c: text/html

text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun bilen Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň arasynda geçirilen gepleşiklerde özara ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişiniň maslahat edilip, hyzmatdaşlygy global bähbitlere we döwrüň talaplaryna laýyklykda täze derejä ýertirmäge taýýarlyk bildirilenligi türkmen metbugatynda bellenildi.
Gepleşiklerde graždan jemgyýetine we ynsan hukuklaryna degişli meselelere degilip geçildi. Ban Ki Munuň sözlerine görä, soňky üç ýylyň dowamynda Türkmenistanda ösüşe tarap öňegidişlik boldy.
“Graždan jemgyýetçiligi, döwletiň ösüş ugrundaky tagallalarynda, onuň ýerli jemgyýetlerdäki hem guramalardaky, aýratynam bilim, sosial we saglygy saklaýyş ýaly esasy meselelerdäki roly ugrunda uly ýaran bolup hyzmat edýär” diýip, Ban Ki Mun 2-nji aprelde Türkmenistanyň prezidenti bilen geçiren gepleşikleriniň yz ýanyndaky metugat konferensiýasynda belledi.
BMG-niň Baş sekretary ynsan hukuklarynyň hem möhüm roluny nygtady. Graždan jemgyýetiniň mümkinçiliklerine göz ýetirmek, guramanyň hökümete edýän rekomendasiýalaryny doly ýerine ýetirmek meselelesine syn edilmeginiň, şeýle-de Türkmenistan tarapyndan gol çekilen “Gynamalara garşy ylalaşygynyň” işleşmek üçin örän möhüm ugurlar bolup durýanlygyny, bu ugurdan hem graždan jemgyýetiniň uly ýardam berýänligini Ban Ki Mun aýtdy.
“Täze möhüm tapgyryň başlangyjy”
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana saparyny G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň BMG bilen hyzmatdaşlygynda täze möhüm tapgyryň başlangyjy diýip atlandyrdy.
1992-nji ýylda BMG-ä agza bolanda, Türkmenistan ençeme halkara borçnamalara gol çekdi. Şol sanda öz üstüne ilatyň graždan azatlyklaryny we ynsan hukuklaryny gyşarnyksyz berjaý etmek borjuny-da aldy.
Şol bir wagtda-da türkmen hökümeti tarapyndan edilýän resmi beýannamalara garamazdan, raýatlaryň esasy hak-hukuklarynyň şu güne çenli doly berjaý edilmän gelýänligini synçylar belleýärler.
Şu günki güne çenli raýat jemgyýetine mahsus şertleriň döremegine ýol berilmän, ýurtda söz we metbugat azatlygy ýaly esasy raýat azatlyklarynyň çäklendirilýänligi halkara guramalarynyň hasabatlarynda bellenilýär.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasyndan Reýçel Denber Türkmenistanda ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlygyna galýanlygyny we hatda erbetleşýänligini belledi.
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistana saparynyň dowamynda graždan jemgyýeti we ynsan hukuklary meselesiniň gozgalmagy ýurduň syýasy-jemgyýetçilik taýdan özgermegine bildirilýän umytlary belli bir derejede güýçlendirdi.
Türkmen oppozisiýasynyň liderlerinden Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, meseläniň gozgalmagynyň özi döwletiň bu ugurdan geljekki hereketlerine syn etmek, netije çykarmak we ýurtdaky ýagdaýa baha bermek üçin peýdaly bolup biler. “Iş alyp barmaga mümkinçilik ýok”
N.Hanamowyň bellemegine görä, soňky ýyllarda Türkmenistan halkara jemgyýetçiligi, ilkinji nobatda-da BMG bilen hyzmatdaşlygynyň depginini güýçlendiren hem bolsa, halkara guramalarynyň Türkmenistanda iş alyp barmagyna doly mümkinçilik ýok.
Hatda BMG-e we ÝHHG ýaly iri halkara guramalarynyň soňky döwürde Türkmenistanyň wekilleri üçin geçirýän seminarlary-da ýurduň içinde däl-de, daşynda geçirilse, has netije bolardy diýip, N.Hanamow belleýär.
“Ýurt içinde geçirilýän seminarlar we treýningler gözegçilik astynda. Geçirýän guramalaryň hereketleri hem gorky astynda, seminarlara gatnaşýanlaram sesini çykaryp bilenoklar” diýip, oppozisiýa wekili N.Hanamow aýtdy.
Howpsuzlyk güýçleriniň gözegçiligi we erkin pikir üçin jezalandyrylmak howpy bilen bagly gorkularyň Türkmenistanyň jemgyýetiniň syýasy taýdan özgermeginiň öňünde esasy böwet bolýanlygyny synçylar belleýärler.
Türkmenistana saparynyň dowamynda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun Saparmyrat Nyýazowyň mowzeleýine bardy we gül goýdy.
BMG-niň Baş sekretarynyň Türkmenistandan soň Gyrgyzystana, Özbegistana, Gazagystana hem Täjigistana saparlarynyň dowamynda ýadro ýaragynyň ýaýradylmazlygyna, howanyň üýtgemegine we regional hyzmatdaşlyga degişli meseleler maslahat ediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni giçlik Ispaniýanyň, Italiýanyň we Germaniýanyň käbir şäherlerinde maliýe kynçylyklaryna protest bildirip, öň müňlerçe adam demonstrasiýa çykdy.
Ispaniýanyň paýtagty Madridde protestlere garşy komendant sagadynyň girizilendigine-de garamazdan, öň müňlerçe adam şäheriň merkezi meýdançasynda uzak gije demonstrasiýa geçirdi.
Ýekşenbe güni irden Madridde protestçiler bilen polisiýanyň çaknyşygynda azyndan 18 adam tussag edildi. Polisiýa Ispaniýanyň Barselona şäherinde-de öten agşam 30 müň töweregi adamyň proteste çykandygyny mälim etdi.
Ispaniýadaky maliýe krizisiniň netijesinde häzirki wagt bu ýurtda işsizligiň derejesiniň 24 prosente ýetendigi habar berilýär.


text:
Aşgabat, 28.02.2015. «Türkmenportal».
ABŞ-nyň Matematika Assosiasiýasynyň guramagynda geçirilýän “Mirror of William Lowell Putnam Mathematical Competition” halkara olimpiadasynda Magtymguly adyndaky TDU-nyň matematika fakultetiniň talyplary üç altyn, üç kümüş we dokuz bürünç medallar bilen birlikde, iki höweslendiriji baýraga eýe boldular.
75-nji gezek geçirilýän bu halkara olimpiada Ermenistandan, Belarusdan, Bolgariýadan, Çehiýadan, Gruziýadan, Polşadan, Russiýadan, Ukrainadan, şeýle hem Türkmenistan döwletimizden 350-ä golaý talyp gatnaşdy.
Halkara internet olimpiadasyndan 15 medal getiren Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň matematika fakultetiniň talyplary Pälwan Agamyradow, Kerwen Durdymyradow we Röwşen Hajyýew altyn medala, Babanyýaz Agambaýew, Gurtmyrat Motukow we Ýusupbaý Ermetow kümüş medala, Kerwen Hojamämmedow, Atajan Muhadow, Agaserdar Ýollyýew, Ilşat Waliýew, Begenç Akyýew, Oraz Hommadow, Serdar Hojaýew, Allaberdi Temirow we Alyşir Gurbanow dagy bürünç medala mynasyp boldy. Agajan Ýazmyradow bilen Hojamyrat Arazow halkara olimpiadanyň höweslendiriji baýragyna eýe boldular.
Ylmy bäsleşikde 17 talypdan ybarat bolan türkmen toparyna Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň matematiki analiz kafedrasynyň müdiri, fizika-matematika ylymlarynyň kandidaty Nurmuhammet Gurbanmämmedow ýolbaşçylyk etdi.
Şu ýylyň 3- 8-nji martynda Günorta-Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň matematika bäsleşigi geçiriler. TDU-nyň matematika fakultetiniň talyplary bu bäsleşige-de gatnaşmagy maksat edinýärler.


text:
9-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly
Berdimuhamedow institutyň maslahatlar zalynda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňeldilen göçme mejlisini geçirdi.
Döwlet Baştutanymyz bu ýere ýygnananlary şu gün bellenilýän ýurdumyzyň Harby-deňiz güýçleriniň güni bilen, şeýle hem Harby-deňiz institutynyň täze binalar toplumynyň açylmagy bilen gutlady hem-de hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny, harby gullukda uly üstünlikleri arzuw etdi.
Bu gün ýurdumyzyň günbatar sebitinde ilkinji gezek dabaraly harby deňiz ýörişi geçiriler diýip, milletiň Lideri sözüni dowam etdi. Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň deňiz kenarýakasynyň ygtybarly ellerdedigini, ýurdumyzyň Harby-deňiz güýçleriniň goranmak ukybynyň, söweşjeň kuwwatynyň ýokarydygyny, onuň şahsy düzüminiň söweşjeň ruhunyň has-da belentdigini şu günki geçiriljek dabaraly harby deňiz ýörişi ýene-de bir gezek aýdyň görkezer.
Goranyş häsiýetli Harby doktrinamyza laýyklykda, Türkmenistanyň harby howpsuzlygyny üpjün etmek döwletimiziň alyp barýan syýasatynyň örän möhüm ugry bolup durýar diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady. Şonuň üçin hem biz Bitarap Watanymyzyň taryhynda ilkinji gezek Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Harby deňiz güýçleriniň serkerdeligini döretdik. Bu serkerdelik Hazar deňzindäki serhedimizde parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün eder.
Siz deňizçilik harby ylymlaryndan we sungatyndan oňat baş çykarýan, mukaddes harby borja wepaly harby gullukçylardygyňyzy subut etmelisiňiz, eziz Watanymyzyň deňiz serhetlerini ygtybarly goramalysyňyz diýip, milletiň Lideri harby deňizçilere ýüzlenip aýtdy. Deňiz çäklerinde berkarar döwletimiziň we mähriban halkymyzyň sarsmaz galasy bolmalysyňyz. Bu mukaddes borçdur. Siziň halkymyzyň öňündäki mukaddes borjuňyzdyr. Siziň bu mukaddes borjy birkemsiz berjaý etjekdigiňize men berk ynanýaryn diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Soňra milletiň Lideri häzirki döwürde berkarar Watanymyzda mukaddes Garaşsyzlyk baýramymyza taýýarlyk işleri giň gerimde alnyp barylýar diýip belledi. Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň gününiň Garaşsyzlyk baýramymyzyň öň ýanynda bellenilmegi harby gullukçylaryň baýramçylyk ruhuny has-da belende göterýär. Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleriniň döredilen güni, şeýle hem Harby-deňiz institutynyň täze binalar toplumynyň açylyp, ulanmaga berilmegi bilen ýene-de bir gezek gutlap, harby gullukçylara berk jan saglygy, asuda we bagtyýar durmuş, eziz Watanymyzy goramak ýaly mukaddes borjy hemişe uly abraý bilen ýerine ýetirmegi we maşgala abadançylygyny arzuw etdi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti baş baýramymyz bolan mukaddes Garaşsyzlyk baýramynyň ýetip gelýändigini aýdyp, bu şanly baýram mynasybetli berkarar Watanymyzyň goranmak ukybyny berkitmäge, howpsuzlygyny, kanunçylygy, hukuk tertibini üpjün etmäge goşant goşan harby gullukçylary we hukuk goraýjy edaralaryň işgärlerini döwlet sylaglary bilen sylaglamak hem-de olara harby ýörite atlary dakmak, hünär derejelerini bermek barada teklip bermegi hukuk goraýjy we harby edaralaryň ýolbaşçylaryna tabşyrdy.
Milletiň Lideri mejlisiň barşynda ýene-de bir meselä — B.Gündogdyýewiň serkerdelige bellenen Harby-deňiz güýçleriniň serkerdeliginiň dolandyryş düzümi baradaky meselä garady.
Soňra harby we hukuk goraýjy edaralarynyň käbir ýolbaşçylaryna hünär derejelerini we harby atlary dakmak dabarasy boldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň Permanlary okalýar. Şolara laýyklykda, Türkmenistanyň goranmak ministri, general-leýtenant Ý.Berdiýewe general-polkownik harby ady dakyldy, Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygy, üçünji hünär derejeli B.Çaryýewe ikinji hünär derejesi we adalat ministri, ikinji derejeli ýurist B.Muhamedowa ýustisiýanyň kiçi geňeşçisi hünär derejesi berildi.
Atlara we derejelere mynasyp bolan ýolbaşçylar Watana wepalylygyň mukaddes Kasamyny aýtdylar.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewe özüniň “Watan goragy mukaddesdir” atly täze kitabyny sowgat berdi.
Döwlet Baştutany mejlisi jemläp, Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna berk jan saglyk, halkymyzyň asuda, abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda alyp barýan jogapkärli işlerinde uly üstünlikleri we maşgala abadançylygyny arzuw etdi.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňeldilen mejlisi tamamlanandan soň Türkmenistanyň Prezidenti Harby-deňiz güýçleriniň güni mynasybetli harby we hukuk goraýjy düzümleriň ýolbaşçylaryndan gutlaglary kabul etdi.


text:
Çarşenbe güni giçlik Rim katolik dininiň täze ruhany liderini saýlamak boýunça Watikanda dini kardinallaryň geçiren üçülenji ses berişliginde katolikleriň täze ruhy lideri saýlandy.
Çarşenbe güni agşamlyk bu ýokary dini wezipä argentinaly kardinal Jorj Mario Bergoglionyň saýlanandygy yglan edildi. Munuň özi Amerika dünýä böleginden taryhda ilkinji gezek dini ruhanynyň Rim papasynyň wezipesine saýlanmasy hökmünde alamatlandy.
Bu wakanyň yzy bilen Watikanyň ybadathanasynda Jorj Mario Bergoglio Rim katolik dininiň ruhany lideri hökmünde “Fransis” diýen ruhy adyň berlendigi-de yglan edildi.
Rim katolik dininiň ruhany liderini saýlamak boýunça kardinallaryň ses berişligi hepdäniň sişenbe güni başlanypdy. Ruhany lideri saýlamaga ygtyýarly 115 sany dini kardinal Watikanyň Sistine ybadathanasynda ýapyk gapylaryň aňyrsynda ses berişlik geçirdi.
Diňe hepdäniň çarşenbe güni giçlik üçülenji ses berişlikde Rim papasynyň wezipesine kimiň saýlanandygy belli boldy.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amensty International” guramasy Owganystanda soňky iki günüň dowamynda, 12 adamyň jezalandyrylyp öldürilmegine özüniň gynanýandygyny aýtdy.
Çarşenbe güni owgan hökümetiniň metbugat wekili alty adamyň jezalandyrylyp öldürilendigini tassyklap, çykyş etdi. Mundan bir gün öň, Owganystanda başga-da sekiz adam suduň karary esasynda öldürilipdi.
“Amensty International” guramasy owgan hökümetiniň soňky ýyllarda bu tendesiýadan el çekendigini belläp, munuň häzir täzeden başladylmagynyň ýerliklidigini sorag astyna aldy.
“Talyban” hereketi, eger-de olaryň wekilleri jezalandyrylyp öldürilse, ar aljakdygy bilen haýbat atdy.


text:
Şenbe güni Müsüriň Merkezi saýlaw komissiýasy geçen dynç alyş günleri geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň resmi netijesiniň şu ýekşenbe güni yglan ediljekdigini mälim etdi.
Geçen hepde Müsürde geçirilen ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda “Musulman Doganlygy” partiýasyndan kandidat Mohammad Mürsi bilen ýurduň ozalky premýer-ministri Ahmed Şafik özara bäsleşdi.
Saýlawlaryň netijesiniň heniz yglan edilmändigine garamazdan, olaryň her biri özleriniň ýeňiş gazanandygyny tekrarlaýarlar.
Bu wakanyň fonunda şenbe güni Kairiň merkezinde öň müňlerçe adam saýlawlaryň netijesiniň haýdan-haý yglan edilmegine hem-de harby geňeşiň häkimiýetden gitmegine çagyryş edip, demonstrasiýa geçirdi.


