text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdoganyň alyp barýan daşary syýasaty, Türkiýäniň Orta Gündogarda oýnaýan we oýnamagy mümkin roly, şeýle hem ýurduň geljegi barada Türkiýede 2002-den 2003-nji ýyla çenli daşary işler ministri wezipesini ýerine ýetiren, “Adalat we Galkynyş” partiýasynyň düýbüni tutanlaryň biri Ýaşar Ýaryş bilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy tarapyndan alyp baran Abubakar Syddyk.
Azatlyk Radiosy: Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan tarapyndan alnyp barylýan daşary syýasaty käbir adamlar “täze ottomanizm” diýip atlandyrýarlar. Muny siz nähili häsiýetlendirýärsiňiz?
Ýaşar Ýaryş:
Edil tersine, biz bu adalgany asla ulanmaýarys. Munuň sebäbi hem osmanly mirasynyň Orta Gündogar we öňki Osmanly imperiýasynda köplenç oňaýsyz tarapdan ýatlanýandygy. Şol sebäpden biz Osmanly döwrüne dolanmagy däl-de, ondan bärde regionda demokratiýa we adam hukuklarynyň oňat ilerlemegi ugrunda bolan umumy taraplary ulanmak isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Siz “arap baharyndan” soňra Türkiýäniň Orta Gündogarda oýnajak roluna nähili garaýarsyňyz?
Ýaşar Ýaryş:
“Adalat we Galkynyş” partiýasynyň düýbüni tutanlaryň biri Ýaşar Ýaryş
Biz dürli arap ýurtlarynda bolýan ösüşlere gyradeň garamaly däl. Her bir ýurtda arap baharynyň ýüze çykmagynyň dürli sebäpleri bar. Her bir ýurtda hem beýlekilerden tapawutly ösüş bolar. Bir arap ýurdunda ýörgünli bolan çözgüt başga bir ýurtda ýörgünli däl. Mysal üçin, Müsürde iň oňat gurnalan syýasy hereket “Musulman doganlygy”. Premýer-ministr Erdogan ýaňy Müsüre eden saparynda dünýewilik düzgünini öwdi. Biziň partiýamyzyň – Erdoganyň partiýasynyň – hemişe berk tarapyny çalyp gelen “Musulman doganlygy” şonda yslamyň Müsürde nähili berjaý edilmelidigi barada bize Türkiýäniň öwüdi gerek däl diýip başlady. Şeýle anyk zatlara aralaşanyňda, şular ýaly tapawutlar ýüze çykýar. Ýöne Türkiýe öz dünýewi sistemasyna guwanýar, ol dünýewiligiň özüne köp zatlary getirendigine, beýleki ýurtlaryň dünýewi däldikleri üçin bu zatlardan mahrum galandygyna ynanýar.
Azatlyk Radiosy: Regoinda beýle uly roly oýnara Türkiýäniň gurby çatarmy?
Ýaşar Ýaryş:
Siziň aýdýanyňyz, biziň nusgamyzy kabul edip, özlerine nusga edinmekleri üçin bu ýurtlara pul, para bermek bolsa, Türkiýe ýurtlara para bermek sistemasyny ulanmak islänok. Türkiýäniň göreldesi bar, güýçli we gowşak taraplary bilen birlikde tejribeleri bar. Bu ýurtlar muny görelde edinjek bolsalar, bu olaryň özüne bagly. Munuň üçin serişde gerek däl.
Azatlyk Radiosy: Ýurduň içinde sizi tankytlaýanlar siziň partiýaňyzyň Türkiýäniň syýasy sistemasyna täze şekil bermekde örän işjeňdigini, ýöne içerki garşydaşlara, aýratyn-da žurnalistlere gezek gelende berk hereket edýändigini aýdýarlar. Bulara näme jogap berýärsiňiz?
Ýaşar Ýaryş:
Biz hiç haçan Türkiýe demokratiýanyň bir jenneti diýemzok. Biziň gowşak taraplarymyz bar, gapma-garşylyklarymyz bar. Bularyň hemmesini düzetmäge synanyşýarys. Biz köp zatlary etdik. Bu barada uzak ýoly geçdik. Türkiýe indi 2000-nji ýa 1990-njy ýyllardaky ýurt däl. Biz örän köp öňegidişlik etdik. Ýöne ýene edilmeli işler örän köp.
Azatlyk Radiosy: Ýene bäş ýyldan Türkiýe nähili ýurt bolar diýip, pikir edýärsiňiz?
Ýaşar Ýaryş:
Içerki nukdaýnazardan aýdylanda, Türkiýäniň dünýäniň iň çalt ösýän ýurdy bolup, dünýä ykdysadyýetiniň krizis döwründe-de 9-10 prosent ösmegi başaran Hytaý bilen bäsleşip bilmegi ýurduň ösüş derejesiniň şeýle dowam etjekdigini, Türkiýäniň öňküsinden hem has gülläp ösýän ýurt boljakdygyny görkezýär, men şuňa ynanýaryn.
Sen näçe baý bolsaň, ýurt şonça-da durnukly bolýar. Sebäbi garyplyk durnuksyzlyk döredýär. Meniň aýdýanym sosial gatlaklaryň milli baýlygyň deň bölünmeýänligi sebäpli gozgalaň turuzmagy. Halkyň girdejisi artsa, ol dynç bolýar, nägilelik kesilýär. Şu ugur dowam eder. Şu ugur hem Türkiýäniň regionda öz ýumşak güýjünden peýdalanmagyna ýol açar. Mysal üçin, Owganystanda Türkiýäniň harby güýji bar. Ýöne Türkiýäniň harby güýji ýumşak güýçden peýdalanýar. Ol metjit, mekdep, ýol we şular ýaly zatlary gurýar. Şol sebäpden hem biz Owganystanda öz harby güýjüne daýanýan ýurtlardan az pul bilen has netijeli işleýäris.


c: text/html

text:
Rus milletçileri her ýylyň 4-nji noýabrynda bellenilýän Rus ýörişini geçirdiler. Bu çäre prezident Wladimir Putin tarapyndan döredilen “Milli bitewülik gününiň” dabaralaryna gabat gelýär.
Esasy milletçi ýörişler Moskwada, şeýle-de Russiýanyň beýleki şäherlerinde we mart aýynda Moskwa tarapyndan Ukrainadan anneksiýa edilen Krym ýarymadasynda geçirildi.
Russiýanyň Ukrainadaky hereketleri sebäpli Moskwa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklar ýaramazlaşan mahaly, geçen ýylyň dowamynda Putin we onuň hökümeti ýurtda watansöýüjilik we milletçilik çyzygyny has-da güýçlendirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň futbol çempionaty tamamlandy. Çempionatyň tamamlanmagyna bir tapgyr galanda Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň (HTTU) topary ýurduň çempiony bolmagy başardy.
HTTU-nyň talyplardan düzülen futbol topary 2005-nji we 2006-njy ýylda hem ýurduň çempiony bolmagy başarypdy. Bu gezekki ýeňiş olary Türkmenistanyň futbol çempionatynyň üçünji gezek çempiony etdi. HTTU-nyň futbol toparynyň tälimçisi Ýazguly Hojageldiýewe bolsa Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi diýen at berildi.
Şu ýyl Türkmenistanyň futbol çempionatynda jemi 9 komanda çykyş etdi. Talyplaryň ýurduň çempiony bolmaklyklary, onda-da üçünji gezek çempion bolmaklyklary köpleri begendirdi. Emma başga bir tarapdan alanyňda, bu höwesjeň futbol toparynyň ýurduň milli çempionatynda bir tapgyr öňünden üstünlik gazanmagy türkmen futboly üçin gaty gynandyryjy ýagdaý boldy.
Futbol gözgyny ýagdaýda
Soňky ýyllarda ýurtda sporta bolan ünsüň juda pese düşmegi netijesinde, sportuň ähli görnüşleri bilen birlikde, iň bir söýgüli oýunlaryň biri bolan futbolyň ýüzüne-de gara çekildi.
Türkmen futbolynyň legendasy bolan «Köpetdag» komandasy maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi sebäpli, indi iki ýyl bäri milli çempionata gatnaşyp bilenok. Şunuň ýaly ýagdaý «Nisa», «Ahal» komandalary bilenem baglydyr. At-abraýy boýunça «Köpetdagdan» kem oturmaýan «Nisa» komandasynyň ady indi üç ýyldan gowrak bäri milli çempionatdan ýitirim boldy.
Ahal welaýatynyň «Ahal» komandasynyň ýagdaýy hem gözgyny. Bu komanda maliýe serişdeleriniň ýetmezçiligi sebäpli, şu ýyl milli çempionata asla gatnaşyp bilmedi. Ýöne ol öňki ýyllarda-da çempionatyň başynda ýaryşa goşulaýanda-da, birinji aýlawdan soň, ýaryşdan galýardy.
Futbolçylara hak juda az tölenýär
Sportsmenleriň pikirine görä, ýurtda professional futbolyň dargamagy çinownikleriň futbolçylara ýokary derejede aýlyk haklaryny tölemekden ýüz öwürmekleri bilen bagly. Futbolçylara az hakyň tölenmek meselesini çinownikler özleriçe şeýle düşündirýärler. «Näme üçin top kowalap ýören futbolçy gije-gündiz zähmet çekip ýören daýhandan ýa-da işçiden köp aýlyk almaly?»
Häzirki wagtda bir futbolçynyň alýan ortaça aýlygy 150 dollar töweregi. Bu hak bolsa özüne göwni ýetýän futbolçylary düýbünden kanagatlandyrmaýar. Netijede olaryň köpüsi daşary ýurtlaryň çempionatlarynyň iň pes derejedäki futbol komandalaryna hem gitmäge mejbur bolýarlar.
Daşary ýurtlardaky ýaly futbol komandalaryny hususylaşdyrmak-da türkmen futbolynda başa baranok. Sebäbi ýurtdaky gurply firmalar girdeji getirmeýän futbol toparyny saklamakdan ýüz öwürýärler.
Pes derejede geçirilýän futbol ýaryşlaryna janköýerler hem barmaklaryny goýdular. Futbol oýnuna tomaşa etmekligiň mugt bolmagy hem janköýerleri stadionlara tarap çekmeýär. Duşuşyklaryň ählisi boş diýen ýaly stadionlarda geçirilýär. Stadionlara tomaşaçylaryň az gelmekleri bolsa ýurduň çinowniklerini kän bir basga goýup durmaýar.
Professional futbolçylaryň daşary ýurda siňip gitmegi bilen, ýurtda höwesjeň futbolçylaram futbol oýnuna gatnaşmaga känbir döwtalap däl. Sebäbi futbolda alynýan şikesiň berilýän 150 dollar hak bilen deňeşdireniňde juda çökderdigini olaram aňlaýarlar. Şu sebäpden hem ýurduň milli çempionatynda geçirilýän futbolyň at-abraýy gün-günden barha pese gaçýar.
Köpleriň ynanjyna görä, talyplardan düzülen HTTU-nyň höwesjeň komandasynyň ýurduň Milli çempionatynyň ýeňiji bolmagy-da türkmen professional futbolunyň doly derejede dargamagynyň netijesinde boldy. Sebäbi talyplara garşy durjak saldamly ýekeje-de futbol komandasy häzirki wagtda Türkmenistanyň milli çempionatynda ýok.
Futbol ýurduň abraýy
1990-njy ýylda Germaniýada geçirilen futbol boýunça dünýä çempionatynda Kamerunyň toparynyň oňat oýunlary görkezip, çärýek finala çykmagy, bu ýurdy äleme meşhur etdi. Afrika yklymynda ýerleşýän, köpler üçin ady nätanyş bolan bu döwleti dünýä çempionatyndan soň, hemmeler tanap başlady.
Şol nukdaý nazardan seredeniňde, türkmen futbolynyň arşa galmagy, ýurduň abraýynyň hem arşa galmagydyr. Ýurtda gurulýan gymmat bahaly stadionlarda futbol duşuşyklary oýna tomaşa etmäge gelen janköýerlerden hyryn-dykyn doly ýagdaýda geçende, türkmen futbolynyň abraýy-da, ýurduň abraýy-da arşa göterilmezmi?.


text:
Duşenbe güni Siriýanyň hökümeti bu ýurduň Arap Ligasyndan çykarylmagyny «örän howply ädim» diýip atlandyrdy.
Siriýanyň daşary işler ministri Walid al-Mualem žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda arap ýurtlaryny Siriýadaky meseleler barada gyssagly sammit geçirmeklige çagyrdy.
Hepdäniň şenbe güni Arap Ligasy Siriýadaky parahat protestçilere garşy ýurduň hökümetiniň yzygiderli ýarag ulanyp gelmegine jogap edip, bu ýurdy häzirlikçe Arap Ligasyna agzalykdan çykarmak barada karar kabul etdi.
Bu wakalaryň fonunda duşenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri Brýusselde geçiren maslahatlarynda Siriýanyň 18 sany ýokary derejeli resmisine garşy goşmaça sanksiýa girizmek barada ylalaşyga geldiler.
Birleşen Milletler Guramasy şu ýylyň martyndan bäri Siriýada dowam edýän protest çykyşlarynyň barşynda azyndan 3 müň 500 töweregi adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň geçiren baglaglarynda ýük awtoulaglaryň eýeleriniň mugt benzini ulanmakda kanuny bozandyklarynyň üsti açyldy. Resmi media bu barada içeri işler ministri Isgender Müllikowyň aýdandygyny habar berýär. Emma şeýle problemanyň hususy ýeňil awtoulaglary ulanýanlaryň arasynda hem bardygy aýdylýar.
Türkmenistanyň içeri işler ministri Isgender Müllikowyň 5-nji martda geçen hökümet maslahatynda aýtmagyna görä, käbir ýük awtoulaglarynyň eýeleri, resmi rugsady bolmazdan, raýatlaryň hususy maksatlary üçin döwletiň her ýylda berýän 1,200 litrlik benzinini bikanun ulanýarlar. Ministr Müllikow ýük awtoulaglaryň eýeleriniň kanun boýunça döwlete salgyt tölemeýändiklerini hem habar berýär.
Nägilelik bildirildi
Resmi metbugatyň ýazmagyna görä, ministriň hasabatyny diňlän prezident Gurbanguly Berdimuhamedow döwletiň mugtuna berýän benzininiň ulanylyşy bilen bagly kemçiliklerden nägiledigini aýtdy.
Türkmenistanda awtoulagy bolan raýatlara her aýda 120 litr benzini mugtuna bermek düzgüni 2008-nji ýyldan girizildi. Emma şonda benziniň bahasy ýokarlanyp, onuň her litriniň täze puldan 8 teňňeden 62 teňňä ýetdi.
Aşgabatda ýaşaýan ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň aýtmagyna görä, käbir ýük awtoulaglaryň eýeleri döwlet we hususy eýeçilikdäki kärhanalaryň berýän benzinini ulanýarlar.
—Olaryň köpüsi haýsy-da bolsa bir döwlet ýa-da hususy eýeçilikdäki kärhanalar bilen şertnama baglaşýarlar. Käbir şertnamada awtolugy ýangyç bilen üpjün etmegi iş beriji ýa-da onuň eýesi öz boýnuna alýar. Olar hem iş berijiden hem hökümet tarapyndan mugtuna berilýän benzini alýarlar.
Ýeňil awtoulaglar
Türkmenistanyň içeri işler ministri Isgender Müllikow ýük awtoulaglaryň eýeleriniň mugt benzini bikanun ulanýandyklaryny aýdyp, hususy ýeňil awtoulaglary bolan raýatlar barada gürrüň etmedi. Emma, adynyň tutulmagyny islemedik lebaply ýaşaýjynyň sözlerine görä, döwletiň mugtuna berýän benzinini ýeňil awtoulaglary bolan raýatlar hem bikanun ulanýarlar. Onuň pikiri bilen Amanmyrat Bugaýew hem ylalaşýar:
Käbir ýük awtoulaglarynyň eýeleri, resmi rugsady bolmazdan, raýatlaryň hususy maksatlary üçin döwletiň her ýylda berýän 1,200 litrlik benzinini bikanun ulanýarlar diýip, ministr aýtdy.
—Şeýle ýagdaýlar bir maşgalada 4 awtoulag bar bolsa, ýüze çykýar. Meselem, maşgalabaşynyň, onuň aýalynyň, çagalarynyň hersiniň adyna awtoulagy bar. Olaryň hersi bir ýylda 1,440 litr benzini mugtuna alýarlar. Olar mugtuna alan benzinini ýangyç guýulýan merkezlere ýa-da hususy awtoulagynda kireý edýänlere döwlet nyrhyndan arzan bahadan satýarlar.
Bugaýew bu meseläniň häzir ýüze çykmagynyň Berdimuhamedowyň täze möhlete prezident saýlanmagy bilen bagly bolmagynyň mümkindigini belleýär:
—Indi Berdimuhamedowyň ýurtda işleri düýpden üýtgedip gurmagy mümkin. Sebäbi birinji gezek onuň kadrlary tanamazlygy ýa-da käbir kararlaryň howlukmaç kabul edilen bolmagy mümkin. Bir topar kararlaryň ýatyrylmagy, olaryň we kanunlaryň kämilleşdirilmegi mümkin. Men şeýle zatlaryň bolmagyny gowulyga ýorýaryn.
Benzin gaçakçylygy
Adam hukuklaryny goraýan käbir guramalar goňşy Özbegistanyň raýatlarynyň arzan türkmen benzinini gaçakçylyk ýoly bilen serhetden geçirýändiklerini habar berýärler.
Haýytbaý Ýakubow Özbegistanyň adam hukuklary boýunça “Nažot”atly hökümete degişli bolmadyk guramasynyň başlygy. Ol şeýle ýagdaýlaryň garaşsyzlyk ýyllarynyň başlarynda köp ýüze çykandygyny Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy:
—Garaşsyzlykdan soňra Özbegistanyň raýatlary Türkmenistan bilen serhet arkaly arzan türkmen benzinini gaçakçylyk ýoly bilen daşap başladylar. Emma bu diňe Daşoguz bilen serhetde däl-de, Türkmenistanyň Özbegistanyň Kaşkaderýa, Buhara, Horezm welaýatlary bilen serhetlerde hem ýüze çykdy. Hatda şol gaçakçylaryň käbiri heläk boldy. Emma soňky ýyllarda şeýle ýagdaýlar örän az ýüze çykýar. Hatda Horezmde “Türkmen zaprawkalary” atly benzin guýulýan merkezler hem bar. Olar iki hökümetiň özara ylalaşyklary esasynda açyldy. Bu zatlar iki ýurduň gatnaşyklarynyň gowulaşandygyny aňladýar.
Türkmenistanyň postsowet giňişliginde öz raýatlaryna çäkli mukdarda mugtuna benzin berýän ýeke-täk ýurtdugy aýdylýar.


