text:
Gerodot
Gerodot (latyn. Herodotus, grek.) biziň eýýamymyzdan öňki 484-nji ýylda (käbir maglumatlarda 490-njy ýyl) Kiçi Aziýanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Galikarnas şäherinde eneden doglup, 425-nji ýylda Afinada ýa-da Furitda (Günorta Italiýa) şäherinde hem aradan çykýar. Gerodot dünýäde ilkinji taryh ylmyny esaslandyryjy hökmünde tanalýar. Ýaşlyk ýyllarynyň esasy bölegini Samos adasynda geçirýär. Oňa ”Taryhyň atasy” diýip at beripdirler (Seseron). Dionisiýa Galikarnaslynyň berýän maglumatlaryna görä,eýran şasy Kserksyň Gresiýa ýöriş etmezinden biraz öňräk (b.e.önki 484-nji ýyl) dogulýar we Peloponnes urşuny (b.e. önki 431-nji ýyl) başyndan geçirýär. Akyldaryň hossarlary tanymal we baý adamlar bolupdyr.Gerodot gadymy Gresiýanyň territoriýasyna mahsus has sowuklugy ýa-da gazaplylygy bilen tapawutlanýan Skifiýanyň klimatyna geografiki ýazgy berýär. Şeýle-de, akyldar Wawilon şäheriniň plany (ýer üstüniň kiçeldilip tekizlikde gurlan şekili) we onuň binalarynyň gurlan materiallary belli bolupdyr. Ol Nil derýasynyň kenarynda ýerleşýän Müsür şäherleriniň arasyndaky aralyklar we müsürlileriň däp-dessurlary dogrusynda hem käbir maglumatlary jemläpdir. Bizin eýýamymyzdan öňki 455-444-nji ýyllarda grek - pars urşunyň taryhyny öwrenmek maksady bilen ol köp ýerlere syýahat edýär. Bu syýahatlaryň netijesinde öň greklere mälim bolmadyk halklaryň we ýerleriň üstüni açýar we meşhurlyga eýe bolan “Taryh” atly eserini ýazýar.Gerodot b.e. öňki 444-443-nji ýyllarda filosof Projagor (Protagor) we binagärçi Miletli Gippokadam bilen bilelikde, Italiýanyň günortasynda ýerleşýän grekleriň koloniýasyna degişli bolan ýerde Furiý şäheriniň gurulmagyna işjeň gatnaşýar.Gerodot Kiçi Aziýa, Wawilona, Finikiýa, Müsüre, Kirene,Balkan Gresiýasynyň dürli şäherlerine, Gara deňiziň kenar ýakasy boýunça Olwiýa çenli syýahat edýar. Olwiýada skifler barada dürli maglumatlary ýygnaýar. Afina şäherinde hem birnäçe ýylyň dowamynda ýaşaýar. Ol b.e. öňki 443-nji ýylyň ahyrlarynda Afinydan Furiý şäherine göçýär.Gerodotyň ykbaly b.e. öňki 440-njy ýyldan başlap Afina şäheri we Perikl bilen jebis arabaglanyşykda bolýar. Taryhy maglumatlardan belli bolşy ýaly, Gerodot bu ýerde ilkinji gezek “Wakalaryn beýany - Taryh” atly kitabynyň käbir böleklerini halkyň (mähelläniň) öňünde olimpiýa oýunlary wagtynda okaýar we afinalylaryn uly minnetdarlygyny alýar.Gerodot b.e. önki 464-nji ýylda ilki bilen grek –pars urşy barada takyk maglumatlary ýygnamak maksady bilen syýahata ugraýar. Syýahatyň netijesinde bolsa greklere öňler mälim bolmadyk halklar barada taryhy maglumatlary toplaýar, şonuň ýaly-da ol mälim bolan halklaryň ýaşaýan sebitlerine, däp-dessurlaryna we ş.m. geografiki ýazgy berýär. Türkmenistanyň çöllük ýerlerine degişli bolan has gadymy maglumatlar grek taryhçysy Gerodotyň işlerinden gelip ýetipdir. Gerodot Hazar deňzi barada şeýle maglumat beripdir: “Hazar deňzi aýratyn (özbaşdak) bolup, beýlekiler bilen goşulýar. Onuň uzynlygy 15, emma ini deňziň iň giň ýerinde 8 günlük kürekli gaýyk bilen ýüzmege deň.Gündogarda bu deňiz giň ýaýlymdaky düzlük bilen çäklenýär. Bu ýerleriň köpräk böleginde massagetler ýasaýarlar”. Edil şulara ýakynrak maglumatlary alym R. L. Ýugaý maglumatlaryna salgylanmak bilen getirýär. Ol Gerodotyň “Hazar deňzi başga aýratyn bolup, uzynlygy 15, emma ini iň giň ýerinde 8 günlik wesel gämisinde ýüzmegine deňdir...Günbatarda Hazar denizi Kawkaz bilen araçäkleşip, gündogarda oňa aňrysy görünmeýän düzlik gelip birleşýär. Bu ýerleriň köp bölegini massagetler eýeleýär” diýip ýazandygyny belleýär.Gerodotyň galdyran mirasyny öwrenmek bilen, alymlar Türkmenistanyň territoriýasyndaky düzlük ýerlere degişli bolan täsin maglumatlaryň üstünden barypdyrlar. Merkezi Aziýanyň irrigasiýa ulgamyny (suwaryş desgalaryny) öwrenmek bilen, Gerodot uly “Ak” derýasyny ýatlaýar. Onuň ýazmagyna görä, bu derýa daglaryň eteklerinden öz gözbaşyny alýar. Şonuň ýaly-da bu derýanyň hemme tarapy daglar bilen gurşalan jülgäni suwlandyrandygy, onuň bolsa bäş sany goşandynyň bardygy ýatlanylýar. Bir wagtlar bu jülge horezmlileriň serhedinde ýaşaýan parfiýalylara degişli bolandygy bellenilýär. Ak derýasy ýokarda bellenen ýerleri suwarýandygy, bu ýerlerde dürli ululykdaky suwaryş akabalaryň bolandygy ýazýarlar. Berlen maglumatlaryň analizlenmegi netijesinde alymlar Gerodotyň ýatlaýan “Ak" derýasynyň dogrudan hem Türkmenistanyň territoriýasyndan akandygyny belleýärler. Gerodotyň bellän, ähli tarapy daglar bilen gurşalan, Türkmenistanyň günorta -günbatarynda ýerleşýän, Eýran Yslam respublikasynyň serhedine we ondan hem günorta uzalyp gidýän “Ak” derýasy, häzirki Tejen derýasy bolmagy mümkin. Gerodotyň “Taryh” diýlip şertli atlandyrylýan bu eseri grek-eýran (pars) urşunyň taryhyny öz içine alýar. Biraz soňrak aleksandiýaly alymlar, bu eseri 9 sany kitaba bölüpdirler. Gerodotyň belleýşine görä Gündogarda Hindi derýasynyň ýokarsynda “batgalyklar we oýluklar” suratlandyrýan bolsa, onda J.Tomsonuň işinde olar kartanyň haýsy ýerinde görkezilipdir.Bulardan daşary Araks derýasyndan Hazar deňzine bölünip gaýdýan goşant nädogry suratlandyrylýar. Eger-de awtor Araksyň goşandy günbatarda ýerleşýär diýen bolsa, Gerodotyň işine esaslansak, onda “Araks özüniň gözbaşyny, Hindi derýasynyň alýan ýerinden alyp gaýdýar” diýen pikirine gapma garşy gelýär.W. A. Dementýewiň we O. N.Andrýuşenkonyň (1962)kitabynda “Gerodot boýunça Ýeriň görnüşi” işindäki kartada Araks derýasy has anygrak görkezilýär. Emma onda Hazar deňzine akýan goşandy, şonuň ýaly-da “batgalyklar we oýluklar” görkezilmeýär. J. Tomsonyň işinde Hazar deňzi geografiki giňlik boýunça çekilen görnüşinde suratlandyrylýar. Bu bolsa Gerodotyň görkezmesine gabat gelmeýär. Gerodot Hazar deňziniň ini we uzynlygy dogrusynda has meňzeşräk pikiri belläpdir. Häzirki döwürde Gerodotyň syýahata giden ýurtlary, geçen ýollary (marşruty) alymlar tarapyndan doly diýen ýaly öwrenildi. Ol ilki bilen Nil derýasynyň ýakasy bilen Elefantinlere (Assuana), ol ýerden Müsüriň gadymy serhedine çenli gelýär. Gerodot gündogarda Ýefrat derýasynyň Tigr derýasy bilen ýakynlaşýan ýerindäki Wawilon şäherine gelýär. Gerodot Demirgazykda grekleriň şol wagtky koloniýasy bolan Gara deňziň kenarlarynda ýerleşen ýurtlara (häzirki Ukraina, Moldowa, Bolgariýa we beýleki döwletleriň territoriýalary) syýahat edýär. Soňra bolsa Günbatar ýurtlaryň üsti bilen geçip Italiýa barýar.Gerodot ömrüniň köp bölegini Afinada geçirýär. Ol şol ýerden görnükli alym Sofokl bilen tanyşýar. Onuň bilen bilelikde Furiý şäherine barýar.Gerodot beýik syýahatçy bolmak bilen, özüniň bolan ýerlerinde ownujak hadysalary hem gözden sypdyrmandyr, ol ýerlere geografiki taýdan ýazgy bermegi hem üstünlikli başarýar. Gerodot bu eserini özüniň hususy gözegçiliklerine we beýleki şahsyýetleriň hem-de ýazgy çeşmeleriniň maglumatlaryna daýanmak bilen ýazypdyr. Onuň bu maglumatlary özüniň hakykylygy we köp ýagdaýlarda häzirki zaman arheologiki gazuw-agtaryş işleriň netijeleri esasynda tassyklanýar. Gerodotyň “Taryh” eseri 1479-njy ýylda Lorenso Walla tarapyndan latyn diline terjime edilip çapdan çykarylýar.Gorodotyň eseriniň rus dilindäki terjimesi F. G. Misenko tarapyndan 1888-nji ýylda terjime edilip, oňa teswirnama berlipdir we bilelikde çap edilýär.Häzirki zaman alymlary Gerodotyň “Taryh” eserini antiki döwletleriň taryhyna degişli gymmately maglumatlary saklaýan,bahasyna ýetip bolmajak ensiklopediki çesme hasaplaýarlar.


c: text/html

text:
Wah, şu siñekler bolmadyk bolsa?!.
WAH, ŞU SIÑEKLER BOLMADYK BOLSA...(ýumoristik hekaýa)
Ol on ýaşyndaka şeýle diýdi:
- Wah, meniñem bir portfelim bolsady! Wah, meniñem bir beýleki çagalaryñky ýaly kitabym, oýunjagum bolsady! Ana şonda meniñ nähili okaýşymy görerdiñiz. Meniñ bolsa hiç zadymam ýok. Şu ýagdaýda nädip okaýyn-a men?..
◆ ◆ ◆
On üç ýaş...
Amerikan imperializmi türkmen edebiýatynda
AMERIKAN IMPERIALIZMI TÜRKMEN
EDEBIÝATYNDA
Annaberdi Agabaýew
Prezident Reýgana açyk hat
(Ak tama gowuşmaly ak nama)
Ser!
Köp gürrüñ edýäñiz ýakyn-yrakda
Adamyñ hukugyn goramak hakda...
Meniñ hukugymy meniñ ilimde
Işde,
...
On üç
ON ÜÇ
Ýalançy sen - Azazylyñ ganjygy.
Görip sen - gäwüriñ haram doñuzy.
Gybatçy sen - jähennemiñ maýmyny.
Töhmetçi sen - Bafomediñ geçisi.
Ikiýüzli, arabozar eşek sen.
Ilki halymsyrap öten-geçene
Senuber ýalyny aldawa salyp
Arkasyna hopba bolandan soñra
Düşmän ýören mahluk rudap...
Oraz Ýagmyr barada
Tanymal türkmen ýazyjysy, şahyr, alym.
Oraz Ýagmyr (Orazdurdy Ýagmyrow) Ylmy-barlaglary bilen türki dünýäsiniñ tasawwuf alymlaryny, umumy türki edebiýatyny Orta Aziýada tanatmaga çalyşan adamdyr.
1947-nji ýylda dogulýar. 1972-nji ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini (şol wagtky Maksim Gorkiý adyndaky) okap...
Saglyk ýoly barada
Saglyk ýoly 2000-nji ÿylyñ 2-nji ýanwarynda Türkmenistanyñ ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyñ gatnaşmagynda dabaraly ýagdayda açylyp ulanmaga berildi. Saparmyrat Nyýazow saglyk ýoluny hödürlenen kömege ýagny ýoluñ ýarty bölegini dik uçarda geçmek teklibine garamazdan ilkinji bolup saglyk ýoluny pyýada geçdi we saglyk ýoluny ýene-de 28 km çenli...
Ýuwaş okeanyň mukamlary: Muhammetmyrat Kömekow
1970-njy ýyllaryn başlarynda çap edilen (Okeanyň gujagynda) atly çaklanja kitapçanyň şygyr muştaklarynyň badabat ünsüni çekeni meniň şu günki ýaly ýadymda.
Bu kitapça şahyr Muhammetmyrat Kömekowyň galamyna degişlidi. Ýene bir ýatlamyly zat, ol goşgularynyň türkmen topragyndan alysda döränligidi.
Şahyr M.Kömekow şol günler ýuw...

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Çekişme:Baş Sahypa
Can someone pls import Template:Infobox person to this wiki?.Akhiljaxxn (talk) 08:15, 28 fewral 2018 (UTC)
Baş sahypa Sargama funksiýasy girizeliň[edit source]
Okyjylar gözleýän emma Wikipediýada tapylmaýan makalasyny sargap bilmegi üçin baş sahypa funksiýa ýerleşdireliň. Men muňa degişli sahypa açdym: Wikipediýa:Makala sargytlary.
"Başga dildäki wikilerden Islän makalaňyzy terjime ediň!" diýýän paneliň ýanyndan ýa-da "Döredilmegini sargaň" ýaly düwme arkaly şu sahypa gönükdirilmegini teklip edýärin. Wikipedýia jemagatyna teklibim bu, kabul ýa-da ret edilmegine görä bu reformany amala aşyralyň. --Ruhubelent (talk) 12:40, 22 iýul 2018 (UTC)
Baş sahypa Türkmençe wikipediýa zerur gerekli makalalary ýerleşdireliň[edit source]
Rufet Turkmen, "Gel taslama goşul" diýen ýeriň ýanyna täze taslama açalyň. O ýerik häzirki aktiw agzalar bolup geňeşip zerur gerek makalalary beýan edeliň. Meniň teklibim: Türkmenistana degişli makalalary oňa ýazmalyň, ol WikiTaslama Türkmenistana ýazylsyn. Täze taslamamyza gaýry-Türkmenistan makalalary goýalyň. Bu taslama hem okyjylary höweslendirip biler. ÝOgsada, Türkmençe wikipediýa statistikalaryna seretmek isleýän, her gün näçe zyýaratçy alýas? --Ruhubelent (talk) 08:15, 24 iýul 2018 (UTC)
- Ruhubelent olur.--Rufet Turkmen (talk) 10:48, 24 iýul 2018 (UTC)
- Türkçe bilmeýän Türkmen ulanyjylar we okyjylar hem gürrüňlerimize düşünip bilmegi üçin Türkmençe ýazyşaly, hormatly Rufet Turkmen. (Türkçe bilmeyen kullanıcıların da dialogumuzu anlayabilmesi için Türkmence yazışalım.) --Ruhubelent (talk) 10:55, 24 iýul 2018 (UTC)
Maslahat: "Baş sahypa başy"na aktiwiteler ýerleşdireliň[edit source]
- Baş sahypada Gel taslama goşul we ş.m. ýerlerden Mazmuny kysmyny aýryp oňa derek "Öçürme çekişmeleri" ýerleşdireliň. Gelen zyýaratçylar belki gatnaşarlar öçürilmeli maslahatlara, garaýyş bildirerler.
- Her ugurdan bezegli we özüne çekiji taslamalar döredeliň, küşt, ykdysadyýet, edebiýat, futbol, taryh we ş.m. "Gel taslama goşul" çelgisi taslamalar sanawyna eltsin zyýaratçyny. Gelenler belki gyzyklanýan ugrundan taslama goşular.
- "Baş sahypa saýlawy" atly täze sahypa açalyň. Baş sahypa ýerleşdiriljek surat we makala ulanyjylar we zyýaratçylar tarapyndan teklip edilsin we olar karar bersin, hepdede 1 gezek we ş.m. çalşaly baş sahypa makalasy we suratyny. Ulanyjylaryň we zyýaratçylaryň kararyna görä saýlalyň baş sahypa näme çykjakdygyny. Islendik ulanyjy (şol sanda adminler hem) ses berip biler, her kimiň sesi 1 ses hasaplanar aktiwligine we goşandyna seretmezden. Bu hem gatnaşyga höwes döredip biler.
Häzirlikçe meniň tekliplerim şular, näme diýýäňiz hormatlu Wikipediýaçylar. --Ruhubelent (talk) 22:12, 8 awgust 2018 (UTC)


text:
“Supradaky nan-aýdym hem mukam” diýip, mukaddes çörege egsilmez söýgi bilen garaýan halkymyzyň duz-tagama bolan hormatyny galla bolçulygyny döredýän zähmetkeş babadaýhanlara goýýan hormatyndan, mukaddes çörege bolan çäksiz sarpasyndan gaýdýan gözbaşdyr.
Altyn güýzde “Bir dänäm müňlesin” diýip ak sakgal gojalarymyzyň “Bissimillasy” bilen ak pata berlip başlanýan bereketli topraga tohum taşlaýan zähmetkeş babadaýhanlaryň çeken zähmetiniň miwesini görmeli arzyly pursady bolan galla oragy hem alkymlap geldi.
Ygşyldap oturan uç-gyraksyz ýaşyl maýsaly pellere nazar aýlanyňda gözüňi dokundyrýan galla meýdanlarynyň mukaddes çörek bolup raýatlarymyzyň bereketli saçaklaryna doljak günleri hem ýakynlap geldi. Şonuň üçin Hormatly Prezidentimiz özüniň soňky geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde güneşli Diýarymyzda Galla oragyny guramaçylykly geçirmek, orak möwsümi döwründe hiç hili bökdençlikleriň ýüze çykmazlygy barada degişli ýolbaşçylara, welaýatlaryň häkimlerine berk tabşyryklar berdi. Hormatly Prezidentimiz mukaddes çöregimiziň ýaşaýşyň gözbaşydygyny özüniň çykyşynda nygtap geçdi.
Geljek erteleri şu günlerimizden eşretli, nurana görünýän halkymyzyň Bagtyýar döwri baky bagtyýarlyga tarap barýar. Özüniň taýsyz ösüşleri bilen dünýä tanadýan Berkarar döwletimiz “Türkmenistan – Bеýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip atlandyrylan 2018-nji ýylda has-da bagtly, eşretli döwri-döwranlara, ajaýyp ertelere baky soňlanmajak bagtyýarlyk mukamyny çalyp barýar.
Galla oragyna batly gadamlar
“Supradaky nan-aýdym hem mukam” diýip, mukaddes çörege egsilmez söýgi bilen garaýan halkymyzyň duz-tagama bolan hormatyny galla bolçulygyny döredýän zähmetkeş babadaýhanlara goýýan hormatyndan, mukaddes çörege bolan çäksiz sarpasyndan gaýdýan gözbaşdyr.


