text:
Halkara talyplar hereketi nämäni aňladýar
Hereketi goldamak
Hereket boýunça halkara guramalary
Akademiki ykrar etme nähili?
Akademiki ykrar etme üçin hukuk çäkleri
ENIC tory
Bäsleşikli ýa-da bölekleýin ykrar etme
NARIC tory (Ykrar etmegiň milli akademiki maglumat merkezleri)
Syýasat we usullar: Ykrar etme we Ýewropa degişli däl ýurtlar
Halkara talyplar hereketi nämäni aňladýar
Halkara talyplar hereketi ýokary okuw mekdebinde talyplaryň okuw maksatnamasynyň çäklerindäki halkara hereketiň islendik görnüşidir. Onuň dowamlylygy gysga möhletli iş saparyndan doly okuwa çenli aralykda dürli möhletli bolup biler. Daşary ýurt ýokary okuw mekdebindebindäki okuwa goşmaça herekete iş ýerinde ýa-da kollejden daşary islendik gurşawda bolmak döwri hem girýär.
http://ec.europa.eu/education/programmes/mobility_en
Hereketi goldamak
ÝB ömürlik okuw, ýaşlar, medeniýet we raýatlyk boýunça maksatnamalarynyň çäginde yzygiderli hereketi goldaýar. ÝG hereketiniň taslamalarynyň iň meşhury döräli bäri geçen 20 ýylda 2 milliona golaý ýaş ýewropalylara daşary ýurt ýokary okuw mekdeplerinde okamaga mümkinçilik beren Erasmus taslamasydyr. Şeýle hem ömürlik okuw maksatnamasynyň çäklerinde Leonardo da Winçi (hünär okuwy üçin), Comenius (mekdepler üçin) we Grundtvig (ýokary synp okuwçylary üçin) taslamalaryny mysal getirmek bolar. Erasmus Mundus we Tempus taslamalary ýokary bilim boýunça hereketi üpjün edýär. Hereket bilimden başga medeniýet, ýaşlar we raýatlyk boýunça maksatnamalar hem degişlidir.
Bu ugurlaryň her biriniň syýasatyny we ugurlaryny, dürli maksatnamalaryny we hereketlerini has anyk öwrenmek üçin degişli websaýtlara maslahat üçin ýüz tutmagyňyzy haýyş edýäris.
Hereketiň ÝG goldawynyň köp özara baglanyşykly maksatlary bardyr. Bazary leýborist hereketi köp wagtyň dowamynda ÝG-nyň ösüş we iş ýerleri boýunça baş ugrunyň esasy bölegi, zähmet bazarynyň we geljekki hünär meýilnamalaşsyrmasynyň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça esaslyk azatlyklaryň biri we baş ugrunyň bölegi hökmünde ykrar edildi. Ol şeýle hem uzak wagt örän pes hereket hasaplandy. Bu öz gezeginde olary herekete taýýarlaýan dil päsgelçiliklerini ýeňip geçmäge kömek edýän ýaş adamlaryň we ýokary bilimli adamlaryň has ýokary herekete ukyplylygynyň taýýarlygyna şaýatlyk edýär. Herekete ukyply bolmaga taýýarlygyň/açyklygyň öňe gitmegi ÝG hereketiniň işleriniň aýratyn merkezidir. Hereketiň çäreleri şeýlelikde Ýewropa raýatlarynyňadam ätiýaçlyklarynyň ösüşine wajyp hem ýokary goşant goşup, olara gatnaşmaga we Ýewropa birleşiginden peýdalanmaga kömek edip biler. Hereket Lissabon baş ugruna hem goşantdyr. Şeýlelikde, onuň mümkinçilikleri 2007-nji ýylyň dekabrynda Lissabonyň baş ugur almak boýunça iş topary 2008—2010 tarapyndan ykrar edildi, onda «Daşary ýurtda okamak şahsy ösüş we dil endikleri üçin esasy itergi bolup biler. Erasmus maksatnamasy 2 milliondan gowrak ýaş ýewropalylara daşary ýurtda okamaga mümkinçilik berdi. Köp ýaş adamlar ondan ýokary okuw biliminiň esasy bölegi hökmünde peýdalanmalydyr» diýip aýdylýar.
Çeşme: http://ec.europa.eu/education/focus/focus363_en.htm
Hereketiň maksatnamalary
AEGEE (Ýewropanyň baş ştatlarynyň talyplar birleşmesi)
AEGEE — Ýewropada 15 müň talypdan, 241 okuw şäherlerinden, 40 Ýewropa ýurtlaryndan durýan we medeniýetiň geň köpdürliliginden ybarat iň uly dersara talyplar birleşmeleriniň biridri. AEGEE dünýewi, täjirçilik däl, hiç bir syýasy partiýa bilen baglanyşykly däl guramadyr. Onuň ähli taslamalary we işleri oňa gatnaşýanlaryň meýletin işine esaslanýar.
AEGEE-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.aegee.org/su
AIESEC (Ykdysadyýet we söwda boýunça ylymlaryň milletara talyplar birleşmesi)
AIESEC — talyplar tarapyndan dolandyrylýan halkara, syýasy däl, täjirçilik däl, garaşsyz, bilim gaznasydyr. Ol ykdysadyýet we dolandyryş bilen gyzyklanýan talyplardan we golaýda ýokary okuw edaralarynyň diplomlaryny alan hünärmenlerden durýar. 84 ýurduň takmynan 800 ýokary okuw mekdebiniň we beýleki üçünji derejeli edaralarynyň uniwersitet şäherçesiniň ýerli edaralary AIESEC—iň alyş-çalyş maksatnamalaryny dolandyrýar.
AIESEC-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.aiesec.org
EESTEC (Elektrotehnika boýunça Ýewropa talyplar birleşmesi)
EESTEC — Ýewropa uniwersitetleriniň, institutlarynyň ýa-da tehnologiýa boýunça ýöriteleşdirilen mekdepleriniň elektrotehnika bilen gyzyklanýan we inzineriň diplomy bilen sylaglanýan talyplar üçin gurama. Birinji maksady halkara gatnaşyklaryny herekete getirmek we ösdürmek, piker alyşmak, şeýle hem elektrotehnika bilen gyzyklanýan talyplaryň tehniki bilimini gowulandyrmak. Birleşme talyplary beýleki ýurtlaryň senagatyna we bilim ulgamyna hödürlemegi hem maksat edinýär.
EESTEC-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.eestec.org/home
ESTIEM (Önümçilik we dolandyryş boýunça Ýewropa talyplar birleşmesi)
ESTIEM talyplaryň we tehnologiýa boýunça Ýewropa edaralarynyň arasynda önümçiligi we dolandyryşy guramagyň (IEM) çäklerinde aragatnaşygy we hyzmatdaşlygy gowulandyrmak üçin döredildi. IEM—iň taglymaty tehnologik kabul edişiň we dolandyryş endikleriniň birleşmesine daýanýar. Barlaglar IEM—iň talyplaryny esasy tehnologiýa düşünip söwda bilen meşgullanyp bilýän gymmatly hünärmenler edýän dolandyryşyň derňew kuwwatlyklary, tehniki bilimi we amaly tejribesi bilen üpjün edýär.
ESTIEM-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.estiem.org
IAESTE (Tehniki tejribe üçin talyplaryň alyş-çalyşy boýunça halkara birleşme)
IAESTE ýokary okuw mekdepleriniň talyplaryna daşary ýurtlarda olaryň okuwy bilen bagly tehniki tejribä almaga mümkinçilik berýär.
IAESTE-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.iaeste.org/network/index.html
TIME (Ýewropanyň baş senagat menejerleri)
TIME-niň manysy tehnologiýany öwrenmegiň «uzak tapgyryny» öwrenmek üçin ylmy barlaglara, okuwyň ýokary hiline we senagat pudagy bilen işjeň alyş-çalyşa esaslanýan ýokary ylmy hildäki berk borçnamadyr. Esaslandyryş düzgünnamasynda (1989-njy ýylda gol çekilen) TIME-niň esasy maksady görkezilýär: «inzenerler we senagat ýolbaşçylary üçin olary milli çäkler arkaly Ýewropa ykdysady birleşmesinde we dünýäsinde işlemäge taýýarlaýan ýokary derejeli bilim maksatnamalaryna ýardam etmek» goşa medeni esas bilen. TIME-niň tor hökmünde esasy ähmiýeti barlagy 1 okuw ýylyndan köp bolmadyk möhlete uzaldyp, «uzak tapgyryň» görnüşiniň goşa derejesine (ýagny magistrlik derejesine) getirmek bilen oňa gatnaşýanlaryň arasynda talyplaryň alyş-çalyşy üçin ikitaraplaýyn ylalaşyklary ýeňilleşdirmekdir.
TIME-niň başky sahypasyna serediň:
https://www.time-association.org/home
Mari Kýuri
Mari Kýuri arkalaşyklar birleşmesi öň Mari Kýuri arkalaşygy ýa-da başga bir Ýewropa ykdysady arkalaşygy tarapyndan sylaglanan alymlaryň birleşmesidir. Ol saýlanyp alnan okuw grantlaryny öwrenýär. Mari Kýuri arkalaşygy Ýewropa ykdysady arkalaşygynda okuwa we okuw hereketine itergi berýän RTD gurluýynyň Ýewropa maksatnamalarynyň biriniň ylalaşylan taslamasynyň çäklerindäki grantdyr.
Mari Kýuri-niň başky sahypasyna serediň:
http://www.mariecurie.org
TEMPUS maksatnamasy (Ýokary okuw mekdepleriniň transýewropa hereketiniň taslamasy)
TEMPUS maksatnamasynyň gaznalarynyň ÝG-niň agza ýurtlarynyň we hyzmatdaş ýurtlaryň ýokary bilim ulgamlarynyň arasyndaky taslamalary sebitleri we halklary bilelikde öwrenmäge mümkinçilik berýär. TEMPUS taslamalary hyzmatdaşlygyň 3 derejesine: bellenen, gurluş we özbaşdak hyzmatdaşlyga gönükdirilýär. Gatnaşýan guramalar ýokary okuw mekdeplerini, kompaniýalary, raýatlyk jemgyýetini we magaryf ministrliklerini birleşdirýär. Mugallymlar, edara işgärleri, talyplar, bilime gatnaşygy bolan işewür adamlar we gullykçylar bu guramalaryň agzalary bolup bilerler.
TEMPUS maksatnamasynyň başky sahypasyna serediň:
http://ec.europa.eu/education/programmes/tempus/index_en.html
Leonardo da Winçi
Leonardo da Winçi Ýewropa ykdysady arkalaşygynyň hünär öwreniş okuwynyň maksatnamasydyr. Ol okuw şertleriniň hilini gowulandyrmaga, işçi güýjiniň endiklerini we hereketini ösdürmäge, täzeçilligi höweslendirmäge we Ýewropa senagatynyň bäsleşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga çalyşýan hünär beriş okuwynyň guramalaryň arasyndaky hyzmatdaşlygy goldaýar.
Leonardo da Winçi maksatnamasynyň başky sahypasyna serediň:
http://ec.europa.eu/education/programmes/leonardo/leonardo_en.html
Socrates — ERASMUS
ERASMUS — Ýokary okuw mekdepleriniň arasynda milletara hyzmatdaşlygy goldamak, ýewropa hereketini ýokarlandyrmak hem-de ÝGD okuwlaryň we berilýän kärleriň açyklygyny we doly akademiki ykrar edilmesini gowulandyrmak bilen Ýewropa ýokary biliminiň hilini gowulandyrmaga we derejesini mokarlandyrmaga kömek berýän SOCRATES II maksatnamasynyň ýokary biliminiň taslamasydyr. ERASMUS taslamasy talyplaryň we mugallymlaryň alyş-çalyşy boýunça birnäçe dürli paýnamalardan ybarat bolup, barlag maksatnamalarynyň (okuw meýilnamalarynyň), halkara çaltlandyrylan maksatnamalaryň, bütin Ýewropanyň bölümleriniň we fakultetleriniň arasyndaky temalar boýunça torlaryň ösüşine, dil öwreniş okuwlaryna (EILC), karz berlişiniň Ýewropa ulgamyna (ECTS) itergi berýär. ERASMUS taslamasy Ýewropa birleşiginiň ähli 25 agza döwletleriniň, Ýewropa ykdysady zolagynyň 3 ýurduň (Islandiýa, Lihtenşteýn we Norwegiýa), 3 sany dalaşgär ýurduň (Bolgariýa, Rumyniýa we Trkiýe) ýokary okuw mekdepleriinň talyplary üçin niýetlenendir. Häzirki wagtda 31 ýurduň 2199 ýokary okuw mekdebi ERASMUS maksatnamasyna gatnaşýar. ERASMUS-yň döredilen wagtyndan −1987-nji ýyldan bäri 1,2 million talyp ERASMUS-yň daşary ýurtlardaky okuw maksatnamalaryna peýdalandylar. SOCRATES/ERASMUS taslamasynyň ýerine ýetirlişine Ýewropa komissiýasy doly jogap berýär.
ERASMUS maksatnamasynyň başky sahypasyna serediň:
http://europa.eu.int/comm/education/programmes/socrates_en
ERASMUS MUNDUS
Erasmus Mundus maksatnamasy ýokary bilim boýunça hyzmatdaşlygyň we hereketiň maksatnamasydyr. Ol üçünji derejeli ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk arkaly Ýewropa ýokary biliminiň hilini gowulandyrmaga we medeniýetara düşünşmege itergi bermäge çalyşýar. Maksatnama talyplar üçin magistraturanyň ýokary hilli Ýewropa okuwlaryny goldamak we Ýewropa ýokary okuw mekdeplerinde diplomdan soňky dilini öwrenmäge gatnaşmak üçin bütin dünýäniň alymlaryny çagyrmak, şeýle hem Ýewropa talyplarynyň we alymlarynyň üçünji derejeli ýurtlara bolan gowşan ünsüni ýokarlandyrmak bilen ýokary bilimde Ýewropa hyzmatdaşlygyny we halkara gatnaşyklary güýçlendirmek üçin niýetlenendir.
Hereket boýunça halkara guramalary
Frankofoniýa boýunça ýokary okuw mekdepleriniň gullugy.
AUF esasan Afrika, arap dünýäsi, Günorta-gündogar Aziýa, Merkezi we Gündogar Ýewropa hem-de Karip deňzi ýaly fransuz dilli ýurtlarda fransuz dilinde işleýän ýokary bilim edaralarynyň arasyndaky hyzmatdaşlygy we raýdaşlygy goldaýan köp taraply edaradyr. Ol ýokary bilimiň we barlagyň ösmegine hem ýardam edýär. Saýt ileri tutulýan ugurlar we maksatnamalar barada maglumat berýär, şeýle hem onuň 432 sany gatnaşyjysynyň hemmesi bilen aragatnaşyga çykýar.
Arkalaşygyň ýokary okuw mekdepleriniň birleşmesi.
ACU oňa gatnaşýanlara olaryň adam ätiýaçlyklarynyň ukyplaryny ösdürmekde, arkalaşygyň ýurtlarynyň arasynda akademiki we ýolbaşçy düzümiň we talyplaryň hereketine itergi bermekde hem-de ýokary okuw mekdepleri we olaryň meseleleri barada maglumat bermekde kömek etmek üçin niýetlenendir. Ol arkalaşygyň ýurtlarynyň ýokary okuw mekdeplerinden durýar, Onuň saýty bolsa ACU-nyň arkalaşygyň ýokary okuw mekdepleriniň her ýyllyk hemme taraplaýyn neşirini öz içine alýan dürli neşirleri barada maglumat berýär.
