text:
Türkmenistanda kanunlaryň metbugatda senzura ýol bermeýändigi, emma žurnalistleriň, raýatlaryň öz-özüni senzura etmeginiň saklanyp galýandygy aýdylýar.
Eýsem munuň sebäbi näme? Pikir-garaýyş, döredijilik meselesinde öz-özüňi çäklendirmegiň, «muny diýsem näme bolar, ony aýtsam näme ederler?» diýp alada galmagyň, gorka basdyrmagyň ýazylýan makalalara, taýýarlanýan gepleşiklere nähili täsiri bolup biler?
Žurnalistler, ýazyjylar we beýleki döredijilik wekilleri içki senzura ýagdaýynda öz hünärlerine, senetlerine wepaly bolup, hakyky eserleri döredip bilermi?
Awtorlaryň içki senzuradan halas bolmagy, kanunyň çäklerinde berilýän azatlyklardan we hukuklardan peýdalanyp, öz işini professional derejede ýerine ýetirmegi üçin näme etmeli?
Bu ýagdaý barada Azatlyk Radiosynyň diňleýjileri, ýurduň içinde we daşynda ýaşaýan türkmenistanlylar näme pikir edýär?
Azatlyk Radiosynyň nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligi şu meselä bagyşlanýar we oňa pikir-garaýyşlaryňyz, bellikleriňiz, arzuw-islegleriňiz bilen gatnaşarsyňyz diýip umyt edýäris.


c: text/html

text:
투르크메니스탄 대사관
대한민국 - 서울
Hazar deňziniň kenaryndaky “Awaza” Milli syýahatçylyk zolagynda ýerleşen Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň «Ýüpek ýoly» kotedj şäherçesi – bu halkara standartyna laýyk gelýän ýokary hilli myhmanhanalar toplumy bolup, bu ýerde rahat hem-de talaba laýyk dynç almak, dürli görnüşli çäreleri, iş maslahatlaryny we duşuşyklaryny geçirmek üçin zerur bolan ähli şertler döredilendir. Myhmanhana toplumynyň dört gektar meýdanynda birbada 160 adamy kabul etmäge niýetlenen iki orunlyk 40 sany hem-de dört orunlyk 20 sany iki görnüşli 10 sany iki gatly kotedjler ýerleşendir.
Talaba laýyk dynç almak hem-de boş wagtlaryny işjeň geçirmekleri üçin zerur bolan şertleriň ählisi, ýagny çagalar we ulular üçin açyk hem-de ýapyk suw howuzlary, futbol we wolleýbol meýdançalary, ähli zerur enjamlar bilen üpjün edilen SPA merkezi, türk hammamy, fin saunasy, jakuzi, fitnes-zaly, massaž hem-de kosmetiki otaglar, bilýard, bouling meýdançalary, oýun awtomatlary, dellekhana we lukman otagy myhmanlaryň ygtyýaryndadyr.
«Ýüpek ýoly» myhmanhana toplumynda birbada 130 adamy kabul etmek üçin niýetlenen barlar we naharhana bolup, dynç alýanlar bu ýerde türkmen milli naharlaryndan dadyp, beýleki ýurtlaryň tagamlaryndan, süýjüliklerden we içgilerden hem lezzet alyp bilerler.
«Ýüpek ýoly» myhmanhana toplumyna hoş geldiňiz!
«Ýüpek ýoly» toplumy bilen habarlaşmak üçin telefon belgileri: 800 243 7 06 20/ 21/ 22/ 23/

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yragyň demirgazygynda söweşijileriň dokuz polisiýa işgärini öldürendigi maglumat berilýär.
Yragyň resmileriniň sözlerine görä, söweşijiler çarşenbe güni ir bilen Başmaýa şäheriniň polisiýa nokadyna hüjüm edipdirler. Wakada iki polisiýa işgäriniň hem ýaralanandygy aýdylýar. Lukmanlar bu maglumaty tassykladylar.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady. Emma soňky döwür Yrakda sünni we şaýy dawasy has ýitileşipdi.
Resmileriň berýän maglumatyna laýyklykda, şu aýyň dowamynda Yrakda 500-e golaý adam öldürilipdir. Ýylyň başyndan bäri öldürilen adamlaryň sany 3 müňden hem geçýär.


text:
Eýranyly ýadroçy professor şu gün Tähranda uzakdan partladylýan bombanyň pidasy boldy.
Eýranyň döwlet metbugaty Massud Aly Mohammadiniň öz öýüniň daşynda motosiklete berkidilen bomba bilen öldürilendigini aýtdy.
Habarlarda Mohammadiniň Eýranyň dawaly ýadro programmasyna ilteşiginiň bar-ýoklugy aýdylmaýar.
Eýranyň döwlet telewideniýesi bombanyň sionist hem amerikan agentleri tarapyndan goýlandygyny aýtdy.
Habarlaryň bir toparynda Mohammadiniň Eýranyň yslam režiminiň «wepaly goldawçysydygy» aýdylýar.


text:
Gazak hökümetiniň döwlet eýeçiligindäki ekerançylyk ýerleriniň uly bölegini hususylaşdyrmak kararyna garşy bildirilýän protestleriň dowam etmegi netijesinde Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew adamlara ukrain krizisini ýatlatdy.
Ol Ukrainada syýasy, sosial we ykdysady başagaýlyklara salgylanyp, 1-nji maýda milli agzalalyk barada duýduryş berdi. Moskwa 2014-nji ýylda Krym ýarymadasyny basyp alansoň, Ukrainanyň Günbatara ýykgyn edýän hökümeti bilen ýurduň gündogaryndaky orsýetparaz separatistleriň arasynda uruş turdy.
Nazarbaýew ýurduň Milli birlik güni mynasybetli geçirilen baýramçylykda: "Öňki Sowet Soýuzynyň ikinji uly respublikasy bolan Ukrainanyň ykdysadyýeti bu gün Gazagystanyň ykdysadyýetiniň ýarpysy" diýdi.
"Sebäbi ol ýerde agzybirlik ýok, maksat düşünjesi ýok, meseleler çözülenok. Adamlar başga zatlar bilen meşgul - uruşmak, öldürmek we dawa-jenjel" diýip, Sowet Soýuzy çökeli bäri Gazagystanda höküm sürüp gelýän Nazarbaýew aýtdy.
“Graždanlaryň pikiri soralmaly”
Bu aralykda protestçiler 1-nji maýda Gyzylorda we Žanaözen şäherlerinde hökümetiň 1-nji iýuldan başlap jemgyýetçilik ýerlerini auksionda hususy eýelere satmak planyna garşy demonstrasiýa geçirdiler.
Bu wakany gören adamlar Gyzylordada birnäçe protestçiniň polisiýa tarapyndan tutulandygyny aýdýarlar. Birnäçe protestçi hem, ýerli resmilere öz närazylygyny bildirmekleri üçin, şäheriň bir teatryna çagyrylypdyr.
Aktiwistler Gyzylorda regionynyň başlygynyň orunbasary Serik Kožanyýazowa döwlet eýeçiligindäki ýerleriň nähili dolandyrylmalydygy hakda graždanlaryň pikiri soralmaly diýipdirler. Kožanyýazow hem hususylaşdyrmak plany kanuny taýdan dogry we zerur, sebäbi bu ýerleri dolandyrýanlar olara bolmalysy ýaly seredenokler diýip jogap beripdir.
Žanaözende bir şaýat Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna 1-nji maýda onlarça protestçiniň şäheriň merkezi meýdançasyna ýygnanyp, "ýer satylmaly däl" diýip, gygyryşandyklaryny aýtdy.
Özüni diňe Tilekteş diýip tanadan bu zenanyň aýtmagyna görä, şäheriň häkimi, prokurory we polisiýa ofiserleri gelip, protestçilere üýşmeleň bikanun diýipdirler.
Protestler
Žanaözen ozal ölümli protestlere şaýat bolan şäher. 2011-nji ýylyň dekabrynda, nebitçiler bir aýdan hem köp iş taşlaýyş geçireninden soň, protestlerde polisiýa azynda 16 adamy öldürip, ýüzden agdyk adamy ýaralady.
24-nji aprelden bäri Gazagystanyň birnäçe şäherinde ýüzlerçe adam ýerleriň hususylaşdyrylmagyna garşy protest geçirýär. Adamlary has-da tolgundyran zat çet ýurtlulara-da bu ýerleri satyn almaga rugsat ediljekmiş diýen myş-myşlar.
Hökümet çet ýurtlulara diňe kärendesine beriljekdigini aýdyp, "ýerleri hususylaşdyrmak hakda galp maglumat ýaýratmak" jenaýat iş diýip, duýduryş berdi.
26-nji aprelde Nazarbaýew ýalňyş maglumat ýaýratmak bilen jemgyýetçilik düzgünini bozýan "prowokatorlaryň jezalandyryljakdygyny" aýtdy.
Ol göz öňünde tutulan planlary gorap, çet ýurtlulara ýerler 10-25 ýyldan az möhlet bilen kärendesine berler diýdi.
Öňki Sowet Soýuzynyň äklerinde uglewodorod eksportirlemekde Orsýetden soň ikinji orunda durýan Gazagystanda Nazarbaýew başgaça pikirlere kän ýol berenok.
Ýöne soňky ýyllarda nebitiň bahasynyň aşaklamagy ýurduň pulunyň hümmetini peseldip, Astanada we bu orta aziýa ýurdunyň ykdysady merkezi hem iň uly şäheri bolan Almatyda protestlere getirdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow şenbe güni Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňeldilen mejlisini geçirip, ýurduň harby we hukuk goraýjy organlarynyň şu ýylyň sekiz aýynda eden işleriniň jemine seretdi.
Türkmen metbugatynyň
ýazmagyna görä, prezident Berdimuhamedow mejlisiň dowamynda ýurduň baş prokurory Ý.Ýazmyradowy, "işinde goýberen çynlakaý kemçilikleri üçin", wezipesinden boşatdy.
Şeýle-de prezident Aşgabat şäheriniň prokurory M.Garaýewi, "öz gulluk wezipesini berjaý edip bilmändigi üçin", wezipesinden boşatdy.
Milli howpsuzlyk ministriniň orunbasary, Aşgabat şäherine gözegçilik edýän B.Altyýew bolsa, "işde goýberen çynlakaý kemçilikleri we gulluk wezipesini bet niýet bilen ulananlygy üçin" işden aýryldy.
Şeýle-de, mejlisiň dowamynda içeri işler ministriniň orunbasary S.Durdyýewe berk käýinç yglan edildi. Eger-de goýberen "kemçiliklerini" gysga wagtda düzetmese, onuň işinden boşadyljagy aýdyldy.
Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň başlygynyň orunbsary E.Abdurasulow hem işden boşadyldy, emma onuň näme üçin boşadylandygy aýdylman, ýerine A.Atageldiýewiň bellenendigi habar berilýär.
Mejlisde Döwlet serhet gullugynyň başlygy A.Garaýew serhetçileriň uly mukdarda neşe maddalaryny ele salandyklaryny habar berdi we prezident Berdimuhamedow bu işde tapawutlanan serhetçileri sylgalamak baradaky karara gol çekdi.
Şeýle-de prezident A.Hallyýewi baş prokurorlyga, B.Çaryýewi Ýokary suduň başlyklygyna, B.Muhammedowy adalat ministri wezipesine belledi.


text:
Pakistan “Save the Children” ýagny “Çagalary halas ediň” atly guramanyň ýurdy terk etmegi barada 11-nji iýunda karar çykardy.
Ol bu ynsanperwer guramasyny Pakistana garşy herekete etmekde aýyplady. Polisiýa guramanyň Yslamabatdaky edara jaýyny dökdi we onuň ýurdy terk etmegine 15 gün berdi.
“Save the Children” guramasy özüne öňünden hiç hili duýduryşyň berilmändigini aýdyp, pakistan resmileriniň kararyna “berk garşy çykdy”.
Pakistan mundan ozal bu guramany ABŞ-nyň Merkezi aňtaw agentliginiň Osama Bin Ladeni yzarlap tapmak üçin ulanan galp waksina programmasyny geçirmekde aýyplapdy. Gurama bu aýyplamalary ret etdi.
Pakistanyň resmileri guramanyň ýurtda işlemegi üçin wagtlaýyn rugsatnamanyň 15-nji maýda tamamlanandygyny aýtdylar.