text:
ABŞ-nyň Goranmak sekretary Robert Geýts NATO-nyň krizise uçraýandygyny aýdyp, muňa Ýewropada ýerleşýän NATO ýurtlarynyň sebäp bolýandygyny belledi.
Demirgazyk Atlantik Alýansynda örän “wajyp we wagtal-wagtal gaýtalanýan uzak möhletleýin” kynçylyklaryň ýüze çykmagyna Ýewropa ýurtlarynyň öz harby goşunlaryna ýeterlik serişde sarp etmeýanligi sebäp bolýar diýip, Robert Geýts Waşingtonda eden çykyşynda aýtdy.
Ýewropanyň ýaragsyzlandyrylmagynyň global howpsuzlygy güýçlendirmeýändigini ABŞ-nyň Goranmak sekretary Geýts belledi.
Şeýle hem bu serişde ýetmezçiligi bilen bagly kynçylyk Owganystandaky goşunlary enjamlaşdyrmak meselesine hem ýaramaz täsirini ýetirýär diýip, Geýts belledi.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Yslam Döwletiniň” Yrakdan çykaryljakdygyna ynam baglady, şol bir wagtda-da ol “mekir, agressiw we opportunist” söweşijiler bilen göreşde “şowsuzlyklaryň” bolandygyny boýun aldy.
8-nji iýunda Yragyň premýer-ministri Haidar al-Abadi bilen “Uly 7”-lik guramasynyň Germaniýadaky sammitinde geçiren duşuşygynyň yzýany eden çykyşynda Obama ABŞ-nyň Yragyň howpsuzlyk güýçlerini türgenleşdirmegini we olara harby ýardam bermegini dowam etdirjekdigini aýtdy.
Bu duşuşygyň yzýany Yragyň premýer-ministri Haidar al-Abadi, hususan-da “biz 'YD' garşy ençeme frontdan birnäçe söweş alyp barýarys. Biz 'YD' garşy göreşde birnäçe tapgyrda ýeňiş gazandyk”, diýdi.
Barak Obama Abadiniň Yragyň çägindäki ähli fraksiýalary öz içine alýan hökümeti döretmäge ýykgyn edýändigini, emma munuň üçin entek “köp işiň edilmelidigini” aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Aş Karter (Ash Carter) “Yslam döwleti” atly topara garşy göreşde Waşingtonyň Yragy goşmaça harby hyzmatdaşlyk kömegi bilen üpjün edip-etmezligini maslahat etmek üçin Bagdada bardy.
18-nji aprelde amerikan resmisine salgylanylyp berlen maglumatda Birleşen Ştatlar yraklylara ýardam bermek üçin hereket edýän bolsa, bu azyndan “ ýene-de kiçi göwrümli” amerikan güýçleriniň uruş zonasyna gitjekdigini aňladýana meňzeýär diýilýär.
Karteriň bu meseläni Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Abadi, goranmak ministri Haled al-Obaidi we Birleşen Ştatlaryň armiýasynyň general-leýtenanty Şon MakFarland (Sean MacFarland) bilen maslahat etmegine garaşylýar. MakFarland “Yslam döwleti” atly topara garşy söweşde Birleşen Ştatlaryň iň ýokary derejeli harby komandiridir.


text:
Azatlyk Radiosynyň “Dünýä türkmenleri” atly nobatdaky gepleşiginde öz döwründe Nyýazowyň režimi tarapyndan tussag edilen, Aşgabatdaky “Gündogar” konditer zawodynyň ozalky başlygy Akmuhammet Baýhanow bilen söhbet edilýär.
Mundan daşary, bu gepleşikde ýakynda Aşgabatda geçirilen halkara Nowruz baýramçylygyna Türkiýedäki türkmenlerden wekilçilik eden sungat işgäri, şeýle hem owganystanly türkmen biznesmeni bilen geçirilen söhbetdeşlikler hem diňleýjilere hödürlenýär.
Şu “Dünýä türkmenleri” gepleşigini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Düýn Tähran Britaniýanyň ilçihanasynyň ýerli işgärini girew bilen türmeden boşatdy. Ol 3 hepde mundan öň tutulypdy.
Huseýn Rassamyň aklawçysy Horamşahi Ewin türmesinden çykandan soňra, öz müşderisiniň ýagdaýynyň gowydygyny aýtdy. Mundan owal ol Rassamyň azatlyga çykmagy üçin 100 müň amerikan dollarynyň girew tölenendigini aýtdy.
Rassam Britaniýanyň ilçihanasynda ýokary derejeli analitik bolup işleýär. Ol ilçihananyň beýleki 8 işgäri bilen birlikde 27-nji iýunda tussag edildi. Emma, şol işgärler öň boşadyldy. Rassam we beýlekiler 12-nji iýundaky saýlawlar bilen bagly demonstrasiýalara gatnaşygy barlykda aýyplandylar.
Düyn Britaniýanyň DIM-niň ýaýradan beýannamasynda, Daşary işler ministri Deýwid Miliband, Rassamyň boşadylmagyny gowy garşylady we ilçihananyň işgärleriniň tutulmagynyň “doly adalatsyzlykdygyny” gaýtalady.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 17-nji awgustda eden çykyşynda ýurtda köppartiýalylyk sistemasyna geçmek üçin amatly şertleri döretmek maksady bilen ýurdy dolandyrýan demokratik partiýanyň ýolbaşçylyk wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Türkiýe hem 1923-nji ýylda respublikan sistema geçenden soň, ençeme ýyllap bir partiýa tarapyndan dolandyrylyp, soňy bilen köp partiýalylyk sistemasyna geçipdi. Eýsem, türkiýeli ekspertler Türkmenistandaky bu ýagdaýa nähili baha berýärler? Iň esasy sorag: Türkiýäniň demokratiýa geçiş döwrüniň ilkibaşdaky tapgyrlary bilen Türkmenistanda häzirki döwürde bolup geçýän ýagdaýlary deňeşdirmek mümkinmi?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen düýbi Ankarada ýerleşýän Gazi uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça bölüminiň professory we ençeme ýyl Türkmenistanda ýaşan doktor Mehmet Seýfettin Erol bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Doktor Seýfettin, şenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýetdäki syýasy partiýanyň – Demokratik partiýanyň başlyklykdan çekilýändigini yglan etdi. Onuň aýtmagyna görä, munuň sebäbi Türkmenistanda köppartiýalylyk sistemasyna geçmek üçin şert döretmekden ybarat. Siz bu ýagdaýa nähili baha berýärsiňiz?
Doktor Seýfettin: Hakykatda, Berdimuhamedowyň bu sözleri mundan birnäçe ýyl öň hem gün tertibine gelipdi. Hatda şol döwürlerde Gazagystanda hem şuňa meňzeş gürrüňler bolupdy. Şonda Türkmenistanyň köppartiýalylyga geçjekdigi we şonuň netijesinde demokratiýalaşmak prosesinde bir ädim öňe gidiljekdigi nygtalypdy.
Şeýle-de, şol döwürden bäri Türkmenistanda käbir özgerişikler bolup geçdi. Soňky gürrüňler hem öňümizdäki ýyldan başlap demokratiýalaşmak döwrüniň takyk ädimler bilen iş ýüzünde ýola goýuljakdygyny we kontrol astyndaky demokratiýalaşmak döwründe täze bir tapgyra girilendigini aňladýar.
Şeýle-de ýene-de bir zady belläp geçmeli, Sowet Soýuzy dargandan soňra Täjigistandaky uruş we soňra Gyrgyzystanda dörän bulaşyklyklary göz öňünde tutanymyzda, bu territoriýadaky döwletleriň kontrol astyndaky demokratiýalaşmany ýola goýmagy wajyp bolup görünýär.
Azatlyk Radiosy: Häzirki wagt Türkmenistanda şeýle köppartiýaly sistemanyň emele gelmegi üçin ähli şertler döredilenmi?
Doktor Seýfettin: Eger Berdimuhamedow şeýle netijä gelen bolsa, ilki bilen bu Türkmenistanda häkimiýetiň köppartiýaly durmuşda gelen tapgyryny görkezmek nukdaynazaryndan örän wajypdyr. Şonuň üçin hem şeýle döwürlerde ilki bilen eýelenýän syýasy pozisiýa möhüm. Häzirki wagtda prezident Berdimuhamedowyň eden bu beýanaty, meniň pikirimçe, ýetilen tapgyry görkezýär.
Azatlyk Radiosy: Doktor Seýfettin, siziň hem belläp geçişiňiz ýaly Türkmenistanda köppartiýalylyga geçmek meselesi barada mundan öň hem gürrüň edilipdi. Berdimuhamedow bu meselede özüniň bu gezek meselä çynlakaý çemeleşýändigini görkezmek üçin näme etmeli?
Doktor Seýfettin: Meniň pikirimçe, özüni häkimiýete getiren bir partiýadan aýrylmagyň özi möhüm bir ädim. Şeýle-de, Türkmenistanda köppartiýalylyga geçiş döwründe ýurduň agzybirligini, düzgün-tertibini, durnuklylygyny, howpsuzlygyny üpjün etmek üçin jenap Berdimuhamedow öz üstüne düşeni etjekdigini mundan öň hem belläp geçipdi.
Men bu meselede ”Arap bahary” diýilýän protestleriň öňümizdäki günlerde Kawkaz, Türküstan baharlaryna öwrülmeginden alada edýärin. Şeýle ýagdaý hem öňki sowet ýurtlarynda çynlakaý manyda durnuksyzlyklaryň emele gelmegine sebäp bolup biler.
Jenap Berdimuhamedowyň köpparrtiýalylyk ugrunda başlan bu döwrüne iň uly howp şeýle zatlardan abanyp biler. Şol bir wagtyň özünde-de Berdimuhamedow şu hereketi bilen ýurtda bolaýmagy mümkin närazylyklaryň öňüni almak jähtinden hem möhüm ädim ätdi diýip bolar.
Azatlyk Radiosy: Doktor Seýfettin, Türkiýe bu berk düzgün, demokratiýalaşmak döwrüni başdan-aýak ýaşan ýurt. Türkmenistanyň häzirki döwrüni Türkiýäniň demokratiýalaşmak prosesine başlan döwri bilen deňeşdirip bolarmy?
Doktor Seýfettin: Elbetde. Emma Türkiýäniň başdan geçiren prosesiniň iki tapgyrdan ybaratdygyny aýtmak mümkin. Türkiýe respublika sistemasy döredilen möhletinden başlap, ýagny 1923-nji ýyldan başlap 1950-nji ýyla çenli bir partiýa tarapyndan dolandyryldy.
Emma köppartiýalylyk sistemasyna geçmek boýunça Atatürküň döwründe iki gezek synanyşylýar, ýöne şol synanyşyklaryň ikisi hem şowsuzlyk bilen tamamlanýar.
Soňra Ikinji jahan urşunyň tamamlanmagy bilen, Sowet ýa-da Stalin talaplary diýlip atlandyrylan talaplaryň netijesinde, Türkiýe Günbatara ýakynlaşýar. Günbatar bileleşiginde orun tapmagyň şertlerinden biri hem demokratiýa we köppartiýalylykdyr.
Şeýlelikde Türkiýe 1946-njy ýylda köppartiýalylyga geçmek kararyna gelýär we 1950-nji ýylda hem oppozision Demokratik partiýa häkimiýet başyna gelýär.
Şeýlelikde bärde köppartiýalylyga geçmek boýunça iki ýagdaý hakda gürrüň etmek mümkin. Olaryň birinjisi ýurduň öz islegi, beýlekisi hem halkara jemgyýetçiliginiň edýän basyşlarynyň netijesi.
Häzirki gün Türkmenistanyň köppartýalylyga geçiş döwrüniň Türkiýe bilen parallel tarapy şulardan ybarat, ýagny ýaňy hem belläp geçişimiz ýaly, Türkmenistanyň özi köppartiýalylyga geçmek isleýär.
Ikinjisi hem, regional we halkara bileleşikleriň basyşlary. Ýagny, regionda Russiýanyň täsiriniň artmagy Türkmenistanyň regionda köp ugurly, köp taraply gatnaşyklary ýola goýmagyna itergi berýär. Türkmenistan her näçe bitarap ýurt diýilse hem, şu taýda bellemek isleýän zadym, Türkmenistanyň Bitaraplygy, onuň howpsuzlygyna 100% kepil geçmeýär.
Şeýlelikde Türkmenistan daşary syýasatda deňagramly we köpugurly gatnaşyklary ýola goýmaly bolýar. Bu ylaýta-da, regionda Orsýetiň hem Hytaýyň täsiri bilen bagly deňagramlylygy goramak üçin zerurdyr.
Meniň pikirimçe, Türkmenistanyň gelen bu karary hem köp ugurlylyga daýanýan ýurduň daşary syýasatynyň deňagramlylygyny goramak nukdaynazaryndan möhüm. Şeýle-de, bu karar Türkmenistanyň Günbatar bilen gatnaşyklaryna indi has köp üns berjekdigini hem görkezip biler.


text:
Sentýabr aýynda Türkmenistanda «Ýol hereketiniň howpsuzlygy — ömrümiziň rahatlygy» atly biraýlyk geçiriler. Bu babatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 24-nji awgustda geçiren göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatynda habar berildi. Biraýlygyň ilkinji gününde paýtagtymyzyň günorta künjeginde gurlan Çagalar awtoşäherçesiniň açylyp, ulanylmaga berilmegi meýilleşdirilýär.
“Ýol hereketiniň howpsuzlygy—ömrümiziň rahatlygy” atly biraýlygyň oňyn netije berýändigini belläp, Türkmenistanyň Prezidenti häkimler bilen bilelikde ýurdumyzyň welaýatlarynda awtomobil ýaryşlaryny geçirmek üçin ýörite awtodromlary we ýollary gurmak, bu desgalarda ýaşlaryň we uly ýaşly adamlaryň ýol hereketiniň kadalaryny, ulag serişdelerini dolandyrmagyň endiklerini öwrenmeklerini guramak boýunça birnäçe tabşyryklary berdi.
Şeýle hem Türkmenistanyň Prezidenti ýokary tizlikli ulag ýaryşlaryny geçirmäge mümkinçilik berýän ýörite ýollaryň gurulmagynyň zerurdygyna ünsi çekip, bu ýollaryň ýaşlaryň awtomobil sporty boýunça geçirilýän iri halkara ýaryşlaryna gatnaşmaklary üçin zerur mümkinçilikleri döretjekdigini belledi.
Döwlet Baştutany ýaşlaryň awtomobil sportuna işjeň çekilmeginde möhüm ähmiýeti bolan Çagalar awtoşäherçesiniň açylyş dabarasyny ýokary derejede geçirmek bilen baglanyşykly meseleleri üns merkezinde saklamagy tabşyrdy.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda iki sany partlama boldy. Habara görä, bu janyndan geçen adamlaryň hüjümine çalym edýär.
“Associated Press” habarlar gullugynyň polisiýanyň bir işgärine salgylanyp maglumat bermegine görä, bu wakalarda azyndan üç adam ölüpdir.
Halkara güýçleriň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, deslapky maglumatlara laýyklykda, partlamalar Britaniýanyň hökümeti tarapyndan dolandyrylýan bazada bolupdyr.
“Reuters” habar agentliginiň aýtmagyna görä, hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” öz üstüne alypdyr.


