text:
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňdengörüjilikli we parasatly içeri syýasaty netijesinde halkymyzyň saglygyny goramakda giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. 2017-nji ýylyň netijeleri hem ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň okgunly ösýändigine şaýatlyk edýär. Bu ulgam dünýä ülňüleriniň derejesine çykdy.
Häzirki döwürde saglygy goraýyş ulgamynda ilaty ýatymlaýyn şertlerde ýokary hilli lukmançylyk hyzmatlary bilen üpjün edýän býujet we hojalyk hasaplaşygyndaky hassahanalaryň näsag orunlary rejeli ulanylýar. Şäher saglyk öýlerinde maşgala lukmançylygy ýörelgesi boýunça edilýän saglygy goraýyş hyzmatlary kämilleşdirildi. “Saglyk” Döwlet syýasatynyň üstünlikli amala aşyrylmagy netijesinde ähli ýaşdaky raýatlaryň arasynda näsazlygyň görkezijisi peseldi.
Ýurdumyzyň tebigy-klimatiki, läbik bejeriji, balneologik şypahana edaralary netijeli işleýär. Olarda türkmenistanlylaryň we daşary ýurtly raýatlaryň saglygyny dikeltmek hem-de dynç alşyny guramak üçin ähli şertler döredildi. 2017-nji ýylda ildeşlerimiz we daşary ýurtlular dynç alyp, saglyklaryny berkitdiler.
Hormatly Prezidentimiz dünýäde iň öňdebaryjy gazanylanlary nazara almak bilen, ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamynyň işini özgertmegiň Döwlet syýasatynyň ileri tutulýan möhüm ugrudygyny belläp, onuň maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmak, şol sanda dünýäniň öňdebaryjy önüm öndürijileriniň häzirki zaman lukmançylyk enjamlarynyň hasabyna pugtalandyrmak hem-de hojalyk hasaplaşyk ulgamyny kämilleşdirmek boýunça anyk işleri durmuşa geçirýär.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çagalaryň saglygyny goramak, keselleriň öňüni almak meselelerini hemişe üns merkezinde saklaýar. Ýurdumyzda abadan durmuşy üpjün etmek, şol sanda her bir çaganyň lukmançylyk we durmuş goraglylygyny üpjün etmek, ösüp gelýän nesliň aň-paýhas mümkinçiliklerini doly açmak, ýaşlaryň bilim almagy hem-de hemmetaraplaýyn terbiýelenilmegi üçin ähli şertleriň döredilmegine gönükdirilen toplumlaýyn işler geçirilýär.
Welaýatlardaky we “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň deňiz kenaryndaky çagalaryň sagaldyş-dynç alyş merkezleri muňa ýardam edýär. Olarda saglygy goraýyş ulgamynyň hünärmenleri tarapyndan tomusky dynç alyş möwsüminde çagalaryň dynç alýan döwründe gije-gündizleýin lukmançylyk gözegçiligi amala aşyrylýar. Çagalar sagaldyş-dynç alyş merkezleriniň lukmançylyk bölümleri zerur derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeler bilen doly üpjün edilip, nobatçylyk guralýar. Dynç alýan çagalaryň arasynda diş, göz, gulak-burun-bokurdak we beýleki keselleriň öňüni alyş çärelerini geçirmek üçin degişli lukmanlardan ybarat ýörite topar degişli öňüni alyş barlaglaryny geçirýär.
Türkmenistanyň Prezidentiniň “Saglygy goraýyş boýunça köpulgamlaýyn pudagara toparyny döretmek hakynda” 2015-nji ýylyň 6-njy noýabryndaky Kararyna laýyklykda döredilen Saglygy goraýyş boýunça köpulgamlaýyn pudagara toparynyň öňűnde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek maksady bilen Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Saglygy goraýşyň habarlar merkeziniň utgaşdyrmagynda beýleki ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen bilelikde pudagara köpugurly keselleriň öňűni almak we sagdyn durmuş ýörelgelerini ornaşdyrmak boýunça wagyz-nesihat çäreleriniň 330-sy geçirildi. Telewideniýede 1371 çykyş gurnalyp, olardan 106-sy “Il saglygy — ýurt baýlygy” atly gepleşikden ybarat boldy.
Geçen ýylyň dowamynda Aşgabat şäherinde we welaýatlarda papilloma wirusyna garşy öňüni alyş sanjym işleri geçirildi. Ýurdumyzda dümew keseline garşy satyn alynýan waksinalaryň mukdary ýyl-ýyldan artdyrylýar, şolaryň ählisi töwekgel toparlaryň arasynda öňüni alyş sanjym işleri geçirmek üçin ulanyldy we häzirki wagtda bu işler dowam etdirilýär.
Ýurdumyzyň çäklerine möwsümleýin keselleriň getirilmeginiň öňüni almak maksady bilen, ýerli arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gulluklaryna daşary ýurtlara dürli maksatlar bilen gidip- gelýän raýatlary berk gözegçilige almagy hem-de serhet geçelgelerinde ýerleşýän arassaçylyk-karantin bölümlerinde gözegçilik işleri güýçli depginde alnyp baryldy.
„Duzy ýodlamak we uny demir bilen rençlendirmek hakynda“ we “Ýokumy foliý turşusy we demir bilen rençlendirilen uny öndürmek hakynda» kararlary gyşarnyksyz ýerine ýetirmek maksady bilen yzygiderli pudagara işler alnyp barylýar. Iýmit önümleriniň howpsuzlygynyň we hiliniň üpjün edilmegine gözegçilik işleriniň yzygiderli alnyp barylmagy netijesinde, köpçülikleýin iýmit zäherlenmesi hasaba alynmady.
Döwlet Baştutanymyzyň tabşyryklaryndan ugur alyp, saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmek, maliýeleşdirmegi kämilleşdirmek, adalatlylyk, deňlik we özara kömek ýörelgesine eýermegi üpjün etmek, ilatymyza edilýän öňdebaryjy tehnologiýalara daýanýan ýöriteleşdirilen saglygy goraýyş hyzmatlaryny, Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyryşyny has-da kämilleşdirmek hem-de «Raýatlaryň saglygynyň goralmagy hakyndaky», «Derman üpjünçiligi hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunlaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasyny kämilleşdirmek boýunça özgertmeler durmuşa geçirilýär.
Hormatly Prezidentimiziň geçen ýylyň 5-nji oktýabrynda kabul eden “Ilata edilýän saglygy goraýyş hyzmatlaryny kämilleşdirmek hakyndaky” kararyna laýyklykda, raýatlaryň saglygyny goramagy döwlet tarapyndan kepillendirmek, ilatyň aýryaýry toparlaryny mugt saglygy goraýyş hyzmatlary bilen üpjün etmek boýunça kadalaşdyryjy resminamalar hemde döwlet meýletin saglyk ätiýaçlandyrmasynyň şertnamasyny baglaşmagyň tertibi hakyndaky Düzgünnamanyň rejelenen görnüşi işlenip taýýarlanyldy we degişli ministrlikler hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen ylalaşylyp tassyklanyldy.
Geçen ýylyň 1-nji noýabryndan başlap, milli kanunçylygymyza laýyklykda, raýatlaryň zähmet haklarynyň, talyp haklarynyň, pensiýalarynyň, döwlet kömek pullarynyň, girdejileriniň, yzygiderli girdejileri bolmadyk raýatlar üçin bolsa Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyryşy boýunça tölegiň möçberini kesgitlemegiň binýatlyk mukdary üç göterim derejesinde bellenildi.
Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasy ýurdumyzyň raýatlaryna we olaryň eklenjindäki 18 ýaşa çenli çagalara bahasyndan 50 göterim möçberinde arzanladylan derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleri döwlet dermanhanalaryndan almaga, bejeriş-öňüni alyş edaralarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan tölegli saglygy goraýyş hyzmatlarynyň ähli görnüşlerinden peýdalanmaga mümkinçilik berýär. Bulardan başga-da, ätiýaçlandyrylan raýatlar we olaryň eklenjindäki 18 ýaşa çenli çagalar ýylda bir gezek Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň şypahanalarynda 50 göterim möçberinde arzanladylan töleg esasynda saglyklaryny dikeldýärler. Döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasynyň şertnamasynyň möçberiniň üç göterim derejesinde bellenilmegi bilen, ätiýaçlandyrylan raýatlarymyzyň sany barha artýar. Olar bellenen lukmançylyk ýeňilliklerinden peýdalanmaga doly hukuklydyr.
“Saglyk” döwlet maksatnamasynyň çäklerinde, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygyna laýyklykda, geçen ýylda giň möçberli çäreler, şol sanda bejeriş we keselleriň öňüni alyş edaralarynyň işini kämilleşdirmek boýunça tutumly işler durmuşa geçirildi. Keselleri wagtynda ýüze çykarmak we ilatyň saglyk ýagdaýyny seljermek maksady bilen, ýurdumyzda zähmet çekýän raýatlara saglygy goraýyş-öňüni alyş barlaglary geçirildi. Endokrinologiýa we endokrin hirurgiýa, umumy hirurgiýa, plastik we endoskopiki hirurgiýa ugurlary boýunça innowasion anyklaýyş hem-de bejeriş usullary amaly lukmançylyga yzygiderli ornaşdyryldy we bu iş geljekde hem dowam etdiriler. Bagryň dokumalaryna öýjük derejede zeper ýetmegini anyklaýan enjamlaryň işiniň ýola goýulmagy keseli takyk kesgitlemegi kämilleşdirmäge mümkinçilik berýär.
2017-nji ýylda ýurdumyzyň bejeriş-öňüni alyş edaralarynda az şikesli endoskopiki hirurgiýa operasiýalarynyň 8 müňe golaýy ýerine ýetirildi. Munuň özi näsaglaryň stasionarda bolmagynyň möhletini azaltdy (adaty ýol bilen edilýän operasiýalardan soň, stasionarda bolmagyň möhleti 7 gün), şeýlelikde, näsag orunlarynyň ulanylyşy 50 göterim tygşytlanyldy.
Operasiýalaryň bu usulyny giňden ornaşdyrmak we kämilleşdirmek boýunça işler dowam edýär. Newrologiýa we neýrohirurgiýa, gulak-burun-bokurdak ugurlary boýunça kelle-beýni gan damarlarynyň nogsanlyklaryny irki döwürde anyklamak hem-de angiografiýa barlagyny geçirmek arkaly içki damar hirurgiki bejergileri (endowaskulýar operasiýalary) ýola goýuldy.
Gulak-burun-bokurdak agzalarynyň kesellerini endoskopiki usul arkaly bejeriş usullary, dünýäniň iň öňdebaryjy tilsimatlaryny oftalmologiýa tejribesine ornaşdyrmak, dişleriň implantasiýa operasiýalary dowam edýär. Stomatologiýa ulgamynda äň-ýüz böleginde üç derejeli rentgen şekilini surata düşürmek iş tejribesine ornaşdyryldy.
Oftalmologiýa ugry boýunça görüşiň ýitmegine getirýän pes agramly täze doglan bäbekleriň agyr patologiýasy bolan doly ösmedik çagalaryň retinopatiýasynyň hem-de gözüň howply täze döremesiniň (retinoblastomanyň) irki tapgyrynda anyklaýşy, dinamiki gözegçiligi geçirmek we bejerginiň netijeliligini synamak işleri öňdebaryjy tehnologiýalardan ybarat bolan ulgam arkaly ýola goýuldy. Göz keselleriniň hirurgiki bejerilişi az şikesli usullary arkaly awtomatlaşdyrylyp lazer bilen geçirilýär.
Eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak ugry boýunça çaganyň ösüşine halkara talaplaryna laýyklykda baha bermek usuly amaly lukmançylyga ornaşdyryldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary netijesinde eneleriň we çagalaryň saglygyny goramak boýunça giň gerimli işler durmuşa geçirilýär. Hususan-da, ene süýdüni emýän we irki ýaşdaky çagalaryň iýmitlendirilişi boýunça ýerine ýetirilen işleriň netijesinde ýurt derejesinde ene süýdi bilen iýmitlendirmegiň görkezijisi ýokarlanyp, 92,8 göterime barabar boldy.
Geçen ýylda Türkmenistandaky bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň çaga dogrulýan bölümlerinde bäbeklerde doga kemislikleri anyklamak we olary netijeli bejermek boýunça “Neonatal skrining” barlagy ýola goýuldy. Bu barlaglaryň geçirilmegi netijesinde hünärmenler topary tarapyndan seljerme işleri amala aşyryldy. Çagalarda duş gelýän kerrewlik, süýjüli diabet, gulak-burun-bokurdak, agyz boşlugynyň keselleriniň öňüni almak we bejermek boýunça iş meýilnamasy taýýarlanyldy, bu ugurda degişli işler alnyp barylýar.
Çagalaryň irki ösüş we dikeldiş ulgamynda fiziki we ergoterapiýa ugurlary boýunça ulanylýan täze usullar boýunça daşary ýurtly bilermenler bilen özara tejribe alşyldy. “Türkmenistanda gyzlaryň, göwreli we göwüsden emdirýän eneleriň iýmitlenişi” boýunça gollanma işlenilip taýýarlanyldy.
Onkologiýa ulgamynda zenanlaryň arasynda howply täze döremeleriniň öňüni almak maksady bilen, ýurdumyzyň Zenanlar birleşigi, ýaşlar guramalary we kärdeşler arkalaşyklary bilen bilelikde zenanlaryň arasynda howply täze döremeleriň öňüni almak we bejermek, bu keselleriň öň ýanyndaky keselleri öz wagtynda ýüze çykarmak üçin paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda onkolog lukmanlar bilen zenanlaryň arasynda birnäçe wagyz-nesihat duşuşyklary guraldy.
Gaýragoýulmasyz tiz kömek gullugynda ýanyk ýaralary bejermekde antiseptik, aseptik, regeneratiw täsirli derman otlaryndan taýýarlanylan serişdeleri ulanmak ýola goýuldy. Uzak wagtlap bitmeýän ýanyk ýaralarynda regenerasiýany we epitelizasiýany gowulandyrmak üçin Berzeňňi mineral bejeriş suwuny ulanmak amaly lukmançylyga ornaşdyryldy.
“Tiz kömek” çagyryş gullugy boýunça ilata telefon arkaly maslahat bermek üçin tejribeli lukmanlaryň nobatçylygy ýola goýuldy. Kardiologiýa, newrologiýa, reanimasiýa, pediatriýa, psihiatriýa, hirurgiýa-trawmatologiýa ugurlary boýunça ýöriteleşdirilen çagyryş toparlar doly derejede hereket edýär.
Çanaklyk-but we dyz bogunlarynyň endoprotezirleme operasiýalary diňe bir Şikesleri bejeriş halkara merkezinde däl-de, eýsem, welaýat köpugurly hassahanalaryň trawmatologiýa bölümlerinde hem geçirilip başlady, şeýle hem bu ulgamda artoskopiýa, dyz bognunyň haç görnüşli baglaýjysynyň zeperlenmesinde az inwaziw, açyk görnüşli dikeltmek usuly, süňk osteomiýelilerinde netijeli antibakterial derman serişdesi bilen bejergi ýola goýuldy.
Kardiohirurgiýa ugry boýunça dünýä talaplaryna gabat gelýän çylşyrymly operasiýalaryň birnäçesi ýerine ýetirilýär, aorto-koronar şuntirleme operasiýasy we ýüregiň damarlaryna stent goýmak işleri üstünlikli dowam etdirilýär.