Okuw arkalaşygy arkalaşygyň agza hökümetlerine okuwyň açyk, uzak aralykdan we tehnologik ugurlarynyň doly artykmaçlygyny almaga, olaryň raýatlarynyň okamagyň we bilim almagyň ýokarlandyrylan we deň hukukly mümkinçiliklerini üpjün etmäge kömek bermek bilen meşgullanýar. Saýt okuw mümkinçilikleri barada maglumat, maglumatlar goryny berýär we hyzmatlary amala aşyrýar.
Ýokary okuw mekdepleriinň halkara birleşmesi.
Bu saýt edaralaryň we guramalaryň agzalaryna bütin tünýäde halkara hyzmatdaşlyk arkaly öz umumy maksatlaryna ýetmäge kömek edýär. Bu saýt ýokary bilim boýunça soňky duşuşyklar we neşirler hem-de bu ugur boýunça beýleki çeşmeler barada maglumat berýär.
Ýokary bilim barada maglumatlaryň dünýä gory (WHED).
Bu bütin dünýädäki we 180 sany ýurtdaky ýokary bilim ulgamlary we edaralary baradaky maglumat çeşmesidir.
Talyplaryň halkara birleşigi (IUS).
IUS 114 ýurduň talyplar birleşiklerini öz içine alýan, ýaşlaryň köp meselelerini çözmäge kömek bermek bilen bilim almagyň deň mümkinçilikleri üçin işjeň göreşýän halkara talyplar guramasydyr. Onuň saýty bu guramanyň işleri, şeýle hem onuň agza birleşmeleri barada maglumat berýär.
Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş boýunça gurama (OECD).
OECD hökümetlere ykdysady, durmuş meselelerini we umumylaşdyrylan ykdysadyýeti dolandyrmagyň wezipelerini çözmekde kömek etmäge çalyşýar. Onuň bilim boýunça sahypalary agza döwletlerde bilim ulgamlarynyň işleri, okuwlary we bilim bilen bagly çäreleri barada maglumat berýär.
UNESKO Birleşen Milletler Guramasynyň bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça guramasydyr. Onuň esasy maksady Birleşen Milletler Guramasynyň düzgünnamasy bilen berkidilen adam azatlyklarynyň we hukuklarynyň, adalatlylygyň we kanunçylygyň mundane beýläkde dabaralanmagy üçin bilim, ylym, medeniýet we aragatnaşyk arkaly milletleriň arasyndaky hyzmatdaşlyga itergi bermek bilen dünýäde parahatçylyga we howpsuzlyga ýardam etmekdir.
UNESKO-nyň daşary ýurtda okamak baradaky sahypasy dürli hukuk resminamalary we ylalaşyklary boýunça soragnamany, bütin dünýäniň ýurtlarynda hödür edilýän stipendiýalar we mümkinçilikleri öwrenmäge kömek berýän onlaýn ýolbeledi öz içine almak bilen bilimdäki hereket bilen bagly gymmatly maglumatlary berýär.
Akademiki ykrar etmek nägili?
Akademiki ykrar etme– barlaglary mundan beýläkde dowam etdirmek maksady bilen daşary ýurtda berilen käri ykrar etmekdir. Akademiki ykrar etmekde bilermenler esasan dalaşgäriň saýlanan ugur boýunça we saýlanan derejede okuwyny dowam etdirmäge ukyplydygyny kesgitlemäge çalyşýarlar. Akademiki ykrar etmäniň esasy ugurlary aşakdakylardyr:
— dalaşgärleriň öňki okuwlarda alan ynanç hatlaryny ykrar etmek;
— öz ýurdunda alan derejelerini/diplomlaryny tassyklamak we daşary ýurtda okuwyň indiki tapgyryny dowam etmäge goýbermek;
— daşary ýurtlarda okuwlaryň öňki tapgyryny gutarandan soňra öz ýurdunda okuwy dowam etdirmäge mümkinçilik bermek;
— okuwlaryň indiki tapgyrynda okuwyny dowam etdirmek üçin bir daşary ýurtdan başga bir daşary ýurda geçirmek;
— daşary ýurtda okuwy gutarandan soňra öz edarasyna gaýdyp gelmegini üpjün etmek.
Umuman akademiki ykrar etme okuwy dowam etmäge çykalgadyr. Ýöne käbir dalaşgärler daşary ýurt derejesiniň/diplomynyň ykrar edilmegi resmi talap edilmeýän hünärler (ýagny durnukly däl hünärler) boýunça hem okandygynyň ykrarnamasyny almak isleýärler. Ykrar etmegiň bu görnüşi iş berijilere garalýan daşary ýurt diplomynyň öz ýurdunyň haýsy kärine gabat gelýändigine düşünmäge kömek edýär.
Akademiki ykrar etme üçin hukuk çäkleri
Ykrar etme barada Lissabon ylalaşygy (Ýewropa ýokary bilimine degişli kärleriň ykrar edilmesi baradaylalaşyk), 1997 (165 belgili bilim test geçirmesiniň gullugy).
Ykrar etme barada Lissabon ylalaşygy boýunça komitet tarapyndan kabul edilen resminamalar.
- Milletara bilim şertlerinde synag edilen tejribäniň gaýtadan seredilen kanunlar toplumy (PDF), 2007-nji ýylyň iýuny
Diploma goşmaça [PDF], 2007-nji ýylyň iýuny (fransuz çaklamasy) [PDF]
ENIC/NARIC hereketleriniň we hyzmatlarynyň düzgünnamasyna serediň [PDF], 2004-nji ýylyň iýuny
- Birleşdirilen derejeleri ykrar etmek boýunça maslahatlar [PDF], 2004-nji ýylyň iýuny
- Düşündiriş Memorandumy [PDF]
Daşary ýurt kärlerine baha bermegiň ülňüleri we işleri boýunça maslahatlar, 2001
Milletara bilim şertlerinde synag edilen tejribäniň kanunlar toplumy, 2001
Kärleriň halkara elýeterliligi boýunça maslahatlar, 1999
ENIC-NARIC birleşdirlen torlary tarapyndan kabul edilen resminamalar
Ýokary bilimiňdöwürleriniň umumy barabarlygy boýunça Ýewropa ylalaşygy, 1990 (138 belgili bilim test geçirmesiniň gullugy)
UNESKO-nyň Ýewropaýokary biliminiň barlaglaryny, diplomlaryny we derejelerini ykrar etmek boýunça ylalaşygy, 1979 (20966 belgili BMG-niň ylalaşyklarynyň toplumy)
ENIC tory
Akademiki ykrar etme we hereket boýunça milli maglumat merkezleriniň ýewropa tory.
Ýewropa geňeşi we UNESKO 1994-nji ýylda ähli Ýewropa ýurtlarynda kärleri ykrar etmek boýunça birleşen syýasaty we tejribäni ösdürmek üçin döretdiler.
Muňa goşmaça ENIC torunyň Ýewropa geňeşiniň/UNESKO-nyň 1997-nji ýylyň aprel aýynyň 11-ine Lissabonda kabul edilen Ýewropa ýokary biliminiň kärlerini ykrar etmek boýunça ylalaşygy ýerine ýetirmekde hem uly ähmiýeti bar.
ENIC torunyň sekretarýatyna Ýewropa geňeşi we UNESKO/CEPES tarapyndan wekilçilik edilýär. ENIC tory Ýewropa Birleşiginiň NARIC tory bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edýär. NARIC torynyň sekretarýatyna Ýewropa Komissiýasy/Bilim we medeniýet meseleleri boýunça umumy edara tarapyndan wekilçilik edilýär.
Düzümi we maksatlary
Tor Ýewropa medeniýet ylalaşygyna gol çeken döwletleriň ýa-da UNESKO-nyň Ýeropa sebitiniň milli maglumat merkezlerinden durýar. ENIC milli häkimýetler tarapyndan döredilen guramadyr. ENIC guramasy kesgitlenen ygtyýarlyklarynyň üýtgemeginiň mümkindigine garamazdan:
- daşary ýurt diplomlarynyň, derejeleriniň we beýleki kärleriniň ykrar edilmegi barada;
- daşary ýurtlaryň we ENIC guramasynyň ýerleşen ýurdunyň ikisinde hem bilim ulgamlary barada;
- kreditler we stipendiýalar boýunça maglumaty, şeýle hem hereket we barabarlyk bilen bagly amaly meseleler boýunça maslahatlary öz içine alýan daşary ýurtda okamagyň mümkinçilikleri barada maglumatlar berýär.
ENIC—iň esasy maksatlaýyn toparlary: talyplar, ene-atalar, iş berijiler, ýokary okuw mekdepleri, ýokary bilim üçin jogapkär ministrlikler we beýleki isleg bildirýän adamlar we guramalar.
NARIC tory bilen aragatnaşyk
NARIC tory ENIC toruna meňzeş, ýöne ol Ýewropa komissiýasy tarapyndan goldalynýar. NARIC — ýa-da ENIC Ýewropa birleşiginiň agza ýurtlarynda hem, beýleki Ýewropa ýurtlarynda hem hereket edýär. Bu iki tor her ýyllyk ýygnaklar (aşakda seret) we birleşdirilen websaýty ösdürmek arkaly has içgin hyzmatdaşlyk edýärler. Siz websaýtda ýokary bilim ulgamlary we ähli maglumat merkezleri bilen aragatnaşyk etmek baradaky degişli maglumatlary tapyp bilersiňiz.
2004-nji ýylyň iýunynda bu iki tor Ykrar etmek barada Lissabon ylalaşygy boýunça komitet tarapyndan makullanan ENIC-NARIC düzgünnamasyny kabul etdiler.
Ykrar etmegiň we hili barlamagyň meseleleriniň arasyndaky gatnaşygy nazara alyp, ENIC-NARIC torlary Ýokary bilimiň hiliniň barlagynyň Ýewropa tory — ENQA bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edýärler.
Ykrar etmek barada Lissabon ylalaşygyny amala aşyrmak, umuman, kärleri ykrar etmek üçin syýasaty we tejribäni ösdürmek maksady bilen Ýewropa Geňeşi we UNESKO ENIC toruny (Akademiki ykrar etme we hereket boýunça milli maglumat merkezleriniň Ýewropa toruny) döretdiler. Ýewropa geňeşi we UNESKO/CEPES ENIC torunyň bilelikdäki sekretarýatyny edindiler. ENIC tory Ýewropa birleşiginiň NARIC tory bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edýär.
Tor Ýewropa medeniýet ylalaşygyna gol çeken döwletleriň ýa-da UNESKO-nyň Ýeropa sebitiniň milli maglumat merkezlerinden durýar. ENIC milli häkimýetler tarapyndan döredilen guramadyr. ENIC guramasy kesgitlenen ygtyýarlyklarynyň üýtgemeginiň mümkindigine garamazdan:
- daşary ýurt diplomlarynyň, derejeleriniň we beýleki kärleriniň ykrar edilmegi barada;
- daşary ýurtlaryň we ENIC guramasynyň ýerleşen ýurdunyň ikisinde hem bilim ulgamlary barada;
- kreditler we stipendiýalar boýunça maglumaty, şeýle hem hereket we barabarlyk bilen bagly amaly meseleler boýunça maslahatlary öz içine alýan daşary ýurtda okamagyň mümkinçilikleri barada maglumatlar berýär.
Bäsleşikli ýa-da bölekleýin ykrar etme.
Ýewropa geňeşiniň/UNESKO-nyň daşary ýurt kärlerine baha bermegiň ülňüleri we işleri boýunça maslahatlaryna laýyklykda «dalaşgäriň sargydyna laýyklykda ykrar etme geçirip bolmaýan ýagdaýlarda bäsleşikli ýa-da bölekleýin ykrar etmek meselesine seretmeli».
Bäsleşikli ykrar etme — dalaşgärleriň käriniň guramaçy ýurduň derejesiniň/diplomynyň dalaşgär tarapyndan aňladylýan derejesinde ykrar edilmeýändigini, ýöne oňa derek ykrar etmäge ygtyýarly guramanyň dalaşgäriň kärini köp halatlarda bu meseläni çözýän başga bir guramaçy ýurduň derejesiniň/diplomynyň derejesinde ykrar etmegi teklip edip bilýändigini aňladýar. Dalaşgär deslapky saýlan kärinden tapawutlanýan maksatnamadygyna garamazdan guramaçy ýurtda barlaglaryny dowam etdirmäge mümkinçilik alýar.
Bölekleýin ykrar etme — dalaşgäriň daşary ýurt derejesiniň/diplomynyň guramaçy ýurduň doly käri hökmünde ykrar edilmegine derek ygtyýarly guramalaryň dalaşgäre onuň görkezen käri boýunça barlaglaryň bölegi hökmünde onuň kärini ykrar etmegi teklip edýändigini aňladýar. Şonda dalaşgär onuň birinji käriniň ýetmeýän bölegini doldurmak üçin barlaglaryny dowam etdirip bilýär.
şeýlelikde, eger dalaşgäriň käriniň doly akademiki ykrar edilmesi adalatly inkär edilýän bolsa, onda ygtyýarly guramalar bilen onuň bäsleşikli ýa-da bölekleýin ykrar edilmegine mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşmaly.
NARIC tory (Ykrar etmegiň milli akademiki maglumat merkezleri)
NARIC tory 1984-nji ýylda Ýewropa komisiýasynyň teklibi boýunça döredildi. Tor ÝB-niň agza ýurtlarynda, Ýewropa ykdysady zolagynyň ýurtlarynda, Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlarynda, şeýle hem Kiprde diplomlary akademiki ykrar etmegi we okuwyň möhletlerini gowulandyrmaga çalyşýar. Bu tor bu ýurtlaryň ýokary okuw edaralarynyň arasyndaky talyplaryň we mugallymlaryň hereketini goldaýan SOCRATES/ERASMUS Arkalaşygyň maksatnamasynyň bölegidir.
Bütin ÝB we Ýewropa ykdysady zolagynyň döwletleriniň, Merkezi we Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň hem-de Kipriň beýleki döwletlerde diplomlary akademiki ykrar etmek we okuwyň möhletleri bilen bagly maglumatlar we abraýly geňeşi üpjün etmek bilen talyplaryň, mugallymlaryň we ylmy barlagçylaryň hereketiniň ilerlemegine kömek etmegi maksat edinýän milli merkezler bar. Bu tordan esasy peýdalanýanlar ýokary okuw edaralary, talyplar we olaryň halypalary, ene-atalar, mugallymlar we geljekki iş berijiler.
NARIC tory degişli ýurtlaryň magaryf ministrlikleri üçin hem niýetlenendir, ýöne NARIC özbaşdak torunyň işiniň ýagdaýy we göwrümi tapawutlanyp biler. Köp döwletlerde ýokary okuw edaralary özbaşdak bolup, olar daşary ýurtly talyplaryň giriş tölegi barada özbaşdak karar kabul edýärler hem-de talyplara daşary ýurtda alan biliminiň esasynda okuwyň belli bir bölegi üçin ýeňillikler berýärler. Netijede NARIC tory hiç hili karar kabul etmeýär, ýöne daşary ýurt bilim ulgamlary we kärleri boýunça maglumatlar we maslahatlar berýär.
Hemmesi enic-naric.net websaýtynda
Bu saýt Ýewropa komissiýasynyň, Ýewropa geňeşiniň we UNESKO/CEPES-iň umumy teklibi boýunça ilki bilen ERIC-NARIC torlaryna olary her bir agza döwletiň ygtyýarly edaralary we saýtyň her bir guramasy tarapyndan berlen we goldalynýan soňky maglumatlaryň çeşmelerine gönükdirmek bilen olaryň öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde wezipelerini ýerine ýetirmekde kömek bermek üçin serişde hökmünde düzüldir.
http://www.enic-naric.net/index.aspx
Onuň ýörite maksady beýleki isleg bildirýän guramalar we aýratyn şahslara halkara akademiki we hünär hereketi boýunça döwrebap meseleler we daşary ýurt kärleriniň ykrar edilişiniň düzgünleri barada maglumatlary aňsat tapmaga kömek bermekdir.
