text:
Gazagystanyň paýtagty Astana şäherinde 1999-2001-nji ýyllarda doglan ýaşlaryň arasynda guşakly göreş boýunça dünýä çempionaty geçirildi. Onda biziň türgenlerimiz nobatdaky uly üstünlige eýe bolup, 13 medal gazandylar. Olaryň üçüsi altyn, bäşisi kümüş we şonçasy-da bürünç medallardyr. Munuň özi milli toparymyza umumy hasapda ikinji orny eýelemäge mümkinçilik berdi.
Ýaryşlara dünýäniň 15 ýurdundan – Russiýadan, Mongoliýadan, Täjigistandan, Özbegistandan, Gyrgyzystandan we beýlekilerden türgenleriň ýüzlerçesi gatnaşdy. Ýurdumyzyň toparynyň düzüminde altyn medallara Hekim Kakalyýew (45 kilograma çenli agramlyk derejede) we Tagantäç Güýçmämmedow (55 kilograma çenli agramlyk derejede) hem-de Pälwan Jumakow (50 kilograma çenli agramlyk derejede) mynasyp boldular. “Altyna” barýan ýolda olaryň hersi üç ýeňiş gazanmagy başardy.
Wise-çempionlyk derejesine Ylýas Rahmanow (50 kilograma çenli agramlyk derejede), Mekan Bekmyradow (55 kilograma çenli agramlyk derejede), Pälwan Gurbangeldiýew (60 kilograma çenli agramlyk derejede, Atageldi Tagandurdyýew (65 kilograma çenli agramlyk derejede) we Aly Meredow (95 kilograma çenli agramlyk derejede) eýe boldular. Hormat münberiniň üçünji basgançagyna Agajan Täçmuhammedow (65 kilograma çenli agramlyk derejede), Hakberdi Yslamow (71 kilograma çenli agramlyk derejede), Ýazmämmet Ataýew, Nurberdi Nurberdiýew (ikisem 85 kilograma çenli agramlyk derejede) we Jemal Öwlýagulyýewa (63 kilograma çenli agramlyk derejede) galdylar.
Astanada geçirilen dünýä çempionatyndaky çykyşlar ýaş türkmen pälwanlarynyň köpüsi üçin halkara sport giňişligindäki ilkinji çykyş boldy. Ýaryşyň netijeleri olaryň öňünde uly mümkinçilikleri açýan ilkinji synagdan üstünlikli geçendigine şaýatlyk edýär.
Mälim bolşy ýaly, guşakly göreş Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Bu ýaryşlaryň başlanmagyna 11 aýdan hem az wagt galdy. Häzirki wagtda milli ýygyndymyzyň erkekler bilen zenanlar düzümleri bu iri ýaryşlara güýçli taýýarlyk görýärler. Aziada-2017-ä çenli galan wagtyň dowamynda biziň pälwanlarymyz iri halkara ýaryşlarynyň birnäçesine, şol sanda dünýä çempionatlaryna we Kubok ugrundaky ýaryşlara gatnaşarlar. Bu ýaryşlar Aşgabatda yklym derejesinde geçiriljek toplumlaýyn ýaryşlarda üstünlikli çykyş etmegiň ýolunda möhüm tapgyr bolar.


c: text/html

text:
Гродненский государственный университет имени Янки Купалы
Издания преподавателей факультета
Filologiýa fakulteti 77 ýaşan Uniwersitetiň özi bilen ýaşdaş fakultetdir.
1940-nji ýylda ilki belorus dili soňra rus dili edebiýaty bölümine hem kabul ediş yglan edildi. Soňra bu bölümler edebiýat fakulteti döredilende başlangyç esas bolup durdy. Bu günki gün filologiýa fakulteti – bu Grodnanyň Ýanka Kupala adyndaky Uniwersitetiniň iň uly fakultetleriniň durnukly, ýokary enjamlaşdyrylan , maddy-tehniki we güýçli okuw usullary bolan merkezdir. Öz däplerimizi saklap biz geljege uly ynam bilen garaýarys.
Biz üýtgäp duran zähmet biržasyny dykgat bilen synlap, uniwersitetiň uçurumlarynyň diňe bir bilim ulgamynda bolman,eýsem, döredijiligiň beyleki ugurlarynda hem gerekli bolmagy uçin elimizden gelenini edýaris. Bu aladalarymyz fakultetiň abraýyny has ýokary galdyrdy.
Grodnanyň Ýanka Kupala adyndaky Uniwersitetiniň filologiýa fakultetinde bilim almak iň bir ýokary hilli bilim almakdyr. Munuň şeýledigne biziň yurdumyzyň şeýle hem daşary ýurtdan gelyän abiturentleriň akymy hem güwä geçyändir.
Daşary ýurtly studentleri taýýarlamakda biz öňdebaryjydyrys. Russiýa , Litwa, Hytaý, Turkiýe, Awstriýa, Türkmenistan-raýatlary ýokary bilim alýan ýurtlaryň diňe bir doly däl sanawydyr.
Bu günki gün filologiýa fakulteti- rus, belorus, slawýan filologiýasynyň döwrebap ugurlary bolan: işjeň kommunikasiýa; rus dili- daşary ýurt edebiýat- redaksiýa döredijiligi; kompýuter üpjünçiligi ýaly ugurlar boýunça hünärmen taýýarlaýjy merkezdir. Biz ýurdyň iň öňdebaryjy ýokary okuw jaýy bolup, “ Döwrebap daşary ýurt dilleri” hünäri boýunça : iňlis, nemes, fransuz, polýak, ispan, italýan dillerini çuňňur bilýan hünärmenleri taýýarlamagy amala aşyrýarys.
Fakultetimiziň daşary ýurtly okuw jaýlary bilen ysnyşykly halkara iş gatnaşyklary, biziň studentlerimize daşary ýurtlarda iş öwrenmek saparlary- okuwy kamilleşdirmek boyunça çalşyp okamaga juda uly mümkinçilikler berýar. Şoňa görä biziň uçurumlarymyz diňe bir okuw klaslarynda ýa-da student auditoriýalarynda gerekli bolman, eysem, döwlet edaralarynda hem iň bir gerekli hünärmenlerdir.
Gadyrly abiturent!
Filologiýa fakultetiniň hünär köpugurlylygy size hünär saýlamak islän ugurlaryňyzy saylamak üçin giň ýol açýar!