Geçen ýylda Halkara okuw-ylmy merkezinde ýokary derejeli işgärleri gaýtadan taýýarlamak hem-de hünär derejesini ýokarlandyrmak boýunça okuw sapaklaryna gatnaşyjylaryň hasaba alyş registri döredildi we doly maglumatlar girizildi. Ylmy-kliniki synag barlaghanasynda Germaniýanyň professorlary hirurg-lukmanlaryň, hünärmenleriň we ýurdumyzyň çäginde ýerleşýän ylmy-kliniki merkezleriň hünärmenleriniň gatnaşmagynda çylşyrymly laparoskopik synag operasiýalaryny geçirdi.
Halkara okuw-ylmy merkeziniň okuw barlaghana bölümini halkara derejesine laýyk gelýändigine subut ediji akkreditasiýa meselesi boýunça iş dowam edýär. Ylmy-anyklaýyş we usulyýet bölüminde işler netijeli alnyp baryldy; Molekulýar-genetika ugry boýunça sport bilen bagly, ýagny “Ussat türgenleri saýlamakda lukmançylyk, pedagogik we genetiki toplumlaýyn barlaglarynyň ähmiýeti” atly ylmy-barlag işi alyp barmak üçin doly derejede taýýarlyk işleri geçirildi.
Merkezde häzirki zaman tehnologiýa suwuklandyrylan sitologiýa barlagyny ýerine ýetirilýän, dünýä ülňülerine laýyklykda zenanlarda howply täze döremeleriň irki döwründe ýüze çykarylmagy we olaryň öňüniň alynmagy üçin ulanylýan iň takyk sitologiki barlag enjamynyň işi; täze nesil sekwenirleme usuly bilen DNK molekulalarynyň birnäçe milliard sanynyň bir wagtyň içinde okalmagyny, sekwenirleme usuly bilen anyklanmagyny ýerine ýetirýän, nesil yzarlaýan keselleriň, howply täze döremeleriň, autizm keseliniň, reproduktiw saglygynyň dürli meselelerini we ýokanç keselleri takyk anyklamaga ýardam berýän enjamynyň işi; lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça saglygy goraýyş işgärleriniň simulýasiýa okuw-türgenleşik sapaklaryny geçmekleri üçin niýetlenen, häzirki zaman tehnologiýa boýunça adamyň eksperimental fiziologik reaksiýalaryna meňzedip, gaýragoýulmasyz ýagdaýlarda ýerine ýetirilmeli çäreleriň has-da takyk bolmagyna ýardam berýän, adamyň ähli görkezijilerine gözegçilik edip, okyjylaryň hünärini kämilleşdirmek üçin mümkinçilik berýän Robot-simulýatorlaryň işi; bir wagtyň özünde 700-den gowrak allergenleriň döredýän allergiki hadysalaryny we autoimmun keselleriniň barlaglaryny molekulýar esaslarda we has takyk anyklamaga mümkinçilik berýän enjamyň işi ýola goýuldy.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň görkezmelerine laýyklykda Halkara merkezinde Sport baradaky döwlet komitetiniň hünärmenleri bilen bilelikde zehinli türgenleri ýüze çykarmaga degişli molekulýar-genetika ylmy-barlaglary geçirildi. Halkara okuw-ylmy merkeziniň “sütün öýjükleri” barlaghanasynda ilkinji gezek täze barlaglar amala aşyryldy.
Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň garamagyndaky Merkezi kazyýet-lukmançylyk edarasynyň maddy-subutnamalar bölüminde täze genetiki-molekulýar barlaghanasy döredildi, genom identifikasiýasy, DNK barlagyny geçirmek doly ýola goýuldy.
Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň talaplaryna laýyklykda, ýurdumyzda ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olaryň garşysyna göreşmegiň milli nusgasy döredildi, habarlar merkeziniň utgaşdyrmagynda ilatyň arasynda, şol sanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleri arkaly düşündiriş işleri yzygiderli geçirilýär. Ähli Saglyk öýlerinde “Saglyk mekdepleri” hereket edýär, ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olary netijeli bejermek üçin algoritmler işlenilip taýýarlanyldy.
Milli saglygy goraýyş ulgamyny standartizasiýalaşdyrmak üçin kadalaşdyryjy resminamalar işlenilip taýýarlanyldy, saglygy goraýyş hyzmatlarynyň hiline, bejeriş-öňüni alyş merkezleriniň bejeriş-anyklaýyş mümkinçiligine baha bermek üçin hassahanalaryň derejelerine laýyklykda saglygy goraýyş hyzmatlarynyň ýeke-täk sanawy saglygy goraýyş edaralarynyň düzüm birlikleriniň birmeňzeş atlandyrylyşy boýunça resminamalar işlenilip taýýarlanyldy we tassyklanyldy.Ýurdumyzyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň we merkezi bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň tejribeli hünärmenleriniň gatnaşmagynda, Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň talaplaryna laýyk gelýän lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça keselleri anyklamagyň we bejermegiň häzirkizaman kliniki beýanlary işlenilip taýýarlanyldy.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bejeriş-anyklaýyş işleriniň innowasiýa häsiýetli lukmançylyk tehnologiýalary esasynda işjeň kompýuterleşdirilmegi ýurdumyzyň saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde esasy orny eýeleýär. Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň işine elektron resminama dolanyşygy ulgamynyň girizilmegi bilen ýurdumyzyň ähli bejeriş-öňüni alyş edaralary öz aralarynda optiki süýümli aragatnaşygy arkaly birleşdiler.
Munuň özi lukmançylyk edaralarynyň we olaryň bölümleriniň gatnaşyklaryny awtomatlaşdyrmaga täze mümkinçilikleri döretdi, lukmançylyk maglumatlarynyň bitewi binýadyny döretdi, ähli lukmançylyk maglumatlaryna dessin elýeterliligi üpjün etdi. Bu maksatnama uzak aralykdan maslahatlary bermäge, hasaba alyş, gözegçilik we saglygy goraýyş edaranyň işini seljermäge, lukmançylyk edaralarynyň işini hasaba almaga hem-de oňa gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.
Gaýragoýulmasyz tiz kömek merkezinde gyssagly ýagdaýlarda çalt seslenmek we dolandyrmak üçin modem aragatnaşygy ulgamy ulanylýar. “Tiz kömek” gullugy tarapyndan ýerine ýetirilen çagyryşlar, bejeriş-öňüni alyş edaralarda adatdan daşary ýagdaýlar, ýurt boýunça sanitar ýagdaýy, sanitar awiasiýa ugrundan lukmanlar tarapyndan ýerine ýetirilen tabşyryklar barada gündelik maglumatlar dolanyşygy amala aşyrylýar.
Hormatly Prezidentimiziň kararyna laýyklykda, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň düzümlerinde telelukmançylyk tehnologiýalaryny ornaşdyrmak üçin giň zolakly aragatnaşyk ulgamy döredildi.
Biziň ýurdumyzyň we beýleki döwletleriň hünärmenleriniň arasynda lukmançylyk ulgamynda maglumatlary alyşmak üçin göni wideomaslahat usuly üstünlikli peýdalanylýar. 2017-nji ýylda daşary ýurtlaryň öňdebaryjy klinikalary bilen Halkara okuw-ylmy merkeziniň we beýleki bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň arasynda teleköpri arkaly ylmy-amaly maslahatlar, konferensiýalar, seminarlar geçirildi.
Geçen ýylyň 21-nji iýulynda milli saglygy goraýyş ulgamynda gazanylan üstünlikler we ýetilen sepgitler bilen tanyşdyrmak hem-de bu ugurda özara pikir alyşmak, lukmançylyk ylmyndaky täze tehnologiýalary we ylmy taslamalary amaly lukmançylyga ornaşdyrmak, ýerli çig maldan öndürilýän derman hem-de beýleki möhüm saglygy goraýyş maksatly serişdeleri ýerlemegiň täze bazarlaryny döretmek, daşary ýurtly hyzmatdaşlarymyz bilen gatnaşyklary mundan beýläk hem pugtalandyrmak maksady bilen, dünýä döwletleriniň saglygy goraýyş we ylmy-barlag edaralarynyň, lukmançylyk enjamlaryny, derman hem-de beýleki saglygy goraýyş serişdeleri öndürýän öňdebaryjy kompaniýalaryň hem-de halkara guramalarynyň gatnaşmagynda ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasynda “Saglyk — 2017” atly halkara sergi we ylmy maslahat geçirildi. Halkara sergä derman we saglygy goraýyş maksatly serişdeleri hem-de lukmançylyk enjamlaryny öndürýän 40-dan gowrak daşary ýurtlaryň 245-den gowrak kompaniýalarynyň 305 wekilleri hem-de halkara ylmy maslahata dünýäniň 12 döwletinden 44 alymlar we professorlar gatnaşdy.
7-nji aprelde “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda “Aziada — 2017: Parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy” atly halkara sport kongresiniň geçirildi. Ondan bir gün ozal bolsa Döwlet arassaçylyk we keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek gullugynyň Jemgyýetçilik saglygy we iýmit merkezinde halkara guramalarynyň gatnaşmagy bilen “Aziada — 2017: Türgenleriň iýmitlenmegi, beden işjeňligi — sagdyn durmuş kadalarynyň goldawydyr” atly milli maslahat geçirildi.
Ilat arasynda sagdyn durmuş ýörelgelerini wagyz-nesihat etmek we ornaşdyrmak maksady bilen ýurdumyzyň ministrlikleri hem-de pudaklaýyn dolandyryş edaralary, halkara we jemgyýetçilik guramalary bilen bilelikde Bütindünýä temmäkä garşy göreş güni mynasybetli maý aýynyň dowamynda çilimkeşlige garşy biraýlyk çäreler toplumy geçirildi. “Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň 2017 — 2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynda” bellenen wezipeler hem yzygiderli çözülýär.
Bu maksatnamanyň çäklerinde 2017-nji ýylyň 1 — 31-nji maýy aralygynda paýtagtymyzda we welaýatlarda temmäkä garşy surat, aýdym-saz, goşgy bäsleşikleri, ministrliklerde we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynda temmäkiniň adam saglygyna zyýany barada wagyz-nesihat duşuşyklary, ylmy-amaly maslahatlar, kärhanalaryň arasynda “Temmäki tüssesinden azat” atly bäsleşik geçirildi we bäsleşigiň ýeňijileri höweslendirildi. Şeýle hem Türkmenistanyň Hökümeti tarapyndan “Aşgabat Jarnamasynyň düzgünlerini amala aşyrmak — Ýewropa sebitini temmäki tüssesinden azat etmek” atly taslama maliýeleşdirildi.
Türkmenistanda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça 2015 — 2017-nji ýyllar üçin milli maksatnamany ýerine ýetirmegiň meýilnamasynda bellenilen wezipelere laýyklykda işlenilip taýýarlanan “Ýol hereketiniň howpsuzlygy — ömrümiziň rahatlygy” atly ýol hereketiniň howpsuzlygy boýunça 2017-nji ýylyň 1 — 30-njy sentýabry aralygynda çäreler guraldy, ol tutuş ýurdumyz boýunça geçirilen wagyz-maslahat işlerini öz içine aldy. Ýol-ulag hadysasyna duçar bolanlara ilkinji lukmançylyk kömegini bermek barada sowatlylygy ýokarlandyrmak maksady bilen gazet-žurnallarda degişli makalalar çap edildi. Maşgala lukmanlary tarapyndan ilat arasynda, sürüjileriň hem-de ýol hereketine gatnaşyjylaryň arasynda bir aýlyk çäreleriň maksady we onuň ähmiýeti barada wagyz-nesihat işleri geçirildi.
Ýol-ulag hadysasynyň öňüni almak bilen baglanyşykly wideorolikler taýýarlanyp, teleýaýlymlarda görkezildi. “Il saglygy — ýurt baýlygy” telegepleşiginde ýol hereketiniň howpsuzlygy bilen baglanyşykly lukmanlaryň çykyşlary, “tegelek stoluň” başyndaky söhbetdeşlikler guraldy. Şeýle hem Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen bilelikde “Türkmenistanda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek hakynda” 2018 — 2022-nji ýyllar üçin Milli maksatnamanyň taslamasy işlenilip taýýarlanyldy.
“Ýol hereketiniň howpsuzlygy — ömrümiziň rahatlygy” atly biraýlygy “Aşgabat 2017” oýunlarynyň geçirilýän döwrüne gabat geldi. Mälim bolşy ýaly, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň (AOG) talaplaryna laýyklykda ýerli we daşary ýurtly hünärmenler bilen lukmançylyk hyzmatlary doly üpjün edildi. Şol döwürde Saglygy dikeldiş merkezi gije-gündiz türgenleriň hyzmatynda boldy. Bu merkezde daşary ýurtly türgenler we ýerli türgenlerimiz lukmançylyk hyzmatlaryndan peýdalandy.
Sport desgalarynda türgenler we tomaşaçylar üçin gurnalan lukmançylyk merkezlerine türgenler bilen bir hatarda, tomaşaçylar hem ýüz tutdular. Olara lukmançylyk görkezmeleri boýunça ilkinji kömek, lkinji saglygy goraýyş-sanitariýa kömegi, tiz saglygy goraýyş kömegi, ýöriteleşdirilen saglygy goraýyş kömegi we zerur bolan ýagdaýlarda referens hassahanalarynda ýatymlaýyn bejergi berildi.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň döwründe ilatyň arassaçylyk hem-de keselleriň ýaýramagyna garşy göreşmek taýdan abadançylygyny üpjün etmek maksady bilen, ýerlerde ýokanç kesellerine epidemiologik gözegçiligi güýçlendirilip, ýokanç keselleriň ýurdumyza getirilmeginiň öňüni almak we öz wagtynda ýüze çykarmak boýunça degişli çäreler hem-de öňüni alyş işleri geçirildi. Netijede, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilen döwründe ilatyň we myhmanlaryň arasynda kesellemek ýagdaýy ýüze çykmady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň berýän üns- goldawy netijesinde 2017-nji ýylda saglygy goraýyş ugry boýunça halkara hyzmatdaşlygy hem işjeň ösdürildi. Pudak derejesinde daşary ýurtlaryň saglygy goraýyş edaralarynyň arasynda 15-den gowrak ylalaşyklara we ähtnamalara gol çekildi. Bu resminamalara laýyklykda, özara tejribe alyşmak, saglygy goraýyş işgärleriniň hünär kämilligini ýokarlandyrmak, bilelikdäki forumlary, seminarlary, konferensiýalary geçirmek, ikitaraplaýyn halkara sergilere hem-de ylmy maslahatlara gatnaşmak, lukmançylyk enjamlaryny we saglygy goraýyş maksatly serişdeleri import hem-de eksport etmek, saglyk maksatly desgalary gurmak we enjamlaşdyrmak arkaly hyzmatdaşlygy amala aşyrmak ýola goýulýar. Oktýabr aýynda Russiýa Federasiýasynyň Saglygy goraýyş ministrligi bilen Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň arasynda saglygy goraýyş babatda özara hyzmatdaşlyk etmek barada ylalaşyga gol çekilmegi hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
Geçen ýylyň dowamynda Birleşen Milletler Guramasynyň düzüm birlikleri, ýagny Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy, Ilat gaznasy, Çagalar gaznasy, Ösüş maksatnamasy bilen bilelikde giň gerimli işler durmuşa geçirildi. Hususan-da, enäniň we çaganyň saglygyny goramak, ýokanç we ýokanç däl keselleriň öňüni almak hem-de olaryň garşysyna göreşmek, temmäkä garşy göreşmek, ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek, sagdyn iýmitlenmek, saglygy goraýyş ulgamyny pugtalandyrmak, V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek we olary saglygy goraýyş taýdan üpjün etmek, Müňýyllygyň ösüş maksatlaryna ýetmek boýunça ylmy-amaly maslahatlary, okuw sapaklary geçirmek, saglygy goraýşyň wajyp meseleleri boýunça “tegelek stolyň” başyndaky duşuşyklary guramak we beýleki çäreler arkaly amala aşyryldy.
