text:
Siriýada rus harby uçarynyň urlup ýykylmagy bilen baglylykda Siriýada ýaşaýan etniki türkmenleriň hem ady çykdy. “Siriýaly türkmenleriň ynsanperwer watan birligi” guramasynyň ýolbaşçysy doktor Muhtar Fatih Türkmenogly Siriýada 3,5 million çemesi türkmeniň ýaşaýandygyny aýdýar.
Eýsem siriýaly türkmenleriň ýurdaky uruş-gowganyň içinde eýeleýän pozisiýasy nähili?
Azatlyk Radiosy bu barada doktor Muhtar Fatih Türkmenogly bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siriýadan düýn geldim diýdiňiz. Ol ýerde soňky ýagdaýlar nähili?
Muhtar: Ol ýerde [Siriýada] güýçli çaknyşyklar dowam edýär. Ors uçary urlup ýykylandan soň, Orsýetiň bu sebitdäki howa hüjümleri gaty güýçlendi. Şeýle-de, Orsýet deňizden raketa atyp, biziň, ýagny türkmenleriň ýaşaýan sebitini hem bombalaýar.
Azatlyk Radiosy: Iň köp zyýan çeken ýerler nireler?
Muhtar: Orsýet eýýäm 1,5 aýdan bäri Siriýada howa zarbalaryny urýar. Orsýet bu hüjümlere başlany bäri, “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçileriniň ýerleşýän ýerlerini bombalaýandygyny aýdýar. Emma Orsýetiň şu wagta çenli howa zarbalaryny amala aşyran ýerlerinde “Yslam döwleti” toparynyň jeňçileri ýok. Ol ýerde Siriýanyň erkin, azat armiýasynyň toparlary bar. Şol toparlaryň arasynda türkmenler hem bar.
Ol türkmenleriň käbirleri diňe Assadyň režimine garşy däl, diňe “PÝD-ä”, ýagny Siriýadaky kürtleriň ”Demokratik birlik” partiýasyna garşy göreşýär. Kürdüstanyň gadagan edilen işçi partiýasy PKK-nyň dowamy diýlip hasaplanylýan PÝD eýýäm Rakka, Akçakale ýaly sebitleri öz kontrollygyna geçirdi. Häzir bolsa PÝD Fyrat derýasyndan geçip, Jerabulusdan tä Ak deňze çenli aralagy öz içine alýan Kürdüstan döwletini döretmek isleýärler. Biziň türkmen toparlarymyz hem Halap (Aleppo) sebitinde öz territoriýalaryny goramak üçin göreşýärler.
Azatlyk Radiosy: Sizi, ýagny türkmen toparlaryny kim goldaýar?
Muhtar: Bize öz territoriýamyzy goramakda Türkiýeden başga goldaw berýän ýok. Biz Türkiýeden her dürli goldawy alýarys.
Azatlyk Radiosy: Her dürli goldaw diýeniňizde, nämäni göz öňünde tutýaňyz? Harby goldaw, ýagny ýarag berilýärmi?
Muhtar: Ýagny, biziň halas bolmagymyz üçin Türkiýeden her dürli goldawy alýarys. Soňky ýyllarda Türkiýeden Siriýadaky türkmen daglaryna ugradylan MIT ulaglary bar. Şol ulaglaryň içinde ýarag hem azyk önümleri-de bar. Ýagny, gysgaça aýdanymyzda, biz ol ýerde aman galmak üçin her dürli goldawy alýarys.
Ikinjidenem, biziň Siriýadaky oppozision toparlarymyz Assadyň režiminiň kontrollygyndaky ýerleri basyp alanda, şol ýerlerden örän köp ýarag, harby serişdeleri aldylar. Olaryň arasynda tanklar, agyr ýaraglar hem bar. Bulardan diňe siriýa türkmenelri däl, eýse Siriýadaky oppozision toparlar hem peýdalanýar.
Azatlyk Radiosy: Siz kime garşy göreşýäňiz?
Muhtar: Biz ilkibaşda Assadyň režimine garşy göreşýäris. Biz Siriýadaky režim dargandan soň, bu ýerde türkmenler bolup, erkin Siriýada öz ornumyzy eýelemek maksady bilen söweşýäris. Ýöne beýleki tarapdan-da, PÝD biziň ýaşaýan ýerlerimize hüjüm eden mahaly, olara garşy hem söweşýäris. Mysal üçin, PÝD Akçakalanyň Hammami atly türkmen obasyndaky 15-20 müň adamy obadan çykaryp, deregine kürtleri getirip ýerleşdirdi. Edil şuny Halap (Aleppo) sebitinde hem etmek isleýärler. Biz olara garşy hem söweşimizi dowam etdirýäris.
Beýleki tarapdan bolsa, käbir başga toparlar hem bar. Ýagny, “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçileri hem biziň obalarymyza hüjüm edýärler. Olara garşy hem söweşýän türkmen toparlarymyz bar.
Azatlyk Radiosy: Siriýanyň hökümet güýçleri bilen bir hatarda birnäçe topara garşy göreşýäňiz. Siriýa türkmenleriniň sany näçeräk?
Muhtar: Siriýada 3,5 million çemesi türkmen ýaşaýar. X-XI asyrlarda Oguz taýpalaryndan bolan türkmenler Siriýanyň territoriýasynda ýerleşipdirler. Ýöne, gynansak-da, Siriýadaky bu türkmenler türkmeçe geplemeýärler. Ol ýerde biziň türkmençe, türkçe geplemegimizi gadagan etdiler. Sebäbi Siriýanyň konstitusiýasynda raýatlaryň ählisi arap diýlip görkezilýär. Ýagny, Siriýanyň konstitusiýasyna görä, ýurtda etniki türkmen topary ýa-da türkmen milli azlygy, hamana, ýok hasabynda.
Azatlyk Radiosy: Siz türk tire-taýpalarynyň arasynda haýsysyna has ýakyn?
Muhtar: Siriýa türkmenleri ikä bölünýär. Olaryň biri Begdili, beýlekisi Ilbeli türkmenleridir. Begdili türkmenlerimiziň arasynda oýmak, awşar, baýat, begmüşli taýpalarymyz bar. Meselem, Halapdaky (Aleppodaky), Homsdaky awşar maşgalalary Begdili türkmenlerine degişli.
Azatlyk Radiosy: Siriýadaky söweşler türkmenlere nähili täsir ýetirdi?
Muhtar: Bu uruş diňe türkmenlere däl, eýse tutuş Siriýa öz agyr täsirini ýetirdi. Siriýanyň 23 million çemesi ilatynyň takmynan 10 milliony başga ýurtlarda bosgun bolup gitdi. Olaryň 2,5 million çemesi Türkiýede ýerleşýär. Käbirleri hem Ýewropa gitdi. Diňe meniň dogan-garyndaşlarymdan 50 çemesi adam Germaniýa göçüp gitdi. Siriýada 5 ýyldan bäri uruş dowam edýär. 5 ýyldan bäri hem biziň çagalarymyz mekdebe gitmeýärler.


c: text/html

text:
Hepdäniň ahyrynda Ýewropada howanyň gaty sowandygy habar berildi.
Germaniýada tupan turýar we häkimiýetler adamlara öýlerinde azyk hem agyz suwy alyp goýmagy tabşyrdylar.
Britaniýa soňky 30 ýylda iň erbet aýazy başdan geçirýär we ýangyç tygşytlamaga mejbur boldy.
Fransiýada düşen agyr gar otly gatnawyndaky uly gijikmelere we ýurduň günortasyndaky elektrik kesilmelerine sebäp boldy.
Ispaniýada we Portugaliýada hem sowuk howanyň ýol baglanyşyklaryna täsir ýetirndigi aýdylýar.
Lissabonda häkimiýetler iki metro stansiýasynyň öýsüzleri penalamagyny gurnadylar.
Norwegiýanyň merkezindäki Foldal obasynda sowugyň derejesi 42 gradusa ýetdi. Polşada soňky 48 sagatda sowukdan 9 adam öldi we bu ýagdaý noýabryň başyndan bäri howa bilen bagly ölen adamlaryň sanyny 139-a ýetirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aprel aýynyň başynda, Türkmenistandan Orsyýede gaz akdyrýan turbada partlama boldy. Bu turbadan gazyň gaýtadan akyp başlanandygy barada henize hem anyk maglumat ýok. Aşgabat bu wakada Ors kompaniýasy Gazpromy aýyplady. Orsyýet bu aýplama anyk jogap bemedi. Bu ylalaşmazlyklar we günbataryň ädimleri barada Azatlyk radiosyndan Muhammad Tahir, Waşingtonly garaşsyz ekspert Daniýel Kimmidž bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk radiosy: Jenap Daniýel, türkmen-ors gaz gatnaşyklary gaty çylşyrymly bir meselä öwrüldi, Orsyýet bilen Türkmenistanyň arasynda häzir nämeler bolup geçýär?
Daniýel Kimmidž: Hakykatdan hem bu gaty çylşyrymly bir mesele, Orsyýetiň nukdaý nazaryndan bu dartgynlyga seredilende, Moskwada käbir zatlaryň üýtgänligini aýtmak mümkin. Meselem, Türkmenistandan alynýan gaza tölenýän baha aşa ýokary, we gaza bolan talap bolsa barha azalýar. Bu ýeke täk sebäp däl, emma esasy sebäplerden biri.
Türkmenistanyň nukdaý nazaryndan bu meselä seredilende, Aşgabat Orsyýetden sowa gaz satyp biljek çeşmäni gözlemegi dowam etdirýär. Bu barada Türkmenistan ençeme ýyldan bäri alada edip gelýär, Hytaýa gaz akdyrjak turbanyň gurulýanlygy hasaba alynmasa, Aşgabadyň bu ugurda gazanan üstünligi gaty çäkli boldy.
Bu partlama bahana boldy, emma bu ýurtlaryň ikisi hem öz talaplary boýunça başga çeşmeleriň gözleginde ýaly bolup görünýär. Germaniýaly kompaniýa bilen Türkmen ýolbaşçylarynyň arasynda gelinen ylalaşyk munyň anyk mysallaryndan biridir.
Azatlyk radiosy: Häkimiýet başyna geçen täze türkmen liderler tarapyndan, bu waka, Orsyýete garşy ädilen garaşylmadyk bir ädim boldy, Berdimuhamedowyň bu hili ädim ätmeginiň aňyrsyndaky sebäp näme bolup biler?
Daniýel Kimmidž: Bu her iki tarapdan hem ädilen, emma töwekgelçilikli bir ädimdir. Her iki tarap hem biri-biriniň beýlekisine mätäçdigini pikir ediýär. Türkmenler tarapyndan görkezilen reaksiýa seredenimizde, olaryň aýtjak bolýan zady, “biz mundan beýläk alyp barýan syýasatymyzy berkitjek, sebäbi biziň elimizde mümkinçiliklerimiz bar” diýmekdir.
Orsyýetiň görkezýan reaksiýasy bolsa, garaşmak bilen ýagdaýa syn etmekdir. Emma muňa garamazdan bu barada anyk pikir beýan etmek gaty kyn. Sebäbi, energiýa baradaky gepleşikler umuman ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçiriliýär.
Ýöne türkmenler tarapyndan şeýle güýçli reaksiýanyň bildirilmeginiň sebäbi, Moskwanyň özlerine mätäçdigini pikir etmekleridir. Şunlukda olar Moskowa ýüzlenip, “bize öz aýdanyňyzy etdirmäge rugsat bermeris” diýmek isleýärler.
Azatlyk radiosy: Onda Berdimuhamedow, Orsyýede garşy öňe sürýän bu berk pikirini kime arka berip beýan edýän bolmagy mümkin?
Daniýel Kimmidž: Meniň pikirimçe, bu barada diňe çaklama öňe sürmek bolar. Şunlukda Berdimuhamedowyň häzir saylap alyp biljek başga ýollarynyň bardygyny pikir edip, şeýle reaksiýa bildiriýändigini çak etmek mümkin. Meselem, Hytaýa gaz akdyrjak turbanyň gurluşugy ýakynda tamamlanar. Günbatarly kompaniýalar Transhazar proýekti barada gaýtadan gyzyklanyp başladylar. Şeýle ýagdaýda Berdimuhamedow, Moskwa we Gazproma duýduryş berýär.
Emma onuň beren bu duýduryşy möhletinden öňmi diýlen soragy orta atyp bolar. Sebäbi Hytaýa heniz gaz akyp başlamady. Günbatar bilen aragatnaşyk diňe taslamalar derejesinde dur. Orsyýetden başga Türkmenistanyň bil baglap biljek eksporty, diňe Eýrana akdyrylýan çäkli gazdyr. Onuň möçberi hem gaty az, ýagny bu turbanyň her ýyl diňe 12 ýarym milliard kub meter töweregi gaz akdyrmaga ukyby bar.
Azatlyk radiosy: Ýakynda ABŞ-larynyň döwlet sekertarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Riçard Bouçer Türkmenistana bardy. Onuň bu sapary Waşingtonyň inisiatiwasy bilen amala aşyryldy. Bu saparyň häzirki döwüre gabat gelmegi nämäni aňladýar?
Daniýel Kimmidž: Bu sapara diňe tehniki taýdan garaşylmadyk sapar diyip bolar. Sebäbi eger ABŞ-larynyň täze administrasiýasynyň Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan syýasaty nazara alynanda, bu sapar bu maksada gabat gelýär.
Mälim bolşyna görä, ABŞ-lary Owganystanda parahatçylygyň ornaşdyrylmagy üçin täze tagallalar edýär we bu aladanyň çäginde Owganystanda ýerleşýän daşary ýurtly harbylara ýardam aşyryp boljak täze ýollar gözleýär. Bu işi Owganystanyň demirgazygynda amala aşyrmak üçin Waşington bir eýyam Orsyýet, Özbegistan we Gazagystan bilen ylalaşyga geldi. Häzirki döwürde Bouçeriň Türkmenistana barmagy, edilýän bu tagallalaryň çäginde ädilen bir ädimdir.
Azatlyk radiosy: Jenap Kimmidž, Ýewropa Birleşigi hem uzak wagtdan bäri türkmen gazy bilen gyzyklanyp gelýär. Hat-da onuň Türkmenistanda Orsyýete bäsdeş bolup biljek bir topardygy hem aýdylýar. Orsyýetli müşderisi bilen Türkmenistanyň arasynda dörän bu dartgynlykdan soňra, Ýewropanyň özini alyp barşyna siz nähili baha bermekçi? Ýagny, Brýussel bu pursatdan peýdalanmak üçin nähili ädim ätdi?
Daniýel Kimmidž:Ýewropalylar tarapyndan bu ugurda ädilen iň uly ädim, Germaniýaly kompaniýanyň Türkmenistan bilen aralarynda ýakynda memoranduma gol goýmagydyr.
Türkmenistanyň gaz eksportyny köp ugurly etmek meselesi, Ýewropanyň mydama esasy aladalaryndan biri bolup geldi. Emma iş ýüzünde bu proýekt ýakyn wagtlarda amala aşyrylarmy diýlen soraga, men “howa” diyip jogap berip biljek däl. Sebäbi Türkmen gazyny ýewropa akdyrmakda Ýewropada agzybirlik ýok. Elbetde bu barada meniň ýalňyşýan bolmagym hem mümkin. Germaniýaly kompaniýa bilen gelnen ylalaşyga, elbetde türkmen gazyny günbatara akdyrmak meselesinde bir ädim diýip baha berip bolar.
Emma trans Hazar we NABUCCO turbalarynyň gurluşugynyň başlamagy üçin edilmeli işler gaty köp. Elbetde Ýewropa türkmen gazy bilen gyzyklanýar. Bu hemmelere anyk. Emma Ýewropanyň bu işi nä dereje amala aşyrmak isleýänligi sorag bolup durýar.
Azatlyk radiosy: Onda siz häzirki döwürde, Türkmenistanda Orsyýet bilen Günbataryň arasynda gaz boýunça täze bir bäsdeşligiň başlandygyna ynanmaýarsyňyz, şeýle mi?
Daniýel Kimmidž: Türkmenistanda bu ugurda öňden bäri dowam edýän bir bäsleşik bar. Sebäbi Orsyýet Merkezi Aziýadan satyn alýan gazynyň bahasynyň ýokary bolmagyna, şeýle-de gaza bolan halkara talabyň azalanlygyna garamazdan, Merkezi Aziýanyň gazyna bolan eýyeçiligini we şol ýerden eksport edilýän gazyň barysynyň öz teritoriýasyndan akdyrylmagyny isleýär. Günbatar bolsa şol regionyň gaz eksportynyň köp ugurly edilmegini goldap gelýär. Elbetde bu bäsleşigiň ykdysady bähbitleri bilen bir hatarda, geo-syýasy ugurlary hem bar.
Ýöne ykdysady krizisiň dowam edýän häzirki pursatynda, men günbatar ýurtlaryň geo-syýasy meseleler üçin öňki döwürlerde bolşy ýaly uly mukdarda maýa goýbermegine garaşmaýaryn.
Azatlyk radiosy: Emma Türkmenistan bilen onuň esasy müşderisiniň arasynda dörän bu ylalaşmazlygyň, günbatar üçin bir pursatdygyny aýdyp bolarmy?
Daniýel Kimmidž: Belli bir derejede bu pikir dogry, emma esasy mesele başga. Meselem, eger Orsyýet bilen Türkmenistanyň arasynda bu dartgynlyk has giňelse,Orsyýetiň Türkmenistan barada şeýle bir pozisiýa eýelejekdigini pikir edeliň. Moskowa Aşgabada ýüzlenip, “eger sen gunbatara gaz akdyrmagy isleýän bolsaň, bar ylalaşyga gol goý, öz gazyňy islän ugruňa akdyr, häzir bize seniň gazyň gerek däl, bary bir gaza bolan talap azalyp barýar, siziň teklip edýän bahaňyz hem aşa ýokary” diyse, Türkmenistan näme eder?
Azatlyk radiosy: Siziň hem aýdyşyňyz ýaly, Orsyýet Türkmenistanyň gaz boýunça esasy müşderisi bolup durýar, we bu eksportdan gelýän girdeýji hem Aşgabadyň ykdysadyýetini dolandyrýan esasy serişdesidir, emma bu gaz häzirki döwürde akanok we haçan akyp başlajakdygy hem anyk däl. Bu dartgynlygyň çözgüdi näme?
Daniýel Kimmidž: Elbetde bu ylalaşmazlyk Orsyýete gazyň gaýtadan akyp başlamagy bilen tamamlanar, men Türkmenistandan Hytaýa gaz akýança bu iki ýurduň arasynda bu ylalaşmazlyklaryň dowam etjekdigini pikir edemok. Bu hili ylalaşmazlyklar mundan öň hem bolupdy, we muňa çözgüt hem tapyldy.
Şeýlelikde bu dartgynlyk, taraplardan biriniň utulyp beýlekisiniň utan ýagdaýynda tamamlanar. Netijede gaz söwdasynyň bu iki ýurduň arasynda hemişelik ýapyljakdygyny men çak edemok.
Azatlyk radiosy: Eger gaz bir näçe wagt ýapyklygyna galyp, Türkmenistanyň esasy girdeýji çeşmesi kesilse, bu Türkmenistanyň içki syýasatyna we Berdimuhamedowyň häkimiýetiniň geljegine nähili täsirini ýetirer?
Daniýel Kimmidž: Bu elbetde, ýene Orsyýetiň Türkmenistanyň içerki syýasatyndaky täsiri bilen bagly bir mesele bolup durýar, elbetde Orsyýete eksport edilýän gaz. Türkmenistanyň esasy girdeýji çeşmelerinden biridir. Bu girdeýji kesilen ýagdaýynda, Türkmenistan häzirki serişdesi bilen näçeräk oňup biler? Ýurduň içinde haýsydyr bir durnuksyzlygyň emele gelip biljekdigi barada pikir öňe sürmek islämok. Emma nebitiň girdeýjisine daýanýan ýurtlaryň ýolbaşçylary, mydama häkimiýet başynda galmaga meýilli ýolbaşçylardan ybaratdyr.
Eger ýurda girýän maliýe serişdesi kesilse, bu şol ýurduň ýolbaşçysynyň ýagdaýyny hem agyrlaşdyrar. Şunlukda bu Türkmenistanda Orsyýetiň täsirini barha güýçlendirer.


