text:
Çagasynyň adyndan facebook sosial ulgamynda sahypa açyp, "like" goldaw gözleýän ene-atalar aslynda öz çagasyna gaty uly ýamanlyk edýärler diýip, Leýla Nene Türkiýeden ýazýar.
Owal işiň resmi tarapyna ser salyp göreliň.
"Zorlama, zulum ýaýradýan we erotika hem pornografiýa temaly bolan, ylaýta-da çagalaryň ruhy we fiziki ösüşine oňaýsyz täsir edýän kinofilmleriň, neşirleriň we beýleki materiallaryň çagalaryň arasynda görkezilmegi, ýaýbaňlanmagy we galyberse-de şeýle materiallaryň taýýarlanmagyna çagalaryň höweslendirilmegi gadagandyr".
11-nji madda. Çaganyň terbiýe almaklyk hukugy.
Emma resmi tarapyndan başga şeýle-de bu meseläniň adama ahlak hem duýgy taýdan täsir galdyrýan tarapy bardyr.
Birnäçe hepde mundan owal joralarym garyndaşlarynyň çagalarynyň facebook sosial ulgamynda "alyp barýan işleri" hakda gürrüň edýärdi. Ylaýta-da başlangyç klasda okaýan çagalara facebook sosial ulgamynda açylan sahypalar we olaryň şol sahypalardaky "başdan geçirmeleri" barada gürrüň gozgalypdy.
Käbir çagalar sapaklarda alan bahalaryny, okan kitaplaryny, käbiri bolsa iýen naharyny "ejem bu gün näme bişirdikä?" diýen görnüşde facebook sosial ulgamynda bildiriş edýär.
"Gören gözüňiz owadandyr"
Hatda özüniň bäbek wagty düşen suratyny goýup "meniň bäbek wagtym" (!) diýen sözbaşy bilen bildiriş edýänlerem bar. Sahypalarda ýazylýan bildirişlerde "ol aslynda siziň muny gören gözüňiziň owadanlygy bilen baglanşyklydyr", "örän minnetdardyryn" ýaly uly adamlara mahsus bolan mahabatlandyrmalaryň hem kemini goýanoklar.
Çagalaryň ýazýan bildirişlerinde, ýaýradýan suratlarynda, goýýan şygarlarynda olary "like" edip goldaýanlar bar. Näme üçin goldanmasynlar, ol çaganyň ähli kowum-garyndaşam facebook sosial ulgamynyň muşdagy ahbetin. Onsoň olar we olaryňam dost-tanyşlary çaga bilen sosýal ulgamda dostluk gurup, onuň bildirişlerini goldap, mylaýym sözler bilen mahabatlandyrmany aňryýany bilen ýerine ýetirýärler.
Eýsem, öz çagasyny çakdanaşa ukyply, diýseň owadan hem gelşikli, geljekde beýik şahsyýet bolar diýip hasaplap telewideniýe bäsleşiklerine taýýarlaýan ene-atalaryň aladalaryna hem höweslendirmelerine meňzemeýärmi bu sosial ulgam muşdaklygy? Ýaňky çaganyň bildirişleriniň goldanmagyndan we mahabatlandyrylmagyndan bir tapawudy barmy munyň? Bu ýagdaý çagalary şöhratparazlyga itermeýärmi? Çagalaryň özüne bolan ynamyny sosial ulgamdaky "like" goldawlara we mahabatlandyrmalara bagdaşdyrmagyna sebäp bolanokmyka? "Diýmek köp goldaw alyp, mahabatlandyrylýan bolsa, gowy iş edipdirin. Goldaw az bolsa, diýmek oňaýly däl"...
Türkiýede çaga hak-hukuklarynyň goragy bilen meşgullanýan bir hünärmen 5-6 aý mundan owal çagalaryň aýdym-saz bäsleşiklerine gatnaşdyrylmagyna garşy çykyp şeýle düşündiriş beripdi:
"Şeýle gepleşikleriň ýatyrylmagy örän wajypdyr. Ol gepleşiklerde çagalaryň ünsden düşürilip, abraýdan gaçyrylýandygy hemmelere äşgärdir. Bäsleşiklerde çagalar ullakan adamlar ýaly geýnen hem grimlenen ýagdaýda emin agzalarynyň öňüne çykarylýar. Onsoň çagalaryň gepleýşem edil ullakan adamlaryňky ýaly taýýarlanýar. Şeýlelik-de olar çaga däl-de ullakan adamyň minatýurasyna öwrülýärler".
Onsoňam muňa bäsleşige gatnaşan çagalaryň gepleşik gutarandan soňky ruhy ýagdaýy hem goşulmalydyr. 6-7 aýlap sahnanyň öwüşgünine, şan-şöhrada, mahabatlandyrmalara öwrenşen çagalar soň adaty durmuşda özüni nähili duýmaga başlaýarka?
Olaryň iň bärkisi sahnada bäsdeşlerinden ýeňlip, mahabatlandyrmalardan mahrum galan wagty başdan geçirjek ruhy trawmasyny göz öňüne getirjek boluň.
Şeýle telewideniýe bäsleşiklerinde, telegepleşiklerde we seriýallarda tanymal bolan çagalar bilen geçirlen söhbetdeşliklerde olara berilýän "Köçede we mekdepde saňa nähili çemeleşýärler?" diýlen sowala, çagalar şeýle jogap berýär:
"Mugallymym "berekella" diýdi. Köçede duş gelýänler bolsa derrew gelip ogşaýarlar" we ş.m. Ýöne bu "berekella" çaganyň ukybyna görä berlen bahamy ýa-da onuň çaga mylaýymlygyndan öz bähbidine peýdalanyp reýting gazanýan telegepleşikleriň "biznes aldawyna" berlen bahamy?
Şöhratparazlyk, mahabatlandyrma...
Öndürilen "önümiň möhledi" dolandan soň bolsa çaga özüni ukypsyz, dereksiz hasaplaýar we "Bäsleşikden galanyma görä, diýmek men dereksiz biri bolmaly" diýen garaýşa eýe bolýar. Ýa-da çaganyň töweregindäki ýoldaşlary, mahabatlandyrylan çagany telewizorda gören ýaşdaşlary, mekdepdäki tanyşlary özüni nähili duýýarka? Şeýle telegepleşiklerde kiçijik we mekdep ýaşyndaky çagalaryň nähili hyjuwly el çarpýandygyny, şatlanýandygyny görüpdik.
Facebook sosial ulgamynda çaga üçin döredilen ýörite sahypanyň hem ol ýerdäki "like" goldawlary, mahabatlandyrjy teswirleri we "wirtuwal şöhraty" bilen ýaňky ýagdaýdaýdan tapawutly bir tarapy ýokdyr. Ikisiniňem çaga edýän täsiri birmeňzeşdir. Şöhratparazlyk, mahabatlandyrma, özüňe ynam(syzlyk) we olaryň täsirinden emele gelýän ulumsylyk.
Tema bilen baglanşykly esasyny goýanlar (režisýorlary) J. Daýton we W. Faris bolan "Meniň kiçijik şöhläm" (Little Miss Sunshine) atly bir kinofilm hem bar. Kinofilm Huwer maşgalasynyň agzalarynyň durmuşy barasynda.
Kinofilmde kiçijik Aliw (Olive) gözellik bäsleşigine gatnaşmak isleýär. Maşgalasy onuň islegine ilki bada çynlakaý garamanam bolsa ahyrynda Aliw bäsleşigiň gurnalýan ýerine barmak üçin ýola çykýar. Aliw özüne uly ynamy bolansoň bäsleşikde üstünlik gazanjagyna berk ynanýar. Ýöne onuň sahnanyň öwüşgünli çyralarynyň astynda mahabatlandyrylýan we hemmeler tarapyndan ajaýyp kabul edilýän çagalardan biri bolmaklyk islegi puja çykýar. Şeýlelik-de Aliw bäsleşikde üstünlik gazanyp bilmeýär.
Aliwiň bäsleşige taýýarlanmagy, hemişe diňe şol temada gürlemegi, telewizoruň öňünde durup, ol ýerde görkezilýänlere öýkünmegi netijesinde alynan "puç netije" aslynda onuň mysalynda şeýle telegepleşiklere iberilýän, ýöne 2-3 aýlyk şan-şöhratdan soň ruhy çökgünlige duçar bolýan, özünde ynamsyzlyk döreýän we adaty durmuşa uýgunlaşyp bilmeýän ähli trawmaly çagalaryň başdan geçirmeleri suratlandyrylýar.
Kinofilmde Aliw kakasy bilen söhbet edýär we ol söhbetdeşlikde kiçilikden şöhratparazlyga ymtyldyrylan çagalaryň ýagdaýlary äşgär bolýar.
Aliw gözelligiň nyşanasy Barbie (Barbiý) oýunjak bäbekleri ýaly görünýän bäsdeşleri ýaly owadan däldigi barada şüphelenmäge başlaýar we aglap-aglap kakasyndan özüniň owadan bolup bolmandygyny soraýar.
Bäsleşiklerdäki mahabatlandyrmalar ýaly facebook sosýal ulgamyndaky "like" we biderek mahabatlandyrmalar hem çagalarda şeýle duýgy döredýär: "Owadan, ukyply, bagty açyk bolanlar hemişe bäsleşiklere gatnaşýarlar we üns merkezinde bolýarlar. Şonuň üçinem olar hemişe mahabatlandyrylýarlar". Bu bolsa aslynda uly adamlaryň çagalarda galdyran trawmasynyň täsirleridir.
Bu täsirler Aliwi bäsleşige gatnaşdyrmak üçin ýola çykan maşgala agzalarynyň başdan geçirmelerinde hem göze ilýär.
Meselem, Aliwi bäsleşige gatnaşmaga höweslendiren kakasy neşebent we heleýbaz bir adam. Nitşe janköýeri bolan dogany Dwaýn bolsa uçarman bolmagy arzuw edýär we tä uçarman bolýança maksadyny hiç kime aýtazlyk barada özüne söz beripdir. Emma ol daltonik ýagny reňkleri saýgaryp bilmeýän keseli bolanyny öwrenenden soň lapykeçlige duçar bolýar.
M. Proust jänköýeri bolan daýysy hem edýän işi jemgiýetde goldaw tapmandygy üçin psihologiki kynçylyk çekýär.
Gatnaşyklary düzüw bolmaýan, ýöne muny gepleşikleriň üsti bilen çözmekden gaça durýan ene-anasy bolsa, şeýle posly zynjyryň iň gowşak halkasyny emele getirýändir. Ýagny kinofilmde suratlandyrylyşyna görä, aslynda Aliwiň maşgalasyndaky her bir agzanyň özünde gizlin saklaýan trawmalary bar we olaryň Aliwi bäsleşige gönükdirýän ýoly özleriniň çözgütsiz trawmalaryndan, gutulyp bilmedik şowsuzlyk duýgylaryndan gaçybatalga ýoly bolup durýar.
Gepiň tümmegi: Golaýda çagalar barada bir makala okadym. Makalada ündelişine görä, çagalar haçan-da bir işi başaranda olara "berekella" diýmäň. Onuň deregine eden işi barada gürrüň ediň. Meselem, "Kagyzlary gaty owadan edip, nepislik bilen keseniňi gördüm. Munyň üçin seni gutlaýan" diýmeklik has oňaýly täsir galdyrar. Sebäbi, siz çaga "berekella" aýdan mahalyňyz ol hemişe sizden "berekella" almak üçin iş eder. Şeýlelikde, onda öz-özünden bilip iş etmeklik islegi hem ukyby döremez.
(Makaladaky pikirler awtoruň öz şahsy garaýyşlarydyr.)


c: text/html

text:
Ýerli lukmanyň Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysyna aýtmagyna görä, Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrligi 36 adamyň guş dümewinden ýogalandygyny tassyklapdyr.
Aşgabadyň ähli ýerlerinde türkmen we rus dillerinde guş dümewiniň garşysyna nähili çäreleriň görülmelidigi barada plakatlar asylýar.
Duşenbe güninden başlap, mekdeplere çagalaryň maskaly gelmelidigi barada aýdylandygy habar berilýär. Aşgabadyň 60-njy mekdebinde bolsa, Gepatit A keseli bilen kesellänler köp.
Ilatyň arasynda has dowla düşenler eýýäm öňünden dermanhanalardan arbedol tabletkalaryny we marli satyn alyp başladylar. Häzirki ýagdaýda arbedol tabletkalaryny paýtagtyň dermanhanalaryndan tapmak asla mümkin däl.
Paýtagtyň dermanhanalarynda dümewiň garşysyna ulanylýan dermanlar gutardy we dermanhanalarda maskalar ýetmezçilik edýär diýlip habar berilýär.
Soňky üç günüň dowamynda poliklinikanyň lukmanlary öýlere aýlanyp, guş dümewine garşy göreşmek boýunça plakatlary paýlap, ýurtda hiç hili doňuz dümewiniň ýoklugyny ilat arasynda wagyz işlerini geçirip başladylar.
Belki doňuz dümewidir?
Paýtagt Aşgabatda ýerleşýän S.Nyýazow adyndaky keselhanada bolsa, üç günüň dowamynda doňuz dümewinden 27 adam aradan çykdy diýlip maglumat berilýär. Olar hassahana ýokary temperaturaly ýagdaýda ýerleşdirilipdir. Lukmanyň aýtmagyna görä, olar hassahana gaty giç ýüz tutupdyrlar.
2 hepde mundan ozal Demir ýol keselhanasynda 1 hepdäniň içinde 7 adam aradan çykypdyr. Emma olaryň diagnozyny anyklap bilmändirler. Muňa garamazdan pnewmoniýa diýip bellik edilipdir, şeýle-de lukmanlara bu wakany hiç kime aýtmaly däl diýlip tabşyrylypdyr.
Ýurduň resmi wekilleriniň doňuz dümewi baradaky habary ýapyk saklaýandygyna garamazdan, bu keseliň Türkmenistanyň çägine-de hem eýýäm giňden ýaýrap başlandygy barada ilat arasynda gürrüň ýüze çykyp ugrady.
Häkimiýetler doňuz dümewiniň ýurda ýaýrandygyny resmi ýagdaýda boýun almasa-da, onuň hereketleri ilatyň arasyna dowul salyp ugrady.
Doňuz dümewi nire, guş dümewi nire diýilmegi mümkin. Ýöne adamlaryň ynanjyna görä, türkmen häkimiýetleri hakykaty ýaşyranda elmydama şeýle hereketlere baş urýar.
Bu habarlar barada Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrliginden maglumat almak başartmady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Belgiýanyň paýtagty Brýusselde yslamçy ekstremist diýlip güman edilýän bir adam iki sany polisiýa işgärini pyçaklanda, ol tussag edildi.
Bu wakada pyçaklanan bir aýal we bir erkek polisiýa ofiseriniň tenine ýüzleý ýara salnandygy habar berilýär.
Maglumata görä, hüjüm eden bu adam özüniň bu hereketini Belgiýanyň musulmanlara garşy görýän çärelerine jogap hökmünde düşündiripdir. Hüjüm edeniň ýanyndan onuň “Shariah4Belgium» atly bir ekstremistik yslamçy toparyň agzasydygyny görkezýän dokumentiň-de tapylandygy habar berilýär.
Bu gürrüňi edilýän ekstremistik dini toparyň lideri Fouad Belkaçem “YouTube” internet saýtynda musulman däl adamlara garşy hüjüm edilmegine çagyryş ediji wideo ýüzlenmesini ýerleşdirmeginiň yzy bilen, şu geçen hepdäniň penşenbe güni tussag edilipdi.


text:
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisinde 2016-njy ýylda harby we hukuk goraýjy edaralaryň alyp baran işleriniň netijeleri seljerildi
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 2017-nji ýylyň 9-njy ýanwarynda geçirilen giňişleýin mejlisinde 2016-njy ýylyň jemleri jemlendi. Onda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylarynyň döwlet Baştutanymyzyň beren anyk tabşyryklary we görkezmeleri babatda şu döwürde ýerine ýetirilen işler baradaky hasabatlary diňlendi.
Şeýle hem mejlisiň gün tertibine ýurdumyzyň howpsuzlygyny we asuda durmuşyny üpjün etmek, harby we hukuk goraýjy edaralaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny has-da berkitmek bilen bagly meseleler girizildi we 2017-nji ýyl üçin esasy çäreler we wezipeler kesgitlenildi.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ähli düzümleriniň Aziýa ýaryşlarynyň ýokary guramaçylyk derejesiniň üpjün edilmegi, ýaryşlaryň geçirilýän günlerinde degişli tertip-düzgüniň ýola goýulmagy bilen baglanyşykly meselelerde wajyp orun eýeleýändigini belledi.
Şeýle hem ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisiň çäklerinde “Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň harby bölümleriniň söweşjeň baýdaklaryny döretmek we olaryň teswirlerini hem-de şekillerini tassyklamak hakyndaky” Permana gol çekdi.