Hünärmenleri taýýarlamak ulgamyny kämilleşdirmek işleri hem dowam etdirildi, ylym, bilim we okuw işleri täze ösüşe eýe boldy. 2016 —2017-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetini jemi 323 talyp, şol sanda ilkinji gezek sport lukmançylygy fakultetini ýokary derejeli ýaş hünärmeniň 20-si üstünlikli tamamlady.
Saglygy goraýyşda dünýä tejribesini öwrenmek maksady bilen, ikitaraplaýyn hökümetara ylalaşyklaryň we Birleşen Milletler Guramasynyň düzüm birlikleri bilen hyzmatdaşlyklaryň çäklerinde daşary ýurtlaryň 30-a golaýynda geçirilen dürli maslahatlara, konferensiýalara, okuw-seminarlara, duşuşyklara iş saparynyň 58-si guralyp, hünärmenleriň 145-si sapara ugradyldy. Geçen ýylyň dowamynda tejribe alyşmak üçin Germaniýa Federatiw Respublikasyndan professorlaryň we görnükli lukmanlaryň 90-a golaýy, şol sanda hünärmenleriň 30-dan gowragy SES (Senior Experten Service — Uly bilermenler gullugy) guramasyndan ýurdumyza geldi. Bu gurama bilen hyzmatdaşlyk Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň germaniýaly kärdeşleri bilen netijeli hyzmatdaşlygynyň bir görnüşine öwrüldi.
Fizioterapewt hünärmenleri taýýarlaýan ýörite orta okuw mekdebini döretmek meselelerini öwrenmek üçin Germaniýa Federatiw Respublikasynyň öňdebaryjy klinikalarynyň, ýurdumyzyň Saglygy goraýyş we derman senagaty, Bilim ministrlikleriniň wekillerinden, tejribeli hünärmenlerden, Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň we I.Gandi adyndaky lukmançylyk orta okuw mekdebiniň mugallymlaryndan ybarat bilelikdäki pudagara iş topary döredildi. Toparyň üç mejlisi geçirilip, degişli teklipler taýýarlanyldy.
Şeýle hem 2017-nji ýylda Germaniýanyň “Siemens” kompaniýasynyň öndürýän lukmançylyk enjamlaryny keselleri anyklamakda we bejermekde ulanmagyň we olara serenjam bermegiň aýratynlyklary boýunça bu kompaniýanyň inženerleriniň gatnaşmagynda amaly maslahat geçirildi. Häzirki döwürde keselleri anyklamakda we bejermekde täze innowasion tehnologiýalaryň amaly lukmançylyga ornaşdyrylmagyna ýardam berýän hem-de biologiýa, lukmançylyk, biofizika, himiýa we matematika ýaly bilimleriň esaslaryny öz içine alýan, lukmançylyk enjamlaryna hyzmat etmek biolukmançylyk inženerçiligini öwrenmek boýunça ýörite topar döredilip, dünýä tejribesi öwrenilýär. Hormatly Prezidentimiziň 2017-nji ýylyň 1-nji dekabrynda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, lukmançylygyň dürli ugurlary boýunça ýörite lukmanlaryň toparlaryny döretmek karar edildi.
Dünýä lukmançylygyň iň täze gazananlaryny öwrenmek we seljermek, keselleri anyklamagyň we bejermegiň öňdebaryjy usullaryny, ylmy açyşlaryň netijelerini ornaşdyrmak, tejribe alşylmagyny utgaşdyrmaga we guramaga ýardam bermek, lukmanlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak we beýlekiler bu toparlaryň wezipeleridir. Bu toparlaryň işine Aşgabat şäher hem-de welaýat Saglygy goraýyş müdirlikleriniň garamagyndaky edaralardan, Merkezi bejeriş-öňüni alyş edaralaryndan hünärmenler we ýolbaşçylar gatnaşarlar.
Germaniýanyň öňdebaryjy klinikalarynyň hünärmenleriniň gatnaşmagynda enäniň we çaganyň saglygyny goramak ugry boýunça ylmy – amaly maslahat we okuw sapaklary geçirildi hem-de akuşerçilik, pes agramda dogulan bäbeklere gözegçilik etmek boýunça tejribe alşyldy.
Häzirki wagtda Türkmenistan iri halkara guramalary hem-de abraýly sebit düzümleri bilen netijeli hyzmatdaşlygy ýola goýdy. Şu hyzmatdaşlygyň çäklerinde süýjüli diabetiň öňüni almak boýunça bejeriş-öňüni alyş çärelerini guramak babatda giň möçberli işler alnyp barylýar. Enelere we çagalara edilýän lukmançylyk hyzmatlarynyň hiliniň ýokarlandyrylmagy netijesinde ene süýdi bilen iýmitlendirmek düzgünlerini üstünlikli ornaşdyrylan bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň ählisi diýen ýaly, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy tarapyndan tassyklanan “Çagalara mähirli garaýyş hassahanasy” diýen ýokary derejä eýe boldy.
Enelere we çagalara berilýän lukmançylyk hyzmatlary has-da kämilleşdirildi. Bu ugurlarda abraýly halkara guramalar bilen hyzmatdaşlykda kabul edilen maksatnamalar Türkmenistanyň amaly lukmançylygyna giňden ornaşdyryldy we häzirki döwürde bu ugurda 20-den gowrak meýilnamalar we maksatnamalar üstünlikli dowam edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň lukmançylyk senagatynyň önümçilik kuwwatlyklarynyň netijeli peýdalanylmagyna, onuň innowasiýa ugrunda diwersifikasiýalaşdyrylmagyna gönükdirilen iri möçberli işler alnyp barylýar.
Geçen ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, ýurdumyzyň döwlet dermanhanalarynda giň täsirli antibiotik derman serişdelerini lukmanyň dermannamasy esasynda goýbermek ýola goýuldy. Munuň özi bolsa, keselleriň dermanlara durnukly görnüşleriniň azalmagyna, raýatlarymyza diňe lukmanyň maslahaty we dermannamasy esasynda derman serişdelerini dogry we ýerlikli ulanmaga doly mümkinçilik döreder.
Lukmançylyk senagatynyň önümçilik kärhanalarynda ýerli çig mallardan derman we saglygy goraýyş hajatly serişdeleri öndürmek ugrunda degişli işler amala aşyrylýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ensiklopedik ylmy işi bolan “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabyny we “Çaý —melhem hem ylham” atly eserini goldanyp, dermanlyk otlaryň, olardan taýýarlanýan toplumlaryň we çaýlaryň 50-den gowrak görnüşi iş tejribesine ornaşdyryldy. Ýurdumyza getirilýän derman serişdeleriniň we lukmançylyk maksatlaryna niýetlenen önümleriň hiline gözegçiligi ýokarlandyrmak, olaryň sanyny Türkmenistanda öndürilen derman serişdeleriň möçberlerini artdyrmagyň hasabyna azaltmak meseleleri maksatnama laýyklykda yzygiderli amala aşyrylýar.
“Türkmendermansenagat” birleşiginiň zawodlarynyň önümleriniň jemi 7 million manatdan gowragy daşary ýurtlara iberildi.
Pudagara utgaşdyryjy topara “Saglyk” Döwlet maksatnamasyny durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan giň gerimli toplumlaýyn işlerde uly orun degişlidir, Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň, Çagalar gaznasynyň, Ilat gaznasynyň Türkmenistandaky wekilhanalaryň wekilleriniň, Türkmenistanyň Mejlisiniň, Daşary işler ministrliginiň, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň, şeýle hem toparyň düzümine girýän beýleki ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda bu toparyň mejlisleri geçirilýär.
Şeýle köptaraplaýyn ýakyn hyzmatdaşlyk netijesinde ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek boýunça Aşgabat Jarnamasynda, “Türkmenistanda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmegiň 2015 — 2017-nji ýyllar üçin milli maksatnamasynda” hem-de “Türkmenistanyň ilatynyň sagdyn iýmitlenmegi boýunça 2013 — 2017-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasynda” kesgitlenen wezipeleriň ýerine ýetirilmeginde uly netijeler gazanyldy.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow ýokanç däl keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek babatda çärelere aýratyn ähmiýet berýär. Şol keseller bilen bagly töwekgelçilik ýagdaýlarynyň öňüni almaga tagallalaryň gönükdirilmegi olary azaltmagyň möhüm usullarynyň biridir. Bu, ilkinji nobatda, temmäkiniň sarp edilmegine garşy göreşmek, sagdyn iýmitlenmegi hem-de bedenterbiýe we sport bilen meşgullanmagy wagyz etmek, keselleri irki döwürde ýüze çykarmak hem-de öz wagtynda bejermek bolup durýar.
2017-nji ýylda hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary netijesinde ýurdumyzyň Döwlet lukmançylyk uniwersitetiniň Göz keselleri ylmy-kliniki merkezi we Stomatologiýa okuw-önümçilik merkezi, Mary welaýatynyň Mary şäherinde Iç keseller hassahanasy, paýtagtymyzyň “Parahat 7” we “Köşi” ýaşaýyş toplumlarynda, Nebitçileriň şäherçesinde — Ankara köçesiniň ugrunda häzirkizaman lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilen täze gurlan üç sany döwrebap Saglyk öýleri, Aşgabatda 300 orunlyk Halkara endokrinologiýa we hirurgiýa merkezi açyldy.
Türkmenistandaky saglygy goraýyş ulgamynyň täze desgalary serişdeleriň we usullaryň öňdebaryjy ylmy-tehniki gazananlaryna eýe bolan lukmançylyk hyzmatynyň häzirki zaman nusgasyny emele getirmäge ýardam berer.
Bu babatda lukmançylyk-sanitar kömeginiň ilkinji basgançagynyň edaralarynyň döwrebaplaşdyrylmagy bellärliklidir, sebäbi şäher we oba ambulatoriýa gulluklary derejesinde türkmen saglygy goraýyş ulgamynyň özgerdilmegi okgunly ösüşe hem-de köpçülikleýin häsiýete eýe bolýar. Milli maksatnamasyna laýyklykda, Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Artyk oba Saglyk öýi, Duşak şäherçesinde Keselleriň öňűni almak boýunça ýöriteleşdirilen lukmançylyk toplumy, Ak bugdaý etrabynyň Täze durmuş, Tejen etrabynyň Zähmet we Babadaýhan, Sarahs etrabynyň Garaman oba Saglyk öýleri guruldy, Balkanabat şäherinde 1-nji Saglyk öýi ulanylmaga berildi.
Döwrebap we kämil bejeriş, anyklaýyş, okuw we önümçilik enjamlary bilen üpjün edilen bu merkezler ilatymyza ýokary hilli saglygy goraýyş hyzmatlaryny amala aşyrýarlar. Häzirki döwürde Mary welaýatynyň Mary şäherinde 120 orunlyk çagalar hassahanasynyň, Türkmenbaşy şäherinde 200 orunlyk “Awaza” şypahanasynyň, şeýle hem oba Milli maksatnamasyna laýyklykda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherinde welaýat köpugurly hassahananyň gurluşygy ýokary depginlerde alnyp barylýar, Mary we Daşoguz welaýat köpugurly hassahanalarynyň durky täzelenilýär. Mundan başga-da, Balkan welaýatynda Enäniň we çaganyň saglygyny goraýyş merkeziniň gurluşygy hem-de ony döwrebap lukmançylyk enjamlary bilen üpjün etmek işleri alnyp barylýar.
Häzirki wagtda hormatly Prezidentimiziň Ahal welaýatynyň Akbugdaý etrabynyň Bagabat şäherçesinde hem-de Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň Garlyk şäherçesinde ýerleşýän Gaýnarbaba tebigy çeşmesiniň çäklerinde döwrebap şypahanalary gurmak, Aşgabat şäherinde Ýanyk şikesleri bejeriş Halkara merkezini gurmak barada beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmegiň çäklerinde degişli işler alnyp barylýar.
Şeýlelikde, 2017-nji ýyl milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň tutuş saglygy goraýyş ulgamyny maksadalaýyk hem-de yzygiderli ösdürmegiň, bu ulgamda halkara gatnaşyklary giňeltmegiň, türkmen hünärmenleriniň özleriniň daşary ýurtly kärdeşleri bilen tejribe alyşmagynyň netijeliligini ýokarlandyrmagyň, Garaşsyz Watanymyzyň derman senagatynyň kuwwatyny artdyrmagyň şöhratly senenamasyny dowam etdirdi.


c: text/html

text:
29.11.2017
Mary welaýatyna iş saparynyň çäklerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen serhedinden Owganystanyň Turgundy şäherine tarap täze demir ýoluň gurluşygyna badalga berdi.
Bu waka Türkmenistanyň we Owganystanyň üstünlikli ösdürilýän hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklarynyň ýene-de bir subutnamasydyr. Iki ýurduň demir ýoluň edaralary geçen hepde Aşgabatda bu demir ýoluň şahasyny döwrebaplaşdyrmak boýunça özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekdiler. Türkmenistanyň Baştutanynyň tabşyrmagy bilen taýýarlanan taslama döwletlerimiziň arasyndaky ulag düzümini giňeltmäge hem-de doganlyk ýurtly hyzmatdaşlara logistiki hyzmatlary hödürlemäge gönükdirilendir.
Aslynda, Türkmenistanyň Serhetabat bekedinden Owganystanyň Turgundy nokadyna çenli demir ýoluň ýagdaýy nazara alnyp, onuň düýpli döwrebaplaşdyrylmagy bu bölegiň täzeden guruljakdygyny aňladýar, özi-de tutuşlygyna Türkmenistanyň öz serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylar.
Şu gün irden hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dikuçarynda serhet ýakasyndaky Serhetabat bekedine geldi.
Döwlet Baştutanymyz diňe bir iki goňşy ýurt üçin däl, eýsem, tutuş sebit üçin ähmiýetli bolan şanly waka bilen köpsanly dabara gatnaşyjylary gutlap, olaryň öňünde çykyş etdi.
Biz bu gün taryhy ähmiýeti bolan wakanyň şaýady bolýarys. Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan “açyk gapylar” we oňyn Bitaraplyk syýasatyny alyp barýar. Ýurdumyzyň durmuşa geçirýän işjeň syýasaty goňşy ýurtlar, sebitiň döwletleri we tutuş dünýä ýurtlary tarapyndan giň goldawa eýe bolup, ol halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilýär. Munuň özi ýurdumyzyň amala aşyrýan parahatçylyk döredijilik we netijeli hyzmatdaşlyk ýörelgelerine ygrarlydygynyň subutnamasydyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Ulag gatnawlarynyň ösdürilmegi häzir netijeli halkara hyzmatdaşlygynyň möhüm şertleriniň birine öwrülýän diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Şu babatda, ýol gurmagy gadymdan sogap iş hasaplaýan türkmen halky bu däbi mynasyp dowam edýär. Ýurdumyzda halkara ölçeglerine doly laýyk gelýän hem-de biziň ýol ulgamymyzy sebitiň logistika ulgamyna ýakynlaşdyrmaga mümkinçilik berýän ulag ýollary we demir ýollary gurulýar.
