text: 11 Betaniýa obasynda Lazar atly adam keselläp ýatyrdy. Onuň Merýem we Marta+ diýen doganlary bardy.2 Merýem Halypamyzyň aýagyna atyr ysly ýag guýup, saçy bilen süpüripdi+. Keselläp ýatan Lazar Merýem bilen dogandy.3 Lazaryň gyz doganlary: «Halypam, gowy görýän dostuň agyr ýatyr» diýip, Isa habar ýolladylar.4 Isa habary eşidip: «Onuň keseli ölüm bilen tamamlanmaz, ol Hudaýy we Ogluny şöhratlandyrar»+ diýdi.5 Isa Martany, Merýemi we Lazary gowy görýärdi.6 Emma ol Lazaryň agyr ýatandygyny eşitse-de, myhman ýerinde ýene iki gün galdy.7 Soňra Isa şägirtlerine: «Ýörüň, ýene Ýahuda gideliň» diýdi.8 Şägirtleri: «Mugallym*+, ýehudylar seni daşlajak boldular-a+, sen ýene-de şol ýere gitjekmi?» diýdiler.9 Isa: «Gündiz 12 sagat dowam edýär+. Gündiz ýöreýän adam büdreýän däldir, sebäbi dünýäniň nuruny görýändir.10 Emma gije ýöreýän adam büdreýändir, sebäbi onda nur ýokdur» diýdi.11 Isa sözüni dowam edip: «Dostumyz Lazar uklap ýatyr+, men ony turuzmaga gitjek» diýdi.12 Şägirtleri: «Halypam, ol uklap ýatan bolsa turar» diýdiler.13 Isa Lazaryň ölendigini göz öňünde tutupdy, ýöne şägirtleri muňa düşünmän, Lazar dynç alyp ýatandyr öýtdüler.14 Şonda Isa olara açyk aýtdy: «Lazar öldi+.15 Men ýanynda bolmandygyma begenýärin, sebäbi siz etjek gudratymy görersiňiz, imanyňyz hem berkär. Ýörüň, ýanyna gideliň».16 Ekiz lakamly Tomas beýleki şägirtlere: «Ýörüň, ölmeli bolsak-da, Isa bilen gideliň»+ diýdi.17 Isa baryp görse, Lazaryň mazarda ýatanyna dört gün bolupdyr.18 Betaniýa Iýerusalimiň golaýyndady. Olaryň arasy takmynan iki çakryma* golaýdy.19 Ençeme ýehudylar Marta bilen Merýeme göwünlik bermäge gelipdiler.20 Marta Isanyň gelýänini eşidip, garşylamaga gitdi. Merýem+ bolsa öýde galdy.21 Marta Isa: «Halypam, ýanynda bolan bolsaň, doganym ölmezdi.22 Ýöne seniň dilegiňi Hudaýyň eşitjekdigine häzirem ynanýaryn» diýdi.23 Isa: «Doganyň direler» diýdi.24 Marta: «Men onuň gelejekde* ölüleriň direljek wagty direljegini bilýärin»+ diýdi.25 Isa: «Direldýänem, ýaşadýanam mendirin+. Maňa iman eden ölse-de, ýene ýaşar.26 Her bir ýaşaýan we maňa iman edýän adam hiç haçan ölmez+. Sen muňa ynanýaňmy?» diýdi.27 Ol: «Halypam, ynanýaryn! Sen Hudaýyň Oglusyň, dünýä gelmeli Mesihsiň» diýdi.28 Soňra Marta öýüne gitdi-de, Merýemiň gulagyna pyşyrdap: «Mugallym+ geldi, seni çagyrýar» diýdi.29 Merýem hem şol bada ýerinden turup, Isanyň ýanyna gitdi.30 Isa oba girmändi, henizem Marta bilen görşen ýerinde durdy.31 Şonda Merýeme göwünlik bermäge gelen ýehudylar hem yzyna düşüp gitdiler, sebäbi Merýem aglamak üçin mazara gidendir öýtdüler+.32 Merýem Isanyň ýanyna baryp, dyza çöküp, aýagyna ýykyldy-da: «Halypam, ýanynda bolan bolsaň, doganym ölmezdi» diýdi.33 Isa Merýemiň we yzyna düşüp gelen ýehudylaryň aglaşyp durandygyny görüp gynandy, ýüregi para-para boldy.34 Ol: «Nirede jaýladyňyz?» diýip sorady. Olar: «Halypam, ýör, görkezeli» diýdiler.35 Şonda Isanyň gözlerinden boýur-boýur ýaş döküldi+.36 Ýehudylar muny görüp: «Serediň, Lazary gowy görýän eken» diýdiler.37 Ýöne käbirleri: «Körüň gözüni açan adam+, Lazar ölmez ýaly bir alajyny tapmazdymy?» diýdiler.38 Isanyň ýüregi ýene-de gyýym-gyýym boldy. Ol mazara geldi. Gowakda ýasalan mazaryň agzynda uly daş durdy.39 Isa: «Daşy aýryň» diýdi. Şonda merhumyň dogany Marta: «Halypam, onuň ölenine dört gün boldy, eýýäm porsandyr» diýdi.40 Isa: «Maňa iman etseň, Hudaýyň şöhratyny görersiň diýmedimmi?»+ diýdi.41 Daşy aýranlarynda, Isa göge seredip+: «Atam, dilegimi eşideniňe minnetdar!42 Elbetde, sen hemişe dilegimi eşidýärsiň. Ýöne şu adamlar hem seniň meni iberendigiňe iman etsinler diýip aýtdym»+ diýdi.43 Soňra batly ses bilen: «Lazar, daşaryk çyk!»+ diýdi.44 Şonda el-aýagy kepene dolangy, ýüzüne ýaglyk daňylgy merhum mazardan çykdy. Isa adamlara: «Kepenini aýryň, arkaýyn ýöresin» diýdi.45 Şeýlelikde, Merýemiň ýanyna gelen ýehudylar muny görüp, Isa iman etdiler+.46 Olaryň käbirleri Isanyň eden işini fariseýlere gürrüň berdiler.47 Şonda uly ruhanylar bilen fariseýler Mejlisde* ýygnanyşyp: «Ol köp gudratlar edýär+. Näme etsekkäk?48 Eger öňüni almasak, hemmeler iman ederler. Rimliler bolsa ybadathanamyzy-da, halkymyzy-da basyp alarlar» diýdiler.49 Olaryň biri, ýagny şol ýyl baş ruhany bolan Kaýafa+: «Siz nämeleriň bolýanyna düşüneňizok.50 Adamlar heläk bolandan, halk üçin bir adamyň öleni gowy bolmazmy?» diýdi.51 Ol muny öz-özünden aýtmandy. Kaýafa şol ýyl baş ruhany bolandygy sebäpli, Isanyň halk üçin ölmelidigini pygamberlik etdi.52 Isa diňe halk üçin däl, Hudaýyň ähli ýerlere dargan perzentlerini bir ýere jemlemek üçin ölmelidi.53 Şol gün olar Isany öldürmek üçin dil düwüşdiler.54 Şondan soň Isa ýehudylaryň arasynda aç-açan ýöremeýärdi. Ol çölüň golaýyndaky Efraýym şäherine+ gidip, şägirtleri bilen şol ýerde galdy.55 Ýehudylaryň Pasha baýramy+ ýetip gelýärdi. Dürli ýerlerden adamlar hem Iýerusalime geldiler. Olar Pasha baýramyndan öň tämizlenmek üçin gelipdiler.56 Olar Isany gözleýärdiler, ybadathanada biri-birine: «Ol baýramçylyga gelermikä?» diýişýärdiler.57 Uly ruhanylar bilen fariseýler adamlara Isany görseler habar bermegi tabşyrypdylar. Olar Isany tussag etjek bolýardylar.


c: text/html

text:
Ýurtda bolup geçýän oňyn özgerişleri beýan etmek üçin Türkmenistanda žurnalistika instituty dörediler, bu sözleri prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 26-njy ýanwarda geçiren hökümet maslahatynda aýtdy. “Türkmenistanda köpsanly dürli köpçülikleýin habar beriş serişdeleri hereket edýär. Olar eýeçiliginiň görnüşi, alyp barýan iş ugry, maglumatlary ber...
Awtor:
nazaroff
(Talyp)
|
Kategoriýa: Habarlar |
27.01.2018 18:52
Gyzgyn, Turkmence, Sosiyal, interaktiw, sayty, Turkmen, Türkmen, Türkmenistan, Turkmenistan, Türkmençe, Sosiýal, saýty
(#119)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Semalt: Täzelikler web sahypasy
Beýleki web sahypalaryndan täzelikleri aýyrmak, häzirki wakalary seljermek bilen döwürden habarly bolmak isleýän ulanyjylar üçin täsirli strategiýa bolup biler. Torda millionlarça habar saýtlary bar, bu ýerde ulanyjylar zerur maglumatlara gözegçilik edip bilerler. Käbir ýagdaýlarda, belli önümler, kompaniýalar ýa-da adamlar hakda makalalar ýaly web sahypasynyň mazmunyny ýok etmek isläp bilerler. Olaryň käbiri web mazmunyndan düşünjeleri çykarmaly bolup biler. Şeýle-de bolsa, habar web sahypalarynda analiz edip we elde göçürip bolmaýan birnäçe sahypa bar. Ulanyjynyň web sahypasynyň mazmunyny awtomatiki gyrmak üçin ulanyp biljek köp gurallary bar.
Maglumatlary gyrmagyň iň oňat usuly haýsydygyna düşünip bilersiňiz. Aslynda, adamlar mazmundan aýrylmaly aýratyn URL-leriň sanawyny almaly. Web sahypasyny gyrýan gurallaryň köpüsi web sahypasy maglumatlary ýygnamaga çalyşýan gözlegçilerdir. Bu web gözlegçilerini ýok etmeli web sahypalarynyň sanawy bilen "iýmitlendireniňizde" ajaýyp netijelere ýetip bilersiňiz! Käbir kyn ýagdaýlarda web ussatlary botlaryny beýleki serwerlerde ýerleşdirýärler. Bu buýruklaryň käbirini awtomatlaşdyrmak üçin web gözlemek guralyňyzy üçünji tarap serwerinde ýerleşdirmeli bolmagyňyz mümkin.
Web gözlemek üçin iň peýdaly gurallaryň biri Webhose.io. Ony ulanyp, tutuş web sahypasyny göçürip alyp, awtonom girmek üçin ýerli gaty diskiňize ýazdyryp bilersiňiz. Gaty diskdäki sahypa çalt jogap berýär, sebäbi internet birikdiriş tizligiňize ýa-da serweriňiziň geçirijilik ukybyna bagly däl. Mundan başga-da, web gözlegçiler günde millionlarça web sahypalaryny göçürip alýarlar. Sahypa sahypalaryny tygşytlamagyň adaty usuly gaty haýal we köp sahypaly sahypalar üçin netijesiz bolup biler. Mysal üçin, 'Obamanyň sapary' ýaly habarlary gözlemek üçin botlary ulanyp bilersiňiz. Bu gurallar zerur maglumatlary gözleýär we ulanyja köp wagt we pul tygşytlaýar.
Web döwmek gurallary, käbir aşa ekspluatasiýalaryny awtomatlaşdyrmak mümkinçiligine eýe. Mysal üçin, ulanyjylar gyrmagyň tertibini düzüp bilerler. Mundan başga-da, gözlegçileri öňünden kesgitlenen aralyklarda web sahypasynyň maglumatlary ýygnamagy mümkin. Şeýle guralyň ulanyjylary göçürip almak sazlamalary ýaly ajaýyp aýratynlyklardan lezzet alýarlar. Şeýlelik bilen, göçürip almaly web sahypalaryny aňsatlyk bilen goşup ýa-da aýryp bilersiňiz.
Netije
Sahypany döwmek raketa ylmy däl! Onlyeke-täk zat, dogry web gyrmak guralyny ulanmak. Ulanyjylar web sahypasyndan düzülen maglumatlary alyp bilerler we geljekde ulanmak üçin gaty diskde saklap bilerler. Mysal üçin, beýleki web sahypalaryndan täzelik makalalaryny alyp, beýleki sahypalarda ulanmak mümkinçiligiňiz bar. Bu SEO makalasy, täzelikleri ýitirmek tejribäňizi mümkin boldugyça ýakymly etmek barada jikme-jik maglumat berýär.


text:
Türkmenistanda zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň, talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini ýokarlandyrmak hakynda
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» öňde goýlan wezipeleri üstünlikli durmuşa geçirmek we ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini hem-de durmuş taýdan goraglylygyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmak maksady bilen, karar edýärin:
1. 2022-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan:
1) býujetden maliýeleşdirilýän edaralaryň, hojalyk hasaplaşygyndaky kärhanalaryň we jemgyýetçilik birleşikleriniň işgärleriniň aýlyk zähmet haklarynyň;
2) pensiýalaryň we döwlet kömek pullarynyň;
3) talyp we diňleýji haklarynyň möçberlerini 10 göterim ýokarlandyrmaly.
2. 2022-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan:
1) Beýik Watançylyk urşuna gatnaşyjylaryň pensiýalarynyň aýda iň pes möçberini 1710 manat möçberde;
2) Beýik Watançylyk urşuna gatnaşyjylaryň ýanýoldaşlarynyň we tylda zähmet çekenleriň pensiýalarynyň aýda iň pes möçberini 500 manat möçberde;
3) pensiýanyň iň pes möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk ululygy 410 manat möçberde;
4) döwlet kömek pullaryny hasaplamak üçin binýatlyk ululygy 390 manat möçberde bellemeli.
3. Türkmenistan boýunça iň pes aýlyk zähmet hakyny 1050 manat möçberde bellemeli we ony aýlyk zähmet haklaryny düzgünleşdirmek üçin ulanmaly.
4. 2022-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan döwlet häkimiýet edaralarynyň, ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň, harby we hukuk goraýjy hem-de kazyýet edaralarynyň, gazetleriň we žurnallaryň redaksiýalarynyň hem-de jemgyýetçilik birleşikleriniň, şeýle hem olaryň esasy gurluş birlikleriniň ýolbaşçylarynyň aýlyk zähmet haklarynyň möçberlerini şu Permana goşundylara laýyklykda tassyklamaly.
5. Zähmet haklaryny ýokarlandyrmagy edaralaryň, kärhanalaryň we guramalaryň gurluşyny kämilleşdirmegiň, önümçilik kuwwatlyklaryndan peýdalanmagyň netijeliligini we işgärleriň zähmet öndürijiligini ýokarlandyrmagyň hem-de peýdalanylmaýan içerki mümkinçilikleri ulanmagyň hasabyna üpjün etmeli.
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.
Aşgabat şäheri, 2021-nji ýylyň 8-nji oktýabry.


