text:
Miting geçirmezden ozal bu barada degişli edaralary habarly etmek demokratik döwletlerde ýönekeý iş diýlip hasaplanýar we, umuman aýdylanda, mitinge howp hökmünde garalmaýar.
Ýöne bu mesele Ukrainada 20-nji sentýabrda parlamente teklip edilýän “Parahatçylykly ýagdaýda ýygnanyşmak azatlygy” atly 2450-nji nomerli taslamanyň iň jedelli tarapydyr.
Ukrainanyň dartgynly syýasy atmosferasynda bäsdeşleriň arasynda birek-birege ynam az bolup, oppozisiýanyň tarapdarlary mitingleri geçirmezden iki gün öň bu barada habar bermek düzgüniniň we kanunyň käbir beýleki maddalarynyň häkimiýetlere protestleriň öňüni almaga pursat döredýändigni aýdýarlar.
Mekirlik üçin mümkinçilik
17-nji sentýabrda, sişenbe güni, ýurduň Parlamentiniň öňünde protest çäresini geçiren ýüzlerçe ukrainaly ýaşlaryň biri Anna Hwil bu barada şeýle diýýär:
"Kanunyň bu taslamasy wagt taýdan çäklendirmeleri we guramaçylaryň garşysyna bolup biläýjek günäkärlemeler baradaky maddany öz içine alýar. Eger guramaçylar mitinge gatnaşyjylaryň her biriniň özüni dogry alyp barjagyna kepil geçip bilmeseler, onda ýygnanyşyk gadagan edilip bilner – diýip, Hwil aýdýar. - Şeýle hem mitingleriň amala aşyrylmagy üçin ýerliksiz diýip hasaplanýan parklar ýaly belli ýerlerde ýygnanşyklaryň geçirilmegi gadagan edilip bilner. Bu [resmi häkimiýetlere] mekirlik etmek hem-de ýygnanyşyklary çäklendirmek üçin mümkinçilik döredýär."
Kanunyň taslamasy guramaçylary mitingleriň howpsuzlygyna jogapkär edip goýýar we bu häkimiýetlere olary islendik tertipsizlikde, ýekebara düzgün bozujy hökmünde jezalandyrmaga ýol açyp biler.
Şeýle hem bu kanun taslmasynda mitingleri nirelerde geçirip boljakdygy anyklaşdyrylanok. Tankytçylar ony, bu kararyň häkimiýeti dolandyryjylaryň öz islegne bagly boljakdygyny aýdyp, tankyt edýärler.
Kanun gerek, ýöne...
17-nji sentýabrda, sişenbe güni, Ukrainanyň ombudsmany Waleriýa Lutkowskaýa bu barada şeýle diýdi:
"Kanun gerekli, ýöne ol beýleki kanunlarda edilen üýtgeşiklikler bilen bilelikde kabul edilmelidir, ýogsam ol progressiw resminamadan repressiw dokumente öwrüler."
Kanuny teklip eden häkimiýetiň tarapdarlary bolan deputatlar guramaçylaryň jogapkärçiligi has güýçlendirilse, gurnaljak mitinglerde halk köpçüliginiň howpsuzlygynyň artjakdygyny we onuň "parahatçylykly ýygnanyşyklarda" raýatlaryň hak-hukuklaryny gorajakdygyny nygtaýarlar.
Oppozision toparlar hökümetiň saýlawlaryň diňe birnäçe hepde öň ýanynda şeýle çalt hereket etmegine onuň häkimiýet başynda galmak üçin media we köçelere gözegçiligi berkitmek üçin edýän aladasy hökmünde baha berýärlar.
Pikir soralyşyklardan belli bolşuna görä, prezident Wiktor Ýanukowiçiň "Regionlar partiýasy" bilen onuň häzirki wagtda türmede oturan bäsdeşi, öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenkonyň "Ata watan partiýasy" ýurtda deň derejede goldawa eýe.


c: text/html

text:
Ors hökümeti ýurtda “Rosneft'” ýaly iri nebit kompaniýalary, kärhanalary hususylaşdyrmagyň bäş ýyllyk planyny taýýarlady. Onuň umumy bahasy 60 milliard dollardyr.
Hökümetiň başlygynyň birinji orunbasary Igor Şuwalowyň sözlerine görä, indi plan prezident Dmitriý Medwedewiň makullamagyna garaşýar.
Plana laýyklykda döwlet iň uly kompaniýa “Rosneftiň” aksiýalarynyň 15%-ni satmakçy. Şeýle firmalaryň arasynda Orsýetiň daşary söwda banky, Süýşürintgiler banky, Orsýet demir ýollary bar. Şu sanawa “Aeroflotuňam” girmegi hem mümkin.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmen bedewiniň baýramçylgygynda ýurduü prezidentine ýedi sany ahal-teke aty sowgat berildi.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow Ahal-teke atçylyk toplumynda Bedew baýramçylygyna bagyşlanyp geçirilen dabaralara gatnaşdy diýip, türkmen metbugaty habar berýär.
Baýramçylyk çäreleriniň dowamynda, "atçylyk pudagyny ösdürmekdäki uly aladalary üçin", bäş welaýatdan we Aşgabat şäherinden, şeýle-de ýurduň harby hem kanun goraýyş edaralarynyň adyndan prezidente ýedi sany ahal-teke aty sowgat berildi.


text:
Ispaniýa
Ispaniýa (isp. España), resmi ady — Ispaniýa Korollygy (isp. we gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, bask. Espainiako Erresuma, oks. Reialme d'Espanha, ast. Reinu d'España) — Ýewropanyň günorta-günbatarynda döwlet. Pireneý ýarymadasynyň agramly bölegini eýeleýär. Ýurduň ady "i-şpanim" — "towşanlaryň kenary" diýen finikiýa aňlatmasyndan gelip çykýar.
Serhetdeş ýurtlary:
- Portugaliýa — Pireneý ýarymadasynyň günbatarynda;
- Gibraltar britan häkimiýeti — Iberiýa ýarymadasynyň günortasy;
- Marokko - demirgazyk Afrikada (Seuta we Melilýa anklawlary);
- Fransiýa we Andorra — demirgazykda.
Ispaniýanyň kenarlaryny demirgazykda we günbatarda Atlantik okean, şeýle hem günortada we gündogarda Ortaýer deňzi ýuwýar.
Doly ady: (Reino de España).
Meýdany: 504,030 kw. km.
Ilaty: 46,505,963 adam (Iýul 2010 ý.)
Hökümet baştutanlary: Huan Karlos I (Patyşa), Hose Luis Rodrigo Zapatero (premýer-ministr)
Milli baýram: 12-nji oktýabr – Ispan milletiniň güni
Pul birligi: Ýewro
Iň belent nokady: Teýde wulkany (3718 m)
Agalyk ediji dini: katolisizm
UMUMY MAGLUMATY Ispaniýa Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolup, Ýewropanyň çet günorta-günbataryndaky ýerleşýän döwletdir. Ol Pireneý ýarym adasynyň 5/6 bölegini, Ortaýer deňzindäki Balear we Pitius adalaryny, Atlantik okeanynda Kanar adalaryny tutýar.
Meýdany 504,030 kw. km. Tutýan meýdany boýunça Dünýäde 51-nji, Ýewropada bolsa dördünji ýerde durýar. (Rossiýa, Ukraina we Fransiýadan soňra).
Ilaty 46,5 mln. adam (2010). Ispaniýa Ortaýer deňziniň, Atlantik okeanynyň we Biskaý aýlagynyň aralygynda ýerleşip, gündogarda Fransiýa, Andorra, günbatarda Portugaliýa bilen araçäkleşýär. Paýtagty – Madrid şäheri. Ispaniýa administratiw taýdan 50 welaýata (47-si ýarym adada) bölünip, 17 sany awtonom oblasta birleşýär. Ispaniýanyň Afrikadaky awtonom şäherleri Seuta we Melilýadyr. Şeýle hem Afrikada Welesde-la-Gomera, Alusemas we Çafarinas adalary bar. Nominal jemi içerki önümiň möçberi boýunça dünýäde on ikinji orny eýeleýär. Ispaniýa BMG-niň, ÝB-niň, NATO-nyň, YÖHG-niň (Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasy) we BSG-niň (Bütindünýä Söwda Guramasy) agzasydyr. Ispaniýa konstitusion monarhiýa döwleti bolmak bilen, Huan Karlos I 1975-nji ýylyň 22-nji noýabryndan bäri Ispaniýanyň patyşasydyr.
- Katoloniýa
- Walensiýa
- Nawarra
- Araganin
- Kardowa
- Sewilýa
- Granada
- ↑ "Anuario estadístico de España 2006. 1ª parte: entorno físico y medio ambiente" (PDF). Instituto Nacional de Estadística (Spain). Retrieved 5 June 2014.
- ↑ "Population Figures at 1 July 2014" (PDF). Instituto Nacional de Estadística (INE). Retrieved 10 December 2014.
- ↑ "Censos de Población y Viviendas de 2011" (PDF) (in Spanish). Instituto Nacional de Estadística (INE).
- ↑ 4.0 4.1 4.2 4.3 "Spain". International Monetary Fund. Retrieved 1 November 2014.


text:
Türkmenistanyň Döwlet medeni merkezinde halk geýimleriniň däplerine we milli bezegleriň medeniýetine bagyşlanan maslahat geçirildi. Oňa gatnaşyjylar — Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň wekilleri, folklor-etnografiki tans toparlarynyň ýolbaşçylary, Magtymguly adyndaky türkmen döwlet uniwersitetiniň mugallymlary, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň we muzeýleriň işgärleri asyrlaryň dowamynda türkmen zergärleriniň ýasan şaý-sepleri ýaly zenan bezegleriniň başga hiç bir halkda ýokdygyny belläp geçdiler. Gelniň toý şaý-sepleriniň doly agramy 36 kilograma barabardyr. Gelin ýörände, kümüş düwmeler özboluşly owaz edýär. Halk ynanjyna görä, ol al-arwahlary kowýar.
Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen Döwlet muzeýi tarapyndan guralan maslahatyň usuly bölümi tamamlanansoň, muzeýiň etnografiýa bölüminde “tegelek stol” geçirildi. Ol ýerde maslahata gatnaşyjylar ajaýyp eksponatlar bilen tanyşdylar. Muzeýiň işgärleri eksponatlaryň her birine doly häsiýetnama bermek bilen, olar bilen baglanyşykly rowaýatlaryň, yrym-ynançlaryň üstünde hem aýratyn durup geçdiler.
Maslahata gatnaşyjylar muzeý hünärmenleri bilen bolan gürrüňdeşliklerden özleri üçin gymmatly hem gyzykly maglumatlary aldylar. Munuň özi olaryň milli şaý-sepleri baradaky düşünjeleriniň üstüni ýetirdi.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Türkiýäniň başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygynda aýyplaýan bosgun ruhanysy tarapyndan maliýeleşdirilýän gazak mekdeplerinde «terror ilteşigi» bolan islendik adamy yzyna, Türkiýä ibermegi wada berdi.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Birleşen Ştatlaryň Pensilwaniýa ştatynda ýaşaýan ruhany Fethulla Güleni 15-nji iýulda özüne garşy guralan gozgalaňyň arkasynda bolmakda günäläp, Astanany bu ýurtdaky 33 mekdebiGüleniň eýerijilerinden saplamagaçagyrdy.
"Eger olaryň arasynda haýsam bolsa biri terrorçylyk bilen iltewli bolsa, biz Türkiýäniň talaplaryna jogap bereris” diýip, Nazarbaýew 5-nji awgustda, döwlet saparynyň soňunda Ankarada Erdogan bilen bile gatnaşan metbugat ýygnagynda aýtdy.
Emma Nazarbaýew, Erdoganyň isleýşi ýaly, ol diýilýän mekdepleri ýapjakdygyny aýtmakdan saklandy. Ol Gazagystandaky mekdepleriň bireýýämden döwlet gözegçiligi astyndadygyny, şeýle-de olaryň mugallymlarynyň 90 prosentiniň türk däl-de, gazaklardygyny aýtdy.
"Biz Türkiýäniň garşysyna işleýänleri goldamaýarys. Bu biziň bähbidimize däl» diýip, ol aýtdy we terror bilen iltewli mugallymlar bolsa, olaryň Türkiýä yzyna iberiljedigini nygtady.
Gülen we onuň eýerijileri agdarylyşyk synanyşygyna dahyllydyklaryny ret edýärler.


text:
Etniki özbeler ýykylan jaýlarynyň ýanynda, 16-njy iýun
Gyrgyzystandan Özbegistana geçen adamlaryň sany resmi maglumatlarda 30-40 müň adam diýilse-de, halkara guramalary bosgunlaryň sanyny 100 müň töweregi diýip kesgitleýärler. Ýene-da köp sanly bosgunlaryň özbek-gyrgyz serhedinde jemlenenligi habar berilýär.
Merkezi Aziýa boýunça analitik Sanobar Şermatowa Gyrgyzystandaky ýagdaýy gumanitar betbagytçylyk diýip atlandyrdy. Regional bilermeniň pirkirine görä, Gyrgyzystan gumanitar ýardama mätäç.
Sanobar Şermatowanyň sözlerine görä, Jelalabat we Oş şäherlerinde köp jaýlaryň, söwda merkezleriniň we beýleki dürli binalaryň ýakylmagy we durnuksyzlygyň dowam etmegi ýerli ýaşaýjylaryň gaçybatalga gözlemegine, asly özbek milletinden bolanlaryň-da Özbegistana geçmäge synanyşyklaryny dowam etdirmegine sebäp bolýar.
Ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy Gyrgyzystanyň häkimiýetleri raýatlaryň ýurduň günortasyndaky zorluklardan gutulmagy we olaryň howpsuzlygynyň üpjün edilmegi boýunça tiz çäre görmeli diýip hasap edýär.
Human Rights Watch guramasy gyrgyz hökümetini howpsuzlygy üpjün etmäge we raýatlary goramaga ýardam bermek üçin ýurduň günortasyna parahatçylygy saklaýjy güýçleriň, ilkinji nobatda-da BMG-niň güýçleriniň girizilmegini gazanmaga çagyryp, çykyş etdi.
Human Rights Watch guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça wekili Andrea Bergiň bellemegine görä, häzirki wagtda milleti özbek bolan bosgunlar we Gyrgyzystanyň günorta bölegindäki ýaşaýjylar goraga mätäç.
Andrea Bergiň sözlerine görä, özbek milletinden bolan ýerli ýaşaýjylaryň arasynda Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetine we gyrgyz kanuny goraýjylaryna ynamsyzlyk bar. “Özbekler öz oturan ýerlerine hatda gyrgyz lukmanlaryny hem goýbermeýärler” diýip, Human Rights Watch guramasynyň wekili aýtdy.
Synçylaryň pikiriçe, diňe halkara ýardamyna daýanyp, Gyrgyzystandaky zorlugyň soňuna çykyp we ýurdy durnuklaşdyryp bolar. Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasy
Sanobar Şermatowanyň sözlerine görä, azyk, däri-derman we beýleki ilkinji zerur hajatlaryň üpjün edilmegi – halkara ynsanperwer kömeginiň ilkinji tapgyry bolmaly. Ol ýurdy durnuklaşdyrmak üçin howpuslyk we harby taýdan ýardam berilmegine şu günki gün mümkinçiligiň ýoklugyny aýdýar.
Merkezi Aziýa boýunça bilermen, BMG-niň Parahatçylygy dörediji güýçleriniň Gyrgyzystana girizilmeginiň köp wagty talap edýän proseduradygyny bellän S.Şermatowa regionda hereket edýän Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň Gyrgyzystana harby ýardam bermäge islegli däldigini aýtdy.
S.Şermatowa Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň agzalarynyň islegsizliginiň sebäplerini düşündirip, Ermenistan Merkezi Aziýa regionyndan daşda ýerleşýän ýurt bolsa, Kurmanbek Bakyýewe başpena beren Belarusyň Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetini ykrar etmeýänligini belledi.
Ekspertiň sözlerine görä, Gyrgyzystanyň goňşulary – Özbegistanyň, Täjigistanyň we Gazagystanyň islegsizlgi, öz milletiniň wekilleriniň Gyrgyzystanda ýaşaýanlygyndan. Agzalan ýurtlar etniki özbekleriň, täjikleriň we gazaklaryň ýagdaýyny hasam erbetleşdirjek etniki konfliktiň güýjemeginden howatyrlanýarlar.
Aprel aýyndan bäri Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetine diplomatik we gumanitar ýardamy berip gelýän Orsýetiň bolsa guramanyň çäginde özbaşdak harby ýardamy bermäge ygtyýary ýok.
Kollektiwleýin howpuszlyk ylalaşygy guramasyna häzirki wagtda ýolbaşçylyk edýän Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow guramanyň Gyrgyzystana berýän ýardamynyň Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň esasy dokumentlerinde göz öňünde tutulýan düzgünlere laýyklykda amala aşyrylýanlygyny aýtdy.
Orsýet resmisiniň 16-njy iýunda sözlän sözüne görä, guramanyň Milli howpsuzlyk geňeşleriniň ýolbaşçylarynyň derejesinde geçirilen adatdan daşary maslahatynda Bişkegiň haýyşy boýunça ýardam hökmünde Gyrgyzystanyň kanuny goraýjy organlaryna tertip-düzgüni ýola goýmak üçin maliýe-tehniki kömegi berler.


