text:
Siz ulularyň hataryna girensiňiz. Ýaşyňyzam ýa 20 ýa-da 30-dan geçiberendir. Özüňizi ynamly saýyp, mähirli hasaplaýansyňyz. Emma şeýle adamlar bardyr – hemmelere gaýtargy berýändirler, işde ýygnaklarda dagy olaryň bolşuny göz öňüne getirmek hem mümkin däldir. Eýsem durmuşda käbir adamlaryň her bir ýagdaýda deňagramlylygy saklap ýaşaýandygyny, käbirleriniň bolsa özlerine laýyk ýeri tapyp bilmän, özlerini alyp baryşlary bilen töweregindäkileri irizýändigini nädip düşündirip bilersiňiz?
Uly bolmadyk synag geçirip görüň:
► Çagalykda kän käýeldiňizmi? HAWA / ÝOK
► Çagalykda kän öwüldiňizmi? HAWA / ÝOK
► Özüňizi özüňiz terbiýelediňizmi? HAWA / ÝOK
Dogry jogap: Çagalykda çagalara edilýän ähli zatlar, olaryň ulalanda kim bolup ýetişjekdiklerini we özlerine berjek bahalaryny kesgitleýär.
Özüňe baha bermek näme?
Özüňe baha bermek – bu adamyň özüni nähili orunda we derejede görýändigi we näme bilen meşgullanýandygydyr. Bu egoizm däldir. Bu adamyň özüni başgalar bilen deňeşdirende, nähili duýýandygydyr. Biziň jemgyýetimizde başgalar bilen deňeşdirilme örän möhüm orunda durýar. Kimiň has köp altyn şaý-sepleri bar? Kim kirpiklerini uzaltdyrypdyr? Kimiň maşyny has gymmat? “Diňe özüňi bil” diýen täze ýörelge bolsa halk içinde mazaly ýaýran. Şular ýaly köpçülikleýin ýörelgeler ene-atalaryň nädip çaga terbiýelemelidigini dolandyrýar diýseňem boljak. Netijede, şularyň ählisi çagalaryň özüne berýän bahasyny şekillendirýär.
Gyzlaryň esasy zenan bolmak, erkekleriň bolsa nesil dowam etdirmek üçin terbiýelenýändigi mälim zat. Emma öňler çagalary terbiýesi güýçli we çydamly edip ýetişdiren bolsalar, indi köp maşgalalaryň maddy ýagdaýynyň gowulaşandygyna garamazdan, çaga terbiýeleýişleri gowşaýar. Bir söz bilen aýtsak, indi çagalar has lälik tutulýar. Olaryň nähili bolup ýetişjekdikleri bolsa unudylýar. Eger çagalar islän zatlary bilen şertsiz üpjün edilip durulsa, onda olarda nädip durmuşda bir zada ýetmäge ýa-da eýe bolmaga ymtylyş döresin? Oňa derek, şeýle terbiýelenýän çagalar ulalanlarynda özlerine çakdan aşa uly baha berýärler we durmuşa egoizm bilem çemeleşýärler.
Tersine, eger çagalara hiç wagt isleýän zatlaryny bermän, olara köp käýýäp, özgeler bilen deňeşdirip, deň-duşlaryndan pes görseň, onda olar özlerine kembaha garaýan, gyzma, özlerine ynamsyz bolup ýetişerler.
Nädip özüňe dogry baha bermäni öwretmeli?
Ene-ata bolmak diňe fiziki özgerişlikden düzülen däldir. Munda çagalara dogry terbiýe bermegi başarmak hem örän zerurdyr. 90-njy ýyllarda ulalanlar bilýändir: ol wagtlar hemme kişide hem hemme zat ýokdy. Her kim krassowka alyp bilenokdy. Her kimiň ene-atasy okuw başlan badyna 50 giň çyzyk, 50 kletka depder alyp berip bilenokdy. Ýa daşy multfilm suratly gündelikler ýadyňyzdamy? Hemmeleriň ondan alasy gelerdi, emma ýagdaýy ýetýän az-azdy. Döwür ýeter-ýetmezçilik hem bolsa, ol çagalaryň terbiýesine çydamlylyk ornaşdyrdy.
Indi pikir edip göreliň! Eger siziň ulalyp gelýän ogluňyz bar bolsa, oňa näçe gezek hakyky erkek adamyň özüni alyp barşy barada aýdyp berdiňiz? Oňa ejesine gapyny açyp bermegi öwredýärsiňizmi? Gyzlaryň göwnüne degmeli däldigini aýdýarsyňyzmy? Ýa-da oňa iki günden döwjegi mälim $ 50,000 maşyn äberýärsiňizmi? Ähli islegi ýerine ýetirilip duran, kakasynyň maşynyny zaýalany üçin jezalandyrylmaýan ogul, hatda öz maşgalasynyň hem gadryny bilmez.
Eger siziň ösüp barýan gyzyňyz bar bolsa, oňa bilimiň möhümdigini düşündirýärsiňizmi? Oňa kiçigöwünliligi wagyz edip, selfi we narsizm ýaly zatlaryň 5 ýyl mundan öň hem gelşiksiz hereketler bolandygyny aýdýarsyňyzmy? Aňyna diňe “nahar etmeli, kir ýuwmaly, içeri arassalamaly we owadan görünmeli” diýen düşünjeler ornaşdyrylan gyz, eje bolanda çagalarynyň mekdepde göwünlerine degilse, olara nädip baş alyp çykmany öwretmegi nireden biler?
Ene-atalary çagalaryna has ysnyşdyryp, çagalaryň özlerine dogry baha bermeklerine täsir etjek käbir maglumatlar:
1. Çagaňyz bilen gürrüňdeş boluň. Bütin maşgalaňyz bilen wakadyr, başdan geçirmeleri paýlaşyň. Eger siz öz ornuňyzda durmasaňyz, onda çagaňyzy köçe we deň-duşlary terbiýelär. Ene-ata baradaky ýakymly ýatlamalar nesil daragtyny berkidýär we çagada maşgala baglanyşygyny emele getirýär. Eger heniz ýok bolsa, bir maşgala albomyny ediniň. Bütin maşgalaňyz bilen birlikde öz çagalyk suratlaryňyzy hem oňa ýerleşdiriň. Bu siziň çagaňyzyň özüne bolan ynamyny we maşgalada duýýan goldawyny artdyrar. Çagaňyz siz bilen arkaýyn gürrüňleşip biler. Mekdep durmuşyny, başyndan geçirýän kynçylyklarydyr, şatlyklaryny siz bilen paýlaşmakdan çekinmez. Bu bolsa siziň oňa kömek etmegiňizi aňsatlaşdyrar.
2. Çagaňyza elindäki zatlaryň gadryny bilmegi öwrediň. Ony illeriň çagasy bilen deňeşdirjek bolmaň. Çaga muňa düşünmez we aňynda bir topar zyýanly pikirler dörär. Çagalar ene-atalarynyň başdan geçirmeleri barada diňlemegi halaýarlar. Olar diňläp, ene-atalaryna meňzemek isleýärler. Çaga islänini berip bilersiňiz. Artykmaç zadynyň bolmagy çaga zyýan etmez diýýän bolmagyňyz ahmal. Soňky çykan iPhone, täze köýnek ýa-da maşyn äbermek göwnüňizden gelýändir. Emma çagaňyza berilýän zatlaryň gadyr-gymmatyny bilmegini öwretmegi unutmaň.
3. Çagaňyzyň bilimini borç ediniň. Bilimiň üsti bilen çaga adamlar bilen nähili gatnaşyk etmäni, nädip iş gözlemäni, nädip gürrüňdeşlikde özüni alyp barmany öwrenýär. Bilim çaganyň ene-atadan jaý, maşyn ýa-da altyn görnüşinde alýan mirasy däl-de, oňa durmuşda üstünligiň açary bolmaly. Öý, maşgala, dostluk ýaly gymmatlyklaryň gorap saklanylyşy ýaly, çaganyň terbiýesi we oňa bolan gatnaşyk hem goralmalydyr.
Wagty gelende ähli çagalar hem ulalar, emma olaryň nähili adam bolup ýetişjekdikleri olaryň çagalyk döwrüne baglydyr. Özbaşdaklyk öz-özünden kemala gelmeýär. Ol özüňe dogry baha bermäniň miwesidir. Çagalaryň öz şahsy durmuşlaryna we maşgalalaryna çemeleşmeleri olaryň ene-atadan alýan terbiýesine baglydyr. Çagalaryňyza egoizmi däl-de, özlerine dogry baha berip bilmegi öwrediň.
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary hökmünde kabul edilmeli däldir.
Awtor: Aýperi Suleýmanowa
Teswirlemeler
Oglanlara bolsa kakasynyň puluna ýada daýysynyň wezipesine buýsanman öz harakteri bilen ýeten derejesine göra gürlemegi, özüni alyp barmagy öwretmeli.
Awtor makalaňyzy we ýazyş stiliňizi haladym.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


c: text/html

text:
3 Mart 2017 Cuma
Eýranyň Işewür Toparlary Türkmenistan Bilen Söwda-Ykdysady Gatnaşyklary Giňeltmäge Bolan Gyzyklanmalaryny Beýan Etdiler
Söwda-senagat edarasynyň sergiler merkezinde Eýran Yslam Respublikasynyň XIII ýöriteleşdirilen sergisi öz işini tamamlady. Ol ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan guraldy. Paýtagtymyzda yzygiderli geçirilýän ykdysady forum türkmen-eýran hyzmatdaşlygynyň uly kuwwatyny hem-de hyzmatdaşlaryň söwda, ykdysady gatnaşyklary giňeltmäge özara gyzyklanmasyny nobatdaky gezek aýdyň görkezdi.
Nobatdaky Aşgabat sergisinde Eýranyň durli senagat merkezlerinden bolan öňdebaryjy iri kompaniýalaryň—döwrebap tehnikalary we enjamlary, şol sanda nebitgaz, oba hojalygy, lukmançylyk pudaklary üçin enjamlary, gurluşyk serişdelerini we himiýa önümlerini, metal önümlerini, awtoulaglary hem-de durmuşda ulanylýan harytlary, azyk önümlerini we beýleki zatlary öndürýän kompaniýalaryň 40-dan gowragy tanyşdyrdylar. Olar türkmen bazarynyň önümleriň hiline bildirýän talaplaryna kybap gelýär.
Serginiň işiniň barşynda geçirilen tanyşdyrmalara işjeň gatnaşanlaryň hatarynda öňden gelýän we ygtybarly hyzmatdaşlar bolup, olar ýurdumyz bilen özara gatnaşyklaryň uly oňyn tejribesini topladylar. Olaryň hatarynda «Petroleum Equipment Industries Company», «Iran Spiral Co.», «Mashhad Baking Industries Co.», «Vala Polymer Co.», «Nick Mahzar», «Khoshnam khorasan», «Sane Mashhad Ispadana Co. Ltd» kompaniýalary we beýlekiler bar. Şeýle hem sergide Eýranyň “IKCO” kysymly awtoulaglary Eýranda ýygnalýan “Peugeot” awtoulaglary görkezildi.
Eýran halkynyň özboluşly amaly sungatynyň önümleri, özboluşly sowgatlyklar serginiň milli öwüşgünini artdyrdy.
Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň işgärleriniň hem-de olaryň Eýran Yslam Respublikasyndan bolan kärdeşleriniň işewür hyzmatdaşlyk etmeginde geçirilen üç günlük serginiň çäklerinde Sergiler merkeziniň meýdançalarynda türkmen we eýran önüm öndürijileriniň, bilermen-ykdysadçylarynyň, marketing boýunça hünärmenleriň, söwda boýunça telekeçileriň köpsanly duşuşyklary we gepleşikleri geçirildi.
Serginiň işiniň çäklerinde guralan türkmen-eýran işewürler maslahaty hem Eýran Yslam Respublikasynyň işewür toparlarynyň ýurdumyz bilen söwda-ykdysady gatnaşyklary hemmetaraplaýyn giňeltmäge bildirilýän islegini aýdyň görkezdi. Oňa taraplaryň hünärmenleri, menejerleri, bazary seljerijiler gatnaşdylar.
Forumda işewür gatnaşyklary ösdürmek boýunça täze teklipler beýan edildi, geljegi uly taslamalara seredildi. Olar ýurdumyzyň köpýyllyk hyzmatdaşlary, şeýle hem türkmen bazaryna çykmaga we bu ýerde öz önümlerini ýerlemäge gyzyklanma bildirýän kompaniýalar tarapyndan hödürlendi.
Serginiň ýapylyş dabarasynda oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul etdiler. Olar onda görkezilen myhmansöýerlik hem-de forumy ýokary derejede geçirmäge berlen goldaw üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler.
http://www.turkmenhabargullugy.com/eyranyn-isewur-toparlary-turkmenistan-bilen-sowda-ykdysady-gatnasyklary-gineltmage-bolan-gyzyklanmalaryny-beyan-etdiler/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň kärhanalary tarapyndan 2017 –nji ýylyň birinji çärýeginde senagat önümleri 2016-njy ýylyň şol döwründäkiden 32,6 göterim köp, oba hojalyk we azyk önümleri 47 göterim artyk öndürildi.
Şu ýylyň birinji çärýeginiň görkezijileri ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň döwlete degişli bolmadyk ulgamynda senagat önümçiliginiň, şol sanda azyk önümleriniň öndürilişiniň işjeň ösýändigini tassyklaýar. Hususan-da, 2017-njy ýylda bu ulgamda şöhlat önümleriniň öndürilişi 25,4 göterim, süýji-köke önümleriniň öndürilişi 22,9 göterim, gaplanan miwe-gök önüm öndürilişi 22,6 göterim, süýt önümleriniň öndürilişi 13,8 göterim ýokarlandy.
TSTB boýunça 2017-nji ýylyň ýanwar-mart aýlarynda söwda dolanyşygynyň möçberiniň ösüşi 13,9 göterime deň boldy. Hyzmat ediş ulgamynda ösüş 18,9 göterim boldy.
Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça umumy haryt dolanyşygynyň möçberi binýatlyk görkezijä görä bolan gatnaşyk babatda 25 göterim köpeldi.


