text:
Aşgabat, 26-njy dekabr. «Türkmenportal».
Paýtagtymyzdaky “Galkynyş” sport toplumynda tamamlanan uşu boýunça Türkmenistanyň kubogyna ähli welaýatlaryndan we Aşgabat şäherinden türgenleriň 100-e golaý türgen gatnaşdy. Onuň jemi boýunça Eýranyň Zahedan şäherinde 2015-nji ýylyň 8-12-nji fewraly aralygynda geçiriljek Günbatar Aziýanyň çempionatyna milli ýygyndymyzyň düzümi kesgitleniler.
Baş baýraga – Kuboga paýtagtymyzyň topary mynasyp boldy. Bu toparyň wekilleri 7 gezek ýeňiji boldular. Umumy topar hasapda Daşoguz welaýatynyň ýygyndysy ikinji orna mynasyp boldy (4 birinji ýer) we üçünji ýeri maryly türgenler eýelediler. Maryly türgenler dürli ugurlarda üç gezek hormat münberiniň iň ýokarky basgançagyna çykmagy başardylar.
Geçip barýan ýylda gadymy söweş sungatynyň türkmen muşdaklary ýaryşlaryň her birinde diýen ýaly medallara mynasyp bolmagy başardylar. Hytaýda II Bütindünýä ýetginjekler olimpiýa oýunlarynyň çäklerinde geçirilen “Nankin-2014” halkara ýaryşynda uşu boýunça görkezme çykyşlar guraldy. Şol oýunlarda Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç etrabyndaky 7-nji orta mekdebiň okuwçysy Merjen Saparowa bürünç medala mynasyp boldy.
Biziň uşuçylarymyz şu ýylyň güýz paslynda Koreýanyň Inçhon şäherinde geçirilen XVII Aziýa oýunlarynda bürünç medallaryň ýene-de ikisini eýelediler. Ol ýerde Salahetdin Baýramow we Jennet Aýnazarowa tapawutlandylar. Olar Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň uly tälimçisi we milli uşu federasiýasynyň başlygy Ýazmyrat Annamyradowdan tälim alýarlar.
Biziň türgenlerimiz Ermenistanda we Gruziýada geçirilen iri halkara ýaryşlaryň ikisinde hem üstünlik gazandylar. Türkmenistanlylar şol ýaryşlarda medallaryň 20-sine – 9 altyn, 5 kümüş we 7 bürünç medala mynasyp boldular. Ine, indi bolsa türgenlerimiz ýene-de Eýranda geçiriljek Günbatar Aziýa çempionatynda baýraklar ugrunda göreşmäge taýýarlyk görýärler.
Suratda: Salahetdin Baýramow (çep gyrada) we Jennet aýnazarowa (sag gyrada) halypalary - Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň uly tälimçisi we milli uşu federasiýasynyň başlygy Ýazmyrat Annamyradow bilen.


c: text/html

text:
21-nji noýabrda Türkmenistanyň Mejlisiniň nobatdaky V çagyrylyşynyň XI maslahaty boldy. Onda, ilki bilen, maslahatyň gün tertibine girizilen “Türkmenistanyň 2016-njy ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň hem-de “Türkmenistanyň 2014-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi hakynda” Türkmenistanyň Mejlisiniň Kararynyň taslamalaryna garaldy.
Türkmenistanyň 2016-njy ýyl üçin Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 102 478,5 million manada, çykdajy bölegi bolsa 104 878,5 million manada deň bolar. Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň girdeji bölegi Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň nebitgaz, himiýa senagaty, elektrik energetika pudaklaryny, düýpli gurluşyk ulgamyny we beýleki pudaklary senagatlaşdyrmak babatynda alyp barýan özgertmeler maksatnamalarynyň esasynda ýurdumyzyň halk hojalyk toplumynyň okgunly ösüşini üpjün etmek boýunça amala aşyrylýan yzygiderli işleri netijesinde kemala getiriler. Köp babatda ösüş mümkinçilikleriniň mundan beýläk-de ýokary depginlerde ýaýbaňlandyrylmagynyň hasabyna obasenagat toplumy, ulag we aragatnaşyk ulgamlary, dokma we azyk senagaty pudaklarynyň ösdürilmegi göz öňünde tutulýar. Geljek ýyl ykdysadyýetiň döwlete degişli bolmadyk böleginiň kärhanalarynyň işiniň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagynyň hasabyna girdeji bölegini artdyrmak meýilleşdirilýär.
Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň çykdajylarynyň ep-esli möçberi durmuş ulgamyna, şol sanda bilim, saglygy goraýyş, medeniýet, sport, döwlet durmuş üpjünçiligi ulgamlaryny, ýaşaýyş-jemagat hojalygyny maliýeleşdirmäge gönükdiriler. Uly möçberli maýa goýumlaryny giň gerimli milli taslamalaryň we maksatnamalaryň, şol sanda "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyny abadanlaşdyrmak boýunça, paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda şähergurluşyk maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, durmuş- medeni maksatly möhüm desgalaryň, senagat we ulag-aragatnaşyk düzümleriniň kemala getirilmegine gönükdirmek göz öňünde tutulýar.
“Türkmenistanyň 2016-njy ýyl üçin Döwlet býujeti hakynda” Kanun ýurdumyzyň Mejlisiniň deputatlary tarapyndan biragyzdan kabul edildi. Deputatlar şeýle hem “Türkmenistanyň 2014-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi hakynda” Türkmenistanyň Mejlisiniň Kararyny biragyzdan kabul etdiler.
Soňra “Eýeçilik hakynda”, “Kosmos işi hakynda”, “Atçylyk we atly sport hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň taslamalary ara alnyp maslahatlaşyldy.
Türkmenistanyň Mejlisiniň maslahatynda “Türkmenistanyň prokuraturasy hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň täze redaksiýasyna garaldy. Bu kanunçylyk resminamasy prokuratura edaralarynyň işini, ygtyýarlylygyny kadalaşdyrmaga, olary döretmegiň we işlerini amala aşyrmagyň tertibini kesgitlemäge, kanunçylygy hem-de hukuk tertibini, raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, olaryň abraýyny hem-de mertebesini goramagy üpjün etmäge gönükdirilendir.
Deputatlaryň ara alyp maslahatlaşan hukuk resminamalarynyň hatarynda “Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary hakynda kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Jenaýat kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda”, “Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna goşmaça girizmek hakynda”, “Türkmenistanyň Salgyt kodeksine goşmaçalar girizmek hakynda” Türkmenistanyň Kanunlarynyň taslamalary bar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Kremliň habar bermegine görä, Russiýanyň we Ukrainanyň prezidentleri Wladimir Putin we Petro Poroşenko gündogar Ukrainada parahatçylygy dikeltmek üçin durmuşa geçirilmegi mümkin çäreler barada maslahat etdiler.
Şeýlede, Kreml öz ýaýradan beýanatynda iki lider 16-17-nji oktýabrda Milanda geçiriljek Aziýa-Ýewropa sammitiniň çäginde duşuşmaga we tebigy gazy öz içine alýan meseleler barada maslahat etmäge taýýardyklaryny beýan etdiler diýýär.
Iýun aýynda Kiýew Moskwa bermeli tebigy gaz karzyny tölemekde şowsuz bolansoň, Russiýanyň döwlet kontrollugyndaky “Gazprom” kärhanasy Ukraina akdyrýan tebigy gazyny togtadypdy.
Gündogar Ukrainada orsparaz pitneçiler bilen ukrain güýçleriniň arasyndaky konflikt we tebigy gaz jedelleri Ýewropa Bileleşigine akdyrylýan tebigy gazyň üpjünçiligi barada aladalanmalaryň döremegine sebäp boldy. Ýewropa Bileleşigi özüniň tebigy gaz zerurlygynyň üçden bir bölegini Russiýadan alýar. Bu möçberiň takmynan ýarysy Ukrainanyň üsti bilen Ýewropa Bileleşigine akdyrylýar.


text:
Täjigistanly gyzyň suraty dünýädäki onlarça owadan aýal-gyzlaryň arasyndan saýlanyp, “The Atlas of Beauty” atly sungat we gumanitar ylymlar boýunça websaýtda iň owadanlaryň sanawyna goşuldy. Websaýtda täjik gyzy “iň owadan köçe süpüriji” diýlip atlandyrylýar.
Bu gyz bilen gyzyklanyp, soragyň düýbüne ýetseň welin, onuň hakykatda şäheri gök-ýaşyla büremek işleri bilen meşgullanýandygyny we gülçi bolup işleýändigini bilse bolýar.
“The Atlas of Beauty” websaýty – rumyniýaly suratçy Mihaele Norok tarapyndan dolandyrylýan internet proýektdir. Ol özi barada websaýtda “syýahat edýändigini we dünýädäki tebigy owadanlyklary surata düşürip, zenanlaryň suratlary arkaly biziň planetamyzdaky üýtgeşiklikleriň üstüni açyp görkezýändigini” ýazýar.
Norok mundan bir aý çemesi ozal Täjigistana sapar eden mahaly, Munira Mirzoýewany surata düşürýär. Mihaele Norokyň Facebook sahypasynda Muniranyň bu suraty “A beautiful street cleaner in Dushanbe, Tajikistan”, ýagny “Täjigistanyň paýtagty Duşenbedäki owadan köçe süpüriji” diýlip atlandyrylýar.
19 ýaşyndaky Munira täjik paýtagty Duşenbäniň Şohmansur sebitiniň agaç ekmek bölüminde işleýär we ol özüniň owadanlygynyň sosial saýtlarda öwlüp-taryplanýandygy barada hiç zat bilmeýär. Ol ýedi adamdan ybarat maşgalasynyň esasy ekleýjisi bolup, Duşenbäni bagy-bossana öwürmek işleri bilen meşgullanýar.
Munira özüniň maşgalada iň uly çagadygyny aýdyp, öz maşgalasyndaky maddy kynçylyklar sebäpli gülçi bolandygyny aýdýar. Şeýle-de ol özüniň halal zähmet çekýändigini we öz işine buýsanýandygyny nygtaýar.
Ol özüniň beýleki deň-duşlary ýaly orta mekdebi tamamlandan soň, lukman bolmak ugrunda okuwyny dowam etdirmegi arzuw edýär. Emma onuň maşgalasyndaky durmuş şertleri bu arzuwynyň hasyl bolmagyna rugsat bermeýär. Ýöne ol arzuwynyň hasyl bolmanyna gynanmaýar, sebäbi ol “esasy zat durmuşda asuda we özgä garaşly bolman ýaşamak” diýýär.


text:
28-nji noýabrda Türkmenistandan Owganystanyň üsti bilen Täjigistana çekilmegi göz öňünde tutulýan demir ýol liniýasynyň birinji tapgyrynyň açylyşy boldy. Şeýlelikde, Owganystan tarapyndaky birinji stansiýa açyldy.
Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedow we Owganystanyň prezidenti Aşraf Gani Akina demir ýol stansiýasynda geçirilen dabara gatnaşyp, ilkinji otlynyň serhetleriň arasyndaky 3,5 kilometrlik ýoly geçişine syn etdiler.
Gani bu wakany “Owganystan we onuň halky üçin taryhy gün” diýip atlandyrdy. Berdimuhamedow bolsa Ymamnazar-Akina demir ýolunyň “iki ýurduň arasyndaky söwda üçin esasy rol oýnap biljekdigini” aýtdylar.
Munuň başa barmagy ähtimal, emma Türkmenistan-Owganystan-Täjigistan demir ýolunyň üsti bilen ykdysady gatnaşyklar başlanýança, köp wagtyň geçmegi mümkin.
Akina stansiýasynyň açylmagy demir ýoluň Täjigistana tarap böleginiň çekilmegine degişli örän agyr meselede diňe kiçi bir ädim bolup durýar.
Türkmenistan demir ýoluň öz giňişliginden geçýän 85 kilometrlik bölegini 2015-nji ýylyň noýabr aýynda jemledi we bu ýoluň dört kilometrden azyrak bölegini Owganystana çekmek işi üçin, bir ýyl çemesi wagtyny sarp etdi. Gurluşyk 2016-njy ýylyň oktýabr aýynda jemlendi.
Diskussiýanyň düýp sebäpleri
Demir ýoluň Owganystanyň üstünden geçjek bölegi henizem diskussiýa astynda galýar we munuň düýpli sebäpleri bar.
Demir ýoluň planlaşdyrylan ugry Owganystanda soňky ýyllarda söweşleriň güýçlenen bölekleriň üstünden geçmeli. Akinadan soň TAT demir ýolunyň 30 çemesi kilometri Andhoýyň günorta tarapyndan geçmeli we günbatara öwrülip, Şybyrgana, soňra Mazar-e-Şerife, Holm we Gunduz şäherleriniň üstünden geçip, Şir Han Bandar serhet geçelgesinde Täjigistana barmaly.
Akina we Andhoý Owganystanyň Farýab welaýatynda ýerleşýär. Welaýatyň paýtagty Meýmene ýylyň dowamynda azyndan iki gezek gozgalaňçylaryň eline düşmek howpy abanypdy. Şybyrgandan Mazar-e-Şerife barýan uly ýoluň bölekleri şu ýylyň dowamynda ençeme gezek “Talybanyň” gözegçiligine geçip, ýoly söweşijilerden arassalamak boýunça owgan hökümetiniň çäre görmegine zerurlyk döretdi. Demir ýoluň indiki böleginiň geçmeli ugry Gunduz welaýaty, şol sanda Gunduz şäheri 2015-nji ýylyň sentýabr aýyndan bäri iki gezek “Talybanyň” söweşijileriniň we olaryň ýaranlarynyň eline düşdi.
TAT demir ýol liniýasynyň Aziýanyň iň uly transport sistemasyna öwrülmegi göz öňünde tutulýar. Akina dabarasy BMG-niň Türkmenistanda geçiren durnukly transport konferensiýasynyň yz ýanyna gabat geldi.
Alternatiw ýol
TAT demir ýoluna Özbegistandan sowa, Türkmenistany Täjigistan bilen birleşdirýän ýol hökmünde seredilipdi. Proýekti esasy goldaýjylardan biri Eýran Özbegistanyň üstünden Täjigistana öz harytlaryny alyp barmakda ençeme kynçylygy başdan geçiripdi. Eýranyň häkimiýetleri çekiljek täze demir ýol arkaly öz ýüklerini Türkmenistanyň üstünden Täjigistana alyp barmaga umyt baglaýar. Şeýlelikde, proýekt diňe bir regional hyzmatdaşlygy bilen bagly bolman, Täjigistana tarap tranzit ýoly bolan Özbegistandan sowa geçmegi hem öz öňünde goýupdy.
Emma bu proýektiň maliýe üpjünçiligi hem açyk mesele bolmagynda galýar. Aziýanyň Ösüş Banky we Yslam Ösüş Banky iki milliard dollarlyk proýekti maliýeleşdirmäge kömek bermegi wada beripdi.
Türkmenistan demir ýoluň öz territoriýasyndan geçýän bölegini öz hasabyna gurdy.
Täjigistan öz giňişliginden geçmeli 50 kilometrlik bölegini we Owganystanyň üstünden geçjek bölegini maliýeleşdirmäge mümkinçiliginiň ýokdugyny we maddy kömege bil baglaýandygyny aýtdy.


