text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda ÝUNESKO-nyň Bütindünýä taryhy mirasynyň sanawyna Beýik Ýüpek ýolunyň taryhy miraslaryny hödürlemek boýunça Koordinasion geňeşiniň ikinji maslahaty açyldy.
Bu maslahata Türkmenistanyň spesialistlerinden daşary, gündogar ýurtlaryň 11-sinden ýörite wekiller gatnaşýarlar.
Mundan daşary, bu forumyň işine ÝUNESKO-nyň Bütindunýä taryhy mirasy boýunça merkeziniň we käbir beýleki halkara guramalaryň resmileriniň-de gatnaşýandyklary habar berilýär.
Dört güne çekjek maslahatyň barşynda gadymyýetde Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen bu gündogar ýurtlaryň wekilleri gadymy taryhy ýadygärlikleri ÝUNESKO-nyň Bütindunýä taryhy mirasynyň sanawyna hödürlemek meselelerini ara alyp maslahatlaşarlar.


c: text/html

text:
Şenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Demirgazyk Koreýa bilen bagly meseleri maslahatlaşmak üçin Hytaýyň ýokary derejeli resmileri bilen gepleşik geçirýär.
Hytaýyň prezidenti Si Szinpin bilen duşuşygynda şenbe güni Jon Kerri Demirgazyk Koreýanyň raketa hüjümlerini amala aşyrmak howpy bilen bagly dörän ýagdaýlar barada durup geçip, “Bu örän uly synaglary öňde goýan örän aýgytly bir pursat” diýip belledi.
Özüniň Hytaýa saparynyň öňýany Jon Kerri Demirgazyk Koreýanyň ýakyn ýarany hasaplanylýan Hytaýy Phenýana özüniň ýadro planlaryndan el çekdirtmek ugrunda basyş görkezmeklige çagyrdy.
Soňky günler Demirgazyk Koreýa Birleşen Ştatlara, Ýaponiýa we Günorta Koreýa raketa hüjümlerini amala aşyrmagynyň mümkindigi barada duýduryş berip gelýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Balansy bilmek üçin öz telefonyňyzdan *0800# giriziň we “çagyryş” düwmesini basyň.
Ýa-da öz telefonyňyzdan boş SMS habaryny 0800 belgä ýollaň, jogap SMS habarynda Siziň balansyňyz barada maglumat geler.
Roumingde ilki bilen – USSD soragnama usulyny ulanmak gerekdir, sebäbi käbir döwletlerde gysga SMS habaryny ýollamak, ýörite tölegli hyzmatlaryň çagyrylmagyna getirip bilner.
Eger-de Siz Internete ygtyýar üçin 3G-modem TMCELL ulanýan bolsaňyz, onda modemiň programma üpjünçiliginiň kömegi bilen boş SMS habaryny 0800 belgä ýollaň. Jogap SMS habary modemiň şahsy hasabynyň balansy baradaky maglumatdan ybarat bolar. Siz oňa modemiň programma üpjünçiliginiň kömegi bilen seredip bilersiňiz.
Hyzmatymyz mugt.


text:
7-nji dekabrda Aşgabatdaky “Ýyldyz” myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda Birleşen Milletler Guramasynyň gender syýasatynyň maksatnamasy babatda dünýäde çökgünlige garşy özgertmeler mowzugynda UNFPA-nyň ählumumy çykyşynyň tanyşdyrylyşy boldy. Bu çäre BMG-niň Ilat gaznasy (UNFPA) tarapyndan guraldy.
Duşuşyga Türkmenistanyň Mejlisiniň, ýurdumyzyň birnäçe ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýetiniň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary baradaky Türkmen milli institutynyň, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň, Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky ýaşlar guramasynyň, Zenanlar birleşiginiň, paýtagtymyzdaky ýokary okuw mekdepleriniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
UNFPA bilen netijeli gatnaşyklaryň çäklerinde bilelikdäki taslamalaryň ençemesi üstünlikli durmuşa geçirildi. BMG-niň şu düzümleýin edarasynyň maslahat beriş goldawy bilen Türkmenistanda gender deňligini üpjün etmek boýunça 2015—2020-nji ýyllar üçin hereket etmegiň Milli meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy. Bu meýilnama şu ýylyň ýanwar aýynda hormatly Prezidentimiziň Karary bilen tassyklanyldy.
Duşuşygyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar şu çäräniň Türkmenistan bilen UNFPA-nyň arasyndaky oňyn hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdürilmegine ýardam etjekdigine ynam bildirdiler.


text:
"Türkmentelekom" döwlet aragatnaşyk kärhanasy 2015-nji ýylyň 1-nji noýabryndan başlap, müşderilerine "Gije" atly täze internet hyzmatynyň ýola goýlandygyny mälim edýär. Müşderiler gije sagat 01:00-dan irden 08:00-a çenli hereket etjek hyzmatyň üsti bilen 128 Kbit/s tizlikdäki internet hyzmatyny 512 Kbit/s çenli, 256 Kbit/s tizlikdäki internet hyzmatyny 1024 Kbit/s çenli, 512 Kbit/s tizlikdäki inetnet hyzmatyny 2048 Kbit/s çenli artdyrylan görnüşde ulanyp bilerler.
Munuň üçin müşderi öz ulanýan internet bukjasyna laýyklykda 130, 280 ýa-da 630 manatlyk tölegleri geçirýär. Ýagny bu hyzmat üçin adaty bukjanyň bahasyna bary-ýogy 30 manat goşulýar. Ýöne müşderiler bu hyzmatyň üsti bilen ýokary tizlikdäki çäksiz internet hyzmatyndan peýdalanyp bilerler.


text:
Türkmenistanda ýerli maslahat organlaryna saýlawlar geçirilýär. Resmi maglumatlara görä, 23-nji noýabrda welaýat, etrap we şäher maslahatlaryna ses berişlik ir sagat ýediden agşam sagat ýedä çenli geçirilýär.
"Türkmen telewideniýesi günüň ýarymynda saýlaw uçastoklarynyň köpüsinde ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 50%-den aşandygyny habar berdi", diýip Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy aýtdy.
Türkmenistanda saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýasynyň maglumatyna görä, ýerli maslahat organlarynyň welaýatlarda göz öňünde tutulan 250 ornuna 512 kandidat dalaş edýär, etraplarda we şäherlerde jemi 1480 orna 3012 kandidat dalaş edýär.
Dalaşgärleriň arasynda ýurduň bilim, ylym we medeniýet, saglygy saklaýyş we sosial üpjünçilik ugurlarynyň, şeýle-de, milli ykdysadyýet pudagynyň dürli ugurlarynyň işgärleriniň bardygy resmi maglumatlarda aýdylýar.
Saýlawlara gatnaşyp, ýerli halk maslahatlaryna agza bolmaga dalaş edýän kandidatlary hasaba almak işi 30-njy oktýabrda tamamlanypdy. Emma dalaşgärleriň atlary giň derejede köpçülige ýetirilmändi.
Türkmenistanda saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýasy 30-njy oktýabrda geçiren maslahatynda, 23-nji noýabrda ýerli halk maslahatlaryna geçiriljek saýlawlara gözegçilik edýän milli synçylary bilen işleşmek maksatly komissiýasynyň ýanynda döredilen işçi topara ýakynda döredilen Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň wekillerini hem goşmak kararyny yglan edipdi. Türkmenistanda jemi üç syýasy partiýa hasaba alnan.
Türkmenistanda halk maslahatlaryna ýekşenbe güni geçirilýän saýlawlar barada ýurduň habar beriş serişdeleriniň köpüsinde maglumat berilmedi.


text:
Indiki ýylyň fewral aýyndan başlap, Orsýetde pensiýalaryň möçberiniň 8%-e çenli ýokarlandyryljakdygy aýdylýar. Şeýlelikde, Orsýetde ortaça pensiýalaryň 8,800 rubla, ýagny 280 dollara barabar boljakdygy habar berilýär.
Şeýle hem çagalara berilýän kömek pullarynyň indeksasiýasy geçirilip, 2011-nji ýylyň ýanwar aýyndan olaryň aýlyk 11 müň 700 rubla çykaryljakdygy aýdylýar.
Orsýetde enelere berilýän “ene kapitaly” diýlip atlandyrylýan serişdäniň möçberi hem ýokarlanyp, 365 müň 700 ýüz rubla, ýagny takmynan 12 müň dollara barabar bolar.
Bulary 23-nji sentýabrda geçirilen hökümet maslahatynda ýurduň premýer-ministri Wladimir Putin yglan etdi.


text:
Owganystanyň käbir sebitlerinde Türkmenistandan akdyrylýan elektrik energiýasynyň kesilendigi habar berilýär. Muňa demirgazyk Owganystanyň Farýab welaýatynyň Döwletabat etrabynda “Talyban” söweşijileri bilen owgan güýçleriniň arasynda bolan çaknyşygyň sebäp bolandygy, ýagny çaknyşygyň netijesinde Türkmenistandan akdyrylýan elektrik energiýalarynyň sütünlerine zeper ýetendigi aýdylýar.
Häzirki wagtda Owganystanyň Meýmene şäheriniň, Döwletabat, Şirintegap, Jumabazar atly etraplaryň ilatynyň elektrik energiýasyz galandygy bellenilýär.
Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Orsýet Rio oýunlarynda has kän altyn gazandy, emma onuň ýeňil atletikaçysy oýundan çetleşdirildi.
Orsýetiň uzak aralyga böküjisi Darýa Klişina özüniň arassa atletdigini kän gezek subut edendigini we 13-nji awgustda ýeňil atletika guramasynyň gelen kararyndan lapykeç bolandygyny aýtdy.
Ol bu kararyň üstünden Sport boýunça arbitraž suduna şikaýat etdi. Federasiýa Klişinanyň näme üçin gadagan edilendigini aýtmady, emma Klişina munuň giň ýaýran doping galmagaly bilen baglydygyny öňe sürýär.
Orsýetiň sport ministri Witaliý Mutko Klişinanyň gadagan edilmegini «prowakasiýa» diýip atlandyrdy.
Orsýet 13-nji awgustda fehtowaniýa boýunça dördünji altyn medalyny gazandy, Eýran bolsa agyr atletikadan ikinji altyn medalyny utdy.


text:
Şu ýylyň başyndan bäri Türkmenistanyň Mejlisi tarapyndan milli ykdysadyýetimizi mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn ösdürmäge, ilatyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmaga, bilim we medeniýet ulgamlaryny kämilleşdirmäge, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen kanunçylyk taslamalarynyň tutuş toplumy işlenip taýýarlanyldy we kabul edildi.
Parlamentde döredilen işçi toparlary häzirki wagtda bu işleri dowam etdirmek bilen, hususan-da, kepillendiriş işleri, konsullyk gullugy, migrasiýa we beýleki ugurlara degişli kanunçylyk taslamalaryny taýýarlaýarlar.
Kanun çykaryjylyk işi Mejlisiň deputatlarynyň ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, jemgyýetçilik guramalary we ilat bilen hemişe aragatnaşykda bolmagyny talap edýär. Sebäbi ähli kanunlar ozaly bilen adamlaryň bähbidine, ýurdumyzyň raýatlarynyň durmuş derejesini gowulandyrmak, olaryň parahatçylykly we döredijilikli zähmeti üçin oňyn şertleri döretmäge hyzmat edýärler.
Prezidentimiziň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisi ýurdumyzyň dolandyryş-çäk bölünişini kämilleşdirmek maksady bilen alnyp barylýan tapgyrlaýyn işleriň üstünde işleýär.
Kanun döredijilik ugry boýunça halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek bilen, milli parlamentimiz parlamentara gatnaşyklary ýola goýmakda, halkara guramalary bilen, hususanda BMG-niň Türkmenistandaky wekilhanalary bilen hyzmatdaşlyk etmekde netijeli işleýär.


text:
Gyzykly maglumatlar
Ýene siziň üçin birnäçe gyzyklyja maglumatlar.
1.Ilkinji gap ýuwujy awtomat 1886-njy ýylda Amerkaly aýal Jozafine tarapyndan ýasalypdyr.
2.Ilkinji ýerasty geçelge dört müň ýyl mundan ozal Yrakda gurlupdyr we onuň uzynlygy 1 kilometr.
3.Beýik Biritaniýanyň "BBC" telokompaniýasy 40 dilde gepleşik taýarlaýar.
4.Ýangyç bilen işleýän ilkinji awtoulag 1886-njy ýylda döredilýär. Şol ýylyn 29-njy ýanwarynda meşhur nems oýlap tapyjysy Karl Bens onuň ygtyýarnamasyny alýar. Iki orunlyk bu ulagyň üç sany tekeri bar eken.
5.Germaniýada 10 millon çaga mekdebe gatnaýar.
6.Dünýädäki iň uzyn köpri Hytay halk resbulkasynda ýerleşýär. Ýurduň Şanhaý - Ninbo şäherlerini birleşdirýän deňizüsti köpriniň uzynlygy 36 kilometrdir.
7.Suw dünýäde ýylylygy saklap bilýän ilkinji maddadyr.
8.Futboluň şasy Pele 1977 ýylyň 1-nji oktýabrynda uly futbol bilen hoşlaşýar.
9.Hindistanyň paýtagty Täze Delide 7.2 milliondan gowrak adam ýaşaýar.
10.Nemsler ýylda 400 milýon kitap satyn alýarlar.
11.Ilkinji batereýi 1800-nji ýylda Alessandora Wolta diýen adam oýlap tapýar.
12.Her ýylyn awgust aýynyň sonky ýekşenbesinde Ispaniýanyň Bunoldo şäherçesinde "pomidor söweşi" baýramçylygy däbe öwrüldi.
13.Ýuwaş ummanyň ortaça çuňlugy 4300 metr çemesidir.
14.Meşhur alym Biruny 5 dil bilipdir.
15.Berlin şäherinde 1660dan gowrak köpri bar.


text:
Ýekşenbe güni siriýaly protestçiler ýurduň iki sany şäheriniň töwereklerinde tanktlaryň we harby güýçleriň mümkin bolan protestleri basyp ýatyrmak üçin gözegçilik çekýändiklerini habar berdiler.
Maglumata görä, ýurduň merkezindäki Homs prowinsiýasynyň Rastan we Talbiseh şäherlerinde harbylar we howpsuzlyk güýçleri berk gözegçilik alyp barýarlar.
Iki ýarym aý töweregi mundan ozal Siriýada prezident Başar al-Assadyň režimine garşy protest çykyşlarynyň başlanaly bäri hökümet güýçleriniň ýarag ulanmaklary netijesinde 1000-den gowrak adam öldi diýlip hasaplanylýar.