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Göwreliligiň gormonal öňüni alyş serişdeleri (gormonal kontrasepsiýa) – iň netijeli we ýygy ulanylýan usullaryň biri bolup, dünýäde 120 mln-dan gowrak aýal bu usuldan peýdalanýandyrlar. Dogry ulanylan halatynda onuň netijeliligi 99,9%-e deňdir.
Kontrasepsiýa üçin ulanylýan serişdeler öz düzüminde aýal jyns gormonlary bolan estrogeni we gestageni saklaýandyrlar. Häzirki zaman gormonal serişdeleriniň ýaramaz täsirliligi ýokdur we olary lukmanyň gözegçiligi astynda 6-12 aýlap kabul edip bolýandyr.
Olar aýala diňe bir göwreliligiň öňüni almaga mümkinçilik bermän, eýsem olaryň bejeriş häsiýetini hem ulanmaga mümkinçilik berýär. Bu serişdeler kadasyz, agyryly we köp dowam edýän aýbaşyny kadalaşdyrmaga kömek edip, süýt mäzlerinde howpsuz täze döremeleriň, ýatgynyň we ýumurtgalyklaryň howply täze döremeleriniň, ýatgynyň miomasynyň, endometriozyň döreme töwekgelçiligini peseldýär.
Käbir gormonal serişdeler saçyň düşmeginiň, ýüzdäki köpelýän düwürtikleriň öňüniň almaga kömek edip bilerler. Utgaşdyrylan gormonal serişdeler bolsa göwreliligiň öňüni almagyň gaýragoýulmasyz çäresini geçirmek üçin ulanylýandyr.
Gormonal gerdejiklerden başga-da, deriasty goýulýan gormonal implantlar (norplant), sanjym görnüşde her üç aýdan ulanylýan (depo-prowero) serişdeler, jynshana goýulýan gormonal serişdeler (nowaring) görkezme boýunça giňden ulanylýandyr.
Ýewropa ýurtlary bilen deňeşdirlende, öňki Sowet giňişligindäki respublikalarda gormonal serişdeleriň ulanylyşy juda pesdir. Meselem, Russiýada bu usuly aýallaryň 3,5-5%-i ulansa, şol bir wagtyň özünde Beýik Britaniýada bu usuly aýallaryň 53%-i , Kanadada-60%-i, abort etdirmegiň öňüni alyp, ondan üstün çykan Niderlandiýada bolsa 63%-i üstünlikli ulanýandyrlar.
Onuň tersine, biziň aýallarymyz göwreliligiň öňüni almak usuly hökmünde köplenç ýatgynyň içine salynýan spiirallary, eýakulýasiýadan öň kesilen jynsy gatnaşyklary usullary ulanýarlar.
Russiýada ýatga salnan spirallary aýallaryň 19-22%-i ulansa, Ýewropaly aýallaryň bu usuly bary-ýogy 1,5-2%-i ulanýandyr.
Eýsem, näme sebäpden aýallaryň arasynda gormon serişdeleriniň "abraýy" şeýle peskä?
Şunuň esasy sebäbi gormon seişdeleri barada berilýän maglumatlaryň ýetmezçiliginde diýip pikir edýärin. Köplenç lukmanyň aýal bilen içgin gürrüňleşip hem-de gormonal serişdeler barada doly maglumaty berip, peýdaly görnüşini saýlap bermäge wagty bolmaýar. Ýatga spiraly goýmak bolsa köp wagt hem almaýar. Onsoň hem, gormon serişdeleri babatda peýdaly maslahat bermek üçin, lukmanyň özi hem olaryň görnüşlerinden, täsir ediş mehanizmi we aýratynlyklaryndan habarly bolmalydyr.
Biz näme üçin göwreliligiň öňüni alyş serişdelerini ulanmakdan saklanýarys?
Geliň, nämäniň hakykat, nämäniň bolsa toslamadygyny kesgitläliň.
Toslama 1: Bu serişdeler saglyga zyýan ýetirýär.
Belläp geçişimiz ýaly, gormon serişdeleri bedene köp dürli täsir edip, görkezme bolanda olary jyns ulgamynyň käbir bozulmalarynda üstünlikli ulanýandyrlar. Esasy berjaý etmeli düzgün- her bir gormon serişdäni aýalyň beden we endokrin ulgamynyň aýratynlyklaryna, alynmaly netijä baglylykda bellemelidir.
Toslama 2: Eger gormon gerdejikleri meniň aýal doganyma (jorama, goňşyma) ýaraýan bolsa, maňa hem ulanmak bolýandyr.
Ýok, gormon serişdeleri hemişe lukmanyň maslahatyndan, barlagyndan soň bellenmelidir.
Serişdäni bellemezden öň çanaklyk agzalaryň USB-ny geçmek, ganyň lagtalanyş derejesini kesgitlemek, ganyň glukoza barlagyny geçmek, gerek bolan ýagdaýynda başga ugurly lukmanlaryň hem maslahatyny almak wajypdyr.
Joraňyza ýaran serişde Size-de bolar diýip bolmaz. Şonuň ýaly-da, joraňyza ýaramadyk serişde, Size-de ýaramaz diýen düşünje ýalandyr.
Toslama 3: Gormon serişdeleri ulanylandan soň, uzak wagt göwreli bolup bolanok.
Düýbünden beýle däl! Maglumatlaryň görkezişi ýaly, gormon serişdelerini bes edilenden soň birinji aýda, göwreliligiň galma töwekgelçiligi, has hem ekizleriň we üçemleriň bolma mümkinçiligi 1,5-2 esse ýokarlanýandyr. Göwreliligi galdyrmak üçin gormonal serişdelerini 3-4 aýyň dowamynda bellemek, önelgesizligiň käbir görnüşlerini bejermekde giňden ulanylýan usuldyr.
Gormon serişdäniň öň ulanylmagy, soň emele gelýän göwrelilige hiç hili ýaramaz täsirini ýetirýän däldir.
Toslama 4: Gormon serişdelerini 20 ýaşdan ýaş aýallara ulanmak bolmaýar.
Ýok, gormon serişdeleri ýaş aýallara hem kabul etmek bolýandyr.
Toslama 5: Her ýarym ýyldan (bir, iki ýyl) gormonal serişdeleri kabul etmekde arakesme etmek zerurdyr.
Bu pikir nädogrudyr. Serişdeleri ulanylanda arakesme etmek bolup biljek gaýraüzülmeleriň ýygylygyna hem, çaga dogurma mümkinçiligine hem hiç hili täsir edip bilmeýär. Olara ulanmaga garşy görkezme bolmasa (ony lukman çözýär), bu serişdeleri aýbaşydan galma döwrüne çenli ulanyp bolýandyr.
Toslama 6: Çaga emdirýän aýallar gormonal gerdejiklerini ulanyp bilmeýärler.
Çaga emdirýän aýallar üçin aýratyn görnüşli gormon serişdeleri bardyr. Adaty gormon serişdeleri süýt emele gelme ýagdaýyna öz täsirini ýetirýänligi sebäpli, olary bu döwürde ulanmak bolýan däldir. Çaga emdirýän aýallara gestagen gormonynyň az mukdaryny saklaýan (mini-pili) serişdeler maslahat berilýär. Bu serişdeleriň esasy ulanyş aýratynlygyna, olaryň arakesmesiz, her 24 sagatdan kabul edilmegi degişlidir. Ulanyş düzgüninde ýalňyşylma, olaryň täsirliligini juda pese gaçyryp biler.
Toslama 7: Gormon serişdeleri semredýär.
Köp aýallarda gormon serişdeleriniň täsiri bilen işdäleri açylsa, käbir aýallarda ol tersine peselýändir. Öňünden bu ýagdaýlary aýtma kyndyr. Bedeniň agramynyň ösmegine bu serişdeleriň düzümine girýän gestagenler "jogapkärdirler". Olar bedende suwuklygy saklamaga hem ukyplydyr. Şonuň üçin hem, agramynyň artmagyna töwekgelçiligi bolan aýallara gestageniň az mukdaryny saklaýan gormon serişdeleri bellenilýändir. Barlaglaryň görkezişi ýaly, bu usuly ulanýan aýallaryň diňe 5-7%-i bu kynçylyga duş gelýändirler. Beýleki aýallaryň agramy üýtgeýän däldir.
Toslama 8: Her gün kabul edeniňden, iň gowusy, postinor ýaly gaýragoýulmasyz kömek hökmünde ulanylýan serişdeleri kabul edeniň gowy.
Bu ýalňyş düşünje ýaş we tejribesiz aýallaryň arasynda giňden ýaýrandyr. Gaýragoýulmasyz ýagdaýda kabul edilýän (postinor, eskapel) serişdeleriň gormonlaryň juda köp mukdaryny saklaýanlygyndan olar habarsyz bolsa gerek. Onuň ýaly gormonyň mukdaryny aýal adaty serişdäniň düzüminde “damjadan“ bir aýyň dowamynda kabul edýär.
Durmuşda tötänleýin başlan jynsy gatnaşyklar soňabaka yzygiderli gatnaşyklara geçen ýagdaýynda bu serişdeleri ýygy-ýygydan ulanmak maslahat berilmeýär. Sebäbi olar bedeniň gormonal ýagdaýyny bozup, soňundan önelgesizligiň döremegine getirip biler.
Toslama 9: Göwreliligiň öňüni alyş serişdeleri düwürtikleriň döremegine sebäp bolýar.
Tersine: Käbir gormon serişdeleri düwürtikleri bejermek üçin bellenilýär (meselem, Diane-35).
Toslama 10: Gormon serişdeleriň täsiri bilen bedende gyl örtügi köpelýär.
Ilkinji öndürilen gormon serişdeleri (geçen asyryň 60-njy ýyllary) dogrudan hem şunuň ýaly kemçiliklere eýedi. Häzirki zaman serişdeleri bolsa himiki tehnologiýasy taýdan kämilleşen bolup, onuň ýaly häsiýetlere eýe däldirler. Olaryň käbiri bolsa tersine, saçlaryň inçelip, azalmagyna getirýändirler.
Toslama 11: Gormon serişdeleri uzak kabul edilende, aýbaşy kadasyz bolup, kähalatlarda bolman hem bilýär.
Biziň belleýşimiz ýaly, bu serişdeler aýbaşy halkasyny kadalaşdyryp, agyrylary aradan aýyrmaga kömek edýärler. Gormonal serişdeler bes edilensoň, aýallaryň 2%-de aýbaşy halkasy bozulyp biler.
Bu ýagdaý, serişdeleriň netjesizliginden habar bermän, aýalda öň bar bolan kynçylyklaryň ýüze çykmagy netijesinde bolýandyr.
Toslama 12: Gormon serişdeleri kabul etmek, ýumurtgalyklaryň we süýt mäzleriniň howply täze döremeleriniň döreme töwekgelçiligini ýokarlandyrýar.
Kanadanyň alymlarynyň görkezişi ýaly, göwreliligiň öňüni alyş gormon serişdelerini kadaly kabul etmek, ýumurtgalyklaryň howply täze döremeleriniň ýüze çykma töwekgelçiligini 45-60% peseldýändir.
Süýt mäzleriň howply täze döremeleriniň ýygylygyna bu serişdeler hiç hili täsir edýän däldirler.
Toslama 13: Gormon gerdejikleri jyns gatnaşygy arkaly geçýän kesellerden goraýarlar.
Şuňa hiç hili subutnama tapylan däldir. Gerdejikler, ýatgynyň boýunjygynyň neminiň goýalmagyna getirip, ýokançlygyň geçmeginiň öňüni alýanlygy sebäpli, kiçi çanaklyk agzalarynyň ýiti sowuklama keselleriniň döreme mümkinçiligini peseldip bilýärler. Ýöne jynsy gatnaşyk arkaly geçýän ýokançlyklardan bu gerdejikler gorap bilmeýärler.
Hormatly okyjylarymyz! Siz indi nämäniň toslamadygyny, nämäniň hakykatdygyny bilýärsiňiz. Şonuň üçin-de, saglyk ýagdaýyňyza haýsy çäreleriň has ýaramlydygyny özüňiz çözüň. Eger göwreliligiň gormonal öňüni alyş serişdeleri babatda soraglaryňyz ýzüe çyksa, öz ginekolog lukmanyňyz bilen maslahatlaşmagy ýatdan çykarmaň.
Hormat bilen, saýtyň ginekolog lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Habarlar 17 july 2017
Hyzmatdaşlyk
Türkmenistan — BMGÖM: adam hukuklary ulgamyndaky hyzmatdaşlyk
Duşuşygyň dowamynda bellenilişi ýaly, türkmenistanlylaryň bähbidiniň goralmagyna, olaryň syýasy, ykdysady, durmuş, medeni-ynsanperwer hukuklarynyň we raýatlyk azatlyklarynyň üpjün edilmegine gönükdirilen demokratik özgertmeleri amala aşyrmak Türkmenistanyň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda yzygiderli durmuşa geçirýän döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Birleşen Milletler Guramasynyň möhüm konwensiýalaryny, şol sanda adam hukuklary baradaky çözgütlerini tassyklap, ýurdumyz bu resminamalaryň durmuşa geçirilmegi boýunça anyk çäreleri amala aşyrýar.
Hyzmatdaşlyk
Halkara umman instituty Hazarýaka ýurtlarynyň hünärmenleri üçin Aşgabatda okuw geçirýär
Ähli Hazarýaka döwletleriniň hünärmenleri, ýurdumyzyň deňiz giňişliklerini we kenarýaka çäklerini meýilnamalaşdyrmak we dolandyrmak hem-de daşky gurşawy goramak ulgamynda tebigy serişdeler, balyk hojalygy, syýahatçylyk, ulag, deňiz serişdelerini işläp taýýarlamak, şeýle hem Hazar deňzinde pudagara utgaşdyrmak işleri bilen meşgullanýan ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň wekilleri okuwlaryň diňleýjileri boldular.


