text:
20-nji awgustda Owganstanda prezidentlik we welaýat geňeşliklerine saýlawlar geçirilýär. Bu ýurtda ýaşaýan üç million töweregi türkmenler hem bu çärelere aktiw gatnaşýarlar.
Welaýat geňeşlikleri boýunça onlarça türkmen wekilleri öz kandidaturalaryny hödürlediler, emma prezidentlige dalaş edýän 30-dan gowrak kandidatyň arasynda türkmenlerden wekil ýok.
Türkmenleriň bir bölegi häzirki prezident Hamid Karzaýy we beýleki uly bir topary bolsa, prezidentlige kandidat, öňki Daşary işler ministri Dr.Abdullany goldap, çykyş edýär.
Dr.Abdullany goldaýan toparyň öňbaşçylaryndan biri hem Owgan parlamentiniň deputaty we “Türkmen şurasy” atly guramanyň ýolbaşçysy Hajy Abdul Wahabdyr.
Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugyndan Muhammad Tahir prezidentlik saýlawlary barada Hajy Abdul Wahaby bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Owganystan demokratik ýoly saýlap alan ýurtlardan biri diýlip hasaplanylýar. 20-nji awgustda 30-dan gowrak kandidatyň gatnaşmagynda prezidentlik saýlawlary geçiriler. Bu aladalar, umuman, tutuş ýurt üçin nämäni aňladýar?
Hajy Abdul Wahab: Hawa, häzir Owganystanda onlarça ýyl dowam eden uruşdan soň, halkara jemgyýetçiligi bu ýurda parahatçylygy getirmek üçin alada edip başlady. Häzir ikinji gezek geçiriljek prezidentlik saýlawlaryň bosagasynda durus. Şu saýlawlarda öz prezidentimizi saýlasak diýip, halk bu çärä aktiw gatnaşýar. Geçen gezekki saýlawlarda halkymyz şeýle aladalara kän düşünmändi, onsoň oňa kän ünsem bermändi. Ýöne bu gezek halk muňa göz ýetirdi we gowy bir prezident saýlasak diýip, ýürekden alada edýär.
Azatlyk radiosy: Şeýle demokratik çäreler bilen bir hatarda bu ýurtda dartgynlylyk, ölüm-ýitim, çaknyşyklar hem dowam edýär, meselem, welaýat geňeşlikleriniň bir kandidatynyň 18-nji awgustda öldürilenligini özara söhbetdeşlikde aýtdyňyz, şeýle dartgynly ýagdaýda geçirilen saýlawlara nä derejede azat we adalatly geçdi diýip bolar?
Hajy Abdul Wahab: Bizde bir zat bar, dogry bir çetden saýlaw bir çetden uruş – ikisem bilelikde geçip dur. Ýöne ýaňky aýdyşym ýaly, şol atylan deputatam biziň özbek doganlarymyzdan, ol Jünbüş Milli Partiýasynyň kandidatydy. Siziň hem habaryňyz bardyr, Owganystanyň hemme ýerinde uruş dowam edýär. Soňky wagtlarda demirgazyk welaýatlarda hem dartgynlylyk artdy. Gunduz welaýatynda, Baglan welaýatynyň hem bir etrabynda 17-nji awgustda atyşyk boldy.
Biziň etraplarymyzda we welaýatlarymyzda-da şepnamalar (gije ýaýradylýan hatlar) peýda bolup başlapdyr. Eşidişime görä, şol hatlarda halka ýüzlenilip, şol çärelere gatnaşmaň, gatnaşsaňyz boýalan barmagyňyzy keseris diýip, haýbat atylypdyr. İşallah, biziň adamlarymyz her näme-de bolsa, bu kynçylyklara garamazdan, ses berlişige gatnaşarlar.
Azatlyk radiosy: Gozgalaňçylaryň bu saýlawlara gatnaşanlaryň barmaklaryny kesjek diýip, haýbat atýanlygyny aýtdyňyz. Eýse, saýlawlarda howpsuzlygy üpjün etmek üçin hökümetiň gören çäreleri ýeterlik dälmi?
Hajy Abdul Wahab: Hökümet howpsuzlyk çärelerini gördi, düýn hem biziň howpsuzlyk guramalarymyzyň wekilleri, şol sanda İçeri işler ministri we Goranmak ministri çykyş edip, 300 müňden gowrak içeri we daşary ýurtly harbylaryň bu işe gönükdirilendigini aýtdy. Ýöne, beýleki tarapdan, soldatlaryň köpräk bolan ýerlerinde şeýle dartgynly wakalar hem köpräk bolýar.
Azatlyk radiosy: Bu saýlawlara, umuman, Owganystanda gaty gyzyklanma bildirilýänligini aýtdyňyz, türkmenleriň arasynda bu barada nähili aladalar alnyp barylýar?
Hajy Abdul Wahab: Türkmenlerem geçen gezekkisi bilen deňeşdireňde, bu saýlawlar bilen has köp gyzyklanýarlar. Biziň türkmen milletinden dört sany wekilimiz bar, hususanam, men “Türkmen şurasynyň” ýolbaşçysy hökmünde bu barada gyzyklanýaryn.
Geçen gezeg-ä bu çäre bilen gyzyklanan hem bolmandy, biz şu mahal saýlawlarda Hamid Karzaýy goldap, köp alada etdik. Hamid Karzaý geçen gezek hormatly Nur Muhammed Garkyny özüniň saýlaw kompaniýasynyň ýolbaşçysy edip belläpdi. Onsoň biz eger Karzaý saýlawlarda ýeňiş gazansa, türkmenlere gaty kän üns berer, olara hyzmat eder diýip, umyt edipdik. Ýöne biziň umytlarymyz tersine bolup çykdy. Prezident Karzaý saýlawlarda ýeňenden soň, bize hyzmat etmeg-ä beýle-de dursun, gaýta ol türkmenlerden bellenen ýeke-täk häkimimizi hem wezipesinden çetleştirdi.
Mundan başga-da, biziň Türkmenlerimiz üçin edilen hiç zat bolmady. Milli howpsuzlyk organlarynda käbir wezipeli türkmen ofiserlerini-de gaty kynçylyk bilen öz wezipelerinde alyp galdyk.
Şunlukda Karzaýyň administrasiýasynda birki sany etrap häkimi bilen birnäçe hökümet işgäri bolaýmasa, bizden hiç kim hökümet wezipesine alynmady, bize hak-hukuk berilmedi.
Şol sebäpden biz mundan beýläk geçiriljek saýlawlarda ähli partiýalar we kandidatlar bilen duşuşyp, olar bilen pikir alyşmaly diýen karara geldik. Bu gepleşikleriň çäginde dr. Abdullah Abdullah bilen hem duşuşdyk. We ony goldamak kararyna geldik.
İlki bilen onuň öňde goýan planlary we geljekde etjek işleri biziň göwnümize jaý boldy. Meselem, ol etrap we welaýat häkimleriniň ses berlişik arkaly saýlanmalydygyny aýdýar. Onuň bilen geçiren duşuşygymyzda dr. Abdullah türkmenleriň jihad döwründe özleri bilen dogan ýaly bolup, bilelikde alada edenligini aýdyp, olara hak-hukuklarynyň doly berilmelidigini mälim etdi.
Men onuň bilen söhbetdeşlikde türkmenleriň Gunduzdan başlap, Herat welaýatyna çenli, hatda Host, Helmant, Mazar-i-Şerif we Kabulda hem ýaşaýanlygyny aýtdym. Ol özüniň bu meselä gaty ähmiýet berýänligini belläp, türkmenlere öz paýyndan-da köpräk üns beriljekdigini aýtdy.
Şunlukda biz Dr.Abdullahny goldap, türkmenleriň taryhynda bolmadyk wakalary amala aşyrdyk, meselem, birinjiden, Balh welaýatynda bir ýygnak geçirdik, ondan soň Akça-da, Garkynda, Meňejikde, Andhoýda, Döwletabatda we beýleki ýerlerde ýygnaklary geçirdik.