text:
esasy
ÝAT-nyň maslahatlary
ÝAT-yň 9-njy Möwsümara mejlisiniň çäginde hususy bölek bilen maslahatlaşmagyň netijeleri boýunça maliýe durnuksyzlygynyň şertlerinde PÝ/TM-nyň töwekgelçiliklerine baha bermek meselelerinde ÝAT-yň agza -döwletlerine maslahatlar
ÝAT-yň 10-njy Möwsümara mejlisiniň çäginde hususy bölek bilen maslahatlaşmagyň netijeleri boýunça ÝAT-yň agza -döwletlerine maslahatlar
ÝAT-yň agza –döwletleriniň wekilleri bilen maslahatlaşmagyň netijeleri boýunça ÝAT-yň 10-njy Möwsümara mejlisiniň maslahatlary
Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmegiň halkara ulgamynyň netijeli işlemegini üpjün edýän möhüm gurallaryň biri hem FATF-yň we MANIWEL-iň pullary ýuwmagyň garşysyna döredilen milli ulgam köp derejede bu ugurdaky halkara standartalyran laýyk gelmeýän döwletleri we ýurisdiksiýalary ýüze çykarmak baradaky işleridir.
2008-2009-njy ýyllarda bu gural FATF-yň we MANIWEL-iň ýüzlenmelerini çap etmek bilen amala aşyryldy we olarda degişli döwletlere we ýurisdiksiýalara jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmäge garşy hereket etmegiň milli kanunçylygyny halkara standartlaryna laýyk getirmek maslahat berildi.
Ýüzlenmeler
FATF-yň jemgyýetçilik ýüzlenmesi – 2011-nji ýylyň 28-nji oktýabry
FATF-yň jemgyýetçilik ýüzlenmesi – 2011-nji ýylyň 24-nji iýuny
FATF-yň jemgyýetçilik ýüzlenmesi – 2011-nji ýylyň 25-nji fewraly
FATF-yň jemgyýetçilik ýüzlenmesi
Döwletleriň POD/FT-iň halkara standartlaryna laýyklygy boýunça häzirki ýagdaý
2010-njy ýylyň 25-nji Iýuny
2010-njy ýylyň 16-njy fewraly
2009-njy ýylyň 26-njy iýuny
2009-njy ýylyň 25-nji fewraly
2008-nji ýylyň 16-njy oktýabry
2008-nji ýylyň 28-nji fewraly
MANIWEL-iň ýüzlenmeleri
2009-njy ýylyň 14-nji dekabry
2009-njy ýylyň 24-nji sentýabry
2009-njy ýylyň 20-nji marty
2008-nji ýylyň 12-nji dekabry
esasy


text:
Iň soňky habarlar
Ahal welaýatyndaky täze ýyladyşhana bezeg agaçlaryny we gülleri ösdürip ýetişdirmek üçin niýetlenendir
Ak bugdaý etrabynda 10 gektar meýdany bolan bezeg agaçlaryny we gülleri ösdürip ýetişdirmäge niýetelenen ýyladyşhana işe girizildi. Onuň açylyş dabarasyna welaýat we etrap häkimlikleriniň, zähmetkeşler toparlarynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri hem-de hormatly ýaşulular gatnaşdylar. Döredijilik ...
Paýtagtymyzdaky ýolagçy awtoulag önümçilik birleşigine täze awtobuslar gelip gowuşdy
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yzygiderli durmuşa geçirýän durmuş-ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri hem ýurdumyzyň ulag düzümini ösdürmekden, ulagyň awtomobil we beýleki görnüşleriniň tehniki binýadyny döwrebaplaşdyrmakdan ybaratdyr. 12-nji ýanwarda bolan Ministrler Kabinetiniň mejlisinde hem ...
Reklama
Birža söwdalarynda daşary ýurtlara goýberilen harytlaryň jemi bahasy 31 million ABŞ-niň dollaryndan gowrak boldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 22-si hasaba alyndy. Daşary ýurt walýutasyna jinsi önümleri, nah ýüplük, pagta-süýümi, şeýle hem armatura ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Şweýsariýa, Owganystan, Ermenistan, Gyrgyzystan we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 31 million 136 müň dollaryndan gowrak boldy. Manat ...
Türkmen wekiliýeti Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna gatnaşar
12-nji ýanwarda geçirilen Hökümetiň mejlisinde Mejlisiň ýolbaşçysy Akja Nurberdiýewa ýurdumyzyň wekiliýetiniň Eýranda geçiriljek Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Parlament Bileleşiginiň Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna we bu halkara guramanyň Parlament Bileleşiginiň 13-nji maslahatyna gatnaşmagyna görülýän taýýarlyk barada habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz parlament diplomatiýasynyň ...
Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň analitikleri ekologiýa maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýarlar
Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň (ÇÖHDMI) düzüminde bir ýyldan gowrak wagt bäri ylmy-tehniki maglumatlar we taslamalar bölümi hereket edýär. Täze bölümiň hünärmenleri ekoulgamy gorap saklamagyň we tebigy serişdelerden rejeli peýdalanmagyň dürli ...
Çölde pisse ýetişdirmek boýunça synag işleri netijeli alnyp barylýar
Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň (ÇÖHDMI) tokaýlaryň we öri meýdanlarynyň ekologiýasy laboratoriýasynda Merkezi Garagumda lagym-zeýkeş we dürli derejede minerallaşan ýerasty suwlaryny ulanyp, hozmiweli ösümlikleriň ýerli görnüşlerini ýetişdirmek boýunça köpýyllyk ylmy barlaglar dowam edýär. Laboratoriýanyň uly ylmy işgäri Güljemal Gurbanmämmedowanyň aýtmagyna görä, bu synaglar 2014-nji ýylyň ...
Ýokary we orta bilim ulgamynyň hünärmenleri daşary ýurt dillerini öwretmekdäki täzeçil usullary ara alyp maslahatlaşdylar
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde daşary ýurt dillerini okatmagy kämilleşdirmek meselelerine bagyşlanan ylmy-usulýet maslahaty geçirildi. Bilim we daşary işler ministrlikleriniň gurnan forumyna Milli bilim institutynyň işgärleri, ýokary, umumy orta bilim berýän okuw ...
Maýa goýum hyzmatdaşlygy – Daşary ykdysady bankyň işiniň esasy ugurlarynyň biri
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Türkmenistanyň wekiliýeti Birleşen Arap Emirliklerine iş saparyny amala aşyrdy. Şol ýerde BAE-niň Hökümetinde, şeýle hem birnäçe iri energetika kompaniýalaryň, Abu-Dabiniň ösüş gaznasynyň we Yslam ykdysady ösüşiniň Dubaý merkeziniň ýolbaşçylary bilen ...
«PETRONAS Çarigali (Türkmenistan) Sdn Bhd» kompaniýasy Malaýziýanyň UTP uniwersitetine okamaga çagyrýar
«PETRONAS Çarigali (Türkmenistan) SdnBhd» kompaniýasy Malaýziýanyň «PETRONAS» Tehnologiki uniwersitetinde 2018-2019-njy okuw ýylynda okamak üçin dalaşgärleri kabul edip başlaýar. *Maşyngurluşygynyň tehnologiýasy *Himiki maşyngurluşyk *Nebitgaz çykarmagyň tehnologiýasy *Elektrika we elektronika *Geologiýa ...


text:
3-nji iýunda paýtagtymyzdaky «Aşgabat» aýdym-saz merkezinde ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň çeper höwesjeň talyp ýaşlarynyň arasynda guralýan «Talyp joşguny — 2015» atly döredijilik festiwalynyň jemleýji dabarasy geçirildi.
Şu ýyl ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde döredijilik festiwalyna giň gerim berildi. Olaryň hersi özboluşly döredijilik baýramyna, talyp ýaşlaryň bagtyýarlyk toýuna öwrüldi. Ynha, jemleýji dabarada bolsa, festiwala işjeň gatnaşanlara hormatly Prezidentimiziň adyndan gymmat bahaly sowgatlar hem-de festiwaly guraýjylaryň Hormat hatlary gowşuryldy. Ýurdumyzyň 23 sany ýokary okuw mekdebiniň ady uly buýsanç bilen tutuldy, olar degişli sylaglara eýe boldular.
Milli medeniýetimizi, sungatymyzy, halk döredijiligimizi ösdürmek, wagyz etmek, dünýä ýaýmak, aýdym-saz, tans, söz sungatynda zehinli ýaşlary ýüze çykarmak, olaryň başarjaňlygyny ýokarlandyrmak maksady bilen guralýan festiwalyň netijeliligi dowam eden çykyşlarda-da aýdyň göründi.
Ýerine ýetirilen «Güllerde Arkadag», «Arkadagym», «Ýör öňe!», «Berkarar ýurdum», «Diýarym», «Watanym», «Aşgabat», «Jan Watanym Türkmenistan», «Çalsana, bagşy!» aýdymlarynyň atlaryndan hem görnüşi ýaly, ýaşlaryň watansöýüjiligi örän güýçli. Olaryň halk aýdymlaryny, halk döredijiliginden parçalary hem ýokary derejede ýerine ýetirmegi sungat ussatlyklaryndan habar berýär. «Bagtyýarlyk gözelleri», «Bagtyýarlyk joşguny» tanslary, sazandalaryň «Her çemenden bir gunçasy», döwürdeş şahyrlaryň şygyrlarynyň çeper okaýşy, edebi-sazly kompozisiýalar, degişmeler biri-biri bilen utgaşyp, tomaşaçylaryň göwnüni göterdi, şowhunly el çarpyşmalara mynasyp boldy. «Berkarar döwletiň bagtyýarlygy» atly jemleýji aýdym has-da tolgundyryjy boldy.


text:
Alym-seýsmologlar ileri tutulýan wezipeleri belleýärler
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Seýsmologiýa institutynyň alymlary häzirki zaman usullary boýunça ýurduň ähli çägini umumy seýsmiki taýdan raýonlaşdyrmagyň täze kartasyny işläp taýýarlaýarlar.
Türkmenistan üçin ilkinji sapar örän uly giňişligiň çykyş we giriş maglymatlary sanly elektron görnüşde Geografiki maglumatlar formatynda amala aşyrylar. Şunuň netijesinde hem ähli kartalar we olaryň goşundylary islendik proýeksiýada hem-de islendik masştapda grafiki taýdan hödürlenip biliner.
Hünärmen-seýsmologlaryň işinde ýene-de bir ileri tutulýan ugurlaryň biri hem nebitgaz geçirijileriniň çekilýän böleklerinde hökmany suratda geodinamiki monitoringini geçirmek bolup durýar. Geodinamiki monitoringi, ilkinji nobatda, tebigy we tehnogen seýsmilikliligi ýüze çykarmak üçin seýsmologiki gözegçiligini geçirmekdekligi, ýatagyň çäkleriniň üstüniň dikligine we keseligine süýşmegine geodeziki gözegçiligini geçirmekligi, ýatagyň içki ýagdaýyna geofiizki (grawimetriki, geomagnit, geoelektriki), şeýle hem gidrogeologiki, gidrohimiki we ulanyş gözehçiligini geçirmekligi öz içine alýar.
Seýsmiki taýdan durnukly gurluşyk işleri Türkmenistan üçin täze usulda alnyp batylar. Ýöne bu usul dünýä iş tejribesinde synagdan geçirilendir, gurluşyk meýdançalarynyň topragynyň seýsmiki aýratynlyklary, ýerli seýsmiki netijeliligi öwrenilendir hem-de gurluşyk meýdanlarynyň tebigy bolup geçýän seýsmiki sesleri öwrenmek arkaly „belent jaýlaryň“ we „saýt effektleriň“ hususy yrgyldylarynyň tizligini ýüze çykarmakdyr.
Seýsmologiýa institutynda Türkmenistanyň Gurluşyk ministrliginiň buýurmasy boýunça dört sany normatiw resminamalary işläp taýýarlamak tamamlandy, şeýle hem „Gurluşykda radiometriki gözlegleri geçirmek üçin metodiki gollanma“ işlenilip taýýarlanyldy. Elektrogözleg gözleg işlerini peýdalanmak, georadiolakasion profilirleme, mikroseýsmiki yrgyldylaryň ýazgysyny etmek we inžener-gözleg işleri toplumynda çuň bolmadyk seýsmiki gözleglerini geçirmek Türkmenistan üçin ilkinji sapar teklip edildi we synagdan geçirildi.
Türkmenistanyň çäkleriniň seýsmogen zolaklarynda geofiziki monitoringi geçirmegi kämilleşdirmek – institutyň işiniň esasy ugurlarynyň biridir. Bu ugur boýunça eýýäm gollanmalryň sekizisi ornaşdyrmaga taýýar edildi.


text:
Improwizasiýa
IPROWIZASIÝA (frans, improvisation - duýdansyz, birden diýmek)-çeper eser döretmegiň bir ýoly. Şeýle ýagdaýda eser bada-bat döredilýär ýa-da döräp durka ýerine ýetirilýär. Bu usul ayratynam halk döredijiliginde ýörgünli. Ol sungatyn köp görnüşine – aýdym-saza, poeziýa, teatra, tansa we ş.m mahsusdyr. Iprowizasiya teatr sungatynda ozaldan ýörite taýýarlanylan teksti bolmadyk, repetisiýa geçirilmezden, birden gurnalan sahnalarda uly rol oýnaýar. Türkmen milli sazynda we poeziyasynda hem onuň uly orny bar. Halk aýdymlarynyň köpüsi şul esasda döräpdir.Klassiki poeziýamyzda, aýratynam halk şahyrlarynyň dörediljiliginde impowizatorçylyk endigi güýçli. Iprowizasiya sungatyň sinkretik (gatyşyk) görnüşinde köp duýulýar.


text:
17 Şubat 2017 Cuma
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Täze Saýlanan Prezidentiniň Resmi Taýdan Işe Girişmek Dabarasy Mynasybetli Dabaraly Harby Ýörüş Kabul Etdi
Ruhyýet Köşgünde Türkmenistanyň täze saýlanan Prezidentiniň resmi taýdan işe girişmek dabarasy tamamlanandan soň Türkmenistanyň Prezidentiniň awtoulag kerweni motosikletçileriň hormat eskortynyň ugratmagynda „Oguzhan“ Prezident Köşkler toplumyna tarap ugrady, olary ýolda atly esgerler topary çalyşýar. Atly esgerleriň ellerinde-Türkmenistanyň Döwlet baýdagy we Türkmenistanyň Prezidentiniň Ştandarty bar.
Esasy girelgede Hormat garawulynyň esgerleri Türkmenistanyň täze saýlanan Prezidentiniň resmi taýdan işe girişmek dabarasy mynasybetli dabaraly harby ýörüşe taýýar bolup nyzama düzüldiler.
Prezidentiň ulagy Galkynyş meýdançasynyň daşyndan aýlanýar, Ýaragly Güýçleriň harby orkestriniň sazy ýaňlanýar we harby gullukçylar ýedi mertebe „Ura“ diýşip, döwlet baştutanyny mübärekleýärler.
Hormat garawulynyň ýolbaşçysy Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowa hasabat berýär.
Türkmenistanyň Döwlet gimni ýaňlanýar we top atylýar. Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň goşunlarynyň dürli görnüşlerine wekilçilik edýän esgerler Türkmenistanyň Döwlet Kasamyny ýerine ýetirýärler.
Soňra dabaraly harby ýörüş geçirildi. Watan goragçylarynyň toparlary-serkerdeler we motoatyjylar, harby uçarmanlar we deňizçiler, ýörüte ähmiýetli, raýat goranyşy we halas ediş goşunlarynyň, şeýle hem Içer işler ministrliginiň Institutynyň we Milli howpsuzlyk institutynyň talyplarynyň toparlary döwlet baştutanynyň öňünden aýak düzüp, dürs nyzamly, ussat başarnyklaryny we sünnälenen ussatlygyny görkezip geçip gidýärler.
Milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedow dabaraly ýörüşi kabul edensoň döwlet baştutanynyň wezipesini ýerine ýetirmäge girişmek üçin „Oguzhan“ Prezident Köşkler toplumyna tarap ugrady.
http://www.turkmenhabargullugy.com/turkmenistanyn-prezidenti-gurbanguly-berdimuhamedow-turkmenistanyn-taze-saylanan-prezidentinin-resmi-taydan-ise-girismek-dabarasy-mynasybetli-dabaraly-harby-yorus-kabul-etdi/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Ýewropa ýeňil atletika çempionadynda milli atletikaçy Newin Ýanyt zenanlaryň arasynda bökdençli 60 metre ylgamakda 7,92 sekutlyk derejesi bilen Ýewropanyň çempiony boldy.
Newin Ýanyt 32-nji Ýewropa ýeňil atletika çempionadynda bökdençli 60 metr ylgamakda altyn medalyň eýesi boldy. Şwesiýanyň Geteborg şäherinde geçirilýän çempionatda altyn medal alan türk türgen Newin Ýanyt bäsleşikden soň Türkiýäniň baýdagy bilen begenjini paýlaşdy.
Prezident Abdulla Gülüň ýeňil atletikaçy Newin Ýanyty gazanan üstünligi bilen mähirli gutlandygy aýdyldy.


