text:
Çiliniň prezidenti Sebastýan Pinera ýurduň magdan känlerinde we beýleki kärhanalarynda howpsuzlygy üpjün etmäge söz berdi.
“Kadaly işlemäge hiç hili şertleri bolmadyk San-Hose ýaly känlerde mundan beýle hiç kim işlemez” - diýip, Pinera Kopýano şäher keselhanasynda halas edilen magdançylar bilen duşuşygynda aýtdy.
Awgustyň başynda kände emele gelen opurylma netijesinde 33 magdançy iki aý gowrak wagt ýeriň aşagynda galdy. Olaryň diri galmagyny köpler gudrat atlandyrýarlar.
Häzir magdançylaryň käbirinde dişi we gözüniň görşi bilen bagly problemalar ýüze çykdy. Iki öýken keselli anyklandy.
Lukmanlaryň aýtmagyna görä, umumy alnanda halas edilenleriň ýagdaýy öň çak edilişinden gowy bolup çykypdyr.


c: text/html

text:
Alžiriň premýer-ministri Abdelmalik Sellal ýurduň gündogaryndaky gaz kärhanasynda jeňçileriň onlarça adamy zamun almagy bilen dörän dört günlük gapma-garşylykda sekiz ýurtdan 37 daşary ýurtlynyň öldürilendigini aýtdy.
Sellal duşenbe güni bolan metbugat ýygnagynda ýene-de ýedi daşary ýurtlynyň tapylmaýandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Amenas gaz zawodyna hüjüm eden 32 jeňçiniň hemmesiniň goňşy Maliden, fransuz we mali goşunlarynyň yslamçy jeňçiler bilen söweşýän ýerinden gelendigini aýtdy.
Ýöne Sellal jeňçileriň arasynda Müsüriň, Nigeriň, Mawritaniýanyň, Tünisiň, Maliniň raýatlarynyň bardygyny, olaryň içinde bir Kanada raýatynyň hem bolandygyny habar berdi. Ol 29 jeňçiniň öldürilendigini, üçüsiniň ýesir alnandygyny aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Prezident Wladimir Putin Russiýanyň goranyş pudagyna gözegçilik edýän komitetiň jogapkärçiligine degişli karara gol goýdy.
10-njy sentýabrda Moskwada “Ýaraglaryň kämilleşdirilmegini planlaşdyrmak” barada geçirilen ýygnakda çykyş eden Putin ”Russiýanyň täze ýaraglanyş bäsleşigini başlatmak niýeti ýok, emma Moskwa ýurda abanjak islendik howpa gaýtawul berer” diýdi.
Putin NATO-ny “özüni işini janlandyrmak” üçin Ukrainadaky konfliktler babatda ritorikany, ýagny çişirilen sözleri ulanmakda aýyplady.
Putin Russiýanyň täze strategik ýadro ýaraglaryny, aerokosmos goranyşyny we ýokary takyklyga eýe ýaraglary özleşdirmäge üns berjekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Ukrainadaky krizis bilen baglanyşykly Russiýa özüniň Günbatar ýurtlarynyň garşysyna girizen soňky sanksiýalary arkaly Günbataryň maddy we material serişdelerine bolan garaşlylygyny azaltmaga synanyşýar.
“Mynasyp gaýtawul”
Putin Russiýanyň howpsuzlygyna abanjak islendik kuwwatly howpuň doly analiz edilmelidigini we şeýle howpuň islendigine “mynasyp gaýtawulyň” berilmelidigini nygtaýar.
Orsýetiň prezidenti öz pozisiýasyny şeýle beýan edýär: “Biz eýýäm bu barada ençeme sapar aýtdyk, duýduryş berdik. Ýagny, biz öz howpsuzlygymyzy üpjün etmek maksady bilen maksadalaýyk çäreleri görmäge mejbur bolarys”.
Putin Orsýetiň täze harby doktrinasynyň dekabr aýyna çenli düzülmelidigini hem nygtady.
Russiýa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklar gündogar Ukrainadaky krizis sebäpli ýaramazlaşdy. Ukrainanyň hökümet güýçleri şu ýylyň aprel aýyndan bäri ýurduň gündogarynda Ukrainany bölmek maksady bilen baş göteren orsýetparaz separatistler bilen agyr söweşleri alyp barýar.
Geçen hepde NATO öz sammitinde Orsýet tarapyndan abanýan agressiw howpa garşy durmaga ukyply tiz gaýtawul berýän ýörite güýçleri döretmek kararyna geldi. Şeýle-de NATO hiç bir üçünji ýurduň bu harby bileleşigiň giňemeginiň öňüni almak maksady bilen NATO-nyň degişli kararyna weto goýmaga hukugynyň ýokdugyny Moskwa duýdurdy.
Kiýew we NATO Moskwany gündogar Ukrainadaky orsýetparaz pitneçilere goldaw bermek maksady bilen bu regiona rus esgerlerini we ýaraglaryny ugratmakda aýyplaýarlar. Moskwa bolsa bu aýdylýanlary inkär edýär.
“Russiýa goşunynyň 70%-ni çykardy”
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko özüniň 10-njy sentýabrda beren maglumatynda Russiýa serhediň etegindäki goşunynyň 70%-ni Ukrainadan çykardy diýdi.
Poroşenko rus goşunynyň sany barada takyk sanlary mälim etmedi, emma NATO Russiýanyň Ukrainada birnäçe müň esgeriniň bardygyny belleýär.
Poroşenko hökümet maslahatynda eden çykyşynda Russiýanyň bu ädimi “parahatçylykly inisiatiwalaryň gowy geljeginiň bardygy barada bize güýçli umyt berýär” diýdi. Şeýle-de ol, gündogar Ukrainadaky hökümet güýçleri täze hüjümleri amala aşyrmak üçin däl-de, goranyşy artdyrmak üçin gaýtadan zerur çäreleri görýärler diýdi.
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow öz 9-njy sentýabrda eden çykyşynda Ukrainanyň Donetks şäheriniň demirgazyk-gündogaryndaky hökümet güýçleriniň işjeň derejede gaýtadan düzülýändigini öňe sürüp, ok atyşygy bes etmek baradaky karara garamazdan, Kiýewi pitneçilere garşy hüjümleri amala aşyrmaga taýýarlyk görmekde aýyplapdy.
Gündogar Ukrainadaky ok atyşygy bes etmek baradaky ýaraşyk 5-nji sentýabrda güýje giripdi. Bu barada orsparaz separatistler bilen ukrain hökümeti Minsk şäherinde ylalaşyga gol goýdular.
10-njy sentýabrda Germaniýanyň kansleri Angela Merkel gündogar Ukraina üçin parahatçylyk planlarynyň heniz doly durmuşa geçirilmändigini belläp, Ýewropa Bileleşigini Russiýa garşy täze sanksiýalary derhal güýje girizmäge çagyrdy.
Ýewropa Bileleşigi Orsýete garşy 8-nji sentýabrda ykdysady sanksiýalaryň täze tapgyryny girizmegi karar etdi. Emma bu sanksiýalar agza döwletler tarapyndan kabul edilse-de, häzirlikçe olar güýje girizilenok.


text:
ABŞ-nyň Goranmak ministrligi Owganystandaky uruş barada onlarça müň materialyň daşary çykmagyny gurnamakda tussag edilen harby gullukçy Bredli Menninge şübhe bildirýär.
Bu barasynda düýn CNN telekanaly adynyň tutulmagyny islemedik Pentagondaky ýokary derejeli işgäre salgylanyp habar berdi.
22 ýaşly Bredli Menning gizlin maglumatlar bilen işlemegiň düzgünini bozany üçin iýun aýynda tussag edilipdi. Şol dokumentleriň bir bölegi “Wikileaks” saýtynda peýda boldy.
“Wikileaks” ýakynda Owganystandaky operasiýalar barada başga-da müňlerçe material çap etdi.
Saýtyň ýolbaşçylary öz çeşmelerini aýtmakdan ýüz öwürýärler.


text:
“Awazany” gelim-gidimli syýahatçylyk zolagyna öwürmek baradaky tagalla ençeme ýyldan bäri dowam edýär.
Edil häzirki döwürde turistleriň ünsüni özüne o diýen çekip bilmeýänem bolsa, bu işiň başa barmagy üçin, döwlet gaznasyndan milionlarça dollar serişde goýberildi. 5 ýyldyzly myhmanhanalaryň 8 sanysy gurlup, ulanyşa tabşyryldy. Fontanlar bilen bir hatarda zolagyň turistik keşbini gözelleşdirmek üçin, emeli derýa guruldy. Türkmenbaşy şäheriniň aeroporty täzeden gurlup, ol halkara derejesindäki howa menziline öwrüldi. Şäheriň köçeleriniň köpüsi abatlaşdyrylyp, bu şäher bilen “Awazanyň” arasynda täze ýol guruldy.
Resmi çeşmeleriň maglumatyna görä, bu proýektleri amala aşyrmak üçin, 2007-nji ýyldan bäri döwlet gaznasyndan 1,4 milliard dollar serişde goýberilipdir. “Awazada” gurulmagy meýilleşdirilýän binalaryň sanyndan çen tutulsa, gurluşuklar üçin ýene birnäçe milliard dollaryň goýberilmegi mümkin.
Türkmenbaşy şäheriniň aeroporty täzeden gurlup, ol halkara derejesindäki howa menziline öwrüldi.
Eýsem bu proýekt we oňa goýberilen serişdeler ýerli halkyň durmuşyna nähili täsir ýetirdi? Bu soraga häzirki döwürde dürli garaýyşlar bar. Käbir adamlar syýahatçylyk şäherçesiniň getirjek bähbidine şübheli garaýan bolsalar, “Awazanyň” alkymynda ýerleşýän Türkmenbaşynyň käbir ýaşaýjylarynyň garaýyşlary pozitiw. Türkmenbaşynyň ýaşaýjysy Şöhrat hem olardan biri.
“Meniň aýlygym 600 manat. Ýöne munuň daşyndan müşderileriň göwnünden çykaran “çaý” pullaram az däl” diýip, ol aýdýar.
“Awaza” dynç almaga barýan adamlary ulag bilen üpjin edýän taksiçiler hem öz ýagdaýlaryndan hoşal. “Awazada” syýahatçylyk zolagynyň döredilmeginiň Türkmenbaşy şäheriniň transport infrastrukturasyna hem belli derejede oňyn täsir ýetirendigini görmek bolýar.
Emma “Awaza” syýahatçylyk zolagynyň ýerli ilata ýetiren täsirine negatiw baha berýänlerem bar. Beýle garaýyşda bolanlar esasanam “Awazadaky” daçalary ýumrulan ýerlileriň käbiri.
“Şol daçamy gurmak üçin, men birnäçe ýyllap köp çykdajy etdim. Daçam ýumrulansoň döwletden hiç hili kompensasiýa alyp bilmedim” diýip, orta ýaşly orta mekdebiň mugallymy Kakabaý aýdýar.
“Awazada” gurlan myhmanhanalaryň ornunda öň ýerli ýaşaýjylaryň daçalary bardy. Häzir ol ýerde şol daçalaryň bolandygyny ýatladýan hiç bir alamat galmandyr. “Awazadaky” daçalaryny bu ýere dynç almaga gelýänlere kireýine bermek Türkmenbaşynyň ýaşajylary üçin goşmaça girdeji bolýan eken.
“Diňe maňa däl, eýsem “Awazada” daçasy bolan beýleki türkmenbaşylylar üçinem şol daçalar goşmaça gazanç çeşmesidi. Şol wagt her dynç alyş möwsüminde daçamy günine 40-50 dollaryna kireýine berip, gowy gazanç edip bilýärdim, “Awazanyň” täzeden gurulmagy meni şol gazanjymdan mahrum etdi” diýip, Kakabaý aýdýar.
“Awazada” gurulmagy meýilleşdirilýän binalaryň sanyndan çen tutulsa, gurluşuklar üçin ýene birnäçe milliard dollaryň goýberilmegi mümkin.
Aşgabatly synçy Aşyrguly Baýryýewiň aýdanlaryndan çen tutulsa, “Awazada” we onuň töwereginde 15 müň çemesi daça weýran edilipdir. Şol daçalaryň ýykylmagy bolsa, ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, ýerli ilaty ykdysadyýetiň turistik sektoryndan belli bir derejede çetleşdiripdir.
Täze gurlan myhmanhanalaryň ählisi hökümet edaralarynyň eýeçiliginde. Şol sebäpden, ýerli ilatyň bu sektorda diňe taksiçi, myhamnahanalaryň hyzmat ediş personaly ýa-da beýleki obýektleriň gurluşygynyň işgärleri bolup işlemäge mümkinçiligi bar.
“Indi “Awazada” turizm biznesinden gelýän girdeji döwletiň jübüsine gidýär. Bu ýerleriň eýeleri bizdik, indi şol turizm zolagyndaky gurlan we gurulýan obýektlerde hyzmat edýän hyzmatkäre öwrüldik. Bu syýahatçylyk zolagyndan ýerli ilata gelýän girdeji örän ujypsyz” diýip, Kakabaý aýdýar.
“Awazadaky” myhmanhanalaryň ählisi döwlet edara-kärhanalaryna hem-de pudak edaralaryna degişli bolansoň, ol ýerde gurulýan kafelerdir restoranlary kärendä almakda hem dürli kynçylyklaryň bardygyny Kakabaý sözüniň üstüne goşdy.
Emma, muňa garamazdan, Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolanlaryň köpüsi Awzadaky syýahatçylyk zolagynyň gelejekde Türkmenbaşy şäherine we onuň ilatynyň durmuşyna oňyn täsir etjekdigine umyt edýärler.


text:
Ozalky SSSR-de döredilen kommunistik režimiň başynda Wladimir Leninden Nikita Hruşewe çenli aralykda, ýagny 1924-nji ýyldan 1953-nji ýyla çenli duran, Iosif Stalin barada halk arasynda dürli garýyşlar bar.
Käbirler ony “gahryman” hökmünde häsiýetlendirýän bolsa, beýlekiler ony müňlerçe adamyň ölümine sebäp bolan “zalym diktator” atlandyrýar. Eýsem ol türkmen jemgyýetinde nähili ýatlanýar?
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky "Tegelek stol" söhbetdeşligi ýokarky tema bagyşlanar. Siziň bu meselede nähili pikir-garaýyşlaryňyz bar?
Pikirleriňize, belliklerňize garaşýarys.


text:
Hazarýaka döwletleri Hazar deňziniň giňişliginde bekre görnüşli balyklary senagat esasda (täjirçilik) tutmagy gadagan etmegiň möhletlerini uzaltmak barada ylalaşdylar diýip, Rusbalykçylyk habar berýär.
“Şeýle karar 29-njy maýda Sankt-Peterburgda tamamlanan Hazar deňziniň suw bioserişdeleri boýunça toparyň 35-nji mejlisiniň çäklerinde kabul edildi” — diýlip, habarda aýdylýar.
Çärä Hazarýaka döwletleriniň ählisi — Russiýa, Eýran, Azerbaýjan, Gazagystan we Türkmenistan gatnaşdylar.
Hazarýaka döwletleri Hazaryň suw bioserişdeleriniň ýagdaýy baradaky meseläni ara alyp maslahatlaşanlarynda, her ýyl bekre balyklaryny tutmak işine gadagançylygyň hereket edýän ylalaşyklaryny tassyklaýarlar. Toparyň bu mejlisinde hem taraplar gadagançylygyň möhletlerini birbada 2015-nji we 2016-njy ýyllara çenli uzaltmagy ylalaşdylar. Bekre balyklaryny tutmak diňe ylmy-barlag hem-de emeli önümçilik maksatlarynda amala aşyrylar.


