text:
Ýurt boýunça her gün diýen ýaly haýsy-da bolsa bir senä ýa-da waka bagyşlanyp, köpçülikleýin çäreler geçirilýär. Bu çäreler barada her gün ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde habar berilýär. “Halkyň ýürek joşguny” diýlip mediada beýan edilýän bu köpçülikleýin çärelere, adatça, döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri we ýokary okuw jaýlarynyň studentleri gatnaşýarlar.
Resmi taýdan döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri we ýokary okuw jaýlarynyň studentleri bu çärelere meýletin gatnaşýarlar. Emma, iş ýüzünde, olar bu çärelere mejbury gatnaşmaly bolýarlar. Çäreden boýun gaçyranlaryň işden çykarylmak ýa-da käýinç almak howpy bar.
Mundan başga-da bu çärelere gatnaşýan adamlar birnäçe sagatlap, sowuk bolsun, yssy bolsun – tapawudy ýok, çäräniň geçýän ýerinde dik aýak üstünde durmaly bolýarlar.
Mümkinçilik
Emma ýokary okuw jaýlarynda okaýan studentleriň hem-de döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleriniň käbirlerinde bu kynçylyklardan “gutulmaga” mümkinçilik bar. Soňky wagtlarda degişli resmilere para berip, köpçülikleýin çärelerden sypyp bolýandygyny aýdýan adamlar köpelýär.
Paýtagtyň çagalar baglarynyň biriniň adynyň agzalmagyny islemedik terbiýeçisiniň aýtmagyna görä, onuň başlygy köpçülikleýin çärä gatnaşmak islemeýän işgärden 50 manat para talap edýär. “Mundan öň, çäreden galjak bolsaň, 30 manat tölemelidi. Soň 40 manat indi bolsa 50 manat tölemeli etdi. Özem her gezek çäreden galjak bolsaň, 50 manat bermeli” diýip, çagalar bagynyň terbiýeçisi gürrüň berýär.
Köpçülikleýin çärä gitmek islemeýänlerden para almak diňe bir ýokarda ady agzalan çagalar bagynda däl, eýse döwlete degişli käbir beýleki edaralarda hem bar. Paýtagtyň 2-nji saglyk öýüniň şepagat uýasynyň aýtmagyna görä, onuň işleýän saglyk öýünde hem para berip, çäreden galsa bolýar.
“Eger çärä gidesiň gelmese, adamyny tapyp 30 manat berseň, seniň ýeriňe başga biri iberilýär” diýip, saglyk öýüniň şepagat uýasy aýdýar.
Talyplar
Ýurduň ýokary okuw jaýlarynyň hem käbirlerinde şunuň ýaly ýagdaýyň bardygy aýdylýar. Mysal üçin, paýtagtdaky S.Nyýazow adyndaky Oba hojalyk uniwersitetiniň studenti Begenjiň aýtmagyna görä, bu okuw jaýynda 10-20 manada çäreden sypyp bolýar.
Köpçülikleýin çäreden boşamak üçin para bermeklik diňe bir paýtagtyň döwlet edaralarynda ýa-da okuw jaýlarynda däl, eýse ýurduň welaýatlaryndaky edaradyr okuw jaýlarynda hem bar. Özüni Arzuw diýip tanadan daşoguzly ildeşimiziň aýtmagyna görä, onuň işleýän medisina edarasynda hem çäreden ýa-da pagta ýygymy ýaly işlerden galmak üçin azyndan 40 manat soralýar.
Mundan başga-da döwlet işgärleri käbir baýramçylyk dabaralarynyň repetisiýalaryndan ýa-da marşirowkalaryndan galmak üçin hem başlyklaryna para töleýärler. Adatça, bu hili taýýarlyk çärelerine her gün diýen ýaly gatnamaly bolýar.
“Şonuň üçin marşirowkadan galmak üçin alynýan paranyň möçberi az bolmaýar. 100 manat berip, marşirowka gatnamasaň hem bolýar” diýip, paýtagtyň 2-nji saglyk öýüniň şepagat uýasy aýdýar.
"Temmi"
Şol bir wagtda hem ýokarda agzalan “çäre parasy”, bir tarapdan, işgäre ýa-da studente çäreden galmaga mümkinçilik berýän bolsa, beýleki tarapdan, bu pul çärä gitmekden boýun gaçyrýana temmi görnüşinde hem ulanylyp bilinýär.
“Eger-de sen, çäreden haýsy-da bolsa bir sebäp bilen galan bolsaň ýa-da çärä gijä galyp, goýberilmän, adyňy belletmedik bolsaň, direktor 50 manat bermegiňi talap edýär. Bermeseňem, işden boşadylýarsyň” diýip, Aşgabadyň çagalar baglarynyň terbiýeçilerinden biri gürrüň berýär.
Diňe şu ýylyň ýanwar aýyndan tä awgust aýyna çenli aralykda ýurduň medeniýet pudagynyň guramalary ýurt boýunça 25 müň 900 sany köpçülikleýin çäreleri geçirendiklerini şu ýylyň 8-nji awgustynda geçen hökümet maslahatynda wise-premýer M.Ýazmuhammedowa habar berdi.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Nebit we gaz ministrligi ýatyryldy, şeýle-de prezidentiň ýanyndaky Nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak boýunça döwlet agentliginiň işi bes edildi. Ýurduň nebit iki iri döwlet edarasynyň ýapylmagy barada halkara bilermenleri nähili pikirde?
Azatlyk Radiosy "Natural Gas Europe" agentliginiň baş bilermeni Jon Roberts bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan iki sany energiýa edarasyny Nebit-gaz ministrligini we Uglewodorodlar boýunça döwlet agentligini ýapdy. Siz bu barada nähili pikirde?
Jon Roberts: Birinjiden, ýapylan agentlik derňew astynda, sebäbi onuň geçen ýylyň noýabr aýynda wezipesinden çekilen öňki ýolbaşçysy korrupsiýa baş goşmakda güman edilip, derňew astynda saklanýar. Meniň pikirimçe, häzirki wakalaryň dürli ugurlarda halkara maliýe durmuşyndan üzňeleşdirilen ýurduň daşary ýurt kompaniýalary bilen nähili işleşendigini we munuň netijesizliginiň sebäplerini anyklamak boýunça alnyp barylýan giň gerimli derňewler bilen bagly bolmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Jon, siz agentligiň korrupsiýa bilen baglylykda şübhe astyndadygyny we onuň prezident tarapyndan ýazgarylandygyny aýtdyňyz. Şol bir wagtda-da Türkmenistandan beýleki ýurtlaram global energiýa bazarlaryndaky krizisden ejir çekýärler. Türkmen häkimiýetleriniň gürrüňi edilýän karara edil häzir gelmeginiň näme sebäbi barka?
Jon Roberts: Türkmenistanda bu esasy mesele bolup durýar. Ýurtda halkara biznesiň nädip dolandyrylýandygyna we nädip hyzmatdaşlyk edýändigine düşünýän diňe sanlyja adam bar. Şeýle-de muňa düşünýänleriň öz maglumatlaryny ýolbaşçylygyň ýokarky gatlaklaryna ýetirmegi örän kyn. Bu bolsa aýylganç problemanyň bardygyny aňladýar. Sebäbi sen öz ýurduň ösmegini isleseň, onda halkara maliýe bazarynyň nädip işleýändigine, şeýle-de halkara energiýa bazarynyň nädip dolandyrylýandygyna düşünmeli.
Häzirki wagtda ýagdaýa düşünýän baş ýolbaşçylaryň biri ýurduň nebit-gaz pudagyna gözegçilik edýän Ýagşygeldi Kakaýew göni prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa iňňän agyr ýagdaý barada hasabat bermeli. Emma halkara bazarlarynyň işleýşini öwrenip, türkmen ykdysadyýetiniň oňa uýgunlaşmagy üçin edilmeli işler üçin ýurtda häkimiýet mehanizminiň bolmazlygy hakyky problema.
Netijede Türkmenistanyň Hytaý bilen iňňän möhüm kontraktlary bolsa-da, ol gury ýerdäki esasy nebit-gaz ýataklaryndaky önümçilige günbatar kompaniýalaryny çekmek üçin şertnamalaryň howpsuzlygyna kepil geçip bilmeýär. Bu bolsa Türkmenistana ösen tehnologiýalary getirip bilerdi we ýurda bähbitli bolup bilerdi. Nebit-gaz edaralaryny ýapmak karary oňyn netije berip bilmeýär. Sebäbi esasy mesele ýurduň uglewodorod resurslarynyň awtoritar usulda dolandyrylmagy bilen bagly. Netijede bu karar syýasy matlaply bolup görünýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Täjik kanun çykaryjylarynyň topary uzak wagt bäri döwlet başyndaky Emomali Rahmonyň prezidentligini dabaralamak üçin täze resmi baýramçylygy esaslandyrmak baradaky kanunyň taslamasyny hödürlediler.
Kanunyň taslamasyna görä, milli baýramçylyk prezidentiň güni ýa-da milletiň lideriniň güni diýlip atlandyrylar.
Teklip edilen baýramçylygyň senesi mälim edilmedi.
Dekabr aýynda kabul edilen kanun 1992-nji ýyldan bäri Täjigistany dolandyrýan 63 ýaşly Rahmona “milletiň lideri” adyň berilmegini ykrar etdi we onuň özüniň hem maşgala agzalarynyň el degrilmezlik statusyna kepil geçdi.
22-nji maýda Täjigistan Rahmonyň häkimiýet başynda çäksiz wagtlyk galmagyna rugsat bermek üçin konstitusiýa goşmaçalary girizmek barada referendum geçirer.


text:
Düyn Kremliň beren habaryna görä, prezident Medwedew hökümete degişli däl guramalar baradaky düzgünleri ýeňilleşdirýän kanuna gol goýdy.
Şol kanuna düzedişler 3 ýyl mundan owal girizilipdi. Oňa laýyklykda, guramalaryň öz işleri we fondlarynyň çeşmeleri barada jikme-jik maglumat bermegi talap edildi. Şeýle-de kanun Orsýetiň “milli bitewiligine, medeni mirasyna howp salan wagtynda şol guramalary ýapmaga hökümete rugsat etdi.
Medwedew bu kanuna düzedişler girizmegi teklip etdi we ol prezidentiň tarapdary bolan parlamentde kabul edildi.


text:
Owganystanyň wise-prezidenti Abdul Raşid Dostum tarapyndan ýakynda başladylan hüjümleriň netijesinde onlarça talyban söweşijisi Amyderýadaky ada gaçyp bardy. Bu derýa Owganystan bilen Türkmenistanyň arasynda ýerleşýär.
Şu hepdäniň başynda Dostumyň harby güýçleri demirgazyk Owganystanyň Farýab welaýatynda “Talyban” tarapyndan basylyp alnan birnäçe obada operasiýalary geçirip başlapdy.
23-nji oktýabrda Jowzjan welaýatynyň häkiminiň orunbasary Abdulrahman Mamudi Dostumyň güýçleriniň 30 çemesi söweşijini öldürendigini hem-de olaryň ulaglaryny, ýaraglaryny we ok-däri serişdelerini ele salandygyny aýtdy.
Mamudi talyban söweşijileriniň birnäçesiniň gürrüňi edilýän ada gaçyp gidendigini tassyklady. Şeýle-de, ol türkmen häkimiýetlerine türkmen-owgan serhediniň golaýyndaky etraplarda alnyp barylýan harby operasiýalar barada öňünden doly maglumat berildi diýip, owgan güýçleriniň “Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen sazlaşykly işleýändigini” aýtdy.
Dostumyň metbugat wekili Sultan Faizi hem söweşijileriň Amyderýadaky ada gaçyp gidendigini tassyklap, owgan häkimiýetleri bu mesele dogrusynda öz türkmen kärdeşleri bilen habarlaşdylar diýdi.
Şeýle-de, Faizi Dostumyň güýçleri gürrüňi edilýän adadaky söweşijilere hüjüm etmegi planlaşdyrýar we owgan güýçleri türkmen häkimiýetlerini talyban söweşijileriniň Türkmenistana gaçyp girmäge synanyşmagynyň mümkindigi dogrusynda duýdurdylar diýdi.
Azatlyk Radiosynyň bu meseleler barada Faizi bilen geçiren söhbetdeşliginiň doly görnüşini aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
BMG-niň maýyplaryň hukuklary boýunça komitetinde Türkmenistanyň hasabaty diňlenýär. BMG-niň resmi maglumatyna görä, 1 we 2-nji aprelde iki günüň dowamynda geçirilýän bu maslahatda türkmen delegaiýasy bilen dialog geçirilýär şeýle-de maýyplaryň hukuklaryny goraýan guramalaryň maglumatlary diňlenýär.
Bu diňlenişigi geçýän wagtynda guramanyň resmi websaýtynda göni efirde görüp bolýar.
Türkmenistan Maýyplaryň hukuklary boýunça konwensiýa gol çeken 153 ýurduň biri bolup, öz üstüne alan borçlaryny berjaý edişi barada yzygiderli hasabat bermäge borçly.
Türkmenistanda şu günki gün maýyp bolan adamlar ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarynyň biriniň maýyplyk durumyny almak bilen baglydygyny maýyplaryň özleri aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň ýaşaýjysy Hurma bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şu gün Gazagystanyň Almaty şäherinde Birleşen Milletler Guramasynyň gurnamagynda Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa regionynyň, şeýle hem Türkiýäniň ministrleriniň ýörite konferensiýasy öz işine başlady.
Iki gün dowam etjek bu konferensiýada bu regionlaryň ministrleri krizislere garşy syýasat barada özara pikir alşarlar.
Hususan-da, bu konferensiýada ykdysady krizisiň Gündogar Ýewropanyň, Merkezi Aziýanyň we Türkiýäniň sosial durmuşyna ýetiren täsirlerine garaljakdygy aýdylýar.
Türkmenistan tarapyndan bu foruma kimleriň gatnaşýandygy barada häzirlikçe anyk maglumat alynmady.


