly romandy arqaý etip, Alehandro Gonsales Inıarrıtý fılm túsirdi. 88-shi márte uıymdastyrylǵan Oskar syılyǵynyń 12 nomınasııasyna ıe bolǵan fılmde jergilikti úndilermen soǵys dáýirindegi qıyn-qystaý jaǵdaıda jylqynyń ishin jarý taktıkasy kórsetilgen.
Shyn máninde, mundaı tańǵalarlyq jáne tapqyr urys tásilin olardan buryn bizdiń ata-babalarymyz qoldanǵan bolsa da, ony álige áspetteı almaı kele jatqanymyz ókinshti.
Tarıhı derekter, romandar, dastandar jáne shejireler boıynsha, 1718 jyldarda qalyń qalmaq qoly basyp kirgen kezde Qazaq dalasynyń shyǵysyn kúzetken eldiń batyrlary Qudaınazar Táńirberdiuly bastaǵan júz sarbaz jylqynyń ishin jaryp soǵysý taktıkasyn qoldanyp, shaıqasqany aıtylady.
Eýrazııa ulttyq ýnıversıetiniń professory, tarıhshy Jambyl Artyqbaevtyń tarıhı derekteme kitabynda Qudaınazar batyrdyń osy erligi týraly jazylǵan. Tarıhshy Erkebaı Qabyljan "Qyzaı eli tarıhı derekteri" dep atalatyn derekter jınaǵynda da Qudaınazar Táńirberdiulynyń "jylqynyń ishin jaryp soǵysqany" baıandalady. Dosber Saýryquly da (1894-1971) "Esengeldi batyr" dastanynda Qudaınazar batyrdyń shaıqasyn jazady. Qabdesh Jumadilulynyń "Daraboz" romanynda da osy jankeshti soǵys týraly aıtylyp, Qudaınazar júz sarbazben oırat qolynyń aldyn tosqany baıandalady. Romanǵa sáıkes, Qudaınazardyń atqan oǵy jerge túspeıtin mergen qyzy Kúlaıym ákesin qımaı, kóshti alǵa jyljytyp jiberip, jaýdyń aldyn tosýǵa birge qalyp, júz batyrmen birge erlikpen qaza tapqan.
Dosper Saýryquly tarıhı dastanynda It ishpes Alakóldegi Qazaqtyń Qalmaqpen soǵysyn sýretteı otyryp Qudaınazar batyrdy ataıdy jáne onyń toǵyz aǵaıyndy ekenin jazyp ketedi. Jer qaıysqan qalyń qolmen oırat áskerleri shabýyldap kelgende, kóshti alǵa jyljytyp jiberip, janyn pıda etip, tosqaýylda toǵyz aǵaıyndydan Qudaınazar batyr qalady. Qasyna júz sarbazdy iriktep alyp jaýdyń aldyn tosady:
"Aıtaıyn Qudaınazar batyrdy endi,
Aǵasyn: – Beri kel, – dep, shaqyrdy endi.
Quttymbet toǵyzynyń eń úlkeni,
Salady aǵasyna aqyldy endi.
– Toǵyzdan men shyǵaıyn jan pıdaǵa,
Qarańyz, bala men, siz, qatynǵa endi, – dep jyrlaıdy Saýryquly.
Dastanda Qudaınazardyń jastaı úsh uly, boı jetken bir qyzy bar ekeni aıtylady.
Shejirege súıenip, qyzdyń atqan oǵy jerge túspeıtin mergen bolǵanyn jetkizedi.
Sharýasyn basqarǵany sol qyz edi.
О́zinde bilim de bar, óner de bar,
maqtasam, sol zamannyń dúldúli edi, – dep jazady Dosber Saýryquly.
Ákesimen birge "sholpandaı tańǵy týǵan juldyz" sol qyzy qalyp, qalyń jaýdyń aldyn bógeıdi.
Sonymen jaýǵa qarsy sadaq atty,
panalap ólgen attyń keýdesinde, – dep jyrlanady Dastanda.
Oqıǵa 1718 jyldar shamasy bolǵan delinedi.
1999 jyly basylyp shyqqan Erkebaı Qabyljannyń tarıhı derektemeler jınaǵynda "qalyń jaýdyń qolymen neshe kún neshe tún aıqasyp, jaýdyń aldyn tosyp, kezeńnen asyrmaıdy. El uzap kóshe beredi. Biraq astyndaǵy attaryna oq tıip, bekinis qalqa bolmaǵanda ólgen attyń ishin jaryp jiberip, ishek qarnyn alyp tastap, qyzy ekeýi attyń qýys keýdesine jasyrynyp, jebe atyp, jaýdy ilgeri bastyrmaıdy. Biraq sońynda oqtary taýsylyp erlikpen qurban bolady. Qudaınazardyń jalǵyz qyzy da asqan batyr edi. Qarshadaıynan ákesine erip júrip, quralaıdy kózge atar mergen bolǵan. Aspanǵa laqtyrǵan bórikti jerge túsirmeı sadaqpen dál tıgizetin, ushyp bara jatqan torǵaıdy syǵalamaı atyp túsiretin qol mergen edi. Osynyń aldyndaǵy bir shaıqasta Qudaınazardyń qyzy shapqynshylardyń quz basyna bekingen 15 mergenin atyp túsirip, ózderine jol ashqan edi, – dep jazylady.
