text:
Şu günler Türkmenistanyň oba ýerlerinde daýhanlar ýeriň aladasy bilen ýaşaýarlar. Bol pagta hasylyny almak üçin, ýerleri şordan saplamak kärendeçiniň esasy aladalarynyň biri bolup durýar.
Daşoguz welaýatyndan özüni Meňli diýip tanyşdyran, 58 ýaşly oba ýaşaýjysy özüniň hem maşgala agzalarynyň kärendeçilik bilen meşgul bolýandyklaryny aýdýar. Ol hojalyk işleriniň daşyndan, maşgalasynyň kärende ýerinde gowaçanyň hassylly bolmagy üçinem kömek edýär.
Meňli Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda kärendeçileriň şu günki zähmet şertleri, ýerleriň ýagdaýy barada gürrüň berdi.
Meňli: Kärendeçileriň ýagdaýy gowy. Pagtasy bar bolsa, dohodyny wagtynda berip dur. Ýygsaň pagtasynyň pulunam berýä, dohodynam berýä. Gowy, juda gowy. Ýöne ýerler şorlaşdy, pagta bolman dur. Köp adamlar, biziňki bolany bilen ýene goňşulaňky bolman dur, goňşulaňky bolsa-da... Aňyrrakdakylar, bozgunrak ýeri bolanyňky bolup dur. Ýöne gamyş basyp, şor basyp giden ýerleriňki bolanok pagta.
Azatlyk Radiosy: Zeý kanallar kömek edenokmy?
Meňli: Zeý kanallar kän ýok. Üç kilomert-dört kilometrde bar, onuňam peýdasy degenok.
Azatlyk Radiosy: Bar bolan zeý kanallar gowy çekýärmi, doly işledilýärmi?
Meňli: Olar işläp dur. Ekskowatorlar çekmeýän ýerlerini gazyp geçýär. Ýöne biziň öýmüze daş bolansoň, bize peýdasy ýok. Biziňem öýmüze üç kilometr-iki kilometr aňyrrakdan ýarylan bolanda, pagta ýerimizde-de ekin boljak, onda pagtamyzam boljak. Şony bir zerur ýerlere ötürip berseler, şonda pagtaňy kärende ekseňem, pagtaň ýa ekinçiligiňem bolsa, kärende pagtaňam bolsa gowy boljak. Ýöne şol ýok-da. Suw çykyp ýatyr-da, bir ýagyn ýagsa-da, şol zeýkeş-zat bolmansoň, ýolam dolup ýatyr, ýaňky bir oýrak ýerem bolsa dolup ýatyr. Şol zeýkeşleri geçirip berseler boljak.
Azatlyk Radiosy: Näçe gektar kärende ýeriňiz bar?
Meňli: Gektarymyz bäş gektar dagy bar, ýöne şor bolansoň, şor ýerini ölçedip, “Ynha, şorda gögerenok” diýdik. Onsoň gögeren ýerine bize plan ýazdy.
Azatlyk Radiosy: Şol ýeriňizden jemi näçe tonna pagta tabşyrdyňyz?
Meňli: Şondan sekiz tonna tabşyrdyk. Alan girdejimiz: dohotda on aldyk, ýygymyň puluna-da bäş aldyk – on bäş milliona düşdi-dä şol. Köne puldan 15 million aldyk. Boljak. Biz onam şor bolansoň, onam gögerdip bilmäni heläk boldug-a bir ýyllarda. Bu ýyl ýöne mazaly gowy boldy. 15 million dagy alsaň ol dym boljak azabyňa görä.
Azatlyk Radiosy: Pagtaňyzy bazalara tabşyranyňyzda, daýhan birleşigi size nähili ýardam berýär?
Meňli: Bazalara äkidende neme edýäs, özümiz bir günde adama hakyny töläp ýygdyrýas. Ýygdyrybam, şo skladdan, ýygdyran badymyz teležkäni ýanap, gury pagra-da açylyp galan. Gezekli, oçerda ýygdyrýas. Onsoň açylyp galýar. Eger ölüräk görsek, ýere döküp gurudýas, öz gyrasyna döküp, iki gün-bir gün gurudyp, onsoň ýükläp, teležkä ýükläp eltýäs. Onsoň baza alýar öl diýip aýtman.
Azatlyk Radiosy: Häzir siz 2011-nji ýylyň gürrüňini etdiňiz. 2012-nji ýyl üçin şertnama baglaşdyňyzmy?
Meňli: Hawa, baglaşdyk şertnama. Bäş gektar indi, ol bar-a traktor girensoň, ekip gögerensoň, onsoň haýyş edýäň: “Ynha, gögeren ýerini ölçe, gögermedik ýerini biziň plany, biziň boýnumyzdan aýyr”. Indi şol gögeriş alansoň neme edýärler. Gögeriş alan wagtyň ýagdaýyňa seredýärler. Birinji otagyny alýaň, ýekelemesini alýaň. “Ynha, meniň palan nemäm bar, şertnama baglaşanym bar, indi onam men talabyny üzüp bilmeýän şol tamany. Gögermedi, şor boldy” diýseň, haýyş etseň planyňy ýeňledýärler.
Azatlyk Radiosy: Daýhanlaryň zähmetini ýeňilleşdirer ýaly, olaryň bol hasyl almaklary üçin, döwlet tarapyndan nähili goldaw gerek diýip hasaplaýarsyňyz?
Meňli: Şul zeýkeş nemesi ýetenok-da, şu zeýkeş. Zeýkeş bolanda, şony onsoň iýmitlerini berseňem şol şorlar ýuwlup zeýkeşe gitse, ýer süýjese, onda gögeriş alyp boljak. Şo deregne, köp ýerde zeýkeş ýok.
Azatlyk Radiosy: Dökünler ýeterlikmi? Wagtynda alyp bilýäňizmi?
Meňli: Hawa, ony berýär. Ýeterlik berip dur; azot, fosfor. Işleseň, zähmet çekseň bolup dur. Ýöne şol şorlukdan kösenýäs biz.


c: text/html

text: Ýewropa Birleşiginiň ýokary derejeli resmisi Belarusiýanyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bilen duşuşdy we habarlara görä giň hyzmatdaşlyk barada teklip edipdir. Şu gün ÝB-niň Daşary gatnaşyklar boýunça komissary Benita Ferrero-Waldneriň Belarusiýanyň prezidentine “özara bähbitli ençeme ugurlar boýunça ÝB-niň Belarusiýa teklip edere zadynyň kändigini” aýdandygyna Associated Press salgylandy. Lukaşenko onuň saparyny oňlap, kimiň göwnünden turmasa-da, Belarusiýanyň ÝB bilen gowy gatnaşyklary ýola goýmak isleýändigini aýdypdyr. Minski bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar ýaramazlaşýan wagty, bu beýanatyň Orsyýete gönükdirilen bolmagynyň ahmaldygy bellenýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Eýranda belli hukukçy ýurdaky yslam režimini agdarmak synanyşygynda aýyplanyp, dokuz ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Mohammad Ali Dadhaha 10 ýylyň dowamynda aklawçylyk işini alyp barmak gadagançylygy hem girizildi. Şeýle-de oňa öýünde sputnik telekanallaryny gurnandygy üçin 300 dollar möçberinde jerime salyndy.
Dadhah parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi we adam hukuklaryny goraýjy Şirin Ebadi bilen birlikde adam hukuklaryny goramak boýunça merkez döredipdi.
Mohammad Ali Dadhah 2009-njy ýylda Eýranda dawaly ýagdaýda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soň tussag edilen aktiwistlere sudlarda wekilçilik edipdi.


text:
19-njy dekbarda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda harytlary saklamak boýunça täze iri merkeziň birinji tapgyrynyň gurluşygy tamamlanyldy we 396 müň inedördül metr meýdany bolan ammar binalary ulanmaga berildi.
Harytlaryň göwnejaý saklanylmagy we olaryň akymyny dolandyrmagyň häzirki zaman ulgamlary ýurdumyzyň kärhanalaryny, supermarketleri we paýtagtymyzyň, Ahal welaýatynyň söwda toplumlaryny dürli görnüşli önümler bilen üpjün etmäge mümkinçilik berer. Ýurdumyzyň ykdysadyýeti üçin uly ähmiýetli bu sebitde logistika hyzmatlarynyň derejesiniň ýokarlandyrylmagy haryt dolanyşygynyň we islegleriň möçberleriniň artdyrylmagyna, önümleriň iberilmegi we saklanylmagy bilen baglanyşykly çykdajylaryň azaldylmagyna, harytlaryň göwnejaý saklanylmagyna ýardam berer.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň hökümeti Twitter internet gullugynda yslam dinine şek ýetirýän bir maglumatyň ýaýradylandygyna salgylanyp, bu internet gullugynyň hyzmatyny ýurduň territoriýasynda petikledi.
Pakistanyň telekommunikasiýa edarasynyň başlygy Muhammad Ýasiin “Assoşieýted Press” habar agentligine beren interwýusynda munuň sebäbini Muhammet pygamberiň suraty bilen baglanyşykly “Facebook” saýtynda geçirilýän bäsleşige degişli materialy Twitterden aýyrmak barada edilen haýyşy Twitteriň kanagatlandyrmandygy bilen düşündirýär.
Muhammad Ýasiiniň aýtmagyna görä, “Facebook” saýty özündäki bu maglumaty aýyramaklyga söz beripdir.


text:
Golaýda Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginde migrasiýa boýunça geňeşin maslahaty boldy. Onda Içeri işler ministrliginiň sebit bölümleri, turist firmalary, şol sanda, daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistana girmegi üçin rugsat taýýarlaýan daşary ýurt edaralary we guramalary üçin duzgünnama tassyklandy. Bu barada resmi metbugat habar berýär.
Maglumatlara görä, Türkmenistana syýahata barýan daşary ýurtly turistleriň Türkmenistana giriş wizasyny almak barada düzgünleri we olaryň döwlet edaralarynda resmi hasaba durmagy baradaky kanuny bozýandygy anyklanypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere düýbi Pekinde ýerleşýän garaşsyz “Korýo Tours” syýahat kompaniýasynyň baş menejeri Simon Kokerell
bilen söhbetdeş boldy. Bu kompaniýa daşary ýurtly turistleriň Türkmenistana syýahatyny gurnaýar.
Azatlyk Radiosy: Simon, daşary ýurtlular näme üçin Türkmenistana syýahat etmegi gowy görýärler?
S.Kokerell:
Olaryň Türkmenistana syýahat etmegi gowy görmeginiň ilkinji sebäbi, Türkmenistan başga hiç ýurda meňzemeýär. Olar Türkmenistanyň nähili ýurtdugy bilen gyzyklanýarlar. Çünki Türkmenistan köp adamyň örän az bilýän ýurdy. Şeýle-de adamlar dürli ýurtlara syýahat etmek isleýärler. Elbetde, olar Türkmenistanyň tebigatyny we tebigy ýadygärliklerini gowy görýärler. Biz olary Aşgabadyň golaýyndaky ýerasty “Köwata” kölüne alyp gidýäris. Şonuň ýaly-da, turistler Türkmenistanyň we Eýranyň araçägindäki daga syýahat edýärler. Olar Türkmenistanyň medeniýeti barada az bilýärler. Şonuň üçin-de biz olara Türkmenistanyň taryhy, etnik toparlary, bu territoriýada bolan imperiýalar, häzirki medeniýet, milli egin-eşikler, türkmen bedewleri we halylary barada maglumatlary berýäris.
Azatlyk Radiosy: Olar Türkmenistanyň halky barada nähili pikir edýärler?
S.Kokerell:
Umuman, oňyn pikir edýärler. Türkmenistanyň halky örän mylakatly. Olar daşary ýurtlulara şübheli garamaýarlar. Meniň pikirimçe, biziň Türkmenistana alyp baran turistlerimiz Türkmenistanyň halkyna haýran galandyrlar. Çünki olar öňki Sowet Soýuzynda we Saud Arabystanynda bolan döwründe gören zatlarynyň utgaşygyny ol ýerde gördüler. Olaryň türkmen halkynyň daşary ýurtlulara “kese göz bilen” garamagyna we olar barada hiç zat bilmeýändigine garaşan bolmaklary mümkin. Emma Türkmenistan açyk ýurt. Şonuň üçin-de Türkmenistanda köp daşary ýurtly kompaniýalar bar we daşary ýurtlular bilen söwda gatnaşyklary bar. Iň bärsinden, Aşgabatda we beýleki uly şäherlerde köp adamlar daşary ýurtlulara açyk ýüz bilen garaýarlar. Ýagny, olar daşary ýurtlulara örän mylakatly garaýarlar.
Türkmen çorbasy
Azatlyk Radiosy: Şol turistler haýsy türkmen naharlaryny gowy görýärler?
S.Kokerell:
Türkmen naharlary Merkezi Aziýada giň ýaýran palaw, somsa, manty we şuňa meňzeşlerden ybarat. Şeýle-de ors we türk naharlaram köp we olary turistler gowy görýärler.
Azatlyk Radiosy: Eýse, olar Türkmenistanda nämäni gowy görmeýärler?
S.Kokerell:
Çynymy aýtsam, bilemok. Käbirleri naharlary gowy görmeýärler. Çünki etsiz naharlar aşa gowy däl. Biziň Türkmenistana alyp baran turistlerimiziň aglabasy Demirgazyk Koreýa syýahat edenler. Demirgazyk Koreýa Türkmenistana garanda, örän ýapyk we ol ýerde daşary ýurtlulara berk gözegçilik edilýär. Türkmenistana syýahata baranlar edil Sowet Soýuzy döwründäki ýagdaýlary görmäge garaşýarlar. Ýagny, her ýerde syrly gullugyň jansyzlaryny görmäge we myhmanhananyň otaglaryna kamera bilen gözegçilik edilmegine garaşýarlar. Emma beýle zatlar göze ilmedi. Şeýle-de olar Türkmenistanyň musulman ýurtdugy üçin spirtli içgileriň gadagançylygyna we gijeki şowhunlaryň bolmazlygyna garaşýarlar. Emma bu beýle däl. Şonuň üçin-de, olaryň käbiri Türkmenistana birnäçe gezek syýahat etdiler.
Şeýle-de Türkmenistanyň geografiýa taýdan ýerleşişi hem möhüm. Sebäbi käbir türistler gadymy “Ýüpek ýoluna” syýahatynyň çäginde Türkmenistana syýahat edýärler. Elbetde, Türkmenistandan Özbegistana syýahat etmek örän amatly. Özbegistanda turistleriň örän gowy bilýän Samarkant, Buhara we beýleki taryhy ýerleri bar.
Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistana syýahat etmek üçin wiza almagyň kyndygyny aýtdyňyz. Bu barada jikme-jik gürrüň beräýseňiz?
S.Kokerell:
Yslam ýurtlarynyň raýatlaryna Türkmenistandan wiza almak örän kyn. Umuman, Eýrandan, Saud Arabystanyndan, Pakistandan we Ýemenden bolan turistlere wiza berilmeýär. Elbetde, Birleşen Arap Emirliklerinden biznes edýänlere wiza berilýär. Emma olar turist bolup Türkmenistana gidip bilmeýärler. Orsýetiň raýatlaryna hem wiza almak biraz kyn. Birnäçe ýyl mundan öň bir ýaş zenanyň özbaşyna Türkmenistana sapar etmegi kyn meseledi. Häzir bu mümkin. Çynymy aýtsam, uly problema ýok.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, häkimiýetler daşary ýurtly turistleriň Türkmenistana köpräk barmagy üçin näme etmeli?
S.Kokerell:
Olar çäklendirmeleri aradan aýyrmaly. Çünki men köp ýurtlaryň wiza bermek bilen bagly çäklendirmeler girizendiklerini bilýärin. Meniň pikirimçe, hiç kim Türkmenistana bikanun barmak ýa-da ol ýerde bikanun ýaşamak islemeýär. Munuň näme peýdasy bar? Näme üçin öz ýurduna yzyna dolanjakdygy belli raýatlaryň Türkmenistana barmagyna rugsat bermeli däl? Mysal üçin, Britaniýadan Türkmenistana baran turist ol ýerde galarmy? Bu degişme ýaly bir zat. Türkmenistanda köpräk myhmanhana gurmaly, daşary ýurtlular üçin wizany mugt etmeli we uçarlaryň sanyny köpeltmeli. Meniň pikirimçe, bu hemmeler üçin bähbitli bolardy.
Azatlyk Radiosy: Söhbetdeşlik üçin sag boluň!