text:
Azatlyk Radiosy Aşgabadyň türkmen-owgan serhediniň Owganystan tarapyndaky ýarym resmi “Arbaki” ýaragly toparlarynyň komandirlerini Türkmenistana çagyrandygyny anyklamagy başardy.
Eýse, türkmen häkimiýetleriniň häzirki bu ädimine nähili düşünmeli? Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Brýus Panniýer bu soraga jogap bermäge synanyşýar.
Azatlyk Radiosy: Brýus, Aşgabadyň türkmen-owgan serhediniň golaýyndaky, aglaba etniki türkmenlerden ybarat, ýarym harby toparlaryň komandirleriniň ençemesini ýurda çagyrandygy belli boldy. Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Azatlyk Radiosy bilen ozal söhbetdeş bolan bu toparlaryň komandirleri Türkmenistanyň olaryň jeňçilere garşy göreşlerinde, şol sanda türkmen serhedini goramak ugrundaky tagallalaryna hem hiç hili hemaýat bermeýändigini aýdyp, zeýrenipdiler. Indi Aşgabat serhet meselesi babatynda öz tutumyny üýtgedýärmi?
B.Panniýer: Bu soragyň jogaby: hawa! Bu bir özgeriş. Mundan owal, Aşgabat öz bitaraplyk statusyna duwlanyp, hiç kimi serhetden bäri geçirmeýärdi. Indi ol özüniň bu syýasatyndan el çekýän ýaly bolup görünýär.
Serhetden geçeniň diňe ýeke-täk bir komandir däldigi-de belli boldy. Aýdylyşyna görä, komandirleriň birine türkmen wizasy üçin, ne-de Türkmenistanda alan medisina bejergisi üçin çykdajy edipdir. Türkmen häkimiýetleri demirgazyk Owganystandaky bu adamynyň özlerine nähilidir bir peýda getirip biljekdigini çaklaýan bolmaly.
Gepiň keltesi, Owganystanyň demirgazygyndaky ýarym resmi ýaragly toparlarynyň birnäçe komandiri Türkmenistanda bolup, öz saglygyna seretdiripdirler. Biz olaryň bu ýere gelmeginiň asyl maksadyny bilmeýäris.
Azatlyk Radiosy: Näme sebäpden Türkmenistan birdenkä bu ugurdaky tutumyny üýtgedip, komandirleri ýurda çagyrdy?
B.Panniýer: Meniň pikirimçe, Türkmenistan Owganystanyň demirgazyk regionlarynda hereket edýän “Talyban” jeňçileriniň lideri bilen ylalaşyp bilmejekdigine göz ýetiren bolmaly. Aşgabat “Talybanyň” seniň bitarap ýa-da bitarap däldigine garap durmajakdygyny aňan bolmaly.
Golaýda, owgan serhedinde 27 sany türkmen esgeriniň öldürilendigi barada habar çykdy. Elbetde, biz muny tassyklap bilmedik. Ýöne, eger-de bu maglumatyň jany bar bolsa, onda Türkmensitanyň häzirki ädýän ädimlerinde hem bir many görse bolýar.
Aşgabat mundan beýläk serhediň aňry ýüzündäki “Talyban” jeňçilerine ynanyp bolmajakdygyna göz ýetirip, öz serhediniň howpsuzlygyny üpjün etmäge girişen bolarly. Şol sebäpdenem Türkmenistan serhet ýakasyndaky ýarym resmi ýaragly toparlara we polisiýa häkimiýetlerine ýüz tutana meňzeýär.
Azatlyk Radiosy: Bu serhediň goraglylygyny üpjün edip bilermi?
B.Panniýer: Men munuň nähilidir bir oňaýly netije berjekdigini çaklamaýaryn. Eger-de bu ýarym resmi toparlar serhet ýakalaryna gözegçilik eden bolsalardy, onda, hawa, netijelilik barada-da gürrüň etse bolardy.
Emma hakykat ýüzünde, jeňçileriň mundan iki ýyl ozal Türkmenistanyň serhet araçäklerine aralaşandygyny bilýäris ahyryn.
Biz, ýagny Azatlyk Radiosy, bu ýarym resmi harby komandirleriň, polisiýa wekilleriniň Türkmenistanda bolandygyny anykladyk. Muny häzir “Talyban” we oňa ygrarly beýleki jeňçi toparlar hem bilýändirler.
Garaz, nähili hem bolsa, Türkmenistan bu ýarym resmi harby toparlary goldamak arkaly öz serhediniň goraglylygyny üpjün etmegi maksat edinýäne meňzeýär.


text:
Russiýanyň harby güýçleriniň başlygy general Waleriý Gerasimow Krymdaky 193 harby desganyň ählisiniň ýokarysynda rus baýdagynyň parlaýandygyny aýtdy.
Bu baradaky beýanat Russiýa tarapdary güýçler Ukrainanyň kontrollygyndaky soňky Krym harby gämisini ele salandan bir gün soň ýaýradyldy.
Krymyň öz-özüni ykrar eden resmileriniň sözlerine görä, ýarymada Russiýa tarapyndan anneksiýa edilenden soň, ukrainaly 15 müň töweregi harby gullukçysy rus hukuk goraýjy organlaryna işe geçmek üçin arza tabşyrypdyr.
Maglumatlara görä, ukrainaly 1 müň 500 töweregi harby gullukçy öz maşgalalary bilen esasy watany Ukraina dolanmaga taýýarlyk görýärler.


text:
26-njy aprelde ir bilen Türkmenisatnyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Prezidentiň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän Rustam Minnihanowyň duşuşygy boldy. Myhman Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli guralan dabaralara gatnaşmak üçin iş sapary bilen Aşgabada geldi.
R.Minnihanow Türkmenistana gelip görmäge iberilen çakylyk hem-de bu ýerde görkezilen myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirip, ýurdumyz bilen ýola goýulýan netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän we ählumumy rowaçlyga hem-de parahatçylyga we ykdysady ösüşe gönükdirilen oňyn syýasatyna ýokary baha berilýän hem-de onuň hemmetaraplaýyn goldanylýan ýurdy bolan Tatarystan üçin möhüm ähmiýetiniň bardygyny belledi.
Milletiň Lideri R.Minnihanowy mähirli garşylap, hoşniýetli dostlarymyzy we döwrüň synagyndan geçen ygtybarly hyzmatdaşlarymyzy Türkmenistanda görmäge hemişe şatdygyny aýtdy. Russiýa Federasiýasy bilen dostluk hem-de özara peýdaly hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryň hemmetaraplaýyn pugtalandyrylmagy Türkmenistanyň ählumumy parahatçylygyň we durnukly ösüşiň bähbidine durmuşa geçirýän daşary syýasat strategiýasynyň möhüm ugry bolup durýar. Mälim bolşy ýaly, goňşy ýurduň birnäçe sebitleri, şol sanda taryhy taýdan hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna, birek-birege hormat goýmak hem-de goldamak ýörelgelerine esaslanýan ykdysady we medeni gatnaşyklaryň berkidilmegi Tatarystan bilen ýola goýulýan netijeli hyzmatdaşlygyň baş şertidir.
Dostlukly ýagdaýda geçen gepleşikleriň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we geljekki ösüş ugurlary boýunça netijeli pikir alyşmalar boldy. Şonda soňky ýyllarda amala aşyrylan bilelikdäki taslamalaryň netijesinde gazanylan ägirt uly mümkinçilikleri, oňyn tejribeleri we hyzmatdaşlygy ösdürmäge bolan gyzyklanmalary nazara almak bilen, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň ägirt uly geljeginiň bardygy bellenildi.
Tatarystanyň “KamAZ”, “Tatneft” açyk paýdarlar jemgyýeti, Kazanyň dikuçar zawody we beýlekiler ýaly iri kompaniýalary bilen Türkmenistanyň köpýyllyk özara peýdaly gatnaşyklary bar bolan mümkinçilikleriň netijeli peýdalanylmagyna hyzmat edýär.
Myhman Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa ýola goýlan netijeli hyzmatdaşlyk we Türkmenistanda işleýän tatar kompaniýalaryna goldaw berýändigi üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, Tatarystanyň işewür toparlarynyň ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeler maksatnamasynyň durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşmaga gyzyklanma bildirýändigini aýratyn nygtady.
Söhbetdeşler soňky ýyllarda kuwwatly ösüşe eýe bolan özara gatnaşyklaryň ýokary derejesini kanagatlanma bilen belläp, taraplaryň giň ugurlar boýunça hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de işjeňleşdirmäge taýýardygyny tassykladylar. Şunuň bilen baglylykda, ozal gazanylan ylalaşyklary çalt durmuşa geçirmek we bilelikdäki işiň möhüm meýilnamalaryny kesgitlemek boýunça anyk ugurlar ara alyp maslahatlaşyldy.
R.Minnihanow Tatarystanyň işewür toparlarynyň geljegi uly türkmen bazarynda öz orunlaryny giňeltmäge gyzyklanma bildirýändikleri barada aýdyp, ýurdumyzda döredilen amatly maýa goýum ýagdaýynyň we dünýäniň işewür düzümlerinde ygtybarly hyzmatdaş, boýun alan borçnamalaryna birkemsiz eýerýän Türkmenistanyň halkara abraýynyň ilerlemeginiň möhüm şertidigini nygtady.
Söhbetdeşleriň pikirine görä, köpugurly türkmen-tatar gatnaşyklarynyň gün tertibinde söwda-ykdysady ugurda, hususan-da, ýangyç-energetika toplumynda, ulag ulgamynda, oba hojalyk, ýeňil we agyr senagat pudaklarynda hyzmatdaşlyk aýratyn ähmiýete eýedir.
Döwlet Baştutany we myhman söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmegiň ýokary depginlerine, umuman, kanagatlanma bildirip, Türkmenistanyň hem-de Tatarystan Respublikasynyň halklarynyň arasynda dostluk we özara düşünişmek gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga hyzmat edýän medeni- gumanitar ulgamda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň möhümdigini bellediler.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, döwlet ösüşiniň ileri tutulýan ugurlaryny nazara almak bilen, Türkmenistanda ylym hem-de bilim babatda hyzmatdaşlygy giňeltmäge, hususan-da, bilelikdäki ylmy barlaglary geçirmäge, Russiýa Federasiýasynyň ylmy merkezlerinde we türkmen talyplarynyň bilim alýan ýokary okuw mekdeplerinde ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak meselelerine ilkinji derejeli üns berilýär, Russiýa Federasiýasynda köpsanly türkmen talyplary bilim alýar.
Türkmenistanda hem, Tatarystanda hem ösdürilmegine uly üns berilýän sport ulgamynda tejribe alyşmagyň mümkinçilikleri pikir alyşmalaryň aýratyn meselesine öwrüldi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini ösdürmek, häzirki zaman sport düzümini kemala getirmek, şol sanda atçylyk sportuny ösdürmek boýunça alnyp barylýan işler barada aýtmak bilen, 2013-nji ýylda Bütindünýä tomusky uniwersiadany ýokary derejede geçiren hem-de häzirki wagtda 2015-nji ýylyň tomsunda sportuň suwdaky görnüşleri boýunça dünýä çempionatyny we 2018-nji ýylda futbol boýunça dünýä çempionatyny geçirmäge taýýarlyk görýän Tatarystan bilen tejribe alyşmaga uly gyzyklanma bildirýändigini beýan etdi.
Myhman 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bilen baglylykda, sport ulgamy boýunça ýygjam gatnaşyklary ýola goýmagyň möhümdigini belläp, Tatarystanyň iri halkara ýaryşlaryny guramakda tejribe alyşmaga, türkmen türgenleriniň hem-de tälimçileriniň ussatlyk we hünär derejesini ýokarlandyrmaga hemmetaraplaýyn ýardam bermäge taýýardygyny aýtdy.
Iki tarapyň hem pikirine görä, atşynaslyk we atçylyk sportuny ösdürmek ulgamynda netijeli hyzmatdaşlyk etmek üçin uly mümkinçilikler açylýar, bu ulgam türkmen hem-de tatar halklarynyň medeniýetiniň we milli gymmatlyklarynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Bellenilişi ýaly, häzirki wagtda Tatarystanda hem ýurdumyzda hem gadymy däp-dessurlary gaýtadan dikeltmek, atçylyk pudagyny ösdürmek we degişli düzümleri döretmek boýunça uly işler alnyp barylýar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň tatarystanly hyzmatdaşlar bilen köptaraply bilelikdäki işleri geçirmäge taýýardygyny tassyklap, öňden gelýän hyzmatdaşlygyň oňyn tejribesiniň milli we sebit ähmiýetli täze özara bähbitli taslamalaryň hasabyna dowam etdiriljekdigine ynam bildirdi.
Döwlet Baştutany Tatarystanyň ýolbaşçysyna Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli dabaralara gatnaşýandygy we doganlyk türkmen hem-de tatar halklarynyň köpasyrlyk dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk däplerini pugtalandyrmaga goşýan şahsy goşandy üçin minnetdarlyk bildirdi we şu ýylyň sentýabr aýynda Tatarystan Respublikasynyň Prezidentligine geçiriljek saýlawlarda üstünlik arzuw etdi. Pursatdan peýdalanyp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putine hem-de Russiýa Federasiýasynyň Hökümetiniň Başlygy Dmitriý Medwedewe mähirli salamyny we iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Tatarystan Respublikasynyň Prezidentiniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetirýän R.Minnihanow öz nobatynda bu ýerde bildirilen myhmansöýerlik üçin ýene-de bir gezek hoşallyk bildirip, milletiň Liderini ählihalk baýramy bilen gutlady, bu baýramçylyk türkmen halkynyň dünýä ösüşiniň bahasyna ýetip bolmajak gymmatlygyna öwrülen meşhur bedewlere belent sarpa goýýandygynyň subutnamasydyr.
R.Minnihanow şu gün doganlyk türkmen halky bilen buýsanjyny paýlaşmaga hem-de gadymy döwürlerden bäri ýer ýüzünde uly şöhrat gazanan ajaýyp ahalteke bedewleriniň gözelliginden lezzet almaga döredilen mümkinçilik üçin şatdygyny nygtady. Tatarystanyň baştutany şu gezekki baýramçylyk dabaralarynyň geriminiň we ajaýyp öwüşgininiň özünde ýatdan çykmajak täsir galdyrandygyny aýtdy. Myhman bagt, parahatçylyk, durnuklylyk we Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi, tutuş türkmen halkyna bolsa abadançylyk baradaky arzuwlaryny beýan etdi.
Söhbetdeşligiň ahyrynda Döwlet baştutany we Rustam Minnihanow birek-birege hoşniýetli arzuwlaryny aýdyp, ikitaraplaýyn uzakmöhletleýin bähbitlere laýyk gelýän hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmäge uly gyzyklanma bildirilýändigini ýene-de bir gezek tassykladylar.