text:
Orsýetiň prezidenti Medwedew bu ylalaşyga gol goýlandan soňra, biziň ýurtlarymyz energiýa resurslary eksport edýän möhüm döwletler diýip belledi. “Biz şu wagta çenli nebit pudagynda hyzmatdaşlyk etdik. Häzir bolsa, biz gaz pudagynda hyzmatdaşlyga başladyk. Bu diňe başlangyç. Ýöne, bu biziň gatnaşyklarymyzy we gaz pudagynda özara bähbitli hyzmatdaşlygymyzy ösdürmek üçin gowy başlangyç diýip oýlanýaryn.”
Gazpromyň başlygy Alekseý Miller we Azerbeýjanyň döwlet nebit kompaniýasy SOKAR-yň başlygy Abdullaýew şol ylalşyga gol goýdular. Emma, olar ylalaşyk barada çäkli maglumat berdiler.
Orsýet 2010-njý ýylyň ilkinji gününden Azeri gazyny satyn alyp başlar. Ýöne, ilkibaşda ol 500 million kub metre deň bolar we Orsýetiň näçe Azeri gazyny izgiderli satyn aljakdygy näbelli bolmagynda galýar.
Miller bu ylalaşygyň ähmiýeti barada tekrarlap, Orsýet we Azerbeýjan goňşy döwletler diýdi. “Şunlukda, tranzit ýurtlar bilen gepleşikler geçirmek zerurlygy yok. Eýýäm, iki ýurdy baglaýan turbaprowod bar. Şoňa göräde, biz tiz wagtyň içinde gaz satyn alyp bileris” diýip Gazpromyň başlygy belledi.Azeri gazynyň ählisini satyn almagy mümkin
Milleriň sözlerine görä, Nabukko proýektini goldaýanlar üçin möhüm zat Orsýet Azerbeýjanyň Şah deňiz ýatagynyň ikinji böleginden gaz satyn almaga ukyply döwlet. Uzynlygy 3300 kilometrlik Nabukko turbasy çekilse, ondan Şah deňiz ýatagynyň ikinji bölegindäki gazyň ählisini akdyrmak göz öňünde tutulýar. Günorta Akym turbasyny doldurmak üçin Orsýetiň Azeri gazynyň ählisini satyn almagy mümkin.
Şol bir wagtyň özünde, Gazpromyň başlygy Miller, Orsýet Azerbeýjanyň ähli gazyny potensial satyn alyjylaryň biri diýse-de, Azeri kompaniýasynyň metbugat wekili Guliýew 29-njy iýunda gol çekilen ylalaşygyň Şah Deňiz ýatagy bilen haýsydyr bir baglanşygynyň ýokdugyny aýtdy. Guliýewiň sözlerine görä, Azerbeýjan ähli tarapyň, şol sanda Türkiýäniň tekliplerine hem seretmegini dowam etdirýär.
Häzirki planlara görä, Nabukko turbasy üçin Azerbeýjandan 8 milliard kub metr gaz satyn alynar. Orsýetli kärdeşi bilen duşuşygyndan soňra, prezident Aliýew öz ýurdunyň eýýäm, 27 milliard kub metr gaz alýandygyny we onuň şu ýyl 31 milliard kub metre ýetirilmegine garaşylýandygyny habar berdi.Ýöne, ol Azerbeýjanyň, Orsýeti goşanyňda 5 döwlete gaz satjakdygyny hem aýtdy. Ilkinji teklibi Gazprom berdi
Geçen ýyl Gazprom ähli gazyny özüne satmagy Bakuwa teklip etdi. Azerbeýjanly energiýa eksperti Ilham Şabanyň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä,
Günbatarly kompaniýalar haýsydyr bir teklip hem etmändirler.
Orsýete we Ýewropa Birleşigine satmak üçin Azerbeýjanyň gazynyň ýeterlikdigine garamazdan, Nabukko proýekti we Şah deňiz ýatagy barada Ýewropa Birleşiginiň tiz wagtda gepleşikler geçirmegi zerur. “ Eger Ýewropa tijenmese, onda ylalaşygy elden gidirmegi ahmal. Azerbeýjan öz gazyny diňe Ýewropa satmagy maksat etmeýär. Men Gazpromyň häzirki ylalaşygy teklip eden we ony gazanan ýeke-täk kompaniýadygyny öwrenip, haýran galdym. Günbatarly kompaniýalar haýsydyr bir teklip hem etmändirler. Gazprom ilkinji bolup teklip edipdir ” diýip Şaban belledi.Hazaryň statusy
Medwedew we Aliýew dagy Hazar deňziniň statusy barada ylalaşyga golaýlaşylandygyny hem aýtdylar. Iki lideriň bilelikdäki jarnamasynda “Häzaryň suwasty territoriýasyny” we “ günorta sektorlaryny” paýlaşmak barada hem gürrüň edilýär. Hazaryň statusynyň çözülmezligi Nabukko proýekti üçin başga bir potensial päsgelçilik hasaplanýar. Bu proýektiň ikinji etabynda Türkmenistandan we megerem, Gazagystandan hem-de Özbegistandan gaz satyn almak planlaşdyrylýar. Munuň üçin Transhazar turbaprowodynyň Türkmenistandan belki-de, Gazagystandan gözbaş alyp gaýtmagy we deňiz arkaly Azerbeýjana ýetirilmegi zerur. Emma, Orsýet we Eýran “tebigata zeper ýetmeginiň mümkindigi üçin” bu proýekte garşydygyny geçmişde aýtdylar.


text:
Hytaý bilen Hisndistan Kopenhagen sammitinde gelnen Klimat ylalaşygyna gol çekmäge razy bolandyklaryny formal taýdan yglan etdiler.
Hytaýyň klimat gepleşikçisi Su Weý tarapyndan gol çekilen resmi hatda BMG-niň Bondaky Klimat özgermesi müdirligine olaryň Hytaýy 2009-njy ýylyň dekabryndaky sammitde gelnen ylalaşygy goldaýan ýurtlaryň sanawyna goşup biljekdigi aýdylýar.
Hindistanyň tebigat ministri Jaýram Rameş hem öz ýurdunyň Kopenhagen şertnamasyny goladýandygyny aýtdy.
Bu ylalaşygy 100-den gowrak ýurt goldaýar. Emma Orsýet entek bu şertanma goldawyny mälim edenok.


text:
Orsýet Kiýewiň Ukrainanyň gündogarynda islendik güýç ulanmagynyň ýurtda graždan urşuny tutaşdyrmak howpuny döredip biljegini duýdurdy. Bu regionda orsýetparaz aktiwistler ençeme şäherlerde ýerli hökümetiň edara jaýlaryny eýelediler.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň 8-nji aprelde ýaýradan beýannamasynda, hususan-da, “biz harby taýýarlyklary tizden-tiz bes etmäge çagyrýarys” diýip bellenýär.
Bu beýannamanyň çap bolmagynyň öňüsyrasynda Ukrainanyň içeri işler ministri Harkiw şäherinde terrorçylyga garşy operasiýanyň ugruna çykylandygyny aýtdy. Arsen Awakow regional administrasiýasynyň jaýyny basyp almak bilen baglylykda 70 “separatistiň” tussag edilendigini habar berdi.
Britaniýanyň daşary işler ministri William Heýg 7-nji aprelde eden çykyşynda Orsýeti Ukrainadaky ýagdaýa goşulmazlyga çagyrdy: “Orsýetiň Ukrainadaky meselelere goşulyşmaly däldigini nygtamak örän möhümdir. Munuň Orsýetiň we Ukrainanyň arasyndaky ýagdaýy ýene-de dartgynlaşdyrmagy mümkin”, diýip Heýg belledi.
Orsýetparaz protestçiler 6-njy aprelde Ukrainanyň gündogaryndaky Harkiw, Luhansk we Donetsk şäherlerinde hökümet edaralaryny ele saldylar we Orsýetiň düzümine girmek boýunça referendumlaryň geçirilmegini talap etdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow haç parzyny berjaý etmegi üçin 188 zyýaratçyny Saud Arabystany patyşalygyna ýollamak baradaky buýruga gol çekdi. Bu resminama laýyklykda, “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugyna zyýaratçylary Saud Arabystany patyşalygyna eltmek we yzyna getirmek üçin “Boing-757” uçarynyň ýörite gatnawyny öz serişdeleriniň hasabyna amala aşyrmak tabşyrylypdyr.
Talaplar
Bu hili döwlet ýardamyndan peýdalanmakçy bolýan türkmenistanly musulmanlaryň şahsyýeti häkimiýetleriň kesgitlän şertlerine gabat gelmeli. Ýagny, haja gidýänleriň hemmesi 40-70 ýaş aralygyndaky türkmenistanly raýatlar bolmaly.
Haja gitmek üçin raýatlardan olaryň özi barada birnäçe zerur maglumatlar talap edilýär: Haç zyýatratyna gitjekleriň üç arkasy, maşgala agzalary baradaky anketada zyýaratçynyň ozal jenaýat jogapkärçiligine çekilendigi ýa-da çekilmändigi baradaky maglumatlar anyklanylýar.
Şeýle-de zyýaratçynyň öz ýaşaýan ýerindäki metjide gatnap, bäş wagtyna namaz okandygy barada şol metjidiň ymamynyň tassyknamasy, onuň abraýly ýaşuludygy barada ýaşaýan ýeri boýunça dolandyryş edarasyndan häsiýetnama talap edilýär. Talap edilýän dokumentler toplanandan soň, olar Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Din işleri baradaky geňeşine tabşyrylmaly.
Mundan başga-da zyýaratçy özüniň haç parzyny berjaý edip biljekdigini görkezýän saglygy baradaky sprawkany bermeli. Bu sprawka onuň ýaşaýan ýerindäki saglyk öýünden alynýar.
Diňe şu ýokarda agzalan maglumatlar tabşyrylandan soň, zyýarat etmäge gitjek adam sanawa goşulýar. Şol sanawdaky adamlaryň zyýarata gitmek üçin nähili tertipde we wagt çäginde saýlanýandygyny anyklap bolmady.
Şol bir wagtda hökümet gürrüňi gidýän 188 zyýaratçyny diňe Saud Arabystanyna eltmegi we ol ýerden alyp gaýtmagy öz üstüne alyp, galan çykdajylary zyýaratçylaryň özleri çekmeli. Zyýaratçylar zyýarat wagty takmynan 1,500-2,000 dollar töweregi pul harç edýärler. Bu çykdajylar, esasan, olaryň bolýan myhmanhanalarynyň bahalary bilen bagly.
Öz hasabyna gidýänler
Şol bir wagtda Türkmenistandan döwletden ýardam almazdan, öz hasabyna haç zyýaratyna gidýän adamlar-da bar. Şu günler paýtagtyň Parahat mikroraýonynda ýerleşen Saud Arabystanynyň ilçihanasynyň daş-töwerekleri haja gitjek bolýan adamlardan doly.
Bu ýerde ýüzden hem köp adam öz nobatlaryna garaşyp durlar. Ýörite düzülen nobat sanawynda şu gün günortan 594 sany adam ýazylypdyr. Olar öz aralarynda 30-40 adamdan ybarat toparlara birigip, wiza almak üçin nobatlaryna garaşýarlar. Olar öz toparlarynyň ýolbaşçylaryna wiza üçin zerur bolan dokumentleri berip, soňra jogaba garaşýarlar.
Emma şu ýyl wiza almagyň kyn boljakdygyny aýdýanlar az däl. Bu ýere üýşüp duran adamlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, käbir toparlaryň ýolbaşçylary şu ýyl wiza berilmeýär diýip, olaryň dokumentlerini yzyna gaýtarypdyrlar.
Bu aýdylýanlar bilen bagly paýtagtdaky Saud Arabystanyň patyşalygynyň ilçihanasyndan degişli maglumat almak başartmady.
Turistik kompaniýalary
Bu aralykda adamlaryň käbirleri wiza almak üçin turistik kompaniýalara hem ýüz tutýarlar. Emma, turistik kompaniýalaryň işgärleriniň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, olara haç zyýaraty bilen meşgullanmak gadagan edilipdir.
Paýtagtdaky bir hususy turistik kompaniýanyň işgäri Maksadyň aýmagyna görä, Türkmenistandan haç zyýaratyna gitmäge her ýyl 5 müň adamlyk kwota berilýär. “Emma biziň hökümetimiz şol kwotany doly ulanmaýar. Eger rugsat berilse, biziň özümiz hem şol kwotadan peýdalanyp, adamlary haç zyýaratyna ugradyp biljek” diýip, Maksat öz pikirini beýan edýär.
Türkmenistan garaşsyzlygyny alany bäri her ýyl diýen ýaly diňe 180 töweregi zyýaratçyny döwlet ýardamy bilen haç parzlaryny berjaý etmäge iberýär. Şu ýyl döwlet tarapyndan berilýän ýardamy ulanyp, 188 zyýaratçy 27-nji sentýabr-17-nji oktýabr aralygynda haja gidip gelerler.


text:
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regiony Dagystanyň häkimiýetleri 8-nji awgustda ýurduň Dýuzlar obasynda ýanan awtoulagda iki adamyň jesedi tapylandan soň, bu babatda derňew işleriniň başladylandygyny habar berýärler.
Dagystanyň Derňew komitetiniň metbugat wekili Rasul Temirbekowyň 9-njy awgustda beren maglumatyna görä, iki adamyň şahsyýeti anyklandy.
Temirbekow deslapky derňewler iki adam partladyjy serişdäni alyp barýan mahaly, bu serişdeleriň ulagda partlandygyny görkezýär diýdi.
Şol bir wagtyň özünde, Dagystanyň resmileri ýurduň polisiýasynyň 8-nji awgustda regionyň Gergebil sebitinde el bilen ýaralan iki sany partladyjy serişdäni tapandygyny mälim etdiler.


text:
Polşa häzir soňky onýyllyklarda iň güýçli suw joşmasynyň kynçylyklaryny başdan geçirýär.
Warşawanyň şäher häkimligi paýtagtyň ýaşaýjylaryna Wisla derýasynyň suwunyň ýokary galmagy bilen ýaşap oturan jaýlaryna zyýan ýetmeginiň mümkindigini duýdurdy.
Derýanyň kenarynda gije-gündiz böwet galdyrylmagy, pesräk ýerlerde ýaşaýanlary wagtlaýyn göçürmek ýaly çäreleriň agyr heläkçilikleriň önüni alandygy habar berilýär.
15 adam Polşada suw joşmasynyň pidasy boldy. Ýöne suw gaýdandan soň häzir at-dereksiz ýiten hasap edilýänleriň jesetleriniň tapylmagyndan häkimiýetler ätiýaç edýär.