text:
Owganystanyň demirgazygyndaky Gunduz welaýatynda iki adam, 14 ýaşly gyzyň kellesini çapmakda aýyplanyp, tussag edildi.
Ýerli polisiýa resmisi Nizamuddin Hakiminiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, gyzyň jesedi sişenbe güni tapylypdyr.
Deslapky derňewlere görä, şol iki adam gyzyň kakasyna ýüzlenip, ony özleriniň birine durmuşa berilmegini sorapdyrlar. Hakiminiň aýtmagyna görä, hem gyz hem-de onuň kakasy olaryň bu teklibinden ýüz öwüripdirler.
Polisiýa resmisi başga goşmaça maglumat bermedi.
Geçen aý Herat welaýatynda 20 ýaşly bir aýal maşgalanyň, jelepçilik bilen meşgullanmakdan ýüz öwürendigi üçin, kellesi çapylypdy. Bu işe ilteşikli bolmakda aýyplanyp, dört adam, şol sanda öldürilen aýalyň adamsy hem tussag edildi.


text:
9-njy sentýabrda ÝHHG-niň Aşgabatdaky edarasy ýurtdaky körleriň we kerleriň jemgyýetine ýörite okuw enjamlaryny bagş etdi. Bu barada YHHG-niň ýaýradan metbugat beýanatynda aýdylýar.
Bu guramanyň körler we kerler jemgyýetine bagş eden enjamlarynyň hatarynda kör çagalar üçin okuw kitaplaryny Braýal şriftinde çap etmäge mümkinçilik berýän enjam hem bar.
Bu ynsanperwerlik kömeginiň kör çagalaryň bilim derejesini ýokarlandyrmak babatdaky ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň düzen ýörite proýektiniň çäginde amala aşyrylýandygy habar berilýär.
Bu proýekt ÝHHG-niň Ynsanperwerlik fondunyň maliýe goldawy bilen durmuşa geçirilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri konflikte bürenen Gürjüstany we Ukrainany transatlantik jemgyýeti tarapyndan üzňelige taşlanan däldiklerine ynandyrmak üçin raýdaşlyk saparyny amala aşyrýar.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Kerriniň 6-njy iýulda Tbiliside gürji hökümeti we oppozision liderleri bilen duşuşyp, Gürjüstanyň “Ýewro-atlantik ymtylyşyna” öz goldawyny teklip etjekdigini aýtdy.
Kerriniň öňümizdäki gün Kiýewe sapar edip, ol ýerde Ukrainanyň gündogaryndaky konfliktiň soňuna ýetmegiň ýollaryny maslahat etmegine garaşylýar.
Orsýet Gürjüstanyň iki separatist sebitinde, ýagny Abhaziýada we Günorta Assetiýada öz goşunyny saklaýar.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu özleriniň Hindistandaky we Gürjüstandaky diplomatlaryna garşy hüjümleriň gurnalmagyna Eýranyň dahylynyň bardygyny aýdýar.
Ysraýyl resmileriniň beren maglumatlaryna görä, 13-nji fewralda Nýu-Delide bolan bomba partlamasynda Ysraýylyň ilçihanasynyň ulagyna zeper ýetipdir.
Hindistanyň resmileri bu wakada maşyn sürüjisiniň we diplomatyň aýalynyň ýaralanandygyny habar berdiler.
Gürjüstanyň Içeri işler ministrligi hem Ysraýyl ilçihanasynyň işgärleriniň biriniň ulagynda bombanyň tapylandygyny tassyklady. Polisiýa bombany zyýansyzlandyrdy.
Geçen aý hem Ysraýylyň Tailanddaky we Azerbaýjandaky ilçihanalaryna hüjüm etmek synanyşyklary boldy. Ýöne olar başa barmady.
Şu günler Ysraýylyň daşary ýurtlardaky diplomatlaryna abanýan howpuň ýokarlanmagy sebäpli, olar ýokary hüşgärlik ýagdaýyna getirildi.
Şeýle howpyň artmagyna 2008-nji ýylda “Hizbollah” toparynyň lideri Imad Moh Niýahyň öldürilmeginiň ýyl dönüminiň bellenilmegi we eýranly ýadroçy fizikleriň öldürilmegi bilen bagly Eýran tarapynyň gazaba çykmagy sebäp bolan bolup biler diýlip çaklanýar.


text:
Orsýet soňky günler öňki Sowet Soýuzynyň düzümine giren ýurtlaryň migantlaryny öz raýatlygyna kabul etmek çärelerine aýratyn üns berip başlady.
Munuň üçin Orsyýetde kanun taslamasy taýýarlanylýar. Bu kanun esasynda öňki Sowet Soýuzyndan bolan raýatlaryň Orsýetiň graždanlygyna girmek, rus pasportyny almak şertleri has ýeňilleşdiriler.
Orsýetli resmileriň aýtmagyna görä, Orsýetiň raýatlygyna girmek üçin isleg bildirýänleriň rus dilini bilmegi hem-de Orsyýetde ýakyn kowum-garyndaşlarynyň we tanyş-bilşiniň bolmagy ýeterlik bolar. Häzir bu ugurda ýörite bir komissiýa döredilýär.
Orsýet Dumasynyň başlygynyň birinji orunbasary Aleksandr Žukow migrantlary raýatlyga kabul etmek baradaky kanunyň çalt güýje giriziljekdigini aýtdy.
"Raýatlary goramak bahanasy"
Ukrainalylaryň köpüsine Orsyýetiň raýatlygy hiç bir kynçylyksyz berilýär. Bilermenleriň pikirine görä, Orsýet öz raýatlaryny goramagy bahana edinip, Kryma goşun ýollady.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň Merkezi Aziýa boýunça Moskwadaky bölüminiň müdiri Andreý Ragoziniň aýtmagyna görä, geçen iki aýyň dowamynda Ukrainadan Orsýete ýedi ýüz müň adam gelipdir. Şolardan 134 müň adam Orsýetiň raýatlygyny almaga isleg bildiripdir.
Şu ýylyň dowamynda köp sanly ukrainalynyň Orsýetiň raýatlygyny almaga isleg bildirip, haýyşnama bilen ýüz tutmagyna garaşylýar.
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlaryň işçi migrantlar bileleşiginiň Moskwadaky jogapkär wekiliniň sözüne görä, Orsýet şu ýyl daşary ýurtlulary öz raýatlygyna kabul etmek boýunça belli bir çäkdäki sanawy – kwotany yglan etdi.
Ýagny bu ýyl 95 müň daşary ýurtlynyň raýatlyga kabul ediljekdigi aýdylýar. Geçen ýyl bolsa 105 müň adam Orsýetiň raýatlygyna alypdy.
Azatlyk radiosynyň Täjik gullugynyň mälim etmegine görä, Orsýetiň raýatlygyna kabul edilen täjik migrantlarynyň anyk sany belli däl. Ýöne Täjigistanyň Bosgunlar boýunça edarasy Orsýetde işleýän täjigistanlylaryň sany dört ýüz müňe golaý bardyr diýip çak edýär.
Işsizlik zerarly sergezdanlyk
Merkezi Aziýa ýurtlaryndanam Orsýetiň raýatlygyna girmäge isleg bildirýänleriň sanynyň artmagy mümkin. Emma öňki Sowet Soýuzyna girýän respublikalaryň milli liderleri “eger Orsýet Ukraina garşy şeýle çäre görse, ýeri gelende bize-de gowulyk etmez” diýip howatyr edýärler.
Täjikleriň Moskwadaky Medeni merkeziniň başlygy Hurşida Döwrandohtuň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýa ýurtlarynda işsizlik artýar.
“Şu ýagdaý sebäpli olar iş gözläp Orsyýete gelýär. Olar öz ýurtlarynda gowy gazanç edip bilmeýärler. Netijede, Orsýete migrant bolmaga mejbur bolýarlar” diýip, ol aýdýar.
Andreý Ragoziniň sözüne görä, Orsýetiň ilaty garraýar. Öz ykdysadyýetini ösdürmek üçin, Orsýete işçi güýji zerur. Orsýetde ilat sany artman, belki, kemelýär. Şonuň üçin Orsýet daşary ýurtlulary raýatlyga kabul etmek işini ýeňilleşdirýär.
Orsyýet hususan-da Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän döwletlerden migrantlary kabul etmegi planlaşdyrýar diýip, synçylar aýdýarlar.
Şamerdanguly Myrady, Kabul.


text:
Türkiýäniň ýokary okuw jaýlary boýunça merkezi edarasy, okuw programmasy kürt dilinde düzülen bir institutyň açylmagy baradaky ýüzlenmäni kabul etdi.
Ady agzalýan edaranyň yolbaşçysy Yusuf Ziýa Özjan, Mardin Artkulu uniwersitetine kürt dilinde sapak berjek fakultetini açmaga özüniň we bu edaranyň beýleki agzalarynyň rugsat etjekdigini aýtdy.
Kürdistan Işçiler Partiýasyna garşy göreşýän Türkiýede, 1991-nji ýyla çenli kürt dili gadagan bolup, hazirki döwürde hem kabir edaralarda bu dil boýunça girizilen çäklendirmeler dowam edýär.
Ýewropa Bileleşigi Türkiýäniň jemi ilatynyň 17 prosenti töweregini emele getiriýän etniki kürt we beýleki toparlaryň hal ýagdaýyny gowulandyrmagyny Ankaradan talap edip gelýär.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanda transport, aragatnaşyk, gurluşyk, energetika, senagat we maliýe-ykdysadyýet pudaklarynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda ýörite maslahaty geçirildi.
Bu maslahatda çykyş eden Türkmenistanyň baş prokurory Ý.Ýazmyradow “Türkmenstandartlary” Baş döwlet gullugynda we Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginde geçirilen barlaglaryň jemleri barada hasabat bilen çykyş etdi. Ol bu pudaklarda ýüze çykarylan käbir anyk kemçilikler barada durup geçdi.
Şol gürrüňi edilýän kemçiliklere salgylanmak bilen, prezident G.Berdimuhamedow “Türkmenstandartlary” Baş döwlet gullugynyň başlygy N.Orazowy, onuň orunbasary O.Ataýewi we Türkmenistanyň awtomobil transporty ministri S.Berkeliýewi wezipelerinden boşatdy.
Mundan daşary, düýn prezidentiň permany bilen Türkmenistanyň aragatnaşyk ministriniň orunbasary A.Muhammedow hem wezipesinden boşadyldy.


text:
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerrini Özbegistandaky ynsan hukuklarynyň bozulmalary bilen baglanyşykly özbek resmilerine basyş görkezmeklige çagyrdy.
Duýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän “Human Rights Watch” guramasy penşenbe güni ýaýradan bu beýanatynda Jon Kerrini Özbegistanyň daşary işler ministri Abdulaziz Komilow bilen duşuşygynda Özbegistandaky ynsan hukuklarynyň ýaramaz ýagdaýlary barada açyk beýanat etmeklige çagyrýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Özbegistanyň daşary işler ministri Abdulaziz Komilow bilen 12-nji martda Waşingtonda gepleşik geçirmegi planlaşdyrýar.


