text:
Awiasion dwigatel
Awiasion dwigatel - uçurylýan enjamlary (uçarlary, dikuçarlary, dirižabllary) herekete getirmek üçin hyzmat edýän ýylylyk dwigateli. Awiasion dwigatelden onuň bökdençsiz işlemegi, maksimum kuwwatly bolmagy, ýangyjy az harçlamagy, gabarasynyň kiçi bolmagy we ş.m. talap edilýär. 20 asyryň başlaryndan II jahan urşunyň soňuna çenli uçuş enjamlarynda köplenç porşenli Awiasion dwigatel ulanylýardy. Porşenli awiasion dwigatel işleýiş prinsipi we gurluşy boýunça awtomobil dwigatelinden tapawutlanmaýar. Emma uçuş enjamlarynyň tizligine bolan talabyň artmagy we gazturbina awiasion dwigateliniň peýda bolmagy bilen ol ulanyşdan galýar.
Häzirki zaman uçuş enjamlarynda gazturbina awiasion dwigateliniň turbowintli (TWD), turboreaktiw (GRD) we iki konturly turboreaktiw (DTRD) görnüşleri ulanylýar. Turbowintli awiasion dwigateliň turbinasy ýangyjyň emele getiren ýylylygynyň köp bölegini mehaniki işe, galan bölegini bolsa gaz akymynyň kinetik energiýasyna öwürýär. Turbowintli awiasion dwigateliň işleýiş shemasy boýunça howa akymy diffuzorda tizligiň zarbyna gysylýar we kompressora barýar. Kompressorda howa 7-8 esse gysylyp, ýanyş kamerasyna barýar. Ýanyş kamerasynda howa forsunkadan pürkülýän ýangyç bilen garyşýar we tutaşyp ýanýar. Ýanmak netijesinde emele gelen gaz tizligi ulaldýan enjamyň, soň bolsa turbinanyň piljagazlarynyň üstünden geçýär we giňelmek bilen turbinany herekete getirýär. Turbinada alnan mehaniki iş kompressory we winti aýlamaga harç edilýär. Aýlaw sanyny peseltmek üçin awiasion dwigateliň oky bilen wintiň arasynda reduktor goýulýar. Winti aýlamaga turbinanyň mehaniki işiniň takmynan 40% harç edilýär. Turbowintli awiasion dwigateliň tizligi 700 km/s çenli ýetýär.
Turboreaktiw awiasion dwigateliň winti we reduktory bolman, onda ýylylygyň diňe kompressory aýlamaga gerek bolan bölegi mehaniki işe öwrülýär, galan bölegi bolsa reaktiw soplo arkaly howa ýaýraýar. Soplodan çykýan gazyň ägirt uly kinetik energiýasy bolup, onuň garşysyna şonça-da reaktiw güýç döreýär. Ol reaktiw güýje bolsa turboreaktiw dwigateliň çekiş güýji diýilýär. Iki konturly awiasion dwigatel ses tizligine golaý tizliklerde örän amatlydyr we häzir giňden ulanylýar. Awiasiýada awiasion dwigateliň başga görnüşleri hem ulanylýar.


c: text/html

text:
Derweze obasynyň golaýyndaky alawlap duran gaz oýunyň yşygyny gijeki asmanda birnäçe kilometr uzaklykdan görmek bolýar. Uzakdan seretseň, ol gijäniň garaňkysynda uludan ýanyp duran tamdyra meňzeýär, ýakynyragyna barsaň, ägirt uly, içinde çydap bolmajak derejede ot ýanyp duran yssy çukura gözüň düşýär.
1971-nji ýylda sowet geologlarynyň bu ýerde amala aşyran gaz-buraw işleriniň dowamynda emele gelen bu oý 41 ýyldan bäri ýanyp dur, onuň alawlap duran ody, oduň göwrümi hem-de onuň täsinligi şol oýuň “Jähenneme açylan derweze” diýlip atlandyrylmagyna sebäp bolupdyr.
Edil şu täsinligiň Derwezäni garaşsyzlyk döwründe Türkmenistana barýan az sanly turistleriň iň köp ugraýan ýerlerinden birine öwrenligi aýdylýar. Bu ýagdaýa “Google” hem “YouTube” ýaly internet saýtlarynda ýerleşdirilen ýazgylardan hem fotosuratlardan göz ýetirmek mümkin.
Derwezä syýahat edýänler bilen bir hatarda ony ýakyndan göresi gelýänleriň, derwezäniň gaz täsinligi bilen içgin gyzyklanýanlaryň sany hem az däl.
Suratlar: Derweze obasynyň golaýyndaky gaz krateri
“YouTube” saýtynda Derweze bilen baglanyşykly galdyrylan ýazgylaryň birinde: “Aha, eger mümkinçiligim bolsa, elime bir-iki sany bira alyp, arka ýaplanýan oturguçda oturup, agşamara alawlap duran şu oda seretmek islärdim” diýilýär.
Özüni Albert diýip tanadan derwezäniň beýleki bir günbatarly muşdagy bolsa, “ýagyş ýaganda bu ot nädýärkä” diýip sorag berýär. Garaz, Türkmenistanyň turistik zolaklary diýlende, Derweze internetde iň köp gürrüňi edilýän ýerlerden biri.
Derwezä bolan bu gyzyklanma onuň golaýynda ýerleşýän obanyň ýaşaýjysy 46 ýaşly Akmyrady hem begendirýär, sebäbi Derwezä gelýän turistler Akmyradyň gazanç çeşmesi. Ol bu oýa baryp görmek isleýänleri özüniň jip maşynynda äkidip getirýär.
“Derwezäniň golaýyndaky gaz oýuna ýeňil maşynlar bilen baryp bolanok, şonuň üçin, Derwezä gezelenje gelýän adamlar köplenç jip ulaglary bolan ýaşaýjylardan gaz oýuna äkitmeklerini haýyş edýärler. Bu haýyşy ýerine ýetirmek üçin, azyndan her adamdan orataça 20 manat talap ediýäris” diýip, Akmyrat gürrüň berýär.
Aşgabatdan Daşoguza barýarkaň ýoluň ugrunda, Derwezäniň hem-de onuň esasy täsinligi – ýanyp duran gaz oýunyň ýerleşýän ýerini görkezýän hiç hili belligem goýulmandyr. Bu hem Derwezäniň ýanyp duran gaz oýuny ýörite gözläp baran adam bolaýmasa, ýoldan geçip barýanlaryň ony aňsatlyk bilen tapyp bilmejegini aňladýar. Derwezäni tapmak daşary ýurtly myhmanlar üçin hasam kyn bolsa gerek.
Derwezäniň ýanyp duran gaz oýuny görmäge gezelenje gelenler üçin hiç hili amatlyklar hem döredilmändir. Daşoguz-Aşgabat ýolundan Derwezäniň ýanyp duran gaz oýuna tarap aýrylýan ýol asfaltlanmandyr.
Ýanyp duran gaz oýuny görmäge gelen 26 ýaşly Ýazmyrat hem özara söhbetdeşlikde ýol bilen bir hatarda turistler üçin ýörite kottejleriň gurulmagynyň zerurdygyny, onuň onlarça adama eklenç çeşmesini döredip biljekdigini aýdýar.
Suratlar: Aşgabat-Daşoguz ýolunyň ugrynda ýerleşen Ymam Hoja gonamçylygynyň ýanyndaky gaz krateri
Gaz oýunyň töwereginde howpsuzlyk taýdan ýeterlik çäreleriň görlenligini hem aýtmak kyn. Meselem, alawlap ýatan oýuň töweregi boş meýdan, näçe ýakynyna barsaň hem, barma diýýän ýok, oýuň töwereginde hiç hili düşündirişdir, belligem goýulmandyr.
Ýanyp duran gaz oýunyň diametri takmynan 60 metr bolup, onuň çuňlugy 20 metr töweregidir. Ýanyp duran şol gaz oýuna meňzeş, ýenede iki sany oý bar. Olaryň daşy demir turbalardan haýatlanan. Oýlaryň biriniň düýbünde ýer astyndan çykýan gaz läbik suwda lokurdap dur. Beýleki oýda gögümtil mawy reňkli suw bar.
Suratlar: Aşgabat-Daşoguz ýolunyň ugrynda ýerleşen Mämmetöwez işan gonamçylygynyň ýanyndaky gaz krateri
Ýurduň goşmaça girdeji çeşmesine öwrülmek potensialy bolan bu oýuň hakykatda bir säwligiň netijesinde emele gelendigini aýdyp bolar. Ýerli çeşmeleriň güwä geçmegine görä, sowet geologlarynyň 1971-nji ýylda bu ýerde geçiren buraw işlerinden soň, ýerasty boşluk opurylyp oý döreýär, şonda burawlaýjy wyşka hem beýleki enjamlary bilen ýeriň astyna gidýär.
Şol hadysadan soň, ýeriň astyndan çykyp başlan gazyň halkyň saglygyna zýyan ýetirjegi göz öňünde tutulyp, ony otlamak kararyna gelinýär, şol wagtky çaklamalara görä, geologlar gazyň çalt ýanyp gutarjagyny pikir edipdirler, emma aradan 41 ýyl geçmegine garamazdan, şol ot henizem ýanyp dur.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanyň parlamenti 3-nji fewralda ýurduň saýlaw kanunyna düzediş girizdi. Şol esasda kandidatlaryň wekilleriniň sesleriň sanalýan mahaly saýlaw merkezlerine baryp, bu işe gatnaşmak mümkinçiligi ýok edilýär.
Bu baradaky teklip prezidentlige tamakin, Regionlar partiýasynyň lideri Wiktor Ýanukowiç tarapyndandan saýlawlara birnäçe gün galanda hödürlendi parlamente hödürlenildi. 7-nji fewraldaky saýlawlarda Ýanukowiç premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko bilen bäsleşýär.
Ozalky kanuna görä her bir kandidat saýlawlara gözegçilik etmek üçin her bir saýlaw bölümine sekiz sany wekilini iberip bilýärdi. Saýlaw merkezinde sesleriň sanalmagy üçin iberiljek wekilleriň 2/3 böleginiň tassyklanmagy zerur.
Girizilen düzedişde bolsa şeýle synçylaryň zerurlygy aradan aýrylýar, başgaça aýdylanda sesler az sanly synçylar tarapyndan tassyklanylyp bilner.
Prezidenlige dalaşgär Ýuliýa Timoşenko bolsa bu karara beýle düzediş erkin saýlawlary ölüme höküm etmek bilen deňdir diýip, baha berdi. Ol bu karar Ukrainanyň gündogar regionlarynda täsiri köp bolan opponente galplyk etmäge ýol berip biler diýip, güman edýär.
“Adamlary aýaga galdyrarys”
4-nji fewraldaky metbugat konferensiýasynda Timoşenko saýlawlaryň netijesinde galplyga ýol berlen ýagdaýynda köpçülikleýin köçe protestlerine çykyljagy bilen haýbat aýtdy: «Eger-de biz tehniki hem-de guramaçylyk taýdan halkyň adalatly garaýşyny hem-de saýlawlaryň dogry netijesini kepillendirip bilmesek, onda adamlary aýaga galdyrarys, bu barada mende şübhe ýok».
Timoşenko saýlaw kanunyna girizljek bolunýan düzediş boýunça maslahat etmäge G8-leriň ilçilerini çagyrandygyny mälim etdi.
Timoşenkonyň bu baradaky aladasyny aradan aýyrmak üçin “Regionlar partiýasy” “taryhy” diýip atlandyran beýannamasyny ýaýratdy. Ozalky düzgüne görä, Timoşenko ýurduň gündogar sebitlerinde öz peýdasyna sesleri sanaýan wekilleriň gatnaşmagynyň öňüni alyp bilerdi» diýip şol beýannamada agzalýar.
17-nji ýanwarda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň birinji tapgyryna üç müňden gowrak halkara synçylary gatnaşypdy, şonda olar saýlawlaryň demokratik görnüşde geçirilendigini belläp, Kiýewi saýlaw kanunlaryny üýtgetmezlige çagyrdylar.
Saýlaw baradaky kanuna girizilen üýtgetmäniň güýje girmegi üçin ony ýurduň häzirki prezidenti Wiktor Ýuşenko makullamaly. Şol sebäpden Timoşenko öz “Mämişi rewolýusiýa” döwründäki ýarany Ýuşenkony bu düzedişiň öňüni almaga çagyrdy.
Yöne soňky döwürde Ýuşenko bilen Timoşenkonyň gatnaşyklary dartgynlaşdy, belki şonuň üçindir Ýanukowiç öz partiýasynyň teklip eden düzedişini prezidentiň goldajagyna ynanýandygyny aýtdy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 18-nji iýunda çykyş edip, ýurduň syyasy sistemasynyň dowamly ýaragly zorluklar, deňsizlik we beýleki agyr problemalary çözmäge ukypsyzlygyny tankyt etdi.
ABŞ ýigrenje ýugrulan jenaýatçylyk bilen bagly agyr hüjüme şaýat boldy. Çarlzstonda dokuz sany garaýagyz dinçi Günorta Karolina ybadathanasynda atylyp öldürildi.
Obama ýedi ýyl mundan ozal başlan kampaniýasynda özgerişlikleri geçirip bilmändigine gynanç bildirdi. Ol Demokratik partiýasynyň maliýe toplaýjylarynyň Kaliforniýada geçiren duşuşygynda donorlaryň öňünüde eden çykyşynda özüniň “güýçli” göreşendigini, emma sistemanyň “henizem döwükdigini”, Kongressiň “bolmalysy ýaly işlemeýändigini”aýtdy.
Obama ýarag saklamagy düzgünleşdirmek boýunça kanuny kabul etdirmäge synanyşypdy, emma Kongressiň liderleri bu kanunyň hatda ses berişlige çykarylmagyna-da ýol bermediler. ABŞ-nyň ençeme ştatynda ýaragy erkin saklap bolýar.
Ol ýurtda bolan soňky gyrgynçylygy agzap, “biz şeýle köpçülikleýin zorluklaryň beýleki ösen ýurtlarda bolmaýandygyny fakt hökmünde hasaba almaly” diýdi.