Qabdesh Jumadilovtiń "Daraboz" romanynda Jońǵar qaqpasynan jer qaıysqan qalmaq qoly shabýyldaǵany bylaı baıandalady:
"Jońǵar qaqpasy arqyly Jetisýǵa oırat qoly basyp kirgende, osy Esengeldi jeti-segizdegi bala eken. Jaý áskeri jaqyndap qalǵanda, ákesi Qýdaınazar batyr qalyń eldi mal-jan, bala-shaǵasymen Arqaǵa qaraı kóshirip jiberip, ózi júz jigitpen qalmaqtardyń jolyn bógeı túrý úshin asýdy kúzetip qalǵan kórinedi. Áıeli kishkentaı eki ulyn bir atqa mińgestirip, kóshpen birge kete barady da, boıjetken jalǵyz qyzy Kúlaıym ákesin qıyp kete almaı, tosqaýyl toptyń qasynda qalady. Kúlaıym atqan oǵy jerge túspeıtin asqan mergen eken. Qıyn asýdyń shyǵar aýzyna bekingen júz jigit qara qurym qalmaqty eki kún boıy beri ótkizbeı, arystansha alysady. Jaqyn kelgenin jebege túırep, alysta saı tabanynda júrgenderine tas domalatyp, jaý áskerin kóp shyǵynǵa ushyratady. Aqyry oqtary taýsylyp, ábden tıtyqtap qaljyraǵan kezde ǵana asýdy qoldan berýge májbúr bolady.
Eń aıanyshtysy — jańaǵy júz jigittiń birde-biri tiri qalmapty. Ne bas saýǵalap qashpaǵan. Bári de týǵan jer, ata qonystary úshin jan qıǵan... Arada biraz ýaqyt ótkende, úrikken elden adamdar shyǵyp, qalǵandardyń habaryn bileıik dep qaıta oralǵanda, shetinen jebege túırelip jaırap jatqan jigitterdi kóredi... Aldymen Qudaınazar batyrdyń qasyndaǵy qyzyna oq tıse kerek. Qaıran er qyzyn qorǵashtap ornynan kóterile bergende, óziniń de tý syrtynan ajal jebesi qadalyp, ekeýi qushaqtasqan kúıi jan úzipti. Barǵandar sol jerde árqaısysyna jeke-jeke qabir qazyp, qurbandardy arýlap kómipti. Kórgenderdiń aıtýynsha, "Qyzaı qorymy" atalatyn tas beıitter sol mańda áli de turǵan kórinedi.
Osy oqıǵany Qabanbaıǵa ana bir jyly Esengeldiniń ózi aıtyp bergen-di. Kókiregi qars aıryla, kózine jas ala otyryp áńgimelegen. Ne úshin eken, osy áńgimeden keıin ol Esengeldini burynǵydan ary jan tartyp, jaqsy kórip ketti. Qazir oılap otyrsa, ekeýiniń muńy bir eken ǵoı. Azattyq úshin alysyp, jaý qolynda qaza tapqan ákeler, qyrshyn ketken apalar men aǵalar... Bul tirlikte týǵan jerimizdi qaıta baryp kórsek-aý degen ortaq arman bulardy qatty jaqyndastyryp jibergen. Sodan beri Esengeldini azattyq jolynda aqyryna deıin alysatyn, jaýdy jeńbeı kegi bitpeıtin naǵyz senimdi serik, qaıtpas qaısar ini dep tanyp edi…,, – dep jazylady "Daraboz" romanynda Qudaınazar batyrdyń jankeshti shaıqasy týraly.
Osylaısha, Qudaınazar batyr men qyzy jáne júz sarbaz eldi aman alyp qalady. Batyrdyń kóshpen birge ketip, tiri qalǵan balalary tarıhta "úsh jetim" dep atalady. Úsh jetimniń birin kóterip, birin jetektep, anasy balalarynyń naǵashysy Saryúısindi panalaıdy. Keıin úsh jetim eline oralǵanda, eldi aman alyp qalǵan batyrdyń urpaǵyn kókke kóterip, at shaptyryp, toı jasaıdy. Osy toıdan keıin, úshi jetimniń biri, áıgili batyr Esengeldi men Qabanbaı batyrdyń dostyǵy bastalady. Daraboz batyr Qabanbaı Esengeldini qazaqtyń kemeńger hany Abylaımen tanystyrady. Osydan keıingi tarıhı oqıǵalardyń bárinde Qabanbaı men Esengeldi batyr birge júredi. Áke kegi júregine tas bolyp qatqan Esengeldi batyr Qabanbaımen birge talaı jeńisti joryqtar jasaıdy. Daraboz batyrmen birge Han Abylaıdyń orda jınalystaryna shaqyrylady. Tarıhı sheshimder jasaýǵa qatysady, elshilik qyzmetter atqarady.
Dosper Saýryquly dastanynda óziniń babasy Qudaınazardyń uly Esenkeldige qatysty bul oqıǵany erekshe shabyttanyp jyrlaıdy:
"Úıine qaıtqanynda er Qabanbaı,
Babamdy Qaıyp bı men shaqyrdy endi.
Barady ata ulynan jurt bastyǵy,
Abylaı eldi jıyp jatyr, – deıdi.
Qalaısha jaýdan aman el qorǵaımyz,
Sol jerde qorytamyz aqyl, – deıdi.
Tarıhshy Jambyl Artyqbaevtyń jazýynsha, sol kezde Býrabaıda bas batyrlarymen aqyldasqan Abylaı endi úsh júzdiń qazaǵynyń qarýly azamatyn Ulytaýǵa jınaýǵa bel baılady. Bul jaýgershilikke toly HVIII ǵasyrdyń týra teń ortasy, 50-shi jyldardyń basy bolatyn. Qazaqtyń shejirelerinde bul zamandy: "Sadaq belde dap-daıar, naıza qolda, At beldeýde turady, túıe – qomda" dep sýretteıdi. Qudaınazardyń uly, Qabanbaıdyń zamandas, adal dosy Esengeldi batyr bastaǵan "Qyzaı eliniń batyrlary Abylaı ordasynyń shyǵystan qorǵaıtyn qalqany qyzmetin atqarýshy edi" dep jazady J. Artyqbaev.