text:
Özbegistanda pagta ýygymynyñ iñ gyzgalañly dowam edýän pursadynda käbir metjitleriñ ymamy juma namazynyñ wagzynda ýaşaýjylara pagta ýygymyna işjeñ gatnaşmaga çagyryş edipdi.
Käbir ymamlar hatda pagta ýygymynyñ her bir musulman özbek üçin yslamyñ wajyp amaly bolup durýandygyny nygtapdy. Munuñ ýanyndan ýurduñ köpsanly metjidinde ýaşaýjylardan pagta ýygymy üçin pul ýygnalýar.
Geçen hepde Özbegistanyñ metjitlerinde juma namazynda, Alladan has köp pagta hasyly bermegi dileg edilip, halky hem pagta ýygymyna köpçülikleýin gatnaşnaga çagyrypdyrlar.
Azatlyk Radiosynyñ özbek gullugy bilen gürruñdeş bolan Daşkendiñ bir ýaşaýjysy 23-nji sentýabrda “Hazrati Ali” metjidinde geçirilen juma namazynda, ymamyñ wagyz beren mahaly pagta ýygymynyñ musulmanlar üçin yslam dininiñ wajyp wezipesi hasaplanýandygyna aýratyn üns çekendigini aýdypdyr.
Ýörite görkezme
– Baş ymamyñ nygtamagyna görä, pagta ýygymy yslamyñ wajyp amaly, ýagny wezipesi hasaplanýar. Ol biziñ pagta ýygymyna işjeñ gatnaşyp, döwletiñ pagta ammaryna öz goşandymyzy goşmalydygymyzy we şol bir wagtyñ özünde hem pagta ýygymyna pul kömegini etmelidigimizi aýtdy – diýip, ýaşaýjy gürrüñ beripdir.
Daşkendiñ “Hazrati Ali” metjidiniñ bir işgäriniñ bellemegine görä, ymamyñ pagta ýygymyna gatnaşmaga çagyryş etmegi, Özbegistanyñ dini guramasynyñ ýörite görkezmesi ýaly gulaga eşidilýär.
– Bize iberilen görkezmede wagyzyñ temasynyñ “pagta ýygymyna” bagyşlanmalydygy nygtalýar. Düýn juma namazy üçin bize iberilen hatda ymamyñ ýaşaýjylara bu temany pugta düşundirmegi tagalla edilýär. Dogrydanam, juma namazynyñ wagzynda baş ymam şeýle diýdi “Pagta biziñ milli baýlygymyz bolansoñ, pagta ýygymy hem wajyp, ýagny din taýdan hökmanylyk hasaplaýar” diýip, Daşkendiñ “Hazrati Ali” metjidiniñ işgärleriniñ biri Azatlyk Radiosynyñ Özbek gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Mundan daşary, Azatlyk Radiosynyñ Özbek gullugy öz dürli çeşmeleriniñ üsti bilen Özbegistanyñ beýleki ýerlerindäki metjitlerde hem geçen juma namazynda şeýle dini wagyz-nesihatyñ edilendigini anyklady.
“Goşmaça subutnamalar görkezmeli”
Özbegistanyñ metjitlerinde ymamlaryñ edýän şeýle çagyryşlary barasynda teolog Muhiddin Şirinow Radiomyza öz pikrini şeýle beýan etdi:
– “Wajyp amal” yslam dininde hökmany suratda edilmeli işdir. Ony berjaý etmeýän günäkär hasaplanýar. Ýerine ýetiren bolsa Allanyñ ýanynda sogap gazanýar. Meniñ pikrime görä, bu maglumaty ymykly takyklamak gerek. Sebäbi bu diýseñ wawwaly mesele. Eger Özbegistan ýaly bir musulman ýurtda metjidiň ymamy halka döwlete haýsam bolsa bir ugurda kömek etmegi üçin çagyryş edýän bolsa, bu tebigy ýagdaý. Ýöne bu wakada ymam aýdýanyny dini kada öwrüpdir we pagta ýygymynyň wajyp amal, ýagny dini hökmanylyk bolup
durýandygyny öňe sürüpdir. Dini ara goşany üçin, ol bu ugurda goşmaça subutnamalar görkezmelidir. Meniň pikrime görä, biziň ymamlarymyz pagta ýygymynyň din taýdan wajyp, ýagny hökmanylyk bolup durýandygyny öňe sürüp bilmezler. Adamlar muňa nädogry düşünen bolmaly we olaryň aýdanlaryny hem nädogry gaýtalaýan bolmaly – diýip, teolog Muhiddin Şirinow Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Metjitleriň ymamlary hökümete goldaw hökmünde pagta ýygymyna gatnaşmak barasynda diňe bir dini çagyryşlar bermek bilen çäklenmän, şol bir wagtyň özünde-de halkdan munuň üçin pul kömegini hem ýygnaýarlar.
– Şol bir wagtyň özünde pagta ýygýanlara pul kömeginiň berilmegi barasynda “ýokardan” hem görkezme berlipdir. Biz pagta ýygymyna kömek üçin, halkdan ýygnalan 360 müň som puly dynç alyş güni hökümete gowşurdyk. Bize ol pulyň pagta ýygymyna gatnaşýanlara beriljekdigini bildirdiler – diýip, Daşkent metjidiniň Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugyna maglumat beren bir işgäri aýdýar.
Halkara guramalary
Özbegistanyň din baradaky ýokary guramasynyň dürli bölümlerinden alnan maglumatda, bu ýylky pagta ýygymynda ymamlara diňe halka dini çagyryş edip, pagta ýygymyna pul toplamakdan daşary, olaryň hut özleriniň hem pagta meýdanlaryna gitmeginiň talap edilendigi bellenýär.
Radionyň çeşmeleriniň maglumatyna görä, käbir oba metjitleriniň ymamlary pagta meýdanlarynda pagta ýygýarlar.
Özbegistanda diniň döwletden üzňedigine, ýagny özbaşdaklyga eýedigine garamazdan, dini guramadyr jemgyýetleriň alyp barýan işleri Içeri işler ministrliginiň işgärleri tarapyndan berk gözegçilikde tutulýar.
Halkara guramalar diňe bu ýyl däl, eýsem hemişe Daşkent hökümetiniň resmileriniň öz raýatlaryny pagta ýygymyna we beýleki agyr işlere gatnaşmaga mejbur edýändigini tankytlap gelýärler.
Adam hukuklaryny goraýan birnäçe guramalardan emele gelen “Cotton Campaign” bileleşigi yzygiderli ýagdaýda, Özbegistanyň hökümetine raýatlary mejbury zähmete çekmegi goýbolsun etmäge çagyryş edip gelýär.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň materialy.


text:
Çarşenbe güni Müsüriň resmi MENA habar agentligi bu ýurduň ozalky diktator lideri Hosni Mubäregiň kliniki ölüm ýagdaýyna düşendigini habar berdi.
Onuň saglyk ýagdaýynyň ur-tut ýaramazlaşandygy sebäpli, türmäniň keselhanasyndan harby gospitala geçirilendigi habar berilýär.
Çarşenbe güni birneme giçlik käbir habar agentlikleri ýurduň resmilerine salgylanmak bilen, 84 ýaşly Hosni Mubäregiň kislorod maskasy arkaly dem alýandygyny we onuň diridigini habar berdiler.
Iki hepdä golaý mundan ozal Müsüriň sudunyň oňa ömürlik türme tussaglygyny bermek barada höküm çykarmagynyň yzy bilen, Hosni Mubäregiň yzygiderli öz huşuny ýitirip başlandygy habar berlipdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň satellitden alnan suratlary 31-nji oktýabrda Müsüriň Sinaý ýarymadasynda Orsýetiň ýolagçy uçaryny partlamanyň ýere gaçyrandygyny çak etdirýär we uçara raketa bilen zarba urlandygy baradaky teoriýany şübhe astyna alýar.
2-nji noýabrda Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli goranmak resmisi, “Airbus A321-200” belgili uçar howada mahaly, gürrüňi edilýän sebitde alnan infragyzyl suratlar [uçardan] gyzgyn şöhläniň çykandygyny hasaba aldy diýýär. Bu suratlar bortunda bombanyň ýa-da ýangyç bagynyň partlamagy netijesinde uçaryň weýran bolandygyny çaklamaga esas berýär.
“Ol ýerde bir tüýsli partlama boldy” we “uçar örän ýokary beýiklikde böleklere bölündi” diýip, Birleşen Ştatlaryň resmisi “NBC” telekanalyna beren maglumatynda aýtdy. Ol “haýsydyr bir raketanyň uçary urup aşak gaçyrandygyny görkezýän hiç hili alamatyň ýokdugyny” sözüniň üstüne goşdy.
Ukyply raketa
Orsýetiň “Kogalymawia” howaýollaryna degişli “Metrojet” kysymly 9268 uçuş nomerli uçaryň heläkçilige uçrap, onuň üstündäki 224 adamyň heläk bolmagy netijesinde birnäçe teoriýalar öňe sürüldi. Olaryň arasynda uçara raketa bilen zarba urlandygy baradaky çaklama-da bar.
Uçar heläkçiliginden birnäçe sagat soň “Yslam döwleti” atly toparyň Sinaýdaky bölümi Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalaryna gaýtawul diýip, uçaryň urlup ýykylmagyna öz toparynyň jogapkärdigini öňe sürdi. Şol bir wagtda Orsýetiň resmileri toparyň bu öňe sürmesiniň hakykata laýyklygyny sorag astyna aldylar.
Ekspertler bu sebitdäki söweşijilerde 9,100 metr beýiklikden uçýan uçara zarba urmaga ukyply raketanyň bardygyna şübhe bildirýan mazmunly garaýyşlaryny beýan edýärler. Şol bir wagtda-da uçaryň içinde bombanyň partladylan bolmagynyň ýa-da uçaryň içinde haýsydyr bir partlamanyň bolan bolmagynyň mümkindigi baradaky çaklamalar hem ünsden düşürilenok.
“Uçar birkemsizdi”
2-nji noýabrda Orsýetiň “Kogalymawia” howaýollarynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Müsürde uçaryň gaçmagyna sebäp bolan ýagdaýyň tehniki näsazlyklar bilen bagly däldigini aýtdy.
Aleksandr Smirnowyň aýtmagyna görä, uçaryň heläkçilige uçramagyna käbir beýleki “tehniki ýa-da fiziki täsirleriň” sebäp bolan bolmagy ahmaldyr.
Moskwada geçirilen metbugat konferensiýasynda Smirnow: “Uçar [tehniki taýdan] birkemsiz ýagdaýdady. Biz [uçaryň] haýsydyr bir tehniki näsazlyk ýa-da ekipažyň ýalňyşy esasynda heläkçilige uçrandygy baradaky öňe sürmeleri tassyklap bilmeris” diýdi.
Airobus 321-200 kysymly rus uçary 31-nji oktýabrda Müsüriň Şarma el-Şeýh aeroportundan uçup, Orsýetiň Sankt-Peterburg şäherine barýarka, ýolda Müsüriň Sinaý ýarymadasynda heläkçilige uçrady.
Wakada uçardaky 224 ýolagçynyň ählisiniň wepat bolandygy aýdylýar. Şeýle-de bu wakanyň Orsýetiň we Sowet Soýuzynyň taryhynda uçar heläkçiligi bilen baglanyşykly iň pajygaly hadysa bolandygy habar berilýär.


text:
Çaga aýrylandan soň uzak wagt aýbasy ýaly gan gidip bilermi?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Çaga düşeninden soň ýatgydan ganyň akmagy düwünçegiň galyndylary galanda horial polipiň emele gelmegi, ýatgynyň sowuklamasynda, ýumurtgalyklaryň işinde dörän näsazlyklar netijesinde ýüze çykyp biler. Degişli barlaglary geçirip, sebäbini anyklamak üçin lukmana ýüz tutmak ýerlikli bolar.
Saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pakistanyň premýer-ministri ýurduň resmileriniň “iş tärlerini ýeterlik derejede bilmeýändikleri” we Yslamabadyň Osama bin Ladeniň gizlenmegine hemaýat edendigi baradaky beýanatlaryň “manysyzdygyny” belledi.
Premýer-ministr Ýusuf Raza Gilani ýurduň parlamentinde çykyş edip, Pakistanyň öz ýaragly we ýörite güýçlerine hiç hili şübhelenmeýändigini hem sözüne goşdy.
Mundan öň Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama CDS telekanalyna beren interwýusynda Bin Ladeniň Pakistanda “käbir” goldawynyň bolan bolmagynyň mümkindigini belläpdi.
“Al-Kaýdanyň” lideri 1-nji maýda Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleriniň geçiren operasiýasy netijesinde Pakistanda öldürlipdi.


