text:
Aşgabat, 9-njy ýanwar. «Türkmenportal».
Döwlet Baştutanymyz tebigy gazyň 83,8 milliard kub metrden az bolmadyk möçberde çykarylmagyny gazanmaly, şol mukdardaky tebigy gazyň 48 milliard kub metrini daşary ýurtlara ibermegi göz öňünde tutmaly diýip belledi.
Şu ýyl nebitiň çykarylyşyny 11 million 110 müň tonna ýetirmeli. 2014-nji ýyl bilen deňeşdirilende bu ugurda gazanylan ösüş depgini 102,9 göterimden ýokary bolmalydyr. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumyny döwrebap ýagdaýa getirmek arkaly nebiti gaýtadan işleýän pudagy ösdürmegi dowam etmeli, netijede, nebit çig malyny düýpli gaýtadan işläp, taýýar önüm almak, önüm öndürmäge täze tehnologiýalary ornaşdyrmak arkaly bu pudagy yzygiderli ösdürmeli diýip belläp, suwuklandyrylan gazyň öndürilişini we daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça alnyp barylýan işleriň dowam etdirilmelidigini nygtady.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistan–Owganystan–Päkistan–Hindistan» gazgeçirijisini gurmak boýunça örän möhüm ähmiýeti bolan strategik taslamany durmuşa geçirmek ugrunda alnyp barylýan işleriň depginininiň has-da güýçlendirilmelidigini aýtdy.
Türkmenistanyň Prezidenti şu meselä degişli gürrüňi dowam edip, häzirki döwürde ýurdumyzyň gündogarynda ýerleşýän «Galkynyş» gaz känini özleşdirmek boýunça netijeli işler alnyp barylýandygyny, Ahal welaýatynda gazy gaýtadan işläp, benzin öndürýän kärhananyň gurulýandygyny belledi. «Gündogar–Günbatar» gazgeçirijisini we nebitgaz toplumyna degişli beýleki desgalary gurup, ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar. Bu bolsa, ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň nebitgaz pudagynyň çig mal binýadyny berkitmäge we eksport mümkinçiliklerini has-da artdyrmaga oňyn şertleri döreder.


c: text/html

text:
Orsýetiň içalysynyň paş edilişi baradaky Çehiýanyň gazetiniň maglumatyny Orsýetiň Pragadaky ilçihanasy teswirsiz galdyrdy.
Düýn ynamdar çeşmä salgylanmak bilen, “Mlada fronta dnes” gazeti çeh armiýasynyň üç generalynyň ýakynda işden gitmeginiň orsýetli razwedkaçynyň işi bilen baglydygyny ýazdy.
Içaly bilen generallaryň kanselýariýasyna baştutanlyk eden maýor zenan ýakyn gatnaşykda bolupdyr. Şol maýoryň bilip ýa bilmezlikden gizlin maglumatlary berendigini gazet çaklaýar.
Çak edilýän içaly çeh döwlet edarasynda psiholog bolup işläpdir. Ony hem aýal tanşyny bäş ýyllap yzarlapdyrlar.
“Bularyň üsti açylansoň, psiholog Orsýete gaçdy, maýor işden kowuldy, generallar wezipeden çekildi” diýip, “Mlada fronta dnes” çeh gazeti ýazýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Daniýanyň şikaýat sudy Muhammet pygamberiň karikaturasyny çeken hudožnigiň öýüne paltaly giren adama 10 ýyl türme tussaglygyny berdi.
Aarhus şäheriniň sudy Muhidin Mohammed Gille fewral aýynda kiçiräk bir sudda berlen 9 ýyla ýene bir ýyl goşdy.
30 ýaşly Gille 2010-njy ýylyň Täze ýyl gününde daniýa hudožnigi Kurt Westergardyň öýüne paltaly giripdi. Westergard öz howsala otagynda içinden gulplap oturyp, aman galypdy.
Sud hudožnigiň öýüne paltaly giren adamy terrorizm synanyşygynda günäli tapdy.
Tussagyň aklawçysy bu hökümiň üstünden Daniýanyň Ýokary suduna şikaýat etjegini aýdýar.
Gille özüniň Westergardy öldürjek bolmandygyny, diňe gorkuzjak bolandygyny aýtdy.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynda işsizlik problemasynyň kem-kem artmagy netijesinde türkmenistanly köp ene-atalaryň eklenç gözleginde daşary ýurtlara işlemäge gitmek tendensiýasy-da güýçlendi.
Şu günki gün Türkmenistanda ene-atalary daşary ýurtlarda işleýän we özleri-de eneleridir-mamalary bilen galan çagalaryň sanynyň juda köpdügi aýdylýar. Şu günki gün iş we eklenç gözleginde türkmenistanly raýatlaryň köp barýan ýurtlaryndan biri-de Türkiýe.
Azatlyk Radiosy iki çagasyny Lebap welaýatynda yzynda galdyryp, ol ýerä işlemäge baran şeýle ildeşlerimizden biri bilen sohbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwma basyň!


text:
Amerikan häkimiýetleri Nýu-Ýork şäherinde we Feniksde (Arizona) aýry-aýrylykda bolan hadysalar netijesinde 10 adamyň ölendigini aýdýarlar.
Polisiýa Nýu-Ýorkda, Bruklin ýaşaýyş etrabynda, şenbe gijesi bolan bir hadysada bäş adamyň pyçaklanyp öldürilendigini aýtdy.
Polisiýa pidalaryň 1 ýaşdan 20 ýaş aralygyndadygyny habar berýär. Pidalaryň garyndaşlyk gatnaşygy we bu işe kimiň jogapkärdigi belli däl.
Şeýle-de polisiýa günorta-günbatardaky şäher Feniksde bir kwartira toplumynda atylyp öldürilen dört adamyň jesediniň tapylandygyny aýtdy.
Polisiýa bu işde çak edilýän ýaragly adamyň hem şol binada öli tapylandygyny, onuň özüni ýaralap öldürene meňzeýändigini aýtdy.


text:
Waşingtonyň polisiýasy ofiserleriň ABŞ Kapitolynyň, Kongresiň binasynyň ýanynda polisiýa kowgusyna sebäp bolan aýal sürüjini atyp öldürendiklerini aýdýar.
Ol aýal Ak Tamyň daşy gabsalan howpsuzlyk-gorag çäginiň içinden geçmäge synanypdyr.
Polisiýa penşenbe güni öýlän bolan hadysanyň deslapky görkezijileriniň terrorizmden habar bermeýändigini aýdýar.
Şeýle-de polisiýa gara sedanyň içinde, sürüji aýalyň ýanynda bolan bir ýaşly çaga zeper ýetmändigini aýdýar.
Hadysa wagtynda Ak tamda we Kapitol toplumynda iki howpsuzlyk ofiseriniň ýaralanandygy habar berilýär.
Bu hadysanyň arkasynda ýatan motiw, sebäp anyk däl we polisiýa, derňewiň gidýändigi üçin, ol aýal bradaky maglumatlary aýtmakdan ýüz öwürdi.


text:
Türkiýe bilen onuň "Yslam döwleti" atly radikal jeňçilere garşy Amerikanyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa gatnaşýan ýaranlary Orsýeti Siriýada alyp barýan howa zarbarlarynda ýurduň oppozision güýçlerini nyşana almagy bes edip, urgularyny "Yslam döwleti" we "Al-Kaýda" bilen baglanyşykly jeňçilere gönükdirmäge çagyrdylar.
Bu çagyryş Türkiýe bilen bilelikde Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Britaniýa, Fransiýa, Germaniýa we Arap aýlag ýaranlary tarapyndan 2-nji oktýabrda çykarylan beýannamada edildi.
Beýannamada bu ýurtlar Moskwanyň Siriýada indi iki gün bäri alyp barýan bombalamak kampaniýasy barada "çuň aladalaryny" bildirýärler. Olar muny bu iş konfliktiň "has möwjemegine" getirip, ekstremizm oduny öňküdenem beter tutaşdyrmak howpy bilen delillendirýärler.
3-4 aý
Orsýet geçen aý Siriýadaky harby güýçlerini we harby enjamlaryny köpeltmäge başlaly bäri öz maksadynyň terrorizmi ýeňip geçmekdigini gaýtalaýar. Ýöne onuň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad bilen hyzmatdaşlyk barada erjellik görkezmegi, şeýle hem howa zarbalarynda, görnüşi ýaly, Orsýet tarapyndan "Yslam döwleti" toparynyň pozisiýalarynyň däl-de, Assada garşy söweşijileriň nyşana alynmagy Orsýetiň esasy maksady Assady häkimiýet başynda saklamak diýen aladalary güýçlendirdi.
Orsýetiň Döwlet dumasynyň daşary işler baradaky komissiýasynyň başlygy Alekseý Puşkow Kremliň howa zarbalary kampaniýasy 3-4 aýa çeker diýen pikirden ugur alýandygyny aýtdy.
Puşkow 2-nji oktýabrda fransuz radiosyna beren interwýsynda Orsýetiň bombaly zarbalary güýçlendiriler diýdi.
Orsýetiň goranmak ministriniň aýtmagyna görä, Moskwanyň howa zarbalary geçen 24 sagadyň içinde Siriýada "Yslam döwleti" toparyna degişli 12 ýere zyýan ýetiripdir ýa-da bu ýerleri dargadypdyr.
Siriýa oppozisiýasyna garşy...
Pariž bilen Waşington 1-nji oktýabrda biri-birinden aýry beýanatlarda Orsýetiň, öz aýdyşy ýaly, diňe "Yslam döwleti" toparyny nyşana alýandygyna şübhe bildirdiler.
Fransiýanyň prezidenti Francois Holland howa zarbalary beýleki toparlara däl, diňe "Yslam döwleti" toparynyň jeňçilerine garşy gönükdirilmeli diýdi.
Holland 2-nji oktýabrda Ukraina meselesi boýunça ors prezidenti Wladimir Putin bilen Parižde duşuşar.
Amerikada bolsa Ak tam Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalaryny "hiç bir tapawut goýmazdan, Siriýa oppozisiýasyna garşy [gönükdirilýän] harby operasiýalar" diýip atlandyrdy.
Muňa sebäp bolan, aýdylyşyna görä, Orsýetiň 1-nji oktýabrda, ýagny howa zarbalarynyň ikinji güni Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugy tarapyndan türgenleşdirilen gozgalaňçylaryň lagerine zarba uranlygy.
Birleşen Ştatlaryň we Orsýetiň goşun resmileri Siriýada geçirilýän howa kampaniýalarynda özlerine degişli harbylaryň biri-birinden aýry saklanmagy barada 1-nji oktýabrda wideokonferensiýasy arkaly ençeme sagatlap pikir alyşdylar.
“Bu teklip gowuşsa...”
Bu aralykda Yragyň premýer-ministri Haýdar Al-Abadi, eger Moskwa muny teklip etse, Orsýetiň Yrakda howa zarbalaryny urmagyny özüniň oňat garşylajakdygyny aýtdy. Ýöne Moskwa tarapdan edilen beýle bir teklip ýok.
Abadi "France 24" telekanalyna beren we 1-nji oktýabrda köpçülige ýetirilen interwýusynda "bu teklip gowuşsa, biz ol barada oýlanyp göreris. Aslynda ony oňat garşylarys" diýdi.
Abadi şeýle hem özüniň ors prezidenti Wladimir Putin bilen habarlaşyp durýandygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwanyň howa zarbalaryny Yragy hem öz içine alar ýaly edip giňeltme planynyň ýokdugyny, ýöne Yrak çagyrsa, bu işi etjekdigini bildirdi.
Birleşen Ştatlar bilen onuň ýaranlary dört ýyllyk graždanlyk urşunda 250 müňden gowrak adamy öldürip, bärsinden on million adamy öý-owzaryndan aýran Başar al-Assadyň häkimiýet başyndan aýrylmagy gepleşikler arkaly durmuşa geçiriljek parahatçylygyň bir bölegi bolmaly diýýärler.


text:
Soňky 20 ýylyň dowamynda ilkinji gezek Orsýetiň ýaragly güýçlerine çeçenistanly ýaşlar alynýar.
Şu güýzde 18-27 ýaş aralygyndaky 500 çemesi adam goşuna alynar.
Orsýetiň Günorta harby okrugynyň resmileriniň 1-nji oktýabrda aýtmagyna görä, harby gulluga çagyrmak boýunça komissiýalar Çeçenistanyň 17 etrabynda işläp başlady we goşun gullugyna täze alnanlar harby bölümlere 10 günüň dowamynda iberiler.
Orsýetde harby gullugyň wagt möhleti bir ýyldan ybarat.
Çeçen ýaşlarynyň Orsýetiň goşun gullugyna alynmagy 1994-nji ýylda, Kremliň Çeçenistanyň separatist ýolbaşçylaryny agdarmak üçin regiona goşun salmagyndan soň bes edilipdi. Orsýet Çeçenistanda “terrorçylyga garşy” diýlip atlandyran öz operasiýasyny tamamlandygyny 2009-njy ýylda yglan etdi.
Çeçen separatist söweşijileri yslamçy gozgalaňlara baş goşup, Orsýetiň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz regionynyň beýleki böleklerine ýaýradylar.


text:
Rus häkimiýetleri Çeçenistan bilen Dagystanda ondan gowrak ýaragly erkegiň öldürilendigini aýdýarlar. Ýerli media we polisiýa 6-njy gün howpsuzlyk güýçleriniň Inguşystanyň golaýynda 4 jeňçini öldürendiklerini aýdýarlar.
Dagystandaky atyşyk polsiýa Hasawýurtda bir nomersiz maşyny saklajak bolanda turdy. Atyşykda maşyndaky 5 adamyň bary öldürildi.
Şu gün oba ýerleriniň ikisinde hem paýtagt Groznyda ýaragly adamlar bilen polisiýanyň arasynda çakynyşyklar boldy. Çeçenistanyň Içeri işler ministrligi çaknyşyklarda 8 sany ýaragly adamyň öldürilendigini habar berdi.


text:
Sişenbe güni Täjigistanda gadagan edilen “Özbegistanyň yslam hereketi” atly toparyň agzasy bolanlykda şübhelenilýän 53 adama garşy sud işi başlandy.
Häkimiýetleriň aýtmagyna görä, olar 2010-njy ýylda özüni partladan adamyň hüjümini gurnapdyrlar. Şol wakada 3 adam ölüp, 28 adam ýaralanypdy.
Geçen ýylyň 3-nji sentiýabrynda ajalyna kaýyl Akmal Karimow partlaýjy serişde ýüklenen awtoulagyny Hojent şäherinde ýerleşýän polisiýanyň guramaçylykly jenaýatçylyga garşy göreş boýunça edarasynyň howlusynda partladypdy.
Sud edilýän 53 adamynyň arasynda şol hüjümçiniň erkek dogany hem bar.
Sud ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.


