text:
Şenbe güni, 13-nji iýulda Türkmenistanda galla barýamy bellenilip geçildi. Resmi metbugatyň maglumatyna görä, şu ýylyň hasabyna ýurtda 1,600,000 tonna galla hasyly ýygnalypdyr.
Türkmenistanyň habar serişdeleri ýetilen bu sepgide uly baha berip, ýerli kärendiçileriň galla hasylyny ýygnamakda bitiren işlerini wagyz etdi.
Emma, şol bir wagtda käbir gallaçy daýhanlaryň hökümete bergili bolup çykandygy-da bellenilýär.
Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýewyň bu baradaky maglumatlaryny diňlemek üçin, aşaky düwmä basyň.


c: text/html

text:
Türkmenistan döwletiniň garaşsyzlygyny yglan etmeginiň 23-nji ýyl dönümi bilen bir wagtda şu ýyl Türkmenistan milli döwletiniň düýbüniň tutulmagynyň 90-njy ýyl dönümidir. Taryhy maglumatlara görä, 1924-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda “Orta Aziýa respublikalarynyň milli bölünişigi hakynda” karar SSSR-iň Merkezi ýerine ýetiriji komitetiniň 2-nji sessiýasy tarapyndan kabul edilýär we Türkmenistan Sowet respublikasy döredilýär.
Prezident Berdimuhamedowyň Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli halka ýüzlenmesinde "Türkmen halkynyň oz döwletini gurmak barada asyrlar boýy eden arzuwy 1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda hasyl boldy” we halkyň muňlerçe ýyllyk taryhyna ykbaly kesgitleýji sene hökmünde girdi, diýip bellendi. Emma Türkmenistanyň milli döwlet hökmünde düýbi tutulan möhüm taryhy döwürler resmi maglumatda agzalmady.
Türkmen ýolbaşçylary ýurduň taryhy barada we taryhy şahsyýetleri barada näme sebäpden dil ýarmaýarlar? Azatlyk Radiosy türkmenistanly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow we Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 1-nji awgustda, regional saparynyň başynda Kaire geldi, onuň Eýran we terrorizme garşy göreş meselesine üns bermegine garaşylýar.
Müsüriň döwlet mediasy Kerri bilen onuň müsürli kärdeşi Sameh Şukriniň Müsüriň Sinaý ýarymadasyndaky anti-terror kampaniýasy barada maslahat etmegine garaşylýandygyny habar berdi.
Kerri 3-nji awgustda Doha baryp, Aýlak Hyzmatdaşlyk geňeşiniň agza döwletleriniň wekilleri bilen duşuşar.
Bu duşuşykda aýlak döwletleriniň Eýran bilen gol çekilen ýadro ylalaşygyndan soňky howatyrlary barada maslahat edilmegine garaşylýar.
Aýlak döwletleriniň köpüsi, Wenada gol çekilen ýadro ylalaşygyndan soň, özleriniň Tähranyň regiondaky ambisiýalaryndan alada galýandyklaryny bildirdiler.
Şeýle-de Kerri Katarda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşar.


text:
Duşenbe güni Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly bu ýurda garşy nobatdaky gezek käbir ykdysady sanksiýalary yglan etdi. Bu sanksiýalar, esasan, Eýranyň energiýa we himiýa senagatyna garşy gönükdirilen.
Munuň öňýany ABŞ-nyň ýakyn soýuzdaşlary bolan Britaniýa bilen Kanada hem Eýrana garşy täze sanksiýalary girizdiler.
Britaniýanyň sanksiýalary Eýranyň banklary, şol sanda, merkezi banky bilen-de maliýe geleşiklerini bes etmek çärelerini öz içine alýar.
Bu sanksiýalar BMG-niň atom agentliginiň Eýranyň ýadro programmasy barada ýakynda ýaýradan täze hasabatynyň yzýanyndaky günlere gabat geldi.


text:
Şenbe güni Britaniýanyň meşhur uniwersitetlerinden biri bolan “London School of Economics” atly uniwersiteti BBC habar korporasiýasyny bu uniwersitetiň studentleriniň ýagdaýyny howp astyna salmakda aýyplady.
Uniwersitetiň ýaýradan beýanatyna görä, ýakynda “London School of Economics” uniwersitetiniň Demirgazyk Koreýa sapar eden studentler toparynyň düzümine BBC-niň bir žurnalisti-de PhD studenti hökmünde aldaw ýoly bilen goşulypdyr we ol ýerde gizlin ýollar arkaly dokumental filmi surata düşüripdir.
Uniwersitet BBC tarapyndan gurnalan beýle hereketiň Demirgazyk Koreýa sapar eden studentleriň ýagdaýyny howp astyna salandygyny we munuň uniwersitetiň öz abraýyna-da ýaramaz täsir edip biljekdigini belläpdir.
BBC korporasiýasy şol dokumental ýazgy esasynda döredilen filmi efire bermezlik barada uniwersitetiň eden haýyşyndan ýüz öwürdi we filmiň duşenbe güni efire beriljekdigini mälim etdi.


text:
Sentýabr aýynda, Birleşen Milletller Guramasynyň Baş assambleýasynyň Nýu Ýorkda geçiriljek 64-nji maslahatyna Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň gatnaşjakdygy habar berilýär. Bu barada türkmenistan.ru internet gazeti maglumat berdi.
Maglumata görä, bu maslahatda Türkmenistan regional we halkara syýasaty bilen bagly meselelerde öz pozisiýasyny beýan eder. Olaryň hataryna dünýäde parahatçylygyň hem-de howpsuzlygyň berkidilmegi, ýaragsyzlandyrmak prosessine ýardam bermeklik, Birleşen Milletler Guramasynyň ähmiýetini güýçlendirmek, adam hukuklaryny goramak we ösdürmek, ekologoýa hem-de tebigatyň goragy bilen bagly meseleler, dünýä möçberinde ýüze çykan maliýe-ykdysady krizisi, azyk problemasynyň çözgüdi, ylym, medeniýet we bilim bilen bagly meseleler girýär diýlip, habar berilýär.
Şeýlede, BMG-niň Baş assambleýasy üçin, Hazar deňziniň baýlyklaryny bölüşmek meselesi babatda ýörite dokumentler toplumynyň taýýarlanýandygyny, Türkmenistan.ru internet gazeti Türkmen Döwlet Habarlar gullugyna salgylanyp maglumat berdi.


text:
6,9 magnitudaly ýer titreme Täze Zellandiýany sarsdyrdy.
ABŞ-nyň Geologiýa gullugynyň ýekşenbe güni aýtmagyna görä, ýer titreme paýtagt Wellingtonyň golaýynda bolupdyr. Onuň ýetiren zyýany barada maglumat berilmedi.
Wellingtonyň polisiýasynyň inspektory Marty Parker infrastruktura uly bolmadyk täsiriň ýetendigini we şäheriň käbir bölekleriniň energiýasyz galandygyny aýtdy.
Ýuwaş okean regionynda sunami barada maglumat berýän merkez bu ýer titreme barada duýduryş bermändi. Bu ýer titreme soňky günlerde regionda bolan sarsgynlaryň iň güýçlisidir.
Täze Zellandiýa Awstraliýanyň we Ýuwaş okeanyň ýer gatlaklarynyň tektonik bölünişikleriniň merkezinde ýerleşýär. Bu ýerde ýylda 15 müňe golaý sarsgyn bolýar. 2011-nji ýylda Hristçurç şäherinde bolan 6,3 magnitudaly ýer titremede 185 adam heläk bolupdy.


text:
Müsüriň harbylary sişenbe güni söweşijilere garşy howadan zarba urup başladylar. Müsüriň “Nil TW” telekanalynyň habar bermegine görä, bu operasiýada 15 söweşiji öldürilipdir.
Ýurduň Ysraýyl we Gaza sektory bilen serhetleriniň golaýynda ýerleşýän Şeýh Zuweýd atly şäheriň golaýyndaky iki obanyň harbylaryň dikuçarlary tarapyndan oka tutulandygy, şeýle-de söweşijilere garşy hüjümleriň ýene dowam etdirilýändigi barada habar berilýär.
Sinaý ýarym adasynyň çöllük regionlarynda söweşýän gozgalaňçylar Müsüriň howpsuzlyk güýçlerine garşy göreşýärler. Müsüriň harbylary 3-nji iýulda ýurduň prezidenti Muhammad Morsini häkimiýet başyndan çetleşdirip, ony tussag edipdi.
19-njy awgustda söweşijileriň 25 sany polisiýa işgärini öldürendikleri barada habar berilipdi.


text:
Şenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri Owganystanyň harbylarynyň eden hüjüminde nobatdaky bir amerikan esgeriniň ölendigini mälim etdiler.
Şeýlelikde, bu amerikan esgeriniň ölümi soňky 11 ýylyň dowamynda Owganystanda alnyp barylýan harby operasiýalaryň barşynda ölen amerikan harbylarynyň umumy sanyny 2 müňe ýetirdi.
ABŞ-nyň resmileriniň maglumatyna görä, bu soňky hüjüm şenbe güni Owganystanyň Wardak welaýatynda ýerli owgan harbylary tarapyndan amala aşyrylypdyr.
Bu wakada ýüze çykan özara atyşyklarda owgan esgerlerinden hem azyndan ikisiniň we bir daşary ýurtly işgäriň ölendigi habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň 30-njy tapgyrynyň jemleýji duşuşyklary iki garaşylmadyk netije berdi: häzirki çempion “Altyn Asyr” ýurduň Kubok duşuşyklaryny hem hasaba alanyňda, dokuz oýunlyk ýeňlişsiz tapgyrynyň arasyny üzdi. Topar öz meýdanynda “Şagadam” bilen deň oýnady — 1:1, yzda barýan “Daşoguz” bolsa öz meýdanynda AFK-nyň prezidentiniň Kubogynyň eýesi HTTU-dan 1:0 hasabynda üstün çykdy.
“Şagadam” şu möwsümde “Altyn Asyry” ýeňen ýeke-täk topardyr (2:1). Bu 20-nji maýda ikinji aýlawyň Aşgabatda geçen duşuşygynda bolupdy. Türkmenbaşyda bolan beýleki iki oýun degişlilikde 0:0 (21-nji martda) we 1:0 “Altyn Asyryň” peýdasyna tamamlanypdy (23-nji awgust).
“Aşgabat” stadionynda geçen dördünji duşuşykda birinji ýarymdan soň deňizýaka futbolçylar öňde barýardylar. Pökgini 35-nji minutda Yhlas Magtymow geçirdi. Arakesmeden soň bolsa Didar Hajyýew hasaby deňledi we duşuşyk 1:1 hasabynda tamamlandy.
Netijede “Şagadam” öňdäki üçlügi jemleýän “Ahala” ýakynlaşmak mümkinçiligini elden giderdi. “Altyn Asyr” bolsa utuk ýitirendigine garamazdan, ýaryş tertibinde ynamly öňde barmagyny dowam etdirýär. Ätiýaçda bir oýny bolan topar ikinji orunda barýan “Balkany” 14 utuk öňdürýär.
Ýurduň demirgazyk sebitiniň merkezinde geçirilen duşuşykda ýer eýeleri “Daşoguz” HTTU-dan oýnuň tamamlanmagyna 5 minut galanda üstün çykdy. Ýeke-täk pökgini Elzar Gurbanow geçirdi. Bu yzda barýan toparyň çempionatdaky üçünji ýeňşidir.
30-njy tapgyryň ýene bir duşuşygynda — “Energetik” bilen “Merwiň” arasyndaky Mary derbisinde myhmanlar ýeňiş gazandylar — 2:1. Duşuşygyň barşynda Mekan Nasyrowyň dürs ýerine ýetiren 11 metrlik urgusyndan soň (35-nji minutda), “Merwiň” ýeňlip gelýändigini bellemek gerek. Soňra bolsa olar birinji ýaryma goşulan wagtda 11 metrlik urgudan hasaby deňlediler. Duşuşygyň tamamlanmagyna 9 minut galanda bolsa ýeňiş pökgüsini geçirdiler. Munuň özi “Merwe” HTTU-ny öňürtmäge we 38 utuk bilen altynjy orna galmaga mümkinçilik berdi.
Şu tapgyrdan soň, Türkmenistanyň çempionatynda arakesme yglan edildi. Bu milli ýygyndymyzyň Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama duşuşyklaryna taýýarlyk görmek bilen baglanyşyklydyr. Türkmen futbolçylary 12-nji noýabrda Tähranda Eýranyň, 17-nji noýabrda bolsa Aşgabatda Omanyň ýygyndylary bilen duşuşarlar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Energetik" – "Merw" – 1:2 (1:1)
21-nji oktýabr. Baýramaly. "Sport desgasy". 1 000 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Mekan Nasyrow (11 metrlik urgudan) 35 – Begenç Alamow (11 metrlik urgudan) 45+1, Tirkiş Muhammetberdiýew 81.
Duýduryş alanlar: Ylýas Minhairow 36, Artýom Nikitenko 41 – Begenç Alamow 14, Jemşit Orazmuhammedow 30, Merdan Saparow 34.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Duşuşygyň inspektory: Mels Işmuhammedow.
"Daşoguz" – HTTU – 1:0 (0:0)
21-nji oktýabr. Daşoguz. "Sport toplumy". 500 tomaşaçy.
Pökgini geçiren: Elzar Gurbanow 85.
Duýduryş alanlar: Ali Akber 21, Hudaýguly Satyýew 45, Begli Öwezow 58, Merdan Galpakow 88 – Eziz Ylýasow 45, Didar Kowusow 55, Hudaýnazar Amirow 87, Hoşgeldi Hojowow 90+3.
Oýundan çykarylan: Hamza Allamow 55 – Ýunus Hurmenow 89.
Emin: Jumamyrat Jumamyradow.
Duşuşygyň inspektory: Jamil Mamedow.
"Altyn Asyr" – "Şagadam" – 1:1 (0:1)
21-nji oktýabr. Aşgabat. "Aşgabat" stadiony. 350 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Didar Hajyýew 54 – Ylýas Magtymow 35.
Duýduryş alan: Didar Hajyýew 37 ("Altyn Asyr").
Emin: Arslan Goşşanow.
Duşuşygyň inspektory: Allabergen Sapaýew.
Duşuşygyň komissary: Kakaly Tyllaýew.
30-njy tapgyrdan soň toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp gol geçiren futbolçylar:
Myrat Ýagşyýew ("Balkan") – 27 (2 – 11 metrlik urgudan) gol.
Süleýmän Muhadow ("Altyn asyr") – 23.
Altymyrat Annadurdyýew ("Ahal") – 22.
Berdi Şamyradow ("Aşgabat") – 18 (1).
Hemra Amanmämmedow ("Şagadam") – 16 (6).