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh bazar güni milli telewideniýe boýunça eden çykyşynda Ýemende möhletinden öň prezident saýlawlaryny geçirmäge razydygyny aýtdy.
Saleh üç aýlyk bejergi alan ýurdy Saud Arabystanyndan gaýdyp gelenden soň eden ilkinji çykyşynda öz garşydaşlaryny “gepleşiklere gelmäge we häkimiýeti parahatçylykly ýollar bilen tabşyrmaga düşünmäge” çagyrdy.
Şol bir wagtda-da Saleh möhletinden öň saýlawlaryň haçan geçiriljekdigi barada dil ýarmady. Ýylyň başyndan bäri Ýemende dowam edýän protest aksiýalaryna gatnaşyjylar bolsa Salehden eglenmezden häkimiýeti terk etmegi talap edýärler.
Prezident ýurda gaýdyp gelenden soň Ýemende howpsuzlyk güýçleri bilen harbylaryň bir bölegi hataryna goşulan oppozisiýanyň arasynda çaknyşyklar täze güýç bilen tutaşdy.


text:
Sişenbe güni Eýranyň Azerbaýjandaky ilçihanasy belli azeri ýazyjysy we žurnalisti Rafik Taginiň janyna kast etmek synanyşygynda Eýranyň eliniň bardygy baradaky çaklamalary ret edip, beýanat ýaýratdy.
Bu beýanatda “Biz bu wakada Eýranyň eliniň bardygy barada ýaýradylan maglumatlary Eýran bilen Azerbaýjanyň strategik gatnaşyklaryna zyýan ýetirmek maksady bilen döredilen sionist-amerikan prowokasiýasy diýip häsiýetlendirýäris” diýlip bellenipdir.
Şenbe güni iki sany näbelli adam ýazyjy Rafik Tagä hüjüm edip, ony pyçakladylar. Netijede ol agyr halda keselhana düşdi.
Käbir ýerli habar serişdeleri ýazyjy Rafik Taginiň janyna kast etmek synanyşygynyň Eýran tarapyndan gurnalan bolmagynyň mümkindigini öňe sürdüler.
2006-njy ýylda Rafik Taginiň yslam dini hem-de Muhammet pygamber barada ýazan tankydy makalasy üçin Eýranyň täsirli ruhanysy, Baş Aýatolla Fazel Lankarani oňa garşy fatwa, ýagny ölüm jezasyny yglan edipdi.


text:
Ýadro ýaragyna gözegçilik edýän synçylar Eýran baýlaşdyrylan uran gazynyň zapasyny ýok etdi diýýärler. Bu çäre geçen ýyl dünýäniň alty iri döwleti bilen Tähranyň arasynda gol goýlan wagtlaýyn ýadro ylalaşygyna laýyklykda amala aşdy.
Birleşen Milletler Guramasy bilen ýadro meseleleri babatda işleşýän Halkara atom energiýa gullugynyň (HAEG) raportynda Eýran ylalaşygyň şertlerini ýerine ýetirdi diýilýär. Gürrüňi gidýän bu ylalaşygyň möhleti 20-nji iýulda tamamlanýardy, emma geçen hepde onuň möhleti noýabr aýyna çenli uzaldyldy.
Bu ylalaşyga laýyklykda Tährandan uran gazyny baýlaşdyrmagyny 20%-e çenli azaltmaklyk we bu materialyň galan bölegini bolsa suwuklandyrmaklyk talap edilýärdi. Halkara atom energiýa gullugynyň raportynda Eýranyň bu talaplary ýerine ýetirendigi bellenilýär.
Geçen hepde Wenada Eýran we Hytaý, Russiýa, Germaniýa, Britaniýa, Fransiýa we Birleşen Ştatlar Tähranyň dawaly ýadro programmasynyň soňky ylalaşygy barada gepleşikleri geçirmegiň gününi kesgitlemek meselesinde şowsuz boldular.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý ýurtda güýjeýän howply ýagdaý sebäpli NATO-ny we ABŞ-ny tankytlady.
Penşenbe güni Amerikanyň NBC telekanalyna beren interwýusynda Karzaý Talybanlaryň hüjümleri bilen bir hatarda, howply ýagdaý NATO-nyň we ABŞ-nyň Owganystandaky gurluşlary tarapyndan döreýär diýip aýtdy.
Howpsuzlygy goraýan günbatarly hususy firmalaryň we şertnama esasynda iş alyp barýan kompaniýalaryň owganlylar bilen özlerini alyp baryşlary gahar-gazaby we howply ýagdaýy döredýär diýip, Karzaý belledi.
Şeýle hem Karzaý geçen ýyl ABŞ bilen strategiki hyzmatdaşlyk boýunça kabul edilen şertnamany ýerine ýetirmeýänlikde we ýurdunyň özbaşdaklygyny äsgermeýänlikde Waşingtony tankytlady.


text:
1-nji iýunda paýtagtymyzyň meýdançalarynyň birbada ençemesinde--“Älem” medeni-dynç alyş merkezinde, “Ertekiler dünýäsi” çagalar seýilgähinde, ýetginjekler köşgünde “Biz bagtyýar çagalar” ady bilen baýramçylyk çäreleri geçiriler. Çäräniň çäklerinde oňa gatnaşyjylaryň arasynda dürli ýaryşlar, bäsleşikler, teatrlaşdyrylan çykyşlar, tanyşdyryş syýahatlary we beýlekiler guralar. Welaýat-etrap merkezlerinde, şäherlerde hem-de obalarda, mekdebe çenli edaralarda Çagalary goramagyň halkara güni mynasybetli dabaralar bolar.
“Türkmenistan bagtyýar çagalygyň ýurdudyr” diýen şygar bilen duşuşyklar hem şu senä gabatlanar. Şeýle duşuşyklar jemgyýetçilik-syýasy işgärleriň, alymlaryň we edebiýatçylaryň, saglygy goraýyş ulgamynyň işgärleriniň gatnaşmagynda ýokary we orta okuw mekdeplerinde geçiriler. Ylymlar akademiýasy mowzuklaýyn kitap sergisini gurar.
Ösüp gelýän nesil, onuň saglygy we abadançylygy, ruhy-ahlak terbiýesi hem-da sazlaşykly ösüşi baradaky aladanyň döwlet syýasatynyň esasy ileri tutulýan ugrydyr.


text:
Tähran Birleşen Ştatlaryň Eýranyň BMG-ä teklip eden täze ilçisi Hamid Abutalebä wiza bermejegini ret etdi we bu işi göni BMG bilen çözjegini aýtdy.
Daşary işler ministri Abbas Arakçi eýran mediasyna 12-nji aprelde Tähran bu meseläni BMG-niň kanun mehanizmleri arkaly çözmegi planlaşdyrýar diýdi.
Arakçi biz Abutalebä derek başga bir adamy saýlap almagyň pikirini etmeýäris diýdi.
Waşington Abutalebiniň kandidaturasyny ret etdi, sebäbi ol 52 amerikalyny 444 günläp zamun alan yslamçy studentler toparyna dahyllylykda güman edilýär.
Bu zamun alyş 1979-njy ýylda, studentler topary Birleşen Ştatlaryň Tährandaky ilçihanasyny ele geçirende başlanypdy.
Abutalebi özüniň diňe bu topara terjimeçilik edendigini aýdýar.


text:
Dünýäniň aglaba liderleriniň internet sahyplary bar. Meselem, Germaniýanyň kansleri Angela Merkel ilat bilen wideo arkaly hem gatnaşyk saklaýar.
Türkmenistanyň goňşusy Eýranyň Prezidenti Ahmadinejadyň internet sahypasy dünýäde iň köp okalýan sahypalaryň biri diýilýär.Ýeri gelende aýtsak, türkmen prezidentiniň internet sahypasy entek asla açylanok.
Internet arkaly syýasy liderleriň gatnaşyklary biziň häzirki internet döwrümizde kadaly bir zada öwurldi. Golaýda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hatda kubaly ýaşlar bilen hem internet arkaly gatnaşyk açdy. Ol Kubaly webblogçynyň iberen hatyna we onyň Waşington bilen Gawananyň arasyndaky problemalar baradaky soragyna jogap beripdir. Obama öz jogabynda biz Kuba bilen göni diplomatik gatnaşyk açmak isleýäris. Biz Kuba bilen gatnaşyklary gowulandyrmak isleýäris we häzir bolsa kubalylaryň inisiatiwasyna garaşýarys diýipdir.
Webblogçynyň sahypasynyň ady "Generation Way" we ol Kubadaky ýagdaýlar barada köp ýazýar. Ýeri gelende aýtsak, bu webblogçy Kubanyň prezidenti Raul Kastro hem hat iberipdir, emma ol hatyna entek jogap almandyr. Jogaba derek Kubada 34 ýaşly Sançez tussag edildi we horlandy diýlip, habar berlýär.
Türkmenistanda AIDS-e garşy nähili çäreler görülýär?
Maglumatlara görä, Türkmenistanda AIDS-iň garşysyna wagyz işleri esasan hökumetiň we halkara guramalaryň inisiatiwasy bilen geçirilýär. Poliklinikalarda dürli guramalaryň çap eden AIDS baradaky plakatlary asylgy. Emma mekdeplerde AIDS barada düşündiriş işleri az alnyp barylýar.
Okuwçylar AIDS-e ýoluganlara mergi kesellilere garan ýaly garaýarlar. Olaryň köpüsinde "AIDS bilen kesellänler bilen hiç hili gatnaşykda bolmaly däl" diýen düşünje bar.
Türkmenistanly bir lukmanyň habarçymyza beren gürüňine görä, ýurtda 300-e golaý adam AIDS-e ýolugan. Onuň pikiriçe, Türkmenistana AIDS daşary ýurtlylardan gelipdir. Daşary ýurda okamaga gidýänler hem AIDS barlagyndan geçýärler diýilýär. Türmede oturanlaryň käbiri türmede AIDS bilen kesellänler üçin ýörite kamera bar diýýärler. Olar tussaglaryň arasynda hem AIDS-e ýoluganlaryň bardygyny aýdýarlar.
Goşun gullygyna çagyryşda mesele barmy?
Türkmenistan garaşsyz bolaly bäri türkmen ýaşlary ýurduň öz içinde gulluk edip başladylar. Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda ýurduň ýaşlary öz doglan etraplarynda ýa-da welaýatlarynda gulluk etdiler. Harby gullugyň komandirleri esgerlerden pul alyp, olary häli-şindi öýlerine hem göýberýärdiler. Bu ýagdaýlar köp dowam etdi.
Soňky ýyllarda bolsa, oglanlaryň öz doglan welaýatynda däl-de, ýurduň başga welaýatynda gulluk borjuny berjaý etmelidigi barada düzgün girzilidi diýip, habar berildi. Soýuz döwründe ene-atalar kasam kabul edişlige çagyrlmaýardylar. Häzir bolsa goşun gullugyna kabul edilenleriň kasam kabul edişligine ene-atalar harby bölümler tarapyndan ýörite çagyrlýar.
Şu temalar boýunça taýýarlanan “Ýaşlar” gepleşgini diňlemek isleseňiz, sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Meşhur «Gallup» kompaniýasynyň geçiren sosiologik pikir soralyşygynda, eger Türkmenistan dünýäniň iň bagtly ýurtlarynyň başky ýigrimiligine düşmedik bolsa, şol pikir soralyşyk beýle bir sensasiýa häsiýetine eýe bolmasa-da bolmazdy.
Türkmen ideologiýasy, propagandasy bu pikir soralyşygy şeýle bir bezedi, gep bagtda däl, "Türkmenistan durmuş derejesiniň hili boýunça dünýäde birinji ýigrimilige girdi" diýip tassyklaýar.
Her zat bolsa-da, Türkmenistan boýunça alnan netije dünýä wakalarynyň arasynda göze ilýänleriniň biri boldy. Dogrusy, köp ýyllaryň dowamynda geçirilen pikir soralyşykda ahyrsoňy Türkmenistanyň gowudan gowular kategoriýasynyň birinji ýigrimiligine düşmek fakty bilen bagly ýagdaýy analiz etmekden dünýäniň neşirleri ýüz öwürýärler.
Orslar we ukrainler türkmenler bilen deňeşdirilende bäş esse az bagtly diýen ýaly ýaňsylar Orsýetiň käbir neşirlerinde gabat gelýär. “Nýu-Ýorker” atly amerikan žurnaly garaşylmadyk ýerden ýüze çykarylan köpçülikleýin türkmen bagtlylygyna geň galmaly ýagdaý hökmünde garaýar.
Käwagt dünýä metbugatynda Türkmenistanyň ilatyndan alnan pikir soralyşyk baradaky habarlara düşünjeli çemeleşmeli diýen pikir öňe sürülýär. Bu ýurtdaky betbagçylyk barada açyk dil ýarmaga töwekgellik etjek tapylarmyka?
Eger «Gallup» pikir soralyşygy telefon arkaly geçiren bolsa, telefon liniýalarynyň gözegçilik ediji organlar tatapyndan diňlenip biljekdigini hatda bu ýurtda çagalaram bilýär.
Ählumumy gorky
Köp ýyllyk ählumumy gorky ýagdaýyndaky türkmenlerden: “Nähili ýaşaýarsyňyz, gowy ýaşamaga nämeler päsgel berýär?” diýip, telefon arkaly däl, ýüzbe-ýüz durup soralanda-da, türkmenler ýüregindäkini açyk aýtmazlar. Şeýlelikde Türkmenistanyň şertlerinde ilat arasynda sosiologik pikir soralyşygy geçirmegiň özi problemalygyna galýar.
Ýurda gelmek, ýurtdan çykmak uly kynçylyklar bilen bagly, garaşsyz teleradio kanallar, garaşsyz gazet-žurnallar ýok ýurtda, oppozisiýa orun ýok ýurtda, olar üçin ornuň türmelerde bar ýurdunda hem bagta böwet bolýan başga-da köp-köp zatlaryň bar ýurdunda bagtly bolmagyň gaty kynlygy baradaky pikirlerini türkmenler «Gallup» kompaniýasy bilen açyk paýlaşyp bilmez.
Amerikanyň «Gallup» kompaniýasy dünýäniň iň öňdebaryjy sosiologik merkezleriniň biri. Ol ýerde öz işine ussat, dünýä derejesinde uly tejribesi bolan professionallar işleýärler. Iň bagtly ýurtlaryň arasynda Türkmenistanyň 18-nji orny eýelemeginiň adaty bir zat däldigine olaryň düşünmeýändigini göz öňüne getirmek kyn.
Alnan maglumatlaryň gapma-garşylykly häsiýetine, adamlaryň näme üçin hut şeýle jogap berendigine kompaniýanyň düşünmeýändigini-de göz öňüne getirmek kyn. Belki-de, şol gapma-garşylyklardan çen tutup, «Gallup» şol alnan maglumatlary taşlan däldir, näme etjegnini bilmänem, ony dünýä ýaýradandyr?
Belki-de, türkmen problemasy nämelerden ybarat, ol bagt kategoriýasyndan näçeräk alysda – bu zatlary dünýäde çigit çigitlän ýaly ederler diýip, hem-de sensasiýanyň hatyrasyna şeýle edilendir?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad ýurt boýunça ähliumumy günä geçişligi yglan etdi.
Ýurduň resmi SANA habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, günä geçişlik şu ýylyň 20-nji iýunyna çenli amala aşyrylan jenaýatlara degişlidir.
Ýurduň dürli künjeklerinde onlarça müň siriýalynyň ýurduň baýdaklaryny we prezident Başar al-Assadyň portretlerini göterip, köçelere çykandyklary habar berilýär.
Oppozisiýanyň berýän maglumatyna görä, mart aýynyň ortlaryna Başar al-Assadyň režimine garşy başlanan protestleri basyp ýatyrmak üçin hökümetiň geçirýän çärelerinde 1,400 adam öldürilipdir, 10,000 töweregi adam tussag edilipdir.


text:
Günorta Filippinde, ekstremist Abu Saýýab toparyna garşy edilen harby hüjümden soň, şu ýylda bolan iň elhenç zorlukda 18 esger we 5 jeňçi öldi.
Harbylar 10-njy aprelde bir gün ozalky söweşiň Basilan welaýatynda, Manilanyň 900 km günortasyndaky Tipo-Tipo şäherinde bolandygyny aýtdylar.
Bu çaknyşyklar Abu Saýaýabyň zamun alan daşary ýurtlularynyň käbiriniň kellesini kesmek haýbatyny atyp, 8-nji aprele bellän soňky möhleti geçeninden soň boldy.
Soňky möhlet geçeninden soň zamun alnanlaryň ykbalynyň nähili bolandygy belli däl.
Esgerler Abu Saýýabyň bukudaky ýerine hüjüme barýan wagtlary gabawa salnypdyr.