Halk hojalygynyň ähli pudaklarynyň sazlaşykly ösüşinde, Türkmenistanyň multimodal ulgamynda demir ýollaryň işjeň hereketine möhüm orun berilýär. Şoňa görä-de, onuň düzümini giňeltmäge hem-de döwrebaplaşdyrmaga aýratyn ähmiýet berilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gazagystan-Türkmenistan-Eýran, Kerki-(öňki Atamyrat)-Ymamnazar-Akina demir ýollaryny muňa mysal hökmünde getirdi. Şu we beýleki, şeýle hem gurluşygy meýilleşdirilen ugurlar sebitiň ýurtlarynyň arasynda netijeli gatnaşyklary ösdürmek, olaryň ykdysady kuwwatyny artdyrmak üçin täze mümkinçilikleri açýar.
Biz doganlyk owgan halkyna hemmetaraplaýyn kömek-goldaw berýäris we goňşy ýurduň galkynmagyna oňyn täsirini ýetirýän tagallalarymyzy mundan beýläk-de gaýgyrmarys diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de Türkmenistanyň başlangyjy boýunça ýakynda Aşgabatda Owganystan boýunça sebit ykdysady hyzmatdaşlygynyň 7-nji maslahatynyň geçirilendigini nygtady. Şonda tutuş sebit ähmiýetli ylalaşyklar gazanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň başlangyjy boýunça Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan transmilli gazgeçirijisiniň gurluşygy barada aýdyp, bu taslamanyň çäklerinde elektrik geçiriji we aragatnaşygyň optiki-süýümli ulgamynyň gurulmagynyň hem meýilleşdirilýändigini, munuň hem sebitiň depginli ösdürilmeginde ýoluň tutýan ornuny artdyrýandygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistandan Owganystan Yslam Respublikasyna iberilýän elektrik energiýsynyň möçberlerini artdyrmak baradaky çözgüdiň kabul edilýändigini belläp, ýurdumyzyň demir ýol gurluşykçylarynyň owgan tarapynyň haýyşy boýunça goňşy döwletiň Turgundy şäherine çenli demir ýoluň gurluşygyna başlaýandyklaryny aýtdy hem-de goňşy ýurduň we beýleki döwletleriň gülläp ösmegi üçin ähmiýetli bolan bu gurluşygyň başlanmagyna ak pata berdi.
Döwlet Baştutanymyz dabara gatnaşyjylary häzirki taryhy ähmiýetli waka bilen ýene-de bir gezek gutlap, täze düzümleýin desganyň ýokary hilli guruljakdygyna hem-de Owgpanystanyň we sebitiň beýleki halklarynyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna oňyn täsir etjekdigine ynam bildirdi.
... Serhetabatdan Owganystanyň Turgundy şäherine tarap türkmen serhedinden başlap, täze demir ýol ugrunyň gurluşygyna badalga berilmegi bilen baglanyşykly dabara gatnaşyjylaryň gözüniň öňünde demir ýol wagonlary goňşy ýurda tarap ugraýar. Onuň ilkinji wagonynda owgan topragynda demir ýoly çekjek gurluşykçylar barýarlar. Olar geçip gitmek bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy hem-de dabara gatnaşyjylaryň ählisini uly ruhubelentlikde mübäreklediler.
Olaryň yzýany bilen demir ýolda hereket edýän ýol gurujy maşynlar, ýük göterijiler, soňra bolsa dürli tehnikalar we gurluşyk serişdeleri, relsşypally gözenekler we beýlekiler barýar. Täze döwletara demir ýolunyň gurluşygy üçin zerur bolan hemme ýükler ýüklenen demir ýol ulaglarynyň uzyn hatar bilen barýan düzüminiň jemi 42 wagondan hem-de demir ýol arabalaryndan ybarat.
Umuman, eltiji ýollar bilen birlikde, türkmen gurluşykçylary diňe bir demir ýoly çekmän, eýsem, onuň düzümini hem gurnarlar. Bularyň ählisi Turgundy bekediniň geçirijilik kuwwatyny artdyrmaga mümkinçilik berer, deňze çykalgasy bolmadyk Owganystanyň haryt dolanyşygy üçin onuň ähmiýetini güýçlendirer. Bu demir ýol şahasy boýunça ýurt öz öňümlerini daşarky bazarlara çykarmaga hem-de isleg bildirilýän daşary ýurt harytlaryny getirmäge hem oňaýly mümkinçilige eýe bolýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wagonlaryň düzümini ugradyp, täze taslamany amala aşyrjak demir ýol pudagynyň zähmetkeşleri bilen söhbetdeş boldy.
Türkmenistan ähli ugurlar boýunça dünýäniň ösüşiň has ýokary görkezijileri bolan döwletleriniň hatarynda mynasyp orny eýeleýär diýip, milli Liderimiz belledi. Giň möçberli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär. Olaryň ýerine ýetirilmegine diňe bir milli däl, eýsem, ähmiýetli halkara taslamalaryna hem işjeň gatnaşyp, demir ýol ulaglary pudagynyň işgärleri hem uly goşant goşýarlar.
Biziň ata-babalarymyz gadymy döwürlerde ýol çekmegi, köpri gurmagy sogap iş hasaplapdyrlar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Olaryň asylly däplerine eýerilip, ýurdumyzda häzirki zaman awtomobil we polat ýollaryň, ýol gatnawlary üçin ähmiýetli bolan köprüleriň gurluşyklary giň gerim bilen alnyp barylýar. Milli Liderimiz demir ýol ulagy pudagynda
bu ugurda alnyp barylýan netijeli işi mysal hökmünde getirip, Türkmenistandan Owganystana we ondan aňryk Täjigistana tarap demir ýoluň ähmiýetini aýratyn nygtady.
Tutuş sebitiň ýurtlary, aýratyn-da, Owganystanyň ykdysady taýdan galkynmagy üçin ähmiýetli bolan bu polat ýol häzirki zaman ulag düzüminiň ýokary görkezijilerine laýyk gelýär.
Aziýa halkara demir ýol ulag geçelgesiniň taslamasy Owganystanyň geljekde Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň döwletlerine çykmak bilen, sebitiň ulag ulgamynyň düzüm bölegi hökmünde goşulmagyna gönükdirilendir. Şonuň bilen birlikde, bu ýurtda “Demirgazyk-Günorta” we “Gündogar-Günbatar” ugurlary boýunça Merkezi Aziýanyň çäklerinden geçýän halkara ulag geçelgeleriniň möhüm bölegi bolmaga hakyky mümkinçilik döreýär.
Demir hem-de gara ýollaryň Owganystanyň Hyrat welaýatyndaky Turgundy şäherini Aşgabat bilen, soňra Hazar deňzinde Türkmenbaşy deňiz menzili bilen birleşdirmegi göz öňünde tutulýar. Soňra geçelge Hazaryň üsti bilen Bakuwa, ondan aňryk Tbilisiniň üsti bilen Ankara we soňra Stambula çenli dowam etdiriler.
Türkmenistanda bar bolan demir we awtomobil ýollary bu ulag geçelgesiniň eýýäm uly bölegini emele getirýär, oňa Turgundynyň birikdirilmegi bolsa, ilkinji nobatda, üstaşyr geçirmek logistikasyny ýeňilleşdirmäge, Owganystanyň ykdysady taýdan ýakynlaşmagyny artdyrmaga hem-de sebitde söwdanyň möçberlerini köpeltmäge gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow demir we gara ýollaryň gurluşygy bilen birlikde elektrik geçirijileriň hem çekilýändigini belledi. Ýurdumyz döredilen goşmaça kuwwatlyklary göz öňünde tutup, Owganystana iberilýän elektrik energiýasynyň möçberlerini diňe bir ençeme esse köpeltmäge taýýar bolman, eýsem, Türkmenistan-Özbegistan-Täjigistan-Owganystan-Pakistan taslamasynyň çäklerinde ony eksport etmek boýunça täze meýilnamalary durmuşa geçirmek babatda hem anyk işleri alyp barýar.
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygy boýunça taslama hem, şol sanda sebitde energiýa howpsuzlygyny we durnuklylygy pugtalandyrmak babatda uly ähmiýete eýedir.
Täze ulag taslamasy bolan Serhetabat-Turgundy demir ýol ugrunyň durmuşa geçirilmegi Owganystanyň ykdysadyýetini ösdürmäge goşmaça ýagdaýlary döretmäge ýardam berer, bu ýurtda kiçi we orta işewürligi işjeňleşdirmäge, owgan önümleriniň goňşy döwletleriň bazarlaryna çykarylmagy hem-de eksport kuwwatynyň artdyrylmagy üçin mümkinçilikleri açar.
Häzir täzeden dikeldilýän Owganystan öz oba hojalyk önümlerini ýerlemek üçin täze bazarlary hem-de üstaşyr-söwda ugurlaryny işjeň gözleýär. Şoňa görä-de, Türkmenistan doganlyk ýurda kömek goldawyny uzadyp, nobatdaky işi amala aşyrýar: Turgundy nokadynyň hem-de ýurdumyzyň demir ýol ulgamynyň üsti bilen sebitiň beýleki döwletlerine we ondan daşary çäklere çykalga açýan çatrykdaky Serhetabat bekedine çenli döwrebaplaşdyrylan demir ýoluň işläp başlamagy bilen, Owganystanyň miwe, gök önüm, kakadylan miwe, gazylyp alynýan peýdaly önümlerini we beýlekileri öndürijileriniň gazanjak peýdasy ençeme esse artar. Diýmek, köp maşgalalaryň hal-ýagdaýy ýokarlanar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu taslamanyň sebitde döwletara gatnawlarynyň möçberleriniň artmagyna hem-de Türkmenistanyň sebitde we yklymda möhüm ulag-logistika merkezi hökmünde ykrar edilmegine ýardam berjekdigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz demir ýol ulaglary pudagynyň ähli işgärlerine hem-de beýleki hünärmenlere yhlasly zähmetleri üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, halkara ähmiýetli taslamalary üstünlikli durmuşa geçirýän merdana türkmen demirýolçularyna hem-de Watanymyzyň ulag ulgamynyň ähli işgärlerine halkymyzyň buýsanýandygyny nygtady.
Öz nobatynda, demirýolçular türkmen halkynyň bagtyýarlygynyň bähbidine alyp barýan ýadawsyz işleri üçin, ösüşlere beslenen özgertmeler syýasaty, Garaşsyz Türkmenistana belent abraý we dünýä jemgyýetçiliginiň ykrar etmegine getiren oňyn başlangyçlary üçin, ýokary hilli işlemäge hemme zerur şertleri döredendigi üçin milli Liderimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Döwlet Baştutanymyzyň parasatly ýolbaşçylygynda demir ýol pudagynda örän uly özgerişlikler bolup geçdi. Iň täze demir ýollar guruldy, işgärler dünýä ölçeglerine kybap gelýän döwrebap enjamlar bilen üpjün edildi hem-de Watanymyzyň, sebitiň gülläp ösmegine we onuň halklarynyň abadançylygyna mynasyp goşantlaryny goşýarlar.
Demir ýol gurluşykçylary meýilleşdirilen işleri bellenilen möhletlerde tamamlamak ugrunda tejribelerini we yhlasyny gaýgyrman işlejekdiklerine hem-de özleriniň asylly zähmeti bilen Garaşsyz, Bitarap Watanymyzyň kuwwatyny has-da berkitjekdiklerine ynandyrdylar.
Hormatly Prezidentimiz hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, bagtyýar durmuş, ýurdumyzyň demir ýol ulaglary pudagyny yzygiderli ösdürmek boýunça alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi. Döwlet Baştutanymyz demirýolçylaryň asylly we öndürijilikli zähmet çekmegiň nusgasyny görkezip, öňde goýlan wezipeleri mundan beýläk-de abraý bilen ýerine ýetirjekdiklerine, täze zähmet ýeňişlerini we ýokary görkezijileri gazanjakdyklaryna ynam bildirip, bu ýere ýygnananlar bilen hoşlaşdy hem-de bu ýerden Mary şäheriniň howa menziline tarap ugrady.
Biraz wagtdan döwlet Baştutanymyzyň dikuçary Mary şäheriniň howa menzilinde gondy. Şu gün hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mary welaýatyna iş saparyny tamamlap, Aşgabada dolanyp geldi.
... Laýyk bir ýyl mundan ozal Kerki- (öňki Atamyrat) -Ymamnazar-Akina demir ýoly ulanmaga tabşyryldy. Bu ýol boýunça Türkmenistandan Owganystana ilkinji ýük wagonlary ugradyldy. Häzir bu ýolda gatnawyň ýygylygy hem-de ýük daşalyşynyň möçberleri barha artýar. Ýurdumyz bolsa şondan soň, şeýle az wagtyň içinde häzir täze ýoluň—ulag düzüminiň ýene-de bir desgasynyň gurluşygyna girişdi. Bu ýol iki döwleti birleşdirýär hem-de biziň günortadaky goňşymyzyň öňünde durmuş-ykdysady taýdan ösüşiň täze geljegini we daşary söwda gatnaşyklarynyň işjeňleşdirilmeginiň mümkinçiliklerini açýar.
Täze taslamanyň durmuşa geçirilmeginiň Türkmenistanyň Baştutanynyň ýatlap geçen Aşgabatda geçirilen RECCA VII forumynyň tekliplerine doly kybap gelýändigini bellemek gerek. Şol bir wagtda-da, munuň özi täze durmuşyny gurýan Owganystana kömek-goldaw hökmünde türkmen Lideri tarapyndan alnyp barylýan köpsanly beýleki işler ýaly nobatdaky ädim bolup, doganlyk döwletde ykdysady we durmuş durnuklylygyny gaýtadan dikeltmek işinde biziň ýurdumyzyň tutýan möhüm ornuny görkezýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Owganystandaky ýagdaýlary düzgünleşdirmekdäki meseleleriň çözülmegi ugrunda diňe syýasy-diplomatiki serişdelere ygrarlydygyny hem-de onuň ykdysadyýetini dikeltmäge, senagatyny, işewürlik ulgamyny we onuň maýa goýum kuwwatyny, şol sanda energiýa serişdeler bilen üpjün etmegiň hasabyna ýokarlandyrmagy has-da höweslendirmegi maksat edinýändigini yzygiderli nygtaýar.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan ýeňillikli bahalar boýunça Owganystana ozal hem elektrik energiýasyny iberip gelýär, ýurdumyzyň energiýa kuwwatlyklaryny ösýän derejede bolmagyna mümkinçilik berýän energiýanyň bu iberilmeginiň has-da artdyrylmagy baradaky çözgüt bolsa ösdürilýän owgan ykdysadyýetine oňyn ýardam bermäge, bu döwletiň ýaşaýjylarynyň öýlerine köp ýagtylyk we ýylylyk getirmäge bolan ymtylyşdan gözbaş alýar.
Ýurdumyzyň ýakyn goňşymyza şunuň ýaly anyk kömegi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Bitaraplyk derejämize we ruhy gymmatlyklarymyza esaslanan diňe bir parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna şaýatlyk etmän, eýsem, innowasiýalar hem-de halkara gatnaşyklaryny ýakynlaşdyrmak ýoluna düşen döwletiň barha artýan ykdysady kuwwatyny tassyklaýar.