text:
Azatlygyň Türkmenistandaky habarçylary COVID-19-yň ýaýramagy bilen bagly ýagdaýlar barada jikme-jiklik habar bermegini dowam etdirýärler. Soňky habarlara görä, test etdirmek üçin nobatlar, ýokary keselçilik we ölüm derejesi saklanýar. Ilat zerur lukmançylyk kömegini alyp bilmeýär. Lukmançylyk işgärleri we jaýlanyş çärelerini geçirýän işgärler gyssagly ýagdaýda işleýärler.
"Ýagdaý adatdan daşary, keselçiligiň iň ýokary derejesine entek ýetilmedi, emma aşak hem düşenok. 'Delta' möwç alýar, 1 ýaşdan 5 ýaş aralygyndaky näsag çagalar köp. Köpüsiniň derisine zeper ýetýär, rezin ýaly bolýar we jaýrylýar" -diýip, Azatlygyň çeşmelerinden biri 16-njy sentýabrda gürrüň berdi.
Test etdirmäge islegler gaty ýokary bolmagynda galýar, Çoganlydaky kliniki we epidemiologiki lukmançylyk institutynyň işgärleri gije-gündiziň dowamynda üç gezek çalşyp işlemeli bolýarlar. Synaglaryň köpüsi, saglyk işgärleriniň bellemegine görä, koronawirusyň bardygyny tassyklaýar.
Köp hassalar synaglar üçin özbaşdak ýüz tutýarlar, testiň bahasy 100 manat. Saglygy goraýyş işgärlerine görä, düzgünlere laýyklykda, koronawirusa ýokaşan adamyň maşgala agzalary mugt synaglary geçirip bilýär, ýöne bu iş ýüzünde edilmeýär.
Ýurt ýolbaşçylaryna görä, Türkmenistanda henizem koronawirus ýok.
Hassahanalaryň we morglaryň işgärleri hem gyssagly ýagdaýda işleýärler.
"Olarda jesetleri morglara ýygnamaga wagt ýetenok. Plastik örtgä dolanan merhumyň jesedine adamyň familiýasy ýazylan kagyzlar ýelmelýär" - diýip, çeşme aýdýar.
Onuň sözlerine görä, gyssagara ýalňyşlyklar hem ýüze çykýar. Çeşme bir zenanyň garyndaşlarynyň ýalňyşlyk bilen başga biriniň jesedini jaýlandygyna hut özüniň şaýat bolandygyny aýdýar. Azatlyk, öz çeşmeleriniň gizlinligini we howpsuzlygyny üpjün etmek üçin bu paka degişli jukme-jiklikleriň ählisini beýan etmekden saklanýar.
Morgda koronawirusdan ölenleriň jesetleri beýleki merhumlardan aýratyn çykarylýar.
"Morgda, bir otagda kowidden ölenlerde başgalar çykarylýar, hatda jaýlanyş çäresi hem hoşlaşyk dabaralary geçirilýär. Başga bir ýerde gapdalda merhumlar selofanda berilýär. Hoşlaşyk bary-ýogy 10 minutda gutarýar" diýip, çeşme aýdýar.
Azatlygyň habarçylary Aşgabatdaky hassahanalarda, şol sanda reanimasiýa bölümlerinde boş ýeriň ýokdugyny, koronawirusly näsaglar üçin karantin zolaklarynda hem hassalaryň aşa köpdügini aýdýarlar.
Hususan-da, “Polimex” -iň binalarynda ýerleşýän karantin hem doly. Lukmançylyk edarasyndaky ýer we nahar hassalara mugt berilýär, dermany hassalar satyn aldyrmaly bolýar. Şol bir wagtyň özünde, derman gytçylygy dowam edýär.
Habarçy tassyklanan koronawirusly näsaglaryň ep-esli böleginiň öýde bejergi alýandygyny, olaryň arasynda öýkenine 20% we 50% zeper ýeten näsaglaryň bardygyny habar berdi. Näsaglaryň arasynda sanjym edilenler hem bar.
Bu aralykda ilatyň arasynda lukmançylyk kömegi we dermanlar elýeterli däl şertlerinde özara kömek güýçlendi.
"Döwletiň hereketsizligi, dermanlaryň we azyk önümleriniň bahasynyň ýokarlanmagy bilen bir hatarda köp adam adamkärçilik görkezýär. Galan dermanlary mugt bermek teklip edilýär, "Polimex"-den gaýdýanlary öz awtoulaglarynda daşaýanlar tapylýar, goňşulary hassalara öýlerinde kömek edýärler "diýip, Aşgabadyň ýaşaýjysy Azatlyga gürrüň berdi.
Ýurtda häkimiýetler koronawirusyň bardygyny inkär edýän wagtynda, ilata hökmany sanjym etmek talaplarynyň berjaý edilişine gözegçiligi güýçlendirýär.
Ýurduň gündogaryndaky Lebap welaýatynda häzirki wagtda waksina edilmedik ilat etraplaryň arasynda hereket edip bilmeýär. Sanjym şahadatnamasy, esasanam Farap bilen Türkmenabatyň arasyndaky postda talap edilýär.
Ýerli ýaşaýjylaryň pikiriçe, diňe sanjym edilmedikler däl, eýsem sanjym alan, emma şahadatnama alp ýetişmedik raýatlar hem öz welaýatynda gatnamak mümkinçiligini ýitirdi. Şahadatnama taýýarlatmagyň wagty azyndan 15 güne çekýär. Bolmasa şadatnamany 500 manat para berip has tiz alyp bolýar.
Azatlyk bilen gizlin gürleşen Farabyň ýaşaýjylarynyň sözlerine görä, köpler para berip, polisiýa postundan geçýärler.
"Şahadatnama ýok bolsa, 50 manat töläp, barlag nokadyndan geçip bolýar. Her gezek tölemeli. Günde iki gezek geçseň 100 manada düşýär" - diýip, Farabyň ýaşaýjysy aýdýar.
Waksinasiýa Mary welaýatda-da güýçlendi. Waksina bolmasa edaralaryň we kärhanalaryň işgärlerine işe barmaga rugsat berilmeýär. Sanjym şahadatnamasy hassahana kabul edilende hem soralýar.
Bu sebitde söwda, hyzmat we güýmenje desgalarynyň hemmesi diýen ýaly ýapyk.
Habarçylaryň sözlerine görä, şäherdäki durmuş haýallady, diňe dermanhanalarda we hassahanalarda adam köp. Lukmançylyk işgärleriniň arasynda keselçilik ýokarlandy. Marynyň ýokanç keseller keselhanasynda lukmanyň aradan çykandygy bilen belli boldy. Bölüm müdiri 13-nji sentýabrda aradan çykyp, 15-nji sentýabrda jaýlandy.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Abaydy sýmireytip, Shәkәrim, Qajymúqandardy úmytyp ketken "Qazaqstan tarihy" kitabynda Kim Man Sam ne istep jýr?
nemese Elbasynyng «Ruhany janghyru» bastamasyn qoldamaghan rektorlar jayly
QR Konstitusiyasynyng 33-babynda kózdelgen «1.Qazaqstan Respublikasy azamattarynyng tikeley jәne óz ókilderi arqyly memleket isin basqarugha qatysugha, memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqaru organdaryna tikeley ózi jýginuge, sonday-aq jeke jәne újymdyq ótinishter joldaugha qúqyghy bar» degen zang normasyna sýienip osy maqalany jazyp otyrmyn.
2015 jyly 11 jeltoqsanda QR Bilim jәne Ghylym ministrligining keneytilgen mәjilisinde 117 jogharghy oqu oryndarynyng rektorlary «Qazaqstan tarihy» pәnin «Qazirgi Qazaqstan tarihy» pәnimen auystyrudy birauyzdan qoldapty. «Qazirgi Qazaqstan tarihy» búl «jana pәn» 1991 jyldan, yaghny tek Tәuelsizdik alghan jyldardan bergi uaqytty ghana qamtidy. Sonda múqym bir halyqtyng tarihyn terendetip oqytugha qarsy bolghan rektorlar jastardyn memleketshil bolyp ósuine kedergi jasap, olardy otan sýigishtik sezimge tәrbiyeleytin negizgi pәn – «Qazaqstan tarihyn» oqytu qajet emes degen opasyz últtyq kodtyn keleshegine ziyandy sheshim shygharypty. Al sol jastardyng ata-anasy - qazaqtar búl qaterli sheshimge narazylyq bildirip qarghys aituda? Qazaq halqy 117 rektor men ministrliktegi jaghympaz jandayshaptardan ghana túrmaytyn shyghar.
Ózining tarihyn joghaltqan júrt, ózining tarihyn úmytqan el qayda jýrip, qayda túrghandyghyn, ne istep, ne qoyghandyghyn bilmeydi, keleshekte basyna qanday kýn tuatynyna kózi jetpeydi. Eger bir halyq ózining tarihyn bilmese, bir el ózining tarihyn joghaltsa, onyng artynsha ózi de joghalugha ynghayly bolyp túrady. Dýniyede ónge júrttar qatarynda kem, qor bolmaytyn, túqymym qúryp qalmasyn degen halyq ózining shejiresin imany dәrejesinde úghyp biluge tiyis - degen bolatyn qazaqtyng mandayyna bitken asyl azamattarynyng biri Mirjaqyp Dulatov (Týrik balasy."Qazaq", 1913j №2).
Ol ótken tariyhqa bagha bergen endi bir enbeginde: "Kýni býgin dýniyede eshbir nәrsening asyly bilinbey qalghan joq. Ár nәrsening týbi tekserildi, asyly bilindi. Bilimi artyq, kózi ashyq júrttar dýniyedegi adam balasynyng asylyn, nәsilin tekserip bolyp, barlyghyn kitapqa jazdy. Bóten júrttar qatarynda ala bóten bizding qazaq halqynyng asyly tekserilip, tarihy tolyq jazylghan joq. Býgin Aziya kartasynyng tórtten birine ie bolyp túrghan qanshama million qazaqtyng tarihy kómeski qalyp ta túrghan jayy bar.
Tarih ghylymynda qansha tarih jazushylar shyghyp, qanshama kitap jazyp shyghardy. Solardyng arasynda qazaqtyng asylyn anyq qyp aitatyny joq. Arabsha, týrikshe, oryssha biz kórgen kitaptarda qazaq turasynda jazylghan sózderding bәri de haqiqatqa harab, ship-shiyki ótirik" (M.Dulatov. Týrik balasy. "Qazaq", 22 nauryz 1913j №7).
Al tarih degen mazmúny tereng ruhany úghymnyng adam sanasynyn, dýniyetanymynyn, eldin, últtyng hal-ahualynyng damuyna, qoghamdyq qarym-qatynastardyng dúrys qalyptasu dәrejesine tiygizer әseri erekshe. Tarihsyz qogham, halyq, memleket boluy da tipti de mýmkin emes.
Osy qaghidany tereng týsingen Elbasymyz Núrsúltan Nazarbaevtyn «Bolashaqqa baghdar: ruhany janghyru» atty «Egemen Qazaqstan» gazetinde jaryq kórgen maqalasynda kóterilgen qazirgi aumaly-tókpeli zamanda auaday qajet bolyp túrghan ÚLTTYQ KOD mәselesin qoldamaghan, onyng últtyq, memlekettik manyzdy mәnin jete týsine almaghan Qazaqstannyn jogharghy oqu oryndarynyng keybir rektorlary tarih pәninen memlekettik baghdarlamagha say shygharylghan qazirgi kezende jas úrpaqqa auaday qajetti búryn ghylymy ainalymda bolmaghan tyng derektermen bayytylghan oqu qúraldaryn kitaphanalaryna alugha lauazymdy biylikterin asyra paydalanyp qarsylyq bildirude. Olar búl qarsylyqtaryn kitaphanada tarih pәninen oqulyq-kitaptar jetedi (onyn bәlenbay danasy bar) degen jaltarma jauappen shektelgen.
Endi sol rektorlar ataghan eng kóp taraghan oqulyqtardyng avtorlary – Ch.Musin men G.Kan esimdi professorlar.
Kezinde últtyq tariyhqa jany ashyp, oghan shynayy baghasyn bergen qazaqtyng asyldary pikir bildirgen "Qazaq tarihynyn" býgingi hali qanday kýide eken degen saualgha, layyqty jauap beru qiyndau bolyp túr. Biz tәuelsizdik jyldary oqyrmandargha әrqaysysy ýsh qaytara, birinen keyin biri irkes-tirkes basylyp shyqqan, bir basylymynyng tirajy 5000-nan túratyn avtorlar Ch. Musin men G.Kannyng oqulyqtary turaly sóz etpekpiz. Búl oqulyqtargha aitylghan oqyrman júrtshylyq arasynda әr-aluan pikirler bar. G.Kannyng oqulyghyn, bir oqyrman "qysqa naqty jazylghan" dep únatyp jatsa, endi bireuleri "Qazaq tarihyn" bayaghy Kenes dәuirindegi keypine týsirip, halyqtyng bay tarihyn "әbden yqshamdap", "kýzep" sýmireytip tastaghan", "qazaq halqynyng tarihy óz dәrejesinde jazylmaghan" degen qarsy pikirler aityluda. Al Ch.Musinning oqulyghyndaghy tarihy oqighalardyng bayandalu tәsili Otanymyzdyng tarihyn meyilinshe búrmalap "aqtandaqtargha" toltyryp ketken Kenes dәuirining avtorlarynyng sarqytyn ishken adamnyn isi degennen basqa eshtene aita almaysyn. Atalghan eki oqulyqta da Kenes dәuirindegi oqulyqtardaghy sekildi, qazaq halqyna enbekteri singen ardaqty azamattardyng esimderi mýlde atalmay, nemese búlynghyr etip berilgen. Keybir tarihy oqighalar búl eki oqulyqta da, tipti eskerilmegen. Sonda G.Kannyng kitabynyng múqabasynyng syrtyndaghy "qazirgi bilim beru standarty talabyna say jazylghan oqulyq" degen bagha shyndyqqa jata ma?
Endi oqyrmandardyng pikirlerine qosyla tarihshy-ghalym retinde, osy oqulyqtardy kóbirek paydalanatyn studentter qauymyna dәris oqityn oqytushy-professor retinde, әriptesterime aitar mening de "Datym" bar.
Biz tәuelsizdikke qol jetken kezennen bergi uaqytta "Qazaqstan tarihynan" oqulyq jazghan avtorlardyng ishindegi, 15 mynnan astam tirajben, ózining ýsh basylymyn oqyrmangha úsynghan professor Musinnin oqulyghynan mysal keltire otyryp jauap bermekpiz. 591-bettik oqulyqtyn XX ghasyrdaghy oqighalarynyng manyzdy degen keybirine ghana toqtaldyq (Oqulyqtardaghy olqylyqtargha tolyq jauap bar).
Musinning 2005 jyly ýshinshi ret tolyqtyrylyp qayta basylyp shyqqan "Qazaqstan tarihy" oqulyghynda, tarihy oqighalardy búrmalaugha jol berilgen, әsirese kenes dәuirining tarihy oqighalary shala, ýstirit, bayandaumen ghana shektelip qalghan. Múnday әdis qazaq últynyng bay tarihyn kópe-kórneu oqyrmangha jútang etip kórsetushilik onyng manyzyna núqsan keltiredi. Oqulyqta qazaq halqynyng kenes dәuiri kezenindegi kóptegen tarihy oqighalary tolyq qamtylmaghan. Qazaqstan tarihynyng kenes dәuirine deyingi kezeninde jergilikti halyqtardyng qanday dindi tútqany turaly aqparattar oqulyqta berilip kelse, al kenes dәuiri kezeninde qazaqtar mýlde dinge senbegendey kórinis jasalghan. Múnday kórinis G. Kannyng da oqulyghynan oryn alghan. Sonda búl әriptester Qazaqstan halqy din tútpaydy degen ateistik pighyldan әli arylmaghan ba? Qazaqstan Músylmandary diny basqarmasy (QMDB) qalay qúryldy, elimizde qanday konfessiyalardyng ókilderi bar, olar kimder degen mәselelerge eki avtordyng da oqulyqtarynan oryn tabylmaghan. Al dinning ózine kelsek ol turaly әlemge әigili oishyl Tommazo Kampanella: "Vera y religiya obladait magicheskoy siloy v gosudarstve, tak kak "obedinut dushy ludey" – dep memleket basshylaryn sendirgen. Al býginde bizding Elbasymyz әlemdik dinderding basyn qosyp ortaq yntymaqqa, tatulyqqa shaqyruda. Búl ne tarih oqulyghyna kirmeytin oqighalar ma?
Sonday-aq, kezinde Qazaqstannyng birinshi basshysy bolghan ýsh qazaqtyng (J.Shayahmetov, D.A.Qonaev, N.N.Nazarbaev) alghashqy ekeuining familiyalary ghana atalghan, onyng ózinde de qyzmetinen keter kezdegi oqighagha baylanysty. J.Shayahmetov 10 jyl Qazaqstan kommunistik partiyasynyng Ortalyq komiytetining birinshi hatshy bolsa, D.Qonaev 20 jyldan astam uaqyt respublikanyng partiya úiymyn basqardy. Alayda esimderi atalghan búl eki memleket qayratkerlerining esimderi tarihy túlghalar sapynda óz ornynda tiyisti baghalaryn ala almaghan.
Sonday-aq, qazaq jerin talan-tarajgha týsuden aman saqtap qalghan birtuar azamat Júmabay Tәshenovtin qyzmeti, istegen ýlgili isi jas úrpaqqa ónege bolyp qalu qúqysynan airylyp, búl oqulyqtarda mýlde atalmay qalghan. Búl jogharyda atalghan memleket qayratkerleri – tarihy túlghalardyng esimderi G. Kannyng 2005 jylghy songhy shyqqan oqulyghyna da "simay" qalghan. Júmabay Tәshenev halqy ýshin, onyng bolashaghy ýshin basyn bәigege tikken tarihy túlgha. Tәshenevting últjandylyghy arqasynda soltýstiktegi bes oblys aman qaldy. Resey iyeligine ótip ketpedi. Mәskeu basshylary Tәshenevti qyzmetten bosatty. Biraq qazaq jerining tútastyghy saqtalyp qaldy. Eger sol jyldary Júmabay Tәshenev sekildi qaysar da birbetkey, últjandy da shynayy kýresker túlgha biylik basynda otyrmaghanda bes oblys Resey menshigine ainalyp kete barar edi. Onymen iyq tirestirip teng túrar birde-bir qazaq basshysy bolmaghan. Qazaq tarihyna esimi altyn әrippen jazyluy tiyis túlghanyng búl eki oqulyqta da aty joq bolyp shyqty. Eger avtorlar osylay óz qalaularynsha jazyp, onday adamdaryn elemese, tarih tórinen oiyp túryp oryn bermese, qazaqtyng bolashaghy ne bolmaq tek kýngirttene bermek.
Últymyzdyng maqtanyshy oishyl filosof, tarihshy, aqyn Shәkerim (Shahkerim) Qúdayberdiúly turaly da avtorlar ýndemey qalghan. Ol 1905-1906 jyldary Stambol, Kaiyr; Baghdat, Mekke shaharlarynyng kitaphanasynda bolghan, Lev Tolstoymen hat jazysyp túrghan. Dýnie tanymy, filosofiya, etika, tariyh, psihologiya, teologiya siyaqty ghylym salalaryn tereng mengergen, "Ýsh anyq" degen ghylymy enbekting avtoryn, bolashaq úrpaqtyng tanyp biluine kedergi bolyp, qiyanat jasaghan dep esepteymiz. Jogharyda attary atalghan eki túlgha turaly eki avtor da ýndemey qalghan.
Kenes dәuirindegi tarih oqulyghy úsynghan, әbden sylynyp júlynyp, alynghan bәzbir derekter shyryldaghan shyndyqtyng asyl arnasyn teris búzyp otyrumen erekshelendi. Qyzyl imperiyanyng bodandyq búghauynyng әkki sayasaty tarihty qoghamgha tabyndyrghany býginde qúpiya emes-ti. Al endi Tәuelsizdikke qol jetkizdik desek te tarihy oqighalardy búrmalaudy әli qoymay kelemiz. Qazaqstan tarihynyng oqulyghy keybir avtorlardyng oiyna ne kelse, sony jazatyn qandastaryn dәriptep, óz ruynyng ata shejiresin madaqtaumen ghana shekteletin jana arnagha týskendey.
Úly Otan soghysy taqyryby jazylghan oqulyqtyng 183-betinde G.Kan tarihta esimderi mәngi qalghan qazaqtyng asyl azamattary R.Qoshqarbaev, Q.Qaysenov, maydangha elden erekshe óz qarjysynan kómek kórsetken Q.Múnaytpasov turaly jәne t.b., jaugha atylghan 10 oqtyng 9 Qazaqstanda jasalghany turaly derekter ózge oqulyqtarda jazylsa da, óz oqulyghyna kirgizudi jón kórmegen, nege? Al onyng esesine tarihy enbek jazuda basshylyqqa alynatyn tәsil búzylyp, Aqtóbe oblysynyng tary ósirushisi Sh.Bersiyevting tary ósiruden әlemdik rekord jasaghany (gektarynan 202 sentner), Qyzylorda oblysynyng kýrish ósirushisi Y.Jaqaev kýrish ósiruden әlemdik rekord (gektarynan 172 sentner) alghany, oghan qosa әlemdik rekordqa jetpegen (gektarynan 150 sentner kýrish alghan) Qyzylorda oblysynyng "Avangard" kolhozynyng zveno jetekshisi Kim Man Sam әlemdik rekord jasaghandargha teng etilip qystyrylyp jazylypty. Osy jerde eskertetin bir jәit Úly Otan soghysy jyldary G.Kannyng qandasy oryndaghan gektarynan 150 sentner ónimdi, maydan talabyna enbek etken әrbir ýshinshi qazaqstandyqtar oryndaghan. Sonda qalay sol kópting qatarynan kәris últy – qandasy bolghan song erekshe bólip alyp tariyhqa esimin engizip әigileuine jol bolsyn!
Oqulyqtyng 131-betinde qazaqtyng dara-dana Abayyn, danyshpan Abayyn G.Kan Lermontov pen Pushkindi audarghan audarmashy retinde sýmireytip kórsetken, kitabynda oghan barlyghy 14-aq jol ghana búiyrtypty. Onda Abaydyng azan shaqyrylyp qoyylghan shyn esimi Ibrahim ekendiginen maghlúmat berilmegen. "Dýniyenin, әlemning obektivtik zandylyghyn moyyndaghan, dýnie men adamzat qoghamy birqalypty túrmaytyn, beyne bir aghyp jatqan suday ózgerip otyrady"- dep tanyghan danyshpannyng danalyghy ashylmay qalghan. Bilim alghan medresesi turaly da eshtene aitylmaydy.
Endi mine sizderge osynday ereshelikterimen tanys bolghan búl avtorlarymyz "Qazaqstan tarihynyn" osy maqalada kóterilgen auaday qajetti oqighalarynan attap ótip tarihty óz qalaularynsha jazyp, keybir tarihy derekterdi búrmalap jana "aqtandaqtargha" jol bergen. Ch.Musiyn: Aughan soghysy turaly, 1989 jylghy Janaózen oqighasyn qarastyrmaghan. Parlament deputattary ishinde qazaq pen orystan basqa últ ókilderi joq dep qate aqparat bergen. (474-b), 383-bette "Jylymyq jyldary" dep bagha berip onyng nege olay atalghany anyqtalmaghan. "Azat" qozghalysy qalyptasty (erekshelegen men) dep jazyp shatysqan.
469 - bette «Erkindik sindromy, ol barlyq sayasy úiymdar men kýshterge tәn. Respublika jaghdayynda ol, әsirese revanshistik kýshter arasynda erekshe bayqaldy. Oghan kommunister, últshyldar jәne taghy basqa da toptar jatady» - dep jazuy búrynghy kommunist, komsomoldy madaqtap onyng tarihyn zerttep doktorlyq dissertasiya jazghan aghamyzdyng búl oiqastauyn týsinbedik?
G.Kan myrza oqulyghynda 1959 jyly Temirtauda, 1989 jylghy Janaózendegi bolghan halyq narazylyqtary turaly auyz ashpaghan, ol oqighalardyng Qazaqstangha qatysy joqtay jasyrghan. Tipti túnghysh qazaq gharyshkeri Toqtar Áubәkirov turaly bir auyz sóz joq. Býkil dýniyejýzindegi qazaqtardyng elimizde bolghan qúryltaylaryn moyyndamaghan, Preziydent Jarlyghymen 1997 jyldan bergi әr jyldyng belgili bir mәselege arnalghany turaly aqparat tek 2000 jylghy "Mәdeniyetti qoldau" jyly men 2002 jylghy "Densaulyq saqtau" jyly jóninde ghana mәlimetter bar. Qalghan jyldar qanday maqsatqa arnalghany belgisiz kýide qalghan. Oqulyghynda demokratiyalyq "Aqjol" partiyasy men "Asar" partiyasy turaly ghana maghlúmat berip, Qazaqstanda búl jyldary basqa sayasy partiyalar men qozghalystar qúrylmaghanday keyipte kórsetken. Atalghan partiyalarmen qatar "Ruhaniyat" qoghamdyq birlestik partiyasy, "Qazaqstannyng demokratiyalyq partiyasy" jәne t.b. qoghamdyq sayasy qozghalystar qúryldy.
Ch.Musin myrzanyn oqulyghy 2005 jyly jaryq kórse de, ondaghy tarihy oqighalar 2003 jylmen ayaqtalghan. Oqulyqtyng sonyn siyrqúiymshaqtandaryp jibergen. Oghan 553-bettegi ekinshi abzastaghy berilgen mәtinde: "Halyqtyng bilim búlaghy bolyp sanalatyn kitaphanalar jana talapqa say júmys istey bastady. Olardy jana әdebiyetter men jabdyqtap, komiputerlendirudin, osy zamanghy aqparattyq jabdyqtarmen qamtamasyz etuding mýmkindikteri qarastyryldy. Kitaphana, múrajay, demalys ortalyqtary qyzmetkerlerin qazirgi ghylymiy-tehnikalyq jәne әdistemelik talapqa say oqytu, mamandyghyn jetildiru, iri mәdeny ortalyqtargha tәjiriybe alugha jiberu sharalary belgilendi" - dep qúty bir Kenes dәuirindegi partiyanyng sezindegi bayandama-esep bergendey "aqsaqty tynday" etip "jorghalatypty". Jalpy oqulyqtyng sonyndaghy materialdardy oqysanyz, Qazaqstan Respublikasy 2004-2005 jyldary memleket retinde ómir sýrmegendey kóriniske tap bolasyz.
Reseyding aitqanyna kónip, aidaghanyna jýrgen jyldary últtyq tarihymyzdy jazghandar, bizding derbes últ bolyp ómir sýrgenimizdi onsha qalay qoymaghandar ekendigi eshkimge qúpiya emes shyghar. Últtyq derbestigimizdi moyyndaghysy kelmegender, tarihy oqighalardy "aqtandaqtargha" toltyryp bergenderding izbasarlary aramyzda әli de kezdesedi. Onday joldy jalghastyrushylar "qyzyl iydeologiyanyng tәrbiyesinde bolghan" jaltaqtar. Jaghynyp jazugha әkkilengender.
Sayasatpen bite qaynasqan tarih ghylymy toqyrau jyldarynda әmirshil-әkimshil jýiening súranysyn ghana ótep keldi. Tarihy faktilerding ishinen ynghaygha keletin, basshylargha únaytyn jaghatyn jerin, terip alyp jazu, dәieksózderdi ýzip-júlyp paydalanu, týpnúsqalardy qalyng oqyrman kózinen tasada ústau tәrtibi qoldanylghan. Ol kezde bardy "joq" deuge, joqty "bar" deuge onsha qinalmady.
Tarihtan oqulyq jazushylardyng aldyndaghy basty qaghida ol oqighalardy aqiqattan attatpay, shyryldaghan shyndyqty shynghyrpay, әdiletting aq tuyn joghary ústay otyryp jazugha mindetti. Tarih aqiqaty ashylghan shyndyqqa negizdelgen, әdiletti boluy qajet. Adam ózining ómirbayanyn jazghanday tarihy oqighalar retimen alalanbay jazylugha tiyis.
Tarih degen mazmúny tereng ruhany úghymnyng adam sanasynyn, dýniyetanymynyn, qoghamnyng hal-ahualynyn, qoghamdyq qarym-qatynastardyng qalyptasu dәrejesine tiygizer әseri erekshe, әri mol dýnie ekendigine eshkim de shýbә keltire almaydy. Tarihsyz qogham, halyq, memleket boluy tipti de mýmkin emes. Jazushy Qabdesh Júmadilov aitqanday: "Tarih degenimiz sabadaghy saumal emes-ýstine ne qúisang da bojyp túra beretin. Tariyh-ózin-ózi tazartyp túratyn telegey-teniz ispetti dýniye. Ol óz tabighatyna jat dýniyeni eshqashan qabyldamaydy. Syrttan kelip qosylghan kir-qoqys, japyraq-janqany tolqynmen shayyp jaghalaugha shygharyp tastaydy."
Tariyhqa berilgen osynday obektivti baghany negizge alar bolsaq, tәuelsiz Qazaqstan jaghdayynda jergilikti últtyng ótkendegi búrmalanghan tarihynyng aldynda jana qoghamnyng talabyna say, qazaq tarihyn tabighy qalpyna keltiru, ony ghylymy túrghydan dәiekteu, ejelden qalyptasqan mәdeny salt-sanalardy janghyrtyp ony nasihattau arqyly halqymyzdy qazirgi әlemdik órkeniyetke tanyta bilu, qajet bolghan jaghdayda ony moyyndatu mindeti túrghanyn kópshilik, tarihshy ghalymdar, әsirese ministrliktegi sheneunikterdin bilgeni abzal.
Kerisinshe, keybir joghary oqu oryndary basshylary memleket tarapynan yaghni, budjetten óz kitaphanalaryna oqulyq alu ýshin arnayy bólinetin maqsatty qarjyny óz studenterine qimay janadan basylyp shyqqan Qazaqstan tarihy oqulyqtaryn aludan bas tartuda. Sóitip óz studentterin jana oqulyqpen tanysu qúqyghynan aiyruda.
Atalghan oqulyqtar men oqu qúraldary qazirgi zaman talabyna mýldem sәikes emes. Súranysqa – úsynys qyzmet ete almay jatqan jaghday bolyp túr.
Ózderi bilim berip otyrghan jastardyng bolashaqta tәuelsizdigimizdi bayandy etuge nemqúraydy qaramaytyn azamattardy-mamandardy tәrbiyeleude óz últyn qúrmetteuge baulityn myna men úsynyp otyrghan eki oqulyqty kitaphanalaryna (memleket oqulyqtargha jyl sayyn arnayy qarajat bóledi ) aldyrugha qúlyqsyzdyq tanytyp ELBASY Núrsúltan Nazarbaevtyn «Bolashaqqa baghdar: ruhany janghyru» bastamasyna qarsylyq tanytqan rektorlar men prorektorlardyng tizimi tómende berilgen.
- Sh. Esenov atyndaghy Aktau memlekettik uniyversiyteti- rektory Ahmetov Berik Baqytjanúly.
- S.Torayghyrov atyndaghy Pavlodar memlekettik uniyversiyteti -rektory Ahmetova Gauhar Ghalymovna.
- Almaty tehnologiyalyq uniyversiytetining rektory- QR ÚGhA akademiygi Qúlajanov Qúralbek Sadibayúly prorektory Núrahmetov
- O.A.Bayqonyrov atyndaghy Jezqazghan memlekettik uniyversiyteti-rektory Takiyshev Abdilmalik Arghynúly
- Sh.Uәlihanov atyndaghy Kókshetau memlekettik uniyversiyteti-prorektory Jarqynbekov Temirhan Niyazúly.
- Abylay han atyndaghy Qazaq halyqaralyq qatynastar jәne әlem tilderi uniyversiyteti- rektory Qúnanbaeva Sәlima Saghiqyzy.
- Almaty memlekettik Qyzdar pedagogikalyq uniyversiyteting rektory- Aldambergenova Gauhar Tóremúratqyzy
- Suleyman Demiyrel atyndaghy uniyversiytet rektory-Qojahmet Qanat
- Pavlodar memlekettik pedagogikalyq uniyversiyteti-rektory Núqúly Altynbek.
- M.Áuezov atyndaghy Ontýstik Qazaqstan memlekettik uniyversiyteti-rektory Sataev Marat Isaqúly
- Qyzylorda M.Mametova atyndaghy gumanitarlyq pedagogikalyq joghary kolledji-diyrektory Saylybaev Bahytjan Ábdiqalyqúly.
Keybir uniyversiytetting basshylyghy oqytushylardyng ýilerindegi merzimi ótip ketken kitaptardy aldyrtyp payda tabatyn kórinedi. Kózboyaushylyqqa salynghan olardy teksergen bilim ministrining tekserushileri kóz júmyp sybaylastyqqa jol bergen.
Shet elderdegi Uniyversiytetter zandy jolmen shygharylghan oqulyqtardyng avtorlarynyng kim ekendigine qaramay barlyq balama týrin kitaphanalaryna alady. Al onda studentter óz qalaulary boyynsha qajet oqulyqtaryn paydalanady. Al bizde avtoritarlyq basqarumen әkkilengen Ministrliktegi sheneunikter studentterding erikterin shektep, ózderining tanystarynyng shygharghan sapasyz oqulyqtaryn mәjbýrlep odan jasandy sybaylastyqpen «standart» jasap basqa balama týrlerin alghyzbay olardyng bilim alu qúqyqtaryn shekteude.
Elbasy maqalasynda: «2013 jyly «Halyq – tarih tolqynynda» baghdarlamasy arqyly әlemning eng beldi arhivterinen tól tarihymyzgha qatysty qújattardy jýieli týrde jinap, zerttedik. Men elimiz myqty, әri jauapkershiligi joghary Birtútas Últ bolu ýshin bolashaqqa qalay qadam basatynymyz jәne búqaralyq sanany qalay ózgertetinimiz turaly kózqarastarymdy ortagha salyp otyrmyn. Janghyrghan qoghamnyng ózining tamyry tarihynyng tereninen bastau alatyn ruhany kody bolady. Jana túrpatty janghyrudyng eng basty sharty – sol últtyq kodyndy saqtay bilu. Onsyz janghyru degeninizding qúr janghyryqqa ainaluy op-onay. Janghyru atauly búrynghyday tarihy tәjiriybe men últtyq dәstýrlerge shekeden qaramaugha tiyis. Eger janghyru elding últtyq-ruhany tamyrynan nәr ala almasa, ol adasugha bastaydy. Sonymen birge, ruhany janghyru últtyq sananyng týrli polusterin qiynnan qiystyryp, jarastyra alatyn qúdiretimen manyzdy. Búl – tarlan tarihtyn, jasampaz býgingi kýn men jarqyn bolashaqtyng kókjiyekterin ýilesimdi sabaqtastyratyn últ jadynyng túghyrnamasy. Men halqymnyng taghylymy mol tarihy men yqylym zamannan arqauy ýzilmegen últtyq salt-dәstýrlerin aldaghy órkendeuding berik dingegi ete otyryp, әrbir qadamyn nyq basuyn, bolashaqqa senimmen bet aluyn qalaymyn. Tól tarihymyzgha, babalarymyzdyng ómir saltyna bir sәt ýnilip kórsek, shynayy pragmatizmning talay jarqyn ýlgilerin tabugha bolady».
«Biz qazaq edik, Kók tuy jelbiregen, Jýregi eljiregen. Kók bóri úrpaghy edik, Kózderi móldiregen. Biz qazaq edik Keudege jalyn bergen, Úl-qyzgha tәlim bergen. Shynynda bizder edik, Ary ýshin janyn bergen. Biz qazaq edik Árqashan últym degen, Otanym, júrtym degen» - ata-babalardan qalghan býginde óship bara jatqan osy týsinik-oydy qayta oraltqan mazmúndaghy myna eki oqulyq «Qazaq elining tarihy» 2015 jyl «Dәuir» 600–bet; (5 ghylym doktorlarynyng sapaly oqulyq degen pikirleri bar). « Qazaqstan tarihy» 2012 jyl «Dәuir» 510-bet.
Búl oqulyqtar QR Ádilet ministrliginen saraptamadan ótken № 1541 jәne №1540 sandy 19 qarasha 2013 jyly berilgen avtorlyq kuәlikteri bar.
Qazaq elining keleshekte memleket bolyp mәngi jasauy, tek ghylymy negizde әlemdik órkeniyetting tiyimdi tәjiriybesin saraptay otyryp paydalanu arqyly janadan qoghamdyq sana qalyptastyrghanda ghana mýmkin ekenin úghuymyz kerek. Bizding jana qúryp otyrghan memleketimizdegi qoghamdyq sana qalyptasu ýshin, tek memleketqúrushy qazaq halqynyng últtyq ózindik sana sezimin ghylymy negizde damytugha tikeley baylanysty ekenin esten shygharmau qajet. Ókinishtisi, bizding egemendi elimiz, tәuelsiz memleket bolyp shiyrek ghasyr ómir sýrip otyrsa da әli kýnge deyin bizding orta ótken bodandyq dәuirindegi qalyptasyp qalghan qoghamdyq sanadaghy qúldyq minezinen airyla almay otyr. Jasandy internasionalizm shenberinen shygha almaghan biylikte yqpaly bar sayasy elitanyng keybir ókilderi últtyq sana, ýlttyq mýdde, últtyq úiysu, últtyq jiger degen úghymnan qorqatyn siyaqty. Olar últ degen úghymnan, memleket degen úghymdy joghary qoidan asa almay jýr. Al, әlemdegi damyghan zayyrly memleketter últtyq múdelerin joghary qoya bilu arqyly memleketterining quatty, bedeldi boluyn jýzege asyryp otyr. Yaghni, bizge elimizding keleshegining fundamenti, halyq pen biylikting birtútastyghyna kepil bolatyn qoghamdyq sana qalyptastyruymyz qajet. Al, dýniyejýzindegi barlyq memleketterding tәjiriybesinde qolghamdyq sananyng qalyptasuynyng negizgi bolatyn últtyq sana ekeni belgili. Últtyq sana jetilmegen elding bolashaghy joq.
Últtyq sanany qalyptastyru adamdardyng sezimi men әreketterine tikeley baylanysty bolghandyqtan sonyng negizin qúraytyn qúbylystardy ajyratyp berude, úsynyp otyrghan oqulyqtarda zaman talabyna say jan-jaqty taldanghan.
Al atalghan Jogharghy oqu oryndarynyng rektorlary biylikterin asyra paydalanyp, últtyq mýddeni ózderining jeke bas mýddesine aiyrbastap, negizsiz «qyryq syltau» aityp ózderi tikeley qol qoymay prorektorlary arqyly jaltarma jauap berude.
Qazaq elining keleshegi jastarynyng bilimi men tәrbiyesi barlyghymyzdy alandatpay otyrghan joq. Býgingi tanda bolashaghymyz búlynghyrlanghan jaghdayda әr qazaq azamaty, meleketimizding túghyryn nyghaytugha, órkeniyetti elder dәrejesine jetuge ýles qosatynday sapaly shynayy bilim aluy tiyis. Búl jolda «attyng jemin jep, taydyng jýrisin jýrgen» qazirgi kezendegi kózboyaushylyqtan aryluymyz qajet.
Ejelgi grek oishyly Gelvesiy «Kitap bolmasa biz jabayy kýiimizde qalar edik» degen tújyrymyn býginde adamzat balasy әr týrli qabyldaydy. Solay bola túrsa da adamdar negizgi bilimdi kitap arqyly alatyndyghyn eshkim joqqa shyghara almas. Áriyne býginde órkeniyet zamanynda ghalamtordyng (internettin) da manyzy artyp keledi, biraq kitaptyng rólin atqara almaydy.
Esenghazy Quandyq, tarih ghylymdarynyng doktory, professor
Abai.kz aqparattyq portalynda jariyalanghan maqalagha pikir aityp, oiynyzdy bildirginiz kelse, myna paraqshagha jazyp qaldyrynyz!
Abai.kz