text:
Berdimuhamedow 5-nji fewralda eden çykyşynda neşä garşy alnyp barylýan göreşiň ýeterlik däldigini aýdyp, bu meselä halkyň garaýşyndan hem nägiledigini beýän etdi.
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir bu barada Kanadanyň Ottawa Uniwersitetiniň professory we neşekeşleri bejermekligiň usullary barada barlaglar geçiren ekspert Hanym Jenepher Lennoks Terrion bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Hanym Jenepher, haýsydyr bir bela, meselem, neşe ýaly derde uçramaklygyň näçe görnüşi bar?
Jenepher Lennoks Terrion:
Bilermenleriň pikirine we ýakynda geçirilen barlaglaryň netijesine görä, neşä baglylyk – bu keseldir. Bu derde ýoluganlar beýleki kesselliler ýaly bejerilmelidir. Olara günäli adamlar ýa erbet adamlar hökmünde garalmaly däldir. Emma, umuman, baglylyk barada gürrüň edilnde, neşe, içgi, humar oýnamaklyk, internete baglylyk we jynsy, ýagny seksual baglylyk barada hem gürrüň edip bolar.
Meniň barlaglar geçiren ugrum neşekeşlik baradadyr. Emma agzalyp geçilen baglylyklaryň ählisi hem neşä bagly bolan ýaly näsaglykdyr. Azatlyk Radiosy: Siz baglylygyň dürli görnüşleri barada gürrüň etdiňiz, neşe bilen bagly aýdylanda, bir adamy bu bela ýolukdyrýan sebäpler nämelerden ybarat? Jenepher Lennoks Terrion:
Adamlaryň neşä bagly bolmaklygynyň sebäplerini anyk aýtmak kyn, emma käbirleri genetiki sebäplere görä bu derde ýolugýarlar. Aýtjak bolýan zadym, eger bir ýetginjegiň ene-atasy eýýam neşekeş bolsa, onuň çagasynyň hem neşekeş bolmak howpy bar.
Meselem, eger göwreli zenan aşa içgi içýän bolsa onuň çagasynyň hem içgä endik etmegi mümkin.
Şeýle-de özüne ynamy bolmadyk, beýleki ýaşlar bilen gowy aragatnaşyk gurmagy başarmaýan ýetginjekleriň hem haýsydyr bir baglylygyň görnüşine ýolukmagy mümkin.
Başga regionlar barada aýdyp biljek däl, ýöne demirgazyk Amerikada çagalar 11 ýaşyna girende, eýýäm çilim çekmek we içgi içmek ýaly zatlara baş goşup başlaýarlar.
Tirýek çekmek, neşä bagly bolmaklygyň ilkinji tapgyry diýlip hasaplanylýar. Eger olar kiçi ýaşda şeýle ädimlere baş goşsalar, onda 17-18- ýaşa aýak basanlarynda, eýýam neşekeş bolmak howpy abanýar. Azatlyk Radiosy: Tirýek çekip başlan biri doly neşekeş diýlip hasaplanýança nähili prosesleri başdan geçirýär? Jenmepher Lennoks Terrion:
Geliň özüne ynamy bolmadyk, maşgala agzalary we ene-atasy tarapyndan o diýen gözegçilik edilmedik ýetginjegi göz öňüne getireliň. Onuň halk köpçüliginiň arasynda öz pikirini aýtmakdan gorkýanlygyny ýa çekinýänligini, şeýle-de ene atasynyň hem onuň bilen o diýen gyzyklanmaýanlygyny nazara alalyň.
Demirgazyk Amerikada ýaşaýan bir ýetginjegiň neşekeşlige ýolugmagyna, ine, şeýle zatlar sebäp bolýar. Şeýle ýaş adam ilki bilen tirýek çekip başlaýar. Emma tirýek çekip, belli bir möçberde içgi içmeklik, olaryň ählisiniň gelejekje neşekeş boljakdygyny aňlatmaýar. Sebäbi bu işe baş goşup, neşekeş bolman galýan ýaşlar hem bar.
Kimdir biriniň neşä bagly bolup-bolmanlygyny aýtmak üçin, elbetde, belli bir ölçegler bar. Meselem, kimdir biri haçanda irden ukudan turan badyna neşe gözläp başlasa, onda bu şol adamyň neşekeş bolanlygyny aňladýar. Şeýle-de neşekeşlik bilen ruhy kesselliligiň özara berk baglanyşygy bardyr. Meselem, ruhy keselli bolan ýa şeýle kesele duçar bolmak howpy uly bolan adam neşekeşlige ýolugýarmy, ýogsa-da aşa neşe ulanmak adamlary ruhy kesele uçradýarmy? Bu barada takyk bir zat aýtmak kyn. Emma anyklanan zat – ruhy kessellilik bilen neşä baglylygyň özara berk utgaşmagydyr. Azatlyk Radiosy: Hanym Jenepher, haçanda maşgalamyzyň haýsydyr bir agzasynyň neşekeş bolanlygyna ilkinji gezek şaýat bolanymyzda, biz näme iş etmeli? Jenepher Lennoks Terrion:
Bu ýerlikli sorag, sebäbi biziň ählimiz haýsydyr bir bela ýolugan adamy hökmän tanaýan bolmaly. Ol bela neşe bolsun ýa içgi, ýa-da internete baglylyk bolsun, ýa humar oynamak – bularyň ählisi-de ýaramaz endigiň görnüşleridir.
Biziň ählimiz aşa köp içgi içmekligiň ya neşe çekmekligiň problemadygyna göz ýetirýäris, emma bu derde ýoluganlara nähili çemeleşilmelidigini bilmeýäris.
Kiçi ýaşda derde ýolugan ýetginjek ilkibaşda özüniň bagly bolanlygyny boýun almaýar. Şeýle ýagdaýda ol özüne kömek edilmegini hem islemeýär. Bu hakykatdan hem uly bir meseledir. Şeýle halatda bu ýagdaýa çynlakaý aralaşmak zerur. “Bu nähili edilmeli?” diýlende, bu ýagdaý özüne ýaramaz täsir ýetirýän adamlar, meselem, neşekeşiň ene atasy, eger maşgalaly bolsa, onuň aýaly we çagalary, şeýle-de dogan-garyndaşlary jemlenişip, neşekeş bilen duşuşmaly. Oňa şol baglylygyň beýleki maşgala agzalaryna ýetirýän ýaramaz täsirini düşündirmeli we bu problemanyň nämeden ybaratdygyny açyk orta atmaly.
Bagly bolan adamlar bu belanyň özüne ýetirýän täsirine o diýen göz ýetirmeýän hem bolsa, onuň beýlekilere ýetirýän täsirini aňandan soň, onuň betbagtçylykdygyna düşünip, özüni bejertrmäge razy bolmagy mümkin. Şol adam bu ýagdaýy kabul eden halatynda, ony bejertmek işine başlamaly, bu öýde hem bolup biler ýa-da uzak möhletleýin bejeriş usullaryny ullanmak arkaly beýleki sosial çäreler-de saýlanylyp bilner. Azatlyk Radiosy: Türkmenistan ýaly ýurtlarda neşekeşleri bejermek barada gürrüň edilende, umuman, olary keselhana ýerleşdirmek maslahat berilýär, bu dogry çäremi? Jenepher Lennoks Terrion:
Neşä bagly bolan adamy bejermek işi keselhanadan başlanylyp bilner. Sebäbi ilki bilen neşäniň awusyndan neşekeşi halas etmek zerur. Bedeniň şol awudan bir-iki hepdäniň dowamynda arassalanmagy mümkin. Derde ýolugan adamy fiziki ugurdan bejermek üçin ony ilki bilen keselhana salmak dogry usuldyr.
Emma baglylyk, esasanam neşä bagly bolmak, diňe fiziki problema däl. Sebäbi biz başda adamlaryň neşä ýolukmagynyň sebäpleri barada gürrüň etdik. Meselem ýaşlaryň özüne ynamynyň bolmazlygy we beýlekiler bilen gowy aragatnaşyk gurmak ukybynyň azlygy ýaly zatlar barada pikir alyşdyk. Eger bu meseleler aradan aýrylmasa, neşekeşiň bejerildigi däldir. Mysal üçin, bagly bolan adam fiziki taýdan keselhanada bejerilenden soň, keselhanadan çykan badyna gaýtadan ol neşe gözläp başlasa, bu onuň bejerildigi bolmaz. Aýtjak bolýan zadym, baglylygy diňe fiziki taýdan bejermek ýeterlik däldir. Ony ruhy taýdan hem bejermeli.
Bilýäňizmi, bärde esasy mesele näme? Neşe bilen meşgullanýan adamlaryň köpüsi bu işe kiçi ýaşda baş goşan adamlardyr. Şonuň üçin olar, umuman, okuwyny hem kiçi ýaşda taşlan adamlardan ybaratdyr. Şunluk-da olar özlerini neşe bilen üpjün etmek üçin dürli jenaýatlara-da kiçi ýaşlarynda baş goşup ugraýarlar. Şeýlelikde neşä bagly bir adamyň problemasy diňe neşä baglylyk däl.
Okuwyny gutaryp bilmänligi üçin onuň iş tapmak mümkinçiligi gaty az, hünäri bolman soň, oňa iş berjek adam hem tapylmaýar.
Şeýle-de ol bary bir beýlekiler bilen gowy aragatnaşyk gurup bilýän bir adam däl, şeýle-de onuň kiçi ýaşlarda jenaýata baş goşanlygyny hem göz öňüne getirsek, neşekeşi bejermekligiň o diýen aňsat iş däldigine göz ýetirmek mümkin. Eger oňa köptaraplaýyn çemeleşilmese, neşekeşiň keselhanadan çykandan soň, gaýtadan jenaýatçylyga, jelepçilige, ogurlyga we neşe satmaklyga başlamagy mümkin. Şonuň üçin, eger agzalyp geçilen problemalary aradan aýyrmasak, ol adamy jemgyýetiň sagdyn agzasy etmek aňsat bolmaz. Azatlyk Radiosy: Bu problemalary nähili aradan aýryp bolar? Jenepher Lennoks Terrion:
Şeýle ýagdaýda neşekeşi bejermeklik işine psihiki we sosial taýdan çemeleşip başlamaly. Bu ugur arkaly ol adamyň diňe neşä baglylygy däl, onuň ruhy derdi-de bejerilýär.
Eger derde ýolugan şol adamyň haýsydyr bir ruhy kemçiligi bar bolsa, onda bu derde derman tapmak üçin gaýtadan lukmanlara ýüzlenilmeli. Eger onuň kynçylygy özüne göwni ýetmezlik ýa ynamsyzlyk bolsa, ýagny adamlaryň arasyna goşulmakdan çekinýän bolsa, onda şol adama bu ugurdan ýardam edilmeli.
Barlaglaryň netijesinden mälim bolşuna görä, şeýle problema bilen ýüzbe-ýüz bolýan adamlar öz ýoldaşlarynyň kömegi bilen bejerilse, has gowy netije berýär.
Şunlukda bagly adam fiziki taýdan bejerilenden soň, oňa beýlekiler bilen aragatnaşyk gurmak üçin sosial taýdan kömek etmegi başarsak, onda bu bejeriş usulynyň has täsirli boljagyny, şeýlelikde onuň gaýdyp neşä baş goşmak howpunyň azaljakdygyny aýdyp bolar.
Gysgaça aýdylanda, fiziki bejeriş usuly bilen bir hatarda neşä bagly bolanlara beýleki adamlar bilen gatnaşyk gurmak ukybyny artdyrmaga kömek etmek, bu derde ýoluganlary bejermekligiň iň gowy usulydyr.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow 5-nji fewralda eden çykyşynda neşekeşler bilen öň aragatnaşyk edilmezdi, olar toýdur-märekä çagyrylmazdy, olar başga ýere äkidilerdi, jemgyýetde neşekeşe erbet adam hökmünde garalyp, olara ýigrenç bilen seredilerdi we şeýle terbiýeçilik çäresi oňat netijesini bererdi diýdi. Neşekeşler bilen bagly onuň aýdan bu sözlerine siz nähili baha berýärsiňiz? Jenepher Lennoks Terrion:
Onuň öňe sürýän bu sözleri gaty geň hem onuň saýlap alan usuly gaty täsin, onuň sözlerinden mälim bolşuna görä, prezident neşekeşleri halkdan uzňeleştirmekligiň gowy netije berýänligini aýtmak isleýän ýaly bolup görünýär.
Emma esasy sorag, gowy netije diýip, ol nämäni göz öňünde tutýarka? Haçanda neşekelşler jemgyýetden üzňeleşdirilse, olaryň etjek işleri belli, olar ulanýan neşesiniň möçberini artdyrarlar we şonuň netijesinde-de heläk bolarlar. Ýa olar janyna kast edip ölerler. Galyberse-de, olaryň uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edilmegi hem mümkin, şunlukda olar jemgyýetden uzaklaşarlar.
Eger maksadymyz olary özümizden uzaklaşdyrmak bolsa, onda şeýle çäräniň netijeli diýlip hasaplanmagy mümkin. Eger ol bu çäreler arkaly neşekeşleriň neşesini terk edýänligini aýtjak bolýan bolsa we bu çäre hakykatdan hem şeýle netije berýän bolsa, muňa-da gowy bir ädim hökmünde baha berip bolar.
Emma meniň pikirimçe, şeýle çäräniň gowy netije bermegi mümkin däl. Men olary özümizden uzaklaşdyrmagyň gowy netije berjekdigine ynanamok. Sebäbi neşä bagly bolan şol adamy halk arasyndan uzaklaşdyrmak arkaly onuň hasam umydyny ýitirmegine ýol açmagymyz mümkin, bu hereket zerarly şol neşekeş fiziki bolmasa-da ruhy taýdan öler.
Biz neşekeşlige kesel hökmünde garaýarys, şonuň üçinem näsag adamyň maşgala agzalarynyň neşe belasyna ýoluganlary bejermegiň beýle usulyny goldajakdygyna ynanamzok. Eger muňa sosial problema hökmünde garasak, neşekeşleri bejermäge ýardam etmek biziň ählimiziň borjumyzdyr. Neşekeşleri bejermegiň usullary barada geçirilen barlaglaryň netijesi prezidentiň öňe süren pikirlerine gapma-garşy gelýär.
Neşä bagly bolan adamlary jemgyýetden çetleşdirmegiň deregine olara we onuň maşgala agzalaryna, bu derde ýoluganlara netijeli aragatnaşyk gurmagy öwretmeli, neşekeşleri bejermekligiň iň gowy usuly şudyr.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Olimpiýa şäherçesi ilkinji ýaryşlary –welosiped ýaryşy boýunça Türkmenistanyň birinjiligini kabul etdi
Şu gün Olimpiýa şäherçesiniň üsti ýapyk welotreginde ilkinji ýaryşlar - Türkmenistanyň welosiped boýunça birinjiligi (trek maksatnamasy) geçirildi.
Aziada-2017-niň Ýerine ýetiriji komitetiniň ýardam bermeginde Sport baradaky döwlet komiteti, Welosport federasiýasy we Milli tehniki merkezi tarapyndan guralan ýaryşlara Lebap, Mary, Daşoguz welaýatlarynyň hem-de Aşgabat şäheriniň toparlary, jemi 50-ä golaý türgen gatnaşdy. Olar ýaş aýratynlyklary boýunça üçe—16 ýaşa çenli ýetginjekler, 1998-1999-njy ýylda doglan ýaşlar we erkekler düzümi toparlaryna bölündiler. Medallar ugrunda welosiped ýaryşlarynyň trek görnüşleriniňi ikisi – “Git” duran ýeriňden /şahsy ýaryş/ hem-de yzyna düşme görnüşdäki aýratynlykdaky ýaryş boýunça bäsleşildi.
Birinji görnüşde iň oňat sport taýýarlygyny aşgabatlylar görkezdiler. Olar ýaş aýratynlyklarynyň hemme toparynda hormat münberiniň ählisini eýelediler. Iň ýaşlaryň toparynda S.Gylyjow, K.Rejepow we S.Saparow tapawutlandylar. 18 ýaşa çenli ýaşlaryň arasynda medallary K.Ataýew, B.Seýitnazarow we O.Gaýipow, erkekleriň düzüminde bolsa A.Hojagulyýew, R.Amangeldiýew hem-de Y.Öwezmyradow paýlaşdylar.
Trek weloýaryşlarynyň ikinji görnüşinde birinjilik ugrundaky bäsleşige Lebap we Mary welaýatlarynyň toparlarynyň wekilleri goşuldylar. 2000-nji ýylda doglan we ondan ýaşyrak ýetginjekleriň toparynda Türkmenabatdan bolan türgenler U.Huseýnow hem-de G.Jepbarow degişlilikde altyn we kümüş baýragy eýelediler. Maryly welosipedçi A.Hojagulyýewe bolsa erkekler toparyna gatnaşyjylaryň arasynda taý tapylmady. Yzyna düşme görnüşdäki aýratynlykdaky ýaryşda aşgabatlylar ýeke-täk altyn medaly 18 ýaşa çenli bolan ýaşlaryň arasynda geçirilen ýaryşlarda gazandylar. Oňa K.Ataýew mynasyp boldy.
Häzirki ýaryşlary geçirmekde talyp-meýletinçiler işjeň kömek berdiler. Olar geljek ýyl Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynda işlärler.
13-14-nji martda Aşgabatda giň ulag ýollarynda ýaryşmak boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçiriler. Ýaryşlaryň birinji gününde oňa gatnaşyjylar Içeri işler ministrliginiň awtosport merkezine ýygnanarlar, ikinji güni bolsa Çandybil we Arçabil şaýollarynyň ugry boýunça ýaryşarlar.
Habarlar #welosport
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri esasy ýaryşlara taýýarlanýar22 Dekabr, 2016 (11:39)
- Soňky habarlar
Türkmen welosipedçileri belli tälimçiniň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler16 Oktýabr, 2016 (10:39)
- Soňky habarlar
Daşoguzyň ýollarynda welosiped ýaryşlary boýunça çempionat01 Sentýabr, 2016 (10:04)
- Soňky habarlar
Paýtagtymyzda şosse welosporty boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçirildi15 Mart, 2016 (12:09)
- Soňky habarlar
Olimpiýa şäherçesi ilkinji ýaryşlary –welosiped ýaryşy boýunça Türkmenistanyň birinjiligini kabul etdi11 Mart, 2016 (10:44)
- Soňky habarlar
Çempionat ýurdumyzyň ökde türgenlerini kesgitledi15 Iýun, 2014 (20:20)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Ýaryşlarda ýaşlar öňde barýar10 Aprel, 2014 (19:25)
- Soňky habarlar
Türkmen sportunyň derejesi ýylsaýyn ýokarlanýar04 Aprel, 2014 (19:49)
- Soňky habarlar
Ýaryşlar we görkezme çykyşlar02 Aprel, 2014 (19:51)