text:
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Gazagystan Respublikasyna döwlet saparynyň çäklerinde Astanada Gazagystanyň milli muzeýiniň ekspozisiýasy bilen tanyşdy. Gazagystanyň milli muzeýiniň toplumy 14 müň inedördül metrden gowrak umumy sergi meýdançasy bolan zallaryň 11-sini özünde jemleýär.
Ekran görnüşde bolan Gazagystanyň ägirt uly 3D-kartasynyň ýüzünde görkezilen dürli ýagtylykly saz şüweleňi Türkmenistanyň Prezidentine görkezildi. Şol ekranyň ýüzünde ýurduň esasy binagärlik we taryhy gözellikleri, tebigaty, döwletiň ösmegine uly goşant goşan şahsyýetleriniň şekilleri şöhlelendirilýär. “Mengilik ýol” diýen triptih muzeýde aýratyn orun tutýar. Belli gazak suratkeşleriniň işlän bu eserinde gazak halkynyň taryhy we häzirki güni beýan edilýär.
Türkmen Lideri ýazuw galereýasyna, Altyn zala baryp gördi. Bu ýerlerde Taldy-2, Yssyk, Tokaý gorganlaryndan tapylan tapyndylar, žarmin hazynasy hem-de beýleki täsin gadymy tapyndylar görkezilýär.
Döwlet Baştutanymyz gazak halkynyň maddy we ruhy medeniýetine, durmuşynyň däp-dessurlaryna bagyşlanylan etnografiýa zalyna hem baryp gördi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, sergide görkezilýän türkmenleriň ak öýi ýaly ondan-oňa göçürilýän däp bolan keçeden taýýarlanan ýaşaýyş öýi esasy medeni gymmatlyklaryň biri bolup, durmuş, maşgala gatnaşyklarynyň dürli ugurlaryny aňladýar.
Soňra Türkmenistanyň Baştutany Gazaystanyň Garaşsyzlyk zalyna bardy. Bu ýerde 1991-nji ýylda respublikanyň özbaşdak döwlet diýlip yglan edilen pursadyndan başlap, şu günki güne çenli ýurduň taryhy beýan edilýär. Döwlet nyşanlaryndan, sylaglardan, pul serişdelerinden, markalardan başga-da, bu ýerde ykdysadyýetiň, ylmyň we medeniýetiň ösüşini, geçirilen özgertmeleri, täze senagatyň döredilişini, daşary syýasatyň üstünliklerini görkezýän maglumatlar berilýär.
Astana zalynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Garaşsyz Gazagystanyň paýtagty hökmünde Astananyň döreýşiniň, kemala gelşiniň we ösüşiniň taryhyny beýan edýän gymmatlyklaryň ýygyndysy görkezildi. Okgunly ösüş hem-de binagärlik gözelligi türkmen we gazak paýtagtlaryny ýakynlaşdyrýan esasy alamatlardyr. Bu iki paýtagt doganlyk gatnaşyklary bilen baglanyşyklydyr. Bu barada düýn ýokary derejedäki türkmen-gazak gepleşikleriniň netijeleri boýunça gol çekilen beýleki ikitaraplaýyn resminamalaryň hatarynda Ylalaşyk kabul edildi.
Gazagystanyň milli muzeýinde, şeýle hem şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gazak dilinde neşir edilen eserleriniň tanyşdyryş dabarasy geçýärdi. Ol ýörite türkmen Lideriniň saparyna bagyşlandy.
Çeşme: TDH


text:
ENEMDIR
شاخه : Latin
ENEMDIR
Berdim gözel atamy, ýaşlygymda elimden,
Gamyş ganat bilbil dek, jyda düşdüm gülümden,
Alty ýaşda däde diyýp, aýrylmazdym dilimden,
Bildirmäni ýoklugny, meni saklan enemdir.
Ejem pahyr ýüň darap, dokma dokyp oturdy,
Özi aýal hem bolsa, erkek işin ederdi,
Bikär galman elmydam, bize çörek ýetirdi,
Hem atamyň ýerine, meni eklän enemdir.
Oglanlykda bilmezden, "Däde" diýip aglardym,
Garyp enem göwnüni ahlar urup daglardym,
"Geler ataň!" diýilen, söze göwnüm çaglardym,
tikin tikip, ig egirip, meni saklan enemdir.
Ýedi ýaşa ýetemde, mekdep-medersä berdi,
Harjymyzy tapmany, it tekin günler gördi,
Juwanlykda garyplyk, hem ýekeligiň derdi,
Dagdan agyr hem bolsa ýene saklan enemdir.
Tam ýerine gargydan, bir gat küme saldyryp,
Agaç tapman gyş güni, sygyr tezek ýandyryp,
Özi gizlin aglasa, meni mydam güldürip,
Gamyş ganat guşuna, ganat beklän enemdir.
Şükür kadyr Hudaýa, bir myrada ýetişdim,
Uly bolup bir öýe, il içine gatyşdym,
Garyplygyň urşunda mertlik bilen atyşdym,
Her ýagdaýa düşemde ýene eklän enemdir.
Altmyş üçe ýetişdim, peýgamberiň ýaşyna,
Enem-atam dek men hem, barsam Resul gaşyna,
Arzuwym bar zyýarat, etsem gara daşyna,
Ýumşak ýürek bolmaga, meni kaklan enemdir.
Bir bäş kelam hat ýazdym, garyp üçin ýädigär,
Ýetmiş iki ýaşynda ötdi atam doga zar,
Segsen dokuz ýaşynda, ýaşar enem maňa ýar,
Döwletim bar göz açyp "Serhoş" saklan enemdir.
Hakykaty men ýetim däl, ýöne ýetim bolup ýazdym.


text:
2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Aşgabat şäherinde geçirilmeginiň taryhy
2010-njy ýylyň 19-njy dekabrynda Kuweýtiň paýtagty El-Kuweýtde Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen Türkmenistanyň Milli olimpiýa komitetiniň hem-de Aşgabat şäher häkimliginiň arasynda 2017-nji ýylda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde “Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny geçirmek hakynda” iki taraplaýyn şertnama gol çekildi.
2010-njy ýylyň 5-nji noýabrynda türkmen paýtagtynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylda V Aziýa oýunlarynyň geçiriljek ýeri bolan Olimpiýa şäherjiginiň düýbi tutuldy. Sebitde iri Olimpiýa şäherjigi 157 gektar meýdanda ýerleşer.
Bu Olimpiýa şäherjigi 30-dan gowrak dürli desgany, şol sanda ýaşaýyş-durmuş, ulag we beýleki üpjünçilik ulgamlaryny öz içine alýar. Täze guruljak desgalaryň umumy bahasy ABŞ-nyň 5 milliard dollaryna barabardyr . Bu şäherjigiň gurluşygy üç tapgyrda amala aşyrylar. Şeýlelikde 2014-nji ýylda Olimpiýa şäherjiginiň birinji tapgyrynyň, 2015-nji ýylyň dekabrynda bolsa ikinji tapgyrynyň gurluşygy tamamlandy.
Türkmenistanyň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2013-nji ýylyň ýanwar aýynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň Guramaçylyk komitetini döretmek hakynda Karara gol çekdi.
Aşgabat şäherinde 2014-nji ýylyň 27-28-nji noýabrynda 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna birinji gezek Okeaniýa ýurtlarynyň gatnaşmagy barada degişli resminama gol çekmek dabarasynda Hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň Sport meýilnamasyna ozal ylalaşylan 19 sany görnüşine goşmaça Türkmen milli göreşi bilen Atly sportyň päsgelçiliklerden bökmek görnüşini (Konkur) goşmagy teklip etdi. Hormatly Prezidentimiziň beren teklibi Aziýa Olimpiýa Geňeşi tarapyndan makullanyldy we bilelikde tassyklanyldy.