Ýewropada milli gurluşlar
2010-njy ýyla çenli Ýewropa ýokary bilim zolagyny döretmegi maksat edinýän Bolon prosesiniň çäklerinde oňa gatnaşýan ýurtlar 2007-nji ýylda 2010-njy ýyla çenli kärler boýunça milli gurluşlary işläp düzmäge başladylar. Ýurtlar Ýewropa ýokary bilim zolagynyň kärleriniň ähli umumy gurluşy bilen laýyklygyň barlamak üçin öz özlerine baha beriş işlerini geçirdiler. Bu öz özüňe baha berlişiň netijeleri şu ýerde çap edilendir.
Syýasat we usullar: Ykrar etme we Ýewropa degişli däl ýurtlar
- Kärleri özara ykrar etme: Russiýa Federasiýasy we beýleki Ýewropa ýurtlary, [PDF resminamasy], 2000
Ýewropanyň we ABş-nyň arasyndaky kärleriň özara ykrar edilmegi üçin ugrukdyryjy ýörelgeler, [PDF resminamasy], 1994
Ylalaşyklary, tekstleri we düşündirişleri bilen bilelikde (fransuz, nemes, italýan we rus dillerinde) doly çap etmek üçin Ýewropanyň ylalaşygynyň geňeşi websaýtyna seret. Websaýt http://conventions.coe.int/.
Birleşen ştatlaryň bilim barada maglumatlar üçin tory (USNEI)
Ugrukdyryjynyň ähmiýeti: USNEI — talyplar we hünär hereketiniň işleri, edaralaryň we kärleriň ykrar edilişi hem-de bu meseleler bilen bagly çäzgütler boýunça resmi amerikan maglumat gullugydyr. USNEI Ýewropa zolagyndan daşardaky maglumat merkezleri bilen hyzmatdaşlyk edýän ýokary bilim boýunça kärleri ykrar etmek barada Lissabon ylalaşygyna laýyklykda amerikan ENIC—i hökmünde gulluk edýär.
Barlaglary we kärleri ykrar etme:
Öz ýurduňda okamak (Ykrar etme/akkreditasiýa ulgamy): amerikan akkreditasiýasy hökümete garaşly däl, garaşsyz meýletin ýagdaýa esaslanýar. Federal hökümetiň gurluşlary edaralaryň hiline gözegçilige seretmeýär, ýöne amerikan bilim bölümi amerikan talyplara kömek maksatnamalaryna gatnaşmaga mümkinçilik berilýän edaralary akkreditasiýa etmek maksady bilen makullanan akkreditasiýa gulluklaryny hakykatdan hem ykrar edýär. Akkreditasi akkreditasiýanyň sebit we milli gulluklary arkaly geçirilýär. Maksatnamanyň akkreditasiýasy akkreditasiýanyň ýörite maksatnamasyndan we hünär gulluklaryndan geçýär. Sebit we milli gulluklaryň akkreditasiýasy edaralaryň ähli görnüşine, şol sanda jemgyýetçilik, hususy täjirçilik däl, hususy täjirçilik edaralaryna hem degişlidir. Akkreditasiýa gulluklary, ülňüler syýasat we halkara hyzmatdaşlygy baradaky anyk maglumatlary ýokary bilimiň akkreditasiýasy boýunça geňeşden (CHEA) şu saýtda alyp bolar http://ww.chea.org. Akkreditasiýa ykrar edilen akkreditasiýa gullugy tarapyndan halkara hukugyna laýyklykda milli ykrar etmäniň amerikan barabarlygy hökmünde seredilýär.
Daşary ýurtlarda okamak (daşary ýurt ynanç hatlarynyň ykrar edilmegine degişli gurluşlar):
Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça halkara ygtyýarly bilermenleriň birleşmesi (AICE)
Amerikanyň Birleşen ştatlary
90212 Kaliforniýa. Bewerli Hillz
Günorta Bewerli Draýw, kw. 408, Aragatnaşyk bölümi. Guty 6756, 280
Telefon: +1 (310) 5503305
Faks: +1 (888) 2632423
ELEKTRON POÇTA: info@aice-eval.org
WWW: http://www.aice-eval.org
Hyzmatlar ynanç hatlaryna baha bermek boýunça özbaşdak hyzmatlary etmegiň guramalarynyň arkalaşygynyň talyplar tarapyndan edildi. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlaryň beýleki görnüşleri Internetde ýerleşdirilendir. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlar ýokary okuw mekdepleri, iş berijiler we ygtyýarlyklary bermegiň döwlet dolandyryşy üçin daşary ýurt kärlerini tassyklaýar (durnukly hünärler üçin).
Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlaryň milli birleşmesi (NACES)
Amerikanyň Birleşen ştatlary
90231—3665 Kaliforniýa, Kalwer-Siti
Aragatnaşyk bölümi. Guty 3665
Telefon: +1 (310) 2589451
Faks: +1 (310) 3427086
ELEKTRON POÇTA: naces@ierf.org
WWW: http://www.naces.org
Hyzmatlar ynanç hatlaryna baha bermek boýunça özbaşdak hyzmatlary etmegiň guramalarynyň arkalaşygynyň talyplar tarapyndan edildi. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlaryň beýleki görnüşleri Internetde ýerleşdirilendir. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlar ýokary okuw mekdepleri, iş berijiler we ygtyýarlyklary bermegiň döwlet dolandyryşy üçin daşary ýurt kärlerini tassyklaýar (durnukly hünärler üçin).
Birleşen ştatlaryň bilim barada maglumatlar üçin tory (USNEI)
Amerikanyň Birleşen ştatlary
20202 Kalumbiýa okrugy, Waşington
Merilend Awenýu 400
Amerikanyň bilim bölümi
Halkara gatnaşyklar bölümi
Telefon: +1 (202) 4013710
Faks: +1 (202) 4012508
ELEKTRON POÇTA: Stiwen hunt@ed.gov
WWW: http://www.ed.gov/about/offices/list/ous/international/usnei/edlite-index.html
Hyzmatlar talyplar tarapyndan edildi: amerikan we daşary ýurt bilim ulgamlary baradaky maglumatlardan durýar, ABş-nyň degişli gulluklaryna çykmak üçin sargytlar boýunça sorag-jogap gullugy hökmünde çykyş edýär. ENIC maglumatlar merkezi Lissabon ylalaşygyna görä işleýär.
Daşary ýurt okuwlarynyň ykrar edilişi barada beýleki maglumat çeşçeleri: daşary ýurt bilim derejelerini ykrar etmek aşakdaky ygtyýarlykly edaralar tarapyndan ýerine ýetirildi: (1) barlaglar üçin rugsat bermek barada arza beren talyp üçin akademiki edaralar; (2) durnukly hünär bilen meşgullanmaga çalyşýanlar üçin — döwlet ýa-da ygtyýarlandyrmagyň ýerli edaralary; we (3) durnukly däl işlerde işlemek isleýänler üçin — iş berijiler. Şol bir wagtyň özünde käbir edaralar daşary ýurt derejeleri boýunça karar kabul edip bilýärler, olaryň köpüsi aýratyn şahslar, edaralar, iş berijiler, hökümet edarasy we gulluklar üçin daşary ýurt derejelerine baha bermek bilen ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlary ýerine ýetirýärler. Ynanç hatlaryna baha bermegiň hünäri häzirki wagtda durnukly däldir, ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlaryň köpüsi diňe Internetde bolup biler. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlaryň iki birleşmesiniň: AICE we NACES agzalyk ülňüleri bar. Hususy edaralar, kanuna we syýasata laýyklykda, işe kabul etmek we ýerleşdirmek boýunça karar kabul etmekde özbaşdakdyrlar. Bu beýleki edaralaryň derejelerini, diplomlaryny, şahadatnamalaryny, kreditini we okuwyny ykrar etmegi ýa-da kredit etmegi çözmäge mümkinçilik berýär. Ynanç hatlaryna baha bermek boýunça hyzmatlar barada maglumatlar USNEI websaýtynda berlendir.
Ykrar etmäniň ýörite şertleri:
Uniwersitet däl hünär bilimine çykmak üçin: özbaşdak amerikan edaralary beýleki edaralaryň derejelerini, diplomlaryny, şahadatnamalaryny, kreditini we okuwyny ykrar etmegi ýa-da kredit etmegi çözüp bilýärler. Isleg bildirýänler özbaşdak edara tarapyndan sazlanan ýüz tutma ugurlary arkaly kabul etmek we beýleki kararlar barada sargyt edip bilýärler.
Uniwersitet derejesindäki okuw sapaklaryna çykmak üçin: özbaşdak amerikan edaralary beýleki edaralaryň derejelerini, diplomlaryny, şahadatnamalaryny, kreditini we okuwyny ykrar etmegi ýa-da kredit etmegi çözüp bilýärler. Isleg bildirýänler özbaşdak edara tarapyndan sazlanan ýüz tutma ugurlary arkaly kabul etmek we beýleki kararlar barada sargyt edip bilýärler.
Ýörite okuw sapaklaryna we barlaglara çykmak üçin: özbaşdak amerikan edaralary beýleki edaralaryň derejelerini, diplomlaryny, şahadatnamalaryny, kreditini we okuwyny ykrar etmegi ýa-da kredit etmegi çözüp bilýärler. Isleg bildirýänler özbaşdak edara tarapyndan sazlanan ýüz tutma ugurlary arkaly kabul etmek we beýleki kararlar barada sargyt edip bilýärler.
Hünär almak üçin: ABş-da hünär almak isleýän daşary ýurt raýatlary üçin ýörite talaplar bar. Şeýle talaplar döwlet hukugy ýa-da hünär gözükdirijileri ýa-da iki tarapyndan hem kesgitlenip bilner. Hünär almaga degişli amerikan kanunlary we kararlary bilen gyzyklanýan daşary ýurtly talyplar ýa-da hünärmenler degişli hünär birleşmesi ýa-da döwletiň ygtyýarnama berýän edaralary bilen habarlaşmaly. Hünär birleşmeleri degişli ugurlar boýunça bilimi we okuw maksatnamalaryny akkreditasiýa edip, işlemäge rugsat bermegiň meseleleri boýunça döwlet edaralaryny dolandyryp ýa-da olara maslahat berip, hünär derejesi üçin kadalary we syýasaty kesgitläp we mundan beýläkki bilim we okuw mümkinçiliklerini üpjün edip ýa-da makullap bilýärler. Ştatyň häkimýetiniň ulgamlarynyň köpüsi döwlet hukugy tarapyndan göz öňünde tutulyşyna görä belli bir hünärleri kadalaşdyrýarlar, ýa-da durnukly hünärlere gözegçilik etmek ýa-da ykrar edilen hünär birleşmesi üçin jogapkärçiligi döwlet edarasyna bermek üçin edaralary goldaýar. Bilimiň belli bir hünär maksatnamalaryny kanagatlanarly tamamlamak üçin adamlar hünäre girmäge hukuk almaly bolýarlar, köp hünärler we döwletiň ygtyýarnama beriji gulluklary hem tejribede barlanan döwlet synagy boýunça kanagatlanarly işleri we beýleki taraplary talap edýärler.
Daşary ýurtly talyplary kabul etmäge we okuwy ykrar etmäge degişli mundan beýläkki maglumatlar üçin salgylanmalar:
Ady: Halkara, medeni we bilim alyş-çalyşlary üçin mümkinçilikleriň soragnamasy (yzygiderli täzelenýär)
Neşirçi: Birleşen ştatlaryň maglumatlar gullugy
Ady: Birleşen ştatlaryň bilimi (http://educationusa.state.gov/)
Neşirçi: Amerikan döwlet deportamenti
Ady: ABş-da tölegli awtoýoluň girelgesi: beýleki ýurtlardan gelen talyplar üçin ýolbelet (yzygiderli täzelenýär)
Neşirçi: Kollejiň edarasy
Ady: ABş-da mugt bilim: çaklanýan halkara talyplar üçin ýolbelet (yzygiderli täzelenýär)
Neşirçi: Aspiranturalar geňeşi
Ady: Egerde siz ABş-da okamak isleýän bolsaňyz (yzygiderli täzelenen we gaýtadan neşir edilen)
Neşirçi: Birleşen ştatlaryň maglumatlar gullugy
Ady: NAFSA halkara talyplar ugrukdyrmasy: ABş-da okamak üçin ýokary okuw mekdepleri boýunça soragnama (yzygiderli täzelenen)
Neşirçi: NAFSA — Mugallymlaryň halkara birleşmesi
Ady: Kollejiň ugrukdyrmasy: Daşary ýurt talyplar goşmaçasy (Her ýyllyk goýberiş)
Neşirçi: Kollejiň edarasy
Ref . http://science.gov.tm/projects/pes/tm/mobility.htm
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


c: text/html

text:
Ahyrsony, ligamyz hem başlady, hemde 11 topar bar bu yyl.
bilyansiniz, geçen yyl, 8 topar (komanda) bardy we birinji Aşgabat, 2nji HTTU, 3nji Nebitçi gutarypdy.
In sonky hem Köpetdag bolupdy. Köpetdag 6 gezek çempiyon boldy jemi. Yöne gynansakda, edil, Nisa komanda yaly, Köpetdag hem ekonomiki kynçylyklar sebapli, bu yyl ligada yok.
Taze gelen toparlar: Lebap, (geçen yyl ön lebapdan hiç topar yokdy), Ahal (geçen yyl ahaldan hem topar yokdy), Altyn Asyr (hazirlikçe bu namanin we niranin topary bilemok) we Gara Altyn ( Balkanabadyn özünden ön Nebitçi bardy, indi dogan komanda hem geldi)..
beyleki toparlar:
Aşgabat (Aşgabat ş.)
Talyp-Sporty (sport we turizm uniw.)
HTTU (tm-türk uniw.)
Merw (Mary ş)
Turan (Daşoguz ş)
Şagadam (Türkmenbaşy ş)
Nebitçi (Balkanabat ş.)
* başga maglumat bolsa, yazyp durjak.
Telpekler (3 kisiden 3 sany)
Bu yazgi ucin
- aslymarly 1 telpek goyyar we yazyar: "hemme yazanlang we yazjaklang üçin, okmak hem welin azabyng üçin!!+1"
- ata 1 telpek goyyar we yazyar: "maglumatlaryňa!"
- ata22 1 telpek goyyar we yazyar: "Yhlasyn ucin!"

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanda döwlet sapary bilen bolýan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Gazagystanyň Prezidenti Nursultan Nazarbaýewi şu ýylyň 17-nji sentýabrynda Aşgabatda geçiriljäek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň açylyş dabarasyna gatnaşmaga çagyrdy.
Türkmenistanyň we Gazagystanyň hökümet wekiliýetleriniň gatnaşmagynda giňişleýin düzümde geçirilen gepleşiklerde milli Liderimiz sport boýunça iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň işjeňleşendigini, türkmen we gazak türgenleriniň iki ýurtda guralýan ýaryşlara yzygiderli gatnaşýandygyny belledi.
Çeşme: TDH


text:
Diş eti sagdyn bolmasa dişler sagdyn bolup bilermi? Ýok! Sebäbi hut diş eti dişleriň köküniň dolagy bolup durýar, onuň nemli bardasy bolsa goraýjy faktorlary işläp çykarmak bilen, hemişe agyz boşlugyny kesel dörediji mikroblardan gorap durýar. Uzaga çekýän diş etiniň keselleri syrkawlarda agyryny döredip, agzyndan ýakymsyz ysyň gelmegine we netijede dişiniň gaçmagyna eltýär. Diş etiniň keselleriniň içinde iň köp duş gelýäni parodontoz keselidir.
