text:
Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli diplomatynyň kanun çykaryjylara aýtmagyna görä, arap liderleri oňa özleriniň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assada işden çekilmek şerti bilen gaçybatalga teklip edendiklerini gürrüň beripdirler.
Döwlet sekretarynyň Ýakyn Gündogar meseleleri boýunça kömekçisi Jefriý Feltman arap liderleriniň tas ählisiniň şol bir zady aýdýandygyny, “Assadyň dolandyryşy soňlanýar” diýýändiklerini aýtdy.
Feltman Senatyň daşary gatnaşyklar komitetiniň agzalarynyň öňünde Assadyň protestçileri basyp ýatyryşyna bagyşlanyp geçirilen diňlenişikde çykyş etdi.
Siriýada martyň ortalarynda başlan protestlere garşy görlen hökümet çäreleri netijesinde, BMG-niň tassyklamagyna görä, 3,500-den gowrak adam öldürildi.
Adam hukuklary toparlary düýn Siriýanyň howpsuzlyk güýçleriniň 12 adamy öldürendiklerini aýdýarlar.


c: text/html

text:
Şu gün Liwanyň ozalky premýer-ministri Rafik Haririniň janyna kast edilip öldürilmegi bilen bagly waka boýunça derňew alyp barýan Birleşen Milletler Guramasynyň derňew topary Liwanyň Hizbulla toparynyň bu wakada Ysraýyla bildiren aýyplamalary boýunça subutnamalaryň berilmegini talap etdi.
Ýakynda Liwanyň Hizbulla toparynyň lideri Hassan Nastrallah 2005-nji ýylda Rafik Haririniň janyna edilip amala aşyrylan hüjümiň Ysraýyl tarapyndan gurnalandygyna esaslaryň bardygyny aýdyp, çykyş edipdi.
BMG-niň halkara tribunalynyň sülçüsi şu gün Hizbulla toparynyň lideriniň bu barada bar bolan ähli subutnamalary özlerine bermelidigini aýdyp, çykyş etdi. Şeýle hem, ol bu ugurda bar bolan degerli delilleriň hökman üns merkezine alynjakdygyny belledi.
Ysraýyl öz gezeginde Hizbulla toparynyň lideriniň bu ugurdaky aýyplamalaryny ret etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Dagystanyň paýtagty Mahaçgalada polisiýa we howpsuzlyk güýçleri tarapyndan söweşijidigi çaklanýan alty ýaragly öldürildi. Bu barada Orsýetiň resmileri maglumat berýär.
Resmileriň sözlerine görä, söweşijiler, şol sanda bir aýal maşgala Mahaçgalanyň etegindäki bir öýde gabawa alnypdyr. Olar boýun bolmakdan ýüz öwrüpdirler. Söweşijileriň ýanyndaky bir çaga öýden çykmaga rugsat berlenden soň, ýaragly adamlar ot açyp başlapdyrlar.
Orsýetiň Demirgazyk Kawkaz regionynda, ýagny Çeçenistanda, Dagystanda we Inguşetiýada yslamçy söweşijiler bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasyndaky çaknyşyklarda her ýyl ýüzlerçe adam ölýär we ýaralanýar.


text:
2009-njy ýylyň soňky üç aýynda bolan ýokary ösüş netijesinde Hytaý öten ýyl göz öňünde tutan ykdysady maksadyny amala aşyrmak bilen Ýaponiýadan öňe geçdi.
Ýöne Hytaýyň Milli Statistika Býurosynyň komissary Ma Jiantang, eger ýurduň ilatynyň sanyny we ykdysady ýagdaýyny nazara alsaň, onda Hytaýyň bu statistika boýunça dünýäniň beýleki möhüm ýurtlaryndan yzdadygyny boýun alýar.
“Hytaý ykdysadyýetine öten ýyl näme baha berlen hem bolsa, adam başyna düşýän tutuş içerki önüm dünýäde ýokary orny eýeleýän 100 ýurduňkydan aşakda durýar. ilatyň sany ýokary, ykdysady fundament gowşak, resurslar çäkli, köp adam garyplykda ýaşaýar. Hytaýda esasy ýagdaý häzirem şeýle” diýip, Jiantang aýdýar.
Ma 2009-njy ýylda Hytaýyň ykdysadyýetiniň 8,7 prosent ösenligini aýdýar. Resmi taýdan bolsa göz öňünde tutulan 8 prosentdi. Ykdysadyýetçiler sosial durnuklylygy saklap bilmegi üçin Hytaýyň ösüş derejesiniň iň bärisinden 8 prosent bolmalydygyny aýdypdylar.
Köp adamlar Pekiniň 2009-njy ýylyň soňky aýlarynda eden öňegidişligi dünýä ykdysadyýetine durgunlykdan çykmaga kömek bolar diýip umyt edýärler.
Inflýasiýanyň howpy
Günbatar ykdysadyýetçileri: “Munuň Hytaýyň nebit, sarp edilýän harytlar we beýleki importlara bolan talabyny artdyryp, dünýä ykdysadyýetiniň özüni dürsemegine kömek etmegi mümkin” diýýärlar.
Ýöne Ma Pekinde häzir inflýasiýanyň ykdysadyýete zyýan ýetirmeginden howatyr edilýändigini aýdýar: “Ilkinji alada ykdysady ösüşi gowşatman dowam etdirip, bahalary kontrollyk astyna almak. Biz ykdysadyýeti ösdürmeli, şol bir wagtyň özünde-de garaşylýan inflýasiýany jylawlamaly”.
Günbatarly ykdysadyýetçileriň pikiriçe, ykdysady ösüşiň dowam etmegi netijesinde Pekiniň öz puly ýuana edýän kontrollygyny gowşadyp, onuň nyrhyny dollara görä gatnaşykda ýokarlandyrmagy mümkin. “Bu göçüm netijesinde çet ýurt harytlary hytaýly sarp edijilere arzan düşüp, bu ýurda edilýän eksport artar” diýilýär.
“Global ykdysadyýet indi özüni dürsäp gelýär. Ýöne 2010-njy ýylyň ikinji ýarymynda hökümetleriň ykdysadyýetlerini goldamak üçin ýola goýan pragrammalary azalanda onuň ýene aşaklamagy mümkin” diýip, Dünýä Banky özüniň täze raportynda duýudryş berýär.
Bu raporty taýýarlanlaryň biri bolan Andrew Burnsiň aýtmagyna görä, bu krizisden gaty ejir çeken Ýewropa we Orta Aziýa ýurtlarynyň geljek 5-10 ýyllykda ýene bir krizise uçramak ähtimaly ýok däl: “Bular ýaly şertlerde, kredit bolman, kompaniýalaryň kynçylyk çekmegi netijesinde regionda ýene bir krizisiň bolmagy mümkin”.


text:
ABŞ Bahreýnde demonstrasiýaçylar bilen polisiýanyň çaknyşygynda bolan adam ýitgileri bilen bagly uly alada bildirdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Filip Krowli taraplaryň ählisini zorluk ulanmakdan saklanmaga çagyrdy.
Krowli iki adamyň ölümini dykgatly derňemek hem polisiýa tarapyndan islendik aklap bolmajak zorluga garşy çäre görmek barada bahreýn häkimiýetleriniň beren wadasyny gutlady.
Iki adam ölenden soň sişenbe güni müňlerçe adam Bahreýniň paýtagtynda demonstrasiýa çykdy we reformalar geçirmegi talap etdi.
Bahreýni sünni patyşalyk dinastiýasy dolandyrýar.Ýurtda oppozisiýanyň özenini şaýylar düzýär.
Ýurtda köpçülikleýin çykyşlar ýakynda Tunisde we Müsürde bolan wakalaryň täsiri bilen başlandy.


text:
Sankt Peterburgda we Moskwada müňlerçe adam Orsýetiň gündogar Ukrainadaky roluna garşy protest bildirip, urşa garşy demonstrasiýa gatnaşamaga geldi.
Sankt Peterburgda birnäçe müň adam ygtyýar berilmedik proteste ýygnandy. Moskwanyň Puşkin skwerinde ýüzlerçe adam toplanyp, ýörişe gatnaşýar.
Orsýetçi separatistleriň tarapdarlaryndan hem onlarça adam toplandy.
Protestçiler Ýekaterinburgda hem toplandy we aktiwist Artem Kosaretskä hüjüm edilendigi we soň onuň tutulandygy aýdylýar.
Ýörişiň şygary "Putin, ýalançylgy we urşy bes et!"
BMG-niň halkara Parahatçylyk gününe gabat şeýle ýörişleriň Praga, Berlin, San Fransisko ýaly şäherlerde hem planlaşdyrylandygy aýdylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň Ýakyn Gündogar boýunça ýörite wekili Jorj Mitçell ýakyn günlerde Ysraýyl bilen Palestinanyň liderleriniň geçirjek gepleşiklerinde möhüm ylalaşyklara gelinmeginiň mümkindigini aýtdy.
Hususan-da, ol geçiriljek gepleşiklerde Günbatar Kenarda Ysraýylyň alyp barýan gurluşyk işlerini togtatmak meselesi hem-de ikitaraplaýyn parahatçylyk gepleşiklerini täzeden ýola goýmak meselesi barada gürrüň ediljekdigini mälim etdi. Şenbe güni Ysraýyla baran Jorj Mitçell Ysraýylyň resmileri bilen bu gürrüňi edilýän meseleler boýunça özara gepleşikler geçirdi.
Hepdäniň sişenbe güni ol Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşmaklygy planlaşdyrýar. Mahmud Abbas bu wakalaryň fonunda duýnki eden çykyşynda Ysraýylyň Günbatar Kenardaky gurluşyk işlerini togtatmadyk halatynda, parahatçylyk baradaky ikitaraplaýyn gepleşikleriň gaýtadan ýola goýlup bilinmejekdigini belledi.


text:
ABŞ we Ysraýyl Ortaýer deňziniň gündogar bölegine iki harby gämi ugradan Eýranda bolýan wakalary dykgat bilen yzarlaýarlar.
Çarşenbe güni amerikan ýewreýleri jemgyýetiniň liderleriniň Ierusalimde bolan konferensiýasynda çykyş edip, Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman şol gämileriň Siriýanyň kenarlaryna barýandygynyň çak edilýändigini aýdyp, ony “prowokasiýa” diýip atlandyrdy.
Eýranyň bu hereketine Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak duşmançylyk hökmünde baha berdi we öz ýurdunyň ýagdaýa üns berip syn edýändigini aýtdy.
Bu barasynda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň wekili Filip Krowli hem şonuň ýaly çykyş etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Jorj Waşington uniwersitetiniň Elliot adyndaky Halkara gatnaşyklar fakultetiniň Merkezi Aziýa programmasy we Demirgazyk Amerika boýunça Stokgolm halkara parahatçylyk derňewler instituty Merkezi Aziýa ýurtlarynyň raýatlary üçin niýetlenen Stipendiýa programmasyna arzalary kabul edip başlady.
Bu programmanyň düzümine Gazagystan, Gyrgyzystan, Özbegistan, Täjigistan we Türkmenistan girýär. Ýagny, agzalýan ýurtlaryň raýatlary şol stipendiýadan peýdalanmak üçin arzalaryny tabşyryp bilýärler.
Agzalýan institutyň websahypasynda berilýän maglumata görä, Demirgazyk Amerika boýunça Stokgolm halkara parahatçylyk derňewler institutynyň Merkezi Aziýa Stipendiýa programmasy, esasanam, öz analitik ussatlygyny gowulandyrmak, gelejekde ýurduň syýasy sahnasynda rol oýnamak isleýän aktiwistler, hökümet işgärleri, adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler ýaly dürli ugurlar boýunça iş alyp barýan adamlara gönükdirilen.
Bu programma kabul edilenler Birleşen Ştatlaryň abraýly Jorj Waşington uniwersitetiniň Elliot adyndaky Halkara gatnaşyklar boýunça fakultetiniň ýa-da Demirgazyk Amerika boýunça Stokgolm halkara parahatçylyk derňewler institutynyň rezidensiýasynda bäş aý galarlar.
Olar şol bäş aýyň dowamynda Waşingtonda hem-de Nýu-Ýorkda ýörite taýýarlanan programmalara gatnaşarlar we ABŞ-nyň syýasaty hem-de ekspertler jemgyýetleri bilen tanyşarlar.
Dalaşgärlerden edilýän talaplar
Bu programma kabul edilen adamlardan takmynan 12 seminara, praktikuma we türgenleşige gatnaşmaklyk talap edilýär. Şeýle-de “Merkezi Aziýa jemgyýetleriniň häzirki we gelejekki ýüzbe-ýüz boljak meseleleri” atly tema boýunça analitiki makala ýazmaklyk we şol makala bilen halk köpçüliginiň öňünde azyndan iki gezek çykyş etmeklik talap edilýär.
Stokgolm halkara derňewler institutynyň kitaphana we dokumentasiýa bölümi
Gürrüňi edilýän edaranyň websahypasynda bellenmegine görä, 2014-nji ýyl üçin bu programma Merkezi Aziýa boýunça jemi dört adam saýlanar. Olaryň ikisi ýaz paslynda, ikisi hem güýz paslynda okuwa gatnarlar.
Bu programma gatnaşmaga hukuk gazananlara aýda 3000 amerikan dollary möçberinde stipendiýa berler. Şeýle-de, olaryň Waşingtona gitmek hem-de ondan yzyna gaýtmak üçin çykdajylarynyň ählisi agzalýan programmanyň çäklerinde tölener.
Demirgazyk Amerika boýunça Stokgolm halkara parahatçylyk derňewler institutynyň websahypasynda berilýän maglumata görä, bu programma arza tabşyrjak dalaşgärler 25 bilen 40 ýaş aralygynda bolmaly, şeýle-de bäş Merkezi Aziýa ýurtlaryndan biriniň raýaty we şol ýurtda ýaşaýan bolmaly.
Ondan daşgary dalaşgärleriň hökümet işinde, syýasatda, akademiýa, adam hukuklary we demokratiýa boýunça iş tejribesiniň we bu programma Akademiýadan gatnaşýanlaryň bolsa masterlik derejesiniň we syýasy ugurdan tejribesiniň bolmagy talap edilýär. Şeýle-de dalaşgärleriň iňlis dilinde doly ýazyp we okap bilmegi hem edilýän talaplardan biri.
Ýaz pasly üçin saýlanjak dalaşgärleriň 15-nji oktýabrdan öň arza tabşyrmaklary talap edilýär. Ýaz pasly programmasy 1-nji ýanwardan başlap, 31-nji maý aralygyna çenli döwri öz içine alýar.
Bu barada Demirgazyk Amerika boýunça Stokgolm halkara parahatçylyk derňewler institutynyň websahypasyndan doly maglumat alyp boljagy aýdylýar, e-mail belgisi CAFellows@sipri.org.