text:
Afrika edebiýaty
Afrikanyň edebiýaty
Halk döredijiligi
Afrika ýurtlarynyň edebiýaty halk döredijiliginiň we dürli afrikan halklarynyň arasyndaky medeni gatnaşyklaryň netijesinde kemala geldi. Afrika ýurtlarynyň köpüsinde dürli halklar ýaşaýar. Olaryň hersiniň dili-de aýry-aýrydyr. Şonuň üçin bu halklaryň edebiýatlary-da özüniň mazmuny we žanry boýunça diýseň tapawutlanýar. Bu ýerde ertekilere-de, mifdir rowaýatlara-da, mataldyr basnýalara-da, aýdymlara, epiki eserlere-de duş gelmek bolýar. Olaryň ählisi hem afrikaly halklarynyň milli aýratynlygyna, däp-dessurlaryna, dini ynançlaryna (animalizm, tebigy güýçler, fetişizm, ata-babalara çokunmak we ş.m.) hem yrymlaryna ýugrulandyr. Esasan hem, Günorta Afrika Respublikasynda (zuluslar, gottentotlar, buşmenler), Gambiýada, Zimbabwede, Beninde ýaşaýan halklar milli folklorynyň žanr aýratynlyklary bilen tapawutlanýar. Sudanlylar, afar hem issa halklary bolsa täsin ertekileri bilen bellidir. Afrikalylaryň haýwanlar baradaky gadymy ertekileri hasam gyzyklydyr. Olarda köplenç pyşbaga (ibo, ýoruba, edo halklarynda), towşan (bantu dilli we Günbatar Afrika halklarynda), syrtlan ýa şagal (somali, gottentot halklarynda), möý (aşanti, malinke halklarynda) ýaly haýwanlarydyr mör-möjekler barada gürrüň berilýär. Nusgawy ertekilerde öwüt-nesihatyň azdygy ýa-da asla ýokdugy olary beýleki halklaryň ertekilerinden göz-görtele tapawutlandyrýar. Afrika edebiýatynyň esasynda birnäçe gahrymançylyk eposlary-da durandyr. Bu eposlaryň köpüsi hyýaly mazmunda ýazylandyr. Olaryň iň esasylary «Silamaka hem Pullori Fulbe» we «Sundiata Mandingo» (Mali), «Mwindo Nianga hakda hekaýat» (Merkezi Afrika) eposlarydyr. Gadymy Mali döwletiniň «Sundiata» atly eposyny 1975-nji ýylda iňlis afrikanisti Gordon Innes iki dilde — iňlisçe hem mandinka dilinde neşir etdiripdir. Şol wagtlarda Sudan edebiýatynyň hem X asyra degişli bolan, şygyr bilen ýazylan birnäçe dessanlary kitap bolup çykdy. Bu eserleriň ählisiniň biziň döwrümize gelip ýetmeginde griotlaryň hyzmaty örän ulydyr. Griot — rawylaryň hem sazanda-bagşylaryň Günbatar Afrikadaky umumy ady. Afrikanyň beýleki döwletlerinde olary başgaça atlandyrýarlar. Meselem, Gambiýada, mandingo halkynda — jali, fulbelerde — gaulo, woloflarda — gewel. Biziň döwrümizde Mansura Sek (Senegal), Kelefa Senen (Gambiýa), Dana Gurmun (Nigeriýa) ýaly tanymal griotlaryň çykyşlary audio we wideo ýazga geçirilýär.
Hat-ýazuwyň peýda bolmagy
Afrikanyň ýurtlaryndaky birentek halklaryň milli elipbiýi diňe garaşsyzlyk alnanyndan soň peýda boldy. Meselem, Togoda 1980-nji ýyla çenli hat-ýazuw diňe ewe halkynda bardy. Gambiýadaky fulbe halkynyň arap hem latyn elipbiýinden düzülen ýazuwy bolsa beýleki halklarynyňkydan has ir döredi. Emma Afrika yklymynyň ýurtlarynyň käbirinde hat-ýazuwyň taryhy gadymy döwürlere uzap gidýär. Mysal üçin, Efiopiýanyň edebiýaty gadymy efioplaryň geez dilinde IV-VII asyr aralygynda, Aksum şalygynyň ösen döwürlerinden gözbaş alyp gaýdýar. Maliniň Gao, Jenne şäherlerinde, Songaý döwletiniň Tombuktu şäherinde edebiýatda has uly öňegidişlik gazanylypdyr. Meşhur syýahatçy Al-Hasan Muhammet al-Wazzan az-Zaýýati al-Fasi özüniň «Afrikanyň hem-de onuň gözellikleriniň beýany» (1526) atly eserinde Tombuktu şäheri barada: «Bu şäherde kitap satyjylaryndan kän gazanç edýän ýok» diýip belleýär. Sudanda XVI-XIX asyrlarda gülläp ösen Sennar soltanlygy barada ýazylan «Sennar senenamalary» atly edebi ýadygärlik hem uly ähmiýete eýedir. Onuň iň bir meşhur nusgalarynyň biriniň ýazary Ahmet Kätib aş-Şun bolupdyr. Yslam dininiň gelmegi Afrikanyň birnäçe ýurtlarynda hat-ýazuwyň hem edebiýatyň ösmegine itergi berdi. Bu öňegidişlik diňe bir Demirgazyk Afrika (Müsür, Alžir, Tunis, Marokko) ýurtlary babatda gazanylmady, meselem, Tanzaniýada XIX asyryň ahyryna çenli suahili dilinde arap elipbiýi peýdalanylýardy. Sudan edebiýaty bolsa (esasanam, şygryýetde) arap edebiýatynyň bir bölegi hasaplanýardy. Onuň kämilleşmeginde Müsür edebiýatynyň täsiri örän uly bolupdyr. Çad döwletiniň edebiýaty hem tabynlyk ýyllary arap dilinde döräpdir. Madagaskaryň hem malagasiýa dilinde ýazylan ilkinji ýazuw ýadygärlikleri — taryhy ýylýazgylary («Surabe») hem arap elipbiýiniň üsti bilen ýazga geçirilipdir. Ýöne afrikan döwletleriniň aglabasynda hat-ýazuw tabynlyk döwründe peýda boldy. Sowatlylyk artdy, dürli dilli afrikan halklarynyň sowatly gatlagy öz aralarynda Ýewropa dillerinde düşünişip ugradylar. Günorta Afrika Respublikasynda ýazuw XIX asyryň ikinji ýarymynda, latyn elipbiýi esasynda döredildi. Afrika ýewropalylaryň hem-de hristianlaryň gelmegi dini eserleriň hem giňden ýaýramagyna ýol açdy. Namibiýanyň milli edebiýatynyň döreýiş taryhynda hristian missioneri M. Rautaneniň ady agzalyp geçilýär. Ol ndonga diliniň ýazuwyny döredip, ilki bilen oňa Injili terjime edipdir. Zimbabwe, Mali ýaly ýurtlarda milli edebiýat latyn elipbiýiniň esasynda, XX asyryň ortalarynda ýüze çykdy. Kyssa Ilkinji romanlar
Ilkinji afrikan romanlary Günorta Afrika ýurtlarynda, XIX asyryň ahyrlarynda neşir edildi. Zenan ýazyjy Oliw Şraýneriň 1883-nji ýylda çap etdiren «Afrikan fermasy» romany ilkinji uly eserleriň biri hasaplanylýar. Zimbabwede XX asyryň başynda döredilen eserlerden A. Ş. Kripsiň «Gussaly toprak» (1911) hem «Kenarýaka agaçlarynyň ýurdy» (1913) atly romanlary uly meşhurlyk gazandy. Ýazyjy özüniň bu eserlerinde ýerli halkyň hak-hukugyny dikeltmek meselesini gozgaýar. Zenan ýazyjy Doris Lessing (Zimbabwe) özüniň «Ot hiňlenýär» (1950), «Marta Kwest» (1952) we beýleki eserleri bilen dünýä edebiýatyna ýaň salmagy başardy. «Altyn depder» we «Bäşinji çaga» romanlary onuň iň esasy eserleri hasaplanýar. 2007-nji ýylda Lessinge edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berilýär. Nigeriýanyň kyssada döredilen ilkinji uly eserlerinden Siprian Ekwensiniň «Şäherliler» (1954) romany bellidir. Bu eser öz döwründe yklymda edebiýatyň ösmegine uly goşant goşdy. Afrikanyň beýleki ýurtlarynda ilkinji romanlar garaşsyzlyk alnandan soň (Gana, Zambiýa, Keniýa, Tanzaniýa we beýlekilerde) iňlis dilinde döredildi. 1960-njy ýyllarda Tanzaniýada P. Pallançionyň «Günüň astynda ölmek» (1968) we G. Ruhumbikiniň «Azatlyga sary barýan obada» (1969) romanlary okyjylara ýetirildi. Zambiýada 1970-nji ýylda ýerli ýazyjylar Andrea Masiýeniň («Ümüş-tamyşda»), Gideon Piriň («Barmagyň ujundaky titreme») eserleri, hem-de Griw Sibaleniň «Iki dünýäniň arasy» atly ilkinji taryhy romany neşir edildi. Ýazyjy At-Taýib Salihiň «Demirgazyga zyýaratyň möwsümi» (1969) atly eseri Sudan edebiýatynda ilkinji roman hasaplanýar. Günbatar Afrika ýurtlarynda ilkinji romanlar fransuz dilinde, 1930-nji ýyllarda döräp ugrady. Senegal ýazyjysy Usman D. Soseniň «Kerim» atly eseri 1935-nji ýylda neşir edilip, ýazyja uly meşhurlyk getirdi. Şol bir wagtda, 1938-nji ýylda Benin ýazyjysy P. Hazumeniň «Dogisimi» atly taryhy romany Benin edebiýatynda roman žanrynyň düýbüni tutdy. Kot-d-Iwuarly ýazyjy Amadu Kuruma «Garaşsyzlygyň güni» (1970) hem «Taňry borçly däl» (2000) romanlary bilen okyjylaryň söýgüsine mynasyp boldy. «Garaşsyzlygyň güni» romany birnäçe afrikan ýurtlarynyň okuw maksatnamalaryna girizildi, bu roman Amerikanyň hem Ýewropanyň ýokary okuw mekdeplerinde-de öwrenilýär. Malili ýazyjylar (Mali döwleti Garaşsyz bolanyndan soň) Ybraýym Mamadu Uanyň «Balykgulak monjugy» (1957) we S. Dembeleniň «Dereksizler» (1960) romanlary, Çad döwletinde-de Ž. Seýidiň «Çadly çaga» (1967) romany neşir edildi. Günorta afrikaly häzirki zaman ýazyjy Uilbur Smit taryhy romanlary bilen diňe bir Afrikada däl, eýsem, bütin Ýewropa ýurtlarynda-da meşhurlyk gazandy. Afrika yklymynyň portugal dilli ýurtlarynda romanlar XX asyryň başlarynda peýda boldy. Mozambik döwletinden portugal žurnalisti R. Žunior «Seura», «Ak we Motase», «Omar Ali» romanlary bilen, Kabo Werde respublikasyndan B. Lopeş «Şikinýo» romany bilen ilkinji romançy-ýazyjy hökmünde tanaldy. Angola, San-Tome, Prinsipi döwletlerinde romanlar ýaňy-ýaňy — XXI asyryň başlarynda peýda boldy. Ýazyjy Karluş du Eşpiritu Santunyň 2001-nji ýylda neşir etdiren «Şu wagt hakda ýatlama» romany San-Tome hem Prinsipi döwletlerinde bu görnüşde döredilen ilkinji eser hasaplanýar.
Powestler hem hekaýalar
Nigeriýada, Senegalda we käbir beýleki ýurtlarda ilkinji çap edilen çeper eserler kyssa görnüşinde ýazylypdyr. Senegal ýazyjysy Bakari Diallonyň «Güýç — ýagşylyk» (1926) powesti munuň aýdyň mysalydyr. Nigeriýaly ýazyjy Amos Tutuolanyň 1952-nji ýylda Londonda çap etdiren «Palma şerabynyň aşygy hem-de onuň sakysy ölüleriň ýurdunda» powesti bu ugurda döredilen ilkinji eser bolmak bilen çäklenmän, şindem bütin afrikan edebiýatynyň iň ajaýyp eserleriniň biri hasaplanýar. Amos Tutuola bilen Siprian Ekwensi afrikan edebiýatynyň kerwenbaşysydyr. Muhammed Ahmet Mahjubyň hem Abd al-Halim Muhammediň 1946-njy ýylda ýazan «Dünýäniň ölüşi» powesti Sudanda neşir edilen ilkinji kyssa görnüşli eserdir. Köp halatda, afrikan ýazyjylary öz edebi — döredijilik ýoluny hekaýa ýazmak bilen başlaýardylar. Bu ugurda gambiýaly ýazyjy Piter Lenri uly üstünlikler gazandy. 1962-nji ýylda onuň «Ikinji otag» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy neşir edildi. Häzirki zaman afrikan ýazyjylarynyň arasynda-da kyssa ýazmak bilen döredijilik ýoluna gadam basanlar ýok däl. Muňa mysal hökmünde nigeriýaly ýazyjy Akaçi Adimoru-Ezeigbonyň «Durmuşyň depgini» (1992) atly hekaýalar ýygyndysyny, jibutili ýazyjy Abdyrahman Waberiň hekaýalaryny görkezip bolar.
Şygryýet
Senegalyň milli edebiýatynyň kemala gelmeginde ýurduň ilkinji Prezidentiniň, şahyr Leopold Sedar Sengoryň (1906-2001) bitiren işi örän uludyr. Ol 1930-njy ýylda «Negritýud» atly edebi hereketi esaslandyryjylaryň biridir. Hereketiň wekilleri halkyň milliligini, özboluşlygyny saklamagy özlerine parz bilýärdiler. Sengor özüniň ilkinji goşgulary bilen 1934-nji ýylda Parižiň ýerli metbugatynda çykyş edip ugrady. Onuň ilkinji şygyrlar ýygyndysy «Tümlükdäki aýdym» ady bilen 1945-nji ýylda neşir edildi. «Efiop äheňleri», «Güýz hatlary» atly goşgular ýygyndylary, «Şemallara elegiýa» poemasy Senegal edebiýatynyň nusgawy eserleri hasaplanýar. Sengoryň eserleri dünýäniň birnäçe dillerine terjime edildi. 2005-nji ýylda Sengoryň adyna halkara edebiýat baýragy hem döredildi. Afrikanlylar öz şahyrlaryny ruhy öňbaşçylary hasaplaýarlar. Özleriniň döredijilik ýoly bilen halka ýol görkezen şahyrlaryň arasynda Sengordan başga Angolanyň prezidenti bolan şahyr Agostinýo Neto, Kongo Demokratik Respublikasynyň premýer-ministri Patris Lumumba hem bar. Günorta Afrika Respublikasynyň öňki prezidenti Nelson Mandela bolsa 1995-nji ýylda «Azatlyga uzak ýol» atly terjimehal powestini neşir etdiripdir. Tanzaniýada şygryýet has hem suahili dilinde ösüpdir. Bu ýurduň şahyrlary arap-musulman şygryýetiniň däplerini dowam etdirýärler. Amri Abedi, M. E. Mnýampalu ýaly şahyrlar Tanzaniýa şygryýetiniň esasy ýyldyzlary hasaplanylýar. Edebi tankytçylar gambiýaly şahyr hem romançy Piter Lenrini Afrikanyň iň ussat şahyrlarynyň biri diýip ykrar etdiler. Kongo döwletiniň premýer-ministri Patris Lumumbanyň, jibutili şahyr A. Waisiň, Günorta afrikaly şahyr Kristofer Okigbonyň şygryýet döredijiligi-de afrikan edebiýatynyň agramly bölegini düzýär. Günorta afrikaly, afrikaans hem iňlis dilinde ýazýan şahyr-ýazyjy zenan Antýie Kroga bolsa, Afrikanyň Pablo Nerudasy hasaplanýar.
Dramaturgiýa
Afrika yklymynyň Kot-d-Iwuar we Gabon ýaly döwletlerinde edebiýatyň kemala gelmeginde dramaturgiýanyň täsiri uly bolupdyr. Günbatar Afrikada kot-d-iwuarly dramaturg Bernar Dadýeniň ady uly meşhurlyga eýedir. Ýöne bu ýazyjy diňe sahna eserlerini ýazmak bilen oňman, özüniň fransuz dilinde ýazan «Klembýe» romany bilen hem meşhurdyr. Gabonda bolsa 1940-njy ýyllaryň ortalarynda, Ž. R. Aýýune, G. Anşuýe we Kowe Desminu ýaly dramaturglaryň ýazan sahna eserlerinden soň, okyjylarda edebiýata gyzyklanma döreýär. Ganaly ýazyjy Ata Aýdonyň «Janserek arwah» sahna eseri dramaturgiýanyň bu ýurtda-da kemala gelendigine güwä geçýär. Günorta afrikaly şahyr hem galamgär Eýs Kriheniň iňlisleriň hem burlaryň arasyndaky uruş (1899-1902) hakynda ýazan «Ak diwar» sahna eseri hem Afrikada XX asyryň ortalarynda döredilen iň meşhur sahna eserleriniň biridir. Mundan başga kongoly ýazyjy Soni Labu Tansi, nigeriýaly dramaturg Tolu Adžaýi, malili dramaturgy Musa Konate we madagaskarly ýaş ýazyjy Mişel Rakutusonyň döreden sahna eserlerini hem agzap geçmek hökmanydyr. Emma Afrikada iň ussat dramaturg hökmünde nigeriýaly ýazyjy Wole Soýinka ykrar edilýär. Onuň «Ýolbars we hazyna», «Batgalykda ýaşaýanlar», «Tokaý tansy» we «Ägirtler oýny» sahna eserleri afrikan edebiýatynyň altyn hazynasyna girizildi. Soýinkanyň sahna eserleri diňe bir Afrikada däl, iňlis teatrlarynda-da sahnalaşdyrylypdyr. 1986-njy ýylda Soýinka edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berlen ilkinji afrikan ýazyjysy boldy.
Afrikanyň «ýyldyzlary»
Afrikan edebiýatynyň iň ajaýyp eserleri garaşsyzlyk döwründe döredilendir. Bu döwrüň ilkinji eserlerinde milli däp-dessurlary goramaga, Watany söýmeklige çagyrylyp, afrikan halklarynyň azat, bagtly, täze durmuşy wasp edilýärdi. Emma 1950-nji ýyllaryň ahyrlarynda edebiýatda eýýäm lapykeçlik duýgusy mese-mälim göze batýar. Muňa ýurtlarda bolýan eden-etdilikler hem zulumkärlikler sebäp bolupdyr. Halkyň çekýän jebirleri, adalatsyzlyk, açlyk, garyplyk — bularyň ählisi afrikan ýazyjylarynyň iň esasy mowzugyna öwrülýär. Emma bu ýagdaý Afrikada edebiýatyň has hem ösmegine, dünýä edebiýat meýdanyna çykmagyna itergi berýär. Şeýlelikde, dünýä belli afrikaly ýazarlary peýda bolýar. Çinua Açebe, Jon Makswell Kutzeýe, Piter Abrahams, Nadin Gordimer, Wole Soýinka, Ngugi Wa Thiongo ýaly ýazyjylar diňe bir afrika edebiýatynyň däl, eýsem, dünýä edebiýatynyň hem göz guwanjyna öwrülýär. Bu ýazyjylaryň ählisi şu gün hem aýatda diri gezip ýörler. Olaryň arasynda iň tanymaly Günorta afrikaly ýazyjy Piter Abrahamsdyr.
Piter Abrahams (1919 ý. d.) — Günorta afrikaly ýazyjy. Aparteide hem rasizme garşy galamy bilen göreşýär. Onuň «Gümmürdiniň ýodasy bilen» (1948), «Maýkl Udoma bogulan çemen» (1956), «Tümlükde ýaşaýanlar» (1965) romanlary dünýä bellidir. Mundan başga-da Abrahams «Ada bu günler» (1966) atly syýasy garaşsyzlyk üçin göreşýän ada döwletleri hakdaky romanyň, «Hasratly ýeňiş» (1950) atly taryhy romanyň, birnäçe hekaýalaryň hem goşgular ýygyndysynyň ýazarydyr. Abrahamsyň «Magdançylar» (1946) romany Günorta Afrika edebiýatynyň ilkinji tankydy realistik eseridir. Aparteide garşy bolany sebäpli Abrahamsyň eserleri öz Watanynda neşir edilmändir. Muňa garamazdan, afrikaly kitap söýüjileriniň arasynda ýazyjynyň «Gümmürdiniň ýodasy bilen» romanyny okamadyk ýok bolsa gerek.
Wole Soýinka (1934 ý. d.) — Edebiýat ugry boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolan (1986) ilkinji afrikan ýazyjydyr. Baýragy oňa, esasan, sahna eserleri üçin beripdirler, emma Soýinka ýoruba dilinde ýazylan birnäçe ajaýyp goşgularyň, iňlis dilinde ýazylan kyssa eserleriniň hem ýazarydyr. Onuň «Düşündirijiler» romany, nowellalary birnäçe dillere terjime edilip, meşhurlyk gazandy.
Nadin Gordimer (1923 ý. d.) — iňlis dilinde ýazýan Günorta afrikaly zenan ýazyjy. Ajaýyp döredijiligi bilen bütin adamzada uly peýda getireni üçin, 1991-nji ýylda oňa edebiýat ugry boýunça Nobel baýragy berilýär. Nadin Gordimer hem öz eserlerinde aparteide hem jynsparazlyga garşy çykyş edýär. Onuň «Gadyrly myhman» (1970), «Goragçy» (1974, «Buker» baýragy), «Julaýyň halky» (1982), «Oglumyň hekaýaty» (1990), «Ahmal galma» (2005) romanlary, «Alty ädim ýer» (1956), «Saýlanan hekaýalar» (1975) we beýleki birnäçe hekaýalar ýygyndysy bütin dünýä okyjylary tarapyndan gyzgyn garşy alyndy.
Çinua Açebe (1930 ý. d.) — iňlis dilnde ýazýan nigeriýaly ussat ýazyjy, şahyr, edebi tankytçy. Afrikaly ýazyjylaryň arasynda iň dünýä bellileriniň biridir. Edebiýaty öwrenijileriň köpüsi, şol sanda-da ýazyjy Nadin Gordimer Açebeni afrikan edebiýatynda realizm akymyny esaslandyryjy hasap edýär. 1958-nji ýylda neşir edilen «Ähli zatlar pytraýar» romany ýazyjynyň adyny dessine dünýä ýaýdy. Kitap 50-den gowrak dile terjime edildi, 10 million nusgalyk bilen satuwa çykaryldy. Ýazyjy bu romandan soň hem «Hudaýyň oky», «Halkdan bir adam» atly romanlary ýazypdyr. 2007-nji ýylda Açebä halkara Buker baýragy berilýär.
Ngugi Wa Thiongo (1938 ý. d.) — keniýaly meşhur ýazyjy hem dramaturg. Ol öz eserlerini iňlisçe hem kukuýýu dilinde ýazýar. «Aglama, balam!» (1962) atly ilkinji romanynda ýazyjynyň öz ömür ýoly yzarlanýar. Bu roman şol bada ýazyja üstünlik getirdi. «Ganly ýaprak», «Bugdaý dänesi», «Haçlanan şeýtan» eserleri ýazyjynyň adyny dünýä belli etdi.
Jon Makswell Kutzeýe (1940 ý. d.) — iňlis dilinde ýazýan Günorta afrikaly, asly ýewropaly ýazyjy. 2003-nji ýylda edebiýat boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. Ol iki gezek Buker baýragyna eýe bolan ilkinji ýazyjydyr. Kutzeýeni bütin dünýäde döwrümiziň iň beýik ýazyjylarynyň biri hasaplaýarlar. Käbir tankytçylar ony «Afrikaly Dostoýewskiý» diýip atlandyrýarlar. 1974-nji ýylda Kutzeýe «Garaňky ülke» atly ilkinji romanyny neşir etdirýär. Ýazyjynyň «Wagşylaryň geler çagy» (1980), «Mihael K-nyň ömri we döwri» (1983), «Peterburgyň eýesi» (1994), «Biabraýçylyk» (1999) romanlary eýýäm dünýä edebiýatynyň nusgawy eserleriniň hatarynda orun eýeledi. Kutzeýe öz eserlerinde diňe bir Afrikany däl-de, bütin adamzady gyzyklandyrýan sowallara jogap gözleýär. XX asyryň aýaklarynda şeýle ussat ýazyjylary bilen dünýä adygan Afrika yklymynyň geljekde ýene birentek ussat ýazyjylary bilen dünýäni haýran galdyrjakdygy şübhesizdir. Olar özleriniň milli aýratynlyklaryny açyp görkezýän hem-de bütin adamzat gymmatlyklaryna goşant goşýan ajaýyp eserleri bilen dünýä ýüzündäki edebiýaty söýýän okyjylaryň söýgüsini gazandylar. Afrikanyň ussat edebiýatçylary öz ýeňil bolmadyk durmuş şertlerinde şeýle naýbaşy eserleri döretmek bilen, dünýä halklaryna edermenligiň, batyrgaýlygyň, adamkärçiligiň nusgasyny görkezdiler.


