text:
Türkmenistan saglygy saklaýyş pudagyna ýene 500 million dollar sarp etmekçi. Bu çäräni Türkmenistanyň medisina senagatyny ösdürmek boýunça döwlet programmasyna laýyklykda amala aşyrmak göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanda geljekki üç ýylyň dowamynda amala aşyryljak täze medisina proýektlerine ýarym milliard dollar möçberindäki maliýe serişdeleri sarp ediler.
Türkmenistanyň resmi maglumatlaryna görä, bu çäräniň maksady milli derman we medisina senagatynyň öndürijilik ukybyny ösdürmekden, strategiýa taýdan ähmiýetli täze derman serişdeleriniň işlenip-taýýarlanmagyny özleşdirmekden, pudagyň ylmy-tehniki we innowasion mümkinçiliklerini ösdürip, onuň importa gönükdirilen ugruny üýtgetmekden hem medisina senagatynyň eksporta bolan ukybyny artdyrmakdan ybarat.
2011-2015-nji ýyllarda ýurduň medisina senagatyny ösdürmek boýunça tassyklanan döwlet programmasyna laýyklykda amala aşyryljak bu proýektleriň çäginde 9 sany täze kärhana gurlar we ýene ikisi täzelener, şol sanda mineral çeşmelerden suwy çykaryjy we ýod önümlerini öndüriji zawodlar we sagaldyş laýy we deňiz duzuny gaplaýjy kärhanalar ýaly obýektler gurlar.
Halkyň derdi
Türkmenistanda resmi taýdan kabul edilýän milli programmalaryň türkmen jemgyýetiniň islegleriniň we ilatyň zerurlyklarynyň hasaba alnyp amala aşyrylýanlygy yglan edilýär. Şol bir wagtda-da ýurduň ençeme raýatlary saglygy saklaýyş taýdan hatda ilkinji zerur zatlaryň üpjünçiliginiň-de gowşaklygyny aýdýarlar we iň zerur medisina kömeginden peýdalanyp bilmän kösenýändiklerini gürrüň berýärler.
Balkan welaýatynyň ýaşaýjysy 40 ýaşly Bahar Nurberdiýewa welaýatyň merkezi keselhanasynda başdan geçiren ýagdaýy barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:
—Gerekli dermanlaram, gerekmejek dermanalaram özüme aldyrtdylar. 11 gün ýatamda iki million manat aldylar. Däri-dermanlary özüm eltemde-de keselhanada ýatanyma 2 million aldylar. Keselhana işgärleriniň her haýsynyň eline ýene 200, 300, 500 manatdan paýlap berdim.
Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagyna sarp edilýän maliýe serişdeleri şu çaka çenli esasan medisina obýektleriniň gurluşygyna we täze medisina merkezleriniň enjamlaşdyrylmagyna harç edilip gelýär.Resmi maglumatlara görä, soňky 10 ýylyň dowamynda Türkmenistanda täze medisina edaralarynyň gurluşygyna 1 ýarym milliard dollara golaý pul sarp edildi.
Problemalaryň çözgüdi nirede?
Türkmenistanyň hökümetiniň saglygy saklaýyş pudagyny ösdürmek maksady bilen amala aşyrýan çäreleriniň halky köpden bäri aladalandyrýan problemalaryň çözgüdine däl-de, täze gurluşyklara gönükdirilmeginiň sebäbi köp sorag döredýär. Emma bu sowallara türkmen häkimiýetleri tarapyndan jogap berilmeýär. Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynyň resmilerinden bu sowala jogap alyp bolmaýar. Bu tema ýurduň habar serişdelerinde hem gozgalmaýar, diňe ösüşler wasp edilýär, problemalar bolsa düýbünden gozgalmaýar.
Käbir synçylaryň pikirine görä, hökümetiň saglygy saklaýyş pudagyny ösdürmek maksady bilen amala aşyrýan çäreleri döwlet ýolbaşçylarynyň uly tutumly gurluşyk syýasatynyň dowamy bolup, häkimiýet başyndakylaryň hakyky problemalary iş ýüzünde çözmek niýetiniň ýokdugyny görkezýär.
“Türkmen insiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, ýurduň saglygy saklaýyş pudagyna puluň çykarylýanlygy hökümetiň bu pudaga üns berýänliginden habar berýär, emma problemlary çözmeýär:
—Ilkinji nobatda tutuş ýurtda saglygy saklaýşyň ýagdaýyny we medisina hyzmatlarynyň hilini, şol sanda oba ýerlerindäki ýagdaýlary öwrenmek boýunça struktura döredilip, problemalar öwrenilse, dogry bolardy. Ýurtdaky keselçilik derejesine hem baha berilmeli. Ine, şondan soň, toplanan maglumatlar esasynda ilkinji zerurlyklar kesgitlenip, muňa sarp ediljek maliýe serişdeleriniň möçberi yglan edilse, netijä garaşyp bolardy.
Lukmanlaryň ukyby
Kadrlar problemasy hem Türkmenistanyň saglygy saklaýyş ugry üçin ýiti mesele bolup galýar. Hut lukmanlar tarapyndan berilýän medisina kömeginiň hiliniň pes bolmagy raýatlaryň köplenç täze gurlan we gowy enjamlaşdyrylan merkezlere barmaga derek tanyş-bilişligiň üsti bilen ynamdar lukmanlara ýüzlenmäge ýykgyn etmegine ýa-da mümkinçiligi bolanda, öz saglygyny ýurduň daşynda bejermäge synanyşmagyna sebäp bolýar.
—Ýaraman baranyňda, habaryňy alýanam ýok. Agyrýan ýeriňi anyklap bilýänem ýok. Ýoldaşym köriçege diýip eltildi. Öt diýip, her haýsy bir ýerini kesjek bolansoň, ençeme çykdajy edip, bar ýerini barladyp çykdym—diýip, türkmenistanly Bahar Nurberdiýewa aýdýar.
Şol bir wagtda-da Türkmenistana häli-şindi germaniýaly lukman alymlaryň syýahatlary geçirilýär. Daşary ýurtly lukmanlaryň gatnaşmagynda türkmen lukmanlary üçin leksiýalar hem gurnalýar. Bu barada ýygy-ýygydan habar berýän türkmen metbugatynda “şu günki gün prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň howandarlygynda Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagynyň halkara derejesine ýetenligi” nygtalýar.


c: text/html

text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe “Yslam döwleti” diýilýän topar tarapyndan iki ýapon raýatyny öldürmek haýbatyny “bagyşlap bolmajakdygyny” aýtdy. Abe ýapon ýesirleriniň dessine azat edilmegini talap etdi.
20-nji ýanwarda Ierusalimde geçirilen metbugat ýygnagynyň dowamynda Şinzo Abe Ýaponiýanyň, Kenji Goto Jogonyň we Haruna Ýukawanyň howpsuz ýagdaýda azat edilmegi üçin, ähli tagallany etjekdigini aýtdy. Ýapon resmisi “olaryň janlary iň möhüm zat” diýdi.
20-nji ýanwarda internetde “Yslam döwleti” atly toparyň iki ýapon raýatyny ýesir alandygyny görkezýän wideosy peýda boldy. Ýazgyda 72 sagadyň içinde $200 million möçberinde girew tölenmese, olaryň öldüriljekdigi aýdylýar.
Gürrüňi gidýän wideo “Yslam döwleti” toparyna degişli websaýtlaryň birinde çap boldy we ol mundan ozalky şular ýaly wideoýazgylara çalym edýär.
Ýazgyda ýüzi gara örtgüli, eli pyçakly bir adam – onuň sözleri bilen aýdylanda, – “Yslam döwleti” toparyna garşy Ýaponiýanyň ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda alnyp barylýan harby kampaniýa berýän ýardamyny tankytlaýar.
Wideodaky adam britan aksentine ýakyn şiwede gürleýär we mundan ozalky ýaýradylan wideolarda kelle kesmeleri berjaý eden adama çalym edýär.
"Kompensasiýa"
Söweşijiniň sözlerine görä, agzalýan girew pul Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abeniň Ýakyn Gündogar ýurtlaryna sapar edýän mahaly “Yslam döwleti” toparyna garşy göreşýän döwletlere harby bolmadyk ýardam etmek wadasynyň öwezine garşylykly kompensasiýa hökmünde talap edilýär.
Abe, söweşijileriň haýbatlaryna garamazdan, söz beren birnäçe million dollarlyk hemaýatynyň yzynda durjakdygyny aýtdy.
17-nji ýanwarda Kaire eden saparynda Abe Ýakyn Gündogara gumanitar kömek hökmünde $2,5 milliard pul wada beripdi.
Tokioda ýurduň Daşary işler ministrligi wideonyň näderejede hakykata laýyk gelýändigini anyklaýandyklaryny mälim etdi.
Ýaponiýanyň Ministrler kabineti söweşijileriň haýbatlaryna nähili jogap bermelidigi dogrusynda maslahat edilýändigini habar berdi.
Ýesir alnanlaryň biri - Kenji Goto Jogo, ol käri boýunça žurnalist. Ýesirleriň beýlekisi, Haruna Ýukawa, öň awgust aýynda ýaýradylan wideoda hem peýda bolupdy. Şol ýazgydan çen tutsaň, ony ýesir alanlar oňa gödeklik bilen çemeleşýärdiler.
Düýbi Tokioda ýerleşýän bir şahsy harby şirket öz ştatynda Ýukawany dolandyryjy ýolbaşçy diýip görkezipdir.
“Yslam döwleti” diýilýän topar ýesirleri propaganda guraly hökmünde ulanýar. Olar ýüzlerçe ýesiri, şol sanda siriýaly we yrakly esgerleri, günbatar žurnalistlerini we gumanitar işgärlerini ýa atyp öldürdiler, ýa-da olaryň kellelerini kesdiler.
“Yslam döwleti” atly ýaragly topar geçen tomusdan bäri Siriýanyň demirgazyk sebitlerinde we Yragyň çäklerinde uly giňişlikleri öz kontrollygynda saklaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Täjigistanyň günortasyndaky Kulob şäherinde tussaglykdaky dellek gaýçy bilen türme sakçysyny pyçaklap, öldüreni üçin ýene-de 30 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Umed Teşaýewiň aklawçysynyň 9-njy aprelde Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, onuň müşderisi adam öldürmekde günäli tapylyp, bu barada 8-nji aprelde höküm çykarylypdyr.
Fewral aýynda 66 aýaşyndaky türme sakçysy Umar Kaýumow tussagdan öz otagyna gelip saçyny kesip bermegi sorapdyr. Şonda Teşaýew gaýçysy bilen Kaýumowyň bir sapar kellesini we azyndan 16 sapar hem bedenini pyçaklaýar. Türme sakçysy keselhana ýetmezden aradan çykýar.
29 ýaşyndaky tussag öz dellekhanasyndaky gaýçysy bilen bir adamy pyçaklap öldüreninden soň, geçen ýyl 17 ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
BMG Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň režimini ýaragly konfliktleriň dowamynda çagalary öldürýän ýa-da gynaýanlaryň sanawyna goşdy.
BMG-niň täze hasabatynda nygtalmagyna görä, Siriýada dokuz ýaşyndan hem kiçi çagalar tussag edilmek, jynsy zorluklara we gynamak ýaly elhençliklere sezewar edilipdirler.
Hasabat çagalar we Siriýanyň ozalky harbylary bilen geçirlen gürrüňdeşlikleriň dowamynda düzüldi. Hasabatda oppozisiýa bilen söweşlerde çagalaryň tanklaryň öňüne oturdylyp, diri galkan hökmünde ulanylandygy hem aýdylýar.
Şeýle-de, hasabatda uruş wagty oppozisiýa güýçleriniň çagalary suw we däri-dermanlary daşamak üçin ulanýandyklary hem tankytlanýar.


text:
Onuň Alyhezreti, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow!
Türkmenistanyň gadyrly raýatlary!
Hanymlar we jenaplar!
Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk derejesiniň 20 ýyllygy mynasybetli gyzgyn gutlaglarymy size ýollamaga rugsat ediň! Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary hökmünde Türkmenistanda iki gezek saparda bolmak maňa miýesser etdi. Resmi saparymyň biri şu ýyl bolup geçdi. Türkmenistan özboluşly baý däp-dessurlary, medeniýeti we owadan tebigaty bolan ajaýyp ýurt.
Türkmenistan Birleşen Milletler Guramasy bilen parahatçylygyň, adalatlylygyň we adamlaryň abadan durmuşynyň hatyrasyna ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär. Men Türkmenistanyň Hökümetine we türkmen halkyna Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatda ýerleşýän Merkezi Aziýa üçin Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň işine uly howandarlyk edýändikleri hem-de sebitde parahatçylygy saklamak babatynda oňyn başlangyçlar bilen çykyş edýändikleri üçin öz hoşallygymy bildirýärin. Birleşen Milletler Guramasynyň we Türkmenistanyň geljekde-de türkmen halkynyň, şeýle-de Merkezi Aziýa sebitinde we onuň çäklerinden daşarda ýaşaýan halklaryň parahatçylygyny, howpsuzlygyny we durnukly ösüşini üpjün etmek, adam hukuklaryny goramak boýunça bilelikdäki işlerini dowam etjekdiklerine umyt edýärin.
Siziň hemmäňizi şanly baýram bilen ýene bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn.


text:
Söýgi dünýäň ýaraşygy, söýgi dünýäň gelşigidir,
Dünýäni süýüp ýaşamak saňa başdan kada bolsun.
Unutmagyn bahar- ýazyň owsun atyp gelşini-de
Bir gözüň sahrada düzde, bir gözüňem bagda bolsun.
Ýatdan salma ýaşyl ýazda gyzyl gülleň açylşyny,
Güwni mydam ýaz kişiden gaýgy-gussaň gaçyşyny
Bizi beren tebigatyň bizi dertden açyşyny,
Bir gözüň derýa- deňizde, bir gözüňem dagda bolsun.
Söý gözelleň- gözelini, mähri bolsa doýma ýokdur,
Bir gezek elde göterseň, soňra goldan goýma ýokdur
Dünýäň durky bir ýar bilen gülüşmek hem oýnamakdyr,
Diliňde ýagşy söz, hoş söz hem eliňde bada bolsun.
Emlägi hiç egsilmezmiş özi däl-de köňli baýyň,
Kem etmegin saz söhbetiň, gülki-henek, oýun-bazyň,
Ili ýygnap tutanda toý, eçilgin sen elde baryň,
Tapanyňy ortada goý, ýakynyňa ýada bolsun.
Toý toý bolar, her kim geler, ýaman gelsin ýagşy gelsin,
Dost- ýardan öň, hossardan öň, kyýamatlyk goňşy gelsin.
Aýdym sazyň kem bolmasyn, hoş owazly bagşy gelsin,
Toýa gelen mähelläniň bir gulagy toýda bolsun
Bir toý tutup başlan bolsaň, indi toýuň gürär barar,
Arabaňy ýola salsaň, haýal-u-tiz ýörär barar
Dünýäniň dowamy çaga öz- özünden dorar barar
Bir eliň arlykda bolsa, bir eliň bal, ýagda bolsun.
Sözi sözden seçip, şahyr, ile goýgun iň şirinni,
Sözüň ile ýetmän galar oňarmasaň gelşirimni,
Ýüp deý iýşip, düwüp, towlap, berk salgyn sen çilşirimni,
Pikirleriň çylşyrymly, setirleriň sada bolsun!
Atamyrat Atabaýew
Ses berilşik ýok.
Halanan (16)


text:
Hindistanyň premýer-ministri Monmohan Singh duşenbe güni beýanat ýaýradyp, onda ýurtda birnäçe gün dowam eden tolgunşyklardan soň, adamlary asudalyga çagyrdy.
Nýu-Delide bir awtobusyň içinde ýaş lukman talybyň jynsy zorluklara sezewar edilmeginden soň, gazaply protestler döredi.
Singhiň beýanatynda bellenmegine görä, ýurduň hökümeti aýallary gazaplylykdan goramak üçin tagalla edýär.
Nýu-Deliniň polisiýasy şenbe we ýekşenbe günleri gazaplanan protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gazy hem ulandy. Hindistanyň köp ýerlerinde protestler geçirildi.
Ýekşenbe güni polisiýa protestçilere garşy ot açanda, telewideniýäniň bir habarçysy öldürilipdi.
16-njy dekabrda 23 ýaşly bir ýetginjek gyz gazaply ýenjilip, soňundan hem zorlanypdy. Demonstrantlar bu işi etmekde şübhelenýän alty adamyň jezalandyrylyp öldürilmegini talap edýärler.