text:
Türkmenistany has ýokary depginler bilen ösdürmek, daşary ýurtlarda ylmy-tehniki, ykdysady, bilim, saglygy goraýyş we beýleki ugurlarda gazanylan üstünlikleri, tejribeleri öwrenmek hem-de ýerli şertlere laýyklykda ykdysadyýetiň pudaklaryna ornaşdyrmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligine Türkmenistanyň merkezi döwlet häkimiýet we dolandyryş edaralarynyň, ylmy edaralaryň, A.S.Puşkin adyndaky umumy orta bilim berýän bilelikdäki türkmen-rus mekdebiniň daşary ýurtlarda çap edilýän döwürleýin neşirlere 2016-njy ýylyň birinji ýarymyna abuna ýazylyşygyny üpjün etmek üçin Russiýa Federasiýasynyň “Rospeçat” agentligi hem-de “Informatuka” jogapkärçiligi çäkli jemgyýeti bilen şertnamalary baglaşmaga ygtyýar berildi.
Türkmenistanda daşary ýurt neşirlerine abuna ýazylýar
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Owganystanda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky harby missiýanyň dowam etmegi bilen Merkezi Aziýa sebiti Waşingtonyň daşary syýasatynda möhüm orny eýeledi. 2014-nji ýylda Halkara güýçleri Owganystandan çykarylandan soň ýagdaýlar haýsy ugra özgerer, şeýle-de Amerikanyň regiondaky orny nähili bolar?
Azatlyk Radiosy ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýk bilen söhbetdeş bolup, Amerikanyň Merkezi Aziýa boýunça alyp barýan syýasaty we beýleki meseleler boýunça gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy: Käbir tankytçylar Merkezi Aziýanyň täze strategiki ähmiýetiniň ABŞ-nyň bu sebitde adam hukuklarynyň hormatlanylmagy baradaky aladalaryna negatiw täsir ýetirendigini aýdýarlar. 25-nji ýanwarda Jons Hopkins Uniwersitetinde eden çykyşyňyzda muňa şeýle jogap berdiňiz: “Biz Merkezi Aziýadaky jogapkärçiliklerimize özgerýän howpsuzlyk aragatnaşyklary bilen adam hukuklary ýaly esasy gymmatlyklaryň arasyndaky seçip alyş hökmünde garamaýarys. Bularyň biri boýunça gazanylan öňegidişlik beýleki biri boýunça hem öňegidişlik gazanmaga ýardam berýär ýa-da itergi berýär”. Siziň pikiriňizçe, regiondaky howpsuzyk boýunça alnyp barylýan hyzmatdaşlyk sebitdäki adam hukuklarynyň ýagdaýyna täsirini ýetirýärmi?
Robert Bleýk:
Bu ýerde meniň bir zady nygtap geçesim gelýär. Amerikanyň Merkezi Aziýa ýurtlarynyň ählisi bilen alyp barýan hyzmatdaşlygy iki tarapyň arasyndaky ynamy we ygtybarlylygy artdyrdy. Biziň özara hyzmatdaşlygymyz diňe bir howpsuzlyk meseleleri ýa-da “Demirgazyk üpjünçilik marşruty” bilen çäklenmän, eýsem has giň häsiýete eýedir. Hawa, käbir ýagdaýlarda adam hukuklarynyň bökdençligi boýunça belli bir kynçylyklar boldy, ýöne men bulary çendenaşa ulaltmak islemeýärin.
Meniň pikirimçe, Merkezi Aziýa döwletleri, dürli derejede bolsa-da, Owganystandaky ýagdaýlar babatynda aladalanýan bolmaly. Esasy alada bolsa bu regionda yslamçylygyň täsiriniň artmagy bilen bagly. Şol sebäpli-de bu döwletler öz sistemalaryny biziň umyt edişimiz ýaly derejede açyp hem duranoklar.
Ýöne, her niçigem bolsa, häzir Merkezi Aziýa ýurtlary bilen bilelikdäki borçlulygymyzyň artmagy bu meseleler boýunça hem özara dialogy gowulandyrdy. Biz gepleşikleriň dowamynda bu meseleleri juda açyk görnüşde gozgaýarys. Ýagny, biz has köp dini azatlyklaryň üpjün edilmegi, azat metbugata ýol berilmegi ýaly işleriň olaryň diňe bähbidine boljakdygyny düşündirýäris. Meniň pikirimçe, ýurtda adam azatlyklarynyň çäklendirilmegi, aslynda, şol ýurtlardaky durnuklylyga howp salýar.
Ulaldyp aýtmak islämok. Adam hukuklary meselesi boýunça uly bir özgerişlik ýok. Tersine, ynsan hukuklary boýunça yzagaýtmalar hem boldy. Şunlukda, sebitdäki ähli ýurtlar bilen alyp barýan gepleşiklerimizde bu esasy meseleleriň biridir.
Biz Merkezi Aziýa ýurtlary bilen adam gaçakçylygy meselesi boýunça has köp iş alyp bardyk. Bu ugur boýunça Täjigistanda uly öňegidişlikleri gazanmak başartdy, bu ýurt [ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň] “Tier 2” gözegçilik sanawyndan "Tier 2” hyzmatdaş ýurtlaryň sanawyna geçirildi. Bu anyk mesele boýunça Merkezi Aziýanyň ähli ýurtlary bilen işleşýäris. Meniň çakymça, Özbegistanda birnäçe dissident hem tussaglykdan azat edildi. Biz özbek hökümeti bilen gepleşiklerde şol adamlar barada açyk nygtap geçipdik.
Netijede şuňa meňzeş mysallar boldy. Ýöne ulaldyp aýtmak islämok. Adam hukuklary meselesi boýunça uly bir özgerişlik ýok. Tersine, ynsan hukuklary boýunça yzagaýtmalar hem boldy. Şunlukda, sebitdäki ähli ýurtlar bilen alyp barýan gepleşiklerimizde bu esasy meseleleriň biridir.
Azatlyk Radiosy: Häzir Merkezi Aziýada köpler bir zat barada oýlanýar: Halkara güýçleri 2014-nji ýylda Owganystandan çekilensoň, Waşingtonyň Merkezi Aziýadaky orny nähili bolar? Siz bu barada gürrüň berseňiz?
Robert Bleýk:
Iki ýyl öňünden bir zatlary çaklamak, elbetde, birneme wehimli. Ýöne bir zady anyk aýdyp biljek: ABŞ Merkezi Aziýa sebitine bolan ünsüni güýçlendirmegi dowam etdirer. Biz Owganystan babatynda hem ünsümizi peseltmeris.
Bilýäňizmi, bärde bir düşünişmezlik bar. Hamana, 2014-nji ýylda Amerikanyň goşunlary Owganystandan çykarylansoň, Waşington Owganystandan ýüz öwürjek ýaly görülýär. Munuň hakykat bilen hiç hili ilteşigi ýok. ABŞ Owganystan bilen özara hyzmatdaşlygy, aýratyn-da ykdysady pudakdaky hyzmatdaşlygy ösdürmegi dowam etdirer. Ol ýerde az möçberde Amerikanyň goşuny-da bolar. Bu türgenleşikleri geçirmek we terrorizme garşy göreşe hemaýat bermek üçin edilýär. Hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary häzir owgan hökümeti bilen maslahat edilýär.
Edil şolar ýaly, biz Merkezi Aziýadaky ýurtlaryň ählisi bilen bilelikde işleşip, uly jogapkärçiliklere ygrarly bolup galmagy dowam etdireris. Sebäbi bu sebitde durnuklylygy, ykdasady mümkinçilikleri görmek we regional integrasiýa prosesinde bu sebitiň çynlakaý tagalla edýändigini duýmak biziň üçin juda möhüm. Meniň pikirimçe, häzir bu ugurda uly mümkinçilikler bar. Biz ýaňy bir bu prosese girişip başladyk. Bu 2014-nji ýyldan soňra-da dowam etdiriler.
Azatlyk Radiosy: 2014-nji ýylda Owganystandan Halkara güýçleri çykarylandan soň, Merkezi Aziýa üçin iň uly howp-hatarlar nämelerden ybarat? Region bulardan baş alyp çykmaga taýýarmy?
Robert Bleýk:
Ýaňky aýdyşym ýaly, 2014-nji ýyldan soň nämeleriň boljakdygyny çaklap oturmakçy däl. Biz bilemzok. Ýöne biz, elbetde, Owganystanda häzirki juda möhüm howpsuzlyk geçişine goldaw bermek üçin elimizden gelen ähli zady edýäris. Ýaňy hem belläp geçişim ýaly, regional gatnaşyklar arkaly, şeýle hem region boýunça şu öňdengörüjilige çyny bilen ynanýan we Owganystandaky durnuklylyga goşant goşmak isleýän merkezi aziýaly dostlarymyz bilen ýakyndan işleşip, bu ýurtda hususy pudagy döretmek hem edil şol derejede möhüm.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan barada gürrüň etsek, bilşimiz ýaly, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow fewral aýynda geçirilen saýlawlarda sesleriň 97% çemesini alyp, ýeňiş gazandy. ABŞ-nyň bu saýlawlara reaksiýasy nähili? Siziň pikiriňizçe, Türkmenistandan syýasy özgerişliklere garaşyp bilerismi?
Robert Bleýk:
Bilýäňizmi, saýlawlara başga-da birnäçe kandidatyň gatnaşmagynyň özi eýýäm gowy zat. Ýöne, meniň pikirimçe, bu ýerde hakyky bäsleşik bolmady. Meniň bilşime görä, hödürlenen kandidatlaryň köpüsini prezidentiň özi oňlady. Onsoň men bu demokratiýa tarap uly ädim boldy diýip aýdyp biljek däl.
[Türkmenistan babatynda] men saýlawlaryň täze bir uly özgerişlik bolandygyny aýdyp biljek däl, ýok.
Ýöne biz Türkmenistanyň, şol sanda Merkezi Aziýanyň beýleki döwletleriniň hem bäsleşikli demokratik praktikalara amal etmegi boýunça tagalla edýäris. Bu ugur boýunça Gazagystanda käbir öňegidişlikler bar. Häzir gazak parlamentine başga partiýalar-da wekilçilik edýär. Bu, elbetde, goldanylýar. Ýöne Gazagystanda geçirilen parlament saýlawlary boýunça-da ÝHHG köp soraglary galdyrdy.
Proses tapgyrlaýyn geçer. Ýöne, biziň pikirimizçe, özgerişlikleriň bolmagynyň özi juda we juda möhüm, hökümetleriň özgerişlikleriň boljakdygyny öz halklaryna äşgär etmegi hem şol derejede möhüm. Ýöne [Türkmenistan babatynda] men saýlawlaryň täze bir uly özgerişlik bolandygyny aýdyp biljek däl, ýok.
Azatlyk Radiosy: Ahyrky soragym, siz Orsýetde täze saýlanan prezident Wladimir Putiniň “Ýewraziýa Bileleşigi” barada öňe süren pikirine nähili garaýarsyňyz? Ol “Izwestiýa” gazetinde çap edilen makalasynda bu bileleşikde “regional önümçilik spesializasiýasy boýunça ösen sistemanyň, şeýle hem dil, ylym we medeniýet boýunça umumylygyň” bolmalydgyny ýazdy, ýagny Sowet Soýuzyndan üýtgeşik däl. Köpler muny Moskwanyň täsirini artdyrmak boýunça synanyşyk diýip häsiýetlendirýärler. Siz nähili pikirde?
Robert Bleýk:
Birinjiden, häzire çenli “Ýewraziýa Bileleşigi” ugrunda edilen anyk işler juda az. Onsoň Orsýetiň muňa näderejede çynlakaý çemeleşýändigini aýtmak kyn. Biziň üçin esasy zat, näme ediljek bolýan bolsa-da, olaryň çetleşdirme zolagyny döretjek bolmazlygyna göz ýetirmek. Biziň pikirimizçe, ykdysady integrasiýany we regional ykdysady integrasiýany, şeýle-de söwda mümkinçiliklerini döretjek söwda ýollarynyň döredilmegini gazanmak gerek. Bu Merkezi Aziýa ýurtlarynyň öz arasynda, şeýle-de, olaryň goňşy hyzmatdaşlarynyň arasynda döredilmeli. Esasan hem Günorta bilen – Hindistan bilen, sebäbi ol geljek 50 ýylyň dowamynda region üçin uly bazar bolar.
Regiondaky liderleriň we ykdysadyýetleriň köpüsi regiona hakyky mümkinçilikleriň meýdany hökmünde garaýarlar. Şonuň üçinem regional söwda mümkinçilikleriniň islendik bir ugrunyň “Ýewraziýa Bileleşigine” daňylyp galmagy olaryň bähbidine däl. Munuň tersine, biz bu söwda ýollaryny we mümkinçiliklerini açyk goýmaly. Biziň Orsýetdäki dostlarymyza we regiondaky beýlekileriň ählisine hem ýetirýänimiz, elbetde, şundan ybarat.


text:
Indonizýanyň howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, şu gije bolan çaknaşykda, bu ýurtda aşa idelýän yslamçy gozgalaňçy öldürilipdir.
Indonezýanyň milli polisiýasynyň aýtmagyna görä, Noordin Mohammad şu gije paýtagt Ýawada ýerleşýän bir öýde geçirilen operasiýada heläk bolupdyr.
Norrdin Muhammadyň, 2003-nji ýylda Indoneziýada amala aşyrlan partlamalarda rolunyň bardygy aýdylýar. Şol wakalarda ençeme adam heläk bolupdy.
17-nji iýulda paýtagt Ýawada ýerleşýän iki otelde bolan partlama bilen hem onuň baglanşygynyň bardygy öňe sürülýär.
Norrdiniň mundan öň hem ençeme gezek öldürülenligi barada maglumat çap edilipdi. Emma soňra şol habarlaryň ýalandygy ýüze çykypdy.


text:
Dünýä çempionaty — 2018-iň Türkmenistan bilen Eýranyň ýygyndysynyň arasynda Daşoguzda geçen saýlama duşuşygyna gatnaşmak üçin demirgazyk welaýatyň merkezine gelen türkmen kökleri bolan belli eýran futbolçysy bilen duşuşyp, söhbetdeş bolmak ýeňil düşmedi. Eýranyň ýygyndysynyň ýörite wekili köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işgärleriniň 20 şaýly ýyldyza ýakynlaşmazlygy üçin elinde baryny etdi. Şeýle-de bolsa, www.turkmenportal.com saýtynyň erjel žurnalistlerine 5 minutyň dowamynda Azmun bilen gürrüňdeş bolmak başartdy.
Ony okyjylaryň dykgatyna ýetirmezden ozal gürrüňdeşimiziň portretine käbir ştrihleri getirmegi makul bildik.
Serdar Azmun 1995-nji ýylyň 1-nji ýanwarynda Eýranyň Kümmethowuz şäherinde doguldy. Woleýbolçylar maşgalasynda önüp-ösdi. Kakasy belli eýranly woleýbolçy Halyl Azmun, Eýranyň ýygyndy toparynyň ozalky oýunçysy gyz dogany hem bu ýurduň ýygyndysynda çykyş etdi, ejesi — woleýbol tälimçisi.
Serdar türkmen hem pars dillerini bilýär, at üstünde gezelenç etmek hem onuň eý görýän pişesi.
Serdar Azmun futbol bilen 9 ýaşynda meşgullanyp başlady. 11 ýaşynda ilkinji gezek 12 ýaşa çenlileriň arasynda Eýranyň ýygyndysyna çagyryldy. 15 ýaşynda Eýranyň çempionatynyň ýokary diwizionynda çykyş edýän Yspyhanyň “Sepahan” toparynda oýnady. Kazanyň “Rubininiň” düzüminde 2012-nji ýylyň dekabrynda, ýagny 17 ýaşynda geçdi. Şeýlelikde, taryhda daşary ýurt toparynda çykyş edýän iň ýaş eýranly futbolçy boldy. 2015-nji ýylyň fewralynda “Rostowa” geçdi we ol ýerde möwsümiň ahyryna çenli kärendesine oýnady.
2013-nji ýylyň oktýabrynda ilkinji gezek Eýranyň milli ýygyndysyna çagyryldy. Onuň bu toparyň düzümindäki ilkinji duşuşygy 2014-nji ýylyň 26-njy maýynda bolup geçdi. Şonda Çernogoriýa garşy bolan ýoldaşlyk duşuşygynda Serdar 60-njy minutda meýdana girdi. Ýygyndynyň düzümindäki ilkinji goluny 2014-nji ýylyň 18-nji noýabrynda Günorta Koreýa garşy ýoldaşlyk duşuşygynyň 68-nji minutynda geçirdi. 2015-nji ýylyň başlaryna Awstraliýada geçirilen Aziýanyň Kubogy — 2015-iň final böleginde iki pökgi geçirip, Eýranyň ýygyndysyna toparçadan çykmaga kömek etdi. Ýakynda başlanan Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama ýaryşynda hem Serdar ilkinji pökgüsini geçirmäge ýetişdi. Ol Türkmenistanyň ýygyndysyna garşy oýnuň 4-nji minutynda tapawutlandy.
—Serdar, seniň ilkinji gezek Türkmenistana gelşiňmi?
—Ýok, Türkmenistana ilkinji gezek enem-atam bilen 8 ýaşymda garyndaşlarymyza barypdyk. Şonda belli türkmen aýdymçysy Leýle Şadurdyýewa bilen bolan duşuşyklarymyz hem ýadymdan çykanok.
—Seniň futbol durmuşyňda Gurban Berdiýew nähili orun eýeledi?
—Men bu meselede Gurban Berdiýewe minnetdar. Ol futbolçylaryň arasynda örän sylag-hormatly tejribeli, atly tälimçi. Gurban Bekiýewiçiň maslahatlary özüňe bolan ynamyňy artdyrýar, tükeniksiz güýç berýär.
—Siz Gurban Berdiýew bilen türkmen dilinde gürleşýärsiňizmi?
—Elbetde, klubda terjimeçi bar. Ýöne oýun wagty köplenç diňe türkmen dilinde gürleşýäs.
—“Rostowda” kärende möhletiň gutaransoň, haýsy toparda oýnamakçy?
—Men Kazanyň “Rubinine” dolanyp barmaly. Bu topar bilen ýene iki ýyllyk şertnamam bar.
—Türkmenistanyň Guamdan 1:0 hasabynda ýeňilmegini Eýranyň ýygyndysynda nähili kabul etdiler?
—Biz türkmen futbolçylarynyň köp wagty ýolda geçirendiklerini, oýna ýadow halda barandyklaryny bilýäs. Şonuň üçinem olar oýna doly derejede taýýar çykyş bilmediler. Ýöne muňa futbol diýýärler.
—Türkmenistanyň we Eýranyň ýygyndy toparlarynyň arasynda saýlama duşuşyga nähili duýgular bilen çykdyň?
—Meniň Watanym — Eýran, men ol ýerde önüp-ösdüm, kemala geldim, häzirem ýaşaýan. Şonuň üçinem öz toparymyň üstünlik gazanmagy üçin elimde baryny gaýgyrman.