text:
Eýranyň Energetika Ministriniň orunbasary R. Zargýar geljekki bendiň özara peýdaly we uzak möhletleýin türkmen-eýran hyzmatdaşlygyny ösdürmekde örän uly ähmiýete eýe boljakdygyny nygtap, bendiň gurluşygy boýunça bilelikdäki direkciýa goňşy döwletleriň territoriýasynda, şeýle hem üçünji ýurtlaryň buýurmalary boýunça şular ýaly suw desgalarynyň taslamalaryny amala aşyrmak üçin zerur bolan tejribäni toplarlar diýip ynam bildirdi. 1
Tähranda geçirilen nebit we gaz babatda hyzmatdaşlyk baradaky türkmen-eýran gepleşikleri netijeli boldy. Şol gepleşikde ýangyç-energetika babatda türkmen-eýran hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň meselelerini hemme taraplaýyn ara alynyp maslahatlaşmak üçin Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Gurbanmyradowyň baştutanlygynda Türkmenistanyň hökümet delegaciýasy Tährana ugrady.Delegaciýanyň düzüminde Türkmenistanyň nebit we gaz ministri R.Orazow “Türkmennebitgaz” Döwlet söwda korporaciýasynyň başlygy B.Rejebow, Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary ÝO.Kepbanow gatnaşdylar.
Eýran Yslam Respublikasynyň nebit we gaz ministri B.Zangeniň baştutanlyk edýän Eýranyň hökümet delegaciýasy bilen iki günlük gepleşikleriň başynda nebit,gaz toplumlaryny, şol sanda Hazar zolagyndaky toplumlary bilelikde işläp taýýarlamagyň meselelerine garalar,üçünji ýurtlaryň uly kompaniýalary bilen hyzmatdaşlygyň gejekki ugurlary boýunça türkmen energetika serişdelerini dünýä bazaryna çykarmagyň türkmen gazyny üçünji ýurtlaryň bazarlarynda erleşdirmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşylýar.
Türkmen delegaciýasy Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Türkmenbaşynyň tabşyrygyny ýerine ýetirmek bilen, onuň Eýran tarapy bilen ähli guramaçylyk-tehniki, maliýe hem-de ýangyç-energetika babatynda köp taraplaýyn türkmen-eýran hyzmatdaşlygyny ösdürmegiň beýleki ugurlaryny giňişleýin öwrenmäge ygtyýarlylygy bar.
Döwletara gatnaşyklarynyň ähli ugurlarynda Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky özara peýdaly hem-de hukukly hyzmatdaşlyk iki goňşy halklaryň milli bähbitlerine doly laýyk gelýär we ol haýsydyr bir üçünji ýurtlaryň bähbitlerine ters gelmeýär, bu giň halkara hyzmatdaşlygyny göz öňünde tutýar! -diýip, Türkmenistanyň we Eýranyň ýokary derejedäki ýolbaşçylary yzygiderli belleýärler. 2
Türkmenistanyň nebit-gazy barada dünýäniň dürli ýurtlary gyzyklanýarlar. Bu ýangyjy diňe bir ýurduň üsti bilen däl-de, eýsem dürli ýerlerden hem gaz turba çekmäge mümkinçiligiň bardygy şu günki gün mälimdir.
4-nji oktýabrda Türkmenistanyň Prezidentiniň Hazarüsti ýangyç geçirijiniň taslamasynyň konsersiomynyň agzalary bolan “Pi-Es-Ji Interneşnal”, “Şell Eksploreýşn”, şeýle hem “Behtel Interpraýzis” we “Jeneral Elektrik Kapital Konstakşn änd Faýnes Grupp” kompaniýalarynyň wekilleri bilen duşuşygyň baryşynda çarçuwaly Ylalaşyk-Hazarüsti Gaz Geçirijiniň taslamasyna gatnaşyjy ýurtlaryň esasy döwletara dokumenti ylalaşyldy, bu kompaniýalar bolsa, “Pi-Es-Ji” kompaniýa pikirdeş kompaniýalardyr. Konsersiomyň baştutany “Pi-Es-Ji” kompaniýasynyň ýerine ýetiriji direktory Edward Smitiň Türkmen-presse aýdyşy ýaly, Hazarüsti döwletleriniň dördüsiniň baştutanlary Ankarada bu möhüm dokumente gol çekmekçidirler.
Konsersiomyň agzalary türkmen gazynyň örän uly göwrüminiň bardygy, “Hazarüsti Gaz Geçirijiniň” taslamasyny emele getirdi! -diýip, bellediler. Türkmen gazynyň tassyklanan kommerciýa gazy taslamanyň esasy delilleri bolup çykyş edýär.
Duşuşygyň baryşynda Türkmenistan bilen Iňlis-Golland “Şell Eksploreýşn” Kompaniýasynyň arasynda önümleri paýlaşmak hakyndaky şertnamanyň düzgünlerini işläp taýýarlamagyň meselelerine hem degip geçildiler, bu kompaniýa Türkmenistanyň “Türkmennebit” Döwlet koncerni we “Türkmengaz” bilen bilelikde özüniň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygynyň häsiýetini resmileşdirmegi ýakyn wagtda tamamlamagy göz öňünde tutýar. Bu kompaniýanyň wice-prezidenti S.Wisseriň aýtmagyna görä, häzir “Şell Eksploreýşn” gaz ýataklarynyň geljegi uly toplumdaky barlag işlerine goşuldy. Bu gaz ýatagy bolsa, Hazarüsti Gaz Geçirijiniň uglewodorod çeşmeleri hökmünde kesgitlenildi.
Ýurdumyzyň nebit çykaryjy pudagy gije-gündizde 20 müň tonna nebit çykaryp başlady. Şu pudagyň üstümizdäki ýylyň sekiz aýynyň dowamyndaky işiniň jemleri Türkmenistanyň Nebit-Gaz Senagaty we Mineral Serişdeler Ministrliginiň hünärmenleriniň şunuň ýaly derejäniň durnuklydygy hakyndaky netijesini tassyklaýar. Mysal üçin, “Türkmennebit”. Döwlet koncerniniň kärhanalary 1-nji sentýabra çenli 3,9 million tonna nebit çykardylar bu bolsa, geçen ýyldaky /1998-nji ýyldaky/ netijeden 12 göterim köpdür.
Ýurdumyzyň günbataryndaky çykarylan gazyň ýarasyna golaýy Körpeje- Kürtkuý [3] gaz geçirijisi boyunça Eýrana iberildi.
Suwuk katalitik kreking ustanowkasynyň durkuny täzelemek baradaky indiki taslamany amala aşyrmagyň depgini hem güýçlenýär. Bu ýerde Fransiýanyň “Tehnip” firmasy hem-de Eýranyň Milli Nebit Kompaniýasy tagallalaryny birleşdirdiler. Olar su ustanowkany indiki ýylyň /2000 Y./ başynda ulanmaga bermegi göz öňünde tutýarlar. 4
Ykdysady babatda Eýran bilen Türkmenistanyň serhedi açylandan beýläk Eýranly täjirleriniň köpüsi Orta Aziýadaky ýurtlar bilen söwda gatnaşyklarynda zyýan çekenleri üçin söwda gatnaşyklaryň prinsipi barada täzeçe seredilip başlandy.
Garaşssyz Türkmenistan bilen Eýranly täjirleriň söwda gatnaşyklaryny aktiw bilelikde alnyp barylmagy üçin Türkmensähranyň Gülüstan welaýýatyndaky Bendertürkmen port şäheri bilen Aşagabat şäherinde uly söwda merkeziniň açylmagyny teklip edildi. Bu uly firma Aşgabatda eýranly maýýadarlaryň söwda işlerini usully ýöretmek üçin 100 müň kwadrat metr meýdany bilen 7 müň kwadrat metr fundamenti hem 54 powlen /powlin/ guramalary we beýleki mümkinçilikleri ýagny restoran, ýatakhana we arassaçylyk serwisleri, harytlaryň gümrük hasabatlary hem gümrükden çykaryş edara dolanşyklaryna bölünip, baskul /uly gapan/ konselýariýa edara hyzmat işleri, transport ofisleri, harytlary saklaýyş çäreleri /ammarlaýyjy ýa-da sklad/... ýaly enjamlar bilen salynýar.5 ,we 6
Şol ugurda türkmen täjirleriniň gatnaşyklary has aktiwleşip barýar. Gülüstan welaýatyndaky täjirleri şeýle mümkinçilikleriň döredilmegi eksport-import işlerinde ýeňillik dörejekdigini aýdýarlar. Şolaryň arasynda Bendertürkmen şäherinden bolan türkmen täjiri Abdyrahym Borna şeýle diýýär: “Şunuň ýaly gümrükhananyň ähmiýeti göýberilýän harytlaryň hili taýdan oňatlaşmagyna tamamlanyp, dünýä standartlaryna gabatlaşyp öndüriler”. 7
Şeýle hem “1992-nji ýylyň 30-nji ýanwary S. A. Niýazow ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň baş sekretary Alyriza Salaryny we Eýranyň Türkmenistandaky wekilhanasynyň başlygy Gulamriza Bagyryny kabul etdi. Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasyna Türkiýe, Eýran, Päkistan ýaly ýurtlar girýär. Bu gurama Türkmenistanyň hem girmek mümkinçiligini ara alyp maslahatlaşyldy. 9
Şeýle hem “şol ýylyň fewral aýy S. A. Niýazow Eýranyň prezidenti Aly Akbar Haşemirafsenjany Ykdysady Hyzmatdaşlyk /EKO/ Guramasynyň agzasy bolan ýurtlaryň /EKO-nyň / ýygnagyna gatnaşmaga ýazmaça çakylyk aldy” 10
Türkiýäniň habar jurnalynda Türkmenistan, Eýran we Türkiýäniň üsti bilen göýberiljek gaz-turba çekiliş proýektine “Türkmenistan-Eýran-Türkiýe “Dogalgaz Buraw Ýoly” -diýlip atlandyrypdyrlar. 11
Bu proýekte ýagny Türkmenistan-Eýran-Türkiýe Dogalgaz Burawynyň çekiliş maksatnamasyna dünýäde ady belli “Şell” firmasy hem goşulmak isläp, proýekti çaltlaşdyrmak üçin Türkmenistanyň döwlet baştutany Saparmyrat Niýazowa öz tekliplerini gowşurýarlar. 12
“Şell” firmasynyň başlygy Alan Paraleý, S. Niýazow bilen duşuşandan soňra,: “ –Biziň firmamyz Türkmenistanyň dogalgazyny Ewropa ýurtlaryna-da ýetiriş proýektini minnetdarlyk we höwes bilen alyp barar!” – diýip nygtady.
“Aşgabat zyýaratynyň maksady bilen bagly bir sorag “Türkmenistan –Eýran-Türkiýe” tebigy gaz geçirmek meýilnamasynyň amala aşyrylmagynyň tizleşdiriliş babatda pikirler orta atdym!” -diýip aýdan Paraleý,ýene-de: “Türkiýe-Türkmenistan-Eýran häkimiýetleriniň niýetlän bu meýilnamasyna “Şell” hem goşuluşsa bu işiň amala aşyrylmasyna ähmiýetli täsir etjekdir” -diýip, nygtady. 13
1990-nji ýyldan bäri dünýäde hususanam Merkezi Aziýa ýurtlarynda geçip duran özgerişler Eýranyň Demirgazyk bölegindäki welaýatlara hem öz täsirini galdyrýar. Şeýle özgerişler bilen birlikde Gülüstan welaýatyndaky /Türkmensährada/ taryhyň ýowuz şertlerinde port häsiýetinden düşürilen Bendertürkmen port şäheri täzeden janlanýar.
Bendertürkmen port şäheri Hazar deňziniň günorta-gündogar çüňkünde strategik häsiýetli mekanda erleşýär. Bu şäher ikinji jahan urşuna çenli “port” görnüşini saklap onda dünýäniň dürli ýerine gel-gitli syýasy-medeni, ykdysady hem söwda ugurlarynda deňiz gatnaşyklary bolup durupdyr. Iň soňky sapar ikinji jahan urşunda öňki SSSR-iň faşistik Germaniýa üstün çykmagynda-da bu port şäheriniň üsti bilen Amerikanyň ýarag we harby enjamlaryny SSSR-iň goşunlaryna ýetirilip durulmagy sebäp bolupdyr. Ikinji jahan urşy döwründe faşistik Germaniýa üstün çykylmagynyň bir uly sebäpkäri bolany üçin bu şähere we häzirki Güdürolum geçelgä “Pol-e piruzi /üstünlik köprüsi” -diýlen, ady berlipdir.
II-nji jahan urşundan soň jahan syýasatlarynyň üýtgemegi bilen bu şäheri deňiz port häsiýetinden pese düşürildi. Ýöne häzirki zaman onda dürli port enjamlary täzeden dikeldilip başlany bäri şäher öz hakyky adyna eýe bolmagyň ýörelgesine düşdi. Bu şäher 60 ýyldan soň täzeden janlanýar.
Bu şäheriň deňiz gyrasynda “Eskele” diýlen port enjamlary öňki wagtda gurlup “priçal” enjamlary ulanylman çüýräp galypdyr. Häzirki zaman bu enjamlary has giňişleýin alnyp barylýar.
Eýran Yslam Respublikasy bilen Garaşsyz Türkmenistanyň hem Garaşsyz ýurtlaryň aragatnaşyklary açylandan beýläk günsaýyn diýen ýaly bu şäheriň hem ähmiýeti has ýokarlanýar. Bu port şäherinden Gülüstan welaýatynyň deňiz söwda eksportlarynyň köpüsini Türkmenistan bilen Gazagystana ýollaýarlar. Şeýle hem bu şäheriň balykçylyk Şilat edarasynyň tarapyndan gyzyl balyk, işbil önümleriň iňňän köpüsi öndürilýär. Bendertürkmen şäheri Orta Aziýa ýurtlaryna iň ýakyn port şäheriniň biri hökmünde, onda demirýol enjamlary hem region boýunça eksport göýberiji gurby, nebit we oňa degişli materiallary tranzit etmäge ähmiýeti has ýokarlanýar. Bendertürkmen şäheristanynyň welaýat häkimi Agaýi Akbary şeýle diýýär: “Deňziň özegini uly gämileriň gatnawy üçin deňziň ýörite çuňlaşdyrylan belli meýdany boýunça marşruty, çuňlaşdyrma çäreleri ýerine ýetirilenden soň, 500 tonna agramly gämileriň gel-gidi başlanar”. 14
1998-nji ýylyň dowamynda /bir ýyl/ 9483 daşary ýurtly uly konteýner maşynlar 190 müň tonna haryt bilen Inçeburun gýmrukhanasyndan tranzit ýollanylypdyr. Şeýle hem 130 müň tonna haryt 8225 sany Eýranyň öz içeri uly konteýner maşynlarynyň üsti bilen Inçeburun serhetinden Orta Aziýa hem Orsýet ýurtlaryna göýberilipdir.
Türkmenistanyň Horasan welaýatynyň Gowdan-Bajgiran serhet geçelgesinden üstümizdäki 8 aýyň dowamynda geçirilen harytlaryň hasabaty boýunça şonuň 98 göterimi ýagny 10988 sany maşyn Eýranyň ýük harytlaryny geçirilipdir. Şolardan 6568 sany awtoulaglar turist görnüşinde 3693 sany maşyn daşary ýurtlardan we 727 sany awtoulaglar ýönekeý gatnaşyklar boýunça geçirilipdir. Şeýle hem şol bir wagtyň özünde 1269 sany ýolagçy awtobus ulaglary bilen gatnadylypdyr. Bütin Eýran boýunça Bajgiran geçelgesi Eýranyň Bazirgan, Astara hem Husrowy serhet geçelgelerinden soň dördünji ýerde orun tutýar” 15
Şeýle bir erkin gatnaşyklaryň düýbi 1992-nji ýylda tutuldy. Şol ýylyň 16-nji fewralynda S. Niýazow Türkmenistanyň hökümet delegaciýasyna baştutanlyk edip, Eýranyň, Päkistanyň, Türkiýäniň ykdysady we medeni hyzmatdaşlyk guramasynyň konferenciýasyna gatnaşmak üçin Tährana ugrady. Şol aýyň dowamynda (17–ne) ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň işine gatnaşdy. Şol günüň dowamynda Eýranyň üstünden gaz geçirijisini çekmek hakynda Maşat Sarahs-Tejen demir ýolunyň gurluşygy barasynda,serhet geçelgelerini halkara geçelgelerine öwürmek barada gürrüň etdiler.
Şol konferensiýada S. Niýazow Kaspi boýundaky döwletleriniň guramasynyň /Eýran, Azerbaýjan, Türkmenistan we Russiýa bilen Gazagystandan gözegçileriň gatnaşmagyndaky/ mejlisine gatnaşdy. Mejlis Kaspi deňziniň boýuny bilelikde peýdalanmagyň perspektiwalaryna garadylar.
Ýene-de şol saparda S. Niýazow bilen A. H. Rafsenjanyny Türkmenistan bilen Eýran Yslam Respublikasynyň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk hakyndaky memorandumyna gol çekdiler. 16
Eýranyň “jar” atly jurnaly, “Eýran bilen-Garaşsyz Döwletleriniň Arkalaşygy” mowzugda ýurtlar arasynda ylmy, senagat we söwda ugurlarynda göýberilýän metbugat serişdeleriniň biridir. Onda ýatlanan dürli gatnaşyklar hakynda makalalar goýberilýär. Şolaryň birinde “Ewropa we Aziýa ýurtlary materikada koridordyr!” -diýlen temada Eýran Yslam Respublikasynyň geografiki şertlerine demirgazykda Hazar deňzi bilen araçäk bolup günortadan bolsa, Pars aýlagynyň yssy suwlaryna degişli bolany sebäpli, Aziýa bilen Ewropany birleşdirýän strategiki ähmiýetiniň bardygyny nygtap geçýär. 17
Orta Aziýa Respublikalary SSSR bileleşigi dagandan bäri Orşýetden aýratyn we doly garaşsyz syýasat alyp barmagy maksat edinip özleri kämil döwlet hökmünde ýurdy dolandyrjakdyklaryna we üçünji müň ýyllyga garaşsyz ýurt bolup girjekdiklerine ynam bilen gadam basýarlar.Olar diňe özleri bolup dünýä transportyna çykmaga ymtylýarlar. Häzir Türkmenistan-Eýran demir ýoly işläp başlany bäri iki ýurda doly girdejili iş bolup durdy. Şol arada Özbegistan hem “Kaspiden transport koridor” ugry bilen Aşgabat-Türkmenbaşy(Şagadam)-Baku ýoluny ulanyp ýurduna ykdysady üstünlikleri döretdi. 18
Amerika döwleti energiýa goýumlary boýunça Hazar we deňiz ýaka ýurtlary dünýäde iň baý ýurtlary hökmünde hasap edip, Hazar deňziniň nebtini almakda öz daşary ýurtlara goýberýän maýa goýumlary boýunça ilkinji nobatda durýar. 19
Gülüstan welaýatynyň deňizde awçylyk önümleri hakda “Gülşän-e Mehr”, “Peýk-e Hazar” hem beýleki oňa degişli welaýat gazýet-jurnallarda gerekli maglumatlar berilýär. Şolaryň arasynda “Gülşän-e Mehr” gazýetinde “Gülüstan welaýatyndan 9 müň kilogramdan gowrak işbil önümleri Ewropa bazarlaryna ekspot edildi!” diýlen mowzug bilen şeýle maglumatlary orta atylýar:
Gülüstan welaýatynyň mal-gara medisinasynyň general müdürligi şeýle diýdi: “Şu ýylyň dowamynda /2001 ý./ bu welaýatdan 9 müň bir ýüz otuz alty kilogram işbil önümleri Ewropa soýuzyndaky ýurtlara eksport edildi.
Yslam Respublikasynyň habar agentliginiň beren habaryna görä, Huseýin Zehmat Irna habar agentligine çarşenbedäki söhbetdeşliginde goşmaça şeýle diýdi: “Gülüstan welaýatyndan Ewropa soýuzyndaky ýurtlara, üstümizdäki ýylyň dowamynda 17 müň we 930 kilogram işbili, gyzyl balyklaryň eti hem bu soýuzyň göz öňüne tutan kada-düzgünleri boýunça eksport edildi.
Onuň aýtmagyna görä, Gülüstan welaýatynyň mal-gara medisina saglyk saklaýyş Merkezi edarasynyň tarapyndan tassyklanylan eksportlar, Ewropa birleşiginiň ynamly edarasy hökmünde islendik arassalygy we standart hilini göz öňüne tutup şol ýurtlar üçin gaplanyp eksport edilýär.
Ol şeýle diýdi: “Welaýat mal-gara medisinasy” edarasy tarapyndan “Inçeburun” gümrükhanasynda ýerleşdirilen mal-gara baradaky karantin post mal-garalaryň ham deri önümleriniň tranzit göýberilişine gözegçilik edip, şol ugurda şu ýylyň dowamynda 16 müň sany goýundyr sygryň derisi we goýunyň içegesiniň eksport edilmegine tranzit rugsatnamasyny göýberdi.
Ol sözüni şeýle dowam etdirilýär: “Bu ýükler Orta Aziýa ýurtlaryndan getirilip Türkiýä tarap äkidilýär. Olary Inçeburun gümrükhanasynda ýerleşdirilen “Mal-Gara Karantina” bölüminde ähli arassaçylyk we saglyk saklaýyş şertlerini barlagdan geçirilip, tranzit rugsatnamasyny berilip göýberilýändir.
Doktor Zehtap welaýat boýunça mal-gara medisina tarapyndan takyk gözegçiliginiň bolýandygyny nygtamak bilen şeýle diýdi: “Ýylyň başky 3 aýlygyndaky et kombinatynda öldürilen mal-garalardan 5 müň sany sygyr, goýun we guşlaryň läşleri we 10 müň sany bagyr-öýken saglyk saklaýyş şertlerine gabat gelmändigi sebäpli olary gadagan edilip ýok edildi. 20
Ýurtda söwda ulgamlaryny ösdürmek üçin pul gatnaşyklarynyň tertibini ýola salmak gerekdi. SSSR-iň durgunlyk döwründen çüýräp galan bank ulgamlaryny täzeden işläp ösdürmegi talap edýärdi. Şol ugurda Türkmenistanyň prezidenti S. Niýazow dürli çäreleri alyp barmaga synanyşdy. Bank ulgamyny täzeden kadrlaşdyryp olary Ýaponiýa, Amerika, Germaniýa we Eýran ýaly bank ulgamlarynyň ösen ýurtlaryna iş öwrenmäge ýolladylar.
1992-nji ýylyň 4-nji Mart aýynda S. Niýazow Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistana resmi sapar bilen gelen, Merkezi bankynyň başlygy Adeli kabul etdi. Týrkmenistana Eýran kreditleriniň berilmegi, türkmen ýaşlaryna bank işini öwretmäge ýardam etmek meselelerine garaldy. Şeýle hem 1992-nji ýylyň 9-nji maýynda S. Niýazow Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Aly Akbar Haşemi Rafsenjany bilen duşuşdy we iki döwletiň hyzmatdaşlygy hakynda gepleşik geçirildi. Şol aýyň 11-nji güni Rafsenjany bilen bilelikde Eýranyň uly söwda Merkeziniň prezidensiýasyna we Türkmenistandan Eýranyň “Sadrat” bankynyň bölüminiň açylyşyna gatnaşdy. Şol günüň dowamynda S. Niýazow bilen Rafsenjany Mary welaýatyna sapara çykdylar. Olar Mary etrabynyň “Ýeňiş” kolhozynyň zähmetkeşleri bilen, duşuşdylar. Şeýle hem olar dostluk we hyzmatdaşlyk hakyndaky memoranduma bank işleri baradaky tranzit aragatnaşyklar hakyndaky dokumentlere gol çekdiler. Netijeler 1992-nji ýylyň 13-nji maýynda – “Türkmenistan bilen Eýran Yslam Respublikasynyň arasyndaky dostluk we hyzmatdaşlyk prinsipleri hakyndaky memorandum çap edildi. Oňa S. Niýazow bilen Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti A. H. Rafsenjany 11-nji maýda Aşgabatda gol çekipdirler. 21
Görüp otursak nebit-gaz meselesi ýyl saýyn geçdigiçe dünýä konkurensiýasynda iň gymmatly maddalaryň birine öwrülipdir. Bu gymmatly maddany öz gerekli ýerinde amatly bahadan ýerleşdirmek üçin Türkmenistan öz garaşsyzlygyna eýe bolany bäri aladasyny edilip gaýdyldy. Şeýle aladalaryň esasynda 1992-nji ýylyň 14-nji Aprelinde Türkmenistanyň prezidenti S. Niýazow Eýran Yslam Respublikasynyň Nebit Ministri Gulamriza Agazada bilen duşuşdy we türkmen gazyny Eýranyň üstünden geçirmek meselesi boýunça gürrüňdeş boldy. Şol aýyň 16-na Eýranyň Daşary Işler Ministriniň orunbasary Mir Mehdi we Eýranyň Türkmenistandaky ilçisi Bagyry bilen duşuşdy. Iki ýurduň arasynda awtomobiller arkaly ýük daşamak, Maşatda we Maryda konsullyklary açmak hem beýleki meseleler hakynda gürrüň edildi. 22
Eýranyň üstünden Ewropa ýurtlaryna nebit-gaz göýbermeklik Garaşsyz Türkmenistan üçin amatly şert bolsa-da, Amerika döwleti öz soýuzdaşlary bilen bu meselä täzeçe seretdi. Ýokarda ýatlap geçişimiz ýaly Hazar deňziniň astyndan geçiriljek turbanyň uzynlygy 2000 kilometre barabar diýlip hasap çykarylypdyr. Halkara işöwürleriň aýtmagyna görä, bu meýilnamany ýöriteleşdirilip ýerine ýetirmek üçin,dört milliard dollar çykdajy talap edýändigine güwä geçdiler. Bu gaz geçiriji turba arkaly Türkmenistan bir ýylda 16 milliard kubametr gazyny her müň kubametr boýunça 78 dollardan Türkiýä satmaga mümkinçilik gazanyp maksat edinýärler. Bu şertnama ony gol çeken ýurtlar ylaýtada Türkmenistan üçin strategiki ähmiýeti bolup durýar. Sebäbi diýseň syýasy taýdan bu respublikalaryň garaşsyzlygyny mäkämleşdirýär. Hazar deňziniň kenar ýakasyndaky ýurtlar bu şertnama gol çekmegi bilen öz garaşsyzlygynyň ugrunda aýgytly bir ädim ädipdirler diýip hasap etse bolar. 23
Eýran-Türkmen hemme taraplaýyn gatnaşyklarynda nebit-gaz meselesi ähmiýetli gatnaşyklaryň biri hökmünde alnyp barylýar. 1993-nji ýylyň 29-nji noýabrynda Saparmyrat Niýazow Ministrler Kabinetiniň Mejlisinde elektrik energiýasyny Türkiýä, Demirgazyk Eýrana we Ermenistana bermek, şeýle hem Eýranyň Demirgazyk welaýatlary bolan Mazenderan /Häzirki Gülüstan welaýaty hem şonuň içinde/ we Horasany gaz bilen goşmaça üpjün etmek baradaky toslama garadylar. 24
Şeýle hem 1994-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda Saparmyrat Niýazow Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň ogly, Mehdi Haşemi Rafsenjanynyň baştutanlygyndaky Eýranyň nebit we gaz baradaky spesiýalistleriniň delegasiýasyny kabul etdiler. 25
Şeýle dostluk we doganlykly ähli taraplaýyn gatnaşyklaryň esasynda Eýran Yslam Respublikasy tarapyndan Garaşsyz Türkmenistanda ykdysadyýeti ösdürmegiň ugrunda dürli işler alnyp barylýar. Şolardan hem eýranlylaryň tarapyndan Garaşsyz Türkmenistanda gurulan “ Kaolin kärhanasy” bolup durýar. Bu kaolin arassalaýjy 20 müň tonnalyk zawod Eýranda spesiýalistleriň /işöwürleriň/ ykdysady toparlarynyň tarapyndan alnyp baryldy.
“Eýran” gazýetiniň ykdysady habarçysynyň habar bermegine görä, 1993-nji ýyldaky Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidentiniň Türkmenistana sapar edip, iki ýurduň ylalaşyk şertnamasyna gol çekişenden soň, Eýranyň “Eksportlary Giňeldiş Banky” bu kärhanany gurmak üçin 7 million 600 müň dollar maýa goýum Türkmenistanyň ygtyýarynda /erkinde/ goýdy.
Ýaňy-ýakynda bu proýektiň alnyp barylyşyndan barlag geçiren Eýranyň “Magdan we Metal Ministrliginiň” halkara işleriniň ýokary müdiri Muhammettagyzada Ensarynyň aýtmagyna görä, “Bu kärhananyň soňky guruluş etaplary hem Eýranly işöwürleriniň tarapyndan Aşgabat şäheriniň günbatarynda ýerine ýetirilip dur. Onuň 90 göterimi gurulyş enjamlary Eýranyň özünde ýasalýar. Şeýle hem bütin proýektiň çyzuw işleri, gurluşyk işleriň tehniki enjamlarynyň ýasalmagy we bu proyektiň oturdylmagy eýranly injinerler toparynyň tarapyndan ýerine ýetirilýär. 26
2000-nji ýylda Eýranyň Horasan welaýatynyň üç geçelge nokadyndan 4800 sany eýranly Türkmenistana sapar edipdir. Emma oňa derek bu sanyň 9 essesi ýagny 43 müň adamdan gowurak türkmenistanly Eýrana gidip-gelipdirler.
“Jemhury Yslamy” habarpressiniň habar bermegine görä, eýranlylar köplenç Aşgabat şäheriniň 40 kilometrindäki “Bajgiran” serhet geçelgesinden Türkmenistana sapar edipdirler. Olaryň Aşgabada geçenleriniň sany geçen ýylda 3470 sany adamdan ybarat bolupdyr.
Şeýle hem “Lütfabad” / artyk / serhet geçelgesi Türkmenistan ilatynyň iň möhüm geçelgesi bolup durýar. Sebäbi geçen ýylyň statistikasy boýunça 36525 sany adam bu serhet geçelgesinden geçmegi onuň şaýadydyr.
Lütfabad, Bajgiran we Sarahs geçelgelerinden başga-da Gülüstan welaýatyndaky / Türkmensähra / “März-e pol / Güdürolum /” serhet geçelgesi hem iki ýurduň ilatynyň köp sanda gel-gitleriniň şaýady bolup durýar. Eýranly serhet işgärleriniň aýtmagyna görä, bu geçelgeden köplenç agyr ýükli transport ulaglarynyň gel-gitleri bolup durýar.
Berlen statistikanyň görkezmegine görä, türkmenler geçen ýylyň murdat, aban we azar / iýul, awgust, sentýabr / aýlarynda iň köp gatnawlary Eýrana ýola goýupdyrlar. Onuň deregine bolsa, Eýranly ilat köplenç mart aýynyň nowruz günlerinde Türkmenistana sapar edipdirler. 27
Iki ýurduň aragatnaşyklarynyň açylandan beýläk iki tarapyň ilaty ululy-kiçili dürli söwda gatnaşyklary alyp bardylar.
Şeýle gatnaşyklaryň düýbi 1993-nji ýyldan bäri giň gerim alyp gaýtdy. Şol ýylyň 1-nji fewralynda Eýran Yslam Respublikasynyň Daşary Işler Ministri Aly Akbar Welaýatynyň baştutanlygyndaky delegasiýasynyň Türkmenistana resmi sapary we onuň S. Niýazow bilen duşuşygy bolup geçdi. Duşuşykda regiondaky ýagdaý, syýasy, söwda-ykdysady we beýleki babatlardaky gatnaşyklary giňeltmek problemalary ara alnyp maslahatlaşyldy. Iki ýurduň diplomatik wekilhanalarynyň hyzmatdaşlygy we özara gatnaşyklary hakyndaky memoranduma gol çekildi.
Şol ýylyň 30-njy aprelinde bolsa, S. Niýazow Eýran Yslam Respublikasynyň Söwda Ministri Wahibini / Wahajyny / kabul etdi. Kabul edişlikde iki döwletiň özara bähbitli söwda hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak, Bank ulgamlaryny
Häzir umumy ilat gatnaşyklary has giň gerim aldy. Köpüsi işöwür türkmen zenanlaryndan düzülýän toparlar öz satyn alýan harytlaryny Türkmenistanyň bazarlarynda ýerlemek üçin Eýrana gatnaýarlar. Bu toparlar Eýranyň arzan satylýan harytlaryny satyn alyp Türkmenistanyň bazarlarynda ylaýta-da “jygyllyk bazarda /ýekşenbe bazar/” we harytlary kültüm satylýan ýerlerde ýerleýärler.
Edilýän harytlaryň käbirleri Eýranyň ikinji we üçünji sortdaky harytlaryndan ybarat. Olaryň pes hilliligine garamazdan hiç hili barlagsyz Türkmenistana geçirilýändigi, bu söwdegärleri gyzyklandyrýar. Ikinji bir tarapdan Aşgabadyň bazarlarynda Eýranyň ygtybarly kärhanalarynyň önümleri hem göýberilip dur. Olar beýleki harytlar ýaly diňe konkurenciýa girişip bilmeýändigi üçin däl-de, eýsem, olary bazarlarda satmak müşderileriň arasynda ýaramaz täsirleri galdyrýar. Ygtybarly kärhanalaryň önümleri bolsa, Türkmenistan ilatynyň hemişelik isleg bildirýän harytlarydyr.
Iýmit, ýelim gap-gaçlar, adyýol we arassalaýyjy maddalar ýaly harytlar türkmen zenanlaryň iň möhüm harytlary hökmünde Horasan welaýatynyň bazarlaryny özüne mahsus edipdir. Dürli pasyllarda miweleriň gidişi oňat rowaçlykdan habar berýär. Türkmenistanyň bazarlarynda beýleki ýurtlaryň hem harytlary görünýär. Emma şeýle şertlerde Türkmenistanyň bazarlarynda Hytaý bilen Türkiýe öz harytlaryny ýerlemäge ýokary mümkinçilikleri özlerine mahsus edipdirler.
Eýran Yslam Respublikasy öz tarapyndan wizuw meselesini ýatyrandan beýläk türkmenler geçen ýyllarda “içlik” serhet pasportlary bilen has erkin Eýrana gatnap başladylar. Emma ilatyň ulanýan içlik serhet pasporty diňe serhet boýundakylara mahsus bolup durdy. Bu içlik serhet pasportynda 40 kilometr iki ýurduň içki serhetinden daş çykmasyzlyk kanuny Eýrandan haryt daşaýan eýranly türkmen söwdagärleriniň öňünde uly böwet bolup durdy.
Türkmen zenan maşgalalaryň köp bölegi diňe şu ugurdan öz güzeranlaryny geçirýärler. Olar her sapar gümrük salgydyndan boşadylyp, 1000 dollara barabar Eýrandan Türkmenistana haryt daşamaga mümkinçilik döredildi.
Eýranlylar dolanyp gelişlerine özleri bilen az haryt getirýärler. Sebäbi ol ýerdäki harytlaryň bahasy şol harydyň Eýrandaky bahasy bilen deň, kähalatlarda gymmatly hem bolupdyr. 29
Eýranyň “Ebrar Egtesady” atly gazýetinde; Eýranyň üstünden Ermenistana gaz eksport ediljekdigi hakynda şeýle maglumatlara gabat gelýäris:
“Türkmenistanyň Prezidenti Saparmyrat Niýazow ermeni orundaşy bilen duşuşygynda Türkmenistanyň gazyny bu ýurda satmak hakda gürrüňdeşlik geçirdiler”. 30
Garaşsyz Türkmenistanyň nebit-gaz önümini daşary ýurtlara eksport etmegiň aladasy köpden bäri alnyp barylýar.
1994-nji ýylyň 12-nji oktýabrynda Eýranyň nebit-gaz ministri Agazade Eýranyň we Türkiýäniň üsti bilen Ewropa çekiljek gaz prowodynyň gurluşygynyň taslamasyny durmuşa geçirilip başlanmagyna taýýarlyk görülýändigi hakynda habar berdi. 31
Şeýle hem 1995-nji ýylyň 17-nji ýanwarynda Türkmenistanyň prezidentiniň baştutanlyk etmeginde gazy we nebti Türkmenistandan dünýä bazaryna eksport etmegi guramagyň meseleleri baradaky döwletara sowetiniň mejlisi boldy. Oňa Türkmenistanyň , Eýranyň , Russiýanyň, Türkiýäniň we Gazagystanyň energetika kompleksleriniň baştutanlary gatnaşdylar. Saparmyrat Niýazow Türkmenistan-Eýran-Türliýe-Ewropa gaz prowodynyň gurluşygynyň dürli aspektleri hakynda şeýle hem Türkmenistandaky nebit-gaz ýataklarynyň özleşdirilişi barada gürrüň berdi. Mejlise gatnaşyjylar Türkmenistanyň territoriýasynda-da, Eýranda-da gaz prowodynyň gurulşygyny bir wagtyň özünde 1995-nji ýylyň maýynda başlamagy karar etdiler. 32
Merkezi Aziýadan önýän nebit-gaz önümleri hakda dünýäde uly döwletleriň arasynda bäsleşlik gidýär. Eýranyň “hämşähri” gazýetiniň Orsýediň “Nezawisimaýa” gazýetine salgylanyp “Amerika dünýäniň nebit ýataklarynyň yzynda” atly göýberen makalasynda şeýle bellikleri belläp geçýär: “Eger-de Amerika Özbegistandan, Gazagystandan we Türkmenistandan arzan gaz satyn alyp bilse, Opeýk we Orsýediň häzirki nebit-gaz hakdaky ykbal çözüji ýerligi maliýe we syýasy taýdan has pese gaçar.” – diýip nygtalýar. 33 ...
Gülüstan welaýatynyň “Şilat” edarasynyň umumy gatnaşyklarynyň habar bermegine görä, welaýat boýunça “Şilat” edarasynyň baş müdiri Dr. Seýidapbas Huseýin şeýle yglan edýär: “Welaýatyň işbilli gyzyl balyklary awlaýan awandalar, Eýran bilen Türkmenistanyň / Magtymguly adyndaky Serhet Gözegçilik Nokady/ deňiz serhetlerinden başlap Miankala ýarym adasynyň günbatar serhetlerine çenli işbilli gyzyl balyklary awlamaga girişdiler.
Ol şeýle diýdi: Elimizdäki bar bolan statistiki maglumatlara görä, Eýranyň 43 göterim işbil önümleri Gülüstan welaýatynyň Şilat edarasynyň tarapyndan öndürilýär.
Geçen ýylyň dowamynda bu edara tarapyndan 40542 kilogram işbil öndürilipdir. Şeýle mukdardaky önüm göz öňüne tutulan meýilnamadan 6 tonnadan agdyk artykmajy bilen öndürilipdir.
Bendertürkmen şäheristanynyň “Şilat” edarasynyň müdiri Mähändes Alijan Fahretdin şeýle diýýär: “Işbilli balyklary awlamak üçin 295 sany işjeň awandalar 91 sany aw gaýyklary bilen “Şerekät-e Sahami-e Hass-e Wahdat” hususylaşdyrylan edara ulgamynda we “Şerekät-e ta,avoný-e Kümüşdepe” kooperatiw düzgüninde sazlaşdyrylyp gulluk edýärler.
Ol Miankala aw zonasynda ilkinji 15 kilogramlyk agramly balygyň tutulandygyny habar berip şeýle diýýär: “-Bu “Çalbaş” diýlip atlandyrylýan işbilli balykdan 5 kilogram işbil emele gelipdir.
Dr. Seýidapbas Huseýni şeýle diýýär: “Welaýatda “Sedd-e Woşmgir” atly suw bendinde işbilli balyklary köpeldiliş çärelerini ýöretmek üçin 2 sany merkez açylyp awlanýan balyklaryň möçberine görä her ýylda millionlarça işbilli balyklaryň awçalaryny (balyk çagalary) ýetişdirilip 3-den 5 gram agramlaryna ýetende ýatlanan köpeldiliş merkezinden deňziň balyk baýlygyny ýitirmezsizlik üçin deňze göýberilýär. 34 ...
Eýranyň Milli Nebit-injenering Gurluşyk Kompaniýasynyň bölümleri türkmen ýangyjyny Eýranyň demirgazyk welaýatlaryna berýän Körpeje-Gurtguýy (Kürtkuý) gaz geçirijisine täze uzelini birleşdirmek işlerine başladylar. Bu kompaniýa gaz geçirijisiniň gurluşygy başlanan wagtynda 1996-njy ýyldan bäri onuň baş potratçysydyr. Mälim bolşy ýaly, Türkmen-Eýran gaz geçirijisi 1997-nji ýylyň dekabrynda dabaraly açylyşy bolup geçdi. Bu gaz geçirijisi şol wagtdan bäri “Türkmen Nebit-Gaz” döwlet koorporaciýasynyň hem-de Eýranyň Nebit Ministrliginiň Milli Gaz Kompaniýasynyň arasyndaky ylalaşyga laýyklykda, wagtlaýyn ulanmak düzgüninde işleýýär. Gurluşyk hakyndaky şertnama boýunça eýranly potrotça serhetdäki ölçeýji uzeli hem-de Körpeje ýatagyndaky gazy toplumlaýyn taýýarlaýjy desgany tabşyrmaklyk galdy. Şu iki desganyň bahasy bolsa, şertnamanyň umumy bahasyna girýär. Ol bolsa, ABŞ-nyň 195 million dollaryna barabardyr.
Işe girizilen pursatyndan bäri gazy ibermäge taýýarlamak işlerini türkmen gurluşykçylarynyň Körpeje ýatagynda gurlan pes temperaturaly gaz paýlaýjy enjam üpjün edýär. Şunuň netijesinde hem ol wagtlaýyn işläp başlady. Emma bu enjam diňe gazyň ýylda 5 milliard kub metrine golaýyny üpjün edip bilýär. Gaz geçirijisiniň taslamada bellenilen kuwwatlylygy bolsa, 8 milliard kub metre barabardyr. Körpeje ýatagynda gazy toplumlaýyn taýýarlaýan desganyň gurluşygy häzir ahyrky tapgyryna gadam basdy. /1999-njy ýyl/ ... Gurluşyk- montajlaýyş işleriniň 80 göterime golaýy ýerine ýetirildi. Eýranly hünärmenleriň ynandyryşlary ýaly gurluşyk şertnamasy şu ýylyň ahyrynda doly tamamlanar. 35
Söwda we senagat gatnaşyklarynda düpli alnyp barylan hyzmatdaşlyklaryň uly göwrümüniň biri “Körpeje-Gurtguýy ( Kürtkuý)”* gurluşygydyr.
“Körpeje-Gurtguýy” Türkmen-Eýran Gaz Geçirijiniň ulanylmaga berlen wagtyndan bäri geçen sekiz aýda ( 1998 ý.) Türkmenistandan, Eýrana ilkinji milliard kub metr gazyny akdyryldy. Prezidentler Saparmyrat Niýazow we Seýt Muhammat Hatemi bu gaz geçirijiniň işe girizilmegini iki döwletiň hýzmatdaşlygy hökmünde hem, sebitiň ýangyjyny dünýä bazaryna eksport etmegiň taslamasynyň durmuşa geçirilmegi höküminde hem bellidir .
Häzir Türkmenistan üçin 200 kilometirlik gaz geçiriji (taslamasy işlenilip taýarlanylýan 1400 kilometirlik Türkmen-Eýran Türk gaz geçiriji bilen deňeşdireniňde örän kiçi ) geljegi uly eksport önümleriniň hakyky hereket edýän eke-täk ýoldur.
Körpeje gaz geçirijisinden her gün 4 million kub metr gaz akdyrylýar. Bu möçber gyş aýlarynda Eýranda gazy köp ulanylmagy sebäpli 12-14 million kub metre çenli artar. Gaz akdyrýan gurallaryň toplumý gurulandan soň, gaz geçirijiden gije-gündizde 25 million kub metr gaz göýberiler. Onuň gurluşygyny Eyranyň Milli Nebit Injinering Gurluşyk Kompanýasy alyp barýar . Bu gurluşygyň bahasy 190 million amerikan dollary bolup, ony gaz geçiriji boýunça berilýän gazyň hasbyna töleniler. Gaz satyn almak-satmak baradaky şertnama laýyklykda Körpeje gaz ýatagynda bir müň kub metr gazyň bahasy 40 dollardyr. Gazdan alynýan 40 million amerikan dollarynyň ( 1 milliýard kub metr gazyň bahasy) 14 milliony, ýagny 35 göterimi Eýranyň Milli Nebit Gurluşyk Kompaniýasynyň ygtyýarynda galýar.
Belenilen görkezijilere görä, 1999-njy we 2000-nji ýyllarda 5 milliýard kub metr gaz berler. 36
“Türkmen” gazyetiniň 2002-nji ýylyň 11-nji fewralynda çykan sanynda; Eyranyň häzirki ösüşi, Eýran Yslam Respublikasynyň Türkmenistandaky adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi jenap Seýid Ibrahym Derazgisu şeýle gürrüň beryär:
“Häzirki zaman Eýran jemgyýeti ýurduň gülläp ösmegine gönükdirilen gumanitar özgerişleri geçirmek babatynda berk durup hereket edýär. Eýranyň nebit eksporty geçen ýylda 9,1 göterim ösdi, onuň senagatynyň jemi içki önümdäki paýy 17,6 göterim boldy. Şonda senagat önümleriniň içine 450 müň awtomobil, 22,08 million tonna siment, 14 million tonna nebit himiýasynyň önümleri, 7 million tonna polat we 125 müň tonna mis hem girýär. Geçen ýylda bolan gurakçylyga garanyňdan 8,673 million tonna bugdaý. 2,348 million tonna şaly ösümleri. Sarp edijiler 5,5 million tonna süýt we 1,890 million tonna et aldylar.”.
Şeyle hem ol öz güriňiniň dowamynda Eýranyň giň çäginde suw bentleriniň gurulandygy we gurluşykda duranlar hakda hem-de olardan ýurda gerekli bolan elektrik energiýasynyň alynyş möçberi we şol senagat ösdürişe degişli enjamlara göýberilýän maýa goýumlaryň mukdary hakda jikme-jik gürrüň geçýär.
Şu ýerde bir zady aýratyn bellemek gerek. Häzir biziň ýurdumyzda taryhy ýaşap geçýän türkmenleriň medeniýetiniň ösmegine uly üns berilýär. Bu Magtymgulynyň we beýleki meşhur türkmen danalaryň döredijiligi barada-da şeýledir. Eýranda türkmen-pars dilerinde gazýetdir žurnallar çykarylýar. Döwürleýin neşirleriň ençemesinde Türkmenistanyň jemgyýetçilik we medeni durmuşyna dahylly mowzuglar mydama hereket edýär.
Eýranda Türkmenistana we onuň medenietine sarpa bildirilýändigini tassyklaýan ýene bir zat, ol hem bolsa, Magtymgulynyň jaýlanan ýeri bolan Aktokaýda pähimdara gurlan ajaýyp mowzoleýdir.
Türkmenistanyň Prezidenti öž çykyşlarynda türkmenleriň we eýranlaryň taryhy we medeni geçmeşiniň umumylygynyň häzirem biziň ýurtlarymyz bu däbe öwrülen gatnaşyklary dikeltmek üçin köp işleri edýändigini ençeme gezek aýtdy. [37] ” -Diýip Eýran Yslam Respublikasynyň doly ygtyýarly ilçisi gürrüň berdi.
Nebit-gaz pudagy Eýran-Türkmen gatnaşyklary boýunça esasy üns bilen alynyp barylýan meseleleriň birine öwrüldi. 1998-nji ýylyň noýabr aýynda Türkmenistanyň delegatsiýasy Tähranda geçen ikinji halkara Nebit-Gaz Konfrentşiýasynyň işine gatnaşdy. Onuň barşynda Hazar deňzi sebitiniň energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna çykarmak boýunça taslamalaryň durmuşa geçirilmegi bilen baglanşykly tehniki meselelere garaldy.
Türkmenistanyň Nebit-Gaz senagaty we mineral serişdeleri Ministri Rejepbaý Arazow öz çykyşlarynda ýurdyň nebit-gaz pudagynyň ösüşine umumy analiz berdi, şeýle hem türkmen nebitini hem-de gazyny Eýranyň üsti bilen Ýewropa çykarmak, babatda taslamalaryň esasy häsiýetnamalary bilen tanyşdylar. Türkmenistan eksport üçin mümkinçilikleri açýan islendik nusga bilen deň derejede gyzyklanýar we ilkinji amala aşyryljak taslamalary ileri tutular.- diýip bellenilip geçildi. 38
Söwda we ykdysadyýet gatnaşyklary diňe bir Türkmen-Eýran däl-de, kähalatlarda üç taraplaýyn iş alyp barmaga hem şert döreýändigini aýtmak gerek.
Türkmen energiýa serişdeleriniň geljekgi turba geçirijileriniň ýollarynyň köp dürlüligi hakynda, Saparmyrat Niýazowyň pikirine görä, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky uglewodorod serişdelerinden peýdalanmak baradaky Ygtyýarly organ Türkmen hem-de Gazak nebitini Eýranyň bazarlaryna çykarmak bilen gyzyklanýan daşary ýurt kompaniýalary bilen ylalaşyklaryň ikisini baglaşdylar. Mysal üçin, Gazagystan – Türkmenistan – Eýran nebit geçirijisiniň türkmen böleginiň tehniki – ykdysady esaslandyrmasyny taýýarlamakda hyzmat etmek babatda bir wagt ýaňlanan teklibi oktýabyryň başynda Fransiýanyň “Tomal” Kompaniýasy berkitdi.
Bu taslama Tengiz we Täze Üňüz sebitlerinden çig Gazak nebitini iberilmegini göz öňünde tutýar. Oňa ýurdyň günbatar sebitleriniň Türkmen nebitiniň akymy hem goşulmaly.
Türkmenistanyň günbatarysynda nebitiň gorlaryna garaşsyz halkara eksportlary 960 million tonna möçberinde çaklaýar. Hazar deňziniň ýalpaklygynyň territoriýalaryny nazarda tutsak, onda çaklaýyş gorlary 1,5 milliard tonna çenli artýar. Türkmenistan eýýäm 200-nji ýylyň ahyryna çenli daşary ýurtlary hyzmatdaşlary bilen bilelikde nebitiň çykarylyşyny 8-9 million tonna çenli ýetiriljekdigini göz öňünde tutulypdy. Nebiti Eýranyň gaýtadan işleýän zawodlaryna iberilmegi bolsa, “SWOP” operasiýasynyň esaslarynda guralar. Onuň ekwiwalent mukdary Pars aýlagyndaky iberijilere beriler. 39
Ykdysadyýet ugurlarynda ýerasty baýlyklary peýdalanmakda alnyp barylan netijeli işleriň dowamynda garaşsyzlygymyzyň 8-nji ýyly ýagny 1999-njy ýylyň birinji çärýeginde we ondan öňki ýylyň görkezijileri boýunça deňeşdireniňde Türkmenistanyň nebit gurby 113 göterime ýetip, gazyň çykarylyşy bolsa, 217 göterimden gowurak bolupdyr. Türkmenistanyň Nebit-gaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginde habar berişleri ýaly, Türkmenistanyň tebigaty gazynyň Ukraina we Eýrana tarap eksport akymy 6,4 milliard kub metre ýetipdir. Olardan şol ýylyň birinji aprel aýyna çenli “Orta Aziýa-Merkez” gaz geçirijisi boýunça gazyň 5,89 milliard kub metri, “Körpeje-Kürtkuý” Türkmen – Eýran gaz geçirijisi boýunça bolsa, 589 million kub metri akdyrylypdyr.
Eýran Yslam Respublikasynyň Aşgabatda 2002-njy ýylyň maý aýynyň 22-den 29-na çenli Eýranyň halkara firma – kompaniýalarynyň senagat önümlerini Şäheriň Hemişelik Sergi Merkezi /WDNHA/ jaýynda sergä göýberildi.
Bu sergi hakda Gülüstan welaýatynyň “Halkara Sergi” firmasynyň ýerine ýetiriji müdiri jenap Hasami öz gepleşiklerinde şeýle diýýär: “Bu halkara sergä Eýranyň önüm dolanşyklarynda duran firma-kompaniýalarynyň 40 sanysy 70 dürli tehniki we injenerlik önümleri bilen çykyş etdiler”.
***
Eýran bilen Türkmenistanyň serhedi açylandan beýläk Eýranly täjirleriň köpüsi Orta Aziýadaky ýurtlar bilen söwda gatnaşyklarynda zyýan çekenleri üçin, beýle söwda gatnaşyklara täzeçe seredilip başlandy. Garaşsyz Türkmenistan bilen Eýtranly täjirleriň söwda gatnaşyklaryny usully hem aktiw garmoniýada alynyp barylnagy üçin Türkmensähranyň Gülüstan welaýatyndaky Bendertürkmen port şäheri bilen Aşgabat şäherinde uly söwda merkeziniň açylmagyny teklip etdi. Bu uly firma Aşgabatda Eýranly maýadarlaryň işlerini usully ýöretmek üçin 100 müň kwadrat metr meýdany bilen 7 müň kwadrat metr fundamenti hem 54 powelion otakçalary we beýleki mümkinçilikleri ýagny restoran, ýatakhana, saglyk we arassaçylyk serwisleri, harytlaryň gümrük we rastomožnyýe işleri bölümi, uly gapan (baskul), koselýariýa we edara hyzmat işleri, transport ofisleri, harytlary saklaýyş çäreleri (sklad) ýaly ... enjamlar bilen salynar.” [40] 74-75
Bu firma “Gülüstan” adyndaky Gülüstan welaülistan welaatyndan daşary sermaýa dolanşyklaryny giňeldiriş firmasy, esasanda işlär. Onuň baş müdiri Baýrammämet Wekili şeýle diýýär: “Bu firma Eýranly täjir maýadarlaryň serhetden daşary göýberýän sermaýa dolanşyklaryny usully garmoniýada alynyp barylmagyň merkezi hökmünde işlär, Bu firmanyň merkezi Bendertürkmen port şäherinde ýerleşýär.” [41] - 46
Şu ugurda türkmen täjirleriň gatnaşyklary has aktiwleşip barýar. Gülüstan welaýatyndaky täjirler şeýlemümkinçilikleriň döredilmegi hakda hem eksport-import işlerinde ýeňillik boljakdygyny belleýärler. Şolaryň arasynda Bendertürkmen şäherinden türkmen täjiri Abdylrahym Borna şeýle belleýär: “Şeýle gümrükhananyň ähmiýeti göýberilýän harytlaryň hiliniň oňatlaşmagyna tamamlanyp dünýä standartlaryna gabat gelýän önümleri öndürilmäge sebäp bolar”.[42] -47
Eýranyň Aragatnaşyk Ministrliginiň bürençegindäki “Telman” firmasynyň wekili jenap Musa Jürjäniniň beren maglumatyna görä, “bu sergä Eýranyň Gülüstan, Horasan, Mazenderan, Tähran, Esfehan we beýleki welaýartlardan öz dürli gurluşyk, senagat, zawoda we beýleki ugurlardaky önümleri bilen goşulyp her önümiň nusgalarydyr maketalaryna sergä goýdular.”. Ol bu gepleşigiň dowamynda şeýle diýýär: “Bu sergide göýberilen önümleriň hili halkara dünýä standartlaryna gabatlaşdyrylan önümlerden ybarat bolýar. Bu serginiň açylmagyna sebäp bolan iki ýurduň mertebeli Prezidentleri jenap Hateminiň Garaşsyz Türkmenistanda Saparmyrat Türkmenbaşy bilen duşuşyklaryndan soň göýberildi. Bu waka iki ýurduň dostlukly gatnaşyklarynyň barha berkemegi we ykdysady ösüşlerinde yz galdyrar, diýip umyt edýäris.
Bu sergä goşulan tehniki we injenerlik firmalar halkara gatnaşyklarda abraý gazanan firmalardyr. Olar daşary ýurtlarda fundamental meýilnamalary alyp barýarlar. Mysal üçin telefon aragatnaşyk “Telman” firmasy häzir Afrikada Tunis hem-de Gyrgyzystanda Eýranyň öndürýän telefon aragatnaşyk tehnikalarynyň iň soňky modellerini ýöriteleşdirýärler.
Gepleşigiň dowamynda Musa Jürjäni iki ýurduň medeni gatnaşyklaryndaky alyp barýan işleri barada gürrüň berdi. Ol Eýranyň Gülüstan welaýatynyň medeni özgerişleri barada birnäçe gazýet-žurmnallaryň türkmen-pars dillerinde çykýandygyny nygtap, Eýranda diňe bir türkmen däl-de, eýsem beýleki halklar hem türkmen taryhy, edebiýaty we däp-dessurlary bilen gyzyklanýarlar. ... Dowamy ...


