text:
2-nji iýunda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi, onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň pudaklarynda şu ýylyň bäş aýynda alnyp barlan işleriň netijelerine we taýýarlanan resminamalaryň taslamalaryna seredildi.
Hormatly Prezidentimiz mejlisiň gün tertibini yglan edip, ilki bilen, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi. Wise-premýer ýurdumyzyň hasabat döwründe gazanan makroykdysady görkezijileri barada hasabat berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew hasabat döwründe ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalarynyň alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň bäş aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Hormatly Prezidentimiz oba hojalyk pudagynda amala aşyrylýan giň gerimli özgertmeleriň gowy netijeleri berýändigini belledi.
Häzir gallaçy daýhanlarymyzyň durmuşynda örän möhüm we jogapkärli döwür — orak möwsümi ýetip geldi. Orak möwsümini gysga wagtyň içinde we guramaçylykly geçirmek maksady bilen, milli Liderimiz Ahal, Balkan, Mary we Lebap welaýatlarynda 7-nji iýundan, Daşoguz welaýatynda bolsa, 14-nji iýundan galla oragyna başlamaga ak pata berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Aýdogdyýew 2017-nji ýylyň ýanwar — maý aýlarynda senagat toplumynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Mejlisiň barşynda Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň bäş aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek bilen bagly meselä degip geçdi. Döwlet Baştutanymyz Aşgabat şäherini has-da abadanlaşdyrmak hem-de ösen şäher üpjünçilik ulgamlaryny döretmek boýunça alnyp barylýan işlere örän uly üns berilýändigini belläp, paýtagtymyzyň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş derejesini we hilini ýokarlandyrmak, ak mermerli şäherimiziň keşbini has-da gözelleşdirmek üçin köp işleriň edilýändigini aýtdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary O.Gurbannazarow gözegçilik edýän söwda we hususy ulgamynyň pudaklarynda ýylyň geçen bäş aýynyň içinde alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berip, Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça umumy haryt dolanyşygynyň möçberiniň 1 milliard 768,8 million manada, şol sanda bölek haryt dolanyşygynyň 722,4 million manada barabar bolandygyny, munuň bolsa geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 12,3 göterim köpdügini habar berdi.
Ministrligiň kärhanalary boýunça girdejiniň önümçilik meýilnamasy 103,1 göterim berjaý edildi. Hasabat döwründe 36,7 million manat möçberde maýa goýumlary özleşdirildi.
Hormatly Prezidentimiz haryt dolanyşygynyň möçberlerini artdyrmaga, hususan-da, daşary ýurtlara iberilýän önümleriň möçberlerini artdyrmaga uly üns bermegiň möhümdigini belledi. Şu maksatlar bilen, beýleki döwletlerde ýurdumyzyň söwda öýlerini hem-de bilelikdäki kärhanalary döretmek, söwda ulgamyny ösdürmek bilen bagly meseleleriň üstünde köp işlemeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy hem-de söwda babatda teklipleriň we hyzmatlaryň gerimini, bu ulgama täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyny giňeltmek boýunça tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew gözegçilik edýän ulgamynda hasabat döwründe alnyp barlan işleriň netijeleri barada habar berdi. Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, ýurdumyzyň innowasion ösüşini nazara almak bilen, medeniýet ulgamynyň edaralarynyň işini has-da kämilleşdirmegiň aýratyn möhümdigini belledi. Milli mirasymyzyň giň halkara derejede wagyz edilmegine, medeni gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmegine ünsi çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän saglygy goraýyş, bilim, ylym we sport ulgamlarynda şu ýylyň geçen bäş aýynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Hormatly Prezidentimiz ylmy we bilimi ösdürmek baradaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmeginiň ýokary okuw mekdepleriniň hem-de ylmy düzümleriň sazlaşykly işlemegini göz öňünde tutýandygyny belledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow gözegçilik edýän ulag we aragatnaşyk pudaklarynda şu ýylyň ýanwar-maý aýlarynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Hormatly Prezidentimiz giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň ýerine ýetirilişine ünsi çekip, wise-premýere gözegçilik edýän düzümleriniň ählisiniň işine berk gözegçiligi amala aşyrmagy tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik, hoşniýetli goňşuçylyk we netijeli halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanan Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň 2017—2023-nji ýyllar üçin Konsepsiýasyny yzygiderli durmuşa geçirmek boýunça öňde goýlan wezipeler babatda geçen bäş aýyň içinde DIM-niň alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, geçen bäş aýyň içinde Türkmenistanyň halkara derejede alyp baran işleriniň ählumumy parahatçylygyň, durnuklylygyň we rowaçlygyň bähbidine giňden netijeli hyzmatdaşlyk etmäge gönükdirilip, ýurdumyz tarapyndan durmuşa geçirilýän daşary syýasat strategiýasynyň netijelidigine we oňa ygrarlydygyna aýdyň şaýatlyk edýändigini belledi.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa ýurdumyzyň kanunçylygyny has-da kämilleşdirmek boýunça milli parlamentiň şu ýylyň bäş aýynda alyp baran işleriniň netijeleri barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz habary diňläp, deputatlaryň demokratik we goşulyşmak proseslerini mundan beýläk-de çuňlaşdyrmak, Türkmenistanyň eýeleýän ornuny pugtalandyrmak we munuň başlangyçlaryny halkara giňişlikde ilerletmek işinde goşýan goşandynyň möhümdigini belledi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz ýurdumyzy hemmetaraplaýyn üstünlikli ösdürmäge hem-de türkmen halkynyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilen gaýragoýulmasyz wezipeleri çözmek maksadynda Mejlisiň, onuň düzümleriniň saýlawçylar, jemgyýetçilik guramalary hem-de gyzyklanma bildirýän pudak edaralary bilen hemişe aragatnaşyk saklamagynyň zerurdygyny nygtady. Deputatlar ýerlerde ýygy-ýygydan bolup, adamlaryň durmuş şertlerini, saýlawçylaryň isleg-arzuwlaryny içgin öwrenmelidir.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi. Milli Liderimiz Hökümetiň şu ýylyň birinji ýarymynyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek mejlisine ykjam taýýarlyk görmegiň wajypdygyny belledi. Bu mejlisde pudaklaryň ýolbaşçylarynyň alyp baran işleriniň netijelerine baha berler.
Hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini jemläp, oňa gatnaşyjylara berk jan saglyk, maşgala abadançylygyny hem-de uly üstünlikleri, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda berkarar Watanymyzyň ähli halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.


c: text/html

text:
Sambo boýunça şeýle giň möçberli ýaryşlar türkmen paýtagtynda ilkinji gezek guralar. Halkara synag ýaryşynyň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmegi wajypdyr, çünki geljek ýyl Aşgabatda Aziýanyň we Okeaniýanyň iň gowy samboçylary Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň çäklerinde medallar ugrunda göreşerler.
Iş toparynyň mejlisine Sport baradaky döwlet komitetiniň, Aziada-2017-niň Guramaçylyk komitetiniň, Milli olimpiýa komitetiniň ýolbaşçylary, dürli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, Aşgabat şäheriniň häkimliginiň wekilleri hem-de esasy türgenler we tälimçiler, žurnalistler gatnaşdylar.
Söweş sungaty federasiýasynyň başlygy, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Ata Adaýew häzirki güne çenli Aziýanyň çempionatyna eýýäm 13 ýurduň gatnaşmaga isleg bildirýändigini hem-de ýurdumyzyň sport guramasynyň adyna degişli resminamalary iberendigini habar berdi. Ýöne ýakyn günlerde olaryň sany ep-esli artar, çünki döwletleriň birnäçesi bu ýaryşlara gatnaşmaga gyzyklanma bildirýärler.
Halkara ýaryşlarynyň netijeleriniň görkezişi ýaly, türkmen samboçylarynyň taýýarlyk derejesi örän ýokarydyr. Mysal üçin, geçen aýda Russiýanyň Moskwa şäherinde dünýäniň Kubogynyň tapgyry geçirildi. Şol ýaryşlarda ildeşlerimiz bir altyn, bir kümüş we iki bürünç medala mynasyp boldular. Netijede, olar söweş ugry boýunça ýaryşlarda umumytopar hasapda ikinji ýeri eýelediler.
Ýaryş tamamlanandan soň, şol iş toparynyň wekilleri ýene-de bir synag ýaryşyny guramaga taýýarlyk görerler – iýun aýynyň üçünji ongünlüginde guşakly göreş boýunça Aziýanyň çempionaty geçiriler. Sportuň bu görnüşi hem Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Onuň netijeleri ýygyndy toparymyzyň Aziada-2017-ä taýýarlygynyň derejesini aýdyňlyk bilen görkezer.
... Garaşylyşy ýaly, “Galkan” topary şaýbaly hokkeý boýunça Türkmenistanyň III çempionatynyň ýeňijisi boldy. Allaýar Baýramowyň şägirtleri oýunlaryň jemleýji tapgyrynda (üç ýeňşe çenli) “Şir” toparyny 3:0 hasabynda ynamly ýeňmegi başaryp, bassyr üçünji gezek sportuň şu görnüşi boýunça ýurdumyzda iň gowy ussatlardygyny subut etdiler. Bürünç medal ugrundaky duşuşyklaryň tapgyrynda “Nesil” topary şeýle hasap bilen “Oguzhan” toparyndan üstün çykdy.
Geçen ýylyň dekabrynda badalga alan ýurdumyzyň çempionatyna alty topar gatnaşdy. Olar ýarym final tapgyryna çykmak ugrunda göreşdiler. Final oýunlaryň tapgyrynyň tertibiniň milli ýaryşlaryň düzgünnamasyna ilkinji gezek girizilendigini bellemek gerek.
Çempionatyň oýun böleginden başga-da, ýeňijilere baýrakly orunlara mynasyp bolanlary sylaglamak dabarasyna hem üýtgetmeler girizildi – oňa täze ugurlar goşuldy. Mysal üçin, “Galkanyň” hüjümçisi Baýram Hydyrow “Iň sypaýy oýunçy” baýragyna mynasyp boldy, “Şir” toparynyň derwezebany Yhlas Yslamow “Ýylyň açyşy” diýlip yglan edildi, ýaryşyň guramaçylary “Nesil” toparynyň derwezebany Bahadur Bazarowy “Iň peýdaly oýunçy” hökmünde ykrar etdiler.
Nusgawy ugurlarda ýörite baýraklar şu hokkeýçilere: “Iň gowy hüjümçiniň” baýragy Pirmämmet Gylyçmämmedowa (“Nesil”) gowşuryldy. Ol garşydaşlarynyň derwezesine 40-dan gowrak şaýba geçirip, “Iň köp şaýba geçiren” oýunçy boldy. Ewald Gaýer (“Nesil”) “Iň gowy goragçy”, Kerimli Çaryýew bolsa (“Galkan”) “Iň gowy derwezeban” diýlip yglan edildi.
Häzirki wagtda ýeňijiler 26-28-nji maý aralygynda Latwiýanyň paýtagty Riga şäherinde geçiriljek ýaryşa gatnaşmaga taýýarlyk görýärler. Türkmenistanlylar Russiýanyň, Şwesiýanyň, Finlýandiýanyň, Çehiýanyň, Norwegiýanyň, Belarusuň we beýleki ýurtlaryň meşhur toparlary bilen bäsleşmäge oňat mümkinçilik alarlar.
Türkmenistanyň şu çempionatynyň netijeleri boýunça milli ýygyndy topary dörediler. Bu topar ýakyn wagtda halkara sport giňişligine çykar.
... Däbe öwrülen Derweze – Yzgant awtorallisine meşhur “Mitsubisi” we “Nissan” awtoulaglarynyň sekiz ekipažy gatnaşdy. Ýaryşa gatnaşyjylar Garagum çölüniň çägeli ýollaryndan ýüzlerçe kilometri geçdiler.
Awtomobil sport federasiýasy hem-de Sport baradaky döwlet komiteti tarapyndan guralan ýaryşlaryň barşynda ekipažlaryň hemmesi pellehana üstünlikli geldiler. Birinji ýere Muhammetmyrat Gurbanowyň (sürüji) hem-de Şamyrat Gurbanowyň (şturman) ekipažy mynasyp boldy. Kümüş medallary Gurban Daňatarow we Rafail Gaýnulin eýelediler. Üçünji ýere Begnazar Nurýagdyýew hem-de Hoşgeldi Döwletow mynasyp boldular. Türgenleriň ählisi Awtomobil sport federasiýasynyň wekilleridir.
Birinji maýda Içeri işler ministrliginiň Awtosport merkezinde awto we motosport boýunça IIM-niň Kubogy ugrunda ýaryşlar geçiriler. Oňa gatnaşyjylar üç görnüşde – dwigateliniň göwrümi 125 kub santimetre barabar bolan “Halkara” derejeli kartlarda hem-de “Volkicar” sport maşynlarynda we kwadrosikllerde medallar ugrunda bäsleşerler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
17 Şubat 2017 Cuma
Türkmenistanyň Saýlanylan Prezidenti Öz Işine Girişdi
Ruhyýet köşgünde resmi taýdan işe girişmek dabarasynyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Watanymyza we halkymyza wepaly gulluk etmek hakynda kasam etdi.
“Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine girişmek bilen, öz üstüme ýüklenen wezipeleri ak ýürekden we mynasyp derejede yzygiderli ýerine ýetirmäge; Türkmenistanyň döwlet garaşsyzlygyny hem-de bitaraplyk derejesini goramaga; adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga; Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň kadalaryny berjak etmäge we goramaga; öz ähli güýç-gaýratymy hem-de başarnyklarymy türkmen halkynyň jebisligi, onuň parahat durmuşyny goramaga bagyşlamaga, tükmenistanlylaryň häzirki we geljekki nesilleriniň sarpasynyň belende göterilmegi üçin ähli mümkinçiliklerimi peýdalanmaga; türkmen halkyna gulluk etmäge dabaraly kasam edýärin”.
Soňra täze saýlanan döwlet Baştutanymyza Türkmenistanyň Prezidentiniň şahadatnamasy gowşuryldy.
Türkmenistanyň Döwlet senasy ýaňlanýar, oňa dabara gatnaşýanlaryň hemmesi goşulyşýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet baýdagyny sarpalaýar.
Saýlanan döwlet Baştutanymyzyň wezipä girişendigi dabaraly yglan edilýär. Türkmenistanyň Prezidenti dabara gatnaşyjylara ýüzlenip çykyş etdi.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Salam, hormatly lukman! Stenokordiýa we güýçli miokardiýa bilen keselli gyz maşgalalar çaga dogurmaga ukyplymy? Bu gelejekde olar üçin howply bolmazmy? Şu barada kyn görmän, doly düşündiriş berseňiz minnetdar bolardyk. Operasiýa edilen ýagdaýlardan soň hem biynjalyk edýän ýagdaýy-da, bejergi alýan ýagdaýy-da göz öňüne tutmagyňyzy haýyş edýäris.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Dürli sebäplere görä ýüze çykýan miokarditler göwrelilikde seýrek duş gelýär. Eger göwreli aýalda öň ýokanç kesellerden soň dörän miokardit bar bolsa, göwrelilik döwründe ol ekstrasistoliýanyň (ýürek ýygrylmalarynyň bozulmagy) ýüze çykmagyna sebäp bolup biler. Göwreliligiň geçişi miokarditleriň sebäbine we geçiren gaýraüzülmelerine bagly bolup, ýürek gabsasynyň kemçilikleri bilen utgaşmadyk miokarditler seýrek halatlarda ýüregiň ýetmezçiligine getirýärler. Ýokanç keseller sebäpli döreýän miokarditler wagtyndan öň dogma howpyuny döredip bilerler. Miokardit ýüregiň urşunyň bozulmalary (aritmiýalar) bilen gaýraüzülende damarlarda gan lagtalarynyň ýüze çykyp, damarlary dykma howpuny döredip bilerler. Agyr gaýraüzülmeler bilen geçýän miokarditler göwreliligiň 12 hepdesinden kiçi möhletde emeli abort geçirme, uly möhletlerde bolsa kesarewo kesimi (kiçi ýa-da wagtyndan öň) geçirmek üçin görkezme bolup bilerler.