text:
Hasabat ýedi bölümden ybarat, ýagny “saýlawlar prosesini, graždan jemgyýetçiligini, garaşsyz metbugaty, dolandyryş sistemasyny, milli we ýerli demokratik dolandyryş düzgünini, adalatyň erkinliligini we korrupsiýany” öz içine alýar.
2010-njy ýyl boýunça ýaýradylan we 29 ýurdy öz içine alýan bu hasabatda Türkmenistana jemi ýedi görkezijiden 6,93 bal baha berlipdir, bu onuň iň pes baha eýe bolanlygyny aňladýar.
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir “Freedom House” guramasynyň Barlaglar bölüminiň ýolbaşçysy Christopher Walker bilen söhbetdeş boldy. Azatlyk Radiosy: Bu soragy men size öňem birnäçe gezek beren bolmaly, ýagny siziň region barada her ýyl ýaýradýan hasabatyňyzda bolşy ýaly bu hasabatda hem Türkmenistan iň pes baha eýe bolupdyr, ýurtda heý bir üýtgän zat ýokmy? Christopher Walker:
Bu ençeme nukdaýnazardan seredilende ullakan sorag bolup durýar, bu ullakan soraga berip bolaýjak gysga jogabym şundan ybarat: “Freedom House” guramasynyň geçiş döwrüni başdan geçirýän ýurtlar barada ýaýradan hasabatynda üns beren zatlary –
demokratik sistema üçin wajyp bolan pudaklardyr. Ol hem erkin we adalatly saýlawlar, azat we garaşsyz graždan jemgyýetçiligi, erkin adalat sistemasy, demokratik dolandyryş düzgünini we korrupsiýa garşy göreş ýaly maddalardan ybaratdyr. Bu ugurlar barada gürrüň edilende Türkmenistanda göze ilýän ösüş ýok. Bu barada biziň geçiren barlaglarymyzyň netijesinde hem gürrüň edilýär. Emma Türkmenistanda şeýle özgerişlere päsgelçilik döredýän zat näme diýlende, bu syýasy erk-islege daýanýan bir mesele. Ýagny, bu giň tema.
Emma, umuman aýdylanda, bu ýurtda adam hukuklary depelenýär, media we graždan azatlygy ýok. Türkmenbaşynyň aradan çykmagy we onuň ornuna täze ýolbaşçynyň häkimiýet başyna geçmegine garamazdan, o diýen uly özgerişlik göze ilmeýär. Şonuň üçin biziň hasabatymyzda Türkmenistana berlen bahada o diýen özgerişlik ýok. Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlary dolandyrýan ýolbaşçylar, şol sanda Türkmenistanyň prezidenti demokratiýa we sýyasy taýdan ýurtda ýagdaýyň özgermegini islemeýän bolsa, şol ýurtlarda demokratik gymmatlyklaryň ornaşdyrylmagy üçin tagalla edýän edaralaram bar, meselem ÝHHG-ä, BMG we ÝB-e degişli toparlar. Olaryň regionda, esasanam Türkmenistanda alyp barýan roluna nähili baha berýärsiňiz? Christopher Walker:
Bu soragy agzalýan guramalaryň wekillerinden soramaklyk has ýerlikli bolardy. Emma öz pikirimi aýtsam, şol guramalaryň köpüsi demokratik ýurtlaryň wekilleri, olar demokratiýany ýaýbaňlandyrmak ugrunda iş alyp barýarlar. Esasanam ÝHHG bu kategoriýa girýär.
Bu gurama we Türkmenistanda iş alyp barýan şuňa meňzeş beýleki toparlar öz tagallalarynyň çäginde adam hukuklaryny we demokratiýany hem ýatdan çykarmaly däl. Netijede hökümet wekilleri bilen geçirilýän gepleşiklerde bu mesele mydama gozgalyp durulmaly.
Häzirki döwürde türkmen hökümeti bu tema hakda gürrüň edilmegini islemeýär. Emma diňe hökümet islemeýär diýip, şeýle temalar ünsden düşürilmeli däl.
Meniň pikirimçe, adam hukuklary ýaly meseleleriň mydama gozgalyp durulmagy barada sýyasy erk-isleg bolmaly. Eger halkara guramalary bu temany hemişe gozgap dursalar, hökümet bu meseläniň ünsden düşmejegine göz ýetirer. Şunlukda, şeýle sýyasatyň has täsirli netije bermegi mümkin.
Siziň soragyňyza berjek jogabym: demokratik prosesleri goldamaklyk halkara guramalaryň we Günbataryň Türkmenistanda alyp barýan sýyasatynyň gaýragoýulmasyz bir bölegi bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Gowy maslahat berýärsiňiz, emma bu meselä başga bir nukdaýnazardan seretsek, meselem, Türkmenistan garaşsyzlygyna gowuşaly bäri o diýen üýtgän zadyň ýokdugyny aýdýarsyňyz, ýöne şol bir wagtyň özünde-de Günbatar guramalary hem türkmen ýolbaşçylaryny ýurtda reformalar geçirmek üçin mejbur edäýjek ädimler ätmekden saklanýarlar. Diýmek, eger türkmen ýolbaşçylary boýun alan borçlaryny berjaý etmeýän bolsalar, Günbatar guramalary hem öz missiýalaryna laýyk derejede iş alyp baranok. Emma siz näme üçindir öz hasabatyňyzda diňe Türkmenistanyň hökümetini tankytlap, Günbatar guramalarynyň kemçiliklerine üns bereňzok, bu adalatsyzlyk dälmi?Christopher Walker:
Meniň pikirimçe, ÝHHG-niň, ÝB-niň we ABŞ-nyň Türkmenistan bilen gatnaşygy adam hukuklarynyň çäginden daş düşýär. Emma bize galsa, adam hukuklary we demokratik reformalar ykdysadyýet, energiýa we şonuň ýaly islendik mesele hakda geçirilýän gepleşikleriň esasy bölegi bolmaly.
“Freedom House” guramasy, elbetde, ÝHHG-ni we şonuň ýaly beýleki guramalary tankytlaýar. Geçiş döwrüni başdan geçirýän ýurtlar barada ýaýradylan hasabatymyzda mesele boýunça o diýen gürrüň edilmedigem bolsa, soňky bir iki ýylyň dowamynda çap edilen hasabatlarymyza seretseňiz, ÝHHG-niň aşa tankyt edilenligine göz ýetirersiňiz. Hat-da Gazagystanyň ÝHHG-niň ýolbaşçylygyna bellenmegine-de biz juda garşy çykypdyk.
Umuman aýdylanda, adam hukuklary we demokratiýany goldap çykyş etmek meselesine gelende, ÝHHG ýaly beýleki guramalar has ulurak rol oýnap bilerdiler. Azatlyk Radiosy: Siz “Geçiş döwrüni başdan geçirýän ýurtlar” barada ýaýradan hasabatyňyz bilen bagly eden çykyşyňyzda öňki Söwet Soýuzyna giren respublikalaryň käbirlerinde amala aşyrylan rewolýusiýalaryň şol ýurtlarda demokratiýanyň ýaýbaňlanmagyna o diýen täsirini ýetirmänligini aýtdyňyz. Onda, siziň pikiriňizçe, çykalga nirede? Christopher Walker:
Meniň pikirimçe, Gürjüstanda we Ukrainada geçirilen rewolýusiýalar barada gürrüň edilende, olar döwlet institutlarynda düýpli reformalaryň geçirilmegine ýol açmady. Elbetde, reformalary amala aşyrmak boýunça käbir gapylar açyldy, ýöne olaryň möçberi, geçirilip gutarylmaly möhleti we netijesi barada takyk zat aýtmak kyn.
Meniň pikirimçe, kanunlary, islendik mesele boýunça ilatyň garaýşyny we institutlary reformalaşdyrmak belli we gysga wagtda amala aşyrylýan hereketlerdendir çärelerden has kyn bolsa gerek. Şol bir wagtyň özünde-de Ukrainada mundan ýedi ýyl öň pikirini hem edip bolmajak zatlar bolup geçdi. Bu özgerişlikleriň arasynda metbugat azatlygy, saýlawlaryň geçiriliş usuly hakda gürrüň edip bolar. Netijede, bu barada aýdyp biläýjek zadym, rewolýusiýalary amala aşyrmaklyk meseläniň diňe bir tarapy. Diýmek, diňe rewolýusiýa bilen iş tamamlananok, esasy tagalla ondan soňra başlanýar. Bu iki işi biri-birinden aýry tutmak gerek. Azatlyk Radiosy: Bilişiňiz ýaly, Merkezi Aziýada Orsýetiň we Hytaýyň, galyberse-de, Eýranyň syýasy täsiri barha artyp barýar. Şol bir wagtyň özünde Günbatarda ýerleşýän beýleki ýurtlar Türkmenistan ýaly ýurtlaryň energiýasy bilen has köp gyzyklanyp başladylar. Şeýle ýagdaýda adam hukuklary hem-de demokratik ösüşler barada gürrüň edilende Türkmenistanda mundan beýläk nähili özgerişliklere garaşyp bolar? Christopher Walker:
Meniň bu barada çaklama beýän etmekden saklanasym gelýär. Sebäbi hiç kimiň geljekde bolaýmagy mümkin wakalary öňden çaklamagy mümkin däl.
Siziňde aýdyşyňyz ýaly, Türkmenistandaky esasy kynçylyklar we päsgelçilikler göz öňünde tutulanda, aç-açan we demokratik dolandyryş usulyna eýerýän hökümet sistemasyny ýola goýmaklyk uzak wagt talap eder. Şonuň üçin Günbatar ýurtlary, şol sanda ÝB we ABŞ Türkmenistanda maýa goýmak barada düzýän strategiýalaryna uzak möhletiň çäginden garamaly. Sebäbi bu ýurtda gürrüňi edilýän ugurlar boýunça çalt özgerişlige umyt edip bolmaz. Azatlyk Radiosy: Bu hasabaty çap etmezden ozal siz ýa siziň guramaňyzyň haysydyr bir wekili Türkmenistanda boldumy? Christopher Walker:
Guramanyň işgärleri we ekspertrleri wagtal-wagtal Türkmenistana sapar edýärler. Ýöne bu hasabaty taýýarlamak üçin ýörite Türkmenistana barmak bize başartmady. Emma bu hasabaty taýýarlan synçy region boýunça ykrar edilen ekspertlerden biri. Ol regiondaky ýagdaýlary gowy bilýär.
Elbetde, biz ýurduň içinde ýaşaýan synçylar we maglumat çeşmeleri bilen işleşmek isleýäris, emma bu aňsat däl. Bu ugurda iş salşyp boljak we käri boýunça ukyply adamlary tapmak kyn.
Hasabatymyzyň Türkmenistan baradaky bölegine we onuň netijelerine biziň doly ynamymyz bar.
Azatlyk Radiosy: Diýmek, siz Türkmenistanda bolman, bu yurt hakda hasabat taýýarladyňyz we her ýyl çap edýän hasabatyňyza seredilende hem bu ýurda berýän bahaňyz biri-birinden tapawut edenok. Bu ýagdaý hasabatyň abraýy barada sorag döredenokmy? Christopher Walker:
Meniň pikirimçe, elbetde, hasabatlary ýurda baryp, şol ýerden maglumat alyp, taýýarlamagyň uly peýdasy bar. Emma bu hökman şeýle bolmaly diýlen zadam ýok. Biziň synçylarymyz we ekspertlerimiz şol ýurtlarda ýerleşmeseler-de, Türkmenistan ýaly ýurtlara wagtal-wagtal sapar edýärler.
Bu meselä başga nukdaýnazardan-da seretemek gerek. Eger islendik ýurtda adalat we syýasy ýagdaýlar garaşsyz hasabatlaryň taýýarlanmagyna täsir ýetirjek bolsa, onda ýurduň içinde oturyp ýa şol ýerden maglumat alyp taýýarlanan hasabat obýektiw bolman biler. Dünýäde bu kategoriýa girýän ençeme ýurt bar, olardan biri hem Türkmenistandyr.
Elbetde, mümkin boldugyndan hasabatyň ýurduň içinden alnan täze maglumatlar esasynda taýýarlanmagy gowy zat, emma şol ýurtdaky syýasy sistemanyň hasabatyň garaşsyzlygyna kölege salmak howpy bar bolsa, onda hasabatyň daşary ýurtlarda taýýarlanmagy erbet pikir däl.
Şol bir wagtyň özünde-de maňa Radioňyz arkaly diňleyjilere öz sesimi ýetirmäge rugsat ediň. Eger biziň hasabatymyzda ylalaşyp bolmajak maglumatlar gözüňize ilse, onda muny bize hökmän bildiriň!


text:
Londonda, häzir çykmasy ýatyrylan “News of the World” gazetiniň ozalky baş redaktory Rebeka Bruks girew esasynda azatlyga goýberildi.
43 ýaşly Bruks ýekşenbe güni tussag edilipdi. Ol 12 sagada çeken soragdan soň, azatlyga goýberildi. Rupert Murdoga degişli bolan “News of the World” gazetiniň telefon diňlänligi we polisiýa para berenligi gümän edilýär.
Polisiýa “News of the World” gazetiniň ýüzlerçe saýlama alymyň, syýasatçylaryň, basdaş žurnalistleriň, merhum britan esgerleriniň we öldürilen ýetginjegiň telefonlaryndaky ses ýazgylarynyň bikanun diňlenişi boýunça derňew geçirýär.
Telefon diňleýiş galmagaly sebäpli London polisiýasynyň başlygy hem işden çekildi.
Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameronyň aýtmagyna görä, bu galmagal jemgyýetiň polisiýa bolan ynamyny gaçyrypdyr.


text:
Azatlyk Radiosynyň Balaknabatdaky habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň tussag edilenine eýýäm bir aýdan hem aşa wagt geçdi. Nepesgulyýewiň garyndaşlaryna onuň bikanun neşe maddalary bilen tutulandygy aýdylypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Merdan Saryýew Saparmämmediň 66 ýaşly ejesi – Raýsina Saryýewa bilen söhbetdeş bolup, ogly baradaky soňky maglumatlar bilen gyzyklandy.
Azatlyk Radiosy: Raýsina daýza, Saparmämmet bilen soňky gezek haçan habarlaşdyňyz?
Raýsina: Men [Saparmämmedi] soňky sapar iýulyň 5-ne irden görenim. Ol “konsulhanada käbir dokumentlik işlerim bar” we “ýol ugruna deňze çümüp çykaryn” diýip, Türkmenbaşa tarap ugrady.
Men seneleri anyk ýadymda saklap bilemok, şol sebäpden öňünden ötünç soraýaryn, ýöne ýalňyşmasam ol maňa ertesi - 6-na ikindinara jaň edip, “eje alada etme, men sag-gurgun, Nebitdaga ugramakçy bolýaryn” diýdi.
Men garaşdym... ertesi, soňky güni hem ogluma garaşdym. Ýöne çagamdan habar-hatyr ýok. Bar tanyş-bilişlerime hem jaň edip, perzendim bilen gyzyklandym. Hiç kim hiç zat bilenok.
Eger-de bolmaz iş bolaýan (ýogalan – red.) bolsa-da, onda bize habar ederdiler-ä ahyryn. Bir hepdeläp hiç hili ses-üýn bolmandan soň, men körpe oglumy alyp, şäheriň [Balkanabadyň] 5-nji mikroraýonyndaky polisiýa bölümine bardym.
Men ýürek agyryly, aýagym hem erbet agyrýar, gan basyşym hem ýokary... Onda-da men – ene, men perzendime näme bolandygyny bilmeli. Emma welin, baranymdan polisiýa işgärleri ýüzümi alyp goýberdiler.
Men “oglum ýitirim boldy, bir hepdeden bäri habar-hatyr ýok” diýip arza ýazmakçy bolanymda, polisiýada “ogluň nirede ýiten bolsa, bar ony şo taýdan gözle” diýip, gödek jogap berdiler. Garaz, meni polisiýa bölüminden kowup çykardylar hem diýse bolar.
Azatlyk Radiosy: Raýsina daýza, siz Saparmämmediň tussag edilendigi baradaky habary haçan we nähili ýagdaýlarda eşitdiňiz?
Raýsina: Başda maňa hiç zat mälim däldi. Emma soňundan bir ýaş ýigit gelip, Saparmämmediň tussag edilendigini aýtdy. Bagyşlaň, ýöne men [howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli] onuň şahsyýetini açyp biljek däl.
Azatlyk Radiosy: Soňra näme etdiňiz?
Raýsina: Men kiçi oglumy alyp, dessine Türkmenbaşa tarap gitdim. Emma ol ýerde-de maňa hiç hili maglumat bermediler. Kiçi oglumyň üstüne dazarylyp, “ol seniň doganyň däl, nä ýalan sözleýäň?” diýip gygyrdylar. Saparmämmet meniň ilkinji nikamdan bolan çaga, şol sebäpli familiýasy hem beýleki çagalarymyňkydan tapawutlanýar.
Soňundan gyzym zerur hajatlar üçin gerek bolan zatlary alyp, Türkmenbaşynyň deslapky tussaghanasyna gitdi. Emma “Nepeskulyýewe hiç zat geçirmek bolanok” diýip, onuň hem ýüzüni alyp goýberdiler.
Azatlyk Radiosy: Raýsina daýza, Saparmämmet baradaky soňky maglumatlaryňyz nämeler?
Raýsina: Meniň bilýänim, ony aralykda Nebitdaga hem getiripdirler. Men geçen hepdäniň aýagynda, ýerli polisiýa edarasyna baryp “oglumy görkezýänçäňiz, sülçi bilen duşuşdyrýançaňyz gitjek däl” diýip dawa etdim.
Emma maňa “Nepeskulyýewiň özüniň we onuň işiniň Türkmenbaşa geçirilendigini” aýtdylar. Bar bolany şol. Ol ýeriniň ýolbaşçylarynyň biri bat bilen öňümde gapyny ýapdy. Oturan nobatçy bolsa meni iteläp daşary çykardy. Bular nähili adamlar?
Azatlyk Radiosy: Raýsina daýza, Saparmämmediň “neşe serişdeleri bilen tutulandygy” barada maglumatlar gowuşýar. Siz bu aýyplama nähili garaýarsyňyz? Saparmämmet ozal bular ýaly işlere baş goşupdymy?
Raýsina: Ýok. Men bildirilýän aýyplama hiç hili akyl ýetirip bilemok. Bu mümkin däl. Oňa ony [neşe serişdesini] ýörite oklandyrlar. Muny gurnandyrlar. Ol neşe ulanmaýardy. Biz meniň pensiýama ýaşaýardyk ahyryn.
Men ene, düşüniň! Men balama: “Çagam, gaýrat et, seniň aladaňy edýärler. Gaýrat et!” diýesim gelýär. Men şuny hem aýdyp bilmeýärin. Bu ne ahwal boldy?!