text:
Ylym ösdi. Tehniki progres ösdi. Oýlanyp tapylýan tehnikalaryň hereketi elektrik energiýasyna bagly bolup galdy. Elektrik energiýasyny her bir edara, her bir öýe eltmek üçin sim üstüne sim çekildi. Ondan-oňa çekilýän simler hut möýüň kerebini ýada salýar.
Elektrik simleriniň berkidilýän sütünleriniň düýbündenem agaçlar ekdiler. Örän çalt hem ýokarlygyna ösýän tikenli agaçlar sowet döwründe şäherleriň bezegi hem kölegesidi. Ol agaçlaryň şahalary eriş-argaç bolup, elektrik simleriniň sagyndan-çepinden, aralaryndan ösüp geçýärler. Şemala yranyşyp duran agaçlar elektrik simlerini häli-şindi üzýärler, simleri biri-biri bilen çakyşdyryp, howply otly uçgunlaryň döremegine sebäp bolýarlar.
Agaçlaryň yramagynyň netijesinde üzülýän simleri dakyp ýörmekden lezzet alýarlarmy-nämemi, elektrikler şäher häkimligi bilen dilleşäge-de, sowet döwründen galan, ösmäge örän ukyply, mydama elektrik geçiriji simleri üzüp duran tikenli agaçlary aýyrmagyň ugruna çykaýanoklar. Eger şähere kölege üçin ýa-da owadanlyk üçin agaç gerek bolsa, söwüt, tut, derek ýaly, ýurduň öz içinde mahsus bolan agaçlary ekibem boljak.
Tikenli agaçlar güýçli şemally gijelerde şahalaryny yrap, elektrik simlerini birsyhly üzýärler. Üzülýän simler tä biri görüp, tok edaralaryna habar berýänçä ýere sallanyp ýatýar. Adamlaryň görmejek ýerlerinde-de üzülýän elektrik simleri az bolanok. Üzülýän simleriň üstünden uly adamlar barmasa-da, çaga barýar. Näçe gözegçilikde saklansa-da, çaga diýen zadyň barmaýan ýeri ýok. Olar oýna gyzyp, ene-atalaryň gözünden ýyldyrym çaltlygynda sypyp, bir bela sataşyp bilýärler.
Mysallar ýetik
Bu wakanyň bolanyna heniz gaty kän wagtam geçenok. Ýedi ýaşlaryndaky bir oguljyk öz öýleriniň töweregindäki köçeleriň birinde oýnap ýören halaty ýerde üzülip ýatan simi görýär-de, ylgap baryp, ony almakçy bolýar. Gödek agaçlaryň üzen siminiň beýleki ujy welin esasy elektrik liniýasynda duran eken. Çagajyk simi tutandan, aýylganç çyrlap, dünýe bilen hoşlaşýar.
Aşgabadyň töweregindäki Şor posýologynda düýe bakyp ýören oglanjyk çukuryň içinde üzülip ýatan simi almakçy bolanda, onuň beýleki tarapynyň elektrik liniýasynda durandygyny görmändir. Ol çaga hem tokly simi ellemekden aradan çykýar.
Boljak iş bolansoň, elektriklerem tapylýar, häkimligiň işgärlerem, kanun goraýjylar hem. Ýöne bu zatlara gözegçiligi güýçlendirmek, şeýle wakalaryň bolmagyndan gaça durmak welin öz wagtynda hiç kimiň ýadyna düşmeýär, ýa-da geleňsizlik edilýär.
Üzülýän simler sebäpli tok urup ölýän çagalaryň, ulularyň başyna düşýän işler hakda näçe mysal getirseňem ýetik. Ýöne mysallary köpeldip, gynanyp oturmadan haýyr ýok. Üzülýän elektrik simleriniň meselesini çözmek hakda gürrüň etmeli.
Gymmat bahaly gurluşyklara derek...
Indi ýurt Garaşsyz boldy. Diňe bir öz ýurdumyzy üpjün etmekde däl, eýsem ençeme daşary ýurtlary hem elektrik energiýasy bilen üpjün etmekde üstünlikler gazanyp duran elektrik energiýasy ulgamy öz-özüni ödemeýändir öýdüp pikir edip bolmaz. Ösen daşary ýurtlardaky ýaly, elektrik liniýasyny ýerastyndan geçirmegi ýola goýmaga wagt ýetdi.
Ýurt eýýäm ýigrimi ýyl bäri öz gazanjyny özi ýygnaýar. Onuň elinden gazanjyny alýan ýok. Ýöne ähli girdejini gerekmejek hem gymmak bahaly gurluşyklara berip ýörmän, elektrik energiýasynyň, gazyň howpsuzlygyna degişli meselelere-de sarp etmeli. Elektrik liniýalaryny diňe bir paýtagtyň esasy köçelerinde däl, eýsem ähli ýerde ýer astyndan geçer ýaly etmeli. Ula-kiçä howpsuz bolar ýaly etmeli.
Paýtagtyň köp köçelerinde bu iş ýola-da goýlupdyr. Ýöne köp ýerlerde elektrik liniýasy berkidilen sütünleriň düýbünden ýene-de ýere gömlen simler çykyp ýatyr. Kiçiräk çagalaryň ony elläp görmejegine hiç kim kepil geçip bilmez. Nähili gowy başlangyçlar bolsa-da, harsal ýerine ýetirýärler-dä. Ýa-da işi kabul edip alýanlar howlugýarlar, ýa-da işi buýurýanlar howlukdyrýarlar, bilmedik.
Harsallyk bilen edilen iş täzeden düzedilmeli bolýar. Çala geleňsizlik edilende başa ölüm salyp duran elektrik simleri meselesinde işe ak ýürek bilen ýapyşmak gerek.
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň "Yandex" gözleg sistemasyny esaslandyryjylaryň biri Ilýa Segalowiç 48 ýaşynda London hassahanasynda aradan çykdy.
"Yandexiň" metbugat gullugy bu habary ýekşenbe güni ýaýratdy we onuň 1-nji awgustda jaýlanjagyny habar berdi.
Beýanatda Segalowiçiň şenbe güni emeli goldawdan aýrylandygy aýdylýar.
Segalowiçiň 25-nji iýulda, rakdan bejergi alýan wagty koma ýagdaýyna düşendigi yglan edilipdi.
Onuň yrak bilen keselläni 2012-nji ýylyň sentýabrynda belli bolupdy.
Segalowiç ýogalmazyndan öň "Yandexiň" baş tehniki ofiseridi.
Beýanatda Segalowiçiň jesediniň Orsýete 31-nji iýulda eltiljegi aýdylýar.


text:
Zyýanly endik.
Adamzadyň durmuşynda ustunliklerem bolýar, ýetmezçiliklerem. Ynsan hemişe gowy ýaşamaň, durs ýaşamaň arzuwynda bolýar. Ýöne özi bilmezden gödek ýalňyşlaram göýberýär, ýaramaz endiklere ýüz urýar. Şolaryň birem neşekeşlik, arakhorlyk, çilim çekmek, nas atmakdyr.
Ýaş nesil hemişe uly bolmagy arzuw edýär. Ol ulylara öýkenmegi halaýar. Biz ulylar bolsa, käte olara ýaramaz endikler görkezýäris. Olaryň ýanynda temmäki serişdelerini ulanýarys. Onsoň, diňe bir öz saglygymyza däl, ösüp barýan körpe nesiliň saglygyna zeper ýetirýäris.
Temmäki önümlerini ulanýan adamlar töwereginiň tämiz howasyny zaýalap, diňe bir öz saglygyna däl, beýleki adamlaryň saglygyna howp salýar. Ýaş ýetginjekler bilesigelijilikden, ulylara öýkenmek isläp, çilim çekip, soňra nas atyp başlaýarlar.
Şu ýerde Türkmen halkynyň akyldarlarynyň biri, nusgawy şahyrlarymyz Magtymguly atamyzyň bir goşgusyny ýatlasym gelýär. “Ölmesden burun” goşgusynda ol şeýle ýazýar:
Saglygyň gadryn bilgil, hasta bolmazdan burun,
Hastalyk şükrüni kylgyn, täki ölmesden burun.
Düz ýerniň gadryn bilgil, derýaga dolmasdan burun,
Gämide hüşgär oturgyn, girdaba gelmesden burun.
Ýaşlygyň gadryn bilgil, tä ulalmasdan burun.
Şahyr adamlara asylly bolmagy, saglygy, hüşgär bolmagy maslahat berýär.
Maý aýynyň başyndan ahyryna çenli ýurdumyzda temmäkä garşy göreşmek boýunça biraýlygyň yglan edilmegi, döwletiň öz halkynyň saglygy baradaky aladalarynyň ýene biriniň bolandygyny görkezýär. Her bir adam öz maşgalasynyň agzalarynyň sagdyn bolmagyny islese, ol çagalaryny zyýanly endiklerden gorap saklamalydyr. Temmäki önümlerini ulanmak şol ýaramaz endikleriň barypýatanydyr.
Kuwwatyň kemelder, güýjiň azdyrar,
Keýpi kellä gelse, aklyň azdyrar,
Süňňüňi syzdyrar, etiň gyzdyrar,
Bir nyşana budur sende, çilimkeş.
El götergil beýle nahak talaşdan,
Puluň koýer, janyň ýanar bu başdan,
Erte garnyň doldurarlar ataşdan,
Zähmi çykmaz, galar janda, çilimkeş.
Paýhasdan paýyny alan zehinli atamyz, bu ýigrenji käri paş edýär. Baş goşan işiňden el göter, onuň zaheri, agyrysy seni heläk eder diýip belleýär.
Çilim çekmek-bu adamzadyň iň howply, zyýanly, töwerek üçin erbet göreldeli endikdir. Çilim awydyr. Her gezek oňa baş goşanda öz tenine, göwresine nikatin zäherini göýberýär. Şeýdip, şeýdip, uzak wagt çilim çeken adamda, temmäkä bolan zerurlyk döreýär. Ol saňa baka zyýanly kärinden ýüz öwürip bilmeýär. Gaýta töweregindäkilere, iň ýamanam çagalaryna ters görelde görkezýär. Onsaň olaram bu zyýanly käre baş goşup başlaýarlar, bu endiklerden dynmak, wagt geçensoň kyn bolýar. Eger siz şol zyýanly endikden dynmak kararyna gelen bolsaňyz, onda ol iş size hökman başardar we ol siziň durmuşdaky uly ýeňişleriňiziň birine öwrüler. Ol siziň saglygyňyzy, maşgala agzalaryňyzyň, töwerekdäki golaý adamlaryňyzyň saglygyny goramak ugrynda edilen aýgytly we üstünlikli ädimiňiz bolar.
Haçanda siz şol ädimi ädip, ir turup, ylgamak, ýöremek, ertirki maşklary ýerine ýetirmek, dogry iýmitlenmek, işdämen iýmek ýoluna düşseňiz, bedeniňizde ýeňillik duýarsyňyz.
Temmäki önümleriniň birem nasdyr. Adam oňa ýüz ursa, saglygyny bir ýitirer, üstesine üsti-başyny hapalap abraýdan düşer. Şu ýerde ýene-de Magtymguly şahyra ýüzleneliň.
Göýä bu dünýäge geldiň-gelmediň,
Köp aglar sen mydam işiň, nas atan.
Şerigät ýolundan habar almadyň,
Galar dowzah içre läşiň, nas atan.
Bir adamy görseň, gizläp gaçar sen,
Burnuňdan dem gelmez, agzyň açar sen,
Keýpi gelse, ogul-gyzdan geçer sen,
Haýran bolar oba goňşy, nas atan.
Sarpaly Prezidentimiz, biziň saglygymyzy, temmäkä garşy göreşmegiň ugruna çykmagy, zyýanly kärlerden daşda bolmagy bize ündeýär. Ynsan gylyklarynyň gowusyny özümizde jemlenmegimizi isleýär. Daşky gurşawyň abadan bolmagy, saglygyň goragynda durmak üçin köp çäreler geçirýär. Biz saglygymyzyň gadryny kesellemezden öň bilmeli. Dogry terbiýe almak, ýaramaz gylyklardan daşda durmakdyr. Geliň şol ýeňiş bilen temmäkä garşy göreşe bilimizi guşap gatnaşalyň.
Hudaýberdi Bäşimow.
Türkmenistanyň at gazanan
Medeniýet işgäri.


text:
Türkmenistanyň prezidenti ÝHHG-niň ýolbaşçysy Lambert Zanýer bilen energiýa meselesini ara alyp maslahat etdi.
Türkmen mediasyna görä, G.Berdimuhamedowyň Awstriýa eden resmi saparynyň dowamynda 13-nji maýda Wenada geçirilen bu duşuşykda Türkmenistanyň we ÝHHG-niň arasynda hyzmatdaşlyga degişli indiki edilmeli işleriň arasynda energiýa boýunça dialogy ösdürmegiň we energiýa serişdeleriniň halkara derejede eksport howpsuzlygyny üpjün etmekligiň iň möhüm meseledigi nygtalypdyr.
Türkmenistanyň prezidentiniň Ýewropa ýurtlaryna eden saparynyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy guramalar günbatar resmilerine ýüzlenip, Türkmenistan bilen gepleşiklerde adam hukuklary problemasyny gozgamaga çagyryş etdiler.
G.Berdimuhamedowyň 12-13-nji maýda Awstriýa we Sloweniýa eden sapary Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygy boýunça ylalaşygy barada 1-nji iýunda Brusselde boljak diňlenişigiň öňüsyrasyna gabat geldi.


text:
Gazagystandaky tussaglaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän türmedäki belli aktiwist Adam hukuklaryny goramak boýunça 18-nji halkara “Ludovic-Trarieux” adyndaky baýrak bilen sylaglandy.
Duşenbe güni “Ludovic-Trarieux” baýragynyň komiteti, ýewropaly ýuristlerden düzülen 29 žuriniň gatnaşmagynda 20-nji iýunda Wadim Kuramşiniň agzalýan sylaga mynasyp görülendigini mälim etdi.
Agzalýan baýrak resmi taýdan Wadim Kuramşina 5-nji dekabrda Parižda gowşurylar.
Kuramşin adamlara haýbat atyp, gorkuzmakda günäli tapylyp, geçen ýylyň dekabr aýynda 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Adam hukuklaryny goramak boýunça “Ludovic-Trarieux” baýragy 1984-nji ýylda dikeldilipdi.
Bu baýrak ilkinji gezek 1985-nji ýylda Nelson Mandela gowşurylypdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň döwlet sekretary Jon Kerri Kabul bilen Waşingtonyň arasynda ylalaşyljak howpsuzlyk paktyna Owganystanyň prezidenti Hamit Karzaýyň ýerine ýurduň goranmak ministri ýa-da hökümet gol goýup biler diýdi. Bu ylalaşyga gol goýulsa, ol amerikan goşunynyň 2014-nji ýyldan soň Owganystandaky galmaly harby missiýasyny kesgitlär.
Kerri NATO agza ýurtlaryň ministrleriniň Brýusselde geçiren ýygnagynda owgan hökümetiniň ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyna “gija goýman, ýakynda” gol goýmagyna çagyryş etdi.
Karzaýyň gürrüňi edilýän ylalaşyga gol goýmaga göwünsizdigi we onuň bu ylalaşyga aprel aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryndan öň gol goýmajakdygy öňe sürülýär.
Birleşen Ştatlar we NATO Owganystana kömek we goşun ugradýan ýurtlaryň geljegi planlaşdyrmaga wagty bolmaly diýip, owgan hökümetiniň gürrüňi gidýän ylalaşyga derhal gol goýmagy üçin çagyryş etdi.
Waşington ylalaşyga gol goýulmasa, NATO we Birleşen Ştatlaryň goşunlarynyň ählisiniň Owganystandan çykarylmagynyň mümkindigini öňe sürdi.


text:
Mary welaýatynyň häzirki Bagtyýarlyk şäherçesiniň ýaşaýjysy öz ýaşaýan obasyna şäherçe statusynyň berilmeginden soň bu ýerde käbir iri desgalaryň gurlandygyny, emma bu üýtgeşiklikleriň oba ýaşaýjylarynyň durmuşyna oňyn täsir ýetirmändigini Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Mary welaýatynyň Baýramaly etrabynyň ozalky Üçajy maldarçylyk sowhozynyň, häzirki ady bilen Bagtyýarlyk şäherçesiniň ýaşaýjysy adynyň efirde tutulmagyny islemedi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowanyň geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň:


text:
Separatist protestçiler Ukrainanyň gündogar şäheri Slowýanskde şäher häkimliginiň jaýyny we ýerli howpsuzlyk gullugynyň binasyny ele geçirdiler. Biraz öň olar şäheriň polisiýa stansiýasyny ele geçiripdiler.
Slowýansk şäheriniň häkimi Nelýa Ştepa şäher häkimliginiň binasynyň içinde müňe golaý adamyň bardygyny we binanyň üstünde rus baýdagynyň galdyrylandygyny aýtdy.
Şäher polisiýasy Orsýete tarapdar separatistleriň irden polisiýa stansiýasyny eýeläp, ol ýerdäki 400 çemesi sapançany we 20 sany awtomatiki ýaragy ele geçirendiklerini aýdýar.
Ukrainanyň içeri işler ministri Arseniý Awakow Slowýansk şäherine ýörite güýçleriň iberilendigini aýdýar.
Awakow bu meselede beriljek gaýtargynyň juda berk boljakdygyny, sebäbi protestçiler bilen terrorçylaryň arasynda uly tapawudyň bardygyny aýtdy.
Slowýansk Doneskden 100 km çemesi demirgazykda ýerleşýär we onuň 130 müň çemesi ilaty bar.
Şu arada Doneskiniň regional prokuraturasynyň edarasy öten agşam ondan gowrak adamyň prokuraturanyň jaýyna girendigini aýtdy.
Ukrainanyň iş başyndaky daşary işler ministri Andriý Deşçitsia Moskwany «Orsýetiň Ukrainanyň gündogar regionlaryndaky ýörite agentleri tarapyndan edilýän prowokatiw hereketleri» togtatmaga çagyrdy.
Ol 12-nji aprelde rus kärdeşi Sergeý Lawrow bilen eden telefon gürrüňinde Orsýetiň gündogar regionlardaky agentleriniň hereketleri Ženewada Ukrainadaky ýagdaýy durnuklaşdyrmak boýunça boljak duşuşygy başa bardyrmazlyk üçin guralýar diýdi.
Orsýete tarapdar toparlar 6-7-nji aprelden bäri Donesk şäheriniň regional binasyny we Luhansk şäherindäki hwopsuzlyk gullugynyň edarasyny eýeläp, Ukrainanyň federasiýa düzgünine geçirilmegini talap edýärler.
Deşçitsia özüniň ABŞ, ÝB, Orsýet, Ukraina arasynda 17-nji aprelde Ženewada geçiriljek gepleşiklere gatnaşýandygyny hem tassyk etdi.


