text:
Alash arystarynyń arasynda esimi halyqqa keńinen tanylmaǵandardyń biri – Jumaǵalı Tileýlın. Ol qazaqtan shyqqan alǵashqy dárigerlerdiń biri ǵana emes, ult ustazy Ahmet Baıtursynuly Orynborda alǵashqy Halyq aǵartý komıssary bolǵanda bergen tapsyrmasy boıynsha qazaq tilinde birneshe medısınalyq kitap jazǵan jáne sheteldik ataqty dárigerlerdiń shyǵarmalaryn qazaqsha aýdarǵan jan.
1923 jyly Orynbor qalasynda «Densaýlyq», 1924 jyly Petropavlda «Gıgıena», 1926 jyly Máskeýde «Juqpaly naýqastar men olarǵa qarsy qoldanylatyn sharalar» atty kitaptar men 1927 jyly Qyzylordada «Gıgıena» atty medısınalyq oqýlyq jazyp, bastyryp shyǵarǵan. Sonymen birge ol ataqty dárigerler – D.Globanyń «Kóz aýrýy», E.Mýralevıchtiń «Merez derti», E.Klotovanyń «Qoldaǵy haıýandardan adamdarǵa juǵatyn naýqastar» atty shyǵarmalaryn tárjimelep, bastyrǵan. Aýdarmalary joǵary sapaly, qazaqtyń uǵymyna qanyq, birden túsinýge bolady. Basqasyn aıtpaǵanda az ýaqytqa halyqqa aýadaı qajetti osynsha kitap shyǵarǵan adamnyń eńbegi Keńes Odaǵy jyldarynda Alash partııasynyń belsendi múshesi bolǵany sebepti aıtylmaı keldi. Tipti Táýelsizdik jyldary da onyń esimi atala qoıǵan joq.
Jumaǵalı Tileýlın 1890 jyly Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aıyrtaý aýdanynyń aýmaǵynda dúnıege kelgen. 1910 jyly Ombydaǵy áskerı-feldsherlik mektepti bitirgen. О́zi týǵan óńirde bolǵan «lóktir Qusaıyn» degen adamnyń shákirti bolyp, adamdy qazaqtyń qara emimen de, eýropalyq medısına ilimi arqyly emdeýdi de bala jasynan boıyna sińirgen. Al Alash qozǵalysy bastalǵanda onyń belsendi músheleriniń biri bolady. Ol Alash qozǵalysynyń barlyq iri qaıratkerlerimen tyǵyz qarym-qatynasta bolǵan. Mirjaqyp Dýlatovtyń «Oıan, qazaq» óleńi «qýǵyndalǵanda» Qyzyljarda bir myń danasyn jandarmerııadan jasyryp qalǵan da Jumaǵalı.
1913-1918 jyldary ol Qyzyljar qalasyndaǵy oıazdyq aýrýhanada dáriger bolyp istegen. Kóptegen adamnyń ómirin ajaldan arashalap qalǵan. Ony bizdiń tóńirektegi qazaqtar arasynan shyqqan dıplomdy tuńǵysh dáriger dep te ataýǵa ábden bolady.
1918 jyly Qyzyljarda «Sovdep» ornaǵanda dáriger bolyp júrgen Jumaǵalı Tileýlındi túrmege jabady. Sonda Maǵjan óziniń «G-ǵa» degen ataqty óleńin jazyp, tutqyndaǵy jazyqsyz joldasy Jumaǵalıǵa rýhanı qýat bergen. Onda mynadaı joldar bar:
«Ardaqty er!
Umytylmas etken isiń,
Kúni erteń aıbyndy Alash jınap esin,
Kóksegen kóp zamannan tilegińdi
Jaryqqa shyǵarýǵa jumsar kúshin!».