text:
Ýazyjy Anton Çehowyň dogany, suratkeş Nikolaý Çehowyň häsiýeti o diýen gowy däl ekeni. Ol aşa serhoşlyk bilen özüni zaýalapdyr. Anton onuň gowşak taraplaryny gaty gowy bilipdir. Şonuň üçinem hemişe ondan biynjalyk bolupdyr. Inisiniň özüni zaýalamagy ony gaty gynandyrypdyr.
A. Çehow inisine bir hat ýaypdyr. Şol hatyň bir bölegini dykgatyňyza hödürleýäris.
Anton Çehow
Edepli ýönekeý adamyň 8 aýratynlygy
1) Olar adamlara örän adamkärçilikli çemeleşýärler. Şonuň üçinem olar hemişe özüni merhemetli, mylaýym hem sypaýyçylykly alyp barmagy başarýarlar.
Çekiji goýan ýerini tapmasa ýa-da rezin diýenini etmese, olar gaharlanmaýarlar. Bile ýaşaýan adamlaryna hiç wagt minnet etmeýärler. Sözi azaşyp öz ýoluna gidende-de, "Siziň bilen ýaşamak mümkin däl" diýmeýärler. Olar goh-galmagala, ynjalyksyzlyga, gazanyň düýbüniň ýanmagyna, naharyň tagamsyz bolanyna, öýe halanmaýan adamlar myhman gelende-de, öz duýgularyna erk edip bilýärler.
2) Olar diňe bir ygyp ýören adamlara we pişiklere merhemetli çemeleşip oňanoklar. Şeýle-de ýönekeý ýagdaýlarda göze ilmeýän käbir zatlar olaryň göwnüni ynjydyp bilýär.
3) Olar özgäniň zadyna, eýeçiligine hem mal-mülküne öran sarpaly çemeleşýärler. Şonuň üçinem bergilerini ýa-da karzlaryny wagtynda tölemäge hem üzmäge çalyşýarlar.
4) Olar sada, türkänä hem ýürekdeş bolýarlar. Ikiýüzlilikden gaça durýarlar. Ýönekeýje ähmiýetsiz söhbetlerde hem ýalan sözlemegi peslik bilýärler. Olaryň pikrine görä, ýalan sözlemek diňleýjä hormatsyzlyk. Onsoňam, ýalan söz diňleýjiniň öňünde abraýdan gaçyryp biler.
Olar ýalandan hereket etmeýärler. Öýde özlerini nähili alyp barýan bolsalar, köpçülikde we köçede hem edil şeýle alyp barýarlar, ýagny gözboýagçylyk etmäge synanyşmaýarlar. Olar gepçi däldir. Diňe geplemeli ýerinde gepleýärler. Gabat gelen ýere burunlaryny hem sokanoklar.
Gybatkeşlik hem bolgusyz gürlemek olarda bolmaýan häsiýetdir.
5) Olar adamlaryň ýüregini awatmak ýa-da ýardam almak üçin özüni gynamaýarlar. Olar adamlaryň kalbynyň iň näzik taryna kakyp, olaryň gaýgy-gussa çümmeginden keýp almaýarlar. Olar "Maňa düşünenoklar!" diýen sözi asla aýtmaýarlar.
6) Olar adaty adamlara meňzemeýärler. Olaryň meşhur şahsyýetler bilen tanşyp, köpçülikde olaryň abraýyndan peýdalanmak häsiýeti ýokdur.
7) Olar öz ukyplaryna hem zehinlerine diýseň duýgurlyk bilen çemeleşýärler. Zehin we ukyplylyk üçin dinparazlykdan, heleýbazlykdan, içgiden, pany dünýäniň ähli keýpi-sapasyndan ýüz öwrüp bilerler.
8) Olar özüni estetiki taýdan hem kämilleşdirýärler. Olar hiç haçan eginbaşly ýatmaýarlar. Ýaşaýan otagynda tagtabitleriň mesgen tutmagyna hem ýol bermeýärler. Hapa howadan dem almaýarlar. Howply bolan ýerlerden ýöremeýärler. Kerogazda (kerosin ojak) bişiririlen nahardan iýmeýärler. Olar jynsy instinkti has saldamly ýagdaýa getirip, nebsi jylawlamaga çalyşýarlar. Olar iýermenlige ýykgyn etmeýärler. Olar zenana keýp oýunjagy ýa-da hyzmatkär hökmünde garamaýarlar.
Olar eýdip-beýdip erkegi öz toruna düşürmäge çalyşýan, ýalançylykdan ýadamaýan aýallardan hemişe gaça durýarlar. Olaryň arasynda ylaýta-da suratkeşler täzeçillige, owadanlyga, nepislige mätäçdir.
Olar duran ýerinde arak içmeýärler. Goş-golamlaryň arasyndan porsy ys gözlemeýärler. Sebäbi olar özüniň doňuz ýaly hapysa däldigini gowy bilýärler. Olar hem içýärler ýöne arkaýynçylykda, ýagny içmeli ýerini we wagtyny bilip içýärler.
Çünki olar "Sagdyn ruhuň diňe sagdyn bedende" bolýandygyny gowy bilýärler. Ynha, ol edepli adamlar şeýledir… Özüňi ýagşy kämilleşdirip, edep taýdan ýokary derejä ýetmek üçin diňe ”Pikwiki” okamak ýa-da ”Faustdan” çem gelen monology ýat tutmak ýeterlik däldir.
Paýtuna münüp, Ýakimanka bir hepde gezelenç etmegem ýeterlik däldir...
Munuň üçin gije-gündiz işlemek, zähmet çekmek, yzygiderli okamak, çuňňur bilime eýe bolmak, özüne erk edip bilýän adam bolmak gerek...
Ömrüň her sagadynyň gadryny bil. Seni zaýalaýan zatlary taşlamagy başar. Arak çüýşelerini ýok et we oturyp oka... Iň bolmanda Turgenýewi oka...
Moskwa, 1886-njy ýyl.


text:
Lebap welaýatynyň Samandepe diýen ýerinde türkmenistanly we hytaýly gurluşykçylaryň arasynda bolan çaknyşykda tussag edilenlerden soňky toparynyň hem tussaglykdan boşadylandyklary barada şu gün maglumat alyndy.
Ýatladyp geçsek, türkmen-hytaý gaz truboprowodynyň gurluşygynyň gidýän ýeri bolan Samandepede 12-nji sentýabrda türkmenistanly işçiler bilen hytaýly işçileriň arasynda çaknyşyk bolupdy. Ynamdar çeşmäniň bize beren maglumatyna görä, şol çaknyşygyň netijesinde 15 hytaýly keselhana düşüp, 200 töweregi türkmenistanly işçi hem tussag astyna alnypdyr.
Bu wakadan üç gün soň, saklanan adamlardan 170-siniň boşadylandygy barada maglumat alnypdy. Türkmenistandaky ynamdar çeşmeden gowşan soňky habara görә bolsa, galan 30 adam hem Hytaý tarapynyň haýyşy boýunça boşadylypdyr.
Türkmenistanly çeşme türkmenistanly işçilere tölenýän tölegiň azalmagynyň hem-de olara berilýän naharyň hiliniň ýaramazlaşmagynyň bu hüjüme sebäp bolandygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynyň ýagdaýy barada “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň 12-nji aprelde ýaýrdan hasabatyna Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi “prowokatiw” hem “netijesiz” diýen baha berdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi 14-nji aprelde ýaýradan beýannamasynda 1999-njy ýyldan başlap, Türkmenistanda işlän “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň “ýurt babatynda dostlukly bolmadyk aksiýalara” gatnaşmagyna geň galýanlygyny mälim etdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasy barada ýaýradan hasabaty obýektiw bolmadyk materiallar esasynda düzlen we hasabatyň awtorlary ýalan informasiýa ýaýratmak arkaly Türkmenistany abraýdan gaçyrmaga çalyşýarlar diýilýär.
“Serhetsiz lukmanlar” guramasy “Türkmenistan: Saglygy saklaýyş sistemasynyň ýapyklygy” atly hasabatyny ýaýradyp, 12-nji aprelde Moskwada metbugat konferensiýasyny geçirdi.
“Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň hasabatynda guramanyň ýurtda alyp baran işleri, ýurtda resmi hasabatyň ýöredilişi, medisina hyzmatlarynyň hili, halkara standartlarynyň berjaý edilişi barada habar berilýär.
Agzalan problemalaryň arasynda, hususan-da, Türkemenistanda ilatyň hakyky saglyk ýagdaýyny görkezýän sanlaryň ýördilmeýänligi, ýokanç keseller, şol sanda dünýä derejesinde iň howply hasaplanylýan WIÇ/AIDS, gepatit, inçekesel ýaly ýokanç keseller boýunça hakyky sanlaryň halkara guramalaryna berilmeýänligi, ýurtda ilat kopçüligi üçin kadaly medisina hyzmatlaryndan peýdalanmagyň elýetersizligi we näsaglara medisina kömegini bermekden ýüz öwrülýänligi aýdylyp, medisina hyzmatynyň hiline gorky faktorynyň ýaramaz täsir ýetirýänligi tankytlanyldy.
Hasabatyň maksady
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň medisina boýunça müdiri Lesli Şanks Türkmenistanyň saglygy saklaýyş sistemasynyň ýagdaýyny gowulandyrmak zerurlygyna kopçüligiň ünsüni çekmek maksady bilen ýaýradylan hasabatyň guramanyň 10 ýylyň dowamynda Türkmenistandaky tejribeleri esasynda taýýarlananlygyny belledi.
Lesli Şanks “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň türkmen tarapy bilen geljekki hyzmtdaşlygy barada gepleşiklerini dowam etdirip, 10 ýylyň dowamynda öz tejribesinde şaýat bolan takyk problemalaryna türkmen tarapynyň ünsüni çekýänligini aýtdy.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň, “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň hasabaty boýunça ýaýradan resmi beýannamasy bilen baglanyşykly Daşary işler ministrliginiň özünden we Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasyndan kommentariý alyp bolmady. Türkmenistanyň daşary syýasat boýunça edaralary Azatlyk Radiosyna kommentariý bermek jogapkärçiligi meselesinde birek-birege salgylanyp, söhbetdeşlikden boýun gaçyrdylar.
Saglygy saklaýyş sistemasyna resmi garaýyş
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň 14-nji aprelde ýaýradan resmi beýannamasynda Türkmenistanyň ilat üçin unikal hem gowy düzgünleşdirilen saglygy saklaýyş sistemasyna eýedigi we bu sistemanyň garaşsyzlyk ýyllarynda öz netijeliligini subut edenligi aýdylyp, milli “Saglyk” programmasyna salgylanylýar.
Programma işläp başlaly bäri geçen 15 ýylyň dowamynda adamlaryň saglygyny goramak, milli saglygy saklaýyş sistemasyny kämilleşdirmek we ilata berilýän medisina kömegini ýokary derejä ýetirmek boýunça düýpli çäreler amala aşyryldy. Medisina hyzmatlarynyň hili bolsa döwletiň ösüşiniň iň esasy görkezijileriniň biri bolup durýar diýip, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda aýdylýar.
Ýurduň saglygy saklaýyş pudagynda amala aşyrylan işler barada aýdylanda, beýannamada döwre laýyk tehniki taýdan iň osen serişdeler we abzallar bilen enjamlaşdyrylan medisina merkezleriniň gurlanlygy we ýene gurulýanlygy bellenilýär.
Beýannama laýyklykda Türkmenistan BMG-niň Dünýä saglyk edarasy tarapyndan berlen sertifikatlarynyň ençemesine eýe boldy. Hususan-da, 2000-nji ýylda Türkmenistana drakunkulez, ýagny adamyň bedeninde ýaşaýan gurçuklaryň bir görnüşini ýok etmek boýunça görlen çäreler üçin sertifikat we 2002-nji ýylda ýabany poliwirusyň ýaýbaňlanmagynyň ýurtda doly öňi alnyp, polimiýelit keseliniň soňuna çykylanlygy üçin sertifikat berildi. Türkmenistan halkara standartlaryna laýyklykda duzy ýodlaşdyrmak boýunça programmany amala aşyrdy.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi beýannamasynda ilatyň saglyk ýagdaýyna degişli resmi sanlar we staristiki maglumatlar berilmedi.
Moskwanyň Döwlet Uniwersitetiniň Aziýa we Afrika döwletleri institutynyň “Merkezi Aziýany we Kawkazy öwrenmek boýunça laboratoriýasynyň” müdiri, professor Leonid Fridman statistiki maglumatlaryň ýaşyrylmagynyň, adatça, ýagdaýyň agyrlygyny görkezýänligini belledi.
Açyk maglumatlaryň ähmiýeti
Leonid Fridman türkmen hökümetiniň yglan edýän maksatlaryna we başlangyçlaryna pozitiw ädim hökmünde baha berýär, emma yglan edilýän reformalaryň iş ýüzünde netijeli bolmagy üçin hakyky ýagdaýdan habar berýän maglumatlary açmagyň we resmi hasap ýöredilmeginiň ähmiýetini nygtady. Professor Fridmanyň pikirine görä, ýurduň ýolbaşçylary hakyky sanlara doly eýe bolýança ykdysady, sosial we beýleki ugurlardan özgerişleri üpjün etmek mümkin däl.
Leonid Fridman ilat sany, adamlaryň ýaşynyň ortaça uzynlygy we ýurtdaky ölüm-ýitimiň derejesi boýunça hakyky ýagdaý hatda türkmen häkimiýetleriniň özlerine-de doly mälim däl diýip, hasap edýär, emma Türkmenistanyň häzirki hökümetiniň ýurdy özgertmäge ukyplydygyna ynam bildirýär.
“Halkara guramalarynyň hasabatlarynda hakyky sanlar çap edilip başlansa, bu başda Türkmenistanyň häkimiýetleri üçin oňaýsyzlyk döredip biler. Emma diňe açyklyk arkaly ýagdaýy düzetmek mümkin. Türkmen häkimiýetleri häzirki ýagdaýyň dowam etmegine ýol berip, hakyky ýagdaý barada açyk aýtmakdan saklansalar, ýagdaý agyrlaşar” diýip, L.Fridman Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Türkmenistanyň saglygy saklaýyş ýagdaýynyň aýratynlyklaryna degişli maglumatlar köpçülik üçin ýaýradylýan dürli informasion çeşmelerde elýeterli. Meselem, Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmi internet saýtynyň daşary ýurtlara syýahat edýänler üçin ýerleşdirilen maglumatynda Türkmenistanyň sanitariýa-epidemiologiýa taýdan agyr ýagdaýly ýurtdygy aýdylyp, bu ugurda ilkinji nobatda ýokanç keseller we aşgazan-içege keselleri agzalýar.


text:
Aşgabat, 16.02.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň kanun çykaryjy we hukuk goraýjy edaralarynyň ýokary wezipeli dört wekili Gaagada bäş günlük saparda boldular. OBCE tarapyndan guralan saparyň çäklerinde jenaýat hukugyna degişli öňdebaryjy tejribeler ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistanyň Mejlisiniň, Ýokary kazyýetiniň, Adalat ministrliginiň we Baş prokuraturasynyň wekilleri hukuk özgertmeleriniň barşy we olaryň amala aşyrylmagynyň dürli tapgyrlary bilen jikme-jik tanyşdylar.
— OBCE-niň Aşgabatdaky Merkezi 2007-nji ýyldan bäri Türkmenistanda hukuk özgertmeleriniň amala aşyrylmagyna ýardam berip gelýär — diýip, OBCE-niň Aşgabatdaky Merkeziniň başlygy, ilçi Iwo Petrow gürrüň berýär. — Bu okuw-tanyşdyrylyş sapary türkmen wekiliýetini milli jenaýat hukugyny dünýä ülňülerine laýyklykda özgertmek babatda durmuşa geçirilýän işler bilen tanyşmaga mümkinçilik berdi. Biz munuň Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan ýurtda jenaýat hukugyna degişli özgertmeleri has-da kämilleşdirmäge gönükdirilen işlerde ýardam berjekdigine ynanýarys.
Türkmen wekiliýeti Niderlandlaryň Hökümeti kazyýet geňeşiniň, Kazyýetiniň, Döwlet geňeşiniň, ýerli häkimiýet edaralarynyň we Howpsuzlyk we ýustisiýa ministrliginiň wekilleri bilen duşuşdylar we Niderlandlaryň kanun çykaryjylyk ulgamynyň işi bilen tanyşdylar.