text:
Täjigistanyň öňdebaryjy kinoprokat kompaniýasynyň başlygy meşhur britan wäşisi Saşa Baron Koeniň gatnaşmagynda ekranlaşdyrylan “Diktator” filminiň Täjigistanda görkezilmejekdigini aýtdy. Ol munuň sebäbini täze çykan bu komediýanyň girdeji berip bilmejekdigi bilen düşündirdi.
“Tantana” kinoprokatynyň başlygy Daler Dawlatow täjik kinoteatrlarynda “Diktatoryň” deregine Golliwudyň “Gara geýimli adamlar - 3” atly başga planetaly baradaky komediýasy görkeziler diýýär. Ol bu komediýanyň köp girdeji berjekdigini aýdýar.
“Diktator” filminde öz raýatlaryny demir penjede saklamaga dyrjaşýan ýakyn gündogarly tiranlaryň dolandyryş stili ýazgarylýar. Bu film geçen hepde kinoteatrlara ýaýrady.
Täjigistan 1992-nji ýyldan bäri awtoritar prezident Imomali Rahmon tarapyndan dolandyrylýar.


text:
Şu gün Türkmenistanda Hasyl toýy toýlanylýar. Ýurduň oba hojalyk işgärleriniň esasy baýramçylygy bolan Hasyl toýy her ýyl noýabryň soňky ýekşenbesinde bellenilýär.
Bu günde ýurduň işde, zähmetde tapawutlanan daýhanlary sylaglanýar, olara döwlet sylaglary, gymmatly sowgatlar we pul baýraklary gowşurylýar.
Hysyl toýunyň esasy dabaralary Aşgabatdaky atçylyk toplumynda geçirilýär. Bu ýerde ýurduň daýhanlarynyň gazanan üstünliklerini görkezýän sergi, ahal-teke atlarynyň ýaryşy geçirilýär diýip, RIA Novosti habar gullugy habar berýär.


text:
Ýemende motosikletli hüjümçiler Belarusdan gelen harby maslahatçylara ýaragdan ot açdylar. Wakada hüjüm edilenleriň biri öldi, başga biri hem agyr ýaralandy.
Russiýanyň Sanaadaky ilçihanasynyň metbugat wekili Nikolaý Lýaguşkiniň beren maglumatyna görä, iki belarusly Ýemeniň paýtagtyndaky myhmanhanadan çykyp barýan mahaly atylypdyr.
Mundan ozal, hüjüm edilenleriň Russiýanyň raýatydygy aýdylypdy.
Ýemeniň resmileri ulagdan edilýän hüjümleri “Al-Kaýda” topary bilen ilteşikli yslamçy ekstremistleriň amala aşyrýandygyny aýdýarlar.


text:
Brýusselde 15-nji sentýabrda Ýewropa Birleşiginiň ýokary derejeli wekilleri bilen Merkezi Aziýada ýerleşýän bäş ýurduň resmileriniň gatnaşmagynda ýygnak geçirildi.
Bu barada, Ýewropa Bileleşiginiň Daşary syýasat boýunça bölüminiň metbugat wekili Kiristiane Hohmann bilen Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Hanym Kiristiane Hohmann, bu ýygnagyň gün tertibi we şonda maslahatlaşylýan temalar barada bize dolurak maglumat beräýseňiz?
Kiristiane Hohmann:
Bu ýygnakda global ykdysady krizis we onuň ýetirýan täsiri, regional howpsuzlyk meseleleri, energiýa, suw we tebigat bilen bagly dürli ugurlar boýunça gürrüň ediler. Azatlyk Radiosy: Bu ýygnakda adam hukuklary bilen bagly meselelere hem üns berilýärmi?
Kiristiane Hohmann:
Bu mesele bu konferensiýanyň gün tertibiniň esasy temalaryndan biri däl, emma her haçanda howpsuzlyk ýagdaýlary barada gürrüň edilende, ady agzalýan ýurtlarda, elbetde, demokratik ösüşler bilen bagly hem diskussiýa edilýär.Azatlyk Radiosy: Siz ençeme ýyldan bäri ady agzalýan şol ýurtlar bilen adam hukuklary we syýasy azatlyklar ýaly meseleler hakda gürrüň edip gelýärsiňiz. Şol ýurtlar bilen aragatnaşygyňyzda olary bu hili talaplary kabul etmäge mejbur edip biljek haýsydyr bir mehanizm barmy?
Kiristiane Hohmann:
Meniň pikirimçe, siz iki meseläni biri-biri bilen garyşdyrýarsyňyz, olardan biri Merkezi Aziýada ýerleşýän şol ýurtlaryň hersi bilen Ýewropa Bileleşiginiň özara gatnaşygy, beýlekisi bolsa, Merkezi Aziýa boýunça ministerler derejesinde geçirilýän regional konferensiýadyr.
Şol regionde ýerleşýän ýurtlar bilen geçirilýän gepleşiklerimizde biz bu barada hökman gürrüň edýäris. Bu hili gymmatlyklar biziň Merkezi Aziýa boýunça kabul eden strategiýamyzyň bir bölegidir. Öň hem belläp geçişim ýaly, bu ýurtlar bilen howpsuzlyk boýunça geçirilýän gepleşikler adam hukuklary, syýasy azatlyklar ýaly ugurlary hem öz içine alýar.
Ekspert Endrýu Skrolin bilen söhbetdeşlik
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir, Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziya ýurtlarynyň aragatnaşygy we bu ugurdaky problemalar barada Halkara krizis toparynyň aragatnaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy Endrýu Skrolin bilen hem söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Skrolin, Ýewropa Bileleşigi bilen Merkezi Aziýada ýerleşýan ýurtlaryň arasynda ministrler derejesinde ýygnak geçirildi. Ýewropa Birleşigi üçin şol regionyň ähmiýeti nämeden ybarat, bu barada bize maglumat beräýseňiz?
Endrýu Skrolin:
Merkezi Aziýa ençeme nukdaynazardan Ýewropa Bileleşigi üçin gaty möhüm bir regiondyr. Ilki bilen Türkmenistanyň Owganystana goňşydygy, Brýussel üçin bu ýurduň ähmiýetini artdyrýar. Sebäbi soňky birnäçe ýylyň dowamynda halkara jemgyýetçiligi, şol sanda Ýewropa Birleşigine girýän ýurtlar, Owganystan bilen gaty gyzyklanýarlar.
Mundan başga-da, Merkezi Aziyanyň ykdysady mümkinçilikleri hem Ýewropa üçin gaty möhümdir, käbir Ýewropa kompaniýalary Gazagystan ýaly ýurtlarda uly iş alyp barýarlar. Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa bilen aragatnaşygy barada gürrüň edilende, ilki bilen göz oňüne gelýän zatlardan biri – regionyň energiýa baýlygydyr. Şunlukda Ýewropanyň öz ykdysady bähbitleri bilen gyzyklanyp şol ýurtlaryň içerki ýagdaýlaryna üns bermeýänligi aýdylýar, siz bu barada nähili pikirde?
Endrýu Skrolin:
Elbetde, regionyň energiýa baýlygy Ýewropa Bileleşigi üçin gaty möhümdir. Sebäbi bu serişde boýunça Ýewropa Birleşigi Orsiýete bil baglaýar. Emma şol bir wagtyň özünde bu ençeme nukdaýnazardan gaty çylşyrymly bir ýagdaý bolup durýar. Ilki bilen Orsýet öz gaz zerurýetiniň uly möçberini Merkezi Aziyanyň hasabyna üpjün edýär. Şunlukda Orsýet bu regionda ýerleşiýän ýurtlara diňe hyzmatdaş hökmünde garaman, eýse olara öz täsiriniň astyndaky region hökmünde seredýär.
Şol bir wagtyň özünde Ýewropa Bileleşigi üçin bu regiondan gaz satyn almak häzirlikçe diňe hyýal ýaly bolup görünýär. Şonuň üçin men Ýewropa Birleşigi Merkezi Aziýadan gaz alyp başlaýança, entek çözülmeli meseleleriň gaty köpdügini pikir edýärin.
Eger Ýewropa Bileleşigi uzak möhletde bu regionyň energiýa baýlygy bilen gyzyklanýan bolsa, onda howpsuzlyk we durnuklylyk meselesine-de üns bermeli bolar. Sebäbi adam hukuklary we syýasy problemalar durnuklylyga-da öz täsirini ýetirýär. Mälim bolşuna görä, howpsuzlyk ýagdaýy üpjün bolmadyk haýsydyr bir ýurda daşary ýurtlar we kompaniýalar diplomatik we maliýe taýdan maýa goýmazlar. Sebäbi bu hili ýurtlaryň mydama bölünmek howpy bar. Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşigi Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň wekilleri bilen yzygiderli duşuşýarlar we şol ýygnaklarda adam hukuklary we syýasy azatlyklar barada hem gürrüň edilýänligini aýdýarlar. Bu baradaky talaplary ýerine ýetirmäge şol ýurtlary mejbur edýän haýsydyr bir mehanizm barmy? Endrýu Skrolin:
Ýewropa Bileleşiginiň adam hukuklary baradaky temadan ençeme nukdaýnazardan diňe göz üçin peýdalanýanlygyny aýdyp bolar. Yagny olar bu temany gozgap, gysga wagtyň içinde ony yza süýşürip, beýleki meselelere geçip gidýärler.
Hakykata garanda, adam hukuklary meselesine diňe halkyň hak-hukugy bilen bagly bir ýagdaý hökmünde garamaly däl, bu howpsulyk bilen bagly mesele. Eger siz asuda goňşularyňyzyň bolmagyny we olar bilen berk ykdysady gatnaşyklary ýola goýmagy isleýän bolsaňyz, siz olaryň howpsuzlyk taýdan durnukly ýurtlar bolmagyny-da göz oňünde tutmaga mejbur.
Özebgistan ýaly ýurtlar bu hili kategoriýa asla girenok. Sebäbi şol ýurtda adam hukuklary aç-açan depgilenýär. Emma muňa garamazdan, Ýewropa Bileleşiginiň şol ýurtlary bu ugurdan öz talaplaryny berjaý etmäge mejbur edip biljekdigini aýtmak kyn. Şol bir wagtyň özünde ol ýurtlaryň halkara derejesinde boýun alan borçlary-da bar. Meselem, olaryň ählisi adam hukuklary boýunça halkara jarnamasyna goluny goýan ýurtlardyr. Şunlukda olar bu dokumente gol çekmek bilen adam hukuklaryna hormat goýmaga, syýasy we söz azatlygyna ýol bermäge-de özlerini borçly etdiler.
Emma häzirki döwürde Türkmenistan we Özbegistan ýaly ýurtlar öz boýun alan bu borçlaryny berjaý edýän ýurtlaryň hataryna goşulanoklar. Azatlyk Radiosy: Bu ýurtlary öz boýun alan jogapkärçiligini berjaý etmäge mejbur edip biljek hey bir mehanizm ýokmy?
Endrýu Skrolin:
Elbetde, olary jezalandyrmak ýaly bir düzgün ýok. Ýewropa Bileleşiginiň, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň we Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary bilen bagly ýagdaýlara seredýän öz institutlary bar. Olar Özbegistan ýaly ýurtlar bilen geçirilýän dialoglarynda, elbetde, bu meselä-de üns beriýän bolmaly. Şol guramalar ady agzalýan ýurtlarda şeýle problemalaryň bardygyna wagtal-wagtal ünsi çekýärler, emma olary bu baradaky jogapkärçiligini berjaý etmäge mejbur edip biljek bir sistema ýok.


text:
23-nji oktýabrda Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow we Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Siriýadaky krizisi maslahat edýärler.
Wenada geçirilýän maslahata Türkiýäniň we Saud Arabystanynyň daşary işler ministrleri hem gatnaşýarlar. Bu maslahat 20-nji oktýabrda Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň Moskwa eden saparynyň yzýany geçirilýär. Bu 2011-nji ýylda Siriýa krizisi başlany bäri Assadyň daşary ýurda eden ilkinji saparydyr.
Şeýle-de, Assadyň bu sapary Russiýa Siriýadaky yslamçy söweşijilere we gozgalaňçylara garşy howa zarbalaryny başladandan üç hepde soňa gabat geldi.
Waşington we onuň ýaranlary Russiýany howa zarbalarynda aglaba Assadyň garşydaşlaryny nyşana almakda aýypladylar.


text:
Ukrain sudy şu gün premýer ministr Ýuliýa Timoşenkonyň prezident saýlawlarynyň netijesi boýunça şikaýaty baradaky diňlenişigi togtatmak kararyna geldi.
Sudýa Oleksander Neçitiaýlo sud prezidentlige kandidat Ýuliýa Timoşenkonyň şikaýatyny seljermän goýýar diýdi.
Ukrainanyň premýer ministri Ýuliýa Timoşenko biraz öň prezident saýlawlarynyň netijeleri barada suda eden şikaýatyny yzyna aljakdygyny, sebäbi suduň ol şikaýata adalatly seretmejegini aýdýar.
Ol Kiýewde žurnalistleriň öňünde eden gürrüňinde «Biz şikaýatymyzy yzyna alarys, sebäbi suduň saýlaw galplyklaryny ýuwmarlajagy hem onuň netijelerini kanuny diýip hasaplajagy belli» diýdi.
Timoşenko bu sözleri öz şikýaty boýunça sud diňlenişiginiň ikinji güni tamam bolandan soň aýtdy.


text:
Orsýetde 2012-nji ýylda boljak prezident saýlawlaryna gatnaşjakdygyny Wladimir Putinem, Dmitriý Medwedewem aradan aýyrmaýar.
Premýer-ministr W.Putin dört sagat dowam eden teletomaşyçylar bilen sowal jogapda saýlawlara öz kandidaturasyny hödürlemek barada pikir edýändigini aýtdy. Ýöne belli bir karara gelmek üçin heniz wagt bardygyny belledi.
2008-nji ýylda Putiniň ornuna geçen Dmitriý Medwedew Italiýa saparynyň dowamynda ikinji möhlet prezidenlige dalaş etmeginiň mümkindigini aradan aýyrmaýandygyny aýtdy.
Prezident saýlawlarynda biri-birine bäsdeş bolmaz ýaly Putin bilen ylaşmagynyň mümkindigini Medwedew nygtady.


text:
Anna güni Hytaýa resmi sapara baran Hindistanyň prezidenti hanym Pratibha Patil Pekinde Hytaýyň prezidenti Hu Jintao bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşikleriň yzy bilen bolsa, Hindistan bilen Hytaýyň arasyndaky hyzmatdaşlyklaryň dürli ugurlaryna degişli birnäçe täze ylalaşyklara gol çekildi.
Hanym Patiliň bu sapary soňky on ýylyň dowamynda Hindistanyň prezidentiniň Hytaýa eden ilkinji sapary hökmünde alamatlandy.
1962-nji ýylda Hytaý bilen Hindistanyň arasynda ýüz beren ýaragly serhet konfliktlerinden bäri 50 ýyla golaý wagtyň geçendigine garamazdan, bu iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar belli bir derejede sowuk bolmagynda galýar.