Munuň üçin biz Owganystanyň düzümini döwrebaplaşdyrýarys, ýollary, köprüleri, turba geçirijileri we elektrik geçirijileri gurýarys. Türkmenistan şolar boýunça ählumumy ösüşiň täze gözýetimlerini açyp, diňe bir ýakyn goňşulary bilen däl, eýsem-de, has uzakdaky ýurtlar bilen özüniň ösüş güýjüni paýlaşýar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Gadyr gijesi
Gadyr gijesinde etjek ähli doga-dilegleriňiz kabul bolsun
Şu gün Yslam dininde müň aýdan has haýyrly we düşümli bolan Gadyr gijesi, oraz aýynyň 27-nji gijesi bellenilip geçiler.
Ysman dininde Gurhanyň Alla tarapyndan indirilmäge başlan gijesi bolan Gadyr gijesi dogalaryň we tobalaryň kabul edilýän keramatly gijesi hökmünde kabul edilýär we Gurhanda ady agzalýan ýeke-täk gijedir.
Din işleri edarasy Gadyr gijesi mynasibetli dürli çäreler geçirer.
Denizlidäki Pamukkale uniwersitetinde Ahmet Hulusi Ependi, Ankaradaky Beştepe Millet, Stambuldaky Ýawuz Sotlan Selim, Fatih, Taşoluk, Ýeşil we Konýadaky Sotlan Selim metjitleri bilen birlikde Türkiýedäki ähli metjitlerdeýörite çäreler geçirler, Gurhan okalyp doga ediler.


text:
Myrat Annanepesow S.Edebiıaty žurnaly 10/1989
Yorumlar
Transkript
Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 Ýakyn tarymyzdan; Marynyň Rus goşuny tarapynda boýun egdirilmegi 28 fewral 1883 Maryny basyp almakda esasy rol oýnan rus generaly Alyhanow Awarsky Gökdepe gyrgynçylygyndan soň Mary sebtinde syýasy ýagdaý biçak çylşyrymlaşypdyr. Ol ýere Ahally bosgunlar döklüp başlapdyr, olaryň arasynda galany goraýjylar Dykma serdar, Magtymguly han ýaly serdarlar bolupdyr. Ylat mundan beýläk nähili bolmalydygyny, nirä ýüz tutmalydygyny bilmän janserek bolupdyr. «Ak sakgallar hem hanlar goňşy döwletlerden arka taparys diýen tama bilen çar tarapa urnupdyrlar». Emele gelen ýagdaýdan çykmagyň dürli wariýentlerini ölçerip-döküpdirler, şol sanda kömek sorap Eýrana, Owganystana, Englislere ýüz tutmagyň hem maslahatyny edipdirler. Golaýda Orsýete elgarama bolan Hywa hem Buharanyň raýatlygyna geçmek mümkinçiligine hem seredipdirler. Geçirlen gepleşikleriň netijesinde 1881-nji ýylyň iýun aýynda Hywa hany Mara özüniň dikmesini hem iberipdir, ýöne onuň işi beýle şowuna düşmänsoň, 1883-nji ýylda ol yzyna çagyrlypdyr. Ýöne Orsýede parahatçylykly birigmek wariýanty has köp, has anyk maslahatlaşylypdyr. Ýokarda ady tutulan Dykma serdar bilen Magtymguly han muňa uly ýardam edipdir. Olar şol wagt eýýam patyşa wekilhanalaryna gulluga giripdirler, maýor derejesini alypdyrlar. Olar Mary bilen Aşgabadyň aralygynda bir syýhylly gatnaw edip durupdyrlar (Dykma serdar bolsa Pterburga gidip-gelmäge ýetişipdir), Mary Tekeleri Orsýetiň raýatlygyna, özleri bilen Aşgabda gitmäge, rus häkimiýetleri bilen gepleşikleri geçirmäge yrmaga çalşypdyrlar. Maryly Tekeler üýşüp ýa-da ýeke-ýekeden olaryň diýenini edipdirler. Birnäçe ýyllap Tekeleriň elinde ýesirlikde bolan «Konownir 1 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 Kidýanow»iň Marydan ýazan haty hem Orsýete parahatçylykly birikmek meýilleriniň ösýändigine şaýatlyk edýär. Ol 1881-nji ýylyň 26-nji maýynda Aşgabada maýor Spolatbug-a ýazan hatynda şeýle diýär: «Türkmenler meni uly adamdyr oýedip hormatýalarlar. Meniň ýanyma gojalaram, ýaşlaram gelip; biz nädip Ruslar bilen ýaraşyp bilerkäk?- diýp soraýarlar. Türkmenler maňa ynandylar we aýagymdaky bir putlk demiri aýyrdylar…». Bu zatlaryň hemmesi Maryly Tekelerde eýýam 1881-nji ýylda Orsýetde parahatçylykly birikmegiň peýdasyna öwrülşik bolup başlanandygyna şaýatlyk edýär. Elbetde, şol bir wagtyň özünde problemanyň başgaça wariýantlaryny ara alyp maslahatlaşan we isleglerine dürli ugurlar bilen hereket eden başga güýçlerem bolupdyr. Şeýlelikde 1881-1883–nji ýyllarda Mary sebtinde birnäçe döwlet göz gyzdyryp başlapdyr. Hatta dört sany esasy Mary hanynyň biri Maýly han obrazly dilde, bir wagtda 5-6 adam söz aýdyjy gelýäň, ýöne «kime gelin boljagy näbelli» gyýza meňzedipdir. Umuman Marynyň Orsýete birikmeginiň häsýeti barada gürrüň edilende-de, tutuş Türkmenistan babatda boluşy ýaly, metodologiki taýdan bu prossesiň köp wariýantli, köp gyraňly we gapma-garşylykly bolandygyny ýatdan çykarmaly däldir, «öňünden programmalaşdyrlan» bir taraplaýyn hereketli köçe ýaly görkezilmeli däldir. 1878-nji ýylda Marydaky Ruslara garşy toparlaryň iň täsirli ýolbaşçysy Gowşut hanyň aradan çykmagy, ol topar üçin uly zarba boldy, şondan soňra ogly Baba han atasynyň ýerine geçýär. Gowşut hanyň 19-nji asryň 2-nji ýarymynda Mary Türkmenleriniň arasynda ajaýyp syýasy işgär bolandygyna, 1875-nji we 1876-nji ýyllarda Hywa hem Eýran goşunlarynyň derbi*dagyn edilmegini gurandygyna, Tejen derýasynda bent bina edendigine, uzak ýyllaryň dowamynda tutuş günorta we günorta-gündogar Türkmenistanda biçak uly abraýa eýe bolandygyna taryh şaýatlyk edýär. 19-nji asryň 70-nji ýyllarynda patyşa goşunlarynyň Hazar ýaka sähralaryna ýerli ýagdaýlary öwrenmek üçin guraýan ýörişleriniň güýçlenmegi-de Gowşut hanyň Orsýete bolan barlyşyksyz garaýşyna sebäp bolupdyr. Ýöne onuň ömrüniň ahyrlarynda Ruslara bolan barlyşyksyz garaşy bolup geçýän wakalara, aýratynam patyşanyň Mary babatdaky planlaryna bolan seresaply garaýyş bilen çalyşýar. Ol emele gelen ýagdaýa dogry baha bermegi başarypdyr we «Marynyň eteginde gan döküşigiň bolmagynyň hiç hili manysynyň ýokdugy hakda aýdan sözleri hem ömrüniň soňky ýyllaryna degişlidir…Ol ilaty, birnäçe müň öýli Türkmen bolup, Orsýetiň öňünde durup bilmejekdigine, Orsýet Buharany we Hywany eýeländen soň munuň başartmajagyna ynandyrmaga çalşypdyr. Netijede Gowşut hanyň Orsýete bolan garaýşynda onuň ömrüniň ahyrlarynda düýpli özgerişler bolupdyr. 2 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 Marynyň Orsýete birikdirilmeginiň golaýlaşmagy mynasibetli, 1881-1882–nji ýyllarda Ynglis-Rus bäsdeşligi üzül-kesil güýçlenipdir. Owganystanyň topragynda hereket edýän Ynglis imperýalistleri Orsýetiň, Marynyň we Hyratyň üsti bilen Hindistana, ondan aňryk günorta-gündogara gitmek planlary barada goh turzupdyrlar. Orsýete garşy gönükdirlen ýykgynçylykly işlerini güýçlendiripdirler, Mara öz agentlerini O,Donowany (Siýahpuş-yň topary we başgalary) iberip durupdyrlar. Olar bolsa ilatyň arasynda Ruslara garşy işeňňirlikli propaganda alyp barypdyrlar. Britan harby-siýasy razwedkasynyň wekilleri Mary bilen serhetdeş raýonlarda, hemme ýerde sümsünip ýörüpdirler, Marylar bilen gatnaşyk açmaga bahana gözläpdirler. Hyratdan, Maşatdan we beýleki ýerlerden Mary aksakgallary bilen şol sandan Güljemal han bilenem yýzy giderli hat alşypdyrlar. Umuman Britan razwedkasynyň gizlin hereketleriniň hemme ýerde Orsýetiň günorta Türkmenistana barha çuňňur aralaşmagy bilen paralel(ýanma-ýan) alnyp barylýandygyny, günbatarda Şagadamdan, gündogarda Guşga çenli ruslaryň gapdaly bilen gidendiklerini bellemek gerek. Türkmenistanyň Orsýete birikdirilmek gelişmesiniň ähli ýyllarynyň dowamynda, onuň günorta çäklerinde Astrabatda, Maşatda, Hyratda Ynglis agentleri Rijwaý, Lamesden, Stuart, Thomson, Ýit, Fin, Stiwen we başgalar, Ynglis agentleri tarapyndan hakyna tutulan Eýran we Owgan agentleri (Jemşidileriň serdary Ýalangtuş han, Siýahpuş we başgalar) işeňňirlik bilen hereket edipdirler. Olar serhet ýakasyndaky raýonlarda iş alyp barypdyrlar. Türkmen serdary bilen duşuşypdyrlar, olary boş wadalar bilen yrypdyrlar, Tahranyň, Maşadyň, Hyratyň hökümdarlaryna, hususanam Owganystanda Abdyrahman hana we başgalara zor salypdyrlar. Nurberdi han, Dykma serdar, Gurbanmyrat işan, Baba han we başgalar Eýranyň çäklerine birnäçe gezek gidipdirler we Ynglisleriň duzagyna düşüpdirler. Ynglis agentleri hanlary aldapdyrlar, hanlar bolsa öz nobatynda taýpadaşlaryny aldapdyrlar. 1881-nji ýylda, Gökdepe gyrgynçylygyndan soň, türkmenler Orsýete garşy göreşe özlerini öjükdiren, bu işde zerur ähli kömegi wada beren Ynglis agentlerine rehimsiz 3 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 aldanandyklaryna gutarnykly göz ýetiripdirler. Hatta Gökdepe tragediýasyndan soň 1882-nji ýylyň martynda Astrabatdaky Britan konsuly Polkownik Stiwen gizlinlik bilen tutuş Ahal-Teke sebtiniň içinden geçipdir we bu ýerleriň jikme-jik kartasyny düzüpdir, soňra Maşatda 70 adamdan ybarat, şol sanda Maryly türkmenlerden hem ybrart skort tutup, göz edip Köpet dagyň eteginden geçipdir. Şeýdip dürli myş-myşlar döredipdir. Türkmen hanlarynda Ynglis tarapyndan ýaragly kömek bolar diýen umyt uýarmaga çalşypdyr. Inglis agentleriniň Marydaky esasy wezipesi ýaragly kömek hakynda boş wadalar bermek bilen bu ýerde Orsýetiň häkimligini ykrar etmäge yrmakdan, ýerli ilatyň arasynda Orsýete duşmançylyk oýarmakdan, Salyr we Saryk Türkmenlerini, Owganystanyň häkimligini ykrar etmäge yrmakdan ybarat bolupdyr. Hakykatdanam Britan mejlisinde peimer ministerler Biknosfild we Gladston, Peterburgdaky, Eýrandaky içliler Tronton we Thomson, müň adamly topar bilenHindistandan Hyrata, Pendiniň çäklerine iberilen Ynglis Generaly Lamsdon we polkownigi Rijwaý bu meseleleri ýygyýygydan ara alyp maslahatlaşyp durupdyr. Şeýlelikde Marynyň Orsýete birikdirilmeginiň öň syrasynda içki gapma-garşylyklaryň we daşky faktorlaryň çiginli düwüni emele gelipdir, oňa bolsa diňe Orsýet däl, Britanýa-da, Eýran hem Owganystanam Hywada-da dahylly bolupdyr. Ýene Orsýetiň Mary baradaky hereketlerine dolanyp geleýliň. Orsýet kem-kemden, ýöne gyşarnyksyzlyk bilen gündogara süýşipdir, Marynyň çäklerine ýakynlaşypdyr, ýüzüniň ugruna Eýran bilen serhetdeş raýonlary, merkezi Kaka bolan Etek sebtiniň obalaryny, uly Türkmen obalary bolan Duşagy, Mänäni, Çäçäni we beýleki obalary özüne birikdiripdir. Ol obalaryň ilaty Eýran häkimliginiň astynda galanyndan, Orsýetiň raýatlygyny kabul edenini gowy görüpdirler. 4 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 1882-nji ýylyň başynda Aşgabatdan Mara Moskowaly söwdigär kerweni guralýar. Şondan soň Mary bilen Ahalyň arasynda söwda-yktysady gatnaşyklar ösüp başlaýar. Maryly Türkmenler Aşgabada öz harytlaryny getiripdirler, satmak üçin köp mal sürüpdirler. 1883-nji ýylyň ahyrynda patyşa goşunlary Tejen sebtini eýeleýärler we Marynyň alkymyna dykylyp barýarlar. 4 sany top bilen ýaraglanan bu uly bolmadyk ýygyndy toparyň esasy maksady patyşa goşunlarynyň Mara hüjüm etmegi pugta ýüregine düwendigini äşgär etmekden ybarat bolupdyr. «Tejen sebtiniň eýelenmegi bilen goňşy Marynyň ykbaly çözlüpdi» diýp, akademik M.N.Tikhmirow ýazýar. 1883-nji ýylyň 23-nji dekabrynda rus harby ýolbaşçysy tarapyndan Mary Tekeleriň aksakgallary bilen gepleşik geçirmek üçin iberlen kapitan M.Alyhanow-Awarski bu ýerden Mara ugraýar. Magtymguly han hem ynuň bilen gitmäge göwünjeň bolupdyr. Maryny ruslara boýun egdirmäge synanşýan Dykma serdaryň işleri hakynda Marynyň käbir hanlarynyň O,Donowan ýazylan hatlardan ýene birisi Alyhanowyň uly bolmadyk topary Tejen sebtinden Mara çenli bolan ýoly üç günde geçipdir. Alyhanowyň toparynyň orta ýolda dabara bilen garşylanandygy hakda, Mary töwereginde ony hormat bilen kabul edendikleri hakda 1884-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Güljemal hanyň obasynda tutuş aksakgallarynyň geňeşiniň bolsa «müňlerçe adam gatnaşan halk baýramçylygy, umumy toýy, halk bagşylarynyň hem sazandalarynyň ýaryşy, her dürli oýunlar hem at çapyşygy bilen uwtgaşandygy» hakda ýazylýar. Hemme zat şeýle gülala-güllükmiş, mundan gowy edeýin diýbem edip boljak dälmiş. Arşiw dokumentlerinde welin özi hakda hemişe hemme zady gülala-güllük edip ýazan we öz işlerine uly many bermäge çalyşan Alyhanowyň ýatlamalaryndan başga beýle ajaýyp görnüş barada gürrüň berilmeýär. Olam diňe itleriň üýrmesi, atlaryň kiňşemesi bilen 5 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 goşulyp, Güljemal hanyň tutuş obasyny üznüksiz ýaň bilen dolduryp duran «bogaza salnyp aýdylýan aýdymlar bilen dutaryň bir sydyrgyn düňňürdesi» hakda habar berýär. Alyhanowyň şol geňeşde oltymatom hakynda Türkmen aksakgallaryna şeýleräk häsýetde ýüzlenipdir: «Ahalyň baslyp alnandan soň geçen 3 ýylyň dowamynda Marylylar akyllaryna aýlanmaga-a beýlede dursun, gaýta özleriniň eden-etdiklerini talaňçylyklaryny güýçlendiripdirler…Gökdepäniň beren sapagynyň täzedigine garamazdan, gyýnansagam, siz orslaryň parslar däldigini unudypsyňyz. Hiçbir güýçli döwlet öz gapdalynda siziň bilen asla eljerşik etmez. Yne häzir şeýle bir pursat geldi, Orsýet sizi haýal etmän, hokmany suratda ak patyşanyň raýatlygyna geçmeli diýphasap edýär. Ýa-da siz ýene-de iki hepdeden rus goşunlaryny garşylamaga taýynlyk görmeli bolarsyňyz. Yne, ikiden birini saýlaň-ýa parahat durmuşyň lezzeti, ýa-da rehimsiz urş…aýallaryňza, çagalaryňyza nepsiňiz agyrasyn» diýpdir. Özüniň musulmanlara degişlidigini aýdyp, yslam dininiň göz görtele heläkçilikli göreşi gadagan edýändigini, ruslaryň musulmanlara rehminiň ýokdugyny we şm… aýdypdyr. Ynglisler hakynda gürrüň edip, olaryň diňe boş wada berýändiklerini aýdypdyr, «rus goşunlary gapdalyňyzda durka, olar nirden gelsin!» diýpdir. Sözüniň ahyrynda bolsa Alyhanow eger Mary Türkmenleri öz maslahatyny diňlemeseler, olary ýeriň ýüzünden syýryp taşlajakdyklaryny, urş bolsa, gaýtam begenjekdiklerini, sebäbi munuň täze çin/dereje, syýlaglar, şöhrat getirjekdigini gümürtiksiz aýdypdyr. Alyhanowyň sözleri Mary aksakgallaryna çuňňur täsir edipdir, ony pugta üns berip diňläpdirler. Şondan soňra esasy maslahatçysy hökmünde Magtymguly han çykyş edipdir, ol ýygnanlara Alyhanowyň maslahatyna gulak asmaga ündäpdir, soňra bolsa Maryly Türkmenleriň Orsýetiň raýatlygyny kabul etmäge razylygyny, olaryň arzuisleglerini mälim edipdir. Hut şo günüň özünde ullukan kagyz haýyşnamanyň teksti ýazylypdyr we geňeşe ýygnan aksakgallaryň diňe ýekejesinden özgesi oňa öz möhirlerini basyp, gollaryny çekipdirler. 