text:
6-njy iýunda Aşgabat şäherindäki Halkara howa menziliniň täze toplumynyň düzüminde howa ulagy pudagynyň işgärlerini taýýarlamak boýunça mekdebiň täze binalar toplumyny ulanmaga bermek dabarasy boldy.
Bu desga häzirki zaman ölçeglerine laýyklykda guruldy we tehniki taýdan enjamlaşdyryldy, onda okuwlary netijeli geçirmek üçin zerur şertleriň ählisi döredildi. Mekdebiň öz binasyndan başga-da, topluma desgalaryň birnäçesi, şol sanda umumyýaşaýyş jaýy girýär.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň esasy “howa derwezesine”, yklym we yklymara howa ýollarynda iri üstaşyr merkezine öwrüljek täze howa menziliniň düýbi 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda tutuldy. Döwrebap howa menzili sagatda 1 müň 600 ýolagça hyzmat etmäge ukyplydyr. Şol bir wagtyň özünde howa menzili islendik görnüşli uçarlary kabul edip, halkara derejesindäki hyzmatlaryň amala aşyrylmagyny üpjün eder. Taslamada üç terminaly – ýolagçy, VIP, ýük terminallaryny, uzynlygy 3 müň 800 metre barabar bolan täze uçuş-gonuş zolagyny, uçarlaryň öwrüm ýollaryny, duralgalaryny, howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňini gurmak göz öňünde tutulýar. Howa menzili toplumynyň ýerleşjek ýeriniň umumy meýdany 1 müň 200 gektara barabardyr. 2014-nji ýylyň mart aýynda türkmen paýtagtyndaky Halkara howa menziliniň täze toplumynyň 2-nji ýolagçy terminaly açyldy.
Bu ýere ýygnananlar “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň “Türkmenistan” awiaulag kärhanasynyň “Laçyn” toparynyň ruhubelentlik bilen ýerine ýetiren aýdym-sazly çykyşyny şowhunly elçarpyşmalar bilen garşyladylar.
Soňra dabara gatnaşanlar täze mekdep binasynyň enjamlaşdyrylyşy we mekdebiň çägindäki umumy ýaşaýyş jaýynda döredilen şertler bilen tanyşdy. Maslahatlar zalynda myhmanlara Aşgabat şäherindäki Halkara howa menzilinde alnyp barylýan gurluşyk işleri barada gürrüň berýän wideorolik görkezildi.


text:
Uniwersitet mugallymymyz, professor Nazar Gullaýew bizi Gadymy hem orta asyrlar türkmen edebiýatyndan okadyp, gadymy, orta asyrlar edebiýatynyň gahrymanlaryna öwrülen Tumar patyşa, Şirak hakynda sapak geçende, häzirki zaman edebiýaty bilen utgaşdyryp, şahyr Annasoltan Kekilowanyň, Paýzy Orazyň gaýduwsyzlygyny gürrüň bererdi.
Sapakda student garagollygyny edýän käbir kursdaşlarymyz Nazar Gullaýew Annasoltan Kekilowanyň, Paýzy Orazyň keç, ýöne gaýduwsyz ykbaly hakynda gürrüň edende, ýüz studentli auditoriýada doly ümsümlik höküm sürýärdi. Sapakdan soňam olaryň hak ýolundaky gaýduwsyzlygy kursdaşlarymyzyň uzak söhbetine sebäp bolýardy.
Nazar Gullaýewiň tassyklamagyna görä, Paýzy Oraz ussat türgen bolup, ol geçen asyryň 50-nji ýyllarynyň aýaklarynda, 60-njy ýyllaryň başynda boks boýunça öz agramynda üç ýyl yzly-yzyna respublikamyzyň çempiony bolupdyr.
Paýzy Orazyň sporta türgenligi ony maýyp bolmadan, belki ölümden-de halas edipdir. Paýzy Orazy 1962-nji ýylyň ahyrlarynda tussag edip, ony owal-başdan sizoda saklap, soňra türmä dykypdyrlar. Şahyra “sen ýolbaşçylaryň üstünden Moskwa arz etmeseň, ‘il hataryna’ goşulsaň, häzir goýbereli, eseriňem çap etmäge ýardam edeli” diýip, güýç ulanyjylaryň wekilleri respublikanyň ýokary derejedäki ýolbaşçylarynyň adyndan gepleşik geçiripdirler.
Paýzy Oraz, türmede oturandygyna garamazdan, goşa dyrnak içindäki söz berlen “olja” aldanmansoň, ony fiziki taýdan döwmegiň ugruna çykylan bolmaly. Şahyryň ýanyna Şakal lakamly iki adamy öldüren, äpet göwreli kellekeseri salypdyrlar. Bu kellekeser derrew sözi azaşandan bolup, Paýzy Orazy duýman durka urup başlapdyr. Sporta türgen Paýzy Oraz derhal özüni ele alyp, ýumruga ýumruk bilen jogap berip, Şakaly mazalyja ýenjip, toba getiripdir.
Paýzy Orazdan aman dilän Şakal şahyry maýyp etmek üçin onuň ýanyna özüniň ýörite salnandygyny boýun alypdyr. Bu kellekeser tabşyrygy ýerine ýetirse, özüne türmede gowy durmuşyň wada berlendigini-de gürrüň beripdir. Nazar Gullaýew: “Men hasratly bu wakany şahyr Paýzy Orazyň öz dilinden eşitdim” diýip, bize gürrüň beripdi.
Şahyry dürli ýollar bilen ýok ýa sem etmek synanyşygy başa barmandan soňra, respublikan ýolbaşçylarynyň buýrugy esasynda Paýzy Orazyň işi Moskwa geçirilip, onuň özünem Moskwaň türmesine ýerleşdiripdirler. Bu soňlugy bilen şahyra bähbitli bolupdyr. Ahyry merkezde Paýzy Orazyň günäsizdigi subut bolup, ol 10 aý türmede oturandan soň azatlyga goýberilipdir.
Paýzy Orazy dymdyrmak üçin onuň maşgala durmuşyna gatyşyp, ony başdaş aýalyndan aýrypdyrlar. Onuň dost diýip gatnaşýanlaryny gorkuzyp, ony ýekiripdirler. Emma nähili kynçylyga döz gelse-de, Paýzy Oraz belent başyny egmändir. Ýöne şahyr özüne nähak kast edýänlere: “Siz warryklar, Men Paýzy Oraz” diýip, örän jaýdar jogap beripdir.
Şahyryň kyn gününde, ýeke galanda şygry jany bolup, oňa hemaýat edipdir. Paýzy Oraz bir goşgy bendinde muny şeýle tassyklaýar:
Görünsem-de, şeýle sada,
Pikrim arşa ýasar çygyr.
Her kes janym diýr bir zada
Meniň bolsa janym şygyr.
Paýzy Oraz:
Gowy bordy dostum, köçe süpürsek,
Söz pikrinde masgarabaz bolandan.
—diýip, galamdaşlaryna maslahat berýär. Galam tutýan adamlar üçin bu nesihatyň şu günki günem derwaýysdygyny hiç kim inkär edip bilmese gerek.
Garaşsyzlygymyzyň başky ýyllarynda halypa žurnalist Allaguly Ýusubowyň çapa taýýarlamagynda Paýzy Orazyň “Rubagylar” kitaby hem “Arslanlar” ýa-da soňra atlandyryşlary “Hoş gal” diýen goşgy bilen ýazylan romany çap edildi. Emma şahyryň durmuş ýoluny, döredijiligini öwrenmek geljegiň işi. Göwher ýerde ýatmaz. Bu gün bolmasa ertir Paýzy Orazyň döredijiliginiňem, durmuş ýolunyňam öwreniljekdigine nesilleriň şahyryň hak ýolundaky gaýduwsyzlygyna buýsanjakdygyna birjikde şübhelenmeýärin.
Hak sözünden dönmedik Paýzy Oraz 1987-nji ýylyň fewralynda aradan çykýar. Onuň ýogagalanyna 25 ýyl doldy. Şonuň üçin: “Ýatan ýeriň ýagty bolsun, hak sözüň howandary bolan gaýduwsyz türkmen şahyrymyz Paýzy Oraz” diýip, bu şahyr hakyndaky ýatlamama nokat goýýaryn.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň sport meseleleri boýunça komissary hanym Androulla Wassiliou Ukrianada geçiriljek futbol boýunça Ýewropa çempionaty bilen baglanyşykly çäreleriň hiç birine gatnaşmajakdygyny aýtdy.
Ol muny ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko garşy häkimietleriň görýän çärelerine protest hökmünde düşündirdi.
Timoşenko bilen baglanyşykly wakalara salgylanyp, ýakynda Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Katrin Aşton we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Manuel Barroso dagylar hem Ukrainadaky bu ýaryş bilen baglanyşykly çärelere gatnaşmajakdyklaryny mälim etdiler.


text:
“OSKAR” baýragy boýunça daşary ýurt dilli filmleriň kategoriýasyna giren kinolar bilen bagly ses berişligiň ikinji tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazanan 9 filmden biri gazak kinosy “Gelin”dir.
Bu kategoriýa boýunça deslapky ýaryşa 65 kino gatnaşmaga mynasyp bolypdy. Şol kategoriýada ikinji tapgyra çykmagy başaran kinolardan biri gazagystanly režissýor Ermek Tursunowyň “Gelin” atly filmidir.
Gazak kinosy bilen bir hatarda soňky 9-yň sanawyna girmegi başaran filmler Fransiýa, Argentina we Germaniýa bilen bir hatarda käbir beýleki ýurtlardan hödürlenen kinolardyr.


text:
Gazak raýatlarynyň dördüsine terror aýyplamalary esasynda iş kesildi.
Şimkent şäheriniň Al-Farabi etrap sudy ýerli raýatlaryň üçüsini terror toparyna gatnaşmakda we ol toparyň işlerini maliýe taýdan goldamakda günäli tapdy.
Olar sekiz ýyldan dokuz ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edildi. Bu toparyň beýleki bir agzasy bikanun ýarag saklamakda günäli tapylyp, 5 ýyl tussaglyga höküm edildi.
Derňewçiler bu toparyň 2011-2013-nji ýyllar arasynda, Siriýada hökümete garşy uruşýan ýaragly toparlara goşulmak üçin adam toplaýan mahallary, ekstremizm we terror ideýalaryny wagyz edendigini aýdýarlar.


text:
Prezident G.Berdimuhamedow şenbe güni Mary şäherinde Ministrler kabinetiniň göçme mejlisini geçirip, welaýatda ilatyň durmuş-ýaşaýyş derejesini gowulandyrmakda köp sanly kemçilikleriň bardygyny tassyk etdi.
Welaýatlarda mundan öňki geçirilen göçme mejlislerde adat bolşy ýaly, prezident öz giriş sözünde uly üstünlikleriň gazanylandygyny, ilatyň abadançylyk derejesiniň ýokarlanýandygyny nygtady.
Emma ýurduň Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygy Çary Gylyjowyň we Baş prokuror Amanmyrat Hallyýewiň beren hasabatlarynda welaýaty «durmuş-ykdysady taýdan ösdürmekde haýal-ýagallyga ýol berilýändigi» belli boldy.
Bu iki resminiň tassyklamagyna görä, oba maksatnamasyny ýerine ýetirmekde, ilaty elektrik togy, gaz bilen üpjün etmekde kanun bozmalara ýol berilýär, ilata mellek ýerlerini bermek meselesinde hem kemçilikler bar.
Şol bir wagtda prezident Berdimuhamedow Mary welaýatynda 13789 gektara barabar mellek ýer gaznasynyň döredilendigini, bu gaznadan häzire çenli 52 müň 200-e golaý maşgala täze mellek berlendigini aýdýar.
Prezident Maryda, kemçilikler üçin, bäş etrabyň häkimini, welaýatyň, bir şäheriň we bir etrabyň häkiminiň orunbasarlaryny işden boşatdy. Şeýle-de ol welaýat, etrap we şäher häkimleriniň we olaryň orunbasarlarynyň 11-sine käýinç we berk käýinç berendigini aýtdy.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanowa käýinç, onuň orunbasary J.Annaýewe bolsa berk käýinç berildi.
Welaýat häkiminiň gurluşyk boýunça orunbasary Ý.Hommadow bolsa, «işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» diýlip, işden boşadyldy.
"Hasyllylyk ýyl-ýyldan pese gaçýar"
Eýsem, prezident Berdimuhamedow Maryda anyk nämelerden nägile boldy?
«Welaýatda merkezleşdirilen agyz suwy bilen üpjünçilik bary-ýogy 42 göterime golaý, simli aragatnaşyk ulgamy bilen üpjünçilik 46 göterimden sähel gowrak ýerine ýetirilen» diýip, prezident aýdýar. Şeýle-de ol obalarda we şäherlerde ýygy-ýygydan tok öçmesine, gaz kesilmesine ýol berilýändigini tassyk etdi.
Elbetde, ýerleriň şorlamagy, ekerançylyk ýerleriniň hasyllylyk derejesi hem prezidenti ynjalykdan gaçyrýan meseleleriň biri bolup görünýär.
«Welaýatda ekin dolanyşygy göwnejaý alnyp barylmaýar, zeýkeşlere talabalaýyk seredilmeýär, geçen ýyl olaryň diňe 6.5 göterimi arassalanypdyr» diýip, prezident ekerançylyk ýerleriniň hasyllylygynyň "ýyl-ýyldan pese gaçýandygyny" boýun aldy.
Ekspertleriň pikirlerine görä, sowet döwrüniň pagta monopoliýasy esasynda dörän oba hojalyk problemalarynyň çözgüdi hemme taraplaýyn täzeçe çemeleşmeleri talap edýär.
Prezident Berdimuhamedow Marydan öň Ahal, Lebap, Daşoguz we Balkan welaýatlarynda göçme mejlis geçirip, ýyldan-ýyla çözülmän gelýän meseleleri bölekleýin tassyk etdi we ýerli ýolbaşçylara käýinç, berk käýinç berdi, bir topar ýolbaşçyny bolsa işden boşatdy. Onuň sözlerine görä, bu kemçilikleri düzetmek üçin hemme şert bar, emma ilatyň abadançylygy üçin goýberilýän serişdeler «ýerlerde aýawly, netijeli peýdalanylmaýar».
Şol bir wagtda, hökümet tankytçylary ýurduň regionlaryna goýberilýän serişde bilen paýtagt Aşgabatdaky desgalara, golaýda ýapylan Nebit-gaz ministrliginiň binasy, Ministrler kabinetiniň täze gurlan binasy ýaly uly gurluşyklara goýberilýän serişdäniň tapawudynyň örän uludygyny aýdýarlar.
Maryda 43 oba sanawdan aýrylýar
Ministrler kabinetiniň ozalky göçme mejlislerinde bolşy ýaly, Maryda hem bir topar obanyň ýurduň dolandyryş çäk birlikleriniň sanawyndan aýrylýandygy habar berildi.
Türkmen parlamentiniň dolandyryş çäk meseleleri baradaky karary esasynda, welaýatyň «Altyn sähra» etraby, 11 geňeşlik ýapylýar, 13 oba bir-birine birikdirilýär, 43 oba bolsa ýurduň dolandyryş çäk birlikleriniň sanawyndan aýrylýar.
Bulardan başga, Maryda bir şäherçäniň, 8 geňeşligiň, 44 obanyň ady üýtgedilýär.