text:
Bütin Yrakda şaýylar bilen sünnüleriň arasyndaky gazaply hereketler möwjäp, sahna indi bir wagt ýurdy graždanlyk urşunyň gyrasyna elten jeňçiler çykýar.
Yrak soňky aýlarda öç almak maksady bilen edilýän şaýy-sünni hüjümleriniň ýitileşmegine şaýatlyk edip, Birleşen Milletler Guramasynyň aýtmagyna görä, ölenleriň sany 2008-nji ýyldan bäri görlüp-eşidilmedik derejä ýetdi.
Aprel aýynyň başyndan bäri iki müňe golaý adam öldürildi. Üstümizdäki aý bolsa takmynan iki ýüz adam öldi. Ölenleriň aglabasy parahat ilatdan.
Şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky hökümet bilen azlyk sünnüleriň arasyndaky dartgynlyk barha güýjeýärkä, jeňçileriň we ýaragly toparlaryň ýurda dolanyp gelmegi adamlarda graždanlyk urşy turar diýen gorkyny oýarýar. Yraklylar söweşijileriň we ýaragly toparlaryň Bagdadyň köçelerinde aýlanyşyp ýörendigini aýdýarlar.
Bagdatly bir zenan käbir dükanlaryň we restoranlaryň ýapylandygyny, köp adamlaryň ýaragly toparlar tarapyndan nyşana alynmakdan gorkup, daşary çykmakdan heder edýändiklerini aýdýar.
“Planlaryny yza süýşürýärler”
"Köçelerdäki adamlar gorkýarlar. Ýola çykmagy planlaşdyranlar bu planlaryny yza süýşürýärler. Belli bir ýere gitjekler ýa belli bir çärä gatnaşjaklar muny yza süýşürýärler. Hemmeleriň umydy ýagdaýyň durnuklaşmagy" diýip, yrakly zenan aýdýar.
Yragyň jedelli premýer-ministri Nuri al-Maliki Bagdatdaky jeňçileriň we beýleki ýaragly toparlaryň hereketini basyp ýatyrmagy wada etdi. Ol maý aýynda ýurduň howpsuzlyk güýçlerine goşun we polisiýa güýçlerinden başga bir [harby] güýji döretmäge synanyşýan adamlara, kimem bolsa, berk zarba urmak barada görkezme berendigini aýtdy.
Howpsuzlyk işgärleri "Al-Mehdi goşuny", yrakly "Hezbolla brigadalary" we "Asaeb ahlul-Hak" ýaly şaýy söweşiji toparyň gazaply hereketlerden saklanandygyna ynanýarlar.
Ibrahim al-Sumaýda'ee yrakly syýasy analizçi. Ol şaýylaryň esasy söweşijilerinden daşgary täze ýaragly toparlaryň sahna çykandygyny, bularyň hem köplenç türgenleşiksiz ýaşlardan durýandygyny aýdýar: "Şaýylaryň esasy söweşiji toparlary bolan yrakly "Hezbolla brigadalary" we "Asaeb ahlul-Hak" hüjümlere jogapkärligi inkär edýärler. Ýöne biziň bu gün ýüzbe-ýüz bolýanymyz şaýy söweşijileriniň 3-nji nesli. Bular öz duýgularyna daýanyp uruşýan ýaşlardan durýar".
Toparyň jogaby
"Asaeb ahlul-Hak" toparynyň syýasy ganatynyň agzasy Amir Ta'ee öz toparynyň öç almak üçin edilýän hiç bir hüjüme goşulmandygyny adýar. Ol barha artýan zorluklarda yrakly ”Al-Kaýda” bilen ”Baasçylary” günäkärleýär
"Bagdatda we Yragyň käbir welaýatlarynda bombaly hüjümler ýaly her gün bolýan wakalary amala aşyrýanlar ”Al-Kaýda” bilen ”Baasçylar”. Bularyň ikisi-de buýrugy daşardan alýarlar. Ilatynyň aglaba köplügi sünnülerden durýan Türkiýe, Katar we Saud Arabystany ýaly ýurtlar hem bulary goldaýarlar" diýip, Ta'ee aýdýar.
Garaşsyz (hiç bir partiýa degişli däl) kanun çykaryjy Kais al-Şadher "Milli Ýaraşyk Komitetiniň" agzasy. Onuň aýtmagyna görä, ýaragly jeňçileriň gaýtadan peýda bolmagyna getiren syýasy krizisiň çuňalmagy we bäsdeş syýasatçylaryň berýän öjükdiriji beýanatlary:
Şadher bu barada şeýle diýýär: "Milli ýaraşyk programmasyna girizilen teklipleri biz [hökümet] ýerine ýetirmedik. Hökümet 2006-njy we 2007-nji ýyllarda [al-Kaýda garşy söweşmäge] çagyranda, syýasy prosesi goldan [sünni] taýpalary gujak açyp garşy almadyk. Bu iş sünnüleriň arasynda ynamsyzlyk döredip, lapykeçlige getirdi. Käbir halatlarda hem syýasatyň ara goşulmagy söweşiji topalary gaýtadan ýaraga ýapyşmaga ruhlandyrdy".


text:
Gyrgyzystanyň resmileri ýurduň günorta Jalal-Abad regionynyň 19 ýaşaýjysy Siriýada yslamçy söweşiji toparlaryň düzüminde söweşýär, diýip hasap edilýändigini aýtdylar.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk boýunça döwlet komitetiniň resmileriniň 12-nji maýda AÝ/AR-na aýtmagyna görä, Türkiýäniň gizlin gulluklary Siriýada bolan üç gyrgyz raýatyny Jalal-Abada gaýtarmaga ýardam beripdir.
Jalal-Abadyň ýene bäş ýaşaýjysy şu aýda Siriýa gitmekçi bolanda tussag edilipdir.
Milli howpsuzlyk gullugynyň ozalky maglumatynda radikal yslamçy toparlar tarapyndan 70 çemesi gyrgyz raýatynyň hakyna tutulmagynyň çak edilýändigi we olaryň Siriýada hökümet güýçlerine garşy söweşmeginiň mümkindigi aýdylypdy.
Bu raýatlaryň ençemesiniň Gyrgyzystana gaýdyp gelendigi mälim.


text:
Prezident Barak Obama Owganystanyň öňe saýlanan prezidentlige kandidaty Aşraf Ganä Birleşen Ştatlaryň owgan saýlawlarynda boldy diýilýän galplyklaryň doly derňelmegine garaşýandygyny aýtdy.
Ak tam Obamanyň Ganä 8-nji iýulda telefon edendigini aýdýar. Obama şondan bir gün öň Ganiniň garşydaşy Abdylla Abdylla telefon edip, ony saýlaw prosesi tamamlanmanka ýeňiş gazanandygyny jar etmezlige çagyrypdy.
Deslapky netijeler Ganiniň 1 million çemesi ses bilen öňde barýandygyny görkezýär. Emma Abdylla munuň köpçülikleýin edilen galplyk bilen baglydygyny aýdýar.
Ak tam Obamanyň beýanatynda iki kandidatyň hem asudalyga we milli bütewilige zyýan ýetirmejek çözgüt tapmaga çagyrylandygyny aýdýar.
Prezident zorluk ulanylan ýa-da konstitusiýadan daşary hereket edilen ýagdaýynda Birleşen Ştatlaryň Owganystana edýän kömegini kesjegini duýdurdy.


text:
Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän gurama tussaglykdaky žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň doglan gününe gabatlap, ýörite kampaniýa başlatdy.
Ýeri gelende belläp geçsek, Azatlyk Radiosynyň we Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän guramanyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýew 5-nji fewralda 38 ýaşyny doldurýar.
Agzalýan guramanyň ýolbaşçysy Ruslan Mätiýewiň aýtmagyna görä, kampaniýa arkaly Nepesgulyýewiň ykbalyna ýene bir gezek ünsi çekmek maksat edinilýär.
Azatlyk Radiosy bu kampaniýa we onuň maksatlary bilen gyzyklanyp, Türkmenistandan Alternatiw habarlary çap edýän guramanyň ýolbaşçysy Ruslan Mätiýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Bakunyň sudy azerbaýjanly iki adamy Eýranyň peýdasyna içalyçylyk etmekde günäli tapyp, ömürlik tussaglyga höküm etdi.
1-nji awgustda Hafiz Waliýew we Agamir Agamirow döwlete dönüklik etmekde resmi derejede günäli hasaplandy we şol günüň özünde tussag edildi.
Derňewçiler aýyplanan iki adamyň Eýranyň aňtaw gulluklarynyň wekilleri bilen hyzmatdaşlyk etmeginiň anyklanandygyny aýtdylar.
Sud diňlenişigi ýapyk gapylaryň aňrysynda geçirildi we köpçülige goşmaça maglumat berilmedi.
Azerbaýjan 2012-nji ýyldan bäri özüniň ençeme raýatyny Eýranyň peýdasyna içalyçylyk etmekde aýyplap tussag etdi.
Tähranyň we Bakunyň arasyndaky dartgynlylyk 2012-nji ýylda güýçlenipdi. Azerbaýjanyň häkimiýetleri Eýranyň Azerbaýjanda hüjüm geçirmek boýunça taýýarlyklaryna gatnaşygy bolandygyny aýdyp, ençeme raýatyny tussag edipdi.


text:
Azerbaýjanyň polisiýasy öz-özüni otlandan soň, 8-nji ýanwarda heläk bolan raýatyň şahsyýetini mälim etdi. Onuň Bakuwdaky ýykylýan ýaşaýyş jaýlary bilen ilteşiginiň bardygy bellenilýär.
Bakuwyň Ýasamal etrap polisiýa departamentiniň maglumatynda öz-özüni otlan raýatyň 21 ýaşly Kamran Agaýewdigi mälim edildi.
Polisiýa raýatyň öz janyna kast etmäge öjükdirmekde güman edilip, derňewleriň başladylandygyny habar berdi.
Agaýew resmileriň täze proýektler üçin ýer giňişligini döretmek maksady bilen köne jaýlary ýykýan sebitinde özüni otlady.
Bu sebitiň ýaşaýjylary öz ýykylan emläkleri üçin has köp kompensasiýa berilmegini sorap, ençeme aýdan bäri protest geçirýärler.


text:
Çarşenbe güni türkmen paýtagtynyň “Grand türkmen” myhmanhanasynda Aşgabatda çaga hukuklary boýunça geçmeli üçünji Merkezi Aziýa Forumyna taýýarlyga bagyşlanan seminar geçirildi. Bu seminar Türkmenistanyň Mejlisi we BMG-niň Çagalar fondy tarapyndan gurnaldy.
Türkmenistan köp sanly halkara şertnamalara, şol sanda Çagalaryň hukuklary baradaky konwensiýa hem gatnaşyjy bolup durýar. Türkmen metbugaty ýurtda degişli kanunçylyk bazasyny kämilleşdirmäge, dünýäniň çaga hukuklary babatdaky iň gowy tejribelerini öwrenmäge we bu ugurdaky halkara ölçeglerini durmuşa ornaşdyrmaga aýratyn üns berilýändigini ýazýar.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanyň döwlet syýasaty çagalaryň hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek ugrunda üýtgewsiz çykyş edýär, ösüp gelýän nesliň mynasyp hem bagtly durmuşda ýaşamagy üçin mümkin bolan amatly şertleri döredýär.
Türkmenistan bu ugurda halkara guramalary, şol sanda BMG-niň Çagalar fondy bilen hem ýakyndan hyzmatdaşlyk edýär diýlip, habar berilýär.
16-njy fewralda geçirilen seminaryň dowamynda halkara ekspertleri bilen bilelikde çagalaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramakda ileri tutulýan ugurlar barada jikme-jik maslahat edilendigi aýdylýar hem-de milli ekspertleriň Türkmenistanda barýan giňişleýin hukuk reformalarynyň çäginde edilýän anyk işler barada maglumat berendigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň bu seminar barada BMG-niň Aşgabatdaky wekilhanasyndan giňişräk maglumat almak synanyşygy başa barmady.
Çagalar işledilenok, emma işsizlik köp
Oba hojalyk ýurdy bolan Türkmenistanda sowet ýyllarynda oba çagalary gowaça plantasiýalarynda köpçülikleýin işledilip, şäher çagalaryna döredilýän okuw mümkinçiliklerinden bölekleýin mahrum edilerdi. Garaşsyzlyk ýyllarynda mekdeplerde okuwy ýatyryp, çagalary pagta meýdanlaryna köpçülikleýin sürmek praktikasynyň togtadylandygy aýdylýar.
Ýöne garaşsyzlyk ýyllarynda giň ýaýran işsizligiň, neşekeşligiň, bilim pudagyndaky yzagaýdyşlygyň we çäklendirmeleriň çagalaryň hukuklary we azatlyklary babatda goşmaça kynçylyklary döredendigi hem fakt hasaplanýar.
Türkmenistanda 1,712 sany orta mekdep bolup, olarda 1 million 40 müňden gowrak okuwçy okaýar. Her ýyl şol okuwçylaryň 100 müňden gowragynyň mekdebi tamamlaýandygy, emma olaryň 80 müňden gowragynyň okuwyny dowam etdirip bilmeýändigi aýdylýar.
Ýerli synçylaryň käbiri, şol sanda garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyew, kanunlaryň kämilleşdirilýändigine garamazdan, ýurtda giň ýaýran işsizligiň, ene-atalarynyň sosial goragynyň pese gaçmagynyň çagalary okuwy taşlap, pagta meýdanlaryna ýa başga bir işe gitmäge mejbur edýän halatlarynyň entek az däldigini aýdýar.
Mundanam başga, soňky döwürde çagalaryň döwlet propagandasy üçin ulanylyp, ir ertirden giç agşama çenli aç-suwsuz horlanýan, köçeleriň ugrunda janly diwar edilip ulanylýan halatlary barada hem alada bildirilýär.
“Şu günki çagalara ertirki kadrlar hökmünde garamaly!”
Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Hudaýberdi Hallyýew “Şu günki çagalara ertirki kadrlar hökmünde garamaly!” diýýär.
“‘Çaga eziz, edebi ondan hem eziz’ diýen nakyly indi biraz üýtgedip, ‘Çaga eziz, hukugy ondan hem eziz’ diýip ulanmalymyka diýýän. Hukuksyz çaga okap, bilimli adam bolup bilmeýär. Indi çagalaryň hukuklary we azatlyklary baradaky dabaraly, boş sözlerden anyk işe geçilmese, Türkmenistan geljekde hem şu günki kadr etmezçiliginden çykyp bilmez we sebitde bäsleşige ukypsyz ýurt bolar” diýip, Hallyýew aýdýar.
Halkara Krizis toparynyň golaýda çap eden hasabatynda Merkezi Aziýa ýurtlarynda sowet döwründe ýetişdirilen kadrlaryň ýene 5-10 ýyldan has hem azaljakdygy duýdurylýar.
Bu aladany maryly bir ýaşaýjy hem tassyklady we soňky 15 ýylda uly oba bary-ýogy iki sany täze mugallymyň gelendigini, bu ýagdaýyň çagalaryň döwrebap bilim almak hukugyny örän çäklendirjegini aýtdy.
Ilatyň gün-güzeranynyň agyrlygy, oba ýerlerindäki garyplaşma hem çagalaryň hukuklaryny çäklendirýär diýen pikir öňe sürülýär.
Akademik Rejep Baýramowyň geçen ýyl Orsýetde çap edilen “Türküstan -ösüş ýoly” atly kitabynda dürli ýyllarda türkmen resmilerine iberilen hatlar hem ýerleşdirilipdir. “…biziň ýurdumyzda, dünýäniň ösýän ýurtlarynyň köpüsinde bolşy ýaly, her bir maşgalanyň hakyky girdejisi durmuş ýüzünde ýurduň ýokary girdejileri bilen hiç bir jähtden baglanyşmaýar we garyplyk ölçegi diýilýänden geçmek üçin ýeterlik däl” diýip, akademigiň prezident Berdimuhamedowa iberen hatynda aýdylýar.
Ýerli synçy Nurberdi Nurmämmedow Türkmenistanda çagalaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goralyşyny gowulandyrmak, olaryň bagtly geljegini üpjün etmek üçin ozaly bilim, Internet mümkinçiligini artdyrmalydygyny nygtaýar.
“Häzir biziň ýagdaýymyzda Internet halk köpçüliginden daşrakda. Onuňam sebäbi türkmeniň güzerany pes we munuň üstesine Internetiň bahasam gymmadrak” diýip, Nurmämmedow aýdýar.
Onuň pikiriçe, baý döwlet bolan Türkmenistanda çagalara sowet döwründe döredilen kitap mümkinçiligi hem döredilmeýär: “Türkmenistanda okuw kitaplary, mekdep üçin çykarylýan kitaplar hem entek satuwa çykarylanok. Olar mekdeplere paýlanylýar we şo taýda-da her kitap birnäçe ýyllap, bolmanda 5-6 ýyllap bir okuwçydan başga okuwça geçip ulanylmaly”.
Nurmämmedow birinji klasa gidýän çagalar ellerine täzeje, owadanja kitabyň deregine birnäçe ýyl ulanylan, käbir ýerleri ýyrtyk kitaby alanda, olaryň okuw höwesi peselen ýaly bolýar diýen pikirde.
Şu ýylyň başynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň öz resmilerine beren görkezmesinden çen tutulsa, bu ýetmezçilikler basym düzedilmeli, ýagny bolmanda birinji klas okuwçylary mugt kitap we şahsy kompýuter bilen üpjün edilmeli.


text:
NATO-nyň baş sekretary Andres Fog Rasmussen şu günki eden çykyşynda Yrakda parlament saýlawlaryň geçirilmeginiň ýurduň doly demokratiýalaşdyrylmagy ugrundaky “möhüm ädim” bolanlygyny aýtdy.
Ýekşenbe güni geçirilen şol saýlawlara millionlarça adam gatnaşdy.
Ses berişlik güni amala aşyrylan dürli hüjümlerde 38 adamyň heläk bolanlygy habar berilýär.
Yragyň saýlaw komissiýasy ses berişligiň deslapky tapgyrynyň netijeleriniň geljekki 1-2 günüň dowamyndan yglan ediljekdigini habar berdi.
325 agzadan ybarat parlamente agza bolmak üçin 6200 kandidat dalaş etdi.
Bu ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň 2003-njy ýylda Yraga baryp, Saddam Hüseýiniň häkimiýetini agdarandan soňra, parlament saýlawlary boýunça bu ýurtda geçirilen ikinji şeýle ses berişlikdir.