Stenokardiýa, gan aýlanyşygynyň wagtlaýyn bozulmalary sebäpli gursakda gysgawagtlaýyn döreýän ýygrylma, ýanma, basylma duýgularynyň döreme ýagdaýy bolup, ol ýüregiň işemiýa (gan aýlanyşygynyň ýetmezçiligi) keseliniň görnüşidir. Stenokardiýa esasan 45-50 ýaşdan uly erkek adamlarda duş gelip, aýbaşydan galma döwrüne çenli aýallar (estrogen gormonynyň täsiri) beýle üýtgemelere durnukly bolýarlar.
Göwrelilik döwründe umumy ganyň mukdarynyň köpelmegi, ýüregiň kisloroda bolan mätäçliginiň artmagy stenokardiýanyň alamatlarynyň ýaýbaňlanmagyna getirip biler. Stenokardiýanyň II, III, IV funksional klaslarynyň alamatlarynda göwreliligi saklama baradaky soraga seredilmelidir. Miokarditli we stenokardiýaly göwreli aýallar akuşer-ginekologyň we kardiolog lukmanlarynyň berk gözegçiliginde saklanyp, göwreliligiň belli möhletlerinde öňüni alyş keselhana bejergisi geçirilmelidir.
Hormat bilen, saýtyň ginekolog lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
- Umumy maglumat
- Syýasat we instiksiýa
- Magistr derejesinidaki dernewleriň dowamlygy
- Ýewropadaky doktorlyk derejeleri
- Aspirantlaryň hünärmen derejeleri
Umumy maglumat
Bolon prossesiň (ýada Bolondaky ylalaşygyň) maksady ewropanyň ýokary bilimiň çagini döretmekden ybaratdyr (EÝBÇ), ýagny ýewropadaky akademiki we hiliň statnartlaryny (ülňelerini) gawat getirip, esasanam Lissabon ylalaşygyň konwensiýasyna laýyklykda. Bu ylalaşygyň ady onuň kabul edilen ýerine mynasybetli dakylan. Italiýanyň Bolonýa şäheriniň Bolon uniwersitetinde 1999-nji ýylda 29 ýewropa ýurtlaryň Bilim ministrleri tarapyndan Bolon deklarasiýasyna gol çekildi. Ýewropa bileleň beýleki ýurtlaryna şol ylalaşyga gatnasmagyna hem mümkünçiik döredildi: soňra hökümetara geplesikler 2001-nji ýylda Pragada, Berlinde (2003), Bergende (2005), 2007-nji ýylyň ýazynda Londonda.
Ýewropa bileleşigi UNESKO-nyň ýewropa sebitiniň agzalalary bilen bilelikde Bolon prossesi üçin köp ýurtlar tarapyndan ratifisirlenen, akademiki derejesini deňlemek boýunça Lissabon ylalaşygyny taýyarlady
Bolon deklarasiýasy — Bolon prosessiň esasy dolandyryş resminamasydyr. Bu 29 ýurtalaryň bilim ministralary tarapyndan 1999-nji ýylda Bolonýa şäherinde tassyk edildi. Soňra bu 2001-nji ýylda Pragadaky Communiqué, Berlin Communiqué (2003), Bergen Communiqué (2005) arkalaly kämillesdirildi. Täze dususyk 2007-nji ýylda Londanda geçerildi we London Communiqué emele getirdi. 2009-nji ýylyň aprel aprel aýyň 28—29 Belgiýanyň Leuven/Louvain-la-Neuve şäherinde 6-nji mistrleriň Bolon konferesiýasy geçiriler.
Çeşme http://en.wikipedia.org/wiki/Bologna_process we http://en.wikipedia.org/wiki/Bologna_declaration aragatnas gatnasik ssylka bilen Болонская Декларация от 19 июня 1999
Syýasat we instiksiýa
Bolon prosessiň esasy resminamalar
Mistrlikleýin deklarasiýalar we Communiqué (şu aragatnasyk arkaly russiýanyň maglumatlarybilen hen tanysyp bolýar)
Güjini deňlemek baradaky Lissabon ylalaşygy.
2005-nji ýylyň maý aýnda mistrlerleriň kabul eden Ýewropanyň ýokary bilim ulgamynda hilini barlamak boýunça standartlar we esasy prinsipler (ýorelgeler) (ESG).
2005-nji ýylyň maý aýnda mistrlerleriň kabul eden Ýewropanyň ýokary bilim ulgamynda derejeleriň düzümi.
2007-nji ýylda mistrlerleriň kabul eden boýunça EHEA üçin strategiý.
Bolon prossesi global düzgünlesdirmekde barada habarnama — ikinji derejeli habarnama
Başga ulanyp boljak resminamalar
EHEA-nyň we Bolon prossesiň bukletu — tor görnüşi, çap we hünärmenleriň çap eden maglumatlary görnüşi
Umumy maglumatlar ministrlik konferesiýalara taýyarlanyldy
2005, 2007 Tukkeleme barada maglumatlar
Bolonýa talyplaryň gözleri bilen 2005, 2007
Ewredika: Ýewropada ýokary bilimiň düzimine serediň Bolon prosessinde milli meýyiller 2006/2007
Işçi topar 2007-nji ýyl barada hasabat berýär
2007-2009-nji ýýllaryň Bolon maksatnamasy
Ýewropadaky ýaly Ýokary bilimiň ulgamyny döretmek (EHEA)
Bolon prossesiň esasy maksady Ýewropadaky ýaly Ýokary bilimiň ulgamyny döretmek (EHEA), milletara hyzmattaslykda we akademiki çalyşmada esaslanan, ýewropaly talyplara we ştatly talyplar üçin özüne çekijiligi bilen tapawutlanýar. Göz öňune tutulan ýewropadaky ýaly ýokary bilim çakleri (EHEA) aşakdakylary amala aşyrmaly. Ýokary bilimli diplomly hünärmeniň, talyplaryň hereketlerini ýenilleşdirmeli.
Demokratiki jemgyýetde talyplary aktuw raýat hökmünde olary gelejege taýyarlamaly we olaryň sahsy ösüşine ýardam etmeli:
- Demokratiki prinsiplerine, akademiki azatlygyna esaslanýan ýokary hilli ýokary bilimini almaklygyna giňişleýin mümkünçilikleri döretmeli;
- 3 sikl düzümli gurnalylan ýenil deňeşdirilýan derejeleri amala aşyrmaly (mysal üçin bakalawr eýesine doktorantura).
- Şu wagty döwürde ýurtlar özüniň derejeleriniň milli düzümlerini EHEA bilen gawat getermeligine çemelesýar we 3 siklyň her haýsynyň netijelerini öwrenýärler:
- Ýewropanyň Ýokary biliminiň çäklerinde (ÝÝBÇ — ESG) hiliň gözegçiligini Dolandyryjy prinsiplerine we standartlaryna laýyklykda düzmeli
- Ýewropa /Unesko-nyň Ylalaşyk Geňeşiniň Признание laýyklykda Dasary ýurt ylmy derejeleriniň we ýokary biliminiň beýleki derejeleriniň güjini deňlemekligini adalatly serlerinde amala aşyrmaklygyny üpjün etmeli
Uly durmuş ähmiýetli ulgamlarda hem işler alynyp barýar ýagny ýokary bilimleriň arasyndaky aragatnasyklar, derňewlerde we täzeliklerde: deňhukukly gatnasyk we ourboýýy öwrenmeklik.
Dowam edýän özgertmeleriň täsiri yly, sebäbi ýewropanyň ýokary bilimi beýleki ýurtalaryň ýokary bilemene gatnasyklydyr. Suňa laýyklykda ministrler Global düzgünlesdirmekde Ýewropanyň Ýokary biliminiň çäkleri üçin strategiýsany kabul etdiler.
Beýleki maglumatlary bilen aşakdaky wesaýtlada tanysyp bolýar
EHEA-nyň we Bolon prossesiň bukletu — tor görnüşi, çap we hünärmenleriň çap eden maglumatlary görnüşi
- Gansýan guramalar we döwletler
- 1999—2007 ýyllaryndaky ministleriň derejesindäki düşuşyklar
- Hereketiň meýyilleri (çyzygy)
- Esasy resminamalar
- 2007—2009 ýyllarynda Bolon prossesiň Prezidentligi
- Bolon sekretariaty
- Bolonyň Milli websaýtlary
- Bolon kitapçasy EUA
(2007—2009) ýylarynda Beniluks Bolonyň sekretariaty
2007-nji ýylyň 1-nji býulyndan Bolon Prossesi Sekretariýat tarapyndan goldanylýar we oňa. Belgiýa, Niderland, Luksemburg flamand bileleşikleri bilen fransus ýokary bilim ministrleri bilelikde dolandyrýarlar. Köp milletli Sekretariatyň ofisi Brusselde ýerleşýär. Sekretariatyň we olon prossesiň resmi dili — inglis. Edil şol bir wagytda bas üstüne niderland, fransus, nemes ýa-da ispan dillinde hem ýüzlenip bolýar.
Biziň salgymyz
Bolon Sekretariaty
H. Wyzdanyň binasy
Koning Albert Ikinji -LAAN 15
B-1210 Brussel (Belgiýa)
T +32 2 553 98 09
F +32 2 553 98 45
Elektron poçta: secr@bologna2009benelux.org
websaýt: www.bologna2009benelux.org
Magistr derejesi
Bolon prossesi Ýokary biliminiň ýewropa çaklerini amala aşyrýar (EHEA). Şol çäklerde talyplar we diplomly hünärmenler yurt ara erkin geli-gitmek üçün sert döredilýär ýagny bir ýurtda gazanan öňki derejeleri başga ýurtda hem gözlegleri ýerine ýetirmek üçün ýeterlikli talap hem bolum durýar. Esasy ylalaşylan maksatlar seýle:
1. «Derejeleriň enillik bilen kesgitlenýän we deňeşdirilýän sistemany kabul etmeklik» ýagny ýutlar umumy standartlary we kesgitlemeleri kabul etmeli
2. «Baslangyç we diplomly hünärmen siklna esaslanýan sistemany kabul etmeklik. Ikinji siklna geçmekligi gözlegleriň birinji siklny üsünlikli tamamlamagyny talap etmeli we azyndan 3 ýyl dowam etmeli. Birinji siklndan soňra berilen dereje derejanyň degisli derejesini saýatlygy edýänligi üçin ýewropanyň zähmet bazaryna hem gawat gelýär. Köp ýewropa ýurtlaryndaky ýaly ikinji sikl doktorantura derejesine ýetirýär».
Ylmy Derejeleriň eýeleri hünärmen tejribesiniň ýada degisli gözlegleriň çäklerini we ussatlygy üpjün edýär. [1]. Diplomly hünärmenler derejäniň eýeleri akademiki we professional-tehniki ukuply, tema boýunça iň soňky teoretiki we amaly dusunjesi bar bolan; seljerme we kritiki baralandyrma ukuply: professional hasabatlara ýerine ýetirip bilýän we çylsyrymly problemelary çözüp bilýän takyk we garassys oýlanyp bilýän bolmaly
Sungat boýça derejäniň eýeleri (magistr artium) we ylmda derejäniň eýesi (магистр scientiæ) — derejň esasy görnüşidir. Olar okalan kurslaryň esasynda, derňewlweiň ýa-da köplenç ikisiniň bileleikdäki netijesinde eýelenýär. Maksatnama görä kä wagt dissertasiýanyň zerur bolmazlygy mümkün. Taryhy sebäplere görä käbir derejeler, mysal üçin inzener derejesi, baça atlandyrylýär.
aspirant Käbir uniwersitet maksatnamalar 4—5 ýyldan soňra bakalawr we magistr derejelerini birikdirilen görüsini göz öňüne tutýarlar Käbir uniwersitet maksatnamalar 4—5 ýyldan soňra bakalawr we magistr derejelerini birikdirilen görüsini göz öňüne tutýarlar
Atlar we gysgaldylmalar
Käbir dillerde magistr derejelerini magistr diýip atlandyrylýar. ABS-da gysgaldylan görnüşi MS [3] ýada MSc или M.Sc. milletleriň birlesiginde we Ýewropada.
Magistr derejesiniň sanawy
Magistr derejesinidäki derňewleriň dowamlygy
Ýakyn wagytda islär taýýarlanan Ýewropanyň ýokary biliminiň standartlaryna laýyklykda magistr derejesi aspirantyň 1—2 ýyllyk maksatnamasyna gawat gelýär (60 — 120 ECTS karzlar), iň bolmanda 3 ýyl dernewlwer bilen mesgul bolamazdan soňra. Bu bolsa derejäniň hilini ýokarlandyrmagyna ýardam edip doctor dissertasiýasyna taýýarlyp bolup durýar. Emma düzümi we dowamlygy okuw mekdepler boýunça tapawutlanar:
- Kabir ABS we Ýaponiýa ýurtlarda ýaly magistr derejes, we akademiki aspirant derejesi dowamlygy 1- 6 ýyl akademiki okuwlaryň tamamlanandan soňra berilýär.
- Käbir Daniýa ýaly ýurtlarda 1- 5 ýyl akademiki okuwlaryň tamamlanandan soňra berilýär.
- Käbir Angliýa, Şotlandiýa, Şwesiýa (2007-nji ýylyň iýul aýyndan soňra talyp bolanlar üçin) ýaly ýurtlarda magistr derejesi 4 (käwagyt 5 ýyldan) akademiki okuwlaryň tamamlanandan soňra berilýär: aspirant derejesi bolsa akademiki okuwlaryň tamamlanmagyna 1—2 geçenen soňra berilýär.
Uniwersitetleriň giriş tölegleri
Magistr derejesine giriş tölegi ilkinji nobatda bakalawr derejesini almaklygyny talap edyär ((в Великобритании степень бакалавра ’почестей). Edil şol bir wagytda degişli iş tejribesi dalaşgär üçin derejäni eýelemegine ýardam etemegi mümkün. Doktorlyk maksatnamasyny ýerine ýetirmekligi magistr derejesiniň bolmagyny talab edýär. Käbir ulgamlarda ýa-da maksatnamalarda bakalawr derejesinden edil şol wagyt doktorantura boýunça işleri alyp bolýar. Emma bu ýol bilen diňe coursework üstünlikli tamamlanandan soňra we belli bir ekspertiza geçirilenden soňra gidip bolýar. Käbir ugrlarda talybyň bakalawr derejesi göz öňüne tutulýän magistr derejesiniň hünärine gawat gelmelidir ýa-da onuň bilen ugradas bolmaladyr. Käbir ugrularda bakalawr derejesiniň orny yly däl
Ýewropa derejeler
Käbir ýewropa ýurtlaryndaky magistr derejeleri şu günki (standartizirlenen) derejä gawat gelýär (mysal üçin uniwersitetiň nemes dili Diplom/magistr ýa-da şonuň ýaly bir näçe dersler boýünça grek, ispan, inalýan, polsa dilleri boýunça 5-ýyllyk diplom berilýär, we politehniki dersler boýunça)
Fransiz dilli ulanylýan (В Франкофон страны) ýurtlarynda, DEA aspirant magistr derejesine gawat gelýär (mysal üçin fransiz dilinde gepleýän Belgiýada DEA lisenziýa alandan 1—2 ýyl geçenden soňra) Bolon prosessiň kesgitlemesinden soňra DEA MAS ady dakyldy (Ýörite derňewleriň magistri)
Şwesariýada 4—5 ýylyk lisensiýä magistr derejesine gawat gelýär.