text:
Klimatyň üýtgemegi çynlakaý we barha artýan kynçylyk bolup, tutuş adamzadyň saglygyna, howpsuzlygyna howp salýar.
Londonda geçirilen ylmy konferensiýa gatnaşan alymlar klimatyň üýtgemegi çynlakaý we barha artýan kynçylyk bolup, adamlaryň saglygyna, howpsuzlygyna howp salýar diýen netijä geldiler. Bu ylmy konferensiýa Beýik Britaniýanyň Lukmançylyk assosiasiýasynyň binasynda geçirilip, oňa lukmançylyk, harby-tehniki we ylmy çäklerinde işleýän hünärmenler gatnaşdy.
Konferensiýada kabul edilen jemleýji resminamada gumanitar heläkçilikleriniň harby býujetine ýetirýän zyýanynyň barha artjakdygy barada duýdurylýar. Mundan başga-da, bu resminamada ösen we ösüp barýan ýurtlaryň hökümetlerine ýangyçlaryň ýakylmagynyň netijesinde emele gelýän tüssäniň howa düşmeginiň öňüni almak üçin degişli çäreleri geçirmek barada ýüzlenme bar.
Beýik Britaniýanyň harbylary klimatyň üýtgemegi zerarly uruşlaryň sanynyň artjakdygy, munuň bolsa öz gezeginde ýangyjyň gymmatlamagyna sebäp boljakdygy barada duýdurýarlar.
Geçirilen barlaglaryň netijesinde ýer ýüzünde ýylylyk derejesiniň artmagy zerarly esasan-da tropiki zolakda ýerleşýän baý bolmadyk ýurtlar kyn ýagdaýa uçrar.
Harbylar näme diýýär
Kontr-admiral Nil Morisettiniň aýtmagyna görä, bu ýurtlarda uruşlaryň bolmagy Beýik Britaniýanyň we beýleki ýurtlaryň satyn alýan harytlarynyň bahasynyň gymmatlamagy zerarly olaryň ýurda getirilmegini kynlaşdyryp biler. "Energogeçirijiler gymmatlaýar. Bu biz, ýagny britaniýalylar üçin benziniň we Günorta-Gündogar Aziýada öndürilen harytlaryň bahasyny artdyrar" diýip, BBC ýaýlymyna beren interwyusynda Beýik Britaniýanyň Goranmak ministrliginiň klimat we energetiki howpsuzlygynyň wekili bolan kontr-admiral Nil Morosetti aýtdy.
Hünärmenler geçiren barlaglarynyň netijelerine esaslanyp, klimatyň üýtgemeginiň netijesinde uruşlaryň sany barha artar diýip belleýärler. Sebäbi suw we azyk ýaly ýaşaýyş üçin möhüm bolan baýlyklar ugrunda dawa-jenjeller ýüze çykar.
Mysal üçin strategiki barlaglaryň Halkara instituty ýaňy-ýakynda ýer ýüzüniň ýylylyk derejesiniň artmagy "resurslaryň ýetmezçiligini köpçülikleýin migrasiýanyň we ýurduň içinde uruşlaryň döremek howpuny artdyrar" diýip duýdurdy. Beýik Britaniýanyň goranmak ministrliginiň pikirine görä, uruşlaryň döremeginiň sebäpleri hem üýtgär.
Geçirilen ylmy konfereiýanyň dowamynda harby ýolbaşçylary harby goşunlaryň "kömürturşy yzyny" azaltmagy isleýändiklerini aýdyp, ýüze çykan kynçylyklary kesgitlediler.
Mysal üçin, ýangyç Owganystana Päkistandan ýol arkaly daşalýar. Ýangyç Owganystana ýetip gelýänçä, onuň bahasy 10 esse gymmatlaýar. Mundan başga-da, ýangyjy ýolboýy goraýan goşun galtamanlaryň nyşany bolýarlar. Harby adamlaryň käbiri goşunyň "ýangyjy ýalmap-ýuwudýandygyny" boýun alýarlar. Olar ýangyjyň ýakylmagyndan emele gelýän tüssäniň azaldylyp, mümkin bolan ýagdaýlarynda gaýtadan dikeldilýän energetiki resurslary ulanmaklygyň hem ykdysady, hem-de taktiki nukdaýnazarlaryndan has bähbitli boljakdgyny nygtaýarlar.
Kontr-admiral Morisetti harby uçarlar üçin niýetlenen harby gämini ýerinden 30sm süýşürmek üçin 1 gallon ýangyjyň harçlanýandygyny, zarply uçuşda we gonuşda bolsa 1 sagadyň dowamynda 20 tonna ýangyjyň harç edilendigi barada ýatlaýar. Şeýle harajatlary 1 barreliň $ 30 bolan ýagdaýynda etse bolar. Emma 1 barreliň $100 ýa-da $200 bolanda, bu juda gymmada düşýär.
Ýer ýüzüniň ilatynyň saglygyna howp abanýar
Bu ylmy konferensiýa gatnaşan lukmanlar hem öz gezeginde klimatyň üýtgemegi zerarly adamlaryň açlyga we suwsuzlyga duçar boljakdyklaryny, dürli ýokançlyklaryň bolsa tiz ýaýrajakdygyny belleýärler. Bu aýratyn-da garyp ýurtlaryň ilatyna täsir eder, sebäbi ýeterlik iýmitlenmeýän adamlar ýokançlyklara aňsat ýolugýarlar.
Lukmanlar "elektroenergiýany öndürmegiň usullary üýtgedilse, howanyň hilini gowular" diýip, hasaplaýarlar. Adamlar awtoulaglardan peýdalanman, welosipedlerden peýdalansalar ýa-da pyýada ýöräp, köp hereket etseler, süýji keseline, göwüs düwnügine ýolukmaklygyň sanyny azaldar. Köp hereket edýänler ýürek-damar keselleriniň, garrylyk huşsuzlygynyň ýa-da göwnüçökgünligiň döremeginiň öňüni alýar.
Bir ýarym aýdan Günorta Afrikada Birleşen milletler guramasynyň klimatyň üýtgemegi boýunça her ýyl geçirilýän konferensiýasy geçiriler. BMG-niň kommýunikesini Ýewropa Bilelişigini bug gazlarynyň howa düşmeginiň mukdaryny 2020-nji ýyla çenli 20% däl-de 30% azaltmaga çagyrýar. Emma häzirki wagtda Ýewropa Bilelişigine girýän ýurtlar bu babatda ýeke-täk bir pikire gelip bilenoklar. Professor Kris Repli degişli çäreleriň görülmedik ýagdaýynda howadaky kömürturşy gazynyň derejesiniň juda artjakdygy barada duýdurýar. Ol: "Eger adamzat öz edýän hereketleri arkaly howany hapalaýşy ýaly tizlikde degişli çäreleri görmese, howa düşýän zyýanly bugarmalaryň mukdary görlüp-eşidilmedik derejä galyp, şu ýüzýyllygyň dowamynda bir millonyň paýynda 450 ýa-da 650 birlik bolman, 1000 birlik derejesine ýeter" diýip aýdýar.
Ulanylan WEB Salgy
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýalaniçýanlar
Wekilleri örän ownuk, uzynlygy 1 mm-den 12 mm-e çenli bolýar. Bedeniň ujakly tarapy içýana meňzeýär, ýöne II say bogundan durýar garny has ýasy we ösüntgisiz bolýar. Ol iki jübüt traheýanyň kömegi bilen dem alýar. halynda Bedeninde ýerleşýän ýörüte mäzler sapak (kerep) öndürýän we ol suwuk kanaljyklar arkaly gysgyç şekilli heliserleriň uçlaryndaky deşik arkaly daşa çykarylýar. Ýalaniçýanlar aýry-aýry jynsly. Tohum erkek jyns tarapyndan substratyň üstüne spermetofor (içi spermatazoidli halta) taşlaýar. Spermatoforyň ýokarsynda deşijek (turbajyk) bolýar. Urkaçy öz jyns deşigini şu turbajygyň daşyna geýdirýär we spermatofordan spermatozoidleri kabul edýär. Şundan soňra ýumurgalar bedeniň içindekä tohumlanýarlar. Ýumurtgalardan çykan liçinkalar bir gezek gow taşlanlaryndan soňra daşky sreda çykarylýarlar we özbaşdak ýaşaýarlar. Ýalaniçýanlar daşlaryň ýeriň üstüne gaçan aşagynda, ýapraklaryň arasynda, çüýrüntgileriň içinde ýaşap, ownuk haýwanlar bilen iýmitlenýärler. Wekili: Kitap ýalaniçýan (Chelifer cancroides) ýaşaýyş jaýlarynda, kitaplaryň sahypalarynyň arasynda duş gelýär. Ýalaniçýanlar Türkmenistanda hem ýaşaýarlar.


text:
Tonýa ýaýlaglary ýerli we daşary ýurtly syýahatçylaryň ünsüni özüne çekýär
Tonýa möwsümiň ilkinji syýahatçylary gelmäge başlady
Trabzonyň Tonýa etraby tebigy gözellikleri bilen birlikde ýaýlaglary bilen hem ýerli we daşary ýurtly syýahatçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Tonýa al-ýaşyl öwüsýän tokaýlary we aprel aýynda gül açýan “mawy oleandr” hökmünde bilinýän “mawy ýyldyz” gülleri bilen ünsleri özüne çekýär.
Kadyralak, Erikbeli, Sazalan, Sis dagy we Kadyrga ýaýlaglary bilen hem tanalýan Tonýa möwsümiň ilkinji syýahatçylary gelmäge başlady.
Tonýa ýerli syýahatçylar bilen birlikde esasan hem Pars aýlag ýurtlaryndan gelýän arap syýahatçylarynyň ünsünü özüne çekýär.
Tonýa dünýäde “Tonýa mesgesi” hökmünde tanalýan mesgesi we sebite mahsus ýerli tagamlary bilen hem ýakyndan tanalýar.


text:
Kabir adamlar deryanyn kenarynda oturmak üçin dogar.Kabiri yyldyrymyn çarpmasy üçin.Kabirinin elleri çeperdir.Kabiri sungatçy ruha eyedir.Kimi suwda yüzer.Kimi elektronika düşüner.Kimi Shakespeare.Kimi ejedir,kimi kaka we kabir adamlaram durmuşy yazar…
Durmuşyn sana name bagyş etjegi hiçwagt belli bolmaz….
Aslynda dünyadaki ahli adamlar şol bir durmuşy yaşayar,dogulyar we ölyar.
Diymek,durmuşyn many we mazmuny önümize çykan pursatlardadyr.Esasanam duşumyzdan geçip gitmesine razy bolan pursatlarymyzda.
Dogulmak we ölmeklik arasyndaky yüzmünlerçe minutlar bizin hemmamiz üçin hazyna bolup duryar.Ömrünin ahyryna çenli her adam bagtly bolmak üçin yaşayar.
Eysem,bagt name???
Geçmişimize az salym syn edip,içinde özümiz bolan zaman böleklerini yatlap,hoş duygulary duyan mahalymyza mydamada duş geleris.Yada gelejege seredip birnaçe minutlap öz suratymyza seredip,keypimizin artanyny,yüzümüze şatlyk gonanyny duyarys.
Şol bize bagt paylan geçmiş we gelejegimizdaki birnaçe minutlar ,şol minutlary emele getiren sekuntlar,üytgewsiz bize degişli zaman bölejikleridir.
Şol zaman bölejikleri bize degişli bolşy yaly hemme kişade degişli
Uzyn bolmadyk ömrümin bir böleginde özümi bagtly duymagyma sebap bolan,sen,edil şol bagtly wagtymda name bilen meşgullanyardyn?!
Elbetde menin etyan adaty pişam bilendin…
Penjirame degip tasin ses etyan yagyş damjalarynyn owazyny dinlap kitap okayan mahalym diysen bagtlydym,sebabi şol wagtda senem elinde kitap bardy,belki.
Elim galamlykam hem şeyledi,elinde galam bardy.
Hyyalymda dine sen bardyn,belki sende hem şeyledir,sebabi bagtlydym.
Bu gün name üçindir,gulagyma yagyş sesi gelenok,kitap içgysgynç,galamym yazanok…
Sebabi sen,menden garaşsyz başga bir nabeletin bagtly zaman böleklerini dolduryan,yada tersine…
Şol gara günden bari,men bagtsyz yüzüm gülenok we agyr hassa yatyryn.Birwagtlar özümi bagtly,onatly duyan mahallarym indi taryhdan dine bir sahypa.Şol günlerimde mana yaran bolan galamym,kagyzym,bugünden son biribiri bilen tapyşmaz,bagtly bolmagym üçin bu zerur.
Durmuşyn mana bagşeden ol pursady garanky düyş deyin bir başlap gysga wagtdada yitdi gitdi.
Bu in sonky yazgym,in sonky syyam,in sonky kagyzym!