text:
Habarlar
Hytaý kompaniýasy “LeEco” özüniň “ОС Android” programmaly iki sany “akylly” elektrik...
Ýer ýüzünde aşa yssy hem-de sowuk, köp ýagyş ýagýan, hiç hili...
2-nji dekabrda paýtagtymyzyň Çagalar we ýetginjekler köşgüniň öňündäki meýdançada Türkmenistanyň ähli...
Dünýä
Eýran Yslam Respublikasy Aziýa-Ýuwaş ummany sebitindäki ýurtlara eksport edýän...
1980-nji ýylyň ilkinji çagasy 2017-nji ýylyň birinji bäbegini dünýä...
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan 2017-nji ýyl durnukly...
Afrikadaky Sahara çölüne gar ýagdy. Bu seýrek duş gelýän...
Ylym we Tehnologiýa
Golaýda “Microsoft” kompaniýasy 26,2 milliard dollar töläp, “LinkedIn” şereketini satyn aldy. “Equities.com” saýtynyň ykdysadyýeti seljerijisi Mihael Markowskiý “Microsoft”-yň 1 trillion dollarlyk söwda dolanyşygy bolan ilkinji şerekete öwrüljekdigini aýdýar. Markowskiý “Microsoft”-yň “LinkedIn”-den peýdalanyp, sosial...
Her ýylyň başynda awtoulagyň watany hasaplanýan ABŞ-nyň Detroit şäherinde bu ugra bagyşlanyp, sergi geçirilýär. Ertir öz...
Kosmosda üstümizdäki ýylda köp täzeligiň bolmagyna garaşylýar. Olaryň arasynda älem giňişligi bilen bagly taslamalar hem az...
Agramy 450 kilograma deň bolan ýeňil “SolarStratos” diýlip atlandyrylan uçar Gün energiýasynyň artykmaçlyklaryny aýdyň görkezmäge mümkinçilik...
Sungat
“Forbes” žurnalynyň habar bermegine görä, “Marvel”-iň hyýaly gahrymany Gara...
Sanlyja gün öň tamamlanan 2016-njy ýylda kino muşdaklary müňlerçe...
Ady: “Passengers” Režissýory: Morten Taýldum Keşplerde: Jennifer Lawrens, Kris...
Beýonse 9 ugurdan dalaşgär Aýdym-saz dünýäsiniň iň abraýly sylagy...
Edebiýat
Sport
38-nji Dakar Rallisi 9-njy sapar Günorta Amerikada badalga aldy....
Bu ýyl “uefa.com” tarapyndan 16-njy gezek geçirilen ýylyň simwolik...
Şanhaý şäheriniň 2 klubunyň arasyndaky bäsdeşlik diňe bir meýdançada...
“Çelsiniň” braziliýaly ýyldyzy Oskar hem Hytaýyň “Super ligasyna” transfer...


text:
Orsýet Ženewada Siriýa parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşýan taraplaryň ählisini sabyr-kanagatly bolmaga çagyryp, bu hili gepleşikleriň hemişe uzak we kyn bolýandygyny aýtdy.
"Hiç kim bu gepleşikleriň aňsat boljagyna garaşmaýardy, onsoň bu ýerde eýýämden sabyryňy ýitirmek dogry bolmaz» diýip, Kremliň sözçüsi Dmitriý Peskow 23-nji martda aýtdy. «Bu ýerde ähli taraplaryň örän kän sabyrlylyk görkezmegi zerur» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Ol bu sözleri žurnalistleriň soraglaryna jogap berende aýtdy. Olar ondan Moskwa Damask delegasiýasyny parahatçylyk gepleşiklerinde Siriýadaky syýasy geçiş baradaky anyk gürrüňe goşulmaga iterip bilermi diýip soradylar.
Germaniýanyň daşary işler ministri Frank-Walter Steinmeiýer hem 23-nji martda indi parahatçylyk gepleşiklerinde wagt ýitirmeli däldigini aýtdy. Ol Moskwada Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşanyndan soň taraplaryň ählisini gepleşikleri haýallatmazlyga çagyrdy.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bolsa, Siriýada parahatçylygy dikeltmek umydy bilen, Moskwa, prezident Wladimir Putin we daşary işler ministri Lawrow bilen gepleşmäge barýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri 28-nji iýunda başlanýan iki günlük sammite jemlenýärler. ÝB-niň bu sammiti Britaniýanyň bileleşigiň düzüminden çykmak boýunça ses bermeginden soňky ilkinji ýokary derejeli duşuşygydyr.
Sammitden bir gün öň Germaniýanyň kansleri Angela Merkel, Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland we Italiýanyň premýer-ministri Matteo Renzi bilelikdäki beýannamasynda Ýewropanyň “bütewüdigini” bellediler.
Olar Britaniýa guramadan çykmak boýunça resmi prosesini başlamak üçin Lisabon ylalaşygynyň 50-nji maddasyny işledip başlaýança onuň ÝB bilen gatnaşyklarynyň geljegi barada hiç hili resmi däl gepleşikleriň geçirilmejegini aýtdylar.
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron öz wezipe möhleti tamamlanýança munuň amala aşyrylmajagyny aýtdy we sentýabr aýyny agzady.
Kameron 28-nji iýunda ÝB-niň 27 lideri bilen bilelikde Brussele barýar. ABŞ-nyň döwlet sekretary John Kerri ÝB-niň liderlerini “ar alyjy” hereketlerden saklanmaga we “jogapkärçilikli, duýgur” we strategik häsiýetde hereket etmäge çagyrdy.


text:
Sişenbe güni Yragyň dürli ýerlerinde amala aşyrylan hüjümlerde azyndan 45 adam ölüp, 200-den gowrak adam ýaralandy. Yragyň günortasyndaky mukaddes Kerbala şäheriniň özünde şu gün azyndan 13 adamyň öldürilendigi barada maglumat alyndy.
“Roýter” habar agentliginiň maglumatyna görä, şu günüň dowamynda Kerbala şäherinden başga-da, Bagdat, Kirkuk, Hilla, Dakuk we Duluýa şäherlerinde-de jemi 15 töweregi partlama amala aşyrylypdyr.
Hüjümleriň esasan howpsuzlyk edaralarynyň ýerleşýän ýerlerinde we şaýy kwartallarynda amala aşyrylandygy habar berilýär.


text:
Nedirbaý Aýtakowyň ogly Eduard Aýtakow oktýabr aýyny öz maşgalalary üçin iň gara aýlaryň biri hasaplaýar.
Bu ýöne ýerden däl… Eduard Aýtakowyň ekiztaý dogany, rak keselleri boýunça belli spesialist, medisina ylymlarynyň doktory, professor Zelili Nedirbaýewiç Aýtakow ýakynda, 29-njy oktýabrda 80 ýaşynyň içinde uzaga çeken keselden soň Moskwada aradan çykdy.
Aýtakowlaryň maşgalasy üçin oktýabr aýynyň «gara» aý bolmagy munuň bilen hem çäklenmeýär. Eduard bilen Zeliliniň kakasy Nedirbaý Aýtakow hem oktýabr aýynda dünýeden ötüpdi. Has dogrusy, Türkmenistanyň Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygy, häzirki türkmen döwletiniň düýbüni tutujylaryň biri Gaýgysyz Atabaýewiň ýakyn egindeşi Nedirbaý Aýtakow 1938-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda Stalin repressiýasynda atylyp öldürilipdi.
Oktýabryň ajy ýatlamasy munuň bilen hem caklenmeýär... 1974-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Eduard bilen Zeliliniň ejesi Mariýa Iosifowna Aýtakowa Uzak Gündogarda, Wladiwastok şäherinde aradan çykypdy.
Eduard bilen Zeliliniň kakasy, 1894-nji ýylda Zakaspiý oblastynyň Mangyşlak uýezdinde balykçy maşgalasynda doglan Nedirbaý Aýtakow Türkmenistan SSR-niň Merkezi Ispolnitel Komitetiniň ilkinji başlygy hökmünde taryha giren şahsyýet.
Nedirbaý Aýtakow öz döwründe Türkistan ASSR-niň Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygynyň orunbasary, Türkistan ASSR-niň Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygy, TSSR Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygy we SSSR Merkezi Ispolnitel Komitetiniň başlygynyň orunbasary wezipelerinde işläpdi.
Ýeňil bolmadyk taryh…
Eduard Aýtakowyň aýtmagyna görä, Aýtakowlaryň dogan-garyndaşlary häzirki wagt Türkmenistanyň Baýramaly etrabynda, Aşgabatda, Balkan welaýatynda we Mangyşlakda ýaşaýarlar.
Ekiztaý doganlar Zelili bilen Eduard 1931-nji ýylyň 7-nji aprelinde dünýa inipdiler. Olar 6 ýaşyndaka gazaply 1937-nji ýylyň 22-nji iýlynda olaryň kakasy, sol wagtky Türkmenistan SSR-niň Merkezi Ilpolnitel Komitetiniň başlygy Nedirbaý Aýtakow tussag edilip, ol Staliniň režimi tarapyndan 3 aýdan soň hem atylyp öldürilýär.
Zelili bilen Eduard Aýtakowlar 1937-nji ýylda tussag edilen ejeleri, käri boýunça wraç Mariýa Iosifowna Aýtakowanyň sürgünlik edilen ýeri bolan Gazagystanyň Garaganda oblastynda 1945-50-nji ýyllar aralygynda ýaşap, şol ýerde-de orta mektebi tamamlaýarlar.
Öz adamsyny halk duşmany hökmünde resmi ýagdaýda ýazgarmakdan ýüz öwren we tüssaglykda oturmaga kaýyl bolan Mariýa Iosifowna Aýtakowa Staliniň repressiýasyna uçran beýleki millionlarça adamlar bilen bir hatarda, diktatoryň ölüminden soň azatlyga göýberilýär.
Öz ömrünuň aglaba bölegini Orýetde ýaşap geciren Zelili Aýtakow diri wagty Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda özüniň Türkmenistanyň tebigatyny, medeniýetini we adamlaryny küýseýändigini nygtapdy. Ol öz çagalary we agtyklary bilen Türkmenistana eden saparlaryndan alan täsirleri barada-da Azatlyk Radiosyna höwes bilen gürrüň beripdi.
Öz ejesiniň lukmançylyk kärini saýlap alan Zelili Aýtakow köp ýyllaryň dowamynda Moskwanyň keselhanalarynda onkologiýa boýunça ökde spesialistleriň biri hökmünde iş alyp barypdy.


text:
Gürjüstanyň paýtagtynda geçen dynç günleri bolan betbagtçylykly suw joşguny zerarly haýwanat bagyndan gaçyp çykan ak gaplaň bir adamy öldürdi.
Polisiýa agzalýan ýyrtyjy haýwanyň yzarlanyp, degişli gulluklar tarapyndan öldürilendigini habar berdi.
Bu waka haýwanat bagynyň resmileriniň 14-nji iýunda bolan tebigy betbagtçylyk bilen baglylykda pişikler maşgalasyndan bolan 18 sany ýyrtyjynyň birinden başgasynyň we bir ýaguaryň ölendigini habar berenlerinden soň, şol günüň ertesi ýüze çykdy.
Deslapky maglumatlarda adamy öldüren haýwanyň ýolbars bolandygy aýdylypdy, şeýlelikde öldürilen ak gaplaňyň haýwanat bagyndan gaçyp çykan ýyrtyjylaryň soňkusydygy ýa-da däldigi nämälim bolup galýar.
Haýwanlaryň ýüzlerçesi suw joşgunynyň netijesinde öz kapasalarynda öldi ýa-da sil suwunyň akymy bilen haýwanat bagynyň daşyna çykdy. Bu tebigy betbagtçylyk zerarly azyndan 19 adam öldi, jaýlar ýumruldy, Tbilisiniň merkezi böleklerinde infrastruktura zeper ýetdi. Alty adam henizem ýitirim bolan diýip hasaplanýar.
Häkimiýetler suw joşgunynyň ýetiren zyýanyny 44 million dollar möçberinde kesgitleýärler.
Gürjüstanyň prokurorlary 17-nji iýunda ýaýradan beýannamasynda gurluşykda goýberilen säwlikler we daşarky howplaryň nazara alynmazlygy boýunça derňewleriň başlanandygyny habar berdiler.
Köpçülige ýeten maglumatlar we gippopotamlaryň, ýolbarslaryň, möjekleriň, aýylaryň we beýleki haýwanlaryň suratlary, ýykan-ýumranlyklar heläkçilikli suw joşgunynyň ýetiren zyýanynyň hakyky möçberini görkezdi. Daşary ýurtly bilermenler Tbilisiniň haýwanat bagyny dikeltmeklige ýardam bermek boýunça işlere çekildiler.
Käbir haýwanlar suwdan heläk boldy, beýlekileri polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi we ýene ençemesi ele salnyp, öz kapasalaryna gaýtaryldy.
Tbilisiniň polisiýasynyň žurnalistlere aýtmagyna görä, ak reňkli albinos gaplaň 17-nji iýunda haýwanat bagynyň golaýyndaky suwa düşülýän ýerde bir adama hüjüm edipdir.
Gürjüstanyň içeri işler ministri Wahtang Gomelauriniň we Tbilisiniň haýwanat bagynyň müdiri Zurab Gurielidzeniň ak gaplaňyň atylyp öldürilen ýerine barandyklary aýdylýar.
Beýleki haýwanlar, şol sanda gippopotamlar uky derman ulanylyp, tutulypdyr.
Gürjüstanyň premýer-ministri Irakliý Garibaşwili we krizise garşy geňeşiň ýolbaşçysy Mindia Janelidze mundan öň haýwanlaryň ählisiniň köçelerden ýygnalandygyny habar beripdiler.
Janelidze 17-nji iýunda ozalky maglumatlaryň haýwanat bagynyň ýolbaşçylary tarapyndan berlendigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň tebigaty goramak ministri Babageldi Annabaýramowa berk käýinç berdi.
Türkmen metbugatynyň maglumatlaryna görä, ol gulluk wezipelerini talabalaýyk ýerine ýetirmän, ýurduň aýry-aýry regionlarynda ekologiýa gözegçiliginiň gowşadylmagana ýol beripdir.
Şeýle-de prezident Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurduň energetika ministri Geldi Saryýewe, demirýol transporty ministri Baýram Annameredowa, «Türkmengallaönümleri» döwlet konserniniň başlygy Nursähet Sapardurdyýewe, «Türkmenpagta» döwlet konserninň başlygy Maksatmyrat Ataýewe gulluk wezipelerini talabalaýyk ýerine ýetirmändikleri, daşary ýurt walýutasynda girdeji almak planyny doldurmandyklary üçin käýinç berdi.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli tankydyna garamazdan, türkmen metbugaty okar ýaly däl, köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde halkyň ünsüni çeker ýaly gepleşikler ýok. Bu ugurda iň bolman, döwletiň ykrar eden problemalary hakda-da gepleşikler gurnalmaýar, makalalar ýazylmaýar. Mysal üçin, neşekeşlik belasy hakynda hem düýpli gürrüň gozgalmaýar. Diňe döwlet baştutanynyň adyny mahabatlandyrmak, ýurtda edilýän işleri birtaraplaýyn esassyz öwmek baş tema bolmagynda galýar.
Garaşsyzlygymyzyň ilkinji ýyllaryndan bäri türkmen metbugaty döwletiň alyp barýan syýasatynyň propagandistik guralyna öwrülip, halkdan, durmuşdan doly üzňeleşdi. Uzak ýyllaryň dowamynda metbugatda hem-de radio-telewideniýede halkyň durmuşyndaky hakyky wakalary beýan etmek bütinleý unudylyp gitdi. Raýatlarymyz özlerine gerekli maglumaty daşary ýurt metbugatlaryndan, habar beriş serişdelerinden alýarlar. Şeýle bolansoň, raýatlarymyz ýuwaş-ýuwaşdan özleriniň diňleýän habar beriş serişdeleriniň täsirine düşüp, türkmen durmuşynyň problemalaryndan daşlaşýar. Şol sebäpli metbugaty iň bolmanda ilhalar etmegiň hatyrasyna şeýle derwaýys meseleleri çözmek zerurdyr.
Ýaranjaňlygyň soňy — ýolbaşçylaryň eden-etdiligi
Saparmyrat Nyýazowyň öwgä maýyllygyndan peýdalanyp, 1996-njy ýylyň başynda metbugatyň ýolbaşçylary türkmen gazet-žurnallarynyň ählisinde «Howandary — Türkmenistanyň prezidenti» diýen ýazgyny goýup başladylar. Soňra «Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy» diýen «pelsepäni» oýlap tapmak bilen bu ugruň ýolbaşçylary ýaranjaňlyk syýasatyny ýöredip, prezident Nyýazowyň özlerine ýylgyryp bakmagyny gazandylar.
Şondan soň, türkmen metbugatynda ýolbaşçylar özlerini mizemez hojaýynlar saýyp ugradylar hem-de Prezidentiň özlerine howandarlygyndan peýdalanyp, olar öz ýolbaşçylyk edýän pudagynda eden-etdilige başladylar. Bu eden-etdilikler soňy bilen adaty bir ýagdaýa öwrülip gitdi. Ýolbaşçylar özleriniň işe kabul eden işgärlerini sähel bahana bilen islän wagtlary işden bikanun boşadýardylar. Hatda metbugat ketdeleriniň öz gol astyndaky işgärleriniň käbirini bikanun türmä okladandygy hakynda maglumatlar bar. Bu pudagyň ýolbaşçylary özlerine tabşyrylan wezipäni başarman, işden aýrylansoň hem olaryň belent kürsüde oturan döwründe işden kowan bigünä kişileri barybir öňki işine alnanok, bikanun türmä okladanlary bolsa aklananok.
Umuman, metbugatyň we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýaranjaň syýasy gurala öwrülip, bu pudagyň ýolbaşçylarynyň çäksiz ygtyýarly bolmagyna sebäp bolan, şeýle-de ýurduň abraýyna uly zarba urýan — «Howandary Türkmenistanyň Prezidenti» diýen manysyz jümläni ähli metbugat organlaryndan aýyrmaly. Her bir metbugaty pudak organyna öwürmeli. Mysal üçin, «Zenan kalby» žurnaly «Zenanlar birleşiginiň», «Türkmenistan» gazeti bolsa hökümetiň hem parlamentiň organy bolmaly. Bu pudagyň ýolbaşçylary prezident tarapyndan bellenilmän, metbugat organyna gözegçilik edýän ýolbaşçy bilen işgärleriň ylalaşygy esasynda wezipä saýlanmaly hem wezipeden boşadylmaly.
Jemgyýetçilik gözegçiligi bolmaly
Döwletiň doly derejede ykrar edýän profsoýuz guramasynyň işini kanun esasynda metbugat organlarynda janlandyrmaly. Profsoýuz guramasynyň razylygy bolmazdan, žurnalistleri işe almagy, işden boşatmagy gadagan etmeli. Has dogrusy, metbugata, esasanam, bu pudagyň ýolbaşçylaryna profsoýuz guramasynyň işini kanunlaşdyryp, jemgyýetçilik gözegçiligini girizmeli.
Metbugatyň durmuşyň aýnasydygy ykrar edilip, döwrebap metbugat kanunyny kabul etmeli. Ýurdy dünýä ýüzüne masgara eden, şu çaka çenli dowam eden metbugatyň işine hakykatyň gözi bilen baha berip, ondan el çekmeli. Senzurany ýatyryp, ähli metbugat organlarynyň, žurnalistleriň mertebesini dikeltmeli. Bikanun döredilen «gara spisoklar» ýatyrylmaly.
Žurnalistleri, adamlary ýaranjaňlyga iterýän, ynsan mertebesini aýak asty edýän «Altyn asyr bäsleşigini» ýatyryp, professional bäsleşikleri yglan etmeli. Halypa döredijilik işgärlerinden düzülen komissiýanyň gelen karary esasynda bäsleşikler jemlenmeli. Hökümetimiz döredijilik işgärlerine kanun esasynda sarpa goýmaly hem olara ýardam etmeli. Dünýäde bolup geçýän hadysalardan sapak alnyp, metbugaty döwlet gözegçiliginde saklajak bolmakdan el çekmeli. Türkmenistanyň raýatlary metbugatyň we habar beriş serişdeleriniň üsti bilen ýurtda hem jahanda bolýan derwaýys wakalar bilen habarly edilmeli.
Döwlet derejesinde şu meseleler çözülen halatynda türkmen metbugatynyň, habar beriş serişdeleriniň ilhalar boljakdygyna çuňňur ynanýarys.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew Tbilisä sapary mahalynda özýurdunyň Gürjüstanyň toprak bütewiligini goldaýandygyny aýtdy.
Atambaýew 13-nji oktýabrda Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili bilen gepleşikler mahalynda islendik dawanyň harby gapma-garşylyk bilen däl-de, gepleşikler arkaly çözülmelidigini aýtdy.
Orsýet 2008-nji ýylyň awgustynda Gürjüstan bilen bolan gysga uruşdan soň Gürjüstanyň bölüniji regionlary bolan Abhaziýany we Günorta Osetiýany garaşsyz döwletler hökmünde ykrar etdi.
Moskwa şondan bäri iki separatist regionda öz harbylaryny saklaýar.
Atambaýewiň Tbilisä iki günlük sapary 12-nji oktýabrda başlandy. Margwelaşwili bu sapary «taryhy» diýip häsiýetlendirdi.