text:
Baku sudy derňeýji žurnalist Hatyja Ismaýilowanyň prosesini 18-nji awgustda dowam etdirdi. Žurnalistiň ejesi bilen onuň aýal dogany bolsa suduň tarapgöýlük etmeýändigine, işi hökümetiň peýdasyna alyp barmaýandygyna şübhelenýärler.
Azatlyk Radiosynyň nebite baý Azerbaýjanda hökümet resmileri tarapyndan edilýän korrupsiýanyň üstüni açanlygy üçin ençeme sylaga mynasyp bolan 39 ýaşly žurnalistine pul iýenlikde, salgyt tölemekde aldawa ýüz uranlykda, şeýle hem güýç-gudratdan galp peýdalananlykda günä bildirilýär.
Hukuk guramalary bilen günbatar hökümetleri Ismaýilowa bildirilýän aýyplamalara seslenip, sud işini syýasy sebäpli diýip häsiýetlendirdiler.
“Başdan-aýak ýalan”
18-nji awgustda bolan diňlenişikde Ismaýilowanyň ejesi Elmira Ismaýilowa bir arakesmede žurnalistlere proses "başdan-aýak ýalan" diýdi.
Soňra ol gorag üçin edilen ençeme synanyşygy suduň öňünden ret edendigini sözüniň üstüne goşdy.
"Hatyja öz aklawçylary bilen pikir alyşmak üçin ýene bir hepde wagt sorady. Ol şeýle hem prosesde şaýat diýip resmi taýdan hasaba alnan we özüniň asla duşuşmadyk Ramal Huseýnow atly bir adamyň görkezme bermegi üçin suda çagyrylmagyny talap etdi" diýip, Elmira Ismaýilowa aýtdy.
"Hatyja diňlenişikleriň gündelik esasda bolmazlygyny, özüniň her gün iki sagat türme kamerasynyň ýa suduň zalynyň daşynda gezmäge bolan hukugynyň hormatlanmagyny talap etdi. Ýöne kazy onuň bu talaplarynyň ählisini ret etdi".
Aýyplamalar
Elmira Ismaýilowanyň aýtmagyna görä, gyzynyň we onuň aklawçylarynyň aýdýan zatlary kazy Ramela Allahwerdiýewany gyzyklandyrmaýana meňzeýär.
Prezident Ylham Aliýew bilen onuň maşgala agzalarynyň maliýe işleri barada ýygy-ýygydan habar ýazan Hatyja Ismaýilowa öten dekabrda tussag edildi.
Proses iýul aýynda bolan deslapky diňlenişikden soň 7-nji awgustda başlandy.
Ismailowa ilki öňki kärdeşi Tural Mustafaýewi öz janyna kast etmäge synanyşmaga iterenlikde aýyplanypdy. Beýleki aýyplamalar onuň üstüne soňra goşuldy.
Iýul aýynda bolan deslapky diňlenişikde Mustafaýew kanuny goraýan güýçler tarapyndan özüne edilen basyş netijesinde Ismaýilowany "garalandygyny" aýtdy. Ýöne bu aýyplamany sanawdan çykarmak barada edilen goranmak hereketleri ret edildi.
Tussag edilen žurnalistler
Ismaýilowa Azerbaýjanda tussag edilen onlarça aktiwistiň, žurnalistleriň we hökümete tankydy garaýanlaryň iň tanymaly. Halkara hukuk toparlarynyň garaýşyça, bu adamlaryň tussag edilmegi öňki sowet respublikasynda başgaça pikirlenýänleriň işlerini basyp ýatyrmak üçin edilýän synanyşyklaryň biri.
Ol özüne bildirilýän aýyplamalara žurnalistik işini dymdyrmak üçin synanyşyk diýýär.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen beýleki günbatar döwletleri Ismaýilowanyň boşadylmagyna çagyrdylar. Günä geçiş guramasy Amnesty International ony "wyždan ýesiri" diýip atlandyrdy. Žurnalistleri goramak komiteti bolsa, oňa bildirilýän aýyplamalary žurnalistik işleri üçin ondan öç almak diýip häsiýetlendirdi.
10-njy awgustda Human Rights Watch guramasy Adatdan daşary işjeňlik sylagy bolan Alison Des Forges baýragyny 2015-nji ýylda alanyň Ismaýilowadygyny jar etdi.
29-njy iýulda Birleşen Ştatlaryň Milli Metbugat Kluby Ismaýilowany metbugat erkinligi baradaky iň ýokary Jon Abuçen baýragy bilen sylaglady.
Maý aýynda hem ol amerikan PEN merkeziniň metbugat erkinligi baradaky iň abraýly sylagyna mynasyp boldy.


text:
Hytaýyň Sinjaň welaýatynda bolan dartgynlyk bilen bagly düýn Türkiýäniň Ystambul şäherinde gurnalan proteste müňlerçe adamyň gatnaşanlygy aýdylýar.
Mälim bolşuna görä, Sinjaňda bolan şol wakalarda azyndan 184 adam heläk bolupdyr.
Sinjaňdaky dartgynlyk bilen bagly Ystambulyň Çaglaýan meýdanynda amala aşyrlan proteste azyndan 5 müň adamyň gatnaşanlygy aýdylýar.
Olar Türkiýäniň we 1930-nji ýyllarda gysga möhlet boýunça höküm eden Sinjaňdaky respublikanyň baýdagy bolan gök-ak reňkli baýdaklary göterip köçelere çykypdyrlar.
Mälim bolşuna görä, türkleriň Sinjaňda köpçülikde ýerleşýän uýgurlar bilen dil we medeni taýdan aragatnaşyklary bar.
Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Ärdogan, Sinjaňda bolan şol wakalary hatda köpçülikleýin gyrgynçylyk hereketi bilen hem baglanyşdyrypdy.


text:
Germaniýanyň E.ON energetika konserni Orsýetden satyn alýan tebigy gazynyň bahasynyň suduň üsti bilen kemeldilmegini gazanmak isleýär. Eger şeýtmek başa baraýsa, onuň göreldesine “Gazpromdan” gazy arzan almaga dalaş edýän Ýewropanyň beýleki iri kompaniýalarynyň-da goşulmagy mümkin diýip, ekspertler çaklaýarlar.
Germaniýadaky iri E.ON energetika kompaniýasy özüniň “Demirgazyk akym” proýekti boýunça hyzmatdaşlary bolan Orsýetiň “Gazpromy” tarapyndan satylýan tebigy gazyň bahasy baradaky meseläni çözmek üçin orbitraž suda ýüzlenmäge taýýar. “Gazprom eksport” kompaniýasynyň baş direktorynyň orunbasary Sergeý Çelpanowyň habar bermegine görä, uzaga çeken gepleşiklerden soň 2010-njy ýylyň ýanwarynyň başynda satyn alyş nyrhynyň kesgitnamasy düzgünleşdirilipdi, ýöne munuň bada-bat yzysüresi E.ON ýene-de oňa täzeden seretmäge aýak diredi. Emma gepleşiklerde ylalaşyk gazanylmady, şundan soň nemes kompaniýasy jedeli sudda çözmegiň kararyna gelendigini aýtdy.
Wakalaryň şeýle ýol bilen ýaýbaňlanmagyna, megerem, Italiýanyň çaklaňja “Edison” kompaniýasy bilen baglanyşykly waka täsir edendir. Bu kompaniýa iýulyň ahyrynda sudda çözülişmek haýbaty bilen uzak möhletleýin şertnamalar boýunça bazar şertleriniň üýtgemegini göz öňünde tutup, bahalara täzeden seredilmegi barada “Gazprom” bilen ylalaşdy. Edison bir ýylda 2 milliard kubometr gaz satyn alýar. Munuň özi E.ON-yň şertnamalary bilen deňär ýaly däldir.
Moskwa bankynyň analitigi Denis Borisow bu meselede şeýle pikir edýär:
— Häzirki wagtda E.ON “Gazpromyň iň iri alyjylarynyň biri hasaplanýar. Dürli hasaplamalara görä, kompaniýa her ýyl 15-den 20 milliard kubometre çenli gaz satyn alýar. Munuň özi nemes sarp edijileriniň tas ýarysyny diýen ýaly düzýär. Şunuň ýaly ýoňsuz ölçegler “Gazprom” üçin iňňän möhüm bolup durýar. Şonuň üçin-de birden dawa-jenjel turaýsa, ol bäri-bärde durmaz.
“Gazpromyň” hyzmatdaşlarynyň onuň baha syýasatyndan nadyl bolmaklaryna düşünmek kyn däl diýip, ekspertler ylalaşýarlar. Häzir gaz Ýewropa bazaryna iki shema boýunça iberilýär. Ilkinji nobatda rus konserni bilen uzak möhletleýin şertnamalaryň, şonuň ýaly-da, spot boýunça, ýagny bir saparlyk diýen ýaly şertnamalaryň esasynda iberilýär. “RusEnergy” kompaniýasynyň hyzmatdaşy we analitigi Mihail Krutihiniň aýtmagyna görä, häzir soňky şertnama ýewropalylara has bähbitli:
— Soňky bassyr birnäçe ýylyň dowamynda öz üpjün edijiňize hem-de hemişelik hyzmatdaşyňyza onuň gazy üçin artyk töläp gelmek size hoş ýakmasa gerek. Sebäbi erkin spot bazarynda gaz “Gazpromyňkydan” arzan satylýar. Soňky iki ýylyň içinde bu tapawut müň kubometr gaz üçin 30-dan 55 dollar aralygyny düzdi.
Şonuň üçinem, elbetde, köp sanly hyzmatdaşlar Orsýetiň kompaniýalaryna çeýelik görkezmegi we nyrh emele getirilişinde täze düzgün kabul etmek — bazaryň şertlerini duýmaga ukyply has interaktiw düzgüni kabul etmek barada haýyş bilen ýüz tutýarlar. Moskwa Bankyndan Denis Borisowyňam şu babatdaky pikiri meňzeş. Onuň maglumatlaryna görä, häzirki wagtda uzak möhletleýin spot şertnamalarynyň bahasynyň arasyndaky tapawut eýýäm müň kubometr üçin ortaça 100-den 150 dollara ýetýär:
— Soňky ýyllaryň içinde “Gazpromyň” ýewropaly hyzmatdaşlarynyň ençemesi uzak möhletleýin şertnamalaryň nyrh meselesine aýak direýär. Munuň esasy sebäbi “Gazprom” bilen uzak möhletleýin şertnamalaryň ýagdaýynda Ýewropada spot nyrhlarynyň pese gaçmagy bilen baglanyşyklydyr. Spot şertnamalarynda nebit önümlerine nyrhlaryň üýtgemegi bilen baglanyşyklylykda gaza baha kesilişi göz öňünde tutulýar. Uzak möhletleýin şertnamalardaky gazyň nyrhy spot nyrhlaryndan ýokary. Bu bolsa artyk töleg bermek islemeýän ýewropaly sarp edijilerde howsala döredýär.
Nyrhlaryň göz-görtele parhlanýandygyna garamazdan, “Gazprom” uzak möhletleýin şertnamalara we nebit bazarynyň ýagdaýlaryna esaslanyp, özüniň gazyny Ýewropa çykarýan häzirki shemasyny berkden-berk gorap gelýär. Mihail Krutihiniň sözlerine görä, Orsýet monopoliýasynyň şunuň ýaly eglişige gelmezligi onuň Ýewropadaky pozisiýasynyň görnetin gowşamagynyň sebäbi boldy:
—“Gazpromyň” saýtynda onuň ýolbaşçylarynyň konserniň Ýewropada köp gazanç edýändigi baradaky buýsançly sözleri göze dürtülip dur. Munuň gepleşikleriň barşynda örän berk pozisiýada durulýanlygy üçin şeýle bolýandygyny-da olar tekrarlaýarlar. Emma şeýle berk pozisiýa “Gazpromyň” Ýewropa bazaryndaky paýynyň yzygiderli kemelmegine getirýär. Haçan-da bir mahal ol importyň ähli möçberiniň tas 49 prosentini düzýärdi, häzir welin, çak bilen 23-24 prosente çenli aşak düşdi. Başgaça aýdanyňda, beýleki gaz satýanlara (mysal üçin Norwegiýa) garanyňda eglişige gelmezlik we ederiňi bilmezlik “Gazpromyň” abraýyna we maliýe görkezijilerine şek ýetirýär.
Ekspertleriň tassyklamagyna görä, golaý möhletdäki perspektiwada Ýewropanyň gaz bazaryndaky ýagdaý üýtgejege meňzänok. Spot şertnamalaryndaky nyrhlar Orsýetiň uzak möhletleýin satýan gazynyň bahasyna golaýlar. Moskwa bankynyň analitigi Denis Borisow şeýle diýýär:
— Umumy Ýewropa balansynda spot bazarynyň paýynyň onçakly uly däldiginden çen tutsaň (dürli garaýyşlara görä, 10-dan 25 prosente çenli), haýsydyr bir faktoryň nyrh kesmegiň çürt-kesik galmagyna getirip biläýjek töwekgelçilikleriniň bardygyny aradan aýryp bolmaz.
Ýöne azyndan ýakyn geljekdäki bäş ýylda Ýewropada gazyň spot nyrhy basyş astynda boljaga meňzeýär. Munuň özi gazyny hödürleýänleriň sanynyň ýeterlik saklanylyp galandygy, şonuň ýaly-da ABŞ-dan Ýewropa gaz berlip başlanmagynyň mümkin bolmagy bilen baglanyşyklydyr. ABŞ-da gaz has arzan.
Şunuň ýaly ýagdaýda spesialistler “Gazpromuň” Ýewropa bazaryndaky paýynyň mundan beýläkki kemelmegini çaklaýarlar. RusEnergy kompaniýasynyň hyzmatdaşy we analitigi Mihail Krutihiniň bellemegine görä, käbir ýurtlar Orsýetiň gazyndan bütinleý boýun towlamaga taýýar:
— Munuň özi uçgun syçraýan ýaly bolup döreýär. Mysal üçin, “Gazpromyň” Italiýanyň bazaryndaky paýy kemelýär, Horwatiýa Orsýetiň gazyny satyn almakdan doly boýun gaçyrýar, Bolgariýa-da ýene iki ýyldan muny şeýtjekdigini habar berdi. Beýleki ýurtlarda-da “Gazpromy” şunuň ýaly aňyrrak itýärler. Iň bolmanda, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel bilen Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň arasyndaky söhbetdeşligi ýada salalyň. Şonda Medwedewiň Orsýetiň “Demirgazyk akym” gaz geçirijisiniň üçünji şahasynyň gurluşygy (Baltika deňziniň üsti bilen Germaniýa) barada pikirlenmeli diýen haýyşyna kansler özlerine üçünji şahanyň-da, dördünji, bäşinji şahanyň-da derkar däldigini aýdypdy.
E.ON bilen “Gazpromyň” arasyndaky sud jedeli barada aýdanyňda bolsa, spesialistler hereket edýän şertnamalar barada jikme-jik maglumatlaryň ýoklugy sebäpli, onuň netijesini mälim etmekden saklanýarlar. Emma olar bu seljermeleriň islendik netijesiniň üýtgeşik boljagyny aýdýarlar. Nemes konserni ýeňäýse, onda “Gazproma” şunuň ýaly talapnamalary onuň beýleki iri hyzmatdaşlary bolan — Italiýanyň “Eni” ýa-da Fransiýanyň “Gaz de France Suez” ýaly kompaniýalar-da iberip bilerler.
Iwan Trefilow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


text:
Şu gün Halkara aýallar güni. Bu gün dünýäniň köp ýerinde aýallar babatda gazanylan üstünlikleri dabaralandyrmak üçin bellenip geçilýär.
BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun Halkara aýallar güni mynasybetli ýaýradan beýanatynda soňky 15 ýylda aýallar babatdaky progresiň köp sany gowy mysallarynyň görlendigini aýtdy.
Ýöne ol aýallara garşy adalatsyzlygyň we kemsitmäniň hemme köp ýerlerde saklanyp galýandygyny belledi.
BMG-niň başlygy aýallaryň 70-% çemesiniň ömründe azyndan bir gezek zorluga duçar bolýandygyny, olaryň bu sütemi köplenç öz ýakyn adamlaryndan görýändigini aýtdy.