Halkymyz bu aladalar bilen gaty gyzyklanyp, bu ýygnaklara olaryň müňlerçesi gatnaşdy hem biziň alyp barýan bu işlerimizi goldaýandyklaryny aýtdylar. Netije-de, habarlarda gören bolmagyňyz mümkin, türkmen ýigitlerimiz hem ýöriş geçirip, köçelere çykdylar. Mazar-i-Şerifde dört müň töweregi ýigidiň gatnaşmagynda uly ýygnak geçirildi.
Azatlyk radiosy: Dr. Abdullahnyň size diňe süýji wadalar beren bolmagy mümkin bu, umuman, saýlawlardan öň ulanylýan usullardan biri, emma ol türkmenlere etjek hyzmaty barada size haýsydyr anyk wadalar berdimi?
Hajy Abdul Wahab: Elbetde, ähli kandidatlar biziň bilen gepleşikler geçirende, gaty süýji sözler aýtdylar. Ýöne biz dr. Abdullah bilen birneme berkräk gürleşdik. Öz talaplarymyzy onuň öňünde goýanymyzda, ol olary kabul etdi.
Azatlyk radiosy: Onuň öňünde goýan talaplaryňyz nämelerden ybarat? Bu barada dolurak maglumat berip biljekmi?
Hajy Abdul Wahab: Ministrler kabinetinde türkmenlerden iki ministriň bolmalygyny aýtdyk, garaşsyz bolup-bolmanlygy anyk däl, emma biz garaşsyz saýlaw komissiýasyna-da türkmen wekilleriniň alynmagyny talap etdik. Eger eşiden bolsaňyz, şol komissiýada türkmenlerden bir agza bardy, gynansak-da, ony ýakynda wezipesinden aýyrdylar.
Azatlyk radiosy: Hajy aga, türkmenler bu saýlawlara diňe bir däl, ençeme topar hökmünde gatnaşýarlar, bu nämäniň alamaty? Olaryň arasynda agzybirlik ýokmy? Beýle bolsa, munuň sebäpleri nämede?
Hajy Abdul Wahab: Şu güne çenli biziň “Türkmen şuramyz” hem o diýen iş bitirmedi. Şol “Şurada” alada edýän adam ýokdy, diňe iýip-içip, ýördüler. Soňky gezek men bu Şura ýolbaşçy saýlananymda, bu barada käbir işleri amala aşyrdyk. Men özümiziň ullakan bir milletdigimizi aýdyp, beýdip ýatmaly däldigimizi, hereket etmelidigimizi halkymyza düşündirjek bolup, kän işleri geçirdim.
Bu aladalaryň çäginde “Türkmen şuramyzyň” jaýyny üýtgetdik, prezident Karzaý bilen duşuşyp, oňuň bilen berkräk gürleşdik. Bu hereketlerimiz biziň käbir dostlarymyza ýakmady. Şunuň bilen bir hatarda her milletiň arasynda bolşy ýaly türkmenleriň arasynda hem garyndaşparazlyk diýlen zat bar, hemmäni bir supraň başyna ýygnamak kyn, başga tire-taýpalara seretsek, olaryň arasynda hem şeýle ýagdaýlar bar. Emma beýlekiler bilen deňeşdirilende, türkmenler ýene ýagşy. Men türkmenlerimiziň ýüzden segsenisiniň “Türkmen şurasyny” goldaýanlygyny aýdyp biljek.
Elbetde, aramyzda beýleki toparlary goldaýanlar hem bar. Bize her tarapdan el uzadýarlar, türkmenleriň agzybir bolmaklygy, belki, käbir dostlarymyzyň bähbitlerine garşy bolýandyr. Şunuň üçin her hili hereket edip görýärler. Emma muňa garamazdan, men türkmenler ençeme bölek diýlen pikir bilen ylalaşamok.


c: text/html

text:
Sişenbe güni Türkmenistanyň prezidenti we harby güýçleriniň Baş komanduýuşisi G.Berdimuhamedow ýurduň serhet birleşmeleriniň birinde Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme maslahatyny geçirdi.
Serhet birleşmesine eden bu saparynda G.Berdimuhamedow ol ýerdäki häzirkizaman tipli serhet şäherçesiniň gurluşygynyň barşy bilen tanyşdy.
Soňra bu serhet birleşmesiniň binasynda geçirilen maslahatda ýylyň birinji kwartaly boýunça ýurduň harby we kanun goraýjy organlarynyň işiniň jemleri jemlendi. Onda Türkmenistanyň harby we kanun goraýjy pudaklarynyň ýolbaşçylary hasabat bilen çykyş etdiler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýene bir 13 golly tapgyr: Tapgyrda geçirilen 5 duşuşykda derwezelere 13 pökgi girizildi. Indi bassyr iki tapgyr 13 gol bilen tamamlanýar. Ýatladýarys, 16-njy tapgyryň duşuşyklarynda hem derwezelere 13 gol geçirilipdi.
Ýekeje penalty: Tapgyryň gollarynyň diňe birisi 11 metrlik jerime urgusyndan geçirildi.
Myhman hormaty: Tapgyrda geçirilen duşuşyklaryň diňe birinde ýer eýeleri (HTTU) ýeňiş gazandy. Edil şonuň ýaly hem bir duşuşyk deňlik bilen tamamlandy. 3 duşuşykda bolsa ýeňiş myhmanlaryň tarapynda boldy.
Öňki ýeňijileri, täze ýeňijiler: 16-njy tapgyrda ýeňiş gazanan 5 toparyň 4-si şol üstünligini şu tapgyrda hem gaýtalamagy başardy.
HTTU 1 – 0 “Merw”
Gol: Begenç Seýitmämmedow 89’
HTTU daýanýar: HTTU duşuşygyň 89-njy minudyndaky goly bilen möhüm ýeňşi gazanyp, ýaryş tertibinde 6-njy orna geçdi
“Merwe” ikinji urgy: Elbetde, birinji urgy ýeňliş. Ýöne ikinji urgy tapgyra 6-njy orunda gelen toparyň tapgyrdan soň 8-nji orna düşmegidir.
Hem ýeketäk, hem ilkinji: Duşuşykda Begenç Seýitmämmedowyň ýeketäk goly şol bir wagtyň özünde goragçynyň şu möwsümdäki ilkinji goludyr.
Ýeňlişem bolsa, ýubileý: “Merw” Ýokary ligada 250-nji, milli ýaryşlarda 280-nji gezek ýeňildi.
777-nji gol: Begenç Seýitmämmedowyň şu duşuşykdaky goly HTTU-nyň milli ýaryşlardaky 777-nji goly hökmünde taryha girdi.
Geçiren goly hem, geçirden goly hem: Şu tapgyrdan soň, HTTU-nyň garşydaş derwelere geçiren goly hem, öz derwezesine geçirden goly hem 18-e deň boldy.
Ilkinji gezek: HTTU şu möwsümde ilkinji gezek bassyr iki duşuşykda ýeňiş gazandy.
“Energetik” 0 – 2 “Hazyna”
Gollar:
0 – 1, Guwanç Abylow 21’
0 – 2, Yhlas Saparmämmedow 70’
“Hazynanyň” Messisi: Soňky 5 tapgyr bäri her oýunda gol geçirip gelýän Guwanç Abylow Messi Argentinanyň milli ýygyndysyny nähili goldaýan bolsa, hut şonuň ýaly hem goldap gelýär. i
Ilkinji gol: Duşuşykda “Hazynanyň” ýeňşini ymykly berkiden Yhlas Saparmämmedowyň goly futbolçynyň Ýokary ligadaky ilkinji goludyr.
Möhüm ýeňişden soň: Hazyna ýaryş tertibinde 7-nji orna geçdi
24=24: Şu tapgyrdan soň “Hazynanyň” garşydaş derwezelere girizen goly hem, öz derwezesine geçirden goly hem 24-e deň boldy.