text:
Penşenbe güni, 15-nji noýabrda Aşgabadyň “Paýtagt” myhmanhanasynda zähmet bazary geçirilmeli. Ýurtda hereket edýän zähmet biržalary ýa-da zähmet müdirlikleri aram-aram zähmet bazarlaryny geçirýändikleri barada metbugatda bildirişleri çap edýärler.
Emma ilat arasynda zähmet biržalarynyň kömegi bilen iş tapdym diýýän adamlar köp däl. Zähmet biržalarynyň borjy ýurduň işsiz ilatyny iş ýerleri bilen üpjün etmek bolup durýar. Emma bu edaralaryň işgärleri özlerine ýüz tutýan adamlaryň azdygyny aýdýarlar.
“Bize ýüz tutýan adamlar örän az. Munuň sebäbi-de adamlaryň biziň iş bilen üpjün edip biljekdigimize bolan şübheli garaýyşlary bilen bagly. Ýogsam, bize işgär gerek diýip ýüzlenýän edaradyr kärhanalar az hem däl” diýip, Aşgabat şäherindäki zähmet biržalarynyň biriniň işgäri aýdýar.
Zähmet biržalary ýurtda Türkmenistanyň prezidentiniň 1997-nji ýylyň 2-nji iýunynda çykaran karary esasynda Aşgabat şäheriniň we welaýatlaryň häkimliklerinde döredilipdi. 2011-nji ýylyň 27-nji maýynda bolsa Türkmenistanyň Zähmeti we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligine welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň ilatynyň iş bilen üpjünçiligi boýunça müdirliklerini bellenen tertipde döretmek tabşyryldy. Şeýle-de bu kararda öňki zähmet biržalarynyň ýapylýandygy hem-de täze döredilen zähmet müdirliklerini şol biržalaryň hukuk oruntutary diýip kesgitlemek barada aýdylýar.
Şol bir wagtda hem ýurtda hususy eýeçilikdäki kadrlar agentlikleriniň ençemesi işleýär. Raýatlaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bu agentliklere ýüz tutan raýatlar, eger iş ýeri tapylyp berilse, onda bir aýlyk hakynyň ýarysyny bermäge razy bolmaly.
Emma, muňa garamazdan, kadrlar agentlikleriniň hem netijeli işlemeýändiklerini 34 ýaşly Kakageldi aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, zähmet biržalarynyň we kadrlar agentlikleriniň işleriniň netijeliliginiň pesliginiň sebäbi ýurtdaky zähmet gara bazary bilen bagly.
Korrupsiýa
“Zähmet biržalary we kadrlar agentlikleri zähmet gara bazarynda ylalaşylan “zähmet kontraktlaryny” resmileşdirmek üçin ulanylýar. Edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary we olara kömek edýän araçylar bolsa iş orunlarynyň bikanun söwdasyny edýärler” diýip, Kakageldi gürrüň berýär.
Käbir ýerli synçylaryň aýtmaklaryna görä, soňky ýyllar zähmet gara bazarynda iş orunlarynyň bahalary has-da gymmatlapdyr. Mysal üçin, olar çagalar baglarynyň terbiýeçisi bolmak üçin 1000-1500 dollar, tam süpüriji bolup işlemek üçin 700-800 dollar para bermelidigini aýdýarlar.
Kakageldi iş tapmak bilen bagly parahorlugyň ykdysadyýetiň hususy sektorynda hem bardygyny aýdýar.
“Hususanda daşary ýurt firmalaryna işe girmek üçin kähalatlarda 2000 dollara golaý para bermeli. Käbir daşary ýurt firmalary bolsa öz işlerini ilerletmek üçin ýokary wezipeli ýolbaşçylaryň çagalaryny ýa-da garyndaşlaryny işe kabul edýärler” diýip, Kakageldi gürrüň berýär.
Efirde adynyň tutulmagyny islemedik aşgabatly synçynyň aýtmagyna görä, ýurtda iş orunlarynyň bikanun söwdasy zerarly edara-kärhanalarda ýokary derejeli kadrlaryň ýetmezçiligi döreýär.
“Tanyş-bilişlik, parahorluk bilen işe alynýan işgärleriň köpüsi öz ýerine ýetirmeli wezipelerini hem gowy bilmeýärler. Netijede, edaranyň, kärhananyň işjeňligine zeper ýetýär” diýip, aşgabatly synçy aýdýar.
Türkmenistanda işsizlik iň ýiti problemalaryň biri hasaplanýar. Emma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýyllyk neşirinde ýurduň ilatynyň zähmete ukyply ýaşdaky raýatlarynyň iş bilen üpjünçiligi 100% diýlip maglumat berilýär. Bu ýyllyk statistiki neşirde işsizlik boýunça maglumatlar ýok. Ýöne käbir synçylar ýurduň zähmete ukyply ilatynyň 30-40% işsizdigini çaklaýarlar.
Işsizleriň ilatyň sosial taýdan goragsyz gatlagy bolup galýandygy hem aýdylýar. Işsiz raýatlaryň arasynda işsizlik boýunça kömek puluny aldym diýýäni ýok. Ýogsam, 2009-njy ýylyň 1-nji maýynda kabul edilen Zähmet kodeksiniň 18-nji bölüminiň 403-nji maddasynda işsiz galan raýatlaryň sosial kömek almak hukuklarynyň kepillendirilýändigi aýdylýar. Bu kepillik Türkmenistanyň Konstitusiýasynda-da bar. Emma raýatlaryň bu hukuklaryny amala aşyrmak boýunça döwlet meýilnamalary barada hiç hili maglumat ýok.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ýaponiýa saparynyň barşynda ýurdun imperatory Akihito bilen duşuşdy. Imperator Akihito Ýaponiýanyň 125-nji resmi imperatory bolup durýar.
Ýaponiýanyň Konstitusiýasy ýurduň imperatoryny Ýaponiýanyň döwletliliginiň hem-de halkyň bitewiliginiň simwoly hökmünde häsiýetlendirýär. Şu nukdaýnazardan, bu wezipe aglaba simwoliki häsiýete eýe wezipe hasaplanylýar.
Düýn günüň birinji ýarymynda prezident Berdimuhamedow Türkiýäniň «Çalyk holding» kompaniýasynyň başlygy Ahmet Çalyk, Tokio uniwersitetiniň professory Ýoşiaki Sasaki, şeýle hem Ýaponiýanyň birnäçe iri kompaniýalarynyň ýolbaşçylary bilen-de duşuşdy.


text:
Ýaponiýanyň daşary işler ministrligi Hytaýyň ilçisini çagyryp, hytaý gämileriniň dawaly adalaryň suwlaryna girmegine berk gaýtawulyň hasaba alynmalydygyny aýtdy. Bu Şinzo Abeniň premýer-ministrligindäki milli oriýentasiýaly hökümetiň Hytaý bilen arada galdyran ilkinji meselesidir.
Ýaponiýanyň daşary işler ministriniň orunbasary Aktitaka Saýki Hytaýyň ilçisi Çeň Ýoňgua bilen duşuşdy. Saýki Ýaponiýanyň daşary işler ministrliginiň beýanatynda hytaý gämileriniň ýapon suwlaryna girmegine we ol ýerde galmagyna berk protest bildirýär.
Şeýle-de ol bu ýagdaýyň indi gaýtalanmazlygyny berk talap edýär. Hytaý Ýaponiýanyň “Şenkakus” atlandyrýan adalaryna bir topar gämi iberdi. Hytaý ol adalary özüniňki hasaplaýar we “Daýaous” diýip atlandyrýar.


text:
Türkmen asylly amerikan raýaty Aziza Petro ogly bilen ahyry Türkmenistandan goýberildi.
Soňky üç aýda Türkmenistana myhmançylyga baran aýalyny we iki çagasyny yzyna almak ugrunda irginsiz tagalla eden amerikan raýaty Maýk Petronyň Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän gurama aýtmagyna görä, Aziza ogly bilen Türkmenistandan sag-aman çykmaga rugsat aldy.
Aýdylmagyna görä, bu habar 23-nji sentýabrda, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Birleşen Ştatlara, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji sessiýasyna gatnaşmak üçin Aşgabatdan ugramazyndan bir gün öň belli bolupdyr.
Şol gün Aziza Türkmenabadyň Migrasiýa gullugyndan hoş habaryň bardygyny we gyssagly gelmelidigini aýdyp, telefon edipdirler.
Migrasiýa gullugynda onuň ähli maglumatlaryny kompýutere girizip, prezidentiň Azizanyň türkmen raýatlygyndan çykmak baradaky arzasyna baryp «Awazadaky» Ýaşulular maslahatyna gitmezinden öň (10-njy sentýabr) gol çekendigini aýdypdyrlar.
Soňra Azizany, türkmen pasportyny tabşyrmagy üçin, ýerli içeri işler bölümine iberipdirler we ol ýerde oňa pasportyny tabşyranlygy barada resminama berlipdir.
Aziza bankda döwlet gümrük tölegini töläp geleninden soň, Migrasiýa gullugy onuň we oglunyň amerikan pasportlaryna 2-nji oktýabra çenli möhlet goýlan çykyş wizasyny ýelmäpdir. Wizalar üçin 70 amerikan dollaryny tölemeli bolupdyr.
Ýatladýarys, Türkmenistanyň we ABŞ-nyň raýaty bolan Aziza Petro Türkmenistanyň raýatlygyndan çykmak üçin Waşingtondaky türkmen ilçihanasynda arza berip, 2015-nji ýylyň iýunynda amerikan raýatlary bolan ogly we gyzy bilen garyndaşlaryny görmek üçin dogduk watanyna gelipdi. Olar yzlaryna 1-nji iýulda gitmekçidiler.
Emma olary Aşgabat aeportynda saklap, raýatlykdan çykmak baradaky arza prezidentiň gol çekmelidigini we ýurtdan diňe şondan soň çykyp biljekdiklerini aýtdylar.
Maýk Petronyň sosial ulgamlarda, metbugata, şol sanda Azatlyk radiosyna interwiýu berip, irginsiz alyp baran göreşinden soň, Aziza ahyry 26-njy sentýabrda ogly bilen Moskwa uçdy.
Ol Moskwanyň Domodedowo aeroportyndan Türkmenistanyň Alternatiw habarlary gullugyna «Men ahyry özümiň azatdygymy aýtmak isleýärin» diýipdir.
«Sag boluň, siz Türkmenistan we onuň halky üçin örän wajyp işleri edýärsiňiz» diýip, Azizo Petro sözüniň üstüni ýetiripdir.


text:
“Nahal” hojalyk jemgyýeti Lebap welaýatynyň häkimliginiň buýurmasy boýunça Türkmenabatda 836 orunlyk täze köpugurly hassahanany gurar. Potratçy hassahanany lukmançylyk enjamlary bilen üpjün eder, inžener-kommunikasiýa düzümini geçirer we ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrar.
Gurluşyk işleri 2015-nji ýylyň awgustynda başlanar. Desgany 2017-nji ýylyň dekabrynda doly taýýar edip, ulanyşa tabşyrmak bellenilýär.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda saglygy goraýyş ulgamyna degişli onlarça desga gurlup, ulanylmaga berildi. Şol sanda Lebap welaýatynda bejeriş-öňüni alyş edaralarynyň 20-den gowragy işe girizildi.


text:
Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Lieberman eger-de Palestina özbaşdak döwlet hökmünde BMG-ä agza bolmak ugrunda tagallalaryny dowam etdirse, munuň “gazaply we agyr netijeleriniň” boljakdygyny duýdurdy.
Palestinalylar BMG-niň 194-nji agzasy bolmak ugrunda özleriniň arzasyny resmi taýdan bermäge taýýarlyk görýärler. Muňa Birleşen Ştatlar we Ysraýyl garşy çykýar.
Şeýle-de, Birleşen Ştatlar BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde arza weto goýjakdygyny aýdýar. Waşingtonyň sözlerine görä, Palestina döwleti diňe gepleşikleriň üsti bilen döredilmelidir.