text:
Prezidentlige kandidat Aşraf Gani general Abdul Dostumy öz dalaşgär ýarany hökmünde görkezende, muňa ökdelik bilen edilen syýasy göçüm diýip garalypdy.
Öňki özbek harby ýolbaşçysynyň birinji wise-prezident diýip görkezilmegi netijesinde Owganystanyň köp sanly özbek saýlawçylary Ganiniň gazanan seslerini ep-esli derejede ýokarlandyrar diýip pikir edilipdi.
Owganlar ses berenlerinde, däp boýunça, etniki liniýalara esaslanýarlar. Şol sebäpden bu gezek ýagdaý başgaça bolar diýip pikir etmäge hiç bir sebäp ýokdy. Ýöne, Gani 26-njy aprelde bildirilen deslapky netijeler boýunça ikinji orny eýelese-de, bu taktika oňat netije bermedige meňzeýär.
Etniki özbekler
Owganystanyň ilatynyň takmynan 9 prosentini emele getirýän özbekler Ganiniň Jowzjan welaýatynda, şeýle hem goňşy Farýap welaýatynda uly ýeňiş gazanmagyna goşant goşdular. Ol Jowzjan welaýatynda sesleriň 69 prosentini, Farýapda hem 65 prosentini aldy.
Ýöne Gani özbekleriň köplük bolup oturýan beýleki üç welaýatynda welin, munça sesi alyp bilmedi. Ol Sar-e-Pulda sesleriň 39 prosentini, Samanganda 27 prosentini, Gunduzda hem 38 prosentini aldy.
Abdulla Abdullanyň bolsa bu üç welaýatda alan sesleri bulardan has ýokary bolup, onuň tutuş Owganystan boýunça sesleriň 44.9 prosentini alyp, bäsleşikde birinji orny eýelemegine goşant goşdy.
Ganiniň Dostumy saýlap tutmagy, dogrudanam, töwekgelçilikli hereketdi. Sebäbi bu işiň özbekleriň goldawyny gazanmak üçin ýaşlary hem aýallary Ganiden daşlaşdyrmak howpy bardy.
Hazaralar
Owganystanda azlyk millet bolan hazaralar hem ýurduň ilatynyň takmynan 9 prosenti. Saýlawdan öň Abdullanyň bu ýerde sesleriň köplügini alaryna hiç kim garaşmandy. Synçylaryň aglabasy hazaralaryň sesleri üç dalaşgäriň, ýagny Abdullanyň, Ganiniň we Zalmaý Rasulyň arasynda paýlaşylar diýip çaklaýardylar.
Ýöne hazaralaryň köpçülikleýin ýaşaýan welaýatlary bolan Bamýanda sesleriň 68 prosentini, Dai Kundide hem sesleriň 75 prosentini almak bilen uly ýeňiş gazanan ýeke Abdulla boldy.
Abdulla hazaralaryň ep-eslisiniň ýaşaýan beýleki welaýatlarynda, şol sanda Gorda 60 prosent, Gaznade 54 prosent we Wardakda 36 prosent ses alyp, bu ýerlerde-de öňdeligi eýelän kandidatdyr.
Synçylar Abdullanyň beýle güýçli ýeňiş gazanmagyna sebäp diýip, birnäçe faktora salgylanýarlar.
Bularyň biri - onuň hazaralaryň ozalky täsirli jeňbaz serkerdesi we öňki ministr Mohammad Mohakygy özüniň geljekdäki ikinji wise-prezidenti diýip bellemegidir.
Ganiniň ikinji wise-prezident diýip saýlany öňki adalat ministri Sarwar Daniş. Rasul hem ikinji wise-prezident diýip, Owganystanyň ilkinji zenan welaýat häkimi Habiba Surabini görkezdi.
Netijelere goşant goşan mümkin bolan faktorlaryň ýene biri hazaralaryň Ganä ynamynyň pesligi. Ganiniň ýerligi kuçi. Maldarçylyk bilen meşgullanýan puştun kuçiler ýer we öri meýdanlary sebäpli asyrlar boýy hazaralar bilen çaknyşyp geldiler. Häzirki wagtlarda hem her ýyl bularyň arasynda gazaply hereketleriň ýüz berýandigi aýdylýar.
Abdullanyň sesleriň köplügini alan ýerleri, garaşylyşy ýaly, täjikleriň ýaşaýan demigazyk we günbatar welaýatlary. Abdullanyň milleti garyşyk. Ol ýarym täjik, ýarym puştun. Ýöne oňa köplenç täjik hökmünde garalýar.
Täjikleriň ýurduň ilatynyň takmynan 27 prosentini düzýändigini bilýän Abdulla puştunlaryň seslerinden hem köpräk paý almak üçin tagalla baryny etdi. Ol köplenç puştunlaryň ýaşaýan günorta we gündogar welaýatlarynda güýçli kampaniýa alyp baryp, özüniň puştun mirasyndan gürrüň etdi, şeýle hem bir puştuny özüne birinji wise-prezident diýip belledi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew 23-nji noýabrda öz Web sahypasynda ýerleşdiren wideoýüzlenmesinde ýurtda syýasy bäsleşigiň azalmagy bilen syýasy durgunlygyň emele gelmek howpunyň artýandygyny duýdurdy.
Oppozisiýanyň liderleri prezident Dmitriý Medwedewiň bu sözleri tüýs ýürekden aýdandygyny sorag astynda goýup, bu waka bilen ýene bir syýasy oýnuň başlanýandygyny çaklaýarlar.
Medwedew ýurdy dolandyrýan “Bütewi Orsýet” partiýasynyň häkimiýetde artykmaç güýje eýedigini ýiti tankytlap, ýurtda patiýalaryň arasynda özara bäsdeşligiň bolmazlygynyň Orsýeti durgunlyga sezewar edýändigini aýtdy.
‘Durnuklylykdan durgunlyga’
Medwedew wideoýazgyda şeýle diýdi: “Soňky döwürde biziň syýasy durmuşymyzda durgunlygyň alamatlarynyň peýda bolmagy hiç kime syr bolmasa gerek. Şeýlelikde häzir biziň jemgyýetimize durnuklylygyň durgunlyga öwrülmek howpy abanýar”.
Köplenç durgunlyk diýen söz ruslar tarapyndan Brežnewiň döwri barada gürrüň edilende agzalýar. Şol döwür bolsa Sowet Soýuzynyň kuwwatly döwlet hökmünde öz güýjüni ýitirendigi bilen taryha girdi.
Prezident Dmitriý Medewdewiň bellemegine görä, bu ýagdaý diňe oppozision partiýalar üçin däl, eýse ýurdy dolandyrýan partiýa - “Bütewi Orsýet” partiýasy üçin hem howply ýagdaýdyr.
“Oppozisiýa adalatly saýlawlarda ýeňiş gazanmak mümkinçiliginden mahrum edilse, ol gitdigiçe pese düşüp, ahmiýetini ýitirýär. Ýurdy dolandyrýan partiýa-da hiç haçan ýeňilmejekdigini bilse, ol bürünje gaplanyp, bu partiýanyň hem işi dargaýyşa sezewar bolup, netijesizlige uçraýar” diýip, Medwedew belledi.
Şonuň üçin, Medwedewiň pikiriçe, ýurtda syýasy bäsleşigiň derejesini ýokarlandyrmak zerurlygy ýüze çykdy. Şeýle bäşleşige ýol açmak üçin bolsa degerli şertleriň döredilmelidigini Orsýetiň prezidenti Medwedew nygtady.
Oppozisiýanyň liderleri Medwedewiň bu sözleri tüýs ýürekden aýdandygyny sorag astynda goýdular. Liberallaryň lideri Wladimir Ryžkow “Interfaks” gullugyna beren interwýusynda “Aýdylan sözler biz üçin ýeterlik däl, biz herekete garaşýarys” diýdi.
“Bütewi Orsýetiň” agalygy
Ýurduň premýer-ministri Wladimir Putiniň ýolbaşçylygyndaky “Bütewi Orsýet” partiýasy 2001-nji ýylda döredildi we şondan bäri ol ýurduň parlamentinde orunlaryň köpçüligini eýeläp gelýär.
Tankytçylaryň pikiriçe, Putiniň gol astyndaky bu partiýa hökümetde dissidentlere orun goýman, ýurtda syýasy opposiziýanyň ähmiýetiniň doly gaçmagyna getirdi.
2010-njy ýylda adam hukuklary boýunça “Freedom House” guramasynyň ýaýradan maglumatynda Orsýetiň saýlaw sistemasynyň hiline gaty pes baha berlip, onuň 2012-nji ýylda geçirilmeli prezidentlik saýlawlarynda hiç bir garaşylmadyk ýagdaý ýüze çykmaz ýaly gurnalandygy aýdyldy.
Muňa garamazdan, 11 minut dowam eden ýüzlenmesinde prezident Medwedew özüniň prezidentlik möhletiniň ilkinji iki ýylynyň dowamynda geçiren reformalarynyň Orsýetiň syýasy sistemasynyň öňküsinden has açyk hem çeýe bolmagyna täsir edendigine ünsi çekdi.
Medwedewiň aýtmagyna görä, durmuşa geçirilen reformalaryň çäginde saýlawlardaky galplyklary kemeldip biljek çäreler, şeýle hem ýerli saýlawlarda ýeňiş gazanan partiýalara regional, welaýat häkimini saýlamakda has köp ygtyýarlyk berýän çäreler geçirilipdir.
Häzir regional häkimler prezident tarapyndan saýlanyp, teklip edilýär. Medwedew ýurtda köppartiýalylyga ýol açmak üçin belli bir partiýanyň saýlawlara gatnaşmagy üçin zerur bolan saýlawçylaryň gollarynyň sanyny azaltmagy göz öňünde tutýandygyny aýtdy.
‘Kosmetiki çäreler’
Ýabloko partiýasynyň lideri Sergeý Mitrohin, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda prezident Medwedewiň bu agzan reformalarynyň ýüzleýdigini aýtdy: “Hakykatda bu agzalan çäreler ýüzleý, kosmetik häsiýete eýe bolup, olar hiç zady özgertmeýär”.
“Saýlawlara gatnaşmak üçin partiýalar saýlawçylaryň gollaryny ýygnamaly. Özem gol çeken adamyň pasportyndaky maglumatlar hem alynýar. Adamlaryň bolsa şol maglumatlary beresleri gelmeýär, sebäbi ol maglumatlaryň özlerine garşy ulanylmagyndan howatyrlanýarlar” diýip, Sergeý Mitrohin aýdýar.
Mitrohiniň pikirine göra, aaýlaw prosesinde hemmeler üçin deň mümkinçilik döredilmedi: “Prezidentiň özi hem muny gaty gowy bilýär. Şeýle ýagdaýda ýurduň kanunynyň özi käbir partiýalary kemsidýärkä, nädip olaryň ahmiýetiniň pese düşmeginiň öňüni alyp bolar?”
Moskwada ýerleşýän Karnegi merkeziniň analitigi Nikolaý Petrow Medwedewiň bu wideoýüzlenmesiniň, prezidentiň 30-njy noýabrda Orsýet Dumasynyň iki palatasyna ýüzlenip etjek çykyşynyň öň ýanyndaky taýýarlyk diýip, hasap edýändigini Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Prezident Medwedewiň şol çykyşyny analitikler hem üns berip diňlejekler. Sebäbi hut Dumada planlaşdyrýan çykyşynda Dmitriý Medwedewiň 2012-nji ýyldaky saýlawlara gatnaşyp-gatnaşmajakdygy barada aýtmagyna garaşylýar.
Köp adamlar Orsýeti hakykatda Wladimir Putin dolandyrýar diýip hasaplaýarlar. Onsoň ol ýene iki ýyldan gaýtadan prezidentlik wezipesini eýelemegi planlaşdyrýarmy diýen soragyň-da aýdyňlaşmagyna garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlarda zarply "Sendi" tupanyndan heläk bolanlaryň sany 45-e ýetdi, 8 milliona golaý hojalyk we edara jaýlary toksuz galdy.
Duşenbe güni giçlik gündogar kenara aralaşan apy-tupandan iň köp zyýan çeken şäherleriň biri bolan Nýu-Ýorkda azyndan 18 adamyň heläk bolandygy habar berildi.
Nýu-Ýorkda ýerasty geçelgeler ýapyk dur, tupandan zyýan gören regionlardaky ençeme aeroportlar, demir ýollary, köçeler we portlar işlänok. Işgärler bu ýerlerdäki sil suwlaryny, ýykylan agaçlary we elektrik liniýalaryny aýryp ýörler.
Muňa garamazdan, resmileriň aýtmagyna görä, çarşenbe güni Nýu-Ýorkuň biržasynyň, Birleşen Ştatlaryň Waşingtondaky federal edaralarynyň açylmagyna garaşylýar. Olar iki günläp ýapyk durupdy.
Nýu-Ýorkdaky Jon F. Kennedi adyndaky halkara aeroportunyň we Nýu-Jersidäki Nýuark halkara aeroportunyň hem çäklendirilen hyzmatlar üçin açylmagyna garaşylýar.
Ekspertleriň aýtmagyna görä, "supertupan" diýlip atlandyrylýan "Sendi" sebäpli, Birleşen Ştatlarda we dünýäniň dürli künjeginde, umuman alnanda, 18 müňden gowrak howa reýsleri ýatyrylypdyr.
Indiki sişenbe gününe planlaşdyrylan prezidentligiň ikinji möhletine kandidatlyk kampaniýasyny goýbolsun eden prezident Barak Obamanyň çarşenbe güni Nýu-Jersä baryp, bu ýeriň ýaşaýjylary bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Nýu-Jersiniň gubernatory Kris Kristi ştatyň ähli ýerlerinde elektrik üpjünçiliginiň dikeldilmeginiň ýediden 10 güne çekip biljekdigini aýtdy. Kristi Nýu-Jersi kenarlaryndaky jaýlara we edaralara ýeten zyýanyň möçberini göz öňüne getirmegiň mümkin däldigini belledi.
Obamany ýygy-ýygydan tankytlap gelen Kristi Respublikan partiýadan prezidentlige kandidat Mitt Romniniň goldawçysydyr. Harasatdan ejir çeken ýerlere sişenbe güni eden saparynyň dowamynda Kristi prezident Obamanyň tebigy betbagtçylyk barada eden aladasyny öwdi.
"Bu ýere gaýtmazymdan öň men ýene prezident Obama bilen telefon arkaly gürleşdim. Bilşiňiz ýaly, ol örän kesgitli. Ol bu ýerdäki ähli ştatlaryň arasynda Nýu-Jersiniň iň köp zyýan görendigini bilýär we täzeden gurmaly zatlarymyzy gaýtadan gurmakda biziň bilen işleşmekçi. Men oňa hyzmatdaşlyk üçin minnetdarlyk bildirýärin" diýip, Kristi aýtdy.
Ondan öň, Obama Nýu-Ýork ştatynda we Nýu-Jerside "uly betbagtçylyk" yglan edipdi. Bu çäre federal fondlardan milliardlarça dollaryň halas ediş we arassalaýyş işleri üçin ulanylmagyna şert döredýär.
Žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Obama kösençlik çekýän adamlara ýardam bermekde zerur bolan ähli zady etmekleri üçin adatdan daşary ýagdaýlar boýunça federal edaralary gyssandygyny aýtdy.
"Meniň federal gulluklara beren görkezmäm şu boldy: "Bir zady näme üçin edip bilmeýändigimizi kesgitlemäň". Men siziň bir zady nädip etjegimizi kesgitlemegiňizi isleýärin. Men siziň resmi düzgünlere we býurokratiýa ilişip galmazlygyňyzy isleýärin. Häzirki pursatda hereket etmezlik üçin bahana bolup bilmez. Men her bir gullugyň öňe ýaplanmagyny we resurslaryň zerur bolan ýerlere doly ýetirilmegini isleýärin" diýip, Obama aýtdy.
Nýu-Ýork şäheriniň häkimi Maýkl Blumberg şäherde elektrik üpjünçiliniň doly dikeldilmeginiň üç güne, Amerikanyň iň uly jemgyýetçilik transport sistemasy bolan Nýu-Ýorkuň metrosynyň gaýtadan işledilmeginiň bolsa bäş güne çekip biljekdigini aýtdy.
Birleşen Ştatlara aralaşmazyndan öň, "Sendi" tupanynyň Karib adalarynda 70-e golaý adamyň ölümine sebäp bolandygy aýdylýar.


text:
Türkmen-owgan serhediniň Türkmenistan tarapynda howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilýändigi habar berilýär.
Türkmen-owgan serhediniň Türkmenistan tarapynda türkmen serhetçileriniň garym gazyp başlandygyny Owganystanyň Türkmenistan bilen serhetleşýän Garkyn etrabyndaky ýerli ýaragly adamlaryň toparyna ýolbaşçylyk edýän Gurbandurdy komandir aýdýar.
Ol öz söhbetdeşliginde ini 1,5 we çuňlugy 3 metre barabar bolan garymyň Türkmenistany “Talyban” söweşijilerinden goramaga ýeterlik bolmajakdygyny belleýär. Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahiryň geçiren söhbetdeşligini aşakdaky dümwä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanyň resmi habar agentligi täze okuw ýyly üçin okuw kitaplaryndan 100 görnüşiniň 1 million 645 müň nusgada çap edilendigini habar berýär.
Maglumata görä, çap edilen bu uly möçberdäki okuw kitaplarynyň hatarynda täze taýýarlanan okuw kitaplary-da bar.
Resmi habar agentligi täze okuw ýylynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň 1-nji klas okuwçylaryna öz adyndan “Meniň watanym – Türkmenistan” atly täze kitaby-da sowgat berjekdigini habar berýär. Emma bu kitabyň mazmuny barada anyk maglumat berilmeýär.
Mundan daşary, ýurduň kitaphanalary üçin çap edilen köpsanly täze kitaplaryň hatarynda käbir klassyk edebiýatlary bilen birlikde, prezident Berdimuhamedowyň hem birnäçe kitabynyň kitap tekçelerinde aýratyn orun eýelejekdigi habar berilýär.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Söwda-senagat edarasynyň binasynda geçirilen Täze ýylyň baýramçylyk çärelerine gatnaşdy. Bu ýerde hormatly Prezidentimizi milli parlamentiň başlygy, hökümet agzalary, harby we hukuk edaralarynyň ýolbaşçylary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri garşyladylar.
Ýurdumyzyň ýolbaşçy düzüminiň wekilleri döwlet Baştutanymyzy bu röwşen baýram bilen gutlap, hormatly Prezidente tüýs ýürekden berk jan saglyk, uzak we bagtly ömür, çäksiz gujur-gaýrat arzuw etdiler. Ýygnananlar hormatly Prezidentimize alyp barýan oýlanyşykly içeri we daşary syýasaty üçin çuňňur hoşallyk bildirdiler we döwlet Baştutanymyza ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň işgärler toparlarynyň, giň jemgyýetçiligiň, oba zähmetkeşleriniň, Ýaragly Güýçleriň şahsy düzümleriniň hem-de ýurdumyzyň hukuk goraýjy edaralarynyň işgärleriniň adyndan iň gowy gutlaglaryny aýtdylar.
Hoşniýetli arzuwlar we şu ýylda bitirilen asylly işler üçin minnetdarlyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlary Täze, 2017-nji ýyl bilen tüýs ýürekden gutlady we Täze ýylyň umyt-arzuwlaryň amala aşýan, rowaçlyklara, uly üstünliklere beslenýän ýyla öwrüljekdigine ynam bildirdi.
Soňra döwlet Baştutanymyzyň we ýurdumyzyň ýolbaşçylar düzüminiň, türkmen we daşary ýurtly diplomatlaryň gatnaşmagynda Täze ýyl dabarasy başlandy. Gutlag sözi bilen çykyş edip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu baýramçylyk dabarasynyň dürli döwletleriň wekillerini birleşdirendigini, munuň bolsa dost-doganlygyň nyşany bolup durýandygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz belleýşi ýaly, Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly bolan 2016-njy ýyl dürli ulgamlarda, milli bähbitlerimiziň, şeýle hem bütin dünýäde parahatçylygyň pugtalandyrylmagyna gönükdirilen Türkmenistanyň içeri we daşary syýasatynyň ähli ugurlarynda gazanylan ýeňişlere we üstünliklere beslendi.
Bellenilişi ýaly, 2016-njy ýylyň milli medeniýetimizi, taryhymyzy çuňňur öwrenmek, ony bütin dünýäde wagyz etmek ýyly boldy, 2017-nji ýylda Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi bolsa bütin dünýäde ýurdumyzyň sport abraýynyň belende göterilmegine ýardam berer.
Döwlet Baştutany 2017-nji ýylda bu döwür üçin ähli göz öňünde tutulan maksatnamalaryň amala aşyryljakdygyna, bellenilen sepgitlere we maksatlara ýetiljekdigine berk ynam bildirip, ýygnananlary we bütin halkymyzy ýene bir gezek Täze ýyl bilen gutlady.
Soňra baýramçylyk şüweleňi ýaýbaňlandyryldy, onuň maksatnamasyna sungatyň dürli görnüşleri boýunça aýdym-saz, tans çykyşlary girizildi, olarda döredijiligiň dürli taraplary açylyp görkezildi hem-de folklor çeşmeleri häzirkizaman estrada äheňleri bilen sazlaşygy emele getirdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz döreden eserlerini — döwlet Baştutany tarapyndan ýakynda ýazylan aýdymlary öz ýakymly heňi, tolgundyryjy sözleri bilen ýerine ýetirmegi diňleýjileriň ählisiniň kalbynda orun alyp, ýatdan çykmajak täsirleri galdyryp, ýygnananlarda aýratyn ruhubelentlik joşgunyny emele getirdi, munuň şeýledigini şowhunly elçarpyşmalar hem tassyklady.


text:
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň maglumatyna görä, Özbegistan bilen Türkmenistanyň liderleri, serhet araçäginiň golaýynda ýaşaýan ilatyň ýeňilleşdirilen usulda serhedi geçmegi baradaky ylalaşyga gol goýdular.
Ýekşenbe güni gol goýlan şol ylalaşyk, serhedi geçmek barada bu iki ýurduň arasynda 2004-njy ýylda gelnen ylalaşygyň üýtgedilenligini aýňladýar.
Hytaý-türkmen gaz geçirisiniň açylyş dabarasy bilen bagly iki günlik resmi sapar bilen Türkmenistana baran özbek prezidenti Yslam Kerimow gelnen bu ylalaşygyň iki ýurduň aragatnaşygynda simwoliki ähmiýete eýedigini aýtdy.
Serhedi geçmek baradaky düzgüniň üýtgedilmegi bilen bagly gelnen bu ylalaşygyň jikme-jigi barada henize çenli doly hem takyk maglumat berilmedi.