“Daşoguz” 0 – 4 “Altyn asyr”
Gollar:
0 – 1, Didar Hajyýew 4’
0 – 2, Ahmet Ataýew 13’
0 – 3, Bahtiýar Hojaahmedow 53’
0 – 4, Ahmet Ataýew 59’
Kapitanyň göreldesi: “Altyn asyryň” kapitany Ahmet Ataýew soňky tapgyrlarda geçirýän gollary bilen toparynyň ýeňşine uly goşant goşýar.
Hojaahmedowdan ilkinji gol: Tejribeli hüjümçi Bagtyýar Hojaahmedow şu möwsümdäki ilkinji goluny “Daşoguzyň” derwezesinden geçirdi.
Ýubileý duşuşyk: Şu tapgyrda “Altyn asyr” milli ýaryşlardaky 240-nji duşuşygyny geçirdi.
Kapitanyň ikinji dubly: Ahmet Ataýew şu möwsümde ikinji dublyny amala aşyrdy
Möwsümdäki iň gowy netijesi: “Altyn asyr” eýýäm yzygider geçirilen 5-nji duşuşygynda ýeňiş gazanyp gelýär. Bu bolsa toparyň şu ýylky iň gowy netijesidir. Mundan öň topar diňe 4 duşuşykda yzygiderli ýeňiş gazanypdy.
Ikisinde-de şol bir hasap: “Daşoguz” bilen “Altyn asyryň” arasynda şu möwsümde geçirilen duşuşyklaryň ikisi hem 4:0 hasabynda “Altyn asyryň” ýeňşi bilen tamamlandy.
“Aşgabat” 1 – 3 “Ahal”
Gollar:
0 – 1, Altymyrat Annadurdyýew 25’
1 – 1, Ruslan Kurbanow 42’ (pen)
1 – 2, Altymyrat Annadurdyýew
1 – 3, Altymyrat Annadurdyýew
Bombardirligiň täze talapkäri: Soňky tapgyrlardaky ajaýyp oýunlary we gollary bilen Altymyrat Annadurdyýew bombardirlik ýaryşynda 14 gol bilen 3-nji orna geçdi.
Geçen ýylky ýerine geldi: Ahyrsoňy “Ahal” futbol topary ýaryş tablisasynda 2-nji orna geçdi.
Ýene bir ýubileý: “Ahal” futbol topary Ýokary ligadaky 440-njy, milli ýaryşlardaky 480-nji duşuşygyny geçirdi.
200-e 40 ädim: Şu tapgyrdaky gazanylan ýeňiş “Ahalyň” milli ýaryşlardaky 160-njy ýeňşidir.
Bir derwezä 320 gol: Altymyrat Annadurdyýewiň het-trigi bilen “Aşgabat” Ýokary ligada 320-nji goluny geçirtdi.
Ilkinji het-trik: Şu tapgyrda Altymyrat Annadurdyýewiň möwsümdäki ilkinji het-trigini amala aşyrdy.
2, 3, 4: Altymyrat Annadurdyýew diňe şu möwsümi hasaba alanyňda bir duşuşykda, 1, 2, 3, 4 gol geçirip gören ýeketäk oýunçydyr. Ýatladýarys, Myrat Ýagşyýew möwsümde bir oýunda 3, 4, 5 gol geçirip gördi, ýöne täsin hem bolsa, futbolçy entek dubl (bir oýunda 2 gol) edip görenok.
Möwsümdäki iň gowy netijesi: Bassyr 3-nji duşuşygynda ýeňiş gazanan “Ahal”, şeýlelikde, şu möwsümdäki iň gowy netijesini gazandy. “Ahal” mundan öň yzygider geçirilen duşuşyklaryň diňe 2-sinde ýeňiş gazanyp görüpdi, 3-nji duşuşykda ýa-ha ýeňilýärdi, ýa-da şol oýun deňlik bilen tamamlanýardy.
3 tapgyr bäri 3 gol: Iki tapgyr bäri şol bir hasap (3:1) bilen ýeňiş gazanyp gelýän “Ahal”, eýýäm, 3 tapgyr bäri garşydaşlarynyň derwezesinden 3 pökgi girizip gelýär.
“Balkan” 1 – 1 “Şagadam”
Gollar:
1 – 0, Amir Gurbany 52’
1 – 1, Döwlet Baýramow 63’
Ýarymgoragçylaryň hüjümi: Duşuşykda iki tarapdan hem ýarymgoragçylar hasaby açdy
Ýene şol hasap: Şeýlelikde, şu möwsümde “Balkan” bilen “Şagadamyň” arasyndaky duşuşyklaryň ikisi hem 1:1 hasaby bilen tamamlandy.
Ýitirilen utukdan soň: “Balkan” ýaryş tertibinde 3-nji orna düşdi
4 tapgyrdan bäri:Indi 4 tapgyrdan bäri, “Balkan” geçirýän duşuşyklarynda 1-den kän gol geçirip bilenok.
--------------------------------------------------------------------
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynyň ähli täzeliklerini LINE-de yzarlaň.


text:
Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň režimine garşy harby operasiýalary alyp barýan NATO ýurtlary penşenbe güni Rimde geçiren maslahatynda Liwiýanyň oppozision gozgalaňçylary üçin ýörite fond döretmek kararyna geldiler.
Bu halkara maslahata NATO agza 20-den gowrak ýurduň daşary işler ministrleri bilen birlikde birnäçe halkara guramalarynyň, şol sanda Arap Ligasynyň, Afrika Bileleşiginiň we Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşiniň wekilleri-de gatnaşdylar.
Täze fonduň döredilýändigi bilen bagly eden çykyşynda Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini “wagtlaýyn maliýe mehanizmi” diýlip at berlen bu çäräniň Liwiýanyň oppozisiýasyna açyk mehanizmleriň üsti bilen effektiw maliýe ýardamlaryny bermeklige mümkinçilik döretjekdigini aýtdy.
Bu baradaky karary maslahata egindeş başlyklyk ediji Kataryň premýer-ministri Şeýh Hamad bin Ýassim bin Djabr Al-Thani hem goldady.
“Sizin bilşiniz ýaly, häzirki wagt daşary ýurtlarda Liwiýa degişli kop fondlar donduryldy. Şol fondlar kredit ýollarynyň üsti bilen ýurdun ilatynyň zerurlyklary uçin ulanylyp bilnerdi. Menin pikirimçe, bu meselede hiç hili serişde etmezçiligi ýok. Şu wagta çenli bize mehanizm ýetmezçilik edýärdi, ýone indi mehanizm babatynda-da biz ylalaşyga geldik. Şu-da meselänin mohum tarapy” diýip Kataryň premýer-ministri belledi.
Liwiýanyň oppozisiýa güýçlerine ýardam bermek üçin döredilen täze fond halkara jemgyýetçiligi tarapyndan berilýän haýyr-sadaka we karz pullaryndan daşary, daşary ýurtlarda doňdurylan Liwiýanyň döwlet hasaplaryndaky pullaryň-da hasabyna maliýe serişdeleri bilen üpjün ediler.
Doňdurylan hasaplar $60 milliard
Ýewropa Bileleşiginiň we Birleşen Ştatlaryň territoriýalarynda doňdurylan bu bank hasaplarynda 60 milliard dollar töweregi serişde bar diýlip hasaplanylýar.
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini Liwiýanyň režimine degişli bu doňdurylan bank hasaplaryny täzeden ulanmak meselesiniň örän kyn mesele bolandygyny we meseläniň oňyn tarapa çözülmegi üçin Italiýa bilen Fransiýanyň uly tagalla edendigini aýtdy.