text:
Çarşenbe güni agşam Halk gurultaýynyň merkezi dolandyryş komitetiniň agzalary bilen täze hokümetiň wekilleriniň arasynda bolup geçen gepleşikden soň önki premýer-ministr Daniýar Usenow wezipesinden meýletin gidýänligi hakdaky dokumente gol çekdi.
Halk gurultaýynyň Merkezi dolandyryjy komiteti halka beýannama bilen ýüz tutup, bütin hökümeti öz eline alandygyny yglan etdi. Ýurtda tertibi we howpsuzlygy üpjün etmek üçin halk goşunlary düzüldi. Bişkegiň komendantlygyna Turat Maldybekow saýlanyp, tertip-düzüni goraýjy organlar bilen harby gullukçylar onuň golastyna berildi.
13 adamdan ybarat komitetiň başlyklygyna Roza Otunbaýewa, premýer-ministriň wezipesine Bolot Şerniýazow, Goranmak ministri wezipesine türmeden ýaňy çykan Ismail Ishakowy bellenilip, gyrgyz döwleti taryhda täze sahypa açmaga girişdi. Nämeden başlamaly?
Indi olaryň öňünde işi nämeden başlamaly diýen sorag peýda boldy. Täze hokümetiň agzasy Azimbek Beknazarow häzirki öňde duran möhüm meseleler diýip, şulary belledi: “20 ýyldan bäri Gyrgyzystany ýykyp-ýumran, gemren adamlaryň atlaryny-familiýasyny açyk aýtmaly. Olary jezasyny çekmeli. Olaryň ogurlan baýlyklaryny ýeriň düýbünden bolsa-da tapmaly we halka gaýtaryp bermeli bolarys. Şonda halk bize ynanar. Soňra döwlet başyna gelen adam konstitusiýany öz islegine görä üýtgedip bilmez ýaly edip, Baş kanunymyza ýazmaly.”
Beknazarow şeýle-de döwletiň regiondaky bütewüligini saklap, halk hökümetiniň ýokarydygyny üpjün edýän, kanunçylygy gyssagly durmuşa geçirmelidigini aýratyn belledi.
Sekiz ýyl türmä basylyp, türmedäki ýagdaýy görüp-bilip gelen Ismail Ishakow sud adalatlylygyny ornatmagyň ikinji derejeli wezipe bolmaly däldigini aýtdy: “Biz sudýalary, prokurorlary hem-de sülçüleri täzelemeli. Sebäbi biz oturyp çykdyk. Derňew izolýasiýasynda saklanýan ýigitleri horlap, ýenjip, kellesine selofan, protiwogaz geýdirip demligine gaz berip, elini, aýagyny baglap günäni boýun aldyrýarlar. Sud hiç kime boýun egmeýär diýlip kanunda ýazylan bolsa-da, kanuny bozýan adamlary, jezalandyrmaly bolarys”.
Prezident Kurmanbek Bakyýewiň wezipesinden çekilip-çekilmändigi barada anyk maglumat ýok. Emma il arasynda ol maşgala agzalary bilen Oş şäherine gidipdir diýen maglumat bar.Köp gan döküldi
Premýer-ministr edilip saýlanan Bolot Şerniýazowyň sözlerine görä, Gyrgyzystanda graždanlyk urşy bolmaz. “Sebäbi Akaýewiň döwründäkiden tapawutlylykda bu hökümet agdarylyşygynda köp gan döküldi. Dökülen gan üçin ol Kurmanbek Bakyýew jezasyny çekmeli bolar.”
Saglygy saklaýyş ministrliginiň wekilleriniň maglumatyna görä, Gyrgyzystan boýunça ýaralananlaryň sany 530 töweregi, ölenleriň sany 75-e ýetipdir. Olaryň ýaşynyň 15 den 50-ä çenlidigi aýdylýar.
Talaňçylar gijesi bilen Bişkegiň dükanlaryny taladylar. Premýer-ministr bilen Bişkegiň komendanty olara garşy halk goşunlaryny goýdy. Gyrgyzystanyň önki prezidenti Askar Akaýew Kurmanbek Bakyýewi prezidentlik wezipesinden meýletin çekilmäge çagyrdy.
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin wagtlaýyn hökümetiň başlygy Roza Otunbaýewa bilen telefon arkaly gepleşip, Gyrgyzystana moral, material hem-de howpsuzlyk taýdan kömek bermäge taýýardygyny aýtdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň hem-de Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedewiň penşenbe güni Pragada bolup geçen duşuşygynda hem iki ýurduň prezidentleri Gyrgyzystandaky ganly wakalar barada pikir alyşdylar.
Praga şäherinde Bakyýewiň döwründe daşary ýurtlara gitmäge mejbur bolan syýasatçylaryň Bişkege bilet satyn alýandygy habar berilýär. Emma olara täze hökümetde nähili orun beriljekdigi belli däl.


text:
8-nji iýunda Türkiýäniň Kaýseri şäherinde “Nabukko” proýekti boýunça maslahat geçirildi. Bu duşuşykda Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa ýurtlaryna tebigy gazy akdyrmak üçin gazgeçirijisini gurýan “Nabukko” konsorsiumy proýektiň gaz üpjünçiliginde hiç hili kynçylygyň bolmajakdygyny öňe sürdi.
Şol bir wagtda-da Orsýet “Nabukko” proýektine zerur bolan “Transhazar” proýektiniň bäş hazarýaka döwletleriň hemmesi tarapyndan tassyklanmalydygyny öňe sürýär. Orsýetiň Azerbaýjandaky ilçisi ýakynda Bakuda geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş edip, bu barada ýene bir gezek ýatlatdy.
10-njy iýunda Azerbaýjanyň döwlet gaz kompaniýasynyň ýolbaşçysynyň orunbasary Witaliý Belýarbekow ANS habar gullugy bilen söhbetdeşliginde “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy baradaky gepleşiklere Orsýetiň gatnaşdyrylmajakdygyny mälim etdi. Azeri resmisi Orsýetiň bu meselede böwet döretmejekdigine ynanýandygyny belledi.
Hazarýaka döwletleriniň Tähranda geçirilen sammitinde, 2007-nji ýylyň 16-njy oktýabry.
Emma 8-nji iýunda Bakuda geçirilen metbugat konferensiýasynda Orsýetiň Azerbaýjandaky ilçisi Wladimir Dorohin çykyş edip, Hazaryň düýbünde gazgeçirijini gurmak meselesiniň hazarýaka bäş ýurduň hemmesiniň gatnaşmagynda çözülmelidigini öňe sürdi. Ýagny, ilçiniň aýtmagyna görä, bu mesele diňe proýekte gatnaşyjy ýurtlar tarapyndan däl-de, Hazaryň kenarynda ýerleşýän hemme ýurtlar tarapyndan çözülmeli.
“Näme üçin Orsýet “Transhazar” meselesinde şeýle pozisiýany eýeläp, beýleki deňizleriň düýbi boýunça amala aşyran proýektlerinde özüni başgaça alyp bardy?” diýip, metbugat konferensiýasyna gatnaşan žurnalistiň beren sowalyna ilçi Dorohin özüniň diňe “Transhazar” proýekti boýunça gürrüň etmäge ygtyýarynyň bardygyny aýdyp, jogap berdi.
“Nabukko” proýektiniň möhüm bölegini emele getirýän “Transhazar” gazgeçirijisi, hususan-da, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda turba çekilmegini göz öňünde tutýar.
Ýakynda Britaniýanyň “Gaffney, Cline and Associates” kompaniýasynyň dolandyryjysy Piter Holding Türkmenistanyň öz gaz gorunyň möçberi boýunça dünýäde ikinji orunda durýan döwlet bolmagynyň mümkindigini hem aýdypdy. Gaz zapaslarynyň köpdügini aýdyp, resmi Aşgabat köpugurly energiýa syýasatynyň tarapdarydygyny nygtamagyny dowam etdirýär.
Gabanjaňlyk we gapma-garşylyk
Azerbaýjanyň “Nebit meselelerini öwreniş merkeziniň” müdiri Ilhan Şabanow Orsýetiň Merkezi Aziyadan gazyň Ýewropa eksport edilmegine gabanjaňlyk bilen seredýandigini öňe sürýär. Ol soňky döwürde Türkmenistan bilen Orsýetiň gatnaşyklarynda syýasy gapma-garşylyklaryň artýandygyny hem belleýär.
Azerbaýjanyň “Nebit meselelerini öwreniş merkeziniň” müdiri Ilhan Şabanow
“Hazaryň nebit we gaz konferensiýasynda biz Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky syýasy gapma-garşylyklaryň çuňlaşýandygyny gördük. Ýagny, Türkmenistanyň wekili öz eden çykyşynda türkmen gazynyň Owganystana, Eýrana, Hytaýa, Ýewropa satylmagy barada aýtsa-da, Orsýet barada düýbünden gürrüňem etmedi” diýip, Şabanow belleýär.
Soňra ol şeýle diýýär: “Onsoň hem Azerbaýjanda öndürilýän gazyň möçberiniň az bolmagy Ýewropa bazarynda onuň ors gazy bilen bäsleşip bilmejegini görkezýär. Emma türkmen gazynyň möçberiniň köp bolmagy oňa Ýewropa bazarynda Orsýet bilen bäsleşmäge mümkinçilik döredýär. Şonuň üçin Orsýet özüniň bazarlaryna beýleki konkurentleri göýbermejek bolup, gaty berk pozisiýany eýeleýär”.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral serişdeleri ministri Baýramgeldi Nedirow 31-nji maýda eden çykyşynda Türkmenistanyň Orsýete satýan gazynyň möçberini artdyrmaga islegiň we mümkinçiligiň bardygyny yglan edipdi.
Şabanowyň pikiriçe, “Transhazar” gazgeçirijisi boýunça Orsýet bilen ylalaşylmasa, bu proýektiň amala aşyrylmagy sorag astynda galar: “Bu meseläniň ýuridiki tarapyna garasak, 2007-nji ýylyň oktýabr aýynda Tähranda geçirilen Hazarýaka ýurtlaryň sammitinde gol çekilen Memoranduma görä, Hazarda guruljak hemme gazgeçiriji proýektler bilen bagly meseleler konsensus, ýagny Hazaryň kenarynda ýerleşýän bäş ýurduň ylalaşygy esasynda çözülmeli diýlip ylalaşyldy”.
Orsýetiň “Regnum” habar gullugynyň baş redaktory Modest Kolerow gaz meselesinde türkmen tarapynyň Orsýet bilen güýç pozisiýasyndan ylalaşýandyklaryny aýdyp, “Nabukko” we “Transhazar” proýektlerini utopiýa, ýagny başa barmajak proýektler diýip atlandyrýar.
Kolerowyň pikiriçe, Türkmenistanyň Ýewropa ýurtlary we ABŞ bilen energiýa meselesinde ylalaşmak mümkinçiligi gaty pes. “Orsýete gaz satmak meselesi hem Türkmenistan üçin ikinji derejede durýar. Türkmenistanyň gaz meselesinde tutan esasy ugry – Hytaý” diýip, Kolerow aýdýar.
13-nji iýunda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Ýewraziýanyň energiýa meseleleri boýunça ýörite wekili Riçard Morniňstar resmi sapar bilen Aşgabada geldi. Onuň prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşandygy habar berilýär.


text:
Ýekşenbe güni britaniýaly meşhur aýdymçy Sting Gazagystandaky nebitçileriň hukuklarynyň basgylanmagyna protest bildirip, özüniň Astanada planlaşdyran konsertini ýatyrdy.
Ol düýn gazagystanly nebitçileriň ýagdaýy barada halkara «Amnesty International» guramasynyň beren maglumatyndan soň, şeýle karara geldi. Aýdymçy Sting şu duşenbe güni Astanada konsert bilen çykyş etmelidi.
Şu ýylyň maý aýynda Gazagystanyň «UzenMunaýGaz» kompaniýasynyň işgärleri öz aýlyk haklarynyň kemeldilmegine protest bildirip, demonstrasiýa geçiripdiler.
Geçen hepde «UzenMunaýGaz» kompaniýasy özara kontraktlaryň düzgünini bozanlykda aýyplap, 250 töweregi işgäri işinden boşadandygyny mälim etdi.
Britaniýaly aýdymçy Sting 2009-njy ýylda Özbegistanda konsert bilen çykyş edendigi üçin ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar tarapyndan tankyt edilipdi.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Kurmanbek Bakiýewiň we onuň maşgalasynyň ýene üç agzasy britan raýatynyň janyna kast etmäge synanyşyk aýyplamasy esasynda gaýybana sud edilerler.
Gyrgyzystanyň Baş sudunyň metbugat wekiliniň anna güni aýtmagyna görä, Bakiýew, onuň iki ogly Marat we Maksim, şeýle-de onuň dogany Janyş Gyrgyzystanyň altyn öndüriji pudagyna maýa ýatyran britaniýaly biznesmen Sean Daleýi öldürmek üçin hakyna adam tutmagyň guramaçylygynda şübhelenýärler.
Daleý näbelli ýaragly adamlar tarapyndan özüne edilen hüjümde diri galdy we 2006-nji ýylda ýurdy terk etmek kararyna gelipdi.
Häzirki wagtda Belarusda ýaşaýan Bakiýew öz maşgala agzalarynyň köpüsi bilen bilelikde 2010-njy ýylda Gyrgyzystanda hökümete garşy çykyşlaryň netijesinde ýurduny terk edipdi. Geçen ýylda Bişkegiň sudy Bakiýewi gaýybana sud edip 2009-njy ýylda syýasy adam öldürmelere gatnaşmakda aýyplap, 24 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etdi. Janyş Bakiýew agzalan iş boýunça ömürlik türme tussaglygyna gaýybana höküm edildi.


text:
«Ýimpaş» söwda merkezi Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllarynda, heniz türkmenlerde şeýle şahsy söwda merkezini açyp bolýandygy hakda düşünjäniň-pikiriň ýok wagtynda açylypdy. «Ýimpaşyň» işgärleriniň aglabasy türkmenler bolup, söwda merkeziniň özi türk gardaşlarymyza degişli.
Bu merkez öz işiniň ilkinji günlerinden et iýmegi gowy görýän türkmenlere gaty gowy arassalanan etleri, üwelen etleri hödürlemek bilen özüni aldyrdy. Türkmenleriň aglabasy ol söwda merkezine esasan, üwelen etleri almaga barýarlar. Üwelen etler şäheriň bazarlarynda hem bar. Ýöne bazarlarda satylýan üwelen etlere malyň içegesini, gulagyny, garnyny, iýip bolmajak gaty syrly et-ýaglary hem üwäp, goşup goýberýärler. «Goýun eti» diýip, oňa düýe etini hem üwäp goşuberýärler. «Ýimpaşyň» üwelen etleri gaty tertipli hem arassa. Ýaglysy, ýagsyzy, goýun eti, sygyr eti aýratyn satylýar.
Ýöne soňky döwürde «Ýimpaş» üwelen et satmasyny goýdy. Söwda merkeziniň garamatkeşleri özlerine hökümet işgärleriniň üwelen eti dört dollara ýeter-etmez bahadan, ýagny 10-11 manatdan geçirmän satmagy tabşyrýandyklaryny, bu bahadan üwelen eti satmagyň özlerine zyýan salýandygyny, diňe 5-6 dollardan satylanda üwelen etiň bahasynyň ödelýändigini aýdýarlar. Hökümet işgärleri bu bahadan et satmaga rugsat bermänlerinden soň, «Ýimpaş» söwda merkezinde üwelen et satmak goýbolsun edildi.
Soňky döwürler türkmenleriň arasyndan hem «Ýimpaş» ýaly söwda merkezlerini açyp bilen hojalykçylar döredi. Paýtagt şäherdäki «Bäş ýyldyz», «Enar» super marketleri hem-de şuňa meňzeş beýleki super marketler, söwda merkezleri özleriniň satýan harytlarynyň köpdürlüligi, arassalygy bilen «Ýimpaşa» «gaýra dur» diýýärler. Türkmenleriň açan bu super marketlerinde welin üwelen etler 6 dollara ýakyn, beýleki et önümleri hem örän ýokary bahadan satylyp dur.
Etiň gytalýandygyny hem malyň gymmatlaýandygyny «Bäş ýyldyz», «Enar» super marketleriniň işgärleri hem aýdýarlar. Ýöne olar ýagdaýa görä, et önümleriniň bahasyny günsaýyn galdyryp bilýärler. «Ýimpaşyň» üwelen et meselesinde «gysylmagynyň» sebäbini welin anyk düşündirip bilýän ýok.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy.


text:
Penşenbe güni Pakistanda mekdep okuwçysynyň lybasyny geýnen janyndan geçen hüjümçi harby türgenleşik lagerinde özüni partlatdy.
Bu partlamada azyndan 31 esgeriň ölendigi, onlarça esgeriň ýaralanandygy habar berilýär.
Polisiýanyň berýän maglumatyna görä, janyndan geçen hüjümçi Mardan şäherindäki ýokary derejede goralýan harby lagere baryp, özüni partladypdyr.
Mardan şäheriniň adaty raýaty Abdul Wahab bu partlama barada şeýle gürrüň berdi: "Men öýümde dynç alýardym. Men partlamany eşitdim. Çagalarym okuwa gidipdi. Men başagaýlyga düşdüm, çagalarym barada aladalandym. Men öýden atylyp çykdym, daşarda tiz kömek maşynlary gidip-gelip durdy. Soňra men bu partlamanyň harby türgenleşik merkezinde dörändigine düşündim”.
Bu partlamanyň jogapkärçiligini talyp söweşijileri öz üstlerine aldylar.
Pakistanyň premýer-ministri Yusuf Raza Gilaniniň bu waka bilen bagly ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, bular ýaly “gorkak” hüjümler “döwletiň terrorizme garşy göreş boýunça aýgytlylygyna täsir ýetirip bilmez”.


