text:
Türkiýe we Ermenistan bir asyrlap dowam edip gelýän duşmançylygyny goýbolsun edip, syýasy gatnaşyklaryň dikeldilmegi ugrunda bilelikde iş alyp barýarlar.
Iki ýurduň daşary işler ministerleri bir ýyla çeken gepleşiklerden soňra duşenbe güni beýannama ýaýradyp, diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak we olary ösdürmek hakynda iki sany protokola gol çekmezden ozal 6 hepdeläp, ýerli geňeşçiler bilen maslahat etjekdiklerini habar berdiler. Taraplaryň ylalaşan dokumentini iki ýurduň parlamentleri tassyklamaly.
Şwesariýanyň araçylygy bilen alnyp barlan gepleşikleriň şu tapgyrynda Türkiýe we Ermenistan bilelikdäki beýannamany ýaýratdylar. Şonda taraplaryň diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak we gatnaşyklary ösdürmek barada iki sany protkola gol çekilmezden öň olaryň jikme-jigi dogrusynda alty hepdeläp maslahat etjekdiklerini habar berdiler.
Iki döwletiň diplomatik gatnaşyklary ýok, araçäkleri bolsa ýapyk, üstesine 1915-nji ýyldaky gyrgynçylyk sebäpli aralarynda taryhy duşmançylyk bar.
1993-nji ýylda ermeni goşunlary Azerbeýjanyň topragy bolan Daglyk Garabagy basyp alandan soňra, Türkiýe Ermenistan bilen araçägini ýapdy. Regionda täsirni artdyrmak isleýän, sebitiň energiýasyny öz üstünden Ýewropa aşyrmagy planlaşdyrýan we Ýewropa Bilelelşigine agza bolmak isleýän Türkiýäniň öňünde Gretsiýa bilen Kipr adasynyň üstünde, Garabag sebäpli Ermenistan bilen arada, içerki syýasatda bolsa, kürt meselesi bilen bagly soraglar öz çözgüdine garaşýar.
Protokollar makullanan ýagdaýynda
Protokollar iki ýurduň parlamentleri tarapyndan makullanylan ýagdaýynda güýje girer. Köp sanly Türk deputatlary bolsa, Garabag dawasynyň çözülmegi ugrundaky gepleşiklerde Ermenistanyň pozisiýasyna ynanmaýarlar.
«Hurriýet Daily News» gazetiniň işgärlerinden Barjin Ýinanç Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde protokollaryň geňeşine geçmezden ozal deputatlaryň Daglyk Garabag konfliktiniň çözgülmegi ugrundaky özara gepleşiklerde ösüşiň bardygyny görmek isleýän bolmaklary ähtimal diýýär: «Daglyk Garabag konflikti hakynda uly bir ösüş gazanmazdan, häzir protokollary makullamak üçin parlamanete basyş etmek kyn bolar. Daglyk Garabag konflikti çözülen ýagdaýynda Türkiýe Ermenistan bilen araçägini açjagyny aýdyp gelýär. Protokol kabul edilenden iki aý soňra, araçäk açyljak. Ýöne ondan ozal deputatlar Daglyk Garabag meselesinde ösüşiň bardygyny görmek isleýärler.»
Ýerewandaky Milli we Halkara meseleleri öwrenmek boýunça Ermenistan merkeziniň direktory Riçard Giragosian protokollary makullamak üçin iki ýurduň parlamentiniň alyp barjak hereketlerinde gejekki iki aýyň örän möhüm boljakdygyny aýdýar.
Protokolyň makullanmagy üçin Ankaranyň Daglyk Garabag meselesini şert edip goýmanlygy örän möhüm diýip, ol sözüne goşýar we ýene şeýle diýýär:«Türkiýeli resmileriň Azerbeýjany ynandyrjak bolup birnäçe aýlap eden diplomatik hereketlerine garamazdan, şeýle karara gelmekleri geň galdyryjy, protokollarda bolsa Daglyk Garabag meselesi agzalmaýar, oňa Ermenistanyň Azerbeýjanyň territoriýasynyň bir bölegini öz golastynda saklamagy bilen bagly mesele girizilmändir. Daglyk Garabag meselesini agzamazlyk köp halatlarda diplomatik ylalaşyga sebäp bolup bilýär.»
Şeýle-de, ol Ermenistan bilen gatnaşyklarda Daglyk Garabag meselesine Türkiýeli liderleriň gaýtadan dolanmaklarynyň mümkindigini aýdýar.


c: text/html

text:
Şenbe güni Türkmenistanyň prezidenti ýurduň ýörite delegasiýa agzalaryna 28-nji fewraldan 3-nji mart aralygynda Hytaýa, 1-nji martdan 5-nji mart aralygynda bolsa Singapura sapar etmeklige tabşyryk berdi.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi Singapura ediljek saparyň çäklerinde türkmen delegasiýasynyň Singapur Respublikasynda «Türkmenistanyň nebiti we gazy-2011» ady bilen geçiriljek halkara konferensiýasyna hem gatnaşjakdygyny habar berýär.
Şol konferensiýanyň çäklerinde-de Türkmenistanyň resmileri Hytaý Halk Respublikasynyň ýokary derejeli resmileri bilen özara gepleşik geçirerler.
Türkmenistanyň habar serişdeleri Singapurda gurnaljak bu halkara konferensiýanyň maksadynyň Türkmenistanyň nebit-gaz we himiýa pudagyndaky hem-de balyk hojalygyndaky inwestisiýa mümkinçiliklerini propogandirlemekden ybaratdygyny habar berýärler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýet özüniň bir diplomatynyň “prezident Başar al-Assad Siriýadaky gözegçiligini elden gidirýär” diýen äheňde çykyş edendigini inkär edýär.
Penşenbe güni Ýakyn Gündogar boýunça Kremliň ýörite wekili Mihaýil Bogdanowyň “Siriýada gozgalaňçylaryň 20 aýlyk konfliktde üstünlik gazanmagynyň mümkindigi” baradaky sözleri getirilipdir.
Emma, Orsýetiň Daşary işler ministrligi Bogdanowyň diňe “Moskwanyň Siriýa babatyndaky pozisiýasyny üýtgemändigini” aýdandygyny belleýär.
Orsýet BMG-niň Siriýa basyş etmek ugrundaky tagallalarynyň öňüni alyp, şeýle-de siriýa režimini ýaraglar bilen üpjün edip gelýär.
Bu aralykda ABŞ-nyň goranmak ministri Leon Panetta “Patriot” raketa hüjüminden goranyş sistemasynyň ikisini we 400 esgeri Türkiýä ugratmak baradaky görkezmä gol goýdy. Bu Türkiýäniň Siriýanyň raketalaryndan goranmagy üçin alnyp barylýan işleriň çäginde geçirilýär.


text:
Siriýaly pitneçiler, habarlara görä, «Al-Kaýda» bilen iltewli güýçli bir topara 24 sagat wagt berip, tabyn bolmagy talap etdi.
Bu ultimatum demirgazykdaky Idlib we Aleppo welaýatlarynda bolan ganly pitne söweşlerinden iki gün soň berildi.
Siriýanyň Mujahedin goşunyndan bolan oppozisiýasy täzelikde yslam toparlary bilen ýaranlyk gurdy we Yragyň «Al-Kaýda» bilen ilteşikli Yslam döwleti toparyna we Lewanta (ISIS) garşy uruş yglan etdi.
Idlibli oppozisiýa aktiwisti Ahmad al-Katib AFP-ä ISIS-e şenbe güni agşama çenli tabyn bolmak barada ultimatum berlendigini aýtdy. ISIS söweşijileri graždan urşy başlan badyna Siriýa çozdular.
Emma olaryň gazaply taktikalary, şol sanda il ortalaýyn jezalandyryp öldürmeleri we adam alyp gaçmalary, adam gynamalary, basdaş pitneçileriň janyna kast etmeleri ýerli pitneçleriň köpüsini olaryň garşysyna goýdy.
Siriýanyň esasy oppozisiýa topary, Milli koalisiýa şenbe güni öz tarapdarlaryny ISIS-e garşy söweşe ündedi.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda musson ýagyşlary sebäpli dörän suw joşmalary netijesinde onlarça adam heläk boldy.
Sil suwy penşenbe güni Hyber-Pahtunhwa welaýatynyň Kundian jülgesine bardy. Ol ýerdäki öýlere we daş-töwerege, aýratynam durmuş ähmiýetli desgalara uly zyýan ýetdi.
Welaýatyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça resmisi Adnan Hanyň aýtmagyna görä, 33 sany adamyň jesedi tapylypdyr, başga-da 38 adam derekesiz ýitipdir.
Geçen ýyl Pakistanyň territoriýasynyň bäşden birini suw alanda 2,000 töweregi adam ölüp, 20 milliona golaý adam zyýan çekipdi.


text:
Şu gün Birleşen Arap Emirlikleriniň Abu-Dabi şäherinde Pars aýlagyndaky arap döletleriniň hyzmatdaşlyk Geňeşiniň ýyllyk Sammiti açylýar.
Baş tema howpsuzlyk meseleleri hem regionda ýeke-täk pul birligini girizmek boýunça çäreler bolar diýlip garaşylýar.
Pars aýlagyndaky arap döwletleriniň hyzmatdaşlyk Geňeşine Bahreýn, Kuweýt, Oman, Katar, Saud Arabystany we Birleşen Arap Emirlikleri girýär.
«WikiLeaks» internet saýtynyň ýakynda ýaýradan diplomatik dokumentlerinden mälim bolşuna görä, saud patyşasy Eýranyň ýadro obýektlerine zarba urmakda Waşingtona meçew bermäge çalşypdyr.


text:
ABŞ terroristik howp barada umumymilli duýduryş yglan etdi. Howpuň ozaly bilen “Al-Kaýdadan” çykýandygyny Federal derňew býurosy we Içerki howpsuzlyk ministrligi habar berdi.
Terroristleriň uly bolmadyk uçary kireýine alyp, içini partlaýjy maddalardan doldurmagynyň mümkindigi çaklanýar.
Şol bir wagtda-da 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Nýu-Ýorkdaky Dünýä söwda merkezine edilen hüjümiň 10 ýyllygyna gabatlap, teraktyň amala aşyrylmak mümkinçiligi barasynda anyk maglumatyň ýokdugy, ýöne howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendiriljekdigi bellenýär.


text:
Prezident W.Putiniň edarasy Orsýetiň Ukrainanyň Krym regionynyň Orsýete tarapdar premýer-ministri Sergeý Aksynowyň parahatçylygy gorap saklamak babatdaky goldaw talabyny eşitmezlik edip bilmejegini aýtdy.
Aksynow şenbe güni Putinden kömek sorady. Şeýle-de Aksynow harbylaryň, polisiýanyň, serhet goragçylarynyň, howpsuzlyk gulluklarynyň ähli agzasynyň diňe öz buýrugyna gulak asmalydygyny jar etdi.
Ol bu ýagdaý bilen ylalaşmaýan komandirleriň işden çekilmelidigini aýtdy. Anna güni rus goşunlarydyr diýip oýlanylýan ýaragly adamlar Krymyň esasy uçar meýdanlaryna ýerleşdirildi.
Şu arada Orsýetiň transport uçarynyň gije Kryma ýüzlerçe rus esgerini getirendigi barada habarlar ýaýrady.
Ukrainanyň premýer-ministri Arseniý Ýatsenýuk şenbe güni Orsýetiň Krymdaky harby hereketlerini togtatmagyna çagyrýan täze beýanat ýaýratdy.
Şeýle-de Ýatsenýuk Ukrainanyň Orsýetiň «prowokasiýalaryna» güýç bilen jogap bermekden ýüz öwürýändigini aýtdy.
Soňky gowşan habara görä, Orsýetiň Döwlet dumasynyň spikeri Sergeý Naryşkin Moskwada Krymdaky ýagdaý barada metbugat beýanatyny etdi:
«Döwlet dumasynyň geňeşi duma agzalarynyň adyndan Orsýet federasiýasynyň prezidenti W.Putine ýüzlenme kabul etdi we ony Krymda, krym halkyny zulum-sütemden goramak üçin, mümkin bolan ähli zady edip, durnuklylyk çärelerini görmäge çagyrdy.»