text:
27-nji noýabrda Günorta Osetiýada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň ikinji tapgyrynda, deslapky maglumatlara görä, ýurduň öňki bilim ministri Alla Jiýoýewa öňde barýar.
Sesleriň ýarsyndan gowragy sanalandan soň, häzirlikçe oppozisiýadan kandidat Alla Jiýoýewanyň sesleriň 51 %-ni alyp, birneme öňe saýlanandygy belli boldy.
Bu saýlawlarda Jiýoýewanyň garşydaşy ýurduň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministri Anatoliý Bibilowy boldy. Ol sesleriň sany boýunça häzirlikçe birneme yzda barýar.
Şu gün Alla Jiýoýewa öz garşydaşyny ýeňilendigini boýun almaga çagyrdy. Günorta Osetiýanyň Merkezi saýlaw kommisiýasynyň berýän maglumatyna görä, saýlawlaryň resmi netijeleri 5 günden soň yglan ediler.


text:
Belki, Aşgabady gyzyklandyrýan “Nabukko” proýektine Fransiýanyň göni gatnaşmaýandygy täsir ýetirendir? Ýene bir ýagdaý bar: Parižde atly liderler, ýolbaşçylar, islese-islemeseler-de, adam hukuklary meselesinden sypyp, aman gutulyp bilmeýärler.
SSKP MK-nyň Baş sekretarlygyna saýlanandan soň, Mihail Gorbaçýow birinji gezek Pariže gelende, SSSR-de adam hukuklarynyň bozulyşy barada gürrüňler bolupdy. Gumanitar ugurdan problemalary bolan köp ýurtlaryň ýolbaşçylary şeýle ýakymsyz pursatlary başdan geçiripdiler.
Türkmenistan bilen bagly ýagdaýam kadadan çykma däl. Taraplar, elbet-de, esasy ünsi ykdysady gatnaşyklara berdiler. Çünki Fransiýa Ýewropa Bileleşiginiň iň esasy agzalarynyň biri.
Pariž bilen gatnaşyklary ösdürmek fransuz firmalary bilen göni şertnamalar baglaşmaga, dünýäniň korporatiw sistemasy bilen gatnaşyklary ýola goýmaga Aşgabat üçin uly mümkinçilikleri açýar. Şonuň üçin esasy ministrlikleriň ýolbaşçylary türkmen delegasiýasynyň düzüminde Pariže geldiler.
Ministrleriň atlarynyň arasynda onýyllyklaryň dowamynda häkimiýetiň kölegesinde saklanyp gelen, şol bir wagtda-da häzirki prezidente iň ýakyn durýan adamlaryň biriniň ady-da peýda boldy. Ol ykdysady kömekçi, öz wagtynda halkara metbugatynda “Nyýazowyň gaznaçysy” adyny alan Aleksandr Žadan. Käbir habar serişdeleriniň belleýşi ýaly, Žadan delegasiýanyň düzüminde Pariže prezident administrasiýasynyň baştutany hökmünde gelipdir.
Iň ýokarky başlyklardan beýlekilere hakykat ýüzünde bu syrly kömekçiniň nähili işler alyp barýany belli däl bolsa gerek. Ol Nyýazowyň hökümdarlyk eden ýyllary döwründe onýyllyklaryň dowamynda aman saklanyp, sag-salamat täze prezidentiň ýanynda galmagy başaran adam. Ýurduň köp sanly kommersiýa syrlaryna şärik bu çinownigi haýsy doga gorap saklaýar?Adam hukuklary
Türkmen delegasiýasynyň Fransiýa sapary diňe bir ykdysady ugur bilen çäklenmedi. Heniz türkmen prezidenti gelmezinden öň adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar Fransiýanyň prezidentini Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyny maslahatlaşmak mümkinçiliginden peýdalanmaga çagyrypdylar.
Bu barasynda, hususan-da, “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň baş sekretary Žan-Fransua Julýar çykyş edipdi. Ol beýleki meseleler bilen bir hatarda “Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň hökümetleri Türkmenistanda adam hukuklary problemasyna göz ýumup, partnýorlyk hem hyzmatdaşlyk barasyndaky ylalaşyga gol çekişip, gymmatly wagty hem täsir guralyny elden giderdiler. Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ýagdaýa bolan gatnaşygy üýtgetmeli” diýipdi.
Fransiýadaky “Adam hukuklary ligasy”, «Human Rights Watch», “Adam hukuklarynyň halkara Federasiýasy”, “Serhetsiz reportýorlar” guramalary fransuz hem beýleki ýewropa hökümetlerini Türkmenistanyň prezidentiniň şu aşakdaky işleri ýerine ýetirmegine aýak diremäge çagyrypdy. Ine, olar: -Ähli syýasy tussaglary we wyždan ýesirlerini azatlyga çykarmak;
-Syýasy äheňler bilen türmelerde saklanylýan tussaglaryň ählisiniň işine seretmek boýunça umumymilli açyk proses gurnap, olaryň anyk sanyny kesgitläp, gazaply daramagyň pidasy bolanlara degişli tölegleri kepillendirmek;
-Studentleriň, graždan aktiwistleriniň we oppozisiýa wekilleriniň garyndaşlarynyň hereket azatlygyna girizilen çäklendirmeleri ýatyrmak;
-Aktiwistlere, jemgyýetçilik guramalaryň agzalaryna we žurnalistlere yzarlanmalardan gorkman, erkin işlär ýaly mümkinçilik döretmek;
-Garaşsyz synçylaryň, hususan-da, BMG-niň synçylarynyň ýurda, şol sanda türmelere baryp bilmegini üpjün etmek. Çünki olar Türkmenistana barmak üçin rugsat almagyň zerurdygyny nygtaýarlar.
Ine, şu meseleleriň fonunda türkmen prezidentiniň sapary başlandy. Habar serişdeleriniň maglumatyna görä, bu temalardan barybir gutulyp bolmajagyna göz ýetiren Gurbanguly Berdimuhamedow öz beýannamalarynda S.Nyýazowyň gazaply awtoritar dolandyryşyndan soňky döwür Türkmenistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýda käbir gowulaşmalaryň bardygyny mälim edipdir.
Bu barasynda metbugatyň diplomatlarça seslenmelerine görä, “Türkmenistanyň we Fransiýanyň prezidentleri Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasynda adam hukuklary temasy boýunça barýan dialogyň gidişinden kanagatlanma bildiripdirler”.
Şol dialog ýurtdaky real ýagdaýa nähili täsir ýetirer? Ýurduň ýönekeý graždanlary haýsydyr bir netijeleri haçan duýarlar?Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanda “Gazakfilmiň” döredijilik topary prezident Nursoltan Nazarbaýew hakyndaky "trilogiýany", ýagny üç eserden ybarat filmi surata düşürmek üçin senagat şäheri bolan Temirtaua bardy.
"The Way Of The Leader," ýagny "Lideriň ýoly" atly trilogiýany kino düşürmek işi 2009-njy ýylda başlanypdy. Birinji kinofilm Nazarbaýewiň gara öýde ulalan irki durmuşy barada bolup, ol "Meniň çagalygymyň asmany" ady bilen 2011- nji ýylda halk köpçüligine hödürlenipdi.
Ikinji kinofilm "Iron Mountain," (Demir dag) bilen üçünji kinofilm "Fire River" (Ot derýasy) bir wagtda surata düşürilýär we ol prezident Nazarbaýewiň galan durmuşyny öz içine alýar.
"Hakykatyň hatyrasyna"
Ikinji kinofilmde Nazarbaýewiň Komsomoldan Temirtaua gelşi we onuň Garagandanyň metallurgiýa kärhanasynda işe ýerleşişi suratlandyrylýar. Şondan soň ol Ukrainanyň Dneprodzeržinsk şäherine ugradylyp, ol şol ýerde zawodda peç operatory bolup işleýär.
Temirtau 180 müň ilatly şäher bolup, ol Gazagystanyň Garaganda regionynyň demirgazygynda ýerleşýär. Ol sowet döwründe respublikanyň polat senagatynyň merkezine öwrülipdi. Bu şähere daş töwereginde demre baý ýataklar ýerleşýändigi üçin Temirtau diýilýär. Ol gazak dilinde "Demir dag" diýildigidir. Şol ýerde hem Nazarbaýew öz aýaly Sara bilen tanyşýar.
Agzalýan kinofilmiň režissýory Rüstem Abdraşewyň aýtmagyna görä, "Kinofilm hakyky wakalara esaslanýar, onda hiç hili fantaziýa ýa-da erteki ýok. Maglumatlar prezidentiň daş-töweregindäki adamlardan ýygnalan. Haçanda senariý ýazylyp tamamlanandan soň, prezident ony okady we makullady."
"Meniň çagalygymyň asmany" filminde Nazarbaýewiň ýaşlykdaky keşbi suratlandyrylýar.
"Meniň çagalygymyň asmany" atly kino halk köpçüligine hödürlenende, Abdraşew žurnalistlere ýüzlenip, kinofilmde, käbir hökümet tankytçylarynyň aýdyşy ýaly, şahsyýet kultuny döretmäge synanyşylmandygyny, ýöne hakykaty beýan etmek üçin sowet döwrüne täzeden baha bermäge synanyşylandygyny we ozal şol döwürler barada hakykatyň köplenç aýdylmandygyny belledi.
Režissýorlar kinofilmi şäheriň dürli künjeklerinde, ýagny Medeniýet köşgünde, elektrostansiýada, polat öndürýän zawodda we tramwaý garažynda ýazga düşürýärler.
Şeýle hem kinoda ulanmak maksady bilen adamlardan 1950-nji we 1960-njy ýyllara degişli harytlary we egin-eşiklerini peýdalanmaga bermeklerini sorap, şäherde dürli bildirişler asylypdyr.
Maliýe çeşmeleri belli däl
Kinofilmi maliýeleşdirýän çeşme entäk hem nämälim. Agzalýan kinofilmi ýazga düşürýän toparyň agzalaryndan biriniň Azatlyk Radiosyna habar bermegine görä, býujet we maliýeleşdirme baradaky maglumatlar kinofilm surata düşürilip bolandan soň aýan ediler.
Nagt puluň kim tarapyndan berilýändigi bulaşyk bolsa-da, Gazagystanyň kinofilm industriýasynyň bu işi amala aşyrmak üçin resmiler tarapyndan höweslendirilendigini aýtmaga esas bar. Mart aýynda Nazarbaýew film industriýasynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, olary has köp "watançylykly kinofilmleri" döretmäge çagyrypdy.
Nazarbaýew daşary ýurt kinofilmlerini jemgyýeti doly görkezmän, has şähsyýetleşdirilen sahnalary öz içine alýanlykda tankytlapdy. Onuň aýtmagyna görä, olarda ylma bolan höwes, biri-birini goldaýan adamlaryň hakyky dostlugy, hakyky söýgi ýa-da ýurduň, watanyň üçin zähmet çekmäge bolan adaty islegler seýrek suratlandyrylýar.
Döwlet eýeçiligindäki "Gazakfilm" kompaniýasy diňe ýerli ilat üçin döredilýän kinofilmleri maliýeleşdirmek hem-de öndürmek bilen çäklenmän, eýsem Gazagystany halkara arenasynda “ösen ýurt” hökmünde görkezýän kinolary hem goldaýar.
Gazak hökümeti gazak hem-de iňlis dilinde düşürilen "Nomad", ýagny "Çarwa" atly taryhy eposa 40 million amerikan dollaryny çykarypdy. Bu kinofilm Amerikada hem görkezilipdi.
Çingiz hanyň irki durmuşyny suratlandyrýan "Mongol" atly kinofilm has hem üstünlikli bolupdy. Ony Gazagystan, Mongoliýa, Orsýet we Germaniýa bilelikde surata düşüripdiler. Şol kinofilm tankytçylar tarapyndan gowy kabul edilipdi we halkara arenasynda ujypsyz maliýe üstünligine hem eýe bolupdy.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynda “Talyban” söweşijilerine garşy göreşýän “Arbaki” atly türkmenleriň ýaragly toparynyň ýene bir komandiri öldürildi. Gunduzyň Akdepe etrabynda bolan çaknyşykda Nadyr komandir heläk bolup, onuň bir jan penasy ýaralandy.
Ýerli ýaşaýjylaryň berýän maglumatyna görä, çaknyşykda “Talyban” söweşijilerinden hem ençemesi öldürilipdir.
Şol bir wagtyň özünde Owganystanyň Içeri işler ministrligi hem “Arbaki” atly türkmenleriň ýerli ýaragly toparynyň “Talyban” söweşijilerine garşy göreşde üstünlik gazanýandygyny mälim etdi.
Bu wakalar barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady giňişräk maglumat berýär. Maglumaty aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Paýtagt Aşgabadyň merkezinde ýerleşýän “Oguz han köşgi”, “Adalat köşgi”, “Aşgabat” kinoteatry we Şewçenko köçesiniň ugrunda ýerleşýän ýaşaýyş jaýlary – häzirki Aşgabat barada gürrüň edilende, bu ýerleri bir-birine baglanyşdyrýan bir zat bar.
Soňky ýyllarda şol töwerekleriň käbir ýerlerinde köpýyllyk agaçlardyr bag-bakjalar kesilip, olaryň deregine arça nahallary oturdylan bolsa, käbir beýleki ýerleri ähli agaçlardan “arassalanyp”, mermerlenen täze binalar bilen bezeldi.
Bu özgerişler örän gysga wagtyň içinde bolup geçdi. Aşgabadyň ýaşaýjysy, 67 ýaşly Nurmuhammet aga resmi çeşmeler tarapyndan paýtagty gözelleşdirmek üçin edilýänligi aýdylýan bu tagallalara ýakyndan şaýat bolan müňlerçe ýaşaýjydan biri.
Ol bu hakda şeýle diýdi: “Men sowet döwründe ilatyň elitasynyň ýaşan ýeri bolan we ilat arasynda ‘Dworýanskoýe gnezdo’ diýlip atlandyrylýan raýonynda ýaşap gelýärin. Ozallar bu raýonyň daş-töweregindäki saýaly agaçlardan ýaňa ýaşaýyş jaýlary görünmeýärdi, emma häzir agaçlaryň köpüsini kesdiler”.
Gugaryp galan köçeler
Soňky döwürlerde paýtagtyň köne raýonlarynda täze binalar gurulsa ýa-da köne binalar remont edilse, şol binalaryň töweregindäki ýyllarboýy ösüp oturan baglar hem kesilip aýrylýar. Mysal hökmünde aýtsak, Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşýän Içeri işler, Milli howpsuzlyk ministrlikleriniň, “Aşgabat” kinoteatrynyň töwereklerinde köp ýyllar bäri ösüp oturan agaçlar kesilip, olaryň käbirleri arça nahallary bilen çalşyrylan bolsa, käbirleriniň ornunda täze jaýlar salyndy.
Türkmenbaşy şaýoly bilen ozalky Moskowskiý prospektiniň kesişýän ýeriniň häzirki görnüşi. 17-nji aprel, 2012.
Ýyllarboýy ösüp oturan agaçlary kesilen köçeleriň biri hem paýtagtyň Türkmenbaşy şaýolunyň öňki Şewçenko köçesi bilen kesişýän ýerinden başlap, tä “Ýimpaş” söwda merkezine çenli aralykdaky bölegi. Bu köçäniň boýunda ösüp oturan saýaly agaçlaryň köpüsi kesilip aýryldy.
Türkmenbaşy şaýolunyň ugrunda ýerleşýän Türkmen Döwlet uniwersitetiniň, häzirki “Oguz han köşgüniň”, öňki 1-nji harby şäherçesiniň, ýaňy-ýakynda açylan Turizm we sport institutynyň töwereklerindäki tokaýlygy ýayladýan saýaly agaçlaryňam köpüsi kesilip aýryldy.
“Takyk maglumat berilmeýär”
Ýurdy bagy-bossanlyga öwürmek barada gürrüň köp, hatda her ýyl aprel aýynda resmi taýdan bag ekmek kampaniýasyna badalga berilýär, emma ýyllarboýy ösüp oturan agaçlaryň kesilmeginiň sebäpleri barada resmi taýdan takyk maglumat berilmeýär.
Saýaly agaçlaryň kesilmegine gynanýan aşgabatly pensioner Nurmuhammet aga ýaly adamlar bolsa, bu ädimiň aňyrsynda döwlet sýyasatynyň mahabatlandyrylmagynyň başga bir görnüşiniň bardygyny belläp, şeýle diýýär: “Bir bina gursalar, şol binany görkezjek bolup, onuň töweregindäki saýaly agaçlary kesýärler. Ýyllarboýy ösüp oturan agaçlaryň deregine bolsa, ýaşajyk nahallar oturdylýar. Özi-de şol nahallaryň köpüsi dekoratiw agaçlar. Olaryň ne saýasy bar, ne-de peýdasy”.
Aşgabatda kesilen saýaly agaçlaryň ýerine ekilen ýaş nahallaryň gurap galanlaryna-da köp duşmak bolýar. 17-nji aprel, 2012.
Köp ýyllardan bäri ösüp oturan saýaly agaçlaryň kesilýän ýerleri diňe täze jaý salynýan ýerler bilen çäklenmän, eýsem sowet döwründe gurlan jaýlaryň daşky diwarlary remont edilýän binalaryň töwereklerini-de öz içine alýar. Remonta mätäç binalar bolsa Aşgabatda diýseň köp.
Soňky döwürlerde remont işleri geçirilen ýerlerden biri hem Şewçenko köçesiniň öňki “WDNH”-nyň ýanyndaky ýaşaýyş jaýlary. Emma abatlaýyş işleri geçirilensoň, bu ýerler öňküsi bilen deňeşdirilende, agaçlardan “arassalanan” bolup çykýar.
Merkezden uzaklarda-da ýagdaý şeýle
Şäheriň 30-njy mikroraýonyndaky, Aýna zawodynyň ýanyndaky, Aýtakow köçesiniň ugrundaky “Türkmenistan” kinoteatrynyň golaýyndaky sowet döwründe gurlan ýaşaýyş jaýlarynda hem ýagdaý tapawutly däl. Bu ýaşaýyş jaýlarynyň hem diwarlary abatlanyp, olaryň daş-töweregi ýyllarboýy ösüp oturan saýaly agaçlardan “arassalanypdyr”.
Binalaryň töwereklerini agaçlardan “arassalamak” boýunça şäher häkimliginiň geçiren çärelerinden soň, käbir ildeşlerimiziň sözi bilen aýdylanda, baga bürenip oturan paýtagtyň käbir köçeleri “ütülen jüýjä” öwrülen ýaly bolupdyr. Bu hem tomus aýlarynda howanyň gyzgynlygy 50 gradusa ýetýän Aşgabatda ilaty alada goýýar.
Aşgabatly Nurmämmet: "Bir bina gursalar, şol binany görkezjek bolup, onuň töweregindäki saýaly agaçlary kesýärler".
“Aşgabadyň käbir köçeleriniň ugrundaky ýanýodalardan ýöreýän pyýadalar tomus aýlary depäňi deşip gelýän günüň şöhlesinden goranyp bilmeýärler. Asfalty eredip barýan günüň şöhlesi depäňi deşip barýar” diýip, aşgabatly pensioner Nurmuhammet aga gürrüň berýär.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Aşgabady mermerlenen, bagy-bossanly paýtagt etmek şygary astynda ýüzlerçe täze binalar guruldy we millionlarça täze agaç nahallary ekildi, olaryň-da aglabasy arça nahallary.
Emma şol bir wagtyň özünde-de, käbir aşgabatlylaryň sözi bilen aýdylanda, paýtagta görk, onuň ýaşaýjylaryna bolsa tomsuň yssysynda kölege berýän agaçlaryň uly bir bölegi kesildi, täze ekilen agaçlar bolsa häzir kölege bermekden ejiz, hatda olaryň gurap galanlary-da az däl.