text:
1-nji sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Bilimler we talyp ýaşlar gününe gabatlanylyp, ýene-de bir ajaýyp desga — paýtagtymyzyň Köşi ýaşaýyş toplumynda gurlan umumybilim berýän mekdep ulanmaga berildi.
Döwlet Baştutanymyz Aşgabat şäher häkimliginiň buýurmasy boýunça Türkiýäniň “Total Inşaat Sanai we Tijaret LTD ŞTI” gurluşyk şereketiniň bina eden täze mekdep bilen tanyşýar.
Bu mekdep 600 okuwça niýetlenip 2,84 gektar meýdanda ýerleşdirilipdir. Bu ýerde okuw sapaklaryny, terbiýeçilik işlerini geçirmek, bedenterbiýe – sport we medeni çäreleri geçirmek üçin ähli şertler döredildi. Synp otaglary döwrebap multimediýa we kompýuter enjamlary, dürli dersler boýunça okuw gollanmalary bilen üpjün edildi. Amaly sapaklary, fizika, himiýa we beýleki dersler boýunça tejribeleri geçmek üçin laboratoriýalar, kitaphana, tans bilen meşgullanmak üçin niýetlenen ýörite otaglar, drama we beýleki gyzyklanma bildirilýän gurnaklar üçin otaglar bar. Mundan başga-da, döwrebap lukmançylyk enjamlary bilen enjamlaşdyrylan çaga lukmanynyň we diş lukmanynyň otaglary, 200 orunlyk naharhana, baýramçylyk çärelerini geçirmek üçin uly mejlisler zaly ýerleşýär.
Şeýle hem çagalar üçin uly we kiçi sport zallary hem-de futbol, woleýbol, basketbol, ýeňil atletikanyň dürli görnüşleri üçin niýetlenen sport meýdançalary bar. Bu ýerde dürli sport ýaryşlaryny geçirip bolýar.
Mekdep okuwçylaryny hemmetaraplaýyn terbiýelemek üçin zähmet okuwy otaglary hem göz öňünde tutulypdyr, bu ýerde gyzlar tikin tikmegi, keşde etmegi, milli tagamlary taýýarlamagy öwrenýärler, oglanlar bolsa ussaçylygyň inçe tärlerini öwrenýärler, şeýle hem milli şaý-sepleri ýasap, zergärçilik sungatyny özleşdirýärler.
Mundan başga-da, mekdebiň okuw-tejribe zolagynda howa gözegçilik etmek üçin meteorologiki stansiýa we meýdany 250 inedördül metre barabar bolan ýyladyşhana guruldy. Şol ýerde okuwçylar tejribeli mugallymlaryň ýolbaşçylygynda dürli agaçlaryň nahallaryny, gök we bakja ekinlerini hem-de gülleri ýetişdirmegiň usullaryny özleşdirýärler.
Şu günki dabara mynasybetli döwlet Baştutany täze döwrebap mekdebiň 1-nji synp okuwçylaryna noutbuklary sowgat berdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mekdepden çykyp barýarka, hemmeleri täze mekdebiň açylmagy bilen ýene-de bir gezek gutlady, mugallymlara jogapkärli işinde üstünlikler, okuwçylara bolsa bilimleri özleşdirmekde tutanýerlilik arzuw etdi. Mekdebiň mugallymlary döwlet Baştutanyna täze umumybilim berýän mekdebiň ajaýyp döwrebap binasy hem-de ýurdumyzyň ýaş nesli barada yzygiderli edýän aladasy üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdiler.
Ýurdumyzda täze okuw ýylynyň başlanmagy ähli welaýatlarda we Aşgabat şäherinde gurlan bilim ulgamynyň onlarça edaralarynyň açylmagy bilen alamatlandyryldy. Hususan-da, şu gün ýurdumyzda umumybilim berýän mekdepleriň 25-si, çagalar baglarynyň 14-si şeýle hem sport mekdepleriniň ikisi öz gapylaryny giňden açdylar.


text:
Orsýetli oppozisiýa aktiwistleri, Niderlandiýadan gaçybatalga talaby ret edilen aktiwistiň özüni öldürmegine protest bildirip, sapara gelen golland patyşasy Willem-Aleksandra pomidor zyňdylar.
Pomidorlaryň hiç biri patyşa degmedi. Bu demonstrasiýa «Başga Orsýet» partiýasynyň agzasy Aleksandr Dolmatowyň ýanwarda özüni öldürmegine ünsi çekdi.
Dolmatow Wladimir Putiniň gaýtadan prezident saýlanmagyna garşy proteste gatnaşany üçin tussag edilipdi.
Ol türmeden boşadylansoň Niderlandiýa gaçyp, şol ýerden gaçybatalaga sorapdy.
Haýyşy ret edilensoň, Dolmatow şol ýerde özüni öldüripdi.
Golland patyşasy Orsýete iki ýurduň ýaramazlaşan gatnaşyklary barada maslahatlaşmaga geldi.