Han Abylaıdyń orda jınalystaryna jıi shaqyrylýy Esengeldini Abylaı hanǵa baılanysty iri tarıhı oqıǵalarǵa qatysýǵa múmkindik beredi.
Beıdjińde basylyp shyqqan "Qazaq tarıhyndaǵy áıgili adamdary" atty kitaptaǵy derekterge sáıkes, 1741 jyly Abylaı sultan Qaldan-Seren qolyna qapyda tutqynǵa túskende ony qutqarýshylardyń biri Qudaınazardyń uly Esenkeldi batyr ekeni aıtylady.
Abylaıdy qutqarýǵa qara qalmaq ordasyna barǵan Esengeldi Qaldan Serenge:
Qan maıdanda ólmese,
Erge obal bolmaı ma?
Uıyqtap jatqan barysqa,
Shybyn da kelip qonbaı ma? dep sózben jeńgen-dy (Qazaq tarıhyndaǵy áıgili adamdar. Esengeldi batyr. Beıjiń "Ulttar baspasy", 25 bet.)
1756 jyly Jońǵarııadan Ámirsana bastaǵan bir top qalmaq bekzadalarynyń kómek surap qazaq jerine kelgende, Abylaı ordasynyń tapsyrmasy boıynsha Ámirsanaǵa Esenkeldi batyrlar qomqorlyq jasaǵan.
Ámirsana janynda Daýash degen batyrymen birge qazaqtardyń ishine qashyp keledi. Abylaı han Ámirsanany Esengeldige tapsyrady. Ámirsana Esengeldi aýylynda eki jyl turady. Osy kezde Ámirsana qotyr bolyp qatty aýyryp, qansha daýalansa da em bolmaıdy. Sonda Esengeldi óziniń kók bıesin soıyp, sonyń terisine salyp, Ámirsanany saqaıtady. Aýyrýdan aıyqqan Ámirsana Esengeldimen qushaqtasyp dos bolady. Sol dostyqtyń qurmetine Esengeldi batyr óziniń balasyna Ámirsana dep at qoıǵan. Esengeldiniń balasy Ámirsanadan taraǵan aýyl qazir rýly el" delinedi ("Qyzaı tarıhyna qatysty derekter" 16-bet).
Al Qabanbaı men Esengeldiniń dostyǵynyń aıtpaı ketpeýge bolmaıtyn bir tusy daraboz batyrdyń Esengeldiniń balasyna óziniń atyn qoıýy. Qabanbaı bastaǵan batyr, bıler Qudaınazardyń ulynyń úıinde jer daýyn sheship otyrǵan kúni Esengeldi batyrdyń áıeli bosanyp ul tabady. Qabanbaıǵa Esengeldi óz balasyna at qoıýyn qolqalaıdy.
Bul oqıǵa týraly "Daraboz" romanynda bylaı dep sýretteıdi:
— Solaı ma? Apyr-aı, á... bul jigitke — kim dep at qoısaq eken?! — Qabanbaı jópeldemede ne aıtaryn bilmeı, abdyrap qaldy. Árkim ár túrli keńes berip jatyr. Tóbet bı:
— Osy balaǵa óz atyndy qoısań qaıtedi? Keıin eske alyp, aıta júrgenge jaqsy! — dep edi, Boranbaı otyryp:
— Áı, óz atyń aýyrlaý bolady ǵoı. Kishkentaı neme kótere almaı júrmese! — dep saqtyq bildirdi.
Bul kezde Qabanbaı ornynan sál kóterilip, jas balany qolyna alǵan bolatyn.
— Osy balaǵa yqylasym túsip tur. О́z atymdy-aq qoıaıyn, — dedi Esengeldige qarap. — Meniń atymdy kótere alsa — Qabanbaı bolar. Kótere almasa — Jamanbaı bolar! — dep jurtty bir kúldirip aldy da, náresteniń qulaǵyna eńkeıip turyp: «seniń atyń — Qabanbaı!» — dep úsh ret aıǵaılady.
Kópshilik jan-jaqtan jamyraı qolpashtap:
— Dáý jigit bolsyn!
— Qabekeń sekildi bul da elin qorǵaıtyn arýaqty batyr bolyp óssin!
— Tipti osy atty aman-esen kóterip júrýdiń ózi bir qazaqqa az olja emes qoı! — desip gý-gý etedi...
Sonymen, taǵy bir Qabanbaı keldi dúnıege. Ol úlken Qabanbaıdyń ornyn ne basar, ne baspas, áıteýir, tiri júrsin dep tilesti úıdegiler... Biraq kúnderdiń kúninde osy qurtaqandaı sábıden talaı urpaq ónip-óserin, olardyń Qyzaı ishinde Qabanbaı degen belgili rýǵa aınalyp, arada eki júz jyl ótkende sol rýdan óz eliniń azattyǵy úshin aqtyq demine deıin aıqasar naǵyz erlerdiń shyǵatynyn onda eshkim boljaǵan joq edi" dep jazylady "Daraboz" romanynda.