Ýewropada Ýurdyň derejesini kesgitlemesiniň usullary
Ýewropada derejeler Bolon prossesi arkaly ylalaşylýar. Olar 3-tapgyrly derejelere esaslanýar: bakalawr (Fransiýada lisensiýa arkaly), magistr we doktor. Bu sistema kem kemden käbir ýurtlarda ulanylýan iki tapgyrly derejäniň ornuny tutýar.
Şu wagytky döwürde bu sistema Awstraliýada, Kanadada, Täze Zelandiýada, Portugaliýada, Şwesiýada, Niderland, Beýik Britaniýada, Serbiýa, Horwatiýa ýurtlarynda ulanylýar.
Awstiýa
Şu wagytky dowürde Awstriýada akademiki derejeleriň 2 sany paralel sistemasy ulanylýar.
- Kadaly iki siklly sistema Magistr /Diplom — doktorantura сопровождаемый
- Bolon prossesinde kesgitlenilen Üç siklly sistema Bakalawr, Magistr, doktorantura С
Käbir kadadan çykmalary bilen iki siklly sistema kem-kemden 2010-njy ýyla çenli giriziler [9] Derejäniň alamatlaryň käbir bölekleri saklanylýar we uniwersitetlere «Diplom-Ingenieur» we Magistr derejesini bermekligine mümkünçilik doredýär.
Fransiýa
Fransuz uniwersitetlerinde akademiki sistemasy örän kynlasdyrylan: birinji derejesi baccalauréat (hakykatdan orta mekdepden soňra berelýärär), onda iki ýýylyk diplom diplôme d’études universitaires générales (DEUG) ýada bas sikl (tamamlanmadyk bilim) onda bir ýýllyk lisensiýa, bir ýýyllyk maîtrise (magistr derejesi), ikinji siklyň 1—2 ýýyl Diplôme d’Études Approfondies. Derňewleriň ýörite derejesi we 3-ýýllyk doktorantura, (aspirantyň bilimi_) troisième. Bolon prossesiň sistemasy örän ýeňňillesdirilen (A- tapgyryň derejesi): baccalauréat, lisenziýa (bakalawr), magistr (täze iki ýýlyk dereje, maîtrise и DEA öz içine alýar we doktorantura. Fransiýada bu sistemany «LMD» diýip atlandyrylýar, bu bolsa licence-master-doctorat tapgyrlaryny görkezýär.
Germaniýa
Kada bolsy ýaly Germaniýada talyplar ýokary bilimini 4—6 ýyldan soňra berilýär Artium magistri (gysga M.A.), jemgyýetçilik ylymlarynda, gumanitar ylymlar, lingwistika we sungat ýada Diplom derejesini tebigat ylymlar, ykdysadyýet, menejment we derňewlerde. şol derejeler ilkinjidi. Edil şol bir wagytda olar filisofiý doktory däl/ Doktoranturaň ornuny kem kemden başgalar eýelär. Magistr we diplom derejeleri magistr derejesine gawat gelýär we 4-6 ýýllyk okuwuň netijesi bolup biler we magistr derejesindäki ýaly jemleýji hasabat taýýarlanylýar.
Ekspertizanyň ýörite görnüşi — Staatsexamen. Bu akademiki dereje däl-de ekspertizany
Lisensirleýän hökümetdir, gelejekki doktorlar, mugallymlar, aklowjylar, kazylar, prokurorlar öz hünäri boýunça isläp bilmek üçin şol ekspertizany geçmeli. Talyplar köplenç 4-6 ýylyň dowamynda okaýarlar birinji Staatsexamen alýança. ikinji Staatsexamen almak üçin soňra mugallymlar, ýuristlar 2 ýylyň dowamynda okuwyny dowam edýärler. ikinji Staatsexamen bolsa olaryň işçi orunlarynda olaryň hakyky amala ukuplygyny aňladýar.Birinji Staatsexamen M.Sc. или M.A. derejelerini gawat gelýär.
1999-njy adat bolan derejeler ýuwas-ýuwasdan Bakalawr we Magistr derejelerine çalyşýarlar (Bolon prossesini seret). Bu ütgesmeleriň esasy sebäpleri derejeleri öz ara internasional deňeşdirilen etmeklik, we nemes sistemanyň girizmeklik. Olar az wagyt talap edýär. Nemes talyplar magistr we diplom derejelerini eýelemek üçin 5 ýyl sarp edýärler. Käbir uniwersitetler globalizasiýanyn peýdasyna bu ütgetmeleri makullaýarlar. Uniwersitetler täze standartlary 2007-nji ýylyň ahyryna ýerine ýetirmeli. Gelejekde Diplom we Magistr derejeleri berilmeýär.
Köp görnüşli ylymlaryý bolanlygy sebäpli doktorantlaryň atlary hem köpdir: mysal üçin Doktor der Naturwissenschaften /tebigi ylymlaryň doktory/); Doktor der Rechtswissenschaften (ýurudiki ylymlaryň doktory/; Doktor der medizinischen Wissenschaft (mediki ylymlaryň doktory); Doktor der Philosophie (folosofiýa ylymlaryň doktory) we başgalar. Köp sanly doktoranturalar we hormatly doktorlar nemes dilinde geplesilýän ýurtlarda ýüzlenmäň görnüşlerinde giňden ulanylýar. Uniwersitet diplomynyň eýesi, magistr ýada Staatsexameniň eýelän talyp doktorantura geçip bilýär. Doktor derejesi (mysal üçin к Dr.rer., Dr.phil. we beýlekiler) filosofiýanyň doktory derejesine ekwiwalendir we gazanyp bolýan iň uly akademiki derejesidir. Mediki ylymlaryň doktorlygy Dr.med dürli usullar arkaly gazanylýar. Mediki talyplaryň käbirleri derňewlwe tamalanandan soňra edil şol wagyt doctor tezislerini (dissertasiýasyna) taýýarlaýarlar. Beýleki ylymlarda talyplar diplom ýazýarlar ýada magistryň hasabatyny taýýarlamaly.
Kämahall taýýarlygy dereje hökmünde nä dogry alynýar. Taýýarlyk bu Germaniýada we Awstiýada akademiki derejesi bolup durýar. Ol doktoranturadan soňra gözlegler makullanalanda okatmaga mumkünçilik doredýär. Bu ikinji tezisini ýazýan (Habilitationsschrift) ýada ýeke-täk çap edilen işleriň eýesi bolanda şol derejäni gazanyp bilýär. Taýýarlygyň anyk talaplaryna uniwersitetleriň öz bolsylygyna baglydyr. «Habil»., bu gysgaldylma doktorantura tamamlanandan soňra berilýär. Kada bolsy ýaly bu adaty dereje bolup priwat-dosentligi (lektor) derejesini aňladýar. Akademiki professorlykda (şu wagyt W2 we W3 diýip atlandyryýar). Käbir nemes uniwersitetler Taýýarlygy /может это аспирантура/ talap edenoklar. Emma şol derejýniň eyelerine artyk görülýär.
Irlandiýa
Irlandiýada milli diplom bakalawr derejesinden pes hasaplanýar. 2003-nji ýylda kabul edilen Täze /NQAI /Milli derejeleriň düzümi, milli diplomy ýönekeý bakalawr derejesi bilen ornuny tutýardy. Şol resminama düsündirýär bakalawr derejesinden soňra has ýokary diplom alynan bolsada onuň derejesi bakalawr bilen deňdir
Diplom — bu resminama diplomyň eýesi derňewleriň belli bir talaplaryny kanagatlandyýanlygy aňladýar. Onuň tersine ylym derejesi bolsa şol derejäniň eýesiniň akademiki äleminde tutýan ornuny görkezýär. Şonuň üçin diplomlar berilýär. Derejeler bolsa dakylýar graduand. Diplomly hünärmen graduand derejesine goýberilýär. Edil şol bir wagytda adam diplomyň alýar, ýone hünärmen bolsa belli bir derejäniň eýesi bolýar.
Italiýa
Italiýada uniwersitetlere diňe orta mekdebi tamamlanandan soňra goýberilýär. диплом ди maturità diýip atlandyrylýar. Ony 5 ýyl belli bir derse gönükdirilen ýöritrlesdirilen mekdepde gözlegler geçirenden soňra 19 ýasda alynylýar (mysal üçin liceo classico — klassiki derslerine gönükdirilen we öz içine gadymy grek, latyn dillerini alýar: liceo scientifico — ylmy derslerine gönükdirilen, ýöne latyn edebiýatyny öz içine alýar, liceo linguistico dillere, istituto tecnico trhnika gönükdirilen).
Diplomdan soň belli bir ugury saýlap (mysal üçin fizika, medisina, himiýa, gözlegler, arhitektura) uniwersitete girip bolýar: Belli bir mekdebi tamamlamaly diýýelen talap ýok. Köp uniwersitetler test arkaly talyplaty saýlaýarlar. Şu wagyt iki akademiki derejelerini teklip edýärler. Birinji dereje (laurea triennale) 3 ýyl gözlegleden saňra alynýar we bir ders boýunça gysgajyk hasabat taýýarlanmalydyr. Ikinji dereje (laurea Specialistica/Magistrale — LS/LM) gosmaça iki ýýyl gözlegleri geçirilenden soňra we saýlan dersiň belli bir sahamçasyn ýöritelesdirilýär (mysal üçin elementar bölejikleriň fizikasy, we s/m/) laurea magistrale ylmy isiň maslahaty geçirilenden soňra berilýär.
Diňe käbir talyplar uniwrsitet kärlerini dowap edýärler. Дотторато ди ricerca derejesine (filosofiýa doktorlyga gawat gelýän) diňe yhlasly talyplar amala aşyrýarlar. Dereje bolsa gözlegleri boýunça edilen ylmy isiň maslahaty geçirilenden soňra berilýär.
Gaptalyndan laurea triennale и laurea magistrale derejeleri alynandan soňra magistr derejesini alyp bolýar. Birinji derejeli magistrlygy laurea triennale soňra;Ikinji derejeli magistlygy laurea magistrale soňra, Bu derejeleri köp uniwersitetler we hususy edaralar dürli dersler boýunça, dürli möhletli we dürli bahal boýunça teklip edýärler (Italiýda magistratirada okan bir ýylyň uniwersitetde okan döwürden gymmat bolmagy mümkün) we jemleýji internaturany öz içine alýar.
Niderland
seret: Niderlandaky bilim
Niderlanda akademiki gözlegleriň düzümi oňden bäri ütgedilen ýagny 1982-nji ýylda. Şol ýylda gollandiýanyň magaryf ministi tarapyndan iki tapgyrly düzüm girizildi. Şol iki tapgyr arkaly dürli gözlegleri standartizirlemek synasyldy we olary bir tertibe salmaklygy çemelesildi. Gosmaça effekti, talyplar şol berilen möhletde işler geçirilmese ondan gözlegleri ýatyrmaly bolmalygyna ynandylar. Bu iki tapgyr Bolon prossesine gawat gelýär.
Golland talyby üçin uniwersitet bilimini almak üçin ol basda uniwersiteden öňdäki orta bilimi almaly Вурбереиденд Ветеншаппелиджк Ондервиджс” (VWO (Gimnaziýa — Атеней) — 6 ýyl. Onuň başga ýollary hem bar. Ýöne ahyrynda haýsy bir bilimiň netijesi WWO derejä gawat gelse uniwersitet bilimine goýberilýär. Käbir gözlegler üçin belli bir dersler hökmany bolup durýar ýagny fizika, biologiýa, himiýa dersleri öwrwnmwdikler medesina boýunça ylmy işleri alyp bilmeýär.
Niderlantda käbir ylymlar üçin belli bir san çaklendirmeler bolýar. Seýdip hökumet şol hünärler boýunça diplomly hünarmenleriň sanyny dolandyrmagyň ugury bolup durýar. Olaryň iň belli bolan ugurlar medisina we stomatologiýa.
Her ýýyl uniwersitetden öňündäki orta biliminiň gowy maksatnamalaryň sowhunlyk bilen kombinasiýalary, we käbir gosmaça serteleri bilen bilelikde olaryň haýsysy numerus clauses baslap biljegi barada çözgütker kabul edilýär. Kabul edilen Çözgütler garassysdyr. Emma kämahal aýratyn ýagdaýlarda gözlegleri başga uniwersitetler geçirmeklik hem rugsat edilýär (mysal üçin, käbir uniwersitetler bilen baglasykly masgala taryhy). Mysal üçin Golland korollyk masgalasynyň hemmesi Leýden uniwersitetde okadylar sebäbi olaryň arasynda taryhy aragatnasyklary saklanyp gelýär.
Gollandiýanyň köp uniwersitetleri hökumet tarapyndan goldalynýar. Bir näçe hususy uniwersitetler hem bar. Leýden uniwersiteti iň gadymy uniwersitetleriň biri. Ol 1575 ýylda döredilen.
Ýokardaky bellenilisi ýaly Niderlandlaryň uniwersitet gözlegleri 4 ýýl möhelrtli we 2 tagyrdan ybarat:
- “propedeutische ” (1—2 ýýyl):Egerde talyp bu tapgyry şol möhletde gutaryp bilmese ol onda bu gözlegleri goýmaly we soňra bolsa ony dowam etmek üçin oňa rugsat berilmeýär. Bu tapgyry tamamlandan talyp ayglosaks bakalawr derejesine gawat gelýän derejäni eýeleýär: tebigi ylymlaryň bakalawry (ylymlaryň bakalawry), Bariý *sungat bakalawry), LLB *kanunlar boýunça bakalawry)
- «Doctorale — (3—4 ýyl):Birinji tapgyry üstünlikli tamamlan talyp ikinji tapgyra ýol açýar. Bu tapgyrda talyp 3—4 okaýar. Ýenede bu tapgyr hem wagtynda tamamlanmasa okuwy bes etemegine ýetirýär. Bu tapgyrda «doktorlyk synagy» tabsyrylýar. Bu filosofiýa doktorlyk derejesini berýän ýönekeý doktorlyk synagy däldir. Ony üstünlikli tamamlana golland derejesi «doctorandus» ýa-da gysgaldylan «drs» derejesi berilýär. Bu golland ady köplenç anglisaks atlary bilen MSc (Ylmyň Magistri), MA (sungat magistri), и LLM (kanun magistri) atlandyrylýar. Medisina talyplar üçin «doctorandus» MD (medisina doktoryna) gawat gelmeýär we mediki talybyna pasiýenleri bejermek hukugyny berenok. Onuň üçin ýene-de iki ýýyl ýöritelesdirilen okuwlary zerurdyr. Medisina gözleglerini geçiren golland lukmany üçin, ýöne folosofiýa doktorlygyň gözleglerini geçirmedik bolsa «drs» diýýip atlandyrylýar. Seýlelikde a doctorandus “meester«adyny götermeklige rugasat edýär, fizikada bolsa «ingenieur» ady (injener).
Adaty golland «drs» gysgaldylan ady beýleki yurtalda düsünmezlige getirmegi mümkün, sebäbi bu hemme ugurlara degisli folosofiýanyň doktory diýýip düsünilýär.
Şu wagyt köp golland üniwersitetler MSc belli bir gözleglrini geçirmäge mümkünçilik doredýärler. Seýlelikde hakara ylmy bileleşigi bilen birigýär.Ondan başgada niderland dilli sebitlerde («hoor колледжи») köp golland uniwersitetlerinde okuw maksatnamalary inglis dilinde geçirlýärler.