text:
Onlarça müň müsürliler paýtagt Kairde “terk edişlik güni” diýlip atlandyrylýan protestlere gatnaşýarlar.
Protestçiler prezident Hosni Mubaregiň häkimiýetden gitmegini talap edýärler.
Ençeme protestçiler paýtagt Kairiň Tahrir meýdançasynda we meýdança barýan ýollarda ýygnandylar.
Arab ligasy guramasynyň baş sekretary we müsüriň öňki daşary işler ministri Amr Moussa hem Tahrir meýdançasynda göründi.
Bu protestlere prezident Mubaregiň tarapdarlarynyň gatnaşýandygy barada entek maglumat berilmedi.
Ýurduň harbylary meýdançanyň ençeme künjeklerinde barlag-gözegçilik nokatlaryny gurdular. Bu Mubaregiň tarapdarlarynyň we garşydaşlarynyň iki günläp çaknyşmagyndan soň geçirilen çäre boldy.
Penşenbe güni prezident Mubarek ýurduň telewideniýesinde çykyş edip, özüniň häkimiýetden gitmek isleýändigini, emma ýurtda döremegi mümkin haosdan howatyrlanýandygyny aýtdy.
Emma, muňa garamazdan, BMG-niň Baş sekreatry Ban Ki-mun Müsüriň hökümetini “tizden-tiz” häkimiýet çalşygyny geçirmäge çagyrdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew premýer-ministr Wladimir Putine berilmeli edilen german demokratiýa baýragynyň goýbolsun edilmegini «gorkaklyk» alamaty diýip tankyt etdi.
Kwadriga baýragyny berýän hususy fond şu aý Putini ýylyň ýeňijisi diýip seçdi.
Şenbe güni baýragyň guramaçylary özleriniň bu karar sebäpli ummasyz kän basyşa sezewar bolandyklaryny we bu ýylyň baýrak gowşuryş dabarasyny goýbolsun edendiklerini aýtdylar.
Aýdylmagyna görä, bu baýragyň öňki eýeleriniň biri, ozalky çeh prezidenti tanymal dissident Waslaw Hawel hem, eger Putine bu baýrak berilse, öz baýragyny yzyna tabşyrjagyny aýdypdyr.
Medwedew Hanowerde german kansleri Angela Merkel bilen duşuşygyndan soň, Putine berilmeli baýragyň goýbolsun edilmegini gorkaklyk we gowşaklyk atlandyrdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýan HRW guramasy Türkmenistanyň çanak antennalara garşy uruşýandygyny, munuň garaşsyz maglumatlara garşy urulýan zarbadygyny ýazýar.
Türkmenistanyň häkimiýetleri ýaşaýjylary özleriniň hususy eýeçiligindäki satalit çanaklaryny, ýagny hemra antennalaryny söküp aýyrmaga mejbur edýär diýip, «Human Rights Watch» guramasynyň 24-nji aprelde Nýu-Ýorkdan ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Bu çäre adamlaryň bitarap informasiýalary we ideýalary alyp bilmek hukuklaryna esassyz gatyşmak bilen, dünýäniň iň bir ýapyk we repressiw ýurtlarynyň biri bolan Türkmenistanyň halkyny garaşsyz çeşmeleriň berýän habarlarydyr maglumatlaryndan mahrum edip, has-da izolýasiýa salmaga hyzmat edýär.
Paýtagt Aşgabadyň häkimiýetleri mart aýynyň aýagynda köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň ýaşaýjylarynyň hemra antennalaryny aýyrmalydyklaryny, munuň «ýokardan berlen görkezmedigini», olaryň, hamala, şäheriň görküni bozýandygyny aýtdylar.
Hökümet antennalary
Häkimiýetler ýaşaýjylaryň muňa derek hökümetiň ýa-da döwlet hemra gullugynyň antennalary arkaly berilýän kabel telewideniýe paketlerini alyp biljeklerini habar berdiler.
“Hemra telewideniýeleri Türkmenistanyň halkynyň daşarky dünýä bilen iň soňky baglanyşygy bolup durýar” diýip, adam hukuklaryny goraýan «Human Rights Watch» guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber aýtdy. “Hökümet söz azatlygyny çäklendirmekdäki ýowuz taktikalaryny bes edip, adamlara öz habar we tomaşa çeşmelerini erkin saýlamak mümkinçiligini bermeli” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Ýaşaýjylaryň käbiri öz hemra antennalaryny Azatlyk radiosyny, Birleşen Ştatlaryň maliýeleşdirmeginde türkmen dilinde alternatiw täzelikleri eşitdirýän ýeke-täk habar çeşmesini diňlemek üçin ulanýar. Hususy eýeçilikdäki hemra antennalary bolmasa, ýaşaýjylar Azatlyk radiosyna hem elýeterliligini ýitirýär.
Köp gatly hökümet jaýlaryndaky satalit, ýagny hemra antennalaryny aýyrmak kampaniýasy esasy köçeleriň ugrundaky jaýlardan başlanyp, soň başga ýerlere hem ýaýrady. Indi ýerli häkimiýetler Aşgabadyň golaýyndaky Abadan, Änew şäherlerinde, has golaýda bolsa, demirgazyk Türkmenistandaky Daşoguz şäherinde hem hemra çanaklaryny aýyrdyp başladylar.
Bu hökümetiň adamlary hemra telewideniýesinden aýyrmak üçin dört ýylda edýän üçünji synanyşygydyr diýip, HRW ýazýar. Hökümetiň 2007-nji ýylda çanak antennalary sökdürmek synanyşygy halkara protestleri esasynda başa barmady. Soňra, 2011-nji ýylyň awgustynda prezident G.Berdimuhamedow çanak antennalaryny hökümetiň kabel TW paketleri bilen çalşyrmagy buýurdy, emma bu buýruk ýerine ýetirilmedi.
«Human Rights Watch» guramasy Türkmenistanda metbugat azatlygyna rugsat berilmeýändigini aýdýar. Hökümet hakykat ýüzünde ähli çap we elektron neşirlerine kontrollyk edýär, websaýtlaryň köpüsi, şol sanda daşary ýurt habar guramalarynyň sahypalary hem petiklengi. Hökümet elektron we telefon aragatnaşygyna gözegçilik edýär diýip bilinýär.
BMG-niň Adam hukuklary komiteti, Türkmenistanyň hem gol çeken Raýat we syýasy hukuklar konwensiýasynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek bilen, hökümetleriň metbugata döwlet monopoliýasyny girizmeli däldigini, metbugatda pikir dürlüligini ilerletmek barada alan borçlaryna wepaly bolmalydygyny aýdyp gelýär.
Yzagalaklyk
“Adamlary garaşsyz habar çeşmelerinden kesmek hatda türkmen hökümeti üçinem yzagalaklyga tarap ädilen ýene bir ädim bolar” diýip, Denber aýtdy. “Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlary hökümeti bu kampaniýany bes etmäge gyssagly çagyryş etmeli” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Döwlet eýeçiligindäki telekommunikasiýa kompaniýasy bolan Türkmentelekomyň ýaşaýjylara kabel TW paketini hödürledi. Emma bu paketdäki 100 çemesi kanal esasan aýdym-saz we tomaşa kanallary bolup, türkmen hökümeti babatda nähilidir tankydy pikirleri berýän habar kanallaryny öz içine almaýar. Görnüşinden, döwlet eýeçiligindäki satalit paketleri hökümet babatda haýsam bolsa bir tankydy habar berjek kanallara asla eýe däl.
Mundanam başga, hökümet ol kanallary islendik wagt ýapyp biljek. Aýdaly, 2011-nji ýylda Abadan şäherinde tötänleýin partlamalar bolanda, bu baradaky habarlaryň öňüni almak üçin, hökümet hut şeýle usula ýüzlendi.
"Internet we mobil telefon aragatnaşygyna hökümet monopoliýasynyň bolmagy olaryň islendik wagt, eden-etdilikli ýapylmak ýa baglanmak ähtimallygyny aňladýar" diýip, «Human Rights Watch» aýtdy.


text:
2009-njy ýylda Belarusdan başga Ýewropa ýurtlarynyň ählisinde soňky 19 ýylyň dowamynda ilkinji gezek hiç kime ölüm jezasy berilmedi diýlip, adam hukuklary boýunça Amnesty International guramasynyň ýyllyk hasabatynda maglumat berilýär.
Şonuň üçin adam hukuklary boýunça bu halkara guramasy Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkony eglenmezden ölüm jezasyna maratoriýa girizmäge çagyryş etdi.
Bu hasabatda 2009-njy ýylda ýene iki ýurduň - Togo bilen Burundiniň - ölüm jezasyny ýatyrandygy habar berilýär.
Şeýlelikde häzir dünýäniň 95 ýurdunda ölüm jezasy ýatyrylan hasaplanýar.
Hasabata görä, häzir ölüm jezasy esasan Aziýa, Ýakyn Gündogar hem Demirgazyk Afrika ýurtlarynda berilýär.
Amnesty International guramasynyň beren maglumatlarynda Hytaýda iň köp ölüm jezasynyň berilýändigi aýdylýar.
Hytaýda her ýy ölüme höküm edilýän adamlaryň sany dünýäniň beýleki ýurtlarynyň hemmesinde ölüm jezasy berilýän adamlaryň umumy sanyna barabar diýlip, maglumatda aýdylýar.
Ölüm jezasynyň sany boýunça Eýran ikinji orny eýeleýär. Yrak bolsa bu hasabatda üçünji orunda.


text:
Sişenbe güni Stambulda Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý we Pakistanyň prezidenti Asif Zardari gepleşik geçirdiler.
Gepleşige gatnaşan Türkiýäniň prezidenti Abdullah Gülüň metbugat konferensiýasynda aýtmagyna görä, iki lider Owganystanyň öňki prezidenti Burhaneddin Rabbaniniň öldürilmegi barada alynyp barylýan derňew boýunça hyzmatdaşlyk etmäge ylalaşypdyr.
Rabbani 20-nji sentýabrda Kabuldaky öýünde terror hüjüminde öldürildi. Mundan öň Owganystan bu hüjümi amala aşyran janyndan geçen terroristiň pakistanlydygyny aýtdy.
Owganystan Yslamabady ekstremistleri goldaýanlykda aýyplady. Emma Yslamabad yslamçylaryň Owganystanyň territoriýasyny Pakistana hüjüm etmek üçin ulanýandygyny aýdýar.


text:
Resmi maglumatlarda “Saglyk” programmasynyň döredilmeginiň başynda duran G.Berdimuhamedowyň goly astynda milli saglygy saklaýyş sistemasynyň dünýä standartlary derejesine çykanlygy habar berildi.
Türkmenistanyň prezidentiniň çykyşynyň we ýurduň saglygy saklaýyş we derman senagaty pudagynyň üstünlikleriniň halkara çärä gatnaşanlarda has uly gyzyklanma döredenligi türkmen metbugatynda nygtaldy.
Emma ýerli habar serişdelerinde, adatdakysy ýaly, Türkmenistanyň saglygy saklaýyş pudagyndaky kemçilikler we görülmeli çäreler hakda agzalmady. Ýurduň saglygy saklaýyş sistemasyndaky kemçilikler ýurduň resmileri tarapyndan hem ret edilýär.
10 ýylyň dowamynda Türkmenistanda işlän “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň şu ýylyň aprel aýynda ýurduň saglygy saklaýyş sistemasynyň ýagdaýy barada öz tejribelerini köpçülige ýetirmegi türkmen ýolbaşçylarynda nägilelik döredipdi.
Düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz lukmanlaryň” maglumatlaryna jogap hökmünde Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bu guramany ýalançylykda aýyplap, resmi beýannama ýaýradypdy. Kemçilikler nämeden ybarat?
Synçylar kemçilikleriň ret edilmeginiň sebäbini türkmen häkimiýetleriniň ýöredýän "propagandistik" sýýasatynda görýärler. “Türkmen Helsinki fondunyň” başlygy Tajigül Begmedowa şeýle hereketleriň kemçilikleriň aradan aýrylmagyna ýol bermeýänligini belledi.
Täjigül Begmedowanyň bellemegine görä, ilaty medisina hyzmatlary bilen üpjün etmek Türkmenistanyň kanunlarynda kepillendirilse-de, iş ýüzünde bu doly derejede berjaý edilmeýär.
Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň sözlerine görä, aýratynam tiz kömek hyzmatlarynyň hili örän pes, adamlaryň saglygyny barlamak we bejermek üçin mümkinçilikleri çäkli, medisina edaralarynyň alyp barýan işi hem ýeterlik däl.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Türkmenistanly pensioner maşgala lukmanlarynyň, şepagat uýalarynyň ýetmezçilik edýänligini, saglyk öýleriniň kadaly işlemeýänligini we adamlaryň lukmana ýüz tutmakdan derman satyn almagy has oňaýly görýänligini gürrüň berdi.Resmi üstünlikler
Türkmenistanyň resmi derejede yglan edýän üstünlikleri esasan köplenç paýtagtda gurulýan medisina merkezleriniň açylmagyna we ýokanç keselleriň birnäçesiniň öňüni almak boýunça sanjym çäreleriniň giňden amala aşyrylmagyna esaslanýar.
Türkmenistanyň saglygy saklaýyş ulgamyndaky üstünlikleriniň halkara derejesinde hem ykrar edilýänligi döwlet baştutany tarapyndan nygtalýar. Türkmen prezidenti bu ugurdan halkara hyzmatdaşlygyny mundan beýläk hem dowam etdirmekçidigini aýdýar.
G.Berdimuhamedowyň sözlerine görä, saglygy saklaýyş boýunça alnyp barylýan işler, ilatyň esasy medisina hyzmatlary bilen üpjün edilmegi üçin berilýän goldaw, şeýle-de saglygy saklaýyşa gönükdirilýän serişdeler barada BMG-niň edaralaryna maglumat berilýär.
Türkmen tarapynyň saglygy saklaýyş ugrunda halkara hyzmatdaşlygyna ozalky ýyllara garanda gyzyklanmasynyň güýçlenenligini halkara guramalarynyň wekilleri hem belleýärler. Emma ýurduň saglygy saklaýyşynyň ýagdaýyndan habar berýän resmi maglumatlaryň örän çäklidi hem aýdylýar. Üstünligiň şertleri
Türkmenistanda ilat arasyndaky keselçilik, ilkinji nobatda-da ýokanç keseller boýunça statistika, şu günki güne çenli ýapyklygyna galýar. Hususan-da, bu AIDS (SPID) ýaly dünýä derejesinde döwrüň iň howply keselleriniň statistika sanlaryna degişli.
BMG-niň wekilleriniň sözlerine görä, Türkmenistan halkara guramalara berýän resmi maglumatlarynda häzirki wagtda ýurtda AIDS bilen kesellänleriň, HIV (WIÇ) infeksiýasyna ýoluganlaryň ýoklugyny öňe sürýär.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ÝUNISEF Çagalar fondunyň AIDS boýunça geňeşçisi Ruslan Malýutanyň sözlerine görä, ýokanç keselleriň ýaşyrylmagy olaryň has güýçli depginde ýaýramagyna getirýär, problemanyň ösmegi bolsa çözgüdi kynlaşdyrýar. Reformalar we zerurlyklar
Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynyň we derman senagatynyň reformirlenmegi Türkmenistanyň 2011-2030-njy ýyllar boýunça milli sosial-ykdysady ösüş programmasynda hem göz öňünde tutulýar.
Häzirki wagtda Türkmenistanda ätiýaçlandyryş hyzmatlary reformasy amala aşyrylýar. Şeýle hyzmatlaryň düzümine medisina ätiýaçlandyryşy hem girýär. Emma munuň medisina hyzmatlarynyň hiline we ilat üçin elýeterliligine nähili täsir ýetirjegi heniz anyk däl.
Täjigül Begmedowanyň pikirine görä, Türkmenistanda ilatyň kadaly medisina hyzmatlary bilen üpjün edilmegi üçin medisina edaralary döwlet we hususy görnüşlere bölünmeli. “Bu sosial taýdan gowşak ilat gatlaklaryna medisina hyzmatlaryndan peýdalanmaga mümkinçilik döreder”.
“Saglygy sakşaýyş ulgamynyň üstünliklerini nygtamaga halys endik eden türkmen habar serişdeleri bu pudagyň işlerini çynlakaý ösdürmek üçin köpçülige hökümet tarapyndan edilmeli takyk işler barada yzygiderli habar berip dursalar has gowy bolardy” diýip, Begmedowa aýdýar.