text:
Prezident Wladimir Putin Orsýetiň "edil şu wagt" Siriýada esger ýerleşdirme planynyň ýokdugyny, ýöne Siriýa hökümetini goldamagy dowam etdirjekdigini aýtdy.
Ors lideri şeýle hem Birleşen Ştatlaryň siriýaly gozgalaňçylary harby taýdan goldamagyny ýiti tankytlap, bu işi bikanun hem-de kontrnetijeli, ýagny garşylykly netije berjek iş diýip häsiýetlendirdi.
Putin bulary prezident Barak Obama bilen duşuşmagynyň öňüsyrasynda, 27-nji sentýabrda aýtdy.
Putin bilen Obamanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynda eden çykyşlaryndan soň dünýä liderleriniň ýyllyk ýygnagynyň gapdalynda duşuşmagy planlaşdyryldy.
Obama, Putin pikir alyşar
Amerikan resmileriniň aýtmagyna görä, Obama bilen Putin Siriýa krizisi şeýle hem gündogar Ukrainada ýatmaýan konflikt barada pikir alşarlar. Kreml gündogar Ukrainadaky separatistleri goldaýanlykda aýyplanýar.
Iki prezidentiň duşuşygyna taýýarlyk görmek üçin Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerri 27-nji sentýabrda duşuşdylar.
Orsýetiň Siriýadaky harby güýçlerini artdyrmagy Waşingtonda alada döretdi. Putin bilen beýleki ors resmileri bolsa Moskwanyň Siriýanyň prezidenti Başar al Assadyň goşunyny diňe ýarag we türgenleşik bilen üpjün edýändigini, bu işden maksadyň "Yslam döwleti" atly ekstremistik topar bilen söweşde oňa kömek etmekdigini aýdýarlar.
“Edil şu wagt muny planlaşdyramzok”
Bu söweşe goşulmagy üçin Orsýetiň esger ibermegi mümkinmi diýip soralanda, Putin ozal "biz dürli mümkinçilikleri gözden geçirýäris" diýip jogap beripdi.
Ol "CBS" telekanalynyň "60 Minut" programmasyna beren interwýusynda bolsa: "Orsýet Siriýanyň ýa haýsy hem bolsa başga bir döwletiň territoriýasyndaky esger operasiýalaryna gatnaşmaz. Iň bärkisi edil şu wagt muny planlaşdyramzok" diýdi.
Putin Pentagonyň 5 müňden gowrak siriýaly gozgalaňçyny türgenleşdirmek boýunça işiniň başa barmandygyny, olaryň ellä golaýynyň tutulyp ýa ýaralanyp, ýa-da ekstremistik jeňçiler bilen ýüzbe-ýüz bolanda gaçyp gidendigini we netijede diňe 4-5 sanysynyň galandygyny ýaňy-ýakynda boýun alandygyny belläp geçdi.
Putin Orsýetiň Siriýadaky harby güýçlerini artdyrmagyny aklap, Siriýa hökümetiniň goşunlaryny bu ýerdäki ýeke-täk kanuny goşun diýip suratlandyrdy. Ol Birleşen Ştatlaryň "bikanun strukturalary" goldamagy halkara hukugyna we Birleşen Milletler Guramasynyň hartiýasyna ters diýdi.


text:
Orsýet ozalky uly ýadro resmileriniň biriniň döwlet ylmy-barlag fonduna el urmakda we başga adamlaryň işlerini ogurlamakda aýyplanyp tussag edilendigini aýtdy.
Içeri işler ministrliginiň ykdysady jenaýatlar bölüminiň başlygy Denis Sugrobow “Rosatomuň” baş direktorynyň öňki orunbasary Ýewgeniý Ýewstratowyň öz radiasiýa howpsuzlygy boýunça tehnikler topary bilen bilelikde tussag edilendigini aýtdy.
Sugrobow Ýewstratowyň 1,8 million dollar döwlet kömegini öz haýryna geçirmekde we öz toparynyň ulanylan ýadro ýangyjyny ýok etmegi üçin harçlamaly 2 million dollaryny ogurlamakda aýyplanýar.


text:
Syýasy garaýyşlar
Öňi bilen syýasat näme bu soraga jogap bereliň.
Syýasat gysgaça dolandyrmak. Meselem bir maksat bar, diýeli pili awlamak. Şol pili has aňsat awlamak üçin awçylary dolandyrmak. Kim näme etmeli, kim pile nireden ýakynlaşmaly, ýüp kimde, naýza kimde bolmaly. Yagny syýasadyň maksady adamlara etmeli işini görkezip, düşündirip, adamlaryň özleri üçin peýdaly işleri amala aşyrmak diýsek ýalňyş bolmaz.
Syýasy garaýyşlar.
Şu günki günde 20 den gowrak syýasy garaýyş bar: Sosýalizm, Kommunizm, Marksizm, Anarhizm, Liberalizm, Nasizm, Faşizm, Pasizm, Demokratiýa, Teokratiýa, Plutokratiýa we başgalar. Meselem Küba şu wagt dünýädäki ýeke täk kommunizm döwletidir.


text:
Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Alabadi Mosuly “Yslam döwleti” atly ekstremist topardan yzyna almak boýunça köp wagtdan bäri garaşylýan operasiýalaryň başlaýandygyny yglan etdi.
“Ýeňşiň wagty geldi we Mosuly azat etmek ugrundaky operasiýalar başlady” diýip, Abadi 17-nji oktýabrda döwlet telewideniýesinde görkezilen çykyşynda aýtdy.
Yragyň ikinji iň uly şäheri Mosulyň kontrollygyny yzyna almak ugrundaky söweşler mundan birnäçe aý ozal planlaşdyrylypdy.
Bu söweş 2011-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň harbylary Yragy terk edeni bäri ýurtda geçirilýän iň uly harby operasiýa bolar.
Mosul 2014-nji ýylyň iýun aýyndan bäri “Yslam döwleti” atly toparyň kontrollygynda saklanylýar.


text:
Bahreýnde hökümeti agdarmaga synanyşykda aýyplanyp, sekiz sany şaýy aktiwisti ömürlik türme tussaglygyna höküm edildi.
Sud diňlenişiginde jemi 21 adamyň işine seredildi. Bularyň 14-sinden galany gaýybana sud edildi.
Şeýle-de Milli howpsuzlyk sudy 13 adama 15 ýyl türme tussaglygyny bermek barada karar çykardy.
Mart aýynda Bahreýniň hökümeti şaýy musulmanlary üçin has köp syýasy azatlygy talap edip geçirilen protestleri basyp ýatyrypdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, "jenaýatçylar" Sünni monarhiýasyny agdyrmak isläpdirler, şeýle-de olaryň "ýurduň daşyndaky terrorist guramalary" bilen ilteşigi bolupdyr.
Hökümetiň aýtmagyna görä, fewral aýynda başlanan protestlerde Eýran tarapyndan goldanylýan “Hezbollah” hereketiniň hem eli bolupdyr.


text:
Bankok polisiýasy ýekşenbe güni taýland paýtagtynda premýer-ministriň edarasyna we şäheriň baş polisiýa edarasyna barmaga çalyşýan protestçileri dargatmak üçin göz ýaşardyjy gaz ulandy.
Synçylar polisiýanyň geçen hepde premýer-ministr Ýiňlak Şinwatrany agdarmak üçin hökümet edaralaryny eýelän protestçilere garşy ilkinji gezek güýç ulanýandygyny aýdýarlar.
Dartgynlyklar şenbe güni, Bankogyň demirgazyk-gündogarynda hökümeti goldaýan we oňa garşy çykýan toparlar çaknyşyp, nämälim bir adam iki adamy atyp öldürenden soň ýokarlandy.
Çaknyşyk wagtynda azyndan 45 adam ýaralandy. Protestçiler hökümet baştutanyny öz doganynyň, ozalky premýer-ministr Taksin Şinawataranyň bähbitlerine gulluk etmekde aýyplaýarlar.
Taksin Şinawatra 2006-njy ýylda, korrupsiýada we häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanandan soň, harby agdarylyşyk esasynda häkimiýetden aýrylypdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýäniň Palatalar we biržalar birleşiginiň başlygy Mustafa Rifat Hisarjyklyogluny kabul etdi.
Myhman wagt tapyp, mähirli kabul edendigi üçin hormatly Prezidentimize çuňňur hoşallygyny bildirip, Türkiýäniň Prezidenti Rejep Taýyp Ärdoganyň mähirli salamyny ýetirdi.
Duşuşygyň barşynda Türkmenistanyň we Türkiýäniň döwlet, şeýle hem telekeçilik düzümleriniň arasynda ysnyşykly söwda-ykdysady gatnaşyklaryny ýola goýmagyň möhümdigine üns berildi. Umumy pikire görä, iki ýurduň yzygiderli geçirilýän işewürler duşuşyklary, maslahatlary we önüm öndürijileriniň harytlarynyň sergileri şoňa gös-göni ýardam edýär.
Soňra döwlet Baştutanymyza dürli ugurlarda, şol sanda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň ähmiýetli pudagy bolup durýan obasenagat ulgamynda türk kompaniýalaryna ynanylan taslamalaryň amala aşyrylmagynyň barşy hakynda hasabat berildi. Türkiýäniň işewür toparlarynyň ýola goýlan netijeli hyzmatdaşlygy giňeltmäge uly gyzyklanma bildirýändigini aýtmak bilen, myhman hyzmatdaşlyk boýunça täze teklipleri bilen tanyşdyrdy.
Türkiýe Respublikasynyň Palatalar we biržalar birleşiginiň başlygy Türkmenistanyň Prezidenti türk işewürlerine bildirýän ynamy we hemmetaraplaýyn goldawy üçin hoşallyk bildirdi.


text:
Sud hepdäniň duşenbe güni geçirilýär. Hristian dinli Rimşa Masih 14 ýaşynda, emma onuň akyl taýdan kemçiliginiň bardygy aýdylýar. Ol Gurhanyň sahypalaryny oda bermekde aýyplanýar, emma polisiýa onuň günäsini subut edip biljek delilleriň we şaýatlaryň ýokdugyny aýdýar.
Bu işiň derňewini geçirýän polisiýa wekili ýerli imam Halid Jadoon Çiştini Gurhanyň sahypalaryny bilkastlaýyn ýyrtyp olary Masihe bermekde aýyplady.
Masih ýetginjek hökmünde sud edilýär we oňa berilip bilinjek iň uly türme möhleti ýedi ýyldan köp bolmaz. Kämillik ýaşyna ýeten adam hökmünde sud edilen ýagdaýda öňa ömürlik türme tussaglygyna höküm edilmek howpy abanardy.
Masih 16-njy awgustda tussag edilipdi we soň girew esasynda goýberilipdi.


text:
Ýurduň resmi wekilleriniň doňuz dümewi baradaky habary ýapyk saklaýandygyna garamazdan, bu keseliň Türkmenistanyň çägine-de eýýäm giňden ýaýrap başlandygy barada ilat arasynda gürrüň ýüze çykyp ugrady.
S.Nyýazow adyndaky keselhananyň lukmanynyň habar bermegine görä, soňky 3 günüň dowamynda bu hassahanada doňuz dümewinden 27 adam aradan çykypdyr. Olar hassahana ýokary temperaturaly ýagdaýda ýerleşdirilipdir. Lukmanyň aýtmagyna görä, olar hassahana gaty giç ýüz tutupdyrlar.
Öýlere paýlanýan plakatdan nusga.
Häkimiýet doňuz dümewiniň ýurda ýaýrandygyny resmi ýagdaýda boýun almasa-da, onuň hereketleri ilatyň arasyna dowul salyp ugrady.
Soňky üç günüň dowamynda poliklinikanyň lukmanlary öýlere aýlanyp, guş dümewine garşy göreşmek boýunça plakatlary paýlap, ýurtda hiç hili doňuz dümewiniň ýoklugyny ilat arasynda wagyz işlerini geçirip başladylar.
Doňuz dümewi nire, guş dümewi nire diýilmegi mümkin. Ýöne adamlaryň ynanjyna görä, türkmen häkimiýetleri hakykaty ýaşyranda elmydama şeýle hereketlere baş urýar.
Ilatyň arasynda has dowla düşenler eýýäm öňünden dermanhanalardan arbedol tabletkalaryny satyn alyp başladylar. Häzirki ýagdaýda arbedol tabletkalaryny paýtagtyň dermanhanalaryndan tapmak asla mümkin däl.