Öz gezeginde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton hem Birleşen Ştatlarda doňdurylan Liwiýanyň bank hasaplarynyň oňyn maksatlarda ulanylyp bilinmegi üçin Obamanyň administrasiýasynyň käbir kanunlara üýtgetme girizmekligi-de ýerlikli hasaplaýandygyny mälim etdi.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žüpe maslahatda eden çykyşynda Liwiýanyň oppozision güýçlerine ýardam bermek üçin döredilen täze fonduň ýakyn birnäçe hepdäniň içinde işläp başlajakdygyny we Fransiýanyň hem bu fonda goşant goşmak baradaky meseleleri öwrenýändigini belledi.
Liwiýanyň oppozision Milli geçiş geňeşiniň metbugat sekretary Mahmud Şammam ýurduň oppozision gozgalaňçylarynyň edil häzirki wagt gyssagly ýagdaýda azyndan 2 milliard dollar maliýe ýardamyna zerurlyk duýýandygyny aýtdy.
Ol özlerinde häzirki wagt diňe şu aýyň ahyryna çenli ýerli ilata zerur azyklar we medisina hyzmaty üçin ýeterlik maliýe serişdeleriniň bardygyny mälim etdi.


text:
“Talybanyň” söweşijileri Owganystanyň we NATO-nyň güýçleri tarapyndan ulanylan esasy howa meýdanyna hüjüm etdiler.
Kandagardaky howa meýdanyna edilen hüjüm 8-nji dekabrda agşam başlanyp, günüň ertesi dowam etdi.
Kandagar welaýatynyň häkiminiň metbugat-wekili Sameem Hpalwak azyndan dokuz sany owgan raýatynyň we harbysynyň öldürilendigini habar berdi.
Hpalwak “Talybanyň” üç hüjümçisiniň hem öldürilendigini aýtdy.
Owganystanyň Goranmak ministrligi ölenleriň sanynyň 37 adama ýetendigini habar berdi.
NATO-nyň ýardam beriji güýçleriniň metbugat-wekili bazadaky ýüzlerçe halkara işgärleriniň arasynda adam pidalary barada maglumatyň ýokdygyny belledi.


text:
Mähriban uçurymlar!
Sizi bilimleriň ak ýoluna ataran mekdep ýyllarynyň tamamlanyp, ajaýyp arzuwlara, belent maksatlara beslenen durmuş ýoluňyzda täze menzilleriň başlanýandygyny alamatlandyrýan şatlykly baýram - «Soňky jaň» dabarasy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Goý, Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda giňden geçirilýän bu dabaralar bagtyýar ýaşlarymyzyň ýüreklerinde ýatdan çykmajak ýakymly duýgulary galdyrsyn!
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan häzir beýik taryhy döwri başdan geçirýär. Eziz Diýarymyz dünýäniň kuwwatly we berkarar döwletleriniň biri hökmünde syýasy, ykdysady we medeni-durmuş taýdan ägirt uly ösüşlere eýe bolup, täze sepgitlere gadam basýar. Türkmenistanyň ilkinji aragatnaşyk emeli hemrasynyň älem giňişligine üstünlikli çykarylmagy hem ata Watanymyzyň gurmak we döretmek ýolundan bedew bady bilen ynamly öňe barýandygyna aýdyň şaýatlyk edýär. Bularyň ählisi mähriban halkymyzyň in ýokary halkara ölçeglerine laýyk gelýän şertlerde, bagtyýar we abadan durmuşda ýaşamagynyň hatyrasyna gönükdirilen beýik işlerdir.
Däp bolşy ýaly, gözel paýtagtymyz Aşgabat şäheriniň güni hem-de «Soňky jaň» dabarasy mynasybetli ýurdumyzyň ähli orta mekdeplerinde şirin we joşgunly aýdym-sazlaryň owazy astynda medeni-köpçülikleýin çäreler geçirilýär. Munuň özi uçurymlarymyzyň öz bilim-terbiýe alan mukaddes bilim ojagy bilen hoşlaşyk dabaralarynyň jemgyýetçilik durmuşymyzda tutýan ornuny hem-de ähmiýetini has-da ýokarlandyrýar.
Uçurymlaryň, mugallymlaryň, bilim işgärleriniň we ähli halkymyzyň kalbyny şatlyk-joşguna besleýän dabaralar ata Watanymyzyň ynsan arzuwlarynyň hasyl bolýan bagtyýarlyk mekanyna öwrülendigine aýdyň şaýatlyk edýär. Taryhyň bütin dowamynda parahatçylygy ündäp gelýän, agzybirlige, bagtyýarlyga çagyrýan hem-de dünýä ýüzünde ynsanperwerligi wagyz edýän merdana halkymyzyň bu günki bagtyýar nesilleri watansöýüjiligi, ynsanperwerligi, zähmetsöýerligi, maksada okgunlylygy, belent ahlaklylygy özlerine görelde edinmelidirler. Halkymyzyň bu milli häsiýetleri eziz Diýarymyzyň bagtyýar ýaşlarynyň durmuş şygary bolmalydyr.
Hormatly mugallymlar we bilim işgärleri!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz Watanymyz ykdysadyýeti sazlaşykly ösýän kuwwatly döwletleriň biri hökmünde dünýäde giňden tanalýar. Şonuň bilen birlikde, biz ýurdumyzyň durnukly ösüşiniň esasy şerti, aň-bilim, ylmy-tehniki mümkinçilikleri ösdürmegiň we netijeli eli ulanmagyň girewi hökmünde milli bilim ulgamyny yzygiderli kämilleşdirýäris. Biziň bu ugurdaky öňde goýýan esasy maksadymyz Türkmenistany syýasy, ykdysady we medeni taýdan berk binýatly, ylym we bilim mümkinçiliklerini häzirki döwrüň talaplaryna laýyklykda yzygiderli artdyrýan kuwwatly döwlete öwürmekden ybaratdyr.
Häzirki döwürde bilim ulgamyny döwrüň talaplaryna laýyklykda kämilleşdirmek boýunça ýurdumyzda baý tejribe toplandy. Eziz Diýarymyzyň - Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň ähli ýerlerinde kabul eden milli maksatnamalarymyzyň çäklerinde häzirki zaman kompýuterleri, okuw-tehniki enjamlary, interaktiw-multimediýa tehnologiýalary bilen üpjün edilen orta we ýokary okuw mekdepleriniň, çagalar baglarynyň, çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň döwrebap binalary guruldy, umumybilim berýän mekdeplerde okuwyň möhleti uzaldyldy. Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Birleşigi, dünýäniň ösen ylym-bilim merkezleri bilen parahatçylygy we ynsanperwerligi pugtalandyrmagyň möhüm şerti hökmünde bilim babatda hyzmatdaşlygyň giňeldilmegine hem uly ähmiýet berilýär.
Geljekde bilim ulgamy düzümi boýunça hem, mazmuny babatda hem täze, has belent derejelere ýetiriler.
Geljegimiz bolan ýaşlaryň ýeňişleriň belent basgançaklaryna ýetmegi, erkana we bagtyýar durmuşda ýaşamagy, ata Watanymyzyň, merdana halkymyzyň ykbaly üçin döwrebap bilim almagy, yhlasly, gujurly zähmet çekmegi üçin döwlet tarapyndan hemişe ähli şertler dörediler.
Yhlas bilen okamak, öwrenmek, döredijilikli we tutanýerli zähmet çekmek bilen eziz Diýarymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegine mynasyp goşant goşmak, bagtyýar we abadan durmuşyň hatyrasyna döretmek, gurmak, uly üstünlikleri gazanmak, elmydama kämillige ymtylmak watansöýüji, ynsanperwer, zähmetsöýer, maksada okgunly, päk ahlakly bagtyýar nesillerimiziň belent borjy we baş maksady bolmalydyr. Ylym-bilim adamzadyň gymmatly baýlygydyr. Ynsan gözlemek, gurmak, döretmek, dünýäni has gözelleşdirmek, kämillige tarap ösmek bilen, belent sepgitlere ýetýär, uly mertebe gazanýar. Şu ýörelgeden ugur alyp, ýaşlar beýik maksada - ýurdumyzy bilimler mekanyna öwürmäge gönükdirilen beýik işlere gowy okamak, döredijilikli zähmet çekmek, gurmak, döretmek, ylym-bilim dünýäsine çuňňur aralaşmak bilen mynasyp goşant goşmalydyrlar.