text:
Horezm welaýatynyň Kuşkupir etrabynyň Ittifok atly obasynyň ýaşayjysy, 23 ýaşyndaky Mäşerip Gulamow , ýanynda ýene-de biri bilen 2007 –nji ýylyň 16-njy dekabr güni özbek-türkmen serhedini bikanun kesip geçende, türkmenistanly serhet goraýjylar tarapyndan ele salnypdyr. Mäşerip Gulamow häzir Baýramalydaky türmede jeza möhletini çekýär. Mäşeripiň maşgala agzalary onuň türmä basylandygy barasynda aradan 4 aý geçeninden soň habar alypdyrlar.
Mäşeripiň enesi Rozagül Ýusupowa, aradan bir ýarym aý geçen bolsa-da, entegem oglunyň näme üçin türmä basylandygyny bilmeýär. “Oglumy name bilen günäleýandiklerini bilmeýärin. Mäşeripi bir dosty gelip alyp gidipdi. Şol gideni-gideni, ol gaýdyp gelmedi.” diýip Ýusupowa aýdýar. “Olar bilmän serthetden Türkmenistana tarap geçip gidipdirler. Şondan bäri oglumy görmedim. Türkmenleriň eline düşip, şol ýerde türmä dykyldy. Ony sud edipdirler. Emma bize aýtmadylar. Sudyna baryp bilmedik. Ony görmedigimize ýarym ýyl boldy.” Gulamow we Hasanowyň tussag edilişi
“Najot” guramasynyň başlygy Haýytbaý Ýakubowyň sözlerine görä, Mäşerip Gulamow bilen onuň dosty Jurýat Hasanow, serhetden bikanun geçenlikde we ýanynda neşe maddasy tapylanlykda günälenip 22 ýyl türme tussglygyna höküm edilipdir.
“Mäşerip Gulamow bilen Jurýat Hasanow diýen ýigide türkmenistanlylar öňler hem mal bakdyrýardylar. Olar bikanun araçäkden geçendikleri üçin türkmen serhet goraýyjylary tarapyndan ele salynypdyrlar. Olaryň jübüsinde 480 gram neşe maddasy çykypdyr” diýip Haýytbaý Ýakubow öňe sürýär.
Onuň sözlerine görä, Gulamow we Hasanow üçin nobatçy adwokatlar tutulypdyr. Beýle adwokatlar sudýalaryň, polisiýa işgärleriniň basyşlary astynda bolup, günälenýäniň tarapyny almaýarlar. “Şeýle-de Özbegistanyň raýatlary türkmen dilini bilmeseler-de olar üçin terjimeçi tutulmaýar.” “Najot” guramasynyň barlaglary
“Najot” guramasy özbek-türkmen serhedinde monitoring geçirip, soňky bir ýylyň dowamynda türkmen serhet goraýyjylary tarapyndan 24 sany horezmliniň ele salynyp, soňra türkmen sudlarynyň hökümine görä, uzak möhletleýin türme tussaklygyna höküm edilendiklerini anyklapdyr.
Haýytbaý Ýakubowyň sözlerine görä, ele salynan özbegistanlylaryň aglaba bölegi, esasan hem serhedi bikanun kesip geçemekde günälenip ele salynanlardyr. “Tikenli simleriň ýok ýereleri bar. Suw howdanlarynyň geçilýän ýerleri bar. Özbegistanlylar şol ýerden geçýärler we şeýle ýagdaýda ele düşýärler. Bulara Türkmenistanyň kanunyna görä administratiw çäre görülmeli.”
Özbegistanyň raýatlaryna bir ýyldan 15-20 ýýla çenli türme jezasynyň berýändigini, Özbegistanda bolsa Türkmenistanyň raýatlaryna onuň ýaly uzak möhlet bermeýändigni Haýytbaý Ýakubow belleýär. “3 ýa-da 4 ýyl we olar tizlik bilen güňä geçişlige düşýärler. Özbegistanyň raýatlaryny goramaga hiç kimiň gurby ýetmeýär” diýip “Najot” guramasynyň başlygy Ýakubow aýdýar.
Özbegistanyň raýatlaryny goramaga hiç kimiň gurby
ýetmeýär.
Şeýle-de Haýytbaý Ýakubow özüniň “Najot” guramasynyň adyndan bu kanun bozmalar barasynda, “Ehweh” guramasynyň Daşkentdäki wekilligine, beýleki halkara guramalara we ilçihanalara ýüz tutandygyny we olaryň kömegi arkaly Türkmenistanyň hökümetine hem ýüz tutandyklaryny aýdýarlar. Emma türkmen tarapyndan hiç hili jogabyň bolmandygyny hem mälim edýärler.
Adam hukuklary boýunça Türkmen Helsinki Toparynyň başlygy Täjigül Begmedowanyň sözlerine görä, umuman Türkmenistanda bolup geçýän sud işlerine adalatly diýip bolmaýar. “Eger-de Özbegistanyň raýaty sud edilýän bolsa özbek ilcihanasyndan wekiller hökman gatnaşmaly.” diýip Begmedowa aýdýar. “Gynansakda, sud sistemasynda reforma geçirilmändigi sebäpli, şeýle bidüzginçilikler entegem bar.” Tajigul Begmedowa şeýle habarlaryň özlerine hem gelip ýetýändigini aýdýar.Jenaýata görä jeza
Emma türkmenistanly öňki deputat Halmyrat Söýünow, ele salynan Özbegistanyň raýatlarynyň jenaýatlaryna görä jeza alýandyklaryny aýdýar. Onuň sözlerine göra, özbegistanly adam hukuklaryny goraýjylar, özlerini aklamak maksady bilen serhetden bikanun geçen öz raýatlaryna Türkmenistanda köp ýyllyk jeza berilemegini ýazgarmaklary mümkin. “Emma Türkmenistan garaşsyz döwlet. Onuň öz kada-kanunlary bar. Özbegistanyň raýatlary bu
Türkmenistanyň öz kada-kanunlary bar. Özbegistanyň raýatlary muňa hormat
goýmaly.
kada-kanunlara hormat goýmaly. Serhet tertibini saklamak özbek raýatlarynyň borjydyr. Emma häzirki günde özbek raýatlarynyň kontrabanda bilen meşgul bolýandygy hiç kime gizlin däl.” diýip Söýünow belleýär. “Ençeme ýyl bäri özbegistanlylar Türkmenistandan tehniki serişdeleri we benzini gizlin ýollardan geçirýärler. Beýle ýagdaýlary tertibe salmagyň wagty geldi.” diýip Halmyrat Söýünow aýtdy.
Özbegistanly garaşsyz synçy Suhbat Abdulla bolsa, özbek serhedindäki ýakymsyz habarlaryň köp bolmagyny sýyasat bilen baglaýar. “Özbek-türkmen serhedinde ýagdaý erbet. Häzir türkmenleri özbeklere garşy goýmak tendensiýasy höküm sürýär . Bu ýagdaý Nyýazow döwründe başlanypdy. Muny hiç kim togtadyp bilmedi. Ol häzire çenli dowam edýär.” diýip Suhbat Abdulla aýdýar.
Geçen maý aýynyň aýagynda, Türkmenistanda günä geçişlik yglan edildi. Onda 1600-den gowrak tussag azatlyga çykdy. Emma bu günä geçişlige uzak möhlet bilen türme tussaklygyna höküm edilen özbegistanlylaryň düşmändigi habar berilýär.


text:
21-nji maýda Orsýetiň Federasiýa geňeşinde Orsýet bilen Türkmenistanyň arasynda goşa raýatlyk meselesi boýunça diňlenişik geçirilýär. Orsýet parlamentiniň Ýokarky öýünde geçirilýän diňlenişikde ýurtlaryň arasynda 1993-nji ýylda baglaşylan ylalaşygyň 2003-nji ýylda togtadylmagy bilen bagly meselä, ýurtlaryň şondan soňky hereketlerine we raýatlaryň şu günki ýagdaýyna degişli meselelere garalmagyna garaşylýar.
Federasiýa geňeşiniň 21-nji maýda geçirilýän maslahatyna gatnaşýanlaryň biri Anatoliý Fomin 1990-njy ýyllarda Türkmenistanda goşa raýatlyk ylalaşygynyň durmuşa geçirilmegine gatnaşypdy.
Azatlyk Radiosynyň “Türkmenistanyň rus jemgyýetiniň” öňki başlygy Anatoliý Fomin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: “Goşa raýatlyk” barada ylalaşygy baglaşmak ideýasy nädip döräpdi?
Anatoliý Fomin: Bu meseläni kimiň birinji bolup gozgandygyny men bilemok. Men öz tarapymdan, Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasyna baranymda, Türkmenistanda ýaşaýan ors milletli adamlar näme etmeli diýen sowaly her sapar orta atýardym we orslaryň orsýet pasportyna eýe bolmalydygyny aýdýardym. Bu 1993-nji ýylyň gürrüňi. Soň goşa raýatlyk boýunça dokumentiň üstünde iş alnyp barlananda, bu işe meni-de çekipdiler. Bu iş 1995-nji ýyla çenli dowam etdirilip, 1995-nji ýylda durmuşa geçirildi.
Azatlyk Radiosy: Onda, 1993-nji ýylda goşa raýatlyk boýunça ylalaşyk baglaşylanda, onuň durmuşa geçirilmeginiň mehanizmleri entek ýokmudy?
Anatoliý Fomin: Ýokdy. Dokument ondan soň işlenip düzüldi. 1993-nji ýylda ýürtlar diňe özara ylalaşypdy, ylalaşyk bolsa 1995-nji ýylda güýje girdi. Şonda türkmen pasporty ilkinji nobatda Orsýetiň prezidenti Boris Ýeltsine berlipdi. Türkmenistan tarapyndan bolsa, orsýet pasportyny birinji bolup Saparmyrat Nyýazow aldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan 2003-nji ýylda goşa raýatlyk ylalaşygyndan çykansoň, Saparmyrat Nyýazow orsýet pasportyny tabşyrmadymy?
Anatoliý Fomin: Ýok, onuň birinji nomerli pasporty bardy. Ol pasportyny özünde saklap galan bolmaly. Ylalaşygy ýatyrmak barada şertnama baglaşylan hem bolsa, Nyýazow pasportyny tabşyrmandy.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlyk ylalaşygyny ýatyrmak barada şertnama baglaşan Türkmenistan bu şertnamany derhal Mejlisde tassyklap, ony güýje girizipdi. Emma, Putiniň ylalaşyga gol çekmegine garamazdan, Orsýet ony durmuşa geçirmekden boýun gaçyrdy. Siziň pikiriňizçe, näme üçin?
Anatoliý Fomin: Men Putin ýalňyşdy diýip pikir edýärin. Sebäbi ol munuň yz ýanynda watandaşlaryň kongresinde eden çykyşynda “biz howlukmaçlyk” etdik diýip aýdypdy. Meniň pikirimçe, Putin aldanan bolmaly. Orsýetiň gaz pudagynyň ýolbaşçylary Türkmenistan bilen gaz söwdasy ugrunda uzak möhletleýin ylalaşyk baglaşmak maksatdyna ýetmek üçin goşa raýatlyk meselesiniň ähmiýetini pese gaçyryp, ýagdaý kadaly, islän adam Orsýete eýýäm göçdi diýen pikiri öňe süren bolmaklary mümkin. Putiniň özi-de ylalaşyk baglaşanda “islänler gaýtdy” diýipdi.
Azatlyk Radiosy: Bu beýle dälmidi?
Anatoliý Fomin: Gaýtmak beýle bir aňsat iş däldi. Meselem, Türkmenistanda jaýy 10 müň dollardan gymmat satyp bolmaýardy. Orsýetde bolsa bar zat onlarça esse gymmatdy. Men şonda Türkmenistanda gowy jaýyň puluna Orsýetde jaýyň diňe binýadyny satyn alyp bolýar diýip aýdýardym.
Azatlyk Radiosy: Goşa raýatlyk ylalaşygynyň durmuşa geçirilmeginde jemgyýetçilik guramalarynyň hem rol oýnandygy barada maglumat bar. “Türkmenistanyň rus jemgyýeti” bu prosesde nähili rol oýnady?
Anatoliý Fomin: Men bu ýerde Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasynyň başda ýönekeý raýatlara orsýet pasportyny bermäge howplukmandygyny aýratyn belläsim gelýär. Orsýet tarapy Nyýazowa orsýet pasportyny berensoň, onuň ýakyn töweregindäki käbir ýokary wezipeli adamlara-da pasport berip başlapdy. Nyýazowdan soň türkmen hökümetiniň agzalary orsýet pasportly boldular. Wezipeli adamlaryň hemmesi orsýet pasportyny aldy diýsek-de ýalňyşmarys. Olaryň köpüsi pasport alanyny köpçülikden gizledi.
Azatlyk Radiosy: Orsýet pasporty ýönekeý türkmenistanlylara berilmeýärmidi?
Anatoliý Fomin: Bu gaty uly problemady. Başda adamlar Orsýetiň ilçihanasyna ýüz tutanda olara “ýok, entek bermeýäris” diýip jogap berilýärdi. Şol bir wagtda-da meniň özüme orsýet pasportyny derrew berdiler. Şonda men Moskwa baryp, Orsýetiň Daşary işler ministrligine ýüz tutdum we ilçihananyň pasport bermek işinde bökdençlikleriň bardygyny aýtdym. Şonda biziň Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasy bilen ylalaşygymyz esasynda “Rus jemgyýetiniň” wekilleri Türkmenistanyň dürli böleklerinde raýatlaryň orsýet pasportyny almagyna ýardam bermek boýunça iş alyp barypdy. Regionlarda uly nobatlar emele gelýärdi.
Azatlyk Radiosy: Guramaňyzyň wekilleri nähili kömek berýärdi?
Anatoliý Fomin: Ilçihana diňe Aşgabatda bolansoň, adamlar üçin paýtagta gelmek gaty kyndy, çykdajylar hem uludy. Şonda “Türkmenistanyň rus jemgyýetiniň” wekilleri ilçihana tarapyndan berlen rugsat hatlary esasynda regionlarda orsýet pasportyny almak isleýän adamlara dokumentleri taýýarlamak boýunça konsultasiýa berýärdi. Olar soň bu dokumentleri toplap, meselem 50 adamyň dokumentlerini toplap, Aşgabada getirip, ilçihana tabşyrýardy. Soň taýýar pasportlary eltip, paýlap berýärdi. Bu kanuny hereket [şol döwürde] netijeli işleýärdi.


text:
Anna güni Rumyniýanyň parlamenti ýurduň prezidenti Traýan Baseskuny impiçment arkaly wezipesinden boşatmaklygy goldap ses berdi. Bu ses berişlikde parlamentiň 432 deputatyndan 258-si prezident Baseskunyň wezipeden boşadylmagyny oňlady.
Ýöne indi bu kararyň kanuny güýje girmegi üçin geljek 30 günüň dowamynda umumymilli referendum geçirilip, bu mesele halkyň ses bermegine goýulmaly.
Rumyniýanyň parlamentindäki dolandyryjy “Liberal Sosial Birleşik” atly syýasy koalisiýa prezident Baseskuny 2010-njy ýylda maliýe tygşytlaýyş çärelerini yglan etmek arkaly, premýer-ministriň käbir ygtyýarlyklaryny öz üstüne alanlykda aýyplaýar.