text:
Eýranyň nebit ministri Massud Mirkazemi ýekşenbe güni Tährana garşy girizilen saknsiýalar sebäpli proýektlerden çykýan firmalary Eýran gara sanawa girizip biler diýdi.
Mehr habar gullugy Mirkazeminiň «Eger ol kompaniýalaryň biri Eýrana garşy hereket etse, biz bu ýagdaý barada oýlanmaga hem şol kompaniýany gara sanawa salmaga mejbur bolarys» diýenini habar berdi. Ol «olar gaýdyp biziň ýurdumyzda işlemez» diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Mirkazemi mart aýynda BMG-niň, ABŞ-nyň we ÝB-niň Eýranyň dawaly ýadro programmasy sebäpli girizen täze sanksiýalary esasynda işden çekilýändigini aýdan Lukoýl kompaniýasyny mysal getirdi.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda amala aşyrylan bomba partlamasynda, polisiýanyň iki işgäri we parahat ilatyň arasyndan bir adam öldi.
Derňew resmileriniň berýän maglumatyna görä, respublikanyň Untsukul etrabynda bankyň golaýynda iki bomba partladylypdyr. Birinji partlamada hiç kime şikes ýetmändi, emma günorta golaý, howpsuzlyk işgärleri barlag işlerini geçirýän mahaly ikinji bomba ýaryldy. Netijede, üç adam öldi.
Dagystan Demirgazyk Kawkazdaky iň gazaply respublikalaryň birine öwrüldi.
Demirgazyk Kawkaz sebitinde, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda, Inguşystanda we Kabardino-Balkariýada yslamçy söweşijileridigi öýdülýän toparlar bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl onlarça adam ölýär we ýaralanýar.


text:
Ysraýyl palestinaçy aktiwistleriň we gämi sürüjileriň 19-syny yzyna, öz ýurduna deportasiýa etmäge başlady.
Olaryň gämisi Yzraýylyň Gaza gabawyny böwüsmekçi bolanda ysraýyl deňiz guýçleri tarapyndan saklandy.
Habarlarda 11 çemesi aktiwist bilen gämi ekipažynyň 8 agzasynyň öz ýurtlaryna iberilmegine razy bolandygy, beýlekileriniň ysraýyl şikaýat prosesi bilen ýüzbe-ýüz bolmagynyň mümkindigi aýdylýar.
Ysraýyl harbylary Irlandiýanyň eýeçiligindäki «Reýçel Korri» gämisini şenbe güni tutup saklady we ony Ysraýylyň Aşdod portuna äkitdi.
1200 tonnalyk gäminiň tutulyp saklanmagy zorluksyz bolup geçdi.
Ysraýyl geçen duşenbede kömek gämisine geçiren reýdi we dokuz adamyň öldürilmegi sebäpli halkara ýazgarmalaryna uçrady.
Şonda öldürilenleriň köpüsi türk raýatydy.


text:
Ýewropanyň Adam hukuklary sudy ors häkimiýetlerini Mihail Hodorkowskiniň hukuklaryny bozmakda günäli tapdy. Ýöne sud bu öňki nebit magnatynyň öz tussag edilmegini syýasy sebäpli diýýänini ret etdi.
Birwagtlar Orsýetde iň baý adam hasaplanan Hodorkowskiý 2003-nji ýylda tussag edildi. Tankytçylar: “Bu çäre syýasy ambisiýalary we şol wagtky prezident Wladimir Putini tankytlandygy üçin oňa berilýän jeza” diýdiler.
Hodorkowskiý bilen onuň ýarany Platon Lebedewe kezzaplykda we salgyt tölemekden boýun gaçyranlykda günäli tapylyp berlen türme tussaglygy öten dekabrda bolan ikinji sud prosesinde 2017-nji ýyla çenli uzaldyldy. Öten hepde Moskwanyň bir sudy bu möhleti bir ýyl azaldyp, jemi 13 ýyla getirdi.
Bularyň ikisi-de özleriniň bikanun iş etmändiklerini aýdýarlar.
Fransiýanyň Strasburg şäherinde ýerleşýän Adam hukuklary sudy Orsýet sud harajaty, onuň hukuklaryny bozanlygy, şeýle hem ony kemsidiji şertlerde saklap, abraýyna zyýan ýetirenligi üçin Hodorkowskä 24 müň ýewro tölemeli diýip, höküm çykardy.
Hodorkowskiniň tutulmagy we onuň birinji sud prosesi baradaky şikaýat bilen baglanyşykly bu hökümde öňki nebit magnatynyň tussag edilmegi bikanun hasapalanýar.
Az salymyň içinde 35 sahypalyk aýyplama
Hodorkowskiý ilki tutulanda, bir jenaýat işinde şaýat hökmünde suda barmakdan boýun gaçyranlykda günälenip tussag edildi. Ýöne Strasburgdaky sudýalar: “Derňewçileriň ony birnäçe sagadyň içinde 35 sahypalyk jenaýat işi bilen aýyplamagy olaryň “şeýle waka taýýar bolandygyny” görkezýär, bu iş ony “şaýat hökmünde çagyrmak däl-de, eýse suda çekmek üçin edilene meňzeýär” diýýär.
Sud şeýle hem prosesden öň onuň tussaglygynyň iki gezek esassyz ýere uzaldylmagyny-da ýazgardy. Ýöne sud Hodorkowskiniň özüniň “syýasy sebäbe görä tutuldym” diýmegini ret etdi.
Suduň aýtmagyna görä, Hodorkowskini tutmakda ors häkimýetleriniň hakyky niýeti barada käbir şübheleriň bolmagy mümkin. Ýöne syýasy sebäpli diýilýän üçin bir jedelsiz subutnama gerek. Bu subutnama hem ýok.
Adam hukuklary boýunça suduň karary derňewçileriň Hodorkowskiniň Jenaýat Kodeksi boýunça sud işiniň netijelerini täzeden gözden geçirmegine getirer diýip bolmaz. Bu suduň 2007-nji ýylda “Lebedewiň tutulmagy bikanun” diýip çykaran kararynyň hem beren netijesi bolmady. Ýöne nähili-de bolsa, bu höküm öňki nebit magnaty üçin bir ýeňiş hasaplanyp, onuň şertli ýagdaýda möhletinden öň boşadylmagyna umyt döredýär.
Onuň adwokady Hodorkowskiý bilen Lebedewiň munuň üçin arza berjekdiklerini aýtdy. Ol: “Olar möhletinden öň boşadylmaga hakly, sebäbi türme möhletleriniň ýarpysyny eýýäm tamamladylar” diýdi.


text:
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi gyrgyz-täjik serhedinde bolan gandöküşikli çaknyşyk barada resmi aladalanma bildirdi. Ministrligiň duşenbe güni ýaýradan beýannamasynda Täjigistanyň özalky beýannamasynda şenbe günki çaknyşyklara gyrgyz tarapynyň jogapkärdigi barada aýdylmagyna “geň galma bildirildi”.
Resmileriň aýtmagyna görä, şenbe günki ok atyşykda bäş gyrgyz serhetçisi, bir polisiýa wekili şeýle-de üç täjik serhetçisi ýaralanyp, keselhana düşüpdir.
Gyrgyzystan täjik serhetçilerini granata we mina atyjy ýaraglary ulanmakda aýyplady. Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrligi öz beýannamasynda Täjigistany ýurtlaryň özara serhedinde bolan waka ikitaraplaýyn doly derňelýänçä oňa baha bermekden saklanmaga çagyrdy.
2013-nji ýylda ýurtlaryň özara serhedinde çaknyşyklaryň ençemesi bolupdy. 1991-nji ýylda Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasyndaky serhetler dawaly bolmagyna galýar.


text:
Abu Umar Ahmedow Täjigistanyň demirgazygyndaky Sogd welaýatynyň Ponghoz obasynda Yslamyň prinsipleri we ahlagy baradaky kurslary gurnady. Ahmedowyň agşamky we dynç günlerdäki kurslaryna gatnaýan çagalar 8 bilen 16 ýaş aralygyndakylar.
Ahmedow: “Diniň gymmatlyklaryny öz çagalarynyň öwrenmegini isleýän ene-atalar olaryň aşa dindar bolmagyny islemeýärler. Olaryň ählisi çagalarynyň din barada käbir sowadynyň bolmagyny we yslam bilen bagly möhüm zatlary bilmegini isleýärler. Şeýle-de olar çagalarynyň neşekeşlik, arakhorluk ýaly ýaramaz pişelerden uzakda bolmagyny isleýärler. Ene-atalar ahlagy we onuň gymmatlyklaryny öwretmek üçin dini ulanmak isleýärler” diýýär.
Medresäni tamamlan Ahmedowyň dini mekdeplerde okatmaga we dini kurslary açmaga resmi rugsady bar. Häkimiýetler onuň obanyň uly metjidindäki dini kurslaryny resmi hasaba aldylar.
Häkimiýetiň gözegçiligi
Ýurtda din bilen bagly ähli zady doly gözegçilikde saklamaga çalyşýan häkimiýetler berk liniýany saklaýarlar. Olar hususy öýlerde we metjitlerde rugsatsyz dini kurslaryň ýa-da ýaşyryn medreseleriň açylandygyny güman edip, wagtal-wagtal reýd geçirýärler.
Hukuk goraýjy organlar tarapyndan Isfara, Istaraşan, Penjekent we Gafyrow etraplarynda “medrese” atly reýd geçirilende, resmi taýdan hasaba alynmadyk ýedi sany dini mekdebiň üsti açyldy. Häkimiýetleriň maglumatyna görä, olar hususy öýlerde açylypdyr.
Gallup atly guramanyň iki ýyl mundan öň ýaýradan maglumatyna görä, pikiri soralan raýatlaryň 76%-i gündelik durmuşynda diniň möhüm rol oýnaýandygyny habar berdi. Häkimiýetler dini ekstremizm howpuny çäklendirmek ugrunda elde baryny edýärler.
Emma häkimiýetleriň şeýle hereketleriniň din azatlygyny bozýandygy we dini gurluşlary basyşda saklaýandygy barada tankyt köp. Muhammetjon Ortykow Gafurow etrabyndaky uly metjidiň ymamy. Ol häkimiýetleriň gorky döredýändigine we dini kurslara şübhelenýändigi sebäpli biynjalyk bolýar.
M.Ortykow bu zatlaryň döwrebap musulmanlara ýakmajakdygyny aýdýar. Onuň ogly Muhammedi rugsat edilmedik dini kurslary açandygy üçin oňa häkimiýetler jerime saldylar. Şol bir wagtyň özünde-de, ymam M.Ortykow goňşularynyň haýyşy boýunça oglunyň çagalara dini ders berendigini aýdýar.
“Häkimiýetler bize hüjüm etmek üçin islendik bahanany ulanýarlar. Meselem, olar çagalaryň “Hizbi ut Tehrir” dini toparynyň yzyna eýerijiler boljakdygyny aýdýarlar. Biz çagalara Gurhandan başga zat öwretmeýäris. Ýöne häkimiýetler çagalaryň öwrenýän zatlaryny sorag astynda goýýarlar” diýip, M.Ortykow aýdýar.
Seýitbek Mahmadulloýew din boýunça döwlet komitetinde din hem kanunlar barada ekspert: “Ýurduň kanuny dini kurslara gatnamagy ýa-da dini medreseleri, kurslary açmagy gadagan etmeýär. Ýeke-täk talap olar üçin bilim resmilerinden rugsat almaly. Emma dini liderler döwletiň okuw maksatnamasyna dini sapagy goşmagyny ýeterlik hasaplamaýarlar”.
Hasaba alnanlar ýetenok
Täjigistanda resmi taýdan hasaba alnan 20 çemesi medrese we Yslam uniwersiteti bar. Her bir uly metjidiň dini kursy açmaga rugsady bolsa-da, olar oba ýerlerinde ýetmezçilik edýär. Uly metjidi azyndan 15 müň ilatly obada gurmak mümkin. Mollalar döwlet medreseleriniň ýeterlik däldigini we diniň möhüm taraplaryny öwrenmek üçin çagalaryň birnäçe sagadyny sarp edýändigini aýdýarlar.
Raşt etrabynyň ýaşaýjysy Azizowa Gurhany öwrenmegi üçin 14 ýaşly ogluny ýerli molla berýär: “Meniň oglum iki sagatlap iňlis dili we bir sagatlap matematika kursuna gidýär. Wagty bolanda, hepdede bir ýa-da iki gezek molla gidýär” diýip, Azizowa aýdýar.
Azizowa mollanyň ýa-da beýleki dini mugallymlaryň okatmaga resmi rugsadynyň bardygy bilen gyzyklanmandyr. “Munuň sebäbi köp ene-ata çagalaryny resmi däl dini kurslara iberýär. Çünki bu golaýda uly metjitler ýa-da resmi taýdan hasaba alnan medreseler ýok” diýip, öý bikesi Azizowa aýtdy.
“Meniň oglum uçujy bolmak isleýär. Emma biz ene-atalar üçin iň möhümi oglumyz edepli bolup ýetişmeli. Hut şonuň üçin-de biz oglumyzyň dini, namaz okamagy öwrenmegi üçin molla berýäris” diyip, Azizowa sözüne goşdy.
Din boýunça ekspert Ahmedow bolsa: “Häkimiýetleriň resmi hasaba alynmadyk medreseler baradaky aladasyna düşünýärin. Sebäbi olardaky käbir radikallaryň öz pikirlerini öwrenmäge çagalary mejbur etjekdigini inkär edip biljek däl” diýýär.