text:
Italiýanyň döwlet teleradio gepleşikleri korporasiýasynyň «Rai 3» teleýaýlymy Türkmenistany 2018-nji ýylda iň gowy syýahatçylyk ugurlarynyň biri hökmünde atlandyrdy. Dürli ýurtlar hem-de yklymlar boýunça syýahatlar baradaky filmleriň köp seriýaly tapgyryndan soň, teleýaýlym tomaşaçylaryň arasynda sorag-jogap geçirip, meşhur ugurlaryň sanawyny düzdi. Ses bermegiň netijelerine görä Türkmenistan «Taryh» derejesinde birinji ýere mynasyp boldy.
Bäş müň ýyllyk taryhy bolan türkmen halkynyň paleolit we mezolit döwrüne degişli birgiden tapyndylary muňa doly şaýatlyk edýär. Türkmenistanyň çäklerinde Marguş ýurdunyň galyndylary (gadymy grek we rim resminamalarynda – Margiana), Parfiýa galasy we beýleki taryhy ýadygärlikler saklanyp galypdyr. Gadymyýetde bu ýurduň üstünden strategik taýdan möhüm ýol – Beýik Ýüpek ýoly geçipdir – diýlip, bellenilýär.
Türkmenistanda taryh bilen gyzyklanýanlar üçin syýahat etmäge köpsanly taryhy ýerleriň bardygy aýratyn bellärliklidir. Türkmenistanyň gündogary özüniň orta asyrlara degişli baý taryhy ýadygärlikleri bilen tapawutlanýar. Şol zamanlarda medeniýetiň we ylmyň ösüşiniň derejesi boýunça dünýäde bu ülkäniň deňi-taýy bolmandyr. Il-Arslanyň, Tekeşiň, Törebeg hanymyň, Gutlug Timuryň, Astanababanyň aramgähleri syýahatçylaryň pikirini gadymyýetiň jümmüşine alyp gidýär.
Häzirki wagtda ýurdumyzda Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen arheologik, medeni-taryhy ýadygärliklerde gazuw-agtaryş we toplumlaýyn dikeldiş işleriniň geçirilmeginiň meýilleşdirilýändigini nazara alanyňda, «Rai 3» teleýaýlymynyň geçiren pikir soralyşygynda ýurdumyzyň «Taryh» derejesi boýunça iň gowy ýurt diýlip atlandyrylmagy guwandyryjy ýagdaýdyr.
Geçen ýylyň 15-nji dekabrynda geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hormatly Prezidentimize Beýik Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen Türkmenistanyň çägindäki taryhy-medeni ýadygärliklerde gazuw-agtaryş işlerini geçirmegiň Döwlet maksatnamasy hödürlendi. Ol 2018-2021-nji ýyllar üçin niýetlenip, daşary ýurtlaryň ylmy-barlag merkezleri bilen halkara ylmy gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyny we hyzmatdaşlygyň ösdürilmegini, gazuw-agtaryş işlerine meşhur alymlaryň çekilmegini göz öňünde tutýar.


text:
Gözden salynýan perzentler
Lýudmila Çerkezowa,
Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy
Men — bir maşgalanyň ýekeje çagasy. Ata-enem uzak wagtlap perzentsizligiň dagyny çekipdir. Ejem özi ýaly gelinleriň bäbeklerini alnyna syla-syla, ahyrsoňy bagryndan önen balasynyň sallançagyny üwremek bagtyna eýe bolupdyr. “Elpe-şelpelikde ýaşadym, del oýnawaçlary oýnadym, üýtgeşik modaly owadan köýnekleri geýdim” diýsem ýalançy bolaryn. Ýöne çaganyň has mätäç bolýan zadyna — käbedir kyblanyň mähir-muhabbetine hiç haçan zar bolmandygym hem çyn.
Wagtyň jylawy ýok. Aýlar-günler kerwen gurap geçip dur. Sähetli bir gün menem ene boldum. Gyzyldan gymmatly naşyja bäbejigim — Täzegül jan dünýä indi. Şol günden bäri bar işim, bar aladam şo bolaýdy. Dagy näme, Täzegül jan meniň ýekeje gyzym, göwün hoşum, gözlerimiň röwşeni, umytly geljegim ahyryn. Ejemem meni şeýdip söýgüläp ösdürip, apalap kemala getiripdir. Ol: “Jahanda öz çagaňdan ýakyn adam bolmaz” diýýärdi.
Gyzjagazym babatyndaky ähli arzuw-hyýallarym wysal bolup barýardy. Täzegül jan 5 ýaşda okamagy, ýazmagy, aýdym aýtmagy, tans etmegi öwrendi. Ol-öýmüziň bilbili, çagalar bagyndaky iň terbiýeli, üşükli körpeleriň biridi. Onuň üşüklidigine, zehinlidigine guwanýardym, buýsanýardym.
Okuw ýaşyna ýetende Täzegüli zehinli çagalar üçin ýöriteleşdirilen mekdebe berdim. Men oňa ertirki sapaklara taýýarlanmaga, öý işlerini ýerine ýetirmäge kömek edýärdim. Hamala ýetişmejek ýaly, soň giç boljak ýaly oňa hemme zady öwretmäge howlugýardym. Bir günem… göwrämde ýene-de çaganyň galandygyny bildim. Bu wakany gyzyma gürrüň berdim. Ol begenjinden ýaňa uçaýjak boldy: “Meniňem ogul jigim bolar, men oňa ideg ederin, hüwdüläp, sallançagyny üwrärin, erteki aýdyp bererin. Ulalansoň jigim ikimiz dost bolarys” diýip, jedirdedi. Dagy näme, başgaça bolmagy mümkinem däl.
Bu “gudrat” meniňem depämi göge ýetirdi. Ökjäm ýeňledi. Lukmanlar maňa: “Indi çagaň bolmaz” diýýärdi ahyryn. Ýöne, käte krowatda myrlapjyk uklap ýatan gyzjagazymyň saçlaryny sypalap oturşyma iňkise gidýärdim. Indi doguljak bäbejige garaşyk etmelidir. Täzegül jan horlanar, ünsden düşer, onuň aladasyny etmäge elimem degmez. Gyzjagazymyň öňünde özümi ýazykly duýup, pikire batyp oturmak soňabaka endige öwrüldi. Geň-taň göräýmeli. Bu endik nedenem uly bir betbagtçylyga sebäp bolupdy. Göwrämdäki çagam maşgalada höküm sürýän bagtly durmuşuň üstüne atanak çekýändigini duýaýdy öýdýän. Müýnürgäp bizi taşlap gitjek bolýar. Özüm-ä şeýle düşündüm. Birdenkä, edil pikirimi makullaýan ýaly, güýçli gan akma başlandy. “Tiz kömege” til kakdym. Gelen lukman çaganyň düşmeginiň mümkindigini aýtdy. “Belki, şeýle bolany gowudyr” diýen pikir kelläme geldi.
Hassahana barýarkam ýolda birdenkä endam-janym elenip gitdi, dünýäm daraldy. Gymmatly bir zadymdan jyda bolýan ýaly ýagdaýa düşdüm. Çagam elden gidip barýan ýaly hopukdym. Täzegül jany unudyp, bar oý-pikirimi göwremdäki çaga gönükdirdim. “Ýok, balajygym, men seniň bizi taşlap gitmegiňe razy däl. Men seniň üçin göreşerin. Sen — meniň bagtym, göz-guwanjym ahyryn.” Hassahana baranymyzdan soň dessine barlag geçiren lukmanlar çaga düwünçeginiň gabygynyň ýyrtylandygyny, ýöne muňa seretmezden, ýaňy 10 hepdelik bolan çagajygyň diridigini, janlydygyny anykladylar. Ony halas edip boljakdygyny aýtdylar. Şol gezek hassahanada tutuş 1 aýlap ýatdym. Soňam birnäçe sapar ýatyp, bejergi aldym. Täzegüli meniň ýanyma goýbermeýärdiler. Onuň bilen telefonda gürleşýärdik, hat üsti bilen habarlaşýardyk. Bir edarada başlyk bolup işleýän kakasy irden işe gidip, öýe agşamara dolanýardy. Ýygy-ýygydan iş saparyna gidýärdi. Gaýynlarym obada ýaşaýardy. Nahar bişirmäge kömek edýän goňşy aýal bolaýmasa, öýe gelip-gidýän adam ýok diýen ýalydy. Şeýlelikde, Täzegül jan aglaba wagtyny ýekelikde geçirmeli bolýardy. Ol entek ýaşajykka adatça uly adamlaryň “kellesini agyrdýan” meseleleri çözmeli bolýardy. Erbet ýeri, onuň sapaklara ýetişigi peseldi. Aglaba wagtymy hassahanada geçirýändigim üçin ony liseýe girmäge taýýarlamaga ýetişmedim. Üstesine, ony öňki okan ýöriteleşdirilen mekdebinden çykaryp, öýümiziň golaýynda ýerleşýän adaty orta mekdebe ýerleşdirdik. Şeýdip kiçijik “parlak ýyldyz öçügsilenip” ugrady.
Şeýle-de bolsa, gyzjagazym jigisi doglanda begenip, ganat baglap uçaýjak ýaly bolupdyr. Ony gujagyma gysyp, öýümiziň bosagasyndan ätlejek günüme sabyrsyzlyk bilen garaşypdyr. Ýöne şol şatlykly günüň öňüsyrasynda Täzegül jan birdenkä ysgyndan gaçyp, ýanyny ýere beripdir. Lukman gelende ol zordan dem alýan eken.
Gyzjagazymy tanaýan adamlaryň hemmesi bu ahwalata aňk-taňk boldular. Geň galmazça däl. Ol daýawjady, tokarjady, sagdyndy. Men ony kesellerden goraýardym. Iň bärkisi, ol dümewlänem däldir. Belki, kalbyny heýjana getiren uly bagt ony sähelçe-de bolsa kemsindiren ujypsyzja gabanjaňlyk duýgusy bilen bir ýere sygyşan däldir. Hudaýa şükür, gyzymy halas etdiler. Ol 2 aýlap hassahanada ýatdy. Söýgüli ejesinden ýene-de aýra düşdi. Köp sanly dermanlary ýuwutmaly boldy, ençeme gezek iňňe sançdyrtdy. Eýsem, öýde ýaňy-ýakynda peýda bolandygyna seretmezden özüniň çetledilmegine sebäp bolan jigisini öz ýanyndan gabanmaýan çaga barmyka?!
Tutuş 1 ýyllap 2 sany mähriban adamyň arasynda elewredim. Ylhama artykmaç üns bersem, Täzegül keselleýärdi, Täzegüli söýgüläp ugradygym Ylhamjyk ýoňlaýardy. Kä gyzymy, kä oglumy halas etmeli bolýardym. Şeýdip geçen 1 ýylda men oňat durmuş sapagyny aldym: çagalaryň birini ileri tutup, beýlekisini ýatdan çykarmaly däl. Ýogsam, sähelçe wagtlygam bolsa unudylan perzendiň kemsinip, dürli kesellere uçramagy mümkin. Ene perzentleriniň birine öz mähir-muhabbetinden artykmaç paý berip, beýlekisine biperwaý seredende, çaga muny duýýar. Bir zady mydama ýatda saklamaly: çagalaryň her biri özboluşly, diňe özüne mahsus gylyk-häsiýetli. Olar bir-birinden emosional ýagdaýy, zehini, üşügi, başarnygy bilen hem tapawutlanýandyr. Ýöne munuň özi olaryň birini ileri tutup, beýlekisini ünsden düşürmäge, birini apalap, beýlekisine kem baha bermäge esas bermeýär. Çagalar muny adalatsyzlyk hökmünde kabul edýärler, kemsinýärler. Galyberse-de, söýgüsini perzentleriniň arasynda deň paýlamagy başarmaýandygy üçin özüni ýazykly duýan ene hem özüni bagtly duýup bilmeýär. Onuň çagalary hem bagtly däldir.
Информационного Центра здравоохранения Туркменистана
Filed under: Bütin Temalar, Durmyş |


text:
Türkmenistan şu ýylyň birinji çärýeginde elektrik energiýasynyň eksport edilişini artdyrdy. Pudagyň görkezijileri şu gün Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 2017-nji ýylyň ýanwar-mart aýlaryndaky durmuş-ykdysady ösüşiniň jemlerine bagyşlanylan mejlisinde beýan edildi.
Elektrik energetika ulgamyna gözegçilik edýän wise-premýer D. Amangeldiýewiň habar berşi ýaly, hasabat döwründe 6 milliard 237 million 295 müň kilowat-sagat elektrik energiýasy öndürildi, bu 2016-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 106,2 göterime deňdir.
Şonuň 972 million 143 müň kilowat-sagat möçberi eksporta iberildi. Bu görkeziji boýunça ösüş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 104,1 göterime deň boldy.
Türkmenistan elektrik energiýany Owganystana, Eýrana we Türkiýä iberýär.Gazanylan ylalaşyklaryň esasynda 2017-nji ýylda Türkmenistan Owganystana elektrik energiýanyň iberilişini 100 megawatdan 150 megawata çenli, 2018-nji ýylda bolsa 300 megawata çenli artdyrar.