text:
Ilki bogny açyk we çekimlileri gysga aýdylýan, soňy z, l, n, r, s, ş seslerine gutarýan iki bogunly düýp sözleriň soňuna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, ikinji bogundaky gysga aýdylýan dar çekimliler özlerinden öň z, d seslerinden başga açyk çekimsiz ses gelende, düşürilip ýazylmalydyr.
Asyl, pasyl, nesil, ylym ýaly sözler bu kadadan çykarylyp, asly, pasly, nesli, ylmy kimin ýazylýarlar.
Ikinji bogundaky dar çekimlisi düşürilýän sözler goşma sözleriň sostawynda gelende, dar çekimliler üçünji we dördünji bogunda gelseler-de düşürilýär.
Dar çekimlisi düşürilip ýazylýan sözleriň öňünden goşulma (prefiks) goşulyp, olar üç bogunly söze öwrülseler-de, dar çekimliler düşürilip ýazylýar.
Aňry, bäri, ýokary, ileri ýaly tarap görkezýän sözlere d, k, l, r, s sesleri bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, olaryň soňundaky dar çekimliler düşürilip ýazylýar.
Aňry sözüniň soňuna ýokarky sesler bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, r we y sesleri öz orunlaryny çalşyrýarlar.
Soňy dar çekimli ses bilen gutarýan sözlere giň çekimliler bilen başlanýan işlik ýasaýjy goşulmalar goşulanda, söz soňundaky dar çekimli düşürilip ýazylýar.
Guzy, uky, dury ýaly sözlere işlik ýasaýjy -la, -le goşulmasy goşulanda, söz soňundaky dar çekimli (y, i) düşürilip ýazylýar.
-ýyş, -ýiş arkaly ýasalan sözleriň soňuna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, -ýyş, -ýiş goşulmasynyň, y, i sesleri düşürilip ýazylýar.
K sesine gutaryp köp bogunly sözleriň soňuna -jyk, -jik, -jak, -jek goşulmalary goşulanda, söz soňundaky k sesi düşürilip ýazylýar.
Düýp sözüň ortasynda eşidilýän we her biri aýry bogna degişli bolan ýanaşyk gelen iki dymyk sesiň soňkusyny açyga öwrüp ýazmaly.
tapbat, hatda, depder, keçje, çakgy, çakgan, işdä, mekdep, serişde.
Madda, maddy, mukaddes sözleri bu kada girmeýär.
Söz ortasynda ýanaşyk gelýän st, mb, ňg sesleriniň düýp sözlerde assimilleşdirilen wariantyny ss, mm, ňň ýazmaly.
hassa, ussa, tümmek, lemmer, gaňňa, işeňňir.
Ýassyk, tussag ýaly sözler hem bu kada girizilýär.
At bolup gelýän gyzzyrma, össürim, bassyrma ýaly sözleriň assimilleşdirilen formasy ýazylmaly. Bular işlik bolup gelende assimilleşdirilmän, gyzdyrmak, ösdürmek, basdyrmak ýazylýar.
Asyl sözleriň ortasynda ýanaşyp gelýän ld, nd sesleriň assimilleşdirilmedik warianty ýazylýar.
Düýp sözleriň soňunda iki sany dymyk çekimsiziň ýa-da sonorly we dymyk çekimsiz sesleriň ýanaşyk gelmek häsýeti bar. Şol çekimsiz sesleriň arasynda ysgynsyz dar çekimli ses eşidilýän ýaly bolsa-da, olar ýazylmaýar.
Öňki bogny ýapyk, soňky bogny r sesi bilen başlanýan sözlerde r sesiniň öň ýanynda ysgynsyz dar çekimli eşidilse-de ýazylmaýar.
Ses we şekil bildirýän sözlerde -la, -le goşulanda, goşulma bilen ol sözleriň arasynda çala eşidilýän dar çekimli ses bar ýaly bolsa-da, ol ýazylmaýar.
Ilki bognunda dodak çekimlilerinden (o, ö, u, ü) biri gelen köp bogunly sözleriň ikinji bognundaky gysga aýdylýan dar çekimliler dodaklandyrylyp ýazylýar.
ogul, ýorunja, uçgun, öküz, ümür, ýüzüm, ýumuş, ýumşuň, ýurduňyz, özüň, üzüm, kömür, düzüm, sözüň, ogluňyz, ördük, durduňyz, özümiz, ýoluňyz, rolunda.
Düýp sözlerde w sesinden öň we soň gelen gysga aýdylýan dar çekimliler dodaklandyrylyp ýazylýar.
gawun, mawut, awunmak, hyjuw, ýazuw, awuly.
Türkmen sözlerinde söz soňundaky dar çekimliler dodaklandyrylman ýazylýar.
Ýokardaky ýaly sözleriň yzyna goşulma ýa-da söz goşulanda, gysga aýdylýan dar çekimliler sözüň ortasyna geçýärler we dodaklandyrylyp ýazylýarlar.
Goşma sözler: otluçöp, toklutaý, porsuderman.
Eger-de ikinji bogundaky dar çekimliler uzyn aýdylýan bolsa, beýle sözlerde olar dodaklandyrylman ýazylmalydyr.
Goşma sözlerde dodak çekimlileri, umumy kada esasynda, sözüň üçünji we dördünji bogunlarynda hem ýazylýar.
Oguldursun, Daşhowuz, üçburçluk, mekgejöwen.
Soňy zarply dymyk k, p, t, ç sesleri bilen gutarýan köp bogunly hem-de çekimlisi uzyn aýdylýan bir bogunly sözleriň yzyna çekimli ses ýa-da r sesi bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, söz soňundaky dymyk sesler degişli açyk g, b, d, j seslerine öwrülip ýazylýarlar.
Bu kadadan çykarylyp, tanap, tarap, ganat, edebiýat, hökümet, zähmet, minnet, niýet ýaly alynma sözleriň soňky p, t sesleri açyga öwrülmän aýdylýar, şeýle hem ýazylýar.
Soňy k, p, t, ç seslerine gutarýan sözler çekimli ses bilen başlanýan sözleriň öňünden gelip, şolar bilen goşulyp ýazylanda, ýokarky dymyk sesler degişli açyk seslere öwrülip ýazylýar.
Soňy dymyk p, t, ç seslerine gutarýan rus-internasional sözleriniň yzyna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar goşulsa-da, dymyk sesler açyga öwrülmeýär.
Peç sözi bu kadadan çykýar: peç -- pejiň.
Soňy k sesi bilen gutarýan rus-internasional sözleriniň yzyna çekimli ses bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, söz soňundaky dymyk k sesi, köplenç, açyga öwrülýär.
Çekimlisi gysga aýdylýan bir bogunly sözleriň yzyna çekimli sese we r, ý seslerine başlanýan goşulmalar goşulanda, olaryň soňundaky dymyk sesler açyga öwrülmän ýazylýar.
Et, git, aýt, gaýt, gurp, zarp, enç, sanç, harç, pent, bent, gant, yşk, köşk ýaly az-owlak sözler bu kadadan çykarylýar.
Kä dodaklandyrylyp, kä dodaklandyrylman, iki hili aýdylýan sözleriň dodaklandyrylyp ulanylýan warianty ýazylýar.
Mydam, ýilik ýaly sözler bu kadadan çykarylyp, dodaklandyrylman ýazylýar.
Çirtmek, çürtmek, bitin, bütin ýaly sözleriň her biri aýry-aýry many aňlatmagyna görä, olaryň iki hili formasy hem ulanylmalydyr.
Bütin sözi hemme, ähli sözüniň manysynda ulanylyp, bitin sözi abat manysynda ulanylyşy kimin.
Söz ortasynda ýanaşyk gelýän lň-ňl, lg-gl, pr-rp sesleriniň çalşyrylyp ulanylyşy duş gelýär. Ýazuwda bularyň ilki warianty alynýar.
Sözüň başynda kä açyk, kä dymyk aýdylýan çekimsiz sesleriň açyk görnüşi ýazylýar.
tänmek, dänmek, tikmek, dikmek, kyrt, gyrk ýaly sözleriň her biri aýry many aňlatmagyna görä, olaryň iki hili görnüşi-de ýazylýar.
kyrk sözi belli mukdary (kyrk adam), gyrk sözi gyrkylmak ýa gaýçy bilen bir zady kesmegi aňladýar.
Käbir düýp sözlerde çalşyrylyp ulanylýan g, w sesleriniň soňkusy ýazylýar.
Ugur, ýugur, jögi ýaly sözler bu kada girmeýärler.
Kä inçe, kä ýogun çekimliler bilen iki hili aýdylýan sözleriň inçe warianty ýazylýar.
Watan, dyz, janawar, ys, yz sözleri bu kadadan çykarylýar.
Soňy ç sesine gutarýan sözlere d, j, l, s, ç sesleri bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, ç sesi ş sesine öwrülip geplense-de, ýazuwda öwrülmän ýazylýar.
Iki sany açyk bogundan düzülen işliklere ý bilen başlanýan goşulmalar goşulanda, olaryň soňundaky çekimliler düşürilip geplense-de, ýazuwda düşürilmän ýazylýarlar.
Soňky çekimlisi iki hili aýdylýan düýp işlikleriň giň çekimli bilen aýdylýan warianty ýazylýar.
Ýazuwda hem sözüniň goşulma öwrülip ulanylyşynada-da ýol berilýär.


text:
Burmada 56 sany syýasy tussag azat edildi. Bu hökümete garşy çykandygy üçin türmä basylan ähli bendileri şu ýylyň ahyryna çenli boşatmak kampaniýasynyň çäginde amala aşyryldy.
Prezident Thein Sein tussaglary azat etmek baradaky karary sişenbe güni çykardy.
Hökümet tarapyndan bellenilen Syýasy tussaglar bilen işleýän edara azat edilenleriň 18-niň kaçin gozgalaňçylardygyny aýtdy.
Burmada azlyk bolup ýaşaýan kaçin milleti garaşsyzlygy ýa-da has köp awtonomlygy talap edip hökümete garşy göreşýär.
2011-nji ýýlyň martynda häkimiýet başyna dünýewi Thein Sein geçeli bäri, Burmada ýüzlerçe syýasy tussag azatlyga goýberildi. Mundan öň, ýurdy onlarça ýylyň dowamynda harbylar dolandyrypdy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Türkmen küştçüleriniň medallary we rekordlary
Türkmen küştçileri iri halkara ýaryşlarynda nobatdaky üstünlige eýe boldular. Golaýda Reşt şäherinde (Eýran Yslam Respulikasy) tamamlanan “Hazaryň kubogy” ýaryşynda ildeşlerimiz iki medala—kümüş we bürünç medallara, şeýle hem Russiýa Federasiýasynyň paýtagtynda geçirilen “Moskow-open” ýaryşynda Maksat Atabaýew halkara grossmeýsteri diýen ada mynasyp boldy. M.Atabaýew şeýle ýokary sport derejesine eýe bolan Türkmenistanyň iň ýaş türgenidir.
Eýranyň Hazarýaka şäherinde geçirilen ýaryşa Russiýadan, ABŞ-dan, Fransiýadan, Ukrainadan, Latwiýadan, Litwadan we beýleki ýurtlardan türgenleriň 500-e golaýy gatnaşdy. Olar medallar ugrunda dört toparda bäsleşdiler. Türkmenistanlylar “C” toparda medala mynasyp boldular. Bu toparda FIDE-niň ussady Bahar Hallaýewa hormat münberiniň ikinji basgançagyna çykmagy başardy. Türkmenistanyň häzirki çempiony şweýsar ulgamy boýunça 9 döwde geçirilýän ýaryşyň barşynda 9 utuk toplap, diňe ýer eýeleriniň wekilinden utuldy.
Biziň türgenlerimiziň ýene-de biri—FIDE-niň ussady Gözel Atabaýewa hem şonça utuk toplap, bürünç medala mynasyp boldy. Eger-de dünýäniň 12 ýurdundan uly ýaşly küştçiler bilen deň bäsleşip, iň oňat üç türgeniň hataryna girmegi başarandygyny göz öňünde tutanyňda, ýaş küştçiniň üstünliginiň ähmiýeti artýar.
Şol toparda biziň ildeşimiz Meňli Öwezowa 6,5 utuk toplap, dördünji orna mynasyp boldy.
Erkekleriň arasynda küştçüleriň 200-den gowragy medallar ugrunda göreşen “B” toparynda FIDE-niň ussady Haýrulla Haýtbaýew oňat netije görkezdi. Kazanda geçirilen Uniwersiada-2013-e gatnaşan türgenimiz mümkin bolan dokuz utukdan ýedi utuk toplap, 4-12-nji orunlara mynasyp bolan türgenleriň hataryna girdi. Türkmenistanly türgene medal almak üçin bary-ýogy 0,5 utuk ýetmedi.
Reşt şäherinde nusgawy küşt boýunça ýaryşlardan başga-da, çalt oýnamak boýunça bäsleşik geçirildi. Onuň düzgüni boýunça bir döwe her göçümden soň 2 sekund goşulmak bilen 3 minut berilýär. Bu ýaryşda biziň toparymyzyň düzüminde Merjen Ýalkanowa tapawutlandy. Ol halkara ýaýryşlarynyň iň güýçli türgenleriniň bäşigine girmegi başardy.
20 ýaşly Maksat Ataýew ýokary derejeli “Moskow-open” ýaryşynda halkara grossmeýstriniň normatiwini ýerine ýetirdi. Aprel aýynda Abu-Dabide (Birleşen Arap Emirlikleri) Halkara küşt federasiýasynyň (FIDE) kongresi geçiriler. Şol ýerde M.Atabaýewiň bu ýokary sport adyna eýe bolandygyny tassyklaýan resmi sertifikata gol çekiler.
Ýokary grossmeýster görkezijisinden başga-da, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Orazly Annageldiýewiň şägirdi erkekleriň arasynda ýurdumyzyň ýokary ligasynyň çempionatynda ýeňiş gazanan iň ýaş küştçi bolup durýar. Ol ilkinji gezek milli derejedäki ýaryşda 15 ýaşynda ýeňiji boldy, şondan bäri hem üç gezek ýeňiş gazandy.
Moskwada geçirilen ýaryşlaryň barşynda Halkara küşt federasiýasynyň wekilleri dürli ugurlar boýunça 30-dan gowrak ýurtdan gelen tälimçileri synagdan geçirdiler. Şeýlelikde, O.Annageldiýewe FIDE-niň guramaçysynyň sertifikaty gowşuruldy. Bu resminama indiden beýläk Türkmenistanyň ýygyndysynyň uly tälimçisiniň halkara derejesindäki islendik ýaryşlary, şol sanda dünýäniň we Aziýanyň çemionatlaryny guramaga gatnaşyp bilýändigini tassyklaýar.
Tälimçi Aýdogdy Atabaýew synaglaryň ikisinden geçmegi başardy. Şol synagalar bolsa ony FIDE-niň emini we FIDE-niň tälimçisi hökmünde kesgitleýär. Mundan beýläk türkmen tälimçisi emin hökmünde küşt boýunça islendik halkara ýaryşlaryna hyzmat edip biler we dünýäniň islendik ýurdunda tälimçi bolup işläp biler.
... Bary-ýogy iki aý mundan ozal täze açylan Aşgabadyň Küşt we şaşka mekdebinde 22-nji fewralda ilkinji gezek milli ýaryşlaryň—10,12,16 we 18 ýaşa çenli küşçüleriň arasynda Türkmenistanyň birinjilikleriniň birbada dördüsi badalga aldy. Medallar ugrunda ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden ýaş küştçüleriň 150-ä golaýy göreşýär. Ýeňijiler we baýrakly orunlara mynasyp boljaklar 1-nji martda kesgitlener.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Ýaryşlar we görkezme çykyşlar
Aşgabat, 2-nji aprel (TDH). “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” ady bilen geçirilýän köpçülikleýin bedenterbie-sport we medeni – sagaldyş çäreleriniň ikinji güni erkekleriň arasynda welosiped boýunça Türkmenstanyň çempionaty, şeýle hem söweş sungaty ussatlarynyň görkezme çykyşlary bilen dowam etdi.
Mälim bolşy ýaly, bu köpçülikleýin çäräniň çäklerinde, sagdynlyk durmuş ýörelgesine bagyşlanyp geçirilýän çäreler düýn 5 kilometr aralyga ylgamak, şeýle hem “Köpetdag” sport toplumyndaky türgenleriň aýdyň öwüşgünli çykyşlary bilen badalga aldy.
Aşgabadyň, Lebap we Daşoguz welaýatlarynyň iň ökde welosipedçileriniň arasyndaky bäsleşikler on günläp dowam eder. Olar sportuň bu görnüşiniň birnäçe ugry boýunça – toparlaýyn ýaryşlaryň bäşisi, aýry-aýry türgenleriň arasynda aýrylykda badalga bilen toparlaýyn birinjilikde çempion adyny almak ugrunda bäsleşerler.
Türkmenistanyň sport baradaky döwlet komiteti we welosiped sporty boýunça Milli merkez tarapyndan guralan bu ýaryşlar, däp boýunça Köpetdag şaýolunyň ugry boýunça geçirilýär. Olar çempionatyň barşynda jemi 1 müň kilometre golaý aralygy geçerler.
Şu gün ýekelikde ýaryşmak boýunça 27 kilometr aralykda öňdebaryjy türgen kesgitlendi. Şunda aşgabatly Röwşen Amangeldiýew bu arylygy 39 minut 52 sekundda geçip, iň oňat netije görkezdi.
Daşoguzly türgen Şatlyk Geldiýew ondan 1 minut yza galyp, ikinji orny eýeledi. Aşgabat şäheriniň toparyndan Wýaçeslaw Kutuzow bu aralygy 41minut 09 sekundda geçip, üçünji ýeri eýeledi. 3-nji aprelde çempionata gatnaşyjylar 110 kilometr aralykda toparlaýyn bäsleşige çykarlar.
Söweş sungatynyň ussatlarynyň görkezme çykyşlary paýtagtymyzdaky “Galkynyş” sport toplumynda geçirildi. Ony kikboksing we taý boksy boýunça türgenler açdylar. Mälim bolşy ýaly, başa-baş söweşiň bu görnüşleri ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna hem girizilendir. Hakykat ýüzünde olar öňde boljak Aziýa oýunlarynda çykyş etjek türgenlerdir.
Türkmen kikboksing mekdebiniň indi birnäçe ýyllaryň dowamynda halkara derejesinde öňdäki orunlary eýeläp gelýändigini ýatladýarys. Muňa geçen ýyl Koreýanyň Inçhon şäherinde geçirilen IV Aziýa oýunlarynda Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aleksandr Snagowskiniň türgenleşdiren türgenleri Gurban Bekhanowyň we Şöhrat Hallyýewiň degişlilikde altyn we bürünç medallara mynasyp bolandygyny mysal getirip bolar.
Emma taý boksynyň biziň ýurdumyzda ýakynda meşhurlyga eýe bolup başlandygyny bellemelidiris. Şonuň üçin hem türkmen türgenleriniň sportuň bu görnüşi boýunça Koreýada geçirilen Aziýa oýunlarynda çykyş etmekleri 2017-nji ýylda biziň ýurdumyzda geçiriljek Aziýa oýunlaryna özboluşly taýýarlyk diýip hasap edip bolar.
Soňra tomaşaçylaryň öňünde taekwondo bilen meşgullanýan türgenler çykyş etdiler. Olar özleriniň juda ýaşdygyna (iň kiçisi 6 ýaşynda) garamazdan, örän sazlaşykly we dürs hereketleri ýerinpe etirdiler.
Ýaş türgenlerden soňra gara guşagyň eýeleri we milli hem-de halkara derejelerindäki sport ussatlary çykyş etdiler. Türgenleriň bu topary örän çylşyrymly maksatnama boýunça görkezme çykyşlaryny ýerine etirdiler. Olar öz ussatlygy bilen dünýä we Aziýa çempionatlarynda birnäçe gezek ýeňiş gazandylar.
Ýeri gelende aýtsak, 18 we 23-nji aprelde Nepalda ýaşlaryň we uly ýaşlylaryň arasynda Aziýanyň 7-nji çempionaty geçiriler, onda biziň milli ýygyndy toparymyz ýaş aýratynlyklary boýunça iki düzümde çykyş eder.
Adaty karate boýunça ussatlaryň çykyşy hem gyzykly boldy. Mälim bolşy ýaly, Fudokan-Şotokan karate-do Bütindünýä federasiýasynyň adyndan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa 2012-nji ýylyň güýzünde diňe bir Türkmenistanda däl-de, eýsem halkara derejesinde ösldürmäge uly şahsy goşandy üçin 10-njy danyň eýesiniň (karate we dzýudo boýunça kämillik derejesi) Hormatly diplomy gowşuryldy. Söweşjeň sungatyň bu görnüşiniň biziň ýürdumyzda örän meşhurdygyna milli derejede geçirilýän ýaryşlaryň her birine türgenleriň gatnaşýandygy hem şaýatlyk edýär.
Soňra kekuşinkaý-karate bilen meşgullanýan türgenler görkezme çykyşlaryny görkezdiler. Başa-baş söweşiň bu görnüşi hem Türkmenistanda meşhurlyga eýe boldy we biziň türgenlerimiz iri ýaryşlarda uly üstünlik gazanýarlar. Mysal üçin, geçen aýda Gazagystan Respublikasynyň Aktau şäherinde geçirilen ýetginjekleriň we ýaşlaryň arasyndaky dünýä çempionatynda Türkmenstanyň ýygyndy toparynyň agzasy Jumadurdy Jumadurdyýew 45 kilogram agram derejesinde kümüş medala mynasyp boldy. Häzirki wagtda kekuşankaý-karate boýunça biziň toparymyz 1-4-nji maý aralygynda Ispaniýada geçiriljek Ýewraziýanyň açyk çempionatyna taýýarlanýar.
Aýkido boýunça çykyş edýän türkmen türgenleri hem halkara hyzmatdaşlygyna işjeň gatnaşýarlar, olaryň görkezme çykyşlary has täsirli boldy. Şu ýylyň tomsunda olar Germaniýada, Şweýsariýada we Beýik Britaniýada geçiriljek göçme maslahatlaryň üçüsine gatnaşarlar. Güýzde bolsa biziň paýtagtymyzda Aýkikaý Bütindünýä guramasynyň we aýkido Halkara federasiýasynyň wekili, gara guşagyň eýesi (VI dan) Kris Muniniň gatnaşmagynda halkara maslahaty geçiriler.
Ertir hem köpçülikleýin bedenterbiýe-sport we medeni sagaldyş çäreleri dürli çärelere baý bolar. Şol gün Sergi köşgünde “Aşgabat - Aziada-2017-niň paýtagty” atly halkara sergisi açylar, şeýle hem Yzgant obasynyň sport toplumynda sambo boýunça Türkmenistanyň çempionaty badalga alar.
Habarlar #Aşgabat
- Soňky habarlar
Bitaraplyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar04 Dekabr, 2015 (21:10)
- Soňky habarlar
Taý boksunyň ussatlary ýaryşa çagyrylýar30 Noýabr, 2015 (21:12)
- Soňky habarlar
Futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynda Türkmenpistanyň ýygyndy toparynyň üstünligi17 Noýabr, 2015 (21:16)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri üçin halkara sertifikatlary10 Noýabr, 2015 (21:18)
- Soňky habarlar
Aşgabatly hapkido ussatlarynyň ýeňşi01 Noýabr, 2015 (19:55)
- Resmi habarlar
Aziada—2017-ä bagyşlanan Halkara maslahaty02 Aprel, 2015 (22:23)
- Soňky habarlar
Halkymyzyň sagdynlygynyň hatyrasyna01 Aprel, 2015 (22:27)
- Soňky habarlar
Gözelligiň we çeýeligiň baýramçylygy29 Mart, 2015 (22:37)
- Soňky habarlar
«Ahal» ýeňşe golaýlady11 Mart, 2015 (22:45)
- Soňky habarlar
“Ahal” – AFK-nyň Kubogynyň eýesi bilen bir toparda19 Fewral, 2015 (22:54)
- Soňky habarlar
“Ahal” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň toparlaýyn tapgyryna çykdy18 Fewral, 2015 (22:55)
- Soňky habarlar
“Altyn Asyr” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlardan çykýar10 Fewral, 2015 (23:05)
- Soňky habarlar
“Ahal” AFK-nyň Kubogynda ýeňiş bilen başlady09 Fewral, 2015 (23:07)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Söweş sungatynyň ussatlarynyň bäsleşigi26 Dekabr, 2014 (18:29)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda täze binalaryň açylyş dabaralary08 Dekabr, 2014 (18:31)
- Soňky habarlar
Aşgabadyň topary kabaddi boýunça Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi boldy07 Dekabr, 2014 (18:33)