text:
Habarlar 1 march 2017
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň XIII sammitinde eden çykyşy
Ilki bilen, mähirli myhmansöýerligi we duşuşmaga ajaýyp şertleri döredendigi üçin, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri, Onuň Alyhezreti jenap Muhammad Nawaz Şarife tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirýärin.
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Pakistan Yslam Respublikasyna iş sapary
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan özüniň daşary syýasatyny anyk kesgitlenen ýörelgeler we halkymyzyň asyrlaryň jümmüşinden gelýän däp-dessurlaryny, medeni gatnaşyklaryny özünde jemleýän taryhy tejribesine esaslanýan Bitaraplygyň binýatlyk ýagdaýlary esasynda ýola goýýar. Munuň özi döwletimize ähli hyzmatdaşlar bilen netijeli we deň hukukly gatnaşyklary berkitmäge ýardam berýär hem-de islendik meseleler boýunça özara kabul ederlikli çözgütleriň kabul edilýän işjeň gepleşikleri guramak we halkara hyzmatdaşlygyň täze görnüşlerini işjeň herekete girizmek üçin şertleri döredýär.
Jemgyýet
Paýtagtymyzyň «Berkarar» söwda merkezinde Aziada-2017-niň resmi tumarynyň tanyşdyrylyş dabarasy boldy
Öňde boljak oýunlaryň tumary Ministrler Kabinetiniň şu ýylyň başynda geçirilen mejlisleriniň birinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanyldy.
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidentine Türkiýe Respublikasynyň Prezidentinden
Hormatly Prezident, gadyrly doganym!
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidentiniň Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti bilen duşuşygy
Iki döwletiň Baştutanlary mähirli salamlaşyp, ýüzbe-ýüz duşuşykda, ikitaraplaýyn bolşy ýaly, abraýly sebitara we halkara guramalaryň, şol sanda YHG-niň çäklerinde sazlaşykly ösdürilýän türkmen-türk hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmaga dörän mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler.
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidenti Russiýa Federasiýasynyň Tatarystan Respublikasynyň Prezidentini gutlady
Döwlet Baştutanymyz gutlag hatynda Rustam Minnihanowyň baştutanlygynda doganlyk Tatarystanyň syýasy-jemgyýetçilik, ykdysady we durmuş ulgamlarynda ýokary üstünlikler gazanandygyny belläp, onuň Türkmenistan bilen Tatarystan Respublikasynyň arasyndaky gatnaşyklaryň ösdürilmegine goşýan şahsy goşandyna ýokary baha berdi hem-de özara hormat goýmagyň we ynanyşmagyň köpýyllyk däplerine daýanýan ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de pugtalandyryljakdygyna ynam bildirdi.
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidentiniň Pakistanyň Premýer-ministri bilen duşuşygy
Dostlukly ýurduň hökümet Baştutany milli Liderimiz bilen mähirli salamlaşyp, ony ýakynda geçen Prezident saýlawlarynda gazanan ynamly ýeňşi hem-de ýokary döwlet wezipesine gaýtadan saýlanmagy bilen gutlady we döwlet Baştutanymyza berk jan saglyk, bagt hem-de döwlet ösüşiniň ägirt uly maksatnamalaryny ýerine ýetirmekde uly üstünlikler arzuw etdi.
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Yslamabada geldi
Yslamabat şäheriniň YHG agza döwletleriň döwlet baýdaklary bilen bezelen “Nur Han” adyndaky howa menzilinde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy resmi garşylamak dabarasy boldy.