text:
Wietnamyň polisiýasy internet bloggerini kommunist hökümeti barada “ýalňyş we töhmetçilikli” maglumatlary ýaýratmakda aýyplap, tussag etdi. Analitikler muny hökümete garşy pikirdäki adamlara bolan basyşyň artmagy diýip häsiýetlendirýärler.
Duşenbe güni Wietnamyň Jemgyýetçilik howpsuzlygy ministrliginiň websahypasynda ýaýradylan maglumatda, blogger Dinh Nhat Uýyň şenbe güni ýurduň günortasyndaky Long An welaýatynyň polisiýasyna äkidilendigi aýdylýar.
Dinh Nhat Uý “demokratik azatlygy betniýetli ulanmakda” aýyplanýar. Bu aýyplama takyklaşan halatynda blogger ýedi ýyla çenli türme tussaglygyna höküm edilip bilner.
Şu ýylyň dowamynda häzire çenli 38 sany blogger ýa-da demokratiýa aktiwisti tussag edildi. Bu tutuş 2012-nji ýylda tussag edilenleriň sanyna golaýdyr.
Daşary ýurt hökümetleri bu tussag edilmeleri tankyt edip, aktiwistleriň boşadylmagyna çagyryş etdiler.
5-nji iýunda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň demokratiýa boýunça ilçisi Daniel Bear Kongresde eden çykyşynda, Wietnamyň bloggerlere edýän basyşyny “ençeme ýyl bäri dowam edýän tendensiýanyň has hem erbetleşmegi” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Prezident Wladimir Putin Orsýetiň ýewropaly müşderilere tebigy gaz satmak boýunça alan borçlaryny ýerine ýetirjegini aýtdy.
Şeýle-de Putin 11-nji aprelde Orsýetiň Ukraina gaz ibermegi togtatmak planlarynyň ýokdugyny aýtdy. Ýöne ol Moskwanyň Kiýewi gaz üçin tölegi öňünden bermeli edip biljegini aýtdy.
Ol bu sözleri Ýewropa Komissiýasy Orsýeti öz gaz şertnamalaryny sylamaga çagyrandan soň aýtdy.
Mundan aýrylykda, Germaniýanyň maliýe ministri Wolfgang Şoýble 11-nji aprelde Waşingtonda Günbatar Kiýewiň Orsýete gazyň bahasyny tölemegine kömekleşmegiň pikirini etmeli diýdi.
Ukraina Moskwanyň täze bellän ýokary bahasyndan gaz almaga razy bolup bilmejegini we muňa derek Ýewropadan gaz almaga umyt baglaýandygyny aýdýar.
Ukrainanyň energiýa we kömür ministri Ýuriý Prodan Ukrainanyň Orsýetiň gazyň bahasyny ýokarlandyrmak baradaky kararyna Stokgolmdaky arbitraž tribunalyna ýollajagyny aýtdy.


text: Protestçileriň uly topary hepdäniň duşenbe güni Belarusyň Bişkekdäki ilçihanasynyň öňünde protest geçirip, öňki prezident Kurmanbek Bakiýewiň we onuň inisi Janyşyň Belarusdan Gyrgyzstana iberilmegini talap etdiler. Protestçiler öz talaplaryny Belarusyň ilçisi Wiktar Denisenka gowşurdylar. Awgustyň aýagynda Belarusyň Baş prokuraturasy Janyş Bakiýewi Gyrgyzstana ibermek barada Bişkekden gelen talaby ret edenligini we ony “syýasy sebäplere dahylly”, diýip atlandyranlygyny yglan etdi. Bakiýewler Gyrgyzstanda 2010-njy ýylyň aprel aýynda 100 golaý adamyň ölümine sebäpkär bolmakda aýyplanyp, gaýybana sud jogapkärçiligine çekilýärler.


text:
Düýn Italiýanyň paýtagty Rimde azyk meselesine bagyşlanylyp, halkara sammiti açyldy. Bu Sammit dünýäniň garyp ýurtlaryndaky açlykdan ejir çekýän millionlarça adamlara ýardam bermek meselelerine bagyşlanylar.
Sammitiň açylyş dabarasynda eden çykyşynda Birleşen Milletler guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Muun 2050-nji ýyla çenli dünýäniň ilat sanynyň 9 milliarddan hem geçjekdigini we şoňa görä-de şu döwrüň içinde azyk önümçiligini hem 70 prosent artdyrmaly boljakdygyny belledi.
Emma Sammite gatnaşýan ýurtlardan 60-a golaýynyň döwlet liderleri we ministrleri garyp ýurtlaryň oba-hojalygyny ösdürmek maksatlary üçin ýylda jemi 44 milliard dollar ýardamy öz içine alýan fond döretmek barada Ban Ki Muunyň eden çagyryşyna garşy çykyş etdiler.


text:
Perunyň prezident saýlawlarynyň birinji tapgyrynyň resmi däl netijelerine görä, çepçi milletçi diýlip häsiýetlendirlen Ollanta Humala sesleriň 31 prosent töweregini alyp, üstünlik gazanypdyr.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlaryň resmi däl netijelerine görä, prezidentlik saýlawlarynyň iýun aýynda geçiriljek tapgyrynda, Humala bilen bir hatarda, sesleriň 22 prosentini alan Keiko Fujimori hem dalaş etjege meňzeýär.
Keiko ýurduň öňki prezidenti Alberto Fujimoriniň gyzydyr. Alberto Fujimori häzir korrupsiýada we adam hukuklaryny bozmakda aýyplanyp, türme tussaglygynda saklanýar.
Ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda ozalky ýokary derejeli maliýe resmisi Pablo Kuçzinski hem sesleriň 18 prosentini alyp, üçünji boldy.


text:
Geçen tomus ABŞ-da 10 sany örän gizlin ors içalysynyň ele salynmagy Sowet Soýuzy ýykylandan 20 ýyl geçse-de, Orsýetiň entegem sowuk urşy dowam etdirýändigi baradaky günäkärlemelere sebäp boldy.
Bu hepde bolsa olaryň Orsýetiň aňtaw gullugynyň ýokary derejeli ofiseri tarapyndan paş edilendigi habar berildi. Bu waka ençeme adamlarda Orsýetiň kommunistik döwründäki KGB-ä meňzeş gullugy täzeden döretmek bilen sowet döwrüne tarap yza tesip biljekdigi baradaky pikirleri döretdi. Şol bir wagtda-da Orsýetiň Daşary aňtaw gullugynda garaşylýan uly özgerişleriň nähili bolup biljekdigi barada pikir alşyldy.
"Kommersant" gazeti hepdäniň penşenbe güni ‘Polkownik Şerbakowyň’ 11 sany bikanun diýilýän içalyny paş edip, özüniňem ABŞ-a gaçyp atandygy hakda ilkinji bolup ýazdy. Ady agzalýan içalylaryň diplomatik ýa-da kanuny taýdan goragy ýokdy. Olaryň diňe biri Kipre aşyp, şol ýerden hem “yzyny sübseläp”, ýitirim bolmagy başardy.Içerki dawalar
Şu täzelikler Kremliň Daşarky aňtaw gullugyny Federal howpsuzlyk gullugyna (FSB) birikdiriljekdigi baradaky gürrüňlere sebäp boldy. Boris Ýelsiniň 1991-nji ýylda häkimiýete gelmegi bilen KGB iki aýry gulluga - SWR (Службы внешней разведки) we FSB (Федера́льная слу́жба безопа́сности) gulluklaryna bölünipdi. KGB-niň bölünmegi Sowet howpsuzlyk sistemasynyň soňunyň gelmegi bilen düşündirilýärdi.
“Sowerşenno Sekretno” neşiriniň razwedka boýunça eksperti Leonid Welihow Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyna beren interwýusynda şu wakalary beýan eden ‘Kommersant’ gazetiniň iki sany žurnalistiniň mundan ozal razwedka barada hiç hili zat ýazmandyklaryny aýdýar: "Birdenkä olar, şol bir zady gaýtalaýan we ady agzalmaýan çeşmelere salgylanyp, uly möçberli aňtaýyş proýektini amala aşyrýarlar. Hakykatda žurnalistlere ol maglumatlary öz içki syýasy maksatlaryny araýan ýeke-täk bir çeşmäniň beren bolmagy gaty ahmal.”
Orsýetiň kanun çykaryjylary SWR-iň başlygy Mihail Fradkowyň işden boşadylmagyny talap etdiler. Käbir adamlar bu talap onuň ýerine Sergeý Naryşkiniň ýerine geçirilmegi üçin bir usul diýip, pikir edýärler. Sergeý Naryşkin öňki KGB-niň ofiseri, şeýle hem ol premýer-ministr Wladimir Putin bilen ýakyn gatnaşykdaky adamlaryň biri.
KGB-niň öňki ofiseri Putin SWR-iň işini ýygy-ýygydan öwýär. Iýul aýynda ors içalylary paş edilensoň, Putiniň agzalýan dönüklik barada öňden habarlydygyna ynanyp başladylar. Muňa onuň: “Bu dönükligiň netijesi, döňükler bolsa gönenmeýärler. Olar köçelerde alkogolik ýa-da narkoman bolup ölýärler” diýmegi sebäp boldy.
“Kommersant” gazeti Şerbakowyň bikanun agentleri taýýarlaýan ‘S’ uprawleniýesiniň ABŞ bölüminde müdir bolandygyny habar berýär. Gazet şol bikanun agentleriň biri bolan Huan Lazaro lakamly Mihail Wlasenkonyň şahsy maglumatlaryny Şerbakowyň amerikan FBI guramasyna (The Federal Bureau of Investigation) berendigini aýdýar. Wlasenko “Sowet Soýuzynyň gahrymany” diýen ady alan we general derejesine eýe bolan tejribeli agentleriň biri.
Geçen ýyl Şerbakowyň, belki-de, “aldaw synagyndan” geçmeli boljakdygy sebäpli wezipesiniň ulaldylmagyndan ýüz öwren bolmagy mümkin diýip, SWR-i tankytlaýanlar Şerbakowyň işi barada öňden alada edilip başlanmalydy diýýärler. Şerbakowyň ABŞ-da ýaşaýan gyzynyň bardygy we onuň oglunyň bolsa geçen ýylyň iýun aýynda Orsýetiň Neşä garşy göreş gullugyndaky işini taşlap, Orsýetden göçüp gidendigi göz öňünde tutulsa, bu pikirler has hem ýerlikli diýip, “Kommersant” gazeti ýazýar.Syýasatçylaryň arasyna syzyş
KGB-niň taryhynda Aldrih Eýms we Robert Hansen atly iň uly iki içalyny 1986-nji ýylda Waşingtonda öz tarapyna geçirmegi başaran KGB-niň öňki ofiseri Wiktor Çerkaşin şeýle uly derejedäki içalylyk wakasynyň hiç wagt hiç kime başartmandygyny aýdýar: "Bir bölüm müdiriniň şonça adam baradaky şeyle köp maglumata eýe bolmagy, meniň pikirimçe, nädogry".
ABŞ-nyň Federal howpsuzlyk býurosynyň aýtmagyna görä, ors razwedka gullugy SWR öz agentlerine ABŞ-nyň syýasy toparlaryna aralaşyp, olardan maglumat almaga çalyşmaklaryny tabşyrypdyr. Emma olar gaty bir möhüm maglumatlary alyp bilmändirler. Ele salnanlar içalyçylykda aýyplanman, diňe gaýry döwletiň agenti bolup işlemek üçin özlerini hasaba aldyrmandyrlar we pul ýuwdular diýip günäkärlenýärler.
Anna Çapmen hem ele salnan ors içalylarynyň biridi.
Harby analitik Aleksandr Golts Şerbakow baradaky maglumatlaryň äşgär edilmeginiň sebäbiniň razwedkanyň hemme kemçiliklerini bir dönügiň üstüne atmak bolup biljekdigini aýdýar. Ol Orsýetiň bikanun agentleri ulanmagynyň indi kän bir manysynyň ýokdugyny, sebäbi şeýle agentleriň sowuk urşdan galan mirasdygyny, olaryň Sowet Soýuzy döwründe diňe uruş başlan mahalynda diwersantlar hökmünde ulanmak üçin taýýarlanandyklaryny belleýär: "Kremldäki syýasatçylar içalylara atom ýaraglary ýaly uly güýjüň möhüm aýratynlygy hökmünde garaýarlar".
Öňki KGB-niň Londondaky agenti Oleg Gordiýewski 1980-nji ýyllarda Britaniýanyň peýdasyna içalyçylyk edendigi üçin aýyplanansoň Moskwadan gaçypdyr. Onuň aýtmagyna görä, ABŞ-da şeýle köp sanly Orsýetiň agentleriniň bolmagy Orsýetiň güýçlenýän awtoritarizme tarap barýandygyndan bir nyşan: "Adamlaryň köçede öldürülmegi, sud işleriniň manipulirlenilmegi we saýlawlara hile goşulmagy ýaly wakalar Orsýetiň, öňküden gowşagrak hem bolsa, totalitar döwlete öwrülýandigini görkezýär".
Gordiýewski içalylar bilen baglanyşykly dawanyň iki döwletiň gatnaşyklaryna zyýan ýetirmejekdigini, sebäbi Moskwa bilen Waşingtonyň ‘haýsydyr bir içaly toparynyň’ iki döwletiň gatnaşyklaryna zeper ýetirmeli däldigi barada ylalaşandyklaryny öňe sürýär. Golts bolsa şeýle köp sanly ors agentleriniň ABŞ-da bolmagy iki döwletiň ‘biri-birine içaly iberýän’ döwre dolanyp gelýändiklerini görkezýär diýýär: "Şeýle ýagdaýda olar nädip ballistik goranyş ýa-da Owganystan barada gürrün etsinler? Şu ýagdaý iň bärkisi Orsýetiň ABŞ-a bolan çuňňur ynamsyzlygyny görkezýär".
Moskwanyň razwedka gullugy şular ýaly maglumatlaryň daşarky çeşmelere syzdyrylmagy ýaly ýagdaýlary öň hem başdan geçiripdi. Şolaryn biri hem 1992-nji ýylda öz eli bilen göçüren maglumatlary bilen Orsýetden gaçyp giden Mitrohindir. Şol waka “Mitrohiniň arhiwi” diýen at bilen tanalýar.