text:
27-nji oktýabrda Orsýet Federasiýasynda hereket edýän türkmenleriň jemgyýetçilik bileleşikleri Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygyna bagyşlap, maslahat geçirdi.
Guramaçylaryň ýaýradan resmi beýannamasynda maslahatyň gün tertibinde Türkmenistanyň garaşsyzlygyna we Türkmenistan-Orsýet hyzmatdaşlygyna degişli meselelere garalýandygy aýdylýar.
Bu çäre Moskwanyň Parahatçylyk we Ylalaşyk Federasiýasy, Türkmenistan bilen dostluk, medeni we işewür aragatnaşyklar boýunça jemgyýet, “Mužestwo i Gumanizm” atly halkara bileleşigi, Orsýetdäki türkmenleriň kongresi we Türkmen medeniýetiniň Moskwadaky jemgyýeti ýaly guramalar tarapyndan gurnaldy.


text:
Birleşen Milletler Guramasy şu ýyl Owganystanda göknaryň ösdürilip ýetişdirilişiniň rekord derejede ýokary galandygyny aýdýar.
BMG-niň Neşeler we jenaýatlar boýunça edarasynyň Owganystandaky neşe serişdeleri barada her ýyl ýaýradýan raportynda 2013-nji ýylda öndürlen hasylyň geçen ýylkydan 49% köp bolup, onuň 5,500 tonna deň bolandygy habar berilýär. Şeýle-de, bu san tutuş dünýäde ýetişdirilýän neşe serişdesinden hem ýokarydyr.
Raportda bellenilmegine görä, göknar ekilýän territoriýalar öňküsinden 36% artypdyr.
Raportda munuň sebäbi 2014-nji ýylyň ahyryna çenli ABŞ-nyň liderligindäki daşary ýurt goşunyň Owganystany terk etmäge taýýarlyk görmegi daýhanlaryň gelejek durmuşyny alada goýýandygy bilen düşündirilýär.
Owganystanda göknar ekilýän esasy territoriýalar ýurduň günortasynda we gündogarynda ýerleşýär. Bu territoriýalar “Talyban” söweşijileriniň täsiri astyndaky ýerlerdir.


text:
Türkmenistan Gazagystan bilen wizasyz düzgünini wagtlaýyn ýatyrdy.
“Türkmenistanyň garaşsyzlyk gününiň 25 ýyllygynyň bellenmegi sebäpli goňşy ýurtda serhet howpsuzlygy çäreleri güýçlendirildi we 27-nji oktýabra çenli daşary ýurtly raýatlaryň ýurda ýeňilleşdirilen düzgüniň esasynda barmagy ýatyryldy” diýip, Gazagystanyň Mangystau regionynyň döwlet girdejileri boýunça departamentiniň metbugat-gullugynyň maglumatynda aýdylýar.
Iki ýurduň 2001-nji ýylda baglaşan özara ylalaşygyna laýyklykda Türkmenistanyň Balkan welaýatynyň serhetýaka ýerleriniň raýatlary we Gazagystanyň Atyrau we Mangystau regionlarynyň ýaşaýjylaryna serhetden wizasyz geçmäge rugsat berilýär.
Türkmenistan Gazagystan bilen özara serhedinden wizasyz geçmek düzgünini ýylyň dowamynda ençeme gezek ýatyrýar. Bu çäre adatça uly baýramçylyklara we prezidentiň welaýata saparyna gabat gelýär.


text:
Owganystanyň resmileri “Talybanyň” ýük ulagyna ýerleşdiren bombaly hüjüminde ýokary derejeli welaýat resmileriniň nyşana alnandygyny, wakanyň netijesinde parahat ilatdan azyndan ýedi ýaşaýjynyň ölendigini we başga-da 40 sanysynyň ýaralanandygyny habar berýärler.
Helmand welaýat häkiminiň orunbasary Mohammad Jan Rasolýaryň aýtmagyna görä, bombaly ýük ulagy Laşkar Gah şäherindäki häkimiň, welaýat geňeşiniň başlygynyň we welaýat polisiýa başlygynyň orunbasarynyň ýaşaýyş jaýynyň golaýynda partladylypdyr.
Adynyň efirde tutulmazlygyny soran ýokary derejeli owgan polisiýa ofiseri hüjümiň amala aşyrylandygyny we adam ýitgileriniň bolandygyny tassyklady.
“Talyban” hereketi Twitter sosial ulgamyndaky resmi sahypasy arkaly hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.


text:
Moskwanyň polisiýasy Orsýetiň oppozisiýa toparynyň lideri Sergeý Udalsowy tussaglykdan boşatdy. Udaltsow köpçülikleýin gozgalaňy amala aşyrmak boýunça dildüwşükde aýyplanyp, çarşenbe güni günortan tussag edilipdi.
Sergeý Udalsow boşadylandan soň žurnalistlere beren interwýusynda özüne garşy günä ýüklenmeginiň syýasy matlapda ýörite gurnalandygyny aýtdy.
Udalsow: “Birinjiden, şu günki bolan waka biziň soňky aýlaryň dowamynda alyp baran aktiw hereketimiz üçin ar almadyr, sebäbi biz hakykaty aýdýarys, sebäbi biz ogrulary we kezzaplary tankytlamakdan çekinmeýäris, şol sebäpden hem bu hakyky ar almadyr”.
Udalsowa garşy gozgalan jenaýat işi NTW telekanalynyň dokumental filminde öňe sürlen çaklamalara, ýagny Udalsowyň Orsýeti durnuksyzlandyrmak üçin Moskwa garşy durýan Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň ýaranyndan pul we gözkezme alandygy barada aýdylýan maglumatlara esaslanýar.
Udalsow özüne bildirilen ähli aýyplamalary ret etdi.
“Men bu aýyplamalary düýbünden ret edýärin. Ozal hem aýdyşym ýaly, olaryň hakykat bilen hiç hili baglanyşygy ýok. Bu näsagyň hyýaly pikirleridir. Men ýene-de bir gezek nygtaýaryn, meniň günbatar gulluklary, Gürjüstanyň razwedkasy bilen hiç hili baglanyşygym ýok. Men olardan hiç hili görkezme ýa-da pul almadym we alybam bilmeýärin” diýip, Udalsow aýtdy.
“Biz oppozisiýada bolsak hem parahat usullary ulanýarys. Biz ýowuzlygy we gandöküşligi goldamaýarys” diýip, Udalsow nygtady.
Udalsow öz tarapdarlaryny Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine garşy protestleri güýçlendirmäge çagyrdy.
“Meniň pikirimçe, biz, ähli raýatlar bolup häzir hereketimizi güýçlendirmesek biziň hemmämiz akyla sygmaýan esassyz aýyplamalar bilen türmä salynarys”.
Sülçüleriň beýanatynda çepçi Udalsowyň Orsýetde “terrorçylyk hereketlerini” taýýarlaýandygy baradaky çaklamalar boýunça derňew geçirilýändigi aýdylýar.
Mundan öň kanuny goraýjy güýçleriň resmileri Udalsowyň Moskwadaky öýüni dökdüler, soňra ýüzleri örtgüli birnäçe ofiser Udalsowy soraga alyp gitdi.
Udalsow Moskwany terk etmezlik şerti bilen tussaglykdan boşadyldy.


text:
Türkmenistanyň täze saýlanan parlamentiniň agzalary 7-nji ýanwarda özleriniň ilkinji maslahatyny geçirmeli. Bu barada anna güni geçirilen hökümet maslahatynda aýdyldy.
Prezident G.Berdimuhamedow maslahatyň başynda mejlisiň başlygy A.Nurberdiýiwanyň beren habaryny diňläp, parlamentde döredilmeli komitetler barada gürrüň etdi.
Azatlyk Radiosy prezidentiň Mejlisiň komitetleri barada eden gürrüňine reaksiýasyny sorap, Şwesiýada ýaşaýan türkmen aktiwisti, ozalky deputat Halmyrat Söýünow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Moskwa Günbatar bilen ikitaraplaýyn bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmäge taýýar diýdi.
Lawrow bu barada 20-nji maýda Russiýanyň parlamentiniň ýokarky öýüniň geçirýän “Federasiýa geňeşinden” öň mälim etdi.
Şeýle-de, ol Moskwa “Waşington täze harby başdangeçirmeleriň öňüni almak üçin öz täsirini Kiýewiň üstünde ulanar” diýip umyt edýär diýdi.
Lawrowyň bu baradaky çykyşy, 2014-nji ýylyň mart aýynda Russiýa Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa edensoň, NATO bilen Moskwanyň arasyndaky gatnaşyklar “Sowuk urşy” döwründen bäri iň pes derejesine ýeten mahalyna gabat geldi.
Günbatar ýurtlary Russiýany Ukrainanyň gündogaryndaky separatistleri goşun we ýarag bilen üpjün etmekde hem aýyplaýarlar. Moskwa bu aýyplamalary ret edýär.


text:
13-nji maýda Duşenbede AFK-nyň Kubogy ugrundaky ýaryşyň toparça böleginiň jemleýji, 6-njy tapgyrynyň duşuşygy geçiriler. Täjigistanyň “Istikloly” Türkmenistanyň “Ahalyny” kabul eder.
Bu duşuşygyň öňüsyrasynda “Şeratan” myhmanhanasynyň Ferdöwsi maslahatlar zalynda metbugat maslahaty geçirildi diýip, “Istiklolyň” resmi saýty habar berýär. Ilkinji bolup sowallara “Ahalyň” baş tälimçisi Boris Grigorýans we ýarym goragçysy Süleýman Orazow jogap berdiler.
Gürrüň Aşgabatda geçirilen birinji duşuşykdan başlandy (1:2).
—Biz näme üçin Aşgabatda “Istikloldan” ýeňildik? Elbetde, bu topar öz meýdanynda “Erbilden” asgyn gelensoň (1:3), biraz göwnüýetmezçilik etdik diýip hasaplaýaryn. Galyberse-de, şowsuzlyk boldy. Hasap 1:1 bolup durka 11 metrlik urgudan peýdalanyp bilmedik. Onuň hem sebäpkäri ine, şu pyýada (Süleýman Orazowa ümlenýär), ol bu urgyny dürs ýerine ýetirip bilmedi...
Ertir biziň öňümizde durýan birinji derejeli wezipe — ýeňiş gazanmak.
Bu duşuşygy “Ahalyň” goragçysy Zafar Babajanow sypdyrar. Bu siziň toparyňyz üçin ýitgimi?
—Uly ýitgi. Sebäbi ol — goragyň esasy oýunçysy. Ýöne bizde ony çalşyryp biljek mynasyp oýunçylar az däl.
—Siz yrymçyl adammy? Herhal ertir aýyň 13-i siz muňa nähili garaýarsyňyz?
—Geliň, muny syr hasap edeliň. Men — yrymçyl adam (gülýär).
—Siziň pikiriňizçe, “Istiklolyň” güýçli tarapy?
—“Istiklolda” ýeňijä mahsus bolan belent ruh, ýokary tehnika we hereket bar. Iň bolmanda Aşgabatdaky oýun muny görkezdi... Meniň pikirimçe, “Istiklol” bu güýçli toparçanyň — iň gowy topary. Elbetde, bu meniň şahsy pikirim.
Süleýman Orazow: “Ahalyň” ýarym goragçysy:
—Toparda höküm sürýän ýagdaý gowy, biz göreşe taýýarlanýas. Meniň pikirimçe, agyr oýun bolar. Biz diňe ýeňiş gazanmaga we oňat oýun görkezmäge çalşarys.


text:
Anna güni Daşkendiň şäher sudy Orsýetiň MTS mobil kompaniýasyna degişli emläkleri konfiskasiýa etmek barada şu ýylyň sentýabrynda çykaran ozalky hökümini ýatyrýandygyny yglan etdi.
Resmi maglumata görä, sud MTS-iň Özbegistandaky şahasy bolan “Uzdunrobita” kompaniýasyna salgyt galplyklarynda we pul ýuwuşlyklarda bildirilýän aýyplamalar boýunça MTS kompaniýasynyň indi 600 million dollar jerme tölemelidigi barada karar çykarypdyr.
Bu wakanyň öňýany, geçen hepde Orsýetiň kanun goraýjy organlary özbek prezidentiniň gyzy Gülnara Karimowanyň Moskwadaky 10 million dollar baha durýan kwartirasynyň konfiskasiýa edilendigini mälim edipdiler.
Orsýetiň häkimiýetleri bu çäräniň MTS kompaniýasynyň Özbegistandaky emläkleriniň konfiskasiýa edilmegi bilen baglanyşykly gozgalan jenaýat-derňew işleriniň çäklerinde amala aşyrylandygyny aýdypdylar.


text:
Owganystanyň Faryab welaýaty howpsuzlyk bilen bagly agyr ýagdaýy başdan geçirýär. Owganystanyň etnik özbeklerden ybarat ýokary derejeli resmi topary, şol sanda wise-prezidenti regiondaky ýagdaýy öwrenmek üçin Farýaba barýar.
Şol bir wagtda-da ýerli media soňky bir hepdäniň dowamynda 100-e golaý obanyň “Talyban” tarapyndan eýelenendigini habar berýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Şamerdanguly Myrady Owganystanyň wise-prezidenti general Abdul Reşit Dostumyň metbugat-wekili Soltan Paýzy bilen söhbetdeş boldy.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Türkiýäni «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerini goramakda aýyplady.
Ol «käbir türk resmileriniň» «Yslam döwletiniň» kontrollyk edýän territoriýasynda öndürilýän nebit önümleriniň söwdasyndan «göni maliýe bähbitleri bar» diýdi.
Medwedew bu sözleri 25-nji noýabrda Ýekaterinburgda, Türkiýäniň harby howa güýçleri rus harby uçaryny türk-siriýa serhediniň boýunda urup ýykanyndan bir gün soň aýtdy.
Bu hadysada bir rus piloty öldürildi. Ikinji pilotyň tapylyp, Siriýadaky rus harby bazasyna iberilendigi aýdylýar.
Medwedew rus uçarynyň urlup ýykylmagy «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň goralmagyna barabar» diýdi.
Ol iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklara zyýan ýetirilendigini aýtdy we bilelikdäki proektleriň goýbolsun edilip, türk firmalarynyň rus bazaryndaky orunlaryny ýitirip biljegini duýdurdy.
Ankara rus uçarynyň türk howa serhedini gaýta-gaýta bozup, 10 gezek berlen duýduryşa jogap gaýtarmandygyny aýdýar.
Orsýet öz uçarynyň howa serhedini bozmandygyny aýdýar we Türkiýäniň Moskwadaky ilçisine berk protest bildirdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 25-nji noýabrda Türkiýä planlaşdyrylan saparyny goýbolsun etdi.
Soňky çykan habara görä, Orsýet özüniň kämilleşdirilen S-400 anti-uçar sistemasyny Siriýadaky harby bazasyna ýerleşdirmegi planlaşdyrýar.


text:
Bangladeşiň iň uly yslamçy partiýasynyň esasy adamy we media tütjary Bangladeşde 1971-nji ýylda Pakistandan garaşsyzlyk ugrunda bolan uruş mahalynda eden jenaýatlary üçin ölüme höküm edildi.
Telewizion stansiýanyň we Jamaat-e-Yslam partiýasy bilen bilelikde çykarylýan gazetiň eýesi Mir Kasem Ali 2-nji noýabrda Dhakada geçen sud diňlenişiginde 10 aýyplamada, şol sanda adam öldürmekde we alyp gaçmakda günäli tapyldy.
Bangladeşiň hökümeti Aliniň telewizion stansiýasyny 2013-nji ýylda, dini dartgynlyga meçew berýänligi üçin ýapmaly etdi.
Aliniň aklawçysy bu aýyplamalaryň esassyz we galpdygyny öňe sürýär hem-de özleriniň bu hökümden Ýokary suda şikaýat etjekdiklerini aýdýar.
Aliniň garşysyna çykarylan höküm Jamaat-e-Yslam partiýasynyň lideri Motiur Rahman Nizamä ölüm höküminiň çykarylan wagtynyň yz ýanyna gabat geldi, ol 1971-nji ýyldaky uruş mahalynda pakistançy milisiýa ýolbaşçylyk etmekde aýyplandy.