text:
Şu gün Orsýetiň prezidenti Medwedew 1940-njy ýyllarda polýak ofiserleriniň Katyn tokaýlygynda atylyp öldürilmegi bilen bagly “Aýratyn bukja N1” atly gizlin arhiw dokumentlerini köpçülige elýeterli etmek baradaky karara gol cekdi.
Orsýetiň Federal arhiw gullugynyň ýolbaşçysy Andreý Artizow bu maglumatlaryň berk gizlinlikde saklanandygyny, olaryň diňe sanlyja adamlara elýeterli bolandygyny aýtdy.
Staliniň režiminiň gazaply döwri bolan 1940-njy ýylyň ýaz aýylarynda 22 muňe golaý polýak ofiseriniň we intelligensiýa wekilleriniň öldürilmegi bilen bagly bu dokumetleriň şu gün «Rossarhiwiň» internet saýtynda ýerlerşdirilendigi habar berildi.


text:
Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň işgärleri Martin Lýuter Kiňiň «Meniň bir arzuwym bar» atly taryhy sözüniň 50 ýyllygyna gabat gepleşik berýän regionlarynyň aktiwsitlerinden öz ýurtlary bilen bagly arzuwlarynyň nämeden ybaratdygyny soradylar. Şol arzuwlaryň käbirini gysgaça okyjylara hödürleýäris.
66 ýaşyndaky Şirin Ýebadi tanymal aklawçy we hukuk aktiwisti. Ol 2003-nji ýylda Nobel parahatçylyk baýragyna mynasyp bolan ilkinji eýranly we musulman aýaly boldy. Ol 2009-njy ýylda Mahmud Ahmedinejadyň gaýtadan prezident saýlanmagyna getiren dawaly prezident saýlawyndan soň bosgunlykda ýaşaýar.
Eýranly aktiwsitiň arzuwy
Şirin Ebadi, Brýussel, metbugat ýygnagynda çykyş edýär. 9-njy sentýabr, 2010.
"Meniň arzuwym ynsan ýüreginiň globallaşmagy... ýagny her bir adamyň beýleki bir ynsanyň çekýän jebir-jepasyny özüniňki ýaly duýup bilmegi. Söwdany we ykdysadyýeti globallaşdyrmagyň deregine ynsanperweligi globallaşdyryň!" Şirin Ebady Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Şirin Ebadi ýene şeýle arzuw edýär:
"Men serhetleriň adamzady bir-birinden aýyrman, gaýtta adamlary bir-birine birleşdirmegini arzuw edýärin. Men dinleriň adamlary bölmän we duşman etmän, duýgudaşlyga we ylalaşyga çagyrmagyny arzuw edýärin» diýip, Şirin Ebadi aýtdy.
Orsýetli aktiwistiň arzuwy
31 ýaşyndaky Dmitriý Makarow Orsýetde Ýaşlaryň adam hukuklary hereketine ýolbşaçylyk edýär we orsýetli aktiwistlere kanun kömegini berýär. Onuň alyp barýan işleri Orsýetiň kanunlaryndaky polisiýa we raýat gatnaşyklaryna özgeriş girizilmegine getirdi.
Dmitriý Makarow
"Men aýratyn şasyýetiň bähbitleriniň, azatlyk, adalat gymmatlyklarynyň, mertebäniň islendik territoriýa, milli ýa döwlet bähbitlerinden has möhüm görülýän ýurdunda ýaşamak isleýärin. Meniň adam hukuklary barada eýerýän konsepsiýam bagtyýarlyk barada däl, eýsem durmuşyň iň bärki ölçegleri barasynda, adamlaryň mertbäni we azatlygy duýup bilmegi barada. Men adamlara şol iň bärki şertleriň döredilen ýurdunda ýaşamagy arzuw edýärin" diýip, Makarow aýtdy.
Gyrgyzystanly aktiwistiň arzuwy
Tolekan Ismailowa gyrgyzystanly raýat hukuklary aktiwisti, ol "Bir dünýä – Gyrgyzystan" (ozalky ady Koorupsiýa garşy raýatlar) atly jemgyýetçilik guramasyna başlyklyk edýär. Tolekan dürli döwürlerde öz alyp barýan işi üçin dürli ýanalmalary, gorkuzylmalary, urulmagy, tussag edilmegi başdan geçirdi. Ol 2010-njy ýylda gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda bolan etniki çaknyşyklar mahalynda günorta Gyrgyzystanda işledi we haýbat atylmalar sebäpli birnäçe hepdeläp ýurduny terk etdi.
Tolekan Ismailova, 21-nji sentýabr, 2009.
"Biz, Martin Lýuter Kiňiň, Dalaý Lamanyň we beýlekileriň hereketlerinde görşümiz ýaly, raýat herketiniň güýjüni ulanyp, sistemany parahatçylykly çalşyrmagyň ýollaryny tapmaga çalyşdyk. Biziň ýaragsyz we zorluksyz özara düşünişip bilmegimiz üçin dialoglary ýola goýmagymyz gerek. Häkimiýetler özlerini raýatlardan akylly saýmaly däl, azatlyk, raýat jemgyýeti, adalat ýörelgelerini bozany üçin, biz awtoritar hökümetleri iki gezek agdardyk. Indi biziň parlament sistemamyz bar" diýip Tolekan Ismailowa aýtdy.
Şeýle-de ol öz ýurdunyň geljeginiň gowudygyna ynanýandygyny, sebäbi Gyrgyzystanda Martin Lýuter Kiňiň ruhundaky ýaşlaryň kändigini sözüne goşdy.
Türkmenistanly aktiwistiň arzuwy
70 ýaşyndaky Nurberdi Nurmämmet Türkmenistanda sowet döwründe «Agzybirlik» halk hereketini döredip, türkmen häkimiýetleriniň Sowet Soýuzyndan garaşsyzlygyny yglan etmegi ugrunda tagalla etdi. Biraz soň "Agzybirlik" syýasy partiýa öwrüldi, emma ol häkimiýetleriň gadagançylygy zerarly işläp bilmedi. Nurberdi Nurmämmet öz işi üçin ençeme gezek tussag edildi, türmä basyldy. Emma ol ýurtda öz pikirini aýdýan we öz işini dowam etdirýän, Azatlyk radiosynda açyk çykyş edýän az sanly adamlaryň biri.
Nurberdi Nurmämmet
"Türkmenistanda hususy ýer eýeçiligi ýok. Türkmenistanyň raýatlary hususy ýer edinmek ýaly tebigy hukuklaryndan mahrum, raýatyň ata-babasyndan miras galan mülk ýerem, ekin ekýän ýerem, hatda jaýlanan ýerem garaşsyzlyga çykylaly bäri özüniňki däl" diýip, Nurmämmet aýtdy.
"Döwlet şäher gurmak bahanasy bilen raýatyň jaýyny ýykyp, ony şol ýerleriň hemmesinden kompensasiýasyz çykarýar. Ýerinden gaz käni tapylan obalary ýat ýerlere göçürýär. Şu ýagdaý Nyýazowyň diktatorlyk režiminiň netijesi hem-de Berdimuhamedowyň şol režimi dowam etdirmeginiň daýanç nokady. Şu ýagdaý döwlet bilen raýatyň arasynda watan barada, özara borçlulyk barada netijesi döwlet gurluşynyň hem-de ýurduň abadançylygynyň peýdasyna bolmajak düşünişmezlik döredýär."
Nurberdi Nurmämmet türkmen halkyna şol düşünişmezligiň sebäplerinden dynmagy we öz ýurduna eýe bolmagy arzuw edýändigini aýdýar.


text:
Ezop
(latynça – Aisopos, iňlisçe – Aesop, rusça – Эзоп)
B.e. öň VI asyrda ýaşap geçen, basnýa žanryny oýlap tapan ýa-da kadalaşdyran gadymy grek ýazyjysy. Onuň durmuşy barada dürli rowaýatlar bar. Şeýle rowaýatlara görä, Ezop erkin, azatlyga çykan gul bolupdyr, ol Lidiýa patyşasy Kreziň köşgünde gulluk edipdir we Delfyda gynalyp öldürilipdir. Antiki döwrüň belli basnýalarynyň köpüsiniň sýužeti Ezopyňky hasaplanýar. Şol sýužetleriň gysgajyk ýazgysy b.e. öň IV-III asyrlardan başlap «Ezopyň basnýalary» diýen sözbaşy bilen ýygynda jemlenýär we ol ilki mekdep okuw kitaplary üçin material, aýdyşyklarda gönükme hökmünde peýdalanylýar, soňra giçki antiki we Wizantiýa döwürlerinde «köpçülikleýin edebiýata» öwrülýär. Onuň giçkiräk golýazmalarynda (X—XV asyrlarda) 300-den gowrak «öwüt-nesihat» berýän basnýalary saklanyp galypdyr. Ol basnýalar ideýa taýdan skeptik, pessimistik häsiýetlidir; personažlarynyň (esasan, haýwanlar) şertlidigi açyk duýulýar; ýazylyşy gysgajykdan gönümel, dili ýönekeý we gepleşik diline ýakyn. Ezopyň sýužetleri Fedr we Babriden başlap, Ž. Lafonten we I.A. Krylowa çenli Ýewropa çeper basnýalarynyň sýužetiniň esasy fonduny düzýär.


text:
Şenbe güni Owganystanyň günortasyndaky Paktiýa welaýatynda howpsuzlyk güýçleriň ştab-kwartirasyna edilen janyndan geçenleriň hüjümi netijesinde 12 adam heläk boldy, 16 adam ýaralandy.
Ýerli häkimiýetleriň maglumatyna görä, janyndan geçenleriň ikisine goralýan obýekte girmek başardypdyr, şol ýerde-de olar partlaýjy guraly herekete getiripdir.
Ýurduň günortasyndaky we gündogaryndaky Nangarhar we Gilment welaýatlarynda talyplar bilen gazaply söweşleriň bolandygyny, 17 söweşijiniň öldürilendigini NATO-nyň komandowaniýesi habar berdi.
Halkara güýçleriň ýitgisi barasynda maglumat ýok.


text:
Bütindünýä söwda guramasy duşenbe güni özüniň Täjigistanyň bu gurama agza bolmak baradaky haýyşyny şu dekabrda tassyklamagynyň ahmaldygyny aýtdy.
BSG Täjigistanyň iş toparynyň tabşyran dokumentlerini agza ýurtlaryň ählisiniň tassyklamagyna garaşylýar diýdi. Bu karara BSG-niň Baş geňeşiniň 11-12-nji dekabrda geçiriljek duşuşygynda gelinmegine garaşylýar.
Täjigistan BSG-niň ähli düzgünlerini berjaý etmek üçin çynlakaý çäreleri görjegini aýtdy. Täjigistan bu gurama 2001-nji ýyldan bäri girmäge synanyşýar.


text:
Ýewropa komissiýasynyň resmi toparynyň Orsýetiň hökümeti bilen geçiren iki günlük gepleşikleriniň netijesinde taraplar Kiprde emele gelen maliýe krizisinden çykalga tapmak boýunça belli bir ylalaşyga gelmedige meňzeýär.
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedewiň Ýewropa komissiýasynyň ýolbaşçysy Žoze Manuel Baroso bilen 22-nji martda Moskwada geçiren bilelikdäki metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, Orsýet Kipre goldaw bemek boýunça dürli ýollary maslahat etmäge taýýar, emma ol muny Ýewropa Bileleşigi we Kipr tarapyndan takyk plan işlenip düzülenden soň etmekçidigini belledi.
Orsýetiň roly
Medwedew diňe şeýle ýagdaýda “Orsýetiň bu prosese goşulyp biljekdigini” aýtdy. Şol bir wagtda-da Medwedew Orsýetiň Kiprdäki krizisi çözmek prosesine gatnaşmagyna degişli meselede “gapylary ýapmaýandygyny” nygtady.
Kipriň banklaryndaky hasaplarda saklanýan pullaryň üçden bir böleginiň Orsýetiň raýatlaryna degişlidigi we bu pullaryň 31 milliard dollara ýetýändigi çak edilýär.
Kipriň hökümeti ýurdy maliýe krizisinden halas etmek boýunça Ýewropa Bileleşigi we Orsýet bilen gepleşik alyp barýar. Şu hepdäniň sişenbe güni Kipriň parlamenti hususy bank hasaplaryndaky pullara salgyt salmak barada kanunyň taslamasyny ret etdi. Bu çäre Kipre Ýewropa Bileleşigi tarapyndan teklip edilen maliýe kömegi bilen bagly şertleriň biri bolupdy.
Moskwada 22-nji martda eden çykyşynda Ýewropa komissiýasynyň ýolbaşçysy Žoze Manuel Baroso Kipriň Ýewropa döwletlerine we guramalaryna “alternatiw bir karara gelendigi” barada habar berendigini aýtdy. Emma Baroso Kipriň gelen şol kararyndan özüniň habarly däldigini we ony “Ýewropa Bileleşigi tarapyndan hödülenen teklipler” bilen deňeşdirip bilmejegini belledi.
Duşuşyklaryň netijesi
Ýewropa komissiyasynyň resmi toparynyň Moskwa eden saparynyň öňüsyrasynda Kipriň resmi topary hem Orsýete sapar etdi.
Moskwadaky gepleşiklerden soň Kipriň maliýe ministri Mihalis Sarris orsýet resmileri bilen duşuşyklarda “hiç bir takyk teklibiň” edilmändigini belledi we gepleşikleriň ýene dowam etdirilmegine garaşýandygyny aýtdy.
Käbir maglumatlarda Kipriň resmi toparynyň Orsýetden birnäçe milliard dollarlyk karz soramak üçin Moskwa barandygy habar berildi.
Kiprdäki maliýe krizisi meselesi Joze Manuel Barosonyň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen gepleşiklerinde hem gozgaldy. Orsýetiň prezidentiniň metbugat wekili Dmitriý Peskowyň aýtmagyna görä, bu gepleşiklerde Kiprdäki ýagdaý ikiçäk maslahat edilipdir. .


text:
Russiýanyň durnuksyz Demirgazyk Kawkaz respublikasy Dagystanda terrorçylyga garşy göreşmek operasiýalarynda söweşiji diýlip güman edilýän azyndan iki söweşiji we üç howpsuzlyk ofiseri öldürildi.
Kanun goraýjy ýerli resmileriň berýän maglumatyna görä, operasiýalar döwründe polisiýa we howpsuzlyk gullugynyň bäş ofiseri ýaralanypdyr. Bu operasiýalar Dagystanyň günbataryndaky Hasawýurt etrabynda amala aşyryldy.
Ýurduň derňewçileri ölenleriň biriniň şahsyýetiniň Marat Idrisowdygyny habar berýärler. Olar dekabr aýynyň soňunda Pýatigorsk şäherinde amala aşyrlan bombaly ulag hüjümini Idrisowyň gurnandygyndan güman edýärler. Şol wakada üç adam ölüpdi.
Dagystanyň howpsuzlyk güýçleri 2013-nji ýylyň soňky hepdelerinde Hasawýurt territoriýasynda birnäçe operasiýalary amala aşyrdylar.