«Drs» ýa-da MSc üstünlikle gazanandan soňra talyp folosofiýanyň doktory derejesini almaklygyna gönürdirilip biler, netijede doktoranrur germek üçin. Olar hem 4—6 ýýldan ybaratdyr. Şol 4—6 ýýylyň dowamynda folosofiýa doktorlygyndaky talyp mentored bolup bilýär. Filosofiýa doktorlygy iň bolmanda ylmy iş bilen tamamlanmaly we bellinen tertipde goranmaly. Şu wagytky tejribede (käbir derslerde hökmany) — folosofiýa doktorlygy döwründe talyp ýazmaly we ylmy nesirlerde şol makalalary çap etmeli. Çap edilen işleriň sany köp maslat edilýär emma azyndan 4 sany bolmaly takyk ylymlar — fizika, himiýa, tehniloigiýa medisina ugurlarda bolsa 1-ne ýeterlikli.
Ylmy isi ustünlikli goralandan soňra talyba «doktor» ady berilýär. Golland hünärmenleriň köpüsi üçin filosofiýa doktory bu diplomly hünärmenlerdir. Filosofiýa doktorynda haýsy ugur boýunça alynlygy bellenilenok. Netijede filosofiýa doktory kanunda, medisinada ýa-da matematikada bolmagy mümkün. Hemmesinin öňünden doktor diýip bellenilýär. “Doctorandus“derejesi hem edil şonuň ýalydyr. Filosofiýa doktorlary diplomly nürärmenler hökmünde uniwersitetlerde mugallymçylygy dowam edip bilýärler ýagny “Mugallym Universitair“(UD — dosent). Wagty bilen ýa-da üstünlikleri bilen “Universitair Hoofd Mugallym «(UHD — adýunkt — professor) derejä ýetip bolýar. Resmi taýdan UHD «hoog leraar» tabynlygynda işleýär, we bolüm müdüri köplenç professor bolup durýar. «Hoog leraar» dereje iniwersitetde iň ýokary ylmy derejesi bolup durýar we amerikanlary «doly» professorlygyna deňdir.
Niderlandlarda professor ady belli bir funksiýa bilen baglydyr. Hakykatda professor — uniwersitetleriň bölüminiň müdüri. Emma bu hökmany sert däldir,bölümi derejesiz adam hem ýolbasçylyk etmegi mümkin. Folosofiýa doktory bilimde, üstünliklerine we ekspertiza esaslanan. Uniwersitet bilen bagly bolmasaň resmi taýdan professor adyny ulanyp bolanok. Egerde professor uniwersitetden çyksa ol şol professorlyk derejesini ulanmaklyk aýratyn hukukygy ýirirýär. Emma durmuşda otstawkadaky professorlar ozüniň derejesini ulanylýarlar.
Beýleki ýewropa ýurtlardan tersine Niderlandlarda akademiki derejeler uniwersitetlerden dasary seýrek ulanylýar, mysal üçin Germaniýadaky ýaly sürüjileriň lisensiýalarynda ýa-da pasportlarynda.
Norwegiýa
2003-nji ýyla çenli Norwegiýanyň ýokary bilim ulgamynda 50sany dürli görnüşli derejelr we maksatnamalar barda. 2003-nji ýylda halkara ulgamyna geçmek boýunça özgertmeler yglan edildi.
Mysal üçin köp derejeler latyn atlaryny öz içine alýardy candidatus/candidate. Adyň ikinji bölegi hünariň ýa-da okan uguryny aňladýardy 2003-nji ýýylda bu derejeleriň hemmesi aýýryldy.
Norwegiýanyň ýokary biliminiň özgertmeleri, Kvalitetsreformen («Hil Reformasy»)
Parlamende 2001-nji ýýlda tassyklanyldy we 2003/2004 okuw ýyllarynda durmuşa geçirildi. Bu gözlegleriň we magistlygyň we bakalawryň (baccalaureus) kadaly möhlertlerini kesgitlrdi.
Dejere erki magistrlyk derejesi bilen tehnologiýadaky magistrlyk derejeleriň arasynda tapawutlanýar. Soňkysy öňki sivilingeniør derejesinden ýazylýar raýar gurlusykdaky derejesi bilen çalyşmas ýaly. Bu köp sanly derejeleriň biri bolup durýar we täze diplomly hünärmenler üçin ulanylýar. Hemme 2001-nji ýýylyň öňündäki doktorlyk derejeleri «Doktoryň filosofiki derejesine» geçirildi, ýazmaça philosophiæ doktory (kadaly filosofiýanyň doktory). Doktor philos. Derejesi filosofiýanyň doktory derejesinden has ýokary bolup durýar we doktorlyk derejäniň ýöritelesdirilen okuwlaryna gatnasmany şol derejäni alanlar üçin saklanylýar.
Polsha
Polshanyň sistemasy nemes ulgamyna gawat gelýär. Mysal üçin Warshawadaky uniwersitet aşakdaky diplomlary we atlary berýär:
- adt licencjat (iň bolmanda 3 ýyl gözleglerden soňra berilýäe Bakalawr derejesine gawat gelýär),
- ady inzynier (iň bolmanda 4 ýyl gözleglerden soňra berilýäe injener derejesine gawat gelýär)
- ady магистра (5 ýyl gözleglerden soňra berilýär ýada öňündäki derejeleriň eýeleriniň gosmaça 2 ýyl gözleglerden soňra Magistr derejesine gawat gelýär),
- doktor derejesi (doktor derejesi, Filosofiýa doktory),
- doktor habilitowany dereje
Profesor ady (professor) resmi taýdan Polshanyň Przidenti berýär.
Russiýa, Ukraina we SSR-ň käbir yurtlary
Russiýa, Ukraina we SSR-ň käbir yurtlarynda akademiki derejeleriň gňrnüsleri we ylmy gözlegleri bilen bagly adademiki derejeleri örän tapawutlanýarlar.
Bilim derejeleri kolledjiň okuwlaryny tamalanandan soňra berilýär. Bilimiň bir näçe derejeleri bar:
- Bakalaw derejesi — köolenç kolldjiň 4 ýylyny talap edýär (ýokary bilimi iň pes derejesinde ykrar etmek üçin zerurdyr)
- Hünärmen derejesi kolledjiň 5 ýýyl okuwyndan soňra berilýär. (4 + 1)
- Magistr derejesi kolledjiň 6 ýýyl okuwyndan soňra berilýär. (4 + 2)
Köplenç Hünärmen ýa-da magistr derejesi öz içine bakalawr derejesini öz içine alýar. Ýöne ýokary derejadaki dereje ahyrky diplomynda kesgitlenen. Hünärmen we Bakalawr derejesi döwlt synagyna talap edýär we diplom isini (köplenç 50—70 sahypa) we takmynan magistr derejesine gawat gelýär.
Akadameki derejäniň birinji başganjagy «ylymlaryň kandidaty» diýip atlandyrylýar (mysal üçin fiziki-matematiki ylymlaryň kandidaty; tehniki, taryhy ylymlaryň kandidaty). Bu dereje ylmy gözlegler boýunça köp tagallany talap edýär: ylmy zurnallarda 5 çap edilen makalalary we ylmy isi (80—2000 sahypadan ybarat). Ýöritelesdirilen ylmy geňeş şol ylmy isi sedýärler, dasyndan bir-näçe syn berilýär we soňra ylmy iş goraga çykarmaga rugsat berilýär. Açyk goragdan soňra şol geňeşiň 2/3 aglaba bölegi şol isi makullasa onda ylymlaryň kandidaty derejesi berilmäňe maslahat berilýär diýýilip karar çykarylýar. Soňra hemme resminamalar ylmy iş bilen bilelikde Ýokary attestasion komissiýa iberilýär. Ol ahyrky makkullama netijenamasyny berenden soňra «ylymlaryň kandidaty» atly diplomy çykarýar.
Ylymlaryň kandidaty tamynan amerikanlaryň folosofipa doktoryna gawat gelýär. Emma bu dereje gözlegler boýunça köp wagyt talap edýär, köp çap edilen işlerini *hakykatda amerikanlaryň derejesinde çap işler talap hem edilenok), çuňňur goragyny talap edýär.
Russiýa, Ukraina we SSR-ň käbir yurtlarynda ahyr soňy ylymlaryň doktory bar (Doktor nauk). Bu dereje belli alymlar tarapyndan gazanylýar. Olaryň ylma bolan gosandy açyslar belli bir ugury döretmekden ybaratdyr. Bu täze hadysana ýa-da täze nazaryýeti açmagyny talap edýär. Bu köplenç ylymlaryň kandidaty derejesi alynandan soňra onlarça ýylary talap edýär, köp sanly çap edilen işleri resenriýa edilýän zurnallaryna (köplenç 50—300 sahypa), bir näçe çap edilen monografiýalary, durli konferensiýalarda taslamalarda gatnasmagyny we özüniň ýolbasçylygynda bir näçe ylymlaryň kandidatlary taýýarlamagyny we ylmy mekdebini döretmegini talap edýär. Bu örän çuňňur we öňde baryjy ylmy isi talap edýär (Köplenç 300—800 sahypadan ybarat(we şol isiň belli alymlaryň oňňünde edil ylmlaryň kandidaty ýaly şol ýsiň goragyny talap edýär. Netejede «ylymlaryň doktory» baradaky diplom berilýär.
Amerikanyň akademiki sistemasynda ylymlaryň doktoryna hiç hili gawat gelýän dereje ýok. Ol takmynan Germaniýanyň, Fransipanyň, Awstiýanyň we käbir ýewropa ýurtlaryndakt derejelerine kybapdas.
Ispaniýa
Bolon prossesiň öňünde Diplom (Bakalawr derejesi 3-ýyllyk üçin) we Licenciado *5-ýyllyk üçin). Emma hemme uniwersitetler (medisina we ahritektura uniwersitetlerden başgalary. Bu uniwersitetler magistr derejesini gorandan soňra berilýärdi, haçanda olaryň 5 ýyl nünärmen stzy bolsa) Grado geçenden soňra Magistlyk derejesi kreditlar sistemasy boýunça berilýär (1—2 ýylyň içinde 60—120 EÇTS kreditlar) we doktorlyk gözlegler tamam edilse.
Örän möhümdir: resmi magistrlyk üçin ETCS kreditlary almaklygyna çalyşmaly sebäbi käbir uniwersitetler kreditsys hem beriýär emma Bolon prossesiň çňklerinde bu örän zerurdyr. http://en.wikipedia.org/wiki/Diploma (08 сентября). Seret. diplomlaryň aratapawudy
Şwesariýa
Bolon prossesiň öňünde bu ýurtda 3 sany resmi diller bar (nemes, fransus we italian). Ylmy derejeler hem tapawutlanýardy dile görä. Fransus dilli uniwersitetlede birinji akademiki dereje Lisensiýa: 4—5 ýyl gözlegler, Beýik Britaniýanyň we ABS-nyň magistrlyk derejesine gawat gelýärdi [10]. Aspirantlyk derejesi diplôme d’études DEA или DESS approfondies: 1—2 ý gözlegler, ýörite gözlegleriň magistrlyk derejesine gawat gelýär. Swesar-nemes uniwersitetlerde birinji derejäni Lizentiat, diýip atlandyrýardylar, 4-ýyllyk dereje. Ikinjini Diplom nach демодулятор ersten akademischen Gradiýent.
Italiýan dilli uniwersitetlerde birinji derejäni licenza 4-ýyllyk dereje.Ikinji post laurea — 1-2 ýyl. Doktoral derejesi hemme uniwersitetlerde iň soňky dereje hasaplanýar we uguryna görä 3-5 ýyly talap edýär.
Beýik Britaniýa
Angliýa we Uells
Angliýa we Uellsde kada boýunça berenji dereje Bakalawr derejesine gawat gelýär gosmaçalar bilen (mysal üçin Bariý (hons) sungat dersleri boýunça BEng (hons gözlegler üçin we tebigi ylymlaryň bakalawry üçin hons — ylymlar üçin. Bu köplenç 3 ýyl gözlegleri talap edýär.
Gosmaçalaryň hormatlaryň derejelerini (Степени почестей) köplenç 4 sortlaryňa bölünýär.
- Birinji klass hormatlar
- Ikinji klass hormatlar
- Üçinji klass hormatlar
Standarta ýetmeýän talyplar tapawutsys diplomy berseň bolýar
Graduateship (GCGI soň) şäher we London institutlaryň gildiýasy tarapyndan berilen we Beýik britaniýanyň hormat derejeleriň sanawyna girizilen.
Käbir talyplar integrirlenen Magistrlygy öwrenýär, bu bolsa entäk birinji dereje bolup durýar. Bu gözlegleriň 4 ýylyny talap edýär we dersiň görnüşi bilen kesgitlenýär, mysal üçin MEng gözlegler üçin, MPhys — fizika üçin, MMath -matematika üçin. 4-ýyllyk derejeden ýokary bolan britaniýanyň bas uniwersitetlerinde MEng, gözlegleriň birinji derejesi bolup durýar we 3-ýyllyk BEngiň ornuny tutup.
ABS-den tapawutly tarapy, bilimde ikri ýöridelesdirme bolanlygy sebäpli Magistriň derejesi diňe bir ýyll gözlegleri öz içine almagy mümkün we filosofiýa doktory üçin kadaly möhlet 3 ýyll. Şol sebäpden ABS-de bakalawr derejesinden doktorantura çenli 9 ýýyl bolan bolsa, Beýik Britaniýada 7 ýýyl ýa-da 6 ýyl *sebäbi magistlyk derejesi filosofiýa doktorlygy almak üçin hökmany sert däldir).
Ýakyn wagytda käbir öz ara baglansykly dersler (vocationally) boýunça Aspirantlaryň diplomlaryny berýän kurslaryň sany artdy. Köp edaralar (eg Açyk uniwersitetler) şol kurslara 1 ýyll teklip edýärler, we gosmaça bir ýyll magistrlyk derejesini almak üçin.
Şol kurslaryň giňden ýaýranlygy kanunçylyk talaplary üçin hem artýar. Sebäbi ölar guramaçylaryň durmuş ulgamy bilen bagly meselelere ýardam edýänligini saýýatlandyrýar.
Fondyň derejesini proffessional-tehniki gözlegleri geçirenligini görkezýär. Fondyň derejesi amerikanyň hyzmatdas derejesine kywatdas we ýokary bilimli kolledj bilen kesgitläp bolýar.
Şotlandiýa
Şotlandiýanyň birinji derejesi Sungat magistri we gumanitar ylymlar üçin ýa-da ylymlaryň bakalawry tebigi ylymlar we sosiologiýa üçin. Olar umuman öwrenilip bilner ýa-da derejeler boýunça. Umumy dereje (MA ýa-da tebigi ylymlaryň bakalawry) tamamlamak üçin 3 ýyly talap edýär: hormat derejesi (степень почестей) (MA Hons ýa-da tebigi ylymlaryň bakalawry HONS) 4 ýyl: Umumy dereje belli bir kesgitlenen ders boýunça bolanok, we ukubyna görä utgasdyrylan dersler bolmagy mumkün.
Hormat derejesi umumy dersler boýunça 2 ýyll gözlegleri talap edýär. Soňra 2 ýyll bolsa belli bir ugur bolsa ýöritelesdirme geçýär. (mysal üçin, klassika, taryh, himiýa, biologiýa).