text:
Sanlary az hem bolsa, daşary ýurtlardan Türkmenistana işlemäge baran adamlaram bar. Olar umuman gurluşyk, energiýa ýaly pudaklarda işleýärler. Eýsem ilatyň uly bir bölegi ýurtda iş tapman Türkiýe ýaly ýerlerde bikanun ýagdaýlarda işleýän pursady, daşary ýurtlardan Türkmenistana işlemäge baran adamlar nähili tejribeleri başdan geçirýärler?
Ýurtda iş ýok diýilen pikire olar nähili garaýarlar? Öz gelen ýurtlary bilen deňeşdirlende Türkmenistanda iş şertleri nähili? Hödürlenýän aýlyklar kanagatlanarlymy? Şol aýlyk bilen gün-güzerany eklemek mümkinmi? Ýurtda ýaşamagyň oňyn hem oňaýsyz taraplary nämelerden ybarat?
Dünýä Türkmenleri gepleşigimizde biz Türkmenistandan Türkiýä baryp işleýän migrantlaryň, okaýan türkmen talyplarynyň ýagdaýlary hakda yzygiderli gürrüň edýäris. Bu gün bolsa Türkmenistanda işleýän ýa işläp gaýdan daşary ýurtlularyň tejribeleri hakda gürrüň gozgamakçy.
Sizi hem bu gepleşige goşulmaga, öz pikir-garaýyşlaryňyzy aýtmaga çagyrýarys. Eger gepleşigimize gatnaşmak isleseňiz, biziň bilen hat@azatradio.org arkaly habarlaşyň, şeýle-de öz pikirleriňizi aşakdaky forumda hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Adam ölçegleri boýunça bu konferensiýasyna goýberilmedik beýleki bir türkmen aktiwisti, oppozision Respublika partiýasynyň egindeş başlygy Nurmuhammet Hanamow bolsa 6-njy oktýabrda Wena gaýtmalydygyny, emma iki hepdeden soň Wenada geçirilmeli YHHG-niň konferensiyasyna gatnaşmagy göz öňünde tutýandygyny aýtdy.
Türkmen Helsinki fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa (çepde) we türkmen aktiwisti Annadurdy Hajyýew
Käbir aktiwistler ÝHHG-ä Gazagystanyň ýolbaşçylyk etmeginiň şeýle wakanyň ýüze çykmagyna getirendigini aýdýarlar.
Sentýabryň ahyrynda başlanyp, 8-nji oktýabra çenli Warşawada geçýän bu konferensiýa iki gün goýberilmedik türkmen aktiwistleriniň biri Annadurdy Hajyýewe bu maslahata gatnaşmaga şu gün rugsat edildi. Bu barada A.Hajyýewiň özi Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda aýtdy.
Ol ÝHHG-e ýolbaşçylyk edýän Gazagystanyň resmileri tarapyndan zerur dokumentler eline berlip, konferensiýa goýberilýänçä, ABŞ-nyň, Kanadanyň, Şweýsariýanyň we Ýewropanyň käbir beýleki ýurtlarynyň wekilleriniň ençemesiniň öz ýanynda bolandygyny gürrüň berdi.Halkara jemgyýetçiligi üns berdi
5-nji oktýabrda “Associated Press” agentliginiň bu waka bilen bagly ýaýradan maglumatynda Polşanyň paýtagty Warşawadaky duşuşyga gatnaşýan Birleşen Ştatlaryň delegasiýasynyň ýolbaşçysy Maýkl Gestiň “Adam hukuklary boýunça ýokary derejedäki halkara konferensiýasyna raýat jemgyýetçiliginiň agzalarynyň goýberilmezligi ABŞ üçin kabul ederlikli däl” diýendigi bellenildi.
Konferensiýa gatnaşýan käbir aktiwistleriň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginiň wekilleri türkmen aktiwistiniň duşuşyga goýberilmegini talap edipdirler. Kanada hem aktiwistleriň konferensiýa goýberilmezligine nägilelik bildirip, beýanat ýaýratdy.
ÝHHG-niň konferensiýasyna gatnaşdyrylmadyk beýleki aktiwist Nurmuhammet Hanamow öz planlary boýunça bu gün, 6-njy oktýabrda, Wena gaýdyp barmalydygyny aýdyp, bu meseläni soňuna çenli yzarlajakdygyny nygtady.
Hususan-da, ol şeýle diýdi: “18-nji oktýabrda Wenada hem ÝHHG-niň konferensiýasy geçiriljek. Men şol konferensiýa gatnaşmagy göz öňünde tutýaryn. Şonuň üçin bu meseläniň çözülmegi ugrundaky hereketlerimi dowam etdirjek”.
Gazagystanly raýat aktiwisti Balli Marsez öň şeýle wakalaryň bolmandygyny aýdyp, şu ýyl ÝHHG-ä Gazagystanyň ýolbaşçylyk etmeginiň ýaramaz täsirininiň ýetendigini belledi: “Gazak oppozisiýasynyň wekili hökmünde gazak häkimiýetleriniň özüniň hakyky ýüzüni görkezendigine gynanýaryn”.Gazak resmileriniň jogaby
Gazagystanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ilýas Omarow Gazagystanyň ÝHHG-ä ýolbaşçylyk edip başlaly bäri bu gurama agza ýurtlaryň hiç haýsyndan şikaýatyň ýa-da tankydy bellikleriň bolmandygyny aýtdy.
Ol: “1-2-nji dekabrda Astanada geçiriljek ÝHHG-niň sammitiniň öňüsyrasynda biz 500-den gowrak hökümete degişli bolmadyk guramalaryň wekilleriniň gatnaşmagynda uly konferensiýa geçirmegi göz öňünde tutýarys” diýdi.
I.Omarow ol konferensiýada migrasiýa bilen bagly meseleler, adam gaçakçylygyna, şol sanda çaga gaçakçylygyna garşy göreş ýaly meseleler bilen bir hatarda, metbugat azatlygy barada hem maslahat geçiriljekdigini belledi.
“Biz ÝHHG-niň adam ölçegleri bilen bagly maslahatyna uly goşant goşýarys. Şonuň üçin Warşawadaky wakanyň ýüze çykmagynda gazak tarapyny günäkärlemek ýerliksiz diýip pikir edýärin” diýip, Gazagystanyň DIM-niň metbugat sekretary nygtady."Konstruktiw dialogy ýola goýmaly"
Türkmen aktiwisti Annadurdy Hajyýew Warşawadaky bu konferensiýa Türkmenistanyň resmileriniň gatnaşmaýandygyna gynanýandygyny aýdyp, öz hereketleri bilen ýurduň häkimiýetleriniň Türkmenistanyň abraýyny pese gaçyrýandygyny belledi.
Ol, hususan-da: “Türkmenistanyň häkimiýetleri bize öz ýagylary hökmünde garaman, beýleki ýurtlar ýaly, biz bilen bilelikde dialog geçirmäge synanyşmaly. Bizde häkimiýet agdarylyşygyny amala aşyrmak ýa-da halky häkimiýetlere garşy öjükdermek ýaly pikirler ýok. Biz diňe halkyň durmuşyny gowulandyrmak ugrunda konstruktiw gepleşikleriň başlanmagynyň tarapdary” diýip nygtady.
Nurmuhamed Hanamow hem Hajyýewiň bu pikiri bilen ylalaşyp, şeýle diýdi: “Türkmenistan tarapy bizden gorkmaly däl. Bu maslahatda beýleki Merkezi Aziýa döwletleriniň resmi wekillerem, oppozisiýanyň agzalaram, hökümete degişli bolmadyk guramalaryň wekillerem bar. Bu ýerde diňe türkmen resmileri ýok. Olar biziň muňa gatnaşmagymyza-da päsgelçilik döredýärler. Öz hereketleri bilen özleri masgara boldular. Bular ýaly ýygnaklara bilelikde gatnaşmaly, hemmetaraplaýyn dialogy ýola goýmaly”.


text:
Şu gün Ermenistanyň sudy 2008-njy ýylda prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen gurnalan protestlerde aýyplap, oppozision žurnalist Nikol Paşinýany 7 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Ýerewan şäheriniň bu raýon sudunyň metbugat sekretary Alina Egoýan žurnalist Nikol Paşinýanyň köpçülikleýin bulagaýçylyklary gurnamakda günäli diýlip tapylandygyny aýtdy.
Ýerewanda çap edilýän «Haýkakan Jamanak» gazetiniň baş redaktory Nikol Paşinýan 2008-nji ýylda uly dawa döreden prezidentlik saýlawlarynyň netijelerine protest bildirilip gurnalan demonstrasiýalary gurnaýjylardan biri bolupdy. Şol prezidentlik saýlawlarynda Serž Sarkisýan ýeňiji diýlip yglan edilipdi.


text:
Ispaniýanyň polisiýasy terrorçylykly hereketlere we yslamçy söweşijilere gatnaşygy bolmakda güman edilýänlere garşy 8-nji aprelde geçiren çärelerinde azyndan dokuz adamy tussag etdi.
Kataloniýa regionynyň polisiýasynyň beýannamasyna görä, Ispaniýanyň demirgazyk-gündogarynda şäherlerde we obalarda, şol sanda regionyň paýtagty Barselonada azyndan 10 adam ele salnypdyr.
Söweşiji bolmakda güman edilýänlere garşy geçirilen regionyň iň uly göwrümli operasiýasynyň çäginde 360 polisiýa wekiliniň gatnaşmagynda 13 reýdiň edilendigi habar berilýär.
Ispaniýa ýaş musulmanlaryň radikallaşmagynyň we olaryň Siriýada we Yrakda söweşijileriň hataryna goşulmagynyň, şeýle-de öz öýünde hüjüm amala aşyrmagynyň öňüni almak mümkinçiligini gözleýär.
Şu ýyl Ispaniýada söweşiji bolmakda güman edilýän 30 çemesi adam tussag edildi.


text:
Habarowsk şäheriniň golaýynda Amur derýasynda suwuň derejesi täze rekorda ýetdi we 736 santimetr boldy. Muňa güýçli ýagyş goşant goşdy.
Sişenbe güni Howany öňünden çaklaýan regional merkez suwuň joşmagynyň sentýabr aýynyň ilkinji günlerine çenli dowam etjekdigini habar berdi.
Habarowskyň häkimi suwuň derejesi 780 santimetre ýetensoň adamlaryň köpçülikleýin ewakuasiýa ediljegini aýtdy.
Prezidentiň Uzak Gündogar boýunça ýörite wekili Wiktor Işaýewiň aýtmagyna görä, suw joşguny 100 000 adama öz täsirini ýetiripdir we Amur, Habarowsk, Ýakutiýa we Ýewreý awtonom regionlarynda 9 500 öýi ýumrupdyr.
Habarowsk regionynyň ýerine ýetiriji ýolbaşçysy Wýaçeslaw Şprot Orsýetde soňky 120 ýylyň dowamynda ýüze çykan iň güýçli suw joşgunynyň şu aýyň aýagynda tamamlanmagyna umyt baglady.


text:
14-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow milli ykdysadyýetimiziň maliýe-bank ulgamynyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda göni aragatnaşyk arkaly nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Onuň barşynda 2016-njy ýyl üçin ýurdumyzyň baş maliýe resminamasy bolan Döwlet býujetini taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işlere seredildi.
Milletiň Lideri wideoşekilli iş maslahatyny açyp, oňa Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowy, Türkmenistanyň maliýe ministri M.Muhammedowy hem-de Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministri Ý.Şeripowy bir wagtda çagyrdy. Döwlet Baştutanymyz, ilki bilen, wise-premýer B.Hojamämmedowyň hasabatyny diňledi.
Wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksady bilen, ähli ministrlikler we pudak edaralary bilen bilelikde geljek ýyl üçin Döwlet býujetini taýýarlamak boýunça degişli işleriň ýerine ýetirilendigini habar berdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda, 2016-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndan aýlyk haklaryny, pensiýalary, döwlet kömek pullaryny, talyp haklaryny we beýleki durmuş töleglerini ýokarlandyrmak göz öňünde tutuldy. Mundan başga-da, geljek ýylda medeniýet, bilim, ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy, saglyk ulgamy ýaly durmuş ugurlaryna gönükdirilýän serişdeler artdyrylar. Milli manadymyzyň durnuklylygyny pugtalandyrmak boýunça zerur çäreler göz öňünde tutuldy. Umuman aýdylanda, baş maliýe resminamasynda 2016-njy ýyl üçin döwletimiziň girdejileri we çykdajylary kesgitlenildi. Ýakyn wagtda ministrlikler we pudak edaralary býujet boýunça teklipleriň üstünde işlemegi tamamlar we ony Türkmenistanyň Prezidentiniň garamagyna hödürlärler.
Türkmenistanyň Prezidenti hasabaty diňläp, ýurdumyzyň durnukly ykdysady ösüşini üpjün etmek maksady bilen, toplumlaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmeginiň möhümdigine ünsi çekdi. 2016-njy ýyl üçin Döwlet býujetiniň, öňi bilen, ykdysadyýetiň diwersifikasiýalaşdyrylmagyna, hususy ulgamyň höweslendirilmegine, maýa goýum mümkinçilikleriniň artdyrylmagyna, durmuş ulgamynyň kämilleşdirilmegine, türkmenistanlylaryň ýaşaýyş derejesiniň yzygiderli ýokarlandyrylmagyna gönükdirilen uzakmöhletleýin milli pudaklaýyn hem-de sebitleýin maksatnamalarda kesgitlenen wezipeleri hasaba almak bilen işlenip taýýarlanylmalydygyny belledi.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň maliýe ministri M.Muhammedowyň hasabatyny diňledi. Ol Döwlet býujetini taýýarlamak boýunça alnyp barylýan işler barada hasabat berdi, şeýle hem “2012 — 2016-njy ýyllarda Türkmenistanda gymmatly kagyzlar bazaryny ösdürmegiň Döwlet maksatnamasynda” göz öňünde tutulan çäreleri durmuşa geçirmek maksady bilen alnyp barylýan işler barada aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişiniň we onuň taslamasynyň üstüni ýetirjek goşmaça çeşmeleriň işjeň gözlenilmeginiň zerurdygyna ünsi çekdi. Milletiň Lideri ministrligiň öňünde durýan möhüm wezipeleriň hatarynda ýurdumyzda durnukly maliýe ýagdaýynyň saklanmagynyň we maýa goýum serişdelerini çekmek üçin zerur şertleriň döredilmeginiň bardygyny aýratyn belledi.
Soňra Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministri Ý.Şeripow milletiň Liderine býujetiň doldurmagyň birnäçe çeşmeleri hakynda hasabat berdi. Hususan-da, Türkmenistanyň “Döwlet ýaşaýyş jaý gaznasynyň ýaşaýyş jaýlarynyň hususylaşdyrylmagy hakyndaky” Kanunynyň düzgünlerini, şeýle hem döwlet kärhanalaryny hususylaşdyrmagy ýerine ýetirmek maksady bilen durmuşa geçirilýän çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti ýaşaýyş jaýlarynyň hususylaşdyrylmagynyň muzdsuz berilmeginiň Tertibiniň we Döwlet ýaşaýyş jaý gaznasynyň ýaşaýyş jaýlarynyň satyn alynmagynyň Tertibiniň, şeýle hem döwlet edaralaryny hususylaşdyrmagyň Tertibiniň berjaý edilişine yzygiderli gözegçiligi ýola goýmagy tabşyrdy we ministre bu babatda birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wideoşekilli iş maslahatyny tamamlap, maliýe-ykdysady ulgamyň ýolbaşçylaryna Döwlet býujetini taýýarlamak, ilkinji nobatda bolsa, döwlet gaznasyna maliýe serişdeleriniň gelip gowuşmagynyň ýollaryny gözlemek, eksporta gönükdirilen we importyň ornuny tutýan önümçiligi ýokarlandyrmak, elektron senagatynyň önümçiligi boýunça kärhanalary döretmek bilen baglanyşykly meseleleri düýpli seljermegi tabşyrdy.
Wideoşekilli iş maslahatynyň barşynda Türkmenistanyň Prezidenti Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowyň ýolbaşçylygyndaky wekiliýeti türkmen-amerikan syýasy geňeşmelerine gatnaşmak üçin ABŞ-a we Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykowy GDA-nyň döwlet baştutanlarynyň nobatdaky mejlisine gatnaşmak üçin Gazagystana ibermek hakyndaky resminamalara gol çekdi.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşykda geçirilýän wideoşekilli iş maslahatyny jemläp, oňa gatnaşyjylara ýurdumyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmeginiň we halkymyzyň abadançylygynyň bähbidine alyp barýan giň möçberli işlerinde uly üstünlikler arzuw etdi.


text:
Nýu-Ýork şäheriniň Kwins etrabynda bir musulman ruhanysy we onuň ýoldaşy, 13-nji awgustda metjitdäki agşam namazyndan gelýärkä, ýaragly adam tarapyndan atylyp öldürildi.
Ýaragly adam olaryň arkasyndan gelip, ýakyn aralykdan, ikisiniň hem kellesinden tüpeňledi. Polisiýa bu iş bilen bagly hiç kimiň tussag edilmändigini aýtdy.
Bu hüjümiň sebäbi bada-bat belli bolmady we ol iki adamyň dini ynanjy sebäpli tüpeňlenendiginiň delili tapylmady diýip, Nýu-Ýork şäheriniň polisiýa bölüminiň sözçüsi aýtdy. Şol bir wagtda polisiýa bu ýerde şeýle ähtimallygyň hem bolup biljekdigini aradan aýyrmaýar.
Ymam Maulama Akonji, 55, we Thara Uddin, 64, diýlip tanadylan pidalar tüpeňlenen wagtynda dini eşikli eken. Olar hassahanada jan berdi.