text:
Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman özüne bildirilen käbir aýyplamalaryň yzy bilen öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Bu barada anna güni ýaýradan beýanatynda ol: “Men özümiň hiç hili jenaýat etmändigimi bilýärin. Ýöne, şeýle-de bolsa, men daşary işler ministri we premýer-ministriň orunbasary wezipelerimden çekilmek kararyna geldim” diýip belläpdir.
Şu geçen hepdäniň çarşenbe güni Ysraýylyň baş prokurory Ýehuda Weýnsteýn jenap Libermane “özüne bildirilen ynamdan hyýanatçylykly peýdalanmakda” aýyplama bildirdi.
Bu baradaky resmi aýyplamada Awigdor Libermene öz işi bilen baglanyşykly käbir dokumentleri Ysraýylyň Belarusdaky ozalky ilçisinden alyp, olary ýaşyranlykda güman bildirilýändigi aýdylýar.
Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, baş prokuror onuň maliýe galplylarynda we pul ýuwuşlyklarda günäsizdigini öňe sürdi. Awigdor Libermane garşy maliýe galplyklarynda bildirilýän aýyplamalar boýunça derňew işleri indi 12 ýyl bäri dowam edip gelýär.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Wýetnam Sosialistik Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Fam Suan Sondan ynanç hatyny kabul etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň adyndan milli parlamentiň ýolbaşçysy myhmany ýokary diplomatik wezipä bellenmegi bilen gutlap, Türkmenistanyň we Wýetnamyň arasyndaky däp bolan dostluk hem-de hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmak işinde üstünlikler arzuw etdi.
Ilçi hoşniýetli arzuwlar üçin hoşallyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa öz ýurdunyň ýolbaşçylarynyň Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli gutlaglaryny hem-de ähli türkmen halkyna rowaçlyk we abadançylyk baradaky iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Diplomat özüniň parahatçylyk söýüjilik syýasaty hem-de oňyn başlangyçlary bilen halkara abraýyna eýe bolan Türkmenistanda öz ýurdunyň ilçisi bolmagy uly hormat hasaplaýandygyny nygtady we iki dostlukly ýurduň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de üstünlikli ösdürmek üçin ähli tagallalary etjekdigine ynandyrdy. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Wýetnamyň Prezidenti Çyong Tan Şangyň arasynda şu ýylyň sentýabr aýynda Nýu-Ýorkda, Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde geçirilen duşuşykda bu gatnaşyklara kuwwatly itergi berildi.
Söhbetdeşligiň barşynda myhmana Türkmenistanyň içeri syýasat ugrunyň we daşary syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary, milletiň Lideriniň başlangyjy boýunça ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş-ykdysady özgertmeler, şeýle hem iri möçberli taslamalar, şol sanda türkmenistanlylaryň, sebitiň ähli halklarynyň abadançylygyna gönükdirilen transmilli taslamalar barada gürrüň berildi.
Türkmen döwletiniň okgunly ösmegine, onuň dünýäniň ykdysady we maglumat giňişligine üstünlikli goşulyşmagyna, ýurdumyzyň durmuşynyň ähli ulgamlaryna innowasion tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna ýardam edýän ylym we bilim ulgamyndaky özgertmeler barada aýratyn durlup geçildi.
Wýetnamyň ilçisi şeýle hem türkmen parlamentiniň düzümi hem-de kanunçykaryjylyk işi, halkara gatnaşyklaryny ýola goýmagyň tejribesi bilen tanyşdyryldy.
Söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, medeni-ynsanperwer ulgamlar, şeýle hem sport we syýahatçylyk hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi.
***
Şu gün wýetnamly diplomat Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde kabul edildi, şol ýerde häzirki döwrüň talaplaryna we özara bähbitlere laýyk gelýän türkmen-wýetnam gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri boýunça pikir alşyldy.


text:
Orsýetiň Gürjüstany basyp alanlygy barada toslama maglumaty efire berip halk arasynda howsalanyň döremegine ýol açan gürji telekanalynyň ýolbaşçysy wezipesinden çekilmejegini aýtdy.
“Imedi” telekanalynyň ýolbaşçysy we Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň ýakyn ýarany bolan Giorgi Arweladze habaryň görkeziliş usuly boýunça adamlardan ötünç sorady.
Ol bu mesele bilen bagly eden çykyşynda, bu habaryň maksadynyň ýurtda howsala döretmek däl, eýsem şeýle wakanyň bolmagynyň mümkindigine ünsi çekmekden ybarat bolanlygyny aýtdy.
“Imedi” telekanalynda şenbe güni giçlik görkezilen habarda Orsýetiň gürji oppozision partiýalarynyň kömegi bilen Gürjistana çozanlygy we prezident Mihail Saakaşwiliniň öldürilenligi habar berlipdi.
Bu maglumat Gürjüstanda howsalanyň döremegine sebäp bolup, ilat 2008-nji ýylyň awgust aýynda bolan çaknaşygyň gaýtalananlygyndan howatyr edip başladylar.
Gürji oppozisiýasy media täsir ýetirmek arkaly tankytçylaryny basyp ýatyrmaga synanyşýanlykda hökümeti aýyplady.


text:
Anna güni Bosniýanyň polisiýasy bu ýurduň Bosniýa-Gersogowina federasiýasynyň prezidenti Jiwko Budimiri korrupsiýada aýyplap, tussag etdi.
Bosniýanyň prokuraturasynyň metbugat sekretary Boris Grubesiç anna günki operasiýada prezident Jiwko Budimir bilen birlikde ýene 18 sany resminiň tussag edilendigini mälim etdi.
Boris Grubesiçiň aýtmagyna görä, bu tussag edilen resmileriň toparyna wezipeden hyýanatçylykly peýdalanmak, bikanun işlere araçyllyk etmek, para almak we para bermek, guramaçylykly jenaýatçylyk we neşe gaçakçylygy bilen meşgullanmak ýaly ençeme jenaýat işlerinde aýyplama bildirilýär.
Balkanlardaky konfliktleriň netijesinde özbaşdaklyga eýe bolan Bosniýa şu günki gün Bosniýa-Gersogowina federasiýasyndan we Serbskaýa Kraina Respublikasyndan ybarat.
Bosniýa-Gersogowina federasiýasyna şu çaka çenli Jiwko Budimir prezidentlik edip gelýärdi, Serbskaýa Kraina Respublikasyna bolsa Milan Martiç prezidentlik edýär.


text:
Täjigistanyň resmileri Täjigistanyň raýaty kanadaly Aleksandr Sodikowy boşatdy.
17-nji iýunda irden Täjigistanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komiteti Sodikowyň ady agzalmadyk ýurduň peýdasyna içalyçylyk etmekde aýyplanýandygyny aýtdy.
51 ýaşly Sodikow ençeme ýylyň dowamynda Kanadada ýaşady.
Sodikow Torontonyň uniwersitetinde alyp barýan alymlyk barlaglarynyň çäginde Täjigistanyň we Özbegistanyň birnäçe şäherine, şol sanda Duşenbä, Horuha, Samarkanda, Buhara we Panjakende sapar edendigini aýdýar.
Täjigistanyň milli howpsuzlyk gullugynyň işgärleri Sodikowy 16-njy iýunda durnuksyz Daglyk Badahşan regionynyň paýtagty Horuhda onuň graždan aktiwisti Alim Şerzamonow bilen duşuşan wagtynda tussag etdiler.
Şerzamonow maý aýynda Horuhda polisiýanyň jenaýatda şübhelenýänler babatyndaky hereketlerine garşy geçirilen zorlukly protestleriň liderleriniň biridir. Şol protestlerde polisiýanyň hüjümleri we howpsuzlyk güýçleriniň ýerli ýaşaýjylar bilen arasynda bolan çaknyşyklar zerarly azyndan üç adam wepat bolupdy.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 27-nji noýabrda geçirilen giňişleýin mejlisinde Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy P.Taganow döwlet Baştutanyna Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly baýramyna we Täze ýyl baýramyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi. Wise-premýer öňümizdäki çäreler mynasybetli ýurdumyzyň ähli sebitlerinde, şol sanda 148 bazarda hem-de söwda merkezlerinde we dükanlarda 1-nji dekabrdan baýramçylyk söwdasyny guramagyň göz öňünde tutulýandygyny habar berdi. Şunuň bilen birlikde, Aşgabat şäherinde we welaýatlarda söwda nokatlarynyň 566-sy işläp başlar. Olar azyk önümleriniň dürli görnüşleri hem-de Täze ýyl baýramçylyk çärelerini bezemek üçin niýetlenen harytlar, şol sanda sowgatlar bilen üpjün ediler.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öňümizdäki baýramçylyk çäreleriniň ähmiýetini belläp, söwda ulgamynyň edaralarynyň öňünde durýan möhüm wezipeleriň birnäçesine ünsi çekdi. Döwlet Baştutany ýurduň bazarlarynda azyk bolçulygyny üpjün etmek, ilatymyza ýokary derejede hyzmat etmek meselelerini gözegçilikde saklamagyň wajypdygyny nygtady. Milli Liderimiz bazarlaryň sazlaşykly işini üpjün etmek maksady bilen, ähli çäreleri görmegiň zerurdygyny aýdyp, wise-premýere bu babatda anyk tabşyryklary berdi.


text:
Garaşsyzlyk döwründe çäreler türkmenistanly ýaşlaryň, esasanam, orta mekdep we ýokary okuw jaýlarynyň talyplarynyň gündelik durmuşynyň esasy bölegine öwrüldi. Resmi gazetlerde çap edilýän maglumatlardan çen tutulsa, ýurtda her gün azyndan bir çäre geçirilýär.
Täze gurlan binalaryň açylyş dabaralary, dürli baýramçylyklar, prezidentiň edýän saparlary, garaz, şular ýaly çäreleriň ählisine ýüzläp ýaşlar gatnaşdyrylýar. Garaşsyzlyk gününiň ýetip gelmegi bilen şeýle çäreleriň hasam artmagyna garaşylýar, oňa taýýarlyk işleriniň eýýäm başlanandygy aýdylýar.
Öz wagtynda şeýle çärelere gatnaşanlardan biri hem Ýazmyrat. Ol şol çäreleriň çäginde prezident Nyýazow bilen hem duşuşypdyr, eýsem Ýazmyrat bu barada näme pikirde we ol öz çäreçi döwürlerini nähili ýatlaýar? Bu meseleler bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Ýazmyrat bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýazmyrat, Türkmenistanda her gün diýen ýaly geçirilýän çärelere mekdep okuwçylarynyň gatnaşdyrylmagy barada siz nähili pikirde?
Ýazmyrat: Meniň pikir edişime görä, okuwçylaryň çärelere gatnaşdyrylmagynyň oňat hem erbet taraplary bar. Oňat taraplaryndan men, meselem, Nyýazowyň öňünde iki gezek çykyş etdim. Mekdepde okaýarkam, menden ”çärä gatnaşjakmy?” diýip soradylar, menem ”hawa gatnaşjak” diýdim.
Çärede meniň göwnüme ýaran iň esasy zat – men ol ýerde diňe tans etmegi öwrenmän eýsem, Türkmenistanyň taryhy ýa-da öňki adamlaryň geýen egin-başlaryny geýip, Nyýazowyň öňünde çykyş etdim.
Ýöne, meniň pikirimçe, şol çäräniň ýaramaz tarapy, birinjiden, Türkmenistanda okuw wagty yzagalaklyk bolýar, ikinjiden şol çärä gatnaşýan çagalara ýa-da okuwçylara hiç hili iýgi-içgi ýa-da şol tansa gatnaşany üçin hiç hili gutlag ýa serpaý berenoklar. Olam nämä alyp barýar? Şol çärelere gowy gatnaşýan adamlary, islegi bolsa bolmasa, ýene-de çärä gatnaşmaga çagyrýarlar. Şonuň üçin bu Türkmenistanda çärelere gatnaşýanlar üçin oňat zat dälmikä diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Hawa, siz çärelere gatnaşmajak bolup synanyşdyňyzmy, synanyşan bolsaňyz, bu nähili netije bilen tamamlandy?
Ýazmyrat: Çärä gatnaşmazlyga isleg bildirenler, esasanam, mekdepde kynçylyk çekýärler. Näme üçin? Türkmenistanda mekdeplerde mugallymlar, direktorlar ene-atalar hökmünde görleni üçin olar okuwçylara ýok diýmäge mümkinçilik berenoklar.
Azatlyk Radiosy: Okuwyňyzy çärelerden daşda dowam etdirmek nähili duýgy?
Ýazmyrat: Meniň pikirimçe, bir ýerde çykyş etmek her bir çaga üçin gowy mümkinçilik, Türkmenistanda ýa-da başga ýerde çykyş etmek, ýa-da adamlaryň öňünde tans etmek, ýa-da geplemek, meniň pikirimçe, her kimiň arzuwy. Meniň ýadyma düşýän gowy zat şu.
Emma ýadyma düşýän erbet zatlaram, tä Nyýazow gelip-gidýänçe hemmämiziň garnymyzyň açlygy. Meniň ýaşaýşyma we görşüme görä, okuw bilen çäräni bilelikde alyp barmak oňat zat däl. Meniň şu wagt daşary ýurtda görşüme görä, çärä gatnaşýan adamlar ony öz käri hökmünde edýärler, ikinjidenem, şol çäreler okuwda hiç hili yzagalaklyga getirenok. Ondan başga-da çäräni gurnaýan tarap çärä gatnaşýan adamlara serpaý bermegi, iýmek-içmegi ýola goýýar. Türkmenistanda adamlar, gynansagam, şol çärelere mugt hem-de okuwda yza galyp, gatnaşmaly bolýarlar.
Azatlyk Radiosy: Ýazmyrat, çärelere gatnaşmaklyk siziň maşgalaňyzyň býujetine nähili täsir ýetirdi?
Ýazmyrat: Bu meniň maşgalama hiç hili zyýan ýa-da peýda getirmedi. Näme üçin diýseňiz, çärelere ýörite awtobuslar bilen alyp gidip, getirýärler. Şonuň üçin hiç hili çykdajy bolmady.