text:
Aşgabatda, 1-nji oktýabrdan başlap, jemgyýetçilik transporty bolan awtobuslarda ýol petekleri girizildi. Paýtagtyň ýolagçy awtoulag kärhanasynyň administrasiýasynyň bu baradaky bildirişinde ýol petekleriniň ýolagçylara medeniýetli hyzmat etmek maksady bilen girizilýändigi aýdylýar.
Jemgyýetçilik transporty bolan awtobuslarda soňky dört ýylyň içinde bu indi ikinji gezek ýol peteklerini girizmek synanyşygydyr. Dört ýyl mundan ozal, jemgyýetçilik transportynda ýol kireýi denominirlenen pulda 1 teňňeden 20 teňňä çenli gymmatladylandan soň hem awtobuslarda ýol petekleri girizilipdi. Emma 2-3 ýyldan soň ýol petekler ýatyryldy.
Şol wagt ýol petekleriniň ýatyrylmagynyň sebäpleri resmi taýdan düşündirilmedi. Emma käbir sürüjiler petekleri satmakda bidüzgünçilikleriň bolanlygy sebäpli ýol petekleriniň ýatyrylandygyny aýdýarlar. Hususan-da, olaryň aýtmaklaryna görä, ýol petekleri gereginden artyk çap edilip, arzan bahadan bikanun lomaý satylyp başlanypdyr.
Jemgyýetçilik transporty bolan awtobuslarda soňky dört ýylyň içinde bu indi ikinji gezek ýol peteklerini girizmek synanyşygydyr.
Ýol petekleriniň ýaňadan girizilmegine eýýäm 10 gün geçen hem bolsa, awtobus ýolagçylarynyň köpüsi mundan bihabar. Ýogsam, ýol petekleriniň girizilýändigi baradaky bildiriş awtobuslarda ýerleşdirilen. Ýolagçylaryň bu ýagdaýdan bihabarlygynyň sebäbi-de sürüjileriň şol petekleri satmaýandyklary bilen bagly.
"Diňe barlag bolsa, şeýdip, ýyrtyp ýolagça berýäris" diýip, adynyň efirde tutulmagyny islemedik awtobus sürüjisi elindäki ýol petegini ýyrtyp görkezdi.
Ýokarda agzalan bildirişde aýdylşy ýaly, ýol petekleriň bahasy 20 teňňe bolup, ýolagçy awtobusyň öňki gapysyndan girende, sürüji ýol petegini ýyrtyp, oňa bermeli. Şeýle-de, ýolagçy awtobusdan düşende, ulagyň yzky gapysyndan düşmeli. Ýöne, hakykatda beýle däl. Adatdaky ýaly, ýolagçylar sürüjiniň gapdalyndaky guta 20 teňňäni oklap düşýärler. Adynyň efirde tutulmagyny islemedik awtobus sürüjisi bu ýagdaýdan nägile.
"Ýol petekleriniň girizilmegine düşüner ýaly däl. Nämä gerek? Iň soňy biz ýolagçylardan şol petegiň durýan bahasyny alýarys. Onsoňam, ýol petekleri girizilse, onda konduktorlar hem bolmaly. Olar bolsa ýok" diýip, awtobus sürüjisi aýdýar.
Ýol petekleriniň ýaňadan girizilmegine eýýäm 10 gün geçen hem bolsa, awtobus ýolagçylarynyň köpüsi mundan bihabar.
Awtotransport kärhanasynda işleýän 34 ýaşly inžener-mehanik Agamyrat hem bu sürüjiniň pikiri bilen ylalaşýar: "Häzirki ýagdaýda ýol peteklerini girizmeklik awtobusyň sürüjisine goşmaça kynçylygy döredýär. Onsuzam konduktorsyz işleýän sürüjiler konduktorlaryň işini hem etmeli bolýarlar. Eger-de, konduktorlar bolsa, onda ýol petekleri girizilip şol petekleri konduktor satyp, gözegçilik etse onda sürüjiniň işi ýeňlär“.
2008-nji ýyldan soň, birinji gezek jemgyýetçilik transporty bolan awtobuslarda ýol petekleri girizilende, paýtagtyň awtobuslarynda ýol peteklerini deşýän komposterler goýlup, konduktorlary işe alyp başlapdylar. Emma, soňra ýol petekleriniň ýatyrylmagy bilen, bu iş togtadyldy.
Käbir beýleki awtobus sürijileri bolsa, ýol petekleriniň doly düzgüne girizilen halatynda, özleriniň işini ýeňilleşdirmeginiň hem mümkindigini aýdýarlar.
"Kähalatlarda awtobus jemgyýetçilik transportynyň sürüjileri üçin ýolagçylardan ýol kireýini almaklyk dawa-jenjele hem eltýär. Sebäbi käbirleri tölemän gaçyp gidýärler. Onsoň olaryň yzyndan kowalap tutmaly. Uruşmaly hem bolýar. Şonuň üçin, sürüjiler duralgalarda öňki gapyny açyp ýolagçylary düşürýärler. Eger petek düzgünleri ýola goýlup, ol kada laýýyk işläp başlasa, adamlar öz petekleri bilen münüp, bidüzgünçilik etmese, ol biziň işimizi hem ýeňilleşdirer" diýip, başga bir awtobus sürüjisi aýdýar.


text:
Orsýetiň nebit kompaniýalary we energiýa häkimiýetleri Saud Arabystany we nebit guramasy OPEK bilen dünýäde nebitiň bahasyny galdyrmak üçin nebit önümçiligini çäklendirmek barada gepleşik geçirmek kararyna şu hepdede geldiler diýip, Orsýetiň nebit monopolisti 27-nji ýanwarda aýtdy.
“Transneft” kompaniýasynyň ýolbaşçysy Nikolaý Tokarew OPEK gurmasynyň we oňa girmeýän esasy nebit öndüriji ýurt bolan Orsýetiň arasynda geçirilmegi mümkin gepleşikleriň nebitiň bahasynyň 5% çemesi ýokarlanmagyna ýardam berip biljekdigini belledi.
Orsýetiň esasy nebit öndüriji kompaniýalarynyň ýene biri “Lukoil” Orsýetiň gepleşiklere başlamalydygyny şu hepdäniň başynda aýtdy.
Tokarewiň sözlerine görä, nebit kompaniýalarynyň we hökümet resmileriniň 26-njy ýanwarda Moskwada duşuşygynda nebitiň bahasyny saklamak üçin OPEK bilen gepleşikler zerur diýen netijä gelnipdir.
Tokarew “Esasy inisiatiwa, elbetde, biziň saud arabystanly partnýorlarymyza degişli. Olar gepleşiklerde esasy. Bu bolsa ilkibaşda olar bilen gepleşilmelidigini aňladýar” diýýär.
Gepleşik zerurlygy
Şeýle-de nebit kompaniýalarynyň Moskwadaky duşuşygynda Orsýetde nebit önümçiliginiň möçberini azaltmak meselesi hem maslahat edildi. Maslahatda nebit ýataklaryndaky işleriň gyş paslynda doňdurylandygy sebäpli, önümçiligi diňe tomusda çäklendirmegiň mümkindigi aýan edildi.
Orsýetiň Energiýa ministrliginiň wekili maslahatda OPEK bilen gepleşikleri geçirmek meselesiniň maslahat edilendigini Reuters agentligine tassyklady.
Pes bahanyň täsiri
Ýokary hilli çyg nebitiň bir barreliniň bahasy 2014-nji ýylda 115$ derejede bolanlygyndan 30 dollara çenli aşak gaçdy. Bu ýagdaý nebit öndürijiler üçin dürli kynçylyklary döretdi.
Orsýetde nebitň bahasynyň pese gaçmagy Günbataryň Moskwa garşy ykdysady sanksiýalary bilen bilelikde ykdysadyýetiň çökmegine getirdi we döwlet girdejileriniň möçberini azaltdy.
OPEK, ýagny nebiti eksport edýän ýurtlaryň guramasynyň nebitiň bahasynyň pese gaçmagyndan ejir çekýän agzalary, şol sanda Wenesuela, gaz önümçiliginiň möçberini çäklendirmek arkaly nebitiň bahasyny aşak gaçmakdan saklamak isleýärler we Orsýetiň bu çärä goşulmagy üçin basyş edýärler.
Emma Orsýet geçmişde bu ädime garşy çykyş edipdi we munuň nebit bazarynda dörän ýagdaýa garşy durmakda netijeli boljagyna şübhe bildiripdi.
Orsýetiň nebit önümçiliginiň möçberi dekabr aýynda postsowet döwründäki iň ýokary derejesine ýetip, günde 10.8 million barrele barabar boldy. Bu möçber Saud Arabystanynyň nebit önümçiligine deňeçer. Saud Arabystany günde 10 million barrel nebit öndürýär.


text:
"Salam hormatly lukman! Türkmençilikde "sarynyň gaýnamasy" ýagdaýynyň lukmançylyk dilinde hakyky ady nämeka? Iňlis, rus we latyn dilinde näme diýilýärkä? Sebäpleri we emleri barada giňişleýin aýdyp geçseňiz hoşal bolardyk".
Saýtyň okyjysy.
"Salam lukman! Meniň ejemi köp wagtdan bäri sarysynyň gaýnamagy köseýär. Ol näme sebäpden döräp biler?"
Saýtyň okyjysy.
Nahar iýlenden soň sarynyň gaýnamagy bilen bagly ýaramaz alamatlary başdan geçirmedik adam az-az bolsa gerek. Hepdede üç gezekden ýygy biynjalyk edýän sarynyň gaýnamagy adamynyň özüni duýşuny ýaramazlaşdyryp, onuň işe bolan ukyplylygyna täsir edýär. Sarynyň gaýnamagynyň gyzylödegiň nemli gatlagynyň zeperlenmeleri bilen arabaglanşygy belli bolsa hem, tersine, gyzylödegiň nemli gatlagynyň sowuklama (ezofagit) keselinden ejir çekýän näsaglary bu alamat asla biynjalyk etmän hem biler.
Sarynyň gaýnamagy (rusça – izžoga; latynça – pyrosis; iňlisçe – heartburn, epigastrik burning) – sepirjekden ýokary, gyzylödegiň ugry bilen ýaýraýan we oňaýsyzlyga getirýän döşde döreýän gyzma duýgusydyr. Ol dürli sebäplere görä aşgazan şiresiniň gyzylödege zyňylmagy netijesinde döreýän alamatdyr.
SEBÄPLERI
Wagtal-wagtal, dürli sebäpleriň wagtlaýyn täsir etmegi netijesinde döreýän sary gaýnama tapawutlandyrylyp, ol sebäpleriň aradan aýrylmagy bilen ýitip biler. Nädogry iýmitlenme we ýaşaýyş düzgünleriň bozulmagy bu alamatyň döremeginiň ýygy duş gelýän sebäpleri bolup bilerler:
► Çilimkeşlik, alkogol içgileri, gazlandyrylan içgiler, kofe, şokolad, nahara goşulýan ýiti goşundylar (meselem, narpyz) aşgazany gyjyndyryp, aşgazan şiresiniň köp işläp çykmagyna we onuň içini ýapýan gabsanyň gowşamagyna getirip biler;
► Sitrus miweleri, pomidor, duza ýatyrlan önümler, täze çörek we gowurlan tagamlar sarynyň gaýnamagyny döredip bilerler;
► Aşa doýup iýme hem aşgazanyň süýnmegine we aşgazan şiresiniň köp bölünip çykmagyna getirip biler;
► Aspirin, ortofen, ibuprofen ýaly derman serişdeleri aşgazan şiresiniň köp işlenilip çykmagyna we gyzylödege zyňylmagyna getirýändir;
► Dar eşikleriň we guşaklaryň geýilmegi, agyrlyklaryň göterilmegi, göwrelilik, artykmaç agramlylyk garyn boşlugynda basyşyň ýokarlanmagynyň we aşgazan şiresiniň gyzylödege zyňylmagynyň sebäbi bolup bilýär;
► Nahar iýip ýatma;
► Howsala duýgusy bilen utgaşan gamgynlylyk we newroz ýagdaýlary.
Nahardan soň kadaly döreýän sarynyň gaýnamagyna aýratyn kynçylyk höküminde seretmän, oňa iýmit-siňdiriş ulgamynyň keselleriniň alamaty höküminde çemeleşmelidir. Diafragmanyň ingisi, aşgazanyň we oniki barmak içegäniň baş keseli, dowamly gastrit, holesistit (öt haltanyň sowuklamasy), semizlik, gastro-ezofageal-reflýuks keseli bu alamatyň ýygy ýüze çykmagynyň sebäbi bolup bilerler.
Baş keseliniň ýa-da howply täze döremeleriň hirurgiki bejergisinden soň hem, aşgazanyň we aşgazanasty mäziň şireleriniň gyzylödege düşmesi netijesinde sarynyň gaýnamagy biynjalyk edip biler.
Göwrelilik döwründe, ulalýan ýatgynyň garnyň içindäki basyşy ýokarlandyrmagy we gormonal üýtgemeleriň döremegi aşgazanyň kadaly işine täsir ýetirýändir.
Tutgaýly ýürek agyry keselinde (stenokardiýa) hem döşde agyrylar döräp, ol sarynyň gaýnamagy höküminde kabul edilip bilner.
NÄME ETMELI?
Sarynyň gaýnamagy keseliň alamaty bolman, iýmiti nädogry kabul etmegiň netijesinde wagtal-wagtal döreýän bolsa, kabul edýän iýmitiňize üns berme netijeli bolar.
PEÝDALY ÖNÜMLER
Suwda gaýnan ýa-da bugda bişen noýba, ýer almasy, käşir, makaron önümleri, mekgejöwen çöregi, goňur tüwi aşgazanyň işlemegi üçin peýdaly bolup, balygy, ýagsyz dorogy, peýniri, gaýmagy, eti, şüleleri, almany, banany, gazlandyrylmadyk mineral suwuny, gök çaýy we turşy bolmadyk ir-iýmişlerden taýynlanan gaýnatmalary (kompot) hem iýmek üçin maslahat berip bolar.
IÝMEK BOLMAÝAR:
♦ Gowurlan, duza ýatyrylan, ýiti we ýagly önümler we naharlar;
♦ Ýagly süýt önümleri (gaýmak, dorog, gatyk);
♦ Turşulyklary saklaýan ir-iýmişler (pyrtykal, limon);
♦ Hamyrly konditer önümleri;
♦ Gowurlan ýumurtga;
♦ Nahara goşulýan ýiti we ysly goşundylar;
♦ Tomat pastasy;
♦ Ýiti taýynlanan kofe, çaý we alkogol içgileri hem-de gazlandyrylan suwlar.
EGER SEBÄP AŞA IÝME BOLSA...
♦ Günüň dowamynda ýygy – 5-6 gezek, ýöne az mukdarda iýmit kabul etmäge çalşyň;
♦ Nahar iýeniňizde gyssanman, nahary gowy çeýnäň;
♦ Agşamlyk naharyny agşam sagat 19:00 giç kabul etmäň;
♦ Nahar iýeniňizden soň, iň bolmanda 40 minudyň dowamynda gyşaryp ýatmajak boluň;
♦ Bir gije-gündüziň dowamynda 2 litre golaý suw kabul etmek hökmandyr. Şonuň ýaly-da, gazsyz mineral suwuny içiň, ol gyzylödegiň diwarlaryndan aşgazan şiresini ýuwmaga kömek eder.
Ýatda saklaň! Sarynyň gaýnamagyny nahar sodasy ýa-da süýt bilen "öçürjek" bolmaň. Dogrudan hem, nahar sodasy kabul edilenden soň alamatlar wagtlaýyn gowşap biler. Ýöne oňa jogap edip, aşgazan şiresiniň köp mukdarda işlenilip çykarylmagy we sarynyň gaýnamagynyň ýene başlama ähtimallygy ýokarydyr. Ondan başga-da, nahar sodasynyň dowamly ulanylmagy ganyň aşgarlanmagyna we aşgazanda baş keseliniň döremegine getirip biler. Süýt bolsa aşgazan şiresiniň köp bölünip çykmagyny tijendirýän belogy we kalsiý mineralyny saklap, sarynyň gaýnamagyny has hem beterleşdirip biler.
PEÝDALY ÇÄRELER
Sarynyň gaýnama ýagdaýlarynda ösümlik otlardan taýynlanan dermanlary ulanma hem alamatyň aýrylmagyna täzirini ýetirip biler:
⇒ Çopantelpek gülüniň 2-3 nahar çemçesiniň üstüne 1 stakan gaýnan suw guýup, 10-20 minut goýuň. Soňra süzüp, kiçijik owurtlamalar bilen içiň. Günde 3 stakandan az bolmadyk mukdarda kabul etme maslahat berilýär.
⇒ Ansyň (anis), şibitiň (ukrop) we fenheliň hersinden 1 çaý çemçe alyp, üstüne 1 stakan gaýnan suw guýuň. 1 çaý çemçeden, saryň gaýnamagy bes edýänçä kabul ediň. Bu serişdäni diňe 2 hepdäniň dowamynda kabul etmek bolýar.
Geň bolup görünse hem, sarynyň gaýnamagyny badam maňyzy hem aýryp bilýändir. Onuň üçin badam maňzynyň üstünden gyzgyn suw guýup gabygyny aýyrma we biraz takatly bolup çeýneme ýeterlikdir. Şonuň ýaly-da, süläniň dänesini çeýneme peýdaly bolup biler.
Eger derman ösümlikleri täsir etmedik ýa-da olary tapyp taýynlamaga wagtyňyz bolmadyk ýagdaýynda derman serişdeleri size kömege gelip biler. Häzir dermanhanalarda satylýan renni, almagel, fosfolýugol, maaloks, gewiskon serişdelerini alyp ulanyp bilersiňiz. Ýöne bu dermanlaryň içiň gatamagyna we bedenden kalsiý duzunyň çykarylmagyna täsir edip biljekdigini nazara almalydyr.
Kadaly ýüze çykýan sarynyň gaýnamagy gastroenterolog lukmanynyň barlagyny talap edip, öz-özüňi bejerme synanşygynyň agyr netijelere getirip biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Görnükli türkmen alymy, medisina ylymlarynyň doktory, göz lukmany, Sary Karanow adyndaky göz keselleri ylmy-barlag institutynyň öňki direktory Narzy Nurmämmedow 2012-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda 80 ýaşynyň içinde ýürek derdinden aradan çykdy.
Narzy Nurmämmedow 1932-nji ýylda Çärjew raýonynyň Çumakdepe obasynda dünýä inýär. Çärjew (häirki ady Türkmenabat) şäherinde mekdep-internatyny, 1955-nji ýylda Türkmen döwlet medisina institutyny tamamlaýar. Iki ýyl Çärjew oblastynyň şol wagtky Gyzylaýak etrabynda göz lukmany hem raýon saglygy saklaýyş bölüminiň müdiri bolup işleýär, soňra bolsa Aşgabada gelip, göz keselleri ylmy-barlag institutynda işe başlaýar. Ol 1963-nji ýylda “SSSR saglygy saklaýşynyň otliçnigi” diýen nyşan bilen sylaglanýar.
Narzy Nurmämmedow 1971-nji ýylyň martyndan 1988-njy ýylyň fewralyna çenli Türkmen döwlet medisina institutynyň rektory, şol bir wagtda institutyň göz keselleri kafedrasynyň müdiri bolup işleýär, 1971-nji ýylda doktorlyk dissertasiýasyny goraýar. Ol 100 töweregi ylmy işiň we göz kesellerine degişli monografiýalaryň awtorydyr. Şolaryň arasynda “Çagalaryň paratrahomasy” atly “Ylym” neşirýatynda 1984-nji ýylda çap edilen 139 sahypalyk kitap hem bar.
Medisina ylymlarynyň doktory Narzy Nurmämmedow göz kesellerini bejermek boýunça Orsýet Federasiýasynda patent alan ençeme medisina oýlap tapyşlaryň bilelikdäki awtorydyr. Şol açyşlaryň arasynda göze gara suw inme keselini bejermegiň, emeli göreç goýmagyň usullary hem bar. Türkmenistanda pudaklaýyn akademiýalar döredilende, ýurduň Medisina Ylymlar Akademiýasynyň ilkinji prezidenti bolan Narzy Nurmämmedowdyr.
Narzy Nurmämmedow Türkmenistanyň mikrohirurgiýa merkeziniň ýolbaşçysy hökmünde-de köp işleri amala aşyrdy. Onuň ýolbaşçylygynda onlarça şägirdi alymlyk derejesine eýe boldy. 1981-nji ýylda Narzy Nurmämmedowa “Türkmenistanyň ylym we tehnika baradaky” döwlet baýragy berildi.
Intellektual derejedäki lukmandy
Narzy Nurmämmedow Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş ministliginiň hem Türkmenistanyň daşary ýurtlar bilen medeni we dostluk aragatnaşygy jemgyýetiniň agzasydy.
Türkmenistanyň milli medisinasyny, oftolmologiýasyny ösdürmekde Narzy Nurmämmedowyň bitiren hyzmatlary uludyr. Emma 1990-njy ýyllaryň ortalaryndan ol ylmy-guramaçylyk hem lukman hökmünde praktik işlerden çetleşdirilýär. Muňa garamazdan, professor Narzy Nurmämmedow Türkmenistanda hem daşary ýurtlarda giňden tanalýan alymdyr.
Narzy Nurmämmedowyň öňki şägirtleri häzir postsowet giňişligindäki ýurtlaryň hem beýleki döwletleriň göz keselleri merkezlerinde işleýärler. Nurmämmedow ylmy we ýolbaşçylyk işini hemişe lukmançylyk praktikasy hem pedagogik iş bilen utgaşdyrypdy. Onuň tagallasy bilen münlerçe adam ýagty ýalançyny täzeden görmek bagtyna eýe boldy.
Narzy Nurmämmedowyň adamkärçilik sypatlary barasynda ýazyjy Hudaýberdi Hally şeýle diýdi:
—Narzy Nurmämmedowy men adamçylyk gatnaşyklary esasynda tanaýaryn. Ol aşa medenietli, sypaýy hem halk döredijiligini bilýän, adamlar bilen gowy gürleşmegi başarýan intellektual derejedäki adamdy. Onuň medisina hyzmatyna goşan goşandy ägirt uly boldy, ol göz keselleri institutyny gaty ýokary derejä ýetirdi hem şol ýerde ençeme gowy kadrlar ösüp ýetişdi. Ýene bir bellejek zadym, ol hiç bir adamdan tamakinçiligi bolmazdan, öz hyzmatyny teklip edýän lukmandy.
Ýazyjy Ýylgaý Durdyýewiň 1984-nji ýylda “Türkmenistan” neşirýaty tarapyndan çap edilen “Göreç” romanynyň baş gahrymanynyň prototipi Narzy Nurmämmedowdyr.
Narzy Nurmämmedow ýekşenbe güni – 1-nji ýanwarda Aşgabadyň etegindäki Çoganly gonamçylygynda jaýlandy.