text:
Biziň forumymyza we çekeleşiklerimize gatnaşmagyňyza garaşýarys, şeyle-de islendik çekeleşikde aşakdaky birnäçe düzgünleri saklamagyňyzy soraýarys:
1. Biz pikirleriňizi çäklendirmegi göz öňünde tutmaýarys, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş sögünçleri, pornografiki, gorkuzyjy, ýekiriji we ýigrenç döredýän gürrüňleri hem-de bikanun hereketleri öz içine alýan materiallaryň forumda ýerleşdirilmegine rugsat berilmeýär we şeýle ýazgylar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan bozulyp bilner.
2. Makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlere ýol berilmeýär.
3. Eger-de ýazylan teswiriň gižželeýji, ýagny prowakasion hasiýetlidigi güman edilse, onda ýazgynyň çap edilmegine rugsat berilmeýär.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk websahypalara ugrukdyrýan internet çelgileri (linkler) çap edilmeýär.
5. Teswirler we diskussiýalar, ýagny çekeleşikler kommersiýa maksady üçin ulanyp bilinmez.
6. Bilniksizden söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallara forumda ýer berilmeýär.
RFE/RL-iň işgärleri ýa-da ýörite bellenilen wekiller, çap etmezden ozal, forumda çap edilmegi islenilýän ýazgylary makullaýarlar.


text:
Şu gün Gyrgyzstanyň hökumeti geljek gyşa zerur taýýarlyk görmek üçin, oktýabr aýynyň başyndan başlap ýurtda elektrik togunyň tygşytlanylyp başlanjakdygyny mälim etdi.
Hususan-da, bu barada Gyrgyzstanyň Energetika ministri Ilýas Dawydow öz eden çykyşynda geljek aýyň başyndan başlap gije sagat 12:00 bilen daňdan sagat 5:00 aralygynda tutuş ýurt boýunça ilatly punktlarda elektrik togunyň öçüriljekdigini aýtdy.
Käbir tankytçylar Gyrgyzstanda elektrik togunyň ýetmezçiligine esasan ýurtdaky korrupsiýanyň sebäp bolýandygyny öňe sürýärler.


text:
Ierusalimiň sudy 1992-1995-nji ýyllarda Bosniýa urşunda müňlerçe musulmanyň öldürilmegine gatnaşmakda aýyplanýan ysraýylly serbiň Bosniýa ekstradisiýa edilmegini tassyklap, karar çykardy.
Sud Aleksandar Swetkowiçiň Saraýewoda ýerleşýän uruş jenaýatlary suduna ugradylmagy boýunça höküm çykardy. Swetkowiç bosniýaly serb bolup, ol ýewreý aýalynyň üsti bilen Ysraýyl raýatlygyny alypdy.
Swetkowiç şu ýylyň ýanwarynda Bosniýa resmileriniň haýyşy esasynda tussag edilipdi. Oňa 1995-nji ýylyň iýulynda Srebrenisanyň golaýyndaky Branjewo fermasynda 1,000 töweregi bosniýaly musulmanlara garşy ot açan adamlaryň arasynda bolmakda şübhe bildirilýär.
Swetkowiç 2006-njy ýylda Ysraýyla göçüp barypdy.


text:
Aşgabadyň merkezine golaý ýerde prezidentiň hormatyna gurulýan ýene bir uly obýektiň gurluşygy tamamlanyp barýar. "Arkadag" diýlip atlandyrylýan bu seýilgäh Hytaý Halk Respublikasynyň konsullygynyň öňki binasynyň ýerinde gurulýar.
Atamyrat Nyýazow prospektiniň ugrunda ýerleşen bu parkyň uzynlygy 400 metr, ini 200 metr gowrak bolup, onuň açylyş dabarasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni, ýagny 29-njy iýuna gabatlanyp geçiriler.
"Arkadagyň" esasy elementleri
”Oguzkent” myhmanhanasynyň garşysynda gurulýan bu seýilgähiň gurluşygy ýerli firmalar tarapyndan amala aşyrylýar. Parkyň proýektinden çen tutulsa, “Arkadag seýilgähiniň” esasy elementi arka. Mermer bilen örtülen bu arka seýilgähiň ortasynda ýerleşdiriler.
Seýilgähiň girelgesinde iki sany göl görnüşli fontan ýerleşer. Seýilgähe dynç almaga gelenler üçin oturmaga 8 sany pawilion gurlar. Seýilgähde çagalar üçin hiňňillikler, kafe we dükan ýaly obýektleriň hem gurulmagy göz öňünde tutulýar.
Edil häzirki gün seýilgähiň daşyna haýat çekilen. Emma haýatlaryň arkasyndaky obýektleriň käbirlerini seýilgähiň gapdalyndaky köçeden görse bolýar. Seýilgähde ýşyklandyryjy sütünler dikilipdir, pawilionlar gurlupdyr, köp sanly oturgyçlar goýlupdyr.
Garaz, gurluşygy 2014-nji ýylyň noýabrynda başlanan bu proýekt edil şu günki gün açylyşa taýýar diýen ýaly. Parkda prezidentiň heýkeliniň bolup-bolmajagy barada häzirlikçe takyk maglumat ýok. Häkimiýetler bu park we oňa edilen çykdayjylar hakda henize çenli halk köpçüligine giňişleýin maglumat berenoklar.
Seýilgähiň gurluşygy Aşgabadyň Çandybil etrabynyň buýurmasy boýunça ýerli “Ussat” golçur kärhanasy tarapyndan durmuşa geçirilýär. Bu parkyň 29-njy iýunda, ýagny prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň eneden bolan güni açylmagyna garaşylýar.
Prezidentiň doglan gününe sowgat
Bu seýilgähiň proýektini çyzan “Çeper gurluşyk” kärhanasynyň adynyň agzalmagyny islemedik bir işgäriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu seýilgäh prezidentiň doglan gününe sowgat bolar. Seýilgähiň açylyş dabarasy bolsa onuň doglan güni bolar.
Bu park Türkmenistanyň prezidentiniň adyny göterýän ýeke-täk obýekt däl. Aşgabatda 25-nji maýda hem Berdimuhamedowa bagyşlanyp, ”Arkadag binasy” atly monument açyldy. 21 metrlik mermerden ýasalan binýadyň üstünde oturdylan atyň üstünde ornaşan Berdimuhamedowyň 24 karatlyk altyn çaýylan heýkeliniň beýikligi 6 metre barabar.
Mundan başga-da 2009-njy ýylda Maryda prezident Berdimuhamedowyň ady dakylan ”Gurbanguly hajy” metjidi hem ulanmaga berlipdi. Ýurtda Berdimuhamedowyň maşgala agzalarynyň adyny göterýän käbir beýleki monumentlerdir ýadygärliklere hem bar.


text:
Owganystandaky halkara güýçleriň täze serkerdesi general Deýwid Petreus penşenbe güni Brýusselde NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen bilen bilelikde geçiren metbugat konferensiýasynda parahat ilatyň arasynda adam pidalaryny elde baryndan azaltmaga söz berdi.
“Biz gozgalaňçylaryň garşysyna geçirýän harby operasiýalarymyzyň gidişinde graždan ilatdan pidalaryň sanyny iň aşak derejä çenli azatlmak baradaky borçlarymyzy ýerine ýetirmeli. Bu juda möhüm” diýip, general Petreus aýtdy.
NATO-nyň baş sekretary şeýle diýdi: “ Strategiýa däl-de, komandowaniýe çalyşdy. Strategiýa öňküligine galýar - “Talybanyň” hem onuň daýanç nokatlarynyň üstünden syýasy we harby ýeňiş gazanyp, şertler mümkinçilik beren badyna howpsuzlyga gözegçiligi ýuwaş-ýuwaşdan owganlaryň özüne tabşyrmak”.
Diňe iýun aýynda Owganystanda ýüzden gowrak daşary ýurt harbysy heläk boldy.


text:
Ukrainanyň parlamenti Werhownaýa Rada ýurtda ähli ýaragly toparlary ýaragsyzlandyrmak barada sişenbe güni ses berdi.
Parlamentiň 256 agzasy tarapyndan goldanan bu karara sişenbe güni radikal milletçileriň ýaraglaryny taşlap Kiýewiň myhmanhanasyny terk etmeginiň yzýany gelindi. Içeri işler ministri Arsen Awakow aşa milletçi “Sagçy sektor” atly hereketiň agzalarynyň öz edarasy hökmünde ulanan “Dnipro” atly myhmanhanadan awtobuslara münüp şäheriň daşyndaky lagere tarap ugrandygyny aýtdy.
Olaryň şäherden giden wagty ok atyşyk emele geldi. “ Sagçy sektoryň” agzasy ok atyp üç adamy, şol sanda Ukrainanyň paýtagtynyň häkiminiň orunbasaryny ýaralady. Sişenbe güni irden berilen maglumatlarda polisiýanyň ok atyşyga sebäpkär bolmakda güman edilýän adamy tussag edendigi barada aýdyldy.
“Sagçy sektor” fewral aýynyň aýagynda Ukrainanyň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçi häkimiýet başyndan çetleşdirmekde esasy rol oýnady, emma geçen aýda öz liderlerinden biriniň öldürilmeginden soň täze hökümet bilen arasyny üzdi.


text:
Gazagystanyň paýtagty Astanada we gündogar Gazagystanda, adatdan daşary sowuk howa, gar we syrgyn zerarly, regionyň ähli mekdepleri ýapyldy.
Gündogar Gazagystan regionynyň merkezi Oskemende howanyň sowuklygy Selsiýa boýunça aýyrmak 40 gradusa bardy.
18-nji noýabrda Almaty we Karagandy regionlarynda, agyr syrgyn zerarly, birnäçe uly ýoluň hereketi togtadyldy.
Häkimiýetler ýakyn günlerde adatça ýylyň bu wagtynda bolmaýan sowuk howanyň bolmagyna we agyr garyň düşmegine garaşýarlar.
Goňşy Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde 100 çemesi daragt, agyr gar sebäpli ýykylyp, 17-nji noýabrda 21 awtomobile zyýan ýetirdi. Bir adam bolsa ýaralandy.


text:
Türkmenistanda täze girizilen düzgüne görä, ir-iýmiş söwdasyny edýän iri we ownuk söwdagärler mundan beýläk Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan gurnalan ýörite okuw kursuny geçmeli bolarlar. Gürrüňi edilýän Birleşmäniň berýän maglumatyna görä, bu okuw kurslary Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň kararyna laýyklykda geçirilýär.
Täze düzgüne görä, mundan beýläk ir-iýmiş söwdasy bilen meşgullanýan telekeçiler söwda etmek üçin zerur bolan ýörite lisenziýany almak üçin 4 gün dowam etjek hünär okuwyna gatnaşyp, ýörite sertifikaty, ýagny resmi şahadatnamany almaly bolarlar.
Bildirişde bu hünär okuwlarynyň irdenki, gündizki we agşamky kurslar görnüşinde günüň dowamynda üç gezek geçirilýändigi bellenilýär. Emma seminar kurslarynyň mazmuny, onda berilýän bilim we okuwyň maksady barada maglumat ýok. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň resmileri-de [bu soraglar] “seminarda belli ediler” diýen jogap bilen çäklendiler.
Kynçylyklar
Resmi maglumata görä, eger söwdagärlerde bu okuw kursuny geçendigi barada sertifikat bolmasa, onda gelejekde olar ýurduň salgyt bölüminde, banklarda, gümrük gullugynda öz işlerini doly çözüp bilmezler. Emma sertifikatsyz söwdagärleriň anyk nähili kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boljakdygy barada resmi bildirişde maglumat berilmeýär. Birleşmäniň resmileri hem bu barada takyk bir maglumat bermekden ýüz öwürdiler.
Şol bir wagtda Birleşmede ýylyň ahyrynda salgyt inspeksiýasyna hasabat bermäge baran telekeçilerden, geljek ýyla patendiňi uzaltmak üçin, gürrüňi edilýän hünär kursuny geçendigi barada dokumentiň hem talap ediljekdigini äşgär etdiler.
Söwdagärler bihabar
Ýokarda agzalan hünär okuwynyň şu ýylyň 1-nji ýanwaryndan bäri geçirilýändigine garamazdan, telekeçileriň ençemesi bu täze düzgünden bihabardygyny aýdýarlar.
“Men salgyt gullugyna baranymda, indiden beýläk Birleşmeden hem sertifikatyň alynmalydygyny bilip galdym” diýip, özüniň efirde adynyň agzalmazlygyny soran aşgabatly telekeçi aýdýar.
“Telekeçilik işine giriş” atly hünär okuwyna (seminara) ýazylmak üçin beýleki dokumentler bilen birlikde 160 manat möçberinde pul hem tölemeli.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň Aşgabatdaky edarasynyň jaýynda asylan bildirişe görä, gürrüňi edilýän bu okuw kurslary Birleşmäniň binasynda ýerleşýän “Telekeçiler mekdebinde” geçiriler.


text:
Belarusly syýasy emigrant Ales Mihaýlewiç Warşawanyň uçar meýdanynda gysga wagtlyk tussag edilip, derrew azat edildi. Ol Interpoluň gözlegi bilen baglylykda saklandy.
Polşanyň daşary işler ministrligi Mihaýlewiçiň tussag edilmegi prokurorlaryň ýalňyşlygy diýdi we oňa bildirilen aýyplamalaryň heňe gelmeýändigini aýtdy.
Mihaýlewiç 2010-njy ýylda Belarusda geçen prezident saýlawlaryna kandidat bolan adamlaryň biridi we tussag edilip, köpçülikleýin bidüzgünçilikleri gurnamakda aýyplanypdy.
Ol azat edilenden soň Çehiýa respublikasyna gaçdy we syýasy bosgunlyk aldy. Belarus prokurorlary onuň adyny halkara gözleg sanawyna girizdiler.


text:
ABŞ-da San-Fransiskanyň kanunçykaryjylary jemgyýetçilik ýerlerinde ýalaňaç ýagdaýda gezmegi gadagan edýän kanuny tassykladylar.
Täze kanuna görä, jemgyýetçilik ýerlerinde, şol sanda köçelerde, jemgyýetçilik transportlarynda jynsy organy görkezmek gadagan edilýär. Emma, şäheriň käbir köçelerinde muňa rugsat berler.
Mundan öň, San-Fransiskanyň häkimiýetlerine şäheriň köçelerinde ýalaňaç adamlaryň ýygy-ýygydan duş gelinýändigine köp arz-şikaýat edilipdir.
Kanuny ilkinji gezek bozana 100 dollar, üçünji gezek bozana 500 dollar möçberinde jerime salnar we 1 ýyl türme tussaglygy berlip bilner.
Jemgyýetçilik ýerlerinde ýalaňaç ýagdaýda gezmegi goldaýanlar, bu kanunyň söz azatlygyny bozýandygyny öňe sürüp, arz etdiler.


text:
Ýekşenbe güni «Irena» diýlip at berlen güýçli çabgaly tupan Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäheriniň töwereklerine ýetdi.
Şenbe güni giçlik Nýu-Ýorkuň meri Maýkl Blumberg şäheri terk edip ýetişmedik ýaşaýjylary öz öýlerinden çykman oturmaklyga çagyryp, çykyş etdi. Şeýle hem, ol birneme öňinçä deňze golaý raýonlarda ýaşaýan 370 müň töweregi ýaşaýjynyň ol ýerden ewakuasiýa edilmegine görkezme beripdi.
Şenbe güni bu güýçli tupan birneme günortada ýerleşýän Demirgazyk Karolina we Wirjiniýa ştatlarynda uly ýykan-ýumrançylyklary döretdi.
Edil häzirki wagta çenli bu tupanyň netijesinde azyndan 9 adamyň ölendigi barada maglumat alyndy. Ýekşenbe güni bu tupanyň güýjüniň anna günündäkiden ep-esli peselendigi habar berilýär.