text:
Abdylla Özbegistanyň garaşsyzlyk alan ýyly doglan ýaşlardan biri. Orta mekdebi ýaňrak gutaran Abdylla rus dilini bilýärsiňmi diýip soranymyzda, şeýle jogap berdi: “Ýok, ýok menem, doganlarymam rus dilini bilemzok. Mekdeplerde rus dili sapaklary o diýen geçilmeýär. Biziň mekdebimizde hepdede diňe bir sagat rus dili sapagy geçilýärdi”.
Rus diliniň häzirki statusy nukdaýnazaryndan aýdylanda, Abdyllanyň ýagdaýy Sowet Soýuzy dargandan soňra doglan müňlerçe beýleki özbeklerden tapawutly däl. Özbegistanda özbekler iň uly etniki topary emele getirýärler. Bu ýurt 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny alaly bäri Daşkent özbek dilini ösdürmek üçin elinde baryny aýamady.
Rus dilinde çap edilýän metbugat serişdelerini häzirki döwürde hemme gazet satylýan dükanlardan tapmak mümkin däl, şeýle-de rus dilinde gepleşikler berýän telekanallara diňe çanak antennalar ýa kabel liniýalar arkaly tomaşa etmek mümkin.
Ýagdaý üýtgedi
Özbegistanyň magaryf sistemasy hem tutuşlygyna diýen ýaly özbekleşdirilen. 25 ýyl mugallymçylyk tejribesi bolan Jeýhunyň aýtmagyna görä, Özbegistanda rus diliniň statusy barada gürrüň edilende, häzirki ýagdaý 1991-nji ýyldan öňki söwet döwri bilen deňeşdirilende orän tapawutly:
— Öňki sowet döwründe mekdeplerde hepdede 5 sagat rus dili sapaklary bolaýmalydy. Ondan başga-da rus dilinde gepleşikler berýän telekanallaryň sany kändi. Moskwanyň kanallary ýurda göni ýaýradylýardy. Ondan soňam daşary ýurt kinofilmleri bolsun ýa başga kinofilmler, hemmesi rus dilinde diýen ýaly berilýärdi. Esasy habar serişdeleri, gazet-žurnallar, tele-radio gepleşikler – şol zatlaryň köpüsi diýen ýaly rus dilindedi. Garaşsyzlykdan soňky ýyllarda, ýagny häzirki döwürde, mekdeplerde hepdede bir ýarym ýa iki sagat rus dili geçilýär. Ondan daşaram rusça kanallary çanak antennalar bilen görýärler. Özbegistanyň öz kanallarynda rus dilindäki gepleşikler gaty az.
Orsýetiň Merkezi Aziýanyň üstünden 100 ýyl töweregi dowam eden agalygy döwründe Moskwa ýerli halky öz elinde saklamak üçin beýleki gurallar bilen bir hatarda rus dilinden hem peýdalanypdy. Bu tagallalaryň çäginde Moskwa rus dilini Merkezi Aziýada ýerleşýän mekdeplerde we hökümeti dolandyryş sistemasynda hökmäny dil diýip, yglan edipdi.
1930-njy ýyllaryň dowamynda Merkezi Aziýada ýerleşýän halklaryň ulanýan harplary, krill harplary bilen çalşylypdy. Netijede halk arasynda ýerli dilleriň ähmiýeti juda azalyp, Merkezi Aziýanyň ilatynyň uly bölegi öz medeniýetlerinden üzňeleşdirildiler.
Garaşsyzlyk Merkezi Aziýada ýerleşýän şol ýurtlara agzalýan ýitgilerini gaýtadan dikeltmäge mümkinçilik döretdi. Emma bu ugurda ädilen agressiw ädimler etniki ruslaryň şol ýurtlary uly möçberde terk etmegine getirdi.
Özbegistanyň paýtagty Daşkendiň öňki ýaşaýjysy we häzirki döwürde ABŞ-da ýaşaýan Nodra Isamiddonowanyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, ýurdy terk edenler diňe ruslar däl, belki, rus dilinde gepleşýän beýleki käbir etniki toparlar, şol sanda ukrainlar we ýewreýler-de terk etdiler.
Biri-birinden tapawutly
Statistiki maglumatlardan belli bolşuna görä, 1991-nji ýyldan bäri Türkmenistanda ýaşaýan etniki ruslaryň 65% töweregi, Özbegistandakylaryň 50% we Täjigistandakylaryň-da 80% töweregi şol ýurtlary terk edipdirler. Emma bu meselede Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň ýagdaýy biri-birinden tapawutlanýar. Meselem, beýleki üç ýurt bilen deňeşdirilende Gazagystan bilen Gyrgyzystanda ýagdaý başgaça.
Garward uniwersitetiniň Merkezi Aziýany öwreniş merkeziniň ýolbaşçysy Jon Şýoberliniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, şeýle tagallalaryň netijesinde häzirki döwürde regionda ýerleşýän ýurtlaryň ýaşaýjylarynyň uly bölegi daşary ýurtlular we regionda ýerleşýän beýleki ýurtlaryň ýaşaýjylary bilen öňki ýaly aňsatlyk bilen aragatnaşyk gurup bilmeýärler:
—Merkezi Aziýanyň günortasynyň we demirgazygynyň arasynda bu ugurda ullakan tapawut bar. Mysal hökmünde aýtsak, Täjigistanda uniwersitet derejesinde rus diliniň häzirki döwürde o diýen ähmiýeti galmady. Ençeme ýaş täjik alymlary rus dilini bilmeýärler, hiç bir başga daşary ýurt dilinem bilmeýärler. Diýmek, olar diňe täjikçe, belki-de, özbekçe bilýärler.
Şýoberliniň aýtmagyna görä, Merkezi Aziýanyň demirgazygynda, ýagny Gyrgyzystanda we Gazagystanda rus dili henizem ýörgünli dillerden biri. Emma bu ýagdaýyň ýakyn geljekde üýtgemegi hem mümkin, sebäbi Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň hökümetleri hem öz dilleriniň ähmiýetini artdyrmak boýunça dürli programmalary durmuşa geçirýärler. Bu barada prezidentlige dalaş edýän kandidatlaryň ýerli dili, ýagny Gyrgyzystanda gyrgyzçany we Gazagystanda gazakçany hökmän bilmelidigi barada ýakynda çykarylan kararlar hakda gürrüň etmek mümkin.
Orsýete bolan baglylyk
Emma, bir tarapdan, regionda milli dilleri ýaýbaňlandyrmak boýunça tagallalar dowam edýärkä, regionyň käbir beýleki ýurtlarynda Orsýete bolan baglylyk halky rus diline gaýtadan üns bermäge mejbur edýär. Asly Özbegistandan we häzirki döwürde düýbi Britaniýada ýerleşýän “Financial Times” gazetiniň redaktorlaryndan biri Anora Mahmodowa bu barada şeýle dýýär: “Häzirki döwürde Orsýetde işleýän özbekleriň sany juda köp, onsoň ilat köp dili, esasanam rus dilini bilmekligiň ykdysady we syýasy taýdan getirjek bähbitlerini ykrar edip başlady”.
Täjigistanda hem ýagdaý Özbegistanyňkydan tapawutly däl, sebäbi resmi çeşmeleriň maglumatyna görä, 2008-nji ýylda ýurduň jemi içerki önüminiň ýarpysy diýen ýaly daşary ýurtlarda, esasanam Orsýetde işleýän zähmet emigrantlarynyň iberen serişdesinden ybarat bolupdyr.
Emma Türkmenistanyň ýagdaýy beýlekilere garanda tapawutlyrak, sebäbi ýüzlerçe türkmen ýaşlarynyň ýokary bilim almak üçin Orsýete barmagyna garamazdan, aňsatlaşdyrylan wize şertleri sebäpli Türkiýä gidýän türkmenleriň sany has köp. Üstesine-de, türk telekanallary halk arasynda juda köp görülýär we ýurtda iş alyp barýan türk şirketleriniň sanynyň hem 600 töweregidigi aýdylýar.
Şeýle-de häzirki döwürde Türkiýäniň “Başkent” bilim merkezi tarapyndan bilelikde dolandyrylýan ençeme başlangyç we orta mekdepler bilen bir hatarda Aşgabatda Halkara türkmen-türk uniwersiteti hem ýerleşýär. Berýän biliminiň hili boýunça olar ýurtda iň gowy okuw jaýlary diýlip hasaplanýar. Şu ýyl türkmen-türk mekdepleriniň ýöriteleşdirilen mekdeplere öwrülendigine garamazdan, bu mekdeplerden uçurym bolan müňlerçe ýaşlar türk dilini ikinji dil hökmünde ulanmaga ýykgyn edýärler.
Emma, umuman tutuş region göz öňünde tutulanda, Sowet Soýuzy dargandan 20 ýyl soňra, häzirki döwürde rus dili henizem regionda ýerleşýän ýurtlaryň öz aragatnaşygynda ulanýan esasy dili bolup galýar. Ýöne rus dili mundan 20 ýyl öňküsi ýaly häzir regionda ulanylýan ýeke-täk dil däl. Onsoň müňlerçe merkezi aziýaly studentleriň bilim almak üçin Günbatara gaýdýan we ýerli dilleriň ähmiýetini artdyrmak boýunça programmalaryň dowam edýän häzirki döwründe, geljekde, ýagny 20 ýyl soňra rus dili häzirki statusyny saklap bilermi diýlen soraga anyk jogap bermek kyn.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi, ýurduň ýadro programmasy bilen bagly halkara jemgyýetçiliginiň we Tähranyň arasyndaky petige dirän ýagdaýlaryň bes edilmegi üçin, çözgüdiň oýlanyp tapylmalydygyny aýdýar.
Salehi iki tarapyň hem bu ýagdaýlardan çykmak üçin, netijä gelendiklerini aýdýar. Duşenbe güni, bu barada Eýranyň “Studentler” habar agentligi maglumat berdi.
Salehi, petige dirän ýagdaýyň soňuna ýetmek üçin, hiç hili täze inisiatiwa teklip etmedi. Şeýle-de Eýranyň we dünýäniň alty iri döwletiniň arasyndaky gepleşikleriň haçan ylalaşyga geljekdigi barada hem maglumat bermedi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland, Tähran gepleşikler barada çynlakaý bolsa, onda ABŞ-nyň Eýran bilen ylalaşykly gepleşiklere taýýardygyny aýtdy.
Iýun aýynda Moskwada bolan duşuşyk netijesiz bolupdy. Eýran özüniň ýadro programmasyna duwlanyp, ýadro ýaragyny döredýändigi baradaky aýyplamalary inkär edýär.


text:
Russiýada ukrain edebiýatynyň kitaphanasynyň tussag edilen ýolbaşçysy saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny we rus resmileriniň ony garalamak üçin ekstremistiki kitaplary ‘oklandyklaryny’ aýdýar.
Russiýanyň Derňew komiteti kitaphananyň eýesi 58 ýaşly Natalýa Şarinanyň kitaplarynyň arasynda Russiýada gadagan edilen, aşa-milletçi Dmytro Korçinskiniň kitaplarynyň tapylandygyny öňe sürýär.
Natalýa Şarina bilen söhbetdeş bolan russiýaly adam hukuklaryny goraýjy Zoýa Swetowa “Ol [Natalýa] derňew geçirilýän mahaly köp sanly kitaplaryň oklanandygyny aýdýar” diýip, maglumat berdi.
Derňew mahaly Şarinanyň özi kitaphanada däldi. Onuň orunbasary Witaliý Krikunenko kitaphanada Korçinskiniň kitaplarynyň bolmandygyny we bu baradaky aýyplamalaryň “toslamadygyny” aýtdy.
Şarina özüne bildirilýän aýyplamalary inkär edýär.


text:
Gyrgyzystanyň öňki ýokary derejeli 28 sany resmisine garşy sud işi 18-nji martda täzeden başlanar.
Ýokary suduň metbugat wekili Baktybek Rysaliýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu sud Bişkekde bolar.
Öňki prezident Kurmanbek Bakyýewe we onuň kömekçilerine garşy sud geçen ýyl başlandy. Olar geçen ýylyň 7-nji aprelinde hökümete garşy proteste çykan ýaragsyz adamlara ot açanlykda ýa-da ot açmaga buýruk berenlikde aýyplanýarlar.
Häzir Belarusda ýaşaýan Bakyýew, onuň dogany, bir ogly we beýlekiler gaýybana sud edilýärler.
Geçen ýylyň 7-nji aprelinde Bişkekde bolan çaknyşyklarda azyndan 86 adam öldi we başga-da ýüzlerçe adam ýaralandy.


text:
Mundan bir aý töweregi ozal ýokary wezipeli türkmen resmileri Gurbanguly Berdimuhamedowa “paýtagtyň görnükli ýerleriniň birinde” onuň öz heýkelini oturtmagy teklip etdiler.
Türkmensitanyň wise-premýeri we daşary işler ministri Raşid Meredowyň 24-nji iýulda eden bu teklibini, Demokratik partiýanyň ýolbaşçysy Kasymguly Babaýew hem goldady we heýkel barada ýurduň wezipeli adamlaryndan we adaty raýatlaryndan “köpsanly teklipleriň gelendigini” ýurt baştutanynyň dykgatyna ýetirdi.
Ýokary derejeli türkmen resmileriniň bu haýyşyna G.Berdimuhamedow bada-bat anyk jogap bermän, “halkyň isleginiň mukaddesdigini” we bu meselede “halk bilen maslahatlaşylmalydygyny” aýtdy.
Metbugat
Şondan soň, türkmen metbugatynda prezidentiň heýkeliniň oturdylmagyny goldap ýazylan makalalardyr, türkmenistanlylaryň hatlary çap edilip başlandy. Bu makalalaryň we hatlaryň ählisi diýen ýaly birtaraply bolup, olarda prezidentiň heýkeliniň oturdylmagy “iki elläp” goldanylýar.
Bu hatlaryň käbirinde Aşgabatda prezidentiň heýkeliniň goýulmagyna “sabyrsyzlyk” bilen garaşylýandygy aýdylýan bolsa, beýlekilerinde bu teklibi “tüýs ýürekden goldaýarys” diýip ýazylýar. Mysal üçin, Türkmenistan gazetiniň 28-nji iýulynda “Halkyň ýürek sözi” rubrikasy astynda çap edilen TOHU-nyň (Türkmen oba hojalyk uniwersiteti) mugallymynyň hatynda heýkeliň oturdylmagy “diňe wagt meselesi” hökmünde görkezilipdir: “Gahryman Arakadagymyzyň heýkeliniň sungat ussatlary, iň ussat heýkeltaraşlar tarapyndan taýýarlanylyp, paýtagtmyzyň gözelligine görk goşjak, buýsanjymyzy artdyrjak günleri daş däl, biz ol günlere sabyrsyzlyk bilen garaşýarys!”
Agzalan gazetiň şol sanynda Aşgabat şäheriniň başga bir ýaşaýjysynyň haty-da “Tüýs ýürekden goldaýarys” diýen sözbaşy bilen çap edilipdir. Awtor “Size şöhrat, Arkadag!” diýen goşgy bilen üstüni ýetirip, öz hatyny jemläpdir.
Prezidentiň heýkeliniň oturdylmagyny goşgy setirleri bilen goldaýan diňe bir ýaňky agzalan awtor däl. Türkmenistan gazetiniň 5-nji awgustynda Tagangül Taganowanyň “Heýkel” atly goşgusy ýerleşdirilipdir. Awtoryň bu goşgusynda
“Arkadaga ajap heýkel ýaraşýar,
ýoklady ýurdundan neşe apatyn” diýip ýazýar.
"Diňe paýtagtda däl..."
Munuň bilen birlikde 15-nji awgustda “Türkmenistan” we “Neýtralnyý Turkmenistan” gazetlerinde türkmen we rus dillerinde Gözel Şagulyýewanyň “Şahyrdyr gahryman, mährem Arkadag” atly nobatdaky poemasy çap edildi.
Gözel Şagulyýewa bu poemasynda gös-göni prezidente ýüzlenip, onuň heýkeliniň diňe bir paýtagyň “görnükli” ýeri bilen çäklenmän, eýsem “ýurduň... dünýäň jümmüşinde” oturdylmagyna “mynasypdygyny” tekrarlaýar.
Prezidentiň heýkelini goýmak boýunça kampaniýa ýurduň elektron habar serişdelerinde hem giňden alnyp barylýar. Türkmen telewideniýesinde hem häli-şindi prezidentiň heýkelini paýtagtyň “iň görnükli ýerinde” goýulmagyny goldap, döwlet edara-kärhanalarda gurnalan ýygnaklardyr, maslahatlar baradaky gysgajyk reportažlar görkezilýär. Telewideniýede we radioda berilýän interwýularyň mazmuny hem gazetlerde ýazylanlardan o diýen tapawutlanmaýar.
Ýeri gelende aýtsak, türkmen resmileri 24-nji iýulda prezidentden öz heýkelini dikmäge “ygtyýar” soramazlaryndan owal, metbugatda “paýtagtyň gözel künjekleriniň birinde, görnükli ýerde arkadag prezidentiň” heýkeliniň oturdylmagyny sorap we goldap, hiç hili makalalar ýa-da hatlar çap edilmeýärdi.
Şol bir wagtda häzire çenli prezidentiň bu teklibi goldandygy ýa goldamandygy barada hem hiç hili resmi maglumat ýok.
Ýatlap geçsek, Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçeli bäri onuň diňe bir heýkeli ýasalypdy. Onuň at üstündäki ak reňkli heýkeli 2012-nji ýylyň 8-nji martynda zenanlar gününe gabatlanyp geçirilen güller sergisinde görkezilipdi. Bu heýkeliň awtory Saragt Babaýewdi. Emma şondan soň Gurbanguly Berdimuhamedowa hiç hili ýadygärlik dikilmändi.