text:
Nepalyň resmileri 25-nji aprelde bolan ýertitremede ölenleriň sanynyň 3 200-den gowrak adama ýetendigini habar berýärler. Şeýle-de, 27-nji aprelde resmiler ýurtdaky ýersarsgynynda 6 500-den gowrak adamyň hem ýaralanandygyny belleýärler.
Şol bir wagtyň özünde, Nepalda 26-njy aprelde ýüze çykan ýertitreme sebitde harsaňa sebäp boldy. Halas ediş gulluklary we resmiler keselhanalaryň aglabasynyň näsaglardan dolandygyny we medisina serişdeleriniň ýetmezçilik edýändigini aýtdylar.
Birleşen Milletler Guramasynyň resmileri häzirki wagtda açyk meýdanda ýaşaýan adamlara howp salyp biljek çabgaly tupanyň turmasyndan we waksina sanjymlaryň ýetmezçilik etmeginden alada edýärler.


text:
Ýakyn wagtlarda Aşgabatda we ýurduň welaýat merkezlerinde “Berzeňňi” mineral-bejeriş suw çykarýan kärhananyň degişli dükanlary peýda bolar. Paýtagta olaryň birini kärhananyň golaýynda, beýlekisini bolsa “Altyn asyr” gündogar bazarynda ýerleşdirmek göz öňünde tutulýar.
“Berzeňňi” mineral-bejeriş suwuny çykarýan kärhananyň geçen ýylyň güýzünde, Aşgabadyň günortasynda, Köpetdagyň eteginde ýerleşýän tebigy çeşmäniň ýakynynda açylandygyny ýatladýarys. “Berzeňňi” mineral suwunyň bejerijilik güýji türkmenistanlylaryň ähli nesline diýen ýaly bellidir. Alymlaryň geçiren barlaglary bu suwuň bejerijilik häsiýete eýedigini doly tassyklady. Lukmanlar ony aşgazan-içege ýaralarynda, onkibarmak içege ýollary kesellerinde içmegi maslahat berýärler.
Öz döwründe çeşmäniň gapdalynda şypahana guruldy. Bu ýeri onýyllyklaryň dowamynda diňe bir türkmenistanlylaryň arasynda däl, eýsem, daşary ýurtlularyň arasynda hem uly meşhurlykdan peýdalanýar.
“Berzeňňi” mineral-bejeriş suwuny çykarýan kärhanany 250 we 500 ml ölçegli gaplardaky gazly we gazsyz suwlaryň bir ýylda 0,5 millionyny çykarmaga ukyplydyr. Häzirki günde bu şypaly içgini dermanhanalardan ýa-da döwlete degişli söwda nokatlaryndan, şeýle hem supermarketlerden we “Berkarar” gipermarketinden satyn alyp bolar.
Degişli dükanlarynyň açylmagy bilen bolsa, bu kärhananyň önümleri her bir türkmenistanly üçin elýeterli bolar.


text:
Owganystan öňki çaklamalara garanda has köp tebigy resurslara eýe. Bu barada “New York Times” gazetinde çap edilen täze barlaglarda mälim edilýär. Maglumata laýyklykda, Owganystan demir, mis, altyn we litiý serişdelerine baý.
Owgan resmileri täze barlaglaryň netijeleriniň daşary ýurt maýa goýumlaryny getirmegine hem-de ýurduň ykdysadyýetiniň ösmegine umyt baglaýarlar.
ABŞ-nyň resmileri Owganystanda çak bilen 1 trillion dollarlyk demir, mis, altyn, gymmat baha daşlaryň, şeýle-de senagatda ulanylýan litiý ýaly şu çaka çenli ulanylmadyk metallaryň bardygyny aýdýarlar.
Tebigy serişdeler özleşdirilse ýurduň ykdysadyýetiniň çürt-kesik özgerip, şu çaka çenli esasy girdeýji çeşmesi bolan bikanun göknar önümçiliginiň derejesiniň peseljegini amerikan we owgan resmileri öňe sürýärler.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Owganystanyň Magdan we senagat ministrliginiň metbugat wekili Omar Hawad bu pudagyň ösüşine uly umyt baglanýanlygyny aýtdy.
“Täze tehniki barlaglar Owganystanyň has köp tebigy baýlyklarynyň bardygyny görkezdi. Şol serişdeleriň ulanylmagy Owganystanyň ykdysadyýetine we owgan halkyna şübhesiz peýda berer” diýip, Omar Hawad aýtdy.
Bikanun neşe söwdasyndan has girdeýjili
ABŞ-nyň ýokary derejeli wekilleriniň sözlerine görä, Owganystanyň 1 trillion dollarlyk tebigy baýlyklarynyň özleşdirilmeginiň ykdysady bähbidi Owganystanda bikanun öndürilip, dünýä ýaýradylýan neşe maddalarynyň ýyllyk söwda dolanşygyndan 300 esse ýokary.
17-nji iýunda Kabulda geçiriljek metbugat konferensiýasynda Owganystanyň magdan we senagat minsitri Wahidullah Şahraniniň geologiýa barlaglary barada jikme-jik maglumatlary bermegine garaşylýar.
Owgan resmileri ýeterlik derejede daşary ýurt maýa goýumlarynyň ýatyrylmagy bilen geljekde ýurduň dünýäniň dag-magdanlar senagatynyň möhüm merkezine öwrüljekdigini umyt edýärler.
“New York Times” gazeti öz maglumatynda Pentagona salgylanyp Owganystanyň litiý baýlygynyň möçberini nebite baý Saud Arabystanyň baýlygyna deňeýär. Litiý noutbuk kompýuterleri üçin batereýalaryň önümçiliginde hem esasy serişde bolup durýar.
ABŞ-nyň Merkezi harby edarasynyň başlygy general Deýwid Petreusyň “New York Times” gazetine aýtmagyna görä, soňky barlaglar Owganystanyň mineral senagatynyň ösüşi üçin “ägirt uly mümkinçilikleriň” bardygyny görkezýär.
Emma Petreus Owganystanyň tebigy serişdeleriniň ähmiýetini nygtan hem bolsa, olaryň mukdarynyň köpdügini aýtmakdan saklandy.
Kynçylyklar we päsgelçilikler
Owganystanyň häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan howpsuzlyk problemalary hasaba alynmanda-da, ýurduň tebigy serişdelerini özleşdirmek we peýdalanmak üçin infrastrukturanyň döredilmeginiň köp wagt talap etmegi kynçylyklaryň biri bolup durýar.
Hususan-da tebigy serişdeleriň önümçiligini ýola goýmak we olary halkara bazarlara ýetirmek üçin gara ýollar we demir ýollary gurulmaly.
Şeýle hem bu işler uly mukdarda elektrik toguny sarp etjekdigi üçin goşmaça elektrostansiýalaryň gurulmagyny talap eder.
Ýurduň Helmend welaýatynda ýerleşýän Kajaki bendindäki generatorlary dikeltmek üçin zerur bolan howpsuzlyk ýagdaýyny durnuklaşdyrmak boýunça halkara goşunlarynyň geçen 8 ýylyň dowamynda eden tagallalarynyň şowsuzlygy Owganystanyň dartgynly günorta böleginde dag-magdançylygyny ösdürmek boýunça planlary şübhe astynda goýýar.
Emma ýurduň magdan we senagat ministriniň metbugat wekili Omar Hawad ýurduň tebigy serişdeleriniň mukdarynyň ägirt uludygyny aýdyp, ýeterlik maýa goýumlary goýlan ýagdaýynda owgan halky üçin köp sanly iş orunlarynyň döredilmegine mümkinçiligiň boljakdygyny öňe sürdi.
Owganystanyň tebigy serişdeleriniň anyklanmagy birnäçe problemalary hem döredip biler. Talyp hereketi tebigy serişdelere baý regionlara gözegçilik etmegiň üstünde has güýçli söweş alyp barýar.
Tebigy serişdeleriň özleşdirilmegi ýurtda korrupsiýanyň güýçlenmegine hem getirip biler. Üstesine hökümede degişli bolmadyk guramalar daş-töwerege zyýan ýetirilmejegine we arzan işçi güýjüni ulanmak ýaly sosial problemalaryň ýüze çykmajagyna güwä geçilmegini talap edýärler.