text:
Hökümetiň görýän çärelerine garamazdan terror guramasynyň hataryna goşulýan raýatlaryň sany barha köpelmäge dowam edýär.
Golaýda Özbegistanyň kazyýeti "Yslam döwleti" toparynyň propaganda çagyryşlaryny ýaýraýandygy üçin bir ýetginjegi 9 ýyl azatlykdan mahrum edipdir. Gyrgyzystanyň tanymal bir ymamy hem radikal toparlar üçin adamlaryň aňyny üýtgedýändigi sebäpli tussag edilipdir. Gazagystan bolsa, Siriýada söweşýän gazaklaryň wideolarynyň ýaýradylýan web sahypalaryny petikläpdir.
"Nastoýaşoýe Wremýa", Merkezi Aziýa hökümetleriniň dini radikalizme we ylaýta-da "Yslam döwleti" terror toparyna garşy göreş alyp barýandygyny gürrüň berýär.
Özbegistan çagyryş kagyzlaryny ýaýradany 9 ýyl azatlykdan mahrum etdi
Ýurtda hökümetiň dini ýagdaýy gaty berk tutýandygyna garamazdan, radikal yslam Özbegistanda seyrek duş gelinýän ýagdaý däl. Bu ýylyň başynda Daşkent welaýatynyň iki sany mekdebinde we Buhara şäherinde näbelli adamlar "YD"-niňkä meňzeş gara baýdak asypdyrlar. 2014-nji ýylda hem edil şonuň ýaly bir gara baýdak Daşkentdäki bir köpride asylypdyr.
Golaýda bolsa Özbegistanyň Daşkent welaýatynyň ýaşaýjysy 18 ýaşyndaky Firdaws Salimow mekdepde we koležde "YD"-niň propaganda kagyzlaryny ýaýradandygy sebäpli dokuz ýyl azatlykdan mahrum edilipdir.
25-nji oktýabrda bolsa şol bir wagtyň özünde döwlete degişli birnäçe telekanalda 40 minulyk "Indi gözüm açyldy" atly dokumental film gözkezilipdir. Ol filmde, Salimow öz günäsini boýnuna alýar we hemmelere ejizläp radikal toparlaryň aldawyna düşmezlik barasynda çagyryş edýär.
Filmiň esasyny goýanlar ýetginjegi ylaýta-da Özbegistanda has ýörgünli bolan "Odnoklassniki" atly sosial ulgamdaky ekstremist toparlaryň aldawa salandygyna aýratyn üns çekipdirler. Käbir bilermenleriň bellemegine görä, bu sosial ulgam, "YD" topary üçin adamlaryň aňyny üýtgedýän Merkezi Aziýalylaryň iň täsirli hem gowy görülýän ýeridir.
Ol wakadan birnäçe gün owal bolsa Kaşkandarýa welaýatynda iki sany aýal WhapsApp habarlaşma programmasynyň üsti bilen Özbegistanda halyfatyň döredilmegine çagyryş edilmegi barasynda özara gürrüň edendigi üçin bäş hem ýedi ýyl azatlykdan mahrum edilipdir.
Soňky ýyllarda Daşkent hökümeti ýaşlara oňaýsyz täsir ýetirýändigini öňe sürip, internet tehnologiýasyna we hyzmatlaryna garşy diýseň işjeň metbugat kampaniýasy alyp barýar. Ýöne şeýle çäreler o diýen netije bermeýär. Sebäbi Ýakyn Gündogarda ekstremist toparlaryň hatarynda söweşmäge gidýänleriň aglaba köpçüligini hut Özbegistanyň raýatlary emele getirýär.
Gazagystanda internet sahypalaryň petiklenmegi
Gazagystan bolsa, "YD" howpyna garşy olaryň propagandasyny ýaýradýan internet hyzmatlaryny petiklemek arkaly göreşmegi saýlap alypdyr. Sentýabryň ahyrynda Astana şäher kazyýeti tutuş Gazagystan boýunça "Vimeo" internet wideo sahypasynyň işini doly petikläpdir. Kazyýet, ol internet wideo sahypasyndaky materiallaryň aglaba böleginiň "terrorçylyk bilen dini radikallygy propaganda edýän" aýratynlyga eýedigi sebäpli şeýle karara gelinendigini düşündiripdir.
Takyk bir ýyl mundan owal bolsa ýurduň hökümeti hut şeýle sebäpden ugur alyp, Britaniýanyň tanymal gazeti The Daily Mail bilen gyrgyzlaryň Kloop.kg atly web sahypasyny petikläpdir. Şeýle karar haçan-da "YD" toparynyň hatarynda "jihatçy gazak çagalarynyň" bardygy hakda material çykandan soň kabul edilipdir.
Gazagystan, 150 sany gazak raýatynyň Başar Asada garşy söweşmek üçin öz maşgalalary bilen Siriýa gidendigi barasynda internet sahypalarynda wideolaryň ýaýradylmagyndan soň web sahypalary yzgiderli petiklemäge başlapdyr. Ýöne şeýle çäreler hemişe peýda edip baranok. Geçen hepde Gazagystanyň günortasyndaky Şymkent şäherinde ýaşaýan bir ors dili mugallymynyň öz aýaly we alty çagasy bilen radikal toparlaryň hatarynda söweşmek üçin Siriýa gidendigi mälm edilipdir.
Resmi maglumatlara görä, "YD" toparynyň hatarynda 400=den gowrak Gazagystanyň raýaty söweşýär.
Gyrgyzystan güýç ulanýar
Gyrgyzystanda hem hökümet dini radikallyga garşy gamçy bilen göreş alyp barýar. 7-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň Karasuý etrabynyň kazyýeti ýurduň günortasyndaky tanymal ymam Raşodhon Kamalowy bäş ýyl azatlykdan mahrum edipdir.
Ol ymam, bu ýylyň başynda Siriýa gidip söweşmegi üçin adamlaryň aňyny üýtgetmek tagallasyny alyp barmakdan aýyplanyp tussag edilipdir. Soň oňa ýöňkelýän aýyplama "dini duşmançylygy öjükdirmek" we "ekstremist materiallary saklamak hem ýaýratmak" görnüşinde üýtgedilipdir. Ymamyň özi bolsa aýyplamanyň birtaraply syýasy aýratynlyga eýedigini we bilgeşleýin gurnalandygyny aýdypdyr.
Gyrgyzystanyň howpsuzlyk gullugy bu ýylyň iýul aýynda Bişkek şäherinde "YD"-ne degişli bir toparyň ýok edilendigini habar beripdir. Geçirilen howpsuzlyk çäresinde alty adam öldürilipdir we ýedi adam hem tussag edilipdir. Howpsuzlyk gullugunyň wekiliniň aýtmagyna görä, ol adamlar paýtagtda we Kant şäherindäki ors harby howa düşelgesinde terrorçulykly hüjüm gurnamagy göz öňünde tutupdyrlar. Ýöne hökümet tapylan gara baýdakdan daşaryn ol adamlaryň dogrudanam "YD" toparyna degişlidigi barasynda anyk subutnama görkezip bilmändirler.
Şeýle wakalardan birnäçe gün geçensoň internetde "YD" toparynyň ýarym resmi ors propaganda kanaly "Furat media" tarapyndan gyrgyz dilinde düşürilip, taýýarlanan wideo materiallar ýaýradylypdyr. Wideo materialda bir gyrgyz erkek adam Gyrgyzystanyň raýatlaryny radikal toparlaryň hataryna goşulmaga çagyrypdyr.
Dürli hasabatlarda aýan edilmegine görä, Ýakyn Gündogarda ýaragly toparlaryň hatarynda söweşýän gyrgyz raýatlarynyň sany 400-e baryp ýetipdir. Olar, esasanam ýurduň gündogar sebitlerinden gidýänlerdir.
Golaýda aglaba köpçüligi etniki özbeklerden emele gelýän Siriýadaky "Ymam Buhari" atly topar "Merkezi Aziýadan birinji janyndan geçen hüjümçiniň ahyrky pursady" atly bir wideo ýaýradypdyr. Ol wideoda 21 ýaşyndaky gyrgyz raýaty görkezilýär. Ol, Ýakyn Gündogara eklenç üçin giden ýurdy bolan Russiýanyň üsti bilen barypdyr.
Täjigistan: petikleme, tussaglyk we raýatlykdan çykarmak
Bu ýylyň maý aýynda Täjigistan, ýurduň Içeri işler ministrliginiň ýörite tälimli polis goşunynyň serkerdesiniň eden wideo ýüzlenmesi bilen ör-gökden gelipdir. Wideo ýüzlenmede, polkownik Gulmurod Halimow özüniň halyfat üçin söweşmäge Siriýa gidendigini aýan edipdir. Russiýa bilen ABŞ-nda terrorçylyga garşy göreş harby tälimini alan polkownik Halimow öz wideo çykyşynda, Täjigistana "jihat" etmek üçin dolanjakdygy barada hem haýbat atypdyr. Polkownigiň ýany bilen Siriýa ýene birnäçe täjik söweşmäge gidipdir.
Duşanbe hökümeti muňa garşy ilkinji çäre höküminde OMON-ň owalky serkerdesiniň eden çykyşynyň wideolarynyň has çalt ýaýran "Odnoklassniki" we "Wkontakte" atly sosial ulgamlary petikläpdir. Şol bir wagtyň özünde hem Azatlyk Radiosynyň täjik gullugynyň we "Aziýa plýus" atly habar gullugynyň internet sahypalary gadaganlaryň sanawyna girizilipdir. Polkownigiň wideosynyň goýlan "YouTube" internet wideolary sahypasy bolsa ýurtda şol bada doly petiklenipdir.
Ol wakadan soň täjik hökümeti özüniň terrorçylyga we dini radikallyga garşy göreş çärelerini täzeden ýaýbaňlandyrypdyr. Awgust aýynyň başynda Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon hem, daşary ýurtlarda terrorçylykly toparlaryň hatarynda söweşýänleriň raýatlykdan çykarylýandygy baradaky permana gol çekipdir. Şeýle kanunyň çykmagynyň yzýanyndan bolsa Nurek we Şahrituz şäherlerinde näbelli adamlar "YD" toparynyň baýdagyny asypdyrlar. Ýurduň Işeri işler ministrligi waka bilen arabaglanşygy bolan 14 adamyň tutulandygyny habar beripdir.
Oktýabr aýynyň ortasynda Täjigistanyň Sogdi welaýatynyň kazyýeti bir ýerli ýaşaýjyny, Russiýadaky zähmet migrantlarynyň "YD" toparyna goşulmagy üçin olaryň aňyny üýtgedýän propaganda alyp barmakda aýyplap 16 ýyl azatlykdan mahrum edipdir.
****
Merkezi Aziýanyň ýurtlary ekstremizme garşy göreş alyp barýarlar. Ýöne muňa garamazdan Owganystanda bilen Ýakyn Gündogardaky terrorçylykly toparlaryň hataryna täze goşulýan raýatlaryň sany barha artýar.
Golaýda GDA-nyň döwlet baştutanlarynyň Astanada geçirilen maslahatynda aýan edilşine görä, häzirki döwürde "YD" toparynyň hatarynda söweşýän Russiýa bilen GDA-nyň raýatlarynyň sany bäş müňden ýedi müňe çenli baryp ýetýär. Bu geçen aýdaky sana görä iki esse köpdür.