text:
Türkmenistanyň bilim ministri Gülşat Mämmedowa käýinç yglan edildi. Oňa şu ýylyň mart aýynda hem käýinç berlipdi.
Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň sişenbe güni ýaýradan maglumatynda G.Mämmedowa käýinç berilmegi onuň öz wezipesini talabalaýyk ýerine ýetirmänligi, okuw-terbiýeçilik edaralarynyň işine gözegçiligi gowşadanlygy we tertip-düzgüniň pese gaçmagyna ýol berenligi sebäpli diýlip görkezilýär.
Reformalaryň gidişi
Türkmen ýolbaşçylary bilim ugrunyň ylym we saglygy saklaýyş ugurlary bilen bilelikde üstünlikli reformirlenýänligini ýakyn günlerde ýene nygtadylar. 8-nji oktýabrda geçirilen hökümet malahatynda ýurtda maliýe-ykdysady ugur boýunça okuw jaýlaryny döretmek görkezmesi hem berildi.
Türkmenistanyň döwlet we hökümet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow bu işi Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň orunbasary, ýurduň Bilim we Saglygy saklaýyş pudaklaryna gözegçlik edýän Hydyr Saparlyýewe tabşyrdy.
Türkmenistanda yglan edilýän reformalaryň çäginde soňky ýyllarda orta mekdepleriň we ýokary okuw jaýlarynyň okuw möhletiniň gysgaldylan düzgüni ýatyrylypdy. Okuw programmasyna kompýuter, internet bilen bagly sapaklar girizilip başlanypdy. Şol bir wagtda daşary ýurtlar bilen bilelekde-de bilim programmalary alnyp barylýar.
Ýakynda Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň Yzgant obasynyň 27-nji mekdebinde we paýtagtyň “Ruhnama” mekdebinde bir wagtda 13 mugallymyň gatnaşmagynda iki sany eksperimental sapak geçirildi. Bu çäräniň Germaniýanyň “Tehniki hyzmatdaşlygy boýunça jemgyýetiniň” Türkmenistanyň bilim boýunça milli instituty bilen bilekde geçiren seminarynyň netijesidigini türkmen metbugaty habar berdi.
Bilim ugrunda geçirilýän çärelere garamazdan, Türkmenistanda bilim almak we hünär edinmek üçin mümkinçilikler örän çäkliligine galýar. Ýurduň orta mekdeplerini tamamlaýan ýaşlaryň diňe 10%-i üçin okuwyny dowam etdirip, Türkmenistanyň özünde ýa daşynda ýokary bilim almaga ýa hünär edinmäge döwlet tarapyndan mümkinçilik döredilýär.
Kynçylyklar nämeden ybarat?
Şeýle ýagdaýda çagalaryna bilim bermek problemasy şu günki gün Türkmenistanyň raýatlary üçin iň uly aladalaryň biridir. Soňky ýyllarda ýurduň daşynda okaýan türkmen ýaşlarynyň sany köpeldi. Emma çagalaryny daşary ýurtlarda okatmak köpler üçin agyr synag.
Türkmenistanyň raýatlarynyň sözlerine görä, daşary ýurtlarda çagalaryň okamagy, ýaşamagy bilen bagly çykdajylar sosial we girdejileriň derejesi taýdan gowşak Türkmenistanyň ilaty üçin örän agyr. Üstesine, öz ýurdunda döredilýän päsgelçilikler ýaşlaryň bilim almak mümkinçikleirni hasam çäklendirýär.
Wiza almak kynçylyklaryndan daşgary ýurtdan çykmak hem daşary ýurtlarda okaýan studentler üçin agyr problema öwrülýär. Meselem, Gyrgyzystanyň ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmen studentleri dürli kynçylyklara sezewar edilýär.
“Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Döwlet migrasiýa gullugynyň we ýerli häkimiýetleriň işgärleri studentleriň arasynda Gyrgyzystana gitmezlik barada ýörite düşündiriş işlerini geçirdiler. Bilim ministliginiň işgärleri Gyrgyzystana gitmekden ýüz öwren studentleriň dokumentlerini özleri getirip bermegi hem teklip etdiler” diýip, Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurban aýdýar.
Gyrgyzystanda okan studentleriň bir bölegi dokumentlerini alyp, başga ýokary okuw jaýlaryna tabşyrmaga mejbir boldular. Emma okuwyny Gyrgyzystanda dowam etdirmäge isleg bildirenler Döwlet migrasiýa gullugynyň adyna haýyş hatyny ýazmaly boldular.
Häzirki wagtda bolsa Türkmenistandan Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlarda bu düzgüniň hem ýatyrylyp, Gyrgyzystanyň ýokary okuw jaýlarynda okaýan we okajak studentleriň okuwa asla goýberilmeýänligi habar berilýär.
Häzirki wagtda Gyrgyzystanda dowam edýän syýasy proseslere we şu ýylyň iýun aýynda Gyrgyzystanyň günortasynda hatda gandöküşikli wakalaryň bolanlygyna garamazdan, türkmen ýaşlarynyň arasynda bu ýurtda okamaga uly isleg bar. Munuň esasy sebäbi Türkmenistanda okamak üçin mümkinçilikleriň çäklidigi bilen bagly diýip, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Myrat Gurban aýdýar.
Şol bir wagtda-da ýurtdaky bilim problemalary hökümet derejesinde agzalmaýar we bu mesele Türkmenistanyň habar serişdelerinde hem gozgalmaýar.
Kadr ýetmezçiligi
Türkmenistanyň orta mekdeplerinde berilýän bilimiň hiliniň gowşaklygy ýurduň daşynda okaýan türkmen ýaşlarynyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarynyň ýene biri diýip, Türkmenistanyň we Orsýetiň bilim sistemalarynda kop ýyllap işlän Anatoliý Fomin aýdýar.
Fominiň sözlerine görä, türkmen orta mekdepleriniň berýän 10 ýyllyk bilimiň derejesi köplenç Orsýetde berilýän bilimiň 7-nji klasyndan ýokary geçmeýär. "Ýolbaşçylara käýinç bermek, olary işden boşatmak ýaly çäreler bilim pudagynda öňegidişligiň gazanylmagyna oňly netije bermeýär" diýip, A.Fomin aýdýar.
Emma kadrlar meselesine üns berlende, ýurtda bilim berýän, okuw kitaplaryny düzýän spesialistleriň ýetmezçilik problemasynyň çözülmegine uly zerurlyk bar diýip, Fomin belleýär. Onuň pikiriçe, bu ugurdan ýurdy terk eden spesialistleriň Türkmenistana dolanyp barmagy üçin şert döredilmegi oňaýly çykalga bolup bilerdi.
Anatoliý Fominiň sözlerine görä, alymlaryň, mugallymlaryň we dürli ugurlardan bolan bilermenleriň arasynda Türkmenistana dolanyp barmaga uly isleg bar. Munuň üçin, Fominiň pikirine görä, ilkinji nobatda Türkmenistanyň içerki syýasy üzňeliginden el çekip, hünärli adamlaryň gerekligini mälim etmegi we adamlaryň ýurtda erkin hem asuda işlemegine mümkinçiligiň bolmagy zerur.
Türkmenistanyň bilim ministri Gülşat Mämmedowa şu ýylyň mart aýynda hem käýinç berlipdi. Şonda Gülşat Mämmedowanyň öz wezipesini gowşak ýerine ýetirýänligi, bilim ugrunda alnyp barylýan reformalary durmuşa geçirmek boýunça görkezmeleri haýal ýerine ýetirýänligi aýdylypdy.


text:
Nýu-Ýorkuň sudy terroristik akty amala aşyrmak maksady bilen dil düwşükde dört adamy günäli tapdy.
Sud edilýänler Nýu-Ýorkuň Bronks etrabynda sinagogany (ýewreý ybadathanasyny), ýewreý merkezini partlatmak, şeýle-de şäheriň demirgazygyndaky Stýuart aeroportunda ondan oňa göçürip bolýan zenit raketadan harby uçarlary urup gaçyrmak niýetinde bolupdyr.
ABŞ-nyň Federal derňew býurosy bu toparyň işine syn edip, olaryň arasyna Päkistan asylly amerikalyny ornaşdyrypdyr. Ol hakyky bolmadyk partlaýjy gurallary sud edilýänlere getirip beripdir, olar ony sinagogada ýerleşdiripdir, şol wagtam olar tussag edilipdir.
Aklawçylar öz goraýan adamlarynyň Federal derňew býurosynyň pidasy bolandyklaryny aýdýarlar.


text:
Ýekşenbe güni Türkiýe öz harby uçarynyň Siriýa tarapyndan atylyp ýere gaçyrylmagy bilen baglanyşykly waka boýunça NATO-nyň gyssagly maslahatynyň geçirilmegine çagyryş etdi.
Bu barada ýekşenbe güni eden çykyşynda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmet Dawutoglu Türkiýäniň harby uçarynyň adaty türgenleşik uçuşy wagtynda ýalňyşlyk bilen Siriýanyň howa giňişligine geçendigini aýtdy.
Anna güni bolan bu wakada Siriýanyň howa goranyş güýçleri Türkiýäniň bu uçaryny atyp ýere gaçyrdylar. Uçardaky iki pilotdan henizem hiç hili habar-hatyr ýok.
NATO-nyň ministrleri bu bolan waka boýunça şu geljek hepdäniň sişenbe güni maslahat geçirmekligi planlaşdyrýarlar.


text:
Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani ýurduň Ýokary suduna ilkinji gezek zenan kazy bellemek üçin tanymal zenan aklawçynyň adyny dalaşgär görkezdi.
Owganystanyň Zenan kazylar assosiasiýasynyň başlygy we Kämillik ýaşyna ýetmedikler boýunça suduň öňki kazysy Anisa Rasuli ýurduň Ýokary sudunyň kazysyna dalaşgär görkezilen ýeke täk zenan kandidatdyr.
Gani bu barada 30-njy iýunda diplomatlaryň we zenanlaryň hukuklaryny gorap çykyş edýän aktiwistleriň üýşmeleňinde mälim etdi.
Gani tarapyndan Owganystanyň Ýokary sudunyň kazysyna dalaşgär görkezilen Anisa Rasuliniň kandidaturasy owgan parlamenti tarapyndan tassyklanylmaly.


text:
Ýakynda özüniň memuar kitaby çapdan çykan Britaniýanyň ozalky premýer-ministri Toni Bleýer ýüze çykaýmagy mümkin protest çykyşlaryndan ätiýaç edip, şu hepde Londonda bu kitabyň tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşmazlygynyň mümkindigini aýtdy.
«A Journey», ýagny, «Syýahat» diýlip atlandyrylýan bu kitapda Toni Bleýer özüniň Britaniýa ýolbaşçylyk eden döwründe, ýagny, 1997-2007-nji ýyllarda alyp baran syýasatyny gorap, köpsanly deliller getirýär. Şol sanda, bu kitapda onuň 2003-nji ýylda Yrak urşuny goldap alyp baran syýasatyny goraýjy deliller hem öňe sürülýär.
Hepdäniň şenbe güni Irlandiýanyň paýtagty Dublinde Yrak urşuna garşy çykyş edýän protestçiler Toni Bleýeri köwüş we ýumurtga bilen keseklediler.


text:
Gazagystanyň polisiýa işgärleri paýtagt Astana şäherinde açlyk yglan eden onlarça protestçini tussag etdi. Protestçiler özleriniň açlyk yglan edýändiklerini bildirýän şygarlary göterip, duşenbe güni hökümet jaýynyň öňüne gelipdirler.
Demonstrasiýa başlanyndan 20 minut geçensoň, ol polisiýa tarapyndan durzuldy. Bu protestler Gazagystanyň dürli künjeklerinden gelen raýatlar tarapyndan geçen hepdäniň sişenbe güni başlanypdy.
Demonstrantlar hökümetiň ipoteka kreditleriniň göterimleriniň aşa ýokary galandygyna üns bermegini talap etdiler.
Protestleri gurnaýjylaryň ikisi we bir žurnalist birnäçe günlük türme tussaglygyna höküm edilip, mundan başga-da, rugsatsyz demonstrasiýalara gatnaşandyklary üçin iki sany demonstranta jerime salnypdyr.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň partiýasy soňky 13 ýylyň dowamynda ilkinji gezek saýlawlarda ses köpçüligini elden berdi.
7-nji iýunda sesleriň tas ählisiniň sanalmagynyň netijesinde “Adalat we ösüş” partiýasy sesleriň 41%-ne eýe bolup, 2011-nji ýylyň görkezijisine ýagny 50% ýetip bilmedi.
“Adalat we ösüş partiýasy” indi 550 orunlyk parlamentde 258 orun eýeläp biler. Onuň 2002-nji ýyldan soňky döwürde bolşy ýaly ýeke partiýaly hökümeti düzmek üçin ýene 18 orun ýetmeýär.
Bu netijeler prezidentiň ygtyýarlygyny artdyrmak ugrunda hereket edýän “Adalat we ösüş” partiýasynyň planlaryna garşy çykýar.
8-nji iýunda Türkiýänuň milli puly lira dollar babatynda öz hümmetiniň 4%-ni ýitirdi


text:
Hytaýyň prezidenti Si Jinping dünýä ykdysadyýetine söwdany bökdeýän proteksionizmiň wehim salýandygyny aýdýar.
Ol bu pikiri 20 döwletiň liderleriniň gatnaşmagynda Hanžou şäherinde geçirilýän sammitiň açylyşynda sözlän sözünde aýtdy.
Şeýle-de ol dünýä ykdysadyýetiniň aýgytly çatryga gelendigini sözüniň üstüne goşdy.
Ol bu pikirine delil edip, talabyň peselmegini, maliýe durnuksyzlygyny, söwdanyň we inwestisiýanyň ysgynsyzlygyny mysal getirdi.20 döwletiň liderleriniň iki günlük sammitinde azat söwdanyň we globallaşmagyň goragy, çetleşmä garşy duýduryş baş mesele bolar öýdülýär.
Sammite gatnaşýanlaryň arasynda amerikan, rus, ýapon, britan, german, fransuz, hindi... liderleri bar


text:
Täze 2015-nji ýylyň birinji gününden başlap Türkmenistanda benziniň bahasy 60% töweregi galdyryldy. A-95 benzin mundan öň 62 teňňe bolan bolsa, indi onuň bahasy bir manada çykdy. A-92 benziniň bahasy bolsa 58 teňňeden 94 teňňä çenli ýokary galdyryldy.
Häkimiýetleriň duýdansyz girizen bu gymmatçylygy adamlar üçin garaşylmadyk “sowgat” boldy. Benziniň gymmatlandygy baradaky bildiriş benzin guýulýan beketlerde goýlupdyr diýäýmeseň, bu barada habar serişdelerinde öňem hiç hili maglumat berilmedi, häzirem berlenok. Benziniň täze bahalary baradaky agzalýan häzirki bildirişlerem käbir benzin guýulýan beketlerde entegem asylanok.
Şeýle-de häkimiýetler benziniň bahasynyň gymmatladylmagynyň sebäpleri barada halka häzire bu güne çenli hiç hili düşündiriş berenoklar. Ýogsa, bu täze ýyl “sowgady” eýýäm hususy awtotransport gatnawynyň ýol kireý nyrhyna öz täsirini ýetirdi.
Paýtagtyň içinde gatnaýan hususy taksiçileriň köpüsi täze ýyldan öňki nyrhlaryny bir manat ýokary galdyrdylar. Şäherara gatnaýan hususy taksileriň hem ýol kireý nyrhlarynyň ýokary galandygyny aýdýan ildeşlerimiz bar.
Daşoguzly ildeşimiz Mämmetjumanyň aýtmagyna görä, Daşoguza gatnaýan hususy taksiçiler ýol kireýini eýýäm 10 manat ýokary galdyrypdyrlar.
Ozal
Ýatlap geçsek, iň soňky gezek ýurtda benziniň bahasy 2008-nji ýylda ýokary galdyrylypdy. Şol wagta çenli Türkmenistanda bir stakan gazly suwuň bahasyndan hem arzan bolan benzin ýangyjy bir gezekde 8 essä golaý gymmatladylypdy. Şol ýyl hem şahsy awtoulaglary bolan adamlara belli bir mukdarda benzin mugt berlip başlandy.
Şol döwürde ýylda iki gezekden berilýän ol talonlar esasynda ýeňil awtoulgalary bolan adamlara her 6 aý üçin 720 litr ýangyç goýberilýärdi. Şahsy ýük awtoulaglary bolan raýatlara bolsa her 6 aý üçin 1 tonna 200 litr ýangyç berilmeli edilipdi.
Emma, 2012-nji ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, hususy ýük awtoulaglary bolan sürüjilere mugt benzin talonyny bermeklik doly ýatyryldy. Şonda häkimiýetler bu çäräni “käbir ýük awtoulaglaryň eýeleri, resmi rugsady bolmazdan, döwletiň her ýylda berýän mugt ýangyjyny hususy maksatlar üçin bikanun ulanýarlar” diýen düşündiriş bilen dellilendiripdiler.
Geçen ýyl, has takygy 2014-nji ýylyň 1-nji iýulyndan başlap, ýeňil awtoulaglaryň eýelerine ähli görnüşdäki awtomobil benzininiň we dizel ýangyjynyň mugt berilmegi bes edildi.
Geçen ýyl prezidentiň benziniň mugt berilmegini ýatyrmak baradaky kararynda bu kararyň “Ýurduň ykdysadyýetini yzygiderli ösdürmek, nebit önümleriniň rejeli peýdalanylmagyny gazanmak we Türkmenistanyň içerki bazarynda ýerlenmegini tertipleşdirmek maksady bilen” kabul edilendigi aýdylypdy.
Emma häzirki wagtda häkimiýetler täze 2015-nji ýyldan başlap benziniň bahasynyň gymmatladylmagynyň sebäplerini halk köpçüligine düşündirmeýärler.