Bu hem Sotlandiýanyň ýrta bilimini aňladýar. Bu ýerde kadaly 5 ýyl Highers öwrwnildi 3 sany englis öa-da walliý dilleriň A-derejesi. Ondan ýokary — bir ýylyň kwalifikasiýasy. Sotland derejeleriň A- derejesi — 2 ýyl, ýagny Angliýanykdan bir ýyl artykmaç. Öndebaryjy Highers orta bilimiň ahyrky ýyly. Olar talyplara Sotlandiýanyň uniwersitetleriniň 2 ýylyna girmek mümkünçilik berýär.
MA ýa- bakalawr üçin hormatlar 3 klasslara bölünen:
- Birinji klass hormatlar
- Ikinji klass hormatlar
- Üçinji klass hormatlar
Hormat derejeleri üçin hemme talaplary ýerine ýetiren talyplara ýöne oňa mynasyp bolmasa onda şol talyba Ýöritelesdirilen dereje birilip bilner.
Magistr derejesindäki aspirant käbir dersler boýunça teklip edip bolar. Emma Angliýa bilen Uelsdan tapawudy ol sungat magistr derejesini berenok sebäbi bu okadylmaýan dereje. Aspirant derejesi sungatda we gumanitar ylymda köplenç hunarmen (MLitt) derejesi bilen kesgitlenýär; tebigi we jemgyýetçilik ylymlarda ylymlaryň magistri (MSc). Doktorlkyk derejeleri bolmady aspirantyň gözlegleri köplenç filosofiýanyň magistri (MPhil) ýa-da gözlegleriň magistri (MRes) derejeleri bilen kesgitlenýär. (MLitt) derejesi bilen kesgitlenýär; tebigi we jemgyýetçilik ylymlarda ylymlaryň magistri (MSc). Doktorlkyk derejeleri bolmady aspirantyň gözlegleri köplenç filosofiýanyň magistri (MPhil) ýa-da gözlegleriň magistri (MRes) derejeleri bilen kesgitlenýär.
Basda doktorlyk derejeleri sungatda, ylymda gumanitar ylymlarda Filosofiýa doktory derejesi bilen kesgitlenýär.
Ýewropadaky doktorlyk derejeleri
1999-njy ýylyň iýun aýynda 29 sany ýokary bilim boýunça ýewropa ministrleri Bolon deklarasiýa gol çekdiler. Bu deklarasiýa 2010-njy ýyla çenli Ýewropanyň Ýokary bilimiň çäklerini (EHEA ýada ÝÝBÇ) bellemekligine çemelesýär. 2000-nji ýylyň ýanwar aýynda Ýewropa komissiýanyň teklibi boýunça Ýewropanyň Gözlegleriň we innowasiýalarytyň çäklerini (ERIA ýa-da ÝGIÇ) kesgitlemek barada karar kabul edildi. ÝGIÇ-nyň esasy maksady ylmy gözlegler üçin gowy sertleri döretmek we sonyň esasyndy Bilimli Ýewropany döretmek, sebäbi Ýewropanyň öndebaryjy pudagy bu bilimdir.
Bu iki «ugur» alada bolup durýar. Sebäbi adam kapitalyň ösüşi gönüden-göni bilim, okuw bilen baglydyr. Doktorlyk we postdoktorlyk programmalar bolsa Ýewropanyň Ýokary bilimiň çäkleri we Ýewropanyň Gözlegleriň we innowasiýalarytyň çäkleriniň arasynda özbolsly köpri bolup durýar we Ýewropanyň ýokary bilimiň ösmegi babatdaky jedellere giňden girisýär.
Şu wagyt doktorlyk derejeleriň we kwalifikasiýalaryň ösusi Bolon prossesiň gün tetibinde wajyp meseleleriň biri bolup dur. ЮНЕСКО özüniň hyzmatddaslary bilen «Doktorlyk derejeleri we kwalifikasiýalary Ýewropanyň Ýokary bilimiň çäkleri (EHEA ýada ÝÝBÇ) we Ýewropanyň Gözlegleriň we innowasiýalarytyň çäkleri bilen baglylykda (ERIA ýa-da ÝGIÇ)» atly taslamaň üstünde isläp baslady.
Doktorantura — bu iň ýokary akademiki derejesidir. Doktorantura sözi latyn doktor sözünden emele geldi we «mugallym» diýip aňladýar. Bu orta asyr ýewropada döredi haçanda uniwersitetde pkatjak bolsan lisensiýa zerurdy. Bu manyda doktorlyk okuwlary gildiýa gildiýa okuwçylyk bolup durýardy. Täze mugallymlar üçin «Sungatyň magistrlyk» gildiýasyny eýelemek üçin 7 ýyl okuw geçmelidi. Bu möhlet beýleki dersler üçin ýalydy. Ilki basda magistr we doktorlyk derejeleriň möhletleri deň bolupdy. Soňra bolsa doktorantura magistraturadan has ýokary kwalifikasiýa diýip hasaplanyldy.
Doktoranturanyň orny we ýeri wagyt geçmegi bilen ütgedi we sebitleýin ütgemelerine baglydy. Mysal üçin XX asyra çenli inglis dili ulanylýan uniwersitetlerde doktorlyk derejeli mugallymlar köp däldi, olary diňe uly ýasly ya-da bir mukkades alymlar degişledi. Ondan soňra nemes dili ulanylýan uniwersitetlerde lektor bolmak üçin «gözlegler doktoranturasyny» tamamlamagyny talap etdi. Ondan soňra bu tejribe giňden ýaýrap baslady. Uniwersitetleriň ütgemegi bilen olarda gözleg işleriň ýaýramagy bilen doktoranturanyň wajyplygyny has-da artdyrdy. Şu gün doktorantura akademiki mertebesini ýokarlandyrmagynyň öňünden döreýän sertdir. Emma edil şol bir wagytda doktorlyk derejesini eýeleýänleriň hemmesi uniwersitetiň agzasy bolup duranok. Köp uniwersitetler aýratyn hormata mynasyp adamlara, ýa-da jemgyýetiň uniwersitetiň ösüşini aýratyn gosand edenlere «hormatly doktor» derejeleri hem berýärler.
Doktorantura akademiki mertebesi üçin standart kwalifikasiýasy hokmünde kabul edilen bolsa+da bu otnositel täze açyslaryň biridir. Uly görnüşli doktorantura (şu wagyt Beýik Britaniýada köplenç has ýokary doktorantura diýip atlandyrylýar) has köp wagyt talap edýär, sebäbi dalasgärler özüne şol dersler boýunça ekspert bolup biljekligini görközmeli. Şu görnüşli doktoranturalar şu wagytky döwürde seýrek bolup durýar. Emma seýle görnüşli taýýarlyk Ýewropa bileleşgiň çäklerinde ulanylýar we uly möçberli ylmy isini talap edýär we çap edilen isltriň sanawyny. Bu okuw garassys özbasdak ylme gözlegleri alyp bilýänligi görkezýär, we ltksiýalary we okuwlary geçirmekde tejribesiniň bfrlygyny saýatlyk edýär. Taýýarlyk (подготовка) ýokary doktorlykdan soň berilýän kwalifikasiýa hökmünde bahalandyrylýar. Doktoranturadan soň köp ýyl geçenden soňra Priwat-dosenti ýa-da professor derejesini almak üçin zerur bolmagy mümkün (Germaniýa)
Şonuň ýaly sistema adaty bolsy ýaly Russiýada saklanýar. Russiýa imperiýasynda akademiki ylymlaryň doktory derejesi (doktor nauk) iň ýokary akademiki derejesi bolup durýardy. Bu sistema SSSR dowründe we postsowet ýurtlaryň köpüsinde ulanylýardy.
Doktoranturalaryň görnüşleri
Orta asyrlardan bäri dunýa boýunça uniwersitetlar tarapyndan teklip edilýän doktoranturalaryň görnüşleri, sany usullary artýar, we yurtlar boýunça tapawutlanýar. Umuman alynanda doktoranturalar aşakdaky toparlara bölünip biler:
Gözlegleriň doktoranturasy
Gözlegleriň doktoranturasy ylmy nesirlerde çap edilen ýa-da monografiýa görnüşli akademiki gözleglerini we onuň iň bolmanda adamzat bilimine ujypsyz gosand edenligini göz öňüne tutup berilýär. Gözleg köplenç dissertasiýa görnüşinde kabul edlýär we bellenilen tertipde goralýar.
Geçen asyrda giňden ýaýran bu görnüşiň iň umumlasdyrylan mysaly — Filosofiýaň doktorynyň derejesi. Beýleki mysallar Gözlegleriň Doktory (EngD) ABS-de we Beýik Britaniýada, Bilimiň Doktory (EdD), Praktiku ähmiýetli lingwistika boýunça Doktory tebigi bilimleriň doktory (Dr.rer.nat). Germaniýada.
Doktoranturanyň möhletleri öz ara tapawutlanýar: Beýik Britaniýada we ABS-da filisofiýa doktory üçin ayndan 3 ýyldan az bolmadyk wagty talap edýär. Basda talyp magistrlyk derejesini tamamlaýar. Bu köp bolmadyk dersler üçin gawat gelýar Bu köp bolmadyk dersler we yurtlar üçin kada bolup durýar (mysal üçin Beýik Britaniýda sungat we gumanitar ylymlar üçin). Olar üçin okadylýan dowür birinji derejeden filosofiýanyň doktory derejesine çenli artmaly. Bu möhletde tamamlamagy mümkün emma muňa garamazdan köp dalasgärler gosmaça ýýlary alýarlar: ortaça 5—10 ýýyl. 1990-nji ýýylyň ahyrynda britaniýanyň sowetleri 4 ýýylyň dowamynda talyplar ylmy işlerini tabsyryp bilmeýän bölümler üçin jerime girizdiler (malelesdirmzni kemeltmek görnüşinde). Fizika ylymlaryndaky talyplar sungatdaky talyplardan köplenç öňüräk işlerini tamamlaýarlar, sebäbi olaryň maliýlesdirmesi gowrak. Beýik Britaniýda we ABS-da gözleg doktoranturasy köplenç 3—4 ýýyl özbasdak ylmy gözleglerini we netijede şol ylmy isiniň goramagyny talap edýär. Hemme ýurtlarda doktorantura gözlegleriň aýýrylamasyz bölegi bolup durýar. Ýewropa kanunlara laýýyklykda Ýewropa bileleşigindäki ýurtlaryndaky gözlegler doktoranturasy beýleki ýurtalarda hem Kabul edilýär.
Has ýokary doktoranturalar
Käbir ýurtlarda aýratyn hem Beýik Britaniýada, Irlandiýada we skandinaw ýurtlaryň käbirlerlerinde has öokary doktoranturalar bar. Olar sokarhilli çap edilen işleriň esasynda berilýär. Mysal üçin Ylymlaryň doktory Britaniýada we страны содружества we Dat diliň doktoranturasy (doktorgrad; mysal dr.theol., doktorр theologiæ, latyn din doktory üçin).
Doktorlykdan son nemes diliň taýýarlygy kämahal şol derejä degisli diýýip hasaplanýar. Emma bu taýýarlyk akademiki derejesi däl-de, nemes uniwersitetde okatmaklygyna hukuk berýän hünärmen lisensiýasy bolup durýar.
Has ýokary doktorantiralar uniwersitetler adamyň ýöritelesdirilen ulgamynda eden gosantlaryny makkullamak üçin hem berilýär.
Professional doktoranturalar
Professional doktoranturalar belli bir ulgamlarda berilýär haçanda dalasgär akademiki ulgamynda işlemän belli bir hünär bilen mesgullanýarlar kanun ýaly, saz ýa-da ministrliklerde. Mysal üçin amerikan derejeler Medisina doktory (MD)
Ýurisprundensiýa doktory (JD) stomatologiýa doktory (MDDr). и Weteranariýa doktory (MVDr).
Beýik Britaniýda we Awstraliýada, Professionalyň doktoranturasyň möhleti amaly gözlegleriň kämillesdirmegi üçin ulanylýar. Olar folosofiýa doktoryna we Bilim doktory (EdD), Amaly ligwistika menejmentiň doktory *maglumat binýadyň admistraroru(derejelerine gawat gelýär. Bu derejeleri almak üçin ylmy iş edil dissertasiýa ýaly bolmalydyr, emma alynan netijeler tejribe ähmiýetli bolmalydyr. Bu derejelr coursework we gözlegeleri geçirmekligini öz içine alýar olar bolsa amerikanyň folosofoa doktorlygyna gawat gelýär.
Hormatly doktoranturalar
Haçanda uniwersitet adamyň üstünliklerini we onuň ýöritelesdirilen ulgama eden gosandyny ykrar edesi gelende ol şol adama hormat köplenç doktorlyk derejesini beip bilýär. Bu ýagdaýda uniwersitet özüniň kadaly talaplaryny ýatyrýar. Köplenç adamyň üstünlikleri akademiki ulgamda bolmgu mümkün ýa-da beýleki ulgamlarda.
Ýewropa uniwersitetleriň Ligasy (LERU)
LERU — bu ýewropadaky 20 sany gözlegleri tarapyndan iň güýçli uniwersitetleridir. Olar doktorlyk okuwlarynda ýewropa standartlaryny üpjün etmegiň madellini girizmekligine çalyşýarlar. Bolon prossesiň 3 sikly doktorlyk bilimi beýleki 2 sikldanýrän tapawutlanýar. LERU aşakdaky punktlary aýratyn nygtap geçýär.
Bizness, senagat bilen aragatnasygy saklamaly, hyzmatdaslyk we çalyşma jemgyýetiň zerurlygyna uns çeker. Doktorlyk diplomly hünärmenleriň mümkünçilikleri barada wagyz işlerini geçirmeli. Uniwersitetler doktorlyk okuwlaryň gummatlyklaryny wajyplygyny akademiýaň dasyndaky sferada giňden ýaýratmaly.
Doktorlyk okuwlary Bolon prossesiň 1—2 sikllaryndan düýbinden tapawutlanmalydyr. Bu ýerde hiç hili ýewropa kreditlary ulanmaly däl. Doktorlyk okuwlaryň hiliniň barlaglary bolsa derejäni beriýän edara tarapyndan yzygiderli baha bermek arkaly amala aşyrylmalydyr.
LERU agzalalaryň uniwersitetleri doktorlyk biliminde iň ýokary hiliň standartlaryny öz ara hyzmattaslyk arkaly kämillesdirýärler we gözlegleriň ýewropa modellini başga ýerlerde ornasdyrmagyna çalyşmaly. Seýlelikde LERU gözlegleriň hemme ýerlerde ornasdyrmagyna öäüniň garassyz gosandyny ejek bolsar we Lissabondaky güt tertibindäki maksatlaryny durmuşa geçirmegine ýardam eder.
Doktorlyk derejelerine aragatnasyk
Terjimeden http://en.wikipedia.org/wiki/Category:Doctoral_degrees
Aspirantlaryň hünärmen derejeleri
MBA özüniň bilimini, tejribesini kämillesdirmegine çalyşýan hemme menejerler üçin standart bolup durýar. Ondan başga-da MBA köp kompaniýalar tarapyndan işçi orunlaryň gowy kwalifikasiýasyny subutlandyrýan dereje hölmünde makullanan. Bu diplomyň netijelegini mertebäniň ýokarlyndyrmagyna ýardam etmegi bilen häsiýetlendirilýär.
Belli halkara Programmalar
MBA programmasyny tekip edip bilmek her bir edara üçin örän wajypdyr. Bu halkara makullygy ösdürmegiň mümkünçiligidir. Şu gün Fransiýanyň esasy isjewur mekdepleri iki dilde fransuz we inglis dilinde şol diplomlary tekip edýär we amerikanyň belli uniwersitetleri bilen baslesik etjek bolup. INSEAD в Fontainbleu MBA-ň ýewropadaky MBA-ň ekwiwalenti we 1996-njy ýylda iň gowy uniwersotetleriň sanyna girde Warton Garward bilen bilelekde. Bu akkredidasiýa ýewropanyň beýleki edaralaryň hem hilini ýokarlandyrmagyna ýardam etdi.