text:
Türkmen halky Matam gününi belleýär. Aşgabat ýertitremesiniň bolup geçenine 66 ýyl doldy. Ol pajygaly hadysa resmi we resmi däl ýagdaýda, indi 65 gezek ýatlanýar.
Belli sene
Bu diňe türkmen halkynyň taryhynda däl, eýsem dünýä tejribesinde hasaba alnan iň ýowuz hem köp pidaly tebigy betbagtçylyk saýylýar.
1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda, gije 1 sagat 12 minutda Aşgabatda we onuň töwereginde ägirt güýçli ýer asty sarsgyn bolup geçýär. Sarsgyny şol wagtda dünýäniň köp seýsmik merkezleri hasaba alypdyr.
Ol “Aşgabat ýertitremesi” diýen at bilen taryha girse-de, aslynda sarsgynyň episentri Aşgabadyň 25 kilometrlik günorta-gündogar tarapynda bolupdyr.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa institutynyň direktorynyň ylmy işler boýunça öňki orunbasary, belli fizik Muhammet Şirmämmedowyň ýazmagyna görä, ýer yranmanyň episentri takyk aýdylanda, Gäwers obasynyň günorta-günbataryndaky baýyrlykda ýerleşýär. Alym şol hadysadan 20 ýyl geçenden soň hem baýryň üstüniň şol böleginiň sürlen ýere meňzäp durandygyny ýazýar.
Ýeriň süýşen bölegi hem aşaklygyna uzalyp gidýän, giňligi ýarym metr çemesi jaýrygyň emele gelendigini bu alym ýazýar. Ol ýerde wulkana çalymdaş tümmejikleriň bardygyny we olardan suwuň çykandygyny belleýär.
Tebigatyň gazaby
Ýertitreme netijesinde, golaýdaky obalar doly weýran bolupdyr. Meselem, öňki Änew obasynda diňe köçeleriň ugry galypdyr. Şol töwerekdäki obalarda ýaňadan dikeldere zat bolmansoň, obany taşlap, başga ýerden mekan tutýarlar.
Türkmen sowet ensiklopediýasynyň ýazmagyna görä, ýertitremäniň güýjy episentrde Rihteriň 12 bally ölçeginde 10 çemesi boludyr.
Änewde, Aşgabat şäherinde, Guryhowdanda, Gyrtlyda 9 bal, Gorjawda, Büzmeýinde, Gökdepede, Yzgantda 8 bal, Bokurdakda, Arçmanda, Kakada 6 bal, Tejende, Bamyda 5 bal, Maryda, Çärjewde, Daşoguzda, Nebitdagda 4 bal bolupdyr. Garaz, ol sarsgyn ýurduň bar ýerinde bildiripdir.
Şeýle-de bolsa, ol tebigy heläkçiligiň pidalarynyň sany we näçeräk ýitgi bolnadygy barada takyk maglumatlar köpçülige aýan edilmedi.
Gaýtam, ony unutmaga çalyşdylar.
Hatyra
Bu tebigy heläkçilik barada 50-nji ýyllarda Berdi Kerbabaýew bir hekaýa ýazypdy.
Tebigy betbagtçylyk bolan döwürde Aşgabatda işläp ýören rus ýazyjysy Lazar Karelin “Ýeryranma” diýip, gowy roman döretdi. Ol birnäçe gezek Moskwada çap boldy. Şeýle-de bolsa, bu hadysa türkmen medeniýetinde ýa-da metbugatynda öz beýanyny tapmady.
Köp ýyllap Aşgabat ýertitremesi baradaky maglumatlar aýdylman gelindi. Heläkçilikden galan harabalar milletiň gözüniň alnynda bolsa-da, hiç kim ondan söz açmaýardy. Netijede, ençeme şaýatlar aradan çykdy.
Heläkçilikden 40 ýyl soňra, baryp 80-nji ýyllaryň aýagynda Aşgabat ýertitremesinde heläk bolanlara ýadygärlik diklemeli diýen mesele orta atyldy. Bu ugurda birnäçe konkurs hem geçirildi, ýöne ýadygärlik goýmak üçin, mynasyp bir işi saýlap bilmediler.
Şol döwürde şahyr Nury Baýramow Aşgabat heläkçiligi barada poema ýazdy. Aktýor hem ýazyjy Baba Annanow “Ak at” atly gowy powest döretdi.
L.W. Kareliniň “Ýertitreme” romanyny Toýly Meredow türkmen diline terjime etdi.
Umyt
Yurt Garaşsyzlyga çykandan soň, aýratynam şol ýertitremede ýetim galan S. Nyýazow döwlete baştutan bolanda, millet bu ugurdan köp zada garaşypdy. Emma S. Nyýazow özüniň hem ejesiniň ýadygärligini diklemekden başga zada üns bermedi. Nyýazowyň çagalygy – ýeryranma barada alnan film hem prezidentiň göwnünden turmady.
Adamlarda Änewde gurulýan muzeý kompleksi ýeryranmanyň pidalaryna bagyşlanar diýen umyt döräpdi. Ýok, ol agyr heläkçiligiň däl-de, ak bugdaýyň muzeýi boldy.
Aşgabat ýertitremesine degişli bar bolan taryhy maglumatlar, dokumentler köpçülige ýetirilmedi.
Şeýlelikde, bu mesele düýpli öwrenilmän, ýene çala galdyryldy. Gaýtam, S. Nyýazowyň hem onuň töweregindäkileriň dilinde, hiç bir fakta esaslanmadyk, dürli maglumatlar peýda bolup başlady.
Ýatlama
Owaly bilen öňki edilen işler türkmen diline terjime edilse, maksada laýyk bolardy. 1968-nji ýylda “Ylym” neşirýaty “Сeйсмичноть Tуркменистана”, ýagny “Türkmenistanyň seýsmik ýagdaýy” atly ylmy makalalar ýygyndysyny çap edipdi. Dürli ýatlamalar çykypdy. Sowet Soýuzynyň Gahrymany, ýaşlygyny Aşgabatda geçiren, belli ýazyjy W. Karpowyň ýatlamalaryny, alym Muhammet Şirmämmedowyň ýatlamsyny we beýleki ylmy hem populýar işleri ýörite kitap edip çykaryp bolardy.
Aşgabat ýertitremesi barada takyk maglumatlara еsaslanýan ýörite ensiklopediýany çap etmäge bireýýäm wagt ýerdi. Sebäbi Aşgabatda, umuman, Kesearkaçda ýer titreme häli-şindi bolup durýar. Halkyň bu tebigy hadysa barada ýeterlik maglumat almakgyly gerek.
Wagtlaýyn çäreler üçin sarp edilýän çykdajylaryň şeýle işlere gönükdiriljegine umyt edýäris.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy. Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Hökümete degişli bolmadyk «Crude Accountability» guramasynyň «Prezidentiň (Berdimuhamedowyň) şahsy kisesi: nebit, gaz we kanun»
atly täze hasabatynda Türkmenistanyň energiýa pudagynda emele gelen howsalaly ýagdaý suratlandyrylyp, Berdimuhamedowyň ýurduň ummasyz energiýa serişdelerine öz mirasdary Saparmyrat Nyýazowa garanda hem has eden-etdilikli çemeleşýändigi aýdylýar.
Täze hasabatyň girişinde türkmen režiminiň günbatar hökümetleriniň we halkara institutlarydyr korporasiýalarynyň sessiz ylalaşygy netijesinde öz halkyny talaýandygy aýdylýar.
«Berdimuhamedowyň režimi iru-giç Orta Gündogar we Demirgazyk Afrika režimleriniň agdarylmagyna getiren problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolar» diýlip, hasabatda şu ýyl arap dünýäsinde bolan gozgalaňlaryň Türkmenistanda hem gaýtalanyp biljegi çaklanylýar.
“Doly Berdimuhamedowyň ygtyýarynda”
«Crude Accountability» guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Keýt Woters Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýanynda uglewodorod resurslaryny ulanmak we dolandyrmak boýunça döredilen döwlet gullugy nebit-gazdan gelýän girdejini hökümetiň kontrollygyndan aýryp, doly bir adamyň, Berdimuhamedowyň ygtyýaryna berdi diýdi.
Wotersiň sözlerine görä, bu ýagdaý ýurduň nebit-gaz girdejileriniň diňe 20 prosent çemesiniň býujete goşulyp, galan 80 prosentiniň prezidentiň ygtyýarynda galmagyna şert döredýär.
12-nji oktýabrda çap edilen hasabatda: «Prezident Berdimuhamedow öz prezidentligi döwründe şu gulluk arkaly ähli ygtyýarlygy, karar çykarmagy, dolandyrmagy, has möhümi-de, nebit-gaz girdejilerini dine bir adamyň – öz elinde jemledi» diýilýär.
Türkmenistanyň içindäki aktiwistleriň-de ýardam bermeginde taýýarlan bu hasabatynda «Crude Accountability» türkmen hökümetiniň soňky wagtlarda girizen düzgünleşdirmeleri esasynda Berdimuhamedowyň ýurduň nebit-gaz girdejilerini öz kontrollygyna almak ugrunda eden yzygiderli tagallalaryna analiz beripdir.
«Türkmen häkimiýetleri we olaryň halkara partnýorlary öz edýän hem etmeýän hereketleri bilen Türkmenistanda rewolýusiýa getirip biljek ähli zady edýärler» diýip, hasabatda bellenýär.
Hasabatda ýene: «Häzirki türkmen režimi ewolýusiýa ukyply däl, ol muny subut etdi. Ol ýerde Tunisdäki ýaly ‘mahmal’ ssenariýa bolarmy ýa-da Liwiýadaky ýaly graždan urşy, taryhdan sapak alnyp bilermi ýa bilinmez, muny diňe wagt görkezer» diýilýär.
Bu garaýyş näderejede esasly?
Bu pikir bilen ylalaşmaýan synçylar hem bar. Şolaryň biri hem londonly ýewro-aziýa eksperti Annett Bohr. Ol bu meselede şeýle diýýär: «Meniň pikirimçe, köp zat energiýa sahnasynda boljak işlere bagly bolar, muny bilmek kyn. Türkmenistan häzir öz gazyny islendik ugur boýunça bazara çykarmakda problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Muňa garamazdan, ahyrky netijede, belki-de, 2015-2016-njy ýyllarda Gündogar geçirijisiniň kadaly ýola goýulmagy mümkin, beýleki ugurlar entek aýdyň däl. Onsoň men hakykatda bu golaýda Türkmenistanda rewolýusiýa ýagdaýyny göreris öýdemok».
Türkmenistanyň energiýa girdejileri Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelmezinden öň hem bir adamyň, prezident Nyýazowyň kontrollygynda bolupdy.
Hasabat Saparmyrat Nyýazowyň Türkmenistanyň energiýa ylalaşyklary meselesinde gaza baý Merkezi Aziýa ýurdunyň derweze sakçysy bolandygyny ýatladýar. Mysal üçin, 1997-nji ýylda kabul edilen kanuna görä, ähli energiýa tenderleri we ygtyýarlyklary hut prezidentiň özi tarapyndan tassyklanmaly edilipdi.
Nyýazow döwründe bu kanun energiýa pudagynda giň ýaýran korrupsiýany azaltmak niýeti bilen düşündirilipdi. Emma, hakykatda, «Global Witness» guramasynyň 2006-njy ýylyň aprelinde ýazmagyna görä, Nyýazow türkmen-ukrain gaz söwdasyndan gelýän girdejiden milliardlap dollary öz haýryna geçiripdir.
«Crude Accountability» guramasynyň ekspertleriniň gelen netijesine görä, Birleşen Ştatlar we Ýewropa Bileleşigi Aşgabadyň Günbataryň energiýa firmalary bilen has köp ylalaşyk baglaşmagyna gyzyklanýar. Aşgabat geografik taýdan-da Günbatar üçin amatly regionda, ýagny, Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystanda söweşýän harbylaryna üpjünçilik ýüklerini daşamaga mümkinçilik berýän demirgazyk koridorynyň ugrunda ýerleşýär.
Berdimuhamedowyň eden-etdilikli dolandyryşy Türkmenistanyň içinden geçýän ýoluň ugrunda durnuksyzlyk töwekgelligini hem ýokarlandyrýar diýip, «Crude Accountability» guramasy ýazýar.
Bu guramanyň gürrüňi edilýän hasabatynda getirilýän maglumatlaryň köpüsi türkmen hökümetiniň ile aýan eden dokumentlerine esaslanýar, olaryň käbiri rus hem türkmen dillerinde internetde-de goýlupdyr.


text:
Brusseliň aeroportuna hüjüm eden janyndan geçen iki hüjümçden biriniň noýabr aýynda Parižde amala aşyrylan hüjümlerde ulanylan bombalary döreden bolmagy güman edilýän adamdygyny ýewropaly resmiler 23-nji martda yglan etdiler we hüjümiň “Yslam döwleti” topary bilen bagly şol bir öýjügiň amala aşyran bolmagyny çak etdiler.
Belgiýanyň, Fransiýanyň we Ýewropanyň häkimiýetleriniň Belgiýanyň täzelikler agentliklerine, AFP we “Associated Press” agentliklerine aýtmagyna görä, Najim Laachraouiniň DNK-sy 22-nji martda aeroportda bolan bomba partlamasyny amala aşyran bombaçylaryň biriniň jesedinden alnan nusga gabat gelipdir.
Resmiler bu adamy geçen hepdeden bäri gözländiklerini, onuň Parižde bolan hüjümlere jogapkär bolmakda güman edilýän we 18-nji martda tussag edilen Salah Abdeslamyň ýarany bolandygyny aýtdylar.


text:
Ahal welaýatynyň Änew şäherindäki Medeniýet öýünde «Türkmenistanyň Bitaraplygy: parahatçylygyň, ählumumy howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň bähbidine hyzmatdaşlyk» atly halkara maslahat geçirildi. Ahal welaýatynyň häkimligi we Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan guralan forum ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna hem-de Türkmenistanda 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine bagyşlandy.
Maslahata Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň (ÝHHG), BMG-niň Merkezi Aziýada öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň we Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky birnäçe beýleki edaralarynyň, Türkiýe Respublikasynyň Premýer-ministriniň ýanyndaky hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak boýunça türk agentliginiň (TIKA), jemgyýetçilik guramalarynyň, Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň professor-mugallymlar düzüminiň wekilleri gatnaşdylar.
Çykyş edenleriň nygtaýşy ýaly, Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň baş maksady howpsuzlygyň dünýä ulgamynyň saklanmagy we pugtalandyrylmagy, gapma-garşylyklaryň ýüze çykmak howpuny öňünden duýdurmak we aradan aýyrmak, döwletleriň we halklaryň durnukly ösmegi, netijeli özara gyzyklanma bildirilýän gatnaşyklar üçin şertleri üpjün etmekden ybaratdyr.
Maslahata gatnaşyjylar şekillendiriş we amaly-haşam sungatynyň sergisi, Ahal welaýatynyň taryhy-ülkäni öwreniş muzeýleriniň aýry-aýry gymmatlyklary bilen tanyşdylar.


text:
Düýn Gazagystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezident Nursultan Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini uzaltmak ugrunda tagalla edýän inisatiw toparyň teklibini kabul etdi.
Şu aýyň başynda prezident Nursoltan Nazarbaýewiň prezidentligini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak barada milli referendum geçirmek talabyny öňe sürýän inisatiw topar döredilipdi.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, munuň bilen baglylykda 200 müň sany gol ýygnalandan soňra, referendum geçirip-geçirmezlik kararyny prezidentiň özi kesgitlär.
Prezident Nazarbaýewiň häzirki prezidentlik möhleti 2012-nji ýylda tamamlanýar.
Nazarbaýew Gazagystan 1991-nji ýylda garaşsyz bolaly bäri prezident we ol şu döwürde iki gezek gaýtadan saýlandy, bir gezek bolsa onuň prezidentlik möhleti referendum arkaly uzaldyldy.