text:
Owganystanyň adam hukuklary boýunça garaşsyz komissiýasy ýurtda adam hukuklarynyň NATO-nyň goşunlarynyň çykarylmagyndan soňky ýagdaýyna aladalanma bildirdi.
Komissiýanyň metbugat-wekili Rafiullah Beidar anna güni AÝ/AR bilen söhbetdeş bolup, Owganystan ABŞ bilen Ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyna gol çekmese Owganystanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramazlaşmagynyň örän ähtimaldygyny aýtdy.
2012-nji ýylyň noýabr aýyndan bäri diskussiýa döredýän Ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygy NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky harby missiýanyň aglaba böleginiň şu ýylyň aýagyna çenli ýurtdan çekilmeginden soň Kabul bilen Waşingtonyň arasyndaky hyzmatdaşlygy kesgitlemegi göz öňünde tutýar.
Owganystanyň we ABŞ-nyň resmileri 2014-nji ýyldan soň Owganystanda galmagy göz öňünde tutulýan amerikan harbylarynyň sanyna degişli we parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere “Talybanyň” gatnaşmagy ýaly meseleler ugrunda bar bolan gapma-garşylyklary çözmäge synanyşýarlar.


text:
Penşenbe güni Kosowanyň demirgazyk raýonynda ýerli etniki serbleriň ýol ugrunda döreden päsgelçiliklerini aýyrmaga baran parahatçylygy goraýjy güýçler protest bildiriji serblere garşy göz ýaşardyjy gazlary ulanmaly boldular.
150 töweregi ýerli serb ýaşaýjylary NATO-nyň parahatçylygy goraýjy güýçleriniň ýollardaky päsgelçilikleri aýyrmaklarynyň öňüne böwet bolmaga çalyşdylar. Wakada parahatçylygy goraýjy güýçler göz ýaşardyjy gazlary ulanyp, protestçileri dargatdylar.
Kosowanyň Serbiýa bilen serhet ýakasynda ýaşaýan ýerli etniki serbler Kosowanyň Serbiýadyň bölünip aýrylmagyna protest bildirip gelýärler. Şu ýylyň iýul aýynda olar muňa protest hökmünde Kosowanyň serhet ýakadaky transport ýollarynyň ugurlaryny çagyl we güm üýşmekleri bilen bagladylar.


text:
Pakistanyň Daşary işler ministrligi “Talybanyň” lideri Molla Muhammad Omaryň ölümi baradaky maglumat boýunça 30-njy iýulda ilkinji resmi beýannama ýaýradyp, Yslamabadyň bu maglumaty tassyklap ýa-da ret edip bilmejegini mälim etdi.
Ministrligiň metbugat-wekili Kazi Khalilullahyň Yslamabatda geçirilen metbugat-konferensiýasynda aýtmagyna görä, pakistan resmileri 29-njy iýulda Owganystanyň prezidenti Aşraf Ghaniniň edarasynyň Omaryň ölendigi barada eden beýannamasyny heniz derňeýändigini aýtdy.
Owganystanyň Howpsuzluk boýunça milli edarasy öz maglumatynda Mola Omaryň Karaçiniň keselhanasynda “düşnüksiz ýagdaýlaryň” netijesinde ölendigini habar berdi.


text:
Aşgabadyň Parahat-1,2,3,4 etrapçalarynyň merkezinde ýerleşýän “Mir bazaryň” rekonstruksiýa işleri sebäpli ýapylanyna 6 aý boldy. 2015-nji ýylyň 1-nji sentýabrynda bazarda abatlaýyş işleri başlanan mahaly, resmiler bazaryň 6 aý soň açyljakdygyny aýdypdylar.
Eýse, bu bazarda häzir ýagdaý nähili? Rekonstruksiýa işleriniň gutarýandygyny görkezýän alamatlar göze ilýärmi?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, Parahat-2 etrapçasynda ýaşaýan aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text: Türkmen resmileri ýurduň sport pudagyna “uly ünsüň” berilýändigini, bu ugurda “uly mukdarda” pul serişdeleriniň goýberilýändigini tekrarlap gelýärler. Emma Türrkmenistanyň belli-belli etrapdyr şäherlerinde sport desgalary bina edilýän mahaly, ýurduň aglaba beýleki regionlarynda bu ugurda juda az işiň edilýändigi aýdylýar. Marynyň Tagtabazar etrabynyň ýaşaýjylary sebitde sport bilen meşgullanmak üçin juda az mümkinçilikleriň bardygyny, etrabyň merkezi stadionynyň hem ýagdaýynyň gözgynydygyny aýdýarlar.


text:
“Türkmenistanyň täze saýlanan prezidentiniň öz wezipesine girişmegi mynasybetli geçirilýän dabarany açyk diýip yglan etmäge rugsat ediň!”.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň geljek bäş ýylda ýurdy dolandyrmak boýunça sapary 17-nji fewralda Aşgabadyň Maslahatlar köşgünde geçirilen dabarada Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewanyň şu sözleri bilen başlady.
Müňlerçe adamyň gatnaşmagynda Türkmenistanyň habar serişdelerinde göni efirde görkezilen bu dabarada Nurberdiýewadan soň söz nobaty Türkmenistanyň saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky merkezi toparynyň ýolbaşçysy Orazmyrat Nyýazlyýewe berildi.
Nyýazlyýew ses berişligiň erkin hem adalatly, şeýle-de halkara standartlaryna laýyklykda geçirilenligini belledi we öz sözüne saýlawlaryň netijesini yglan etmek bilen başlap, şeýle diýdi: “Netijesi şeýle boldy: Batyrow Saparmyrat 0,19 %, Bazarow Rejep 0,28%, Berdimyradow Gurbanguly Mälik… (säginýär), Berdimuhamedow Gurbanguly Mälikgulyýewiç 97.14%”.
Nyýazlyýewiň çykyşyndan soň dabaranyň geçirilýän zalyna Türkmenistanyň baýdagy we Gurhan getirildi. Şeýlelikde, kasam kabul edip, Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýene bäş ýyllap häkimiýetiň başyna geçýänligi yglan edildi.
Berdimuhamedow bolsa dabaradaky çykyşynda geçen bäş ýylyň dowamynda eden işleri barada gürrüň edip, öz ýeňşini amala aşyran şol işlerine halkyň beren bahasy hökmünde häsiýetlendirdi. Çykyşynyň dowamynda ol, esasanam, ýurdy ösdürmek boýunça 20 ýyllyk döwlet maksatnamasy barada gürrüň edip, onuň nähili maddalary öz içine alýanlygy hemem onuň maksatlary hakda durup geçdi:
—Biziň bu belent maksatlara ýetmegimiz, eziz diýarymyzyň her bir raýatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmaga, halkymyzyň eşretli we bol-elin durmuşda ýaşamagyny üpjün etmäge hem mümkinçilik berer.
Wideo: Berdimuhamedow ikinji möhlet prezidentlige kasam edýär, Aşgabat, 17-nji fewral. (Çeşme: Türkmenistanyň döwlet mediasy)
Prezident Berdimuhamedowyň aýdan bu sözleri zalda oturan we hemmesi diýen ýaly tahýa we birmeňzeş don giýip gelen ýaşulular, hökümet resmileri we dabara gatnaşýan beýleki adamlar tarapyndan aýaga galyp, alkyşlandy.
40 minut töweregi dowam eden bu dabarada Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow hem çykyş edip, dabaranyň resmi bölegi-de Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewanyň sözleri bilen jemlendi. Ondan soňra dabara Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem gatnaşanlygy aýdylýan aýdym-saz bilen dowam etdi.
Şunlukda Berdimuhamedow ýene 5 ýyllyk prezidentlik wezipesine başlady. Kasam kabul edişlik dabaralary geçirilýän bu pursatda halkara guramalar saylawlaryň halkara standartlaryna gabat gelmänligini aýdyp, türkmen resmileri tarapyndan yglan edilen netijelere hem şübhe bilen garaýarlar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýurtda bäsleşikli saýlawlaryň geçirilmegi üçin ýeterlik şertiň ýokdugyny aýdyp, bu çärä gözegçi ibermekden saklanypdy. Şeýle-de düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy, düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” topary saýlawlaryň erkin we adalatly geçirilenligine ynanmaýan guramalardan diňe käbirleridir.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Peşawar şäherinde janyndan geçen hüjümçi polisiýanyň ýokary derejeli sülçüsini we ýene azyndan üç polisiýa ofiserini öldürdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Maşal gullugynyň maglumatyna görä, hüjümde polisiýanyň ýolbaşçysy Hilal Haider öldürilipdir. Bu hüjüm köp märekeli Kissa Hwani bazarynda ýüz berdi.
Bu hüjümde ýene azyndan 27 adam ýaralandy we keselhana eltildi.
Maşal Radiosy bilen telefon arkaly gepleşikde Pakistanyň Talybanlarynyň sözçüsi Peşawar şäherinde ýüz beren partlamanyň jogapkärçiligini öz üstlerine alandygyny aýtdy.


text:
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu resmi ýagdaýda saýlaw kampaniýasyna başlady. Ol özüni Ysraýyly Eýranyň ýadro programmasyndan goramaga iň ukyply dalaşgär atlandyrdy.
Netanýahu sişenbe güni eden çykyşynda, Eýranyň öz ýadro programmasyny ösdürmäge dowam edýändigini aýtdy. Şeýle-de ol Ysraýyla garşy çykýan “Hizbullah” hem-de HAMAS toparlarynyň howpundan we Ýakyn Gündogardaky durnuksyzlykdan aladalanýandygyny aýtdy.
Eýran özüniň ýadro programmasyna duwlanyp, ýadro ýaragyny özleşdirýändigi barada Ysraýylyň we Günbataryň bildirýän aýyplamalaryny ret edýär.
Halkyň arasynda geçirilen pikir soralyşyga görä, Netanýahunyň “Likud” partiýasy geçiriljek saýlawlarda üstünlik gazanjaga meňzeýär.


text:
Salam Gadyrly hemmeler!
mazaly hich kim achmandyrow :) yetishaydim oydyan
Shu gun yalnyshmasam iiin mahriban agzamyz (joram) Milkanyn Doglan guni! Milka diysem kimka diyip oturman Mylayym Hanyn Doglan guni!
Menem oz gezegimde we joralamyn adyndan senin Doglan gununi tuuuuuyyyys yurekden Gutlayan! Gutlamak bilen sana berk jan-saglyk, uuuuuzak omur we ishlerinde durmushynda dine ustunlikler bolmagyny arzuw edyan. Jorajan myyydamada guler yuzundaki shatlykly yylgyryshyn yagtysy sachyp durmagyny isleyan!
tush :)
Telpekler (1 kisiden 1 sany)
Bu yazgi ucin
- Gadyr 1 telpek goyyar we yazyar: "Gutlayan!"


text:
Serbiýanyň premýer-ministri Aleksandr Wusiç 15-nji marty täze doglan bäbegi hassahana alyp gelýärkä ýykylan harby halas ediş dikuçarynyň ekipažynyň hormatyna milli ýas güni diýip yglan etdi.
13-nji mart gijesi Belgrad aeroportunyň golaýynda heläkçilige uçran dikuçaryň üstünde ýedi adam – bäş günlük bäbek, iki doktor we dört sany ekipaž agzasy bardy.
Serbiýanyň Goranmak ministrligi «ýurt iň gowy pilotlaryny ýitirdi» diýdi.
Bu ekipaž we saglyk işgärleri 2014-nji ýylyň agyr sili mahalynda onlarça adamy halas edip, gahrymançylyk görkezipdi.


text:
Wah nameden yazyp bashlajagymam bilemmok... Men seni soyyan, soyyan diyip, sana tarap ylgap gujaklasym gelya, yone onkiler yaly bagra basyp gujaklap bilemmok. Onler bile otyryp arzuw ederdik, gulerdik, degisherdik. Wah sol gunleri diysene, biz osumizi sheyle bagtly hasaplayadyk, yzyny uzulmeyan janlar, suyji sozler, yzly-yzyna yazyshyan sms-lerimiz, sol bile gol tutup aylanmalarymyz wah...! Biz bir birimizi gormesek, sesimizi eshitmesek gunler gecenokdy, gunde bile otyryp gurrun etyadik, esasanam sen toy barada gurrun etymani gowy goryadin, yone durmushumyz goz onune getirshimiz yaly bolmady, a bu gun bolsa shol onki gunleri yatlap oturmakdan bashga zat elimden gelenok. Biz shol bagtly gunler bilen hemme zady unudypdyrys, ykbal barada hich pikir etmandiris, hawala sheyle bagtly gunlerin icinde ykbal yada dushyami diysene! Bu gun bolsa biz bir-birimizden uzaklarda, sen enen-atan yanda, a men keseki yurda okap yorun. Biz indi ayra, yok... biz bir-birimizden ayyrylshmadyk yone ayyrdylar... Sen enen-atan, doganlan sebabkar boldy, biz bir-birimizi nahili halasagam garshy boldylar, howa intagem yadymda shol sozler " belki enen atany ugradyp gor, gepleshsinler razy bolarlar" diyenin, menem gepleshselerem men okuwy gutarman toy edip bilmen jan diyipdim, shol sozden son yzy uzulmeyan gozden dokulyan yashlar, meni okundiryadi oz icimden diyyadim name ucin diydim diysene diyip, yene bir-biregi bagra basyp kosheshdirdik, garashaly belki manlayymyzy bir-birimize yazylan bolsadykda diyip sag bollashdyn, ana shol hoshlashykdaky opulen posa in sonky boldy... son iki gun gecende sana jan etdim telefonyn ocukdi, name boldyka diyip hich ozume karar tapmadym, agshama golay jogap beldi na tanysh tel nomerden '' Salam jan bu men ...... bagysh men telefonymy oydakiler elden aldylar, su wagtam tansymynkydan yazyan diydin, meni basym durmusha chykaryalar, ejemin ayal doganynyn oglyna beryaler, men ona asla barmak islamok... hic islammok, yone meni dinleman razylyk berdiler, Jan men dine seni soyyan yadynda sakla diyip nokat goyupsyn. Ana shol gunden son hic ozume karar tapmadym bir gun kop dursam, olumim golaylashyan yaly duyyadym, shol sebapdenem okuwa gitmeli biledimin uchmaly wagtynam uytgedip, okuwa gitmeli wagtymdan ir gitdim... Indem shol sebabden son senden hich habar yok... Belki senem men yaly yola seredip meni yatlayansyn, yada eyyam birinin toruni bezap oturansyn... Name bolsada jan men seni soyyan, we durmushda sana bagt arzuw etyan.... ( Oylanmajyk durmushym bilen bagly ) Mr.
Ses berilşik ýok.
Halanan (4)


text:
Eýranyň daşary işler ministri çykyş edip, eger-de soralsa, öz ýurdunyň Ženewada geçiriljek Siriýa boýunça parahatçylyk gepleşiklerine gatnaşmaga taýýardygyny aýtdy.
Mohammad Jawad Zarif 22-nji ýanwarda geçmeli “Ženewa-2” diýlip atlandyrylýan gepleşiklere gatnaşmak üçin, Tähranyň hiç hili şertleri öňde goýmaýandygyny hem belläp geçdi.
Russiýa bu gepleşiklere Eýranyň hem gatnaşmagyny gazanjak bolýardy. Şol bir wagtda, Siriýanyň oppozisiýasy we Günbatar Tähranyň bu gepleşiklerde bolmagyny goldamaýarlar.
Bu aralykda, “Siriýanyň azat armiýasy” toparynyň ýolbaşçysy özüne ygrarly toparlaryň konferensiýa gatnaşman, söweşmegi dowam etdirjekdiklerini aýtdy.
Fransiýanyň daşary işler ministri Laurent Fabius gepleşiklere prezident Başar al-Assadyň we radikal yslamçy toparlarynyň hem goşulmajakdygyny mälim etdi.
Siriýada 2011-nji ýylyň martynda başlanan graždançylyk urşunda 100 müňden gowrak adam öldi, millionlarçasy hem bosgun bolup, goňşy ýurtlara göçdi.