Bertin Jumaǵalı Tileýlın týraly jergilikti ólketanýshy Qaırolla Muqanov orys tilinde kólemdi kitap jazdy. Jýrnalıstıkanyń aqtańgeri Sarbas Aqtaev aǵamyz «Ana tili» gazetine kólemdi maqalasyn shyǵardy. 2008 jyly ózimiz de «Maǵjan óleńiniń keıipkeri» degen atpen «Egemenge» maqala shyǵarǵan edik. Keıin kókshetaýlyq áriptesimiz Baıqal Baıádil de «Osy jurt Jumaǵalıdy bile me eken?» atty maqala bastyrdy. Qazir Kókshetaý qalasynda Jumaǵalı Tileýlınniń atyna kóshe aty berilgen. Tek Petropavl qalasynda onyń esimin jańǵyrtý qolǵa alynbaı tur.
Osy olqylyqtyń ornyn toltyrǵandaı jýyrda Petropavl qalasynda Jumaǵalı Tileýlın eńbekteriniń tóte jazýdan kırıll árpine aýdarylǵan jınaǵy jaryq kórdi. Ony jergilikti jýrnalıst, ádebıetshi ǵalym Zarqyn Taıshybaıdyń bastamasymen oblystyq arhıv qurastyrǵan eken. Bul eńbektiń jaryq kórýine ásirese arhıv dırektory Sáýle Málikovanyń sińirgen eńbegi zor. Jumaǵalı Tileýlınniń jınaǵymen qatar olar Qyzyljarda 1918-1919 jyldary basylyp turǵan «Jas azamat» gazetiniń de kırıll árpindegi nusqasyn jeke kitap etip, bastyryp shyǵardy. Jýyrda S.Muqanov atyndaǵy oblystyq kitaphanada Qyzyljar jurtshylyǵynyń zııaly qaýymy qatysqan jıynda osy eki kitaptyń tusaýkeser rásimi boldy. Onda oblys ákiminiń orynbasary Ǵanı Nyǵymetov te sóz sóılep, «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasynyń sheńberinde atqarylǵan bul ıgi iske alǵysyn bildirdi. Biz óz tarapymyzdan oblys basshysynyń esine osyndaǵy medısınalyq kolledjge Jumaǵalı Tileýlınniń esimin berý týraly burynǵy ótinishimizdi eske saldyq. Muny jınalǵan halyq ta, Ǵanı Nyǵmetov te qoldady.
PETROPAVL
Iran ıadrolyq kelissózderge qaıta oralmaq
Álem • Búgin, 00:08
Eýropa elderinde qamaýǵa alynǵan qazaqstandyqtar máselesi qaraldy
Qoǵam • Búgin, 00:05
Úndistan: Til tóńiregindegi tartys
Álem • Búgin, 00:00
Náreste járdemaqysyn onlaın rásimdeńiz
Ekonomıka • Keshe
Qoǵam • Keshe
Altyn Orda – qazaq memlekettiginiń altyn besigi
Tarıh • Keshe
Sırkte qaıta estilgen kúlkiler kúmbiri
О́ner • Keshe
О́ner • Keshe
Muqtajdyń muńyn bólisken meıirimdi mamandyq
Qoǵam • Keshe
Mınıstrlikter quzyreti qaıta bólinedi
Úkimet • Keshe
Tańbalaý jáne bıznestegi baıbalam
Ekonomıka • Keshe
Ádebıet • Keshe
О́nerpaz boıynda bekzattyq bolǵany durys
О́ner • Keshe
Adamdardan árdaıym alǵys pen bata alady
Qoǵam • Keshe
Rýhanııat • Keshe
Qoǵam • Keshe
Baǵdat Mýsın HUAWEI-men kelisim jasady
Úkimet • Keshe
TMD elderiniń áleýmettik máselelerdi talqylandy
Úkimet • Keshe
Áleýmettik kodeks qashan qabyldanady?