text:
“Talyban” söweşijileriniň Owganystanyň paýtagtynda daşary ýurtlylaryň arasynda meşhur myhmanhana hüjüm etmegi zerarly ölenleriň sanynyň 14 adama ýetendigini BMG habar berdi.
Munuň öňüsyrasynda Kabulyň polisiýasynyň ýolbaşçysy Abdul Rahman Rahimi wepat bolanlaryň bäşisiniň daşary ýurtlylardygyny, biriniň ABŞ-nyň we dördüsiniň Hindistanyň raýatlarydygyny aýdypdy.
Kabulyň “Park Palace” myhmanhanasynyň beýleki 54 myhmany birnäçe sagatlap dowam eden hüjümiň tamamlanmagyndana soň howpsuz ýere äkidildi.
“Talybanyň” metbugat-wekili Zabiullah Mujahid guramanyň bu hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alýandygyny AÝ/AR-nyň Azat Owganystan Radiosyna aýtdy.
Myhmanhananyň onlarça myhmany hüjümçiler polisiýa tarapyndan öldürilýänçä binanyň içinde gabalypdy.
Polisiýa üç hüjümçiniň öldürilendigi we olaryň içi partlaýjy serişdeli keltekçelerini partladyp ýetişmändigini aýtdy.
Kabulyň polisiýasynyň başlygy Rahimi “Derňewçiler hüjümiň nädip amala aşyrylandygyny anyklamagyň üstünde işleýärler, sebäbi ol partlamadan ýa-da gapydaky sakçylary öldürmekden başlanmandy”, diýip 14-nji maýda žurnalistlere aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Siriýanyň oppozision güýçlerine Birleşen Ştatlaryň ýene goşmaça 123 million dollarlyk harby bolmadyk ýardamlary berjekdigini aýtdy.
Jon Kerri bu barada Türkiýäniň Ystambul şäherinde Siriýanyň oppozision wekilleri bilen olary goldaýjy ýurtlaryň resmileriniň arasynda geçen maslahatyň yzýany eden beýanatynda mälim etdi.
Siriýanyň oppozisiýasy şu çaka çenli özüniň halkara goldawçylaryny prezident Başar al-Assady häkimiýetden gidermek üçin söweşýän oppozision söweşijilere düýpli ýarag goldawlaryny bermeklige çagyryp gelýär. Emma Ystambulda geçirilen bu gezekki maslahatda-da olaryň bu baradaky talaplary ýerine ýetirilmedi.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýada indi iki ýyl bäri dowam edýän içerki konfliktleriň barşynda jemi 70 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Şu gün: Pakistanda onlarça adam ýurduň Baça Han adyndaky uniwersitetine edilen hüjümi ýazgaryp, gijeki ýörişi geçirdiler; Moldowanyň paýtagty Kişinewde müňlerçe protestçi wagtyndan öň saýlawlaryň geçirilmegini talap edip, yzly-yzyna üçünji güni köçelere çykdy we günüň beýleki täzelikleri.
Şu gün Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Baça Han uniwersitetine edilen jeňçi hüjüminde azyndan 20 adam öldürildi; Ipoteka, jaý üçin bankdan karz alan adamlaryň topary Gazagystanyň Almaty şäherindäki esasy banklaryň daşynda protest gurnadylar.
Şu gün: Peşawar şäherinde Pakistanyň adatdan daşary gullugynyň işgärleri ýowuz bomba partlamasynyň bolan ýerine bardylar; Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde gyrgyz lyžaçylary garyň üstünde ýaýdan ok atmak boýunça ýaryşa gatnaşdylar we günüň beýleki täzelikleri.


text:
Türкmеn döwlet ulаg wе аrаgаtnаşyк instituty 1992- ýylda döredildi.
Türkmen döwlet ulаg wе аrаgаtnаşyк instituty — Watanymyzyň ähli ulaglar we aragatnaşyk ulgamy üçin ýokary bilimli hünarmentleri taýýarlanýan merkezidir. Talyplara hünar bermage 12 kafedra gatnaşyar. Institutyň 4 fakultetinde 1350-ä golaý talyp okaýar. Institutyň kafedralarynda 140-dan gowrak mugallymlar zähmet çekýärler, olaryň 8-si ylymlaryň doktory we professorlar, 28-si ylymlaryň kandidaty we dosentler. Talyplar bilen sapak geçirmeklige ministrlikleriň, müdirlikleriň we ylmy-barlag institutlarynyň alymlary we hünarmenleri hem gatnaşýarlar. 1997-nji ýyldan bäri institutyň demir ýol, aragatnaşyk, ulag gurluşygy we ykdysadýet fakultetinde Türkmenistanyň demir ỳol ministrliginde işlemek üçin orta bilimli hünärmenleri hem taýýarlanylýar.
Тürkmenistanyň Hormatly Prezidentiniň hemişelik atalyk aladasy bilen institutyň okuw we material-tehniki bazasy yyl-yyldan berkeýär. Sapaklar täze enjamlar we abzallar bilen üpjin edilen laboratoriýalarda we kabinetlerde geşirilýär.
Ylmy ugurlar
Institutyň alymlary tarapyndan alnyp barylýan ylmy-barlag işleri ulag we aragatnaşyk sistemasynda tehniki progresi çaltlandyrmaga, dürli konstruksiýalaryň, desgalaryň tygşytlylygyny we ygtybarlygyny ýokarlandyrmaga, gün energiýasyny ulanmaga, bazar gatnaşyklary şertlerinde hojalyk strukturalaryň has peýdaly mehanizmlerini işläp düzmeklige, tebigy sredanyň ekologiýa ýagdaýyny gowulandyrmaklyga gönükdirlendir. Barlaglaryň belli bir bölegi ýokary okuw jaýlarynda okuwyň guralyşyny we planlaşdyrylyşyny kämilleşdirmek meseleleri, ýaşlary Watany söymek ruhunda terbiýelemek bilen baglanşyklydyr.
Salgysy
Aşgabat şäheri, Oguz-han 13
Filed under: Bütin Temalar, Ylmy Guramalar


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdanynda Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygyň tarapyny tutýan protestçiler bilen duşuşdy.
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle protestçileriň ýanyna ukrainaly oppozision lider we boks boýunça çempion Witaliý Kliçko, şeýle-de öňki ministr, häzir oppozisiýanyň agzasy Arseniý Ýatsenýuk bilen bilelikde bardy.
Westerwelle, Kiýewiň kararyna garamazdan, Ýewropa Bileleşiginiň gapylarynyň Ukraina üçin açyk galýandygyny aýtdy. Geçen hepdede Ukraina ÝB bilen assosiasiýa hem söwda hyzmatdaşlygy barada ylalaşyga gol çekmekden boýun gaçyrdy we goňşy Orsýet bilen has ýakyn gatnaşyk alyp barmak planlaryny yglan etdi.
Hökümetiň bu hereketi ýurtda 2004-nji ýyldan bäri iň güýçli protest çykyşlarynyň başlanmagyna getirdi.
Protestçiler bilen diskussiýa
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ministrleriniň maslahatyna gatnaşmak üçin Kiýewe baran Westerwelle çarşenbe güni demonstrantlar bilen geçiren duşuşygynyň yz ýany çykyş edip, protestçiler bilen diskussiýanyň konstruktiw bolandygyny aýtdy.
Westerwelle Ýewropanyň Ukrainanyň ykbalyna biparh garamaýandygyny we öz gapylaryny açyk saklaýandygyny nygtady.
Şol bir wagtda-da Ukrainanyň üç sany özalky prezidentleri ýurtda emele gelen syýasy ýagdaý barada bilelikde beýannama ýaýradyp, protestçilere goldaw bildirdiler.
“Biz ýüzlerçe müň ýaş ukrainalylaryň parahatçylykly jemgyýetçilik çykyşlaryna raýdaşlyk bildirýäris” diýip, Leonid Krawçugyň, Leonid Kuçmanyň we Wiktor Ýuşenkonyň bilelikdäki beýannamasynda aýdylýar.
Ukrainanyň “daşyndakylar”
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Waşingtonyň ukrain protestçilerine goldaw bildirýändigini ýene-de bir gezek mälim etdi.
Çarşenbe güni Kişinýowa sapar eden Jon Kerri Moldowanyň ÝB bilen partnýorlyk barada ylalaşyga gol çekmegini makullady. Kerri Ukrainanyň raýatlarynyň-da, Moldowanyň raýatlary ýaly, öz geljegini saýlamaga mynasypdygyny belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow ýurduň daşyndakylary Ukrainanyň içerki işlerine goşulyşmazlyga çagyrdy.
Ukrainanyň içeri işler ministri Witaliý Zaharçenko Kiýewiň merkezinde protestler dowam edýärkä, polisiýa güýç ulanmazlygy tabşyrdy. Şeýle-de, Zaharçenko protestlere gatnaşýanlaryň howpsuzlygyna guramaçylaryň jogapkärdigini belledi we protestçileri prowokatiw hereketlerden hüşgär bolmaga we olara derhal reaksiýa bildirmezligi ündedi.
Ukrain protestçileriniň Germaniýada goldanýandygyny Kiýewde protestleriň geçýän ýerlerine Westerwelle bilen aýlanyp çykan boksýor we ”UDAR” atly oppozision partiýanyň ýolbaşçysy Witaliý Kliçko hem protestçileriň öňünde eden çykyşynda belledi.
“Batkiwşina” atly partiýanyň lideri Arseniý Ýatsenýuk Ukrainadaky ýagdaýlara tutuş dünýäniň üns bilen syn edýändigini belläp, ukrainleriň öz hak-hukuklaryny parahatçylykly goramalydygyny aýtdy.
Ykdysady mesele
Agyr ykdysady kynçylyklary başdan geçirýän ukrain hökümetiniň wekilleriniň bir topary çarşenbe güni Moskwa sapar etdi.
Prezident Wiktor Ýanukowiç bolsa, ykdysady meseleleri maslahat etmek üçin, häzirki wagtda Hytaýa sapar edýär.
Ukrainanyň hökümeti ýurtda sarp edilýän tebigy gazyň bahasyny tölemek we ozaldan toplanan bergileri boýunça algydarlary bilen hasaplaşmak üçin häzirki wagtda milliardlarça dollara mätäç.


text:
Ýewropa-arap taslamasy Arap ligasynyň Siriýada Başar al-Assadyň dolandyryşyna garşy halk oppozisiýasy esasynda turan on aýlyk gozgalaňy soňlamaga gönükdirilen planyny goldaýar.
Liganyň Siriýa komitetine Arap ligasynyň baş sekretary Nabil Elaraby we Kataryň premýer-ministri Şeýh Hamad bin Jassim al-Tani ýolbaşçylyk edýär. Olar Howpsuzlyk geňeşinde Arap ligasynyň Siriýa babatdaky plany barada çykyş edýärler. Bu plan Assadyň häkimiýeti öz orunbasaryna tabşyrmagyna we Siriýada wagtlaýyn milli birlik hökümetiniň döredilmegine çagyrýar.
Howpsuzlyk geňeşinde weto hukugyna eýe bolan Orsýet özüniň bu planyň käbir ýerlerine garşydygyny, ýöne gepleşiklere taýýardygyny aýdýar. Orsýet Hytaý bilen bilelikde Siriýa babatdaky ozalky rezolýusiýa weto goýupdy.
Birleşen Ştatlaryň BMG-däki ilçisi Sýuzan Raýs dünýä guramasyny Siriýadaky zorluk-süteme “üns bermezligi” bes etmäge çagyrdy. BMG bu zorluklaryň bäş müňden gowrak adamyň ölümine sebäp bolandygyny aýdýar.
Raýs rezolýusiýanyň taslamasynyň örän düşnüklidigini aýtdy:
—Biz bu rezolýusiýanyň mazmuny gaty düşnükli diýip hasap edýäris. Onda, käbirleriniň aýdyşy ýaly, sanksiýalaram, güýç ulanmak ýa-da güýç ulanmak wehimi hem ýok, ol esasan bolan zady göni ýazgarmak, Siriýanyň hökümetini Arap ligasynyň öňünde alan borçlaryna boýun bolmaga çagyrmak we Arap Ligasynyň planyny tassyklamak barada, biz bulary örän möhüm hasaplaýarys we Geňeşiň minimum etmeli zady diýip bilýäris.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton hem, ýewropaly kärdeşleriniň birnäçesi bilen, Howpsuzlyk geňeşiniň sessiýasyna gatnaşar.
Siriýanyň Kafranbel şäherinde geçirilýän protestler mahalynda, 29-njy ýanwar.
Siriýanyň oppozisiýada durýan Milli geňeşiniň başlygy Burhan Galion özüniň Nýu-Ýorkda beýleki resmiler bilen bir hatarda rus resmileri bilen hem duşuşandygyny we olary rezolýusiýanyň taslamasyny goldamaga çagyrandygyny aýtdy.
Siriýada zorluklaryň dowam etmegi bilen, Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nuland Arap ligasynyň gözegçilik missiýasyny soňlamagynyň ýaramaz netijelere getirip biljegini aýtdy:
—Biz Arap ligasynyň gözegçileriniň yzyna çykarylmagyna örän alada bildirdik, siriýa režimi muny bigünä adamlaryň garşysyna görýän aýylganç çärelerini arkaýyn dowam etdirmäge bir bahana hökmünde kabul etdi.
Aktiwistler 30-njy ýanwarda Siriýa boýunça azyndan 29 adamyň öldürilendigini, olaryň köpüsiniň asuda ilata degişlidigini aýdýarlar.
Siriýanyň hökümet güýçleri, tanklara daýanyp, paýtagt Damaskyň gyrak-bujagyndaky pitneçileri yzyna serpikdirdi diýen habar bar.
BMG-niň rezolýusiýasy ir bolanda 2-nji fewraldan bärde sese goýlar öýdülmeýär.