text:
Bibliografiya
we
kä bir bellikler
SWEDEN
Giriş
Magtımgulı köñle gaygı getirme,
Bu bir iyş wagtıdır, özüñ yitirme,
Sözüm diñlän yok diyip, öm-süm oturma,
Jahan giyñdir, çendan bilende bardır.
Magtımgulı bu ad ähli türkmen üçin, çeper sözüñ ähli mugtakları üçin iñ mähriban, iñ guwançlı at. Belli gündogarşınas Bartoldıñ belleyşi yalı, bütin orta Asıya halklarınıñ arasında diñe türkmenlerde bir millin şahır bolupdır, ol-da Magtımgulıdır.
Magtımgulı, beyik akıldar, filosof, gündogarıñ pähim payhasını öñe süren humanist, öz milletini janı-teni bilen söyen watançı, milli şahır bolupdır. Belli klassiki şahıyrımız Mämedweli Kemiynäniñ sözleri bilen ayıtsak: Magtımgulı edebiyat meydanınıñ oragunı orup giden şahırdır. Türkiyäniñ göreşjeñ şahırı, belli Türk şahırı Nazım Hikmet Magtımgulı hakında şeyle diyipdir:
Magtımgulı meniñ hem şahırım, onuñ dili meniñ hem dilim...Men Magtıgulıdan köp zatlar öwrenyärin, ol meniñ-de ussadım. Yöne onuñ bir öwreden ullakan zadını has nıgtasım gelyär. Ol-da öz halkıñ azatlıgı üçin göreşmek.
Türkmen halkınıñ edebiyat tarıhında ençeme klassiki şahıyrı sanap bolar. Olardan alım Bertelsiñ aydışı yalı, söz ussadı, deñi-tayı bolmadık Magtımgulı birinji orunda duryar. Magtımgulı, türkmeniñ edebiyat hazınasınıñ gımmat-baha daşlarınıñ biyri bolup, ol biziñ zamanamızda täze yüzügiñ gaşında gözüñi gamışdırjı şöhlesi bilen lowurdayar. Magtımgulı, Jemşiydiñ jamıdır.
Magtımgulı, 18-nji asırda yaşap, özüniñ dürdäne döredijiligi bilen türkmen edebiyâtını, türkmen dilini ösdüren şahıyrdır. Belli alım Mäti Kösäyev ayıtmışlayın, türkmen halkınıñ wepalı oglı Magtımgulı örän kiçi göwünli, sayhallı, edepli, salıhatlı, sıpayı adam bolupdır. Ol hiyç wagtda ulumsılık etmändir, men-menlik satmandır, şöhräte kowalaşmandır, adamkärçiligiñ iñ gowı sıpatlarını özünde birleşdiripdir. şahıyr ulumsılık etyänleri, tekepbiyrleri, bedasıl şöratparazları, açgöz hırsı dünyäleri, elmıdama rehimsiz tankıyt edip, oları yurdi yıkan, orramsıdan bolan haramhor begler diyip sıpatlandırıpdır.
Gündogarıñ çeperçilik pikriniñ ösüş tarıhında, türkmeniñ beyik ogullarınıñ biyrisi Magtımgulı Pıragı öz boluşlı şahıyrana dünyä açdı. Onuñ asırlar aşıp gelen ajayıp sözi, umumı adamzât bähbiytli şahıyrâna pikirleriñ giden bir älemini yada salyandıgından başgada özünıñ ruhı taydan çuññur milliligi bilen hem äşgär tapawutlandı.
Magtımgulı, külli türkmeniñ şahıyrı hökmünde at-owazası dünyä dolan şahsıyet, şonuñ üçin onuñ ajayıp setirlerine, gızılıñ gırındısı yalı garamak duygusı diñe bir türkmen halkına häsyetli duygı bolman, eysem, dünyäniñ dürli halklarına mahsus duyga öwrüldi. Özi-hem şahıyrıñ altın setirleri, şeyle duygı bilen örän iyrki döwürlerden bäri ünsi özüne çekip geldi. Şoña görä onuñ dana setirlerini birleşdiryän ayrı-ayrı şıgır diywanlarınıñ bir uwjı Hindistandan çıksa, bir uwjı meşhur Britan muzeyinden çıkdı.
Magtımgulı diywanınıñ daş basma çapları:
Barıp 1842-nji yılda, palyak alımı Alexander Chodozko tarapından onuñ 3 goşgusı Londonda neşir edildi. Ol bu goşguları 1833-nji yılda Köpet-dag etrapına, demirgazık Hurasana geçiren sıyahatı döwründe yıgnapdır. Neşir bolan goşgular Duwza mıyhmandır, Galmazlar , Sıyl galmaz. şeyle-de şahıyra degişli bolan Yaraşmaz (Aksakgallık yaraşmaz), Olmaz(...kebuter olaz) yalı şıgırları Kemine we Aydıñ Deregezli diyen şahslarıñ eseri diyip görkezipdir.
Gaazan we Petrburg universitetleriniñ professorı Brezin tarapından 1862-nji yılda tayyarlanan Türk hiristomatiyasında Magtımgulınıñ goşguları yerleşdirildi. 30-dan gowrak goşgusı bolsa belli Venger (Majar) alımı, Budapest universitetiñ professorı Vamberiniñ tagallası bilen 1879-nji yılda Leypzikde neşir edildi. (Seret. Zeitschrift der deutschen morgenländi schen gesellschaft. Bd.33)
1907-nji yılda professor N.P.Ostreomov Türküstan habarları adlı gazetiñ 54-58-nji nommerlerinde şahıyrıñ bir döwer goşgularını (81 sanı) neşir etyär. Streomov şol yılda G.H.Arıfjanovanıñ litografiyasında Otuziki tohum kıssası we Mahtımgulı eserini çap etdiryär. Bu kitap 1911-nji yılda Marılı kitap söwdigäri-Mirzahed Mirsıddıkoglı tarapından 2000 nusgada neşir edilyär. 1911-nji yılda Ostreomov Magtımgulınıñ goşgularını yörite bir kıtapça hökmünde, arap eliyp-biysinde Daşkentde neşir etdiryär. Şahırıñ goşgular yıgındısı Stavropol, Ufa, Gaazan, Simfropol, Urenborg we Hıwa yalı şäherlerde çap edilipdir. Magtımgulınıñ goşgular yıgındısınıñ iñ oñat görnüsi- ençeme türkmen alımlarıñ gatnaşmagı esasında- 1910-nji yılda Buharada çap bolyar. Bu gımmatlı eser Özbekistanıñ Abureyhan Biyruni adındakı gündogarı öwreniş inistitutınıñ litografi çapları saklanyan hazınasında saklanyar.
1912-nji yılda Astrahanda yaşan Nurmuhommet oglı Niyazı, şahırıñ goşgular yıgındısını Diywan-e Mahtumgulı adı bilen çap etdiryär. Bu barada A.Z.Velidov Şura jurnalında (Nr.12-17. 1913-nji yıl) gızıklı maglumat beryär. Niyazınıñ ayıtmagına görä şahırıñ eseriniñ çap edilmeginde Yagşımämet oglı Hajı Nurı effendi hem yardam edipdir.
1914-nji yılda Esengulıda yaşap öten Gurbanberdi Gürgeni öz harjı bilen Azadınıñ beheşt naması bilen Diywan-e Magtımgulını neşir etyär. Bu yıgındıda şahıyrın jemi 189 goşgusı yerleşipdir.
Türküstan yıgındısı adlı esereriñ 422-nji tomunıñ 125-135 we 446-nji tomunıñ 65-nji sahıpasında V.E.Mejov tarapında şahırıñ 78 sanı goşgusı çap bolupdır.
Magtımgulınıñ çeperçilik mektebe öwrülen payizyasınıñ hakıkı gadır-gıymatınıñ bütin halk tarapından özleşdirlen şu zamanda, onuñ şahırana dörüdijiligine ayratın sarpa goyulyandınıñ sebäbi hakda gürrüñ edip oturmagıñ hajatı yok. Diñe bir zat yorite nıgtamaga degyär. Magtımgulınıñ, hem-de onüñ dörüdijilik mektebine geçen klassiki şahırlarmızıñ ajayıp miyrasına goyulyan hormat we sarpa munıñ aydıñ şayadıdır. Milli şahır Magtımgulınıñ goşguları yeke türkmen dilinde däl, eysem birnäçe Aurupa dillerine hem neşir boldı. Onuñ dürdäne şıgırları Inglis, Fransuz, Polyak, Span, Alman, Arap, Pars, Venger, Türkiye türkçesine... öwrän-öwrän neşir edildi we edilip gelyär.
1944-nji yılda Almanıñ berlin şäherinde latın hatında Türkmenistanlı Türkmen, Gurban tarapından 85 sahıypadan ıbarat bolan Magtımgulınıñ eseri çap bolupdır. Eseri Türküstanıñ azatlıgı ugrun adlı gurama çap edipdir. Eser, milli Türküstan komitetiñ yanındakı edebi-ılmı bölümi tarapından çıkarlan 4-nji kitap diylipdir. Eserde 2 sahıypa Almança we 8 sahıypa türkmençe söz başı yerleşipdir. Söz başında şeyle diylipdir: Özlerini, öz milletiniñ hoşbagıtlı ugrunda gurban etyärler, ine biziñ meşhur Magtımgulımız hem şeyle beyik şahsıyetiñ biyridir...
Eseri çap etmäge tagalla sarp iyldeşimiz Gurban hakında şeyle maglumat bar:
Onuñ hakıkı adı Remezan bolmalı, ol Gızıl-arbatlı Gökleñlerden eken. Oktober Inkılabınıñ başlarında şahıyr Gara Seyitli bilen Bakua okuwa gidip, mugallıymçılık terbiye beryän yokarı okunı tamamlap, Türkmenistana gaydıp baryar we ol yerde tarıh mugallemı bolup işleyär, ol Bakulı bir gıyz bilen durmuş guryar. 2-nji jahan söweşi başlananda, fronta yollanyar we Almanlara yesiyr düşyär. Gurban Almanda döredilen Türküstani azat ediş guramasına alınyar we barıp 1944-nji yılda faşiystlarıñ dünyä gan çaykap duran mahalı Magtımgulınıñ eserini çap etdirmegi başaryar. Gurban 1960-nji yıla çenli Inglisleriñ Kipirde guran bir radio stansiyasında işläp, soñ Türkmenistana gaydıp baryar we näbelli yagdayda aradan çıkyar.
Şahiriñ kıtabınıñ çap edilşiniñ tarıhı
A. Türkmenistanda
Yöne bir ulı däl, juda ulı sen,
Dag oglı, dag şiyri, Magtımgulı sen.
Şonuñ üçin saylap daşlañ ulusın,
Yasadık biz senden dagın yagşısın.
K.Gurbannepes
Şahırıñ edebi miyrası Türkmenistanda 10 gezek çap edildi, olar yıl tertiybi boyunça şulardan ıbarat:
1. Magtımgulı. Goşguları. Aşgabat. (Paltaratski) Türkmen döwlet neşriyatı (T.D.N). 1926. Çapa tayyarlan Berdi Kerbabayev. Arap-cezidçe hatında.
2. Magtımgulı. Saylanan goşgular. Aşgabat. 1940. Çapa tayyarlan, Türkmensähralı Ahmat Gürgenli (Ahundov). Latın hatında. Jübi görnüşünde.
3. Magtımgulı. Saylanan goşgular. Aşgbat.1941. A.Gürgenli bilen Ruhı Alıyevıñ tagallaları bilen. Latın hatında.
4.Magtımgulı. Goşgular yıgındısı. Aş.1944. Baymuhommed Garrıyev. Rus (kril) hatında.
5. Magtımgulı. Saylanan eserler. Aş. TDN.1957. Rus hatında.
6. Magtımgulı. Saylanan eserler. Aş.1959. 2 tom. Rus hatında. B.Garrıyev. M.Kösayev.
7. Magtımgulı. Saylanan şıgırlar. Aşgabat-Bakuw.1960. Şahırıñ 225 yıllıgı mınasıbatına. Arap hatında. M.Kösäyev, Türkmensähralı Bayamuhmmed Ahundı/ Müderresi.
8. Magtımgulı. Saylanan goşgular. Aş.1976, 1977. Türkmenistan neşriyatı (T.N). B.Garrıyev M.Kösäyev.
9. Magtımgulı. Saylanan eserler. 2 tom. T.N. AŞ. 1983. Şahırıñ 250 yıllıgı mınasıbatına. G.Nazarov, Mükiamanov, Öwezgeldiyv, Çarıyev, Nuryagdıyev. Rus hatında.
10. Magtımgulı. şıgırlar. 3 tom. Aş.19 92, 94 Mülkamanov, M.Öwezgeldi, M.Çarıyev...Rus hatında.
¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤
B. Eyranda:
Aslı Gerkez yitmez adı,
Döwletmämet zuryatı,
Magtımgulı söz ussadı,
Söz tohmunı ekip gitdi.
M.Abdulgafur Ahengeri
1. Diywan-e hezret-e Magtımgulı. Çapa tayyarlan Molla-mürze Abdıllahı (Guşlı).1947. Arap hatında. 136 shıpa. Eyranda ilkinji çap.
2. Diywan-e hezret-e Magtımgulı. Çapa tayyarlan Berdimäd Amanı Kümmet Gabus 1949
3. Diywan-e kämil-e hezret-e Magtımgulı. Kümmet. 1963, 156 sah.
4. Külliyat-e hezret-e Magtımgulı Fragı. Gabus neşyiyatı. 1964, 620 sah. Çapa tayyarlanlar Welimämmed Azernuş, M.Gazı.
5. Magtımgulı. Saylanan şıgırlar. Aşgabat-Bakuw nusga esasında Tehrand çap bolup, 1979-nji yılda Türkmensährada yayradı.
6. Magtımgulınıñ kämil diywanı. M.Gazı.Kümmet 1979. 803 sah.
7. Magtımgulı Fragı. Yaşayışı we saylanan goşguları.
Abdırahman Düyeji. Tehran 1984. Pars we türkmen dillerinde 285 sah
8. Magtımgulı Fragınıñ kämil diywânı. M.Gazı. Maşat.1994. 2000 tiraj. 440 sah. Daş basma nusganın esasında.
Bulardan başga Şahıyrıñ edebi miyrası barasında Eyranda birnäçe kitap, gazet we jurnallarda, şeyle-de yörüte kitap görnüşünde ılmı iyşler bitirilip gelyär, şolardan:
1. Tenbiyh-el ehevan fiy märefete Magtımgulı iyşan (Magtımgulını tanamak). Abdırahman ahun- Teñli.Türkmen dilinde.Tehran 1984
2. Hezret-e Magtımgulı Fragınıñ guburını gorayan toparıñ neşri.1985
3. A.Sarlı. Türküstan tarıhı. Tehran 1985.
4. A.Ahmadı. Türkmenleriñ tarıhına gıysgaja bakış.Tehran. 1980
5. Magtımgulı Türkmeniñ milli şahıyrı. Emin Güli Gülçarh adında edebi jurnal 2-nji san, 6-nji May, 1986 şeyle-de şol jurnalıñ 1986-njı yılınıñ 3-nji iyun sanında. Pars dilinde.
6. Emin Güli. Eyran türkmenleriniñ tarıhı.Tehran 1986
7. Yüsüp.Azmun. Türkmen diliniñ grammatikası. Ankara. 1981
8. M.Sejjadiye. Dostluk şahıyrı. Tehran Keyhan gazeti. 22.Aug.1991
9. Yüsüp.Gojuk. Film jurnalı. 8-nji san. Okt. 1990
10. M.Gazı. Edebi miyras. Magtımgulı hakında oylanmalar.1992
Eyranlı yazıjılardan Seyitalı Miyrniya öz Deregezde yaşayan iylat adlı eserinde (Maşat 1983) Magtımgulını şayı mezhepli, yurdunı Deregezdäki Etek rayonı diyip görkezen bolsa, başga bir pars yazıcısı Bastanı Parizi, şahıyrımızı garakçılık edenlikde garalayar (Häşel-häft eseri. Tehran 1989).
¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤
C. Owganıstda:
Dünyäde şöhratlı Türkmen şahırı,
Ilım öwredip, manı saçan Pıragı.
Magtımgulı, adıñ dillerde diri,
Gaznalar goyup geçen Pıragı.
Şirmuhammet Yeñiş
1. Magtımgulı Fragınıñ şıgırlar toplamı. şamuhommet Yazmaz Kabol 1986. Türkmenistan 1983-nji yıldakı nusga esasında.
2. Arzuwm bar galsam gözel iyl bile. Nurmuhommet Garkın.Peşawer-Pakistan.1992.Türkmen dilinde.Arap hatında.
4. Köñüller sesası: Yıgnan: Abdulmejit Turan. Päkistan 1999-njı yıl.
3.Kä bir mektep okuwı üçin niyetlenen kitaplarda.
1. A.H.Boreyho. Bu polyaklı alım ilkinji gezek 1842-nji yılda şahıyrın üç sanı şıgrını Londonda neşir edipdir.
2. Vamberi. H. Die sprache der turkomanen und der Machdumkuli Zeitschrift der Deutschen Morgenländisjhen Gesellschaft. (Türkmendili we Magtımgulı diywanı.1879. Eserde goşgularıñ almança terjimesi hem berlipdir. 56 sah.)
3. Şiyh Mohsen-e Fanı. Magtımgulı diywanı we yedi asırlık türkçe bir manzuma. Istanbul 1921. Türkiye türkçesinde. 64 sah. (Vamberiniñ çap eden nusgası esasında)
4. Zeki Velidi Togan.Türkiyyat mejmugası (yıgındısı) adındakı jurnal, ikinji sanınıñ 365-nji sah. 1928 y
5. Yaş Türküstan jurnalı. 98-nji san. 20−27-nji sah. Tahıyr tarapından yazılan Türküstan milli edebiyatı etrabında- Magtımgulı adlı makala. 1938-nji yıl.
6. Z.V.Toganıñ Almanın Liden (häzirki Köln) şäherinde 1963-nji yılda çap bolan Gündogar golyazmaları adlı kitabınıñ 224 -nji sah.
7. Almanıñ Visbaden şährinde 1965-nji yılda çap bolan Philologia Turjijae fundamenta(Türkfilologiya esasları) adlı kitabınıñ 719-741-nji sahıpalarında Johannes Benzing tarapından alman dilinde yazılan Türkmen edebiyatı adlı makalası. Bu yazıjı doktorlık tezini hem türkmenleriñ dili hakında yazyar we onı Türkmen dilinde iyşlik türleri adı bilen 1939-nji yılda Berlinde çapa yetiryär. Bu yazıjı öz eserinde türkmen ulusınıñ göreşjeñ ınsanı Kümüş-depeli Dr.Ahmad Gara-daglıdan we onuñ yardamlarında yadlap geçyär.
8. Baymirza Heyät.Turküstan Rus bile Çiyn (Hıtay) arasınd Almançadan terjime eden A.Sadak. Hollandia. 1971.y127-nji sah.
9. Louis Batsin. Magtımgulı Pıragı. Fransça.1975. 131 sah.
10. Hemzeli. Magtımgulı Fragı. Bakuw 1984
11. Himmet Biyray. Magtımgulı diywanı. Kultur bakanlıgı (ministerligi) Ankara 1992. Türkiye türkçesinde. 538 sah.
12. Emine Gürsoy. Türkmen şiiri (goşguları). Istanbul.1995.
13. Îvedsyanıñ Lund universitet bibliotekasında saklanyan şahıyrıñ daş basma görnüşinde çap bolan diywanı. Lahur-Päkistan 1936
14. Gurban (Remezan). Magtımkulı. Milli türküstan komitetiñ yanındakı edebi-ılmı bölümi tarapından çap bolan.Berlin 1944 Latın hatında. 79 sahıpa.
15. Azmun.Yüsüp. Song from the steppes of Central Asia (Orta-asya çöllerinden aydımlar). Inglis dilinde. Eserde şahıyrın 40 sanı goşgusı inglisdilinde terjime edilipdir. Çap eden Magtımgulının dostları adındakı jemgiyet. Britania. 1995
16. Almanıñ Mir inseklopediasınıñ 24-nji tomunıñ 42-nji sahıpasında Magtımgulı hakındakı makala.
17. Brock-haus inseklopediasınıñ 446-nji sahıpasında.
18. Britanika inseklopediyanıñ 28-nji bölüminiñ 1101-nji sahıpasında
19. Islam inseklopediya. Magtımgulı sözi. Arapça
20. 1954-nji yılda şahıyrın eseri Polşada -Poliş dilinde çap edilyär.
21. Makhtoumkouli Firaqui. Poemes de Turkménie. Traduits par L.Bazin et p. Boravav. Paris 1975 ( Jemi 88 sanı goşgısı)
22. Magtimguli Piragi. Almunkban el. Budapesht. 1983
........................................................
Magtımgulınıñ ömri we döredüjiligi
Magtımgulı budır derdiñ,
Sahıbı gerek her yurdiñ,
Îiyr zarbın görmeyän guwrdıñ,
Her murtı bir tiyre döner.
17-nji asırın soñlarında anık bolmadık belli bir senede, häzirki Garrı-gala we Marawa-depe etraplarında Giyñ-jay diyen bir yerde Gökleñleriñ Gerkez tiyresinden beyik Magtımgulınıñ 3-nji arkası Döwletmämet molla yaşapdır. Ondan takmıynan 1654-nji yılda Magtımgulı diyen perzent dünyä iynyär. Ömrüni agaç yonma we ussaçılık iyşleri bilen geçireni üçin, onuñ Yonaçı lakamı bolupdır, ol az-owlak şıgır hem aydıpdır. Ilmı, janı-teni bilen söyyän Magtımgulı yonaçı, garıyplık zerarlı mektebe gidip bilmän, barıp orta yaşlarında öylenyär we ondan 1700-nji yılda türkmen halkınıñ alım oglı Döwletmämet Azadı,dünyä iynyär. Döwletmämet ilkinji okuwnı obada tamamlap, yokarı ılım almak üçin Hıwa gidyär we birnäçe yıldan soñ ulı alım bolup, piyrlerinden ak pata alıp, Gerkeze öwürlip ol yerde mektep açyar.
Garrı molladan Wagız-elazad, Hekayet-e Jaber we Ensar, Monajat nama, Behiyşt nama, şeyle-de öz golı bilen yazıp, parasatlı oglı Magtımgulının kämilleşdirmegi bilen Muxteseradlı diyni eser yädigär galyar. Magtımgulınıñ nebirelerinden Ata iyşanıñ aytmagına göra bu kitap 2-nji jahan söweşi yıllarında, Gılıç Kulınıñ Asrabatda gulluk edip yören döwründe, Gerkezlerden amanat hökmünde alnıp, soñ Aşgabada aşırlan eken.
Döwletmämet Wagzılazat eserinde dürli sosial gıynçılıklara garap, ılım we düşünjäñ ösmegini, yoksullardan arka çıkılmagını, yolların, köpürleiñ we akar yaplarının abadlaşmagını öñe süryär. Ol bir goşgusında şeyle diyär:
Halk üzre çün häkim olarsa bir är,
Adıl bile höküm eylegey leyl-o-nahar
Häkim olganlar jahanda adıl ola ,
Bezegey är, özüni adlı bile.
Ya-da başga bir yerde:
Köñül içre owwal pikir eylegil,
Parh edip, yagşı, yamanı söylegil,
Ger yaman bolarsa söz, yumgıl dodak
Yagşı bolsa, diyer sen onı yagşırak.
Döwletmämediñ eseri köplenç Moyin-el morid we Gutatgu bilik eserleriñ äheñinde aydılıpdır.
Döwletmämediñ yaşayış we durmuşı barada şeyle maglumat bar:
Azadıñ, Orazgül adlı ayalından Abdılla, Muhommetsafa, Magtımgulı, Seyit, Gahıyrgulı, Gulça, Zobeyde, Hurma we Orazgül dünyä iynyär.
Abdılla bilen Muhommetsafa yaş wegtlarında Çowdurhan bilen, Ahmatşa Dürränä kömek bermek üçin söweşe gidip, gaydıp gelmeyärler. Magtıngulı doganlarına bagşlap, bular gelmedi diyen eligasiyasını döretyär. Döwletmämediñ Gahırgulı diyen oglundan Garaja molla, Garja molladan Bürre molla, ondan Annagurban- ahun, ondan Nazarmämet iyşan, ondan Annagurban iyşan, ondan Gara- iyşan, ondan Magtımgulı häzir Türkmensähranıñ Jergelan yaylasını Gerkez obasında yaşayar. Hurmadan bolsa şahır Gurbandurdı Zelili dünyä iynyär.
Döwletmämet Azadı 1760-nji yıda panı dünyäden bakaya göç etyär. Magtimgulı, Atamıñ diyen goşgusında bu waka barada şeyle diyipdir:
Altmış yaşda, nowruz güni, Low yılı,
Turdı ajal, yoluñ tutdı Atamıñ,
Bu dünyäniñ iyşi belemiş belli,
Ömrüniñ tanabını kesdi Atamın.
Belli bolan maglumatlara görä, türkmeniñ görnükli şahıyrı Magtimgulı 1733-nji yılda yagtı jahana iynip, takmıynan 1790-nji yılda Marawa-depäniñ Aba-sarı diyen çeşmäniñ kenarında aradan çıkıp, Ak-tokayda atasınıñ yanında jaylanıpdır.
Magtimgulı başlangıç ılmı, atasından alyar, soñ bolsa iyl-günüñ yardamı bilen Hiwanın belli Şiyrgazıhan medersesine okuwa gityär. şahıyr ol yerde üç yıl okandan soñ, öz dogduk diyarına gaydıp gelyär. Käbir rowayatlara göra şahıyr Halajıñ Edris-baba medersesinde hem okan eken. Rowayatlara göra, ol Buharada okap yören döwründe, Siyriyeli türkmen Bahıyr oglı Nurıkäzim bilen tanşıp, bilelikde Türküstanıñ köp yelerini sıyahat edip, Käbiliñ üsti bilen Lahura çenli ziyarat edenmişler. şahıyrın ilkinji guwat tapıp, gazal ayıtmaga başlamagı göyä 9 yaşında Turgul diydiler goşgusı bilen başlanan eken.
Magtimgulının yaşan döwri-18-nji asır- türkmen halkının iñ bir galagowuplı döwür hökmünde tarıh sahıypalarına siñipdir. Bu yagday 1736-nji yıldan soñ yagnı Nedirşa özüni Eyranın şası hökmünde jar edenden soñ has-da çılşırımlı bolyar. Nedir tagta geçenden soñ guduzaçan yalı goñşı halklarıñ üstüne gan döküşikli çozuşlar etyär. Onuñ ganlı gılıjı Owganıstanda, Hindistanda we Türküstanda şowurdap, günäsiz oturan iylatın üstünden iynyär. şol esasda Hıwa, Buhara hem tabıyn edilyär. Elbette Nediriñ ganlı yörüşleri türkmen halkının üstünden hem sawa geçmedi. Özüniñ sıyası özbaşdaklıgını saklamak, türkmen halkı üçin yeñil düşmedi. Magtimgulı öz goşgularında Nediriñ ganlı yörüşlerini berk tankıyt gamçısı astına alyar. şahıyr, şa bilen aldım-berdimli söweşe giyryär. Rowayatlara görä, Magtimgulınıñ golyazmaları, Gızıl-başların şol talañçılıklı yörüşleri netijesinde yok bolupdır.
Nedir şa, 1747-nji yılda öldrülyär. Ol ölenden soñ gol astında bolan yurtlarıñ üstünde häkimiyet yöretmek üçin ganlı göreş başlanyar. şeyle göreşleriñ netijesinde Owganıstanda Ahmat Dürräni özüni şa diyip ıglan etyär we öz häkimiyetini berkitmek üçin iki gezek hat üsti bilen türkmenlere yüzlenyär. Eyranlı tarıhçı Säniy-et-dowle öz Mätle-ol şämes (Dañ şapagı) adlı eserinde- bu kıtap daş basma görnüsünde Tehranda çap boldı- bu hatları getiripdir. Hatlar Gerkez han-begleriniñ adına yazılıpdır. Çowdurhanıñ baş tutanlıgında Döwletmämediñ iki sanı ogulları Muhommetsafa bilen Abdılla, söweşmäge gityärler we gaydıp gelmeyärler. Magtımgulı Atasında rugsat diläp, doganlarınıñ gözlegine çıkmakçı bolyar, emma iki oglunıñ yoguna yanan Azadı oña rugsat bermeyär. Şahıyr öz Oglum-Azadım goşgusında bu hakda yadlapdır.
Magtımgulı, yaşlıgından dayzasınıñ gıyzı Meñlä aşık bolyar. Aydılşına göra Meñliniñ hakıkı adı Yañıbeg bolup, Magtımgulı ışık sırını iyle paş etmezlik üçin onı Meñli diyip agzayar. Meñli (Yañıbeg) Meded päliwanıñ gıyzı eken. Magtımgulı, Hıwada okap yören döründe Meñliniñ Şıhım Harpıga berilyändigini eşidip, Meñli bilen edilen ähdi-peymanları yadlap, Nowruzdan seni diyen odlı setirleri yazyar.
Rowayatlara görä, şahıyr göye uruşda wepat bolan agasınıñ ayalı, yeññesi bilen öylenenmiş. Hakıkatdan bolsa, bu beyle bolup bilmez, sebäbi ıslam dininıñ kada-kanunlarını oñat bilyän Döwletmämet, dereksiz yiten ogulundan dolı habar gelyänça, onuñ maşgalasıñı başgasına berip bilmez, uruşda yitenlerden bolsa habar-hatıyr bolmayar. Magtımgulı soñra Ak-gıyz bilen durmuş guryar we bu öylülikden Ibrayım bilen Molla Bäbek ogullar dünyä iynyär, emme olar iyr dünyäden gayıtyarlar.
Watançı şahıyr
Magtımgulı...türkmen tiyreleriniñ hemmesi üçin deñ derejede gımmatlı görülyän we umumı milli şahıyr hasaplanyar.
Akademik A.Y.Krimiski
Magtımgulı öz döwrüniñ ulı akıldarı. Ol, döwrüñ sosyal we sıyası durmuşına çuññur hem giyñ dünyä garayış bilen göz yetiren şahsıyet. Munuñ şeyle-digine şahıyrın bize miyras goyup giden ajayıp setirleriniñ akıl sütünini emele getiren oylanmalarına göz gezdirmek yeterlikdir. şahıyr, türkmen halkınıñ sıyası durmuşında yüze çıkan agır şertlerine çeper analiz bermek bilen bu yagdaydan diynmagıñ yolunı agtaryar:
Musulmanlar gılıç goysa biyr-biyrine
Döwlet dönüp, diynlar nugsana gelgey,
Zulum eyläp, biyr-biyrin salsa esire,
Pelek bu pikirden puşmana gelgey.
Biyr-biyrini çapmak, ermes ärlikden,
Bu iyş şeytanıdır, belki körlükden,
Agzalalık, ayrar iyli diyrilikden,
Döwlet dönüp, nobat duşmana gelgey.
Bu setirlerde öñr sürlen pikre, gönüden-göni, beyik şahıyrıñ öz döwrüniñ sıyası gurulşını analizlamak netijesinde orta goyan jemgiyetçilik-sıyası ähmiyetli açışı hökmünde baha bermek dogrı bolar. Sebäbi Magtımgula çenli, 18-nji asır türkmenleriñ jemgiyetçilik-sıyası durmuşını analizlap, şeyle dogrı netiyjä gelen akıldarımız yok diyseñ boljak. Şahıyr, türkmen halkınıñ sıyası durmuşda düşen kıyn şertiniñ düyp sebäbini daşardan abanıp gelyän howuplardan başga, tiyre-taypalarıñ arasındadakı agzalalıkdan göryär. Has taakıkı, şahıyr, öz kalbını lerzana salan bu ayılıganç hakıkatı düyp-teykarı bilen yazgaryar. Ulı pähimdar, tiyre-taypa duşmançılıgınıñ möwç uran döründe munuñ türkmen halkınıñ ıkbalında yitmez tagma bolup durandıgına aydın göz yetiryär:
Derdim bar, diyarımdan, döwrümden,
Hayır kaysı, ıhsan kaysı bilinmez.
Zalımlarıñ jepasından, jebrinden,
Islam kaysı, iyman kaysı bilinmez.
Hakıykatdan hem öz dogduk diyarının derdi, yaşan döwrüniñ derdi, hut şahıyrıñ öz derdi. Sebäbi Magtımgulı öz ülkesiniñ, öz zamanasınıñ agısını aglan şahıyr. Şonuñ üçin ol öz töwereginde görüp-eşiden wakalarından, aldım-berdimli durmuş hadıysalarından akıllı-başlı baş çıkarjak bolyar, halkıñ başına düşen agır günlerden diynmagıñ aladası bilen yaşayar. Bu, elbette, şahıyra yeñil düşmeyär. Ol agır oylaran soñ, özüniñ çıkalga tapman kösenyändigini, umıytdan düşüp aljırayap oturyandıgını-da giyzlemejek bolmayar. Türkmen topragına daşarkı duşmanların talañçılıklı çözuşlarınıñ dowam etyän döründe, tiyre-taypaların özara oñışman, biyr-biyrini çapıp yörmeginiñ hakıkatını şahıyr ölüm bilen deñeyär:
Istär elden çıka, döwlet humayım,
Doga kılıp, döker bolduk yaşımız,
Dilegim duwş eyle gözel Allahım,
Ersgin boldı, gitdi, gızıl başımız.
Gızılbaşlarıñ ersgin almagı, şahıyrıñ liyriki gahrımanınıñ ruhı çökgünliginiñ düyp sebäbidir. Ol, duşman ordasınıñ türkmen topragına ganlı toynugınıñ düşmezligi üçin giyje-gündiyz doga kılmaga, nalışlı dileg etmäge hem tayyar:
Hızır gezen çölde iyller yayılsın,
Yurt benamız, gayım bolsun, goyulsın,
Çille mes nerlermiz barça ayılsın,
Bir suprada eda bolsun aşımız.
Ol, şeylelik bilen türkmen tiyreleriniñ bir supranın daşına egrilmegini arzuwlayar:
Türkmenler baglasa bir yere biyli,
Guwradar Gulzomı, deryay-e Niyli,
Teke, Yomut, Gökleñ, Yazır, Alılı,
Bir döwlete gulluk etsek bäşimiz.
Geñ tarapı, Nıyazovıñ rejimi ähli zatları galplaşdırışı kimin, milli şahırımızıñ bu setirlerine-de düzediş, has dogrusı galplaşdırma girizip, oña beyleki tireleriñ adlarını-da girizdi. (seret Türkmen sesi gazeti 97-nci yilkı sanı)
Hor galmasın puşt der puştum,
Berkarar döwlet islärin.
Şahıyr öz öñe süren ideyasınıñ, türkmenler bir millet hökmünde yaşamalı ya-da yaşamalı dälmi diyilyän hayhatlı döwür bilen baglıdıgını nıgtayar. Şoña görä, şahıyrıñ jandan sızdırıp gaytalayşı yalı, türkmen tiyre-taypalarınıñ birligi. jan gerekmi, pıçak- döwrüniñ öñe çıkaran talabı.
Magtımgulınıñ, Kemalhan Owgan diyen adamsı, Ahmathan Dürräni bolmalı. Sebäp, ol döwürde ol, Eyranı, şayılarıñ kontrolundan çıkarmaga kasam eden kişidi. Bu waka, şayı mezhebine eyerip, goñşı ükelere talañçılılı yörüş geçiryän gızılbaşlarıñ çım-pıtrak bolmak arzuwundan gelip çıkyar:
Yomut, Gökleñ täsiyp edip özünden,
Çekse goşun, öñi, ardı bilinmez.
Sıgmay çıka deşt-o- dahan düzünden,
Yörän yolı, gonan yurdi bilinmez.
Üçmün nayza bazı bardır nökerden,
Dörtmüñ pildarı bardır gala yıkardan,
Teke, Salır yörüş etse yokardan,
Öñünde,çömüç, kesek, gerdi bilinmez.
Şahıyr, orta çıkaran durmuş hakıkatını payhas eleginden geçirip, ol zamanasınıñ bet-asıllıgı, asılzadalıkdan ileri tutyan döwür bolandıgı, yagşılıgıñ egsilip, yamanlıgıñ möwç urup joşyan, Piygambar ornunda oturan gazılarıñ-da gara nebisleriniñ guluna öwrlüp para üçin el seryän, hatta diyndarlarıñ dünyä malı üçin öz diynından el göteryän, gamçısından gan damyan zalımlarıñ zulmundan, garıyp-puharaıñ horlanyan, ejir çekyän, asılsız beglere dowran dolanıp, şumlık, haramılıgıñ artan zamanası bolandıgını we şol zamanıñ fesat bolanını yazıp, panıdan, bakaya gitmele bolyandıgı üçin gussalı oylarıñ girdabından çıkıp bilmeyär. Döwrüñ kemçiliklerini düzetmek üçin, şahıyr çäre agtaryar:
Bakıñ bu eyyamı, görün gerdişi,
Pahıyra zulum etmek, zalımıñ iyşi.
Hak yolunda dogrı gezen derwüşı,
Goymadılar, öz halına yatmaga.
Yüregim sabırdan gitdi, karardan,
Yaman iyşdir, bogaz bolmak, är, ärden,
Biyzara gelip men şeyle diyardan,
Jür bolup men başım alıp gitmäge.
Milli şahıyr we sıyası arzuw-islegler
Magtımgulı sözle herne bileniñ,
Özüñe kemlik bil ayıtman öleniñ,
Taraşlap şaglatgın köñle geleniñ,
Senden soñkılara yädigär bolar.
Sözümiziñ başında belläp geçişimiz yalı, milli şahıyrımızıñ edebi miyrasını öwrenmek işi barıp Türkmenistan jemhuriyeti gurlan yıllardan yagnı barıp 1924-nji yıldan bäri ıyzı giderli dowam edip gelyär. Şol ilkinji yıllarda şahıyrıñ diñe iyl-güni wasp etyän goşgularını çap edip, başga temalı goşgular ünsden düşrüldi. Muña şol wagıtlar yörgünli bolan sıyasat güyçli täsir etdi. Insankärçilik düzgüni wada beryän Bolşevikler, şahıyrımızıñ, halkıñ milli duyguları ösdüryän goşgularını öwrenyän we öwretyän alımlarıñ erkana yaşamagna yol berip bilmediler, oları ıyzarlap, görgi barını görkezdiler, gitse gelmez yola iyberdiler.
1941-nji yılda Türkmenistanda yazuw hat, Latından rusça üytgedilenden soñ, durabara arap hatı unudılıp başlandı. Magtımgulı- şınaslarmız rus hatı esasında tayyarlanan tekstleri öwredip geldiler. Bu yagday bir näçe kıynçılıklara alıp geldi:
1-njiden şahıyrıñ adına toplanan ähli golyazmalar arap hatında, elbette, arap hatınde, arap-pars dilini bilmezden Magtımgulını tanamak we onuñ golyazmalarını öwrenmek mümkin däl.
2-njiden Dolı analiz etmezden başga klassiki şahıyrlarıñ käbir goşguları, Magtımgulınıñ adına berildi.
3-njiden- Rus hatı bilen, arapça yazılan gadımı tekstleri göçürmek käbir yalñışlıklara alıp gelyär, esasan arap sözlerini, rus hatı bilen dolı yazıp bolmayar. Şol esasda bir topar sözler yalñış yazılıp, iyl arasında yayradı.
4-njiden Kommunistik ideologiyasınıñ türkmen gulları, Magtımgulınıñ adına bir näçe yasama goşgular düzüp berdiler we şahıyrıñ eserlerini galplaşdırdılar. Sözümiz gurak bolmaz yalı, käbir mısalları alıp göreyliñ:
Ajap guran gerekmes, azan gerekmes.
Gerekmes goşgudan
Diyerler har Dejjal jahana geler,
Ne,ajap nakıldır, kim onı biler.
Jeñ sesin añsa
Magtımgulı yalı din alımından hey-de şeyle sözler çıkarmı ?
Ya-da
Pelek sen hem bir dem aman eylegil,
Biz nadan yesire döwran eylegil.
iyl geçer
Magtımgulı gayra çekgil özüñi,
Anık bil, oyarlar gözüñi,
Diñlän yokdır, zaya kılma sözüñi
Indi senden habar alan bolmadı.
Zaman bolmadı
Nadan menem, düşdüm pelek toruna,
Çoh garaşdım, ajap eyyam gelmedi.
Ya-da
Hak sözüne ınanmazdım men dayım,
Hijrandan tutupdır kerwön sarayım.
Baradır
Ya-da
Magtımgulı yarıymadım,
Perzent pohun arıtmadım.
Soyüş bile
Ya-da
Arıp bolup, mest bolupdır tilkiler
Magtımgulı çaşıp, lala dönüpdir.
Bil indi
Iyl sözüne ınandım men yazıklı biyçäre
¤¤¤¤
Gözel alsañ arıplara gulak goy
Biyr-biyrine zor bilen baglanyan beyitleri alıp göreyliñ:
Dag başınıñ dumanı bar,
Her bagıñ bagbanı bar,
Adam oglı zenanı bar,
Gözüm düşmer ol jenana.
Bu dahana
Ya-da
Gökleñ içre bir özüm,
Galıp men arman bilen.
Magtımgulı hiyç mahal menlik satan şahıyr däldir.
Howa. Bular yalı mısallardan getirseñ getirip oturmalı. Beyle yalñışları düzletmek üçin yörüte ılmı yıgnak we akademik konferensiyalar geçirmeli. Yöne, gıynansagam, milli şahıyrımız hakında edilyän galplıklar bu günler başga görnüşde dowam etyär. Ol-da sovyet döwründe dini mazmunlı goşgularıñ çap bolmagına rugsat berilmäni üçin, bu günler dogrı galbırdan geçirilmän, käbir dini goşguları şahıyrın adına berilyär. Hakıkı magtımgulı şınaslar, şahıyrıñ goşgı stilleri bilen tanış bolmaga wagt yetendir diyp oyedyäris.
Milli şahıyrımız Magtımgulı hakında bolan yalñışlar diñe onuñ goşgları bilen çäklenmän, eysem şahıyrın hatta yüz keşbine hem yetipdir. Barıp 40-nji yıllarda Türkmenistanıñ belli suwratkeşi Ayhan Hajıyeviñ çeken suwratında, şahıyrıñ başına çür telpek geydirilyär. Dogurdanam türkmenlerde şeyle telpek bolupdırmı, yogsa, ol Hurasan Kürtlerine mahsus baş börükmi?
Beyle galplıklara çıdap bilmedik çagdaş şahıyrımız Dañatar yürek nalasını şeyle beyan edipdir:
Her kim Pıragıda özün görmän.
Pıragıda, Pıragını görmeli.
Pıragıñ yerine özi sözlemän,
Pıragıñ özüne söz bermeli.
¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤¤
Pıragıdan proletaria bolarmı,
Başına çür telpek geydirmek bilen
Magtımgulı, Maksim Görki de bolmaz
Diymedik sözlerini diydirmek bilen.
Terki dünyä ruhanı-da däldir ol
Uymadık yoluna uydırmak bilen
Magtımgulı, diñe, Magtımgulıdır,
Magtımgulıgına örän uludır.
Peydalanılan çeşmeler:
1. Alehander Jhodzko. Spejimens of the popular poetry of Persia.
Harrison & jo printers. 1864 London
2. Dañatar. Salam Pıragı. Berlin 1991.
3. Miyrniya. S. Deregezde yaşyan iylat. Maşat. 1982
4. Bastani Parizi. Heşel-heft. 2-nji göyberiş. Novin neşriyatı. Tehran
1989. Sahıpa. 349
5. Yüsüp Azmun. Magtımgulı kim? Inglis dilinde.
6. Almaz Yazberdiev. Biblioteçno-bibliografiçeskoye. Aşgabat. Ilım 1988
7. Makalada agzalan dürli çeşmeler we artikeller.