text:
Balkan welaýaty ekologiki syýahatçylygyny ösdürmek üçin uly mümkinçiliklere eýedir
Hazar deňziniň ekologiki taýdan arassa kenary, “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagy, Sumbar deresiniň, Çendir, Aýdere jülgeleriniň goralýan künjekleri, şaglawuklar, derýajyklar, nar, üzüm baglyklary, Sünt-Hasardag döwlet goraghanasynyň ösümliklere baý dünýäsi, Balkan daglarynyň taryhy ýadygärlikleri – gadymy taryhly we özboluşly däp-dessurly owadan, jenneti mekanly Balkan welaýatynyň rekreasion baýlyklary bolup durýar. Halkyň medeniýeti we durmuş gurluşy, ajaýyp tebigy landşaftynyň köp dürliligi bilen tanyşmak isleýän biziň ýurdumyzyň myhmanlary bu gadymy topragyň baýlyklaryna haýran galarlar.
Dynç almak üçin ajaýyp ýerleriň biri hem – Hazar deňziniň kenarydyr. Bu ýerde altyn çäge dag gaýaly kenar bilen utgaşyp gidýär. Hazar deňziniň suwunyň üstünde gaýyp ýören çarlaklaryň sesi eşidilýär, günüň ýaşyp barýan wagtlary uzaklarda gyzyl reňkli gyzylinjikler görünýär. Ördekler we gazlar, beýleki suwda ýüzýän guşlar planktonlary we ownuk balyklary awlamak ugrunda göreşip, kenarýaka çäkleri özleşdirýärler. Olaryň birnäçesi, kyn uçuşlara gitmezlik kararyna gelip, hazaryň kenarynda ýaz paslyna çenli gyşlamaga galýarlar. Şonuň üçin hem bu ýerlerde ekologlar we höwesjeňler – tebigaty söýüjiler – ýerli faunany we florany öwrenmek boýunça ýeňil ekologiki çärä öwürýärler.
Türkmenbaşy deňiz portundan uzak bolmadyk ýerde ýerleşýän ajaýyp desgalaryň biri hem – birnäçe metr deňze gidýän we täsin şekilleri bilen suwdan çykýan “gara daşlardyr”. Ol darajyk oýjagazlar tory bilen örtülip, dury deňiz suwuna ýuwulýar we owunjak balyjaklar şadyýan oýnaýalar, gijelerine bolsa ýagly gapdallary bilen meduzalar ýaldyldap görünýärler. Eger-de syýahatçylyk şowuna düşse, onda uzaklykda gyzgyn daşlaryň üstünde ýatan hazar düwlenlerine gabat gelmek bolýar, olar garaşylmadyk myhmanlar gelende çaltlyk bilen öz ýatan ýerlerini taşlap, uly gykylyk bilen deňze çümüp gidýärler.
Golaýda – täsin galdyryjy owadan örän uly çägelik dunýäsi. Ýeliň täsiri bilen öz keşbini yzygiderli üýtgedip duran bu çägelik bilen ýöräniňde, kontrabasyň kirşiniň alta owazyny ýadyňa salýan owaz eşidilýär. Ýa-da bu deňiz tolkunlarynyň owazy, ýa-da şemalyň sesi bilen bilelikde güne ýalpyldaýan çäge zerleriniň owazy. Hut şu “owazlar” üçin hem ýerli ýaşaýjylar bu ýeri “aýdym aýdýan alaňlar” diýip atlandyrypdyrlar. Çägelikde haýwanat dünýäsiniň wekilleriniň aýak yzlary gowy saklanyp galýar. Ynha gorizontal zolaklar merdiwan görnüşinde. Bu bu ýerleriniň eýesi alahöwren, ol öz teniniň her egrelýän ýeri bilen “ýöreýän” ýaly akyp duran çägelikde ýokary dyrmaşýar. Ynha-da inçe ýylanyň yzy. Ol mekdep galamyndan ýogyn däl, ony çalt hereket etmäge ukyplylygy üçin diňe açyk ýerlerde görüp bolar. Onuň golaýyndan çägede “güle” meňzeş yzyny goýup hažžyk süýşüp gelýär. Ol howpy duýup, guma gömlüp, birden gözden ýitýär. Töwerek daşymyz – towşanlaryň we tilkileriň gijeki gezimlerine şaýatlyk edýän yzlardan doly. Bu ýerleriň gijeki faunasynyň durmuşy işjeň ýagdaýda dowam edýär. Öňümizdäki burundan daşdan owadan galdyrylan – köne Maýagyň ajaýyp görnüşi açylýar. Ol deňiz tolkunlarynyň mysalynda örän owadan görünýär. Bu goraghana ýerlerinden taryhyň ýaňy eşidilýär..
Türkmenbaşy şäheriniň islendik nokadyndan dag syýahatçylygyny söýýänler üçin söýülýän ýer – Gubadag gerşiniň görnüşleri açylýar. Şäher çäklerine golaý ýerleşýändigi üçin bu ýerler ekstremal syýahatçylygyny söýýänleriň köp sanlysyny özüne çekýär. Iň batyrlar üçin tejribeli hünärmeniň ýolbaşçylygynda gaýanyň ýokarsyndaky uly bolmadyk Umçaly gowagyna galmak diýip hasap etse bolar. Gubadag gerşiniň aýratynlygy onuň ýokarsyndaky örän uly tekizlikden ybarat bolan gerşine ulagda baryp bolýanlygy bolup durýar. Bir tarapdan bu tekizlik çöl pesligine baryp ýetýär, beýleki bir tarapdan – şäher ugrunda birden gaýa kesýär. Bu gaýa birnäçe belentlikden ybarat bolup, onuň iň beýik ýeri – “Şagadamdyr”. Bu ýerden kenar ýakasynyň şäheriniň ajaýyp görnüşi açylýar, ondan soň – gözýetime çenli – günüň şöhleleri deňiz suwunyň üstüni ýalpylladýar. Kenarda köpürjikli tolkunlar jyglymlary we balykgulaklary ýuwýar. Bu ýerde, guş uçar belentlikden açyk howada Hazar deňziniň ýakynda ýerleşýän ýarym adalaryny, Gyzylsuw adasyny, Türkmenbaşy aýlagyny we “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagynyň ak mermere beslenen myhmanhanalaryny görüp bolýar.
Köp günlük syýahatçylygy söýýänler üçin Günbatar Köpetdag boýunça dürli çylşyrymlyk derejesindäki ýörüşler guralar. Uly Balkan daglary – bu çeşmelerden, türkmen arçalyklaryndan – arçalar, ýakymly ysly zirk agajyndan, itburundan, injirli daş jülgelerinden ybaratdyr. Olar adatdan daşary owadanlygy döredip, demirgazykdan günorta tarap uzap gidýär. Gerşiň belentligi deňiz derejesinden 1800 metrden gowrakdyr. Ösümlikleriň we dag eňňitlerinde dag toýnakly haýwanlary, şeýle hem tilkiler, towşanlar we oklukirpiler duş gelýär. Bu ýerden, kertden, beýiklikleriň tapawudyny nazara alyp, günüň ýaşmagy sebäpli emele gelýän şapagy we asmandaky ýyldyzlar ýaýrawyny synlap bolýar, dag otlarynyň ýakymly yslaryndan doly arassa howadan dem alyp bolýar.
Aýratynlykda duran – Kiçi Balkan daglaryň beýikligi ep-esli pesdir – 780 metr. Olar özüniň gaýtalanmajak aý peýzažlary bilen owadandyr. Adatdan daşary relýef goralýan tebigaty söýýänleri özüne çekýär. Bu gerişde bilesigelýän ýolagça görmäge zat kän. Özüniň baý ruhy mirasy, owadanlygy we gadymy yrymlary bilen özüne çekýän bu toprak bilen tanyşmak üçin dagyň ýowuz we owadan dünýäsini öz gözüň bilen görmeli.
Günbatar Köpetdag – Türkmenistanyň genji-hazynasydyr. Tebigat bu ajaýyp sebite özüniň baýlyklaryny eçilipdir. Ýerli subtropiki howaly – Magtymguly şäherçesinden Sumbar jülgesi boýunça Gerkez şäherçesinden – beýik türkmen akyldary we şahyry Magtymguly Pyragynyň watanyndan – birnäçe ekologiki ugurlary çekip bolar. Ugry Arwaz jülgesinden Ýylysuwa we ondan soňra Köwata ýerasty kölüne çenli çekip bolar. Zirik agaçlarynyň, böwürslen agajynyň, ýemşeniň, ýabany naryň, grek hozunyň, badamyň we üzümiň ösüp oturan ýerleri bolan Aýderäniň ýazga geçirip bolmajak owadanlygy bardyr. Bu ýerler mekdep okuwçylarynyň – ýaş syýahatçylaryň tomusky dynç alyş möwsüminde iň bir gowy görýän ýerleriniň biridir. Giň jülgeden tizlik bilen akýan adybir dag derýasy bu ýerlere aýratyn öwüşgin berýär. Aýylar bu sebitleri birwagt taşlap idipdirler, indi olary diňe jülgäniň “Aýdere” diýip atlandyrmagy ýatladýar.
Bu ýerler Sünt-Hasardag goraghanasynyň öňündäki zolakda ýerleşýär. Ol gürrüňsiz ülkäni öwrenijiler üçin gyzykly bolar. Jülgeleriň belentliklerinden gaýdýan köp sanly şaglawuklar, gowy saklanyp galan suw degirmenleri we howuzlar, asma köprüler ýerli ýaşaýjylaryň myhmansöýerligi bilen bilelikde syýahatçylyga aýratyn öwüşgin berer, ýatdan çykmajak täsirleri galdyrar. Ýokary dag subtropikasy bilen tanyşmak ýerli ýaşulylar tarapyndan aýawly saklanýan ýerli yrymlar we etniki rowaýatlary bilen bezär. Gülzarlyga öwrülen bägülli meýdanlar, ýokary dyrmaşyp barýan dag goçlary, çuňňur jülgelerdäki derýajyklaryň özboluşly owazlary – ýatdan çykmajak pursatlar bolup, ynsan kalbynda mähirli duýgulary oýarar.
Sumbar jülgesiniň ajaýyp tebigy landşafty köp dürlidir we bir jadyly ertekiden beýlekisine düşýän ýalydyr. Çöpürçynar suw howdanynyň ýanynda Nohur tekizliginde çopanlara gabat gelmek bolýar. Olar seni uly hormat bilen sada çopan saçagynyň başyna çaý içmäge çagyrarlar. Tebigat bilen ýakyndan tanyşmak, türkmen orta dag ýaşaýjylarynyň durmuş gurluşy bilen tanyşmak – bu şol bir köp ugurly syýahatçylygyň biridir – ekologiki ýa-da etnografiki syýahatçylykdyr. Has hem Balkan diňe bir tebigy desgalara baý bolman, eýsem dürli taryhy we arheologiki ýadygärliklerine hem baý mekandyr.