text:
Daşoguz welaýatynyň Gubadag etrabynda (ozalky Telman raýony) ýerli şertlerde öndürilen unuň satylmagyna çäklendirme girizilmegi sebäpli çöregiň we unuň ýiti ýetmezçiligi dowam edýär. Söwda ministrliginiň dükanlarynda uny bir ele 5 kilogramdan satýarlar. 1 kg un 0,90 manada durýar.
Undan başga, çörek söwdasyna hem çäklendirme girizildi. Bir adama 4 bölekden kän çörek satmaýarlar. Çörek bişirilýän kärhanalaryň öňünde 30-40 adamly nobatlar döreýär.
Dükanlaryň öňünde uzyn nobatlar döreýär we köplenç nobat üstünde dawa-jenjel turýar.
ÇEŞME: Türkmenistanyň Hronikasy


text:
Asyl biz kimi üýtgetmeli???
Kä halatlarda durmuşy, daş-töweregindäki adamlary özgertmek, üýtgetmek isleýän adamlara gabat gelýän, ýöne ilki bilen özüni üýtgetmek barada pikir edýän adamlara heniz gabat gelmedim. Biz ilki bilen özümizi üýtgetmeli, gowy tarapa üýtgetmeli. Häsiýeti üýtgetmek mümkin däl diýjeklerem tapylar, elbetde, ýöne pikirlerimizi, düşünjelerimizi üýtgedip bi...
Beýniňizdäki ähli mümkinçiligi ýerlikli peýdalanyň!
Adamlary beýleki janly-jandarlardan tapawutlandyrýan esasy görkezijileriň biri olaryň beýnisiniň artykmaç mümkinçilikleri peýdalanyp bilmegidir. Ýagny adam beýnisi dogry we paýhasly ulanylanda birnäçe artykmaç ukyba eýedir. Soňky döwürlerde ynsanlaryň durmuşynda duş gelýän rowaçlyklar akylly-başly pikirlenmegiň netijesidir.
Pikir ýöretmek,...
Öýlenen ýigit we täze gelin
Iner ogul, tumar gelin! Eger az salymlyk ünsüňizi berip, ulyňyzy diňlemegi özüňize müwessa bilseňiz, size diýjek kelam agyz sözüm bar.
Ogul, saňa diýjek sargytlarym.
Sen indi öýlendiň, öýli-işikli bolduň. Bir bendäniň göz guwanjy, dünýäsine deňäp oturan gyzy bolsa seniň duluňy bezäp otyr. Ol indiki galan ömrüni seniň...
Gudaçylyk gatnaşyklary
Gudaçylyk gatnaşyklary babatda gürrüň edilende şol gudaçylyk gatnaşyklaryny açmakdan başlansa gowy bolar.
1. Ogul öýermekçi bolnanda bilip goýaýmaly ýörelgeler.
2. Ozaly bilen niýet-päliňi düzüwle. Şöhratdan peýdalanmak, ar almak kemsitmek, onuň şöhratyndan ýa-da onuň ejizlän wagtyndan peýdalanjak bolmak ýagşy däl. Ed...
Swetoforyň reňkleri näme üçin gyzyl, sary we ýaşyl?
Ilkibada swetoforlar ulanylmaga başlananda, demirýollardaky otlynyň gözegçiligi üçin bar bolan yşaratlar ulanylypdyr. Şol wagtlar gyzyl reňki “dur” diýmegi aňladýardy.
1830-njy ýyllarda demirýollaryň adam durmuşyna aralaşanda “duýduryş” yşygynyň reňki ýaşyl, “geç” yşygynyň reňki bolsa ak bolupdyr. Wagtyň geçmegi bilen ak reňkiň yş...
Gökdepe galasy basylyp alynandan Türkmenleriñ täze düzgündäki hal-ýagdaýy
Täze ýola goýulýan mekdeplerde esasy mesele, rus medeniýetiniñ, däp-dessurynyñ bir söz bilen aýdylanda «beýik halkdygyny» görkezmek we olary, ýaş Türkmenleriñ añyna guýmakdy. Aýry tarapdan beýik döwlet şaunizimini ýöretmek üçin, Türkmenlere öz däp-dessurlaryny unutdyrmakdy.
Britan ofiseri H.Moser bilen duşuşan «Bäş serdar» oña Gökdep...
Mollaoraz Hojamämmet barada
Mollaoraz Hojamämmedow – Horezmde halk rewolýusiýasyna (1919-njy ýylyñ noýabry – 1920-nji ýylyñ ýanwary) işeññir gatnaşyjy. Rewolýusia netijesinde Hywada Jüneýit hanyñ häkimiýeti ýok edilýär. M.Hojamämmedow Horezm Halk Sowet Respublikasynyñ hökümetine çlenlige saýlanýar. 1920-nji ýylyñ 13-nji sentýabrynda RFSFR bilen HHSR-iñ arasynda soýuzdaşlyk şe...
Bäşim Serdar barada
Bäşim serdar – Türkmenistanda Graždanlyk urşuna, Buharada sowet häkimiýetini gurmaga işeňñir gatnaşyjy. Ol (familiýasy Seýitnazarow) Buhara emirliginiñ Çärjew begliginiñ Merýe obasynda (häzirki Saýat raýonynda) garyp daýhan maşgalasynda dogulýar. Çärjew bolşewikleri bilen ýakyn aragatnaşykda bolup, rewolýusion ideýalary köçülige ýaýradýar. 1920-nji...
Allaýar Gurbanow barada
Allaýar Gurbanow Türkmenistanda Graždanlyk urşuna işeññir gatnaşyjydyr. Ol 1888-nji ýylda Garrygala raýonynyñ Gerkez obasynda orta daýhan maşgalasynda dogulýar. Özünden başga 9 dogany bilen uýasy bolýar. Kakasy Gurban Hojamämmedow (oña “Gurban çaşy” hem diýipdirler) üç gezek oba arçynlygyna saýlanypdyr. Diñe 1912-nji ýylda ol 1905-nji ýyldaky ýarag...
Annajamal Hydyrowa barada
Garyp maşgaladan bolan Annajamal ýaşlygynda özünden uly adama durmuşa çykarylýar. Olaryñ üç çagasy bolup, güzeranyny ýykma-ýykylma dolandyrýar. Beýik Oktýabrdan soñ Annajamal ilkinjileriñ biri bolup ýygnaklara, köpçüligiñ arasynda geçirilýän syýasy-terbiýeçilik işlere gatnaşýar. 1923-nji ýylda Gökdepe wolost komitetiniñ aýal-gyzlar arasynda iş alyp...
Ene Kulyýewa barada
Ene Kulyýewa ýurtda sowet häkimiýetini berkitmek, aýal-gyzlary azatlyga çykarmak ugrundaky göreşe işeññir gatnaşyjy. Ol 1892-nji ýylda Gyzylarbat obasynda (häzirki Gyzylarbat şäheriniñ çäginde) köp çagaly batrak-çopan maşgalasynda dogulýar. Sowady ýerli mollada az-kem okap alan bilimi bilen çäklenýär. 14 ýaşynda durmuşa çykarylýar. Adamsy Garry Kul...
Tatýana Tekinskaýa barada
1881-nji ýylda rus goşunlary tarapyndan Gökdepe galasynyñ gorawy syndyrylýar. General Skobelew ýetim galan 3 ýaşly türkmen gyzjagazyny öz ýany bilen alyp gidýär. Şol gyzjagaz hem şol gürrüñi edilýän Tatýana Mihaýlowna Tekinskaýa bolmaly.
Ady oña hossar çykylan “Tatýana güni” bilen bagly bolsa gerek. Familiýasy türkmenleriñ teke taýpasyndan...
Rejep Taýyp Ärdogan barada
Rejep Taýyp Ärdogan Türkiýäniň Rize welaýatynda 1954-nji ýylyň 26-njy fewralynda dünýä inýär. 1965-nji ýylda Stambul şäherindäki Kasympaşa Piýale başlangyý mekdebine, soňra 1973-nji ýylda Stambuldaky Ymam hatip orta mekdebini tamamlaýar. 1981-nji ýylda Stambuldaky Mermer uniwerstetiniň Ykdydadyýet we söwda bilimler fakultetini tamamlap, ýokary bili...
Adamyñ köp pikirlenýän soraglaryna anyk jogap
Tüýlerimiz näme üçin diken diken bolýar?
Bedenimiziň üstündäki tüýler, kiçijek bir muskul bilen derä baglydyr. Duýgu tarapyndan stres, üşeme duýgusy ýa-da deride bir rahatsyzlyk bolanda bu muskullar refleks ýagdaýynda gysylmagy, tüýleriň "diken diken bolamagyna" sebäp bolýar. Esasanda sowuk ýagdaýlarynda tüýleriň diken diken bolmagy...
Türk dünýäsiniň edebiýatyndaky ilkinjiler 2
Ilkinji türk hekaýasy: "Letaif -i Rivayet" Ahmet Mithat Efendi.
Ilkinji türk realist hekýalar: Sami Paşazade Semai "Küçük şeyler".
Ilkinji türk pýesa terjimeler: Vefik Paşa - Molierin ähli eseri.
Günbatarly ýazyjylaryň täsirinde ýazylan ilkinji pýesalar: Şinasi "Şair evlenmesi" 1859.
Tanzimat döwr...
Türk dünýäsiniň edebiýatyndaky ilkinjiler
Ilkinji elibiýimiz Göktürk (men) elipbiýi.
Ilkinji Türk sözi agzalýan we ilkinji ýazuw ýadygärligi: Orhon ýazgylary.
Ilkinji Türk hatdady - ýazyjysy: Ýolly Tegin.
Mälim bolan ilkinji Türk şahyry: Aprynçur Tegin.
Ilkinji mesnewi, aruz ölçegli, didaktik we syýasatnama eseri: Ýusup Has Hajyp...
Peýdaly maslahatlar
Emeli gaýyşdan bolan önümleriň ýüzündäki tegmilleri diňe sabynly ýyly suw bilen aýyrmaly. Aşyr Salyh ogly Salam dostlar, Bu ashakdaky hikmetli ayatda Allah bize bir temany beyan edyar. Bu tema yashayysh we ölüm syry, yashayysh we ölüm hakykaty nämeligi barada. Bu ayat - Bakara süresinin 258-nji ayaty.
* * *
Egin-eşikdäki köne tegmilleri gyzdyrylan limon şiresi bilen aýyrmak bolar.
* * *
Kofeden,kakaodan,çaýdan galan tegmilleri gliserin garylan sowuk suw bilen aýyrmak mümkindir (bir litr suwa bir çaý çemçesi gliserin garmaly).
Pikirlen
Adamyñ beden agzalarynyñ türkmen dilinde atlandyrlanda agzalañ birnäçesiniñ soñy "K" sesi bilen tamamlanyar. Bu sanaglar türkmen dilini we edebiýatyny, kök sözleri öwrenmekde talyplara goldaw bolar diýen umyt bilen hödürläýin.
Aşakda olaryñ sanawy:
Dyrnak, barmak, ýumruk, tirsek goltuk, aýak, to...
Ertirki güne näme tayynladyn?
Barde yazyljak ayat hemmämize ybratly yatlama.
Allah tagala Kuranda mominlere yagny iman edenlere yüzlenip:
O те, которые уверовали! Бойтесь Аллаха, и пусть душа посмотрит, что она приготовила на завтрашний день. Бойтесь Аллаха, ведь Аллах ведает о том, что вы совершаете.
E...
Ybrayym aleyhissalam bilen patysha
Не знаешь ли ты о том, кто спорил с Ибрахимом [Авраамом] относительно его Господа, поскольку Аллах даровал ему царство?
Bu ayat Ybrayym...
Aşyr Salyh ogly
Salam dostlar,
Bu ashakdaky hikmetli ayatda Allah bize bir temany beyan edyar. Bu tema yashayysh we ölüm syry, yashayysh we ölüm hakykaty nämeligi barada. Bu ayat - Bakara süresinin 258-nji ayaty.