text:
Salam lukman. Men 2 aýlyk göwreli. Meniň göwüslerim agyryp, kä ýerleri gataýar. Bu meniň göwreliligim bilen bagly alamatlarmyka?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Göwüsleriň ulalyp, gatamagy, olaryň duýgur bolup agyrmagy göwrelilik bilen bagly alamatlardyr. Göwreliligiň emele gelmegi bilen, böwreküsti mäziň we estrogen, progesteron gormonlarynyň täsiri bilen göwüslerde ýagyň ýygnanmalary, süýt ýodajyklarynyň giňelmegi, gan aýlanşygynyň ýokarlanmagy bolup geçýär. Bu alamatlar esasan göwreliligiň 11-12 hepdesine çenli aýdyň bildirip, soň aýrylyp gidýändirler. Göwüslere süýdüň inmegi üçin jogapkär gormon prolaktin bolsa, onuň mukdaryny progesteron kadalaşdyrýandyr. Göwreliligiň 5-6 aýlarynda göwüslerden birinji, oguz süýdüne meňzeş ak suwuklyk bölünip çykýandyr.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Salam lukman! Men ýatga spiral goýdurmak isleýärin. Ýöne joralarym spiralyň birnäçe zyýanly taraplarynyň bardygyny aýdýarlar. Onuň zyýanly taraplary barada giňişleýin gürrüň berseňiz hoşal bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýatga serişde (spiral) goýmak çäresi belli düzgünler we görkezmeler berjaý edilende, beden üçin zyýansyzdyr. Elbetde, göwreliligiň öňüni alyş serişdeleriniň hersine hem mahsus bolşy ýaly, spiral ulanmak netijesinde hem birnäçe wagtlaýyn döreýän amatsyzlyklara duş gelme mümkindir. Ýatga spiral goýlandan soň 1-2 gün gasygyň agyrmagy, 4-5 gün gan gatyşykly çyrşagyň bolmagy, birinji aýbaşynyň biraz uzak gelmegi garaşylýan alamatlar höküminde kabul edilip bilner. Seýrek ýagdaýlarda spiralyň süýşmegi (ekspulsiýa) hem bolup biler. Ýatga spiral goýdurmazdan öň ginekolog lukmanyň maslahatyny almak zerurdyr. Ýatga goýulýan spiral we başga goranyş usullary barada doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Göwreliligiň öňüni alyş serişdeleri (kontrasepsiýa) barada näme bilmeli?" atly makala bilen tanyşmaklygy Size maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bilen telefon arkaly gürrüňdeşlik geçirdi.
Bu telefon gürrüňdeşliginde iki ýurduň prezidentleri Türkmenistan bilen Türkiýäniň hyzmatdaşlyklaryny mundan beýläk-de ösdürmekligiň perspektiwalary barada pikir alyşdylar.
Mundan daşary, Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Abdylla Gül käbir möhüm regional we halkara meseleleri barada-da maslahat etdiler.
Bu telefon gürrüňdeşliginiň barşynda türkmen prezidenti Türkmenistanda belleniljek Nowruz baýramçylygyna Türkiýäniň delegasiýasynyň gatnaşmagyna-da umyt edýändigini belledi.


text:
Hindistanda anna güni öz-özünden ýumrulan jaýyň harabalyklarynyň astyndan tapylan adam jesetleriniň sanynyň şenbe güni 72-ä ýetendigi habar berilýär.
Polisiýa Mombaý şäherinde ýumrulan bu sekiz gat jaýyň harabalyklarynyň astyndan diri galanlaryň bardygyna bolan umytlaryň kem-kem azalýandygyny mälim etdi.
Anna güni sekiz gat jaýyň öz-özünden ýumrulan wagty onuň içinde 150 töweregi adamyň bolandygy çaklanylýar. Bu wakada 70 töweregi adamyň ýaralanandygy we 20-den gowrak adamdan henizem hiç hili habar-hatyryň ýokdugy aýdylýar.
Hindistanda jaýlaryň pes hilli gurluşyk materiallaryndan gurulmaklary ýaly sebäpler netijesinde olaryň öz-özünden ýumrulmaklary ýaly wakalar ýygy-ýygyndan ýüze çykýar.


text:
Ermenistanyň parlamenti türmede oturan oppozisiýa agzalarynyň ählisiniň azat edilmegine getirjek umumy amnistiýany biragyzdan diýen ýaly tassyk etdi. Parlamentde amnistiýa baradaky kanun taslamasyna 90 adam ses berdi, hiç kim garşy bolmady, bir adam bolsa ses berişlige gatnaşmady. Bu amnistiýanyň geçirilmegini öten hepde prezident Serž Sarkisýan talap edipdi.
Bu amnistiýanyň geçirilmegini prezident Serž Sarkisýan talap edipdi.
Amnistiýa netijesinde 400 çemesi tussagyň, ýurduň türmelerinde saklanýan bendileriň 10 prosent çemesiniň boşadylmagyna garaşylýar.
Azatlyga çykanlaryň arasynda Ermenistanyň Milli kongresiniň dört agzasy-da bolar. Olar 2008-nji ýylyň fewralyndaky dawaly prezident saýlawlaryndan soň gurnalan protestler sebäpli türmä basylypdy.
Bu saýlaw Ýerewanyň köçelerinde howpsuzlyk güýçleri bilen oppozision protestçileriň arasynda ganly çaknyşyga getiripdi. Şondan soň Ermenistanyň Milli kongresiniň lideri we prezidentlige kandidat Lewon Ter-Petrosýanyň ýüzden gowrak tarapdary tussag edilipdi.
Amnistiýa parlamentiň spikeri Howik Abrahamýan tarapyndan gol çekilen badyna güýje girer. Abrahamýan oňa 24 sagadyň içinde gol çekmeli.
Adalat ministri Hraýr Towmasýan Azatlyk Radiosynyň oppozision şahsyýetler we beýleki tussaglar haçan boşadylar diýen soragyna “Biz onuň entek haçan güýje girjegini görmeli. Bu kanunyň çap edilmegi üçin ýene 22 sagat wagt bar. Sagat şondan soň jykgyldap başlar” diýip, jogap berdi.
Sarkisýanyň Respublika partiýasyndan bolan parlament agzalarynyň käbiri tussagdaky oppozisionerleriň has tanymallarynyň, “Haýkakan Žamanak” gazetiniň redaktory Nikol Paşinýanyň we ozalky parlament agzasy Sasun Mikaelýanyň Ermenistanyň Milli kongresiniň Ýerewanda 31-nji maýda geçirjek demonstrasiýasyndan öň boşadylmagynyň ahmaldygyny aýdýarlar.
Üç şert
Ermenistanyň Milli kongresiniň Sarkisýan we onuň üç partiýaly hökümet koalisiýasy bilen çynlakaý dialoga başlamagynyň esasy üç şertiniň biri “ähli syýasy tussaglaryň azat edilmegi” bolup durýar. Beýleki iki şert iş ýüzünde Ýerewanyň esasy meýdançasynda demonstrasiýa geçirilmegine hökümet tarapyndan girizilen gadaganlygyň ýatyrylmagyndan we 2008-nji ýyldaky gozagalaňlar babatdaky derňewiň täzeden geçirilmeginden ybarat.
Ermeni häkimiýetleri geçen aýyň aýagynda bu talaplary kabul etdiler. Ermenistanyň Milli kongresiniň sözçüsi Eduard Şarmazanow bu amnistiýanyň “içki syýasy dialoga” ýol açjagyny aýtdy.
Ermenistanyň Milli kongresiniň tarapdarlary Ýerewanyň Azatlyk meýdançasynda, 2011-nji ýylyň 28-nji apreli.
Ermenistanyň Milli kongresi hökümet bilen diňe bir şerte görä: möhletinden öň prezident we parlament saýlawlaryny geçirmek talaby kabul edilse, gepleşige başlajagyny aýdýar. Hökümet we onuň syýasy ýaranlary saýlawlary wagtyndan öň geçirmek baradaky talabyň kabul edilmejegini gaýta-gaýta nygtaýarlar.
“Biz bolýan özgerişlere üns bilen syn edýäris we syýasy tussaglary boşatmak üçin tagalla edilýändigini görýäris” diýip, Ermenistanyň Milli kongresiniň uly resmisi Lewon Zurabýan aýtdy. Şeýle-de ol Ermenistanyň Milli kongresiniň indiki etjek işleriniň 31-nji maýda boljak ýygnanyşykda yglan ediljegini aýtdy.
“Bir zat eýýämden belli: biz çynlakaý üstünlik gazandyk” diýip, Zurabýan sözüniň üstüne goşdy. “Şeýle-de munuň Ermenistanda gozgalaň-gowgasyz kanuny hökümet gurmak üçin göreşmäge bize täze şert, ýagdaý döredýändigi açyk” diýip, Zurabýan aýtdy.


text:
Şamuhammet Akmuhammedowýn eseri, “Şaý-sep”
1937-nji ýylyň 8-nji sentýabrynda Mary şäherinde eneden bolan Şamuhammet ir ýetim galyp, Gyzylarbat (häzirki Serdar) şäherindäki çagalar öýünde terbiýelenýär. Ol ilki Aşgabadyň Şota Rustaweli adyndaky çeperçilik mekdebini, soňra Moskwanyň Surikow adyndaky çeperçilik institutyny üstünlikli tamamlaýar.
Şamuhammet Akmuhammedow çeper döredijilik bilen birlikde jemgyýetçilik - döwlet işleri bilen hem meşgullanýar. Ol sekiz ýyllap Türkmenistan hudožnikler birleşiginiň sekretary, alty ýyllap onuň başlygy, birnäçe ýyllap çeperçilik fondunyň ýolbaşçysy, medeniýet ministriniň orunbasary wezipelerinde başarnykly işledi.
Ussat suratkeşiň, görnükli jemgyetçilik-döwlet işgäriniň ady on tomluk Türkmen sowet ensiklopediýasynyň onunjy tomuna goşmaça girizildi. Onda hudožnigiň “Nohur”, “Güýz paslyndaky bag”, “Günorta wagty”, “Älemgoşar”, “Kinoaktýor Öwezgelenowyň portreti”, “Gülleýän respublika “, “Respublikanyň jar edilmegi”, “Meniň Türkmenistanym” triptihi ýaly kartinalarynyň şekillendiriş sungatyna saldamly goşant bolandygy nygtalýar. Olaryň birnäçesi häzir Türkmen döwlet şekillendiriş sungaty muzeýinde saklanylýar. Žiwopisçiniň kartinalarynyň daşary ýurt muzeýlerinde saklanylýanlary-da, aýry-aýry adamlaryň hususy kolleksiýalaryna düşenleri-de bar.
Şamuhammet aganyň çeper döredijiligi köptaraplydy. Ol Hydyr Derýaýewiň “Mähri”, Aman Kekilow bilen Taňryguly Taganowyň “Söýgi” we beýleki spektaklaryň sahna bezegini nusgalyk derejede ýerine ýetirdi. Bu ugurda onuň Bäşim Garajaýew, Çary Hümmedow ýaly onlarça şägirdi halypanyň ýoluny mynasyp dowam etdirdiler.
Gyzylarbat çagalar öýüniň höwesjeň teatrynda aktýorlygyň ilkinji tärlerini ele alan hudožnik “Gyrnak”, “Ölüm ýokdur,oglanlar’’ ýaly türkmen çeper filmlerinde, “Ofiserler” ýaly Moskwada surata düşürilen çeper filmde birnäçe keşbi professional artist kimin ýerine ýetirdi.
Şeýle hem Şamuhammet Akmuhammedowyň galamyndan “Maýagyň şöhlesi”, “Bäşim Nuraly”, “Gözelligi eçilmek”, “Edep-terbiýe berenler” ýaly Alty Garlyýew adyndaky kinostudiýada surata düşürilen dokumental filmleriň ssenarileri-de çykdy.
Ol dostlugy wasp ediji suratkeş hökmünde köp ýurtda, ozaly bilen-de Hindistanda giňden tanalýardy. Ussat hudožnik beýik Magtymgulynyň hyýalynda müdimi orun alan bu gözel ýurtda döredijilik saparlarynda bolup, 60-dan gowrak kartina döredýär. Ony hindi hökümeti Delä—Jawaharlal Nerunyň doglan gününiň dabarasyna ýörite çagyrýar. Şamuhammet Akmuhammedow Hindistana bagyşlanan eserleri üçin bu ýurduň iň arzyly sylagyna - Jawaharlal Neru adyndaky halkara dostluk baýragyna mynasyp bolýar. Bu baýrak Hindistanyň görnükli syýasy we döwlet işgäriniň, milli azat edijilik hereketiniň liderleriniň biriniň, ilkinji premýer-ministriniň adyny göterýändigi üçin has ähmiýetlidir.Soňky ýyllarda…
Şamuhammet Akmuhammedowýn eseri, “Gelin”
Halypa hudožnik garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň çeperçilik akademiýasynda ýaşlara sapak berýärdi. Ol bu okuw jaýynyň düýbüni kärdeşi Gulnazar Begmyradow bile bilelikde tutupdy. Ömrüniň soňky günlerine çenli nägehan kesele ýan bermän, öz tejribesini, dünýä usssatlarynyň döredijilik tärlerini ýaş hudožniklere yhlasly öwredýärdi.
Onuň şu okuw jaýyndaky kärdeşi, Türkmenistanyň halk hudožnigi Annadurdy Almämmedow Şamuhammet aganyň saglygynyň halys egbarlandygyna garamazdan, sapaklaryny sypdyrmandygyny, şägirtleriňe özümiz esewan bolarys, sen git-de dynjyňy al, saglygyňa seretdir diýilse-de, akademiýada galyp, derslerini dowam etdirendigini gürrüň berdi. Diňe ölüminiň öň ýanyndaky soňky iki hepdede ýanyny doly ýere berensoň, akademiýada görünmedi, kärdeşleri, şägirtleri, dost-ýarlary, il-gün onuň halyndan habar alyp durdular.
Biz Şamuhammet aga bilen soňky 22 ýylda goňşuçylykda ýaşadyk, ýöne onuň gatyrganan, özünden ula-kiçä ajy söz aýdan halatyny görmedik. Ol hemmeler bilen mylakatlydy, hakyky türkmen ýaşulusydy.
Gynansak-da, soňky bäş-on ýyllykda türkmen häkimiýetleri bu suratkeş babatda-da adalatsyzlyga ýol berdiler, ol radio, telewideniýede, metbugatda çykyş etdirilmedi. Hatda onuň 70 ýyllyk ýaş toýuny-da görmezlige saldylar, resmi bellemediler.
Şamuhammet Akmuhammedowyň adyny özünden ulularyň-da, özünden kiçileriň-de köpüsi “Şajan”-diýip, hormat-sylag bilen mähirli tutýardylar. Ol şeýle at bilen ýurduň dürli künjeginde giňden tanalýardy. “Ýagşydan at galar” diýleni.
Merhumy soňky ýoluna ugratmaga döredijilik intelligensiýasynyň görnükli wekilleriniň, onuň kämil sungatynyň muşdaklarynyň, goňşy golamlarynyň, tanyş-nätanyşlarynyň ýüzlerçesi gatnaşdy. Ýas dessurlarynda diňe resmiler göze ilmedi. Ol Çoganlydaky gysga wagtda dolup barýan gonamçylykda topraga berildi.
Merhumyň jaýy jennetden bolsun!
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, “Edebiýat we Sungat” gazetiniň öňki baş redaktory.


text:
Ýaponiýa 11-nji martda bolan ýer titremeden we sunamiden soň “Fukuşimo Daiçi” atom stansiýasynda dörän kriziň öňüni alyş çärerlerinde aljyrap, kynçylyklara duçar bolupdyr. Bu barada hökümet komissiýasynyň taýýarlan deslapky hasabatynda nygtalýar.
Hasabat 400 töweregi adam, şol sanda “Fukuşimo” atom stansiýasyny dolandyran “TEPCO” kärhnasynyň işçileri bilen geçirilen söhbetdeşlikleriň esasynda taýýarlandy.
Hasabatda bellenmegine görä, “TEPCO” kärhanasynyň işgärleri atom stansiýasynda döräp biläýjek adatdan daşary ýagdaýlara ýeterlik derejede taýýar bolmandyrlar.
Ýaponiýada 11-nji martda ýüz beren ýer titreme we sunami sebäpli 20 müň töweregi adam öldi ýa-da dereksiz ýitdi diýlip hasaplanýar.


