text:
Her ýyl tomus aýlary müňlerçe turistler Gara deňziň kenaryndaky özüniň ajaýyp plýažy bilen giňden tanalýan Gonio obasyna dynç almaga barýardylar. Emma soňky ýyllarda ol ýere barýan daşary ýurtly turistleriň düýbünden başga niýetiniň bardygy aýdylýar.
Ýerli raýatlaryň habar bermeklerine görä, birwagtlar asuda bolan bu oba indi jelepçiligiň mesgenine öwrülipdir. Çünki tomus aýlary Merkezi Aziýadan we Demirgazyk Kawkazdan müňlerçe aýal-gyz Gonio obasyna barýar.
Bu obada jelepçilik bilen meşgullanýanlara türkiýeli erkekler gözegçilik edýärler. Sebäbi olaryň Gürjüstana barmagy üçin wiza gerek däl. Gonio obasy Gürjüstanyň Türkiýe bilen serhedinden bary-ýogy 4 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Ýerli raýatlar ýarym-ýalaňaç aýal-gyzlaryň müşderi gözläp, köçelerde arkaýyn aýlanyşyp ýörendiklerini we obanyň esasy köçesinde ulag saklaýandyklaryny aýdyp, zeýrenýärler.
Gonio obasynda Merkezi Aziýadan gelip, jelepçilik bilen meşgullanýan zenanlar, 27-nji iýun.
“Adjar sebitindäkileriň her biri biziň Gonio obamyzyň nähili problema bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny gowy bilýär. Özbegistanly zenanlar obada aýlanyşyp ýörler we daş-töwereginde çagalaryň bardygyna asla üns bermeýärler. Olar türkler bilen Goniony belki-de, bütin Batumini eýelediler” diýip, Gonionyň bir ýaşajysy Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Bary-ýogy 3 müň ilaty bolan kiçijik Gonio obasynda jelepçiligiň ösendigini ret etmek mümkin däl. Ýerli raýatlar hapa ýola duşenleriň obada bolmagynyň özleriniň milli duýgusyny juda kemsidýändigini we milli däp-dessurlaryny bozýandygyny aýdýarlar.
Gonionyň ýene-de bir ýaşaýjysy Mamuka Malahmadze şeýle diýýär: “Türkleriň pikiriçe, ähli zenanlar olara meňzeýärler. Emma biz örän namysly adamlar we eger kimdir biri biziň aýallarymyza ýa-da goňşymyz bolan aýal-gyzlara lak ataýsa, onuň başy gowgaly bolar. Eýse, näme üçin biz obamyzda şeýle zatlar bilen ýüzbe-ýüz bolmaly?”
Hökümeti aýyplaýarlar
Ýerli raýatlar Gürjüstanyň hökümetini Gonioda ösen jelepçilige “göz ýumýanlykda” aýyplaýarlar. Olar jynsy gatnaşyk etmek üçin bu oba gelen turistlere garşy yzygiderli piket geçirýärler. Golaýda 450 çemesi adam ýerli häkime, Adjar sebitiniň häkimine we prezident Mihail Saakaşwiliniň edarasyna şikaýat ýollady.
Emma häkimiýetler käbir çäreleri gördüler. Polisiýa işgärleri reýd geçirseler-de, elleri boş dolandylar. Ýerli ýaşaýjylaryň sözlerine görä, tenini satýanlar reýd geçirilmezden öň sanlyja minudyň içinde hapa işlerini yz galmaz ýaly gowy arassalaýarlar. Ýerliler polisiýanyň jelepçilik edýänler bilen ilteşiklidigini hem aýdýarlar.
Golaýda Gürjüstanyň sudy bir erkek adamy Adjar sebitinde jelepçilige dahyllylykda aýyplap, 15 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Şu hepde Gonioda asly azerbeýjanly bir zenana jelepçilik edendigi üçin 60 dollara deň jerime salyndy we ol Gürjüstandan deportasiýa edildi.
Maglumatlara görä, Gonioda käbir aýal-gyzlar jelepçilik bilen meşgullanmaga mejbur edilýärler. Ýakynda Adjarda jelepçilige dahyllylykda aýyplanan erkek adam özbegistanly zenany çaý öndürýän zawoddan iş tapyp bermegi wada berip, aldawa salanlykda aýyplandy. Sudýanyň aýtmagyna görä, ol özbegistanly zenanyň jelepçilik etmegi üçin ony fiziki taýdan gynapdyr.
Geçen aýda gyrgyzystanly zenan Gonioda öz janyna kast edenden soňra, bu obada jelepçilik edýänleriň biznesi baradaky problema ýene-de gozgaldy.
Geçen ýyllarda Gürjüstan öz territoriýasynda adam gaçakçylygynyň öňüni almak üçin derňewleri geçirdi, onuň pidalary üçin merkezleri açdy we adam gaçakçylygyň öňüni almak barada türgenleşikleri gurnady.
19-njy iýunda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Döwlet Departamentiniň adam gaçakçylygy barada ýaýradan hasabatynda Gürjüstan adam gaçakçylygynyň öňüni almak üçin minimal ölçegleri doly berjaý edýän ýurtlaryň hataryna goşuldy. Ýöne adam hukuklaryny goraýjylaryň käbiriniň pikiriçe, Gonioda giň ýaýran jelepçilik Gürjüstanyň jynsy zorlugyň we adam gaçakçylygynyň öňüni almak baradaky borçnamalaryny berjaý edýändigine şübhe döredýär.


c: text/html

text:
2010-njy ýylda Türkmenistanyň tebigy gazynyň Russiýa 10
, Eýrana 7,5
, Hytaýa 4 milliard
kubmetre golaý möçberde eksport edilendigi çak edilýär. Bular barada halkara habar serişdeleriniň maglumatlarynda aýdylýar. Şeýlelikde, Türkmenistanyň 2010-njy ýyl boýunça tebigy gaz eksportynyň mukdary 20-25 milliard kubmetr aralygynda boldy. Emma türkmen gazynyň 2010-njy ýyldaky eksport möçberi we bahasy barada anyk we resmi maglumatlar duş gelmeýär.
Orsýetiň “Wedmosti
”, “Wremýa Nowosteý
” gazetleriniň maglumatlaryna görä, 2010-njy ýylda “Gazproma” türkmen gazynyň her 1,000 kubmetri 220-250 amerikan dollary aralygynda bahadan satylan bolmaly. Hytaý bolsa gazyň her 1,000 kubmetri üçin Türkmenistana 195 amerikan dollaryny tölemäge ylalaşypdy. Singapuryň “PetroMin & Hydrocarbon Asia”
žurnalyna görä bolsa, Eýran türkmen gazyny 2010-njy ýylda 215 dollardan gowrak bahadan alan bolmaly.Eýran
1997-nji ýyldan bäri Eýran Türkmenistanyň günbataryndaky Körpeje-Gurtguýy gaz ýataklaryndan ýyllyk 6,5 milliard kubmetre golaý tebigy gaz satyn alyp gelýärdi. Aslynda, Körpeje-Gurtguýy gaz ýataklaryndan Eýrana barýan turbanyň geçirijilik göwrümi ýyllyk 8 milliard kubmetre barabar, emma bu gaz geçiriji doly güýjünde örän seýrek ýagdaýda işläpdi we arasynda gaz akyşynyň doly kesilen döwürleri hem bolupdy.
2010-njy ýylyň başynda ýurduň günorta-gündogaryndaky Döwletabat gaz ýataklaryndan potensial geçirijilik göwrümi ýyllyk 12 milliard kubmetrlik gaz geçirijiniň açylmagy bilen, geljekde Eýrana eksport ediljek türkmen gazynyň ýyllyk möçberi 14 milliard kubmetre çykaryldy. 28-nji noýabrda Eýranyň demirgazygynda Türkmenistanyň we Eýranyň prezidentleri bu gaz geçirijiniň soňky böleginiň
- Sarahs-Sangbast gaz geçirijisiniň - açylyşyna gatnaşdylar.
Şeýlelikde, Döwletabat-Sarahs-Hangeran gaz geçirijisiniň geçirijilik göwrümi ýyllyk 12 milliard kubmetre bardy. 1997-nji ýylda açylan Körpeje-Gurtguýy we 2000-nji ýylda açylan Artyk-Lýutfabat gaz geçirijileri bilen birlikde ýakynda doly ulanyşa girizilen Döwletabat-Sarahs-Hangeran gaz geçirijisi Türkmenistanyň Eýrana gaz eksport etmek potensialyny azyndan 20 milliard kubmetre çykardy
.Russiýa
2009-njy ýylyň aprel aýynda türkmen gazyny Russiýa akdyrýan “Orta Aziýa-Merkez” turbasynyň partlamagy netijesinde
, Aşgabat bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar täze häsiýete eýe bolupdy. Şol pursatdan soň Russiýa akdyrylýan türkmen gazynyň möçberi 5 esse azaldylyp, ýyllyk 50 milliard kubmetrden 10 milliard kubmetre getirildi we Russiýa ýyllar boýy dowam edip gelen türkmen gazyna bolan monopoliýasyny ýitirdi.
2010-njy ýylyň oktýabr aýynda Russiýany prezidenti Dmitriý Medwedew Türkmenistana sapar etdi. Bu sapardan soň Orsýetiň wise-premýeri Igor Seçin Orsýetiň «Kommersant» gazetine beren interwýusynda
öz ugruny Hazaryň ýakasy bilen alyp gitjek Türkmenistan – Gazagystan – Orsýet gaz geçirijisini gurmak baradaky proýektiň Ýewropa Bileleşiginde gaza bolan isleg ýokarlanýança soňa goýulmaly bolandygyny mälim etdi.
Şol interwýusynda I.Seçin Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň Türkmenistan-Owganystan-Päkistan-Hindistan gaz geçirijisini gurmak proýektine gatnaşmagynyň mümkindigini hem aýtdy, şeýle hem Türkmenistanyň Orsýetden sowa Ýewropa gaz satyp bilmejekdigi barada pikir ýöreti. Emma Aşgabat ors resmisiniň bu aýdanlaryna protest bildirip, özüniň energiýa syýasatyna goşulmakda Moskwany aýyplady
.TOPH
11-nji dekabrda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda Türkmenistanyň, Owganystanyň, Päkistanyň we Hindistanyň hökümetleri Transowgan gaz geçirijisini gurmak baradaky ylalaşyga gol goýdular
. TOPH diýlip atlandyrylýan bu proýektiň bahasy 7,6 milliard amerikan dollaryna deň bolar diýlip hasaplanylýar. Şol geçiriji arkaly ýylda 33 milliard kubmetr türkmen gazyny akdyrmaklyk planlaşdyrylýar.
Türkmenistanyň günorta-gündogaryndaky Döwletabat gaz ýatagyndan türkmen tebigy gazy uzynlygy 1 müň 700 kilometr çemesi bolan turbaprowod arkaly Owganystanyň we Päkistanyň üsti bilen Hindistana çenli akdyrylar. Ozalbaşda 1995-nji ýylda taslanan bu proýekte Hindistan 2008-nji ýylda goşuldy. Ony goldaýanlar türkmen tebigy gazyny Günorta Aziýa tarap akdyrjak proýektiň 2014-nji ýylda tamamlanjakdygyna umyt baglaýarlar.
Emma, beýleki käbir analitikler ýaly, Birleşen Ştatlaryň Kolumbiýa uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça professory, Ýewraziýa regiony boýunça ekspert Aleksandr Kuleý
hem bu proýektiň geljegine gowy baha bermäge howlukmaýar: “Merkezi Aziýanyň gazyny akdyrjak turbanyň Günorta Aziýanyň ýüregine tarap çekilmegi geosyýasy taýdan juda möhüm. Emma, gynansagam, häzir Owganystandaky ýagdaýlar gowulaşmady”.“Nabukko”
2010-njy ýylyň sentýabr aýynda Ýewropanyň dikeldiş we ösüş banky, Ýewropanyň maýa goýum banky, Bütindünýä banky toparynyň agzasy bolan Halkara maliýe korporasiýasy Hazar regionynyň gazyny Ýewropa akdyrjak “Nabukko” konsorsiumyna maliýe goldawyny bermek boýunça mandata gol çekişdiler
. Bu waka “Nabukko” proýekti boýunça möhüm öňegidişlik diýip, “Nabukko” konsorsiumy hasap edýär.
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan “Nabukko”gaz geçiriji proýektiniň uzynlygy 3,300 kilometre barabar bolup, onuň agramly bölegi – 2,730 kilometri Türkiýäniň üstünden geçýär. Öňki plana görä, gurluşyk 2011-nji ýylda başlanyp, proýektiň esasy bölegi 2015-nji ýylda tamamlanmalydy. Emma munuň gurluşygynyň başlanjak wagty 2012-nji ýyla süýşürildi
. Oňa Türkmenistanyň ýyllyk 10 milliard kubmetr gaz akdyrmagyna garaşylýar.
Birleşen Ştatlaryň Kolumbiýa uniwersitetiniň halkara gatnaşyklar boýunça professory Aleksandr Kuleýiň pikiriçe, Amerikanyň we Ýewropanyň syýasatçylary üçin “Nabukko” proýekti heniz hem möhüm bolmagynda galýar: “Bu proýekt iru-giç durmuşa geçiriler... Gijikmeler bolan hem bolsa, indiki iki ýa üç ýylyň dowamynda bu proýektiň durmuşa geçirilmegi üçin mümkinçilikler bolar, men muňa ynanýaryn”.Täze ýollar
Hazaryň hukuk statusynyň kesgitlenmezligi Türkmenistanyň “Nabukko” proýektine goşulmagyna päsgel berýär. Emma ýakynda Ýewropanyň käbir habar serişdelerinde
suwuklandyrylan we gysylan türkmen gazyny tankerler arkaly Azerbaýjana aşyryp boljakdygy baradaky analizler peýda boldy. Türkmenistan bolsa 2010-njy ýylyň dowamynda Orsýetde ýasalan we himiýa we nebit önümleri üçin niýetlenen dört sany tanker gämisini satyn aldy.
2010-njy ýylyň 5-nji noýabrynda Brýusselde geçirilen energiýa traziti boýunça Gürjüstanyň roluna bagyşlanan konferensiýada
ÝB-niň energiýa boýunça komissary Günter Öttinger hem tebigy gazyň suwuklandyrylan görnüşde Ýewropa daşalmagyna degip geçdi: “Nabukko Günorta Korridor üçin zerur hasaplanýar. Emma suwuklandyrylan gaz (LNG)
hem goşmaça proýekt we bu usul hem möhüm bolmagynda galýar”.
Şondan köp wagt geçmänka, 19-njy noýabrda Aşgabatda geçirilen “Türkmenistanyň nebit we gaz senagaty: ösüş perspektiwalary hem halkara hyzmatdaşlygy” forumynda ýurduň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedow çykyş edip, Türkmenistan Ýewropa her ýylda 40 milliard kubmetr tebigy gaz satmak üçin ýörite infrastrukturany taýýarlaýar diýdi
. Bu bolsa suwuklandyrylan türkmen gazynyň eksporty boýunça çaklamalary hem güýçlendirdi.
Türkmenistan öz tebigy gaz rezerwleriniň anyklanan möçberiniň 25 trillion kubmetre golaýdygyny resmi derejede yglan edýär. Häzir ýyllyk 75 milliard kubmetr tebigy gaz öndürýän Türkmenistan geljekde muny 230 milliarda kubmetre çykarmagy we onuň 180 milliard kubmetrini eksport etmegi göz öňünde tutýandygyny aýdýar. Şol sanda Hytaýa iberilýän gaz hem 2015-nji ýyla çenli 40 milliard kubmetre çykarylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Anna güni geçen hökümet maslahatynda şu ýylyň başky iki aýynda Türkmenistanyň sosial-ykdysady pudagynda edilen işleriň jemleri jemlendi.
Maslahatda wise-premýerler we käbir beýleki pudak ýolbaşçylary öz dolandyrýan pudaklarynda edilen işleriň jemleri barada hasabat bilen çykyş etdiler.
Wise-premýer T.Japarowyň hasabatyna görä, şu geçen iki aýda içerki önümçilikde, aýratynam, senagatda we gurluşykda uly ösüşler gazanylypdyr.
Şeýle-de, ol öz çykyşynda Döwlet býujetinin girdeji böleginiň 104.5 prosent, çykdajy böleginiň bolsa 92.4 prosent ýerine ýetirilendigini mälim etdi.
Mundan daşary, ol şu ýylyň ýanwarynda ilatyň ortaça aýlyk hakynyň, geçen ýylky bilen deňeşdirilende, 12.6 prosent ýokarlandyrylandygyny hem aýtdy.
Bu maslahatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň demirýol transport ministri Rozymyrat Seýitgulyýewe işinde goýberen kemçilikleri üçin berk käýinç yglan etdi.