text:
Gazak hökümeti mekdeplerde «dini wagyz edýän» hijaby, baş örtüsini we beýleki eşikleri resmi taýdan gadagan edendigini aýdýar.
Bilim ministriniň orunbasary Elmira Suhanberdiýewa 19-njy oktýabrdabu karara dürli ministrlikler arasynda maslahat edileninden soň gelnendigini aýtdy.
Gazak häkimiýetleri ekstremizmiň barha ýokary galmagyndan alada galýarlar.
25-nji iýunda «Yslam döwleti» jeňçileri diýilýänleriň topary demirgazyk-günbatar şäher bolan Aktobede tapgyrlaýyn hüjüm guradylar.
Bu wakalar netijesinde Gazagystanyňhowpsuzlyk güýçleriniň 3 agzasy we 5 sany asuda adam öldürildi.
Gazagystan1991-nji ýylda, Sowet Soýuzy darganynda öz garaşsyzlygyny jar edip, özüni dünýewi döwlet diýip atlandyrdy.


text:
Aşgabat, 5-nji dekabr. «Türkmenportal».
5-nji dekabrda Hazaryň kenarynda ýerleşen "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Türkmenistana iş sapary bilen gelen Horwatiýa Respublikasynyň Premýer-ministri Zoran Milanowiçiň arasynda gepleşikler boldy.
Gepleşikleriň barşynda döwletara gatnaşyklarynyň häzirki ýagdaýy we geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy, hyzmatdaşlygyň anyk ugurlary kesgitlenildi. Söhbetdeşler häzirki wagtda taraplaryň gazanylan ylalaşyklary ýerine ýetirmek ugrunda üstünlikli işleýändiklerini kanagatlanmak bilen nygtadylar, munuň özi iki ýurduň halklarynyň bähbitleri üçin oňyn hyzmatdaşlygy geljekde-de ösdürmäge iki tarapyň hem gyzyklanýandygynyň we özara isleg bildirýändiginiň ýene-de bir tassyklanmasy bolup durýar. Türkmenistanyň Baştutany we Horwatiýa Respublikasynyň Premýer-ministri bilelikdäki düzümleýin taslamalar, maýa goýumlaryny giňeltmek üçin has möhüm meseleler barada hem pikir alyşdylar.
Soňra duşuşyk “Serdar” myhmanhanasynyň uly mejlisler zalyna ýygnanan iki ýurduň wekiliýetleriniň agzalarynyň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz myhmany türkmen topragynda ýene-de bir gezek gutlap, Türkmenistanyň we Horwatiýanyň döwletara hyzmatdaşlygyny täze belentlige çykarmaga, onuň işewür we medeni gatnaşyklaryň çuň mazmunyna eýe bolmagyna gyzyklanma bildirýändigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň meselelerine degip geçmek bilen, onuň oňyn depginlerini kanagatlanmak bilen belläp, geljegi uly bolan ugurlaryň hatarynda ýangyç-energetika toplumyny görkezdi.
Şol bir wagtyň özünde türkmen-horwat özara gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek üçin ähli mümkinçilikleriň ulanylmaýandygy bellenildi. Syýahatçylygy ösdürmek boýunça Türkmenistanyň ägirt uly meýilnamalary bilen baglanyşykly täze mümkinçilikler açylýar. Döwlet Baştutanymyz netijeli we düşewüntli syýahatçylyk senagatyny döretmek ulgamynda Horwatiýanyň uly tejribesini belläp, ýurdumyzyň bu ugurda gatnaşyklary mundan beýläk-de çuňlaşdyrmaga taýýardygyny aýtdy.
Bilim we medeniýet, ynsanperwer gatnaşyklary ulgamynda özara gatnaşyklary ösdürmek möhüm ugur bolup durýar.
Biziň üçin dürli pudaklarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary goldap we ösdürip, Türkmenistanyň hyzmatdaşy bolup çykyş etmek hormatdyr diýip, myhman aýtdy. Premýer-ministr Türkmenistanyň uly geljegi we ägirt uly mümkinçilikleri bar diýip bellemek bilen, Horwatiýanyň kompaniýalarynyň energetika, ulaglar, gämi gurluşyk ugurlarynda we beýleki ençeme ugurlarda milli maksatnamalary we iri durmuş-ykdysady taslamalary durmuşa geçirmäge gatnaşmaga has işjeň çalyşýandyklaryny beýan etdi. Horwatiýaly hyzmatdaşlar tejribe hem-de tehnologiýalar alyşmakda zerurlyk bolan islendik pudakda Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga taýýardyrlar diýip, myhman nygtady.
Premýer-ministr Türkmenistana gelip görmäge we Türkmenbaşynyň Halkara deňiz portuna täze gäminiň gelmegine bagyşlanylan dabara gatnaşmaga çakylyk üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa hoşallyk bildirip, özara gatnaşyklaryň mundan beýläk-de netijeli boljakdygyna ynam bildirdi.


text:
Täjigistanda BBC radiosynyň Özbek gullugynyň žurnalisti Urunboý Usmonow tussag edildi. Ol gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” ekstremist topary bilen gatnaşykda bolanlykda aýyplanýar.
Täjigistanyň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, Usmonow bu topara 2009-njy ýylda agza bolupdyr.
Çarşenbe güni sud žurnalisti tussag etmäge rugsat berdi. Onuň aklawçysynyň sözlerine görä, Usmonow öz makalalarynda “Hizb ut-Tahriri” wagyz edenlikde aýyplanýar.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň pikiriçe, Usmonowyň tussag edilmegi “prowokasiýa”. Çünki ol “Hizb ut-Tahrire” gatnaşygy bolanlar bilen bagly geçirilýän sudlar hakynda makala ýazypdyr.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton dünýä ýurtlaryna ýüzlenip, interneti çäklendiriji kanunlaryň girizilmeginiň internet azatlygy üçin zyýanly boljakdygyny duýdurdy. Gollandiýada geçirilen halkara konferensiýada eden çykyşynda Klinton ösen tehnologiýalary öndürýän kompaniýalary öz önümleriniň interneti çäklendirmek üçin ulanylmagyna garşy durmaga çagyrdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klintonyň sözlerine görä, hökümetleriň öz raýatlarynyň internetden peýdalanmak mümkinçilikleirni çäklendirmek boýunça edýän synanyşyklary ynsan azatlygyny depeleýär.
Döwlet sekretarynyň kömekçileriniň güwä geçmegine görä, Hillari Klinton öz çykyşynda bu sözleri interneti çäklendirmek boýunça çäreleri girizmek barada Orsýet, Hytaý, Täjigistan we Özbegistan tarapyndan BMG-ä edilen teklipleri göz öňünde tutup aýtdy.
Emma Klinton bu ýurtlary agzaman, olary interneti çäklendirmek arkaly adam hukuklaryny çäklendirýän hereketleri kanunlaşdyrmaga synanyşýan hökümetler diýip atlandyrdy. Klintonyň sözlerine görä, hökümetleriň öz raýatlaryny internet giňişliginden üzňeleşdirmek synanyşyklarynyň aňyrsynda diktatorçylyk endikler ýatyr.
20-den gowrak ýurduň wekilleriniň öňünde eden çykyşynda Klinton ynsan hukuklaryna hem internetde, hem internetden daşary hormat goýulmagynyň kepillendirilmegine çagyrdy. Klintonyň sözlerine görä, raýatlaryň bu hukugy Siriýada, Eýranda we Orsýetde depelenýär. Hillari Klinton bu ugurda şeýle diýdi:
— Siriýada we Eýranda tussag edilen, türmä dykylan, urlup-ýenjilen we hatda öldürilen internet aktiwistleri sanardan köp. Orsýetde bolsa meşhur internet bloggeri Alekseý Nawalnyý saýlawlaryň netijelerine garşy protest çykyşlaryna gatnaşanlygy üçin 15 günlük türme tussaglygyna höküm edildi.
Klinton internetiň azatlygyna bagyşlanan bu çykyşyny Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 6-njy dekabrda Litwanyň paýtagty Wilnýusdaky maslahatyna gatnaşmagynyň yz ýany etdi.
Wilnýusda-da beýleki ençeme yurtlar bilen bilelikde ABŞ kiber giňişliginde azatlygy üpjün etmek boýunça deklarasiýany kabul etmäge çagyrypdy. Bu rezolýusiýanyň kabul edilmegine ÝHHG-niň Orsýet we Belarus ýaly agzalary garşy çykyş etdiler. Bu ýurtlar internete howp hökmünde garaýarlar.
Klinton hususy kompaniýalary internetiň azatlygyny goramaga gatnaşmaga çagyrdy. Onuň sözlerine görä, öňdengörüji kompaniýalar ösen tehnologiýalary pikir azatlygyna basyş edýän ýurtlara satmakdan saklanmaly. Sebäbi olar ösen tehnologiýalaryň şeýle ýurtlarda adamlaryň hak-hukuklaryny depelemek üçin ulanyljakdygyna düşünmeli.
“Facebook”, “Twitter” we beýleki internet tehnologiýalary aktiwistler tarapyndan mundan ozal Siriýanyň, Eýranyň we Liwiýanyň liderlerine garşy protest çärelerini gurnamak üçin ulanylypdy.


text:
Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Siňh şu gün Kabula sapar edýär.Onuň iki günläp dowam etjek saparynyň dowamynda, howpsuzlyk we ösüş meseleleri maslahat ediler.
DPA habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, Siňhiň Owganystan üçin goşmaça 100 million dollar hemaýaty yglan etmegine hem garaşylýar.
Hindistan Owganystana kömek berýän esasy donor döwletleriniň biridir.
Owganystanda 2001-nji ýylda “Talyban” hökümetden çetleşdirilenden soň, Nýu Deli Owganystany dikeltmek üçin 1,3 milliard amerikan dollary töwereginde serişde goýberdi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Pakistanyň häkimiýetlerini ölüm jezalaryny ýerine ýetirmegi togtadyp, ölüm jezasynyň gadaganlygyny dikeltmäge çagyrdy.
BMG-niň sözçüsi Stefan Duýariç 26-njy dekabrda Banyň Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarife telefon edip, Pakistanda ölüm jezasynyň durzulmagyna çagyrandygyny aýtdy.
Şarif 16-njy dekabrda «Talyban» Peşawardaky mekdebe hüjüm edip, 151 adamy öldürenden soň, ölüm jezasyny dikeldipdi.
Şondan soň terror aýyplamasy bilen sud edilen 6 adam jezalandyrylyp öldürildi. Şarif kanunçylyk normalarynyň hormatlanjagyny aýtdy, emma ölüm jezasynyň togtadyljagyny aýtmady.
Pakistanda gelýän hepdelerde terror aýyplamalary esasynda sud edilen 500 çemesi tussagyň jezasynyň ýerine ýetirilip başlanjagy aýdylýar.


text:
Aşgabadyň uly köçeleriniň, esasanam, “protokol” diýlip atlandyrylýan köçeleriň ugrunda ýerleşýän jaýlaryň daş keşbiniň abatlanmagy indi täzelik däl. Bu iş 2009-njy ýyldan bäri gidýär. Käbir jaýlarda abatlamak işleri edil häzirki günem dowam edýär.
Daş keşbini abatlamaklyk, şol ýaşaýyş jaýlarynyň diwarlaryny “türk suwagy” diýlip atlandyrylýan usulda suwamak, şeýle-de agzalýan jaýlaryň penjirelerini alýumin we plastik penjireler bilen çalyşmak ýaly işleri öz içine alýar.
Ençeme ýyllap düýpli remont edilmedik bu jaýlaryň fasadlaryny diňe suwamak bilen çäklenmän, olaryň käbirleriniň maňlaý tarapynyň dürli-dürli dekoratiw bezegler bilen bezelýän halatlary hem bolýar. Işiň gowy tarapy, bularyň ählisini häkimlik maliýeleşdirýär.
Soňky kynçylyklar
Paýtagtyň ak mermer bilen örtülen jaýlaryndan tapawutlylykda her dürli reňkler bilen reňklenen bu ýaşaýyş jaýlaryň diwarlary gözüňi dokundyrýar. Emma problema jaýlaryň suwalyp, bezelip we olaryň penjireleri täzelenensoň başlanýar.
Edil Magtymguly prospektiniň ugrunda ýaşaýan Atamyradyň düşen ýagdaýyndaky ýaly. 58 ýaşyndaky Atamyrat aganyň jaýynyň daş keşbi geçen ýyl timarlanypdyr. Onuň özüniň goýan plastik penjiresini gök reňkli alýumin penjire bilen çalşypdyrlar. Emma Atamyrat aga ýaňadan remont etmeli bolupdyr.
“Olaryň goýan penjireleriniň hili pes ekeni. Özi-de, gowy hem goýmadylar. Şonuň üçin ussa çagyryp, täzeden penjiräni düzüw goýdurdym, birgiden çykdajym boldy” diýip, Atamyrat Azatlyk Radiosy bilen özara söhbetdeşlikde aýtdy.
Kähalatlarda diňe penjire bilen çäklenilmän, abatlandyryş işinden soň, jaýyň eýeleriniň olary gaýtadan düýpli remont etmeli bolýan halatlary hem ýüze çykýar. 42 ýaşlaryndaky Ýazgeldi hem edil şeýle ýagdaýy başdan geçiren ýaşaýjylardan biri.
“Meniň kwartiramyň balkonyna tutuşlaýyn alýumin penjire goýuldy. Öň balkonyň penjirsine çenli kerpiç örülendi. Kerpiji söküp alýumin listlerini goýdular. Şondan soň balkonyň diwary yrgyldap durdy. Şonuň üçin abatlandyryş işleri tamamlanansoň, ýene-de kerpiç ördürmeli boldum” diýip, Ýazgeldi aýdýar.
Gadagançylyklar
Daş keşbi timarlanan ýaşaýyş jaýlarynyň daşky diwarlarynda split-sistemalaryny goýmaga ýa-da çanak antennallaryny asmaga hem köplenç halatda rugsat berilmeýär. Ylaýta-da, paýtagtyň “protokol” diýlip atlandyrylýan köçelerindäki ýaşaýyş jaýlarynda ýagdaý şeýle.
Ýaşaýjylar bu gadagançylykdan özboluşly çykalga tapyp, split-sistemalaryny jaýyň iç ýüzünde goýup, çanak antennalaryny bolsa ýaşaýyş jaýynyň howlusynda ýerleşdirýärler.
Emma bu olaryň öňden hem dar ýerlerini hasam daraldýar. Şeýle howlularda birnäçe çanak antennalary goýlan uzyn sütünleri hem görmek bolýar.
Split-sistemalary jaýyň iç ýüzünde goýulýar
Käbir ýaşaýyş jaýlarynda split-sistemalary jaýyň basgançakly böleginde hem goýlupdyr. Aşgabatly Ýazgeldi hem şeýle jaýlaryň birinde ýaşaýar. Onuň aýtmagyna görä, şol split-sistemalar sebäpli, esasanam, tomsuna basgançaklardan geçilýän ýer gor ýaly yssy bolýar.
Kähalatlarda gurluşyk kompaniýalarynyň jaýlaryň daş-keşbini abatlandyrmak işiniň uzaga çekmegi hem ýaşaýjylary bimaza edýär. Atamyradyň ýaşaýan Magtymguly prospektiniň ugrundaky üç gatly ýaşaýyş jaýynda geçirilen abatlandyryş işi hem 6 aýda tamamlanypdyr.
Käbir ýaşaýjylar bolsa jaýlarynyň diwarlaryna çalnan reňkleriň ýagyn ýagsa, akyp başlaýandygyny aýdýarlar. Reňkiň akmagy bilen diwarlaryň ýüzünde goýlan dekoratiw bezegler hem gopýar. Onosň olary gaýtadan dikeltmeli bolýar.
Durky täzelenýän ýaşaýyş jaýlarynyň käbirleriniň diňe köçä bakýan tarapynyň oňarylyp, arka taraplarynyň bolsa öňki ýagdaýynda galdyrylmagy bu işler göz üçin edilýär diýen pikiri hem döredýär.


text:
Absses
Absses (latin dilinde abscessus - dömme)-iriňli baş. Absses dokumalara mikroblaryň ýa-da himiki maddalaryň düşmeginden döreýär. Absses dörän wagtynda organizmde keseliň ýerli we umumy alamatlary- agyry, çiş döreýär, gyzarýar, syrkawyň gyzgyny ýokarlanýar, kellesi agyrýar, ukysyzlyk, işdäsizlik, ysgynsyzlyk we başgalary peýda bolýar. Absses bedeniň daşyna ýarylanda ýeňil geçýär, içine ýarylanda has howply bolýar. Absses ilki dörän wagtynda gyzgyn kompres, sollýuks, kwars, antibiotikler, sulfanilamidler bilen bejerilýär. Iriň köp ýygnanyp, gaty dömende, operasiýa arkaly bejerilýär.