Parodontoz – dişleriň iýmitlenmeginiň bozulma(distrofiki) keseli bolup, äňiň we parodontyň (diş köküni gurşap alýan dokuma) süňk dokumasyna şikes ýetirýär. Ol dokumalaryň iýmitlenmeginiň, gan bilen üpjün edilmeginiň, mineral alyş-çalşyň we ýok bolan öýjükleri ýaňadan dikeltmek ukybynyň (regenerasiýasynyň) bozulmagyna eltýär.
Dişlerde distrofiki üýtgeşmeleriň emele gelmeginiň sebäpleri doly öwrenilmedik. Adatça parodontozyň ýüze çykmagyny adamyň ýaşaýşy üçin zerur bolan beden agzalaryna täsir edýän: nesil yzarlamak faktory we bedeniň içki agzalarynda ýüze çykan keseller (ateroskleroz, aşgazan ýarasy, bagryň sirroz keseli, süýjikeseli) bilen baglanyşdyrýarlar. Şeýle-de bu kesel dişleriň töweregindäki gan aýlanyşygynyň we endokrin (içki sekresiýa mäzleriniň) bozulmalarynyň ýüze çykmagy zerarly öjügip biler.
Parodontozyň kliniki häsiýetleri
Parodontozyň kliniki alamatlary hem aýdyň däl. Ol örän haýal ösýär we uzak wagtlap agyry duýgusy, biynjalyklyk bildirmeýär. Şol sebäpli adamlar lukmana kesel ötüşenden soň ýüz tutýarlar, bejergi köplenç ýagdaýda keseliň giçki döwründe başlanýar. Diňe wagtly-wagtynda hünärmen-stomotologlaryň barlagynda bolup durmak, keseli başlangyç döwründe ýüze çykarmaga mümkinçilik döredýär. Lukmana ýüz tutmak üçin aşakda agzalan alamatlar esas bolup biler:
- diş etiniň reňkiniň üýtgemegi – çişme alamatlary peýda bolmazdan, ol öçügsi reňkde bolýar;
- dişiň "uzalmagy" – kem-kemden onuň inçelýän ýeriniň, soňra bolsa köküniň üsti açylýar;
- dişde şine şekilli şikesiň peýda bolmagy, syrçasynyň iýilmegi (eroziýasy), ýüzüniň sürtülmegi we başga-da çüýrüklik zaýalanmasyna degişli bolmadyk alamatlaryň peýda bolmagy.
Parodontozyň başlangyç döwründe, diş etiniň gijemegi we iýmit çeýnelende oňaýsyzlyk peýda bolmagyndan başga ýüze çykyp duran alamatlary duýulmaýar. Keseliň dowam etmegi bilen, dişleriň arasynda iýmit galyp, inçelýän ýeriniň üsti açylyp başlaýar we şine şekilli şikes peýda bolýar. Egerde bejergi öz wagtynda alynmasa, kesel ötüşen görnüşe geçip, ähli dişleriň dolagynyň ýitirilmegine eltýär. Parodontoz, bedeniň içki agzalarynyň dürli keselleri sebäpli ýüze çykan ýagdaýynda, esasy kesel bejerilenden soň, durnukly derejede saklanyp biler. Adatça bu ýagdaýda kesel güýjemeýär, emma şonda-da çiş häsiýetli gaýra üzülmeleriň täsir etmegi bilen, käbir diş öýjüklerinde üýtgemeleriň peýda bolmagy mümkin.
Bu kesele duçar bolmak howpy abanýan topara, ýürek-damar ulgamynyň kesellerinden ejir çekýän, endokrin we bedeniň alyş- çalyş ulgamynyň bozulmalary bolan adamlar girýär. Şol sebäpli olaryň yzygiderli stomotologyň gözegçiliginde bolmagy hökmandyr.
Öte geçen parodontoz howply çişiň – düwnük keseliň döremegine eltmegi ahmal. Buňa Karolinskiniň adyny göterýän institutyň alymlarynyň ylmy-barlag işleri şaýatlyk edýär. "Eger-de adamyň dişleri dökülip başlasa, keseliň azyndan 15-20 ýyl bäri dowam edýändigini aňladýar. Ol özüni bildirmän ýören, ýaşaýyş üçin howply ýokanç bolmagy ahmal",- diýip ylmy-barlag işleriniň ýolbaşçysy, professor Birgitta Seder hasap edýär. Parodontoz keseline duçar bolanlaryň düwnük keseli we aşgazan keselleri bilen syrkawlamak howpy, sagdyn dişli adamlaryňkydan has ýokary. Emma häzir lukmanlar bu baglanyşygyň sebäbini düşündirmeýärler.
Parodontozy bejermek we öňüni almak
Paradontozy bejermegiň usuly, keseliň geçişine we adamyň beden agzalarynyň umumy ýagdaýyna görä lukman tarapyndan saýlanyp, syrkawlara aşakda görkezilen bejergiler maslahat berilýär:
- ýerli gan aýlanşygy kadalaşdyrýan çäreler (gidromassaž, wakuum-massažy, darsonwal togunyň täsiri);
- dişiň düýbinde gatap galan çökündileri (diş daşlary) aýyrmak.;
- witamin-mineral toplumyny kabul etmek we bedende maddalaryň çalyşmasyny kadalaşdyrmak bilen bagly bolan derman serişdelerini ulanmak (nerobol, pentoksil, metilurasil);
- psihoterapiýa (ruhy ulgama täsir edip bejermek);
- şypahana-kurort şertlerinde bejergi;
- kalsiý we witamine baý berhizi saklamak.
Keseliň başlangyç döwründe ýola goýlan bejergi oňaýly netije berýär, ötüşen ýagdaýynda - käbir dişleriň gaçmagyna we başga-da dürli gaýraüzülmelere eltip biler.
Parodontozy öý şertinde bejermek, diňe başlangyç döwründe, keseliň alamatlaryny wagtlaýyn köşeşdirip biler. Ýöne hiç-bir ýagdaýda onuň sebäbini ýok edip, bejerip bilmez. Şeýlelikde, halk lukmançylygynyň hödürleýän usullaryny medisina bejergisi bilen utgaşykda ýöretmek maslahat berilýär:
- günde ir bilen, 10 gr duzy 20 gr bal bilen garyp, diş etine çalmaly;
- ary mumyny spirtde ýatyryp, emele gelen şiräniň 20 damjasyny 1 bulgur gaýnan suwa garyp, her 4-5 sagatdan agzyňy çaýkamaly;
- atgulagyň şiresine agzyňy çaýkamaly ya-da ter atgulagyň ýapragyny diş etine sürtmeli;
- 1 çaý çemçe gury çaý, 1çaý çemçe owradylan sarymsagyň üstüne 1 bulgur gaýnap duran suw guýmaly. Agzyny pugta ýapyp 20 min saklap, süzmeli. Diş ýuwujy serişde bilen dişiňi mazaly arassalamaly we alnan ergine 5-10 min agzyňy çaýkamaly. Bejergiň möhleti 2 hepde.
Parodontozyň öňüni almak üçin dişlere yzygiderli ideg etmek zerurdyr, wagtal-wagtal dişde emele gelen daşlary aýyrtmaly, dogry iýmitlenip, yzygiderli stomotolog-lukmanyň gözegçiliginde bolmalydygyny unutmaly däl. Keseliň öňüni almak üçin mikroelementleriň toplumyndan düzülen "Sentrum", "Multitabs" we başga witamin derman serişdeleri satuwa giňden hödürlenen. Emma bu serişdeleri almazdan öň, lukman bilen maslahatlaşmagyňyz zerurdyr. Gündeki iýmitiňizde süýji önümlerini azaldyp, käşir, alma ýaly dişiňi arassalaýan, diş etini owkalaýan gök önümleri ulanmaga çalşyň. Häzirki döwürde parodontozyň öňüni almak üçin niýetlenen diş arassalaýjy pastalary we agyz boşlugyny çaýkamak üçin niýetlenen serişdeleri ýerlikli ulanmagy unutmaň.
Keseliň ilkinji alamatlary ýüze çykan wagty hökman lukmana ýüzleniň!
Beýik ýazyjy A.P.Çehowyň: "Sagdyn dişler – sagdyn aşgazandyr, sagdyn içegedir, işeňňirligiň we uzak ömrüň girewidir" diýen jümlesini ýörelge edinseňiz, siziň ak monjuk ýaly dişleriňiz şadyýan gülkiňiziň bezegi, sagdyn bedeniňiziň derwezesi bolar.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türk Taryhynyň Parlak Ýyldyzlary
Hajy Baýram Weli
Hajy Baýram Weli Beglikler we Osmanly türkmen döwleti zamanasynda ýaşap geçen Anadolynyň ruhy mimarlarynyň biridir. Hajy Baýram Weliniň hakyky ady Numandyr. Pikirzada Ankara welaýatynyň Solfasol diýilen ýerinde 1340-1350-nji ýyllaryň aralygynda dogulypdyr. Kakasynyň ady Ahmet, atasynyň ady bolsa Mahmutdyr. Ejesiniň ady taryhy çeşmelerde ýok bolsada, gubury Solfasol obasynda ýerleşýär. Hajy Baýram Weliniň dogulan we ýaşap geçen öýi diýip kabul edilen bir öý Solfasol obasynyň metjidiniň golaýynda häzirki wagtda muzeýdir.
Oňa Baýram adyny mugallymy Somunju Baba lakamy bilen tanalýan Şyh Hamidüddin Aksaraýy dakypdyr. Hajy Baýram Weliniň özinden kiçi Safiýüddin we Abdal Myrat atly jigileri bolupdyr. Safiýüddiniň gubury barada maglumat bolmasada, pikirzadanyň beýleki jigisi Abdal Myradyň gubury häzirki Çankyry welaýatynyň Eldiwan etrabynyň Seýdiköý diýilen ýerinde ýerleşýär. Abdal Myrat Hajy Myrat Weli ady bilen hem tanalypdyr.
Hajy Baýram Weliniň 5 sany erkek we 3 sany gyz çagasy bolupdyr. Erkek çagalarynyň atlary Ahmet Baba, Baba Soltan, Edhem Baba, Ibrahim Baba we Ali Baba bolupdyr. Gyz çagalaryndan diňe Haýrünnisa Hatynyň ady biziň günlerimize çenli gelip ýetipdir. Hajy Baýram Weliniň nesli ogly Şyh Ahmet Babadan we Haýrünnisa Hatyndan dowam edipdir we häzirki güne çenli gelip ýetipdir.
Osmanly türkmen döwleti zamanasyndaky gazna resminamalarynda Hajy Baýram Weliniň nesline degişli bolan belliklere gabat gelip bolýar. Ankaranyň Patma Bajy obasyndaky aramgäh, metjit, zawiýa ýaly binalaryň Hajy Baýram Weliniň nesillerinden bolan Hajy Togrula we Ogul bege degişlidigi bilinýär.
Hajy Baýram Weliniň Ahmet Baba atly ogly Ankarada Pir Öýi atly derwişhananyň şyhy bolupdyr. Pikirzadanyň gyzy Haýrünnisa Hatyn bolsa türk edebiýatynda we medeniýetinde öçmejek yz galdyryp giden şahyr Eşrefogly Ruminiň aýalydyr.
Hajy Baýram Weliniň çagalyk ýyllaryny geçiren Ankara we onuň töweregi 1354-nji ýylda Osmanly türkmen döwletiniň Soltany Orhan Gazynyň ogly Süleýman Paşa tarapyndan döwlete birikdirilipdir. Welaýatyň merkezi bolan Ankara Osmanly döwletiniň wajyp ýerleriniň biri bolupdyr we Anadoly Başbegliginiň merkezi hasaplanypdyr.
Hajy Baýram Weli Ankaranyň we onuň töwereginiň Osmanly döwletine birikdirilen mahallary çagady.
Pikirzada ahileriň täsirli bolan ýerilerinden biri bolan Ankara şäherinde çagalyk ýyllaryny geçiripdir.
Şäheriň merkezinde we obalarynda jerçi bileleşiginiň wekilleri bolan ahiler bardy. Ahî Çomak, Ahi Mahmud, Ahî Elwan, Ahî Ewran, Ahî Hüsam, Ahî Şerafeddin, Ahî Ýakub, Ahî Murad, Ahî Dogan, Ahî Ören ve Ahî Mesud olaryň käbirleridir. Ahileriň şäherinde önüp-ösen Hajy Baýram Weliniň beýleki bir lakamy bolsa Ahi Soltandy. Alym mugallymy Somunju Babanyň beren maslahatyna eýerip daýhançylyk bilen meşgullanan ahi lideridir.
Hajy Baýram Weli Somunju Babanyň ýanyna gitmezden ozal Melike Hatyn medresesinde birnäçe wagt mugallym bolup işläpdir.
Ewliýa Çelebi 1560-njy ýylda Hajy Baýram Weliniň aramgähini zyýarat etdi. Ewliýa Çelebi Är Soltanyň Hajy Baýram Weliniň mugallymydygyny aýdypdyr. Är Soltanyň Ankara welaýatynyň Agaçpazar diýilen ýerinde kiçiräk aramgähi bardyr. Aramgähine adamlar baryp zyýarat edýär.
Hajy Baýram Weli hem ýokary bilim alan pikirzada hem-de sopy adamdy. Ol Ýyldyrym Baýazid han bilen merkezi Anadola sapar guran wagty duşuşypdyr we Soltan tarapyndan köşkde ýokary wezipeli ýerleriň birine bellenipdir. Hajy Baýram Weli 1402-nji ýylda Ýyldyrym Baýazidiň Teýmirleň tarapyndan ýeňlişe sezewar bolmagyndan soň Somunju Baba bilen Bursadan Adana welaýatynyň Jeýhan derýasynyň golaýynda erenleriň ýaşaýan obasyna barypdyrlar we birnäçe wagt ol ýerde galanlaryndan soň Bursa yzyna gaýdyp gelipdirler. Emma Somunjy Babanyň Aksaraýa gitmeginden soň Hajy Baýram Weli hem Ankara gidipdir. Pikirzada Ankarada şägirt ýetişdirmegini dowam etdiripdir. Hajy Baýram Weliniň ýetişdiren şägirtleriniň arasynda Osmanly türkmen döwletiniň tanymal soltany Fatih Soltan Mehmediň mugallymy Akşemseddin hem bardy. Osmanly türkmen döwletiniň Soltany II Myrat we Hajy Baýram Weli bilen Edirnede duşuşypdyr.
Hajy Baýram Weli 1430-njy ýylda Ankarada ýogalypdyr. Ol özünden soň Baýramilik atly sopylyk ugrunyň döremegine sebäp bolupdyr.
Osmanly taryhynyň iň köne ýajyjysy Aşykpaşazade ol barada: “Anadolyda Hajy Baýram Weli ýüze çykdy. Ol dogalary kabul bolýan eý görülýän adamlaryň biridi” diýip ýazypdyr.


text:
Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzy ikinji ýarymynda ösdürmegiň ugurlaryny kesgitledi
7-nji iýulda bolup geçen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejilisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow geçen alty aýyň dowamynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada durup geçdi.
Geçen ýarym ýylda biziň baş maksadymyza ýetmäge gönükdirilen örän möhüm özgertmeleri amala aşyrmakda, adamlaryň hal-ýagdaýyny gowulandyrmaga gönükdirilen dünýäniň ösen demokratik döwletleriniň derejesine çykmakda nobatdaky ädimler ädildi – diýip döwlet Baştutanymyz belledi.