text:
Orsýetiň çagalaryň hukuklary boýunça ýörite wekili orsýet resmilerini Sankt Peterburgyň polisiýa bölüminde ene-atasyndan aýrylandygy aýdylýan täjik çagasynyň ölüminiň sebäplerini derňemäge ündedi.
Täjigistanly migrantlaryň bäş aýlyk ogly Umarali Nazarow, ene-atasy migrasion kanunlary bozmakda güman edilip, tussag edilmekleriniň ertesi 14-nji oktýabrda ýogaldy.
Çaganyň ejesi we atasy tussag edilenlerinde öz ellerinden alnan bäbeginiň bäş sagatdan tussaglykdan boşadylanlaryndan soň hem özlerine gaýdyp berilmändigini aýtdylar. Olar çagasynyň keselhana iberilendigi barada polisiýa tarapyndan özlerine aýdylandygyny gürrüň berdiler.
Maşgala öz çagasynyň saglyk bilen bagly hiç hili kemçiliginiň bolmandygyny aýdýar.
Täjigistan Orsýetiň resmilerinden wakany derňemegi talap etdi. Bu waka sosial mediada täjikleriň arasynda gahar-gazap döretdi.
Orsýetde 1.2 million çemesi täjigistanly işleýär.


text:
Türkmenistanda soňky ýyllar sagdyn durmuş ýörelgeleri, sport bilen meşgullanmak döwlet derejesinde wagyz edilýär.
Bu meselede ýurduň prezidenti G.Berdimuhamedowyň köplere görelde bolýandygy, at çapmakda, tirden ok atmakda, şeýle-de Türkmenistanda täze döreýän awtomobil ýaryşynda onuň gowy netijeleri gazanýandygy aýdylýar.
Mundanam başga, türkmen hökümeti ýurtda gurulýan uly-uly sport desgalaryna hem serişde gysganmaýar. Paýtagtda we ýurduň beýleki künjeklerinde gurulýan stadionlar, aýlawlar, tälim merkezleri we meýdançalary munuň aýdyň mysaly bolup görünýär.
Şeýle-de ýurtda buzda taýmak, buzda hokkeý oýnamak ýaly sportyň ozal o diýen adat bolmadyk görnüşleriniň hem durmuşa ornaşdyrylýandygy, atçylyk sporty boýunça täzelikleriň gözlenýändigi, dünýä derejesindäki sport ýaryşlaryna gatnaşmakda tejribeleriň öwrenilýändigi habar berilýär.
Oba we şäher ýerlerinde täze gurulýan mekdepleriň sport meýdançalary, üsti ýapyk sport zallary bilen üpjün edilmegine, ýörite sport mekdepleriniň köpelmegine hem aýratyn üns berilýändigi aýdylýar.
Ýöne Türkmenistanda sport bilen meşgullanýan ýaşlaryň serişde, harç tapman kösenýän halatlarynyň hem az däldigini, şol bir wagtda döwlet tarapyndan sporta harçlanýan serişdeleriň nädogry ulanylýandygyny, bu işiň haýal etmän dogry ugra gönükdirilmelidigini hem-de ýurduň sport abraýyny dikeltmelidigini aýdýanlar hem bar.
Eýsem Türkmenistanda sport nähili ösdürilmeli? Bu meselede nähili gözden salynýan meseleler bar? Näme üçin türkmen ilinden çykan tanymal sportsmenler käte ýurt daşynda işleýär? Umuman, ýurduň sport abraýyny nädip dikeltmeli?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meslä bagyşlamagy makul bildi. Eger bu ugurda pikirleriňiz, bellikleriňiz, islegleriňiz bolsa, bize iberiň. Şeýle-de siz bu söhbete gatnaşyp, çekişmä hem goşulyp bilersiňiz.
Pikirleriňize garaşýarys!


text:
Penşenbe güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Palestinanyň Ramallah şäherine sapara bardy. Obama ol ýerde Palestinanyň lideri Mahmud Abbas hem-de käbir beýleki ýokary derejeli resmiler bilen gepleşik geçirmekligi planlaşdyrýar.
Palestin resmileri Palestina degişli territoriýalarda Ysraýylyň alyp barýan gurluşyk işleriniň öňüni almakda Obamanyň administrasiýasynyň tutanýerli hereket etmeýändigini aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edip gelýärler.
Ramallah şäherine saparyndan soň, Barak Obama Ierusalim şäherinde ysraýylly studentleriň öňünde ýörite doklad bilen çykyş eder diýlip garaşylýar.
Çarşenbe güni prezident Obama Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu bilen duşuşygynda Eýranyň abandyrýan ýadro howpy we Siriýadaky konfliktler ýaly käbir möhüm regional meseleleri ara alyp maslahatlaşdy.


text:
Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugynyň paýtagt bölüminiň başlygy Olga Kirillowanyň sözlerine görä, Migrasiýa gullugynyň ýörite işgärleri 27-nji fewraldan beýläk Moskwanyň ähli künjeklerinde nobatçylyga başladylar.
Ýörite okuw kurslaryny geçen graždan ýardamçylary-da (družinnikler) migrasiýa işgärleri bilen bilelikde metrolarda, wokzallarda we köpçüligiň üýşýän beýleki ýerlerinde bikanun migrantlary aňtap başlarlar.
Kirillowa, ýörite türgenleşdirilen we okadylan adamlaryň köpelmegi esasynda, nobatçylyk edýänleriň-de sanynyň gün-günden köpeljekdigini belleýär. Onuň sözlerine görä, Moskwadaky raýat kömekçileriniň tejribesi edilýän işlerde adam ýetmezçiliginiň bolmajagyny aňladýar.
Nobatçylar ýene-de köpeldiler
Moskwa Migrasiýa gullugynyň ýolbaşçysy Kirillowa häzirki wagtda Migrasiýa gullugynyň paýtagt bölüminiň işgärleriniň 300-600 graždan kömekçi bilen bilelikde işläp biljekdigini belleýär: “Mundan beýläk nobatçylaryň sanyny artdyrmak meselesini, birnäçe aýdan soň häzirki edýän işimiziň netijesine we ähmiýetine seredip, çözeris”.
Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugynyň berýän maglumatyna görä, Orsýetde Täjigistanyň 400 müň raýaty bar.
Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugynyň başlygynyň sözlerine görä, häzirki wagtda Orsýet Federasiýasynda GDA döwletlerinden 3 million bikanun migrant bar.
Migrasiýa gullugynyň başlygy: “Biziň sistemamyzyň maglumatlary 3,3 million daşary ýurtlynyň Orsýetde bolmaly möhletiniň bireýýäm geçendigine şaýatlyk edýär.
900 müň migrant kanun bozdy
Migrasiýa kanunyny bozanlaryň köp bölegi Özbegistanyň raýatlary, olar 900 müňden gowrakdyr. Mundan başga-da Ukrainanyň raýatlary 500 müň, Täjigistanyň raýatlary 400 müňden gowrak” diýip, gürrüň berýär.
“Olaryň bikanun zähmet çekýändiklerini çaklap bolar. Köplenç ol adamlar uly şäherlerde bolýarlar. Şu günki günde Orsýetiň territoriýasynda 10,2 million daşary ýurt graždanynyň bardygy belli we olaryň 23 prosenti Özbegistanyň, 13,3 prosenti Ukraianyň, 10,2 prosenti bolsa Täjigistanyň graždanlary” diýip, Migrasiýa gullugynyň başlygy aýdýar.
Moskwadaky gyrgyz migrantlary. 13-nji fewral, 2013 ý.
Onuň sözlerine görä, migrantlaryň 4,2 milliony işlemek bilen bagly bolmadyk başga dürli sebäpler boýunça Orsýetde bolýarlar, bir ýarym milliony bolsa kanuny ýagdaýda zähmet çekýärler.
Täjigistanyň Migrasiýa gullugynyň başlygynyň orunbasary Saidgufroni Abdullonyň sözlerine görä, Täjigistanyň 38 müň raýaty üçin Orsýete girmek gadagan edilipdir.
Abdullonyň sözlerine görä, ol raýatlara Orsýetiň Federal Migrasiýa gullugy administratiw düzgünbozmalar sbäpli ýurda girmegi gadagan edipdir. Ýöne olaryň içinde Orsýetiň territoriýasynda jenaýat edenleri-de bar.
“Gadaganlyk Orsýetiň federal kanunynyň 26-27-nji maddalarynyň esasynda girizilen. Ol maddalar Orsýete girip-çykmak baradadyr. Şonuň üçin daşary ýurt raýatlaryna Orsýete girmek şu esaslarda gadagan edilýär: eger ol serhedi bikanun geçen bolsa, galp resminamalar ulanan bolsa, ýa-da özi barada ýalan maglumat beren bolsa we Orsýetiň territoriýasynda sud jogapkärçiligine çekilen bolsa” diýip, Abdullo anyklady.


text:
Orsýet Soçide boljak olimpiýa oýunlaryna bir aý galanda Olimpiadanyň taryhynda iň uly howpsuzlyk operasiýalary, diýilip häsiýetlendirilen çärelere başlady.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministr Wladimir Puşkow sişenbe gününden başlap “oýunlarda myhmanlaryň howpsuzlygyny üpjün etmäge jogapkär ähli gulluklaryň söweşe taýýar derejesine getirilendigini” aýtdy.
Polisiýanyň we harbylaryň 30 müňden gowrak wekili harby tehnikany ulanmak arkaly olimpiýa oýunlaryna gözegçilik eder. Soçide registrasiýasy ýa-da ýörite rugsatnamasy bolmadyk awto ulaglar şähere goýberilmez.
Olimpiadanyň geçýän ýerlerine diňe bileti we dokumenti bar bolan adamlar goýberiler.
Howpsuzlyk çäreleri geçen aýda Wolgograd şäherinde 34 adamyň ölümine sebäp bolan bomba partlamalaryndan soň amala aşyryldy. Derňewçiler şol partlamalarda Demirgazyk kawkazly yslamçylaryň eliniň bardygyny güman edýärler.


text:
Ýekşenbe güni, ýagny 1-nji dekabrda halkara AIDS (SPID) güni bellenilip geçildi. Türkmenistanda wagtal-wagtal çykýan maglumatlarda ýurtda Spit infeksiýasy ýokuşan näsaglaryň ýokdugy aýdylýar.
Emma Türkmenabadyň lukmançylyk mekdebini tamamlan we häzirki wagt medisina ugrundan ýokary bilimini Türkiýede dowam etdirýän türkmen talyby Bahar, Lebap welaýatynyň keselhanalarynda tejribelik geçen döwri AIDS (SPID) infeksiýasy ýokuşan näsaglara duş gelendigini aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň türkmen talyby Bahar bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Aşgabadyň atçylyk-sporty toplumynda “Ýylyň iň owadan ahalteke bedewi” atly gözellik bäsleşiginiň birinji saýlama tapgyry geçirildi.
Ýekşenbe güni geçirlen bu bäsleşik “Türkmenatlary” döwlet birleşigi, Aşgabat şäher we welaýat häkimlikleri, ýurduň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrligi tarapyndan gurnaldy.
Bäsleşigiň birinji tapgyrynda ahalteke bedewleriniň 80-si bäsleşdiler. Emin agzalary bedewleriň gözelligini ähli ölçegler boýunça kesgitläp, olaryň arasyndan 20-sini saýlap aldylar diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Birinji tapgyrda ýeňiş gazanan bedewler bäsleşige dowam ederler.
Geçen ýyllarda “Ýylyň iň owadan ahalteke bedewi” adyna Şekilli we Görkli atly bedewler eýe bolupdylar.


text:
Saýlawlar jemgyýetiň özboluşly aýnasydyr. Ýurtda geçirilýän islendik derejedäki saýlawlar ýa-da sala salşyklar jemgyýetiň dürli gatlaklarynda höküm sürýän ajaýyp sazlaşygyň, jebisligiň, agzybirligiň, asudalygyň derejesini görkezýän täsin ölçeg guralydyr.
Saýlawlary geçirmegiň halkara tejribelerini, saýlaw ulgamynyň ugurlaryny giňişleýin öwrenmek, olar barada saýlawçylaryň arasynda, saýlaw toparlarynyň arasynda düşündirişler geçirip, ony halk köpçüliginiň aňyna ýetirmek, şonuň netijesinde-de, saýlaw ulgamynyň işini has-da kämilleşdirmek Türkmenistanda saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň baş wezipeleriniň biri bolup durýar.
Häzirki döwürde Türkmenistanda saýlaw ulgamynyň işini döwrebaplaşdyrmak, ony milli ýörelgelere esaslanyp, has-da baýlaşdyrmak bilen bagly ençeme işler alnyp barylýar.
Hemişelik Bitarap Türkmenistan Diýarymyz Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy we beýleki guramalar bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýar. Bu ysnyşykly hyzmatdaşlyk bolsa, ýurduň saýlaw ulgamynyň işiniň kämilleşdirilmegine belli bir derejede öz täsirini ýetirýär.
Türkmenistanda geçirilýän saýlawlara Birleşen Milletler Guramasyndan, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndan, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna girýän ýurtlardan, şeýle hem sebitdäki döwletlerden halkara synçylarynyň gatnaşmagy bu möhüm jemgyýetçilik-syýasy çäräni geçirmekde halkara derejesinde tejribe alyşmaga ýardam berýär.
Türkmen halkynyň durmuşynda raýatlaryň saýlamaga we saýlanmaga bolan hukuklary özüniň gözbaşyny taryhyň jümmüşinden alyp gaýdýar. Taryhy jähtden bu wajyplygy şeýle düşündirip bolar. Türkmen halkynyň durmuşynda özboluşly maslahatlaryň, sala salşyklaryň yzygiderli geçirilendigini taryhy çeşmeler subut edýär. Bu ýygnaklarda, ýagny kiçi parlament geňeşlerinde halkyň her bir agzasy deň görlüpdir. Şol geňeşlerde daýhanyň hem, çopandyr çolugyň hem, kethudadyr baýlaryň hem deň ses bermek hukugynyň bolmagy türkmen jemgyýetinde irki zamanlarda hem çuň demokratik ýörelgeleriň höküm sürendiginden habar berýär.
Türkmenistanyň Baş Kanunyna, Türkmenistanyň Saýlaw kodeksine esaslanýan we döwletimiziň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybarat bolan saýlawlar we sala salşyklar hakyndaky döwletimiziň kanunçylygy, şeýle hem gol çekilen halkara şertnamalarynyň kadalarynyň ulanylmagy ýurtda geçirilýän dürli görnüşli saýlawyň ösen dünýäniň talaplaryna laýyk derejede guralýandygyndan habar berýär.
Türkmenistanda saýlamaga we saýlanmaga, sala salşyklara gatnaşmaga hukuklar çäklendirilmeýär we ol ählumumy häsiýete eýedir. Munuň özi halkyň ähli gatlagynyň wekilleriniň öz erk-islegini açyk we erkin beýan edip bilmekleri üçin döredilen oňyn şertlerdir.
Türkmenistanyň kanunlarynda we hakyky durmuşda adamlaryň syýasy hukuklary babatda hiç hili gadagan etmeler we çäklendirmeler ýokdur. Bu ýörelge jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň degişli ugurlaryny düzgünleşdirýän kanunçylyk namalarynda berkidilendir.
Biziň ýurdumyzyň saýlaw hukuklary we azatlyklary boýunça kanunlarynyň möhüm aýratynlygy olaryň bu ugurdaky halkara talaplaryna we ülňülerine gabat gelýänligidir.
Merkezi saýlaw toparynyň işiniň esasy ýörelgesi kanunylygyň, garaşsyzlygyň, tarap tutmazlygyň, kollegiallygyň, açyklygyň we aýanlygyň üpjün edilmeginden ybarat bolup durýar.
Ilatyň hukuk taýdan habarlylygyny üpjün etmek üçin Merkezi saýlaw topary saýlawlaryň öňüsyrasynda Türkmenistanyň Saýlaw kodeksiniň esasy düzgünlerini, şeýle hem saýlawlary guramaga degişli hukuk kadalarynyň gysgaça düşündirişlerini öz içine alýan, saýlawlara dahylly kadalaşdyryjy resminamalary hem-de edebiýatlary neşir edýär.
Geçirilýän dürli görnüşli saýlawlara ses bermäge gelýänler üçin Türkmenistanda ähli zerur şertler döredilendir.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw topary.