text:
Aşgabat, 20-nji ýanwar. “Türkmenportal”
20-nji ýanwarda Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Allan Mastardy kabul etdi. Ilçi döwlet Baştutanymyza ynanç hatyny gowşurdy.
Diplomat wagt tapyp kabul edendigi üçin Türkmen döwletiniň Baştutanyna hoşallyk bildirip, ABŞ-nyň Prezidenti Barak Obamanyň salamyny ýetirdi, ol iki ýurduň we dostlukly halklaryň bähbitlerine laýyk gelýän döwletara gatnaşyklarynyň mundan beýläk hem okgunly ösdürilmegine gyzyklanma bildirýändigini beýan etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ABŞ-nyň ýokary derejeli ýolbaşçylaryna iň gowy arzuwlaryny aýdyp, Türkmenistanyň dünýäniň iň ösen ýurtlarynyň biri hökmünde Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen dostluk gatnaşyklaryny we köptaraply hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga aýratyn ähmiýet berýändigini nygtady.
Döwlet Baştutanymyz jenap Allan Mastardy Türkmenistandaky diplomatik wekilhananyň baştutany wezipesine bellenilmegi bilen gutlap, oňa ikitaraplaýyn, şeýle hem köptaraplaýyn esasda, ilkinji nobatda, iri halkara guramalarynyň ugry boýunça türkmen-amerikan gatnaşyklaryny ösdürmäge gönükdirilen işinde üstünlikler arzuw etdi. Häzirki döwrüň wajyp meselelerine, şol sanda ählumumy howpsuzlygy üpjün etmek meselelerine garaýyşlaryň we çemeleşmeleriň ýakynlygyny nazara almak bilen, bu gatnaşyklar möhüm ähmiýete eýedigini belledi.
Duşuşygyň barşynda deňhukuklylyk we özara bähbitlilik esasynda guralýan köpýyllyk netijeli hyzmatdaşlygyň meseleleri boýunça düýpli pikir alşyldy.


text:
Bu metbugat beýanatynda
“WikiLeaks” internet saýtynda çap edilen maglumatlara salgylanylyp, Orsýetiň “Itera” kompaniýasynyň prezident Berdimuhamedowa bahasy 60 million ýewro barabar kaşaň deňiz gämisini sowgat berendigi ýa bermändigi baradaky mesele gozgalýar.
2008-nji ýylyň oktýabrynda amerikan diplomatlarynyň alşan özara gizlin hatlarynda Türkmenistanyň prezidenti bilen baglanyşykly bir ýakymsyz waka barada-da gürrüň edilipdir. Ýagny, şol maglumatlarda “Itera” kompaniýasynyň Türkmenistanda gaz ýataklaryny özleşdirmek boýunça kontrakt almak maksady bilen ýurduň prezidentine 60 million ýewro durýan gymmatbaha deňiz ýahtasyny sowgat berendigi bellenilýär.Güman döredýän ýagdaýlar
“Global Witness” guramasynyň metbugat beýanatynda “Galkynyş” atly kaşaň gäminiň
prezident Berdimuhamedowa sowgat berlendigi baradaky maglumatlary anyklaşdyrmak maksady bilen bu guramanyň “Itera” kompaniýasyna ýüz tutup, onuň wekillerinden bu meseläni anyklaşdyrmagy sorandygy aýdylýar.
“Itera” kompaniýasy bu mesele bilen bagly beren jogabynda “WikiLeaks” saýtyndaky maglumatyň hakykata gabat gelmeýändigini aýdypdyr. Şonuň ýaly-da, “Itera” kompaniýasynyň dürli gep-gürrüňler bilen bagly kommentariýa bermeýändigi hem nygtalypdyr.
Şu ýylyň 3-nji iýunynda Türkmenistanyň prezidenti özüniň «Galkynyş» gämisinde gezelenç edipdi.
2008-nji ýylyň 30-njy sentýabrynda türkmen metbugaty prezident Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň ýygnagyny Hazar deňzinde “Galkynyş” atly kaşaň gäminiň üstünde geçirendigini habar beripdi. Şol gäminiň hem Türkmenistanyň islegi boýunça Italiýada gurlandygy aýdyldy.
Azatlyk Radiosy “Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maina bilen söhbetdeşlikde ýahta sowgady baradaky maglumatlar bilen bagly onuň guramasynyň türkmen resmilerine ýüz tutup-tutmandygy bilen gyzyklandy. Tom Maina “Türkmenistan ýapyk ýurt, şeýle sowallara türkmen tarapy jogap bermeýär. Şol sebäpden hem biz türkmen resmilerine hatda ýüzlenmäge synanyşygam etmedik. Bu mesele bilen bagly biz gös-göni ‘Itera’ kompaniýasyna ýüz tutduk” diýdi.
“Global Witness” guramasynyň ýaýradan metbugat beýanatynda “Iteranyň” Türkmenistan bilen öňden bäri ýakyn hyzmatdaşlyk saklap gelýändigi aýdylýar. Kompaniýanyň düýbüni tutan we “Iteranyň” direktorlar Geňeşiniň ýolbaşçysy wezipesini eýeleýän Igor Makarowyň Türkmenistanda doglandygy hem mälim.
“Iteranyň” bir bölümi bolan “Itera Oil &Gas” kompaniýasynyň direktorlar Geňeşiniň ýolbaşçysynyň orunbasary Waleriý Otçertsowyň bolsa 1989-1996-njy ýyllarda Türkmenistanyň hökümetinde ýokary derejeli wezipeleri eýeländigi aýdylýar. 1994-nji ýylda ABŞ-nyň Florida ştatyndaky Jeksonwille şäherinde düýbi tutulan bu kompaniýa
barada başky ýyllarda kän bir maglumat berilmändigi, diňe 7 ýyldan soň bu kompaniýanyň paýdarlarynyň sanawynyň köpçülige ýetirilendigi nygtalýar.“Iteranyň” syrly gatnaşyklary
“Kommersant” gazetiniň şu ýylyň 9-njy fewralynda çap edilen sanynda “Iteranyň” ýolbaşçysy Igor Makarow bilen geçiren söhbetdeşligi
berildi. Şonda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyklary barada aýdyp, Igor Makarow 2009-njy ýylda Türkmenistanyň prezidentiniň özleriniň teklip eden köp proýektlerini makullandygyny aýdýar.
“Käbir proýektlere prezidentiň özi gözegçilik edýär. Şonuň üçin men prezidente
Ýurtda aç-açanlyk bolsa, şeýle müňkürligiň ýüze çykmagynyň öňüni alsa bolardy.
örän minnetdar. Sebäbi her ýurtda prezidentiň goldawy kompaniýa üçin juda möhüm” diýip, Igor Makarow “Kommersant” gazetine beren şol interwýusynda gürrüň beripdi.
Şeýle hem, Igor Makarow özüniň bu interwýusynda şu ýylyň ýanwar aýynda “Itera” Hazardaky 21-nji blokda iş alyp barmak üçin lisenziýa berlendigini, özlerine berlen şol 21-nji blokda bolsa 200 million tonna nebitiň hem-de 90 milliard kubometr gazyň bardygynyň çaklanylýandygyny aýdypdy. Şu gün, 15-nji dekabrda bolsa, "Itera" kompaniýasy şol bloglarda gözleg işlerini geçirmek boýunça halkara tenderini yglan etdi diýlip, habar berilýär.
“WikiLeaks” internet saýtynda çap edilen maglumatlarda 2009-njy ýylda amerikan diplomatlarynyň hatlarynda Türkmenistanyň ýokary derejeli çinownikleri, şol sanda, ýurduň prezidenti bilen duşuşmak üçin şol duşuşygy gurnaýjylara uly möçberde pul bermeli bolýandygy aýdylýar diýlip, “Global Witness” guramasynyň metbugat beýanatynda bellenilýär. Bu ýagadaýyň hem S.Nyýazowyň döwründen miras galandygy nygtalýar.
Ýeri gelende aýdylsa, demokratik taýdan ösen ýurtlarda döwlet baştutany hususy kompaniýalaryň wekilleri bilen duşuşmaýar. Türkmenistanyň prezidentiniň bolsa diňe şu dekabr aýynyň dowamynda “Polimeks”, “Engin Group” we “Kotam Interprises LDT” ýaly birnäçe kompaniýanyň ýolbaşçylary bilen duşuşandygy ýerli metbugatda habar berildi.
“Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maina “WikiLeaks” saýtynda gürrüň berilýän wakalaryň we ol baradaky maglumatlaryň näderejede ygtybarlydygyny özleriniň bilmeýändigini, emma Türkmenistandaky ýapyklygyň dürli şübheleriň döremegine getirýändigini aýdýar.
“Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maina: "Türkmenistandaky ýapyklyk dürli şübheleriň döremegine getirýär".
“Biz bu gürrüň berilýän wakalaryň
näderejede hakykata laýykdygyny bilmeýäris. Emma ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomatlary bu baradaky maglumatlaryň ygtybarlydygyna ynanýarlar. Bu mesele Türkmenistanyň nebit we gaz pudagynda işlemek üçin berilýän lisenziýalaryň, yglan edilýän tenderleriň näderejede aç-açan hem adalatly geçirilýändigi bilen bagly ençeme sowallary döredýär. Maglumatlara görä, şol tendrler bäsleşik esasynda geçirilmän, ýurtda işlejek firmalary köp halatlarda prezidentiň özi saýlaýar” diýip, Tom Maina aýdýar.
"Ýurtda aç-açanlyk bolsa, dürli tendrleriň yglan edilmegi bilen bagly işlere türkmen çinownikleri adalatly çemeleşse, şeýle müňkürligiň ýüze çykmagynyň öňüni alsa bolardy" diýip, “Global Witness” guramasynyň wekili Tom Maina Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde nygtady.


text:
Golaýda Türkiýäniň ykdysadyýet ministri Zafer Çaglaýan türk firmalarynyň soňky 11 aýda Türkmenistan bilen 10 milliard dollardan gowrak serişdä durýan iş şertnamalaryny baglaşandygyny aýtdy.
Şeýle-de bu habardan Aşgabatda döwrebaplaşdyryljak 12 köçäniň, 60 km çemesi uzynlykdaky ýoluň gurluşygynyň bir milliard dollar çemesi bahasynyň bardygy belli boldy.
Bu habarlar Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň, Azathabar.som saýtynyň okyjylarynyň arasynda uly gyzyklanma döretdi. Olaryň käbiriniň pikirine görä, munça serişdäniň gysga wagtda ýurtdan daşyna çykarylmagy Türkmenistanyň ykdysady bähbitlerine ters gelýär.
Azatlyk Radiosynyň bu meselä bagyşlan söhbetdeşligini diňläp, öz pikirleriňizi aýtsaňyz, örän hoşal bolarys.


text:
Türkmenistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Hindistanyň liderleri 13-nji dekabrda bahasy 10 milliard dollarlyk gaz geçiriji proýektiniň gurluşygynyň düýbüni tutdular. Taraplar gazgeçirijiniň Günorta Aziýanyň energiýa bolan talabyny ödemegine we durnuksyz regionda dartgynlylygy gowşatmagyna garaşýarlar.
Mary welaýatynda Garagum çölünde TOPH gazgeçirijisiniň gurluşygynyň düýbüni tutmak boýunça geçirilen dabara Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly
Berdymuhamedow we Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghani gatnaşdylar.
Şeýle-de dabara Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif we Hindistanyň wise-prezidenti Mohammad Hamid Ansari gatnaşdylar.
Owganystanyň Hyrat-Kandagar gara ýolunyň ugrundan geçirilip, Pakistanyň Kwetta we Multan şäheriniň üstünden Pakistanyň Hindistan bilen serhedindäki Fazilka şäherine çekiljek uzynlygy 1735 kilometrlik TOPH gazgeçirijisi arkaly ýylda 33 milliard kubometr gazy akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Gazgeçiriji Galkynyş (Günorta Ýolöten-Osman) gaz ýatagyndan başlanýar.
Owganystan, Hindistan we Pakistan öz aralaryndaky dartgynlylyga garamazdan tebigy gazgeçiriji proýektiniň tarapynda çykyş etdiler.


text:
HYTAÝ ŞEREKETINDEN “BLUBOO XWATCH”
Tehnologiýa bazarynda giň gerime eýe bolan akylly sagatlaryň önümçiligi barha ýokarlanýar. Şol bir wagtda bu enjamyň önümçiligini ýola goýan şereketleriň sany hem artdy. Bu ugurda hytaýly öndürijiler hem çetde durmaýarlar. Bulardan biri bolan “Bluboo” şereketi, geljek aýyň içinde “Xwatch” ady berlen “Android Wear” iş ulgamy arkaly hereket edýän akylly sagadyny köpçülige ýetirmegi meýilleşdirýär. Bahasynyň 99 amerikan dollaryna barabar bolmagyna garaşylýan sagatda ünsi birnäçe aýratynlyklar göze ilýär. Esasan hem, enjamyň daşky görnüşini üýtgetmek mümkinçiligi has-da bellärliklidir. “MediaTek MT2601 1.2 GHz” hereketlendirijisi, 512 RAM göterijisi, 4 gigabaýt maglumat saklaýjy ýady, 1.3 inçlik 360×360 piksel ölçegindäki ýokary duýujylykly sensor ekrany we 480 mAh göwrümli batareýany özünde jemleýän sagadyň göwrümi 9.8 mm galyňlygyndadyr. Berilýän maglumatlara görä, sagat “Bluetooth 4.1” baglanyşygy arkaly akylly telefonlar ýa-da tabletler bilen baglanyşyp bilýär. Şeýle hem, akylly enjamda GPS, barometr we şuňa meňzeş birnäçe mümkinçilikler hem ýer alypdyr. Ýöne beýleki akylly sagtlardan tapawutlylykda munda SIM kart oturdylýan ýeri ýok, emma Wi-Fi ýardamy arkaly internete baglanyşmak mümkinçiligi göz öňünde tutulýar.
ÝAPONLARDAN TÄZE TEHNOLOGIÝA
Ýapon tehnologiýa enjamlaryny öndürijileri islän mahalyňyz gözden gaýyp bolmak mümkinçiligini özünde saklaýan bir ekrany döretmek bilen hemmeleri haýran galdyrmagy başardy. “Panasonic” şereketi ABŞ-nyň Las Wegas şäherinde geçirilen “CES 2016” şüweleňinde köpçüligiň dykgatyna ýetiren ekran taslamasy arkaly, zerur bolan halatynda arkasyny hem görmäge mümkinçilik berýän telewizory öndürdi. Şereketiň täze ekran tehnologiýasy “ekran görüş ulgamy” bilen “ekranasty görüş ulgamy” arasynda geçiş etmek bilen, ulanyjylaryň zerur halatynda ekranyň arkasyndaky zatlary hem görmeklerine şert döretdi. Ekranyň dürli buýurmalary ýerine ýetirme mümkinçilikleri hem ýeňilligi hem-de ýönekeýligi bilen täsir galdyrýar. Ulanyjylar islegine görä, täze tehnologiýaly telewizory uzakdan dolandyryjy bilen bir hatarda, el hereketleri ýa-da ses tolkunlary arkaly buýurmalary ýerine ýetirip bilerler. Entäk kämilleşdirme tapgyrynda bolan bu ekranlar “CES 2016” şüweleňiniň iň ajaýyp täzeliklerinden biri hökmünde gatnaşyjylaryň ünsüni çekdi.
“BARMAK YZYNY TANAMA” TEHNOLOGIÝASY
“Qualcomm” şereketiniň “CES 2016” şereketinde hödürlän täze barmak yzyny tanama sensory “Sense ID”, barmak yzy tehnologiýasynyň howpsuzlygyny ýokarlandyrmak üçin niýetlenendir. “iPhone 5s” akylly telefonynda ýerleşdirilenden soň, bu enjamlarda adaty ýagdaýa gelen barmak yzyny okaýjylar, howpsuzlyk babatynda hem garaşylýan netijäni berdi. Şol bir wagtda, hödürleýän ygtybarly howpsuzlygynyň ýany bilen barmak yzyny okaýjy tehnologiýa, gündelik durmuşymyzda hem uly ýeňillikleri üpjün edýär.
Häzirki wagtda akylly telefonlarda ulanylýan barmak yzyny okaýjy sensorlary has-da kämilleşdirmek we gorag howpsuzlygyny ýokarlandyrmak ugrunda işler alnyp barylýar. Bu meselede “Qualcomm” şereketi yzygiderli täzelikleri ornaşdyrmak bilen, has ygtybarly bir ulgamy orta goýmagy başardy. Soňky gezek hem şereket “Sense ID” adyny beren bu tehnologiýasyny “CES 2016” şüweleňinde täzelikleri bilen köpçülige hödürledi. “Sense ID” atly barmak yzyny okaýjy ulgam, barmak yzyny ultrasonik ses tolkunlary arkaly karta geçirýär. Şeýlelikde goýulan barmak yzy kartasy, görüşe bagly ulgamlara görä has ýokary howpsuzlygy hödürleýär. “Qualcomm”, bu enjamy arkaly hakerleriň işini kyn ýagdaýda goýmaga çalyşýar. Ýokary ygtybarlylygy we howpsuzlygy hödürleýän bu tehnologiýasyny şereket “Apple”, “Samsung” we HTC ýaly kompaniýalaryň enjamlarynda ulanmagy maksat edinýär.
“APPLE” WE “SAMSUNG” BÄSDEŞLIGI
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Kaliforniýa ştatynda ýerleşýän “Apple” şereketi bilen Günorta Koreýanyň “Samsung” şereketi häzirki döwrüň tehnologiýa dünýäsiniň iň uly bäsdeşleri hökmünde bellidir. Ýakynda “Apple” şereketiniň akylly enjamlar ugrunda ýene-de bir täzelik ekjekdigi, ýagny akylly ýüzükleriň önümçiligine girişjekdigi mälim edilipdi. Bu habarlaryň yzysüre Günorta Koreýaly şereket hem bu ugurda herekete geçdi. Şu ýagdaýdan görnüşi ýaly tehnologiýa äleminiň ähli ugurlarynda özara bäsleşýän iki şereket, indi “akylly ýüzük” bäsdeşligine girişdi. “Apple”-niň akylly ýüzük önümçiligi üçin iş alyp barýandygyny bilen “Samsung”, dessine herekete geçip, gerekli patentleri aldy. “Samsung”-yň alan rugsatnamasyna görä, şereketiň akylly ýüzügini öý awtomatik ulgamlaryna gözegçilik etmek üçin ulanmak mümkin bolar. Şeýle hem bu akylly ýüzük akylly telewizor, ses ulgamlary we ýagtylandyrma ugurlarynda sazlamalardyr, buýurmalary ýerine ýetirmäge ukyply bolar.
“DELL”-IŇ GIBRID KOMPÝUTERI
“Dell” şereketi “Windows” iş ulgamy arkaly işleýän gibrid noutbuk kompýuterleriniň üstüne ýene-de birini goşdy. Täze “Dell Latitude 12 7000” kysymly gibrid noutbuklary 12.5 inç ekranly we “Intel Core M Skylake” hereketlendirijisi bilen birlikde müşderilere hödürlendi. Şeýle hem, täze enjam iki tapawutly klawiatura görnüşi bilen, ýagny hem düwmeli, hem sensor klawiaturalaryny ulanmak mümkinçiligini hem hödürleýär. “Intel Core M7” hereketlendirijisi arkaly işleýän görnüşde iki sany Thunderbolt 3 porty we 4 K ölçegli ekrany esasy aýratynlyklary hökmünde aýdylýar. Şeýle-de, bu noutbuk görnüşinde 1920 x 1080 piksel durulygyndaky ekran, 128 gigabaýt maglumat saklaýjy ýady, “Core m3-6Y30” hereketlendirijisi, 4 gigabaýt DDR3 160 MHz RAM göterijisi göz öňünde tutulypdyr. Tablet-noutbuk gibridi Wi-Fi, “Bluetooth 4.1”, 30 Watt/sagatlyk batareýasy, microSDXC kart ýerleşdirilýän ýeri ýaly arabaglanyşyk mümkinçiliklerini hem özünde saklaýar. Bilşimiz ýaly, “Dell” kysym kompýuterleri, görnüşleriniň aglabasynda ýazgy we çyzgy işleri üçin ulanylýan işjeň ekran galamyny hem hödürleýär. Bu tablet klawiaturasyz 29.21 x 19.30 x 0.76 sm ölçeglere we 725 gram agyrlyga eýedir. Inçe klawiaturasy bilen birlikde galyňlygy ortaça 1.8 sm-e, agyrlygy 1.4 kilograma ýetýär.