Biziň daşary syýasatymyz häzirki döwürde hem Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropa Birleşigi, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy we beýleki halkara guramalary bilen işjeň hyzmatdaşlyk etmekden ybaratdyr. Dünýäde energetika howpsuzlygyny gazanmak, ekologiýa meselelerini çözmek hem-de ulag üpjünçilik ulgamlaryny ösdürmek bilen baglydyr. Bilim we medeniýet ulgamlaryny ösdürmegi, adam hukuklaryny hem-de azatlyklaryny, ählumumy howpsuzlygy berkitmegi üpjün etmäge degişlidir diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Içeri syýasat babatda aýdylanda bolsa, biz ygtybarly salgyt-býujet we pul-karz syýasatyny alyp barýarys. Häzirki döwürde ýurdumyzda hususy we döwlet düzümleriniň üpjünçilik ulgamlaryna goýulýan maýa goýumlarynyň möçberleri artýar.
Ykdysadyýetiň birnäçe pudaklarynda önüm öndürmekde we hyzmatlary etmekde gowy netijeler gazanyldy. Bu bolsa, jemi içerki önümiň ösüşini 6,4 göterime ýetirmäge mümkinçilik berdi.
Döwlet býujetiniň girdejileri hem artdy. Bu bolsa, netijede, ortaça aýlyk zähmet haklaryny 9 göterime çenli köpeltmäge mümkinçilik berdi. Milli pulumyz bolan manadyň hümmeti hem bellenen derejede durnukly saklanýar.
Ýurdumyzda senagat we durmuş maksatly desgalaryň gurluşygyny giň gerim bilen alnyp barylýar. Häzirki döwürde umumy bahasy 47 milliard amerikan dollaryna golaý bolan iri desgalaryň 1900-e golaýy gurulýar. Biziň milli gurluşyk kompaniýalarymyzyň gurýan desgalarynyň sanynyň barha artýandygy aýratyn guwandyrýar diýip, milli Liderimiz kanagatlanma bilen belledi we häzir ýurdumyzda jemi gurulýan 1900 desganyň 1800-e golaýynyň gurluşygyny öz gurluşykçylarymyzyň alyp barýandygyny aýtdy. Şu ýylyň birinji ýarymynda biz iri desgalaryň 59-syny işe girizdik. Umumy meýdany 632 müň 500 inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny, şol sanda has oňaýly ýaşaýyş jaýlaryny ulanmaga berdik. Bu gurluşyklaryň umumy bahasy 2 milliard amerikan dollaryna golaýlaýar. Işe girizilen desgalarda köp sanly täze iş orunlary döredildi diýip, hormatly Prezidentimiz belledi. Häzirki döwürde biz ýurdumyzyň ykdysadyýetini diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmäge aýratyn üns berilýär. Bu ugurda alnyp barylýan işleriň çäklerinde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek hem-de ýurdumyzda öndürilýän önümleriň beýleki döwletlere iberilýän möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny döretmek boýunça kabul eden Döwlet maksatnamalarymyzy üstünlikli durmuşa geçirilýär. Ýakyn wagtda ýurdumyzda V Aziýa oýunlary, şeýle hem birnäçe möhüm halkara çäreleri geçiriler. Şunuň bilen baglylykda, ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň öňünde ikinji ýarym ýylda möhüm wezipeler durýar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer, daşary işler ministri R.Meredowa ýüzlenip, şu wezipelere laýyklykda V Aziýa oýunlaryna halkara guramalarynyň gatnaşmagy boýunça çäreleriň anyk meýilnamasyny häzirden işläp taýýarlamagyň wajypdygyny belledi.
Göz öňünde tutulan birnäçe iri halkara maslahatlaryna hem gowy taýýarlyk görmeli. Ýylyň ahyryna çenli olary ýokary derejede geçirmeli. Bular Owganystan boýunça Sebitleýin ykdysady maslahat, ýurdumyzyň Energetika Hartiýasyna başlyklyk etmegi, şeýle hem Halkara Bitaraplyk güni bilen bagly çärelerdir. Mundan başga-da, ýurdumyzyň Hökümet wekiliýetiniň beýleki döwletlere boljak saparlaryna, daşary ýurtlaryň Hökümet wekiliýetlerini ýurdumyzda kabul etmäge gowy taýýarlyk görmeli. Beýleki syýasy we guramaçylyk çärelerini hem ýokary derejede geçirmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Milli Liderimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa, ykdysadyýet we maliýe toplumynyň ministrlikleriniň hem-de pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmak üçin ähli zerur çäreleri görmek, maliýe we bank ulgamynda geçirilýän özgertmeleri dowam etmek zerurdygyny belledi.
Gymmatly kagyzlaryň bazaryny guramak, hususylaşdyrmak boýunça işleri talabalaýyk alyp barmaly. Üpjünçilik, bilim, saglygy goraýyş ulgamlaryna uly möçberlerde maýa goýumlaryny goýmaly we täze tehnologiýalary önümçilige giňden ornaşdyrmaly. Şeýle hem ykdysadyýetimiziň ähli pudaklarynda zähmet haklaryny mundan beýläk-de artdyrmagy üpjün etmeli. Soňra milli Liderimiz milli parlamentiň Başlygy A.Nurberdiýewa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, häkimlere, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, geljek ýylyň Döwlet býujetiniň üstünde häzirden işläp başlamagy tabşyrdy.
Hususan-da, döwlet Baştutanymyz wise-premýer B.Hojamämmedowdan geljek ýylyň Döwlet býujetinde her bir etrapda we şäherde mätäçlik çekýän adamlara ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin serişdeleri hökmany tertipde göz öňünde tutmagy talap etdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýewe, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlerine ýüzlenip, okuw ýylynyň başlanmagyna çenli täze mekdepleriň ýokary hilli gurlup, ulanmaga berilmegini üpjün etmegiň, şeýle hem ýokary okuw mekdepleriniň binalarynda we orta mekdeplerde abatlaýyş işlerini geçirmegiň zerurdygy aýdyldy.
Wise-premýer E.Orazgeldiýewe, welaýatlaryň we etraplaryň häkimlerine, oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzyň oba hojalygyny ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalary durmuşa geçirmekde netijeli işleri alyp barmagyň wajypdygyny nygtaldy.
Meýdanlarda gowaçanyň hem oňat hasyly ýetişdirilýär. Ýurdumyz üçin bu ekiniň möhümdigini göz öňünde tutup, gowaça hasylyny ýetişdirmek boýunça zerur bolan ähli agrotehniki çäreleri talabalaýyk geçirmeli. Ýetişdirilen bol pagta hasylyny zaýasyz ýygnap almak üçin tehnikany häzirden ýygym möwsümine doly taýýar etmeli diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Ilatly ýerleri arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça kabul edilen Baş maksatnamany durmuşa geçirmäge hem aýratyn üns bermegiň möhümdigi bellendi.
Milli Liderimiz wise-premýer D.Amangeldiýewe, Aşgabat şäheriniň häkimi Ş.Durdylyýewe, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna, welaýatlaryň we etraplaryň häkimlerine ýüzlenip, ýurdumyzda desgalary hem-de binalary ýokary hilli gurmagyň we öz wagtynda ulanmaga bermegiň zerurdygyna ünsi çekdi. Şäherlerdäki we obalardaky, aýratyn-da, paýtagtymyz Aşgabat şäherindäki ýollary, ýaşaýyş jaý gorlaryny, seýilgähleri we seýilbaglary talabalaýyk saklamak zerurdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz täze okuw ýylyna, V Aziýa oýunlaryna, ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramyna hem-de Bitaraplyk gününe çenli ulanmaga berilmegi göz öňünde tutulan ähli desgalaryň gurluşygyny hökmany ýagdaýda bellenen möhletlerde tamamlamagy talap etdi.
Mundan başga-da, 2018-nji ýylda gurulmaly desgalaryň maksatnamasynyň üstünde häzirden işläp başlamaly. Maksatnamada ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny we beýleki durmuş maksatly desgalary gurmaga, ozalkysy ýaly, uly üns bermeli.
Milli Liderimiz wise-premýer M.Aýdogdyýewe, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, toplumlaryň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, beýleki döwletlere iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny hem-de bilelikdäki senagat kärhanalaryny döretmek we täze iş orunlaryny guramak boýunça gowy Döwlet maksatnamalaryny işläp taýýarladyk we kabul etdik diýip aýtdy.
Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowa kabul edilen şu maksatnamalaryň durmuşa geçirilişiniň netijelerini barlamagy hem-de ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde bu barada hasabat bermegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, önümçilik pudaklaryny döwrebap ýagdaýa getirmek, gowy zähmet haky tölenýän, oňat bilimli işgärleri talap edýän täze iş orunlaryny döretmek, ýurdumyzyň çäklerinden daşarda uly isleg bildirilýän ýokary hilli önümleri öndürmek zerur bolup durýar.
Soňra hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýewe, Medeniýet ministrliginiň, metbugatyň we telewideniýäniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzyň medeniýet ulgamynyň soňky ýyllarda döredilen maddy-tehniki binýadyny doly möçberde we netijeli ulanmagyň, biziň emeli hemramyz arkaly halkymyzyň ruhy gymmatlyklaryny we taryhyny giňden beýan etmegiň wajypdygyny belledi. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz biziň ýurdumyz bilen sebitiň hem-de dünýäniň dürli döwletleriniň arasyndaky medeni gatnaşyklary pugtalandyrmak boýunça işleri dowam etmegiň, zehinli sungat işgärlerini ýüze çykarmagyň hem-de dünýä jemgyýetçiligine tanatmagyň, ýer ýüzüniň dürli ýurtlarynyň medeniýet we sungat işgärleri bilen dost-doganlyk gatnaşyklaryny ösdürmegiň möhümdigini belledi.
«Altyn asyr» bäsleşigini ýokary derejede geçirmeli, şeýle hem V Aziýa oýunlaryna, ýurdumyzyň Garaşsyzlyk baýramyna, Bitaraplyk gününe we Täze ýyl baýramyna gowy taýýarlyk görmeli hem-de teleýaýlymlarda gyzykly gepleşikleri taýýarlamaly, teatrlarda täze oýunlary goýmaly, biziň merdana halkymyzy wasp edýän ajaýyp eserleri we aýdymlary döretmeli diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi.
Milli Liderimiz wise-premýer M.Babaýewe, nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, toplumda guramaçylyk işleri bilen bagly meseleleri çaltrak çözmegiň zerurdygyny aýtdy. Toplumyň düzüm birliklerini amatly ýagdaýa getirmek, onuň netijeli bolmagyny ýokarlandyrmak boýunça şu gün kabul edilen çözgütler bu ugurdaky işiň diňe bir bölegi bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, toplumyň düzümlerini kämilleşdirmek boýunça işi dowam etmek, dolandyryş ulgamynda artykmaçlyklary aradan aýyrmak we pudak edaralarynyň arasynda emele gelen maliýe ýagdaýlaryny düzgünleşdirmek möhümdir.
Energiýa serişdelerimizi dünýä bazarlaryna çykarmagyň ýollaryny diwersifikasiýalaşdymak boýunça işleri hem dowam etmeli. Şu maksat bilen, gaz we nebit geçirijileri ýokary hilli gurmaly. Nebitiň we gazyň täze ýataklaryny açmaly. Şeýlelikde, nebitgaz toplumynyň takyk we netijeli işlemegini gazanmak üçin ähli zerur çäreleri görmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Wise-premýer B.Annameredowa, ulag we aragatnaşyk toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, şu ýylyň ikinji ýarymynda köp işleri etmegiň zerur bolup durýandygyny belledi. Ýurdumyzda aragatnaşyk serişdelerini, aýratyn-da, öýjükli aragatnaşyk ulgamyny ösdürmeli, önümçilige täze tehnologiýalary we Internet ulgamyny ornaşdyrmaly, biziň emeli hemramyzyň ulanyş gerimini mundan beýläk-de giňeltmeli, şeýle hem pes orbitada hereket edýän ikinji emeli hemrany uçurmak meselesiniň üstünde işlemenmek tabşyryldy.
Ähli ugurlar boýunça işgärleri taýýarlamak, halkara güwänamalaryny almak meselelerine hem üns bermek zerurdyr diýip, milli Liderimiz nygtady.
Tomus pasly dowam edýän günlerinde ulaglaryň ähli görnüşlerinde müşderilere we ýolagçylara hyzmat etmegiň, hilini ýokarlandyrmak wajypdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy.
Wise-premýer O.Gurbannazarowa, söwda toplumynyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ilaty ýokary hilli harytlar bilen üpjün etmek boýunça işi dowam etmek tabşyryldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşynyň ahyrynda 21-nji iýulda Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň baýramyny ýokary derejede hem-de guramaçylykly geçirmegiň wajypdygyny belledi. Şol gün birnäçe saglygy goraýyş merkezlerini açyp, ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.


text: TEJEN. Täze, 2017-nji ýylyň döwletimiziň ykdysadyýetinde, syýasatynda, medeniýetinde has ösüşli, şeýle hem rysgal-bereketli ýyl bolmagyny arzuwlap, geljekde döwletimiziň mynasyp, zähmetsöýer, Watanyny söýýän, ilhalar ýaşlary bolup ýetişmeklerini arzuw edip, haýyr-sahawat çäreleriniň çäginde, mümkinçiligi çäklendirilen çagalara hemaýat etmek üçin Kärdeşler arkalaşyklarynyň Ahal welaýat we Tejen etrap birleşmeleriniň guramagynda Tejen şäherdäki «Bagt ýoly» toý mekanynda Tejen şäher, Altyn asyr, Tejen, Sarahs etraplarynyň zähmetkeşleriň wekilleriniň gatnaşmaklarynda welaýat derejesinde dabaraly ýagdaýda Täze ýyl baýramçylygy geçirildi.


text:
Golliwudyň ägirtlerinden Stiwen Spilbergiň täze ylmy-fantastik kinosy “Ready Player One” ýylyň garaşylýan esasy filmleriniň biri. Kinodaky wakalar 2045-nji ýylda bolup geçýär....
Saňa
Sen maňa her gezek:,, Hoş gal! ''diýeňde
Ýüregim agaçda ýapraklar deýin,
Saralar, soň bolsa güýzdäki ýaly
Agaçdan zemine gaçar, ezizim!
Ýöne ýürek bolup gaçan ýapraklaň
Her düýbünden müňläp...
Angliyanyn Premier Ligasynyn bu hepdeki in gyzykly oyuny Liverpool bn ManCity'nin arasynda boldy. Liverpool 4-1 one gecse-de Guardiolanyn oyuncylary ruhdan dushmediler, emma utulmak olan bugun manlayyna yazylan! 4-3 hasap bn Liverpool Anfield...
Eneme
Aglap-eňräp, uly dünýä gelemde,
Ene mähri bilen diňdirdiň meni.
Dilsizdim, derdimi gözümden aňlap,
Halal ak süýt bilen emdirdiň meni.
Ine, indi başym aman, janym sag,
Uzadan ýerime ýetip dur elim.
Ýöne...
Gijelerne aymy sen
Ya bagmy chynar
Señ sesiñe zar bilseñ
Eshtse kalp ÿylar
Gündizlerne güneshim
Gözümiñ hem göreji
Saña guryan söweshim
Ol söygimiñ güyji
Saña satashan wagtym
Bagtly gûnleñ biridir
Gozlesem...
yurekdesh.ru
Šu gün irden agzalar bilen gyzykly maglumatlary paýlašaýyn diýip šo ady agzalan yurekdesh.ru saýtyna girip gördüm welin saýt mahabatlandyrylyp satlyga çykarylan eken. Onda ine šu ýazgylar bar: '' Bellik!
Saýt...


text:
Книга "Kalbyma syýahat"
- Автор(ы):
- Алланазаров Агагельды
Купить книгу
-
- Идет поиск...