text:
Alymlar özara düşünişme bilen ýaşaýan agzybir, bagtly maşgalalarda maşgala jübütleriniň artykmaç beden agramly bolýandygyny belleýärler. Alymlar 4 ýylyň dowamynda 170 sany maşgala jübütleriniň durmuşyna syn edip şeýle netijä geldiler. Näme üçin?
Bagtly, asudalyk höküm surýän maşgalada adamsyny söýýän aýal dürli tagamlary bişirip ärine hödür edýär, onuň göwnünden turmak isleýär. Ondan başga-da, asuda, dartgynsyz, agzybir durmuş ýakymly duýgulary döredip, nerw ulgamynyň stressiz ýagdaýyny üpjün edýär. Onsoň nädip şeýle ýagdaýda semremejek?
Tersine, aýrylyşma alyp barýan dawa-jenjelli maşgala durmuşy nerw ulgamy ýadadýar. Jübütleriň biri-birine üns berip, idetmegi barada gürrüň hem ýok.
Başga barlaglar bolsa, bagtly maşgala jübütleriniň dawaly aýrylyşmany başdan geçiren jübütlere garanyňda uzak ýaşaýandygyny äşgär etdi.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
ÇYKAN GÜLLER
شاخه : Latin
ÇYKAN GÜLLER
Tebigatyň nury düşüp, hakyň nazar salan ýurdy,
Ýa reb diýip daýhanlarmyz, pagta ýere azal urdy,
Gyş aýlary gar üstüne, garlar ýagyp gyrdy gurdy,
Indi bolsa bahar gelip, ýaşyl köýnek geýdi çöller.
Hazan gelip dökäýse-de, ýapraklaryn barça bagyň,
Ýa soldursa müşk kokaýan otlaryny Narly dagyň,
Indi bolsa saýrar bilbil, gülüstana baran çagyň,
Görer sen baglar içinde, isli-kokly çykan güller.
Çopan tüýdük çalan wagty, örä gider goýun-guzy,
Garry enäň gözündedir, gyrkym bolsa ýüňüň ýozi,
Çarwalarmyz seýr ederler, bahar aýy dagy-düzi,
Çöl-sähraýa çykyp görseň, köpdür biziň Türkmen iller.
Atçapgyly toýlarmyzda, sazandalar sazyn çalyp,
Garry juwan şatlyk eder, ýüregine joşgun salyp,
Ýaz paslynyň waspyn aýdar, "Tagy Serhoş" galam alyp,
Bilbil güwýa tekin saýrar, bahar aýy ýagşy diller.


text:
Azerbaýjanyň garaşsyz Turan agentliginiň müdiri suddan öň öý tussaglygynda galmak şerti bilen 11-nji sentýabrda deslapky tussaghanadan boşadyldy. Emma suduň geçiriljek wagty entek kesgitlenmedi.
Mehman Aliýewiň aklawçysy Fuad Agaýew öz müşderisiniň boşadylandygyny 11-nji sentýabrda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna tassyklady.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) media azatlygy boýunça wekili Harlem Desir Aliýewiň deslapky tussaglygynyň öý tussaglygyna çalyşmagyny “pozitiw ädim” diýip atlandyrdy, emma häkimiýetleri žurnaliste garşy ähli aýyplamalary ýatyrmaga çagyrdy.
Desir ÝHHG-niň Aliýewiň işine ünsli syn edýändigini aýtdy.
Awgust aýynda Azerbaýjanyň häkimiýetleri Aliýewi salgytdan gaçmakda we wezipesinden peýdalanmakda aýypladylar, şeýle-de derňewleriň dowamynda Turan täzelikler agentliginiň hasaplaryny doňdurdylar.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar Aliýewiň tussaglygynyň we Turan agentligine garşy çäreleriň ýurtda garaşsyz media edilýän basyşlaryň dowamy bolup durýandygyny aýdýarlar.


text:
Şu günler Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň Aşgabatdaky edarasy ýurtda hereket edýän daşary ýurt firmalaryndan özleriniň paýtagtdaky we welaýatlardaky işgärleriniň, hususan-da, daşary ýurtly spesialistleriniň sanawyny we şahsy maglumatlaryny tabşyrmagy talap edýär.
Azatlyk Radiosynyň ýurt içindäki çeşmeleriniň Aşgabatdaky Migrasiýa gullugynyň we käbir daşary ýurt firmalaryň jogapkär resmilerine salgylanyp aýtmagyna görä, talap edilýän resminamalaryň arasynda işgärleriň 3 suraty (3x4 ululygynda), häkimlikden berlen iş rugsatnamasy, kireýine alýan jaýynyň patentiniň, şertnamasynyň nusgasy, iş beriji kompaniýadan kepilnama we beýleki dokumentler bar.
“Esasy şol [işgäriň] şahsyýeti hakyndaky anyk maglumatlar talap edilýär – doglan ýeri we nirede doglandygy... Mundanam başga, onuň haçan Türkmenistana gelendigi, haýsy adresde ýaşaýandygy soralýar. Şeýle hem, olaryň Türkmenistanyň banklarynda bank hasaplary barmy ýa ýok?! Bar bolsa, olaryň haýsy banklardadygy soralýar. Bu ýagdaý daşary ýurtlardan gelip işleýän zähmet migrantlary bilen bagly ýagdaý. Türkmenistanyň öz içinden bolan işgärler barada-da maglumatlar ýygnalýarmyşyn, ýöne has köp jikme-jik maglumat daşary ýurtlardan gelen işgärler barada ýygnalýar” diýip, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýtdy.
Aşgabatdaky Migrasiýa gullugynyň adynyň efirde agzalmazlygyny soran jogapkär resmisiniň tassyklamagyna görä, agzalýan maglumatlary tabşyrmaklyk eýýäm Türkmenistanda esasan gurluşyk işlerini amala aşyrýan Russiýanyň “Wozroždeniýe” we Türkiýäniň “NATA”, “Polimeks” ýaly ençeme firmadan talap edilipdir. Aýdylmagyna görä, şondan soň şahsy maglumatlary tabşyrylan adamlar Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginde hasaba alynýar.
Ýeri gelende bellesek, bu barada ýokarda agzalýan firmalardan haýsydyr bir kommentariý almak başartmady. Ýurtdaky daşary ýurt firmalarynda işleýän türkmen we daşary ýurt raýatlary barada jikme-jik maglumatlaryň ýygnalmagy dogrusynda türkmen häkimiýetleri ýa-da media serişdeleri tarapyndan hem häzirlikçe ilat köpçüligine haýsydyr bir maglumat berilmeýär. Bu ýagdaýyň haçana çenli dowam etjekdigi-de nämälim bolmagynda galýar.
Emma paýtagtdaky Migrasiýa gullugynyň jogapkär resmisi, “Yslam döwleti” topary bilen baglanyşykly gorky-aladanyň dünýäde bolşy ýaly, Türkmenistanda hem artýandygyny aýdyp, bu çäräniň ýurtda ýaşaýan adamlary anyklamak we olaryň sanawyny düzmek maksady bilen amala aşyrylýandygyny gürrüň berdi.
“Häzir Türkmenistanda we dünýäde käbir raýatlaryň ‘Yslam döwleti’ bilen aragatnaşygy bolmagyndan alada edilýär. Şol sebäpli, bu çäreler ýurda gelip işleýän adamlaryň ‘Yslam döwleti’ topary bilen arabaglanyşygynyň bolup-bolmandygyny ýa-da olaryň agzalýan toparyň agdyklyk edýän ýerlerinde işläp-işlemändigini anyklamak üçin amala aşyrylýar” diýip, adynyň agzalmazlygyny soran Migrasiýa gullugynyň resmisi aýtdy.
Galyberse-de, ol Aziýa oýunlarynyň öňýanynda, gurluşyk firmalarynyň aglabasynyň işiniň tamamlanýandygyny belläp, bu sport çäresi başlamanka, daşary ýurtly işgärleriň öz wagtynda ýurdy terk etmegi üçin hem tagalla edilýändigini sözüniň üstüne goşdy.
Türkmenistanda şu ýylyň sentýabr aýynyň 17-27-si aralygynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň öňýanynda, howpsuzlyk çäreleriniň güýçlendirilendigi habar berilýär.
Mundan üç aý çemesi ozal, ýörite gulluklaryň ýa-da polisiýanyň işgärleri tarapyndan Aşgabatda ýaşaýan öňki tussaglara Aziýa oýunlarynyň geçirilýän sebitine barmazlyk we bu sport çäresi geçýänçä ol ýerde “görünmezlik” tabşyryldy. Şeýle-de, soňky aýlarda pasportda Aşgabatda ýazga durmadyk welaýatlylary yzarlamak, olary öz ýaşaýan sebitlerine ugratmaklyk hem güýçlendirildi.
Mundanam başga, Türkmenistanyň Aşgabatdaky harby ýokary okuw jaýlarynyň 200 çemesi kursantyna, ýagny studentine tomusky dynç alyşlary döwründe öýlerine gitmegiň deregine, olimpiýa şäherçesiniň golaýynda howpsuzlyga gözegçilik etmek tabşyryldy.
Türkmen häkimiýetleri ýa-da media serişdeleri bu çäreler barada kelam söz aýtmaýarlar. Emma Azatlygyň Türkmenistanyň güýç edaralaryndaky çeşmeleri ýurtda howpsuzlyk çäreleriniň güýçlenmeginiň ýurduň çäginde terrorçylykly hüjümiň bolmagynyň ähtimaldygy baradaky aňtaw maglumatlary bilen baglydygyny belleýärler.
Geçen aýyň ortalaryna Azatlyk Radiosy bilen gizlinlik şertlerinde gepleşen ynamdar çeşmeleriň aýtmagyna görä, “YD-niň terraktlaryna mahsus” hüjümleriň ähtimaldygy baradaky maglumatlary maý aýynyň başynda, daşary ýurduň hökümeti beripdir.
Olaryň sözlerine görä, şol wagtda Türkiýeden “Yslam döwleti” topary bilen baglanyşykda güman edilen Türkmenistanyň dört raýaty ekstradisiýa edilipdir. Şondan soň ol bu ýagdaý bilen baglylykda, aýratyn-da Aziýa oýunlarynyň öňüsyrasynda, şübheli görnüp biljek islendik adamy saklamak barada görkezmeleriň berlendigini aýdypdy.