text:
Saud Arabystany özüniň Eýran bilen bolan gantaşyklaryny kesmeginiň Siriýada parahatçylyk ugrundaky barýan gepleşiklere we tagallalara zyýan ýetirer diýip edilýän aladalary ret etdi.
4-nji ýanwarda Siriýanyň güýçli oppozision topary ähli arap ýurtlaryny, Saud Arabystanynyň göreldesine eýerip, Eýran bilen diplomatik gantaşyklary kesmäge çagyrdy. Bu aralykda Saud Arabystanynyň üç ýarany - Bahreýn, Birleşen Arap Emirlikleri we Sudan Tähran bilen bolan gatnaşyklaryny kesmek ýa-da çäklendirmek boýunça çäreleri gördüler.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moon, şeýle hem Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Britaniýa Saud Arabystany bilen Eýranyň arasyndaky agzalalyk siriýa konfliktiniň astynda ýatan mezhep bölünişigini güýçlendirer diýip, 4-nji ýanwarda öz aladalaryny beýan etdiler.
Şaýy yslamçy ruhanylaryň ýolbaşçylygyndaky Eýran Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetini goldaýar. Saud Arabystanynyň sünni monarhlary bolsa hökümete garşy söweşýän dürli toparlara kömek berýär.
Iki regional güýç bilen olaryň ýaranlary, Birleşen Ştatlar we Orsýet, şeýle hem dünýäniň beýleki güýçli döwletleri bilen birlikde Siriýada parahatçylyk prosesini ýola goýmaga synanyşýarlar.
Saud Arabystanynyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Abdullah al-Muallimi 4-nji ýanwarda şeýle diýdi: "Biz tarapdan munuň hiç bir täsiri ýok. Sebäbi biz Siriýada we Ýemenda parahatçylyk ugrundaky tagallalary goldamakda berk iş alyp barmagy dowam etdireris".
Al-Muallimi Saud Arabystany "Siriýa gepleşikleriniň nobatdaky tapgyryna gatnaşar. Biz Eýran sebäpli ony boýkot etmekçi däl" diýýär. Ol: "Eýranlylar diplomatik gatnaşyklar kesilmezden öň-de parahatçylyk baradaky tagallalara kömekçi däldiler, oňa oňaýly garanokdylar" diýip nygtaýar.
"Olar prowokasion hem oňaýsyz tutumy tutup geldiler. Men gatnaşyklaryň kesilmegi olaryň bu gylyk-häsiýetini üýtgeder öýdemok" diýip, al-Muallimi agzalýan ugurdan öz ýurdunyň pozisiýasyny anyk beýan edýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Staffan de Mistura, konfliktiň 25-nji ýanwara planlaşdyrylan gepleşiklere zyýan ýetirmezligi üçin, häzir Tährana hem Er-Riýada töwella edýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-Moonyň metbugat wekili Stefan Dujarrigiň bildirmegine görä, Ban Ki-Moon hem Saud Arabystanynyň hem-de Eýranyň daşary işler ministrleri bilen telefon arkaly gürleşip, olary ýagdaýy ýaramazlaşdyrmagy mümkin her bir işden saklanmaga çagyrdy.
Dujarrik "Er-Riýad bilen Tahranyň arasyndaky gatnaşyklaryň kesilmeginiň sebit üçin örän çynlakaý netijeleri bolup biler" diýip belleýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi 4-nji ýanwarda bir beýannama çykaryp, iki tarapy "gepleşikleriň yzyny üzmän, dartgynlylyklary gowşatmak üçin gerekli çäreleri görmäge" çagyrdy. Beýannamada eýranly protestçileriň 2-nji ýanwarda Tähranda Saud Arabystanynyň ilçihanasyna zabt edip, oňa ot bermegi ýazgarylýar.
Ýöne Ban Ki-Moon ýaňy hepdäniň soňunda Saud Arabystanynda 47 adama, şol sanda bir tanymal şaýy ruhanysyna-da ölüm jezasynyň berilmegi bilen bagly meselede Eýranyň tarapyny çalyp, bu işiň özüni lapykeç edendigini aýtdy. Saud Arabystanynyň BMG-däki wekiliýeti hem ara salym salman, ölüm jezasy berlenler "jenaýatkärler" diýip, muňa jogap berdi.
Şaýy ruhanysy Nimr al-Nimr saudy häkimiýetleriniň gaýduwsyz tankytçysydy. Ol mezhepara agzalalygy döretmekde we hökümdara boýun egmezlikde günälenip, 2014-nji ýylda ölüme höküm edildi.


text:
Türkiýäniň parlament komiteti deputatlara sud tarapyndan yzarlanmazlyk hukugyny berýän düzgüni ýatyrdy. Bu çäre kürtlere tarapdar oppozisiýanyň deputatlaryna garşy terrorçylyk aýyplamasy esasynda iş gozgamak üçin konstitusiýa goşmaçalaryň girizilmegine ýol açýar.
Komitetiň 2-nji maýda kanuny makullamagynyň öňüsyrasynda kanun çykaryjylaryň arasynda bir-birini ýumruklamak we üstüne suw sepmek ýaly ýagdaýlar döredi.
Kanunyň taslamasy prezident Rejep Taýyip Erdoganyň “Halk demokratik partiýasyny” (HDP) “Kürdüstanyň Işçi partiýasynyň” guraly bolmakda aýyplamagyndan soň düzülipdi.
Erdogan “Halk demokratik partiýasynyň” kanun çykaryjylarynyň yzarlanmalydygyny yzygiderli aýdyp gelýär.
Konstitusiýa goşmaçalary girizmek baradaky kanunyň taslamasynyň makullanmagy üçin Türkiýäniň 550 orunlyk parlamentiniň üçden iki böleginiň goldawy zerur.


text:
Eýran Halkara atom energiýasy gullugynyň täze hasabatyny “deňagramsyz” hem-de “syýasy äheňli” diýip atlandyrdy.
Eýranyň Halkara atom energiýasy gullugyndaky ilçisi Ali Asgar Soltaniýe bu hasabat esasan Birleşen Ştatlaryň syýasy basyşynyň netijesi diýdi.
“HAEG 4 müň inspeksiýa mandatyndan soňra harby maksatlara gönükdirilen bir gram material tapyp bildimi? Bu gulluk anyk bir delil tapyp bildimi? Şu sebäpden biz Buş adminstrasiýasynyň şol bir meňzeş, ýöne HAEG-niň baş direktory tarapyndan ýerine ýetirilen ssenariýasyny görýän ýaly” diýip, Soltaniýe aýtdy we muny “örän howply oýun” diýip atlandyrdy.
Ol halkara jemgyýetçiligini we dünýäniň parahatçylyk söýüji ähli ilatyny bu “oýnuň” öňüni almaga çagyrdy.
HAEG-niň täze hasabatynda Eýranyň ýadro ýaragyny ýasamak üçin iş alyp barandygy we bu ugurda barlag we synag geçirendigi aýdylýar.


text:
Özüni Toma diýip tanadan 50 ýaşlaryndaky bikanun immigrant ABŞ-nyň demirgazyk-gündogarynda ýaşaýar. Onuň iňlis dilini bilşi gaty gowşak. Toma bäş ýyl mundan ozal turist wizasy bilen dogduk mekany Gürjüstanyň Kutaisi şäherinden gaýdypdyr. Ol şondan bäri yzyna hiç dolanmandyr.
"Bularyň hemme zady bar. Gürjüstandan tapawutlylykda bärde iş orunlary köp. Şonuň üçin men bu ýerde galmak kararyna geldim. Dokument işlerimi soňy bilen çözerin diýip pikir etdim" diýip, Toma gürrüň berýär.
Tomanyň aýtmagyna görä, Gündogar Ýewropadan gelen immigrantlar, wizasynyň möhleti geçensoňam, bu ýurtda galýarlar. Olar, umuman aýdylanda, gurluşykda işleýärler.
Ol bu işe zerurlyk bolany üçin girişendigini we bu mümkinçilik üçin hemişe minnetdardygyny aýdýar: "Meniň eklemeli maşgalam bar. Men bir zatlar etmeli. Men Amerikada bolamsoň, meniň maşgalam we garyndaşlarym aç däl. Men öýe pul iberip, köp adamlary halas etdim. Men olaryň töläp bilmejek operasiýalary üçin pul iberdim. Men bularyň ählisi üçin Amerika bergilidirin. Men öz ýurdumy söýýärin, emma bu ýurda hem hormat goýýaryn. Bu ýurt edil ikinji ejem ýaly".
Kanunçylyk
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ikilenji gezek häkimiýet başyna gelenden bir aý hem geçmänkä, Ak Tam we Kongress immigrantlar baradaky reformalary, esasan hem çekeleşigiň üns merkezi bolan bikanun ýaşaýjylar meselesini nähili çözmeli diýen soragy gün tertibinde birinji orunda goýdy.
Şeýlelikde Toma gowy habaryň geljegini duýýandygyny aýdýar. Diňe Tomanyň däl, eýsem ABŞ-daky 11 million töweregi bikanun immigrantlaryň hem ýakynda raýatlyk almak üçin ýüz tutmak hukugyna eýe bolmagy ähtimal.
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän Brookings institutynyň ABŞ-nyň immigrasiýa syýasaty boýunça eksperti Odri Siňer häzirki döwrüň immigrasiýa boýunça esasy kanunlary reformirlemek üçin 1980-nji ýyldan bäri wagtyň içinde iň ýerlikli pursatdygyny aýdýar.
Ol: "Ýyldyzlar bir hatara düzülýäne meňzeýär, bu biziň birnäçe ýylyň dowamynda gören iň gowy mümkinçiligimiz. Aýratyn hem bu baradaky çagyryşlar öň muňa garşy çykan adamlar we edaralar tarapyndan gelýär. Meselem, Respublikan partiýasynyň ýokary derejeli liderleri ABŞ-da hiç hili statusy bolmadyk adamlary kanunlaşdyrmak barada ilkinji gezek gürrüň edýärler. Biznes, zähmet, dini we syýasy liderleriň köpüsi immigrasiýa baradaky ýagdaýyň düzgünleşdirilmändigini we bu problemanyň ýetirjek zyýany barada alada bildirýärler. Meniň pikirimçe, bu gaty gowy pursat".
Latyn Amerikaly immigrantlar
ABŞ-daky bikanun ýaşaýjylaryň aglabasy Latyn Amerikaly immigrantlardan ybaratdyr. Pew barlaglar edarasynyň Latyn Amerikadan baran adamlaryň ýagdaýyny öwrenýän merkeziniň soňky statistiki maglumatlaryna laýyklykda, immigrantlaryň 60%-ne golaýy meksikalylardyr.
Şol bir wagtyň özünde-de Pew barlaglar merkeziniň demografiýa bölüminiň wekili Jeffreý Passel Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde ABŞ-da öňki sowet döwletlerinden 50 müňe golaý immigrantyň işleýändigini, şeýle hem bu sanyň soňky on ýylyň dowamynda onçakly üýtgemändigini aýtdy.
1986-njy ýylda Kongress Meksikadan gelýän immigrantlaryň sanyny azaltmak maksady bilen 3 milliona golaý bikanun immigranta kanuny statusy beripdi. Emma bu immigrantlaryň akymynyň gaýtam artmagyna sebäp boldy.
Her halda, bu gün köpçülikleýin deportasiýalaryň mümkin däldigini göz öňünde tutup, ABŞ-nyň kanun çykaryjylarynyň köpüsi bu meseläniň iň amatly çözgüdiniň raýatlyk almak isleýän adamlara ýol açmakdygyny nygtaýarlar.
Raýatlyk almak meselesi baradaky çekeleşikleriň geljek aýlarda hem dowam etmegi mümkin.
Şol bir wagtyň özünde-de Toma salgytlaryny töläp, raýat bolmak üçin ähli tapgyrlardan geçmäge taýyndygyny aýdýar. Ol bu mümkinçiligiň özüniň we tanaýan beýleki bikanun immigrantlarynyň kölegeden çykmagyna badalga boljakdygyny aýdýar.


text:
Gresiýanyň prezidenti Karlos Papoulias parlament saýlawlarynyň gaýtadan geçirilmeginiň öňüni almak hem-de täze saýlanan parlamentde koalisiýa döretmek maksady bilen ýekşenbe güni üç sany esasy partiýanyň liderleri bilen gepleşige başlady.
Ýewropadan kredit alynmagynyň tarapynda çykyş edýän Sosialistik PASOK partiýasynyň lideri Ewangelos Wenizelos parlamentden uly orun alan radikal çepçiler partiýasynyň lideri Aleksis Tsipras bilen anna güni koalisiýa döretmek meselesi barada gepleşik geçiripdi. Ýöne bu gepleşikler netijesiz tamamlandy.
Çepçileriň lideri Aleksis Tsipras Ýewropa Bileleşiginiň hödürleýän 130 milliard dollar kredit ýardamyndan ýüz öwürmeklige çagyryş edýär.
Bu meselede parlamentdäki esasy üç partiýa özara ylalaşyga gelip bilmese, onda Gresiýada parlament saýlawlary gaýtadan geçiriler diýlip garaşylýar.


text:
Şu gün Türkmenistanyň günbatar welaýaty Balkanda uzynlygy 773 kilometre barabar bolan gündogar-günbatar gazgeçirijisiniň açylyş dabarasy boldy.
Gurluşygyna 2010-njy ýylyň 31-nji maýynda başlanylan bu gazgeçiriji Türkmenistanyň Mary welaýatynda ýerleşýän Şatlyk gaz ýataklaryndan gözbaş alyp, Balkan welaýatynyň Belek etrabyna çenli uzalyp gidýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow her ýyl 33 milliard kubometr gaz akdyrmaga ukyply bu geçirijiniň Türkmenistanyň ýewropaly hyzmatdaşlar bilen aragatnaşygyny artdyrmaga kömek etjekdigini aýtdy.
Mundan ozal Ýewropa Kommissiýasynyň energiýa bileleşigi boýunça wise-prezidenti Maroş Sefçoviç 2015-nji ýylyň maý aýynyň 2-nde ”Reýter” habar agentligine beren interwýusynda Ýewropa Bileleşiginiň türkmen gazyna gyzyklanma bildirýändigini aýdypdy.
Ol şol interwýusynda edil häzirki gün Ýewropanyň jemi gaz importynyň dörtden üç böleginiň Orsýetden üpjün edilýändigini aýdyp, 2019-njy ýyldan başlap Türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagyna umyt edýändigini belläpdi.
Türkmen gazy şu güne çenli Hazar deňziniň astyndan gurulmagyna garaşylýan gazgeçiriji arkaly Ýewropa akdyrylar diýlip garaşylýar. Emma Hazaryň kanuny statusynyň häzire çenli-de kesgitsiz galmagy bu proýektiň başa barmagynyň öňüni alyp gelýär.
Bu proýekte hazarýaka ýurtlaryň arasynda garşy çykýanlar - Orsýet bilen Eýran. Haçan-da ylalaşylmadyk meseleler çözlüp, planlaşdyrylýan proýekt durmuşa geçirilen ýagdaýynda şu günki işe girizilen gazgeçiriji Ýewropa gaz akdyrjak turbany ýangyç bilen üpjün eder.
Emma 90-njy ýyllaryň başyndan bäri gürrüňi edilip gelinýän Transhazar proýektiniň haçan başa barjagy barada häzirem takyk bir zat aýtmak kyn. Şeýle ýagdaýda çykdayjysy jemi 2.5 milliard dollara barabar bolan bu gazgeçirijiden edil häzir nähili peýdalanyljagy barada hiç hili maglumat ýok.
Mundan öň gündogar-günbatar gazgeçirijisi Hazaryň kenarynda gurulmagyna garaşylýan hazarýaka gazgeçirijisini ýangyç bilen üpjün eder diýen maglumatlaram peýda bolupdy. Emma Berdimuhamedow häkimiýet başyna geläýen döwri gürrüňi edilen ol proýekt hem soňra ýatyp galdy.
Türkmenistan dünýäde gaza baý ýurtlaryň arasynda dördünji ýerde durýar diýlip hasaplanýar. Häzirki döwürde onuň esasy gaz müşderisi Hytaý. Türkmen gazynyň öňki esasy muşderisi Orsýet bolsa 2009-njy ýylyň aprel aýyndan bäri Türkmenistandan alýan gazynyň möçberini juda azaltdy.
2015-nji ýylda Orsýetiň Türkmenistandan diňe 4 milliard kubometer gaz satyn alandygy aýdylýar. Şeýle-de Türkmenistan şu ýylyň 13-nji dekabrynda, Transowgan gaz proýektiniň gurluşygyna badalga berdi.
Ol hakda 90-njy ýyllardan bäri gürrüň edilip gelinýändigine garamazdan, Owganystanyň territoriýasyndaky durnuksyz ýagdaý zerarly, bu proýektiň hem häzirlikçe başa barjagyna şübhe ýeterlik.