text:
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy täze bazaryň gurluşyk işleriniň ep-esli ilerländigini habar berýär.
Habarçymyzyň maglumatlaryna görä, “Azatlyk” köçesiniň ugrunda ýerleşen köne bazar 2000-nji ýyllaryň ortalarynda salyndy we ol ilat arasynda lomaý bazar hökmünde tanalýardy. Bazarda bölekleýin we lomaý azyk önümleri hem-de gurluşyk harytlary satylýardy.
Ýöne pandemiýa bilen baglylykda 1-nji sentýabrdan bäri, bu bazada diňe azyk önümleriniň satylmagyna rugsat berilýär. Gurluşyk harytlaryny satýan söwdagärler bazaryň wagtlaýyn ýapylmagy bilen, sentýabryň soňky on günlüginde öz harytlaryny bazardan çykarypdyrlar. Olar öz harytlaryny bazaryň golaýynda ýerleşýän Birinji senagat zolagynyň awto duralgasynda satyp başlapdyrlar.
Köne bazarda söwda edýän telekçilere olaryň täze bazara göçüriljekdikleri barada duýdurylypdyr. Ýöne telekeçiler köne bazardan alan söwda orunlary we dükanlar üçin özlerine kompensasiýa tölenilmezliginden howatyr edýärler. Galyberse-de, bazar telekeçileriniň sözlerine görä, täze bazardaky dükanlaryň kireý tölegi 4 müň manada barabar bolar.
Şeýle-de, täze barada azyk önümleri satylýan bölümler, gurluşyk harytlary satylýan bölümler hem-de uly awto duralga göz öňünde tutulypdyr.
“66 bazar” atlandyrylýan bazarda awto duralga göz öňünde tutulman ekeni, şol sebäpden, köplenç bazara barýan adamlar öz ulaglaryny bazaryň gapdalynda ýerleşýän ýangyç guýujy beketde park edip gidýän ekeni.
Habarçymyz täze bazaryň 1-nji noýabrda işe başlamagyna garaşylýandygyny habar berýär.
Köne bazaryň täze bazara göçürilmeginiň aňyrsyndaky sebäpler boýunça Türkmenabadyň şäher häkimligi resmi düşündiriş bermeýär.
turkmen.news neşiri hem “66 bazaryň” ýykylýandygy we onuň 49-njy razýezdde gurulýan täze bazara göçürilýändigi barada habar berdi.
Neşir köne bazaryň ornuna näme guruljagynyň heniz belli däldigini belleýär, ýöne ýerli telekeçileriň arasyndaky bir çeşmä salgylanyp, köne bazaryň ornuna täjirçilik merkeziniň gurulmagynyň ahmaldygyny habar berýär. Galyberse-de, neşiriň maglumatlaryna görä, “66 bazaryň” golaýynda prezidentiň ýakyn töwereginiň eýeçiliginde bolan “Döwrebap” söwda merkezi ýerleşýän ekeni.
Azatlygyň habarçysyna görä, häkimiýetler bazary şäheriň çetine göçürmek işlerini täze bazaryň töwereklerini ilatlandyrmak tagallalary bilen esaslandyrýarlar.
Mundan ozal, täze bazaryň ýerleşýän ýeri bolan “Azatlyk” posýologynda 2 müň töweregi adama jaý mellekleri paýlanylyp berlipdir, ýöne bu sebitiň çöl şertleri sebäpli, ilat ol ýere göçüp barmaga kän bir höwes bildirmeýär.
2014-nji ýylda häkimiýetler şäheriň iň iri bazarlarynyň biri bolan “Dünýa bazaryny” hem ýykyp, ony şäheriň çetine göçürdi.
Türkmenabadyň çetinde, Lebap-Mary magistralynyň ugrunda Lebap welaýatynyň köp ugurly söwda bazary ýerleşýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
SANITARIÝA BOÝUNÇA MAGLUMATLAR KAMPANIÝASYNYŇ MAKSATLARY WE ÖŇDE GOÝÝAN MESELELERI
Maglumatlar kampaniýasy – bu ilatyň haýsydyr bir toparyna (meselem, ýetginjekler, çagalar, uly ýaşly ýa-da gartaşan adamlar we başg.) özleri we tutuş jemgyýet babatda täze, peýdaly maglumatlary kabul etmäge ýardam berýän dürli çäreleriň toplumydyr. Şeýle maglumatlar köpçülikleýin ýa-da indiwidual habar beriş serişdeleri arkaly amala aşyrylyp, durmuşyň haýsydyr bir çäkleridäki endikleriň ýa-da ýörelgeleriň oňat tarapa özgermegine kömek edýär.
Sanitariýa (lat. sanitas – "saglyk") – saglygy goramaga we keselleriň öňüni almaga ýardam berýän çäreler toplumy. Şeýle hem sanitariýa saglygy goramak maksady bilen okuw, ýaşaýyş, zähmet, dynç almak, iýmitlenmek şertlerini kämilleşdirmegi amala aşyrýan gigiýena ylmynyň işläp düzen sanitar düzgünlerini we maslahatlaryny amallaşdyrmaga kömek edýän çäreler toplumydyr.
Adam jemgyýetçilik önümi bolup, onuň kanunalaryna görä ýaşaýar. Adamyň saglygy ýaşaýan öýüniň amatlyklaryna, bolýan jemgyýetçilik ýerleriniň (zähmet çekýän ýerleri, okuw jaýlary, sprotzallar, hammamlar we başg.) şertlerine, iýýän iýmitiniň hiline juda bagly bolup durýandyr.
Sanitariýa düzgünlerine döreýän zerurlyk biziň durmuşymyzyň içinden eriş-argaç bolup geçýändir. Geliň, birnäçe mysallara ýüzleneliň:
- Kommunal-hojalyk sanitariýasy – adam nejesatlary suwy, topragy, azyk önümleri hapalap, adam saglygynyň çynlakaý kynçylyklaryna uçradyp biler. Şonuň üçin hem adam nejesatatynyň ýetiräýjek zyýanynyň öňüni almak üçin, elleri ýuwmak ýa-da oba ýerlerinde hajathanalaryň dogry gurluşyna (sanitariýa çäreleri) üns bermek ýaly çäreler arkaly ýokançlyklaryň öňüni almaga we peýdaly endikleriň ýaýramagyna kömek edip biler. Ýalňyş gurlan hajathanalar hem-de lagym ulgamlary agyr keselleriň ýüze çykmagynyň we ýerasty suwlaryň hapalanmagynyň sebäpleri bolup bilerler. Arassa suwuň ýetmezçilik edýän halatlarynda, suwuň hapalanmagyna getirýän usullar bilen adam nejesatlaryny ýok etmek has hem wajyp sorag bolup durýandyr.
- Azyk önümlerini goramagyň sanitariýasy – dukanlarda, bazarlarda azyk önümleriniň görnüşine baglylykda taýýarlaýyş, saklaýyş, geçiriş, ýaýratma tapgyrlaryna bildirilýän sanitariýa talaplarynyň bozulmagynyň, adam saglygyna zyýan ýetirýän azyk zäherlenmeleriň döremegine getirjekdigi ikuçsuzdyr.
- Önümçilik sanitariýasy – degişli sanitariýa talaplary berjaý edilmedik ýagdaýynda, önümçilikde zähmet çekýän işgär kadasyz temperaturanyň, ýokary ultramelewşe şöhlelenmeleriň, kadasyz basyşyň, sesiň, önümçilik tozanynyň, zäherleýji maddalaryň bugarma ýagdaýynyň, howply ýokançlyklaryň täsirine düşüp biler.
Bu faktorlar yzygider täsir eden halatynda olar hünärmenlik keselleriň döremegine, adamyň işe gelmezden öň bar bolan keselleriniň beterleşmegine ýa-da umumy saglyk ýagdaýynyň peselmegine getirip biler.
Biziň kampaniýamyzyň esasy maksady – sanitariýa düzgünleri babatda halkymyzyň bilimini artdyryp, adamlaryň endiklerini üýtgetmek.
Elbetde, ösüp kemala gelen adamynyň gylyk-häsiýetini we endiklerini üýtgetmek aňsat däldir. Bu hat-da ýeterlik maglumat alan adama hem çalt başartmaýar. Endikleriňi üýtgetmek örän göwrümli iş bolup, ol köp halatlarda ençeme sebäplere (suwuň ýetmezçiligi, bilimiň ýeterlik bolmazlygy, serişdeleriň ýetmezçiligi, hökümet edaralarynyň işine we başgalar) bagly bolup durýandyr.
Biz öz jemgyýetimizi sanitariýa meseleleri bilen tanyşdyrmaga goşandymyzy goşarys diýip tama edýäris.
Şu maksat üçin:
- Jemgyýetimizde bar bolan sanitariýa we gigiýena degişli esasy soraglar we kynçylyklar babatda maglumat berýän makalalary taýynlap, okyjynyň dykgatyna hödürlemek.
- Bar bolan soraglary we kynçylyklary ara alyp maslahatlaşyp, netijeli çözgütleri tapmak üçin saýtyň okyjylaryna şert döretmeli.
Jemgyýetimizdäki ýagdaýy oňat tarapa özgertmek üçin, saýtyň okyjylary bolan Siziň her biriňizden bolsa:
- Arassaçylyk babatda döreýän kynçylyklary anyklap, täze usullar arkaly olaryň çözgüdini tapmakda kömek etmegiňize garaşýarys.
- Sanitariýa barada bilýän maglumatlar bilen paýlaşmagyňyza garaşýarys. Meselem, eger Siz türkmen ýa-da rus dilinde bar bolan maglumatyň, makalanyň ýa-da taýynlanan kitapçalaryň salgysyny bilýän bolsaňyz, bize habar beriň. Biz olar barada öz saýtymyzda habar bereris.
- Alan maglumatlaryňyzy dost-ýarlaryňyz, goňşularyňyz bilen paýlaşarsyňyz diýip umyt edýäris.
- Alan peýdaly maglumatlaryňyzy öz durmuşyňyzda nähili ulanýandygyňyz barada aýdyp berseňiz, biziň üçin örän gyzykly bolardy.
ÝÖRITE ŞU MAGLUMATLAR KAMPANIÝASY ÜÇIN TAÝÝARLANAN MAKALALAR
1. PEDIKULEZ (BITLILIK): KIÇIJIK BITLERE GARŞY ULY GÖREŞ
2. ÝUWUJY SERIŞDELER WE OLARYŇ ZYÝANY
3. AZYK ÖNÜMLERI SAKLAMAGYŇ DÜZGÜNLERI
4. OŇAÝLY ÖÝ — SAGDYNLYGYŇ GÖZBAŞY
5. KONSERWIRLENEN ÖNÜMLERDEN ÄGÄ BOLUŇ: BOTULIZM
6. HOWPSUZ OÝUNJAKLARA BOLAN HUKUK. KANUN. TEJRIBE. TEKLIPLER
7. JEMGYÝETÇILIK ÝERLERINIŇ ARASSAÇYLYGY KIME BAGLY?
- 14803 gezek okalan