text:
Ukrainanyň Döwlet awiasiýa gullugy Türkmenistanyň “Türkmenhowaýollary” milli awiakompaniýasyna 16-njy awgustdan başlap Kiýew-Aşgabat aralygynda uçuşlary amala aşyrmagy gadagan etdi.
Ukrainanyň Döwlet awiasiýa gullugynyň resmi maglumatyna görä, Ukrainanyň we Türkmenistanyň ykdysady we medeni-gumanitar hyzmatdaşlygy boýunça bilelikdäki hökümetara komissiýasynyň 2015-nji ýylyň 27-nji maýynda Aşgabatda geçiren dördünji maslahatynda protokola gol çekilip, taraplar iki ýurduň arasynda yzygiderli howa gatnawynyň bolmagyna gyzyklanma bildiripdiler. Netijede iki tarapyň howa kompaniýalaryna Kiýew bilen Aşgabat aralygynda yzygiderli howa gatnawyny ýola goýmak teklip edilipdi. Muňa garamazdan, türkmen tarapy häzirki wagtda ukrain tarapynyň teklip eden “Ukrain halkara liniýalary” (MAU) atly kompaniýasyna Kiýew-Aşgabat aralygynda uçuşlary amala aşyrmagy rugsat bermändir.
Şeýle-de maglumatda “Türkmenhowaýollarynyň” ukrain tarapyndan ähli zerur rugsatnamalary wagtynda alyp, öz Ukraina bilen aradaky uçuşlaryny päsgelsiz dikeldendigi aýdylýar.
“Türkmenhowaýollarynyň” uçuşlary
Ukrainanyň Döwlet awiasiýa gullugynda “Türkmenhowaýollarynyň” häzirki wagtda amala aşyrýan uçuşlaryny 16-njy awgusta çenli dowam etdirmäge rugsat berlendigini Azatlyk Radiosyna aýtdylar.
“Türkmenhowaýollary” öz resmi websaýtynda Aşgabat-Kiýew-Aşgabat aralygyndaky regulýar reýsleriň 2015-nji ýylyň 6-njy maýyndan dikeldilendigini ýolagçylaryň dykgatyna ýetirdi. Uçuşlaryň hepdede iki gezek - bäşinji we ýedinji günler amala aşyrylýandygy websaýtda habar berilýär.
Ukrainanyň Döwlet awiasiýa gullugynyň resmi maglumatynda şeýle diýilýär: türkmen awiakompaniýasynyň Kiýew-Aşgabat howa liniýasyndan birtaraplaýyn tertipde peýdalanmagy Ukrainanyň we Türkmenistanyň hökümetleriniň arasynda howa aragatnaşygy barada 1993-nji ýylyň 25-nji fewralynda baglaşylan ylalaşygyň 11-nji maddasynyň 1-nji punktuna ters gelýär. Şu sebäpden Döwlet howa gullugy gözegçilik çärelerini görmäge we ylalaşygyň 5-nji maddasynyň 1-nji punktuna laýyklykda, öz hukugyndan peýdalanmaga hem 16-njy awgustdan “Türkmenhowaýollarynyň” Kiýew-Aşgabat marşruty boýunça uçuşlaryna rugsady ýatyrmaga mejbur.
Şol bir wagtda-da kompaniýa konfliktiň çözülmegine we kompaniýalaryň iki ýurduň arasynda öz uçuşlaryny amala aşyrmagyna mümkinçilik döredilmegine umyt baglaýar.
Ukrainanyň reýsleri
“Ukrainanyň halkara liniýalarynyň” (MAU) gözegçilik geňeşiniň başlygy Aron Maýbergiň öz feýsbuk sahypasynda ýazmagyna görä, türkmen awiakompaniýasy Ukraina bilen Türkmenistanyň arasynda 2008-nji ýyldan bäri birtaraply uçar gatnawyny amala aşyrýar, şol bir wagtda türkmen häkimiýetleri ukrain awiakompaniýalaryna Türkmenistana uçar gatnatmak rugsadyny bermeýär diýip, “Interfaks-Ukraina” 6-njy awgustda habar berdi.
“Ukrainanyň halkara howa liniýalary” Kiýewden Aşgabada göni uçar gatnawyny açýandygyny awgustyň başynda yglan etdi. Kompaniýanyň resmi websaýtynda iki ýurduň paýtagtlarynyň arasynda uçuşlaryň 2015-nji ýylyň 21-nji sentýabryndan başlap, hepdede iki gezek amala aşyryljakdygy we uçar biletleriniň eýýäm satylýandygy habar berildi.


text:
Kuweýtde nyşana ok atmak boýunça geçýän halkara ýaryşyny gurnaýjylar Gazagystanyň milli gimniniň ýerine “Borat” kinokomediýasyndan parodiýa gimniniň eşitdirilendigi üçin şenbe güni resmi ötünç soradylar.
Bu waka 22-nji martda gazagystanly sportsmen Mariýa Dmitrienko nyşana ok atmakda birinji ýeri alyp, medal gowşurylyş dabarasynda podiuma çykanda ýüz berdi.
Maglumata görä, ýaryşy gurnaýjylar internetden Gazagystanyň milli giminini göçürenlerinde ýalňyşlyk bilen “Borat” atly kinokomediýadaky parodiýa gimni göçüripdirler.
Anna güni Gazagystanyň Daşary işler ministrligi Gazagystany masgaralaýjy parodiýa gimniň Kuweýtdäki ýaryşda eşitdirilmegini “skandal waka” diýip atlandyrdy.


text:
Stambulyň “Ahmet Ýasawy medeniýet merkezi” diýip atlandyrylýan ýadygärlikler toplumynda “Magtymguly” kitaphanasy ýerleşýär. Ahmet Ýasawy adyndaky fond 1993-nji ýylyň mart aýynda döredilipdir.
Agzalýan ýadygärlikler toplumynda 1997-nji ýylda dikeldiş hem-de oňaryş işleri geçirilýär. Şondan soň hem "Ahmet Ýasawy medeniýet merkeziniň" kitaphanasynyň adyny “Magtymguly” diýip atlandyrylýar.
Azatlyk Radiosy bu kitaphana Magtymguly adynyň dakylmagynyň sebäpleri barada “Ahmet Ýasawy medeniýet merkeziniň” ýolbaşçysy Erdogan Aslyýüje bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Erdogan Aslyýüje, Ahmet Ýasawy adyndaky ýadygärlikler toplumyndaky bir kitaphana Magtymgulynyň adyny goýmagyňyzyň sebäbi näme?
Erdogan Aslyýüje
Erdogan Aslyýüje:
Magtymguly meniň dädem. Magtymguly, türk dünýäsiniň abraýly aksakgaly. Özi hem Ýasawy derwüşidir. Magtymguly ömrüni türkmeniň agzybirligine bagyş eden we bu ugurda göreşen bir ägirtdir. Meniň pikirime görä, Magtymguly diňe bir şahyr däl. Eýsem, ol beýik derwüşdir.
Kitaphana Magtymgulynyň adyny dakjak bolanymyzda şeýle pikir etdik; Magtymgulynyň ýolunda dünýäniň niresinde bir musulman türk bar bolsa ýa-da dünýäniň niresinde türk bolmaýan musalman bar bolsa şolara olaryň derdine derman bolalyň diýdik.
Azatlyk Radiosy: Erdogan Aslyýüje, ynha şu wagt oturan ýerimizde kitaphananyň bosagasynda "Magtymguly kitaphanasy“ diýen ýazgy bar. Magtymguly kitaphanasynyň ýerleşýän ýerini dünýä Türkmenlerine nähili salgy berip bolar?
Erdogan Aslyýüje:
Bu ýer Türkiýe döwletinde ýerleşýän dünýäniň şäherleriniň göwher gaşy, Aziýa bilen Ýewropanyň bogaza ýanaşýan ýeri bolan Stambulyň Ýewropadaky böleginde ýerleşýär. Soltanahmet meýdançasyna ýetmegiňe iki ýüz elli metr galanda, Stambuldaky iň gadymy taryhy ýerleriň birinde.
Bu ýerde 527-nji ýylda gurlan Kiçi Aýasofiýa atly gadymy bir ybadathana bar. Ýadygärlikler toplumy bolsa ynha şol, metjide öwrülen ybadathananyň ýanynda ýerleşýär. Bu ýädygärlikler taryhda “Darül Süheda Hüseýin aga medresesi” diýip atlandyrylypdyr. Bu ýadygärlikler toplumynda ussatlar ýaşapdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Magtymguly kitaphanasy haçandan bäri işläp gelýär?
Erdogan Aslyýüje:
Ahmet Ýasawy adyndaky fond 1993-nji ýylyň 1-nji martynda döredildi. Biz bu jaýy almankak bu ýerde Stambuldaky öýsüzler ýaşaýardy. Biz togsan üç günläp öýsüzleri bu ýadygärlikler toplumyndan çykarmak üçin tagalla etdik.
Şondan bärem bu ýer Hoja Ahmet Ýasawy medeniýet merkezi hökmünde hyzmat berip gelýär. Bu ýeriň dikeldiş hem oňaryş işleri bolsa 1997-nji ýylda tamamlandy. Ynha şondan bärem bu kitaphana Magtymgulynyň adyny göterip gelýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňize görä Magtymgulynyň nähili ähmiýeti bar?
Magtymguly kitaphanasy
Erdogan Aslyýüje:
Türk dünýäsiniň ýagny türki halklaryň umumy ruhy hem milli gymmatlyklary bar. Gynansagam, Türkiýede hem türki halklaryň arasynda bu gymmatlyklar kän gowy bilinenok.
Şonuň üçinem Ahmet Ýasawy medeniýet merkezimizdäki kitaphana we bölümlere Magtymgulydan başlap: Hoja Ahmet Ýasawy, Manas, Gorkut Ata, Sary Saltyk, Somunjybaba, Öwülýä Çelebi, Keýiklibaba ýaly atlary dakyp, bu ýere gelenleriň milli hem ruhy gymmatlyklarymyz bilen gyzyklanmagyny we öwrenmegini isledik.
Meselem, bu ýere gelenler Magtymgulyny soraýarlar. "Biz bu ady birinji gezek eşitýäris. Magtymguly kimdir?' diýip soraýarlar. Biz hem şeýle jogap berýäris: "Ýunus Emräni bilýäňizmi? Türkiýede ýaşaýanlar Ýunus Emreden iň azyndan bir topbak şygyr ýatdan bilýär.
Siz Türkiýede Ýunus Emräni nähili bilýän bolsaňyz, Türkmenistandaky türkmenler Magtymgulydan iň azyndan iki-üç topbak şygyr bilýärler. Magtymguly, Türkmenistanyň Yunus Emresidir.“ Biz ynha Magtymgulyny Türkiýede kitaphana gelip-gidýänlere şeýle tanatýarys.
Magtymguly diňe Türkmenistanda däl, eýsem Ulug Türkistanyň hemme ýerinde bilinýän bir akyldardyr. Türkler, Magtymguly ýaly ägirtleri we öz taryhyny bilmese, käbir mysallarda görülişi ýaly taryhyň harabalyklarynyň arasynda ýitip giderler.
Biz gynansak-da, öz milli hem ruhy gymmatlyklarymyzy ünsden düşürdik, ana şonda yzagalaklyklar hem kynçylyklar başlady. Biz munuň bir mysalyny 1880-nji ýyllardaky Gökdepe urşunda gördük. Orslar şol wagt döwrüň ösüşinden peýdalanýardy. Orslarda döwrebap toplar bardy. Gökdepede türkmenleriniň hem bir topy bardy we ady Mis top.
Gökdepe söweşlerinde türkmenler orslardan toplar olja alypdyrlar. Türkmenlerde Gökdepe galasyndaky toplary ulanyp biläýjek hünärmen bolmandyr.
Şonuň üçinem Gökdepede türkmenleri orslaryň top güllerine garşy gylyç bilen söweşipdirler. Bilimli bilen bilimsiziň göreşinde bilimli gazanýandyr. Ynha şonuň üçinem Magtymguly kitaphanamyz bilen ylym-bilim öwrenmek isleýän adamlara hyzmat berip otyrys.


text:
Anna güni Moldowanyň prawoslaw kelisesi gomoseksualistler barada häkimiýetleriň ýöredýän syýasatyna protest bildirip, hökümet resmilerine kelisäniň dini-priçastiýe ybadatyna gatnaşmaklygy gadagan edýändigini yglan etdi.
Bu barada anna güni prawoslaw kelisesiniň liderleriniň paýtagt Kişenewde geçiren maslahatynyň yzýany ýaýradylan beýanatda bellenilipdir.
Bu beýanatda Moldowanyň prawoslaw kelisesi gomoseksualistleri, biseksualistleri we trans-genderleri goraýjy düzgünler ýatyrylyp, bu baradaky kanuna üýtgetmeler girizilmese, özüniň tutuş ýurt boýunça protest demonstrasiýalaryna çagyryş etmeginiň mümkindigi bilen duýduryş beripdir.


text:
Dünýä Bankynyň geljek ýyllarda dünýä ýurtlarynda boljak ykdysady ösüş barada çap eden täze çaklamasynda Türkmenistanda 2017-2018-nji ýyllarda umumy içerki önümçiligiň garaşylýan ösüşi 5% derejesinde görkezilýär.
Bu san ýurtdan ozalky ýyllara garanda has pes ösüşiň garaşylýandygyny aňladýar. Dünýä bankynyň 2015-nji we 2016-njy ýyllar boýunça çaklamalarynda türkmen ykdysadyýetiniň 8.3% we 8.9% derejesinde ösüş görkezjekdigi aýdylypdy.
Şol bir wagtyň özünde-de türkmen hökümeti şu ýylyň başyndan bäri ýurduň umumy içerki önümçiliginiň 6% ösendigini yglan etdi.
Ýurtlaryň ykdysady ýagdaýyna degişli halkara prognoz-çaklamalary näme esasynda kesgitlenýär we Türkmenistanyň ykdysady ösüne degişli berlen soňky sanlar nämeden habar berýär?
Azatlyk Radiosy bu sowallary türkmen ykdysadyýetçisi Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki başlygy Hudaýberdi Orazowa berdi.


text:
Ukrainada bu hepdäniň dowamynda etniki orslar bilen krym tatarlarynyň arasynda dartgynlylyk möwjedi. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Robert Koalson hepdäniň başynda Krymda bolup geldi we gören-eşidenleri barada giňişleýin habar berýär.
Bu hepde Krymda bolup geçen oňşuksyzlygyň boljagy öňündenem bellidi.
Ol ýerde ýaşaýan etniki orslar Moskwa bilen integrasiýa oňyn garaýarlar, krym tatarlary bolsa Ukrainany gowy görýärler. Bu hakykat Gara deňiz ýarymadasynda eýýäm çärýek asyrdan bäri bar bolan taryhy reallykdyr.
“Krymyň hiç kimiňkä meňzemeýän kynçylykly geçmişi krym tatarlarynyň ýüreklerine howsala salýar” diýip, Kiýewdäki Ýakyn Gündogary öwreniş merkeziniň başlygy Igor Semiwolow gürrüň berýär:
“Krymlylar orsça gepleýän adamlardan, has takygy kazaklardan çekinýärler. Häzirki syýasy ynjalykly şertlerde döreýän toparlar hem olary biynjalyk edýär. Tatarlar şu toparlara howp hökmünde garaýarlar. Bu howp “fiziki howpy” hem öz içine alýar”.
Şol bir wagtyň özünde Semiwolow Krymda ýaşaýan ruslaryň hem özlerini öz ene topraklaryndan “üzňeleşdirilen” ýaly duýýandyklaryny aýdýar. Ýakyn Gündogary öwreniş merkeziniň tassyklamagyna görä, Krymda ýaşaýan orslar ukrain we tatar milletçiliginiň öz medeniýetlerini gysýandygyndan şikaýat edýärler.
"Meniň pikirimçe, orslar hem krym tatarlarynyň ähli hereketlerine özlerine edilen hüjüm hökmünde garaýarlar. Bu açyk “çaknyşyk ýagdaýydyr”, sebäbi iki tarap hem özlerini goraýandyryn diýip pikir edýär”.
Arabanyň jygyldysy
26-njy fewralda Simferopolda tatarlar regional parlamenti basyp aldylar. Şondan soň Kreml hem araçäkde harby türgenleşigi başlatdy. Ertesi güni eli ýaragly “moskwaçylar” hökümet binalaryny eýelediler we binalarda ors baýdagyny dikdiler.
Arabanyň jygyldysy şu aýyň başynda eşidilip ugrapdy. Haçan-da şu aýyň başlarynda bu ýarymada baranymda, Wiktor Ýanukowiçiň wezipeden gitmegi bilen etniki orslaryň arasynda çaknyşyklaryň boljakdygy duýulýardy.
Rifat Çubarov (ortada), Krym tatarlarynyü milli Mejlisiniň agzalary Tatarystanyň parlamentinde maslahat etdiler. Simferopol, 28-nji fewral, 2014
Tatar mejlisiniň başlygy we Krym parlamentiniň deputaty Refat Çubarow tatarlaryň häzirki syýasy krizise “howp” hökmünde garaýandygyny aýdýar:
"Biziň pikirimizçe, häzir abanýan howp Ukrainanyň bölünmegine getirer. Eger-de şeýle ýagdaý birden bolaýsa, Hudaý saklasyn, onda bu ýagdaýdan birinji ejir çekjekler biz, ýagny Krym tatarlary bolarys. Birden şeýle bolaýsa, onda bu biziň hukuklarymyzyň depelendigi bolar we umumylykda bize millet hökmünde ýitip gitmek howpy abanar”.
Parahatçylyk döwürlerinde Krymda orslar bilen tatarlar ýarymadada bile ýaşardylar, hatda käwagtlar eriş-argaç bolup jebisleşerdiler. Gadymy Bakjasaraý şäherinde orsýetli turistler Krym hanynyň ýaşan ýerinde, Aleksandr Puşkiniň öz goşgusynda gürrüňini edýän suwçüwdüriminiň ýanynda biri-birlerini surata düşürýärler.
Ýolbelet turistlere “gözýaş suwçüwdirimleriniň” taryhy barada gürrüň berýär we golaýdaky metjitleriň birinden azan sesi ýaňlanyp başlaýar.