text:
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan öz ýurdunyň Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Gümrük bileleşigine goşuljagyny aýdýar.
Sarkisýan bu garaşylmadyk beýanaty sişenbe güni, Moskwada orsýetli kärdeşi Wladimir Putin bilen geçiren gepleşiklerinden soň etdi.
Ol Ermenistanyň Ýewraziýa ykdysady bileleşiginiň döredilmegine gatnaşmaga hem taýýardygyny aýtdy:
"Men Ermenistanyň Gümrük bileleşigine we Ýewraziýa bileleşigini döretmek prosesine goşulmak niýetini tassyk etdim. Bu Ermenistanyň milli bähbitlerinden gelip çykýan rasional karar. Bu karar biziň ýewropa guramalary bilen dialogdan ýüz öwürýändigimizi aňlatmaýar. Biz geljekde hem bu reformalary dowam etdirmekçi."
Sarkisýan öz websaýtynda ýerleşdirilen belliklerinde bu karary Ermenistanyň Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky harby ýaranlyga, Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasyna girişi ýaly "rasional" diýip atlandyrdy.
"Ykdysady çekelik netijesiz"
Ermeni prezidenti “Haçanda sen bir harby howpsuzlyk sistemasynyň bölegi bolup durýarkaň, özüňi ykdysady giňişlikden çeke tutmak hem-ä mümkin däl, hemem netijesiz” diýdi.
Şeýle-de ol ýewropa guramalary bilen dialogy dowam etdirmegi wada berdi, ýagny öz hökümetiniň bu guramalardan ymtylýan gurluş reformalaryna ygrarly galýandygyny aýtdy.
Sarkisýan Ýewropa Bileleşigi bilen planlaşdyrylan Assosiasiýa ylalaşygyny agzamady.
Putin Sarkisýanyň beýanatyna ýokary baha berdi. Ol Ýerewanyň “Ýewraziýa integrasiýa prosesine” goşulmak karary iki ýurduň arasyndaky ikitaraplaýyn we özara bähbitli gatnaşyklary ösdürer diýdi:
"Orsýet Ermenistanyň Gümrük bileleşigine girmek we Ýewraziýa integrasiýa prosesine gatnaşmak kararyny goldaýar. Biz bu prosese hemme taraplaýyn ýardam ederis. Men Ýerewanyň Ýewraziýa integrasiýa gurluşlaryna agzalygynyň özara bähbitli ykdysady hyzmatdaşlyga uly itergi boljagyna ynanýaryn."
Ýerewanyň Gümrük bileleşigine agzalygy indi Bileleşigiň beýleki agzalary, Belarus we Gazagystan tarapyndan hem tassyk edilmeli.
Ermenistan Orsýete ykdysady taýdan köp babatda garaşly bolup durýar we bu ýurtda bir million çemesi ermeni ýaşaýar. Moskwa Ýerewanyň iň uly söwda partnery we Orsýet Ermenistanyň iň uly daşary ýurt maýadary bolup durýar.
Oppozisiýa goldamaýar
Oppoziýadaky parlament agzasy, ozalky daşary işler ministri Aleksandr Arzumanýan Sarkiýasnyň bu beýanatyny «düýpden kabul ederliksiz» diýip atlandyrdy.
Oppozisioner Aleksandr Arzumanýan
Ol Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugyna beren gürrüňinde Gümrük bileleşigi bilen islendik hyzmatdaşlyk Ermenistanyň Ýewropa integrasiýasyna tarap alan ugry bilen utgaşykly bolmaly diýdi.
Ermenistan noýabr aýynda Wilnýusda geçen sammitde Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa we azat söwda ylalaşygyna girmäge taýýardygyny aýdypdy.
Emma ÝB resmileri Ermenistan Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky söwda bileleşigine agza bolan ýagdaýynda beýle ylalaşygyň bolup bilmejegini gaýta-gaýta aýdypdylar.
ÝB ýagdaýy öwrenýär
ÝB-niň Giňeliş komissary Stefan Fuelsiň sözçüsi Piter Stano Sarkisýanyň beýanatyna reaksiýa bildirip, Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
"Häzirki pursatda men diňe öz ermeni partnerlarymyz bilen soňky edilen beýanat we bu ugurdaky soňky wakalar barada pikir alyşýandygymyzy aýdyp bilerin. Zerur bolan ähli maglumatlar, ähli detallar mälim bolanyndan soň, biz munuň mümkin bolan täsirlerni seljereris."
Orsýet, Belarus we Gazagystan Gümrük bileleşigini 2010-njy ýylda, ÝB-niň ykdysady sferasyna garşy deňagramlylyk hökmünde döretdi.
Bu Bileleşigiň üç agzasy geçen ýyl Umumy ykdysady giňişlik diýilýäne başlady.
Olar maksadyň 2015-nji ýyla çenli ÝB-niň nusgasynda Ýewraziýa ykdysady bileleşigini gurmakdan ybaratdygyny aýtdylar.
Moskwa öňki sowet respublikalarynyň birnäçesiniň bu prosese goşulmagy üçin tagalla edýär.


text:
Özbek prezidenti Yslam Kerimow duşenbe güni resmi sapar bilen Brýussele bardy. Onuň maksady Ýewropa Bileleşiginiň we NATO-nyň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşmak.
Kerimow Ýewropa komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso, şeýle hem Bileleşigiň energiýa komissary Günter Öttinger bilen gepleşik geçirýär.
Duşuşyklarda iki tarapyň energiýa hyzmatdaşlygy barada Düşünişmek memorandumyna gol çekişilmegine, şeýle hem Daşkentde ÝB-niň wekilhanasyny açmak barada pikir alşylmagyna garaşylýar.
NATO-nyň karargähinde hem özbek prezidenti baş sekretar Anders Fog Rasmussen bilen Owganystanda barýan uruş bilen baglanyşykly işler boýunça hyzmatdaşlyk hakda gürleşer. Garşy çykylýar
Emma Özbegistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlygy bu sapar oňaýsyz täsirini ýetirýär. Adam hukuklaryny goraýan toparlar özbek ýolbaşçysynyň beýle dabaraly garşylanmagyna garşy.
Adam hukuklaryny goraýan toparlar Ýewrokomissiýanyň binasynyň öňünde protest geçirýärler, 24-nji ýanwar.
“Dogrusy, Barrosonyň dünýäniň iň bir ýaramaz diktatorlarynyň biri bilen duşuşmagy çäksiz skandal we masgaraçylyk. Bular ýaly režimler bilen iş salyşmak ýol almaz. Ol ne Ýewropanyň halkyna peýda getirer, ne-de Özbegistanyň halkyna peýda getirer” diýip, Halkara krizis toparynyň Brýusseldäki işgäri Andrew Stroehlein aýdýar.
Adatça, Brýussele gelýän döwlet baştutanlary bilen duşuşýan Ýewropa Bileleşiginiň prezidenti Herman Wan Rompuý Kerimow bilen duşuşmaz. Wan Rompuýa ýakyn bir çeşmäniň aýtmagyna görä, onuň Kerimowdan ýüz öwürmegi Wan Rompuýyň “ahlak we şahsy garaýşyny” görkezýär.
24-nji ýanwarda Ýewrokomissiýanyň metbugat sekretary Oliwiýer Beýli çykyş edip, ÝB-niň Özbegistany üzňelikde saklamak syýasatyndan el çekýändigini, ýöne Kerimowyň Barroso bilen duşuşygynda esasy ara alnyp maslahatlaşylýan meseläniň adam hukuklaryna degişlidigini nygtady.Andijan wakalary
Andijanda bolup geçen gyrgynçylykdan soň ÝB Özbegistanyň garşysyna sanksiýa girizdi. 12 özbek resmisine Ýewropa wiza bermek gadagan edilip, Özbegistanyň garşysyna ýarag embargosy girizildi. Brýusse Andijan wakalary barada garaşsyz derňew geçirilmegini talap etdi.
Emma 2008-nji ýylda sanksiýalar ýatyryldy. Munuň hem Germaniýanyň görkezen güýçli gysyşy netijesinde bolandygy aýdylýar. Sebäbi Germaniýanyň özbek şäheri Termezde harby bazasy bar.
“Amnesty International” guramasynyň işgäri Deýwid Nikolsyň pikiriçe, sanksiýalar täzeden ýola goýulmasa-da, Ýewropa Bileleşigi Andijan wakalary barada garaşsyz derňew üçin özbek režimine basyş etmeli.
“Ýagdaý şeýle ýaramazlaşyp, Özbegistan ‘ÝB sanksiýalaryny ýatyrdy, indi derňew gerek däl’ diýip, açyk aýtdy. Bileleşik indi prezidente ýakynlyk görkezip, 2005-nji ýylda eden talabynda durmasa, onda Andijan wakasy barada adalat ugrunda göreşýän köp adamlarda, adam hukuklaryny goraýanlarda we garaşsyz žurnalistlerde munuň näme täsir galdyrjakdygyny men bilemok” diýip, Nikols aýdýar.“Nabukko”
Brýusselde käbir adamlar Özbegistanyň Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýekti üçin möhüm bolmagy mümkin diýip, umyt edýärler. Bu proýektden maksat Azerbaýjandan we Hazar deňziniň töweregindäki beýleki ýurtlardan Ýewropa Orsýetden sowa tebigy gazy eltmek.
Ýöne analizçiler muňa şübheli garaýarlar. Ýewropanyň syýasaty öwreniş merkeziniň energiýa howpsuzlygy boýunça syýasy analizçisi Amanda Paulyň pikiriçe, Özbegistanyň çaklanýan tebigy gazy Azerbaýjanyňkydan köp bolsa-da, onuň ýakyn geljekde Ýewropa köp gaz berip bilmek ähtimaly ýokary däl.
“Bu gaz rezerwleriniň köpüsi entek ýa doly barlananok ýa-da ýurduň öz içinde sarp edilýär. Şol sebäpden häzirki wagtda bular ýaly turba geçirmek mümkin bolaýanda-da oňa ýeterlik gaz ýok. Turba çekmegem gaty gymmat düşer” diýip, Paul aýdýar.
Kerimow Belgiýanyň resmileri bilen duşuşmak üçin köp tagalla edipdir. Ol ýurduň patyşasy bilen-de duşuşmak isläp, oňa haýyşanama ýazypdyr. Emma Belgiýanyň Daşary işler ministrliginiň resmileriniň arasynda Kerimow bilen duşuşygy planlaşdyrylan adam ýok. Belgiýanyň patyşasy hem onuň bilen duşuşyga wagtynyň ýokdugyny bildiripdir.


text:
Pentagon ABŞ-nyň we “partnýor ýurtlaryň” güýçleriniň “Yslam döwletiniň” Siriýadaky güman edilýän nyşanlaryna howadan zarba urup başlandygyny aýdýar.
Pentagonyň beýannamasynda partnýor ýurtlaryň Iordaniýany, Bahreýni, Saud Arabystanyny, Katary we Birleşen Arap Emirliklerini öz içine alýandygy aýdylýar.
ABŞ-nyň zarbalary söweş, bombalaýjy we sürüjisiz uçarlar, şeýle-de “Tomahawk” raketalar arkaly amala aşyrylar.
Bu aksiýa Siriýada ornaşan “Al-Kaýdanyň” weteranlarynyň ABŞ-nyň we Günbataryň bähbitlerine garşy “gutulgysyz hüjümleriniň” öňüni almak maksadyny öz öňünde goýýar.


text:
Awazada Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň “Jadyly kenar” oýun attraksionlary seýilgähiniň açylyş dabarasy boldy, ol “Çeper gurluşyk” türkmen gurluşyk firmasy tarapyndan bina edildi.
Seýilgäh sungatyny döretmegiň ýörelgelerine laýyklykda, 10 gektara golaý meýdanda 40-dan gowrak bina, tehniki desgalar, kiçeňräk binagärlik we inženerçilik desgalary ýerleşdirilipdir, olaryň 28-si attraksionlardyr. Olaryň her biri dynç alyş pudagynyň iň täze binalary bolup durýar.
Köp sanly her dürli hiňňildiklerden, sallançaklardan, awtoduralgalardan, uçarlardan, demir ýollaryndan we beýleki oýun meýdançalaryndan başga-da, bu ýerde çagalar we ulular üçin hakyky attraksionlaryň toplumy döredilipdir. Olaryň hatarynda “Kyrkaýagy”, “Aerostaty”, “Şadyýan böküşi”, “Belentden gaýtmagy”, “Akulaň ýanyna syýahaty”, “Uçýan kitleri”, “Garakçylaryň gämisini” we attraksion tehnikasynyň we beýleki täzeliklerini görkezmek bolar.
“Dinozawrlaryň jeňňelligi” çärä gatnaşyjylarda has ýiti täsir galdyrdy, ony “Ýursk döwrüniň seýilgähi diýip atlandyrýarlar. Bu “jeňňellikde” tirannozawrlaryň, diplodoklaryň, sterozawrlaryň we beýlekileriň ululygy ýaly şekilleri gelýänleriň ünsüni özüne çekýär. Olaryň golaýynda dişleri ullakan piteroaktiw guşy hamala diri ýaly ganatlaryny ýaýýar. Ýüzlerçe million ýyl mundan ozal ýaşap geçen dinozowrlar özlerine berkidilen elektron enjamlary arkaly gorkuly sesleri ýaňlandyryp, çagalary hem ululary hem gorkuzýar.
“Jadyly kenar” attraksionlar seýilgähiniň medeni dynç alyş merkezi çagalar hem ýaşlar üçin hakyky täsinlikdir. Oňa giň alleýa alyp barýar, alleýanyň iki tarapynda hem doňdurmalar, beýleki süýji we sowadylan içgiler satylýan dükanlar ýerleşýär, olar ýelken görnüşinde gurlupdyr. Şeýle hem seýilgähe alyp barýan alleýanyň ugrunda goýry kölegeli telärler we kafe-barlar hatara düzülipdir.
Medeni dynç alyş merkeziniň ak mermerli binasynyň penjirelerinden deňiz gözýetiminiň açylmagy onuň ýene bir aýratynlygydyr.


text:
NATO harbylary bilen owgan armiýasynyň bilelikde geçiren operasiýasynyň netijesinde Owganystanda uly mukdarda neşe ele salyndy.
Howpsuzlyga ýardam ediji halkara güýçleriň komandowaniýesi operasiýanyň günortadaky Gilment welaýatynda geçirilendigini, içinde ýüz kilogram geroinli ele salnan umumy neşäniň bahasynyň 350 million dollardygyny habar berdi.
BMG-niň guramaçylykly jenaýat boýunça edarasynyň maglumatyna görä, Owganystandaky bikanun neşe dolanyşygy her ýyl talyplara 400 million dollar töweregi girdeji getirýär.


text:
Anna güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy Türkmenistanyň öňki medeniýet we turizm ministri Geldimyrat Nurmuhammedowyň tussag edilip, neşekeşleriň bejerilýän merkezine mejbury ugradylmagy bilen bagly alada bidirip, ýörite gyssagly çäre çagyryşyny ýaýratdy.
Bu çagyryşda “Amnesty International” guramasy Geldimyrat Nurmuhammedowyň Türkmenistandaky bu merkezde bejeriş çärelerine mejbur edilýän bolmagynyň mümkindigini aýdýar.
Şeýle hem, bu gurama Nurmuhammedowyň şular ýaly tussag astyna alynmagynyň oňa Türkmenistanyň häkimiýetleri barada aýdan tankydy garaýyşlary üçin berilýän jeza çäresi bolmagy mümkin diýip, bu barada alada bildirýändigini mälim edipdir.
“Amnesty International” guramasy öz gyssagly çäre çagyryşynda 1952-nji ýylda doglan G.Nurmuhammedowyň şu ýylyň 5-nji oktýabrynda Aşgabatda tussag edilip, ýurduň Daşoguz welaýatyndaky neşekeşlikden bejeriji ýörite bir merkeze azyndan alty aýlyk möhletleýin bejeriş çäresi üçin ýollanandygyny ýazýar.
“Amnesty International” öz geçiren barlaglarynyň netijesinde Geldimyrat Nurmuhammedowyň geçmişde neşe ulanandygyny görkezýän hiç bir hili subutnama tapmandygyny aýdýar.
Bu guramanyň aýtmagyna görä, G.Nurmuhammedowyň öz syýasy garaýyşlary we Türkmenistanyň hökümetini tankytlandygy üçin nyşana alnan bolmagy mümkin.
“Amnesty International” guramasy öz çagyryşynda Nurmuhammedowyň 2011-nji ýylyň dekabrynda Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda Türkmenistanda demokratiýa we ynsan hukuklaryna ýol berilmeýändigi üçin Türkmenistanyň hökümetini tankytlandygyny hem-de ýurduň dolandyryjy Demokratik partiýasyny “bikanun gurama” diýip atlandyrandygyny ýatlaýar.
Şeýle hem, bu gurama G.Nurmuhammedowyň bu interwýusyndan birnäçe gün soň onuň dogan-garyndaşlaryna degişli gurluşyk kompaniýasynyň häkimiýetler tarapyndan ýapylandygyny belleýär.
Guramanyň ýazmagyna görä, bu gurluşyk kompaniýasyna salgyt bilen baglanyşykly aýyplama bildirilendigine garamazdan, Nurmuhammedowyň Azatlyk Radiosyna interwýu bermezinden öň häkimiýetler bu kompaniýa salgyt ýa-da maliýe meseleleri bilen baglanyşykly hiç hili talap bildirmändirler.
Geldimyrat Nurmuhammedow 1992-1995-nji ýyllarda Türkmenistanyň medeniýet we turizm ministri bolup işläpdi.


text:
Şu gün Halkara Walýuta Fondy we Bütindünýä Bankynyň Ýstambulda geçirilýän ýyllyk sammitine garşy protest gurnaýan topary, polisiýa güýç ulanyp ýygnagyň geçirilýän ýerinden uzaklaşdyrmaga synanyşdy.
Protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky bu çaknyşyk, ýygnagyň geçirilýän jaýynyň birnäçe ýüz metr golaýynda boldy.
Halkyň şol çaknaşyk zerärli etrapy terk edenligi aýdylýar.
Bu ýygnaga dürli ýurtlaryň Merkezi Banklarynyň ýolbaşçylarynyň, Maliýe ministrleriniň, alymlarynyň, Hlkara Walýuta Fonduna we Bütindünýä Bankyna agza ýurtlaryň 1,300 töweregi wekiliniň gatnaşýanlygy aýdylýar.