text:
Bilinşi ýaly Yrakda ýaşaýan türkmenler syýasy we jemgyýetçilik taýdan ýurduň içinde hem daşynda iň aktiw diasporalaryň biri hasaplanýar. Yragyň öňki prezidenti Saddam Hüseýniň döwründe dürli basyşlara sezewar bolan yrakly türkmenler, onuň häkimiýet başyndan gitmegi bilen ýurtda öz hak-hukuklary babatda syýasy hem jemgyýetçilik taýdan dürli tagallalar alyp barýarlar.
Yragyň demirgazygyndaky Kürt dolanşygynyň merkezi şäheri bolan Erbilde ýaşaýan türkmenleriň durmuşynda, ýene uly bir waka bolup geçdi, ýagny Yrakda ençeme ýyl soň Erbil şäherindäki bir türkmen metjidinde türkmençe hutba okaldy.
Bu, Yrak türkmenleriniň durmuşynda bolup geçen wakalardan diňe biri, soňky ýyllaryň dowamynda türkmençilik adyna Yrakly türkmenleriň arasynda başga nähili özgerişiklikler bolup geçipdir? henizem bärden gaýdýan zatlar näme? we bu tejribeler beýleki ýurtlarda azlyk bolup ýaşaýan türkmenler üçin nähili görelde bolup biler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Yrak türkmenleriniň jemgyýetçilik durmuşynda soňky ýyllaryň dowamynda bolup geçýän möhüm üýtgeşmelere nazar aýlaýar.
Hemmeleri bu temadaky gepleşige öz goşandyny goşmaga çagyrýarys. Gepleşige gatnaşmak ýa-da bu temadaky teklipdir-belliklerini redaksiýamyza ýetirmek isleýänler Azatlyk Radiosy bilen hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip biler. Bu temadaky teswirleriňizi hem aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Demirgazyk Owganystanda general, wise-prezident Abdul Reşit Dostum öz harby güýçleri bilen birlikde Farýab welaýatynyň Almar etrabyna bardy. General Dostumyň aýtmagyna görä, Türkmenistan bilen serhetleşýän bu etrapda galla önümlerine görä, ok-däri serişdeleri has köp alnyp-satylýar.
Dostum bu saparynyň çäginde Türkmenistanyň serhetýakasynda ýaşaýan puştun taýpalaryny hem hökümet bilen hyzmatdaşlyk etmäge çagyrdy.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan bu maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Şu gün Albaniýanyň öňki prezidenti Rehtep Meýidani Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklar institutynda leksiýa bermek çäresine başlady.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen ÝHHG-niň Aşgbatdaky Merkezi tarapyndan gurnalan bu çäräniň esasy maksady demokratik institutlaryň işleýiş prinsiplerini öwrenmek we häzirki dünýäniň howplaryna garşy durmak meselelerini aýdyňlaşdyrmak.
Rehtep Meýidaniniň leksiýalaryna Türkmenistanyň Daşary işleri ministrliginiň, Milli howpsuzlyk ministrliginiň, Içeri işler ministrliginiň, Polisiýa Akademiýasynyň we Ylymlar Akademiýasynyň wekilleriniň, şeýle hem käbir ýokary okuw jaýlarynyň talyplarynyň gatnaşýandyklary habar berilýär.
R.Meýidaniniň leksiýalary ynsan hukuklaryny goramak, kanunçylyk reformalary, globalizasiýa we halkara gatnaşyklary ýaly meseleleri öz içine alýar.


text:
Anna güni polisiýa bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşykdan soň, Pristina uniwersitetiniň rektory işden çekildi.
Protestçiler rektory we birnäçe professory ylmy derejelerini galplaşdyrmakda aýyplaýar. Ibrahim Gaşi şenbe güni işden çekilýändigini yglan etdi.
Ol Pristinada bolan soňky zorluklarda Kosowanyň oppozisiýadaky syýasy partiýalaryny günäledi. Gaşiniň bu wezipä bellenmegini Kosowanyň dolandyryjy koalisiýasy goldapdy.
Pristinada bir hepdeden hem uzaga çeken demonstrasiýalarda studentler onuň işden çekilmegini we metbugatda ylmy derejelerini ýokarlandyrmak üçin galplyga ýüz urmakda aýyplanan professorlaryň işden boşadylmagyny talap etdiler.
Gelýän günlerde has köp demonstrasiýanyň geçirilmegine garaşylýar, sebäbi guramaçylar Pristina uniwersitetiniň mugallymlarynyň ählisiniň ylmy derejeleriniň garaşsyz guramalar tarapyndan barlanmagyny talap edýärler.


text:
1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda türkmen halkynyň taryhynda iň pajygaly sahypalaryň birine öwrülen Gökdepe söweşi hakda, meger, şol wagtlar dünýä ýaýrandyr.
Teke türkmenleriniň galasy bolan Gökdepe galasynyň patyşa Russiýasynyň goşunlary tarapyndan rehimsizlik bilen basylyp alnyşy hakda sowet häkimiýetiniň ýaşan 70 ýylynyň içinde hiç zat ýazdyrylmady. Şonuň üçin XX asyrda ýaşan nesilleriň köpüsi Gökdepe galasynyň zabt edilişi hakdaky hakykat barada hiç habar bilmän gezdiler.
Taryhdan bir parça
Gökdepe galasynyň alnyşyny teke türkmenleriniň başyna salnan iň bir aýylganç betbagtçylyk diýip aýtsa bolar. Şol galanyň alnyşy hakda dürli kärdäki, dürli adamlaryň taryhda galdyran dürli ýazgylaryndan käbir setirleri ýatlap geçeliň.
«Galanyň zabt edilip alynmagynda esasy goşunbaşy bolan, general Skobelew gaçyp barýanlaryň yzyndan ýetilip öldürilenleriň sanynyň 16 müňdügini aýdypdyr. Guma tarap gaçyp barýarkalar gyrlan erkek adamlaryň, aýallaryň, çagalaryň, mallaryň ýolda serlip galan jesetleriniň bäri-aňyrsy ýokdy. Gökdepe galasynyň içinden hem 7 müňe golaý jeset tapyldy. Tas şonçarak jeset bolsa galanyň eteginde ýere çala duwlanypdyr ýa-da ýaplaryň içinde porsap galypdyr.
Galadan gaçyp barýanlaryň yzyndan kowgy pyýada goşun tarapyndan 10 wýorst, atly goşun bilen bolsa ýene 6 wýorst dowam etdirildi. Diňe garaňky düşenligi we gaçyp barýanlaryň doly dargadylanlygy sebäpli, rus goşunynyň general Skobelew tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän jellatlary yzyna dolanmaga mejbur bolýarlar. Kowgy wagtynda dragunlar we kazaklar tarapyndan 8 müňe golaý aýal-erkek adam öldürildi. Tekeleriň özleriniň aýtmagyna görä, galanyň gabawynyň wagtynda çekilen ýitgileriň sany 20 müň bolupdyr. Galanyň içinde 15-e çenli maslyk üýşüp ýatan öýlerem bolupdyr.» (N.Hojageldiýewiň «Skobelew milli gahrymanmy ýa-da...?!» atly kitabyndan sitata).
Türkmeniň baş penasy - türkmeniň bek galasy
Aňyrsyna-bärisine göz ýetmän ýatan Garagum çöli dürli taryhy döwürlerde, dürli taryhy wakalar ýüze çykanda türkmenleriň gaçybatalgasy bolup gelipdir. Türkmenler duşmandan asgyn gelen halaty özlerini çöle atypdyrlar. Guýy gazynaýmasaň, hiç bir suwy-söli bolmadyk bu ümmülmez çölüň jümmüşine aralaşmaga gelmişek-bigäneler het edip bilmändirler.
Gökdepe galasy patyşa Russiýasynyň goşunlary tarapyndan syndyrylan çagda hem, ýokarda getiren faktlarymyzdan görnüşi ýaly, galadan çykyp gaçan türkmenler özlerini Garagum çölüne atypdyrlar. Olaryň häzirki ýaşaýan ýerlerinden çen tutsaň, olar çölüň 100-200 kilometrlik içine gidipdirler. (Eger Skobelew öz goşunlaryny gala getirmänkä tekeler Garagumuň jümmüşinde bukulyp, soňra partizançylyk ýoly bilen söweşen bolsalar, belki olar ýeňilmezek Skobelewiň goşunlarynyň külüni-de çykarardylar. Gynansak-da, şol wagt tekeleriň aňyna beýle pikir gelmändir. Belki, olar rus goşunlaryny ilkinji sapar ýeňişlerini ýatlandyrlar, ýa-da özleriniň garadangaýtmazlyklaryna, batyrlyklaryna bil baglandyrlar.)
Häzir olara «Gumlular» diýilýär. Ýerbent, Derweze diýen ýaly gum obalarynda ýaşap ýören gumlular özleriniň bütin ömrüni çarwaçylyk bilen geçirdiler. Olaryň esasy mallary dowar hem düýe maly. Haçan barsaň, gumlynyňkydan turşuja düýe çalyny içip bolýar. Zähmetsöýer adamlar. Gelin-gyzlary keşde çekmäge-de, haly dokamaga-da, keçe basmaga-da ökde.
Gumly gyzlar iň halanýan gyzlar bolýar. Sebäbi olar ähli kyn şertlerde ýaşap bilýän, zähmetsöýer zenanlar bolýar. Gumlular çem gelene gyzlaryny bermeýärler. Köplenç olaryň öz-özleri biri-biri bilen gyz alşyp-berişýärler. Sowet döwründe oba-şäher gyzlarynyň bahasy on-on iki müň rublka gumly gyzlaryň bahasy kyrk bäş müň rubldy. Eger gumlular göwni ýetäýen wagtynda, gumuň işine çydap bolar diýen niýet bilen şäherden ýa-da şähere ýakyn obalardan ogluny öýerjek bolsalar, kyrk bäş müň rubly şolara-da galyň hökmünde töleýärdiler. Gumlularyň bir sapar öýlenen ýigitlerine gaýdyp gumly gyz berilmeýär.
Gumlular mydama pul tapyp bilýän adamlar bolupdylar. Sebäbi sowet döwründe, hökümet «Ikiden-üçden artyk mal saklamaly däl» diýip, gadagançylyk girizen wagtlarynda hem gumlular isledigiçe, müňläp-müňläp mal saklap bilýärdiler. Tomsuna 50-60 gradus jöwzasy bolan yssy çölüň içine 100-200 kilometr ýol geçip, kim gumlynyň malyny sanamaga gitjekmiş?!
Ýagşy bar ýerinde ýamanam bar. Ýurduň bar ýerinde ýüze çykýan sosial kynçylyklar gum obalyrynda-da bolman duranok. Sowet döwründe, neşekeşlige garşy göreş yglan edilip, polisiýanyň neşekeşlige garşy iş alyp barýan bölümleri tarapyndan gum obalaryna wertolýotly reýd-barlag geçirilen halatda gumlularyň Garagumuň jümmüşinde guýy suwy bilen ýetişdiren neşe ekinleriniň köpüsiniň üstüni açyp, neşe ekinlerini orup hem otlap gaýdyşlary barada telewideniýede gepleşikler berlip, gazetlerde makalalar çap edilerdi.
Häzirki ýaşaýyşlary
Gökdepe galasynyň alnan ganly wakasyny on ýaşynda gören çaga-da bu waka hakda hiç wagt dil ýardyrmadyk sowet hökümetiniň häkimlik eden ellinji-altmyşynjy ýyllarynda eýýäm 50-60 ýaşly gojalar bolýar. Ganly wakany gören nesil bir çak dünýeden ötüp gitdi. Şeýle bolansoň, gumlularyň tas hemmesi diýen ýaly, aýratyn-da ýaş nesli özleriniň Gahryman Gökdepe galasynda basybalyjy rus goşunlaryny paýhynlan batyrlaryň hakyky nesilleridigini bilmeýärler. Olar özlerini köp adamlaryň «gumly» diýip kemsidýändiklerinden nalaýarlar.
«Gumly» diýmek, türkmeniň özara ulanýan dilinde «sowatsyz» diýen manyny berýär. Gumda, elbetde, mekdep bar. Gumdan tanymal adamlaram çykman duranok. Ýöne olar şäherliler ýaly ürç edip okap ýören adamlar däl. Malyň yzynda gezip ýören adamlar. Gepleşip otursaň, olar akylly hem örän sypaýy. Elbetde, gum obalarynda tebigy gaz, elektrik togy ýok. Telewizorsyz, radiosyz sen kime deňleşersiň?! Suw ýok, banýa ýok. «Bir kündük suw bilen mal ýatakda ýa-da depäň aňyrsynda suwa düşünýäs» diýip, bir gumly ýylgyryp gürrüň berýär. Bu gep çynmy ýa degişme, biz ony biljek däl, ýöne gumlylaryň ýaşaýşy häzirem gadymky ýaşaýşa gaty çalymdaş.
Aşgabat – Daşoguz maşyn ýolunyň açylmagy gumlularyň ýaşaýşyny kynaltdy. Ogry köpeldi. Köp nätanyş maşynlaryň öz obalarynyň deňinde düşläp, mal baryny ogurlap gidýändiklerinden gumlular nalaýarlar. Öz deňlerine adam öldürilip taşlanyp gidilýän ýagdaýlaryň-da ýüze çykýanlygyndan olar zeýrenýärler. Olaryň köpüsi indi Aşgabada tarap süýşmek isleýär. Aşgabadyň etegindäki çöllükde dörän Çoganly posýologyndan ýer alyp bilenler begenýärler. Gökdepe bolsa bu çaka çenli töwerekden süýşen adamlardan doldy.
Batyr gökdepelileriň nesillerine häzir Gökdepede ýer ýok. Gökdepede ýaşap ýörenleriň hersi ol ýere hojaýyn. Propiskasynyň ýoklugy sebäpli, gumlular öz atalarynyň, eneleriniň, uýalarynyň gyrmyzy ganlaryny döküp goran mekanyndan ýer alyp bilmeýärler. Sebäbi köp kişi gumlularyň bir wagt Gökdepeden giden adamlaryň nesilleridigini bilmese näme! Bilýänlerem, belki, bilmediksirän bolýandyr. Bir süri adamy etrabyňa getirip siňdirmek aňsat däl.
Olaryň köpüsi Aşgabadyň etegindäki Köşi, Ýalkym ýaly obalardan örän köp pul berip, mellek alyp, göçüp gelýärler.
Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Aşgabatly 27 ýaşly Aýna häzir daşary ýurtlaryň birinde düwnük keselinden bejergi alýar. Ol häzir ýagdaýynyň agyrdygyny, himiýaterapiýa kursuny alýandygyny aýdýar. Aýna ilkibaşda türkmen doktorlary ýalňyş diagnoz çykarmadyk bolsalar, ähli zadyň bu derejä ýetmejekdigini öňe sürýär. Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Aýna bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aýna, ilki bilen sen öz nähoşlugyň, şeýle-de türkmen doktorlarynyň saňa bellän berjergisi barada gürrüň berseň.
Aýna: Geçen ýyl meniň göwsümde kiçiräk bir çiş emele gelip başlady. Men Türkmenistanda doktorlara ýüz tutdum. Olar maňa punksiýa etdiler. Ýagny, göwsüme iňňe sokup, ondan suwuklyk aldylar. Olar barlag geçirenlerinden soň, mende üýtgeşik hiç zadyň ýokdugyny aýdyp, bejergi bellediler.
Bejergä ummasyz, dünýäniň puly çykdy. 1,5 aý töweregi bejergi alanymdan soň hem çiş hiç aýrylmady, tersine, ol berkäp we ulalalyp başlady. Maňa soň täzeden punksiýa etdiler. Şonda olar göwsümden suwuklygy alyp bilmediler. Doktorlar çişi kesip aýryp bolýandygyny, soňundan ähli zadyň düzeljekdigini aýtdylar. Ýöne plastika barada gürrüň hem ýokdy. Doktorlar maňa “göwsüňden çişi kesip aýrarys, mundan soň ol täzeden bitip, öňki durkuna geler” diýdiler. Bu akla sygjak zat däl ahyryn. Üstesine-de, men entek durmuşa çykmadyk gyz, meniň daşky-görnüşim meniň üçin diýseň wajypdy. Şol sebäpden men operasiýany daşary ýurtda etdirmegi ýüregime düwdüm.
Men ilki bilen Eýrana gitjek boldum. Sebäbi ol ýerde medisinanyň gaty ösendigini we şunuň ýaly operasiýalaryň gowy edilýändigini aýtdylar. Emma haçan-da men serhede baranymda, maňa “sen entek 35 ýaşamadyň” diýip, yzyma gaýtardylar. Bu diňe bahana, başdansowma gürrüňlerdi. Ol ýerde kimiň ýanyndan saglyk resminamalary tapylsa, türkmen resmileri şol adamlary serhetden geçirmeýärdiler. Bir gezek ol ýerde bir oglanjygy gördüm, onda saç-tüý ýokdy, üstesine-de onuň reňki gaty öçügsidi. Garaz, onuň rakdan ejir çekýändigini görüp bolýardy. Ene-atasynyň gözýaşlaryna garamazdan, müň bir bahana tapyp, olary serhetden geçirmediler.
Azatlyk Radiosy: Näme üçin saglyk resminamalary tapylan adamlar serhetden yzyna gaýtarylýardy?
Aýna: Olaryň maňa hem aýdan zady şu boldy, ýagny “bizde hem köp sanly doktorlar bar, üstesine-de rak keselleri üçin hassahana bar, şonuň üçin bärde hem bejergi alyp bilersiňiz”. Hawa, keselhanalara, ol ýerdäki tämizlige we apparatlara sözüm ýok, ähli zat gowy. Ýöne, ýaňy hem aýdyşym ýaly, bärde gep doktorlarda. Biziň doktorlarymyz hatda “biopsiýa” diýen zady-da eşidip görmändirler. Men olara ilki ýüz tutanymda, olaryň ilki etmeli zady şol eken. Olar bolsa eýýam ulanyşdan doly galan punksiýany edip dyndylar.
Eger-de sen daşary ýurtda bejergi aljak bolsaň, onda gatbar-gatbar resminamalary toplamaly. Şol dokumentlere doktorlar gol hem goýanok. Näbileýin, belki gorkusyndan, ýa ýene başga bir sebäpden muny edýändirler. Haçan-da men resminamalary ýygnajak bolanymda, munuň mümkin däldigini aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Aýna, sen şol wagt özüňde haýsy keseliň bardygyny anyk bilmeýändigiňi aýtdyň. Seni Eýrana hem goýbermändirler. Sen mundan soň, operasiýa üçin başga, üçünji bir döwlete çykmagy başarandygyňy aýtdyň, soň näme boldy?
Aýna: Hawa, men başga bir döwlete çykmagy başardym. Men doktorlara Türkmenistanda geçen barlaglarymy we analizlerimi görkezdim. Olar resminamalary kabul edip, başga goşmaça barlag geçirmezden operasiýa etdiler. Haçan-da olar şol çişi göwsümden çykaranlarynda, ol ýerde rak ösüntgileriniň bardygy anyklandy. Daşary ýurtly doktorlar nädip muny beýdip bolandygyny, nädip Türkmenistanda doktorlaryň muny edendigine diýseň haýran galdylar.
Azatlyk Radiosy: Sen şondan soň, Türkmenistana dolanman, bejergini daşary ýurtda dowam etdirdiň, şeýlemi?
Aýna: Hawa, şeýle. Biziň doktorlarymyzyň ýalňyşy sebäpli, eýýäm meniň göwsümi doly kesip aýyrdylar. Himiýaterapiýany alýan, kellämde saçym galmady. Eger-de başdan nämäniň bardygyny anyklan bolsalar, onda ähli zat başgaça bolardy. Göwsüm ýerinde durardy. Bu ýaşymda hem munça jepany görmezdim.