text:
«Rossiýa Segodnýa», Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki media läheňi, aýdylmagyna görä, 29 paýtagtda öz ýerli býurolaryny açmaga taýýarlanýar.
Bu, uly rus resmileriniň öz sözleri bilen aýdylanda, Günbatara garşy «informasiýa urşunda» Kremliň dünýä ýüzündäki media gerimini giňelder.
Täze býurolaryň ýerleşjek ýerleri entek resmi taýdan yglan edilmedik hem bolsa, serp mediasynyň habar bermegine görä, olar ýerli dillerde gepleşik berýän radiolaryň we websaýtlaryň işiniň ýola goýulmagyna ýardam berer.
«Rossiýa Segodnýa», jikme-jiklikleriň indiki aýda Moskwada boljak açylyş dabarasynda yglan ediljegini aýdyp, bu habarlary ne tassyk edýär, ne-de inkär edýär.
Ýöne muňa garamazdan, «Rossiýa Segodnýanyň» ýerli býurolarynyň açyljak şäherleriniň arasynda Täjigistanyň paýtagty Duşenbe, Serbiýanyň paýtagty Belgrad hem bar ýaly görünýär.
AÝ/AR-nyň Täjik gullugy awgust aýynda «Rossiýa Segodnýanyň» Duşenbede açyljak býurosyna ýerli žurnalistlerden 25 adamyň işe alynjagyny habar berdi.
«Balkan Insight» we B92 bolsa şu hepde Belgraddaky býuronyň haýal etmän işe başlajagyny, oňa, aýdylmagyna görä, Moskwanyň Serbiýa habar serişdeleri boýunça ozalky habarçysy Ljubinka Milinciciň ýolbaşçylyk etjegini habar berdi.
Bu habarlar rus prezidenti Wladimir Putiniň golaýda Serbiýanyň paýtagtyna eden saparynyň yzysüre ýaýrady. Şonda Belgradda ullakan harby parad guralyp, Moskwanyň bu Balkan ýurdy bilen ýygjam gatnaşyklary giňden tassyk edilipdi.
'Informasiýa urşy'
«Rossiýa Segodnýa» geçen dekabrda Kremliň karary bilen döredilipdi. Bu media guramasy döwlet habar gulluklary bolan RIA Novostini, «Orsýetiň sesi» atly döwlet radio stansiýasyny, kremlçi teležurnalist Dmitriý Kiselýowyň ýolbaşçylygynda, bir ýere jemleýär.
«Rossiýa Segodnýa» ýa-da “Russia Today” Kreml tarapyndan boldan maliýeleşdirilýän we iňlis, arap we ispan dillerinde gepleşik berýän RT-den başga gurama.
“The Guardian” 28-nji oktýabrda RT-niň Britaniýada efire beriljek ýörite gepleşikleri taýýarlaýan telewizion stansiýany işe girizýändigini habar berdi.
Orsýet özüniň daşary ýurt metbugat operasiýalaryna harçlaýan serişdelerini, RT üçin 2015-nji ýylda 362.2 million dollara ýetirip, geçen ýyldakysyndan 30 prosente golaý köpeltdi. «Rossiýa Segodnýanyň» indiki ýyl üçin býujeti tas üç esse köpeldilip, 152.6 million dollara ýetirildi.
Günbatar resmileri RT-ni we Orsýetiň döwlet kontrollugynda işleýän beýleki habar serişdelerini Kremliň Ukrain krizisi baradaky gürrüňlerini tasa getirmäge gönükdirilen propaganda guraly atlandyrýarlar.
Rus resmileri bolsa, öz gezeklerinde, Günbatar mediasyny Orsýete we onuň bähbitlerine garşy «informasiýa urşuny» alyp barmakda aýyplaýarlar.
Oppozision pikirli «Nowaýa gazetanyň» syýasy synçysy Andrei Kolesnikow, «Rossiýa Segodnýanyň» giňelmeginiň RT-niň propaganda üçin ulanylmagynyň üstüni ýetirjekdigini, bularyň ikisiniň hem Orsýetiň daşary ýurtdaky abraýynyň artmagyna hyzmat etdiriljekdigini aýdýar.
Şeýle-de Kolesnikow «Rossiýa Segodnýanyň» Orsýetiň daşary ýurtlardaky içalyçylyk işleriniň üstüni örtmekde ulanylmagynyň ähtimaldygyny ýaňzytdy.
Ol bu pikirine delil edip, golaýda «Rossiýa Segodnýanyň» Polşadaky habarçysy Leonid Swiridowyň düşen ýagdaýyny ýatlatdy. Swridow 25-nji oktýabrda polýak howpsuzlyk gulluklarynyň talaby esasynda öz ygtyýarlyklardan mahrum edilipdi.