text:
Sudanyň döwlet metbugaty iki gün ozal Darfurda alnyp gaçylan rus uçar sürüjileriniň boşadylandygyny habar berdi.
Sudanyň Badr howa ýollarynda işleýän üç rus ýekşenbe güni alnyp gaçylypdy. Olaryň nähili boşadylany barada kän zat aýdylmaýar.
Halkara jenaýat sudy geçen ýyl prezident Omar al-Başiri tussag etmek barada höküm çykaraly bäri 20-den gowrak daşary ýurtly kömek işgäri we parahatçylyk esgeri alnyp gaçyldy. Olaryň hemmesi töleg habarlarynyň çykmagy bilen azat edildi.
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň sahawat guramasynda işleýän bir aýal hem azat edildi. Ol 100 günden gowrak ýesirlikde bolupdy.


text:
ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel Obamanyň administrasiýasynyň Siriýanyň gozgalaňçylaryny ýaraglandyrmak meselesine gaýtadan garaýandygyny aýtdy.
Hageliň 2-nji maýda žurnalistlere aýtmagyna görä, administrasiýa birnäçe çärelere, şol sanda gozgalaňçylary ýaraglandyrmak meselesine seredýär.
Şol bir wagtda-da Hagel Siriýada prezident Başar Al-Assada garşy göreş alyp barýan gozgalaňçylary ýarag bilen üpjün etmekligiň paýhasly ädim boljgyna entek doly göz ýetirmändigini hem belledi. Şeýle-de ol meselä garamaklygyň entek bu kararyň kabul ediljegini aňlatmaýandygyny belledi. ABŞ-nyň goranmak sekretary Çak Hagel bu meselä halkara jemgyýetçiligi bilen bilelikde garalmagynyň we oňa jogapkärçilikli çemeleşilmeginiň zerurdygyny belledi.
Amerikan ýardamy
ABŞ Siriýanyň oppozision güýçlerine ynsanperwer kömegini we adam öldürmek üçin ulanylmaýan harby enjamlary berýär. ABŞ-nyň käbir harby ýolbaşçylary gozgalaňçylara ýarag berlen ýagdaýynda onuň amerikanlara garşy çykyş edýän yslamçy toparlaryň eline düşmeginden howatyrlanma bildirdiler.
Siriýadaky gozgalaňçylara ýarag bermek meselesiniň daşyndaky diskussiýalar Siriýadaky konfliktde himiki ýaragyň ulanylýandygy barada geçen hepde-de amerikan resmileri tarapyndan öňe sürlen çaklamalardan soň güýçlenipdi.
Siriýanyň režimi we oppozisiýasy bir-birini himiki ýaraglary ulanmakda aýyplaýarlar.
Siriýanyň sünni musulman gozgalaňçylarynyň Katar we Saud Arabystany tarapyndan ýarag bilen üpjün edilýändigi çak edilýär. Siriýanyň režimi bolsa öz ýaranlary Eýran we Orsýet bilen ýarag söwdasyny amala aşyrýar.
2-nji maýda prezident Barak Obama gozgalaňçylary ýarag bilen üpjün etmek meselesi bilen baglylykda howatyrlanma bildirdi we munuň konfliktiň hasam ýaýbaňlanmak töwekgelçiligini döredýändigine ünsi çekdi.
BMG-niň tagallalary
Şol bir wagtyň özünde-de BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-moon Siriýadaky konfliktiň soňuna çykmak boýunça edilýän halkara tagallalarynyň petige direlmegini maslahat etmek üçin Howpsuzlyk Geňeşine agza döwletleriň ilçileri bilen duşuşdy.
Munuň öňüsyrasynda BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýadaky konflikt boýunça ilçisi Lahdar Brahiminiň halkara derejesindäki ylalaşyksyzlyk sebäpli öz wezipesinden çekilmekçidigi barada habar berlipdi.
BMG-nyň maglumatyna görä, 2-nji maýda Ban Ki-moon Howpsuzlyk Geňeşiniň weto girizmäge hakly bäş agzasynyň, ýagny ABŞ-nyň, Britaniýanyň, Orsýetiň, Fransiýanyň we Hytaýyň ilçileri bilen duşuşdy.
ABŞ bilen Orsýetiň gapma-garşylyklary halkara derejesinde umumy çäreleriň görülmegine päsgelçilik döredýär. ABŞ Siriýanyň hökümetiniň iş başyndan çekilmegini talap edýär, režimiň ýarany Orsýet bolsa halkara jemgyýetçiligi tarapyndan goşulyşmaklyga garşy çykyş edýär.
Brahiminiň alyp baran işi Siriýanyň oppozisiýasy tarapyndan tankyt edildi. Siriýanyň režimi hem alžirli bu diplomat bilen işleşmekden ýüz öwürdi.
2-nji maýda Siriýanyň oppozision aktiwistleri Assadyň režimini goldaýan güýçleriň Baida obasyna hüjüm edip, azyndan 50 adamy öldürmekde aýypladylar. Emma bu maglumat garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanmady.
BMG Siriýada iki ýyldan gowrak wagt bäri dowam edýän konflikt zerarly 70 müňden gowrak adamyň heläk bolandygyny aýdýar.


text:
Belgiýanyň söweş uçarlarynyň siriýaly obalylary öldürendigi barada Kremliň öňe sürmeleri sebäpli dörän dawanyň netijesinde, Russiýa Belgiýanyň Moskwadaky ilçisini çagyrdy.
Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Maria Zaharowanyň aýtmagyna görä, 21-nji oktýabrda Belgiýanyň ilçisi Alex Van Meeuwen rus ministrligine bardy.
Russiýanyň Goranmak ministrligi radar gözegçiliginden alnan delillerde 18-nji oktýabrda Belgiýanyň F-16 söweş uçarlarynyň Siriýanyň Türkiýe bilen serhediniň golaýyndaky Hassajek obasyna hüjüm edendigi we alty adamy öldürip, başga-da dört sanysyny ýaralandygy görünýär diýýär.
Mundan ozal, Belgiýa hem bu waka bilen ilteşikli Russiýanyň Brýusseldäki ilçisini çagyrypdy.


text:
Anna güni Siriýanyň esasy oppozision koalisiýasy Kairde geçiren iki günlük maslahatyndan soň halkara jemgyýetçiliginiň Siriýa baradaky syýasaty dogrusynda beýanat etdi.
Özüniň bu beýanatynda Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy protest hökmünde Moskwanyň we Waşingtonyň çakylyklaryny ret edendigini mälim etdi.
Milli Koalisiýa munuň sebäbini soňky wagtlar hökümet güýçleriniň gadymy Aleppo şäherini weýran ediji howa hüjümlerine garşy halkara jemgyýetçiligi tarapyndan talabalaýyk hereketleriň ýoklugy bilen düşündiripdir.
Oppozision Milli Koalisiýa “Siriýanyň dostlary” diýlip atlandyrylýan döwletleriň geljek aý Rimde geçirjek konferensiýasyna-da öz wekilleriniň gatnaşmajakdygyny mälim edipdir.
Öz beýanatynda Siriýanyň oppozision Milli Koalisiýasy prezident Başar al-Assadyň režimine Orsýetiň yzygiderli ýardam berip gelýändigini-de belläp, muňa öz nägileligini bildiripdir.


text:
Fizika boýunça Nobel baýragynyň şu ýylky eýeleri britaniýaly Peter Higgs we belgiýaly Fransua Englert boldy. Alymlar älemiň giňelmeginde esasy roly oýnaýar diýilýän bölejik bilen baglylykda işleri alyp barýardylar.
"Hudaýyň bölegi” hem diýlip atlandyrylýan bu bölejik, ilkinji gezek, 1964-nji ýylda Higgs tarapyndan öňe sürlüpdi.
Fizika boýunça Nobel baýragynyň laureatlary sişenbe güni Şwesiýanyň Ylymlar akademiýasynda ylgan edildi. Baýrak bilen birlikde, 8 million krona ($1.2 million) möçberine pul hem berilýär.
Nobel baýragy şwesiýaly senagatçy Alfred Nobel tarapyndan esaslandylypdy.


text:
25-nji maýda Aşgabat şäheriniň güni mynasybetli dabaraly ýagdaýda alty binagärlik-çeperçilik desgalarynyň açylyş dabarasy boldy.
Binalaryň açylyş dabarasy paýtagtymyzyň Bagtyýarlyk şaýolunyň çatrygyndaky halkalaýyn ulag ýolunyň merkezinde gurlan “Arkadag” binasynyň açylmagy bilen başlandy.
Şonuň üçin hem öz Arkadagyna buýsanýan türkmen halky geçen ýyl jemgyýetiň dürli gatlaklarynda Arkadag binasyna Aşgabat şäheriniň iň gözel ýerleriniň birinde gurmak teklibini öňe sürdi. Bu teklip ählihalk tarapyndan giňden goldanyldy. Sebäbi, döwletimiziň ähli mümkinçiliklerini adamyň hemmetaraplaýyn abadan ýaşamagyna gönükdirýän Arkadagymyzyň “Döwlet adam üçindir!” diýip alyp barýan işleriniň aňyrsy-bärsi ýok.
Bu binanyň awtory, Türkmenistanyň halk suratkeşi, heýkeltaraş Saragt Babaýew tutuş halkymyz üçin tanyş bolan pursady esas edinipdir. Bir gezek Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli döwlet Baştutany ahalteke bedewine atlanyp, çapuw ýodasyna çykanynda, milletiň Lideriniň egnine ak kepderi gondy. Şeýle görnüşe dünýäniň halklary gadymy döwürlerden bäri Hudaý tarapyn ýalkanmak diýip düşünýärler.
... Bu desganyň umumy beýikligi onuň bir bitewi gaýany alamatlandyrýan binýadyny hasaba alanyňda 21 metre barabardyr. Gaýa şekilli binýadyň üstünde bolsa beýikligi 6 metr bolan Türkmenistanyň Prezidentiniň altyn öwüşginli ahalteke bedewine atlanan şekili oturdylypdyr.


text:
Premýer-ministr Wladimir Putinň sözlerine görä, Orsýetde parlamente geçirilen saýlawlaryň netijeleri ýurduň jemgyýetçilik pikirini häsiýetlendirýär.
4-nji dekabrda geçirilen saýlawlaryň netijelerine görä, Putiniň “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy Dumadaky iň uly partiýa bolmagynda galar. Ýöne partiýa möhüm köpçüligi gazanyp bilmedi.
Oppozisiýanyň öňe sürmegine görä, saýlawlaryň netijeleri “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň bähbidine galplaşdyrlypdyr. Bu köpçülikleýin protestleriň döremegine hem sebäp boldy.
Putin her ýyl göni efirde geçirilýän sowal-jogap çäresinde protestler barada şeýle çykyş etdi:
—Protestler, hawa. Kanunyň çäklerinde hökman geçirilsin. Hökümetiň alyp barýan işleri bilen hem ylalaşman bilerler. Muňa-da “hawa”. Sebäbi, hökümet elmydama özüni dogry alyp baranok, şeýle-de ol her wagt zamananyň kynçylyklaryna degişli jogaby bermegi başaranok. Kä halatlarda adamlar adalatsyzlyk bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Muňa hem reaksiýa bildirmeli. Ýöne jemgyýeti durnuksyzlaşdyrjak her dürli shemalara özüňi aldyrmak, meniň pikirimçe, bu nädogry we kabul edirliksizdir.


text:
Türkmenistanyň Azyk senagaty Döwlet birleşiginiň “Maryşeker” aksioner jemgyýetinde gant şugundyrynyň geçen ýylky hasylyndan 9 müň tonnadan gowrak gant öndürildi. Daýhanlara gant şugundyrynyň hasylynyň 224 müň tonnasyny ýygnamak başartdy. Olardan apreliň aýagyna çenli 11 müň tonna gant öndürmek göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanda gant şugundyryna niýetlenen ekin meýdanlary has giňeldildi. Munuň özi Mary welaýatynda 14 müň 900 gektar bolan bolsa, Balkan welaýatynyň Bereket we Serdar etraplarynda hem bu medeni ekin üçin 3 müň gektar ýer bölünip berildi. Ol howa-toprak şertleri göz öňünde tutulyp, beýleki sebitlere paýlanyp berlen gowaçanyň ýerine ekiler.
Täze möwsümde Balkan hem-de Mary welaýatlarynda gant şugundyrynyň ýazky we güýzki görnüşleriniň jemi 17 900 gektaryny ekmek hem-de 224 müň tonna hasyl almak meýilleşdirilýär.


text:
ABŞ-da respublikanlaryň Tampada geçen milli gurultaýynda Mitt Romneý resmi taýdan prezidentlige kandidat bellendi.
Şeýlelikde Massaçusets ştatynyň öňki gubernatory öňümizdäki noýabrda geçirilmeli prezidentlik saýlawlarynda Barak Obama bilen güýç synanyşar.
Romneýiň 28-nji awgustda alan sesleri kandidatlyk üçin gerekli 1,144 sesden aşdy.
Wise-prezidetentlige hem Amerikanyň ştatlarynyň we territoriýalarynyň wekilleri tarapyndan Kongresiň agzasy Pawl Rýan bellendi.
Romneýiň aýaly Ann respublikanlaryň prezidentlik kandidatyny, öňki söwda ýyldyzyny öwüp, onuň tarapdarlarynyň şatlygyna şatlyk goşdy.
Ann: "Biziň indiki prezidentimiz kim bolmaly diýip oýlanýan ähli amerikanlara men muny aýdaýyn: bu ýurdy ýaşamaga gowy ýere öwürmek üçin hiç kim Mitt Romneýdan köp zähmet çekmez, hiç kim onuňkydan köp alada etmez, hiç kim onuňky ýaly ýer-gögi herekete getirmez".
Rýan gurultaýda 29-nji awgustda çykyş eder. Romneýiň çykyşy hem 30-njy awgusta planlaşdyryldy.
Dabaralaryň açylyşynda Respublikan partiýasynyň ýolbaşçylary Obamanyň ykdysady hasabatyny tankytlap, saýlawçylara ýurtda işsizlik derejesiniň ýokarydygyny, býujet defisitiniň barha artýandygyny ýatlatdylar.
Olar partiýanyň bir platformasyny oňladylar. Onda bolsa ykdysadyýeti ýola düşürmek üçin tölenýän salgytlary azaltmak, çaga aýyrtmga ýol bermezlik, şeýle hem Obamanyň saglygy goraýyş planyny ret etmek barada çagyryş edilýär.
Respublikanlaryň milli komitetiniň başlygy Reins Priebus Obamanyň gaýtadan saýlanmagy "ýene 4 ýyllyk şowsuzlyk diýmegi aňladýar" diýdi. Ol soňra "bu ýurdy gaýtadan ýola saljaklar" Romneý bilen Rýandyr diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Respublikanlaryň arizonaly wekili Debra Forrest Reuters telewideniýesine şeýle diýdi: "Men bu ýerde bolmagyma gaty tolgunýaryn. Mitt Romneý barada meniň pikirlerim şeýle: ol şöhratly lider. Ol ykdysadyýeti ýola goýar. Ol edermen, ABŞ-nyň indiki prezidenti hakykatdan şol bolar".
Geçirilen soňky pikir soralyşyklaryň netijesine görä, ýaryşda Romneý bilen demokratik prezidentiň arasynda uly bir aratapawut hem ýok.
Demokratlaryň gurultaýy geljek hepde Demirgazyk Karolinada geçer.
Respublikanlaryň gurultaýy tropiki tupan zerarly Tampada bir gün yza süýşürildi.
Häzirki wagtda bu tupan güýjäp, Luizianadan saýlanyp, 7 ýyl mundan ozal ”Katrina” tupany zerarly agyr weýrançylyga uçran Täze Orleana tarap barýar.