text:
ERKIN GÖREŞ
Ýazylan wagty: 26 мая 2018 Ýazan Mayichka
ERKIN GÖREŞIŇ TARYHY Göreş ilkidurmuş jemgyýeti döwründe ýüze çykýar. Ol adamlaryň öz garşydaşlary üçin ýeke-täk söweş serişdesi hökmünde kemala gelýär. Adam öz hususy ýeri, derýasy, köli, tutan guşy ýa-da öldüren ýyrtyjysy üçin berk garşylyk görkezmeli bolupdyr. Has soňrak oýlanyşykly tehniki hereketler emele gelýär, wagtyň geçmegi bilen ol beden terbiýesiniň serişdesi bolup hyzmat edýär, harby işde möhüm ähmiýete eýe bolýar. Gul eýeçilik jemgyýeti döwründe göreş giňişleýin ösüş häsiýetine eýe bolýar. Muňa şol döwrüň köpsanly ýatlamalary şaýatlyk edýär. Mysal üçin, Beni Gasam şäherçesindäki meşhur müsür mazarçylygy (biziň eýýamymyzdan 2600 ýyl öň). Onuň diwarlarynda göreşiň dürli emelleri şekillendirilipdir. Bu emelleriň, tilsimleriň el bilen hem-de aýak bilen ýerine ýetirilýän tutluşyklardan durýanlygy barada netije çykarmaga mümkinçilik berýär. Şol döwürde görnüşine görä, tutluşyklar iki görnüşde - dik durup hem ýatyp ýerine ýetirilipdir. Tutluşygyň soňky netijesi garşydaşyň arkasyny-ýagyrnysyny ýere degrip, gysmak bilen tamamlanypdyr. Göreşiň hakyky ösüşi Gadymy Gresiýada möwç alýar. Olary güýçli, çalasyn, çydamly we erkli adamyň kemala gelmegi üçin peýdalanypdyrlar. Göreş çagalaryň, ýetginjekleriň we ulularyň beden terbiýe ulgamyna girizilipdir. Gadymy Gresiýanyň görnükli pelsepeçileriniň we şahyrlarynyň, döwlet işgärleriniň we serkerdeleriniň köpüsi öz döwründe meşhur göreşijiler bolupdyrlar – Olimpiýa ýaryşlarynyň gatnaşyjylary we ýeňijileri bolupdyrlar (Pifogor, Platon we beýlekiler). Göreş grek edebiýatynda we şekillendiriş sungatynyň eserlerinde giňden şöhlelendirilipdir. Mysal üçin, Gomeriň «Illiada» atly meşhur, ölmez-ýitmez poemasynda Aýaks we Odesseý atly gahrymanlaryň tutluşygy ajaýyp äheňde sypatlandyrylýar. Grekleriň beden terbiýe mekdeplerinde oglanlaryň hem ýetginjekleriň göreş sapaklary öwredilipdir we olar tejribeli mugallymlaryň ýolbaşçylygynda ýaryşlara taýýarlanypdyrlar. Grek göreşiniň ähmiýeti we meşhurlygy onuň ylgamakdan soň ikinji bolup Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna goşulmagydyr (776-njy ýyldan soň). Nusgawy göreş bäş görnüşlide – pentatlonda (ylgamak, zyňmak, naýza we disk oklamak, bökmek, göreş) görnükli orny eýeläpdir we ähli ýaryşlaryň maksatnamasynyň final bölegini tutupdyr. Biziň eýýamymyzdan öňki 708-nji ýylda göreş pentatlonyň bir görnüşi hökmünde 18-nji Olimpiýadanyň maksatnamasyna girizilýär. 748-nji ýylda ol Olimpiýa toplumyna üçünji bäsleşik hökmünde girizilýär – pankration görnüşinde (göreşiň ýumrukly söweş bilen utgaşdyrylmagy). Grek göreşi ilkibaşlarda güýç ulanyş häsiýete eýe bolupdyr, tutluşyklar juda uzaga çekilipdir. Olarda aýaklaryň hereketlerine-de rugsat berlipdir. Grek göreşiniň tehnikasy gaty çalt ösüpdir. Şol bir wagtyň özünde göreşiň düzgünleri-de üýtgäpdir – olar kesgitli anyklama we dogry, dürs kesgitlemelere eýe bolupdyr. Göreşde aýagyň kömeginden peýdalanmak gadagan edilipdir, tutluşyklar diňe bilden ýokarda rugsat berlipdir. Grek göreşinde «Garşydaşyny üç gezek ýere zyňan göreşiji ýeňiji» diýlen düzgünnama hereket edipdir. Mundan başga-da garşydaşyň arkasyny-ýagyrnysyny ýere gysyp ýa-da ony öz aşagynda belli bir kesgitlenen wagtda saklamak arkaly ýatyp göreşilip, ýeňiş gazanylýan görnüş-de bolupdyr. Tutluşygyň öň ýanynda göreşijiler tenine ösümlik ýagyny çalypdyrlar, soňra ownujak çäge sepipdirler. Şeýle hem göreş ýag çalnandan soň, çäge sepilmänem alnyp barlypdyr. Gadymy Gresiýanyň tutluşyklaryna ähli halk uly söýgi bilen tomaşa edipdir. Aýry-aýry ýaryş görnüşleri boýunça (ylgamak, bökmek, göreş, ýumrukly söweş) kärine ussatlar peýda bolupdyr. Göreş diýseň meşhur tomaşa öwrülipdir we onda ussatlyk göze has görnüwli bolupdyr. Ussat göreşijileri ýöriteleşdirilen mekdeplerde taýýarlapdyrlar. Rim Gresiýany eýelemek bilen grek medeniýetini kabul edýär. Rimliler göreşi iň bir meşhur sirk tomaşalarynyň birine öwürýär. Söweşde, tutluşykda ýeňen göreşiji köpçüligiň söýgüsini gazanypdyr. Şeýle hem göreş ýumruklaşmak görnüşinde-de, hat-da ýaragly söweşler görnüşinde-de görkezilipdir (gladiatoryň söweşleri). Rimde gladiatoryň ilkinji söweşleri biziň eýýamymyzdan öňki 284-nji ýylda geçirilýär. Biziň eýýamymyzyň 379-njy ýylynda gladiatorlaryň ähli döwlet mekdepleri ýapylýar, 394-nji ýylda bolsa Olimpiýa oýunlary-da gadagan edilýär. Şol döwürde ýaşlaryň ähli terbiýesi dini ruhanylaryň eline geçýär. Ýöne ýaşlar maşklaryň dürli görnüşleri bilen gyzyklanýardylar, olaryň arasynda bolsa göreş olaryň iň bir söýgüli gyzyklanmasyna öwrülýär. Ýaryşlar şäher meýdançalarynda geçirilýär we oňa ummasyz köp tomaşaçy ýygnanýar. ХVIII asyryň ahyrlarynda we ХIХ asyryň başlarynda Ýewropada häzirki zaman grek-rim göreşi – nusgawy göreş kemala gelip başlaýar. Onuň esasy düzgünnamasy göreş bilen giňden meşgullanan oba hem-de şäher ilaty bolan Fransiýada döreýär. Bu güýçli we erkli sport görnüşine halkyň söýgüsiniň siňmegi arkaly, pälwanlar göreşi öz hususy gyzyklanmalaryna öwürýärler we olar gezelençli sirklerde we tomusky seýilgählerde çykyş edýärler. Ilki bilen pälwanlar öz güýjüni synap görmek isleýän tomaşaçylary ýanlaryna çagyrýarlar, soňra öz-özleri tutluşyp, tomaşaçylara hezil berýärler. Şeýle çykyşlaryň üstünlikleri şäherlerde we obalarda ýörite toparlaryň döremekligine getiripdir. Has soňrak ussat göreşijileriň çempionatlary geçirilipdir we Fransiýanyň şäherleriniň birinjiligi guralypdyr, has soňrak dünýäniň birinjiligi-de geçirilipdir. Çempionatlary gowy guramaklyk ussat göreşijileri mahabatlandyrmak işinde üstünlik getiripdir. 1849-nji ýylda Parižde ussat göreşijileriň çykyş eden ilkinji atletiki arenasy açylýar. Tizara nemesler, italýanlar, türkler, ruslar we beýleki daşary ýurtly göreşijiler Fransiýanyň çempionatyna gatnaşmak üçin gelip başlaýarlar. Şonuň yzysüre olar öz ýurdunda şeýle ýaryşlary gurap başlaýarlar we oňa fransuz göreşijilerini çagyryp başlaýarlar. Netijede, fransuz göreşi halkara derejesine eýe bolýar. Düzgünnama boýunça basyp almak, eýelemek, saklamak we diňe el bilen edilýän emeller (aýaklar hasap edilmeýär) rugsat berlipdir. Tutluşyk maksady bilen garşydaşyň ýagyrnysy halyça deger ýaly edilip, arkanlaýyn zyňypdyrlar (höwesekler göreşinde) ýa-da şeýle ýagdaýda birnäçe wagt-sekunt saklapdyrlar (ussatlaryň göreşinde). Fransuzlar göreşi parterde geçirmek bilen «köprüler» ulanyp başlapdyrlar we ony diňe bir goranyş serişdeleri hökmünde ulanman, eýsem zyňyş mahalyndaky hüjüm hökmünde-de peýdalanypdyrlar. Şeýle zyňyşlary «suples» diýip atlandyrypdyrlar. Fransuz göreşiniň Ýewropa döwletlerinde köpçülikleýin sport görnüşine öwrülendigi sebäpli onuň tehnikasy we taktikasy belli emelleriň has kämilleşmegi hem-de täze tilsimleriň ýüze çykmagy arkaly has-da baýlaşýar. Bu babatda fin göreşijileri uly orun eýeleýärler. Olaryň kömegi bilen iňňän netijeli emeller bolan garşydaşlaryň elinden tutup açary ulanmak, parterden baş alyp çykmak, şeýle hem aýlawda eglip zyňmak, pyrlamak ýaly emeller kemala gelýär. Has soňrak fransuz göreşiniň esasynda, göreşiň ikinji bir görnüşi – erkin usuldaky göreşde ele almak, eýelemek we aýaklaryň hereketini doly ýerine ýetirmek, ýagny häzirki zaman erkin göreşiniň düzgünleriniň esasynda bar bolan emelli göreş halkara arenasynda peýda boldy. 1896-njy ýylda fransuz göreşi häzirki zaman Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna goşulýar. Halkara Olimpiýa komiteti (1894-nji ýylda döredilýär) bu göreşe halkara häsiýetini bermek maksady bilen, oňa grek-rim göreşi diýen resmi ady berýär. Grek-rim göreşi iki gezekden başga wagt (1900 we 1904-nji ýyllar) Olimpiýa oýunlarynyň maksatnamasyna üýtgewsiz girizilýär, 1921-nji ýyldan başlap yzygiderli dünýä çempionatlary geçirilýär, 1924-nji ýyldan başlap Ýewropa çempionatlary geçirilýär. Erkin göreş Olimpiýa oýunlaryna ilkinji gezek 1904-nji ýylda goşulýar. 1929-njy ýyldan başlap Ýewropa çempionatlary geçirilýär. 1950-nji ýyldan başlap Halkara göreş federasiýasynyň kongresiniň karary bilen erkin göreşden dünýä çempionatlary geçirilip başlanýar. 1956-njy ýyldan grek-rim we erkin göreşleri boýunça dünýäniň kuboklary geçirilip başlanýar. 1968-nji ýylda bu göreşler boýunça 15-18 ýaşlylar üçin dünýäniň birinjilikleri geçirilip başlanýar. Grek-rim we erkin göreşleri boýunça halkara sport hereketlerine 1912-nji ýylda döredilen Halkara göreşini söýüjiler federasiýasy -- FILA ýolbaşçylyk edýär. Häzirki wagtda bu gurama 100-e golaý milli guramalar agza bolup gatnaşýar. 1966-njy ýylda FILA öz düzümine sambo göreşini goşmak barada karary kabul edýär we bu ugurdan hem dünýäniň birinjiligini geçirip başlaýar.
Okalan sany: 101 Jogaplar: ( 0 )


text:
Turkmen
TurkmensNews- Eýranyň demirýol kompaniýasynyň ýerine ýetiriji müdiri Eýran, Azerbaýjan Resoublikasy we Orsýetiň demirýollarynyň birikdirilmegi bilen bu ýol üstünli tranzit edilýän ...
TurkmensNews- Täjik ýük maşynlary bir aý gowrak türkmen serhedinde durýarka, Türkleriň ýük maşynlary goýberdiler
TurkmensNews- Täjigistan Azerbaýjandan Täjik alýumin kompaniýasynyň hajatlary üçin Türkmenistandan sowa ýük getirmegiň alternatiw ýoluny tapdy diýip, Azerbaýjanyň Trend habar gullugy ...
TurkmensNews- Talantly türkmen şahyry, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi. Gurbannazar Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Aşgabat etrabynyň Büzmeýin obasynda eneden ...
TurkmensNews- Garaşsyzlyk gününiň öňüsyrasynda döwlet dükanlarynyň tekjelerinde ýene arzan azyk önümleri peýda boldy. “Gülistan” we “Sumbar” söwda merkezlerindäki dükanlarda, Aşgabatdakt ...
Syyasat habarlary- Türkmenistanyň häkimiýetleri BMG-nyň adam hukuklary boýunça işçi toparynyň 2018-nji ýylyň maýynda beren 191 rekomendasiýasynyň 19-syny yzyna gaýtardy. Bu ...
TurkmensNews- Amerikanyň prezidenti Donald Tramp Birleşen Milletler Guramasynyň umumy ýygnagyndaky ikinji çykyşynda Eýrana garşy öňki toslamalaryny gaýtalady
TurkmensNews- Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhana Ahwaz şäherinde harby ýörişiň dowamynda bolup geçen, adam pidalaryna ...
TurkmensNews- Eýranyň döwlet baştutany Hasan Ruhani sişenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň umumy ýygnagynyň 73-nji maslahatynda beren gürrüňlerinnide Amerikanyň Eýran baradaky ...
makalalar-turkmensnews- Ýazyjyogly Ahmet Bijanyň «Ajaýybyl-mahlukat» eseriniň agramly bölegi haýwanlaryň häsiýet aýratynlygyny açyp görkezmek bolup durýar. Ahmet Bijan haýwanlaryň adam häsiýeti ...
TurkmensNews- Eýranyň Huzestan welaýatynyň häkimi şu hün mukaddes gorag heepdesine bagyşlanyň ýaragly gýçleriniň ýöriş çaresiniň gidişinde amala aşyrlan terrorçylykly hüjüm ...
TurkmensNews- Şabram, şelpe, gyruw we ş. m. dürli kakuwlar bilen çalynýan iki kirişli türkmen halk saz guraly. Ol “tamdyra” diýlip ...
TurkmensNews- Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow döwlet kabinetiniň maslahatynda eden çykyşynda Aşgabat döwleti Hazar deňiziniň çäginde 5 taraplaýyn taslamalary garşylaýandyr we ...
TurkmensNews- Eýranyň daşary işler ministri Muhammet Jawad zarif Türkiýäniň resmileri bilen geçiren gepleşiklerini netijeli hasaplady.
TurkmensNews- Eýranyň döwlet baştutany Hasan Ruhani jogapkärçilik Eýran resmileriniň gowy ýeridir diýdi.
TurkmensNews- Pygamber alaýhyssalam şeýle diýdi: «Gahar-gazap adam ogullarynyň ýüregindäki otly kesindidir. Eýsem-de, siz adam gaharlanan wagty gözüniň gyzarýandygyny, gabarylýandygyny göreňzokmy? ...
TurkmensNews- Gurbanlygyň sogaby bilen bagly hadyslarda külli musulman ymmatyna juda şatlykly habarlar aýdylýar .
TurkmensNews- Orsýetiň prezidenti Putiniň Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow bilen geçiren gepleşikleriniň temasy syr bolup galýar.
TurkmensNews- Türkmenistanlylar, geçen ýyllar ýaly Gurbanlykda üç gün dynç alarlar
Turkmens News- Köplenç çagalaryň ejeleri çaganyň ýadow bolsa, pallasalar, gözlerini sürtse, ýadawlkdan aglasa hem uzak wagtlap ýatyp bilmeýandigi meselesine duçar ...
آخرین خبرها
© کلیه حقوق مادی و معنوی این سایت محفوظ و متعلق به وب سایت "ترکمن نیوز" می باشد. کپی برداری از مطالب سایت با ذکر منبع بلامانع است .


text:
Ýaşyl reňkli düz aýna | Düz aýna | Gurluşyk materiallary senagaty | TurkmenExporters
Ýaşyl reňkli düz aýna
Talap ugrat
Goşmaça maglumat
- Görnüş: Ýaşyl reňkli düz aýna
- Gaplama: Agaç guty ýa-da müşderiniň islegi boýunça
- Ýaramlylyk möhleti: Çäklendirilmedik
- Göwrüm: 1 agaç gutyda 43 list düz aýna 4mm
- Hödürleýän önümlerimiz dünýäniň aýna önümçilik senagatyndaky iň öňdebaryjy ýewropa döwletleriniň enjamlarynda öndürilýär.
- Hödürlenýän ölçegler: 3210x2600 mm, 3210x2500 mm, 3210x2250 mm, 2500x1605 mm, 2250x1605 mm, 1300x1605 mm ýa-da müşderiniň islegi boýunça.
- Galyňlygy: 4mm, 5mm, 6mm, 8mm, 10mm, 12mm
- Hödürlenýän aýna görnüşleri: dury aýna, tonirlenen aýna, taplanan aýna, laminirlenen aýna, aýna paketleri.
- Töleg şertleri: 100% bank ulgamynyň üsti bilen tölemek şertinde.