text:
Türkmen-fransuz diplomatik gatnaşyklarynyň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli aşgabatly sungat muşdaklarynyň öňünde „Arar“ dueti çykyş etdi
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we Fransiýanyň Ilçihanasynyň goldamagynda Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky sazly-drama teatrynda bolan konsert tanymal „Arar“ duetiniň: pianinoçy Žodilin Gallawardeniň we skripkaçy Aleksis Russonuň döredijiligi bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi.
Žodilin bilen Aleksis Lionyň Milli konserwatoriýasynda saz ugrundan ýokary bilim aldylar. Baryp talyplyk ýyllary kamera sazyna we syýahatçylyga höwesi olary duşurypdy. Şonuň üçinem 2013-nji ýylda bu zehinli sazandalar „Arar“ duetini döretdiler. Olar Ýewropa ýurtlarynyň ählisinde diýen ýaly çykyş etdiler, bu sapar olaryň yklymyň çäginden daşary ilkinji gezek çykyşydy.
Žodilin konsertden öň:“ Aleksis ikimiz birneme tolgunýarysam. Ýewropadaky çykyşlarymyz üstünlikli geçýärdi, ýöne aşgabatly saz muşdaklary biziň çykyşymysa nähili baha bererkä? Biz diňleýjileriň köňlüne ýol arçasyn diýip konsertimize belli kompozitorlar Moris Raweliň we Sezar Frankyň sonatalaryny goşdyk. Aleksis ikimiz nusgawy saz diňe hünärmenlere däl, eýsem diňleýjiler köplügine-de elýeter bolmalydyr diýip pikir edýäris, şonuň üçinem owazly, ýöne öte çylşyrymly bolmadyk eserleri saýlaýarys. Ol biziň çykyşlarymyzy hemmä deň edýär“-diýip gürrüň berdi.
Olaryň ussatlyk bilen ýerine ýetiren şahyrana owazlaryna aşgabatlylar mynasyp baha berdiler. Diňleýjileriň köpüsi Sezar Frankyň sazlaryny ilinji gezek diňlediler, onuň döredijiliginde fransuz, belgiýa we wena nusgawy sazlarynyň ýol-ýörelgeleri öz beýanyny tapypdyr. Tomaşaçylaryň joşgunly el çarpmalary olaryň „sag bolsunyny“ ýetirdi.
Aleksis Russo:- Žodilin ikimize dostluk çapary bolmak miýesser edenligine buýsanýaryn. Saz halklary jebisleşdirýän sungatdyr-diýip galamgärlere aýtdy.
Konsertiň ahyrynda Žodilin bilen Aleksis Nury Halmämmedowyň „Nar agajy“ sazyny ýerine ýetirip, saz muşdaklaryny haýrana goýdylar.Türkmen kompozitorynyň sazyny duet özboluşly üýtgeşik çaldy. Milli kompozitorçylyk mekdebiniň ajaýyp wekiliniň eseriniň ritmiki aýlawlary we owaz saýrylygy bilen fransuz sazandalaryny özüne maýyl edenligini aňsa bolýardy.