text:
Şu ýylyň Ýaşulular maslahaty Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy şäheriniň Awaza etrabynda geçirilýär. 10-njy sentýabrda geçiriljek bu maslahata her ýyl ençeme ýaşuly gatnaşýar we onda dürli meseleler ara alnyp maslahatlaşylýar.
Türkmenistanlylaryň käbirleri bu maslahatyň halka hiç hili peýdasynyň ýokdugyny aýdýarlar. Mary welaýatyndan özüni Orazsähet diýip tanyşdyran pensioner bu maslahatda ýaşulularyň hiç biriniň öz pikrini aýdyp bilmeýändigini belleýär. Şeýle-de, ol ýaşululara gürlemeli tekstiniň öňünden ýazylyp berlip, ýat tutdurylýandygyny nygtaýar.
Bu barada maryly pensioner Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa gürrüň berdi.


text:
Gurhany ýakmak baradaky plany halkara derejesinde protestlere getiren hristian ruhanysy indi bu plany häzirlikçe togtadandygyny aýdýar.
Floridada bir kiçijik ybadathananyň pastory Terry Jones penşenbe güni 11-nji sentýabrda Gurhany ýakmak planyny ýatyrandygyny aýdypdy. Onuň 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Amerikanyň üstüne edilen terrorçylykly hüjümleriň 9-njy ýyl dönümine niýelenen bu işini prezident Barak Obama “Al-Kaýda ýaly terroristik toparlara tüýs gerek zat” diýip ýazgardy.
Şübheli beýanat
Jones metbugat konferensiýasynda özüniň bu plany ýatyrýanlygyny, sebäbi bu hüjümiň bolan ýerine golaý bir ýerde Yslam medeniýet merkezini gurmak baradaky jedelli proýektiň baştutanynyň bu proýekti başga bir ýere geçirmek bilen ylalaşandygyny aýtdy.
“Men şenbe güni ymam bilen terroristik hüjümiň bolan ýerinde duşuşmak üçin Nýu Ýorka uçýaryn. Ol gurluşygy başga bir ýere geçirmek bilen ylalaşdy. Bu bir gijäniň içinde boljak zat däl. Ýöne ol muňa razylyk berdi. Onsoň biz muňa Hudaýyň bu işi etmegimizi isleýändiginiň alamaty diýip düşündik. Amerikan halky ol ýerde metjidiň bolmagyny islänok. Musulmanlar hem biziň Gurhany ýakmagymyzy islänok” diýip, Jones bu hakda gürrüň berdi.
Ýöne onuň bu aýdanlaryna şol bada şübhelenilip ugraldy. Sebäbi Nýu Ýorkdaky proýekte ýolbaşçylyk edýän ymam Feýsel Abdul Rauf özüniň proýektiň ýerini üýtgetmek bilen ylalaşandygyny inkär etdi. Şondan soň Jones özüni bir floridaly ymamyň aldawa salandygyny aýdyp, musulmanlaryň keramatly kitabyny ýakmak barada täzeden oýlanjakdygyny bildirdi. Ol “NBC” telewideniýesine beren interwýusynda: “Biz bu plany edil şu wagt ýatyramzok, ony diňe wagtlaýyn togtatdyk” diýdi.
Bütin dünýäde ýazgardylar
Jonesiň Gurhany ýakmak baradaky planyny bütin dünýäde syýasy we dini ýolbaşçylar ýazgardylar. Pentagonyň aýtmagyna görä, goranmak ministri Robert Geýts pastor Jonese jaň edip, bu işi etmezligi sorapdyr. Prezident Barak Obama hem bu ruhanynyň planlaryny “weýrançylykly” diýip atlandyryp, “Bu iş Owganystan we Pakistan ýaly ýurtlarda dartgynlylyk oduny ölçerer” diýdi.
“Pastor Terry Jones şu wagt diňleýän bolsa, öz niýetiniň amerikan gymmatlyklaryna bütinleý tersdigine düşünýändir diýip, umyt edýärin. Bu ýurt dini erkinlik we başga dinlere çydamlylyk ideýalaryna esaslanýar” diýip, Obama nygtady.
Ilatynyň aglaba köplügi musulmanlar bolan Indoneziýa we Malaýziýa ýaly ýurtlar, şeýle hem Hindistan Jonesiň öňüni bökdemegi haýyş edip, Obama ýüz tutdular.
Jonesiň ybadathanasy barada bilinýän zat köp däl. Onuň beýleki dini guramalar bilen resmi ilteşigi ýok. Yzyna eýerýänleriň sany hem elliden geçenok.