"Qazaq shejiresi" kitabynda bul oqıǵa bylaısha sýretteledi: "Esengeldiniń bir balasynyń aty Qabanbaı. Qabanbaı men Esengeldi dos bolǵan. Esengeldiniń aýylyna Qabanbaı qonaq bolyp otyrǵanda báıbishesi bosanyp, sonyń atyn Qabanbaıǵa qoıyńyz degende, "Kótere alsa Qabanbaı bolar, Kótere almasa Jamanbaı bolar" dep Qabanbaı óz atyn qoıǵan. Osy Qabanbaı rýynan keıin batyr kóp shyqqan. Sonyń biri Ataqty Akbar men Seıit" (Qazaq shejiresi. Shyńjań jastar-órender baspasy, 1996 jyl. 275 bet. Nurbolat Ospanulynyń shejiresi). Mundaǵy Akbar men Seıt Shyǵys Túrkistanadǵy azattyq kóterilisiniń alǵashqy oǵyn atqan. Áıgili Esbosyn batyr, onyń uly Ákbar, Naýan, nemere inisi Seıitter Shyǵys Túrkistandǵy azattyq jolyn ashqandar.
18 ǵasyrda tynysh jatqan Qazaq dalasyna jońǵardyń qalyń qoly tutqıyldan shabýyl jasap, basyp kirip, qazaq halqyn qyrǵynǵa ushyratty. Qazaq halqynyń basyna buryn sońdy bolmaǵan zobalań kún týyp, «Aqtaban shubyryndy, Alqakól sulamaǵa» ulasty. Jońǵarlar Qazaq jeriniń terrıtorııasyn derlikteı basyp aldy. Údere shegingen qazaqtar Hodjent, Samarqan, Buqara ıelikterine deıin ótti. «Elim-aılaǵan» halyqtyń kóbi Syrdan ótip, Alqakólge jetip qulady. Keıbir taıpa-rýlar Qyzylqum, Qaraqum ishine sińdi. Qazaq halqy ult retinde joıylyp ketý qaýpi týdy. Keıbir rýlar shapqynshylyqta joıylyp ketti. Al joıylmaı qalǵan qazaq rý-taıpalarynyń Qudaınazar sııaqty batyrlary jandaryn pıda etip, elin alǵa jiberip, ár túrli jankeshti urys tásilderin qoldanyp, elin aman alyp qaldy.
Sol batyrlarynyń arqasynda aman qalǵan rýlar men taıpalar keıinirek esin jıyp, Esengeldi sııaqty erjetken jas batyrlar qaıta atqa minip, Han Abylaıdyń týynyń astyna jınalyp, jaýǵa qarsy shaýyp, el kegin aldy, ata qonysyn qaıtardy.
Búgingi el men jer bizge amanat bolǵan beıbit zamanda jaýgershilikte janyn pıda etken qazaq batyrlarynyń jankeshti urys tásilderin, ásirese, osy maqalada aıtyp ketkendeı, jylqynyń ishin jaryp soǵysý taktıkalary sııaqty soǵys tásilderin bilý, áspetteý, zertteý, árıne, bizdiń mindetimiz. Qazaq-Jońǵar soǵysynan eki-úsh ǵasyrdan soń dúnıejúzilik birinshi soǵysta bul taktıkanyń qolanylǵanyn jazyp, qattaǵan fransýzdar sııaqty bolmasaq ta nemese romanyna, gollıvýdtyq fılmine qosqan amerıkalyqtar sııaqty bolmasaq ta, eýropalyqtardyń ózi joǵary baǵalaǵan «tańǵalarlyq urys taktıkalarymyzdy» bilsek, zerttesek, qazbalasaq, nasıhattasaq, reti kelgende tarıhı fılmderimizde kórinis tapsa degen arman men úmit.
Avtormen onyń Facebook paraqshasy arqyly habarlasýǵa bolady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Türkiýe Russiýada Guralan Hüjümi Ýazgardy
Russiýada Perm döwlet uniwersitetine guralan we 8 adamyň ýogalmagyna sebäp bolan ýaragly hüjüm ýazgaryldy.
Türkiýe, Russiýada Perm döwlet uniwersitetine guralan we 8 adamyň ýogalmagyna sebäp bolan ýaragly hüjümi ýazgardy.
Daşary işler ministrligi, Russiýada guralan ýaragly hüjüm hakynda ýazmaça beýannama berdi.
Beýannamada “Russiýa Federassiýasynda Perm döwlet uniwersitetinde şu gün guralan we 8 adamyň ýogalmagyna, birnäçe adamyň ýaralanmagyna sebäp bolan ýaragly hüjümi ýazgarýarys. Hüjümde ýogalanlaryň hossarlaryna we rus halkyna uly gynanç bildirýäris, ýaralananlara şypa dileýäris” diýildi.
Degişli Habarlar
Fahrettin Altun "TRT World Forum 2021"-iň açylyşynda çykyş etdi
Altun "Güýç we Paradoks: 21-nji asyrda Beýik Startegiýa göz ýetirmek" temasy bilen şu ýyl 5-nji gezek geçirilýän "TRT World Forum 2021"-iň açylyşyna wideo ýüzlenme ugratdy
Prezident Erdogan "TRT World Forum 2021"-e wideo ýüzlenme ugratdy
Prezident Rejep Taýýip Erdogan ähli ezilen we jebir çekýän adamlaryň adyndan alyp barýan göreşlerini has ýokary götermekde tutanýerlidiklerini aýan etdi
Yragyň Demirgazygynda 2 Terrorçy Täsirsiz Ýagdaýa Getirildi
"Gahryman Türk ýaragly güýçlerimiz Yragyň demirgazygynda terrorçylaryň hinlerini ýer bilen ýegsan etmäge dowam edýär"


text:
“Owganystanyň hökümeti bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýardyrys”
Türkmen Lider: “Owganystanyň hökümeti bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýardyrys” diýip belledi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow: “Owganystanyň hökümeti bilen ýakyndan hyzmatdaşlyk etmäge taýardyrys” diýip belledi.