text:
Ýaryşlar jübütleýin we toparlaýyn usulda geçirildi. Ulularyň III derejeli kadasy boýunça erkekleriň arasyndaky bäsleşikde M. Nurmyradow — D. Koşjanow jübüti ýeňiji boldy. Toparlaýyn ýaryşlarda G. Hojakow, A. Arutunýan, K. Grigorýan we P. Merdanow hormat münberiniň ýokarky başgançagyna çykdylar. Bu akrobatika ussatlary Aşgabat şäheriniň sport baradaky komitetiniň gimnastika sport mekdebinde Natalýa Rejepowanyň we Irina Kruglikowanyň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler.
Ulularyň III derejeli kadasy boýunça zenanlaryň arasynda hem paýtagtyň sport sport mekdebiniň türgenleri öňdeligi eýelediler. Jübütlerden Z. Hamrakuliýewa bilen M. Nyýazowa tapawutlandy. Toparlaýyn bäsleşiklerde bolsa M.Nyýazowa, I. Kiçikakaýewa, S. Grigorýan üstünlik gazandy.
Sport ussatlarynyň arasynda hem N. Rejepow bilen I. Kruglikowanyň şägirtleri öňdeligi eýelediler. Erkekleriň arasynda jübütleriň bäsleşiginde I. Şewçukow bilen W. Kostýaýew, toparlaýyn ýaryşlarda bolsa O. Rejebow, B. Allanazarow, H. Şirgulyýew, A. Alladurdyýew ýeňiji boldular. Zenanlaryň arasynda G. Kakaýewa we D. Ýollyýewa jübüti üstünlik gazandy.


text:
14-nji iýunda geçmeli prezidentlik saýlawlaryna bäş aýdan hem az wagt galanda, Eýran režimi metbugata urýan zarbasyny täzeläp, 26-njy ýanwardan bäri on-onbäş žurnalisti tussag etdi.
Režimiň bu göçümine prezidentlik saýlawlary barada ýaýradylmagy mümkin garaşsyz pikirleri we habarlary dymdyrmak üçin edilýän synanyşyk diýip baha berilýär. Ol şeýle hem hökümetiň bidüzgünçilik döretmegi mümkin diýip pikir edýän adamlary barada öňünden çäre görmäge meýillidigini görkezýär.
"Parahatçylykly saýlawlar"
Eýran häkimiýetleri saýlawlaryň "parahatçylykly" geçmegini isleýär we 2009-njy ýylda Mahmud Ahmedinejadyň dawaly ýagdaýda täzeden saýlanmagy netijesinde turan tolgunmalar ýaly köpçülikleýin protestleriň öňüni almakçy bolýar.
Tähranly tanymal oppozision aktiwist Mohammad Nurizadyň pikiriçe, häkimiýetler žurnalistleri tussag etmek bilen ýurduň birnäçe reformaçy neşirine saýlaw barada berjek habarlarynda ätiýaçly bolmalydygyny duýdurýar: "Biz saýlawa tarap barýarys. Şol sebäpden häkimiýetleriň reformaçy metbugatyň garşysyna çäre görmegi zerur. Mundan ýeke-täk maksat – gorky döretemk, gorkuzmak".
Tussag edilenleriň aglabasy howpsuzlyk güýçleri 27-nji ýanwarda reformaçy gazetler bolan "Arman", "Bahar", "Etemaad", "Şarg" we "Aseman" neşiriniň edarasyna dökülende tutulan žurnalistler. Olaryň arasynda Jawad Deliri, Saba Azerpeýk, Sasan Agaýy, Pežman Musewi, Narges Joudaky we Akbar Montajebi ýaly žurnalistler bar.
Tutulanlaryň ýene biri "ILNA" ýarym resmi habar gullugynyň syýasy redaktory Milad Fadaýy. Aýdylyşyna görä, Fadaýy bilen onuň "Bahar" gazetindäki kärdeşi şenbe güni tutulyp, Tähranyň "Ewin" tussaghanasyna äkidilipdir.
Merkezi Fransiýada ýerleşýän "Serhetsiz Žuranalistler" toparynyň bildirmegine görä, bu žurnalistleriň köpüsiniň tussag astyna alynmagy barada order çykarylypdyr. Bu toparyň sözçüsi Reza Moini howpsyzlyk işgärleriniň üstümizdäki aý iýun saýlawlary barada ençeme žurnalistden sorag edendigini aýdýar:
"Tutuş Eýrandan, aýratyn-da Tährandan bolan žurnalistler, ”Rewolýusiýa sakçylarynyň” howpsuzlyk edarasy, şeýle hem Aňtaw ministrligi tarapyndan çagyrylyp, olardan sorag edilipdir. Žurnalistlerden, esasan, iýun saýlawlary barada, ylaýta-da Eýranyň lideri Aýatollah Hameneýiniň golaýda erkin saýlawlar baradaky gürrüňleriň bes edilmegine çagyryp, sözlän sözi barada soralypdyr. Žurnalistleriň käbirine duýduryş berlipdir, käbirine hem ses berme diýlipdir".
Ýarym resmi habar gullugy "Mehr" žurnalistleriň "rewolusiýa garşy" pars dilli mediýa guramalary bilen hyzmatdaşlyk edendikleri üçin tutulandyklaryny aýtdy.
Eýranyň medeniýet ministri Mohammad Huseýniniň 28-nji ýanwarda aýtmagyna görä, bu žurnalistlere bildirilýän aýyplamalar olaryň "metbugat" işi bilen ilteşikli däl. Huseýni olar: "Howpsyzlyk barada bildirilýän aýyplamalar sebäpli tutulana meňzeýär" diýdi.
"Žurnalistleri goramak komiteti" özüniň dekabar aýynda çykaran hasabatynda žurnalistleri tussaglykda saklaýan ýurtlaryň hatarynda Eýrany ikinji orunda ýerleşdirdi. Şol hasabatda aýdylmagyna görä, 2012-nji ýylda Eýranda türmede saklanan žurnalistleriň sany 45.


text:
BBC-niň habar bermegine görä, örän basym Hindistanyň Tata Motors kompaniýasy OneCAT kysymly howa bilen işleýän awtomobilleri öndürip başlar. Bu awtomobili fransuz inžineri Gaý Negreniň başlangyçlary esasynda işläp taýynlapdyrlar. Bäş orunly OneCAT bary-ýogy 350 kg agramdadyr. Maşynyň ýöredijisine gysylan gaz bilen doldurylan howa balonlary berkidililendir. Şol howa balonlary hem maşyny herekete getirýär.
Maşyny oýlap tapyjylryň aýtmagyna görä şäheriň çäklerinde bu maşyn diňe howany ulanyp hereket edip biler. Uzak aralyga gidilende howany ýöriteleşdirilen gyzdyryjylr bilen gyzdyryp basyş güýjüni artdyrmaklyk teklip edilýär. Ol gyzdyryjylar islendik yangyç bilen işläp bilýär we 100 km aralyga 3 litr ýangyç sarp edýär. Maşyny howa bilen üpjin etmeklik üçin ýörüteleşdirilen kompressor stansiýalaryny gurnamaklyk teklip edilýär. Maşynyň balonyny howadan doldurmaklyk üçin bary – ýogy 3 minut ýeterlikdir. Ondan başgada OneCAT öz hususy kompressory bilen hem üpjin ediler. Ol kompressorlar adaty elektrik togy bilen işleýärler. Agşam kompressory toga çatyp goýsaň, ertir ir bilen “ýangyç” bilen doldurylan maşynyňy münip islän ýeriňe gidip bolar. Maşynyň bahasy 5000 amerikan dollaryna barabar bolar. Bu maşynlar ilki bilen diňe Hindistanda satylar. Uzagyndan başga ýurtlarda hem ol maşynlary edinip bolar.
Açyk inernet sahypalary esasynda taýynlandy.
Ref. INNOVATION
Filed under: Bütin Temalar, Bilim


text:
NATO we ABŞ Orsýetiň Siriýada harby aktiwliginiň artdyrylýandygy baradaky maglumatlar bilen baglylykda aladalanma bildirýärler.
NATO-nyň baş sekretary general Jens Stoltenberg 9-njy sentýabrda Praga eden saparynyň dowamynda eger maglumatlar tassyklansa, Orsýetiň goşulyşmagy “konfliktiň çözgüdine goşant goşmaz”, diýdi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri orsýetli kärdeşi Sergeý Lawrowy bildirilýän aladalanmalar barada maglumat bermäge çagyrdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi Lawrowyň “Siriýanyň uly bölegini basyp alan terrorçy toparlara bileleşdirilen jogabyň berilmeginiň ähmiýetini nygtandygyny” habar berdi.


text:
28-nji awgustda Daşoguz şäheriniň Görogly meýdançasynda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllygyna bagyşlanyp, edebiýat, medeniýet we sungat işgärleriniň, höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň arasynda Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän «Ýaňlan, Diýarym!» bäsleşiginiň Balkan welaýaty boýunça tapgyry geçirildi. Açyk asmanyň astyndaky sahnada geçen bu bäsleşige welaýatyň etrap-şäherlerinden deslapky gözden geçirilişlerde saýlanan zehinli ýaş aýdymçylar gatnaşdy.
Bäsleşigiň welaýat tapgyrynyň netijesinde Ruhubelent etrabyndan Sülgünjemal Täçmyradowa we Köneürgenç etrabyndan Baýramtäç Gandymowa ýeňiji diýlip yglan edilip, olar bäsleşigiň döwlet tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar.