text:
Russiýa Sinaýi ýarymadasynda uçar heläkçiliginde heläk bolan 224 pidanyň hatyrasyny tutýar. Bu aralykda Müsürden Russiýa uçuşy amala aşyran uçaryň näme sebäpden duşendigi boýunça derňewler dowam edýär.
Müsürdäki “Yslam döwleti” toparyna degişli jeňçiler uçary özleriniň urup düşürendigini öňe sürdüler. Emma söweşijiler muny nähili amala aşyrandygy barada hiç hili maglumat bermedi, Moskwa hem bu öňe sürmäni ret etdi. Müsüriň howpsuzlyk resmileri uçaryň urlup düşürilendigi ýa-da onuň partladylandygy boýunça hiç hili yşaratlaryň ýokduguny aýdýarlar.
“Kogalymawiýa” howaýollaryna degişli uçar 31-nji oktýabrda Şarm el-Şeýhden Sankt Peterburga uçuşy amala aşyrýan pursady kenarýaka Ariş şäheriniň töwereginde gaçdy.
Müsüriň resmileri heläkçilikde uçaryň içindäki ähli adamlaryň heläk bolandygyny habar berdiler.
Resmiler uçarda 217 ýolagçynyň, şol sanda 24 çaganyň we ýedi ekipaž agzasynyň bolandygyny aýdýarlar.
Ukrainanyň daşary işler ministri heläkçilige uçran uçarda dört ukrain raýatynyň bolandygyny, Belarusyň Daşary işler ministrligi hem uçarda bir belaruslynyň bolandygyny mälim etdiler.
1-nji noýabrda Russiýada matam güni yglan edildi. Ýurt boýunça baýdaklar ýarym aşak düşürildi, telewideniýedäki şowhunly gepleşikler ýatyryldy.
Döwletiň eýeçiligindäki RIA habarlar gullugy bu uçar hadysasyny sowet we rus awiasiýasynyň taryhyndaky iň pajygaly heläkçilik hökmünde häsiýetlendirdi.
Uçaryň düşen ýerinde derňew işleri dowam edýär. Russiýanyň transport ministri Maksim Sokolow hem Kaýire bardy.


text:
Palestin resmileri Palestinanyň ozalky lideri Ýasser Arafatyň jesedinde radioaktiw elementleriň bardygyny ýa ýokdugyny anyklamak üçin onuň jesediniň şu geljek hepdäniň sişenbe güni guburdan çykaryljakdygyny mälim etdiler.
Palestinanyň hökümet resmisi Tawfik Tirawi Ýasser Arafatyň jesedinde şweýsariýaly, fransiýaly we orsýetli ekspertleriň barlag geçirjekdigini aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, bu barlaglar bary-ýogy birnäçe sagat wagty alar.
Palestinanyň ozalky lideri Ýasser Arafat 2004-nji ýylyň noýabrynda saglyk ýagdaýynyň ur-tut ýaramazlaşmagy netijesinde aradan çykypdy.
Ýakynda şweýsariýaly alymlar onuň geýen soňky geýimlerinden radioaktiw elementiň galyndylarynyň tapylandygyny mälim etdiler. Palestinanyň resmileri onuň Ysraýyl tarapyndan zäherlenip öldürilendigini öňe sürýärler. Ysraýyl bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Gürjüstanyň goranmak ministrliginiň iki sany resmisi Tbiliside tussag edildi. Mundan bir gün öň bolsa ýurduň öňki içeri işler ministri türmede dörän bidüzgünçilikler sebäpli tussag edilipdi.
Gürjüstanyň harby goşunynyň baş stabynyň komanduýuşisi Georgi Kalandadzäniň we Goranmak ministrliginiň bölüm komandiri Dawid Şamatowanyň aklawjysynyň aýtmagyna görä, bu iki adam çarşenbe güni irden tussag edilipdir, ýöne olara garşy häzirlikçe aýyplama bildirilmändir.
Sişenbe güni tussag edilen Gürjüstanyň öňki içeri işler ministri Baço Ahalaýa wagtlaýyn izolýasiýada saklanýar.
Prezident Mihail Saakaşwiliniň ýakyn ýarany Ahalaýa sentýabr aýynda türmedäki bendileriň gynalýan pursatyny suratlandyrýan wideo ýaýradylandan soň wezipesinden çekildi.
Ahalaýa bu zalymlykda öz rolunyň bardygy baradaky çaklamalara “samsyklyk” we “absurd” diýip baha berdi.


text:
Ynsan bolsaň ynanar ýaly däl, Ezraýyl bolsaň dözer ýaly däl. Erkek bolsaň aglamagam gelşiksiz, adam bolsaň aglamanam bolanok.
Her gezek bir dostumyz kemelende, ömrümiziň esli bir bölegi gaýadan gopan daş kimin aşaklygyna gaýdýar. Dostlaram yz-yzyna şol gidip otyr, gidip otyr. Biri altmyşa ýetmän gitse, beýlekisi ellä ýetebilmän armanly gözlerini açyp gidýär. Eliňden gelýän zat hem ýok. Ne ornuna gidip bolýar, ne gapdalynda süýnüp. Dine Imanyň hemra bolsun, jaýyň jennetiň töri bolsun diýip dileg edäýmek hem şahyr Gurbannazar Eziziň: Diriler gezip ýör gysyp dişlerin, Ölenleň ölmüne sebäpkär ýaly diýen setirlerini ýatlaýmak galýar.
Gowy habar adamy ýüzlenme belgisi ýaly dikeltse, şum habar ony sorag alamaty deýin epäýer eken.
Gujur-gaýraty otda galan süýt kimin çogup duran, basan ýerinden ot hem owaz çykyp duran, rus žurnalisti Dmitriý Dibrow aýtmyşlaýyn Dünýäde deňi-taýy bolmadyk deprekçi hökmünde uzak ýyllaryn dowamynda birinji nomer bilen tanalan Rişad hem elli ýedi ýaşynda dunýesini täzeledi.
Rişad ölmedi, Rişad ýogalmady. Rişad wepat boldy. Janyny sähelem gaýgyrmady. Ukyny harama çykaryp, gijesini gündiz edip işledi. Täze proýektler, täze programmalar – bary deprek deýin gürs-gürs uran gursagyň oslagsyz togtamagy bilen gitdi.
Rişadyň ýatlamalaryndan bir parça:
Düýnki ýaly ýadymda, eýýäm bäş ýaşymda saksofon, klarnet, goboý ýaly saz gurallaryny öwrenmäge uly höwesim bardy. Dabaraly baýramçylyklaryň birinde dep çalyp oturan sazandany görendirin, ýumruk ýaly kellede başga arzuw galan däldir. Ahyrsoňy pionerleriň deprejigini alyp berdiler. Öýdäkiler beýlede dursun, goňşy-golamy hem goşa taýajygyň güpürdisi bilen agşam ýatyryp, irden örüzendirin.
Hawa, ýigrimi ýyllap Güneş ansamblynyň parlawuk şöhlesi bolan jadygöý soňabaka örüsini has giňeldip, tutuş studiýasy bilen özüni Moskwanyň gujagyna oklady.
Onuň näme üçin Aşgabady terk edýändigi bilen uly zehinlere biperwaý garap ugran Medeniýet ministrligi, telewideniýe hem radio komiteti gyzyklanjagam bolmandy. Rişadyn öz sözi bilen aýtsak: Ministr Aşyr Mämili hem Teatrlar uprawleniýesiniň naçalnigi Begi Suhan hem – Bizden gowyny tapýan bolsaň, hanha ýolun! -- diýdiler.
Rişadyn jogaby nagt bolan: Sizden gowyny taparynmy, tapmarynmy, belli däl, ýöne sizden erbediň ýokdugyny welin arkaýyn aýdyp biljek.
Dogrusy, häzir Amerikada ýaşaýan, Turkmen döwlet filarmoniýasynyň 80-nji ýyllardaky çeper ýolbaşçysy Ben Isakow, Rişad Şafiýew üçimiz saçakly gatnaşdyk diýsem ýalançy, ýöne edara bolsun, kafe ýa restoran bolsun, Rişadyň degişmedir ýomaklaryna içimizi tutup, türkmen aýtmyşlaýyn çorba sowadyp gülerdik.
Biziň salam-heligimizem özboluşlydy: bir-birimiziň saglyk-amanlygymyzy sakalymyzdan çalarak tutup soraşardyk. Dost-ýarymyzyň aglabasy bize Uç sakal diýip at goýupdy.
Rişadyň in uly arzuwy – indiki ýyl Güneş ansamblyny döreden toparyň 40 ýyllyk ýubileýiniň baýramçylygyny bellemekdi. Ýöne, ýene şol arman-arman...
You Tube’da Rişadyň goýup giden baý mirasynyň esli böleginiň ýerleşdirilenini aýtmagy makul gördük.
Şu ýerde öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň daşary işler ministrligi 17-nji iýulda çap eden beýanatynda Birleşen Ştatlaryň Orsýete garşy girizen täze gadaganlyklaryny «Ukrainadaky wakalaryň Waşingtonyň ssenariýasyndan başgaça ýaýbaňlanandygy üçin ar aljak bolmagyň ýöntem synanyşygy» diýip atlandyrdy.
Şeýle-de ministrlik «biz şantaža çydamarys we jogap çärelerini ulanmak hukugymyzy özümizde galdyrýarys» diýdi.
Waşington 16-njy iýulda Kalaşnikow ýarag kompaniýasyndan başlap Rosneft, Nowotek ýaly rus kärhanalaryna garşy sanksiýa girizdi.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Braziliýa sapary mahalynda žurnalistlere sanksiýalar amerikan-rus gatnaşyklaryny petige direder we örän çynlakaý zyýana sebäp bolar diýdi.


text:
Rus şahyry Osip Mandelştamyň (1891-1938) Iosip Stalin baradaky "Kreml daglysy" goşgusyny ýazanyna gelýän aýda 82 ýyl dolýar. Bu goşgy şahyryň iki gezek sürgün edilmegine, ahyrynda bolsa türmede ölmegine sebäp bolýar.
Mandelştamyň dosty, soň Nobel baýragyna mynasyp bolan we ol baýragy almakdan boýun gaçyrmaga mejbur edilen Boris Pasternak 1933-nji ýylyň noýabrynda, Osip Mandelştamyň "Kreml daglysy" goşgusyny diňläp, şeýle diýýär:
"Men bu goşgyny eşitmedim, senem okap bermediň, sebäbi, özüň bilýäň, häzir örän geň zatlar bolýar: olar adamlary ýygnap başladylar. Men gorkýan, tamda gulak bar diýipdirler, hatda şu bulwardaky oturgyçlar hem gep diňläp, gep aýdar diýseler geň galmaly däl. Gel, şeýle gepleşeli, men senden hiç zat eşitmedim."
Mandelştam bu goşgusyny bary-ýogy birnäçe dostuna, şol sanda Boris Pasternaga, Anna Ahamtowa okap beripdir. Ýöne bu goşgy diňe onuň özüniň däl, eýsem Anna Ahmatowanyň ogly Lew Gumilýewiň we adamsy Nikolaý Paniniň hem tussag edilmegine sebäp bolupdyr.
Stalin "Öç sowukganlylyk bilen alnanda gowy bolýar" diýer eken. Mandelştam ilki Sibiriň Çerdyn diýen ýerine sürgün edilýär, emma soň bu jeza biraz ýumşadylyp, ol Woronežde bir welaýat şäherçesinde ýaşamaly edilýär. Oňa paýtagtda we uly şäherlerde ýaşamak bolmaýardy. Ýöne ol 1937-nji ýylda ýene tussag edilýär we Wladiwastokdaky zähmet-düzediş lagerine iberilýär .
Osip Mandelştam 1938-nji ýylda türmede aradan çykýar. Şahyryň anyk ýogalan senesi we onuň özbaşyna mazarynyň bolup-bolmany belli däl.
Osip Mandelştamyň "Kreml daglysy" goşgusy soň "Stalin epigrammasy" diýen at bilen iňlis diline ençeme şahyr-terjimeçi tarapyndan terjime edildi. Şeýle-de, bu at bilen Osip Mandelştamyň ömrüne bagyşlanan roman döredildi. Biz şu günki gün hem aktuallygyny ýitirmedik goşgynyň rusçadan terjimesini Azatlygyň okyjylaryna hödürlemegi makul bildik.
Kreml daglysy
Biz ýurdumyz bilmän, duýman ýaşaýas,
On ädimden eşdilenok sesimiz,
Äwip-säwip gürrüň gozgalsa neden,
Kreml daglysy çykýar içinden.
Semiz barmaklary gurçuk mysaly,
Sözleri put ýaly agyr hem açyk,
Burnunyň astynda gülýär saçakçy,
Ädigi göz gapýar şöhlesin saçyp.
A daşynda lepbeýguly serdarlar,
Göýdükleri oýnap, edýär edenni.
Kim sygyrýar, kim mawlaýar, sojaýar,
Diňe ol akylly hemem edenli.
Nal kakan deý, permanlaryn gasykdan,
gözden-gaşdan kakýar, aňlamak çetin.
Bular oňa jeza däl-de, malina,
Çünki ol bir gapak döşli osetin.
Noýabr, 1933.


text:
Gyrgyzystanda tussaglaryň türmeden gaçmagynyň netijesinde üç sakçy öldürildi, dört tussag gaçyp gutuldy.
12-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň demirgazygynda dokuz tussag türmeden gaçmaga synanyşdy, olaryň bäşisi soň ele salyndy.
Gyrgyzystanyň türme resmileri gaçyp gutulanlaryň ikisiniň dini ekstremizm we terrorizm bilen baglylykda ömürlik türme tussaglygyna höküm edilenlerdigini, beýleki ikisiniň hem şuňa meňzeş aýyplamalar esasynda höküm edilen tussaglardygyny habar berdiler.
Türmeden gaçan dört adamdan üçüsiniň Gyrgyzystanda ençeme bombaly hüjümleri amala aşyrmakda we döwlet agdarylyşygy üçin dildüwşik gurnamakda aýyplanan “Jaishul Mahdi” toparynyň agzalarydygy aýdylýar.