text:
Gürjüstanyň sudy ozalky prezident Mihail Sakaşwilä degişli emläkleri konfiskasiýa etdi.
Aklawçy Otar Kakhidze 19-njy sentýabrda öz müşderisiniň jaýynyň we günorta Kwareli etrabyndaky ýeriniň, Sakaşwilä garşy derňew soňlanýança, konfiskasiýa edilendigini aýtdy.
Tbilisidäki Şikaýat sudy hem Sakaşwiliniň aýalyna degişli kwartirany, onuň ejesine we enesine degişli emläkleri konfiskasiýa etdi.
Bu hereket günbatar döwletleri, şol sanda Birleşen Ştatlar tarapyndan tankyt edildi. Olar Gürjüstanyň hökümetine ozalky resmileriň syýasy sebäpler esasynda yzarlanmaly däldigini duýdurdylar.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy, öňki sowet dissidenti Andreý Twýordohlebow 70 ýaşynyň içinde ABŞ-da aradan çykdy. Bu barada ynsan hukuklaryny goraýjylar habar berdiler.
Bilimi boýunça fizik Twýordohlebow 60-njy ýyllarda jemgyýetçilik we adam hukuklary temasyndan makalalar ýazypdy. Ol wyždan ýesirlerini goramak boýunça petisiýalara-da gol goýupdy.
Twýordohlebow 1970-nji ýylda Andreý Saharow we beýleki dissidentler bilen birlikde SSSR-de adam hukuklary boýunça komiteti döredenleriň biri. Soňra ol sowet syýasy tussaglaryna kömek edýän ynsan hukuklary boýunça guramany esaslandyrdy.
Twýordohlebow 1975-nji ýylda Ýakutiýada tussag edildi we bäş ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol türmeden azatlyga çykandan soňra, SSSR-i terk etdi we Amerikadan başpena aldy.