text:
Türkmenistanda işsizlik, neşekeşlik ýaly sosial meseleler, erkekleriň bir toparynyň iş, okuw üçin daşary ýurtlara gitmegi sebäpli ýalňyz eneleriň, aýrylyşan we dul galan aýallaryň birine ikinji, üçünji aýal bolup barýandyklary we soňra hut şu sebäpli goragsyz galýan gelinleriň-de az däldigi barada aladalar eşidilýär.
Bu bir tarapdan, ykdysady kynçylyklar, halk köpçüliginiň garyp düşmegi, maşgala ekläp biljek erkekleriň azalmagy bilen düşündirilse, ikinji tarapdan, biraz gurply ýaşaýan erkekleriň, bikanun baýlyk toplan resmileriň aýallaryň goragsyzlygyndan peýdalanmagy bilen düşündirilýär.
Gurbanbibi Atajanowa 2005-nji ýylda Türkmenistanyň baş prokurory hökmünde eden çykyşlarynyň birinde prezident Nyýazowyň ýakyn adamlarynyň biri bolan Ýolly Gurbanmyradowyň üç aýalynyň bardygyny aýdypdy.
G. Atajanowanyň 2006-njy ýylyň iýulynda döwlet telewideniýesinde berlen ýene bir çykyşynda bolsa işi derňelen resmileriň hersiniň resmi ýagdaýda dörtden alta çenli aýalynyň bardygy, gezýän aýallarynyň 10-15-e ýetýändigi habar berlipdi.
Türkmenistanda Nyýazow döwründe türmä basylan ýa türmä basylmakdan uly mukdarda para bilen gutulan ýönekeý raýatlaryň we resmileriň anyk sany belli däl. Ýöne bu ýagdaýyň islendik maşgala, şol sanda türmä basylan ýa uly mukdarda para beren erkekleriň aýallary, çagalary üçin uly urgy bolandygy belli.
«Eneler» problemasynyň gerimi belli däl»
Türkmen Helsinki Fondunyň başlygy Täjigül Begmedowanyň pikirine görä, Türkmenistandaky işsizlik, neşekeşlik problemalary bilen bilelikde adalat sistemasynda emele gelen agyr ýagdaý hem ýalňyz eneleriň, dul galan ýa aýrylyşan aýallaryň, atasyz çagalaryň köpelmegine öz täsirini ýetirýär.
«Bu problemanyň hakyky gerimi belli däl, sebäbi häkimiýetler ýalňyz eneler barada hemmetaraplaýyn hasap ýöretmeýär, biz Türkmenistanda bu hili kategoriýa girýän aýallaryň goragy babatda saldamly bir dokumente gabat gelmedik» diýip, hukuk goraýjy T. Begmedowa Azatlyk Radiosyna beren gürrüňiniň başynda aýtdy.
Hukuk goraýjy türkmen döwletiniň her hilem bolanda ilatyň, şol sanda ýalňyz eneleriň hem sosial-ykdysady ýagdaýyny gowulandyrmak üçin tagalla edýändigini, ýöne bu tagallalaryň iş ýüzünde anyk ýalňyz eneler kategoriýasyna galtaşmaýandygyny öňe sürýär.
T. Begmedowanyň pikirine görä, eger 1930-njy ýyllarda, Ikinji jahan urşy döwründe bolan wakalar hasaba alynmasa, sowet döwründe türmä düşýän ýa iş, okuw gözleginde başga ýurtlara gidýän erkekler, dul aýallar ýa ýalňyz eneler edil häzirkisi ýaly uly meselä öwrülmändi.
Şol döwürde döwlet ýalňyz enelere hemme taraplaýyn goldaw bererdi. Mysal üçin, ýokary okuw jaýyna girmekde, işe ýerleşmekde, ýaşaýyş jaýyny almakda olara anyk ýardam edilerdi. Şeýle-de olara kömek puly, maddy kömek berlerdi. Eger-de iş ýerleri kemeldilmeli bolsa, ýalňyz eneler iň soňky nobatda ştat kemeltmä degişlidiler.
Taýagyň iki ujy
Türkmenistandan gowuşýan habarlar häzir ýalňyz eneler babatdaky ýagdaýyň biraz üýtgändigini görkezýär.
«Sosial-ykdysady ýagdaýyň uzak ýyllap ýaramazlaşmagy, işsizligiň derejesiniň ýokarlanmagy, neşekeşlik, erkek adamlaryň bir böleginiň iş, okuw gözleginde daşary ýurtlara gitmegi sebäpli gyzlar nähilem bolsa bir maşgalaly bolmak üçin, ýa-da bolmasa jynsy gatnaşykdaky tejribesizlik, bilimsizlik zerarly graždan nikasynda durmaga mejbur bolýarlar» diýip, Begmedowa aýdýar.
«Ýöne bu ýerde taýagyň iki ujy bar - diýip, Begmedowa sözüni dowam etdirýär. - Ýalňyz ene birnäçe hukukdan mahrum bolýar. Mysal üçin, ol bir erkek bilen graždan nikasynda, ýagny ýazylyşman ýaşap, umumy emläge hakly bolup bilmeýär.»
Hukuk goraýjy ýalňyz enäniň ýaşaýan adamsynyň garyndaşlarynyň arasynda pikir-garaýşyny aýdyp bilmeýändigini ýa-da onuň sözüniň kän bir alga alynmaýandygyny aýdýar. Iň esasy mesele bolsa bu ýagdaýyň ahlak tarapy, bu hili şertde ýaşaýan aýala adamsynyň maşgalasynda başga sortly aýal hökmünde, äsgermezçilikli garaýarlar. Bu bolsa diňe onuň özüne däl, eýsem onuň çagasyna-da ýaramaz täsir edýär. Bu hili ýagdaýda doglan çaga çagalar bagynda, mekdepde beýlekileriň kemsitmesine duçar bolýar.
Käbir ýagdaýlarda bolsa, seýregrägäm bolsa, aýallaryň graždan nikasynda hem ikinji, üçünji aýal bolup ýaşaýan halatlary hem bar. Beýle ýagdaýda şeýle aýalyň ýaşaýan adamsy iki, üç maşgalany ekläp bilmeýär. Bu hili ýagdaýda çaga iýgi-içgi, geýim-eşik ýaly ýönekeý üpjünçilikden hem mahrum bolýar. Şu ýerdenem maşgala dawalary, urlup-ýenjilmeler ýüze çykýar.
T. Begmedowa bu hili ýagdaýda ýalňyz eneleriň meseläniň etiki nukdaýnazaryndan hemişe polisiýa, häkimiýetlere arz etmeýändigini aýdýar. Eger maşgalada aýal, çagalar urulsa, bu hem jynsy esasadaky diskriminasiýa bolýar. Umuman alnanda, bu mesele problemanyň bir topar tarapyny öz içine alýar. Onuň çägi aýaly ýaşaýyş üçin ykdysady serişdelerden mahrum etmekden dilde masgaralamalara, psihologiki basyşlara, fiziki hem jynsy zorluklara çenli uzaýar.
«Bu problema köplenç bir-birine bagly we ugurdaş häsiýete eýe. Emma aýallar köplenç utançdan ýa-da özlerini günäli duýup, häkimiýetlere ýüz tutmaýarlar» diýip, Begmedowa gürrüň berýär.
Ýewropada ýaşaýan syýasy aktiwist Jeren Türkmenistanda işsizligiň, jenaýatçylygyň köpelmegi bilen erkekleriň eklenji alaçsyz ýagdaýda aýallaryň üstüne atýan halatlarynyň az bolmaýandygyny, netijede aýallaryň köpüsiniň az gazançly agyr işlerde işlemäge mejbur bolýandygyny, olaryň saglygyna seretdirmäge-de mümkinçiliginiň azdygyny, umuman, türkmenistanly eneleriň köpüsiniň kömege mätäçdigini aýdýar.
Maglumatlara görä, türkmen bazarlaryna uzak obalardan azyk önümlerini getirip satýanlaryň arasynda hem ýanýoldaşyny ýitiren eneler kän duşýar.
Halkara tejribesi
Ýewropa ýurtlarynda çagaly enelere nähili garaşyk edilýär?
T. Begmedowa Ýewropada çaga hem ene baradaky aladanyň döwletiň sosial syýasatynyň özeni bolup durýandygyny aýdýar. Galyberse, Ýewropada resmi nika bilen graždan nikasynyň arasynda hem tapawut goýulmaýar. Islendik ýagdaýda çaga döwletiň goragy astynda bolýar. Ýagny, döwlet çagany hem aýaly goramagy öňdäki planda goýýan syýasat ýöredýär. Hatda aýallaryň özleriniň graždan nikasyny düşünjeli saýlaýan gezekleri-de az däl. Sebäbi olar bu ýagdaýda döwletden çagany terbiýelemek üçin has köp kömek alýarlar.
Hukuk goraýjy T. Begmedowa Türkmenistanda ýalňyz eneleriň problemasynyň çözülmegi üçin döwletiň maşgala, sosial goraglylyk baradaky syýasatyny gowulandyrmalydygyny aýdýar. Hukuk goraýjynyň pikirine görä, türkmen döwletiniň dul galan ýa aýrylyşan aýallar, ýalňyz aýallar babatda ýörite programma işläp düzmegi gerek. Şeýle-de ol bu meseläniň köpçülikleýin habar serişdelerinde hemmetaraplaýyn beýan edilmelidigini, bu problema barada düşünje berýän gepleşikleriň taýýarlanylmalydygyny aýdýar.
«Çaganyň haýsy nikada, nähili ýagdaýda doglandygyna garamazdan, çagaly aýalyň hormat-sylagynyň aýratyn bolmalydygy öňe sürülmeli, ýagny üns çaga, ösüp gelýän nesle gönükdirilmeli. Şeýdilen ýagdaýynda bu mesele hiç bir kynçylyksyz çözlüp bilner» diýip, düýbi Bolgaraiýada ýerleşýän “Türkmen Helsinki fondunyň” başlygy T.Begmedowa Azatlyk Radiosyna aýtdy.
"Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
2009-njy ýylyň aprel aýynda moldawanlar paýtagt Kişinýowda köçelere dökülip, parlament saýlawlarynyň netijelerine protest bildirdiler. Bu ýagdaý häkimiýeti Kommunstik partiýanyň gysajyndan çykardy welin, ýöne ýurt çykgynsyz ýagdaýa düşüp, hem Orsýetiň tarapyny çalýan Kommunitik partiýa hem-de Günbatara ýykgyn edýän dört partiýadan ybarat “Ýewropa Integrasiýasy Alýansy” doňup galdy.
Onsoň, iki gezek synanyşyp, bir prezident saýlap bilmedik parlament ýatyrylyp, 2009-njy ýylyň iýul aýynda ýene bir saýlaw geçirildi. Bu saýlawyň hem Alýansyň güýjüni az-kem artdyrmakdan başga beren aýgytly netijesi bolmady. Şol sebäpden, ine, 28-nji noýabr, ýekşenbe güni moldawanlar ýene-de ses berişlige gidýär.
Paýtagt Kişinýowda bir saýlawçy syýasatçylaryň arasyndaky dawa-jenjelden özüniň halys irendigini aýdýar: “Iň möhüm zat Moldawada syýasy krizisiň çözülmegi. Bu ýagdaý ne bize - ýönekeý raýatlara, ne-de syýasatçylara gowy. Näme isleýändigimiz, saýlawdan soň Moldawanyň haýsy ugra gönükjekdigi bilinse gowy”.
Yşyk görnenok
Ýöne bu umyt hasyl bolmajaga meňzeýär. Geçirilen soňky pikir soralyşyklar alty sany partiýanyň parlamentden orun aljakdygyny we häzirki ýagdaýda haýsydyr bir düýpli üýtgeşikligiň bolmajakdygyny görkezýär.
Birleşen Ştatlar bilen Ýewropa Bileleşigi “Ýewropa Integrasiýasy Alýansyny” ileri tutýarlar. Kişinýowly syýasy analitik Aneli Ute Gabanynyň garaýşyça, bu goldawyň möhüm rol oýnamagy mümkin.
“Meniň pikirimçe, bu saýlaw gaty ähmiýetli. Muny daşardan, Ýewropa Bileleşigi we Birleşen Ştatlardan gelýän yşaratlar-da görkezýär. Bular gaty aýdyň yşaratlar. Esasy zat - Moldawanyň saýlajak ýoly. Muny daşardan görmek bolýar” diýip, Gabany aýdýar.
Kimler barar?
Möhüm zatlaryň biri - ses berişlige näçe adamyň gatnaşjakdygy. Orsýete ýykgyn edýän köne nesliň saýlawa gitjekdigi şübhesiz. Orsýet tarapyndan goldanylýan separatistik region Transdniester hem, garaşsyzlyk yglan edendigine garamazdan, saýlawa goşulýar. Ýöne bu ýerde-de adamlar häzirki ýagdaýdan ýadana meňzeýär.
“Biziň telewideniýe kanalymyz ýok. Şol sebäpden Moldawada nämeleriň bolup geçýändigini bilemzok. Bu ýerde telewideniýeden we radiodan Moldawa barada berilýän zatlar bu ýerdäki ýolbaşçylara peýdaly. Nämeleriň bolup geçýändigini bize görkezenoklar. Mysal üçin, men bir moldawan raýaty, şol sebäpden Moldawa barada köpräk maglumat almak isleýärin” diýip, Tiraspolda ýaşaýan bir saýlawçy aýdýar.
Ýaşlar we Alýansyň tarapdarlary ses berişlige ýeterlik sanda gatnaşarmy - ol belli däl. Mysal üçin, sentýabr aýynda Alýans göni prezidentlik saýlawyny Baş kanuna girizmek baradaky referendumy ýola goýdy. Ýöne Alýans “hawa” diýip, näçe gygyrsa-da, muny goldanlaryň sany 33 prosente ýetmän, bu iş başa barmady.


text:
Şu geçen dynç alyş günleri Çehiýa Respublikasynda geçirilen parlament saýlawlarynda parlamentdäki orunlaryň aglabasyna eýe bolan esasy partiýalardan üçüsi şu gün özara bileleşip, parlament koalisiýasyny döretmekçidiklerini yglan etdiler.
Bu barada eden beýanatynda Graždan Demokratik partiýasynyň lideri Petr Neças öz partiýasy bilen birlikde Çehiýanyň «TOP-09» we «Jemgyýetçilik işleri» atly partiýalarynyň döretjek bu koalisiýasynyň ýurtda maliýe hem-de kanunçylyk taýdan jogapkärçilikli syýasat alyp barjakdygyny aýtdy.
Bu partiýalar bilelikde Çehiýanyň 200 orunlyk parlamentinde 118 orna eýelik edýärler.


text:
Mäne we Çäçe obalary Aşgabatdan 270 km uzaklykda ýerleşýär. Ilaty girdejisi babatda, umuman oba hojalygyna bil baglaýan bu obalarda, Türkmenistan garaşsyzlygyna gowşaly bäri o diýen uýtgän zat ýok. Bu meselede, esasanam, olaryň agyz suwy bilen üpjünçiligi hakda gürrüň etmek mümkin.
Oýlere agyz suwuny akdyrýan ýörite suwgeçiriji turbalar bolmansoň, bu iki oba içimlik suw henizem ýörite suw daşalýan awtoulaglar bilen getirilip, her bir hojalygyň howlusyndaky ýörite suw saklanýan howuzlara guýulýar. Bu maksat üçin obada 10 töweregi suw daşaýan ýörite awtoulaglar bar.
Olar suwy Mäne obasynyň 15 kilometr golaýyndaky Garagum kanalyndan ekin meýdanlary suwarmak üçin niýetlenen suwdan alýarlar. Şeýle-de bu obalara içimlik suw Mäne obasyndan 3 kilometr uzaklykdaky skwažinalardan hem getirilýär.
Suw söwdasy gyzyşýar
Skwažinadan getirilýän suw ajy bolansoň, onuň 4 tonnasynyň bahasy 14 manat bolup, kanal suwunyň şonça möçberdäkisiniň bahasy bolsa 50 manada durýar.
Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, Mäne obasynyň içinde hem 3-4 sany suw skwažinalary gazylypdyr. Bu skwažinalardan alynýan suw, esasan, obanyň ýaşaýjylarynyň hususy mellek ýerlerini suwarmak üçin ulanylýar. Bu suwdan nobat boýunça peýdalanylýar.
“Ýörite mirap bolup, ol bu suwdan peýdalanylşyna gözegçilik edýär. Mellegi bir gezek suwarmak üçin 4 manat tölemeli. Ýöne bu nobat boýunça, mellegi ýylda 3-4 gezekden köp suwaryp bolmaýar” diýip, bu obanyň ýaşaýjysy 58 ýaşly Sapar gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, Eýran tarapdan Mäne-Çäçe jaryndan hem suw akyp gelýär. Jardan akýan suwdan sowet döwründe bu obalaryň ýaşaýjylarynyň öz melleklerini suwarmaga mümkinçilikleri bolupdyr. Emma, häzir bu jardan gelýän suw bugdaý ekilen meýdanlary suwarmak üçin ulanylýar. Bu hem obanyň hususy mellekleriniň guramagyna getiripdir.
“Ýerli ýolbaşçylar jardan gelýän suwy bugdaý ekinini suwarmak üçin ulanyp başlansoňlar obamyzdaky mellekler gurady. Skwažinadan alynýan we nobatlaýyn berilýän suw bolsa ýeterlik däl” diýip, mäneli Sapar gürrüň berýär.
Gaz hem çyra
Mäne we Çäçe obalylarynyň suw bilen üpjünçiligindäki problemalaryndan başga-da, bu iki obanyň ýurtda mugt berilýär diýilýän elektrik togy we gaz bilen üpjünçiliginde hem kemçilikler bar. Bu iki obanyň ýaşaýjylarynyň aýtmaklaryna görä, diňe öten ýyl gaz bilen üpjünçilik birneme kadalaşypdyr.
“Şondan öň gaz örän pesdi. Ýöne häzirem käwagt gaz peselýär” diýip, Mäne obasynyň ýaşaýjysy 45 ýaşly Ýakup aýdýar. Emma, elektrik togy her gün iň bolmanda bir gezek öçýär.
Mäne we Çäçe obalarynyň hersinde näçe adamyň ýaşaýandygy baradaky resmi maglumaty tapmak başartmady. Ýöne bu obalaryň hersinde 1000-den gowrak hojalygyň ýaşaýandygyny ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.


text:
ABŞ-nyň «Türme syýasaty inisiatiwasy» toparynyň soňky maglumatlaryna görä, Türkmenistan ilatynyň jan başyna düşýän tussaglarynyň sany boýunça, Birleşen Ştatlardan soň, dünýäniň 170 ýurdunyň arasynda ikinji ýerde durýar.
Eger Birleşen Ştatlarda her 100 müň adama 693 tussag düşýän bolsa, Türkmenistanda her 100 müň adama 583 tussag düşýär.
Mundan öň Türkmenistanyň sebitde ilat sany boýunça iň kän tussagly ýurtdugy barada habarlar çykypdy. Şol bir wagtda Türkmenistan iň kän günä geçiş yglan edýän ýurtlaryň biri hökmünde tanalýar we türkmen türmelerine garaşsyz synçylaryň baryp görmegine rugsat berilmeýär.
Huffingtonpost.com neşiri bu maglumatlary çap etmek bilen, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň 2015-nji ýylda Türkmenistany adam hukuklaryny bozmakda, şol sanda «eden-etdilikli tussag etmelerde, adam gynamakda we graždan azatlyklaryny hormatlamazlykda» ýazgarandygyny ýatladyp, Birleşen Ştatlaryň otuz iki ştatynda ilatyň jan başyna düşýän tussaglaryň sanynyň Türkmenistandaky tussag sanyndan ýokarda durýandygyny aýdýar.
Ozalky tussag Geldi Kärizowyň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä, Türkmenistanda tussaglaryň sanawyna LTP-lerde, Bejeriş-zähmet profilaktikasy edaralarynda saklanylýan müňlerçe adam goşulmaýar we olaryň tussag şertleri türmelerdäkiden agyr bolmasa, ýeňil diýip bolmaz.
Ol Azatlyk radiosynyň öz bolan türmelerindäki tussaglaryň sanynyň ol ýerde düzgün boýunça saklanmaly adamlaryň möçberinden ençeme esse kän bolandygyny aýtdy.
Geldi Kärizowyň tassyklamagyna görä, Seýdi şäherindäki türmede ozal tussaglara hünär öwredilen okuw desgalary hem ýatak jaýlaryna öwrülipdir. Mundan başga, ol türmäniň içindäki senagat zonasynda, kerpiç çykarylýan ýerde hem ýatak jaýlarynyň gurnalyp, ol ýerde hem tussaglaryň ýatyp-turýandygyny gürrüň berdi.
Birleşen Ştatlarda, Hytaý, Fransiýa we Germaniýa ýaly jemi içerki önüminiň ösüş derejesi deňeşdirerlik ýurtlara garanda hem, alty essä golaý kän tussag bar.
ABŞ-nyň Bilim departamentiniň maglumatyndan çen tutulsa, bu ýurtda bilime goýberilýän serişdeden adamlary gözenegiň arkasyna dykmak üçin goýberilýän serişdäniň has kän bolmagy bilen bagly.
«Türkmen atlary» birleşiginiň ozalky başlygy Kärizow bolsa, Türkmenistanda tussaglaryň sanynyň köplügini halky gorkuda saklamak syýasaty bilen baglanyşdyrýar.
Täze barlagyň netijelerine görä, Birleşen Ştatlaryň ştatlarynyň köpüsi tussag edilýän adamlaryň sany boýunça dünýäniň esasy ýurtlaryndan ýokarda durýar.
ABŞ-nyň Kolumbiýa okrugy tussag etmek derejesi boýunça iň ýokarda bolup, bu ýerde her 100 müň adama 1,196 tussag düşýär.
Merkezi Aziýa ýurtlarynda tussaglaryň sany dürli-dürli. Gazagystanda her 100 müň adama 221 tussag düşse, Gyrgyzystanda - 167, Özbegistanda — 150, Täjigistanda bolsa — 121 tussag düşýär.
ABŞ-nyň «Türme syýasaty inisiatiwasy» toparynyň geçiren barlagynda ozal federal, ştat we ýerli tussag derejeleri barada geçirilen barlaglaryň netijeleri, şeýle-de Bütindünýä Türme guramasynyň Jenaýat agtaryş syýasaty barlaglary institutynyň maglumatlary ulanylypdyr.