text:
Türkmenistanyň ekologiýa syýasaty dünýä metbugatynyň sahypalarynda
Türkmenistan parahatçylyk söýüjilik, oňyn Bitaraplyk we netijeli halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasat ugruny yzygiderli durmuşa geçirmek bilen, häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň deňagramly çözgütlerini işläp taýýarlamakda işjeň orny eýeleýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ählumumy durnukly ösüş, abadançylyk we rowaçlyk üçin şertleri döretmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlary dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp bolýar. Daşary ýurtlaryň metbugatynda çap edilýän, ýurdumyzyň dünýä giňişligindäki işiniň dürli ugurlaryny giňden beýan edýän makalalar munuň aýdyň subutnamasydyr.
Pakistanyň meşhur “Overseas Pakistani Friends” elektron gazeti gündelik sanlarynyň birinde Türkmenistanyň Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etmegine bagyşlanan makalany çap etdi. Çökgünlikleri we syýasaty öwrenmek merkezi hem (“Ankara Center for Crisis and Polisy Studies “Ankasam”) (Türkiýe) öz saýtynda şu makalany ýerleşdirdi.
Okyjylar köpçüligine Türkmenistanyň Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etmeginiň Konsepsiýasy hödürlenildi. Onda Merkezi Aziýa ýurtlarynyň daşky gurşawy goramak hem-de durnukly ösüş meseleleriniň ähli ugurlary boýunça hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak, sebitiň döwletleriniň halkara guramalary, ilkinji nobatda bolsa, BMG, onuň ýöriteleşdirilen agentlikleri we edaralary bilen hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmek göz öňünde tutulýar. Ähli ýurtlaryň we halklaryň abadançylygynyň möhüm şerti bolan serhetýaka suw serişdelerini netijeli hem-de rejeli ulanmak bu gatnaşyklaryň möhüm ugry bolup durýar.
Suw Ýer ýüzünde ýaşaýşyň çeşmesidir. Gadymy döwürlerden başlap, häzirki güne çenli suw serişdeleri döwletleriň, sebitleriň hem-de tutuş dünýäniň howpsuzlygyna, ykdysady we durmuş taýdan ösüşine gönüden-göni täsir edýär. Häzirki zaman şertlerinde suwuň sarp edilişiniň yzygiderli artmagy bilen, onuň ýetmezçiligi bilen baglanyşykly mesele ýüze çykýar. Bu meseläniň oňyn çözülmegi bolsa sazlaşykly hem-de ýokary derejeli jogapkärçilikli we uzakmöhletli çemeleşmeleri işläp taýýarlamagy talap edýär.
Türkmenistan “sebitde suw diplomatiýasynyň öňbaşçylarynyň” biri hökmünde çykyş etmek bilen, şeýle çemeleşmeleri görkezýär diýip, makalanyň awtory belleýär hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň durnukly ösüş boýunça “Rio+20” maslahatynda, BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde geçirilen BMG-niň 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin durnukly ösüş boýunça sammitinde, BMG-niň tebigy betbagtçylyklaryň howpuny peseltmek boýunça Ýaponiýada geçirilen III Bütindünýä maslahatynda we Koreýa Respublikasynda bolan VII Bütindünýä suw forumynda beýan eden başlangyçlaryna ünsi çekýär.
Makalada döwlet Baştutanymyzyň çykyşyna salgylanyp bellenilişi ýaly, Merkezi Aziýada suw meselesi sebit proseslerini ösdürmegiň möhüm, kä halatlarda bolsa, kesgitleýji şerti hökmünde çykyş edýär. Şeýle şertlerde diňe sebitdäki ylalaşyklylyk sebitiň döwletleriniň netijeli gatnaşyklary, şol sanda ekologiýa we azyk howpsuzlygyny üpjün etmek, durnukly energetikanyň toplumlaýyn ulgamyny döretmek, howanyň üýtgemegine uýgunlaşmak üçin ýeke-täk kabul ederlikli binýat bolup durýar.
Bularyň ählisi milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Aşgabatda Merkezi Aziýada howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly tehnologiýalar boýunça sebit merkezini açmak, BMG-niň Araly halas etmek boýunça ýörite maksatnamasyny we BMG-niň Suw Strategiýasyny işläp taýýarlamak baradaky teklipleriniň derwaýysdygyny şertlendirýär.
Makalada Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň döredilmeginiň taryhy we işi barada gürrüň berilýär. Bu gazna Türkmenistan, Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan we Özbegistan tarapyndan döredildi. 2008-nji ýylda Araly halas etmegiň halkara gaznasyna BMG-niň Baş Assambleýasynda synçy derejesi berildi. Munuň özi halkara guramalary, maýadar döwletler, ekologiýa gaznalary bilen hyzmatdaşlygyň işjeňleşmegine oňyn täsir etdi. Hususan-da, Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň çäklerinde “Aral deňzi sebitindäki ýurtlara kömek bermek boýunça hereketleriň maksatnamasy”, şeýle hem BMG-niň Baş Assambleýasynyň 68-nji mejlisinde tassyklanylan “Aralyň guramagynyň netijelerini aradan aýyrmak we Aralyň ýakasynda ekologiýa ulgamynyň heläkçiliginiň öňüni almak boýunça çäreleriň maksatnamasy” tapgyrlaýyn durmuşa geçirilýär.
Mundan başga-da, Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň düzüminde Durnukly ösüş boýunça döwletara topary (DÖDT) hem-de Döwletara utgaşdyryjy suw hojalyk topary (DUSHT) döredildi. DÖDT-niň esasy wezipesi Araly halas etmegiň halkara gaznasyna agza ýurtlaryň daşky gurşawy goramak hem-de sebitiň durnukly ösüşi ulgamyndaky hereketlerini utgaşdyrmakdan ybaratdyr.
Aşgabatda Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň binýadynda DÖDT-niň Ylmy-maglumat merkezi döredildi. Ol durmuş-ykdysady ösüş, Aral sebitiniň meselelerini çözmekde ylmy we ekologiýa taýdan hyzmatdaşlyk boýunça maslahatlary işläp taýýarlaýar. 2006-njy ýylyň noýabr aýynda Aşgabatda sebitiň ýurtlarynyň birnäçesi bilen Merkezi Aziýada durnukly ösüş üçin daşky gurşawy goramak hakyndaky Çarçuwaly Konwensiýa gol çekilmegi Durnukly ösüş boýunça döwletara toparynyň işinde möhüm waka boldy.
Sebitiň ähli döwletleriniň bähbitlerini hem-de halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryny nazara almak bilen, bitewi suw hojalyk syýasatyny işläp taýýarlamak, suw serişdeleriniň rejeli ulanylmagyny üpjün etmek we olary goramak, suw serişdelerini hasaba almagyň hilini we takyklygyny ýokarlandyrmak hem-de suwy paýlamaga awtomatlaşdyrylan serişdeleri ornaşdyrmak, derýalaryň kenarlaryndaky sebitleriň suw üpjünçiligini artdyrmak boýunça maksatnamalary işläp taýýarlamak we olary durmuşa geçirmek boýunça çäreleri görmek DUSHT-niň wezipeleriniň hataryna girýär. Şunda ýokarda agzalan Toparyň ýanynda “Amyderýa” we “Syrderýa” suw hojalyk birleşikleri hereket edýär.
Araly halas etmegiň halkara gaznasynda başlyklyk etmeginiň barşynda Türkmenistanyň alyp barýan işi Araldaky kynçylykly ýagdaýyň netijelerine garşy göreşmäge hem-de Aralyň ýakasynda ekologiýa ulgamynyň heläkçiliginiň öňüni almaga, bioköpdürlüligi aýawly saklamaga we tebigy serişdeleri durnukly ulanmaga, sebitiň halklarynyň ykdysady hem-de durmuş taýdan ösüşine ýardam bermäge gönükdirilendir. Gün tertibinde Aral deňzi sebitiniň ýurtlaryna kömek bermek üçin hereketleriň täze maksatnamasyny işläp taýýarlamak (PBAM-4), Araly halas etmegiň halkara gaznasynyň işiniň hukuk esaslaryny pugtalandyrmak, Aral deňzi sebiti boýunça bitewi sebitleýin maglumat ulgamyny hem-de maglumatlar binýadyny döretmek we beýleki meseleler durýar.
Bularyň ählisi sebitiň ýurtlarynyň ählumumy abadançylyk we rowaçlyk maksatlaryna laýyk gelýän netijeli hyzmatdaşlygyny mundan beýläk-de işjeňleşdirmäge ýardam eder.


text:
Russiýaly meşhur artistler aşgabatly tomaşaçylara Dario Fonuň sahna eseri boýunça „Apollona durmuşa çykjak“ atly oýny görkezdiler
Türkmenistan bilen Russiýanyň arasynda diplomatik gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň 25 ýyllygy mynasybetli Alp Arslan adyndaky Milli ýaşlar teatrynda Nobel baýragynyň eýesi, italýan dramaturgy Dario Fonuň pýesasynyň äheňinde Alekseý Kirýuşşenkonyň sahnalaşdyran „Apollana durmuşa çykjak“ atly gülküli oýny görkezildi.
Türkmen sahnasynda tanymal russiýaly artistleri, şeýle hem ady özüne çekýän şeýle oýny görmäge höweseklerden ýaňa zalda ýer ýkdy. Jenaýat we söýgi pirimli, gülküli oýun belli teatr we kino artistleriniň ýerine ýetirmeginde sahna sungatynyň muşdaklaryna ajaýyp sowgat boldy.
Hilegärlikli gülküli oýunda aldawçy Antonio bilen onuň meslekdeşi taksiçi Apollonyň Milanyň muzeýindäki Merkuriniň heýkeliniň aýagyny kesip, ony telekeçi Atillonyň gurluşygyna taýlaýşy, soňra özlerine arheolog diýip, gurluşygy ýapjak bolup haýýarlyk edişleri, telekeçiden lomaýja pul alyp gaçyp gidişleri barada gürrüň berilýär. Şu ýerde oýny tamamlasa-da bolardy, ýöne Dario Fo ony başgaça çözýär, arakesmeden soň telekeçiniň owadan aýalynyň gatnaşmagynda gyzykly oýun dowam edýär. Onuň kellesine Apollona durmuşa çykmak pikiri gelýär....
Tomaşaçylar russiýaly tanymal artistler Waleriý Garkaliniň, Ýaroslaw Boýkonyň, Pawel Belozerowyň, Irina Laçinanyň, Aleksandr Wasýutinskiniň oýnuna dowamly el çarpdylar.


text:
Aşgabadyň köçelerinde, awtobus duralgalarynda polisiýa işgärlerniň gözegçiligniň artdyrylýandygy göze ilýär.
Aşgabatly ýaşaýjy 70 ýaşly Oraz aganyň aýtmagyna görä, polisiýa işgärleriniň köçelerde köpelip başlandygyna indi bir hepde gowrak wagt bolupdyr.
"Olary ähli köçelerde hem görmek bolýar, ýöne olar esasan protokol köçeleriň ugrunda has köp göze ilýärler" diýip,Oraz aga gürrüň berdi.
Aşgabadyň "Bitaraplyk" ,"Garaşsyzlyk" hem-de "Türkmenbaşy" şaýollarynyň ugrundaky awtobus duralgalarynyň her birinde iki sany polisiýa işgäri gije-gündiz diýen ýaly nobatçylyk çekýärler.
"Polisiýanyň ýörite awtoulagynda aýlanyp olary gezekleşdirip çalyşylýan wagtyna hem häli-şindi köçelerde duş gelse bolýar" diýip,Oraz aga aýdýar.
Şu ýylyň 17-nji sentýabrynda Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň çäginde paýtagtyň ähli ýerinde hem gözegçilikleriň güýçlenendigini ýaşaýjylardan eşitse bolýar.
Diňe bir polisiýa işgärleri däl, etrap, şäher häkimlikleriniň wekilleri hem häli-şindi özlerine degişli etraplara aýlanyp, köçeleri, ýanýodalary, köp gatly jaýlaryň aralaryny arassalamaklaryny dowam etdirýärler.
Bu işleriň netijesinde kiçi etrapçalarda saýaly baglar çapylyp başlandy. Gün ýaşandan soňra hem gije ýarym bolýança meýdançalara düşelen betonlaryň howry öçmeýär. Mundanam başga, polisiýa işgärleri häli-şindi aýlanyp, köçeleri, köçe söwdegärlerinden, dilegçilerden "arassalamaga" çalyşýarlar.
Awtoulagda barýan wagtyň haýsy awtoduralga seretseň, sensor gapyly awtoduralgalarda iki sany polisiýa işgärniň durandygyna gözüň düşýär.
"Olar bilen söhbetdeş bolanyňda 5-nji Aziýa oýunlary başlanýança protokol köçeleriň ugryndaky kondisionerli, telewizorly awtoduralgalara ýolagçylar tarapyndan zeper ýetirilmezligi üçin nobatçylyk çekýändiklerini eşitmek bolýar" diýip, Oraz aga gürrüň berdi.
Polisiýa bölümlerine, ýa beýleki hukuk goraýjy edaralara işiň düşüp baraýsaň, habaryňy almaga işgär tapylmaýar. Zerur iş bilen arza-şikaýat bilen barýan adamlaryň uzakly gün durup gaýdýandyklaryny aýdýan ildeşlerimiz hem bar.


text:
«Global football rankins» internet saýty Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň täze klub reýting sanawyny çap etdi. Biz sizi bu sanawa ýurdumyzdan girip bilen toparlaryň eýeleýän orunlary hem-de ildeşlerimiziň AFK-daky garşydaşlarynyň orunlary bilen tanyşdyrýarys.
Yklym ýaryşynda Merkezi Aziýa toparçasyna giren Täjigistanyň çempiony «Istiklol» 1-nji fewralda täzelenen sanawda 73-nji orny eýeleýär. 2016-njy ýylyň 31-nji dekabryndaky sanawda bolsa topar 84-nji orundady.
Türkmenistana wekilçilik edýän toparlaryň arasynda liderlik entek hem «Ahal» toparynda saklanyp galýan. AFK-nyň kubogyna taryhynda ýeke-täk 2015-nji ýylda gatnaşan topar klublar reýtinginiň täze sanawynda 109-njy orunda. Bu bolsa toparyň geçen sanawdaky ornuny 6 basgançak ýokarlandyrandygy görkezýär.
Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň «Altyn asyr» topary sanawyň 113-nji ornundan ýer alypdyr. Şeýlelikde, ýurdumyzyň çempiony geçen aýdaky netijesini 10 basgançak ýokarlandyrdy.
Gyrgyzystanyň «Alaý» futbol topary 124-nji orunda. Topar geçen aýda 131-nji orundady.
Ýakynda Gyrgyzystanyň «Dordoýy» bilen myhmançylykda deňme-deň oýun geçiren «Balkan» geçen aý 152 toparlyk sanawyň iň soňky ornunda bolan bolsa, bu aý görkezijisini ep-esli ýokarlandyryp, 133-nji orna çenli çykdy. Eger-de «nebitçiler» «Dordoý» bilen jogap duşuşygynda ýeňiş gazanyp, saýlama duşuşyklaryň nobatdaky tapgyryna çykmagy başarsalar, olaryň geljekki aýlarda has ýokary galmagyna, «Ahaldyr» «Altyn asyra» ýakynlaşmagyna garaşyp bolar.
«Balkanyň» AFK-daky edil häzirki garşydaşy «Dordoý» bolsa täze sanawyň 134-nji ornunda. «Dordoý» hem geçen sanawdaky ornuny 16 basgançak ýokarlandyrdy.
Afk-nyň kubogynyň Merkezi Aziýa toparçasyna girmäge dalaş edýän Täjigistanyň wise-çempiony «Hosilot» sanawyň 138-nji basgançagynda. Topar geçen aýda 152 toparlyk sanawa girip bilmändi.
Owganystanyň «Şahin-Asmai» topary hem sanawa şu aýda goşulan toparlaryň biri. Saýlama tapgyryň ilkinji duşuşygynda «Hosilotdan» asgyn gelen owgan topary täze sanawda 146-njy orny eýeleýär.
Şeýle hem 31-nji dekabrdaky sanawyň 1-nji ornundaky Hytaýyň «Guwandžou Ewengrand» topary täze sanawda 5-nji basgançaga çenli aşak düşüp, öz ornuny Birleşen Arap Emirlikleriniň «Al-Ain» toparyna berdi. Arap topary geçen sanawda 4-nji orundady.
Merkezi Aziýa wekilçilik edýän ýurtlaryň arasynda Eýranyň «Traktor Sazi» topary iň gowy netijäni görkezýär. Topar 1-nji fewraldaky sanawyň 15-nji basgançagynda.


text:
Soňky ýyllarda eýranly türkmenleriň arasynda gazetler, žurnallar we kitaplar köp çykyp başlady.Häzirki wagtda resmi taýdan hasaba alnan türkmen metbugatlarynyň sanawyna “Sähra” gazeti, “Pyragy” hem-de “Ýaprak” žurnallary hem girýär.Azatlyk Radiosy “Sähra” gazetiniň döreýşi we häzirki ýagdaýy barada gazetiň baş redaktory Dr.Abdolrahman Düýeji bilen söhbet etdi.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda owganystanly türkmen, uniwersitet mugallymy Rasihyň “Türkmenleriň taryhy” diýen kitaby barada hem gurrüň edilýär.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.
Audio
ref. AZATHABAR
Filed under: Bütin Temalar, Medeniýet |