text:
Türkmenistanda güýje giren täze düzgüne görä, 10-njy iýuldan soň köne pasport bilen ýurduň daşyna çykyp bolmaýar.
Köne pasport bilen ýurduň daşyndan içine barylmagyna degişli çäklendirmeler barada resmi maglumatlarda hiç zat aýdylanok. Türkmenistanly hukukçylar türkmen raýatlarynyň köne pasportlary bilen islendik wagtda ýurda dolanmagynyň milli kanunlarda göz öňünde tutulýandygyny aýdýarlar.
Bilet almak
Şol bir wagtda-da soňky günlerde köne pasport bilen bilet alynmagyna degişli kynçylyklar ýüze çykdy. Hususan-da, Türkiýäniň Stambul şäheriniň aeroportunda “Türkmenhowaýollarynyň” kassasynda ýerleşdirilen bildirişde Türkmenistanyň raýatlaryna biletleriň diňe biometriki pasport esasynda satylýandygy habar berildi. Köne türkmen pasortyna degişli şeýle çäklendirmeleriň bardygy barada Türkiýäniň syýahat şirketleriniň biriniň websaýtynda hem habar berlipdi
.
“Türkmenhowaýollarynyň” Moskwadaky kassalarynda Aşgabada biletleriň hem täze, hem köne pasportlar esasynda satylýandygyny habar berdiler. Emma biletiň satyn alynmagy bilen ýolagçylaryň ýurda goýberilip-goýberilmejegi barada ynamly bir zat aýdyp bilmejekdiklerini duýdurdylar.
Wiza möhleti
Türkmenistanyň daşynda okaýan käbir studentleriň Azatlyk Raidosyna gürrüň bermegine görä, täze pasporty bolmadyk raýtalaryň wiza bilen bagly kynçylyklary hem ýüze çykdy. Türkiýede okaýan türkmenistanly student ýerli häkimiýetleriň onuň okuw wizasyny diňe 10-njy iýula çenli uzaldandyklaryny gürrüň berdi.
Türkmenistanyň täze biometrik pasportyny diňe ýurduň içinde alyp bolýar. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynda pasport bermek düzgüni göz öňünde tutulmaýar.
Türkmenistanyň içinde pasportlary ýeke-täk edara - Migrasiýa gullugy berýär. Aşgabadyň ýaşaýjylary Migrasiýa gullugynyň paýtagtdaky edarasyna ýüz tutýarlar. Ýurduň beýleki ýerleriniň ýaşaýjylary diňe welaýat merkezlerinde ýerleşdirilen edaralara barmaly bolýarlar.
Şu günler Migrasiýa gullugynyň edaralarynyň öňünde uly nobatlaryň emele gelendigi habar berilýär.
Meselem, ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, Daşoguzda Migrasiýa gullugyna agşam sagat 11-den başlap, ertirki günüň nobaty düzülýär. Käbir adamlar,nobata durup bilmän, birnäçe günläp gatnaýandygyny gürrüň berýärler. Şeýle ýagdaýda dawa-jenjeliň turýan halatlarynyň-da bolýandygy aýdylýar
.
Ýeňillik we kosençlik
Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynda studentlere degişli käbir ýeňillikleriň girizilendigi barada habar berildi. Türkmenistanly synçylaryň sözlerine görä, edil häzirki wagtda Migrasiýa gullugynyň edaralarynda studentlere zerur dokumentler esasynda 3-10 günüň aralygynda pasport bermek göz öňünde tutulýar.
Şol bir wagtda-da bir türkmenistanly student ýaňy-ýakynda Azatlyk Radiosyna, pasportyny alyp bilmän, özüniň maý aýyndan bäri garaşyp ýörendigini gürrüň berdi.
Türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow ýurtda pasport almagyň gurnalyşyny raýatlar üçin “kösençlik” diýip atlandyrýar. Onuň sözlerine görä, pasport üçin talap edilýän resmi dokumentleriň sany ondan geçýär.
Şeýle ýagdaý näme sebäpden döredi?
Pasport almak üçin dokumentleriň tabşyrylmagyndan soň onuň taýýarlanmagy hem wagt talap edýär.
Aşyrguly Baýryýew biometrik pasporty şu ýylyň fewral aýynda alypdyr. Ol şonda pasportyň taýýarlanmagy üçin kesgitlenen bir aýyň dowamynda taýýar bolmandygy gürrüň berdi.
Türkmenistanda täze biometrik pasportlary girizmek barada 2008-nji ýylda karar çykarylypdy. Şondan bäri bäş ýyla golaý wagt geçdi. Käbir synçylaryň pikirine görä, köp raýatlaryň şol döwrüň dowamynda pasport alyp bilmänligi pasport düzgünleriniň kesgitsizligine bagly.
Nurberdi Nurmämedow Migrasiýa gullugynyň edaralarynyň işleýşine, bu işiň guramaçylygyna-da ünsi çekýär. Onuň sözlerine görä, Migrasiýa gullugy bilen telefon arkaly habarlaşyp bolmaýar.
Bu erdaralaryň iş wagtlarynyň çäkli bolmagy-da adamlaryň pasport almagyny, ilkinji nobatda-da işleýän adamlaryň pasport almagyny kynlaşdyrýar.
Türkmenistanda 2008-nji ýyldan bäri pasport alan raýatlaryň sany we häzirki wagtda pasportlaryň çalşyrylmagyna degişli resmi sanlar berilmeýär.


text:
Sowet diktatory Iosif Staliniň dünýä boýunça iň uly heýkeli 1955-nji ýyldan 1962-nji ýyla çenli Çehoslowakiýanyň paýtagty Praganyň üstüne abandy durdy.
Agramy 17 müň tonna bolan bu äpet heýkeli görmezlik mümkin däldi, ýöne bu heýkeli proýektirlän heýkeltaraş Otakar Swes ony görüp bilmedi.
Swesiň şahsy tragediýasy bilen baglanyşykly täze kinofilmi döretmek üçin zerur bolan zalymyň äpet kellesi öten aý ýene bir günläp Praganyň depesinden garap durdy.
"Bu ýadygärlik özüni döredeniň başyny iýdi, onuň ömrüni köýdürdi. Biziň filmimiz şol barada, bu bir adamyň çykgynsyz ýagdaýa düşüp, ondan sypyp bilmändigi barada" diýip, režissýor Wiktor Polensi aýdýar.
Polensiniň "Monster" atly kinosy çeh ýazyjysy Rudla Kaineriň "Granit Stalin" atly romanynyň esasynda döredilipdir.
Heýkeltaraş Swesiň ykbaly hem 19-njy asyryň aýaklarynda doglan nesle degişli we şol bir wagtda-da Gitler bilen Staliniň iki degirmen daşynyň arasyna düşen köpsanly merkezi ýewropaly intellektuallaryň ykbalyna çalymdaş.
Swes 1892-nji ýylda Karlowy Waride dogulýar, heýkeltaraşlyk karýerasyna hem Biriniji Jahan urşundan soňra başlaýar. Ol Staliniňkiden başga-da birnäçe taryhy şahsyýetleriň, şol sanda Çehoslowakiýanyň ilknji prezidenti T.G. Masarykyň hem heýkelini döretdi.
Onuň Staliniň heýkeliniň duran ýerinde Paraga garap duran Masaryk heýkeli Gitler Çehoslowakiýany basyp alanyndan soň ýykyldy.
Çehoslowakiýada häkimiýeti kommunistler eýeläp, ýurt sowet orbitasyna çekilensoň, Swesiň ady köp eşidilmedi.
"Ol, sungatçylaryň aglabasy ýaly, çylşyrymly adamdy. Aslynda, ol Ilkinji Respublikanyň [iki jahan urşunyň aralygyndaky garaşsyz Çehoslowakiýa döwleti] adamsydy. Ol kommunist däldi" diýip, Polesni belleýär.
1949-njy ýylda Swes Staliniň ýadygärligi boýunça guralan konkursa gatnaşmaga çagyrylýar. Ol režim tarapyndan ileri tutulýan bir sungatçynyň hormata mynasyp boljagyna şübhelenmän, az-kem bähbit gazanmak umydy bilen, bir taslamany tabşyrýar.
Polensi: "Ol az-kem gonorar ýa tabşyryk berler, az-kem üstünlik getirer diýip umyt etse-de, ýeňiji bolaryn, onuň ähli jebrini hem çekmeli bolaryn diýip, asla pikir etmändir" diýýär.
Bir topar proletar işçiniň öňünde duran äpet Stalini görkezýän konstruksiýany gurmak üçin oňa bäş ýyl gerek bolýar. Çehler soňra bu gurluşa "et üçin nobat" diýip at dakdylar.
Gurluşyk döwri Swes üçin gaty kynçylykly bolýar. "Ol bu ýadygärligi gurmaga mejbur bolanda depressiýa düşýär. Bu hem bütinleý logiki zat. Ol 'em hökmünde' alkogola ýapyşýar" diýip, Polesni aýdýar.
Wiktor Polensi soňra hem: "Meniň düşüren kinom şu psihologik drama barada, bir adamyň çözüp bolmajak meseläni çözmäge synanyşmagy barada" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
1954-nji ýylda Swesiň aýaly syýasy basyş we şahsy drama sebäpli özüni öldürýär.
Ýadygärlik tamamlanmaga golaýlanda hem 1955-nji ýylyň 4-nji aprelinde Swes öz janyna kast edýär. Bu işiň takyk näme üçin ýa nädip bolandygyny bilýän adam ýok.
Ahyrsoňy Staliniň ýadygärligi diktator öleninden iki ýyldan gowrak soň, ýagny 1955-nji ýylyň 1-nji maýynda açyldy.
"1955-nji ýylda ýadygärlik açylanda, ol eýýäm könelipdi. 1956-nji ýylyň başlarynda [sowet lideri Nikita] Hruşçew Sowet Soýuzynyň Kommunistik partiýasynyň 20-nji gurultaýynda Stalini tankytlap çykyş etdi. Pragada bolsa Staliniň ýadygärligi ýedi ýyla golaý durdy. Ol hiç kime gerek däldi" diýip, Polensi belleýär.
1962-nji ýylda bu ýadygärligi ýykmak üçin 800 kiloram partlaýjy gerek boldy.
Polesni Swes proýektiniň üstünde işlemäge bäş ýyldan gowrak mundan ozal başlapdyr. Ýöne indi Orsýetde Wladimir Putiniň, şeýle hem beýleki ýurtlarda onuň yzyna eýerýänleriň Staliniň abraýyna dikeltmäge synanyşýandygyny nazara alanyňda, bu mesele has aktual bolup görünýär.
"Dogrymy aýtsam, men öz düşünjämi hiç haçan real syýasy ýa halkara derejesindäki zatlar bilen baglanyşdyran adm däl. Eger bu kinoda käbir pursatlar we pikirler realistik bolup görünse, ol maňa baglanyşykly däl. Zamana şeýle" diýip, Wiktor Polensi aýdýar.


text:
Orsýetiň indiki aýda Rioda boljak Paralimpia oýunlaryna gatnaşmagy gadagan edildi.
Sport bilen bagly arz-şikaýatlara garaýan suduň (CAS) 23-nji awgustda çykaran karary Halkara paralimpia komitetiniň Orsýetiň paralimpia toparynyň oýunlara gatnaşmagyna girizen gadagançylygyny güýjünde galdyrdy.
Şweýsariýada ýerleşýän suduň beýannamasyna görä, Orsýet Halkara paralimpia komitetiniň kararyndan şikaýat edip, suda ýüz tutanda “karar üçin esaslara ters gelýän hiç hili subutnama getirmändir”.
Halkara paralimpia komiteti Dopinge garşy bütindünýä agentliginiň beren subutnamalarynyň Orsýetiň dopinge garşy halkara düzgünlerini berjaý etmeýändigini görkezýändigini aýtdy.
Orsýet 7-18-nji sentýabrda Rio de Janeiroda geçiriljek oýunlara özüniň paralimpia sportsmenleriniň gatnaşdyrylmazlygynyň syýasat bilen baglydygyny aýdýar.


text:
Ykdysadyýet
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň ösüşi orta möhletleýin we uzak möhletleýin döwürlere niýetlenen milli we döwlet maksatnamalary esasynda amala aşyrylýar. Häzirki döwürde Türkmenistanda elektroenergetika, nebit-gaz çykarýan, nebiti gaýtadan işleýän, himiýa we nebit-himiýa senagatlaryndan, maşyn-gurluşyk we demiri gaýtadan işleýän, gurluşyk materiallaryny öndürýän desgalar, ýeňil we azyk senagatynyň kärhanalary bilen üpjün edilen köp pudakly, dürli maksatly ykdysadyýet döredildi.
Türkmenistanyň içerki önüminiň 2015-nji ýylda ösüş depgini 6,7% deň boldy. Döwlet býujetiniň 2015-nji ýylda girdeji bölegi 100,6%, çykdajy bölegi bolsa 90% deň boldy. Býujetiň girdeji böleginiň 78,7% durmuş ulgamyny maliýeleşdirilmäge gönükdirildi. Ýerli býujetiň girdeji bölegi 101,7% derejede, çykdajy bölegi bolsa 96,4% ýerine ýetirildi. Aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary we talyp haklary öz wagtynda doly möçberde maliýelşdirildi.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda ýurtda milli ykdysadyýetiň diwersifikasiýa edilmegine we oňa innowasion häsiýetiniň berilmegine gönükdirilen milli we döwlet maksatnamalaryna laýyklykda uly möçberli özgetrmeler amala aşyrylýar.
Şu nukdaýnazardan, soňky ýyllaryň içinde adaty bolan pudaklar, ýagny nebit-gaz toplumy, elektroenergetika, oba hojalygy, gurluşyk, ulag we aragatnaşyk pudagy düýpli ösüşe eýe boldy. Şunuň bilen bir wagtda, ykdysadyýetiň täze pudaklaryny: himiýa önümçiligini, dokma pudagyny, gurluşuk materiallary önümçiligini, telekommunikasiýalar we beýleki ýokary tehnologiýa pudaklaryny emele getirmek boýunça işler alnyp barylýar.
“Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdy 2012-2016-njy ýyllar üçin durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek maksatnamasyny” amala aşyrmak boýunça geçirilýän işleriň çäklerinde orta möhletleýin geljekde ýokarda agzalan pudaklary mundan beýläk ösdürmäge gönükdirilen ýörite maksatnamalar işlenip düzüldi.Türkmenistan beýleki ýurtlar bilen özüniň daşary ykdysady gatnaşyklaryny işjeň ösdürýär. Bu gün Türkmenistan dünýäniň 107 sany ýurdy bilen söwda gatnaşyklaryny alyp barýar. 2015-nji ýylyň jemleri boýunça bölekleýin satuwyň hem ösüşi, ýagny ol 41,9 milliard manata deň bolandygy bellenildi.
Ykrar edilen tebigy gazyň gorlary boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýän, şeýle hem geografik ýerleşiş aýratynlyklaryny nazara almak bilen, Türkmenistan özüniň halkara hyzmatdaşlygyny diwersifikasiýalaşdyrmak syýasatyny, hususan-da, energetika pudagynda, türkmen uglewodorod çeşmelerine we olary daşamagyň serişdelerine hyzmatdaşlaryň deň ygtyýarlylygyny üpjün etmek esasynda alyp barýar. Bu türkmen energiýa geçirjilerini halkara energetika bazaryna çykarmak üçin köpugurly ulag-turbageçiriji infrastrukturalarynyň döredilmegini göz öňüne tutýar.
Şuňa laýyklykda, ýurt adaty ulanýan ugurlary bilen bir hatarda, 2009-njy ýylda özüniň energiýa serişdeleriniň dünýä bazarlaryna iberilmegi üçin iki sany täze iri taslamany, ýagny Türkmenistan-Hytaý we Türkmenistan–Eýran ugry boýunça ikinji gaz geçirijisini amala aşyrdy, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan ugry boýunça gaz geçirjisini hem hyzmatdaşlary bilen durmuşa geçirmeklige içgin girişdi.
Türkmenistan energiýa geçirjilerini Ýewropa döwletlerine ýetirmek babatda hem içgin gyzyklanmak bilen garaýar. Tebigy baýlyklar bilen birwagtda Türkmenistanyň energetika pudagynyň diwersifikasiýa strukturasy, ilkinji nobatda uglewodorod çig malyna esaslanan, senagatyň gaýtadan işleýän täze pudaklaryny döretmegiň üsti bilen yzygider amala aşyrylýar. Bu sebitiň ajaýyp geografiki ýerleşişini hasaba almak bilen, Merkezi Aziýa we Hazar zolagynda Türkmenistan halkara ulag taslamalaryny bilelikde işläp düzmegi möhüm hasaplaýar.
Türkmenistanyň energiýa ulgamy Merkezi Aziýanyň birleşen energiýa ulgamy bilen baglanyşykly we elektrik energiýanyň köp bölegini Owganystana, Eýrana, Türkiýä, Täjigistana we sebitiň beýleki ýurtlaryna eksport etmäge ukyply. Ýurduň energetika pudagynyň potensialy yzygiderli artdyrylýar: täze elektrostansiýalar we elektrogeçiriji ulgamlar gurulýar, bar bolan energetiki desgalaryň durky täzelenýär we döwrebaplaşdyrylýar. Türkmenistanyň Prezidentiniň kararyna laýyklykda Mary we Lebap welaýatlarynda ýokary woltly elektrogeçirijisi bolan asma liniýalaryň, podstansiýalaryň toplumynyň gurluşygy başlandy. Şeýle-de hereket edýän podstansiýalar täzeden gurlar we elektrostansiýalar üçin ätiýaçlyk şaýlary satyn alnar. Şu işler gutarandan soňra Türkmenistan özüniň Owganystana eksport edýän elektrik energiýasyny bäş esse köpeltmäge ukyply bolar. Şonuň ýaly hem, döredilen kuwwatly elektrik energiýany Pakistana we Täjigistana eksport etmäge mümkinçilik berer.
Türkmenistanyň himiýa we nebithimiýa toplumy dag himiýasyndan, esasy himiýadan, plastmas önümlerini öndürmekden, hojalykda ulanylýan himiki önümlerden hem-de senagatda peýdalanylýan uglerody öndürmekden ybarat bolup durýar.
Lebap welaýatynyň Gowurdak-Köýtendag ýerlerinde täze kaliý duzlarynyň ýataklary açyldy hem-de 2009-njy ýylda welaýatyň Garlyk şäherçesinde kaliý dökünlerini öndürýän Dag-magdan baýlaşdyryjy toplumynyň gurluşygyna başlandy. Kaliý dökünlerini öndürýän Dag-magdan baýlaşdyryjy toplumynyň gurluşygyna başlanmagy, munuň özi Türkmenistanyň ykdysadyýetine täze bir ulgamyň goşulýandygyny aňladýar. Şeýlelikde, kaliý duzlarynyň Garlyk ýatagy ýylda 1-den 1,5 million tonna çenli dökünleri öndürmäge ukyply, gelejekde bolsa 4 million tonna çenli artdyrylar. Toplumyň birinji nobatdakysynyň bahasy ABŞ-nyň bir milliard dollaryna barabardyr.
Türkmenistan ulag-aragatnaşyk ulgamynyň (demir we gara ýollarynyň, deňiz we derýa portlarynyň, turbageçiriji ulaglaryň) ösmegine bütin ýurduň ykdysadyýetiniň durnukly ösmegine ýardam edýän infrastrukturanyň esasy düzüjisi hökmünde uly ähmiýet berýär. Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan öňe sürlen ulag ulgamyndaky uly göwrümli halkara taslamalary sebitleýin we sebitara hyzmatdaşlyga täze itergi berer.
Häzirki wagtda Türkmenistanda demir ýollarynyň uzynlygy 3080 km barabardyr. Garaşsyzlyk ýyllarynda olaryň uzynlygy 900 km çenli artdy. Tejen-Sarahs, Türkmenabat-Atamyrat, Daşoguz-Köneürgenç, Aşgabat-Garagum-Daşoguz ýaly täze demir ýollary guruldy.
Ýurdumyzyň ykdysady ösüşiniň ýokarlanmagy bilen ýük daşamaklygyň göwrümi hem artýar. Geçen ýylyň görkezijileri bilen deňeşdireniňde, 2015-nji ýylda ýük daşamaklygyň göwrümi 104% artdy. Häzirki wagtda Türkmenistan “Demirgazyk-Günorta”, “Günbatar-Gündogar” geçirijiler boýunça demir ýol ýüklerini daşamaklygyň halkara transmilli merkezleriniň iň irisi bolup durýar.
Türkmenistanyň çäginde uzynlygy 1400 km barabar bolan Şanhaý bilen Frankfurtyň arasynda gurlan Transaziýa-Ýewropa optiki süýümli geçiriji, radioreleý geçirijileri guruldy. Türkmenistanyň ilatly ýerleri durnukly aragatnaşyk bilen üpjün edildi.
Ýurdumyzyň agrosenagat toplumynyň wajyp wezipelerine ilaty doly derejede azyk önümleri bilen üpjün etmek, gaýtadan işleýiş senagatyny çig mal bilen üpjün etmek, önümçiligi ýokarlandyrmak we täze hojalyk gatnaşyklary ýola goýmak we yzygiderli azyk howpsuzlygyny üpjün etmek girýär.
Häzirki wagtda Türkmenistan özüni esasy azyk önümleri bilen doly üpjün edýär. 2011-nji ýylda Türkmenistan gallany eksport ediji ýurtlaryň hataryna girdi. Şol ýylda 217 müň tonna däne satuwa çykaryldy, onuň arasynda 150 müň tonna bugdaý, galany un görnüşinde çykaryldy. Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda täze döwrebap ýokary tehnologik enjamlar bilen üpjün edilen, eksporta gönükdirilen tekstil senagaty guruldy we öňdebaryjy, ýokary öndürijilikli enjamlar bilen enjamlaşdyrylan 60 sany tekstil toplumlary we kärhanalar işe girizildi. Bu bolsa ýurtda pagta süýümini öndürmegiň kuwwatyny 3%-den 55%-e çenli artdyrmaga mümkinçilik berdi. 1995-nji ýyldan 2009-njy ýyla çenli döwürde nah matalaryň öndürilişi 8 esse artdy. Şunuň bilen “Türkmenistanda öndürilen” diýen nyşan bilen çykarylýan tekstil önümleriniň eksporty 29 esse artdy. Häzirki wagtda öndürilýän tekstil önümleriniň 80% töweregi Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna, ABŞ-na, Kanada, Russiýa, Türkiýä, Wengriýa, Hytaýa, Baltika ýurtlaryna, Ukraina we beýleki ýurtlara ugradylýar.
Ykdysadyýetiň maliýe goýum görkezijileriniň ýokary derejede bolmagy Türkmenistanyň gurluşyk toplumynyň tiz depginler bilen ösmegine getirdi. Senagat, dynç alyş, medeni ugurlara gönükdirilen “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagy ýaly uly göwrümli gurluşyk taslamalaryndan başga-da ýurduň içinde ýaşaýyş jaý gurluşyklary hem alnyp barylýar. 2020-nji ýyla çenli döwür üçin obalaryň, şäherçeleriň, şäherleriň, etraplary we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça Milli maksatnama amala aşyrylýar. Onuň esasy wezipeleri oba ilatynyň durmuşynyň ýokary derejesini, hemme ilatly ýerleriň deňagramly durmuş ösüşini üpjün etmekden ybaratdyr. Ýurtda ýokary ýeňillikli ýaşaýyş ipotekasy giň gerime eýe boldy.