Hormatly mugallymlar we bilim işgärleri!
Mähriban uçurymlar!
Sizi «Soňky jaň» dabarasy we okuwyňyzy üstünlikli tamamlandygyňyz bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Bütin durky bilen Watana bolan beýik söýgä ygrarly, ynsanperwerligi, hoşniýetliligi we dostlugy ýörelge edinen mähriban we göwnaçyk ýaşlarymyzyň ata Watanymyzyň at-abraýyny, şan-şöhratyny has-da beýgeltmekde, agzybirligimizi we jebisligimizi pugtalandyrmakda gujur-gaýratyny, zähmetini, zehin-ukybyny gaýgyrmajakdygyna berk ynanýaryn!
Janyňyz sag, ömrüňiz uzak, ýoluňyz ak, ýürekleriňizde besleýän arzuwlaryňyz hasyl bolsun, mähriban uçurymlar!
Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Ýekşenbe güni Kuweýtiň hökümeti Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşine 180 million dollar maliýe ýardamyny berdi.
Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşiniň başlygy Mustafa Abdel Jalil bu berlen maliýe ýardamynyň belli bir derejede Liwiýadaky işgärlere aýlyk haklaryny tölemek üçin uly goldaw boljakdygyny aýtdy.
Şu günki güne çenli Liwiýanyň oppozision Milli Geçiş Geňeşini Fransiýa, Gambiýa, Italiýa we Katar resmi ýagdaýda ykrar etdiler.
Liwiýanyň bu oppozision Milli Geçiş Geňeşi ýurduň awtoritar lideri Muammar Kaddafiniň režimine garşy halk çykyşlaryny koordinirlemek boýunça iş alyp barýar.


text:
ABŞ-nyň resmileriniň maglumatyna görä, duşenbe güni Çikagonyň O’Hare aeroportunda 35 ýaşly özbek bosguny terrorçylar bilen baglanyşygy bolandykda aýyplanyp, tussag edilipdir.
Tussag edilen Jamşid Muhtorowyň daşary ýurtdaky bir terrorçy topara goşulmak üçin daşary ýurda çykandygy çaklanylýar.
ABŞ-nyň Adalat departamentiniň beýanatynda özüni Abu Mumun Turkistani diýip atlandyran özbek bosgunynyň Pakistanda ýerleşýan “Yslam Jihadi” birleşiginiň hatarynda söweşmek meýiliniň bolandygynyň çaklanylýandygy aýdylýar.
Bu yslamçy topar Özbegistandaky awtoritar režimi ýok edip, onuň ýerine yslam halyfatyny döretmegi maksat edinýär.


text:
Aşgabatda türk işewürleri tarapyndan bina edilen “Yimpaş” söwda merkeziniň ýapyljakdygy hem-de bu merkeziň we onuň gapdalyndaky “Yimpaş Täjirçilik” merkeziniň Türkmenistanyň döwlet eýeçiligine geçjekdigi barada, Azatlyk Radiosynyň redaksiýasyna maglumatlar gelip gowuşýar.
Azatlyk Radiosyna “Yimpaş” söwda merkeziniň ýa-da “Yimpaş Täjirçilik” merkeziniň durumy bilen baglanyşykly peýda bolan maglumatlar barada degişli türkmen resmilerinden maglumat almak başartmady.
Emma Azatlyk Radiosy bu ýagdaýlar barada kommentariýa almak üçin Türkiýedäki “Yimpaş holding” merkezi bilen hem habarlaşdy. Bu holdingiň öz adyny aýtmakdan saklanan jogapkär türk resmisi bu mesele dogrusynda media serişdelerine hiç hili maglumat bermezlik barada özleriniň kompaniýa derejesinde karara gelendiklerini aýtdy.
“Bu mesele boýunça beýanat bermeýäris”
“Biz bu mesele boýunça hiç hili beýanat, maglumat bermeýäris. Biziň bu barada kompaniýa derejesinde kabul eden kararymyz bar. Biz hiç hili maglumat bermeýäris” diýip, Türkiýedäki “Yimpaş holdingiň” jogapkär resmisi aýtdy.
Şol bir wagtda, “Türkmenistandan alternatiw habarlar” neşiri hem 30-njy noýabrda çap eden maglumatynda “Yimpaş” söwda merkeziniň we “Yimpaş Täjirçilik” merkeziniň binalarynyň ýumruljakdygy barada habar berdi.
Azatlyk Radiosy bu maglumatlaryň anygyna ýetmek üçin, 1-nji dekabrda Aşgabatdaky “Yimpaş” söwda merkeziniň ýokary derejeli ýerli iki resmisi bilen söhbetdeş boldy.
Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli adynyň efirde agzalmazlygyny soran bu iki resminiň aýtmagyna görä, bu maglumatlaryň peýda bolmagy mundan ýigrimi ýyl ozal “Yimpaş” kompaniýasy bilen Türkmenistanyň hökümetiniň arasynda baglaşylan şertnamanyň möhletiniň tamamlanmagy bilen baglanyşykly.
“Yimpaş” söwda merkezi we “Yimpaş Täjirçilik” merkezi geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ortalaryna gurlup başlananda, bu merkezler türk kompaniýasynyň ýurduň daşyndan getiren inwestisiýasy, ýagny öz pulunyň hasabyna salyndy. Şeýlelikde, onuň gurluşygy üçin Türkmenistan hökümetinden hiç hili maliýe çykdajysy edilmedi diýip, “Ýimpaşyň” ýerli iki resmi aýdýar.
“Şertnama 2017-nji ýylyň maý aýynda tamamlanýar”
Olaryň sözlerine görä, şol döwür “Ýimpaş” kompaniýasy bilen Türkmenistanyň hökümetiniň arasynda Türkmenistanyň Nebit-gat toplumynyň araçy bolmagynda ýörite şertnama baglaşylýar. Şol şertnamada-da, salynjak binalaryň umumy bahasy, olaryň näme maksat üçin ulanyljakdygy hem-de “Ýimpaş” kompaniýasynyň “Ýimpaş” söwda merkezini we “Yimpaş Täjirçilik” merkezini salmak üçin eden çykdajylarynyň üzlüşmeli möhleti kesgitlenilýär.
“Şol şertnama, ýagny “Yimpaş” kompaniýasynyň Türkmenistanda guran binalary üçin Türkmenistan döwletinden algysy 2017-nji ýylyň maý aýynda doly tamam bolýar. Ýagny bu kompaniýa öz eden çykdajylaryny doly yzyna gaýtaryp alýar. Şondan soň hem, öňki baglaşylan şertnamanyň ýuridiki, ýagny hukuk güýji ýitip, “Yimpaş” söwda merkeziniň we “Yimpaş Täjirçilik” merkeziniň jaýlary Türkmenistanyň döwlet eýeçiligine geçýär. Şondan soň, aksiýalaryň - kontrol, ýagny eýeçilik bölegi - 51%-den köpräk bölegi Türkmenistan hökümetiniň eýeçiligine geçip, olar doly Türkmenistan döwleti tarapyndan dolandyrylyp başlanmaly. Bu ýerde hiç hili hukuk, düzgün bozmalar ýok. Bu 20 ýyl ozal baglaşylan şertnamanyň möhletiniň tamamlanmagy bilen baglanyşykly” diýip, “Ýimpaşyň” ýokary derejeli bir resmisi aýtdy.
Ýöne ol, eger “Yimpaş” kompaniýasy isleg bildirse, onda “Yimpaş” söwda merkezinde ýa-da “Yimpaş Täjirçilik” merkezinde indiki ýyllarda amal ediljek işlere aksioner, ýagny paýdarlar jemgyýetiniň bir agzasy hökmünde gatnaşyp biljekdigini hem belledi.