text:
Günorta Owganystanda bir şäheriň ilatynyň NATO güýçleriniň şol ýerdäki Talybana garşy hüjüm etjegi üçin başga ýere gaçýandygy aýdylýar.
AFP, Frans Press habar gullugy Helmand welaýatyndaky Marja şäherini ýüzlerçe adamyň terk edýändigini habar berýär. Ol ýerde basym amerikan hem owgan esgerleriniň Talyban güýçlerine garşy hüjüme geçmegine garaşylýar.
Synçylar «Bilelikde» diýlip atlandyrylan operasiýanyň Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Owganystana goşmaça iberen 30 müň esgeri üçin ilkinji uly synag boljagyny aýdýarlar.
Talybanyň sözçüsi Frans Pres habar gullugyna pitneçileriň Marja şäherinin töwereginde toplanýandygyny we söweşe taýýardygyny aýdypdyr.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň sudy bosgunlyga gaçyp çykan ýurduň wise-prezidenti Tarek al-Haşemini gaýybana ýagdaýda ölüm jezasyna höküm etdi. Sud Tarek al-Haşeminiň körekeni we sekretary Ahmed Kahtana hem ölüm jezasyny berdi.
Suduň karary bilen olaryň ikisi-de dardan asylmaly edildi. Sud olaryň ikisinem ýörite adam öldürmek bilen meşgullanýan topara eýelik etmekde günäli tapdy.
Yragyň wise-prezidentine garşy gozgalan bu jenaýat işinde ýurduň brigada-generalynyň we bir ýerli aklawçynyň öldürilmegi bilen baglanyşykly aýyplamalardan daşary, ýene 150-ä golaý jenaýat aýyplamasy bar.
Tarek al-Heşeminiň özi bu aýyplamalary syýasy matlaba esaslanýan aýyplamalar diýip atlandyrýar. Käbir çeşmeler onuň häzir Türkiýede gizlenýändigini, käbir beýleki çeşmeler bolsa onuň Dohada gizlenýändigini habar berýärler.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulyň günbatarynda sudyň işgärlerini alyp barýan awtoulaga janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan hüjümde 11 adam wepat boldy we dört adam ýaralandy.
Içeri işler ministrliginiň metbugat-wekili Najib Danişiň aýtmagyna görä, hüjümçi partlaýjy serişdeli keltekçesini awtoulagyň deňinde geçen wagtynda 25-nji maýda irden adamlaryň köp bolan pursadynda partladypdyr.
Partlamada suduň işgärleri we ýerli ýaşaýjylar heläk bolupdyr.
“Talyban” hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Bu partlama ABŞ-nyň sürüjisiz uçarynyň hüjüminde öldürilen Molla Ahtar Mansuryň ýerine guramanyň täze lideriniň saýlanmagy baradaky habaryň yzýanyna gabat geldi.


text:
Sişenbe güni BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda Pakistanyň prezidenti Asif Aly Zardari musulman dini barada ABŞ-da döredilen täze filmi ýiti tankyt etdi we dünýä liderlerini şeýle filmlere jenaýat işi hökmünde garamaklyga çagyrdy.
Prezident Zardari BMG-niň Baş Assambleýasynda eden bu çykyşynda, hususan-da, musulman dini baradaky bu filmi ýazgarmak bilen bir wagtda, özüniň zorlukly çäreleri-de goldamaýandygyny aýtdy.
Liderler biragyzdan ýazgarýarlar
“Biz hiç haçan zorlukly çäreleri goldamaýarys, emma, beýleki tarapdan halkara jemgyýetçiligi bu wakalara ýöne dymmak bilen syn etmeli däldir. Ol söz azatlygyndan hyýanatçylykly peýdalanyp, dünýäniň parahatçylygyny weýran edýän we dünýä howpsuzlygyna wehim abandyrýan beýle işleri jenaýat hökmünde häsiýetlendirmelidir” diýip, prezident Asif Aly Zardari öz çykyşynda nygtady.
Onuň bu çykyşynyň öňýany ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama hem bu soňky wakalar bilen baglanyşykly musulman ýurtlarynda ýüze çykan gazaply protest çykyşlary bilen bagly Waşingtonyň alada bildirýändigini mälim edipdi.
“Men bu wideo filme Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň hiç hili dahylynyň ýokdugyny aýdyň edipdim. Şeýle hem, men bu filmiň ideýasyny biziň umymy adamzat gymmatlyklarymyza hormatlaýan ähli adamlar ret etmelidirler diýip hasaplaýaryn. Bu diňe bir musulmanlary däl, eýsem Amerikany-da kemsitmekdir. Çünki, şu diwarlaryň aňyrsyndaky şäherdäki ýagdaýlar biziň ýurdumyzyň ähli milletleriň we dinleriň wekillerine hormat goýýandygyny aýdyň görkezýär” diýip, Barak Obama öz çykyşynda belledi.
Söz azatlygy we jogapkärçilik
Bu wakalaryň fonunda sişenbe güni musulman ýurtlaryny birleşdirýän iň uly gurama bolan Yslam Hyzmatdaşlygy Guramasy käbir ýurtlarda antisemitizmiň ýa-da Holokost gyrgynçylygyny inkär etmekligiň öňüne böwet bolnuşy ýaly, yslama garşy ýigrenç duýgularynyň beýan edilmeginiň öňüne-de kanun taýdan böwet bolunmagyna çagyryş etdi.
Müsüriň täze saýlanan prezidenti Mohammed Mürsi hem Nýu-Ýork şäherinde bu wakalar bilen baglanyşykly eden çykyşynda söz azatlygynyň ýany bilen bu baradaky jogapkärçilikleriň-de bile gelýändigini aýtdy. Ol, aýratyn-da, bu söz azatlygynyň parahatçylyga we durnuklylyga wehim salýan halatynda, munuň jogapkärçilikler bilen baglanyşyklydygyny nygtady.
Bu wakalaryň fonunda bolsa hepdäniň sişenbe güni Birleşen Ştatlar bilen Arap Ligasy özara dialoglary güýçlendirmek barada ýörite ylalaşyga gol çekdi. Bu barada özara düşünişmeklik Memorandumyna Nýu-Ýorkda ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen Arap Ligasynyň Baş sekretary Nabil al-Araby gol goýdy.


text:
Duşenbe güni Aşgabatdaky Milli haly muzeýinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň halyçylyk sungaty barada ýazan kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasy geçirildi.
“Janly rowaýat” atly bu kitap ýakynda türkmen, rus we iňlis dillerinde bir wagtda çapdan çykypdy.
Kitabyň tanyşdyrylyş dabarasynda Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna gabatlap umumy meýdany 378 kwadrat metrlik halyny dokan halyçylara prezident Berdimuhamedowyň adyndan sylaglaryň-da gowşurylandygy habar berilýär.
Bu gürrüňi edilýän haly 2003-nji ýylda “Ginnesiň rekordlar kitabyna” giren ozalky türkmen halysyndan-da uly hasaplanylýar. Ozalky halynyň ululygy 301 kwadrat metrdi.


text:
Şu hepdede BMG-de Türkmenistanda çagalaryň hukuklary bilen bagly ýagdaýa garalar. Guramanyň Çagalaryň hukuklary boýunça komitetiniň geçirýän maslahatynyň netijesinde Çagalaryň hukuklary boýunça halkara konwensiýanyň çäginde Türkmenistanyň öz üstüne alan halkara borçlaryny berjaý edişine baha berilmegine garaşylýar.
Maslahatyň öňüsyrasynda adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary beýannama ýaýradyp, Türkmenistanda çagalaryň hukuklarynyň depelenmegi bilen bagly problemalara ünsi çekdiler.
BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komitetinde Türkmenistanda çagalaryň hukuklary boýunça geçiriljek nobatdaky diňlenişigiň öňüsyrasynda Adam hukuklary boýunça “Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň we “Adam hukuklary boýunça halkara partnýorlygy guramasynyň” bilelikde ýaýradan maglumatynda habar berlişine görä, Türkmenistan boýunça 2006-njy ýylda geçirilen ilkinji diňlenişikden bäri türkmen häkimiýetleriniň çagalaryň hukuklaryny goramak ugrunda çynlakaý öňegidişlik gazanyp bilmändigi aýdylar.
Maglumatda ýurtda saklanyp galýan esasy bäş problema üns berilýär.
Maglumat we bilim almak hukugy
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar Türkmenistanda çagalaryň maglumat gözlemek, almak we ýaýratmak hukugynyň çäklendirilmegine ünsi çekýärler.
Türkmenistanda 2013-nji ýylda güýje giren Media boýunça kanun resmi taýdan senzurany gadagan edýär, emma iş ýüzünde ähli milli habar serişdelerine döwlet tarapyndan gözegçilik edilýär we tankydy sesler sem edilýär. 2014-nji ýylyň aýagynda Internet barada kabul edilen kanun Internetiň elýeterligine kepil geçýän bolsa-da, häkimiýetler ýaşlaryň arasynda meşhur internet resurslary, sosial ulgamlary petikleýär diýip, maglumatda aýdylýar.
Türkmenistanda bilimiň hilini ýokarlandyrmak we onuň ideologiýa baglanyşygynyň soňuna çykmak boýunça yzygiderli reformanyň ýokdugy maglumatda aýdylýar we, hususan-da, mekdeplerde öňki prezidentiň ”Ruhnama” kitabynyň okadylmagy ýatyrylan hem bolsa, täze prezidente degişli kitaplaryň hökmany sapak hökmünde okadylýandygy bellenilýär. Şeýle-de çagalaryň syýasy režimi mahabatlandyrmak boýunça geçirilýän köpçülikleýin çärelere mejbury çekilýändigi aýdylýar.
Sosial şertler
Adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň beýannamasynda Türkmenistanda tebigy resurslaryň paýlanyşynyň deňagramly däldigi we ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmaýandygy bellenilýär. Köp maşgalalar, aýratynam oba ýerlerinde garyplyk derejesinde ýaşaýarlar we dürli sosial-ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, daşky gurşawyň, agyz suwunyň hapalanmagy, keselçiligiň ýaýramagy, şeýle-de maglumatda döwlet gurluşyk proýekteri sebäpli jaýlary ýumrulan raýatlara köplenç degerli kompensiýanyň berilneýändigi agzalýar.
Çagalaryň saglygyny goramak meselesinde häkimiýetleriň “islenilmeýän” maglumatlary, hususan-da, ýokanç keseller boýunça statistikany ýaşyrýandygy aýdylýar. Häkimiýetleriň ýaşlaryň arasynda sagdyn durmuşy propagandirlemek üçin “ahlak normalary” ýaly şübheli usullary ulanýandygy, emma has giň maglumat bermek we bilimi artdyrmak boýunça zerur informasion çäreleri äsgermeýändigi “Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň we “Adam hukuklary boýunça halkara hyzmatdaşlygy guramasynyň” bilelikde ýaýradan beýannamasynda habar berilýär.
Milli azlyklar meselesi
Guramalar Türkmenistnda milli azlyklaryň çagalarynyň hukuklarynyň depelenýandigine hem ünsi çekýärler.
Milli azlyklaryň dillerinde mekdepleriň ýapylmagy we çagalaryň öz dilinde bilim almak mümkinçiginden mahrum edilmegi, üstesine, käbir maşgalalaryň, Türkmenistanda uzak wagtlap ýaşamagyna garamazdan, öz statusyny kanunlaşdyrmakda kynçylyklara uçramagy, çagalaryň mekdeplere alynmagyna we ýurtdan çykmagyna päsgelçilik döredýär diýip, maglumatda bellenilýär.
BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komitetinde Türkmenistanyň hasabaty ilkinji gezek 2006-njy ýylyň 24-nji maýynda diňlenipdi. Türkmenistan Çagalaryň hukuklary boýunça halkara Konwensiýany 1994-nji ýylyň 23-nji sentýabrynda tassyklady.


text:
Ukraina, Gürjüstan we Moldowa Ýewropa Bileleşigi bilen Brýusselde möhüm ykdysady we syýasy ylalaşyklara gol çekdiler.
Ukraina Ýewropa Bileleşigi bilen ykdysady gatnaşyklary ýakynlaşdyrmak barada ylalaşyk baglaşdy, Moldowa we Gürjüstan bolsa ykdysady hem syýasy gatnaşyklary ýakynlaşdyrmak barada ylalaşyklara gol çekdiler.
Bu waka üç ýurduň Orsýetden daşlaşyp, Günbatar bilen ýakynlaşmagynda öňe uly ädim boldy.
Ýewropa Geňeşiniň prezindeti Herman Wan Rompui “Geljekki nesiller bu güni ýatda saklarlar” diýdi we Ýewropa Bileleşiginiň indi bu üç ýurda ozalkysyndan has berk arka durýandygyny aýtdy.
“Hiç kime garşy däl”
Rompui we Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Jose Mauel Barroso ylalaşyklaryň Orsýete zyýan ýetirmek maksadyny göz öňünde tutmaýandygyny bellediler.
Barroso ÝB-niň üç ýurt bilen eksklýusiw, ýagny aýratyn hyzmatdaşlygy gözlemeýändigini aýtdy we ylalaşyklaryň hiç kime garşy däldigini nygtady.
Barroso öňde duran maksatlar barada şeýle diýdi: “Öňde duran maksatlar ähmiýetli. Assosiasiýa barada ylalaşyklaryň esasy maksady – ýaran ýurtlarymyzyň öz reformalaryny amala aşyrmagyna, öz öňünde goýan maksatlaryna ýetmegine ýardam bermekden ybarat”.
Gürjüstanyň premýer-ministri Irakli Garibaşwili Ýewropa maşgalasyna agza bolmagyň Tbilisiniň “sarsmaz islegi” bolandygyny aýtdy.
Garibaşwili 27-nji iýunda bolan gol çekişligi “uly syýahatyň başlangyjy” diýip atlandyrdy.
Moldowanyň premýer-ministri Lurie Leança ylalaşygyň öz ýurdy üçin “gelejegi” hödürleýändigini aýtdy. Ol Moldowanyň saýlap alan “gutarnykly” ýolunyň Ýewropa bilen intergrasiýa tarap barýandygyny tekrarlady.
Ukraina üçin “möhüm gün”
Ukrainanyň prezidenti Petr Poroşenko ylalaşyga gol çekmegiň öz ýurdy üçin Sowet Soýuzyndan garaşsyz bolunaly bäri, belki-de “iň möhüm gün” bolandygyny belledi.
Poroşenko Ukrainanyň soňky aýlarda öz Ýewropa arzuwyny hakykata öwürmek üçin mümkin bolan iň ýokary bahany töländigini aýtdy.
Şeýle-de ol Ukrainanyň, haçan-da muňa “doly taýýar bolanda”, Ýewropa Bileleşigine goşulmak maksadyny yglan etdi.
Ukrainanyň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň ylalaşyga gol çekmekden çürt-kesik boýun gaçyrmagy ýurtda geçen ýylyň noýabr aýynda Ýewromaýdan protestlerini tutaşdyrdy we fewral aýynda onuň wezipesinden çekilmegine getirdi.
Petr Poroşenko ylalaşyga gol çekmek üçin eline galam alyp, bu galamy noýabr aýynda Wilnýusda ÝB-niň sammitinde Ýanukowiçiň öz eline almagyna garaşylandygyny aýtdy.
“Taryhy wakalardan gutulyp bolmaýar” diýip, Poroşenko munuň bilen baglanyşykly öz pikirini beýan etdi.
Mart aýynda ÝB bilen Kiýew Orsýeň Krymy anneksiýa edenden soň özara assosiasiýa ylalaşygyna gol çekdiler.
Ykdysady bähbitler we böwetler
Brýussel Kişinew we Tbilisi bilen syýasy hem söwda boýunça ylalaşyklara şu ýylyň aýagynda gol çekmegi planlaşdyrypdy, emma, uzaga çekdirilse, onda Moskwanyň bu işe päsgel bermeginden heder edip, gol çekişligi tizleşdirdi.
Ozalky sowet giňişliginde öz Ýewraziýa ykdysady bileleşigini döredýän Orsýetiň bu ylalaşyga gol çeken ýurtlaryň öňünde söwda ugrundan böwetleri döretmek arkaly negatiw jogap berjekdigi çaklanylýar.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow 27-nji iýunda eden çykyşynda, eger üç öňki sowet respublikasynyň ÝB bilen gol çeken ylalaşygy Orsýetiň ykdysadyýetine ýaramaz täsir ýetirse, Moskwanyň çäre görjegini ýene gaýtalady.