text:
Düýn Ýewropa Parlamenti Belarusy tanymal hukuk goraýjy Ales Býalýatskini azat etmäge we onuň «Wýasna» toparyna azar bermegi bes etmäge çagyrdy.
Strasburgda kabul edilen rezolýusiýada kanun çykaryjylar Ýewropa Bileleşigine ýüzlenip, onuň Býalýatskiniň tussaglygy we ýanalmagy bilen ilteşikli belarus resmilerine degişli gara sanawy giňeltmegine çagyrdylar.
Bu sanawa girizilen şahslar Ýewropada syýahat gadaganlygyna we pul hasaplarynyň doňdurylmasyna degişli edilýär.
Býalýatski geçen aý salgytdan gaçmakda aýyplanyp tussag edildi, emma tarapdarlary onuň syýasy sebäpler esasynda ýanalýandygyny aýdýarlar.
Ales Býalýatski belarus häkimiýetleriniň parahat demonstrasiýaçylary basyp ýatyryşy barada hasabat taýýarlaýardy. Eger ol günäli tapylsa, oňa 7 ýyl türme tussaglygy garaşýar.


text:
Şu gün Çehiýanyň raýatlary Pragada ýurduň ozalky prezidenti we tanymal syýasy dissidenti Waslaw Hawel bilen hoşlaşyk ýas çäresine gatnaşýarlar.
Waslaw Hawel ýekşenbe güni irden 75 ýaşynyň içinde agyr keselden aradan çykdy.
1989-njy ýylda Waslaw Haweliň liderlik eden “Mahmal rewolýusiýasy” Çehiýa respublikasynda kommunistik režimiň synmagyna getiripdi.
Şol wakalaryň yzy bilen, ol demokratik Çehoslowakiýanyň ilkinji prezidenti bolupdy.
Şu gün Waslaw Haweliň tabydy hoşlaşyk çäresi üçin Praganyň medeni merkezinde goýuldy.
Ýerli media onuň şu hepdäniň anna güni jaýlanjakdygyny habar berýär.


text:
21-nji oktýabrda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynda ylym we sungat işgärlerine professor alymlyk derejesiniň degişli nusgadaky diplomlaryny gowşurmak dabarasy boldy. Bu dabara ýurdumyzyň Bilim ministrliginiň, ylmy toparlarynyň, ýokary okuw mekdepleriniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Şeýle hem Ylymlar akademiýasynyň ýanynda Türkmenistanyň Ýokary attestasiýa komiteti hereket edýär. Onuň ygtyýarlygyna ylmy derejeleri bermek wezipesi girýär. Komitetiň çözgüdine laýyklykda, ýurdumyzyň esasy ýokary okuw mekdeplerine — Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetine, Halkara nebit we gaz uniwersitetine, Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutyna, Halkara türkmen-türk uniwersitetine, Türkmen milli konserwatoriýasyna, Türkmen oba hojalyk uniwersitetine wekilçilik edýän abraýly mugallymlar professor adyna mynasyp boldular.
Professor adyna mynasyp bolan adamlar ynsanperwer we tehniki ugurly — taryh, durmuş filosofiýasy, geografiýa, gidrotehniki desgalary gurmak ýaly bilimleriň dürli ugurlaryna wekilçilik edýärler. Olary öz ýurduna peýda getirmek islegi birleşdirýär.
Ýokary alymlyk derejesine eýe bolanlar öz çykyşlarynda milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowa öz işlerine beren bahasy, türkmen halkynyň bagtly durmuşynyň bähbidine alyp barýan ägirt uly işleri üçin tüýs ýürekden hoşallyk sözlerini beýan etdiler. Şu günki çärä gatnaşanlar Türkmenistanyň Prezidentine iň gowy arzuwlaryny ýollap, geljekde hem eziz Watanymyzy ösdürmäge gönükdirilen giň gerimli özgertmeler maksatnamalaryny durmuşa geçirmekde has-da hyjuwly işlejekdiklerine ynandyrdylar.


text:
Owganystanyň Türkmenistana goňşy käbir etraplarynyň ýaşaýjylary ep-esli wagtdan bäri, türkmen serhetçileriniň özlerine degişli ýeriň bir bölegini eýeläp, häzirki döwürde şol ýerde garym gazyp, serhet liniýalaryny dikip başlandygyny aýdyp şikaýat edýärler.
Bu dawaly toprak esasanam Amyderýanyň suwunyň joşmagy zeräli akymyny Owgan tarapyna üýtgetmegi bilen derýanyň ortasynda dörän adanyň eýeçiligi bilen bagly. Owganystanly türkmenler şol adanyň bir wagtlar öz ýaşaýş jaýlarynyň ýerleşýän ýeri bolandygyny aýdýarlar.
Şol dawalaryň fonunda ýakynda serhetýaka etraplarynda ýaşaýan owgan türkmenleri Türkmenistanyň serhet gullugynyň käbir ýolbaşçylary bilen duşuşyp, öz aladalaryny bildirensoň, serhetde Türkmenistan tarapyndan gazylýan gazym togtadylypdyr.
Owganystanly türkmenleriň käbir wekilleri, şol garym işlerine täzeden başlanandygyny aýdyp, alada bildirýärler. Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdan Guly Myrady, şol ýygnaga gatnaşan owganystanly türkmenleriň ýaşulylaryndan biri Halyk Hajy bilen söhbetdeş boldy.


text:
ABŞ-dan başpena sorap arza tabşyran orsýet raýatlarynyň sany 2015-nji ýylda 50% ýokarlandy. Bu ýagdaýyň Orsýetde barha güýçlenýän syýasy çäklendirmeler, korrupsiýanyň ýaýramagy we geýler babatyndaky kemsitmeler bilen bagly bolmagy ahmaldyr.
ABŞ-dan başpena sorap ýüz tutan orsýetlileriň sany soňky iki onýyllygyň dowamynda iň ýokary derejä ýetdi.
ABŞ-da 30-njy sentýabrda tamamlanan 2015-nji maliýe ýylynyň dowamynda Amerikadan başpena sorap, Orsýetiň graždanlaryndan 1454 sany arza gelip gowuşdy.. Bu şondan öňki ýyl bilen deňeşdirilende arzalaryň sanynyň 50%, 2012-nji ýyl bilen deňeşdirilende bolsa iki esse köpelendigini aňladýar. Şol ýyl prezident Wladimir Putin dört ýyllap hökümet baştutany wezipesini eýeläp oturansoň, täzeden ýene prezident wezipesine dolanypdy.
Başpena soraýan orsýetlileriň sanyna degişli by maglumaty ABŞ-nyň Içeri howpsuzlyk ministrligi, informasiýa azatlygy baradaky kanuna laýyklykda, Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna habar berdi.
ABŞ-dan başpena sorap tabşyrylýan bir arza birden köp adamyň adyndan berlip bilinýär we ýüz tutýan adamyň aýalyna we çagalaryna-da degişli bolup bilýär.
AÝ/AR-a berlen maglumatlarda orsýetlileriň ABŞ-dan başpena soramagynyň sebäpleri görkezilmeýär. ABŞ-da immigrasiýa boýunça ýardam berýän aklawçylar sanlaryň köpelmeginiň 2013-nji ýylda Orsýetde kämillik ýaşyna ýetmedikleriň arasynda “adaty bolmadyk jynsy gatnaşyklaryň propagandasyny” gadagan edýän kanuna prezident tarapyndan gol çekilmeginiň yz ýany gomoseksuallaryň, biseksuallaryň we transgenderleriň köpçülikleýin ýurduň daşyna göçüp gitmegi bilen bagly bolmagynyň mümkindigini hem aýdýarlar.
Günbatar hökümetleri bu kanuny diskriminasiýa häsiýetli, ýagny ýekiriji diýlip atlandyrdylar we ýazgardylar. Adam hukuklaryny goraýjy toparlar bolsa bu kanunyň geýleriň garşysyna zorlukly hereketleri edýänlere jogapkärçilikden sypmaga mümkinçilik döredýändigini aýdýarlar.
Syýasat we korrupsiýa
Başpena soraýan orsýetliler bilen işleşýän ýuristleriň resmi bolmadyk maglumatlaryna görä, şu ýyl pena gözleýänleriň sanynyň çürt-kesik köpelmegine syýasy yzarlamalaryň, haýbatlaryň, şeýle-de korrumpirlenen resmileriň yzarlamalarynyň pidalary bolandyklaryny aýdýan orsýetlileriň sanynyň atmagynyň täsir ýetirýän bolmagy hem mümkin.
Nýu Ýorkda ýerleşýän immigrasiýa boýunça ýardam berýän aklawçy Alena Şautsowanyň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, onuň şu ýyl ýollan arzalarynyň köpüsi Putiniň syýasatyna we hereketlerine, şol sanda geçen ýyl Orsýetiň Krymy Ukrainadan basyp almagyna garşy çykan orsýetlileriň adyndan bolupdyr.
Şautsowa özüniň ýakynda işleşip başlan bir müşderisiniň şu ýylyň başynda Kremliň golaýynda öldürilen oppozision liderleriň biri Boris Nemtsowyň hatyrasyna geçirilen matam çäresine gatnaşandan soň polisiýa tarapyndan yzygiderli yzarlanyp başlandygyny aýdýandygyny habar berdi.
Köplenç başpena soraýan orsýetliler we azerbaýjanlylar bilen işleşýän Ismail Şahtahtinskiý geçen ýylyň dowamynda işleşen orsýetlileriniň sanynyň öňkülerden köpelendigi we olaryň häkimiýetleriň özlerinden para bermegi, günäni boýun almagy we galp şaýatlyk etmegi talap edendigini aýdýandyklaryny belledi.
“Köplenç hökümet kimdir birine garşy iş gozgamaga synanyşanda, munuň üçin şaýatlary gözleýär. Olar galp aýyplamalary we şaýatlary köp ulanýarlar. Arzalaryň artmagynyň ýene bir sebäbini men şunuň bilen baglanyşdyrýaryn” diýip, Şahtahtinskiý aýdýar.
Ozalky tejribe
ABŞ-nyň Içeri howpsuzlyk departamentiniň maglumatyna görä, 1994-nji ýyldan bäri Orsýetiň graždanlary ABŞ-dan başpena sorap, 17 müňden gowrak arza tabşyrypdyrlar, olardan alty müňden gowragy makullanypdyr.
Orsýetliler tarapyndan şu ýyl ABŞ-dan başpena sorap ýazylan arzalaryň sany, 1994-nji ýyldan soňky ýyllar bilen deňeşdirilende, iň ýokary derejä baryp ýetdi. Sowet Soýuzynyň dargamagynyň yzysüre, ýagny 1994-nji ýylda, başpena soraýan orsýetlilerden ABŞ-nyň hökümetine 2 127 arza gelip gowşupdy.


text:
Saraýewonyň ýaşaýjysy, 43 ýaşly Stana Çişiç şeýle bir göwnaçyk görünýär welin, oňa mergeniň okundan çagasyny ýitiren ene diýmersiň.
Stananyň ýanýoldaşy Samiriň aýtmagyna görä, ol elmydama şu durkunda bolupdyr. Onuň aýaly, maşgalanyň diregi Stanany gaty seýrek ruhy çökgün halda görmek bolýar.
Stana öz hasratyny daşyna çykarman, içinden gam çekýän adamlardan. Häzir hem 1993-nji ýylyň oktýabrynda Irina atly gyzynyň öldürlendigini ýatlap duran pursaty, onuň içinden aglaýandygyny duýmak bolýar.
“Onuň doglan gününden dört gün soň, biz gezelenje çykypdyk. Bu ajaýyp bir gündi. Daşarda ok atyşyk ýok wagty, biz seýdip, daşa çykardyk. Ýöne şol gün biziň gyzymyz bir mergeniň okuna duçar boldy” diýip, Stana ýatlaýar. “Biz ony gyssagly keselhana eltdik. Oňa operasiýa edildi. Köp doktor onuň janyny halas etmek üçin göreşdi. Emma onuň bedenjigi şeýle bir kiçi we ejizdi. Ol Samiriň ellerinde jan berdi”.
Bosniýa serbleri şäheri gabawa alyp, ýerli ilatyň üstünden minomýot we mergen oklaryny ýagdyrypdylar, 1992-nji ýyl.
Irina Saraýewonyň 44 aýlyk gabawynda öldürilen ýüzlerçe çaganyň biri. Şol wagt Bosniýa serbleri aglaba köplügi musulmanlardan ybarat bolan Bosniýa-Gersogowinanyň federal Ýugoslawiýadan bölünmek kararyna gazaply jogap beripdi. Bosniýa serbleri şäheri gabawa alyp, ýerli ilatyň üstünden minomýot we mergen oklaryny ýagdyrypdylar.
Saraýewonyň daşyny gurşan otly halka Ýewropanyň täze taryhyndaky iň uzak wagtlap dowam eden gabaw boldy. Bu Ikinji jahan urşy döwründe Leningradyň gabawyndan hem bir ýyl töweregi uzak dowam etdi.
Häzir şäher gabawyň başlanmagynyň 20-nji ýyl dönümini bellemäge taýýarlanýar. Teatr direktory Haris Pahşowiçiň aýtmagyna görä, bu saraýewolylar üçin öz ýitiren ýakyn-daşlarynyň matamyny tutmak üçin bir pursat.
Teatr direktory Haris Pahşowiç
Bu sene mynasybetli Pahşowiç 6-njy aprelde ýörite çäreleri gurnaýar. Onuň dowamynda şäherdäki Baky Ot heýkeliniň golaýynda 11,541 sany gyzyl oturgyjyň ýerleşdirilen meýdançasynda goşgy okamak çäresi hem göz öňünde tutulan. Pahşowiç gyzyl oturgyçlaryň sany gabaw wagty ýitdi diýlip resmi taýdan yglan edilen adamlaryň sanyny aňladýandygyny aýtdy.
“Biz şäheriň içinde bir şäheri ýitirdik. Eger-de şol adamlar öldürilmedik bolsa, onda olar bu şäheriň durmuşynyň özgermegine uly goşant goşardylar” diýip, Pahşowiç aýdýar. “Olardan gowy inženerler, arhitektorlar, ýazyjylar çykyp bilerdi. Bu bir gyrgynçylyk boldy. Olar öz şäherini söýenleri üçin öldürildiler”.
Şäherde köp binalarda oklaryň yzlary saklanyp galypdyr. Gabaw döwri weýran edilen Milli kitaphananyň binasy entegem dolulygyna dikeldilenok.
Stana we Samir entegem öz çagasy Irinanyň janyny alan oky saklaýarlar. Haçan-da olaryň beýleki gyzy öz doganynyň näme sebäpden ölendigini soranda, ene-ata uruş barada ýa-da etniki çydamsyzlyklar, milletiň bölünişigi ýaly meselelere girmezden, düşündiriş berjek bolýarlar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň Owganystan we Päkistan baradaky uly synynyň dowamynda özüniň ýokary derejeli howpsuzlyk, harby we syýasy geňeşçileri bilen duşuşmagyna garaşylýar.
Bu duşuşyk Owganystandaky urşuň 8 ýyllygyna gabat geldi. Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa 2001-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda, Birleşen Ştatlara 11-nji sentýabrda edilen terror hüjümlerine jogap edip, «Azatlygy berkitmek operasiýasyna» başlapdy.
Owganystana goşun salynmagy Talybanyň häkimiýetden agdarylmagyna we Birleşen Ştatlaryň güýçleriniň Al-Kaýda guramasyny dargytmaga gönükdrilmegine getirdi.
Habarlarda aýdylmagyna görä, resmiler Owganystana ýene esger ibermek meselesini we Päkistanda yslam jeňçileriniň hüjümleriniň ýygjamlaşmasyny ara alyp maslahatlaşarlar.