1884-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Marylylaryň wekilleri Aşgabada ugrapdyr. Haýyşnamada aksakgallar «siziň erkislegiňize boýun syýnmaga» razydygymyzy mälim edýäris diýğ ýazypdyrlar, parahatçylykly, gandökşüksiz boýun syýnmaga boýun bolupdyrlar. Olar Mara başlyk bellenmegini, özleriniň ähli günälerini we kakabaş hereketleriniň bagyşlanmagyny sorapdyrlar. Şeýlelik bilen Mary Orsýetiň düzümine meýletin däl-de Alyhanowyň oltimatomy esasynda mejbury ýagdaýda girdi. Oltimatom has täsirli bolar ýaly General Kamarowyň baştutanlygynda Mara, patyşa goşunlarynyň topary ýollanýar. Bu goşuna Gajar hanyň baş tutanlygynda 4 müň adamly çerikler ýüzbe-ýüz boýlar. 29-nji fewralda Gajar hanyň 6 Myrat Annanepesow S.Edebiýaty žurnaly 10/1989 topary patyşa goşunlary bilen aç-açan çaknaşyga girýär, ýöne ilkinji garpyşmadan soň derrew dargadylýar. Ykinji syýnanşyk 2-nji martdan, 3-nji marta geçilýän gije edilipdir we ýene Türkmen çerikleriň şowsuzlygy bilen tamamlanypdyr. Ylatyň köpüsi Gajar hany goldamandyr. Gajar hanyň özi we onuň egindeşleri tussag edilipdir, Mary ülkäniň durmuşy bolsa parahatçylykly akyma gidipdir. Marynyň patyşa goşunlary tarapyndan eýelenmegi şeýle ýagdaýda bolup geçipdir. Marynyň yýzy bilen basym günorta Türkmenistanyň Ýolöten, Pendi Saragyt ýaly kiçiräk ýerleriň ilaty hem Orsýetiň raýatlygyny kabul edipdirler. Mary boýun egdirlenden soňra Ynha, şunuň bilen biz eger öň Orsýetiň raýatlygyna geçirlen Maňgyşlyk Türkmenlerini hasap etmesk, Türkmenistanyň Orsýete birikdirilmeginiň tas 20 ýyl (1869-1885) uzaga çeken döwrüniň esasy tapgyrlaryna gyýsgajyk seredip geçdik. Rus kril hatynda latynça geçirip, surat we dokumentler bilen bezäp komputerde ýygan: Taryh ylymlaryň kandidaty A.Goli 7
Benzer belgeler
MAGTYMGULY DÜİPSİZ UMMAN
Senden soñkulara ýädigär bolar.» Milli şahyrymyzyñ edebi mirasyny öwrenmek işi baryp Türkmenistan jemhuriýeti gurlan ýyllardan ýagny 1924-nji ýyldan bäri yýzy giderli dowam edip gelýär. Şol ilkinji...Detaylı
Türkmeni Öwreniş Merkez Gökdepe t
Nurberdi hanyň roly we onuň şüpheli ölümi Şol döwürde Gyzylarbadyň hany Sopy han, Börmäniň hökümdary Dykma serdar, bütin Ahalyň hany edilip saýlanan Nurberdi han täsirli rol oýnapdyrlar. Ahalyň han...Detaylı
Gökdepe Tragedi1
Myrat AnnanepesowDetaylı


text:
Türkmenistandan Eýrana Akýaýla demir ýol menziliniň üsti bilen Hytaý — Gazagystan — Türkmenistan — Eýran ugry boýunça nobatdaky synag gatnawyny amala aşyrýan konteýner ýük düzümi geçdi.
2017-nji ýylyň 28-nji dekabrynda Hytaýyň günortasyndaky iri senagat merkezi Çanşa şäherinden (Hunan welaýaty) ýola düşen, halkyň sarp edýän harytlary ýüklenen 41 sany konteýner wagonlaryndan ybarat bolan demir ýol düzümi yzygiderli ýük daşamagy ýola goýmak üçin geçmeli ýoluň wagtlaýyn we beýleki iş häsiýetnamalaryny takyk kesgitlemäge ýardam eder.
Çanşa-Altynköl-Bolaşak-Serhetýaka-Akýaýla-Inçeburun-Tähran ugry boýunça ýöreýän ýük düzümini ugratmak wakanyň ähmiýetine laýyk gelýän dabaraly ýagdaýda geçdi.
Hytaý — Gazagystan — Türkmenistan — Eýran ýoly boýunça ilkinji ýük düzüminiň yzýany bilen 29-njy dekabrda HHR-iň merkezi bölegindäki awtanom sebitiň Inçuan şäherinden, ertesi güni 30-njy dekabrda bolsa, ýurduň demirgazygynda ýerleşen Şansi welaýatynyň Sian şäherinden üçünji ýük düzüminiň ugrandygyny aýtmak gerek.
Dostlukly ýurtlaryň dördüsiniň ulag-logistika düzüminiň mümkinçiliklerini barlaýan ilkinji ýük düzümi 4-nji ýanwarda Gazagystanyň Altynköl serhetýaka menziline gelip ýetdi, 7-nji ýanwarda bolsa Türkmenistanyň serhetlerine ýetip, bu ýerde, Serhetýaka menzilinde dabaraly ýagdaýda garşylanyldy.
Soňra ol Balkan welaýatynyň günorta künjeginde ýerleşen Akýaýla menziline çenli 825 kilometr ýoly geçip, Eýranyň çäklerine çykdy.
Türkmenistan üçin bu halkara logistika taslamasyna gatnaşmak üstaşyr mümkinçilikleriniň artmagyny aňladýar.
Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýoly Aziýanyň we Ýewropanyň arasynda ykdysady taýdan has amatly ýol, ýükleri daşamagyň, şol sanda üstaşyr daşamagyň, geljekde bolsa ýolagçylary gatnatmak üçin gysga ýol bolup hyzmat eder.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýoly diňe täjirçilik nukdaýnazaryndan esaslandyrylan taslama bolmak bilen çäklenmän, eýsem, sebitde we onuň çäklerinden alyslarda umumy ýagdaýa oňyn täsirini ýetirmäge ukyply geosyýasatyň, Aziýada durnuklylygyň hem-de howpsuzlygyň möhüm şertine öwrülmäge, kontinental syýasy gatnaşyklaryň tutuş ulgamyna goşmaça durnuklylygy çaýmaga ukyply bolup biler.
Halkara we sebit guramalarynyň, şol sanda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly düzümleriň derejesinde özara gatnaşyklary berkitmek babatda hem bu ýoly peýdalanmagyň geljeginiň uludygyny görkezýär.


text:
2018-nji ýylyň 18-nji oktýabrynda Moskwa wagty bilen 8:13-de «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 0,03 dollar ýokarlanyp, 80,08 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 0,06 dollar gymmatlap, 69,81 amerikan dollaryna barabar boldy.
17-nji oktýabrda Londonyň «ICE Futures» biržasynda «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 1,36 dollar pese düşüp, 80,05 amerikan dollaryna,...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Koreýa Respublikasynyň “Hyundai Engineering Co., Ltd” kompaniýasynyň prezidenti we baş ýerine ýetiriji direktory Sung Sang-Rok hem-de “LG International Corporation” kompaniýasynyň prezidenti, baş ýerine ýetiriji direktory Song Çi Hon bilen duşuşygynda nebitgaz we himiýa pudaklarynda hyzmatdaşlygy mundan beýläk hem ösdürmegiň mümkinçiliklerini maslahatlaşdy. Döwlet Baştutanynyň daşary ýurtly işewürler bilen duşuşygy Hazaryň türkmen kenarynda...
Gyýanlydaky gazhimiýa toplumynyň açylyş dabarasynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow düwmäni basmak arkaly polimer zawodyny işe girizdi we zawodda ornaşdyrylan tehnologiýalar bilen tanyşdy.
Bahasy 3 milliard 400 million amerikan dollaryna deň bolan bu taslama “Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan daşary ýurtly hyzmatdaşlar — “LG International Corp”, “Hýundai Engineering” (Koreýa Respublikasy), şeýle hem “TOYO Engineering Corporation” (Ýaponiýa) kompaniýalary bilen bilelikde...
Türkmenistan senagatda, şol sanda nebitgaz, elektrik energetikasy we himiýa pudaklarynda döwrebap, ekologiýa taýdan howpsuz we serişde tygşytlaýan döwrebap tehnologiýalary ulanmaga uly üns berýär. Bu barada Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Hazaryň kenarýaka zolagynda Gyýanlyda gazhimiýa toplumynyň açylyş dabarasynda belledi.
Dabaranyň dowamynda täze önümçilik toplumynyň netijeliligini, innowasionlygyny we ekologiýa howpsuzlygynyň tassyklaýan şahadatnamalary gowşurmak çäresi geçirildi.
Täze toplumyň önümçilik kuwwaty ýylda...
Şu gün irden Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabynda tebigy gazdan polietilen we polipropilen öndürýän Gyýanly gazhimiýa toplumynyň açylyş dabarasy başlandy.
Bu toplum sebitde önümçilik kuwwaty ýylda 5 milliard kub metr tebigy gazy gaýtadan işlemäge, 381 müň tonna ýokary dykyzlykly polietilen, 81 müň tonna polipropilen we içerki hem-de daşarky bazarlarda uly islegden peýdalanýan...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Özbegistan Respublikasynyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew bilen telefon arkaly söhbetdeşlikde döwletara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan meselelerini maslahatlaşdy.
Iki ýurduň Liderleri döwletara gatnaşyklaryň okgunly depginini kanagatlanma bilen bellediler. Bu gatnaşyklar gadymdan gözbaş alýan doganlyk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna daýanyp, mazmun taýdan ýylsaýyn baýlaşýar.
Söhbetdeşligiň barşynda Gurbanguly Berdimuhamedow Prezident Şawkat Mirziýoýewe Aziýa — Ýuwaş umman teleradiogepleşikler birleşiginiň...
15-nji oktýabrda Kabulda Türkmenistan – Owganystan – Pakistan – Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň taslamasyna bagyşlanan sergi açyldy. Sergi hususy taraplary bu iri möçberli taslama gatnaşmaga çekmeklige bagyşlandy. TOPH-nyň sergi komiteti taslama gatnaşyjy döwletlerde sergi görkezişlerini geçirmek üçin Owganystanda döredildi.
Bu çäre ilkinji gezek geçirildi. Tolonews owgan saýtynyň habar berşi ýaly, oňa 20 sany kompaniýa gatnaşdy. Komitetiň...
Türkmenistanyň nebitgaz toplumynyň Merkezi binasynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Myratgeldi Meredowyň ýolbaşçylygynda nebitgaz toplumynyň kärhanalarynda 2018-nji ýylyň geçen dokuz aýynda edilen işleriň jemine bagyşlanan hasabat maslahaty geçirildi.
Maslahatyň başynda wise-premýer M.Meredow Türkmenistanyň maliýe we ykdysadyýet ministrliginiň Ykdysadyýet we maliýe pudaklarynyň ösüşini dolandyrmak müdirliginiň ýolbaşçysy Akjeren Allanurowa söz berdi. Ol öz çykyşynda Halk Maslahatynyň çözgüdine laýyklykda, geljek...
Geçen anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde 2018-nji ýylyň 9 aýy boýunça Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň netijeleri jemlendi. Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Meredow «Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Maksatnamasyny” ýerine ýetirmegiň barşy, gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň dokuz aýynda amala aşyrylan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Hususan-da, habar berlişi ýaly, nebitiň gaz...
15-nji oktýabrda irden nebitiň dünýä boýunça bahalary 1 göterimden gowrak gymmatlady. Moskwa wagty bilen 8:32-de «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 1,21 göterim ýokarlanyp, 81,4 amerikan dollaryna deň boldy. «WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 1,04 göterim gymmatlap, 72,08 amerikan dollaryna barabar boldy.
Amerikan senatorlary «Magnitskiniň aktynyň» çäklerinde Saud Arabystanyna garşy çäklendirmeleri girizmek meselesini goýdular. Bu...
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary, Daşary işler ministri R.Meredowyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýetiň Energetika bileleşigi Ýewropa Komissiýasynyň Başlygynyň Orunbasary Maroş Şewçowiç bilen duşuşygynda Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi (ÝB) bilen energetika ulgamynda özara gatnaşygyny işjeňleşdirmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Bu barada Türkmenistanyň DIM-i habar berýär.
Brýusselde şol gün şeýle hem ÝB-niň daşary işler we howpsuzlyk syýasaty boýunça Ýokary wekili Federika...