text:
Orsýet Ýewropa Bileleşiginiň anna güni Krym krizisi sebäpli 12 sany orsýetlä we ukrainala garşy girizen gadaganlygyny «reallykdan üzňe» diýip atlandyrdy.
Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Aleksander Lukaşhewiç şenbe güni Orsýet muňa degişli jogap bermek hukugyny özünde galdyrýar diýdi.
Daşary işler ministrligi başga-da bir beýanat çap edip, onda Moskwa Ukraina ÝHHG-nyň gözegçilik missiýasyny ibermek baradaky karar «içerki ukrain krizisini» çözmäge we «milletçilikli garakçylygy» togtatmaga kömek eder diýen umytda diýdi.
Şeýle-de beýanatda missiýanyň ygtyýarlyklarynyň täze syýasy we kanun ýagdaýlaryny özünde şöhlelendirýändigi, ýagny Orsýetiň bir bölegi bolan Kryma we Sewastopola uzamaýandygy aýdylýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň geçen hepde bolan maslahatynda “özleriniň esasy wezipeleriniň türkmen halkynyň ýaşaýyş derejesini ösen ýewropa ýurtlarynyň ülňülerine deňleşdirmekdigini” aýtdy. Ýöne muňa garamazdan, türkmen lideriniň tassyklamagyna görä, türkmen obalarynda we posýoloklarynda iň bir zerur zatlar, hatda idili köçe-de ýok.
“Mekdeplerde, kitaphanalarda, medeniýet öýlerinde adamlaryň kadaly işlemegi we dynç almagy üçin degişli şertler döredilmeýär” diýip, prezident aýdýar.
Prezident Berdimuhamedow geçen hökümet maslahatynda sosial-durmuş ugurly obýektleriň gurluşygy üçin ýylda kän mukdarda serişde goýberilýändigini, bu serişdäniň ýyldan-ýyla býujetde özleşdirilmän galýanlygy barada 2009-njy ýylyň maýynda eden belligini ýene bir gezek gaýtalady. Onuň pikiriçe, welaýat, etrap ýolbaşçylary, häkimler we häkimlikleriň işgärleri obalardaky ýagdaýa ýeterlik üns bermeýärler.
“Täze oba syýasatyndan” “Milli maksatnama”
Ozalky prezident Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda hem obalardaky durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek barada köp gürrüň edilerdi. Has dogrusy, türkmen metbugaty Nyýazowyň “Täze oba syýasaty” barada köp ýazypdy.
Ýurtda häkimiýet çalşandan soň Nyýazowyň “Täze oba syýasaty” diýilýän baradaky gürrüňler galdy. Oňa derek “Türkmenistanyň prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini düýpli özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin milli maksatnamasy” barada gürrüň edilip başlandy.
Ýöne, prezident Berdimuhamedowyň aýdýan sözlerinden çen tutulsa, bu maksatnama hem ýeterlik iş bitirmeýär.
TDH prezident Berdimuhamedowyň hökümet maslahatynda ydysadyýet we ösüş ministri B.Hojamämemedowa obalaryň durmuş-ykdysady taýdan yzygiderli ösdürilmegi üçin zerur bolan çäreleriň görülmegi barada tabşyryk berendigini ýazýar.
Bu hili tabşyryklar ozal hem berlipdi. Prezident Berdimuhamedow 2009-njy ýylyň maýynda özüniň oba adamlarynyň gözgyny durmuş şertlerinden nägileligini aýdyp, “ýerlerde ilaty agyz suwy, elektrik energiýasy bilen üpjün etmekde, aragatnaşyk hyzmatlaryny ýola goýmakda, ilatly ýerleri abadanlaşdyrmakda, ýollary abatlamakda we gurmakda çözülmegini talap edýän köp sanly mesele bar” diýipdi. Ol “ilatly ýerlerde hiç kimiň bu meseleler bilen çynlakaý gyzyklanmaýandygyny, olary çözmek barada ýeterlik alada etmeýändigini” aýdýar.
Obalaryň dikelmegi nämä bagly?
Eýsem Türkmenistanda, prezident derejesinde gürrüň, talap edilýänligine garamazdan, oba adamlarynyň durmuş-ýaşaýyş şertleri näme üçin düzelibermeýär?
Türkmen parlamentiniň öňki deputaty, häzir Şwesiýada ýaşaýan Halmyrat Söýünow türkmen obalaryndaky ýagdaýyň gowulaşmaýanlygynyň sebäbini halkyň erksizliginde görýär.
“Halkda erkinlik ýok. Adamlaryň saýlamak we saýlanmak hukugy ýok” diýip, Söýünow aýdýar. “Olara kim, nähili ýolbaşçy, nähili deputat gerek? Bu zatlary çözmek üçin olara syýasay azatlyk gerek.”
Söýünowyň bu pikiri bilen aşgabatly synçy Nurberdi Nurmämmedow hem ylalaşýar. Ol türkmenleriň ruslar tarapyndan basylyp alynmazdan öň adat, ýazylmadyk kanun esasynda has azat ýaşandygyny aýdýar we häzirki kynçylyklar döwletiň öz halkyna ynanamazlygy bilen bagly diýen pikiri öňe sürýär.
“Bu günki gün döwletiň öz halkynyň erkinliginden gorkup, onuň hemme azatlyklaryny çäklendirip oturamagynda halkyň günäsi az” diýip, Nurmämmedow Aşgabatdan Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Oba baradaky Günbatar tejribesi
Prezident Berdimuhmedow 2007-nji ýylyň martynda oba hojalygynda ulanylan öňki düzgünleriň könelendigini, olaryň geljekki ösüşlere bökdençlik döredýändigini boýun alypdy.
Şeýle-de ol oba meselesini çözmekde ösen ýurtlaryň tejribesinden ugur almak, tejribe üçin daşary ýurtlara adam ibermek barada gürrüň edipdi.
Söýünowyň pikirine görä, daşary ýurt obasy bilen türkmen obasynyň arasyndaky tapawut örän uly: “Mysal üçin, Şwesiýada ýerleriň 99 prosenti hususy eýeçilikde. Näme ýetmeýän bolsa, hökümet adamlary şol önümi öndürmäge höweslendirýär”.
“Mysal üçin, et gerekmi? Hökümet ‘kilosyny ýa tonnasyny şu nyrhdan aljak we eger üpjün etseňiz, üstesine ýene eňillikli karz berjek ýa birki ýylyň dowamynda aýlyk tölejek’ diýýär.”
Söýünow hökümetiň Şwesiýada galla ekýäne-de, balyk tutýana-da şeýle goldawy berýändigini, tebigy ýa başga sebäpler netijesinde zyýan çeken adamlary hem gözden salmaýandygyny belleýär.
Türkmenistanyň oba hojalyk ministriniň öňki orunbasary, häzir Şwesiýada ýaşaýan ykdysatçy Sapar Yklymowyň pikirine görä, “Türkmenistanda reforma diýlip öňe sürülýän pikirleriň köplenç ykdysady mazmuny ýok we bu ýerde ilki edilmeli zat ýalandan, ýalan syýasatdan, ýalan ykdysadyýetden hakyky ykdysadyýete geçmek bolsa gerek.”


text:
Awgust aýynyň başyndan bäri dünýäniň maliýe biržalarynda howsala duýulýar. Ýewropa ýurtlarynyň bergi krizisiniň üstesine, Birleşen Ştatlaryň döwlet býujetiniň defisiti bilen bagly problemalar hem urna bolup, maliýe biržalarynda maýadarlarda howatyrlanma döredýär.
Geçen hepdede ABŞ-nyň “Dow Jones” indeksi ýa 400 punkt ýokarlandy ýa-da pese düşdi. Aksiýalaryň bahalarynyň şeýle birden üýtgemegi bolsa hatda maliýe krizisi döwründe hem bolmandy diýip, bilermenler aýdýarlar.
Bütindünýä bankynyň ýolbaşçysy Robert Zellik dünýä ykdysadyýeti üçin ýewropa ýurtlarynda ýüze çykýan maliýe kynçylyklarynyň ABŞ-nyň ykdysady problemalaryndan hem howpludygyny aýtdy. ABŞ-nyň ykdysady meseleleri öwrenmek boýunca milli býurosy bolsa ykdysady çökgünligiň emele gelmek howpunyň 40-50% ýokarydygyny belledi.
Türkmen ykdysadyýetine nähili täsir eder?
Bolgariýada ýaşaýan türkmen ykdysatçysy Annadurdy Hajyýew dünýä ykdysadyýetinde bolup geçýän özgerişleriň hemmesiniň dünýäniň hemme ýurtlaryna, şol sanda Türkmenistan ýaly ýapyk ýurtlara hem öz täsirini ýetirýändigini aýdýar.
Bilermen Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň global maliýe sistemasyna uýgunlaşmandygyny belläp, şol sebäpli käbirleriniň maliýe bazaryndaky çökgünligiň Türkmenistana täsir edip bilmejekdigini çaklamaklarynyň mümkindigini aýdýar. Emma, onuň tassyklamagyna görä, global taýdan maliýe krizisi ýüze çykan halatynda ykdysadyýeti çig malyň söwdasyndan gelýän girdejä daýanýan ýurtlar üçin bu ýagdaý ýaramaz täsir edýär.
“Çökgünlik döwründe senagatyň ösüş depgini haýallaýar. Netijede ýangyja bolan talap hem ýangyjyň bahasy pese düşýär. Häzir hem nebitiň bahasynyň pese gaçandygyny görüp bolar. Gazyň bahasy bolsa nebitiň bahasynyň esasynda hasaplanyp çykarylýar” diýip, Hajyýew aýdýar.
Şeýle hem ol maliýe bazarynyň durnuksyzlygynyň pagta ýaly çig malyň hem bahasynyň pese düşmegine getirendigini belleýär.
Maliýe bazarynda durnuksyzlygyň emele gelmegi dünýä bazarynda altynyň bahasynyň hem öň görlüp-eşidilmedik derejelere ýetmegine sebäp boldy. Bu ýagdaý tylladan öndürilýän önümleriň hem bahasyna täsir etdi. Ýerli synçylaryň aýtmaklaryna görä, soňky bir ýylyň içinde Türkmenistanda hem altyn önümleriň bahasy takmynan 50% ýokarlanypdyr.
2008-2009-njy ýyllarda dünýäde ýüze çykan maliýe krisiziniň ýaramaz täsiriniň Türkmenistana hem ýetendigini ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2009-njy ýylyň 2-nji sentýabrynda eden çykyşynda boýun alypdy. Şonda ol: “Ilkinji nobatda bu çökgünlik biziň daşary ýurtlara çykarmak üçin önüm öndürýän senagatymyzyň esasy pudaklarynyň işiniň netijelerinde has ýiti duýulýar” diýipdi.
Goranmak üçin näme edildi?
Azerbaýjanyň “Trend” habar gullugynyň 11-nji awgustda ýaýradan maglumatynda Türkmenistanyň Strategiki planlaşdyryş we ykdysady ösüş institutyna salgylanyp, ýurtda prezident Berdimuhamedowyň deňagramlyly makro-ykdysady syýasatynyň netijesinde krizisleriň ýaramaz täsirinden goranmak üçin zerur bolan çäreleriň amala aşyrylandygy aýdylýar.
Türkmenistanda 2008-nji ýylyň oktýabr aýynda dünýä ykdysady we maliýe krizisiniň ýurda ýetirip biljek täsirlerine garşy çäre görmek maksady bilen Durnuklaşdyryş fondy döredilipdi. Emma şol fonddaky serişdeleriň möçberi, olaryň sarp edilşi hem toplanylşy barada maglumat berilmeýär.
ABŞ-nyň Stenford uniwersitetiniň ýanyndaky Huwer institutynyň ykdysatçysy Mihail Berştam 2008-nji ýyldaky maliýe krizisiniň Orsýete agyr täsir etmändiginiň sebäbini hut ýurduň Durnuklaşdyryş fondunda bolan serişde ätiýaçlygynyň ýeterlik bolanlygyndan görýär. Bu fonddaky serişdeler ilatyň sosial üpjünçiligine sarp edilip, ilat krizisiň ýaramaz täsirinden goralypdyr.
Berştam 2008-nji ýylda Orsýetiň Durnuklaşdyryş fondunda 120 milliard dollaryň bolandygyny, häzir bolsa onda diňe 27 milliard dollaryň galandygyny aýdyp, nobatdaky çökgünlik emele gelen halatynda ors hökümetiniň çig malyň söwdasyndan gelýän girdejä we ýurduň Merkezi bankynyň altyn-walýuta rezerwlerine daýanmaly boljakdygyny aýdýar.
Türkmenistanyň Merkezi bankynda uzak wagtlap işlän ykdysatçy Hajyýew Nyýazowyň döwründe ýurduň Merkezi Bankynda altyn-walýuta zapaslarynyň bolmandygyny aýdýar: “Türkmenistana nebitiň, gazyň, pagtanyň söwdasyndan gelen hemme walýuta serişdeleleri Türkmenistanyň Merkezi bankynyň Doýç Bankdaky hasabyna iberilýärdi. Şol bank hasaby bolsa diňe Nyýazowa elýeterlidi. Ýurtda hiç bir altyn-walýuta gory ýa Durnuklaşdyryş fondy ýokdy”.
2010-njy ýylyň iýun aýynda prezident Berdimuhamedow çykyş edip, 2013-nji ýyla çenli ýurtda atyn gorunyň döredilmegi barada görkezme berdi. Şeýle goruň döredilmegine ygtyýar berýän ýurduň Merkezi banky baradaky täze kanuň bolsa şu ýylyň 25-nji martynda kabul edildi.
Ýurduň altyn-walýuta gory
Türkmenistanyň altyn-walýuta gory barada ýerli metbugatda maglumat tapmak başartmady. Türkmenistanda walýuta rezerwleriniň möçberi barada ABŞ-nyň Merkezi aňtaw gullugynyň maglumatynda 2010-njy ýyl boýunça Türkmenistanda altyn-walýuta rezerwleriniň 11 milliard dollara barabar bolandygy çaklanýar.
Öňki sowet giňişligine girýän ýurtlaryň içinde adam başyna satylýan nebit-gazyň möçberi boýunça Türkmenistanda iň ýokary görkezijiler bar diýip, bilermenler aýdýarlar. Tebigy baýlyklardan gelýän girdejiler ýerlikli sarp edilen halatynda, Türkmenistanda iň köp altyn-walýuta gory toplanmalydy.
Emma, Orsýet bilen deňeşdirilende, bu ýurtda rezerwleriň adam başyna düşýän möçberi, Türkmenistanda çaklanýandan takmynan bir ýarym esse köpdür. 11-nji awgustda ýaýradylan maglumatda Orsýetiň halkara walýuta rezerwiniň möçberiniň ýarym prosent köpelip, 537 ýarym milliard dollara ýetendigi aýdylýar.
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýewiň pikiriçe, ilatyň hal-ýagdaýy barada alada edýän ösen ýurtlarda, mysal üçin Norwegiýada, Türkmenistandaky ýaly kaşaň binalar gurulmasa-da, dürli krizis döwri üçin, Durnuklaşdyryş fondunda köp möçberde serişdeler toplanýar.
Bilermen Türkmenistanda hem ilatyň ýagdaýy barada öňünden alada edilmese, ykdysady krisiziň syýasy krizise öwürilmek howpunyň bardygyny duýdurýar.