text:
Şu gün irden paýtagtymyzda, ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasynyň maslahatlar zalynda Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahat geçirildi. Ýokary derejeli forumyň açylyş dabarasyna hem-de umumy mejlise Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gatnaşdy.
Mälim bolşy ýaly, maslahat Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda geçirilýär. Onuň gün tertibine ulag ýaly strategiki ugurda hyzmatdaşlyga degişli meseleler girizildi. Şunuň bilen baglylykda, maslahata gatnaşmak üçin BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Aşgabada geldi.
Türkmenistanda şeýle ähmiýetli çäräniň geçirilmegi ýurdumyzyň halkara abraýynyň barha belende galýandygynyň hem-de türkmen Lideriniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň münberinden beýan eden we ulag-aragatnaşyk ulgamynda özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlarynyň ählumumy ykrarnamasynyň nobatdaky subutnamasydyr. Bu teklipleriň ähmiýeti örän uludyr, çünki ulag ulgamy dünýä ykdysadyýetiniň esasy ugurlarynyň biridir. Ol dünýä hojalyk gatnaşyklarynyň durnuklylygyna we deňagramlylygyna gönüden-göni täsir edýär, Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kabul edilen Durnukly Ösüş Maksatlaryny durmuşa geçirmekde möhüm orun eýeleýär.
Bitarap Türkmenistan bu ugurda umumy tagallalary utgaşdyrmak işinde işjeň orny eýeläp, şol sanda BMG-niň we beýleki abraýly halkara guramalaryň çäklerinde hyzmatdaşlygy ösdürip, daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen bilelikde iri düzümleýin taslamalary üstünlikli durmuşa geçirýär hem-de sebitde we dünýä möçberinde köp şahaly ulag düzümini döretmäge saldamly goşant goşýar. Durnukly ulag ulgamyny döretmek hakyndaky meseläniň taryhyna ýüzlenip, 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda türkmen paýtagtynda ýokary derejeli Halkara maslahatynyň geçirilendigini bellemek gerek. Şol maslahat ulag ulgamynda hyzmatdaşlyga kuwwatly itergi berdi. Onuň netijeleri boýunça Aşgabat jarnamasy kabul edildi. Onuň esasy ugurlary ýurdumyzyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasy tarapyndan 2014-nji we 2015-nji ýyllarda biragyzdan kabul edilen ýörite kararnamalaryň ikisinde öz beýanyny tapdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Türkmenistanda ulag toplumy we onuň ähli pudaklaryny yzygiderli ösdürmäge hem-de maddy-enjamlaýyn binýadyny pugtalandyrmaga gönükdirilen milli maksatnamalar işlenip taýýarlanyldy we üstünlikli durmuşa geçirilýär. Ýurdumyz geografiki taýdan örän amatly ýerleşmek bilen, möhüm ulag-üstaşyr we logistiki merkez hökmünde eýeleýän ornuny ynamly berkidip, ählumumy abadançylygyň bähbidine bu ulgamdaky ägirt uly kuwwatyndan netijeli peýdalanmaga çalyşýar.
Ählumumy maslahata gatnaşmak üçin birnäçe ýurduň döwlet we hökümet baştutanlary, parlamentleriniň ýolbaşçylary, dünýäniň onlarça döwletinden resmi wekiliýetler türkmen paýtagtyna geldiler. Forum Aşgabatda abraýly halkara guramalaryň we düzümleriň – Birleşen Milletler Guramasynyň hem-de onuň esasy komissiýalarynyň we ýöriteleşdirilen edaralarynyň, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasynyň (ÝHHG), Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (YHG), Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ŞHG), Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň (GDA), Ýewropa Komissiýasynyň ulag boýunça komissarynyň edarasynyň, Awtomobil ulaglarynyň halkara birleşiginiň (IRU), Halkara Raýat awiasiýasy guramasynyň (ICAO), Demir ýollaryň halkara birleşiginiň (UIC), Halkara Ýol federasiýasynyň (IRF), Halkara awtomobil federasiýasynyň (FIA), Halkara deňiz guramasynyň (IMO), Ýewropa – Kawkaz – Aziýa ulag geçelgesiniň Hökümetara toparynyň (TRASEKA), Bütindünýä Söwda guramasynyň (WTO), Halkara energetika agentliginiň (IEA), Halkara elektroaragatnaşyk birleşiginiň (ITU), Bütindünýä bankynyň, Aziýa ösüş bankynyň, Ýewropanyň abatlaýyş we ösüş bankynyň, Ýewropanyň maýa bankynyň, Ýewraziýa patent guramasynyň (EАPO) we beýlekileriň ýolbaşçylaryny hem-de wekillerini jemledi.
Foruma hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Munuň gatnaşmagy onuň ähmiýetini has-da artdyrýar.
Türkmen tarapyndan maslahatyň işine hökümet agzalary, birnäçe ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, beýleki degişli düzümleriň ýolbaşçylary gatnaşýarlar. Forumyň açylyş dabarasyna Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary hem çagyryldy.
Ählumumy maslahatyň wakalaryny beýan etmek üçin daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň – iri habarlar agentlikleriniň, teleýaýlymlaryň, metbugat neşirleriniň köpsanly wekilleri Aşgabada geldiler. Munuň özi halkara bileleşiginiň bu taryhy waka uly gyzyklanma bildirýändigine şaýatlyk edýär.
Irden, forumyň öň ýanynda oňa gatnaşyjylar türkmen paýtagtynyň günorta böleginde gurlan Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna gül desselerini goýdular.
Soňra hemmeler Söwda-senagat edarasynyň binasyna tarap ugradylar. Düýn şol ýerde Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny we Birleşen Milletler Guramasynyň baýdagyny galdyrmak dabarasy boldy.
Bu ýerde, binanyň eýwanynda belent mertebeli myhmanlary we resmi wekiliýetiň ýolbaşçylaryny hormatly Prezidentimiz mähirli garşylady. Olaryň hatarynda BMG-niň Baş sekretary, Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti, Gruziýanyň Prezidenti, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri, Awstriýa Respublikasynyň Milli geňeşiniň Ikinji Prezidenti, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy, şeýle hem köp ýurtlaryň hökümet agzalary, degişli ministrlikleriň, iri halkara guramalaryň ýolbaşçylary bar.
Foruma gatnaşyjylaryň bilelikde resmi surata düşmek dabarasy tamamlanandan soň, maslahatlar zalynda maslahatyň açylyş dabarasy we umumy mejlisi geçirildi.
Türkmenistanyň Baştutany hem-de BMG-niň ýolbaşçysy zala barýarlar, şol ýerde olary ör turup, dowamly el çarpyşmalar bilen garşylaýarlar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlara gutlag sözi bilen ýüzlenip, Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji Ählumumy maslahatyň işine gatnaşmak baradaky çakylygy kabul edendikleri üçin myhmanlaryň ählisine tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Türkmenistanyň Baştutany Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary jenap Pan Gi Muna, bu guramanyň sekretariatynyň işgärlerine şu maslahata taýýarlyk görmegiň ähli tapgyrlarynda alyp baran uly we netijeli işleri üçin, aýratyn minnetdarlygyny beýan etdi.
Şu gün bu maslahata döwlet hem-de Hökümet Baştutanlary, iri halkara guramalarynyň ýolbaşçylary, bütin dünýäden görnükli diplomatlar, syýasy we jemgyýetçilik işgärleri gatnaşýarlar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Bu maslahata şeýle köpsanly we ýokary derejeli wekilleriň gatnaşmagyna biz doly esas bilen Türkmenistana goýlan hormatyň nyşany hökmünde garaýarys. Parahatçylygyň, ösüşiň hem-de öňe gitmegiň hatyrasyna durnukly ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygyny berkitmäge gönükdirilen garaýyşlarymyzyň we maksatlarymyzyň umumydygynyň görkezijisi hökmünde baha berýäris. Biz siziň ähliňizi Aşgabatda görýändigimize örän şat. Ýurdumyzyň halkynyň adyndan size Türkmenistanda «Hoş gördük!» diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Şu maslahatyň geçirilmegi, oňa ýokary derejeli wekilleriň gatnaşmagy bu ugurda aýratyn ähmiýetli we möhüm ýörelgeleriň bardygyny aýdyň görkezýär diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Birinjiden, dünýäde ulag ulgamynda ählumumy wezipeleri çözmek üçin tagallalary birleşdirmegiň zerurdygyna barha giňden düşünilýär. Ikinjiden, dünýä bileleşigi şeýle hyzmatdaşlyga taýýardygyny aýdyň görkezýär. Üçünjiden, ol Birleşen Milletler Guramasynyň bu ugurda amala aşyrýan işlerini goldaýar. Dördünjiden, halkara ählumumy arkalaşykly işlerde täze ugur - ulag diplomatiýasy barha köp ykrar edilýär. Bu diplomatiýanyň bolsa, ulag ulgamy boýunça köptaraplaýyn gatnaşyklaryň örän möhüm görnüşi bolup durýandygy Birleşen Milletler Guramasynda we beýleki halkara guramalarynyň çäklerinde tassyklanýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Şu gün Aşgabatda häzirki döwürde ulag ulgamynda halkara hyzmatdaşlygynyň nähili uly ähmiýete eýe bolýandygyna oňat düşünýän pikirdeşler ýygnandy diýsem, ulaldyp aýtdygym bolmasa gerek diýip, milli Liderimiz belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz maslahatyň dowamynda hyzmatdaşlyk etmegiň hakyky maksatlaryna we talaplaryna laýyk gelýän häzirki zaman usullarynyň işlenip taýýarlanjakdygyna, geljek üçin meýilnamalaryň bellenjekdigine, täze mümkinçilikleriň kesgitlenjekdigine ynam bildirdi.
Dünýäniň häzirki ösüşinde ulag ulgamyna bagyşlanan giň we anyk ugurlar boýunça gepleşikler döwletleriň özara has-da oňat düşünişmegine, garaýyşlaryň ýakynlaşmagyna ýardam berer diýip pikir edýäris. Bu ulgamda özara hyzmatdaşlyk etmegiň öňdebaryjy usullaryny we nusgalaryny işläp taýýarlamaga şert döreder diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Milli Liderimiz hyzmatdaşlyk, ynanyşmak, birek-birege hormat goýmak ýörelgeleriniň Türkmenistanyň alyp barýan halkara işiniň esasyny düzýändigini nygtap, ýurdumyzyň islendik netijeli garaýyşlar hem-de teklipler üçin açykdygyny, beýleki döwletler we halkara guramalary bilen gyzyklanma bildirilýän anyk ugurlar boýunça gepleşikleri geçirmäge hemişe taýýardygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz ýygnananlara ýene-de bir gezek tüýs ýürekden Türkmenistanyň paýtagtynda «Hoş gördük!» diýip ýüzlenip, şu iki günüň dowamynda foruma gatnaşyjylaryň köpsanly we möhüm meseleleri ara alyp maslahatlaşjakdygyny aýtdy hem-de olara alyp barjak işinde tüýs ýürekden uly üstünlikleri arzuw etdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz maslahatyň umumy mejlisini Birleşen Milletler Guramasynyň resmi dilleriniň birinde – rus dilinde dowam edip, BMG-niň Baş sekretaryna söz berdi.
Jenap Pan Gi Mun foruma gatnaşyjylary mübärekläp, şu duşuşygyň dünýä bileleşigi üçin ähmiýetli döwürde geçýändigini belledi. Ösüş nukdaýnazaryndan möhüm öňegidişlikler bolup geçýär diýip, BMG-niň Baş sekretary aýtdy hem-de 2030-njy ýyla çenli döwür üçin Durnukly ösüş ulgamynda gün tertibi – bu biziň halklar, dünýäniň abadançylygy we hyzmatdaşlygyň hasabyna parahatçylyk üçin meýilnamamyzdyr diýip nygtady. Şunuň bilen baglylykda, belent mertebeli myhman kabul edilen we güýje giren howa boýunça Pariž ylalaşygynyň ähmiýetini belledi.
Jenap Pan Gi Mun halkara bileleşiginiň öňünde durýan möhüm wezipelere ünsi çekip, olary çözmekde durnukly ulag ulgamynyň ornuny nygtady. Ösüş ýolunda ýaramaz ýagdaýlaryň öňünde böwet goýmak zerurdyr, çünki, şeýle edilmese, ykdysadyýet, adam kuwwaty, ýol-ulag hadysasy, daşky gurşawyň hapalanmagy we bug gazlarynyň howa aralaşmagy nukdaýnazaryndan kynçylyklar ýüze çykyp biler. Biz oýlanyşykly maýa goýumlaryna, uglewodorod energiýasynyň sarp edilişini azaltmaga hem-de energiýanyň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam edýän täze tehnologiýalara goldaw bermelidiris.
Bu mesele baradaky gürrüňi dowam etmek bilen, BMG-niň Baş sekretary ileri tutulýan meseleleriň çözgüdini gözlemek maksadynda 2014-nji ýylda Milletler Bileleşigi tarapyndan ýokary derejeli bilermenleriň geňeş toparynyň döredilendigini belledi. Munuň özi durnukly ulag ulgamynyň okgunly ösüşe, täze iş orunlarynyň döredilmegine, garyplygyň derejesiniň peselmegine, bazarlaryň açylmagyna, gender ösüşine, ilatyň pes üpjünçilikli gatlaklarynyň abadançylygynyň ýokarlandyrylmagyna ýardam edip biljekdigi nazara alnyp amala aşyryldy. Şu toparyň hasabatynda köpsanly möhüm maslahatlar beýan edilýär we mundan başga-da, oňa bütin dünýäde ýurtlaryň ulag ulgamyny kämilleşdirip biljekdiginiň anyk mysallary girizildi.
Ulag ulgamynyň dürli pudaklarynda örän köpsanly gyzykly taslamalar durmuşa geçirilýär. Biz muny Türkmenistanda we tutuş dünýäde görýäris diýip, belent mertebeli myhman nygtady. Syýasy işgärler hem-de işewürleriň wekilleri bu mümkinçilikleri ykdysady babatda peýda almak hem-de könelişen ulgamlary durnukly çözgüde çalyşmak arkaly adam kuwwatyny ösdürmäge ýardam etmek üçin ulanýarlar.
Jenap Pan Gi Mun türkmen Liderine we ýygnananlaryň ählisine ýüzlenip, Aşgabat forumynyň diňe bir durnukly ulag ulgamy boýunça maslahatdan ybarat däldigini belledi. Ahyrky netijede, biz bu ýere adamlaryň, şol sanda çagalarymyzyň we agtyklarymyzyň abadançylygynyň bähbidine ýygnandyk diýip, BMG-niň Baş sekretary aýtdy. Belent mertebeli myhman giriş sözüni tamamlap, durnukly ulagy üpjün etmegiň biziň dünýä baradaky umumy garaýşymyzyň oňyn bolmagy üçin zerurdygyny nygtady. Munuň özi biziň ýeke-täk umumy öýümizi—Ýer şaryny goramak üçin hem wajypdyr.
Soňra çykyş etmek üçin ýene-de hormatly Prezidentimize söz berildi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş sekretaryna we foruma gatnaşyjylaryň ählisine ýüzlenip, şu Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatyň geçirilmeginiň, gürrüňsiz, möhüm ähmiýetli wakadygyny nygtady. Ol bu ulgamda hyzmatdaşlyk etmegiň örän möhümdigine düşünmegi, onuň barşynda döwletler, sebitler we tutuş yklymlar üçin açylýan ägirt uly mümkinçiliklere göz ýetirmäge kömek edýär. Häzirki döwürde ulag ulgamy uzak möhlet üçin dünýä ösüşiniň esasy we kesgitleýji ugurlarynyň hataryna ynamly girýär, ählumumy ykdysadyýetiň möhüm şertine öwrülýär. Munuň özi bolsa geoykdysadyýeti täze many-mazmun bilen baýlaşdyrýar we oňa kuwwatly itergi berýär.
Hormatly Prezidentimiz bu barada aýtmak bilen, döwrebap, utgaşykly, deňagramly we ýokary tehnologiýaly ulag düzüminiň döredilmeginiň döwrümiziň hakyky zerurlygydygyna, durnukly ösüşiň ileri tutulýan maksatnamalarynyň biridigine ynam bildirdi. Onuň durmuşa geçirilmegi tutuş halkara bileleşiginiň strategiki bähbitlerine kybap gelýär, dünýä hojalyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaga, maýa goýum işjeňligini höweslendirmäge, dünýä, sebit we milli möçberlerde ykdysady hem-de durmuş görkezijileriniň ösmegine ýardam bermäge ukyplydyr. Şu maksat bilen, ýurdumyz BMG-niň Baş Assambleýasynyň garamagyna degişli kararnamalaryň iki taslamasyny hödürledi, olar biragyzdan kabul edildi. Dünýäniň onlarça döwletiniň olaryň awtordaşy bolup çykyş edendigi bellärliklidir. Şu mümkinçilikden peýdalanyp, milli Liderimiz şol döwletleriň ýolbaşçylaryna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi. Bu döwletleriň köpüsiniň wekilleri şu foruma gatnaşýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň giňden goldamagynda Türkmenistanyň bu ugurda alyp barýan yzygiderli hem-de işjeň syýasatynyň özüniň netijelerini berýändigini belledi. Bu gün dünýä ulagynyň ösüşiniň meseleleri boýunça gepleşikleriň diňe bir başlanmak bilen çäklenmän, eýsem, iň ýokary derejede barha oýlanyşykly hem-de maksada okgunly häsiýete eýe bolýandygyny ynamly aýtmak bolar. Bu gepleşiklere täze gatnaşyjylar – döwletler, kompaniýalar, halkara edaralary we guramalary goşulýar.
Merkezi Aziýa we Hazar sebitinde degişli ulag-üstaşyr we logistiki ulgamyň döredilmeginiň bu ýagdaýyň möhüm böleginiň biridigi äşgärdir. Gürrüň Gara deňiz we Baltika sebitleriniň, Günorta we Günorta – Gündogar Aziýanyň, Ýakyn Gündogaryň hem-de Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň deňiz terminallaryna çykmak arkaly kontinental Ýewraziýanyň giňişligini öz içine alýan ulag gatnawlarynyň köp şahaly, toplumlaýyn, utgaşykly düzümini gurmak barada barýar. Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň milli derejede eýýäm ulag düzümini döretmegiň, ösdürmegiň we döwrebaplaşdyrmagyň giň möçberli maksatnamasyny durmuşa geçirmäge girişendigini aýtdy.