Gysyşlar we gözegçilikleri
Galyberse-de, “Ýimpaşyň” resmileri şu ýylyň 15-nji iýulynda Türkiýede bolan döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan soň, häkimiýetler tarapyndan şu söwda merkezi we onuň işgärleri babatynda yzarlanmalaryň belli bir derejede ýüze çykýandygyny hem sözleriniň üstüne goşdular.
Ýatladyp geçsek, geçen aýyň 18-ne bu söwda merkezine türkmen häkimiýetler tarapyndan edilýän gözegçilikleriň we çäklendirmeleriň barha güýçlenýändigi barada Azatlyk Radiosy ilkinji bolup habar beripdi.
Türk işewürleriniň eýeçiligindäki “Yimpaş” söwda merkezine edilýän gysyşlar Türkiýede iýul aýynda başa barmadyk döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan soňra, türk ruhanysy Fethulla Gülen bilen baglanyşykly edaralaryň beýleki ýurtlarda bolşy ýaly Türkmenistanda hem ýapylmagynyň yzýanyna gabat geldi.
1999-njy ýylda açylan “Yimpaş” söwda merkezi 20 000 m2 ýapyk meýdanda ýerleşýär. 2007-nji ýylda ulanyşa berlen “Yimpaş Täjirçilik” merkezi 18 000 m2 ýapyk meýdanda ýerleşip, onda Türk Howa Ýollary, Ýewropanyň banky, Germaniýanyň Kommerzbanky we Ýaponiýanyň Itoçu şereketleri bilen bir hatarda jemi 64 sany daşary ýurt we ýerli şereketleriň edaralary ýerleşýär.


text:
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň ýanyndaky sowet ofiserleriniň halkara we orsýet bileleşikleri Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedowyň adyna ýüzlenme gönderdi. 14-nji aprelde ýaýradylan bu ýüzlenmede Türkmenistanda resmi registrasiýa edilmedik Kommunistik partiýanyň ozalky başlygy, 2002-nji ýylda tussag edilen Serdar Rahymowyň türmeden boşadylmagy tutanýerlilik bilen talap edilýär. Azatlyk Radiosy bu ýüzlenmäniň inisiatory, “Sowet ofiserleriniň halkara bileleşiginiň” müdiri, Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň agzasy, howa güýçleriniň general-maýory Ýewgeniý Kopyşew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý Iwanowiç, Türkmenistanyň prezidentine şeýle ýüzlenme ýazmaga näme itergi berdi?
Ýewgeniý Kopyşew: Ýoldaşlarymyzy goramagy biz wajyp borjumyz hasap edýäris. Serdar Rahymow 2002-nji ýylyň dekabr aýynda, hamala, S. Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşanlygy üçin tussag edilipdi, oňa 25 ýyl iş kesilipdi. Ol öz düşen häzirki ýagdaýynda özüniň nirededigini ýakyn hossarlaryna-da habar berip bilmeýär, hat alşyp hem bilmeýär.
Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň bu ýurduň demokratik döwletdigini aýdýan bir wagtynda, olaryň öz raýatyna garşy edýän şeýle zalymlygy dünýäniň hiç bir siwilizlenen ýa demokratik döwletinde göze ilmeýär.
Azatlyk Radiosy: Siz bu hereketiňiz arkaly näme gazanmak isleýärsiňiz?
Ýewgeniý Kopyşew: Biz öz ýoldaşymyzyň şeýle yzarlanmagyna çürt-kesik garşy çykyş edýäris. Biz Serdar Rahymowy syýasy tussag hasaplaýarys we onuň derhal boşadylmagyny talap edýäris.
Türkmenistanyň ýolbaşçylarynyň Serdar Rahymowyň hatda nähili şertlerde saklanýanlygy barada-da maglumat bermekden saklanmaklary ýoldaşymyzyň hatda diriligine-de şübhe döredýär. Serdar Rahymowyň aýaly Artykgül Çaryýewna, ogly Myrat, gyzy Aýna we agtyklary Nurmyrat we Dinmuhammet ençeme ýyl bäri adalatlylyga umyt edip gelýärler.
Eger Türkmenistanyň hökümeti Serdar Rahymowy türmeden boşadyp bilmeýän bolsa, hiç bolmanda onuň nirededigini bir aýdyp bilerdi. Türkmen ýolbaşçylary “Rahymow, ine, şu ýerde saklanýar, ol diri we sag” diýmeli ahyryn.
Maňa Türkmenistandan bir gezek jogap hem berlipdi, ýagny “Günä geçiş komissiýasy Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli Serdar Rahymowyň işine garar” diýip, jogap geldi. Emma mundan netije bolmady. Komissiýanyň nämä garanlygy we nähili netijä gelenligi barada jogap bolmady.
Azatlyk Radiosy: Orsýetiň Kompartiýasy Serdar Rahymowy goldamak üçin nähili çäreleri amala aşyrdy?
Ýewgeniý Kopyşew: Biz 2002-nji ýyldan bäri, ýagny Serdar Rahymow tussag edilip, gizlinlikde saklanyp başlanaly bäri, türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip gelýäris.
Postsowet ýurtlarynda hereket edýän Kommunistik partiýalaryň adyndan, “Sowet ofiserleriniň halkara bileleşiginiň” adyndan Türkmenistanyň häkimiýetlerine ençeme hat ýolladyk. Türkmenistanyň öňki prezidentini şahsy taýdan tanaýan Orsýetiň Kompartiýasynyň tanymal wekili Ýegor Kuzmiç Ligaçýow hem Nyýazowa ýüzlenipdi.
Emma ilkinji takyk jogap bize 2011-nji ýylda berildi. Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasy Serdar Rahymowyň işine gararys diýip jogap berdi. Emma munuň üçin men ilçihananyň öňünde iki gezek piket geçirip, Serdar Rahymowy azatlyga goýberiň diýen mazmundaky plakatlary göterip, harby general eşikli durmaly bolupdym.
Azatlyk Radiosy: Siz indi bu ugurda näme etmekçi?
Ýewgeniý Kopyşew: Biz häzir ýüzlenmämizi ýaýratdyk. Onuň nusgasy Türkmenistanyň Orsýetdäki ilçihanasyna iberilensoň, biz jogaba garaşarys. Emma jogap bolmasa, biz protest bildirip, Orsýetiň jemgyýetçiligini aýaga galdyrmakçy.
Azatlyk Radiosy: Serdar Rahymow Türkmenistan bilen deň derejede Orsýetiň hem raýaty. Orsýetiň häkimiýetleri öz raýatynyň ykbalyna näderejede alada bildirýär?
Ýewgeniý Kopyşew: Men Orsýetiň Daşary işler ministrligine ýüzlendim, Orsýetiň Türkmenistandaky ilçihanasyna ýüz tutdum. Men Orsýetiň resmileriniň türkmen hökümetine ýüzlenmegine we Orsýet raýatynyň ykbaly bilen gyzyklanmagyna päsgel berip biljek böwet gormeýärin. Muňa garamazdan, Orsýetiň resmilerinden bize jogap bolmady, hiç hili hereket hem bolmady.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Türkmenistanyň we Orsýetiň ýolbaşçylary Serdar Rahymowyň ykbalyna näme sebäpden üns bermeýärler? Siz munuň sebäbini nämede görýärsiňiz?
Ýewgeniý Kopyşew: Meniň pikirimçe, türkmen häkimiýetleriniň hereketleri olaryň oppozisiýa çydamsyzlygyny we ýurtda çäksiz ygtyýarlyga eýe bolmak isleglerini görkezýär. Nyýazowyň alyp baran syýasatyny indi Berdimuhamedow hem dowam etdirýär.