text:
Owganystanyň “Talybana” garşy söweşiniň soňuna ýetmäge araçylyk etmäge synanyşýan dört ýurduň diplomatlary 23-nji fewralda “Talyban” hereketi bilen Kabulyň wekilleriniň arasynda ýüzbe-ýüz gepleşikleri geçirmek üçin wagt kesgitläp biljekdiklerine umytly garaýandyklaryny aýdýarlar.
23-nji fewralda Owganystanyň, Pakistanyň, Hytaýyň we Birleşen Ştatlaryň wekilleri owgan paýtagtynda duşuşyp, Kabul bilen “Talybanyň” arasyndaky parahatçylyk gepleşikleriniň soňky tapgyry üçin şertleri kesgitlemäge gönükdirilen maslahatlaryň dördünji tapgyryny geçirýärler.
Owgan hökümetiniň baş ýerine ýetirijisi Abdullah Abdullahyň metbugat wekiliniň orunbasary Jawid Faisalyň aýtmagyna görä, delegatlar fewral aýynyň ahyryna çenli “göni parahatçylyk gepleşikleriniň birinjisini geçirmek üçin wagt - sene” mälim ederler.
6-njy fewralda Yslamabatda geçirilen maslahatda delegatlar parahatçylyk prosesine başlamak üçin fewral aýynyň ahyryna çenli Kabulyň araçylary bilen “Talybany” bir ýygnakda duşuşdyrmagyň üstünde işlemek barada ylalaşypdylar.


text:
Täze ýyl baýramçylygy mynasybetli, Türkmenistanyň Baş drama teatrynda "Gülki agşamy" geçirildi. Dabaraly şowhuna tomaşa etmäge baran paýtagtlylar we Aşgabadyň myhmanlary Türkmenistanyň at gazanan artisti Myrat Orazmuhammedowyň gülki sowgatlaryny şowhunly el çarpyşmalary bilen garşyladylar. Agşamyň bütin dowamynda şadyýan gülki sesleriniň yzy üzülmedi. "Gülki agşamynyň" guramaçylarynyň tagallasy bilen, ildeşlerimize ýene bir şadyýan agşam sowgat edildi.
Artistler degişme sahnalarynyň onlarçasyny ýerine ýetirdiler. Türkmenistanyň at gazanan artisti Gülşat Tahyrowanyň Türkmenistanyň Prezidentiniň "Türkmeniň Altyn asyry" baýragynyň eýesi Täçmämmet Amangulyýewiň ýerine ýetiren gülkä ýugrulan gysgajyk sahnalaryny tomaşaçylar minnetdarlyk bilen kabul etdiler.
"Gülki agşamynyň" jemleýji çykyşy "Gündogar" diýlip atlandyryldy. Bu degişme sahnasy häzirki zaman estrada aýdymlarynyň esasynda döredilipdir.


text:
Orsýetiň Ýewraziýa intergrasiýasy baradaky arzuwlary, Ukrainadaky krizise garamazdan, öňe ümzük atýar.
Moskwa subsidiýalar we mejbur etmek ýaly usullary ulanmak arkaly Ýewraziýanyň integrasiýasy bilen bagly arzuwlaryny amala aşyryp, bu ugurdan öz tagallalaryny ýaýbaňlandyrýar.
Moskwanyň öňe sürýän Ýewraziýa ykdysady bileleşigi onuň potensial agzalarynyň güýçli şübhe bildirmegine garamazdan, öňe tarap gadam basýar.
29-njy maýda Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň Astanda geçiriljek sammitinde üç ýurduň Gümrük bileleşigini 2015-nji ýyla çenli Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigi guramasyna öwürmek baradaky ylalaşyga gol çekilmegine garaşylýar.
Bu ädim bilen bilelikde guramanyň düzümini giňeltmek boýunça ädimler hem ädilýär we oňa Ermenistana hem Gyrgyzystana goşulmak teklip edilýär.
Emma Ukrainadaky krizisiň güýçlenmegi Mokwanyň goňşy ýurduň içerki işlerine gatyşmaga taýýardygyny görkezdi we gol çekişligiň golaýlamagy bilen howatyrlanmalary güýçlendirdi. Muny Gümrük bileleşiginiň liderleriniň geçen aýda Minskde geçiren duşuşygynda görmek mümkindi.
Moskwa tarapyndan öňe sürülýän proýekte Orsýetiň postsowet giňişliginde öz syýasy täsirini artdyrmak tagallalarynyň bir bölegi hökmünde garalýar we Orsýetiň muňa ykdysady zerurlyklara garanda has beter syýasy ambisiýalar sebäpli baş goşýandygy barada pikirler döreýär.
“Bu hakyky syýasy proýekt” diýip, Ýewropa Bileleşiginiň Howpsuzlyk meseleleri boýunça institutynyň baş analitigi we ýakynda çap edilen hasabatyň
awtorlarynyň biri Niku Popesku (Nicu Popescu) aýdýar.
Ukrainanyň kölegesinde
Moskwa Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigi baradaky ylalaşyga gol çekdirmek üçin öz potensial ýaranlaryna Ukrainadaky krizis başlanmazddan has öňden bäri basyş edip gelýär. Moskwanyň bu ymtylmalary ykdysady sebäpler bilen bagly bolman, eýse Orsýetiň postsowet giňişligini gaýtadan birleşdirmek islegleri bilen bagly bolup görünýär.
Netijede Astanada gol cekiljek ylalaşykda esasy meseleler boýunça boşluklaryň galýandygyna garamazdan, bu ylalaşyk her halda baglaşyljaga meňzeýär.
Bileleşigiň ykdysadyýeti
Gümrük bileleşigi 2010-njy ýylyň ýanwar aýynda işläp başlan hem bolsa, onuň agza ýurtlarynyň ykdysadyýetlerine ýetirýän täsirini kesgitlemek kyn. Ýurtlaryň özara söwdasy artdy, emma analitikler muny 2008-2009-njy ýyllarda ýüz beren global ykdysady krizisden çykmak boýunça adaty prosesler bilen baglanyşdyrýarlar.
Geçen hepdede Ýewraziýa ykdysay komissiýasy üç ýurduň arasyndaky söwdanyň 2014-nji ýylyň birinji çärýeginden 2013-nji ýylyň agzalan döwri bilen deňeşdirilende 13% ösendigini aýtdy.
Guramanyň agzalary, şol sanda Gazagystan, özleriniň Gümrük bileleşigine agza bolmagyna garamazdan, Orsýetiň olara öz bazarlaryny doly açmaýandygyndan nägile bolýarlar.
“Biznes wekilleriniň ençemesi Gümrük bilelşigine garamazdan, Orsýete edilýän eksportyň berk çäklendirilmeginden şikaýat edýärler” diýip, almatyly biznesmen Altaý Sandybaýew aýdýar we ol mundan beýlägem Orsýetiň girdejili bazarlarynyň elýeterli boljagynyň hakykatda “boş wada” bolup galjakdygyny çaklaýar.
Potensial agzalar
Onçakly ynandyryjy bolmadyk ykdysady görkezijilere garamazdan, Ermenistan we Gyrgyzystan hem Gümrük bileleşigine goşulmak ýoluna düşdüler.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýanyň 2013-nji ýylda Ýerewanyň ÝB bilen uzak wagtlap maslahat edip gelen assosiatiw ylalaşygyndan el çekip, Ýewrziýa Ykdysady Bileleşigine goşulmak planlaryny yglan etmegi köp synçylary gaty geň galdyrypdy. Analitikler bu netijäni gazanmak üçin Orsýet Ermenistandaky içki syýasy bäsdeşlikde prezident Sarkisýanyň garşydaşlaryny goldamagy bes edip, Sarkisýan üçin amatly syýasy ýagdaý döretmegi wada berendir diýip çaklaýarlar.
“Gyrgyzystan ýagdaýa görä bolýar” diýip, bişkekli syýasy analitik Elmira Nogoibaýewa aýdýar.
"Gyrgyzystan diňe öz ýakyn töweregindäki syýasy modellerden nusga alýana meňzeýär” diýip, analitik Elmira Nogoibaýewa belleýär. Onuň pikirine görä, “Gyrgyzystan öz garaşsyz daşary syýasatyny döretmäge hatda synanyşyk hem etmeýär”


text:
Ýewropa Bileleşiginiň 10 agza ýurdunda geçirilen barlaglaryň netijelerine görä, ýewropalylaryň ençemesi Ýewropada migrant krizisiniň we terrorçylyk howpunyň arasynda arabaglanyşyk görýärler.
Ýewropa 2015-nji ýylda bir million çemesi migranty kabul etdi, olaryň aglaba bölegi Siriýadan, Yrakdan we Owganystandan. Olaryň köpüsi Germaniýada we Şwesiýada syýasy başpena soradylar.
Waşingtonda ýerleşýän “Pew Research Center” merkezi atly guramanyň maglumatynda barlag geçirilen 10 ýurtdan sekiz ýurtda öz pikirini mälim edenleriň ýarysy bosgunlaryň terrorizm howpuny artdyrýar diýip pikir edýändigi aýdylýar.
Polşada şeýle pikiri adamlaryň 76%, Wengriýada 71% öňe sürüpdir. Bu ýurtlar iň sanly bosgunlary kabul eden döwletlerdir.
Iň köp bosgunlary kabul eden ýurtlar Germaniýada we Şwesiýada öz pikir eden adamlaryň azyndan ýarysy migrantlaryň agyr zähmeti we talantlary bilen öz ýurtlaryny has güýçli edendigini aýdypdyr.


text:
‘Ukraina Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň hataryna goşulmakdan ýüz öwürýärmi?’ diýen soragyň jogaby entegem nämälimligine galýar. Ýöne ýurduň Günbatara goşulmak üçin haýal-ýagallyk etmegi Ukrainanyň taryhynda mundan bir asyr çemesi wagt ozal bolup geçen aýgytly pursatlary ýada salýar.
Mundan bir asyr çemesi wagt ozal Ukraina Günbatar ýurtlarynyň hataryna goşulmak üçin aýgytly we tutanýerli göreşipdi. Ýöne şol göreşiň soňy Moskwa tabynlyk bilen gutarypdy.
Taryh ýene-de gaýtalanýarmy?
21-nji noýabrda Ukrainanyň parlamenti, ýagny Werhownaýa Rada ýurduň häzirki wagtda tussaglykda saklanýan ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkony tussaglykdan boşatmak barada islenýän netijä gelip bilmedi. Timoşenko bilen baglanyşykly meseläniň çözülmegi ýurduň Ýewropa Bileleşigine goşulmagynda örän derwaýys rol oýnaýar.
Kiýewiň öňümizdäki hepde Ýewropa Bileleşiginiň Wilnýusda geçirýän Gündogar hyzmatdaşlygy sammitine gatnaşyp, onda hyzmatdaşlyk ylalaşygyna gol çekmegine päsgel beren parlament ses berişligine oppozisiýadaky kanun çykaryjylar “masgaraçylyk” diýip at berdiler.
Ýewropa Parlamentiniň daşary gatnaşyklar komitetiniň başlygy Elmar Brok parlamentdäki ses berişlik barada çykyş edip, ukrain prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň ylalaşyga gol çekmäge “taýýar däldigini” ýa-da bolmasa onuň “indi Ýewropa Bilelleşigine goşulmaga isleginiň ýokdugyny” aýtdy.
“Çykmadyk janda umyt bar” diýipdirler, ýöne meniň bu ýagdaýa subutnamalara esaslanyp berýän bahama görä şeýle diýip bilerin, ýagny prezident Ýanukowiç Orsýetiň basyşlary we wadalary sebäpli ylalaşyga gol çekmek islänok.”
Parlamentde Timoşenkanyň garşysyna edilen ses berişlik Kiýewiň uzak ýyllardan bäri Ýewropa Bileleşigine goşulmak üçin edýän tagallalarynyň soňky nokadymy? Eger ýagdaý şeýle bolanda-da, bu Ukrainanyň Orseýtiň baştutanlygyndaky Gümrük bileleşigine girjek bolýandygynyň alamatymy!? Ynha, şu soraglaryň jogaby hem häzirlikçe nämälimligine galýar. Moskwa Kiýewiň Gümrük bileleşigine goşulmagy üçin uzak wagtdan bäri basyş edip gelýär.
Ýöne her niçik hem bolsa, Ukrainanyň Günbatara goşulmak barada edýän tagallalarynyň badynyň gowşamagy onuň 1918-1921-nji ýyllar aralygynda gysga möhletlik garaşsyz bolan döwürlerini ýada saldy.
Birinji jahan urşundan soňky pursatlar
Birinji jahan urşunyň soňlanmagy bilen Orsýet imperiýasy dargap, Baltika ýurtlary, Polşa, Finlýandiýa, Belarus we Ukraina ýaly kolonial döwletler özbaşdak bolupdy. Polşa we Finlýandiýa üçin bu ýagdaý garaşsyzlygyň daň şapagydy. Ýöne Ukraina üçin ýagdaý başgaça bolupdy, ýagny olar ilkinji gezek özbaşdak hem döwrebap döwlet gurmagyň synagyna uçradylar.
Şol döwürlerde Ukraina üçin döwlet gurmak prosesi iň kyn şertlerde amala aşyrylmaly bolupdy. Birinji jahan urşy gürrüňi edilýän regionda Orsýetdäki graždan urşy, Polşa bilen Sowet Soýyzynyň arasyndaky söweş, şeýle hem dagynyklykdaky partizançylyk söweşi bilen utgaşyp gidipdi. Dünýä kartasynda täze döräp gelýän ýurduň oňaýsyz serhet çäkleri, ýurduň içindäki agzalalyk, taryhda hiç hili hyzmatdaşlarynyň bolmazlygy we diplomatiýa medeniýetinden mahrum bolmagy ýaly birnäçe çözülmesi kyn bolan meseleler bardy.
Ukrainanyň Ylymylar akademiýasynyň agzasy, şeýle hem Budapeştdäki Merkezi Ýewropa uniwersitetiniň professory Ostap Sereda, “Ukrainanyň milli bütewiligi we ukrain halkynyň milli kimlik düşünjesi Birinji jahan urşundan has aňyrda, 19-njy asyrda kämilleşip başlapdy” diýýär.
Ol muny geosyýasy ýagdaýyň hem-de milli bähbitleriň üçburçlygy diýip atlandyrýar.
“Ukrainada şol wagtlar iki proses dowam edýärdi - olaryň birinjisi, ors medeniýetiniň täsirinden aýrylmak, beýlekisi bolsa, polýak medeniýetinden üzňeleşmek. Iki proses hem ozallar Polşa-Litwa arkalaşygyna degişli bolan we soňlugy bilen Orsýet imperiýasynyň ýa-da Awstriýa imperiýasynyň düzümine girizilen territoriýalar ugrunda Polşa bilen Orsýetiň bäsdeşliginiň we basdaşlygynyň çäklerinde dowam edýärdi. Şonuň üçin hem Polşa tarapyny hem alga almaly. Muňa üçburçlyk diýsek hem bolar, ýöne aslyna garanyňda bu üçburçlykdan hem has çylşyrymly şekili ýada salýar”.
Ors milletçiliginiň oýnan roly
Orsýetde-de milli bütewilik we milli düşünje 19-njy asyrda peýda boldy. Ýöne ors milletçiligi slawýan-prawoslaw äheňinden ylham alýardy. Ynha, hut şu äheň hem Ukrainanyň aýrylmaz bölegidi.
Birmingem uniwersitetinden taryhçy-alym Klaus Rihter bu mesele barada şeýle gürrüň berýär: “Orsýet üçin Ukrainanyň ýolundan gyra çekilip, ‘bar gidiber’ diýmek Baltika ýurtlaryna ‘gidiber’ diýmekden has kyn hem çylşyrymly. Ýogsa, Baltika döwletleri hem, Baltika deňiz porty sebäpli, Orsýet üçin wajypdy. Litwa, Latwiýa, Estoniýa ýaly döwletler Orsýet üçin ykdysady jähtden örän derwaýysdy. Ýöne Ukraina Orsýete ors milletçiligini bütewileşdirmek we kämilleşdirmek üçin, şeýle hem orslaryň bina eden döwletinde onuň esasy bölegi bolmaklary üçin zerurdy.”
Ynha, şeýle garaýyşlar häzirki günlerde-de peýda bolup başlady. Kremliň tarapdary, Döwlet Dumasynyň ozalky deputaty hem ors ideology Sergeý Markow “The Moscow Times” gazetinde şeýle ýazýar: “Kiýewi Ýewropa Bileleşigine goşmak üçin aýak direýänler Orsýetiň ýene-de ozalkysy ýaly güýçli döwlet bolmak islegine böwet bolup, olar Ukrainanyň we Orsýetiň agzybir gatnaşyklaryna hüjüm edýärler.”
1918-nji ýylyň 9-njy fewralynda ýaş Ukrain halk respblikasynyň wekilleri şol döwrüň esasy döwletleri, hususan-da, Germaniýa, Awstriýa we Wengriýa bilen Birinji jahan urşunyň galdyran duşmançylyk gatnaşyklaryny soňlamak boýunça ylalaşyga gol çekişmek üçin Belarusyň Brest-Litowsk şäherinde duşuşýarlar.
Ýygnakda Germaniýanyň daşary işler ministri Riçard Kulman: “Uruş tupanyny böwsüp çykan ýaş we gelejegi aýdyň döwlet – Ukraina” diýip, dünýä kartasynda täze peýda bolan ýaş ukrain döwletini öwüp, söze başlaýar. Ukrainanyň adyndan wekilçilik edýän toparyň başlygy Oleksandr Sewrýuk gol çekiljek ylalaşygyň öz ýurtlarynyň ösüşine oňyn täsir edip, halkara arenasynda täze garaşsyz ýurduň döremegine we onuň pajarlap ösmegine kömek etjekdigini aýdýar.
Bu ylalaşyga gol çekmeklik Ukraina üçin özboluşly ýeňişdi. Sowet Russiýasy ukrain delegasiýasynyň bu ylalaşyga gol çekişmegine böwet bolmak üçin jan edip çytraşypdy. Olar Orsýetiň tutuş regionyň adyndan çykyş edýändigini aýdypdylar. Haçan-da wakadan birnäçe hepde geçensoň, Germaniýa Sowet Russiýasy bilen özara ylalaşyga gol goýupdy we bu ýagdaý Moskwany Ukrainanyň garaşsyzlygyny ykrar etmäge mejbur edipdi.
Taryhy bir pursata içgin nazar aýlanymyzda bir zada göz ýetirse bolýar, ýagny aslynda ylalaşyga taraplaryň gol çekişmegi gysga möhletlik özbaşdak ýaşan ukrain döwletiniň soňunyň gelmeginiň başlangyjydy. Sebäbi hatda ylalaşyga gol çekişilýän wagtlarynda bolşewistik güýçler eýýäm Kiýewiň derwezesini kakyp başlapdylar. Wakadan aňry ýany bilen biynjalyk bolan Ukraina şol wagt Germaniýa bilen ýene-de bir ylalaşyga gol çekişýär, ýagny nemes goşunlary Ukraina kömek etmelidi we muňa jogap hökmünde Ukraina-da Germaniýa däne önümlerini bermelidi.
Şol ylalaşygyň netijesi örän pajygaly heläkçilikler bilen soňlandy. Germaniýa we onuň hyzmatdaşlary 1918-nji ýylyň noýabrynda bolan söweşde ýeňildiler. “Ýeňiş gazanan tarapyň wekilleri söweşden dynan dünýäni paýlaşmak üçin Parižiň golaýynda duşuşdylar” diýip, taryhçy alym Rihter gürrüň berýär.
Ukrainanyň ykbalynda daşary ýurtlaryň oýnan roly
“Ukraina daşary ýurtlar örän çäkli ýardam beripdiler. Ukrainanyň garaşsyzlygy Brest-Litowsk şertnamasynda kabul edilipdi. Noýabrda bolan barlyşykdan soň Birinji jahan urşunda ýeňiş gazanan döwletler hem nemesler bilen hyzmatdaşlygyň nusgasy hökmünde Ukrainanyň garaşsyz döwletdigine düşündiler.”
Rihteriň gürrüň bermegine görä, söweşde ezilen we öz ýurdunyň içine gabalyp galan ukrain hökümeti Birleşen Ştatlaryň prezidenti Wudrow Wilsonyň we beýleki Antanta, ýagny Birinji jahan urşunda ýeňiş gazanan döwletleriň wekilleri bilen duşuşyp, olardan özlerini doly kabul etmeklerini soramak üçin Wersala saldamly wekil iberip bilmeýär.
Şeýlelik bilen garaşsyz Ukrainanyň ykbaly 1912-nji ýylyň mart aýynda kesgitlenýär. Polşadyr Sowet Russiýasy Riga şertnamasyna gol çekişýärler. Bu şertnamanyň netijesinde Polşa bilen Sowet Orsýetiniň arasyndaky söweş soňlanýar. Ýöne gürrüňi edilýän şertnama Ukrainany iki ýurduň arasynda ikä bölýär.
Rihteriň aýtmagyna görä, şol döwürde köpsanly özbaşdaklyk ruhuna teşne ukrainler Günbatar ýurtlarynyň, aýratynam goňşulary Polşanyň özlerine biwepalyk edendigini aýdýarlar.
Şol wagtlar dünýäniň kartasynda täze dörän Sowet Soýuzy 1922-nji ýylda Ukrainany hem öz düzümine goşýar. Şeýlelik bilen ukrainlaryň garaşsyzlyk arzuwy onlarça ýyllap başa barmaýar. Sowet diktatory Iosif Stalin Ukraina barada: “Sowet Soýuzynyň ejiz agzasy” diýerdi.
Ynha, gürrüňi edilen şu wakalardan bäri takmynan bir asyr geçdi. Ýene-de Ukraina iki oduň arasynda, ýagny Orsýet bilen Polşanyň arasynda galdy. Polşa Ýewropa Bileleşiginiň günorta hyzmatdaşlyk inisiatiwasyna ýolbaşçylyk edýär.
Üstümizdäki hepde Kiýew ýa Wilniýusda geçiriljek Günorta Ýewropa partnýorçylygy boýunça uzak möhletli hyzmatdaşlyga ýol açýan ylalaşyga gol goýmaly ýa-da Orsýet bilen Ýewraziýa Bileleşigi taslamasyna goşulmaga razyçylyk bermeli. Ýogsa-da, Ukraina özüniň Ýewropa Bileleşigi bilen bagly meselelerini bir ýyl yza süýşürmeli bolar. Mundan soňky sammit 2015-nji ýylda Rigada geçiriler. Mark Tweýniň aýdyşy ýaly, “taryh öz-özüni gaýtalamasa-da, ondaky wakalar biri-biri bilen kapyýalaşýar”.