text:
Gaçgaklykdaky gazak bankiri Muhtar Ablýazowyň aklawçysy öz müşderisiniň Fransiýanyň günortasynda tussag edilendigini aýdýar.
Aklawçy çarşenbe güni Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna Fransiýanyň “agyr ýaraglanan” ýörite güýçleriniň Ablýazowy Mouans-Sartoux şäherindäki öýünde tussag edip, alyp gidendiklerini aýtdy. Bu şäher Kannes şäheriniň sekiz km çemesi uzaklygynda ýerleşýär.
Aklawçynyň gürrüň bermegine görä, Ablýazowyň tussag edilen jaýynda onuň uýasy hem bar eken.
Aklawçy bankiriň ekstradisiýa edilmeginiň soralýandygyny, emma bu talabyň Orsýet, Ukraina ýa göni Gazagystan tarapyndan edilýändiginiň anyk däldigini aýtdy.
Gaçgaklygyň sebäbi
Baý, ozalky bankir we täsirli oppozisiýa şahsyýeti bolan Ablýazow Gazagystandan 2009-njy ýylda, ýolbaşçylyk edýän BTA banky millileşdirilip, tölege ukypsyz diýlip yglan edileninden soň gaçdy. Ablýazow 2011-nji ýylda Britaniýadan syýasy gaçybatalga aldy, emma suda sylagsyzlyk edeni üçin 22 aý tussaglyga höküm edileninden soň, 2012-nji ýylda ýurtdan gaçdy.
Ol Gazagystanda döwlet emlägini öz haýryna geçirmekde aýyplanýar, ýöne Ablýazow bu aýyplamalaryň syýasy äheňlidigini aýdýar. Ol Gazagystanyň uzak wagtlyk prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň iň berk tankytçylarynyň biri hasaplanýar.
Gazagystandaky oppozision we garaşsyz habar serişdeleriniň birnäçesi, şol sanda "Respublika" neşiri, K-Goşmak telewizion kanaly Ablýazow bilen baglanyşdyrylýar. Bu habar serişdeleri esasan Merkezi Aziýa meselelerine üns berýär.
Ýewropdakay yzarlamalar
Soňky aýlarda Ablýazowyň maşgala agzalarynyň we kömekçileriniň birnäçesi Astananyň talaby boýunça Ýewropa Bileleşiginde tussag edildi.
Ablýazowyň aýaly we 6 ýaşly gyzy maý aýynda Italiýadan Gazagystana ekstradisiýa edildi. Olar kanuny esasdaky oturym ygtyýarnamalarynyň bardygyna garaman ýurtdan çykaryldy.
Munuň nädogry deportasiýa bolandygy baradaky pikirler bilen baglylykda Italiýanyň uly derejeli raýat gullugy resmisi işden çekildi.
Ablýazowyň ozalky janpenasy we ýakyn kömekçisi Aleksandr Pawlow golaýda Madridde tussag edildi.
Pawlowyň aklawçylar topary ispan sudunyň öňki janpenany Gazagystana ekstradisiýa etmek kararynyň ýerine düşmändigini, sebäbi onuň terrorçylyk aýyplamalary üçin agtarylýandygyny aýtdy.
Ol bu aýyplamalaryň syýasy sebäplidigini, olaryň özünden Ablýazow barada maglumat almak isleýändigini aýdýar.
Italiýanyň içeri işler ministri Angelino Alfano M.Ablýazowyň aýaly we gyzy deportasiýa edilmezinden ön hiç bir hökümet ministriniň habarly edilmändigini gaýtalaýar, Rim parlamenti, 16-njy iýul, 2013.
Ablýazowyň başga bir ýoldaşy, gazak oppozisiýa aktiwisti Myratbek Ketebaýew iýun aýynda Polşada gysga wagtlyk tussag edildi. Polýak resmileri Astananyň Ketebaýewi Gazagystana ekstradisiýa etmek baradaky talabyny ret etdiler.
Oppozisiýanyň aladasy
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Gazak gullugy gazak oppozisiýa aktiwistleriniň birnäçesiniň Almatynyň Maliýe polisiýasy tarapyndan çagyrylyp, olardan Ablýazow bilen bolmagy mümkin gatnaşyklary barada sorag edilendigini habar berdi.
Gazak oppozisiýa aktiwisti Žasarat Kuanyşalin Ablýazowyň tussag edilendigi baradaky habardan lapykeç bolandygyny aýtdy.
“Her çiçik bolsa-da, bu gowy zat däl. Ýewropanyň soňky wagtlar gazak oppozisiýasyna, hususan-da Ablýazowa [we onuň maşgalasyna] edýän zatlary gynançly. Bu [tussaglyk] Gazagystandaky oppozisiýany gowşadar.”
Gazak žurnalisti Sergeý Duwanow bolsa, eger Ablýazow Gazagystana ekstradisiýa edilse, bu gazak oppozisiýasy üçin betbagtlyk bolar diýdi.
“Eger ol ekstradisiýa edilse, bu gazak oppozisiýasyna uly zarba bolar. Sebäbi Ablýazow häzirki günlerde oppozision syýasy sahnada iň öňdebaryjy oýunçylaryň biri bolup durýar, ol Akorda (prezident köşgüne) iň radikal garşy durýan adam. Onsoň bu (onuň ekstradisiýa edilmegi) Gazagystanyň demokratik güýçlerine çynlakaý urgy bolar.”
Duwanow Fransiýanyň Ablýazowy Orsýete ýa Ukraina ekstradisiýa etjegine şübhelenýändigini, sebäbi bu ýurtlaryň öňki bankiri Gazagystana iberjege meňzeýändigini aýtdy. Şeýle-de Duwanow Ablýazowyň şindi Bratiniýada hem gaçybatalga durumy bar diýdi.
Emma muňa garamazdan, Ablýazowyň indi Britaniýada ýaşara ýeri ýok, sebäbi sud onuň 90 million çemesi amerikan dollary möçberindäki emlägini satyp, bu serişdäni BTA-nyň algydarlaryna bermeli etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň Astanadaky sammitine gatnaşar.
1-2-nji dekabrda Gazagystanyň paýtagty Astanada ÝHHG sammit geçirýär. Şeýle karara bu gurama agza ýurtlaryň ählisi bilelikde geldi.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýewiň sammite gatnaşmaga Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy çagyrandygyny Türkmen Döwlet habarlar gullugy ýazýar.
Prezident G.Berdimuhamedowyň Astana saparyna taýýarlyk görülýändigi barada daşary işler ministr Reşit Meredow hem soňky hökümet maslahatynda hasabat berdi.
Häzir Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyna Gazagystan başlyklyk edýär. Indiki ýyl bu gurama Litwa ýolbaşçylyk eder.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komitetiniň 104-nji sessiýasynda Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy boýunça geçirilen iki günlük diňlenişik 16-njy martda tamamlandy.
Türkmenistan 1997-nji ýyldan bäri gijikdirip, ilkinji gezek Graždan we Syýasy hukuklar boýunça Halkara şertnamanyň esasynda Adam hukuklary komitetinde hasabat berdi. Munuň bilen birlikde Türkmenistan boýunça geçen diňlenişige adam hukuklary boýunça halkara we hökümete degişli bolmadyk käbir guramalar hem özleriniň garaşsyz hasabatlaryny hödürlediler.
Şolaryň biri-de düýbi Brýusselde ýerleşýän “Adam hukuklary boýunça Halkara hyzmatdaşlyk"
guramasydyr. Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew guramanyň direktory, Türkmenistan boýunça geçirilen diňlenişige gatnaşan Brigitte Dufour bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Brigitte, siziň özüňizde bu diňlenişik nähili täsir galdyrdy?
Brigitte Dufour:
Bu Türkmenistanda bolup geçýän ýagdaýlar barada gürrüň etmek üçin juda wajyp we prinsipial bir pursat boldy. Ýöne, eger-de munuň geçişi barada aýtmaly bolsa, bu adamyny lapykeç edýär. Sebäbi türkmen tarapyndan gatnaşan delegasiýa özüni gaty wyždansyz alyp bardy. Olaryň soraglara jogap berşi, hususan-da, ýurtda adam hukuklarynyň asla bozulmaýandygyny öňe sürmesi diýseň gynandyrdy. Olar iň azyndan kynçylyklaryň bardygyny hem boýun alasy gelmedi. Olar “Türkmenistanda gynamalar ýok, azat media bökdençsiz iş alyp baryp bilýär, ýurtda adamlar arkaýyn hereket edip bilýärler, ýurtdan daşyna çykmak üçin gadagançylyk ýok” diýen ýaly zatlary öňe sürdüler. Maňa bulary eşitmek diýseň agyr degdi.
Olaryň sözlerine görä, kanunda ähli zat gowy. Ýöne bärde mesele bu kanunlaryň näderejede berjaý edilşi bilen bagly.
Meniň pikirimçe, komitetiň agzalary hem bu bolup geçýän zatlara göz ýetiren bolsalar gerek. Sebäbi olaryň ellerinde hökümete degişli bolmadyk guramalaryň, biziň, “Human Rights Watch” guramasynyň garaşsyz hasabatlary bardy.
Emma, nähili hem bolsa, türkmen tarapynyň ähli zady inkär etmegi ýa-da ýöne şol ýurduň kanunçylygyna salgylanyp durmagy gaty gynandyrdy. Olaryň sözlerine görä, kanunda ähli zat gowy. Ýöne bärde mesele bu kanunlaryň näderejede berjaý edilşi bilen bagly.
Azatlyk Radiosy: Brigitte, indi bu diňlenişigiň maksady barada maglumat berseňiz? Ýagny, onda komitetiň agzlary adam hukuklarynyň bozulmalary boýunça bar bolan maglumatlaryň esasynda türkmen tarapyna sorag berýär, şeýlemi?
Brigitte Dufour:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça komiteti belli bir ýurtda ynsan hukuklaryna goýulýan hormaty we onuň berjaý edilişini öwrenýär. Komitet şol ýurtdan, halkara ylalaşyklar esasynda öz üstüne alan borçnamalaryny näderejede berjaý edýändigini öwrenip, hasabat soraýar. Ýagny, köplenç halatda komitet gyzyklandyrýan soraglaryň sanawyny düzüp, olary degişli döwletiň hökümetine ýollaýar. Mysal üçin, soraglar şeýle düzülip bilner, ýagny “Siziň ýurduňyzda dini azatlyklara goýulýan hormatyň ýagdaýy nähili? Bize gowuşýan maglumatlara görä, belli bir azlykdaky dini topar ýurtda kynçylyk çekýär, siz muny nädip düşündirersiňiz? Muny çözmek üçin haýsy çäreleri görýärsiňiz?” diýen ýaly görnüşdäki soraglar. Mundan soňra, hökümet bu goýulan soraglara jogap taýýarlap, ony ýazmaça görnüşde ugradýar.
Ýöne, iş ýüzünde meseläni çözmek üçin hiç tagalla edilmeýär. Bularyň barysy boş takal, ýagny boş söz.
Türkmenistanyň hasabaty barada aýdylanda, onda bar diýilýän meseleleriň ählisi diýen ýaly inkär edilýär. Olar gozgalan kynçylyklaryň, problemalaryň hakykatda ýokdugyny öňe sürýärler. Meniň elimde Türkmenistanyň hasabaty bar, ine, munda ýurtda bar diýilýän kanun bozmalaryň ýokdugy aýdylýar.
Haçan-da bu ugurda näme edilýär diýlende, olar şol “biz bu mesele boýunça tegelek stollary gurnaýarys; biz ol mesele boýunça seminarlary geçirýäris” diýip tutduryp ugraýarlar… Ýöne, iş ýüzünde meseläni çözmek üçin hiç tagalla edilmeýär. Bularyň barysy boş takal, ýagny boş söz.
Azatlyk Radiosy: Bilşimize görä, bu Türkmenistanyň on ýyldan hem köp wagty geçirip, ilkinji gezek şeýle diňlenişige gatnaşdy. Muňa öňegidişlik hökmünde oňaýly baha berip bilerismi? Ýa-da käbir hukuk goraýjylaryň tassyklaýşy ýaly, bu diňe göz üçin ädilen ädimmi?
Brigitte Dufour:
Meniň bilşime görä, UNDP (BMG-niň Ösüş programmasy) bu hasabaty taýýarlamaga hemaýat bermek üçin ýörite proýekt gurnan bolmaly. Türkmenistan bu hasabaty tabşyrmaga borçludy, ýöne ol özüne 14 ýyl garaşdyryp, bu diňlenişige gatnaşdy. Meniň pikirimçe, Aşgabada nähili hem bolsa, bu ugurda belli bir basyş edilen bolmaly.
Netijede hasabat taýýarlandy, ýöne ol ynsapsyz görnüşde taýýarlanypdyr. Ýaňky aýdyşym ýaly, onda ähli hukuk bozmalar inkär edilýär. Netije-de munuň näderejede öňegidişlik bolandygyny aýdyp biljek däl.
Türkmen tarapyndan biri komitetiň agzalaryny Türkmenistana gelip, ýagdaýlary öz gözleri bilen synlamaga çagyrdy. Bu meniň üçin-ä garaşylmadyk bir ädim boldy.
Diňlenişigiň soňunda türkmen tarapyndan biri komitetiň agzalaryny Türkmenistana gelip, ýagdaýlary öz gözleri bilen synlamaga çagyrdy. Bu meniň üçin-ä garaşylmadyk bir ädim boldy. Sebäbi häzire çenli Türkmenistan halkara guramalar, barlagçylar üçin ýapykdy. Komitetiň agzalary muny ýurduň açylmagyna tarap bir ädim boldy diýip, oňaýly garşylasalar, men-ä munuň amala aşjakdygyna şübhelenýärin. Aslynda meniň gaty uly şübhäm bar. Bular diňe owadan sözler bolup çykaýmasa.
Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly siziň guramaňyz hem bu diňlenişige hasabat taýýarlap ýollady. Siz öz hasabatyňyzda haýsy meselelere ünsi çekdiňiz?
Brigitte Dufour:
Biz hasabatymyzda, esasan, Türkmenistandaky azat metbugatyň ýagdaýyna, ýurtda Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryna üns berdik. Ýöne, ýaňky aýdyşym ýaly, olar beýleki meseleler bilen bir hatarda biziň öňe süren zatlarymyzy hem çürt-kesik inkär etdiler.
Türkmen tarapy ýurtda pylança habar beriş serişdesi bar, bilmen ýene näçe sany daşary ýurt žurnalistleri akkreditasiýa edildi diýip, sanlary getirdi. Olar düýbünden başga bir älem barada gürrüň edýän ýalydy. Olar başga bir döwlet, başga bir ýagdaýlar hakynda gürrüň edýärdiler. Olaryň, şeýdip, jogap bermegi olaryň asla hiç bir belligi kabul etmezligi juda we juda ýüregiňi awundyrýar.
Türkmen tarapy ýurtda pylança habar beriş serişdesi bar, bilmen ýene näçe sany daşary ýurt žurnalistleri akkreditasiýa edildi diýip, sanlary getirdi. Olar düýbünden başga bir älem barada gürrüň edýän ýalydy.
Haçan-da olar Azatlyk Radiosynyň habarçylary barada gürrüň edip başlanda, bu has hem nebsimi agyrtdy. Olar “Siziň žurnalist diýip atlandyrýan adamlaryňyz adaty raýatlar, olar diňe pul üçin maglumat ugradýarlar. Biz bu adamlara azar beremzok, tussag edemzok” diýen ýaly zatlary aýtdylar. Türkmen delegasiýasynyň aýdan bu zatlary ýalandan başga hiç zat däl. Bu gaty awundyryjy we hopukdyryjy sözler boldy. Ýöne biz bular ýaly ýalanlara eýýäm öwrenişdik. Meniň pikirimçe, komitetiň agzalary hem türkmen tarapynyň çykyşynyň hakykat bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugyna düşünen bolmaly. Sebäbi olaryň ählisi juda düşünjeli ekspertler.
Men diňlenişige Türkmenistanda özgerilşikleriň başlanandygy baradaky ynam bilen gelipdim. Ähli kynçylyklar, hukuk bozmalar geçmişde galdy, indi ýurtda täze döwür başlandy diýip pikir edipdim. Ýöne, gynansam-da, haçan-da diňlenşik gutaranda, hiç zadyň üýtgemändigine göz ýetirdim.
Azatlyk Radiosy: Siziň ýaňky nygtaýşyňyz ýaly, diňlenişikde türkmen tarapy esasan öňde goýlan meseleleri aglaba inkär edipdir. Diňlenişigiň dowamynda komitetiň ekspertleriniň biri, has takygy, Krister Telin türkmen delegasiýasyna ýüzlenip, berlen soraglara göni jogap bermeklerini soraýar. Umuman, siziň pikiriňizçe, Adam hukuklary boýunça komitetiň agzalarynda türkmen tarapynyň bu hili çykyş etmegi nähili täsir galdyrdy?
Brigitte Dufour:
Men olaryň näme pikir edendigini anyk aýdyp biljek däl. Ýöne, ykrar edilen halkara etikasyna görä, haçan-da anyk sorag berlende, muňa göni we ýerlikli jogap bermeli. Ekspertleriň berlen soraga jogap almagy üçin, şol bir soragy yzly-yzyna gaýtalap durmaga ne wagty bar, ne-de mümkinçiligi.
Ekspertler Türkmenistanda adam hukuklarynyň neneňsi pajygaly ýagdaýdadygyna düşünen bolmaly.
Diňlenişige gatnaşan ekspertleriň BMG-niň alyp barýan işleri, halkara hukugy boýunça gaty uly tejribesi bar. Olar has çylşyrymly meseleler boýunça hem iş alyp bardylar. Meniň pikirimçe, olaryň türkmen delegasiýasynyň ýurtdaky bolýan ýagdaýlary aýdyň suratlandyryp bilmändiklerine göz ýetiren bolmagy mümkin. Ekspertler Türkmenistanda adam hukuklarynyň neneňsi pajygaly ýagdaýdadygyna düşünen bolmaly.
Dünýäniň beýleki köp döwletlerinde hem adam hukuklary boýunça meseleler bar, ýöne Türkmenistan barada aýdylanda, ol dogrurdan-da, “ýaramazlaryň ýaramazy”.
Diňlenişigiň dowamynda ekspertleriň biri ýurtda belli bir kanunlaryň bardygyny tekrarlap, goýlan soragalara islenýän jogabyň bolup bilmejekdigini nygtady. Esasy zat şol kanunlaryň berjaý edilmegi, ýöne iş ýüzünde bu ýerine ýetirilmeýär.


text:
Türkiýäniň günbataryndaky Soma şäherinde polisiýa birnäçe müň adamdan ybarat protestçiler köpçüligine garşy suw toplaryny we göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Bu ýerde şu hepde ýurduň taryhynda bolan iň erbet şahta heläkçiliginde 300-e golaý adam öldi.
Soňky protest ýurduň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdoganyň hökümetine garşy möwjeýän jemgyýetçilik gaharynyň çäginde gurnaldy.
Protestçiler hökümeti bu betbagtçylygyň öňüni almak üçin ýeterlik iş etmezlikde günälediler.
13-nji maýda bolan şahta partlamasynda ýogalan 284 adamyň jesedi tapyldy. Resmiler ýene 18 şahtaçynyň aşakda galandygyny aýdýarlar.
Bu betbagtçylykdan soň müňlerçe adam Stambulda, Izmirde, paýtagt Ankarada soňky üç günde yzygider protest bildirdi.
Premýer-ministriň Soma sapary mahalynda Erdoganyň kömekçisiniň bir protestçini içikdirip depişini görkezýän wideo jemgyýetçilik gaharyny has-da möwjetdi.