text:
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” topary Türkmenistanda mundan iki ýyl ozal türmä basylan ýaş aýdymçylar Maksat Kakabaýew bilen Myrat Öwezowyň soňky ykbaly barada käbir täze maglumatlary
çap etdi.
“Türkmenistanyň hronikasy” saýtynyň ýazmagyna görä, Maro lakamly Maksat bagşy Baýramalydaky türmede saklanýar. Azatlyk Radiosy bu maglumatlar barada “Türkmeni inisiatiwasynyň” başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siz golaýda Türkmenistanda gümürtik aýyplamalar esasynda türmä basylandygy aýdylýan iki aýdymçynyň düşen ýagdaýy hakynda ozal köpçülige anyk bolmadyk maglumatlary çap etdiňiz. Ýagny Maro lakamly Maksat Kakabaýewiň Baýramalydaky türmede saklanýadygyny, oňa 7 ýa-da 9 ýyl türme tussaglygynyň berlen bolmagynyň ahmaldygyny ýazdyňyz. Bu maglumatlar näderejede ynamdar?
Farid Tuhbatullin:
Hakykatda biz Maksat Kakabaýewiň we Myrat Owezowyň saklanandygy baradaky maglumatlary ilkinji gezek 2011-nji ýylyň ýanwarynyň aýagynda, ýagny iki ýyl mundan ozal çap edipdik. Şonda, biziň mümkinçiliklerimiz esasynda, gynansak-da, bu maglumatlary doly tassyklatmak başartmandy. Ýöne şol wagt olary, şol sanda Kakabaýewiň garndaşlaryny hem, toslanyp tapylan aýyplamalar esasynda, iki ýyl azatlykdan mahrum etmek barada höküm çykaran ýalydylar.
Biz olaryň soňky ykbalyny anyklamak üçin köp tagalla etdik. Amerikan hukuk goraýjy topary bolan “Freedom Now” hem, biziň haýyşymyz boýunça, bu meseläniň üstünde işledi we dürli halkara guramalaryna ýüz tutdy. Onsoň biraz öň Ýewropa parlamentiniň birnäçe deputaty türkmen häkimiýetlerine hat bilen ýüzlendi. Şol hatda olaryň, degişlilikde, Maksat Kakabaýewiň 7 ýyl türme tussaglygyna, Myrat Öwezowyň bolsa 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi aýdylýar.
Men olaryň bu maglumaty nireden alandygyny bilemok. Belki-de olaryň nähilem bolsa bir resmi netijesi, türkmen tarapyndan resmi haty bardyr. Şol bir wagtda bu mesele bilen bagly ýagdaý örän bulaşyk. Gynansak-da, olaryň garyndaşlary hem biziň habarçylarymyz bilen gürleşmekden gorkýarlar. Ýöne olara berlen tussaglyk möhletiniň uludygy welin düşnükli.
Azatlyk Radiosy: Farid, siz 2011-nji ýylyň başlaryndan bäri türmede saklanýan Myrat Öwezow barada hem käbir maglumatlary çap etdiňiz. Ýagny onuň Maryda ýedi doganynyň bardygyny, garyndaşlarynyň Myrady türmeden çykarjak bolandygyny, emma bu işden netije çykmandygyny ýazdyňyz. Eýsem sizde bu aýdymçynyň ykbaly hakynda nähili goşmaça maglumat bar?
Farid Tuhbatullin:
Gynansak-da, bizde Myrat hakda kän anyk maglumat ýok, şol sanda onuň nirede saklanýadygyny hem anyklap bilmedik. Ýogsam bolmasa biz ol hakda käbir maglumatlary topladyk. Biziň kärdeşlerimiz onuň doganlarynyň, garyndaşlarynyň sud organlaryna birnäçe gezek ýüz tutandyklaryny, sud seljerişligi mahalynda aklawçy tutandyklaryny anykladylar. Emma sud höküm çykaranyndan soň edilen şikaýatlar hiç bir netije bermändir.
Mundanam başga, olar Myrat günä geçişleriň birinde boşadylar diýip tama edipdirler. Emma olaryň bu tamasy häzire çenli çykmandyr. Onsoň olar häzir häkimiýetler bilen gatnaşyklaryny ýitileşdirmezlik isleýärler we golaýda boljak Baýdak baýramyna gabat onuň günä geçişe düşmegine garaşýarlar.
Ýöne, meniň göwnüme bolmasa, türkmen häkimiýetleri özlerine garyndaşlarynyň türmeden boşadylmagyny sorap ýüz tutýan adamlary köplenç şeýdip aldaýarlar, ýagny olaryň indiki günä geçişde boşadyljagyny aýdýarlar. Emma bu beýle bolmaýar.


text:
BMG-niň Baş Assambleýasynyň «Ukrainanyň territorial bitewiligi» baradaky rezolýusiýasyny dünýäniň 100 ýurdy goldady we Ukrainanyň Krym sebitiniň bölünmegi bikanun diýlip ykrar edildi.
Ýöne bu ses berişlikde 11 döwlet rezolýusiýa garşy ses berdi, 58 ýurt bolsa ses bermekden saklandy.
Türkmenistan bu rezolýusiýa ses bermedik ýurtlaryň biri.
Eýsem resmi Aşgabadyň şeýle pozisiýany eýelemeginiň sebäbi näme bolup biler?
Azatlyk Radiosy bu soragy Şwesiýada ýaşaýan türkmen aktiwisti, türkmen parlamentiniň ozalky agzasy Halmyrat Söýünowa berdi.
We are sorry, but this feature is currently not available


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranyň dawaly ýadro programmasyny jylawlamak baradaky halkara tagallalary bilen beýleki Ýakyn Gündogar meseleleriniň arasynda baglanyşyk ýok diýýär.
Kerri Pekinde 8-nji noýabrda eden çykyşynda ýadro meselesini ara alyp mashatlaşmak bilen beýleki meseleleriň arasynda hiç bir baglanyşygyň ýokdugyny açyk aýtmak isleýärin, ýadro gepleşikleri özbaşdak mesele diýdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Pekinde Kerri bilen gepleşeninden soň, rus we amerikan resmileri Eýran bilen ýadro meselesinde 24-nji noýabrda ylalaşyga gelmek babatda işleşýär diýdi.


text:
Serbiýa bilen Kosowanyň özara gatnaşyklary kadalaşdyrmak boýunça Brýusselde geçiren soňky gepleşikleri ýene anyk bir ylalaşyga getirmedi.
Serbiýanyň premýer-ministri Iwisa Daçiç bilen Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçiniň 12 sagat dowam eden gepleşiklerinden soň, bu gepleşiklere araçyllyk eden Ýewropa Bileleşiginiň daşary gatnaşyklar bölüminiň başlygy Katerin Äşton çarşenbe güni irden ýörite beýanat bilen çykyş etdi.
Ol taraplaryň özara ylalaşyga örän golaý gelendiklerini, emma bar bolan tapawutlaryň henizem çuň tapawutlardygyny belledi. Katerin Äşton iki ýurduň premýer-ministrleriniň konstultasiýalar üçin öz ýurtlaryna dolananandyklaryny aýtdy.
2008-nji ýylda Kosowa Serbiýadan öz garaşysyzlygyny yglan edeli bäri, Serbiýa onuň garaşsyzlygyny ykrar etmän gelýär. Kosowanyň demirgazygyndaky etniki serbleriň protestleri-de çynlakaý mesele bolmagynda galýar.


text:
Türkmenistanda biometrik pasort almakda etnik orslaryň-da kynçylyk çekýändigi habar berilýär. Olaryň kynçylyklary nämeden ybarat? Umuman, Türkmenistanyň ors ilatynyň durmuşy nähili?
Azatlyk Radiosy türkmenistanly graždan aktiwisti Natalýa Şabunts bilen bu barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda pasport almakda ors ilatynyň kynçylyk çekýändigi barada maglumatlar gelip gowuşýar. Nähili kynçylyklar barada gürrüň gidýär?
Natalýa Şabunts: Soňky aýlarda adamlar pasport almak boýunça düzgünlerde takyklygyň ýokdugy, işgärleriň has gödek gepleşýändigi barada gürrüň berýärler. Şeýle-de, pasport berilmeginiň möhletiniň uzaga çekmegi bilen bagly düşnüksiz ýagdaýlaryň döreýändigini aýdýarlar. Meniň köp tanyşlarym bir aýdan gowrak wagt öň dokumentlerini tabşyryp, henizem pasport alyp bilmän otyrlar. Adamlar uly alada galýarlar. Sebäbi olara hiç zat düşündirilmeýär. Üstesine, bir raýatlykly adamlara pasport almagyň has aňsatdygy barada hem gürrüňler köp edilýär.
Azatlyk Radiosy: Pasport almak bilen baglylykda nähili aladalar bar?
Natalýa Şabunts: Köp adamlar hemişelik göçüp gidýärler. Şeýle adamlaryň arasynda biometrik pasportyny almaýanlar hem bar. Emma olar ýurtdan çykmakçy bolanda, olardan täze pasport almagy talap edýärler. Göz öňüne bir getirip görüň, köp adam göçmek üçin, jaýlaryny satyp registrasiýadan çykansoň, muny bilip galýarlar. Ine, akyla sygmajak şeýle bir näsazlyklar bolýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda etnik orslar nähili ýaşaýarlar?
Natalýa Şabunts: Birinjiden, men köp orslarda goşa raýatlygyň ýokdugyny, olaryň Türkmenistandan asla göçmek islemeýändigini belläsim gelýär. Mümkinçiligi bolanlaryň köpüsi eýýäm ýurduň daşyna gitdi. Ýöne käbir adaty bolmadyk wakalar hem bolýär.
Maňa ýakynda bir waka mälim boldy. Türkmenistanda ýaşaýan bir garry zenan ýurtdan gitmek niýeti bolmasoň, dokumentlerini asla çalyşmandyr. Onuň elinde diňe köne sowet pasporty bar. Haçan-da onuň Orsýetde ýaşaýan ogly gelip, ejesini äkitjek bolanda, onuň elinde Türkmenistanyň pasportynyň ýokdugy anyklandy. Türkmen häkimiýetleri olara Orsýetiň pasportyny almagy maslahat berdiler.
Bu adam ejesine pasport almak üçin Orsýetiň ilçihanasyna ýüz tutanda, ilçihananyň işgärleri dokumentleri düzetmek üçin, bu ýata hassa zenanyň ýanyna barypdyrlar. Emma käbir dokumentleriň notarius tarapyndan tassyklanmagynda kynçylyk döräpdir. Türkmenistanda notariuslar, adatça, ýata keselbentleriň ýanyna barmaýar. Şeýle hyzmatlar göz öňünde tutulmaýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly orslar nähili duýgulary başdan geçirýärler?
Natalýa Şabuns: Şübhelenip ýaşaýarlar, sebäbi pasport meselesini alyp görsek-de, täze pasport berlip başlananda, köp adam tizden-tiz pasport almaga ymtylypdy. Köpler birden [pasport] bermeklerini bes edäýmesinler diýip, howatyrlanýarlar. Ýurtda häli-şindi dürli gürrüňler ýaýrap durýar. Olaryň käbiri tassyklanýar, käbirleri, bagtymyza, boş bolup çykýar. Ine, edil häzirki wagtda 10-njy noýabra çenli dokumentlerini tabşyrmadyklara pasport berilmez diýen gürrüňler köp edilýär. Men munuň esassyz bir gürrüň bolup çykmagyna umyt baglaýaryn. Informasiýanyň berilmeýändigi sebäpli, adamlar öz geljegine şübheli garaýarlar, şeýle ýagdaýda dürli myş-myşlar hem döreýär.
Azatlyk Radiosy: Orslar, esasan, nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar?
Natalýa Şabunts: Pensiýalar ujypsyz. Kadaly pensiýaly adamlar hem bar, emma 55-60 ýaşly adamlaryň pensiýalary, adatça, gaty ujypsyz bolýar. Hatda ýurtda pensiýalar köpeldilýän halatlarynda-da bu onçakly bir duýulmaýar. Meselem, men 30 ýyllap işledim, meniň pensiýam 100 dollara-da ýetenok. Häzir ýurtda bu pula ýaşamak gaty kyn. Ýaşlar barada aýdylanda, okuwa girmek kyn, işlemek kyn. Orslar, esasan, hususy şirketlerde işleýärler. Döwlet kärhanalarynda spesialistler ýetmezçilik edýän hem bolsa, orslar onçakly alynmaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Siz orslaryň okuwa, işe ýerleşmekde kynçylyk çekýändigini aýtdyňyz, bu türkmen dilini bilmezlik bilen baglymy ýa başga-da sebäpler barmy?
Natalýa Şabunts: Dile degişli kynçylyklar bar, emma bu esasy mesele däl. Esasy mesele ýurtda her bir zadyň öz nyrhynyň barlygynda. Türkmenistanda her bir wezipä ýerleşmek üçin tölemeli bolýar. Hatda pol ýuwmak we ýer süpürmek üçin hem para berip, işe ýerleşmeli bolýar. Bu diňe bir orslara däl-de, türkmenlere-de degişli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanly orslar türkmen dilini bilmän, nädip ýaşaýarlar?
Natalýa Şabunts: Aşgabatda, türkmen dilini bilmeseň-de, kyn däl. Bu erde ors dili ýörgünli. Bu ýerde döwlet edaralaryna hem ýüzlenseň, orsça jogap beriň diýip haýyş etseň, orsça jogap berýärler. Emma dokumentleri tabşyrmaly bolanda, käbir adamlar ors dilindäki öz kagyzlaryny türkmençä terjime edýärler we munuň gerekli dokumentleri, aýdaly, pasporty almak üçin kömek berip biljegine umyt edýärler.
Azatlyk Radiosy: Garaşsyzlyk ýyllarynda etnik orslaryň ençemesi Türkmenistandan göçüp gitdi, ençemesi ýurtda galdy. Siz käbirlerinde ýurtdan gaýtmaga asla islegiň-de ýokdugyny aýtdyňyz. Etnik orslary Türkmenistanda näme saklaýar?
Natalýa Şabunts: Birinjiden, Türkmenistandaky orslary birnäçe nesilleri saklaýar. Ikinjiden, köplerde başga ýere göçüp gitmek üçin maddy mümkinçilik ýok. Adatça, gurply bolmadyk adamlar galýarlar. Köpleriň gidere ýeri-de ýok, puly-da ýok. Üstesine, Türkmenistandan göçüp gitmekçi bolýan adamlar jaýlaryny satmakda hem kynçylyk çekýärler. Iň agyr meseleleriň biri şudur.


text:
Pakistanyň polisiýasy ýurduň demirgazyk-günbataryndaky sopuçylyk akymyna degişli ybadathanada tanymal dini lideriň we onuň iki janpenasynyň öldürilendigini habar berýär.
“Reuters” habar gullugy partlamanyň 4-nji awgustda Fakir Jemşed Dera Ismail Han şäheriniň golaýyndaky ybadathanada geçirilýän çärä baranda bolandygyny habar berýär. Bu çärä müňlerçe adam gatnaşandygy bellenilýär.
Muňa garamazdan, Pakistanyň metbugaty bolsa, Jamşediň we onuň janpenalarynyň ulagynyň ýoluň gyrasyna düşelen bombanyň üstünden barmagy netijesinde ýogalandygyny habar berýär.
“Talyban” ekstremistleri sopuçylyk akymyna degişli musulmanlary “yslama degişli däl” diýip hasaplap, soňky ýyllaryň dowamynda Musulman dininiň sopuçylyk akymyna degişli ybadathanalara garşy onlarça hüjümi amala aşyrdylar.


text:
Öten ýyl bolan prezidentlik saýlawlarynyň bir ýyllygyny bellemek maksady bilen bu saýlawda ýeňlişe uçran reformaçy ýolbaşçylar Mir Hosseýn Musawi bilen Mehdi Karrubi öz tarapdarlaryny 12-nji iýunda parahatçylykly protestini geçirmäge çagyrdylar.
Häzirki ýagdaýdan çen tutsaň, olaryň bu çakylygy başa barmajaga meňzeýär. Sebäbi adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler we analizçiler yslam režiminiň adamlary gorkuzmak üçin dürli çärelere ýüz urýandygyny aýdýarlar.
Bu çärelerden maksat, öten dekabrda protestçiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda turan çaknyşyklaryň gaýtalanmagyna ýol bermezlik. Geçen gezekki Aşura baýramçylygynda bolan bu çaknyşyklarda azyndan dokuz adam ölüp, yslam respublikasy çöker-çökere geldi.
“Rewolýusiýa sakçylarynyň” ýolbaşçylary indi parahatçylykly protestlere-de režimiň garşysyna uruş alyp barmak diýip garaljakdygyny aýdýarlar.
Bäş aktiwiste ölüm jezasy berildi
“Görülýän çäreler has güýçlendirildi. Öten 11 aýyň dowamynda adamlar käbir zatlary edip bilýärdiler. Ýöne häzirki ýagdaýdan ugur alsaň, olar hiç bir zada ýol bermejege meňzeýärler. Hiç bir çydamlylyk ýok. Olar parahatçylykly protesteler hem döwletiň garşysyna eliňe ýarag alan bilen deň diýýärler” diýip, Eýranda Adam hukuklary baradaky Halkara komitetiň direktory Hadi Gaemi aýdýar.
Häkimiýetler özleriniň bu pozisiýada berk durandyklaryny görkezmek üçin terrorizmde aýyplanýan bäş aktiwiste Tähranyň Ewin tussaghanasynda ölüm jezasyny berdiler. Bularyň hem dördüsi kürtler. Bu adamlara ölüm jezasynyň berilmegi beýleki tussaglar, aýratyn-da saýlawlardan soň geçen protestlerde tutulyp, ölüme höküm edilen alty adamyň ykbaly barada alada döretdi.
Gaemi: “Saýlawyň ýyl dönümine taýýarlyk görlüp ýörkä, ýene adamlara ölüm jezasynyň berilmegi mümkin, munuň hem soňunyň nirä barjakdygy belli däl” diýýär.
“Ençeme syýasy tussag bar, ylaýta-da kürtlerden. Olara terrorizmde güna bildirilýär. Hökümet bu iş adamlary gorkuzar diýen umyt bilen terrorizmde aýyplap, adamlara ölüm jezasyny bermegi dowam etdirse, ylaýta-da Aşura baýramyna gatnaşanlara ölüm jezasy berilse, onda bu soňky hepdelerde bolşy ýaly, gahar-gazap döreder” diýip, Gaemi belleýär.
Razy adamlar ýok däl
Ýöne režimden razy adamlar-da ýok däl. Mysal üçin, amerikaly žurnalist Stephen Kinzer Eýrana eden saparynda köp adamlaryň özüne Ahmedinejadyň ýolbaşçylygynda ýaşaýyş ýagdaýlarynyň gowulanandygyny aýdandyklaryny ýazýar.
Ykdysatçy Jamşid Assadinyň aýtmagyna görä bolsa, bu uzak möhletli zat däl: “Ahmedinejad käbir adamlara pul paýlady. Olar ondan şonuň üçin razy. Bu ykdysady iş däl. Olar işsiz adamlar, ýöne girdejisi bar. Bu hem nebitden gelýär. Ine, nebitden gelýän girdeji aşaklasa, olara zat ýok.”