text:
Guragyry keseline garşy näme bejergi almak mümkin?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Guragyry keseliniň bejergisi üç tapgyrda geçirilýändir:
1-nji tapgyr – keseliň işjeň möwrütinde hassahanada geçirilip, ol 4-6 hepdäni öz içine alýandyr.
2-nji tapgyr – hassahana bejergisinden soň, şypahana-kurort bejergisini geçmek.
3-nji tapgyr – lukmanyň kadaly gözegçiligi (dispanser gözegçiligi).
Guragyryly näsagyň iýmiti witaminlere, beloga, fosfolipidlere baý bolmalydyr. Keseli bejermekde derman serişdelerinden antibiotikler (bisillin-5, oksasillin, metisillin), sowuklama garşy steroid (gormonal) däl serişdeler (aspirin, butadion, diklofenak, ibuprofen), glukokortikoid gormonlar (triamsinolon, prednizalon, deksametazon), immunitetiň işjeňligini peseldýän serişdeler (delagil, plakwenil, hlorbutin,imuran) ulanylýar.
Ýürek-damar ulgamynyň işiniň bozulmalarynda ýürek glukozidleri, buşukdyryjy serişdeler hem ulanylýar. Guragyrynyň bejergisinde fizioemleri hem giňden ulanylýar. Keseliň geçiş tapgyrynda, zeperlendiriş derejesine baglylykda ultramelewşe şöhleleri, derman elektroforezi, infragyzyl şöhleleri, ultra ýokary ýygylykdaky tolkunlaryň täsiri, parafin, ýörite bejergi palçyklar bilen ýapgylary ulanma ýaly fiziki bejergi çäreleri, şonuň ýaly-da bejeriş bedenterbiýesi giňden ulanylýandyr.
Keseliň geçiş häsiýetine baglylykda bejergi çärelerini diňe rewmatolog lukmany bellemelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti
29.02.2016
2016-njy ýyl Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly
Parfiýa atlary: geçmişden şu güne
25-nji fewralda paýtagtymyzda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetiniň nobatdaky mejlisi geçirilip, onda hormatly Prezidentimiz yklymyň iri sport baýramyna taýýarlyk görmek bilen bagly gymmatly başlangyçlary öňe sürdi. Milli Liderimiziň şol günki taryhy çykyşynda Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna 500 gün galanda, ýurdumyz boýunça atly ýörişi guramak barada öňe süren teklibi biziň her birimiziň kalbymyzda ägirt uly buýsanç duýgusyny döretdi. Bu ýörişe gadymy Nusaý ýadygärliginden ak pata berler. Munuň özi bolsa, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň halkymyzyň milli mirasyna çäksiz sarpa goýýandygynyň aýdyň subutnamasydyr.
«Parfiýa patyşalarynyň mesgen tutan ýeri bolan Täze Nusaýda gazuw-agtaryş işleri geçirilen mahaly tapylan at şekiljikleriniň arasynda sowut bilen üsti bürelen, söweş tuwulgasy geýdirilen söweşijiniň atynyň şekili tapyldy. Dünýäde ilkinji söweşjeň esgerler hem şu jelegaýda Parfiýada döräpdir. Soňra bolsa atlary demir sowut bilen örtmek usuly gaýduwsyzlygyň we asyllylygyň nyşany hökmünde bütin dünýä ýaýrapdyr...
...şol meşhur bedewleriň watany bolsa, Köpetdagyň gerişleriniň ugry bilen uzalyp gidýän darajyk mes toprakly giňişlik bolan Ahaldyr...».
Hormatly Prezidentimiziň «Ahalteke bedewi biziň buýsanjymyz we şöhratymyz» atly kitabyndan.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar. Dal bedewlerimiz dünýäniň medeni tohum atlarynyň iň naýbaşylarynyň biri bolmak bilen tapylgysyz nesil çeşmesine öwrüldi. Alymlar Türkmenistanyň dünýä belli ahalteke atlarynyň gadymy hytaý çeşmelerinde «nusaý atlary», «ganatly atlar» ýa-da «asman atlary» diýip atlandyrylýan bedewleriň gönüden-göni neslidigini belleýärler. Bu ýerde gürrüň Parfiýa Nusaý atlary barada gidip, ol ahalteke atlarynyň asly hasap edilýär.
Ärsak tarapyndan esaslandyrylan Parfiýa döwleti (b.e.öň. 247 b.e. 226 ý.ý.) Türkmenistanyň çäginde döredilen esasy döwletleriň biri bolup, şöhratly taryhymyzda aýratyn orun eýeleýär. Ýeri gelende bellesek, gadymy döwürlerde Köpetdagyň etekleri Parfiýa, Parfiena, Nisaýa diýlip atlandyrylypdyr. Döwletiň ilkinji paýtagty hem Köpetdagyň eteginde ýerleşýän Köne Nusaý bolupdyr.
Döwletiň çäkleriniň ýuwaş-ýuwaşdan giňelmegi (esasan-da, günbatar tarapa) we onuň uly imperiýa öwrülmegi bilen, onuň merkezide birnäçe gezek üytgedilipdir. Parfiýanyň merkezi ilki Nusaýdan Gekatompile («Yüz derwezeli» diýen manyny berýän şäher), soň Ekbatana (häzirki Hamedan) we Mesropotamiýadaky Tigr derýasynyň kenaryndaky Ktesifona geçirilýär. Emma Nusaý döwlet garaşsyzlygynyň yglan edilen ýeri we Ärsagyň şa tagtyna çykan ýeri hökmünde döwletiň ruhy merkezi, nesilşalygyň goraghanasy we şa gymmatlyklarynyň saklanýan ýeri hökmünde özüniň gymmatly ähmiýetini saklapdyr.
Biziň ata-babalarymyz tarapyndan döredilen Parfiýa döwleti 500 ýyla golaý wagtlap dowam edip, onuň çäklerinde ýaşan ilat durmuşyň ähli ugurlary boýunça ösüşlere eýe bolupdyr.
Parfiýa döwletiniň taryhy bilen baglanyşykly ýazgy ýadygärlikleriniň örän az sanlysy saklanyp galypdyr. Çünki Parfiýadan soňky döredilen Sasanylar döwletinde parfiýalylara degişli ähli ýadygärliklere biparh garalypdyr. Diňe grek-rim awtorlarynyň galdyran ýazgylarynda, hytaýly syýahatçylaryň ýatlamalarynda we ermeni çeşmelerinde Parfiýa barada maglumatlar saklanyp galypdyr. Ýazgy ýadygärliklerine esaslanylyp ýazylan ilkinji ylmy iş N.S. Dibwoýza degişlidir. Bu eser iňlisçeden beýleki dillere-de terjime edilip, häzirki günlerimize çenli öz gymmatyny ýitirmän gelýär. A.G.Bokşaniniň 2 jiltden ybarat bolan «Parfiýa we Rim» atly eseri hem Parfiýa döwletiniň taryhy bilen baglanyşykly ýazylan esasy işleriň biridir.
Atşynaslar ahalteke bedewlerini Parfiýa atlarynyň nesli hasaplaýarlar. Görnükli alym, atlaryň janköýeri, professor W.O.Witt: «Ahalteke bedewleri şol gadymy arassa ganly atlaryň hazirki nesilleridir. Olaryň kömegi arkaly dünýäniň atşynaslyk ulgamynyň ähli medeniýeti kemala getirildi» diýip belleýär.
Biziň eýýamymyzdan ozalky V asyrda ýaşap geçen gadymy grek taryhçysy Ge-rodot «Gündogarda ajaýyp atlar gezýän Nusaý atly ägirt uly giňişlik bar. Nusaý atlary öz gözelligi bilen tapawutlanýar. Bu bedewler kuwwatly şalara mynasyp. Olar tüňňüburun buysançly başlaryny belent tutýarlar we olaryň ýallary howada owsun atýar» diýip, belläp geçipdir. Şeýle hem Tasitiň «Parfiýalylaryň ýeke-täk harby güyji atly esgerlerdir» diýip belleýşi ýaly, parfiýalylar at bilen bagry bada-şan il bolupdyr. Bu barada hormatly Prezidentimiziň «Ahalteke bedewi biziň buýsanjymyz we şöhratymyz» atly kitabynda Plutarha salgylanylyp, şeýle bellenilýär: «Birmeňzeş ýeňillik bilen towsup münmäge we zerurlyk yüze çykanda, göze ilmez çaltlyk bilen çar ýana pytrap gitmäge ezber parfiýalylar duşmany peýkam bilen päsgelçiliksiz gyrgyna salmak üçin atly goşunlaryny bölek-bölek ýerleşdirýärier».
Gadymy grek filosofy we biografy Plutarhyň (b.e. 45127 ý.ý.) Saýlanan terjimehallar" atlyeserinde Rim goşunlarynyň Parfiýa ýörişini suratlandyranda, Parfiýanyň agyr we ýeňil atly goşunynyň bolandygyny, söweşde, aýratyn-da, düz meýdanda olaryň örän howpludygyny belläpdir. Plutarhyň ýazmagyna görä, Mesopotamiýanyň çäklerine giren rim goşunyny parfiýalylardan gorky duygusy gaplap alypdyr. Parfiýalylaryň harby işeörän ezberdigi, olaryň kowgusyndan gaçyp gutulyp bolmaýandygy, özleriniň bolsa gaçsa ýetdirmeýändigi, esgeri görüp ýetişmänkäň, onuň peýkamyny görýändigiň barada aýdypdyrlar. Şeýle hem demir donly atlylaryň naýzalarynyň ähli zady paralaýandygy, gylyçlarynyň bolsa gerek ýerini kesýändigi hakdaky habar rim goşunlaryny uly howsala düşüripdjr. Ýeňil ýaraglanan, ýaý çekip, peýkamlary dyngysyz ýagdyryan, çakgan hereket edýän atly goşunlar parfiýalylara aýgytly ýeňiş gazanmaga ýardam beripdir. Agyr ýaraglanan göşunyň esgerleriňiň we atlarynyň söweş esbaplary bürançiden we demirden bolup, çig hamdan edilen gorag örtükleriniň yüzüne teňňe mysaly demir bölekleri tikilipdir. Plutarh öz ýazgylarynda: «Parfiýa söweşijileri öz söweş esbaplaryny uzyn donlaryna bukup, rimlileriň golaýyna baranlarynda bolsa, daşky lybaslaryny sypyryp aýrypdyrlar welin, olaryň endamlaryndaky we atlaryndaky sowutlardyr galkanlar Günüň şöhlesine lowurdap, rimlileriň gözüni gamaşdyrypdyr» diýip, örän çeper suratlandyrypdyr. Şeýle örtükleriň yüzüne tikilen tekiz demir bölejikleri Köne Nusaýdaky uly inedördül jaýda gazuw-agtaryş işleri geçirilende hem yüze çykaryldy.
Plutarhyň beýanyndan Parfiýa döwletiniň atly goşunynyň uly abraýa eýe bolandygy äşgär
yüze çykýar. Bu onuň belli Rim serkerdesi Krassyň ýolbaşçylygyndaky goşunyň Karry şäheriniň (Türkiýäniň häzirki çäklerindäki Harran şäheri) golaýynda, bolan söweşde parfiýalylardan ýeňlendigini suratlandyrýan işinde has hem aýdyň görünýär. Parfiýanyň Rim imperiýasynyň Gündogar ýurtlaryny basyp almagyna böwet bolmagy parfiýalylaryň bitiren uly hyzmatlarynyň biridir.
Bu gönüden-göni döwletiň harby sungatyna bagly bolupdyr. Parfiýanyň atly goşuny iki görnüşden ýenil ýaraglanan atlylardan hem-de agyr ýaraglanan atlylardan ybarat bolupdyr. Ýenil ýaraglanan atly ýayçylar Parfiýanyň atly goşunynyň köp bölegini tutup, agyr ýaraglananlardan on esse diýen ýaly köp bolupdyr. Zerurlyk yüze çykanda, halkyň arasyndan ýaý bilen ýaraglanan atly goşuny gysga wagtyň içinde toplamak mümkin bolupdyr. Goranyşda ýa-da hüjümde parfiýalylar duşmanyň daşyny ýarym gabawa alyp, uzak aralykdan köpçülikleýin ýaý atypdyrlar. «Parfiýa ýayçysy» ady bilen taryha giren parfiýalylaryň taryhda tutan orny örän uludyr. Atly esger gaçyp barýan garşydaşlaryndan öne geçip hem-de atyň üstünde doly yzyna öwrülip, duşmanlaryna tarap ok atyp bilipdir. Söweşde bu hereketi ýerine ýetirmek örän kyn bolup, ol rimlilere ýa-da beýieki halklara başartmandyr.
Häzirki wagtda Köne Nusaýda tapylan diwara çekilen surattaryň iki sany bölegi Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Taryh institutynyň arheologiýa gaznasynda saklanylýar, Olaryň biri 30×40 santimetr ölçegde bolup, onda çapyp barýan atyň üstünde oturan eli ýaýly oglanyň keşbi şekillendirilipdir. Bu diwar bezeginiň böleginiň öwüşginleri ak, çal, gülgün, gyzyl, gyzgylt-goňur, mawy we gara reňklerden ybaratdyr. Atyň üstünde gürgara saçly, gök guşak bilen guşanan, ýenil eşikli ýigit görkezilipdir. Atyň üstüne gök köýnekçe atylyp, gyzyl eýer eýerlenipdir. Bu suratyň duşmanvň jümmüşine batyrgaý ylgap söweş eden ýaş oglanyň şekili bolmagy juda ähtimaldyr.
Diwar bezeginiň ikinji böleginiň ölçegi 45×35 santimetr bolup, iki tarapdan bir-birine garşy göreşýän atly goşunyň atlarynyň (göwüsleriniň, aýaklarynyň, toýnaklarynyň şekilleri saklanyp galypdyr. Bu bölekde dor, gara, çal we altynsow atlaryň bedenlerini görmek bolýar. Suratyň düşegi ak bolup, onuň yüzünde açyk goňur, garamtyl-gyzyl, goňur, sary we gara reňkler ulanylypdyr.
Parfiýa döwletinde ýaý häkimiýetiň nyşany bolupdyr. Şol sebäpden-de, ýaý bilen birlikde onuň oky we eli ýayly hökümdar ýa-da eli ýaýly esger parfiýalylaryň şekillendiriş sungatynda hem uly orun tutýar. Ony parfiýalylaryň zikgelän teňňeleriniň we diwar bezegleriniň mysalynda hem görkezmek bolýar.
Parfiýa welaýatlarynda zikgelenen ýerli pullaryň arka tarapynda atyň şekilini görmek bolýar.
Häzirki Türkmenistanyň çäklerinde atlaryň antik döwürde hem möhüm orna eýe bolandygyna Nusaýda yüze çykarylan diwar bezegleridir palçykdan, daşdan, bürünçden ýasalan şekillerdäki, möhürlerdäki, teňňelerdäki we heýkellerdäki atyň şekilleri hem güwä geçýär. Gadymy suratçylar Nusay atlaryny gayduwsyz ýyndam, buysançly, owadan keşpde şekillendiripdirler.
Diwar bezegleri bolan bu suratlar Parfiýa atlarynyň reňkleriniň nähili bolandygy barada maglumatlary berýär. Gadymy ýazyjylaryň Nusaý atlarynyň altyn öwüşginli bolandyklaryny aýdyp geçmegi aýratyn bellärliklidir. Olar häzirki zaman altynsow ahalteke atlarynyň ata-babalarydyr diymäge doly esas bolup biler.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň ýolbaşçylygynda ata-babalarymyzyň baý medeniýetiniň gadymy ojaklarynyň biri bolan Watanymyzda türkmen bedewleriniň sarpasy belent tutulyp, olaryň şan-şöhraty öňküden hem giň gerimde dünýa ýaýylýar.
2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň nyşany hökmünde türkmen bedewiniň şekiliniň saýlanyp alynmagy hem tötänden däldir. Hormatly Prezidentimiziň nygtaýşy ýaly: «Ahalteke bedewleri türkmen topragynyň hakyky täsinligidir, türkmen halkynyň kalbynyň ganatydyr, biziň milli buýsanjymyzdyr».
Nurgözel Bäşimowa,
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň
Taryh institutynyň esasy ylmy işgäri