Emma Fransiýadaky MBA programmalar fransus dilinde el mydama okadylanok. Şol sebäpden haçanda edara iň gowy talyplary ise aljak bolsa onda inglis dilini bilmek wajyp sert bolup durýar. Bu edaralaryň köpüsi gowy TOEFL we GMAT talap edýär.
Öewropaly MBA-ň mýhleti 10—15 aý. Emma Ренном belläp geçisi ýaly «Bu biziň programmasynyň hili pesligi däl-de biz talyplardan köpüräk soraýarys» Bu sistemanyň güýçli tarapy — maýa goýumlary wagtynda peýda berýärler. Şu wagytky döwürde amrikan menejerler MBA-ny Ýewropada hem tamamlaýarlar. Sebäbi olar bir wagytda pul gazanyp bilýärler, täze medeniýetleri we dolandyrmalary öwrenip bilýärler.
Senagat boýunça okuwlar
Fransiýadaky geçirilýan okuwlar amaly ahmiýetli. Nazaryýet ähmiýetli Amerikan sistemasynyň bilen deňeşdireniňde fransuz kurslary senagata ýakynlasdyrylandyr. Sebäbi olaryň edaralarynyň düzüminiň özbolusly we ýerli Söwda palatasy tarapyndan goldanýar. Menejerler bilen kompaniýalada dususyklar yzygiderli geçirilýärler. Ondan başga-da uçrymlaryň sistemasy örän netijeli.
Fransus MBAs ýenede güýçli taraplary köp. Amerikan uniwersitetlerden çykdaýjylary az we programmalar esasanam sana däl-de hile gönükdirilen. Olar hem dürli medeniýetlere halkaara meselelerine gönükdirilen we alys-çalyş programmalr hem köp esasanam ýewropa uniwersitetleri bilen. Kompaniýalar bilen integrirlenenligi sebäbli olar bazara gönükdirilen netejeli kurslary tekip edýärler.
Haçanda biz Ýewropany amerikanyň MBA sistemasy bilen deňeşdiremizde Ýewropa esasan Fransiýa dürli görnüşli programmalary teklip edýär. Inglis dilindäki в INSEAD, HEC, ESC Париж, ESC Ренн, ESC Марсель) ESC, ESC Ренн, ESSEC, distension okuwlaryny 20 ýurtlar bilen gowrak MBA okatmaklygy baradaky ylalaşygy bar. Käbir edaralar ýöritelesdirilen programmalary hem döretdiler mysal üçin imitiň marketingi в L’Idrac, Ýa-da informasion tehnologiýalary Thesus institutynda.
Ýewropadaky MBA programmalaryň nusgalary
Beniluks: Nyenrode Universiteit, TianNimbas
Finländiýa: LSE
Fransiýa: Audencia, Bordeaux Business School, CNAM IIM’, EIPM, EM Lyon, ENPC, ESC Lille, ESC RouenManagement School, ESCP-EAP, Grenoble GSB, International University of Monaco, PGSM, Reims Management School, Schiller International University, Science Po, Theseus Edhec
Italiýa: SDA Bocconi
Ispaniýa: EADA, IESE, Instituto de Empresa, Pompeu Fabra
Şwetsariýa: BSL, GSBA Zurich, IMD, St. Gallen, Strathclyde Business School-Swiss Center
UK: Ashridge, Granfield, London Business School
Italiýa: SDA Bocconi
Ispaniýa: EADA, IESE, Енститюто де Эмпреза, Pompeu Fabra
Swesariýa: BSL, GSBA Цюрих, IMD, С-. Gallen, Стратклайдский Деловой школьно-швейцарский
Beýik Britaniýa: Ashridge, Granfield, Лондонская Деловая Школа
MBA assosiasiýasy
MBAs assosiasiýasy 1967-nji ýylda aspirantyň bilimine garassyz garaýan halkaara edara. Biziň hyzmatlarymyz we akkredidatiýamyz hemme MBA üçin standart. Biz 9000 gowrak MBA talyplar we hünärmenler üçin ýeketäk hünärmen assosiasiýasy.
Biziň akkredidasiýamyz hemme menejemntiň magistrlary üçin global standarty hökmünde makullanan. Menejementiň doktoranturasy *maglumat binýadynyň admistratory) we Biznesiň magistlygy *Bizness admistation). Biz şu wagyt 155 isjewur mekdeplerinde 69 yurtlarda MBM programmalara akkredidasiýa berdik.
MBAs barada köpräk bilesiň gelse şu ýerde syrkyldadyp goýberiň.
Ref . http:/ /science.gov.tm
Filed under: Bütin Temalar, Bilim |


text:
(söhbetdeşligiň dowamy)
Biz öň saýtymyzyň sahypalarynda parasatly, adamkärçilikli, her birimiz üçin bir gezek berilýän durmuşda manyly ýaşap, özüniň toplan baý durmuş tejribesini gerek ýerinde öz ýakynlary bilen paýlaşyp, gelni bilen eneli-gyz ýaly gatnaşykda bolup, oňa çyn ýürekden gyzym, agtyklaryna balam diýip, öz maşgala agzalarynyň agzybirligini saklap ýaşaýan göreldeli gaýyneneler, ýagny "super" gaýyneneler barada gürrüň edipdik.
Ýöne gynansakda, öň belläp geçişimiz ýaly, durmuşda ýüreginde ogluny gelninden gabanyp, gelni bilen basdaşlyk edip ýaşaýan ýa-da bolmasa gelniniň ýüzüne gülüp, onuň hereketinden özüçe kemçilik tapjak bolup çalyşýan, keseden gelniniň gepini edip, ony kemsidýän, bildirmän ogluna gelnini ýamanlap, onuň ýüregini "çişirip", olaryň arasyna "çöp" atjak bolýan, atýan... gaýynenelere hem duş gelinýär.
Mende-de sorag ýüze çykýar. Näme üçin käbir türkmen gaýyneneleri durmuşyň talaby bilen ýaşaslary gelmeýärkä? Gelnine, esasan hem öýdeş gelnine ýaşamaga päsgel berýärkä? Olar her döwrüň, bir döwürdigine, şoňa laýyklykdada talabyň üýtgeýändigine, ýaşlaryň islegleriniň artýandygyna, olaryň durmuşda özleriçe ýaşaslarynyň gelýändigine düşünmeýämikä? Ýa-da düşünselerde düşünmedik bolup, "ýolbaşçy" höküminde, maşgalany öz "kanuny" bilen ýaşadasy gelýärmikä?...
Bu soraglaryň ýüze çykmagynyň sebäbi, durmuşda käbir maşgalalarda gelniniň her hereketini yzarlap, oňa bolar-bolgusyz düzediş berýän gaýynenä duşulýanlygydyr. Käbir gaýyneneler öz gelin wagtlaryny ýatlaman, entek durmuş tejribesi bolmadyk ýaş gelinlerine ýokary talaby bildirýändiklerine gündelik durmuşda häli-şindi duşulýar.
Onsoňam, türkmen maşgalasynda "han" gylyk-häsiýetli gaýyneneler bilen ýygy ýüzbe-ýüz bolunýanlygyny bellemelidir. Olar özlerini oňaryp ýören sagdynja gaýyneneler. Olaryň düşünjesine görä, nämemiş, şol öýüň hemme gündelik hysyrdylaryny – bişirmäni, düşürmäni, ýuwmany, artmany, arassalamany gelin ýerine ýetirmelimiş. Şonuň üçin köpüsi işleýän gelinini işden çykarýar. Köp gelinleri bilen bile ýaşaýan maşgalalarda öý aladalary maşgalanyň beýleki agzalaryna degişli däl ýaly alnyp barylýar. Döwlet işinde işleýän gelniň ýagdaýynyň nähilidigini göz öňüne getirip görüň! Hojalykçy gelnede bir öýüň aladasy, üstesinede ýaş çagasy bolaýsa hasam ýeterlik.
Men gelinleriň arkasyny aljak bolamok, olaryň işjeňliginiň, düşen ýeriniň "ody bilen girip, küli bilen çykmaklygynyň" tarapdary. Ýöne öý aladalary maşgalanyň agzalarynyň arasynda (gaýynenäniň, baldyzyň, ýürjiniň..) kesgitlenip, bölünip berilse, gelne duýgudaşlyk edildigi bolardy. Gelin düşen öýüne imrigip, onuň durmuşa höwesi artardy. Onsoňam, biz neslimiziň gözbaşynyň ýaş gelinlerden başlanýandygyny, olaryň geljekki enedigini ýadymyzdan çykarmalyň. Ýaş gelinleriň soňy görünmeýän öý aladalary bilen gümra bolup, "ony edeýin, muny edeýin" diýip, wagtynda iýmeýän, içmeýän, dynç almaýan halatlary köp bolýar. Gündelik gaýtalanyp duran bu ýagdaýlar ahyrynda gelinleriň saglygyna zeper ýetirýär. Şonuň üçin türkmen gelinleriniň köpüsiniň bedeni gowşak bolup, gan azlylykdan, bedeniň kesellere garşylygynyň pesliginden ejir çekýärler. Bu ýagdaýlar geljekki neslimiziň emele gelmeginde, kadaly ösmeginde kynçylyk döredip bilýär. Umuman, genofondumyza ýaramaz täsirini ýetirip, göwrelilik döwründe ene üçin hem, çaga üçin hem her hili garaşylmadyk erbet ýagdaýlary döredip, soňunyň betbagtçylyk bilen gutarýan halatlaryna köp duşulýar.
Öý aladalarynyň ýerine ýetirilşi gaýynene üçin hem saglyk. Onuň "hanlyk" gylyk-häsiýeti özüne zyýan edip, öz saglygyna "palta" urýar. Ol saglygyň hereketdedigine, ýatyp iýmede däldigine düşünip, başardygyndan öý aladalaryna kömek berse, öz saglygy üçin alada etdigi bolardy. Ýöne köp gaýyneneler gelin edinenden soň "ýaramok" bahanasy bilen ýok ýerden kesel gözläp, hereketlerini çäklendirýärler. Olar ýuwaş-ýuwaşdan semizlik, süýji keseli, direg-daýanyç ulgamynyň kesellerini gazanýarlar.
Maşgaladaky ýaşlar (baldyz, ýürjy...) üçin öý aladalaryna kömekleşme bahasyna ýetip bolmajak uly mekdep, geljekki özbaşdak durmuşa taýýarlyk dälmi?!
Aýdylanlar "gury" bolmaz ýaly, hakyky durmuşdan alnan mysallara ýüzleneliň:
Maýsanyň durmuşa çykyp gelin bolup gelenine ep-esli ýyl boldy: bir gyzyň, iki oglanyň ejesi. Düşen maşgalasy köplük däl: gaýynatasy, gaýynenesi, ýanýoldaşy we adamsynyň durmuşa çykyp aýry ýaşaýan uly aýal dogany. Ýaşaýyş ýagdaýlaram erbet däl: hemme amatlyklary bolan şäheriň köp gatly jaýlarynyň birinde ýaşaýarlar, maşgala agzalarynyň hemmesi işleýär. Göräýmäge gülala-güllük bolaýmaly ýaly, ýaşamaga päsgel berýän adam ýok.
Maýsa gelin abraýly ýeriň gyzy, köp aýal doganlaryň biri, durmuşa taýýarlykly çykan. Hojalyk işleriniň hemmesinden başy çykýar, döwlet işinde işläp, gapdalyndan tikinçilik bilen meşgullandy, häzirem meşgullanýar. Umuman aýdanyňda seýregräk duşýan, basan ýerinden "ot çykýar" diýilýän dogumly gelinleriň biri diýseň boljak. Ýöne Maýsanyň gaýynenesiniň gelni bilen başdan "jyny" jyňkyryşmady. Gaýynenesi işine ertir gitdi, agşam geldi. Işi hem agyr däl, çagalar bagynda işläp, soň dynç alyşa çykdy. Gelin üç çagany özi ulaltdy diýseň boljak. Ol çagalarynyň aladasy sebäpli işden çykmaga mejbur boldy. Gaýynenesi gelnine kömek bermegiň, goldamagyň deregine: "Özüň üçin dogurdyň, özüň hem seredersiň" diýip düzly dilini ýetirdi. Ol "han" boljak bolup, öýde ýatan çöpi galdyrmady, öz basdaşlyk gylyk-häsiýetlerini görkezdi, ogluna bolgusyz gep berip we olaryň arasyna sowuklyk salyp, gelnini kowdurjak boldy. Adamsy hem "ejem ýalan sözlemez" diýip, köp gezek gelniniň göwnüne degdi. Bu ýagdaý hasam gaýynata aradan çykandan soň ýitileşdi. Gelin bu kemsitmelere, töhmetlere çydaman üç uly, hemme bolup geçýän wakalara akyllary ýetýän çagalaryny alyp, atasy öýüne gitmäge mejbur boldy. Ol çagalary bilen öýlerinde birnäçe aý ýaşady. Ýaramok bahanasy bilen öý aladalaryny etmän ýaşaýan gaýynene bolsa, hojalygyň bar aladasyny boýun alyp, agtyklaryny ýüregi küýsemän, gelniniň, agtyklarynyň gidenini makullap, göwni hoş, ogly bilen ýaşaberdi. Günler geçip, aýlar aýlandy. Ogly bolup geçýän ýagdaýlara göz ýetirip, ejesiniň gelnine dakýan töhmetlerini aňynda seljerdi. Çagalaryny küýsedi. Ol gaýynlaryna baryp, gelni bilen düşünşip, olary öýlerine alyp gaýtdy. Olar çagalarynyň geljekki durmuşynyň aladasy bilen agzybir ýaşap başladylar.
Günleriň birinde gaýynene ýykylyp, aýagynyň bud süňkini döwdi. Ep-esli mahal gipsde özüni oňarman, kesekiniň kömegine mätäç bolup ýatdy. Gelni sansyz gezek göwnine degilenini ýatlaman, edil öz ejesine seredýän ýaly lukmanyň hemme maslahatlaryny berjaý edip, wagtly-wagtynda tämizläp, arassa saklap, iýdirip, içirip gaýynenesini aýaga galdyrdy. Gaýynene gyzynden görmedik mähri, hyzmaty gelininden gördi. Şonda-da gaýynene ondan närazy. Ol özüniň gutulmagynyň, aýak üstüne galmagynyň sebäpkäri gelniniň mähirli aladasynyň netijesidigine, hyzmatydygyna düşünmedi. Onuň salgyna bir ýagşy söz, alkyş, minnetdarlyk bildirmedi. Gaýtam maňa seredenoklar diýip, ol gelnindenem, agtyklaryndanam, indi oglundanam närazy bolup, baranyň ýanynda olary ýamanlap, olara paýyş söwünişler aýdyp, göwün sopydan çykýar...
Ikinji mysal. Maral gelin üç çaganyň ejesi. Düşen ýeriniň kiçi gelni. Gaýynenesi, gaýynatasy bilen bile ýaşaýar. Ýöne durmuşa çykan uly gyzlary, ýagny iki sany gaýnekejileri günde-günaşa atasy öýünde myhmançylykda. Gaýynenesi makalanyň başynda beýan edilen "han" gylyk-häsiýetli, ýatan çöpi galdyrman, "ýaramok" bahanasy bilen düşekde ýatan gaýynenelerden. Maşgalanyň hemme aladasy, üstesinede mal-gara seretmek Maral gelniň boýnuna. Gaýynene oturan ýerinden öýüň hemme aladalarynyň arasynda: näme almaly, goýmaly, nähili nahar bişirmeli, düşürmeli, niräk gitmeli, gelmeli... Gepiň gysgasy gaýyneneden rugsatsyz, ol makullamasa gymyldamaly däl ýaly. Ol öýde ýaşaýanyna ep-esli ýyl bolsa-da, Maral gelne öz ygtyýaryna hereket etme ýok.