text:
Ukrainanyň Merkezi saýlaw komissiýasy Ukrain prezidentiniň saýlawlary üçin 110 halkara synçysyny hasaba aldy.
Merkezi saýlaw komissiýanyň kararyna laýyklykda şol synçylar Gyrgyzystanyň wekili, “Adalatly saýlawlar ugrunda” atly halkara guramanyň synçylary, şeýle-de ÝHHG-den 76 wekil.
Ukrainada prezident saýlawlary 2010-njy ýylyň 17-nji ýanwaryna bellendi.
Döwlet baştutanynyň kürsüsine 18 kandidat dalaş eder. Olaryň arasynda häzirki prezident Wiktor Ýuşenko, premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko, oppozisiýa lideri Wiktor Ýanukowiç bar.


text:
Düýn Horwatiýada geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijeleri oppozision Sosial Demokratik partiýadan kandidat Iwo Ýosipowiçiň uly tapawut bilen ýeňiş gazanandygyny görkezýär.
Horwatiýanyň Merkezi Saýlaw komissiýasy kanunçylyk ugrundan professor Iwo Ýosipowiçiň sesleriň 60.3 prosentine eýe bolandygyny yglan etdi. Onuň esasy bäsdeşi, Zagreb şäheriniň meri Milan Bandiç bolsa sesleriň 39.7 prosentine eýe bolupdyr.
Bu prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanan Iwo Ýosipowiç özüniň esasy wezipesiniň ýurtdaky korrupsiýa garşy tutanýerli göreş alyp barmak hem-de Horwatiýanyň 2012-nji ýylda Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy üçin alnyp barylýan gepleşikleri üstünlikli tamamlamak ýaly wezipeler boljakdygyny aýtdy.
Iwo Ýosipowiç Horwatiýanyň iki gezek saýlanan prezidenti Stipe Mesiçiň ornuna geçer.


text:
Siriýanyň paýtagty Damaskda hökümet güýçleri bilen pitneçileriň arasynda duşenbe güni güýçli söweşiň bolandygy habar berilýär. Bu çaknyşygyň bir ýarym ýyl mundan ozal prezident Başar al-Assadyň režimine garşy gozgalaň başlany bäri iň agyr söweşdigi aýdylýar.
Siriýanyň paýtagtynyň birnäçe kwartalynda hökümet güýçleri bilen oppozisiýadaky Azat Siriýanyň goşunynyň arasynda minometlaryň ulanylmagynda atyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Damaskyň aktiwistleriniň aýtmaklaryna görä, Siriýanyň goşuny aeroporta gidýan ýoly bekläpdir we şäheriň günortasynda pitneçileri gabamaga synanyşypdyr.
Siriýa meselsi boýunça BMG-niň wekili Kofi Annan Moskwa iki günlük sapar edýär. Ol Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen Siriýadaky dawanyň soňuna çykmak ýollaryny maslahat eder.
Geçen ýekşenbe güni Gyzyl Haç guramasynyň Halkara komiteti Siriýadaky konflikti graždan urşy diýip atlandyrdy.


text:
Orsýetiň howpsuzlyk boýunça baş resmisi ýakynda Müsürde orsýet uçarynyň heläkçilige uçramagynyň “terrorçy hereketiň” netijesi bolandygyny aýtdy.
31-nji oktýabrda Metrojet kompaniýasynyň “A321” kysymly uçary Müsüriň Şarm el-Şeýh kurortyndan Sankt Peterburg şäherine barýarka Sinaý ýarymadasynda ýere gaçdy, 224 adam wepat boldy. Pidalaryň köpüsi orsýet raýatlarydy.
“Yslam döwleti” toparynyň ýaranlary hüjüm edendiklerini aýtdylar.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň ýolbaşçysy Aleksandr Bortnikowyň 16-njy noýabrda prezident Wladimir Putin bilen duşuşygynda aýtmagyna görä, uçar elde edilen partlaýjy guralyň hereketlenmeginiň netijesinde howada böleklere bölünip, ýere gaçypdyr.
Wladimir Putin “biz olary ähli ýerde, nirede gizlenseler-de, planetanyň islendik nokadynda gözläp taparys we jezalandyrarys”, diýdi.
Şeýle-de Putin Siriýada howa hüjümlerini güýçlendirmegi wada berip, “jenaýatçylar ar alynjakdygyna düşünmeli” diýdi.


text:
Gürjüstanyň Döwlet howpsuzlyk gullugy “hökümeti agdarmak dildüwşügi” diýilýän derňewleriň çäginde ozalky prezident Mihaýil Saakaşwiliniň syzyp çykandygy aýdylýan audio ýazgylaryny seljerýändigini mälim etdi.
Derňewiň berýän maglumatyna görä, Saakaşwiliniň “Rustawi 2” telewizion kanalynyň ýolbaşçysy Nika Gwaramiýa we oppozisiýadaky Birleşen Milli Hereket partiýasynyň liderleriniň biri Giga Bokeria bilen geçirendigi aýdylýan telefon gepleşigi seljerilýär.
29-njy oktýabrda syzyp çykandygy aýdylýan audio ýazgylarda Mihaýil Saakaşwiliniň “Rustawi 2” tele-kanalyny barrikadalary dikip goramalydygy we “rewolýusiýa ssenariýasy boýunça hereket etmelidigi” diýilýän sözleri getirilýär.
Saakaşwili häzirki pursat Ukrainanyň Odessa regionynyň häkimidir. Gürjüstanda “Gürji Arzuwy” koalisiýasy häkimiýete geçeli bäri, Saakaşwiliniň ozalky ýaranlary, şol sanda ozalky premýer-ministri hem – wezipe ygtyýarlyklaryndan hyýanatçylykly peýdalanmak ýaly aýyplamalar bilen – tussag edilipdiler.


text:
Anna güni düýbi Brýusselde ýerleşýän “Ynsan hukuklary boýunça halkara partnýorlygy” atly gurama türkmenistanly graždan aktiwisti Natalýa Şabunsa görkezilýän basyşlara alada bildirip, beýanat ýaýratdy.
Bu guramanyň ýaýradan beýanatyna görä, Natalýa Şabuns özüniň şu geçen hepde Azatlyk Radiosyna interwýu bermeginiň ertesi güni öz kwartirasynyň gapysynyň agzyna goýnuň gana bulaşan kellesiniň goýlandygyny we ak poroşok bilen haçyň suratynyň çekilendigini habar beripdir.
Maglumata görä, Natalýa Şabuns bu bolan wakany özüniň Azatlyk Radiosyna beren interwýusy üçin özüni gorkuzmak maksady bilen gurnalan çäre diýip hasaplaýandygyny aýdypdyr.
Indi iki gün bäri Azatlyk Radiosynyň Natalýa Şabuns bilen telefon arkaly habarlaşmak üçin eden synanyşyklary başa barman gelýär.
30-njy ýanwarda Natalýa Şabuns Türkmenistanda prezidentlik saýlawlaryna görülýän taýýarlyklar bilen baglanyşykly telefon arkaly Azatlyk Radiosyna interwýu beripdi.


text:
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Baş komissary Newi Pilleý eglenmezden Siriýanyň Houla şäherindäki we ýurtda ýüze çykan beýleki zorluklar bilen bagly garaşsyz hem bitarap derňewiň geçirilmegine çagyrdy.
Newi Pilleý bu barada BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň 1-nji iýunda Ženewada geçirilen adatdan daşary maslahatynda eden çykyşynda aýtdy. Ol eger şeýle derňewi geçirmek başartmasa, onda bu ýagdaýyň konfliktiň ýitileşmegine getirip, Siriýanyň gelejegini uly howp astyna salyp biljekdigini belledi.
BMG-niň adam hukuklary boýunça ýokary derejeli wekili Houladaky gyrgynçylygyň "adamzada garşy amala aşyrylan jenaýat bilen deň derejededigini" belläp, bu wakanyň "Siriýada hiç bir jogapkärçilik çekmezden, asuda ýaşaýjylara garşy yzygiderli hem giň gerimli hüjümleriň amala aşyrylýandygyna" şaýatlyk edip biljekdigini nygtady.
BMG-niň Adam hukuklary boýunça Baş komissary Newi Pilleý
Houla şäherindäki zorlukly waka dünýä jemgyýetçiliginde ýiti ýazgarylyp, käbir ýurtlarda Siriýa wekilçilik edýän diplomatlaryň ýurtdan çykarylmagyna sebäp boldy.
Newi Pillaý BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşinde eden çykyşyny jemläp, özleriniň 25-nji maýda Siriýanyň hökümet goşunlarynyň 14 sagadyň dowamynda Siriýanyň Houla şäheriniň ýaşaýyş kwartallaryny oka tutdy diýip güman edýänliklerini aýtdy. Şeýle hem ol özlerine gowşan maglumatlara esaslanyp, Siriýanyň hökümetini goldaýan “Şabiha” atly ýaragly toparyň Houla şäherinde onlarça adamyň öldürilmegine jogapkär bolmaklarynyň mümkindigini belledi.
“Şabihadan” görülýär
BMG-niň gözegçileri geçen hepdede Houla şäherinde gysga wagtda 108 adamynyň öldürilmegini “Şabiha” toparyndaky alawylardan görýärler.
ABŞ-nyň BMG-däki wekili Suzan Raýs
Prezident Başar al-Assadyň esasan alawylardan düzülen režimi bolsa Houla şäherinde sünni musulmanlaryň öldürilmegini dini mezhepleriň arasynda dawa döretmek maksady bilen sünnüleriň özleriniň gurnandygyny aýdýar. Ýöne, ABŞ-nyň BMG-däki wekili Suzan Raýs 31-nji maýda çykyş edip, Siriýa režiminiň bu aýyplamalaryny ret etdi.
“Siriýa hökümetiniň aýyplamalary baradaky sowalyňyza jogap bersem, men muny ýene bir görnetin ýalan hasaplaýaryn” diýip, Suzan Raýs Assadyň režiminiň öňe sürýän zadyny tassyklaýan ýekeje-de subutnamanyň ýokdugyny nygtady. Şeýle hem ol BMG-niň synçylarynyň Siriýada bolup geçýän wakalar barada berýän maglumatlarynyň hem Siriýanyň režiminiň aýdýanlaryny tassyklamaýandygyny belledi.
Raýs Houla şäherindäki gyrgynçylygyň pidalarynyň käbirelriniň agyr artilleriýanyň oklaryndan heläk bolandyklaryna, beýlekileriniň bolsa “Şabiha” topary tarapyndan öýme-öý aýlanyp öldürilendiklerine hiç hili şübhäniň ýokdugyny nygtady.
Orsýeti tankytlady
Şeýle hem Raýs Siriýa ýarag bermegini dowam etdirýän Orsýeti tankytlady. Ol Siriýa garşy ýarag embargosynyň girizilmändigi sebäpli, bu ýagdaýyň tehniki taýdan halkara kanunçylygyny bozmaýandygyny belläp, öz halkyna garşy rehimsizlik bilen ýarag ulanýan režime harby enjamlary hem ýaraglary satmaklygyň ýazgarylmaga mynasypdyrgyny belledi.
Orsýetiň prezidentiniň edarasy bolsa özüniň Siriýa görkezýän goldawyny Günbataryň basyşy sebäpli gowşatmajagyny aýdýar.
Siriýa öňden bäri Orsýetiň ýarany hasaplanýar. Bu ýurtda Orsýetiň öňki sowet giňişliginden daşardaky ýeke-täk harby bazasy bar. Ol Tartus portunda ýerleşýär. Şeýle hem Siriýanyň Orsýetde öndürilýän ýaraglaryň esasy müşderileriniň biridigi aýdylýar.
Anna güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň Germaniýa hem Fransiýa edýän saparlarynyň dowamynda Siriýa bilen bagly meseläniň gozgalmagyna garaşylýar.
Geçen ýylyň mart aýynda Siriýada Başar al-Assadyň režimine garşy protestler başlaly bäri, bu ýurtda ýüze çykan zorluklarda 10 müňden gowrak adamyň heläk bolandygy habar berilýär. Olaryň köpüsi asuda ýajaýjylar, arasynda howpsuzlyk gullugynyň işgärleri hem bar.


text:
Eýranda geçen gije-gündiziň dowamynda oppozisiýanyň tarapdarlaryndan 90 gowrak adam saklandy - diýip, ýurduň polisiýa başlygy Huseýin Sajadana salgylanmak bilen Eýranyň ISNA agentligi habar berdi.
Şol bir wagtda-da häkimiýetler Eýranda haýsydyr bir çynlakaý wakanyň ýa-da protest aksiýasynyň bolmandygyny aýdýarlar.
12-nji iýunda soňky prezident saýlawlaryna hem onda Ahmedinejadyň ýeňiji yglan edilenine bir ýyl doldy.
Oppozisiýa häkimiýetleri saýlawlaryň netijelerini galplaşdyrmakda aýyplady.
Geçen ýyl saýlawlardan soňky köpçülikleýin bidüzgünçiliklerde 30 gowrak adam heläk boldy, müňlerçe oppozisiýa agzalary tussag edildi.
ABŞ-laryň Döwlet sekretary Hillary Klinton syýasy tussaglary, şeýle-de Eýranyň türmelerinde bir ýyl bäri suda garaşyp ýatan üç amerikan graždanyny azatlyga çykarmaga Eýran häkimiýetlerini çagyrdy.
Üç amerikaly bikanun serhedi kesmekde aýyplanýar.


text:
«2015-nji ýylda Türkmenistana diňe 913 adam syýahatçy wizasyny alyp bildi, ýogsa ýapyklygy üçin bu ýurda bolan gyzyklanma peselmän, barha ýokarlanýar» diýip, ÝHHG-nyň Bişkekdäki barlaglar we tälimler akademiýasynyň utgaşdyryjysy, syýasaty öwrenji Swetlana Dzardanowanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň reformalaryna synynda aýdylýar.
Awtor Türkmenistanyň ýönekeý adamlar, barlagçylar üçin, şonuň bilen birlikde karar kabul etmek prosesine dahylly adamlar üçinem ýapykdygyny aýdyp, ýurtda häkimiýet çalşaly bäri geçen on ýyla golaý wagt içinde, täze prezidentiň reformalaryna baha bermegiň maksadalaýyk boljagyny belleýär.
Onuň pikirine görä, halkara jemgyýetçiliginiň täze prezidentden eden uly tamalary, şol sanda demokratizasiýa, ýurtda adam hukuklarynyň, ykdysadyýetiň, hyzmatdaşlygyň we aýdyňlygyň ýagdaýyny gowulaşdyrmak barada eden tamalary çykmady.
Ýöne Dzardanowa Gurbanguly Berdimuhamedowyň dolandyryşynyň başynda çykarylan kararlaryň we edilen hereketleriň bir toparynyň hakykatdanam geçmişde goýberilen ýalňyşlary we eksperimentleri aradan aýyrmaga gönükdirilendigini belleýär.
Analiziň «Serişdeler we häkimiýet» diýen bölüminde prezidentiň ähli serişdäni öz eline jemländigi aýdylýar.
«Türkmenbaşydan tapawutlylykda, Gurbanguly Berdimuhamedow ýetim däl we iň kän agzaly teke tiresinden gelip çykan» diýip, synda Saparmyrat Nyýazowyň kadrlary çalyşmak sistemasyna daýanandygy, emma Gurbanguly Berdimuhamedowyň klan sistemasyny gurandygy bellenilýär.
Şeýle-de synda Berdimuhamedowyň öz pozisiýasyny berkitmek üçin bada-bat maşgala agzalaryny we öz klanynyň wekillerini esasy wezipelere çekendigi, esasy aktiwleri öz eline jemländigi aýdylýar.
Awtor bu sözüne delil hökmünde Türkmenistanyň Mejlisiniň 2008-nji ýylyň 20-nji awgustynda «Uglewodorod serişdeleri hakynda» kabul eden kanunynyň hakykatda tutuş pudagy G.Berdimuhamedowyň kontroly astyna berendigini aýdýar.
Mundanam başga, 2008-nji ýylda täze konstitusiýa gol çekilmegi bilen, Berdimuhamedowyň 2500 agzaly Halk maslahatynyň ygtyýarlygyny prezidentiň we parlamentiň arasynda paýlandygy bellenilýär.
Synda Berdimuhamedowyň daşky görnüş üçin köppartiýalylyk sistemasyny döredendigi, emma synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, hemme zadyň prezidentiň garyndaşlarynyň täsir sferasyna bölünendigi aýdylýar. Muňa delil edip, awtor prezidentiň giýewisiniň, ýegenleriniň, oglunyň, hatda agtygy Kerimgulynyň «jemgyýetdäki orunlaryna» ünsi çekýär.
Syýasaty öwreniji Setlana Drazdanowanyň synynda «Ykdysadyýet we bilim», «Bitaraplyk: daşary syýasat we howpsuzlyk», «Şahsyýet kulty we awtoritar režimiň berkidilmegi» barada hem mysallar esasynda gürrüň edilýär.
Onuň gelýän netijelerine görä, Berdimuhamedow ýurtda kök uran awtoritar režimi üýtgetjek bolman, diňe Türkmenbaşynyň şahsyýet kultuny özüniňki bilen çalşyrmak bilen çäklenipdir.
Synyň jemlemesinde ýurtda edilýän zatlaryň köpüsiniň daşardaky synçylara we ýurt ilatyna prezidentiň at-abraýyny, döwletiň baýlygyny we ösüşini güjeňlemäge gönükdirilendigi aýdylýar.
«Gynansak-da, otelleriň ägrit uly sanyna, Hazaryň boýundaky syýahatçylyk zolagynyň düýpli ösdürilmegine garamazdan, Türkmenistan syýahatçylar üçin ýapyk ýurt bolup galýar» diýip, awtor netijä gelýär. Ýöne awtor Türkmenistanyň bitaraplyk durumy, sebitde parahatçylygyň tarapdary hökmünde belli bir diplomatiki üstünlikleri gazanandygyny hem belleýär.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistan BMG, ÝHHG we beýleki halkara guramalar tarapyndan demokratizasiýa, azatlyklar we adam hukuklary ýagdaýlarynyň ýaramazlaşmagy bilen bagly tankyda beýle bir ynjalykdan gaçýar diýmek kyn diýip, ÝHHG-nyň Bişkekdäki barlaglar we tälimler akademiýasynyň utgaşdyryjysy, syýasaty öwrenži Swetlana Dzardanowanyň prezident Berdimuhamedowyň reformalaryna synynda aýdylýar.