text:
Şahsyýete, maşgala we jemgyýete saglyk we ruhy taýdan uly zyýan berýän zynany yslam dini haram edip, uly günä saýypdyr. KuranyKerim:
وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءسَبِيلاً
“Zyna golaýlaşmaň, çünki ol aňrybaş bihaýalykdyr, bozuklykdyr, örän ýaman ýoldur.” (Isra sür. aýat 32)aýaty bilen möminleri ägä bolmaklyga çagyrýar.
Hakyky imanly kişi zynadan daşdurar. Munuň mysaly sahabalaryň durmuşynda nusga alarlyk ýagdaýda görünýär.
Bir gün sahabalardan bir ýaşýigit Pygamberimiziň (S.A.W)huzuryna gelip, zyna etmek üçin rugsat soraýar. Şefkat we merhemet Pygamberi haram meselesinde rugsat soraýan bu ýaş ýigidi öňünde dyzba-dyz oturdýar we soraýar:
– Şeýle işiň seniň eneň bilen edilmegini islärmidiň?
– Islemezdim.
– Hiç kim enesine şeýle bir işe dilmegini islemez. Seniň bir gyzyň bolan bolsa, oňa şeýle edilmegini islärmidiň?
– Islemezdim, eý Resulallah.
– Hiç kim gyzyna şeýle edilmegini islemez. Bibiň ýa-da daýzaň bilen şeýle işiň edilmegini islärmidiň?
– Ýok, islemezdim.
– Uýaň bilen biriniň zyna etmegini islärmidiň?
– Ýok, asla islemezdim.
Pygamberimiz (S.A.W) iň soňky aýtmaly zadyny aýdýar:
– Hiç kim enesi, gyzy, uýasy, bibisi, daýzasy bilen zyna edilmegini islemez. Seniň zyna etmek isleýäniň biriniň enesi, biriniň gyzy, biriniň uýasy, biriniň daýzasydyr.
Soňra Pygamberimiz (S.A.W) elini ýaş ýigidiň döşüne goýup: «Allahym, munuň kalbyny tämizle, günälerini bagyşla, namysyny gorap sakla» diýip dileg edýär. Bu doga-dilegden soň, şol sahaba iň arassa, namysjaň ýaş ýigit bolýar.
Yslam dini bir aýalyň ýarym-ýalaňaç gezip, ynsany zyna imrindirmegini, gaýry erkekdir aýalyň ikiçäk hylwat (ýagny gizli) ýerde bolmagyny, bozuk niýet bilen birek-biregine bakmagyny gadagan edipdir. Kurany Kerimde bu ýagdaýa yşarat edýän aýatyň manysy şeýle: “(Eý, Muhammet!) Mömin erkeklere aýt: “Gözlerini (nämährem aýallara seretmekden) saklasynlar we ujytlaryny (owrat ýerlerini) (haramdan) gorasynlar.” Bu olar üçin has arassa ýoldur. Takyk, Allah olaryň edýän zatlaryndan habardardyr. Mömin aýallara hem aýt: “Gözlerini (nämährem erkeklere seretmekden) saklasynlar we eteklerini (jynsy agzalaryny haramdan) gorasynlar, (geýimlikä) görünýän ýerlerinden galan beýleki zynatlaryny (beden agzalaryny nämähremlere) görkezmesinler. Ýaglyklary bilen gursaklarynyň üstüni ýapsynlar...” (Nur sür. aýat 30-31).
Pygamberimiz (S.A.W) bir hadysynda şeýle buýurýar: «Kim Alla we ahyret gününe iman edýän bolsa, ýanynda mähremi bolmadyk bir aýal bilen ikiçäk galmasyn. Çünki, şeýle ýagdaýda olaryň üçünjisi şeýtandyr» (Müslim, Tirimizi)
Zyna
Şahsyýete, maşgala we jemgyýete saglyk we ruhy taýdan uly zyýan berýän zynany yslam dini haram edip, uly günä saýypdyr. KuranyKerim:


text:
Şarağa qatysuşylardyň barlyğy anketany toltyruğa mindetti (Baluandar, bapkerler, sud'yalar, uyymdastyruşylar, texnikalyq qyzmet körsetuşiler toby, BAQ ökilderi, bağdarlamağa qatysuşylar, qyzmet körsetuşi personaldar).
Osynyň negizinde ruqsat qağazy men beydzhikter dayyndalady. Barlyq mälimetter qauipsizdik qyzmeti tarapynan tekseriledi. Anketany toltyru arqyly sizder özderiňizge qatysty aqparattardyň naqtylyğyna baylanysty zhauapkerşilik zhűkteysizder. Uyymdastyruşylar sebebin tűsindirmesten beydzhikterdi beruden bas tartuğa quqyly.


text:
Gülküli sahnalaryň ussady Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi AKMYRAT BÄŞIMOWY ýatlap!
Guýmagursak zehin, gülküli keşpleriň ussady Akmyrat Bäşimow 1937-nji ýylyň 11-nji Oktýabr Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň Gowşut obasynda dünýä inýär. Ol orta mekdebi tamamlap, 1955-57-nji ýyllar aralygy Marynyň lukmançylyk okuwynda okaýar. Soňra 1957-61-nji ýyllarynda Bakuda jemgyýetçilik arassaçylygyny hem-de saglygyny goramak çäreleri ýokary okuw jaýynda bilim alýar. Ony tamamlap, lukman bolup zähmet çekip başlan Akmyradyň sungat älemine aralaşmagyna söwer dosty, şol wagtlar telewideniýäniň çagalar bölüminde režissýor bolup işlän Bäşim Gurbanow sebäp bolýar. Bäşim çagalar üçin niýetlenen “Bilbiljik " atly oýny sahnalaşdyrmakçy bolanda, ondaky kiçiräjik keşpleriň birine özüniň köne dosty, lukman bolup işleýän Akmyrady çagyrýar. Akmyrat Bäşimow janlandyran şol keşbi telewideniýäniň çeperçilik geňeşi tarapyndan oňat kabul edilýär. Akmyradyň döreden keşbiniň jüpüne düşendigi bellenilýär. Şondan soňra milli telewideniýäniň režissýorlary Akmyrady ýygy-ýygydan öz goýýan oýunlaryna çagyryp başlaýar. Şol wagtlar telewideniýäniň edebi-drama bölüminde režissýor bolup işleýän, "Kötek we degişme", "Ýartygulak" ýaly telewizion žurnallary taýýarlaýan, oýun goýýan režissýorlar Baba Annanow, Orazdurdy Hojaýew, Öwlüýäguly Kulyýew, Hommat Kakajanow, Allaberdi Meläýew, Gurbannazar Atakgaýew dagy Akmyrat Bäşimow bilen işleşmegi özlerine bagt hasap edipdir.
Sebäbi Akmyradyň gatnaşmagynda oýun taýýarlamagam, onuň bilen bile çykyş etmegem ýeňil bolupdyr. Çünki Akmyratda tebigy zehin bar diýip, olar belleýärler. Ol göýä, sungat üçin dünýä inen ýaly eken. Ine şeýlelikde bilen, täze bir ussat artistiň ýüze çykanlygy barada, şol döwrüň metbugaty ýygy-ýygydan ýazyp başlaýar. Şeýdibem Akmyrat kino režissýorlarynyň gözüne ilip ugraýar. Şeýlelikde, Akmyrat üçin kino sungatyna giň ýol açylýar. Akmyradyň kino sungatynda ilkinji ýerine ýetiren keşbi Tahyr Sabyrowyň "Şasenem we Garyp" atly çeper filminde patyşanyň nökeriniň keşbi bolýar. Ol keşp bary ýogy iki gezek orta ululykda görünýär. Muňa garamazdan, Akmyrat Garybyň agyr halyna bolan gynanjyny bermegi başarypdyr. Şondan soň Akmyrat Bäşimow yzly-yzyna filme çagyryp başlaýarlar. Ol "Türkmenfilm" birleşiginde 30-dan gowrak filmde ululy-kiçili keşplerde çykyş edýär. Olardan "Aýgytly ädim", "Şasenem we Garyp", " Ýartygulak", "Japbaklar", "Guşgy galasy", "Meniň dostum Meleguş", "Döwranyň başdan geçirenleri", "Ölüm ýokdur oglanlar" , "Laçyn", "Çöllük", "Bortuň aňyrsyndaky adam", "Ýanýan arabanyň ýoly", "Horaz", "Maşyn gaçdy" atly çeper filmlerde döreden keşpleri megerem, kino muşdaklarynyň ýadynda bolsa gerek.
Adamkärçilik barada aýdylanda, ol dogan garyndaşlarynyň, dostlarynyň, ýoldaşlarynyň sarpasyny tutup bilýän belent adamdy. Sylaglydy, ony nirä barsa hormat bilen garşylardylar. Akmyrada işiň düşüp, bir zady haýyş edäýseň, şony bitirjek bolup, jany teni bilen ýapyşardy. Bitirip bilmese, gynanyp ötünç sorardy. Akmyradyň kakasy, ejesi ir aradan çykýar. Maşgalada ululary bolansoň, inilerini öýli-işikli etmek, jigilerini ýerleşdirmek Akmyradyň boýnuna düşýär. Ol bu meseläniň hem irginsiz aladasyny edip, olaryň her birini öýli-işikli, ylymly bilimli etmäge öz kömegini ýetiripdir. Hawa, Akmyrat Bäşimowyň janlandyrýan keşplerinde üýtgeşik täsin gülki bar. "Döwranyň başdan geçirenleri filminde, bagda asylyp goýlan tüpeňlerini aljak bolup, baga dyrmaşyp barýarkalar, Akmyradyň egnine aýagy bilen basyp duran Sary Garryýewe seredip, gülküsi tutup başlaýar. Netijede, olaryň üçüsi hem Akmyrat sebäpli ýere patlap düşýär. Ýa-da bolmasa "Aýgytly ädim" filmindäki Artygyň harmany paýlaýan sahnada özüne bugdaý ýetmände, Artygyň gaharyny getirip, gaçyp gidýän sahnasyny tomaşaçy bolup, şol bada ýylgyranyňy duýman galýarsyň. Onuň ýene-de bir ýatda galyjy gülküli keşpleriniň biri hem "Meniň dostum meleguş" filmindäki jigisi Alta eli tirsegi bilen gorkuzyp, hemle atýan ýeridir.
Akmyrat Bäşimow gysga, emma manyly ömür sürdi. Ol bary ýogy 42 ýaşap, 1979-njy ýylyň fewral aýynyň başynda aramyzdan gitdi. Gülküli sahnalaryň ussady, meşhur artist Akmyrat Bäşimow biziň ýüreklerimizde ömürlik ýaşar.
"Alibaba we 40 garakçy" hindi kinosy köpimiziñ ýadymazdadyr... şonda garakçylañ baştutany bir gözi dañyk Abuhasyñ rolyny hem Akmyrat Bäşim ýerine ýetirmeli eken ýöne kino düşürilşik başlamanka Akmyrat Bäşimow dünýesini täzeledi...
Akmyrat Hojaberdiýew. Türkmenistanyň kinematografiýaçylar birleşiginiň agzasy.
Öz işiniň ussatlary #1
Gülküli sahnalaryň ussady Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky döwlet baýragynyň eýesi AKMYRAT BÄŞIMOWY ýatlap!


text:
Eýranyň Türkiýe bilen araçäginde söweşijiler bilen çaknyşykda sekiz sany serhetçisi wepat boldy.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň we IRNA täzelikler agentliginiň habar bermegine görä, Eýranyň demirgazygynda Çaldoran atly ýeriň golaýynda 3-nji noýabrda bolan söweşler adam pidalaryna getiripdir.
Eýranyň serhetçileriniň söweşijilere agyr zarba urandygyny Iribnews.ir neşri habar berdi.
Habar çeşmeleriniň hiç biri söweşijileriň gelip çykyşy barada maglumat bermedi, emma Eýranyň Türkiýe we Yrak bilen bilen serhediniň golaýyndaky giňişliklerde kürt separatist toparlaryň agzalary we ekstremist yslamçy söweşijiler bilen ok atyşyklar wagtal-wagtal ýüze çykýar.
Geçen aýda Eýranyň Rewolýusion gwardiýasy serhetde dört sany söweşijini atyp öldüripdi.