text:
31-nji maýda Moskwanyň Maýakowskaýa metro duralgasynyň golaýynda ýygnanan ýüzlerçe demonstrantlar ýurtda kanunçylygyň ýola goýulmagyna we häkimiýetiň wertikal sistemasynyň üýtgedilip gurulmagyna çagyrýan şygarlar bilen çykyş etdiler.
Şeýle şygarlar bilen çykyş edenleriň arasynda oppozision «Raýdaşlyk» hereketiniň agzasy, žurnalist Aleksandr Artýomow hem bardy. Bu günki gün ol polisiýanyň güýç ulanmagyndan alan ýaralary sebäpli keselhanada ýatyr.
Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda ol öz ýagdaýyny şeýle suratlandyrdy: «Menin golum üç ýerinden döwlen. Keselhanada men azyndan 10 gün bolmaly, soňam golumy üç aýlap gipsde saklamaly».Hüjümler we tussag edişlikler
Aleksandr Artýomow demonstrasiýa wagtynda polisiýa işgärleri tarapyndan güýç bilen alnyp gidilen 100-den gowrak adamyň arasyndady. 31-nji maýda protest çykyşlarynyň başlanmagynyň yz ýany bilen polisiýa işgärleri protestçilere hüjüm edip, olaryň köpüsini ýençdiler we ýene bir toparyny bolsa awtobuslara dykyp, alyp gitdiler.
Moskwadaky bu wakalar bilen bir wagtda Sankt-Peterburg şäherinde Milli-bolşewikler partiýasynyň geçiren protest çykyşlarynda-da 50 töweregi adam tussag edildi. Şuňa meňzeş wakalar şol gün Orsýetiň Kemerowo şäherinde-de boldy.
Moskwadaky protestlere gatnaşyjylardan biri tussag astyna alnan adamlardan käbirleriniň henizem wagtlaýyn tussaghanalarda saklanýandyklaryny aýtdy.
31-nji maýda geçirilen demonstrasiýalar Orsýetde «Strategiýa 31» ady bilen ynsan hukuklaryny goraýjy aktiwistleriň we syýasy oppozisiýa agzalarynyň ýola goýan kampaniýasynyň nobatdaky çäresi hökmünde alamatlandy.
«Strategiýa 31» ady bilen ýola goýlan bu kampaniýa indi ýylyň dowamynda 31 günden ybarat bolan her aýyň 31-ne hökümete garşy protest çykyşlaryny geçirmekligi maksat edinýär. 31-lik san Orsýetiň Konstitusiýasynda ýygnanyşmak azatlygyny kepillendirýän 31-nji madda ünsi çekmek maksady bilen edilen saýlanyp alyndy. Puja çykan umytlar
Bu soňky demonstrasiýalaryň öňüsyrasy, 29-njy maýda, Wladimir Putiniň jemgyýetçilik işgärleri bilen geçiren duşuşygynda onuň demonstrasiýalar barada eden bellikleri köp adamlarda bu babatda oňyn umytlary döredipdi.
Hususan-da, Wladimir Putin orsýetli belli sazanda, Kremliň tankytçysy Ýuriý Şewçugyň bu mesele baradaky soragyna beren jogabynda «protestler hökümetiň işine päsgel berenok, gaýta ýardam edýär» diýip, soňra-da: «Eger-de adamlar häkimiýetleriň üns bermeli möhüm meselelerini gozgaýan bolsalar, bu ýerde gorkar ýaly näme bar? Munuň üçin gaýta sagbolsun aýtmaly» diýip, nygtady.
Käbir adamlaryň Putiniň bu sözlerini oňyn alamat hökmünde kabul edendiklerine garamazdan, entek protest çykyşlary geçirilmänkä tanymal oppozisioner syýasatçy Eduard Limonow Putiniň sözlerine ynanmaýandygyny belläp, çykyş etdi: «Hemme zat öňküsi ýaly bolar. Putin hemişe öz pikirini aýlawly aýtmagy gowy görýär we ol köplenç ýalan sözleýär». Rugsat gerekmi?
Moskwanyň içeri işler dolandyryşynyň metbugat sekretary «RIA Nowosti» habar agentligine beren interwýusynda 31-nji maýda Moskwadaky Triumfal bulwarda Kremle tarapdar ýaşlar toparyna eýýäm ýöriş geçirmäge rugsat berlendigi üçin, ol ýere golaý ýerde oppozisiýa aktiwistleriniň demonstrasiýa geçirmeklerine ýol berilmändigini aýtdy.
Emma Orsýetiň adam hukuklary boýunça komissary Wladimir Lukin, kanuna görä, demonstrasiýa geçirmek üçin häkimiýetlerden rugsat soralmaly däldigini, munuň üçin diňe öňünden ýazmaça duýduryş bermekligiň ýeterlik bolmalydygyny belledi.
Häkimiýetleriň güýç ulanmalaryna garamazdan, Orsýetiň oppozisiýa liderleri öňümizdäki iýul aýynyň 31-ne ýurduň dürli regionlarynda uly gerimde demonstrasiýalary gurnamaklyga taýýarlyk görülýändigini mälim etdiler.


text:
Ýemende üç sany ýokary derejeli harby ýolbaşçynyň hökümete garşy demonstrantlaryň tarapyna geçmegi prezident Ali Abdullah Salehiň güýç bazasyny gowşatdy. Oppozisiýa goşulan üç harby ýolbaşçynyň içinde iň ýokary derejelisi Salehiň ýakyn ýarany, 1-nji tank diwiziýasynyň serkerdesi general Ali Mohsen al-Ahmardyr. “Raýdaşlygymyzy yglan edýäris”
General Ali Mohsen al-Ahmar (ortada) Sana welaýatynda, 6-njy fewral, 2010-njy ýyl.
Ali Mohsen al-Ahmar duşenbe güni özüniň we öz bölüminiň oppozisiýanyň tarapyna geçendigini bildirdi: “Olaryň tarapyndan özümiziň ýaşlaryň parahatçylykly rewolýusiýasyny goldap, olar bilen raýdaşlygymyzy yglan edýäris. Biz olaryň talaplaryny goldaýarys. Biz paýtagtda özümiziň howpsuzlygy we durnuklylygy goramak wezipämizi dowam etdireris. Biziň bölümlerimiz howpsuzlyk güýçlerindäki, ýaragly güýçlerdäki doganlarymyzy goldar. Men Ýemeni bulam-bujarlykdan gorasyn diýip, Hudaýa ýalbarýaryn”.
Bu habardan soň Ýemeniň paýtagty Sanada tanklar ýerleşdirildi. Birnäçe tank ençeme hepde bäri protestçileriň goş basyp ýatan meýdançasyna geldi. Beýleki tanklar hem prezidentiň köşgüniň, Merkezi bankyň we Goranmak ministrliginiň töweregindäki pozisiýany eýeledi.
Bu tanklaryň haýsynyň oppozisiýa, haýsynyň hem Salehiň ogly Ahmediň ýolbaşçylygyndaky “Respublikan Gwardiýa” degişlidigi belli däl.
Gozgalaňçylara goşulan beýleki resmileriň biri Mohammed Ali Mohsen, beýlekisi hem Hameed al-Kusaibi. Ýemeniň ýokary derejeli taýpa başlygy Sadik al-Ahmar hem duşenbe güni özüniň oppozisiýa goşulýandygyny bildirdi. Soňky birnäçe günlükde Ýemeniň dürli ýurtlardaky, şol sanda Saud Arabystanyndaky, Iordaniýadaky we Siriýadaky ilçileri-de iş başyndan çekildiler. Kabinet dargadyldy
General al-Ahmaryň oppozisiýa goşulmagyndan bir gün öň Saleh ençeme hepde bäri yzy üzülmän gelýän protestleri togtatmak niýeti bilen tutuş Kabinetini işden boşatdy. Bu garyp ýurtda 32 ýyl bäri höküm sürüp gelýän Saleh özüniň 2013-nji ýylda prezidentlige dalaş etmejekdigini aýdyp, ençeme syýasy reformany teklip etdi.
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh
Ýöne onuň gozgalaňa beren berk jogaby ýemenlileriň köpüsiniň gaharyny getirdi. Öten anna güni üýşüp, Salehiň wezipe başyndan çekilmegini talap eden protestçilere öýleriň depesinden ot açylyp, 50-den gowrak adam öldi. Bu gandöküşlikden soň Saleh bir aýlap adatdan daşary ýagdaý yglan etdi. Ýurtda hereket erkinligi çäklendirilip, polisiýanyň ygtyýarlygy güýçlendirildi.
Ýemende barýan tolgunyşyklar Günbatar ýurtlaryny aladalandyrýar. Bu ýurtlar Salehe ýerli “al-Kaýda” eýerýän we Birleşen Ştatlarda hem Saud Arabystanynda öz garşylaryna hüjümleri planlaşdyrýan toparlara garşy hereketde ýaran hökmünde garaýarlar.


text:
Duşenbe güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Ysraýyla bardy.
Iýerusalimde Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu bilen geçirilýän duşuşykda Putin Eýranyň ýadro programmasyny we Siriýa meselesini maslahat eder.
Orsýet Eýranyň ýadro programmasy boýunça BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň ozalky dört sanksiýasyna goşuldy, ýöne Hytaý bilen bilelikde bu ugurdaky soňky çärelere garşy çykdy.
Sişenbe güni Wladimir Putin Palestinanyň territoriýalaryna barar we Palestin awtonomiýasynyň ýolbaşçysy Mahmud Abbas bilen duşuşar. Soňra Orsýetiň prezidenti Iordaniýa sapar eder.


text:
13-nji iýulda Ankarada Ýewropa Birleşiginiň dört agzasy we Türkiýe taryhy ylalaşyga gol çekip, NABUCCO gaz geçirijisiniň durmuşa geçirilmegine ýol açdylar.
Uzynlygy 3,300 kilometrlik bu gaz geçiriji Türkiýäniň gündogar böleginden Awstriýanyň paýtagty Wena çenli çekiler. Gaz geçirijisiniň gurluşygy bilen, Ýewropa Orsýetiň gazyna garaşly bolman, Hazar regionynyň, Yragyň we Ýakyn Gündogaryň gazyny akdyrmagy göz öňünde tutýar.
Häzirki wagtda Orsýet Ýewropa Birleşiginiň esasy we iň ynjyk gaz çeşmesi bolup durýar. Ýewropa Birleşiginiň resmileri, NABUCCO proýektiniň Moskwa bilen bäsdeş däldigini aýdýan hem bolsalar, olar Gazpromyň Ukraina bilen gaz çekeleşikleriniň Orsýetiň abraýyna kölege salanlygyny we alternatiw gaz çeşmelerini gözläp tapmagyň Ýewropa Birleşigi üçin esasy mesele bolup durýanlygyny ýaşyrmaýarlar.
Möhüm ädim we täsirler
NABUCCO proýekti bounça ylalaşyga Türkiýe, Bolgariýa, Rumyniýa, Wengriýa we Awstriýa tarapyndan gol çekilenden soň, Ýewropa Birleşigi öz energiýa üpjünçiligini köpugurly özgertmeklige tarap ägirt uly we simwoliki ädim ätdi.
Ylalaşyga gol çekilende Wengriýanyň premýer ministri Gordon Bajnainiň aýtmagyna görä, NABUCCO Ýewropa Birleşiginiň 27 agzasyna öz täsirini ýetirer. “NABUCCO proýektiniň netijeleri diňe turbanyň gurluşygy we onuň gaz bilen doldurylmagy bilen çäklenmeýär. Ol ähli raýatlarymyz üçin has uly we ykdysady, sosial hem syýasy taýdan pozitiw täsir ýetirer” diýip, Wengriýanyň premýer- ministri aýtdy.
NABUCCO gaz geçirijisiniň 2014-nji ýylda işe grizilmegine garaşylýar. Ol 2020-nji ýyla çenli doly gurulyp gutaransoň ýylda 31 milliard kub metr gaz akdyrmaga ukyply bolar. Bu bolsa Ýewropa Birleşiginiň gaza bolan talabynyň 5-10% üpjün eder.
NABUCCO boýunça ylalaşyga gol çekilmeginiň Ankaradaky dabarasyna gatnaşan Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Hose Manuel Barosso, uzak wagt bäri yza tesdirilip gelnen NABUCCO proýektiniň Ýewropanyň we Türkiýäniň energiýa howpsuzlygyna örän uly ähmiýetiniň bardygyny nygtap, proýektiň netijeli boljakdygyna ynam baglady.
Orsýetiň daşyndan aýlanyş
Ýewropa Birleşiginiň iň uly gaz çeşmesi bolan Orsýetiň daşyndan geçýän NABUCCO proýektiniň syýasy taraplary hem bar. Soňky ýyllarda Orsýetiň ynamdar gaz söwdegäri hökmündäki abraýy gowşapdy. Ýewropa Birleşiginiň täze agza ýurtlarynyň köpüsi hem Moskwanyň maksatlaryna şübheli garaýarlar.
10-nji iýulda Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolan Ýewropa Komissiýasynyň Energiýa meseleler boýunça wekili Ferran Teradelasyň aýtmagyna görä, Ýewropa Birleşiginiň öz energiýa üpjünçiliginiň ugurlaryny artdyrmak tagallalary bileleşigiň Orsýetden ýüz öwürýänligini aňlatmaýar.
Öz nobatynda Orsýetiň ýokary derejeli resmileri, Ýewropa Birleşiginiň Moskwadan energiýa garaşlylygyny azaltmak tagallary, orslara duşmançylyk duýgularyny tutaşdyrýar diýen pikirleri öňe sürüpdi.
NABUCCO proýektiniň Ýewropa Birleşiginiň ähli döwletleri üçin bähbitli boljakdygyny Ýewropanyň ýokary derejeli resmileri nygtaýarlar. Ýewropa Komissiýasynyň energiýa meseleler boýunça wekili Ferran Teradelasyň sözlerine görä, uzakmöhletleýin geljekde Günorta Kawkaz regiony esasan hem Azerbeýjan we Gürjüstan NABUCCO proýektinde gaz bilen üpjün etmek we tranzit ugurlary boýunça esasy rol oýnarlar.
Ferran Teradelas NABUCCO proýektini gaz bilen üpjün etmekde Türkmenistanyň hem oýnap biljek rolunyň ähmiýetini belledi. “Türkmenistanyň tassyklanan uly gaz zapaslary bar. Şeýlelikde onuň Günorta Korridor proýektinde esasy rol oýnajak indiki ýurt bolmagy ähtimal. Biz şeýle hem gaz bilen üpjün ediji ýurt bolup biljek Gazagystan we Özbegistan bilen hem aragatnaşykda” diýip, Ýewropa Komissiýasynyň energiýa meseleler boýunça wekili Ferran Teradelas aýtdy.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistanda ilaty ýaşaýyş jaý ýa-da ýer bilen üpjün etmek maksady bilen döwlet tarapyndan türkmenistanlylara mellek ýeri paýlanyp berilýär. Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlara görä, paýlanýan şol mellek ýeriniň gumuň içinden berilýändigi aýdylýar.
Mellek ýerleriniň soňkusy Lebap welaýatyndaky käbir ýaşaýjylara paýlandy. Maglumatlarda şol mellek ýerleriniň Garagum çölüniň çägeli depelerinden berlendigi bellenilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
“Gynansak-da, sport mekdepleri talaba laýyk işlemeýär. Sport mekdepleriniň käbirinde sport enjamlary ýetmezçilik edýär. Beýleki mekdeplerde bolsa, birnäçe kemçilikler bar. Ýöne esasy zat, bu sport mekdepleriniň köpüsinde mugallymlar hem-de ýokary taýýarlykly hünärmenler ýetmezçilik edýär”.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 22-nji fewralda eden ýokarky çykyşynyň täsiri welaýatlarda, has takygy, Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynda eýýam duýlup başlady. Ýagny, prezidentiň agzaýan mekdeplerinden biri bolan 3-nji sport mekdebiniň gapylary ýapyldy.
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabyna degişli Kaksaçan obasynda ýerleşýän şol sport mekdebiniň gapysynyň öňi 25-nji fewralda gum-gukluk boldy. Ilata bu barada, ýokardan berlen buýruga laýyklykda, mekdebe wagtlaýynça hiç kimiň salynmaýandygy habar berildi.
Nämälimlik
Mekdebiň geljekki ykbaly bolsa häzirlikçe nämälimligine galýar. Ykbaly näbelli bolan sport mekdebi diňe bu däl, soňky üç-dört ýylyň dowamynda tutuş ýurt boýunça gurlan ýene-de 90 sany geljegi näbelli sport mekdepleri bar.
Sebäbi ozaldan Türkmenistanyň ähli welaýatdyr etraplarynda sport mekdepleriniň 90 sanysy bar, sport desgalaryny gurmak kampaniýasynyň çäginde ýene-de 121 sany sport desgasy-da ulanylmaga tabşyrylypdyr. Prezident şeýle desgalaryň gurluşygynyň togtadylýandygyny aýdanda, ozal gurlup, eýýäm ulanmaga berlen mekdepleriň ykbaly barada takyk zat aýtmady.
Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabynda gurlan sport mekdepleri baradaky maglumata gaýdyp gelsek, etrapda jemi üç sany sport mekdebi işleýär. Olaryň ikisi etrap merkezinde bolup, üçünjisi Watan daýhan birleşiginiň Kaksaçan obasynda ýerleşýär.
Bu sport mekdepleriniň arhitekturasy, meýdany birmeňzeş. Mekdepleriň çäginde kiçi futbol, gandbol oýnamaga niýetlenen meýdança, basketbol oýny üçin uly zal we sambo, dzýu-do, boks bilen meşgullanmaga niýetlenen ýerler bar.
"Geň galdyrmadyk" ädim
Häzirki wagtda şol mekdeplerden diňe biri, ýagny 2-nji sport mekdebi işledilýär, etrapdaky 1-nji sport mekdebi bolsa indi ep-esli wagtdan bäri doly güýjünde işlänok. Kaksaçan obasynda ýerleşýän mekdebiň bolsa, türgenlere gapysyny ýapmagy käbir adamlary o diýen geňem galdyrmadyga meňzeýär.
“1996-njy ýylda Türkmenabadyň Seýitnazar Seýdiniň adyny göterýän mugallymçylyk institutynyň bedenterbiýe fakulteti we häzirki Türkmenbaşy şäherinde ýerleşen bedenterbiýe mugallymlaryny taýýarlaýan ýörite tehnikum ýapyldy. Şeýlelikde şu günler sportçy kadrlarynyň ýetmezçiligi geň zat däl” diýip, özüni Sünnet diýip tanadan bedenterbiýe mugallymy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Sünnet sport mekdepleri bilen bagly bu ýagdaýyň düýp sebäbiniň proýektleriň “Ýedi ölçäp, bir kes” pähimine eýerilmän amala aşyrylýanlygyndan diýip hasaplaýar. Onuň aýtmagyna görä, “obýektler gurulmazdan ozal ol ýerde işlejek tälimçileriň sanyna göz aýlanan bolsa, gowy bolardy”.
Berdimuhamedow bu mekdepleriň gurluşygynyň togtadylýandygyny yglan edende, gurlup ulanmaga berlen sport mekdepleriniň ykbaly hakda gürrüň etmedi, emma başga planynyň bardygyny yglan edip, mundan beýläk guruljak sport mekdeplriniň binalarynyň içinde sport zallarynyň göz öňünde tutuljakdygyny aýtdy.
Biz sport mekdepleri boýunça alyp barýan işlerimizi wagtlaýyn möhlet boýunça togtadýarys. Ýöne, muňa garamazdan, biz geljekde ähli orta mekdepleri sporty ösdürmegi göz öňünde tutup gurarys. Orta mekdepleriň ählisinde döwrebap sport zallarynyň we sport meýdançalarynyň bolmagyna hem aýratyn üns bereris” diýip, Berdimuhamedow 22-nji fewralda eden çykyşynda belledi.
Täze planyň näderejede öwrenilendigi babatda bolsa agzalýan ýygnakda jikme-jik maglumat berilmedi. Netijede edil häzirki döwürde hereket edýän mekdepler gürrüňi edilen zallardan mahrum edilermi diýlen sorag ýüze çykýar.