text:
Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulff 18-nji oktýabrda Türkiýä başlan saparynyň dowamynda ýurduň syýasy ýolbaşçylary bilen duşuşýar.
Kristian Wulffuň bu saparynyň geçýän wagty Germaniýada immigrantlar boýunça çekeleşikleriň ýitileşmegine we öň görlüp-eşidilmedik derejä ýetmek howpunyň döremegine gabat geldi. Türkler Germaniýada iň köp sanly etnik topary emele getirýär.
Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulff agyr diplomatik pursaty başdan geçirýär. Onuň Türkiýä edýän bäş günlük saparynyň gün tertibi resmi häsiýete eýe bolup, ençeme duşuşyklary we gepleşikleri öz içine alýar.
Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül we premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan bilen gepleşiklerden soň Germaniýanyň prezidentiniň 19-njy oktýabrda Türkiýäniň parlamentinde çykyş etmegine garaşylýar.
Emma Kristian Wulffuň Türkiýä sapary Germaniýada immigrantlar meselesi boýunça dowam edýän çekeleşikleriň güýçlenen wagtyna gabat geldi. Çekeleşikleriň üns merkezinde ýurtda ýaşaýan dört milliondan gowrak musulmanlar we olaryň aglaba köpçüligini emele getirýän etnik türkler durýar.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkeliň 16-njy oktýabrda eden beýannamasynyň mazmuny köpleri geň galdyrypdy. Merkel Germaniýanyň dürli medeniýetleri öz içine alýan jemgyýeti döretmek synanyşygynyň “çakdan aşa uly şowsuzlyga” uçranlygyny aýtdy.
“Öz-özümizi aldap geldik”
Özüniň “Hristian-Demokratik partiýasynyň” duşuşygynda eden çykyşynda Angela Merkel dürli medeniýetlerden gelip çykan adamlara ýurduň esasy jemgyýetine aralaşmazdan, bilelikde ýaşamaga berlen mümkinçilikleriň oňly netije bermänligini belledi.
“Maýn boýundaky Frankfurt şäherinde bäş ýaşyna ýetmedik her üç çaganyň ikisiniň immigrant geçmişi bar. Biz 1960-njy ýyllaryň başynda zähmet migrantlaryny kabul eden ýurt” diýip, Merkel aýtdy. “Häzir olar biz bilen bile ýaşaşýarlar. Biz bolsa olaryň bärde galmajagy we iru-giç yzyna gaýdyp gitjegi barada öz-özümizi aldap geldik. Iş ýüzünde bu beýle bolmady. Medeniýetara gatnaşyklar – biziň bile ýaşaşyp, birek-birekden göwnühoş bolmak baradaky arzuw-isleglerimiz şowsuzlyga uçrady, örän şowsuz boldy”.
Angela Merkel şeýle-de german halkynyň hristian konsepsiýasyna eýerýänligini belläp, muny kabul etmeýänleriň “bu ýerde özlerine orun tapmajagyna” göz ýetirmelidigini aýtdy.
Merkel Germaniýanyň immigrantlar jemgyýetleriniň agzalaryna ýüzlenip, ýurduň jemgyýetine aralaşmak we german dilini öwrenmek üçin has köpräk jan etmäge çagyrdy. Analitikler onuň bu çykyşyny “Hristian-Demokratik partiýasynyň” immigrasiýa we immigrantlar meselesinde uly aladalanma bildirýän sag ganatyny köşeşdirmäge synanyşygy hökmünde kabul etdiler.
Kyn iş
Angela Merkeliň beýanaty ýurduň esasy jemgyýeti bilen immigrantlaryň arasynda bar bolan gapma-garşylyklary görkezdi. Ýurtda ýaşaýan ýaş türkleriň köpüsi Germaniýada üçünji nesil bolup durýarlar. Emma olar özlerini şeýle duýmaýarlar. Bu bolsa beýleki problemlar bilen bir hatarda ýurduň musulman jemgyýetiniň radikallaşmagyna amatly şert döredýär.
Germaniýanyň prezidenti Kristian Wulffuň ýakynda immigrantlar barada eden köşeşdiriji mazmunly çykyşy Angela Merkeliň beýannamasyna käbir deňagramlylygy döretdi.
3-nji oktýabrda Germaniýanyň birleşmeginiň 20-nji ýyl dönümi mynasybetli eden çykyşynda Wulff häzirki wagtda yslamyň Germaniýanyň medeniýetiniň ykrar edilen bölegi bolup durýanlygyny belledi. Germaniýanyň prezidentiniň bu sözleri Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül tarapyndan makullandy we minnetdarlyk bilen kabul edildi.
Häzirki wagtda Kristian Wulffuň öňünde Germaniýanyň hökümetiniň ýurduň 40 ýylyň dowamyndaky immigrasiýa boýunça tejribesinden nägileliginiň sebäbini düşündirmek işi hem keserip dur.
Germaniýanyň Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine goşulmagyna garşy çykyş edýänligi-de taraplara mälim. Köpçülikleýin pikir öwrenmeleri Germaniýanyň ilatynyň 72%-niň Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagyna garşy çykyş edýänligini görkezdi. Muňa garamazdan, Germaniýa bilen Türkiýe, adatça, gowy gatnaşyk saklap gelýärler.
Kristian Wulffuň Türkiýä saparynyň gün tertibi Stambulda türk-german uniwersitetiniň düýbüni tutmak we ýurduň dini liderleri bilen duşuşmak çärelerini öz içine alýar.


text:
Türkmenistanda metbugat hakyndaky täze kanun güýje gireninden soň garaşsyz žurnalistleriň iş şertleri nähili, olara edilýän basyşlar näderejede saklanyp galýar ýa-da bu meselede nähili üýtgeşiklikler bolup geçýär?
Ýerli habarçylarymyzyň gatnaşmagynda taýýarlanan «Aktual gürrüň» gepleşigimizde şu soraga jogap tapmaga çalyşýarys.
Ony diňläp, pikir-bellikleriňizi aýtsaňyz, Türkmenistanda metbugatyň we garaşsyz žurnalistleriň, söz, metbugat azatlygynyň roly babatda sowet döwründen galan çäkli düşünjeleriň özgerişi barada öz garaýyşlaryňyzy paýlaşsaňyz, hoşal bolarys.


text:
Çarşenbe güni BMG-niň parahatçylygy goraýjy toparynyň başlygy Herw Ladsous Siriýanyň häzirki wagt graždanlyk urşy ýagdaýyna girendigini aýdyp, çykyş etdi.
Bu barada eden çykyşynda ol soňky günler Siriýadaky zorluklaryň we çaknyşyklaryň derejesiniň has güýçlenendigine salgylanyp, ýurtdaky konfliktleriň tebigatynyň bütinleý üýtgändigini nygtady.
Ol: “Häzirki wagt Siriýanyň hökümeti ýurduň territoriýasynyň ep-esli böleginde we birnäçe şäherinde öz kontrollygyny elden giderdi we indi kontrollygy ele almak ugrunda dyrjaşýar” diýip, belledi.
Munuň özi BMG-niň wekiliniň resmi ýagdaýda Siriýada graždanlyk urşunyň barýandygyny tassyklamasy hökmünde alamatlandy.


text:
Sişenbe güni BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkony, saýlawlardan soňra oppozisiýa gazaply daralandygy üçin, adam hukuklaryna hormat goýmaga çagyrdy.
Ban Ki-munuň metbugat wekili Farhan Hakyň aýtmagyna görä, “Baş sekretar “žurnalistlere, raýat jemgyýetiniň aktiwistlerine we oppozision kandidatlara azar berilýändigine we olaryň tussaglykda galýandygy baradaky habarlara aladalanýar”.
Mundan bir gün ozal ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Mijatowiç Belarusyň hökümetini garaşsyz žurnalistleri we metbugaty gysmagyny bes etmäge çagyrdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama dünýä liderlerini ýadro desgalarynyň goragyny berkitmek, «Yslam döwleti» ýaly «dälileriň» ýadro ýaragyna» eýe bolmagyna ýol bermezlik üçin has kän tagalla etmäge çagyrdy.
Obama bu çagyryşy 1-nji aprelde, Waşingtondaky ýadro sammitiniň soňunda etdi. Obamanyň ýadro terrorizminden gorag üçin atom materiallarynyň berk saklanylmagyna gönükdirilen dördünji we ahyrky sammitine dünýäniň 50 çemesi lideri gatnaşdy.
Obama ýadro terrorizmini 21-nji asyr dünýäsiniň iň uly wehimleriniň biri atlandyrdy. Ol hiç bir toparyň bomba materiallaryny ele salmagy başarmandygyny, emma «Al-Kaýdanyň» bu ugurda uzak tagalla edendigini aýtdy.
Çagyryşlaryna garamazdan, sammite toplanan 50 çemesi lider bu ýyl geçirilen ýygnanyşygyň şeýle duşuşyklaryň soňkusy boljagyny yglan etdi.
Maslahata gelmedikleriň arasynda Orsýetiň wekiliniň bolmazlygy aýratyn göze ildi, bu ýurt özüniň Ukrainadaky we beýleki meselelerdäki hereketleri sebäpli günbatar bilen sowaşyp ýör.


text:
Gara girdap
Umumy otnositellik teoriýasynda, gara girdap älem giňişliginiň dartyş meýdançasy örän güýçli bolan sebitidir. Hiç bir zat, şol sanda ýagtylyk hem onuň dartyş güýjünden gaçyp bilmeýär. Gara girdabyň ýeke ugurly ýüzi bar bolup, oňa tekiz gözýetim diýilýär, ol ýeriň içine obýektler düşüp bilýär, emma welin ondan ýekeje zat hem çykyp bilmeýär. Oňa "gara" diýilmeginiň sebäbi hem, ol özüne gelip degen ähli ýagtylygy sorup alýar we hiç hili yzyna gaýtarmaýar. Gara girdabyň bu aýratynlygy edil termodinamikadaky kämil gara jisim ýalydyr.


text:
Žurnalistleri goramak baradaky komitet gazak häkimiýetleriniň ýurtdaky metbugat azatlygyny çäklendirýandigini aýdyp, olary tankyt etdi.
Bu barada ýaýradylan täze hasabatda ÝHHG-niň ýolbaşçylygyny almazdan öň resmi Astananyň ýurtdaky adam hukuklary we metbugat azatlygy bilen bagly ýagadaýy gowlandyrmak ugurynda iş alyp barjakdygyny wada berendigi ýatladylýar. “Gazagystandaky häzirki ýagdaý bolsa gazak häkimiýetleriniň bu wadalaryny ýatdan çykaryp, repressiw çäreleri ulanmagy artdyrandyklaryna şaýatlyk edýär” diýlip, hasabatda bellenýär.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani eýranlylaryň köpüsiniň Tähranyň halkara sanksiýalarynyň ýatyrylmagyna derek ýadro programmasyny çäklendirmegi boýunça halkara ylalaşygyny goldaýandyklaryny habar berdi.
ABŞ-nyň “60 minut” atly telewizion programmasy bilen söhbetdeşliginde Rohani eýranlylaryň henizem ABŞ ynamsyz garaýandygyny, emma ylalaşygyň gatnaşyklary gowulandyrmalydygyny belledi.
“Aranyň uzaklygy, ylalaşyksyzlyk, ynamyň ýetmezçiligi tiz aradan aýrylmaz”, diýip Rohani belledi we “men bu duşmançylygy azaltmak ugrunda biziň ilkinji ädim ädendigimize ynanýaryn” diýdi.
Şeýle-de Rohani Tähranyň ABŞ bilen “tussaglary çalyşmak” meselesine gyzyklanma bildirip biljekdigini belledi. Eýran uzak wagt bäri birnäçe amerikan raýatyny, şol sanda “Waşington Post” gazetiniň habarçysy Jason Rezaiany tussaglykda saklaýar.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetine degişli “Syýahat” žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy.
Üç dilde neşir edilen žurnalyň nobatdaky sany “Ýaşulular maslahaty: däp-dessurlaryň parasatlylygy — täzeçillikleriň energiýasy” atly makala bilen açylýar. Žurnal Türkmenistanyň syýahatçylyk pudagyny ösdürmek mümkinçiligi we myhmansöýerligi bilen daşary ýurtlulary giňden tanyşdyran, ýurdumyzda we onuň çäklerinden daşynda guralan syýahatçylyk forumlary baradaky reportažlara okyjylaryň ünsini çekýär. Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň wekiliýetiniň Özbegistanyň paýtagty Daşkentde we Ýaponiýanyň paýtagty Tokioda bolan halkara sergi-ýarmarkalara gatnaşandygy baradaky maglumatlar muňa degişlidir.
Makalalaryň arasynda “Daşoguz—GDA-nyň 2016-njy ýylda medeni paýtagtydyr” atly makala hem bar. “Arkalaşygyň medeni paýtagtlary” atly döwletara maksatnama, her ýyl paýtagt däl ýurtlarda döredijilik çeşmeleriniň ýygnanmagyna we emele gelen berk taryhy medeni gatnaşyklara esaslanýan, täsirli we köp öwüşginli medeni we gumanitar çäreleri döretmegi üpjün edýär. Hut şu sebäpli hem, häzirki döwürde Arkalaşyga girýän Garaşsyz döwletleriň özboluşly medeni gatnaşyklary işjeň dowam etdirilýär.
Žurnalyň täze sanynda mundan 20 ýyl ozal esaslandyrylan, ýurdumyzyň ilkinji hususy syýahatçylyk firmalarynyň biri bolan “Haryt-syýahat” syýahatçylyk kompaniýasynyň işi hakynda gürrüň berilýär. Makalada bu kärhana tarapyndan Türkmenistanyň ähli künjeklerinde daşary ýurtly syýahatçylar üçin döredilýän hyzmatlaryň giň toplumy barada gürrüň berilýär.
“Gyzyljaryň gum öwrümleri” atly makala ýurdumyzdaky iň gyzykly syýahatçylyk ýollary barada gürrüňi dowam edýär.
“Syýahat” žurnalynyň ýörite goýberilişi tutuşlygyna "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyna bagyşlanypdyr. “20015-nji ýyl—Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly. Syýahatçylyk diplomatiýasy Türkmenistanyň “Açyk gapylar” syýasatynyň möhüm ugrudyr” atly baş makalada Hazar deňziniň kenar ýakasynda döredilen halkara derejesindäki ýaş deňiz şypahanasynyň ähli desgalary we täze binalary, onuň mundan beýläk hem ösdürilmeginiň geljegi barada giňişleýin syn berlipdir.


text:
Demirgazyk Korea geçen hepdede iki sany günorta koreýaly esgere şikes ýetiren minalary özniň goýandygyny ret etdi.
14-nji awgustda Demirgazyk Koreanyň täsirli Milli goranyş komissiýasy şeýle ýaragy öz goranyşy üçin ulanýandygy sebäpli günorta serhedindäki minalary hem özüniň goýan bolmagyna “aňlatmaýandygyny” aýtdy.
Seulyň derňewçileri we BMG-niň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky topary esgerleriň gözegçiligi amala aşyran wagtynda partlan minalary ýerleşdirmekde Phenýany aýypladylar. Partlamada esgerleriň biri bir aýagyny, beýlekisi iki aýagyny ýitidi.
Bu hadysa Seulyň 11 ýylyň dowamynda ilkinji gezek serhediň daşynda propaganda gepleşiklerine gaýtadan başlamagyna itergi berdi.


text:
“Transparency International” halkara guramasynyň aýtmagyna görä, soňky ýyllarda dünýä ýüzündäki her dört adamyň biri para berýär.
“Transparency International” dünýä döwletlerindäki korrupsiýanyň derejesine gözegçilik edýän guramadyr. Bu gurama 9-njy dekabrdaky korrupsiýa garşy göreş gününe gabatlap, 2010 Global Korrupsiýa Barotmetr hasabatyny ýaýratdy.
Bu hasabatda aýdylmagyna görä, soňky ýyllarda Owganystan, Hindistan, Yrak we Günorta Sahara döwletleri ownuk para bermek boýunça iň ýokary derejäni görkezipdirler.
Emma, bu hasabatda Türkmenistan barada maglumat berilmändir.