text:
Adam hukuklary boýunça Türkmen Inisiatiwasy toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin özüne haýbat atylyp, internet sahypasyna hüjüm edilendigini mälim etdi. Ol bu barada ýörite beýanat ýaýratdy.
Farid Tuhbatullin Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda bu mesele bilen bagly şeýle diýdi: “Sentýabr aýynyň ahyrynda Döwlet howpsuzlyk geňeşinde çykyş edip, Türkmenistanyň prezidenti neşe söwdasy bilen meşgullanýanlara garşy göreşi güyçlendirmek bilen bir hatarda, onuň aýtmagyna görä Türkmenistana “töhmet atýanlara” garşy göreşi alyp barmagy dowam etdirmegi tabşyrdy. Şol geňeş bilen baglymy ýa däl – ony bilemok. Emma şondan soň biziň saýtymyza hüjüm edilip başlandy”.
Farid Tuhbatullin alyp barýan işi bilen baglylykda özüne birnäçe gezek haýbat atylandygyny hem gürrüň berdi.


text:
Yragyň premýer-ministri Haider al-Abadi 30-njy dekabrda eden çykyşynda Türkiýäniň Yragyň demirgazygyndan öz goşunlaryny çykarmak boýunça borçnamalaryna hormat goýmaýandygyny aýtdy. Türkiýe bu ýerde “Yslam döwleti” toparyna garşy söweşýän yraklylary türgenleşdirýär.
Abadiniň çykyşynyň öňüsyrasynda Yragyň daşary işler ministri Ibrahim al-Jaafari eger Türkiýe goşunyny çykarmasa Yragyň harby hereketlere baş goşmaga mejbur boljakdygyny duýdurdy.
Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu NTW telekanalynda eden çykyşynda gapma-garşylygyň “özara düşünişmezligiň” netijesidigini aýtdy we eger Bagdat güýç ulanmak islese, ony “Yslam döwleti” toparyna garşy ulanmalydygyny belledi.
Dawutoglu Türkiýäniň Yragyň bütewüligine hormat goýýandygyny, emma Bagdadyň ýurduň üçden bir bölegine gözegçilik etmeýändigini belledi.
Türkiýe dekabr aýynyň başynda Yragyň Başika harby bazasynda 150 çemesi harbysyny ýerleşdirdi we öz hereketini howpsuzlyk sebäpleri bilen düşündirdi. Başika Türkiýäniň serhedinden 90 kilometr uzaklykda ýerleşýär.


text:
Soňky ýyllarda Türkmenistandan daşary ýurtlara gidýän we yzyna dolanyp gelmeýän adamlaryň köpelendigi aýdylýar.
Düýbi Londonda ýerleşýän Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň Türkmenistanyň Migrasiýa gullugyndaky çeşmelere salgylanyp ýazmagyna görä, şu ýylyň dokuz aýynda ýurtdan 150 müňden gowrak adam çykypdyr we olaryň 110 müň çemesiniň yzyna gelmejegi çaklanýar.
Ýurtdan çykýanlaryň aglaba köplüginiň syýahatçy wizasy bilen çykýandygy, emma olaryň hakykatda torbaly täjirler, işsizler we ýaşlar bolup durýandygy aýdylýar.
Bu maglumat, ýagny Türkmenistandan gidýänleriň köpelip, yzyna gelýänleriň azalýanlygy ýurt içinden gowuşýan habarlarda hem tassyk bolýar. Şol bir wagtda, Türkmenistandan daşary ýurtlara gidýän we ol ýerde işleýän, okaýan raýatlaryň anyk sany belli däl.
Eýsem, Türkmenistandan ýurt daşyna gidýän we gaýdyp gelmeýän adamlar dogrudanam köpelýärmi? Eger şeýle bolsa, munuň sebäbi näme? Bu meselede nähili çözgüt bolup biler?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglara jogap tapmak üçin Türkmenistandan ýerli synçy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýewi, Türkiýeden migrant işçi Rozybaýy we Orsýetden pedagog Serdar Ataýewi “Tegelek Stol” söhbetdeşligine çagyrdy.
Şu temadan geçirilen “Tegelek Stol” gepleşigini diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Şu gün Palestinanyň «Fatah» partiýasy bilen «Hamas» toparynyň özara barlyşmak baradaky ylalaşygyna gol çekmek dabarasyna gatnaşmak üçin bu iki toparyň liderleri Müsüriň paýtagty Kaire bardylar.
Palestinanyň «Fatah» partiýasy bilen «Hamas» topary 2007-nji ýylda geçirilen ähliumumy saýlawlardan soň Gaza sektorynda «Hamasyň» öz kontrollygyny ornaşdyrmagynyň yzy bilen özara duşmançylykly toparlara öwrülipdiler.
Müsüriň araçyllyk etmeginde geçirilýän bu ikilenji gepleşik Palestinanyň bu iki garşydaş toparynyň wekilleriniň gatnaşmagynda Palestinada wagtlaýyn koalision hökümetiň döredilmegini maksat edinýär.
«Hamas» toparyny terror topary diýip häsiýetlendirýän Ysraýylyň hökümeti «Hamasyň» wekilleriniň gatnaşmagynda islendik bir resmi organyň döredilmegine garşy çykyş edýär.


text:
2010-njy ýylyň 19-njy dekabr wakalaryny ýatlamak üçin protest aksiýasyny geçirmäge synanyşyk wagty Belarusyň paýtagty Minskde onlarça adam saklandy.
Bir ýyl mundan öň prezident saýlawlarynyň resmi netijeleri bilen ylalaşman, köçä çykan adamlaryň mitingi güýç bilen basylyp ýatyrylypdy hem ýüzlerçe adam urlupdy we saklanypdy. Şolardan onlarça adam, şol sanda prezidentlige kandidat bolan birnäçe syýasatçy uzak wagtlyk türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Azatlyk Radiosynyň korrespondenti Minskde kelisäniň ýanynda syýasy tussaglar hem Belarusda özgerişler üçin köpçülikleýin doga-dilege ýygnanan 30 adamyň saklanandygyny habar berdi.
Şem ýakmak islänlerden-de onlarça adam saklanypdyr. Şolaryň arasynda öňki syýasy tussaglar Nikita Lihowis hem Wasiliý Parfenow bar.


text:
Pakistanyň harbylary “Talybanyň” Peşawaryň golaýyndaky harby baza eden hüjüminiň dowamynda metjidiň içinde 16 adamy öldürendigini aýtdylar.
Harbylaryň sözlerine görä, hüjümçiler bazanyň içinde ýerleşýän metjidiň içine girip, namaza duran adamlary oka tutupdyr.
Metbugat-wekili general Asim Saleem Bajwa 18-nji sentýabrda bolan hüjüme gaýtargy berlip, goşun bilen gandöküşikli ok atyşyklygyň bolandygyny habar berdi.
Munuň öňüsyrasynda Bajwa 13 hüjümçiniň öldürilendigini aýtdy.
Pakistanyň “Taliban” topary hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Pakistanyň goşun ýolbaşçysy general Raheel Şarif operasiýa gatnaşan harbylar bilen duşuşmak üçin Peşawara bardy.


text:
Orsýetiň oppozisiýa liderleri ýekşenbe güni regional gubernatorlar we ýerli deputatlar üçin geçirilen saýlawlara az adamyň gatnaşmagy we ýol berlen bidüzgünçilikler prezident Wladimir Putiniň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň peýdasyna boldy diýýärler.
“Sprawedliwaýa Rossiýa” partiýasynyň lideri Sergeý Mironow saýlawlaryň oktýabryň ikinji hepdesinde geçirilmegi köp adamyň saýlawa gatnaşmak höwesini gaçyrdy diýýär.
“Adamlar gelip, ses bermek islemediler. Bu görnüp duran zat. Biz muny duýdurdyk we duýdurýarys, saýlawlara gelmezlik hemişe dolandyryjy partiýanyň bähbidine bolar - diýip, ol aýtdy. - Saýlawlaryň oktýabryň ikinji ýekşenbesinde, adamlaryň dynç alyşda, heniz daçalarynda dynç alýan wagtynda geçirlmeginden hem ses berişlikleriň boş şäherlerde geçjegi bellidi.”
Amurly aýal regional saýlawa gatnaşýar. 14-nji oktýabr, 2012 ý.
Saýlawlar Orsýet Federasiýasynyň 83 regionynyň 77-sinde bolup geçdi.
Käbir ýagdaýlarda saýlaw uçastoklaryna gelip, ses beren saýlawçylar 15 prosentden hem az boldy. Bäş regionda gubernatoryň wezipesini “Ýedinaýa Rossiýanyň” kandidatlary utdy. Şäher häkimligi we ýerli deputatlyk üçin bäsleşiklerde hem “Ýedinaýa Rossiýa” öňde barýar.
“Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň tanymal agzasy Andreý Isaýew öz partiýasynyň ýeňşini oppozisiýa üçin “ýeňliş” diýip atlandyrdy.
Oppozisiýanyň "ýeňlişi"
“Bu diňe “Ýedinaýa Rossiýanyň” ýeňşi däl, eýsem bu sistemanyň içinde işleýän ýa daşynda ýaşaýan oppozisiýanyň hem ýeňlişi bolup durýar. Bir ýyl çemesi ozal dörän oppozisiýa şunça wagtyň içinde ne bir ynandyryjy, açyk-aýdyň programma, ne-de bir kandidat sanawyny hödürläp bildi” diýip, ol aýtdy.
Garaşsyz gözegçiler topary bolan “Golos” guramasy ýurt boýunça bir müňden gowrak saýlaw bidüzgünçiligini hasaba aldy.
Premiýer ministr Dmitriý Medwedew “çynlykaý düzgün bozmalaryň” bolandygyny bilmeýändigini aýdyp, gaplyklar barada aýdylýanlar ret etdi. Şeýle-de Medwedew “Ýedinaýa Rossiýanyň” kandidatlarynyň saýlawlarda gowy netije gazanandyklaryny aýtdy.
Prezident Wladimir Putin regional saýlawlaryň netijeleri “saýlawçylaryň häzirki hökümet guramalaryny we rus döwletliliginiň ösüşini goldamak” niýetlerini görkezýär diýdi.