text:
Siriýa özüniň BMG-niň himiki ýaraglar toparyny kabul etmejegini aýtdy.
Bu topar Siriýada şeýle ýaraglaryň ulanylyp-ulanylmandygyny barlamalydy.
Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýanaty duşenbe güni, döwlet eýeçiligindäki SANA habar gullugy tarapyndan ýaýradyldy.
Bu habar himiki ýaraglary inspeksiýa etmeli toparyň Kiprde toplanýan wagtyna gabat geldi.
Olaryň gelmegini geçen aý ilki Başar al-Assadyň režimi haýyş edipdi. Ýagny Damask özüniň oppozisiýadaky söweşijiler Aleppoda himiki ýaraglary ulandy diýen sözleriniň çyndygyny BMG-niň barlap biljegini aýdypdy.
BMG himiki ýaraglaryň ulanylyp-ulanylmandygyny derňejek inspektorlar toparyny düzmek bilen, özüniň bu hili ýaraglaryň ulanylandygy barada aýdylýan zatlary derňejegini açyk etdi.
SANA habar gullugynyň habaryna görä, Siriýanyň Daşary işler ministrliginiň resmisi BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-muny Damaskyň eden talabyndan başga, “goşmaça gepleşikleri” soramakda aýyplady.


text:
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý prezidentligiň üçünji möhletine dalaş etmejekdigini mälim etdi.
2001-njy ýyldan bäri Owganystana ýolbaşçylyk edip gelýän Karzaýyň prezidentlik möhleti 2014-nji ýylda tamamlanmaly. Hut şol ýyl NATO-nyň ýaranlyk güýçleriniň Owganystandaky harby hereketleri hem tamamlanmaly.
Karzaýyň garşydaşlary onuň Owganystanyň Konstitusiýasyny özgerdip, üçünji möhlete hem dalaş etmeginden howatyrlanýardylar.
11-nji awgustda deputatlar bilen geçiren duşuşygynda Karzaý “ýurduň Konstitusiýasynyň hiç kime prezidentligiň iki möhletinden artyk häkimiýet başynda galmaga ygtyýar bermeýändigini” aýdypdyr.
2001-nji ýylda Hamid Karzaý ýurduň ýolbaşçysy wezipesini wagtlaýyn ýerine ýetiriji edip bellenipdi. 2004-njy ýylda Owganystanda täze Konstitusiýa kabul edilenden soň geçirilen prezident saýlawlarynda Karzaý ýeňiş gazandy.
Ilkinji bäş ýyllyk möhleti tamamlanandan soň, Karzaý 2009-njy ýylda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna hem öz kandidaturasyny hödürläp, bu saýlawlarda hem üstünlik gazandy.
Emma soňky saýlawlarda Karzaýyň garşydaşlary ony korrupsiýa dahyllylykda aýypladylar. Karzaýyň Günbatar bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmagynyň esasy sebäbi hem korrupsiýa bilen bagly boldy.


text:
ÝHHG guramasynyň media azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň häkimiýetlerini habar serişdelerindäki çäklendirmeleri ýeňilleşdirmeklige hem-de internetiň elýeterliligini artdyrmaklyga çagyrdy.
Dunýa Miýatowiç sişenbe güni bu barada Türkmenistana eden saparynyň yzýany ýaýradan beýanatynda nygtady. Özüniň bu sapary wagtynda ÝHHG -niň wekili Türkmenistanda hökümete degişli bolmadyk, iň bolmanda, bir gazetiň neşir edilmegine ýol berlendigini oňyn bir alamat hökmünde belledi.
“Türkmen jemgyýeti üçin ýurtda çap edilýän hem ýaýlyma berilýän maglumatlaryň dürli-dürli bolmagy gaty möhümdir. Ýurtda döwlete degişli däl gazetiň çap edilmegi guwandyrýar. Emma metbugat plýuralizmini ilitergi bermek üçin ýurtda entek gaty köp iş edilmeli” diýip, Miýatowiç aýtdy.
Türkmenistan media azatlygy meselesinde dünýäde iň bir ýaramaz ýurtlaryň biri bolmagynda galýar. Daşary ýurt internet saýtlarynyň köpüsi ýurtda baglangy ýagdaýda.


text:
Türkiýäniň parlament saýlawlarynyň deslapky netijeleri prezident Rejep Taýyp Erdoganyň dolandyryjy partiýasynyň öz aglaba köplügini ýitirendigini görkezýär. Bu il içinde meşhur, emma bölüji lideriň has kän ygtyýarlyk almak baradaky tagallalaryna urlan uly zarba bolup görünýär.
Sesleriň tas ählisine golaýynyň sanalmagy bilen, Erdoganyň Adalat we Galkynyş partiýasy, AKP, beýleki partiýalaryň ähilisiniň öňüni çekip, 40.8 prosent goldaw aldy diýip, Türkiýäniň SNN telekanaly habar berdi. AKP 2011-nji ýylda geçirilen öňki parlament saýlawlarynda 49.8 prosent ses alypdy.
Bu goldaw AKP-ä Türkiýäniň 550 orunlyk parlamentinde 258 orun berer, ýagny ýeke-täk hökümet partiýasynyň dolandyryşy üçin talap edilýän 274 orundan az ýer berer. Türk parlamenti 2002-nji ýyldan bäri hökümet partiýasynyň öňbaşçylygy astynda dolandyrylýardy.
Bu netijeler 7-nji iýun saýlawlarynda ýeterlik goldaw almaga umyt baglan AKP üçin ýeňliş hasaplanýar, sebäbi ol halk goldawyny alyp, prezidentiň ygtyýarlyklaryny güýçlendirmek üçin konstitutusiýa düzediş girizmekçidi.
Ýurtdaky esasy kürt partiýasy HDP parlament saýlawlarynda 13 prosent ses aldy, ýagny parlamentde wekilçilik etmek üçin talap edilýän 10 prosent ses talabyndan geçdi we bu goldaw oňa mejlisde 79 orun berýär diýip, türk metbugaty saýlaw komissiýasyna salgylanyp aýtdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu 7-nji iýunda bir hadysada güman edilýäniň tutulandygyny aýtdy, emma bu barada başga anyk zat aýtmady.
Dawutoglu saýlawdan soň ýeňlişi boýun almady we AKP-nyň saýlawda görnetin ýeňiji bolandygyny aýdyp, Türkiýede syýasy durnuklylygy saklamak üçin zerur bolan ähli çäräniň görüljegini wada berdi.
Emma şu aralykda kürtlere tarapdar HDP özüniň Erdoganyň partiýasy bilen koalisiýa gurmajagyny aýtdy.
HDP AKP bilen koalisiýa gurmaz
"Ozal hem aýdyşymyz ýaly, biz AKP bilen koalisiýa guramarys. HDP Türkiýede hakyky syýasy partiýa öwrüldi. AKP özüniň kürt meseleleri babatdaky beýanatlary sebäpli Türkiýäniň gündogar welaýatlaryny ýitirdi" diýip, HDP-niň lideri Selahattin Demirtaş aýtdy.
Esasan kürtlerden durýan Diýarbekir şäherinde, Türkiýäniň günorta-gündogarynda, köçelerde şatlyk-şagalaň boldy, adamlar tans edip, kürt baýdaklaryny galgadyp, Erdogana garşy şygarlara gygyrdylar.
Demirtaş Stambulda gurnalan metbugat ýygnagynda çykyş edip, saýlawyň netijeleri bilen bilelikde, «Türkiýede ýerine ýetiriji prezidentlik we diktatura çekişmesi soňlandy" diýdi.
Ol bu netijeleri «täze plýuralist we raýat konstitusiýasyny isleýänler üçin» ýeňiş hökmünde häsiýetlendirdi.
Sag-ganat Milletçi hereket partiýasy, MHP, saýlawda 16 prosent çemesi ses aldy.
Bu partiýa öňräkden bäri AKP bilen koalisiýa gurup biljek kandidat hasaplanýardy. Emma MHP-nyň lideri Dewlet Bahçeli beýle ylalaşygy ret etdi we eger AKP beýleki oppozisiýa partiýalary bilen koalisiýa gurup bilmese, täze saýlawyň geçirilmelidigini aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Duşenbe güni Çehiýanyň paýtagty Praganyň merkezinde remont işleri alnyp barylýan bir binada güýçli partlama ýüze çykdy we 35 töweregi adamyň ýaralanmagyna sebäp boldy.
Duşenbe güni öýlän geçirilen metbugat konferensiýasynda Praganyň polisiýa edarasynyň başlygy bu partlamanyň gazyň syzyp çykmagy netijesinde ýüze çykandygyny tassyklady.
Şeýle hem, ol partlamada jemi 35 adamyň ýaralanandygyny, olardan ikisiniň ýagdaýynyň agyrdygyny aýtdy. Onuň aýtmagyna görä, ýaralananlaryň arasynda Gazagystanyň iki raýaty we Portugaliýanyň-da iki raýaty bar.
Çehiýanyň häkimiýetleri gazyň syzyp çykmagy bilen bagly täze partlamanyň ýüze çykmak howpunyň bardygyny aýdyp, bu wakanyň bolan ýerine golaýdaky birnäçe transport ýolunyň häzirlikçe baglanandygyny mälim etdiler.


text:
Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubarek ýurtdaky hökümete garşy protestçileriň öldürilmegine dahyllylykda, şeýle-de hökümetiň serişdelerini öz hasabyna geçirmekde sorag edildi. Işi prokuratura alyp barýar.
Ýekşenbe güni Mubarek çykyş edip, beýle aýyplamalaryň esassyzdygyny aýdypdy.
Müsüsriň ozalky premeýer-ministri Ahmed Nazif hem jemgyýetçilik pullaryndan hyýanatçlykly peýdalanmakda aýyplanyp, 15 gün tussag astyna alyndy.
Munuň bilen bir hatarda, ýekşenbe güni ýüzlerçe müsürliler paýtagt Kairiň Tahrir meýdançasynda ýurdy dolandyrýan Harby geňeşiň başlygy Marşal Mohamed Hussein Tantawynyň wezipesinden çekilmegini talap edip, protest geçirdiler.


text:
Ýakynda Müsüriň parlamentine geçirilen saýlawlarda orunlaryň aglaba köplügine eýe bolan yslamçy “Musulman doganlygy” partiýasy ýekşenbe güni geljekki prezidentlik saýlawlary üçin öz wekilini hödürledi.
Prezidentlige dalaşgär hödürlenen Kaýrat al-Şater “Musulman doganlygy” partiýasynyň lideriniň orunbasary hem-de Müsüriň iň bir tanymal biznesmenlerinden biri hasaplanylýar.
Maý aýynda birinji tapgyry geçirilmegi göz öňünde tutulýan prezidentlik saýlawlarynda Kaýrat al-Şater ýeňiş gazanan halatynda, munuň özi yslamçy “Musulman doganlygy” partiýasynyň Müsüriň syýasy dolandyryşyny doly ele aljakdygyny aňladýar.
Käbir synçylar al-Şateriň häkimiýet başyna gelmegi bilen, Müsüriň Ysraýyl we Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklarynyň dartgynlaşmagynyň mümkindigini aýdýarlar.


text:
Şu gün Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda durky täzelenen “Köpetdag” stadiony açyldy. Onda Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň deslapky böleginiň Içeri işler ministrliginiň “Köpetdagy” bilen Marynyň “Merwiniň” arasyndaky duşuşygy geçirildi. Açylyş dabarasyna harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýolbaşçylary, köp sanly aşgabatlylar gatnaşdylar — diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi habar berýär.
Türkmenistanyň Prezidenti türgenlere ýokary netijeleri arzuw edip, “Köpetdagyň” futbolçylaryna toparyň nyşanyny we “Hundayi” kysymly ajaýyp awtobusyň açaryny gowşurdy.
Türgenler bedenterbiýäni we sporty ösdürmek babatdaky bimöçber aladalary we döredýän şertleri üçin döwlet Baştutanyna çuňňur hoşallyklaryny bildirdiler.
Futbolçylaryň we olaryň tälimçileriniň adyndan milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowa futbol formasy sowgat berildi. Türkmenistanyň Prezidenti şu günki wakadan ýadygärlik hökmünde sport toplumynda gymmatly eksponat boljak futbol pökgüsinde öz goluny goýdy we futbolçylar bilen surata düşdi.
Durky täzelenen desganyň umumy meýdany 11 gektara barabar bolup bu ýerde 26503 tomaşaçy orunlyk stadion ýerleşýär, onuň töwereginde ýeňil atletika ylgaw ýodalary, uzynlygyna, beýikligine bökmek boýunça sektorlar, türgenleşmek üçin meýdançalar bar. Ylgaw ýodalarynyň örtügi sintetik kauçukdan, şeýle hem ýokary hilli we ekologik taýdan arassa şikes howupsuz materialdandyr.
Häzirki zaman talaplaryna laýyklykda, stadionyň birnäçe girelgesi bar. Onuň yşyklandyrylyşy FIFA-nyň ülňülerine laýyk gelýär, telewizion alnyp görkezişleriň şertleriniň talaplaryny ödeýär.
Toplumyň çäginde toparlaýyn pökgüli oýunlar üçin açyk sport meýdançalary, türgenleşik korty, trenažýor zaly ýerleşendir. Sport toplumynyň ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyrylyp, gök öwsüp otyr.
Türkmenistanyň Prezidenti dabara gatnaşyjylar bilen hoşlaşyp hemmeleri durky täzelenen sport toplumynyň açylmagy bilen gutlady we bu ýerden ugrady.


text:
Öten agşam käbir habar agentlikleri Eýranyn paýtagty Tähranda ýene-de nobatdaky gezek Mahmud Ahmedinejatyň prezident saýlanmagyna protest bildirip, ýüzlerçe adamyň ýöriş geçirendigini habar berdiler.
Maglumata görä, protestçileriň ýüzlerçesi öten agşam Tähranyň merkezindäki «Wanak» meýdançasyna ýygnanyp, dürli hili şygarlary gygyryşypdyrlar.
Protestçilerden käbirleri prezident Ahmedinejatyň wezipesinden çekilmegini talap ediji şygarlary gygyran bolsa, käbirleri «Diktatora ölüm» diýen ýaly şygarlary gygyrypdyrlar.
Şaýatlaryň habar bermeklerine görä, tiz wagtdan demonstrasiýanyň geçýän ýerine baran polisiýa güýçleri protestçileri dargydypdyrlar.