text:
Aýdymçy Maksat Kakabaýewiň, Myrat Öwezowyň we ýene birnäçe aýdymçylaryň saklanmagy, tussag edilmegi, käbirlerine iş kesilmegi barada gapma-garşylykly maglumatlar berilýär. Emma bu wakalar resmi derejede düýpden agzalmaýar.
Maksat Kakabaýew (MARO)
Fewral aýynda Türkmenistanda polisiýanyň ýaş aýdymçylaryň tutuş bir toparyny saklap, olaryň aglaba köpüsini 15 gije-gündizden soň boşadanlygyny “Türkmen inisiatiwasy” guramasy öz maglumatynda habar berdi. Sebäp näme?
Aýdymçy Maksat Kakabaýewiň iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi habar berilýär. Myrat Öwezowyň bolsa sürgündedigi aýdylýar.
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bu waka barada resmi çeşmelerde anyk maglumat berilmänsoň, şu günler ýurtda gürrüňleriň köpelenligini we käte gapma-garşylykly çaklamalaryň edilýänligini belleýär.
“Maksat Kakabaýewiň hem toba etdirilip, goýberilenligi hakda aýdylýan bolsa, başga bir maglumatda onuň häzir Ýaşlykdaky desslapky tussaghanada saklanýanlygy hakynda aýdylýar” diýip, žurnalist Ýazgulyýew aýtdy.
Ýazgulyýewiň sözlerine görä, Maksat Kakabaýewiň tussag edilmegine onuň türk telekanalynda çykyş etmegi sebäp boldy diýen çaklamalar ýörgünli.
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň maglumatyna görä, Maksat Kakabaýewiň öz atasy, dogany we giýewsi bilen bilelikde ýapyk sud edilip, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegine, olaryň bir ýyl çemesi wagt mundan ozal sputnik antennasynyň üstünde goňşusy bilen bolan konflikte degişli waka esas hökmünde ulanylypdyr.
Myrat Öwezow
Myrat Öwezowyň Tejen tarapa sürgün edilmegine esas hökmünde onuň maşyn heläkçiligine düşmegi bilen baglanyşykly polisiýa bölüminde wagtynda bellik edilmek düzgünini bozanlygy görkezilýär.
“Türkmen inisiatiwasynyň” başlygy Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, aýdymçylara edilýän basyşlaryň sebäpleri başga meselä bagly. Onuň pikiriçe, bu politehniki institutynda bolan pajygaly wakadan soň prezidentiň ideologiýa terbiýeçiligini güýçlendirmek talaby bilen bagly bolup biler.
“Ýaş aýdymçylar öz döredijiliginde has erkin bolýarlar. Bu bolsa häkimiýetleriň göwnünden turmaýar. Aýdylýan aýdymlaryň ýaşlara ýetirýän täsiri türkmen ýolbaşçylaryny, ilkinji nobatda-da medeniýet ugruna jogapkär Maýsa Ýazmuhammedowany aladalandyrýan bolmaly” diýip, Tuhbatullin aýdýar.
Fewral aýynyň başynda Politehniki istitutynda bir student gyzyň öldürilenligi habar berlipdi. Syýasatyň tabynlygynda
Ýaş aýdymçylaryň aýdýan aýdymlary köplenç söýgi temasyna bagyşlanýar, emma döredijilik wekilleri syýasatyň ýesiri bolup galýarlar.
“Türkmenistanda syýasata garşy aýdym aýdyp ýören adam ýok. Atlary gara sanawdaky aýdymçylar hem öz zehinini halka bagş etmegiň ugrunda. Onsoň olar gara sanawa nähili ýagdaýda düşürilýär?” diýip, türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Her bir adamyň Konstitusiýa boýunça hukugy bolmaly. Ol, islese aýtmaly syýasy aýdymlary, islemese, aýtmaly däl. Syýasy aýdymy aýdasy gelmänligi uçin ýa syýasy çärelere gatnaşasy gelmani üçin aýdymçylaryň gara sanawa, gadagançylyga düşürilýänligi hakynda resmi tassyknama bolmasa-da, anyk faktlar bar”.
Köpçüligiň öňünde çykyş edýän aýdymçylar Türkmenistanda düýpden hukuksyz diýip, “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň maglumatynda bellenilýär.
Maglumatda, adynyň tutulmagyny islemedik aýdymça salgylanyp, aýdymçylaryň toýlarda pul gazanmak mümkinçiliginiň soňky döwürde juda çäklendirilip, oňa derek wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowanyň görkezmesi bilen resmi konsertlere gatnaşmaly diýen tabşyryklaryň has artanlygy bellenýär.


text:
Şwesiýanyň we Orsýetiň raýaty Çary Annamyradow 18-nji iýulda Belarusyň serhet gullugy tarapyndan Minskiň aeroportunda tutulypdy. Asly türkmenistanly 1957-nji ýylda doglan Annamyradowyň Belarusyň kanun goraýjy organlaryna tabşyrylandygyny habar berildi.
Çary Annamyradow Türkmenistandan daşary ýurtlara 2001-nji ýylda emigrasiýa çykdy. Şondan bäri ol Türkmenistana barmady. 2001-2002-nji ýyllarda ol Orsýetde we Belarusda ýaşady.
2002-nji ýylda oňa Şwesiýada syýasy gaçybatalga berildi we şondan bäri ol şol ýurtda ýaşady. Häzirki wagtda Çary Annamyradowyň iki ýurduň Şwesiýanyň we Orsýetiň raýatlygy bar.
Azatlyk Radiosy Annamyradowyň soňky ykbaly bilen gyzyklanyp, Annamyradowy garşy almak üçin Belarusyň paýtagtynyň aeroportuna baran Minskiň ýaşaýjysy Myrat Hanalyýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama alty sany ýokary tehnika kompaniýasynyň – şol sanda Feýbugyň we Guglyň başlyklary bilen duşuşdy.
Ak tamyň aýtmagyna görä, prezident Obama kompaniýalaryň başlyklary, şol sanda Feýsbugyň başlygy Mark Zakerberg bilen «aňtaw maglumatlary, tehnologiýa we hususy durmuş» meseleleri barada maslahat etdi.
Ak tam Obamanyň, gizlin gulluklaryň köpçülikleýin maglumat ýygnaýandygy belli bolandan soň, öz adminstrasiýasynyň aňtaw maglumatlaryny ýygnamak meselesinde reforma geçirýändigine ynandyrandygyny aýtdy.
Anna güni bolan duşuşykdan öň Zakerberg öz Feýsbuk sahypasynda Obama adminstransiýasyny gizlin içalyçylyk taktikalary üçin berk ýazgaryp çykyş edipdi.


text:
Azerbaýjanda oppozision žurnalist sekiz ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
15-nji maýda Agyr jenaýatlar boýunça Bakuwyň şäher sudy Parwiz Haşimlini bikanun ýarag saklamakda günäli tapdy.
“Moderator” atly habar websahypasynyň redaktory we oppozision “Bizim ýol”, ýagny “Biziň ýolumyz” atly gazetiň habarçysy Haşimli sentýabr aýynda tussag edilipdi. Şonda ýurduň polisiýasy Haşimliniň öýünde sapança we 30 el granadyny tapandygyny aýdypdy.
Haşimliniň tarapdarlary sud işiniň syýasy maksatlydygyny aýdýarlar.
Mundan öň, Haşimliniň aklawçysy öz müşderisiniň öýünde barlag-gözegçilik işlerini geçirmek üçin ýörite güwanamanyň hödürlemändigini aýdypdy.
Haşimli sud zalynda özüniň Milli howpsuzlyk ministrligindäki tussaghanada saklanan mahaly urlup-ýenjilendigini we özüne ýaramaz daralandygyny belledi. Onuň mälim eden bu aýyplamalary kazy tarapyndan kabul edilmedi.


text:
Ukrainanyň metbugatlarynyň maglumatyna görä, golaýda Harkowyň Milli medisina uniwersitetinde türkmenistanly studentler bilen ukrainaly studentler çaknyşdylar.
Harkow oblastynyň “WOLÝA” jemgyýetçilik guramasynyň wekili Dmitriý Pilipesiň Ukrainanyň UNIAN habar agentligine aýtmagyna görä, sişenbe güni uniwersitetiň leksiýa zalynda 20-den gowrak türkmen studentleri ukrainaly student Nikolaý Gelany we aralamaga synanyşan beýleki studentleri ýenjipdirler.
Pilipesiň aýtmagyna görä, bu wakada azyndan 3 studente şikes ýetipdir.
Harkowyň Medisina uniwersitetiniň resmisi bu wakanyň bolandygyny Azatlyk Radiosyna tassyklap, onda hiç kime şikes ýetmändigini aýtdy. Ol türkmen we ukrain studentleriniň gatnaşyklarynyň häzirki ýagdaýda kadalydygyny bildirdi.
Türkmenistanyň Ukrainadaky ilçihanasynyň diplomatynyň şu gün Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, türkmen we ukrain studentleriniň arasynda uly bir çaknyşyk bolmandyr. Ol bu studentleriň bilelikde okuwlaryny dowam etdirýändiklerini hem sözüne goşdy.


text:
BMG-niň adam gynalmagynyň öňüni almak baradaky komissiýasynyň delegasiýasy Azerbaýjanyň häkimiýetlerini “azatlykdan mahrum edilen adamlaryň hukuklaryny goramak babatda has köp iş etmäge” çagyrdy.
Bu komissiýa Azerbaýjanda 16-24-nji aprel aralygynda boldy. BMG-niň beýanatyna görä, ekspertler bütin ýurt boýunça polisiýa stansiýalaryna, deslapky tussag merkezlerine, Milli howpsuzlyk ministrliginiň derňew izolýatorlaryna, türmelere, ruhy hassahanalara, sosial ýardam edaralaryna baryp gördüler.
Dört agzadan ybarat delegasiýa kanun goraýjy resmiler, medisina işgärleri, häkimiýetler, raýat jemgyýetiniň wekilleri, “azatlykdan mahrum edilen” adamlar bilen duşuşdy.
BMG-niň guramasynyň Azerbaýjanyň hökümetine ýörite hasabat gowşurmagyna garaşylýar.
BMG-niň ekspertleri 24-nji aprelde, häkimiýetler olaryň belli-belli ýerlere barmagynyň öňüni alanyndan soň, ýurdy terk etdiler.


text:
Inguşystanyň baştutany Ýunusbek Ýewkurow soňky üç aýda indi ikinji gezek respublikanyň müftüsi Issa-hajy Hamhoýew bilen meşhur wagyz-nesihatçy Hamzat Çumakowyň tarapdarlarynyň arasynda dörän dartgynlylygy aradan aýyrmaga synanyşýar.
Ýewkurowyň kömekçisi Torşhoýew geçen gepde "Kawkazskiý uzel" (”Kawkaz düwni”) internet sahypasy bilen geçiren söhbetdeşliginde Nasir-Kort metjidiniň töwereginde bolup geçen wakalary gurnanlary ýazgaryp, wagyz-nesihatçy Çumakowa garşy hem haýbatly çykyş edensoň, wezipesini taşlamaga mejbur bolupdyr.
Adynyň tutulmazlygyny isleýän çeşmeleriň maglumatlaryna görä, Inguşystanyň baştutany Torşhoýewiň özüni alyp barşynyň hut öz "parahatçylyksöýüji" tutumyna oňaýsyz täsir ýetirrendigini güman edýär.
Çumakow sekiz ýyldan bäri demirgazyk Kawkazda köpsanly musulman ýaşlara güýçli täsir edip bilýän harizmatik bir lider hasaplanýar. Olaryň pikrine görä, hökümetden maliýe kömegini alan dini işgärler öz erkini hem täsirini ýitiripdirler we öz dini borçlaryny berjaý etmegiň deregine hökümete ýaranmaga çalyşýarlar. Çumakowyň hut özi köp wagtdan bäri korrupsiýada aýyplanyp gelýär we bu ýagdaý Inguşystanyň hökümeti üçin kellagyra öwrülipdir.
Çumakow bilelikde bir metjitde namaz okalmagyna garşymy?
Dini toparlaryň arasyndaky agzalalyk iýun aýyndan öň hasam möwjäpdir. Şu ýylyň iýun aýynyň 5-nde respublikanyň müftüsi Issa-Hajy Hamhoýew bilelikde juma namazyny okamak üçin beýleki dini işgärlerdir tarapdarlary bilen bilelikde Çumakowyň wagyz-nesihat berýän Nasir-Kort metjidine barypdyrlar.
Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda jemgyýetde has ýaýrawly şafy tarykatyna görä, juma namazy diňe bir metjitde okalmalydyr.
Nasir-Kort metjidinde tarapdarlaryň arasynda närazylyk ýüze çykypdyr we dawwa turupdyr. Onsoň olaryň arasyna polis girip, köşeşdirmeli bolupdyr. Sonra metjit polis tarapyndan goraga alnypdyr. Şol bolan wakada hiç kime zeper ýetmändir.
Şerigat meselelery boýunça ylymlaryň doktory Abo Kanyýew "Kawkaz düwni" internet sahypasyndaky interwýusynda resmi dini guramalar tarapyndan 15-nji maýda Makasda geçirilen halkara ylahyýet konferensiýasynyň netijelerinden razy bolmandygyny aýdypdyr. Onuň aýtmagyna görä, "bilelikde namaz okalmagyna garşy bolan Hamzat Çumakow köp wagtdan bäri müftä garşy hereket edýär".
Inguşystanyň baştutany Ýewkurow owaly bilen metjidi düýbünden yapjakdygyny aýdypdyr. Soň bolsa taraplary ýüze çykan agzalalygy öz arasynda çözmäge çagyrypdyr.
Şäheriň sopulary metjitden çetde galypdyrlar
Her hepde gündelik "Nezawisimaýa gazeta" gazetinde dini meseleler barasynda ýazýan Wladislaw Maltsewiň "Selefiler Inguşystanda öz kadalaryny ornaşdyrmaga synanyşýar" atly makalasy yzygiderli çap edilipdir.
Awtoryň öz makalasynda ýazmagyna görä, Iguşystanda köpçülik sufizmi goldaýar we bu ygtykada eýerýär. Çumakow bolsa sebitiň sufizm tarykatynyň kadalaryna garşy çykýar. Selefiler bilen sufizme eýerýän sopularyň arasynda dörän agzalalyk 5-nji iýunda ýetjek derejesine baryp ýetipdir. Namaz wagty ullakan dawa-jenjel turupdyr.
Awtoryň ýazmagyna görä, Çumakow Nasir-Kort metjidinde umumy namazyň gurnalmagyna düýbünden garşy çykypdyr we hiç haçan muňa ýol berilmejekdigini aýdypdyr. Awtor makalasynda Iguşystanyň baştutanynyň kömekçisi Torşhoýewiň eden çykyşyndan hem şeýle mysallar getiripdir: "Ýaşaýjylar ybadat üçin başga şäherleriň metjitlerine gitmäge mejbur bolýarlar. Çumakow wagyz-nesihat etmeýär, gaýtam halk köpçüliginiň ynanjyny öz eýeçiligine geçirýär. Nasir-Kort metjidine ybadata gelen sopular täze öňe sürülýän kadalar bilen razylaşmaýarlar. Müfti Çumakowy metjide ymam saýlamandyr. Ýaşaýjylar hem ony bu wezipä saýlamandyrlar. Metjidiň ymamy Ruslan Çakyýewdir. Ýöne oňa wagyz-nesihat etmäge hem mümkinçilik berilmeýär. Şonuň ýaly-da selefiler sosial mediada guramaçylykly ýagdaýda hereket edip, toparlary dördýärler. 5-nji iýunda ”Wkontakte” sosial ulgamynda ýaýradylan bir bildirişde, Inguşystanyň Çeçenistanyň, Dagystanyň we Kabardino-Balkariýanyň selefileri Nasir-Kort şaherinde jemlenip, Hamzat Çumakowyň tarapyny tutmaga çagyrylypdyr.
"Agzalalykdan haraý gözleýän syýasy güýçler bar"
Çumakow hem öz nobatynda "www.kavpolit.com" atly internet sahypasynda çap edilen interwýusynda, sopularyň Nasir-Kort metjidinde ybadat etmegine hiç hili päsgelçiligiň ýokdugyny belläpdir. Ol Inguşystanda musulmanlaryň arasyndaky agzalalykdan "käbir syýasy güýçleriň" özüne haraý gözleýändigini öňe sürüpdir.
Ýewkurowyň Çumakowy goldaýandygy ýalanmy, ýogsa-da ol özüni adalatly araçy ýaly görkezmek isleýärmi - muny häzir aýtmak gaty kyn.
Şeýle ýagdaýda Çeçenistanyň baştutany Ramzan Kadyrowyň Çumakowyň tarapyny tutmagy, onuň Kreml bilen arasynyň gowudygyny hem ýaňzydyp biler. Kadyrow ony "ol ne terrorçy, ne-de wahhaby" diýip häsiýetlendiripdir.
Ýene bir iň soňky bellenip geçilmeli ýagdaý bolsa, soňky aýlarda Ýewkurowyň bu temadan dört sany ýörite interwýusynyň çap edilmegidir. Ýöne ol hiç bir interwýusynda Çumakowy ýatlamandyr.