text:
Britaniýanyň daşary işler ministri Filip Hammond (Philip Hammond) Günorta Koreýany özüniň Demirgazyk Koreýa bilen serhediniň golaýynda propagandistik gepleşikleri efire bermekden saklanmaga çagyrdy.
Hammondyň bu çykyşy, Günorta Koreýanyň metbugaty 8-nji ýanwarda Seulyň Kim Jong Unyň awtoritar režimini we onuň adam hukuklarynyň bozulmalaryny tankyt edýän örän duýgur gepleşikleri gaýtadan dikeldendigini mälim etmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Gürrüňi edilýän gepleşikler, iki goňşy koreý ýurdunyň arasyndaky dartgynlylygy gowşatmak maksady bilen gelnen ylalaşygyň bir bölegi hökmünde geçen ýylyň awgust aýynda ýatyrylypdy.
Pýongýang tarapyndan uruş hereketi diýlip häsiýetlendirilýän gepleşikler, Demirgazyk Koreýa özüniň wodorod bombasyny synagdan geçirendigini mälim edenden soň dikeldildi.


text:
Mälim bolşy ýaly, 19-njy awgustda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow medeniýet we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ulgamyny ösdürmegiň meseleleri boýunça maslahat geçirdi.
«Onda medeniýet we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ulgamyny ösdürmegiň ileri tutulýan meselelerine garaldy we bu ulgamyň öňünde goýlan esasy wezipeler kesgitlendi» diýlip, «Türkmen döwlet habarlary» gullugynyň ýaýradan maglumatynda aýdylýar. Geçen dört ýylyň içinde bu meselä eýýäm üçünji sapar dolanylýar. Şol bir mesele hakda şol bir gürrüňler edilýär. Nämedir bir zatlara güýmenip, gün geçirilýän ýaly.
Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowyň sözlerine görä, Aşgabatda we ýurdumyzyň welaýatlarynda dünýä ülňülerine doly laýyk gelýän medeni maksatly binalar gurulýar, Türkmenistanyň Döwlet Simfoniki orkestri döredildi, kinoteatrlar, döwlet sirki täzeden dikeldildi, gije-gündiz işleýän teleradioýaýlymlar bar, milli sazymyz, nusgawy opera eserleri (ýeke sapar görkezmek üçin-de bolsa) dikeldildi. Öz sözünde ministr bu zatlaryň türkmen medeniýetiniň hem-de sungatynyň has gülläp ösmegine uly mümkinçilikleri açýandygyny belledi.
Şu ýylyň fewral aýynda döwlet baştutany tarapyndan medeniýet we sungat işgärleri bilen geçirilen maslahatda hem bu zatlar hakda aýdylypdy. Şeýle hem şonda medeniýet ulgamynyň möhüm ojaklarynyň — kitaphanalaryň, muzeýleriň çagalar çeperçilik we sungat mekdepleriniň, oba medeniýet öýleriniň meselelerine degişli ençeme kararlar kabul edilipdi.
Ýurduň welaýat merkezlerinde döwrebap teatrlar guruldy. Paýtagtymyzdaky kinoteatrlaryň durky düýpli täzelendi. Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Myradow bu teatrlarda hem-de kinoteatrlarda dürli medeni çäreleriň geçirilýändigi, kinofilmleriň görkezilýändigi, Türkmenistanda Halkara festiwallaryň, sergileriň geçirilýändigi, Türkmenistanyň daşary döwletlerdäki medeniýet günleriniň yzygiderli guralýandygy hakda aýdyp, «Oguzhan» adyndaky «Türkmenfilm» birleşigi tarapyndan uly göwrümli çeper filmleriň birnäçesiniň hem-de hronikal-dokumental we çeper-publisistik filmleriň birnäçesiniň önümçilige goýberilendigini gürrüň berdi.
«Film düşürildi» diýilýänler Nyýazowyň döwründe, Nyýazowyň hossarlary baradaky we «Ruhnamadaky» rowaýatlar boýunça düşürilen filmler. Türkmenistanda indi ýigrimi ýyl bäri halkyň ykbalyndan söhbet açýan, halk görer ýaly filmler düşürilenok. Kinoteatrlarda görkezilýän filmleriň näme hakdalygyny bilmek üçin, kinoteatrlaryň bildirişlerine seredäýmeli. Kinoteatrlarda esasan sowet döwründe düşürilen türkmen filmleri görkezilýär.
Şol bir zatlar...
Geçirilýän maslahatlarda şol bir lenji çykan hasabatlar berilýär. Bizem şol bir öň aýdan zatlarymyzy ýene gaýtalamaly bolýarys. Medeniýetiňem, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ulgamynyň-da bu gidiş bilen ösmejegi köre hasa.
Her bir hereketiň öňüne böwet basylýar. Özler-ä «Medeniýet ösenok» dýýärler. Özlerem medeniýetiň öňüne böwet basýarlar. Teatrlara pýesalary, kinolar üçin eserleri saýlap almak sowet döwründe-de edebiýat bilen sungatyň öňüne böwet basyp gelen, hiç hili çeper eser ýazyp görmedik, edebiýata-da, sungata-da düşünmeýän Maýa Mollaýewa diýen pensioner aýalyň elinde. Segsen ýaşy arka atan bu aýal içinde ýurt ýolbaşçysyna öwgi bolmadyk eserleri eliniň tersi bilen zyňyp goýberýär. Zehinli ýazyjylar “gara sanawda”.
Täze “ýetişdirilýän” nesil ýokary wezipelileriň edebiýatdan, sungatdan başy çykmaýan çagalary. Ýurtda dünýä ülňülerine laýyk gelýän teatr jaýlary gurlany bilen, kinoteatrlaryň durkunyň täzeleneni bilen medeniýeti ösdürip bolmaýar. Bu ýagdaý Keminäniň gazanyň içine daş atyp gaýnadyp, «Ynha, basym nahar bişer» diýip, çagalary aldaýşy ýaly bir zatdyr. Dünýä ülňülerine laýyk gurlan teatr jaýlarynyň içinde ajaýyp sahna eseriniň bolmagy gerek. Kinolar üçin ýurduň hakyky ýazyjylarynyň eserleriniň alynmagy gerek.
«Däliden dogry habar» diýlişi ýaly, dogrusyny aýtsaň, häzirki hökümete medeniýetiň, sungatyň, edebiýatyň öseni gerek däl ýaly.
Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri öz sözünde kitaphanalary ösdürmek hakda-da kararlaryň kabul edilendigini aýdýar. Kitaphanalary ösdürmek üçin müň karar kabul edilende näme eger Türkmenistanda asla diýen ýaly kitap çykmasa!
Ýigrimi ýyl bäri ýene şol bir zat dowam edýär. Her kimiň öz döwlet dolandyryşy bar. Ýurtdaky ýagdaý ýurt ýolbaşçylarynyň başarnygynyň nähilidigini aýna ýaly görkezip dur. Ösüşler boljakmy, bolmajakmy, ol hut aýnada görnen ýaly görünýär.
Hakyky žurnalistleriň, ýazyjylaryň ýok edilýän ýurdunda, hakyky sözüň gadagan edilen ýurdunda hiç wagt medeniýetem ösmez, köpçülikleýin habar beriş serişdeleri ulgamy-da.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Transport meseleleri bilen meşgullanýan ýokary derejeli amerikan harby resmisi general Uilýam Freýzer 2014-nji ýyla çenli amerikan goşunlaryny Owganystandan çykarmak üçin Pakistan marşrutynyň açylmagynyň zerurdygyny aýtdy.
26-njy noýabrda Pakistanyň Owganystan bilen serhedine golaý etrabynda NATO güýçleriniň howadan uran zarbasynda 24 sany pakistan esgeri heläk bolansoň, bu ýurduň häkimiýetleri Owganystandaky halkara güýçler üçin ýük daşalýan ýollaryny ýapdy.
28-nji fewralda ABŞ-nyň Senatyndaky komitetde eden çykyşynda general Uilýam Freýzer Täjigistan, Gyrgyzystan we Gazagystan bilen esgerleriň Owganystandan çykarylmagy boýunça gepleşik geçirilendigini, bu ýurtlaryň ýaragdan başga hemme ýüki öz territoriýalarynyň üsti bilen geçirmäge rugsat edenliklerini aýtdy.
General Owganystandan harby enjamlary çykarmak üçin özleriniň Özbegistanyň hem Orsýetiň territoriýasyndan peýdalanmaga rugsat alandyklaryny aýtdy.
Hepdäniň çarşenbe güni Britaniýanyň goranmak ministri Filip Hommand Özbegistana eden saparynda bu ýurduň häkimiýetleri bilen britan enjamlaryny Özbegistanyň üsti bilen çykarmak barada ylalaşdy.
28-nji fewralda bolsa Britaniýanyň goranmak ministri gazak resmilerinden ýüki howa arkaly geçirmäge rugsat aldy.


text:
Osama bin Ladeni yzarlamakda ABŞ-nyň razwedka gullugyna ýardam bereni üçin aýyplanan pakistanly lukmanyň agasy Pakistanyň ýokary suduna ýüzlendi we doganynyň işi boýunça şikaýat etmäge suduň rugsat bermegine çagyryş etdi.
Duşenbe güni Jamil Afridi öz agasyna garşy suduň çykaran höküminiň esassyzdygyny žurnalistlere aýtdy. Lukman Şakeel Afridi gizlinlikde geçirilen taýpa sud diňlenişiginde dönüklikde aýyplandy we 33 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Onuň maşgalasy suduň höküminiň nusgasyny häkimiýetleriň bermeýänligi sebäpli, şikaýat etmek prosesiniň saklanýandygyny aýdýar.
Jamil Afridi, Pakistanda tussag edilen hirurg Şakil Afridiniň agasy, 28-nji maý, 2012
“Olar hatda jeza baradaky hökümiň nusgalaryny hem bermeýärler. Biz anna gününden bäri synanyşyp gelýäris, emma syýasy wekiliň kömekçisi bize nusgalary bermeýär. Türmäniň resmileri bize onuň bilen duşuşmaga we onuň aklawçy bilen duşuşmagyna rugsat berýän dokumente gol çekmegine hem rugsat bermeýärler” diýip, Afridi aýdýar.
Jamil Afridi öz doganynyň günäsiniň ýokdugyny we oňa garşy çykarylan hökümiň “bikanundygyny” nygtaýar.
Lukmany gorap çykyş edýän aklawçy Raza Han Safi hökümiň nusgasyny görmändigini Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna aýtdy: “33 ýyl kesilendigi baradaky maglumat metbugatda çykdy, ýöne olar hökümiň nusgasyny bermediler. Kanun boýunça nusga 24 sagadyň dowamynda berilmeli, ýöne olar bermeýärler, gaýtam bizi kabul etmekden hem saklanýarlar. Biz türmäniň baş inspektory bilen hem duşuşdyk, emma ol aklawçynyň dokumentlerine gol goýmaýar”.
Ozalky hirurg Afridi Pakistanyň Abbottabad şäherinde “Al-Kaýda” lideriniň ýaşaýan jaýynda onuň barlygyny anyklamak üçin ýalandan gurnalan sanjym programmasyna gatnaşypdyr. Şondan soň Bin Laden 2011-nji ýylyň maý aýynda ABŞ-nyň geçiren reýdi netijesinde öldürildi.
Lukman Afridä höküm çykarylanyndan soň, ABŞ-nyň Senatynyň pul goýberýän komiteti onuň her ýylyna bir million hasabynda Pakistana ABŞ-nyň kömegini 33 million dollar möçberinde azaltmak kararyna geldi.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton höküme “adalatsyz we ynamsyz” diýip baha berdi. Klinton Afridiniň “dünýäniň iň gözlenýän terrorçylarynyň birini ele salmakda möhüm rol oýnandygyny” aýtdy.
Jamil Afridi agasyny türmede görmändigini we onuň ol ýerde nähili saklanýandygyndan bihabardygyny aýdýar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin “terrorçylyga we ekstremizme garşy göreşýän halkara koalisiýany döretmäge” çagyrýar. Putin bu inisiatiwa barada Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen hem gepleşikleri geçirendigini aýdýar.
Putin 4-nji sentýabrda Russiýanyň uzak gündogarynda ýerleşýän Wladiwostok şäherinde žurnalistleriň öňünde çykyş edip, ol şeýle koalisiýany döretmek barada Türkiýäniň, Saud Arabystanynyň, Iordaniýanyň we beýleki ýurtlaryň liderleri bilen hem gepleşikleri geçirendigini belledi.
Şeýle-de, rus prezidenti Russiýanyň “Yslam döwleti” atly topara garşy alnyp barylýan harby operasiýalara gatnaşyp-gatnaşmajakdygy barada söz ýazardan “heniz irdigini” hem sözüniň üstüne goşdy.
“Emma biz öz ýaraglarymyz bilen harby serişdeleri bermek we esgerlere tälim bermek arkaly Siriýa eýýäm degerli kömek edýäris” diýip, Putin nygtady.