text:
67523
2020-01-08
TurkmensNews- Eýranyň howa ýollar guramasy bir bildiris boýunça Ukrainanyň howa ýollar kompaniýasyna degişli Boeing 737-800 gysymly ýolagçy gatnatýan uçary 752 uçuş nomery esasynda çarşenbe güni ertir bilen sagat 06:12 Tehraniň Ymam HUmeýni adyndaky halkara howa menzilinden Kiýew şäherine tarap barýarka tehniki nugsançylyk babatly sagat 06_18 Tehranyň töwereginden ýerleşen Sabaşähr-de ýere gaçdy diýip yglan etdi.
In Telegram
Join To Our Channel
In Instagram
Follow Our Page
Related posts
Commets
Last News
10 اکتبر 2021
08 اکتبر 2021
03 اکتبر 2021
02 اکتبر 2021
30 سپتامبر 2021


text:
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Gurbanguly Berdimuhamedow nebitgaz
toplumynyň öňünde durýan möhüm wezipelere ünsi çekip, wise-premýere
gözegçilik edýän düzümleriniň işini talabalaýyk guramak, innowasion
tehnologiýalary, sanly ulgamy ornaşdyrmak bilen baglanyşykly wezipeleri
üstünlikli çözmek üçin zerur çäreleri görmek boýunça birnäçe tabşyryklary
berdi.
Türkmen Lideri Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan gaz
geçirijisiniň gurluşygyny çaltlandyrmak barada hem wise-premýere degişli
tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Gurbanguly Berdimuhamedow nebitgaz


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:47
-
-
keshe 22:15
-
-
-
keshe 21:25
-
-
-
-
keshe 20:59
-
-
-
keshe 20:30
-
Azamattardyń soltústik óńirlerge kóshýine járdemdesý turaqty baqylaýda - Úkimet
NUR-SULTAN. QazAqparat – Azamattardyń soltústik óńirlerge kóshýine járdemdesý máseleleri Úkimettiń turaqty baqylaýynda. Bul jaıynda Májilis depýtattarynyń saýalyna QR Premer-Mınıstri Asqar Mamınniń jaýabynda aıtylǵan, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Soltústik óńirlerdegi demografııalyq ahýaldyń ózektiligin eskere otyryp, Úkimet ońtústikten soltústik óńirlerge azamattardyń qonys aýdarýyn yntalandyrý boıynsha júıeli is-sharalar qabyldaýda. Qonys aýdarýdy yntalandyrýǵa baǵyttalǵan is-sharalar Nátıjeli jumyspen qamtýdy jáne jappaı kásipkerlikti damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda júzege asyrylýda. Sonymen qatar, qonys aýdarýshylar úshin memlekettik qoldaý is-sharalaryn kúsheıte otyryp, baǵdarlama Ulttyq jobaǵa (dárejesi - red) ózgertiledi», - delingen jaýapta.
Úkimet basshysynyń atap ótýinshe, Ulttyq jobada qonys aýdarýshylardy qoldaý boıynsha turǵyn úıdi jaldaýǵa (jalǵa alýǵa) sýbsıdııalar tóleý túrinde quraldar saqtalady. Qonys aýdarýshylardy óz betinshe qabyldaıtyn jáne jumysqa ornalastyratyn jumys berýshilerdi qoldaý boıynsha is-sharalar kúsheıtiledi.
«Baǵdarlama iske asyryla bastaǵannan beri 27 myńnan asa adam jumys kúshi tapshy óńirlerge kóshti. Atalǵan tetikti ózektendirý maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha kóshýge sýbsıdııalar mólsheri otbasynyń árbir múshesine 35 AEK-ten 70 AEK-ke deıin arttyryldy», - delingen Premer-Mınıstr jaýabynda.
Keltirilgen aqparatqa qaraǵanda, aqpan aıynda Elektrondyq eńbek bırjasy bazasynda qonys aýdarýshylarǵa arnalǵan biryńǵaı aqparattyq resýrs quryldy. Aqparattyq resýrs erikti túrde qonys aýdarýdy uıymdastyrýdy reglamentteıtin normatıvtik quqyqtyq aktiler, qabyldaý óńirlerinde bos jumys oryndarynyń bolýy, turǵyn úıdiń bolýy jáne onyń baǵasy, qonys aýdarýǵa kvotanyń bolýy, óńirdiń/aýdannyń, aýyldyń pasporty, sondaı-aq qonys aýdarýdy uıymdastyrý jónindegi oń mysaldar týraly aqparatty qamtıdy.
«Qonys aýdarýshylardyń turǵyn úı máselelerin sheshý úshin Soltústik Qazaqstan oblysynda turǵyn úı satyp alý tetigi iske asyrylýda. Osylaısha, búgingi kúni 1 myńnan astam turǵyn úı satyp alyndy. Tańdaýdy keńeıtý maqsatynda qonys aýdarýshylardyń kelý aımaqtary Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarymen tolyqtyryldy. Budan bólek kóship kelýshilerde baǵdarlama aıasynda granttar, mıkrokredıt alyp, mal, ósimdik sharýashylyǵymen aınalysýǵa múmkindik bar. Jeńildetilgen kredıtter qonys aýdarýshylardyń qarjylyq jaǵdaıyn jaqsarta otyryp, olardyń sapaly básekege qabiletti ónim óndirýin jáne sharýashylyqtarynyń odan ári damýyn yntalandyrady», - delingen jaýapta.
Asqar Mamın jumys kúshi jetispeıtin aımaqtardaǵy mektep túlekterin daıarlaý úshin jumys kúshi jetispeıtin aımaqtardyń bilim berý mekemelerinde «Serpin» jobasy júzege asyrylyp jatqandyǵyn atap ótedi. 2014 jyldan beri 25 myńǵa jýyq jas «Serpin» jobasyna qatysqan.
«Óńirler halqynyń demografııalyq tepe-teńdigin keshendi sheshý jańa Kóshi-qon saıasatynyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdamasy aıasynda ishki kóshi-qonnyń damýyna yqpaldasýdy jáne memlekettik qoldaý sharalaryn kúsheıtý máselelerin (jumys kúshi tapshy óńirlerge qonys aýdarý úshin yntalandyrý, turaqty jumyspen qamtý jáne turǵyn úımen qamtamasyz etý, jumys kúshi tapshy óńirlerge qonys aýdarǵan adamdardy ustap qalý) sheshýdi kózdeıdi. Azamattardyń soltústik óńirlerge kóshýine járdemdesý máseleleri Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń turaqty baqylaýynda», - delingen jaýapta.
- Germanııaǵa kelgen bosqyndar sany ósýde
- Senatorlar memlekettik basqarý júıesin jetildirýge arnalǵan zań jobasyn qaraıdy
- Asqar Mamın Qazaqstanǵa kelgen Vengrııa ókilderin qabyldady
- Qazaqstanda kólikterge satyp alýǵa bolatyn nómir belgileri tizbesi keńeıtilmek
- Tashkentte Qazaqstan jáne Ózbekstan Senattary arasynda kelissózder ótti
- Azyq-túlik ónimderiniń baǵasyn turaqtandyrýdyń mańyzy zor — Asqar Mamın
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistan döwletimizde amala aşyrylýan ykdysady özgertmeleriň çäklerinde bank ulgamynyň işine döwrebap tehnologiýalar, häzirki zaman bank hyzmatlary ornaşdyrylýar. Bu bank hyzmatlarynyň içinde aýratyn hem fiziki şahslar üçin şahsy maksatlar, şahsy zerurlyklar üçin ulanylýan bank kartlary arkaly geçirilýän nagt däl hasaplaşyklar aýratyn möhüm orna eýedir.
Bu günki güne Türkmenistanyň karz edaralarynda nagt däl hasaplaşyklary has-da ýaýbaňlandyrmak, pul dolanyşygynyň netijeliligini ýokarlandyrmak, bank kartlary boýunça milli we halkara töleg ulgamynyň ýaýrawyny giňeltmek babatynda giň gerimli işler alnyp barylýar. Hususan-da, bank kartlarynyň, töleg terminallaryň, bankomatlaryň sany, şeýle hem “Internet-bank”, “Mobil-bank” ulgamlarynyň üsti bilen amal edilýän nagt däl hasaplaşyklaryň möçberi yzygiderli artýar.
Häzirki wagtda söwda we hyzmat ediş merkezlerinde, saglyk edaralarynda, ätiýaçlandyryş guramalarynda, awiapetek, demirýol petekleri satýan nokatlarda ilatdan tölegleri bank kartlarynyň üsti bilen almak boýunça ähli zerur şertler döredilen.
Bank kartlarynyň üsti bilen töleg terminallary arkaly nagt däl görnüşde söwda we hyzmat ediş nokatlarynda harytlary satyn almagyň, aragatnaşyk, jemagat we ýaşaýyş hyzmatlaryny tölemegiň, awtoulaglaryň ýangyjy üçin tölemegiň, saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlary, awiapetekler üçin tölemegiň, karzy üzmek we onuň göterimlerini tölemegiň döwrebap, amatly we howpsuz usullary hödürlenýär.
Bankomatlar ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan raýatlara elýeterli we amatly nokatlarda ýerleşdirilip, nagt puly çykarmak, degişli edara gitmezden öýjükli telefonlaryň hyzmaty, «Türkmentelekom» elektrik aragatnaşyk kompaniýasynyň hödürleýän internet hyzmaty, «Aşgabat şäher telefon ulgamy» ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň hödürleýän internet, öý telefon we IP-TV telewideniýe hyzmatlary üçin tölemek, karzlarynyň esasy bergisini gaýtarmak we olaryň hasaplanylan göterimlerini, saglyk ätiýaçlandyryş töleglerini tölemek ýaly amatly mümkinçilikler hödürleýär.
Ýurdumyzda nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini giňeltmek, bank kartlaryndan peýdalanyjylara hödürlenilýän hyzmatlaryň görnüşlerini artdyrmak hem-de bank ulgamyna döwrebap hyzmatlary ornaşdyrmak maksady bilen geçirilýän işleriň çäklerinde bank kartlarynyň üsti bilen, hakyky wagt tertibinde hasaplaşyklary geçirmek üçin internet-bank ulgamy taýýarlanyldy. Onuň ýurdumyzda giňden ornaşdyrylmagy ugrunda zerur bolan çäreler durmuşa geçirilýär.
Şeýle-de ýurdumyzyň karz edaralary tarapyndan “Mobil-bank” hyzmaty hem hödürlenýär. Bu hyzmat hem edil “Internet-bank” hyzmaty ýaly müşderilere ýeňillikleri döredýär. Müşderiler işleýän ykjam telefonlaryny ýa-da planşetlerini ulanyp, hödürlenilýän hyzmatlardan peýdalanyp bilýärler.
Berkarar döwletiň bagtyýarlyk döwründe, Türkmenistanyň hormatly Prezidentiniň baştutanlygynda ýurdumyzyň alyp barýan hoşniýetli daşary syýasaty netijesinde, dünýäniň ençeme ýurtlary bilen syýasy, ykdysady, medeni we ynsanperwer aragatnaşygy ýola goýuldy. Russiýa Federasiýasynda, Ukrainada, Belarus Respublikasynda, Hytaý Halk Respublikasynda, Koreýa Respublikasynda, Türkiýe Respublikasynda we dünýäniň onlarça beýleki ýurtlarynda ýaş türkmenistanlylar üçin bilim almaga mümkinçilik döredildi. Türkmenistanyň karz edaralary daşary ýurtda bilim alýan türkmenistanly ýaşlar üçin amatly bolan şu hyzmatlary yzygiderli we bökdençsiz ýagdaýda ýerine ýetirýärler. Häzirki wagtda daşary ýurduň bilim edarasynda okaýan fiziki şahslara bellenen möçberde milli puly daşary ýurt puluna çalşyp, şol fiziki şahslaryň VISA, MasterСard kartlaryna geçirilýär, şeýle hem hasap açmazdan WesterUnion, MoneyGram halkara töleg ulgamlary arkaly daşary ýurtlara iberilýär.
MasterCard we VISA halkara bank kartlary daşary ýurtda okaýan ýaşlar üçin örän uly mümkinçilikleri hödürleýär. Häzirki günde Türkmenistanyň ähli karz edaralarynda we olaryň ähli şahamçalarynda MasterCard we VISA halkara bank kartlaryny sargyt etmek boýunça şertler döredildi. Daşary ýurtda bilim alýan ýaşlaryň bilim alýan döwründe şahsy harajatlaryny olaryň adyna açylan MasterCard we VISA halkara bank kartlarynyň üsti bilen tölemäge mümkinçilikler bar. Bu kartlaryň üsti bilen nagt däl görnüşde hasaplaşyklaryň ählisini ýerine ýetirmek mümkin bolup, zerur ýagdaýlarda bankomatlar arkaly kart hasabynda duran pullar nagt görnüşde hem alnyp biliner.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetinde nagt däl hasaplaşyklar ulgamyny ösdürmek bilen, ýurdumyzda hasaplaşyklary döwrebaplaşdyrmak, halkara derejesine çykarmak we raýatlar üçin amatly bolmagyny gazanmak maksat edinilýär.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň
Meýilleşdiriş we strategiki ösüş bölüminiň baş hünärmeni G.Kullaýewa


text:
Pakistan resmileri ýurduň Owganystan bilen serhetleşýän demirgazyk-günbatar taýpa sebitinde bolan iki aýrybaşga hüjümde sekiz pakistan esgeriniň öldürilendigini aýtdy.
14-nji oktýabrda Günorta Weziristan etrabynyň Şaktoý sebitinde ulaglary ýol ýakasynda iki bomba basan sekiz esger öldi diýip, etrap polisiýa işgäri Şawkat Ali we aňtaw çeşmeleri Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ali birinji partlamada bir kapitanyň ölendigini aýtdy. Beýleki bir harby tehnika wakanyň bolan ýerine howluganda dörän ikinji partlama ýene bäş esgeri öldürdi.
“Pakistan Talybany” diýlip bilinýän “Tehrik-e-Talyban” hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Pakistan goşuny Bajaur taýpa etrabynda bir howpsuzlyk postuna edilen beýleki bir hüjümde bir esgeriň öldürilendigini, ýene bir esgeriň ýaralanandygyny aýtdy. Harbylaryň media ganaty “terrorçylaryň” frontyň owgan tarapyndan ot açandygyny aýdyp, twit ýazdy. Bu hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim bada-bat öz üstüne almady.
Bajaur hem-de Günorta Weziristan etraplarynyň ikisi-de Pakistanyň Haýber Pahtunkhwa welaýatynda ýerleşýär.
Pakistan öz operasiýalarynyň serhetýaka sebitlerini “Talybandan” hem-de beýleki jeňçi toparlardan arassalandygyny aýdýança, soňky ýyllara çenli bu sebitler jeňçileriň öýjügi boldy.