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 7-nji iýulda geçiren hökümet maslahatynda ýokary okuw mekdeplerine studentleri kabul etmek meselesinden söz açyp, bu işiň “hiç-hili ýaramaz ýagdaýlara ýol bermezden, ýokary derejede we aç-açanlykda geçirilmelidigini” duýdurdy.
Emma muňa garamazdan, ýurtda soňky aýlar okajak ogul-gyzly ene-atalaryň esasy aladasynyň para-peşgeş bilen baglydygy aýdylýar.
Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine "zehinli we zähmetsöýer ýaşlar girmeli we okamaly". Şol bir wagtda, ozalky ýyllarda bolşy ýaly, Türkmenistanyň içindäki ýokary mekdepler ýokary bilim aljak, hünär öwrenjek türkmen ýaşlary üçin ýeterlik bolmazlygynda galýar we bu ýyl hem müňlerçe oglan-gyz daşary ýurtlara okuwa gitmegi planlaşdyrýar.
Ýerli synçylar we ene-atalar türkmen ÝOJ-larynda ýeterlik okuwçy orunlarynyň bolmazlygynyň we ýaşlaryň barha kän daşary ýurtlaryň okuw jaýlaryna ýykgyn etmeginiň peýdaly taraplarynyň hem bardygyny aýdýarlar.
Birinjiden, daşary ýurtlarda okan ýaşlar Türkmenistandaky üznüksiz çärelerden we döwlet propagandasyndan azat bolarlar we hakykatdan hem okamaga, hünär öwrenmäge wagt, mümkinçilik taparlar. Ikinji tarapdan, eger isleseler we gyzyklansalar, olar başga ýurtlarda kanunyň hökmürowanlygy, adam hukuklary ýaly gymmatlyklaryň nähili işleýändigini görüp bilerler diýip, adynyň aýdylmazlygyny soran aşgabatly ýazyjy aýtdy.
Azatlyk radiosynyň habarçylary bilen anonim şertlerde söhbetdeş bolan ene-atalar çagalaryny daşary ýurtda okatmaga mejbury, ýeke-täk çäre hökmünde ýüz urandyklaryny, sebäbi Türkmenistanda ýokary okuw girmek parasynyň ýyl-ýyldan köpelýändigini we oňa gurplarynyň çatmaýandygyny gürrüň berdiler.
Ýöne ýerli synçylar türkmen ýaşlarynyň daşary ýurtlaryň okuw jaýlarynagirmeginiň we okamagynyň hem beýle aňsat däldigini, ýagny bu ýerde hem maşgala býujetiniň esli böleginiň para-peşgeşe giderilýändigini aýdýarlar.
Azatlyk radiosynyň söhbetdeş bolan ýerli çeşmeleriniň aýry-aýrylykda tassyklamagyna görä, ozalky sowet respublikalaryndaky ýokary okuw jaýlaryna döwlet tarapyndan bellenen tölegi töläp, bilimi esasynda okuwa girýän we hakyky okap, diplom alýan türkmen ýaşlary beýle köplük däl. Onsoň olar hökmany suratda araçy, tanyş-biliş tapmaly bolýarlar we okuwyň resmi töleginden başga, goşmaça çykdajylara hem taýýar bolýarlar diýip, ýagdaýdan habarly adamlar aýdýar.
Ýerli synçy Amanmyrat Bugaýewiň tassyklamagyna görä, daşary ýurtlara okuw gitjek ýaşlardan para-peşgeş almagyň esasan iki ýoly bar: Birinji ýol - ozal ÝOJ-larda işlän mugallymlar öz tanyşlaryna jaň edip, Belarusyň ýa Ukrainanyň okuw jaýlaryna gitjek ýakyn adamyň bolsa, kömek edip biljek diýýärler. Netijede olar ekzamenlerden iki-üç aý öň 10-15 adamdan ybarat okuwçynyň sanawyny düzüp, öz hyzmatlarynyň hakyny dollarda almak bilen, olary okuwa ýerleşdirip gaýdýarlar.
Bu hili araçylar onlarça we olaryň okuw jaýynyň ýerleşýän ýeri, berilýän hünär bilen baglylykda, alýan haky hem dürli-dürli.
Şeýle araçylaryň sanawyna girip, öňünden kömekçä pul töläp, okuwa gidenleriň arasynda, degişli dokumentleri bolsa, rus dilini bilsin ýa bilmesin, okuwa girip bilmän gelýän ýok diýip, ene-atalar aýdýarlar.
Amanmyrat Bugaýew soňky birki ýyllykda okuwa salýan araçylaryň jaýlaryň girelgelerinde, halkara awtoduralganyň, demirýol stansiýasynyň, uçar menziliniň ýolagçylara niýetlenen oturgyçlarynda öz kömeklerini teklip edip, ýazgy galdyrýandyklaryny aýdýar. Ol ýazgylarda araçy belarus ýa ukrain okuw jaýlaryna okuwa girmäge kömek etmekde öz hyzmatyny hödürleýär we diňe jübi telefonynyň nomerlerini galdyrýar.
"Ýolagçylaryň köpüsi, ýa özleri, ýa tanyşlary üçin, bu bildirişleri gören ýerlerinde ýazyp alýar" diýip, synçy aýdýar.
Azatlyk radiosynyň “Hormatly arkadag” rubrikasyna hat ýazan daşoguzly okyjynyň tassyklamagyna görä, ol ýokary okuw jaýyna öz bilimi bilen girmek üçin mudan öň dört gezek synanyşypdyr we şu ýyl bäşinji gezek güýç synaýar.
“Daşoguz şäherinde medkomissiýalarda öňküler ýaly kiçiräk parajagazlar ýok diýseňem boljak. Graždan eşikli barlagda duran adamlar bar” diýip, ol aýdýar.
Deňeşdirmek üçin aýdylsa, araçynyň üsti bilen belarus ýa ukrain ÝOJ-laryna girýän ýaşlar ortaça 5-6 müň amerikan dollaryny para berýärler. Bu pul okuwa ýerleşdirmegi wada beren hem özi bilen alyp gidip, okuwa salyp gaýdýan araçynyň we onuň okuw jaýyndaky tanşynyň hyzmaty üçin tölenýär, studentiň öz ýol kireýi we beýleki çykdajylary bu pula girmeýär diýip, ene-atalar gürrüň berýär.
“Para bermek gowy zat däl, emma daşary ýurt okuw jaýy üçin berilýän puluň möçberi ýurt içindäkiden has az” diýip, Azatlyk bilen söhbetdeş bolan türkmen studenti aýtdy.
Maglumat üçin aýdylsa, şu ýyl türkmen ýokary okuw mekdeplerine jemi 8 müň 308 adam kabul etmek meýilleşdirilýär, orta hünär okuw mekdeplerine hem-de başlangyç hünär okuw mekdeplerine degişlilikde 8 müň 317 we 25 müň adam kabul etmek meýilleşdirilýär. 1-nji sentýabrda bolsa, körpe türkmenistanlylaryň 142 müň 819-sy ilkinji gezek mekdebe barar.