text:
Türkmen diliniň il içinde ulanylýan görnüşi we türkmen resmileriniň çykyşlarynda we milli habar serişdelerinde ulanylýan görnüşi bar. Bu görnüşler belli bir derejede özara tapawutlanýar. Resmi diliň aýratynlyklaryna garasaň, Garaşsyzlyk döwründe türkmen resmileriniň hem metbugatynyň dili sowet döwründäkisinden özgerdi, muny hususan-da dilde ors sözleriniň azalmagynda görmek mümkin. Emma diliň asla özgermedik tarapy-da bar. Türkmen metbugatynda ulanylýan resmi dilde syýasy ideologiýa ýugrulan propagandistik äheň saklanyp galdy we özboluşly bir häsiýete eýe boldy.
Azatlyk Radiosy syýasy propagandanyň diliň ösüşine ýetirýän täsiri we netijeleri barda orsýetli dilçi, filologiýa ylymlarynyň doktory, filologiýanyň taryhy, syýasat we edebiýat boýunça ençeme kitaplaryň we makalalaryň awtory, şeýle-de Orsýetiň we Ýewropanyň uniwersitetleriniň professory Gasan Guseýnowy söhbetdeşlige çagyrdy.
Azatlyk Radiosy: Syýasy ideologiýanyň we propagandanyň dili barada aýdylanda, dünýäde bu ugurdan haýsy-da bolsa ýörite işlenip düzülen syýasy usullar barmy ýa-da her bir jemgyýet, her bir awtoritar režim öz derejesine, öz ukybyna laýyklykda öz dilini çäklendirýärmi?
Gasan Guseýnow: Her bir ýurtda we her bir dilde bu proses özüçe geçýär diýilse has dogry bolarmyka diýýärin. Emma bu ýerde öňki Sowet Soýuzyna mahsus bolan bir ýagdaý hem bar. Propagandanyň dile ýetiren täsirini diňe bir Merkezi Aziýa ýurtlary däl-de, Baltika döwletleri-de başdan geçiripdi. 1980-nji ýyllaryň aýagynda latwiýaly ajaýyp ýazyjy Skuýenieks örän gyzykly bir zady aýdypdy. Ol sowet döwründe resmi we syýasy diliň ors dilinde bolandygy, milli dilde bolsa goşgularyň, edebi eserleriň çap bolup, netijede ýurt garaşsyzlygyny alanda, latyş milli diliniň býurokratik tagmalardan saplanyp, has arassa bolup çykandygyny aýtdy. Latyş dilinde şeýle sözlere “rusizm”, ýagny ors dilinden alnan sözler hökmünde garaldy. Şeýlelikde diliň tebigy ýagdaýda özbaşdak ösmegine mümkinçilik beren bu ýagdaý täze durmuş üçin özboluşly bir çeşme boldy.
Emma Türkmenistanda ýagdaý düýpden başgaça boldy. Bu ýurtda jansyz sowet resmi diliniň esasynda umumy primitiwlik, ýöntemleşme prosesi emele geldi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda resmi diliň çäkliligine sowet döwründen galan miras hökmünde garaýarsyňyzmy?
Gasan Guseýnow: Ýok, bu has çylşyrymly ýagdaý diýip pikir edýärin. Sowet Soýuzy darganda öňki jemgyýetler ösüş ýolunda özleriniň ençeme asyr yzda galandygyna göz ýetiripdiler. Türkmenistanda soňky wagtda çap bolan zatlara, Türkmenbaşynyň eserlerine syn edenimde, türkmen jemgyýetiniň jemgyýetçilik-syýasy ösüşiň ähli tapgyrlaryndan yza gaýdyp, näbelli bir döwre düşendigi barada pikir döredi. Ony postsosialistik ýa-da hatda feodal döwür hökmünde-de häsiýetlendirmek kyn bolýar. Şeýle ýagdaý dolandyryjy funksiýalaryň minimal möçberine esaslanýan bir diliň döremegine getiren bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Diliň çäklendirilmegi awtoritar ýurtlara mahsus zat, muňa dünýä taryhynda ençeme mysallar bar. Bu edebiýatda hem orun tapan ýagdaý, bu, hususan-da, Jorj Orueliň awtoritarizm barada ýazan ”1984” atly romanynda "newspeak", ýagny ”täzedil” ady bilen häsiýetlendirilýär. Diliň çäklendirilmegi awtoritar režimlere näme berýär?
Gasan Guseýnow: Bu syýasatda manipulýasiýanyň, gözboýagçylygyň ulanylmagyna ýol açýar. Köp adamyň ykbalynyň özüne garaşlydygyna göz ýetiren ýolbaşçy özüni Allatagalladan kem saýmaýar. Täze dili döretmekden hem çekinmeýär. Diliň sadalaşdyrylmagy ýolbaşçylar üçin adamlar bilen gepleşmegi aňsatlaşdyrýar. Adamlary özüne bakna etmegi aňsatlaşdyrýar, sebäbi tebigy, erkin dil adamlary deň derejede goýýar, ýolbaşçylary adamlar bilen deň şertlerde, käte has bilimli, has baý dilli we akylly adamlar bilen dil tapyşmaga mejbur edýär. Şeýle ýagdaýda gowşak ýolbaşçylar utulýar. Şeýlelikde diliň düzgünlerini emeli taýdan kesgitleýän ýolbaşçy özüni has akylly, başgalary bolsa samsyk edip görkezip bilýär. Emma soň ýolbaşçylar hem soňra özleriniň döreden emeli diline ýesir düşýärler. Primitiw, ýöntem diliň durmuşdan üzňeligi netijede režimiň ýa-da jemgyýetiň dargamagyna sebäp bolup bilýär. Adamlar köplenç başga dillere geçip gutulýarlar.
Azatlyk Radiosy: Diliň ösmän, ýitip gitmegi ýa-da halas bolmagy nämä bagly bolýar?
Gasan Guseýnow: Bu diňe bir şerte bagly bolýar. Dili gymmatlyk hasaplaýan adamlaryň bolmagyna bagly bolýar. Öz dilinde möhüm eserleri döretmegiň ähmiýetine göz ýetirýän we bilýän zatlaryny öz çagalaryna miras galdyrmagy isleýän adamlara bagly bolýar. Dile hormat goýulmagyna, oňa bar zadyň başlangyjy hökmünde garalmagyna bagly bolar. Dil adamlar üçin diňe bir birek-birek bilen habar alşylýan serişde bolman, dil adamlaryň durmuş giňişligidir. Bu giňişligiň amatlylygy oňa her bir nesliň goşant goşup baýlaşdyrmagyna ýa-da tersine äsgermezligine bagly bolýar. Mekdep mugallymlary, maşgalalaryň özleri çaganyň diliniň baýlygyna üns berip, dili ösdürip bilýärler.


text:
20-nji oktýabrda Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň öňüsyrasynda “Statistikanyň gazananlary jemgyýetiň hyzmatynda” atly forum geçirmek göz öňünde tutulýar. Oňa ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň hem-de BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň ýurdumyzdaky wekilhanasynyň wekilleri gatnaşar.
Maslahatda soňky ýyllarda milli statistikanyň ýeten sepgitleri, bu ulgamy kämilleşdirmek boýunça görülýän çäreler, Türkmenistan bilen BMG-niň netijeli gatnaşyklary hem-de ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň geljegi barada çykyşlar ediler.


text:
Düýn futbol boýunça Çempionlar Ligasyndaky nobatdaky bäsleşikde Kazan şäheriniň «Rubin» komandasy Ispaniýanyň «Barselona» komandasyndan 2-1 hasap bilen üstün çykdy.
«Rubin» komandasyny türgenleşdirýän trener Aşgabatda dogulyp ösen Berdiýew Gurban Bekiýewiç bolup durýar.
Şu gün Tatar-info habar agentliginiň ýaýradan maglumatynda, «Rubin» komandasynyň baş trenri Gurban Berdiýewiň şeýle netije gazanjakdyklaryna garaşmandygyny aýdandygy ýazylýar.
Şeýle-de trener aýry-aýyry futbolistleriň oýnuna baha bermekden boýun gaçyryp, bu ýeňişe bütün komandanyň goşant goşandygyny aýdypdyr.
Geçen ýyl «Barselona» Çempionlar Ligasynyň ýeňijisi bolupdy.
Çempionlar Ligasynda şu ýyl täze peýda bolan Rumyniýanyň «Unirea Urziseni» komandasy bolsa düýn Şotlandiýanyň «Reýnjers» komandasyny 4-1 hasap bilen utdy.
Çempionlar Ligasyndaky Ukrainanyň «Dinamo Kiýew» futbol komandasynyň Italiýanyň «Inter Milan» komandasy bilen duýnki bäsleşigi 2-2 hasap bilen, deňe-deň tamamlandy. Britaniýanyň «Liwerpul» komandasy bolsa düýn Fransiýanyň «Lion» komandasyndan 1-2 hasap bilen utuldy.


text:
Eýranyň prezidenti milli bähbitleri öz içine alýan meseleler dogrusynda gönümel saýlawlary geçirmek arkaly ýurduň konserwatiw guramalaryndan sowa geçmegi göz öňünde tutup biljekdigini mälim etdi.
Eýranyň prezidenti Hasan Rohani ykdysady konferensiýada eden çykyşynda: "Ykdysady, sosial we medeni ähmiýetli meseleleri parlamentde çözmegiň deregine gönümel referendum geçirmek arkaly çözülse gowy bolardy" diýdi.
Eýranyň 1979-njy ýylda kabul edilen konstitusiýasy ýurtda seýrek ulanylýan bölümi öz içine alýar. Bu bölüm milli bähbitleri öz içine alýan meseleler dogrusynda ählumumy saýlawlary geçirmäge rugsat berýär.
Eýranyň ykdysadyýeti Tähranyň ýadro programmasy boýunça Günbatar ýurtlary tarapyndan girizilen sanksiýalar sebäpli ejir çekýär.


text:
Aşgabatda «Türkmenistan – Özbegistan – Gazagystan – Hytaý» gaz geçirijisini ulanmak boýunça Utgaşdyryjy komitetiň 13-nji mejlisi boldy — diýip “NEBIT-GAZ” gazeti habar berýär.
Oňa gatnaşanlar 2015 – 2016-njy ýyllarda tebigy gazy ugratmak hem-de Transaziýa turbageçiriji ulgamy ulanmak bilen bagly möhüm meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Mejlisiň işine iri halkara taslamasyna gatnaşýan ýurtlaryň dördüsinden kompaniýalaryň ýolbaşçylary we baş hünärmenleri gatnaşdylar. Olaryň arasynda «Türkmengaz» döwlet konserniniň, «Uztransgaz» paýdarlar kompaniýasynyň, «AsiaTransGas» özbek-hytaý BK-nyň, «Aziýa gazgeçiriji» ÝBB-niň, CNPC International (Türkmenistan) hytaý kompaniýasynyň, şeýle hem Pekiniň Utgaşdyryjy merkeziniň wekilleri hem boldy.
Işçi toparyň hünärmenleriniň çykyşlary gaz geçirijiniň ugrunyň häzirki ýagdaýyna, şeýle hem ony ulanmak boýunça işleriň seljermesine bagyşlandy. Hususan-da, 2015-nji ýylyň IV çärýeginde we 2016-njy ýylda tebigy gazy ibermegiň her aýlyk meýilnamalary, tehniki taýdan hyzmat etmek we abatlamak boýunça işleri geçirmegiň tertibi, şeýle hem dürli düzüm desgalaryny gurmagyň barşy ara alnyp maslahatlaşyldy we ylalaşyldy.
«Türkmenistan – Özbegistan – Gazagystan – Hytaý» gaz geçirijisi dört tarapyň – energetika ulgamyň geçýän ýurtlarynyň deňhukukly we netijeli hyzmatdaşlygynyň mysaly hökmünde garamak bolar. Onuň ulanmaga berlen wagtyndan ýagny, 2009-njy ýylyň dekabr aýyndan, 2015-nji ýylyň awgust aýyna çenli turbageçiriji boýunça 125 milliard kubmetrden gowrak gaz iberildi. Şonuň 79 milliard kubmetri «Türkmengaz» DK-nyň paýyna düşýär. Bu görkeziji Hytaýyň satyn alýan tebigy gazynyň umumy möçberiniň 35 göteriminden gowrak mukdaryna deň bolup durýandygyny aňladýar.
Häzir turbageçiriji boýunça Hytaýa tebigy gazyň uly mukdaryny «Türkmengaz» döwlet konserniniň hem-de CNPC hytaý kompaniýasynyň ugradýandygyny bellemek gerek. Ady agzalan kompaniýa Amyderýanyň sag kenarynda «Bagtyýarlyk» şertnamalaýyn toplumyň önümlerini paýlaşmak şertinde ýatagy işläp geçýärler. Mundan başga-da, 2014-nji ýyldan bäri «Uztransgaz» Özbegistanda çykarylýan tebigy gazyň uly bolmadyk möçberini turbageçiriji boýunça hem ugradýar.
Häzirki wagtda Türkmenistan – Hytaý gaz geçiriji ulgamy umumy kuwwaty bir ýylda 55 milliard kubmetre deň bolan üç şahadan ybarat bolup durýar. Gaz geçirijiniň geçýän ugrunda gaz gysyjy beketleriň 6-sy we gaz gysyjy desgalaryň 10-sy hereket edýär. 2014-nji ýylda gaz geçirijiniň üçünji şahasynyň ulanmaga berilmegi bilen tebigy gazyň iberilýän möçberi ep-esli artdy.
Gazyň hiline geçirilen seljerme «Türkmengaz» döwlet konserniniň hem-de CNPC hytaý kompaniýasynyň ugradýan harytlyk gazynyň ähli kadalara we standartlara gabat gelýändigini görkezdi. Şu ýylyň ýanwaryndan awgustyna çenli döwürde «Türkmengaz» döwlet konserni gaz ibermek boýunça meýilnamany 101,4 göterim derejede ýerine ýetirdi.
Häzir turbageçirijiniň türkmen böleginde gaz gysyjy beketler, ölçeýän merkez, beýleki desgalar we enjamlar üstünlikli işläp, olara öz wagtynda tehniki hyzmatlar edilýär.
«Uztransgaz» paýdarlar kompaniýasynyň, «AsiaTransGas» özbek-hytaý BK-nyň, «Aziýa gazgeçiriji» ÝBB-niň işgärleri gaz geçirijiniň özbek we gazak böleklerinde işleriň ýagdaýy, tehniki taýdan hyzmat etmek we abatlamak boýunça işleriň tertibi, şeýle hem düzüm desgalarynyň gurluşygynyň ýagdaýy hakynda maglumat berdiler.
Mejlisiň jemleri boýunça oňa gatnaşanlar tarapyndan Teswirnama taýýarlanyldy we oňa gol çekildi. Bu resminama tebigy gazy ibermek boýunça ylalaşylan meýilnama-tertip hem-de şu ýylyň IV çärýeginde we 2016-njy ýylda tehniki taýdan hyzmat etmek we abatlamak boýunça işleri geçirmegiň tertibi girizildi.
Şeýlelikde, çalt depginler bilen ösýän hytaý ykdysadyýetini «mawy ýangyç» bilen üpjün etmekde Türkmenistan dünýäniň esasy nebitgaz döwletleriniň hatarynda Hytaýyň ilkinji iri strategik hyzmatdaşyna öwrüldi diýip, arkaýyn aýtmak bolar — diýlip “NEBIT-GAZ” gazetinde habar berilýär.


text:
12. Baglanyşykly sözleýiş
Türkmen edebi dilinde sözleýşiň birnäçe stili bolup, olar sözleýiş stilleri diýlip atlandyrylýar. Olaryň hataryna gepleşik stili, ylmy stil, iş kagyzlary stili, publisistik stil we çeper edebiýatyň stili girýär.
- Gepleşik stili pikir alyşmaga hyzmat edýär, gündelik, sözleýişde gepleşiklerde we hatlarda ulanylýar. Bu stile erkinlik mahsus bolup, onuň leksikasynda neme, onsoň, ýaňky ýaly sözler köp duş gelýär.
- Ylmy stil habar bermäge hyzmat edip, ylmy işlerde, okuw kitaplarynda, leksiýalarda ulanylýar. Bu stile takyklyk, aýdyňlyk mahsus bolup, onda ylmy terminler, möçberi uly sözlemler agdyklyk edýär.
- Iş kagyzlary stili hem habar bermäge hyzmat edýär. Kararlar, protokollar, arzalar ýazylanda, şu stil ulanylýar. Bu stile resmilik we takyklyk has bolup, onda professional terminler kän gabat gelýär. Onuň leksikasynda kärhana we edara atlarynyň gysgaldylan görnüşleri, habar sözlemleri agdyklyk edýär.
- Publisistik stil, esasan, gazet-žurnal makalalarynda we syýasy-jemgyýetçilik temadaky çykyşlarda ulanylýar. Bu stilde ulanylýan sözler ylmy stile has ýakyndyr. Munda bir topar abstrakt sözlere, syýasy terminlere duş gelinýär, emma dialsktizmler (şiwe sözleri) ulanylmaýar. Çeper edebiýat stilinde çeper obraz arkaly adam aňyna täsir edilýär. Çeper eserleriň dürli janrlarynda ulanylýan bu stile çeper obrazlylyk mahsusdyr. Çeper stilde göçme manyly sözler, täze we könelişen sözler köp duş gelýär. Bu stilde dilde bar bolan ähli grammatik serişdeler ulanylýar.
12.1 Sözleýşiň görnüşleri
Bir zat, waka, hadysa hakynda hekaýa etme, beýan etme we pikir ýöretme -- sözleýşiň görnüşleridir. Daş-töweregiňdäki görýän zatlaryň, tebigat, haýwanlar, adamlara barada gürrüň bermegi, beýan etmegi ýa-da öz pikiriňi ýöretmegi sözleýiş hem-de ýazuw üsti bilen ýüze çykarmak bolýar.
-
Suratlandyrma - zadyň, hadysanyň keşbiniň dil üsti bilen ýa-da ýazuw arkaly, göz öňüňe geler ýaly derejede beýan edilmegidir.
Ol orta boýly, semiz, gyzgylt ýüzli, ýogyn adamdy.
-
Hekaýa etme - belli bir hadysany, wakany, sözleýän ýa ýazýan adamyň beýan etmegidir.
Şahyr esli wagtlap, keşdelenip ýazylan harplardan nazaryny sowman, pikirlenip otyrdy.
-
Pikir ýöretme - sözleýän ýa ýazýan adamyň haýsydyr bir zady, hadysa, waka baradaky oýlanmalarynyň, garaýyşlarynyň beýanydyr.
Gurt çagasyndan ekdi bolmaz, diýipdirler, be, sürenine tarap tutdurubermese-de ýagşydyr.
Mysallardan görnüşi ýaly, suratlandyrmada zadyň daş keşbini, sypatyny göz öňümize getirip bilýäris. Hekaýa etmede dowamly hereketi aňýarys, synlaýarys. Emma pikir ýöretmä diňe düşünip, akyl ýetirip bilýäris.