text:
15-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýatyna iş saparyny guramak bilen, obasenagat toplumynyň täze desgasynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Ýyllyk kuwwaty 40 müň tonna pagtany işläp taýýarlamaga niýetlenen täze kärhana welaýatyň Altyn asyr etrabynda guruldy.
Bu desga “Türkmenpagta” döwlet konserniniň buýurmasy esasynda Türkiýäniň ýurdumyzyň ozaldan gelýän işewür hyzmatdaşy bolan “Engin Group Сonsorсium S.A.” kompaniýasy tarapyndan bina edildi.
Kärhananyň ýyllyk kuwwaty 40 müň tonna önüme barabardyr. Bu ýerde dünýäniň öňdebaryjy, şol sanda ABŞ-nyň dünýä belli “BS Supply” kompaniýasynyň ýokary tehnologiýaly täze enjamlary oturdyldy. Bu bolsa çig maly ýokary hil derejesinde gaýtadan işlemäge, pagta çigidini himiki usul bilen künjaradan arassalamaga, ony kesellere garşy gaýtadan işlemäge, önümi ýörite serişdeler bilen baýlaşdyrmaga we 20 kilogram agramy bolan ýörite gaplara gaplamaga mümkinçilik berýär. Bu enjam sagatda 15,36 tonna, bir günde bolsa 315 tonna golaý pagta çigidini arassalamaga ukyplydyr. Kärhanada 4,2 aýyň dowamynda 40 müň tonna pagta çigidi gaýtadan işleniler.
Gowaça çigidini himiki taýdan arassalaýyş bölüminde bir sagadyň dowamynda 2 müň 880 kilogram tohumlyk pagta çigidi arassalanylýar we toparlara bölünýär. Bu bölümde bir gije-gündiziň dowamynda tohumlyk çigidiň 60 tonna golaýy taýýarlanylýar.
Ahal welaýaty boýunça ortaça 120 müň gektara gowaça ekilýär. Şunça meýdana 3 müň 960 tonna tohumlyk çigit zerur bolup durýar. Indi şonça mukdardaky tohumlyk serişde 60 günüň dowamynda taýýarlanylýar.
Bu möhüm desganyň gurlan ýeri bolan Altyn asyr etraby gowaça ösdürip ýetişdirmekde baý tejribe toplan etraplaryň biridir. 2015-nji ýylda bu etrapda inçe süýümli gowaça ekilen 2 müň 950 gektar meýdandan 24 müň tonna golaý “ak altyn” hasylyny ýygnamak göz öňünde tutulýar.


text:
12-njy oktýabrda geçirilen hökümetiň göçme maslahatynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň ýangyç-energetika toplumynyň ýolbaşçylary bilen maslahatlaşdy.
Gün tertibinde milli ykdysadyýetiň strategik sektoryny ösdürmegiň, ýagny ileri tutulýan ugurlarynyň meseleleri goýuldy diýip, Türkmen telewideniýesi habar berdi.
Prezident öz çykyşynda nebit-gaz eksportyndan gazanylan girdejiler esasynda halkyň durmuşynyň ösdürilýändigini nygtap, bu pudakda bar bolan kemçiliklere degip geçdi hem-de «Türkmen nebit-gaz gurluşyk konserninde» ýol berilýän kemçiliklerden nägileligini beýan etdi.
Ýolbaşçylar wezipesinden boşadyldy
Prezidentiň sözlerine görä, şol pudakda öňe sürlen planlar geçen ýyl ýerine ýetirilmändir, şu ýylam ýerine ýetirilmän gelinýär. Ilatly gaz bilen üpjün etmekde, ilatly ýerleri gazlaşdyrmakda göz öňünde tutulan planyň diňe 25-30% çemesiniň ýerine ýetirilendigini Berdimuhamedow nygtady. Şol sebäpden prezident “Nebitgaz konserniniň” başlygy Durdyýewi wezipesinden boşatdy.
Soňra prezident Türkmen döwlet nebit konsrniniň işiniň-de öwerlikli däldigini, nebitiň çykarylyşynyň garaşylýan netijeleri bermänligini, tersine, onuň möçberiniň peselýändigini mälim etdi.
Prezident ylaýta-da deň şertlerde Türkmenistanda işleýän käbir daşary ýurt kompaniýalarynyň bu ugurda çalt hereket edýändigini-de sözüne goşdy. Prezidentiň permany bilen konserniň başlygy Hajymyradow hem wezipesinden boşadyldy.
Nebit-gaz pudagyna ummasyz pul serişde goýberilse-de, ondan garaşylýan netijäniň alynmaýanlygyndan prezident nägileligini beýan etdi.
Berdimuhamedow ýyllyk öndürilýän nebitiň 100 million tonna, gazyň bolsa 250 miliard kubmetre çenli ýetirilmelidigini nygtady. Yglan edilen bu maksada näçe ýylda ýetilmelidigi hakda-da anyk bir zat aýdylmandyr. Häzirki wagtda Türkmenistanda ýylda takmynan 10 million tonna nebit bilen 80 milliard kubmeter gaz öndürilýär diýlip çak edilýär.
Ýangyç zapaslary
Düýbi Azerbeýjanyň paýtagty Bakudaky Syýasy Innowasiýa we Tehnologiýalar merkeziniň başlygy Mubarez Ahmedoglynyň aýtmagyna görä, Türkmenisatanyň ýangyç zapaslarynyň möçberi hakynda hemişe şübheler bar. “Bu barada ABŞ-da hem-de Ýewropada şübheler bar, statistiki maglumatlary gizläp saklamak bilen Türkmenistan bu şübheleriň artmagyna sebäp bolýar” diýip, azeri eksperti aýdýar.
Grozin bu mesle-de öz garaýşyny şeýle beýan etdi: “Türkmenistanyň gaz ätiýaçlyklary baradaky maglumatlar, meniň pikirimçe, bir tarapdan, syýasy bähbitleri göz öňünde tutulýandygyny görkezýär. Ikinjiden bolsa, Türkmenistanyň bu pudagyna kontrollyk edýän bilimli adamlar häzir islendik tankyda-da degmeýärler. Sebäbi Prezidentiň “biziň hazynamyz” diýip, gazyň ätiýaçlyklary barada öňe sürýän pikiri ýurdy häzirki ýagdaýyna, biziň görýän gözgyny ýagdaýymyza getirdi. Bu bolsa göz öňünde tutulýan sanlara şübhe döredýär”.
“Soňky döwürde gazyň satylyşynyň peselmegi netijesinde G.Berdimuhamedow nebitiň çykarylmagyny hem satylmagyny artdyrmak bilen onuň öwezini doldurmak isleýär» diýip, Ahmedogly aýdýar.
Ýöne Türkmen parlamentiniň ozalky deputy, oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünowyň pikiriçe, prezident Berdimuhamedowyň öňe sürýän dürli planlaryna we proýektlerine pul çydar ýaly däl, şoňa görä, ol nebitiň we gazyň gazylyp alynmak möçberini artdyrmagy maksat edinýär.
Kadrlara zerurlyk
Kadrlar meselesine gelnende, mälim bolşy ýaly, Saparmyrat Nyýazowyň döwründe nebit-gaz pudagynda bar bolan spesialistleriň bir topary ýa-ha işden çetleşdirildi ýa-da ýurdy terk etmäge mejbur boldular.
Prezident G.Berdimuhamedow bu pudakda bar bolan kemçiliklerden nägile bolup, çäräni kadr çalşygynda görýär. Azeri ekspertiniň pikiriçe, Türkmenistan nebit-gaz pudagyna gerek bolan spesialistleri ýa türkmen studentlerini daşary ýurtlara ibermek bilen ýetişdirip biler ýa-da daşary ýurt kompaniýalarynyň ekspertlerinden peýdalanmaly bolar, haýsy-da bolanda, bu Türkmenistana arzan düşmez diýýär. Ol şeýle-de ýurduň daşynda ýören türkmen spesialistleriniň yzyna çagyrylmagynyň peýdaly boljagyny-da sözüne goşýär.
«Baryp 90-njy ýyllardan bäri ýurtda kadr ýetmezçiligi duýlup gelýär, bar bolan spesialistler ýa işden çetleşdirildiler ýa-da olar ýurdy terk etmäge mejbur boldular» diýip, Halmyrat Söýünow aýdýar.
Daşary ýurtlardan getiriljek spesialistleriň öz döwletleriniň ýa-da özleriniň şahsy bähbitlerini göz öňünde tutjagyny aýdýanlar-da bar. «Diňe konistitusiýa işlän ýagdaýynda kadr çalşygy peýdaly bolar, bir adamynyň aýdanyna “hawa” diýmek bilen kadrlar çalşygy peýdaly bolmaz» diýip, Halmyrat Söýünow nygtaýar.
Garaşsyz döwletleriň arkalaşygyna giryän ýurtlar boýunça institutyň eksperti Andreý Groziniň pikiriçe, «Türkmenistanda bilim derejesi peselip barýar. Gynansak-da, bu ýagdaý ýyldan-ýyla şeýle bolup gelýär. Bu babatda täze hökümet-de awtoritar usula daýanyp gelýär. Şol sanda bilim pudagynda hem bu usul dowam edensoň, kadrlar çalşygy hiç bir täze netije bermez».
Nebitden we gazdan girýän girdeji düýpli senagatyň binýadynyň tutulmagyna sarp edilen ýagdaýynda ol ýurt üçinem, onuň ilaty üçinem bähbitli bolar diýip, Türkmenistan boýunça bilermenler aýdýarlar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin NATO-nyň täze başlygy wezipesine Norwegiýanyň ozalky premýer-ministri Jens Stoltenbergiň seçilmegini gutlady.
Döwlet eýeçiligindäki «Rossiýa» telekanalyna beren interwýusynda Putin özüniň Stoltenberg bilen «örän gowy» gatnaşykda bolandygyny aýtdy. Bu interwýu 19-njy aprelde efire berildi.
Ol oktýabr aýynda NATO-nyň baş sekretary wezipesine girişmeli Stoltenbergi «örän çynlakaý, jogapkärçilikli adam» diýip häsiýetlendirdi we onuň bu wezipä bellenmeginiň gatnaşyklary gowulandyrmagyna umyt bildirdi.
Gepleşik efire berilmezden öň habar gulluklaryna berlen stenogramma görä, Putin "Geliň onuň öz täze wezipesinde nähili gatnaşyk gurjagyny göreliň" diýipdir.
Orsýet bilen NATO-nyň arasyndaky gatnaşyklar, Orsýet Krymy anneksiýa edeninden soň, Sowuk uruş gutaraly bäri iň ýaramaz derejä geldi.
Putin Orsýetiň Ukrainadaky hereketi bölekleýin NATO-nyň gündogar Ýewropa giňelmeginiň täsiri netijesinde boldy diýdi.
Putin «Rossiýada» berlen çykyşynda NATO-nyň häzirki başlygy Anders Fog Rasmusseniň Daniýanyň premýer-ministri bolup işleýän wagtynda özi bilen eden hususy gürrüňini gizlinlikde ýazga geçirip, soňam daşa syzdyrandygy baradaky aýyplamasyny gaýtalady.
Rasmussen bu aýyplamany ret etdi.
Putin Günbatar bilen «kadalaşmagy we kadaly hyzmatdaşlygy bökdeýän hiç zat bolmady» diýdi, «emma munuň amala aşmagy Günbataryň özüne baglydy» diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
"Bu bize bagly däl. Has dogrusy, diňe bize bagly däl. Bu biziň partnýorlarymza bagly" diýip, ol aýtdy.
Putin Günbataryň Orsýetiň arka durmagynda Krymyň garaşsyzlygy babatda geçirilen referendum baradaky tankydyny ret etdi. Ol ilatyň 83 prosent gatnaşygyny galplaşdyrmagyň «mümkin bolmajagyny» aýtdy.
Ol ýarymadany ele geçirmäge kömek eden rus harby gullukçylaryny medal bilen sylaglamagy planlaşdyrýandygyny hem sözüne goşdy.
Şeýle-de Putin Ukrainany bir aý içinde öz gaz bergilerini üzmäge çagyrdy.
"Biz hemişelik garaşyk bilemzok, emma muňa garamazdan, Orsýet Ukrainanyň ykdysadyýetini çökermekçi bolmaýar" diýip, ol aýtdy.
Ol ýewropa ýurtlarynyň ählisini Ukrainanyň býužetini maliýeleşdirmegiň çäresini tapmak barada pikirlenmäge çagyrdy.
Rus prezidenti bu sözleri Ženewada, Orsýetiň, Ukrainanyň, Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň arasynda bolan gepleşiklerden iki gün soň aýtdy. Ol gepleşiklerde Ukrainadaky krizisi çözmek üçin görülmeli çäreler tapgyry barada şertnama baglaşylypdy.


text:
Eýýäm birnäçe günden bäri Aşgabadyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynyň tekjelerinden temmäki önümleri ýitirim boldy. Ýatladyp geçsek, Türkmenistanda şu ýylyň martynda girizilen düzgüne görä, temmäki önümleriniň söwdasyny resmi ýagdaýda diňe döwletiň eýeçiligindäki dükanlar amala aşyryp bilýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň aýtmagyna görä, eýýäm dört günden bäri Aşgabadyň çilim satýan döwlet eýeçiligindäki iň iri dükanlarynda çilimiň hiç bir görnüşi tapdyrmaýar.
Soňky bäş aý çemesi wagt bäri paýtagtyň Parahat-1 etrapçasyndaky No-3, No-28 dükanlarynda, 4-nji etrapçasyndaky “Sumbar”, 2-nji etrapçasyndaky “Çynar”, 6-njy etrapçasyndaky “Salam” we “Dostluk” dükanlarynda çilimleriň dürli görnüşleri 10 we 12 manat aralygynda satylýardy.
Emma 25-nji iýula çenli döwlet eýeçiligindäki dükanlaryň witrinalarynda açyk görnüşde satylan çilim önümleriniň häzirki wagtda näme sebäpden ýitirim bolandygy we bu ýagdaýyň haçana çenli dowam etjekdigi barada ne resmi metbugatda, ne-de radio-telewideniýede maglumat berilýär.
Sebäpleri
Öz adynyň efirde agzalmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosyna maglumat beren käbir dükan müdirleri bu ýagdaýyň sebäbini “paýtagtyň söwda bazalarynda, skladlarynda çilimiň ýokdugy” bilen düşündirýärler.
“Bize Aşgabat şäheriniň söwda bazasynda, depolarynda häzirki wagtda çilimiň ýokdugyny aýtdylar. Şonuň üçinem biziň sargytlarymyz ýerine ýetirilenok. Bize ‘Indiki aýyň başyndan başlap çilim, temmäki önümleri ýurda getirilip başlanjak. Şonda çilimi ugradarys’ diýýärler” diýip, paýtagtyň döwlet eýeçiligindäki dükanlarynyň biriniň müdiri Azatlyk Radiosynyň habarçysyna gürrüň berdi.
Şol bir wagtyň özünde, döwlet eýeçiligindäki käbir dükanlaryň jogapkär işgärleri öz çeşmelerine salgylanyp, “häzirki wagtda çilimiň hiliniň barlagdan geçirilýändigini, şol sebäpden bar bolan çilimleriň satuwynyň hem saklanandygyny” gürrüň berýärler.
“21-nji iýulda Aşgabatda “Saglygy goraýyş we Derman senagaty işgärleriniň güni” mynasybetli, çilim we temmäki önümleriniň hilini barlaýan desga açyldy. Käbir çeşmeler “häzir ýurtdaky çilimleriň hiliniň şol desgada barlanýandygyny, barjalarynyňam satuwa goýbermeýändigini aýdýarlar” diýip, adynyň efirde tutulmazlygyny soran dükan işgäri aýtdy.
Gizlin ýollar
Azatlyk Radiosyna bu maglumaty resmi ýa-da garaşsyz çeşmelere tassyklatmak başartmady.
Çilim gytçylygy bilen baglanyşykly paýtagtda ýüze çykan bu ýagdaý çilimkeşleri alada goýman duranok. Çilimkeşler telim esse artykmaç töläp çilimi käbir hususy dükanlardan gizlin satyn almaly bolýandyklaryny Azatlyk Radiosynyň habarçylaryna gürrüň berdiler.
“Ilki hususy dükanlarda çilimiň satuwyny ýatyrdylar. Indi ol döwlet dükanlarynda-da tapdyrmaýar. Ýöne käbir hususy dükanlarda çilimiň gizlin satuwy dowam edýär. Öň 10-12 manatdan satyn alýan çilimimizi indi bu dükanlardan 20-25 manada satyn almaly bolýarys” diýip, aşgabatly Oraz aýdýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, şu hepdäniň başynda Lebap welaýatynyň Türkmenabat şäherindäki döwlete degişli dükanlaryň tekjelerinden hem çilimiň ähli görnüşleri ýitirim bolupdy.
Şu ýylyň mart aýynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýörite karara gol çekip, ýurda temmäki önümlerini getirmegiň we satmagyň ähli ygtyýarlyny diňe Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine berdi. Bu karar kabul edilmezden üç aý çemesi ozal, Aşgabadyň hususy eýeçilikdäki dükanlarynyň tekjelerinden çilimiň satuwy aýrylypdy.
Mundan öň, ýagny 2011-nji ýylyň maýynda Türkmenistan Bütindünýa saglyk guramasynyň “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly Konwensiýasyna goşulaly bäri, ýurtda temmäki önümleriniň sany göz-görtele azalyp, olaryň bahalary hem telim esse ýokarlandy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin oppozisiýa bilen gepleşiklere taýýardygyny aýdýar.
Emma, Putin oppozisiýa liderleriniň hakykatdanam gepleşikler isleýändiklerine şübhe bildirýär. Putin bu barada 18-nji ýanwarda Moskwanyň golaýyndaky rezidensiýasynda orsýetli media wekilleri bilen duşuşygynda aýtdy.
Ol ýakynda oppozisiýa liderlerini gepleşiklere çagyrandygyny, emma olaryň gelmändiklerini nygtady.
Şonuň ýaly-da, Putin garaşsyz “Eho Moskwy” radiosyny özüne şyltak atanlykda we daşary ýurtlaryň bähbitlerine gulluk etmekde aýyplady.