text:
Türkmenistanda 1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda bolan ýer titreme iň weýrançylykly hasaplanýar. Ýurdyň giňişliginde dürli güýçdäki ýer titremeler şondan soňky döwürde-de häli şindi hasaba alynyp durýar. Seýsmiki taýdan howply ýerde ýerleşýän Türkmenistanda ýer gatlaklarynyň töwekgelçilikli aýratynlyklary gurluşykda hasaba alynýarmy?
Ýakyn günlerde bir günüň dowamynda Türkmenistanda iki gezek ýer yranypdyr. Ýewraziýanyň seýsmologiýa merkezi 1-nji oktýabrda agşam sagat 9 töwereginde 4.3 magnitudaly ýer sarsgynyň bolanlygyny, mundan 10 sagat öň 4.8 magnitudaly ýer sargynyň hasaba alynanlygyny habar berdi. Maglumata laýyklykda, ýer titremeleriň biri Serdar öňki (Gyzýlarbat) şäherinden 216 kilometr, beýlekisi 66 kilometr uzaklykda bolupdyr.
Olar soňky bir aýyň dowamynda şol bir regionda bolan nobatdaky ýer titremeler.
Birleşen Ştatlaryň Geologiýa boýunça jemgyýetiniň ýer titreme boýunça Milli informasiýa merkeziniň maglumatyna görä, 8-nji sentýabrda Gyzylarbatdan 65 kilometr we Gazanjykdan 75 kilometr uzaklykda sarsgyn hasaba alnypdyr.
Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda bu ýer yranmalar barada habar berilmedi.
Türkmenistan 2000-nji ýylyň dekabr aýynda bolan has uly ýer titreme barada-da habar bermändi. Şonda 8 ballyk ýer titremäniň täsiri regionyň birnäçe ýurtlarynda, hatda Orsýetiň Moskwa we Sankt Peterburg şäherlerinde duýulypdy.
Alymlaryň sözlerine görä, Türkmenistan iň howply seýsmiki zonada ýerleşýär.
Şonda-da şu günki gün Türkmenistan uly gurluşyk meýdanyna öwrüldi. Soňky 20 ýylyň dowamynda ýurtda ýüzlerçe täze binalar, esasanam uly we beýik jaýlar guruldy.
Seýsmiki şertler
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan bilermenler köp binalaryň seýsmiki şertler hasaba alynmazdan gurulýandygyny aýdýarlar.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik Türkmenistanyň Seýsmologiýa institutynyň ozalky işgäriniň sözlerine görä, sowet döwründe işlenip düzülen standartlarda, Aşgabatda 3-4 gatdan beýik binalary gurmak gadagan edilýärdi, türkmen alymlarynyň ondan soňky ylmy öwrenmelerinde-de paýtagtda binalaryň beýikligine we gurluşyk materiallaryna degişli çäklendirmeler öňe sürülýär.
Emma soňky döwürde paýtagtda, onuň töwereginde we hatda dagyň eteginde ylmy nukdaý nazardan seýsmiki taýdan howply, diýip kesgitlenen ýerlerde-de beýik binalaryň gurulýandygy habar berilýär.
Türkmenistanda işlän türkiýeli gurluşyk şirketleriň wekilleri gurulan ýaşaýyş jaýlaryň ençemesiniň ýeriň aşaky gatlaklary boşlukly ýerlerde gurulandygyny gürrüň berdiler.
Ýerli ýaşaýjylar gurulan jaýlaryň çat açyp, çökýän halatlarynyň bolýandygyny aýdýarlar.
Türkmenistanda täze gurulýan gymmatbaha jaýlarda mermer daşy köp ulanylýar. Emma şol mermer daşlary berkitmekde bolmalysyndan has pes hilli serişdeleriň ulanylýandygy habar berilýär.
Şeýle ýagdaýda ýer titremede şeýle jaýlaryň ýykylman tutuşlygyna ýere çökmeginiň töwekgelçiliginiň bardygyny bilermenler aýdýarlar, olar hatda adaty bir ýagdaýda-da daşlaryň gaçmagynyň ähtimaldygyny belleýärler.
Emma jaýy gurmak kararyna gelnende, ya-da şol jaý ulanylyşa berlende “alymlara gulak asýan ýok”, diýip Türkmenistanyň Seýsmologiýa boýunça institutynyň öňki işgäri belledi.
Aşgabatda ýaşaýan graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow ýurtdaky gurluşyklarda seýsmiki töwekgelçiliklere ýeterlik ünsüň berilmeýändiginiň sebäbini girdeýjili gurluşyk pudagyndaky korrupsiýada görýär.
“Bizde korrupsiýa gaty ösen. Islendik işde korrupsiýanyň täsiri beýleki talaplaryň täsirinden uly bolup çykýar. Ulanylyşa bermek boýunça döwlet komissiýasy bizde bar, ýöne şol komissiýanyň rolunyň nähilidigini biz bilmeýäris. Bizde ýapyk yurt. Şu wagt islendik jaýyň proýektlerini tenderden geçirmeli. Emma azat tender ýok, tenderden geçmek üçin jaýy zakaz eden ministrligiň ýolbaşçysy, ýa-da döwlet ýolbaşçylary bilen tanyş bolmaly”, diýip Nurmämmedow belledi.
BMG tarapyndan iň weýrançylykly ýer titreme, diýip kesgitlenen tebygy betbagytçylygyny başdan geçiren Türkmenistanda 1948-nji ýylyň ýer titremesi ýatlanýarka, ýurduň seýsmiki ýagdaýyna gözegçiligiň näderejede alynyp barylýanlygy barada köpçülige habar berilmeýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan orsýetli alymlar, 1948-nji ýylyň Aşgabatdaky ýer titremesiniň Sowet Soýuzynda seýsmologiýanyň we ýer titremeleriň düýpli öwrenilmegine itergi berendigini bellediler. Emma olar Tükmenistan garaşsyzdygyny yglan edensoň ýurt bilen kesilen ylmy gatnaşyklaryň seýsmologiýa meselesinde henizem dikeldilmändigini gürrüň berdiler.


text:
Güýz paslyny teatr sungatynyň işgärleri döredijilik aladalary bilen garşy alýarlar. Güýzki teatr möwsümine Orsýetde ýaşaýan türkmen ýazyjysy we dramaturgy Jora Hudaýberdiýew hem uly taýýarlykly gelendigini aýdýar.
Ýigrimiden gowrak drama eserini döreden Jora Hudaýberdiýew “Partlaýyş” romanynyň we ençeme powestleriňdir hekaýalaryň awtorydyr. Onuň drama eserleri Özbegistanyň we Gazagystanyň-da dürli teatrlarynda yzygiderli goýulýar. Azatlyk Radiosy Jora Hudaýberdiýew bilen onuň güýzki planlary barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jora aga, siz öňümizdäki güýzki teatr möwsüminde teatr janköýerlerine näme hödürlemekçi?
J.Hudaýberdiýew: Men täze pýesa ýazdym Ärsarybaba barada. Türkmenlerde ol ady belli magaryfçy bolan. Ol han wezipesini almasa-da, halkyň içinde gaty bir abraýly bolan adam. Gynansak-da, biz, türkmenler öz gowy adamlarymyzy, ýagny ýatlanmaga mynasyp adamlarymyzy köp ýatlap ýöremzok. Bu pýesadaky wakalar 14-nji asyrda, ýagny 1335-1336-njy ýyllarda bolup geçýär.
Azatlyk Radiosy: Pýesaňyzyň sýužeti barada-da gysgajyk gürrüň beräýseňiz.
J.Hudaýberdiýew: Ärsarybaba halkyň içinde sowat ýaýradypdyr, din ýaýradypdyr. Ol mukaddes kitaplardan ýygyndy düzüp we öz kyrk sany düýesini berip, şol ýygyndyny terjime etdiripdir. Ol munuň üçin Ürgençde Şyh-şerif atly terjimeçini tapypdyr.
Yslam dini bizde birbada kabul edilmändir. Çarwadar adamlar, çölüň içinde, sähralykda ýaşap ýören adamlar ýüzlerçe ýyllaryň dowamynda kabul edipdirler yslam dinini. Araplar gelip, dini kabul etjek adama beripdirler we soňam yzlaryna dolanypdyrlar. Bu ullakan bir dowamly proses bolupdyr. Şuny bilmegimiz gerek.
1336-njy ýylda betbagtçylyklar, gandöküşikli wakalar, konfliktler gaty köp bolupdyr. Asman jisimleriniň bir hili täsin täsirleri bolup, agyr keseller, mergi we beýleki keseller köp ýaýrapdyr. Iň äsasy-da, gaty köp adam ölüpdir, gyrgynçylyk bolupdyr.
Azatlyk Radiosy: Ärsarybabanyň bu wakalar bilen nähili baglanyşygy bolan?
J.Hudaýberdiýew: Mende şeýle pikir bar, ýagny gandöküşikligiň köp bolan ýyly şol 1336-njy ýyl bolmaly. Ärsarybaba-da şonda ýöne ýere urşa girip, söweşde wepat bolýar. Taryhçylar üçin 1336-njy ýyl örän şeýle bir pajygaly tema bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Jora aga, Ärsarybaba baradaky bu pýesaňyzy nirede sahnalaşdyrmagy göz öňünde tutýarsyňyz?
J.Hudaýberdiýew: Dagystanyň bir teatrynyň režissýory bilen meniň aramda bir deslapky gürrüň bolup geçdi. Men oňa özümiň şeýle pýesa ýazandygymy aýtdym. Ol maňa “men seniň pýesalaryňy halaýan. Bu ugurda bir zatlar etjek bolaly” diýdi.
Meniň esasy maksadym, men muny Owganystandaky türkmenler üçin ýazdym. Ol ýerde iki milliondan gowrak türkmen daş asyryndaky ýaly durmuşda ýaşaýar. Öz watandaşlaryma rehimim gelýär-dä.
Olara Türkmenistan mekdep gurup beripdir diýen maglumatlar bar. Ýöne olara mekdepdenem öňürti sungat bermek gerek. Sungat ylma ýol açýar. Halka sungat berseň, onuň bilim almasam ýeňil bolýar. Meniň arzuwym, adamlar şuňa düşünseler we şu inisiatiwany goldasalar.
Spektaklda personažlar köp bolmaly, 20-30 töweregi adam. Ärsarybabany halksyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Eger Dagystandan gastrol bilen gidip bolmasa, onda şony bir telespektakl edip görkezsek, gowy bolardy. Men şol daş asyrynda ýaşap ýören watandaşlarymyzyň aladasyny edýärin.


text:
Şu gün Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň iki günlük sammiti açylýar. Onda ýewronyň durnuklylygyny üpjün etmek boýunça çäreler baş tema bolar.
Habar berlişine görä, sammit başlanmazdan öň oňa gatnaşyjylara ýewronyň durnuklaşdyryş fonduny 250 milliarddan 440 milliard ýewro çenli nähili giňeltmeli – diýen mesele boýunça bir pikire gelmek başartmandyr.
ÝB-niň liderleriniň, şeýle-de, Liwiýadaky, Demirgazyk Afrikanyň beýleki ýurtlaryndaky ýagdaýy hem tebigy heläkçilikde jebir çeken Ýaponiýa kömek çärelerini maslahatlaşmagyna garaşylýar.
Sammitiň öň ýany Ýewrokomissiýanyň birnäçe Internet saýtlaryna hüjüm edildi. Gizlin informasiýalaryň syzyp çykmazlygy üçin degişli çäreler görüldi.


text:
Angliýanyň McDonald’s naharhanalary, 23-nji sentýabrdan başlap, her hoşwagt naharyň gapdalyndan tanymal çagalar ýazyjysy Roald Dahlyň (1916-1990) kitaplaryny sowgat berýär.
Bir zaman meşhur ýazyjynyň ajaýyp kitaplaryny okap ulalan ene-atalar bu kampaniýanyň çäginde, alty hepdeläp, onuň sekiz kitabyndan düzülen eserler peşgeşini öz çagalary bilen paýlaşmaga mümkinçilik alarlar.
McDonald’s 2013-nji ýyldan bäri, “Hoşwagt okyjylar» programmasynyň çäginde, ene-atalary bilen naharhana gelýän çagalara 23 milliona golaý kitaby mugt berdi.
Şol bir wagtda, bu kitap beriş kampaniýasyny, çagalary gyssanmaç bişirilen naharlara gözükdirýänligi üçin, tankyt edýänler-de bar.
Norweg asylly iňlis ýazyjysy Roald Dahlyň eserleri türkmen çagalary üçin o diýen elýeterli däl we şu ýagdaýy nazara alyp, biz onuň bir hekaýasynyň iňlisçeden terjimesini çap edýäris.
Bir eýjejik bäbek
Bu waka 1889-njy ýylda boldy. Awstriýa bilen Germaniýanyň araçäginde ýap-ýaňyja bir aýalyň ogly bolupdy.
Doktor krowadyň gapdalynda ýüzi ak tam bolan bihal gelniň üstüne abanyp durdy. Ol bu gelni şu güne çenli bir gezegem görmändi. Bu gelin bilen onuň adamsy şähere täze gelipdiler. Gelniň adamsy araçäkdäki ýerli gümrük edarasynda işleýärdi. Myhmanhana hojaýynynyň aýalynyň aýtmagyna görä, ol içegenräkdi, dälibaş öküzçe ýaly kakabaşdy, ýöne onuň aýaly salyhatly hem dindar maşgalady. Ýöne ol gaty gamgyndy. Hiç wagt hiç zada ýylgyrmazdy.
Dogtor aşak egildi hem prostyny näsagyň döşüni ýapar ýalyrak edip ýokaryk çekdi. Yzyndanam:
- Seň üçin indi alada galar ýaly zat ýok, keýgim - diýip, edaly pyşyrdady. - Bu bir allanäme posalajyk bäbek. Birjigem kem-kössi ýok.
- Edil şu sözleri maňa öňki çagalarym barada-da aýdypdylar. Ýöne men olaryň hemmesini ýitirdim, doktor. Soňky on sekiz aýda men öz üç çagamy ýitirdim. Hemmejigini aldyrdym. Şoň üçin siz meň biynjalyklygymy geň görmäň.
- Üç? - Doktor geň galmasyny gizläp bilmedi.
- Bu meniň dördünjim... Dört ýylda.
Doktor ýalaňaç pola agram berip duran aýaklaryny kynlyk bilen gezekleşdirdi.
- Arasyna sähel salym salyp, ýeke-ekeden, yzly-yzyna üç çagaňy ýitirmek, hemmejiginden el ýuwmak, men siz bu apatyň nämedigini bilýänsiňiz diýip pikir edemok, doktor. Şindem olaryň hemmejigi meniň göz öňümde dur.
Gustawjygyň ýüzüni men häzir edil şu gapdaljygymda krowatda ýatan ýaly görýän. Gustaw bireýjejik oglanjykdy, doktor. Ýöne ol hemişe nähoşdy. Çagaň näsag bolsa hemem eliňden zat gelmese, mundan elhenç zat bolmajak eken.
- Men muny bilýän.
Gelin gözlerini açdy, doktoryň ýüzüne sanlyja sekuntlyk dikanlap seretdi we ýene ýumdy.
- Meň kiçijik gyzjagazymyň ady Idady. Ojagazym Täze ýyl baýramyndan birnäçe günjük öň ýogaldy. Bu dört aý mundan ozal boldy. Siz Idany bir gören bolsadyňyz, doktor.
- Seň indi täze bäbejigiň bar-a!..
Doktor beýlesine öwrüldi-de, krowatdan çeträge çekilip, äpişgeden daşaryk seretmäge durdy.
- Ida iki ýaşyndady, doktor... Ol şeýle bir görmegeýjedi. Gustawjygym gidipdi, kiçijik Otto-da gidipdi. Ojagaz meniň bar mydarym, dünýede ýeke dikrarym bolup galypdy.
- Köşeşjek bolsana - diýip, doktor krowata tarap öwrülip aýtdy. - Haýyş edýän, biraz ýüregiňi giň tut.
- Onsoň olam öldi... Bu apat gopanda men ýap-ýaňy täzeden hamyla bolupdym, doktor. Ida ýogalanda bujagaz göwrämde dört aýlykdy. Çagam jaýlanandan soň men «Munam islämok indi» - diýip bagyrdym. - Men muny dogurjak däl, ozalam kän çaga jaýladym» diýip bozladym.
- Haýyş edýän, mundan artyk gürlemäň indi.
- Men bir gözi gorkan naçar, doktor.
- Gorkmazlyga çalyş.
- Eýsem bu dördünji näder indi, aman galyp bilermi...
- Sen ilki şeýle pikir etmäňi bes etmeli.
- Şony başaramok men. Meniň pikirimçe, bu ýerde nesil yzarlaýan bir bela bar, meň çagalam şol sebäpli ölýär. Bu hut şeýle bolmaly.
- Samsyk pikir bi.
- Otto doglanda ärimiň maňa näme diýenini bilýäňizmi, doktor? Ol şonda öýe gelip, Ottonyň ýatan sallançagynyň üstüne egildi-de, şeýle diýdi: «Näme üçin meň çagalam beýle kiçijik hem gowşajyk dogýarlarka?»
- Men ol edil beýle diýendir öýdemok.
- Ol şonda kellesini Ottonyň sallançagynyň içine sokara getiripdi. Hamala bir kinniwanja mör-möjejigi görjek bolýan ýalydy. Hemem şeý diýipdi: «Näme üçin olar biraz gowurajyk bolup bilmeýärler diýýän men. Meniň bir diýýänim şu.» Şondan soň bary-ýogy üçje gün geçdi we Otto ýogaldy. Biz ony gyssanyp üç günlükkä çokundyrdyk, olam şol agşam ýogaldy. Ondan soň Gustaw ýogaldy. Ondan soň Ida ýogaldy. Olaryň hemmesi ýogaldy, doktor... Birden bütin öý bop-boş bolup galdy. Tap-takyr..
- Bu barada pikir etme indi.
- Bu-da şolar ýaly kinniwanja.
- Bu gül ýaly çaga. Birkemsiz çaga.
- Ýöne gaty kinniwanja dälmi?
- Elbetde, biraz kiçijik. Ýöne şunuň ýaly kiçijikler köplenç has berk bolup çykýarlar. Gowusy, sen oňa näme at dakjagyňy aýt?
- Adamym ogul bolsa Adolfus diýeris diýipdi.
- Onda munuň ady Adolf boljak-da.
- Men ençeme aýlap her gün buthana gitdim we dyzyma çöküp, şunyma ömür diledim. Ol ýaşamaly. Ol hökman ýaşamaly, hökman... Eý Hudaý, meň çagama rehimli bol indi!..
- Elbetde, ol ýaşar, hanym Hitler, ýaşar ol...


text:
Türkmenistanda geljekde korrupsiýa, parahorluga we beýleki ýaramaz ýagdaýlara garşy berk göreş alnyp baryljagy aýdylýar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni geçiren hökümet maslahatynda ýurduň baş prokurorynyň beren hasabatyny diňläp, korrupsiýa meselesinde «ýüz görmezden, adamyň haýsy wezipede işleýändigine garamazdan, geljekde hem berk göreş alnyp baryljagyny» aýtdy.
«Bu ugurda günäkär adamlaryň hiç biri temmisiz galaryn ýa-da jogapkärçilikden syparyn öýdüp pikir etmesin» diýip, türkmen lideri Ministrler kabinetiniň agzalaryna, häkimlere we ýolbaşçylara ýüzlenip aýtdy.


text:
Şu aýyň ahyrynda wezipesinden gidýän Halkara atom energiýa agentliginiň başlygy Muhammet El-Baradei 4-nji noýbrda Birleşen Ştatlaryň daşary gatnaşyklar geňeşinde çykyş edip, Eýranyň ýadro programmasy dogrusynda durup geçdi.
El-Baradei Eýrana hem-de halkara jemgyýetçiligine bu programma bilen bagly öz garaýşyny mälim etdi. Tähranyň ýadro ýaragyny edinmek ugrunda hereket edýändigi hakynda anyk bir deliliň ýokdugyny ol gaýtalady.
“Abraý we hormat gazanmak isleýär”
“Eýran ýadro ýaragyny edinmek ugruny öwrenýär, ýöne ol entek ýaragyň özi däl” diýip, Baradei sözüne goşdy. Ol programma 2003-nji ýylda ýatyrylana meňzeýär: «Düşünmeli örän ähmiýetle meseleleriň biri – Eýranyň näme sebäpden ýadro programmasyny dowam etdirýänligi» diýip, El-Baradei aýtdy.
Eýran beýle etmek bilen özüne abraý we hormat gazanmak isleýär diýip, El-Baradei ýörite durup geçdi: «Eýran bu programmasy bilen regionda bir güýç hökmünde özüni ykrar etdirmäge çalyşýar. Meniň pikirimçe, Eýranyň ýadro programmasy ahyrky netijede bir gural, ýagny bu programma arkaly ol özüniň sebitiň güýji hökmünde ykrar edilmegini isleýär. Ol bu güýç arkaly özüne abraý gazanyp, Birleşen Ştatlar bilen güýçli döwlet hökmünde iş salyşmak isleýär».
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň hemişelik agzalary bolan bäş döwlet: ABŞ, Fransiýa, Britaniýa, Orsýet we Hytaý dürli strategiýa eýediklerine garamazdan, Eýrany urany baýlaşdyrmagy ýatyrmaga çagyryp gelýärler.
Günbataryň ünsüni çekip gelýär
Ýadro programmasyny ösdürip başlaly bäri Eýranyň Günbataryň çynlakaý ünsüni çekip gelýänligi äşgär fakt. “Günbatar bilen Eýranyň arasynda birnäçe ýyllap dowam eden duşmançylykdan soňra häzir deňi-taýy bolmadyk bir pursat döredi” diýip, El-Baradei sözüne goşdy: «Çynlakaý iş alyp barmak hakynda iki tarapda-da hakyky islegiň bardygyny görýärin, ol diňe ýadro meselesinde däl, has giň möçberde iş salyşmak».
«Eger-de Eýran öz islegleriniň Günbatar tarapyndan ykrar edilip, oňa hormat goýulýandygyny duýsa, onda Tähran Ýakyn Gündogaryň durnuklaşmagynda hakyky rol oýnap biler, ýöne eger Eýran özüniň çetleşdirilýändigini ýa-da äsgermezçilik edilýändigini duýsa, ol tersine bolup biler» diýip, Baradei sözüniň üstüni ýetirdi.
Daýanç ýa-da erbetligiň gözbaşy
«Ýakyn Gündogarda, Yrakda, Owganystanda, Siriýada, Liwanda we Palestin topragynda durnuklylygy üpjün etmekde Eýran bir daýanç ýa-da erbetligiň gözbaşy bolup biler. Tehnologiýa, integrasiýa, söwda we şuňa meňzeş nukdaýnazardan Eýran ABŞ-nyň hyzmatdaşlygyna mätäç. Onda bu iki güýç iş salşyp biler» diýip, Baradei aýtdy.
Düwnük keselini barlamak, diagnoz goýmak, umuman, saglyk meseleleri bilen bagly ýadro-barlag merkezine gerekli urany daşardan almagy özüniň Tährana teklip edendigini we munuň gepleşikler üçin örän gowy ýol bolup biljekdigini-de ol mälim etdi.
HAEA-nyň başlygyndan Eýranyň ýadro merkezleriniň bombalanmak ähtimallygy we onuň netijeleri hakynda soralanda, ol munuň bütin Ýakyn Gündogary otly halkanyň içine düşürip biljekdigini öňe sürdi: «Öňem aýdyp gelşim ýaly, siz ylmy-bilimi bombalap bilmersiňiz, ol ýerde ylymam bar, tehnologiýa-da. Eýranyň bombalanmagy gaýta onuň ýadro ýaragyny edinmegini tizleşdirip, onuň tarapdarlarynyň-da sanyny artdyryp biler, her bir Eýranly, şol sanda Los Anjelesde ýaşaýan bir million eýranlylar hem muny goldarlar, sebäbi olaryň režime ýigrenji bilen watana söýgüsiniň arasynda tapawut bar» diýip, El-Baradei nygtady.
El-Baradei şeýle-de bu meseläni çözmäge gezek gelende, oňyn pursatlaryň elden berlendigine gynanýandygyny-de ýörite belläp geçdi.