Описание книги
Ýazyjy Agageldi Allanazarowyň eserler ýygyndysynyň V tomuna onuň okyjylarymyza öňden belli bolan “Kalbyma syýahat” , “Çölüň deňiz günleri” powestleri bilen birlikde,
nowellalardyr ertekileriöem ençemesi girizildi. Ýazyjy “Kalbyma syýahat” eserinde türkmen halkynyň müň ýyllyk taryhyna syýahat etse, “Çölüň deňiz günleri” powestinde ol
ajaýyр türkmen toрragynyň tebigatyny, onuň joşgunly dünýäsini wasр edýär.
Kitaba şeýle-de ýazyjynyň döredijilik dünýäsinden söz açýan, dürli döwürlerde ýazylan makalalardyr goşgularyň hem bir toрlumy girizildi. A. Allanazarowyň döredijiligine
mahsus bolan, Watan — onuň ojagynyň mukaddesligi baradaky рikirler bu eseriň hem içinden eriş-argaç boluр geçýär.
nowellalardyr ertekileriöem ençemesi girizildi. Ýazyjy “Kalbyma syýahat” eserinde türkmen halkynyň müň ýyllyk taryhyna syýahat etse, “Çölüň deňiz günleri” powestinde ol
ajaýyр türkmen toрragynyň tebigatyny, onuň joşgunly dünýäsini wasр edýär.
Kitaba şeýle-de ýazyjynyň döredijilik dünýäsinden söz açýan, dürli döwürlerde ýazylan makalalardyr goşgularyň hem bir toрlumy girizildi. A. Allanazarowyň döredijiligine
mahsus bolan, Watan — onuň ojagynyň mukaddesligi baradaky рikirler bu eseriň hem içinden eriş-argaç boluр geçýär.
Другие книги автора
- На Родине Гёроглы 2016
- Бала мекеи топ 2016
- Радуга II Том 2014
- Жаркое лето Хазара 2005
- Hazaryň yssy tomsy 2005
- Мехрибон от 1991
Лучшие подобные книги
- Бомж 2015
- Мужчины без женщин 2016
- Ася 1858
- Злой вонючий гоблин 2016
- Молодость 2016
- Детство. Отрочество. Юность. 1852-1857
- Мусульмане в космосе 2017
- Венецианский купец 1600
- Сон в летнюю ночь 1594-1596


text:
Isapaniýa hem beýleki Ýewropa ýurtlary ýaly köpçülik ýerlerinde çilim çekmekligi gadagan etdi.
Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň geçiren barlaglarynyň netijesinde çilim zerarly erkekleriň aýallardan ir ölýändigi mälim boldy.
TobaccoControl žurnalynda çap edilen ylmy-barlag işi Ýewropada ýaşaýan adamlaryň ölümi babatdaky statistiki maglumatlarynyň analizine esaslanýar.
Köp ýurtlarda erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawut 60%-e barabardyr. Bu esasan hem çilimkeşlik zerarly ýüze çykýan dürli keseller sebäpli bolýar.
Beýik Britaniýada aýallaryň ömri erkekleriňkiden 4 ýyl uzakdyr. Ýöne soňky wagtlarda bu tapawut gitdigisaýy kemelýär. Aýallar bilen erkekleriň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň ikinji sebäbi alkogol içgileridir: ýagdaýlaryň 20%-de onuň täsiri mese-mälimdir. Bilermenler öň şeýle tapawutlylygy aýallaryň fiziologiki aýratynlygy we olaryň lukmanlara ýygy-ýygydan ýüz tutýandygy bilen düşündirýärdiler.
Sosial tapawutlyklar
Ýewropa ýurtlaryň 30-synda erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň iň pes görkezijileri Islandiýa bilen Beýik Britaniýa degişlidir. Bu ýurtlarda her ýyl 200 erkek aýallara garanyňda köp ölýär (ilatyň her 100 000 adam hasabynda).
Biwagt aradan çykýan britanlylaryň 60%-i öýken ragyndan we ýürek-damar kesellerinden ölýär. Köp ýagdaýlarda bu kesellere çilimkeşlik zerarly uçralýandyr.
Erkekler bilen aýallaryň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň iň ýokary görkezijileri Litwa bilen Ukraina degişlidir. Bu ýurtlarda her ýyl 800 erkek aýallara garanyňda köp ölýär.
Ylmy-barlag işlerini geçirýän topara ýolbaşçylyk edýän Jerri Makkartni şeýle diýýär: «Bu ylmy iş aýallar bilen erkekleriň ölümleriniň arasyndaky tapawudyň diňe fiziologiki ýagdaýlara däl, eýsem sosial ýagdaýlara hem baglydyr. Bu tapawut köplenç çilim çekmeklik bilen baglydyr».
Alymlar çilim çekýän adamlaryň sanynyň umuman kemelýändigini belleýärler. Emma olar soňky wagtlarda çilimkeşlige we alkogol içgilerine ýykgyn bolýan ýaş aýallaryň sanynyň artýandygyny hem aýdýarlar.
«Dükanlaryň aýna diwarlarynda çilimleri «güjeňlemegi» gadagan etmeli. – diýip, British Heart Foundation haýyr-sahawat guramasynyň wekili Nataşa Stýuart nygtaýar. – Bu hem reklamanyň bir görnüşi bolup, ýaşlary çilim çekmeklige ymtyldyrýandyr».
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ORTA MEKDEPLER ÜÇIN HALKARA YNSANPERWERLIK HUKUGY BOÝUNÇA MODUL
Tema: Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň düzüm birlikleri. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň Esas goýujy ýörelgeleri. Nyşanlar.
Maksady:
Okuw maslahatynda mugallymlary Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň düzüm birlikleri, Gyzyl Haçyň Halkara Hereketiniň, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara Federasiýasynyň, Gyzyl Haç ýa-da Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleriniň işi, Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň ynsanperwerlik işi, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň taryhy bilen tanyşdyrmak.
Wezipeleri:
1. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketi barada maglumat bermek.
2. Mugallymlary Hereketiň düzüm birlikleriniň işiniň esasy ugurlary hem-de Hereketiň Esas goýujy ýörelgeleri bilen tanyşdyrmak.
3. Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti we onuň maksatnamalaýyn işi, Hereketiň düzüm birlikleriniň arasyndaky halkara hyzmatdaşlygy baradaky maglumatlar bilen mugallymlaryň habarlylygyny ýokarlandyrmak.
4. Gatnaşyjylary Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary, “Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlaryny goramak we peýdalanmak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny bilen tanyşdyrmak.
5. Taryh, jemgyýeti öwreniş we Türkmenistanyň döwlet we hukuk esaslary dersleri okadylanda okuwçylara Halkara ynsanperwerlik hukugynyň kadalaryny öwretmegiň usulyýeti bilen Mekdep mugallymlaryny tanyşdyrmak.
6.Taryh, jemgyýeti öwreniş we Türkmenistanyň döwlet we hukuk esaslary derslerinde okuwçylara hukuk bilimlerini we terbiýesini bermek, olarda ynsanperwerlik we umumadamzat gymmatlyklaryna uýmak ýörelgelerini kemala getirmek.
7. Özüňi alyp barmagyň medeniýeti dersinde okuwçylara hassa hemaýat bermek we onuň halyny soramak edebini hem medeniyetini terbiýelemegiň usulyýeti bilen tanyşdyrmak.
8. Türkmenistanyň medeni mirasy dersinde halkyň medeni mirasy, maddy we ruhy-ahlak gymmatlyklary esasynda şahsyýetiň ynsanperwerlik dünýägaraýşyny ösdürmek we kämilleşdirmek.
Maksatlaýyn topar: orta mekdepleriň mugallymlary
Usullar: Kompýuter we interaktiw tagta arkaly tanyşdyryş.
Garaşylýan netijeler: Mugallymlar Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiň düzümleri, ynsanperwerlik Hereketiniň düzüm böleklerinden her biriniň işiniň ugurlary hakynda, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň dörediliş taryhy, olaryň dogry peýdalanylyşy we synpdan we sapakdan daşary işlerde okuwçylara TGÝMJ-niň işi barada gürrüň berip bilerler we okuwçylarda ynsanperwerlik hukugy boýunça zerur başarnyklary kemala getirmegiň usulyýetini ele alarlar.
Sapagyň meýilnamasy:
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň döreýşi.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň düzüm birlikleri.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň ynsanperwerlik
işi.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň esas goýujy ýörelgeleri.
Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary.
Wagty: 6 sagat.
Sapak. Giriş.
Mugallym sapagyň temasyny, onuň maksadyny yglan edýär. Mugallym Hereketiň her bir düzüm birliginiň aýratynlyklaryny we döwletiň Hereketdäki ähmiýetini mahabatlandyrýar. Okuwçylara her biriniň düzüm birliginiň öz mandatynyň bardygy we beýlekiniň işini gaýtalamaýandygy düşündirilmelidir. Hereketiň işiniň durmuşa geçirilmegi üçin möhüm kararlaryň kabul edilmeginde döwletiň ornunyň we borçnamalarynyň hem görkezilmegi möhümdir.
1-nji tema: Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň
döreýşi
Mugallym bu temany Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň döreýiş taryhyndan başlaýar.
Žan Anri Dýunan 1828-nji ýylyň 8-nji maýynda Ženewada doguldy. Onuň dine ynanýan ata-enesi ogullaryna çagalykdan diňe bir telekeçilik düşbüligini däl, eýsem ynsanperwerligi, rehimdarlygy, haýyr işi etmäge höwesekliligi hem öwretmäge çalşypdyrlar.
A. Dýunan Alžirde telekeçilik bilen meşgullanypdyr hem-de özüniň çözmeli meselelerini sazlamak üçin Fransiýanyň imperatory bilen duşuşmaga Pariže gidipdir. Ýöne Napoleon şol wagt Awstriýa goşunlarynyň çozuşyny italiýaly soýuzdaşlary bilen yza serpikdirmäge taýýarlyk görmek üçin Fransuz goşunyna ýolbaşçylyk etmek bilen Italiýada eken. Onsoň Dýunan Italiýa gidipdir.
Italiýada Dýunan XIX asyryň iň ýowuz we gan döküşikli uruşlarynyň biri bolan Solferinonyň ýanyndaky urşuň, (1859-njy ýylyň 24-nji iýuny) gözüniň öňünde bolup geçen örän aýylganç wakanyň şaýady bolupdyr. Ýaralardan we ýokanç kesellerden ölýän, çekip bolmajak hasrata çydam edýän ýaralylary gorky, nebsiagyryjylyk gurşap alypdyr. Ýaralylaryň köpüsi kysmatyna kaýyl edilip taşlanypdyr, ähli ýerde gan sil deý akypdyr, ahy-nala, gargyş eşidilipdir. Eger wagtynda olara kömek berlen bolsa, ýüzlerçe ömri halas edip boljak eken. Bu söweşde öldürilenleriň we ýaralananlaryň sany 40 müňe ýetipdir.
Dýunan 1862-nji ýylyň oktýabrynda öz serişdeleriniň hasabyna “Solferino hakda ýatlama” atly kitabyny neşir etdirýär. Ol bu kitabynda: “Näme üçin Ýewropanyň dürli ýurtlarynda uruş dowam edýän wagtynda ýaralylara kömek berip biljek meýletin jemgyýetleri parahatçylykly wagtda döretmeli däl?” diýip anyk teklipler ýazypdyr. Şondan soň, A. Dýunan öz ömrüni Gyzyl Haç Hereketini we Halkara ynsanperwerlik hukugynyň esaslaryny döretmäge bagyşlapdyr we özüniň ideýalaryny durmuşa geçirmäge başlapdyr.
ВСТАВКА
Iki adat – Anri Dýunan we Giýom Anri Dýufur dagy ynsanperwerlik hukugynyň döremeginde uly hyzmaty ýerine ýetirdiler. Harby tejribeli akylgar general Dýufur 1864-nji ýylda geçirilen Diplomatik maslahatynyň dowamynda Dýunana ýardam bermäge işjen gatnaşypdyr. A. Dýunanyň welilik häsiýetli kitaby ynsanperwerlik ýörelgelerine eýerip ugran jemgyýetçilik aňyna uly täsirini ýetiripdir. A. Dýunanyň garaýyşlary hukukçy Gýustaw Muanýeni we Ženewanyň beýleki meşhur raýatlaryny ruhlandyrypdyr, olar onuň ideýalaryny durmuşa geçirmäge synanyşyk edipdirler. Şol maksat bilen: Dýunan, Muanýe, general Dýufur we lukmanlar Appiýa, hem-de Monuar dagydan ybarat bolan işçi topar döredilipdir.
1863-nji ýylyň fewralynda Ženewada ýaraly esgerlere kömek bermek boýunça Komitet guralypdyr. 1863-nji ýylyň fewralynda Komitetiň 1-nji mejlisi bolupdyr. Bu sene Наlkara Gyzyl Haçyň Komitetiniň – dünýäde iň baýry ynsanperwerlik guramasynyň dörän güni hasaplanýar.
1863-nji ýylyň 26-njy oktýabrynda Ženewada Halkara konferensiýa açylýar. Oňa 14 sany hökümetden wekilleriň 18-si gatnaşýar. Konferensiýa gatnaşyjylar “Her bir ýurtda ýaralylara kömek berýän meýletin komitetleri döretmeli” diýip Karar kabul edipdirler.
Uruş wagtynda uruşýan döwletler sanitar arabalaryna bitaraplygy yglan etmelidirler, kömek edýänlere el degrilmesizlik kepilligi girizilýär. Ýaragly çaknyşyklar wagtynda kömek berýänleri tapawutlandyrmak hem-de goramak üçin aýratyn nyşan - ýerligi ak düşekli gyzyl haç (bu teklibi öňe süren wekiliň ýurduna minnetdarlygyň nyşany hökmünde görnüşi üýtgedilen şweýsar baýdagy) kabul etmek teklip edilipdir)” diýen Karary kabul edipdirler. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketi şeýle döräpdir.
Häzirki wagtda Ženewa konwensiýasyna 194 ýurt gatnaşypdyr. Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň 189 jemgyýeti bolsa adamlara kömek berýär.
A. Dýunanyň hereketi ähli dünýä boýunça her gün gaýtalanýar, ýigitler we gyzlar, erkek kişiler we aýal maşgalalar ejir çekýänleriň niredendigini, kime gulluk edýändigini soraman, olara diňe “Size kömek gerekmi?” diýen ýeke-täk sowal bilen ýüzlenip, olaryň öňünde baş egýärler.
Taryhy seneler:
8-nji maý – Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Bütindünýä güni. Bu baýramçylyk şweýsar ynsanperweri, Gyzyl Haçy esaslandyryjy Anri Dýunanyň hormatyna esaslandyryldy.
1901-nji ýylyň 10-njy dekabry - ýüz ýyl gowrak mundan ozal Norwegiýanyň Nobel komiteti ilkinji gezek parahatçylygyň Nobel baýragyny berdi. Bu baýragyň ilkinji eýesi Anri Dýunan boldy.
2-nji tema: Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň düzüm bölekleri.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň döreýiş taryhyna degişli slaýdlary we “Maksadyň taryhy” atly wideoroligi görkezmeli.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň düzüm bölekleri. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň gurluşy bilen baglanyşykly slaýdy görkezýär we şol boýunça Hereketiň her bir düzüm birliginiň maksadyny we işini düşündirýär.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketi üç sany düzüm böleginden: Gyzyl Haçyň Halkara Komitetinden, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasyndan, Milli jemgyýetlerden ybaratdyr. Bu düzüm birlikleriniň her biriniň özüne mahsus işi bar. Olaryň her biriniň mandatyna we işine seredeliň:
I. Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti ähli Gyzyl Haç Hereketini esaslandyryjydyr we bu Hereketiň esasy düzüm birlikleriniň biridir. Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti tarap çalmaýan, bitarap we garaşsyz guramadyr, onuň ynsanperwer maksatlary we wezipeleri urşuň hem-de ýurduň içindäki zorlukly ýagdaýlaryň pidalarynyň ömrüni hem-de mertebesini goramakdan, olara kömek bermekden ybaratdyr.
Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti dawaly ýagdaýlarda ynsanperwerlik kömegini bermek boýunça Hereketiň durmuşa geçirýän işlerine ýolbaşçylyk edýär hem-de ony sazlaýar. Ynsanperwerlik hukugyny we köptaraply ynsanperwerlik ýörelgelerini wagyz etmek we berkitmek bilen, Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti adamyň ejir çekmeginiň öňüni almaga çalyşýar.
1863-nji ýylda esaslandyrylan Gyzyl Haçyň Halkara Komiteti Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň başlangyjydyr.Ol halkara jemgyýetçiliginden alnan aýratyn ygtyýarlyklara eýedir:
· Söweşýän taraplaryň arasynda bitarap araçy hökmünde çykyş edýär.
· Halkara ynsanperwerlik hukugyny wagyz edijidir we saklaýjydyr.
· Ýaragly dawalaryň, ýurduň içindäki içerki tertipsizlikleriň we zorlugyň pidalaryny goramaga we olara kömek bermäge çalyşýar.
Gyzyl Haç Halkara Komitetiniň esasy iş ugurlary:
Gözleg boýunça merkezi agentligi;
Harby ýesirleri we beýleki azatlykdan mahrum edilenleri baryp görmek;
Çaknyşyklaryň pidalaryna kömek bermek boýunça.
Halkara ynsanperwerlik hukugy we Gyzyl Haç Halkara Hereketi baradaky bilimleri ýaýratmak;
II. Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarym Aý (GH we GYAJHF) jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasy Hereketiň ikinji düzüm birligi bolup durýar.
Halkara Federasiýanyň esasy maksady betbagtçylykly hadysalar we weýrançylyklar döwründe adamlaryň ejir çekmekleriniň öňüni almak we ýeňilleşdirmek üçin harby däl häsiýetli adatdan daşary ýagdaýlaryň pidalaryna kömek bermekdir.
Gyzyl Haçyň Halkara Komitetinden tapawutlylykda Halkara Federasiýa parahatçylykly döwürde iri tebigy we tehnogen weýrançylykly ýagdaýlarda, epidemiýalarda ýa-da, beýleki ýurtlaryň milli jemgyýetlerinden alnan ynsanperwerlik kömeginiň utgaşdyrylmagyny amala aşyryp, hereket edýär.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň işiniň esasy ugurlary:
Milli jemgyýetler üçin hemişelik aragatnaşyk edarasydyr we olara zerur bolan kömegi berýär.
Her bir ýurtda degişli şertlerde Milli jemgyýetiň döredilmegine hem-de olaryň ösmegine ýardam edýär.
Tebigy betbagtçylyklaryň we weýrançylyklaryň ähli pidalaryna kömek berýär hem-de Milli jemgyýetlere betbagtçylykly ýagdaýlarda işi taýýarlamaga kömek edýär.
1. Ilatyň saglygyny goramaga we durmuş üpjünçiligine gönükdirilen işde Milli jemgyýetleri höweslendirýär hem-de olaryň gatnaşmagyny utgaşdyrýar.
2. Milli jemgyýetlere öz hatarlaryna täze agzalary çekmäge we olara Hereketiň ýörelgelerini hem-de ideallaryny öwretmäge kömek edýär.
3. Gyzyl Haçyň Halkara Komitetine halkara ynsanperwerlik hukugy we Milli jemgyýetleriň arasynda esas goýujy ýörelgeleriň ýaýradylmagyna ýardam edýär.
III.Hereketiň esasy düzüm birlikleriniň biri Gyzyl Haçyň ya-da Gyzyl Ýarymaýyň Milli jemgyýetleridir
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleriniň umumy maksady Ženewa Konwensiýalarynda beýan edilişi ýaly, ýaragly çaknyşyklaryň pidalaryna kömek bermek boýunça, şeýle hem tebigy betbagtçylyklarda we beýleki adatdan daşary ýagdaýlarda asla tarap çalmazdan hereket edip, adamlaryň hasratynyň öňüni almak we ýeňilleşdirmek bolup durýar.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleri diňe öz ýurtlarynyň çäklerinde parahatçylyk döwründe hem-de ýaragly çaknyşyklar ýüze çykan halatlarynda hereket edýärler. Islendik Milli jemgyýetiň birinji derejeli wezipesi urşuň we beýleki adatdan daşary ýagdaýlaryň pidalaryna ynsanperwerlik kömegini bermekden, parahatçylykly döwürde bolsa olary taýýarlamakdan: meýletinçileri toplamakdan we okatmakdan, “aýratyn döwre” ammarlary taýýarlamakdan, dürli durmuş maksatnamalaryny düzmekden we durmuşa geçirmekden: ilatyň has hemaýata mätäç gatlaklaryna (köp çagaly, az üpjünçilikli maşgalalara, hossarsyz ýeke garrylara, ýetim çagalara, maýyplara) kömek bermekden ybaratdyr.
Hereketiň düzüm birlikleriniň özara aragatnaşygy Hereketiň Tertipnamasy we olaryň arasyndaky ylalaşyklar esasynda amala aşyrylýar.
3-nji tema. Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň
(TGÝMJ) ynsanperwerlik işi
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň esasy maksatlary adamyň jebir çekmeginiň öňüni almak we ýeňletmekdir; adam ömrüni we saglygyny goramakdyr; milleti, teniniň reňki, jyns alamatlary, sosial gelip çykyşy, dini, dili, raýatlygy, syýasy garaýyşlary ýa-da haýsydyr başga alamatlary boýunça hiç hili kemsitmelere ýol bermezden, adamyň mertebesine hormat goýulmagyny üpjün etmekdir.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti 1926-njy ýylyň martynda döredildi. 1991-nji ýyla çenli Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň işi SSSR-iň Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň bileleşiginiň düzüminde amala aşyryldy.
1992-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň degişli Karary bilen Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti özüniň işini Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň ýörelgelerine laýyklykda amala aşyrýan, Türkmenistanyň çägindäki ýeke-täk, jemgyýetçilik, özbaşdak gurama diýlip ykrar edildi.
1992-nji ýylyň aprelinde Türkmenistan 1949-njy ýylyň Ženewa konwensiýalarynyň 4-sine we olara Goşmaça Teswirnamalara (1977-nji ýyl) goşuldy.
Bularyň hemmesi Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň Gyzyl Hajyň Halkara Komiteti tarapyndan resmi taýdan ykrar edilmegi üçin hukuk esaslaryny döretdi. 1995-nji ýylda bolsa TGÝMJ Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň Halkara Federasiýasynyň deňhukukly, 164-nji agzasy boldy.
Ženewa konwensiýalarynda oňa gatnaşyjy döwletleriň bu konwensiýalaryň tekstlerini ilatyň arasynda ýaýratmak barada borçnamalary öz üstlerine alýandyklary görkezilýär.
2001-nji ýylyň 7-nji iýulynda “Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmak we goramak hakynda” Türkmenistanyň Kanuny kabul edildi. TGÝMJ Türkmenistanyň çäginde Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlaryny peýdalanmak boýunça düzgünleri düşündirmek bilen, döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralaryna Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlarynyň bikanun peýdalanylmagynyň öňüni almak we ýol bermezlik meselelerinde ýardam berýär. “Tiz kömek” ulaglarynda öň peýdalanylan Gyzyl Haç belgisi Türkmenistanda kabul edilen saglygy goraýşyň nyşany bilen çalşyryldy.
2011-nji ýylyň awgustyndan başlap TGÝMJ-i Türkmenistanyň Adam hukulary babatda halkara borçnamalarynyň we halkara ynsanperwer hukugynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek toparynyň agzasydyr.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti öz döwletiniň işjeň kömekçisi bolup, Jemgyýetiň ynsanperwerlik işiniň esasynda ilata adatdan daşary ýagdaýlarda kömek bermek, saglygy goraýyş we durmuş üpjünçilik maksatnamalaryny durmuşa geçirmek, şonuň ýaly-da, Halkara Ynsanperwerlik hukugy hem-de Hereketiň esas goýujy ýörelgeleri hakyndaky bilimleri ýaýratmak bolup durýar.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň esasy iş
ugurlary:
sanitar-aň-bilim işlerini geçirmek, ilatyň has goraga mätäç gatlagyny durmuş taýdan goldamak, dürli keselleriň, şol sanda inçekeseliň, neşekeşligiň hem-de WIÇ/SPID-iň öňüni almak arkaly ýurdumyzyň raýatlarynyň saglygyny goramakda döwlet edaralaryna ýardam etmek;
· dürli ýagdaýlarda lukman gelýänçä ilkinji kömek bermek endiklerini öwretmek;
· ýaş nesli türkmen halkynyň gözbaşlaryny gadymdan alyp gaýdýan rehimlilik, duýgudaşlyk we ýakynyňa kömek goluny uzatmak ýaly iň gowy däpleriniň ruhunda terbiýelemek;
· ilata adatdan daşary ýagdaýlarda we tebigy betbagtçylyklarda özüňi alyp barmagyň düzgünlerini öwretmek;
· jemgyýetçiligiň arasynda Halkara ynsanperwer hukugy hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara Hereketiniň esasy ýörelgeleri hakynda bilimleri ýaýratmak;
· taryhyň pajygaly wakalary, tebigy betbagtçylyklar we beýleki adatdan daşary ýagdaýlar netijesinde jyda düşen dogan-garyndaşlary gözläp tapmak bolup durýar.
·
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti baradaky wideoroligi görkezmeli.
4 – nji tema: Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara
Hereketiniň esas goýujy ýörelgeleri
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Hereketiniň düzüm birlikleri öz wezipelerini ýerine ýetirenlerinde bu Hereketiň:
- ynsanperwerlik;
- tarap çalmazlyk;
- bitaraplyk;
- garaşsyzlyk;
- meýletinlik;
- bitewilik;
- köptaraplylyk ýaly esas goýujy ýörelgelerinden goldanýarlar.
Hereketiň esas goýujy ýörelgeleri diňe 1965-nji ýylda Gyzyl Haçyň XX Halkara konferensiýasynda biragyzdan kabul edildi we 1986-njy ýylda Hereketiň Tertipnamasynyň giriş bölümine goşuldy.
Alyp baryjy slaýdlary görkezýär, esas goýujy ýörelgeleri beýan edýär, olary gysgaça häsiýetlendirýär (ýagny ol ýa-da beýleki ýörelgäniň nämäni aňladýandygy barada gürrüň berýär).
Olardan ilkinjisi we esasysy ynsanperwerlikdir, ol aýratyn orun eýeleýär, sebäbi Hereketiň öz manysy onuň aňladylmasydyr, galan ýörelgeler ondan gelip çykýar.
Ynsanperwerlik– Hereketiň adamlaryň ömrüni we saglygyny goramaga, adam şahsyýetine hormat goýulmagyny üpjün etmäge çagyrýandygyny aňladýar. Ol özara düşünişmegi, dostlugy, hyzmatdaşlygy we halklaryň arasyndaky berk parahatçylygy gazanmaga ýardam edýär.
Ýörelgäniň esasy manysyny esasy üç sany wezipede: adamlaryň hasratynyň öňüni almakda we ýeňilleşdirmekde; adamlaryň ömrüni we saglygyny goramakda; şahsyýete we ynsan mertebesine hormaty üpjün etmekde beýan edip bolar.
Tarap çalmazlyk – bu ýörelge Hereketiň jynsy, dini, synp ýa-da syýasy ynanç alamatlary boýunça hiç bir tapawudy goýmaýandygyny aňladýar. Ol diňe adamlaryň hasratyny, ilkinji nobatda bolsa kömege has mätäçleriň hasratyny ýeňilleşdirmäge çalyşýar.
Bu ýörelgede üç ugur tapawutlanýar: hasrat çekýän adama kömek bermekde kemsitmä ýol bermezlik; tarap çalmazlyk – bu häsiýet kömek bermek bilen meşgullanýana ýüklenen häsiýetdir; deňlik ideýasy -- ilkinji nobatda aýratyn mätäçlere kömek bermek.
Bitaraplyk - ählumumy ynamy saklamak üçin Hereket dawalarda hiç bir tarapyňky bolmaýar, hiç haçan syýasy, jyns, dini ýa-da ideologik häsiýetli jedellere gatnaşmaýar.
Bu ýörelge 1864-nji ýylyň Ženewa konwensiýasyna gol çekilmegi bilen ýüze çykdy. Gyzyl Haçyň söweş meýdanyndaky bitaraplygy kem-kemden ählumumy ýörelge boldy, onuň berjaý edilmegi ähli ýagdaýlara degişlidir we berk berjaý edilmegi hökmanydyr. Bitaraplyk ýörelgesi ähli taraplaryň ynamyny saklamaga, adatdan daşary ýagdaýlarda pidalara kömek bermek üçin başga hiç bir gurama barmaga ygtyýary bolmanda hereket etmäge mümkinçilik berýär.
Garaşsyzlyk - Hereket garaşsyzdyr. Milli jemgyýetler öz hökümetlerine olaryň ynsanperwerlik işinde kömek bermek we öz ýurtlarynyň kanunlaryna tabyn bolmak bilen, şol bir wagtda Hereketiň ýörelgelerine laýyklykda hereket etmäge mümkinçilik almaga hemişe awtonomiýany (öz-özüni dolandyrmagy) saklamalydyrlar.
Bu ýörelge ynsanperwerlik işine, ynsanperwerlik başlangyçlaryna bolan hukuga degişli kararlary kabul etmekde garaşsyzlygy aňladýar. Milli jemgyýetiň döwlet derejesinde ykrar edilmegi ynsanperwerlik işini giňeltmäge hem-de bu babatda ýaşlaryň işjeňligini ösdürmäge we meýletinçileri çekmäge mümkinçilik berýär.
Meýletinlik - bu ýörelge haýsydyr bir bähbit bolmadyk halatynda ynsanperwerlik kömeginiň ak göwünli erk bilen berilmegini aňladýar.
Dýunan Solferinoda söweş meýdanynda ýaralylaryň örän köp sanlysyny görüp, meýletinlik esasynda ýerli ýaşaýjylary kömek bermäge çekipdir. Hereket öz işini adamlaryň iň gowy duýgularyna ýüzlenip we olarda rehimi oýaryp amala aşyrýar.
Meýletinlik ýörelgesi bu işiň telekeçilik esasynda peýda görmek işine amala aşyrylmaly däldigini ýatladýar. Ýöne munuň özi ynsanperwerlik işi üçin serişdeleri ýygnamak boýunça çäreleri – haýyr-sahawat ýarmarkalaryny, konsertleri, lotoreýalary geçirmegi aradan aýyrmaýar.
Bitewilik - ýurtda Gyzyl Haçyň ýa-da Gyzyl Ýarymaýyň diňe bir Milli jemgyýeti bolmalydyr. OI hemmeler üçin açyk we özüniň ynsanperwerlik işini ýurduň ähli ýerinde amala aşyrýar.
Milli derejede bitewilik ýörelgesiniň berjaý edilmegi, Milli jemgyýete adatdan daşary ýagdaýlarda ýa-da tebigy betbagtçylyklarda aýratyn möhüm bolan maksada gönükdirilip, netijeli hereket etmäge mümkinçilik berýär. Diňe birleşdirilen tagallalar bilen islendik betbagtçylygy ýeňip geçip bolar.