text:
Meksikanyň Puebla ştatynda girelgesinde futbol toplary bilen heýkel kompozisiýalaryny görmek bolýan özboluşly ybadathana peýda boldy. Bu ybadathananyň içinde meşhur Diego Maradonanyň portretleri bilen garylan katoliki ikonalar ýerleşdirilipdir diýip, Reuters agentligine salgylanyp, REN-TW habar berýär.
Şeýle-de, ybadathananyň girelgesinde meşhur futbolçynyň Meksikanyň sombrero şlýapasynda düşen suratyny hem görmek bolýar. Maradonanyň muşdaklary ybadathanada futbolçynyň Fidel Kastro we Rim papasy Fransisk ýaly dürli abraýly adamlar bilen düşen suratlaryny ýerleşdirdiler. Ybadathanany açan Marselo Buşeniň aýtmagyna görä, bu “adamlaryň futbol hakda gürrüň edip biljek” ýeridir.
Maradona ybadat etmek däbi birnäçe ýurtlarda ýaýrady we oňa eýerijileriň sany 500 müňden gowrakdyr. Meşhur oýunçynyň hormatyna ybadathana dünýäde ilkinji gezek Argentinanyň Rosario şäherinde 1998-nji ýylda, heniz Maradona dirikä açylýar. Agentligiň bellemegine görä, Maradonanyň 1986-njy ýylda futbol boýunça dünýä çempionatynda ajaýyp çykyşyndan soň, 33 ýaşly janköýerler Alehandro Weron bilen Ernan Amesiň kellesine “Futbol ynanjyny” döretmek pikiri gelýär.
Maradona 2020-nji ýylyň 25-nji noýabrynda 60 ýaşynda aradan çykdy. Onuň ýogalmagynyň sebäbi öýkeniň çişmegine getiren ýiti ýürek ýetmezçiligi boldy.


text:
Adam özüniň ýaman gylyklary bilen mertebesini peseldip bilýär. Ol päk ahlagy bilen bolsa perişdelerdenem ozduryp bilýär. Adamyň şeýle taraplaryny göz öňünde tutmazdan oňa berlen islendik terbiýe hemişe bärden gaýdýandyr.
Yslam adamy bitewilikde öwrenýär. Yslam dini ýaman gylykly barada „erbetlikden daşlaşdyryjy” metodyny, päk ahlakla bolsa höweslendirmek metodyny ulanýar. Şol sebäpden, Kurany Kerimde we hadysy şeriflerde gorky hem umyt, jennet hem dowzah, rehmet hem gazap, şuňa meňzeş meselelere garalanda, hemişe deň agramlylyk saklanypdyr. Gorkudan ýaňa öz etini özi iýip tükedýän, ysgyn-deramatdan galýan adam ýa-da umyt bilen heşelle kakyp, keýpiçag gezip ýörýän adam – Yslam dininiň gözleýän adam obrazy däldir.


text:
Paleolit döwri
Paleolit. Urugçylyga çenli döwür. Urugçylyk gurluşynyň döremegi.
1. Aşaky paleolitiň düşelgeleri.
2. Ortaky paleolitiň düşelgeleri.
3. Ýokarky paleolit.
4. Paleolit jemgyýetine häsiýetnama.
Gadymyýeti öwrenýän alymlar gadym eýýamda ýaşan adamlaryň peýdalanan zähmet gurallaryny nazarda tutup, adamzadyň iň gadymy taryhyny üç döwre daş asyry, mis-daş asyry we bürünç asyry diýen böleklere bölýärler. Daş asyrynyň iň irki döwri paleolit (grekçe palaýos gadymy, latynça Litos- daş), Ýagny, gadymy daş asyry diýip atlandyrylýar. Paleolit öz gezeginde iki döwre aşaky paleolit 3-2,5 mln ýyl mundan öňden b.e.öňki 40 müň ýyllyga çenli ýokary paleolit – 40-14 müň ýýl mundan ozalky döwri öz içine alýar.
Türki paleolite degişli arheologiki tapyndylaryň ilkinjisi 1953-nji ýylda A.P. Okladnikow tarapyndan Gyrgyzystanda Naryn derýasynyň golaýynda oňa Arça derýajygynyň kenaryndan tapyldy. Ol adam tarapyndan timarlanyp ýylmanak edilen çagyl daş guralydyr. Şondan soň şeýle tipli tapyndylar Orta Aziýanyň territoriýasyndan 10-a golaý ýerden tapyldy. Şeýle çagyl daşdan bejerilen ýaraglar Günbatar Ýewropanyň çäklerinden hem tapyldy. Şol çagyl daş gurallary tipologiki taýdan analizlenende olaryň Hindistandan tapylan Soan Paleolit medeniýetine meňzeşligiň bardygy anyklanyldy. Geologiki maglumatlaryň tassyklamagyna görä çagyldaş gurallar mundan 200 müň ýyl öň peýdalanylypdyr. Maglumatlara görä şol wagtlar pilleriň gadymy görnüşi, gadymy atlar, momontlar, uzyn şahly bizonlar, nasoroglaryň dürli görnüşleri ýaşapdyrlar. Şol döwre degişli daşdan bejerilen el çapgyzlary Türkmenistanyň günbatar böleklerinden ýagny Sumbar jülgesinden (Garrygala etrabyndan) tapyldy.
Orta Aziýanyň çäklerinden ortaky Paleolit zamanasynyň degişli maddy ýadygärlikler has köp tapyldy. Bu döwür mustýer medeniýetiniň gülläp ösen döwri, ýagny, neandertallaryň ýaşan zamanasydyr.
Orta paleolit zamanynda jemgyýetiň öndüriji gurallardaky özgerişlikler aşaky paleolit bilen deňeşdirende çalt ýöne gidipdir. Zähmet gurallaryny ýasamaklygyň tehnikasy kämilleşipdir, formasy üýtgäpdir, funksiýasy dürlileşipdir.
Adamlar ody diňe bir öçürmän saklamagy başarmak bilen çäklenmän, eýsem ony çakmak bilen almanyda başarypdyrlar.
Täze statistik usullar dürli regionlarda şol sanda Orta Aziýada-da ortaky daş asyryna degişli ýerli medeniýetiň bolandygyny ýüze çykardy. Hut şol eýýamda iri jemgyýetçilik birleşmeleri bolupdyr diýmeklige hem esas bar.
Mustýer zamanyna degişli ilatly punktlaryň Orta Aziýanyň düzlük we daglyk raýonlaryndan-da üsti açyldy.
Mustýer medeniýetine degişli ýadygärlikler Türkmenistanda Krasnowodskiý ýarym adasynda, Merkezi Köpetdagda, Özbegistanda- Taşkentiň we Samarkandyň golaýyndaky gowaklarda üsti açyldy. Täjigistanda günbatar darganata, Ura-Týube raýonynda, Gissar we Wahş jülgelerinde hem-de Dangary raýonynda köp sanly medeni gatlaklaryň üsti açyldy.
Dünýä ylmynda Deşik-daş gowagy ilkidurmuşyň taryhynda görnükli orun tutdy. Ol Termez şäheriniň golaýynda Baýsundagda Turgandarýa jülgesinde ýerleşýär gowakda bäş sany medeni gatlak bar. Bu ýerde neandertallar ýaşap, olar bu gowagy birnäçe gezek taşlap gidip soňra ýene-de yzyna dolanypdyrlar. Bu ýerden 3 müň golaý daşdan bejerilen ýaraglar tapylyp, olaryň 339-sy kämil derejesine ýetirilipdir. Olaryň içinde has giň ýaýranlary ýiti uçly daşdan bejerilen pyçagyň iki görnüşi hem-de Süýrugilt gazawdyr. Ýiti uçly pyçak esasan agaç, deri işlemek üçin ulanylypdyr. Deşik daşlylaryň köplenç Orta Aziýanyň daglarynda örän köp bolan Sibir dag geçisini awlap iýmitlenipdirler. Ondan başgada olar sugun, aýy, gaplaň hem-de beýleki maýda ýabany haýwanlary awlapdyrlar.
Tapylan ýadygärlikleriň içinde iň ähmiýetlisi 8-9 ýaşly mustýer çagajygynyň süňkleridir. Öňki SSSR-iň territoriýasynyň köp ýerlerinden neandertal adamlarynyň ýaşan ýerleriniň ýazylyp alynandygyna seretmezden, olaryň hiç birinden hem şeýle gymmatly tapyndy tapylmady. Deşikdaş gowagyndan tapylan tapyndylaryň toplymynyň, beýleki gowaklardan tapylan tapyndylar hem üstüni doldurýar. Şeýle tapyndylaryň biri Daşkentden 100 km-de Obirahmat diýen ýerde gowakdan tapyldy. Bu ýerden mustýer zamanynyň 30 müňe golaý önümleri tapyldy.
Köp sanly tapyndylar Gaýrakgumda Hojent bilen Naukatyň aralygynda syrderýanyň jülgesinden tapyldy.
Bu tapyndylaryň ählisi mustýer zamanyna degişlidir. Günorta Täjigistandan tapylan käbir tapyndylarda Hindistandan hem-de täjigistandan günorta-gündogardaky ýurtlardan tapylan tapyndylara meňzeşlik bar. Şeýle tapyndylar jyllykal posýologynyň golaýynda Wahş jülgesinde Gara-Baradan tapyldy.
Has gadymy döwre degişli tapyndylar ilkinji gezek 1949-njy ýylda Krasnowodskiden gündogarda Aşgabatdan 39 kilometrlikde Ýaňyşa we Garataňňur stansiýalarynyň aralygynda ýüze çykaryldy. Daşdan nepis edilip ýokulan el kerçewajy alymlaryň çaklamalaryna görä mundan 300 müň ýyl öň adamlar tarapyndan bejerilipdir we peýdalanylypdyr.
1962-nji ýylda Merkezi Köpetdagda, Aşgabadyň golaýynda, Çüli çaýynyň ýokary akymynda ýerleşýän Danjasuw diýen ýerden iň gadymy adamlaryň peýdalanan zähmet gurallarynyň köp sanlysy ( kykleuslar, çopperler, gazowlar, plastinka görnüşli daş gurallary) tapyldy.
1980-1981-nji ýyllarda günorta gündogar Köpetdagda, ýagny Sumbar we Çendir derýalarynyň jülgelerinde geçirilen barlaglar netijesinde b.e.öňki 300 müň ýyl oňki döwre degişli daşy iki taraplaýyn ýarylyp ýasalan uly nukleuslaryň, pyşbaga şekilli togalak gurallaryň, gazawlaryň, ujy ýiti enjamlaryň üsti açyldy. Garabogaz kölüniň günorta-gündogar kenarlarynda ýerleşýän janagyň golaýynda iň gadymy adamlaryň ussahanasynyň üsti açyldy. Ol ýerden hem dürli görnüşli nukleuslar, gazawlar, ujy ýiti, iki tarapy ýiteldilen gurallar tapyldy. Monjuklynyň golaýyndan, Uzboýyň kenarlaryndan tapylan pil süňküniň bölekleri, aýak süňkleri, syrgaly azy dişleri, Çelekenden tapylan sugunyň şahy adamzadyň iň irki durmuşy barada köp maglumatlar berdi.
Irki we ortaky paleolit zamanlarynda ilkidurmuş adamlara Türkmenistanyň köp ýerlerinde, ýagny Krasnowdsk ýarym adasynda, Jananda, Uzboý ýakalarynda, Sumbar-Çendir derýalarynda, Merkezi Köpetdagda Aşgabadyň günbatar demirgazyk tarapynda, Bathyz baýyrlyklarynda, Çarşaňnyda Bulanderýa jülgesinde, Gowurdakda Balahana dagynda ýaşapdyrlar. Şu ýerlerde iň gadymy adamlaryň peýdalanan zähmet gurallary tapyldy.
Daşdan bejerilen gurallar kämilleşipdir. Mustýer zamanyndaky 3-4 görnüşli daş gurallarynyň ornyna, köp dürli daş gurallary peýda bolupdyr. Leuka subut edilýän maglumatlar Türkmenbaşy-Aşgabat demirýolunyň 39-40-njy kilometrliginden tapyldy. Şol ýerden tapylan tapyndylar gadymy ussalar daşdan uly bolmadyk gysgyç daşlary, nepis, ýuka hem ýiti uçly deşewaçlary taýýarlapdyr. Ol gurallar agaç, öýňi kesmek, ýa-da örän inçe zergärçilik işini ýerine ýetirmek üçin amatly bolupdyrlar. Deşewaçlaryň kömegi bilen adamlar awlan haýwanlarynyň derisinden gödegräk hem bolsa ýönekeýje egin-eşik, azyk önümlerini salar ýaly hasta, meşik tikipdirler.
Ýokarky paleolitde taýpalar kemala gelip bu döwürde kämil enelik urugçylyk obşinasy dowam edip, onda enelik ugry boýunça garyndaşlyk gatnaşyklary saklanyp adamlaryň ekzogam (içki) nika toparlarynyň öňünde jemläpdir.
Giçki paleolitde adamlar daş gurallary bilen bir hatarda süňkden, haýwanlaryň şahyndan naýza meňzeş enjamlaryň uglyna geýdirilýän ýiti uçly ýaraglary, çukur gazmak üçin niýetlenen gurallary asandyrlar. Adamlaryň arasyndaky ilkinji zähmet bölünşigide giçki paleolitde ýüze çykypdyr. Erkek adamlar aw awlamak, balyk tutmak, dürli zähmet gurallaryny öndürmek bilen meşgullansa, aýallar we çagalar bolsa ýabany ösümlikleriň miwelerini toplamak, çagalary terbiýelemek bilen meşgullanypdyrlar. Jemgyýetiň ösüşiniň etabynda toparlaýyn nika gatnaşyklary dowam edip, nesil ugry boýunça kesgitlenipdir. Aýallaryň we erkekleriň arasyndaky zähmet bölünşigi jemgyýetiň öňe tarap ösmegine oňaýly täsir edipdir, zähmet öndürijiliginiň aýtmagyna, aýallaryň jemgyýetdäki rolunyň ýokarlanmagyna, umuman enelik urugynyň has-da rowaçlanmagyna getiripdir.
Oduň peýdalanylyp başlanmagy adamyň tebigatyň janly güýçlerinden ilkinji iň uly geňeşi hasaplanyp adamzadyň haýwanat dünýäsinden gutarnykly saýlanmagyna getiripdir. Ot adamlary sowukdan, wagşy haýwanlardan gorapdyr. Zähmet gurallary we ýaraglary ep-esli kämilleşdirmeklige mümkinçilik beripdir. Adamlar indi nahary aýratyn-da eti bişirip iýip başlapdyrlar. Munuň özi ilki bilen etiň organizmde oňat siňmegine mümkinçilik bermegi bilen bir wagtda adamyň kämilleşmeginde hem uly rol oýnapdyr.
Edebiýatlar
1. A. Gubaýew. Первобытные пмятники южного Туркменистана- Ашгабат.1983
2. Первобытный Туркменистан Ашг-1976
3. История древного мира М. «Прывешения» 1985
4. Б.Т. Гапуров. Таджики I книга Душенбе «Ирфон» 1989
5. Туркменистан ССР-нин тарыхы. Т.1. Ашг.1959
6. Туркменистанын тарыхы I болум. Ашгабат 1994
7. История Узбекских ССР т.1 кн 1-я Ташкент 1955