Úkimet • Keshe
Almatyda turǵyn úı órtenip, 2 adam qaza tapty
Oqıǵa • Keshe
Aýstralııanyń ońtústigi jaryqsyz qaldy
Álem • Keshe
Múgedektigi barlarǵa jańa járdemaqy tólenedi
Qoǵam • Keshe
Almatydaǵy krematorıı qurylysy bıyl aıaqtalady
Aımaqtar • Keshe
UQK Almatyda 2 iri esirtki tobyn anyqtady
Oqıǵa • Keshe
ÁCh: Nurlan Saparbaı jeńilip qaldy
Boks • Keshe
Elordada koronavırýspen kúreske qansha qarajat jumsaldy
Koronavırýs • Keshe
Rýdnyıda alty jasar qyz besinshi qabattan qulap ketti
Aımaqtar • Keshe
Úsh ózbek boksshysy jarysty aıaqtady
Boks • Keshe
QHL: «Barys» «Admıral» komandasyn jeńdi
Sport • Keshe
Kókshetaýda 18 jastaǵy qyzdar esirtki tasymaldaǵan
Aımaqtar • Keshe
Munaı óńdeý zaýyttary qosymsha 2 myń tonna avıaotyn óndiredi
Qazaqstan • Keshe
Elorda áýejaıynda janarmaı máselesi sheshildi
Elorda • Keshe
Jaraqat alǵan 2 oqýshynyń bireýiniń jaǵdaıy aýyr
Aımaqtar • Keshe
Serik Shápkenov «Eńbek - eldiń muraty» arnaıy jobasy týraly aıtty
Qazaqstan • Keshe
Álemniń 12 elinde qazaq tili kýrstary oqytylady
Bilim • Keshe
SQO-da órtengen úıden 15 adam evakýasııalandy
Aımaqtar • Keshe
Elordada 2 otbasylyq densaýlyq ortalyǵy ashylady
Medısına • Keshe
Kórshi elde úsh júzden astam adam tamaqtan ýlanǵan
Álem • Keshe
40 myńnan astam adam koronavırýs juqtyrǵan
Álem • Keshe
Almatylyqtardy 30 mln teńgege aldaǵan alaıaq ustaldy
Aımaqtar • Keshe
Penjimdegi jappaı tóbeles: taǵy bir adam zardap shekken
Oqıǵa • Keshe
Elordada vaksınasııa pýnkteriniń biri jabylady
Elorda • Keshe
Pavlodar munaı-hımııa zaýytyn jóndeý merziminen buryn aıaqtaldy
Aımaqtar • Keshe
Murat Áıtenov: Importqa táýeldilikti azaıtýymyz qajet
Aımaqtar • Keshe
Prezıdent «TotalEnergies» munaı-gaz konserniniń basshylaryn qabyldady
Prezıdent • Keshe
Elordada uzaqqa sozylǵan mektep qurylystary qaıta jandandy
Elorda • Keshe
Qazaqstanda VAR júıesi qoldanylmaq
Fýtbol • Keshe
Zeınetaqy jınaqtaryn merziminen buryn alýǵa bola ma?
Qoǵam • Keshe
Shymkentte ınsýlındy ıneler óndirilmek
Aımaqtar • Keshe
Memleket basshysy Eýrazııalyq Damý Bankiniń tóraǵasyn qabyldady
Prezıdent • Keshe
Golovkınniń kelesi jekpe-jegi ótetin kún naqtylandy
Boks • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Álıhan Smaıylov RF memlekettik hatshysymen kezdesti
Úkimet • Keshe
Almatyda oqýshylar pyshaqtasty
Oqıǵa • Keshe
SQO-da tólem termınalyn buzǵan turǵyn ustaldy
Oqıǵa • Keshe
Almaty áýejaıynda ushaqtarǵa janarmaı quıý shekteldi
Aımaqtar • Keshe
Baǵdat Mýsın sıfrlandyrýdaǵy kemshilikter týraly aıtty
Qazaqstan • Keshe
Qazaqstan men Pákistan áskerı yntymaqtastyq josparyna qol qoıdy
Qazaqstan • Keshe
Mektepterdi arnaıy kúzet qyzmeti qadaǵalaıtyn bolady
Qazaqstan • Keshe
Qazaqstanda ushaqtar ushpaı qalýy múmkin
Qoǵam • Keshe
Uqsas jańalyqtar


c: text/html

text:
Pars aýlagy
Pars aýlagy (pars. خلیج پارس) ýa-da Pars deňzi (arap. بحر فارس، خلیج الفارسي), (iňl. Persian Gulf) Eýranyň günortasynda ýerleşýän halkara suw ýoludyr; Pars aýlagynyň töwereginde sekiz ýurt bar: Katar, Bahreýn, Oman, Saud Arabystany, Yrak, BAE, Eýran we Kuweýt. Pars aýlagynyň iň çuňlugy 90 metr, meýdany 237,473 inedördül kilometre deňdir.