Orsýet tarapyna gezek gelende, Orsýetiň ýolbaşçylarynyň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryna nebit-gaz biznesi uly täsir ýetirýär. Şeýle ýagdaýda Orsýetiň ýolbaşçylary üçin islendik adamyň ykbalyndan girdejiler has gymmatly görünýän ýaly.


text:
Şu gün Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki Tähranda Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu bilen geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşynda, Eýranyň öz ýadro programmasy boýunça daşarky döwletleriň etjek täze tekliplerine garamaga taýýardygyny aýtdy.
Türkiýäniň daşary işler ministri Ahmed Dawutoglu Tähranda geçiren gepleşiklerinde esasan Eýranyň ýadro programmasy barada Birleşen Milletler guramasynyň ýakynda öňe süren proýektininden ugur aldy.
Geçen hepde Eýranyň häkimiýetleri urany baýlaşdyrmak işlerinde uly öňegidişlik gazanandyklaryny yglan etdiler. Bu beýanatyň yzy bilen, käbir Günbatar döwletleri Eýrana garşy gyssagly ýagdaýda täze sanksiýalaryň kabul edilmegine çagyryş edip başladylar.


text:
Aşgabat şäherini özgerdip gurmak maksady bilen 2000-nji ýyllarda başlanan ýaşaýyş jaý ýykyşlygy öz möçberini barha giňeldýär. Bu çäre şäheriň çäklerinden çykyp, 1995-96-njy ýyllarda bölünip berlen we ilatyň az bolmadyk zähmet we serişde siňdiren daça ýerlerini hem öz içine alyp, uly weýrançylyklara getirdi.
Aşgabatly pensioner Myratberdi aga, häkimiýetler tarapyndan oýlanyşyksyz edilýän bu ýykan-ýumrançylyklaryň hiç bir adamkärçilige, kada-kanuna sygmaýandygyny aýdýar.
Döwlet başyna Gurbanguly Berdimuhamedowyň gelmegi bilen hem jaýlaryň ýumrulmagy togtadylmady. “Nyýazowyň döwründäki ýaly, ýaşaýyş jaýlary şäheriň ähli ýerlerinde ozalkysy ýaly rehimsizlik bilen ýykylýar we jaý eýelerine rehimsizlik bilen daramaklyk, dürli bahanalar bilen ilata ýaşaýyş jaýynyň berilmezligi dowam edýär” diýip, Myratberdi aga aýdýar.
Berdimuhamedow döwlet başyna geçende, onuň “Ilata jaý bermän, jaýlary ýykmaň” diýip beren görkezmesinden soň, jaýsyz galmakdan howatyrlanýan ilat köpçüliginde biraz rahatlyk peýda bolupdy.
“Emma 5 ýyla golaý wagtyň geçendigine seretmezden, gowulyga tarap kän bir üýtgän zat bolmady. Bir üýtgän zat — Nyýazowyň döwri bilen deňeşdireniňde ýaşaýyş jaýyny almaga degişli adamlara ilki jaý berip, soň jaýlaryny ýykýarlar” diýip, Myratberdi aga sözüniň üstüne goşdy.
Çoganlyda ýykylan jaýlaryň ýeri boşap galdy
Şäheriň çäklerinde bar bolan tipli jaýlaryň ýykylyp aýryljagyna indi ýaşaýjylar doly göz ýetirýärler. Emma şäheriň Çoganly massiwindaky tipli ýaşaýyş jaýlaryň hem birnäçesiniň ýykylmagy, Aşgabat-Daşoguz magistral ýolunyň ugrundaky daçalaryň ýykylyp aýrylmagy ilat köpçüligini alada goýýar.
Myratberdi aga täze açylan “Altyn asyr” söwda bazaryna golaý ýerleşýän daçalary bazaryň açylyş dabarasyna prezidentiň gelmegi bilen baglanyşykly ýykandyklaryny, bu ýykylyşygyň prezidentiň göwnünden turmandygy barada ilat arasynda dürli gürrüňleriň bardygyny aýdýar. Emma hiç bir kompensasiýa tölenmedik daça eýelerine haýsydyr bir kompensasiýa tölemek meselesini prezident hem şu güne çenli orta atmady.
“Öz töweregindäki emeldarlaryň göz-görtele bikanun işler edýändigine döwlet baştutany göz ýetirse-de, edilen bikanunçylyklar düzedilmeýär” diýip, Myratberdi aga nygtady.
Köp gatly jaýlarda ýaşaýan köp çagaly maşgalalar, jaý meselesinde häkimliklerden goldaw bolmandan soň, öz ýaşaýyş jaý meselelerini esasan daça jaýlarynyň hasabyna çözýärdiler.
Myratberdi aganyň aýtmagyna görä, ýüzlerçe daçalaryň ýykylmagy müňlerçe adamlary ýene-de ýaşaýyş jaýsyz goýdy.
“Deňinden geçeniňde, ilatyň maňlaý deri bilen ýetişdiren baglarynyň gurap galandygyny, musulman ymmatynyň uly sarpa goýýan ojakdyr tamdyrlarynyň garalyp durandygyny göreniňde, “Döwlet - adam üçindir” diýip magtanmagy oňat görýän döwlet ýolbaşçylaryna “Bu jaýlarda ýaşan we öýsüz-öwzarsyz galan adamlar adam dälmidi? Garalyp galan ojaklar, tamdyrlar siziň ýüregiňize rehim-şepagat guýmaýarmy?” diýesiň gelýär” diýip, Myratberdi aga aýdýar.
Şu gün ýaşap oturan öýüňden seniň erte-birigün girip-çykjagyň gümana. Ony diňe häkimiýetler bilýärler. Olaryň bolsa ýönekeý raýatlaryň hak-hukuklaryny haçan doly gaýtaryp berjeklerini hiç kim bilmeýär.
Aşgabat şäherinde gurlan we gurulýan ýaşaýyş jaýlarynyň sany sanardan köp. Olaryň ençemesiniň boş durandygy barada aýdýanlar hem bar.
Belki-de, bir pursat bolar, öz halkynyň hal-ýagdaýyna rehim edip, öýsüz-öwzarsyz galan adamlara döwlet ýolbaşçylary göz aýlarlar diýip umyt ediýändigini, häkimlikleriň deminden aman galan daçalaryň hem indi ýykylmajagyna ynam edýändigini Myratberdi aga sözüniň soňunda nygtady.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Pan Gi Muna anna güni Baş Assambleýada çykyş edeninden soň, Palestinanyň bu gurama doly agzalygy barada arza berjekdigini duşenbe güni resmi taýdan bildirdi.
Ýöne bu rezolýusiýanyň Howpsuzlyk Geňeşinde (15 sesden) gerekli köplük 9 sesi aljakdygy belli däl. Alaýanda-da Amerikanyň Birleşen Ştatlary oňa weto goýjakdygyny aýtdy. Şol sebäpden palestinalylar häzirki ýagdaýda hiç bir halatda Birleşen Milletler Guramasyna doly agza bolup bilmeýär. Onsoň olar BMG-niň düzgünlerine esaslanýan strategiýany logiki netijesine çenli yzarlajak bolsalar, Baş Assambleýa bir bärkiräk zat üçin ýüz tutmaly bolýarlar. Bu hem agza däl synçy döwlet statusy.
Palestina (Palestinany azat ediş guramasy - PLO) Birleşen Milletler Guramasynda 1974-nji ýyldan bäri döwlet däl synçy. Täze status palestinalylaryň bu guramada ellerinde bar bolan gurallary düýpgöter üýtgetmese-de, muňa olaryň möhüm simwoliki ýeňiş diýip garamagy mümkin. Bu şol bir wagtyň özünde-de Palestinanyň döwlet bolmak hukugynyň halkara derejesinde ykrar edildigi, şeýle hem Birleşen Milletler Guramasyna doly agzalyga, özbaşdaklyga tarap ädilen bir ädim bolar.