text:
Şu hepde Türkmenistanyň TOPH, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçirijisiniň proýekti boýunça ylalaşyga gol goýmagyna garaşylýar. TOPH gazgeçirijisiniň üsti bilen türkmen gazyny Owganystan üstaşyr Pakistana we Hindistana akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Tebigy gaz resurslaryna baý Türkmenistanyň çarşenbe güni TOPH proýekti boýunça gazyň satyn alyş we satyş ylalaşygyna gol goýmakçy bolýandygy baradaky maglumatlar halkara habar serişdelerinde peýda boldy.
Adyny bermekden saklanan türkmen resmisiniň sözlerine salgylanyp, “Reuters” habar agentliginiň berýän maglumatyna laýyklykda, Türkmenistan bilen bir hatarda, Pakistanyň we Hindistanyň-da gol goýjak ylalaşygy “Awaza” syýahatçylyk zolagynda geçirilýän Halkara gaz konferensiýasynyň dowamynda baglaşylar.
Habarda türkmen resmisiniň ylalaşygyň anyk mazmuny barada maglumat bermändigi aýdylýar. Emma ekspertler gol goýuljak resminamada akdyrylmagy göz öňünde tutulýan gazyň bahasy we tranzit ýollary ýaly şertleriň kesgitleniljekdigini öňe sürýärler.
Halkara “IHS Global Insight” ykdysady ylmy-barlaglar merkeziniň spesialisti Lilit Giworgenýan baglaşylmagy göz öňünde tutulýan ol şertnamanyň TOPH proýetkti boýunça anyk işlere girişilmeginiň “başlangyç nokadynyň” boljakdygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Mundan öň diňe deslapky şertler barada gürrüň edilen bolsa, häzir anyk düzgün-tertipler kesgitlenilýär” diýip, Lilit aýtdy. “Ýagny, gazyň bahasy, tranzit nyrhlar, proýektiň maliýeleşdirilmegi ýaly şertler anyklanar. Garaz, bir söz bilen aýdylanda, bu mundan ozalky gelnen ylalaşyklaryň jemleýjisi bolar”.
Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan TOPH proýekti baradaky ilkinji gürrüňler 1990-njy ýyllaryň ortalarynda peýda bolupdy. Emma aradan 20 ýyl çemesi wagt geçse-de, proýektiň gurluşygy heniz hem başlananok.
Ýylda 33 milliard kubometr
Proýektiň amala aşmagy boýunça öňegidişlik hökmünde geçen hepdede Hindistanyň hökümeti döwlet tarapyndan dolandyrylýan “GAIL Ltd” gaz şirketine Türkmenistan bilen gaz ylalaşygyny baglaşmaga ygtyýar berdi.
Türkmen resmileri 1,735 km uzynlykda bolar diýlip garaşylýan gazgeçirijiden 30 ýylyň dowamynda 1 trillion kubometr, ýagny ýylda 33 milliard kubometr gazyň akdyryljakdygyny aýdýarlar.
Gazgeçirijiniň 735 kilometri Owganystanyň Hyrat we Gandagar welaýatlaryndan geçmeli. Ekspertleriň pikiriçe, bu öz gezeginde belli bir howpsuzlyk meseleleriniň zerurlygyny döredip biler.
Mart aýynda ABŞ-nyň resmileri gazgeçirijiniň gurulmagy üçin 10-12 milliard dollar aralygynda pul serişdeleriniň çykmagynyň mümkindigini çaklapdylar. Döwlet departamentiniň Ýewraziýa energiýasy boýunça ýörite wekiliniň uly kömekçisi Daniel Stein ABŞ-nyň iki kompaniýasynyň proýekte gatnaşmaga isleg bildiriýändigini-de mälim edipdi.
Türkmenistan TOPH proýektini özüniň “Galkynyş”, ozalky ady “Günorta Ýolöten” sebitindäki ýataklaryndaky tebigy gazy bilen üpjün etmegi göz öňünde tutýar. “Gaffrey, Cline & Associates” audit kompaniýasy bu ýerdäki gazyň möçberini 13,1-21,2 trillion kubometr aralygynda diýip kesgitläpdi. Bu hem, audit kompaniýasynyň öňe sürmegine görä, dünýädäki ikinji uly gaz gorydyr.
Geçen hepde Hindistanyň hökümeti TOPH gazgeçiriji proýektiniň 2018-nji ýylda işläp başlajakdygyny aýtdy. 18-nji maýda edilen beýanata görä, Hindistan bilen Pakistanyň her biri akdyryljak gazyň günde 38 million kubometrini alar, galan 14 million kubometrini bolsa Owganystan alar.
Bu aralykda, gowuşýan maglumatlara görä, Hindistanyň nebit ministri S.Jaipal Reddiniň ýobaşçylygyndaky we Pakistanyň nebit ministri Dr Asim Hussainiň baştutanlygyndaky delegasiýalar sişenbe güni Türkmenistana sapara ugrapdyrlar.


text:
Owganystanyň demirgazygynda ýerleşýän Gunduz welaýatyndan paýtagt Kabula barýan we jemi 43 ýolagçysy bolan uçar şu gün Hindiguş daglarynda heläkçilige uçrady.
Uçar Owganystanyň Pamir howaýollaryna degişli.
Bu wakada bolan ölüm-ýitim hakda häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Owgan resmileriniň aýtmagyna görä, uçarda daşary ýurtlylar hem bar.
ABŞ we NATO güýçleriniň metbugat wekilleri Owganystanda ýerleşýän parahatçylygy goraýjy halkara güýçleriniň owgan kärdeşlerine ýardam etmek üçin şol ýere uçar we beýleki enjamlary iberenligini habar berdiler.


text:
Adamzadyň durmuşynda iň bir ýatdan çykmajak wakalaryň biri saçagy giňden ýazyp, öz ýakynlaryň, dost-ýarlaryň bilen gapyňda toý tutmakdyr.
Bu, elbetde, Ýer ýüzündäki ähli milletleriň durmuşynda hem şeýle bolsa gerek. Toýlara her bir millet, her bir tire-taýpa özüçe öwüşgin berip, özüçe şatlyk-şagalaň goşýar.
Türkmen toýlarynyň ata-babalardan gelýän özboluşly däp-dessurlary bar. Türkmenler ogul öýermek, gyz çykarmak, doglan gün bellemek ýaly wakalar bilen bir hatarda täze jaýly bolmak, ogul çaganyň dünýä inmegi bilen bagly hem toý tutýarlar. Çagany sünnete ýatyrmak, galpak toýlary ýaly toýlar hem türkmenlerde gaty şagalaňly tutulýar.
Bagşy aýtdyrmak, göreş tutdurmak, at çapdyrmak, ýaglyga towusmak ýaly däp-dessurlar türkmen toýlarynyň gadymdan bäri bezegi bolup gelipdir.
Türkmenler ähli toýlary hem gowy görýärler. Ýöne ogul öýermek, öýe gelin getirmek türkmenlerde iň uly bagtly pursatlaryň biri hasaplanýar.
Adamzat durmuşynyň asyrlarboýy her hili ýaşaýyş ýagdaýyna görä üýtgäp, baý-garyp gatlagyň döremeginiň netijesinde tutulýan toýlar görnüşini üýtgedýär. Her maşgala toýy öz gurbunyň çatyşyna görä tutýar.
Elbetde, ogul öýermek bilen bagly gyz üçin berilýän galyň hem türkmeniň däp-dessurynda bolup, ol biziň günlerimize çenli dowam edip geldi. Galyň meselesi sebäpli, ogul öýermek üçin toý tutmak bolsa şu günki gün türkmen halkynyň iň bir agyryly meselesine öwrüldi.
Geçen asyryň 60-njy ýyllarynda “komsomol toýlary” adyny alyp, türkmen ojagynda stol bezemekden başlanan täzeçe toýlar öz möçberini ýuwaş-ýuwaşdan artdyrmak bilen, Türkmenistan Garaşsyzlygyny alýança dowam etdi. Soýuz dargap, Türkmenistan özbaşdak ýaşap başlansoň, komsomol-da ýitdi, toýlara «komsomol toýy» diýmek däbi-de.
Biziň günlerimizde toýy mahabatly restoranlarda, toý saçagyny boldan bezemek däbe öwrüldi. Soňky 10-15 ýylyň dowamynda şäherlerde, etrap merkezlerinde gurlan toý mekanlarynyň sany artyp, olaryň boş güni ýok diýsek ýalňyşmasak gerek. Hatda birnäçe aý öňünden nobata ýazylmasaň, gyssagara boş restoran ýa-da toý mekanyny tapaýmak aňsat düşmeýär.
Uly dabara bilen gymmat bahaly restoranlardyr, toý mekanlarynda tutulýan toýlar ilatyň hal-ýagdaýynyň düýpgöter özgerýändigini, medeniýetiniň ösýändigini görkezýär.
Möhüm sorag
«Tutulýan toýlar üçin edilýän harajatlar, gyz üçin berilýän galyň eýsem, şu günki gün her bir türkmen maşgalasy üçin elýeterlimi?» diýen sorag islesek-islemesek örboýuna galýar. Mahabatly toýlar, gyz üçin berilýän islendik möçberdäki galyň hemişe barjamly adamlardan çykýar.
Ýurduň sebitlerinde galyňyň möçberi dürli-dürli. Ol gelinlik üçin gerekli geýim-gejim, altyn şaý-sepleri öz içine almak bilen, häzirki wagtda 3 müň amerikan dollaryndan 7-8 müň amerikan dollaryna çenli baryp ýetýär.
Beýle däpleriň döremegine barjamly adamlar sebäp bolýar. Toý saçagyny bezemegi hem üstüne goşsaň, ogul öýermek üçin edilýän çykdajylar ummadan çykýar. Beýle harajady ýygnamaga halal zähmet bilen ýaşap ýören sada adamlaryň maşgalalarynyň güýji ýetmeýär. Şeýle-de bolsa, pukara maşgalalaryň ogullary hem barjamly adamlaryň yzyna eýermek isleýärler.
Ene-atalardan göwni bitmedik ýaşlarda kemsinmek ýüze çykýar. Çagalaryny kemsindirmejek bolup, käbir ene-atalar agyr bergä batýarlar. Netijede mahabatly tutulýan toýlar bilen galyň meselesi biziň durmuşymyza mäkäm ornaşyp barýar. Bu bolsa türkmenleriň aglabasynyň ojaklaryna agram salýar.
Dabaraly tutulýan toýlary günüň-güni synlap ýören ýaş ýigitlerdir gyzlar öz deň-duşlaryndan kem oturmajak bolýarlar. Netijede gün-güzeranyny zordan aýlaýan maşgalalar diňe bir ogul öýermek däl, eýsem, gyz çykarjak bolubam kyn güne galýarlar. Oglan tarapdan karz-kowal edilip, galyň hökmünde getirilýän puluň gyzyň toý harajadyna ýetmeýän wagtlary az bolmaýar.
Iki tarapyň hem bergä batmagy bilen, toýdan soň ýaşamak, iýip-içmek meselesi maşgalanyň kynçylyk çekmegine getirýär. Toýdan soň maşgalanyň ýeter-ýetmezçiligne çydam edip bilmän gaýyn öýüni terk edip gidýän gelinler hem az däl.
Şowhunly gelnalyjylarda 25-30 sany ýeňil maşynlaryň gelnalyja ugradylmagy bilen, ýaş ýigitleriň seresapsyzlygy sebäpli, pajygaly ýagdaýlaryň ýüze çykýan halatlary hem az däl.
Toý harajady diýen sebäp bilen türkmen ojagyna berk ornaşyp barýan galyň işsizlikden kösenýän hojalyklary barha çökerýär, ýaşlaryň aňyny zaýalaýar. Oba arçynlary, oba ýaşululary bolsa bu meselelere parhsyz garaýarlar.
Ýaşlaryň arasynda öwüt-ündew, ene-atalaryň arasynda galyňyň dürli taraplary barada düşündiriş işlerini alyp barmak ýaly meseleler häzirki türkmen jemgyýeti üçin möhüm bolsa gerek.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
ABŞ Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygynda Ýemende alnyp barylýan harby hereketlere ýarag üpjünçiligini we beýleki kömegini artdyrdy. Koalisiýa Ýemeniň uly bölegini basyp alan şaýy gozgalaňçylaryň Huthi toparyna garşy söweşýär.
ABŞ-nyň döwlet sekretarynyň orunbasary Antony Blinken “Saud Arabystany Huthi toparyna we onuň ýaranlaryna olaryň Ýemeni ýarag bilen eýeläp bilmejegi barada berk duýduryş berdi”, diýip 7-nji aprelde eden çykyşynda aýtdy.
Blinken ABŞ-nyň “gizlin maglumatlary alyşmagyny güýçlendirendigini” we “Saud Arabystanynyň dolandyryjy merkezinde bilelikdäki koordinasion planlaşdyryjy bölümini döredendigini” belledi.
Frans Press (AFP) agentligi ABŞ-nyň goranmak resmisine salgylanyp, Waşingtonyň Birleşen Arap Emirliklerine ýokary aňrybaş takyklykdaky harby enjamlary iberendigini, onuň hem soň koalisiýanyň beýleki agzalaryna bombalary berendigini habar berdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Täze üstünlikleriň bosagasynda
Soňky döwürde türkmen türgenleri iri halkara ýaryşlarynyň ençemesine gatnaşyp, baýraklaryň köpsanlysyna mynasyp boldular. Mysal üçin, golaýda taekwondo boýunça geçirilen dünýä çempionatynda (ITF) , şeýle hem suwda ýüzmek boýunça halkara ýaryşynda biziň ildeşlerimiz dürli derejedäki medallaryň 20-ä golaýyny eýelemegini başardylar. Şeýle ýaryşlaryň ýene-de köpsanlysy geçiriler, ýöne olara gatnaşmak üçin türkmen türgenlerine milli derejede geçirilýän bäsleşiklerde öz ussatlyklaryny görkezmekleri möhümdir.
Biz olar barada soňrak gürrüň bereris, häzir bolsa ýokarda agzalyp geçilen halkara ýaryşlaryna gaýdyp geleliň. Mälim bolşy ýaly, ýetginjekleriň we weteranlaryň arasynda taekwondo boýunça Täjigistanyň paýtagty Duşanbe şäherinde geçirilen dünýä çempionatynda biziň türgenlerimiz jemi 4 medala – 1 kümüş we 3 bürünç medala mynasyp boldular. Şol baýraklaryň biriniň Mähri Agaýewa degişlidigini bellemelidiris. Ol 46 kilograma çenli agramlyk derejede şahsy bäsleşiklerde 3-nji orna mynasyp boldy.
Bu baýrak türkmen sport hereketi üçin aýratyn ähmiýetlidir. Çünki, Mähri halkara sport giňişliginde Türkmenistana wekilçilik eden ilkinji taekwondoçy gyzdyr. Munuň özi zehinli türkmen türgeniniň geljekki çykyşlarynyň öňünde uly mümkinçilikleri açýar. Çünki, halkara derejesinde, özi-de, dünýä çempionatynda gazanylan ilkinji medal onuň uly sport geljeginiň bardygyna şaýatlyk edýär.
Taekwondo boýunça dünýä çempionaty (ITF) barada aýdylanda bolsa, türkmen taekwondo mekdebiniň Aziýa yklymynda öňdäki orunlaryň birini eýeleýändigini bellemelidiris. Munuň şeýledigini ýazky Aziýa çempionaty hem tassyklady, şonda türkmenistanlylar 17 medala mynasyp boldular we ýaryşyň iň gowy toparlarynyň üçlügine girdiler. Biziň ýygyndymyzyň agzasy Orazmyrat Çaryýewiň taekwondonyň ähli görnüşlerinde (başa-baş tutluşyklar, toplumlaýyn maşklar, öz-özüňi goramak we beýlekiler) çykyşlaryň netijeleri boýunça çempionatyň absolýut ýeňijisi bolandygyny bellemek ýakymlydyr. Mundan başga-da, Täjigistanda geçirilen dünýä çempionatynda ol “toplumlaýyn maşklarda” kümüş medala mynasyp boldy.
Şeýle ýokary görkezijileri nazara almak bilen, 2017-nji ýylda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynda sportuň bu görnüşi boýunça biziň ýygyndy toparymyzyň üstünlikli çykyş etjekdigini ynamly aýtmak bolar. ITF taekwondosy Olimpiadanyň maksatnamasyny girmeýär, diýmek, onuň Aziada –2017-niň maksatnamasyna girmek mümkinçiligi uludyr. Mälim bolşy ýaly, bu yklymlaýyn ýaryşlar, ilkinji nobatda, Olimpiada girmeýän sportuň görnüşlerini Aziada wagyz etmek hem-de ösdürmek maksadynda döredildi.
Ýeri gelende aýtsak, Aziada –2017-niň maksatnamasyna girizilen sportuň görnüşleriniň biri-de suwda ýüzmekdir. Şunuň bilen baglylykda, türkmen türgenleriniň Türkiýäniň açyk çempionatynda gazanan üstünligini bellemelidiris. Biziň türgenlerimiz bu ýaryşda 14 medala – 3 altyn, 5 kümüş we 6 bürünç medala mynasyp boldular.
Öňdäki ýaryşlar barada durup geçmek bilen, 16-njy awgustda Nankin şäherinde (HHR) II Bütindünýä ýetginjekler Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasynyň boljakdygyny bellemelidiris. Biziň olimpiýa ýygyndymyzyň düzüminde suwda ýüzmek boýunça bäsleşiklerde Merjen Saryýewa çykyş eder. Golaýda Katarda geçirilen açyk çempionatda 50 metr aralyga ýüzmekde bürünç medala mynasyp bolan bu türgen hem indiki aýda Inçhonda geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görýär.
Aziada-2017-de küşt boýunça ýaryşlarda hem türkmenistanlylardan ýokary netijelere garaşylýar. Şunda türkmen küştçüleriniň ýaş nesliniň iri halkara ýaryşlarynda ýokary netijeleri gazanýandygyny bellemelidiris.
Milli derejede geçirilýän ýaryşlar barada aýdylanda bolsa, olaryň her biriniň örän gyzykly we çekeleşikli geçýändigini nygtamalydyrys. 20 ýaşa çenli ýetginjekleriň we gyzlaryň arasynda golaýda Aşgabatda guralan küşt boýunça Türkmenistanyň birinjiligi hem örän çekeleşikli boldy. Bu ýaryşlar saýlama bäsleşikleriň çäklerinde geçirildi. Ýaryşyň ýeňijileri Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzüminde 20 ýaşa çenli ýetginjekleriň arasynda dünýä çempionatynda çykyş eder. Dünýä çempionaty şu ýylyň oktýabr aýynda Hindistanyň Puna şäherinde geçiriler.
Milli ýaryşa ýurdumyzyň welaýatlaryndan iň gowy küştçüleriň 32-si gatnaşdy. Olar aýlaw ulgamy boýunça öz aralarynda baýrakly orunlar ugrunda bäsleşdiler.
Netijede, Aşgabat şäheriniň sport komitetiniň küşt mekdebiniň türgenleri M.Atabaýew we H.Weliýewa ýeňiş gazandylar. Olara Türkmenistanyň at gazanan sport tälimçisi, halkara grossmeýster O.Annageldiýew tälim berýär. Indi bu türgenler dünýä birinjiligine taýýarlyk görmeli bolarlar. Mälim bolşy ýaly, bu ýaryşlara dünýäniň 100-den gowrak ýurdundan sport wekiliýetleri gatnaşar.
Öňümizdäki milli bäsleşikler barada aýdylanda bolsa, olaryň köpüsiniň Türkmenbaşy şäherinde geçiriljekdigini bellemelidiris. Olaryň hatarynda grek-rim göreşi boýunça ýetginjekleriň arasynda geçiriljek “Hazar duşuşyklary” atly şäheriň açyk birinjiligi bar. Bu ýaryşlara her ýyl ýurdumyzyň ähli sebitlerinden ýaş pälwanlaryň ýüzlerçesi gatnaşýar.
Öňki ýaryşlardan tapawutlylykda bu bäsleşik golaýda açylan döwrebap sport toplumynda geçiriler. Ýaryşyň ýeňijileri we baýrakly orunlara mynasyp bolanlar 19-njy awgustda belli bolar.
Şeýle hem şol günlerde Türkmenbaşyda gandbol we sambo boýunça Balkan welaýatynyň açyk çempionatlary geçiriler. Sambo boýunça ýaryşlarlara sportuň bu görnüşiniň söweş we sport ugurlarynyň muşdaklary gatnaşar.
Mundan başga-da, bu ýerde şäheriň açyk çempionatlarynyň ikisi – sportuň köpugurly söweş görnüşi we kenarýaka kabaddi görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler.
Kabaddi boýunça bäsleşikler "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynda guralar. Olaryň netijeleri boýunça sportuň kenarýaka görnüşleri boýunça oktýabr aýynda geçiriljek Aziýa oýunlaryna gatnaşjak Türkmenistanyň ýygyndysynyň deslapky düzümi dörediler. Bu sport ýaryşy Tailandda geçiriler.
Habarlar #Taekwondo
- Soňky habarlar
Höweslendirmek — sport ýeňişleriniň kepili05 Dekabr, 2016 (15:12)
- Soňky habarlar
Ussat taekwondoçylaryň bäş medaly30 Oktýabr, 2016 (17:43)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylary - Aziýanyň iň gowy toparlarynyň üçlüginde30 Mart, 2016 (18:30)
- Soňky habarlar
Aziýanyň çempionatynda türkmen taekwondoçylary iki kümüş we bir bürünç medala eýe boldular: iki günde 10 medal28 Mart, 2016 (16:25)
- Soňky habarlar
Taekwondoçylaryň Aziýa çempionatynda üstünlikli badalga almaklary27 Mart, 2016 (17:59)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylary Almatyda Aziýanyň çempionatynyň hem-de Italiýada dünýä çempionatynyň medallary ugrunda göreşerler16 Fewral, 2016 (12:51)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondoçylarynyň üstünligi06 Dekabr, 2015 (21:10)
- Soňky habarlar
Ýaryşyň başynda dört medal04 Dekabr, 2015 (21:11)
- Soňky habarlar
Türkmen taekwondo ussatlarynyň ajaýyp çykyşy08 Noýabr, 2015 (21:21)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatyndaky üstünlikli badalga28 Awgust, 2015 (21:49)
- Soňky habarlar
Biziň watandaşlarymyz halkara ýaryşlarynda uly üstünlik gazandylar19 Mart, 2015 (22:39)
- Soňky habarlar
Söweş sungatynyň ussatlarynyň bäsleşigi26 Dekabr, 2014 (18:29)
- Soňky habarlar
Dünýäniň kubogyny almak ugrundaky ýaryşda türkmen taekwondoçylary bäş sany medala eýe boldular07 Dekabr, 2014 (18:32)
- Soňky habarlar
Jogapkärli ýaryşlaryň öň ýanynda28 Awgust, 2014 (19:45)
- Soňky habarlar
Täze üstünlikleriň bosagasynda14 Awgust, 2014 (19:52)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatynda türkmen türgenleriniň nobatdaky medallary09 Awgust, 2014 (19:55)
- Soňky habarlar
Türkmenistanlylaryň dünýä çempionatynda ilkinji ýeňişleri07 Awgust, 2014 (19:56)
- Soňky habarlar
Dünýä çempionatynyň öň ýanynda27 Iýul, 2014 (20:05)
- Soňky habarlar
Sport täzelikleri18 Maý, 2014 (18:35)
- Soňky habarlar
Türkmen mekdep okuwçylary Kazanda geçirilen Halkara sport festiwalynda altyn we kümüş medallary aldylar27 Aprel, 2014 (19:07)