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Siriýa krizisinde «zyýankeşleri» günäledi we dialoga çagyrdy.
Emma Birleşen Ştatlar oňa söz däl, iş wagtynyň gelendigini aýtdy. Assad telewideniýede berlen ýüzlenmesinde näbelli güýçleri çylşyrymly ýaraglary we aragatnaşyk tehnologiýasyny ulanyp, gyrgyn etmekde günäledi.
Ýöne Birleşen Ştatlar Siriýa režiminiň bigünä adamlary öldürmegi bes etmelidigini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nuland Waşingtonda guralan metbugat brifinginde “Siriýada öldürilen bigünä adamlaryň gaty köpüsi howpsuzlyk güýçleriniň elinden öldi, şu sebäpden bize indi Siriýada söz däl, iş gerek” diýdi.
ÝB ministrleri bolsa Lýuksemburgda duşuşyp, Assadyň režimine garşy sanksiýa girizmek kararyna geldiler we BMG-niň çäre görmegini talap etdiler.
Assadyň güýçleriniň mart aýynda başlanan anti-hökümet protestlerini basyp ýatyrmak synanyşyklary netijesinde 1,400 gowrak siriýaly öldürildi, 10 müňden gowrak siriýaly bolsa Türkiýä gaçdy.


text:
Duşenbe güni Çehiýa Respublikasynyň hökümeti ýakynda Kubada türmeden boşadylan syýasy dissident Rolando Jimenez Posada we onuň maşgalasyna syýasy gaçybatalga bermäge taýýardygyny mälim etdi.
Kubaly syýasy aktiwist we ýurist Rolando Jimenez Posada 2003-nji ýylda ýurduň häkimiýetleri tarapyndan tussag edilipdi. Şu aýyň başynda ol türmeden boşadylmagynyň yzy bilen, Ispaniýa barypdy.
Kubanyň kommunistik režimi Ispaniýanyň hökümeti we Rim Katolik kelisesiniň dini resmileri bilen geçiren gepleşikleriniň netijesinde 52 sany syýasy dissidenti tussaglykdan boşatmaga razy bolupdy.


text:
Şu gün daşary ýurt medialarynyň birinden bir habar okadym. Ol habarda Azerbaýjandan, Türkmenistandan Türkiýä baran aýal-gyzlaryň birnäçesiniň ahlak bozuklygy bilen meşgullanýan wagty ele düşendikleri aýdylýardy.
Ol aýallaryň gazetde çagalara eneke bolmak üçin işe çagyrýan bildirişi okap, Türkiýä barandyklary hakda polisiýa görkezme berendikleri barada ele düşen zenanlar hakdaky habarda aýdylýardy.
Türkiýä işe diýip gidýän aýallar, umuman, bize mälim bolan maglumatlara görä, Türkmenistanda işleýän käbir türk firmalarynyň we türkler bilen işleşýän käbir türkmen firmalarynyň üsti bilen gidýärler. Ol zenanlaryň käbiri özleriniň çaga eneke bolýandygyny, käbiri bolsa gap-gaç ýuwup işleýändigini aýdýarlar.
Olaryň gürrüňine görä, enekelik üçin olara aýda bäş ýüz amerikan dollary tölenýär. Ýöne daşary ýurt mediasyndaky ýeňleslikde tutulan aýallar hakdaky habary okaňsoň, ol «enekelige» gidýänleriň kimdigine göz ýetirýärsiň.
Elbetde, Soýuzdan aýrylyp çykan respublikalarda, şol sanda Türkmenistanda-da işsizlik, erkek kişileriň neşekeşlige ulaşyp, maşgala eklemegiň aýallaryň başyna düşmesi ýaly betbagtçylyklar kän. Jaý ýykylmalar, jaý almak üçin gazanç çeşmesini edinmek adamlary her ýola atardy.
Bir zady aýdyp biljek
Ýöne Türkmenistan meselesinde bir zady aýdyp biljek: türkmenlerde terbiýesi şeýle bir bek maşgalalar bar, olar jaý tapmasa, ýerden ýerküme gazyp ýaşarlar welin, jelepçilik ýoly bilen jaý almaýarlar. Şeýle arassa maşgalalar derekli düşewünt bolmasa-da, ekin ekýärler, mal bakýarlar, köçe süpürýärler, zir-zibil dökýärler, nagyş bejerýärler, alaja ýüp örýärler, ýüplük reňkleýärler, janyňa howp saljak işleri edýärler welin, jelepçilik ýoluna düşmeýärler.
Şeýle bir arassa aýal maşgalalar bar: olar kerpiç zawodlarynda agyr-agyr kerpiçleri göterýärler, gijeki işlerde işleýärler, keselhanalaryň ganly düşekçelerini ýuwýarlar, gijesi bilen awtobus ýuwýarlar, demir ýollarda işleýärler... Üstesine zawodlarda çüýşe ýuwup, gijeler ýatman, keşde çekip, neşekeş ýan ýoldaşlaryna-da neşe pulam berýärler. Şeýle maşgalalar örän kän.
Jelepçilik ýoluna düşýänleriň köpüsi çagasyna terbiýe berip bilmeýän maşgalalaryň çagalary. «Türkiýä işe gidýän» diýip gidýänleriň köpüsi öz ýurdunda-da işläp ýurda hezil berýän adamlar däl. Mydama ýeňil eklenjiň yzynda. Jelepçilik edýänler ýurduň öz içinde-de ýeterlik. Ýöne türkmen polisiýasy olara hiç hili çäre görmeýär.
Başistik hökümetiň türkmeniň aýalynyň - erkeginiň başyna salan agyr günleri kän. Türkmenler gaty kösenýärler. Aýratyn-da, ýan ýoldaşlary neşekeşlige ulaşan, adamsy ýogalan aýallar kösenýärler. Emma şonda-da olar daşary ýurda gidip, jelepçilik etmeýärler. Daşary ýurtda-da, içeri ýurtda-da jelepçilik edýänleriň köpüsi şol bir terbiýesiz adamlaryň çagalary.
Hökümet arassa aýal maşgalalaryň kynçylyklaryny çözmäge kömek etjek bolmaly. Olary sylamaly. Aýal-gyzlaryň abraýy - ýurduň abraýy.
Parahat Ilmyradow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azatlyk Radiosy bilen Belarusda okaýan ençeme türkmen talyby habarlaşyp, Türkmenistanda daşary ýurda pul ugratmak boýunça girizilen çäklendirmeleriň özlerine juda ýaramaz täsir ýetirýändigini, köp talyplaryň töleg sebäpli okaýan okuw jaýlaryndan hem çykarylandyklaryny aýdýarlar.
Ýatlap geçsek, Türkmenistanda girizilen täze düzgünlere görä, daşary ýurda pul ugratmakçy bolýan türkmenistanlylardan iberilýän puluň nähili gazanylandygyna güwä geçýän aýlyk ýa pensiýa baradaky kepilnama, zähmet depderçesiniň, pasport we dogluş şahadatnamasynyň hem kopiýalary soralýar.
Kime pul ugradylýan bolsa, onuň hem pasport we dogluş şahadatnamasynyň kopiýalary talap edilýär. Eger-de pul daşary ýurtdaky talyba iberilýän bolsa, onda onuň okaýan ýerinden hem ýörite kepilnama soralýar. Diňe ähli dokumentler görkezilen halatynda, şonda manat alyja döwlet kursundan dollara konwertasiýa edilip geçirilýär. Emma bu halatda-da her aý ugradyp bolýan pula 1000 dollar möçberinde çäk bar.
Häzir Minskide okaýan ildeşlerimiziň biri, özüni Nargiza diýip tanyşdyran gyz eýýäm üç aýdan bäri Türkmenistandan pul gelmeýändigini aýtdy. “Biziň ene-atalarymyzyň köpüsi ownuk söwda-satyk, torbaçylyk bilen meşgullanýarlar. Olar gazanç baradaky soralýan dokumentleri nireden görkezsinler?” diýip, Nargiza türkmen talyplarynyň düşen ýagdaýyny suratlandyrdy.
Şol bir wagtda, pul ugratmak we kabul etmek boýunça girizilýän çäklendirmeler Türkmenistanyň walýuta alyş-çalyş nokatlarynda ilata dollaryň satylmagy bes edilen döwrüne gabat geldi. Munuň netijesinde, dollaryň “gara bazary” döräp, onda bir dollara resmi 3,5 manatdan telim esse köp, 8 manada çenli dagy pul soralýar.
Nargiza bu ýagdaýlaryň daşary ýurtda bilim alýan talyplaryň ýagdaýyny has-da kynlaşdyrýandygyny nygtady: “Diýeli, biziň özümiz Türkmenistana baryp pul aljak bolsak-da, ýurtda dollar barmy?! Elden [“gara bazardan”] üç essesini töläp, dollar satyn almaga biziň ýagdaýymyz ýok”.
Nargiza çäklendirmeler sebäpli pul gowuşmaýan türkmen talyplarynyň gün-güzeranyny aýlamak üçin, dürli gara işlerde işlemeli bolýandyklaryny, käbirleriniň hem “şübheli dini toparlara-da” goşulýandyklaryny gürrüň berdi.
Minskidäki ildeşimiz pul ugratmakdaky çäklendirmeler sebäpli, okuw tölegini wagtynda töläp bilmän, ençeme türkmen talyplarynyň ýokary okuw jaýlaryndan çykarylandyklaryny hem mälim etdi.
“Diňe meniň okaýan ýerimden Türkmenistandan, pul ugradyp bolmaýandygy sebäpli, okuw tölegini wagtynda geçirip bilmän, ona golaý türkmen okuwyndan otçisleniýe boldy [çykaryldy]” diýip, Nargiza aýtdy.
Şol bir wagtda, Nargizanyň ýokarda beýan edenlerini Türkmenistanyň resmi edarlaryna, şol sanda Minskidäki ilçihanasyna-da ne tassyklatmak, ne-de inkär etmek başartdy.
Bu aralykda türkmen talyplary bilen birlikde, olaryň Türkmenistandaky ene-atalary hem pul ugratmakdaky çäklendirmelere öz nägileligini bildirýärler. Maryly ildeşimiz Agajuma aga bu çäklendirmeleriň çagalarynyň geljekki ykballaryna hem täsir etjekdigini aýtdy: “Ýokardakylar [häkimiýetler] nirä seredýärler? Biz-ä bu düzgünlere haýrandyrys. Bular çagalaryň geljegine böwet bolýarlar. Bu kynçylyklary döwletiň özi döredýär”.
Türkmenistanyň resmi häkimiýetleri ýa-da habar serişdeleri daşary ýurtda okaýan türkmenistanly studentlere pul ugratmak bilen bagly girizilen täze çäklendirmeler, şeýle-de, olaryň duçar bolýan kynçylyklary barada häzirlikçe hiç bir maglumat bermediler. Degişli ýolbaşçylar bu barada Azatlyk Radiosyna-da kommentariý bermekden ýüz öwürdiler.


text:
Türkmenistanyň Rio de Janeirodaky Olimpia oýunlarynda iberen sportsmenleri esasy orunlara çykyp bilmediler.
16-njy we 17-nji awgustda türkmen sportsmenleri agyr atletika boýunça sport görnüşlerinde çykyş etdiler.
Eýsem Türkmen sportunyň taryhy olimpik medallara mynasyp bolmak bilen bagly nähili pursatlary başdan geçirdi, ýurduň altyn kümüş medala eýe bolan nähili sportsmenleri bar?
Azatlyk Radiosy bu barada atçylyk sporty boýunça tälim beriji türkmen atşynasy Geldi Kýarizow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Ýaňy-ýakynda Pakistanda bolan suw joşmasynda Çoor Kazi Abad obasynyň 80 ýaşly ýaşaýjysy bütin maşgalasyny diýen ýaly ýitirdi.
“Meniň maşgalamdan 13 adam öldi. Olaryň üçüsi – ogullarym, bäşisi – agtyklarym, aýalym hem gyzym, ikisi – gelinlerim, biri-de gyzymyň gaýyn enesi. Şonda alty sany sygrymyzy-da sil aldy” diýip, 80 ýaşly goja Gul Şirin aýdýar. “Biz ähli zadymyzy ýitirdik. Men hiç zatsyz galdym. Bu Allanyň emri bolsa gerek” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirýär.
Bu betbagtçylyk haçanda, 29-njy iýulda Swat jülgesindäki garyp obada güýçli ýagyşdan soňra suw joşanda boldy. Swat jülgesinde ýaşaýyş juda agyr. Geçen 80 ýylyň dowamynda ýurtda bolan suw joşmalar Swat we onuň golaýyndaky etraplara uly zyýan ýetirdi. Gul Şiriniň öýüniň ýakynyndaky köçeler, köprüler, myhmanhanalar weýran boldy. Sosial işgärleriň we ýerli ilatyň aýtmagyna görä, ýüzlerçe adam daglyk obalarda jülgede bolýan wakalaryň tomaşaçysy bolup galdylar. Olaryň köpüsi azyk we däri-derman ýetmezçiligi bilen ýüzbe ýüz.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Nawaz Han Swat jülgesine we oňa goňşy Hyber Pahtunhwa welaýatynyň etraplaryna sapar etdi. Onuň habaryna görä, köp ýerde diňe harabalyklar bar. Adamlar bary-ýogy 20 kilogram däne üçin pyýada ýa-da eşekli birnäçe sagatlap, käte bütin gije-gündiz ýol geçýärler. Ýerli ilat suw joşmalaryň ýüzlerçe adamyny alyp gidendigini we olaryň aglabasynyň jesediniň entek tapylmandygyny habar berdiler.
Pattan regionynda gurulýan bendiň howpsuzlygyna jogapkär 48 ýaşly Abdul Reşit gözüniň öňünde 59 adamyny suwuň alyp gidendigini aýtdy. “Suw juda güýçli geldi we iki minudyň içinde iki müň kwadrat metri geçdi. Biziň lagerimizi hem suw aldy. Şol güýçli gelen suw üç sany Hytaýly inženeri, üç sany howpsuzlyk ofiserlerini, bir işçini we 52 sany ýerli ýaşaýjyny alyp gitdi” diýip, Reşit aýtdy.
Kohistan etrabyndaky ýagdaý
Kohistan etrabynyň ýaşaýjysy Dost Muhammet garyndaşlarynyň 44-ni ýitirdi. 40 ýaşly kitaphanaçynyň sözlerine görä, suw joşmadan owal onuň obasynda 75 öý bardy. “Men hossarlarymyň 44-ni ýitirdim we olaryň jesetleri entegem tapylanok. Bularyň arasynda çagalar, ýaşlar we bir garry adam bardy. Olar meniň doganoglanlarym, ýegenlerim we beýleki garyndaşlarym” diýip, Dost Muhammet gürrüň berdi. Ol hökümetden ýa-da ynsanperwerlik kömegini edýän guramalardan ýardam gelmändigini sözüne goşdy.
Kohistan etrabynyň başga bir ýaşaýjysy 40 ýaşly Sohair bolsa özüniň azyk meselesinde goňşy obalara juda garaşlydygyny aýtdy. Hyber Pahtunhwa welaýatynyň hökümeti maliýe kömegine örän mätäçdigini habar berdi. Ol Pakistanyň merkezi hökümetiniň ähli ýardamy Penjab we Sinh welaýatlaryna edýändigini aýtdy. Bu regiona ynsanperwerlik kömegini edýänleriň we ýerli ilatyň pikiriçe, emele gelen weýrançylyk Pakistanyň hökümetiniň ýa-da Halkara jemgyýetçiligiň hasaplamalaryndan has köp.
Pakistanyň nagt pula suwsan ýerli häkimiýetleri halkara donorlaryň kömegini paýlaşmakda özara dawalaşýarkalar, suw joşmalaryň müňlerçe pidalary bir bölek çörege, sanlyja kilogram bürünje, nohuda we ganda garaşýarlar. Pakistandaky güýçli suw joşmada maşgala agzalarynyň köpüsini ýitiren 80 ýaşly goja Gul Şirin hem şolaryň biri.