Bolan wakanyň birini gürrüň bereýin. Maral gelniň çagalar bagyna gatnaýan ulyja gyzynyň çagalar bagynda mekdebe ugradyş dabarasy bolmaly. "Her eje iýmäge bir zat taýýarlap gelmeli" diýlen. Maral gelin hem tort bişirip äkitmäni makul bilýär. Ol öýde tort taýýarlap alyp gitjek bolanda gaýynenesi gelip, onuň üstüne gygyryp, sögüp, üstesine-de oklaw bilen urubam ite diýmezini diýýär. Nämemişin, ol köp zat harçlap, uly tort bişirip, alyp gidýämişin... Bu wakadan soň teni urgydan gögeren Maral üç çagasy bilen atasy öýünde iki aý ýaşady. Ahyryn adamsy gelip, gelnine ýalbaryp, öýlerine alyp gitdi.
Ýene bir waka. Jereniň düşen ýeri öz ýakyn garyndaşlary, daýzasynyň bäş gyzyň yzyndan bolan ýeke ogly. Onuň ejesi başda beýan edilen gylyk-häsiýetli, duzly dilli gaýyneneleriň biri. Jeren gelin şäheriň hemme amatlykly köp gat jaýynda gaýynenesi bilen bile ýaşaýar. Gyzlaryň hemmesi durmuşa çykyp giden. Olar häli-şindi ejelerini görmäge gelýärler. Türkmen maşgalasynyň käbirinde gaýynene bilen birlikde oglanyň uly aýal dogany, ýagny gaýynekejesi hem jigileriniň gelnine öz bolar-bolgusyz talaplaryny ýöretjek bolup, gelniň göwnüne degýän wagtlaryna köp duşulýar. Jeren gelniň gaýynekejesiniň biri her hili biderek bahana (başyňda gyňaç ýok, agzyň açyk, ýaşynaňok, ejeme eý diýip, beý diýip jogap beripsiň...) tapyp, jigilerine iki çagaly gelnini kowdurýarlar. Jeren gelin çagalaryny alyp, öýlerine gitmäge mejbur bolýar. Olar jigilerini täzeden öýerýärler...
Ýene-de: Şäherde gaýyny bilen ýaşaýan iki ogully, bir gyzly gelinlere obadan gelniň ejesi myhmançylyga gelýär. Gelin işde, çagalary ýokary synp mekdep okuwçylary. Gelniň gaýyny kiçi agtygy bilen öýde. Uzak ýoldan ýadap gelen myhmana, ýagny gelniň ejesine çaý hödürleýärler. Ol hem çaý içmejekdigini, özüniň ýadawdygyny, kellesiniň agyrýandygyny, az salym dynç aljakdygyny aýdýar. Ýatyp turandan soň, ogul agtygyndan garbanmaga bir zat getirmegini soraýar. Ol mamasyna öýde iýmäge zadyň ýokduguny aýdýar. Birdenem:“Wiý mama, holodilnikde kolbasa bolmaly“ diýip, ylgap gidýär. Ep-esli wagt geçenden soň agtygy eli boş gelýär. "Mama, holodilnigiň öňünde it otyr, kolbasany alyp bilmedim" diýýär... Ýok, aýdylan anekdot däl, bolan waka.
Durmuşda gaýyn-gelin gatnaşygynda bolup geçýän wakalary näçe beýan etseň edibermeli, olaryň her hili gatnaşykda ýaşaýanlaryna duşulýar. Bu tetelli gaýyneneleriň gylyk-häsiýetlerinde adamkärçiligiň gowy sypatlary ýetenok. Maşgala bolup ýaşap, gaýynenelik derejesine ýeteňsoň, edil öz gyzyň ýaly gelen gelniň bilen agzybir ýaşap bilmeseň, beýle gaýyneneleriniň ýaşan ömri biderek diýseň boljak. Men gelinleriň arkasyny aljak bolamak. Gelinler, sylanşyk iki taraplaýyn bolmalydyr!
Gaýyn-gelin gatnaşygynda beýle wakalaryň ýüze çykmagynyň baş sebäpkäri gelinleriň adamsynyň öz "erkek" sözleriniň ýoklygy diýip hasaplaýaryn. Olar özbaşdak durmuşa taýýarlyksyz durmuş gurýarlar. Oglanlar bir naçaryň garamatyny öz üstlerine alansoňlar, onuň goragçysydygyna, daşynyň galasydygyna düşünenoklar. Oglanlaryň köpüsi "ejem ogly". Olaryň hemme durmuşy kynçylyklarynyň ejeleri çözmeli ýaly ösdürilip ýetişdirilmegi ahyrynda beýan edilen wakalara getirýär.
Beýan edilen pikirler meniň şahsy pikirlerim, hormatly okyjylar! Bu meselä Siz nähili garaýarsyňyz?
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hormatly Prezidentimiziň jöwher paýhasyndan syzylyp çykan ýene bir ajaýyp eser — «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitap türkmen halkyna Garaşsyzlygymyzyň 26 ýyllyk toýy mynasybetli uly sowgat boldy. Kitabyň ilkinji tanyşdyrylyş dabarasy Türkmenistanyň Jemgyýetçilik guramalarynyň merkeziniň mejlisler zalynda bolup geçdi. Oňa ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalarynyň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, ýaşulular, medeniýet we sungat işgärleri, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary hem-de talyp ýaşlar gatnaşdylar. Dabarada çykyş edenler bu taryhy eseriň ylmy ähmiýeti barada giňişleýin gürrüň etdiler. Kitap girişden, sözbaşydan, 6 sany bölümden hem-de jemlemeden ybarat. Bölümlerde birnäçe rowaýatlar, hekaýalar, ertekiler, nakyllar, taryhy maglumatlar öz beýanyny tapýar.
Hakykatdan hem, Beýik Ýüpek ýoly gadymy döwürde halkara hyzmatdaşlygynda möhüm orun eýeläpdir. Döwletleri ýakynlaşdyrýan, olaryň arasyndaky dostlugy berkidýän bu ýol şol döwletleriň medeniýetlerini ýakyndan öwrenmäge-de ýardam edipdir. Kitabyň adyndan belli bolşy ýaly, bu eserde hormatly Prezidentimiz: «Taryhyň ähli döwürlerinde Beýik Ýüpek ýolunyň şahalary,
ak ýollary, bagt ýollary dünýäniň çar künjünden Zeminiň ýüregi Türkmenistanyň goýnuna gelýär» diýip belleýär. Dabarada çykyş edenler bu taryhy eseriň ýaş nesillerimiz üçin gymmatly ylmy gollanma boljakdygyny aýratyn belläp geçdiler.
Tanyşdyrylyş dabarasyna gatnaşyjylar bilen söhbetdeş bolanymyzda olar öz ýürek buýsançlaryny şeýle beýan etdiler.
Artykjemal Annaöwezowa, Baharly etrabynyň 30-njy orta mekdebiniň mugallymy: — Döredijilik diýseň täsin duýgy. Ajaýyp zamanamyzyň gün-günden pajarlap ösüşini öz gözüň bilen görmek, onuň janly şaýady bolmak biz şahyrlara täzeden-täze eserleri döretmäge uly joşgun berýär. Gahryman Arkadagymyzyň bitirýän her bir işi dünýä nusgalykdyr. Toýlary toýa ulaşýan, goýny elwan gülli Watanymyzyň her bir güni möhüm wakalara, şanly senelere beslenýär. Ynha, Türkmenistanyň Ýaşulularynyň nobatdaky maslahatyna gatnaşmak bagty maňa-da miýesser etdi. Bu maslahatda döwlet ähmiýetli meseleleriň birnäçesine seredilip geçildi, hormatly atlar dakyldy. Aýratyn bellemeli wakalaryň biri hem, hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» atly kitabyny türkmen halkyna peşgeş bermegidir. Bu waka biz döredijilik adamlaryny aýratyn begendirdi. Kitap bilen tanşanyňda, onuň ýaş nesillerimize geçmiş taryhy ýolumyzy öwrenmekde gymmatly gollanma boljakdygyna göz ýetirýärsiň. Taryhy maglumatlara baý bu eser aýratyn hem biz, mugallymlar üçin okuwçylarymyzy terbiýelemekde, olara taryhymyzy öwretmekde uly gollanma bolar. Men öz ýürek buýsanjymy goşgy setirlerim bilen beýan edesim gelýär:
Ýazynda akýagşy, sili joşurar,
Juwandyr bu Watan, ýene ýaşarar, Bagşysynam, şahyrynam joşurar, Döwrümiz bar döwürlerden zyýada.
Hormatly Prezidentimiziň türkmen halky¬na peşgeş beren şu bagtyýarlyk döwründen, giň mümkinçiliklerinden ruhlanyp, özümiň goşgy setirlerimde Watanymyzyň gülläp ösüşini, Gahryman Arkadagymyzyň il-ýurt bähbitli alyp barýan işleriniň hemişe waspyny ýetirip, täze-täze eserlerimiz bilen çykyş edip durarys. Her günki dogýan Gün ähli türkmen halkyna şowlulyk getirsin!
Garry Meňliýewa, Türkmenistanyň Alp Arslan adyndaky milli drama teatrynyň artisti, Türkmenistanyň at gazanan artisti:
— 2017-nji, ýagny Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly meniň durmuşymda örän şatlykly ýyllaryň biri boldy. Bu ýyl maňa «Türkmenistanyň at gazanan artisti» diýen adyň eýesi bolmak bagty miýesser etdi. Bu bagta eýe bolandygyma buýsanjymyň çägi ýok. Gahryman Arkadagymyz biz sahna ussatlaryna giň sahnalarda çykyş etmegimiz üçin uly mümkinçilikler döredip berýär. Täze-täze, döwrebap teatrlar gurlup, ulanylmaga berilýär. Biz medeniýet we sungat işgärlerine hem şu döredilýän mümkinçiliklerden peýdalanyp, uly höwes bilen döredijilikli işlemek galýar. Ýurt Baştutanymyzyň türkmen halkyna sowgat eden «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýoluny ýüregi» atly kitaby hem biz sahna ussatlaryna taryhy sahnalary döretmekde ähmiýeti uludyr. Geljekde hem biz sahnada täze-täze taryhy şahsyýetleriň keşplerini döredenimizde bu kitapdan peýdalanarys.
Hormatly Prezidentimiziň türkmen halkynyň bagtyýar ýaşaýşy üçin amal edýän işleri sanardan kän. «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen belent ada ikinji gezek mynasyp bolmagy Gahryman Arkadagymyzyň alyp barýan beýik işleriniň netijesidir.
Arkadag Prezidentimiziň Watanymyzy gülledip ösdürmekde alyp barýan işleri mundan beýläk hem rowaç alsyn!
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Filosofiýa ylmynyň ösüşi
FilosofiýaEdit
Filosofiýa ylmy adamzadyň taryhynda iň gadymy ylymdyr. Ol adamzadyň dünýä, ýaşaýyş hakyndaky garaýyşlaryny, pikirlerini özünde jemläp, ylymlaryň döremeginde esas bolup hyzmat edipdir. Filosofiýa – bu ylymlaryň atasydyr. Tebigatyň, adamzat jemgyýetiniň we pikirlenmegiň ösüşiniň umumy kanunlary hakyndaky ylym bolan filosofiýa, iki sany gadymy grek (ýunan) sözünden , ýagny “phileo”(sarpa,söýgi,hormat) we “sofiýa”(paýhas,akyl,bilim) sözlerinden gelip çykyp , jemgyýetiň belli bir derejede kämil ýagdaýa yetende ýüze çykypdyr. Dini dünýägaraýyşdan bölünip aýyrylmak hakyky filisofiki ylmyň başlangyjynyň ýüze çykmagyna alyp barýar .
B.e.öň VII-VI asyrlarda Gresiýada soňky döwrüň esasy filosofiki ugurlary bolan ulgamlar işlenilip düzülipdir. Şol ulgamlar Rim we Orta asyr Ýewropa filosofiýasyna binýat hökmünde hyzmat edipdir. Dünýäde jemgyýetçlik durmuşyň hasda çylşyrymlaşmagy, ylmy-bilimleriň toplanmagy, filosofiýanyň ösmegine itergi beripdir. Türkmen topragynda ýaşap geçen akyldar filosoflar hökmünde Omar Haýýamy , Döwletmämmet Azadyny we Magtymgulyny mysal getirmek bolar. Olar özleriniň filosofiki garaýyşlaryny goşgy görnüşinde beýan etmegi başarypdyrlar. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ylym-bilim ulgamynda geçiren taýsyz özgertmeleri netijesinde 2008-2009-njy okuw ýyllyndan başlap Türkmenistanyň ýokary okuw mekdepleriniň okuw meýilnamasyna filosofiýa , sosiologiýa , syýasaty öwerniş we ykdysady teoriýa ýaly dersler girilizildi. Filosofiýa öz goraýan meselelerine takyk ylymlar ýaly gutarnykly we kesgitli jogap berip bilmeýändigine garamazdan , ol adamzady elmydama gyzyklandyrýan , ähmiýeti hiç haçan peselmejek ömürbaky meseleler bilen iş salyşýanlygy üçin hemmeleri özüne çekýän sungat we dünýägaraýyşdyr. Türkmenistanyň abraýly ýokary okuw mekdepleriniň biri bolan Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş unwersitetinde filosofiýa ylmy diňe bir ders hökmünde girizilmän, eýsem aýratyn hünär hökmünde iňlis dilinde ýokary derejede öwredilýär.Türkmeistanyň Prezidentimiziň bkmbaşda durmagyTürkmenistandanda ylym-bilim ulgamyna, ýaşlara we olaryň döwrebap bilim alyp terbiýelenmegine aýratyn üns berilýär. Filosofiýa ylmynyň ýaşlar tarapyndan öwrenilmegi mähriban diýarymyzyň geljekgi ösüşlerine, döwrebap akylly-düşünjeli alymlaryň, ýurdumyzyň abraýyny artdyrmaga, ösüşine goşant goşjak döwlet işgärleriniň kemala gelmegine uly badalga berer.