text:
Türkiýäniň Stambul şäherindäki “Gezi” parkynda demonstrasiýa geçirýän protestçiler premýer-ministr Rejep Taýýyp Erdoganyň beren wadalaryna garamazdan, anna güni agşam bu parkdaky öz demonstrasiýalaryny dowam etdirdiler.
Anna güni Rejep Taýýyp Erdogan Stambuldaky bu parkyň territoriýasynda göz öňünde tutulýan gurluşyk işleriniň ýatyryljakdygyny aýdyp, protestçilerden bu parky terk etmekligi haýyş etdi.
Emma şenbe güni protestçiler ýörite beýanat ýaýradyp, ýurtda dowam edýän “adalatsyzlyklara we eden-etdiliklere” garşy öz protestlerini dowam etdirmekçidiklerini mälim etdiler.
Öten agşam paýtagt Ankarada parlamentiň binasynyň golaýyna ýygnanan müňlerçe protestçini dargatmak üçin polisiýa güýçleri suw çüwdürimlerini we göz ýaşardyjy gazlary ulandylar.
Türkiýede indi iki hepde bäri dowam edýän bu protest demonstrasiýalary soňky onýyllyklarda bu ýurtdaky iň bir uly gerimli demonstrasiýalar hasaplanylýar.


text:
Orsýetiň arktika regionynyň üstünden Ýewropa aşmaga synanyşýan migrantlaryň akymy biraz gowşady. Resmileriň 29-njy oktýabrda aýtmagyna görä, bu belli bir derejede serhetden geçmek üçin zerur bolan tigirleriň ýetmezçiligi bilen bagly.
Norwegiýada paş pena gözleýän adamlar serhetden tigirli geçmeli bolýarlar, sebäbi pyýadalaryň geçmegi gadagan, dokumentleri kadaly bolmadyk ýolagçylary geçirýän ulag sürüjilerine, bolsa, jerime salynýar.
Ençemesi Siriýadaky uruşdan gaçyp çykan migrantlaryň bu ýoldan peýdalanmak boýunça tagallalary Ýewropa barýan günorta ýollarda migrantlaryň öňüne böwet salynmagy sebäpli hasam güýçlendi.
Orsýetiň resmileri ýerli dükanlarda tigirleriň satylyp gutarandygyny, 500 çemesi migrantyň serhetde Nikel şäherinde garaşmaga mejbur bolýandygyny aýtdylar.
Şol bir wagtda-da, serhediň Norwegiýa degişli tarapynda köp sanly tigiriň üýşendigi, Norwegiýanyň olaryň öz territoriýasynda ulanylmagyny howpsuz hasap etmeýändigi sebäpli, ýok etmeli boljakdygy habar berilýär.
Arktika ýoly Ýewropa barmak üçin Ortaýer deňiz regionynyň üstünden geçýän ýoldan has aýlawly bolsa-da, ol has howpsuz hasaplanýar. Şu ýyl bu ýoldan 1200 adam peýdalanypdyr.


text:
Özüni garaşsyz yglan eden Abhaziýanyň prezidenti Sergeý Bagapş sapar bilen Nikaragua geldi. Ol aeroportda bu ýurduň daşary işler ministri bilen duşuşdy.
Latyn Amerikasynyň bu ýurduna şu gün özüni özbaşdak yglan eden Günorta Osetiýanyň prezidenti Eduard Kokoýtanyň-da gelmegine garaşylýar. Ol uçarynyň Finlýandiýanyň paýtagty Helsinkide bozulmagy sebäpli bir gün giç geler.
Bagapş hem Kakoýta Nikaragudan başga Wenezeula barmagy-da planlaşdyrýar. Orsýetden başga şu iki ýurt Abhaziýa bilen Günorta Osetiýanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan Siriýanyň häkimiýetlerini ýurtda režime garşy protestlerde aýyplanyp, hökümet tarapyndan howp abandyrylýan raýatlar üçin haýdan-haý ynsanperwerlik geçelgesini döretmäge çagyrdy.
“Adalat we Galkynyş” partiýasynyň kanun çykaryjylary bilen sişenbe güni geçiren duşuşygynda Erdogan parahat ilata üpjünçilik kömegini bermek üçin Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada basyş etmek barada halkara jemgyýetçiligine çagyryş etdi.
—Men Başar Assada ýene bir gezek ýatladýaryn, onuň kakasy öz eden işleri üçin bu dünýäde jogapkärçilige çekilmedi, ýöne irde-giçde ogul Assad bu zalymlygy we gyrgynçylygy üçin jogap bermeli bolar — diýip, Erdogan aýtdy.
Türkiýäniň Siriýa bilen serhedi 910 kilometrdir.
Türkiýäniň hökümetiniň berýän sanlaryna görä, bir ýyl mundan ozal howpsuzlyk güýçleri Assadyň režimine garşy gozgalaňlary basyp ýatyrmaga başlany bäri 11 müň töweregi siriýaly bosgun Türkiýä gaçyp gelipdir.
Erdogan özüniň ozalky ýarany Assadyň iň ýiti tankytçylarynyň biri boldy. BMG-niň hasabyna görä, Siriýada howpsuzlyk güýçleriniň protestçilere garşy zorluk ulanmagy 7 müň 500-den gowrak adamyň ölümine sebäp bolupdyr.


text:
Ýerli höwesjeňler tarapyndan taýýarlanan "Türkmen forsažy" klibi.
"Türkmen forsažy" diýlip atlandyrylýan bu ýaryşa esasan, «Žiguli» awtoulaglarynda gatnaşylýar. Sebäbi bu markalaryň bahasy beýleki awtoulaglaryň markalaryndan has elýeterli. Onsoňam, bäsleşikde ulaga zeper ýetäýende-de, çykdajysy beýle çökder bolanok. Ýaryşlara «Žiguli» markalaryndan başga markalaryň hem gatnaşýandyklaryny aýtmak gerek. Ýöne «türkmen forsažynda» ýaryşlar her markalaryň öz aralarynda geçirilýär.
Berzeňňi raýonyndaky köçelerdäki geçen ýaryşlaryň birinde awtoulaglaryň agdarylyp, heläkçiligiň ýüze çykmagy sebäpli, bu ýaryş paýtagtyň gaýra raýonlaryna geçdi.
Gije sagat on ikiden soň, paýtagtyň gaýrasyndaky «Mir», «Sewernyý» köçelerine awtoýaryşlara gatnaşmak üçin ýaşlaryň bir topary ýygnanýar. Ýaryşyň ýeňijilerine baýrak hem goýulýar. Ýaşlaryň arasyndaky bu awtoýaryş dürli bäsleşikde geçirilýär. Ýary gijeden soň maşynlaryň selçeňleşýän köçelerinde ýaşlar kim birinji gelmeşek ýaryşyndan başga-da, kim Döwlet ýol gözegçilik gullugyny yzyna köp düşürip, olardan ujyz sypmak boýunça-da bäsleşýärler.
Bu ýaryşa gatnaşyjylar ýaşlaryň arasynda "çyraçylar" diýlip atlandyrylýar. Häzir "çyraçylara" her hili garaýyş bar. Ýöne muňa garamazdan olar ençeme ýaşlar üçin "görelde" bolup ugradylar. Çyraçylyk hereketi bolsa özboluşly sub-kultura öwrülýär. Ilkibaşda gurply hasaplanýan maşgalalaryň çagalary bu herekete goşulan bolsalar, indi bu ýaryşlara gatnaşýan orta gürpdäki ýaşlaryň sany hem artýar.
Bu awtoýaryşlaryň aňyrsynda ýokary derejeli döwlet resmisine daýanýan "täsirli" kişiniň durandygy habar berilýär. Şonuň üçin paýtagtyň gaýra raýonynda geçýän «türkmen forsažyna» gatnaýaşýan awtosöýüjilere Döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri-de seresabrak çemeleşýärler. Dogrusy, ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri bu ýaryşlara gözlerini ýumýarlar. Olar tizligi sagatda 140-160 kilometrde şuwlap geçýän awtoulaglary saklajak hem bolmaýarlar.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Türkmenistanda tölegli esasda bilim berýän, täze ýokary okuw jaýy açylýar. “Halkara ynsanperwerlik ylymlary we ösüş uniwersiteti” diýen at bilen dörediljek ýokary okuw jaýy 2014-2015-nji okuw ýylyndan bilim berip başlar.
Bu uniwersitete her ýyl 300 okuwçy kabul edilip, onda sapaklaryň iňlis dilinde okadyljakdygy aýdylýar. Resmi maglumata görä, uniwersitetde 5 sany fakultet, bir bölüm we 13 sany kafedra bolar. Şeýle-de onda talyplara ýörite bir ýyl iňlis dili boýunça taýýarlyk kurslarynda sapak berler.
Täze ÝOJ-yň gurulýan binasy
Bu ýokary okuw jaýynda halkara ykdysadyýeti, halkara žurnalistikasy, halkara hukuk we menejment ýaly ugurlar boýunça bilim berler. Ýokary okuw jaýy bakalawrlary we magistrleri taýýarlar. Bu ýokary okuw jaýyndaky ýene bir tapawut bolsa, onda sapak bermek üçin daşary ýurtlardan hem mugallymlary çagyrmak göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň Halkara ynsanperwerlik ylymlary we ösüş uniwersitetiniň 1-nji iýundan işläp başlamalydygy baradaky ýörite karara gol çekendigine garamazdan, onuň Andalyp prospektinde, Halkara gatnaşyklary institutynyň gapdalynda ýerleşýän binasy henize çenli hem doly gurlup gutarylmandyr.
Jogapsyz soraglar
Uniwersitetiň okuw prosesi bilen baglylykda hem käbir soraglara häzirlikçe takyk jogap ýok.
Ýokary okuw jaýynda tölegli okuwyň bahasynyň näçe boljakdygy, nyrhlar hem entäk resmiler tarapyndan aýan edilenok.
Täze açyljak uniwersitetde okuwyň tölegli bolmagy bilen oňa giriş ekzamenleriniň boljakdygy hem belli däl. Ýa-da bolmasa, giriş ekzamenleri bolup, olar adaty ýokary okuw jaýlaryndaky ýaly giriş synaglary bolarmy ýa-da test görnüşinde bolar, bu hem belli däl.
Şeýle-de bu ýokary okuw jaýyna girmek isleýänler üçin kwotalaryň girizilip-girizilmejekdigi hem anyk däl. Mälim bolşy ýaly, ýurtda ýokary okuw jaýlaryna kabul edilmeli paýtagtly ýaşlar we welaýat ýerlerinde ýaşaýan ýaşlar üçin ýörite san, kwota bellenilýär.
Halkara standartlarynda bilim beriljekdigi aýdylýan bu täze ýokary okuw jaýyna girmek üçin nähili resminamalary tabşyrmalydygy barada hem häzirlikçe hiç hili resmi maglumat ýok.
Wagty gelende [maglumat] metbugatda çap ediler.
Azatlyk Radiosy täze açyljak Halkara ynsanperwerlik ylymlary we ösüş uniwersiteti bilen bagly bu we beýleki meseleleri anyklamak üçin Bilim ministrligi bilen habarlaşanda, ol ýerden takyk maglumat almak başartmady.
Bilim ministrliginiň resmileri beýleki türkmenistanlylary hem gyzyklandyrýan soraglara “wagty gelende metbugatda çap ediler” diýip, goşmaça maglumat bermekden saklandylar.
Paýtagtda täze açyljak bu uniwersitet Türkmenistanda “halkara” statusyny göterýän üçünji ýokary okuw jaýy bolar. Mundan ozal ýurtda halkara statusly Halkara türkmen-türk uniwersiteti hem-de Halkara nebit we gaz uniwersiteti bar.
Täze uniwersitetiň açylmagy bilen şu ýyl Türkmenistanyň harby bolmadyk ýokary okuw jaýlarynda azyndan 300 sany okuw orunlary köpeler. Geçen ýyl ýurduň harby bolmadyk ýokary okuw jaýlaryna 6 müň 100 sany oglan-gyz okuwa kabul edilipdi.