text:
“Saýlaw kampaniýasy wagtynda beren wadalaryňyzy ýatdan çykardyňyzmy? Haçan prezidentlik wezipesini terk edersiňiz?” – bu sowallar Azatlyk Radiosynyň açan forumynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna gelip gowşan ençeme soraglaryň diňe iki sanysy.
17-nji dekabrda Azatlyk Radiosy öz okyjylaryna, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň sorag-jogap görnüşinde geçiren ýyllyk metbugat ýygnagyna gabatlap, “Siziň Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa sorag bermäge mümkinçiligiňiz bolsa, ondan näme sorardyňyz?” diýen sowal bilen ýüz tutdy.
Bu foruma diňe bir günüň dowamynda, ýagny 18-nji dekabra çenli ”Azathabar.com” websaýtymyza 30-dan gowrak, Facebook sosial ulgamyndaky sahypamyza 100-e golaý teswir gelip gowuşdy. Okyjylarymyz öz hatlarynda prezident Berdimuhamedowyň ýurtdaky işsizlik, parahorluk, okuwa ýerleşmek kynçylyklary, goşa raýatlyk ýaly meseleler bilen bir hatarda, esasan, onuň saýlaw kampaniýasy döwründe beren wadalaryny sorag astyna alýarlar.
“Politika nähili düşünýärsiň?”
Meselem, Myrat atly okyjymyz “Saýlaw döwründe, Maryda çykyş edip, ilatyň banklarda köýen pullaryny berjek diýip, abraý gazandyň. Şol sebäpli halk saňa ses berdi. Emma beren wadaňy ýerine ýetirmediň” diýip ýazaýar. Ol sözüni dowam etdirip,“tersine, [Berdimuhamedowyň] halky işsiz, pulsuz goýup, daýhanlary tozdurandygyny” belleýär we “Indem zaýom çykaryp, halkyň barja aýlygyny hem elinden aljak bolýaňmy?” diýen soragy keserdip goýýar.
Websaýtymyzdaky forumda teswir galdyran Dinora atly okyjymyz “Seniň prezidentlik wezipesine saýlananyňa 8 ýyl boldy. Halkyň şu günki ýagdaýyna we geçen ýylky ýagdaýyna seret. Benziniň, unuň öňki bahasyna we häzirki bahasyna seret” diýip, “Öňki günlerden şu günki günümiz has gowy diýip hasaplaýarsyňyzmy? diýip sorardym diýýär.
”Wkontakte” sosial ulgamyndaky sahypamyzda Maý atly okyjymyz prezidentden “haçan adam hukuklary goralyp, kanun doly güýjünde ýerine ýetiriler?” diýip sorasa, adyny ýazman teswir galdyran okyjymyz “Näme üçin reforma ýok?” diýen soragy berýär. Özüni Sorag diýip tanadan beýleki bir okyjymyz prezidentden “näme üçin diňe özüňi bilýäň? Kyýamatyňy düşüneňokmy? diýip sorardym” diýýär. Jan atly okyjymyz bolsa “Politika [politika – syýasat, Red.] diýlen söze nähili düşünýärsiň?” diýen soragy bererdim diýýär.
“Ýurdumyz gülala-güllük”
Zalina, Melek ýaly okyjylarymyz bilen bir hatarda Leýla ýurtda işsizlik meselesine ünsi çekip, “Näme üçin iş ýok?” diýip sorardym diýse, Zamira “daşary ýurtlarda sü[ý]r[e]nenimize besdir” diýip, “Daşary ýurtlarda işleýän [türkmenistanlylaryň] ählisini ýurda çagyryp, iş bersin diýerdim” diýýär. Aýbölek bolsa “Haçan biz söýenimiz bilen öz watanymyzda bagtly ýaşarys? diýen soragy bererdim diýýär. Aman atly ýene bir okyjymyz: “Halkyň Stambulda we Dubaýda gul bolup işleýär. Sen ýeriňde oturmakdan utanaňokmy?” diýip soraýar.
Okyjylarymyzyň käbirleri bolsa, ýurtda bar diýilýän parahorluk meselesi barada käbir soraglary orta atypdyrlar. Mysal üçin, Yhtyýar atly okyjymyz: “Ýurdumyzda, pul bermeseň, işe, okuwa girip bolanok. Seniň mundan habaryň barmy? diýip sorardym” diýse, Reýhan: “Näçe adam para bermän okuwa we işe girdi? diýerdim diýýär.
Şol bir wagtda okyjylarymyzyň arasynda “öz beren soragyna dogry jogap alyp bilmejekdigini” ýazanlaram, ýurtda ähli zadyň gülala-güllükdigini tekrarlaýanlaram bar. Habyp alty okyjymyz “Iş ýok diýip nalyş etmäň, parahat ýurdumyzda işden köp zat ýok” diýip, soňra-da öz teswirini “Siziň isleýäniňiz alma biş - agzyma düş!” diýen nakyl bilen jemleýär.
Ýeri gelende aýtsak, bu soraglar we teswirler okyjylarymyzyň öz şahsy garaýyşlarydyr we olar Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
Eýran Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň resmileriniň 13-nji dekabrda Tährana boljak saparynyň dowamynda ylalaşyga gelinmeginiň mümkindigini aýtdy.
Hepdäniň anna güni Wenada Eýranyň Atom energiýasy boýunça halkara gullugyndaky ilçisi Ali Aşgar Soltaniýeh gullugyň dolandyryjy geňeşi bilen duşuşdy.
Onuň žurnalistlere aýtmagyna görä, eger Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Tähranyň esasy talaplaryny berjaý etse, Eýran indiki aýda halkara gözegçiligi üçin has giň mümkinçilik döreder.
Subut ediji dokumentler
Soltaniýehiň sözlerine görä, Eýran Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň Tähranyň ýadro programmasynyň harby maksatlara gönükdirilýändigini subut edýän dokumentleri görkezmegini isleýär. Eýranyň ilçisi şeýle dokumentler berilmese Eýranyň öz bähbitlerini goramakçydygyny aýtdy.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Eýranyň ýadro programmasynyň harby maksatlara gönükdirilýändigini tassyklaýjy dokumentleri şu çaka çenli berilmedi. Olaryň uly bölegi Günbataryň ýörite gulluklarynyň gizlin maglumatlaryna esaslanýar.
Analitikler Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň Eýranyň ýadro programmasy baradaky öz maglumatlarynyň çeşmesini görkezmek islemeýändigini bellemek bilen, onuň Tähranyň talabyna razylyk berjegine şübheli garaýarlar.
Hyzmatdaşlygyň aýratynlygy
Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň resmileri 13-nji dekabrda Tährana sapar edip, Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly soraglara Tähranyň jogap bermegini gazanmaga synanyşarlar.
BMG-ä hasabat berýän Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Tährana boljak bu saparynyň dowamynda ýurduň Parçin harby kompleksine barmaga rugsat berilmegini hem talap etmekçi.
Eýran Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň ýolbaşçysy Ýukiýa Amano bilen şu ýylyň maý aýynda Tähranda gelnen ozalky ylalaşyklaryndan ýüz öwrüpdi we ýadro gurallarynyň halkara gözegçiler tarapyndan giňişleýin barlanmagyna rugsat bermändi.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugy Eýran bilen hyzmatdaşlygynyň häzirki derejesine aladalanma bildirýär.
Atom energiýasy boýunça halkara gullugynyň Dolandyryjy geňeşiniň şu hepdede Wenada geçirilen iki günlük duşuşygynyň öňüsyrasynda bu edara Eýranyň ýakyn wagtda Fordow ýerasty obýektinde urany baýlaşdyrmak üçin ulanýan gurallarynyň sanyny artdyrmagynyň ähtimaldygyny habar beripdi.
Bilermenler Eýranyň ýadro ýaragyny döretmek üçin mümkinçiliginiň çäkli bolmagyna galýandygyny aýdýarlar.


text:
Türkmenistanda daýhanlar esasan döwlet plany esasynda galla, pagta öndürmek bilen meşgul bolýarlar. Resmi metbugatda berilýän habarlarda döwletiň daýhanlar üçin ähli mümkinçiligi döredýändigi aýdylýar.
Emma Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolýan kärendeçiler özlerine daýhançylykdan gazanç etmegiň ýyl-ýyldan kynlaşýandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda bu meseleler barada türkmen metbugatynda maglumat berilmeýär.
Azatlyk radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň Ýolöten etrabynyň «Watan» daýhan birleşiginden özüni Aýmele diýip tanadan kärendeçi bilen söhbetdeş bolup, türkmen daýhanlarynyň iş, gazanç şertleri bilen gyzyklandy.


text:
Bolgariýanyň premýer-ministri Plamen Oreşarskiý ýurduň irki saýlawlaryndan öň, aýlap dowam eden syýasy bulaşyklygy soňlamak umydy bilen, öz hökümetiniň işden çekilmegi barada arza berdi.
Bolgar parlamentiniň metbugat gullugynyň 23-nji iýulda çap eden beýanatynda işden çekilmek arzasynyň berlendigi tassyk edildi.
Parlamentiň ony 24-nji iýulda tassyklamagyna garaşylýar. Bu ýurtda 18 aýda dargaýan ikinji hökümetdir.
Oreşarskiniň hökümeti bir topar problema, şol sanda korrupsiýa garşy köçe protestleri, heläkçilikli sil we bank krizisi bilen ýüzbe-ýüz boldy.


text:
Düýn Çikagoda müňlerçe adam, şol sanda mugallymlar, tanymal din wagyzçylary sosial deňsizlik sebäpli köçelere çykdylar.
Manifestasiýaçylar biri-biriniň elinden tutup, şäheriň esasy köçeleriniň biriniň gatnaw böleginde oturyp, “Biziň mekdeplerimizi halas ediň! Biziň öýümizi halas ediň!” diýen şygarlara gygyrandan soň, polisiýa olaryň 27-sini saklady.
Çikagonyň şäher meri Ram Emanuel soňky onýyllykda ABŞ-da bolup geçýän ykdysady prosesleriň orta synpyň belli bir böleginde gahar-gazap döredýändigini, öň adamlaryň beýle duýgyny başdan geçirmändiklerini aýtdy.


text:
Bosgunykda ýaşaýan dünýä uýgurlar kongresiniň lideri Rebiýa Kadyr: “Düýn hytaý sudy tarapyndan uýgurlara garşy çykarylan höküm uýgurlarda diňe gahar-gazap döreder, ol hiç bir jähtden durnuklylyga we parahatçylaga ýardam etmez” –diýipdir. Suduň adalatly däldigini aýdypdyr.
Düýn uýgur awtonomiýasynyň paýtagty Urumçyda adam öldürmekde hem iýul aýynda köpçülikleýin etnigara çaknyşyklar wagty beýleki jenaýatlarda aýyplap, 6 adama ölüm jezasy berlipdir.
Tomusky çaknyşyklarda 200 töweregi adam heläk bolupdy.


text:
Demirgazyk Koreýany dollandyrýan Zähmet partiýasy 28-nji sentýabrda ýurduň ýolbaşçylarynyň maslahatynyň geçiriljekdigini yglan etdi.
Maslahatda möhüm kadrlar çalşygynyň bolmagyna garaşylýar. Bu barada 21-nji sentýabrda Demirgazyk Koreýanyň habarlar gullugy maglumat ýaýratdy.
Demirgazyk Koreýanyň Zähmet partiýasynyň doly düzüminiň gatnaşmagyndaky maslahatlar bu ýurtda gaty seýrek geçirilýär.
1980-nji ýylda geçirilen şuňa meňzeş ýygnakda ýurduň öňki ýolbaşçysy Kim Ir Sen öz ogly, Demirgazyk Koreýanyň häzirki ýolbaşçysy Kim Çen Iri öz mirasdüşeri diýip, yglan edipdi.
Günbataryň we Günorta Koreýanyň metbugatynda berlen maglumatlara görä, şu gezekki ýygnakda hem Kim Çen Iriň öz ogly Kim Çen Uny mirasdüşer diýip yglan etmegine garaşylýar.


text:
Sergeý Morozow adaty ýagdaýda wagtyny kinodaky märekeli sahnalar üçin toplanan aktýorlar bilen sene-mene edişip geçirýär. Ýöne saýlaw kampaniýasy wagtynda iş az-kem üýtgeýär. Morozowyň işi ýene-de märeke toplamak bolsa-da, bu gezek iş kino direktorlary üçin däl-de, syýasy partiýalar üçin edilýär.
Morozowyň aýtmagyna görä, onuň ýaňy-ýakynda eden bir işinden, ýagny prezidentlige umytly dalaşgär premýer-ministr Putini goldamak üçin märeke toplamakdan eden tamasy çykmandyr:
—Men 250 adam ýygnamaly boldum. Olara adam başyna 500 manat beriljek diýdiler. Ýöne üýşmeleňden soň sanap, biziň adamlarymyzy 85 edip goýdular. 160 adama eden işi üçin pul tölenmedi. Üýşmeleňden soň bermegi wada etseler-de, pul bermediler. “Bütewi Orsýet” öz borjuny ýerine ýetirmedi.
Moskwanyň polisiýasy 4-nji martda geçmeli prezidentlik saýlawlaryndan bir aý öň Putini goldamak üçin geçirilen bu köpçülikleýin mitinge 140 müňe golaý adamyň gatnaşandygyny aýtdy. Şonuň bilen deň wagtda adatdan daşary sowukda oppozisiýanyň geçiren ýygnanyşygyna hem gatnaşanlaryň sany, çak edilişine görä, 80 müň bilen 100 müňüň aralygynda.
Režimiň tarapyny tutup geçirilen üýşmeleňe gatnaşan köp bolsa-da, olaryň aglabasynyň pul wada edilip getirilendigi aýdylýar. Köp adamlary hem işleýän ýerleri ýa kärdeşler arkalaşyklary gelmäge mejbur edipdir.
Bu mitingi gurnan “Bütewi Orsýet” partiýasy. Onuň Moskwadaky sözçüsi Natalýa Burtsewa bu aýdylýanlar “prowokasiýa” diýýär:
—Biz hiç bir adamy gelmäge mejbur edemzok. Beýle ylalaşyklara hem gelemzok, ne dilden, ne-de ýazuw üsti bilen. Biziň eden bir zadymyz – gelmek isleýän adamlary bu üýşmeleňe çagyrmak boldy. Başga aýdylýan zatlaryň bary gybat, boş gürrüňler.
Mejbur edilenler şikaýat edýärler
Ýöne üýşmeleňe gatnaşanlaryň arasynda özleriniň oňa meýletin gatnaşmandygyny aýdýan adamlar köp. Orsýetiň halkdan gelýän şikaýatlara garaýan edarasy özlerine Putini goldap geçirilen mitinge gatnaşmaga mejbur edilendigi barada 200-e golaý mekdep mugallymlaryndan şikaýat gelip gowşandygyny aýdýar.
Şular ýaly şikaýatlar jemgyýetçilik sektorynyň beýleki pudaklaryndan-da gelipdir. Energiýa kompaniýasy “MosEnergonyň” işgäri Ýelena başlyklaryň özüni we beýleki bu üýşmeleňden habarly edendiklerini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, bu kompaniýanyň işgärlerine näresmi ýagdaýda iki gün dynç alyş wada edilipdir. Ýelena bu hakda şeýle diýýär.
—Olar bir bildiriş asyp, belli bir senede, belli bir wagtda ýygnanyşygyň gurnalýan ýerinde bolmagymyzyň zerurdygyny aýtdylar. Şeýlelikde biz geldik. Olar bizi hasaba aldylar. Onsoň awtobusa mündük. Bizi şeýdip alyp gitdiler.
Jemgyýetçilik sektorynyň işgärleriniň syýasy üýşmeleňler üçin ulanylmagy köp adamlary biynjalyk edýär. Olar muňa kärdeşler arkalaşyklarynyň köpçülikleýin mitinglere we beýleki üýşmeleňlere adam ibermäge borçly bolan döwri, ýagny sowet döwrüne dolanmak diýip düşünýärler.
Ýöne jemgyýetçilik goldawynyň fiziki demonstrasiýasy dalaşgärleriň çekişmelerinden, kampaniýa ritorikasyndan has täsirli bolan ýurtda bu däbiň dowam etme ähtimallygy ýokary.


text:
Ynha, indi birnäçe ýyl bäri Eýranyň häkimiýetleri ilata daşary ýurt telekanallaryny elýeterli edýän çanak antennalaryna garşy göreş alyp barýarlar.
Bu göreşiň çäginde Eýranda çanak antennalaryny ulanmak gadagan edildi. Polisiýa işgärleri çanak antennalaryny gözlemek, olary goparyp aýyrmak üçin köp wagt sarp edýärler.
Ýöne, häkimiýetleriň bu tagallalaryna garamazdan, olar bu göreşde ýeňilýäne meňzeýär.
Ne polisiýanyň barlag reýdleri, ne-de çanak antennalaryndan peýdalanýanlara salynýan agyr jerimiler ilaty özleriniň gowy görýän telegepleşiklerini görmekden saklap bilýär.
Ýakynda Kum şäherinde çanak antennalarynyň “ýaramaz täsiri” barada geçirilen seminarda bu mesele bilen bagly barlag geçirýän Mohammad Reza Hoşrow soňky maglumatlara salgylanyp, Tähranyň ýaşaýjylarynyň 65%-niň sputnik antennasyny ulanýandyklaryny mälim etdi.
Şeýle hem alym Hoşrow Eýranyň dini jümmüşi bolan Kum şäherinde, Eýranyň beýleki şäherlerinde bolşy ýaly, ilatyň 30-40%-niň çanak antennalaryndan peýdalanýandygyny aýtdy.
Ýöne Mohammad Reza Hoşrow bu sanlaryň çeşmesi barada hiç hili maglumat bermedi.
Eýranyň resmileri dürli çärelerde eden çykyşlarynda sputnik arkaly teleýaýlyma berilýän gepleşikleriň ilat arasynda meşhurdygyny boýun alyp, halka daşary ýurt telekannalarynyň ýaramaz täsirini duýdurdylar.
2011-nji ýylyň iýul aýynda Eýranyň ruhanylarynyň biri Ahmad Hatami sputnik telekanallaryny Eýranyň duşmanlary tarapyndan öz ýurduna garşy alnyp barylýan göreşiň bir bölegi diýip atlandyrdy.
—Sputnik teleprogrammalarynyň esasy maksady Yslama, Yslam Rewolýusiýasyna we beýik eýran halkyna garşy göreşmekden ybaratdyr—diýip, Ahmad Hatami juma namazynyň hutbasynda eden çykyşynda aýtdy.
Çanak antennalary eýranlylaryň köpüsi üçin senzurasyz maglumatyň çeşmesi bolup durýar. Şeýle hem, Eýranyň ýaşaýjylary sputnik antennalary arkaly öz telekanallarynda juda seýrek duş gelýän ýokary hilli şowhunly programmalara tomaşa edip bilýärler.
Eýran paýtagty Tähranyň zenan ýaşaýjylarynyň biri birnäçe aý mundan özal polisiýanyň geçiren reýdinde öz ýaşaýan jaýyndan çanak antennasy ýok edilensoň, dessine täze çanak antennasyny satyn almagyň ugruna çykandygyny “Pars hatlary” neşirine gürrüň berdi.
—Biz diňe sputnik telekanallaryndan lezzet alyp bilýaris. Döwlet telewideniýesinde görer ýaly zat ýok. Olar gelip meniň çanak antennamy alybersinler. Men barybir täzesini edinerin—diýip, ol zenan aýtdy.