text:
Halkara koalisiýasynyň Kabuldan günorta tarapda ýerleşýän regionda 20-nji iýulda amala aşyran howa zarbasynyň netijesinde azyndan sekiz owgan esgeriniň wepat bolandygyny “Associated Press” täzelikler agentligi habar berdi.
Regionyň harby ýolbaşçysy Abdul Razak hüjümde sekiz esgeriň wepat bolandygyny aýtdy.
Etrap häkimi Mohammad Rahim Amin Logar welaýatynyň Baraki Barak etrabynyň barlag-geçiş nokadyna ABŞ-nyň iki sany dikuçarynyň ir sagat altyda amala aşyran hüjüminiň netijesinde on esgeriň wepat bolandygyny “Frans Press” (AFP) agentligine aýtdy.
Amin NATO-nyň howadan uran zarbasynyň ýalňyşlyk bilen edilendigini we regionda aktiw hereket edýän “Talybana” garşy çäreleriň sazlaşykly däl bolmagynyň mümkindigini aýtdy.
ABŞ-nyň ady agzalmadyk harby resmisi “Logar welaýatynda ABŞ-nyň goşunynyň gatnaşmagynda bolan hadysadan özüniň habarlydygyny aýtdy”.


text:
Orsýetiň sürüjisiz ýük kosmiki gämisi Halkara kosmos stansiýasyna ýetip bilmän, Ýer şarynyň atmosferasyna dolandy we 8-nji maýda irden Ýuwaş Okeanyň üstünde ýandy, diýip Orsýetiň “Roskosmos” agentligi habar berdi.
Munuň öňüsyrasynda “Roskosmos” agentligi kosmiki gäminiň diňe kiçi bölekleriniň ýeriň üstüne düşmeginiň ähtimaldygyny habar berdi.
“Progress” ýük kosmiki gämileriň Ýeriň atmosferasyna gaýdyp gelende böleklere bölünmegi olaryň gurluşy taýdan göz öňünde tutulýar.
Agentligiň aýtmagyna görä, soňky wakanyň sebäpleri derňelýär we “Progress M-27M” kysymly ýük daşaýan kosmiki gämileriň planlaşdyrylýan indiki uçuşlarynyň tertibine täzeden garalmagy ähtimal.


text:
Polşanyň döwlet komissiýasy geçen ýyl Smolenskde 96 adamyň, şol sanda prezident Leh Kaçinskiniň ölümine getiren uçar heläkçiliginiň ýüze çykmagynda Orsýet tarapynyň hem günäsiniň bardygyny 29-njy iýulda ýaýradan hasabatynda mälim etdi.
Bu hasabat ýaýradylansoň, Polşanyň goranmak ministri Bogdan Klih wezipesinden çekildi.
Bu dokumentde esasan pilotyň ýalňyş hereketleriniň uçar heläkçiligine getirenligi bellenilýär.
Ýöne Smolensk aeroportunyň ýaramaz şertleriniň, şeýle hem rus operatorlary bilen düşünişmek meselesinde dörän kynçylyklaryň hem bu heläkçilige getiren sebäplere degişlidigi aýdylýar.
Geçen ýylyň 10-njy aprelinde bolan uçar heläkçiliginde Polşanyň prezidenti Leh Kaçinskiý, onuň aýaly, şeýle hem Polşanyň ýokary derejeli resmilerinden we harby generallaryndan ybarat bolan jemi 96 adam heläk bolupdy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda rus tarapynyň geçiren derňewi netijesinde çap edilen maglumatda bu heläkçilige uçarda bolan polýak resmileriniň ýalňyş hereketleriniň sebäp bolandygy aýdylypdy. Bu bolsa polşalylaryň arasynda nägileligiň döremegine getiripdi.


text:
Türkmenistanyň Mejlisinde ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň delegasiýasy bilen duşuşyk geçirildi.
Resmi maglumata görä, 14-nji dekabrda bolan duşuşykda Mejlisiň ýolbaşçylary ýurda çagyrylan halkara gözegçileriniň doly derejede işlemegi we olaryň parlamentiň bäşinji çagyryşynyň täze deputatlaryny saýlamak boýunça geçirilýän ses berişlige päsgelsiz hem bitarap baha bermegi üçin ähli mümkinçiligiň dörediljegini aýdypdyr.
Türkmenistanda geçýän saýlawlara resmi çakylyk bilen ilkinji gezek syn edýän Parlament Assambleýasynyň delegasiýasynyň wekilleri Saýlawlary we Referendumlary geçirmek boýunça merkezi komissiýanyň hem milli syýasy partiýalaryň wekilleri bilen duşuşypdyr.
Parlament Assambleýasynyň resmi beýannamasynda delegasiýanyň saýlaw güni saýlaw nokatlaryna baryp, saýlaw prosesine baha berjekdigi avdylvar. Delegasiýanyň ýolbaşçysy Jeýms Walş ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň saýlawlara gözegçilik etmegi barada Türkmenistandan "ilkinji gezek açyk çakylyk" alandygyny belledi, diýip resmi beýannamada aýdyldy.


text:
1992-nji ýylyň 18-nji maýynda kabul edilen Baş kanunymyza Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň döwleti dolandyran ýyllarynda alty gezek düzediş girizildi. 1999-njy ýylyň dekabrynda geçen Halk Maslahatynyň karary bilen Nyýazow çäklendirilmedik möhlete prezident bolmaga ygtyýar aldy.
Nyýazowyň islegi bilen döredilen, “iň ýokary häkimiýet” diýlip yglan edilen Halk Maslahaty merhum diktatoryň diktaturasyny berkitmäge kanuny serişdä öwrüldi, emma muňa garamazdan, Türkmenistanyň şol döwürdäki Konstitusiýasy boýunça hem Halk Maslahatynyň prezidente çäklendirilmedik möhlete ýurdy dolandyrmaga kanuny hukuk bermäge ygtyýary ýokdy. Has dogrusy, Nyýazow öz göwün islegi bilen islendik wagt Halk Maslahatynyň üsti bilen üýtgedip duran “konstitusiýasyny” hem aýagasty etdi.
Aslynda Halk Maslahaty diýilýän iň ýokary häkimiýetiň diňe formal taýdan saýlanylýan, hakykatda bolsa ol diktator tarapyndan ylalaşylyp bellenilen ýerine ýetiriji häkimiýetiň wekilleridi ýa-da Nyýazowyň diktaturasyny ýerlerde mahabatlandyrmaga göwünjeň adamlardy.
2002-nji ýylda Nyýazowyň janyna “kast edişlik” diýip at alan noýabr wakasyndan soň, Halk Maslahatynyň agzalarynyň sanyny Nyýazow 2,500-denem köpeltdi. Şeýtmek bilen ol “iň ýokary häkimiýetiň” agzalarynyň halkyň ähli gatlagyna wekilçilik edýändigini subut etmek isläne meňzeýär. Şol wakadan soň Halk Maslahaty Türkmenistanyň sud häkimiýetiniň ygtyýarlygyny hem öz eline alyp, “Nyýazowyň janyna “kast edişlige” gatnaşdy” diýlenleri Halk Maslahatynyň karary bilen ömürlik tussag etdi. 2002-nji ýylyň dekabrynda geçen Halk Maslahatynyň karary bilen Nyýazowyň syýasatyna tankydy garanlara “Watan dönügi” diýlen tagmany basmaga kanuny şert döredi.
Häkimiýetiň çalyşmagy bilen prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň teklibine laýyklykda, Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasyny halkara düzgünleri esasynda kabul etmek boýunça ýörite komissiýa döredildi. Resmi derejede aýdylyşyna görä, halkyň isleg-arzuwy netijesinde 2008-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda ýurdumyzyň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasy kabul edildi. Konstitusiýanyň täze redaksiýasynda Halk Maslahatynyň iň ýokary häkimiýet hökmünde ýatyrylmagyny gutlamak gerek, şeýle-de Türkmenistanyň Mejlisiniň—Parlamentiniň deputatlarynyň sanynyň elliden bir ýüz ýigrimi bäşe ýetirilmegem guwandyryjy, üstünlikli özgerişdir.
Konstitusion sud gerek
Ýöne Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasynda hem Konstitusion suduň bolmazlygy gynandyryjy bir ýagdaýdyr. Çünki raýatlarymyzyň her ädimde diýen ýaly aýagasty edilýän konstitusion hukugyny goraýan sud häkimiýetiniň bolmazlygy Baş kanunymyzyň kagyz ýüzünde hereket etmegine sebäp bolýar. Şonuň üçin raýatlarymyzyň hukugyny goramak isleýän bolsak, tizden tiz Baş kanunymyzyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýän, onuň maddalaryny aýagasty edýän islendik adama kanuny höküm çykarýan Konstitusion suduň dikeldilmegi derwaýysdyr.
Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasyna, esasan, oňyn özgerişlikleriň girizilendigine garamazdan, käbir gümürtik maddalaryň, düzgünleriň girizilendiginem aýtmak gerek. Mysal üçin, 2002-nji ýylyň noýabr wakasyndan soň, Nyýazowyň görkezmesi bilen Döwlet Howpsuzlyk geňeşi döredildi. Bu geňeş hamana döwlet agdarylyşygy edilen halatynda derhal ýygnanyp, Halk Maslahatyny tizden-tiz çagyryp, döwlet agdarylyşygyny eden toparyň bikanundygyny halka hem dünýä jemgyýetçiligine äşgär etmelidi. Onuň şondan başga hukugy ýok diýerlikdi.
Baş kanunymyzyň täze radaksiýasynyň 57-nji maddasynda bolsa prezident haýsydyr bir sebäbe görä, wezipesini ýerine ýetirip bilmese, Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň çözgüdi bilen wagtlaýyn prezident wezipesine ýerine ýetiriji bellenýär. Bilşimiz ýaly, öňki Konstitusiýada prezident wezipesini haýsydyr bir sebäbe görä, ýerine ýetirip bilmese, Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy iň ýokary wezipäni ýerine ýetiriji bolýardy. Şu jähtden Döwlet Howpsuzlyk geňeşiniň kanuny çözgüt çykarmagy gynandyryjydyr.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasynda hem prezidentlige dalaş etjek adamlaryň mümkin bolan derejede öňüne böwet basylmagy hem halkara düzgünlerine tersdir. Dünýäniň ösen demokratik döwletleriniň Konstitusiýasynda döwlet ýolbaşçysynyň iki möhlet bolup bilýändigi anyk ýazylan bolsa-da, biziň Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasynda hem prezident bolmaklygyň möhletiniň çäklendirilmedikdigi şol bir adamyň töwerek-daşyna ýaranjaňlary jemläp, mümkin bolan derejede uzak möhletleýin prezident bolmagyna şert döredýär, gynansagam, bu ýagdaý halkyň kanuny esasda döwlet ýolbaşçysyny çalşyp bilmegini çäklendirýär.
Şu ýylyň 8-nji iýulynda geçiren Minitrler Kabinetiniň mejlisinde prezident Berdimuhamedow döwlet ýolbaşçysy hökmünde geljek ýyl geçiriljek prezident saýlawlarynyň adalatly geçirilip, oppozisiýanyňam bu saýlawa gatnaşyp biljekdigini kepillendirdi. Şonuň üçin prezidentiň kepillendirişi ýaly, Konstitusiýamyzyň täze redaksiýasynda prezident saýlawlaryna gatnaşmak isleýänleriň hemmesine deň şert döredýän kanuny esaslar döredilmelidir. Ýöne her niçigem bolsa, Konstitusiýamyzyň resmi derejede aýdylyşy ýaly, täze redaksiýasynyň Nyýazow döwrüniň Konstitusiýasyndan kämildigini aýtmak gerek, ýöne bu Baş kanunymyzyň halkara düzgünlerine gabat gelmegi üçin agzalan kemçilikleri nazarda tutup, oňa düzediş girizilmegi zerur, esasan hem, Konstitusiýamyzyň kagyz ýüzünde galman, onuň hökmürowanlygy dabaralansa, “Döwlet adam üçindir!” diýilýän şygara şübhelenmese bolar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler we maglumatlar awtoryň özüne degişli.


text:
Birleşen Ştatlaryň Goranmak ministri Leon Panetta, Birleşen Ştatlaryň we Ýaponiýanyň resmileriniň Ýaponiýada raketadan goranmak üçin ikinji sistemany ýerleşdirmek barada ylalaşandyklaryny aýdýar. Sistemanyň ýerleşdiriljek ýeri barada entek habar berilmedi.
Resmiler, radar sistemasynyň regiony Demirgazyk Koreýadan gelýän howpdan goramak maksadyny göz öňünde tutýandygyny we Hytaý bilen baglanyşdyrylmaýandygyny duşenbe güni nygtadylar.
Muňa meňzeş radar sistemasy Birleşen Ştatlaryň Aziýa-Ýuwaş okean regionyndaky gämilerinde bar. Ýaponiýada ýerleşdiriljek sistema regionyň beýleki ýerlerine gözegçilik etmäge mümkinçilik döreder.