Ýurdumyzda awtomobil ýollarynyň, ýol aýrytlarynyň, köprüleriň gurluşygy çalt depginlerde alnyp barylýar. Ýaňy-ýakynda Aşgabadyň Halkara howa menzili açyldy, onuň ulanylmagy Türkmenistanyň üstaşyr kuwwatyny ep-esli ýokarlandyrmaga ýardam eder diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Türkmenbaşy şäherinde Halkara deňiz portunyň gurluşygy ýokary depginde dowam edýär. Bu deňiz porty Aziýanyň we Ýewropanyň sepgidinde kuwwatly logistiki merkeze öwrüler. Ol deňiz, awtomobil, demir ýol we howa ulagyny ulanmak arkaly ýük daşalyşyny utgaşdyrmaga ýardam eder. Geljek ýylyň başynda biz Amyderýanyň üstünden geçýän sebitdäki iri awtomobil we demir ýol köprülerini ulanmaga bereris. Bu köprüler Özbegistanyň we Türkmenistanyň ulag ýollaryny birleşdirer, iki ugurda hem ulaglaryň hereketini ep-esli çaltlandyrar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Türkmenistanyň ulag strategiýasy uzakmöhletleýin häsiýete eýedir. Ol geografiki taýdan ýerleşişiň artykmaçlyklaryndan, ýurdumyzyň çäginde ysnyşykly halkara ykdysady goşulyşmagy hem-de hyzmatdaşlygy ösdürmek işine hyzmat edýän sebit we yklym ähmiýetli iri ulag merkezlerini döretmek üçin logistiki mümkinçiliklerden hem-de düzümden has doly peýdalanmaga esaslanýar. Şoňa görä-de, Türkmenistan hyzmatdaşlar bilen bilelikde sebitde iri halkara taslamalarynyň birnäçesini amala aşyrýar. Milli Liderimiz Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýolunyň ýylda 10-12 million tonna ýüküň daşalmagyny üpjün etmäge ukyplydygyny nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu baradaky gürrüňi dowam edip, bu polat ýoluň geljekde okgunly ösýän bazarlara çykmak arkaly gündogar we günorta ugurlarda ulag düzümine goşulmaga mümkinçilik döredýändigini belledi. Munuň özi giň möçberli we geljegi uly geoykdysady düzümleri döretmäge ýardam edýär. Döwlet Baştutanymyzyň habar berşi ýaly, birigün Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň birinji tapgyry açylar. Ol Aziýa halkara ulag geçelgesiniň bir bölegine öwrüler. Bu geçelge taslama gatnaşýan ýurtlaryň, şeýle hem Gyrgyzystanyň çägi boýunça geçip, Hytaýyň köp şahaly demir ýol ulgamyna we onuň üsti bilen Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň bazarlaryna çykar.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Özbegistan-Türkmenistan-Eýran-Oman halkara ulag-üstaşyr geçelgesiniň taslamasynyň Ýakyn Gündogara göni çykmak üçin anyk mümkinçilikleri açjakdygyny belledi. Bu baradaky Ylalaşyga Aşgabatda gol çekildi.
Biz ählumumy ulag gatnaşyklaryna işjeň gatnaşmagymyzyň depginini birjik-de gowşatmazlygy göz öňünde tutýarys diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady. Galyberse-de, ýurdumyz bu gatnaşyklary ösdürmäge hem-de giňeltmäge, ony anyk taslamalar we meýilnamalar bilen baýlaşdyrmaga taýýardyr. Türkmenistan olary döretmek bilen, ilkinji nobatda, Merkezi Aziýany häzirki döwrüň ählumumy ösüşiniň möhüm bölegi hasaplaýandygyndan ugur alýar.
Bu babatda biz Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewraziýa Ykdysady Birleşigi, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly abraýly sebit guramalary bilen özara gatnaşyklaryň anyk mümkinçilikleriniň bardygyny görýäris. Biziň strategiki bähbitlerimiziň gabat gelýändigine, anyk ýörelgeleriň hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygyň esasynda yklymda ulag gatnawlarynyň modelleriniň sazlaşyk derejesine çykmaga ukyplydygymyza ynanýaryn diýip, milli Liderimiz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýygnananlara ýüzlenip, Türkmenistanyň ulag meselesi boýunça ählumumy gepleşikleri geçirmek başlangyjy bilen BMG-niň derejesine çykyp, häzirki wagtda onuň Durnukly ösüş maksatlaryny ýerine ýetirmek bilen gönüden-göni baglydygyndan ugur alandygyny belledi. XXI asyrda Milletler Bileleşiginiň esasy wezipelerini çözmäge, tutuş dünýäde millionlarça adama hyzmat etmäge, dünýäniň serişdelerini aýawly saklamaga we artdyrmaga gönükdirilen döwrebap ulag binýadyny döretmek-- häzirki döwürde adamzat işiniň bu ulgamdaky halkara strategiýasynyň wezipesi, ine, şundan ybaratdyr.
Durnukly ösüşiň aýrylmaz bölegi hökmünde halkara ulagyň ösdürilmegi döwletleriň we sebitleriň ulag-üstaşyr gatnawyna goşulyşmagy arkaly ykdysadyýetleriň ösüşini höweslendirmäge, olaryň arasyndaky ösüşiň derejesindäki we ýaşaýan halklaryň ýaşaýyş-durmuşynyň hilindäki aratapawudy aradan aýyrmaga ýardam etmelidir diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Häzirki zaman ulag we üstaşyr düzüminiň döredilmegi, oňa barha täze çäkleriň çekilmegi häzirki döwürde diňe bir ýük daşalyşynyň möçberleriniň artdyrylmagyny, ýola sarp edilýän wagtyň gysgaldylmagyny, goşmaça maýa serişdeleriniň goýulmagyny we beýleki äşgär artykmaçlyklary däl, eýsem, täze iş orunlarynyň döredilmegini, durmuş maksatly desgalaryň gurulmagyny hem aňladýar. Hut adamlar, olaryň jana-jan zerurlyklary hemişe ösüşiň we öňegidişligiň ölçegi bolmalydyr. Munuň özi doly derejede ulag ulgamyna hem degişlidir. Döwrebap tehnologiýalary hem-de öňdebaryjy dolandyryş çözgütlerini ornaşdyrmak arkaly ulag gatnawlarynyň we düzüminiň ekologiýa taýdan howpsuzlygyny üpjün etmek bu babatda ileri tutulýan ugur bolmalydyr diýip, Türkmenistanyň Baştutany belledi.
Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, biziň umumy wezipämiz hakyky ykdysady bähbitleri, halkara hyzmatdaşlygyň ýagdaýyny ekologiýa deňagramlylygyny saklamak zerurlygy bilen utgaşdyrmakdan ybaratdyr. Ynsanperwer ölçegi hem ulag ulgamynda hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Häzirki zaman dünýäsinde täze, gysga ulag ýollaryny gurmak arkaly adamlaryň aragatnaşyk mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak, täze ýurtlara baryp görmek isleglerini kanagatlandyrmak, beýleki halklaryň wekilleri bilen duşuşmagy üçin goşmaça mümkinçilikler açylýar. Bu bolsa, öz nobatynda, täze syýahatçylyk ugurlarynyň açylmagyna, adamlaryň arasynda gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna itergi berýär. Munuň özi dünýäniň halklarynyň ýakynlaşmagyna hem-de özara düşünişmegine ýardam edýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Milli Liderimiz çykyşyny tamamlap, Ählumumy maslahata gatnaşyjylaryň ählisini ýene-de bir gezek tüýs ýürekden mübärekläp hem-de onuň açylmagy bilen gutlap, hemmelere gyzykly we netijeli işlemegi arzuw etdi.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy uly üns bilen diňlenildi we dowamly el çarpyşmalar bilen garşylanyldy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Muna söz berilýär.
BMG-niň ýolbaşçysy hormatly Prezidentimize, belent mertebeli myhmanlara, wekiliýetleriň baştutanlaryna hem-de ýygnananlaryň ählisine ýüzlenip, Aşgabat maslahatynda ýene-de çykyş etmegiň özi üçin uly hormatdygyny nygtady. Jenap Pan Gi Munuň belleýşi ýaly, forumyň ara alnyp maslahatlaşylmagyna girizilen meseläniň örän wajypdygyndan ugur alyp, bu örän ähmiýetli çärä hut özüniň gatnaşmagy baradaky çözgüde geldi.
Mälim bolşy ýaly, geçen ýylyň sentýabr aýynda Milletler Bileleşigi tarapyndan Durnukly ösüş maksatlary kabul edildi. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary bular barada aýtmak bilen, şu maslahatyň BMG-niň bu ugur boýunça geçirýän ikinji möhüm forumydygyny belledi.
Belent mertebeli myhman bu iri çäräniň Aşgabatda guralýandygy we geçirilýändigi üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ýygnananlaryň ählisine oňa gatnaşýandygy üçin hoşallyk sözlerini aýtdy.
Jenap Pan Gi Mun ulag ulgamynyň ägirt uly ähmiýeti barada aýdyp, dünýä söwdasynyň halkara gatnaw ýollaryna baglydygyny belledi. Munuň özi iş orunlarynyň, ykdysady ösüşiň çeşmesidir. Ulag ulgamy adamyň tutuş ösüşine hem täsir edýär. Alysdaky künjeklerde ýaşaýandygyna garamazdan, adamlaryň ählisiniň bir ýerden başga bir ýere howpsuz barmaga mümkinçiligi bolmalydyr. Durnukly ulag adamlaryň hemmesini gurşap almalydyr diýip, BMG-niň Baş sekretary nygtady we aralyklary geçmekden başga-da, adamlaryň maşgalalarynyň agzalarynyň birek-birege ýakyn bolmagynyň hem wajypdygyny belledi.
Maslahatyň öňünde durnukly ulag, şol sanda ekologiýa ulgamy, hususan-da, kömürturşy gazyň atmosfera aralaşmagyny azaltmak hem-de dünýäde howanyň derejesiniň ýokarlanmagynyň öňüni almak bilen baglanyşykly wezipeler durýar diýip, belent mertebeli myhman sözüni dowam etdi. Ulag adamyň saglygyna hem täsir edýär. Munuň özi ýol-ulag hadysalaryna, daşky gurşawyň hapalanmagyna degişlidir. Şol ýol hadysalary köpsanly adam pidalaryna we heläkçilige getirýär.
Jenap Pan Gi Munuň nygtaýşy ýaly, munuň üçin diňe degişli meseleleri çözmek ýeterlik däldir. Munuň özi durnukly ulag ulgamyny döretmek bilen baglanyşyklydyr. Ekologiýa taýdan howpsuz we elýeterli ulgamlar zerur bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, BMG-niň Baş sekretary toplumlaýyn çäklerde, Durnukly ösüş maksatlary bilen bagly hem-de ulaglaryň dürli görnüşleriniň sepleşýändigini nazara alýan ulag ulgamyny ösdürmek maksatnamasyna umumy garaýyşlara, şeýle hem durmuş, ekologiýa we bu ugurdaky beýleki wajyp wezipelere degişli pikirleriň birnäçesini beýan etdi.
Belent mertebeli myhman iň täze tehnologiýalary ulanmak arkaly ulag ulgamyny ösdürmekde täzeçil çärelere çagyrmak bilen, häzirki wagtda köp täze zatlaryň – elektroawtomobilleriň, elektrik energiýasyny öndürmegiň alternatiw çeşmeleriniň, dürli döredijilik başlangyçlarynyň we beýlekileriň bardygyny belledi. Şunda maýa goýumlarynyň, maliýeleşdirmek meseleleriniň çözülmeginiň, hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň, döwletiň we hususy ulgamyň arasynda hyzmatdaşlygy ýola goýmagyň hem-de hünärmenleri taýýarlamagyň zerurdygy nygtaldy. BMG-niň Baş sekretarynyň belleýşi ýaly, hemmeler bilelikde hereket edip, ulag ulgamynyň durnukly bolmagyny gazanyp bilerler.
Iki ýyl mundan ozal, ýokary derejeli maslahat beriji topary döredildi. Ol hususy ulgamy, senagat pudaklaryny, ýerli dolandyryş edaralaryny we merkezi hökümetleri birleşdirdi diýip, jenap Pan Gi Mun sözüni dowam etdi. Olar ýük daşamak we ýolagçy gatnatmak ulgamynda ulaglaryň ähli görnüşlerine wekilçilik etdiler. Geçen aýda bu topar durnukly ulag boýunça maslahatlar beýan edilen jemleýji hasabatyny hödürledi. Onuň many-mazmuny, esasan hem, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmek üçin ulagyň ekologiýa taýdan arassa görnüşlerine maýa goýumlarynyň köp möçberde gönükdirilmeginden ybaratdyr. BMG-niň Baş sekretary bu toparyň agzalarynyň käbiriniň şu gün bu maslahata gatnaşýandygyny belledi we pursatdan peýdalanyp, olara kömegi hem-de täze teklipleri üçin hoşallyk bildirdi.
Soňra belent mertebeli myhman bu maslahatyň onuň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary hökmünde çagyrýan iň soňky halkara forumydygyny, özüniň bu wezipedäki işini durnukly ulag ulgamyna ünsüni jemlemek bilen tamamlamak isleýändigini belledi. Ulag ulgamy bolsa dünýäde ýaşaýşyň şertlerini gowulandyrmagyň, geljekki nesilleriň ösüşiniň möhüm şerti bolup durýar. Jenap Pan Gi Mun bular barada aýtmak bilen, maslahatyň barşynda meselelere döredijilikli çemeleşmäniň görkeziljekdigine, ulag ulgamymyzy durnukly etmek maksady bilen, borçnamalaryň kabul ediljekdigine ynam bildirdi. Munuň özi durmuş taýdan ösüşi, daşky gurşawyň goralmagyny üpjün eder.
BMG-niň Baş sekretary çykyşyny dünýämiziň ekologiýa taýdan durnukly, has sagdyn, sazlaşykly hem-de abadan bolmagy üçin ähli tagallalary etmek baradaky çagyryş bilen jemläp, ýygnananlaryň ählisine oňyn gepleşiklere ygrarlydyklary we foruma gatnaşýandyklary üçin hoşallyk bildirdi.
BMG-niň Baş sekretarynyň çykyşy hem dowamly el çarpyşmalar bilen garşylanyldy.
Soňra ýene-de hormatly Prezidentimiz söz aldy. Döwlet Baştutanymyz foruma gatnaşyjylara ýüzlenip, maslahatyň umumy mejlisiniň işine işjeň gatnaşýandyklary, çuň manyly çykyşlar, Türkmenistanyň adyna aýdylýan mähirli sözler, ýurdumyzyň halkara giňişligindäki başlangyçlaryna berilýän ýokary baha üçin öňünden minnetdarlyk bildirýändigini belledi. Bularyň ählisi dünýä derejesinde durnukly ulag meseleleri boýunça giň we işjeň gatnaşyklary ýola goýmagyň, bu ugurda döwletler hem-de halkara düzümleri bilen hyzmatdaşlygy has-da ösdürmegiň bähbidine seçilip alnan ýoluň dogrudygyna ynamyňy has-da artdyrýar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ulag ulgamynyň häzirki wagtda ösüşiň esasy ugrudygyny belledi. Ony kämilleşdirmezden, döwrebaplaşdyrmazdan, öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmazdan dünýä ykdysadyýetiniň okgunly ösüşini, onuň täze ýörelgeler esasynda ösdürilmegini, adamlaryň abadançylygynyň we ýaşaýyş-durmuşynyň hiliniň ýokarlandyrylmagyny, şu ýüzýyllykda Durnukly ösüş maksatlarynyň ýerine ýetirilmegini göz öňüne getirmek kyndyr.
Bu bolsa, öz nobatynda, deňhukuklylyk, birek-birege hormat goýmak, köptaraply peýdalylyk, bähbitleri nazara almak esasynda ählumumy ulag ulgamyny ösdürmegiň strategiýasyna ylalaşykly we jogapkärli çemeleşmeleri işläp taýýarlamagyň wajypdygyny aňladýar. Şunuň bilen baglylykda, türkmen Lideri şu günki mejlisiň barşynda gyzykly teklipleriň, peýdaly pikirleriň aýdyljakdygyna ynam bildirdi. Olar geljekki bilelikdäki işimizde göz öňünde tutular we ulanylar. Türkmenistan giň söhbetdeşlik, daşary ýurt tejribesine döredijilikli garamak üçin açykdyr, dürli pikirleri uly höwes bilen kabul edýär.
Soňra döwlet Baştutanymyz şu maslahatyň uly ähmiýetiniň bardygyny belledi. Onuň çäklerinde dürli döwletleriň we kompaniýalaryň ulag kuwwatlyklarynyň tanyşdyrylyşy geçiriler, täze taslamalar hödürlener, syýasy-hukuk häsiýetli resminamalaryň birnäçesine gol çekiler. Şu babatda ulag ulgamynda hyzmatdaşlyk örän döredijilikli işdir. Onuň barşynda täze mümkinçilikler açylýar, dürli ýurtlaryň wekilleriniň arasynda özara gepleşikleriň tejribesi toplanylýar.
Milli Liderimiz maslahatyň häzirki zaman syýasatşynaslygyny, geoykdysadyýet nazaryýetini we halkara gatnaşyklaryny ösdürmäge saldamly goşant boljakdygyna ynam bildirdi. Bularyň ählisi özara düşünişmek ýagdaýynyň has-da berkidilmegine ýardam eder, diýmek, parahatçylygy, döwletleriň we halklaryň arasyndaky özara ynanyşmagy pugtalandyrmak işine hyzmat eder.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýdylanlary jemläp, häzirki sebit hem-de ählumumy ösüş babatda durnukly ulag ulgamynyň ornuny giňden we içgin ara alyp maslahatlaşmagyň umumy gyzyklanmalara has gowy düşünmäge, garaýyşlaryň ýakynlaşmagyna, hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň täze usullaryny hem-de nusgalaryny işläp taýýarlamaga ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
Döwlet Baştutanymyz hemmelere foruma gatnaşýandygy üçin ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirip, ýygnananlaryň ýokary hünär ussatlygyna hem-de taýýarlygyna ýokary baha berýändigini aýtdy. Sözüniň ahyrynda milli Liderimiz ýurdumyzyň giň gatnaşyklary hem-de bilelikdäki işi mundan beýläk-de dowam etdirmäge taýýardygyny tassyklady.
Ýygnananlaryň ählisiniň adyndan türkmen Liderine we iri halkara guramasynyň ýolbaşçysyna forumyň açylyşyna hem-de umumy mejlisine gatnaşýandygy we gymmatly çykyşlary üçin tüýs ýürekden hoşallyk beýan edildi.
Soňra hormatly Prezidentimiz we Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Söwda-senagat edarasynyň maslahatlar zalyndan çykyp, BMG-niň ýurdumyzdaky wekilhanasynyň täze binasyna tarap ugradylar. Olar şol ýerde täze binanyň açylyş dabarasyna gatnaşdylar.
Günüň ikinji ýarymynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ikitaraplaýyn duşuşyklaryň birnäçesini, şol sanda Gruziýanyň Prezidenti Giorgi Margwelaşwili, Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani, Awstriýa Respublikasynyň Milli geňeşiniň Ikinji Prezidenti Karlhaýns Kopf, Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy Mihail Mýasnikowiç, ŞHG-niň Baş sekretary Raşid Alimow bilen duşuşyklary geçirdi.
Şol gün hormatly Prezidentimiz BMG-niň Baş sekretary bilen duşuşdy.
***
Durnukly ulag ulgamy boýunça Ählumumy maslahatyň çäklerinde Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Mun žurnalistleriň sowallaryna jogap berdi.
BMG-niň Baştutany Aşgabatda forumyň guralyş derejesine, dünýä ösüşiniň möhüm şerti hökmünde durnukly ulag ulgamyny döretmek boýunça açyk pikir we teklipleri alyşmak üçin meýdança öwrülen maslahatyň wekilleriniň işlemegi üçin döredilen şertlere ýokary baha berdi.
Jenap Pan Gi Mun Türkmenistanyň Hökümetine hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hökümetleriň, işewürleriň, raýat jemgyýetiniň we halkara düzümleriniň giňden wekilçilik etmeginde hyzmatdaşlygyň hem-de ykdysady babatda we ekologiýa ulgamynda jogapkärli çözgütleri gözlemegiň täze ýollaryny ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi. Munuň özi daşky gurşawy goramaga we durmuş abadançylygyny üpjün etmäge mümkinçilik berer.