text:
30-njy iýunda Türkmenistanyň esasy ykdysady edaralarynyň 28 spesialisti dolandyryş hasapçylygy, salgytlar we hukuk boýunça bir aýlyk okuw kursuny tamamlady. Bu barada ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.
Bu okuw kursy “Chevron Nebitgaz B.V. Türkmenistan” kompaniýasynyň ýardamy bilen ABŞ-nyň Halkara ösüş programmasynyň (USAID) Ykdysady reformalar arkaly bäsleşige ukyplylygy ýokarlandyrmak proýekti tarapyndan (EREC) geçirildi.
Okuwyň tamamlanyş dabarasynda USAID-iň Türkmenistan boýunça wekiliniň wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji Erin Koul çykyş edip, hasapçylyk ulgamynda halkara derejede ykrar edilen düzgüni bilýän türkmenistanly hünärmenleriň sanynyň artmagynyň türkmen hökümetiniň maliýe hasabatynda halkara ölçegleri ornaşdyrmak boýunça edýän tagallalaryna ýardam berjekdigini belledi.
Halkara derejede ykrar edilýän “Sertifikatly iş alyp barýan hasapçy” atly hünärmenlik derejesini almak üçin bu okuwyň möhümdigi aýdylýar. Okuwa gatnaşanlar bu sertifikaty almak üçin “Maliýe hasapçylygy” atly okuwy tamamlap, synagdan geçdiler diýlip, habar berilýär.
Okuwa gatnaşyjylaryň arasynda ýurduň esasy ykdysady edaralarynyň onusynyň, şol sanda Ykdysadyýet we Maliýe ministrlikleriniň, salgyt we statistika edaralarynyň hem-de Merkezi bankyň işgärleri bar.
Bu spesialistleriň köpüsi maliýe hasabatynyň halkara ölçeglerini bütin ýurt boýunça girizmek meselesini amala aşyrmakda wajyp orun eýelärler diýlip, ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň metbugat beýanatynda aýdylýar.


text:
Ýaňy-ýakynda Türkmenistanda dabaraly we şowhunly ýagdaýda umumymilli döwlet möçberindäki «Saglyk» maksatnamansynyň kabul edilmeginiň 15 ýyllygy bellendi.
Ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde 2006-njy ýylyň ahyryna çenli bu maksatnamanyň kabul edilmegi we ondaky göz öňünde tutulan işleriň üstünlikli amala aşyrylmagy hut beýik Türkmenbaşynyň şahsy tagallalary, onuň ady bilen baglanyşdyrylýardy.
Emma S.Nyýazow aradan çykansoň täze prezident Gurbanguly Berdimuhamedow «Saglyk» maksatnamasynyň gözbaşynda duran esasy adamlaryň biri edilip görkezilip başlandy.
Tereziniň agyr tarapyna geçmegi endik edinen ýurduň habar serişdeleri bu günki gün saglygy saklaýyş sistemasyndaky bar edilen gowy işleri, ýetilen sepgitleri häzirki prezident G.Berdimuhamedowyň ady bilen baglanyşdyrýar.
Ýöne häzir gurruň bu barada däl. Näme diýilse-de, soňky 15 ýylyň içinde Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynda özgerişler boldy. Muny boýun almak gerek. Döwlet tarapyndan goýberlen maliýe serişdeleriniň hasabyna paýtagtda-da, welaýat merkezlerinde-de häzirki zaman enjamlar bilen abzallaşdyrylan kesel anyklaýyş merkezler, enäniň we çaganyň saglygyny goraýan «Ene mähri» atly saglyk merkezleri gurlup ulanmaga berildi.
Emma bu gurlan ymaratlar «ýurduň saglygy saklaýyş ulgamynda hemme problemalar çözüldi, hemme zat gülala-güllük» diýmege mümkinçilikdir esas berenok. Sebäbi häzirki zaman medisina merkezleri, kaşaň ymaratlar saglygy saklaýyş sistemasynyň diňe daşky, hemmäniň, has hem daşary ýurtlardan gelen myhmanlaryň gözüne görünýän tarapydyr. Bilşimiz ýaly, türkmen häkimiýetleri, beýleki pudaklarda bolşy ýaly, saglygy saklaýyşda-da daşky bezege, görnüşe mydama aýratyn üns berip geldi.
Daşy jäjek, içi möjek
Ýönekeý adamlar bilen saglyk hakynda ýa-da edilýän medisina hyzmatlary hakynda gürrüň gozgasaň, olar ilkinji nobatda: «aý, syrkawlap keselahana düşen özüň bolmaweri» diýip, Biribardan dileg edýärler.
«Gazanyldy» diýlen üstünliklere garamazdan, ilatyň aglaba bölegi ýurtda edilýän medisina hyzmatlarynyň hilindenem, lukmanlaryň hünär ussatlygyndanam, tölegleriň bahasyndanam, keselhanalardaky şertlerdenem nägile.
«Etrap keselhanasynda iýulyň jokrama ysysynda men tas ölüpdim» diýip, biri aýtsa, beýlekisi «edil sygyr sagan ýaly edip pulumy aldylar» diýip zeýrener.
Hudaýguly atly 30 ýaşly ýigit özüniň Daşoguz welaýatyndaky keselahanada geçiren günlerini ýatlap, jany ýanmakdan hem gülýär, hemem aglaýar. Ol: «Käbir türmelerdäki şertlerem bu keselahanadakydan gowy. Ýuwunmaga suw ýok, palatada dem alar ýaly däl, howa petiş, aýnany açsaň, siňekdir çybynyň derdinden ýatyp bolanok, berilýän iýmiti agzyňa alar ýaly däl, şonuň üçin nähoşlaryň yzyndan iýmäge bir zatlar getirseler ne ýagşy, getirmeseler açlygyňdan öläýmeli. Däri-dermanlary özüň satyn almaly. Şepagat uýasyna, tam süpüriji aýala her wagt ýatladyp durmasaň, sanjymam wagtynda edilmez, ýatan ýeriňem tämizlenmez. Baryndan beteri-de bu çeken jebirleriňe senden «medisina hyzmatlary tölegli» diýip, pul baryny alýarlar» - diýýär.
Beýleki sistemalarda bolşy ýaly, saglygy saklaýyş ulgamynda-da ogurlyk, parahorluk, gözboýagçylyk ýaly ýaramaz hadysalar kök urup, damar ýaýratdy. Hasabatlardan çen tutsaň, näsaglara goýberilýän azyk önümleriniň hiline-de, assortimentine-de, mukdaryna-da at dakar ýaly däl. Emma ol görkezilen eti we beýleki önümleri näsaglaryň gündeki iýmit rasionynda görmersiň. Hassalar üçin niýetlenen azygyň haýsy ketdeleriň öýlerine gidýändigini anyklajak bolýanam ýok.
Nädip ýagdaýy düzedip bolar?
Meniň bilen söhbetdeş bolan adamlar bu soraga her hili jogap berdiler. Ýokarda ady tutulan Hudaýguly atly ýigit «prezidentimiz, öňki ketdämiz ýaly, keşbini üýtgedip, hiç kime öňünden duýdurman, keselhanalara gelse, bu ýerde bolýan zatlary öz gözi bilen görse» diýip, arzuw edýär. Hudaýgulynyň pikiriçe, diňe şeýle edilende, saglygy saklaýyş sistemasynda dowam edýän kemçilikler we nogsanlyklar aradan aýrylar.
Emma köpler Hudaýgulynyň bu pikiri bilen ylalaşmaýar. Olar: «Prezident prezidentlik wezipesini ýerine ýetirsinmi ýa-da ýeke-ýekeden bar bolan keselhanalara aýlanyp görsünmi?» diýip, Hudaýgulynyň teklibini ret edýärler.
Iň netijeli we iň amatly serişde hökmünde köp adamlar metbugaty we beýleki köpçülikleýin habar serişdelerini agzaýarlar. Olaryň pikiriçe, «şular ýaly kemçlikleri açyp görkezmekde, tankyt etmekde žurnalistlere erkinlik bermeli, eger bu bolýan zatlar barada aç-açan aýdylsa, günäkärlering atlary tutulsa, onda medisinada ýagdaýyň düzelmegi ähtimal».
Saglygy saklaýyşda ýagdaýy düzedeýin diýse, prezidentde-de, saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrinde-de, welaýat häkimleriniň bu pudaga gözegçilik edýän orunbasarlarynda-da, keselahanalaryň baş lukmanlarynda-da ähli mümkinçilikler bar. Muňa diňe erk-isleg gerek.
Arman, olar ýaly isleg agzalan wezipeleri eýeleýän ketdelerde ýok bolmaga çemeli, sebäbi «dokuň açdan habary ýok» diýleni. Wezipeli ketdelere şol keselhanalarda ýa-da saglygy anyklaýyş merkezlerinde aýratyn hyzmat edilýändigi, aýratyn şertler döredilýändigi hemmä mälim ahyry!
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Prezident Barak Obama Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň Eýranyň Ýemene ýarag ugratmazlygy üçin duýduryş berendigini mälim etdi. Obama ýaraglar ugradylan halatynda, olaryň regiondaky gämi gatnawyny durnuksyzlaşdyrmak üçin peýdalanmagynyň mümkindigini hem duýdurdy.
“Biz hakykatda olara öz pikirlerimizi örän aç-açan beýan etdik” diýip, Obama 21-nji aprelde “MSNBC” telekanalyna beren interwýusynda belledi.
Obamanyň bu çykyşy, Eýranyň gämileriniň Ýemendäki şaýy pitneçilerini ýarag bilen üpjün etmek üçin ýola çykandygy barada maglumatlar peýda bolan mahalyna gabat geldi.
Bu aralykda, Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa, Ýemende şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky pitneçilere garşy alyp baran dört hepdelik hüjümleriniň dowamynda harby maksatlaryna ýetendigini aýdyp, operasiýalaryň tamamlanandygyny yglan etdi.


text:
Paýtagt Duşenbede geçen ýyl täjik taksiçisini öldürmekde güman edilýän iki rus esgeriniň sud diňlenişigi başlandy.
Rus goşunynyň wzwod komandiriniň orunbasary Fýodor Basimow we ozalky bölüm komandiri Ildar Saharow geçen ýylyň awgustynda, 36-ýaşyndaky taksiçi Rahimjon Teşeboýew Duşenbede öli tapylandan soň tussag edildi.
Medisina barlaglary Teşeboýewiň öldürilmezinden öň erbet ýenjilendigini görkezdi.
Bu waka täjik we rus harby işgärleriniň arasynda dartgynlylyk döretdi.
Täjigistanda 7 müň çemesi rus harbysy gulluk edýär.


text:
Ozal habar berlişi ýaly, Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň Türkmenistanyň Söwda senagat edarasy bilen bilelikde guran uly forumyna dünýäniň 30 ýurdunyň kardiologiýa we iç keseller, umumy hirurgiýa we onkologiýa, oftalmologiýa, stomatologiýa, enelik we çagalyk boýunça esasy lukmanlary—hünärmenleri, şeýle hem dermanlary we medisina enjamlaryny öndürmek boýunça ýöriteleşdirilen belli kompaniýalaryň 140-a golaýynyň wekilleri gatnaşdylar.
Oňa gatnaşyjylar lukmançylyk boýunça forumyň ýokary derejede guralandygyny we olara gatnaşan wekilleriň köp bolandygyny belläp, guramaçylara we ýurduň saglygy goraýyş ulgamynyň ösdürilmegine we kämilleşdirilmegine, ýurtda medisina boýunça has kämil tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna degişli meselelere aýratyn üns berýän Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk sözlerini aýtdylar. «Saglyk» maksatnamasynyň 14 ýyllygyna hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda ýakynda esaslandyrylyp, ilkinji gezek bellenilýän milli baýramçylyga—Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanyp geçirilen dabaralar hem aýdyň şaýatlyk edýär.
Täze binalaryň ulanmaga berilmeginiň — Aşgabatda täze lukmançylyk merkezleriniň açylmagynyň, şeýle hem Ahal welaýatynda geçirilen baýramçylyk çäreleriniň has dabaraly bolandygy bellenildi. Hökümetiň ýakynda geçirilen mejlisi hem halkara lukmançylyk forumy oňa gatnaşyjylarda gürrüňsiz çuňňur täsir galdyrdy. Şonda türkmen Lideri maksatnamalaýyn söz bilen çykyş etdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow saglygy goraýşy döwlet derejesinde ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda görkezip, giň halkara hyzmatdaşlygyna aýratyn ähmiýet berilýändigini nygtady.
Sergi hem saglygy goraýşyň üstünlikli ösdürilýändigine aýdyň şaýatlyk edýär. Oňa gatnaşyjylar we myhmanlar Türkmenistanyň saglygy goraýşynda gazanylanlar bilen içgin tanyşdylar, şol üstünlikler Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň milletiň saglygy we abadançylygy barada ýadawsyz alada etmeginiň netijesidir. Şeýle hem sergide lukmançylyk boýunça esasy önüm öndürijileriň önümleri bilen tanşyldy. Olaryň Aşgabatdaky wekilçilikli gözden geçiriilişe gatnaşmagynyň özi dünýäniň işewür toparlarynyň Garaşsyzlyk ýyllarynda ygtybarly we işjeň hyzmatdaş hökmünde uly at-abraýa eýe bolan Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk edilmegine bildirýän gyzyklanmasynyň artýandygyny görkezýär.
Forumyň çäklerinde oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň raýatlarynyň saglygyny goramagyň ýagdaýy we saglygy goraýyş boýunça esasy ugurlary ösdürmegiň perspektiwalary barada jikme-jik maglumat aldylar, şeýle hem bilelikde özara peýdaly täze taslamalaryň amala aşyrylmagyna badalga bermek üçin duşuşyklaryň birnäçesini geçirdiler. Hususan-da, türkmen alym lukmanlarynyň geçirýän ylmy barlaglary we işläp taýýarlamalary olaryň daşary ýurtly kärdeşlerinde uly gyzyklanma döretdi, olaryň köpüsi eýýäm işde öz beýanyny tapdy. Şunuň bilen baglylykda çäkli—ýörite maslahatlary geçirmegiň we tejribe alyşmagyň hasabyna hyzmatdaşlygy giňeltmek hem-de gatnaşyklary işjeňleşdirmek barada köp sanly teklipler orta atyldy, munuň üçin aragatnaşygyň we telekommunikasiýalaryň döwrebap serişdeleriniň döredýän mümkinçiliklerinden peýdalanmak bolar.
Ýygnananlar häzirki wagtda türkmen topragynda bolup geçýän uly özgertmelere tüýs ýürekden haýran galýandyklaryny aýdyp, Türkmenistana uly geljegiň garaşýandygyna ynam bildirdiler, çünki «Döwlet adam üçindir!» diýen esasy ýörelgäni iş ýüzünde durmuşa geçirýän döwlet rowaçlyk gazanyp biler.
Halkara gözden geçirilişini jemläp, ony guraýjylar sergä gatnaşyjylaryň ählisine ýörite diplomlary gowşurdylar hem-de üç nominasiýa boýunça—serginiň iň oňat stendi, önümiň bäsdeşlige ukyplylygy we täze tehnologiýalary ornaşdyrmak babatda geçirilen bäsleşigiň netijelerini yglan etdiler.
«Beýik Galkynyşlar zamanasynda Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamynda ýetilen sepgitler» atly halkara sergisine we ylmy-amaly maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyna Ýüzlenme iberdiler.
Lukmançylyk boýunça forumyň işi tamamlanandan soňra, türkmen topragynda bolup geçýän ähli özgertmeleri öňe sürýän we bularyň amala aşyrylmagyna ruhlandyrýan Türkmenistanyň Prezidentiniň baş saglygyna sadaka berildi.
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk


text:
Azerbaýjanyň polisiýasy «Kabala FK» futbol klubynyň tanymal futbolçysy Jawid Huseýnowy tussag etdi.
Ol žurnalist Rasim Aliýewiň ölüm halyna çenli ýenjilmegi bilen baglylykda tutuldy. Azerbaýjanyň baş prokuraturasynyň 11-nji awgustdaky beýanatynda aýdylmagyna görä, ol planlaşdyrylýan jenaýat barada habar bermezlikde aýyplanýar.
Eger günäli tapylsa, futbolça 5 ýyl türme tussaglygy garaşýar. Bu iş bilen bagly ýene bäş adam tussag edildi.
30 ýaşyndaky žurnalist Rasim Aliýew 9-njy awgustda, Bakuwdaky hassahanada bedenine düşen ýaralardan ýogaldy.
Ol jan bermezinden öň Huseýnowyň goldawçylary tarapyndan, feýsbukda ýerleşdiren tankydy üçin ýenjilendigini aýtdy.