text:
Özbegistanyň mekdeplerinde, ýokary okuw jaýlarynda we kollejlerinde okuwçylara mobil telefonlardan peýdalanmaklyk resmi suratda çäklendirilýär. Bu baradaky karar maý aýynyň 21-inde kabul edildi diýip, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy habar berýär.
Kararda “Ýaş nesli özbekleriň baý intellektual mirasy esasynda Watana söýgi, milli we ählumumy adamzat gymmatlyklaryna hormat goýup hem olara wepalylyk ruhunda terbiýelemek üçin” şeýle çäklendirmeleriň girizilýändigi aýdylýar.
Bu karara laýyklykda, Özbegistanyň okuwçylary mekdeplere we beýleki okuw jaýlaryna giren halatlarynda, olar mobil telefonynyň sesini öçürmeli. Sapagyň öňüsyrasy bolsa jübi telefonyny doly öçürip, ony torbasyna salmaly.
Özbek kollejleriniň mugallymlarynyň biri Bahrom özbek häkimiýetleriniň Watana söýgi, ählumumy adamzat gymmatlyklary ýaly sözler bilen ýaşlaryň soňky tehnologiýalardan peýdalanmaklaryny çäklendirmegini öňlamaýar.
Bahrom: ”Jubi telefonlaryň okuwçylara, studentlere hem kollejiň talyplaryna hiç hili zyýany ýok” diýip, ýaşlaryň öz kynçylyklarynyň bardygyna garamazdan, mobil telefonlar arkaly ulanylýan internetiň studentleriň okuwy üçin zerurdygyny nygtady. Ol prezident Karimowyň özüniň “Interneti ýok edip bolmaz” diýip aýdandygyny hem ýatlap geçdi.
Özbegistanda 21-nji maýda kabul edilen karara laýyklykda, okuwçylara telefon arkaly zorlugy, rehimsizligi hem pornografiýany wagyz edýän wideoýazgylary hem suratlary görkezmeklik gadagan edilýar. Okuw wagty bolsa mobil telefonlar arkaly surata düşürmeklik ýa-da wideoýazgy etmeklik gadagan.
Şeýlelikde zorluk ýa-da wandalizm, ýagny abat zady bibat etmek bilen bagly wakalary surata düşürip ýa-da olary wideoýazga düşürip, okuw jaýynyň abraýyna zeper ýetirmeklik gadagan edilýär.
“YouTube” saýtyndaky wideolar
Germaniýada okuwyny dowam etdirýän özbek studenti Otabek bu çäklendirmeleri soňky döwürde “YouTube” internet saýtynda Özbegistanyň okary okuw jaýlarynda ýüze çykýan dürli wakalary görkezýän wideoýazgylaryň köp peýda bolmagy bilen baglanyşdyrýar. Ol şeýle wideoýazgylaryň Özbegistanyň abraýyna zeper ýetirip bilýändigini aýdýar.
Ol Germaniýa ýaly ýurtlarda şeýle çäklendirmeleriň ýokdugyny, bular ýaly ýagdaýlaryň diňe erkin bolmadyk jemgyýetlerde ýüze çykyp biljekdigini aýdýar.
Özbegistanda 21-nji maýda kabul edilen karara laýyklykda, jübi telefonlaryny kisede saklamaklyk ýa-da boýnuňdan asmaklyk hem doly gadagan edilýär. Elektrik towy gutaran telefonlara tow bermek üçin mekdebiň elektrik enjamlaryndan peýdalanmak-da gadagan edilýär.
Bu düzgünleri bozanlara garşy terbiýeçilik çäreleriniň görüljekdigi aýdylýar. Şol bir wagtda-da mugallymlara düzgüne boýun egmedik bozgaklaryň elinden jübi telefonlaryny almaga ygtyýar berilýär.
Özbek häkimiýetleri bu çäklendirmeleriň maksadyny “okuw-terbiýeçilik prosesiniň netijeli bolmagyny gazanmak üçin zerur şertleri döretmek islegi” bilen düşündirdiler.
Şeýle çäklendirmeler Merkezi Aziýa regionynda ilkinji gezek girizilmeýär. 2009-njy ýylda Täjigistanyň Bilim baradaky kanunynda hem el telefonlary bilen bagly edil şular ýaly çäklendirmeler peýda boldy.
Ýöne, ýerli synçylaryň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna aýtmaklaryna görä, bu gadagançylyklar çäkli netije beripdir. Sebäbi, synçylaryň tassyklamagyna görä, ýaşlaryň köpüsi, kanuna garamazdan, mekdeplerde ýüze çykýan wakalary mobil telefonlaryna ýaşyryn ýazgy edip, internet saýtlaryna çykarmaklaryny dowam etdirýärler.


text:
Düýn Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Içeri işler ministrliginiň generaly Ýewgeniý Nowikowy serhoş halda köpçüligiň içinde sapançasyny galgadyp, ýokaryk ok atandygy üçin, ony wezipesinden boşatdy.
General Ýewgeniý Nowikow şu ýylyň fewralynda Mokwadaky söwda merkezleriniň biriniň öňünde serhoş halda sapançasyndan ok atanda, ony bu söwda merkeziniň goragçylary ýaragsyzlandyryp, milisiýany çagyrypdylar.
Şol wakanyň yzy bilenem, general Ýewgeniý Nowikow milisiýa tarapyndan wagtlaýyn tussag astyna alnypdy.


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat Latyn Amerika ýurtlaryna bäş günlük sapara ugrady.
Saparyň öňýany Eýranyň habar serişdelerine beren interwýusynda prezident Ahmedinejat özüniň bu saparyny «Birleşen Ştatlaryň ezişlerine garşy durýan» we «anti-kolonial garaýyşly» ýurtlara gurnalýan sapar hökmünde häsiýetlendirdi.
Eýranyň prezidenti bäş günlük saparynyň dowamynda Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez bilen gepleşik geçirmekligi, Nikaraguanyň prezidentligine ikilenji möhlete saýlanan Daniel Orteganyň inagurasiýa dabarasyna gatnaşmaklygy, şeýle hem Kuba we Ekwadora-da sapar etmekligi planlaşdyrýar.
Bu saparyň öňýany Birleşen Ştatlaryň hökümeti Latyn Amerika ýurtlaryny Eýran bilen hyzmatdaşlyklary berkitmezlige çagyrdy.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri we Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýada ýaragly konfliktiň soňuna çykmaga ýardam berip biljek syýasy ylalaşygy maslahat etmek boýunça Ženewada gepleşiklere başladylar.
9-njy sentýabrda geçirilýän bu gepleşikleriň öňüsyrasynda Döwlet departamenti duşuşygyň “zorlugy azaltmak, Siriýanyň halkyna ynsanperwer kömegini artdyrmak we graždan urşy tamamlamak üçin zerur syýasy karara tarap ädimler” ýaly meselelere gönükdiriljekdigini aýtdy.
Waşington we Moskwa Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän we 400 müň çemesi adamyň ölümine sebäp bolan graždan urşunda dürli taraplary tutýarlar. Kreml Siriýanyň prezidenti Başar al-Assady goldaýar, ABŞ Assadyň wezipesinden çekilmegini isleýän gozgalaňçy toparlara godaw berýär.
Kerri we Lawrow ABŞ-nyň we Orsýetiň Siriýada “Yslam döwleti” atly topara we beýleki ekstremistlere garşy göreşde harby hyzmatdaşlygy artdyrmak barada ylalaşyk boýunça soňky hepdelerde gepleşik geçirdiler.


text:
Şu gün Germaniýanyň kansleri Angela Merkel şu gün iki günlük resmi sapar bilen Türkiýä sapar edýär.
Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak meselesinde Germaniýa bilen Türkiýäniň arasynda henizem belli bir oňşuksyzlyklar bar.
Angela Merkel Türkiýä doly agzalyk berilmegine garşy çykyş edip, oňa diňe belli bir partnýorlyk artykmaçlyklarynyň berilmeginiň tarapyny tutýar. Onuň bu pozisiýasyny Türkiýäniň hökümeti berk tankytlap çykyş edipdi.
Ýöne muňa garamazdan, häzirki wagt 3 million türk raýaty ýaşaýar diýlip hasaplanylýan Germaniýa Türkiýäniň iň uly söwda partnýory bolmagynda galýar.
Kansler Angela Merkel özüniň Türkiýä saparynyň barşynda ýurduň premýer-ministri Rejep Taýýyp Ärdogan hem-de prezidenti Abdylla Gül bilen gepleşik geçirer diýlip garaşylýar.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhammedow ýurduň halk hojalygynyň dürli pudaklarynda öz zähmetleri we sungatlary bilen tapawutlanan adamlara hormatly atlary dakmak barada perman çykardy.
Hususan-da, bu baradaky permanda hemişelik bitarap Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 18 ýyllygyna gabatlanylyp, «täze Galkynyş eýýäminde medeniýetiň, sungatyň, ylmyň we bilimiň ösüşine goşan saldamly goşantlary, şeýle hem döwletiň we halkyň öňünde bitiren aýratyn hyzmatlary üçin» belli-belli adamlara Türkmenistanyň hormatly atlaryny dakmaklygyň karar edilendigi aýdylýar.
Döwlet lideriniň permany bilen, 23 adama «Türkmenistanyň halk artisti» diýen at, 7 adama «Türkmenistanyň milli hudožnigi» diýen at, 10 adama «Türkmenistanyň halk bagşysy» diýen at, 22 adama «Türkmenistanyň at gazanan sungat işgäri» diýen at, 39 adama bolsa «Türkmenistanyň at gazanan artisti» diýen hormatly atlar dakyldy.


text:
Türkmenistanda döwlet, hökümet edaralarynyň, bilet ýa petek satylýan ýerleriň öňünde uzyn-uzyn nobatlaryň döreýändigi, bu nobatlarda adamlaryň hem wagtyny, hem saglygyny ýitirýändigi barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Eýsem bu nobatlar näme üçin azalmaýar? Olaryň wagt-wagt barha köpelmeginiň sebäbi ýa sebäpleri näme? Näme üçin ol nobatlary düzgünleşdirmek, kadaly ýagdaýa salmak şeýle uzak wagt alýar?
Ýa-da bolmasa, bu nobatlar türkmenistanlylaryň döwlet, hökümet tejribeleriniň ýakyn taryhy, sowet geçmişi bilen baglanyşyklymy?
Ýa-da bu ýerde ilatyň sowatlylyk derejesi, döwlet, hökümet işgärleriniň professional taýýarlygy, metbugatyň halk durmuşy, raýat meseleleri barada ýeterlik maglumat bermezligi bilen bagly meseleler barmy?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselelere bagyşlamagy makul tapdy.
Eger bu barada pikirleriňiz, bellikleriňiz bolsa, ýazyp hem aýdyp bilersiňiz.
Şeýle-de, söhbete gatnaşyp, türkmen meseleleriniň çözgüdine öz oňyn täsirini ýetirmek isleýän täze-täze synçylarya garaşýandygmyzy ýatladýarys.
Azatlyk Radiosynyň mikrofony dürli pikirler üçin açyk. Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Anna güni Orsýetiň belli oppozisiýa lideri Sergeý Udalsow nobatdaky gezek soraga çagyrylyp, oňa köpçülikleýin bulagaýçylyk döretmekligi planlaşdyranlykda resmi aýyplama bildirildi.
Orsýetiň Jenaýat-derňew komitetiniň metbugat sekretary Wladimir Markin bu sorag edişlikde Sergeý Udalsowyň özüne bildirilen aýyplamalary ret edendigini mälim etdi.
Wladimir Markiniň aýtmagyna görä, Sergeý Udalsow heniz tussag astyna alynmandyr, ýöne oňa Moskwanyň territoriýasyndan çykmaklyk gadagan edilipdir.
Ýakynda Orsýetiň hukuk goraýjy organlary şular ýaly aýyplamalar esasynda oppozision aktiwistler Konstantin Lebedew bilen Leonid Razwozjaýewi tussag etdiler.


text:
Sanlary takyk bolmasa-da, Türkiýe türkmenistanly zähmet migrantlarynyň iň köp barýan ýurtlarynyň başyny çekýär. Umuman aýdylanda, şeýle türkmenistanlylaryň aglabasy ýurda üç aýlyk turist wizasy bilen girip, ondan soň bikanun ýagdaýa düşýärler.
Şeýle ýagdaýdaky adamlaryň tutulyp, yzyna iberilýän halatlary hem seýrek bolmaýar. Eýsem, bikanun ýagdaýdan çykmagyň ýollary näme? Bikanun ýagdaýda tutulyp, deport edilen adamlar Türkiýedäki öz mal-mülkleriniň eýeçilik haklaryny nähili gorap bilýärler?
Azatlyk Radiosy, sany-sajagy bilinmeýän türkmenistanly maşgalalaryň gündelik durmuşynda esasy rol oýnaýan bu tema bilen gyzyklanyp, Türkiýäniň migrasiýa kanuny boýunça bilermeni, Kilis 7 Aralyk uniwersitetiniň işgäri, ylymlaryň dossenti, doktor Mustafa Paksoý bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Bäş ýyldan gowrak wagt bäri Türkiýede wizasyz, gaçgak ýaşap, işläp ýören bir türkmenistanly kanuny ýagdaýa eýe bolmak üçin näme etmeli? Ýagny gaçgak ýagdaýdaky bir daşary ýurtly nädip özüni kanunylaşdyryp biler?
Mustafa Paksoý: Türkiýedäki täze kanun bilen, haýsy ýurtdan bolandygyna garamazdan, gaçgak ýagdaýda işläp ýörenlere bir gezeklikçe jerimesini töläp, 6 aýlyk ýaşaýyş rugsadyny alyp, öz ýagdaýyny kanunylaşdyrmagyna mümkinçilik berilýär. “Türkiýeden öz ýurdyma giden mahalym yzyma gaýdyp bilmerin” diýip gorkýanlar, haýsy ýurdyň raýatydygyna garamazdan, şeýle täze kanundan peýdalandyryljak.
Täze kanundan peýdalanan gaçgak işçileriň pasportlaryna Türkiýeden çykan mahaly deport möhüri urlulmaz, şeýdip olaryň yzyna gaýdyp gelmegi çäklendirilmez. Öz yurdyndaky Türk ilçihanasyna baryp, wiza alandan soň, ol islän mahaly arkaýyn yzyna, Türkiýä gaýdyp biler. Ýöne täze kanundan hemme gaçgak işçiler peýdalanyp bilmeýär. Diňe kanuny bozmadyk, jenaýata ýa-da bidüzgünçilige goşulyşmadyklar bir gezekligine wizasyz ýaşan möhletiniň jerimesini töläp, öz ýurduna gaýtman, 6 aýlyk ýaşaýyş rugsady almaklyk baradaky täze kanundan peýdalanyp bilýär.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede gaçgak ýagdaýda işläp ýörkä tulylan bir türkmenistanly yzyna gitmek islemedik halatynda Türkiýede nädip galyp biler? Kanun şeýle ýagdaýlarda gaçgaklara nähli haklary berýär?
Mustafa Paksoý: Şeýle ýagdaýda kanunda iki ýol bar: gaçgak işleýän biri tutylan halatynda, ýa ýaşaýyş rugsadyny, ýa-da işlemeklik rugsadyny alyp galyp bilýär. Munyň üçin gerek bolýan dokumentler ynha, şeýle: pasportunyň terjimesi, 6 aýlyk boljak myhmanhanasyndan hat ýa-da ýaşajak jaýynyň kireý şertnamasy, 1 ýyl ýa-da 6 aý möhletli kepillendiriş tassyklanan bolmaly.
Türkmenistandan gelip, Türkiýe raýatynyň ýanynda galjak bolsa, onda şol ýanynda galjak adamy Türkmenistan raýatynyň ýanynda ýaşajakdygy barada dilhaty bilen kepilnama bermeli. Şonuň ýaly-da, 3000 amerikan dollary möçberinde walýutany türk pulyna öwürdendigi barada hat görkezilmeli. Şeýle dokumetler jemlenip, 4 sany surat hem goşup, Türkiýedäki degişli welaýatyň polis edarasynyň daşary ýurtlylar bölümine ýüz tutmaly.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede gaçgak ýagdaýdaky biri sebäbine garalman tutulanda, derrew deport ( ýagny ýurtdan kowulýarmyka) edilýärmikä? Türkiýede galjak diýse, galyp bilenokmyka?
Mustafa Paksoý: Türkiýäniň içeri işler ministrligi ýurda yzygiderli gelýän daşary ýurtly gaçgaklaryň öňüni almaklyk üçin, olar bikanun ýagdaýda tulylan halatynda, derrew yzyna ibermekligi saýlap alýar. Ýöne, eger saklanan damayň öz ýurdynda söweş ýagdaýy bar bolsa, ýa-da oňa haýsam bolsa bir sebäpden howp abanýan bolsa, onda ol halkara hukuk çäginde Türkiýede galyp, bosgunlyk üçin gaçybatalga-sygynma alyp bilýär. Mundan başga ýagdaýlarda tutylan daşary ýurtly gaçgaklar derrew deport edilýär, ýagny öz ýurduna iberilýär.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede gaçgak işläp, mal-mülk edinen bir daşary ýurtly, meselem bir türkmen deport edilen halatynda, ýagny ýurtdan kowulan halatynda, işlän döwründe edinen mal-mülküni ýitirýärmi? Ol mal-mülk elden gidýärmi ýa-da deport edilen Türkiýä gaýdyp gelýänçä durýramyka? Deport edilen öz mal-mülki baradaky hakyny nähili gorap bilýär?
Mustafa Paksoý: Bu babatda adamyň başdan geçirýän ýagdaýy bilen baglanşykly mal-mülküniň, eýeçiliginiň goralmagy hakda dürli kanunlar bar. Türkiýede mal-mülk edinen bir gaçgak daşary ýurtlynyň mal-mülküniň elinden alynmagy kanun taýdan mümkin däldir. Eger şeýle ýagdaý dörese, onda kanunlar ilki bilen mal-mülkiň eýesiniň öz ýagdaýyny kanunlaşdyrmagyny talap edýär. Deport edilen, öz ýurdyna iberilen bir daşary ýurtlynyň Türkiýede edinen mal-mülküne eýeçilik hakyny kanun taýdan ýitirmegi mümkin däldir. Türkiýede kanunlar mal-mülki bolan daşary ýurtlularyň öz ýaşaýşyny hem kanuny ýagdaýa getirmegini talap edýär.
Azatlyk Radiosy: Türkiýede gaçgak işläp ýyurtdan çykarylan, ýagny deport edilen bir türkmenistanly iň aňsat ýoldan nähili yzyna gaýdyp biler?
Mustafa Paksoý: Daşary ýurtlularyň Türkiýede ýaşaýşy we syýahaty atly 5286 sanly täze kanuna görä, 1 ýyl wizasyz gaçgak gezen 1 ýyl soňra, 3 we 5 ýyl möhlet bilen gaçgak gezenler 5 ýyl soňra, 5 ýyldan köp wagtlap wizasyz gaçgak gezenler bolsa 7 ýyldan soňra täzeden Türkiýä gaýdyp gelip bilýär.
Azatlyk Radiosy: Bäş-alty ýyldan bäri Türkiýede gaçgak ýagdaýda işläp ýören bir türkmenistanly zähmet migranty kanunyň özüne berýän bir gezeklik günägeçişliginden peýdalanmaklyk üçin näme etmeli?
Mustafa Paksoý: Türkiýede gaçgak ýagdaýdaky türkmenistanly bir zähmet migranty täze kanundan peýdalanmak islän halatynda, Türkiýäniň Içeri işler ministrligine ýazylan arza bilen, öz bolýan welaýatyndaky polis edarasynyň daşary ýurtlular bölümine ýüz tutmaly. Türkiýede gaçgak işlän mahaly kanuny bozmadyk zähmet migrantlary arkaýyn, täze kanundan gorkman peýdalanyp bilerler.