text:
Düýn Wengriýanyň parlamenti köpçülikleýin habar serişdeleri barada jedelli kanunyň proýektini tassyklady. Ol döwlete medianyň işini gözegçilikde saklamaga we hususy habar serişdelerini jezalandyrmaga ygtyýar berýär.
Täze kanuna görä, eger çap edilýän we internet neşirleri wakalary deňagramly habar bermeseler, kimdir-biriniň şahsiyýetini kemsitseler, ahlagyň ähliumumy normalaryny bozsalar ýa-da jemgyýetçiligi gyzyklandyrýan waka barada maglumat bermeseler, onda olara medianyň işi barada ýakynda döredilen geňeş jerime salyp bilýär.
Wengriýadaky bu täze kanynyň 1-nji ýanwardan güýje girmegine garaşylýar. Oppozisiýa partiýalary, žurnalistler birleşigi we medianyň wekilleri bu kanuna garşy çykyş edýärler.


text:
Demirgazyk Koreýanyň uçuran ballistik raketasy ilkinji gezek Ýaponiýanyň suwlarynda ýa-da golaýynda gondy. Bu synag Phenýanyň BMG-iň sanksiýalaryna boýun bolmazlygy bilen bagly soňky hereketidir.
Ýaponiýa raketanyň esasy böleginiň özüniň ykdysady aralyk zonasynda gonandygyny aýdýar. Ýaponiýanyň premýer-ministri Şindzo Abe raketanyň uçurylmagyny “gahar dörediji hereket” diýip atlandyrdy we Ýaponiýa “düýpli wehim” salýandygyny belläp, Tokionyň “berk protest edýändigini” aýtdy.
Rodong tipli orta aralyga niýetlenen raketa 620 çemesi kilometr ýoly söküp 3-nji awgustda Ýapon deňzinde gondy.
ABŞ-nyň Strategik harby ýolbaşçylygy iki sany raketany anyklandygyny, olardan biriniň uçurylan pursadynda partlandygyny habar berdi.
Phenýan ABŞ-nyň we Günorta Koreýanyň raketalara garşy ösen sistemany ornaşdyrmak barada geçen aýda yglan eden planyna “fiziki jogap “ bermek haýbatyny atdy.


text:
Orsýetiň Çeboksari şäheriniň sudy Birleşen Ştatlaryň dört raýatyny wiza düzgünlerini bozmakda günäli tapyp, ýurtdan çykarmaly etdi.
25-nji aprelde bolan sud, Orsýetiň Federal migrasiýa gullugynyň maglumatyna görä, ýerli uniwersitetde iňlis dili mugallymy bolup işleýän amerikan raýatlaryny “amerikan gymmatlyklaryny wagyz etmekde» günäli tapdy.
Şeýle-de sud ol mugallymlaryň her birine 2000 rubl jerime saldy.
Ol mugallymlaryň biri Orsýete ilkinji gezek 2001-nji ýylda, Parahatçylyk korpusynyň meýletinçisi bolup giren diýilýär.
Parahatçylyk korpusy Orsýetde 2002-nji ýylda gadagan edildi, Orsýetiň Federal howpsuzluk gullugy meýletinçileriň käbirini ýurduň regionlarynda sosial, syýasy, ykdysady maglumatlary toplamakda günäledi.


text:
Ỷurdumyzdа АBṢ dоllаry öňki bаhаsyndа sаklаnylmаgy.
Häzirki wаgtdа ẏurdumyz bаzаr ẏykdysаdyẏеtinе gеҫiş döwründе edilеn işlеrе Hаlkаrа pul gаznаsynyň wеkilẏеtiniň soňky hаsаbаtlаryndа görkеzilşi ẏaly, ẏurduň ösüşiniň uly dеpgindе bаrẏandygyny, gеlејеkdе dünẏä ẏüzündе emеlе gеlеn ykdysаdy ҫökgünligiň hеm täsir etmејеkdigini bеlläp gеҫdilеr. Görüp оtursаk ẏurdumyzyň ätiẏaҫlyk gоrunyň ẏеtеrlikdigi, ykdysadyýetiň batly ösmеgi üҫin gаẏrаgоẏulmаsyz dеgişli işlеri gеҫirip, ẏylyň bаşyndа АBŞ-nyň dоllаrynyň türkmеn mаnаdynа bоlаn hümmеti ẏokаrlаndyryldy, şu günki gündе dаşаry ẏurt pul gаznаsynyň hünärmеnlеriniň bеllеmеklеrinе görä, indi dоllаryň bаhаsyny ẏokаrlаndyrmаgа mätäҫlik ẏokdugyny bellemek bolar.


text:
Tussaglykdaky täjik işewüri Zaýd Saidow pullary bikanun öz hasabyna geçirmek barada täze aýyplamalar bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Saidowyň aklawçysy Şuhrat Kudratow 30-njy maýda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda mundan birnäçe ýyl öň Täjigistanyň paýtagty Duşenbede gurulmagy planlaşdyrylan söwda merkezi üçin döwlet tarapyndan berlen degerli möçberdäki puly Saidowyň ogurlandygy aýdylyp, sülçüler tarapyndan müşderisiniň garşysyna täze sud işiniň başladylandygy barada habar berlendigini aýtdy.
Saidow maliýe galplyklarynda, köp nikalylykda we kämillik ýaşyna ýetmedikler bilen jynsy gatnaşykda bolmakda günäli tapylyp, geçen ýylyň dekabr aýynda 26 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Döwletde hasaba alynmadyk “Täze Täjigistan” atly oppozision partiýanyň lideri Saidow aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny aýdyp, olary ret edipdi.
Saidow 2013-nji ýylyň noýabr aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda, öz partiýasynyň syýasy programmasyny köpçülige hödürlän mahaly Täjigistanyň hökümetini ýiti tankyt edipdi.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän iki tanymal gurama gündogar Ukrainada konfliktdäki taraplaryň ikisiniň-de parahat ilaty eden-etdilik bilen tussaglykda saklaýandygyny, gürüm-jürüm edýändigini we gynaýandygyny aýdýar.
“Amnesty International” bilen “Human Rights Watch” (HRW) guramalarynyň 21-nji iýulda çykaran hasabatynda Ukrainanyň häkimiýetleri we Kiýewiň tarapyny çalýan ýarym harby toparlar orsýetçi separatistleri goldaýanlykda ýa olar bilen ilteşigi bolmakda güman edilýän raýatlary saklaýanlykda aýyplanýar.
Käbir halatlarda bolsa tussaglar ýesirleri çalyşmak boýunça geçirilýän gepleşiklerde artykmaçlyk gazanmak üçin ulanylýar, diýlip "Sen ýok: gündogar Ukrainada eden-etdilikli tussaglyk, zorlukly gürüm-jürümlik we gynama" diýlip atlandyrylan raportda aýdylýar.
Hasabatda aýdylýan zatlar barada ukrain hökümetiniň entek beren jogaby ýok. Ýöne bir ýokary derejeli howpsuzlyk işgäri Ukrainanyň howpsuzlyk gullugy SBU-nyň tussaghanalarynyň bardygyny ýa adamlary eden-etdilik bilen saklaýandygyny ret etdi.
“Bolgusyz”
Ýurduň gündogar Donetsk we Luhansk regionlaryndaky separatistleriň wekilleri hem hasabatda aýdylýanlary "bolgusyz" diýip atlandyrdy.
Hukuk goraýjy toparlar problemanyň aşa uludygy sebäpli özleriniň güýç birikdirmäge mejbur bolandyklaryny aýdýarlar.
"Bilelikde çykyş etmegimiziň sebäbi Ukrainanyň gündogarynda barýan ýaragly konflikt bilen baglylykda eden-etdilikli tussaglygyň, zorlukly gürüm-jürümligiň we gynalmalary uly meseledigi, onuň konflikt bilen ilteşikli ähli taraplardan bu ugurda gyssagly çäreleri talap edýändigi" diýip, HRW-niň işgäri Tanýa Lokşina Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Guramalar 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 9400-den agdyk adamynyň başyna ýeten konflikte gatyşýan taraplara ýöňkelýän eden-etdilikli we uzaldylan tussaglyklar bilen bagly 18 ýagdaýy gözden geçiripdir.
Hasabatda öwrenilen ýagdaýlaryň köpüsinde parahat ilata degişli adamlar daşardakylar, şol sanda öz maşgala agzalary ýa adwokatlary bilen hem habarlaşmaga mümkinçilik berilmän saklanypdyr diýilýär.
Gynamalar
Saklananlara ezýet-azar berlipdir, hatda gynalypdyr, käbirlerine tussaglykda düşen ýaralary üçin medisina kömegi-de berilmändir.
Raportda bellenmegine görä, hökümetiň tarapyny çalýan güýçler, şol sanda meýletinçiler-de, parahat ilaty saklap, olary Ukrainanyň howpsuzlyk gullugyna tabşyrypdyrlar. Iň soňunda bolsa olar regulýar jenaýat sud sistemasyna geçirilipdir.
Orsýet tarapdan goldalýan separatistler bolsa hiç bir zatda aýyplanmaýan raýatlary ençeme hepdeläp ýa ençeme aýlap saklap, olara ýaramaz çemeleşipdirler. Hasabatda separatistleriň elindäki territoriýalarda - Donetsk we Lugansk welaýatlarynyň dürli bölekleri - ýerli howpsuzlyk güýçleriniň kanunçylygyň düýbinden ýok ýerinde iş alyp barýandygy aýdylýar.
Aýdylyşyna görä, 39 ýaşly Wadim bir aýratynlyk bolup durýar. Ol özüni iki tarapyň-da gizlin tussaghanada saklap, gynandygyny aýdýar.
Raportda bellenilişine görä, Wadim 2015-nji ýylyň aprelinde Ukrainanyň kontrollygyndaky Slawýanskdan Orsýet tarapdan goldalýan separatistleriň elindäki esasy şäherleriň biri bolan Donetske awtobusda barýarka tutulypdyr. Ony ukrain güýçleri Slawýanskdaky ilteşikleri barada soraga çekip, urup-ýenjip gynapdyrlar. Ondan soň ony başga bir tussaghana geçiripdirler. Hasabatda muňa bolsa SBU kontrollyk edýär diýilýär.
Gizlin tussaghanalar
“Amnesty international” bilen “Human Rights Watch” guramalarynyň aýtmagyna görä, Wadim bu ýerde hem daşky dünýä bilen habarlaşdyrylman ýene alty hepde saklanypdyr. Separatistler bilen gatnaşykdadygyny boýun aldyrjak bolup, ony urup-ýenjipdir, bedenini çilim bilen ýakypdyr. Donetske dolanan badyna hem ony Orsýetden goldaw alýan häkimiýetler tutupdyrlar. Olar Ukrainada tutulanda SBU tarapyndan işe çekilenlikde güman edilip, oňa iki aýlap ezýet-azar beripdirler.
Ukrain resmileri tarapyndan bildirilen ilkinji reaksiýada ýurduň howpsuzlyk gullugynyň ştab başlygy Oleksandr Tkaçuk SBU-nyň tussaghanalarynyň bardygyny inkär etdi. Ol Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň ukrain gullugyna beren interwýusynda SBU-nyň hiç bir adamynyň eden-etdilik bilen tussaglykda saklamaýandygyny subut etmek üçin onuň ähli binalaryny hukuk toparlaryna görkezmäge taýýardygyny aýtdy.
Ýöne Tkaçuk häkimiýetler hasabaty öwrenerler, Ukrainanyň kanun goraýjy gulluklary tarapyndan adam hukuklarynyň bozulan ýeri bar bolsa, derňew geçirerler diýdi.
Gündogar Ukrainada söweşýän separatistleriň wekilleri hem öz ellerindäki Donetsk we Luganskyň dürli böleklerinde gizlin tussaghanalaryň bardygyny inkär etdiler.
"Donetsk halk respublikasy" diýip atlandyrylýan separatistik toparyň ombudsmeni diýip tanalýan Darýa Morozowa "Interfaks" habar gullugyna şeýle diýdi: "Biziň gizlin tussaghanalarymyz ýok. Tussaglarymyzyň nähili saklanylyşyna we olaryň ýagdaýyna hut özüm gözegçilik edýärin".
Zorlukly gürüm-jürümlik
Kiýewden garaşsyz bolmaga ymtylýan ýene bir topar bolan Lugansk halk respublikasynyň wekili Wladislaw Deinego hem hasabatda aýdylýanlary çürt-kesik ret etdi.
"Bu bütinleý manysyz zat. Biziň howpsuzlyk gulluklarymyz sabotaž işlerini alyp barýar. Bu iş kanuny we aýan zat. Gizlin tussaghanalaryň asyl gürrüňi hem bolup bilmez" diýip, Deinego “Interfaksa” aýtdy.
Hasabatda gündogar Ukrainada uruşýan taraplar tarapyndan saklanýan adamlaryň hemmesiniň halkara adam hukuklary kanunynyň goragy astyndadygy aýdylýar.
"Halkara adam hukuklary kanuny, halkara gumanitar kanun boýunça adamlaryň eden-etdilikli tussag edilmegi, gynalmagy we olara ýaramaz çemeleşilmegi gadagan. Gynamak bolsa bütinleý gadagan. Ol aslynda harby jenaýat" diýip, Lokşina aýdýar.
Kähalatlarda bolsa tussaglyk zorlukly gürüm-jürümlik bolup durýar. Sebäbi "gürrüňi edilýän häkimiýetler adamlaryň tutulandygy we olaryň nirededigi ýa ykbaly barada maglumat bermegi ret edipdir" diýip, hasabatda aýdylýar.
Hasabatdaky aýratyn çynlakaý mesele saklanan adamlaryň ýesirleri çalyşmakda ulanylandygy.
"Buz dagynyň diňe çür başy"
Dokumentde bellenmegine görä, gürrüňi edilýän 18 halatyň dokuzynda olar çalşylypdyr. Şol sebäpden parahat ilat çalşylmak maksady bilen bilkastdan tutulypdyr diýen şübhe döreýär.
Bular ýaly işlere pida bolan adamlaryň sanyny çaklamak gaty kyn bolsa-d,a dokumentde Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça ýokary komissarynyň edarasynyň aýdan bir zadyna salgylanýar. Ol öten aý bu regionda: "eden-etdilik bilen tussag etmeklik, gynamak, ezýet-azar bermek berk ornan ýagdaý bolup durýar" diýdi.
HRW-iň işgäri Lokşina: "Amnesty International bilen bilelikde dokumentleşdirilen zatlar buz dagynyň diňe çür başy" diýýär.
Guramalaryň ikisi-de hem ukrain hökümetini, hem-de gündogar Ukrainanyň dürli regionlaryny öz elinde saklaýan separatistleri zorlukly gürüm-jürümligiň, eden-etdilikli tussaglygyň soňuna çykmaga çagyrýar.
Olar iki tarapy-da tussaglaryň gynalmagyna, olara ýaramaz çemeleşilmegine hiç bir halatda çydamlylyk görkezmän, tussaghanalarda bardygy aýdylýan gynama we ezýet-azar barada derňew geçirmäge we bu işi edenleri jogapkärçilige çekmäge çagyrýarlar.