text:
Ukrainanyň hökümeti we orsýetçi separatistler front liniýadan özleriniň agyr ýaraglaryny yza çekip başlamakda şowsuz boldular.
Gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada geçen hepde Minskde gol goýlan ylalaşyga laýyklykda, 17-nji fewralda iki tarap hem öz agyr ýaraglaryny yza çekip başlamalydy.
Bu aralykda, ukrain harbysy özüniň Debalsewodaky pozisiýalaryna gozgalaňçylaryň 15 gezek hüjüm edendigini aýtdy. Kiýew soňky 24 sagadyň dowamynda bäş esgeriň öldürilendigini belledi.
Şol bir wagtyň özünde Ukrainadaky separatistler, soňky 24 sagadyň dowamynda ukrain armiýasynyň ýaraşyk ylalaşygyny Donetsk regionynda 17 gezek bozandygyny aýtdy.


text:
Türkmen resmileri umuman aýdylanda ýurt hem ýolbaşçylar hakda tankydy garaýyş bildirilip çap edilen maglumatlara üns bermeýärler, emma rus metbugatynda Türkmenistan barada çap bolan habarlara türkmen häkimiýetleriniň hem protest bildiren halatlary bolupdy.
Ukraina hakda rus mediasynyň maglumatlarynyň sorag astyna alynýan
häzirki pursatynda, Azatlyk Radiosy Türkmenistan tarapyndan inkär edilen Russiýanyň habar serişdelerindäki käbir maglumatlara syn edip, olaryň sanawyny taýýarlady.
Goşa raýatlyk
Resmi Aşgabat rus mediasynda daşary ýurt pasporty we onuň goşa, has dogrusy türkmen-rus raýatlygy bolan adamlara ýetirýän täsiri babatynda has köp “gidişdi” diýse hem bolar.
Mysal üçin, 2011-nji ýylyň 17-nji dekabrynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanynda, belli bir media gullugynyň ady tutulman, “käbir rus habar serişdelerinde peýda bolýan nätakyk maglumatlara ýa-da awtorlaryň habarsyzlygyna” üns çekilip, rus-türkmen goşa raýatlygy bolan adamlaryň meselesiniň bardygy dogrusyndaky maglumatlaryň “hakykata gabat gemeýändigi” bellenilýär. Delil hökmünde türkmen tarapy iki ýurduň arasynda baglaşylan degişli şertnamalaryň we ylalaşyklaryň sanawyny-da getiripdir
.
MTS
Aşgabadyň rus habar serişdeleri bilen has “çekeleşen” beýleki bir meselesi hem 2010-njy ýylda Türkmenistanda Orsýetiň MTS mobil kärhanasynyň ýapylmagy we ondan soňky dörän ýagdaýlar bilen bagly boldy.
Şol wagt türkmen DIM-i käbir rus habar serişdelerinde MTS kärhanasynyň işiniň togtadylmagy we onuň “çekdi” diýilýän maddy zyýanlary dogrusynda ençeme tapgyr beýanat
ýaýradyp, onda bularyň “hakykatdan üzňe ýa-da ýoýulan informasiýadygyny” öňe sürdi. Türkmen resmileri öz hereketleriniň kanunyň çäklerinde amala aşyrylýandygyna subutnama hökmünde gelnen özara ylalaşyklara we şertnamalara salgylanypdy
.
Aşgabat 2011-nji ýylyň 18-nji noýabrynda “Rossiýa” telekanalynda “Gazprom” kärhanasynyň başlygynyň orunbasary A.Medwedewiň türkmen gazynyň gorlary dogrusynda beren intewýusyna “jogap” hökmünde beýanat ýaýradypdy
.
Şol söhbetdeşlikde rus resmisi Türkmenistanyň öz gaz gorlary boýunça berýän resmi maglumatlaryny sorag astyna alypdy. Türkmen tarapy beýle beýanatlaryň “gödek” we energiýa pudagyndaky hyzmatdaşlaryna garşy “sylanyşyksyz” häsiýete eýedigini belledi. Aşgabat 2011-nji ýylyň 11-nji oktýabrynda garaşsyz “Gaffney, Cline & Associates” audit kärhanasynyň getiren sanlaryna salgylanyp, özüniň berýän maglumatynyň hakykata gabat gelýändigini belledi.
Şeýle-de geçen ýyl Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi şol ýylyň 23-nji we 24-nji iýunynda “Rossiýa 1” we “Rossiýa 24” telekanallarynda görkezilen reportažda Siriýada türkmenistanly dini ekstremistleriň söweşýändigi baradaky görkezilen maglumatlary ret edip, beýanat ýaýradypdy
.
Azatlyk Radiosy resmi Aşgabadyň ýokarda agzalyp geçilen ret eden we öňe süren maglumatlarynyň näderejede takykdygyny, şeýle-de olaryň birtaraplyk nukdaýnazaryna esaslanýandygyny ýa-da däldigini garaşsyz çeşmelere tassykladyp bilmedi.


text:
Ukrainanyň gündogarynda ýerleşýän Dnepropetrowsk şäherinde anna güni azyndan dört partlama ýüz berdi.
Ukrainanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň sözçüsiniň aýtmagyna görä, partlamalarda jemi 27 adam, şol sanda mekdep okuwçylary ýaralanypdyr.
Partlamalaryň azyndan biriniň bir zibil taşlanýan gapda goýlan enjam arkaly amala aşyrylandygy aýdylýar.
Dnepropetrowsk şäheriniň polisiýa edarasynyň sözçüsi Olekseý Şerbatow jurnalistlere: “Deslapky maglumatlara görä, 40 minut töweregi mundan ozal zibil gabynda goýlan partladyjy enjam tramwaý ugranda partlapdyr. Duralgada adam bolmandyr. Diňe tramwaýyň içindäkilere zeper ýetipdir” diýip, gürrüň berdi.
Ukrainanyň Baş prokuraturasy bu partlamalaryň terrorçylykly akt bolmagynyň güman edilýändigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bir kem altmyş ýaşady.
Türkmen telewideniýesi prezidentiň doglan güni mynasybetli ýurduň ähli künjeginden we daşary ýurtlardan gutlag hatlarynyň we telegrammalaryň gelýändigini habar berýär.
«Türkmenistan: Altyn asyr» saýty 28-nji iýunda Özbegistanyň, Gazagystanyň, Belarusyň, Ukrainanyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň döwlet baştutanlarynyň türkmen prezidentine iberen gutlag hatlaryny çap etdi.
Türkmen telewideniýesiniň berýän maglumatyna görä,ýurduň döwlet we jemgyýetçilik işgärleri, ministrler, edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň ýolbaşçylary öz gutlaglarynda «milli lideriň paýhasly ýolbaşçylygynda», «berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe» watanyň belent sepgitlere ýetendigini aýdýarlar.
Şeýle-de gutlaglarda «ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda düýpli özgertmeleriň amala aşyrylýandygy» we Türkmenistanyň halkara abraýynyň belende galýandygy» bellenilýär.
Türkmenistanyň ozalky prezidentiniň doglan güni ýurduň Baýdak gününe gabat gelen bolsa, prezident Berdimuhamedowyň doglan güni indi birnäçe ýyl bäri ýurduň dürli welaýatlarynda gezekleşdirilip belenilýän medeniýet hepdelikleriniň soňuna gabat gelýär.
Emma aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew prezident Berdimuhamedowyň doglan gününiň dabarasynyň Nyýazowyň doglan günleriniň dabarasynyň derejesine ýetip bilmeýändigini aýdýar.
Ýöne Berdimuhamedowyň 56 ýaşy dolanda, 350 orunlyk gämide meşhur amerikan aýdymçysy Jennifer Lopeziň gatnaşmagynda guralan konsert düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän HRF adam hukuklary fondunyň Türkmenistandaky adam hukuklary ýagdaýyny ýatlatmagyna, amerikan ýyldyzyny bolsa tankyt etmegine getiripdi.
Şonda Jenifer Lopezden başga, Berdimuhamedowyň doglan gününde ors aýdymçysy Filip Kirkorow, türkiýeli ýyldyz Mustafa Sandal, arap ýyldyzy Nansy Ajram we hytaý, ukrain we türkmen bagşylary aýdym aýtdylar.
Türkmenistanda döwlet baştutanynyň doglan gününiň jemgyýetçilik tarapyndan, uly dabara bilen bellenmegi indi ýigrimi ýyl çemesi wagt bäri dowam edýär. Ýazyjy A.Bugaýew bu ýagdaýyň halk tarapyndan «bolmaly zat ýaly kabul edilýändigini» aýdýar.
Emma onuň pikiriçe, bu pursatdan ýurtdaky çyn edebiýatyň, sungatyň gyra süýşürilmegine «uly ýardam eden» ýazyjy-şahyrlar, bagşy-sazandalar mümkin boldugyndan şahsy peýda görmäge çalyşýarlar.
Geçen ýyl prezident Berdimuhamedowyň doglan gününe gabat Aşgabatda «Arkadag» parky, seýilgähi açylypdy. Bu parkyň umumy meýdanynyň 7 gektara barabar bolup, onuň içinde daşyna mermer ýabşyrylan dürli desgalaryň bardygy aýdylýar.
Daşary ýurt habar serişdeleri, hususan-da AFP 2015-nji ýylda «Türkmenistanyň ilaty öz prezidentiniň 58 ýaşyny onuň adyna ullakan seýilgäh açmak bilen gutlady» diýip ýazypdy.
Prezidentiň doglan gününe ilatyň bu ýyl nähili sowgat etjekdigi häzirlkçe belli bolman galýar.