text:
Eýran maýmynyň kosmosa uçurylyşynyň ikinji gezek üstünlikli bolandygyny yglan etdi.
Prezident Hassan Rohaniniň resmi websaýtynda habar berilişine görä, maýmyn ýeriň orbitasyna “Pajoheş” atly raketada uçurylypdyr. Bu sapar suwuk ýangyç ulanylypdyr. Maglumatda Fargam atly maýmynyň ýere diri dolanyp gelendigi barada habar berilýär. Emma bu synagyň haçan bolandygy barada habar berilmedi.
Tähran barlap bolmaýan tehnologik açyşlary barada yzygiderli yglan edýär. Şu ýylyň ýanwar aýynda Eýran orbita maýmyny uçuryp onuň diri gaýdyp gelendigini yglan edipdi. Emma bu synagyň üstünlikli bolandygyna şübhe bildirilipdi, sebäbi metbugatda eksperiment bilen baglylykda dürli maýmynlaryň suratlary peýda bolupdy.
Günbatar döwletleri Eýranyň tehnologiýa taýdan gazanýan ösüşlerini uzak distansiýalara niýetlenen raketalary döretmek üçin ulanyp bilmegine aladalanma bildirýärler.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda Milli Howpsuzlyk direktoratynyň binasyna janyndan geçen bombaçylar hüjüm etdiler.
Içeri işler ministriniň aýtmagyna görä, çarşenbe güni bolan şol hüjüm janyndan geçen alty sany bombaçy tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Kabulyň polisiýa ýolbaşçysy Aýob Salanginiň aýtmagyna görä, hüjümçileriiň biri özündäki partladyjy serişdesini ýarypdyr, emma galanlary özlerini partlatmazdan ozal howpsuzlyk güýçleri tarapyndan atylyp öldürilipdir.
Saglygy saklaýyş ministrligiň maglumatlaryndan çen tutulsa, şol wakada 30 töweregi adam ýaralanypdyr.
“Talyban” hereketiniň metbugat wekili Zabiullah Mujahid, amala aşyrylan bu hüjüme öz toparynyň jogapkärdigini aýtdy.


text:
Ukrainanyň ÝB bilen Assosasiýa yalalşygynyň baglaşylmagyny goldaýan protestçiler Kiýewiň esasy hökümet binasynyň golaýynda polisiýa bilen çaknyşdylar.
Habar gulluklarynyň maglumatyna görä, gürrüňi edilýän binanyň golaýynda 1 müň töweregi protestçi prezident Wiktor Ýanukowiçiň yzyna dänmegi we şu hepde Ýewropa Bileleşigi bilen söwda hem-de syýasy pakta gol goýmagyna basyş etmek üçin ýygnanypdyr. Duşenbe güni bu binada ýurduň hökümeti ýygnanyşýar.
Wakada protestçiler binany goraýan polisiýa käbir jisimleri zyňdylar we polisiýa hem olara göz ýaşardyjy gazyny ulanyp, gaýtawul berdi.
Kiýew polisiýa departamentiniň berýän maglumatyna görä, protestçiler şäheriň merkezindäki Hrýuşýowskiý köçesinden ulaglaryň geçmegini böwetläpdirler, ýöne soňra olar pyýada ýola tarap geçirilipdir.
Muňa garamazdan, Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow öňümizdäki hepdäniň başynda geçiriljek ÝB-Ukraina sammitinde Kiýewiň ÝB bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmagy mümkin diýdi.


text:
Biznesmen we maýadar Dmitriý Şumkow 4-nji dekabrda Moskwadaky ofisler toplumynda öli tapyldy.
Ol 2012-nji ýylda Orsýetde Ýylyň ýuristi bolupdy.
2012-nji ýylda rus prezidenti Wladimir Putiniň gaýtadan prezident saýlanmagynda roly bolan Şumkow Federasiýa Diňi jaýlar toplumynda, kaşaň kwartirada özüni asan ýagdaýda tapyldy.
Şaýatlar onuň öli tapylmazyndan biraz öň binada görlendigini we hiç hili galagoplugynyň duýulmandygyny aýdýarlar.
Şumkow 1972-nji ýylda Sarapulda doglan. Ol 1990-njy ýyllarda federal prokuratura edarasynda işledi we soňra kanunçylyk firmasyny döretdi.
Şumkowyň dürli maýadarlyk proýektlerinde paýy bar.


text:
Türkiýe bilen Ermenistan diplomatik gatnaşyklaryny ýola goýmak ugrunda hereket edip başladylar. Bu barada düýn 31-nji awgustda ýörite bilelikdäki beýanata gol çekildi.
Bu dokumentde iki tarap hem 6 hepdäniň içinde öz ýurtlarynda maslahat geçirip, soňra diplomatik gatnaşyklaryny ýola goýmak üçin iki protokola gol çekjekdikleri aýdylýar. ABŞ bu habary hoşallyk bilen garşy alyp, iki ýurdyň hökümetleri bilen hem ýakyn işleşmäge taýýardygyny mälim etdi.
Türkiýe 1991-nji ýylda Ermenistanyň garaşsyzlygyny ilkinji bolup ykrar eden ýurtlaryň biri boldy. Ýöne bu iki ýurt hiç haçan diplomatiki gatnaşyk gurmady we olaryň bilelikdäki serheti 1993-nji ýyldan bäri ýapyk dur.


text:
Adam hukuklaryny goraýan topar özbek häkimiýetleriniň bir žurnalisti 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edendigini aýdýar.
Ezgulik hukuk toparynyň başlygy Abdurahman Taşanow žurnalist Dilmurod Saýidiň Samarkant welaýatynyň Toýlok etrap sudy tarapyndan türmä basylandygyny aýtdy. Saýid suduň jemleýji güni eden çykyşynda özüniň bigünädigini aýtdy. Onuň bu sözleri internetde ile etirildi.
Biraz öň ol bu jenaýat işiniň ar alyşdygyny, sebäbi özüniň birnäçe ýyl bäri ýerli häkimietleri tankytlap gelendigini aýtdy. Saýid 22-nji fewralda Samarkantda bir firmanyň işgärinden gorkuzyp pul almakda güman edilip tutuldy.


text:
11-nji sentýabrda Duşenbede Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasynyň iki günlük sammiti başlandy. Gazagystany, Gyrgyzystany, Orsýeti, Täjigsitany, Özbegistany we Hytaýy öz içine alýan guramanyň ýokary derejeli bu maslahaty Kremliň Ukrainadaky krizisiň daşynda Günbatar bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşyp, öz ünsüni Aziýa gönükdiren wagtyna gabat gelýär.
Eýranyň we Mongoliýanyň liderleriniň Duşenbedäki sammitiň dowamynda Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň agza döwletleri bilen duşuşyk geçirmegine garaşylýar. Eýran we Mongoliýa, Pakistan, Hindistan we Owganystan bilen bilelikde gurama synçy statusynda gatnaşýarlar.
Şu ýylky sammitiň gün tertibiniň Owganystandan halkara goşunlarynyň çykarylmagy bilen baglylykda regional howpsuzlygy meselesini öz içine almagyna garaşylýar.


text:
Aşgabat, 29-njy ýanwar. «Türkmenportal».
2010-nji ýyl – Döwlet durmuş ätiýaçlandyrylyşyň düzümini kämilleşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Oňa laýyklykda, Döwlet durmuş ätiýaçlandyrylyşyna geçirilýän hasaplaryň we tölegleriň Düzgüni tassyklanyldy.
2000-nji ýyl – Las-Wegasyň kazinosynda ofisiant Sintiýa Jeý “Bir elli garakçy” awtomatynda 35 million dollar (dünýäde oýun awtomatlarynda gazanylan iň uly utuş) utdy.
1960-nji ýyl – ilkinji emeli böwrek döredildi.
1927-nji ýyl – Angliýada ilkinji gezek wanna otaglary bolan myhmahanalar peýda boldy.
1919-nji ýyl – ABŞ-nyň kongresi Konstitusiýa spirtli içgileri öndürmäge, daşamagy we satmagy gadagan edýän XVIII düzediş girizdi.
1896-nji ýyl – amerikaly fizik E. Grubbe dünýäde ilkinji bolup düwnük keseline garşy radioaktiw şöhläni ulandy.
1856-nji ýyl – Beýik Britaniýanyň şa zenany Wiktoriýa ýurduň iň ýokary harby sylagyny — “Wiktoriýanyň haçyny” döretdi.
1804-nji ýyl – Gündogar Ýewropanyň iň baýry ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan Harkowyň W. N. Karazin adyndaky milli uniwersitet açyldy.
1710-nji ýyl – Russiýa imperiýasynda imperator Pýotr I-iň permany bilen rus raýat alfawiti ulanyşa girizildi. Buthanalar häli-häzirem köne slawýan alfawitinden peýdalanýarlar.
1635-nji ýyl – kapdinal Rişelýe Fransiýanyň ylymlar akademiýasyny esaslandyrýar.
1616-nji ýyl – gollandiýaly deňiz syýahatçylary Ý. Lemer bilen W. Shauten Günorta Amerikanyň iň günorta nokadyna — Gorn burnuny açdylar.
Moldowa. Prokuratura işgärleriniň güni.
Ukraina. Ýangyn goragy işgärleriniň güni.


text:
Ýewropa Bileleşigi Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady iş başyndan çekilmäge çagyrdy hem onuň režimine garşy täze sanksiýalar bilen haýbat atdy.
Assadyň häkimiýetden gitmegi Siriýada syýasy reformalary geçirmäge mümkinçilik döreder diýip, Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri düýn Lýuksemburgda geçiren duşuşygynda bellediler.
Bileleşigiň bu baradaky beýannamasynda Siriýanyň oppozisiýasynyň ýeke-täk syýasy platformany işläp düzmäge ýykgyn etmesi gutlanýar hem-de ilkinji oppozision birleşigi, ýagny, Siriýanyň milli geňeşini döretmegiň möhümdigi nygtalýar.


text:
Ýakyn Gündogar ekspertleriniň aýtmagyna görä, Ysraýyl bilen Hamasyň arasyndaky zorluklaryň gaýtadan möwjemeginiň sebäbi – Hamasyň dolandyryjy gurluşynyň üýtgemegine getiren wakalar we bu toparyň regional güýçler bolan Siriýa, Eýran, Müsür we Ysraýyl bilen gatnaşyklarydyr.
YSRAÝYL WE YSRAÝYLYŇ HÖKÜMETI
Ysraýylyň Gaza urýan deňiz we howa zarbalarynyň yglan edilen maksady Palestinanyň yslamçy topary Hamasyň Ysraýylyň günortasyna tarap raketa atmagynyň öňüni almakdyr. Ysraýyl özüni harby çäreleriniň Hamas tarapyndan dolandyrylýan Gazadan her gün diýen ýaly atylýan raketalara kanuny gaýtawuldygyny aýdýar.
PALESTINA: HAMAS WE FATAH
Hamasyň tarapdarlary bu topara Iordan derýasynyň günbatar kenaryndaky we Gazadaky Palestinanyň territoriýalaryny Ysraýylyň basyp almagyna garşy kanuny hereket hökmünde garaýarlar.
1987-nji ýylda döredilen Hamas, özüniň düzgünnamasyna görä, Ysraýylyň ýok edilmegine ygrarly bolup galýar. Hamasyň resmileri, eger-de Ysraýyl özlerini ykrar etmese, onda Ysraýyly hem ykrar etmejekdiklerini aýdýarlar.
Hamas 2006-njy ýylda Palestinada geçirilen parlament saýlawlarynda ýeňiş gazandy. Emma ýeňiş bu topar bilen Fatahyň arasyndaky dartgynlylygy ýokarlandyrdy. Fatah Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbasyň Iordan derýasynyň günbatar kenaryny dolandyrýan dünýewi milletçi partiýasydyr.
SIRIÝA WE ASSADYŇ REŽIMI
Palestina boýunça ekspert Hüseýin Ibiş Hamasyň daşarky ýaranlygyna täsir eden üýtgeşme hökmünde Siriýadaky gozgalaňlary görkezýär. Hamasyň dolandyryjylarynyň Eýran we Siriýa bilen ýakyn gatnaşyklary bardy, olaryň Damaskda edarasy hem ýerleşýärdi. Emma ýakynda Ibişiň "Foreign Policy" neşirinde ýazmagyna görä, Hamas Başar al-Assadyň režiminiň gozagalaňçylara edýän sütemine garşy çykyp ugrandan soň, Siriýanyň hökümeti bilen Hamasyň arasyndaky gatnaşyklary “doly çökdi”. Netijede, Hamasyň Politbýurosy Damasy terk etdi.
EÝRANYŇ PREZIDENTI MAHMUD AHMEDINEJAD
Siriýada Assadyň režiminiň esasy ýarany bolan Eýran hem ençeme ýyl bäri Hamasa goldaw berip gelýär. 2010-njy ýylda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Hamasy Palestinanyň halkynyň hakyky wekili diýip atlandyrdy. Bu bolsa Palestinanyň Fatah toparynyň gaharyny getirdi. Fatah Eýrany Palestinanyň halkyny bölmäge synanyşmakda aýyplady.
LIWAN WE HIZBULLAH
Liwanda Hizbullahyň lideri Hasan Nasrallah arap döwletlerini Hamasa goldaw bildirmäge we öz serhetlerini çaknyşyklardan gaçan palestinaly bosgunlara açmaga çagyrdy. Nasrallah arap liderlerini Gazadaky palestinlere has köp goldaw bermeýänlikde hem tankytlady. Ol Ysraýylyň Siriýadaky graždanlyk urşundan peýdalanyp, Gaza hüjüm edýändigini hem aýtdy.
MÜSÜR WE PREZIDENT MUHAMMED MÜRSI
Gazadaky çaknyşyk Müsüriň täze saýlanan yslamçy prezidenti Muhammed Mürsini kyn ýagdaýda goýýar. Müsür özüniň harby pudagyna Amerikanyň millionlarça dollarlyk kömegini, şeýle hem ykdysadyýetine Saud Arabystanynyň we Bütindünýä banky ýaly guramalaryň goldawyny aljak bolsa, onda Birleşen Ştatlar bilen arasyny gowy saklamaly. Emma sünni musulmanlaryndan bolan Mürsi Gaza çaknyşygyna goşulyşmak barada Müsüriň halkynyň çagyryşlary bilen hem ýüzbe-ýüz bolup dur.
KATAR
Katar Birleşen Ştatlaryň ýaranydyr, ol mundan öň Ysraýyl bilen hem käbir gatnaşyklary ýola goýupdy. Emma Ysraýyl bilen çakynykda Katar Hamasa goldaw berip başlandan soň, gatnaşyklar ýaramazlaşyp başlady. Oktýabr aýynda Kataryň emiri Şeýh Hamad bin Halifa al-Tani Gaza sapar edip, 2007-nji ýylda Hamas Gazany eýeläni bäri bu ýere sapar eden ilkinji döwlet baştutany boldy.
ARAP LIGASY
Baş sekretar Nabil al-Arabiniň ýolbaşçylygyndaky Arap ligasy Ysraýyl bilen Hamasyň arasynda ot açyşlygyň bes edilmegi boýunça Müsüriň tagallalaryny goldady. Şeýle hem Arabi palestinalylara garşy “Ysraýylyň agressiýasyny” ýazgaryp, “bu agressiýa garşylyk körkezmegi we gabawy döwmegi”, 2007-nji ýylda Gaza garşy ýola goýlan ykdysady petigi aradan aýyrmagy wada berdi.
TÜRKIÝE
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan hem palestinalylar bilen Ysraýylyň arasynda dessine ot açyşlygyň bes edilmegine çagyrdy. Ol Ysraýylyň Gaza garşy ykdysady embargosynyň “tapgyrlaýyn ýatyrylmalydygyny” we 90 günüň dowamynda ýaraşyk gepleşikleriniň ýola goýulmalydygyny aýtdy. Duşenbe güni ol has ýiti çykyş edip, Gaza hüjümleri sebäpli Ysraýyly “terrorist döwlet” diýip atlandyrdy.
BIRLEŞEN ŞTATLAR
Birleşen Ştatlar bigünä ysraýyllylaryň we palestinalylaryň ölümine we ýaralanmagyna gynanç bildirip, Gazada zorluklaryň ýüze çykmagynda Hamasy aýyplady. 18-nji noýabrda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ysraýylyň Gazadan atylýan raketalardan özüni goramak hukugyny doly goldaýandygyny, emma Gaza krizisiniň Ysraýylyň harby çäreleri “möwjemezden” çözülmeginiň “has gowy” boljagyny aýtdy. Obama Ysraýylyň territoriýasyna Hamas tarapyndan atylan raketalaryň krizisiň “gižželeýji wakasy” bolandygyny aýtdy.
BMG-NIŇ HOWPSUZLYK GEŇEŞI
Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Hamas bilen Ysraýylyň arasyndaky zorluklaryň bes edilmegine çagyrdy, emma häzire çenli bu ugurda hiç hili çäre görmedi. Arap wekilleri Howpsuzlyk Geňeşini Ysraýylyň hüjümlerini ýazgarmaga çagyran hem bolsa, Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs: “Hamasyň we beýleki terrorçy guramalaryň Ysraýylyň halkyna garşy ýola goýan zorlugyny aklara sebäp ýok” diýdi. BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun “Ysraýylyň günortasyndaky we Gazadaky zorluklaryň gaýgylandyryjy derejede ýokarlanmagy we ýagdaýlaryň mundan hem beterleşmeginiň öňüni almaga zerurlyk” barada beýanat ýaýratdy. Ol Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu we Müsüriň prezidenti Muhammed Mürsi bilen hem gürleşdi.