text:
Alžir hökümeti sişenbe güni mundan 19 ýyl öň girizilen adatdan daşary ýagdaýy ýatyrmak barada karar kabul etdi.
Şeýle kararyň kabul edilmegi oppozisiýanyň talaplaryna we ýakynda Tunisde hem Müsürde bolan döwlet agdarylyşyklaryna Alžir hökümetiniň jogabydyr.
Ýöne adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagy, garaşylyşyna görä, ýurduň paýtagtynda geçirilýän köpçülikleýin aksiýalar meselesini çözüp bilmez.
Hökümetiň karary resmi metbugatda çap edilenden soň güýje girýär.
Alžirde adatdan daşary ýagdaý 90-njy ýyllaryň başynda hökümet goşunlary bilen yslamçy güýçleriň göreş fonunda döredilipdi. Köp ýyllyk şol göreşiň dowamynda 200 müň töweregi adam heläk boldy.


text:
“Umyt bilen pagta ekdik, häzirki döwürde pagtamyzy suwaryp bilemzok, ikinji suwa eýýäm başlamalydyk. Meniň özümiň 20 gektar töweregi pagtam zaýa boldy. Çopanlaryň ýagdaýy hem erbet. Suwuň azlygy sebäpli mal-garanyň iýýän gamyşlary hem ýeterlik däl. Bugdaýa-da suw ýetmedi. Bugdaý ekdik, suw ýetmänligi üçin onuň hasyly az boldy”.
Bu garagalpagystanly daýhan we Amyderýanyň suwundan göni peýdalanýan Kubaý Artykowyň aýdýany. Artykow ekerançylyk meýdanlary we agyz suwy üçin Amyderýanyň suwuna bil baglaýan ýüz müňlerçe raýatlardan diňe biri. Ol, soňky döwürlerde ýagdaýyň hasam erbetleşenligini aýdyp: “Bu Amyderýanyň suwunyň şu derejede azalyşy bilen bagly soňky 10 ýylyň dowamynda üçünji gezek bolan waka. Ýagdaýlar barha erbetleşýär, şonuň üçin ilat obany terk edýär” diýdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň daşky gurşawy goramak boýunça programmasy tarapyndan 11-nji iýulda çap edilen hasabat göz öňünde tutulsa, Amyderýanyň suwuny kadaly ýagdaýda ulanmak boýunça regionda ýerleşýän ýurtlaryň arasynda ylalaşyga gelinmedik halatynda, ýagdaýyň geljekde gowulyga tarap üýtgejekdigini aýtmak kyn.
Hasabatda aýdylmagyna görä, suw ýetmezçiligi barha güýçlenip barýar. Meselem, mundan ençeme ýyl ozal dünýäniň dördünji iň uly köli diýlip hasaplanýan we belli bir derejede Amyderýanyň suwuna bil baglaýan Aral deňzi 10 esse kiçeldi.
Daryl Filds Bütindünýä bankynyň suw we energiýa boýunça eksperti. Ol Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Ählimiz Aral deňziniň gurap barýanlygyny bilýäris, aýtjak bolýan zadym: ykdysady we daşky gurşawy goramak boýunça baýlyklarymyzy gorap saklamak nukdaýnazaryndan aýdylanda, biz eýýäm suw ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz. Halk köpçüligi üçin geljekde ýeterlik suw bolarmy diýlen mesele regionda ýerleşýän ýurtlaryň suwdan peýdalanmak boýunça täze ylalaşyga gelip bilip-bilmejegine degişli”.
Muňa Jeýhun diýerler...
Jeýhun ady bilen hem tanalýan Amyderýa mydama beýle däldi. Gowy günlerde regionda oňa suwa baý we çuňňur peýdaly serişde hökmünde garalýardy. Şahyrlar bu derýany öwüp goşgular ýazardylar. Syrderýa bilen bir hatarda Amyderýa Merkezi Aziýanyň ilatynyň durmuşynyň esasy bölegi bolup, ol şol bir wagtyň özünde hem etniki taýdan kesgitlenen respublikalardan käbirleriniň serhet liniýalaryny hem emele getirip gelýär.
View Larger Map Belli bir derejede Amyderýanyň suwuna bil baglaýan Aral deňzi 10 esse kiçeldi.
Gözbaşyny Gyrgyzystandan, Täjigistandan we Owganystandan alyp gaýdýan bu derýanyň uzynlygy 2,540 kilometre barabar bolup, ol Merkezi Aziýanyň iň uly derýasy hasaplanýar. Haçanda orslar Merkezi Aziýany basyp alanlarynda, olar ençeme goşmaça kanal gurup, Özbegistanyň, Türkmenistanyň we Täjigistanyň suw ýetmeýän ýerlerini suw bilen üpjün etmäge synanyşypdylar. Netijede bu region gök öňüm öndürmek boýunça esasy çeşmelerden birine öwürilip, bu suw kanallary we şol kanallar arkaly oba hojalygynda dörän mümkinçilikler regionyň ilatynyň uly bir bölegini iş bilen üpjün edipdi.
1990-nji ýyllarda Sowet Soýuzy dargaýança, bu derýanyň suwy Moskwa tarapyndan merkezileşdirilen sistema esasynda dolandyryldy. Derýanyň ýokary akymynda ýerleşýän ýurtlara derýanyň suwundan peýdalanyp, energiýa döretmäge mümkinçilik berilmän, olar energiýa baý beýleki ýurtlardan ýangyç serişdeleri bilen üpjün edilýärdi. Emma SSSR-iň dargamagy bilen bu sistema hem çökdi, şondan bäri Merkezi Aziýa ýurtlary derýanyň suwundan peýdalanmakda alternatiw sistema barada ylalaşyp bilmän gelýärler.
Emma haýsydyr bir takyk ylalaşygyň ýoklugyna garamazdan, Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň aglabasynyň girdejisinde oba hojalygy esasy rol oýnamagy dowam etdirýär. Ýagny, häzirki döwürde Täjigistanyň ilatynyň 67%-i, Özbegistanyň ilatynyň 45%-i we Türkmenistanyň ilatynyň bolsa 48%-i oba hojalygy bilen meşgullanýar diýilýär.
Şunlukda suwa bolan talap hem artýar we ol hem suwuň möçberiniň azalmagyna sebäp bolýar. Suwuň azalmagy bolsa ony paýlaşmak boýunça ylalaşygyň bolmadyk häzirki pursatynda bu serişdä bolan talaby barha artdyrýar. Bu hem öz nobatynda regionda ýerleşýän ýurtlaryň käbirleriniň arasynda dartgynlygyň möwjemegine sebäp bolýar.
Täjik-özbek dartgynlygy
Bu ugurda esasanam Täjigistan bilen Özbegistanyň arasyndaky dartgynlyk hakda gürrüň etmek mümkin. Täjigistanyň daşary işler ministri Hamrahon Zarifi 18-nji iýulda Duşenbede eden çykyşynda suw boýunça Özbegistan bilen aralarynda dowam edýän dartgynlygyň bu iki ýurduň özara gatnaşygyna hem erbet täsirini ýetirýänligini aýtdy.
“Özbegistan bilen aragatnaşygymyzda o diýen üýtgän zat ýok. Suw we energiýa boýunça aramyzdaky pikir tapawutlylygy dowam edýär we bu özara gatnaşygymyza ýaramaz täsirini ýetirýär. Bu ugurda pozitiw ädim ädip bilmedik” diýip, täjik ministri belledi.
Olaryň ylalaşyp bilmeýän zatlaryndan biri gurluşygy sowet döwründe başlanan we Täjigistanyň Wahş derýasynda gurulýan suw bendidir. Bu derýa Owganystanyň Wahan derýasy bilen bilelikde Amyderýanyň esasy suw çeşmesi bolup durýar.
Suw we energiýa boýunça amerikan eksperti Johannes Liniň aýtmagyna görä, eger bu bendiň gurluşygy planlaşdyrylyşy ýaly tamamlansa, bu dünýäniň iň beýik bendi bolar. Onsoň Merkezi Aziýa akýan suwa Täjigistanyň kontrollygynyň güýçlenmek howpy Özbegistany alada goýýar.
Şunlukda Özbegistan hem Täjigistana garşy çäre görmek üçin elindäki mümkinçiliklerden peýdalanýar. Şol çäreler Özbegistanyň üsti bilen Täjigistana aşyrylýan tranzit önümlerini, şol sanda Türkmenistandan Täjigistana aşyrylýan elektrik toguny kesmekden ybaratdyr.
Howanyň global derejede barha maýlamagy hem problemany artdyrýar. Bu hem öz nobatynda regionyň daglaryndaky buzlaryň eremegine sebäp bolýar. Şol buzlar bolsa öz nobatynda Amyderýanyň suwunyň akymyna, ýagny köpelip ýa azalmagyna öz täsirini ýetirýär.
Owganystan hem bar
Emma iň esasy mesele Owganystandyr. Bu ýurtda dowam edýän çaknyşyklar sebäpli ol şu mahala çenli öz ekerançylyk meýdanlaryndan ýeterlik derejede peýdalanyp bilmän gelýär. Bu ýurda parahatçylygyň ornaşmagy Merkezi Aziýa akýan suwuň hasam azalmagyna sebäp bolar. Çünki bu ýurduň ilatynyň 80% töwereginiň girdejisiniň oba hojalygyna degişlidigi aýdylýar. Bu hem Owganystanyň Amyderýa we oňa goşant goşýan derýalaryň suwundan has köp peýdalanyp başlajakdygyny aňladýar. Netijede geljek aýlaryň we ýyllaryň dowamynda suw meselesiniň hasam ýitileşjekdigini aýtmak mümkin.
Ekspertler Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda suwdan nähili peýdalanmaly diýlen meselede täze ylalaşyga gol goýmak üçin gepleşikleriň geçirilmegini teklip edýärler. Ylalaşyga gelmegiň ilkinji şerti bolsa özara ynamdan gelip çykýar. Emma, amerikan eksperti Johannes Liniň aýtmagyna görä, häzirlikçe Merkezi Aziýa liderleriniň arasynda şeýle ynamyň bardygyny aýtmaga o diýen esas ýok.
Muňa garamazdan, agzalýan ylalaşmazlykdan iň köp ejir çekýän ýurtlardan biri bolan Täjigistan regionyň ýurtlarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy artdyrmak boýunça täze inisiatiwa bilen çykyş edýär. Täjigistanyň daşary işler ministri Hamrohon Zarifi 18-nji iýulda eden çykyşynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlara iberilen bu inisiatiwanyň suw we energiýa resurslaryny-da öz içine alýanlygyny aýtdy.
Mundan ozalky şeýle synanyşyklar başa barmandy. Netijede, eýse bu synanyşyk şowly bolarmy diýlen sorag peýda bolýar. Eger şowly bolsa, onda garagalpagystanly Kubaý Artykow obany terk eden adamlaryň hataryna goşulmazdan ozal, bu meselä çözüt tapylarmy? Bu soraga häzirlikçe jogap ýok.


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlara sapar edýän Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan Waşingtonda prezident Barak Obama bilen gepleşik geçirýär.
Bu gepleşikde esasan Siriýadaky konfliktler bilen baglanyşykly meseleler üns merkezinde bolar diýlip garaşylýar.
Rejep Taýýyp Erdoganyň Waşingtona saparynyň öňýany Türkiýäniň Siriýa bilen serhedine golaý ýerleşýän Reýhanly şäherinde yzly-yzyna amala aşyrylan iki partlamada onlarça adam ölüpdi. Türkiýe bu hüjümlerde Siriýanyň gizlin gulluklaryny aýyplady.
Birleşen Ştatlar bilen Türkiýäniň döwlet liderleriniň häzirki gepleşiklerinde käbir beýleki meseleleriň, şol sanda ysraýyl-palestin parahatçylyk gepleşiklerini gaýtadan ýola goýmak ýaly meseläniň-de ara alnyp maslahatlaşyljakdygy habar berilýär.


text:
2012-nji ýylda Türkmenistanda geçiriljek ilat ýazuwyna taýýarlyk işleri boýunça döredilen döwlet komissiýasy ýekşenbe güni bu çärä bagyşlap ýörite maslahat geçirdi.
Maslahatda döwlet komissiýasy geljek ýyl geçiriljek ilat ýazuwyna taýýarlyk işlerine garady. Bu ilat ýazuwynyň barşynda Türkmenistanyň ýaşaýyş jaý fondy barada-da anyk maglumat toplamaklyk göz öňünde tutulýar.
Türkmenistanyň resmi habar agentligi 2012-nji ýylda geçiriljek bu ilat ýazuwynda GDA bileleşiginiň çäklerinde ilkinji gezek Türkmenistanda “Geografiki maglumat sistemasy” atly elektron tehnologiýasynyň ulanyljakdygyny habar berýär.