text:
Azerbaýjanyň polisiýasy keselhanada ýogalan žurnalisti urup-ýençmekde güman edilýän birnäçe adamy tussag etdi.
Ýurduň media serişdeleriniň Bakunyň polisiýasyndaky çeşmelere salgylanyp, 10-njy awgustda habar bermegine görä, tussag edilenleriň biri Kabala FK futbol klubunyň ady belli oýunçylarynyň biri Jawid Huseýnowyň doganoglany Elsan Ismaýilow.
30 ýaşly žurnalist Rasim Aliýew urlup-ýenjilmeginiň ertesi 9-njy awgustda Bakunyň keselhanasynda ýogaldy.
Aliýew özüne Huseýnowyň tarapdarlarynyň hüjüm edendigini we muňa Facebookdaky sahypasynda Huseýnowyň adyna tankydy maglumat çap etmeginiň yzýany bolandygyny keselhanada aýtdy.
10-njy awgustda Kabala FK kluby derňewler geçirilip gutarýança Huseýnowyň çetleşdirilendigini aýtdy. Huseýnow özüniň bu hüjüme gatnaşygyny ret edip, 9-njy awgustda beýannama ýaýratdy.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda prezident Barak Obamanyň oruntutaryny Ak tamda ýerleşdirjek saýlawlar 8-nji noýabrdan bärde geçmese-de, saýlaw kampaniýasy eýýäm başlandy. Onda respublikanlaryň we demokratlaryň kandidatlary öz partiýalary tarapyndan dalaşgär bellenmek ugrunda göreş alyp barýarlar.
Prezidentlige ilki 2008-nji ýylda saýlanyp, 2012-nji ýylda hem gaýtadan saýlanan Obama Birleşen Ştatlaryň konstitusiýasy boýunça iki möhlet prezidentlikden soňra wezipeden gitmeli.
Bu bolsa ýurduň iki sany esasy partiýalary bolan demokratlar bilen respublikanlaryň prezidentlik saýlawlaryna goşulmagy üçin öz kandidatlaryny saýlap tutmalydygyny aňladýar. Beýleki kiçeňräk partiýalar hem öz kandidatlaryny saýlaýarlar. Bulardan daşgary bir ýa birnäçe garaşsyz kandidatlaryň hem dalaşa goşulmagy mümkin.
Ştatma-ştat bolýan bäsleşik
Fewral aýyndan başlap, iýun aýyna çenli her bir ştatda we territoriýalarda respublikanlaryň we demokratlaryň kandidatlaryny saýlamak boýunça ses berişlik bolýar. Şeýlelikde bu partiýalaryň saýlawa gatnaşmaly dalaşgäri bellenilýär.
Partiýalara mahsus bolan bu ses berişlige deslapky saýlaw diýilýär. Ştatlaryň köpüsinde deslapky saýlawda adamlar ses berip, öz ileri tutýan dalaşgärlerini seçýärler. Ýöne Aýowa ýaly käbir ştatlarda bu iş partiýanyň guraýan duşuşyklaryndaky çekişmeler arkaly geçirilýär.
Ştatma-ştat bolýan bäsleşik sebäpli kandidatlar müňlerçe kilometrlik ýol aşyp, adaty ses berijiler bilen gürleşmeli bolýarlar. Olar ýerli naharhanalara baryp, müşderiler bilen görüşýärler, surata düşýärler, hatda gapy-gapy aýlanyp, goldaw soralýan mahallary-da bolýar.
Bu bir surnukdyryjy proses. Mysal üçin, öten ýyl respublikanlaryň märekeli meýdanynda otuzdan agdyk kandidatdan diňe on birisi galdy. Demokratlar tarapdan bolsa öten ýyl alty kandidatdan galan diňe üç kandidat boldy.
Dalaşgärlik prosesi
Partiýalaryň iýulda geçjek milli dalaşgärlik ýygnagynda belli bir kandidaty näçe ştatyň wekiliniň goldajakdygy her bir ştatda geçen ses berişligiň netijesine bagly.
Tutuş ýurt boýunça alanyňda, respublikanlardan 2472 wekil bar. Haýsy hem bolsa bir kandidat partiýanyň dalaşgäri bolup saýlawa goşuljak bolsa, oňa köplügiň, ýagny 1237 wekiliň goldawy gerek. Demokratlaryň kandidatyny bolsa 4764 wekilden 2383 wekil goldamaly bolar.
Partiýalaryň ikisiniň-de ştatma-ştat dalaşgärlik prosesi 1-nji fewralda Aýowadan başlanýar. Ondan soň 9-njy fewralda Nýu-Kempişirde, 20-nji fewralda hem Günorta Karolinada deslapky saýlawlar geçer.
Kandidatlar belleneninden üç aý soňra umumy ses berişlik geçýär. Bu üç aýyň içinde hem dalaşgärler tutuş ýurda aýlanyp, saýlawçylar bilen duşuşýarlar, olaryň öňünde söz sözleýärler. Şeýdip, öz partiýalaryna agzalaryň we beýlekileriň goldawyny gazanmaga synanyşýarlar.
Amerikanlar ahyrsoňy noýabr aýynyň ilkinji duşenbesiniň ertesi, ýagny sişenbe güni öz täze prezidentlerini saýlarlar.
2017-nji ýylyň 20-nji ýanwarynda bolsa Barak Obama resmi taýdan wezipeden aýrylyp, başga biri dört ýyl möhlet bilen Birleşen Ştatlaryň 46-njy prezidenti hökmünde kasam eder.


text:
Hytaý dawaly adalar toparynda barlag geçirmekçi bolýar.
Bu adalar toparyny Hytaý hem, Ýaponiýa hem öz territoriýasy hasaplaýar.
Hytaýyň Milli geodeziýa, kartografiýa we geomaglumat adminstrasiýasy sişenbe güni metbugat ýygnagyny geçirip, ýurduň territorial adalarynyň ählisini karta geçirmek isleýändigini mälim etdi.
Kartalaşdyrmagyň ikinji tapgyrynda Hytaý tarapyndan Daýaoýu, Ýaponiýa tarapyndan Şenkaku atlandyrylýan adalar kartalaşdyrylar.
Tokionyň sentýabr aýynda bu adalary özleriniň ýaponiýaly hususy eýelerinden satyn almak kararyna gelmegi Hytaýda protest aksiýalaryna we ýapon bizneslerine hüjüm edilmegine getirdi.


text:
Şahyr Gurbannazar Ezizow aramyzda ýaşap ýörenliginde 1-nji martda 72 ýaşamalydy. 20-nji asyr türkmen edebiýatynyň ikinji ýarymyna öz güýçli täsirini ýetiren G. Ezizow 1940-njy ýylyň 1-nji martynda Büzmeýin obasynda dünýä inipdi.
Aşgabat şäherinde orta mekdebi tamamlan Gurbannazar Türkmen döwlet uniwersitetiniň filologiýa fakultetine okuwa girýär. Ol uniwersiteti gutarandan soň, çagalar neşiri bolan "Mydam taýýar" gazetiniň we "Pioner" žurnalynyň birleşen redaksiýasynda edebi işgär bolup işleýär. Goşun gullugynda bolýar. Soňra bäş ýyl çemesi “Edebiýat we sungat” gazetiniň poeziýa bölüminiň müdiri bolýar. Ýene şonçarak wagt, ýagny ömrüniň galan böleginde hem Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginde edebi maslahatçy bolup işleýär. Şahyryň bar durmuş ýoly şundan ybarat, örän gysga hem sada.
Gurbannazaryň ilkinji goşgulary 15 ýaşyndaka metbugatda çap edilip başlanýar. Ýöne özi student ýyllaryndan edebiýat bilen çynlakaý gyzyklanyp başlandygyny aýdýar. Hut şol ýyllardanam ol edebi tankydyň nazaryna ilýär hem beýlekilerden düýpgöter başgaça ýazýandygy bilen tapawutlanýar. Ol türkmen edebiýatyna täze poeziýany, täze pikir ýörediş usullaryny getiriýär.
Gurbannazar Ezizow 1975-nji ýylyň 29-njy sentýabrynda Gazanjyk obasynyň ýanynda pajygaly ýagdaýda ýogalýar. Onuň bilen rus şahyry Wasiliý Şabanow we türkmenistanly şahyr Ýuriý Rebinow hem aradan çykýar.
* * *
Asmanyň manysyn, dünýäniň syryn
Durnalaryň setirinde okaýan.
Ýetmiş ýyllap aýra düşen mysaly,
Çygly ota kükregimi oýkaýan.
Bag astynda göge garap ýatyryn,
Düşek edip ýaş maýsaly topragy.
Barmaga gök ýuwa sarap ýatyryn
Men — dünýäniň daragtynyň ýapragy.
Unudýan özümi. Unudýan bada.
Ýaşyl tebigata siňýän-de gidýän.
Baky tebigatda,
Baky dünýäde,
Özümi gül, toprak, maýsadyr öýdýän.
Juda ir höwrükdim ýaşyl baglara,
Sähranyň üstünden öwsen şat ýele.
Soň üçinem gussa batan çaglarym
Keselmi bejerýän tebigat bile.
Garylýan dünýäniň baky sazyna,
Deňiz bolup güwwüldeýän, güňleýän.
Goşulyp baldaklaň ýaş owazyna
Hiç wagt kesellämok,
Hiç wagt ölmeýän.
Adam ölüm diýip tapypdyr bir zat,
Ölüm näme?
Tebigata garylmak,
Bahara gül bolup getirmek şöhrat
Daň-säherler pyntyk bolup ýarylmak.
Dostlar näme,
Giden günüň atlarlar,
Birnäçe gün seni ýatlar-köýerler.
Çyn ýürekden köňüllerin daglarlar
Soňra?
Soňra aglamasyn goýarlar.
Ýöne ýyllar geçip, üýşüp deň-duşlar
Gök otuň üstünden basanda gadam
Otlar olaň aýagyna çyrmaşar,
«Saklan! — diýýän ýaly — mähriban adam.
Keýpiňiz neneňsi? Barmydyr bir tap?
Gezip ýörmüsiňiz başlaryňyz jem?!»
Emma şol otlaryň ýüzüne garap,
Mendigimi bilmez olaň birisem...
Gurbannazar Ezizow


text:
Penşenbe güni Yslamabadyň sudy ýurduň ozalky prezidenti Perwez Muşarrafyň tussag astyna alynmalydygy barada karar çykardy. Emma suduň zalynda Muşarrafyň janpenalary onuň tussag edilmegine ýol bermän, ony zaldan alyp çykdylar.
Perwez Muşarrafyň kömekçisi Muhammad Amjad penşenbe güni žurnalistlere beren interwýusynda Muşarrafyň girew esasynda azatlykda galmagy üçin ýurduň Ýokary Suduna arza berjekdiklerini aýtdy.
Bu wakanyň yzy bilen şol gün Pakistanyň sudy Yslamabadyň polisiýa edarasynyň başlygyny soraga çagyryp, Muşarrafyň tussag edilmezligi boýunça düşündiriş bermekligi talap etdi.
Soňky ýyllar dört ýyl bosgunlykda ýaşan 69 ýaşly Perwez Muşaffar ýakynda Pakistana dolanyp barypdy. Ol 11-nji maýda geçiriljek parlament saýlawlaryna gatnaşmaklygy planlaşdyrýar.
Emma Pakistanyň kanun goraýjy organlary oňa ýurda liderlik eden ýyllarynda sudlaryň birnäçe sudýasyny, şol sanda Ýokary Suduň sudýasyny-da wezipelerinden bikanun çetleşdirmekde aýyplama bildirýärler.


text:
Moskwanyň metro polisiýasynyň başlygy ýakynda şäheriň metro stansiýalarynda ýolagçylaryň mobil telefonlarynyň maglumatlaryny okap bilýän enjamlaryň ýerleşdiriljekdigini aýtdy.
Duşenbe güni “Izwestiýa” gazetiniň çap eden maglumatynda, Moskwanyň metro polisiýasynyň başlygy Andreý Mohow stansiýada ýerleşdiriljek bu enjamlaryň ogurlanan mobil telefonlary tapmaga kömek etjekdigini belledi.
Mohowyň aýtmagyna görä, agzalýan bu enjam bäş metre çenli öz güýjüni saklap, mobil sim kartalaryny okap bilýär. Eger-de sim karta ogurlanan telefonlaryň sanawynda bolsa, onda enjam awtomatik görnüşde polisiýa maglumat ugradýar.
Bu ugradylan maglumatyň wagtynyň we ýeriniň metro stansiýadaky wideo ýazgylar bilen deňeşdirilmegi arkaly sim kartanyň eýesine ýetip bolar.
“Izwestiýa” gazetiniň berýän maglumatynda, “ekspertlere görä, bu enjam ýolagçylaryň aratapawudyna garamazdan, has giňişleýin ähli ýolagçylarda ulanylyp biliner” diýilip nygtalýar.
Mohow bolsa, kanun esasda resmileriň rugsady bolmasa bir adamy yzarlamagyň gadagandygyny, emma sim karta ýaly kompaniýanyň eýeçiligine degişli gurallary yzarlamagy gadagan edýän kanunyň ýokdygyny belledi.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň parlamenti bu ýurtda geçen ýylky ýüz beren etniki çaknyşyklary derňemek bilen meşgullanan halkara komissiýasynyň başlygy Kimmo Kiljuneni «persona non grata», ýagny, bu ýurtda islenilmeýän adam diýip yglan etdi.
Çarşenbe güni bu wakanyň öňýany gyrgyz parlamentiniň deputaty Kynybek Imanaliýew bu halkara komissiýasynyň başlygy, ÝHHG-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili finlýandiýaly syýasatçy Kimmo Kiljuneni Gyrgyzystandaky özbek separatistlerinden para alanlykda aýyplap çykyş edipdi.
Kimmo Kiljuneniň özi özüne bildirilen bu aýyplamalary ret etdi we muny «ýalan maglumat» diýip atlandyrdy.
Kimmo Kiljuneniň ýolbaşçylyk eden komissiýasy şu aýyň başynda çap eden hasabatynda geçen ýylyň iýunynda Gyrgyzystanyň günortasynda özbek jemgyýetiniň wekillerine garşy amala aşyrylan käbir hüjümleri ynsanýete garşy edilen jenaýat hökmünde häsiýetlendirip hem boljakdygyny öňe sürüpdi.