text:
Anna güni Amerikadaky «Ermenileriň milli komiteti» atly gurama Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjandaky ilçisiniň wezipesine hödürlenen Matýu Braýzanyň kandidaturasyna täzeden ünsli garamaklyga çagyryş etdi.
Amerikadaky «Ermenileriň milli komiteti» atly guramanyň başlygy Aram Hamparýan Matýu Braýzanyň bu wezipä bellenmegi bilen bagly alada bildirmek üçin belli bir esaslaryň bardygyny aýtdy. Hususan-da, ol Matýu Bryzanyň mundan ozal dürli hili wezipelerde Kawkaz regiony boýunça meselelerde özüni professional derejede iş başaryjy adam hökmünde görkezip bilmändigini öňe sürdi.
Matýu Braýza soňky ýyllar Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewropa we Ýewraziýa meseleleri boýunça orunbasarynyň kömekçisi hem-de ÝHHG-niň Minsk toparynyň egindeş başlyklaryndan biri hökmünde iş alyp barypdy.


text:
Germaniýanyň Lufthansa howaýollarynyň pilotlary gepleşikleri gaýtadan başlamaga razylyk bildirdi we pilotlaryň bir gün dowam eden iş taşlaýyşy togtadyldy.
Lufthansa howaýollary we pilotlar guramasy tarapyndan ýaýradylan beýanatda, iş taşlaýyşyň gijaniň ýaryndan başlap togtadylanlygy we gepleşikleriň başlanjakdygy aýdylýar.
9-njy marta çenli hiç hili goşmaça aksiýa gurnalmajakdygy hem habar berildi.
Pilotlaryň “Cockpit Association” atly topary Frankfurtyň senagat meseleleri boýunça sudynda iki sagat dowam eden diňlenşikden soňra şeýle karara gelnenligini habar berdi.


text:
Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasynyň Adam gynalmagyna garşy komitetine berýän hasabatyna gabatlap, adam hukuklaryny goraýjy toparlar 21-22-nji noýabr aralygynda Ženewada geçýän maslahata özleriniň alternatiw hasabatyny hödürlediler.
Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlyk we Adam hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy guramalarynyň taýýarlan bilelikdäki hasabatynda, Adam gynamalaryna garşy Konwensiýasynyň Türkmenistandaky berjaý edilişi bilen baglylykdaky meseleler gozgalýar.
Hasabatda 2012-nji ýylda Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine gynamalara garşy maddanyň girizilendigine garamazdan, onuň iş ýüzünde berjaý edimeýändigine üns çekilýär. Hasabatyň awtorlary Türkmenistanda adam gynamalary bilen baglylykda dowamly habarlar gelip gowuşsa-da, ýurtda munuň bilen baglylykda hiç hili işiň gozgalmandygyny aýdýarlar.
21-nji noýabrda ýaýradylan hasabatda BMG-niň ýörite reportýorlarynyň Türkmenistana baryp görmek baradaky ýüz tutmalarynyň onlarçasynyň jogapsyz saklanýandygy hem bellenilýär. Türkmen hökümetiniň Adam hukuklary boýunça 2016-2020-nji ýyllar üçin kabul eden Milli maksatnamasynda ýörite reportýorlaryň çagyrylmagy göz öňünde tutulýan bolsa-da, BMG-niň ýörite reportýory ýurtda soňky sapar – 2008-nji ýylda bolupdy.
Adam hukuklary boýunça türkmen inisiatiwasy türkmen häkimiýetleriniň ýurduň daşyna maglumatlaryň çykmagynyň öňüni almak ugrundaky tagallalaryny möwjedendiklerini, netijede daşary ýurt habar serişdeleri, graždan aktiwistleri we hökümetiň tankytçylary bilen hyzmatdaşlyk edýänlere basyşlaryň artdyrylandygyny nygtaýar.
Türkmenistan adam gynalmagyna we beýleki ýowuz, gazaply daraşmalara, kemsidiji çemeleşmelere ýa-da jezalara garşy konwensiýany tassyklan ýurt hökmünde, bu komitete yzygiderli hasabat bermeli. Ol Konwensiýany 1999-njy ýylda kabul edenden soňra, ilkinji sapar 2011-nji ýylda hasabat beripdi.
Türkmenistanyň bu gezekki hasabaty Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa professionallyk işi bilen baglylykda, nämälim adamlar tarapyndan hüjüm edilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Şeýle-de, halkara hukuk toparlarynyň, şol sanda BMG-nyň işçi toparynyň çagyryşlaryna garamazdan, türkmen häkimiýetleri Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewi tussag edileli bäri daşarky dünýäden üzňelikde saklaýar.


text:
NATO-nyň berýän maglumatyna görä, gurama Russiýanyň dört sany uruş uçarynyň Ýewropa Bileleşiginiň serhetleriniň golaýyndaky halkara howa giňişliginde “ähmiýetli harby uçuşlary amala aşyrýandygyny” yzarlap, hasaba alypdyr.
NATO-nyň Monsdaky “SHAPE” harby ştaby Belgiýada beren maglumatynda: “Ähmiýetli bu rus uçuşlary Ýewropanyň howa giňişliginde adatdan daşary howa hereketleriniň amala aşyrylýandygyny aňladýar” diýdi. Guramanyň beren maglumatyna görä, howa uçuşlaryny amala aşyrýan uçarlaryň arasynda strategik bombalaýjy, söweşiji samolýotlar we uçarlara ýangyç guýujylar bar eken.
Gürrüňi gidýän bu rus harby uçarlary 28-29-njy oktýabrda Baltik deňzinde, Demirgazyk deňzinde, Atlantik ummanynda we Gara deňizde hasaba alnypdyr.
Russiýanyň bombalaýjy uçarlary halkara howa giňişliginiň günortasyndan Portugaliýanyň we Ispaniýanyň günbataryna çenli uçdy. Norwegiýanyň, Britaniýanyň, Portugaliýanyň, Germaniýanyň, Daniýanyň we Türkiýäniň uruş uçarlary rus uçarlaryny kesgitlemäge synanyşdylar.
Russiýa Ukraina goşulyşany bäri NATO bilen Russiýanyň arasyndaky gatnaşyklar Sowuk uruş döwründen bäri ilkinji gezek ýiti derejede dartgynlylaşdy.


text:
Birleşen Ştatlar, aýdylmagyna görä, ýaranlarynyň Orsýetiň Ukrainadaky hereketlerinden rahatsyzlygyny kemeltmek üçin, Gündogar Ýewropa agyr harby enjamlary ýerleşdirmegi planlaşdyrýar.
«New York Times» gazetiniň 13-nji iýunda ABŞ-nyň we ýaran ýurtlaryň resmilerine salgylanyp ýazmagyna görä, Birleşen Ştatlar «söweş tanklaryny, pyýada goşunyň söweş maşynlaryny we beýleki agyr ýaraglary, 5 müň çemesi esgeri birnäçe Baltika we Gündogar Ýewropa ýurtlarynda ýerleşdirmäge taýýar».
Sowuk uruşdan bäri iň pes dereje
Amerikan gazetiniň ýazmagyna görä, eger-de bu teklip goldanylsa, Birleşen Ştatlaryň Sowuk uruş gutaraly bäri ozal bir zaman Sowet täsirinde bolan ýurtlarda, Gündogar Ýewropada NATO-nyň agzalygyna täze giren döwletlerde ilkinji gezek agyr harby enjamlary ýerleşdirdigi bolar.
Şeýle-de gazet Pentagonyň bu ugurdaky mümkin bolan göçüminiň Waşington we NATO tarapyndan Orsýetiň Ýewropa mümkin bolan «agressiýasyny togtatmakda» eden işleriniň arasynda iň görnükli çäreleriň biri boljagyny ýazýar.
Polşanyň Goranmak ministrligi 14-nji iýunda öz ýurdunyň Birleşen Ştatlar bilen amerikan harby enjamlarynyň depolaryny Polşada ýerleşdirmek hakynda gepleşik geçirýändigini aýtdy.
Mundanam başga, ministrlik twitterde goranmak ministri Tomaş Simoniaga geçen aý, Waşingtonda saparda bolanda, depolary ýerleşdirmek kararynyň basym kabul ediljegine kepillik berlendigini ýazdy.
Soňky bir ýylda, Orsýet 2014-nji ýylyň martynda Krym ýarymadasyny anneksiýa edeninden soň, hamala, Moskwanyň gündogar Ukrainadaky konflikte gatnaşygy sebäpli, Moskwa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklar Sowuk uruş döwründen bäri iň aşaky derejesine düşdi.
Kiýew-Moskwa çatrygy
Kiýew, NATO we Günbatar hökümetleri Orsýeti gündogar Ukrainadaky Moskwa tarapdar separatistleri goldamakda, olara ýarag, adam kömegini we tälim bermekde aýyplaýarlar. Olar munuň Kiýewiň Günbatara tarapdar hökümetini ysgyndan gaçyrmak üçin edilýändigini aýdýarlar.
Kreml bu aýyplamalary ret edýär we, artyp barýan subutnamalara garamazdan, Orsýetiň harbylarynyň Ukrainadaky konflikte gatyşmaýandygyny tekrarlaýar.
«The Times» NATO-nyň ozalky umumy komandirine, dynç alşa çykan admiral Jeýms G.Strawdise salgylanyp, Gündogar Ýewropa agyr harby enjamlary ýerleşdirmegiň «ynjalykdan gaçan ýaranlary» köşeşdirmek jähtinden «örän saldamly syýasat çalşygydygyny» ýazýar.
Pentagon bu makala baradaky soraga jogap berip, «Birleşen Ştatlaryň harbylary soňky birnäçe ýylda, NATO ýaranlary we biziň partnýorlarymyz bilen tälim, maşk geçirmek üçin, enjamlaryň ýerini çalşyrmagy ýygjamlaşdyrdy» diýdi.
"ABŞ harbylary bu enjamlary nirede ýerleşdireňde has gowy boljagyna biziň ýaranlarymyzyň konsultasiýalary esasynda gaýtadan seredýär» diýip, polkownik Stiw Woren (Steve Warren) aýtdy.
Ýöne ol entek enjamlaryň ýeriniň üýtgediljegi ýa-da nirä göçüriljegi barada karara gelinmändigini hem sözüne goşdy.
«The Times» Pentagonyň teklibiniň entek ABŞ-nyň goranmak sekretary Aşton Karter we prezident Barak Obama tarapyndan hem tassyklanmalydygyny ýazýar.
NATO-nyň goranmak ministrleriniň şu aýyň aýagynda Brýusselde toplanmagyna garaşylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Moskwa Kiýewi Ýewropa Bileleşinden arany açmaga höweslendirmek üçin 2013-nji ýylda oňa 3 milliard dollar karz pul berende, ukrainlaryň köpüsi muňa awy gatylan içgi we prezident Wiktor Ýanukowiçden dynmak üçin ýene bir esas hökmünde garapdylar.
Olar bu peşgeşiň nähili howpludygyny indi görýärler. Sebäbi Orsýet Ukraina tölemeli wagty, ýagny dekabrda bu karzy tölemese, Halkara pul fondunyň Ukraina karz pul bermesiniň öňüne böwet basjak diýip haýbat atýar.
3 milliard dollar Kiýewi Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa ylalaşygyna gol çekmekden saklap, Orsýetiň öz regional söwda bileleşigine goşulmagy üçin niýetlenen 20 milliard dollaryň birinji bölegidi. Ýöne 2013-nji ýylyň dekabrynda birinji bölek berlip, öten ýyl Ýewromaýdanda geçen protestler netijesinde Ýanukowiç ýurdy terk edensoň, 20 milliardyň galan böleginiň berilmegi durzuldy.
Kredit
Şondan bäri iki ýurduň aragatnaşygy üzlem-saplam bolsa-da, Ukraina bu kreditiň prosentini dowamly töläp geldi. Ýöne Moskwa indi berlen bu karzy Ukraina mundan beýläk-de basyş etmek üçin gural edinip ulanmagyň ýollaryny tapana meňzeýär. Özi-de edil şu wagt Kiýew Orsýetiň Krymy basyp almagyndan, ýurduň gündogar böleginde Moskwa tarapyndan goldalýan separatistlerden, şeýle hem öz ykdysady güýjüniň bäşden birini ýitirmeginden ejir çekýärkä.
Orsýetiň öz algysy meselesinde edýän basyşy, Ukrainanyň ýolbaşçylarynyň aýtmagyna görä, ýurduň 72 milliard dollarlyk bergi ýüküni ýeňletmäge synanyşýan wagtyna gabat gelýär. Bu ýurduň ykdysadyýetini durnuklylaşdyrmak üçin Halkara pul fondy tarapyndan düzülen bir planyň çäginde ýaňy awgust aýynda bir topar kreditorlar algylarynyň bir bölegini geçip, 19 milliardlyk bergini 15.5 milliard dollara getirdiler. Emma Moskwa öz beren karz puluna bir döwlet tarapyndan beýleki döwlete berlen kredit diýip garaýandygyny aýtdy. Şol sebäpden bu kredit Ukrainanyň bergisini azaltmak baradaky gepleşiklere girenok.
Orsýetiň haýbaty
Orsýetiň bu haýbaty gury haýbat däl. Sebäbi hem Moskwa hem-de Kiýew Halkara pul fondunyň agzasy. Institusiýanyň düzgünleri boýunça ol bir agza özüniň beýleki agza bolan bergisini wagtynda tölemese, oňa täze kredit berip bilenok. Bar bolan kredit programmalarynyň çäginde goşmaça serişde bölegini-de goýberip bilenok. Ukrainanyň bolsa, eger ol Halkara pul fondundan kredit alyp bilmese, maliýe işi batýar. Sebäbi ony häzir ony saklaýan - bu guramadan gelýän pul.
Halkara pul fondunyň bu dawa boýunça entek gelen belli bir karary ýok. Orsýetiň beren karzy döwletara, ýagny Moskwanyň aýdyşy ýaly, resmi kreditmi ýa-da Kiýewiň suratlandyryşy ýaly söwda kreditimi, fond bu babatda entek karar kabul edenok.
Onuň bu gümürtiklige näme jogap berjegini öňünden çaklamak kyn. Käbir ekspertleriň bellemegine görä, fonduň Ukrainanyň bergi ýüküni ýeňletmek maksadyna ýetmegi üçin iň gowy ýol - Moskwa bilen ikiçäk gürleşip, onuň karzyň doly tölenmegini talap etmän, algysyny az-kem aşaklatmak hakda Kiýew bilen gepleşik geçirmegini gazanmak.
Kommentatorlar
Mark Weidermaier Birleşen Ştatlarda Demirgazyk Karolina uniwersitetiniň professory. Ol şeýle diýýär: "Halkara pul fondy bu işiň ýol almagy üçin etmeli zatlarynyň biriniň özüniň bu karza nähili garaýandygyny näbelli edip goýmakdygyny bilýändir. Halkara pul fondunyň muňa resmi kredit hökmünde garaýandygy we Orsýete Halkara pul fondunyň serişde goýbermegine weto goýmaga ýol berýändigi barada orslarda şek-şübhe bolmasa, näme hakda bbolanda-da, olaryň gürleşmegi üçin hiç bir sebäp ýok".
Beýleki kommentatorlar bolsa fond Ukrainany bergilerini doly tölemäge itermeli. Şeýdilse, Kiýewe basyş etmek üçin gural bolup duran mesele çözler diýýärler.
"Orsýet Halkara pul fondunyň Ukrainanyň bergisini ýeňletmek üçin işe girizen operasiýasy bilen hiç haçan ylalaşmaz. Meniň pikirimçe, iň soňunda Halkara pul fondy Ukraina bergisini doly tölemelidigini aýdar. Orta ýa uzak möhletli perspektiwadan garanyňda bu Ukrainanyň öz bähbidine bolsa gerek" diýip, Beýik Britaniýadan Nottingham uniwersitetiniň ykdysady geografiýa boýunça professory Adam Swain aýdýar.