text:
Moskwanyň azyk importyna gadagançylyk girizmegi ilkibaşda Günbatar ýurtlarynyň Moskwanyň Ukrainadaky hereketleri zerarly onuň garşysyna girizen sanksiýalaryna degerli jogap diýlip hasaplanypdy. Emma bu gadagançylyk öz sarp edýän azyk önümleriniň agramly bölegini import edýän Russiýada azyk harytlarynyň bahasynyň ýokarlanmagyna sebäp boldy.
Bu ýerde biz Moskwanyň azyk urşunyň we onuň Orsýete ýetirýän täsirleri barada bilinmeli dört sany zat barada gürrüň edýäris.
Bu gadaganlyk kime has köp oňaýsyz täsir edýär?
7-nji awgustda Kreml Birleşen Ştatlaryň, Ýewropa Bileleşiginiň, Awstraliýanyň, Kanadanyň we Norwegiýanyň azyk önümleriniň aglabasyna 1 ýyllyk gadaganlyk girizýändigini yglan eden mahaly, bu çärä köpleri geň galdyrdy.
Munuň esasy sebäbi - Russiýa öz sarp edýän azyk harytlarynyň 40%-ni diýen ýaly daşary ýurtlardan import edýär. Ol iýmitleriň arasynda balyk, süýt, et we peýnir önümleri bar. Şeýlelikde islendik import gadagançylygy gönüden-göni rus sarp edijilerine ýa-da alyjylaryna oňaýsyz täsirini ýetirýär.
Geçen ýyl Russiýa Moskwanyň azyk importyna gadagançylyk girizen ýurtlaryndan 17,2 milliard amerikan dollary bahasyndaky azyk harytlaryny satyn aldy. Bütindünýä Söwda Guramasynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň bilelikdäki kärhanasy bolan Halkara söwda merkeziniň maglumatyna görä, şol harytlaryň bahasy 9,2 milliard amerikan dollaryna deň bölegi häzirki wagtda Russiýada importy edilen azyk önümleridir.
Moskwanyň çen edişi ýaly edil häzir Günbataryň käbir haryt öndürijileri Orsýetiň azyk önümlerine girizen import gadagançylygyndan ejir çekýärler.
Gadagançylyk Ýewropa Bileleşiginiň Russiýa bilen serhetleşýän ýurtlaryna has köp ýaramaz täsirini ýetirdi. Sebäbi bu ýurtlaryň öndürýän harytlarynyň aglabasy rus bazaryna gönükdirilip taýýarlanylýardy.
Moskwanyň azyk importyna girizen gadagançylygy Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň oba hojalygyna belli bir derejede öz täsirini ýetirdi. Bu ýagdaý Günbatar ýurtlarynda ýetişdirilen bag-bakja önümlerini eksport etmäge alternatiw bazarlary tapyp bilmeýän daýhanlary goldamak üçin 18-nji awgustda Bileleşigiň 170 million amerikan dollary möçberinde pul goýberýändigini yglan etmegine sebäp boldy.
Ýöne Ýewropa Bileleşigi günbatarly daýhanlaryň maddy ýitgileriniň öwezini dolmak barada alada etse-de, Moskwanyň girizen azyk gadagançylygynyň esasy pidasy bolan ilata, ýagny rus alyjylaryna maddy taýdan ýardam bermek barada Orsýetde hiç kes dil ýarmaýar.
Moskwanyň resmileri ýurtda import gadagançylygy güýje gireli bäri, paýtagtyň iň uly söwda dükanlarynda doňdurylan balygyň bahasy öňküsinden 6%, süýdüň bahasy 5,3%, peýniriň bahasy 4,4% ýokary galdy diýýärler.
Russiýada azyk harytlarynyň nyrhynyň ýokarlanmagy rus alyjylarynyň onsuzam ýurtda infilýasiýanyň derejesiniň eýýäm 7,5%-e ýetmeginden ejir çekýän döwrüne gabat geldi. Russiýada infilýasiýanyň derejesiniň ýokarlanmagyna
Ukrainadaky hereketleri sebäpli Günbataryň Moskwa garşy girizen sanksiýalary belli bir derejede itergi beripdi. Ykdysadyýetçiler Moskwanyň azyk importyna garşy girizen sanksiýalarynyň ýurtda infilýasiýanyň derjesini has-da ýokarlandyryp biljekdigini duýdurýarlar.
Moskwadaky Täze ykdysadyýet mekdebiniň öňki rektory we häzirki wagtda Parižiň Syýasy bilimler institutynyň professory Sergeý Guryýew: “Bu sanksiýalaryň netijesinde infilýasiýanyň derejesi ýokarlanar” diýdi.
Ol Moskwanyň prosent gatnaşygyny ýokarlandyrmak usuly bilen infilýasiýanyň derejesiniň ýokarlanmagynyň öňüni almaga synanyşyk etmeginiň mümkindigini belleýär. Muňa garamazdan, ol munuň gaýta Russiýanyň ykdysady ösüşiniň has-da haýallamagyna alyp barjakdygyny nygtaýar.
Russiýa daşary ýurt azyk harytlarynyň ýerini ýerli önümler bilen dolduryp bilermi?
Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew azyk importyna girizilen gadagançylygyň Russiýanyň içerki azyk pudagynyň ösüşini stimulirlejekdigini aýdyp, ýurtda bolup geçýän zatlara oňyn garamaga çalyşýar.
12-nji awgustda Russiýanyň günortasyndaky Stawropol regionynda eden çykyşynda Medwedew “mundan ozal ünsden düşürilen we importyna has beter bil baglanylýan milli oba-hojalyga degişli pudaklary ösdürmäge goldaw bermek üçin” hökümet goşmaça serişdeleri hödürlär diýdi.
Russiýanyň içerki azyk senagatynyň köp pudaklary ýiti derejede gaýtadan dikeldilmäge mätäç. Munuň netijesizligi ýerli harytlaryň Günbatar önümleri bilen bäsleşikde yza galmagyna getirdi. Şeýlelikde gysga möhletiň dowamynda gadagançylyklar, dogrudanam, içerki öndürijileriň ýiti ýetmezçiligine sebäp bolup biler.
“Islendik bäsleşigiň aradan aýrylmagy öndüriji üçin peýdalydyr. Şeýlelikde azyk harytlarynyň import edilmegine gadagançylygyň girizilmegi Russiýanyň oba hojalygy üçin gowy habar” diýip, Guryýew belleýär.
Ýöne içerki inwestorlaryň azyk önümçiligine maýa goýmak meselesinde ätiýaçly bolmagyna getirýän ençeme nätakyklyklar bar. Nätakyklyklar, eger Ukrainadaky krizis gowşan ýagdaýynda gürrüňi edilýän gadagançylygyň näçe wagtlap dowam etjekdiginden başlap, Russiýanyň Merkezi bankynyň infilýasiýany kontrol etmek maksady bilen prosent gatnaşygyny ýokarlandyryp-ýokarlandyrmajakdygy dogrusyndaky meseleleri öz içine alýar. Gürrüňi edilýän bankda prosent gatnaşygynyň ýokarlandyrylmagy bolsa bankdan pul karz alýan maýadarlara bu önümçiligi has gymmada düşürýär.
Russiýa daşary ýurtlardan başga azyk öndürijileri tapyp bilermi?
Moskwa häzirki wagtda Orsýeti azyk bilen üpjün etjek başga ýurtlary gözleýär. Olaryň arasynda Ýewropa Bileleşigine agza bolmadyk ýewropa ýurtlary hem-de Ýakyn Gündogar we Latyn Amerika döwletleri bar.
Emma Ýewropa Bileleşigi we Waşington gürrüňi edilýän ýurtlara Russiýa bilen hyzmatdaşlyk etmezligi üçin basyş görkezip, Moskwa Ýewropa Bileleşigidir Birleşen Ştatlar tarapyndan özüne has ýiti garşylygyň görkezilmegine hem uçrap biler.
Muňa garamazdan, azyk urşundaky ilkinji emeli ok 11-nji awgustda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin tarapyndan atyldy diýse bolar. Ýagny, şol gün Putin müsürli kärdeşi Abdel Fattah Sisi bilen Soçide duşuşyp, iki tarap Russiýanyň Müsürden azyk harytlaryny satyn almaga taýýardygyny yglan etdi.
Mundan sanlyja gün soň, ýagny 15-nji awgustda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde duşuşdylar hem-de ÝB-niň ynsanperwer kömeginiň iň uly göwrümini alýan Müsüre we Russiýanyň bazarynda Ýewropa Bileleşiginiň ýerini dolmaga synanyşýan islendik ýurda garşy bileleşip nähili gaýtawul berip boljakdygyny maslahat etdiler. Bu gaýtawulyň nähili boljakdygy barada jikme-jik maglumatlar häzirlikçe yglan edilenok.
Ýagdaýlar nähili özgerer?
Azyk urşy dowam edýän mahaly resmi Moskwa rus halkyna import gadagançylygynyň tutuş 1 ýyl dowam etmezliginiň mümkindigini hem ýaňzydyp geçdiler.
Medwedew 18-nji awgustda öz orunbasarlary bilen geçiren ýygnagynda “olar [gadagançylyklar] uzak wagt dowam etmez diýip umyt edýärin” diýdi.
Şeýle-de, bu gadagançylyklar dowam eden ýagdaýynda-da, olaryň häzirki wagt bolşy ýaly öňümizdäki hepdelerdäki ýaly derejede ýiti bolmazlygynyň mümkindigi barada alamatlar bar. Russiýanyň häkimiýetleri import gadagançylygy girizilen käbir harytlaryň Russiýanyň Gümrük bileleşigindäki partnýorlary – Belarus we Gazagystan tarapyndan üpjün edilýän “haryt” hökmünde ýurda girizilmegine rugsat bermek barada gepleşikleri geçirýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň azyk harytlarynyň nädip belarus we gazak önümlerine öwrüljekdigi bolsa, nätakyk bolup galýar. Emma Medwedew Belarusda we Gazagystanda Ýewropa Bileleşigine degişli harytlar gaýtadan taýýarlanylanda, “önümlere uly göwrümde garyndy goşulsa, ol täze haryt bolýar” diýdi.
Şeýle kesgitsiz gepleşikler gadagançylyk girizilen Ýewropa harytlarynyň Russiýanyň bazaryna gelmegi üçin Belarus bilen Gazagystanyň täsirli ”gara gapynyň” roluny oýnap biljekdigi-bilmejekdigi barada soraglaryň döremegine sebäp boldy.
Eger şeýle bolsa, onda häzirki başlanýan azyk urşunda Kremliň esasy maksady berk import azyk önümleriniň garsysyna embargo girizmek däl-de, eýse Moskwanyň Ukrainadaky hereketleri sebäpli Günbatar bilen aradaky konfliktde ýurduň ilatynyň garaýyşlaryny öz peýdasyna mobilizirlemekden ybarat ýaly bolup görünýär.


text:
Şu günler, tomsuň jokrama yssy günlerinde, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherindäki “Gök bazarynda” et söwdasyny edýän söwdagärler kyn ýagdaýy başdan geçirýärler. Onuň sebäbi bazaryň esasy et pawilionlaryndaky sowadyjy enjamlaryň talabalaýyk işlemeýänliginden we bu bökdençlik, dogrusy, indi birnäçe ýyl bäri her tomus gaýtalanyp gelýär.
“Gök bazarynda” et söwdasyny edýän söwdagärleriň aýtmagyna görä, Türkmenabatda gündizki yssy 40 gradusa çenli ýetýän häzirki günlerde et täzeligine, ýagny mal soýlan güni satylyp gutarmasa, yssy onuň hiline täsir edýär, et derrew könelip, tagamy gaçýar. Bu bolsa, satyja-da, alyja-da zyýan. Söwdagärleriň gazanjy hem ep-esli pese gaçýar.
Türkmenabadyň “Gök bazaryndaky” et pawiliony şäheriň iň uly elin et satylýan ýeri diýlip hasaplanylýar. Bu ýerden, islege görä, goýun, sygyr we towuk etlerini satyn alyp bolýar. Agzalýan pawilionda 20-den gowrak et söwdagäri işleýär.
Et dükanlary üçin bazarda aýratyn şertler göz öňünde tutulypdyr, onda sowadyjy enjamlaryň gurulmagy-da şol çäreleriň biri. Emma et pawilionlarynda zerur temperaturany saklamak üçin goýlan alty split sowadyjylarynyň häzirki wagtda diňe üç sanysy işleýär. Munuň bolsa göz öňünde tutulan talaby ödäp bilmeýändigi aýdylýar.
Bu ýagdaý ýylyň-ýylyna gaýtalanyp gelýär
“Et pawilionynyň içi howa gyzanda daşarynyň howasyndan o diýen tapawut etmeýär. Bu ýagdaý bolsa, pawilionda sowadyjylaryň ýetmezçilik edýändigi bilen bagly. Et satylýan ýerleriň, sanitar normalaryna görä, içi salkyn bolmaly, biziň işleýän ýerimiz bolsa bu talaplara gabat gelmeýär. Içinde bir-iki gezek paltany göterip et çapsaň, eýýäm gara der bolýaň. Pawilionyň içi 30 gradusdan ýokarda” diýip, 45 ýaşlaryndaky gassap Joraguly gürrüň berýär.
Ýeri gelende bellesek, “Gök bazardaky” et dükanlary bazaryň administrasiýasy tarapyndan söwdagärlere kireýine berilýär. Söwdagärleriň aýtmagyna görä, et pawilionlary bazar administrasiýasy tarapyndan sowadyjylar bilen üpjün edilmeli bolsa-da, bu düzgün berjaý edilmeýär.
Et pawilionlarda sowadyjylaryň ýetmezçiligi bilen bagly döreýän kynçylyklar bu bazarda ýylyň-ýylyna gaýtalanyp gelýär. Bu barada bazar administrasiýasyna ençeme gezek şikaýat edilendigine garamazdan, ýagdaý öňküligine galýar diýip, et dükançylar gürrüň berýärler.
40 ýaşlaryndaky gassap Azamat bu barada şeýle diýýär: “Bazar administrasiýasyna şu mesele boýunça her tomus ýüz tutýarys. Ýöne olar her gezeginde, “gurnap bereris” diýip, wada berýärler. Olaryň wadasynyň netijesi bolmaýar”.
Dükan kireýleri gymmatlaýar
Şol bir wagtyň özünde-de söwdagärlere eýeleýän ýerleri üçin her aýda tölemeli töleg doly töledilýär. Olaryň ýer üçin arenda tölegi-de, bazardaky beýleki dükanlar bilen deňeşdirilende, ep-esli ýokary. Bu ýer üçin arenda töleginiň bahasy hem ýylda göterilýär. Meselem, geçen ýyl et söwdagärleri ýer üçin 700 manat töweregi tölän bolsalar, bu ýyl eýýäm ol nyrh 100 manat töweregi gymmatlap, 800 manada ýetdi.
“Biz 2-3 metr ýer üçin her aýda bazara 800 manat töleýäris. 3-4 aýyň girdejisini şu et pawilionyna sarp etseler, güýçli split kondisionerleriň ulusyndan her künjege birini goýup bolýar. Bu diňe 3-4 aýlyk girdejini sarp etmeklik bilen çözler” diýip, 40 ýaşlaryndaky Resul aýdýar.
Galyberse-de, etçiler bazara yzygiderli aýlanyp duran barlagçylaryň üns merkezinde. Barlagçylar etiň hiline seredýärler, arassaçylyga we dükanyň içiniň temperaturasyna, etiň saklanyş sanitar normalaryna seredýärler.
Käbir et söwdagärleriniň aýtmagyna görä, barlagçylar hökümet eýeçiligindäki bazar administrasiýasy tarapyndan üns berilmeýänligi zerarly işlemän duran sowadyjylar bilen o diýen gyzyklanmaýarlar. Olaryň jerime bilen gorkuzyp, söwdagärlerden et alyp gitmegi adata öwrülen ýagdaý diýip, et söwdagärleriniň käbirleri gürrüň berýärler.
Häzirki wagtda Türkmenabadyň bazarlarynda bir kilogram uly malyň elin etiniň bahasy 18 manat.