text:
Ukrain oppozisiýasynyň lideri, öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň sud derňewleri bilen bagly Ýewropa Bileleşigi ýene-de alada bildirdi.
Häzir Kiýewde Timoşenkonyň üstünden dowam edýän sud prosesi sişenbe güni Strasburgda - Ýewroparlamentiň mejlisinde maslahat edildi.
Kiýewdäki sudda prokuror Ýuliýa Timoşenkony ýedi ýyl azatlykdan mahrum etmegi sorady.
Timoşenko syýasy sebäpler ötri özüniň yzarlanýandygyny aýdýar.
Sişenbe güni agşam Kiýewde Timoşenkonyň tarapdarlary bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyklar boldy.
Çarşenbe güni sud prosesi dowam edýär.


text:
Türkmenistanyň uly şäherlerinde ýerleşýän otly wokzallary mydama köp adamly bolýar. Wokzala bilet almaga baranlaryň sany tomusky dynç alyşda hasam köpelýär. Häzirem edil şeýle wagt.
Isleg köp, bilet az. Onsoň bilediň gözleginde wokzala gara daňdandan baran adamlara-da bilet tapjak bolup iki-üç günden bäri wokzala gatnap ýörenlere-de duş gelse bolýar.
Halk arasyndaky gürrüňlerden çen tutulsa, wokzalyň kassalaryndan bilet tapyp bilmedik adamlar, umuman, iki ýoluň birini saýlaýarlar. Olardan biri wokzalyň daşynda bilet satýan, halk arasynda garabazarçylar diýlip atlandyrylýan adamlardan bilet satyn alýanlar, ikinjisi bolsa göni otla münüp, ýolbeletler bilen ýol nyrhyny gürleşmeli bolýanlar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ýolagçylaryň aýtmaklaryna görä, bu ýollaryň haýsyny saýlasa-da, adamlar biletiň hakyky bahasynyň iki-üç essesini tölemeli bolýarlar.
"Üstüme gygyryp başlady"
Şol bir wagtyň özünde-de käbir ýolagçylar ýolbeletleriň özlerini alyp barşyndan hem nägilelik bildirýärler. Ýakynda Aşgabatdan Türkmenabada sapar eden 20 ýaşlaryndaky Rüstem hem şeýle ýolagçylardan biri, ol Azatlyk Radiosyna bu barada şeýle gürüň berdi: “Zordan Aşgabadyň wokzalyndan Türkmenabada çenli bilet aldym, biledimde görkezilen ýerde ýatan mahalym wagonyň bir ýolbeledi gelip, başga ýere geçmegimi talap etdi, men öz ýerimde galjagymy aýdanymda, ýaňky ýolbelet üstüme gygyryp başlady”.
Rüstemiň sözlerinden çen tutulsa, dawadan soň ýaňky ýolbelet beýleki wagonlaryň ýolbeletlerinden hem dört sanysy bilen ony wagonyň gyrasyna çagyryp, haýbat atyp, biledinde görkezilen ýerini taşlap, başga bir ýere geçmäge mejbur edipdir.
Özüni Şemşat diýip tanadan maryly ýaş gelin bolsa, Rüstem ýaly dawalaşmasa-da, ýolbeletleriň ýolagçylaryň haýyşlaryna gulak gabartmaýandygyndan şikaýat edýär. Ol wagonyň içiniň gaty sowukdygy, kondisioneriň gereginden beýik goýlandygy aýdylanda, ýolbelediň hiç hili reaksiýa bildirmändigini aýdýar.
"Ýolagçylar jenaýatkär ýaly"
“Aslynda ýolbeletler ýolagçylaryň hyzmatyny etmeli, ýöne olar özlerini polisiýa işgäri ýaly alyp barýarlar, ýolagçylar ýolbeletler üçin jenaýatkärler ýaly” diýip, özüni Şemşat diýip tanadan maryly ýaş gelin Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýolbeletleriň esasy wezipeleriniň biri ýolagçylara olaryň barmaly, ýagny otludan düşmeli ýerlerini aýtmak. Emma otly hyzmatlaryndan ýygy-ýygydan peýdalanýan ildeşlerimiz ýolbeletleriň iş wagty ýatyp galýan halatlarynyň-da az bolmaýandygyny we şol sebäpden-de käbir ýolagçylaryň öz wagtynda otludan düşmän, barmaly ýerinden geçip gidýändiklerini belleýärler.
Aşgabadyň demir ýol wokzaly.
Şeýle ýagdaýy başdan geçirenlerden biri hem 50 ýaşlaryndaky Aganyýaz aga. Ýaşuly geçen aý otla münende, onuň Tejene barýandygyny belläp alan ýolbelet ony turuzjakdygyny boýun alypdyr, ýöne ýolbelediň uklap galmagy sebäpli, Aganyýaz aga Maryda düşüp, irden Aşgabada barýan otla münüp, Tejene yzyna gitmeli bolupdyr.
Ýolagçylaryň lapyny keç edýän ýagdaýlaryň ýene biri hem ýolbeletleriň ýorgan-düşege geýdirilýän matalary otlynyň barmaly menziline bir ýarym, iki sagat galanda ýygnap başlamagy bilen bagly. Şu sebäpden hem ýolagçylar bilen ýolbeletleriň arasynda köp dawalar ýüze çykýar.
Ýolagçylaryň dawalaryna jogap hökmünde ýolbeletler otlulara gözegçilik etmäge bellenen polisiýa işgärlerini çagyrýarlar, gelen polisiýa işgärleri hem ýolbeletleriň tarapyny tutýarlar we ýolagçylardan tertip-düzgüni saklamagy talap edýärler.
Ýolbeletler Türkmenistanyň öňki prezidenti Nyýazowyň ýurdy dolandyran döwründe Goranmak ministrligine degişli edilipdi, 2008-nji ýyldan başlap bolsa olar Demirýol ministrligine geçirildi.


text:
Owganystanda 5-nji aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlary Hamid Karzaýyň 12 ýyllyk prezidentliginden hem-de bu döwürde “Talybana” garşy söweşen we indi ýurdy terk edýän halkara güýçleriniň berjaý eden missiýasyndan soňky täze bir eýýamyň başlanýandygyny jar eder.
Owganystanlylar 5-nji aprelde täze prezidenti saýlamak üçin saýlaw nokatlaryna bararlar. Köpler bu saýlawlaryň netijesinde ýurduň dartgynly taryhynda häkimiýetiň ilkinji gezek parahatçylykly we demokratik usulda çalşyljagyna umyt baglaýarlar.
Uly umyt
Umytlar uly. Täze lideriň häkimiýet başyna geçensoň, halkara goşunlary ýurdy ýylyň aýagyna çenli doly terk etmek üçin taýýarlyk görýärler, owgan goşunlary bolsa mundan beýläk “Talybana” garşy özbaşdak söweşmeli bolarlar.
Owganystanda, daşary ýurtlardan gönümel ýardam berilmezden, geçirilýän bu saýlawlar açyk we adalatly bolsa, onda owgan hökümeti milliardlarça dollar daşary ýurt kömegini alyp biler.
12 ýyllap ýurdy dolandyryp, konstitusiýa laýyklykda üçünji sapar wezipä dalaş etmäge haky bolmadyk Hamid Karzaýyň ornuna geçmek ugrundaky bäsdeşlige gatnaşýan 8 dalaşgäriň arasynda üçüsiniň öňe saýlanmagyna garaşylýar. Olar ýurduň öňki maliýe ministri Aşraf Ghani we öňki daşary işler boýunça ministrler Abdylla Abdylla hem Zalmaý Rasul.
Kabulda ýerleşýän Garaşsyz barlagalar boýunça Owganystanyň analiz merkeziniň egindeş başlygy Martine wan Bijlert häzirki saýlawlaryň 2004-nji ýylda geçirilen ilkinji demokratik saýlawlardan bäri iň açyk we netijelerini öňünden çak edip bolmaýan ses berişlikdigini aýtdy: “Bu saýlawlaryň uly tapawudy barada aýdylanda, bäsdeşlik ilkinji gezek açyk bäsleşik giňişliginde geçýär we dalaşgärleriň haýsysynyň iň güýçlüdigini we kimiň ýeňiş gazanjagyny öňünden çak edip, bilip bolmaýar”.
Ýeňiş gazanmak üçin mümkinçilikleri deň derejede uly bolan Abdulla we Ghani saýlaw gününe gadam basyp, özlerine deň derejede goldaw gazanyp bildiler. Rasul üçünji ýerde barýar.
Dalaşgärleriň üçüsi-de reformaçy we Günbatar tarapyndan goldanylýar. Olar owgan saýlawçylarynyň giň gatlagyna ýüzlenip, ses berijileriň deslapky goldawyny gazandylar.
Ylalaşyklar, çekeleşikler, netijeleriň uzaga çekmegi?
Dalaşgärlerden kimiň öňe saýlanýandygy belli bolmansoň, olardan haýsy-da bolsa biriniň sesleriň 50%-tini alyp, biljegine garaşmak kyn. Şu sebäpden öňe saýlanan esasy iki dalaşgäriň arasynda, meger, soňra 28-nji maýda gaýtadan bäsleşik bolar.
Saýlawlaryň birinji tapgyrynyň ilkinji netijeleriniň 24-nji aprelde, gutarnykly netijeleriniň bolsa 14-nji maýda yglan edilmegine garaşylýar. Ses berişligiň netijelerini hasaplamagyň bu tertibi häkimiýet çalşygynyň iýul aýyna çenli, belki-de, has uzak wagta çenli yza tesdirilip bilinjekdigini aňladýar.
Karzaýyň prezident wezipesindäki möhleti bolsa 21-nji maýda tamamlanýar.
Şeýlelikde saýlaw gününiň we täze saýlanan prezidentiň wezipä resmi derejede geçmeginiň arasyndaky döwürde ylalaşyklaryň, çekeleşikleriň we gapma-garşylyklaryň döremegi we sesleriň hasaplanmagynyň çylşyrymlaşmagy ähtimal.
Owganystanda 12 million adam ses bermäge hakly, emma ses berişlik gününe çenli 20 milliona golaý ses berişlik karty çap edildi, bu bolsa saýlawlaryň netijeleriniň galplaşdyrylmagyna ýol açýar. Ses berişlik güni ýurtda 6000-den gowrak saýlaw nokady işlär, şol bir wagtda-da ýurduň käbir böleklerinde saýlaw nokatlary howpsuzlyk aladalary zerarly asla açylmaz