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 38-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýanyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň işewür toparlarynyň wekilleri polietilen we polipropilen satyn aldylar. BAE-den we Owganystandan gelen işewürler Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny satyn aldylar. Bulardan başga-da, Russiýa Federasiýasyndan, BAE-den, Türkiýeden, Serbiýadan, Estoniýadan, Pakistandan, Owganystandan, Ukrainadan, Özbegistandan we...
Kenar nebit önümlerini saklamak we ýüklemek boýunça kärhanasynda awtomatlaşdyrylan estakady ulanyşa girizmek boýunça işler tamamlanyp barýar. «Türkmenistan: Altyn asyr» elektron neşiriniň habar berşi ýaly, oktýabr aýynyň ikinji ýarymynda onuň işe girizilmegi bilen kärhana bir günde bir wagtda 28 demir ýol sisternalaryny doldurmaga mümkinçilik alar. Bu ulgam ýeňil nebit önümlerini demir ýol sisternalaryna guýmak prosesini kompýuter...
Aşgabatda Türkmenistanyň Energetika ministrligi bilen Owganystan Yslam Respublikasynyň Energetika we suw serişdeleri ministrliginiň arasynda Türkmenistan — Owganystan — Pakistan (TOP) elektrik geçirijisiniň taslamasy boýunça ylalaşyga gol çekildi.
Mälim bolşy ýaly, täze energiýa köprüsiniň binýadynyň düýbüniň tutulyş dabarasy Türkmenistanyň, Owganystan Yslam Respublikasynyň, Pakistan Yslam Respublikasynyň we Hindistan Respublikasynyň döwlet we Hökümet Baştutanlarynyň gatnaşmagynda 2018-nji ýylyň fewral aýynda...
Yslamabatda geçirilen «Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň sebitdäki strategiki ähmiýeti» atly okuw maslahatynda hindi we pakistan wekilleri parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmekde TOPH gaz geçirijisiniň ähmiýetini belläp geçdiler.
Okuw maslahatynda eden çykyşynda Pakistanyň Parlament işleri boýunça Döwlet ministri Muhammad Ali Hansebitde parahatçylyk we sazlaşyk başlangyçlaryny öňe sürmegiň wagtynyň gelendigini belledi. Ministriň belleýşi ýaly, Pakistan sebitde parahatçylyk isleýär,...


text:
Alym
Alym—adalga we leksik manysy ylym (nemes.d. wissenschaft, fransuz.d., iňlis.d. science, latyn.d. scientia, köne.t.d. ylym): 1. Bilimleri emele getirýän toplum we ylma esaslanýan bilimleriň jemi. 2. Aýry-aýry ylymlar. 3. Bilimiň özenini emele getirýän ylym: a. Esaslandyrylan ylym; b. Belli bir temany bilme isleginden ugur almak, belli bir maksada ymtylmak netijesinde bilim gazanmaklyk we usullaýyn derňeme prosesi; ç. Umumy manyda kabul ederlikli we ikuçsyz (absolýut) häsiýeti alamatlandyrýan usullaýyn we ulgamlaýyn görnüşdäki bilim; d. Belli bir temanyň derňew ugry bilen baglanyşykly bolan sowallaryň, barlaglaryň we bular bilen baglylykda alnyp barylýan gözlegleriň obýektiw baglanyşygyny öz düzümine alýan ulgam. Ylymlaryň bölünmegi we synplandyrylmagy dürli taraplardan amala aşyrylyp bilner, ýöne bularyň hiç biri absolyut manyda güýje eýedir diýmek mümkin däldir. A. Maksadyna görä: nazary we amalay häsiýete eýe ylymlar; b. Derňelýän predmetlere görä: wagt ölçegindäki we giňişlikdäki hakyky obýektler bilen baglanyşykly bolan hadysa bagly ylymlar (muňa başgaça real ylymlar hem diýilýär) we düşünjä esaslanýan, wagta bagly bolmadyk obýektler bilen baglanyşykly bolan düşünjä daýanýan (ideal) ylymlar; ç. Bilimiň gelip çykyşyna görä: tejribä esaslanýan (empirik) ylymlar we apriori ylymlar (sap aňa esaslanýan ylymlar); d. Usulyna we iş alyp barýan ugruna görä: tebigy ylymlar we ruhy ylymlar; bular bilen baglanyşykda düşündirmäge esaslanýan we akyl ýetirmäge daýanýan ylymlar we ş.m.
Edebiýatlar[üýtget | edit source]
Bedia Akarsu. Felsefe terimleri sözlügü. Istanbul 1998


text:
13-nji iýunda, döwlet howpsuzlyk geňeşiniň ýylyň bäş aýynyň jemlerine bagyşlanan göçme mejlisinde Türkmenistanyň milli howpsuzlyk ministri Döwrangeldi Baýramow wezipesinden boşadyldy, soňky döwürde iň kän käýinç alan ministr Isgender Mulikowyň bolsa harby çini beýgeldildi.
Читайте также на русском
Elbetde, D.Baýramowa hem 2017-nji ýylda üç käýinç berildi. Şeýle-de Baýramowa şu ýylyň maýynda "gulluk borçlaryny talaba laýyk ýerine ýetirmändigi, kadrlary saýlap almakda we ýerinde goýmakda goýebren kemçilikleri üçin" berk käýinç hem-de soňky duýduryş berildi. Baýramow MHM-niň başlyklygyna 2016-njy ýylyň martynda bellendi.
Emma bu gezek Türkmenistanyň güýç gurluşlarynyň işine bildirilen nägilelik we nobatdaky kadr çalyşmalary dollaryň "gara bazardaky" bahalarynyň rekord derejelere ýeten we soňra biraz peselen wagtynyň yz ýanyna gabat geldi.
Habarlardan mälim bolşuna görä, Isgender Mulikowa 2017-nji ýylda, maý aýynda turan korrupsiýa galmagalyndan soň we şu ýylyň dowamynda işde goýberen kemçilikleri üçin birnäçe berk käýinç we soňky duýduryş berildi. Şeýle-de, geçen ýyl onuň ozalky baş prokuror A.Hallyýewiň ýagdaýyna düşmezlik üçin, saglyk ýagdaýyny tutaryk edinip, işden çekilmäge synanyşandygy, emma prezidentiň onuň arzasyny kabul etmändigi barada habarlar çykdy, emma resmi Aşgabat bu maglumatlary ne tassyklady, ne-de ret etdi. Şol bir wagtda, Azatlygyň ynamdar çeşmesi Mulikowyň "prezidentiň ýakyn töwreginde berk goldawynyň bardygyny" habar berýär.
TDH-nyň maglumatyna görä, D.Baýramow “işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin” milli howpsuzlyk ministri wezipesinden boşadyldy, emma resmi habarda bu diýilýän “düýpli kemçilikler” aýdyňlaşdyrylmaýar, şeýle-de, polisiýanyň general-maýory, mundan öň ençeme käýinç berlen Isgender Mulikowa polisiýanyň general-leýtenanty çininiň haýsy hyzmatlar üçin berlendigi aýdylmaýar.
Berdimuhamedow Baýramowdan öň MHM-niň dört ministrini işden boşatdy, olaryň soňkusy - Güýçgeldi Hojaberdiýew 2016-njy ýylyň martynda, “saglyk ýagdaýlary sebäpli” wezipesinden boşadyldy.
Milli howpsuzlyk ministri wezipesine Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri bolup işleýän general-polkownik Ýaýlym Berdiýew bellenildi. Ý.Berdiýew MHM-ä ozal, 2011-2015-nji ýyllar aralygynda hem ýolbaşçylyk etdi.
Berdimuhamedow Baýramowyň howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde beren hasabatyny diňläp, bu edaranyň öňünde goýlan wezipeleriň ýerine ýetirilmeginiň köp babatda “işgärleriň syýasy, hünär we hukuk taýýarlygyna baglydygyny” aýtdy.
Mundanam başga, TDH prezidentiň Baýramowa “bellenen maksatlara ýetmek üçin harby we hukuk goraýjy edaralar bilen sazlaşykly, özara hereket etmegi tabşyrandygyny” habar berýär. Şol bir wagtda wezipesinden boşadylan we harby çini polkownikden maýora çenli kiçeldilen Baýramowyň bu berlen tabşyrygy haýsy wezipede ýerine ýetirjegi mälim bolman galýar.
Mejlisiň dowamynda güýç gurluşlarynyň başga-da birnäçe ýolbaşçysy çalşyryldy.
MHM-niň başlygy wezipesine bellenilen Ý.Berdiýewiň ornuna goranmak ministri edilip ozal Döwlet serhet gullugynyň başlygy, serhet goşunalarynyň serkerdebaşysy bolan Begenç Gündogdyýew bellenildi; Döwlet serhet gullugynyň we serhet goşunlarynyň ýolbaşçylygyna bolsa, polkownik Şadurdy Durdyýew bellenildi.
Ş.Durdyýew ozal goranmak ministriniň terbiýeçilik, işgärleriň we goşunlaryň taýýarlygy boýunça orunbasary wezipesinde işleýärdi.
Geçen ýyl prezident Serhet goşunlaryna ýolbaşçylyk edýän general-maýor Begenç Gündogdyýewiň harby derejesini polkownik derejesine çenli peseltdi we, Azatlygyň ynamdar çeşmesiniň maglumatyna görä, bu temmi iýul aýynyň ortalarynda türkmen topragyna sümüp girendigi aýdylýan terrorçylar bilen bagly.
TDH prezidentiň “Oguzhan” köşkler toplumyndan howpsuzlyk geňeşiniň geçirilýän ýerine goranmak ministri Ý.Berdiýew bilen welosipedli gidendigini habar berýär.


text:
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحٖيمِ Älemleri ýokdan bar eden we älemler içinde ýalňyz özüne ybadat etsinler diýip ynsanlary iň ýokary derejede ýaradan, sansyz nygmatlary ynsanlaryň hyzmatyna beren Allatagala hamdy-senalar bolsun. Salam we salawat soň pygamber Muhammet SAW-e onuň maşgalasyna we ashabyna bolsun. Hormatly adamlar biziň bu günki wagzymyz Hezreti Pygamberimiziň ahlagy barada bolar. Pygamberleriň iberliş maksady mukaddes kitabymyz bolan Kurany Kerimde şeýle nygtalýar: وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَل۪ينَ اِلَّا مُبَشِّر۪ينَ وَمُنْذِر۪ينَۚ فَمَنْ اٰمَنَ وَاَصْلَحَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ وَالَّذ۪ينَ كَذَّبُوا بِاٰيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ “Biz pygamberleri gowulyklary buşlaýyjylar we azaplary duýduryjylar edip iberendiris. Iman getirip, özüni düzedenlere gorky ýokdur, olar gynanmazlar-da. Aýatlarymyzy inkär edenlere bolsa edýän pyssy-pyjurlyklary sebäpli azap ýolugar.” Şol sebäpli hem her bir kowum Allatagala tarapyndan özlerine iberilen Pygambere boýun bolmaly, ony özlerine görelde edinmelidirler. *Hojaýynlara hyzmatgärlerini öz iýip-içýän zatlaryndan naharlamalaryny ündärdi hat-da ölüm ýassygyna başyny goýanda-da: “Eliňiziň aşagyndaky hyzmatçylara we işgärlere gowy serediň, olaryň haklaryny iýmäň we namazyňyza berk boluň” diýip sargyt edipdi; *Hemişe saçagyň başyndan doly doýman, ýarym aç ýagdaýda turardy; *Tämizlige örän ähmiýet bererdi we ony berjaý ederdi; *Hususy işlerini özi ederdi; *Asla dünýä malyna göz dikmezdi. Hat-da öz ýanynda dünýä maly barada gürrüň edenlerinde: “Eşitmänmidiňiz, sada durmuş imandandyr” diýipdi. *Köplenç iýýäni arpa we hurmady, Allanyň huzuryna gowşanynda hem öýünde arpadan başga hiç bir iýmit ýokdy; *Hiç kimiň aýybyny ýüzüne urmazdy; *Örän adalatlydy; *Musulmanlary zähmet çekmäge, ylym öwrenmäge höweslendirerdi. *Elmydama hakykatyň tarapdarydy; *Zulum we süýthorlygyň duşmanydy; *Ynsanlaryň bähbidi üçin öz bähbidini terk ederdi; *Adamlara baýlygyna we mertebesine görä däl-de takwalygyna we ahlagyna görä baha bererdi; Hezreti Pygamberimiz alaýhyssalam ähli tarapdan hem görelde alarlyk kämil we ajaýyp ynsandyr. Çünki Allatagala ony iň kämil ahlagy tamamlamak üçin iberendir. Ahlaklylyk bolsa jennetlik adamlaryň sypatlaryndan biridir. Şol sebäpli hem her bir adam Hezreti Pygamberimizi ahlak-syraty, ýaşaýyş-durmuşy, emir-nesihatlary bilen doly tanamaklyga, ony öwrenmeklige, özüne görelde edinmeklige, emir we maslahatlaryny berjaý etmeklige borçludyr. Çünki onuň ahlagy Kurany Kerimiň ahlagydyr. Hezreti Aýşa enemizden özüne Resulallanyň ahlagy barada soranlarynda: “Siz Kuran okamaýarsyňyzmy?! Alla resulunyň ahlagy Kurandy” diýip jogap beripdi. Hezreti Pygamberimiz alaýhyssalam dünýäde dogrulygy we dogruçyllygy, amanada wepalylygy, asylly ahlak we häsiýeti, dürüslik we halallygy gazanmagy başaranyň, gazanyp bilmedik başga zatlary üçin gynanmazlygyny sargyt edipdir. Wagzymyzy Pygamberimiz sallallahu aleýhi we sellemiň şu bereketli dogasy bilen tamamlalyň: “Eziz Allam! Hormat duýmaýan kalbdan Saňa sygynýan, makbul bolmaýan dogadan Saňa sygynýan, doýmak bilmeýän nebisden Saňa sygynýan, peýdasy bolmaýan ylymdan Saňa sygynýan, bu dört zatdan Saňa sygynýan!”
HEZRETI PYGAMBERIMIZIŇ AHLAGY
Köneler, Turkmengalaa tarapyndan 8 months agoTeswir ýazmak üçin Içeri gir→


text:
Oten gunlerde Harmandali chagalar oyundaki chagalar kitap okajaklara menzemeyarler diydi. Ozimem sheyle adamdym. Yone biraz azap chekenden son dushunyan okuw(kitap)gerekdigini. Indi nadip olara kitap okatmaga ovretmeli? Hemme zat bashdan bashlanyar. Eger chagalar bashdan kitap okamaga ovretman bolsan onda, son kyn bolar. Meselem: Okuwyn manysyna dushunyan eneler, hali chaga olaryn garnynda wagtynda olara, chaglara kitap okayarlar. :) Ozim bir chaga bilen \"ishlende\" (ol 2 yashyndady) men ona kop kitap okadym we son ol bir gun bolsa ozi eline kitaby alyp bir zatlary \"okap\" bashlady. Elbetde 2 yashly chaga hali okamyar yone ol kitaby eline almaga ovrenishdi.Diymek kitap okamaga ansat bolar ol uchin.
Name uchin chaglar kitap okanoklar!?
-
Batyrgyz
10 years ago
- oy, oy , yalnysh yene-de etdim...
barde hali uytget diyen funksiya yokmay?
Mana shol in gerekli zat:) sebabi men yalnyshsyz yazmayan.
Karaul, komek, \"uytget\" diyen funksiya gerek...