text:
2021-nji ýylyň 5-nji martynda Türkiýe Respublikasynyň Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglu Aşgabada iki günlük iş sapary bilen geldi.
6-njy martda saparynyň çäklerinde Türkiýäniň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan kabul edildi. Türkmenistanyň Prezidenti iki ýurduň arasyndaky dostluk, doganlyk we özara hormat goýmak ýörelgelerine esaslanýan gatnaşyklaryň derejesine ýokary baha berdi.
Soňra Türkiýe Respublikasynyň Daşary işler ministri özüniň türkmen kärdeşi, Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredow bilen duşuşdy. Golaýda Ankarada geçirilen gepleşikleriň netijeliligine kanagatlanma bildirmek bilen, taraplar türkmen-türk gün tertibiniň derwaýys ugurlaryny ara alyp maslahatlaşdylar. Sebit we halkara düzümleriniň çäklerindäki özara hereketler bilen birlikde, syýasy-diplomatik hyzmatdaşlyga jikme-jik seredilip geçildi.
Türkiýäniň daşary syýasat edarasynyň ýolbaşçysy ýurtlaryň we halklaryň arasynda parahatçylykly gatnaşyklaryň ilerledilmegi ugrunda Türkmenistanyň aýgytly hereketlerini belläp geçdi, bu bolsa Birleşen Milletler Guramasynyň çäklerinde kabul edilen möhüm başlangyçlarda öz beýanyny tapýandyr. Türkmenistanyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynda başlyklyk etmeginiň derwaýyslygy barada gürrüň etmek bilen, Mewlüt Çawuşoglu sebitleýin ykdysady integrasiýa üçin ulag-üstaşyr we energetiki geçelgeleriniň giňeldilmegi ugrunda türk tarapynyň bilelikde işlemäge taýýarlygyny beýan etdi. Lapis-Lazuli geçelgesi şeýle hyzmatdaşlygyň görnükli mysaly bolup durýandyr.
Taraplar şeýle-de iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady hyzmatdaşlygynyň derejesine hem seredip geçdiler.
Diplomatlar şeýle-de ylym, bilim we medeniýet ulgamlaryndaky gatnaşyklaryň netijeli ilerledilmegi bilen birlikde medeni-ynsanperwer ugurdaky hyzmatdaşlygy hem ara alyp maslahatlaşdylar.
Howpsuzlyk, ylaýta-da ekologiýa howpsuzlygy babatynda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň mümkinçiliklerine seredilip geçildi.
Saparynyň dowamynda, Türkiýe Respublikasynyň Daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglu Aşgabatda ýerleşýän Türkmenistanyň Garaşsyzlyk binasyna gül dessesini goýdy.


text:
2021-nji ýylyň 17-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hormatly myhman hökmünde Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň Geňeşiniň sammitine gatnaşmak üçin Täjigistan Respublikasyna iş sapary bilen ugrady.
Hormatly Prezidentimiziň uçary Täjigistan Respublikasynyň paýtagtynyň Halkara howa menziline gelip gonýar. Howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy resmi adamlar garşyladylar.
Soňra döwlet Baştutanymyz ŞHG-niň sammitiniň geçirilýän ýeri bolan “Nowruz” köşgüne tarap ugrady. Bu sammit guramanyň döredilmeginiň 20 ýyllygyna bagyşlandy.
Bu ýerde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy ŞHG-niň agza döwletleriniň Baştutanlarynyň Geňeşiniň şu gezekki mejlisine başlyklyk edýän Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon ýene-de mähirli garşylady.
Sammit başlanmazdan öň, wekiliýetleriň Baştutanlarynyň bilelikde resmi surata düşmek dabarasy boldy.
Duşenbedäki sammit gurama agza ýurtlaryň Liderleriniň — Gazagystan Respublikasynyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Özbegistan Respublikasynyň, Pakistan Yslam Respublikasynyň hem-de ŞHG-niň ýanynda synçy derejesine eýe bolan döwletleriň birnäçesiniň Baştutanlarynyň, şol sanda Belarus Respublikasynyň, Eýran Yslam Respublikasynyň we Mongoliýanyň (sanly ulgam arkaly) gatnaşmagynda geçirildi. Hindistan Respublikasynyň, Hytaý Halk Respublikasynyň we Russiýa Federasiýasynyň baştutanlary mejlise sanly ulgam arkaly gatnaşdylar.
Sammite gatnaşyjylara sanly ulgam arkaly BMG-niň Baş sekretary Antoniu Guterriş ýüzlendi. Mejlise sebit guramalarynyň birnäçesiniň, şol sanda GDA-nyň, YHG-nyň we beýlekileriň ýolbaşçylary-da gatnaşdylar.
Bilelikde resmi surata düşmek dabarasy tamamlanandan soň, “Zarandud” zalynda ŞHG-ä agza döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisi geçirildi.
Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon bu ýere ýygnananlar bilen mähirli salamlaşyp, duşuşygy açdy hem-de sammite gatnaşyjylara söz berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisde çykyş edip, ilki bilen, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň şu mejlisiniň guramaçylaryna bu möhüm hem-de wekilçilikli duşuşyga hormatly myhman hökmünde gatnaşmaga çakylygy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti hormatly Emomali Rahmona myhmansöýerlik we mähirli garşylandygy, hoşniýetlilik hem-de sammitiň ýokary derejede guralandygy üçin minnetdarlyk bildirmek bilen, Türkmenistanyň Baştutany mejlise gatnaşyjylaryň ählisini guramanyň ýubileýi bilen tüýs ýürekden gutlady. Bu gurama geçen 20 ýylyň dowamynda dünýäde ykrarnama hem-de hormata eýe bolan, ählumumy syýasy we ykdysady ösüşiň barşyna, häsiýetine oňyn täsir edýän abraýly döwletara birleşmä öwrüldi diýip, milli Liderimiz belledi.
Türkmenistan üçin ŞHG bilen gatnaşyklar biziň daşary gatnaşyklarymyzyň giň geografik we düzümleýin diwersifikasiýasyna ygrarlylyga esaslanýan halkara hyzmatdaşlyk strategiýasynyň möhüm ugrudyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi.
Milli Liderimiz Türkmenistan bilen ŞHG-niň arasynda köpugurly, yzygiderli, maksadalaýyk hyzmatdaşlygyň ýola goýulmagynyň ösüşe täze, kuwwatly itergi bermäge, tutuş Ýewraziýa giňişliginde syýasy, ykdysady, durmuş, ynsanperwer işleriň okgunly hem-de ýokary hilli bolmagyna ýardam etmäge ukyplydygyna ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çykyşyny tamamlap, ýurdumyzyň bilelikdäki netijeli işe taýýardygyny tassyklady.
Döwlet Baştutanymyz Täjigistan Respublikasyna iş saparynyň maksatnamasy tamamlanandan soň, Duşenbe şäheriniň Halkara howa menzilinden ata Watanymyza ugrady.


text:
“Ýukos” kompaniýasy özlerine Orsýetde işlemäge mümkinçilik berilmändigini aýdyp, Orsýetiň hökümetini Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça 1950-nji Konwensiýasyny bozanlykda aýyplaýar.
Rus häkimiýetleriniň hereketleri netijesinde çeken ýitgileriniň öwezini dolmak üçin bu kompaniýa 98 milliard dollaryň tölenmegini talap edýär. Bu ýagdaý Starsburg sudunyň taryhynda iň ýokary san bolup durýar.
2006-njy ýylda häkimiýetler birnäçe millard dollary salgyt hökmünde tölemegi talap edeninden soň, “Ýukos” kompaniýasy özüniň batandygyny yglan etdi.
Bu kompaniýanyň ýolbaşçysy Mihail Hodorkowskiý galplyklar hem salgyt tölemekden boýun gaçyrandygy üçin 8 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Onuň tarapdarlary Hodorkowskiniň syýasy matlaplar esasynda tussag edilendigini aýdýarlar.


text:
Mälim bolşy ýaly diňe Türkiýäni göz öňünde tutup aýdanymyzda, ençeme ýyldan bäri bu ýurtda bikanun ýaşap hem işläp ýören türkmenistanlylar, yzlaryna dolansa, gaýdyp ýurtdan çykmaga rugsat edilmez diýen gorky sebäpli, dogduk Watanyna gitmeýärler.
Emma şeýle raýatlaryň arasynda çagaly-çugalylary hem bar. Şeýlelikde, şeýle raýatlaryň arasynda ençeme ýyldan bäri çagalaryny görmedik ildeşlerimiz hem bar. Şol bir wagtyň özünde-de, aýraçylyga çydap bilmän ýa-da başga sebäplere görä, Türkmenistana gidip, soň hem daşary ýurtlarda guran durmuşyna dolanyp bilmän aýraçylyk çekip ýören raýatlar hem bar.
Eýse, daşary ýurtda we Türkmenistanda çekilýän aýraçylyklara nähili çäre gözlenýär? Ildeşlerimiz bu agyr ýagdaýyň hötdesinden gelip bilmek üçin nähili çäredir, çykalgalara baş goşýarlar? Bu çäreler olaryň aýralyklaryny gidermek üçin näderejede peýdaly bolýar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny ýurduň içinde we daşynda çekilýän aýraçylyklaryň adam ykbalyna ýetirýän täsirleri barada taýýarlamak isleýär. Hemmeleri bu temada taýýarlanjak gepleşige goşant goşmaga çagyrýarys.
Gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com salgylary arkaly biziň bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Bu temadaky garaýyşlaryny halk köpçüligine ýetirmek isleýänler aşakdaky foruma teswir hem galdyryp bilerler.


text:
Internetiň üsti bilen halkara syýahatçylyk hyzmatyny gurnaýan "booking.com" Türkiýedäki internet sahypasynyň petiklenmegi barasynda şikaýat eder. Internet sahypasy "adalatsyz bäsleşik" edýändigi öňe sürlip petiklenýär.
"The Independendt" gazetinde Simon Kalderiň ýazmagyna görä, Stambulyň arbitraž kazyýeti birnäçe gün mundan owal ol firmanyň türkiýeli müşderilere Türkiýede myhmanhana satmagyny gadagan edýär. Edil häzir hem ol internet sahypada Türkiýäniň myhmanhanalary bilen baglanyşykly bildirişler bar. Ýöne olary diňe daşary ýurtlular satyn alyp bilýärler. Türkler bolsa öz ýurdundan başga islän ýerindäki myhmanhana bilen hyzmatdaşlyk edip bilýär. Owaldan baglaşylan şertnamalar bolsa öz güýjüni goraýar.
550 müň funt-sterling jerime
Türkiýäniň monopoliýany düzgünleşdirýän gullugy mundan owal "booking.com" tarapyndan hödürlenýän "iň gowy baha" teklibiniň bazardaky bäsdeşligi bozýandygy barada karar kabul edýär. Firmanyň Türkiýedäki şahamçasy bolan "Bookingdotcom Destek Hizmetleri Ltd" atly firma şu sebäpden 2,5 million türk lirasy, ýagny 550 müň funt-sterling möçberinde jerime töleýär.
Firmany kazyýete Türkiýäniň syýahatçylyk we gezelenç gulluklarynyň bileleşigi bolan TURSAB arza-şikaýat edipdir.
Arza-şikaýatda "booking.com" firmasynyň bazardaky güýçli ýagdaýyndan peýdalanyp, ýerli syýahatçylyk we gezelenç gulluklaryna zarba urýandygy öňe sürülýär. Ýöne bu ugurda gazetiň sowallaryna TURSAB tarapyndan hiç kim jogap bermändir.
"booking.com" atly internet sahypasynda müşderilere şeýle ýüzlenilýär: "Siz özüňize iň arzan bahany tapyp bilersiňiz". Ýöne "booking.com" barada mundan owal hem birnäçe gezek arza-şikaýat edilýär we walýuta kursy bilen baglanyşykly derňewler geçirilýär. Firmanyň bäsdeşleri "booking.com"-yň özleriniň internetdäki bahalary arzanlatmagyna päsgelçilik döredýändigini we şeýlelikde bäsdeşligi bökdeýändigini öňe sürýär.
Sebäbi Niderlandiýa bilen bolan galmagalmy?
"booking.com" "The Independendt" gazetine beren beýannamasynda, türk kazyýetiniň kabul eden karary bilen ylalaşmaýandygyny we kanunyň kanuny ýoldan üýtgedilmegi üçin hukuk işlerini alyp barýandygy aýdylýar.
Firma öz beýannamasynda: "E-kommersiýa firmasy we tehnologiýa prowaýderi höküminde, bazarda hoşmeýilli hem adalatly bäsleşige gowy goşant goşýandygymyza berk ynanýarys. Türkiýeli müşderilere aç-açanlykda we arkaýynçylykda elýeterli iň gowy şertleri döredip, tutuş dünýädäki bahalary deňeşdirip, özüne iň amatly bolanyny saýlap almaga mümkinçilik döredilendir" diýýär.
"booking.com" Türkiýede 13 müň myhmanhana bilen hyzmatdaşlyk edýändigini we olaryň bildirişlerini ýaýradýandygyny bildirýär.
Makalada nygtalmagyna görä, bu global firma ABŞ-yň "Priceline Group" atly şereketler toplumyna agzadyr. Ýöne ol firma Amsterdamda ýerleşýär.
"booking.com"-yň syýasy galmagalyň pidasy bolandygy barasynda hem gürrüňler edilýär.
Häzirki wagtda Niderlandiýa bilen Ankara hökümetiniň arasynda diplomatiki dartgynlylyk höküm sürýär. Munyň sebäbi bolsa, Niderlandiýada Türkiýede aprel aýynda geçiriljek referendum bilen baglanşykly çärelere rugsat berilmezligidir.
Ýöne TURSAB öz arza-şikaýatyny kazyýete syýasy galmagaldan owal beripdir.


text:
Daşoguzda ilata gündelik zerur bolan azyk-harytlaryň gymmatçylygy dowam edýär. Azatlygyň Daşoguz welaýatyndan howpsuzlyk sebäpli atsyz çykyş edýän habarçysy welaýatyň bazarlaryndaky soňky bahalar barada 20-nji awgustda habar berdi.
“Şu gün 1 dollar 20 manat 60 teňňe” diýip, habarçy aýtdy. Ol Orsýetde we Türkiýede dollaryň ýerli pula bolan gatnaşygyndaky üýtgeşmeleriň şol ýurtlarda gazanç edip, Türkmenistana maliýe serişdelerini ugradýan türkmenistanly migrantlara täsir edýändigi barada olaryň dogan-garyndaşlarynyň beren gürrüňlerini agzady:
“[Gara bazarda] dollar söwdasyny edýän ‘dollarçylar’ onuň bahasynyň ýene-de gymmatlajakdygyny çaklaýarlar. Türkiýedäki we Orsýetdäki türkmenistanly migrantlaryň ugradýan pullary 50-60 prosent azalypdyr” diýip, habarçy aýtdy.
Ol azyk önümleriniň gymmatlan bahalary barada gürrüňe dowam etdi.
“Daşoguzlylaryň iň köp isleg bildirýän gara çaýynyň bahasy geçen hepde biraz arzanlap, onuň 1 kilogramy 150-170 manat aralygynda bahalanypdy. Häzir şol 225-250 manat aralygynda satylýar. Adamlar gurplarynyň çatdygyndan kimler 50 gram, kimler 100 gram ölçäp çaý satyn alýarlar” diýip, habarçy belledi.
Onuň sözlerine görä, Daşogzuň bazarlarynda Orsýetde öndürilen şekeriň bahasy ýene-de gymmatlady.
“Türkmenistanda öndürilen süýji-kökeler hem geçen hepde bilen deňeşdireniňde azyndan 20 % gymmatlady” diýip, habarçy sözüne goşdy.
Ol Eýrandan getirilýän hozuň 1 kilogramynyň bahasynyň 250 manatdygyny, munuň ozallar 50 manatdan bahalanandygyny habar berdi.
“Daşogzuň baý bazarynda 1 kilogram etiň bahasy 40 manat, jylka etiň kilogramy 64 manatdan satylýar” diýip, habarçy belledi.
Ol sözüniň dowamynda bazarlarda satylýan etiň hiline ýerli ýaşaýjylaryň şübheli garaýandygyny, bazarlardaky etleriň arasyna reňki garalyp giden etleriň goşulyp satylyp başlanandygyny habar berdi.
“Ahalda öndürilýän üzümiň 1 kilogramy Daşoguzda golaýda 4 manatdan satylýardy, häzir şol 15 manatdan bahalanýar” diýip, habarçy belledi.
Azatlyk Radiosynyň habarçylary bilen söhbetdeş bolýan daşoguzlylar welaýatdaky un gytçylygyndan şikaýat edýärler.
“Iň bellemeli ýeri, Daşoguzda 2 aý bäri un tapdyrmaýar. Hiç bir etrapda un ýok. Indi, Gurbanlyk sadakalaryny “buhanka” çörek tapylsa beräýmeseler. Un problemasy sebäpli köp hojalyk näme etjegini bilenok” diýip, habarçy belledi.
Awgustyň ortasynda türkmen häkimiýetleri Daşoguzda onsuz hem çäkli derejede berilýän uny satyn almagyň düzgünlerine goşmaça talaplary girizipdiler. Mundan beýläk, her aýda adam başyna berilýän 2 kilogram uny satyn almak üçin, azyndan bir aý öňünden un alýan dükanyňa baryp nobata ýazylmalydygyny, hem-de şol pursadyň özünde-de unuň bahasynyň tölenmelidigini Azatlygyň habarçysy 14-nji awgustda habar beripdi.
“Ahal ýagynyň 1 litri 20-22 manat aralygynda satylýar, Orsýetde öndürilen 1 litrlik günebakar ýagy 50 manatdan bahalanýar. Daşoguzda öndürilen çigit ýagy tapdyrmaýar” diýip, habarçy aýtdy.
Ýatlasak, iýulyň aýagynda Daşoguzda 5 litrlik Orsýetde öndürilen günebakar ýagy 100-150 manat aralygynda satylýardy.
Bu ýagdaý, agzalýan harydyň 20 günüň dowamynda takmynan 50-65 % aralygynda gymmatlandygyny alamatlandyrýar.
Habarçy welaýatyň dermanhanalarynda zerur dermanlaryň aňsat tapdyrmaýandygyny, 1 sanjymlyk ampisilliniň bahasynyň 26 manada durýandygyny belledi.
Bu aralykda, “Türkmenistanyň alternatiw habarlary” (TAH) saýty düýn çap eden habarynda Mary şäherindäki bankomatlarda nagt ýetmezçiliginiň duýulýandygyny habar berdi.
“Hatda banklaryň özünde ýerleşýän bankomatlarda-da pul tapdyrmaýar” diýip, TAH çeşmelerine salgylanýar.
“Welaýat polisiýa bölüminiň hem-de beýleki güýç gulluklaryň edara jaýlarynda ýerleşýän bankomatlarda elmydama diýen ýaly nagt tapdyrýar. Ýöne ol bankomatlardan diňe degişli gurluşlaryň işgärleri pul nagtlaşdyryp bilýärler, ýönekeý adamlaryň olardan peýdalanyp bilmegi üçin tanyş gerek” diýip, neşir ýazýar.
Türkmen häkimiýetleri bu habarlary ne tassyklaýar, ne-de inkär edýär.
Ýöne düýn Türkmenistanyň döwlet telewideniýesinde prezidentiň guma batan awtoulagy gumdan çykaryşyny görkezýän wideo şekiller efire berildi.