text:
Türkmenistana ilkinji gezek sapar edýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç türkmen häkimiýetlerine metbugat babatdaky kanunlaryň liberallaşdyrylmagy ugrunda ýardam bermäge özüniň taýýardygyny bildirdi we ýurtda Internetiň elýeterliliginiň ýokarlandyrylmagyna çagyrdy.
“Men Türkmenistanyň wise-premýeri hem ýurduň daşary işler ministri Raşit Meredowyň Türkmenistana barmak baradaky çakylygyny minnetdarlyk bilen kabul etdim we Türkmenistanda metbugat azatlygynyň ýagdaýy baradaky maglumatlar bilen tanyşdym” diýip, ÝHHG-niň 20-nji sentýabrda ýaýradan metbugat beýanatynda Miýatowiçiň sözlerine sitata getirilýär.
Miýatowiç internetiň ilata elýeterli bolmagy, liberallaşdyrylmagy barada şeýle diýýär: “Men şu günki döwrebap Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň çalt depginler bilen ösmegi bilen bir hatarda dürli kommunikasion tehnologiýalaryň giňeldiljegine hem-de raýatlara täze mümkinçilikleri açyp biljek erkin maglumatlaryň ýakyn geljekde elýeterli boljagyna ynanýaryn”.
Miýatowiç Halkara gatnaşyklary institutynda ÝHHG-niň dünýäde metbugat azatlygyny öňe sürmek ugrunda edýän tagallalary barada leksiýa okady, Aşgabat,19-njy sentýabr.
Şeýle hem ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň metbugatynda plýuralizme, ýagny dürli pikirlilige ýol berip, metbugat azatlygyny kepillendirip hem gorap biljek halkara ölçeglere laýyk gelýän kanunlaryň kabul edilmegine çagyrdy.
“Türkmen jemgyýeti üçin ýurtda çap edilýän hem ýaýlyma berilýän maglumatlaryň dürli-dürli bolmagy gaty möhüm. Ýurtda döwlete degişli däl gazetiň çap edilmegi guwandyrýar. Emma metbugat plýuralizimini ilerletmek üçin ýurtda entek gaty köp iş edilmeli” diýip, Miýatowiç aýdýar.
Şeýle hem ol, ÝHHG-ä agza ýurtlara ýüklenýän borçlara laýyklykda, ýerli we daşary ýurt metbugatynyň wekillerine işlemek üçin Türkmenistanda zerur bolan şertleriň döredilmelidigini nygtady. Miýatowiç bu ugurda edilýän işleriň ýakyn wagtda netijesiniň görünjekdigine umyt bildirdi.
Miýatowiçiň ýanynda bolan ÝHHG-niň Aşgabatdaky merkeziniň ýolbaşçysy Sergeý Belýaýew hem Türkmenistanda metbugaty ösdürmek ugrunda bilelikde alnyp baryljak işleriň dowam etdirilmegine umyt edýändigini aýdyp, noýabr aýynda Aşgabatda metbugat kanunçylygy boýunça geçiriljek tegelek stol duşuşynyna garaşýandygyny aýtdy.
Türkmenistana eden üç günlük saparynyň dowamynda Dunýa Miýatowiç wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowa, ýurduň daşary işler ministri Raşit Meredow, medeniýet ministri Gulmyrat Myradow, Mejlisiň spikeri Akja Nurberdiýewa türkmen parlamentindäki ylym, bilim we medeniýet boýunça kommitetiň ýolbaşçysy Wladimir Gubanow dagylar bilen duşuşdy.
Türkmen resmileri Almatyda geçiriljek Merkezi Aziýa döwletleriniň metbugatyna degişli 13-nji halkara konferensiýasyna türkmen wekilleriniň gatnaşjakdygyny tassykladylar diýlip, metbugat beýanatynda bellenilýär.
Miýatowiçiň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça milli institutyň direktory Ýazdursun Gurbannazarowa bilen hem duşuşandygy, türkmen DIM-niň ýanyndaky Halkara gatnaşyklary institutynda ÝHHG-niň dünýäde metbugat azatlygyny öňe sürmek ugrunda edýän tagallalary, öz alyp barýan işleri barada leksiýa okandygy aýdylýar.
Çarşenbe güni ÝHHG-niň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç Türkmenistanyň ministrlikleriniň we döwlet edaralarynyň metbugat sekretarlary üçin geçirilýän ýörite seminara gatnaşdy diýlip, habar berilýär.


text:
Aşgabat, 17.02.2015. “Türkmenportal”.
«Türkmenistanyň tebigy gazynyň eksportyny artdyrmak boýunça mümkinçilikleri» – şu mesele häzir dünýä metbugatynyň üns merkezinde durýar diýip “Nebit-gaz” gazeti belleýär.
Esasy daşary ýurt habarlar agentlikleri, metbugat we elektron neşirleri öz täzeliklerinde Türkmenistanyň Nebitgaz senagaty we mineral serişdeler ministrliginiň ýurdumyzyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde geçen hepdede çap edilen habaryny ýerleşdirdiler.
Internet ulgamynda ýerleşdirilen köp sanly habarlarda bellenilişi ýaly, Türkmenistan uglewodorod serişdeleriniň ägirt uly goruna eýe bolup durýar. Ol bilermenleriň baha bermegine görä, şertleýin ýangyjyň 71,2 milliard tonnasyna deň bolup, onuň 53 milliard tonnasy gury ýerde, 18,2 milliard tonnasy bolsa deňiz böleginde ýerleşýär. Şol goruň has agramly bölegi – 70 göterimden gowragy tebigy gazyň paýyna düşýär.
«Tebigy gazyň gory boýunça dünýäde dördünji orny eýeleýän Türkmenistanyň öz tebigy serişdelerini netijeli peýdalanmak üçin halkara gaz bazaryna çykýan ugurlaryny has-da giňeltmäge çalyşmagy öz-özünden düşnüklidir» diýlip, dünýä belli internet-portallarynda, şol sanda CA-NEWS we TREND (Azerbaýjan) portallarynda aýdylýar.
Energiýa serişdelerini iberýän iri döwlet hökmünde Türkmenistanyň artýan ähmiýetine Gazagystanyň, Gyrgyz Respublikasynyň, Russiýanyň, Özbegistanyň habarlar neşirleri üns berýärler. Şunda giň gerimli energetika taslamasy — Türkmenistan—Hytaý gaz geçirijisiniň gurluşygy mysal hökmünde getirilýär, onuň dördünji şahasyny 2017-nji ýylda ulanmaga bermek bellenildi.
«Türkmenistanyň geljekde eksport edýän gazynyň her ýylda 10 milliard kubmetre çenli artmagyny nazara almak bilen, ýangyjyň möçberi bir ýylda harytlyk gazyň 160-170 milliard kubmetrine ýetip biler» diýip, Logistic.ru,Oilnews.kz, 12news.uz, Neftegaz.kz. Kant.kg we beýleki habar neşirleri öz saýtlarynda habar berýär.
Gaz ýataklarynyň kuwwatyny nazara almak bilen, Türkmenistan tebigy gazyň eksportynda ähli ugurlar, şol sanda Eýran, Russiýa, Hytaý ugurlary boýunça iberilmegini, TOPH we Hazarüsti taslamalarynyň durmuşa geçirilmegini, şeýle hem beýleki mümkin bolan gaz-eksport ugurlary boýunça doly üpjün edip biljekdigini ynamly aýdyp bolar. Dünýä işewürleriniň bähbitleriniň möhüm ugry bolan nebitgaz meselesine ýöriteleşen bilermenleriň we seljerijileriň köpüsi şeýle netijä gelýär diýip, “Nebit-gaz” gazeti belläp geçýär.


text:
Nikadan öňki jynsy gatnaşyklar häzirki ýaşlarymyzyň arasynda köpelýär diýip habar berilýär.
Ýaş oglanlaryň öz halaýan gyzlary bilen nikadan öň bile ýaşaşmagy hem köpelýär. Netijede, çagasyny aýyrdýanlar hem bar diyilýär. Şeýle-de, käbir gyzlar nikadan öň birnäçe adam bilen jynsy gatnaşykda bolany sebäpli durmuşa çykjak wagty ginekologlardan kömek soraýanlaryň hem soňky wagtlar artýandygy aýdylýar.
Şu temalar boýunça taýýarlanan “Ýaşlar” gepleşgini diňlemek isleseňiz, sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
2008-nji ýyldan bäri ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-türk komissiýasy işläp gelýär. Geçen ýyl bilen deňeşdirilende, iki ýurduň arasyndaky haryt dolanyşygy 2010-njy ýylyň 9 aýynyň dowamynda 62,9 % ösdi diýip, türkmen metbugaty ýazýar.
Türkmenistan Türkiýä esasan tekstil, ýangyç-energetika, himiýa we oba-hojalyk önümlerini eksport edýär. Türkiýe öz gezeginde Türkmenistana metal we metal önümlerini, gurluşyk materiallaryny, elektrotehnika, himiýa we ýeňil senagat önümlerini, däri-dermanlary eksport edýär.
Şu ýylyň iýul aýynda Türkiýe Respublikasynyň Deňiz meseleleri we gämi gurluşy sektory boýunça müdirliginiň wekilçilikli delegasiýasy hem Türkmenistanda saparda bolupdy.
Şol saparyň barşynda türkiýeli myhmanlar bu ugurda türkmen-türk hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin ägirt uly mümkinçilikleriň bardygyny belläp, bu ulgamdaky taslamalary durmuşa geçirmäge meýillidiklerini mälim edipdiler.
2011-nji ýylda bolsa Türkiýe Respublikasy Türkmenistanda Milli söwda öýüni açmagy planlaşdyrýar.Maýyllaşma alamatlary
Türkmen prezidenti G.Berdmuhamedow türkiýeli kärdeşi Abdylla Gül bilen, 11-nji noýabr, Türkmenbaşy şäheri.
Türkiýedäki Gazy uniwersitetiniň Halkara gatnaşyklary bölüminiň professory, doktor Mehmet Seýfuddin Erol prezident Abdylla Gülüň Türkmenistana saparynyň S.Nyýazowyň döwründen soňky ikitaraplaýyn gatnaşyklarda gazanylan üstünlikleriň özboluşly netijesidgini aýdyar.
"Türkmenbaşy döwründe bu gatnaşyklar bir aşak düşüp, bir ýokary galyp, üýtgedi durdy. Sebäbi Türkmenistan-Eýran-Türkiýe gaz geçirijisi boýunça Türkiýäniň başga ýoly saýlamagy Türkmenbaşa urlan zarba bolupdy. Mundan başga-da, 2002-nji ýyldaky prezidentiň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän wakalarda Türkiýe Nyýazowyň syýasatyny goldamady. Şondan soňra türkmen-türk gatnaşyklary ýaramazlaşypdy" diyip, Mehmet Seýfuddin Erol belleýär.
S.Nyýazow döwründe ýüze çykan bu ýagdaý Türkmenistanda iş alyp barýan türk şirketlerine we türkmen-türk gatnaşyklaryna oňyn täsir etmändi. Emma ýurduň başyna G.Berdimuhamedowyň gelmegi bilen, belli bir derejede täzeçe daşary syýasat ýöredilip başlandy. “Nabukko”
Türkiýeli bilermen Mehmet Seýfuddin Erol Türkmenistan üçin möhüm hasaplanýan “Nabukko” proýekti we Hazar deňzi bilen baglanyşykly Azerbaýjan bilen aradaky käbir dawalarda Türkiýe araçylyň roluny oýnap, oňyn çözgütlere yardam edip biler diýip hasaplaýar.
Nyýazow döwründe Türkmenistanyň Türkiýedäki ilçisi bolup işlän Nurmuhammet Hanamow bu iki ýurduň arasynda gowy gatnaşyklaryň bolmalydygyny, munuň üçin uly mümkinçilikleriň bardygyny öňe sürýär.
"S.Nyýazowyň döwründe bu iki ýurduň arasyndaky gatnaşyk korrupsiýa öwrüldi. Nyýazowyň göwnünden turýan Türkiýäniň şirketlerine Türkmenistana barmaga ýol açyldy. Resmi gatnaşyklaryň ýoly bolsa kesildi. Türkiýäniň parlamenti Türkmenistanyň parlamenti bilen aragatnaşygy sazlajak bolup kän synanyşdy. Emma Türkmenistan bu ýoldan gitmedi" diýip, N.Hanamow belleýär.
Öňki diplomat N.Hanamow häzirki wagt Türkmenistan bilen Türkiýäniň hyzmatdaşlyklarynyň resmi derejede has ýokary göterilmeginde "Nabukko" proýektiniň hem uly rol oýnap biljekdigini aýdýar. Ol Türkiýäniň bu meselede uly bähbidiniň bardygyny hem nygtaýar.
"Türkiýäniň territoriýasyndan geçjek turba ep-esli uzynlykda bolar. Onuň üçin tranzit tölegini tölemeli bolar. Şeýle-de Türkiýe Ýewropa Bileleşigine girmek uçin hereket edýär. Eger-de Türkiýe bu proýekti ugrukdyryp bilse, onuň üçin Bileleşige agzalyk meselesinde-de örän bähbitli bolar" diýip, öňki ilçi N.Hanamow çak edýär.Bilim gatnaşyklary
Soňky döwürde Türkmenistanda türkmen-türk mekdeplerinde we Türkiýäniň uniwersitetlerinde okamaga höwesek çagalaryň we ýaşlaryň sanynyň barha artýandygyny görmek bolýar. Emma Türkiýäniň ýokary okuw jaýlaryny tamamlan ylymly-bilimli ýaşlaryň Türkmenistanda iş tapyp bilmän kösenýändikleri barada-da maglumatlar bar.
N.Hanamow Türkiýede ilçi bolup işlän döwründe hem şeýle problemalar bilen ýübe-ýüz bolandygyny ýatlaýar: "Meni Türkiýäniň Daşary işler ministrligine çagyrdylar we Türkiýäniň ýokary okuw jaýlaryny tamamlan türkmenistanly ýaşlaryň öňünde uly kynçylyklaryň döredilýändigi barada özlerinde maglumatlaryň bardygyny we munuň özlerine gaty agyr degýändigini aýtdylar".
N.Hanamowyň aýtmagyna görä, şol wagtlar türkiýeli resmiler “biz şunça pul töläp, siziň çagalaryňyzy okadýarys, olar gaýdyp baranlarynda bolsa, olar siziň döwletiňize gerek däl bolup çykýarlar” diýip, ýagdaýa nägilelik bildiripdirler.
"Türkmenistan üçin näçe okuwçy ibermelidigi möhüm. Olary iş bilen üpjün etmek, olaryň geljekki perspektiwalary henizem hiç kimi gyzyklandyrmaýar" diýip, Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasyndaky öňki ilçisi N.Hanamow aýdýar.
Türkiýeli bilermen doktor Mehmet Seýfuddin Erol hem türk mekdeplerinde we ýokary okuw jaýlarynda okan ýaşlaryň iňlis, türk dillerini gowy bilýän hünärmenlerdigini we olaryň türkmen-türk gatnaşyklaryny ösdürmekde uly rol oýnap biljekdiklerini nygtaýar.
Türkmenistan bilen Türkiýe Respublikasynyň arasynda diplomatik gatnaşyklar ýola goýlaly bäri bu iki ýurduň arasynda 100-den gowrak resmi dokumente gol çekildi.