text:
Türkmen milli pul birliginiň, manadyň 1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda dolanyşyga girizilenine 21 ýyl boldy.
Şu gysga taryhy döwürde türkmen manady bir topar kynçylyklary başdan geçirdi, uly derejede hümmetini ýitirdi we gaýtadan güýçlendirildi.
Türkmen metbugaty ýurduň milli pul birliginiň, bazar ykdysadyýetiniň esasy elementleriniň biri bolmak bilen, netijeli ösüşiň möhüm mehanizmi bolup hyzmat edýändigini ýazýar.
Azatlyk radiosy türkmen manadynyň dolanyşyga girizilmeginiň gözbaşynda duran ykdysatçylaryň biri, Türkmenistanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Hudaýberdi Orazowdan türkmen manadynyň geçen ýoly we şu günki ýagdaýy barada pikirlerini sorady.


text:
Türkmenistan Gazagystanyň prezidentiniň Türkmenistanyň serhediniň howpsuzlygyna degişli sözlerine protest bildirdi.
“2015-nji ýylyň 15-nji oktýabrynda Astana şäherinde Orsýet Federasiýasynyň we Gazagystanyň prezidentleriniň bilelikdäki brifinginiň dowamynda Gazagystan tarapy Merkezi Aziýadaky howpsuzlyk bilen bagly ýagdaýy agzap, Türkmenistanyň serhedinde, hamala bolan, hadysalar barada aýtdy”, diýlip Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 15-nji oktýabrda metbugat üçin ýaýradan beýannamasynda bellenýär.
Beýannamada “türkmen tarapy Gazagystan tarapynyň Türkmenistanyň döwlet serhedinde hakykata gabat gelmeýän ýagdaý barada eden şeýle çykyşy bilen baglylykda iňňän uly aladalanma we düşünmezlik bildirýär” diýip aýdylýar.
Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda ýurduň bu mesele boýunça öz resmi pozisiýasyny ençeme gezek mälim edendigi habar berildi, emma resmi pozisiýa barada takyk maglumat berilmedi.
“Türkmen tarapy protest bildirýär we Türkmenistanyň daşyndaky ýagdaýa baha bermekde Gazagystan tarapynyň mundan beýläk has obýektiw maglumata esaslanjagyna umyt bildirýär, diýip beýannamada aýdylýar.
Orsýetiň we Gazagystanyň prezidentleriniň duşuşygy Astanada GDA döwletleriniň sammitiniň öňüsyrasynda geçirildi. 16-njy oktýabrda Gazagystanda geçirilýän sammite Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň orunbasary Satlyk Satlykow gatnaşýar.


text:
12-nji oktýabrda Türkmenistanyň Orsyet Federasiýasyndaky ilçihanasy Moskwada akkreditasiýa edilen diplomatik missiýalaryň wekilleri hem köpçülikleýin habar serişdeleriniň işgärleri üçin brifing beripdir.
Türkmenistanyň Orsyetdäki adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Halnazar Agahanow Berdimuhammedowyň BMG-nyň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasyna gatnaşyşy hem türkmen ýolbaşçylarynyň daşary syýasatda ileri tutýan ugurlary hem inisiatiwalary barasynda diplomatlara we jurnalistlere gürrüň beripdir.
“Brifingiň ahyrynda oňa gatnaşanlaryň arasynda pikir alşyk geçirildi” -diýip, “Türkmenistan. Ru” internet saýty ýazýar.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy amerikan synçylary bilen bilelikde ABŞ-da sişenbe güni geçirilen saýlawlara syn etdiler.
ÝHHG-niň parlamentar missiýasynyň başlygy Joao Soares Waşingtondaky saýlaw uçastogynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda heniz doly karara gelmedik diýilýän ştatlaryň ählisinde we prezident Barak Obama bilen Respublikan Mit Romnini deňeçirräk goldaýan şatatlarda 100 sany güýçli synçylarynyň ýerleşdirilendigini aýtdy.
ÝHHG-nyň adam hukuklary boýunça edarasynda 50 agazdan durýan aýratyn synçy topary bar.
Soaresiň aýtmagyna görä, synçylaryň ştatlarda ýerleşdirilmegi ÝHHG-nyň günbatar döwletleri üçin goşa standartyň ýokdugyny aňladýar. Ol ozalky Sowet Soýuzynyň ýurtlarynda edilişi ýaly bu guramanyň amerikan saýlawlaryna hem syn edýändigini belledi.
ÝHHG-y ABŞ-daky saýlawlar baradaky hasabatyny şu hepdäniň ahyrynda ýaýradar diýlip garaşylýar.


text:
Düýn Aşgabadyň 55-nji orta mekdebinde irden geçirilýän lineýkada mekdep müdiri okuwçylara internetdäki sosial saýtlara girip, şol sahypalarda hasap açmazlygy hem-de öz surtlaryny goýmazlygy tabşyrypdyr.
Tabşyryk äsgerilmese, şol hasaplaryň eýelerine garşy çäre görülmeginiň mümkindigi hem duydurylypdyr. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan çeşmeler edil şeýle tabşyrygyň Aşgabadyň käbir beýleki mekdeplerinde hem berlendigini gürrüň berdiler.
Aşgabatdan, özüni Aýgül diýip tanadan orta mekdep mugallymlarynyň biri, düýp sebäbi barada takyk maglumat berilmedik bu tabşyrygyň, esasanam ýaş gyzlara gönükdirilýändigini gürrüň berdi. Şol bir wagtyň özünde-de bu tabşyryk dünýäniň iň uly sosial ulgamy diýlip hasaplanýan Facebook ulgamynyň düýbüniň tutulmagynyň 10 ýyllygy bellenilýän güne gabat geldi.
Ýurtda Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleninden soň internet giň ilat köpçüligine has elýeterli bolup başlady. Häzirki döwürde, aýdaly, awtobusda barýarka mobil telefonynda bir zatlary ýazyp oturan ýaşlara duş gelmek seýrek bolýan ýagdaý däl. Türkmen internet ulanyjylarynyň arasynda, ylaýta-da ýaşlaryň arasynda “Mail.ru” ”Agent”, “Mobimeet”, “Line”, “WhatsApp” ýaly sosial ulgamlary örän meşhur.
“Tanyşlyk saýtlary”
Bir tarapdan, bu saýtlar ulanyjylara daşary ýurtlarda işleýän ýa-da okaýan garyndaşlary bilen habarlaşmaga kömek edýän bolsa, beýleki tarapdan ýaşlaryň köpüsi bu saýtlary biri-biri bilen tanyşmak üçin ulanýarlar. Şol sebäpden bu saýtlara il içinde tanyşlyk saýtlary hem diýilýär.
Şeýle saýtlara bolan höwesiň uludygyny mobil telefon ussahanalarynda bu sosial medialarda hasap açdyrmak üçin ýörite hyzmatlaryň hödürlenýänligindenem göz ýetirmek mümkin. Mysal üçin, Ýimpaş söwda merkezindäki mobil telefon ussahanasynda “Mail.ru”, “Agent”, “Mobimeet” ýaly sosial ulgamlaryna birikmäne kömek edilýär.
Türkmenistanda sosial ulgamdan näçe adamyň peýdalanýandygy, olaryň ýaşlary, ýerleşýän ýerleri hakda statistiki maglumatlar ýok. Emma Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan telefon ussahanasynyň wekili hasap açdyrmaga gelýänleriň arasynda ýaş gyzlaryň agdyklyk edýändigini aýtdy.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mekdep mugallymy Aýgül bolsa indi orta mekdep okuwçylarynyň hem sosial media bilen başagaý bolup oturanlaryna has köp duş gelinýändigini, olaryň özlerinden uly ýaşlylardan, şol sanda talyplardan görelde alýandyklaryny gürrüň berdi.
Aşgabadyň 55-nji mekdebiniň müdiriniň eden çykyşy Türkmenistanda sosial ulgamy çäklendirmek boýunça resmi çäräniň diňe nobatdaky tapgyry bolsa gerek. Umuman aýdylanda, Türkmenistanda sosial media bolan gözegçilik indi ep-esli wagtdan bäri dowam edýär.
Ýurtda Youtube, Twitter, “Mobimeet”, “Line”, “WhatsApp” ýaly sahypalar wagtal-wagtal petiklenýär, Facebook sahypasy bolsa indi ep-esli wagtdan bäri ýurtda ýapyk, oňa Türkmenistandan diňe proksy sahypalar arkaly girip bolýar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk Krymda "Russiýanyň düzümine goşulmak boýunça referendum" diýlip atlandyrylýan çäreleri dünýäniň ykrar etmejekdigini nygtady.
Şol bir wagtda-da rus häkimiýetleri referendum boýunça edilýän işleri doly goldaýarlar.
Ýatsenýugyň anna güni eden çykyşyndan bir gün öň Krymyň parlamenti, sebitiň Russiýanyň düzümine goşulmagy boýunça ses berişlik geçirip, 16-njy marty referendum güni diýip yglan etdi.
Ýatsenýuk öz çykyşynda bu barada şeýle diýdi: “Siwilizlenen dünýäde hiç kim ýerli häkimiýetler diýlip atlndyrylýan bu adamlaryň geçirýän "referendumynyň" netijelerini ykrar etmez”.
Gepleşiklere taýýar, emma...
Ýatsenýuk Ukrainanyň Moskwa bilen gepleşiklere taýýardygyny, emma munuň üçin Russiýanyň öz goşunlaryny Krymdan yzyna çekmelidigini, şeýle-de “separatistler we terroristler” diýip atlandyran adamlaryny goldamagy bes etmelidigini aýtdy.
Ýatsenýuk: “Biz rus hökümeti bilen gepleşik geçirmäge taýýardygymyzy açyk aýan etdik. Emma munuň durmuşa geçirilmegi üçin biziň rus goňşularymyz, biziň rus hyzmatdaşlarymyz bolmaly. Birinjiden, olar öz goşunlaryny yza çekmeli. Ikinjiden, olar özleriniň gol goýan ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn şertnamalarynyň şertlerini berjaý etmeli. Üçünjiden, olar Krym awtonom respublikasyndaky separatistleri we terroristleri goldamagyny bes etmeli” diýdi.
Ýatsenýuk Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedewe özara ikinji telefon gepleşigini geçirmek üçin ýüz tutandygyny aýtdy. Olaryň arasyndaky ilkinji telefon söhbetdeşligi şenbe güni bolupdy.
Moskwa
Anna güni Moskwada rus parlamentiniň iki öýi hem Krym parlamentiniň lideri Wladimir Konstantinow bilen duşuşdy.
Gepleşiklerden soň Döwlet Dumasynyň metbugat wekili Sergeý Naryşkin parlamentiň aşaky öýüniň krymlylaryň “taryhy saýlamasy” diýip häsiýetlendiren ädimine hormat goýýandygyny aýtdy.
Ol: “Biz bu kararlaryň Ukrainada dowam edýän ýiti syýasy krizisiň fonunda kabul edilýändigine doly düşünýäris. Şol bir wagtda bular raýatlaryň hak-hukuklaryny we azatlyklaryny, galyberse-de adamlaryň janyny saklap galmak tagallalary bilen utgaşykly” diýip tekrarlady.
Parlamentiň ýokarky öýi – Federasiýa Geňeşiniň ýolbaşçysy Walentina Matwiýenko hem çykyş edip, Krym parlamentiniň regionyň geljegi bilen baglylykda plebissiti, ýagny ählihalk pikir soralyşygyny geçirmäge “hakynyň” bardygyny aýtdy. Şeýle-de Matwiýenko Krymyň Russiýa birikmek kararynyň Geňeş tarapyndan goldanylýandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Telefon gürrüňdeşlik
Penşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama telefonda ors prezidenti Wladimir Putin bilen bir sagada golaý gürleşdi.
Ak tamyň berýän maglumatyna görä, Obama Russiýanyň Krymdaky hereketleriniň Ukrainanyň özygtyýarlylygyny bozýandygyny, şeýle-de Waşingtonyň Russiýa garşy sanksiýalary girizmegine sebäp boljakdygyny aýdypdyr.
Kreml hem beýanat ýaýradyp, onda gepleşikleriň dowamynda “häzirki krizis dogursynda taraplaryň tapawutly garaýyşlary we bahalary orta çykdy” diýip nygatdy. Şol bir wagtda-da beýanatda Putiniň Obama ýüzlenip, Ukraina sebäpli ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň bozulmaly däldigini aýdandygy hem habar berildi.


text:
Güýçlenýän ykdysadyýetleriň bäş döwletiniň – BRICS-iň liderleri 16-njy oktýabrda Hindistanyň günorta-günbatar ştaty bolan Goada guralan ýyllyk sammite toplandy.
Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi özüniň sammitde sözlän açyş sözünde Braziliň, Orsýetiň, Hytaýyň we Günorta Afrikanyň prezidentlerine ýüzlenip, terrorizmiň «parahatçylyga, howpsuzlyga we ösüşe düýpli wehim salýandygyny» aýtdy diýip, Hindistanyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Vikas Swarup twitterde ýazdy.
«Gynançly ýeri, onuň özeni Hindistanyň goňşy ýurdy bolup durýar» diýip, Modiniň Pakistany nazara alyp aýdandygy habar berilýär.
Nýu-Deli Yslamabady dawaly Kaşmirdäki jeňçi toparlary goldamakda, şeýle-de ýurduň beýleki ýerlerine zorlukly çäreleri amala aşyrmak üçin söweşiji ýollamakda aýyplaýar. Pakistan bu aýdylýanlary ret edýär.
Orsýet bilen Hindistan 15-nji oktýabrda guralan ikitaraplaýyn duşuşyklarda milliardlap dollara durýan energiýa we goranyş şertnamalaryna gol çekdi.
BRICS agzalary dünýäniň ilatynyň ýarysyna golaýyna we dünýä ykdysadyýetiniň dörtden birine wekilçilik edýär


text:
Orta Gündogar tehniki uniwersiteti
Orta Gündogar tehniki uniwersiteti (türkçe:Orta Doğu Teknik Üniversitesi), gysgaça OGTU (Türkçe: ODTÜ), 1956-njy ýylyň noýabr aýynyň 15-ine Ankarada düýbi tutulan döwlet uniwersiteti. Häzirki döwürde, Türkiýede iň gowy uniwersitetlerin biri hasap edilýär. Tutýan meýdany 4,500 gektar, tokaýynyň meýdany bolsa 3,043 gektara barabardyr. Ol Ankaranyň merkezinden 20 km uzaklykdaky Eýmir kölüni we Mersindäki Deňiz Bilimleri institutyny öz içine alýar. Başga-da, Demirgazyk Kipr türk respublikasyndaky OGTU Demirgazyk Kipr okuw şäherçesi (Türkçe:Orta Doğu Teknik Üniversitesi Kuzey Kıbrıs Kampusu) diýlip atlandyrylýan aýratyn bir uniwersitetiň hem esaslandyryjysy bolup durýar.