text:
Format edilýän düzgünler rezýume we CV üçin bir.
Nusga: tekst resminamalaryň açylyşy, CEU rezýume üçin maslahat edilen nusga we CV CEU nusgalary format etmek üçin gerekli talaplary ýerine ýetirmek üçin ýeňil nusga hasazp edilýär.
Ölçeg:1-2 sahypa. Siziň işe girmek maksadyňyza we iş tejribäňize bagly. Bir sahypaly rezýume/CV siziň ukyplaryňyzy düşündirmek üçin ýeterli bolar.
Gaýdyşyn hronologiki düzgünleri: Rezýume/CV ýazan wagtyňyzda size gaýdyşyn hronologiki düzgünlerini ulanmak maslahat berýäris. Emma işi berýän adam sizden dogry hronologiki düzgünlerini talap edýän bolsa, siz onuň talaplaryny ýerine ýetirmeli bolýarsyňyz (esasan Nemes dilli ýurtlarda bolup biler).
Şrift: sahypanyň sözbaşy üçin Times New Roman 12 ýa-da 14, 11 ýa-da 12 esasy tekst üçin.
Çäk: 1-2,5 sm. Ýokarky we aşakgy çäkler, şeýle hem sag we çep tarapdakylar dogry gelmeli.
Sahypanyň sözbaşy:adyň sag deňleşdirmesi bilen 3 setir (şrift 14), salgylar, habarlaşmak üçin maglumatlar we milleti (şrift 10).
Punktuasiýa: hemme setirleriň soňuna goýulmaýar.
Aralyk: bölümleriň sözbaşyndan öň we soň hemişelik aralyk, ölçegi minimum 6. Siz aralygy rezýume we CV esaslanyp özüňiz üýtgedip bilersiňiz.
Gyýajygyň (kursiwiň) ulanylyşy: diňe wezipeleri we ylmy derejeleri bildirmek üçin ulanylýar, iňlis dilinden başga dilde ulanylan sözler ýazylanda we çap edilen işi ýazanyňyzda ulanylýar.
Bölümleriň baş sözi: çep tarapa düzgünlenen, gara, kiçi harplar.
Bölümler:üç bölümler: “Bilim”, “Tejribe”, “Goşmaça bölüm” ýa-da 4 bölüm: “Bilim”, “Laýyk tejribe”, “Başga tejribe”, “Goşmaça bölüm”.
Rezýume laýyk bolýan format etmek üçin maslahatlar
“Bilim” bölümi: Gaýdyşyn hronologiki düzgüninde ýazylan ýokary bilim mekdebiniň ady, gara 2 setir.
Ýokarky setir: Çep tarap düzgüninde bilim mekdebi, sagtarap düzgünde ýerleşýän ýeri.
Okuwyň bitirme wagtynyň senesini bildirmeli: aýy, ýyly.
“Tejribe” bölümi: işi berýän adamlar we wezipeleri gaýdyşyn hronologiki düzgüninde ýazylmaly, gara 2 setir.
Ýokarky setir: Çep tarap düzgüninde bilim mekdebi, sagtarap düzgünde ýerleşýän ýeri.
Aşaky setir: wezipäniň ady – çep tarap düzgüninde, gyýajyk (kursiw) bilen seneler-sag tarap düzgünde ýazylmaly.
Seneler aralyk şekilinde ýazylmaly: aý, ýyl-aý, ýyl.
“Bilim we tejribe” bölümi: Çep tarap düzgüninde, durnukly yza çekiliş.
“Goşmaça maglumat” bölümi: bölüm aşaklary gara bilen aýratynlaşan, çep tarap düzgüninde.
CV üçin format etmek boýunça maslahatlar
Tablisa: iki sütünlerden ybarat tablisa düzüň (çäkleri görünmeli dal):
- Her başsöz (Bilim, tejribe, goşmaça maglumat, ýa-da Bilim, Laýyk tejribe, Başga Tejribe, Goşmaça maglumat);
- Her akademik edara we işi berýän adam;
- Bölümiň mazmuny “goşmaça maglumat”.
“Bilim” bölümi: Gaýdyşyn hronologiki düzgüninde ýazylan ýokary bilim mekdebiniň ady, gara üç setir.
Ýokarky setir: çep tarap düzgüninde 1-nji sütünde – derejeleri gazanmak üçin bilim mekdebi-çep tarap düzgüninde 2-nji sütünde, ýerleşýän ýeri –sag tarap düzgüninde 2-nji sütünde.
Aşaky setir: gazanan dereje-çep tarap düzgüninde 1-nji sütün, gyýajyk (kursiw) bilen sag tarap düzgüninde 2-nji sütünde-seneleri.
Seneler aralyk şekilinde ýazylmaly: aý, ýyl.
“Tejribe” bölümi: işi berýän adamlar we wezipeleri gaýdyşyn hronologiki düzgüninde ýazylmaly, gara 3 setir.
Ýokarky setir: çep tarap düzgüninde 1-nji sütünde – seneler, işi berýän adam-çep tarap düzgüninde 2-nji sütünde, ýerleşýän ýeri –sag tarap düzgüninde 1-nji sütünde.
Aşaky setir: wezipäniň ady-çep tarap düzgüninde 2-nji sütün , gyýajyk (kursiw) bilen sag tarap düzgüninde 2-nji sütünde-seneleri.
Seneler aralyk şekilinde ýazylmaly:aý,ýyl-aý, ýyl.
“Bilim we tejribe” bölümi:Çep tarap düzgüninde, ikinji sütünde durnukly yza çekiliş.
“Goşmaça maglumat” bölümi: bölüm aşaklary gara bilen aýratynlaşan, çep tarap düzgüninde.


text:
Rus dilini daşary ýurt dili hökmünde öwredýän kurs (ylmy sözleýiş usuly)
Bu kurs, ylmy we tehniki tekstleri taýýarlamakda grammatiki gurluşlarynyň ulanylyş endiklerini emele getirýär, rus diliniň esasy grammatikasyny giňeldýär, hünär aragatnaşyk endiklerini ösdürýär.
Sene: 2021-nji ýylyň fewral aýynyň 15-den- iýun aýynyň 30-na çenli.
Kurs sözleýişiň ylmy usulynyň esasy grammatiki gurluşlaryny hususan-da, tehniki substiliniň gurluşlaryny öwrenmäge bagyşlanýar. Okuwyň esasy maksady, daşary ýurtly talyplarda fiziki we tehniki ugry bolan ylmy tekstleri başarnykly ýazmak endigini döretmekdir.
Okuw materialy düşündirilende döwrebaplaşdyrylan tehnologiýalar grammatiki modelleriň we gurluşlaryň usuly, tematiki grammatiki gurluşlaryň bloklaryny ulanyp, belli bir temada ylmy tekstiň “gurluşygy” ýaly usullar ulanylar.
Okuw tamamlanandan soň, talyplar aşakdaky netijeleri gazanyp bilerler:
1) köplenç ylmy we tehniki tekstlerde ulanylýan grammatiki gurluşlary dogry ulanmak endikleri;
2) fiziki we tehniki ugry bolan ylmy tekstleri başarnykly düzmek ukybyny döretmek.
Format
Bu kursda, sözleýişiň ylmy stiliniň ýygylyk gurluşlarynyň grammatikasyny, ylmy tekstleri bu gurluşlar bilen düzmegiň düzgünlerini, şeýle hem synag we gözegçilik meselelerini düşündirýän wideo leksiýalary bar.
Bu kurs 10 okuw hepdeden ybaratdyr, hepdelik 6 sagat.
Has giňişleýin maglumat we kursa ýazylmak üçin: https://openedu.ru/course/mephi/mephi_005_writing_tech/


text:
Gadymy döwürlerden şu günlere çenli dünýä halklary ondan-oňa köpçülikleýin häsiýetde göçüp-gonýar. Türkmenler hem edil beýki halklar ýaly asyrlaryň dowamynda mesgen tutan ýurtlaryndan özge ýerlere göçýär, ýurt edinýär. Halklaryň göçhä-göçlügine syýasy, ykdysady, durmuşy we beýleki şertler, meselem, uruşlar, dawa-jenjeller sebäp bolupdyr. Ynsanogly kä amatly durmuşyň gözleginde dogduk ýurduny terk eden bolsa, käteler amatsyz durmuşdan gaçyp, ýurduny täzeläpdir. Türkmenleriň arasynda-da köneden gelýän göçe-göçlük häli bu güne çenli dowam edýär.
“Uly rus ensiklopediýasynyň” maglumatlaryna görä, Türkmenistanda 4 million töweregi türkmen ýaşaýar. Şeýle-de, Özbegistanyň Nawoýy oblastynda 200 müň töweregi, günorta-günbatar Täjigistanyň hususan-da Kafirnigan we Wahş jülgelerinde 15 müň töweregi, Demirgazyk Owganystanda 1 million töweregi, demirgazyk-gündogar Eýranyň Gülüstan, Demirgazyk Horasan we Horasan-Rezawi welaýatlarynda 2,4 million, Siriýada, Liwanda, Iordaniýada we Türkiýede (Türkýäniň esasan merkezi Anadoly regionynda) 10 million, Russiýada (stawropol we astrahan türkmenlerini goşanyňda) 37 müň töweregi türkmen ýaşaýar. Şeýle-de, rus ensiklopediýasyna görä, günorta Gürjüstanyň Samsthe-Jawaheti okrugynyň Ahaltsihe şäherinde, gündogar Azerbaýjanda we Ermenistanyň Lori, Geharkunik we Sýunik oblastlarynda-da türkmenler kowçum bolup ýaşaýar. Hytaýda ‘salarlar’ diýlip tanalýan, gelip çykyşy boýunça türkmen ilaty bar.
Türkmenistan özbaşdak ýurt bolup, garaşsyzlygyny alandan soň hem türkmenleriň göçhä-göçlügi dowam etdi. 2019-njy ýylyň maýynda Azatlyk Radiosynyň ýagdaýdan habarly çeşmesi soňky on ýylyň dowamynda 2 million töweregi türkmenistanlynyň ýurdy çürt-kesik terk edendigini aýtdy.
Türkmenistandan daşary ýurtlara hemişelik ýa-da uzak möhletli esasda ýaşamaga gidýän türkmenleri ýurtdan çykmaga iterýän dürli-dürli sebäpler bar. Ýöne ýurdy terk eden her bir türkmen öz ýany bilen täze ýurduna türkmen medeniýetini hem alyp gidýär: daşary ýurtlarda özboluşlyja “türkmen adajyklaryny” döredýärler.
Dünýä Türkmenleriniň bu sany türkmen diasporalarynyň daşary ýurtlarda türkmeniň maddy we ruhy medeniýetini saklap galmak mümkinçiliklerinden söz açýar. Gepleşigimize Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy we synçy Hudaýberdi Hally gatnaşýar.


text:
Adamlar üçin iň peýdaly miweleriň sanawynyň başynda durýan ýaşyl almany hepdede ortaça azyndan 3 gezek iýmeli. Iýmit siňdiriş bilen baglanyşykly köp meseläni ýaşyl alma ýok edýär. Deriniň öýjüklerine erkin radikallardan uzak durmaga kömek edýän ýaşyl alma, C witaminiň örän möhüm çeşmesidir. A witamine baý ýaşyl alma, görmegi aňsatlaşdyrýar.
- Ýaşyl alma garramagy gijikdirmäge mümkinçilik berýär. Umumy gözelligi ýokarlandyrmaga kömek edýär. Deridäki gara tegmilleri aýyrmaga kömek edýär.
- Her gün 1 ýaşyl almany iýmek, garramak bilen ýüze çykyp biljek newrologiki näsazlyklary ýok etmegi goldaýar.
- Stress sebäpli döreýän agyrylardan gaça durmak üçin ýaşyl almany iýmek maslahat berilýär.
- Içgeçmäni, iç gatamagy we beýleki iýmit siňdiriş meselelerini aýyrmak üçin ýaşyl alma iýmek maslahat berilýär.
- Süýji keseliniň öňüni alýar.
- Düwnük keselini uzaklaşdyrýar.
Jahan ASTANOWA,
D.Azady adyndaky
TMDDI-niň talyby.


text:
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň innowasiýa ýoly bilen ösdürilip, ýokary
tehnologiýalaryň giňden ornaşdyrylmagy netijesinde, ýurduň eksport kuwwatynyň
barha ýokarlanýan döwründe ýokary hilli, bäsdeşlige ukyply harytlarymyzyň
daşary ýurt bazarlarynda ýerlenilýän möçberlerini artdyrmaga ýardam bermek
hem-de «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda
durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda», «Türkmenistanyň
daşary ykdysady işini ösdürmegiň 2020 — 2025-nji ýyllar üçin
Maksatnamasynda» göz öňünde tutulan wezipeleri durmuşa geçirmek maksady
bilen, Türkmenistanyň Prezidenti degişli Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda,
Türkmenistanyň sergileri, ýygnaklary we maslahatlary guramak işini
kämilleşdirmegiň 2020 — 2025-nji ýyllar üçin strategiýasy hem-de ony amala
aşyrmak boýunça çäreleriň meýilnamasy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň innowasiýa ýoly bilen ösdürilip, ýokary


text:
“Barselona” Ispaniýa Kubogy ugrundaky ýaryşyň ýarym finalynyň ilkinji duşuşygynda “Sewilýa” bilen duşuşdy. Oýun “Barselonanyň” ýeňilmegi bilen tamamlandy (0:2).
Bu oýun “Barselona” futbol toparynyň hüjümçisi Lionel Messiniň karýerasynda 900-nji oýny boldy. Olaryň 758 sanysy “Barselona” toparynyň düzüminde, ýene-de 142 sanysy Argentina ýygyndy toparynyň düzüminde geçdi.
Şeýle hem, bu Messi üçin “Sewilýa” garşy geçiren 41-nji oýny boldy. Olarda argentinaly futbolçy 37 sany gol geçirdi. Messi La Liga 2020/21-nji ýylky möwsümde şu wagta çenli 19 oýun geçirip, 13 sany gol geçirmegi başardy.