text:
Elbasy «Bolaśaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda qazaq tilin latyn álipbıine aýystyrý qajettigin atap kórsetken bolatyn. Al jýyrda Memleket basśysy qazaq tilin latyn grafıkasyna kezeń-kezeńmen jáne júıeli túrde kóśirý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Jaqynda osy másele boıynśa oblys ákimi Berdibek Saparbaev úlken jıyn ótkizip, kóptegen máseleler ortaǵa salyndy.
Seısenbi kúni bizdiń redakıyamyzda latyn álipbıine kóśý máselesin talqylaýǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótti.
Basqosýǵa oblystyq tilderdi damytý basqarmasynyń basśysy Gúlaıym Tólebaeva,
Qazaqstan Respýblıkasy «Beıbitśilik jáne kelisim» keńesi oblystyq fılıalynyń tóraǵasy Keldibaı Espaǵambetov, Aqtóbe ónerkásiptik tehnologıyalar jáne basqarý kolledjiniń dırektory Estaı Jaılybaı, Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń fılologıya fakýltetiniń dekany Kúlzat Sadırova,
Q.Jubanov atyndaǵy Aqtóbe óńirlik memlekettik ýnıversıtetiniń fılologıya fakýltetiniń oqytýśysy, fılologıya ǵylymdarynyń kandıdaty, doent Nurbol Sádýaqas śaqyryldy. Dóńgelek ústel basyndaǵy áńgimeni oblystyq «Aqtóbe» gazetiniń bas redaktory Baýyrjan Babajanuly júrgizdi.
Baýyrjan Babajanuly: Bıyl 26 qazanda Elbasynyń jańa álipbıge kóśý jóninde Jarlyǵy śyqty. Sodan beri respýblıka kóleminde, oblys deńgeıinde úlken talqylaýlar bolyp jatyr. Osyǵan baılanysty oblys ákimdiginde de úlken jıyn ótti. Elbasymyz: «Biz 2025 jyldan bastap álipbıimizdi latyn qarpine, latyn álipbıine kóśirýge kirisýimiz kerek. Bul — ult bolyp śeśýge tıis prınıpti másele. Bir kezde tarıh bederinde biz mundaı qadamdy jasaǵanbyz. Balalarymyzdyń bolaśaǵy úśin osyndaı śeśim qabyldaýǵa tıispiz jáne bul álemmen birlese túsýimizge, balalarymyzdyń aǵylśyn tili men ınternetti jetik ıgerýine, eń bastysy, qazaq tilin jańǵyrtýǵa jaǵdaı týǵyzady», — degen bolatyn. Elbasy Jarlyǵy śyqqannan keıin oblys kóleminde qandaı jumystar jasalyp jatyr? Osy saýal tóńireginde áńgime órbitsek.
Gúlaıym Tólebaeva: Jalpy latyn grafıkasyna kóśý týraly jumystardy eki kezeńge bólýge bolady. Birinśi kezeń — jarıyalanǵannan bastap biryńǵaı úlgisi bekitilgenge deıingi kezeń. Bul kezeń aqparattyq-nasıhattaý jumystaryna arnalady. Sebebi halyqty «Nege kóśýimiz kerek?», «Oǵan qandaı sebepter ıtermelep otyr?», «Qandaı negizder bar?», «Kóśkende qandaı jetistikterge jetemiz?», «Osyǵan deıin jınalǵan bizdiń mádenı mura ne bolady?», «Orys tili men onyń mádenıeti qalaı saqtalady?», «Balamyzdy qalaı oqytamyz? Oǵan bizdiń tıisti mamandarymyz, oqytý-uıymdastyrýśylyq jáne ǵylymı negizderimiz daıyn ba?», «Latyn grafıkasyna kóśken ózge elderdiń tájirıbesi zerdelendi me?» degen saýaldar mazalaıdy. Bul maqsatta kóptegen śaralar uıymdastyryldy. Barlyq óńirde jumys toptary qurylyp, jobalyq keńseler aśyldy, ártúrli aqparattyq is-śaralar ótkizildi. Osy baǵytta biz úlken konferenıyalar, basqosýlar, pikir almasýlardan góri qoǵamdyq salanyń árbir jeke salasyn alýdy durys dep taptyq. Máselen, densaýlyq saqtaý, bilim berý, mádenıet, ádilet salalary, Qazaqstan halqy Assambleya quramyndaǵy ózge ult ókilderi, sondaı-aq úkimettik emes uıymdar, buqaralyq aqparat quraldary, yaǵnı osylaı 12 salaǵa bólip, maqsatty túrde jumystar júrgizdik.
1 maýsymnan bastap biz heśteg-paraqśa aśtyq. Ondaǵy maqsat — kez kelgen adamnyń latyn álipbıi týraly aqparatty, sol týraly śyqqan pikirler, maqalalardy oqyp, tanysýy úśin múmkindik jasaý. Qazirgi kezeń — jańa tehnologıyalardyń, ǵalamtordyń múmkindigin qoldanatyn zaman. Eger biz barlyq uıymdastyrýśylyq, aqparattyq-túsindirý, nasıhattaý śaralaryn túrli formatta ótkizsek, onda 3-4 myń adamdy ǵana qamtımyz. Al paraqśany alyp qarasaq, sol ýaqyttan búginge deıin 19 myńnan astam adam kiripti. Paraqśada bireýler: «Men orys tiliniń jaǵdaıyna basymdy aýyrtpaımyn, biraq men balalarymdy qalaı oqytamyn?» — dep pikir qaldyrsa, keıbireýler: «Meniń jasym 60-ta. Men qalaı oqımyn, men ne isteımin?» nemese «Śeteldik sarapśylar, qaýymdastyqtar ne deıdi?», sol sıyaqty taǵy basqa pikirlerin bildirgen. Osy saýaldardyń barlyǵyna osy birinśi kezeńde jaýaptar berildi.
Jalpy álipbıdi tańdaý — árbir memlekettiń óziniń quqyǵy, óziniń múddesi. Sondyqtan biz bul jerde bir ǵana múddeni alǵa alýymyz kerek. Ol — ózimizdiń qazaq tilin qalaı saqtap qalamyz, ony qalaı urpaqqa jetkizemiz degen saýal. Osy turǵyda biz latyn álipbıine kóśýge bel baıladyq. Birinśi kezeńniń múmkindigi osy boldy. Sol kezeńde bizdiń alǵa alǵanymyz respýblıkalyq zertteýdiń qorytyndylary boldy. Onyń iśinde jańalyqty elimizdegi óńirlerdiń arasynda bizdiń oblys óte jaqsy (67 paıyz) qabyldady. Bul bizdiń óńirdiń, birinśiden, kez kelgen jańaśyldyqqa jaqyndyǵyn, alǵa ıtermeleıtin maqsat-mindetterdi qoldaý qabiletiniń joǵarylyǵyn kórsetedi. Ekinśiden, ol — oblystyń tildik áleýeti. Qazir bizdegi derekterge sáıkes, oblysta árbir tórtinśi turǵyn aǵylśyn tilimen belgili bir deńgeıde tanys bolsa, árbir besinśi turǵyn belgili bir deńgeıde úś tildi meńgergen.
Elimizde 11 qyrkúıekten bastap ekinśi kezeń bastaldy. Bul kezeńde alǵaśqy nusqa usynyldy. Keıbir aldyńǵy kezeńnen qalǵan máseleler boıynśa túpkilikti jaýaptar berildi. Mysaly, men parlamenttik kezdesýge qatysqanda kóp adamnyń «Muramyzdy ne isteımiz?» — degen saýaldaryna jańa tehnologıyaǵa negizdelgen, sol salamen aınalysatyn tehnıkalyq ortalyq ókilderi aldymyzǵa śyǵyp jaýap berdi. Olar onyń eśqandaı qıyndyǵy joq ekenin, barlyǵyn aýdarýǵa bolatynyn aıtty.
Álipbıdiń birinśi úlgisi usynyldy, ol halyqqa unamady. Jalpy tildik álipbıdi jasaýdyń úś negizgi prınıpi bar. Ol — bir áripti eki dybyspen berý, bir áripti bir dybyspen berý jáne bir áripti bir dybyspen, biraq ártúrli dıakretıkalyq belgilermen berý. Sebebi árbir tildiń óziniń erekśe tól dybystary bar. Latyn grafıkasyn alǵanda sol dybystardy álipbıge syıǵyza almaı qalmaýymyz nemese joǵaltyp almaýymyz kerek. Atalǵan úś úlginiń de oń jáne teris jaǵy bar. Bir úlgini ǵana sýyryp alýǵa bolmaıdy. Mysaly, birinśi úlginiń halyqqa unamaǵany, birinśiden, kez kelgen sózdiń quramyn kóbeıtedi. YAǵnı 30 paıyzǵa deıin kólemi uzaq bolyp ketedi. Keıbir á, ó degen tól dybystardy eki dybyspen bergen soń bir sózde eki dál sondaı dybys bolsa, onda tórt árippen beriledi. Qoryta aıtqanda, bizdiń endigi ýaqytta jumys formatymyz ózgeredi. Álipbı bekitilgennen bastap biz sol álipbıdi qoǵamǵa engizýdiń jaǵdaıyn oılaýymyz kerek. Búgingi tańda ulttyq komıssıyanyń quramy, ulttyq jospar qalyptastyrylyp jatyr. Aldaǵy ýaqytta olar maqsatty túrde jumys júrgizedi.
Nurbol Sádýaqas: Álipbı men jazý — adamzat tarıhyndaǵy qundy dúnıelerdiń biri retinde urpaqtan–urpaqqa mıras etip qaldyratyn baılyǵymyz. Elbasynyń «Bolaśaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyndaǵy qazaq jazýyn latyn qarpine kóśirý týraly ustanymdary eldiń bolaśaǵyna, memlekettik tildiń keleśegine jasalǵan ıgi is, mańyzdy tarıhı oqıǵa retinde halyqtyń zor yqylasyna ıe boldy. Osyǵan oraı ǵylymı qaýym, jalpy jurtśylyq arasynda qazaq tiline, onyń jazýyna saı keletin latyn grafıkaly álipbı jobalaryn talqylaý jumystary erekśe belsendilikpen júrgizildi. Qazirgi kezde Elbasy Jarlyǵymen bekitilgen latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq tili álipbıin jurtśylyq suranysyna oraı el arasynda tanystyrý jumystaryna erekśe nazar aýdarylyp otyr.
Latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq tili álipbıinde 32 árip bar. Onyń iśinde qazaq tili dybys júıesindegi 28 fonema (9 daýysty, 19 daýyssyz) jáne kirme sózderdegi 6 fonema (ı, v, f, h, h, ć), barlyǵy 34 dybys tańbalanǵan. Sonymen birge bir árippen eki dybysty tańbalap turǵan eki árip bar, olar H h — [h], [h] jáne I’ — [ı], [ı].
Álipbıde 9 dybys dáıekśe arqyly, yaǵnı qazaq tiline tán 5 tól dybys (á, ó, ú, ǵ, ń), bir kirme dybys (ć) jáne eki tilge de ortaq 3 dybys (ı/ı,ś,ý) tańbalanǵan. Oqyp-úırený maqsatynda áripter quramyna zer sala qaraıtyn bolsaq, álipbıdegi 22 áriptiń qaı dybysty tańbalap turǵany talas týǵyzbaıdy, sondyqtan ony jalpy jurt qatelespeı oqı alady. Sonymen birge osy tańbalarǵa dáıekśe qoıylyp berilgen tórt áriptiń de qandaı dybysty tańbalap turǵanyn qınalmaı bilýge bolady, olar: A’a’-[á]; G’ g’-[ǵ]; N’ n’-[ń]; O’ o’-[ó]. Al budan basqa 6 áriptiń qaı dybysty tańbalap turǵanymen tanysý kerek, sondyqtan ony jurt qatelespeı oqýǵa úırenýi tıis: I’ I’ – [ı], [ı]; S’ s’-[ś]; C’ c’– [ć]; U u- [u]; U’ u’-[ú]; Y’ y’- [ý]. Budan keıin álipbıdegi 8 árip dáıekśemen berilgen syńarlarymen qosylyp,16 dybysty berip turǵan tańbalarǵa kóz úıretip, oqyp-úırený kerek: Aa -[a], A’a’-[á]; G g-[g], G’ g’-[ǵ]; I i-[i], I’ I’ – [ı], [ı]; N n-[n], N’ n’-[ń]; O o-[o], O’ o’-[ó]; S s-[s], S’ s’-[ś]; U u-[u], U’ u’-[ú]; Y y-[y], Y’ y’-[ý]. Álipbıimizde biri dáıekśemen, biri dáıekśesiz berilgen qos áriptermen qatar, dáıekśesiz syńary joq, tek dáıekśemen tańbalanǵan syńary ǵana alynǵan bir árip bar, ol C’ c’ – [ć]. Burynǵy álipbıimizde 42 árip bolsa, endi odan 8 árip (yo, , , , , e, yu, ya) qysqaryp qaldy.
Bul álipbıde latyn áripterin barynśa qazaq tili dybystaryna sáıkes tańbalaýǵa, qazaq tiliniń úndesim talaptaryna beıimdeýge, «bir árip – bir dybys» ustanymyn saqtaýǵa nazar aýdarylǵan. Dáıekśeni qoldanýdyń nátıjesinde tilimizdegi barlyq dybystardy da qaldyrmaı tańbalaýǵa bolady. Al álipbıdiń jetildire túser tusy retinde múmkindiginśe dáıekśi sanyn qysqarta túsý kerek, qazaqtyń tól dybystaryn śama kelgenśe dáıekśesiz beriletin áriptermen tańbalaýǵa nazar aýdarǵan jón. Sebebi jazýymyzdyń ótken tarıhynda dáıekśe utymdy jol bolsa, qazirgi jahandaný zamanynda, kóptildilik básekesinde adamnyń tez jazýǵa degen suranysy kezinde qaýipti aýmaqta qalǵandaı dáıekśemen berilgen dybystar śettep qalýy múmkin.
Burynǵy álipbıimizde qazaq tiliniń qazirgi artıkýlyaıyalyq bazasynda joq dybystardyń kóp bolýy tilimizdiń ózindik fonologıyalyq zańdylyqtaryn buzyp kelgen edi. Mysaly, jańa álipbıimizdegi bir tańbaǵa matap qoıylǵan H h –[h] men [h] dybystary ózimizdiń tól «q» dybysymen qaptaldasa jarysyp, qazaq jazýynda «q» arqyly aıtylatyn keıbir sózder orystyń «H» jáne arabtyń «H» dybystarymen jazylyp keldi. Mysaly, qabar–habar, qoś keldiń–hoś keldiń, qat jazý–hat jazý (qazaq tilindegi sózderde); Hadıśa–Qadıśa; Hakim–Kákim-ákim, Hamıt–Qamıt–Ámıt; Horlan–Qorlan (arab tilinen kelip, qazaqśa ıgerilgen sózder); «H» – qaharman–qaharman, máśhr– máśqur, śahar – śaqar, jıhaz–jıqaz; (ah, oh, ahyla–úhile — odaǵaı sózder).
Qoryta aıtqanda, «Kelisip piśken ton kelte bolmaıdy» degendeı, endi jańa álipbıimiz arqyly ǵylymı talapqa saı jańa emle erejelerimizdi de daıyndaýǵa barlyq múmkinśiligimiz bar. Aldaǵy ýaqytta osy jańa álipbı arqyly jazý emlesi daıyndalady. Sondyqtan qazirgi jazýymyzda qıyndyq keltirip júrgen máseleler oń śeśimin tabady dep oılaımyn. Endigi tilegimiz sol, osy álipbı máńgilik eldiń máńgilik jazýyna arqaý bolsyn!
Estaı Jaılybaı: Jalpy latyn álipbıine kóśýde onyń qaı nusqasy engizilý kerek degen máselege kelsek, meniń oıymśa, muny til mamandary śeśýi kerek. Negizi talas degen másele qaı kezde de boldy. Qazir kóp adamdardyń oıy qarapaıym. Máselen, Feısbýk paraqśasynda otyrǵanda baıqasaq, bireýler: «Bizdiń kózimizdi aśqan kırıllıa» dese, tipti bireýleri: «Rýna jazýyn nege almaımyz?» — deıdi.
Biz HH ǵasyrdyń ózinde arab álipbıin paıdalandyq. Men sonaý 90-jyldardan beri ártúrli adamdarmen daýlasyp kelemin. Sebebi bireýler: «Kezinde eki-aq paıyz qazaq saýatty bolǵan», — dep jazady. Ol ne úśin kerek boldy? Ol sol kezdegi sayasat úśin kerek boldy. Óıtkeni bizdi saýatty qylǵan Qazan tóńkerisi dep dáleldeýi kerek boldy. Mysaly, klassıkterdi oqysaq, olardyń iśinde arabśa oqymaǵandary kemde-kem. Keńes ǵalymdary óz zertteýlerinde tek kırıll álippesimen saýat aśqandardy ǵana saýatty dep tanydy. Arabśa oqyǵandardy saýatty dep tanyǵan joq. Sondyqtan bul — qate pikir.
1925 jyly Ahmet Baıtursynov arab grafıkasyna negizdelgen tóte jazýdy engizdi, qazaq sonymen júrdi. 1929 jyly latynśaǵa kóśti. Tek qana 1940 jyly bizdiń barlyq kırıllıaǵa qarsy turǵan Ahmet Baıtursynovtyń, Teljan Śonanovtyń kózi ketkennen keıin kırıllıa engizildi. Arǵy jaǵynda bizdiń búkil jazylǵan klassıkterimizdiń śyǵarmalary, ǵalymdarymyzdyń zertteýleri latyn qarpimen jazylyp, halyqtyń saýaty latynśamen aśyldy. Bir ǵana mysal keltireıin, meniń ákem tóte jazý kezinde mektepke baryp, latynśamen bitirip śyqty. 1940 jyly kırıllıaǵa kóśtik.
Jýyrda akademık Rabıǵa Syzdyqova: «Biz kırıllıany qabyldap alǵannan keıin qalaı jazylý kerektigi týraly on jyl daýlastyq. Mysaly, topyraq dep jazamyz ba, álde, topraq dep jazamyz ba? — dep» — óz oıyn bildirgen edi. Sondyqtan bolaśaqta qaı nusqa bolady, bul — respýblıka kólemindegi ǵalymdardyń jumysy. Solar ǵana taldap, talqylap, bir nusqany qabyldaýy kerek. Meniń sayasatker retinde oıym, bul Jarlyqtyń tez qabyldanǵan sebebi memleket belgili bir qarsylyqtardy elemeı, kóśýi kerek boldy. Ol — syrtqy jáne iśki qarsylyq. Al bolaśaqta qaı nusqa qabyldanady, ony memlekettiń laýazymdyq dárejesi jaǵynan ekinśi tulǵa — Qasym-Jomart Toqaev aıtty. Ol túsingen adamǵa jaıdan-jaı aıtylǵan sóz emes. Qasym-Jomart Toqaev komıssıya barlyǵyn eskerý kerektigin atap ótti.
Qazirgi kemśiligi bar nusqa máńgilik emes. Bul — bir másele. Ekinśiden, laýazymdy adamdar: «Latyn tiline kóśip jatyrmyz», — deıdi. Bul pikir — halyqty qatelestiretin másele. Biz latyn tiline kóśip jatqan joqpyz, biz qazaq álipbıin latynśa tańbalaýǵa kóśip jatyrmyz. Óıtkeni kóp adamdar osy eki ortany túsinbeıdi. Kópśiligi: «Biz baı qazaq tili turǵanda nege latynśaǵa kóśýimiz kerek?», — deıdi.
Úśinśi másele — bizdiń latynśaǵa qaıta oralyp jatqanymyzda. Al «Kezindegi latynśany nege qabyldamaımyz?», «Nege Baıtursynov jasaǵan tóte jazýdy qabyldamaımyz?» degen pikirler — bul oqymaǵan adamdardyń kózqarasy. Biz kezinde latynśaǵa kóśkende qanśa dybystar joǵalyp ketti, keıbireýleri enbeı qaldy. Ony sol kúıinde qabyldaý qıyn. Sondyqtan qazir biz ózimizdiń tilimizdiń ayasyn keńeıtýimiz kerek. Kezinde kırıllıany 40 śaqty el qoldanypty, sońǵy 25 jylda 8 el qalǵan. Al latynśany dúnıejúzi halqynyń 60 paıyzy paıdalanyp otyr.
Bizdiń maqsat — búgin, erteń bolatyn nátıje emes, bul 20-30 jyldan keıin keletin nátıje. Keıbir ata-analar balalarynyń orys mektebine baratynyn, jańa álipbıdi úırenbeıtinin aıtady. Ótken jyly mektepke 1-synypqa 371 myń bala barypty. Sol balanyń 334 myńy qazaq synybyna barǵan. Bul búkil mektepke barǵan balanyń 89 paıyzyn quraıdy. Al qalǵan 11 paıyzdyń 5 paıyzy — qazaq balalary. Olar mektep bitirgen soń Qazaqstanda tildik orta qandaı bolady? Al orys mektebin bitirgen bala kimge qyzmet etedi, qaı jerden oryn tabady? Bolaśaqta elimizde qazaq tildi orta negizgi orta bolyp śyǵady. Sony ata-analar oılanýy kerek. Keıbir ata-analar latyn álipbıine kóśpeıtinin aıtady. Biraq olar kóśpegenmen, onyń balasy sol álipbıge kóśedi.
El arasynda «Latyn álipbıine bayaǵyda kóśýimiz kerek edi» nemese «Kúte turý kerek, 25 jyldan keıin kóśeıik», — deıtinder bar. Bul saýatsyzdyq. 90-jyldary, elimiz táýelsizdik alǵan tusta, Soltústik Qazaqstanda 21 paıyz ǵana qazaq boldy. Pavlodar qalasynda 9 paıyz qazaq bolsa, al Almatyda 25 paıyz qazaq boldy. Búgingi kúni latyn álipbıine demografıyalyq, áleýmettik máseleler qalyptasyp bolǵannan keıin der kezinde kóśip otyrmyz. Al aıtylǵan basqa pikirlerdiń barlyǵy — bos áńgime.
Qoryta aıtqanda, biz tar ayadan śyǵyp, dúnıejúzilik úlken, keń kólemdegi jaǵdaıǵa kóśip jatyrmyz. Osyny eskersek, bolaśaqta bári durys bolady dep oılaımyn.
Kúlzat Sadırova: Búgingi kúni Jarlyqpen bekitilgen álipbı nusqasy Ahmet Baıtursynov bekitip ketken 28 dybysty tańbalap tur. Tek kirme dybystarǵa berilgen tańbalarǵa ǵana eki dybys sáıkes kelip tur. Jańa álipbı dáıekśelerdiń kóbeıip ketkendigimen ǵana qolaısyzdyq týdyrýy múmkin. Biraq ol, śyn mánisinde, qolaısyz ba, ony jazǵyzyp kórý kerek. Sondaı-aq dáıekśeler kóp bolǵandyqtan, qazaq mátinderindegi sózderdi birtutas qabyldaýǵa qıyndyq týǵyzady degen pikirler de aıtylyp jatyr. Jalpy álippe oqıtyn, saýat aśatyn balalarǵa bul álipbıdiń qolmen jazatyn kallıgrafıyalyq úlgisi de bekitilýi kerek. Óıtkeni ol ekeýi qatar júrmese bolmaıdy. Sonymen qatar orfografıyalyq emle erejeleri bekitilýi kerek. Qazir biz qolymyzdy jattyqtyramyz, kózimizdi úıretemiz dep jazdyryp jatyrmyz. Sol kezde áripterdiń iśinde ártúrli dybystardy tańbalaǵanda bir-birine uqsap ketken áripter bar. Naqty mysal keltireıik. Investııya degen taza [ı] dybysynan bastalatyn sózdi jazsaq bylaı kórinis tabady: I’nvesti’tsi’i’a, bul sózdegi i’ – [ı] dybysynyń tańbasy, I’ men i’ – [ı] daýysty dybysynyń tańbasy. Endi ınelik degen sózdegi dybystardy tańbalap kóreıik. Ony tańbalaýda qazaq tilindegi bul sózdiń aıtylýyn negizge alýymyz kerek, bizdiń tól sózimizde ı taza kúıinde kelmeıdi, onyń aldynan i estiledi, biraq kırıll áripterimen jazylǵan álipbıde ı – [iı], [yı] degen dybystardyń ornyna jazylady degen ereje boldy, tıyn men tıin, mı sózderiniń jazylýynda oryn aldy. Ári osy qaıśylyqtan, til buzarlyqtan arylý úśin jańa álipbı qabyldaý isi bastaldy. Endi ınelik sózin jazyp kórsek: Ii’nelik – [iınelik] – bul sóılem basynda kelse, al sóz sóılem ortasynda kelse, jazylýy: ii’nelik. Standart osy jaıttardy naqty belgilep berýi kerek. Soǵan sáıkes túziletin orfografıyalyq erejelerdi túzý men orfoepıyalyq normalar, tynys belgilerdiń qoıylý erejeleri de jasaqtalýy tıis. Eń aldymen, jazýda qandaı ustanym basśylyqqa alynatyny śeśilýi tıis. Qazirgi qoldanylyp júrgen jazýymyz morfologıyalyq ustanymǵa negizdelgen, yaǵnı sózdiń túbirin saqtap jazý: mysaly, jumysśy dep jazamyz, biraq aıtylýy, yaǵnı orfoepıyalyq normasy [jumuśśy], yaǵnı erin úndestigi (sózdiń alǵaśqy býynynda erindik daýysty, ekinśi býynynda ezýlik daýysty kelse, ekinśi býyndaǵy ezýlik aıtylýda erindikke aınalady, biraq ol tek ekinśi býynnan aspaıdy) jáne qatań s men ś qatar kelgende, ś óziniń aldyndaǵy s-ny aıtýda ś-ǵa aınaldyrady degen erejege saı keıindi yqpal nemese regressıvti assımılıyaıya zańdylyǵy saqtalady. Al latyn grafıkasyna negizdelgen qazaq tili álipbıinde qandaı ustanym basśylyqqa alynbaq, ol standartta anyqtalýy kerek. Sonda eger jazýda morfologıyalyq ustanymmen jazsaq, jumysśy – jumyss’y bolyp, al fonetıkalyq ustanym, yaǵnı sózdi dybystalýyna saı jazsaq: jumus’s’y.
Jarlyq bekitildi, biraq budan keıin de iśinara ózgerister engizýge bolady dep oılaımyn. Soǵan baılanysty ǵalymdardan bólek tildik ortada, máselen, bank, munaı salasynyń qyzmetkerleri qoldanatyn qaǵazdarda qandaı qıyndyqtar kezdesedi, osyny da eskerý kerek. Jalpy álipbıdi qoldanýda qandaı qıyndyqtar, qolaısyzdyqtar kezdesetinin naqty belgileý úśin ony kópśilik jazyp, onyń qaısysy birizdi, qaısysy birizdi emes, sony śeśýi qajet.
Aıta ketetin taǵy bir másele — śeteldegi qandastarymyzdyń osy álipbıge kóśý máselesi. Máselen, Qytaıdyń Qulja qalasyndaǵy Ile pedagogıkalyq ýnıversıtetinde qazaq tili men ádebıeti mamandyǵy bar. Olardyń kitaphanasy tolǵanymen kitap. Solardyń iśinde kırıll árpimen jazylǵan bizdiń ǵalymdardyń eńbekteri bar. Biraq ony olar oqı almaıdy. Sebebi olar kırıll árpin bilmeıdi, tóte jazýmen jazady. Basqa elderde qazaq dıasporalary latyn árpimen oqı alady. Biz latyn álipbıine kóśkende ulttyq komıssıya sol tóte jazýmen qalyp qoıǵan qazaqtardyń da osy latyn álipbıine qatysyn eskerý kerek dep oılaımyn.
Keldibaı Espaǵambetov: Elbasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan bul śaralar — keleśek urpaq úśin jasalyp jatqan dúnıeler. Sondyqtan biz durys joldy tańdaýymyz kerek. Elbasy Qazaqstandy Úśinśi jańǵyrtý jóninde mindet qoıdy. Buǵan deıin biz eki jańǵyrtý jolynan óttik. Elbasy óz Joldaýlarynda únemi osy latyn álipbıine kóśý máselesin qozǵap keldi. Sondyqtan ata-babadan qalǵan keśegi jazýlardy bolaśaq urpaqqa jetkizemiz desek, latyn álipbıine kóśýimiz — naqty qadam. Til mamandary aıtyp ótkendeı aldaǵy ýaqytta ulttyq komıssıya jumys jasaǵanda keıbir kemśilikterdi qarap, tolyqtyrýlar engizip, bul másele bir júıege keledi dep oılaımyn. Sebebi bizdiń aldymyzda 7-8 jyldaı ýaqyt bar. Elbasy óz maqalasynda 2025 jylǵa deıin kezeń-kezeńmen kóśý qajettigin aıtýy da tegin emes. YAǵnı oǵan deıin biz qyrýar jumys jasaımyz degen sóz. Qarap otyrsaq, búgingi bir jasar bala jeti jyldan keıin mektepke barady. Oǵan deıin ol bala daıyndalady. Mektepte latyn álipbıimen oqyp, saýat aśady. Mine, bul — bizdiń aldaǵyny boljaǵan Elbasynyń kóregendiginiń belgisi.
Qazirgi jastar burynǵy bizdiń jazǵanymyzdaı jaza almaıdy. Sondyqtan álipbımen qatar jazý máselesine de kóp kóńil bólýimiz kerek.
Baýyrjan Babajanuly: Orystildiler latyn álipbıine kóśpeı, kırıll árpimen qala beretini belgili boldy. Osy rette latyn álipbıin qıynsynǵandar balalaryn jappaı orys mektebine beredi degen pikir bar. Sonda bir memlekette ekige jarylý bolmaı ma? Osyǵan baılanysty ne aıtasyzdar?
Estaı Jaılybaev: Osy kezge deıin qazaqśany kırıll árpimen tańbalaǵannyń ózinde eki aýyz qazaqśany úırenbegen adamdar bar. Eń aldymen, tildi úırený úśin oǵan ekonomıkalyq jáne áleýmettik faktorlar bolý kerek. Mysaly, śetelge barǵanda basqa ulttyń ókilderi sol eldiń tilin úırenedi. Sebebi bul — májbúrlik. Bizde tildik máselege qaraıtyn bolsaq, qazirdiń ózinde qazaqtildiler, orystildiler bolyp bólinip otyrmyz. Sondyqtan qazir bólinip turǵan dúnıeni bolaśaqta bólinip ketedi dep qorqýdyń qajeti joq. Úırengisi kelmeıtin adam ol qaśanda úırenbeıdi. Al bolaśaqta májbúrlik qalyptassa, máselen, 90 paıyz bala qazaq tilinde oqyp, bitirip śyqsa, onda basqalar úırenedi. Ol úśin basqarý organdarynyń ózderi kóśý kerek.
Búginde 26 jylǵa deıin taza qazaq tiline kóśpegen basqarmalar bar. Bul mekemelerde qatynas qaǵazdary orys tilinde júrgiziledi. Bolaśaqta sol mekemege qazaqśa oılap, sóıleıtin basśylar kelip, qatynas qaǵazyn qazaq tilinde jiberetin bolsa, kez kelgen qyzmetker qazaq tilin úırenýge tyrysady. Eger sol ortada barlyǵy qazaq tilinde sóılesetin bolsa, ol adam ózi úśin úırenedi. Mine, bul — áleýmettik májbúrlik. Sol kezde bizdiń elimizde bul másele óz śeśimin tabady.
Jalpy kez kelgen reformaǵa mindetti túrde qarsylyq bolady. Bul — ǵylymı dáleldengen nárse. Derekterge súıensek, eń basynda jańalyqty halyqtyń 20 paıyzy ǵana qoldaıdy eken. 40 paıyzy beıjaı qabyldasa, 40 paıyzy qarsy bolady. Al túsindirý jumystary júrgen saıyn álgi 20 paıyz kóbeıe bastaıdy. Eń sońynda halyqtyń 10-15 paıyzynyń ǵana pikiri ózgermeıdi. Sondyqtan budan qorqýdyń qajeti joq. Biz bolaśaqqa umtylǵan soń alǵan betimizden qaıtpaýymyz kerek.
Gúlaıym Tólebaeva: Birinśiden, bul jerde demografıyalyq faktor bar. Qazir balalardyń 90 paıyzy qazaq mektebine baryp jatqany joǵaryda aıtyldy. Osydan 10-20 jyl buryn ondaı jaǵdaı bolǵan joq. Sondyqtan búgingi kúni orys tilinde sóıleıtinderdiń ókśesin basyp kele jatqan qazaq tilinde oılap, sóıleıtin urpaq bar. Olar — bolaśaq qoǵamnyń múśeleri. Ekinśiden, motıvaıyalyq jaǵdaı. Eger qoǵamda qajettilik, májbúrlik bolmasa, onda eśqaśan tildiń mereıi ústem bolmaıdy. Úśinśiden, orystildi nemese ózge ult ókilderi jańa álipbıden qalys qalmaıdy. Máselen, aldaǵy ýaqytta orys synyptary qazaq tilin latyn grafıkasymen úırene bastaıdy. Sondyqtan olar latyn álipbıimen tanys bolady. Búgingi tańda biz 700-den astam adamǵa qazaq tilin oqytyp jatyrmyz. Onyń 30 paıyzdan astamy — ózge ult ókilderi. YAǵnı erejeler men standarttar bekitilgen soń qazaq tilin úıretý tilderdi oqytý ortalyǵynda latyn álipbıimen júrgiziledi. YAǵnı qazaq tilin úırenetin orys, nemis, káris sıyaqty ózge ult ókilderi latyn álipbıin standartqa sáıkes úırenedi. Qalaı bolǵanda da qoǵamdaǵy yqpalǵa eśkim qarsy tura almaıdy, olar ózderi úśin latyn álipbıin úırenedi. Bul proess 5-6 jyl emes, 20-30 jyl boıy qalyptasady. Sondyqtan latyn álipbıine kóśý — bul qazaq tiliniń álemdik sahnada til retinde saqtalyp qalýyna, onyń damýyna múmkindik jasaý.
Kúlzat Sadırova: Qazir jańa álipbıge baılanysty jastar qarsylyq bildirip jatqan joq. Olar jazýdyń jeńil ekenin aıtady. Tek kırıll jazýyndaǵy qosar dybystardy tańbalaǵan áripterdi izdeıdi. Biraq olardy izdeýdiń qajeti joq. Sebebi olar til buzar bolyp turǵan áripter. Biz osyny jastarǵa túsindirip jatyrmyz.
Qazir mektepterde jańartylǵan bilim baǵdarlamasymen eksperımenttik oqý bastaldy. Osy oqý proesinde bastaýyś synyptyń oqýśylary aǵylśyn tilinde oqyp, úırengen áriptiń sanadaǵy beınesi kelesi pándegi áriptiń dybysyn qabyldaýda birin-biri yǵystyryp śyǵady. Máselen, aǵylśyn tilindegi keıbir dybystar latyn álipbıinde de dál solaı oqylady. Osydan kelip balalar aǵylśyn tilin tańbalaıtyn árip pen jańa álipbıdegi tańbalardy qanśalyqty qabyldaıdy degen pikir týyndaıdy. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta biz bul máseleni de eskerýimiz kerek.
Jazyp alǵan Danagúl QAZIHAN.