Bu suw zolagynyň taryhy ady elmydama Eýranyň topragynyň atlary bilen baglanyşyklydyr we dürli dillerde terjime edilipdir ýa-da "Pars aýlagy, Pars deňzi we Pars deňzi". Şeýle hem, ähli halkara guramalarynda resmi ady "Pars aýlagy", Halkara Gidrografiýa Guramasy bu Pars aýlagy üçin Pars aýlagy deň bolan "Pars aýlagy" adyny ulanýar. Soňky onýyllyklarda käbir arap ýurtlary Pars aýlagynyň adyny Arap aýlagy ýa-da diňe Pars aýlagy diýip atlandyrdylar.
Pars aýlagy demirgazykdan we demirgazyk-gündogardan Eýrana , demirgazyk-günbatardan Yrak we Kuweýt, günbatardan Saud Arabystany, günorta-günbatardan Bahreýn we Katar, günortadan BAE we günorta-gündogardan Oman bilen birleşýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Álemdegi koronavırýs: Bangkokte týrızm maýsymy shegerildi, Shveıtsarııa elge kelý erejesin ózgertti
NUR-SULTAN. QazAqparat –Qazaqstanda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń Telegram paraqshasynda Taıland, Shveıtsarııa jáne Ulybrıtanııadaǵy koronavırýsqa qatysty jańańalyqtary jarııalandy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Taıland bıligi qalada vaktsınatsııanyń tómen qarqynyna baılanysty sheteldik týrıster úshin Bangkoktyń ashylýyn keıinge qaldyrdy, Merzim qazan aıynyń 1-nen 15-ne aýystyryldy. Halyqaralyq týrızmniń bastalý kúni basqa aımaqtarda - Pattaııa kýrorty ornalasqan Chonbýrı, Chıang Maı, Phetbýrı jáne Prachýapkhırıkhanda keıinge jyljýy múmkin.
Shveıtsarııa úkimeti elge kirýdiń jańa erejesin engizdi. 20 qyrkúıekten bastap vaktsına saldyrǵanyn nemese aýrýdan aıyqqanyn rastaıtyn qujat bolmaǵan kezde saıahatshylar teris test nátıjesin usynýy kerek. Sodan keıin 4-7 kúnnen keıin qaıta tekserýden ótý qajet bolady.
London metrosynyń operatorlary COVID-19-ǵa baılanysty eskalatorlarda qulap qalý jaǵdaılarynyń óskenin habarlady. Densaýlyǵyna asa saqtyqpen qaraıtyn jolaýshylar vırýs juqtyrýdan qorqyp, eskalator qorshaýyn ustamaýǵa tyrysady. Taǵy bir sebep - pabtarǵa barýǵa shekteýdi alyp tastaý, sebebi mas jolaýshy sany artyp ketken.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Pars aýlagynda nebiti gaýdan işleýji zawody açyp, ýurduň ýangyç önümleri bilen öz-özüni üpjün etmäge ukyply boljagyny aýtdy. Rohani bu proýektiň durmuşa geçirilmeginiň 2015-nji ýylyň ýadro ylalaşygy sebäpli mümkin bolandygyny aýtdy.
Rohani 30-njy aprelde Bandar Abbas zawodunda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda “nebit önümleriniň önümçiliginde öz-özüňe daýanmak eýran halky üçin örän buýsançlydyr” diýdi.
Bandar Abbas Tährandan 1205 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Eýran günde 64 million litr ýangyç öndürýär we içerki zerurlyklary üçin 12 million litr import edýär.
Täze gurlan zawodyň 2018-njy ýylda doly güýje girenden soň günde 36 million litr nebit öndürmäge ukyply boljagy aýdylýar.