TASS habarlar agentligine beýanat beren Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, goňşy ýurt Owganystanda çylşyrymly ýagdaýyň başdan geçirilýändigini, ýurtdaky häkimiýet geçişiniň giň-gerimli gatnaşyk we milli dialog esasynda parahatçy...
-
-
-
-
26.10.2021
-


text:
Azatlygyň ýerli habarçylary Türkmenistanda köpelýän işsizligiň we haryt gymmatlamalarynyň ilaty barha agyr ýagdaýa salýandygyny, emma häkimiýetleriň bu ýagdaý bilen düýbünden gyzyklanmaýandygyny habar berýärler. Şol bir wagtda, ýerli synçylaryň käbiri ilatyň aglaba köplüginiň ýurtdaky syýasy-ykdysady çökgünlikler bilen bir hatarda, ýerli mentalitetiň, adat bolan pikirlenişiň hem gurbany bolýandygyny öňe sürýär.
Türkmenistanda işsizleriň anyk sany syr bolmagynda galýar. Ýöne soňky on ýylda daşary ýurtlara çykan zähmet migrantlarynyň sanynyň 1,5-2 million çemesi diýlip çaklanmagy ýurtdaky işsizligiň ýerli ilat üçin barha kän çynlakaý meselä öwrülýändigini tassyklaýar. Soňky bir ýylyň dowamynda bolsa, ykdysady çökgünligiň çuňlaşmagy we pandemiýa aladalary bilen bagly ýapylan iş ýerleri türkmenistanlylary has kyn ýagdaýa salýar diýip, ýerli synçylar we habarçylar habar berýär.
“Anyk sany aýdylmasa-da, işsiz, maşgalasyny ekläp bilmeýän adam barha köpelýär, emma hökümet olaryň ýagdaýy bilen düýbünden gyzyklanmaýar” diýip, maşgalalaryň gündelik iýmiti üçin zerur bolan puluň mukdaryny hasaplan habarçy 23-nji ýanwarda habar berdi.
“Bir maşgalanyň gündelik azygy üçin iň azyndan 50 manat gerek, ýöne bu örän az. Ertirlik üçin 1 litr süýt aljak bolsaň, 5 manat, çörek üçin bolsa 6 manat gerek. Emma süýt almaga-da gurby ýetmeýän maşgala az däl. Etiň bolsa kilosy 52 manat. Kartoşka, sogan ýaly önümler özümizde ýetişdirilse-de, olaryň bahasy gara bazardaky dollaryň nyrhyna görä, ýyl boýy üýtgäp durýar” diýip, habarçy aýtdy.
Onuň sözlerine görä, şu günki günde dollaryň nyrhy 30 manada bardy.
Azatlygyň habarçylary öňki hepdelerde bazarlarda dilegçilik edýän adamlaryň, zir-zibil çeleklerini dörýän aýallaryň we çagalaryň görnetin köpelendigini habar berdiler. Soňky bir hepdede bolsa, dilegçileriň diňe bazarlarda däl, başga ýerlerde hem köpelýändigi habar berilýär.
Her hili gara işlerde işleýän adamlar günde zordan 10-20 manat gazanýar, bu serişde olaryň gündelik iýmitleri üçin ýeterlik däl; döwlet tarapyndan arzan bahadan berilýän harytlary almaga güýçleri ýetmeýän adamlar hem bar diýip, habarçy aýtdy.
Ýerli synçylar maşgalada azyk problemasyndan başga, hususan-da gyş aýlarynda geýim-gejim, aýakgap kynçylyklarynyň hem ‘ýakasyny tanadýandygyny’, bularyň üstesine keselçilik ýagdaýlarynyň hem urna bolýandygyny belleýärler.
Mundan öň türkmençilikde “gedaýçylyga hem gurp gerek” diýlen bolsa, indi il içinde “kesellemek üçinem pul gerek” diýýärler. Eger puluň bolmasa, lukmanlaryň hem saňa seredesi gelenok diýip, habarçy aýtdy.
Azatlyk bilen anonimlik şertinde gürleşen bir lukmanyň tassyklamagyna görä, dermanlar gaty gymmat, bu ýagdaý näsaglan adamlaryň-da, lukmanlaryň hem ‘iki elini ýüpzüz baglaýar’.
Şu aralykda, harytlaryň barha gymmatlamagy bilen, ýurtda öýlenjek, durmuş gurjak ýaşlaryň hem el-aýagy baglanýar diýip, synçylar aýdýarlar.
Lebapdaky habarçymyzyň tassyklamagyna görä, soňky üç ýylyň dowamynda Hojambaz we Kerki etraplarynda gyzlar üçin tölenýän galyň on esse ýokarlandy.
“Mundan 3 ýyl ozal gyz galyňy 30-40 müň manat aralygynda bolardy, indi ol 400 müň manada baryp ýetdi, ýerli ýaşaýjylar muny manadyň hümmetiniň peselmegi bilen düşündirýärler” diýip, habarçy aýtdy.
Şol bir wagtda, ilatyň ykdysady ýagdaýynyň ýyl-ýyldan peselmegine garamazdan, gyz galyňynyň möçberiniň ýokarlanmagynda täze döreýän däpleriň hem ‘özüne ýeterlik rolunyň bardygy” aýdylýar.
Bu meselede paýtagt Aşgabat birinji ýerde durýar we soňky ýyllarda gurlan gymmat bahaly toý mekanlary käbir adamlar üçin iş, gazanç ýeri bolsa, bir topar maşgala üçin bergi-borjuň 'mesgeni' boldy.
Gelin edinjek tarapa salynýan “salgytlaryň” ýokarlanmagy bir tarapdan gyz bukjasyna salynýan zatlaryň köpelmegi, mebelleriň we tehniki enjamlaryň sanynyň artmagy bilen düşündirilse, ikinji tarapdan ‘täze dörän däpleriň’ köpelmegi bilen düşündirilýär.