Durmuş durnuklylygyny, sebitara gatnaşyklaryň hem-de milli zähmet bazarynyň ösdürilmegini kepillendirýän ulag hyzmatlarynyň elýeterliligini üpjün etmek, täze tehnikalary ornaşdyrmak hem-de ulag toplumyny döwrebaplaşdyrmak arkaly ykdysady netijeliligi we ulag gatnawlarynyň howpsuzlygyny gazanmak, ulag howpsuzlygyny üpjün etmäge täze çemeleşmeleriň, dolandyryş gurallarynyň we düzümiň desgalarynyň goraglylygyna gözegçilik etmek boýunça çäreleriň bitewi ulgamyny döretmegiň zerurdygy barada gürrüň edildi.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Mun BMG-niň howandarlygynda geçirilýän şu forumyň sebit we ählumumy ösüşiň derwaýys meselelerini netijeli çözmek maksady bilen ulag ulgamynda özara gatnaşyklaryň deňagramly gurallaryny işläp taýýarlamaga ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
***
Maslahatyň barşynda oňa gatnaşyjylara ulag ulgamynda Türkmenistanyň ýöredýän syýasaty, ýollaryň multimodal ulgamyny ösdürmek boýunça ýurdumyzyň amala aşyrýan milli we sebit derejesindäki taslamalarynyň ähmiýeti we gerimleri barada düşünje berýän 3D ölçegli wideofilm görkezildi.
Filmiň şekillerinde Türkmenistanyň çäginde halkara derejesindäki üstaşyr-ulag merkezlerini, logistik ulgamlaryny döretmek, ýurdumyzyň ulag toplumynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak boýunça oý-pikirleriň durmuşa geçirilişi görkezildi.
Maslahata gatnaşyjylaryň uly gyzyklanma bilen tomaşa eden filmi ykdysadyýetiň şu ulgamynyň ähli ugurlarynyň: raýat awiasiýasynyň, demirýol we awtoýol pudaklarynyň, awtomobil, deňiz we derýa ulaglarynyň artýan kuwwaty bilen tanyşdyrýar. Ýurdumyzda möhüm kontinental ugurlaryny özünde jemleýän hem-de ýokary hilli hyzmatlary hödürleýän iri üstaşyr-ulag düzümleri döredilýär.
Soňky ýyllarda ulag ulgamynda Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlygynyň işjeň ösmegi bu ulgamda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýöredýän syýasatynyň ileri tutulýan ugurlary, we ony amala aşyrmakda gazanylan üstünlikler bilen tanyşdyrýan wediofilmde hem beýan edildi.
Umumy mejlisiň dowamynda maslahata gatnaşyjylaryň çykyşlary diňlenildi. Olarda forumyň gün tertibine girizilen meseleler hem-de strategiki ulag ulgamynda oňyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň derwaýys meseleleri barada durlup geçildi.
Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti Mohammad Aşraf Gani öz çykyşynda myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirip, Türkmenistanyň adyna iki ýyl mundan ozal türkmen paýtagtynda geçirilen ulag geçelgeleri meseleleri boýunça Halkara maslahatynyň netijeleri boýunça kabul edilen Aşgabat jarnamasy boýunça işiň dowam etdirilmegi bilen tüýs ýürekden çykýan gutlag sözlerini aýtdy. Belent mertebeli myhmanyň belleýşi ýaly, şol möhüm forumda hödürlenen teklipler iş ýüzünde öz beýanyny tapdy. Jarnama girizilen borçnamalaryň her biri anyk mysallarda beýanyny tapdy hem-de öz netijesini berdi, biziň hemmämiz olardan peýdalanýarys diýip, goňşy dostlukly ýurduň baştutany nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, Prezident Mohammad Aşraf Gani Owganystany we tutuş Merkezi Aziýany mundan beýläk-de ösdürmek babatda Aziýa halkara ulag geçelgesiniň birinji tapgyrynyň hem-de demir ýol gatnawlarynyň açylmagynyň wajypdygyny aýratyn belledi.
Belent mertebeli myhman durnukly ulag ulgamynyň uly ähmiýeti barada aýdyp, döwletleriň durmuş-ykdysady ösüşiniň hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygyň möhüm şerti hökmünde ählumumy möçberde degişli ulag-logistika düzümini döwrebaplaşdyrmagyň zerurdygyny belledi. Owganystanyň Baştutany bu ulgama mundan beýläk-de maýa goýumlaryny goýmagyň, öňde goýlan wezipeleri çözmäge netijeli, oýlanyşykly hem-de toplumlaýyn çemeleşmeleri ornaşdyrmagyň wajypdygyna ünsi çekip, Türkmenistanda bu babatda uly ösüşiň üpjün edilendigini nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, Prezident Mohammad Aşraf Gani ulag-aragatnaşyk gatnawlarynyň ulgamlaryna goşulyşmagyň hasabyna Aziýa sebitiniň dünýä hojalyk gatnaşyklar ulgamyna goşulyşmagynyň meselesi barada durup geçdi. Munuň özi esasy ösüş maksatlaryny durmuşa geçirmek babatda giň mümkinçilikleri açar. Owganystanyň Baştutany owgan tarapynyň bu ileri tutulýan ugurda oňyn hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly gyzyklanma bildirýändigini we taýýardygyny beýan edip, şeýle hyzmatdaşlygyň öz ýurdunyň sebit we ählumumy derejede goşulyşmagyna, möhüm durmuş meselelerini çözmäge ýardam etjekdigini belledi.
Prezident Mohammad Aşraf Gani Türkmenistanyň uly oňyn tejribesini hem-de gazanan üstünliklerini nygtap, şu forumyň, 2014-nji ýylyň sentýabr aýynda geçirilen Halkara maslahaty ýaly, örän netijeli boljakdygyna ynam bildirdi.
Çykyşynyň ahyrynda belent mertebeli myhman myhmansöýerlik hem-de forumyň üstünlikli işlemegi üçin döredilen ajaýyp şertler üçin hormatly Prezidentimize tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri Muhammad Nawaz Şarif umumy mejlisde çykyş edip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hem-de BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Muna şu möhüm maslahaty çagyrmak baradaky başlangyjy üçin hoşallyk bildirdi.
Belent mertebeli myhmanyň belleýşi ýaly, pakistan tarapynyň bu foruma gatnaşmagy Pakistanyň sebit we ählumumy goşulyşmak ýagdaýyna, Durnukly ösüş maksatlaryny ilerletmekde, özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmekde, ählumumy parahatçylygy we durnuklylygy pugtalandyrmakda ulag-üstaşyr ulgamyň ägirt uly kuwwaty bilen baglylykda, şol ulgamda düzümleýin taslamalara möhüm ähmiýet berýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup durýar. Şunuň bilen birlikde, Pakistan energetika ulgamynda we degişli düzümdäki sebitleýin maksatnamalary, şol sanda Türkmenistan – Owganystan-Pakistan-Hindistan (TOPH) gaz geçirijisini gurmak baradaky taslamany we beýlekileri goldaýar.
Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri okgunly ösüşiň aýrylmaz bölegi hökmünde ulag-aragatnaşyk ulgamlarynyň ornuny nygtap, netijeli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek, parahatçylygy, howpsuzlygy hem-de döwletleriň we halklaryň abadançylygyny üpjün etmek maksady bilen tagallalary mundan beýläk-de birleşdirmegiň wajypdygyny aýtdy.
Belarus Respublikasynyň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy Mihail Mýasnikowiç çykyşynda bu Ählumumy maslahata gatnaşmaga döredilen mümkinçilik üçin Türkmenistanyň Prezidentine we Hökümetine çuňňur hoşallygyny beýan edip, halkara bileleşigi tarapyndan dünýä ösüşiniň täze nusgasynyň biri-biriniň üstüni doldurýan üç sütüne daýanýandygyny belledi. Olaryň birinjisi täze taglymlary dörediji şahsyýet bolan adam, ikinjisi bäsdeşlige ukyply ykdysadyýet we üçünjisi daşky gurşawyň hilidir.
Şunuň bilen baglylykda, ählumumy häsiýete eýe bolan möhüm meseleleriň çözgüdini tapmak babatynda bu ugurda umumy tagallalary hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy ilerletmekde umumy tagallalaryň oňyn utgaşdyrylmagynda şu gezekki forumyň ähmiýetine aýratyn üns çekildi.
Dürli ýurtlaryň we iri halkara guramalarynyň wekilleriniň giňden gatnaşmagynyň Aşgabat maslahatynda foruma gatnaşyjy döwletleriň ykdysadyýetleriniň peýdasyna ulag ulgamynyň mundan beýläk-de ösdürilmegini ugur edinýän möhüm çözgütleriň kabul ediljekdigine esas döredýändigi bellenildi.
Belarusuň Milli Ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy çykyşynyň ahyrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlary netijesinde Türkmenistanyň anyk ulag-logistika hyzmatlary bilen dünýä bazaryna çykýandygyny, munuň bolsa sebit möçberinde hem, ählumumy derejede hem möhüm we uly gyzyklanma eýe bolup durýandygyny nygtady.
Awstriýa Respublikasynyň Milli Geňeşiniň Ikinji Prezidenti Karlhaýns Kopf öz çykyşynda BMG-niň howandarlygynda Aşgabatda geçirilýän Ählumumy maslahata gatnaşmagyň özi üçin uly hormatdygyny belledi. Nygtalyşy ýaly, durnukly ulag ulgamy – bu eşretlere howpsuz we ykdysady taýdan şertlendirilen elýeterlilikdir.
Çykyşynyň dowamynda jenap Karlhaýns Kopf ulag ulgamy bilen baglanyşykly meseleleri çözmekde Awstriýanyň tejribesine degip geçdi.
Belent mertebeli myhman durnukly ösüş babatda innowasiýalara hem-de öňdebaryjy tehnologiýalara esaslanýan häzirki zaman ulag ulgamyny döretmegiň ähmiýeti barada aýdyp, munuň üçin bar bolan uly kuwwatdan netijeli peýdalanmagyň, şol sanda alternatiw çözgütleri, ekologiýa taýdan arassa gaýtadan dikeldilýän energiýa çeşmelerini ulanmagyň zerurdygyny nygtady.
Bellenilişi ýaly, ykjamlylyk durmuş we ykdysady taýdan ösüşiň esasy şertleriniň biridir. Ol oňyn goşulyşmak işine ýardam edýär hem-de adamlaryň ýaşaýyş derejesini has-da ýokarlandyrmagy giňeltmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi howpsuzlyk, netijelilik we daşky gurşaw ýaly ileri tutulýan meseleleri nazara almak bilen, ählumumy ulag syýasatynyň wezipeleriniň wajypdygyny şertlendirýär.
Jenap Karlhaýns Kopf häzirki we geljekki nesiller üçin durnukly ulag ulgamynyň ähmiýetini nygtap, umumy rowaçlygyň bähbidine özara peýdaly halkara hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de pugtalandyrmagyň möhümdigini belledi. Aşgabat maslahaty hem muňa ýardam etmelidir.
Gazagystan Respublikasynyň Premýer-ministriniň birinji orunbasary Askar Mamin, Özbegistan Respublikasynyň Premýer-ministriniň birinji orunbasary Rustam Azimow, Gyrgyz Respublikasynyň Premýer-ministriniň birinji orunbasary Muhammetkalyý Abulgaziýew we Täjigistan Respublikasynyň Premýer-ministriniň orunbasary Azim Ibrohim çykyşlarynda Merkezi Aziýanyň döwletleri üçin durnukly ulag ulgamynyň meseleleriniň wajypdygyny aýratyn bellediler. Şunuň bilen baglylykda, Aşgabatda geçirilýän Ählumumy maslahatyň ähmiýeti nygtaldy. Bu maslahat ulag-kommunikasiýa düzümini ösdürmek ulgamynda hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan meseleleri boýunça netijeli pikir alyşmak üçin açyk meýdança bolup durýar. Çykyş edenler ulag ulgamynda Türkmenistanyň başlangyçlarynyň örän wajypdygyny belläp, öz ýurtlarynyň bu ugurda mundan beýläk-de gatnaşyk etmäge taýýardyklaryny tassykladylar we forumyň netijeleriniň möhüm düzümleýin taslamalary ilerletmek boýunça netijeli hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge ýardam etjekdigine ynam bildirdiler.
Halkara Raýat awiasiýasy guramasynyň (ICAO) Baş sekretary hanym Fan Lýunyň hem-de Bütindünýä bankynyň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin ösüş ulgamynda gün tertibiniň meseleleri boýunça toparyň uly wise-prezidenti jenap Mahmud Mohieldiniň çykyşlarynda häzirki döwrüň ýagdaýlary we ählumumy ösüşiň geljegi babatda Aşgabat forumynyň strategiki ähmiýeti bellenildi.
Umumy mejlisde şeýle hem Namibiýanyň, Swazilendiň, Zambiýanyň we beýleki ýurtlaryň ýokary wezipeli wekilleriniň çykyşlary diňlenildi. Olarda uly maslahatyň gün tertibine girizilen meseleleriň wajypdygyny hem-de taraplaryň durnukly ulag ulgamyny döretmek babatda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge uly gyzyklanma bildirýändigi nygtaldy.
Halkara forumyna gatnaşyjylaryň hormatyna Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan resmi günortanlyk nahary berildi. Onda döwlet Baştutanymyz we BMG-niň Baş sekretary söz sözlediler.
Soňra maslahat öz işini “Durnukly ulag Durnukly ösüş maksatlarynyň üns merkezinde”, “Oba ulaglaryny ösdürmek üçin meseleler we mümkinçilikler: has uzakdaky ülkelere artykmaç mümkinçilikleri bermek bilen”, “Howanyň üýtgemegi bilen bagly meseleleriň çözülmeginde durnukly ulag çözgütleri”, “Ýük we ýolagçy ulaglaryna niýetlenen şäher infrastrukturasy” diýen mowzuklaýyn mejlislerde dowam etdi.
Foruma gatnaşyjylar onuň iş ýüzündäki ähmiýetini nygtap, Türkmenistanyň ulag-aragatnaşyk ulgamynda özara bähbitli halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga, degişli utgaşykly düzümi döretmäge saldamly goşandyna ýokary baha berdiler. Şol düzüm bolsa döwrüň talaplaryna laýyk gelýär hem-de döwletlere we sebitlere anyk ykdysady mümkinçilikleri bermäge, olaryň strategiki bähbitleriniň sazlaşmagyna ýardam etmäge ukyply kuwwatly goşulyşmak serişdesi bolup durýar.
Maslahatyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň öňe süren, sebit we ählumumy derejede netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmäge, bu ulgamda umumy tagallalary mundan beýläk-de utgaşdyrmaga gönükdirilen başlangyçlarynyň örän wajypdygy bellenildi.
Forumyň çäklerinde resminamalaryň birnäçesine, şol sanda Özara gyzyklanma bildirilýän ugurlar boýunça geňeşmeleriň usulyny ýola goýmak babatda Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen Çili Respublikasynyň Daşary işler ministrliginiň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Girdejiler üçin salgytlar babatda iki gezek salgyt salynmagyny aradan aýyrmak hem-de fiskal boýun gaçyrylmagynyň öňüni almak hakynda Türkmenistanyň Hökümeti bilen Koreýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasyndaky Konwensiýanyň tassyklanandygy baradaky hatlary alyşmak hakyndaky Teswirnama; Türkmenistanyň Hökümeti bilen Koreýa Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda olaryň degişli çäklerinde we ondan daşarda howa gatnawlary hakyndaky Ylalaşyga üýtgetmeleri girizmek barada Teswirnama; Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi bilen Koreýa Respublikasynyň Ýer, üpjünçilik ulgamlary we ulag ministrliginiň arasynda ulag babatda hyzmatdaşlyk etmek barada Özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Ulag babatda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek meýilleri barada Türkmenistanyň Hökümeti bilen Ermenistan Respublikasynyň Hökümetiniň arasynda Özara düşünişmek hakynda Ähtnama; Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň howa edaralarynyň wekiliýetleriniň arasyndaky duşuşygyň Teswirnamasyna; Türkmenistan üçin Ýurt maksatnamasyny ýerine ýetirmek boýunça hyzmatdaşlygyň çäklerinde tassyklanan, 2016-2020-nji ýyllarda BMG-niň Ilat gaznasy tarapyndan maliýeleşdirilýän Iş meýilnamalarynyň ýerine ýetirilmegi üçin Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasy bilen BMG-niň Ilat gaznasynyň arasyndaky Şertnama; Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasy bilen BMG-niň Ilat gaznasynyň arasyndaky 2016-njy ýyl üçin Iş meýilnamasyna; Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasy bilen BMG-niň Ilat gaznasynyň arasyndaky 2017-nji ýyl üçin Iş meýilnamasyna gol çekildi.
Ertir maslahat umumy mejlis we degişli mejlisler görnüşinde dowam eder. Olaryň gün tertibine XXI asyrda jemgyýetçilik ulagy, energetika we ulag, multimodal ulag-üstaşyr gatnawlar, durnukly ulagy maliýeleşdirmek, ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek, bu ulgamlarda halkara gatnaşyklaryny ösdürmek ýaly möhüm ugurlara degişli meseleler giriziler.
Forumyň çäklerinde goşmaça çäreleriň birnäçesi, şol sanda Ulag boýunça işewürler maslahaty, “Türkmenistanyň ulag ulgamy durnukly ösüş ýolunda” atly neşiriň tanyşdyrylyşy, netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga, onuň netijeli usullaryny işläp taýýarlamaga, ählumumy abadançylygyň we rowaçlygyň bähbidine sebit we ählumumy işleri işjeňleşdirmäge ýardam etmäge gönükdirilen ikitaraplaýyn resminamalara gol çekmek we beýleki çäreler meýilleşdirildi.
Şeýlelikde, BMG-niň howandarlygynda geçirilýän Aşgabat maslahaty Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmegiň, häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň sazlaşykly çözgütlerini işläp taýýarlamakda dünýä jemgyýetçiliginiň tagallalaryny utgaşdyrmagyň ýolunda netijeli ädimi alamatlandyrýar.
Türkmen döwlet habarlary
26.11.2016 ýyl.
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article3408&cat19


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň geçen mejlisinde döwlet Baştutany her dürli maksatly elektron enjamlaryny öndürýän täze kärhanalary gurmagyň maksatnamasyny taýýarlamagy tabşyrdy.
Bu pudakda iş alyp barmak üçin hünärmenleri taýýarlamak meselesine ünsi çekip, Prezident şu mesele boýunça teklipleri taýýarlamagy tabşyrdy.
Maksatnamanyň taslamasyna Ministrler Kabinetiniň 2015-nji ýylyň birinji ýarymynyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek mejlisinde garalar we ol tassyklanar.
Mälim bolşy ýaly, häzir Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek we täze senagat pudaklaryny ösdürmek syýasaty alnyp barylýar.