19-njy maýda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda gaýtadan saýlanmaga dalaş edýän Rohani ýurduň berk syýasatynyň tarapynda çykyş edýän ýolbaşçylary tarapyndan tankyt edilýär. Olar Eýranyň Günbatar bilen baglaşan ýadro ylalaşygynyň Tährana uly ykdysady bähbit getirmeýändigini aýdýarlar.


text:
Aşgabatda şu gün açylan Söwda we dynç alyş, işewürlik merkezlerinden hem-de döwrebap ýaşaýyş jaýlaryndan ybarat “Aşgabat” binalar toplumy halkara derejeli güwänamalaryň ençemesine mynasyp boldy.
Toplumyň açylyş dabarasyna gatnaşan Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow söwda-dynç alyş merkeziniň eýwanlarynyň birinde dabara sanly ulgam arkaly gatnaşýan halkara guramalaryň wekilleriniň çykyşlaryny diňledi.
Hususan-da, Germaniýanyň “German Council” söwda merkezleriniň geňeşiniň aragatnaşyk boýunça geňeşçisi hanym Sabrina Krýuger sanly ulgam arkaly çykyş edip, türkmen paýtagtynda bina edilen “Aşgabat” atly täze toplumyň açylyş dabarasyna gatnaşmagyň özi üçin uly hormatdygyny belledi hem-de pursatdan peýdalanyp, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlady.
Söwda merkezleriniň işini guramak boýunça maslahat beriş hyzmatlary hem-de sertifikasiýa boýunça ýöriteleşdirilen geňeşiň işi hem-de esasy wezipeleri bilen gysgaça tanyşdyryp, Sabrina Krýuger gurluşygynda binagärçilik hem-de inženerçilik pikiriniň öňdebaryjy gazananlary ulanylan täsin desga haýran galýandygyny beýan etdi.
Germaniýanyň “German Council” söwda merkezleriniň geňeşiniň wekili täze söwda-dynç alyş merkezine “Ýokary tehnologiýa esaslanyp gurlandygy” baradaky güwänamanyň gowşurylýandygyny habar berdi.
Soňra çykyş eden «Docklands» (London) ylmy-barlag akademiýasynyň direktory jenap Paul Winsent türkmen paýtagtynda bina edilen täze söwda-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşmagyň özi üçin uly mertebedigini belledi. Pursatdan peýdalanyp, işewür Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy we ähli türkmen halkyny Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň şanly baýramy bilen tüýs ýürekden gutlady.
Paul Winsent häzirki zaman söwda-dynç alyş toplumynyň artykmaçlyklaryna ünsi çekip, bu desganyň binagärlik babatynda örän täsindigini hem-de şunuň ýaly köpugurly toplumlara bildirilýän ähli ölçeglere kybap gelýändigini aýtdy. Şulary hasaba almak bilen, paýtagtymyzda peýda bolan täze desga “Certificate of Excellence 2021” güwänamasyna mynasyp boldy.
Soňra Awstriýanyň “Vorarlberger” binagärlik institutynyň söwda-dynç alyş merkezine “Özboluşly dizaýn” güwänamasyny berendigi, şeýle hem Söwda merkezleriniň halkara geňeşiniň (ICSC) agzalygyna kabul edilendigi habar berildi.


text:
Stipendium Hungaricum talyp haky barada nädip eşitdiňiz? Arzaňyzy nädip tabşyrdyňyz? Kabul ediş prosesi haçan geçdi?
Dekabr aýynyň ortalarynda men tötänleýin Türkmenistan gazetiniň soňky sahypasynda Stipendium Hungaricum (SH) talyp haky barada mahabaty gördüm. Şäherimde zerur resminamalary ýygnap başladym we resminamalary tabşyrmak üçin Aşgabat şäherindäki Halkara Ynsanperwer we Ösüş Uniwersitetine bardym, resminamalaryň tabşyryş möhleti dekabr aýynyň 21-den 30-na çenlidi we 10 (on) günüň içinde resminamalary tabşyrmagyň käbir kynçylyklary bilen ýüzleşjekdigimi düşündim. Ýöne men elimden gelenimi etdim we soňky güne çenli garaşdym, resminamalarymy tabşyranymda birnäçe sapar üç arka maglumatlarymy üýtgetdim, AIDS kepilnamasyny aldym, we täzeden surata düşdüm. Üns beriň: AIDS barada şahadatnamany öz şäheriňizden getirmegi ýatdan çykarmaň!