Ogluny öýerýänler hemişe-de bergi-borç edip, ilden kem galmaz ýaly toý etjek bolardylar we soň ençeme ýyllap bergi üzerdiler diýip, adyny aýtmakdan saklanan ýerli synçy bu ýagdaýyň türkmençiligiň aýrylmaz bir bölegi bolup durýandygyny belledi.
Emma habarçy bu däbiň soňky ýyllarda adamlary has beter kynçylyklaryň üstünden eltip başlandygyny belleýär.
“Gynansak-da, soňky ýyllarda uly karza girip, ile meňzeş toý edýän we soň daşary ýurda gidip, bergisini üzmek üçin ýyllar boýy işleýän ýaşlar has köpeldi. Ýöne bergi edensoň, gowy pul gazanmak üçin daşary ýurda gidip bilmeýänler hem az däl" diýip, habarçy aýtdy.
Onuň tassyklamagyna görä, wagtynda bergisini üzüp bilmedik adamlar karz pul beren süýthorlaryň arz etmegi netijesinde türmä hem basylyp bilýär. Köpi gören ýaşulular bu hili ýagdaýa düşen adamlara “mentalitet gurbany’ diýýärler diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Ýurduň beýleki sebitlerinde hem bolşy ýaly, Kerkide durmuşa çykýan gyz öýlenjek ýigidiň ene-atasynyň getiren puluna mebel, düşek we hojalyk tehnikalaryny, altyn-kümüş şaý-seplerini satyn almaly. Azatlygyň habarçysy häzir bazardaky nyrhlar esasynda hasaplap, 400 müň manada hem ähli gerek zadyňy satyn alyp bolmaýandygyny aýdýar.
Häzirki bazar bahalary bilen gyzyklanan habarçy 55 dýumlyk samsung telewizorynyň 18 müň, kir ýuwýan maşynyň bolsa 20 müň manat bahalanýandygyny aýtdy.
Gap-çanak toplumy 15 müň, tozan sorujy 5 müň, gaz plitasy 12 müň, öý mebelleriniň iň arzany 50 müň, ýorgan-düşek, haly-kilim, altyn şaý-sepler we geýim-eşikler üçin 100-150 müň manat sarp etmeli; bularyň üstüne toý harajatlary, ulaglar we olaryň bezegleri hem bir topar pul iýýär diýip, habarçy ýarym million manada golaýlaýan serişdäniň häzir il arasynda ortaça we ýörgünli bolan galyňdygyny belledi.
Guda bolýan taraplar baýlar ýa-da gyz ýokary bilimli hem-de işleýän bolsa, galyň 1 million manatdan ýokarda kesilýär.
Ýöne, ýerli synçylaryň birnäçesiniň tassyklamagyna görä, uly pul töläp öýlenýän ýaşlaryň arasynda toýdan soň döreýän ykdysady kynçylyklar kähalatda bir topar oňuşmazlyga alyp gelýär we, maşgalalar düşünjeli bolup, öz aralarynda ylalaşyp bilse, gelniň bukjasyndaky zatlar we getiren tehnikalary bazara çykarylyp, geçen ýeriinden satylýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Reks Tillerson Türkiýä eden bir günlük saparynyň dowamynda, ýurduň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşdy.
Tillerson Ankarada aýry-aýrylykda Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan we premýer-ministri Binali Ýildirim bilen gepleşikler geçirdi.
Tillerson we Ýildirim eýýäm ýedi ýyl bäri graždançylyk urşy dowam edýän Siriýa we bu sebiti “Yslam döwleti” terroristik toparynyň jeňçilerinden arassalamak meseleleri barada gürleşdiler.
Döwlet departamentiniň resmisi “duşuşygyň dowamynda regiondaky möhüm howpsuzlyk we syýasy gatnaşyklary ösdürmegiň ýollary” barada pikir alyşylandygyny mälim etdi.
Ankara “Yslam döwleti” toparynyň Siriýadaky soňky berkitme şäheri bolan Rakkany yzyna almak ugrundaky operasiýa baştutanlyk edip, bu çärä kürt ýaraglylarynyň gatnaşmazlygy ugrunda tagalla edýär.
Gepleşikleriň dowamynda, geçen ýyl Ankaranyň Türkiýede başa barmadyk harby agdarylyşygy gurnandygy aýdylýan, musulman ruhanasy Fethullah Güleniň ABŞ-dan ekstradisiýa edilmegi ugrunda maslahat edilmegine garaşylypdy.
Başa barmadyk harby agdarylyşykdan soň Erdoganyň başladan ‘arassalaýyş çäreleri’ Günbatarda uly aladalanma döredip, Ankaranyň Waşington bilen gatnaşyklaryny hem dartgynlaşdyrypdy.
Bu aralykda, Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawuşoglu gepleşikleriň dowamynda Türkiýäniň döwlet eýeçilindäki “Halkbanky” bankynyň ýokary derejeli resmisiniň şu hepde Nýu-Ýorkda tussag edilmegi meselesiniň hem gozgaljakdygyny mälim etdi.
Mehmet Hakan Atilla ABŞ-nyň banklarynyň üsti bilen, bikanun ýollar arkaly, millionlarça dollary Eýrana geçirmek işlerine hemaýat bermekde aýyplanýar.
Türkiýäniň adalat ministri Bekir Bozdag penşenbe güni ýurduň telewideniýesinde çykyş edip, Atillanyň tussag edilmeginiň Türkiýä we Erdogana garşy edilen işiň bolandygyny aýtdy.