text:
Eýranyň daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Bahram Gasemi Arabystanyň goranmak ministrniň Amerikada Eýrana garşy aýdan sözüniň jogabynda Arabystanyň ýalana ýogurlan diplomatiýasy sebitde uruş we durnuksyzlygyň odyny ölçerendir diýdi.
Şu gün Arabystanyň mirasdüşeriniň oruntutary we goranmak ministri Muhammet bin Salman Waşingtonda Amerikanyň goranmak ministri Jamez Mattis bilen geçiren duşuşygynda terrorçylary goldaýan Eýran sebiti we dünýäni howpa salandyr diýip toslady.
Onuň jogabynda bahram gasemi Arabystan döwletiniň geçen ýyllarda sebitde howpsuzlygy berkarar etmek ugurda hiç bir oňaýly herekete baş goşmanlygyny belkide terrorçy toparlary goldap Siriýada uruş turuzandyr we ýemene garşy gynandyryjy urşy hem dowam etdirip durandyr diýip nygtady.sebitdäki syýasatlarynda goşasepjige ýeten Arabystan döwleti beýleki ýurtlary terrorçylary goldamakda aýyplan bolýar diýip Gaemi sözüne goşdy.


text:
29-njy iýunda hormatly Prezidentimiz durmuş maksatly ýene bir täze desganyň – paýtagtymyzyň Arçabil etrabynda bina edilen «Gala» medeni-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Köpetdagyň eteginde ajaýyp jülgede peýda bolan «Gala» medeni-dynç alyş merkezi ýerli tebigat aýratynlyklary bilen sazlaşyp, Aşgabatda kemala gelýän häzirki zaman binalaryň üstüni ýetirdi we halkymyzyň myhmansöýerligini açyp görkezýän dynç alyş desgalarynyň birine öwrüldi. Bu ajaýyp medeni-dynç alyş merkezini ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary gurdy.
Döwlet Baştutanymyzyň degişli Kararyna laýyklykda bina edilen bu toplum 3,21 gektar ýeri öz içine alýar. Bu ýerde pyýadalar üçin köpri, awtomobil köprüsi, awtoulag serişdeleri üçin duralga göz öňünde tutulypdyr.
Medeni-dynç alyş merkezinde myhmanlara ýokary hilli hyzmat we islendik görnüşli tagamlaryň giň toplumy hödürlenýär. Olaryň arasynda tejribeli aşpezleriň taýýarlaýan türkmen milli tagamlary aýratyn orun eýeleýär. Restoranlarda dynç almaga gelýänler üçin ähli şertler göz öňünde tutulandyr. Aşhanalar häzirki zaman enjamlary, önümleriň dürli görnüşlerini saklamaga niýetlenen sowadyjy we doňduryjy enjamlar bilen üpjün edilendir. Şeýle hem ammarlar we beýleki tehniki binalar göz öňünde tutulypdyr.
Restoranlaryň içinde milli bezegçilik äheňleri bilen häzirki zaman meýilleri sazlaşykly utgaşdyrylyp, onuň binagärlik keşbinde öz köklerini müňýyllyklaryň jümmüşinden alyp gaýdýan milli binagärligiň gadymy ýörelgeleri öz beýanyny tapýar.
Döwlet Baştutanymyz merkeziň abadanlaşdyrylyşy bilen tanyşmagynyň dowamynda «Gökdere» restoranyna, soňra binanyň ikinji gatynda ýerleşýän toý dabaralary üçin niýetlenen «Depe» toý mekanyna, «Jülge» restoranyna baryp gördi. Toplumyň çäginde ajaýyp ýüzüş suw howdanlary, baryň golaýynda ýerleşen, açyk howada dynç almak üçin niýetlenen žakkuzi bu ýere gelýänleriň ygtyýarynda bolar. Toplumyň çäginde körpeler üçin akwapark, hem-de körpejeler üçin howdanjyk, çeşmejik we emeli şaglawuk ýerli künjegiň aýdyň bezegine öwrüldi. Medeni-dynç alyş merkezinde maşgala bolup dynç almak üçin-de ähli mümkinçilikler göz öňünde tutulypdyr.
Bu ýere gelýänler diňe bir oňat dynç almak hem-de wagtyny gyzykly geçirmek bilen çäklenmän, ýerli tebigat gözelliklerini synlap, tämiz dag howasyndan dem alarlar. Bagtyýar döwrümizde «Gala» medeni-dynç alyş merkezi paýtagtymyzyň ýaşaýjylaryna we myhmanlaryna garaşýar.
- Sowda
- •
- 03.07.2017
29-njy iýunda hormatly Prezidentimiz durmuş maksatly ýene bir täze desganyň – paýtagtymyzyň Arçabil etrabynda bina edilen «Gala» medeni-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasyna gatnaşdy. Köpetdagyň eteginde ajaýyp jülgede peýda bolan «Gala» medeni-dynç alyş merkezi ýerli tebigat aýratynlyklary bilen sazlaşyp, Aşgabatda kemala gelýän häzirki zaman binalaryň üstüni ýetirdi we halkymyzyň myhmansöýerligini açyp görkezýän dynç alyş desgalarynyň birine öwrüldi. Bu ajaýyp medeni-dynç alyş merkezini ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary gurdy.


text:
Bu günler her bir türkmen ojagynda bereketli saçaklar giňden ýazylyp, toýlar uludan toýlanýar. Täze ýyl baýramçylygynyň golaýlamagy bilen, Watanymyz toý lybasyna beslendi. Bazarlarymyz, söwda merkezleri we dükanlar ýokary hilli önümleri bilen alyjylar köpçüligini garşy alýar. Bu babatda söwda nokatlarynda dünýäniň ösen medeniýetine laýyklykda söwda hyzmatlary ýerine ýetirilýär.
Hormatly Prezidentimiz 8-nji dekabrda Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirip, alyjylara hyzmat edilişiniň medeniýetine aýratyn üns bermegiň zerurdygyny, ýurdumyzyň ilatynyň isleglerini doly kanagatlandyrmak, söwda nokatlarynda azyk önümleriniň bolçulygyny üpjün etmek üçin ähli zerur tagallalaryň görülmelidigini belläp, baýramçylyk söwdasyny guramak boýunça degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi. Şoňa laýyklykda paýtagtymyzda, ýurdumyzyň welaýat we etrap merkezlerinde baýramçylyk söwdalary giňden guralýar. Ol ýerlerde et, süýt, çörek we çörek önümleri, ýumurtga, towuk we sygyr eti, et-ýapma önümleri, şeker, un, ýag, süýji-köke, marinad önümleriniň we beýleki harytlaryň bolçulygy üpjün edilýär. Şol sanda pomidor, hyýar, alma, hurma, banan, gök otlar, nar, ananas ýaly gök önümlerdir miweler hem amatly bahalardan alyjylara hödürlenýär. Dünýä derejesinde bäsdeşlige ukyply, ýokary hilli önümleriň alyjylary kanagatlandyrmagy ýerli önüm öndürijilerimiziň işine uly yhlas siňdirýänligini subut edýär. Bazarlarymyzda halkymyz üçin zerur bolan azyk önümleriniň bolçulygynyň döredilmegi ýurdumyzyň söwda ulgamynda gazanan üstünlikleriniň aýdyň nyşanydyr.


text:
Köpetdag ulgamynyň Duşakerekdag (2482 m.) gerşine ylgaw ýaryşy bilen skaýranning boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşa badalga berildi. Ine, eýýäm üçünji ýyl alpinizmiň bu gyzykly görnüşi boýunça Sport baradaky döwlet komiteti tarapyndan geçirilýän Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryş “Agama” we “Mert” alpinistler klublarynyň, şeýle hem Aşgabat şäheriniň Arçabil etrabynyň häkimliginiň ýardam bermegi bilen geçirilýär.
Altmyşa golaý türgen gözel Gökdere jülgesinde ýaryşa goşulyp, ilkinji kötel ýollary geçdiler. Adatça şeýle kötel ýollar öňdelige esasy dalaşgärleri hem kesgitleýär. Däbe öwrülen bu ylgaw ýaryşy köpçülikleýin häsiýete eýe bolýar. Ýaryşyň bu böleginde türgenlerden başga hem ýetginjekler, hat-da maşgala toparlary hem öz güýçlerini synap gördüler.
Gaýdyş pelleden 500 metr belentlikde ýerleşýän ilkinji barlag nokadyna birinji bolup balkanabatly Ýazgeldi Ödeniýazow geldi. Onuň yzysüre bu ýere häzirki wagtda ýurdumyzyň Kubogynyň eýesi hem-de geçen ýylky ylgawyň ýeňijisi Alekper Ahmedow geldi. Onuň yzysüre bolsa Arslan Annamämmedow we Sergeý Arhipow hem bu barlag nokadyna ýetdiler.
Üçünji barlag nokadyna çenli aralyk bir kilometre çenli ýapyýokary we ýapaşak ýollar bilen tapawutlanýar. Bu bolsa türgenlerden ýadamazaklygy, uzakçyllygy talap edýär. Bu ýerde skaýrannerler goýy dumanyň içinden geçip, bulutlardan ýokarda açyk mawy asmanyň astyna galdylar. 2 müň metrlikde bolan ikinji barlag nokadyna çenli ýaryşa gatnaşyjylaryň arasyndaky tapawut gitdigiçe artdy. Üçünji orna çykan S.Arhipow öňdebaryjydan 15 minutdan hem köpräk yza galdy.
Ýaryşyň soňky bölegi türgenler üçin örän kyn synag boldy. Edil birnäçe gün mundan ozal bu ýere gar ýagypdy. Indi ol gar bahar güneşiniň astynda ereýärdi. Şonuň üçin hem belentlige çenli soňky kilometrleri skaýrannerler garly ýoda boýunça ylgamaly boldular. Bu bolsa, elbetde, ýokary netijeler görkezmäge mümkinçilik bermedi. Ýöne howa şertleri türgenleriň ruhuny birjik-de pese düşürip bilmedi. Şonuň üçin hem birinjilik ugrunda göreş örän çekeleşikli geçdi.
Ýazgeldi Ödeniýazowa öňdeligi saklamak başartdy. Ol 2 müň metre golaý ýapyýokary gidýän 12 kilometrden gowrak aralygy 2 sagat 19 minut 07 sekuntda geçip, birinji orny eýeledi. Ýaryşyň iň soňky metrlerine çenli onuň bilen göreşen Alekper Ahmedow ondan bary-ýogy 3 sekunt soňra pellehana geldi. Geçen ýyldaky ýaly hormat münberinde üçünji orny eýelän Sergeý Arhipow olardan ýarym sagatdan gowrak yza galdy.
Ýaryşda üstünlikli çykyş eden türgenler özleriniň ilkinji utuklaryny gazandylar. Çünki bu diňe möwsümiň başy. Şonuň üçin hem Kubok ugrunda ähli göreş heniz öňde.
Skaýranning dünýäde we Türkmenistanda uly meşhurlyga eýe bolup barýan sportuň ýaş görnüşidir. Iňlis dilinden terjime edilende, onuň ady “Belentlikdäki ylgaw” diýen manyny berýär. Ýaryşa gatnaşyjylary ýurdumyzyň gözel dag tebigatyny görmäge bolan mümkinçilik hem-de güýçli beden taýýarlygyny we berk erk – islegi talap edýän ýeňiş ugrundaky gyzgalaňly göreş sportuň bu görnüşine çekýär.