text:
Düýn Orsýetdäki geýleriň we lezbianlaryň guramalary Moskwanyň şäher administrasiýasynyň özlerine bu şäherde parad geçirmäge rugsat bermeýändiginden şikaýat edip, Ynsan hukuklary boýunça Ýewropa suduna ýüz tutdular.
Orsýetdäki gomoseksualistleriň guramalary Moskwanyň şäher administrasiýasynyň şeýle paradlary we ýygnanyşyklary gadagan etmek bilen, özleriniň graždanlyk hukuklaryny bozýandygyny aýdýarlar.
2006, 2007 we 2008-nji ýyllarda-da Moskwada şeýle paradlaryň geçirilmegine rugsat berilmändigi üçin, orsýetli gomoseksualistler Strasburgdaky Ýewropa suduna şikaýat edipdiler. Bu şikaýatlara sud indi garamaly.


text:
Gyrgyzystanyň günortasynda harby eşik geýen we awtomatiki ýaraglar bilen ýaraglanan adamlar Oş aeroportunyň VIP bölümini taladylar we bir biznesmeni alyp gaçdylar.
Ýaragly adamlar Içeri işler ministrliginiň pitneçilige garşy ýörite güýçleri hökmünde hereket edip, 27-nji dekabr güni irden, ýolagçylaryň Hytaýyň Urumçy şäherine uçmaga garaşýan wagty, aýeroportuň VIP myhman zalyny taladylar.
Region polisiýasynyň sözçüsi ýaragly we ýüzi perdeli adamlaryň sagat 10-larda VIP seksiýasyny girip, «hemmeler aşak ýatmaly, bu ýörite operasiýa» diýip gygyrandyklaryny aýtdy.
Olar üç-dört paket nagt puly we ol pullaryň eýesini alyp, gaçyp gutulypdyr.


text:
NATO Gürjüstandaky täze tälim beriş merkeziniň kawkaz ýurdunyň harby ýaranlyga agza bolmagyna itergi berjegini aýdýar.
NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg 27-nji awgustda Tbilisiniň golaýyndaky harby bazada täze merkeziň açylyş dabarasynda çykyp gürledi.
Ol bu merkeziň Gürjüstanyň goranyş ukybyny ýokarlandyrjak çäreleriň bir bölegidigini, bu meseläniň geçen sentýabr sammitinde ylalaşylandygyny aýtdy.
Stoltenberg Gürjüstana 26-njy awgustda geldi. Ol gelen badyna Gürjüstanyň prezidenti Giorgi Margwelaşwili bilen duşuşdy.


text:
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri gadymy Palmyra şäherini doly öz kontrollygyna geçirdi we UNESCO-nyň Dünýä mirasynyň sanawyna girizilen gymmatbaha arhitektura mirasynyň ýerleşýän bölegine girdi.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy toparyň 21-nji maýda beren maglumatyna görä, häzirki wagtda “Yslam döwleti” atly ekstremist topar Siriýanyň territoriýasynyň takmynan ýarysyna kontrollyk edýär.
Gürrüňi edilýän synçy topar Siriýadaky režimiň goşunlary Palmyrdaky we onuň töweregindäki pozisiýalardan, şol sanda aňtawçylaryň ýerleşýän galasynyň, harby howa bazasynyň we türmäniň çäklerinden yza serpikdirildi diýýär. Şeýle-de, maglumatda bu wakanyň dowamynda bolan çaknyşyklarda hökümete tarapdar azyndan 100 söweşijiniň öldürilendigi habar berilýär.
Palmyranyň arhitektura galyndylarynyň aglabasy I-II-nji asyra degişli bolup, şol döwür bu region Rim imperiýasynyň agalygyndady. Palmyra arhitektura mirasy strategik taýdan ähmiýetli gündogar-günbatar ugrunyň golaýynda ýerleşýär.
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Yragyň territoriýasyndaky arheologik galyndylaryň ýerleşýän sebitinde ençeme arhitektura mirasyny ýumurdy. Häzirki wagtda bu toparyň söweşijileriniň Palmyra arhitektura galyndylaryny ýumurmagyndan alada edilýär.


text:
13-nji maýda ýaragly adamlaryň topary Yragyň paýtagtynyň demirgazygyndaky kafä hüjüm edip, azyndan 13 adamy öldürdi we başga-da 15 sanysyny ýaralady.
Bu waka Bagdadyň 80 kilometr demirgazygynda ýerleşýän Balad sebitinde, ýagny şaýy musulmanlarynyň köpçülikleýin ýaşaýan sebitinde boldy.
“Yslam döwleti” atly ekstremist topar hüjümi özüniň amala aşyrandygyny öňe sürüp, onlaýn beýanat çap etdi.
Baladdaky bu waka, Bagdatda 93 adamyň ölümine we 165 sanysynyň ýaralanmagyna sebäp bolan bomba hüjümlerinden diňe sanlyja gün soň boldy.
13-nji maýdaky hüjümde agyr ýaraglar bilen ýaraglanan üç adam Baladyň kafesindäki adamlaryň köpçüligine ot açdy.
Wakanyň bolan ýerine polisiýa gelen dessine, hüjümçileriň ikisi özüni partlatdy.


text:
Eýran gazeti Tährandaky tussaghana-düzediş edarasyndaky şertler barada çap eden tankydy makalasy üçin kanun jogapkärçiligine çekilmek howpuna uçrady, sebäbi baýry prokuror bu hili ýazgylaryň jemgyýetçilikde «umytsyzlyk duýgularyny» döredýändigini aýdýar.
Dolatabadi metbugatda «negatiw sözbaşylaryň we makalalaryň» köpdügini aýdyp,bu hili mazmunyň raýatlaryň arasynda «umytsyzlyk» we «alada» döremegine sebäp bolýandygyny belledi.
11-nji iýunda «24 sagat näletlenen» diýen at bilen çap edilen makala bir tussagyň tejribesine, ýagny onuň gysga wagtlyk karantindäki «elhenç başdangeçirmelerine» esaslanýar.
Makalada onuň tussag edilmeginiň sebäbi aýdyň bolman galýar.
Tähranyň prokurory Abbas Jafari Dolatabadi «Ghanoon» gazetiniň makalasynda aýdylýan zatlary «ýalan» diýip atlandyrdy we, ýurduň türme edaralarynyň ýazan şikaýaty esasynda, bu neşiriň baş redaktorynyň sud jogapkärçiligine çekiljekdigini aýtdy.
Dolatabadi 14-nji iýunda çykyp gürläp,şular ýaly, raýatlaryň arasynda «umytsyzlyk» we «alada» döredýän «negatiw sözbaşylaryň we makalalaryň» köpdügini belledi.
«Ghanoon» gazetiniň makalasynda paýtagtyň günortasynda ýerleşýän tussaghanadaky tussaglara günde diňe iki sagat «ýaramaz hilli» suw berilýändigi aýdylýar.
Şeýle-de bu makalada ady aýdylmaýan tussaga salgylanyp, onuň we beýleki tussaglaryň tussaghananyň goragçylary tarapyndan masgaralanandygy, tussagyň eşikleriniň zibilhana atylmazdan öň bölek-bölek edip kesilendigi aýdylýar.
Ol özüniň gije boşadylandygyny, emma öz eşikleriniň, şol sanda açarlarynyň, sagadynyň we pulunyň hem özüne gaýtarylyp berilmändigini aýdýar.
Gazet tussagyň sözlerine salgylanyp, "onuň garaňky çölüň içinde, hiç hili pulsuz we plastik şypbykly, ötegçi maşynlaryň biri alyp gider-dä» diýlip, ýola taşlanandygyny ýazýar.
Eýranyň metbugaty ýygy-ýygydan döwlet senzurasy we döwlet häkimiýetleri tarapyndan ýapylmak haýbaty bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
«Ghanoon» gazeti 2014-nji ýylda mümkin bolan korrupsiýa aýyplamalary bilen tutulan adamyň, Yslam rewolýusiýasy gwardiýasynyň öňki agzasynyň we futbol klubynyň menejeriniň tussaghanadan boşadylandygy barada çap eden habary üçin wagtlaýyn gadagan edildi. Sud häkimiýetleri bu habaryň «ýalandygyny» aýtdylar.


text:
Öz döwründe, 1980-nji ýyllarda Waşingtonda KGB-niň iň bir möhüm agentleri bolan Aldrih Eýmes we Robert Hanssen bilen iş salşan KGB-niň ozalky ofiseri Wiktor Çerkaşin Orsýetiň içalylary bilen baglanyşykly soňky wakalary ynanyp bolmajak derejedäki absurd waka diýip atlandyrýar.
Çerkaşin «Munuň özi maňa belli bolan gizlin gulluklaryň işi däl-de, eýsem, göýä çagalar bagyndaky çagalaryň bir toparynyň içalyçylyk etmesi ýaly bir zat bolup görünýär» diýip, ýagdaýa baha berdi.
Ýöne, beýleki tarapdan, Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasynda içalyçylyk bilen bagly ýüze çykan bu soňky wakany Sowuk uruş bilen baglanyşygy bolmadyk ähmiýetsiz bir waka hökmünde häsiýetlendirmek hem bu ugurda bar bolan «uly suraty» ünsden düşürmeklik bolar.
Orsýetiň möhüm gazgeçirijisini goldaýan Italiýanyň premýeri S.Berluskoni (çepde) orsýetli kärdeşi W.Putin bilen Gernoda duşuşýar, 26-njy aprel, 2010-njy ýyl.
Hakykat ýüzünde, soňky wagtlar Moskwa öz bähbitlerini gizlin gulluklar arkaly bolmasa-da, biznes arkaly başarjaňlyk bilen Günbatarda ornaşdyryp gelýär. Onuň bu ugurdaky tagallalary bolsa, köplenç, hilegär senagat içalyçylygy, täsirleri satyn almak we bähbit araýjy gizlin ylalaşyklary baglaşmak ýaly usullar arkaly amala aşyrylýar.
On ýyl mundan ozal döwlet başyna ilkinji gezek Wladimir Putin geçeli bäri, dünýäde iň uly energiýa eksportirleýji döwlet bolan Orsýet nebit we gaz geçirijileriniň hem-de energiýa ammarlarynyň gözegçiligini öz eline almak ugrunda hereket etmek bilen, Ýewropanyň energiýa bazarlaryndaky täsirlerini görlüp-eşidilmedik derejede kem-kem artdyryp gelýär.
Käbir synçylaryň tassyklamaklaryna görä, diňe öz bähbitlerini öňe sürýän käbir Günbatar kompaniýalaryndan tapawutlylykda, Orsýetiň hususy we döwlet eýeçiligindäki kompaniýalary Kremliň daşary syýasatyny durmuşa geçirmekde Kremliň «oýnuny» oýnaýarlar.
Kreml bu işlerde öz eliniň barlygyny gizlemek üçin, adatça, göräýmäge ýewropalylar tarapyndan eýelik edilýän we ýewropalylar tarapyndan dolandyrylýan ýaly bolup görünýän kompaniýalary perde hökmünde ulanýar. Düýp esasda bolsa, ol kompaniýalar Moskwa tarapyndan dolandyrylýan bolup çykýarlar. “Ýer astyndaky” kompaniýalar
Şular ýaly kompaniýalaryň hatarynda “Vemex” kompaniýasyny hem görkezmek bolar. 2001-nji ýylda Orsýetiň tebigy gazyny Günbatara satmak maksatlary bilen döredilen bu söwda kompaniýasy şu geçen döwrüň içinde Çehiýanyň içerki bazarynyň 12 prosentini öz gözegçiligine aldy.
“Vemex” kompaniýasynyň internet saýtyndaky maglumatlardan onuň Orsýet bilen hiç hili dahyly ýok ýaly bolup görünse-de, ol Şweýsariýadaky, Germaniýadaky we Awstriýadaky birnäçe kompaniýalaryň üsti bilen, ahyrky netijede, Orsýetiň «Gazprom» kompaniýasy tarapyndan dolandyrylýar. «Gazprom» üçin perde bolup hyzmat edýän bu kompaniýalaryň hatarynda bolsa «Centrex Europe Energy and Gas» ýaly täsirli kompaniýalar hem bar.
Hut şu «Centrex Europe Energy and Gas» kompaniýasy hem Orsýetiň tutuş Ýewropa boýunça dürli energiýa firmalaryny satyn almagyna ýardam beripdi. «Centrex Europe Energy and Gas» kompaniýasynyň özi Awstriýada registrasiýa edilen.
«Gazprom» kompaniýasynyň websaýtyndaky maglumatda «Centrex Europe Energy and Gas» kompaniýasynyň «Gazprombank» tarapyndan esaslandyrylandygy aýdylýar. Emma onuň hakyky eýesiniň kimdigini anyklamaklyk welin, asla mümkin däl.
Ýeworpa Komissiýasynyň maglumatyna görä, «Centrex Europe Energy and Gas» kompaniýasyna «Centrex Group Holding Ltd» kompaniýasy eýeçilik edýär. Ol kompaniýanyň özi bolsa Kiprde registrasiýa edilen. Oňa-da «Gazpromyň» Germaniýadaky partnýory, düýbi Wenada ýerleşýän «RN Priwatsiftung» fondy kontrollyk edýär. «RN Priwatsiftung» fondunyň hakyky aksionerleriniň kimdikleri bolsa belli däl.
Şular ýaly fondlaryň we kompaniýalaryň hakyky eýelerini gözden gizlemek arkaly, «Gazprom» Orsýetiň Ýewropadaky gerim alýan täsirlerini ýewropalylaryň gözüne ilmez ýaly edýär.
Ýakynda Birleşen Ştatlarda tussag edilen içalylar, belki, Moskwanyň haýsydyr-bir uzak möhletleýin planlary üçin ornaşdyrylan adamlardyr. Ýöne bu wakalaryň aňyrsynda her nähili maksatlaryň ýatandygyna garamazdan, ol wakalar biziň ünsümizi beýleki bir möhüm faktdan sowamaly däldir. Ol möhüm fakt bolsa, Moskwanyň gizlin gulluklarynyň Sowuk uruşda ýeňlişe sezewar bolýan ýaly bolup görünýändiklerine garamazdan, Orsýetiň öz serhetlerinden has daşarlarda özüniň effektiw täsirlerini ornaşdyrmak frontunda örän işjeň hereket edýändigi baradaky faktdyr. Gregori Feifer Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti, “Uly töwekgelçilik: Owganystandaky sowet urşy” atly kitabyň awtory. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Fransiýanyň kärdeşler arkalaşyklary pensiýa ýaşyny iki ýyl artdyryp, 62 ýaşa ýetirmek boýunça hökümetiň planlaryna garşy ählumumy iş taşlaýyş geçirerler.
Tutuş ýurt boýunça bu aksiýa ýüzlerçe müň adamyň gatnaşjakdygyny ony gurnaýjylar aýdýarlar. Iş taşlaýyş bilen bagly aeroportlaryň, demirýoluň, jemgyýetçilik transportunyň iş düzgüni bozular.
Hepdäniň duşenbe gününden bäri Fransiýada mugallymlar iş taşlaýşy dowam etdirýärler. Olar bilim pudagynda köpçülikleýin iş orunlarynyň gysgaldylmagyna hem taýýarlyk görülýän reformalara protest bildirýärler.