text:
Saz sungatymyzyň kerwenbaşysy
Türkmenistanyň halk artisti, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi Daňatar Öwezow milli aýdym-saz sungatymyzyň görnükli wekilleriniň biridir. Sözüň doly manysynda ussat kompozitor professional saz sungatymyzyň kerwenbaşysydyr.
Ussat kompozitoryň ady milli saz sungatymyzda ilkinji opera eserini döreden professional kompozitory hökmünde medeniýetimiziň taryhyna altyn haplar bilen ýazyldy. Ussadyň kärdeşi A.Şapaşnikow bilen bilelikde döreden «Şasenem-Garyp», «Aýna», «Gül-Bilbil», Ý.Meýtus bilen bilelikde döreden «Leýli-Mežnun» operalary häzirki günlere çenli teatr tomaşaçylarynyň gyzgyn söýgüsine mynasyp bolup gelen eserler hökmünde uly abraý-mertebä eýedir. Kompozitoryň döreden hoşowazly aýdymlary, romanslary, hor eserleri türkmen aýdym-saz mirasynyň genji-hazynasynyň egsilmez baýlygydyr.
D.Öwezow Türkmenistanyň saz medeniýetini baýlaşdyran milli kompozitorlar mekdebiniň kemala gelmegine uly goşant goşan halypalaryň biridir. Onuň döredijilik dünýäsi temalara baýlygy, žanrlarynyň köpdürliligi, saz diliniň aýdyňlygy, mylaýymlygy we özboluşlylygy bilen tapawutlanýar. Kompozitoryň döreden eserleriniň hamyrmaýasy türkmen halk sazlaryna, dessan aýdymlaryna ýugrulandyr. Ussadyň halk sazlaryna ulaşýan ajaýyp owazly heňleri onuň ýokary derejeli professional döredijiliginiň baýlygydyr.
Kompozitorlaryň döredijiliginde wokal sazlary möhüm orny tutýar. Saz ussadynyň ylhamyndan gaýnap joşan operalarynda, wokal-simfoniki sazlarynda, kamera-wokal eserlerinde mähriban Watanymyzyň, merdana halkymyzyň, sada oba adamlarynyň, ussat pagtaçylaryň, zähmetsöýer gurluşykçylaryň, yhlasly nebitçileriň, şeýle hem balykçylarynyň edermenlikleri belentden wasp edilýär.
Daňatar Öwezow talyplyk döwründe saz bilen içgin meşgullanyp başlaýar. Truba saz guralyna ussatlarça erk edip, okuw mekdebiniň üflenip çalynýan saz gurallarynyň orkestrinde saz çalýar, nota ýazuwyny özleşdirýär. Talyp ýyllarynda üflenip çalynýan saz gurallary üçin türkmen halk sazlaryny täzeden işlemek boýunça ilkinji tejribelerini toplaýar. 1930-njy ýylda bolsa ýaş sazanda üflenip çalynýan saz gurallarynyň orkestri «Türkmen marşy» diýen ilkinji eserini ýazýar. Daňatar Öwezow okuw tamamlandan soňra dürli jemgyýetçilik we ýolbaşçylyk wezipelerde zähmet çekendigine seretmezden sazdan örküni üzmeýär. Onuň başlangyjy bilen çeper höwesjeňleriň üflenip çalynýan saz gurallarynyň orkestrleri döreýär. Üflenip çalynýan saz gurallarynyň orkestri üçin «Pyýala», «Sen-sen», «Bibijan», «Bady saba», «Daş galdy» we beýleki meşhur halk sazlaryny täzeden işleýär. 1935-nji ýylda bolsa özüniň ilkinji uly göwrümli eseri bolan «Meniň duýgularym» atly üç bölümli sýuitasyny ýazýar.
D.Öwezow 1938-1940-njy ýyllarda Aşgabatdaky azerbaýjan sazly-drama teatrynyň orkestrinde zähmet çekýär. Şol döwürde belli azerbaýjan kompozitorlary U.Gajybekowyň, M.Magomaýewiň döredijiligi, şeýle-de rus we ýewropa nusgawy saz medeniýeti bilen içgin tanyşýar. Munuň özi, kompozitorda milli opera eserlerini döretmek hyjuwyny ösdürýär, hem-de milli opera sungatynyň düýbüni tutmak islegine ganatlandyrýar. Şu maksat bilen 1940-njy ýylda D.Öwezow Russiýa Federasiýasynyň Sankt-Peterburg (öňki Leningrad) şäherindäki konserwatoriýa okuwa girýär. Ýokary okuw mekdebinde ýaş kompozitora ussat mugallym-sazanda N.A.Timofeýew halypalyk edýär. Bu döwürde D.Öwezow belli şahyrymyz G.Burunowyň «Seýdi» diýen librettosynynyň esasynda opera eserini döretmäge girişýär. 1941-nji ýyldan başlap bolsa Aşgabatda açylan opera teatrynda dirižýor bolup zähmet çekýär. Bu ýyllarda D.Öwezow bilen kompozitor A.G.Şapoşnikowyň işjeň döredijilik gatnaşyklarynyň netijesinde milli saz sungatymyzyň merjen dänelerine öwrülen ençeme uly göwrümli sazlar döreýär. «Şasenem-Garyp» operasy bu iki ägirt kompozitoryň döredijilik gatnaşyklarynyň ilkinji miwesidir. Operada halkymyzyň baý saz folkloryny giňden peýdalanmaga ýykgyn edilýär. Şoňa görä-de operanyň mazmunyna «Söýgülim gelýär», «Aglaryn», «Garybym», «Tüni derýa» we beýleki halk aýdym-saz eserleri goşulýar. 1944-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda «Şasenem-Garyp» operasynyň ilkinji görkezilişi bolýar. 1955-nji ýylda türkmen edebiýatynyň we sungatynyň Moskwada geçirilen ongünlügine bu saz eseriniň partiturasy çylşyrymlaşdyrylyp, täze wakalar, duetler, ariýalar we balet sahnalary bilen baýlaşdyrylan görnüşi halk köpçüligine görkezilip, tomaşaçylaryň ýokary bahasyna mynasyp bolýar.