-
Farabi
10 years ago
- şol \"üýtget\" funksiýasyny ýazmaga ýaltanyp goýduk. hökman ederis.
-
Farabi
10 years ago
- çagalar gelsek. :)
men çagakam agşam TW-den türkmenistan atly habar gepleşigi bolardy. Şol gepleşik başlanda dädem ekrandan harp harp türkmenistan ýazgysyny okap berýärdi. Soň şol harplary öwrenip her gezek gepleşik başlanda harplap okaýardym türkmenistan ýazgysyny. ejem dagy mes bolýardy :) 5 ýaşlarymda bolmaly ýalňyşmasam. Soň agam mekdebe gatnap başlanda maňa öz adymy ýazmagy öwredipdi. 1-nji klasa baramda klasdaşlarymdan öňdedim okamak we ýazmak meselelerinde :)
-
diwana
10 years ago
- kitap okamak hokman gerek zat. yash hakda pylan diyip biljek dal yone, hacanam bolsa hokman owretmeli.bu orta mekdep derejesindakiler ucinem problema, ondan ulular ucinem.
adam kitaby bir okap bashlasa son dowam edyar koplenc. yone shona bashlamak gerek. bir shonyn gatyny acyp, bir arkayyn bir tarapa gecip okap bashlamak gerek-da. yogsam onun icinde name bar, gyzyklymy, sana nahili tasir etjek; olar hakda zat diyip bolmayar. olar dine okalanda bilinyar. yagny okamayan adam kitaba dushman. (adam bilmeyan zadyna dushmandyr; manysynda). bashlangycda gyzykly kitap bolmagy hem zerur zat yone.
-
diwana
10 years ago
- kitap okamak temasynda esasy problema men pikrimce shu. adamlar kitap okamakdan name gazanc etjeklerini bilenoklar. kop adam gereksiz goryar okamagy, wagt yitirmek hokmunde goryanler kan. \"roman okamak duybunden biderek zat\" diyyanlere kop dushdum, meselem. elbetde hemme kitabyn adama goshjak zady bolman biler, yone romanlaram okamaly zatlar men mikrimce. esasanam klassiki romanlar, Balzakdyr, Tolstoy, Doystoyewskidir Charles Dickens we beylekilerin adama gazandyrjak kop zatlary bar. men ozumem okamadym, shu agzanlarymyn bolsa bir yuka kitaplaryndan dine birini okandyryn. yone gowy zatlar bar. \"gowy\" diymek yeterlik dal, \"gerekli\" zatlar bar. durmusha dushunmek ucin, ona many bermek ucin gerek zatlar.
gepin gysgasy adam kitap okamak ucin, kitayn ona bir peyda gazandyrjagyna ynanmagy gerek, \"necessity\" hokmunde gormegi gerek. shol bolmasa kitap okamayar adam, hasam shu dowurde.
-
diwana
10 years ago
- Batyrgyz aydyshyn yaly chaga kitap gormeli, ony okap bilmese-de.Dash-toweregin(environment) duzedilmegi zerur zatlaryn biri. bashlangyc mekbede gitmaka kitap gorse oyde, ona howes edip bilyar. men meselem shon yalydym. chagalygymy geciren oyumde \"etajerka\"da kitaplar doludy. sheyle yerde yetisenim ucin kitaplara natanysh bolmadym hic wagt. tanayan oglanlarymdan kitap okamak endigi bolanlar hem sheyle, kicilikden kitap gorenler. orta mekdeplerde zatda basharjan chagalaryn masgalasyna seretsen, kopusinin mashgalasynyn ylyma hormat goyyan mashgaladygy goruler, yagny kitaplar bardyr, ene-ata ol tarapa uns beryandir, ya-da olaryn biri mugallymdyr ve shm. elbetde beyle yerde yetismedik, oz-ozunden motorly chagalaram bar,olar azrak yone.
shon ucin okap bilmese-de kitap gorkezmeli chaga, oyde kitaplyk bolmaly.
-
wo ai ni
10 years ago
- Hazirki Altyn asyrymyzda bolyan çagalar asyl ene garnynda kitaplary okap gutaryp gelyarler.Sonra okamasyna gerek galmaya.:)
-
akgül
10 years ago
- yaş wagtyndan gazandyrmaly kitap okamak.. gazandyrmak üçin hem eje-kakan kan okamagy gerek..
bizin oyde ejemem kakamam kan kitap okayady.. oglan doganyma oka diyyadiler.. olam imenno şeyle diyensonlar okanokdy.. mana bolsa okatmajak bolup iş buyrup başlayadylar oyun içinde.. menem tersine has yapyşdym.. ve 1-2-3 nji klasda eyyam bir suru erteki kitaplaryny gutarypdym..
diyjek bolyanym şo yaşdan hem gorelde bolmaly, yone zor bilen okatjak bolmaly dal.. çagalara başda suratly renkli kitaplar alyp bermeli.. özüne okap bermeli.. ay garza eje-kakan etmeli zatlar bular.. kitaby soydurmeli..
-
Batyrgyz
10 years ago
- \"Ilki bilen hat biler son hak biler\"
sheylerak bir nakyl.
-
diwana
10 years ago
- eje-kaka okamaly, ing bolmanda okamak\'a sarpa goyyan bolmaly. menin ejem kawagt okayardy, kakam bolsa mumkin yigrimi yyl bari kitap okan daldir. yone meselem meni suyrap okuw okatjak bolan kakam, ejem dal. men kakama borcly shu zatlary esasan. bu yagdayi men bir sebabe baglayan. menin atam (kakamyn kakasy) gaty kop kitap okan, ejemin kakasy bolsa edil beyle dal. menin kiciligim atamlaryn yanynda gecenson, kop kitaplar bardy, az okanam bolsam kop dorjeledim, gyzyganlarymy okadym. orsca kitap kop bolanson kan howes etmandim, yone shonca kitaplary gorup yormegim, oyun belli kultura atmosferasy mana tasir etdi. kakamam shol yerde yetisenson okamasa-da okatmak ucin gayrat edyardi. ejem taraplar bolsa bu tarapdan gaty duygur bolmandyr. nace dogan hem bolsalar, aralarynda okan bir-iki kishi bar. yone durmush son gorkezyar gozune, okamak gerek eken diydiryandir. shol sebapli hernace ozleri okap-okatmadyk hem bolsalar, sonkylara, meselem menin okuwyma gaty goldaw berdiler.
garaz bashlangyc ucgunyn doranligi ucin has kop kakama, \"process\" ucin bolsa babam, dayilarim dagylara gaty borcly men. netije ucinem...has kop Alla borcly. :)
ay temadan cykyp gitdim...garaz \"environment\" mohum zat chagan kitapokamagy ucinem, bashga zatlar ucinem.
-
Harmandali
10 years ago
- Kitap okamak uchin ilki bilena ozunde howes bolmaly sonam gorelde bolayjak bir adam bolmaly.
Ol yetim chagalara gelsek bolsa olan bar aladasy nahili garnymyzy doyurmak olar kitabyn manysyna kan dushunenoklar. Kitap okayanlary az arasynda kopusi okap hem bilenoklar olar okanlaryndan oynanlaryny ya TV gorenlerini gowy goryaler.
-
Harmandali
10 years ago
- Kitap okamak uchin ilki bilena ozunde howes bolmaly sonam gorelde bolayjak bir adam bolmaly.
Ol yetim chagalara gelsek bolsa olan bar aladasy nahili garnymyzy doyurmak olar kitabyn manysyna kan dushunenoklar. Kitap okayanlary az arasynda kopusi okap hem bilenoklar olar okanlaryndan oynanlaryny ya TV gorenlerini gowy goryaler.
-
Batyrgyz
10 years ago
- Men t*a*e*d*k* kitaplary okapdym biraz ..... :) ondan bashga kop okamokdym...
-
Farabi
10 years ago
- :) men kitap okamaga karl marksyň orsça das kapitaly bilen başladym öýdýän. tualetiň esasy kitabydy. Soňra leniniň birnäçe tomluk kitaby bardy. olar hem tualetden geçdi. soňra gorbaçýewiň perestroika barada kitaby bardy. garaz şu kitaplary men tualetde harplap ganymat okadym...
-
shahyr
10 years ago
- Farabi şulary başda okap soňra ol ýerden geçiren bolsaň zyýany ýokla :-)
-
Batyrgyz
10 years ago
- Bizler bolsa bir gun bir gochup gidyan orusyn hemme kitaplaryny satyn aldyk tualet uchin. Arasynda Симонов Константин bardy.
Onun bir gowy goshgusy bar:
Жди меня, и я вернусь
Жди меня, и я вернусь.
Только очень жди,
Жди, когда наводят грусть
Желтые дожди,
Жди, когда снега метут,
Жди, когда жара,
Жди, когда других не ждут,
Позабыв вчера.
Жди, когда из дальних мест
Писем не придет,
Жди, когда уж надоест
Всем, кто вместе ждет.
Жди меня, и я вернусь,
Не желай добра
Всем, кто знает наизусть,
Что забыть пора.
Пусть поверят сын и мать
В то, что нет меня,
Пусть друзья устанут ждать,
Сядут у огня,
Выпьют горькое вино
На помин души...
Жди. И с ними заодно
Выпить не спеши.
Жди меня, и я вернусь,
Всем смертям назло.
Кто не ждал меня, тот пусть
Скажет:- Повезло.-
Не понять не ждавшим им,
Как среди огня
Ожиданием своим
Ты спасла меня.
Как я выжил, будем знать
Только мы с тобой,-
Просто ты умела ждать,
Как никто другой.
-
Harmandali
10 years ago
- Mena ylmy kitaplara kan gyzygamok dine geografiyany hemem astralogiyany halayan. Galan okayan kitaplam koplench edebi kitap romanlar, prozalar…
-
chopan
9 years ago
- 1-daş-tövereginde kitap bolmali.gözi midama kitap görmelida garaz okayin diyip höveslenen wagti kitabim yok diyip bahana tapmaz yali.
2-yaşina ve aňina göra kitaplar bolmali
3-höveslendirmek üçin kitap magazinarina akidip özlerine kitap saylatmali.
4-esasi sebaplerden birem yakinindaki adamlarin elinde kitap görmegi, kitapdan gürrün etmekleri peydali bolyar(kesearkaç romanindan gati gizikli edip gürrün etdiler velin, düşünmesemem 4-nji klasda zor bilen okapdim).
5-ene-atanin ve ulilarin ündevi
6-birem çagalara kiçi yaşdan gizikli içi gismaz yali edip raspisaniya tayyarlap bermeli.sonki dövürde düzgin ve tertipli bolar yali!
menin yadima düşenler şular.
sizinem pikirlerinizi alsak!
-
hoshowaz
9 years ago
hemem astralogiyany halayanayal-gyzlaryn kopusine mahsus zatmyka diyyan, ya-da yalnyshyanmykam?!
-
DRV
7 years ago
- Çagalar näme üçin kitaba gyzsyn indi...televizorda alla-näme multikler,kinolar göýberilip durka...
-
didar27
4 months ago
- 10 ýyl mundan öň mowzuga geljekden salam !


text:
Hökümet düzümleriniň wekilleri, diplomatlar, şeýle hem Merkezi, Günorta we Günorta-Günbatar Aziýa ýurtlarynyň bilermenleri ÝeHHG-niň goldaw bermeginde Owganysan boýunça Sebit ykdysady hyzmatdaşlygynyň ýedinji maslahatynyň (RECCA VII) çäklerinde gurnalan akademiki foruma gatnaşdylar. Owgan wekilýetine daşary işler ministriniň orunbasary Adela Raz ýolbaşçylyk etdi.
HGI-de geçirilen duşuşykda Merkezi, Günorta we Günorta- Günbatar Aziýa ýurtlarynda sebit hyzmatdaşlygyny berkitmäge çemeleşmeler ara alnyp maslahatlaşyldy. Çäräni Owganystanyň Daşary işler ministrliginiň Strategiki barlaglar merkezi Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary instituty we ÝeHHG-niň Aşgabatdaky Merkezi bilen hyzmatdaşlykda gurady.
Çykyş edenler energetika, sebit we sebitara özara herekete baha bermek babatda hyzmatdaşlygy, şeýle hem söwda mümkinçiligini berkitmek we tranzite ýardam etmek meselelerine degip geçdiler. Maslahata gatnaşanlar sebit howpsuzlygynyň ugurlary barada pikir alyşdylar, Owganystanyň derejesine uly ähmiýet berip, ykdysady hyzmatdaşlygyň täze ugurlaryny ara alyp maslahtlaşdylar.
„ÝeHHG dürli başlangyçlar bilen Owganystana ýardam etmek boýunça çäreleri görýär, ÝeHHG-niň Aşgabatdaky Merkezi hem „Aziýanyň ýüregi“ ady bilen tanalýan Stambul prosesine gatnaşyjylaryň arasynda sebit düzümlerini ösdürmek boýunça gatnaşyklary ilerletmäge gönükdirilen býujetden daşgary taslamanyň çäklerinde şu günki çäräni guramaga goldaw berdi,- diýip, ÝeHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň baştutany Natalýa Drozd aýtdy.- Forum dürli halkara, sebit we milli hyzmatdaşlaryň arasynda gatnaşyklary işjeňleşdirmäge gowy mümkinçilik berdi“.
Duşuşugyň netijeleri forumyň barşynda we 2017-nji ýylyň noýabrynda Aşgabatda geçirilmegi göz öňünde tutulýan RECCA VII-iň iş toparynyň mejlislerinde ara alyp maslahatlaşmaga esas bolar diýlip hasap edilýar.
2005-nji ýyldan bäri Owganystan boýunça Sebit ykdysady hyzmatdaşlygynyň maslahaty (RECCA) serhetüsti ykdysady gatnaşyklar, Merkezi, Günorta we Günorta- Günbatar Aziýa ýurtlarynda ynanyşmagy we durnuklylygy berkitmek üçin esas bolup durýar.
Soňky habarlar
Archive news
DIM-iň Halkara gatnaşyklary institutynda Owganystan boýunça maslahat geçirildi
Hökümet düzümleriniň wekilleri, diplomatlar, şeýle hem Merkezi, Günorta we Günorta-Günbatar Aziýa ýurtlarynyň bilermenleri ÝeHHG-niň goldaw bermeginde Owganysan boýunça Sebit ykdysady hyzmatdaşlygynyň ýedinji maslahatynyň (RECCA VII) çäklerinde gurnalan akademiki foruma gatnaşdylar. Owgan wekilýetine daşary işler ministriniň orunbasary Adela Raz ýolbaşçylyk etdi.


text:
Tomus geldi ! Pursatdan peýdalanyp fransuz dilini öwreniň !
Fransuz diliniň tomusky intensiw kurslary 2-nji iýulda başlanar we ýazylyşmaga howlugyň !
Iýul aýynyň dowamynda, her gün Duşenbeden Şenbä çenli, bu sessiýa size fransuz dilini intensiw ýagdaýda öwrenmäge başlamaga ýa-da kämilleşdirmäge mümkinçilik berer.
Ýazylyşyk ýa-da goşmaça maglumat üçin Kurslar boýunça sekretara 27-08-60 nomere Duşenbeden Anna çenli sagat 15.00-19.00 aralygynda jan edip bilersiňiz.
Haçan ?
2-nji iýuldan 28-nji iýula çenli.
48 sagat dil kurslary. Ulular we okuwçylar üçin Duşenbeden Şenbä çenli günde 2 sagat
24 sagat dil kurslary. Çagalar üçin Duşenbeden Şenbä çenli günde 1 sagat