text:
Eýrana “Boeing 747” kysymly uçarlaryň satylmagynda dildüwşük edenligi üçin bir kompaniýa 2 million dollara barabar jerimä höküm edildi. Şeýle-de şol firma bäş ýyl boýunça göz astynda tutular.
Bu höküm düýn ABŞ-nyň federal sudýasy tarapyndan çykaryldy. Bu ýerde britaniýaly bir kompaniýa degişli “Bally Aviation” atly firma hakda gürrüň edilýär.
Sudyň çykan kararynda “Bally Aviation” atly firma 2007-nji we 2008-nji ýyllarda 747 kysymly üç uçaryň ABŞ-nyň hökümetinden rugsat alynman Eýrana eksport edilmeginde dildüwşük edenlikde aýyplanýar.
“Bally Aviation” atly şol firma bu aýyplamalary fewral aýynda boýun alypdy.


text:
Soňky günler Türkiýäniň metbugatynda bu ýurtda ýaşaýan türkmenistanly migrantlaryň jenaýatçylykly hereketleri barada birnäçe habar peýda boldy.
Elbetde, mundan öňem şeýle habarlar çykýardy. Galyberse, Orsýet, Ukraina, Belarus ýaly öňki sowet respublikalarynda okaýan, işleýän türkmenistanlylaryň hem jenaýatda tutulyşy barada şol ýurtlaryň metbugatynda habarlar çykýar.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistanyň metbugatynda ýurt içinde we daşynda türkmen raýatlarynyň gatnaşmagynda edilýän jenaýatlar barada yzygider we ýeterlik maglumatlar berilmeýär.
Eýsem, Türkiýä baran migrant türkmenleriň atlary näme sebäpden jenaýat habarlaryna köp düşýär we bu ýagdaý ol ýerde ýaşaýan we işleýän, okaýan türkmenistanlylarda nähili pikir-garýyşlary ýa-da soraglary döredýär?
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sanynda, Türkiýede ýaşaýan zähmet migrantlary Arzuw, Öwez, Rozybaý dagynyň gatnaşmagynda, Türkiýedäki türkmenistanlylar we jenaýat barada pikir alşylýar.
Bu söhbeti diňläp, sizi hem öz pikir-garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Bir gyrgyz obasynyň ilaty Siriýadaky jeňçiler bilen gatnaşykda aýyplanýan maşgalany obadan kowmak isleýär.
Günorta-gündogar Gyrgyzystanda ýerleşýän bir gyrgyz obasynyň ýerli geňeşi, jeňçiler bilen gatnaşykda aýyplanýan maşgalany kowjak bolýarlar. Olaryň aýtmaklaryna görä, agzalýan maşgaladan azyndan bir erkek kişi Siriýadaky yslamçy jeňçileriň hataryna goşulypdyr.
Jemgyýetçilik esasyndaky ýerli ýolbaşçy Atahan Danikulow Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna Mahmudowlaryň maşgalasyny geçen aýlarda Jalal-Abad welaýatynyň Kazhar obasyndan iki gezek zor bilen göçürjek bolandyklaryny, ýöne munuň başa barmandygyny gürrüň berýär.
Sany ýüz elliden gowrak bolan bu obanyň ilaty geçen hepde Muhmudowlaryň garşysyna arza gol çekdiler. Ýerli ýolbaşçy olaryň maşgala agzasynyň daşary ýurtda söweş tilsimlerini öwrenýändigini aýdyp, munuň oba ilatyna howp salyp biljekdigini öňe sürýär.
Käbir resmileriň, suduň karary bolmazdan zor bilen göçürmegiň mümkin däldigini aýtmagyna garamazdan, ýerli Geňeş obalylaryň 23-nji aprelde belli boljak öz kararyna garaşýar.
Jalal-Abad polisiýasynyň aýtmagyna görä, Mahmudowlaryň maşgalasyndan 20 ýaşlaryndaky we öň medresede okan biri 2015-nji ýylda yslamçy jeňçilere goşulypdyr. Bir rus habar agentliginiň tassyklanmadyk maglumatyna görä, ol oglan eýýäm söweşde ölüpdir.
Ýaş oglanyň ejesi Mawlýuda Şaripowa geçen ýylyň maý aýynda öz adamsyna, ýagny 52 ýaşly Haýrulla Mahmudowa ogullarynyň gözleginde Türkiyä gidýändigini aýdypdyr.
Mawlýuda obadaky goňşularynyň öýkesiniň, maşgalanyň öz ogullaryny yzyna gaýtaryp getirmek bilen bagly gümürtik gürrüňler sebäpli dörändigini aýdýar.
Mawlýuda Şaripowa birnäçe aý şondan soň Haýrullanyň hem Gyrgyzystandan çykyp gidendigini aýdýar. Mawlýudany bolsa, haçan-da ol iki gyzydyr iki agtygy bilen obadan çykyp, Haýurllanyň ýanyna gitmek üçin Oş welaýatynyň halkara aeroportundan Türkiýä uçjak bolup durka polisiýanyň özlerini tussag edendigini gürrüň berýär.
Aýtmaklaryna görä, Şaripowa dagy soňra ikinji gezekde Türkiýä Moskwanyň üsti bilen uçup bilipdirler, emma welin, Türkiýä baranlarynda türk häkimiýetleri olary Gyrgyzystana, yzyna deport edipdir.
Mawlýuda Şaripowa geçen ýyl Türkiýeden gaýdyp geleninden soň, ol “Adamym öz dosty Ruslan bilen Türkiýä gitdi. Üç aý soňra Ruslan meniň bilen habarlaşyp, adamymyň meni öz ýanyna çagyrýandygyny aýtdy. Ol maňa adamymy iň soňky gezek görüp biljekdigimi aýtdy. Soň menem gorkup, gyzlarymy we agtyklarymy öz ýanym bilen alyp gitdim” diýip, Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna gürrüň berdi.
Türkiýeden gaýdyp geleninden soň oňa adamsyndan hat gelipdir. Adamsy oňa hemme zadyň gowudygyny we köp daşaryk çykma diýip sargapdyr.
Obada bolmadyk döwürleri goňşulary Mahmudowlar gorkuly işler bilen meşgullanýandyr diýip güman edipdirler.
“Ol maşgalanyň agzalary Türkiýede alty aý tälim alansoňlar, yzlaryna gelseler biziň ýaşlarymyzyň hem beýnisini ýuwmana çalşarlar öýdüp gorkýarys” diýip, jemgyýetçilik esasyndaky ýerli ýolbaşçy Atahan Danikulow Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Maşgalanyň garşysyna sud işi gozgalmady. Ýöne dekabr aýynda Kazhar obasynyň we goňşy iki obanyň adamlary bir hepde aralyk bilen iki ýygnak geçirdiler. Olar ýygnakda ýerli häkimiýetlerden Mahmudowlaryň maşgalasyny başga bir ýere göçürmeklerini talap etdiler.
Şaripowa Azatlyk Radiosyna öz obadaşlarynyň şol wagt , eger obadan çykmasalar, onda özlerini çydamsyz güne saljakdyklaryny aýdyp, kän haýbat atandyklaryny gürrüň berýär.
Danikulow, aprel aýyndaky bir “waka” bolýança, hemme zadyň düzüw bolandygyny gürrüň berýär. Aýdylşyna görä, bu wakada şol maşgalanyň öz içinde aýallaryň arasynda ýumruklaşma bolupdyr we bu ol maşgala bolan ters garaýşy has hem artdyrypdyr.
Kazhar we başga-da birnäçe ilatly ýerlere wekilçilik edýän Baltagulow oba Geneşiniň resmisi we ol bu obanyň ilatynyň islegine şübheli garaýar.
Baltagulow sebiti boýunça Geňeşiň başlygy Mamadaly Parpiýew aprel aýynyň 18-de, suduň karary bolmazdan, ýerli Geňeşiň kararyna görä hiç kimiň öz ýaşaýan ýerinden zor bilen göçürilip bilinmejekdigini aýdýar. Ol oba ýaşaýjylaryna bu meseläni öz aralarynda gepleşip, çözmegi maslahat berýär.
Gyrgyz häkimiýetleri soňky ýyllarda, arasynda 120-den gowragy aýal-gyzlardan ybarat bolan, iň azyndan 500 sany gyrgyz graždanlarynyň Siriýadaky we Yrakdaky yslamçy jeňçilere goşulandygyny habar berýärler.


text:
Aleksandr Kuprin
Aleksandr Iwanowiç Kuprin
(1870-1938)
Meşhur rus ýazyjysy Kuprin 1870-nji ýylda, Penzen guberniýasynyň Narowçat obasynda dünýä inýär. Kakasy çaga bir ýaşyndaka aradan çykanyndan soň, ejesi Aleksandry alyp Moskwa göçýär. Geljekki ýazyjynyň çagalyk hem ýetginjeklik ýyllary bu şäherde geçýär. Ol Moskwanyň harby gimnaziýasyny tamamlaýar, soňra Aleksandr harby uçilişesine okuwa girýär. Özüniň harby okuw jaýlarynda geçen ýaşlygyny ýatlap, birnäçe ýyl geçeninden soň ýazyjy “Kadetler” powestini we “Ýunkerler” romanyny döredýär. Eýýäm şol döwürde Kuprin şahyr ýa-da ýazyjy bolmagy arzuw edýän eken.
Kuprin ilki şygyr ýazypdyr, emma olar çap edilmän galýar. Ilkinji çap edilen eseri – “Iň soňky debýut” hekaýasy 1889-njy ýylda okyjylara ýetirilýär. Okuwyny gutaranyndan soň, Kuprin dört ýyllap harby gullukda bolýar. Ol esger durmuşy baradaky eserleri bilen, şol sanda hem “Garaňkylykda” powesti, “Aýly gijede”, “Derňew”, “Düşelge” hekaýalary bilen gazet-žurnallarda çykyş edip ugraýar. 1894-nji ýylda Kuprin gullukdan boşaýar. Ol Russiýanyň dürli şäherlerinde ýaşaýar, dürli kärlerde işläp görýär, eserleri üçin maglumat ýygnaýar. 90-njy ýyllarda onuň “Olesýa”, “Aldajy”,“Ket” powestleri çap edilýär. Bu ýyllar Kuprin Peterburga göçýär, Çehow, Bunin, Gorkiý ýaly ýazyjylar bilen tanyşýar.
1905-nji ýylda Kupriniň iň belli eseri – “Göreş” powesti çap edilýär. 1911-nji ýylda ýazan “Gyrmyzy bilezik” powestini ýazyjy özüniň iň gowy eseri hasaplaýar. Bu eserlerinden soň Kuprin öz döwrüniň iň söýülip okalýan ýazyjysyna öwrülýär. 1915-nji ýylda ýazan “Çukur” powestiniň daşynda örän uly jeddeller döreýär.
Ýazyjy rewolýusiýany kabul etmeýär, 1919-njy ýylda Fransiýa göçýär. Ýöne Watanyndan uzakda ol öňki eserleriniň derejesinde hiç zat döredip bilmändir. 1937-nji ýylda, agyr halda Russiýa dolanyp barýar, 1938-nji ýylda hem aradan çykýar. Ony beýik rus ýazyjysy IwanTurgenewiň ýanynda jaýlaýarlar.


text:
Ukrainada oppozisiýanyň ýolbaşçysy Ýulia Timoşenko 2007-den 2010-njy ýyla çenli bolan premýer-ministrlik döwründe öz wezipesinden galp peýdalananlykda günä bildirildi. Ol düýn sorag üçin prokuratura çagyryldy.
Timoşenko prokuraturadan çykansoň, özüne derňew işleriniň dowamynda Kiýewde bolmak barada buýruk berlendigini aýdyp, bildirilýän günäleri žurnalistlere okap berdi: “Timoşenko ekologiki gaz kwotasyndan gelen pullar bilen döwlet býujetiniň üstüni dolduryp, pensiýalary tölemek üçin ulandy. Ol bu işi öz şahsy bähbidi üçin, bilgeşleýin, birtaraplaýyn etdi”.
Timoşenko birldirilýän günäler özüniň premýer-ministrlik döwründe döwletiň pullaryndan bikanun peýdalandy diýilýän aýyplamalardan gözbaş alýar.
Kýoto protokoly boýunça kärhanalar hökümetden kredit satyn alyp alyp, muňa derek özleriniň ýaýradaýan zäherli gazy rugsatnama satyn alyp bilýärler. Hökümet hem mundan gelýän puly emissiýa garşy alnyp barylýan çärelere goýbermeli. Häzirki prezident Wiktor Ýanukowiçiň hökümeti Ýulia Timoşenkony bu pullardan pensiýalary maliýeleşdirmek üçin peýdalananlykda aýyplaýar.
Fewral aýynda geçen prezidentlik saýlawlarynda Ýanukowiçden ýeňlen Timoşenko özüne bildirilýän bu günäleriň syýasy sebäpleriniň bardygyny aýdýar. Ol düýn: “Men Wiktor Ýanukowiçe ýüzlenýärin. Ne men gorkýaryn, ne meni goramak üçin bu ýerde duran adamlar, ne-de millionlarça ukrainlar gorkýar. Gorkmaly sen. Şu gorky sebäpli sen adamlary urup-ýençýärsiň, kemsidýärsiň. Olary öldürýärsiň, türmä dykýarsyň. Ýöne bu zatlar bilen gutulmarsyň” diýdi.
Öňki premýer-ministr özüne bildirilýän günä barada hem: “Men halkyň pensiýa haklaryny töledim. Bu ukrain kanunynda jenaýat däl” diýdi.Wideo: Timoşenkonyň tarapdarlary proteste çykdylarÝeke Timoşenko däl
Öňki hökümetiň agzalarynyň arasynda bular ýaly aýyplamalar bilen ýüzbe-ýüz bolan ýeke Timoşenko däl. Bular ýaly günäler öňki daşky gurşawy goramak ministrine, içeri işler ministrine we ykdysadyýet ministrine-de bildirdilidi. Syýasy analizçi Ýuri Ýakymenkonyň pikiriçe, bu işler girizilen agyr ykdysady çärelerden halkyň ünsüni sowmak üçin edilýär.
“Hökümet pensiýa reformasy we zähmet kanuny barada halkyň halamýan kararlary bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Ol şol bir wagtyň özünde-de halkyň goldawyny ýitirip barýar. Närazylyk barha artýar. Şol sebäpden bu günki ýaramaz ýagdaýa günäkär diýip, halkyň ünsüni öňki syýasy topara we onuň ýolbaşçylaryna sowmak gerek” diýip, Ýakymenko belleýär.
Analizçi Myhaýlo Pohrebinskiniň garaýşyça, Timoşenko we onuň öňki orunbasarlary barada alnyp barylýan derňewlere halkyň syýasy esasly diýip garamazlygy mümkin däl. Ol: “Timoşenko tussag edilse, bu onuň halkyň goldawyny gazanyp, syýasy sahna ýeňişli dolanyp gelmegi üçin iň gowy pursat bolar” diýýär.
Timoşenko hem özüniň tussaglykdan gorkmýandygyny eýýäm bildirdi. Ol düýn öz internet sahypasynda: “2005-nji ýylda Ýanukowiç we onuň tarapdarlarynyň edişi ýaly, men ýurdy taşlap, çet ýurtlara gitmerin ýa keselhanada gizlenip ýatmaryn” diýip ýazdy.


text:
Makalada awtor häzirki wagt türkmen prezidentiniň ýakyn maslahatçylarynyň biri hasaplanýan Wiktor Hramowyň Türkmenistanda öz karýerasyna 1974-nji ýylda Aşgabadyň telefon stansiýasynyň adaty montýory hökmünde başlap, soňra bary-ýogy on ýylyň içinde şol wagtky Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekretary Saparmyrat Nyýazowyň komekçisi wezipesine çenli baryp ýetendigini ýazýar.
Hramow garaşsyzlyk ýyllarynda-da Nyýazowyň maslahatçysy wezipesinde galypdy. “Türkmen piarynyň şasy – Wiktor Hramow” atly synyň awtory bu synyň bir ýerinde
şeýle ýazýar: “SSSR darganyndan soň, Hramowyň roly görnetin ýokarlandy. S.Nyýazowyň döwründe onuň kömekçisi W.Hramow prezidentiň ähli kontaktlaryna kontrollyk etdi. Şeýle hem, ol ýurduň baştutany üçin ýerli metbugat boýunça gysgaça syn we daşary ýurt telewizion programmalaryna edilen gözegçilikler boýunça wideomateriallary taýýarlamak bilen-de meşgullandy. Onuň wezipesine Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdelerine senzura goýmaklyk hem girdi”.
2006-njy dekabrynda Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy hem-de Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen, käbir synçylar täze prezident, köp beýleki ýurtlarda edilişi ýaly, öz apparatynyň düzümini täzelär diýip garaşypdylar. Emma prezidentiň maslahatçylaryna gezek gelende, bu beýle bolmady.
Resmi we näresmi çeşmeler
Nyýazowyň maslahatçylary bolup işlän Wiktor Hramowyň, Wladimir Umnowyň we Aleksandr Žadanyň atlary Türkmenistanyň resmi we näresmi çeşmelerinde henizem prezidentiň maslahatçylary hökmünde geçýär.
Düýbi Germaniýada ýerleşýän “Euro-Asia Transition Group” atly syýasy barlaglar toparynyň postsowet döwletleri boýunça analitigi Maýkl Laubş
Türkmenistanyň täze prezidentiniň ýanynda köne maslahatçy toparyň saklanyp galmagyny bu toparyň häkimiýetdäki täsirleri bilen baglanyşdyrýar.
—Elbetde, haýsydyr bir ýurtda täze hökümet we täze prezident peýda bolanda, täze prezident özüne täze maslahatçylary belleýär. Ýöne täze türkmen prezidentiniň ýanynda köne maslahatçylaryň oturmagy Berdimuhamedowyň hökümetiniň henizem prezident Nyýazowa gulluk eden adamlaryň kontrollygyndadygyny görkezýän bir mysaldyr.
Emma bosgunlykda döredilen “Respublika” oppozision partiýasynyň lideri, Türkmenistanyň Türkiýedäki ozalky ilçisi Nurmuhammet Hanamow
Wiktor Hramow ýaly ozalky maslahatçylaryň prezident apparatynda saklanyp galmagynyň sebäbiniň Türkmenistanyň ýokarky dolandyryş sferasynda tejribeli kadrlaryň ýetmezçiligi bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini öňe sürýär.
—Ýokary strukturadaky adamlar daşary syýasatda-da, içeri syýasatda-da, ykdysadyýetde-de spesialist hökmünde gaty gowşak. Hramow şunça ýyllap Nyýazowyň ýanynda işlänsoň, onuň uly iş tejribesi bar. Meniň pikirimçe, Berdimuhamedow ony öz ýanynda şonuň üçin galdyrmaka diýýän.
Hanamowyň bu garaýşyndan tapawutlylykda, SMI.RU internet saýtynda ýerleşdirilen “Türkmen piarynyň şasy – Wiktor Hramow” atly synyň awtory Wiktor Hramowyň şu günki gün Türkmenistanyň dolandyryş sferasynda örän möhüm rol oýnaýandygyny öňe sürýär. Ol öz synynda ýene şeýle ýazýar: “...Hut Hramow dolandyryşyň ähli jylawlaryny öz eline aldy we hatda prezident Berdimuhamedowyň ýanyna barmaklyk-da şoňa bagly boldy. Ol ýurduň içinde-de, ýurduň daşynda-da maglumat alyş-çalşygy boýunça ýapyk topar döretdi. Şeýlelik bilen, köp synçylaryň garaýşyna görä, W.Hramow döwlet dolandyryş strukturasynda ikinji şahsyýete, öz şahsy baýlygy boýunça bolsa birinji şahsyýete öwrüldi”.
“WikiLeaks”
Ýakynda “WikiLeaks” internet saýty tarapyndan ýaýradylan Aşgabatdaky amerikan ilçihanasyna degişli diplomatik hatlaryň-da käbirinde türkmen prezidentiniň maslahatçy topary bilen bagly meseläniň aşaklyk bilen gozgalýandygyny görmek bolýar.
Mysal üçin, 2007-nji ýylyň 30-njy aprelinde amerikan ilçihanasy tarapyndan “gizlin” diýen bellik astynda ýazylan bir hatda, hususan-da, şeýle diýilýär: “Gürjüstanyň ilçisi Aleksi Petriaşwili Berdimuhamedowyň özüni ýokaryk çykaran resmileriň bir toparynyň kontrollygyndadygyna ynanýar. Ol Berdimuhamedow şol resmiler toparynyň göwnünden turmadyk halatynda, ol toparda ony häkimiýetden aýyrmaga-da güýç bar diýip hasaplaýar”.
Amerikan ilçihanasynyň 2009-njy ýylyň 26-njy martynda ýazan başga bir diplomatik hatynda Ýewropanyň Dikeldiş we Ösuş Bankynyň Türkmenistan boýunça bölüminiň direktory Neýl MakKeýn bilen amerikan diplomatynyň geçiren duşuşygy hem-de onda türkmen prezidentine maslahat beriji şahsyýetler barada pikir alşylandygy dogrusynda gürrüň gozgalýar.
Bu hatyň bir ýerinde, hususan-da, şeýle diýilýär: “Haçan-da biz Neýl MakKeýnden prezident Berdimuhamedowyň ykdysadyýet boýunça iň ýakyn maslahatçysynyň kim bolup biljekdigi barada soranymyzda, MakKeýn ol maslahatçylaryň prezident administrasiýasynyň resmileri Wiktor Hramow, Aleksandr Žadan hem-de Wladimir Umnowdygy barada öz garaýşyny aýtdy. Emma MakKeýn Nyýazowyň döwründen bäri oturan bu kölegedäki şahsyýetleriň nähili sebäbe görä ykdysady ugurdanam maslahatçy bolup galýandyklarynyň sebäbini düşündirmedi”.
“Euro-Asia Transition Group” atly syýasy barlaglar toparynyň postsowet döwletleri boýunça analitigi Maýkl Laubş
Türkmenistanyň çakdanaşa ýapyk döwlet bolmagynda galýandygyna görä, ýurduň syýasy dolandyryş aýratynlygyna düşünmegiňem örän kyndygyny aýdýar.
—Elbetde, dünýäde iň bir ýapyk režimleriň biri bolan Türkmenistan ýaly ýurduň syýasy karar almak prosesini içgin öwrenmek gaty kyn. Ýöne, hakykat ýüzünde, ýurduň göze ilmeýän bir şahsyýetler tarapyndan dolandyrylýandygyny welin duýmak bolýar.
Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelen başky günlerinde ýurtda düýpli reformalaryň boljakdygyna wada berendigine garamazdan, türkmen jemgyýetiniň ähli sferasynda diýen ýaly henizem köneçe syýasatyň dowam etmegine käbir synçylar perdäniň aňyrsyndaky köne dolandyryjy bir toparyň ähli sfera kontrollyk edýändigini görkezýän bir alamat hökmünde baha berýärler.


text:
24-nji fewralda Aşgabadyň Köşi ýaşaýyş toplumynda dört gatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýedisi dabaraly ýagdaýda ulanylmaga tabşyryldy. Otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan ak mermerli binalar şäheriň şu künjeginde ýaşaýyş toplumynyň kemala getirilmeginiň nobatdaky tapgyryna öwrüldi.
Ýokary amatlylygy bolan öýler şeýle binalara bildirilýän talaplaryň hemmesine laýyk gelýär. Göçüp gelen bagtyýar ýaşaýjylaryň öňünde gurnalan mebeller, häzirki zaman aşhana enjamlary, oňaýly howa ýagdaýyny saklamagyň ulgamy bilen enjamlaşdyrylan öýleriň gapylary giňden açyldy.
Jaýlaryň ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylypdyr. Olar ýaşyl zolaga bürelip, çagalar hem-de sport meýdançalary, toý dabaralaryny geçirmek we sadakalary bermek üçin ýerler gurnalypdyr, şeýle hem üsti bassyrmaly awtoduralga göz öňünde tutulypdyr.
Ýurdumyzyň hususy gurluşyk kompaniýasy tarapyndan bina edilen jaýlar zerur durmuş desgalary göz öňünde tutulan Köşi iri ýaşaýyş toplumyna sazlaşykly goşuldy. Şeýle desgalaryň sanynyň üstüni şu gün 160 orunlyk çagalar baglarynyň ýene-de biri ýetirdi. Ol täze ýaşaýyş jaýlarynyň ýanynda guruldy.
Umumy 12 müň inedördül metr meýdanda ýerleşen ak mermerli çagalar şäherçesi esasy iki gatly toplumdan hem-de tehniki binalardan, şol sanda durmuş üpjünçiliginiň özbaşdak ulgamy üçin binalardan ybaratdyr. Ertekilerdäki gahrymanlaryň owadan bezelen şekilleri hem-de ajaýyp mebel, owadan bezegler körpeleriň göwnüni göterer. Okuw we oýun otaglary, oňaýly hem-de rahat ýatylýan otaglar ajaýyp enjamlaşdyrylypdyr.
Açyk howada gezelenç etmek körpeleriň saglygyny berkitmäge hyzmat eder. Çagalar bagynyň töweregi bagy-bossanlyga bürelipdir, şol ýerlerde owadan telärler, oýun meýdançalary hem-de kiçijik binagärlik şekiller ýerleşdirilipdir.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň pikiriçe, atom ýaraglarynyň ýaýramagy we terrorizm ýaly köp ýurtlara abanýan howplaryň öňüni almakda Orsýet bilen NATO-nyň arasynda ýakyn hyzmatdaşlyk bolmaly.
Duşenbe güni agşam Waşingtonda eden çykyşynda Klinton Moskwanyň Ýewropa howpsuzlygy baradaky täze şertnama ugrunda edýän tagallalaryny ret edip, Orsýetiň NATO ýakynlaşmagyny teklip etdi.
“Men açyk aýdýaryn: Orsýet öz howpsuzlygy barada kynçylyklar bilen ýuzbe-ýüz bolýan bolsa, bu kynçylyklaryň arasynda NATO ýok. Biz hyzmatdaşlykly NATO-Orsýet gatnaşygynyň anyk netijeler berip, NATO bilen Orsýeti biri-birine ýakynlaşdyrmak isleýäris” diýip .
NATO gündogara tarap giňäp, Baltika we Balkan ýurtlaryny öz içine aljak bolanynda, Orsýet onuň bu hereketine gaty şübheli garapdy. NATO-nyň Gürjüstan we Ukrainany agzalyga almak baradaky planyna hem Moskwa garşy çykypdy. Birleşen Ştatlaryň raketadan goranyş sistemasynyň bir böleginiň Rumyniýada ýerleşdirilmegi baradaky täze plan hem Orsýetiň gaharyny getirýär.
Düýnki çykyşynda muny hanym Klinton-da agzady: “Atom ýaraglarynyň ýaýramagynyň öňüni almakda Orsýet möhüm partnýor bolup durýar. Raketadan goranyş sistemasynda hem ol şeýle bolmaly. Biz hem Ýewropada hem-de Orsýetde ilaty gorar ýaly raketadan goranyş sistemasyny döretmekde Orsýeti hem NATO goşulmaga çagyrýarys.”
Klinton Birleşen Ştatlaryň ünsüni häzir Eýran, Owganystan, Yrak we hatda Hytaýda bolýan wakalar özüne çekse-de, onuň Ýewropanyň howpsuzlygyny goramak barada öz üstüne alan borçlarynyň üstünde berk duranlygyny nygtady.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary 28 agza ýurduň ýüzbe-ýüz bolýan täze howplaryny şöhlelendirer ýaly NATO-ny hem öz ugur alýan doktrinasynyň strategik düşünjesi barada täzeden oýlanmaklyga çagyrdy.
“Uzak wagtlap dowam edýän göreşde üstünlik gazanmak ýeke esgerleriň köpdügine ýa oňat enjamly bolmaklyga bagly däl. Täze şertlere uýgunlaşmak-da gerek.” diýip, hanym Klinton aýtdy.


text:
Sibiriň sudy Gyrgyzystanyň raýatyny gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” toparyna täze agzalary çekmekde aýyplap, bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Baş prokuraturanyň Orsýetiň Tuwa regionyndaky edarasynyň 10-njy iýunda aýtmagyna görä, asly Bişkekli Azamat Kasymbek-Uulu bildirilen aýyplamalar boýunça günäli tapylypdyr.
Londonda ýerleşýän sünni yslam guramasy “Hizb ut-Tahrir” ähli musulman ýurtlaryň birleşmegini we Yslam halifatynyň döredilmegini isleýär.
Orsýetiň baş sudy “Hizb ut-Tahriri” 2003-nji ýylda gadagan etdi we guramanyň agzalaryny we tarapdarlaryny “ekstremist” diýip atlandyrdy.
Şeýle-de gurama Gyrgyzystanda we beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynda gadagan edildi.
Gyrgyz häkimiýetleri “Hizb ut-Tahririň” “Al-Kaýdanyň” we “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň ýaşlary radikallaşdyrmak we olary Siriýada hem Yrakda söweşlere çekmek boýunça işlerine gatnaşýandygyny aýdýarlar.


text:
Şu gün Ýaponiýanyň Hirosima şäherinde Ikinji jahan urşunda bu şähere amerikalylar tarapyndan atom bombasynyň taşlanmagy bilen bagly bolan tragediýanyň ýyl dönümi bellenilip geçildi.
Bu hatyra çäresine gatnaşan dünýäniň 75 töweregi döwletiniň resmileriniň hatarynda ilkinji gezek Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen Fransiýanyň resmileri-de boldular. Mundan daşary, daşary ýurtly myhmanlaryň hatarynda Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Gi Mun hem boldy.
Bu hatyra çäresine gatnaşyjylar ýerli wagt bilen ir sagat 8:15-de Hirosimada bir minutlyk dymyşlyk yglan etdiler.
Dogry 65 ýyl mundan ozal, 1945-nji ýylyň 6-njy awgustynda, ir sagat 8:15-de amerikan harby uçary şu Hirosima şäherine adamzat taryhynda ilkinji gezek atom bombasyny taşlapdy. Şol partlamanyň netijesinde bada-bat bu şäherde 140 müň töweregi adam ölüpdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýada barýan urşy togtatmak boýunça Orsýet bilen mundan beýläk işleşmejekdigini yglan edenindensoň Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi atyşyklaryň gaýtadan bes edilmegini gazanmaga synanyşdy. Ýöne Moskwa çalt herekete geçip, onuň bu tagallasyny böwetledi.
3-nji oktýabrda Fransiýa bilen Ispaniýa Siriýanyň Aleppo şäherinde dowam edýän howa kanpaniýasyny derhal turuzjak bir çäre hakda Howpsuzlyk Geňeşiniň razylygyny almaga synanyşdylar. Ýöne Orsýet muny "ýol almak mümkinçiligi ýok" diýip, ret etdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Staffan de Mistura Amerika bilen Orsýetiň atyşyklary bes etmek baradaky diplomatik tagallalarynyň netije bermändigine özüniň "gaty gynanýandygyny", ýöne "syýasy çözgüt" üçin edýän basyşyny bar güýji bilen dowam etdirjekdigini we "Siriýa halkyny tükeniksiz zorlukly konfliktde" ýeke goýmajakdygyny aýtdy.
Fransiýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi François Delattre: "Biz Aleppoda barýan ejir-azaby soňlamaga gönükdirilen tagallamyzy Howpsuzlyk Geňeşiniň goldamagy üçin elimizden geleni, adamzada başardýan ähli zady etmegi özümize borç saýýarys" diýdi.
Orsýetiň ilçisi Witaliý Çurkin muňa derrew garşy çykyp: "Awiasiýany ara goşmazlyk terroristleriň islänini etmegine ýol açar. Bu bir gelşikli teklip bolmaz" diýdi.
"Men duşmançylygy togtatmaga hiç bir mümkinçiligi ýok rezolýusiýany Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki agzalarynyň hem köpüsi oňlar öýdemok. Rezolýusiýa kabul edilende bir zat bolar diýip edilýär" diýip, Çurkin aýtdy.
Çurkin üstümizdäki hepdäniň aýaklarynda geňeşde sese goýuljak çäräni Orsýetiň weto edip-etmejekdigini aýtmasa-da, "uçarlaryň ýere indirilmegi birtaraplaýyn ýaragsyzlanmak bolar. Moskwa muny kabul etmez" diýip, gaýtalady.
Çurkin Siriýadaky krizisi çözmegiň iň gowy ýoly "terroristlere garşy güýçli sazlaşykly hereket" diýdi.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň güýçleri Orsýetiň uruş uçarlarynyň we Eýranyň goldamagy bilen gündogar Aleppony ele geçirmek ugrudan söweşýär. Siriýanyň iň uly şäheri bolan Alepponyň ýarysy gozgalaňçylaryň kontrollygynda. Bu ýerde parahat ilatdan 250 müňden agdyk adam gabawda otyr.
Atyşyklary bes etmek baradaky gowşak ylalaşyk öten hepde çökeli bäri Orsýetiň we Siriýanyň harby uçarlary rehimsizlik bilen edýän hüjümleri bilen keselhanalara we suw üpjünçiligine agyr zyýan ýetirdiler.
Birleşen Milletler Guramasynyň rezolýusiýasynyň taslamasynda "kabul ederliksiz we barha artýan zorluga, şeýle hem soňky günlerde Aleppoda howadan edilýän bombaly hüjümleriň güýçlenmegine gahar-gazap bildirilýär", Sirýa hökümeti ynsanperwer kömekleriň sag-aman gowşurylmagy üçin howadan bombalamagy duruzmaga çagyrylýar.
Birleşen Milletler Guramasynda atyşyklary bes etmek baradaky täze çäre hakda çekişilýärka Moskwa bilen Waşington parahatçylygy ornatmakda diplomatik tagallalaryň başa barmandygy hakda birek-biregi jogapkär etdiler.
Birleşen Ştatlar Orsýet 9-njy sentýabrda atyşyklary bes etmek boýunça gelenen ylalaşykda beren wadalarynda durmady diýip, 3-nji okrýabrda gepleşikleri togtatdy.
"Orsýet barada hemmeleriň sabry tükendi" diýip, Ak tamyň sözçüsi Joş Earnest aýtdy.
Orsýetiň Daşary işler ministriniň sözçüsi Maria Zaharowa hem Waşingtony günäledi.
Ol: "Waşington ylalaşygyň esasy şertlerini ýerine ýetirmedi. Olar özleriniň işläp düzen ylalaşygyny ýerine ýetirmän, günäni başga birine üstüne atjak bolýarlar" diýdi.


text:
Şu gün Orsýet bilen Birleşen Milletler guramasynyň Halkara Atom agentligi Orsýetiň Sibir regionynda ýadro ýangyjyny satýan ýörite merkeziň döredilmegi barada Wena şäherinde özara ylalaşyga gol çekdiler.
Bu ylalaşyga görä, Orsýetiň Angarsk oblastynda dörediljek bu merkez halkara ylalaşyklaryna eýerýän hem-de parahatçylykly maksatlar üçin ýadro obýektlerini ulanýan ýurtlara ýadro ýangyjyny satmak bilen meşgullanar.
Bu gürrüňi edilýän ýadro merkezini Orsýet bilen Gazagystan 2007-nji ýyldan bäri ýadro ýangyjyny öndürmek maksady üçin ulanyp gelýärler.


text:
Türkiýäniň resmileri 5-nji ýanwarda ýurduň Aegean deňiz kenaryndaky aýry-aýry iki sebitde azyndan 16 sany migrantyň jesediniň tapylandygyny aýdýarlar. Gürrüňi edilýän migrantlaryň Gresiýanyň Lesbos adasyna geçmäge synanyşan mahaly, gämileriniň agdarylmagy netijesinde heläk bolandygy habar berilýär.
Türkiýäniň “Dogan” habar agentliginiň berýän maglumatyna görä, ýedi adamyň, şol sanda zenanlaryň we çagalaryň jesedi Dikili kenarynda tapylypdyr. Bu wakadan dokuz sagat soň Aýwalyk kurortynyň kenarynda hem dokuz adamyň jesedi tapyldy.
Agzalýan habar agentliginiň maglumatynda iki wakada pida bolan migrantlaryň ählisiniň hem, rezinden ýasalan gämileriniň agdarylmagy netijesinde heläk bolandygy bellenilýär.
Türkiýäniň kenarýaka serhetçileriniň geçiren gözleg işleri netijesinde sekiz migrant halas edildi.
Migrantlaryň haýsy ýurduň raýatydygy barada häzire çenli maglumat berilmeýär.
Geçen ýyl Türkiýäniň araçäklerinden 850 müň çemesi migrant Gresiýa geçdi.


text:
Gyrgyzystanda öz egindeş esger ýoldaşlaryny we bir ofiseriň aýalyny öldürmekde gümän edilýän gümrükçi esger atylyp öldürildi.
Gyrgyzystanyň Gümrük edarasynyň berýän maglumatyna görä, gaçgak esger sişenbe güni Gazagystan bilen serhetde ýerleşýän Issyk-Kul regionyndan tapylypdyr. Ol “ýaragly garşylyk” görkezenden soň, atylyp öldürildi diýlip, maglumatda nygtalýar.
Duşenbe güni serhet birikmesine edilen hüjümde dört esger we bir ofiseriň aýaly öldürilipdi. Resmiler hüjümiň näme sebäpden amala aşyrylandygy barada häzirlikçe hiç hili maglumat bermediler.
Bu waka boýunça derňew dowam edýär.


text:
Türkiýäniň polisiýasynyň azyndan iki ofiseri “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileri bolmakda güman edilýänleriň üstüne reýd geçirenlerinde bomba partlamasynda wepat boldy.
Resmiler 26-njy oktýabrda Türkiýäniň kürt regionynyň esasy şäheri Diarbakirde geçirilen reýdde ýedi söweşijiniň öldürilendigini aýtdylar.
Türkiýäniň häkimiýetleri bu söweşijileriň 10-njy oktýabrda kürtleriň tarapdarlarynyň Ankarada geçiren ýörişinde bolan bomba partlamalarynda eliniň bar bolmagynyň mümkindigini aýtdylar. Partlamada 100-den gowrak adam wepat bolupdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Ankaradaky hüjümlerde Siriýanyň gizlin gulluklaryny we kürt söweşijilerini aýyplapdy we olaryň “Yslam döwleti” topary bilen bile işleşendigini aýdypdy.


text:
Täze dörediljek toparyň düzümine teleoperatorlar, fotohabarçylar, žurnalistler girmeli. Ol topar Türkmenistanyň ähli welaýatlaryna aýlanyp, ýerlerde häzirki döwürde alnyp barylýan işler barada, şonuň ýaly-da, şäherlere, uly obalara baryp, soňky döwürde gurlan, ýakynda gurluşygy başlanan desgalar barada täsirli gepleşikler taýýarlamaly. Taýýarlanan gepleşikler bolsa köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde giňden beýan edilmeli.Ozalky öwgüler kemter görülýärmi?
Öz elinde hemmetaraplaýyn kontrol edilýän äpet bir media mehanizmini saklap otyrka, ýurduň hökümetiniň täze bir döredijilik toparyny döretmek barada karara gelmegi köpleri haýran galdyrdy. Sebäbi täze toparyň amala aşyrmaly işleri ýurduň media wekilleriniň şu wagtky ýerine ýetirip ýören işlerinden tapawutlanmaýar.
Wise-premýer M.Ýazmuhammedowa
Häzirki wagtda Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde ýurtda bolup geçýän iň bir kiçijik wakanyň-da mahabaty ýetirilip durulýar. Çişirilip ýazylan öwgüli makalalar, gepleşikler ilat köpçüligine yzygiderli ýetirilip durulýar. Hatda etrap merkezinde gurluşygy başlanan çagalar bagynyň ilkinji kerpijiniň goýluşyndan tä onuň ulanylmaga berlişine çenli yzygiderli gepleşikler mahabatlandyrylyp, mediada berlip durulýar.
Ýurduň radio-telewideniýesinde, metbugatynda ýönekeýje problemalar barada hem dil ýarylman, diňe ähli zatlaryň gülala-güllükdigi baradaky habarlar taýýarlanylýar. Eger-de şunuň ýaly mahabatly, öwgüli habarlaryň berlip durlandygyna garamazdan, ýene-de bir täze döredijilik toparyny döretmegiň kül-külüne düşülen bolsa, onda mediadaky bu öwhä-öwlügiň resmiler üçin azlyk edýändiginiň bir nyşany bolup durýar diýip, ýerli intelligensiýa wekilleri hasap edýärler.Söz azatlygy bolmasa
Öňler Türkmenistanyň ýazyjylar birleşiginiň ýanynda propaganda býurosy hereket edýärdi. Döredijilik işgärleri şol topara goşulyp, obalara, şäherlere, kolhozlara, sowhozlara, zawod-fabriklere aýlanyp, ýönekeý adamlar bilen duşuşyk geçirip, özleriniň täze ýazan goşgularyny olara okap bererdiler, döredijilik planlary barada gürrüň bererdiler. Şol komandirowkalardan soň olar problemalaýyn ýol ýazgylaryny çap ederdiler. Şeýle ýazgylar çap bolandan soň, şol problemalaryň degişli çözgüdini tapýan halaty az bolmaýardy. Sebäbi ol döwürler ýazyjylardyr, žurnalistler ilat arasynda uly abraýdan peýdalanýardylar.
Synçylaryň garaýşyça, döredijilik intelligensiýasynyň ilat arasyndaky ozalky abraýyny ýene yzyna dolap getirmek juda bir kyn iş hem däldir. “Munuň üçin Žurnalistler birleşiginiň, Ýazyjylar birleşigininiň dikeldilmegi zerur. Senzuranyň mäkäm penjesini gowşadylamgy zerur” diýip, ýerli medeniýet işgärleri nygtaýar.
Nyýazowyň döwründen bäri dowam edýän mediadaky çäklendirmeler döredijilik işgärlerine hiç bir erkin döretmäge mümkinçilik bermeýär. Şonuň üçin mediada diňe ýöntem gepleşikler taýýarlanylýar. Eger köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde döredijilige bolan çäklendirmeler dowam etse, onda dörediljek täze toparyň hem hiç bir täze zady döredip bilmejegi çak edilýär. Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Fransiýada ýekşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň birinji tapgyrynyň netijelerine görä, sosialistlerden kandidat Fransua Olland we konserwator Nikolýa Sarkozi saýlawlaryň ikinji tapgyryna çykar. Saýlawlaryň ikinji tapgyry 6-njy maýda geçer.
Olland sesleriň 28.63%, Sarkozi bolsa 27.03% almagy başardy. Saýlawlaryň birinji tapgyrynda doly ýeňiş gazanmak üçin kandidat 50%-den köp ses almaly.
Saýlawlarda aşa sagçy kandidat Marine Le Pen sesleriň 18.01%-ni alyp, üçünji ýeri eýeledi we garaşylmadyk netije görkezdi. Munuň özi bu Milli front partiýasynyň düýbi tutulaly bäri partiýanyň wekiliniň almagy başyran iň ýokary netijesi boldy.
Aşa çepçi Žan-Lýuk Melenşon we aram syýasatçy Fransua Baýro degişlilikde dördünji we bäşinji orunlary aldylar.
Saýlawlara ses bermäge hukugy bolan ilanyň 80%-niň gatnaşandygy habar berilýär.
Bu gezek birinji tapgyr saýlawlarda Fransua Ollandyň Nikolýa Sarkoziden hem köp ses almagy Fransiýanyň taryhynda 1958-nji ýyldan bäri prezidentlik kürsüsinde oturan häzirki prezidentiň birinji tapgyrda ilkinji gezek garşydaşyndan az ses almasy hökmünde alamatlandy.
22-nji aprelde geçen saýlawlar Fransiýanyň ykdysady görkezjileriniň ýaramazlaşan häzirki döwründe özüniň prezidentlik wezipesini saklamaga synanyşýan Nikolýa Sarkozi üçin synag boldy.
Eger saýlawlaryň ikinji tapgyry hem Sarkozi üçin şowsuz bolsa, onda Fransiýanyň häzirki prezidenti soňky 30 ýylyň dowamynda prezidentligiň ikinji möhletine saýlanyp bilmedik ilkinji adam bolar. Fransua Olland bolsa 1995-nji ýylda prezidentlik wezipesini terk eden Fransua Mitterandan soň bu wezipäni eýelän ilkinji sosialist bolar.
Dalaşgärler beýanat etdiler
Saýlawlardan soň, aýaly Karlo Bruni bilen öz tarapdarlarynyň öňünde eden çykyşynda Nikolýa Sarkozi saýlawlaryň öňýanynda olaryň netijeleri barada edilen çaklamalaryň nädorgy bolandygyny aýtdy: “Bu saýlawlarda ilat geljekki 5 ýyllykda jogapkärçiligi öz üstüne alyp, Fransiýanyň halkyny gorap biljek adamy saýlamaly. Meniň bu ugurda 5 ýyllyk tejribäm bar. Men bu meselelere belet hem öz wezipämi ýerine ýetirmäge taýýar”.
Fransiýanyň Sosial partiýsynyň kandidaty Fransua Olland saýlawlaryň deslapky netijeleri belli bolansoň, öz goldawçylarynyň öňünde eden çykyşynda saýlawlaryň ikinji tapgyrynyň prezident Sarkoziniň hem onuň alyp barýan syýasatynyň “jezalandyrylmagyny” aňlatjakdygyny nygtady.
“Milli front” partiýasy tarapyndan öňe sürlen sagçylaryň kandidaty Marin Le Pen saýlawlardan soň Henin-Beamond şäherinde çykyş edip, bu saýlawlary öz partiýasynyň “ýeňşi” diýip atlandyrdy: “Fransiýadaky göreş indi başlanýar. Hormatly dostlar, indi hiç zat öňküsi ýaly bolmaz. Sebäbi biziň hemmämiz birigip, galp ses berişlige hem ýalana daýanýan sistema, iki pariýanyň monopoliýasyna, banklara hem maliýe guramalaryna garşy bile göreşeris”.
Ýekşenbe güni geçirilen bu saýlawlarda Halkara walýuta fondunyň öňki başlygy Dominik Ştraus-Kan hem ses bermäge gatnaşdy. Oňa geçen ýylyň maý aýynda Nýu-Ýorkda myhmanhana hyzmatçysyny zorlamakda günä bildirilipdi. Bu waka onuň kandidaturasynyň prezidentlik saýlawlaryna teklip edilmegine böwet bolupdy.