text:
Stambuldaky protestler dowam etdirilýär. Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň habarçysy Glen Kates wakalaryň geçýän ýerinden habar berýär.
Hökümet baştutanynyň orunbasary Bulent Arinkiň 4-nji iýunda çykyş edip, kanuny goraýjylar tarapyndan berk çäreleriň görlendigi üçin ötünç sorandygyna garamazdan, Stambuldaky demonstrantlar yza çekiljege meňzemeýärler.
Taksim meýdançasynda ýygnanyşan demonstrantlar türk resmisiniň bu çykyşyndan soň hasam dogumlandylar. Olar öz şatlygynyň gapma-garşylyklaryň soňy hökmünde kabul edilmeli däldigini duýdurdylar.
"Demokratiýa garşy hereketler"
Protestçileriň gahar-gazaby premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogana garşy gönükdirilýär. Erdogan protestleri ret edip, olary “ekstremistik elemenleriň” goldamagynda amala aşyrylýan demokratiýa garşy hereketler diýip atlandyrypdy.
Söwda ugrunda işleýän 27 ýaşly Bora Gylyç Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş boldy. Onuň pikirine görä, hökümet özüniň çydamlylygyny görkezmek isleýän hem bolsa, iş ýüzünde çydamly bolup bilmeýär. Galyberse-de, hökümetiň diňe ötünç soramagy protestçiler üçin ýeterlik däl.
Protestçileriň aglaba bölegini 19 we 30 ýaş aralygyndaky ýaşlar emele getirýärler. Olardan biri bolan Gylyç Erdoganyň ýöredýän berk syýastynyň we raýatlaryň azatlyklaryny çäklendirýän hereketleriniň protestlere sebäp bolýandygyny aýdýar.
Ýene çaknyşyk bolar öýdülýär
Demonstrantlar bilen polisiýanyň arasynda bolan çaknyşyklar geçen gije Taksim meýdançasynyň golaýyndaky birnäçe ýerde ýüze çykypdy. Olaryň şu gije ýene-de ýüze çykjakdygy çak edilýär.
Golaýda ýerleşýän Inonu köçesinde protestçiler tagtadan, demir böleklerinden we duş gelen zatlardan barrikada gurmak bilen başagaý bolýarlar.
Türk artisti Taksim skwerinde protestçilere raýdaşlyk görkezýär, Stambul, 5-nji iýun, 2013.
Bu ýere üýşen demonstrantlar taýýarlykly görünýärler. Olaryň käbirlerinde hasadan edilen maskalar, käbirlerinde bolsa göz ýaşardyjy gazdan goraýjy maskalar bar.
Geçen gije protestçilere gysyş görkezen polisiýa öz hüjümlerini bes edende, uly bir ýeňiş gazanan ýaly, protestçiler öz şatlygyny bildiripdi.
Gorky we borç
Gözüne gan inen we gara dere batan Reha Ýundus hüjümiň astyna düşendigini, emma göz ýaşardyjy gazdan nädip goranmalydygyny we polisiýanyň hüjümine garşy durmagyň usullaryny bilýändigini gürrüň berdi.
20 ýaşly Mert ýurduň daşynda okaýar. Ol Torontonyň uniwersitetiniň studenti. Mert polisiýanyň rehimsizligi barada sosial ulgamlarda berlen maglumatlaryň özüni gorkuzandygyny boýun aldy, emma ol şonda-da protestleriň geçýän ýerine gelmäge özüni borçly hasap edendigini gürrüň berdi:
“Dogrusyny aýtsam, men munuň soňunyň nämä barjagyny bilmýärin, emma bir zatlar bolmalydyr. Bu öwrülişikli bir pursatdyr. Biz gul bolup galmalymy ýa-da ýok” diýip, Mert öz pikirini mälim etdi.


text:
Belarusyň Baş prokuraturasy Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň inisi Janyş Bakyýewi ekstradisiýa etmek barada Bişkegiň talabyny ret edendigini yglan etdi.
Edaranyň resmi web saýtynda çap edilen maglumata görä, Baş prokuratura gyrgyz tarapynyň talabynyň “syýasy sebäpden” edilendigini tankytlady.
Beýanatda belarus tarapynyň öz garaýyşyny Gyrgyzystana iýun aýynda mälim edenligi aýdylýar.
Awgustyň ortalarynda Janyş Bakyýewiň Minskde alnan suratlary internetde peýda bolýança, onuň Belarusda ýaşaýandygy anyk belli däldi.
Gyrgyzstanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew 2010-njy ýylda häkimiýet başyndan çetleşdirileli bäri, Belarusda ýaşaýar. Bakyýewler 2010-njy ýylda Gyrgyzystanda bolan gozgalaňdan soň ýurdy terk edipdiler.


text:
NATO-nyň başlygy Anders Fog Rasmussen ýaranlygyň Russiýanyň resmileri bilen geçirmegi planlaşdyran duşuşyklaryny soňa goýýandygyny we NATO-nyň Russiýa bilen ähli hyzmatdaşlyklaryny gözden geçirjekdigini aýtdy.
Rasmusseniň bu beýanaty Ukrainadaky ýagdaýlar, hususanda Krym ýarymadasyna rus goşunlarynyň girizilmegi sebäpli Günbatar bilen Russiýanyň arasyndaky dartgynlylyk dowam edýän mahaly çarşenbe güni ýaýradyldy.
Rasmussen NATO-nyň russiýaly kärdeşleri bilen agza derejesinde duşuşyklary “häzirlikçe” geçirmejekdigini, munuň deregine ol ýaranlygyň Ukrainyň raýat we harby liderleri bilen özara gatnaşyklaryny güýçlendirjekdigini aýtdy.
Rasmussen Russiýa bilen hyzmatdaşlygy soňa goýmak baradaky karar Moskwa bilen bilelikde Siriýanyň himiki ýaraglaryny ýok etmek hakyndaky plany hem öz içine alýar diýdi.


text:
Bilinşi ýaly Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşigi hem Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan bäri her ýyl Garaşsyzlyk baýramyna gabatlap dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenlerden çagyrýan adamlary bilen çäreler gurnaýar.
Türkmenistanyň metbugatynda bu çäreler, Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenler barada edýän aladalary hökmünde giňişleýin orun alýar.
Mälim bolşy ýaly, soňky wagtlarda diňe bir Siriýada we Yrakda ýaşaýanlar däl, eýse Türkmenistanyň "dul deňşir goňşusy" diýen ýaly türkmen-owgan serhedinde ýaşaýan owganystanly etniki türkmenleriň hem ýagdaýlary uruş şertlerinde hasam ýaramazlaşýar.
Dünýä türkmenleriniň aglaba köpçüliginiň uruş ýagdaýynda kyn günleri başdan geçirýän döwründe dünýä ýaýran türkmenlere hemaýatkärlik etmek maksady bilen döredilendigi aýdylýan Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň olara nähili peýdasy bolýar? Garaşsyzlyk baýramy çäginde geçirilýän Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşiginiň çärelerinde dünýä türkmenleriniň ýagdaýlary nähili ara alnyp maslahat edilýär? Türkmenistanyň Dünýä türkmenleriniň ynsanperwer birleşigi dünýä türkmenlerine nähili kömek edýär we etmeli?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky gepleşigini şu tema gönükdirýär.
Hemmeleri bu temadaky gepleşige bilýän maglumatlary, başdan geçirmeleri, tejribeleri we teklipdir-garaýyşlary bilen goşant goşmaga çagyrýarys. Habarlaşmak üçin biziň elektronik hat salgylarymyz: hat@azatradio.org we metbugat@gmail.com
Şeýle-de bu tema boýunça öz pikir-garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde ýazmagyňyza garaşýarys.


text:
Gürjüstan Orsýetiň goldaýan Abhaziýa we Günorta Osetiýa regionlary bilen serhetlerine gözegçilik etmäge ABŞ-niň kömek bermegini isleyär.
ABŞ-niň wise prezidenti Baýdeniň öz ýurduna saparynyň öň ýanyndaky çykyşynda, Gürjüstanyň Howpsuzlyk Geňeşiniň sekretary Tkeşelaşwili Ýewropa Birleşiginiň synçylaryna ABŞ-niň kömek etmegini Tbilisiniň isleýändigini aýtdy.
Ýewropa Birleşiginiň synçylary Orsýetiň BMG-niň we ÝHHG-niň synçylarynyň missiýalarynyň möhletini uzaltmaga böwet goýandan soň, Gürjüstanda galan ýeke-täk synçylardyr.
Indiki hepde Ýewropa Birleşiginiň Daşary işler ministrleri, guramanyň missiýasyny bir ýyla uzaltmak meselesine gararlar.
Geçen yylyň awgustyndaky Orsýet-Gürjüstan urşundan soňra, Ýewropa Birleşigi Gürjüstana 246 sany synçysyny ýollady.


text:
Ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiç duşenbe güni Kiýewde 70 ýyl ozal bolan Babiý ýar gyrgynçylygynyň pidalarynyň hatyra gününe gatnaşar.
1941-nji ýylyň sentýabrynyň ahyrynda, Kiýewi basyp alan nemes basybalyjylary ýewreýleri toplap, Babiý ýar gorpunyň gyrasynda durzup atypdyrlar. Bu gyrgynçylyk birnäçe günläp dowam edipdir.
Babiý ýar gyrgynçylygynda 33,700-den gowrak ýewreýiň öldürilendigi aýdylýar.
Nemes basybalyjylary bu ýerde 100 müňden gowrak adamy, şol sanda Gyzyl goşunyň ýesir düşen esgerlerini hem jezalandyryp öldüripdirler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2011-nji ýylyň 25-nji oktýabrynda Aşgabatda “Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyny çagyrmak hakyndaky” permana gol çekdi. Permana görä, ýaşulular maslahatyny guramaçylykly geçirmek, gelen teklipleri düýpli öwrenmek maksady bilen döwlet komissiýasy döredilip, onuň düzümi tassyklandy.
Ýaşulular maslahaty Türkmenistanda öňki prezident tarapyndan 1990-njy ýylda döredildi. Aradan 2-3 ýyl geçip-geçmän, ol Halk maslahatyna öwrüldi. 2008-nji ýylda ýurduň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasynyň kabul edilmegi bilen, Türkmenistanyň Halk maslahaty ýene Ýaşulular maslahatyna öwrüldi we ol halk häkimiýetiniň iň ýokary wekilçilikli organy bolmaklygyndan diňe maslahat beriji jemgyýetçilik guramasy statusyny aldy.
Baş tema
Oktýabrda geçiriljek Ýaşulularyň maslahatyna ilat köpçüligi uly tolgunma bilen garaşýar diýlip, habar berilýär. Sebäbi soňky üç-dört aýyň dowamynda Aşgabat şäheriniň hem-de ýurduň beýleki welaýatlarynyň ýaşulularynyň maslahatynda garalan meseleler Türkmenistanyň geljekki syýasy ugruny saýlap almagynda bu maslahatyň uly rol oýnajakdygyny görkezýär.
Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatynyň başlygynyň orunbasary Myrat Garryýewiň Aşgabat şäher hem-de welaýat ýaşulular maslahatynda oktýabr aýynda geçiriljek döwlet derejesindäki Ýaşulularyň maslahatynda ähli ýaşulularyň adyndan Berdimuhamedowa “Arkadag” diýen ady bermek barada (manysy: ýakyndan goldaw berýän, arkaňy tutýan, tarapyňy çalýan), mundan başga-da Ahal welaýatynyň täze administratiw şäherine Arkadag diýen ady dakmak barada teklip bilen çykyş etmegi ýaşululara ündeýändigini şol maslahatlara gatnaşanlar gürrüň berýärler.
Ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde welaýatlarda, Aşgabat şäherinde ýaşulularyň maslahatynyň geçirilişi bilen bagly berilýän maglumatlarda Myrat Garryýewiň öňe sürýän teklipleri agzalmaýar.
Türkmen mediasynda eýýäm bir ýyla golaý wagt bäri Berdimuhamedowa “Arkadag” diýlen epitet goşulýar. Ýöne bu at häzirlikçe "mertebeli", "hormatly", "mähriban" diýen sözler ýaly, diňe mahabatlandyryjy söz hökmünde getirilýär. “Arkadag” epiteti heniz “Türkmenbaşy” epitetiniň derejesine ýetirilenok.
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow 1992-nji ýylda özüne "Türkmenbaşy" diýen ady dakdyrypdy. Şol döwrüň ideologiýasy ençeme ýyllap bir bitewi döwletsiz ýaşan türkmenleriň garaşsyz döwlet bolmagynda hut Saparmyrat Nyýazowyň aýratyn tagallasynyň bardygyny öňe sürüp, ýurduň ilkinji prezidentine "Türkmenbaşy" diýen epitetiň berilmegini gazandy. Netijede ýurtda Saparmyrat Türkmenbaşynyň şahsyýet kulty döredildi.
Nyýazow 2001-nji ýylyň 22-nji maýynda, Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 10 ýyllygy mynasybetli Dünýä türkmenleriniň gumanitar birleşiginiň Aşgabatda geçirilen VI ýubileý konferensiýasynda öz adynyň öňünden “Beýik” sözüniň goşulmagyny gazandy. Dünýä türkmenleriniň “haýyşy” boýunça gelnen karardan soň, Saparmyrat Nyýazowa Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy diýlip ýüzlenmeli edildi.
Saýlawlaryň öňüsyrasynda...
Ýaşulularyň maslahaty Aşgabatda fransuz kompaniýasy tarapyndan gurulýan Maslahatlar köşgünde geçiriler. Maslahatyň geçiriljek gününe çenli bu bina doly taýýar bolar. Bu binanyň düýbüni Saparmyrat Nyýazow heniz aradan çykmanka tutup gidipdi.
Maslahatlar köşgünde geçiriljek Ýaşulularyň maslatynda Berdimuhamedowa Saparmyrat Nyýazowa berlen aýratyn hukuklaryň berilmezligi mümkin diýlip garaşylýar. Sebäbi prezident saýlawlarynyň möhleti eýýäm köpçülige aýan edildi. Emma öňde durýan prezident saýlawlaryna onuň ýeke-täk kandidat hökmünde görkezilmeginiň ähtimallygy welin ýok däl diýip, ýerli çeşmeler habar berýärler.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew Ýaşulular maslahatyny Nyýazowyň döwründe hereket eden Halk maslahatynyň mirasdüşeri diýip atlandyrdy. “Munuň özüniň hukuk güýji ýok. Bu diňe maslahat beriji geneş hökmünde önki Halk maslahatynyň ýerine döredildi” diýip, Bugaýew aýdýar.
Ýaşulular maslahatyna her welaýatdan we Aşgabat şäherinden 100 adam, şeýle-de intelligensiýa wekilleri, student ýaşlar we ýokary wezipelerde işleýän işgärler gatnaşýarlar. Bu bir tarapdan Gündogardaky gadymdan gelýän edebe, ýörelgä bap gelýär. Sebäbi türkmenler gadymdan öz ýaşulularyna uly hormat goýýarlar. Ýaşulular şol hormata akyl-paýhaslary we bitirýän işleri bilen mynasyp bolupdyrlar.
“Häzirki Ýaşulular maslahatyna ýygnanýanlar welin, ýaşulular däl. Olar diňe el çarpýanlar. Döwlet syýasatyny hiç hili pikirlenmezden, kabul edilýän karary seljermezden, el çarpyp, özlerine berilýän sowgady goltugyna gysyp çykyp gaýdýan adamlar” diýip, Bugaýew aýdýar.
25-nji oktýabrda geçiriljek bu geňeş 2012-nji ýylyň 12-nji fewralyndaky prezident saýlawlarynyň öňüsyrasynda geçirilýär.
Şu ýylyň 8-nji iýulynda Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde oppozisiýa girýän adamlary prezident saýlawlaryna gatnaşmaga çagyryş etse-de, Berdimuhamedow olaryň özlerine bäsdeş bolup bilmejegine düşünýär diýip, synçylar belleýärler. Baş Kanunyň 51-nji maddasynda soňky on bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan hem-de döwlet edaralarynda, jemgyýetçilik birleşiklerinde, kärhanalarynda, edaralarynda, guramalarynda işläp gelýän Türkmenistanyň raýaty Türkmenistanyň Prezidentligine saýlanyp bilner diýlip ýazylan. Şu sebäpden daşary ýurtlarda ýaşaýan oppozisiýa wekilleriniň prezident saýlawlaryna gatnaşmaga hiç hili şanslary ýok diýerlikdir.
Ýerli çeşmeleriň goşmaça maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Resmi Aşgabat Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň soňky maslahatynda Türkmenistanyň prezidentiniň Neşä garşy döwlet gullugynyň başlygy Aman Garaýewe berk käýinç yglan edendigini habar berýär. Şeýle hem prezident Gurbanguly Berdimuhamedow içeri işler ministriniň orunbasary Berdimuhammet Rejebowy, IIM-niň Lebap welaýat departamentiniň başlygy Kakamyrat Berkeliýewi wezipelerinden boşatdy. Prezident Türkmenistanyň saglygy saklaýyş ministri Gurbanmämmet Elýasowa bolsa berk käýinç yglan etdi.
Resmi maglumatlarda bu çäreler agzalan emeldarlaryň “işde goýberen kemçilikleri sebäpli” görüldi diýlip görkezilýär. Türkmenistan häzir uly syýasy wakanyň, geljek ýyl geçiriljek prezident saýlawlaryna kandidatlaryň hödürlenmeginiň bosagasynda dur. Prezidentiň soňky gören çäreleriniň muňa dahyly barmy? Resmilere näme üçin käýinç berildi? Şu mesele boýunça Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýokary derejeli çinowniklere garşy şeýle berk çäreleriň şu wagt görülmegine ilat köpçüliginde nähili garaýyşlar, pikirler bar?
Amanmyrat Bugaýew: Ýolbaşçylara duýduryş-käýinç berlende-de, hatda wezipesinden boşadylanda-da aç-açanlyk, aýdyňlyk ýok. “Işde goýberen kemçilikleri üçin” diýlip, käýinç berilýär ýa işden boşadylýar, wessalam. Ýol berlen kemçiligiň nämedigini çen-çak bilen gözlemeli bolýar. Çen-çakyň bolsa hakykata çapraz gelmegem mümkin, hakykaty ýoýmagam mümkin.
Azatlyk Radiosy: Beýleki postsowet döwletleriniň habar agentliklerine syn edip görýäris. Pylan çinownige, pylan ministre käýinç berildi diýlen zat ýok. Türkmenistanda bar.
Amanmyrat Bugaýew: Çakym çak bolsa, yglan edilýän käýinçler, işden boşatmalar döwlet baştutanynyň ýurtda bolup geçýän ähli zatdan habarlydygyny, hiç zady ünsden düşürmeýändigini halk köpçüligine aýan etmek üçin edilýän propagandistik ädimem bolmagy mümkin. Sebäbi aňyrsy bir hepdeden Türkmenistanyň prezidentligine dalaşgärleri hödürlemek kampaniýasy başlanýar. Häzirki yglan edilýän käýinçler şonuň öňüsyrasyndaky propagandistik matlap bilen edilýän iş bolmagy juda ähtimal.
Azatlyk Radiosy: Nyýazow döwründe-de köp ýokary derejeli ýolbaşçylara berk käýinç berildi, wezipeden kowuldy. Şol tendensiýa Berdimuhamedow döwründe-de, habarlardan belli bolşy ýaly, dowam edýär. Munuň düýp sebäbi nämeden ybarat?
Amanmyrat Bugaýew: Munuň düýp sebäbi köplenç şol wezipä bellenýän adamlar öz ýolbaşçylyk edýän pudagynyň işine näbelet adamlar, ýa bellenen ugry boýunça spesialist däl, ýa-da spesialistem bolsa, şol ugurdan tejribesi juda az adamlar bellenýär. Şahsy wepalylyk, şahsy gatnaşyklar esasynda ýüzugra bellenilýär, soňam käýinç yzyna käýinç.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat, bu işleriň netijesi barasynda, şol adamlaryň etmişi barasynda irde-giçde halka dogry maglumat berilýärmi?
Amanmyrat Bugaýew: Ýok, şeýle maglumat halk köpçüligine hiç wagtam ýetirilmeýär, hatda käbir ýokary wezipeliler işden boşadylandan soňra türmä-de ýollanýar, ýöne munam halk diňe il içindäki myş-myşlardan bilip galýar. Resmi metbugatda bu zatlar hakynda gürrüň edilmeýär.
Käýinç yglan edilenleriň arasynda Türkmenistanyň saglygy saklaýyş we derman senagaty ministri-de bar. Gurbanguly Berdimuhamedow 2007-nji ýylda prezidentlige hödürlenende, ol ynanylan adam hökmünde Berdimuhamedowyň kandidaturasyny mahabatlandyrypdy. Berdimuhamedowyň terjimehalyny, onuň iş başarjaňlyk ukybyny saýlawçylara ýetiren Gurbanmämmeit Elýasowdy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen häkimiýetleri ýurtda demokratik reformalaryň geçirilýändigini aýdýarlar. Ine, şunuň ýaly berk käýinçleriň, wezipeden boşatmalaryň düýp sebäbi barasynda maglumat berilmezligini ilat köpçüligi nämeden görýär?
Amanmyrat Bugaýew: Sebäbi ýapyklyk, ýaşyrynlyk. Ähli zat perdäniň aňyrsynda galýar. Aç-açanlyk ýok.