text:
Birinji jahan urşunyň netijeleri
Mowzuk : Birinji jahan urşunyň netijeleri . Wersal –Waşington ulgamy.
MEÝILNAMASY :
1. Jahan urşunyň tamamlanmagy. Pariž parahatçylyk maslahaty we onuň kararlary.
2. Waşington maslahaty. Waşington şertnamalary.
3. Wersal-Waşington ulgamy, onuň mazmuny.
Uruş döwründe ýekeje-de düýpli ýeňiş gazanmadyk Italiýanyň goşuny 1917-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynda masgaraçylykly ýeňlişe sezewar boldy. Bu söweş Izonso derýasynyň kenarynda Kaporetto obasynda bolup geçdi. Italiýanyň ruhdan düşen esgerleri uruşdan halys ýadapdyrlar. Şonuň üçin-de olar ýeňildiler we dowla düşüp söweş meýdanyndan gaçdylar.
Russiýanyň uruşdan çykmagy. 1917-nji ýylyň Oktýabr döwlet agdarylyşygyndan soňra Russiýa iş ýüzünde uruş hereketlerine gatnaşmagyny bes etdi. 1917-nji ýylyň Bitaraplyk aýynda başlanan Russiýa-german gepleşikleri 1918-nji ýylyň Nowruz aýynyň 3-inde Brest şertnamasynyň baglanyşylmagy bilen tamamlandy. Brest parahatçylyk şertnamasynyň şertleri Russiýa üçin gaty agyrdy. Şertnama boýunça Polşa, Pribaltika, Belorussiýanyň bir bölegi Germaniýa berildi. Rus goşunlary Ukrainany, Finlýandiýany terk etmeli boldular. Ardagan, Kars, Batumi sebitleri Türkiýä berildi. Üstesine-de 6 mlrd. marka möçberindäki puly Russiýa Germaniýa tölemelidi. Täze rus hökümeti ähli şertlere razy bolup uruşdan çykdy.
Russiýanyň uruşdan çykmagy bilen indi ýeke-täk frontda – Günbatarda uruşmalydy. Emma urşy dowam etdirmek taraplaryň hiç birine hem ýeňil düşmeýärdi.
Urşa gatnaşýan ýurtlaryň ykdysadyýeti. Uruş we halk. Uruş ähli ýerde ýetmezçilik döredýär. Çünki uruşýan taraplar ykdysadyýetini halkyň däl-de urşuň bähbitlerine gönükdirýärler. Diňe bir öz ýurtlaryndan däl eýsem, olar özüne garaşly bakna halklary hem mümkin boldugyça öz peýdasyna ulanýarlar. Antanta döwletleri 45 mln, german toparlanyşygy 25 mln. adamy gönüden-göni frontlarda ulanypdy. Bulardan başga-da tyldaky işler üçin päleçilige adam toplapdylar.
Uruş döwri açlyk-horluk görlüp eşidilmedik derejä ýetdi. Ýarawly adamlaryň urşa çekilmegi önümçiligi pese gaçyrdy. Ýeter-ýetmezçilikden horlanan halk köpçüligi Fransiýada, Germaniýada, Russiýada, şol sanda Türkmenistanda urşa garşy gozgalaňlar etdiler. Birnäçe uruşýan ýurtlarda içki dartgynlyk, urşa garşy hereketler ýetjek derejesine ýetip, rewolýusiýalar bolup geçdi.
Urşuň tamamlanmagy. Brest ýaraşyk şertnamasy baglaşylandan soňra Germaniýa Günbatar frontda ýene-de bir hüjüme synandy. Hat-da 1918-nji ýylyň tomsunda nemesler Marn derýasynyň kenaryna çenli aralaşyp, uzakdan Pariži oka tutup başladylar. Emma bu Germaniýanyň iň soňky gezek topulyşydy. ABŞ-dan gelýän täze-täze goşun bölümleri bilen üsti ýetirilen iňlis-fransuz goşunlary 1918-nji ýylyň Gorkut aýynda güýçli hüjüme başladylar. “Dörtler bileleşigi” urşy dowam etdirmegiň netijesizdigine düşündiler. German esgerleri Fransiýadan, Belgiýadan kowlupdylar. Balkan ýarym adasynda bolgarlar ýeňlişe uçrap, 1918-nji ýylyň Ruhnama aýynyň 29-ynda Bolgariýa ýeňilendigini boýun aldy.
Siriýada, Mesopatamiýada we Palestinada iňlisler ýerli arap gozgalaňçylarynyň kömegine daýanyp, türkleri 1918-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 30-ynda boýun egdirdiler. Türk esgerleri arap ýerlerinden çykaryldy.
Awstro-Wengriýa bilen Germaniýanyň söweş meýdanlaryndaky ýeňlişleri ol ýurtlardaky halk gozgalaňlary, milli azat edijilik hereketleri bilen utgaşdy. Awstro-Wengriýadan Çehiýa we Slowakiýa, Gündogar slawýan welaýatlary bölünip aýryldy. 1918-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 31-inde Awstro-Wengriýadaky rewolýusion wakalar netijesinde Awstriýa hem-de Wengriýa respublikalary döredi. Täze dörän Awstriýa Awstro-Wengriýanyň adyndan 1918-nji ýylyň Sanjar aýynyň 3-inde ylalaşyga gol çekdi.
Germaniýanyň boýun egmegi. “Dörtler bileleşiginden” Bolgariýa, Türkmen-Osmanly imperiýasy, Awstro-Wengriýa uruşdan çykanlaryndan soňra, Germaniýanyň hem garşylygy dowam etmäge ýagdaýy ýokdy. Ykdysady ýagdaýyň erbetleşmegi, esgerleriň uruş islemezligi, Ýewropadaky rewolýusion wakalar, frontdaky ýeňlişler ýeke-täk dogry ýoluň urşy bes etmeklikdigini görkezýärdi. Germaniýa ýeňlipdi. Emma ony boýun almak kyndy. Şeýle şertlerde German hökümeti ylalaşyk barada gepleşiklere başlamaklygy haýyş etdi. Şol bir wagtda özüniň entek ýeterlik harby kuwwatynyň bardygyny
1914-1918-nji ýý. Jahan urşunda adam pidalary (müň adam)
görkezmek üçin deňiz söweşini guramaga synandy. Emma German harby flotynyň deňizçi esgerleri ýolbaşçylaryň buýrugyny ýerine ýetirmän, gozgalaňa başladylar. Kil şäherinde başlanan gozgalaň rewolýusiýanyň başlangyjy boldy. Sanjar aýynyň 9-ynda Berlinde hem gozgalaň başlandy. Wilgelm II ýurtdan çykyp gaçdy.
Şeýle şertlerde täze dörän German hökümeti 1918-nji ýylyň Sanjar aýynyň 11-inde Antanta döwletleriniň öňe süren şertleri esasynda, Kompýen tokaýynda uruş hereketlerini togtatmak hakyndaky ylalaşyga gol çekdi. 1918-nji ýylyň Sanjar aýynda Russiýa hem Brest şertnamasyny ýatyrdy. Uruş tamamlandy.
Urşuň jemleri. Kompýen ylalaşygy boýunça Germaniýa Belgiýadan, Fransiýadan öz goşunlaryny çykarmalydy. Ol 5 müň top, 25 müň pulemýot, 1700 harby uçarlaryny, 150 müň wagon, 5 müň ýük awtoulaglaryny we başga-da birnäçe suwasty gämileridir beýleki harby ýaraglaryny Antanta döwletlerine we Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna bermeli boldy.
I jahan urşunda Germanýa garşy toparlanyşygyň ýurtlarynda öldürilen adamlaryň sany
Ýurtlar Öldürilenler (müň adam)
Orsýet 1200
Fransiýa 898
Beýik Britaniýa 485
Italiýa 381
Rumyniýa 152
Serbiýa we Çernogoriýa 140
Britan dominionlary we Hindistan 119
Fransiýa bakna ýurtlar 48
ABŞ 37
Belgiýa 32
Gresiýa 9
Portugaliýa 5
Ýaponiýa 0,3
Jemi 3506,3
Çeşme : Urlanis B.S. Istoriýa woýennyh poter.-SPb.-M. 160 s.
Birinji jahan urşy adamzat taryhynda şol wagta çenli bolan uruşlaryň iň bir gan döküşiklisi, elhenji boldy. Uruşa 73,5 mln. esger gatnaşyp, olardan 10 mln. adam öldürildi. 20 mln. adam ýaralandy, maýyp boldy. Birnäçe obalar, şäherler, senagat kärhanalary tozduryldy.
Urşuň baş günäkärleri bolan Germaniýanyň, Awstro-Wengriýanyň we Russiýanyň imperatorlarynyň ählisi-de tagtyndan agdaryldy.
Uruş döwri diňe bir söweş meýdanynda däl, eýsem tylda hem parahat ilatyň birnäçesi açlykdan, ýeter-ýetmezçiligiň pidasy boldular.
Uruş birnäçe halklaryň milli taýdan oýanmagyna itergi berdi. Birnäçe halklar özbaşdaklyk ugrunda aýaga galdylar. Birnäçe täze döwletler döredi.
I jahan urşunda german toparlanyşygyna girýän ýurtlaryň goşunynda öldürilen adamlaryň sany
Ýurtlar Öldürilenler (müň adam)
Germaniýa 1473
Awstro-Wengriýa 727
Türkiýe 250
Bolgariýa 49
Jemi 2449
Çeşme : Urlanis B.S. Istoriýa woýennyh poter.-SPb.-M. 165 s.
Uruşda ýeňen döwletler parahatçylykly şertnamany baglaşmaga taýýarlyk görýärdiler. Olar şu mesele boýunça maslahat çagyrmagy makul bildiler. Fransiýa maslahatyň Parižde geçirilmegini haýyş etdi.
1919-njy ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 18-inde Pariž maslahaty işe başlady. Oňa 27 döwletiň wekilleri gatnaşdylar. Emma esasy sözi diňlenilýänler. ABŞ-yň prezidenti W.Wilson, Beýik Britaniýanyň premýer-ministri G.L. Žorž we Fransiýanyň premýer-ministri Ž. Klemanso dagylardy. Maslahata Russiýa we uruşda ýeňilen döwletler çagyrylmandy.
Maslahatda esasan Germaniýa bilen baglanyşyljak parahatçylyk şertnamasynyň şertleri ara alyp maslahatlaşyldy. Gepleşiklerde 78 ýaşly gojalygyna seretmezden, fransuz ýolbaşçysy Žorž Klemanso (1841-1929) köne duşmany Germaniýany her edip hesip edip, düýpli gowşatmak isleýärdi. Elzas we Lotaringiýany almakdan başga-da başarsa, Germaniýany paýlaşjakdy.
63 ýaşly ABŞ-yň prezidenti W.T. Wilsonyň (1856-1924) öňe süren teklipleriniň iň esasysy Milletler ligasyny döretmek pikiridi. Serhetleri üýtgetmek meselesine goşulyp, ol Fransiýa Elzas we Lotaringiýanyň gaýtarylmagyny, Belgiýanyň täzeden dikeldilmegini goldady.
Beýik Britaniýanyň hökümet ýolbaşçysy Loýd Žoržy (1867-1945) Germaniýanyň harby kuwwatynyň syndyrylmagy guwandyrsa, ABŞ-yň dünýä, Fransiýanyň Ýewropa täsiriniň güýçlenmegi ony diýseň biynjylyk edýärdi.
Ýeňijileriň arasyndaky dawalar. Pariž maslahatynda ABŞ-nyň Beýik Britaniýanyň we Fransiýanyň arasynda üç mesele boýunça uzaga çeken dawalar başlandy.
1. Serediljek meseleleriň tertibi hakyndaky dawa : Beýik Britaniýa we Fransiýa Germaniýa we Türkmen-Osmanly imperiýasyna degişli bakna (koloniýa) ýurtlary paýlaşmak meselesini ilkinji nobatda çözmegi teklip etdiler. Emma olar ABŞ-yň berk garşy durmagy bilen Milletler ligasyny döretmekligi ara alyp maslahatlaşmakdan başlamaga mejbur boldular.
2. Germaniýanyň tölemeli jerime tölegleriniň möçberi we ony paýlaşmak meselesi boýunça hem dawa turdy. Fransiýa Germanýany düýpli gowşatmak üçin alynmaly öwez töleginiň möçberini 450-480 mlrd. altyn marka ýetirmegi, onuň hem 58% möçberindäkisini Fransiýa bermegi talap etdi. ABŞ we Beýik Britaniýanyň azaldyp 50-100 mlrd. marka getirmegi teklip etdiler. Bu mesele ahyryna çenli çözülmän galdy.
3. Iň aýgytly göreş öňki Germaniýa we Türkmen-Osmanly imperiýasyna degişli bakna halklary özara paýlaşmak meselesinde başlandy.
Wilson bakna halklary eýeçilik etmegiň täze, medeniýetli ýoluny mandat düzgünini teklip etdi. Bu düzgün boýunça öň Germaniýa we Türkmen-Osmanly imperiýasyna bakna bolan halklar Milletler Ligasynyň tabşyrygy boýunça ösen halklar tarapyndan tä “özbaşdak ýaşamaga taýýar bolýançalar” dolandyrylmady.
Milletler Ligasy Palestinany, Transiordaniýany, Yragy, Tanganikany Beýik Britaniýa berdi. Siriýany we Liwany dolandyrmaga Fransiýa mandat aldy. Ýaponiýa Marian, Korolin, Marşal adalaryny we Hytaýyň Şandun ýarym adasynda hojaýynçylyk etmäge hukuk aldy. Kameruny we Togony Beýik Britaniýa bilen Fransiýa paýlaşdylar.
Umuman, Pariž konferensiýasy dawalara seretmezden ýaraşyk şertnamasynyň şertlerini işläp taýýarlady.
Wersal şertnamasy. 1919-njy ýylyň Gurbansoltan aýynda şertnamanyň taslamasy taýýar boldy. Indi ony resmileşdirmek galypdy. Şu maksat bilen Germaniýanyň ygtyýarly wekilleri Pariže çagyryldy. German wekilçiligi taslama hiç-hili üýtgeşme girizip bilmedi.
1919-njy ýylyň Oguz aýynyň 28-inde Parižiň uly Wersal köşgünde şertnama gol çekildi.
Wersal şertnamasy boýunça Germaniýa özüniň territoriýasynyň sekizden bir bölegini, ilatyň on ikiden bir bölegini elden gidirdi. Elzas we Lotaringiýa Fransiýa gaýtarylyp berildi. Üç welaýaty Belgiýa, Sileziýanyň bir bölegi Çehoslawakiýa, Prussiýanyň Pomoriýanyň, Poznanyň bir bölegi Polşa Demirgazyk Şlezwing Daniýa berildi. Germaniýanyň eýeçiligindäki bakna halklar onuň elinden alyndy. Germaniýanyň harby güýçlerine çäklendirmeler girizildi. Onuň goşuny meýletinçilerden düzülip, 100 müňden geçmeli däldi. Suwasty flot ýa-da harby güýçlerini edinmeklikden ol mahrum edildi. Reýn sebitinde harby berkitmeler gurmak, goşun ýerleşdirmek gadagan edildi.
Germaniýanyň tölemeli öwez tölegleriniň möçberi Wersal şertnamasynda görkezilmändi. (ol soňra 1921-nji ýylda 132 mlrd. Marka möçberinde kesgitlendi). Ýöne kime näçe bölegini bermelidigi welin anyklandy. Tölegiň esasy bölegini Fransiýa (53%), soňra Beýik Britaniýa (22%), Italiýa (10%), Belgiýa (8%) ýaly döwletler almalydy.
Germaniýa bilen baglanyşylan şertnamanyň mysalynda 1919-njy ýylyň Ruhnama aýynyň 10-unda Awstriýa, Sanjar aýynyň 27-sinde Bolgariýa bilen hem şertnamalara gol çekildi. Wengriýa bilen 1920-nji ýylyň Oguz aýynyň 4-inde, Türk soltany bilen Alp Arslan aýynyň 10-unda parahatçylyk şertnamalary baglaşyldy. Şertnamalarda serhetler üýtgedildi, olaryň harby güýçlerine çäklendirmeler girizildi. Pariž konferensiýasy Polşa we Çehoslowakiýa döwletleriniň döredilýändigini jar etdi. 1919-1920-nji ýyllarda Finlýandiýa, Estoniýa, Litwa we Latwiýa hem garaşsyzlygyny aldylar. Şonuň ýaly-da öwez tölegini tölemek şerti hem bardy. Şularyň içinde türkler bilen baglaşylan şertnama kagyz ýüzünde galdy. Mustafa Kemal Atatürküň ýolbaşçylygynda milli-azat edijilik hereketiň başlanandygy we Antantanyň goşunlarynyň-da türk watançylary tarapyndan derbi-dagyn edilendigi üçin Türkiýe bilen 1923-nji ýylda täze şertnama baglaşyldy.
Wersal şertnamalar ulgamy Ýewropada Fransiýanyň güýçlenmegine, Ýakyn Gündogarda Beýik Britaniýanyň täsiriniň artmagyna itergi berdi. Milletler Ligasy ABŞ-nyň teklibi boýunça döredilse-de, bu guramada Beýik Britaniýa bilen Fransiýanyň täsiri güýçlidi. Bu ýagdaý amerikan senatyndaky respublikaçylara ýaramaýardy. ABŞ-nyň senaty Wilsonyň Pariždäki geçiren gepleşiklerinden närazydy. Şonuň üçin senat Wersal şertnamasyny tassyk etmedi. ABŞ Germaniýa bilen ikitaraplaýyn parahatçylyk şertnamasyny baglaşmaga mejbur boldy.
Hytaý hem Şandunyň Ýaponiýa berlendigi üçin Wersal şertnamasyna gol çekmekden ýüz öwürdi.
Waşingtom maslahaty 20-nji ýyllaryň başynda iňlis-amerikan we amerikan-ýapon garşylyklary ýitileşdi. Respublikaçylara partiýasy häkimiýete gelenden soňra ABŞ Wersal şertnamalar ulgamynyň käbir meselelerine täzeden seretmek üçin halkara maslahatyny çagyrmak teklibi bilen çykyş etdi. ANŞ-yň bu gezekki maksady Uzak Gündogarda Ýaponiýanyň täsirini gowşatmak we harby-deňiz ýaraglanyşygyny düzgünleşdirmekdi.
Maslahat 1921-1922-nji ýyllarda Waşingtonda geçdi. Oňa ABŞ, Beýik Britaniýa, Fransiýa, Ýaponiýa, Italiýa, Belgiýa, Portugaliýa, Gollandiýa we Hytaý gatnaşdy. Olar 4 aýlap maslahatlaşyp, esasy üç şertnama gol çekdiler.
Birinjisi ABŞ, Beýik Britaniýa, Fransiýa we Ýaponiýa döwletleriniň arasynda Ýuwaş ummanyndaky adalara eýeçilikleri üýtgewsiz galdyrmak baradaky şertnamadyr.
Ikinjisi, Beýik Britaniýa, ABŞ, Fransiýa, Ýaponiýa we Italiýa döwletleriniň harby-deňiz güýçleriniň gatnaşygyny 5:5:3:1, 75:1, 75 möçberde kesgitleýän bäşleriň şertnamasydyr. Harby gämileriň ululygy hem çäklendirildi. Bu şertnama ABŞ üçin uly ýeňişdi. ABŞ harby deňiz güýçlerini bu ugurda dünýäde iň öňde baryjy – Beýik Britaniýa bilen deňleşdiripdi. Harby gämileriň ululygynyň çäklendirmegi-de ikinji nobatda ABŞ üçin zerurdy. Çünki onuň iri harby gämileri zerur wagty Panamakanalyndan geçip biljek däldi. Üçünjisi, Hytaý meselesine degişli şertnamadyr. ABŞ uzak Gündogarda Ýaponiýanyň güýçlenmeginden heder edip, Şanduny Hytaýa yzyna gaýtaryp bermäge Ýaponiýany mejbur etmegi başardy. Bu şertnamanyň aşagyna maslahata gatnaşan dokuz döwletiň wekilleri gol çekdiler. Hytaýyň
Ýewropa döwletleriniň territorial üýtgeşmeleri (km2)
garaşsyzlygyny, çäk bitewiligini hormatlamak ylalaşyldy. Şertnamada ABŞ-yň 1899-njy ýyldan bäri öňe sürýän “açyk gapylar” we “deň mümkinçilikler” ýörelgeleri kabul edildi. Bu ýörelgeler boýunça Hytaýý täsir zolaklaryna bölmek gadagandy. Ykdysady taýdan beýlekilerden güýçli bolan ABŞ Hytaýda deňlik bolsa, ol ýurduň bazarlaryndan beýlekileri çykaryp biljekdi.
Waşington maslahaty hem Wersal şertnamalar ulgamynyň dowamydy.