text:
Şu gün ýurdumyzyň futbol boýunça çempionatynyň ýene bir oýny ýer eýeleri üçin dartgynly ýagdaýda tamamlandy. Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi “Ahal” “Aşgabat” stadionynda geçen ýylky çempionatyň bürünç medalynyň eýesi Türkmenabadyň “Şagadamy” bilen duşuşdy.
26-njy minutda netijeli hüjümçileriň sanawynda öňde barýan Altymyrat Annadurdyýew çep gyrada goragçylaryň deňinden geçip, derwezeçi bilen ýekeme-ýekä çykarýar we “Ahaly” öňe saýlaýar — 1:0. Bu A. Annadurdyýewiň häzirki çempionatdaky 6-njy goludyr.
AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşa gatnaşýan has tejribeli topar ikinji ýarymda özi üçin ýeňişli bu hasaby saklap gelýärdi. Ýöne goşulan wagtyň soňky minutynda deňizýaka futbolçylaryň ahyrky synanyşygy netijeli tamamlandy. Maksim Belyh kellesi bilen pökgini derwezä gönükdirdi — 1:1.
Netijeli “Türkmennebitönümleri” baş müdirliginiň topary ilkinji utugyny ýitirdi. “Ahal” üç oýundan soň 7 utuk toplap, dördünji orunda barýar. “Şagadamyň” 8 utugy bar, ýöne ol dört duşuşyk geçirdi. “Merw” hem 8 utuk toplady. 9 utuk toplan “Balkan” çempionatyň tablisasynyň başyny çekýär.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
“Ahal” — “Şagadam” — 1:1 (1:0)
3-nji aprel. Aşgabat. “Aşgabat” stadiony. 200 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Altymyrat Annadurdyýew 37, Maksim Belyh 90+3.
Duýduryş alanlar: Zafar Babajanow 37, Gahrymanberdi Çoňkaýew 20, Annageldi Weliýew 31, Hemra Amanmämmedow 67, Maksim Belyh 71.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Gözegçi emin: Çary Ataýew.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
“Galkan” topary –hokkeý boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempiony
Aşgabat, 19-njy ýanwar (TDH). Şü gün sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumynda hokkeý boýunça Türkmenistanyň 2013-2014-nji ýyllaryň möwsüminde geçirilýän ilkinji çempionatynyň jemleýji duşuşygy boldy. Çempionatyň soňky bäsleşiginde Haryt-çig mal biržasynyň «Şir» we Sport baradaky döwlet komitetiniň sport mekdebiniň toparlary duşuşdylar. Onda «Şir» topary 16:4 hasabynda ýeňiş gazandy.
Bu ýeňişden soň «Şir» ikinji ýere çykdy. Içeri işler ministrliginiň «Galkan» toparynyň hokkeýçileri, ozal habar berlişi ýaly, çempionatyň tamamlanmagyna bir tapgyr galanda möhletinden öň birinji orny eýelemegi başardylar. Mundan başga-da olar duşuşyklaryň birinde hem ýeňlişe sezewar bolman, örän oňat netije görkezdiler. Ikinji aýlawyň jemleýji duşuşygynda «Galkan» IIM-niň Institutynyň «Nesil» toparyny 12:3 hasabynda utdy.
Bu utulyşa garamazdan, «Nesil» topary üçünji orna mynasyp boldy. Bu toparyň hüjümçisi M.Kulyýew hokkeý topuny derwezä iň köp geçiren oýunçularyň arasynda 49 gezek dürs urup, ikinji orny eýeledi.
Çempionatyň iň «mergen» oýunçysy diýlip P.Barkowskiý yglan edildi. «Şir» toparynyň hüjümçisi bäsdeşleriň derwezesine hokkeý topuny 56 gezek dürs urmagy başardy. Üçünji orna hem «Galkan» toparynyň oýunçysy A.Wahowskiý mynasyp boldy. Ol 27 hokkeý topuny geçirip, 40 gezek hem dürs urmak üçin amatly ýagdaýlary döretdi. Mundan başga-da çempionatyň guramaçylary ony iň gowy hüjümçi hökmünde yglan edip, bu hokkeýçä ýörite baýrak gowşurdylar. Onuň bilen bir toparda çykyş edýän K.Çaryýew iň oňat derwezeçi, «Şir» toparynyň oýunçysy I.Weliýew bolsa iň gowy goragçy diýlip yglan edildi.
Ýaryşlara gatnaşyjylar diňe bir baýrakly orunlar üçin göreşmediler. Dördünji orun hem hormatly hasaplanylýar, oňa mynasyp bolan topar hem Türkmenistanyň Kubogyny almak ugrundaky ýaryşlara gatnaşmaga hukuk gazanýar.
Şu ýylyň aprel aýynda geçiriljek bu ýaryşlara çempionatda dördünji orny eýelän «Türkmengaz» döwlet konserniniň «Oguzhan» topary hem gatnaşar, ol çempionatyň soňky tapgyrynda Döwlet serhet gullugynyň «Merdana» toparyny 10:3 hasabynda utdy.
Bu şowsuzlyk «Merdana» toparyny bäşinji orna düşürdi. Altynjy orny Sport baradaky döwlet komitetiniň sport mekdebiniň topary, ýedinji orny Goranmak ministrliginiň «Watançy» topary, iň soňky sekizinji orny bolsa Aragatnaşyk ministrliginiň «Alp Arslan» topary eýelediler.
Häzirki wagtda sportuň gyşky görnüşleriniň muşdaklarynyň ählisi 2014-nji ýylyň esasy hokkeý bäsleşigine — Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky halkara ýaryşlaryna garaşýarlar. Bu ýaryşlar sportuň gyşky görnüşleri boýunça sport toplumynda 8-18-nji fewral aralygynda geçiriler.
Bu halkara ýaryşynda biziň toparlarymyzyň 3-si — «Galkan», «Şir» we Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrunda geçen ýylda geçirilen bäsleşiklerde ikinji orny eýelän «Oguzhan» toparlary gatnaşarlar.
Daşary ýurt toparlary barada aýdylanda bolsa Russiýanyň, Gazagystanyň, Belarusyň we beýleki ýurtlaryň toparlary biziň ýurdumyzda geçiriljek halkara ýaryşlaryna gatnaşmak isleýändiklerini tassykladylar.
Habarlar #Aşgabat
- Soňky habarlar
Bitaraplyk baýramynyň hormatyna ýaryşlar04 Dekabr, 2015 (21:10)
- Soňky habarlar
Taý boksunyň ussatlary ýaryşa çagyrylýar30 Noýabr, 2015 (21:12)
- Soňky habarlar
Futbol boýunça 2018-nji ýylyň dünýä çempionatynyň saýlama oýunlarynda Türkmenpistanyň ýygyndy toparynyň üstünligi17 Noýabr, 2015 (21:16)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri üçin halkara sertifikatlary10 Noýabr, 2015 (21:18)
- Soňky habarlar
Aşgabatly hapkido ussatlarynyň ýeňşi01 Noýabr, 2015 (19:55)
- Resmi habarlar
Aziada—2017-ä bagyşlanan Halkara maslahaty02 Aprel, 2015 (22:23)
- Soňky habarlar
Halkymyzyň sagdynlygynyň hatyrasyna01 Aprel, 2015 (22:27)
- Soňky habarlar
Gözelligiň we çeýeligiň baýramçylygy29 Mart, 2015 (22:37)
- Soňky habarlar
«Ahal» ýeňşe golaýlady11 Mart, 2015 (22:45)
- Soňky habarlar
“Ahal” – AFK-nyň Kubogynyň eýesi bilen bir toparda19 Fewral, 2015 (22:54)
- Soňky habarlar
“Ahal” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlaryň toparlaýyn tapgyryna çykdy18 Fewral, 2015 (22:55)
- Soňky habarlar
“Altyn Asyr” topary AFK-nyň kubogy ugrundaky ýaryşlardan çykýar10 Fewral, 2015 (23:05)
- Soňky habarlar
“Ahal” AFK-nyň Kubogynda ýeňiş bilen başlady09 Fewral, 2015 (23:07)
- Soňky habarlar
Sport syny08 Fewral, 2015 (23:11)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň hokkeý boýunça çempionaty badalga aldy20 Ýanwar, 2015 (23:21)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Söweş sungatynyň ussatlarynyň bäsleşigi26 Dekabr, 2014 (18:29)
- Soňky habarlar
Täze ýylyň öňýanyndaky ýeňişler we ýokary netijeler21 Dekabr, 2014 (18:30)
- Soňky habarlar
Ýurdumyzda täze binalaryň açylyş dabaralary08 Dekabr, 2014 (18:31)
- Soňky habarlar
Aşgabadyň topary kabaddi boýunça Türkmenistanyň Kubogynyň eýesi boldy07 Dekabr, 2014 (18:33)


text:
15-nji oktýabrda Aşgabatda «Ýaňlan, diýarym» telebäsleşiginiň jemleýji tapgyry geçirildi.
Türkmenistanyň prezidentiniň «Türkmeniň altyn asyry» bäsleşiginiň çäklerinde, her ýyl ýaş ýerine ýetirijileriň arasynda geçirilýän ýaryşa bu ýyl ýurt boýunça 715 aýdymçynyň gatnaşandygy habar berilýär.
Aýdym aýtmak boýunça ýaryşyň jemleýji bäsleşigine gatnaşmak üçin welaýatlardan we Aşgabat şäherinden 12 aýdymçy seçilip alyndy.
Olar Döwlet medeniýet merkeziniň «Mukamlar» köşgünde ýaryşyň jemleýji bölegine gatnaşdylar.
Bäsleşigiň soňunda ýeňijiler yglan edildi we olar ýörite diplom, Türkmenistanyň prezidentiniň altyn zynjyry bilen sylaglandy, ýaryşa gatnaşanlaryň galanyna gymmatbaha sowgatlar berildi diýip, döwlet mediasynyň habarynda aýdylýar.


text:
Ýaponiýada 6,9 bal derejesinde bolan ýer yranmasyndan soň, adalardan ybarat ýurduň demirgazyk-gündogar kenaryna sunami tolkunlary urdy diýip, resmiler aýdýarlar.
“Fukuşima” ýadro stansiýasynyň golaýynda bir metr beýikligindäki tolkunlaryň görünýändigi habar berilýär. Bu ýadro stansiýanyň 2011-nji ýyldaky sunamide weýran bolmagy dünýäniň iň ýaramaz ýadro heläkçiligine sebäp bolupdy.
Ýaponiýanyň Meteorologiýa gullugy ýer yranmasynyň Tokýonyň günortasyndan hem duýulandygyny aýdýar.
Bu wakada azyndan üç adam agyr ýaralandy.
“NHK” neşiri “Beýik gündogar ýapon ýertitremesini” ýatladyp, regiondaky ýaşaýjylary beýik depelere “gyssagly gaçmaga” çagyrdy.
Bu sebiti terk etmek üçin ulaglaryň uzyn nobatlarynyň emele gelendigi habar berilýär.


text:
Türkmen Döwlet Habarlary prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň baş sekretarynyň ýörite wekili, BMG-niň Merkezi Aziýadaky Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça regional merkeziniň başlygy, ilçi Miroslaw Ýençi kabul edendigini ýazýar.
Ýokary derejeli myhman türkmen liderini BMG-niň Baş Assambleýasynyň 64-nji sessiýasyna gatnaşmagy we üstünlikli çykyş etmegi bilen gutlapdyr.
Ýerli synçylaryň pikirine görä, Aşgabatda häkimiýet çalşandan soň Türkmenistan izolýasiýadan çykmaga we dünýä açylmaga tarap ugur aldy.
Bu açylyşyň ilkinji miweleriniň biri hem 2007-nji ýylda Aşgabatda BMG-niň Merkezi Aziýada Öňüni alyş diplomatiýasy boýunça sebit merkeziniň açylmagy diýse bolar.
Potenisal problemalara täsiri
Eýse, bu merkez Türkmenistanda konfliktlere esas bolup biljek problemalaryň çözgüdine nähili täsir ýetirýär, bu barada ekspertler nähili pikirleri öňe sürýärler?
Prezident Berdimuhamedow Birleşen Milletler guramasynyň münberinden eden çykyşynda bu merkeziň «sebitleýin meseleleri öwrenmek we seljermek boýunça işjeň iş geçirýändigini» aýtdy.
Onuň pikirine görä, «Sebitde, kontinentde, bütin dünýäde howpsuzlygyň ýok mahalynda bir ýurduň howpsuzlygyny üpjün etmek mümkin däl.»
Megerem, şu sebäpden türkmen lideri syýasy ýa-da harby howpsuzlygyň uzagyndan we doly derejeli bolmagy üçin «ykdysady, energetiki, azyk howpsuzlygyny üpjün etmegiň», halkara terrorçylygyna, guramaçylykly jenaýatçylyga we beýleki global wehimlere garşy netijeli göreşiň zerurdygyny belleýär.
TDH-niň ýazmagyna görä, BMG-niň Merkezi Aziýada Öňüni alyş diplomatiýasy merkeziniň başlygy Miroslaw Ýenç Türkmenistanyň sebitde parahatçylyk we durnuklylyk faktory hökmündäki pozisiýasyna ýokary baha beripdir. Ýöne türkmen metbugaty bu duşuşykda gürrüňi edilen anyk meseleler hakynda giňiş maglumat bermeýär.
Hukuk goraýjy Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, BMG-niň sebitde mümkin bolan konfliktleriň öňüni almak barada edýän tagallalary bu sebitde Owganystanyň ýerleşýänligi üçin has-da möhüm bolup durýar.
Ekologiýa meselesi
Türkiýäniň Goç uniwersitetiniň Merkezi Aziýa ýurtlary boýunça eksperti, professor Timur Hoja hem bu pikir bilen ylalaşýar. Ýöne ol sebitdäki syýasy-ykdysady problemalar bilen bir hatarda ekologiýa meselesine hem çynlakaý üns bermelidigini aýdýar.
«Sebäbi bu sebitde çynlakaý ekologiki problemalar bar. Bu problemalaryň başynda Aral köli meselesi durýar» diýip, Timur Hoja aýdýar.
Türkiýeli ekspertiň aýtmagyna görä, Aral kölüniň suwy sowet ýyllarynda çekilip başlady we bu günki günde onuň bäşden dört bölegi gurady. «Aralyň suwunyň azalmagy Türkmenistana, Özbegistana we Gazagystana ýaramaz täsir edýär we bu täsiriň bu sebitden çykyp, başga regionlara hem ýaramaz täsir ýetirmek ähtimallygy bar».
Aslynda ýerli synçylaryň köpüsi suw meselesiniň Merkezi Aziýada oňşuksyzlyk döretmeginiň gaty mümkindigini, sebäbi sowet döwründen gelýän suw zaýaçylygynyň ýa-da suwy bisarpa tutmagyñ ol ýa-da beýleki derejede konfliktlere getirip biljegini öňe sürýärler.
Professor Timur Hojanyň pikrine görä, BMG-niň Öňüni alyş diplomatiýasy merkezi bilen ýerli häkimiýetleriň şu konfliktleriň öňüni almak barada häzirden düýpli çäreleri görmegi gerek.
Ilatyň sosial goragy
Düýbi Wenada ýerleşýän ”Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbutulliniň pikirine görä, Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda ilatyň sosial goraglylygy pese gaçdy we garyplar bilen baýlaryň ara tapawudynyň ulalmagy bir tarapdan neşe söwdasynyň, jenaýatçylygyň ösmegine getirse, ikinji tarapdan, syýasy durnuksyzlyga hem esas taýýarlaýar.
Onuň pikiriçe, garyplar bilen baýlaryň ara tapawudynyň ulalmagy soňy bilen umumy ýagdaýy bulaşdyryp-da biler.
«Ilkinji nobatda döwletiň özi raýatlaryň ähli hukuklaryny bozýar we ýurt içinde nägilelige esas döredýär ýa-da ýurtda durnuklygyň saklanmagy üçin ýeterlik çäre görmeýär» diýip, Tuhbatullin aýdýar.
Türkiýeli professor Timur Hojanyň pikirine görä, ýurtda mümkin bolan konfliktleriň öňüniň alynmagy üçin syýasy azatlyk, metbugat azatlygy, ilatyň öz pikirini aýtmak mümkinçiligi hem döredilmeli.
Emma hukuk goraýjy toparlar Türkmenistanda bu azatlyklaryň ýokdugyny ýa-da gaty çäklidigini aýdýarlar.


text:
Makedoniýanyň polisiýasy bu ýurduň paýtagty Skopýede şenbe güni ýerli makedonlaryň we albanlaryň döreden bulagaýçylyklarynda azyndan 22 adamyň ýaralanandygyny mälim etdi. Polisiýa bu wakalarda 18 adamyň tussag edilendigini aýdýar.
Bu bulagaýçylyklar şondan bir gün öň Makedoniýanyň paýtagtynda ýerli makedonlaryň ýüzlerçesiniň asly alban milletinden bolan Talat Ksaferiniň goranmak ministri wezipesine bellenmegine garşy protest bildirip, çykyş etmekleri bilen başlandy.
Makedonlaryň bu protestine jogap edip, şenbe güni ýerli albanlaryň-da bir topary proteste çykdylar.
Bu protest çykyşlary makedonlaryň we albanlaryň ýykan-ýumrançylyklary döretmekleri we özara çaknyşmaklary bilen alamatlandy. Polisiýanyň protestçiler bilen çaknyşyklarynda 13 sany polisiýa işgäriniň ýaralanandygy habar berilýär.


text:
“Realyň” portugaliýaly hüjümçisi Kriştianu Ronaldu 2014-nji ýylyň netijeleri boýunça dünýäniň iň gowy futbolçysy hökmünde FIFA-nyň “Altyn pökgi” baýragyna eýe boldy. Bu barada Şweýsariýanyň Sýurih şäherinde geçirilen baýrak gowşurylyş dabarasynyň dowamynda belli boldy. Birneme irräk “R-Sport” FIFA-daky çeşmä salgylanyp, munuň hut şeýle boljakdygyny habar beripdi.
Bu baýraga ikinji gezek mynasyp bolýan Ronaldu ses berlişikde 37,66% ses alyp, “Barselonanyň” argentinaly hüjümçisi Lionel Messini (15,76%) we Mýunheniň “Bawariýasynyň” nemes derwezeçisi Manuel Noýeri (15,72%) öňürtdi. Ses berlişige milli ýygyndy toparlaryň tälimçileriniň 181-si, kapitanlarynyň 182-si, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň 181-si gatnaşdylar.
Ronaldu 2014-nji ýylda “Real” bilen Çempionlar ligasynda, Ispaniýanyň Kubogynda, UEFA-nyň Naýbaşy Kubogynda we klublaryň arasyndaky dünýä çempionatynda ýeňiş gazanypdy. 29 ýaşly hüjümçi üçin Braziliýadaky dünýä çempionaty şowsuz tamamlandy: onuň çykyş edýän topary — Portugaliýanyň ýygyndysy final bölekde toparçasyndan çykyp bilmedi.
Onuň eýelän häzirki ady göterýän baýragy 2010-njy ýylda “France Football”-yň “Altyn pökgi” we FIFA-nyň “Ýylyň oýunçysy” baýraklarynyň birikdirilmegi netijesinde esaslandyryldy. Ilkinji üç baýraga Messi (2010—2012), 2013-nji ýylda bolsa şeýle hormata Ronaldu mynasyp görüldi.
Ses berlişigiň netijeleri bilen şu ýerden tanşyp bilersiňiz.


text:
Owganystanyň günbatarynda “Talyban” hereketiniň söweşijileriniň harby kerwene duzak gurmagy netijesinde 11 owgan esgeri öldi.
29-njy iýunda Owganystanyň harby çeşmeleriniň beren maglumatyna görä, 28-nji iýun gijesi Hyrat welaýatynyň Karoh etrabyndaky harby kerwene güýçli ot açylypdyr.
Bu ok atyşyklar bäş sagat dowam etdi diýip, Owgan harbysynyň metbugat wekili “Reuters” habar gullugyna beren maglumatynda aýtdy.
“Talyban” hereketi aprel aýynda ýazky hüjümlerine başlany bäri, Owgan howpsuzlyk güýçlerinden ölenleriň sany artýar.


text:
Norwegiýa gaçybatalga soraýan 30 çemesi pakistanlyny deportasiýa etdi.
Yslamabatdaky norweg ilçihanasy pakistanly gaçybatalga soraýjylaryň soňky birnäçe hepdede yzyna iberilendigini aýtdy.
Norwegiýanyň Yslamabatdaky ilçihanasynyň immigrasiýa bölüminiň sözçüsi Torben Eskelund 27-nji noýabrda Azatlyk radiosyna arzalara seredilmegi netijesinde deportasiýa edilýänleriň sanynyň köpelmeginiň ahmaldygyny habar berdi.
Eskelund şu ýyl Norwegiýadan gaçybatalga almak üçin 400-den gowrak pakistanlynyň ýüz tutandygyny aýtdy. Olaryň 300-den gowragynyň Norwegiýa Orsýetiň üstünden gelendigi aýdylýar.