Köptaraplyk - Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara Hereketi bütindünýä möçberlidir. Hereketiň çäklerinde Milli jemgyýetler deň hukuk derejesine eýedirler we birek-birege kömek bermekde deň jogapkärçilik çekýärler, deň borçnama alýarlar.
Köptaraplyk düşünjesi iki ideýany özüne birleşdirýär: kömek kim oňa mätäç bolsa, şolara elýeterli bolmalydyr hem-de Hereketiň işi ähli ýurtlara ýaýramalydyr. Gyzyl Ýarymaýyň ýa-da Gyzyl Haçyň borjy kimdigine garamazdan, adamlara kömege barmakdan we olary goramakdan ybaratdyr.
Esas goýujy ýörelgeler – munuň özi iň çylşyrymly ýagdaýlarda goldanylmaly bolan, gündelik işde ýüze çykýan kadalaryň özboluşly toplumydyr. Olaryň hemmesini bilelikde ýörelgeleriň hiç biri bozulmaz ýaly jemläp ulanmak gerek.
Ýedi sany esas goýujy ýörelgeler barada wideoroligi görkezmeli.
5-nji tema: Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlary
1864-nji ýylyň 8-nji awgustynda bolan birinji Halkara maslahatlarda lukmançylyk gulluklarynyň ählumumy ykrar edilen nyşanyny kabul etmek zerurlygy baradaky çagyryş aýdyldy. Şweýsariýa döwletine hormat goýmak hem-de bu ýurduň döwlet baýdagyny peýdalanmak bilen, ýerligi ak gyzyl haç nyşanyny şekillendirmek teklip edildi we bu teklip kabul edildi.
Şweýsar baýdagy, ak haç. Ak düşekli gyzyl haç –
lukmançylyk gulluklarynyň
nyşany.
Gyzyl Ýarymaýyň nyşany ilkinji gezek Osman imperiýasy (Türkiýe) tarapyndan peýdalanyldy.
Rus-türk urşy wagtynda (1876-1878 ý. ý.) Türkiýe döwleti Gyzyl Haç nyşanyny ulanmakdan boýun gaçyrýar, sebäbi, olaryň pikiriçe, bu nyşanyň dini ähmiýeti bar. Şol sebäpli olar Gyzyl Ýarymaý nyşanyny ulanýarlar. Gyzyl Ýarymaý ikinji gorag nyşany hökmünde 1929-njy ýylda ykrar edilýär.
2005-nji ýylyň dekabrynda täze nyşany – Gyzyl Kristaly ykrar etmek hakynda goşmaça Üçünji protokoly kabul eden Diplomatik konferensiýa boldy.
2007-nji ýylda Üçünji Goşmaça Protokol güýje girdi. Ol täze goşmaça nyşany – ýerligi ak Gyzyl Kristaly kesgitledi.
Türkmenistan Ženewa konwensiýalaryna gatnaşyjy bolmak bilen, nyşanlaryň dogry ulanylmagyna gyzyklanma bildirýär. 2001-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanda „Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlaryny peýdalanmak we goramak hakynda” Kanun kabul edildi, ol Türkmenistanyň çäginde nyşanlary peýdalanmagyň düzgünlerini belleýär.
Kanuna laýyklykda:
- Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň lukmançylyk düzümleri Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny parahatçylykly we harby hereketler döwürde ulanýarlar;
- raýat lukmançylyk işgärleri harby hereketler döwürde Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny ulanýarlar;
- TGÝMJ-i Gyzyl Ýarymaýyň nyşanyny tapawutlandyryjy we gorag nyşanlary hökmünde parahatçylyk we harby hereketler döwürlerinde ulanýar;
Ženewa konwensiýalary we olara Goşmaça teswirnamalar bilen rugsat edilmedik nyşanlaryň peýdalanylmagy bikanundyr.
Ženewa konwensiýalaryna we olaryň Goşmaça teswirnamalaryna gatnaşýan döwletleriň üstüne nyşanlaryň bikanun peýdalanylmagynyň öňüni almak we oňa ýol bermezlik üçin zerur çäreleri görmek borjy ýüklenendir.
Türkmenistanyň Jenaýat Kodeksiniň 225-nji maddasynda Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň bikanun peýdalanylandygy üçin jerime görnüşinde ýa-da düzediş işleri görnüşinde jenaýat jogapkärçiligi göz öňünde tutulandyr.
Nyşanlary bikanun peýdalanmagyň adaty mysallary.
Imitasiýa -- nyşanlary ýalňyşlyk bilen Gyzyl Haçyň, Gyzyl Ýarymaýyň ýa-da Gyzyl Kristalyň nyşany hökmünde peýdalanmak (mysal üçin, reňkleriniň, şekiliniň meňzeşligi üçin).
Gyzyl Haçyň ýa-da Gyzyl Ýarymaýyň nyşanlarynyň oňa hukugy bolmadyk guramalar ýa-da adamlar (telekeçilik firmalary, hökümete degişli bolmadyk guramalar, şahsy iş bilen meşgullanýan aýry-aýry adamlar, lukmanlar, dermanhanalar we ş. m.) tarapyndan peýdalanylmagy. Nyşanlary telekeçilik maksady bilen peýdalanmak gadagan.
Haýynlyk bilen peýdalanmak: harby döwürde ýaragly kombatantlary ýa-da harby tehnikalary goramak, mysal üçin, ýüzüne nyşan şekillendirilen sanitar ulaglar ýa-da dikuçarlar ýaragly kombatantlary daşaýarlar, gyzyl haçly baýdak ýaragly ammarlary ýaşyrmak üçin peýdalanylýar. Nyşanlaryň şeýle bikanun peýdalanmaklygyna harby jenaýat hökmünde garalýar.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti hem Gyzyl Ýarymaýyň we Gyzyl Haçyň nyşanlarynyň peýdalanyş kadalarynyň berjaý edilmegine jogapkärdir. Ine, şonuň üçin jemgyýetiň işgärleri we meýletinçileri nyşanlaryň peýdalanylyşynyň bozulmalaryny ýüze çykarmak maksady bilen reýdleri geçirýärler hem-de ýüze çykarylan bozulmalary düzetmek üçin çäreleri görýärler.
“Nyşan” oýny.
Deslapdan Gyzyl Haçyň ýa-da Gyzyl Ýarymaýyň işine degişli suratlar taýýarlanylýar (suratlary žurnallardan we ş. m. gyrkyp alyp bolar). Şonuň ýaly-da Milli jemgyýetleriň, Gyzyl Haçyň Halkara Komitetiniň, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasynyň ýazgylary bilen üç kagyz taýýarlanýar.
Hereket hakda düşündirlenden soň, oýna gatnaşyjylar 3—4 topara bölünýär, soňra her topara ýazgyly kagyzlar we suratlar paýlanýar.
Toparlaryň wezipesi: berlen suratyň şol ýazgylaryň haýsysyna degişlidigini kesgitlemeli (ähli toparlara suratlary deň möçberde paýlamaly, ol 10—15 surat bolup biler).
Berilýän wagt: 5 minut.
Ýeňiji: Haýsy toparyň dogry jogaby köp bolsa, şol topar ýeňiji hasaplanýar.
“Kim çakgan?” oýny.
Maslahata gatnaşyjylar birnäçe topara bölünýärler, olar deslapdan taýýarlanylan şekil bölejiklerinden Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň şekilini ýygnamaly. Haýsy topar iki sany şekili çalt ýygnap taýýarlasa, şol ýeňiji hasaplanýar.
Duşuşygyň ahyrynda mugallym Milli jemgyýetiň, Gyzyl Haç Halkara Komitetiniň, Gyzyl Haçyň we Gyzyl Ýarymaýyň Halkara Federasiýasynyň işi baradaky bukletleri, broşýuralary we beýleki çap edilen serişdeleri paýlap biler.
Ynsanperwerlik hukugy boýunça module degişli materiallary interaktiw sapaklarda ulanmak üçin Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý jemgyýetiniň : www.tgymj.gov.tm saýtyndan alyp bilersiňiz
ORTA MEKDEPLER ÜÇIN HALKARA YNSANPERWERLIK HUKUGY BOÝUNÇA MODUL.docx


text:
Malaýziýa
Malaýziýa (mal. Malaysia) — Günorta-Gündogar Aziýada ýerleşýän, Günorta-Hytaý deňzi tarapyndan bölünýän iki sany bölekden ybarat bolan döwlet:
- Günbatar Malaýziýa (däp bolan ady — Malaýýa) ýanaşyk adalar bilen bilelikde Malakka ýarymadasynyň günorta çetini eýeleýär, demirgazykda Taýland, günortada Singapur we Malakka bogazy arkaly Indoneziýa bilen serhetleşýär.
- Gündogar Malaýziýa (däp bolan ady — Sabah we Sarawak) ýanaşyk adalar bilen bilelikde Kalimantan adasynyň demirgazyk bölegini tutýar, demirgazykda Bruneý we günortada Indoneziýa bilen araçäkleşýär.


text:
Moskwa bilen Aşgabadyň özara gatnaşyklary Merkezi Aziýada we Hazarda durnuklylygy üpjün etmekde möhüm şert bolup durýar. Bu barada Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň iki ýurduň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagy mynasybetli Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa iberen gutlagynda aýdylýar.
«Geçen döwürde rus-türkmen gatnaşyklary strategik hyzmatdaşlyk derejesine çykdy. Dürli derejede syýasy mazmunly dialoglar, söwda-ykdysady, energetiki, ylmy-tehniki, ynsanperwer we beýleki ugurlarda netijeli hyzmatdaşlyk ýola goýuldy. Moskwa bilen Aşgabadyň özara gatnaşyklary Merkezi Aziýada we Hazarda durnuklylygy üpjün etmekde möhüm şert bolup durýar» diýlip, RF-iň Prezidentiniň hatynda aýdylýar.
Wladimir Putin Russiýanyň we Türkmenistanyň dostlukly gatnaşyklarynyň hatyrasyna özara bähbitli hyzmatdaşlygyň tutuş toplumynyň bilelikdäki tagallalar bilen mundan beýläk hem ösdüriljekdigine ynam bildirdi.


text:
7-nji iýulda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň alty aýynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň netijelerine bagyşlanan giňişleýin mejlisini geçirdi. Mejlisiň barşynda hökümetiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işiniň netijelerine garaldy, hormatly Prezidentimiziň we beýleki milli özgertmeler maksatnamalarynyň durmuşa geçirilişine baha berildi. Onuň gün tertibine şu ýylyň ikinji ýarymy üçin ileri tutulýan wezipeler hem-de möhüm resminamalaryň birnäçesiniň taslamalary we guramaçylyk meseleleri girizildi.
Mejlise Türkmenistanyň Mejlisiniň wekilleri, welaýatlaryň, şäherleriň we etraplaryň häkimleri, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, gazetleriň we žurnallaryň redaktorlary, beýleki ýolbaşçylar çagyryldy. Mejlisiň dowamynda degişli pudaklaryň ýolbaşçylary 2017-nji ýylyň birinji ýarymynda edilen işler baradaky hasabat bilen çykyş etdiler.
Döwlet Baştutanymyz ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer 2017-nji ýylyň birinji ýarymynyň makroykdysady görkezijileri barada hasabat berdi.
Hasabat döwründe jemi içerki önümiň ösüş depgini 6,4 göterim ýokarlandy, şol sanda senagat pudagynda 3,2 göterim, gurluşykda 4 göterim, ulag we aragatnaşyk ulgamynda 10,9 göterim, söwdada 9,4 göterim, oba hojalygynda 3,8 göterim, hyzmatlar ulgamynda 10,3 göterim ösüş depgini gazanyldy.
Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende jemi öndürilen önümiň möçberi 4,3 göterim artdy.
Alty aýyň jemleri boýunça bölek-satuw haryt dolanyşygy 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 17,2 göterim ýokarlandy. Sarp ediş harytlarynyň we ilata edilýän hyzmatlaryň nyrhlarynyň derejesi bellenilen çäklerde saklanyldy.
Ýurdumyzyň iri we orta kärhanalarynda ortaça aýlyk zähmet haky 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 9 göterim ýokarlandy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow söwda toplumynyň işiniň netijeleri we geçen ýylyň degişli döwründäki bilen deňeşdirilende şu ýylyň ýanwar—iýun aýlarynda ykdysadyýetiň döwlete dahylly bolmadyk pudagynyň esasy görkezijileri barada hasabat berdi.
Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça umumy haryt dolanyşygy 2 milliard 222 million manatdan gowrak boldy. Meýilnama 124,4 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe 42,7 million manat maýa goýum serişdeleri özleşdirildi.
Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça şu döwürde 122 birža söwdalary geçirilip, onda 11 milliard 430 million manada deň bolan 6 müň 244 şertnama hasaba alyndy. Meýilnama 149,6 göterim ýerine ýetirildi.
Söwda-senagat edarasy boýunça 9,85 million manatlyk hyzmat işleri amala aşyryldy. Meýilnama 159,6 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe Söwda-senagat edarasynyň gatnaşmagynda 15 sergi we 11 maslahat geçirildi.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça 360 million manatlyk senagat önümleri öndürildi, onuň ösüş depgini 45,3 göterime deň boldy, 534,4 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürildi. Şunda, ösüş depgini 5,8 göterim artdy. Ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi 2,6 milliard manatdan gowrak boldy. Söwda dolanyşygynyň möçberleri 5,7 milliard manatdan gowrak bolup, onuň ösüşi 6,6 göterim artdy. Hyzmatlar ulgamynda 487 million manatlyk işler ýerine ýetirilip, onuň möçberleri 13,13 göterim ýokarlandy.
Hormatly Prezidentimiz ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň bezeginde Aziada-2017-niň nyşanlarynyň ýerleşdirilmelidigi barada degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi.
Mundan başga-da, döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzda iri häzirki zaman söwda merkezlerini gurmak, söwdanyň dürli ulgamlaryny guramaga täze çemeleşmeleri girizmek boýunça täze teklipleri öwrenmegi tabşyrdy. Hormatly Prezidentimiz daşary ykdysady gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň, eksport we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilik syýasatyny durmuşa geçirmegiň, bazarlary giňeltmegiň hasabyna içerki önümçiligi höweslendirmegiň hem-de ýurdumyzyň halkara söwda giňişligindäki ornuny pugtalandyrmagyň ugurlaryny kesgitledi.
Döwlet Baştutanymyz wise-premýer O.Gurbannazarowa, söwda toplumynyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ilaty ýokary hilli harytlar bilen üpjün etmek boýunça işi dowam etmegiň, eksportuň möçberlerini artdyrmak we daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça kabul edilen Döwlet maksatnamalaryny ýerine ýetirmegiň häzirki döwürde esasy wezipeleriň biri bolup durýandygyny nygtady. Biz geljekde hem telekeçilerimizi giňden goldamak syýasatyny dowam ederis diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň dowamyndaky taryhy çykyşynda ata Watanymyzy has-da kuwwatlandyrmak babatda öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek boýunça edilmeli işleri aýdyňlaşdyrdy.
Soňra döwlet Baştutanymyz geçen ýarym ýylda gazanan netijelerimiz erbet bolmady diýip aýtdy we ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ýakyn günlerde alty aýyň jemlerine bagyşlanan maslahatlary we mejlisleri geçirmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem ýolbaşçylary wezipä bellemek we wezipeden boşatmak bilen bagly birnäçe resminamalara gol çekdi.
Hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini tamamlap, Aziýa oýunlaryny ýokary derejede geçirmek üçin gowy taýýarlyk görmelidigini ýene-de bir gezek ýatlatdy we hemmelere berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny we uly üstünlikleri, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda berkarar Watanymyzyň ähli halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.