1946-njy ýylda D. Öwezow ukrain kompozitory Ý.S.Meýtus bilen bilelikde teatryň «Leýli-Mežnun» operasyny ýazyp tamamlaýar. Eseriň librettosyny ХVIII asyryň türkmen şahyry Nurmuhammet Andalybyň adybir dessany esasynda döredilýär. Leýli we Mežnunyň ägirt söýgüsiniň güýji operanyň jadylaýjy sazlara düzülen ariýalary bilen tomaşaçylaryň ýürekleriniň törüne siňýär. Bu iri aýdym-saz eseriniň mazmunynda «Duruňlar, habarlaşaly», «Dözmeýen bikarar oldum», «Syrdaş bolaly» «Ýaşylbaş», «Yrak Nowaýy», «Torgaý guşlar» we beýleki halk sazlary we aýdymlary mynasyp ornuny tapýar.
D.Öwezow 1948-nji ýylda Moskwanyň P.I.Çaýkowskiý adyndaky Döwlet konserwatoriýasynda okuw-tejribesini baýlaşdyrýar. Ol öz döwrüniň ussat kompozitory, professor S.A.Balasanýanyň halypalyk mekdebinde üç ýyl tälim alýar hem-de dünýä saz medeniýetiniň inçe tilsimlerine içgin aralaşýar.
1950-1960-njy ýyllarda kompozitor A.Şapoşnikow bilen bilelikde «Gül-Bilbil», şeýle hem «Aýna» operalaryny döredýärler. Bu operalaryň saz dili çeperçiligi we çuňňur milliligi bilen aýdyň tapawutlanýar.
Kompozitoryň döredijiliginde wokal-simfoniki sazlara uly orun degişlidir. Onuň 1950-1960-njy ýyllarda belli şahyrlar G.Muhtarowyň, Ç.Aşyrowyň, G. Seýitliýewiň şygyrlaryna «Dutaryň owazy», «Watan» kantatalary, hor, ýekelikde aýtmak we simfoniki orkestr üçin oratoriýasy türkmen saz sungatyna uly goşant bolýar. 1966-njy ýylda bu ilhalar saz eserleri üçin D.Öwezow Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp bolýar.
Awtoryň döredijiliginde şirin zyban aýdymlar hem uly orun tutýar. D.Öwezow G.Seýitliýew goşgularyna döreden «Täzegül», «Aşgabat», «Hally gözel», «Gyzlar», «Tokmak we ýalta», «Aýa çykdy adymyz», «Joş, kanalym», «Gar ýagýar», «Mähribanym jora jan», «Ýadyňdamy, Täzegül», «Perwana», «Leýla» we beýleki aýdymlary dilden-dile geçip uly meşhurlyk gazanýar. Bu aýdymlar heňiniň näzikligi, äheňleriniň terligi, özboluşlylygy bilen diňleýjileriň gyzgyn söýgüsini gazanýar. Mundan başga-da, kompozitoryň akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň, şeýle hem B.Kerbabaýewiň, A.Kekilowyň, R.Seýidowyň, G.Burunowyň, B.Japarowyň, K.Işanowyň, T.Taganowyň goşgularyna döreden «Halym», «Bu derdi», «Aýryldym», «Gözleriň», «Işçi, daýhan, esgeri», «Ýok, ýok», «Aýnabat», «Keýpim kök», «Çal, dutarym», «Bagt kanaly», «Watanym bar» we beýleki eserleri uly meşhurlyga eýedir.
Kompozitoryň döredijiliginde hor aýdymlary hem aýratyn orun eýeleýär. Bu aýdymlaryň mazmuny esasan watançylyk temasyna bagyşlanypdyr. Olaryň arasynda «Gülleýän Türkmenistan», «Watan», «Kyrk baharyň gülleri», «Dostluk aýdymy», «Aý terek, Gün terek» we beýlekiler aýratyn tapawutlanýar.
D.Öwezow döredijilik işi bilen bir hatarda, Türkmenistanyň kompozitorlar birleşiginiň işeňňir agzalarynyň bir bolýar. Ol 1940-1948-nji ýyllarda onuň birleşigiň müdiriýetine ýolbaşçylyk edýär. Mahlasy ussat kompozitoryň 1911-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Mary etrabynyň Mülkýusup obasyndan başlan durmuş ýoly, ilki Mary şäheriniň çagalar öýünde, saz sungatynyň meşhur okuw mekdeplerinde dowam edýär. Soňra kompozitoryň ykbaly dünýäniň saz medeniýetiniň goýnunda gülleýär, pajarlap gül açýar. Onuň döreden eserleri eziz Watanymyzyň çäklerinden daşarlarda hem meşhurlyga eýe bolýar.
Döwletimiz tarapyndan kompozitoryň saz sungatyny ösdürmekdäki hyzmatyna ýokary baha berlip, oňa 1961-nji ýylda «Türkmenistanyň halk artisti» diýen hormatly ady dakylýar. 1966-njy ýylyň 8-nji iýunynda Türkmenistanyň döwlet ýörite sazçylyk mekdebine Daňatar Öwezowyň ady dakylýar. Kompozitoryň heýkeli dogduk obasy bolan Mülkýusupda oturdylýar.
Çynar GURBANOW