text:
Ärsary uly türkmen nebereleriniň biri. Olar toparlaýyn bolup Türkmenistanyň günorta-gündogarynda, Owganystanyň demirgazygynda, Päkistanda ýaşaýarlar. Umumy sany 2,1 million töweregi. Onuň takmynan 1 Türkmenistanda, 900 müňi Owganystanda, 200 000-de Päkistanda, Türkiýede, Russiýada, Eýranda, Angliýada, ABŞ-da we beýleki ýurtlardadyr.
Ärsary kabylasynyň dört sany baş goly bardyr. Bular Gara , Bekewül, Güneş, Uludepe.
Ärsarylar Oguz türkmenleriniň agtyklarydyr. Oguzlaryň Salyr taýpasyna degişlidirler. Oguzlaryň Gaýy taýpasyndan bolan Seljuk türkmenleriň hem Ärsarylardyr diýlen düşünjelerde bardyr. Gepleýiş şiweleri türkmen dilinde bolup Türkmenistanyň resmi dili bilen seredilende, grammatik taýdan Türkiýa türkçesine has golaýdyr.
XIII asyrda Mongol çozuşlaryndan soňra türkmenleriň uly bölegi günümizdäki Azerbeýjana we Türkiýa, Yraga göçüş edipdirler. Yzda galan Türkmenler bolsa, Saýyn han türkmenleri adynyň astynda Mangyşlak ýarymadasy we Balkan daglarynyň töwereklerinde bir birleşigi gurupdyrlar. Ol wagtlarda Çingiz hanyň agtygy Baty han tarapyndan gurulan Altyn Orda döwletiniň hanlary Saýyn han unwanyny (lakam-dereje) göteripdirler we türkmenleriň ol ýerde ýaşan ýerleri Altyn Orda döwletiniň töwereklerine degişli bolany üçin bu ýerdäki Türkmenlere Saýyn han türkmenleri hem diýlipdir.
XIII asyrda Salyr boýundan Ärsary baba (Batyr Ärsary, Ärsary baý) atly tûrkmen serdary Mongol çozuşlaryndan soňra Orta Aziýadaky dagynyk ýaşaýan türkmenleri Saýyn han türkmen birleşigi astynda onuň töweregine toplapdyr we türkmenler Iç Oguz we Daş Oguz bolup özlerini gorapdyrlar. Bu hakda Hywa hany Abi-Al-Gazy Bahadur hanyň «Şejereýi-Teräkime» atly eserinde ýazylypdyr.
XVII asyrda Mangyşlak ýarym adasyndaky we Üstýurt töwereklerinde oturan türkmenler gündogara hereket edipdirler. Sebäbi Jeýhun derýasynyň Hazar deňzine aýrylan golunyň kesilmegi we suwsuzlyk başlanandygy sebäplidir. Ärsary kabylalary ýaşaýyş şertleri gowy bolan ýerde Amyderýanyň (Jeýhun) orta akymlaryna tarap göçüş edipdirler we bu ýerleri mekan tutunypdyrlar.
XIX asyra çenli bu ýerde garaşsyz bolup ýaşapdyrlar. XIX asyrda Buhara Emirligine bergi bermek we esger hökmünde adam bermek bilen kynçylykda ýaşaýarlar. Şol wagtlar Ärsarylaryň bir bölümi Rus häkimýeti astyna giripdir, galan bir bölegi-de, iňlis-rus serhet çekişmelerinde Owganystanda galypdyrlar.
Bu gün köplük hökmünde, Türkmenistanyň Lebap welaýatynda, Mary welaýatynyň Türkmengala we Baýram-Aly etraplarynda, Owganystanyň Hyrat, Şibirgan, Abthoý (Antguýy), Mazary Şerif, Akja, Meýmene, Daş-Gurgan, Balh, Juzjan, Gunduz, ýerlerinde ýaşaýarlar.
Türkmenistanyň Ahal welaýatynyň Kaka etrabynda ýaşaýan Alililer hem Ärsary kabylasynyň bir goly hasap edilýär.
Ärsarylaryň belli şahsyýetleri: Seýitnazar Seýdi, Gaýyby, Soltannyýaz beg, Halypa Gyzylaýak, Kemal han Owgany, Rehmet Seýit, Muhammetnazar Gapurow.