text:
Orsýetde demonstrasiýalar baradaky täze kanun şenbe gününden başlap güýje girdi.
Şu geçen hepde parlamentiň aşaky we ýokarky palatasy tarapyndan tassyklanan hem-de anna güni prezident W.Putin tarapyndan gol çekilen bu täze kanunyň teksti şu gün “Rossiýskaýa gazeta” atly gazetde çap edildi. Kanunyň tekstiniň gazetde çap edilmegi bilen, ol resmi güýje girýär.
Indi täze kanuna görä, rugsat berilmedik demonstrasiýalara gatnaşan her bir raýata 9 müň dollara çenli jerime salnyp bilinýär.
Şeýle düzgün bozmalar üçin hökümet resmilerine salynýan jerimäniň möçberi iki esse köp. Orsýetiň parlamentinde bu kanunyň taslamasyna oppozision fraksiýalar garşy çykyş etdiler.


text:
Sişenbe güni giçlik Liwiýanyň Bengazy şäherindäki amerikan konsullygyna garşy granatamýot bilen edilen hüjümde konsullygyň üç sany beýleki işgäri bilen birlikde, amerikan ilçisi Kristofer Stiwens hem bu hüjümiň pidasy boldy.
Maglumata görä, bu wakada ýaragly adamlaryň bir topary amerikan konsullygynyň binasyna raketa oklaryny atyp we jaýlary ýakyp, ýykan-ýumrançylyklary döredipdir.
Liwiýanyň resmileri bu hüjümiň ýakynda Birleşen Ştatlarda “Musulmanlaryň bigünäligi” ady bilen döredilen bir filme garşy gahar-gazap bilen bildirilen reaksiýa bolandygyny aýdýarlar.
Sişenbe güni Liwiýanyň gonşusy Müsürde-de ýüzlerçe protestçi bu filme garşy protest bildirip, Kairdäki amerikan ilçihanasynyň öňünde demonstrasiýa geçirdi.


text:
Türkmenistanyň "Türkmenpoçta" edarasynda yglan edilen täzelik, hususy awtoulagy bilen Mary-Aşgabat aralygynda gatnaýan taksiçi Hemrany alada goýýar. Onuň aýtmagyna görä, eger bu reforma başa barsa, onuň özi ýaly käbir taksiçileriň girdejisine täsir ýetirmegi mümkin.
Gürrüň Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligine degişli "Türkmenpoçta" poçta aragatnaşyk döwlet kompaniýasynyň öz hyzmatlaryny giňeldip "çaparçylyk hyzmatyny" hödürläp başlandygy barada barýar. Bu bildirişiň yglan edilenine indi bir aý boldy.
"Türkmenpoçtanyň" hödürläp başlan we çaparçylyk hyzmaty diýlip atlandyrylýan bu proýekt dört sany aňlatmany ulanýar: gapydan – gapa çenli gowşurmak, wagtyna görä gowşurmak, bellenen wagtda gowşurmak we belli günde gowşurmak.
"Bu hyzmatlar bilen Hemra ýaly taksiçiniň nähili ilteşigi bar?" diýilmegi mümkin, emma beýleki taksiçiler bolmasa-da, Hemra öz girdejisiniň bir bölegini ýolagçylary daşamak bilen bir hatarda edil şu hyzmatlary hödürlemek arkaly gazanýar.
Tapawutlyklar
Onuň aýtmagyna görä, özüniň poçta hyzmatlary bilen meşgullanmagynyň sebäbi, "Türkmenpoçtanyň" hyzmatlarynyň juda haýallygy bilen bagly. Meselem, "Türkmenpoçtanyň" ýollanmasy bilen iberilen zat bir welaýatdan beýleki welaýata 36 sagatda gowşurylýan bolsa, Hemra bu hyzmaty 7-8 sagatda bitirýär.
Şeýle-de Hemra "Türkmenpoçtadan" tapawutlylykda, ýollanmalary onuň eýesinden alyp, iberilen adama öz eli bilen gowşurýar. "Türkmenpoçta" bilen deňeşdirilende taksiçi Hemranyň hödürleýän nyrhy hem göz-görtele arzan.
Hemra Mary-Aşgabat aralygyndaky ýollanmany 10 manada alyp gidýän bolsa, "Türkmenpoçta" bu hyzmaty üçin 20 manat talap edýär. Üstesine, adamlar öz ýollanmalaryny poçtahana öz eli bilen eltip bermeli bolýarlar; agramyna görä, ýollanmanyň bahasy has hem ýokary galyp bilýär.
"Türkmenpoçta" döwlet kompaniýasy bilen deňeşdirilende, hususy taksiçileriň bu ugurdan hödürleýän hyzmatlarynyň müşderiler üçin ýene bir amatly tarapy hem – olaryň gije-gündiz, hatda hepde soňunda hem müşderiniň hyzmatynda bolmagydyr.
"Türkmenpoçtanyň" öz çaparçylyk hyzmatlary barada ýakynda çap eden bildirişinden çen tutulsa, agzalýan kompaniýa duşenbe-anna günleri sagat 17.00-a çenli, sişenbe güni bolsa 13.00-a çenli işleýär. Emma häzirki täzeligiň netijesinde bu ýagdaýyň üýtgemegi mümkin. Ynha, Hemrany alada goýýan zat hem şu.
Bildirişde aýdylyşyna görä, "Änew-Aşgabat-Abadan aralagynda bir sany ýollama ugratmak üçin 10 manat, welaýat merkezlerine we Türkmenbaşy şäherine bolsa 20 manat tölemeli diýlip görkezilipdir. Emma bu gysga bildirişde ýollanmalaryň agramy barada jikme-jik maglumat berilmeýär.
Şeýle-de ýurduň daşyna iberilýän gyssagly ýollanmalar barada nähili täzeligiň boljagy hem aýdylmaýar. UPS, DHL , FeDEx ýaly halkara poçta kompaniýalary bolmadyk Türkmenistanda daşary ýurtlara gyssagly ýollanma ibermek häzirki döwürde uly problema bolup galýar.


text:
Orsýetiň Ýakutiýa regionynda “Aziýanyň ýaşlary” ady bilen geçirilen halkara ýaryşynda, türkmen pälwany erkin göreş boýunça bürünç medaly almagy başardy.
Döwlet Orazgylyjow 58 kg. agrama çenli sportsmenleriň arasynda çykyş etdi. Orazgylyjow ýaryşyň dowamynda jemi dört duşuşygy geçirdi. Ol ilki bilen orsýetli, soňra hem koreý sportsmenlerinden üstün çykmagy başardy.
Ýarym finalda türkmen atleti Mongoliýanyň göreşijisinden ýeňlip, üçünji orun üçin duşuşykda hem eýranly päwlany ýeňmegi başardy.
Resmi maglumata görä “Aziýanyň ýaşlary” halkara ýaryşy her dört ýyldan geçirilip, şu ýyl oňa sportuň 20 töweregi görnüşi boýunça, 3 müňe golaý sportsmen gatnaşypdyr.
Häzir Döwlet Orazgylyjow erkin göreş boýunça Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda geçiriljek, ýetginjekleriň arasyndaky dünýä çempionatyna taýýarlyk görýär diýip, türkmen mediasy habar berýär.


text:
Orsýetiň Sibir regionynyň Omsk şäherinde harby binalaryň ýumrulmagynda 23 orsýetli esger wepat boldy, diýip Orsýetiň Goranmak ministrliginiň metbugat-wekili 13-nji iýulda habar berdi.
12-nji iýulda 42 desantçynyň dynç alýan dört harby jaýynyň poly ýumruldy. Igor Konaşenkow “daşyň aşagynda galan 42 esgeriň ählisi tapyldy. Olardan 23 adam wepat boldy”, diýdi.
Orsýetiň media maglumatlaryna görä, pidalaryň köpüsi 18 we 24 ýaş aralygyndaky erkek adamlardy. Ýaralananlaryň käbiri bejergi almak üçin uçar arkaly Moskwa äkidildi.
Hadysanyň bolan ýerine halas edijiler, gözleg edýän itler we Moskwadan uçar arkaly eltilen medisina enjamlary alnyp baryldy.
Orsýetiň paýtagtyndan 2200 kilometr uzaklykda ýüze çykan bu hadysanyň sebäpleri barada derhal habar berilmedi.
Interfaks agentligi regional harby derňewçilere salgylanyp, ýol berlen bolmagy mümkin säwlikler boýunça iş gozgalandygyny habar berdi.