text:
Moldowan hökümeti Moskwanyň Transdinestr regionynydaky kanunçykarajylaryň ykrar edilmek haýyşyna «örän açyk» reaksiýa bildirmegine garaşýandygyny aýdýar.
Daşary işler ministri Natalia German 18-nji aprelde Azatlyk radiosynyň Moldowan gullugyna beren interwýusynda şeýle zatlary aýtdy.
Transdinestrli deputatlar 16-njy aprelde Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini, Orsýetiň parlamentini, BMG-ni, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasyny rus dilli regionyň garaşsyzlygyny ykrar etmäge çagyrdy.
Aglaba ilaty slawýanlardan durýan Transdinestr, 2006-njy ýylda geçirilen referendum arkaly, özüniň Moldowadan garaşsyz bolmak talabyny berkitdi.
Bu region 1992-nji ýylda Moldowa bilen bolan gysga uruşudan soň nominal garaşsyzlykda ýaşaýar.
German Moldowa Putiniň 17-nji aprelde dawaly regionlaryň adamlarynyň öz ykbalyny özleriniň kesgitlemek hukugyna eýe bolmalydygy barada aýdan sözlerini «serasaply bellige» aldy diýdi.
German ähli taraplary Transdinestr konfliktini çözmek baradaky gepleşikler prosesine wehim salýan birtaraply beýanatlardan ýa-da hereketlerden saklanmaga çagyrdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň raýaty, milleti boýunça rus Sergeý Melnikow Orsýet barada özüniň ýiti tankydy garaýyşlary bilen tanalýar. Ol Orsýeti «gullaryň ýurdy» diýip atlandyrmakdan hem çekinip durmaýar.
Sungat bilen syýasat garyşanda partlaýjy madda ýaly özboluşly birleşme emele gelýär. Sergeý Melnikowyň fotosergisi bilen baglanyşykly geçen hepde Gyrgyzystanda ýüze çykan dawalar hem hut şuňa mysal bolup biljek wakalardan biridi.
Melnikowyň «Gyrgyzlaryň topragy» diýlip at berlen sergisi bu ýurduň uly daglyk peýzažyny wasp etmäge bagyşlanan. Sergini Bişkegiň Milli muzeýinde 11-nji fewralda açmaklyk planlaşdyrylypdy. Fotosuratçynyň işleriniň professional çeperçilik derejesine hiç kim kembaha garamaýar. Ýöne fotosuratçy Sergeý Melnikowyň Orsýet baradaky ýiti tankydy garaýyşlary Gyrgyzystanda uly dawalaryň ýüze çykmagyna sebäp boldy.
Orsýet Gyrgyzystanyň iň bir möhüm halkara partnýorlaryndan biri hökmünde tanalýar. Orsýet Gyrgyzystanyň pese düşen ykdysadyýetine ýardam bermek üçin bu ýurda 2 milliard dollardan hem gowrak möçberde karz bermeklige we maýa ýatyrmaklyga söz beripdi.
Gyrgyzystanyň dolandyryjy «Ak Žol» partiýasynyň käbir parlament deputatlary bu wakalaryň fonunda Orsýet barada öz ýiti tankydy garaýşy bilen tanalýan amerikan fotosuratçysy Sergeý Melnikowyň Bişkekde surat sergisiniň gurnalmagyna garşy çykyş etdiler. Olar, hususan-da, beýle çärä ýol berilmeginiň Bişkegiň Moskwa bilen gatnaşyklaryna ýaramaz täsir etjekdigini öňe sürdüler.
Prezident Kurmanbek Bakyýew 3-nji fewralda parlament sessiýasynda ýaňlanan bu tankytlaryň tas yz ýanyndan ýurduň medeniýet boýunça döwlet agentliginiň başlygy Sultan Raýewi wezipesinden boşatdy. Bu waka bolsa öz gezeginde nobatdaky dawalaryň ýüze çykmagyna sebäp boldy. Gurnalan oýunmy?
Gyrgyzystanyň medeniýet boýunça döwlet agentliginiň başlygy Sultan Raýew parlamentde eden çykyşynda fotosuratçy Sergeý Melnikowy Gyrgyzystana diňe bir özüniň çagyrmandygyny aýtdy: «2009-njy ýylyň 3-nji martynda prezidentiň ozalky maslahatçysy Asylbek Aýdaralyýew Sergeý Melnikowy ýurda çagyrdy we ondan Gyrgyzystan barada fotoalbom taýýarlamaklygy haýyş etdi. Şeýle hem ol Gyrgyzystanda onuň sergisini gurnamak barada-da gürrüň etdi. Onuň surat kitaby «Gyrgyzlaryň topragy» diýlip atlandyrylýar. Bu kitabyň tanyşdyrylyşyna öňden bäri taýýarlyk görlüp gelinýär. Gyrgyzystanyň turizm baradaky ozalky döwlet agentligi şol kitap üçin 100 müň dollarlyk kontrakta gol çekdi we kitap çap edildi».
Fotosuratçy Sergeý Melnikowyň özi Gyrgyzystanda ýüze çykan bu soňky wakalaryň ýurduň medeniýet boýunça döwlet agentliginiň başlygy Sultan Raýewi wezipesinden çetleşdirmek üçin ýörite gurnalan oýun bolmagynyň mümkindigini çaklaýar.
Sergeý Melnikow Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna öz elindäki resmi çakylygyň skanlanan nusgasyny iberdi. Şol çakylygyň nusgasynda prezidentiň ozalky maslahatçysy Aýdaralyýewiň goly bar. Sergeý Melnikow özüniň Gyrgyzystana ýurduň prezidentiniň edarasy we prezidentiň hut öz maslahatçysy tarapyndan çagyrylandygyny aýtdy.
Käbir synçylar Sergeý Melnikowyň Bişkekde surat sergisiniň gurnalmagynyň gadagan edilmegine onuň ”Gulag.ipwnews.org” atly şahsy internet saýtynyň sebäp bolandygyny öňe sürýärler. Melnikow özüniň bu saýtynda Orsýetde alnyp barylýan döwlet syýasatyny, aýratynam onuň Çeçenistan we Gürjüstan babatynda alyp barýan syýasatyny berk tankyt edýär.
Örän ýiti we ötgür sözler bilen ýazylan bu materiallar Leninden başlap, Wladimir Putine çenli tas ähli Sowet we rus liderlerini terror hem-de genosid ýaly jenaýatçylyklarda aýyplaýar.
Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren interwýusynda Sergeý Melnikow Moskwanyň syýasaty barada özüniň çakdanaşa ýiti garaýyşlara eýerýändigini inkär etmedi. Ýöne, beýleki tarapdan, ol her bir zat barada her kimiň öz şahsy garaýşynyň bolup biljekdigini öňe sürdi.


text:
2017-nji ýyl uly taryhy wakalara beslener. Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlary şol wakalaryň arasynda örän möhüm ähmiýete eýe bolar, diýip döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow watandaşlaryna Täze ýyl gutlagynda aýtdy.
Döwlet Baştutanynyň belleýşi ýaly, saýlawlara ilkinji gezek syýasy partiýalaryň üçüsiniň, ýagny Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň, Agrar partiýasynyň hem-de Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň gatnaşmagy onuň ýokary derejede bäsleşikli geçmegini üpjün eder.
«Men Prezident saýlawlarynyň biziň raýatlarymyzyň durmuş-syýasy işjeňligini we kämilligini has-da artdyrjakdygyna berk ynanýaryn!» diýip Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutany watandaşlaryna ýüzlenmesinde 2017-nji ýylyň hem uly ösüşleriň, ruhubelentligiň we üstünlikleriň ýyly boljakdygyna berk ynanýandygyny beýan etdi. «Täze ýylda il-ýurt bähbitli maksatnamalarymyzy, uly tutumlarymyzy amala aşyrmakda mähriban halkymyň yhlasly we tutanýerli zähmetine bil baglaýaryn» diýip Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutany şeýle hem 2017-nji ýylda Ahal welaýatynda geçiriljek Ýaşulularyň maslahatynda ýurdumyzy mundan beýläk-de ösdürmegiň, halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagynyň aýdyň ýoluny görkezjek döwletli maslahat ediljekdigini, öňde duran möhüm wezipeleriň kesgitleniljekdigini belledi.
Prezidentiň gutlagynda nygtalyşy ýaly, «Her ýylda bolşy ýaly, biz Täze ýylda hem mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da ýokarlandyrmak meselesine aýratyn üns bereris. Zähmet haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň we talyp haklarynyň möçberlerini ýene-de köpelderis».


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Ketrin Aşton Ženewa gepleşiklerinde dünýäniň öňdebaryjy döwletleri bilen Eýranyň arasynda bu ýurduň dawaly ýadro programmasy barada taryhy ylalyşyga gelnendigini yglan etdi.
"Intensiw gepleşiklerden soň biz şu gün uzak möhletli, hemme taraplaýyn çözgüde gelmek babatda bilelikdäki hereket plany barada ylalaşyk gazandyk. Biz hemme taraplaýyn çözgüde getirjek prosesiň alty aý möhletde iki tarapdan hem ýerine ýetirilmeli başlangyç ädimleri, garşylykly çäreleri öz içine almagy barada bir pikire geldik."
Aşton ýekşenbe güni eden beýanatyna «bilelikde hereket etmegiň başlangyç planynyň» hemme taraplaýyn çözgüt atmosferasyny döretjegini hem goşdy.
"Mertebeli ýoda"
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Ak tamda çykyp gürläp, bu ylalyşygyň Eýrany halkara jemgyýetçiligine gaýtadan goşulmagyň «mertebeli ýodasy» bilen upjün edýändigini aýtdy:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama.
"Bu gün bizde töwerekleýin, parahatçylykly çözgüdi gazanmagyň hakyky mümkinçiligi bar we men biz muny hökman synag etmeli diýip hasaplaýaryn. Biziň şu gün äden ilkinji ädimimiz biziň Eýran bilen men bu wezipä girişelim bäri eden iň saldamly we görnetin progresimiz bolup durýar. Indi biz öňümizdäki aýlary biziň we ýaranlarymyzyň howpsuzlygyna onlarça ýyl wehim salan meseläni uzagyndan we hemme taraplaýyn çözmek maksady üçin ulanmaly."
Obama Birleşen Ştatlaryň Ysraýylyň howpsuzlygy babatdaky meselä hem ygrarly galýandygyny sözüne goşdy:
"Biziň öňe süýşmegimiz bilen, Birleşen Ştatlar öz beýleki dostlary we ýaranlary babatdaky borçlarynda hem berk aýgytlylygynda galar. Hususan-da Ysraýylyň, biziň Aýlak hyzmatdaşlarymyzyň Eýranyň niýetlerine şübheli garamak üçin ýeterlik sebäpleri bar. Ahyr netijede, Eýranyň ýadro programmasynyň döreden synagy babatda diňe diplomatiýa uzak möhletli çözgüt getirip biler. "
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle ýekşenbe güni gazanylan ylalaşygy "gaýdyş pellesi» diýip häsiýetlendirdi.
"Möhüm, emma ilkinji ädim"
Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawad Zarif bu ylalaşygy «möhüm sepgit, emma birinji ädim» diýip atlandyrdy. Ol munuň uran baýlaşdyrylmagynyň dowam etmegini-de içine alýandygyny belledi.
Zarif Eýranyň ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlydygyny hem gaýtalap aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň metbugat üçin ýaýradan maglumatyna görä, Eýran 5 prosentden ýokarda uran baýlaşdyrmasyny togtamaga, ozal 20 prosente golaý baýlaşdyran uranlaryny bolsa, alty aý içinde 5 prosentden aşakdaky derejä düşürmäge razy bolupdyr.
Şeýle-de Eýran indi uran baýlaşdyrmak üçin hiç bir täze sentrifuga oturtmazlyga, Arakdaky dawaly agyr-suw reaktoryny ulanyşa girizmezlige razy bolupdyr. Mundan başga, Tähran öz ýadro programmasy babatda aňrybaş açyk-aýdyňlyga hem berk gözegçilige razylyk beripdir.
Muňa derek, 5+1 döwletleri altyn we gymmatbaha metallar, Eýranyň nebit-himiýa eksporty babatdaky sanksiýalaryň köpüsini togtatmaga razy boldular. Şeýle-de olar Eýranyň ýolagçy uçarlarynyň howpsuzlyga degişli bejeriş işlerine rugsat bererler.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahuyň edarasynyň ýaýradan beýanatynda bu ylalaşyk tankyt edilýär.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanyahu
«Bu ýaramaz ylalaşyk, ol Eýrana öz etmek islän zadyny, ýagny öz ýadro programmasynyň esasy bölegini saklap galmak bilen sanksiýalaryň bölekleýin ýatyrylmagyny gazanmak mümkinçiligini berýär» diýip, Ysraýylyň beýanatynda aýdylýar.
Ýekşenbede bäşinji gününe giren gepleşikler Eýranyň uran baýlaşdyrmak hukugynyň ykrar edilmegini sorap aýak depmegi netijesinde petige diredi.


text:
Aktiwistler kürt söweşijileriniň 11-nji oktýabr güni irden «Yslam döwleti» toparynyň jeňçileriniň Siriýanyň Kobani şäheriniň merkezine aralaşmagynyň öňüni alandygyny aýdýarlar.
Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy YD hüjümleriniň Kobaniniň kürt goragçylary tarapyndan agyr atyşyk bilen garşy alnyp, 90 minutda yzyna serpikdirilendigini aýtdy.
ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky uruş uçarlary hem 11-nji oktýabr güni irden Kobaniniň günortasyndaky we gündogaryndaky nyşanalara zarba urdy.
Bu topar 10-njy oktýabrda jeňçileriň Kobaniniň azyndan 40 prosentini ele geçirendigini aýdypdy.
BMG-niň ilçisi Staffan de Mistura Ženewada, eger Kobani jeňçileriň eline geçse, ol ýerde galan adamlaryň gyrylmagynyň ahmaldygyny duýdurdy.


text:
Ýakynda BMG-niň Ösüş programmasy (UNDP) we Ýewropa Bileleşigi tarapyndan bilelikde amala aşyrylyan proýektiň çäginde Aşgabatda adam hukuklary boýunça yzygiderli seminarlar geçirildi.
Seminarlara hukuk tertibini goraýjy edaralardan 150 işgär gatnaşdy. Çärede adam hukuklary, gender deňligi ýaly birnäçe meselelere seredildi diýlip, habar berilýär.
Soňky döwürde Türkmenistanda halkara guramalar tarapyndan beýle çäreler kän geçirilýär. Türkmenistanda dürli seminarlaryň, dürli halkara derejesindäki maslahatlaryň yzygiderli geçirilýändigi barada türkmen metbugaty ýazýar.
Emma iş ýüzünde hiç hili özgerişiň göze ilmeýändigini türkmenistanly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar: “Belki, ykdysadyýetiň käbir pudaklarynda ol özüniň oňyn netijelerini berse berýändir. Emma metbugat önki döwlet ideologiýasyna hyzmat edýän maşyn bolup galýar”.
Bugaýewiň aýtmagyna görä, döwrüň, jemgyýetiň, adamlaryň hak-hukuklaryny, kynçylyklaryny gozgaýan makalalar çap edilmeýär. “Geçirilýän seminarlar diňe bellik üçin geçirilýäne meňzeýär. Çäreleriň iş ýüzünde hiç hili netijesi göze ilmeýär.”
“Munuň esasy sebäbi ýurtda söz azatlygy, metbugat azatlygy babatda kämil kanunyň ýoklugy. Bar köne kanunyň hem iş ýüzünde işlemeýändigi” diýip, Bugaýew sözüni dowam etdirdi: “Entegem metbugatda senzura höküm sürýär. Çeper döredijilik babatda hem ýokary çeperçilik diýilýän geňeş bar, bu senzuranyň üstündäki senzura. Şu ýagdaý seminarlara gatnaşýan adamlaryň okuwlardan alýan düşünjelerini amal etmäge hiç hili mümkinçilik bermeýär.”
Hiç hili ýol bolmasa...
Halkara guramalar tarapyndan geçirilýän seminarlaryň gün tertibinde adam hukuklary, olaryň goralyşy baradaky mesele durýar. Emma ýurtda adam hukuklaryny goraýan garaşsyz guramalaryň, jemgyýetleriň ýokdugy bu meselaniň hem agsaýandygyny bildirýär diýip, synçylar aýdýarlar.
Fransiýadaky Merkezi Aziýa boýunça adam hukuklaryny goraýjy assosiasiýanyň başlygy Nadežda Ataýewanyň pikirine görä, bu ýerde seminarlara iberilýän işgärleriň nähili prinsiplere görä saýlanyp alynýandygy mohüm rol oýnaýar.“Türkmenistanda adam hukuklary meselesinde iş alyp barýan adamlar ýurduň ýörite gulluklary tarapyndan yzarlanýarlar. Kimde-kim öz hukuklaryny goramak islese, ol ýörite sanawa girizilýär”.
Ataýewa muňa mysal edip, häzir Türkmenistanda Orsýetiň we Türkmenistanyň raýatlygyny alan graždanlaryň iki ýurtdan birini saýlamaly bolýandygyny, bu hakda kim açyk arz etse, Milli howpsuzlyk gullugynyň edarasyna çagyrylýandyny aýdýar.
“Adam hukuklaryny goraýjylarda problemalary doly öwrenmek hem-de žurnalistler arkaly jemgyýetçilige ýetirmek mumkinçligi bolmaly. Eger-de bar kynçylyklar jemgyýetde açyk aýdylmasa, hökümet bilen gepleşik geçirmegiň hiç hili ýoly bolmasa, ol ýurtda adam hukuklary goralmaly” diýip, Nadežda Ataýewa sözüniň üstüni ýetirdi.
Garaýyşlar tapawutly
Özbegistanly syýasaty öwreniji Isgender Hudaýbergenow hem türkmen häkimiýetleriniň iş ýüzünde adam hukularyny amala aşyrmaga mümkinçilik bermeýändiklerini aýdýar. “Munuň hem sebäbi ýurduň demokratik ösüş ýolundan barýandygyny, şeýle-de adam haklary barada hem käbir işleriň edilýändigini öz halkynyň aňyna siňdirmekden ybaratdyr. Emma Türkmenistanda ýakyn arada bu ugurda hiç hili özgeriş bolmaz. Sebäbi totalitar döwletler demokratiýa ýakynlaşmgyň däl-de, ondan uzaklaşmagyň ýollaryny gözleýärler”.
Ýazyjy Bugaýewiň pikirine görä, ýurtda söz we metbugat azatlygy bolsa ýagdaý üýtgär: “Biz ilki bilen özümizde söz we metbugat azatlygynyň ýokdugyny boýun almaly. Eger-de ýurtda söz we metbugat azatlygy bolsa, pul töläp, uzak ýurtlardan spesialistleri çagyrmak zerur dal. Hakykat bu uly guýç. Hakykaty boýun almazdan, öne gidip bolmaýar.”
Adam hukuklaryny goraýjy Nadežda Ataýewa Türkmenistanda diňe syýasy basyşlaryň netijesinde adam hukuklary meselesinde ilerleme bolup biler diýýär. “Hökümet agzalary bilen iş salyşýan daşary ýurt inwestorlary hem bu işe üns bermeli, olar üçin hem adam hukuklary möhüm mesele bolmaly, diňe şonda bu ugurda Türkmenistanda duýarlykly özgerişlere garaşsa bolar”.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow iki günlük resmi sapar bilen Katar döwletiniň paýtagty Doha geldi.
Saparyň dowamynda Kataryň emiri Hamad Bin Halif Al Tani bilen ýokary derejede duşuşyk geçirilmegine we strategiki ugurlaryň ählisi boýunça döwletara dokumentlerine gol çekilmegine garaşylýar.
Şeýle hem Kataryň halkara hyzmatlaşlyk boýunça döwlet ministri Halid Bin Mohammed Al Attiýa düýn Türkmenistanyň hökümet başlygynyň orunbasary we daşary işler ministri Raşid Meredow bilen duşuşdy.
Duşuşykda ikitaraplaýyn gatnaşyklary berkitmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy we prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Katar döwletine etjek resmi saparyna görülýän taýýarlyk barada gürrüň edildi.
Bu duşuşyga Daşary işler ministrliginiň resmileriniň hem bir topary gatnaşdy diýip, Kataryň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda aýdylýar.