Arza tabşyrmagyň tapgyrlary haýsylar? Olary üstünlikli geçmek üçin näme gerek?
Birinji ädim resminama tabşyrmak. Ikinji möhüm ädim bolsa ýanwar aýynyň 5 – 7-si aralygynda Bilim ministrligi we Aşgabat şäherindäki Halkara Ynsanperwer we Ösüş Uniwersiteti tarapyndan gurnalan giriş synaglaryndan geçdim. Mekdep dersleri boýunça synag test görnüşinde boldy. Synag gaty kyn bolmady, esasy zat mekdep meýilnamasyny ýatda saklamakdy. Hemme zat adalatly boldy. Synaglardan geçenimden soň, Bilim ministrliginiň razylygy bilen Wengriýa döwletiniň SH programmasynyň web sahypasynda öz profilimi döretdim we zerur maglumatlary doldurdym, höweslendiriş hatymy ýazdym we ähli resminamalaryň asyl nusgalaryny we iňlis dilindäki terjimesini ýükledim. Şeýle hem, sahypany dolduranyňyzda, hünäriňiz boýunça üç uniwersitet saýlamaly. Uniwersitetiň mugallymlary tarapyndan agzalyk sahypany döretmek boýunça prezentasiýa görnüşinde ýörite bir sapak gurnaldy. SH programmasy üçin resminamalary tabşyrmagyň iň soňky güni 15-nji ýanwardy, ýöne her ýyl bu möhlet üýtgäp bilýändir. Wengriýa döwleti resminamalary alnan gününden başlap e-mail arkaly habar berer. Fewral aýynyň ahyryna Wengriýa tarapy SH-a iberen resminamalarymyzy gözden geçirdi we maňa kandidatura berdi, bu bolsa indiki saýlama tapgyryna kabul edilendigimi aňladýardy. Soňra SH resminamalarym saýlan üç uniwersitetime SH tarapyndan iberildi. Ondan soň, bir uniwersitetden e-mail aldym we söhbetdeşlige çagyryldym. Käbir uniwersitetler onlaýn synaga hem çagyryp bilýärler. Synagdan ýa-da söhbetdeşlikden üstünlikli geçeniňden soň, okuw çakylygyny iberýärler.
Uniwersitetleri nädip saýladyňyz? Uniwersitet saýlanyňyzda nämäni ýatda saklamaly diýip pikir edýärsiňiz?
Men profilimdäki baş sahypadaky sanawdan üç sany uniwersitet saýladym. Olaryň her biri barada goşmaça maglumat uniwersitetleriň web sahypalarynda bardy. Saýlamazdan ozal men diňe bir uniwersitet tarapyndan hödürlenýän programmalara dälde, eýsem olaryň talaplaryna-da göz aýladym – mysal üçin, iňlis dilini tassyklamak üçin (IELTS, TOEFL) şahadatnama gerekmi? Şahadatnamam ýoklugy sebäpli IELTS talap etmeýän uniwersiteti saýladym. Bu proses mart aýynyň ortalaryndan maý aýynyň ahyryna çenli dowam edýär. Käbir ýagdaýlarda iýun aýynyň ortalaryna çenli hem dowam edýär.
Arzaňyzda üstünlik gazanmaga näme kömek etdi diýip pikir edýärsiňiz?
Uniwersitetleriň biri meni saýlandan soň, kabul ediş topary Skype arkaly meniň bilen söhbetdeşlik geçirdi. Meniň pikirimçe gepleşigiň dowamynda gyzyklanmamy, bilimimi we okamak islegimi görkezenim sebäpli meniň arzam üstünlikli kabul edildi. IELTS, TOEFL şahadatnamam ýok bolsa-da, meni okuwa kabul etdiler. Men diňe dil merkezlerinden alan şahadatnamalarymy görkezdim, şonuň üçin her kimiň okuwa girmek mümkinçiligi bar diýip pikir edýärin.