text:
Sişenbe güni Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad Türkiýäniň NATO-nyň howa-radar sistemasynyň öz territoriýasynda ýerleşdirilmegine rugsat berendigini aýdyp, onuň bu hereketini ýazgardy.
Sişenbe güni bu barada Eýranyň döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda prezident Ahmedinejad NATO-nyň bu radar sistemasynyň Eýranyň Ysraýyla garşy amala aşyrmagy mümkin howa hüjümlerine garşy gönükdirilen diýip hasaplaýandygyny aýtdy.
Ol bu waka boýunça Eýranyň häkimiýetleriniň Türkiýä öz nägilelik notasyny gönderendigini-de mälim etdi.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň hökümet resmileri üsti pilotsyz amerikan harby uçarynyň amala aşyran hüjüminde Owganystan bilen serhet ýakada azyndan 8 adamyň ölendigini habar berdiler.
Maglumata görä, bu hüjüm Pakistanyň Günorta Weziristan regionynda amala aşyrylypdyr.
Şenbe güni hem amerikan uçarynyň geçiren şuňa meňzeş hüjüminde şu regionda iki sany ýaragly söweşiji ölüpdi. Ýekşenbe günki hüjümde ölen adamlaryň kimlerdikleri barada anyk maglumat alynmady.
Pakistanyň hökümetiniň nägilelik bildirmegine garamazdan, Owganystandaky amerikan güýçleri Pakistanyň serhet ýakalarynda howa hüjümlerini amala aşyrmaklaryny yzygiderli dowam etdirip gelýärler.


text:
Siriýa prezident Başar al-Assady agdarmaga synanyşýan ýaragly pitneçiler bilen gepleşik geçirmegi teklip etdi.
Siriýanyň bu teklibi daşary işler ministri Walid al-Muallem tarapyndan, Moskwada daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen bolan duşuşykdan soň edildi. Ol häzir Siriýanyň ýolaýyrtda durandygyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, pitneçileriň harby geňeşiniň agzasy Mustafa Abdel-Karim bu teklibi ret etdi.
Şu arada Siriýanyň Milli koalisiýasy özüniň ozalky pikirinden dänip, oppozisiýa goldaw toplamak üçin, Rimdäki konferensiýa gatnaşjakdygyny aýtdy.
Siriýanyň Milli koalisiýasy ozal dünýä güýçleriniň Siriýadaky zorluk-süteme sessiz oturmaklaryna protest edip, penşenbe günündäki maslahaty boýkot etjegini aýdypdy.
Duşenbe güni Damaskda atyşyk, partlama sesleriniň eşidilendigi aýdyldy. Döwlet eýeçiligindäki SANA habar gullugy janyndan geçeniň ulag partlatmasynda köp adam ýitgisiniň bolandygyny habar berdi.


text:
Eýran häkimiýetleri hamala «salyhatsyz» saz wideolaryny öndürmekde oýnan rollary sebäpli 8 adamy tussag etdi.
Eýranyň sud organlary tarapyndan kontrollykda saklanylýan «Mizan Online» habar gullugynyňmaglumatyna görä, Tähranyň baş prokurory Abbas Jafari Dowlatabadi 28-nji maýda ol sekiz adamyň geçen hepde Tähranda tussag edilendigini aýdypdyr.
Tutulan adamlaryň atlary aýdylmaýar. Dowlatabadi daşary ýurtlardaky pars dilli telekanallarynazarda tutup, ol wideolar «rewolýusiýa garşylykda ýakasyny tanadan telekanallar tarapyndan efire berildi» diýipdir.
Pars dilinde hemra arkaly gepleşik berýän onlarça telekanal bar we olaryň hemmesi daşary ýurtlarda ýerleşýär.
Dowlatabadi media we medeniýet meselelerine seredýän ýörite suduň bu sekiz adamyň işini derňäp, olara degişli aýyplama bildirjekdigini aýtdy. Habarda wideolaryň mazmuny hakynda hiç zat aýdylmaýar.
Eýranda başörtüsiz ýa-da erkek bilen bile aýdym aýdyp, wideo ýazgysyna düşmek «salyhatsyzlyk» hasaplanylýar.


text:
Duşenbe güni Azerbaýjanyň paýtagty Bakuda polisiýa proteste çykan ýüzlerçe taksi sürüjä garşy hüjüm etdi. Taksiçiler kireý etmek üçin hususy ulagyny ulanmaklary bilen bagly täze düzgünlere närazylyk bildirdiler.
100-den gowrak polisiýa işgäri ýurdyň Transport ministrliginiň jaýynyň ýanynda proteste çykan sürüjilere garşy dürre ulandy. Taksi sürüjiler transport ministri Ziýa Mämmedowyň wezipesinden çekilmegini talap etdiler.
Bu wakada 3 taksiçi tutyldy. Emma, olar protestçileriň basyşy bilen derrew boşadyldy.
Täze düzgünler boýunça taksi sürüjiler diňe lisenziýasy bar bolan halatynda, öz ulaglarynda kireý edip bilýärler.


text:
Wenezuelanyň oppozision protestçileri şenbe güni Karakasda, prezident Nikolos Maduranyň hökümetine garşy guralan uly demonstrasiýadan soň, pitnä garşy polisiýa bilen çaknyşdy.
Şenbe güni müňlerçe demonstrasiýaçy köçelere dökülip, Maduranyň işden çekilmegini talap etdi.
Hökümetiň tarapdarlary hem demonstrasiýa çykdylar. Agşamyň garaňkysy düşüp başlanda, protestçileriň käbiri polisiýa tarap daş zyňmaga başlady we polisiýa muňa göz ýaşardyjy gaz bilen gaýtargy berdi.
Soňky protest Wenezuelada syýasy ýowuzlyk esasynda ölen adamlaryň sanynyň 8-e ýetmegine gabat geldi.
Beýleki şäherlerde hem uly protestleriň geçirilendigi habar berildi. Maduro bu protestleriň planlaşdyrylýan döwlet agdarylyşygy üçin bir bahanadygyny aýtdy.


text:
Kosowanyň garaşsyzlygy halkara hukugyna ters gelmeýär diýip, Gaagada Halkara suduň ýakynda çykaran kararyna garamazdan, Serbiýa Kosowa problemasyny maslahatlaşmagy dowam etdirmäge BMG-ni çagyrdy.
Serbiýanyň DIM-i düýn BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine rezolýusiýanyň proýektini iberdi, dokumentde “Kosowanyň Serbiýadan bölünip aýrylmagy territoriýal dawalary çözmekde kabul ederlik usul däl” diýlip bellenipdir.
Belgrad sentýabr aýynda Howsuzlyk Geňeşinde dokumentiň maslahat edilmegine aýak direýär.
Kosowa garaşsyzlygyny 2008-nji ýylyň fewral aýynda yglan etdi. Şondan bäri onuň garaşsyzlygyny dünýäniň 70 töweregi döwleti ykrar etdi.


text:
Gyrgyzystanda oppozisiýadaky “Milletiň watançy hereketi” toparynyň ýolbaşçysy, jynsy zorlukda aýyplanyp tussag edildi.
Bişkegiň polisiýa resmisiniň beren maglumatyna görä, Nurlan Motuýew 21 ýaşyndaky bir gyzyň şikaýatyndan soň, tussag edilipdir.
Şol gyzyň sözlerinden çen tutulsa, Motuýew ony sişenbe güni öýüne çagyryp, şol ýerde hem zorlapdyr.
Munuň yzy bilen, Motuýew dessine tussag edilip, Bişkegiň deslapky tussaghanalarynyň birine ýerleşdirildi.
Motuýewiň wekilleri bu iş boýunça, häzire çenli, hiç hili beýanat bilen çykyş etmediler.


text:
Aşgabadyň Çoganly sebitinde ýaşaýyş jaýlary ýene bölekleýin ýykylýar. Häzirki wagtda bu sebitde azyndan alty jaýyň ýykylandygy we bu jaýlardan indi diňe harabaçylyk hem gurluşyk materiallaryndan ybarat zir-zibilleriň galandygyny görse bolýar.
Ýatldayp geçsek, mundan bir aý çemesi ozal hem Çoganlydaky jaýlaryň birnäçesi bölekleýin ýykylypdy. Ýerli ýaşaýjylaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, jaýlaryň ýykylmagynyň sebäpleri barada resmiler tarapyndan takyk düşündiriş berilmeýär.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Halkara ýarag söwdasyny düzgünleşdirýän möhüm ylalaşyk 24-nji dekabrdan başlap güýje girdi.
Bu şertnama ýarag söwdasyny halkara derejesinde düzgünleşdirýän ilkinji resminamadyr. Bu şertnama jemi 130 döwlet gol goýup, olaryň 60 sanysy ony ykrar etdi. Şol ýurtlaryň arasynda dünýäniň üç sany iri ýarag eksportýorlary - Germaniýa, Fransiýa we Britaniýa bar.
Birleşen Ştatlar we Ysraýyl gürrüňi gidýän şertnama gol goýdular, emma ony ykrar etmediler. Russiýa, Hytaý, Hindistan we Pakistan ýaly dünýäniň iri ýarag öndüriji beýleki ýurtlary şertnama gol goýmadylar.
Şol bir wagtyň özünde bu şertnama kiçi sapançalardan başlap, tanklar we hüjüm ediji dikuçarlar ýaly adaty ýaraglaryň serhetara geçirilişini hem düzgünleşdirýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işlerine nägilelik bildirip, degişli ýolbaşçylaryň käbirine käýinç yglan etdi.
Penşenbe güni “Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna” taýýarlyk görmek meselelerine bagyşlanan maslahatda, Berdimuhamedow köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleriniň “milli telewideniýede ýaýlyma çykýan gepleşikleriň taýýarlanyşyna, görnüşine we mazmunyna örän jogapkärli çemeleşmekleriniň zerurdygyny aýdyp, onda ahlak, gözellik we terbiýeçilik taraplary aýratyn nazara alynmalydyr” diýdi.
Şol bir wagtda, türkmen lideri ýurduň “köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işleriniň döwrüň talaplaryna hemişe laýyk gelmeýändigini belläp, degişli ýolbaşçylara nägilelik” bildirdi.
13-nji oktýabrda geçirilen hökümet ýygnagynda G. Berdimuhamedow “wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, garamagyndaky teleradio ýaýlymlaryň işine gözegçiligi gowşadyp, berilýän gepleşikleriň hiliniň pese düşmegine ýol berendigi üçin” Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary Gülşat Mämmedowa Sahyýewna käýinç yglan etdi.
Şeýle-de, “wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmän, ýaýlymda berilýän telewizion gepleşikleriň hiliniň pese düşmegine ýol berendigi üçin” Türkmenistanyň telewideniýe, radio gepleşikler we kinomatografiýa baradaky döwlet komitetiniň “Türkmenistan” teleýaýlymynyň başlygy Şirgeldi Işangulyýew Işangulyýewçie berk käýinç yglan edildi hem-de ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmek oňa duýduryldy diýlip, resmi metbugatda berlen habarda nygtaldy.
Anyk mysallar getirilmeýär
Şol bir wagtda, maglumatda agzalýan resmileriň haýsy wezipe borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmändigi barada anyk mysallar getirilmeýär.
Ýatladyp geçsek, türkmen prezidenti ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň, teleýaýlymlarynyň işini mundan ozal hem birnäçe gezek tankyt edipdi.
Şu ýylyň ýanwar aýynda Berdimuhamedow köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde, ýurduň häzirki döwürde gazanýan üstünlikleriniň ýeterlik derejede giňden we başarnykly beýan edilmeýändigine ünsi çekip, çap edilýän makalalaryň döredijilik derejesiniň pesligi babatynda tankydy bellikleri aýdypdy.
Şol tankydy bellikleriň yzýany, prezident Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň başlygy M.Altaýewe berk käýinç yglan etdi.
“Halkda gyzyklanma döretjek zatlary tapmaly”
Soňky ýyllarda Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan türkmenistanlylaryň käbiri Türkmenistanyň döwlet telekanallarynda we radioýaýlymlarynda “ilatyň hakyky durmuşyny şöhlelendirýän, olary gyzyklandyrýan” gepleşikleriň goýberilmeýändigini aýdýarlar. Şol sebäpli olar özleriniň daşary ýurt, hususanda rus we türk telekanallaryna tomaşa edýändiklerini gürrüň berýärler.
“Türkmen telewideniýesinde indi öňki ýaly gowy kinolary görkezenoklar. Gowy oýunlar görkezmeli. Şonuň üçin biz-ä kanagatlanamyzok. Prezidentem kanagatlanman ýolbaşçylary aýyrýandyr. Gözläp gowy zady tapyp, kino geçirmeli. Olar obalara aýlanmaly, näme tapyp bilerin diýmeli. Adamlar halkyň göwnünden turaýmaly [zadyň] gözleginde bolmaly. Gowy oýunlar, kinolar çykarmaly” diýip, Ahal welaýatyndan 60 ýaşly kärendeçi Selim daýy gürrüň berýär.
Ýeri gelende ýatlatsak, Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça halkara guramalarynyň hasabatlarynda ýylyň-ýylyna iň pes bahalaryň birini alýar.
“Freedom House” guramasynyň global metbugat azatlygy boýunça 2016-njy ýyldaky ýyllyk hasabatynda Türkmenistan ýene “ýamanyň ýamany” diýilýän ýurtlaryň onlugyna girip, bu meselede iň pes bahany alan Demirgazyk Koreýadan soň, ikinji boldy. Şu ýylyň aprel aýynda çap edilen raportda resmi Aşgabat öz kanunlaryna garşy gidip, raýatlaryň informasiýa almak we ýaýratmak azatlygyny yzygiderli bozmakda tankyt edilýär.


text:
Pakistanda 60 milliona golaý adam garyplyk derejesinden aşakda ýaşaýar, hökümetiň garyplygy ölçemek boýunça ulanan täze formula esasynda taýýarlan täze hasabatynda şeýle netije gelindi.
Pakistanyň Planlaşdyryş komitetiniň hasabatynda 7.6 million hojalygyň uly adamlarynyň gazançlarynyň aýda 30 dollardan hem azdygy aýdylýar.
Bu hasabatda täze formula ulanylyp, azyk harytlarynyň däl-de, saglyk, bilim ýaly esasy zerurlyklaryň bahasy hasaba alynýar. Hökümet bu üýtgeşmäniň iň gowy halkara praktikalary esasynda girizilendigini aýtdy.
Pakistan hökümeti jeňçileriň zorluklary we ysgyndan salýan energiýa krizisi sebäpli haýallan ykdysadyýeti güýçlendirmäge çalyşýar.


text:
Adam hukuklary programmamyzyň bu gezekki sanynda türkmen raýatynyň BMG-niň adam hukuklary komissiýasyna eden şikaýaty
, 2009-njy ýylda Türkmenistanda adam hukuklary babatda edilen gowy işler, şeýle-de tölegli dynç alyşdaky bärdengaýtmalar barada gürrüň edýäris.
Programma Aşgabatda ýerli synçylar Aşyrguly Baýryew, Döwletmyrat Ýazgulyew gatnaşýar. Gepleşigi Ýowşan Annagurban alyp barýar.
Şular barada taýýarlanan "Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň