text:
Türkmen dilini öwrenmek isleýän, ylaýta-da öwrenen amerikala duş gelmek gaty seýrek duş gelýän waka. Amerikaly Silas Dean şeýle seýrek adamlaryň biri. Ol "Parahatçylyk korpusynda” işlän döwri Türkmenistanda üç ýarym ýyla golaý ýaşap, türkmen dilini ene dili ýaly bolmasa-da, belli bir derejede öwrenipdir.
Azatlyk Radiosy Deaniň türkmen dilini öwrenmeginiň sebäbi, bu işiň hötdesinden nädip gelendigi, şeýle hem onuň Türkmenistan baradaky ýatlamalary bilen gyzyklanyp, onuň bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Dean, siziň ýaly türkmen dilinde gürleýän amerikalylar seýrek bolsa gerek. Türkmen dilinde ilkinji öwrenen sözüňiz ýadyňyza düşýärmi?
Dean:
Meniň ilkinji öwrenen sözüm “salam” [diýen sözmükä] öýdýän. Men ilkinji gezek türkmen dilini 2001-nji ýylda Türkmenistanda iki ýyl ”Parahatçylyk korpusynda” işlän döwrüm öwrenip başlapdym.
Azatlyk Radiosy: Dean, türkmen dilini näme sebäpden öwrenip başlapdyňyz?
Dean:
Men Türkmenistanda ýaşap, ol ýerde iňlis dili mugallymy bolup işlemelidim. Türkmenistanda, türkmen şäherçesinde ýaşamalydym, şol sebäpden türkmen dilini höwes bilen öwrendim. Ondan başga-da, Amerikada diller fakultetlerinde Orta Aziýanyň dilleri tanyş däl. Mysal üçin, biziň uniwersitetlerimizde Orta Aziýanyň fakultetleri az, Orta Aziýanyň dillerini öwredýän fakultetlerem az, şonuň üçin Amerikada bu dil hem gerek.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda jemi näçe ýyl ýaşadyňyz we haýsy şäherde ýaşadyňyz?
Dean:
Göwnüme bolmasa, Türkmenistanda üç ýarym ýyl töweregi ýaşadym. Men Aşgabatda hem ýaşadym, soňra Tejeniň golaýynda hem iki ýyl töweregi ýaşadym.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ýaşan döwrüňiz ol ýerdäki ýaşlar bilen dostlaşansyňyz. Olar bilen häzir hem aragatnaşyk saklaýarsyňyzmy?
Dean:
Hawa, käwagtlar. Öň internet elýeterli bolmadyk bolsa, bu günler biz internet arkaly habarlaşyp bilýäris. Mysal üçin, skypeden ýa-da sosial ulgamlaryndan Facebookda gepleşýäris. Käwagtlar telefony hem ulanýarys.
Azatlyk Radiosy: Dean, umuman aýdylanda, türkmen ýaşlary sizde nähili täsir galdyrdy?
Dean:
Myhmansöýerlik barada köp öwrendim. Sebäbi türkmen ýaşlaram, ýaşulularam myhmana uly hormat goýýarlar we men mundan görelde aldym. Ondan başga-da, türkmenlerden sabyrlylygyň we dostlugyň täsirini öwrendim.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, türkmenistanly ýaşlar amerikaly ýaşlardan nähili tapawutlanýar?
Silas Dean gawun baýramçylgynda.
Dean:
Bu gowy sorag. Meniň pikirimçe, türkmen ýaşlary üçin iň esasy zat maşgala. Elbetde, Amerikada biziň hem maşgalalarymyz bar, emma türkmenlerde maşgala iň birinji orunda. Türkmen ýaşlary hemişe ejeleri we kakalary bilen gepleşýärler, bir işe başlamankalar olardan rugsat alýarlar.
Ýöne Amerikada biziň ýaşlarymyz örän garaşsyz ýaşamaly. Mysal üçin, biziň ýaşlarymyz on sekiz ýaşyndan soň iň bolmanda uniwersitete gidýärler, daşaryk çykýarlar, başga ýerde ýaşaýarlar. Olar bir ýerde işlemeli, umuman, garaşsyz ýaşaýşy ýaşamaly. Türkmenistanda bolsa ýaşlar mydama ýaşulularyň ýanynda ýaşaýarlar we olara hormat goýýarlar. Meniň pikirmçe, bu gowy zat.
Azatlyk Radiosy: Dean, Türkmenistan barada nähili ýatlamalaryňyz bar?
Dean:
Meniň Türkmenistan [barada] gowy ýatlamalarym köp. Mysal üçin, tomsuň iň yssy günlerinde gawun, garpyz iýýärdik, myhmaçylyklardan, şeýle hem adamlaryň gapylary mydama açyklygy barada gowy ýatlamalar bar.


c: text/html

text:
Gürjüstan seperatist günorta Osetiýa regiony sebäpli Orsýet bilen arasynda 2008-nji ýylda bolan urşuň bäş ýyllygyny belleýär.
Penşenbe güni Gori şäherinde uruşda pida bolanlary ýatlamak üçin ençeme çäreler we harby parad geçirildi.
2008-nji ýylyň awgust aýynda bolan bäş günlük uruş rus güýçleriniň gürji goşunyny Günorta Osetiýadan gysyp çykarmagy bilen tamamlanypdy. Moskwa Günorta Osetiýanyň we Gürjüstanyň beýleki seperatist regiony Abhaziýanyň garaşsyzlygyny ykrar etdi.
Çarşenbe güni Günorta Osetiýanyň Moskwadaky ilçihanasy hem şol çaknyşykda pida bolan osetiýalylary ýatlamak maksady bilen çäre geçirdi.
Çarşenbe güni Gürjüstanyň prezidentlik möhleti tamamlanyp barýan prezidenti Mihaiýl Saakaşwili "Tbilisi hiç haçan öz territoriýalaryny bermez" diýip, Moskwa bilen gatnaşyklary ýola goýmagyň mümkin däldigini aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ukrainanyň gündogarynda dowam edýän konfliktde 5-nji aprelde dürli ýagdaýlarda alty esger wepat boldy.
Içeri işler ministrliginiň aýtmagyna görä, separatistleriň elindäki Donetsk şäherinden 170 kilometr uzaklykda ýerleşýän we hökümetiň gözegçiligindäki Sçastýe şäherçesinde köprüden geçip barýan ulaga zarba urlupdyr.
Ministrlik bu hüjümde orsýetçi separatistleri aýyplady, emma bu maglumat garaşsyz çeşmelerden tassyklanmady. Maglumatda söweşijileriň tanklara garşy raketalary ulanandygy aýdyldy.
Öz-özüni ykrar eden Luhansk halk respublikasynyň informasion merkezi öz güýçleriniň bu waka gatnaşygyny ret etdi.


text:
Bu ýyl 35-nji gezek gurnalýan Stambulyň kitap sergisi 12-nji noýabrda öz işine başlady. Kitap sergisiniň bu ýylky temasy "Pelsepe we ynsan". Kitap sergisiniň hormatly myhmany professor Ioanna Kuchuradionur, ýörite myhman Germaniýadan gelipdir.
Bu ýyl Stambul kitap sergisine takmynan 800 neşirýat we medeniýet guramasy gatnaşýar. Dokuz gün dowam etjek sergide özara pikir alyşyk, jedelleşikler, gürrüňdeşlik, goşgy okamak we çagalar üçin ýörite çäreler ýaly, umuman, 300 töwereginde çäreler durmuşa geçiriler. Meşhur türk ýazyjysy Ýylmaz Özdiliň "Adam" atly kitabynyň tanadylyşy hem bu sergide amala aşyrylar.
Bu ýylky Stambul kitap sergisiniň açylşynda ýatdan çykmajak bir hadysa boludy. Serginiň açylyşynda türk ýazyjylary we žurnalistleri tussag edilen ýazyjylar Asly Erdogan, Nejmiýe Alpaý we Turhan Günaý daga raýdaşlyk mitingini geçirdiler.
Türkiýäniň ýazyjylarynyň kärdeşler bileleşigi tarapyndan gurnalan ol mitingde, tussag edilen ýazyjylaryň suratlary bilen bilelikde olara goldaw üçin taýýarlanan ýörite şygarlar göterilipdir.
Sergi zalynyň içinde ýöriş geçiren ýazyjy hem žurnalistler "Žurnalistler terrorçy däl" we "Ýazyjylar dönük däl" diýen şygarlary aýdypdyrlar.


text:
Orsýetiň parlamentiniň şu geçen hepde kabul eden we orsýetli çagalaryň amerikalylar tarapyndan ogullyga ýa-da gyzlyga alynmagyna gadaganlyk girizýän kanunynyň taslamasyna garşy internetde gol ýygnaýyşlyk çäresi geçirilýär.
Şu günki gün bu baradaky çagyryşa 32 müňden gowrak adam öz goluny goýupdyr. Bu gol ýygnaýyşlyga gatnaşyjylar Birleşen Ştatlaryň hökümetini Orsýetiň Döwlet Dumasynda bu kanuny goldap ses beren deputatlara garşy sanksiýa girizmeklige çagyrýarlar.
Gol ýygnaýjylar Orsýetiň bu deputatlarynyň adynyň ýakynda ABŞ-da kabul edilen “Sergeý Magnitskiý” kanunyndaky sanksiýa yglan edilen resmileriň sanawyna goşulmalydygyny öňe sürýärler.
Bu gol ýygnaýyşlyk çäresi, aýratynam, rus dilli sosial media saýtlarynda has aktiw alnyp barylýar.


text:
Aşgabat, 02.03.2015. “Türkmenportal”.
20 ýaşly eýranly türkmen Serdar Azmun 2014-2015-nji ýylyň möwsüminiň ahyryna çenli oýunça hukugy bolan Kazanyň “Rubini” bilen gazanylan ylalaşyga görä, “Rostow” futbol klubunda kärendesine çykyş eder. Hüjümçi S. Azmun Don boýundaky şäheriň toparynyň düzüminde 20-nji belgide oýnar diýip, “Rostowyň” resmi saýty habar berýär.
Serdar futbol bilen 9 ýaşynda meşgullanyp başlady. 11 ýaşynda ilkinji gezek Eýranyň 12 ýaşa çenli bolan ýygyndysyna çakylyk aldy. 15 ýaşyndan başlap ýurduň ýokary diwizionynda çykyş edýän Yspyhanyň “Sepahan” toparynda oýnady. 17 ýaşynda, ýagny 2012-nji ýylyň dekabrynda Kazanyň “Rubinine” geçmek bilen, taryhda daşary ýurtlarda çykyş edýän ilkinji ýaş eýranly futbolçy boldy.
Ol 2013-nji ýylyň oktýabrynda ilkinji gezek Eýranyň milli ýygyndysyna çagyryldy. Serdar bu toparyň düzümine ilkinji gezek ýoldaşlyk duşuşygynda Çernogoriýa garşy geçirdi, şonda ol 60-njy minutda oýna girdi. Milli ýygyndynyň düzümindäki ilkinji pökgüsini Günorta Koreýanyň garşysyna bolan duşuşygyň 68-nji minutynda geçirdi. Şu ýylyň ýanwarynda Awstraliýada guralan Aziýanyň Kubogy-2015-e gatnaşyp, iki pökgi geçirmegi başardy.
Golaýda “Rostowa” ýene bir türkmen futbolçysy geldi. Öň Kazanyň “Rubininde” we Türkmenistanyň olimpiýa ýygyndysynda çykyş eden 23 ýaşly Wahyt Orazsähedow Don boýundaky şäheriň toparyna erkin hukukly oýunçy hökmünde goşuldy.


text:
14-nji dekabrda Samandepe gaz ýatagynda Türkmenistanyň, Hytaýyň, Özbegistanyň we Gazagystanyň prezidentleriniň gatnaşmagynda Türkmenistan- Hytaý gaz geçirijisiniň açylyş dabarasy boldy. Döwlet baştutanlarynyň bellemegine görä, proýekt “Energiýa howpsuzlygyny üpjün etmek we energiýa ýangyçlaryny dünýä bazarlaryna çykarmak boýunça meseleleri çözmekde netijeli hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini subut etdi” diýip, “Trend Internet” saýty belledi.
Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň Merkezi Aziýanyň üstünden geçýän böleginiň uzynlygy 1 800 kilometrden gowrak. Turbanyň 184,5 kilometri Türkmenistanyň, 530 kilometri Özbegistanyň we 1 300 kilometri Gazagystanyň üstünden geçýär. Hytaýyň giňişliginden geçýän bölegi bolsa 4 500 kilometrden ybarat. Gaz geçirijisiniň bähbidi
Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmegi türkmen metbugatynda taryhy waka diýlip atlandyryldy. TDH Türkmenistanyň gaz serişdelerini Hytaýyň perspektiw gaz bazaryna çykarmak boýunça täze energiýa koridorynyň ähli tarapdan bähbitlidigini belledi. Maglumatda Türkmenistanyň Hytaý bilen özara hyzmatdaşlygynyň ýokary depginde ösýänligi bellenilip, geçen ýyla garanda daşary söwda dolanyşygynyň 2,4 esse artanlygy aýdyldy.
Munuň esasy ähmiýeti turbanyň Türkmenistan üçin Orsýetiň üstünden geçmeýän ilkinji uly eksport ýoly bolup durýanlygynda.
Nebit-gaz meseleleri boýunça günbatarly bilermen Jennifer DeLay Hytaýa tarap gaz geçirijisiniň işe girizilmeginiň Türkmenistan üçin ähmiýetini şeýle kesgitledi: “Munuň esasy ähmiýeti turbanyň Türkmenistan üçin Orsýetiň üstünden geçmeýän ilkinji uly eksport ýoly bolup durýanlygynda”.
Aşgabat bilen Pekiniň arasynda 2006-njy ýylyň aprel aýynda baglaşylan döwletara ylalaşyga laýyklykda, Türkmenistandan Hytaýa 30 ýylyň dowamynda ýylda 40 milliard kubometr gaz akdyrmak planlaşdyrylýar.Doly güýjünde diňe üç ýyldan işläp başlar
Emma Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi doly güýjünde 2012-nji ýyldan işläp başlar. Bu barada hususan-da “Turkmenistan.ru” internet gazeti ýazdy.
Maglumatda şeýle-de bellenişine görä, Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisi arkaly akdyryljak gazyň esasy mukdary “Türkmengaz” döwlet konserni tarapyndan işledilýän Amyderýanyň sag kenaryndaky gaz ýataklaryndan üpjün ediler, galany ylalaşylan “Bagtyýarlyk” giňişliginden alnar.
Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işini üpjün edýän kompleksi emele getirýän senagat we infrastruktura obýektleriniň doly işe taýýardygy barada 10-njy dekabrda hökümet maslahatynda hasabat berildi.
Orsýet metbugatynda peýda bolan sanlara görä, geljek ýylda Türkmenistandan Hytaýa 5-6 milliard kubometr gaz akdyrmak planlaşdyrylýar. Maglumatlarda Aşgabat bilen Pekin arasynda käbir ylalaşylmadyk meseleleriň-de bardygy bellenilýär.
Aşgabat bilen Pekiniň ylalaşmadyk meselesi
“Wremýa Nowosteý” gazeti Türkmenistan bilen Hytaýyň arasynda gazyň bahasynyň henize çenli ylalaşylman galýanlygyny ýazýar.
Taraplar arasyndaky gaz söwdasynyň şertleri resmi taýdan mälim edilmeýär. Şol bir wagtda-da gazyň her müň kubometrine 100-130 dollar tölenjekdiginiň öňe sürülýänligini, munuň bolsa türkmen gazyna öz wagtynda “Gazpromyň” tolän bahasyndan has pesdigini “Wremýa Nowosteý” gazeti belledi.
Maglumata görä, 2009-njy ýylyň birinji çärýeginde Orsýet Türkmenistandan gazy her müň kubometrine 375$ satyn aldy.
Muňa garamazdan, Hytaýyň gepleşiklerdäki pozisiýasynyň güýçlüdigini, Pekiniň şu ýylyň tomsunda Türkmenistana beren 4 milliard dollarlyk kreditinden 3 milliardynyň gaz ýataklaryny özleşdirmek üçin harytlaryň satyn alynmagyna, ýene 1 milliardynyň bolsa ýurduň býujetini durnuklaşdyrmak üçin gönükdirilenligini, “Wremýa Nowosteý” gazeti, resmi bolmadyk maglumatlara salgylanmak bgilen, ýazdy. “Hytaýa tarap turba gurmak bilen çäklenmeli däl”
Frans Press agentligi Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmeginiň öz nobatynda Pekin üçin aýratyn bir üstünlikdigini we bu wakanyň onuň, adatça, Moskwanyň täsiri astynda bolan energiýa serişdelerine baý regiona öz täsirini güýçlendirmek ugrunda köp ýyllap eden tagallalarynyň hasyly bolup durýanlygyny ýazdy.
Türkmenistanyň öňki ilçisi Nurmuhammet Hanamow Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmeginiň Türkmenistanyň energiýa howpsuzlygy nukdaý nazaryndan mohümdigini belledi. Şol bir wagtda-da Aşgabat köpugurlylyk syýasatynda Hytaýa tarap gurlan turbasyny işe girizmek bilen çäklenmeli däl, beýleki ugurlara, şol sanda Ýewropa tarap ýol açmaly diýip, N.Hanamow hasap edýär.
Türkmenistan özüniň köpugurly energiýa syýasatynyň tarapdarydygyny yglan edýär. Türkmenistan-Hytaý gaz geçirijisiniň işe girizilmeginiň yz ýany Aşgabat Eýrana tarap gurýan goşmaça gaz geçirijisini hem işe girizmäge taýýarlyk görýär.
Türkmenistan Orsýet bilen hem energiýa hyzmatdaşlygy boýunça gepleşiklerini dowam etdirýänligini, Ýewropa tarap “Nabukko” gaz geçirijisine-de gyzyklnama bildirýänligini mälim edip gelýär.
Jennifer DeLayiň pikirine görä, “Mesele Türkmenistanyň beren wadalarynyň ählisini berjaý etmek üçin ýeterlik gazy barmy – diýen sowaldan ybarat”.
Türkmenistanyň yglan edip gelýän köp ugurly energiýa hyzmatdaşlygynyň geljeginiň ýurduň gaz baýlyklarynyň möçberine bagly boljagyny bilermenler belleýärler.


text:
Pakistanyň demirgazyk-gündogaryndaky Punjab we Azad Kaşmir welaýatlarynda güýçli ýagyş onlarça adamyň ölümine sebäp boldy.
Pakistanyň Betbagtçylyklar boýunça iş alyp barýan milli müdiriýetiniň 5-nji sentýabrda aýtmagyna görä, güýçli ýagyşyň başlanan ilkinji 24 sagadynyň dowamynda iki regionda azyndan 35 adam wepat bolupdyr.
4-nji sentýabrda agşam betbagtçylyk zerarly wepat bolanlaryň sanynyň azyndan 50 adama ýetendigi aýdyldy. 48 sagadyň dowamynda ýagan ýagyş suwunyň derejesi 130 millimetre ýetipdir.
Rawalpindi şäheriniň resmileri derýadaky suwuň derejesiniň güýçli ýokarlanmagy sebäpli duýduryş yglan etdiler we suw almak howpy astyndaky etraplaryň ýaşaýjylaryny ewakuasiýa etmäge başladylar.
Pakistan mundan dört ýyl ozal heläkçilikli suw joşgunyny başdan geçiripdi. 2010-njy ýylda bolan tebigy betbagtçylykda 1800 çemesi adam heläk bolupdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti indiki prezidentlik saýlawlary üçin taýýarlyklara başlamagy tabşyrdy.
“Bu wajyp syýasy-jemgyýetçilik çäresi ýokary derejede, giň demokratik we alternatiw esasda birnäçe dalaşgäriň gatnaşmagynda geçirilmeli” diýip prezident G.Berdimuhamedow aýtdy.
Munuň öňüsyrasyda 14-nji sentýabrda Aşgabatda geçirilen ýaşulular maslahatynda 2017-nji geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna ilkinji gezek ýurduň üç syýasy partiýasynyň gatnaşjakdygy yglan edilipdi we prezidentiň ygtyýarlygyny artdyrýan täze Konstitusiýa kabul edilipdi.
Täze Baş kanun prezidentlik möhletini ýedi ýyla çenli uzaltmak, prezidentlige dalaş edýäniň 70-den ybarat ozalky ýaş çäklendirmesini ýatyrmak ýaly düzgünleri kanunlaşdyrdy.
2006-njy ýylyň aýagynda Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ýogalmagyndan soň häkimiýet başyna geçen G.Berdimuhamedow prezidentlik wezipesine iki gezek saýlandy.
Türkmenistanda geçirilen hiç bir saýlaw günbatar gözegçileri tarapyndan açyk we adalatly diýlip atlandyrylmady.


text:
Şenbe güni Paragwaýyň Kongresi ýurduň prezidenti Fernando Lugony impiçment arkaly wezipeden boşatmaklyga ses berdi.
Paragwaýyň Kongresi ony geçen hepde fermerleriň ellerinden ýerleriniň alynmagynda ýaragly çaknyşyklaryň ýüze çykmagyna ýol berenlikde aýyplady.
Şol gürrüňi edilýän wakada jemi 17 adam ölüpdi. Olaryň arasynda ýerli fermerler bilen birlikde, polisiýa işgärleri-de bar.
Wezipesinden çekilmäge mejbur bolan Fernando Lugo Kongresiň bu kararynyň häkimiýet agdarylyşygyna laýyk gelýän karardygyny aýtdy.
Fernando Lugo prezidentlik wezipesinden öň ýerli rim-katolik kelisesinde ruhany bolup işleýärdi.


text:
Duşenbe güni Owganystanyň günortasynda, Helmend welaýatyndaky obalaryň biriniň raketa okuna tutulmagy netijesinde parahat ýaşaýjylardan 50 töwereginiň ölendigini owgan resmileri habar berdi.
Bu zarbany Talyplar bilen harby çaknyşyklaryň gidişinde halkara koalision güýçleriň uran bolmagy mümkin. Derňew dowam edýär.
Germaniýanyň goranmak ministri Karl-Teodor Guttenberg Owganystandaky operasiýalar beýan edilende, maglumat açyklygynyň zerurdygyny aýtdy.
Bu beýannama “Wikileaks” internet-saýtynda Talyplara garşy operasiýalar we NATO güýçleriniň hereketleriniň gidişinde parahat owganlaryň ölüm halatlary barada 90 müň gowrak dokument çap edilenden soň peýda boldy.


text:
Eýranyň ýadro gepleşikleri boýunça başlygy Saeed Jalili Tähranyň dawaly ýadro programmasy barada Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Katrin Aşton bilen gepleşik geçirdi.
Stambulda sişenbe güni “peýdaly we konstruktiw” geçdi diýlip baha berlen bu gepleşikler iýun aýynda Moskwada geçirilen gepleşikleriň dowamy boldy. Şonda bu mesele boýunça düýpli öňegidişlik gazanylmandy.
Geçen hepdede 35 ýurduň gatnaşmagyndaky BMG-niň ýadro gözegçilik edýän geňeşi halkara talaplary äsgermezlik edýänlikde Eýrany aýyplady.
Halkara jemgyýetçiligi Tähranyň ýadrony baýlaşdyrmak işinini togtatmagyny we atom ýaragyny öndürmekde güman edilýän barlaglaryny bes etmegini talap edýär.
Eýran ýadro ýaragyny gizlinlikde öndürýar diýilýän Günbataryň aýyplamalaryny yzygiderli ret edip gelýär.
Aşton geljek hepdede Nýu Ýorkda BMG-nyň Baş Assambleýasynyň maslahatynyň geçjek wagtynda dünýäniň ösen alty ýurdunyň daşary işler ministrleri bilen duşuşyk geçirmekligi planlaşdyrýar.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin Günbatary “haýasyzlykda we zoňtarlykda” aýyplady. Putin özüniň ýyllyk çykyşynda Orsýetiň hiç haçan daşary ýurtlaryň islegine boýun bolmajakdygyny nygtady.
4-nji dekabrda Kremlden göni efirde eden çykyşynda Putin ilki bilen öz diňleýjilerine minnetdarlygyny bildirip, “diňe kämil we jebis” diýip atlandyran häsiýetlere eýe bolan halkyň Russiýanyň öňündäki duran synaglardan geçmegi başarandygyny aýtdy.
Putin, Russiýanyň Krymy basyp almagy we gündogar Ukrainadaky separatistleri goldamagy sebäpli, ABŞ-nyň we ÝB-niň girizen sanksiýalarynyň ýurdy gowşatmaga gönükdirilendigini, emma munuň tersine – sanksiýalaryň Russiýanyň içerki ykdysadyýetine itergi berendigini öňe sürdi.
Putin Krymyň Russiýa üçin “däbe laýyk gymmatlygy” alamatlandyrýandygyny belläp, Moskwanyň bu sebit babatynda edil ýewreýleriň we musulmanlaryň Ierusalime garaýyşlary ýaly çemeleşjekdigini aýtdy. Munuň bilen ol Kremliň bu ýeri indi hiç haçan Ukraina yzyna gaýdyp bermejekdigini duýdurdy.
Ol Ukrainanyň gündogar sebitlerinde bolup geçýän “tragiki” diýip atlandyran wakalarynyň diňe Russiýanyň alyp barýan syýasatynyň “rastdygyny”, ýagny dogrudygyny görkezýändigini aýtdy. Ýatladyp geçsek, gündogar Ukrainanada orsýetparaz separatistler bilen hökümet güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda häzire çenli 4 müň 300-den hem köpräk adam öldi. Kiýew we NATO Moskwanyň separatistlere uly möçberde harby hemaýat berýändigini aýdýarlar.
Putin öz çykyşynda Russiýanyň daş-töweregini ýurduň kastyna çykan duşmanlaryň gurşap alýandygyny ýaňzydýan bellikleri hem etdi. Ol Günbatara hüjüm edip, 1990-njy ýyldan bäri Russiýany edil Ýugoslawiýa ýaly bölmek ugrunda tagalla edilendigini, emma “olaryň, edil Gitler ýaly, şowsuzlyga uçrandygyny” aýtdy.
Putin ABŞ-nyň NATO bilen birlikde Ýewropada raketa hüjümlerinden goranyş ulgamlaryny ornaşdyrýandygyny hem tankytlady. Ol Russiýany “gorkuzjak bolmagyň” manysynyň ýokdugyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Özüniň badyhowa sözlerine garamazdan, Putin Günbatar bilen arany doly kesmek islemeýändigini hem ýaňzytdy. Ol Russiýanyň özüni daşarky dünýäden izolirlemek islemeýändigini, şeýle-de Ýewropa we ABŞ bilen hem gowy gatnaşyklary isleýändigini aýtdy.
Putin öz çykyş edýän her bir metbugat ýygnagynda ýa-da halka ýüzlenmesinde özüni zor, mäkäm bir ýolbaşçy edip görkezmäge çalyşýar.


text:
Gyrgyzystan Gazagystanda sibir başy infeksiýasyndan iki adamyň ölmeginden soň, bu ýurt bilen öz serhedinde weterinar gözegçiligini güýçlendirdi.
Gyrgyzystanyň Oba hojalyk ministrliginiň 27-nji iýunda aýtmagyna görä, Gazagystandan getirilýän ähli et önümleri Sanitariýa boýunça döwlet inspeksiýasy tarapyndan jikme-jik barlanar.
Gazagystanyň resmileri merkezi Karagandy regionynda iki oba ýaşaýjysynyň sibir başy keselinden ýogalandygyny we alty adamyň howply kesele uçramagy sebäpli keselhana düşendigini 22-nji iýunda habar berdiler.
Mundan iki gün geçensoň Gazagystanyň Saglyk ministrligi sibir başy infeksiýasynyň ýene bir regionda Gündogar Gazagystan welaýatynda tutaşandygyny, bu ýerde barlagdan geçen ýerli ýaşaýjylarda sibir başy infeksiýasynyň tassyklanandygyny mälim etdi.
ABŞ-nyň kesellere gözegçilik etmek we öňüni almak boýunça merkezleriniň (CDC) maglumatyna görä, öý mallary, şol sanda şahly iri mallar, goýunlar, geçiler we keýikler infeksiýa topragy, ösümlikleri we hapa suwy ýuwudyp duçar bolýarlar.
CDC infeksiýanyň antibiotikler bilen bejerilmedik ýagdaýynda ölüme getirýändigini aýdýar.


text:
Resmiler düýn janyndan geçen bombaçydyr öýdülýän biriniň Stambulyň Taksim meýdançasynda özüni partladyp, azyndan 32 adamy ýaralandygyny aýtdylar.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan bu hüjümi ýazgaryp çykyş etdi.
Türkiýäniň NTW telekanaly janyndan geçen bombaçynyňkydyr öýdülýän jesediň partlama bolan ýeriň golaýynda, üsti gazet bilen örtülgi halda tapylandygyny aýtdy.
Stambulyň gubernatory Huseýin Awni Mutlu bu hüjümde 15 polis ofiseriniň we 17 graždanyň ýaraly bolandygyny aýtdy. Emma diňe 9 adam hassahana ýerleşdirilipdir.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz boýnuna almady.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi beýanat ýaýradyp, 23-nji aprelde Hazar deňziniň türkmen kenarynda Orsýetiň “PALFLOT 2” kysymly tankerinde ýangynyň dörändigini tassyklady.
24-nji aprelde türkmen Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda “ýangynyň dörändigi barada habar berlen badyna, ýurduň degişli gulluklarynyň we organlarynyň betbagtçylyga uçran gämä ýardam bermek üçin zerur bolan ähli çäreleri görendigi” aýdylýar.
Şeýle-de, beýanatda “betbagtçylygyň bolan ýerine Türkmenistanyň iki kenarýaka gämisiniň dessine barandygy we tankeriň ýangynyny söndürmäge gatnaşandygy, zerur bolan halatynda tankerdäki ekipaž agzalaryny halas etmek operasiýalaryna goldaw bermek üçin Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň dikuçarynyň ugradylandygy” nygtalýar.
“Wakanyň bolan güni Türkmenistanyň we Orsýetiň resmileri gepleşikleri geçirip, türkmen tarapy özüniň bu waka bilen baglanyşykly goşmaça kömegi bermäge taýýardygyny aýtdy” diýlip, maglumatda bellenilýär.
“RT” habar agentligi Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligine salgylanyp beren maglumatynda rus gämisindäki 11 ekipaž agzasynyň biriniň heläk bolandygyny, galan 10 sanysynyň ewakuasiýa edilendigini habar berýär.


text:
Eger Orsýetde žurnalistika boýunça bir halypa bar bolsa, onda ol Ýasen Zasurskidir.
85 ýaşly Zasurskiý 40 ýyldan gowrak M.W.Lomonosow adyndaky Moskwa döwlet uniwersitetiniň Žurnalistika fakultetine ýolbaşçylyk etdi.
Onuň öz eli bilen diplomlaryny gowşuran žurnalistleriniň sanawy gaty täsin. Bularyň biri uzak wagtlap derňeýji žurnalist bolup işläň Ýuriý Şçekoçihin. Ol 2003-nji ýylda agyr zäherlenmä çalymdaş simptomlar bilen syrly ýagdaýda tarpa-taýyn aradan çykdy. Derňeýji žurnalist Anna Politkowskaýa 2006-njy ýylda Moskwada öldürildi. “Himkinskaýa Prawdanyň” öňki redaktory Mihail Beketow 2008-nji ýylda rehimsizlik bilen ýenjilende ýaralanyp, 2013-nji ýylda şol ýaralar sebäpli dünýäden ötdi.
Ýöne Zasurskiý öz kurslaryny gutaryp, indi hem prezident Putiniň hökümetiniň golastynda Orsýetiň döwlet telekanallarynyň ýyldyzlary hasaplanýan beýleki žurnalistlere guwananok. Has dogrusy, bu ýagdaý ony tukatlandyrýar.
Zasurskiý "Men bolýan zatlaryň nähili düşündirilýändigini bilmek üçin kämahallar sanlyja programmalara tomaşa edýärin. Ýöne bular tälim-terbiýä bütinleý ters işler" diýip, öz garaýşyny beýan edýär.
“Ýakymsyz gelýär”
Ol soňra hem: "Telewideniýe bize käbir maglumatlary berýär. Ýöne onda çynlakaý ýa analitiki zat ýok. Dünýäde näme zatlaryň bolýanyny bilmek üçin telewizora tomaşa etmegiň peýdasy ýok. Munuň üçin esasy çeşmeler sosial ulgamlar" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
Zasurskiý öz pikirlerini beýan edýan birje žurnalist-de ýok diýýär: "Olaryň berýän zatlaryny görmek maňa köplenç ýakymsyz gelýär. Telewideniýeden maglumat edinjek bolup synanyşmaly däl. Ol ýerdäki zatlaryň hemmesi resmi bildirişler. Analitiki zat ýok. Seniň ýüzi perdeli adama öwrülmegiň mümkin".
Studentleriniň biri, ýagny döwlet telekanalynda habarlary okaýan Ernest Matskýawiçýus golaýda Orsýet häzir informasiýa urşunda , žurnalistler žurnalistikanyň öň kabul edilen halkara ölçeglerini ret etmeli diýip jar etdi diýlende, Zasurskiý seňrigini ýygryp, ol "bir ajaýyp studentdi" diýýär.
"Munuň bilen ylalaşamok. Sebäbi hiç bir uruş adamlary kör we ýaragsyz edip bilmez. Halkda haçan-da ýeterlik maglumat bolmasa, ýa maglumat doly bolmasa, adam şonda ýaragsyzdyr. Şeýle bolanda, duşmanyň hüjümleriniň öňünde-de boýun egeris" diýip Zasurski aýdýar.
“Ýaraşykly ýoda”
Zasurskiý aç-açanlyk reformalary 1980-nji ýyllaryň aýaklarynda žurnalistleriň altyn asyryna getiren öňki sowet prezidenti Mihail Gorbaçýowy köp hormatlaýar. Ýöne ol Orsýetiň öňki prezidenti Boris Ýeltsin barada o diýen joşgunly gürlänok.
Ýeltsin barada ol Gorbaçýowyň reformalaryny netijeli ýerine ýetirip bilmedi, "Möhüm wagtda ýitip gitdi". Putin käbir oňaýly işleri bitirse-de, Ýeltsiniň ony özüne oruntutar etmegi ýurt üçin "ýaraşykly ýoda" däldi diýýär.
Zasurskiý özüniň uzak ömründe köp zatlary görüpdir. Ol 1929-njy ýylda Moskwada doglupdyr. Ikinji jahan urşunda birnäçe wagtlap Sibirde Barnaulda bolanyny nazara almasaň, tutuş ömrüni Moskwada geçiripdir.
1948-nji ýylda Moskwanyň döwlet pedagogik uniwersitetiniň iňlis dili fakultetini tamamlan Zasurskiý 1967-nji ýylda 20-nji asyr amerikan edebiýatyndan dissertasiýa gorap, doktorlyk derejesini alýar.
Ol 1955-nji ýylda Moskwanyň döwlet uniwersitetiniň žurnalistika fakultetine işe girip, 1965-nji ýyldan 2007-nji ýyla çenli bu fakultete ýolbaşçylyk edýär.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 30-njy sentýabrda ýurduň Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 ýyllygy mynasybetli bu edaranyň işgärlerine iberen gutlagyndan soň, «Türkmenistanyň hronikasy» atly internet saýtyna hüjüm edilmegi we düýbi Wenada ýerleşýän «Türkmen inisiatiwasy» toparynyň başlygy Farid Tuhbatullinden ýuwaşlyk bilen dynmak maslahatynyň edilenligi barada habar ýaýramagy halkara hukuk guramalarynda uly alada döretdi.
Adam hukuklaryny goraýan Amnesty International we Human Rights Watch guramalary bu aladany özleriniň 13-nji oktýabrda ýaýradan beýanatlarynda mälim etdiler. Ol beýanatda türkmenistanly aktiwiste çynlakaý howpuň abanýandygy aýdylýar. Emma Türkmenistan bu beýanata hiç hili reaksiýa bildirmedi.
Azatlyk Radiosy şu beýanat we türkmen aktiwistleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek meselesi barada Amnesty International
, ýagny Halkara günä geçiş guramasynyň Ýewroaziýa ýurtlary boýunça analitigi Anna Sander-Plazman bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi Ýowşan Annagurban geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Anna, siz hukuk goraýjy aktiwist Farid Tuhbatullin barada çynlakaý alada galandygyňyzy aýdýarsyňyz. Bu alada anyk nämä esaslanýar? Anna Sander-Plazman:
Biz Amnesty Internationalda Farid Tuhbatulliniň işi barada dogrudanam örän alada edýäris. Biziň, adynyň aýdylmazlygyny talap eden ynamdar çeşmeden eşiden maglumatymyza görä, Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginde ondan ýuwaşlyk bilen dynmak barada maslahat edilipdir. Biz bu maglumatyň nähili geçirilendigini bilýäris we bu howpa çynlakaý garalmalydygyna ynanýarys. Şu sebäpden biz ony (Tuhbatullini) goramak üçin elimizden gelýän ähli zady edýäris.Azatlyk Radiosy: Anna, siz mundan öň hem türkmen aktiwistleriniň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary barada habar, beýanat ýaýradypdyňyz. Soňky ýyllarda bu meselede birneme ilerleme bar ýaly bolup görnüpdi. Siziňçe, aktiwistleriň umumy ýagdaýy ýene agyrlaşyp başladymy? Siz ýurduň içindäki aktiwistleriň ýagdaýy hakynda näme aýdyp biljek?Anna Sander-Plazman:
Meniň pikirimçe, türkmen aktiwistleriniň köpüsiniň ullakan kynçylyklary bar. Ýurduň içindäki aktiwistler aýratyn alnan problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolsa, ýurduň daşyndaky aktiwsitler haýbat atmalar we gorkuzmalar sebäpli ýurdy terk etmeli bolan adamlar. Emma olar bosgunlykda hem arkaýyn öz işlerini edip bilenoklar. Sebäbi, bize köp işler babatda mälim bolan maglumatlarda aýdylmagyna görä, türkmen howpsuzlyk işgärleri daşary ýurtlarda hem iş alyp barýarlar. Şu sebäpden biz bosgunlykdaky aktiwsitleriň howpsuzlygy barada hem gaty alada etmeli bolýarys.
Ýöne men häzir siziň ýurduň içindäki aktiwistleriň ýagdaýy baradaky soragyňyza dolanmak isleýärin. Biz Türkmenistandaky aktiwistleriň ýüzbe-ýüz bolýan problemalary barada köp ýyl bäri maglumat toplaýarys. Ol ýerde gorkuzmak, maşgala agzalaryna azar bermek, garyndaşlaryň ýanalyp başlanmagy we aktiwistleriň tutuş maşgalalarynyň töwekgellige salynmagy ullakan problema bolup durýar. Onsoň Halkara günä geçiş guramasy ýurduň içindäki aktiwistleri goramak üçin öz başaran ähli zadyny edýär. Biz bu hili işler barada metbugat arkaly mesele galdyrýarys we dürli hökümetlere çykyp, olary türkmen häkimiýetleri bilen gepleşiklerde şeýle işler barada mesele gozgamaga çagyrýarys.
Jemläp aýdylanda, ýurduň içindäki graždan jemgyýetiniň aktiwistleriniň howpsuzlygyny kepillendirmek, olary goramak Türkmenistanyň Halkara adam hukuklary kanuny esasynda öz üstüne alan borjudyr. Ýurduň içindäki graždan jemgyýetini goramak Türkmenistanyň özüne bagly. Biziň bu meselede edip biljek zadymyz – häkimiýetleri Halkara adam hukuklarynyň umumy düzgünleri esasynda boýun alan borçlaryny ýerine ýetirmäge çagyrmakdan ybarat.Azatlyk Radiosy: Anna, siziň aýdyşyňyzdan türkmen aktiwistleri, dogrudanam, kyn ýagdaýda işleýärler. Şol bir wagtda olaryň maşgala agzalary, garyndaşlary hem dürli töwekgellikler bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Şu ýagdaýda bu hili işler dowam edilmelimi ýa togtadylmaly?Anna Sander-Plazman:
Meniň pikirimçe, her bir graždan jemgyýeti aktiwistiniň işi, goý, ol Türkmenistanyň içinde ýaşasyn ýa daşynda ýaşasyn, tapwudy ýok, bu iş töwekgellik bilen bagly. Onsoň bu meselede, ýagny öz işleri babatda näme etmelidigi, ony dowam etmelidigi ýa togtatmalydygy barada anyk karara gelmek her bir şahsyýetiň özüne bagly.
Biz türkmen häkimiýetlerini Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň Farid Tuhbatullinden dynmak barada çekýän planlary barada aýdylýanlary derňemäge çagyrdyk we çagyrýarys. Olar bu aýdylýanlary derňemeli we bize hem halkara jemgyýetçiligine oňa garşy hiç bir hereket edilmejegine kepil geçmeli. Şeýle-de biz Türkmenistany adamlaryň azat-erkin işläp bilmegi üçin ýurduň içindäki graždan jemgyýetini goramaga çaryrýarys.Azatlyk Radiosy: Anna, siz Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soň syýasy tussaglaryň gaýtadan, açyk sud edilmegine, wyždan bendileriniň bolsa derhal boşadylmagyna çagyrdyňyz. Şonuň ýaly-da, bir söhbetde siz Türkmenistana baryp görmäge çalyşýandygyňyzy aýtdyňyz. Bu ugurda nähili üstünligiňiz bar?Anna Sander-Plazman:
Biz öz ýazan hatlarymyzda we çap eden beýanatlarymyzda türkmen häkimiýetleri bilen baglylykda öz alada edýän işlerimiz barada köp mesele gozgadyk. Biz häkimiýetler bilen dialog, gepleşik gurmak isledik. Emma biz bu meselede uly üstünlik gazanyp bilmedik. Ýöne biz türkmen häkimiýetleriniň biziň çap edýän hasabatlarymyzdan habarlydygyny we halkara jemgyýetçiliginiň Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmagy barada bildirýän aladalaryny bilýändigini aýdyp biljek. Şonuň ýaly-da, biziň käbir işler babatda oňyn netije gazanandygymyzy hem bellemek gerek. Meniň pikirimçe, türkmen häkimiýetleriniň öz daşary ýurtlardaky at-abraýy hakynda alada edýändigi aýdyň zat.


text:
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti ýurduň birinji prezidenti Askar Akaýewiň eldegrilmezlik statusyny ýatyrdy.
A.Akaýewiň Gyrgyzystanyň öňki prezidenti diýen statusyndan hem mahrum edilendigi habar berilýär.
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasyna A.Akaýewe garşy jenaýat işini gozgap, onuň Orsýetden getirilmegi tabşyryldy.
A.Akaýew öz halkynyň we döwletiniň bähbidine garşy hereket edenlikde aýyplanýar.
A.Akaýewiň özi bu aýyplamalary ret etdi. Ol özüniň Gyrgyzystanyň öňki prezidenti diýen statusyndan mahrum edilmegini “bikanun we Konstitusiýa çapraz gelýan hereket” diýip atlandyrdy.


text:
Sairakan Baljyrowanyň ýaşaýan ýerinden sowa ýeri göz öňüne getirmek aňsat däl. Bu garry ene Gyrgyzystanyň Hytaý serhediniň golaýynda ýerleşýän daglyk obasy bolan At-Başyda ýaşaýar.
Ýöne ýaşýan ýeri nähili sowa bolsa-da, Baljyrowa häzir Naryn welaýatynda barha artýan bir jedeliň edil jümmüşinde. Jedel 10 ýaşyndaky çagalary 10 ýyldan hem uzak möhletli dini okuw üçin Bangladeşe ibermek barada.
Baljyrowanyň 5-nji klasa ýaňy başlan agtygy Ulan 8 aý mundan ozal bir medresede okamak üçin Bangladeşe gidipdir. Garry ene onuň bilen telefon arkaly wagtly-wagtynda gürleşýändigini, kämahallar hem oňa posylka iberýändigini aýdýar.
"Meniň agtygym ýene 12 ýyldan gelýär. Aradan ýaňy 8 aý geçdi. 5-nji klasa ýetenlerinde, men beýleki agtyklarymy hem ibermegi planlaşdyrýaryn” diýip, Sairakan aýdýar. “Milli howpsuzlyk komitetiniň bir işgäri gelip, düşündiriş üçin sorag baryny berip, meni halys irizdi. Onsoň bir polisiýa işgäri geldi. Olar bu ýagdaý barada dowul turuzýalar. Biziň oglumyzy öz gününe goýmagyň deregine bize päsgelçilik döredýärler. Köçelerde bolýan jenaýatlara häkimiýetler hiç bir zat edip bilenoklar. Olar diňe biziň çagalarymyzy biynjalyk edýärler".
Gyrgyzystandan näçe çaganyň Bangladeşe iberilendigi, olaryň nähili şertlerde ýaşaýandygy barada bilinýän zatlar köp däl. Ýöne az sanly çaganyň ol ýerdäki medreselerde okaýandygyny Narynyň ýaşýajylary tassyklaýarlar. Muňa edilýän çykdajy hem maşgala başyna müň dollar çemesi.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň işgärleri ýerli maşgalalaryň we mugallymlaryň agzalan mesele boýunça nägileligini eşidensoňlar, barlag işine başlapdyrlar.
“Tabligi Jamaat”
Komitet 12-nji iýunda ýurduň ýokary dini häkimiýetlerini Bangladeş programmasyny goldamak üçin jedelli yslamçy topar “Tabligi Jamaat” bilen ýaşyryn hyzmatdaşlyk edýänlikde aýyplady.
Milli howpsuzlyk komitetiniň sözçüsi Nurlan Toktalyýew bu programmanyň çaganyň ýurtda orta mekdebi tamamlamagyny goramaga gönükdirilen kanunlara ters gelýändigini aýdýar.
"Geçirilen deslapky barlaglara görä, bu çagalary ibermekde eli barlar - dini hereket “Tabligi Jamaat”, şeýle hem müftülik we Bişkekdäki merkezi metjidiň käbir agzalary” diýip, Toktalyýew aýdýar. “Gyrgyzystanyň dini erkinlik baradaky kanunynyň 6-njy maddasynyň 5-nji abzasy boýunça çagalary ýokary we orta dini mekdeplerde bilim almaga daşary ýurtlara iberip bolýar. Ýöne bu işi etmek üçin olar ilki bu ýerde orta mekdebi doly tamamlamaly".
Hindistanda, Pakistanda, Bangladeşde we Beýik Britaniýada köp tarapdarlary bolan “Tabligi Jamaat” soňky 20 ýylda Gyrgyzystanda öz işjeňligini güýçlendirdi. “Tabligi Jamaat” syýasy işjeňlikden saklanyp, özüniň diňe missionerlik bilen meşgullanýandygyny aýtsa-da, Merkezi Aziýada oňa şübheli garalýar. Gyrgyzystanda ol gadagan bolmasa-da, howpsuzlyk boýunça gara sanawda.
Bişkekli syýasy analizçi Orozbek Moldalyýewyň pikiriçe, häkimiýetler ýurduň dini organlaryny gözden sypdyrmaly däl.
"Geçen 20 ýyllykda dini okuw barada biziň girizen hiç bir düzgünimiz bolmady. Ine, Täjigistana serediň. Olar hakyky howp bilen ýüzbe-ýüz bolansoňlar, bu sistema gerekli düzgünleri girizdiler” diýip, Moldalyýew aýdýar. “Täjik häkimiýetleri daşary ýurtlardaky medreselerde okaýan raýatlaryny yzyna getirdiler. Olara diňe Täjigistanda okap bilýändiklerini açyk aýtdylar. Bu zerur iş garaşylýan netijäni-de berdi".


text:
Gara sanaw näme? Daşary ýurtlarda, swilizlenen jemgyýetlerde ýaşaýan adamlara bu söz düzüminiň manysyny gysgaça, iki agyz sözde düşündirmegem ýeňil däl.
Türkmenistanda ol haçan we nähili sebäp bilen döredi? Bu soraga ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle jogap berdi: “Prezident Nyýazowyň göwnünden turmaýan adamlaryň sanawy bu. 1992-93-nji ýyllarda ýeň astyndan “pylanynyň zatlaryny bermeli däl” etdiler, soňam adam sany köpelensoň, ýörite kagyz ýüzündäki sanawa geçilipdir”.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem galamdaşynyň pikiri bilen ylalaşýar. Geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň birinji ýarymynda gara sanaw döredijilik intelligensiýasyndan kimleriň eserlerini çap etmeli, kimleri gadagan etmeli – şu maksat üçin Nyýazow tarapyndan döredilipdir: “Sanawlaryň düzülmeginiň gözbaşynda S.Nyýazow durup, onuň görkezmesi bilen degişli guramalar, degişli edaralar şeýle sanawlary düzüpdirler. Gynansak-da, häzire-bu güne çenli şol sanawlardan doly el çekilenok”.
Gara sanawyň çägi giňedi
Sanaw başda dil üsti görkezme arkaly işlän bolsa, gadaganlyga düşenleriň sany artansoň, ol kagyz ýüzüne geçirilipdir. Sanaw täsir ediş zolagyny giňeldip, diňe döredijilik adamlarynyň çäginden çykypdyr.
A.Baýryýewiň sözlerine görä: “Gara sanaw halk dilinde ulanylýan adalga. Şol sanawlaryň esasynda kimleriň-kimleriň eserleri çap edilmeli däl, kimleriň aýdym-sazlary radio-telewideniýede berilmeli däl. Ine, şol adamlaryň atlary girizilen bolmaly. Kimler ýurtdan çykmaly däl ýa-da kimler ýurda gelmeli däl. Ine, şunuňam sanawy düzülen bolmaly.
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, “S.Nyýazowyň tapan, ile görkezilmeýän bu gara sanawy döredijilik adamlarynyň biri-birinden ar alýan mekdebine öwrülipdir. Ýurdy durşuna gadaganlygyň ýurduna öwrüpdirler”.
Gara sanaw näme üçin döredildi, ol näme üçin garaşsyzlygyň başky ýyllaryndan gitdigiçe güýçlenip, giňelip, galňapdyr? Aşyrguly Baýryýew onuň “S.Nyýazowyň häkimiýetiniň pugtalanmagy, berkemegi bilen baglydygyny aýdýar”.
Ýurtda häkimiýet çalşandan soňam gara sanaw öz işini dowam etdirýär. Daşary ýurtlara çykjak adamlar bilen bagly-da gara sanaw hereketde.
Türkmenistanda bir ýyl bäri dünýä standartlaryna bap gelýän türkmen pasporty berlip başlandy. Täze görnüşli pasport almak üçin ýüz tutan, ady gara sanawdaky adamlara şol pasport berilmeýär - diýen gürrüňler il içinde bar. Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle diýdi: “Täze pasporty gara sanawdaky adamlara berenoklar. “Saňa bermek degişli däl, soň bir wagty geler, habar ederis. Geziber”- diýýärler.
Aşgabadyň halkara aeroportundan yzyna gaýtarylan adamlar barasynda ençeme ýyllaryň dowamynda köp sanly maglumatlar gelip gowuşdy. Bu ýagdaý 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakasy diýilýän bilen bagly has-da güýçlenipdir. Sanaw aşa artypdyr.
Näme üçin artdy?
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şeýle diýýär: “Bir adam gara sanawa giren bolsa, şonuň üç arkasyny girizýärler şoňa. Ogly, agtygy, özi şol adamyň gidip bilenok. Käsine gönüden-göni jogabam berýärler. Şu wagt ýurduň daşyna çykmaga size rugsat edilenok. Şonuň üçin sizi goýberip bilemizok –diýip. Eline jogap hatyny alan oglanlar bar ýörite arza ýazyp. Ýöne sebäbini görkezmändirler”.
Ile görkezilmeýän, metbugatda çap edilmeýän, ýöne ýurtdan çykylýan, ýurda girilýän serhet nokatlaryndaky gara sanawda näçeräk adamynyň ady barka?
Aşyrguly Baýryýew: “Anyk maglumat ýok, il arasyndaky gürrüňlere görä, ýurtdan çykmaly däl adamlaryň sanawyna tas 25 müň adam girizilipdir. Olar 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakasy diýilýäne gatnaşanlaryň dogan-garyndaşlary, işlerinden boşadylan ýokary wezipeli adamlaryň dogan-garyndaşlary, ogul-gyzlary, ýöne näme ony hiç wagt, hiç ýerde, hiç bir edara boýun alanok” - diýdi.
S.Nyýazow döwründe bu sanaw diňe bir ýazyjy-şahyrlar ýa daşary ýurtlara gitmek isleýänler üçin däl, syýasy taýdan ynamsyz diýip çaklanylýan adamlar bilen bagly ýurduň öz içinde-de hereket edipdir. Amanmyrat Bugaýew bu barada şeýle diýdi: “Öň ýurduň içinde-de şeýleräk ýagdaý boldy. Berdimuhamedow gelip, şol beladan gutardy. Ol etrapdan beýleki etraba gitmeli dälleriň sanawy ýöredilýärdi. Ozüniň ýakyny aradan çykanda, aýada gidip bilmedik adamlar boldy, goňşy etraba, goňşy raýona”.
Studentlerdenem şol sanawa girenler bar
Başda aýdylyşy ýaly, Türkmenistanda häkimiýet çalşandan soňam gara sanaw öz güýjüni ýitirenok, gaýtam onuň göwrümi giňelýär. Şu ýylyň awgust-sentýabr aýlarynda ABŞ-nyň Döwlet departamenti tarapyndan maliýeleşdirilýän programma boýunça Bişkekdäki Amerikan uniwersitetinde okaýan türkmenistanly studentlerem şol sanawa girdiler. Olary ýurtdan goýbermediler.
BMG-niň Baş assambleýasynyň sessiýasyna gatnaşmak üçin Türkmenistanyň prezidenti Nýu-Ýorka baranda, Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton bilen duşuşykda-da ýurtda saklanylýan türkmenistanly studentleriň meselesi gozgalypdyr.
ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasy türkmen hökümeti bilen bu meseläni yzygiderli maslahatlaşýar. Ýakynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň ýokary derejeli wekili Krol Aşgabatda G.Berdimuhamedow bilen duşuşanda ýene-de bu meseläni gozgapdyr.
Ilçihananynyň jemgyýetçilik bilen aragatnaşyklar we medeniýet bölüminiň ýolbaşçysy Wilýam Stiwens Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: “Biz bu meseläni ençeme ýerde, ençeme gezek türkmen hökümetiniň öňünde goýduk. Bu baradaky aladalarymyzy dowam etdireris. Men özüm şol studentleriň onlarçasy bilen duşuşdym, olaryň ene-atalary bilen pikir alyşdym. Biz şol studentleriň okuwlaryny tamamlamagy üçin elimizden gelen kömegi bermäge taýýar”.
Ýöne gara sanawa düşen, ýurtdan çykyp bilmän oturan studentler meselesi okuw ýylynyň birinji ýarymynyň geçip barýandygyna garamazdan, çözülmän galýar.
Indi syr däl
Soňky döwürde bu gara sanaw bilen bagly ýagdaýda käbir açyklyk hem peýda bolupdyr. Bu hakda A.Baýryýew şeýle gürrüň berýär: “Ýakynda men belli şahsyýetleriň birini gördüm, wezipesini aýdyp oturmaýyn. Ol özüniň emigrasiýa gullugyndan jogap alandygyny aýtdy. “Siz häzirlikçe ýurtdan çykyp bileňizok” diýipdirler. Oň şeýle jogaplar berilmeýärdi. Berläýende-de, dil üsti bilen gümürtik jogap berlerdi. Şol jogabyň özem şeýle sanawyň bardygyna güwä geçýärmikä diýýärin”.
Häkimiýet çalşandan soň bu sanawyň saklanyp galmagynynyň nähili sebäpleriniň bolmagy mümkin? Türkmenistanly bilermen bu ýagdaý ýurtda nyýazowçylyk sistemanyň dowam edýändigi, syýasy reformalaryň geçirilmeýänligi bilen bagly diýen pikiri öňe sürdi.
Onuň sözlerine görä, resmi propagandanyň tassyklaýşy ýaly, ykdysady ugurdan käbir oňyn özgerişler bar, emma syýasy azatlyklar meselesi iki aýagy bilen agsaýar. “Bu bolsa gara sanaw ýaly diktatorlyk režime mahsus hadysalaryň saklanyp galmagyna şert döredýär” - diýip, türkmenistanly bilermen aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Estoniýa sapara ugarýandygy we soňra Britaniýada NATO sammitine gatnaşjagy aýdylýar.
Obamanyň sapary Orsýet bilen Günbataryň arasyndaky dartgynlyklaryň soňky onýyllyklarda görülmedik derejä galan wagtyna gabat geldi.
Obamanyň Estoniýa 2-nji sentýabrda, giçlik gelmegine garaşylýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti 3-nji sentýabrda eston resmileri, şol sanda prezident Tumas Hendrik Ilwes bilen duşuşar we biraz soň Latwiýanyň we Litwanyň prezidentleri bilen görşer.
Weýlsdäki NATO sammiti 4-5-nji sentýabrda geçýär.


text:
Gazagystanyň oppozisiýadaky Azat partiýasy ýurduň aprelde geçjek irki saýlawlaryny boýkot etmekçidigini aýdýar. Bu saýlawda uzak wagtlyk prezident N.Nazarbaewiň ýeňjeginiň ikuçsyzdygy aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy Azat Sosial Demokratik partiýasynyň agzalarynyň şenbe güni Bulat Abilowi oppozision partiýanyň egindeş başlyklygyna saýlandyklaryny aýdýar.
Abilow aprel aýynda geçiriljek saýlawlara çenli netijeli oppozisiýa kampaniýalaryny gurnamaga ýeterlik wagt galmandygyny aýtdy.
Nazarbaýew şu aýyň başynda, öz prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak barada geçirilmeli referendum ret edilenden soň, garaşylmadyk ýerden saýlawlary wagtyndan ir geçirmek barada karar çykardy.
70 ýaşly Nazarbaýew öz wezipesini 1990-njy ýyldan bäri saklap otyr we prezident saýlawlaryna çäklendirilmezden gatnaşyp bilýär.


text:
Mälim bolşy ýaly 12-nji iýunda Braziliýada futbol boýunça nobatdaky Dünýä çempionaty başlandy. 12-nji iýunda "Adobe Systems" websahypasy gürrüňi gidýän ýaryş barada öňünden öz çaklamalaryny ýaýratdy. Bu sahypanyň çaklamalaryna görä, şu ýyl Braziliýada geçirilýän Dünýä çempionaty sosial ulgamlarda iň köp gürrüňi edilen sport ýaryşy bolar.
Bu websahypanyň ýaýradan başlangyç netijelerine görä, futbol boýunça Braziliýada geçýän Dünýä çempionaty barada sosial ulgamlarda iň köp gürrüň edýän ýurtlaryň arasynda 37% bilen Ýaponiýa birinji orunda, 11% bilen Beýik Britaniýa ikinji orunda, Braziliýa-da 9% bilen üçünji orunda ýerleşdirilipdir.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary, Germaniýa, Günorta Koreýa, Indoneziýa, Fransiýa, Nigeriýa we Ispaniýa ýaly ýurtlar başky agzalan ýurtlaryň yzyndan barýarlar.
Futbol boýunça Braziliýada geçirilýän Dünýä çempionaty geçen hepdede entek türkmen ýaşlarynyň arasynda sosial ulgamlarda o diýen gürrüňi edilen tema bolmandyr. Emma futbol boýunça geçirilýän Dünýä çempionaty barada bolmasa-da, geçen hepde türkmen ýaşlary käbir sosial ulgamlarda Türkmenistan bilen ilteşikli geçirilen pikir soralyşyklara işjeň gatnaşypdyrlar.
"Vkontakte"
"Vkontakte" sosial ulgamyndaky bu pikir soralyşykda türki dilli döwletleriň paýtagtlarynyň arasynda iň gowy şäher saýlanmaga çalyşylýar. 15-nji iýunda "Ýurtlaryň dostlugy" atly topar tarapyndan açylan bu pikir soralyşykda Azerbaýjanyň paytagty Bakuwyň, Gazagystanyň paýtagty Astananyň, Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkegiň, Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň, Türkiýäniň paýtagty Ankaranyň, Özbegistanyň paýtagty Daşkendiň suratlary ýerleşdirilip, olaryň haýsy iň gowy şäher diýlip soralýar.
Pikir soralyşygyň 19-njy iýundaky netijelerine görä, 281 adamyň sesini alan Aşgabat birinji, 255 adamyň sesini alan Baku ikinji, 80 adamyň sesine mynasyp bolan Astana üçünji orunda ýerleşdirilipdir. Daşkent, Ankara we Bişkek olardan yza galýarlar. Bu pikir soralyşyga jemi 713 adam gatnaşyp, ses beripdir.
"Ertir.com"
"Ertir.com" sosial ulgamynda bolsa, Pirim atly agza tarapyndan gozgalan "Bir günlük görünmeýän adam bolsaňyz, näme ederdiňiz?" atly tema agzalaryň arasynda iň köp gyzyklanma döreden temalaryň biri bolupdyr. 17-nji iýunda gozgalan bu temada: “Kyn görmese, her kim öz pikirini ýazaýsyn-da" diýlip, temany gozgan agza "Men özüm-ä birje gün görünmeýän adam bolsadym, kel dekanmyzyň kellesine gowja bir şarpyk urmak islärdim" diýip, ilki bilen öz jogabyny galdyrypdyr.
Bu tema ilki bolup teswir ýazan Pöwrize atly agza "ONG (ýagny, kimdir biriniň) ýanyna baryp, meniň ýok ýerimde ozüni nähili alyp barýar diyip, hereketlerini yzarlardym" diýip, özüniň şeýle täsin mümkinçiligi nähiliräk ulanjakdygyny bildiripdir.
Emma bu agza ONG diýende, kimi göz öňünde tutýandygyny aýtmandyr.
Gatsby atly agza "Bank talardym :) Şeýtseň, näderkä?" diýip, bu soraga hem jogap, hem sorag ýazypdyr. Afrodita atly agza: "Oho, bu soragyñ jogaby mende gaty kän! Ekzamende haýsy bilediň nirde durandygyny görerdim, öýde meni gorkuzyp, hemişe ýüregimi ýarýan bandit jigilerimiñ gowy edip, emini bererdim" diýip, öz garaýşyny degişme äheňinde beýan edipdir.
Älem-jahan atly agza bolsa: "Illeriň men hakdaky pikirini bilerdim, ýagny başga ýerde men hakda näme gürleýärler - şolary bilerdim. Ondan başga-da, mugallymdan ekzamenleriň jogabyny alardym. Aý, baram arzuw boldy bolany, aýtsaň göwnüňi hoşlap, aýdyp oturybermeli" diýip, özüni bal kölüne batmakdan saklamaga çalşypdyr.
Bu tema 23-nji iýuna çenli 832 sapar okalyp, 33 gezek hem halanypdyr we oňa jemi 77 sany teswir ýazylypdyr.


text:
Anna güni ynsan hukuklaryny goraýjy “Amnesty International” guramasy Azatlyk Radiosynyň habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň tussag astyna alynmagy bilen baglanyşykly waka alada bildirip, beýanat ýaýratdy
.
Düýbi Londonda ýerleşýän “Amnesty International” guramasy öz beýanatynda Röwşen Ýazmuhammedowyň soňky wagtlar Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan ençeme gezek soraga çekilendigini-de belläpdir.
Guramanyň bu beýanatynda Ýazmuhammedowyň maşgalasynyň jaýynyň töwereklerinde gözegçilik wideo kameralarynyň oturdylýandygy-da bellenip, muňa alada bildirilipdir.
“Amnesty International” guramasy öz beýanatynda Azatlyk Radiosy bilen hyzmatdaşlyk eden Ogulsapar Myradowanyň-da 2006-njy ýylda Türkmenistanda tussag edilip, onuň tussaglykda şübheli ýagdaýda aradan çykandygyny belleýär.
Gurama öz beýanatynda türkmen häkimiýetleriniň Röwşen Ýazmuhammedowyň gynamalara we beýleki bikanun gysyşlara sezewar edilmegine ýol bermeli däldiklerini we onuň maşgalasynyň-da basyşlara sezewar edilmeli däldigini nygtapdyr.
Mundan daşary, “Amnesty International” guramasy Türkmenistanyň häkimiýetlerini Röwşen Ýazmuhammedowa bildirilýän aýyplamalary haýdan-haý aýan etmeklige we oňa garşy ykrar edip bolaýjak jenaýat aýyplamasy bildirilmeýän bolsa, ony haýdan-haý azatlyga goýbermeklige çagyrypdyr.
Şeýle hem, bu beýanatda “Röwşen Ýazmuhammedowyň öz žurnalistik işi üçin tussag edilendigi anyklanan halatynda, ‘Amnesty International’ ony wyždan ýesiri diýip ykrar eder we onuň haýdan-haý hem-de hiç hili şert goýulmazdan azat edilmegine çagyryş eder” diýlip bellenipdir.
Beýanatyň tekstiniň aşagynda bolsa, “Amnesty International” guramasy halkara jemgyýetçiligini bu mesele boýunça türkmen häkimiýetlerine ýüzlenmeklige çagyryp, Türkmenistanyň prezidentiniň we daşary işler ministriniň poçta adreslerini, telefon nomerlerini we elektron adreslerini ýerleşdiripdir.


text:
Olimpia alawy dünýä ýurtlarynyň üstünden 20 kilometrlik ýol geçensoň gämili Rio de Janeiro alnyp baryldy.
Rionyň häkimi Eduardo Paes alawy alansoň ony göterip şäheriň içinden geçirdi.
Soňra Rionyň demirgazyk böleginde Olimpia oýunlarynyň geçirilmeginiň gymmatlygyna nägilelik bildirýän protestçiler alowy alyp barýan estafetanyň öňünde päsgelçilik döretdiler.
Polisiýa göz ýaşardýan gazy we rezin oklary ulanyp protestçileri dargatdy.
Üç adamyň, şol sanda 10 ýaşly gyzyň ýaralanandygy habar berildi.
Çökgünliligi başdan geçirýän Braziliýada 5-nji awgustda başlanýan Olimpia oýunlarynyň açylyş dabarasynyň öňýanynda has köp protestleriň geçirilmegine garaşylýar.
3-nji awgustda guramaçylar milliondan gowrak bilediň, ýagny umumy sandan 20% çemesiniň henizem satylmandygyny aýdýarlar.


text:
Orsýetiň içeri işler ministri Raşit Nurgaliýew sapar bilen Türkmenistana geldi. Ol saparynyň dowamynda Türkmenistanly kärdeşi Isgender Müllikow bilen ikitaraplaýyn gepleşikler geçirer.
“Duşuşykda kanun goraýjy organlaryň baştutanlary özara hyzmatdaşlygyň aktual meselelelrini, ýakyn geljek üçin bilelikdäki işleriň esasy ugurlaryny belli ederler” diýlip, Orsýetiň IIM–niň metbugat gullugynda aýdypdyrlar.
Ministrler şeýle-de kadrlary taýýarlamak, kämilleşdirmek, bikanun migrasiýa kanallaryny ýapmak ýaly meselekleleri-de maslahatlaşarlar.
2010-2011-nji ýyllarda Orsýetiň we Türkmenistanyň IIM–leriniň özara gatnaşyklary baradaky protokola gol çekilerine garaşylýar- diýip, “Turkmenistan.ru” internet saýty ýazýar.


text:
Eýranlylaryň aglaba köpüsi öz ýurdunyň we dünýäniň täsirli ýurtlarynyň arasynda gelnen ýadro ylalaşygyny goldaýarlar, emma munuň belli bir derejede olaryň Eýrana garşy sanksiýalaryň derhal ýatyryljagyna ynanjy bilen baglydygy, 9-njy sentýabrda çap edilen pikir soralyşykda aýdylýar.
Maryland Uniwersitetiniň we IranPoll.com neşriniň 1000 eýranlynyň arasynda geçiren pikir soraşygynyň netijesinde ylalaşygy goldaýanlaryň 76%-ti ylalaşygyň ýurdy üzňelikden çykarjagyna we Eýranyň ýadro programmasyna halkara gözegçiliginiň dikeldiljekdigine ynanýar.
Emma ABŞ we beýleki täsirli döwletler Eýranyň ýadro programmasyna degişli sanksiýalary ýatyrmak barada ylalaşdylar we munuň programmanyň ýatyrylmagyndan soň amala aşyryljagyny aýtdylar.
Eýranyň terrorçy toparlary goldamagy güman edilip girizilen, ýa-da Eýranyň regiona syýasy taýdan goşulyşmagy bilen bagly girizilen beýleki sanksiýalar Tähran öz ýadro kärhanalaryna halkara gözegçilerini goýberensoň hem öz güýjünde galarlar.


text:
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilen Mary şäheri şu günler taryhy wakalary başdan geçirýär. Düýn Sakarçäge etrabynda täze senagat kärhanasynyň açylyp, ulanylmaga berilmegi bilen ugurdaşlykda, Mary şäherindäki Ruhyýet köşgünde TÜRKSOÝ halkara guramasynyň, Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň hem-de Mary welaýat häkimliginiň bilelikde gurnamagynda türki dilli halklaryň dostluk konserti boldy. Ýurdumyzda giň gerimde badalga alan Medeniýet hepdeliginiň ilkinji günlerinde geçirilen konsertden soňra, TÜRKSOÝ halkara guramasynyň baş sekretary Düsen Kaseýinow bilen söhbetdeş bolduk.
— Düsen Karabaýewiç, sizi ýene bir gezek Türkmenistanda hoş gördük!
— Sag boluň!
— Türkmenistanda Medeniýet hepdeliginiň bellenilýän günlerinde Maryda TÜRKSOÝ-yň dostluk konsertini guramagy hepdeligiň dabarasynyň halkara derejesinde giňelýändiginden nyşan. Şu dabaralaryň hormatly myhmany hem-de türki dilli döwletleriň dostluk konsertini gurnaýjy hökmünde siziň şular hakdaky pikiriňizi bilmek gyzykly.
— Medeniýetiň şanyna tutuş hepdeligiň yglan edilmegi, onuň hem asylly däbe öwrülmegi Türkmenistanda medeniýete goýulýan belent sarpadan nyşan. Munuň üçin türki halklaryň medeniýetini goldaýan halkara guramanyň ýolbaşçysy hökmünde Türkmenistanyň Prezidentine çuňňur hoşallyk bildirýärin.
Men geçen ýyl Daşoguzda geçirilen Medeniýet hepdeligine hem gatnaşdym. Şonda türkmen halkynyň hem dünýä gymmatlyklaryna goşulmaga, köpçülik bolup goralmaga we ösdürilmäge mynasyp milli mirasynyň bardygyna göz ýetirdim. Şonuň üçin hem şu ýyl Lebap welaýatynda geçirilýän Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde TÜRKSOÝ-yň guramagynda bir dostluk konsertini geçirmegi ýylyň başynda meýilnamamyza goşduk.
— Şu konsertde, esasan, simfoniki orkestriň çykyşlaryna orun berlipdir. Bu öňünden göz öňünde tutulan aýratynlykmy?
— Hawa, biziň şu ýyl Maryda geçirmegi meýilleşdiren çärelerimiziň hatarynda dürli sergilerden başlap, türki dilli döwletleriň kompozitorlarynyň eserleriniň konsertine çenli göz öňünde tutulan. Şonuň üçin hem biz bu konsertde, esasan, simfoniki orkestriň çykyşyna agram berdik. Türkmenistanyň örän ajaýyp simfoniki orkestri bar. Muňa şu konsertde hem göz ýetirdik. Türki halklarda hem dünýä meşhur we ägirt uly zehinli kompozitorlaryň bardygyny ýene bir gezek subut eden konsertde Nury Halmämmedow, Daňatar Öwezow, Çary Nurymow ýaly belli türkmen kompozitorlary bilen birlikde Gazagystandan Balnur Kydyrbek, Gyrgyzystandan Myratbek Begaliýew, Azerbaýjandan Rauf Aliýew ýaly aýdym-saz sungatynyň ägirtleriniň eserleri ýaňlandy. Şol sanda ýerine ýetirilen eserlere türkmen dirižýorlary bilen bile beýleki döwletlerden gelen ussatlar hem dirižýorlyk etdi. Ýaňlanan eserlerleriň arasyndan azerbaýjanly kompozitor Rauf Aliýewiň «Türkmennama» atly eserini aýratyn nygtamak isleýärin. Bu simfoniki pýesa şu konsertde ilkinji gezek ýaňlandy. Ol dostlukly halklaryň Türkmenistana we Türkmenistanyň hormatly Prezidentine belent sarpasynyň nyşany bolup ýaňlandy.
Biz edil şeýle konserti 25-nji iýunda Türkmenabat şäherinde hem geçirmegi göz öňünde tutýarys. Umuman, biziň halkara guramamyzyň wekilleri aýyň ahyryna çenli Türkmenistanda bolarlar.
— Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli ýylyň dowamynda başga nähili çäreler geçirildi.
— Ýakynda bu ajaýyp şäherde türki dilli halklaryň alymlarynyň we medeniýet işgärleriniň gatnaşmagynda «Gadymy Mary – türki dünýäsiniň medeni merkezi» atly halkara maslahaty geçirdik. Ol dünýä döwleriniň Maryny has ýakyndan tanamagy üçin iňňän ähmiýetli boldy. Mundan başga-da türki dilli halklaryň teleýaýlymlarynda Mary barada gürrüň berýän wideogörnüşler ýaýlyma berilýär.
— Ýylyň galan dowamynda nähili çärelere garaşyp bileris?
— Şu wagt 2015-nji ýylda Ýewropanyň medeni paýtagtlary diýlip yglan edilen Çehiýanyň Plzen we Belgiýanyň Mons şäherleri bilen Marynyň arasynda medeni gatnaşyklary ýola goýmak barada gepleşikleri geçirýäris. Ýakynda bolsa Türkiýede we Ýewropanyň käbir döwletlerinde Mary hakynda gürrüň berýän sergileri hem-de türkmenistanly sungat ussatlarynyň konsertlerini geçirmegi meýilleşdirýäris. Şol sanda şu ýyl Yslam medeniýetiniň paýtagty diýlip yglan edilen Gazagystanyň Alma-aty şäheri bilen hem medeni gatnaşyklary ýola goýmak meýilleşdirilýär. Ikitaraplaýyn ylalaşygyň netijesinde Maryda Alma-atynyň, Alma-atyda bolsa Marynyň Medeniýet günlerini geçirip bolar.
— Bu konsert Mary welaýatynda senagatyň ösüşine täsir etjek wakalar bilen gabat geldi. Senagat taýdan ösüşiň taryhy wakasy bilen medeni mirasyň dabarasynyň bile gelmegi iňňän gowy sazlaşyk bolup durýar.
— Bir hakykat bar. Islendik ýurtda senagat taýdan ösüşi ruhy medeniýetiň ösüşi bilen sazlaşdyryp, okgunly öňe gidilşigi gazanyp bolýar. Türkmenistan hem şu ýoly saýlap alan döwlet. Men bu ýerdäki taryhy wakalaryň sazlaşyp gelmegini ýurduň senagatynyň medeni ösüş bilen hemişe ugurdaşlygynda görýärin. Hormatly Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky bu ak ýol röwşen ertire barýan iň dogry ýoldur.
— Sag boluň! Täsirli söhbetdeşlik üçin hoşallyk bildirýäris.
— Siz hem sag boluň! TÜRKSOÝ-yň Türkmenistan bilen bagly alyp barýan işlerinde bizi ýakyndan goldaýan hormatly Prezidente sagbolsunymyzy aýdýarys. Biz bu ajaýyp döwlet bilen geljekki ýyllarda hem işleşmäge şat.
Söhbetdeş bolan
Agageldi ITALMAZOW.
«Türkmenistan».


text:
Orsýet, 30-nji sentýabrdan bäri Siriýada uran 60-dan gowrak howa zarbasynyň potensial «terrorçylaryň» harby kuwwatyny mazaly kemeldenigini yglan edip, özüniň Siriýadaky howa zarbalaryny ýygjamlaşdyrjagyny aýtdy.
"Biz diňe öz uçarlarymyzyň howa zarbalaryny dowam etdirmeris, olaryň ýygjamlygyny hem artdyrarys» diýip, Orsýetiň Goranmak ministrliginiň resmisi, general Andreý Kartapolow 3-nji oktýabrda aýtdy.
Kartapolow rus uçarlary tarapyndan «Yslam döwleti» toparynyň 50-den gowrak obýektiniň nyşana alnandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol 600 çemesi jeňçiniň öz pozisiýasyny taşlandygyny we Ýewropa aşmaga çalyşýandygyny sözüne goşdy.
Biziň aňtaw maglumatlarymyz jeňçileriň öz kontrolluk edýän ýerlerini terk edýändiklerini görkezýär diýip, ol aýtdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Eýrany ýadro boýunça syýasatyna gaýtadan seretmäge çagyrdy hem ony “howply” atlandyrdy.
“ABŞ we yslam dünýäsi” at bilen Katarda geçirilýän forumda çykyş eden Klintonyň sözlerine görä, eýran häkimiýetleriniň häzirki ädimleri, hususan-da, urany baýlaşdyrmaga täzeden başlamagy halkara jemgyýetçiliginde Tähranyň garşysyna sansiýa girizmekden başga mümkinçilik goýmaýar.
Klinton Katardan Saud Arabystanyna ugrar. Pars aýlagy ýurtlaryna onuň edýän saparynyň baş maksady yslam dünýäsinden Eýrana garşy sanksiýalara goldaw almak.
Şol bir wagtda-da ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden NBC telekanalyna beren interwýusynda BMG-nyň Howpsuzlyk sowetiniň täze sanksiýalar toplumyny kabul etmegine Hytaýyň garşy bolmajakdygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň daşary Işler ministri Sergeý Lawrow Birleşen Ştatlaryň Senaty korrupsiýa garşy göreşen aklawçy Sergeý Magnitskiniň ölümi bilen bilen ilteşikli resmilere garşy girizilmeli sanksiýany tassyklamagyny berk tankytlady.
Ýekşenbe güni Moskwada eden çykyşynda Lawrow geljek hepde Orsýetiň Döwlet Dumasy bu mesele boýunça ýygnanda, bir agyzdan hereket etmäge çagyrdy.
Magnitskiý baradaky kanun taslamasy ABŞ-nyň Senaty tarapyndan 6-njy dekabrda tassyklanypdy.
37 ýaşly Magnitskiý 2009-njy ýylda, hökümetdäki 230 million dollarlyk galplykda ýokary derejeli resmileriň eliniň bardygyny güman edeninden soň, Moskwa türmesinde ýogalypdy. Onuň saglyk talaplary ret edilipdir we bir ýyla golaý tussaglyk mahalynda gynalandygy aýdylýar.
Tassyklanan kanun taslamasyna görä, Magnitskiniň ölümine ilteşigi bolmakda aýyplanýan rus resmilerine wiza gadagançylygy giriziler, şeýle-de olaryň Birleşen Ştatlarda ýerleşýän emläkleri doňdurylar.
Orsýetiň reaksiýasy
Gürrüňi gidýän kanun taslamasy ors resmileri tarapyndan ýiti garşylandy. Olar muňa jogap çäreleriniň görüljekdigi bilen hem haýbat atdylar.
Orsýetiň Döwlet Dumasynyň Daşary işler boýunça komitetiniň başlygy Alekseý Puşkowyň aýtmagyna görä, adam hukuk bozmalary diýilýän sebäpleri üçin, Orsýete girmäge gadagan edilýän ABŞ-nyň raýatlarynyň “gara sanawy” eýýäm düzülipdir.
Magnitskiý baradaky kanun taslamanyň Orsýet-ABŞ özara gatnaşyklaryna ýaramaz täsir etmegi mümkin.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň bu kanun taslamany tassyklap, oňa gol goýmagyna garaşylýar.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky söweşijiler Kiýew tarapyndan ykrar edilmedik we Günbatar ýurtlaryň aglabasy tarapyndan bikanun diýip häsiýetlendirilen referendum diçilýän ses berişikde ses berijileriň 90%-ne golaýynyň öz-özüňi dolandyryşy goldandygyny aýdýarlar.
Donetskdäki Russiýa tarapdary aktiwistleriň sözlerine görä, sebitiň öz-özüni dolandyrmagy üçin ilatyň 89,7%-i “hawa” diýip ses beripdir. Ses bermäge sebitdäki ilatyň 75%-niň gatnaşandygy aýdylýar.
Saýlawlaryň deslapky netijeleri saýlaw merkezlerindäki ses berişik tamamlanandan diňe iki sagat soň yglan edildi. Saýlawlar kagyz býulletenleri bilen amala aşyryldy.
Donetsk öz-özüňi dolandyrmak boýunça separatistler tarapyndan 11-nji maýda referendum diýilýän ses berişik geçirilen Ukrainanyň gündogaryndaky iki regionyň iň ulusydyr.
Öz-özüňi dolandyrmak boýunça referendum diýilýän ses berişik geçirilen regionlaryň ýene biri Luganskda separatist saýlaw resmileri ses bermäge gatnaşanlaryň 96%-niň garaşsyzlygy goldandygyny mälim etdiler.


text:
Pakistanyň günorta-günbatarynda ýerleşýän Kwetta şäherindäki poliomielite garşy waksina sanjymlaryny edýän merkeziň daşynda bolan partlamada azyndan 15 adam öldi. Bu partlamany janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyrandygy aýdylýar.
13-nji ýanwarda edilen hüjüm Pakistanyň Balojistan welaýatynda polisiýa ofiserleri poliomielite garşy waksina sanjymlaryny amala aşyrýan saglyk işgärleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ýygnanan mahaly boldy.
Resmiler wakada ölenleriň agalabasynyň polisiýa işgärleridigini aýdyp, başga-da 20 çemesi adamyň ýaralanandygyny bellediler.
“Pakistanyň Talyban” hereketiniň şahamçasy “Jundullah” atly topar hüjümi öz toparynyň amala aşyrandygyny öňe sürdi. Ýakynda bu topar özüniň “Yslam döwleti” atly topara ygrarlydygyny mälim edipdi.


text:
Penşenbe güni dunýänin 60-dan gowrak döwletiniň wekilleri Gollandiýanyň Haga şäherinde Siriýanyň režimine garşy sanksiýa girizmek meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin maslahata ýygnandylar.
Gollandiýanyň daşary işler ministri Uri Rozental bu maslahatda prezident Başar al-Assadyň režimine garşy maliýe we ykdysady sanksiýalary girizmeklik barada maslahat ediljekdigini mälim etdi.
Ol Siriýanyň režimine garşy giriziljek maliýe sanksiýalarynyň diňe bir bu režimiň harby kuwwatyny gowşatman, eýsem ahyrky netijede prezident Assady öz wezipesinden gitmeklige mejbur edip biljekdigini aýtdy.


text:
Siriýanyň hökümeti strategiki wajyp hasaplanýan Kuseýr şäheriniň gözegçiligini öz eline geçirdi. Bu barada Siriýanyň döwlet telewideniýesi habar berýär.
Kuseýr şäheri Siriýanyň Liwan bilen serhetinde ýerleşip, ol ýerde soňky üç hepdäniň dowamynda hökümet güýçleri bilen söweşijileriň arasynda çaknyşyklar dowam edýärdi.
Siriýanyň telewideniýesiniň çarşenbe güni beren maglumatynda “Siriýanyň harbylary Homs welaýatyndaky Kuseýr regionynda köp terroristleri ele geçirip, beýlekilerini hem tussag edenden soň, ol ýeriň kontrollygyny doly ele aldy” diýip aýdylýar.
Siriýanyň režimi söweşijileri “terrorist” diýip häsiýetlendirýär. Geçen aý, Eýran tarapdary liwanly “Hizbullah” şaýy söweşiji topary Kuseýrdäki uruşda öz söweşijileriniň Siriýanyň hökümet güýçleriniň tarapynda uruşjakdygyny yglan edipdi.
Kuseýr şäheri söweşijiler üçin möhüm rol oýnaýardy. Kuseýr şäheri Liwandan ýarag we söweşiji geçirmek üçin esasy ýollaryň biri hasaplanýar.


text:
Halkara studentler guni
Halkara studentler guni ýetip geldi. Bu senäni her ýyl bellemek 1941-nji ýylyň 17-nji noýabrynda Londonda geçirilen Studentleriň Bütindünýä Kongresinde karar edildi.
Bu günüň taryhy 1939-njy ýylda Çehiýadaky faşistik okkupasiýa döwründen gözbaş alyp gaýdýar. Şonda studentleriň faşizme garşy aksiýalary basylyp ýatyrylypdy. 1939-njy ýylyň 17-nji noýabrynda ýurduň studentler bileleşiginiň ýolbaşçylary faşistik häkimiýetler tarapyndan tussag edilipdi we atylypdy.
Studentler jemgyýetiň öňdebaryjy topary hasaplanýar. Olar öz ykballaryna degişli meselelerde hatda köçelere çykyp protest bildirýärler we häkimýetlerden öz haklaryny talap edýärler.
Türkmenistanly studentleriň durmuşunda hem soňky ýyllarda birnäçe gowy özgerşikler boldy. Turkmenistanyň uniwersitetlerine girmek üçün owalky 2 ýyllyk staž zerurlygy ýatyryldy. Ýokary okuw jaýlarda okuwlar 5 ýyllyk edildi. Daşary ýurtlara gidýän ýaşlaryň sany hem artdyryldy.
Ýöne bulara garamazdan olaryň kynçylklarynyň az däldigi habar berilýär. Su ýyl daşary ýurtlara okuwa gidýän yaşlaryň resmi registrasýa edilmegini Bilim ministrligi talap etdi. Hasam Gyrgyzystandaky Amerikan uniwersitetinde okaýan studentleriň uly bölegi entegem okuwlaryny dowam etdirip bilmeýärler. Bu studentler öz problemalary derhal çözuler diýip umyt edýärler.
H1N1 dümewi
Türkmenistanda dümewden mekdep okuwçylarynyň hem-de studentleriň arasynda keselleýänleriň sany köp diyilýär. Dümew, belli bolşuna görä, umuman jemgyýetçilik ýerlerde, umumy jaýlarda, meselem klaslarda giň ýaýraýar diyip, Lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýew bilen söhbetdeş bolan ýaşlar aýdýarlar.
Ýaş çatynjalar
Yaňy maşgala guran ýaşlar täze durmuşa başlaýarlar. Olarda şatlykly günler bilen birlikde kynçylyklaram bolýar. Bularyň hasam sosial ykdysady ýagdaýlarynyň ýaramazdygy habar berilýär. Sebäbi bir tarapdan olar toý üçin çykdaýjylaryny tölemeli bolýarlar. Başga tarapdanam olaryň arasynda işsizlik entek dowam edýär.
Maddy mesele esasy kynçylyk hasaplansa-da söýgüsiz durmuş gurmak hem aýrylyşmaga sebäp bolýar diýilýär. Şu temadan Turkmenistandaky habarçymyz Soltan Açylowa bir ýaş gyz bilen söhbetdeş boldy.
Şu temalar boýunça taýýarlanan “Ýaşlar” gepleşgini diňlemek isleseňiz, sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Şu gün Hytaýyň günortasynda çagalar bagyna hüjüm edildi. Hüjüm ediji 28 çagany we 3 sany uly adamy pyçaklady. Çagalardan köpüsi dört ýaşly çagalar bolup, olardan bäşisi jüda agyr halda.
Hüjüm eden 47 ýaşly ýerli ýaşaýjy tussag astyna alyndy.
Düýn şuňa meňzeş başga bir hüjümde jenaýatçy Hytaýyň günortasyndaky bir mekdepde 15 okuwçyny we başlangyç mekdebiň bir mugallymyny ýaralady.
Birnäçe hepde mundan öň Hytaýda geçen ýyl 8 çagany pyçaklap öldüren we ölüm jezasyna höküm edilen jenaýatkär bilen bagly höküm ýerine ýetirildi.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynyň 66-njy sessiýasynda çykyş etdi.
Berdimuhamedowyň eden çykyşy barada Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky habarçysy Muhammad Tahir radionyň BMG-däki habarçysy Nikola Krastew bilen söhbetdeş boldy.
Muhammad Tahir: Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş etdi. Onuň çykyşynda gozgalan esasy temalar nämelerden ybarat boldy?
Nikola Krastew: Ol öz çykyşynda ençeme meseleleri gozgady. Mundan öňki ýyllarda bolşy ýaly, bu ýyl hem onuň eden çykyşy we gozgan temalary o diýen takyk däldi. Ol umuman halkara forumlary geçirmek ýaly käbir teklipleri hödürledi.
Ol her ýyl Türkmenistanyň bitarapdygy barada gürrüň edip, Aşgabadyň hiç bir ýurduň tarapyny tutman, parahatçylykda ýaşamak isleýändigini we daşary sýyasatynyň şundan ugur alýanlygyny gaýtalap gelýär.
Prezident Berdimuhamedowyň eden çykyşynda meniň ünsümi çeken zatlardan biri hem onuň energiýa eksportynyň howpsuzlygyny üpjün etmek barada hödürlän teklibi boldy. Türkmenistanyň gaza baý ýurtdugy göz öňünde tutulanda, bu o diýen geň galar ýaly zat däl.
Şeýle-de ol klimatyň üýtgemegi barada gürrüň edip, bu mesele boýunça Türkmenistanda uly göwrümli dokumentiň taýýarlanýandygyny aýtdy. Şeýle dokumenti taýýarlaýan başga näçe ýurduň bardygyny bilemok, ýöne meni onuň nähili netije berjegi gyzyklandyrýar. Aýratynam Aşgabadyň şeýle proýektleri amala aşyrmak boýunça ukyby sorag bolup durýar.
Türkmenistanyň BMG-däki wekilhanasy juda kiçi. Ýagny, Nýu-Ýorkda BMG boýunça Türkmenistanyň ýörite wekili bilen diňe iki sany diplomat iş alyp barýar. Şunlukda, olaryň BMG tarapyndan alnyp barylýan işlere we proýektlere gatnaşmak mümkinçiligi juda çäkli.
Elbetde, men bu ugurda haýsydyr barlag işini geçirmedim, emma Türkmenistan prezident Berdimuhamedow tarapyndan hödürlenen halkara teklipleriň hötdesinden gelip biler öýdemok.
Muhammad Tahir: Berdimuhamedowyň özi çykyşynda öňe süren teklipleriniň nähili amala aşyryljakdygy hakda gürrüň etdimi?
Nikola Krastew: Onuň hödürlän tekliplerinden biri Türkmenistanyň Hazaryň daşky gurşawyny goramagy bilen baglydy. Ol bu mesele hakda Aşgabatda halkara forum geçiriljekdigini aýtdy. Edil şu mesele barada aýdylanda, bu halkara mesele däl, regional bir tema bolansoň, belkem Türkmenistanyň bu ugurda anyk ädim ätmäge mümkinçiligi bardyr.
Muhammad Tahir: BMG-niň Baş Assambleýasynda edilen çykyşlaryň aglaba bölegi Ýakyn Gündogar, esasanam Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky dartgynlylyga gönükdirildi. Şeýlelik-de Berdimuhamedowyň eden çykyşy we gozgan temalary Baş Assambleýanyň gün tertibine nädereje gabat gelýärdi?
Nikola Krastew: Prezident Berdimuhamedowyň çykyşynyň şol meseleler bilen hiç hili baglanşygy ýokdy. Belkem anna güni çykyş eden liderleriň arasynda Berdimuhamedow Palestinany we onuň garaşsyzlygyny agzamadyk ýeke-täk lider bolsa gerek. Belkem bu pozisiýa ýurduň bitaraplyk sýyasatyna gabat gelýän bolmaly, sebäbi olar Türkmenistanyň hiç bir ýurduň tarapyny tutmaýandygyny aýdýarlar. Başgaçarak söz bilen aýdylanda, olar Ysraýylam goldanoklar, Palestinanam.
Emma, öz pikirimi aýtsam, prezident Berdimuhamedowyň bu mesele hakda dil ýarmazlygy juda geňdi, sebäbi anna güni çykyş eden liderleriň ählisi diýen ýaly şu mesele hakda bir zatlar aýtdylar, öz pikirlerini beýan etdiler.
Muhammad Tahir: Siz prezident Berdimuhamedowuň çykyşlaryny mundan ozalky ýyllar hem diňläpdiňiz. Öňki ýyllar bilen deňeşdirilende, onuň anna güni eden çykyşynda nähili tapawut gözüňüze ildi?
Nikola Krastew: Prezident Berdimuhamdowyň eden çykyşy beýleki liderleriň eden çykyşlaryň arasynda o diýen tapawutlanyp duran çykyş däldi. Emma aýdylmaly bir zat, onuň çykyşynyň göwrüminiň BMG tarapyndan bellenilen möhlete, ýagny galyba gabat gelmegidir. Meselem käbir liderler örän köp geplediler. Prezident Abbas 45 minutlap, Ysraýylyň premýer-ministri Netanýahu bolsa 38 minutlap gepledi. Emma prezident Berdimuhamedowyň çykyşy 15 minut töweregidi.
Başga-da aýdylmaly zat, men 2007-nji ýyldan bäri prezident Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş Assambleýasynda edýän çykyşlaryny diňläp gelýärin, onuň çykyşy, çykyşynyň äheňi we mazmuny o diýen üýtgemeýär. Sebäbi soňky 5 ýyldan bäri, umuman aýdylanda, ol şol bir zatlary gaýtalap we şol bir maddalary teklip edip gelýär.
Şeýle-de ol umumy meseleler barada gaty umumy gürrüň edýär we hiç haçan metbugat ýygnagyny geçirmeýär. Şol sebäpli, žurnalistler üçin onuň näme diýjek bolýanyna düşünmek juda kyn bolýar. Eger türkmen ýolbaşçylary metbugat bilen aragatnaşyk gurmasalar, habarçylara olaryň aýtjak bolýan zatlaryny diňe çaklaýmak galýar.


text:
Ysraýylly esger bäş ýyl töweregi Gaza zolagynda ýesirlikde saklanandan soň, Hamas topary tarapyndan azatlyga goýberildi we Ysraýyla dolandy.
Hamas sişenbe güni Müsürde Şalidi müsür resmilerine tabşyrdy. Bu Ysraýyl-Palestin tussaglaryny çalyşmak ylalaşygynyň çäklerinde amala aşyryldy. Bu ylalaşyga Müsür araçylyk etdi.
Bu aralykda Ysraýyl ýüzlerçe palestin tussagyny boşadyp, Gaza goýberdi.
Şalit 2006-njy ýylda serhetde palestin söweşijileri tarapyndan ele salnandan soň, Hamasyň gözegçiligindäki Gaza zolagynda saklanýardy.
Ysraýyl Şalidiň boşadylmagynyň öwezine müňden gowrak palestinaly tussagy azatlyga goýberer. Sişenbe güni 477 palestinaly tussag azat ediler. Ýene-de 550 adam şu ýylyň dowamynda tussaglykdan boşadylar.


text:
Hindistanda hökümetiň düzümini täzelemek boýunça başlanan soňky kampaniýanyň barşynda ýekşenbe güni 59 ýaşly tanymal syýasatçy Salman Hurşid bu ýurduň daşary işler ministri wezipesine bellendi.
Ýurduň ozalky daşary işler ministri, 80 ýaşly Somanahalli Mallaýýa Krişna şenbe güni özüniň wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh ýurduň hökümetiniň düzümini täzelemek boýunça düýpli çäreleri ýola goýdy. Diňe ýekşenbe gününiň özünde ýedi sany täze ministriň wezipelerine kasam edişlik dabarasy geçirildi.
Wezipelerinden boşadylan ozalky ministrlerden birnäçesine garşy korrupsiýada bildirilýän aýyplamalar boýunça derňew işleri alnyp barylýar.


text:
Gyrgyzystanyň saglyk häkimiýetleri soňky ýyllarda ýurduň döwlet hassahanalarynda 300-den gowrak çaga HIV wirusynyň ýokaşandygyny aýdýarlar. Gyrgyzystanly bir ene ogluna bu wirusyň ýokaşmagyna sebäp bolan saglyk işgärlerini suda çekmek üçin üç ýylyny sarp etdi.
Gulýa atly gyrgyzystanly ýaş ene-de öz ogluna HIV wirusynyň ýokaşmagyna sebäp bolan lukmanlary suduň öňünde dikmek üçin üç ýyl gerek boldy. Efirde familiýasynyň tutulmagyny islemedik Gulýa agzalýan wirusyň lukmanlar tarapyndan ogluna gan goýberilende geçendigini aýdýar.
Operasiýa
2010-njy ýylyň awgust aýynda Kiýa etrabynyň etrap hassahanasynda onuň 4 ýaşly ogly kellesinden operasiýa edilýär. Operasiýadan birnäçe aý geçensoň, Bişkekde saglyk barlagyndan geçirilende, dört ýaşly oglanjykda AIDS keseline ýol açjak HIV wirusynyň bardygy anyklanýar.
"Meniň ogluma jemi 11 sapar gan goýberdiler. Birinji sapar goýberilen ganyň düzüminde wirus bar ekeni. Biz ony soň bilip galdyk” Diýip, Gulýa gürrüň berýär.
Ogluny ýeke özi ýetişdirýän Gulýa üçin bu entäk kynçylyklaryň başlangyjydy. Prokurorlar onuň oglunyň meselesi boýunça 2011-nji ýylda iş gozgadylar. Ýöne bu mesele boýunça häli bu güne çenli belli bir netijä gelinmänsoň, haraý sorap, Gulýa Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna ýüz tutmaly bolupdyr.
Gulýanyň ogly Gyrgyzystanda resmi taýdan “488 HIV-pozitiw” diýlip, dispanser hasabynda dur. HIV/AIDS boýunça milli merkeziň berýän maglumatlaryna görä, wirusly näsaglaryň 313 sanysyna bu wirus keselhanalarda ýokaşypdyr.
Gan donorlary
Ene-atalar we hökümete degişli bolmadyk “Älemgoşar” atly maglumat merkezi gan donorlaryň saglyk barlagyndan geçirilmeýändigni we saglyk gullukçylarynyň ulanýan sanjym iňňelerini ikinji sapar gaýtadan ulanýandyklaryny aýdyp, şikaýat edýärler.
Ýurtda HIV meselesi ilkinji gezek 2008-nji ýylda gozgalypdy. Şonda Oş welaýatynyň Nukat atly etrabynda 40-dan gowrak çaga bu wirus ýokaşypdy.
Şol wakadan soň saglyk pudagynyň köp sanly işgärleri “öz işlerine sowuk-sala” garandyklary üçin wezipeden boşadylyp, hatda türme tussaglygna höküm edilipdiler. Şonda tutuş ýurtda adamlar bu mesele bilen bagly aladalanma bildiripdiler.
Saglyk häkimiýetleri şertleri has gowulandyrmagy wada beren hem bolsalar şol bir ýagdaý 2011-nji ýylda ýene-de gaýtalandy we şonda 200 çaga HIV wirusynyň ýokaşandygy anyklanyldy.
HIV/AIDS milli merkezi hassahanalarda çagalara goýberilen ganyň düzüminde bu wirusyň bardygyny habar berdi.
Kompensasiýa
Şondan bäri köpsanly ene-atalar döwletden kompensasiýa talap edýär.
Gulýanyň berýän gürrüňlerinden çen tutsaň, oňa şol keselhananyň lukmanlary mesele suda baryp ýetmesin diýip, 8000 amerikan dollary möçberinde pul berjek bolupdyrlar.
Ol wakada ejir çeken Gulýa welin, oglunyň şeýle ýagdaýa düşmegine sebäp bolan lukmanlaryň hökman adalat öňünde jogap bermelidiklerini aýdýar.
Derňeweleriň netijesinden çen tutsaň, şol gün Gyzylgaýa etrabynyň keselhanasynda gan tabşyran bir erkek donoryň gany HIV pozitiw bolup çykypdyr. Şol donor ozal Orsýetde ýaşan ekeni.
Muňa garamazdan, lukmanlar haçan-da ol adam gan tabşyranda, onda HIV wirusynyň ýüze çykmandygyny aýdýarlar.
Prokuror Sanjar Abžalow saglyk gullugynyň işgärlerini öz işine sowuk-sala garamakda aýyplaýar: “Lukman bilen geçirilen gürrüňdeşlikde ol, eger bir adama bu wirus ýokaşan bolsa ony üç aýa çenli bilip bolmaýar diýipdi. Diýmek, gan tabşyran donorda näme üçin birinji sapar HIViň ýüze çykmandygyna düşünse bolýar. Ýöne onuň şol golaýda Orsýetden gelendigi hemmä mälimdi. Bu ýerde Orsýetden gelenler üç aý geçýänçä, “donor” bolup bilmeýärler.”
Galyberse-de, Gyzylgaýanyň lukmanlary Gulýanyň öňe sürýän aýyplamalaryny ret edip, onuň ogluna ýokaşan wirusyň “hut şol adamdan” ýokaşandygynyň anyk däldigini aýdýarlar. Şeýle-de Gyzylgaýa keselhanasynyň “gan tabşyrylýan” bölüminiň müdiri Keneş Abdymöminow Gulýanyň oglunyň bir wagtda iki sany keselhanadan bejergi alandygyny aýdýar we bu wirusyň oňa haýsy hassahanada ýokaşandygyny anyklamak kyn diýýär.
Resmi Bişkek döwlete degişli ähli hassahanalarda şeýle kemçilikleriň öňüni almak üçin degişli çäreleri görýändigini aýdýar.
HIV/AIDS milli merkeziniň başlygy Julys Askarow bu mesele boýunça şeýle gürrüň berýär: “Häzirki wagtda ýurduň çägindäki ähli keselhanalarda tejribeli hünärmenler zerur öňüni alyş çärelerini geçirýärler”.
Gulýa gezek gelende, bu çäreler, haýp, gijä galdy. Ýöne ol şonda-da umytdan düşenok. Ol öz ogly barada şeýle gürrüň berýär: “Meniň oglum elmydama şadyýan we ol köp gülýär. Men ony sowukdan we beýleki ýaramaz täsirlerden gorajak bolýaryn”.


text: Makedon polisiýasy adam gaçakçylygyny gurnamakda güman edilýän 12 adamy tussag etdi. Fransiýanyň AFP habarlar gullugy, Içeri işler ministrliginiň sözçüsi Iwo Kotewskä salgylanyp, tutalanlaryň Hytaýdan, Gresiýadan, Makedoniýadan we Serbiýadandygyny aýtdy. Olaryň biri polisiýa ofiseri eken. Olar hytaýly emigrantlary Serbiýanyň, Makedoniýanyň we Gresiýanyň üstünden Günbatar Ýewropa aşyrandyr diýip ynanylýar. Makedoniýa, Ýewropa Birleşigi ýurtlaryna tarap bikanun adam, neşe we ýarag geçirilýän esasy tranzit ýurt hasaplanýar.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri Siriýadaky “Yslam döwleti” atly topara goşulmaga barýan 20 ýaşyndaky adamy tussag edendiklerini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Serhet gözegçilik gullugynyň 1-nji awgustda beren maglumatyna görä, ýurduň Batken regionyndan bolan gürrüňi edilýän adam Orsýetiň Sank-Peterburg şäherine barýan mahaly, Oş şäheriniň aeroportunda tussag edilipdir.
Gyrgyz Serhet gözegçilik gullugynyň maglumatynda şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän adam özüniň Türkiýä, soňrada “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine goşulmak üçin Siriýa gitmegi planlaşdyrýandygyny boýun aldy diýilýär.
Şu ýylyň iýun aýynda gyrgyz häkimiýetleri Siriýada we Yrakda söweşijileriň hatarynda söweşendigi aýdylýan birnäçe gyrgyz raýatynyň Gyrgyzystana gelensoň tussag edilendigini mälim etdiler.
Bişkek jemi 500-den gowrak gyrgyz raýatynyň Siriýadaky we Yrakdaky “Yslam döwleti” atly topara goşulandygyny aýdýar.


text:
Hatyň sözbaşysy: "Gadyrly, Gülnara" diýip başlasa-da, onuň yzy repressiw Özbegistanda adam hukuklarynyň bozulmalarynyň ýiti ýagdaýlarynyň sanawy bilen dowam edýär. Üns merkezinde bolan Gülnara Karimowa ýurduň diktator lideri bolan Yslam Karimowyň gyzydyr.
Brýusseldäki halkara krizis toparynyň aragatnaşyk boýunça müdiri Endrýu Stroehleýn dekabryň başynda prezidentiň gyzy bilen Twitterde täsin jedele gireninden soň Gülnara Karimowa hat ýazdy.
Endrýu Stroehleýn
Iki sagadyň dowamynda 40-dan gowrak twit alyş-çalyş edilip, Stroehleýn öz ýurdunyň BMG-niň Ženewadaky hemişelik wekili bolan Gülnara Karimowany Özbegistanda syýasy garşydaşlaryň we aktiwistleriň tussag edilip olaryň hak-hukuklarynyň kemsidilmeginiň, pagta senagatynda mejbury zähmet çekdirilmeleriň we 2005-nji ýylda Andijanda bolan gandöküşiklik baradaky maglumatlaryň gizlenmegi babatdaky problemalary çözmäge çagyrdy.
Karimowa Stroehleýniň öz beýanatlaryny "takyk" subutnamalar bilen tassyklan badyna onuň bilen "her bir" ýagdaý barada gürrüň etjekdigini aýdyp, twit ýazdy.
Stroehleýniň 12-nji dekabrda ýazan hatynda käbir tassyklanan wakalar, şol sanda 10 ýyldan bäri Özbegistanyň BMG-niň ýörite wekillerine ýurda girmäge rugsat berilmeýänligi agzalyp geçilýär.
Stroehleýn problemanyň çözgüdini tapmak BMG-niň wekili hökmünde gönüden-göni Gülnara Karimowanyň işidigini aýdýar: "Bu onuň aslynda etmeli işidir. Оl zorluklar boýunça ýörite dokladçylaryň, şeýle hem BMG-niň din azatlygy ýa-da aýallara garşy zorluklar boýunça aýratyn baglanyşygy bolan adamlarynyň ýurda saparlaryny aňsatlaşdyrmaly. Bu onuň işi".
40 ýaşly Karimowa awtokrat atasynyň ýakyn ýarany diýip hasaplanylýar. 2015-nji yylda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Karimowanyň oz kakasynyň ornuny tutmagynyň mümkindigi hem aýdylypdy.
"Ogry baron"
Karimowa "ogry baron" hökmünde suratlandyrylyp, onuň maşgalasynyň milliardlarça diýip hasap edilýän baýlygyny Özbegistanda iş alyp barýan, şeýle hem ýurduň bazaryna aralaşmak isleýälerden, şirketlerden uly möçberde para alyp gazanandygy aýdylýar.
Şwed telewideniýesinde görkezilen dokumental film Karimowanyň 2007-nji ýylda düýbi Stokgolmda ýerleşýän TeliaSonera telekommunikasiýa kompaniýasyndan 250 million dollara barabar para alandygyny öňe sürdi.
Özbegistan 30 million ilaty bilen Merkezi Aziýada iň köp ilatly ýurtlaryň biri bolup, ol adam hukuklaryny depeleýän ýurtlatryň sanawyna girizilip gelinýär.
Özbegistan Freedom House guramasynyň ýakynda çap eden "ýaramazlaryň ýaramazy"
atly hasabatynda 2012-nji ýyl boýunça dünýäde adam hukuklaryny bozujy iň pes görkezijä eýe bolan dokuz ýurduň arasynda ýerleşdirildi.
Karimowanyň Twitterdäki duýdansyz syýasy diskussiýasy BBC-niň habarçysy Natalia Antelawa, barlagçy Neýt Şenkan we beýlekiler bilen dowam etdi. Bu käbir adamlar tarapyndan oňyn garşylandy, emma Halkara Krizis toparynyň wekili Stroehleýniň pikiriçe, bu ýagdaý uzak dowam etmez: "Ol problemalary alada edinermi? Meniň pikirimçe, bu baradaky mümkinçilik örän çäkli. Emma kim bilýär? Iki hepde mundan öň biz onuň Twitterde iki sagatlyk çekişmä girjekdigini hem bilmeýärdik. Şonuň üçin bir zadyň bolmagyna 0.01% mümkinçilik bolsa-da, biz synanyşmaly".


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 9-njy iýulda bolan giňişleýin mejlisinde Türkmen döwletiniň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygy hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi mynasybetli ýurdumyzda we daşary ýurtlarda geçiriljek dabaralaryň we çäreleriň maksatnamasynyň durmuşa geçirilişi baradaky meselä degip geçip, bu çäreleriň syýasy taýdan uly ähmiýete eýedigine aýratyn ünsi çekdi. Munuň özi olaryň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegini şertlendirýär.
Ozal habar berlişi ýaly, ýylyň başyndan bäri Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň çäklerinde ýurdumyzda hem-de daşary ýurtlarda dürli çäreler we dabaralar geçirilýär. Olara türkmen halkynyň bütin taryhynyň dowamynda eýeren parahatçylyk söýüjilik däplerini doly paýlaşýan ýurdumyzyň köpsanly myhmanlary gatnaşýarlar.
Şeýlelikde, birinji ýarym ýylyň dowamynda Türkmenistanda we daşary ýurtlarda halkara maslahatlaryň 74-si, metbugat maslahatlarynyň 15-si, şeýle hem medeni çäreleriň 25-si we sport çäreleriniň 41-si geçirildi. Umuman, çäreleriň 342-si geçirilip, bu ugurdaky işler dowam edýär. Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna hem-de 2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegine bagyşlanan web-saýt hereket edýär. Şeýle hem dürli metbugat neşirlerini taýýarlamak we çykarmak göz öňünde tutulýar. Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Türkmen döwleti we onuň Bitaraplyk derejesi, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli alyp barýan parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de netijeli halkara hyzmatdaşlyk syýasaty barada mowzuklaýyn makalalaryň 152-si çap edildi.
Soňky aýlaryň degişli möhüm wakalaryna syn berip, 4-nji maýda Nýu-Ýorkda, BMG-niň ştab-kwartirasynda Türkmenistanyň başlyklyk etmeginde BMG-niň Baş Assambleýasynyň 1995-nji ýylyň dekabr aýynda kabul edilen “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy” Kararnamasynyň awtordaşlary bilen duşuşygyň, şeýle hem “Türkmenistanyň Bitaraplygy: parahatçylygy we durnuklylygy saklamagyň 20 ýyllyk tejribesi” mowzugy boýunça duşuşygyň geçirilendigini ýatlatmalydyrys.
Şol duşuşyklaryň barşynda bitaraplyk ýörelgelerine esaslanýan syýasy-diplomatik gatnaşyklaryň we öňüni alyş diplomatiýasynyň gurallaryny ösdürmek, şeýle hem bitaraplyk derejesine eýe bolan ýurtlaryň daşary syýasat kuwwatyndan peýdalanmagyň häzirki zaman nusgalaryny işläp taýýarlamak meselelerine aýratyn üns berildi. Ara alyp maslahatlaşmagyň netijeleri boýunça şeýle duşuşyklary yzygiderli geçirmek barada çözgüt kabul edildi. Bu özara gyzyklanma bildirilip geçirilen duşuşyklaryň netijelerini BMG-niň Baş Assambleýasynyň 69-njy we 70-nji mejlisleriniň resminamalary işlenip taýýarlanylanda ulanmak göz öňünde tutulýar.
Maý aýynda Hytaýyň paýtagty Pekin şäherindäki “Jintaý” sungat muzeýinde “Kitap parahatçylygyň we ösüşiň hyzmatynda” diýen şygar astynda ýöriteleşdirilen kitap sergisi, şeýle hem bezeg-amaly haşam sungatynyň sergisi geçirildi. Bu çäreler ýurdumyzyň Hytaý Halk Respublikasyndaky ilçihanasy tarapyndan guraldy.
14-nji maýda Gazagystan Respublikasynyň paýtagty Astana şäherinde şanly senä bagyşlanyp, “Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy—parahatçylyk, durnukly ösüş we rowaçlyk strategiýasy” atly halkara ylmy-amaly maslahat geçirildi.
Maslahata gatnaşanlaryň belleýişleri ýaly, Bitaraplygyň parahatçylyk söýüjilik, beýleki halklara, olaryň medeniýetine we däp-dessurlaryna, dinine hormat goýmak ýaly ýörelgeler Türkmenistanyň daşary syýasatynyň we diplomatiýasynyň özenini düzüp, ýurdumyzyň bitaraplyk ugrunyň BMG-niň ýörelgelerine we maksatlaryna laýyk gelýändigi, sebitimizde halkara parahatçylyk döredijilik tagallalaryny birleşdirmekde onuň netijeli häsiýete eýedigini tassyklady.
Meýilleşdirilen çäreleriň maslahatlaryň, okuw maslahatlarynyň, “tegelek stoluň” başyndaky duşuşyklaryň, sport ýaryşlarynyň we medeni çäreleriň köp sanlysynyň daşary ýurtlaryň esasy ýokary okuw mekdeplerinde geçirilýändigi bellärliklidir. Häzirki wagtda olarda türkmenistanly talyplaryň köp sanlysy bilim alýar.
Şeýlelikde, 6—7-nji aprelde Moskwanyň etegindäki Korolýow şäherindäki Tehnologiýa uniwersitetinde ýurdumyzyň Russiýa Federasiýasyndaky Ilçihanasynyň ýardam bermeginde türkmen Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan üçünji Halkara ylmy-amaly maslahat geçirildi. Bu ýokary okuw mekdebinde hem türkmen talyplarynyň ýüzlerçesi okaýar.
Wideoköpri arkaly forumyň işine Belarus Respublikasynyň Grodno şäherindäki Ýanka Kupala adyndaky döwlet uniwersitetiniň professor-mugallymlar düzümi we talyplar goşuldylar. Maslahatyň işi baradaky şekiller meşhur “MIR” telekompaniýasy tarapyndan görkezildi. Munuň özi giň jemgyýetçiligiň gozgalýan meselä uly gyzyklanma bildirýändiginiň nobatdaky aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Şondan biraz wagt geçenden soň, ýagny, 22-nji maýda Belarusuň Grodno şäheriň özünde mowzuklaýyn okuw maslahaty hem-de talyplar toparlarynyň konsertleri guraldy.
15-nji maýda Ukrainada, Odessanyň tehniki kadalaşdyryş we hil baradaky döwlet akademiýasynda ylmy-amaly maslahat geçirildi. Oňa Odessa sebitiniň ýerli häkimiýet edaralarynyň we kärhanalarynyň ýolbaşçylary, jemgyýetçilik işgärleri, mugallymlar, talyplar we şol ýerde ýaşaýan türkmenleriň wekilleri çagyryldy.
25-nji maýda Moldowanyň Saransk şäherindäki N.P.Ogarýow adyndaky döwlet uniwersitetinde mowzuklaýyn “tegelek stoluň” başyndaky duşuşyk geçirildi. Onda türkmen we russiýaly talyplar çykyş edip, Türkmenistanda we beýleki ýurtlarda Bitaraplygyň dürli syýasy-hukuk meselelerini beýan etdiler.
Ýygnananlar milli bähbitleriň özara baglanyşygyna, ählumumy howpsuzlyga we ösüşe esaslanan Türkmenistanyň döwlet Bitaraplygynyň ýörelgelerine ýokary baha berip, ýurdumyzyň seçip alan daşary syýasat ugrunyň türkmen halkynyň özboluşlylygyna, onuň taryhy we medeni däplerine, şeýle hem ýurdumyzyň geografiki taýdan ýerleşişi hem-de onuň serişdeler kuwwaty bilen şertlendirilen anyk ýagdaýlara doly laýyk gelýändigini nygtadylar.
Soňky aýlarda Birleşen Arap Emirliklerinde, Türkiýede, Özbegistanda we beýleki ýurtlarda maslahatlaryň birnäçesi geçirildi.
Maslahatlara gatnaşanlar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň daşary syýasat ugrunyň täzeçilligini nygtadylar. Milli Liderimiz dünýä bileleşigi bilen özara gatnaşyklaryň köp ugurly ýörelgesini işläp taýýarlady. Ol adamzat ösüşiniň ählumumy oňyn ýörelgelerine doly laýyk gelýär.
Aşgabatda indi 7 ýyldan bäri Birleşen Milletler Guramasynyň Merkezi Aziýa üçin Sebit merkeziniň hereket edýändigi munuň aýdyň mysallarynyň biri hökmünde görkezildi. Bu merkeziň Aşgabatda ýerleşdirilmeginiň özi hem Bitarap Türkmenistana uly ynamyň we hormat-sarpanyň nyşany bolup durýar. Mundan başga-da, türkmen paýtagtynda hemişelik esasda Birleşen Milletler Guramasynyň ýöriteleşdirilen düzümleriniň ençemesi – BMG-niň Ösüş maksatnamasy (BMGÖM), BMG-niň Bosgunlaryň işleri boýunça ýokary komissarynyň müdiriýeti, BMG-niň Çagalar gaznasy (ÝUNISEF), Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy (BSG), Ilat gaznasy, BMG-niň neşe serişdeleri we jenaýatçylyk baradaky müdirligi netijeli işleýär.
Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli daşary ýurtlarda geçirilýän çäreleriň synyny dowam edip, şu maksatnamada ýaş nesle hem uly üns berlendigini bellemelidiris.
Şu ýylyň 27-nji maýynda Gruziýanyň paýtagty Tbilisi şäherinde Bitaraplyk we parahatçylyk ýylyna bagyşlanyp, çagalaryň “Türkmenistan —parahatçylygyň we hoşniýetli goňşuçylygyň ýurdy” atly çeperçilik sergisi geçirildi. Hemmeleriň biragyzdan ykrar etmegine görä, Türkmenistanyň ilçihanasy tarapyndan guralan bu çäre dostluk we doganlyk gatnaşyklary bilen birleşdirilen iki ýurduň halklarynyň arasyndaky medeni gatnaşyklary ösdürmekde hem-de täze gatnaşyklary ýola goýmakda möhüm ädim boldy.
Şol günlerde Bişkekde Türkmenistanyň Ilçihanasy tarapyndan Gyrgyz Respublikasynyň Medeniýet, maglumatlar we syýahatçylyk ministrliginiň goldaw bermeginde guralan çagalaryň suratlarynyň bäsleşiginiň ýeňijilerini sylaglamak dabarasy boldy.
Golaýlaşyp gelýän şanly sene mynasybetli köpsanly sport çäreleri hem geçirildi.
Mysal üçin, şu ýylyň 26-njy aprelinde Minsk şäherinde Belarus Respublikasynyň ýokary okuw mekdepleriniň 20-sinde okaýan türkmen talyplarynyň arasynda welosport boýunça sport çäresi geçirildi. Welokross Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň hem-de milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen guralan köpçülikleýin, sport, bedenterbiýe-sagaldyş we jemgyýetçilik-medeni çäreleriň biraýlygynyň çäklerinde geçirildi. Biraýlyk ýurdumyzda “Sagdynlyk we bagtyýarlyk” diýen şygar astynda geçirilýär. Ruhubelentlik ýagdaýynda geçen weloýörişe Türkmenistanyň Belarus Respublikasyndaky ilçihanasynyň işgärleri we şol ýurtda ýaşaýan türkmenleriň wekilleri hem gatnaşdylar.
Dostlukly ýurtlaryň köpüsinde, şol sanda Türkiýede, Özbegistanda, Ukrainada we beýleki döwletlerde kiçi futbol boýunça geçirilen ýaryşlar sportuň bu meşhur görnüşiniň janköýerleriniň arasynda uly gyzyklanma döretdi.
22—28-nji maý aralygynda Ýewropanyň ýaşlarynyň paýtagty diýlip seçilip alnan Kluž –Napoka şäherinde (Rumyniýa) “Medeniýetler festiwaly” geçirildi. Festiwala gatnaşyjylar – dünýäniň 70-den gowrak ýurdunyň wekilleri bilen bilelikde Türkmenistanyň Ilçihanasy milli önümleriň we Türkmenistan hakyndaky neşir önümleriniň, milli tagamlaryň sergisini gurady. Bu dostlukly ýurduň ýokary okuw mekdeplerinde okaýan türkmen talyplary milli lybaslaryň gözden geçirilişine hem gatnaşdylar.
Maý aýynda Duşenbe şäherinde, Täjigistan Respublikasynyň Prezidentiniň ýanyndaky Strategiki barlaglar merkezinde geçirilen “Türkmenistanyň Bitaraplygy: parahatçylygyň, howpsuzlygyň we durnukly ösüşiň şerti” atly ylmy-amaly maslahat türkmen-täjik dostluk hepdeliginiň möhüm çäreleriniň birine öwrüldi.
Dostlukly ýurduň Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde guralan forumyň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň kitaplarynyň, türkmen şahyrlarynyň we ýazyjylarynyň eserleriniň sergisi geçirildi. Şeýle hem şol günlerde Täjigistanyň paýtagtynda iki ýurduň bezeg-amaly-haşam sungatynyň sergisi we sungat ussatlarynyň bilelikdäki konserti üstünlikli guraldy. Medeni çäre Täjigistan Respublikasynyň Hatlon welaýatynyň Jylyköl etrabynda dowam etdirildi. Şol etrapda türkmenleriň köp sanlysy kowçum bolup ýaşaýar.
Türkmen-täjik dostluk hepdeliginiň çäklerinde geçirilen çäreleriň netijeleri “Türkmenistanyň Bitaraplygy: parahatçylygyň we dostlugyň möhüm şertidir” atly makalada giňişleýin beýan edildi. Bu makala garaşsyz “Biznes & politika” jemgyýetçilik-syýasy we ykdysady gazetinde çap edildi.
Ýeri gelende aýtsak, daşary ýurtlarda çap edilýän beýleki meşhur neşirleriň köpüsi hem türkmen Bitaraplygy baradaky makalalary köpçülikleýin berdiler.
Mysal üçin, “Türkmenistanyň diplomatiýasy: ýurtlaryň bähbitleriniň we halkara hyzmatdaşlygynyň hyzmatynda” atly uly göwrümli makala Bişkek şäherinde neşir edilýän “Industrialnyý Kyrgyzstan” žurnalynyň 2015-nji ýylyň aprel-maý aýlaryndaky sanynda mynasyp orun eýeledi.
Bular barada TDH-nyň synynda aýdylýar.


text:
Aşgabatda pyýadalar üçin gurulýan ýerasty geçelgeleriň sany gün-günden köpelýär. Häzirki wagt Türkmenbaşy şaýolunyň we öňki Hudaýberdiýew prospektiniň kesişýän ýerlerinde hem ýerasty geçelgesi gurulýar.
Bu ýerasty geçelgesiniň hem, paýtagtyň beýleki ýerasty geçelgeleriniň köpüsi ýaly, özboluşly dekorasiýalary bilen tapawutlanjakdygyna şübhe ýok.
Paýtagtyň ýerasty geçelgeleriniň köpüsiniň diwarlary biri-birinden tapawutlanýan dürli-dürli nagyşlar bilen bezelipdir. Olaryň gözelligi pyýadalaryň estetik duýgularyny kanagtlandyryp biljek.
Ýerasty geçelgeler juda çuňrak hem-de olaryň astyna düşelen plitalar gyşyna birneme typançak diýäýmeseň, olaryň başga kemçilikleri göze ilmeýär. Ýerasty geçelgelerde pyýadalar üçin ýörite amatlyklar hem bar. Magtymguly we Türkmenbaşy şaýollarynyň çatrygyndaky ýerasty geçelgede bolsa dürli assortimentli kommersiýa dükanlary-da ýerleşdirilipdir.
“Hajathanalara” öwrülip barýar
Şäheriň görküne görk berýän ýerasty geçelgeleriň paýtagtyň “hajathanalaryna” öwrülip barýandygyny Aşgabadyň ýaşaýjysy 46 ýaşly Oraz aýdýar. Orazyň aýtmagyna görä, ýakymsyz ys zerarly paýtagtyň ýerasty geçelgeleriniň köpüsiniň içinden geçer ýaly däl.
Abatlaýyş işleri geçirilýän ýerasty geçelgelerden biriniň görnüşi. Aşgabat, iýul, 2012.
Oraz bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Hatda paýtagtyň merkezinde ýerleşýän ýerasty geçelgelerinde hem örän erbet ys bar. Ýimpaş söwda merkeziniň ýanyndaky ýerasty geçelgede bolsa bu ýagdaýyň öňüni almak üçin ýörite garawul hem goýlupdyr. Ýöne, muňa garamazdan, şol ýerasty geçelgeden geçer ýaly däl. Munuň üstesine-de, ýerasty geçelgeleriň köpüsinde boş ýatan ‘baklaşka’ çüýşeleridir zyňlan kagyzlary görmek bolýar”.
Orazyň gürrüň berýän ýagdaýy Parahat mikroraýonyndaky, Ors bazaryň golaýyndaky we şäheriň beýleki ýerlerindäki ýerasty geçelgelerde hem ýüz berýär. Hatda “Oguz han” prezident köşgüniň golaýyndaky ýerasty geçelgede-de arassaçylyk bilen bagly problema bar.
Geçelgeler köp – ulanýanlar az
Elbetde, ýerasty geçelgeler pyýadalarda diňe bir estetiki duýgulary oýarman, eýsem olaryň gönüden-göni ýerine ýetirmeli funksiýalary hem bar. Emma ýerasty geçelgeleriň pyýadalara köçäni hiç hili päsgelçiliksiz kesip geçmäge mümkinçilik bermek funksiýasyndan peýdalanýan pyýadalar az.
Aşgabadyň diňe Magtymguly we Türkmenbaşy şaýolunyň kesişýän ýerindäki ýerasty geçelge dolulygyna ulanylýar diýäýmeseň, beýlekilerden pyýadalaryň geçýänini görmek seýrek ýagdaý.
Ýerasty geçelgeleriň köpüsiniň diwarlary dürli-dürli nagyşlar bilen bezelen. Aşgabat, iýul, 2012.
Hatda Bitaraplyk şaýolunyň ugrundaky eskalator basgançakly ýerasty geçelgeden geçip barýan pyýadalary görmek hem örän seýrek duş gelýän ýagdaý. Bu ýagdaýyň diňe bir ýerasty geçelgelerden gelýän ýakymsyz ys bilen bagly däldigini Aşgabadyň ýaşaýjysy 46 ýaşly Oraz aýdýar.
Onuň pikiriçe, ýerasty geçelgeler çuň gazylypdyr: “Bu geçelgelerden aşak düşüp, köçäniň aňyrsyna geçeniňden, köçäni göni kesip geçeniň aňsat bolýar. Çuň gazylan geçelgeler amatly däl. Onsoňam, geçelgeleriň köpüsiniň asty typanjak plitalar bilen düşelensoň, ýagynly günler bu plitalardan ýöremek howply hem bolýar”.
Şäheriň köçelerinden ýöreýän pyýadalaryň ýerasty geçelgelerden peýdalanmaýandyklaryndan ýerli häkimiýetler hem habarly. Onsoň pyýadalary ýerasty geçelgelerden geçmäge mejbur etmek üçin, paýtagtyň käbir köçeleriniň ugrundaky ýerasty geçelgeleriň ýanlarynda polisiýa işgärleri hem goýulýar. Emma bu-da netije bermeýär.
Çözgüt nämede?
Aşgabatlylaryň käbirleriniň pikiriçe, gurulýan ýerasty geçelgeler çuň bolmasa hem-de olar pyýada gatnawyň köp bolýan ýerlerinde gurulsa, onda ýerasty geçelgelerden peýdalanjak pyýadalar köp bolar.
“Ylaýta-da, çagalar üçin ýerasty geçelgeler gerek. Ýerasty geçelgeler köçe hereketini bilmeýän çagalara köçeden geçmegiň iň howpsuz görnüşi” diýip, aşgabatly Oraz aýdýar.
Elbetde, eger ýerasty geçelgelerden doly peýdalanylmaýan bolsa, onda bu desgalar näme üçin gurulýar diýen tebigy sowal ýüze çykýar. Özi-de, bu desgalaryň bezeginden çen tutsaň, olaryň gurluşygy üçin az pul serişdeleri harçlanmandyr.
“Ýerasty geçelgeler geljekde dolulygyna ulanylaýmasa, häzir-ä bu geçelgeler pyýadalar üçin gerek däl. Onsoňam, Aşgabadyň ilaty hem o diýen köp däl. Ýerasty geçelgeler megapolisler üçin aktual” diýip, aşgabatly 46 ýaşly Oraz özara söhbetdeşlikde gürrüň berdi.
Aşgabatdaky ýerasty geçelgeleriň sany köpelýär. Olaryň takyk sanyny aýtmak mümkin däl. Paýtagtyň käbir köçeleriniň her bir çatrygynda diýen ýaly ýerasty geçelge bar. Emma olardan geçýän pyýadalaryň sany welin artyberenok.


text:
Şu gün Orsýet prezident Başar al-Assadyň hökümetine Siriýada “asudalygyň faktory” hökmünde baha berdi we ýurduň içerki krizisini parahat ýol bilen çözmek mümkinçiliginiň bardygyny belledi.
Orsýetiň daşary işler ministriniň orunbasary Gennadiý Gatilow Moskwada eden çykyşynda Siriýanyň režimine bolan Günbataryň gatnaşygynyň Orsýetiňkiden düýpli tapawutlanýandygyny aýtdy. “Günbatar döwletleriniň yzarlaýan maksady Assadyň režimini Damaskdan agdarmak bolup durýar” diýip, Gatilow belledi.
Gatilow bu çykyşyny Siriýa meselesi boýunça BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşine Moskwanyň ýollan rezolýusiýasyna Günbatar döwletleriniň girizen üýtgetmeleri esasynda etdi.
Orsýet Siriýada ýüz beren bidüzgünçiliklere Assadyň opponentleriniň hem deň derejede jogap bermekleriniň tarapdary we Damaska ýarag ibermegini bes etmek islemeýär.