text:
Golaýda Türkmenistanda ahal-teke atlaryna bagyşlanan we üç dilde material çap edýän internet saýty döredildi. Bu saýtda prezident Berdimuhamedowyň atlar baradaky kitaplary, at münüp düşen suratlary esasy orun tutýar.
Ahal-teke atlarynyň nesil daragty.
Bu ýagdaý biziň gürrüňdeş bolan synçylarymyzyň käbirinde ahal-teke atlarynyň kultunyň, belki-de ata duwlanan şahsyýet kultunyň ýokarlanýandygy baradaky aladalary güýçlendiripdir.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň garaşsyz ýurt bolmagy türkmen atlaryna ikinji ömri beren ýaly boldy. Ikinji tarapdan, bu döwürde ahal-teke atlarynyň türkmen diplomatiýasynyň bir bölegine öwrülip, daşary ýurt liderlerine sowgat berlip başlanandygyny ýatladýanlar hem bar.
Türkmenistanda häkimiýet çalşyp, G.Berdimuhamedow prezident bolandan soň atçylyga has kän üns berlip başlanandygy aýdylýar. Şonuň bilen bir wagtda, ahal-teke atlarynyň prezidentiň şahsyýet kultuny güýçlendirmegiň bir guralyna aýlanandygyny, bu ýagdaýyň hakykatda atçylyk sungatynyň ösmegine zyýan ýetirýändigini öňe sürýänler hem bar.
Eýsem bu ýagdaýlar barada synçylar näme pikir edýär?
Azatlyk Radiosynyň bu temadan gurnan “Tegelek stol” söhbetdeşligine Aşgabatda ýaşaýan synçylar - syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmedow, publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, Pragada ýaşaýan türkmen žurnalisti Näz Nazar (Näzdürli) gatnaşdy.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen ABŞ-nyň Goranmak sekretary Çak Heýgel käbir harby planlar barada telefon arkaly gürrüňdeşlik geçirdiler.
Hususan-da, bu gürrüňdeşligiň esasy temasy amerikan güýçleriniň gözegçiligindäki tussaghanalary Owganystanyň güýçleriniň gözegçiligine geçirmekdäki käbir jedelli meseleler bilen baglanyşykly boldy.
ABŞ-nyň Goranmak departamenti bu telefon gürrüňdeşliginde Hamid Karzaý bilen Çak Heýgeliň Bagram howa bazasyndaky türmäniň ýagdaýy bilen baglanyşykly belli bir ylalaşyga gelmek üçin geljek hepde düýpli iş alyp barmak barada netijä gelendiklerini aýtdy.
Birleşen Ştatlar bu türmede saklanýan we howply diýlip hasaplanylýan käbir tussaglaryň tussaglykdan boşadylmajakdyklary barada Owganystan tarapyndan belli bir kepilleriň bolmagyny isleýär.


text:
13-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti Buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistan bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň nobatdaky ikitaraplaýyn türkmen-amerikan syýasy geňeşmelerine gatnaşmak üçin, Türkmenistanyň wekiliýetiniň agzalary 2015-nji ýylyň 14—17-nji oktýabry aralygynda ABŞ-nyň Waşington şäherinde gulluk iş saparynda bolarlar.
Türkmen wekiliýeti ABŞ-da türkmen-amerikan syýasy geňeşmelerine gatnaşar
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Dauren Žumadilow özüniň Ýewropanyň migrant krizisiniň arasyna düşjegi, ýagny bu meseläniň özüne nähilidir alada boljagy barada hiç wagt oýlanmandy.
Emma Almatydaky, türk kenarlaryndan 3,500 km çemesi uzaklykdaky syýahatçylyk gullugynyň menejeri indi, eger Brýussel Ankara, Ýewropa akýan migrant akymyny togtatmak baradaky ylalaşygyň çäginde, köp ýurt boýunça wiza talaplaryny berkitmek barada ýeterlik basyş görkezse, uly ýitgi çeker.
"Eger bu diýilýän bolsa, Türkiýe meniň watandaşlarym üçin hem wiza talabyny dikelder, bu bize örän uly we erbet zyýan ýetirer" diýip, ol aýdýar.
Žumadilowyň we onuň deň-duşlarynyň häzir wizasyz gatnaw düzgüninden peýdalanýan ençeme ýurda abanýar diýýän howpy 7-nji martdaky ÝB-Türkiýe migrant ylalaşygy gepleşikleriniň taslama kagyzlarynda ýatyr. Bu ylalaşygyň bir bölegi hökmünde, Türkiýe, ÝB-niň türk raýatlaryna Şengen ýurtlaryna wizasyz gatnaw düzgünini bermeginiň deregine, iýunyň aýagyndan gijikmän, öz wiza düzgünini berkitmeli bolar.
Brýussel Türkiýäniň wiza syýasatynyň ÝB-niň özüniňki ýaly berk bolmagyny, ýagny ÝB ýurtlaryna girmegiň wizasyz we wizaly düzgünleriniň sanawynyň ýokary derejede çäklendiriji bolmalydygyny nazarda tutýar.
Eger Ankara ÝB-niň pozisiýasy bilen ylalaşsa, onuň netijesi raýatlary Türkiýä wizasyz girip bilýän ýurtlaryň sanynyň üzül-kesil azalmagyna getirer.
Ýewropa Bileleşigine girmek üçin raýatlary wiza almaly bolan ýurtlar toparynyň, ozalky sowet respublikalarynyň, Eýranyň, Ýakyn Gündogaryň we Demirgazyk Afrika döwletleriniň graždanlary Türkiýä wizasyz girip bilýär.
"Gazagystandaky turizm biznesi esasan daşarky syýahata daýanýar we esasy menzil Türkiýe bolup durýar» diýip, Žumadilow Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna Gazagystanyň iň uly şäherindäki «Turan Express» syýahat gullugyndan aýtdy. «Adamlaryň Türkiýäni saýlap almagynyň sebäbi bu ýurda gitmek üçin wiza soralmaýar.”
Ol, eger Türkiýe Gazagystanyň raýatlary üçin wiza düzgünlerini berkitse, bu ýagdaýda öz müşderileriniň Horwatiýa, Adriatik deňziniň kenarlaryna gitmegi saýlap aljagyny çaklaýar, sebäbi bu ýurt gazak turistleri üçin tomus aýlarynda giriş şertlerini ýeňilleşdirýär.
ÝB-Türkiýe gepleşikleriniň diňe ýapyk gapylaryň arkasynda geçirilmegi Žumadilow ýaly regional biznes adamlaryny barha kän alada goýýar. Bu gepleşikleriň jikme-jiklikleri pesinden 17-nji ýa 18-nji marta çenli, Ýewropa geňeşiniň prezidenti Donald Tusk Brýusselde, ÝB-niň ýolbaşçylarynyň sammitinde gazanylan progres barada gysgaça hasabat berýänçä açyljaga meňzemeýär.
ÝB-niň Türkiýä öz wiza režimini radikal ýagdaýda berkitmek barada berýän rekomandasiýasy Ankarany öz gapylaryny söwdany we syýahatçylygy hyjuwlandyrmak üçin açmak boýunça ençeme ýyllap eden tagallalaryndan yza çeker.
Ýurda girmegi ýeňilleşdirmek Türkiýäniň dolandyryjy, dini esasly Adalat we galkynyş (AKP) partiýasynyň esasy ýörelgeleriniň biridi, AKP-nyň «hiç hili problemasyzlyk» atlandyran daşary syýasaty esasan golaýdaky musulman ýurtlaryna ýakynlaşmagy nazarda tutýardy.
Emma indi bu wiza ýeňilligi syýasaty Brýussel tarapyndan tankyt edilýär. ÝB bu syýasatyň Türkiýäniň üsti bilen kontinentde Ikinji Jahan urşundan bäri Ýewropa aşmaga çalyşýan iň uly migrant akymynyň esasy meýdanyna öwrülmegine getirendigini aýdýar.
ÝB-niň maglumatyna görä, geçen ýyl Ýewropa giren 1.2 million migrantyň 888 müňden gowragy Türkiýäniň üsti bilen geldi. Olar esasan Siriýadan, Owganystandan, Yrakdan gelen, şeýle-de olaryň arasynda Eýrandan, Morokkadan, Pakistandan, Bangladeşden, Alžirden, Somaliden, Liwandan gaýdan adamlar bar.
Emma ÝB Türkiýä öz wiza talaplaryny Bileleşigiň öz wiza talaplarynyň derejesinde berkitmek maslahatyny berse-de, bu diýilýäni nädip amala aşyrmalydygy barada karar etmek Ankaranyň özüne bagly.
"Meniň pikirimçe, ÝB-niň Türkiýeden, sypaýyçylyk bilen haýyş etmese, hiç bir zady talap ederlik ýagdaýy ýok» diýip, Brýusseldäki Ýewropa syýasaty merkeziniň baýry syýasy analitigi Amanda Paul aýdýar.
Ol bu gepleşiklerde Türkiýäniň eliniň güýçlüdigini, sebäbi onuň ÝB-niň gyssagly çözgüde garaşýan migrant krizisini Ankaranyň kömegi bolmazdan çözüp bilmejegini bilýändigini aýdýar.
Iki taraply ýol
Eger-de häzirki ýeňillikli wiza düzgünini çalyşmagy karar etmekçi bolsa, Türkiýe diňe ÝB-niň basyşyny däl, eýsem özüniň ykdysady bähbitlerini hem nazarda tutmaly.
"Häzirki liberaly wiza düzgüni esasan Türkiýäniň turistlere açlygy sebäpli girizildi» diýip, Stambuldaky Türk Aziýa Strategiki barlaglar merkeziniň (TASAM) başlygynyň orunbasary Murat Bilhan belleýär.
Turizm senagaty, ýurduň iň uly iş berijileriniň biri bolmak bilen, Türkiýe noýabrda rus uçaryny uranyndan soň girizilen rus sanksiýalary esasynda, eýýäm uly zyýan çekdi.
Soňky maglumatlar, Antaliýa kenaryna baran rus turistleriniň sanynyň ýanwar aýynda ondan öňki ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 81 prosent azalandygyny görkezýär. Bu ýagdaý Ankara Müsürden, Ysraýyldan, Azerbaýjandan we Eýrandan gelip, aýdylmagyna görä, rus turistlerinin ýerini doldurýan müşderileriň gelmegini kynlaşdyrmazlyga berk esas berýär.
Emma Türkiýe öz liberal wiza düzgüniniň içerki ykdysadyýete salýan agramyny hem hasaba almaly, sebäbi häzir ýurt içinde kadasyz ýaşaýan 200 müň çemesi migranta goldaw bermek hem ýeňil ýük däl. Olar Türkiýäniň eýe çykan 2.2 million çemesi siriýaly bosgunyna goşmaça bolup durýarlar.
"Eger-de migrantlar başga ýurtlara gitmek we ol ýerde gowurak şert tapmak mümkinçiliklerini ýitirseler, onda olar Türkiýede ornaşyp galarlar we bu Türkiýä bir howp bolup durýar» diýip, Bilhan aýdýar. "Türkiýäniň olary kabul edip almak üçin ýeterlik mümkinçiligi ýok."
Türkiýe eýýäm şu ýylyň özünde goňşular üçin wiza talaplaryny berkitjekdigi barada iki gezek yşarat etdi.
Ankara ýanwarda Liwan, Iordaniýa ýaly üçünji ýurtlaryň üsti bilen Türkiýä gelýän siriýalylar üçin wiza düzgünini girizdi. Sebäbi bu ýurtlarda hem kän möçberde siriýaly bosgun bar. Bu çäre Ýewropa akýan kadasyz migrant akymyny gowşatmak niýetinden ugur alýardy.
Fewral aýynda bolsa Türkiýe türk serhedinde yraklylara wiza bermegini bes etdi we olaryň wizany ýurt içinde, türk konsullygyndan almalydygyny aýtdy. Emma muňa garamazdan, Şengen ýurtlaryndan wiza ýa-da oturym soraýan yraklylar şindem Türkiýeden elektoron wiza alyp bilýärler. 2015-nji ýylda Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa gelen migrantlaryň 10 prosente çenlisini yraklylar düzýär.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
25-nji noýabrda Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpur şäherinde türkmen-malaý işewürler maslahaty geçiriler. Onuň işine degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekillerinden, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryndan düzülen wekiliýet gatnaşar. Bu barada Türkmenistanyň Minstrler Kabinetiniň 20-nji noýabrda geçirilen mejlisinde habar berildi.
26-njy noýabrda Aşgabatda German ykdysadyýetiniň güni geçiriler. Bu çärä gatnaşmak üçin GFR-den wekiliýetiň gelmegine garaşylýar. Onuň düzüminde döwlet edaralarynyň we guramalarynyň, iri kompaniýalaryň onlarçasynyň wekilleri bolar. Bu barada Türkmenistanyň Minstrler Kabinetiniň 20-nji noýabrda geçirilen mejlisinde habar berildi.