text:
Kämillik ýaşyna ýetmedik bir oglanjygy zorlamakda aýyplanýan medrese mugallymynyň aklawçysy barlag işiniň soňuna çenli doly geçirilip, sud işiniň tamamlanmagyny sorap, ýokary kazyýete ýüz tutupdyr.
Şeýle ýüzlenme bilen aklawçy öz müşderisiniň ruhy ýagdaýynyň ýaramazlygy sebäpli aklanmagyny, barlagyň täzeden geçirilip, sud işine gaýtadan garalmagyny sorapdyr. Beýleki tarapdan, şeýle waka duçar bolan oglanjygyň saglyk ýagdaýy hasam erbetleşipdir we ol şikesli diýlip yglan edilipdir.
Oşda ýerleşýän gyzgyz-türk medresesiniň mugallymy Nurseýit, 9 ýaşyndaky bir oglanjygy zorlamakda aýyplanyp, 2012-nji ýylyň 10-njy iýulynda tussag edilipdir. Bu işiň üstünden üç ýyl geçendigine garamazdan, sud işi henizem gutaranok.
Oglanjygyň hossarlary, medresäniň mugallymynyň jenaýat jogapkärçiligine çekilmekden sypmak üçin edýän synanşyklary sebäpli, sud işiniň şeýle uzaga çekendigini öňe sürýärler. Birden tötänlikde onuň ruhy hassalykdan ejir çekýändigi äşgär bolupdyr. Has anyk aýdylanda, ol 2012-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda Gyzyl-jardaky psihologiýa klinikasynyň hünärmenlerinden özüniň ruhy keseliniň bardygy babatda hat almagy başarypdyr. Oglanjygyň hossarlary bolsa onuň hakykatda ruhy keseliniň ýokdugyny aýdýarlar.
Aklawçy Husanbaý Salyýew şeýle diýýär: ”Sud işiniň şeýle uzaga çekmegine kazyýet günäkär. Sebäbi hut olar gaýtadan barlag geçirilmegine garşy çykyp, sud işiniň uzaga çekmegine sebäp boldular. Gyzyl-jar hassahanasynyň beren hatynyň şübhe döredýändigini biz sud işi başlanan mahaly nygtadyk. Medresäniň mugallymy bir aý Gyzyl-jar psigologik klinikasynda ýatyp çykyp jezadan sypmagy göz öňünde tutupdyr. Şu wagta çenli ol ruhy keseli babatda hiç bir ýerde psihologiki bejeriş almandyr. Ýerli lukmanlar, hiç hili esas bolmazdan, onuň şizofreniýa keselinden ejir çekýändigi barada karar kabul edipdirler.
Keselli ýa-da keselsiz
Çym-Korgon psihologik klinikasy bitarap ýagdaýda geçiren barlagynda Nurseýidiň hiç hili ruhy kesele duçar bolmandygyny anyklapdyr. Oşuň welaýat kazyýeti 2014-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda bu esasa salgylanyp, ol adaty sagdyn adam diýen karara gelipdir we sud işiniň doly barlanyp, tamamlanmagyny isläpdir.
Ýöne aýyplanýan ýokary kazyýete ýüz tutup, Gyzyl-jar keselhanasynyň beren hatynyň öz güýjüni saklamagyny we gaýtadan geçirilen barlagyň netijesiniň bolsa goýbolsun edilmegini isläpdir.
Medresäniň mugallymynyň aklawçysy Gulnur Japakulowa bu barada beýannama bermekden ýüz öwrüpdir. Lukmanlar uzaga çeken bejeriş işiňesasynda ahyrsoňunda ejir çeken oglanjygy ömürlik şikesli diýip hasaplamaga mejbur bolupdyrlar. Ejesiniň aýtmagyna görä, oglanjyk 2012-nji ýylda gyrgyz-türk medresesinde okamaga başlandan soň şeýle ýagdaýa düşüpdir: ”10-njy iýulda, haçan-da ol maňa aglap jaň edende, men hemme zady öwrendim. Men oglumdan şeýle ýagdaýyň näçe gezek gaýtalanandygyny soranymda, ol her gün gaýtalanandygyny aýtdy. Oglumyň içki geými hapalanypdy. Medresäniň mugallymy oňa haýbat atyp, erbet gorkuzypdyr we eger ýagdaýy ene-atasyna aýdaýsa, ony öldürjegini nygtapdyr. Oglum gije uklap ýatyrka "Nurseýit gelýär!" diýip, gygyryp, basyrganyp turýar we aglamaga başlaýar. Meniň oglumy, ynha şol ýerde şikesli diýip yglan etdiler”.
Aýyplanýanyň sud işine medrese bilen din işleri guramasynyň wekilleri hem goşulypdyrlar. Oş welaýatynyň kazysy Niýazaly Arypow "Süleýman-Too" atly gyrgyz-türk medresesinde bolan wakany öjükdirip, musulmanlara günä ýöňkelmezlige çagyrypdyr: ”Elbetde, hemmeleri bir hasaplamaly däl. Musulmanlaryň arasynda hem ogrulara, başbozarlara, jenaýatkärlere duş gelinýändir. Medrese bolan bir wakany mysal görkezip, ony yslam bilen baglanyşykly adaty waka ýaly hasaplap, bu işi ähli musulmanlara ýöňkemeli däldir. Adamynyň etmişine şahsy ýagdaýda garalmalydyr. Häzirki döwürde haýsam bolsa bir oňaýsyz ýagdaý ýüze çyksa, ony derrew ähli musulmanlara ýöňkeýärler. Beýle etmek dogry däldir”.
Medresäniň mugallymy Nurseýit 24 ýaşynda şol oglanjyga degen ekeni. Kärdeşleri bilen geçirilen gürrüňdeş bolnanda olar ony hemişe dymyp ýören, adamlar bilen aragatnaşygy çäkli adam hökmünde häsiýetliripdirler.
Gyrgyz-türk medresesiniň ýolbaşçylary bu bolan waka sebäpli oglanjygyň ene-atasyndan ötünç sorap, öz işlerini dowam edipdirler.
"Süleýman-Too" atly gyrgyz-türk medresesinde 30 oglanjyk tälim alýar.


text:
Bu şirketiň baş menejeri we Türkmenistan bölüminiň jogapkär başlygy Heiko Operman Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda bu habary tassyklady. Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi geçirdi.Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň RWE şirketi bilen ylalaşygy türkmenleri Orsýete baglylykdan halas eder diýip, käbir eksperteler tasdyklaýarlar. Ýöne türkmen gazy hem Ýewropany Orsýete bagly bolmakdan halas eder diýýärler. Siziň pikiriňizçe, türkmen gazy Germaniýa ýa-da Ýewropa döwletlerine näderejede peýdaly bolar?
Heiko Operman:
Biziň şirketimiz Türkmenistanyň Hazar deňzindäki eýeleýän 23-nji blogunda iş alyp barýar.
Biz 23-nji blogda gaz ýataklaryny tapyp, gaz öndürmegi maksat edinýäris. 23-nji Blok 940 kwadrat kilometr ýeri öz içine alýar.
Türkmen gazy Germanýa we Ýewropa üçin örän uly ähmiýete eýe. Türkmen häkimiýetleriniň bize ynam edip, bu blokdaky gazy tapmagy bize tabşyrandygy üçin minnetdarlyk bildirýäris we begenýäris.Azatlyk Radiosy: Siz öz metbugat bildirişiňizde diňe 23-nji blokdaky işleriňiz barada maglumat beripsiňiz. Siziň Türkmenistanda başga nähili planlaryňyz bar?
Heiko Operman:
Biziň başga meselelerde-de Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk etmek maksadymyz bar we biz muny isleýäris, ýöne entek bizde bu ugurda belli bir plan ýok.
„RWE Dea“ birnäçe ýyldan bäri Türkmenistanyň häkimiýetleri bilen hyzmatdaşlyk etmek üçin gepleşik geçirdi. Şu wagta çenli Hazar deňzinde gaz tapmak hem-de öndürmek boýunça alada etdi. Türkmenistan bilen ahyrsoňy bu ugurda ylalaşyga gol çekdi. Biz indi birinji gezek 23-nji blokda gaz tapmaga we öndürmäge rugsat aldyk. Biz indi bu plany ýerine ýetirýäris.Azatlyk Radiosy: Hazar deňzi ýapyk deňiz we soňky döwürde Hazarda suwda ýaşaýan dürli jandarlar heläk boldular. Siziň şirketiňiziň bu etrapda tebigaty goramak boýunça nähili planlary bar? Heiko Operman:
RWE şirketi Türkmenistanyň Hazardaky tebigaty goraýan ýerinde iş alyp barýar. Tebigaty goramak biz üçin, Günbatar döwletlerinde bolsun ýa-da beýleki ýurtlarda bolsun, tapawudy ýok, Ýewropadaky standartlar esasynda iş alyp barýarys. Başda biz bu ýerde seýsmiki howpuň ähtimallygy boýunça barlag işlerini amala aşyrýarys. Soňra gaz tapmak boýunça öz modern tehnologiýamyz bilen işleri dowam etdireris.
Biziň şirketimiz 20 ýyldan gowrak deňizde tebigat bilen deň agramlylykda gaz öndürmekde tejribe gazanyp gelýär. Bu ugurda biz Germaniýanyň Elba derýasynda hem ýyllar boýy dürli işleri alyp barýarys. Bu ýerler BMG-niň Ýunesko edarasynyň hem goragy astynda durýar. Biziň Türkmenistandaky işlermiz hem Ýewropanyň standartyna deň gelýär. Azatlyk Radiosy: RWE şirketi Hazardaky gazy haýsy ýol bilen Germaniýa ýa-da Ýewropa akdyrmak isleýär?Heiko Operman:
Ilki bilen gaz gözlemek, soňra bolsa ony öndürmek RWE şirketiniň borjy. Biziň şirketimiz entek gaz gözleýär we gazyň transport edilimegi barada gürrüň etmek entek bize birneme ir we bu mesele biziň indiki planymyz. Biz bu ugurda dürli mümkinçilikleri agtarýarys, ýöne häzir entek bu ugurda belli bir zat aýdyp bilmeýäris.Azatlyk Radiosy: NABUKKO turba geçirijisiniň eýeleriniň biri – siziň şirketiňiz RWE. Siz bu gazy NABUKKO arkaly akdyrmak islemeýärsiňizmi?Heiko Operman:
Her zatdan ozal bu gaz tapylmaly. Soňra öndürilmeli. Iň soňunda akdyrylmaly. NABUKKO arkaly türkmen gazynyň akdyrlmagy üçin welin, başda bu mümkinçilik döremeli. Ýöne biz entek bu ugurda belli bir zady aýdyp bilmeýäris. Azatlyk Radiosy: Rus Mediasy Türkmenistanda Ýewropa akdyrmak üçin ýeterlik gaz ýok diýýär. Siz bu berilýän maglumatlary tassyklaýarsyňyzmy?Heiko Operman:
Biziň iş alyp barýan 23-nji blogumyzda mundan owal hem käbir barlag işleri alnyp barlypdyr. Biz bu blokda gaz taparys diýip, umyt edýäris we hyzmatdaşlyga optimistik garaýarys.Azatlyk Radiosy: Siziň Türkmenistanda ýene nähili planlaryňyz bar we türkmen tarapy siziň işleriňize nähili baha berýär?Heiko Operman:
Biz başda öz ösen tehnologiýamyz bilen gaz rezerwleriniň bardygny subut etmeli. Türkmen tarapybiz bilen professional hyzmatdaşlyk edýär we biziň işlerimize gowy baha berýär. RWE şirketi hyzmatdaşlyklar mundan beýläk hem öser diýp umyt edýär.


text:
Düýn Eýranyň Kürdistan welaýatynda howpsuzlyk güýçlerine edilen hüjümde bäş adam heläk boldy.
Bu welaýatyň howpsuzlyk güýçleriniň başlygynyň orunbasary Ebrahim Kazeminejadyň aýtmagyna görä, häzirki režime garşy çykyş edýän iki adam tarapyndan edilen şol hüjümde howpsuzlyk güýçleriniň 4 agzasy bilen birlikde bir ýerli ýaşayjy hem heläk bolupdyr.
Kürdistan welaýatynyň paýtagty Sanandajda bolan şol wakada howpsuzlyk güýçleriniň 1 agzasy bilen bir hatarda 4 ýaşaýjynyň hem ýaralanandygy habar berilýär. Etniki kürtleriň jemlenen bu regionynde soňky döwürlerde dartgynlylyk barha artýar.


text:
Owganystanyň aňtaw gullugynyň ýolbaşçysy we Howpsuzlyk boýunça milli müdirýetiň başlygy Rahmatullah Nabil öz wezipesinden çekildi we öz kararyna prezident Aşraf Ghani bilen syýasy gapma-garşylygyň sebäp bolandygyny aýtdy.
Nabil wezipesinden çekilmeginden bir gün öň Facebook sosial ulgamyndaky öz sahypasynda Ghaniniň 9-njy dekabrda Pakistana eden saparyny berk tankyt etdi.
Pakistany “Talybanyň” Owganystandaky söweşijilerine ýardam bermekde tankyt edýän Nabil Şarifiň 9-njy dekabrda eden çykyşynda “Owganystanyň duşmanlary, Pakistanyň hem duşmanlarydyr” diýip aýdan sözlerine ünsi çekdi we Şarifiň çykyş eden wagtynda “Talybanyň” söweşijileriniň Kandagaryň harby bazasynda, şeýle-de Helman, Tahar we Badahşan welaýatlarynda bigünä adamlary öldürýändigini belledi.
Prezidentiň edarasynyň 10-njy dekabrda yglan etmegine görä, Howpsuzlyk boýunça milli müdirlige ýerine ýetiriji ýolbaşçy edilip, Mohammad Masud Andarabi bellendi.