text:
23-nji oktýabrda agşam Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaponiýanyň Premýer-ministriniň hormatyna resmi agşamlyk naharyny berdi, onda iki ýurduň Liderleri söz sözlediler.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti belent mertebeli myhman we onuň maşgalasy bilen bilelikde türkmeniň ak öýüne bardylar. Myhmany halkymyzyň gadymdan gelýän ak öýüniň özboluşlylygy, gurluşy örän gyzyklandyrdy. Döwlet Baştutanymyz bu ýerde Hormatly myhmanlara çaý hödürledi.
Belent mertebeli myhman we onuň maşgalasy türkmen halkynyň ajaýyp dessurlarynyň, şol sanda myhmansöýerlik ýörelgeleriniň nusgalyk derejä göterilendigi bellediler. Olar, aýratyn-da, çaý demlemegiň türkmen halkyna mahsus usullaryny uly gyzyklanma bilen synladylar. Milletiň Lideri türkmen halkynyň milli ýörelgä laýyklykda demlenen çaýa aýratyn gadyr-gymmat goýýandygyny aýdyp, bizde hemişe myhmanyň ilki çaý bilen garşylanýandygyny gürrüň berdi. Ak öýde çaý başyndaky söhbetdeşlik tamamlanandan soň, myhmanlar mähirli hoşlaşyp, Türkmenistanyň Prezidentine myhmansöýerlik üçin ýene-de bir gezek hoşallyk bildirdiler.


text:
Türkmenbaşy şäherinde uruşdan ozalky Latwiýanyň prezidenti Karlis Ulmanisiň ýadygärligi oturdylar. Bu barada Riganyň latyş jemgyýetiniň we milli medeni ösüş gaznasynyň başlygy Mirdza Stirna çykyş etdi.
Mirdza Stirnanyň sözlerine görä, Karlis Ulmanisiň ýadygärligini şäheriň merkezinde ýerleşdirmek göz öňünde tutulýar. Ýadygärligiň ýerleşjek ýerinde seýilgäh hem bolar.
Häzirki wagtda ýadygärligi taýýarlamak işleri dowam etdirilýär. Onuň uzynlygy 3,1 metr bolup, bahasy 7 müň ýewro töweregi.
Türkmenbaşy şäherinde Karlis Ulmanisiň ýadygärligini oturtmaklyk Latwiýanyň prezidenti Waldis Zatlersiň başlangyjy bilen orta atylypdy. Bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen 2008-nji ýylyň oktýabrynda ylalaşyga gelnipdi.
Türkmenbaşyda aradan çykdy
Karlis Ulmanis (1877-1942) syýasy we döwlet işgäri, 1934-1940-njy ýyllarda Latwiýanyň prezidenti. 1934-nji ýylda K.Ulmanis Latwiýada harby agdarylyşygy geçirýär. 1936-njy ýylda ol özüni Latwiýanyň premýer-ministri hem-de prezidenti diýip yglan edýär. K.Ulmanis resmi ýagdaýda milletiň serdary we atasy diýlip atlandyrylypdyr.
1940-njy ýylda Latwiýa sowet goşunlarynyň girmegi bilen, ol otstawka gidýär we şol ýyl Woroşilowka (Stawropola) deportasiýa edilýär. Ol ýerde Karlis Ulmanis tussag edilýar hem-de 1942-nji ýylyň 1-nji awgustynda Krasnowodsk (Türkmenbaşy) şäherine ugradylýar. 1942-nji ýylyň 20-nji sentýabrynda Karlis Ulmanis aradan çykýar. Onuň mazarynyň nirede ýerleşýändigi häli-häzire çenli mälim däl.
Türkmenbaşynyň türmeleriniň birinde Karlis Ulmanisiň iň soňky gezek sorag edilen protokollarynyň jemlenilendigi barada aýdylýar.
Seýrek waka
Şu çaka çenli Türkmenistanda başga bir döwletiň ýolbaşçysynyň hormatyna diňe Türkiýäniň ilkinji prezidenti Atatürküň ýadygärligi oturdylypdy. Bu waka ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýolbaşçylyk eden döwründe bolupdy.
Türkmenistan öz garaşsyzlygyny alandan soň, heýkeltaraşlyk iň üns berilýän sungata öwrüldi. Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultunuň ýokary galdyrylmagy bilen, onuň heýkelleri juda köp mukdarda ýasalýardy.
S.Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, ýurduň ilkinji adamsynyň heýkelini döretmeklikden el çekildi. Muňa derek tanymal türkmen şahsyýetleriniň heýkellerini döretmeklige üns berlip başlandy.
Ýaňy-ýakynda paýtagtda açylan “Ylham” seýilgähinde gadymy türkmen şahsyýetlerinden başlap 20-njy asyrda ýaşap geçen edebiýat we sungat ussatlarynyň heýkelleri oturdyldy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ayhan Hajyyew (1924-1998) - Turkmenistanyn belli suratkeshi, Magtymguly adyndaky dowlet bayragynyn we "Gayrat" medalynyn lauready. 1950-nji yylda Ayhan Hajyyew, W.I. Surikow adyndaky Moskwa dowlet sungat akademiyasyny tamamlayar, onyn ilkinji halypasy bolsa, turkmen surat sungadynyn atasy Bashim Nuraliyew bolyar.
Ayhan Hajyyewyn doredijiligi dine Turkmenistanda dal-de, eysem dashary yurtlarda hem tanalman duranok. Onyn belli suratlarynyn arsaynda Dowletmammet Azady, Mollanepes we Magtymguly Pyragynyn suratlary bar. Indi men shutayda gozgamak isleyan mowzugym, shu atdashymyn cheken portlerlaryndaky shekiller, a imenno Magtymgulynyn shekili onyn oz gozyetimi esasynda chekilen. Magtymgulynyn dash keshbi edil shu suratkeshin chekishi yaly bolmagam ahmal, bolmazlygam. Yone shu wagt Magtymguly diyilse akla dine Ayhan Hajyyewyn cheken shekile gelyar. Belki Magtymguly bashga hili bolandyr? Yuzi uzyn dalde, tegelek bolandyr, burny uly dalde kichi bolandyr we sh.m...
Siz nahili pikir edyaniz?
Ses berilşik ýok.
Halanan (4)


text:
Birleşen Ştatlaryň Kongresinde demokratlaryň lideri senat Harry Reid we beýleki demokratlar ýurduň Federal derňew býurosundan (FBI) Orsýetiň kiber hüjümler arkaly Birleşen Ştatlaryň prezidentlik saýlawlaryny bulaşdyrmaga synanyşýan bolmagy mümkindigi baradaky aladalanmalary derňemegi soraýarlar.
“Duşmançylykly hökümetiň biziň erkin we adalatly saýlawlarymyzy işjeň bulaşdyrmaga synanyşmak perspektiwasy Sowuk Uruş döwründen bäri biziň demokratiýamyza abanýan iň uly howpdur” diýip, Reid FBI-yň direktory James Komeýe (James Comey) ugradan hatynda aýdýar.
Bu hat, FBI-yň ýurduň online ses bermek ulgamyna haker hüjüminiň edilendiginiň üstüni açandygy barada habarlar peýda bolansoň, 30-njy awgustda “New York Times” neşirinde çap edildi.


text:
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy prezidentlige kandidatlary hasaba almak işini tamamlady. Döwlet baştutanynyň wezipesine 8 adam dalaş eder.
Olar eýýäm saýlawlaryň öňüsyrasyndaky agitasiýasyna başladylar hem saýlawçylar bilen duşuşýarlar diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
12-nji fewralda prezidentlige häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedowdan daşary Rejep Bazarow, Kakageldi Abdyllaýew, Gurbanmämmet Mollanyýazow, Annageldi Ýazmyradow, Esendurdy Gaýypow, Saparmyrat Batyrow we Ýarmuhammet Orazgulyýew dagylar dalaş ederler.


text:
Aşgabat, 03.02.2015. “Türkmenportal”.
2-nji fewralda geçirilen Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy Akja Nurberdiýewa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa şu ýylyň 19-njy ýanwarynda geçirilen wideoşekilli iş maslahatynda beren tabşyryklaryna laýyklykda, neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygynyň garşysyna hereket edýän kanunçylygyň kämilleşdirilmegini, hususan-da, şunuň ýaly jenaýatlar üçin görülýän çäreleriň güýçlendirilmegini göz öňünde tutýan üýtgetmeleri girizmek boýunça ugurdaş düzümler bilen işleriň alnyp barylýandygyny habar berdi.
Şeýle hem milli parlamentiň Başlygy A.Nurberdiýewa dürli ugurlar boýunça täze kanunçylyk-hukuk namalaryny işläp taýýarlamak, hereket edýän kanunlara goşmaçalar girizmek boýunça alnyp barylýan işler barada durup geçdi.


text:
Türkmenistanyň sowet döwründäki ilkinji döwlet ýolbaşçylary bolan Gaýgysyz Atabaýew we Nedirbaý Aýtakow barada soralanda, Türkiýede bilim alýan Bahar atly ildeşimiz bu şahsyýetleriň ady bilen paýtagtyň käbir köçeleriniň atlandyrylandygyny, şeýle-de olaryň Türkmenistanyň ykbalynda möhüm rol oýnandygyny aýdýar.
Emma Bahar olaryň bitiren anyk işleri barada takyk maglumatlary bilmeýändigini belleýär: “[Aýtakowyň we Atabaýewiň] sowet döwri Türkmenistan üçin kän işleri alyp barandyklaryny bilýän. Şu zatlary bilýän diýäýmesem, başga zatlary onçakly hem bilemok”.
Türkiýäniň ýokary okuw jaýlarynda okaýan beýleki türkmen talyby Humaý-da, Atabaýew we Aýtakow diýlende, diňe olaryň atlaryny eşidendigini, emma bu adamlaryň geçen durmuş ýoly barada hiç hili maglumatynyň ýokdugyny aýdýar.
Humaý: “Men Gaýgysyz Atabaýew barada-da, [Nedirbaý] Aýtakow barada-da kän bir zat eşitmändim. Mekdepdäki taryh sapaklarymyzda olaryň atlary biraz agzalyp geçilýärdi, şondan ýadyma düşýär. Mundan başga meniň-ä olar barada maglumatym ýok” diýdi.
Häzirki wagt Bangladeşde bilim alýan Azat atly ildeşimiz hem mekdep döwri Atabaýew we Aýtakow barada doly maglumatlaryň berilmändigini, şol şahsyýetleriň ykbaly barada sowet metbugatynda hem köp agzalmandygyny aýdýar.
Muňa garamazdan, Azat “Türkmeniň ykbalynda möhüm rol oýnan gerçekler” diýip tanalýan Gaýgysyz Atabaýewdir Nedirbaý Aýtakow barada özüniň maglumat tapyp, olaryň işleri bilen gyzyklanandygyny gürrüň berýär.
Ol: “[Atabaýewiň we Aýtakowyň] söwet döwründe-de repressiýa düşendigi sebäpli, olar barada köp maglumat saklanyp galmandyr. Ýöne men olaryň tire-taýpa baştutanlaryny bir ýere üýşürip, Türkmenistanyň häzirki wagtdaky döwlet durmuşynyň emele gelmeginiň esasyny goýandyklaryny bilýärin”.
"Ruhnamanyň" täsiri
Häzirki Türkmenistanyň emele gelmeginde iň möhüm roly oýnan diýlip hasaplanylýan Gaýgysyz Atabaýew we Nedirbaý Aýtakow barada ýaşlaryň arasynda näme sebäpden çäkli maglumatlaryň bardygy soralanda, biziň söhbetdeş bolan ýaş türkmenistanlylarymyzyň ählisi-de belli bir derejede munuň bilen ylalaşyp, muny ýurduň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň syýasaty bilen düşündirdiler.
Türkiýede bilim alýan Bahar mekdep programmasyna "Ruhnama" kitabynyň girizilmegi bilen, Türkmenistanyň taryhy bilen bagly maglumatlaryň çäkli derejede berlip başlanandygyny aýdýar.
Humaý öz gezeginde ýokarky soraga şeýle jogap berdi: “Nyýazow olar [Atabaýew we Aýtakow] barada hiç hili maglumat berdirmän, Türkmenistany, hamala, özi guran ýaly edip görkezjek bolandyr. Indi bolsa Türkmenistan, Türkmenistanyň taryhy diýlende, kellä diňe Saparmyrat Nyýazow gelýär. Muny biziň kellämize guýupdylar-da...”
Bangladeşde okaýan Azat-da Aýtakowyň we Atabaýewiň “diňe bir adamyň şahsyýet kulty” diýip atlandyran kampaniýasynyň pidalary bolandygyny aýdýar. Sözüniň soňunda Azat şol şahsyýetleriň durmuş ýolunyň öwredilmegi ýaş nesil, umuman, tutuş ýurt üçin-de peýdaly boljakdygyny nygtaýar.


text:
Türkiýäniň mediasy Türkiýäniň söweş uçarlarynyň 12-nji oktýabrda ýurduň günorta-gündogar böleklerinde kürt gozgalaňçylarynyň giňişliklerini bombalandygyny habar berdiler.
Türkiýäniň “Hurriýet” gündeligi hem Hakkari welaýatynda bolan howa hüjümleri barada habar berdi.
Türkiýäniň harbylarynyň 14-nji oktýabrda çap eden beýannamasynda ýaragly güýçleriň kürt gozgalaňçylary tarapyndan atylan oka diňe “berk görnüşli” jogap berendigi aýdyldy.
Howa hüjümleri tassyklanan ýagdaýynda, bu PKK-nyň ýagny Kürdistanyň işçi partiýasynyň ok atyşygy bes etmek barada geçen ýylda yglan eden ýaraşygyndan soň kürt gozgalaňçylaryna garşy ilkinji zarba bolar.
Ýakynda Türkiýäniň ençeme şäherlerinde kürtler protest geçirip, hökümetden goňşy Siriýada kürtleriň şäherlerini basyp alan “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy herekete geçmegi talap edipdi. Siriýadaky söweşler müňlerçe kürt bosgunyny Türkiýä gaçmaga mejbur etdi.


text:
Ukrainanyň Krym sebitiniň Yslam lideriniň aýtmagyna görä, sişenbe güni näbelli hüjümçiler ýerli metjidiň birini otlapdyrlar. Bu soňky birnäçe günüň dowamynda amala aşyrylan ikinji şeýle hüjümdir.
Ymam Arsen Ýagliýewiň maglumatyna laýyklykda, soňky hüjüm sişenbe güni ir bilen Ronwnoýe obasynda musulmanlar Gurban baýramy mynasybetli namaza durjak wagtlary ýüze çykypdyr.
Duşenbe güni Krymyň Saki obasynda hem metjit otlanypdy.
Krymyň müftüsi ýerli musulmanlara rahatlygy saklamagy ündedi.
Soňky gezek Krymyň metjidi 2010-njy ýylda otlanypdy. Hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.


text:
Azerbaýjanyň baş prokuraturasy deputat Gular Ahmedowanyň garşysyna bildirilýan aýyplama boýunça derňew işini geçirýär.
Gular Ahmedowa parlamentde deputatlyk wezipesini alyp bermek üçin bilim işgäri Elşad Abdullaýewden para soranlykda aýyplanýar.
YouTube saýtynda sişenbe güni ýerleşdirilen wideoda Ahmedowanyň deputatlyk wezipesi üçin Abdullaýewden $1.3 million para soraýan pursaty görkezilýär.
Ahmedowa wideonyň ýörite taýýarlanyp gurnalandygyny we özi bilen Abdullaýewiň 2002-nji ýyldan bäri sudlaşmaga çemeleşip gelýändugini aýdýar.
Azerbaýjanyň prezident administrasiýasynyň resmisi Ali Hasanow bu wideonyň korrupsiýa boýunça derňew işini açmaga esas berýändigini aýtdy. Şol bir wagtyň özünde ol “Elşad Abdullaýew ýaly abraýyny ýitiren adamlaryň korrupsiýa metodlaryny ulanyp wezipe eýelemek isleýändiklerini” aýtdy.
2010-njy ýylda Bilim ministrligi Abdullaýewiň para alýandygy baradaky aýyplamalar sebäpli onuň rektorlyk eden Azerbaýjanyň Halkara uniwersitetini ýapdy.