text:
Dil her bir milletiň milli baýlygy hem baş aýratynlygy bolup durýar. Sebäbi dil asyrlar boýy ýuwaş-ýuwaşdan kemala gelýär, ösýär hem kämilleşýär. Dil özüne milletiň taryhyny hem durmuş aýratynlygyny siňdirýär.
Şonuň bilen birlikde, dil uly medeni miras bolup, ol halk döredijiligini, dürli rowaýatlary, halk arasynda ýaşap gelýän taryhy maglumatlary özünde saklaýar. Şol bir wagtda, dil janlydyr, ol yzygiderli täzelenýär hem onda belli bir alamatlar könelýär, hatda düşüp galýar.
Diliň şu ägirt uly mümkinçiligini dürli sözlükler özünde jemleýär hem oňa dogry düşünmäge ýardam edýär. Bir halkyň içinde haýsydyr bir sözüň bir ýerde bir hili manyda, başga ýerde başgaça manyda gelýän ýagdaýlary-da bolýar.
Şu nukdaýnazardan, milletiň dili boýunça sözlükler edebi diliň kadasyny kesgitleýär. Ol ýa-da beýleki bir sözüň takyk manysyny hem takyk dogry ýazylyşyny görkezip bilýärler.
Şu babatda geçen asyrda türkmen dili boýunça ençeme sözlük taýýarlanyldy. Şolaryň arasynda bir sözlük aýratyn gymmatly hem möhüm ähmiýete eýedir. Ol “Türkmen diliniň sözlügi” atly düşündirişli sözlük bolup, 1962-nji ýylda çapdan çykdy.
Gynançly tarapy, bu sözlük öz many-mazmuny boýunça ýeke-täk gollanmadyr. Şondan soň geçen 50 ýylyň içinde türkmen diliniň düşündirişli sözlügi gaýtadan, täzeden işlenen görnüşde çap edilmedi.
Azatlyk Radiosy “Türkmen diliniň sözlüginiň” ähmiýeti we onuň möhümligi barada žurnalist hem şahyr Aşyrguly Baýry bilen söhbetdeş boldy.
Şu temadan ýörite gepleşigi diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Amerikanyň hökümet edaralaryna, media guramalaryna we hususy kompaniýalaryna gönükdirilen kiber hüjümleri Birleşen Ştatlar bilen Hytaýyň birek-biregi günälemegine getirdi.
Ak Tamyň sözçüsi Jaý Karneý kiber ogurlygy barada Birleşen Ştatlaryň Hytaýyň ýokary derejeli resmileriniň, şol sanda harbylarynyň ýanynda hem ençeme gezek öz aladalaryny beýan edendigini aýtdy.
Hytaýyň Daşary işler ministrligi bolsa haker hüjümlerinde hökümetiň eli bar diýilýän aýyplamalary "esassyz" diýip, ret etdi. Ministrlik internet arkaly edilýän hüjümlerden Hytaýyň özüniň hem pida çekýändigini, Hytaýyň internet saýtlaryna gönükdirilýän hüjümleriň aglabasynyň Birleşen Ştatlardan gelýändigini aýtdy.
Dawa-jenjeliň sebäbi
Bu dawa-jenjele Apple kompaniýasynyň özüniň golaýda hakerler tarapyndan hüjüme uçrap, käbir işgärleriniň "Makintoş" kompýuterlerine zyýan ýetendigini bildirmegi sebäp boldy.
Birleşen Ştatlaryň bir howpsuzlyk kompaniýasy bir raportda Amerikanyň hökümetine, korporasiýalaryna we media kompaniýalaryna garşy gönükdirilýän bu hüjümlerde eli bar diýip, Hytaýyň bir harby birikmesini günäledi.
Hytaýyň halk armiýasyna degişli "61398 birikme" Şanhaýda ýerleşýär. Amerikanyň howpsuzlyk kompaniýasy "Mandiant" bu birikmäni Birleşen Ştatlaryň dürli senagat pudaklarynda iş alyp barýan iň azyndan 141 guramadan 2006-njy ýyldan bäri ýüzlerçe terabaýta barabar maglumat ogurlygynda aýyplady.
Pida çeken guramalaryň köpüsi Amerikada, az sanlysy hem Kanadada we Britaniýada ýerleşýär.
Hytaý harbylary hakerleri ulanýar
Raportda aýdylyşyna görä, Hytaýyň harby sektorynda iň azyndan ýüzlerçe ekspert haker işleýär.
Hytaýyň Daşary işler ministrligi bu hasabaty "rudimentar maglumatlara" esaslanýar diýip, ret etdi.
"Hytaý hakerlige berk garşy. Ol bu barada degerli kanunlar, düzgünler girizdi. Hakerlik işleriniň öňüni almak üçin berk çäreler kabul etdi. Hytaýyň özi hem internet üsti bilen bolýan hüjümlerden pida çekýär" diýip, Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Hong Leý aýtdy.
Waşingtonda Ak Tamyň sözçüsi Karneý "Mandiant" kompaniýasynyň hasabatyndan Amerikanyň resmileriniň habarlydygyny bildirse-de, bu hasabat barada ýörite beýanat bermekden saklandy.
ABŞ alada bildirýär
Ýöne ol amerikan resmileriniň bu barada öz aladalaryny Hytaýa ýetirendiklerini aýtdy: "Biz kiber ogurlyk barada öz aladamyzy Hytaýyň ýokary derejeli resmilerine, şol sanda harbylaryna-da ençeme gezek mälim etdik. Bu işi ýene-de ederis".
Karneý prezident Barak Obamanyň öten hepde eden ýyllyk ýüzlenmesinde hem bu barada ýörite durup geçendigini belledi: "Milli howpsuzlyk meýdanynda bu biziň üçin bir esasy mesele. Amerikanyň ykdysadyýetine, milli howpsuzlygyna kiber hüjümleri arkaly, şol sanda söwda maglumatlarynyň ogurlanmagy zerarly abanýan howp Birleşen Ştatlary ýokary derejede aladalandyrýar".
Birleşen Ştatlarda “The New York Times", “The Wall Street Journal", sosial ulgam saýty "Facebook", "Twitter", indi hem "Apple" soňky wagtlarda kiber hüjüme uçran kompaniýalaryň hataryndadyr.


text:
Penşenbe güni Müsüriň Merkezi saýlaw komissiýasy prezidentlik saýlawlarynyň netijesini yglan etmekligi yza süýşürdi.
Ozalbaşda saýlawlaryň netijesiniň penşenbe güni yglan ediljekdigi habar berlipdi. Emma Müsüriň saýlaw komissiýasy saýlawlarda galplyklaryň bolandygy baradaky şikaýatlara garamakçydygyny aýdyp, onuň netijesini yglan etmekligiň yza süýşürilendigini mälim etdi.
Müsürde şenbe we ýekşenbe günleri geçirilen ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda “Musulman Doganlygy” partiýasyndan kandidat Muhammad Mürsi bilen ýurduň ozalky premýer-ministri Ahmed Şafik özara bäsleşdi.
Saýlawlaryň resmi netijesine garaşmazdan, olaryň ikisi-de özleriniň ýeňiş gazanandyklaryny öňe sürýärler.
Ynam peselýär
Synçylar saýlawlaryň netijesini yglan etmekligiň yza süýşurilmeginiň ilatyň tutuş saýlaw prosesine bolan ynamyna ýaramaz täsir etmek howpunyň bardygyny aýdýarlar.
Bu iki kandidatyň tarapyny tutýan toparlaryň arasyndaky ynamsyzlyk soňky günler has-da güýçlendi. Muňa bir hepde mundan ozal Ýokary Konstitusion suduň parlamenti dargatmagy we parlamentiň ygtyýarlyklarynyň köpüsiniň harby häkimiýete geçmegi ýaly wakalar has-da uly itergi berdi.
Parlamentde agdykdyk edýän “Musulman Doganlygy” partiýasynyň wekilleri suduň bu kararyna uly nägilelik bilen reaksiýa bildirdiler.
Bu partiýanyň resmileri Hosni Mübäregiň döwründe wezipä bellenen sudýalar tarapyndan parlamentin dargadylmagyny Mubäregin rejimine degişli ozalky resmiler tarapyndan “ýumşaklyk bilen amala aşyrylýan häkimiýet agdarylyşygy” diýip atlandyrdylar.
Prezidentiň ygtyýarlygy çäkli
Indi köp adamlar “Musulman Doganlygy” partiýasyndan kandidat Muhammad Mürsiniň ýeňiji diýlip yglan edilip, prezidentlik wezipesini eýelän halatynda-da, onuň ygtyýarlyklarynyň çäklendirilen ýagdaýda boljakdygyny aýdýarlar.
Britaniýada iş alyp barýan “Çatham House” atly syýasy barlaglar merkeziniň regional analitigi Maha Azzam harbylaryň ele alan esasy ygtyýarlyklaryndan biriniňem Hosni Mübärek häkimiýetden çetleşdirilenden soň, täze konstitusiýanyň taslamasyny düzmek boýunça ele alan ygtyýarlygydygyny aýdýar.
Elbetde, geljekde konstitusiýa giriziljek üýtgetmelere we goşmaçalara weto goýmak hukugyna harbylar bilen birlikde prezident hem eýe bolar. Ýöne analitik Maha Azzam ahyrky netijede bu baradaky gutarnykly kararyň Ýokary Konstitusion suda baglydygyna ünsi çekýär.
Müsüriň Ýokary Konstitusion sudunyň sudýalarynyň Hosni Mübäregiň döwründe wezipä bellenen sudýalardygyna ünsi çekmek bilen, analitik Maha Azzam bu suduň çykarjak kararynyň-da harby häkimiýetiň bähbidine boljakdygyny öňe sürýär.


text:
Pakistan dawaly Kaşmir regionynda özüniň iki esgeriniň Hindistanyň harbylary tarapyndan öldürilendigini aýdýar.
Harbylar pakistanly esgerler geçen gije göz öňünde tutulýan serhetde “Hindistanyň prowokatiw oduna ýagdaýa görä jogap berdiler”, diýip 29-njy sentýabrda aýtdylar.
Maglumata görä, ok atyşyk Bhimber, Kel, we Lipa atly obalaryň golaýynda alty sagada golaý wagtyň dowamynda bolupdyr.
Premýer-ministr Nawaz Şarif Hindistanyň harbylaryny aýyplady.
Şol bir wagtyň özünde-de Hindistanyň harbylary şäherçelerde geçirilmegi planlaşdyrylan hüjümleriň öňüni almak boýunça “dykgat bilen zarba” urandygyny aýtdylar.
“Şol terrorçylara we olara ýardam bermäge synanyşanlara uly zyýan ýetirildi”, diýip general-leýtenant Ranbir Singh aýtdy.
1947-nji ýylda Britaniýanyň häkimiýetiniň tamamlanmagyndan soň Pakistanyň we Hindistanyň arasynda bölünen Kaşmirde iki ýurduň arasynda ýygy-ýygydan ok atyşyklar bolýar.
Ýurtlaryň ikisi-de dawaly Gimalaýi territoriýasyny özüniňki hasaplap iki sany uruşy başdan geçirdi.


text:
Özbegistanyň Nawoi şäherinde tebigy gazyň partlamagy zerarly alty adam öldi we ýedi adam ýaralandy.
Derňewçileriň aýtmagyna görä, ýaşaýyş jaýyň gaz bilen üpjünçiliginiň ençeme sapar kesilmegi sebäpli öý eýeleri gaz ojagynyň gözeneklerini açyk galdyrypdyrlar. Gaz gaýtadan berilip başlansoň partlama emele gelipdir.
Özbegistanyň raýatlary gaz ojaklaryny öz jaýlaryny ýylatmak üçin ulanýarlar. Sowet döwründe gurulan merkezleşdirilen ýyladyş sistemasy işlemeýär. Soňky günlerde Merkezi Aziýa regionynda howa adaty bolmadyk ýagdaýda sowuk boldy.
Geçen hepdede Samarkand regionynda dört adamdan ybarat maşgala gazdan zäherlendi. 2-nji fewralda Fergana regionynda dört adamdan ybarat ýene bir maşgala gazyň partlamagynyň netijesinde öz oýünde ýandy.