text:
Bu gezekki «Adam hukuklary programmamyzda Türkmenistanda neşekeşler we adam hukuklary, türkmen raýatlarynyň BMG-niň Adam hukuklary komissiýasyna ýüz tutmak mümkinçiligi, bäbekliginden bäri Türkmenistanda ýaşaýan Mariýa näme üçin pasport berilmeýändigi barada gürrüň edýäris.
Bu gezekki «Adam hukuklary programmamyzda Türkmenistanda neşekeşler we adam hukuklary, türkmen raýatlarynyň BMG-niň Adam hukuklary komissiýasyna ýüz tutmak mümkinçiligi, bäbekliginden bäri Türkmenistanda ýaşaýan Mariýa näme üçin pasport berilmeýändigi barada gürrüň edýäris.
Programmada Kanadanyň Ottawo uniwersitetiniň professory Jenifer Lennoks Terrionyň, türkmenistanly synçy D.Ýazgulyýewiň, hukuk goraýjy T.Begmedowanyň pikirleri bilen tanyş bolarsyňyz.
Programmany Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Şular barada taýýarlanan "Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Oskar Waýld
Oskar Waýld
(1854-1900)
Irland ýazyjysy Oskar Waýld öz döwrüniň iň meşhur ýazyjylarynyň biridir. Ol Irlandiýanyň paýtagty Dublinde, lukman Wilýam Waýldyň maşgalasynda dünýä inipdir. Oskaryň ene-atasy sungata berlen adamlar eken. Olaryň täsiri bilen Oskar eýýäm çaga wagty köp kitap okap, şahyr-ýazyjy bolmak kararyna gelýär.
Dokuz ýaşaýança ol bilimi öýünde alýar, fransuz, nemes dillerini öwrenýär, soňra Enniskillen şäherindäki Portor mekdebinde okaýar. Mekdebi altyn medal bilen tamamlap, Dubliniň Triniti kollejine okuwa girýär. Bu ýerde ol antik edebiýatyny, medeniýetini we taryhy öwrenýär, 1874-nji ýylda bolsa okuwyny Oksford uniwersitetinde dowam edýär. Şol döwürde Oskar özüniň ilkinji eserlerini ýazyp başlaýar. 1878-nji ýylda oňa «Rawenna» poemasy üçin Nýudigeýt baýragy berilýär, şol ýyl hem ol uniwersiteti tamamlap, Londona göçýär. Bu ýerde Oskar Waýld özüniň dilewarlygy, ugurtapyjylygy, bezemen geýinjeňligi hem-de geň häsiýeti bilen uly ile özüni tanadypdyr.
Şahyryň ilkinji şygyrlar kitaby 1881-nji ýylda çap edilýär. Waýldyň irki eserleri prerafaelitleriň we impressionistleriň täsirinde döredilipdir. 1882-nji ýylda Waýld ABŞ-a syýahat edýär. Bu ýerde ol edebi esseleri, leksiýalary bilen birnäçe uly uniwersitetlerde çykyş edýär. Amerikada bir ýyl ýaşap, Waýld Pariže ugraýar. Bu ýerde ol dünýä edebiýatynyň parlak ýyldyzlary, şol sanda Emil Zolýa, Wiktor Gýugo, Anatol Frans, Pol Werlen, Stefan Mallarme bilen tanyşýar, olar bilen dostlaşýar.
Angliýa gaýdyp baranyndan soň Waýld öýlenýär, onuň iki ogly bolýar. «Bagtly şazada» (1888) we «Nar jaýy» (1891) ertekiler ýygyndysyny Waýld ogullaryna bagyşlapdyr.
1887-nji ýylda ýazyjy özüniň «Kenterwil arwahlary» (1887) atly meşhur hekaýalar ýygyndysyny çap etdirýär. 1890-njy ýylda bolsa Oskar Waýldyň iň belli hem-de iň çuň eseri - «Dorian Greýiň portreti» romany çap edilýär.
Waýld diňe bir şygryýetde hem kyssada däl, eýsem dramaturgiýada hem uly kämillige ýetipdir. Onuň «Salomeýa» (1891) dramasy, komediýalary häzir hem tomaşaçylaryň göwnüni galkyndyrýar.
1898-nji ýylda Oskar Waýldyň iň ajaýyp eserleriniň biri bolan «Reding türmesiniň balladasy» atly poemasy çap edilýär.
Oskar Waýld özüniň ahlaksyzlygy sebäpli durmuşynda birentek görgüler görmeli bolupdyr. Ahyrsoňy ýazyjy 1900-nji ýylda, Parižde dünýeden ötýär.


text:
Aşgabat, 23.02.2015. “Türkmenportal”.
Aşgabatda soňky üç günde ygalyň 2 aýlyk normasy ýagdy.
Diňe fewralyň 21-nden 22-sine geçilen gijede düşen ygal aýlyk norma deň boldy.
Bolluk bilen ýagan bu aýda ähli rekordlary täzeledi. 2015-nji ýylyň fewraly iň bolmanda soňky 78 ýylyň içinde iň ygally aý boldy.
Öň bu rekord 1978-nji ýyla degişlidir.
Häzirki wagtda eýýäm ygalyň 3,6 aýlyk normasy ýagdy we bu möçber artmagyny dowam etdirýär.
Bu bahar Köpetdagyň eteginde bol otly öri meýdanlaryny, ýerasty suwlaryň ep-esli ätiýaçlygyny, dagýaka zolakdaky suw howdanlarynyň üstüniň ýetirilmegini, düme galla ekinleriniň bol hasylyny wada berýär.


text:
Eýran soňky 35 ýylyň dowamynda ykdysady we harby sanksiýalaryň ençemesiniň nyşanyna öwrüldi. Ol sanksiýalar Tährany halkara terrorçylygy goldamakdan el çekmäge mejbur etmek, ýurtda adam hukuklarynyň gowulanmagyny gazanmak maksadyna gönükdirilipdi. Galyberse-de, ol sanksiýalaryň girizilmegi Günbataryň Eýranyň ýadro ýaragyny döretmeginden howatyrlanmasy bilen-de baglydy.
Häzir Eýranyň dünýäniň täsirli döwletleri bilen arada ýadro ylalaşygyny baglaşmak ähtimallygy döredi. Bu bolsa, kän ýyllardan bäri dowam edip gelýän sanksiýalaryň gowşadylmagyna ýol açyp, onuň agzalýan ylalaşygyň bir bölegine öwrülmegine mümkinçilik döredýär.
Şu ýerde Eýrana garşy girizilen sanskiýalaryň görnüşleri, olaryň kim tarapyndan girizilendigi we olaryň näderejede aňsat aradan aýrylyp bilinjekdigi barada.
ABŞ-nyň sanksiýalarynyň ugurlary
ABŞ-nyň sanksiýalary girizmeginiň iki ýoly bar: olar Kongresiň kanunlaşdyrmagy we prezidentiň tabşyrygy bilen amala aşyrylýar. Eýrana degişli köp sanksiýa hökümetiň tabşyrygy bilen girizilipdi.
1990-njy ýyllardan bäri ABŞ-nyň Kongresiniň Eýran babatynda kabul eden sanksiýalary ýadro ýaragynyň ýaýbaňlanmagy, adam hukuklarynyň depelenmegi we bikanun pullaryň ýuwulmagy bilen bagly aladalanmalar bilen bagly bolupdy. Bu sanksiýalar bar zada, harby söwdadan başlap Eýranyň energiýa pudagyna we banklaryna çenli zarba urdy.
2010-njy ýylda Eýrana garşy girizilen köptaraplaýyn sanksiýalar Eýrana eksportyň we Eýrandan importyň aglaba bölegini gadagan etdi.
ABŞ-nyň prezidenti Jimmy Karter 1979-njy ýylda ilkinji hökümet permanyny çykaryp, Eýranyň hökümetiniň ABŞ-daky emlägini böwetledi. Ondan soňky prezidentler, şol sanda Ronald Reýgan, Bill Klinton, George Buş we Barak Obama Eýrana garşy sanksiýalara degişli hökümet permanlaryny çykarypdy.
ABŞ-nyň sanksiýalary
ABŞ-nyň we Eýranyň arasyndaky gatnaşyklar 1979-njy ýylyň Yslam rewolýusiýasy bilen baglylykda, aýratynam Eýrandaky zamun alyşlyk krizisi bilen baglylykda çürt-kesik
ýaramazlaşypdy. 1979-njy ýylyň 4-nji noýabrynda ABŞ-nyň Tährandaky ilçihanasynda 52 sany amerikalynyň zamun alynmagy ABŞ-nyň prezidenti Jimmy Karteri Eýrana garşy ilkinji sanksiýany girizmäge mejbur etdi. Eýranyň ABŞ-daky, şeýle-de, ABŞ-nyň daşyndaky amerikan guramalaryndaky ähli hasaplary doňduryldy. Netijede Eýranyň 12 milliard dollarlyk emlägine elýeterliligi kesildi.
ABŞ-nyň ýatyrylan sanksiýalary
Taryha göz aýlasak, ABŞ-nyň Kongresi we prezidenti, “ýagdaýyň üýtgemegine görä, ykdysady sanksiýalary girizmek we gowşatmak” üçin mümkinçiligiň bolmagynyň ähmiýetini nygtap gelýärler.
ABŞ-nyň prezidenti hökümet permanyny ýatyryp bilýär.
ABŞ-nyň Kongresi tarapyndan kabul edilen sanksiýalar kanunlarynyň aglaba köpüsi hem prezident tarapyndan ret edilip bilinýär.
Sanksiýalar kanunlarynyň doly ýatyrylmagy Kongresiň ses bermegini talap edýär.
Dawaly pursatlar
Obamanyň administrasiýasyndaky resmiler, ylalaşyga gelnen halatynda prezident administrasiýasynyň sanksiýalar kanunlaryny duruzmaga hukugynyň bardygyny belläp, bu babatda Kongresiň ses bermegine hemişe garaşylmandygyny aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da Kongresiň ençeme agzasy ylalaşyk güýje girýänçä ses berişlik geçirmegi isleýärler.
BMG-niň sanksiýalary
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Eýranyň ýadro programmasy bilen baglylykda 2006-njy ýyldan bäri sanksiýalary girizýär. Ýadro degişli serişdeleriň importy gadagan edilýär we Eýranyň programmalaryna gatnaşygy bolan şahslaryň we guramalaryň hasaplary doňdurylýar.
2007-nji we 2008-nji ýyllarda girizilen sanksiýalar ýarag söwdasyna we sanksiýalar sanawyna girizilen adamlaryň syýahat etmegine gadagançylygy öz içine alýar.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi sanksiýalary ýatyrmak üçin rezolýusiýany kabul etmeli.
“The Wall Street Journal” neşiriniň ýazmagyna görä, gepleşikleriň 20-nji martdaky tapgyrynda Eýran, ylalaşyk boýunça netijä gelnen badyna, sanksiýalaryň ýatyrylmagyny talap edipdir. Ýöne bu gepleşklere Günbataryň tarapyndan gatnaşyjylar Waşingtonyň we Brýusseliň girizen birtaraplaýyn sanksiýalarynyň derhal ýatyrylmagy mümkin bolsa-da, BMG-niň sanksiýalarynyň ýatyrylmagynyň ýyllara çekmeginiň ähtimaldygyny belleýärler.
Ýewropa Bileleşiginiň sanksiýalary
ÝB BMG-niň sanksiýalaryny berjaý etdi we Eýranyň ýadro programmasy boýunça öz sanksiýalaryny girizdi. 2010-njy ýylda kabul edilen sanksiýalar Eýranyň energiýa pudagyna maýa goýulmagyny we ýardam berilmegini gadagan edýär. ÝB goşa maksatly ulanyp bolýan tehnologiýalara, nebit-gaza gadagançylyk girizdi we 2012-nji ýylda maliýe çäklendirmelerini girizdi.
Ylalaşyga gelnenden soň sanksiýalary ýatyrmak çäresi ÝB-niň Daşary gatnaşyklar we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary derejeli wekili Federika Mogherini tarapyndan teklip edilmeli we ÝB-niň Daşary gatnaşyklar geňeşinde 28 agza ýurduň daşary işler ministrleriniň arasynda maslahat edilmeli.


text:
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar kerosinini, az kükürtli ýakylýan mazudy satyn aldylar. Beýik britaniýaly, singapurly işewürler Seýdiniň nebiti gaýdan işleýän zawodynda öndürilen göni arassalanan benzini, Türkiýäniň we Täjigistanyň işewürler toparynyň wekilleri “B” kysymly karbamidi we tehniki polipropilen haltasyny (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna arassalanan pagta ýagy, nah ýüplügi, pagta süýümi we pagta şroty ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýa, Şweýsariýa, Türkiýe, Singapur, Malta, Owganystan, Gyrgyzystan, Gruziýa we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 51 million 467 müň dollaryndan gowrak boldy.
Depozit manat serişdelerine pakistanly işewürler umumy bahasy 476 müň manatdan gowrak bolan nah ýüplügi satyn aldylar.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat duşenbe güni Nigere, dünýäniň uran öndürmekde dördünji orunda durýan ýurduna geldi.
Niger Ahmedinejadyň Günbatar Afrika saparynyň ikinji gonalgasy, bu sapar Benini we nebit öndürýän Ganany hem öz içine alýar.
Eýran, dawaly ýadro programmasy zerarly girizilen sanksiýalar esasynda, halkara jemgyýetçiligi tarapyndan barha kän izolýasiýa salnansoň, Ahmedinejat Afrika bilen has ýakyn ykdysady we syýasy gatnaşyklara ymtylýar.
Ol duşenbe güni irden Beninde Eýranyň ýadro programmasyny gorap, onuň parahatçylyk maksatlydygyny aýdyp çykyş etdi.


text:
Ýakynda Türkmenistan Gyrgyzystanda öz ilçihanasyny açmagy planlaşdyrýar. Bu çärä türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň izolýasiýasyny azaltmak tagallasynyň bir bölegi hökmünde garalýar.
Gyrgyzystanyň daşary işler ministri Erlan Abdyldaýew 15-nji sentýabrda gyrgyz kanunçykaryjylaryna beren maglumatynda diplomat Batyr Nyýazlyýewiň Türkmenistanyň Gyrgyzystandaky birinji ilçisi boljakdygyny mälim etdi.
Abdyldaýew öz maglumatynda Bişkekdäki türkmen ilçihanasynyň “öňümizdäki günlerde” açyljakdygyny, ýöne onuň takyk haýsy gün açyljakdygy barada maglumat bermedi.
Türkmenistan Gyrgyzystanda öz ilçihanasyny açmak niýeti barada iýul aýynda yglan edipdi.
Gyrgyzystanyň Aşgabatdaky ilçihanasy 1994-nji ýyldan bäri işleýär.


text:
Günorta Koreýada Ýakyn gündogaryň dümew sindromy (MERS) atly näsaglykdan bir adam ýogaldy.
15-nji iýunda 58 ýaşly adamyň ýogalmagy keselçiligiň bir aý mundan öň tutaşaly bäri MERS-den heläk bolanlaryň sanyny 16 adama ýetirdi.
Resmiler Günorta Koreýada kesellänleriň sanyna ýene bäş adamyň goşulandygyny we ýurduň içinde wirus ýokaşanlaryň jemi sanynyň 150 adama ýetendigini aýtdylar.
Seulyň keselhanasy wakalaryň tas ýarysynyň çeşmesi bolandygy tassyklanan soň öz işini togtatdy.
5200-den gowrak adam ýurtda karantin astyna düşdi.
MERS-den waksina dermany ýok. BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasy wirus ýokaşanlaryň arasyndaky ölüm derejesi 36% diýýär.


text:
Anna güni media azatlygyny goraýan “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Ýewrokomissiýanyň prezidenti Žoze Manuel Barroso açyk hat ýollady.
Žoze Manuel Barroso syýasy ugurlary we energiýa meselelerini maslahat etmek üçin anna güni giçlik Aşgabada bardy.
Guramanyň ugradan hatynda Türkmenistandaky media azatlygynyň ýagdaýyna, hususan-da häzir tussaglykda saklanýan žurnalistler we adam hukuklaryny goraýjylar Annagurban Amangylyjowyň we Sapardurdy Hajyýewiň ýagdaýyna üns çekilýär.
Bu açyk hatda şol iki aktiwistiň Türkmenistandaky diktaturanyň pidalary bolandygy nygtalýar. Şeýle-de olaryň meselesini türkmen resmileri bilen geçiriljek gepleşiklerde gozgamagy üçin Ýewrokomissiýanyň prezidenti Žoze Manuel Barrosa çagyryş edilýär.