text:
Çarşenbe guni “Al-Kaýdanyn” Demirgazyk Afrikadaky topary zamunlykdaky fransuz raýaty Filipp Werdony jezalandyryp öldürendigini yglan etdi.
Fransiýanyň raýaty Filipp Werdon özüniň beýleki bir watandaşy Serge Lazarewiç bilen bilelikde 2011-nji ýylyň maýynda Malide zamun alnypdy.
“Al-Kaýda” toparynyň maglumatyna görä, Filipp Werdon 10-njy martda kellesi kesilip, jezalandyrylyp öldürilipdir.
“Al-Kaýdanyň” Demirgazyk Afrikadaky topary özüniň bu çäresini Fransiýanyň goşunlarynyň Malide alyp barýan operasiýalaryna “jogap” hökmünde düşündirýär.
Fransiýanyň Daşary işler ministrligi özüniň häzirki wagt bu maglumatyň näderejede hakykata laýyk gelýändigini derňeýändigini mälim etdi.


text:
Aşgabat, 06.03.2015. “Türkmenportal”.
“Düýn türkmen paýtagtynda Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günleriniň açylyş dabarasy boldy. Bu çäräni EYR-nyň Aşgabatdaky Ilçihanasynyň Medeni merkezi we ýurdumyzyň Medeniýet ministrligi guradylar” diýip, “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetiniň habarynda aýdylýar.
Medeniýet günleriniň açylyş dabarasy Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Mukamlar köşgünde geçirildi. Bu waka mynasybetli bu ýere döredijilik ulgamlaryň, giň jemgyýetçiligiň, Aşgabatda işleýän diplomatik wekilhanalaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, döredijilik ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary hem-de talyplary ýygnandylar. EYR-nyň döredijilik wekiliýetiniň düzümine medeniýet ulgamyna degişli edara - kärhanalaryň ýolbaşçylary we hünärmenleri, aýdymçy-sazandalar, suratkeşler, halk senetleriniň ussatlary girdi.
Dabara gatnaşyjylar iki ýurduň Baştutanlaryna—Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa we EYR-nyň Prezidenti Hasan Ruhana köp ugurly hyzmatdaşlyk, goňşy döwletleriň arasyndaky özara peýdaly medeni gatnaşyklary giňeltmek babatda alyp barýan syýasatlary üçin hoşallyk sözlerini beýan etdiler. Olaryň halklary agzybirlikde we ylalaşykda ýaşaýarlar.
Soňra Mukamlar köşgüniň sahnasynda EYR-nyň medeniýet we sungat ussatlarynyň konserti boldy. Onuň maksatnamasyny belli eýran halk aýdymlaryny we sazlaryny ýerine ýetirijileriň çykyşlary düzdi. Olar nusgawy dessanlardan ajaýyp sahnalary we gündogar şahyrlarynyň goşgularyna döredilen gadymy aýdymlary ýerine ýetirdiler.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde apreldäki protestlere gatnaşyjylara garşy ok atanlaryň işi boýunça täzeden sud işi başlanar diylip garasylyar. Şol wakalar ýurtda häkimiýet çalşygyna getiripdi.
Bu günki sud diňlenişigi pugta howpsuzlyk çäreleriniň görülmegi bilen geçer. Mundan owal sud diňlenişigi sport köşgünde bolupdy. Emma, ol ýerde 30-njy noýabrda partlama bolandan soňra, sud prosesi gaýra süýşürildi.
Sudda 28 adamyň işine garalýar, olardan 6-sy heniz gözlegde. Gaýybana aýyplanýanlaryň arasynda öňki prezident Kurmanbek Bakyýew hem bar.
Resmi maglumatlara görä, 7-nji apreldäki wakalarda alan ýarasyndan 87 adam ölupdir we 300 çemesi adam ýaralanypdyr.


text:
Prezident Barak Obamanyň ýokary derejeli kömekçisi Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetiniň Damaskda himiki hüjümleri ulandy diýmäge “esasyň bardygyny” aýdýar.
Ýöne ştabyň başlygy Denis MakDonough, Siriýanyň režiminiň himiki ýaraglary ulanandygy barada ABŞ-da “jedelsiz delilleriň” ýokdygyny aýdýar.
Denis MakDonoughyň amerikanyň telewideniýesinde eden bu çykyşy, Obamanyň administrasiýasynyň Siriýa garşy “çäkli” harby operasiýalary gurnamak baradaky teklibiň kanunylaşdyrmagy üçin kanunçykaryjylara basyş etmeginiň yzýany bolup geçdi.
ABŞ-nyň Wekiller öýi we Senaty duşenbe güni resmi taýdan bu teklibi gözden geçirerler. Emma onuň kanuna laýyk edilmegi üçin ýeterlikli goldawyň bolup-bolmandygy henize çenli nämälim.
Assad ABŞ-nyň telewideniýesine beren täze interwýusynda, ýene-de hüjümlere söweşiji güýçleriň jogapkärdigini nygtaýar.
Waşington 21-nji awgustda bolan şol hüjümlerde 1400-den gowrak adamyň ölendigini aýdýar.


text:
Yragyň Ramadi şäherinde hökümet işgärleri berk gözegçilik asynda iş ýerlerine dolandylar. Emma muňa garamazdan hem, söweşijiler şäheriň käbir böleklerini öz kontrollygynda saklamagy dowam etdirýärler.
“Al-Kaýda” bilen ilteşikli topar geçen hepde Ramadi we Fallujah şäherleriniň ençeme bölegini öz gözegçiligine geçiripdiler. Netijede polisiýa we ýerli tire-taýpalar olara garşy göreşip başladylar.
Saglygy saklaýyş boýunça ýerli resminiň beren maglumatyna görä, geçen iki hepdäniň dowamynda sebitde 60-dan gowrak adam heläk bolupdyr.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen medeniýetini ösdürmek, ony döwrebaplaşdyrmak hakynda häli-şindi gürrüň edýär, tabşyryklar berýär. Hatda resmi propaganda döwlet baştutanynyň türkmen medeniýetini, sungatyny hatyralap, bu ulgamyň işgärlerine hormat goýup, her ýylyň 27-nji iýunynda medeniýet we sungat işgärleriniň gününi bellemek hakynda karar kabul edendigini dabaralandyryp, medeniýet-sungat işgärleriniň prezidente alkyşnamasyny indi birnäçe günden bäri yzygiderli beýan edip gelýär.
Garaşsyzlyk zamanamyzda türkmen medeniýeti ösdümikä? Bu sowala şu makalamyň dowamynda jogap bereýin. Halkyň mentalitetini emele getirýän pikir azatlygynyň biziň ýurdumyzda ýokdugyny düşündirip oturmagyň hajaty-da ýok.
Dabaraly öwgüler
"Döwlet syýasatyna şübheli garaýar" diýlip hasap edilýänler şol bada gara spisoga salynýar, döredijiliginiň gadaganlygyndan daşary olara, çagalaryna daşary ýurda çykmak, işlemek gadagan, bu ýurtda howpsuz ýaşajak bolsaň, döwlet syýasatyny mahabatlandyryp ýaşamaly. Şonuň üçin raýatlarymyz türkmen mediasyna öz pikir edýän zatlaryny däl-de, gorky astynda öwredilen ýasama, dabaraly öwgülerini beýan edýärler.
Prezident Nyýazowyň zamanasynda aýdym-saz sungatymyz gaty gözgyny ýagdaýa düşdi, onuň dolandyran soňky bäş ýylynda aýdym-sazymyz diňe merhum diktatora hyzmat etdi. Efirden klassyk şahyrlarymyzyň sözlerine döredilen aýdym-sazlar aýryldy. Döwlet gözegçiligindäki habar beriş serişdelerinde Nyýazowy mahabatlandyrýan ýa-da merhum diktatoryň "düzdi" diýilýän goşgularynyň sözleri ogurlanan daşary ýurt sazlaryna goşulyp aýdyldy.
Dogry, hökümetiň çalyşmagy bilen, aýdym-saz sungatymyzy ösdürmek hem wagyz etmek maksady bilen "Türkmen owazy", "Owaz" tele-radio kanallary açyldy, bu kanallar dörediläýen wagtynda raýatlarymyzyň aýdym-saz höwesini uly derejede kanagatlandyrypdy. Hatda häzirem efirde klassyk şahyrlarymyzyň sözlerine döredilen, ussat bagşylarymyzyň arhiwden alnan aýdymlary ýaňlanýar. Emma soňra bu tele-radio kanallaram gitdigiçe syýasatlaşdy. Indi bu tele-radio kanallarynda ýaňlanýan aýdym-sazlaryň bir bölegini döwlet baştutanyny mahabatlandyrýan, esasanam "Arkadag" diýlip wasp edilýän aýdymlar tutýar. Watany wasp edýän aýdym-sazlarda hem Watanyň "Arkadag" bilen beýikligi mahabatlandyrylýar.
Halk döredijiligimiz bolan läleler, monjugatdylar, küştdepdiler hem döwrebaplaşdyrylyp, bu žanrlarda hem döwlet baştutany aşa öwülýär. Asyrlarboýy kämilleşen folklor sazlarymyzyň öňki halk döredijiliginiň çeper goşgy setirleriniň sözleri aýrylyp, prezidenti mahabatlandyrýan goşgular aýdym edilip aýdylýar. Şeýlelikde, edil Nyýazow döwründäki ýaly çeper döredijiligiňem, aýdym-saz sungatymyzyňam baş döredijilik çeşmesi ýene döwlet baştutanyna öwrüldi.
Ýaranjaňlyk
Türkmen mediasynda döwlet baştutanyny alkyşlaýan, ony taýsyz beýik ynsan hökmünde wasp edýän goşgular, aýdym-sazlar toplumy barmak büküp sanardan köp, ýöne ol "döredijiligiň" kämilligi şübhe astynda, subutnamasyz, gönümel öwgüleri, stil taýdan sazlaşmaýan setirleri bu "çeper döredijilige" göz gezdiren ýerleriňden tapmak mümkin. Döwlet gözegçiligindäki çeper döredijilikde kämillik däl-de, dabaraly öwmeşek ölçeg edilene meňzeýär.
Klassyk şahyrlarymyzyň diňe yşky-liriki goşgularynyň sözlerine aýdym aýdylyp, olaryň durmuşy we sosial deňsizlik temasyndan ýazylan goşgularynyň sözlerine aýdylýan aýdymlar türkmen efirinde berlenok. Umuman, döwlet syýasatyndaky türkmen medeniýetiniň-sungatynyň ähli ugurlarynda birtaraplaýyn, ýaranjaňlaryň emele getiren "öwmek" žanry adat boldy. Ýaranjaňlaryň emele getiren, döwlet syýasatynyň goldaýan medeniýetinde-sungatynda, çeper döredijiliginde haýsydyr bir ideýa-maksada gulluk etmek ýok, olarda döwlet başyna gelen islendik ýolbaşçyny taýsyz mahabatlandyryp, öz hususy bähbitlerini aramak bar.
Şol sebäpli, Nyýazowy aşa öwen, onuň "pygamberligine, beýikligine" tagzym eden, hatda diktatordan soň ýaşamazlyga kasam eden ol ýaranjaňlar, hiç hili ikirjiňlenmezden, häzirki döwlet baştutanyny hem mahabatlandyryp başladylar. Emma olaryň "medeniýetem, döredijiligem" syýasat üýtgemese-de, diňe hökümet çalşanda-da, şol bada ýitip, ýok bolýar. Bu bolsa döwletiň öňe sürýän, ýaranjaňlaryň emele getiren mahabatlandyrmalarynyň halk medeniýeti-sungaty, çeper döredijiligi bilen dahylynyň ýokdugyny aňryýany bilen subut edýär.
Bu günki gün türkmen medeniýeti-sungaty ýaranjaňlaryň "döredijiliginiň" zor salmagy netijesinde öz ýüzüni görkezip bilenok. Ýöne halkyň bar ýerinde onuň bilen medeniýetem-sungatam bütewilikde ýaşaýar. Şonuň üçin türkmen medeniýetiniň döwlet goldawynda bolmasa-da, halkymyzyň gorkuda ýaşaýandygyna garamazdan, bu döwür hakynda hakyky medeniýeti-sungaty, çeper döredijiligi emele getirip, ony bu gün bolmasa, ertir äleme ýaýjakdygyna şübhelenmese bolar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanda Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli 859 adamyň günäsi geçildi. Bu barada prezident G.Berdimuhamedow penşenbe güni hökümet maslahatynda permana gol çekildi.
Permana laýyklykda, günäsi geçilen adamlar esasy tussag möhletinden, şeýle-de belli bir ýerde ýaşamak borjy ýaly goşmaça möhletinden boşadylýar. Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni 19-njy fewralda bellenýär. Prezident Berdimuhamedow günäsi geçilen adamlaryň iş bilen üpjün edilmegini tabşyrdy.
Türkmenistanyň hökümeti 2007-nji ýyldan bäri ýurtda ýylyň dowamynda birnäçe gezek baýramçylyklara gabatlap geçirilýän günä geçişleri “rehimdarlyk we ynsanperwerlik ýörelgelerden ugur alnan sahawatly çäre” diýip atlandyrýar.
Türkmenistanda soňky günä geçişler 2013-nji ýylyň oktýabr we dekabr aýlarynda bolupdy. Oktýabrda garaşsyzlyk baýramy mynasybetli 2000-den gowrak adam, dekabrda Bitaraplyk baýramy mynasybetli 630 adam türmeden goýberilipdi. Türkmenistanyň türmelerinde saklanýan tussaglaryň sany barada resmi statistika berilmeýär.


text:
Aşgabat, 15.02.2015. “Türkmenportal”.
""Türkmenbaşy şäherinde nobatdaky dörtgatly ýaşaýyş jaýynyň gurluşygy tamamlaýjy tapgyra gadam basdy. Ony Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň buýurmasy boýunça «Polat Gurluşyk» hojalyk jemgyýetiniň gurluşykçylary bina edýärler. Şu ýylyň baharynda otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan ýokary amatlykly öýleriň açarlary TNGIZT-iň işçileriniň, inžener-tehniki işgärleriniň we gullukçylarynyň maşgalalarynyň 40-syna gowşurylar"divip, "Nebit-gaz" gazeti habar berýär.
Türkmenistanlylaryň durmuş derejesini ýokarlandyrmak, şol sanda olary döwrebap, dünýä ülňülerine laýyk gelýän ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün etmek Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýöredýän döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biridir. Häzir ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy çalt depginler bilen alnyp barylýar. Ýaşaýjylar üçin dürli hyzmatlary edýän desgalar bilen bir toplumda gurulýan täze oňaýly jaýlara eýýäm öý eýeleriniň müňlerçesi mynasyp baha berdiler. Balkan welaýatynda hem ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy, şol sanda ýangyç-energetika toplumynyň kärhanalarynyň öz serişdeleriniň hasabyna bina edilýän jaýlaryň gurluşygy batly depginlere eýe bolýar.
-Ynha, häzir Türkmenbaşy şäherinde TNGIZT-iň buýurmasy boýunça ýokary amatlykly 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň ikisi bina edilýär. Olaryň her biri 72 öýden ybarat bolup, üç otagdan bäş otaga çenli bolan jaýlardyr. Bu ýerde, beýleki ýokary amatlykly jaýlarda bolşy ýaly, aşhanalar döwrebap durmuş tehnikalary bilen üpjün ediler. Jaýlaryň töwereginde abadanlaşdyrylan dynç alyş zolagy ýaýylar, onda agaç nahallary oturdylar, gül aýmançalary, çagalar we sport bilen meşgullanmak üçin meýdançalar gurlar. Jaýlary 2016-njy ýylda ulanmaga bermek bellenildi-diýip, ýokarda ady agzalan gazetde ýazylýar.