text:
Günbatar metbugatynda çap edilýän maglumatlarda Türkmenistanda täze şähsyýet kultunyň döredilýändigi baradaky habarlara soňky döwürlerde has köp duş gelinýär. Sişenbe güni Aşgabatda bolan bir waka şol gürrüňlere täzeden badalga berdi.
25-nji oktýabrda halk wekilleriniň we ýaşulularyň gatnaşmagynda paýtagt Aşgabatda geçirilen ýygnakda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň Gahrymany” diýlen belent at dakyldy.
“Roýter” habar agentligi bu barada çap eden maglumatynda şol wakanyň şahsyýet kulty bilen tutuş dünýä belli bolan öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň döwrüni ýada salanlygyny ýazdy.
Berdimuhamedow hem gysga wagtyň içinde öz adyndan ençeme kitap çap etdirdi.
“Ýewraziýanet” internet neşiriniň Merkezi Aziýa boýunça habarçysy Joşuwa Kuçera hem Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu pikir bilen doly ylalaşýanlygyny aýtdy:
—Şähsyýet kulty barada aýdylanda, Türkmenistanda häzirki ýagdaý Nyýazowyň döwründäki ýaly akyma öwrülip başlady. Ilkibaşda ýurtda reformalaryň geçiriljekdigi hakda umytlar döräpdi, ýöne soňy bilen şol umytlar puja çykyp, ýagdaý üýtgäp başlady. Dogrymy aýtsam, daşary ýurtlular üçin onuň sebäbine göz ýetirmek juda kyn.
“Türkmenistanyň Gahrymany” diýen at ýurtda iň ýokary derejeli hormatly at bolup, ol Watan öňünde bitiren aýratyn hyzmatlary üçin diňe Türkmenistanyň raýatlaryna dakylýar. Ol adyň ýany bilen ýeňijä şahadatnama hem-de “Altyn aý” altyn ýyldyzy, döwlet gaznasyndan 25,000 amerikan dollaryna barabar pul baýragy gowşurylýar.
Sylag diňe ýokarda agzalan serişdeler bilen hem çäklenmeýär. Bu ada mynasyp bolan kişä sylag hökmünde döwlet býujeti tarapyndan her aýlygynyň üstüne 50% artyk pul gowşurylýar we sylag alan adam girdeji salgydyndan hem doly boşadylýar.
Uly reformalara garaşylypdy
“Roýter” habar agentliginiň 25-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, öňki prezident Saparmyrat Nyýazow bu ada alty gezek mynasyp bolupdy. Şol bir wagtyň özünde-de Nyýazow dünýäde iň repressiw diktatorlardan we şahsyýet kultuna batan ýolbaşçylardan biri diýlip hasaplanýardy.
54 ýaşyndaky Berdimuhamedow hem ýurtda çäksiz ygtyýarlyklara eýedir. Emma ol 2007-nji ýylda häkimiýet başyna geçensoň, Nyýazowyň döwründe girizilen käbir repressiw çäreleri ýatyrdy. Orta mekdepler Nyýazowyň döwründe 9 ýyla getirilen bolsa, Berdimuhamedow gaýtadan 10 ýyllyk okuw programmasyny dikeltdi. Aýlaryň hem hepdeleriň öňki atlaryny dikeldip, daşary ýurtlar bilen Türkmenistanyň gatnaşygyny artdyrdy.
Bu çäreler ýurtda has uly reformalaryň başlanmagyna umytlary döredipdi. Emma düýbi Waşingtonda ýerleşýän “National Endowment for Democracy” edarasynyň Orsýet we Ýewraziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Miriam Lanskoý şol umytlaryň o diýen netije bermänligini aýdýar:
—Türkmenistanyň liberallaşýanlygy barada ençeme gezek gürrüň edildi, käbir ädimleriň ädilendigine garamazdan, düýpli meseleler barada hiç haçan anyk we takyk çäreler görülmedi.
Berdimuhamedow ilkibaşda käbir oňyn ädimler äden hem bolsa, Nyýazowyň häkimiýet başyna geçen ýyllaryndaky ýaly häzirki prezidentiň hem öz şahsyýet kultuny barha ýaýbaňlandyryp başlanlygy aýdylýar.
Taryh gaýtalanýarmy?
Öňki prezident Nyýazowyň portretleri Berdimuhamedowyňky bilen çalşyryldy. 2010-njy ýylda Türkmenistanyň Harby akademiýasynda Berdimuhamedowyň kakasy Mälikguly Berdimuhamedowyň heýkeliniň açylyş dabarasyna hut prezidentiň özüniň gatnaşanlygy habar berlipdi.
Berdimuhamedowyň atasy Berdimuhammet Annaýewe bagyşlanan kitap
Mundan ozal Berdimuhamedowyň doglan obasy Yzgantda ýerleşýän bir mekdebe onuň atasy Berdimuhammet Annaýewiň ady dakylyp, şol mekdepde onuň heýkeliniň hem dikilenligi mälim edilipdi.
Nyýazowça bolmasa-da, Berdimuhamedow hem gysga wagtyň içinde öz adyndan ençeme kitap çap etdirdi. Resmi Aşgabat 22-nji oktýabrda onuň iki kitabynyň Maryda halk bilen tanyşdyrylyş dabaralarynyň geçirilenligini habar berdi. Nyýazowyňky ýaly, Berdimuhamedowyň kitaplary hem çapdan çykan badyna döwlet eýeçiligindäki habar serişdeleri tarapyndan giňden wagyz edilýär.
Bu wakalar göz öňünde tutulanda, Berdimuhamedowyň tutýan ýolunyň Nyýazowyňkydan o diýen tapawutly däldigini aýtsa bolar diýip, “Ýewraziýanet” internet neşiriniň žurnalisti habarçysy Joşuwa Kuçera belleýär:
—Bäş ýyldan soň, häzirki ýagdaýa syn etsek, garaşylan reformalaryň juda ujypsyz bolandygyny aýtsa bolar. Bu hökümetiň saýlap alan ýoly hem Nyýazowyňka juda çalymdaş. Meniň pikirimçe, Berdimuhamedow we onuň töweregindäki adamlar 1991-nji ýyldan bäri dowam edip gelýän sistemany çalyşmak islänoklar.
Ol Berdimuhamedowa edil häzirki döwürde şu adyň dakylmagynyň sebäbi näme bolup biler diýlen soraga, belki, Berdimuhamedow ýolbaşçy wezipesine bellenen badyna bu sylaga mynasyp boldy diýilse, birhiliräk boljagy çaklanylandyr diýip, jogap berdi.
Emma Kuçera Günbatarda Berdimuhamedowyň şahsyýet kulty döreýär diýlen gürrüňleriň barha artýan häzirki pursatynda onuň sylaglanmasyna ýurduň öz içinde nähili baha berilýär – esasy sorag şunda diýen pikirde:
—Bir şahsyýet kultuna düşünmek mümkin. Haçan-da bir şahsyýet kulty dargadylyp, ol täze bir kult bilen çalşyrylyp başlansa welin, munuň halkyň arasynda dürli soraglary döretmegi ahmal. Emma Türkmenistan juda ýapyk ýurt, şonuň üçin bu barada halkyň garaýşyny bilmek kyn.


text:
Türkmenistan, «Azatlyk öýi» guramasynyň global metbugat azatlygy boýunça 2016-njy ýyldaky ýyllyk hasabatynda ýene «ýamanyň ýamany» diýilýän ýurtlaryň onlugyna girip, bu meselede iň pes bahany alan Demirgazyk Koreýadan soň, ikinji boldy.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça ýylyň-ýylyna iň pes bahalaryň birini alýar we resmi Aşgabat, öz kanunlaryna garşy gidip, raýatlaryň informasiýa almak we ýaýratmak azatlygyny yzygiderli bozmakda tankyt edilýär.
Iň ýaramaz onlukda Türkmenistandan soň Özbegistan, Krym regiony, Eritrea, Kuba... gelýär.
Türkmen metbugaty Ýewraziýa ýurtlarynyň arasynda hem 13-nji, ýagny iň pes derejäni aldy.
Metbugat azatlygynyň derejesi boýunça 0-dan (iň köp azat) 100-e (iň az azat) çenli berilýän bahada Türkmenistan 96 dereje alyp, «iň az azat» diýen baha, 199 ýurt we territoriýa arasynda 198-nji orna mynasyp bolupdyr.
Dünýäniň 199 ýurdunyň we territoriýasynyň metbugat azatlygynyň derejesine syn edýän hasabat syýasy, jenaýatçy we terrorçy güýçleriň, häkimiýet ugrunda alyp barýan has giň darkaşlarynyň çäginde, metbugaty ýa hyzmatdaşlyga, ýa-da dymmaga mejbur etjek bolandyklaryny aýdýar.
Türkmenistan hasabatda metbugaty zamun alan polisiýa döwletleriniň hatarynda agzalýar. 2015-nji ýylda konfliktleriň möwjeýän ýerlerinde we degişlilikde parahat ýurtlarda onlarça žurnalist alnyp gaçyldy, birnäçe hökümet bolsa žurnalistleri syýasy sebäpler esasynda ýesir edip saklady diýip, hasabatda aýdylýar.
«Eýran häkimiýetleri, görnüşinden, tussag edilen daşary ýurt žurnalistlerine gymmatbaha diplomatik gural hökmünde garasalar, hytaý resmileri zor bilen toba etdirilen žurnalistler arkaly olaryň kärdeşlerine duýduryş berdiler» diýip, hasabatda bellenilýär.
«Müsürde, Türkmenistanda we kanunyň hökmürowanlygyna hormat goýulmaýan beýleki polisiýa döwletlerinde häkimiýetleriň äsgermezligi metbugaty hem bireýýäm öz içine aldy, ýylyň dowamynda bir topar žurnalist daşarky dünýäden üzňelikde saklanyp, tussaglykda mümkin bolan süteme sezewar edildi» diýip, «Fridom haus» guramasynyň ýyllyk hasabatynda aýdylýar.
Mälim bolşy ýaly, geçen ýyl Azatlyk radiosynyň we «Alternatiw Türkmenistan habarlary» guramasynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew tussag edilip, neşe maddalary bilen bagly jenaýatda aýyplandy we türme tussaglygyna höküm edildi. Şol bir wagtda ol daşarky dünýäden üzňelikde, maşgala agzalarynyň aýtmagyna görä, hatda öz ýakyn garyndaşlary bilen hem görüşdirilmän saklanýar.
Halkara hukuk goraýjy guramalary S.Nepesgulyýewiň öz žurnalistlik işi üçin ýanalýandygyny öňe sürýärler.
Şeýle-de hasabat global metbugat azatlygynyň 2015-nji ýylda soňky 12 ýylyň içinde iň pes derejede aşak gaçandygyny aýdýar.
Täze hasabatyň esasy netijelerine görä, dünýä ilatynyň diňe 13 prosenti azat metbugatyň hözirini görýär, ýagny olaryň ýaşaýan ýerlerinde syýasy habarlar bökdelmeýär, žurnalistleriň howpsuzlygy kepillendirilen, döwletiň metbugat işlerine gatyşmasy minimal derejede az, metbugat kynçylykly kanun ýa ykdysady basyşlaryna sezewar edilmeýär.
Dünýäniň ilatynyň 41 prosenti metbugatyň «bölekleýin azat» diýlip baha berlen ýurtlarda, 46 prosenti bolsa «azat däl» media şertlerinde ýaşaýar diýlip, hasabatda aýdylýar.
Geçen ýyl metbugat azatlygy boýunça öňki derejelerinden has aşak düşen ýurtlaryň arasynda Bangladeş – 7 dereje, Türkiýe – 6 dereje, Burundi – 6, Fransiýa – 5 we Serbiýa, Ýemen, Müsür, Makedoniýa, Zimbabwe ýaly ýurtlar bar.
Dünýäde metbugat azatlygynyň derejesi boýunça «ýamanyň ýamany» diýen onluga giren ýurtlarynyň arasynda Türkmenistan bilen bir hatarda Özbegistan, Belarus, Eýran, Siriýa we Demirgazyk Koreýa ýaly ýurtlar bar.
Täze hasabatda metbugatyň "iň azat" ýurtlary diýlip Norwegiýa, Belgiýa, Finlandiýa, Niderlandiýa we Şwesiýa görkezilýär.


text:
Suw
Suw (hidrogen oksidi) — binar organiki däl birleşme, himiki formulasy Н2O. Suwuň molekulasy öz aralarynda kowalent baglanyşyk bilen birleşýän iki sany hidrogen we bir sany kislorod atomyndan ybaratdyr. Ol adaty şertlerde dury suwuklyk bolup durýar, onuň reňki (kiçi göwrümde), ysy we tagamy bolmaýar. Onuň gaty ýagdaýy buz, gar ýa-da gyraw diýlip, gaz görnüşli ýagdaýy bolsa, suw bugy diýlip atlandyrylýar. Suw suwuk kristal görnüşinde hem bolup bilýär (gidrofil ýerlerde) Ýer ýüzüniň 71 %-ini (361,13 mln km2) suw (okeanlar, deňizler, köller, derýalar, buzlar) gaplap alýar. Ýerdäki suwuň takmynan 96,5 %-i okeanlarda ýerleşýär, dünýädäki suw zapasynyň 1,7 %-ini ýerasty suwlar, ýene 1,7 %-ini Antarktidanyň we Grenlandiýanyň buzluklary we buzly örtükleri, uly bolmadyk bölegini derýalardaky, köllerdäki we batgalyklardaky suwlar we 0,001 %-ini bulutlardaky suwlar emele getirýär. Ýerdäki suwlaryň uly bölegi şor bolmak bilen, ol oba hojalygy we agyz suwy üçin ýaramsyzdyr. Süýji suwuň paýy 2,5 % çemesi bolup, onuň hem 98,8 %-i buzluklarda we ýerasty suwlarda ýerleşýär. Tutuş süýji suwuň 0,3 %-e golaýy derýalarda, köllerde we atmosferada saklanýar, ondan hem az bölegi (0,003 %) bolsa, janly organizmlerde ýerleşýär.
Ol oňat güýçli polýar erediji bolup durýar. Tebigy şertlerde hemişe özünde erän maddalary (duzlar, gazlar) saklaýar.
Suw Ýeriň ýüzünde ýaşaýşyň döremeginde we dowam etdirilmeginde, janly organizmleriň himiki gurluşynda, klimatyň we howanyň formirlenmeginde uly ähmiýete eýedir. Ol Ýer planetasynda ähli janly jandarlar üçin iň möhüm madda bolup durýar.
Goşmaça okamak üçin[üýtget | edit source]
- Л.Кульский, В.Даль, Л.Ленчина. Вода: знакомая и загадочная
- Мембрана: Впервые созданы пятиугольные кристаллы льда
Salgylanmalar[üýtget | edit source]
Salgylanmak üçin materiallar[üýtget | edit source]
- Теплофизические свойства воды и водяного пара
- Диаграмма фазовых состояний(iňlis dilinde)
- Основы геологии Геологическая работа текучих вод