text:
Soňky günlerde Türkmenistanda dollaryň “gara bazardaky” nyrhynyň pese gaçmagy dowam edýär. 12-nji iýunda dollar söwdegärleri 1 amerikan dollaryny 21-22 manatdan satyn alyp, 25 manatdan hem satýarlar.
Belläp geçsek, 4-nji iýunda Türkmenistanyň demirgazyk welaýaty Daşoguzda dollaryň “gara bazardaky” nyrhy rekord derejä ýetip, 1 amerikan dollary 29 manada barabar bolupdy.
Azatlyk Radiosyna dollaryň “gara bazardaky” nyrhynyň pese gaçyp başlamagynyň bolaýmagy mümkin sebäplerini anyklaşdyrmak häzirlikçe başartmady.
Emma soňky hepdelerde Azatlygyň ýurt içindäki habarçylary dollaryň “gara bazardaky” söwdegärleriniň 1 amerikan dollaryny satyn alan nyrhyndan 2 manat gymmada satýandygyny, köplenç ýagdaýda bolsa, satmakdan saklanýandyklaryny habar beripdiler.
Türkmenistanyň Merkezi banky 2016-njy ýylyň başynda dollaryň nagt görnüşli çalşygyny doly ýatyrandan soň, ýurtda daşary ýurt walýutasynyň nagt söwdasy gadagan edildi. Türkmenistanyň Merkezi banky bolsa, dollaryň resmi kursuny 3,5 manat möçberinde saklap gelýär.
Ýurduň banklary ilatyň belli bir möçberdäki türkmen manadyny nagt däl görnüşde daşary ýurt walýutasyna öwürmäge mümkinçilik döretse-de, bu pul serişdesini nagtlaşdyrmak hem-de olardan nagt däl hasaplaşyklar arkaly peýdalanmak düzgünleri doly diýen ýaly çäklendirildi.
Dollaryň “gara bazardaky” nyrhy resmi kursdan ýedi esse gymmada satylýan mahaly, Türkmenistanda öndürilýän we daşary ýurtlardan getirilýän harytlar gün-günden gymmatlaýar we olaryň käbir görnüşleri bolsa, düýbünden gytaldy.
Şol bir wagtda, ýurtda nagt pul ýetmezçiliginiň hem ýiti duýulýandygyny, ýerli synçylar we ýaşaýjylar belleýärler.
Türkmenistanda bolup geçýän ýagdaýlary ýakyndan yzarlaýan halkara synçylar häzirki wagt ýurduň öz garaşsyzlygyna eýe bolany bäri iň agyr ykdysady krizisi başdan geçirýändigini aýdýarlar. Şeýle-de, halkara ekspertleri ýurtda ýyllyk inflýasiýanyň aşa galandygyny belleýärler.
Jon Hopkins uniwersitetiniň professory Stiw Henki türkmen manadynyň hümmetsizlenmeginiň ýyllyk görkezijisini çap edip, Türkmenistanda ýyllyk inflýasiýanyň derejesiniň 294 %-e baryp ýetendigini we onuň ýokary galan inflýasiýanyň derejesi boýunça dünýäde ikinji ýerde durýandygyny mälim etdi.


text:
Täzelikler
Il saglygy ýurt baýlygy15.04.2016
Hormatly Prezidentimiziň ýurt baştutanlygyna geçen ilkinji günlerinden başlap ähli ulgamlar bilen bir hatarda halkymyzyň saglygyna we ýurdumyzyň sport ulgamyna hem aýratyn üns berdi. Döwletimizi ösdürmekde, halkyň ýaşaýyş-durmuş derejesini ýokarlandyrmakda Mähriban Arkadagymyz uly işleri amala aşyrýar. Ilatyň beden we ruhy taýdan sagdyn bolmagyny gazanmakda sport esasy orny eýeleýär.
Manadyň durnuklylygy barada01.04.2016
Manadyň durnuklylygyny üpjün etmek «Türkmenistanyň Merkezi banky hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň maksatlarynyň biridir. Şu ugurda döwletimizde Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan toplumlaýyn çäreler geçirilýär.
Täze ylham çeşmesi30.03.2016
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow halkymyza ýene-de bir ajaýyp “Çaý - melhem hem ylham” atly kitabyny peşgeş berdi. Arkadag Prezidentimiziň täze kitaplary ýazyp, onuň bilen halkymyzy begendirip durmagy eýýäm däbe öwrüldi.
Nowruz baýramy!18.03.2016
Pasyllaryň soltany baharyň gelmegi bilen tutuş tebigat janlanýar. Her paslyň öz gözelligi bar. Ýöne bahar paslynyň kalbyny heýjana salýan, gözelligine bendi edýän, görünmeýän, bilinmeýän jadysy bar. Dag-dereler ýaşyl begres geýende, durnalar gykuwlaşyp gelende, lemmer-lemmer gara bulutlar süýşüp, gök gübürdäp ýyldyrym çakanda, kükräp-kükräp bahar çagbasy ýaganda, kalbyňda üýtgeşik duýgular döreýär. Il içinde nowruz gijesi dünýä inen perzent üýtgeşik akylly-başly bolýar diýen ynam hem bar. Nowruzyň gelmegi bilen zenanlaryň teşwişi hem artyp, Bibileriň tagamy bolan semenini taýýarlamagyň ugrunda bolýarlar.
Ösüş ýolly Watanym18.03.2016
Hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ähli ulgamlaryň döwrebaplaşdyrylmagy ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşini işjeňleşdirmek üçin düýpli esas döredýär, raýatlaryň abadançylygy, eşretli ýaşaýşy onuň esasy ölçegi bolup durýar. Şonuň üçin hem, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň ähli özgertmeleriniň özeninde adamlaryň ýaşaýyş-durmuş derejesini gowlandyrmak, ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny ýokarlandyrmak wezipeleri durýar. Munuň özi döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir.


text:
Foruma hoş geldiňiz!
..we biziň aramyza goşulanyňyz üçin sagboluň! Herkimiň Forumdan öň gowy şekilde peýdalanmagyny isleýäris. Bu sepäpli hem düzgünleri okamagyňyzy haýyş edýäris!
-Täze sorag ýa-da öwretmek isleýän zadyňyzy ýazanyňyzda- Çekeleşigiň adyny, temaňyza degişli bölümi dogry saýlaň. Bu size haçan-da bir sorag soranyňyzda jogabyňyzy dogry almaga kömek eder.
-Bir ýazga jogap bereniňizde şol ýazgynyň aşagyndaky jogap ber düwmesine basyp jogap beriň. Ýagny ýazgyny kim ýazan bolsa şol agzanyň özüne. (mysal:@plany)
-Başga biri tarapyndan açylan ýazgynyň aşagyna başga bir bölüme degişli soraglary ýazmaň. Soragyňyz bar bolsa täze çekeleşik açyň.
-Ýazgyñyzda Reklama, Dini ynançlar, Syýasata degişli temalar, Milletparazçylyk, Adam hukugyny kemsidýän sözler, Pornografiýa degişli ýazgylar ýazmak düýbünden gadagandyr. Eger ýazylan ýagdaýynda ýazan agza forumdan uzaklaşdyryljakdyr.
Ýokardaka degişli ýazylanlary gören bolsañyz ýazgynyñ aşagyndaky ... nokada basyp şikaýat ediñ.


text:
Yylyñ sport mekdebi
Mertebesi belent Prezidentimiziň parasatly we örän oýlanyşykly alyp barýan içeri we daşary syýasaty netijesinde ýurdumyzyň halkara abraýy günsaýyn artýar. Ýurdumyzda bedenterbiýäni we sporty ösdürmek, Berkarar döwletimiziň alyp barýan syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
Türkmen türgenleriniň we tälimçileriniň sport äleminde ýokary netijeleri gazanmaklary üçin, Mähriban Arkadagymyz tarapyndan ähli şertler döredilýär. Milli maksatnamalarymyza laýyklykda, paýtagtymyz Aşgabat şäherinde we ähli welaýatlarda halkara ölçeglerine laýyk gelýän stadionlar, iri sport desgalary, sport mekdepleri guruldy we bu ugurda ägirt uly işler üstünlikli dowam edýär.
Turkmenistanyň Sport baradaky Döwlet komiteti tarapyndan, 2016-njy ýylyň jemi boýunça Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň sport baradaky komitetleriniň tabynlygyndaky sport mekdepleriniň arasynda “Ýylyň sport mekdebi” atly bäsleşik geçirildi. Bäsleşigiň şertleri: Aziýa oýunlarynda, Dünýä çempionatynda, Aziýa çempionatynda, Halkara ýaryşlarda, Türkmenistanyň çempionatynda, Türkmenistanyň kubogynda, Türkmenistanyň birinjiliginde, “Türkmenistan-ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy” atly spartakiadasynda we welaýat ýaryşlarynda görkezen netijeleri esasynda degişli utuklar berildi.
Sportuň 1 görnüşi boýunça hereket edýän sport mekdepleriniň arasynda Lebap welaýatynyň, Türkmenabat şäheriniň 14-nji futbol sport mekdebi I oruna mynasyp boldy, II oruna Aşgabat şäheriniň Ýeňil atletika Sport mekdebi, we Türkmenabat şäheriniň 12-nji basketbol sport mekdebi III oruny eýeledi.
1-den 5-e çenli görnüş boýunça hereket edýän mekdepleriň arasynda, Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherindäki 4-nji sport mekdebi I oruna, Mary welaýatynyň, Mary şäheriniň 4-nji sport mekdebi II oruna, we Aşgabat şäheriniň Gimnastika sport mekdebi III oruna mynasyp boldular.
6 we ondan köp görnüş boýunça hereket edýän sport mekdepleriniň arasynda Aşgabat şäheriniň Toplumlaýyn sport mekdebi I oruna, Aşgabat şäheriniň Başa-baş sport mekdebi II oruna , we Mary welaýatynyň, Baýramaly şäheriniň sport mekdebi III oruna mynasyp boldular.


text:
Kezdesýde taraptar eki jaqty yqpaldastyq jáne saýda-ekonomıkalyq qatynastardy odan ári damytý máselelerin talqylady dep habarlaıdy Qamshy.kz aqparat agenttigi Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasaı otyryp.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Armenıa arasyndaǵy yntymaqtastyqtyń joǵary deńgeıde ilgerilep kele jatqanyna toqtalyp, ony keńeıtýdiń áleýeti jetkilikti ekenin atap ótti.
– Qazaqstan Armenıamen árdaıym jaqsy qarym-qatynasta boldy. Elderimiz arasyndaǵy saýda aınalymy byltyr 60 paıyzǵa jýyq ósti. Bul úrdis qazir de jalǵasyn taýyp otyr. Munymen shektelmeıtinimizdi atap ótkim keledi. Úkimetterimiz eki jaqty baılanystardy nyǵaıtý úshin kúsh jumyldyrýy kerek. Bizdiń kompanıalarymyz eki eldiń de ekonomıkasyna ınvestısıa quıa alady, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Memleket basshysy eńbek mıgrasıasy máselelerine jáne eki el kásipkerleri arasyndaǵy baılanystardy keńeıtý qajettigine toqtalyp, ol úshin tıimdi jaǵdaı jasalǵanyn atap ótti.
N.Pashınıan Nursultan Nazarbaevqa kezdesýge jáne memleketaralyq baılanystardy odan ári nyǵaıtý isindegi mańyzdy máselelerdi talqylaýǵa múmkindik týǵyzǵany úshin rızashylyq bildirdi.
– О́zara yqpaldastyǵymyz oń qarqyn alyp otyrǵanymen erekshelenedi. Onyń odan ári osylaı ilgerileı beretinine senimdimin. Biz úshin Qazaqstanmen aradaǵy baılanys óte mańyzdy. Ekonomıka sektoryndaǵy qatynastardy, sonyń ishinde ınvestısıalyq yntymaqtastyqty damyta túsemiz dep úmittenemiz, – dedi Armenıa Premer-Mınıstri.
Sonymen qatar, N.Pashınıan Qazaqstan men Armenıa arasyndaǵy yntymaqtastyqty halyqaralyq uıymdar aıasynda nyǵaıtýdyń mańyzdy ekenin atap ótti.


text:
Täzelikler
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Pakistan Yslam Respublikasyna resmi sapary hakynda18.03.2016
2016-njy ýylyň 16-17-nji martynda Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Muhammad Nawaz Şarifiň çagyrmagy boýunça Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýurtda resmi saparynda boldy.
2016-njy ýylyň 07-nji martynda «Awaza milli syýahatçylyk zolagynyň «Hazar» myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Germaniýa Federatiw Respublikasynyň özge pulhanalaryň halkara hyzmatdaşlygy boýunça gaznasy bilen bilelikde guran «Bank işgärleriniň özbaşdak okuwyny ornaşdyrmak» atly sebitara okuw maslahaty öz işine başlady. Oňa Germaniýadan, Gyrgyz Respublikasyndan we Täjigistan Respublikasyndan wekiller, Merkezi bankyň, ýurdumyzyň karz beriji edaralarynyň, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň, Türkmen döwlet maliýe institutynyň wekilleri gatnaşýarlar.
2016-njy ýylyň 07-nji martynda türkmen paýtagtynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we düýn resmi sapar bilen gelen Katar Döwletiniň Emiri Şeýh Tamim Bin Hamad Al-Taniniň arasynda gepleşikler geçirildi.
Türkmen zenanlary - bagtyýarlyk döwründe07.03.2016
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň saýasynda özüne mähremligi, gözelligi, näzikligi jemleýän mähriban ene-mamalarymyza we gelin-gyzlarymyza has uly sarpa goýulýar. Parasatly ýurt Baştutanymyzyň her bir il-ýurt bähbitli alyp barýan uly tutumlarynda bolsa, eneleriň rahatlygy, eneleriň bagty, nesilleriň röwşen geljegi görünýär.
2016-njy ýylyň 23-nji fewraly paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň harytlarynyň ХII ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady. Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan guralan sergide goňşy ýurduň esasy pudaklarynyň kärhanalarynda öndürilýän önümleriň köp görnüşleri görkezilýär.


text:
Filippinlerdäki myhmanhana ýangynynda azyndan 4 adam ýogaldy
Filippinleriň paýtagty Maniladaky myhmanhanalaryň birinde ýüze çykan ýangynda ilkinji kesgitlemelere görä 4 adam ýogaldy
Agentlikleriň biriniň beren beýanatynda kazinosy hem bolan myhmanhanada şu gün irden ýüze çykan ýangynda azyndan 4 işgäriň ýogalandygy, 2 işgäriň bolsa myhmanhananyň içinde galandygy habar berildi.
Myhmanhanadaky 300-den gowrak myhmanyň bolsa howpsyz ýagdaýda daşaryk çykarylandygy mälim edildi.
Manila Apata garşy reagirleýiş agentliginiň başlygy Jonny Ýu ýangyn söndüriji toparlaryň kazinodamy ýogsan myhmanhananyň özündemi ýüze çykandygy entek anyklanmadyk ýangyny tiz wagtda söndürmäge başlandyklaryny, myhmanhanadaky adamlary halas etmek işleriniň bolsa örän çalt ýerine ýetirilendigi üçin ýogalan adamlaryň sanynyň artmagynyň öňüniň alynandygyny beýan etdi.
Ýu ýangynyň tüssesi sebäpli özüni erbet duýan 6 işgäriň bolsa hassahanada bejergi alýandygyny habar berdi.
Howpsyzlyk kameralarynyň işleýşinden jogapkär 2 işgäriň bolsa entegem myhmanhananyň içindedigini nygtady.


text:
Media maglumatlarynda ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň dünýäniň güýçli döwletleri bilen Eýranyň arasynda 2015-nji ýylda gol çekilen ýadro ylalaşygynyň çäklerinde, Eýrana bagyş edilen sanksiýa ýeňilliklerini dowam etdirmegi kararlaşdyrandygy, onuň häzirlikçe ylalaşyga el degirmeýändigi habar berilýär.
11-nji ýanwarda Trampyň alan kararyndan habarly çeşmelere salgylanyp Reuters, The New York Times we Bloomberg Ak tamyň agzalýan karary 12-nji ýanwarda mälim etmegine garaşylýandygyny habar berdiler.
Media maglumatlarynda aýdylmagyna görä, Tramp ýadro ylalaşygynyň talaplaryna laýyklykda, Eýranyň öz ýadro hereketlerini togtatmagyna jogap hökmünde ABŞ-nyň öz üstüne alan borçnamalaryny berjaý edip, Eýranyň merkezi bankyna we nebit pudagyna girizilen sanksiýa ýeňilliklerini saklap galmak boýunça karara gelipdir, ýöne şonuň bilen bir hatarda ol Eýrana garşy täze, belli bir maksada gönükdirilen sanksiýalary girizmegi kararlaşdyrypdyr.
The New York Times Trampyň ABŞ-nyň Kongresine we ýewropaly ýaranlara ýa ylalaşygy öz islegine laýyklykda kämilleşdirmekleri üçin wagt bermeginiň mümkindigini, ýogsa-da ABŞ-y ylalaşykdan çekmeginiň ahmaldygyny habar berdi.
Administrasiýanyň resmileri Trampyň ABŞ-y ylalaşyga ygrarly saklap galmakda göwünsizdigini aýdýarlar. Tramp ylalaşyga ýiti garşy çykyp, ony tankytlap gelýär. Ýöne prezidentiň köp sanly ýokary derejeli geňeşçileri, şeýle-de ýewropaly ýaranlar ony ylalaşykdan çekilmezlige çagyrýarlar.
11-nji ýanwarda Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogerini ähli taraplary ylalaşyga ygrarlylylygy saklamaga çagyrdy.
Brýusselde Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif bilen Fransiýanyň, Germaniýanyň we Britaniýanyň daşary işler ministrleriniň arasynda geçirilen gepleşikleriň yzýany çykyş eden Mogerini ýadro ylalaşygyň Eýranyň ýadro ýaraglaryny ösdürmeginiň öňüni alyp, “ylalaşygyň esasy maksadyna eýerýändigini” aýtdy.
“Ýewropa Bileleşigi ylalaşygyň doly we täsirli berjaý edilmegini goldamaga ygrarly galýar. Şeýle-de, ÝB ýadro bilen bagly girizilen sanksiýalaryň ýatyrylmagynyň Eýran bilen söwda we ykdysadyýet ugurlary boýunça gatnaşyklara pozitiw goşant goşmagyny we Eýran halkynyň mundan peýda görmegini gazanmak isleýär” diýip, Mogerini belledi.
Brýusselde geçirilen duşuşykdan soň çykyş eden Fransiýanyň daşary işler ministri Iw Le Drian (Yves Le Drian) “ähli taraplaryň ylalaşyga uýmagy zerur bolup durýar” diýdi. Ol Birleşen Ştatlary ylalaşyga eýermäge çagyrdy we “ondan çekilmek üçin üýtgeşik sebäp ýok” diýdi.
Britaniýanyň daşary işler ministri Boris Jonson “şu wagta çenli hiç kim Eýranyň harby ýadro ukyply ýarag edinmeginiň öňüni almak üçin, has amatly alternatiwa hödürlemedi” diýdi.
Belli bir maksada gönükdirilen sanksiýalar
Tramp 11-nji ýanwarda howpsuzlyk boýunça geňeşçileri bilen Ak tamda geçiren ýygnagyndan soňra, häzirlikçe ol ýadro ylalaşygyndan çekilmezlik boýunça karar kabul etdi.
The New York Timesyň habar bermegine görä Tramp Eýranda şu aý hökümete garşy protestçileriň tutda-baslygyna gatnaşan hökümet resmilerine we ýurtda adam hukuklaryny kemsidýänlere gönükdirilen täze sanksiýalary girizer.
Germaniýanyň daşary işler ministri Sigmar Gabriel Waşingtonyň Eýranyň Ýakyn Gündogardaky strategiýasy barada aladalanmalaryny beýan etmäge hakynyň bardygyny aýtdy.
Gabriel Tramp administrasiýanyň ýadro ylalaşygyna Eýranyň ballistik raketa programmalaryndan we onuň Siriýadaky rolundan aýrybaşga mesele hökmünde garamalydygyna ünsi çekdi we Eýranyň Ýakyn Gündogarda “kyn” rolunyň bardygyny aýtdy.
11-nji ýanwarda Brýusselde geçirilen duşuşykda ýewropaly döwletler Eýranyň daşary işler ministrine özleriniň ylalaşyga ygrarly galýandyklaryny ýene-de bir gezek tassykladylar.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Reks Tillerson, goranmak sekretary Jeýms Mattis we milli howpsuzlyk boýunça geňeşçi MakMaster Trampy Tährana garşy sanksiýalary gowşadýan karara ygrarlylyk resminamasyna gol çekmäge çagyrypdyrlar.
Galyberse-de, Eýran eger-de ABŞ ylalaşykdan çekilse, özleriniň-de ondan çekiljekdigini duýdurdy.