text:
Ysraýyl harbylary, ýewreý aýaly öz çagalarynyň gözüniň öňünde öldürdi diýip, palestin erkeginiň maşgala jaýyny ýumurdy.
Ysraýyl esgerleri 11-nji iýunda Morad Bader Abdullah Adaisyň Günbatar kenaryň Ýatta obasynda ýerleşýän jaýyny ýykdylar.
Harbylar onuň ýanwar aýynda alty çaganyň ejesi Dafna Meýri öz öýünde, Otniýeldäki ýewreý obasynda pyçaklap öldürendigini aýdýarlar.
Ol jenaýatyň bolan ýerinden gaçypdyr we soňra tutulypdyr.
Ysraýyl öý ýykmagyň geljekki hüjümleriň öňüni almak niýeti bilen amala aşyrylýandygyny aýdýar. Emma palestinalylar muny kollektiw jezalandyrma hasaplaýarlar.


text:
Kipr hökümeti bilen halkara karzçylar 10 milliard ýewro çenli halas ediş karzy barada ylalaşyga geldi.
Brýusselde, duşenbe güni irden yglan edilen ylalaşyk Kipriň ululygy boýunça ikinji bankynyň ýapylmagyna getirer öýdülýär.
Şeýle-de bu ylalaşygyň ätiýaçlandyrylmadyk goýumlara, şol sanda baý orsýetlilere köp ýitgi getirmegi mümkin.
Kipr, ylalaşyga gelmese, duşenbe güni Ýewropanyň Merkezi bankynyň maliýeleşdirmeginden kesilmelidi.
Bu ýagdaý hökümetiň çökendigini yglan etmegine we belki-de Kipriň ýewro zonasyndan çykmaga mejbur bolmagyna alyp geler öýdülýärdi.
Karzçylar Kipriň halas ediş karzyny kepillendirmek üçin 5.8 milliard ýewro toplamagyny talap etdiler.
Bu ylalaşyk astynda goýumçylar ýurduň ikinji uly banky bolan Laikide, şeýle-de Kipr bankynda goýan 100 müň ýewrodan artyk pullarynyň belli bir bölegini ýitirerler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Ýaşulular maslahatynyň nobatdaky mejlisini Aşgabatda, 14-nji sentýabrda geçirmek baradaky karara gol çekdi.
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä,Ýaşulular maslahaty asyrlyk däplerden ugur alnyp, «döwlet ähmiýetli, giň gerimli işlereýaşululary işjeň çekmek», «il-ýurt bähbitli meseleleri pähim-paýhasly ýaşulular bilen maslahatlaşyp çözmek» üçin geçirilýär.
Aslynda, döwlet meselelerini ýaşulular bilen geňeşmek däbi Türkmenistan garaşsyz ýurt bolanyndan soň, parlamentden hem ýokarda goýlan Halk maslahatynyň döredilmegi bilen, S.Nyýazowyň ýurt dolandyran ýyllarynda ýörgünli bolupdy.
Şol döwürde Halk maslahatynyň mejlislerine gatnaşan Nurmuhammet Hanamowyň sözlerine görä, Nyýazow ýaşululary hakykatda olaryň pikirini, tejribesini öwrenmek üçin däl-de, öz ideýalaryny tassyklatmak üçin ulanypdyr.
Şol döwürde Türkmenistanyň Türkiýedäki we Ysraýyldaky ilçisi bolup işlän Hanamow Halk maslahatlaryna aýt diýilýän zady däl-de, hakyky öz pikirini aýtjak ýaşulularyň gatnaşdyrylmaýandygyny aýdýar.
Bu pikiri daşoguzly Dädebaý aga hem tassyklaýar we Azatlyk radiosyna bu maslahata diňe prezidentiň eden işlerini öwjek adamlaryň seçilýändigini aýtdy.
2006-njy ýylyň dekabrynda Türkmenistanda häkimiýet çalşanyndan soň, Halk maslahatynyň öňki roly ýatyryldy we ol diňe jemgyýetçilik guramasy hökmünde saklanylyp galyndy. Şeýle-de oňa ozal üç müňden gowrak adam gatnaşdyrylan bolsa, indi her welaýatdan 100, Aşgabat şäherinden hem 100 ýaşulynyň agza hökmünde gatnaşdyrylýandygy aýdylýar.
Ýöne maslahata gapdaldan gatnaşdyrylýan ýokary wezipeli emeldarlary, studentleri hem hasaba alsaň, oňa iki müňden gowrak adamyň gatnaşýandygy aýdylýar.
Elbetde, bu çäräniň guramaçylykly geçmegini üpjün etmek, hyzmat işleri üçin hem ýüzlerçe adam çekilýär.
Bosgunlykdaky Respublika partiýasynyň lideriNurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, Berdimuhamedow Halk maslahatynyň ozalky roluny peseldip, dogry iş etdi. Emma ol ýaşulularyň adyna berilýän maslahatda bir gezegem garşylykly pikiriň aýdylmandygyny, onuň Berdimuhamedow döwründe hem öňünden taýynlanan adamlaryň maslahaty bolup galandygyny aýdýar.
Daşoguzly Dädebaý aga-da, Awstriýada ýaşaýan oppozisioner Hanamow-da türkmen ýaşulyçylyk däpleriniň saklanmagynyň gerekdigini aýdýar, ýöne olar asyrlyk däpleriň şahsyýet kultunyň peýdasyna ýoýulmagyny goldamaýarlar.
Türkmen metbugatynda Ýaşulular maslahaty barada çap edilen kararda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrliginiň Ýaşulularyň maslahatyna gatnaşyjylar üçin sowgatlyk harytlary degişli ministrliklerden we pudak edaralaryndan bellenen möçberlerde kabul edip almagy hem-de sowgatlary taýýarlamagy buýrulýar.
Mundanam başga, Türkmenistanyň awtomobil we demirýol transporty ministrliklerine, «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugyna Ýaşulular maslahatyna gatnaşyjylary Aşgabada getirmek we yzlaryna eltmek buýrulýar.


text:
NATO-nyň we owgan resmileriniň aýtmaklaryna görä, hepdäniň duşenbe güni Owganystanyň günbatarynda janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan bomba partlmasynda azyndan 14 adam, şol sanda NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky ýardam beriji güýçleriň üç agzasy we owgan polisiýasynyň dört wekili wepat bolupdyr.
Içeri işler ministrliginiň metbugat wekiliniň sözlerine görä, parahat ýaşaýjylardan alty adam wepat bolupdyr we ýene ençemesi ýaralanypdyr.
Talybanyň metbugat wekili bu partlamalaryň jogapkärçiligini guramanyň üstüne aldy.


text:
Hepdäniň duşenbe güni Täjigistanyň hukuk goraýjy guramalary ýakynda türmede ýogalan tussagyň ölüminiň sebäplerini düýpli derňemegi talap etdiler.
Sentýabryň ortalarynda Duşenbäniň tussaghanasynda ýogalan Hamza Ikromzodanyň garyndaşlary onuň bedeninde gynamalaryň yzlarynyň bolandygyny, şol sanda gyzgyn ütügiň yzynyň galandygyny habar berdiler. Ikromzodanyň garyndaşlary duşenbe güni Baş prokuratura ynsan hukuklaryny goraýjy guramalaryň wakany derňemek boýunça ýazan talap hatyny gowşurdylar. By hatda türmede ýogalan ýene alty adamyň ady görkezildi.
Ýurduň jenaýat kodeksine girizilen ýakynky üýtgetmelere görä, gynamalar üçin 15 ýyl tussaglyk möhleti göz öňünde tutulýar. Emma 2012-nji ýylyň mart aýynda jenaýat kodeksine üýtgetmeler girizileli bäri, gynamalara baş goşan diňe bir polisiýa işgäri jezalandyryldy.


text:
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Moskwa Döwlet uniwersitetiniň žurnalistika fakultetinde ýaşlar bilen geçiren duşuşygynda öňki SSSR respublikalarynyň ýolbaşçylaryna öz halkyny başgalaryň garşysyna goýmaly däldigini duýdurdy. Muňa mysal hökmünde Gürjüstany getirdi.
Azatlyk Radiosynyň habarçysynyň maglumatyna görä, prezident bilen duşuşykdan öň birnäçe student saklanypdyr. Olaryň biri “Oleg Kaşini kim urdy?” diýen ýazgyly ýakasyz köýnekli, ikinjisi “Näme üçin siz Twitterde, Hodorkowskiý bolsa türmede?” diýen şygar bilen duşuşyga gelipdir.
Prezident bilen duşuşmaga öňünden saýlanyp alnan studentlere rugsat berlipdir.
Federal gorag gullugynyň işgäri Azatlyk Radiosynyň korrespondenti Irina Şewtaýewadan kamerasyny görkezmegi talap edip, ondan üç suraty, şol sanda studentleriň saklanan pursatyny aýrypdyr.


text:
Russiýanyň Sewernaýa magdan käninde dörän partlamada dereksiz ýiten 26 magdançynyň ählisi heläk boldy. Bu barada ýurduň Adatadan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi habar berdi.
25-nji fewralda bolan partlamanyň netijesinde ölen magdançylaryň sany 36-a ýetdi.
Ministrligiň eden bu beýanatyndan birnäçe sagat öň, Workutsk şäheriniň golaýyndaky magdan käninde dörän ikinji partlamada alty sany halas ediji hem heläk boldy.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministr Wladimir Puçkow ýokary temperatura we kislorodyň ýetmezçiligi sebäpli halas ediş işleriniň togtadylandygyny mälim etdi. Ol bu ýagdaýlarda “hiç kimiň halas bolup bilmejekdigini” hem sözüne goşdy.


text:
ABŞ Hytaýyň we Orsýetiň ýörite gulluklaryny Birleşen Ştatlaryň kompaniýalara garşy we täze tehnologiýalar baradaky maglumatlary ogurlamak bilen bagly internet jenaýatlarynda aýyplady. Bu barada ABŞ-nyň ýörite gulluklarynyň taýýarlan we Kongrese iberen hasabatynda aýdylýar.
Hasabatda bellenmegine görä, şular ýaly hereket Amerikanyň ykdysady howpsuzlygyna wehim salýar.
Ekspertleriň hasaplamalaryna görä, internet arkaly edilýän jenaýatlar netijesinde ABŞ-nyň çekýän zyýany milliardlarça dollara barabar.


text:
Eýranly meşhur hudožnik we aktiwist Atena Farghadaniniň aklawçysy öz müşderisiniň häkimiýetler tarapyndan tiz wagtda boşadyljakdygyny aýtdy.
Mohammad Moghiminiň “The Associated Press” agentligine we Karikaturaçylaryň hukuklary boýunça halkara guramasyna 25-nji aprelde aýtmagyna görä, şikaýatlara garaýan sud Farghadaniniň 12 ýyllyk we 9 aýlyk tussaglyk möhletini 18 aýa çenli azaldypdyr.
Bu bolsa onuň tiz wagtda boşadyljagyny aňladýar diýip aklawçy belledi.
Moghimi öz müşderisiniň türmeden boşadylmagynyň takyk wagtynyň entek belli däldigini aýtdy.
2014-nji ýylda Farghadani zenanlaryň çaga dogurmak meselesindäki hukuklaryny çäklendirýän kanuny kabul eden eýranly syýasatçylary geçi we maýmyn hökmünde şekillendirmegi üçin sud edilipdi.


text:
Türkmenistanyň ýaşy 18-e ýeten we harby gullugy geçmedik erkek jynsly graždanlary mundan beýläk, öňürti harby gullugy geçmezden, daşary ýurtlara okamaga gidip bilmezler.
Bu barada Azatlyk Radiosyna Aşgabat şäheriniň Köpetdag etrap harby wekilliginde maglumat berildi.
Bu maglumatdan çen tutulsa, şu ýyl orta mekdepleri tamamlan oglanlaryň ýokary bilim almak hukuklary çäklendiriler. Çünki, ýurtda orta bilimiň möhleti 11-12 ýyla ýetirilensoň, mekdepleri tamamlaýan okuwçylaryň ählisi diýen ýaly 18 ýaşlarynda bolýarlar.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, bu täze düzgün barada ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerinde hiç hili maglumat berilmeýär.
Şeýle-de harby gullugy geçmedik erkek kişileriň näme sebäpden daşary ýurda okuwa goýberilmeýändiginiň arkasynda ýatan sebäpler barada hem harby wekilligiň resmilerinden nähilidir bir düşündiriş almak başartmady.
Azatlyk Radiosy 18 ýaşy dolan we harby gullugy geçmedik türkmenistanly erkek kişileriň daşary ýurtlara okuwa goýberilmeýändigi dogrusynda kommentariý almak üçin Türkmenistanyň Migrasiýa gullugy bilen habarlaşanda, degişli resmi bu barada “hiç zat aýdyp bilmejekdigini” aýdyp, goşmaça maglumat bermekden saklandy.
Şu ýyl ýurduň harby bolmadyk 19 sany ýokary okuw jaýlaryna 7 müň 128 adam kabul ediler. Şol bir wagtda on müňlerçe türkmenistanly daşary ýurtlaryň ýokary okuw jaýlarynda hem bilim alýarlar. Täze düzgüne görä, indi harby gullugy geçmedik erkek kişiler bu mümkinçilikden mahrum bolýarlar.
Belläp geçsek, bu täze düzgün ýokary okuw jaýlary we harby gulluk bilen bagly kabul edilen kararlaryň iň täzesidir.
Mundan öň, geçen ýyl, ozal ýokary okuw jaýlarynyň käbirlerinde açylan harby kafedralar ýapyldy. Geçen ýylyň ahyrynda bolsa ýokary bilimli graždanlar üçin harby gullugyň möhleti hem iki ýyla ýetirildi. Ýogsa öň ýokary bilimliler üçin gulluk möhleti bir ýyldy.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy boýunça ýurduň raýaty bolan her bir erkek adam üçin ählumumy harby borçlulyk bellenen. Türkmenistanda harby gulluga 18-30 ýaş aralygyndaky erkek kişiler hökmany çagyrylýarlar.