text:
Şu gün Türkiýäniň Diýarbakyr şäherinde müňlerçe kürtler ýakynda geçirilen protestlerde polisiýa bilen çaknyşykda ölen adamyň jaýlanyş çäresine gatnaşmak üçin ýygnandylar.
Ýurduň saýlaw komissiýasynyň kürt partiýasy tarapyndan goldanylýan garaşsyz kandidatlaryň 12-nji iýunda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşmagyna girizen gadagançylygyndan soň, ýurduň günorta-gündogarynda protestler ýüze çykyp başlady.
Saýlaw resmileriniň aýtmagyna görä, şol kandidatlar gadagan edilen Kürtleriň Işçi Partiýasynyň, ýagny PKK-niň separatistleri bilen geçmişdäki ilteşikleri üçin saýlawlardan çetleşdirilipdir.
Bu kandidatlaryň arasynda Ýewropa Parlamentiniň adam hukuklary boýunça baýragynyň eýesi, aktiwist Leýla Zana hem bar.
Türkiýäniň prezidenti halky Abullah Gül asudalyga çagyrdy.
Şeýle-de şu gün Ankarada Ýokary saýlaw komissiýasy çetleşdirilen kandidatlaryň arzalaryna seretmäge başlaýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Daşoguzyň ýollarynda welosiped ýaryşlary boýunça çempionat
Daşoguz welaýatynyň merkezinde ýetginjekleriň we ulularyň arasynda ýol welosiped ýaryşlary boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi. Oňa gatnaşanlar “kriterium” (aralyk pellehanaly halkalaýyn ýaryş) görnüşinde bäsleşdiler. Şunda ýeňiji wagtyň jemleri boýunça däl-de, utuklary hasaplamak arkaly kesgitlenýär.
Ýetginjekler toparynda hormat münberiniň ähli basgançaklaryny aşgabatly türgenler eýeledi. Birinji orna Türkmenistanyň ýokary sport ussatlyk mekdebiniň wekili Saýlaw Gylyjow mynasyp boldy. Onuň artykmaçlygy 15 kilometrlik ýoluň tutuş dowamynda jedelsiz bolup, şol ýol bäş bölege bölünip, olaryň her birini ussat türgen öz bäsdeşlerinden çalt geçmegi başardy. Netijede, 30 utuk — 100 göterim netije.
Ikinji orny 10 utuk bilen Abas Agaýew eýeledi we ýeňijileriň üçlügini Merdan Nansähedow 6 utuk bilen jemledi.
Erkekler toparynda altyn medal ugrunda bäsleşik örän ýiti boldy. Onda türgenler on sany aralyk pellehanaly ýollara bölünen 30 kilometr aralykda bäsleşdiler, şonda öňdebaryjylar biri-birini yzygiderli çalyşdylar. Emma ýoluň soňky böleginde aşgabatly Röwşen Amangeldiýew çakgan bolup, netijede, birinji orny eýeledi (33 utuk). Kümüş we bürünç medallara degişlilikde, Daşoguz welaýatynyň toparyndan türgenler Iner Jumaýew (25 utuk) we Araz Nurmedow (23 utuk) mynasyp boldular.
Bu ýaryşlardan başga-da, şol ýollarda welosiped sportunyň beýleki görnüşleriniň ikisi boýunça — toparlaýyn we şahsy ýaryşlar boýunça milli birinjilik guraldy. Ýetginjekler toparynyň ýeňijisi S.Gylyjow şunda hem öz ökdeligini subut edip, 16 kilometr we 50 kilometr aralyklarda iň gowy wagty görkezdi.
R.Amangeldiýewe bolsa ýaryşa gatnaşyjylaryň erkekler toparynda şonuň ýaly üstünligi gaýtalamak başartmady. Onuň hasabynda 90 kilometr aralykda geçirilen toparlaýyn ýaryşlarda gazanylan bir altyn medal bar. Ýaryşyň ikinji görnüşinde (16 kilometr) daşoguzly A.Nurmedow ýeňiş gazandy.
Ýeri gelende aýtsak, çempionatyň öň ýanynda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň wekilleri ajaýyp Gökdere jülgesinde guralan türgenleşik okuwyny geçdiler. Häzirki wagtda bolsa türgenlerimiz geljek ýyl Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna güýçli taýýarlyk görýärler. Türgenleşikler toplumlaýyn ýaryşlary kabul etjek paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň ýapyk welotreginde geçirilýär.
Galyberse-de, häzir welosiped sporty boýunça halkara hünärmen Albert Kolybiniň gelmegine soňky taýýarlyk işleri geçirilýär. Ol türkmenistanlylara 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlaryna degişli derejede taýýarlyk görmäge kömek eder. Tanymal russiýaly tälimçi Aşgabatda geçen asyryň 70-nji ýyllarynda welosiped sürüjilerimize tälim berip, iş tejribesini toplady. Şol döwürde ol halypalyk etmek arkaly halkara derejeli türkmen sport ussatlarynyň 20-ä golaýyny hem-de milli ussatlaryň onlarçasyny ýetişdirdi. Olaryň arasynda dünýä çempiony Wýaçeslaw Kukşin, iri halkara ýaryşlarynyň ýeňijisi Wasiliý Kudrýaşow we beýleki birnäçe zehinli türgenler bar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy netijesinde, soňky ýyllarda türkmen welosiped sporty mekdebi kem-kemden öňki däplerini dikeldýär. Geçen ýyl milli Liderimiziň görkezmesine laýyklykda, welosiped sportunyň milli tehniki merkeziniň täze düzümi döredildi. Bu gurama täze binýada eýe bolup, döwrebap sport welosipedlerini we ýörite sport enjamlaryny satyn almak üçin belli çeh kompaniýasy bilen şertnama baglaşdy. Şeýle hem merkeziň borçlarynyň hataryna milli derejedäki ähli ýaryşlary geçirmäge gös-göni gatnaşmak wezipesi girýär.
Geljek ýylyň baharynda Olimpiýa şäherjiginiň ýapyk welotreginde halkara synag ýaryşlaryny guramak meýilleşdirilýär. Ol türkmenistanlylar üçin Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň öň ýanynda özboluşly synaga öwrüler. Häzir bolsa türgenlerimiz oktýabr aýnda Malaýziýada geçiriljek ýaryşa taýýarlyk görýärler.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi
Habarlar #welosport
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri esasy ýaryşlara taýýarlanýar22 Dekabr, 2016 (11:39)
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri belli tälimçiniň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler16 Oktýabr, 2016 (10:39)
- Soňky habarlar
Daşoguzyň ýollarynda welosiped ýaryşlary boýunça çempionat01 Sentýabr, 2016 (10:04)
- Soňky habarlar
Paýtagtymyzda şosse welosporty boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi15 Mart, 2016 (12:09)
- Soňky habarlar
Olimpiýa şäherçesi ilkinji ýaryşlary –welosiped ýaryşy boýunça Türkmenistanyň birinjiligini kabul etdi11 Mart, 2016 (10:44)
- Soňky habarlar
Çempionat ýurdumyzyň ökde türgenlerini kesgitledi15 Iýun, 2014 (20:20)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Ýaryşlarda ýaşlar öňde barýar10 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Türkmen sportunyň derejesi ýylsaýyn ýokarlanýar04 Aprel, 2014 (19:49)
- Soňky habarlar
Ýaryşlar we görkezme çykyşlar02 Aprel, 2014 (19:51)


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti anna güni amerikanlara duýduryş berip, Soçide geçiriljek olimpiýa oýunlarynda terrorçylyk howpunyň bolmagynyň ähtimaldygyny aýtdy. Şol bir wagtda-da bu beýannamada amerikan raýatlaryna gönükdirilen takyk howp barada maglumatyň ýokdugy habar berildi.
Döwlet departamenti amerikanlaryň olimpiýa oýunlarynyň dowamynda öz şahsy howpsuzlygy bilen baglylykda hüşgär bolmagyna çagyrdy. Maglumatda maýda jenaýatçylyklaryň bolmagynyň, kämil medisina kömeginiň berilmezliginiň we myhmanhanalaryň ýetmezçilik etmeginiň ähtimaldygy barada duýduryldy.


text:
Obamanyň administrasiýasynyň Merkezi Aziýa Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň möhüm bölegi hökmünde garaýanlygyna şübhe edilen bolsa, indi bu şübhe aradan aýryldy.
Muny Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa işleri baradaky býurosynyň kömekçi orunbasary Jorj Krol 15-nji dekabrda geçen diňlenişikde aýyl-saýyl etdi: “Bu administrasiýa Merkezi Aziýa asla unudylan, Amerikanyň bähbitleri üçin ähmiýetsiz bir region diýip hasap edenok. Bu region Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk, ykdysady we syýasy bähbitleriniň daýanç nokadynda ýerleşýär. Oňa üns we ähmiýet berilmeli, yhlasly ýapyşmaly. Obamanyň administrasiýasynyň bu regiona çemeleşişi şeýle”.
Orta Aziýa döwletleri Birleşen Ştatlara mydama-da potensial peýdaly partnýor hem ýaran diýip, garap geldi. Ýöne Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýada adam hukuklarynyň bozulmagyny, düýp erkinliklere bolýan hormatsyzlyklary tankytlamagyny bu bäş döwletiň ýolbaşçylary gaty görmän duranoklar. Ýagdaý iň bärkisi 1990-njy ýyllarda şeýledi. Ýöne 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlarda bolan hüjümlerden soň Merkezi Aziýa täzeden ähmiýet gazandy.
Indi hem Owganystandaky uruş täze faza girensoň, Merkezi Aziýa ýene üns merkezine düşdi. Muny senator Robert Kasy şeýle beýan etdi: “Häzirki diňlenişikde regionda ýüzbe-ýüz bolup durlan esasy problemalara üns berilse, Birleşen Ştatlaryň Merkezi Aziýa baradaky syýasatynyň barlanmagynda hem Owganystandaky we Pakistandaky konfliktden ugur alynmaly”.
Owganystandaky we Pakistandaky konfliktleri çözmekde Merkezi Aziýanyň näme üçin ähmiýetlidigini Kasy şeýle düşündirdi: “Regiona ugradylýan NATO esgerleriniň sanynyň gitdigiçe köpelýändigini, Pakistanyň üsti bilen bolýan üpjünçilik ýollaryndaky howplaryň barha köpelýändigini nazara alanyňda, Orta Aziýanyň ähmiýeti has-da artýar”.
Merkezi Aziýa bilen Birleşen Ştatlaryň, umuman aýdanyňda, Günbataryň gatnaşyklaryny üýtgeden ýene bir zat-da energiýa çeşmeleri ugrunda barýan bäsdeşlik.
Krol Merkezi Aziýa bilen gatnaşykda agdyklyk edýäniň howpsuzlyk meselesidigini belläp, mundan başga hem möhüm ýagdaýlaryň bardygyny aýtdy. Ol bu babatda Özbegistanyň Daşary işler ministriniň ýolbaşçylygyndaky delegasiýa bilen planlaşdyrylan duşuşyga salgylandy: “Biz Merkezi Aziýanyň her bir döwleti bilen ýokary derejeli mehanizmleri ýola goýduk. Aýratyn bellenmelisi-de – gatnaşyklary pugtalandyryp, praktiki hyzmatdaşlygy ornatmak üçin her ýyl geçirilmeli dialogdyr”.


text:
Belarusda 19-njy dekabrdaky prezidentlik saýlawlaryndan soň Minskide geçirilen protest wagty tussag edilen prezidenlige dalaş eden oppozisiýa wekili türmeden boşadyldy.
Wital Rymaşewski dekabryň 31-ne giçlik şäherden çykmazlyk şerti bilen goýberilipdir. Emma Rymaşewskiniň ýolbaşçylyk edýän “Belarusyň Hristiýan Demokrat partiýasy” bu habary duşenbe güni ýaýratdy.
Wital Rymaşewskä we prezidentlige dalaş eden beýleki dört adama 19-njy dekabrdaky saýlawlardan soň Minskide köpçülikleýin bidüzgünçiliklere sebäp bolanlykda aýyplama bildirilýär. Olaryň 15 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmek howpy bar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni Kaspi deňzindäki söweş gämilerini gözden geçirdi, Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň döredilen gününiň hormatyna harby-deňiz parady geçirildi diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Prezident Berdimuhamedow paraddan öň Türkmenbaşyda ýurduň Goranmak ministrliginiň Harby-deňiz institutynyň täze binalar toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.
Türkmen metbugaty döwlet baştutanynyň harby aýdym-saz toparynyň çykyşy tamamlanandan soň, bu toparyň ýolbaşçysy Öwezgylyjow bilen çeper sungatyň aýratynlyklary barada söhbet edendigini we özüniňem «wagt tapyp», watan, milli tug temasyndan goşgy döredýändigini habar berdi.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, prezident Berdimuhamedow öz goşgusyndan bir bendini aýdyp beripdir we harby gullukçylardan düzülen aýdym-saz toparynyň agzalary onuň goşgy setirlerini «alyp göteripdirler».
«Şunlykda, hormatly prezidentimiziň zehininden kemal tapan goşgy setirleri aýdym bolup ýaňlandy» diýip, türkmen telewideniýesi habar berýär.
Gepiň gerdişine aýdylsa, bu prezidentiň goşgy setirleriniň ilkinji gezek aýdym edilip aýdylyşy däl; G.Berdimuhamedowyň sözlerine we sazyna döredilendigi aýdylan ilkinji aýdym baryp 2011-nji ýylda, onuň 54 ýaşynyň dolmagyna bagyşlanyp guralan konsertde halka ýetirilipdi.
Prezidentiň 'sowgatlary'
Türkmen metbugaty prezident Berdimuhamedowyň täze binanyň açylyş dabarasyndan soň, Goranmak ministrliginiň Harby-deňiz institutynyň ýolbaşçylaryna «sowgat hökmünde», täze awtoulaglaryň açarlaryny gowşurandygyny habar berýär.
Şunlykda, hormatly prezidentimiziň zehininden kemal tapan goşgy setirleri aýdym bolup ýaňlandy.
Soňra, Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň güni mynasybetli, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin göçme mejlisi geçirildi we prezident bitarap Türkmenistanyň taryhynda ilkinji gezek, parahatçylygy we döwletiň däňiz serhetleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň Harby-deňiz garnizonynyň döredilendigini belledi.
Türkmen lideriniň Balkan welaýatyna saparynyň dowamynda ýurtda gurlan täze gäminiň suwa goýberiliş dabarasy we ýurduň günbatar sebitindäki ilkinji dabaraly harby-deňiz ýörişi hem geçirildi.
Türkmen telewideniýesi ýurduň goranmak ministri Ýaýlym Berdiýewe general-polkownik çini bilen birlikde prezident Berdimuhamedowyň «Watan goragy mukaddesdir» atly täze kitabynyň hem sowgat berlendigini aýdýar.
Mundan ozal prezident Berdimuhamedowyň derman ösümlikler, atlar, halylar, öz kakasy... barada kitap ýazandygy, ol kitaplaryň dürli halklaryň dillerine terjime edilendigi habar berlipdi.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow Balkanda harby gullukçylara nobatdaky at-derejeleri bermek baradaky permana gol çekendigini aýtdy.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Balkan welaýatyna Özbegistana eden resmi saparyndan soň bardy we Daşkentde Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow bilen geçirilen gepleşikleriň esasan regional howpsuzlyk meselelerine bagyşlanandygy aýdylýar.