text:
Owganystanda polisiýa paýtagt Kabulda içi partladyjyly bir ýük ulagynyň saklnayp, netijede mümkin partlamanyň öňüniň alnandygyny aýdýar.
Içeri işler ministrligiň berýän maglumatyna görä, polisiýa barlag-gözegçilik nokadynda durman geçen bir ýük ulagynyň sürüjsini atyp, ýaralapdyr.
“Sürüji alan şikesleri sebäpli ulagy saklady” diýip, Içeri işler ministrligiň wekili aýtdy. Ulagda 2 müň 700 kilogram partladyjy tapylypdyr.
Owgan resmisi bu ulagy Hakkani toparynyň şäheriň gür ilatly böleginde partlatmagy planlaşdyrandygyny hem mälim etdi.
31-nji maýda Kabulyň diplomatiki böleginde içi partladyjyly ulagly hüjümden soň, paýtagtdaky howpsuzlyk hüşgärligi has-da güýçlendirilipdi.


text:
Käbir maglumatlara görä, täze ýylyň ýanwar aýyndan, beýleki bir maglumata görä, täze ýylyň sentýabr aýyndan talyp haklarynyň ýatyryljakdygy aýdylýar.
Ogly Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okaýan Tuwakbibi atly zenanyň sözüne görä, “Men öz alýan talyp hakymdan ýüz öwürýärin. Sebäbi meniň talyp hakyna mätäçligim ýok” diýip, talyplara arza ýazdyrypdyrlar.
“O nähile mätäçligimiz ýokmuşyn? Meniň adamym aradan çykan, özüm ujypsyz aýlyk bilen maşgalamy ekleýärin. Talyp oglumyň stipendiýasy onuň üçin juda möhüm. Oglum talyp hakyndan kesilse, onyň okuwy nähile dowam etdirjegine akylym çatanok” diýip, ol aýdýar.
“Gynandyrýan zat bolsa, olary şeýle arza ýazmaga mejbur etmekleri. Mejburylykdan soňra talyplardan şeýle teklip geldi diýip, maslahatlarda ýaşulylar bu pikiri öňe sürerler” diýip, Tuwakbibi aýdýar.
Talyp haklarynyň kesilmegine garaşylýandygyny Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň 5-nji kursunyň talyplarynyň birisi hem tassyklady. Adynyň efirde tutulmazlygyny soran talybyň sözüne görä, talyp haklarynyň 2018-nji ýylyň sentýabr aýyndan kesilmegine garaşylýar.
Häli şindi çärelerde gatnaşmak üçin geýmeli egin-eşikleri, sport geýimlerini täzeläp durmaly, olary hem bazardan satyn almaga rugsat berilmeýär. Okuw jaýlarynyň resmileriniň görkezmesi bilen iki bahasyna getirilip berlenini almaly bolýarlar.
Ýeri gelende bellesek, talyplar gazet-žurnallara abuna ýazylmaga mejbur edilýärler. Kärdeşler arkalaşyklarynyň wznosy, umumy ýaşaýyş jaýlarynda hajathanany arassa saklamak üçin himiki serişdeleri satyn almaga pul bermeli, çärelere gatnamak üçin awtoulag tölegleirini hem olaryň özleri tölemeli. Olara arza ýazdyryp pul toplanýar. Garaşsyzlyk, Bitaraplyk baýramçylyklary mynasybetli Garaşsyzlyk, Bitaraplyk binalaryna gül goýmak ýaly çärelere hem pul toplanýar.
Talyplaryň talyp haklary şol zatlara hem ýetenok. Iýjek-işjek çykdajysy ene-atalaryň boýnuna düşýär. Indi talyp haklary kesilse, ol aýdylan çykdajylary hem ene-atalar götermeli bolarlar.
Ýatlap geçsek, 2017-2018-nji okuw ýyly üçin, Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynda talyplar tölegli hem tölegsiz toparlara okuwa kabul edilipdiler. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň bir talybynyň ejesi şu okuw ýyly üçin tölemeli 7400 manadynyň birinji ýarym ýyly üçin zordan ýarpysyny töländigini, indiki ýarymynyň tölegini alada edýändigini aýdýar.


text:
“Doglan günüňiz mynasybetli meniň ýürekden çykýan gutlaglarymy we iň gowy arzuwlarymy kabul ediň!” diýip, Gurbanguly Berdimuhamedowyň ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampa iberen gutlarynda aýdylýar.
TDH-nyň maglumatyna görä, Berdimuhamedow amerikan kärdeşine berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, onuň “amerikan halkynyň gülläp ösmegine gönükdirilen başlangyçlarynda” üstünlik gazanmagyny arzuw edýär.
Şeýle-de Berdimuhamedow gutlagynda özüniň iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge taýýardygyny aýdýar.


text:
Bu gün üçin Pozitiw Pikir
Arassa Ynsap
Pozitiw Pikir
Eger günä gaharlanýan bolsaň onda gaharlanmak günä däldir.
Mukaddes Ýazgy
“Gaharlanyň ýöne günä etmäň. Gaharyňyzyň üstüne gün ýaşmasyn.” Efesliler 4:26
Dileg
Gökdäki Atam! Erbetliklere we günä garşy durmak üçin sen bizi çagyranyňa minnetdar. Seniň hakykatyňa garşy zatlara aladalanyp gaharlanmak dogry zat, emma şonda-da gaharymda günä etmezlige ýardam ber! Gaharym gelende-de meni köşeşdir, meni söýgüňden doldur! Seniň Adyň bilen dileg edýärin, Omyn!
Bu pozitiw pikir barada okanlarymy gündelik durmuşymda nähili ulanyp bilerin?
Bu günki bu taýda okanlarym maňa gowy adam bolmaga nähili kömek eder?


text:
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp esasan musulman ilatly ýedi ýurduň raýatlarynyň Birleşen Ştatlara syýahat etmegine wagtlaýyn gadagançylyk girizmek baradaky öz kararynyň kanunydygyny sorag astyna goýan Ýustisiýa departamentiniň ýerine ýetiriji ýolbaşçysyny işden boşatdy.
Ak Tam 30-njy ýanwarda Sally Ýatesi “kanuny karary durmuşa geçirmekden ýüz öwrüp”, departamente “dönüklik” etmekde aýyplandy.
Munuň öňüsyrasynda Ýates departamentiň aklawçylaryny Trampyň hökümet kararyny sudda goramazlyk barada görkezme berendigini aýdypdy.
Senat Ýatesiň ýerine täze bellenjek ýolbaşçynyň kandidaturasyny tassyklaýança onuň wezipesinde galmagyna garaşylýar.
Tramp ABŞ-nyň “daşary ýurtly terrorçylardan” goramagy wada berip, 27-nji ýanwarda ABŞ-nyň bosgunlar programmasyny we esasan musulman ilatly ýedi ýurduň raýatlarynyň immigrasiýasyny wagtlaýyn ýatyrdy. Onuň bu karary ýurduň içinde protest döretdi we daşary ýurtlarda giň derejede tankyt edildi.


text:
Ukrainanyň “Täze güýç hereketi” atly partiýasynyň lideri we Gürjüstanyň öňki prezidenti Mihail Saakaşwili Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugyny (FSB) Kiýewiň sudunda özüne garşy öňe sürlen aýyplamalar üçin subutnamalary galplaşdyrmak işine gatnaşmakda günäledi.
Saakaşwili bu çykyşyny 3-nji ýanwarda Kiýewiň sudunyň geçiren diňlenişiginiň yzýany etdi. Prokurorlar Saakaşwiliniň Ukrainanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň (SBU) soraglaryna jogap bermekden boýun gaçyrandygy sebäpli onyöý tussaglygyna almagy soradylar.
Sudýalar prokurorlaryň talabyny 11-nji ýanwara çenli yza tesdirdiler.
Ukrainanyň prokurorlary ýurduň Odessa regionynyň öňki gubernatory Saakaşwilini 2014-nji ýylyň fewral aýynda ýurduny terk eden öňki prezident Wiktor Ýanukowiçiň güman edilýän “jenaýat toparyna” gatnaşmakda aýyplaýarlar.
Prokuraturanyň öňe süren subutnamalaryň bir bölegi Saakaşwiliniň Orsýetde gizlenýän orsýetçi ukrain biznesmeni bilen telefon gepleşigi diýilýän ýazga esaslanylýar.


text:
Beýik Ýüpek ýolunyň taryhyndan
Gadymy pullar alymlara taryhyň näbelli sahypalaryny täzeden dikeltmäge mümkinçilik berýär
Ýöne siwilizasiýanyň has ösen şol ýerlerinde töleg serişdelriniň başga görnüşleri-de duş gelýär. Goňurdepe galasynyň baş derwezesinde geçirilen gazuw-agtaryş işlerinde tokin diýlip atlandyrylýan dürli görnüşli çyzyklar çekilen toýun togalak şarjagazlar tapyldy (3-nji surat). Olary ýüze çykaran arheolog Wiktor Sarianidi olar haýsydry bir azyk ýa-da haryt getirilende şa galasyna girelgesinde goýulýan hasaplaşyk serişdesi diýip çaklaýardy. Togalajyk topjagazlaryň hem pul ýerien ulanylandygyny çak etse bolar.
Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky haryt alyş-çalşygy senetgärligiň işjeň ösmegine itergi beripdir
Halkara söwdasynyň ösüp başlan ilkinji zamanlarynda hytaýly täjirler Parfiýadan häzirki ahal-teke atlarynyň gözbaşy bolan owadan hem ýel deý ýüwrük bedewleri, şeýle hem olaryň iýmini-ýorunja äkidipdirler. Hytaýlylaryň islegli harytlarynyň ýene biri-de üzüm eken. Gadymy Gresiýada, Ortaýer deňzi, Kawkaz ýurtlarynda, şol sanda Parfiýany hem alanyňda ellinleşen Gündogarda üzümçiligiň we şerap ýasamaklygyň kökleriniň ir zamanlardan gaýdýanlygy bellidir. Diňe Türkmenistanyň ýerinde arheologlar eneolit we irki bürünç eýýamynyň ýadygärlikleriniň medeni gatlaklaryndan garalyp, ...
Şäherleriň kemala gelmegi söwdanyň ösüşi bilen aýrylmaz baglanşyklydyr
Dürli döwürlerde şäher „jygyllyklarynyň“ keşbi-de dürli bolupdyr. Biz kerwen ýollary bilen halkara söwdasy amala aşyrylan ellinler döwründäki Gündogar bazarlarynyň nähili bolandygyny bilmeýäris, çünki häzirkizaman ylmynyň ygtyýarynda hiç hili ýazuw we arheologik maglumatlar ýok. Belki, olar belli bir wagtda söwdagärleriň we alyjylaryň ýyganýan oňaýly ýerlerdäki ýönekeý meýdançalar bolandyr. Olaryň ýeňiljek çadyrlardyr kendir saýawanlaryň astynda Günden bukulan bolmaklary-da mümkin. Ýa-da iri şäherlerde ýörüte dükanlar we gatbar-gatbar söwda nokatlary bolandyr. Emma heňňamlar ötüp, olardan ...
Türkmenistanda kerwensaraýlar Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr
Türkmenistanda kerwensaraýlar bize Yslam dini ýaýramazdan has öň peýda bolupdyr. Sasanylar, belki-de parfiýa döwrüne degişli söwda galalarynyň galyndylary saklanyp galypdyr: olar esasan goranmak üçin gurlan bolmaly, ýöne şonda-da täjirleriň kerwenlerine hyzmat etmäge uýgunlaşdyrlan eken (1-nji surat). . Ýöne olar diňe musulmanlar eýýamynda—VII asyryň ikinji ýarymynda Orta Aziýada Yslam dininiň ýaýran ilkinji ýyllaryndan köpçülikleýin bina edilip başlanylypdyr. Araplar basyp alan ýerlerinde harby galalalry gurupdyrlar, olara „rabat“ ýa-da „ribat“ diýipdirler. Olarda esgerler bölümleri ...


text:
Rus harbylary özleriniň, Owganystandaky uruşdan abanýan wehime jogap edip, Merkezi Aziýa ýurtlary bilen bilelikde harby manýowrlary geçirjeklerini aýdýarlar.
Goranmak ministri Sergeý Şoýgu Moskwada 18-nji awgustda Orsýetiň ýokary derejeli harbylary bilen geçirilen maslahatda owgan hökümet güýçleri bilen “Talyban” arasynda barýan konflikt Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky durnuklylyga wehim salýar diýdi.
Şoýgu Orsýetiň şu ýylyň aýagynda Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan bilen bilelikde uruş oýunlaryny gurnajakdygyny aýtdy. Orsýetiň Täjigistanda we Gyrgyzystanda harby bazalary bar.
Ol, mümkin bolan howp-hatarlara garşy durmaga taýýarlyk görmegiň çäginde, Orsýetiň şu ýylyň başynda Täjigistan bilen harby türgenleşik geçirendigini aýtdy.
Iýulda geçirilen türgenleşiklerde rus harby arsenalynyň iň kämil ýaraglarynyň biri bolan Iskander-M raketalary hem atyldy.


text:
1-nji awgustda ABŞ-nyň wise-prezidenti Maýk Pense Gündogar Ýewropa edýän saparynyň dowamynda baran soňky ýurdy Çernogoriýanyň liderleriniň “Orsýetiň basyşyna” garşy durmagyny makullady.
Pense bu kiçi Balkan ýurduna we NATO-nyň täze agzasy Çernogoriýa Gürjüstandan soň bardy. Gürjüstana eden saparynyň dowamynda Pense Orsýeti Kawkaz ýurdunyň territoriýasyny basyp almakda aýyplady.
Çernogoriýanyň prezidenti Filip Wujanowiç we beýleki syýasy liderleri bilen duşuşygynda 620 müň ilatly ýurda edýän öz saparynyň “Amerikanyň kiçi ýaranlarynyň ýokdugyny - diňe güýçli ýaranlarynyň bardygyny tassyklaýandygyny” belledi.
20-nji iýulda Estoniýa sapar eden Pense Orsýetiň Ukrainadaky agressiýasy we regiondaky syýasy hereketlere goşulmagy, şol sanda Çernogoriýanyň NATO goşulmagyna garşy çykmagy babatynda ýaranlary köşeşdirmäge çalyşdy.
Çernogoriýa Orsýeti geçen ýylda NATO goşulyşmagyna garşy dildüwüşigi tutaşdyrmaga synanyşmakda aýyplady. Moskwa aýyplamalary ret etdi.