text:
Gyrgyzystanly migrant işçi zenanyň birehimlik bilen ýenjilişini görkezýän wideo ýakynda internet älemine ýaýrady. Wideoýazgy Orsýetde edilene meňzeýär. Onda özlerini “gyrgyz watançylary” diýip atlandyrýan bir topar erkek özleriniň missiýasynyň gyrgyz erkeklerinden başga biri bilen gatnaşyk saklaýan gyrgyz zenanlaryny jezalandyrmakdygyny aýdýar. Bu bolup geçen zatlaryň pidasy Azatlyk Radiosyna interwýu berdi.
Ähli hüjümlerden soň şol bir waka şaýat bolýarsyň. Ýalaňaçlanan bir aýal maşgala zordan demini alyp, bulaşyp ýatyr. Onuň daşynda erkekler jemlenip, bulaşyp ýatany depýärler, saçyndan çekip süýreýärler, şeýle-de ol maşgala gargyş baryny ýagdyrýarlar.
Kähalatlarda hüjümçiler gyzyň gaşlaryny syrýarlar ýa-da pyçagy oýnadyp haýbat atýarlar.
Mart aýyndan bäri şular ýaly wideolaryň azyndan bäşisi internetde peýda boldy. Olardaky ezilýän gyrgyz gyzlary Orsýetde işleýän migrantlar ýaly bolup görünýär.
Wideoýazgylaryň awtorlary özlerini “gyrgyz watançylary” diýip atlandyrýarlar. Olar gyrgyz bolmadyk erkek bilen duşuşandygy üçin gyrgyz gyzlaryny jezalandyrýandyklaryny aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy hüjüme sezewar edilen bir gyzy tapmagy başardy. 20 ýaşly Aýna geçen ýyl Moskwa tam süpüriji bolup işlemäge gelipdir. Onuň aýtmagynag görä, ol gyrgyz bolmadyk başga bir dostuna el telefony arkaly SMS ugradyp duran mahaly, onuň halaşýan gyrgyz oglany görüpdir.
“Ol meni kemeri bilen ýenjip, maňa agzyna gelenini sögdi. Ol muny öz el telefonyna wideo aldy. Soňundan ol dostlaryna jaň edip, olary şol ýere çagyrdy. Olar meni edil metronyň agzynda ýenjip başladylar. Mundan soň olar meni öz ýaşaýan ýerime äkitdiler” diýip, Aýna gürrüň berdi.
Aýnanyň sözlerine görä, has beter elhençlikler şondan soň başlanypdyr. Öýüň eýesi we onuň beýleki ýaşaýjylary-da gyrgyz migrantlary eken. Olar Aýnany ýenjip başlaýarlar. Wideoýazgyda gyzyň ýerde çabalanyp ýatyşyny, beýlekileriň hem ony urup durşuny synlamak bolýar.
“Olar meni depdiler. Olar meni masgaraladylar. Olar pyçak bilen haýbat atdylar. Men şeýle bir gorkdum welin, etmedik zatlarymam boýun aldym. Bu ýagdaýlarda sen ähli zady unudýarsyň. Men şol ýerde ölermikäm diýip gorkdum” diýip, Aýna aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, hüjümçileriň biri soňundan ony zorlapdyr.
Bu wakalardan soň Aýna Gyrgyzystana gaýdyp gelýär. Ýöne ýene-de gorkusy sebäpli, başdan geçirenlerini hiç kime aýdyp bilmändir. Emma geçen hepdede ol özünde gaýrat tapyp, ýurduň polisiýasyna şikaýat etdi. Ol munuň özi ýalylaryň başyna geljek hüjümleriň öňüni aljakdygyna umyt edýändigini aýdýar.
Onuň şikaýaty esasynda polisiýa hüjümçileriň ýedisiniň şahsyýetini anyklamagy başardy. Şeýle-de Orsýetiň polisiýasyna bu iş boýunça derňew işlerine başlamagy sorap, haýyşnama ugradyldy.
Başga bir zenan hem seslendi
Aýnanyň seslenmegi ejir çeken başga bir gyrgyz zenanynyň hem herekete geçmegine getirdi. Ýaş gyrgyz zenany Sapargül şu hepde Orsýetiň polisiýasyna, Orsýetdäki gyrgyz ilçihanasyna we Azatlyk Radiosyna hat ugradyp, özüniň “watançylar” tarapyndan ýenjilişi barada gürrüň berdi.
Sapargül bu hüjümiň sentýabr aýynda bolup geçendigini aýdýar. Ol öz jorasy bilen Moskwanyň bir kafesinde otyrka, olaryň ýanyna başga bir milletden bolan erkekler golaýlaşýar. Bu ýagdaýy daşyndan synlap oturan gyrgyz oglanlary olary lak atyşýanlykda günäkärläp, gyzlary zor bilen maşyna mündirýärler we çola ýere alyp gidýärler.
Internetde ýaýradylan wideoda oglanlaryň garaňky köçede Sapargüli ýalaňaçlap ýençýändiklerini görmek bolýar. Onuň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, oglanlar ony we jorasyny toga tutup öldürjekdiklerini aýdyp, haýbat atypdyrlar.
“Olar biziň aýaklarymyza kabel oradylar, onuň bir ujuny bolsa maşynyň akumulýatoryna çatdylar. Olaryň aýdan zatlaryny gaýtalap, wideo düşmegimizi talap etdiler” diýip, Sapargül aýdýar. “Olar munuň beýleki gyrgyz gyzlaryna hem sapak boljakdygyny aýtdylar. Bizi yzly-yzyna ýençdiler, ýiti zat bilen endamymyza urdular. Olaryň aýdýan sözlerini kameranyň öňünde gaýtalamasak öldürjekdiklerini aýtdylar”.
Sapargül häzir Moskwada ýeke ýaşaýar, özüne başga bir hüjümiň edilmeginden gorkup gezýär. Ol internetde ýaýradylan wideony Gyrgyzystandaky maşgalasynyň hem görendigini çaklaýar. Ol utanjyndan ýaňa şol wakadan bäri öýündäkiler bilen habarlaşyp bilmeýändigini aýdýar.
Ol hazir derňewleriň netijesine bil baglaýar. Edil Aýna ýaly, Sapargül hem özüne jebir çekdirenler tussag edilýänçä öz durmuşyny gaýtadan gurup bilmejekdigini aýdýar.
Çaklamalara görä, häzir Orsýetde 600 müňe golaý gyrgyz raýaty işleýär. Olaryň 40% çemesi zenanlardyr.


text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň ikinji gyzy Lola Kerimowa, öz kakasyny diktator diýip atlandyrany üçin, “Rue 89” neşirini suda berdi.
Lola Kerimowa Fransiýadaky garaşsyz žurnalistleriň iň uly we iň meşhur internet neşiri hasaplanýan “Rue 89” internet gazetini töhmetçilikli maglumat ýaýradyp, öz abraýyny gaçyrdy diýip günäleýär we özüne ýetirilen ruhy zyýan üçin bu neşirden 30 müň ýewro talap edýär.
Haýyr-sahawat agşamlary
Lola Kerimowanyň şikaýat arzasyna “Rue 89” neşiriniň habarçysy Augustin Skalbertiň Fransiýada Lola Kerimowanyň geçiren haýyr-sahawat agşamlary hakynda ýazan makalalary esas boldy. Bu makalalarda Fransuz žurnalisti Lola Kerimowanyň Günbataryň, hususanda Fransiýanyň baý adamlary, kino we medeniýet ýyldyzlary bilen dabaraly agşamlary we haýyr-sahawat agşamlaryny gurnamak arkaly öz kakasy – “diktator Yslam Kerimowyň” hökümdarlygy astynda Özbegistanyň halkara imidžini bolşundan artyk gowy edip görkezmäge çalyşýandygy hakda ýazypdy.
Makalalaryň awtory Augustin Skalbert Azatlyk Radiosy bilen söhbetde Lola Kerimowanyň dawasy barada öz pikirini şeýle beýan etdi: “Saýtymyzda Lola Kerimowa hakda üç sany makala çap edildi. Bu makalalarda Lola Kerimowanyň haýyr-sahawat agşamlaryny geçirmek arkaly Özbegistanyň Fransiýadaky imidžini bolşundan artyk gowy görkezmäge çalyşýandygyny ýazypdyk. Aslynda Lola Kerimowanyň diktator kakasy Özbegistanda garyplyga garşy göreş we adam hukuklary meseleleri boýunça gyzynyň edýän propagandasyna umuman gapma-garşy iş ýöredýär”.
Lola Kerimowanyň gurnaýan dabaraly agşamlaryna gatnaşan fransuz we beýleki ýewropa neşirleri Lolanyň we onuň aýal dogany, Özbegistanyň Ženewadaky BMG-niň edarasynyň hemişelik wekili we Ispaniýadaky ilçisi Gülnaranyň “owadanlygy, ylymly-bilimliligi, parasatlylygy” hakynda ýazýan wagtynda “Rue 89” neşiri başga ýoly saýlap aldy: beýleki neşirler Kerimowyň gyzlarynyň Pariždäki ajaýyp durmuşy we olaryň Özbegistanyň gülläp ösýändigini tekrarlamagy näderejede hakykata laýyk gelýär, ine, şuny bilmäge çalyşdy. Netijesde “Rue 89” ýagdaýyň bir-birine umuman gapma-garşydygyny anyklady we ony çap etdi.
Näme üçin?
“Human Rights Watch”, “Freedom House”, “Amnesty International”, “Serhetsiz reportýorlar” ýaly guramalar “Yslam Kerimow diktator” diýip başlanýan makalalary yzygiderli çap edip gelýärler. Emma näme üçin Lola Kerimowa bu garaşsyz internet gazetini suda berdi? “Muňa sebäp, belki, biziň Fransiýada meşhurdygymyz ýa-da Lola Kerimowanyň maslahatçylarynyň akmaklygydyr” diýip, Augustin Skalbert aýtdy.
Häzir Şwesiýada ýaşaýan žurnalist Tolkun Karaýew Lola Kerimowanyň bu işine geň galandygyny aýdýar: “Lola Kerimowa öz kakasynyň diktatordygyny bilmeýändir öýdemok. Bu işden maksat köpçüligiň ünsüni özüne çekmek, onsoňam perzent hökmünde öz kakasyny goramak. Sud prosesi geçirilse, özüniň utuljakdygyny ol gowy bilýändir. Şonun üçin ol suda barmaz”.
Žurnalist suduň boljagyna hem ynanmaýar. Ol Lola Kerimowanyň bu hereketine düýpli pikirlenmän edilen iş diýip baha berdi: “Onuň bu hereketi kakasynyň hem göwnünden turmaz. Sebäbi Kerimowyň režimine we diktaturasyna bütin dünýäniň ünsi çekiler. Özbegistan ýene-de dünýä habar serişdeleriniň üns merkezinde bolar. Lola Kerimowa gaş bejerjek bolup, göz çykarýana meňzeýär”.
Boljak sud prosesi barada Lola Kerimowanyň ýa-do onuň bilen bile işleýänlerin pikirini bilmek üçin Özbegistanyň ÝUNESCO-daky hemişelik wekilhanasynyň resmi saýtynda berlen telefon nomerlerine jaň edip, olar bilen gepleşip bilmedik. Maglumatlara görä, sud işi üstümizdäki ýylyň 19-njy maýynda başlanar.


text:
Prezident Barak Obama alty aýlyk ýadro ylalaşygynyň 20-nji ýanwardan başlap, güýje girmegi barada Eýran bilen ýaňy hepdäniň ahyrynda gelnen ylalaşyga salgylanyp, amerikan kanun çykaryjylaryny Tähran babatda diplomatiýa bir mümkinçilik bermäge çagyrdy.
Obama duşenbe güni Waşingtonda Eýran bilen gelnen wagtlaýyn ylalaşygyň "amatly pursat üçin bir gapy" bolup durýandygyny aýtdy.
Diplomatik başlangyjy başa bardyrmazlygy mümkin diýip berilýän duýduryşlara garamazdan amerikan kanun çykaryjylarynyň käbiri Eýranyň garşysyna täze sanksiýalaryň girizilmegine çagyrýarlar.
Obama duşenbe güni Tähran aralyk ylalaşykda üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmese, özüniň Eýranyň garşysyna täze jezalandyryjy çäreleriň girizilmegini goldajakdygyny aýtdy.
Ylalaşyk
Aralyk ylalaşyk boýunça Eýran atom programmasynyň käbir aspektlerini doňdurmaly, munuň dereginde Günbatar hem girizilen sanksiýalary çäkli derejede ýeňilleşdirmeli.
Waşingtonda täze kanun taslamasyny goldaýanlar aralyk ýadro ylalaşygynyň 20-nji ýanwardan beýläk amala aşyrylyp başlanmagy sanksiýalaryň artdyrylmagyny talap edýänlere beýlekilerden goldaw tapmagy kynlaşdyrar diýýärler.
Eýran, haýsy görnüşde hem bolsa, täze sanksiýa girizilen halatynda özüniň gutarnykly ýadro ylalaşygy baradaky gepleşiklerden çekiljekdigini aýdyp duýduryş berdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmentiniň resmileri duşenbe güni Waşingtonda amerikan kanun çykaryjylary bilen duşuşyp, Eýran barada yzarlanmaly diplomatik ugur hakda pikir alyşdylar.
Duşenbe güni Ak Tamyň sözçüsi Jaý Karneý Eýran bilen gelnen ylalaşyk barada Birleşen Ştatlaryň kanun çykaryjylaryna basym jikme-jik maglumat beriljekdigini bildirdi:
"Amala aşyrma planynyň bir bölegi hökmünde gelnen tehniki ylalaşyklar şu wagt Atom energiýasy boýunça halkara gullugyna ýetirilýär. Şonuň bilen bir hatarda biz jemgyýetçilige tehniki ylalaşyklar hakda köpräk maglumat bermekde 5+1, Ýewropa Bileleşigi we Atom energiýasy boýunça halkara gullugy bilen bilelikde işleşýäris. Planyň doly tekstini Kongrese ýetireris diýip pikir edýärin. Jemgyýetçilige hem haçan we nahili formada maglumat ýetirmek barada halkara partnerlerimiz bilen hyzmatdaşlyk edýäris".
Karneý şeýle hem Waşingtonyň diplomatik tagallalaryň geljek alty aýlykda aralyk ylalaşykdan has öňe geçmegini isleýändigini nygtady.
"Biz Tähranyň amala aşyrma ylalaşygynda öz ütüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmese ýa gutarnykly çözgüde gelinmese, muňa Birleşen Ştatlar we halkara arkalaşygy tarapyndan reaksiýa boljakdygyna düşünýändigine berk ynanýarys. 2-nji bölüm gaty ähmiýetli. Sebäbi, biziň Birleşen Ştatlarda Kongres tarapyndan herekete geçmeýändigimiziň bir delili onuň halkara derejesinde gelnen agzybirlikli ylalaşyga zyýan ýetirmeginiň mümkindigidir. Sanksiýa düzgüniniň ähli taraply we netijeliliginiň aňyrsynda duran sütüniň biri halkara agzybirligi" diýip, Karneý aýtdy.
Dünýäniň güýçli döwletleri Eýranyň ýadro programmasynyň atom ýaraglaryny öndürmäge gönükdirilendigine ynanýarlar. Tähran bolsa onuň tutuşlygyna parahatçylykly maksatlar üçindigini aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Katerin Aşton özüniň öňümizdäki hepdelerde Tährana edilen çakylygy kabul etmäge niýetlenýändigini aýtdy.
Aşton şeýle hem gelnen aralyk ylalaşygy taryplap, onuň indi iş ýüzüne geçirilmeginiň möhümdigini belledi:
"Bu bir möhüm ylalaşyk. Men ol bize öňe ilerlemäge amatly pursat döreder diýip umyt edýärin we ýene gysga wagtdan mundan hem giňräk ylalaşyga garaşýaryn".