text:
Soltan Sanjar
{{ | ady = Ahmed Sanjar | surat = Sultan Sanjar mausoleum.jpg | surat_ölçegi = 200px | başlık = Merv Soltan Ahmet Sanjar aramgähi | veraset = Büyük Selçuklu Sultanı | hökümdarlyk_senesi = 1118-1153 | täç_geymesi = | ondan_öňki = II. Mahmud | veziri = | soňra_gelen = Imperiýa ýykyldy | veraset1 = Horasan Selçuklu Sultanı | hökümdarlyk_senesi1 = 1097-1118 | täç_geymesi1 = | ondan_öňki1 = Arslan-Argun | veziri1 = | soňra_gelen1 = Imperiýa ýykyldy | mirasdüşeri = | aýaly = Türkan Hatyn
Rusudan Hatyn | çagalary = | doly ady = Muizzeddîn Adudüddewle Ebu'l-Haris Ahmed Sanjar bin Mälikşa | hanedan = | kakasy = Mälikşa | ejesi = maglumat ýok | dogulan_senesi = 1085 | dogulan_ýeri = Sincar | ölen_senesi = Şablon:Ölen senesi we ýaşy | ölen_ýeri = Merw | gömülen_ýeri = Merv | dini = Sünni Yslam }} Ahmed Sanjar ýa-da Soltan Sanjar ýa-da Muizzeddin Ahmed Sanjar (1086 - 1157), 1097-1118 seneleri arasynda Horasanda Seljukly Soltany, 1118-1157 wagtynda Beýik Seljukly Soltany.
Mazmuny
Umumy maglumat[üýtget | edit source]
Soltan Sanjar ýa-da Ahmet Sanjar (Muizeddin Ahmet Sanjar) diýlip bilinen (1086-1157) we (1097-1118) Seljukly hökümdarlygynyň Horasan (Günorta Türkmenistan) topraklarynda agalyk ediji Beýik Seljukly soltany.
- Soltan bolmazyndan öň:
Soltan Sanjar Oguzlaryň Kynyk taýpasyndan bolan Seljukly soltany Mälikşanyň ogludyr. Kakasynyň bir ýurda eden ýörüşi wagtynda 1086-njy ýylda Sinjarda doguldy. Kakasy öleninde heniz çagajykdy. Soltan Mälikşanyň ölmegi bilen tutuş Seljukly hökümdarlygy sarsdy. Mälikşanyň aýaly Türkan hatyn Mälik şanyň ogly Mahmydyň soltandygyny yglan etdi. Mälikşanyň uly ogly Berkýaryk öz tarapdarlary bilen Reý şäherine gaçyryldy we soltan diýlip yglan edildi. Düzgün boýunça Mälikşanyň ilki uly ogly Berkýaryk soltan bolmalydy. Şonuň üçin Mahmydyň ejesi Türkan hatyn bilen Berkýarygyň aralygynda söweşler başlandy. Has dogrusy hökümdarlyk ugrunda, tagt ugrundaky göreşler başlandy. 1093-nji ýylda bolan Bürüjird söweşinde Berkýaryk ýeňdi. Soltan Sanjar we Berkýarygyň agasy Tutuş Siriýa ilerläp Şam we Halap galalaryny eýeledi we Seljukly döwletiniň gurujusy boldy. Tutuş Berkýarygyň eýeçiligindäki Eýran topraklaryna göz gyzdyrdy we bu ýerleri almak üçin 1095-nji ýylda Reýde Berkýaryk bilen Tutuş arasynda uly söweş bolup geçdi. Şol söweşde Tutuş ýeňildi we öldi. Şeýdip Berkýaryk Soltanlykda ýeke täk agalyk ediji soltan boldy. Emma ol hökümdarlykdaky bidüzgünçilikler, pitneler bilen garşylaşdy. Şondan soň Beýik Seljukly hökümdarlygy üçe bölündi: 1. Eýran, Yrak we Orta Aziýanyň bir bölegi Berkýarygyň soltanlygy astynda galdy.
2. Siriýa Halap we Şam emirligini hem Tutuş soltanlygy astyna aldy.
3. Gutulmuşogly Süleýman şanyň guran we onuň ogly Gylyç Arslanyň hökümdarlygyna bolsa Anadoly Seljukly döwleti girdi.
1097-nji ýylda Soltan Berkýaryk 12 ýaşynda bolan jigsi Soltan Sanjara merkezi şäheri Merw bolan Horasan häkimligini berdi. Ahmet Sanjar şondan soň 1097一1118-nji ýyllar aralygynda 20 ýyl dowamly Horasandaky Seljukly soltany boldy. Seljuklylaryň tagt dawalaryna, gep-berilmelere, beýleki Seljukly agalyklaryna kän goşulmady. Soltan Sanjar Horasan häkimligine göz gyzdyran Ebraýyl Arslan bilen söweşdi. Ol söweş hem 1102-nji ýylda bolup, Kaşgardan ilerläp gelen Ebraýyl Arslan hany Termez towereklerinde ýeňdi[1]. 1105-nji ýylda agasy Berkýaryk öldi. Ölmezden öň soltanlyga Mälikşä II belledi. Emma onuň soltanlygy Muhammet Tapara geçdi. Şol ýyl hem Muhammet Tapar jigsini tagtdan agdaryp Beýik Seljukly döwletiniň hökümdary boldy. Muhammet Tapar 1118-nji ýylda öleninde ýene-de tagt dawalary başlandy. Muhammet Tapar ýerine Mahmyt II soltan belledi.
Hökümdarlyga ymtylyşy we beýik göreşleri[üýtget | edit source]
Horasan häkimi bolan gujurly, akylly Soltan Sanjar jigsi Mahmyt II niň Soltan bolmagyny we oňa garaşly bolup Horasan Seljukly döwletini dolandyrmagyny öz üstüne aldy. Horasanda Ahmet Sanjar soltan diýlip yglan edildi. Soltan Sanjar Horasan goşuny bilen Yraga Mahmyt II üstüne ýörüş etdi. Soltan Sanjar bilen Mahmyt II arasyndaky.bolan söweşde Sanjar üstün geldi. Mahmyt II üçin örän giç bolup, pursaty elden bermän gaçdy we gaçybatalga diýip Sawah şäherine bardy. Agasy Soltan Sanjar bilen şertnama baglaşmak kararyna geldi. Mahmyt II öz wezirini Soltan Sanjar bilen görüşmek üçin gönderdi. Olar bolsa ýaraşyk baglaşan soňlar özi Soltan Sanjaryň huzuryna bardy. Bu şertnamada Mahmyt II Soltan Sanjaryň Beýik Seljukly soltany bolandygyny kabul etdi we oňa weliäht etdi. Soltan Sanjar bolsa Mahmyt II ä Yrak, Azerbeýjan we Günbatar Eýrany berip özüne tabyn häkim edip belledi. Bu peşgeşi bagt hasaplan Mahmyt II özüne berlen topraklaryndaky mesjit hutbalarynda Soltan Sanjaryň adyna hutba okatdyrdy. Onuň adynyň ýany bilen öz adyny hem okatdyrdy. Şeýdip Mahmyt II 1118-nji ýylda Yrak Seljukly döwletiniň garaşly hökümdary boldy (diňe Soltan Sanjar 1157-nji öleninden soňra Yrak Seljukly döwleti garaşsyzlygyny gazandy). Bagdatdaky Abbasy halyfy Mustarşid Soltan Sanjara «Emirul Muminin (Möminleriň emiri)» derejesini berdi. 1128-nji ýylda Horezmşalar döwletinde Atsyz şa Horezmşasy kakasy Kutbeddin Muhammediň ýerine geçdi. Kakasynyň döwründe Horezmşalar döwleti Beýik Seljukly hökümdarlygyna garaşlydy. Ýöne Atsyz şa Horezmşalar döwletiniň garaşsyz bolmaga pursat tapypdy. Atsyz Horezmşa ilkinji Hazar deňzi we Aral deňzi aralygyndaky sähralygyndaky Yslam dinini kabul etmedik Gypjak we Oguz türkmenlerine garşy uruşlar başlatdy[2]. Ilki-ilkiler Atsyz Horezmşasy Soltan Ahmet Sanjara wepaly hem garaşly häkimi bolup göründi. Soltan Ahmet Sanjaryň 1130-njy ýylda Jeýhun (Amyderýa) derýadan geçip Mawerannahrda ýerleşen Samarkant şäherinde ýyllyk salgydyny tölemeýän şäher häkiminiň üstüne çozdy. Bu ýörüşde Atsyz Horezmşa hem öz goşuny bilen goşuldy. Soltan Sanjar Samarkant häkimini ilki bilen wezipesinden boşatdy we ýerine bir sadyk adamyny belledi. Diňe şäher häkimi Soltan Sanjardan geçirimlilik soranynda ony täzeden häkim edip belledi. 1133-nji ýylda Soltan Sanjar, Atsyz Horezmşanyň goşuny bilen birlikde täzeden Mawerannahra süsňäp girdi. Atsyz Horezmşa bu ýörüşde Aral deňzi bilen Seýhun deňziniň aralygyndaky göçüp-gonup ýören Gypjaklylar bilen uruş etdi we olary ýeňdi. Bu topraklarda iň berk şäher bolan Jent galasyny eýeledi[3].
Oguzlar bilen söweş[üýtget | edit source]
1153-nji ýylda Seljukly Soltany Ahmet Sanjar kapyr Oguz taýpalaryna 20 müň goýun salgydyny isledi. Oguzlar oňa salgyt tölemediler. Soltan Sanjar Seljukly goşuny bilen olara garşy ýörüşe çykdy. Emma Soltan Sanjar kapyr Oguzlar bilen bolan söweşde ýeňildi we olaryň eline ýesirw düşdi. Kapyr Oguzlar Horasany eýelediler. Soltan Sanjar bolsa Oguzlara garşylyk görkezdi. Soltan Sanjar tussaglykdaka onuň aýaly Türkan hatyn hökümdarlygy dolandyrdy. Oguzlar Soltan Soltan hökmünde öňki Garahanly hökümdary we Soltan Sanjaryň garyndaşy Mahmyt hany soltan yglan etdiler. Seljukly goşunynyň esasy topary Mahmyt hany soltan kabul etmediler. Bu sapar Mahmyt han Oguzlara garşy çykdy. Atsyz horezmşa Oguzlaryň soltan saýlanşygyna goşulmady we Seljuklylara gulluk etdi. Mahmyt han Atsyz Horezmşa bilen birleşdi. Atsyz horezmşa sebäpkär hökmünde Seljukly esgerlerinden Horasana goşulmadyklarynyň gaýdyp gelmekleri üçin söweş yglan etdi. Beýleki Horezmşalar keşmekeşlerden peýdalanyp oňa garşy çykdylar. 1154-nji ýylda Atsyz horezmşa jigsi Ýynal Tekiniň baştutanlygynda Horasana ýörüş etdi. Horezm garaşly döwletinden tä Beýhaka (häzirki Sebzewar) çenli ilerläp bu ýerleri talady. 1156-njy ýylda Türkan hatyn öldi. Soň Soltan Sanjar tussaglykdan gaçdy. Soltan Sanjar Beýik Seljukly hökümdarlygyndaky öňki düzgünlerini çalt girizdi we ele aldy[4]. Şol wagtlar Soltan Sanjar Atsyz horezmşanyň garaşsyzlygyny bermedi. Soltan Sanjar Oguzlara ýörüş etmezden Gurlylar we Bawendiler bilen ýaraşyk şertnamasyny baglaşdy. 1156-njy ýylyň başynda Soltan Sanjar özüni ýesir alan Oguzlara garşy ýörüş etdi. Atsyz horezmşa Soltan Sanjara goşulmalydy.
Soltan Sanjar güýjini ýitirmegi we Seljukly hökümdarlygynyň ýykylmagy[üýtget | edit source]
Soltan Sanjaryň aýaly Türkan hatyn 1156-njy ýylda ölüpdi. Soltan Sanjaryň Türkan hatynyndan iki gyzy bardy. Bu iki gyzyny hem Mahmyt II nikalap beripdi. Soltan Sanjar soň Soltan Mesud Demiregiň dul aýaly bolan Gürjüstan karoly Dmitriniň gyzy Rusudana öýlendi. Emma onuň ol aýalyndan perzent önmedi. Atsyz horezmşa bolsa ogly Arslan II öz ýerine häkim belläp 1156-njy ýylda wepat boldy. Soltan Sanjar bolsa 1157-nji ýylyň 8-nji maýda dünýeden ötdi. Soltan Sanjar öleninden soň bolsa Horasan we Mawerannahr Horezmşalar döwletine bagly bolup galdy.
Soltan Sanjaryň türbesi[üýtget | edit source]
Soltan Sanjar Horasanda, häzirki Türkmenistanyň gadymy Merw şäherinde ýerleşýär[5]. Bu türbe 1221-nji ýylda Çingiz hanyň emrindäki Mongollar tarapyndan Merwiň basylyp alynmagy we bütin halkynyň ýok edilmegi netijesinde Mongollar tarapyndan ýykylypdyr[6]. Soltan Sanjaryň türbesi Sowet Soýuzyň (SSSR) dargamagy bilen Türkiýe prezidenti Süleýman Demirel ony zyýarat etmäge gelende onuň köne görnüşini görüpdir we abatlaýyş işlerini geçirmäge kömek etdi. XX asyrda Türkmenistan SSSR garaşly wagtlarynda birnäçe sapar abatlaýyş işleri geçirilipdir. Emma şol abatlaýyş we konsirweleme, düzediş işleri ýalňyş edilipdir. Bu türbe soňky gezek UNESKO tarapyndan hakyky keşbiniň üstünde işläp bina etdiler[7]. Soltan Sanjar türbesi gadymy Merwde örän amaly haşam sungaty bilen bina edilipdir eken. Ini, boýy we uzynlygy 38 metr bolan tugla diwarlardan edilen kub şekli bardyr.
Çeşme[üýtget | edit source]
1. ^ Grousset, René (1970) The Empire of the Steppes Rutgers University Press, New Brunswick, New Jersey, USA, s.159, ISBN 0-8135-0627-1
2. ^ Ahmad Hasan Dai, Wadim Mihaýlowiç Masson, János Harmatta, Boris Abramovich Litvinovskiĭ, Clifford Edmund Boşworth (1999) History of Civilizations of Central Asia,Motılal Banarsidass Pub. ISBN 81-208-1409-6 [1]
3. ^ Häzirki Jent galasynyň edil ýerleşýän ýeri diýlip hasap edilýär. Galanyň özi bolsa Seýhunyň Aral deňziniň akymynda bolandygy we bu ýerlerde häzir bir haraba şäher bar bolup, şol gala harabasynyň hem Jent bolandygy hasap edilýär.
4. ^ Malcolm. John (1821), Histoire de la Perse depuis les temps les plus anciens jusqu'à l'époque açtuelle,Pillet aîné s.93 (fransuzça)
5. ^ Soltan Sanjaryň Merwdäki türbesiniň suraty şu kordinatda ýerleşýär: 37°39′51″K 62°09′50″D. "Wikimedia common"'da hem türbäniň şekli bar.
6. ^ Saunders, John Joseph (1971) The History of the Mongöl Conquests University of Pennsylvania Press
7. ^ ""Gadymy Merw" Taryhy we medeni milli park. UNESKO. 22. 09. 2015.


text:
Kärdeşler bileleşikleriniň şu gün Brýusselde geçirýän protestine tutuş Ýewropadan 100 müň töweregi işçi gatnaşýar. Oňa otuza golaý ýurtdan işçiler goşuldy.
Proteste sebäp bolan – Ýewropa Bileleşinde durýan döwletleriň berk refoma çärelerini girizýänligi. Bu çärelerde pensiýalary aşaklatmak, beýleki sosial programmalary azaltmak hem-de döwlet işgärlerine tölenýän aýlyk haklaryny azaltmak göz öňünde tutulýar.
Kärdeşler bileleşikleri banklar we beýleki maliýe guramalar tarapyndan döredilen ykdysady krizisden ejir çeken işçiler bolar diýip gorky edýärler. Banklary halas etmek üçin ýokary çykdajy eden hökümetler goýberilýän beýleki serişdeleri kemeltmek bilen ýagdaýy durnuklaşdyrmaga synanyşýarlar.
Ýewropanyň Kärdeşler bileleşigi konfederasiýasynyň başlygy Jon Monks: “Şu gün Ýewropa üçin möhüm gün” diýdi. Onuň sözlerine görä, “Ýewropa Bileleşiginde durýan ýurtlaryň ählisinde diýen ýaly döwlet tarapyndan goýberilýän serişdleri azaltmak barada täze programmalar ýola goýulýar”.
Jon Monksuň garaýşyça, bu iş ýaňy ýola düşüp gelýän ykdysadyýeti güýçden gaçyryp, ony gaýtadan durgunlyga salar: “Proteste çykanlaryň nämäni talap edýändiklerine adamlaryň düşünýändigine umyt edýärin. Olar “ykdysadyýetdäki berk çärelerden el çekiň, 30-njy ýyllarda edilen ýalňyşy gaýtalamaň” diýýärler. Hemme iş ýerlerini gysgaltmaň, şonda 30-njy ýyllarda ýüze çykan wakalaryň öňi alnar, ýagny “Beýik depressiýa” emele gelmez”.
Brýusseldäki protestler Ýewropa Komissiýasynyň geljekde býujet defisiti ýokary bolan agza döwletleri jezalandyrmak üçin täze düzgünleri girizmäge synanyşýan gününe gabat gelýär.
Barroso boýun aldy
Komissiýanyň başlygy Jose (Hoze) Manuel Barroso 28-nji sentýabrda çykdajylaryň aşakladylmagynyň ykdysadyýete zyýan ýetirmeginiň mümkindigini boýun aldy: “Biz bu reformany amala aşyrmak niýetimizde berk durus. Ýöne jogapkärçilikli hereket etmek biziň-de wezipämiz. Aýratyn-da ýaňy dikelip gelýän ykdysadyýet durmaz ýaly reformalar tapgyrlaýyn bolmaly”.
Ispaniýada kärdeşler bileleşikleri ýurduň işçilerini iş taşlaýyşa çagyrdylar. Iş taşlaýyş şu gün ir bilen başlanyp, Madridde oňa goşulmadyk awtobus sürüjilere ýumurtga zyňyldy. Protestçiler Madrid we Barselona ýaly şäherlerde uly bazarlara haryt alyp barýan maşynlary gabadylar. Ýurduň milli radiosy polisiýa bilen ýa-da işçileriň öz arasynda bolan çaknyşyklarda 11 adamyň ýaralanandygyny habar berdi. Ýurtda transport gatnawynyň işi çäklenip, başagaýlyk döredi.
Ýurduň premýer-ministri Luis Rodriges Zapatero bu mesele bilen bagly eden çykyşynda şeýle diýdi: “Meniň bu iş taşlaýyşy goldamaýandygym hemmä mälim. Ýöne men protestçilere hormat goýýaryn. Biz ilatyň zähmet we demonstrasiýalary geçirmek hak-hukuklaryny berjaý etmek ugrunda iş alyp barýarys”.
Irlandiýada beton garýan maşynyň sürüjisi protest hökmünde ýurduň parlamentiniň derwezesini maşyny bilen süseninden soň polisiýa tarapyndan tussag edildi.
Protestler bütin Ýewropa boýunça Polşadan Portugaliýa, Litwadan Kipre çenli ýurtlarda geçirilýär.


text:
Anna güni Orsýetiň resmileri Çelýabinsk oblastynda bir meteoritiň Ýere ýakyn aralykda ýanyp, asmanda pytramagy netijesinde 400-den gowrak adamyň ýaralanandygyny habar berdiler.
Ýaralananlardan aglabasynyň ýeňil ten ýaralarany alan adamlardygy aýdylýar. Bu tebigy hadysanyň netijesinde azyndan dokuz adam keselhana düşüpdir.
Meteorit asmanda partlanda, onuň howada döreden sarsgynyndan we onuň böleklerinden käbir binalara zyýan ýetendigi habar berilýär.
Gözli şaýatlaryň alan wideo ýazgysynda asmanda partlanan meteoritiň Çelýabinsk oblastynyň asmanynda goýy tüsse galdyryp, uzak aralyklara ýaýraýandygyny görmek bolýar.


text:
Aşgabat, 07.02.2015. “Türkmenportal”.
Dokma pudagynyň düzümini kämilleşdirmek we önümçilik kuwwatyny netijeli peýdalanmak, önümçiligi dolandyrmagy sazlaşykly alyp barmak, Abadanyň pagta egriji fabrigini Aşgabadyň dokma toplumy bilen birleşdirmek kararyna gelindi. Ilkinji hasaplamalara görä, munuň özi Aşgabadyň dokma toplumyny nah mata önümleriniň dürli görnüşleriniň gerekli möçberleri bilen üznüksiz üpjün etmäge, şeýle-de, öndürilýän ýüplügiň häzirki zaman talaplaryna laýyk gelmegini gözegçilikde saklamaga mümkinçilik berer.
Dokma senagatynyň bar bolan mümkinçilikleriniň artdyrylmagy milli ykdysadyýeti ösdürmegiň esasy ugurlarynyň biri hökmünde çykyş edýär. Abadanyň pagta egriji fabriginiň Aşgabadyň dokma toplumynyň düzümine girizilmegi pudaklaýyn kärhanalaryň maliýe-ykdysady we önümçilik görkezijilerini ýokarlandyrmaga, ýurdumyzyň dokma önümleriniň eksportunyň möçberlerini artdyrmaga ýardam eder.


text:
Ýakyn günlerde türkmen manadynyň dolanyşyga girizilmeginiň 22 ýylygy mynasybetli ylmy-amaly maslahat geçiriler. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 26-njy oktýabrda geçirilen bilelikdäki mejlisinde öňde boljak forumyň maksatnamasy Türkmenistanyň Prezidentiniň garamagyna hödürlendi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ygtybarly bank ulgamynyň döredilmeginiň Türkmenistanyň durmuşa geçirýän syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridigini belledi. Türkmen milli manadynyň dolanyşyga girizilmeginiň 22 ýyllygyna bagyşlanan bu çäräniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.


text:
Duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Siriýanyň režimine garşy täze sanksiýalary girizdiler.
Täze sanksiýalaryň esasynda 28 sany siriýaly raýatyň we iki şirketiň aksiýalaryny doňdurmak we olara syýahat gadagançylygyny girizmek barada ylalaşyga gelindi.
Şeýlelikde, ÝB tarapyndan gara sanawa salynan adamyň sany 181-e we kompaniýanyň sany 54-e ýetiriler.
Bu çäreleriň protestçilere garşy bidüzgünçilikleri ulanan adamlara we repressiýalar üçin niýetlenen enjamlar bilen režimi üpjün edýän kompaniýalara degişlidigi habar berilýär.
Ministrleriň maslahatynda Belorusa we Eýrana garşy hem täze çäreler barada meselelere garalýar.