text:
Ors häkimiýetleriniň 29-njy fewralda aýtmagyna görä, arktik käninde 36 adamynyň ölümine sebäp bolan ýerasty partlama geleňsizlikden ýa aldawdan däl-de, tebigy sebäpler netijesinde bolupdyr.
26-njy fewralda Arktika aýlawynyň demirgazygynda ýerleşýän Sewernaýa kömür käninde ýüze çykyp, metan gazynyň derejesiniň ýokary bolany üçin tutaşan partlamada dört adam öldi. Ýene alty adam-da 28-nji fewralda magdançylary halas etmäge synanyşylanda bolan täze partlamada heläk boldy. Bu partlamada beýleki kömürçiler gözlenýärkä, ýeriň astynda kömeksiz galan 26 adam hem ölendir diýen pikirden ugur alynýar.
Orsýetiň Derňew komiteti howpsuzlyk düzgünleriniň bozulan bolmagy ähtimal diýip, 2010-njy ýyldan bärde senagata agyr zarba bolup degen bu hadysa boýunça jenaýat işini gozgady.
“Aýylganç tragediýa”
Ýöne 29-njy fewralda premýer-ministriň orunbasary Arkadiý Dworkowiç ilkinji barlaglaryň şahtada metan derejesiniň garaşylmadyk ýagdaýda ýokarlap, bu pajyga sebäp bolandygyny, muny bolsa hiç bir gözegçilik ulgamynyň togtadyp bilmeýändigni aýtdy.
"Häzirki ýagdaýda, “Rostehnadzoryň” we Derňew komitetiniň maglumatlaryna esaslanylsa, onda birdenkä ýarylma bolup, metan gazynyň konsentrasiýasynyň artandygy belli. Metan konsentrasiýasy kem-kemden artmandyr. Ýazga geçirilen beýle bir zat ýok" diýip, Dworkowiç aýtdy.
Onuň sözlerine görä, käne ýolbaşçylyk edýän “Workutaugol” "düzgüne laýyk" hereket edipdir.
Dworkowiç halas ediş işleriniň togtadylandygynyň sebäbi ýerastynda bolan güýçli ýangynda diri galan adam ýokdur diýip pikir edilýändigini düşündirip: "Bu Orsýet we biziň kömür senagatymyz üçin bir aýylganç tragediýa" diýdi.
Rostehnadzoryň sebitdäki bölüminiň başlygy Peçora Aleksander Gorçarenko hem desläpky subutnama hadysanyň şahta metanyň syzmagy netijesinde bolan "tebigy betbagtçylykdygyny" çaklama esas döredýär diýdi. Onuň bellemegine görä, metan gazynyň syzyp çykmagy kömür käninde tebigy ýagdaý.
Howpsuzlyk çäreleri
Metan partlamasy Orsýet känlerinde we başga ýerlerde birnäçe ýyl aralyk bilen gaýtalanyp duran zat. Mysal üçin, 2007-nji ýylda Sibirde Ulýanowskaýa käninde bolan partlamada 110 adam öldi.
"Workutaugol" howpsuzlyk çäreleriniň golaýda güýçlendirilendigini aýdýar.
Ýöne kärdeşler arakalaşygynyň agzalary, magdançylar, şeýle hem ölenleriň hossarlary känlerdäki metan derejesiniň özlerini çynlakaý aladalandyrandygyny we işçileriň bir ýaramaz zat bolar diýip, öňünden gorky edendiklerini aýdýarlar.
"Meniň kakam öýe gelip, [şahtadaky] güýçli buglar we ýokary derejedäki metan gazy barada gürrüň bererdi" diýip, kakasy ölen magdançylaryň biri Dariýa Trýasuho aýdýar.
Ol Internetde şeýle ýazdy: "Ol her gün diýen ýaly şu barada gürrüň ederdi. Ýöne Sewernaýanyň başlyklary gözlerini ýumup, adamlary ýeriň aşagyna ýollamagy dowam etdiler".
Dogany Sewernaýa käninde ölen magdançy Mihail Momot işçileriň kände, hemişe diýen ýaly, metan derejesine gözegçilik üçin oturdylan dürli enjamlaryň arasynda uly tapawutlaryň bardygyny dowamly görendiklerini aýdýar: "Kände oturdylarn resmi gözegçilik enjamlarynyň metanyň möçberi diýip berýän sany bilen biziň öz enjamlarymyzyň görkezýän sany deň gelmeýärdi, bu adaty zatdy. Başlyklaryň mundan habarsyz bolmagy mümkin däl".


text:
15-nji ýanwarda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda käbir resminamalaryň taslamalaryna, şeýle hem ýurduň durmuşyna degişli möhüm meseleleriň birnäçesine seredildi.
MejlisdeMinistrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa Türkmenistanyň döwlet standartlaşdyrmak we sertifikasiýalaşdyrmak ulgamlaryny, şeýle hem milli laýyklyk nyşany üçin döwlet standartlaryny kämilleşdirmek boýunça geçirilýän işler barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktory Ý.Kakaýew Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan gaz geçirijisiniň gurluşygynyň alnyp barlyşy barada hasabat berip, döwlet Baştutanyna Dubaý şäherinde öňbaşçysy “Türkmengaz” döwlet konserni bolup durýan “Galkynyş — TOPH Pipeline Company Limited” ýapyk paýdarlar kompaniýasynyň edara binasyny bellige almak we açmak üçin zerur bolan resminamalary taýýarlamak işleriniň tamamlaýjy tapgyra gadam basandygyny habar berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew häzirki döwürde ýurdumyzda alnyp barylýan möwsümleýin oba hojalyk işleri barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, ak ekinlere ideg işleri agrotehniki kadalara laýyk derejede alnyp barylýar. Hususan-da, ösüş suwy tutulýar, mineral dökünler bilen iýmitlendirilýär we haşal otlara garşy göreş işleri dowam edýär
Şeýle hem ýurdumyzyň ekinlere zyýan berijilere garşy göreşmek boýunça ýöriteleşdirilen biokärhanalaryň 379-synda degişli çäreler görülýär.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň milli ykdysadyýetimiziň senagat pudagyna gözegçilik edýän orunbasary B.Ereşow öz hasabatynda Türkmenistanyň Dokma senagaty ministrliginiň “Türkmenýüpek” paýdarlar jemgyýetiniň ýüpek gurçugyndan alynýan pile hasylynyň mukdaryny artdyrmak boýunça işleri amala aşyrýandygyny belledi. Mejlisde habar berlişi ýaly, 2015-nji ýylda Türkmenabat şäherinde ýerleşen Lebap welaýatynyň “Welaýatýüpek” önümçilik birleşiginiň binýadynda bir ýylda 500 kilogram ýüpek gurçugynyň tohumyny öndürýän täze zawod guruldy. Ýakyn wagtda kärhana ulanmaga berler.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow öz hasabatynda “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça alnyp barylýan işler barada aýtdy.
Howa gämileriniň hatarynyň döwrebaplaşdyrylmagy bilen birlikde, ýerüsti binýat hem ösdürilýär. Lebap welaýatynyň Atamyrat hem-de Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherlerinde howa menzillerini halkara ölçeglerine laýyk getirmek göz öňünde tutulýar.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy
P.Taganow 5-nji fewralda GFR-iň Maýn boýundaky Frankfurt şäherinde Türkmenistanyň Ykdysadyýet gününi geçirmäge görülýän taýýarlyk barada habar berdi.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Ýazmuhammedowa 2-4-nji fewralda Türkmenistanda geçiriljek Eýran Yslam Respublikasynyň Medeniýet günlerine taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary S.Toýlyýew Aşgabat şäherinde 2017-nji ýylda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň barşy hakynda habar berdi. Häzir iri sport çärelerini geçirmek babatda daşary ýurtly hyzmatdaşlar we esasy hünärmenler bilen guramaçylyk meseleleri, özara gatnaşyklaryň dürli görnüşleri işlenip taýýarlanylýar.
Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa ýurdumyzyň kanunçylyk-hukuk binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça milli parlamentiň alyp barýan işleri hakynda habar berdi.
Milletiň Lideri mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, soňky wagtda ýurdumyza beýleki döwletlerden aýry-aýry ýaramaz hilli harytlaryň getirilişiniň artandygyny aýtdy.
Şoňa görä-de, döwlet Baştutany ýurduň ýolbaşçylar düzümine Türkmenistana beýleki döwletlerden getirilýän önümleriň hiline gözegçilik çärelerini güýçlendirmek meseleleri boýunça maslahat geçirmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredow DIM-niň Türkmenistanyň daşary syýasat ugruny durmuşa geçirmek, hormatly Prezidentimiziň tutuş dünýäde parahatçylygyň, durnuklylygyň we howpsuzlygyň bähbidine öňe sürýän möhüm halkara başlangyçlaryny ilerletmek boýunça çäreler barada hasabat berdi.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde başga-da birnäçe meselelere garaldy, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.


text:
Bangladeşiň paýtagty Dakada 1-nji Maý zähmetkeşler gününe bagyşlanyp geçirilýän çärelere müňlerçe adam gatnaşdy. Olar ýakynda bir zawotda bolan ýangyn sebäpli emele gelen heläkçilige gahar gazabyny bildirdiler.
Daka şäheriniň eteginde ýerleşýän şol zawotda geçen hepde dörän ýangynda azyndan 400 adamyň heläk bolandygy aýdylýar.
Çarşenbe güni geçirilen ýörişde adamlar esasanam iş ýerlerinde howpsuzlyk şertleriniň döredilmegini şeýle-de ýykylan zawodyň eýesiniň jezalandyrylmagyny talap etdiler.
Demonstrantlaryň ellerine göterip çykan ýazgylarynyň käbirlerinde “Ganhorlary asyň, zawodyň eýelerini asyň” diýen şygarlar hem bardy.


text:
Moldowan paýtagtynda, syýasy krizisiň dowam etmegi bilen, müňlerçe adam proteste çykdy.
Kişinýewde 16-njy ýanwarda bolan protestleriň ikisi orsýetçi partiýalar, üçünjisi bolsa «Mertebe we hakykat» atly anti-korrupsiýa graždan guramasy tarapyndan guraldy.
Protestler prezident Nikolaý Timoftiniň 15-nji ýanwarda tehnologiýa ministri Pawel Filipi ýurduň premýer-ministrligine hödürlemeginiň yzysüre guraldy.
Filip parlament ses berişliginde goldaw alar öýdülýär. Ol Demokratik partiýanyň agzasy bolup, gapma-garşylykly oligarh Wlad Plahotniuk bilen ýakyn gatnaşykda durýar.


text:
Çarşenbe güni taýlandly syýasy aktiwist Somýot Pruksakasemsuk ýurduň monarhyna dil ýetirmekde aýyplanyp, 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Sud ony özüniň hususy žurnalynda monarhiýa režimi barada gytyklaýyn äheňde ýazylan iki sany makalasy üçin günäli tapdy.
Taýlandyň prokuraturasy bu makalalarda tankyt edilýän hyýaly gahrymanlaryň üsti bilen ýurduň patyşasy Bhumibol Abulýadejiň göz öňünde tutulýandygyny öňe sürdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy halkara guramalary we Ýewropa Bileleşigi Taýlandyň sudunyň çykaran bu höküminiň söz azatlygy baradaky hukuklara garşy gelýändigini aýdyp, muny ýazgardylar.
Taýlandyň monarha dil ýetirilmegini gadagan edýän kanunyna laýyklykda, monarha dil ýetiren adama 15 ýyla çenli türme tussaglygy berlip bilinýär.


text:
Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki Anadolu habar gullugy demirgazyk Yrakda Mosul şäherini «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerinden yzyna almak operasiýasynyň, eger-de ol ýerde adatdan daşary bir ýagdaý bolmasa, birki gün içinde başlanjakdygyny aýdýar.
14-nji oktýabrdaky habar yrak çeşmelerine, şol sanda Türkiýe bilen ABŞ-nyň arasyndaky gepleşiklere gatnaşan resmilere salgylanýar.
Aýdylmagyna görä, planlaşdyrylýan operasiýa demirgazyk Yrakdaky Başiga lagerinde türk harbylary tarapyndan tälim berlen sünni musulman güýçleri hem gatnaşar.


text:
Moldowada indiki geçiriljek prezidentlik saýlawlary üçin öz möhletinde hiç bir kandidatyň hasaba alynmandygyna görä, bu saýlawlaryň möhleti yza süýşüriler diýlip garaşylýar.
Prezidentlige kandidatlaryň özlerini hasaba aldyrmak möhleti 14-nji noýabrda tamamlandy.
Moldowanyň parlamentindäki saýlawlar meselesi boýunça komissiýanyň başlygy Tudor Deliu ýurduň kanunçylygynda bu ýagdaýyň göz öňünde tutulmandygyny aýtdy.
Şoňa görä-de, ol indi prezidentlik saýlawlaryny geçirmek boýunça prosesiň tutuşlygyna gaýtadan ýola goýulmagynyň mümkindigini mälim etdi.


text:
Owganystanyň prezidentligine dalaş edýän kandidat Abdulla Abdulla (Abdullah Abdullah) ýurduň saýlaw býulletenlerini gaýtadan sanamak prosessine täzeden goşuldy. Bu waka Birleşen Milletler Guramasy bilen Owgan saýlaw resmileriniň arasynda Kabulda bolan gepleşiklerden bir gün soň boldy.
Owganystanyň garaşsyz saýlaw komissiýasynyň metbugat wekili Nur Muhammed Nur 4-nji awgustda sesler gaýtadan sanalan mahaly Abdullanyň saýlaw toparynyň wekilleriniň gelendigini aýtdy.
Mundan öň, Abdullanyň topary sesleri täzeden sanamak boýunça ylalaşylmadyk meseleleriň bardygyny aýdyp, 3-nji awgustda sesleriň sanawynyň geçirilýän ýerine gelmekden boýun gaçyrypdylar.
Muňa garamazdan, Birleşen Milletler Guramasy 3-nji awgustda Abdulla bilen ylalaşyga gelnendigini yglan etdi.
14-nji iýunda Owganystandan geçirilen prezidentlik saýlawlaryň ikinji tapgyryndaky 8 million býulleteniň auditi iki kandidatyň arasynda bolan tehniki düşünişmezlik sebäpli togtadylypdy.


text:
Şenbe güni halkara derejesinde Dünýä AIDS güni bellenilip geçilýär. Munuň maksady HIV wirusynyň üsti bilen ýaýraýan AIDS keseline garşy göreşe jemgyýetçiligiň ünsüni çekmekden ybarat.
BMG-niň bu kesele garşy göreş alyp barýan UNAIDS guramasynyň aýtmagyna görä, soňky ýyllar bu keseliň wirusyna täze ýolugýan adamlaryň sany dünýäniň 25 ýurdunda iki esse töweregi azalypdyr. Şol ýurtlardan 13-si Afrikanyň sub-Sahara ýurtlary.
Emma, beýleki tarapdan, UNAIDS guramasy Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa regionlarynda HIV wirusynyň ýaýraýyş depgininiň kem-kem güýçlenýändigini-de belleýär. Guramanyň maglumatyna görä, bu regionlarda 2000-nji ýyldan soňky döwürde HIV wirusyna ýolugýanlaryň sany üç esse artypdyr.
UNAIDS guramasynyň maglumatynda Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň arasynda bu keseliň Ukrainada iň güýçli depginde artýandygy aýdylýar. Maglumata görä, şu günki gün Ukrainada bu wirus bilen kesellän adamlaryň sany 230 müň töweregi diýlip hasaplanylýar.


text:
Ýakynda Gyrgyzystanyň tussaghanalaryna gözegçilik etmek maksady bilen hökümet tarapyndan döredilen komissiýa ýurduň ähli tussaghanalarynda barlag işlerini geçirmekçidigini mälim etdi.
Hususan-da, bu komissiýanyň başlygy Çolpon Ömürakunowa penşenbe güni žurnalistlere beren interwýusynda öz komissiýasynyň tussaglaryň hukuklarynyň bozulýandygy barada ýakynda peýda bolan maglumatlary-da derňejekdigini aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň tussaghanalaryna geçiriljek bu reýdler şu geljek hepdäniň duşenbe güni başlanyp, ol tä ähli tussaghanalarda barlag işleri geçirilýänçä dowam eder.
Şol geçiriljek barlaglaryň netijesinde-de ýörite hasabatyň taýýarlanjakdygy habar berilýär.


text:
Düýn Aşgabatda Türkmenistanyň hökümeti bilen Halkara Dikeldiş we Ösüş Banky ýurduň Türkmenbaşy deňiz portuny döwrebaplaşdyrmak proýekti boýunça özara Memoranduma gol çekdi.
Bu gol çekişlik dabarasyna Türkmenistanyň hökümet agzalary we käbir pudak ýolbaşçylary bilen birlikde, Dünýä Bankynyň Merkezi Aziýa boýunça regional direktory Moto Konişi we bu bankyň Türkmenistandaky maliýe bölümleriniň wekilleri gatnaşdylar.
62 million dollarlyk inwestisiýa proýektine degişli bu ylalaşyk Türkmenistanyň günbatar regionyndaky deňiz-transport insfrastrukturasyny ösdürmekligi göz öňünde tutýar.