text:
20-nji martda Täjigistanyň, Owganystanyň we Türkmenistanyň liderleri, bu üç ýurdy biri-birine baglaýan demirýol gurluşygy baradaky ylalaşyga gol çekdiler. Täjigistan bilen Türkmenistanyň arasynda ýerleşýändigine garamazdan, Özbegistan bu proýektden çetde galdyrylypdyr.
Eýse, bu ýagdaýa nähili düşünmeli? Şeýle-de bu proýekti amala aşyrmakda agzalýan ýurtlaryň öňündäki böwetler nämelerden ybarat we Türkmenistan bu proýektden nähili bähbit gözleýär?
Azatlyk Radiosy bu soraglar bilen gyzyklanyp, düýbi Londonda ýerleşýän Jane’s Information toparynyň Merkezi Aziýa boýunça spesialisti Lilit Geworgýan bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistany, Täjigistany we Owganystany baglanyşdyrjak demirýol gurluşygy baradaky ylalaşyga gol goýuldy. Bu ylalaşykdan Özbegistanyň çetde galdyrylmagy barada näme aýdyp bolar?
Lilit Geworgýan: Meniň pikirimçe, Owganystan we Täjigistan, özlerini dünýä bilen baglanyşdyrjak infrastrukturany ýola goýmaga uly gyzyklanma bildirýärler. Täjigistan bu proýekte aýratyn gyzyklanma bildirýär, sebäbi ol Özbegistan bilen yzygiderli problemalara duçar bolup gelýär. Özbek hökümeti Täjigistanyň dawaly gidroelektrik stansiýasyny gurmagynyň öňüni almak üçin Tajigistana barýan demir ýollary bekläpdi.
Täjigistan üçin bu proýekt şol problemalardan çykalga tapmak işine-de uly goşant goşar. Owganystan hem infrastrukturasyny ýola goýmakda uly gyzyklanma bildirýär. Emma bu proýekti amala aşyrmagyň öňünde birnäçe problemalar bar.
Azatlyk Radiosy: Gürüňini edýän bu problemalaryňyz nämelerden ybarat, bu barada hem durup geçäýseňiz.
Lilit Geworgýan: Meniň pikirimçe, bu ýerde ilkinji problema bu proýekte kimiň maýa goýjagy belli däl. Beýle demirýollary gurmak ýaly [käbir] proýekterler ozal hem teklip edilipdi. Bu täze pikir däl. Emma şol wagt hem esasy problema maliýe serişdesi bolupdy.
Ondan başga-da demir ýoluň geçjek ýerini saýlamak hem problema döredip biler. Geografiki şertler muňa böwet bolup biler, sebäbi bu ýagdaý köp serişde talap eder, bu hem proýektiň amala aşyrylmagyny hasam kynlaşdyrar.
Şeýle-de bu ýurtlaryň ýerleşýän ýeri sebäpli ýatyrylan islendik maýadan geljek girdejiniň ujypsyz boljagy hem daşary ýurt inwestorlarynyň bu proýekte ünsüni çekmekde kynçylyk döreder. Ýogsa, şol ýurtlaryň hökümetleri regionyň ykdysady ösüşi bilen gyzyklanýan donor guramalara kömek sorap, ýüzlenip bilerdi.
Emma şu wagta çenli biz infrastruktura boýunça uly proýektleriň daşardan maliýeleşdirilendigine şaýat bolmadyk. Şonuň üçin men bu gol çekilen ylalaşygyň maksatlarynyň amala aşjakdygyna şübhe bildirýärin.
Azatlyk Radiosy: Täjigistan bilen Özbegistanyň arasyndaky problemalary göz öňünde tutsak, Türkmenistanyň munuň ýaly proýekte goşulmagyna nähili baha bermeli?
Lilit Geworgýan: Soňky döwürde Türkmenistan daşary syýasatda has aktiw çykyş edýär, ol, esasanam, regional proýektlere gatnaşmaga gyzyklanma bildirýär, muňa agzalýan demirýol proýekti we Transowgan gazgeçirijisi mysal bolup biler. Meniň pikirimçe, Türkmenistanyň regional proýektlere gatnaşygy onuň göz öňünde tutýan planlaryna görä bolýar.
Ýurduň geçmişdäki liderlik pozisiýasy bilen deňeşdirsek, öň Türkmenistan diňe özündäki tebigy baýlyklary satmak bilen gyzyklanýardy. Indi bolsa ol regional derejedäki proýektlere gyzyklanma bildirýär. Bu täzelik we, meniň pikirimçe, bu gowulygyň alamaty.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, bu proýekte, Özbegistanyň reakasiýasy nähili bolar?
Lilit Geworgýan: Olar muny Özbegistandan sowa geçmek üçin amala aşyrylýan proýekt hökmünde häsiýetlendirip bilerler, emma öň hem aýdyşym ýaly, bu proýekt maliýeleşdirilýänçä Özbegistana aladalanmaga sebäp ýok.
Şol bir wagtyň özünde-de Täjigistan bu proýekt arkaly Özbegistan bilen aradaky problemalaryny çözmegiň deregine, Özbegistanyň gapdalyndan aýlanyp geçjek bolýana meňzeýär. Emma beýle etmek bilen Täjigistan özüniň uly goňşusy bilen aralaryndaky problemalarynyň soňuna çykyp bilmez.


text:
Halkara metbugat instituty ukrian žurnalisti, 11-nji awgustdan bäri tapylmaýan Wasil Klimentýewiň howpsuzlygy barada alada bildirdi.
Ukriananyň metbugat azatlygy guramasy bolan Köpçülikleýin habar instituty hem bu alada goşulýar we Klementýewiň ölen bolmagynyň ahmaldygyny aýdýar.
Žurnalistiň mobil telefonynyň Harkowyň töwereginde bir gämiden tapylandygy aýdylýar.
Klementýew «Nowyý stil» gazetiniň baş redaktory. Bu neşir Harkowda korrupsiýa meselelerini derňemäge köp üns berýär. Şeýle-de Klementýew kanun resmilerini tankyt etmekde tanalýar.


text:
13-nji martda düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Açyk jemgyýet institutynda” Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmalary boýunça diňlenişik geçirildi. Onda ynsan hukuklary ugrundan ençeme eskpertler öz maglumatlary bilen çykyş edip, diňlenişige gelenleriň soraglaryna jogap berdiler.
Waşingtonda gurnalan çärede Türkmenistanyň häzirki wagtda adam hukuklary boýunça ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary, ýakynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikinji möhlete prezidentlige saýlanmagy ýaly ugurlar barada gürrüň edildi.
Bu diňlenişige ynsan adam hukuklaryny goraýjylaryň ençemesi we ekspertler gatnaşyp, olar gozgalan meseleler boýunça maglumatlar bilen çykyş etdiler. Olaryň arasynda Türkmenistanyň daşynda iş alyp barýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin, “Türkmenistanyň Demokratik graždan bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mamedow, “Türkmenistanyň Garaşsyz hukukçylar assosiýasiýasynyň” direktory Temirhan Misrikhanow we Merkezi Aziýa-Kawkaz institutynyň we “Ýüpek ýoluny öwreniş programmasynyň” we Jon Hopkins Uniwersitetiniň Halkara barlaglary merkeziniň ylmy işgäri Sebastiýen Peýrhaus dagylar hem bardy.
“Täze Gorbaçýow bolar öýdüldi”
Diňlenişik başlanan badyna ilki gürrüňi edilen meselelerden biri – Gurbanguly Berdimuhamedowyň sesleriň 97% çemesini alyp, ikinji möhlete prezidentlige saýlanmagy bilen bagly boldy. Çärä gelen adam hukuklaryny goraýjylaryň köpüsi prezidentiň täzeden saýlanmagynyň özleri üçin garaşylan zat bolandygyny aýtdylar.
Jon Hopkins Uniwersitetiniň Halkara barlaglary merkeziniň ylmy işgäri Sebastiýen Peýrhaus saýlawlarda Berdimuhamedow bilen bäsleşen kandidatlaryň ählisiniň hökümet tarapyndan makullanan adamlar bolandygyny belledi:
—Saýlawlar diýilýän bu çäräde hödürlenen kandidatlaryň ählisi-de ýurtdaky ýeke-täk resmi hasaba alnan partiýanyň agzalary. Bu Demokratik partiýa ozalky Türkmenistanyň Kommunistik partiýasynyň dowamy ýaly bir zat.
Adamlar ýurtda uly özgerişlikleriň boljakdygyna, azat metbugatyň dörediljekdigine umyt bagladylar. Ýöne bularyň ählisi boş hyýal bolup çykdy.
Wýaçeslaw Mammedow 2007-nji ýylda Berdimuhamedow ilkinji gezek prezidentlige saýlananda, adamlarda özgerişlige umyt bolan bolsa, geçen fewraldaky saýlawlara adamlaryň aglabasynyň hiç bir tamasyz barandyklaryny aýtdy:
—Berdimuhmedowyň häkimiýete gelmegi bilen köpler onuň Gorbaçýow ýaly boljakdygyny çak etdiler. Adamlar ýurtda uly özgerişlikleriň boljakdygyna, azat metbugatyň dörediljekdigine umyt bagladylar. Ýöne bularyň ählisi boş hyýal bolup çykdy.
Diňlenişikde çykyş edenleriň köpüsi Berdimuhamedowyň häkimiýete geçmegi bilen käbir pudaklarda, hususan-da medisina, bilim ulgamlarynda käbir özgerişlikleriň amala aşyrylandygyny belläp geçdiler. Ýöne, olaryň öňe sürmegine görä, bularyň aglabasy diňe göz üçin edilen iş bolup, iş ýüzünde bularyň düýpli täsiri bolmandyr.
Diňlenişikde çykyş edenleriň sözlerinden çen tutulsa, käbir ugurlar boýunça ýagdaý öňki prezident Saparmyrat Nyýazow döwründäkiden hem agyrlaşyp başlapdyr. Mamedowyň getirýän maglumatyna görä, häzir Berdimuhmedow haýsydyyr bir çärä barsa, ony garşylamaga juda köp sanly adam ýygnalýar:
—Nyýazow döwründe ony garşylamaga 2000-3000 adam gatnaşdyrylan bolsa, mysal üçin, oktýabr aýynda, Berdimuhamedow “Awaza” baranynda, onuň öňünden 7 müň adamyň çykarylmagy talap edildi. Bu-da mugallymlaryň, okuwçylaryň we studentleriň hasabyna ýygnalýar.
“Günbatar göz ýumýar”
Diňlenişikde çykyş edenleriň maglumatyndan belli bolşuna görä, häzir Türkmenistanda sosial üpjünçilik, graždan jemgyýetçiligi, azat media ýaly ugurlarda edilmeli uly işler bar.
Sişenbe güni Waşingtonda geçirilen diňlenişikde çykyş eden adam hukuklaryny goraýjylar Günbatary Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna ünsi güýçlendirmäge çagyryp, bu ugurda ýeterlik işiň edilmeýändigini-de bellediler.
Ýewropa guramalarynyň ençemesi türkmen gazyny almak umydy sebäpli, türkmen resmilerini öýkeletmejek bolup, köp zada göz ýummaly bolýandyklaryny duýdurdylar.
Adam hukuklaryny goraýjylaryň öňe sürmegine görä, bu ugurda edilmeli işlere Türkmenistanyň baý energiýa zapaslary öz täsirini ýetirýär. Farid Tuhbatullin bu meseläni gozgap, şeýle çykyş etdi:
—Biz ençeme halkara guramalary, şol sanda BMG we ÝB üçin hem hasabatlary taýýarlap gelýäris. Biz hasabatlarymyzda Türkmenistandaky gözgyny ýagdaýlary belläp, bularyň hötdesinden gelmek üçin nähili basyşlar etmelidigini hem görkezýäris. Bize bu barada göni aýdylmasa-da, Ýewropa guramalarynyň ençemesi türkmen gazyny almak umydy sebäpli, türkmen resmilerini öýkeletmejek bolup, köp zada göz ýummaly bolýandyklaryny duýdurdylar.
“Türkmenistanyň Demokratik graždan bileleşiginiň” ýolbaşçysy Wýaçeslaw Mammedowyň pikiriçe, dünýäniň geosyýasatyny kadalaşdyrýan döwletleriň Türkmenistanda dörän awtoritar režime wagtynda ýeterlik üns bermändigi sebäpli şeýle ýagdaý döräpdir.


text:
Moskwanyň şäher sudy huligançylykda aýyplanan "Pussy Riot" pank toparynyň agzalaryna çykarylan höküm barada aklawçylaryň şikaýaty boýunça şu gün diňlenişik geçirdi, emma soň ony 10-njy oktýabra çenli yza tesdirdi.
Bu pank toparynyň üç agzasy şu ýylyň awgust aýynda, dine bolan ýigrenje esaslanan huligançylykda günälenip, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Olar Moskwanyň baş kelisasynda Wladimir Putine garşy protestli aýdym aýdypdy.
Şu günki sud diňlenişigi zenanlaryň biri Ýekaterina Samusewiç öz aklawçylarynyň hyzmatyndan ýüz öwürensoň, yza tesdirildi. Munuň öňüsyrasynda ýekşenbe güni Orsýetiň Prawoslaw kelisasy bu aýallary toba etmäge ündäpdi.


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň buýrugy bilen 9-njy iýunda, iki kişä bag sebäpli käýinç berildi.
«Bag üçin käýinç berildi» diýlen habary eşideniňizde bagyň bagbany, garawuly, işgäri göz öňüňize geldimi?
Käýinç alan kişilerdir öýdüp bu sanan adamlarymyzy göz öňüne getirmek örän ýalňyşlyk bolar. Geliň, kime käýinç berlenini has anyklaşdyrmak üçin «Türkmen döwlet habarlar» gullugynyň ýaýradan resmi habarlary bilen tanşalyň:
Birinji käýinç
«Türkmenistanyň Prezidentiniň Buýrugy bilen, wezipe borçlaryny talabalaýyk berjaý etmän, Türkmenistanyň «Halkbank» döwlet täjirçilik bankyna bag ekmek üçin bölünip berlen ýerlerde ýangyn howpsuzlygynyň üpjün edilişine gözegçiligi gowşadandygy üçin, Türkmenistanyň «Halkbank» döwlet täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy Begmyradow Gurbanmyrat Öwezmyradowiçe käýinç yglan edildi».
Ikinji käýinç
«Türkmenistanyň Prezidentiniň Buýrugy bilen, wezipe borçlaryny talaba laýyk berjaý etmän, Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasyna bag ekmek üçin bölünip berlen ýerlerde ýangyn howpsuzlygynyň üpjün edilişine gözegçiligi gowşadandygy üçin, Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň başlygy Meredow Şaberdi Rejepgeldiýewiçe käýinç yglan edildi».
Ine, iki sany uly wezipeli ýolbaşça baga seretmäni üçin käýinç berlenine göz ýetirdiňiz.
Ýurtda bolup geçýän wakalara her kimiň akyly haýran. Indi baga gözegçilik işi banklaryň hem biržanyň, edara-kärhana ýolbaşçylarynyň başyna galypmy?
Üstesine-de bu baglar miwesi bilen ýurduň ykdysadyýetine pul goşjak baglar däl. Eýran serhedi bolup durýan Köpetdagyň etegindäki soňy görünmeýän baýyrlaryň üstüne—hiç hili suw eltip bolmaýan ýerlere ekilen arçalar indi Türkmenistanda ýigrimi ýyl bäri oturdylýar.
Halky başagaý etmek syýasatynyň bir şahasy bolup durýan bu arça ekişligi islendik ýolbaşça yrsaramak üçin bahana. Ony ekmek, otamak, suwarmak üçin millionlap-millionlap pul çykdaýjysyny (bag ekijileriň öz jübüsinden) hasap etmäniňde-de, bag meselesi örän köp wagt alýar. Talyp hem şol ýerde, mugallym hem şol ýerde, bank işgärem şol ýerde, çagalar baglarynyň işgärlerem şol ýerde, lukmanlar hem şol ýerde… aý, garaz, hökümetden aýlyk alýan edara bar bolsa, barysynyň işgäri şol ýerde.
Hemmeler hökümetiň bag ekmek syýasatyndan närazy, hemmeler gargynýar, emma bir kişi «Bag ekişlige barjak däl» diýen sözi agzap bilmeýär. Sebäbi bag hökümetiň islendik kişini işden kowmak üçin yrsaraýan obýekti bolup durýar. Bag kampaniýasyna gatnaşmadyk işden gidibermeli.
Beýle hadysalar Türkmenbaşynyň hökmürowanlyk eden ýyllarynda hem bolupdy. Bag ekilýän ýerler häli-şindi ot alýar. Çarşenbe guňi — 9-njy iýunda hem bag ekilen ýerlerde ýangyn döredi. Ýangynyň dörän ýeri hem «Türkmen Döwlet habarlar» gullugynyň maglumatlaryna görä, Türkmenistanyň «Halkbank» döwlet täjirçilik bankyna hem-de Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasyna degişli ýerler bolup çykýar.
Başga edere iş ýokmy?
Bu ýagdaýlardan görnüşine görä, indi edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary ol ýerlerde durup, baga gözegçilik etmelimi?
Diňe bir halk däl, ýurtda indi ýolbaşçy işgärler hem sylananok. Bankyň hem biržanyň ýolbaşçysy nire, baýyrlarda ekilen bag nire? Bag üçin garawul goýmaly, işçi goýmaly, işgär tutup, olara aýlyk-günlük bermeli.
Şol gün — 9-njy iýunda bag ekilen baýyrlarda ýangyn dörän güni Türkmenistanda 40 gradus yssy howa boldy. 50 hem ondan ýokary gradusda boljak yssylar entek öňde. Yssyda arçalar aýna bölejigi zerarly hem öz-özünden ot alýar. Ýa-da geçip barýan ötegçiniň biri çilim çekip taşlanda hem ownuk otlara ot düşüp, ýangyn döräp biler. Şeýle ýagdaýlarda haýsy bir ýolbaşçy oňa öz iş ornuny taşlap, gözegçilik edip biler?!
Şu manysyz bag ekmek syýasaty hiç kime gerek däl. Talyba-da gerek däl, mugallyma-da, terbiýeçä-de gerek däl, enekä-de. Bank işgärine-de gerek däl, artiste-de, birža işgärine-de… Garaz, hiç kime. Ol diňe halky başagaý etmek syýasatyny ýöredijilere gerek.
Döwlet Hojamedow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.