text:
Gandeliniň entostodony(GANDELIŇ ENTOSTODONY sahypasyndan gönükdirildi)
Funariler maşgalasy (энтостодон Ганделя: ( Entosthodon handelii (Schiffn.) Lazar. 1913)) Ýagdaýy. Derejesi IV Seýrek görnüş. Genofondy gorap saklamakda ähmiýeti. Alynky Aziýa görnüşi, ýaýrawynyň çetinde ýerleşen. Gysgaça beýany. Pes düýpjagazly (bajakly) ösümlik. Baldagy gysga, göni, dik. Aşaky ýapraklary ownuk, ýokarkylary iriräk, rozetka görnüşinde jemlenen, ters ýumurtga şekilli, ujy çowly, gysgajyk ýitilenen, içine egrelen. Inçe damarlar ýapragyň depe ujunda ýitýär. Aýajygy göni, posjumak- goňur reňkli. Gozajygy çala gyşaran, bükük, süýrümtik–armyt şekilli. Sporalary goňur reňkli, gödeňsi joýajykly. Ýaýraýşy. Merkezi Köpetdag (Sülükli obasy, Neftonowskiý); Günorta- Günbatar Köpetdag: Aýydere jülgesi. Türkmenistandan daşarda — Türkiýe, Iordaniýa, Yrak, Eýran, Owganystan [1, 2]. Bitýän ýerleri. Külke topurly gaýalar we hek daşlary. Sany we onuň üýtgemek ýagdaýy. Uly bolmadyk az sanly bajaklary selçeň duş gelýär. Esasy çäklendiriji sebäpler. Ýerleriň hojalyk taýdan özleşdirilmegi, çyglylygyň ýetmezçiligi. Biologiýasynyň aýratynlyklary. Bir öýli ösümlik. Sporalar arkaly köpelýär. Maý we oktýabr aýlarynda sporalary emele gelýär. Ýetişdirilişi. Ýetişdirilmedi. Gorag üçin görlen çäreler. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna (1999) girizildi. Ýaýran ýeriniň bir bölegi Sünt-Hasardag döwlet goraghanasynda goralýar. Gorag üçin zerur çäreler. Bitýän ýerlerini gorap saklamaly. Barlaglar boýunça teklipler. Täze ösýän ýerlerini gözlemeli. Düsüji: Z. Joraýewa


text:
Salam, hormatly lukman! Men öz gelnimin saglygy barada alada edenim üçin şeýleräk sorag beresim gelýär. İlkinji gije gyzlyk perde ýyrtylandan soň jynsy gatnaşygyň ýygylygy nähili bolmalyka? Eger jynsy gatnaşykdan saklanmaly bolsa, wagty näçeräk bolmaly? Ýara bolup bilermi? Şu barada ginişleýin maglumat berseňiz hoşal bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ilkinji gijeden soň ýyrtylan gyzlyk perdesiniň gyralarynda dörän çişginlilik, gan toplanmalar aýrylýança, azyndan 3-4 gün jynsy gatnaşyklardan saklanmaklyk maslahat berilýär.
Bu ünslülik ýaranyň çalt bitmegine, döräp biljek agyryly duýgularyň öňüni almaga ýardam berer.
Bu sorag barada doly maglumaty saýtymyzda ýerleşdirilen "Ilkinji gijäniň pynhan syrlary we... ýalňyşlyklary" atly makaladan okap bilersiňiz.
Hormat bilen, saýtyň ginekolog lukmany.
Teswirlemeler
Barmak sokulanda name bolyar gyzlyk perde ayrylarmy?nadip ayrylar?gyzlygy yok gyzlarda nahili uytgeshmeler yuze chykyp biler
Hawa, ayrylýar, ahyrzaman gapyngy kakyp gelyar. Perişdiler Iphon ulanyp oba habar berýarler. Murt, sakgal osyar. Huday tarapyndan berilen 'gudrat" ereyar.Hich zadam uytganok!
Lukman gyzyn gyzlygyny alandanson gyz cydap bilmeyar we bashgalary bilen jyns gatnashyklaryny etya yone ol gyz Gysyr bolsa govreli bolup bilenokmy? Jogabynyza garashyan
Shamyrat dogan, haýsy asyrda ýaşaýarsyň? Gyz öküz dälow! Gyzlar gaty çydamly bolýarlar. Olaryň jynsy islegi gyzlyk perdesine bagly däl. Hemme sagdyn gyzlar gowreli bolup bilýär. Mallar "gysyr" bolýar. Aýall gyzlar mal däl, olar adamlar.
Töweregindäkiler, garşydaş jyns üçin gyzyksyz, biperwaý gyz bolup bilmeýär.Meniň pikirimçe, özüne ynamsyz, utanjaň gyz bolup biler ýa-da entek özüne düşünýän we ony bolşy ýaly kabul edip biljek ýigide duşmadyk gyz bolup biler.Her aýal maşgalanyň şahsyýet höküminde öz aýratynlygy we syrlylygy bar.Syn edip göräýiň!
Gyzlyga degilman barraginden eltip bolyamy??aybashy gelip durka jyns gatnashyk nahili zyyany barka.???jyns gatnashyk etman gyjyndyrmany duruzyp bolarmyka???
uguigugb
Jynsy gatnaşyklara bolan isleg adamyň tebigy talaplaryna degişli edilse hem,başga talaplardan (meselem,iýmek, uka gitmek)tapawutlylykda ol ahlak meselelerine bagly bolup durýandyr.Durmuşa çykyp aýrylyşan gelin, jynsy gatnaşyklary dowam etme meselesini öz terbiýesine,ahlak we maşgala meselelerine garaýşyna baglylykda, öz şahsy azatlygyna görä çözüp biler.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu ýyl Özbegistan indi ilkinji gezek “The Miss World”, ýagny “Bütindünýä gözellik” bäsleşigine gatnaşýar. Bu bäsleşikde Özbegistana Rahyma Ganiýewa atly gözel wekilçilik edýär.
Daşkentde doglan Rahima Ganiýewa 20-nji iýulda Özbegistanda geçirilen gözellik bäsleşiginde birinji orny eýeledi. Özbegistanda geçirilen bu bäsleşik üç tapgyrdan ybaratdy.
Onuň birinji tapgyrynda dalaşgärler özbek milli eşiklerinde emin agzalarynyň we tomaşaçylaryň öňüne çykdylar.
Bäsleşigiň ikinji tapgyrynda dalaşgär gyzlar şagalaňly oturlyşyklar üçin niýetlenen lybaslary bilen sahnada ýöriş geçirdiler. Soňra-da dabaraly gijelere niýetlenen lybaslarynda emin agzalary bilen söhbetdeşlik geçirip, olaryň beren soraglaryna jogap bermäge synanyşdylar.
Bäsleşigiň netijesinde, “Özbegistanyň iň owadan gyzy” diýen statusa eýe bolan Rahima Ganiýewa, häzirki wagtda “Bütindünýä gözellik” bäsleşigine gatnaşmaga taýýarlanýar. Bu bäsleşik 28-nji sentýabrda Indoneziýanyň Bogor şäherinde geçiriler.
“The Miss World” bäsleşiginiň websahypasynda berilýän maglumata görä, Ganiýewanyň watanynyň aýratynlyklary barada bäş sany gyzykly maglumat bellenilip geçilýär. Olar şulardan ybarat:
1. Özbek aýal-gyzlarynyň salamlaşanda, sag elini ýüreginiň üstünde goýup salamlaşmagy.
2. Algebrany oýlap tapan Al-Harezminiň şu günki Özbegistanyň territoriýasynda doglandygy.
3. 2002-nji ýylda Özbegistanyň Kaşgaderýa we Samarkant regionlarynda 2700 ýyl öň gurlandygy çak edilýän gadymy piramidalaryň tapylandygy.
4. Özbegistanyň dünýä okeanyna çykmak üçin iki ýurduň üstünden geçmeli ýurtlaryň biridigi. Şeýle ýurtlardan dünýäde diňe iki ýurt bolup, Olaryň beýlekisiniň Lihtenşteýndigi.
5. Bäşinji aýratynlyk-da, Özbegistanda çöregiň hiç haçan ters goýulmaýanlygyndan ybarat.
Özbegistan Merkezi Aziýadan “Bütindünýä gözellik” bäsleşigine gatnaşýan üçünji ýurtdur. Gazagystan bilen Gyrgyzystan eýýäm birnäçe ýyl bäri bu bäsleşige gatnaşyp gelýär.
“The Miss World” bäsleşigi dünýäniň iň belli gözellik bäsleşigidir. Geçen ýyl bu bäsleşik Hytaýyň Ordos şäherinde geçirilipdi we onuň ýenijisi hytaýly gözel Ýu Wenksia boldy.


text:
Şu ýyl ruussiýa-türkmen hyzmatdaşlygynda şanly senedir, ýagny Moskwa bilen Aşgabadyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagyna 25 ýyl dolýar. Onuň ähmiýeti baha bererden ulydyr. Hyzmatdaşlygyň häzirki derejesiniň öz strategik häsiýetine doly laýyk gelýändigini bellemek gerek.
Biz ýurtlarymyzyň halklarynyň arasynda kemala gelen taryhy, doganlyk gatnaşyklara sarpa goýýarys. Biz ählumumy we sebit boýunça esasy meselelerde Russiýanyň we Türkmenistanyň garaýyşlarynyň gabat gelýändigini ýa-da ýakyndygyny, daşary syýasat ulgamynda ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmaga isleglerimiziň umumylygyny kanagatlanma bilen belleýäris.
Russiýa Federasiýasynyň BMG-nyň Baş Assambleýasynyň Türkmenistanyň Bitaraplyk derejesi we onuň 20 ýyllygy baradaky ýörüte Rezolýusiýasynyň awtorlarynyň biri bolup çykyş etmeginiň özi hem nygtalmaga mynasypdyr. Biz Aşgabadyň alyp barýan bitaraplyk syýasatyna ýokary baha berýäris, onuň oňyn we döredijilikli daşary syýasatyny, Merkezi Aziýada parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmäge meýillerini goldaýardyk we ýene goldarys. Häzirki wagtda Aşgabat möhüm halkara syýasat merkezi hökmünde kemala gelýär. Bu bolsa tutuş sebitiň bähbitlerine laýyk gelýär.
Ýokary derejedäki duşuşyklaryň yzygiderli geçirilmegi biziň ýurtlarymyzyň baştutanlarynyň russiýa-türkmen gatnaşyklarynyň berkidilmegine möhüm ähmiýet berýändigine şaýatlyk edýär. Geçen ýylyň 1-nji noýabrynda Türkmenistanyň Prezidenti hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedowyň Soçi şäherine sapary ýurtlarymyzyň ikitaraplaýyn strategik gatnaşyklary mundan beýlägem berkitmegiň tarapdarydygyny ýene bir gezek subut etdi.
Biziň köp ugurly gatnaşyklarymyz barha berkeýär, diwersifikasiýalaşdyrylýar we ösdürilýär. Biziň bilelikdäki tagallalar bilen russiýa-türkmen hyzmatdaşlygyna täze itergi bermäge, onuň özboluşly, tükeniksiz mümkinçiligini doly ulanmaga mümkinçiligimiz bar.
Russiýa Türkmenistan bilen özara peýdaly, deň derejeli we oňyn döwletara söwda-ykdysady gatnaşyklarynyň sazlaşykly ösüşini saklap galmaga çalyşýar. Häzirki wagtda ýurtda russiýaly firmalaryň 190-a golaýy maýa goýup, telekeçilik işini alyp barýar. Sebitara gatnaşyklar ýylsaýyn uly ähmiýete eýe bolýar. Astrahan oblasty,Tatarystan Respublikasy we Sankt-Peterburg bilengatnaşyklar has netijeli ösdürilýär.
Iktaraplaýyn medeni-ynsanperwer gatnaşylaryň-da ähmiýeti ulydyr. Medeniýetlerimiziň özara gatnaşyklarynyň guralynyň döredilmeginiň geljekde biziň halklarymyzyň birek-birege has gowy düşünişmegine ýardam etjekdigine we indiki nesillere binýat boljakdygyna ynanýaryn.
Sözümiň ahyrynda pursatdan peýdalanyp,Onuň Alyhezreti Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Mälikgulyýewiç Berdimuhamedowy, tutuş doganlyk türkmen halkyny ýurtlarymyz üçin şanly sene bilen gutlaýaryn we ikitaraplaýyn gatnaşyklarymyzyň mundan beýlägem netijeli we özara peýdaly hyzmatdaşlyk, däp bolup galan dostluk we çyn ýürekden ynanayşmak ýörelgesinde ösdürilmegini arzuw edýärin.
Aleksandr BLOHIN,
Russiýa Federasiýasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi


text:
Türkmen tebigaty özboluşly gözelligi bilen haýran edýär
Ulydepe gaýasynyň günbatar çetindäki Sekizýap we Germap jülgelerinden Şarlawuk derýajygyndan Arçabiljik we Gökderejik aryklarynyň aşak ýerleri syýahatçylyk edilýän ýerleridir. Olar gezende syýahatçylaryň halaýan ýerleridir, çünki o taýda işjeň durmuş ýörelgesine höweseklere ýaraýjak zatlaryň ählisi—kiçeňräk depelerdir barmasy kyn gaýalar, dag depesinidäki tekizliklerdir daşa öwrülen derýa hanalary, aryklardyr olaryň kenarlarynyň salkyn howasy bar. Dag eteginiň jana şypa berýän ýerlerinde Çagalar – sagaldyş merkezleri, amatly restoranlar we dynç alyş öýleri ýeterlikdir. Olaryň golaýynda „Giňdiwar“ dynç alyş seýilgähi, Bagyr obasynyň töweregindäki köpýyllyk ösümlikler bu ýerleriň gözelligini artdyrýar.Gadymy Nusaýyň galyndylary syýahatçylaryň ünsüni özüne çekýär, bu gadymy şäheriň köçelerinde gezelenç etmegiň lezzeti aýry. Esasan eldar arçasyndan, adaty badamdan, garagaçdan we ýaprakly agaçlaryň beýleki görnüşlerinden ybarat seýilgäh zolagy ep-esli meýdany tutýar.
Ir ertirden giç agşama çenli epgek howaly tomus günleri daşly -çägeli dag eteklerine we ýarym çöllük gaýalara gezelenç etmek aňsat däl bolsa-da, gurak ösümlikler dünýäsi gözüňi dokundyrýar. Elbetde, güne ýanan otly depelerden daş-töwerege syn etmegiň lezzeti başga.
Gündizlerine 70 gradusa ýetýän yssy howada bir ýyllyk otlat Güne ýansa-da, tohumlary galýar. Köpýyllyk ösümlikleriň köpüsi bolsa gyşyna ösüp, gurak döwür başlaýança ýazda ösüşini bes edýärler. Käbir öri ösümlikleri diňe ýylyň salkyn we çygly wagty ösýärler. Güýzdäki ýagyşlarda olar daglaryň aşak eteklerinde käte gögeräýýärem.
Guraklyga çydamly ösümlikleriň käbiri uzaga çekýän yssy howa we ygal ýetmezligine uýgunlaşýarlar. Mysal üçin, astragal ýaly ösümlik gurasa-da, gözelligni saklap galýar.
Aşgabadyň etegindäki dürli reňkli paleogen gaýalarynda Guryhowdan şäherçesi ýerleşýär. Tekeçaňňasy gaýasynyň demirgazyk-gündogar böleginde pisse we ýylgyn agaçlary duş gelýär, olaryň arasynda arçadyr badamam gabat gelýär. Bu ýerlerde çomujyň dürli görnüşleri bilen birlikde gamak hem bar.
Çeşmejikleriň golaýynda seýregrägem bolsa tokaý üzümleri gabat gelýär, dag eteginde bolsa bugdaýyň ýabany görnüşi duş gelýär. Şarlaýuk we Kelteçynar derýajyklarynyň ugurlarynda çal ýaprak derekdir leýlisaçlar gögerýär. Bu botaniki ýadygärlik suwa golaý ýerlerdäki jeňňelikleri kemala getiripdir. Alymlar olaraa Orta ýer deňiz girkan çyglyk halaýan ösümlik dünýäsi diýýärler. Olar geçmiş bilen geljegi birleşdirýäb sepgitdir, olarsyz häzirki döwri göz öňüne-de getirmek kyn. Köpetdagyň ösümlikleri köpdürlidir, onda dürli eýýämler gabat gelýär. Şonuň üçinem her ösümligiň taryhy hakydasy bardyr.
Türkmen tebigaty barmasy kynlygy we özboluşly çapraz gözelligi bilen göreni haýran edýär. Diňe biziň ýurdumyzda ösýän türkmen arçasy, Kristofyň sogany, türkmen kerkawy, Atabaýewiň haramçybygy tutuş dünýä bellidir. Olaryň köpüsi medeniýetleşdirilen ösümlikleriň ýabany gardaşlarydyr we ylmy taýdan öwrenilýär.