text:
Gazagystanyň “KazAtomProm” milli ýadro kompaniýasynyň tussaglykdaky ozalky başlygynyň gaýyn atasy öz ýurdy Gyrgyzystanda pyçaklandy.
Gyrgyzystanyň Saglyk ministrliginiň resmisiniň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, 79 ýaşly Raikan Alkanowa Talas şäherinde näbelli adamlar tarapyndan dynç günlerinde hüjüm edilipdir. Oňa 15 sapar pyjak urlupdyr.
Alkanow agyr ýagdaýda keselhanada saklanýar.
Alkanowyň giýewi Gazagystanly tütjar Muhtar Džakişew 2009-njy ýylda tussag edilip, oňa korrupsiýa bilen baglylykda 14 ýyllyk iş kesilipdi. Džakişewiň tarapdarlary onuň syýasy sebäplerden tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin ýurda eden hyzmatlary üçin diýip, rus daşary işler ministri Sergeý Lawrowy abraýly döwlet medaly bilen sylaglady.
23-nji martda çap edilen kararda Putiniň Lawrowy “Ata Watana eden hyzmatlary üçin” diýen medalyň birinji derejesi bilen sylaglandygy mälim edilýär.
Putin bu karara Lawrowyň 65-nji doglan gününde, ýagny 21-nji martda gol goýdy.
2004-nji ýyldan bäri Russiýanyň daşary işler ministri wezipesini ýerine ýetirýän Lawrow indi “Ata Watana eden hyzmatlary üçin” diýen medalyň dört derejesine hem eýe boldy.


text:
Golaýda Amerikanyň Milli howpsuzlyk agentliginiň internet içalyçylyk programmasynyň üstüniň açylmagy Birleşen Ştatlarda alasarmyk ýagdaýy döretdi we Waşingtonyň hyzmatdaşlaryny alada goýdy, şeýle hem Obamanyň administrasiýasyny aljyraňňy ýagdaýda muňa düşündirişler bermäge mejbur etdi. Ýöne bu mesele dünýäniň çar künjegindäki awtoritar režimler üçin Hudaý tarapyn göýberilen garaşylmadyk peşgeş ýaly boldy.
Totalitar hökümetler
Internet ekspertleriň aýtmaklaryna görä, daşary ýurtlylaryň internetde edýän ähli işlerine Facebook, Google, Skype ýaly kompaniýalaryň serwerlerine baglanmak arkaly gözegçilik edýän Waşingtonyň bu gizlin programmasy gönüden-göni totalitar režimleriň peýdasyna oýnap biler.
Bu gizlin programmanyň üstüniň açylmagy agzalýan režimleriň interneti gözegçilikde saklaýan häzirki bar bolan pragrammalaryna düşündiriş bermäge kömek eder, şol bir wagtyň özünde täze çäreleri görmäge-de esas bolar.
Ronald Deýbert Toronto uniwersitetiniň binýadyndaky "Citizen Lab" laboratoriýasynyň müdiri. Agzalýan labarotoriýa kibergiňişlik, global howpsuzlyk we adam hukuklarynyň özara hyzmatdaşlygy boýunça dünýäniň iň öňdebaryjy barlag merkezidir.
Onuň bellemegine görä, häzirki günlerde Birleşen Ştatlaryň internet azatlyklaryny goramak babatda gazanan abraýyna şikes ýetdi. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Dünýädäki ýurtlar öz içerki aragatnaşyk ulgamlaryna Birleşen Ştatlardaky we beýleki döwletlerdäki köp sanly struktura güýçleriniň gizlin programmalar arkaly aralaşyp, maglumat ogurlap bilýändigine göz ýetirdiler, şeýlelikde olar munuň öňüni almak üçin öz ýerli aragatnaşyk ulgamlaryny diňe özleriniň territorial gözegçiliginde saklamagyň ugruna çykarlar. Bu ýagdaý hem, gürrüňsiz, internetiň bölünmegine ýol açyp, biziň islemeýän netijelerimizi berer”.
“Milli internet”
“Milli internet” bireýýäm Demirgazyk Koreýada we Kubada ulanyşyga girizildi we habar bermeklerine görä, Eýranda hem bu ugurda işler alnyp barylýar.
Milli howpsuzlyk agentligindäki dawa, adamlaryň gürrüňleriniň diňlenip, ýazylmagy ýaly hukuk bozmalar bellige alnan Orsýet ýaly ýurtlarda internet meselesinde berk çäre görülmegine getirdi.
Russiýa Federasiýasynyň Ýokary Geňeşiniň agzasy Ruslan Gattarow 14-nji iýulda "The New York Times" gazetine beren interwýusynda şeýle diýýär: “Biz Google, Microsoft we Facebook ýaly halkara derejesinde iş alyp barýan kompaniýalary haýal etmän gözegçilikde saklamagyň ugruna çykmaly.”
Ol şeýle-de Milli howpsuzlyk agentliginiň ozalky işgäri we Birleşen Ştatlarda bar bolan içalyçylyk programmalary barada maglumat syzdyran Snowdeniň “beren sapagynyň” şu ugurda zerur çäreleri görmäge ugrukdyrandygyny aýtdy.
Orsýet
Orsýetde hereket edýän amerikan internet kompaniýalary we beýleki ýurtlaryň internet serwerleri häzirden häkimiýetler tarapyndan we güýç ulanyjy edaralar tarapyndan basyşlara sezewar boldular we öz maglumatlaryny paýlaşmaga mejbur edilip başlandylar. Ekspertleriň aýtmaklaryna görä bu basyş wagtyň geçmegi bilen has hem güýçlener.
Milli howpsuzlyk agentliginiň içalyçylyk programmasynyň üsti açylanyndan soň ors parlamentiniň düzüminde "Informasion jemgyýetiň ösüşi barada komissiýany" döreden Ruslan Gattarow Facebook, Twitter we Yahoo ýaly kompaniýalaryň içerki maglumat goraglylygy baradaky kanunlary bozup-bozmandyklarynyň derňelýändigini we ulanyjylar bilen aradaky ylalaşyklaryň düzgünlerine düzedişleriň girizilmeginiň ahmaldygyny aýdyp, çykyş etdi.
Döwlet Dumasyndaky “Ýedinnaýa Rossiýa” partiýasynyň başlygynyň orunbasary Sergeý Železnýak agzalýan internet kompaniýalarynyň ors ulanyjylarynyň maglumatlaryny Orsýetiň içindäki serwerlerde saklamaklaryny talap edýän kanunçylygy teklip etdi. Bu hem zerur halatynda maglumatlary ýerli häkimiýetlere elýeterli edip biler.
Toronto uniwersitetinden Deýbertiň aýtmagyna görä, Milli howpsuzlyk agentliginiň içalyçylyk programmasy baradaky meseleler, kiber giňişligiň dolandyrylyşy baradaky halkara şertnamalaryň täzeden dikeldilmegine ýol açyp biler. Ýöne geçmişde bu şertnama internet azatlygynyň tarapdarlary we günbatarly häkimiýetler howatyrly garaýardylar.
"Kodeks"
Deýbert 2011-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambileýasynda Hytaýyň, Orsýetiň, Özbegistanyň we Täjigistanyň kiber giňişlikde “özüňi alyp barmak kodeksini” teklip edendiklerini ýatlatdy.
Bu kodeks kiber giňişlikde döwlet gözegçiligini goldaýar. Deýbert bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Birleşen Milletler Guramasynda Orsýet we beýleki käbir döwletleriň kanun kabul etmek baradaky teklibi syýasy äheňde bolany üçin başa barmady. Ýöne soňky bolan wakalardan soň şeýle teklipler täzeden galdyrylar we internet azatlygynyň göreşijisi hökmündäki Birleşen Ştatlara şübheli garaýan köp sanly döwletler şeýle teklipleri iki elläp goldarlar”.
Beýleki käbir ekspertler amerikan hökümetiniň içalyçylyk programmasy baradaky beren düşündirişine-de alada bildirýärler we berlen düşündirişler repressiw häkimiýetler tarapyndan manipulirlenip bilner.
Waşingtondaky "Täze Amerika" guramasynyň internet azatlygy boýunça eksperti Rebekka MakKinnonyň bellemegine görä, Birleşen Ştatlar soňky bolan wakalaryň özge häkimiýetler tarapyndan bet maksatlar üçin peýdalanylmagyna garşy işleri alyp barmagyny dowam etmeli.
Onuň pikirine görä, muny käbir reformalary geçirmek arkaly we howpsuzlygy üpjün etmek arkaly amala aşyryp bolar: "Amerikanyň Birleşen Ştatlary özüniň içalyçylyk ulgamlaryny we milli howpsuzlygyny özüniň konsititusion kanunlary bilen aýakdaş alyp barmalydyr. Meniň pikirimçe, eger şeýle edilmese, beýleki ýurtlar bu ýalňyşlygymyzdan peýdalanyp, jogapkärçilikden gaçarlar. Eger-de biz nusga bolmasak, onda, gynansagam, ýagdaýlar gowy bolmaz".
17-nji iýulda Kongresde geçirilen Milli howpsuzlyk agentliginiň uçran skandaly baradaky diňlenişikde senatorlar hökümete gözegçiligi güýçlendirmegi talap etdiler. Olaryň käbiri bu pogrammany alyp barmakda hökümetiň hukuklary çäklendirilmelidigini nygtadylar.


text:
Duşenbe güni agşam Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Özbegistana resmi sapara bardy. Şu gün ol Daşkentde Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Dmitriý Medwedew özara duşuşykda söwda-ykdysady meseleler bilen birlikde, arap ýurtlaryndaky syýasy tolgunyşyklar we regional howpsuzlyk ýaly meseleleriň-de üns merkezinde bolandygyny belledi.
Içgin dialoglaryň möhümligi barada durup geçip: "Özara gatnaşyklar pozitiw häsiýetde-de bolup biler ýa çylşyrymly we hatda zyýanly-da bolup biler. Hut şoňa görä-de, öz ýurtlarymyzyň we halklarymyzyň milli bähbitlerini kepilledirmek üçin özümiziň ýakyn goňşularymyzda bolup geçýän ýagdaýlar barada pikir alyşmaklyk örän zerur bolup durýar" diýip, prezident Medwedew belledi.


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
18-nji martda Aşgabatda AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça böleginiň 3-nji tapgyrynyň duşuşygy geçiriler, Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” Yragyň dört gezek çempiony, yklymyň ikinji derejeli şu bäsleşiginiň geçen ýylky finalçysy “Erbili” kabul eder.
Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň Kuala-Lumpurda ýerleşýän ştab-kwartirasyndan habar berlişi ýaly, duşuşygy Bahreýnden eminler Jamil Juma Abdulhüseýn Mohamed, Saýid Jalal Mahruf Alawi Mohamed, Ahmed Jaberi Mubarak Raşed alyp barar. Ätiýaçdaky emin — Fera Tawil (Siriýa), Gözegçi emin — Pereýra Walter Edward (Hindistan), duşuşygyň komissary — Kamarudin Bin Sakari (Molaýziýa).
Oýun “Aşgabat” stadionynda 17.00-da başlanar.
Iki tapgyrdan soň “С” toparçasynda 6 utuk bilen “Al-Kadsiýa” öňde barýar. Hersi 3 utuk toplan “Erbil” (Yrak) hem “Istiklol” (Täjigistan) ikinji we üçünji orunlary paýlaşýar. Soňky ýerde barýan “Ahalyň” heniz utugy ýok. Her toparçadan öňdäki iki orunlary eýelän toparlaryň 1/8 finalda ýaryşy dowam etdirjekdigini ýatladýarys.


text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen telefon gürrüňdeşligini geçirdi.
Bu gürrüňdeşlikde Berdimuhamedow bilen Lukaşenko iki ýurduň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň käbir ugurlary barada pikir alyşdylar.
Gürrüňdeşlikde, aýratynam, ylym, magaryf we medeniýet pudagyndaky hyzmatdaşlyklary has-da ösdürmek meselesiniň üns merkezinde bolandygy habar berilýär.
Maglumata görä, bu telefon gürrüňdeşligi Belarus tarapynyň inisiatiwasy bilen geçirilipdir.


text:
17-nji maýda paýtagtda awiamodel sporty boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň ikinji tapgyry geçiriler. Aşgabadyň aeroklubynyň Magtymguly adyndaky TMÝG-niň işjeňleriniň ýardam bermeginde geçirilen birinji tapgyrynda paýtagtdan, Ahal welaýatyndan, Türkmenbaşy we Mary şäherlerinden awiamodelçiler çykyş etdiler — diýip, “Нейтральный Туркменистан” gazeti habar berýär.
Uçar nusgalarynyň arasynda asmanda iň köp saklanany Aşgabadyň aeroklubynda tälim alýan Demir ýol hünärment mekdebiniň okuwçysy Atajan Durdyýew we paýtagtyň 56-njy orta mekdebiniň okuwçysy Nöker Meredow tarapyndan taýýarlanan ejnam boldy. Çyzykly gurluşly nusgalaryň arasynda Aşgabat şäheriniň 31-nji orta mekdebiniň okuwçysy Yhlas Jumanyýazow öňdeligi eýeledi. Raketa goýbermek bilen meşgullanýanlaryň arasynda Gökdepe etrabynyň 6-njy orta mekdebiniň okuwçysy Mekan Taganow ýeňiji boldy.
Rezin matorly nusgalaryň arasynda ýurdumyzyň iň ýaşuly türgenleriniň biri Woleriý Degtýarýow tapawutlandy. Geçen asyryň ortalaryndan bäri sportuň bu görnüşi bilen meşgullanyp gelýän W. Degtýarow öz ogly, Pawelde hem awiamodel sportuna söýgini oýardy. Ol hem kakasy ýaly Türkmenistanyň birnäçe gezek çempionydyr. Ýene bir bellemeli zat, bu ýaryşda W. Degtýarowyň ýetginjekleriň arasynda bäsleşen agtygy — Türkmenbaşy şäheriniň 2-nji orta mekdebiniň okuwçysy Roman Degtýarow rezin matorly nusgalaryň arasynda öňdeligi eýeledi. Porşenli hereketlendirijisi bolan uçarlaryň arasynda türkmenbaşyly Arslan Artykowyň nusgasy ýeňiş gazandy.
Ýaryş radiodolandyryş nusgalarynyň uçuşy bilen tamamlandy. Häzirki wagtda meşhur bolan bu görnüşde aşgabatly sport ussady, halkara ýaryşlarynyň ýeňijisi, telekeçi Sähet Kulyýew ýeňiji boldy.


text:
Birleşen Arap emirlikleriniň Al-Aýna şäherinde 18 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda geçirilýän küşt ýaryşynda türkmenistanly küştçüleriň netijeli oýnaýandygy habar berilýär.
Aşgabatdaky habarçymyz Myrat Gurbanowyň maglumatyna görä, Türkmenistandan bu ýaryşa 9 sany küştçi gatnaşýar.
Ýaryşyň üçünji turundan soň, türkmen küştçülerinden 10 ýaşa çenli toparda oýnaýan Azat Nurmämmedow bilen 14 ýaşa çenli toparda oýnaýan Saparmyrat Atabaýew üç utuk gazanyp, öz toparlarynda ilkinji orunlara çykdylar.
Beýleki türkmen küştçüleriniň hem şu wagta çenli görkezen netijeleriniň pes däldigi aýdylýar.
Ýaryşyň 8 ýaşa çenli toparynda çykyş edýän Bägül Ezizowanyň üç oýundan soň 2,5 utugy bar.
10 ýaşa çenli toparda oýnaýan Muhammet Ezizow, 16 ýaşa çenli toparda çykyş edýän Rüstem Nazarow we 18 ýaşa çenli toparda oýnaýan Gözel Atabaýewa dagy üç oýundan ikisinde ýeňiji boldular.
12 ýaşa çenli toparda oýnaýan Annagözel Mekanowa 1,5, 8 ýaşa çenli toparda çykyş edýän Emin Kuliýewiň bolsa entäk bu ýaryşda 1 oçkosy bar.
Al-Aýna şäherinde ýetginjekleriň arasynda küşt boýunça dünýä çempionatyna 126 ýurtdan 1819 ýaş küştçi gatnaşýar. Çempionat 28-nji dekabrda tamamlanar.