text:
2015-nji ýylyň 4-nji aprelinde Gyrgyz Respublikasynyň daşary işler ministri E. Abdyldaýew GDA-nyň daşary işler ministrleriniň Geňeşiniň nobatdaky mejlisine gatnaşmak üçin Bişkek şäherine gelen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R. Meredow bilen duşuşdy.
Daşary syýasat edaralarynyň baştutanlarynyň derejesinde geçirilen gyrgyz-türkmen maslahatlaşmalarynyň barşynda Gyrgyz Respublikasy bilen Türkmenistanyň arasyndaky ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň möhüm meseleleri barada düýpli pikir alşyldy. Şeýle hem taraplar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu ýylda amala aşyrylmagyna garaşylýan jogap resmi saparyna taýýarlyk görlüşiniň barşyny ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Sungat muşdaklarynyň içinde meşhur holland hudožnigi Winsent wan Goghuň (1853-1890) gulagy sargyly awtoportretini bilmeýän az bolsa gerek. Wan Gohg baradaky makalalarda onuň bu suraty öz gulagynyň ujuny kesip, gazýete dolap Rashel atly lola berenden iki hepde soň çekendigi aýdylýar. Ýöne indi Wan Gohguň öz gulagyny özüniň kesmändigini aýdýarlar.
Wan Gohguň öz gulagyny kesenligi baradaky hekaýa onuň akyl hassalygy bilen düşündirilýärdi. Ýöne onuň akyl hassalygy hem jedellidi. Käbir pikirlere görä, onuň gylyk-häsiýetindäki geň-taňlyklar syphilis keseli bilen baglydy. Onuň öz çeken suratlaryny iýip zäherlenendigini çaklaýanlar hem bardy. Ýöne muňa garamazdan, Wan Goghuň iň ajaýyp işlerini ömrüniň soňky iki ýylynda agyr hassa wagty çekendigini aýdýarlar.
Wan Goghuň gulagy baradaky täze wersiýada hudožnigiň gulagyny onuň belgiýaly dosty hem kärdeşi Paul Gauguiniň sowuk ýarag bilen kesendigi aýdylýar. Gauguin gylyçlaşmagy gowy görüpdir we Wan Gogh ikisi hemişe sungat üstünde gyzgyn jedelleşýän eken. Täze wersiýa görä, ahyrynda bu jedeller meşhur hudožnigiň gulagynyň kesilmegi bilen tamamlanýar.
Gulakly waka, taryhy ýazgylaryň tassyklaýşy boýunça 1888-nji ýylyň dekabrynda Fransiýanyň Arles şäherinde bir lolyhananyň işiginde bolýar. Wan Gogh dostuny Arlese çagyryp getiripdir we olaryň arasy gün-günden erbetleşipdir. Ol dostunuň özüni taşlap gitmeginden gaty howatyrlanýan eken. Şu sebäpden ol polisiýa gulagyny özüniň päki bilen kesendigini aýdypdyr. Elbetde, bu iş iki hudožnigiň bolan wakany ýaşyrmak baradaky dilleşigi esasynda edilipdir. Gulagy kesilen Wan Gogh hassahana özüni soramaga gelen dogany Theodan ilki Gauguini sorapdyr. Emma Paul Gauguin şol wakadan soň Arlesi terk edýär we gaýdyp dostuny görmeýär.
Wan Gogh 1889-njy ýylyň ýanwarynda öýüne dolanyp gelýär, ýöne ol şondan soňky aýlary hassahana bilen öýüniň arasynda gatnap geçirýär. Aýdylmagyna görä, ol her hili göze görünmelerden, özüniň zäherlenýänligi baradaky şübheli pikirlerden ejir çekipdir. Onsoň mart aýynda otuz çemesi şäherliniň üstünden “gyzylbaş däli” diýip arz etmegi netijesinde, Wan Gogh ýene hassahana ýerleşdirilýär...
Meşhur hudožnigiň gulagy baradaky täze hakykaty german akademikleri “açdylar”. Hans Kaufmann bilen Rita Wildegansyň “Wan Gogh’s ear: Paul Gauguin and the Past of Silense” – “Wan Gohguň gulagy: Paul Gauguin we Ümsümlik Şertnamasy” atly kitaby on ýyllap geçirilen barlaglary öz içine alýar. Täze kitabyň awtorlary şaýatlaryň pikirlerini, iki hudožnigiň bir-birine iberen hatlaryny gözden geçirip olaryň özara dawalarynyň Gauguiniň Wan Goghuň gulagyny kesmegi bilen tamamlanandygy baradaky netijä gelýärler. Kaufmann hudožnigiň gulagynyň atdanlykda ýa bilkastdan Wan Gohgy ýaralamak üçin kesilenligi belli däl diýýär. Ýöne ol iki hudožnigiň Gauguini goramak üçin gulagyň Wan Gohguň özi tarapyndan kesilenligi baradaky hekaýyny toslandygyny aýdýar. Şeýle-de Kaufamann gulak kesme baradaky öňki wersiýanyň gapma-garşylyklydygyny we subut edip bolmajak delillere daýanandygyny, ony tassyklaýan garaşsyz şaýatlaryň bolmandygyny aýdýar. “Olaryň şol wakadan soňky hereketleri iki hudožnigiň bir zatlary ýaşyrandygyny görkezýär” diýip, german akademigi Fransiýanyň “Le Figaro” gazetine beren gürrüňinde aýdypdyr.
Sungaty öwrenijiler Wan Goghuň göwnüçökgünliginiň şondan soň barha çuňlaşandygyny we onuň 37 ýaşynda sapança bilen özüni atandygyny ýazýarlar. Ok onuň döşünden degipdir, emma ol ýarasynyň agyrdygyna düşünmändir we iki gün soň myhmanhanadaky düşeginde jan beripdir. Ol gözlerini baky ýummazyndan öň dogany Theo ýüzlenip “Gussa hemişe bolar” diýipdir. Maşgalasy uzak wagt kabul etmedigem bolsa, beýik hudožnigiň dogany Theo hem syphilis bilen keselläpdir we Winsentiň ölüminden alty aý soň gaýgy-gam içinde aradan çykypdyr.
Günbatar metbugatynyñ materiallary esasynda taýýarlandy.


text:
Garaşsyz Türkmenistanyň taryhynda gowulykda ýatlanjaklaryň biri Sähet Nepesowiç Myradow bolsa gerek. Ol Saparmyrat Nyýazow döwrüniň iň ýokary derejeli liderlerinden biri bolsa-da, nyýazowçylaryň urdum-şalyk hereketini gaýtalamadyk, sada hem ýönekeý adam hökmünde köpçülige özüni tanadyp bildi.
Sähet Nepesowiç Myradow ömrüniň ýarysyndan gowragyny, has takygy 45 ýylyny resmi wezipelerde geçirdi.
Sähet Nepesowiç Myradow ýaşlykda gowy bilim almagy başarypdyr. Soňra tehniki ylymlaryň kandidaty we doktory boldy. Professor derejesini aldy. Ol 1965-nji ýyldan Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi komitetinde işe başlap, şondan köp wagt geçmän, Türkmen Döwlet Uniwersitetine rektor bolup geldi.
1971-nji ýylda men uniwersiti gutaranymda, ilkinji gezek ony öz kabinetinde gördüm. Rektoryň kabinetinde ýörite komissiýa jemlenip, uniwersitetiň uçurymlaryny işe ýollaýardylar. Meniň elimde “Sowet edebiýaty” žurnalyna işe çagyrylýandygym baradaky resmi hat bardy. Şonda Sähet Nepesowiç: “Ol nähili žurnal?” diýip sorady. Düşündirenlerinden soň barmagyny çommaldyp: “Hä, şol gyrasy keşdeli žurnalmy?” diýdi. Men şonda onuň beýle žurnaly eline alyp görmedigini bildim.
Munuň tersine, onuň aýaly Sona Myradowa ýurduň belli dilçilerinden biridi. Sona daýza filologiýa ylymlarynyň kandidatydy, Ylymlar akademiýasynyň Dil we edebiýat institutynyň leksikografiýa bölüminde işleýärdi. Halyçylyk we haly işleri boýunça örän oňat sözlük ýazdy. Sona daýza bu institutyň taýýarlan ähli sözlüklerine gatnaşypdy. Haly senedi hem el işleri, şeýle-de rus dili babatynda düýpli düşünjesi bolan alymdy.
Sähet Nepesowiç Myradowyň ugry fizika hem tehnika bilen baglanyşykly bolup, ol 10 ýyl çemesi TDU-da ýolbaşçylyk etdi. Soňra täze döredilen Ýokary okuw we ýörite bilim jaýlary ministri wezipesine bellendi. Entek deputatlyk derejesine saýlanmanka, Türkmenistanyň Politehniki institutynyň rektorydy.
1990-njy ýylda Türkmenistanyň Ýokary Sowetine deputatlyga saýlanandan soň, parlamentiň, 1995-nji ýyldan Mejlisiň başlygy boldy. Şeýlelikde, Sähet Nepesowiç Myradow Garaşsyz Türkmenistanyň Mejlisiniň ilkinji başlygy hökmünde taryha girdi.
Ol S. Nyýazowyň şahsyýet kultunyň döremegine hem ösmegine ýakyndan şaýat boldy. Şol wagtky prezidentiň metbugat sekretary Durdymyhammet Gurbanow tarapyndan alyp göterilen “Türkmenbaşy” diýen lakamy resmileşdiren hut Sähet Myradow bolupdy. S. Nyýazow daşary ýurtdan bir sapardan geleninde, Myradow eline türkmen pasporyny alyp, onuň öňünden çykypdy: “Hormatly prezidentimiz, Türkmenistanyň Mejlisi size ‘Türkmenbaşy’ diýen resmi ady berýär” diýip, elindäki pastorty hut şol ýerde oňa gowşurypdy. Hamana, S. Nyýazow ýurtda ýok wagty Mejlisiň agzalary şeýle karara gelen şekilde hereket edipdi.
(öňki hatarda sagdan çepe) Sähet Myradow, Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy; Saparmyrat Nyýazow, Türkmenistanyň prezidenti; Abat Ryzaýewa, bilim ministri; (arka hatarda sagdan çepe) Aleksandr Žadan, Prezident diwanynyň hojalyk müdüri; Wiktor Hramow, prezidentiň kömekçisi; Joraguly Babakulyýew, wise-premýer; Boris Şyhmyradow, daşary işler ministri; Rejep Saparow, Prezident diwanynyň başlygy; Orazgeldi Aýdogdyýew, wise-premýer; Ýagmyr Öwezow, wise-premýer; Waleriý Otçertsow, wise-premýer. Surat 1994-nji ýylyň ýanwar aýynda Aşgabat şäherinde düşürilen.
Şol bir wagtyň özünde Sähet Nepesowiç Myradow ýaranjaňlaryň hataryna garanyňda, sadalaryň hatarynda has köpräk ýatlanýardy. Açgözlük, para-peşgeş meselelerinde onuň ady çykmaýardy. Şeýle hem S. Nyýazowyň gijelerine Pöwrizede – Arçabilde gurýan şowhun-şagalaňlarayna “Sähet Myradow gatnaşmaýar” diýilýärdi.
90-njy ýyllaryň ortalaryndan Aşgabatda ýokary wezipeliler özlerinde aýratyn jaý gurup başladylar. Ýöne hiç kim: “Sähet Nepesowiç Myradow özüne jaý gurunýar” diýmedi. Ol halk deňinde ýaşamagy başardy. Ýöne munuň özi S.N. Myradowyň halk bilen biledigini aňlatmaýardy. 90-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda prezident S. Nyýazow parlament agzalarynyň sanyny 50 deputata getirdi. S. Myradow munuň bilen gep-gürrüňsiz ylalaşdy. S. Nyýazow “Halk maslahaty” diýilýäniniň hukuklaryny çäksiz artdyrdy hem bar hukugy öz elinde jemledi. S. Myradow bu meselede hem sesini çykarmady. Gaýtam S. Nyýazowyň döşünden “Altyn Aý” ordenini we beýleki medllary dakdy. S. Nyýazowyň adynyň dürli ýerlere dakylmagy baradaky permanlara we S. Nyýazowa berilýän mülklere Mejlisiň adyndan resmileşdirip gol çekýärdi. Syýasatda hem ykdysadyýetde ýol berilýän gödek ýalňyşlar barada hiç bir tankydy bellik aýtmaýardy.
1972-nji ýylda uniwersitetiň rektory wagtynda S. N. Myradowyň elinden gyzyl diplom alan žurnalist we radio işgäri Nazar Hudaýberdi ol ýaşulyny şeýle ýatlady:
—Men ony iki pursatda ýatlaýan. Ilki mugallymymyz hökmünde 1972-nji ýylda uniwersitetiň Aktlar zalynda ol maňa gyzyl diplom gowşurdy. Soňra 90-njy ýyllaryň ahyrynda S.N. Myradow Mejlisiň başlygy wagtynda S. Nyýazowyň öňünden ýöräp, prezidentiň ýoluna bägül ýapraklaryny sepeläp, tans edip gelýänini gördüm. Şol wideoýazgy Azatlyk Radiosynyň arhiwinde häzirem bar.
Şol bir wagtyň özünde S. Myradowda garyndaşparazlyk bolmady, ol öz toparyny döretmedi. Baýlyga kowalaşmady. Hiç kim: “Men Sähet Nepesowiçiň garyndaşydyryn” diýip, wezipä daýanyp hereket etmedi. S. Nyýazowyň hapa syýasaty zamanynda, bikanun baýamaga ummasyz köp şert döredilende, bir özi sada ýaşamagy saýlady. Ol beýleki resmilerden tapawutlylykda, özüniň wezipeden boşadylmagyny, pensiýa ugradylmagyny haýyş edip, prezidente arza berip bildi. Şol döwürde S. Nyýazowyň töweregindäkilerden hiç biri özüniň wezipeden çekilmegi barada meýletin arza berip bilmändi, bu hakda gürrüňem bolmandy. S. Nyýazow onuň arzasyny entek kabul etmejekdigini aýtsa-da, ol 2001-nji ýyldan pensiýa çykdy.
Sähet Nepesowiç Myradow ynsanlyk häsiýetini goramaga çalyşdy hem syýasatçynyň ugurtapyjylygyny ulanyp, her bir meseleden gury çykmagy başardy. Ahyrynda uzak ýaşap, öz öýünde, öz ajalyna jan berdi. Onda ynsanlyk güýçlümidi ýa-da syýasatçynyň ugurtapyjylygy? Indi onuň ömri hem hyzmaty taryhyň hak terezisine goýlar.
Hudaýberdi Hally ýazyjy we publisist. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Orsýetiň iňlis dilinde efire berilýän “Russia Today” telekanalynda Walter Litwiýenko, ýagny Aleksandr Litwiýenkonyň kakasy bilen geçirilen interwýu görkezildi.
Aleksandr Litwiýenkonyň 2006-njy ýylda Londonda zäherlenip öldürilmegi Orýset bilen Britaniýanyň diplomatik gatnaşyklarynda dartgynlylyk döredipdi.
Walter Litwiýenko interwýunyň dowamynda mundan öň Putini we Orsýetiň FSB gullugyny öz ogluny öldürenlikde aýyplany üçin ötünç sorady.
— Wladimir Wladimirowiç Putin, eger-de siz bu gepleşige seredýän bolsaňyz, onda meniň siz hakda ýazan ähli töhmetlerim, siz barada ýazan ýalanlarym, size bolan ýigrenjim üçin meni, gaýrat edip, bagyşlaň.
Walter Litwiýenko bu interwýuny özüniň Italiýadaky öýünden berdi.


text:
Ýekşenbe güni Yragyň Merkezi saýlaw komissiýasy şu ýylyň 7-nji martynda geçirilen saýlawlarda ýurduň 17 prowinsiýasynda berlen sesleriň gutrnykly netijeleriniň Ýokary sudun tassyklamagyna tabşyrylandygyny habar berdi.
Ýöne Bagdat prowinsiýasynda sesleri gaýtadan sanamaklyk henizem dowam edýär. Şol parlament saýlawlaryndan bäri iki aýdan hem gowrak wagtyň geçendigine garamazdan, ýurduň syýasy partiýalary henizem täze hökümeti düzüp bilmän gelýärler.
Muňa bolsa, ses sanawlarynyň netijeleri, şeýle hem käbir kandidatlaryň deputat saýlanmaga hukuklydygy ýa däldigi bilen baglanyşykly dowam edýän dawalar sebäp bolýar.


text:
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius BMG-niň howandarlygynda Parižde geçirilýän klimat konferensiýasynda klimat özgermesine garşy göreş boýunça çäkleri kesgitleýän ylalaşyk taslamasy bilen tanyşdyrdy.
Fabius 12-nji dekabrda dünýäniň 195 ýurdundan konferensiýa gatnaşýan wekillere ýüzlenip, bu taslamany goldamaga çagyrdy.
Ol bu ylalaşygy «taryhy» diýip atlandyrmak bilen, onuň planetar maýlamany selsiýa boýunça 2 derejä çenli aşak düşürjegini aýtdy.
Bu ylalaşyk boýunça halkara jemgyýetçiligi klimat özgermesine garşy, 2020-nji ýyldan başlap, her ýylda 100 milliard dollar harçlar.
Ol bu ylalaşygyň "kanun esasynda" borçlandyrjagyny nygtady.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun konferensiýa gatnaşyjylary şertnamany kabul etmäge çagyrdy.