text:
Türkmen zenanlaryndan ilkinji professional pianinoçy Gözel Annamämmedowa barada asly aşgabatly türkmen, häzir Orsýetiň Ýaroslawl şäherindäki Akademik simfoniki orkestriniň çeper ýolbaşçysy we baş dirižýory, Russiýa Federasiýasynyň Halk artisti Myrat Annamämmedow bilen geçirilen interwýu. Söhbetdeşligi geçiren Nazar Hudaýberdi.
Azatlyk Radiosy: Myrat, ilkinji professional pianinoçy türkmen zenany kim? Şol zenan siziň ejeňiz diýip eşitdik. Ol pianinoçy bilen tanyşdyrsaňyz.
Myrat Annamämmedow:
Ýatan ýeri ýagty bolsun, ejemiň ady Gözel Ataýewna Annamämmedowa.
Azatlyk Radiosy: Ol haçan hem nädip ilkinji pianinoçy boldy?
Myrat Annamämmedow:
Bu gyzykly bir taryh. Geçen asyryň 30-njy ýyllarynda şol wagtky Sowet Soýuzynda köp sanly kynçylyklaryň, ýetmezçilikleriň bardygyna garamazdan, edilen gowy işlerem, ylaýtada medeniýet boýunça edilen işler, tagallalar az däl. Görnükli ylym, sungat, medeniýet işgärleri talantly ýaşlary tapmak üçin Soýuzyň tutuş territoriýasyna aýlanypdyrlar.
Russiýa Federasiýasynyň Halk artisti Myrat Annamämmedow
Ine, günleriň birinde Moskwa konserwatoriýasynyň professory, dünýä belli ussat pianist Genrih Neýgaust soňy bilen Moskwa konserwatoriýasynda okatmak üçin talantly ýaşlary gözläp, 30-njy ýyllarda Merkezi Aziýa respublikalaryna, şol sanda Türkmenistana gelýär. Aşgabadyň çagalar öýünde terbiýelenýän Gözel Annamämmedowa diýen gyzjagazda onuň ünsi eglenýär hem saz çalşyny synlaýar hem mekdebiň ýolbaşçylaryna: “Şu gyz mekdebi tamamlansoň, okuwyny Moskwada dowam etdirse gowy bolar” diýipdir.
Neýgaust barada näçe aýtsaň aýdyp oturmaly. Ýeke mysal, dünýä belli sazanda, pianinoçy Swýatoslaw Rihter onuň şägirdidir. Şol çagalar öýünde moskwaly professor çagalar bilen surata düşüpdir. Şolaryň arasynda 12-13 ýaşlaryndaky gyzjagaz, meniň ejem Gözel Amanmämmedowa-da bar. Şol suraty dokument hökmünde aýawly saklaýaryn. Şol surat “Türkmenistanyň saz sungaty işgärleriniň ussahanasy” atly kitapda-da bar. Ejem Aşgabadyň çagalar sazçylyk mekdebini tamamlaýar, Oňa 80 manat möçberinde kömek pul berip, 1945-nji ýylyň 19-njy maýynda, beýik ýeňişden 10 gün geçensoň, Moskwa ugradýarlar.
Azatlyk Radiosy: Ol Moskwada okamagy maslahat beren meşhur pianinoçy Genrih Neýgaust bilen duşuşypmy?
Myrat Annamämmedow:
Gyzjagaz konserwatoriýa gelýär, gapyny kakyp, klasa girýär, elbetde, professor ony tanamaýar. “Gyz, saňa näme gerek?” diýip soraýar. Ol özüniň professoryň ýanyna maslahata gelendigini aýdýar. Professor oturdyp, onuň sazyny diňleýär hem geljekki planyny soraýar, onuň konserwatoriýa girmek islegine geň galýar, birinjiden, ýaşy kiçi, ikinjidenem, konserwatoriýadan öň orta saz mekdebini tamamlamaly. Ejemde sazçylyk uçilişesi barada düşünje bolmasa näme? Ol Aşgabatda çagalar sazçylyk mekdebini tamamlapdy ahyryn. Netijede ol konserwatoriýanyň ýanyndaky sazçylyk uçilişä girýär, ony tamamlaýar. Şondan soň Moskwa konserwatoriýasyna girýär.
Azatlyk Radiosy: Maýa Kulyýewa, Annagül Annaguly ýaly aýdymçylar onda siziň ejeňizden öň Moskwada okapdyrlarda?
Myrat Annamämmedow:
Bu beýik artistler, elbetde, ejemden öň okadylar. Olar eýýäm 1941-nji ýylda ilkinji türkmen Opera teatryny döretmäge gatnaşan adamlar.
Azatlyk Radiosy: Gözel Annamämmedowa konserwatoriýany haçan tamamlady?
Myrat Annamämmedow:
1954-nji ýylda.
Azatlyk Radiosy: Okuwy tamamlap, Türkmenistana geldimi?
Myrat Annamämmedow:
Ýok, ol aspiranturada okady. 1955 ýa 56-njy ýylda Aşgabada gelip, Döwlet Filarmoniýasynda solist bolup işe başlady. Sazçylyk uçilişesinde-de mugallymçylyk etdi. Ol wagt Aşgabatda konserwatoriýa ýokdy. Filarmoniýada bäş ýyl töweregi işledi, respublikanyň ähli ýerine gastrola gitmeli, tüýdükçi ýa gyjakçy saz guralyny özi bilen islän ýerine alyp baryp bilýär. Emma ejemiň çalýan saz guralyny, pianinosyny gastrola äkitjek gümanyň ýok. Uzak obalarda, kiçi şäherlerde näsaz, köne pianinoda saz çalmak oňa agyr düşýär, sazanda gaty inçe duýguly adam bolýar. Guralyň saz däldigi üçin çalýan sazyna göwni ýetmän, aglan pursatlarynyň bolandygyny ejem gürrüň beripdi. Şondan soň Filarmoniýadan çykyp, bar ünsüni saz ugrundan pedagogik işe berdi.
Azatlyk Radiosy: Onda ömrüniň ahyryna çenli sazdan sapak beripdir, mugallymçylyk edipdir-dä?
Myrat Annamämmedow:
Hawa. Hatda Aşgabatda Sungat instituty açylanda-da, ol soň konserwatoriýa boldy, ejem işleýän sazçylyk uçilişesine wepaly bolup galdy. Ýogsa, onuň Moskwa konserwatoriýasynda alan bilimi, iş hem durmuş tejribesi institutda işlemäge doly mümkinçilik berýärdi.
Azatlyk Radiosy: Sungat adamlaryna, adatça, hormatly atlar dakylýar. Gözel Annamämmedowanyň nähili derejesi bardy?
Myrat Annamämmedow:
Ol 1991-nji ýylda aradan çykdy. Gynansagam, dünýäsini täzeländen soň, “Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri” diýen hormatly at dakyldy.
Azatlyk Radiosy: Merhumyň jaýy jennetden bolsun! Myrat, siziň ejeňiz bilen bagly Moskwadaky öňki ady WDNH, häzir WWS atlandyrylýan Halk Hojalygynyň Gazananlarynyň sergisindäki "Halklaryň dostlugy" atly uly suw çüwdürimi hem ondaky gyzyl çaýylan 15 gyzyň heýkeli barada gürrüň berseňiz. Ondaky türkmen gyzy aslyýetinde kim?
Myrat Annamämmedow:
Moskwada meniň ejeme gyzyldan ýadygärlik dur. Nähili hyzmaty üçin, hiç hili! Konserwatoriýada okaýan wagty ony rektorata çagyrýarlar. “Pylan ýerden türkmen köýnegini, dürli milli şaý-sepleri alyp, şu adrese bararsyň. Türkmen milli eşiginde suratkeşiň we heýkeltaraşyň öňünde durarsyň” diýipdirler. Bu talabyň manysyna düşünmese-de, ejem rektoryň buýrugyny ýerine ýetirmeli bolupdyr.
Görlüp oturylsa, Halk Hojalygynyň Gazananlarynyň sergisinde “Dostluk fontany” gurulmaly edilipdir. Ol Sowet Soýuzynda iň meşhur fontan bolupdy, häzir Russiýa Federasiýasynda-da meşhur. Şol fontanyň töwereginde 15 gyz dur. Olaryň hersi bir soýuz republikanyň milli wekili.
Türkmen gyzy milli geýimde, türkmen şaý-sepleri bilen bezenen, elinde pagta. Şol heýkel meniň ejemiň mysalynda döredildi. Men oňa buýsanýaryn. Çagalarym bilen Moskwa baranymda, WDNH-da bolýarys hem olara “Ine, şu siziň eneňiz “diýýärin. Aslyýetinde ol meniň ejeme gurlan ýadygärlik däl, ol milli lybasdaky türkmen gyzynyň keşbi. Ýöne meniň üçin ejem bolup görünýär.


text:
Salam, hormatly lukman! Men 39 ýaşymyň içinde 30 gezege çenli abort etdirdim. Şeýle ýagdaýyň geljekde saglyga täsiri barmyka? Şundan soň sagdyn çaga dogrup bolarmy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aýalyň başdan geçirýän köpsanly abortlary aýal bedenine, esasan hem endokrin ulgamyna uly zarba uryp, gormonal deňagramlylygyň bozulmagyna sebäp bolup biler. Gormonal bozulmalar, jyns agzalaryň alawlama hadysalary, ýatgynyň içinde döreýän sepleşme ýagdaýlary, ýatgynyň boýunjygynyň gowşap, indiki göwreliligi saklap bilmezlik ýagdaýy abortlar netijesinde döreýän gaýraüzülmelerdir. Eger siz göwreliligi meýilleşdirýän bolsaňyz, ondan öň barlagdan geçiň. Şeýle-de dörän sorag babatda has doly maglumaty almak üçin, saýtymyzda ýerleşdirilen "Eje jan, meni halas et!" atly makala bilen tanyşmagyňyzy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu ýyl Türkmenistanda 15 müň gektara golaý ýere gök we bakja ekinini ekmeklik bellenildi. Döwlet azyk senagaty birleşmesiniň daýhan hojalyklary we birleşikleri kärendeçiler bilen şertnamalary baglaşdylar diýlip, resmi metbugatda habar berildi.
Şol bir wagtyň özünde, lebaply kärendeçi daýhanlaryň gök-bakja ekinleri ekmäge isleglidigini, emma oňa ýerinde mümkinçiligiň ýokdugyny aýdýar. Şeýle-de, ol welaýatda suwarymly ýerleriň azdygyny we pagta bilen bugdaýdan başga ekini ekmäge rugsat berilmeýändigini belleýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Osman Hallyýew bu mesele barada Lebap welaýatynyň Garaşsyzlyk etrabyndan özüni Ereşguly Durdybaýew diýip tanyşdyran daýhan bilen söhbetdeş boldy.


text:
Britaniýanyň iň äpet banklarynyň biri hasaplanýan “HSBC” banky Birleşen Ştatlaryň maliýe düzgünnamasyny bilkastlaýyn bozany üçin, 1.9 milliard dollardan gowrak jerime tölemäge razy bolupdyr. Bu barada ABŞ-nyň resmileri maglumat berýär. Bu şu wagta çenli banka salnan iň uly jerime hökmünde häsiýetlendirilýär.
ABŞ-yň resmileriniň aýtmagyna görä, “HSBC” bilkastlaýyn ABŞ-nyň Eýran we beýleki ýurtlar bilen bagly sankisýalaryny bozupdyr we meksikaly neşe gaçakçylaryndan hem millionlarça dollar alypdyr.
ABŞ-nyň Eýrandan başga-da pul dolanşygyny gadagan edýän, sanksiýa girizen ýurtlarynyň arasynda Libýa, Sudan, Kuba we Mýanmar dagy hem bardy. Resmileriň aýtmagyna görä, bank şol ýurtlaryň hem pul dolanşygyna rugsat beripdir.
"HSBC" köpçüligiň öňünde ötünç sorap, eden işi üçin jogapkärçiligi öz üstüne aldy.


text:
Beýrutda bolan partlama “Hizballah” atly söweşjeň toparyň mekany hasaplanýan ýerde amala aşyryldy. Howpsuzlyk güýçleri sişenbe günki bu partlamada azyndan 15 adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Telewideniýe Liwanyň paýtagtynyň köp ilatly Bir al-Abed bölegini gara tüssäniň gurşap alandygyny görkezdi.
“Hizballanyň” Al Manar telewideniýesiniň maglumatyna görä, Yslam jemgyýetiniň merkeziniň golaýynda duran ulagda goýlan bomba partladylypdyr. Şeýle-de, bu ýerde “Hizballah” toparynyň syýasy edaralarynyň ençemesi ýerleşýär.
“Hizballah” topary prezident Başa Al-Assada ýardam bermek üçin öz söweşijilerini Siriýa iberensoň siriýaly gozgalaňçylar Liwana hüjüm etmek haýbatyny atypdy.
“Hizballah” toparynyň söweşijileri Siriýanyň hökümetiniň serhetýaka Kisair şäherini öz gözegçiligine geçirmeginde uly rol oýnapdy.


text:
Hindistanyň demirgazyk-gündogaryndaky harby kerwene ýaragly separatistleriň hüjüm etmegi netijesinde azyndan sekiz hindi esgeri öldi we başga-da bäş sanysy ýaralandy.
Hindistanyň polisiýa resmisiniň 4-nji maýda beren maglumatyna görä, 3-nji maýda ýurduň Mýanmar bilen serhediniň golaýyndaky çetki Nagaland sebitinde söweşijiler bombany partlatmazdan ozal, harbylara ot açypdyr.
Resmileriň aýtmagyna görä, başga-da dört hindi esgeri ýitirim bolupdyr.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, Nagalandyň bikanun Milli sosialistik geňeşi bu hüjümi amala aşyrmakda şübhelenilýär.


text:
Anna güni, 25-nji ýanwarda Orsýetde belli merhum şahyr, aktýor we aýdymçy Wladimir Wysoskiniň doglan gününiň 75 ýyllygy giň gerimde bellenilip geçilýär.
Wladimir Wysoskiý Sowet häkimiýeti ýyllarynda Sowet jemgyýetiniň syýasy we sosial problemalaryny paş ediji ýiti poeziýasy we özüniň graždanlyk pozisiýasy bilen uly meşhurlyk gazanypdy.
Wososkiniň ýerine ýetiren aýdymlary-da halk arasynda uly söýgi bilen kabul edilipdi. Ol 1980-nji ýylda, 42 ýaşynyň içinde ýürek keselinden aradan çykdy.
Wladimir Wysoskiniň doglan gününiň 75 ýyllygyna gabatlanyp, anna güni Orsýetiň Ýekaterinburg şäherinde onuň ömrüne we döredijiligine bagyşlanyp, ýörite muzeýiň açyljakdygy habar berilýär.


text:
Ermenistanyň sudy orsýetli esgeri ermeni maşgalasynyň ýedi agzasyny öldürmekde günäli tapdy we ony ömürlik türme tussaglygyna höküm etdi.
Ermenistanyň demirgazyk-gündogarynda Orsýetiň harby galasynyň golaýynda ýerleşýän Gumri şäheriniň sudy orsýetli esger Waleriý Permýakow baradaky kararyny 23-nji awgustda yglan etdi.
Ermenistanyň prokurory Permýakowyň günäsi tassyklansa ony ömürlik türme tussaglygyna höküm etmegi sorapdy.
2015-nji ýylyň ýanwar aýynda maşgalanyň öldürilmeginden soň Permýakow Gumriniň golaýyndaky harby bazany birugsat terk edipdi. Ol ermeni-türk serhediniň golaýynda tussag edilipdi.
2015-nji ýylyň awgust aýynda Orsýetiň harby sudy Permýakowy gulluk edýän ýerini terk etmekde günäli tapdy we ony 10 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Yzýany Permýakow adam öldürmek bilen bagky aýyplamalar bilen baglylykda Ermenistanyň häkimiýetlerine tabşyrylypdy.


text:
Al-Jazeeranyň habarçysy Piter Greste Müsüriň prezidenti Abdel-Fattah el-Sissini, hersine üç ýyl türme tussaglygy berlenden soň, özüniň we öz iki kärdeşiniň günäsini geçmäge çagyrdy.
Bu höküm halkara derejesinde ýazgarmalar sebäp boldy. Awstraliýanyň raýaty Greste 30-njy awgustda, Sidnide guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, indi bu ýerde meseläniň çözgüdiniň prezident Sissä gelip dirändigini aýtdy.
Ol çykarylan hökümleri «ýalňyş» diýip, ret etdi we olaryň syýasy sebäplidigini aýtdy. Ol indi dünýäniň gözüniň Müsüre dikiljegini hem sözüne goşdy.
Greste 2013-nji ýylyň dekabrynda kanadaly Mohammed Fahmi, müsürli prodýuser Baher Mohammad bilen, Dohada ýerleşýän telewideniýe üçin işleýän wagty tussag edildi.
Kairdäki sud 29-njy awgustda, uzaga çeken suduň soňunda olara üç ýyl türme tussaglygy hökümini çykardy.
Bu sud metbugat azatlygynyň wagyzçylary we hukuk goraýjy aktiwistler tarapyndan dünýä derejesinde giňden tankyt edildi.


text:
Kremliň resmileri 30-nji sentýabrda Orsýetiň harby uçarlarynyň Siriýada "Yslam döwleti" atly jeňçi topara takyk anyklanan ýerlerde zarba urýandygyny aýtdylar.
Orsýetiň daşary işler ministrliginiň sözçüsi Maria Zaharowa Birleşen Milletler Guramasynda žurnalistlere Orsýet "Yslam döwleti" jeňçi toparyndan başga nyşanalara zarba urýar diýilmegi hakykatyň ýoýulmagy diýdi.
Ýöne muny aýdýanlar - siriýaly gozgalaňçylar, aktiwistler we günbatar resmileri.
Siriýanyň döwlet telekanalynyň bildirmegine görä, Homs we Hama welaýatlarynda käbir ýerler nyşana alnyp, birnäçe zarba urlupdyr.
Ýöne gürrüňi edilýän bu etraplaryň dogrudanam "Yslam döwletiniň" jeňçileriniň elindedigine şübhelenilýär.
“Hakyky borjuň alamaty bolsa...”
Bir amerikan resmisi nyşana alnan bu ýerlerde "Yslam döwleti" toparynyň bardygyny sorag astyna alanyndan soň Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşinde Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň ýolbaşçylygynda geçen ýygnakda bu meseläni gozgady.
Ol Orsýetiň "Yslam döwleti" toparyny ýeňmek baradaky tagallalara goşulmagyny bu iş "eger hakyky borjuň alamaty bolsa", onda ony Amerikanyň oňat garşylajakdygyny aýtdy.
"Eger-de Orsýet ”Yslam döwleti” we ”Al-Kaýda” bilen baglanyşykly nyşanalaryň iş alyp barmaýan ýerlerine zarba ursa", bu Waşingtony çynlakaý aladalandyrar diýip Kerri belledi.
Ondan ozal Fransiýanyň, adyny bermekden saklanan bir diplomatik çeşmesi, [Orsýet tarapyndan] nyşana alnanlar "Yslam döwleti" topary däl, eýse Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada garşy göreşýän güýçler diýen pikiri orta atdy.
Aşa yslamçy gozgalaňçylar
Diplomatik çeşmäniň aýtmagyna görä, "Olaryň nyşana alýany ”Yslam döwleti” däl, belki-de oppozision toparlar bolsa, onda bu olaryň ”Yslam döwletine” garşy göreşmekden Başaryň režimini has köpräk goldaýandygyny tassyklaýar".
Demirgazyk Homs welaýatynda orslar tarapyndan nyşana alyndy diýilýän ýerlere Siriýanyň birnäçe gozgalaňçy topary kontrollyk edýär. Aktiwistleriň, ýerli ýaşaýjylaryň we ekspertleriň bellemegine görä, bular ”Azat Siriýa Goşunyny”, şeýle hem ”Al-Kaýda” bilen iltelşikli ”Al-Nusra Frontuny”, aşa yslamçy gozgalaňçy topar ”Ahrar al-Şamy” öz içine alýar.
"Demirgazyk Homsuň oba ýerlerinde dürli toparlar bar. Bularyň käbiri ”Azat Siriýa Goşunynyň”, käbirleri ”Nusra” ýaly toparlaryň baýdagy astynda söweşýärler. Ýöne ol ýerde ”Yslam döwleti” jeňçileriniň ýokdugy ikuçsyz. Ol ýerler, umuman, aram ýerler" diýip, Edinburg uniwersitetiniň Siriýa boýunça bilermeni Tomas Pierret aýdýar.
Tomas Wan Lingiň aýtmagyna görä hem, Homs regiony gozgalaňçylaryň eline geçen ilkinji regionlaryň biri: "Ol ”Azat Siriýa Goşuny”, ”Ahrar al-Şam”, ”Jabhat al-Nusra”, şeýle hem ”Faýlak al-Homs” we ”Jaýş al-Tawhid” ýaly garaşsyz toparlaryň garyndysyndan durýar".
Aktiwistler
Siriýaly aktiwist topar "Ýerli koordinasiýa komiteti" hem özüniň Facebook sahypasynda orslar howa zarbasyny urdy diýilýän ýerlerde "Yslam döwleti" toparynyň jeňçileri ýok diýip ýazdy.
"Aktiwistler asuda ilatdan onlarça adamyň, şol sanda aýallaryň we çagalaryň hem öldürilendigini aýdýarlar" diýip, ”Ýerli koordinasiýa komiteti” belledi.
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan gozgalaňçy topar ”Tajamu al-Ezzah” hem Twitterde ors howa zarbalarynda özüniň nyşana alnandygyny habar berip, şeýle ýazýar: "Terrorizmiň ýok edilmegi ”Tajamu al-Ezzahyň” baş karargählerini we [Hama welaýatynda ýerleşýän] Al-Latamna şäherini bombalamak bilen başlanana meňzeýär."
AP habar gullugynyň bildirmegine görä ”Tajamu al-Ezzah” özünde Birleşen Ştatlar tarapyndan üpjün edilen TOW raketalarynyň bardygyny aýdýar.


text:
23-nji dekabrda çeh halky, diňe çehlerem däl, progressiw pikirli adamzat Çehiýanyň öňki prezidenti Waslaw Hawel bilen hoşlaşdy. Ol örän uly şahsyýet, belli syýasatçy hökmünde taryha girdi. Şonuň bilen birlikde ol dramaturg hökmünde-de meşhurlyk gazandy. Azatlyk Radiosy şu wakalar bilen baglanyşykly Çehiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Hudaýberdi Hally bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hudaýberdi aga, Çehiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy hökmünde siziň ol şahsyýet bilen tanyşlygyňyz barmy?
H. Hally: Elbetde bar. Entek Aşgabatdakam, 90-njy ýyllaryň başynda ol aýdyň demokratik ýolbaşçy hökmünde özüni tiz tanatdy. Şol döwürde oňa: “Hawel ýazyjylaryň arasyndaky iň gowy prezident. Prezidentleriň arasynda-da iň gowy ýazyjy” diýýärdiler. Duz-nesibämiz çekdi, biz çeh topragyna geldik. Haweli has ýakyndan tanamak nesip etdi.
Syýasatçy hökmünde ol hiç bir gurbansyz, hiç bir pidasyz hökümeti kommunistleriň elinden almagy başardy. 89-njy ýyldaky mitingde bütin millet: “Hawel köşge barsyn!” diýip gygyryşypdy. Hiç bir prezident halk söýgüsine şeýle mynasyp bolup saýlanan däldir. Ikinjiden, Waslaw Haweliň ýolbaşçylygynda Çehiýa bilen Slowakiýanyň bölünmegi hiç bir dawasyz, çaknyşyksyz bolup geçdi.
Azatlyk Radiosy: Indi bu hemmä belli syýasy ugurlar. Siziň özüňiz Haweliň syýasatynda nämäni gowy gördüňiz?
H. Hally: Täze döredilen çeh hökümetiniň Jenaýat kodeksinde “Prezidentiň şahsyýeti” ýa-da “Prezidenti gormak” diýen aýratyn madda bolmady. Türkmenistanda bolsa “prezidentiň şahsyýeti”, “prezidentiň el degrilmezligi” ýaly ençeme maddalar bar, özem prezidentiň şahsyýeti bilen baglanyşykly islendik jenaýat işine ýa-da jenaýat saýylýan işe örän ýowuz çäre görýärler. Emma Hawel Çehiýada şol düzgüni girizmedi. “Prezident hem raýatlaryň biri ýaly bolmaly” diýen düzgüni öňe sürdi. Ol hem edil beýleki raýatlar ýaly, adaty hukuklaryň derejesine kaýyl boldy.
Azatlyk Radiosy: Kanunda şeýle maddalaryň görkezilmeýändigi üçin, ol öz şahsyýetini ýa-da abraýyny gorap bildimi?
H. Hally: Ýok, köp halatda gorap bilmedi. 97-98-nji ýyllarda çeh telewideniýesinde Haweli günde-günaşa diýen ýaly tankytlardylar. Soňra Haweliň maşgala ýagdaýy bilen baglanyşykly ençeme faktlary aýan etdiler.
Azatlyk Radiosy: Şol tankytlara ýa-da aýyplamalara çeh jemgyýetiniň, şol sanda Haweliň özüniň garaýşy nähili boldy?
H. Hally: Elbetde, agyr boldy. Çeh jemgyýetçiligi şeýle çykyşlary halamady. Haweliň özi hem ýagdaýyň gaty bir beýle däldigini aýtdy. Köp tankydy bolsa dymmak bilen duşundan geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Biz öz içki ýagdaýymyza dolansak, siz Waslaw Hawel bilen duşuşyp gördüňizmi?
H. Hally: Hawa, elbetde, duşuşdym. Ýeri gelende aýtsak, Azatlyk Radiosynyň žurnalistleriniň hem köpüsi Haweli ýakyndan tanaýandyr. Sebäbi ol birnäçe gezek radio geldi, žurnalistleriň öňünde çykyş etdi. Ýöne men başga duşuşygy ýatlamak isleýän. Hawel Çehiýanyň Penklubynyň hormatly agzasydy. Çehiýada her iki ýyldan bir gezek Karel Çapek adyndaky halkara baýragy berilýär. Şol baýrak gowşurylyş dabaralaryna Waslaw Hawel hem gatnaşyp geldi. Ine, şol dabaralarda görüşmek örän ýakymlydy. Soňky gezek men Haweli Çehiýanyň Senaty ýerleşýän köşkde geçirilen dabarada gördüm. Ýanymda kiçi gyzym bardy. Biz Hawel bilen salamlaşdyk, görüşdik. Özümiziň türkmendigimizi aýtdyk.
Azatlyk Radiosy: Ýeri, onsoň, Hawel türkmenleri tanaýardymy?
H. Hally: Tanaýan bolsa gerek. Ol bize: “Já vím!.. Já vím”, ýagny “Men bilýän” diýdi.
Azatlyk Radiosy: Siz surata düşdüňizmi onsoň?
H. Hally: Ýok. Ýanymyzda surat alar ýaly apparat bolmady.
Azatlyk Radiosy: Haweliň syýasatçy hökmündäki hyzmatyna iňňän ýokary baha berýärler. ABŞ-nyň öňki Döwlet sekretary Madlin Olbraýt ony 20-nji asyryň iň meşhur syýasatçysy diýip häsiýetlendirdi. Eýsem Waslaw Haweliň ýazyjylyk hyzmatyna çeh halky nähili garaýar?
H. Hally: Hawel dramaturg hökmünde meşhur. Onuň 18 eseri çeh sahnasynda goýuldy. Şonuň bilen birlikde, ol belli publisist. Onuň “Gysga gürläň” diýen publisistik kitaby çehleriň arasynda meşhur boldy. Ony prezidentlik wezipesinden gidensoň ýazypdy. Ol golaýda öz ömür ýoly barada bir filmi surata düşürdi. Haweliň özi barada “Obçan Hawel”, ýagny “Graždanin Hawel” atly 20 seriýaly dokumental telefilm bar.
Azatlyk Radiosy: Siz ýazyjy hökmünde, onuň iň gowy häsiýeti näme diýersiňiz?
H. Hally: Ol öz topragyny hem ynsanyýeti söýdi. Ol syýasy hereketleri üçin 80-nji ýyllarda türmä basylypdy. Ony türmeden boşatmak, daşary ýurda almak barada aladalar boldy. Ýöne ol çeh türmesinden çykyp, daşary ýurda gitmejekdigini aýtdy. Şol döwürde oňa şahsy mertligi üçin, Kurt Tuholski baýragy berlipdi. Ýeri gelende aýtsak, biziň şahyrymyz Şiraly Nurmyrada-da halkara Kurt Tuholski baýragy berildi.
Şeýlelikde, ol çeh topragyny, çeh medeniýetini söýdi. Ikinjiden, ähli ynsanyýete, aýratyn-da ezilýän sada halka mydama raýdaşlyk bildirdi. Ol ölmeziniň öň ýanynda tibetleriň ruhany lideri Dalaý Lamany ýanyna çagyrdy. Onuň iň soňky gören hem hoşlaşan adamy Dalaý Lama boldy.
Azatlyk Radiosy: Çehiýanyň häzirki prezidenti Waslaw Klaus Hawele: “Ol demokratik çeh döwletiniň simwoly” diýip baha berdi. Bu, elbetde, indi Waslaw Haweliň taryhda ýaşajakdygyny aňladýar.


text:
Çarşenbe güni düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Save the Children”, ýagny “Çagalary halas et” atly gurama dünýäniň dürli ýurtlaryndaky çaga ölüminiň ýagdaýy barada ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.
Dünýäniň 176 ýurduny öz içine alýan bu hasabatda dogulýan çagalaryň ölmek howpy boýunça Türkmenistan 99-njy orunda goýlupdyr.
Bu gurama täze dünýä inýän çagalaryň ölmek howpunyň iň ýokary ýurtlarynyň, esasan, Afrika ýurtlarydygyny aýdýar. Ýaramaz ýurtlaryň soňky üçlügine Serra-Leon, Somaliýa we Kongo ýaly Afrika ýurtlary girizilipdir.
“Save the Children” guramasynyň hasabatyna görä, her ýyl tutuş dünýä boýunça bir milliondan gowrak çaga dünýä inen güni ölýär.
Hasabatda täze dünýä inýän her müň çagadan Orsýetde 2 çaganyň, Gazagystanda 5 çaganyň, Gyrgyzystanda 7 çaganyň, Türkmenistanda 8 çaganyň, Täjigistanda 9 çaganyň, Owganystan bilen Pakistanda bolsa 13 çaganyň doglan güni ölýändigi aýdylýar.


text:
Düýn ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Gyrgyzystanyň günortasynda howpsuzlyk gulluklary tarapyndan etniki özbekleriň bikanun tussag edilmekleri we gynalmaklary ýaly wakalaryň bu regionda etniki bulagaýçylyklaryň täzeden möwç almagyna getirmeginiň mümkindigini duýduryp, beýanat ýaýratdy.
Human Rights Watch guramasy öz beýanatynda hökümetiň alyp barýan derňew işleriniň barşynda özbek milletiniň wekilleriniň birtaraplaýyn ýagdaýda gysyşlara sezewar edilýändiklerini belläpdir.
Beýanatdy Gyrgyzystanyň günorta regionynda etniki bulagaýçylyklarda güman edilip tussag edilen birnäçe adamyň gynamalara sezewar edilendikleri hem-de olaryň maşgala agzalarynyňdyr aklawçylarynyň hem gorkuzmalara we hüjümlere duçar bolandyklary barada faktlaryň bardygy aýdylýar.


text:
11-nji awgustda Türkmenistan Serhetçiler gününi belledi. Şu ýyl ýurduň milli Serhet goşunlarynyň döredilmegine 18 ýyl doldy. Häzirki wagtda türkmen serhetçileriniň öňünde ýurduň bitaraplyk syýasatyna we harby doktrinasynyň talaplaryna laýyklykda döwletiň goragyny üpjün etmek maksady goýulýar.
Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen, serhedi goramak meselesi Türkmenistanyň öňünde dörän agyr meseleleriň biri boldy. Öň Türkmenistanyň daşarky serhetdeşleri Owganystan bilen Eýrandy. Emma SSSR-iň dargamagy netijsinde täze döwletler emele gelip, Türkmenistan bilen serhetleşýän döwletler köpeldi.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen Aždar Kurtow Türkmenistanyň gury ýerde Özbegistan, Gazagystan we Hazarda Azerbaýjan bilen özara serhetleriniň her birinde aýratynlyklaryň we kynçylyklaryň bardygyna belleýär. Bularyň arasynda esasan tebigy şertler, haryt gaçakçylygy we kesgitsiz serhetler girýär.
A.Kurtowyň sözlerine görä, Türkmenistanyň Gazagystan bilen serhedi esasan howasy we tebigy şertleri agyr bolan giňişlikleriň üstünden geçýär. Özbek serhedindäki kynçylyklara bolsa haryt gaçakçylygy degişli. “Muňa Daşkent bilen Aşgabadyň sosial-ykdysady syýasatlarynyň tapawutly bolmagy sebäp bolýar”.
“Türkmenistanyň Hazardaky goňşulary bilen serhetleri henizem kesgitsizligine galýar. Bu ýagdaý serhet çaknyşyklaryň ýüze çykmak howpuny döredýär” diýip, A.Kurtow aýdýar. Hazarýaka döwletleriniň arasyndaky Hazaryň hukuk statusy we ýangyç ýataklary boýunça düşünişmezlikler heniz doly çözülmedi.
Serhet goşunlarynyň güýji
Türkmenistanda Serhet goşunlaryna döwlet derejesinde üns artýar. Harbylary watanperwerlik duýgusynda terbiýelemek, goşunyň maddy-tehniki bazasyny berkitmek, serhetçileriň we olaryň maşgala agzalarynyň sosial-durmuş şertlerini gowulandyrmak döwlet syýasatynyň ileri tutýan ugurlarynyň biri bolup durýar.
Emma ýerli synçylar, döwlet derejesinde görülýän çärelere garamazdan, Türkmenistanyň Serhet goşunlarynyň şu günki ukybynyň hatda sowet döwrüniň derejesine hem ýetmänligini, şol bir wagtda-da Serhet goşunlarynyň aýratyn ähmiýetli bolup durýanlygyny belleýärler.
Aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew goşunyň harby ukybyny güýçlendirmek üçin goşuny belli möhletli harby gullukçylaryndan däl-de professional esasda düzmek düzgüniniň ornaşdyrylmagy, ýagny şertnamalaýyn gulluk tejribesiniň girizilmegi zerur diýip, pikir edýär.
A.Baýryýewiň pikirine görä, bu çäre Serhet goşunlarynyň professional ukybyny we derejesini galdyrar, şeýle-de onlarça müň ýaş ýigitlere iş orunlaryny döredip, ýurduň agyr sosial kynçylyklaryny çözmekde hem çykalga bolup biler. Bu tejribäni ABŞ we Ýewropa geçen asyryň ikinji ýarymynda durmuşa girizipdi.
Neşe gaçakçylygy
Türkmenistanyň bitaraplyk statusyna daýanýan daşary syýasaty ýurda harby-syýasy taýdan howp abanmak mümkinçiligini aradan aýyrýar diýip, bilermenler aýdýarlar. Emma serhet gözegçiligini talap edýän beýleki howplaryň hem az däldigi bellenýär. Olaryň biri gaçakçylyk meselesi bolup durýar.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen A.Kurtowyň bellemegine görä, haryt gaçakçylygy ýurtlaryň içerki bazarlarynyň nyrh taýdan durnuklylygyna ýaramaz täsir ýetirýär. Fitosanitar gözegçiliginiň bozulmagy hem ýurtlaryň ösümlik dünýäsine we tebygatyna zyýan ýetirmäge ukyply.
Emma şu günki gün dünýäde serhet gözegçiliginiň öňünde duran iň agyr problemanyň neşe gaçakçylygydygyny belläp, A.Kurtow neşe önümçiliginiň ojagy bolan Owganystandan dünýä ýaýraýan neşe maddalarynyň esasy agramynyň goňşy döwletleriň paýyna düşýänligine ünsi çekdi.
Türkmenistanyň Eýran bilen bir müň, Owganystan bilen bolsa 800 kilometrden gowrak aralyk serhedi bar. Ýurduň Owganystan we Eýran bilen serhetleriniň bolsa gowşakdygy aýdylýar. Žurnalist A.Baýryýew serhetleriň gözegçiliksiz bölekleriniň az däldigini aýdyp, olaryň esasan daglyk ýerlere degişlidigini belledi.
Regional bilermen A.Kurtowyň pikirine görä, neşe gaçakçylarynyň serhetleriň gowşaklygyndan peýdalanmagyndan daşary, häkimiýet gurluşlaryndaky, şol sanda serhet goşunlaryndaky korrupsiýa hem Türkmenistanda neşe gaçakçylygynyň gülläp ösmegine sebäp bolýar.


text:
Aşgabat şäheriniň bazarlarynda, demirýol wokzalynda, awtoterminalda, şäherara taksi duralgalarynda ýa bolmasa beýleki köpçülik üýşäýjek ýerlerde türkmen durmuşyna mahsus bolan çaýhanalaryň ählisi aýrylyp, olaryň ýerlerini plastik aýna-gapyly dükanlardyr garbanyşhanalar eýeledi.
Aşgabadyň ýaşaýjysy Aýna daýzanyň aýtmagyna görä, paýtagta myhman bolup welaýatlardan gelýän ildeşlerimiz goýy kölegelerde, sekileriň üstünde aýbogdaşyny gurap, bir çäýnek gök çaý içmegiň ýerine, bokurdagy guran halatynda töwerek daşyna delmuryp bakyp, suw satylýan dükanjyklary gözleýärler. Emma şular ýaly dükanjyklar hem agzyň guran halatynda duş gelmeýär.
Ol mundan 10-15 ýyl ozal şäherde uly köçeleriň ugrundaky awtoduralgalaryň golaýynda ýa bolmasa ulurak edara-kärhanalaryň golaýynda 4-5 aýyň dowamynda, iň bir yssy günlerde ýöriteleşdirilen sisternalarda satyjylaryň sowujak mors, kwas satyp, ula-kiçä hezil berendiklerini ýatlaýar.
Paýtagt özgerdi. Köçeler hem, jaýlar hem tertibe salnyp, ähli ymaratlary plastik aýna-gapylara öwürdiler. Dünýäniň ösen döwletleriniň kaşaň şäherleri bilen deňeşdirse boljak Aşgabatda birnäçe gektara uzap gidýän seýilgähler, medeni ojaklar peýda boldy. Indi ozalkylar ýaly, köçelerde sisternaly mors, kwas satylyp durandygyny, ýa bolmasa goýy kölegede sekili çaýhana ýok.
Emma Türkmenistanyň ýakyp-ýandyryp barýan yssy howasy köp ýurtlaryň klimaty bilen deň gelmeýär. Degişli ýolbaşçylaryň şu ýagdaýy göz öňünde tutmazlyklary köpleri geň galdyrýar. Soňky ýyllar şäheriň awtoduralgalarynda bar bolan, plastik aýna-gapyly suw satýan dükanjyklaryň hem köpüsi duralgalardan düýpgöter aýryldy.
Aýna daýzanyň aýtmagyna görä, ýaş çaga bilen toýa-beýlekä, ýa şähere gezelenje çykaýan halatyňda, ýanyň bilen plastik gaplarda suw götermeli. Eger-de ýanyň bilen suw götermegi unudaýsaň, yssy howada çagaň bilen suw gözläp, kösenmeli bolýarsyň. Bazarlaryň golaýynda birlän-ikilän suw ýa doňdurma satýan dükanlar ýok hem däl, emma olaryň sany juda az. Doňdurma babatda ýagdaý has oňat, “morozilka” atlandyrylýan ýörite sowadyjylarda köp ýerlerde doňdurma hödürläp bilýärler. Emma teşneligiňi gandyrmak üçin sowujak suwa ýetýänçä, adamlaryň gözi garaňkyrara gelýär.
Paýtagta gelýän myhmanlar bir-iki gezek gelip görenlerinden soň, ýagdaýa belet bolýarlar. Ýaşuly zenanlar hem, erkek kişiler hem ýanlaryndan çaýly termoslaryny goýmaýarlar. Emma termoslardaky çaýlar hem yssy howada uzaga ýetmeýär.
Çaý meselesini demirýol wokzalynyň naharhanasynda çözmek birneme ýeňilräk. Ol ýerdäki naharhanada ýarym litrlik daş çäýnekleri 40 teňňeden demläp, öňüňde goýýarlar. Ýöne welin ähli zatdan ýokarda goýulýan gök çaýdan türkmen agany gandyrjak bolsaň, ýarym litrlik çäýnegi azyndan 4-5 gezek täzelemeli bolýandygyny Aýna daýza aýdýar.
“Çagalar babatda ähli dükanlarda, naharhanalarda dürli ölçegdäki plastik gaplarda satylýan “Pepsi-Cola”, “Coca-Cola”, “Fanta”, “Buratino” ýaly içgileri alsa bolýar. Emma olaryň çaga saglygyna o diýen oňat täsiriniň ýokdugyny biz, ulular unutmaly däldiris. Ýolagçy bolan islendik çaganyň elinde şular ýaly içgileri görmek bolýar. Çagalaryň saglygy üçin pomidor suwundan, almadyr beýleki miwelerden edilen şireleriň, süzme çaly ýa bolmasa düýe çaly kimin içgileriň sowadyjy enjamlarda stakanlap satylýan ýerlerine duşmak kyn” diýip, Aýna daýza nygtaýar.
Aýna daýzanyň pikiriçe, jöwzaly tomsy göz öňünde tutup, adamlaryň köpçülikleýin barýan ýerlerinde mümkin boldugyça, möwsümleýin suw, çal, miwe şireleriniň satuwyny ýola goýmaly, şäheriň awtoduralgalarynyň ählisinde şeýle dükanlaryň bolmagy zerur.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Düýn Orsýet bikanun ýarag söwdasynda aýyplanylýan we şu hepde Taýlanddan Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilen Orsýetiň raýaty Wiktor Buta adalatly sud ediler diýip umyt edýändigini mälim etdi.
Bu barada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowyň eden soňky çykyşyna käbir synçylar Moskwanyň pozisiýasynyň birneme ýumşamasy hökmünde baha berdiler.
Sergeý Lawrow Wiktor Butyň bikanun iş eden bolmagynyň mümkindigini Moskwanyň aradan aýyrmaýandygyny belläp, oňa garşy geçiriljek suduň obýektiw hem-de adalatly geçmelidigini nygtady.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Wiktor Buta diktator režimlere hem-de terrorçy toparlara ýarag satyp, olara goldaw berip gelenlikde aýyplama bildirýär.


text:
Penşenbe güni Fransiýanyň sudy iki zenany aprel aýynda gadagan edilen yslam nikabyny geýenlikde günäledi we olara jerime saldy.
Parižiň golaýyndaky şäheriň sudy olara 120 we 80 ýewro jerime saldy. Ol iki zenan maý aýynda şäheriň konserwatiw häkiminiň doglan günündäki dabara ýüzi nikaply barypdylar.
Fransiýa jemgiýetçilik ýerlerinde nikap we baş örtgi geýmegi gadagan eden ilkinji Ýewropa ýurdudyr. Öň polisiýa nikap geýen birnäçe zenana jerime salypdy. Emma penşenbe güni sud bu mesele bilen bagly ilkinji gezek karar çykardy.
Nikap geýen fransiýaly zenanyň 2012-nji ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär boljakdygyny yglan etmegine garaşylýar.


text:
Soňky ýyllar Türkmenistanda daşary ýurtlara saglygyny bejertmäge gidýänleriň köpelýändigi aýdylýar. Emma bu barada anyk statistika ýok.
Şol bir wagtda, Azatlyk Radiosyna interwýu beren saglyk turistleri türkmen doktorlarynyň professional taýýarlygynyň pesdigini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosynyň bu meselä bagyşlap geçiren “Tegelek stol” söhbetdeşligine ýerli synçylar Amanmyrat Bugaýew, Nurberdi Nurmämmedow, Türkiýede ýaşaýan türkmen migranty Rozybaý Jumamyradow gatnaşdy. Şeýle-de söhbetdeşlikde Şwesiýada ýaşaýan öňki doktor Aman aganyň pikirleri ulanyldy.
Şu temadan "Tegelek stol" gepleşigini diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Tähran bilen arap ýurtlarynyň arasyndaky dartgynlylyk ýene-de güýçlendi. Tähran Bahreýniň Saud Arabystany bilen bileleşik döretmegine garşy protest aksiýalaryny planlaşdyrdy.
Hepdäniň penşenbe güni Bahreýniň daşary işler ministri şeýh Haled bin Ahmad Al Halif Eýrany arap ýurtlary bilen gatnaşyklary dartgynlaşdyrmakda aýyplady we yslam respublikasynyň “goşulyşmaga synanyşyklarynyň” erbet netijeleri üçin jogap bermeli boljagyny duýdurdy.
Eýranyň Döwlet telewideniýesiniň maglumatyna görä, ýurduň Daşary işler ministrligi Bahreýniň ilçisini çagyryp, şeýh Halediň eden çykyşyndan Tähranyň nägiledigini duýdurypdyr.
Bahreýn tarapynyň resmi beýanatlary Eýranyň 18-nji maýda bileleşige garşy demonstrasiýalary geçirmäge çagyryşyndan soň peýda bolupdy.
Bileleşmek meselesi 14-nji maýda Pars aýlagynyň hyzmatdaşlyk geňeşiniň sammitinde maslahat edilipdi, emma hiç bir netijä gelinmändi.
Bu teklip regionyň alty döwletiniň arasyndaky integrasiýa prosesini güýçlendirmek üçin ilkinji ädim hökmünde öňe sürlüpdi.
Tähranyň pozisiýasy
Eýranyň daşary işler ministri Ramin Mehmanparast hepdäniň penşenbe güni eden çykyşynda “teklip edilen bileleşigiň Bahreýniň Saud Arabystany tarapyndan basylyp alynmagyna” we Pars aýlagynyň bu kiçijik adasynyň doly ýitip gitmegine getirjegini aýtdy.
Ramin Mehmanparast şeýle planlaryň Bahreýndäki krizisi has-da güýçlendirjegini hem belledi. 2011-nji ýylyň fewral aýynda ýüze çykan zorluklar onlarça adamyň heläk bolmagyna sebäp bolupdy.
Protestleriň guramaçysy bolan Eýranyň Yslamy ýaýbaňlandyrmak boýunça utgaşdyryjy geňeşi ýurduň raýatlaryny “Bahreýniň Saud Arabystany tarapyndan basylyp alynmagy boýunça amerikan planlaryna garşy çykyş etmäge” çagyrdy.
Şu hepdäniň başynda Eýranyň parlamentiniň spikeri Ali Larjany “eger Bahreýn haýsy-da bolsa bir ýurt bilen birleşmek islese, şol ýurduň Saud Arabystany däl-de, Eýran bolmalydygyny” aýtdy.
"Özbaşdaklygyň gödek bozulmagy"
Bahreýn Eýranyň ilçisini çagyrdy we “özüniň özbaşdaklygynyň Tähran tarapyndan gödek bozulmagyndan” nägiledigini aýtdy.
Mundan öň Saud Arabystany Eýrany Bahreýniň işlerine goşulyşmazlyga çagyrypdy. Bahreýniň Saud Arabystany bilen bileleşmek planlary içerki oppozisiýa tarapyndan hem berk tankyt edilipdi.
Bahreýnde bir ýyla golaý wagt bäri şaýylaryň ýolbaşçylygynda geçirilýän protest çykyşlary dowam etdirilýär. Protestçiler ýurt başyndaky sünni patyşa maşgalasynyň raýatlaryň ynsan hukuklaryny berjaý etmegini we syýasy reformalary amala aşyrmagyny talap edýärler.
Eýranyň Pars aýlagyndaky goňşulary bilen gatnaşyklary 2011-nji ýylyň mart aýynda Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky Pars aýlagynyň hyzmatdaşlyk geňeşi Bahreýne goşun girizip, ýurduň patyşa maşgalasynyň güýjüni berkidensoň dartgynlaşypdy.
Şaýylaryň köpçüligindäki Eýran Bahreýndäki protestlere ençeme sapar goldaw bildiripdi.


text:
Aşgabatda metbugat wekilleri üçin iki günlük seminar geçirildi.
Seminaryň žurnalistleriň adam hukuklary babatdaky bilimini ýokarlandyrmaga we habar žurnalizmi pudagyndaky professional taýýarlygy güýçlendirmäge bagyşlanandygy aýdylýar.
«Neýtralnyý Türkmenistan» gazetiniň ýazmagyna görä, seminar interaktiw formasynda geçirilipdir we türkmen žurnalistleri habar sýužetlerini, interwýulary we beýleki materiallary taýýarlamak boýunça praktiki gollanmalar bilen tanşypdyrlar.
Seminary, halkara eksperti, BMG-niň maýyplaryň hukuklary baradaky komitetiniň agzasy Mohammed Al-Tarawenahanyň kömekleşmeginde köpçülikleýin habar serişdeleri boýunça halkara eksperti Marek Bekerman alyp barypdyr.


text:
Orsýetiň metbugatynda peýda bolan maglumatlarda Tatarystanyň “Rubin” futbol komandasynyň baş tälimçisi Gurban Berdiýewiň wezipeden gitmek barada arza berendigi aýdylýar. 31-nji ýanwarda bu mesele bilen bagly ýörite maslahatyň geçiriljekdigi habar berilýär.
Asly türkmenistanly Gurban Berdiýewiň öz wezipesinden gitmegine “Rubin” futbol komandasynyň prezidenti Dmitriý Samarenkin bilen özara oňşuksyzlyk sebäp boldy diýlip, maglumatda aýdylýar.
“Rubin” komandasynyň metbugat gullugy häzirlikçe bu mesele bilen bagly kommentariý bermedi.


text:
Halkara Türkmen-Türk Uniwersitetiniň (HTTU) futbol topary Aziýa futbol konfederasiýasynyň (AFC) Prezidentiniň kubogy ugrundaky ýaryşyň finalyna çykmagy başardy.
Türkmenistanyň Futbol boýunça Ýokary ligasynyň 2013-nji ýyldaky çempiony, 26-njy sentýabrda Şri Lankanyň Kolombo şäherinde geçiriljek final duşuşykda Demirgazyk Koreýanyň “Rimýongsu” futbol topary bilen güýç synanyşar. Belläp geçsek, HTTU bu ýaryşyň toparlaýyn oýunlarynda eýýäm “Rimýongsu” bilen duşuşypdy. Şonda oýun 1-1 hasaby bilen gutarypdy.
Eýýäm 10-njy gezek geçirilýän Aziýa futbol konfederasiýasynyň Prezidentiniň kubogy ugrundaky häzirki ýaryşa jemi 11 ýurduň futbol komandalary gatnaşýarlar. Iki, ýagny toparlaýyn we final tapgyrylaryndan ybarat bu ýaryşda, türkmen futbolçylary häzire çenli jemi 5 duşuşyk geçirdiler.
Netijeler
1-11-nji maý aralygyndaky toparlaýyn duşuşyklarda HTTU “B” toparyna düşüp, ol Demirgazyk Koreýanyň “Rimýongsu”, Filippinleriň “Keres” we Hytaý Taýpeýiň “Tatung” komandalary bilen bäsleşdi.
Bu tapgyryň çäginde türkmen topary “Tatungy” 2-0, “Keresi” 2-1 hasaby bilen ýeňdi. Anna güni boljak final oýnundaky garşydaşlary – demirazyk koreýalylar bilen bolsa ozal 1-1 hasaby bilen deňme-deň oýnadylar. Netijede, HTTU 7 bal bilen öz çykyş edýän toparynda ilkinji orny eýeledi.
Ýaryşyň 20-26-njy sentýabr aralygynda geçýän final tapgyrynda “A” toparyna düşen türkmenler Nepalyň “Manang Marshyangdi Club” toparyny 3-1 we Şri Lanka degişli “Şri Lankanyň harby-howa güýçleri” atly toparyny 2-1 hasaby bilen ýeňdiler.
Şol bir wagtda, final duşuşygyndan ozalky oýnalan oýunlaryň netijelerine görä, ýaryşyň iň gowy hüjümçisi hökmünde türkmen futbolçysy Süleýman Muhadow diýlip kesgitlendi. Ozalky tanymal türkmen fubolçysy Çaryýar Muhadowyň ogly – Süleýman ýaryşda häzire çenli garşydaşlarynyň derwezesinden on pökgini geçirmegi başardy.
Ýeri gelende aýtsak, HTTU topary Aziýa futbol konfederasiýasynyň Prezidentiniň kubogy ugrundaky ýaryşa 2010-njy ýylda hem gatnaşypdy.
Aziýa futbol konfederasiýasynyň Prezidentiniň kubogy her ýyl geçirilip, ony almak ugrunda Aziýa futbol konfederasiýasynyň düzümindäki “kemala gelýän” diýlip atlandyrylýan döwletleriň ýerli toparlary bäsleşip bilýärler.
Geçen ýyl bu kubogy Türkmenistanyň “Balkan” topary aldy.


text:
Kristmas güni bir Amerikan ýolagçy uçaryny partlatmak üçin bolan synanyşyk Birleşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyň işindäki köp zatlaryň sorag astyna alynmagyna getirdi.
Prezident Barak Obamanyň pikiriçe, Al-Kaýda işleýänlikde güman edilýän bir adamyň uçara münmeginiň öňüniň alynmanlygynyň sebäbi aňtaw gulluklarynyň arasynda birek-birege maglumat ýetirmek işiniň doly amala aşmanlygyndan.
Ak Tamyň aýtmagyna görä, problema maglumat ýoklugynda däl-de, gaýta maglumatlaryň aşa köplüginde. Kontrterrorizm we aňtaw ekspertleriniň köpüsiniň garaýşyça-da, Birlşen Ştatlaryň aňtaw gulluklarynyň häzirki ýüzbe-ýüz bolýan iň uly kynçylyklarynyň biri şu.
“Biz aşa köp maglumatyň toplanmagyny howpsuzlandyrmak üçin gaty köp pul çykdajy etdik. Maglumat toplaýan ýeke Merkezi Razwedka Gullugy däl. Bu işi Pentagon we Milli Howpsuzlyk Gullugy-da edýär. Maglumat näçe köp bolsa, olary elekden geçirip saýlamak hem şonça kyn bolýar” diýip, Merkezi Razwedka Gullugynyň öňki agenti Jak Raýs (Jack Rice) aýdýar.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda bolan hüjüm Birlşen Ştatlaryň aňtaw töwereklerinde köp zatlaryň üýtgedilip, köp zatlaryň täzeden gurnalmagyna sebäp boldy. Ýurduň serhetlerine gözegçilik üçin Watan Howpsuzlygy Departmenti diýilýän täze edara döredildi. Merkezi Razwedka Gullugy (CIA-niň) ornuny alan täze Milli Kontrterrorizm Merkezi (NCTC) we Milli Aňtaw Direktorynyň býurosy guruldy.
Federal Derňew Býurosy (FBI), Merkezi Razwedka Gullugy (CIA), Milli Howpsuzlyk Gullugy (NSA), Goranyş Aňtaw Gullugy, Maliýe Ministrligi, şeýle hem potensial terror howpy barada maglumat toplaýan beýleki 16 gullugyň üstünden garaýan Milli Kontrterrorizm Merkezi.
DNI, CIA we FBI
Fred Burton ozal Döwlet departmentinde işlän kontrterrorizm spesialisti. Onuň aýtmagyna görä, Merkezi Razwedka Gullugy ýurt daşynda iş alyp barýan esasy gulluk hökmünde öz ornuny Milli Kontrterrorizm Merkezine bermeli bolandygyna häzirem gaharda: “Kimiň nirä, nämä kontrollyk etmegi barada dürli gulluklaryň arasynda gidýän gazaply bäsleşikler Waşingtonda täze zat däl. DNI, CIA we FBI arasynda şular ýaly güýçli bäsleşikler häzirem ýok däl. 11-nji sentýabr hüjüminden soň dörän ýagdaýda biz bular ýaly meseleleriň bolmazlygyny isleýäris. Ýöne, gynansak-da, bar”.
Öten hepde howpsuzlyk ýagdaýy täzeden gözden geçirilenden soň, Prezident Obama aňtaw gulluklarynyň işlerinde köp zatlaryň üýtgedilmegini buýurdy. Ýöne ekspertleriň aglabasy: “Edilmeli iş duşmanyň kimdigine, onuň nämelere ukyplydygyna bütinleý täzeden baha bermek” diýýär.
Olaryň biri Georgetown Uniwersitetiniň howpsuzlyk barlaglary boýunça professor Brýus Hoffman: “Meniň pikirimçe, problema aňtaw gulluklarynyň maglumat alyşmagy ýa ýolagçylary ekranda barlamagyň tehnologiýasyny gowulandyrmagyň çäginden aňryk geçýär. Biziň etmeli işimiz Al-Kaýdanyň etjek işlerini öňünden aňyp, ondan ökde çykmak”.


text:
Hytaý “Tiananmen” meýdançasynda II Jahan urşunda Ýaponiýany ýeňmegini uly harby parad bilen belledi.
3-nji sentýabrda Hytaýyň ýokary derejeli resmileriniň we daşary ýurt liderleriniň, şol sanda Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň aralarynda durup çykyş eden hytaý prezidenti Si Jingping: “Hytaý hiç haçan ýolbaşçy bolmaga ýa-da [öz territoriýasyny] giňeltmäge synanyşmady” diýdi.
Şeýle-de, Si “Hytaýyň Milli azat ediş armiýasyndan” 300 müň işgäriň wezipesinden boşadyljakdygyny aýtdy. Emma ol bu çäräniň haçan amala aşyryljakdygy barada takyk maglumat bermedi.
“Hytaýyň Milli azat ediş armiýasynyň” 2,3 million agzasy bolup, ol häzire çenli dünýäniň iň uly armiýasydyr. Şeýle-de, Hytaý özüniň goranmak pudagyna goýberýän býujetiniň möçberi boýunça dünýäde Birleşen Ştatlardan soň ikinji orunda durýar.


text:
Tähranyň öz ýadro programmasy boýunça ABŞ bilen gepleşik geçirmegine çürt-kesik garşy durmak pozisiýasyny eýeläp gelýän Eýranyň baş lideri aýatolla Ali Hameneýi 21-nji martda eden çykyşynda ABŞ bilen göni gepleşikleriň geçirilmegine garşy däldigini aýtdy.
Hameneýi bu barada: “Men şeýle gepleşikleriň netijeli boljagyna optimizm bilen garamok, emma men muňa garşy hem däl” diýdi.
Hameneýi Eýranyň Täze ýyl baýramçylygynyň ilkinji gününde eden çykyşynda, eger ABŞ Eýrana garşy sanksiýalaryny ýatyrmasa, gepleşikleriň netijeli bolup bilmejegini ýaňzytdy.
Sanksiýalaryň täsiri
Analitikler Hameneýiniň bu çykyşynyň onuň Birleşen Ştatlar babatyndaky duşmançylykly garaýşynyň üýtgändigini aňlatmaýandygyny aýdýarlar. Emma olar sanksiýalaryň ýetirýän erbet tasirleriniň we içerki basyşlaryň Hameneýini gepleşiklere taýýarlyk görkezmäge mejbur edýändigini belleýärler.
Eýrana garşy girizilen sanksiýalar ýurduň ýadro programmasy bilen bagly. Günbatar ýurtlary Eýranyň ýadro prorgammasyny ýadro ýaragyny döretmek üçin alyp barýandygyny çak edýärler. Eýran bolsa muny ret edýär we öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň häzirki girizien sanksiýalary Eýranyň nebitiniň satyn alynmagyny gadagan edýär we maliýe pudagyna degişli. Bu bolsa halkara biznes gatnaşyklaryny kynlaşdyrýar. Şeýle-de, sanksiýalar Eýranda azyk önümleriniň gymmatlamagyna we medisina kömeginiň çäklendirilmegine sebäp bolup, ýönekeý eýranlylara erbet täsir ýetirýär.
Çykyşyň maksady
RAND atly syýasy barlaglar institutynyň Eýran boýunça bilermeni Alireza Nader Hameneýiniň ABŞ bilen hyzmatdaşlyk etmek isleginiň bolmagyna sübhe bildirýär. Emma bilermeniň pikirine görä, Hameneýi öz tarapdarlaryna özüniň paýhasly syýasatçydygyny görkezmek isleýär.
Alireza Nader ABŞ-nyň sanksiýalarynyň Eýranyň ykdysadyýetine erbet täsir ýetirýändigi sebäpli, Hameneýiniň ýurduň syýasy sistemasynyň çäginde güýçli basyşlar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny belledi.
Ýakyn aýlarda Eýranda ýurduň ABŞ bilen göni gepleşiklere girişip-girişmezligi barada çekeleşikli maslahatlar geçirilmeli. Ýurduň käbir resmileri şeýle gepleşikleriň geçirilmegini goldaýarlar, käbirleri garşy çykýarlar.
ABŞ Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Orsýet we Germaniýa bilen bilelikde Eýran bilen gepleşikler üçin ýörite topar döretdi. Bu toparyň indiki gepleşikleriniň 5-6-njy aprelde Almatyda geçirilmegi planlaşdyrylýar.
Hameneýi 21-nji martda Maşat şäherinde köpçüligiň öňünde eden çykyşynda amerikanlar ýadro problemasynyň çözülmegini islemeýärler diýdi. Şol bir wagtda-da Hameneýi sanksiýalaryň Eýranyň nebite garaşly ykdysadyýetine zeper ýetirýändigini tassyklady.
Eýranyň öňki diplomaty Hossein Alizadeniň pikirine görä, Hameneýiniň gepleşikleriň şowsuz boljagyny öňünden bilýändigini aýdýan hem bolsa, gepleşiklere garşy däldigini mälim etmegi, onuň öz tarapdarlarynyň öňünde öz abraýyny galdyrmak isleýändigini görkezýär.
Şeýle-de, Alizadeh Hameneýiniň çykyşynyň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Nowruzda eden çykyşyna jogapdygyny hem aýdýar. Obama ýadro krizisiniň parahatçylykly ýol bilen çözülmeginiň Eýranyň halky üçin bähbitli boljagyny aýdypdy
.
Hossein Alizadeh Hameneýiniň Obamanyň şol çykyşyny diňlän eýranlylaryň ünsüni özüne çekmek isleýändigini nygtaýar.


text:
Çarlz Dikkens
Çarlz Dikkens
(1812-1870)
Iňlis hem dünýä edebiýatynyň iň beýik ýazyjylarynyň biri Çarlz Dikkens 1812-nji ýylyň 7-nji fewralynda, Angliýanyň Portsmut şäherinde dünýä inipdir. Onuň ene-atasy juda gurply ýaşaýan ekenler, çagany mähir-muhabbet bilen terbiýeläpdirler. Çarlz eýýäm çagalykdan akyly hem ugurtapyjylygy bilen özüniň ýaşdaşlaryndan saýlanypdyr. Emma Dikkensiň kakasy bahym bergä batyp, ol döwrüň kanunyna görä, bergidarlaryň türmesine salynýar. Maşgalanyň ýagdaýy agyrlaşýar. Şonuň üçin geljekki ýazyjy çaga halyna agyr işlerde işläp, gazanç etmeli bolýar, emma boş wagtyny ýitirmän, diňe okuwa, kitaba sarp edipdir. Bu agyr ýyllar barada ýatlamalar soň-soňlar ýazyjynyň birnäçe ajaýyp eserleriniň gözbaşyny tutupdyr. Döredijilik ýoluna Dikkens juwan ýaşlarynda aýak basypdyr. Ilki ol parlament stenografy, soňra birnäçe gazetlerde habarçy bolup işlemeli bolýar, emma diliniň baýlygy, wäşiligi hem-de adam häsiýetlerini açyp görkezmekde ýeten ussatlygy ýaş habarça derrew meşhurlyk getirýär. 1836-njy ýylda «Bozuň oçerkleri» atly ilkinji kitaby çap edilende, onuň ýazarynyň ady okyjylaryň köpüsine bellidi. Emma hakyky şöhrat Dikkense «Pikwik klubynyň miras galan ýazgylary» (1836-1837) kitaby çap edileninden soň gelýär. Dünýä edebiýatynyň iň göwün galkyndyryjy eserleriniň biri hasaplanýan bu eserde Dikkens birnäçe ýatdan çykmajak keşpler döretmegi başarypdyr. Ondan soňky döreden eserleri, şol sanda-da «Oliwer Twistiň başdan geçirmeleri» (1838), «Nikolas Niklbi» (1839),«Martin Çezlwit» (1843), «Dombi we ogly» (1848),«Dewid Kopperfild» (1849-1850), «Iki şäher hakda hekaýat» (1859), «Uly umytlar» (1860) romanlary we beýleki birentek eserleri Dikkens aýatda diri gezip ýören wagty hem dünýä edebiýatynyň altyn hazynasy hasaplanylýardy. Ömrüniň soňky ýyllarynda ýazyjy «Edwin Drudyň syry» atly romanyň üstünde işleýärdi. Ol bu eserini tamamlap ýetişmän, 1870-nji ýylyň 9-njy iýunynda, 58 ýaşynda aradan çykýar. «Edwin Drudyň syry» romanyny käbir tankytçylar ýazyjynyň iň kämil eseri hasaplaýarlar. Dikkensden soň ýaşan iňlis ýazyjylarynyň hiçisi hem onuň täsirini inkär edip bilmändirler. Hatda, Dostoýewskiý we Lew Tolstoý ýaly beýik ýazyjylar hem Çarlz Dikkensi özüniň halypasy hasaplapdyrlar.


text:
Garaşsyzlyk ýyllarynda, Türkmenistanda bilim pudagyny öz içine alýan dürli özgerişiklikler bolup geçdi. Ruhnamanyň okuw jaýlarynda esasy sapak hökmünde kabul edilmegi we orta mekdepleriň 9 ýyla peseldilmegi olardan diňe käbirleri.
Şeýlede okuwçylaryň çäreden-çärä gatnadylyp, okuw kitaplarynyň many-mazmun taýdan aşa sýyasylaşdyrylmagy hem agzalýan meselelerden ýene käbirleri. Bu ýagdaýlar, öz nobatynda ýaşlaryň bilim derejesine hem öz täsirini ýetirdi.
Eýsem, orta mekdebi Türkmenistanda tamamlap, ýokary okuw üçin daşary ýurtlara gidýän türkmenistanly ýaşlar biliminiň hili sebäpli nähili tejribeleri başdan geçirýärler? Dünýä Türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky tapgyryny ynha şu tema bagyşlaýarys.
Eger siz hem ýokary okuwyňyzy daşary ýurtlarda dowam etdirýän bolsaňyz, başdan geçiren tejribeleriňizi biziň bilen hem paýlaşyň, öz pikiriňizi aşakdaky forumda galdyryp bilersiňiz. Eger programmamyza gatnaşyp öz pikiriňizi aýtmakçy bolsaňyz, bize hat ýazyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys. Adresimiz: hat@azatradio.org.


text:
Orsýetiň hökümeti düýn bir-gije gündüziň dowamynda Orsýetde yssy howada suwa düşüp, gark bolup ölen adamlaryň sanynyň 71-e ýetendigini habar berdi.
Şu günler Orsýetiň merkezi regionlarynda dowam edýän çakdanaşa yssy howa zerarly raýatlar suwa düşmesi gadagan bolan suw howdanlarynda, köllerde we derýalarda suwa düşmäge mejbur bolýarlar.
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň metbugat sekretary Weronika Smolskaýa şu ýylyň başyndan bäri ýurtda suwda gark bolup ölenleriň sanynyň 2 müň 500-e golaýdygyny, şolardan 1 müň 244-siniň diňe iýun aýynda gark bolup ölendigini aýdýar.


text:
Gyrgyzystanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 10-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijelerini yglan etdi.
Saýlawlara gatanaşan 29 partiýadan bäşisiniň ýeňiş gazanandygy belli boldy. Ýeňiş gazanan partiýalar Merkezi saýlaw komissiýasynyň saýlawlaryň netijesi barada çykaran karary bilen ylalaşýandyklaryny aýtdylar.
Ýeniş gazanan bäş partiýanyň içinden oppozision partiýalar «Ata Žurt» bilen «Ar-Namys» partiýalary bir koalisiýa, «Ata Meken» bilen «Sosial-Demokratlar» hem beýleki bir koalisiýany düzerler. «Respublika» partiýasy haýsy tarapa goşulsa, şol tarapyň terezisiniň agyr boljakdygy aýdylýar.
20-den gowrak partiýa göreşmekçi
Ýeňiş gazanyp bilmedik käbir partiýalar berlen seseleri täzeden sanamagy talap edýärler. 10-njy oktýabrda geçirilen parlament saýlawlarynyň netijeleriniň aç-açan däldigine şübhelenýän 20-den gowrak partiýa özara birleşip, hakykat üçin göreşmäge taýýardyklaryny bildirdiler.
“Zamandaş” partiýasynyň başlygy Muktar Omarakunow berlen sesleri sanamak prosesindäki kanuny bozmalar boýunça Merkezi saýlaw komissiýasyna we Baş prokuratura arza ýollandygyny aýdýar: “Saýlawlaryň netijelerine ynanmaýarys. Elbetde, olaryň işini nola deňäp bolmaz. Emma bizi käbir bölümlerderdäki kanuny bozmalar alada goýýar”.
Muktar Omarakunowyň aýtmagyna görä, käbir bölümlerde “Zamandaş” partiýasyna berlen sesler başga partiýalara geçirilipdir, şeýle hem partiýalaryň arasynda etika kodeksine gol goýulsa-da onuň talaplary doly ýerine ýetirilmändir.
“Zamandaş” partiýasynyň başlygy Omarkunow ýurduň prezidenti Roza Otunbaýewanyň hem käbir partiýalaryň sesleriniň gaýtadan sanalmagyna garşy däldigini belleýär. Ol ses berlişikde kanun bozuldy diýlen fakt bilen ýedi partiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasyna sesleri gaýtadan sanamak talaby bilen arza berendigini aýdýar.
Ýeňiş gazanmasalaram razy
Birnäçe ýyldan bäri işläp gelýän, emma saýlawlarda ýeňiş gazanyp bilmedik partiýalar bu saýlawlarda puluň uly rol oýnandygyny aýdýarlar. Olar saýlawlaryň öňküler bilen deňeşdirilende arassa, adalatly geçendigini belleseler-de, käbir ýerlerde kanuny bozmalaryň bolandygyny öňe sürýärler.
“Garaşsyz Gyrgyzystan” partiýasynyň lideri Talaý Aýdarow ýeňiş gazanyp bilmändiklerine “namys etmeýär”. “Biz käbir kanuny bozmalaryň bolandygyny anyk bilýäris. Daşdan gelen synçylar saýlawlary öwýärler. Emma saýlawlar hemme ýerde des-deň aç-açan geçmedi” diýip, T.Aýdarow aýdýar.
7-nji aprelde hökümetiň başyna gelen, emma saýlawlarda ýeňiş gazanyp bilmedik “Ak Şumkar” partiýasy ses berişlikde kanuny bozmalaryň bolandygyna garamazdan, Merkezi saýlaw komissiýasynyň çykaran netijeleri bilen ylalaşýandygyny aýtdy. Partiýanyň lideri Temir Saryýew halkyň dynç, parahat ýaşamagy üçin şeýle karara gelendiklerini belleýär.
“Utulmagyň özi ajy bolýar. Biz hem ýeňiş gazanyp bilmedik. Biziň hem içimiz awaýar. Maňa müňläp adamlar jaň edip, aglaýarlar. Emma nähili ajy bolmasyn, käbir saýlaw bölümlerinde kanuny bozmalar bolan bolsa-da, Gyrgyzystanyň geljeginiň aladasyny edip, saýlawlaryň netijeleri bilen ylalaşdyk. Bu biziň ýurduň dynçlygynyň aladasyny edip, saýlan ýolumyz boldy” diýip, Temir Saryýew aýdýar.
Ýagdaý durnukly
Berlen sesleri gaýtadan sanamak talaplary kabul edilen “Ar-Namys” we “Ata Žurt” partiýalarynyň agzalary ylalaşdylar. Emma “Sosial-Demokratlar” partiýasynyň koordinatory Farid Niýazow sesleriň däl-de, protokollaryň sanalmalydygyny nygtady we bu meseläni Merkezi saýlaw komissiýasynyň çözjekdigini belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de ýurtda närazylyk aksiýalary hem dowam edýär. 7-nji aprelde oka tutulanlaryň 50-den gowrak garyndaşlary parlamentiň binasynyň öňüne mitinge çykdylar. Olar düzüminde öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň mahalynda işlän adamlar bolan oppozisiýadaky «Ata Žurt» partiýasynyň saýlawlarda köp ses alanyna närazy boldular. Şol sebäpden olar hem sesleri tazeden saýlamagy talap etdiler.
Merkezi saýlaw komissiýasynyň başlygy Akylbek Saryýewiň çarşenbe güni geçiren metbugat konferensiýasynda: «Eger-de hökümete degişli bolmadyk guramalar bilen partiýanyň synçylarynyň protokollarynda uly tapawut bar bolsa, biz sesleri täzeden sanamaga we her bir fakty barlap görmäge taýýar» diýdi.
Parlament saýlawlary bilen baglanyşykly dürli syýasy çekişmeler dowam etse-de, häzirki wagtda Gyrgyzystanda ýagdaýyň durnuklydygy habar berilýär.


text:
Merkezi Aziýada suw resurslaryndan peýdalanylyşy region döwletleriniň arasyndaky iň dawaly meseleleriň biri bolmagyna galýar. Bu mesele ýakyn günlerde Aşgabatda Türkmenistanyň we Özbegistanyň prezidentleriniň arasynda maslahat edildi. Özbek prezidenti Yslam Karimowyň Türkmenistana sapary onuň suwa baý Täjigistany we Gyrgyzystany gidroelektrostansiýalary gurmak planlaryndan el çekdirmek boýunça tagalla edýän döwrüne gabat geldi. Özbegistan bu meselede Türkmenistandan näme isleýär?
Azatlyk Radiosy Merkezi Aziýa boýunça bilermen, Orsýetiň Ylymlar akademiýasynyň Umumy taryh institutynyň Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkan regionlary öwrenýän bölüminiň ýolbaşçysy Artem Ulunýan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aşgabatdaky türkmen-özbek gepleşiklerinde regionda serhetdäki derýalardan peýdalanmak meselesi maslahat edildi. Emma ýurtlaryň resmi pozisiýalary mälim edilmedi. Özbegistan türkmen tarapyndan näme isleýär, diýip pikir edýärsiňiz?
Artem Ulunýan: Özbegistanyň ýolbaşçysy üçin häzir iki döwletiň, ýagny Türkmenistanyň we Gazagystanyň goldawyna eýe bolmak möhüm. Sebäbi Täjigistan we Gyrgyzystan regionyň esasy suw çeşmelerine gözegçilik edýärkä, Daşkent Türkmenistan bilen Gazagystanyň goldawyna daýanyp, Duşenbe bilen Bişkegiň pozisiýasyny gowşatmak isleýär.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda Özbegistanyň prezidenti Gazagystana sapar edipdi, emma suw meselesinde açyk goldaw alyp bilmändi. Siziň pikiriňizçe Karimow Türkmenistandan goldaw tapdymy?
Artem Ulunýan: Gazagystan we Türkmenistan suw meselesinde Özbegistany goldamaýarlar, diýip bolmaz. Emma olar goldaw bildirýän hem bolsalar, muny açyk mälim etmeýärler. Sebäbi olar biriniň tarapynda açyk çykyş etmekden saklanýarlar. Praktiki taýdan suw meselesiniň ýurtlar üçin uly ähmiýetiniň bardygyna garamazdan, ýurtlar oňa Merkezi Aziýanyň çägindäki beýleki bähbitleri nukdaý nazaryndan barlyşykly çemeleşmäge çalyşýarlar.
Azatlyk Radiosy: Ýurtlaryň açyk goldaw bildirmeklerine näme päsgel berýär?
Artem Ulunýan: Problema Türkmenistanyň we Gazagystanyň Daşkentiň syýasatyna seresaplylyk bilen çemeleşýändiklerine degişli. Ilkinji nobatda bu Özbegistanyň daşary syýasatynda we goranmak syýasatynda Ýewroatlantik uguryny güýçlendirip başlandygyna degişli. Häzirki ýagdaýda Özbegistanyň region derejesindäki pozisiýasynyň güýçlenmegi Türkmenistanyňam, Gazagystanyňam göwnünden turmaýar. Häzirki wagtda suw meselesine-de regiondaky beýleki meseleleriň düzüminde garalýar. Üstesine, bu ýurtlar Gazagystan we Gyrgyzystan bilen gatnaşyklaryny bozmak islemeýärler. Meniň pikirimçe, bu meselede Türkmenistan öz bitaraplyk statusyna daýanyp, hiç bir problemada ol ýa beýleki ýurduň tarapynda çykyş etmejek bolýar.
Azatlyk Radiosy: Özbegistan suwa baý Täjigistanyň we Gyrgyzystanyň gidroelektrostansiýalary gurmak planlaryna garşy çykyş edýär. Daşkentiň bu pozisiýasy Türkmenistanyň bähbitlerine näderejede gabat gelýär?
Artem Ulunýan: Meseläni ikä bölmeli. Birinjiden, Özbegistan we Türkmenistan öz giňişligine has köp suwuň gelmegini isleýärler. Emma başga bir tarapdan, Türkmenistan gidroelektrostansiýalaryň gurluşygynyň Täjigistan we Gyrgyzystan üçin energiýa üpjünçiligi taýdan zerurdygyna göz ýetirýär. Bu ýurtlarda energiýa üpjünçiligi meselesi olaryň syýasy taýdan durnuklylygyna hem täsir ýetirýär. Şeýlelikde, Aşgabat üçin suw wajyp mesele bolsa-da, ol goňşularynyň syýasy taýdan durnukly bolup galmagyna hem uly gyzyklanma bildirýär.
Azatlyk Radiosy: Bu meselä çözgüt tapmakda Türkmenistanyň roly nähili bolup biler?
Artem Ulunýan: Özbegistan we Türkmenistan meselem Täjigistany öz energiýa serişdeleri bilen üpjün etmek barada, ýagny özara energiýa söwdasy barada Duşenbe bilen ylalaşyp bilerdi. Emma şeýle ýagdaýda Daşkent Täjigistan baradaky häzirki syýasy pozisiýasyny üýtgetmeli bolar.


text:
Owganystanyň resmileri “Talybanyň” söweşijileriniň ýurduň günortasynda ýerleşýän Uruzgan welaýatynyň paýtagtyna basyş edendigini aýdýarlar.
Welaýatyň metbugat-wekili Doost Mohammad Naýab 8-nji sentýabrda irden Tarin Kowt şäheriniň daşyndaky ähli barlag-geçiş nokatlarynyň dargadylandygyny ýa-da ýumrulandygyny habar berdi. Şeýle-de onuň sözlerine görä, howpsuzlyk güýçleri şäheriň diňe polisiýasynyň edarasyna gözegçilik edýärler.
Welaýatyň liderleri owgan harbylarynyň bazasy bolan şäher aeroportuna çekildiler, diýip ady görkezilmedik polisiýa resmisi habar berdi.
Yzysüre welaýat polisiýasynyň müdiri Mohamad Wais Samimi “Talybanyň” Tarin Kowtdan yza serpikdirilendigini aýtdy.
Uruzgan welaýatyndaky ýagdaý owgan harbylarynyň we ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky harby missiýanyň Helmand welaýatynda we Gunduz şäherinde “Talybanyň” hüjümlerine garşy durýan wagtyna gabat geldi.


text:
Durmuşa çykýan gyz üçin galyň almak meselesi ençeme ýurtda bar, bu ýagdaýa Musulman ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda-da köp duş gelmek mümkin. Eýsem, galyňyň yslam dini bilen nähili ilteşigi bar?
Galyň alyp-almazlyk barada dinde näme diýilýär? Eger alynmaga rugsat edilýän bolsa, galyňyň möçberi näçe bolmaly? Azatlyk Radiosy bu meseleler bilen gyzyklanyp, ruhany Habibyllah Hakgany bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Habibylla Hakgany, galyňyň din bilen ilteşigi barmy?
Ahun Hakgany
: Hawa, onuň yslam dininde nika aragatnaşygynyň iň möhüm usullarynyň biri bilen baglanyşygy bar. Gurhanda bu barada bir aýat bar, şonda şeýle diýilýär: “Aýallara olaryň mähirlerini, ýagny galyňlaryny hoşluk bilen beriň” diýilýär. Galyň aýalyň haky. Onuň (aýalyň) öz adamsyndan ýene-de birnäçe başga haklary hem bar. Aýalyň erkekden almaly haklarynyň arasynda ilkinjisi galyňdyr.
Azatlyk Radiosy: Dinde galyňyň möçberi barada bir zat diýilýärmi?
Ahun Hakgany:
Galyňdan gyzyň ene-atasynyň ýa-da kowum-garyndaşlarynyň bir teňňe-de haky ýok. Ol diňe gyzyň öz haky bolýar.
Galyňyň möçberi barada aýdylanda, bu barada imam agzam Rahmatulla Alynyň mezhebinde azyndan 10 teňňe bolmaly diýilýär. Köpünden näçe bolmalydygy aýdylmaýar, näçe bolsa bolup biler. Ýöne pygamberimiziň hadyslarynyň birinde bu barada şeýle diýilýär: “Aýallaryň bereketlirägi, aýallaryň hoş bagtlyragy, olaryň iň gowragy, mähir (pulunyň) az bolany”. Ýagny, galyňy näçe az bolsa, şonça-da şol aýalyň özi şol öýe bereket getirer diýýär pygamberimiz.
Azatlyk Radiosy: Galyňy salmazlyk günä hasaplanýarmy?
Ahun Hakgany:
Ýok, galyňy durmuşa çykjak gyzyň özi bagyşlap, almanam bilýär. Galyň Allatagallanyň oňa erkekden almaga beren hakydyr, ony (gyz) alybam, almanam bilýär.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, galyňyň möçberini enesi-atasy däl, gyzyň özi kesgitlemeli, şeýlemi?
Ahun Hakgany:
Hawa, ol onuň öz haky bolansoň, näme alasy gelse, alybam bilýär, islese, almanam bilýär. Şol galyňdan gyzyň ene-atasynyň ýa-da kowum-garyndaşlarynyň bir teňňe-de haky ýok. Ol diňe gyzyň öz haky bolýar.


text:
Pakistanly talyplaryň täze lideri Owganystanyň günorta böleginden öz ýurduna dolanyp bardy.
Pakistanyň howpsuzlyk güýçlerindäki gizlin çeşmeleriň we “Talybanyň” wekiliniň tassyklamagyna görä, Maulana Fazlullah Pakistana birnäçe gün ozal barypdyr.
Fazlullah pakistanly “Talyban” hereketiniň ýolbaşçylygyna geçen aýda Hakimulla Mehsudyň ABŞ-nyň sürüjisiz uçary tarapyndan öldürilenden soň bellenipdi. Pakistanyň Swat welaýatynda eden çykyşlary sebäpli “Molla Radiosy” diýen lakamy bilen tanalýan Fazlullah 2009-njy ýylda onuň bazasynyň ýok edilmeginden soň Owganystana gaçyp gutulypdy.
Pakistanyň hökümeti Fazlullahyň kellesi üçin 500 müň dollar möçberde sylag beriljegini yglan etdi. Fazlullah pakistanly harbylara hüjüm etmekde we pakistanly aktiwist gyz Malala Ýusufzaýyň janyna kast etmäge synanyşmakda aýyplanýar.


text:
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň guran bu sergisi Ýewropanyň iň gowy grafikaçylarynyň biri hasaplanýan Horst Ýanseniň (Germaniýa) suratlaryny we litografik eserlerini özünde jemledi. Ýurdumyzyň surat muşdaklarydyr Türkmenistanda ýerleşýän ilçihanalaryň wekillerine, daşary ýurtly myhmanlara belli suratkeşiň geçen asyryň 70-80-nji ýyllarynda döredilen iň gowy işleri — köp sanly grafikalary hödürlendi.
Sergi 9-njy aprelden 6-njy maýa çenli dowam eder.
Ýewropanyň iň gowy grafikaçylarynyň biri Horst Ýanseniň döreden eserlerini biziň fotoreportažlar rubrikamyzdan synlap bilersiňiz.


text:
“Türkmenistanda para ikinji dil ýaly durmuşymyza girizildi” – bu Mergen atly okyjymyzyň ýakynda “Türkmenistanda para nirede duş gelýärsiňiz?” soragy bilen açan forumymyzda galdyran teswiri.
Orta atylan bu sorag Azatlyk Radiosynyň okyjylarynyň arasynda uly seslenme döretdi. Oňa gelen jogaplaryň arasynda Türkmenistanyň durmuşynyň dürli pudaklaryndaky korrupsiýanyň derejesi barada pikirler orta atylýar.
"Doglandan ölýänçäň"
“Paraguly Paraberdiýew” lakamly okyjymyz özüniň göwrümli teswirinde Türkmenistanda her bir adamynyň doglan gününden ölümine çenli paradan ejir çekýändigini belläp, 20 dagy maddany özünde jemleýän sanawy getirýär.
“Paragulynyň” sanawyna görä:
- Bäbegiň sag-aman dogulmagy we gelne dogry seredilmegi üçin doktora para bermeli.
- Detsadda beýleki çagalara seredilişi ýaly seredilmegi üçin terbiýeçilere we müdire para bermeli.
- Mugallymyň çaganyň bilimini ünsden düşürmezligi üçin para bermeli.
- ÝOJ-a girmek üçin para bermeli.
- Harby kontroldan mesele çykmazdan geçmek üçin para bermeli.
- Keselleseň, doktoryň dogry dermanlary ýazmagy üçin para bermeli. Dogry bejergi almak üçin hem para bermeli.
- Işden kowulmazlyk üçin para bermeli.
- Işde ösjek bolsaň para bermeli.
- Ulagyňy hasaba goýmak üçin para bermeli.
- Bir ýakynyň ölen bolsa, onuň [ölümini] hasaba aldyryp, mazarystanda ýer tapmak üçin para bermeli.
- Öliniň hatyrasyna doga-dileg etdirjek bolsaň, para bermeli.
- Mazarystanda gubura ideg edilmegi üçin para bermeli.
"Gizlin zat ýok"
“Paraguly Paraberdiýewiň” pikirleri beýleki okyjylarymyzyň arasynda-da seslenmeleri döretdi. Özüni “Parahor” diýip atlandyran okyjymyz “Paragula” ýüzlenip, “Aý, dostjan, 100% dogry! Durmuşymyzyň mazmunyny ýazypsyň, tüweleme!” diýse, “Dogry söz” lakamly okyjymyz “Ajaýyp ýazylypdyr. Düýbünden dogry... Şu teswiri ýazýan mahalym para alynmaýan ýer, dogrudanam, ýadyma düşmedi. Belki-de, para berilmeýän hiç ýer ýokdur Türkmenistanda” diýen netije bilen pikirini jemläpdir.
“Aron” adyny alan beýleki okyjymyz bolsa ýurduň gümrükhanalaryndaky parahorlugyň ýagdaýyndan söz açýar: “Para tamožnide, tamožnidäki sanitar gullugynda, tamožnidäki serhet gullugynda we ‘Türkmenstandartlaryň’ sertifikasiýa bölüminde. Özem gizlin zat ýok, göni soraýarlar”.
“Aron” öz teswirinde gümrükhanada soralýan paranyň möçberi barada hem käbir sanlary getiripdir.
"Parany mejbury berýäris"
“Kassir Manadowiç” lakamly okyjymyz bolsa “Türkmenhowaýollarynyň” kassalaryndaky ýagdaýlara ünsi çekýär: “Gerekli gatnawa bilet aljak bolsaň, elmydama, ýerli gatnawlarda 40 manat, halkara gatnawlarda bolsa 50 dollardan üstüne bermeli bolýarys. Biz student bolamsoňyz, mejbury ýagdaýda parany berýäris, bolmasa sessiýa we okuwa gijä galýarys”.
Okyjylarymyzyň ýene bir bölegi işe girmekde parahorlugyň has ýiti duýulýandygyny aýdýarlar. “Azatlyk hakykat ýazýa” lakamly okyjymyz “Bir ýere işe girjek bolsaň palança müň dollar...” diýip, pikirini köpnokat bilen jemleýär.
Foruma gatnaşan okyjylarymyzyň käbiri bolsa “Türkmenistanda para nirede duş gelýärsiňiz?” diýlen soragyň “ýalňyş” goýlandygyny, hakykatda “Para nirede duş gelmeýärsiňiz?” diýen sorag goýlan bolsa, onda jogap bermegiň aňsat boljakdygyny nygtaýarlar.
Ýokarda sanalan teswirleriň ählisi okyjylaryň öz şahsy pikir-garaýyşlary we olar Azatlyk Radiosynyň resmi pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
NATO ýerdäki ýagdaýyň aýyl-saýyl bolmandygyna salgylanyp, Liwiýada gozgalaňçylaryň tanklaryna edilen hüjüm üçin ötünç soramakdan boýun gaçyrýar. Brega şäheriniň golaýynda ýalňyşlyk bilen bolan bu hüjümde azyndan iki adamyň ölendigi habar berildi.
Ýaralanan söweşiji Ajdabiýadaky keselhana ýerleşdirilýär, 7-nji aprel.
NATO-nyň Liwiýa operasiýalarynyň komandiriniň orunbasary kontr-admiral Russel Harding şu gün gozgalaňçylaryň tanklardan peýdalanýandygy barada ýaranlygyň ozal maglumatynyň bolmandygyny aýtdy.
Gündogar Liwiýadaky gozgalaňçy güýçleriň başlygy Abdel Fattah Ýunes ozal Bengazide beren bir metbugat konferensiýasynda: “Gozgalaňçylar düşündiriş isleseler-de, bu howa urgusy olar bilen NATO-nyň arasynda dartgynlylyga getirenok” diýdi. “Şu wagt köp adamlar biziň tanklarymyzy kim bombalady diýip soraýarlar. Bizi NATO-nyň ýalňyşlyk bilen bombalan bolmagy gaty ähtimal. Ýöne çölde ýerleşdirilen 20 tanky ýalňyşlyk bilen bomblamak aňsat däl”.
Türkiýäniň plany
Bu aralykda Türkiýe ýedi hepde bäri dowam edip gelýän konfliktiň soňlanmagy üçin plan teklip etdi. 7-nji aprelde, penşenbe güni, premýer-ministr Rejep Taýyp Erdogan tarapyndan umumy görnüşde suratlandyrylan bu plan atyşyklar bes edilip, Kaddafiniň güýçleriniň Liwiýanyň günbatar etraplarynda gabawdaky şäherlerden çekilmegi ýaly işleri öz içine alýar.
“Häzir atyşyklaryň bes edilmegi kepillendirilip, Kaddafiniň tarapdarlary Liwiýanyň günbatar welaýatlarynda gabawda saklaýan şäherlerinden çekilmeli. Ala tutma bolman, liwiýaly doganlarymyzyň ählisine gumanitar kömek ýetirilmeli. Bu iş üçin bir howpsuz gumanitar koridor açylmaly” diýip, Erdogan aýtdy.
Erdogan sözüni dowam etdirip, ýene şeýle diýdi: “Liwiýa halkynyň kanuny bähbitleri göz öňünde tutulyp, demokratik özgeriş üçin tizden-tiz hemmetaraplaýyn proses ýola goýulmaly. Bu prosesde maksat konstitusion demokratiýa düzgünini howpsuzlandyrmak bolmaly. Adamlar öz ýolbaşçylaryny erkin saýlamaly”.
Gozgalaňçylaryň Milli geçiş geňeşiniň başlygy Mustafa Abdul Jalal “Al Jazeera” telekanalyna beren interwiýusynda Kaddafi we onuň maşgala agzalary ýurdy terk etseler, Geňeşiň bu teklibi kabul etmäge taýýardygyny aýtdy.
Kaddafiniň hökümetiniň wekilleri hem-de oppozisiýanyň wekilleri bilen gepleşik geçiren Türkiýe Liwiýa boýunça bir aragatnaşyk topary 13-nji aprelde Katarda duşuşanda, öz planyny beýlekilere hem ýetirjekdigini bildirdi.
“Gümürtiklik”
Brega şäheriniň golaýynda söweşler dowam edip, hökümet güýçleri Misurata şäherine üznüksiz hüjüm edýärkä, Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli bir generaly: “Gozgalaňçylaryň Kaddafini güýç bilen häkimiýet başyndan çetleşdirmek ähtimallygy ýokary däl” diýýär.
Waşingtonda Senatda geçen bir diňlenişikde urşuň ýagdaýy barada soralanda, Birleşen Ştatlaryň Afrika boýunça goşun birikmeleriniň başlygy general Karter Ham özüniň uruş harby güýç bilen soňlanar diýip pikir etmeýändigini aýtdy.
“Konfliktde çykalgasyz ýagdaý döräp gelýärmi?” diýen soraga Ham ýagdaýyň ýeriň üstünde şu wagt şeýledigi bilen ylalaşýandygyny bildirdi.
Ýöne NATO-nyň Liwiýa operasiýalarynyň komandiriniň orunbasary kontr-admiral Harding munuň bilen ylalşanok. Ol gozgalaňçylaryň Brega bilen Ajdabiýanyň aralygynda kä ilerläp, kä yza çekilip durandygyna salgylanyp: “Kim muňa çykalgasyz ýagdaý diýjek bolsa diýsin. Ýöne men gümürtik, näbelli ýagdaý diýýärin. Hawa, bu çäkli giňişlikdäki gümürtiklik” diýdi.


text:
Nýu Ýorkda ýerleşýän “Open society justice initiative” atly halkara gurama Gazagystanyň raýatynyň şikaýatyny BMG-niň Gynamalara garşy komitetine tabşyrdy. 22-nji aprelde berlen bu şikaýat Gazagystanyň häkimiýetleriniň polisiýanyň gynamalarynyň öňüni almak üçin baş galdyrmandyklaryny görkezýär.
2007-nji ýylyň mart aýynda Aleksandr Gerasimow öz tussaglykda saklanýan öweý oglundan habar-hatyr bilmek üçin Gazagystanyň Kustanaý şäheriniň polisiýa bölümine barýar.
Emma Gerasimowa maglumat berilmeg-ä beýlede dursun, gaýta ol polisiýa işgärleri tarapyndan adam öldürenlikde aýyplanyp, dessine tussag astyna alynýär. Onuň etmedik jenaýatyny boýun aldyrmaga synanyşan polisiýa işgärleri Gerasimowy rehimszilik bilen urup-ýençýärler.
“Open society justice initiative” guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Jeýms Goldston Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda 24 sagatlap tussaglykda saklanandan soň, polisiýanyň ýowuz daranlygy zerarly Gerasimowyň kellesine hem böwregine zeper ýetendigini gürrüň berdi. Şeýle hem, oňa garşy “Gury suwasty gämisi” diýlip atlandyrylýan gynamalaryň bir görnüşiniň hem ulanylandygyny ol söhbetdeşlikde belledi.
“Gerasimowyň elini daňyp, ony poluň üstünde ýüzün ýatyrypdyrlar. Polisiýa işgärleriniň biri dyzy bilen onuň oňurgasyna yzygiderli basyp durup, onuň kellesine-de plastiki halta geýdirip, ony dem alyp bilmez ýaly edipdirler. Gerasimowa howa ýetmän, ol demigip başlan halatynda bolsa, olar plastiki haltany çykarypdyrlar. Şeýdip hem, olar ony birnäçe gezek öldüm-öldüm derejesine ýetiripdirler” diýip, Jeýms Goldston Aleksandr Gerasimowyň başdan geçirenleri barada gürrüň berýär.
Gynamanyň agyr netijesi…
Bir günden soň Aleksandr Gerasimow hiç bir aýyplama bildirilmezden, azatlyga goýberilýär. Emma agyr gynamalar zerarly ol 13 günläp keselhanada ýatmaly bolýar. Şol wakadan üç ýyla golaý wagtyň geçendigine garamazdan, Gerasimow henize çenlem agyr psihologik stressden sagalyp bilmän gelýär.
Gerasimowyň meselesi boýunça düýbi Nýu-Ýorkdaky “Open society justice initiative” atly halkara guramasy Gazagystanyň adam hukuklary boýunça Býurosy bilen bilelikde BMG-de beýanat bilen çykyş etdiler.
Şol beýanatyň yzy bilenem, Gerasimowyň şikaýaty BMG-niň gynamalara garşy komitetine tabşyryldy.
“Open society justice initiative” atly halkara gurama Merkezi Aziýa regionynda birnäçe adam hukuklary boýunça garaşsyz guramalar bilen hyzmatdaşlyk edip, polisiýa tarapyndan güýç ulanylmalar, adam kemsitmeleri, gynamalar bilen bagly ýagdaýlar barada faktlary ýygnaýar.
Guramanyň esasy maksady
Şeýle hyzmatdaşlygyň maksady bu ýurtlaryň öz içindäki kanunçylyk sistemasynyň ünsüni gynamalar we adamlara ýowuz daramak bilen bagly wakalara çekmekden ybarat. Şeýle jenaýatçylyga baş goşan organ işgärleri jogapkärçilige çekilmedik halatynda, bu gurama gynamalara sezewar bolan adamlaryň şikaýatlaryny halkara guramalaryna we sudlaryna ýetirmek ugrunda alada edýär.
Jeýms Goldstonyň aýtmagyna görä, polisiýa işgärleriniň öz wezipelerinden hyýanatçylykly peýdalanýandyklary bilen bagly ýagdaýlar hemme Merkezi Aziýa döwletlerinde köp duş gelýär.
“Gynamalaryň Merkezi Aziýa döwletleriniň problemasydygy hiç kime täzelik däl. Biz şol gynamalaryň pidasy bolanlaryň şikaýatlaryna kanuny taýdan garalyp, olaryň kanagatlandyrylmagyny üpjün etmäge synanyşýarys” diýip, jenap Goldston belledi.
Goldston Gazagystanyň raýaty Aleksandr Gerasimowyň işi boýunça şikaýata garalyp, onuň moral taýdan çeken ýitgileriniň öwezini dolmak üçin pul kompensasiýasynyň tölenjekdigine umyt edýändigini aýtdy.
Gazagystanyň jogapkärçilikleri
Jeýms Goldstonyň pikiriçe, Gazagystandaky gynamalar bilen bagly jenaýat işleri halkara derejesinde jikme-jik seljerilen halatynda, bu ýagdaý sud sistemasy boýunça gazak häkimiýetlerine basyş görkezilmegine we reformalaryň geçirilmegine itergi bolup bilerdi.
Goldston bu çäreleriň öz gezeginde polisiýa tarapyndan sorag geçirilen halatynda adamlaryň gynalmagy ýaly Gazagystanda giňden ýaýran problemalaryň ýok edilmegine ýardam etjekdigini aýdýar.
“Open society justice initiative” atly halkara guramasynyň ýerine ýetiriji direktory Goldston Gazagystanyň häžirki wagt Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasyna ýolbaşçylyk etmek bilen, bu ugurda öz üstüne möhüm borçnamalary alýandygyny nygtady.


text:
Pakistan bilen Orsýet bilelikde özleriniň ilkinji harby türgenleşigini geçirerler. Üstümizdäki ýylyň aýaklarynda geçiriljek bu türgenleşigiň Yslamabat bilen Waşingtonyň arasyndaky gatnaşyklaryň sowaşýan mahalyna gabat gelmegi Günorta Aziýada täze döräp gelýän ýaranlygyň alamaty bolmagy mümkin.
Pakistanyň ýokary derejeli resmileriniň "Express Tribune" neşrine aýtmagyna görä, türgenlişige iki tarapdan 200 töweregi harby işgär gatnaşar.
Pakistanyň daşary işler ministrliginiň sözçüsi Nafis Zakarýa Maşaal radisyna beren interwiýusynda türgenleşikleriň Orsýet bilen indi ýol alyp gelýän giň gerimli gatnaşyklaryň bu bölegidigini tassyklady.
"Iki ýurt dürli ugurlarda birek-birege barha ýakynlaşýarlar. Bilşiňiz ýaly, Demirgazyk-Günorta gaz geçirijisiniň kontrakty ýaňy Orsýete berildi. Iki milliard dollarlyk bu şertnama bir kiçi-girim zat däl. Bu zatlaryň hemmesi iki ýurt arasyndaky gatnaşyklaryň çalt ösýändigini görekezýär" diýip, Zakarýa aýdýar.
Moskwa bilen Yslamabadyň gatnaşygynyň ýylamagy Birleşen Ştatlar bilen Pakistanyň iň uly bäsdeşi bolan Hindistan arasyndaky gatnaşyklaryň güýçlenýän mahalyna gabat gelýär.
Birleşen Ştatlar golaýda Hindistan bilen möhüm goranyş we ykdysady ylalaşyga gol çekişdi. Amerikanyň döwlet sekretary Jon Kerri öten aý Täze Delä sapara baranda pursatdan peýdalanyp, Pakistany ýiti tankytlady.
"Regionda köp özgerişler bolýar. Täze ýaranlyklar ýüze çykýar. Pakistan bu zatlary sypdyrman synlaýar. Şol sebäpden haçan-da özgerişler bolsa we bu özgerişler bize öz täsirini ýetirse, biz öz daşary syýasatymyzy täzeden gözden geçirýäris" diýip, Zakarýa aýdýar.
Onuň bellemegine görä, Orsýet bilen barha artýan gatnaşyklar regionda bolýan özgerişlerden we Pakistanyň öz goňşulary bilen ýakyn gatnaşyklary ösdürmek arzuwyndan gelip çykýar.
Moskwa bilen giňräk goranyş we ykdysady hyzmatdaşlygy isleýän ýeke Yslamabat däl, "Orsýet-de Pakistana ýokary ähmiýet berýär" diýip, Zakarýa aýdýar. Ol muny hem Pakistanyň Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasyna agza bolmagyny Orsýetiň goldanlygy bilen delillendirýär.
Zakarýa şol bir wagtyň özünde-deYslamabat Hinsdistan bilen gatnaşyklaryny artdyranlygy sebäpli Amerikadan öç almak üçin Orsýete ýakynlaşýar diýilýäni ret edýär.
"Bu biri utup, biri utulýan oýan däl. Pakistan-Amerikan gatnaşyklary giň gerimli, örän gadymy gatnaşyklar. Galyberse-de, Birleşen Ştatlar bilen "biziň uzak möhletli goranyş hyzmatdaşlygymyz we terrorizme garşy köp hyzmatdaşlygymyz bar" diýip, Zakarýa aýdýar.


text:
Sişenbe güni «Türkmenistanyň daşarky syýasaty we diplomatiýasy» atly ylmy-praktiki žurnalyň ilkinji sany çapdan çykdy.
Her kwartalda bir gezek çapdan çykjak şeýle žurnaly döretmek barada prezident G.Berdimuhamedow 2010-njy ýylyň dekabrynda ýörite karara gol çekipdi.
Žurnalyň ilkinji sanynyň başky sahypalary prezident G.Berdimuhamedowyň «Türkmen diplomatiýasynyň wezipeleri» atly dokladynyň teksti bilen açylýar.
Türkmen, rus we iňlis dillerinde çap ediljek bu žurnal giň halkara okyjylar köpçüligini «Galkynyş we beýik özgertmeler zamany» diýlip atlandyrylýan häzirki döwürde Türkmenistanyň daşarky syýasy ugurlary bilen tanyşdyrmaklygy maksat edinýär.