text:
Penşenbe güni Nýu-Ýorkda sud Saud Arabystanynyň ABŞ-daky ilçisini öldürmek maksady bilen dildüwşük gurnamakda güman edilýän iki eýranla resmi günä bildirdi.
Dildüwşügiň üstüniň açylandygyny amerikan häkimiýetleri geçen hepde mälim edipdi. Güman edilýänleriň biri amerikan we eýran goşa raýatlygy bolan Manssor Arbabsiar tussag astyna alyndy, ikinjisi Gulam Şakuri Eýranda gizlenýär. Derňewiň maglumatlaryna görä, ol Eýranyň ýörite gulluklarynyň işgäri.
Eýran dildüwşüge gatnaşygyny üzül-kesil ret edýär.


text:
«Korporatiw» maşgalasynyň nyrhnama meyilnamalary guramanyň işgärlerine hemişe aragatnaşykda bolmaga mümkinçilik berýär, bu bolsa üstünlikli işiň wajyp faktory bolup durýar.
Müşderileriň korporatiw toparynyň içindäki ähli gepleşikler we SMS mugtdyr.
«Korporatiw» nyrhnama meýilnamasyndaky galan aragatnaşyk hyzmatlarynyň bahasy birikdirilýän müşderileriň sanyna garaşlydyr.
TMCELL Korporatiw müşderisi nädip bolmaly
«Korporatiw» nyrhnama meyilnamasy diňe edara görnüşindäki taraplar bolan müşderiler üçin elýeterlidir. Korporatiw müşderi bolmak üçin edara görnüşindäki taraplar bilen iş boýunça bölüme ýüzlenmek we «Korporatiw» nyrhnamasyny birikdirmek haýysy bilen guramadan hat bermek zerurdyr.
Nyrhnamalar «Korporatiw»
Nyrhnamalaryň meýilnamalary barada jikme-jik bilmek:


text:
Anna güni Orsýetiň hökümeti NATO harby bileleşigi bilen özüniň ozalky hyzmatdaşlyklaryny gaýtadan dikeltmäge taýýardygyny mälim etdi.
Orsýet bilen NATO-nyň harby hyzmatdaşlyklary iki ýyl mundan ozal Orsýet-Gürjüstan harby konfliktleriniň yzy bilen belli bir derejede bökdelipdi.
Anna güni Orsýetiň harby güýçleriniň baş ştabynyň komanduýuşisi general Nikolaý Makarow häzirki zamanyň käbir kynçylyklaryna garşy durmakda we halkara howpsuzlygyny berkitmekde Orsýetiň NATO bilen bilelikde hyzmatdaşlyk alyp barmaga taýýardygyny aýtdy.
Bu çykyşynyň onýany general Nikolaý Makarow NATO-nyň harby komitetiniň başlygy, admiral Giampaolo Di Paola bilen Moskwada gepleşik geçirdi.


text:
SAT (SCHOLASTIC ASSESSMENT TEST)
Şu aşakdaky saýtda kredit karta boýunça onlaýn bellige alyş mümkindir:
www.collegeboard.org
SAT Test üçin töleg $ 94
SAT with essay Test üçin töleg $106
Gijä galyp onlaýn belige alyş etmek üçin goşmaça töleg: $28
Täzelenen SAT–yň netijeleri synagdan 6 hepde geçenson aýdylar.
SAT test netijeleriniň çykyan wagtyny şu salgy boýunçaöwrenip bilersiniz
https://collegereadiness.collegeboard.org/sat/scores/getting-scores
SAT I näme?
SAT («Scholastic Aptitude Test» ýa-da «Scholastic Assessment Test», bilim alyp bilmek ukybyň test barlagy) Reasoning Test (pikir etmäniň umumy ukyplarynyň barlag testi) – bu ABŞ-daky ýokary okuw jaýlaryna we kolejlere girmek üçin zerur bolan, bütin dünýäde kabul edilýän standartlaşdyrylan test synagy. Bu test siziň bilimiňize we ukyplaryňyza olary tejribede ulanmaga baha bermegiň ölçegi bolup durýar. Bu test okap bilmek, ýazyp bilmek ukyplaryňyza we matematikadaky esasy bilimiňize we mekdep döwründe öwrenen beýleki predmetlerdäki bilimiňize baha berýär. Talyplaryň köpüsi orta mekdebiň kiçi we uly synplarynda okan döwürlerinde SAT boýunça test synaglaryny tabşyrýarlar we ABŞ-daky uniwersitetleriň we kolejleriň ählisi diýen ýaly giriş synaglarynyň bir görnüşi hökmünde SAT testini ulanýarlar.
Üýtgedilen SAT testi iki bölümden ybarat:
- Okamak we ýazmak ukyplary
- Matematika
Üýtgedilen SAT testiniň esasy özgertmeleriniň biri düzme (essay), sebäbi düzme ýazmak hökman däl. Bu bolsa, düzmäni indi öz islegiňize görä ýa-da siziň okamak isleýän okuw jaýynyň talabyna görä ýazmaly.
Ondan başga-da siziň düzmäňiziň baly SAT testiňiziň soňky balyna goşulmaýar; ýöne aýratyn aýdylar. Düzmede 2 bilen 8-iň arasynda üç bal alyp bilyar: bir bal okamak ukyby üçin, bir bal analiz üçin we ýene bir bal ýazuw üçin. Ähli kategoriýalar üçin iň pes bal 2 hasaplanylýar, 8 bolsa iň uly bal.
SAT testi adatça 3 sagatdan (düzme üçin +50 minutdan )ybarat bolup, 400 baldan 1600 bal şkalasy boýunça baha berilýär.
SAT II näme (Subject Tests)?
SAT II (Subject Tests, takyk predmetler boýunça synag testi)talyplara aýratyn predmetleriň çygrynda gazanan üstünliklerini görkezmek we koleje resminamalary kabul ediş döwründe aýratyn tapawutlanmak maksady bilen özleriniň islendik predmeti saýlap almaklary üçin mümkinçilik döredýär.
SAT II (Subject Tests) şu aşakdaky dersleri öz içine alýar:
- Edebiýat
- ABŞ-nyň taryhy
- Dünýä taryhy
- Matematika I we II dereje
- Biologiýa
- Himiýa
- Fizika
- Diller (diňlemek) fransuz dili, nemes dili, ispan dili, döwrebap iwrit,italýan dili, latyn dili, hytaý dili we ýapon dili.
SAT test synagyny tabşyrmak üçin bellige alyş?
- Şu salgy boýunça giriň http://sat.collegeboard.org/home
- “REGISTER” (bellige al)düwmesini basyň.
- Mundan soňra sahypada test synagynyň senesini saýlap alyň ” INTERNATIONAL TEST DATES” (test synagynyň halkara seneleri)
- Soňra “INTERNATIONAL SAT REGISTRATION” sahypada test synagynyň degişli senesini saýlap alyň we “REGISTER NOW” (häzir bellige al) düwmä basyň.
- “REGISTER NOW” sahypada şu aşakdaky maglumatlary berip anketany doldurmaly:
- doly ady
- doglan senesi
- bilimi (orta mekdep)
- poçta salgysy
- Mundan soňra anketada özüň barada maglumaty görkezmek zerurdyr:
Siziň ene-ataňyz barada maglumat, biýlän beýleki dilleriňiz, mekdepdäki ortaça bahaňyz (ballyňyz), dersler we ugurlar, siziň raýatlygyňyz, girmek isleýän kolejleriňiz, orta mekdepde geçen kurslaryňyz (dersleriňiz), siziň meşgul bolýan işiňiz, gatnaşan sport çäreleriňiz.
- Mundan soňra, testiň görnüşini, senesini we testiň geçiriljek merkezini saýlap alyň. Türkmenistanda test synagyndan geçmek üçin ACCELS(Görogly 48A, 2-nji gat Aşgabat, Türkmenistan) saýlap alyň.
- Soňra bank kartanyň (VISA, Master Card we ş.m) kömegi bilen onlaýn tölegini geçirmek arkaly test üçin tölemek zerurdyr.
TESTIŇ GEÇIRILÝÄN SENELERI
SAT Reasoning Tests ABŞ-da azyndan ýylda ýedi gezek we halkara derejesinde alty gezek ýagny, oktýabr, noýabr, dekabr, ýanwar, mart aýlarynda geçirilýär.
SAT tölegi näçe?
SAT testiniň bahasy şular boýunça hasaplanylýar: test üçin töleg we welaýatlar boýunça goşmaça tölegler*.
SAT boýunça öz netijeleriňizi nähili ibermeli?
SAT bellige alyş döwründe öz netijeleriňi uniwersitete ýa-da koleje mugt ibermek hyzmatyndan peýdalanyp bolar, munuň üçin olaryň kodyny görkezmek zerurdyr.
Eger-de siz öz ballaryňyzy dörtden köp ýokary okuw jaýyna ýa-da bellige alyş möhletinden ozal ibermek isleseňiz, onda siz netijäňiziň her bir soňraky iberilmesi üçin11,25$ töleg tölemelisiňiz.
Ballary saýlamak (Score Choice) Size (SAT testiň ýa-da SAT Subject testiniň senesine laýyklykda) ýokary okuw jaýynyň kolejlere haýsy ballary iberjekdigiňizi saýlamaga mümkinçilik berýär.
Emma Siz Score Choice saýlamany ulanmazlyga karar berseňiz, onda siziň ähli ballaryňyz görkezilen kolejlere iberiler.*
* Gynanmaň, çünki kolejleriň ählisi talyplaryň netijeleriniň sanawyndan has üstünliklisine baha berýär.
ACT we SAT testleriň arasyndaky nähili aratapawut bar?
ACT – bu test synagy alynýanyň (talybyň) mekdepde alan bilimine (üstünliklerine, ukyplaryna) baha berýär. SAT – butalybyň analiti pikirlenme ukybyny şol sanda, sözleýiş ukybyny açyp görkeziji test synagy bolup durýar.
Doly maglumat üçin şu aşakdaky salgylar boýunça ýüz tutup bilersiňiz:
Görogly köçesi, 48/A jaý, Aşgabat ş., Turkmenistan
Tel./Fax: (993) (12) 36-90-15/16/21/22 (goş.116)
E-poçta: eac@americancouncilstm.org


text:
Awstraliýa Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň gelýän aýda, Moskwanyň Ukrainadaky hereketleri baradaky aladalara garamazdan, 20-ler toparynyň Brisbende geçjek sammitine gatnaşjakdygyny tassyk etdi.
Moskwanyň ukrain konfliktindäki roly üçin Orsýete garşy girizilen halkara sanksiýalary sebäpli, Putiniň bu sammite gatnaşjagyna şübhe bildirilýärdi.
Awstraliýa hususan-da 17-nji iýulda, orsýetçi separatistleriň kontrolluk edýän ýeriniň asmanynda urlup ýykylan ýolagçy uçary sebäpli, Orsýeti berk tankyt edipdi.
Ýykylan uçaryň 298 pidasynyň arasynda onlarça awstraliýaly hem bardy. Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko hem özüniň indiki hepde Putin bilen duşuşjagyny aýtdy.
Ol bu duşuşygyň Milanda, 16-17-nji oktýabrda geçjek Ýewropa-Aziýa sammiti mahalynda boljagyny aýtdy.
Bu sammite german kansleri Angela Merkel, britan premýer-ministri Deýwid Kameron dagy hem gatnaşmagy planlaşdyrýar.


text:
Penşenbe güni katolik hristianlaryň ruhy lideri, Rim papasy Benedikt katolik ruhanylarynyň bir toparynyň ýazan haýyşyny tankytlap çykyş etdi.
Katolik ruhanylarynyň ýazan bu hatynda katolik keliselerinde dini ruhanylaryň öýlenmekden we jynsy gatnaşykdan saklanmalydyklary baradaky düzgüni ýatyrmaklyga hem-de aýal maşgalalaryň ruhanylyk pozisiýasyny eýelemeklerine rugsat berilmegine çagyryş edilýär.
Rim papasy Benedikt penşenbe güni Watikanyň kelisesindäki dini dabarada eden çykyşynda bu hatyň awtorlaryny “öz isleglerine we ideýalaryna laýyklykda Kelisäni özgertmek” isleglerinde aýyplady.


text:
Dünýäniň dürli regionynyň ýaşaýjylary duşenbe güni täze ýyly dürli wagt aralygynda garşy alýarlar.
Duşenbe güni Merkezi Ýewropa wagty bilen gündiz sagat 11:00-de täze ýyly ilkinji bolup Ýuwaş okeanyň günorta böleginde ýerleşýän Kiribati, Kristmas we Samoa adalarynyň ýaşaýjylary garşy aldylar.
Merkezi Ýewropa wagty bilen gündiz sagat 12:00-de bolsa Täze Zelandiýa adasynda täze ýyl garşy alyndy. Şonuň yzýany bilenem Awstraliýanyň kenar şäheri bolan Sidneý şäherinde täze ýyl salýutlary atyldy.
Şeýle uly gerimdäki täze ýyl salýutlary duşenbe güni Braziliýanyň Rio de Janeýro şäherinde, Hytaýyň paýtagty Pekinde, Orsýetiň paýtagty Moskwada, Dubaýyň Burj Halifa binasynda we dünýäniň köpsanly beýleki uly şäherlerinde-de gurnalar.


text:
Hormatly müşderiler! Ýetip gelýän Täze — 2014-nji ýylyňyz gutly bolsun! Biz Size Täze ýylda uly üstünlikleri arzuw edýäris! “Altyn Asyr” ÝGPJ-ti Täze ýyl mynasybetli aksiýa geçirýär. Bu aksiýa laýyklykda 2013-nji ýylyň 25-nji dekabryndan 2014-nji ýylyň 5-nji ýanwaryna çenli (5-nji ýanwar bu aksiýa girmeýär) 10 (on) manat we 10 (on) manatdan ýokary nagt pul tölegini geçiren müşderilere ulgam içi boýunça 30 minut çykyş jaňlaryny we (+993) kodlary bolan belgilere 15 sany çykyş SMS habarlaryny sowgat hökmünde tölegsiz (mugt) berýäris.Bu hyzmat müşderileriň belgisine awtomatlaşdyrylan usulda birikdirilip, diňe fiziki taraplar üçin niýetlenendir.
Hormatly müşderiler! Biz size bu aksiýany görkezilen 11 günüň dowamynda ulanylmalydygyny, bu aksiýanyň diňe bir gezeklikdigini ýatladýarys!
Hormatly müşderiler! Täze ýyla niýetlenen bu mümkinçilikden peýdalanyň!Habarlar→


text:
2011-nji ýyl boýunça Andreý Saharow adyndaky baýraga bäş sany arap aktiwisti mynasyp boldy. Ýewropa Parlamentiniň prezidenti Žerzi Buzek bu bäş laureatyň öz ýurtlaryndaky ýagdaýy özgertmek ugrunda alnyp barylýan göreşiň simwoly hökmünde tanalýandyklaryny aýtdy.
Laureatlar - Tunisde özüni otlap, protestlere itergi beren merhum Mohammed Bouazizi, müsürli aktiwist zenan, Kairdäki demonstrasiýalaryň gurnalmagyna aktiw gatnaşan Asmaa Mahfouz, liwiýaly dissident, ömrüniň 30 ýylyny tussaglykda geçiren Ahmed as-Sanusi, siriýaly ýurist hem hukuk goraýjy aktiwist zenan Razan Zeýtune we Siriýada oppozision hereketi üçin rehimsizlik bilen urlup-ýenjilen karikaturaçy Ali Farzat.
Ýewropa Parlamenti tarapyndan döredilen Andreý Saharowyň adyny göterýän baýrak 1988-nji ýyldan bäri adam hukuklary üçin göreşe goşant goşan adamlara berilýär. Laureatlara 50 müň ýewro barabar pul baýragy hem gowşurylýar.
Geçen ýyllar Saharow adyndaky baýraga Günorta Afrika respublikasynyň öňki prezidenti Nelson Mandela, Birmadaky oppozisiýanyň lideri Aun San Su Ji, kubaly dissidentler, düýbi Orsýetde ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Memorial” guramasy we beýlekiler mynasyp bolupdylar.


text:
Resmileriň aýtmaklaryna görä, penşenbe güni BMG bilen Siriýa bu ýurtda synçy toparyny ýerleşdirmek barada ylalaşyga gelipdirler.
BMG-niň parahatçylyk boýunça wekili Kofi Annanyň sözçüsiniň aýtmagyna görä, bu ylalaşykda synçylaryň funksiýalary we Siriýa hökümetiniň jogapkärçilikleri bellenilipdir.
Bu ylalaşyga halkara parahatçylyk plany boýunça Siriýanyň öz borçlaryny doly ýerine ýetirmeýändigi baradaky BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-munuň şikaýatyndan soň gelindi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine ýollan hatynda Ban Ki Mun Siriýanyň hökümetiniň parahatçylygy ýola goýmak barada “anyk yşarat” bermändigini belläpdir.
Bu hatda BMG-niň başlygy BMG-niň Siriýa ýollan 250 synçysynyň sanyny köpeldip, ony 300-e ýetirmeklige görkezme beripdir.