Agza däl döwlet statusynyň palestinalylara ýaraýan iki aspekti bar. Häzir beýle statusa diňe Watikan eýe. Ol dürli sebäplere görä doly agzalyk islemeýär. Taryhy jähtden garanyňda ozal Birleşen Milletler Guramasyna agza däl 16 döwlet bardy. Bularyň hemmesi indi doly agza.
Ikinjiden-de, käbir palestinalylar synçy statusly agza däl Palestina döwleti Ysraýyly kanuny ýollar bilen yzarlamak üçin, halkara kanun goraýjy gulluklardan we mehanizmlerden peýdalanyp biler diýip, umyt edýärler. Olary aýratyn gyzyklandyrýan zat Ysraýyl we Ysraýyl resmilerini harby jenýatda aýyplap, Halkara jenaýat suduna bermek.
Palestinalylaryň Baş Assambleýada şeýle statusy aramaklary üçin iki ýol bar. Bularyň birinjisi – Ýewropa Bileleşigi bilen düşünişmek. Ýöne kyn tarapy, agza döwletleriň arasynda bu barada birlik ýoklugy. Olaryň käbiri muny goldasa, käbiri muňa garşy, käbiri hem bu meselä biparh garaýar.
Ikinji ýol – bu meselä konfrontasiýa üsti bilen çemeleşmek. Munuň hem Ysraýylyň, Birleşen Ştatlaryň we käbir ýewropa döwletleriniň hem berk garşylygy bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Ikinji ýoluň Birleşen Ştatlardan we Ysraýyldan gelýän palestina häkimiýetleri üçin aşa möhüm serişdeleriň kesilmegine getirmek ähtimallygy-da ýok däl. Şol sebäpden palestinalylaryň konfrontasiýa bilen Baş Assambleýada gazanany – gazanjakdygyna şübhe hem ýok – tutuşlygyna diýen ýaly gymmat baha tölenen simwoliki utuş bolýar.
Palestina ýolbaşçylary Ysraýylyň häzirki premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň hökümetiniň özleriniň garaşsyzlygyna getirjek gepleşikleri çyny bilen alyp barma niýetiniň bardygyna ol diýen ynam etmeýändiklerini aýdýarlar. Birleşen Ştatlaryň araçylygy bilen ýola goýlan gepleşikler hem kesildi. Ol iň bärkisi, şu wagt şeýle. Şol sebäpden palestinalylaryň başga bir çykalga agtarmagy düşnükli zat.
Ýöne BMG-de konfrontasiýa bilen hereket etmek Günbataryň, aýratyn-da Birleşen Ştatlar bilen Ysraýylyň Palestinadan ýüz öwürmegine getirer. Bular çakdanaşa garşylyk görkezip, berýän pullaryny kesse, onda Palestina kyn ýagdaýa düşüp, munuň gahar-gazap döredip, zorlukly hereketlere getirmegi-de mümkin. Bu hem howpsuzlyk taýdan-da, syýasy taýdan-da hem Ysraýylyň, hem palestina häkimiýetleriniň zyýanyna.
Palestina ýolbaşçylarynyň bu ugurda entek äden bir resmi ädimi ýok. Eglişik gapysy entek açyk. Eglişikli bir ýol tapmak taraplaryň ikisiniň-de bähbidine doly gabat gelýär.
Hüseýin Ibiş “Now Lebanon” neşiriniň synçysy, Orta Gündogar boýunça ekspert. Bu kommentaride öňe sürlen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmen häkimiýetleri ýurtda halkara TW we radio gepleşiklerininiň doly öňüni almak üçin satellit çanak antennalaryny ýok etmek boýunça täze kampaniýa başladylar diýip, Demokratiýa we adam hukuklary boýunça ösüş merkeziniň beýannamasynda aýdylýar.
Maglumatda türkmen häkimiýetleriniň hususy satellit çanaklary ýok edip, olaryň ulanylmagyna gadagançylyk girizmeginiň Türkmenistanda şu çaka çenli satellit çanaklar arkaly elýeterli bolan ýüzlerçe garaşsyz halkara media serişdelerinden mahrum etmek maksadyna eýerýändigi bellenilýär we dürli dillerdäki şeýle halkara täzelikler kanallarynyň arasynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň türkmen dilinde gepleşik berýän Azatlyk Radiosynyň esasy nyşan bolup durýandygy aýdylýar.
Garaşsyz çeşmelere basyş
“Azatlyk Radiosy Türkmenistanda we türkmen dilli dünýäde ýeke-täk garaşsyz informasiýa çeşmesi bolup, ýurtda giňden diňlenýär. Radio häzirki wagtda türkmen diňleýjilerine emeli hemra arkaly elýeterli, şol bir wagtda-da Türkmenistan barada garaşsyz informasiýa berýän beýleki kanallar, şol sanda adam hukuklaryny goraýjy we dissident guramalarynyň websaýtlary bilen bir wagtda Azatlyk Radiosynyň websaýty-da ýurtda böwetlenýär” diýlip, Demokratiýa we adam hukuklary boýunça merkeziň maglumatynda bellenýär.
Maglumatda satellit çanaklarynyň Türkmenstanda garaşsyz informasiýa çeşmeleriniň elýeterligindäki rolunyň ähmiýeti bellenip, türkmen diňleýjileriniň aglaba bölegi üçin garaşsyz tele-radio gepleşikleriniň diňe satellit çanaklary arkaly elýeterlidigi; ýurduň şäherlerinde ähli ýaşaýyş jaýlarda 20 ýylyň dowamynda gurnalan satellit çanaklarynyň ilatyň öz hasabyna goýdurylandygy aýdylýar.
Gepleşikler mugtuna
“Çanak antennalary TW we radio gepleşiklerini mugtuna elýeterli edýär” diýlip, bu ýagdaýyň “köpçüligiň resmi mediadaky senzura we propaganda reaksiýasy” bolup durýandygy bellenýär.
Soňky hepdelerde çanak antennalaryny aýyrmak işini aktiwleşdiren we bu hereketlerine resmi düşündiriş bermeýän türkmen häkimiýetleriniň aýrylýan çanaklaryň ýerine teklip edilýäniň esasan Orsýetiň, Türkiýäniň we Hindistanyň kanallaryny görkezýän kabel TW-digi we munuň iş ýüzünde döwlet derejesinde amala aşyrylýan talaňçylyk bolýandygy, sebäbi bu kanallary görmek boýunça döwlet derejesinde Orsýet, Türkiýe we Hindistan bilen resmi şertnama baglaşylmandygyny ýazýar.
Häkimiýetler tele-radio täzelik kanallaryny öz içine almaýan kabel telewideniýesine doly gözegçilik edip, ony islän wagty kesip bilýär diýip, beýannamada bellenýär.
Şeýle-de Demokratiýa we adam hukuklary boýunça merkeziň maglumatynda, “soňky wagtda artýan meşhurlygy bilen, adam hukuklary, türkmen türmelerinde ýitirim bolanlar problemasy, [ýurduň] günorta serhedindäki howpsuzlyk aladalary, jaýlaryň ýumrulmagy ýaly möhüm meseleler barada giňişleýin we professional maglumatlary bilen Azatlyk Radiosy Türkmenistanda adamlar üçin garaşsyz maglumatyň taýsyz çeşmesidir” diýip, beýannamada aýdylýar.


text:
Merkezi Aziýanyň käbir ýurtlary özüniň ykdysadyýetini goldamak üçin energiýa resurslaryny eksport etseler, beýlekiler girdeji çeşmeleriniň belli bir bölegini migrant işçiler arkaly üpjün edýärler.
Emma soňky bir ýylyň dowamynda nebitiň bahasy 75% töweregi pese gaçdy; Merkezi Aziýany göz öňünde tutup aýdanymyzda daşary ýurtlardan migrantlaryň ugradýan pullarynyň möçberi hem 50% çemesi azaldy.
Şeýlelikde, üstümizdäki ýylyň tutuş sebit üçin agyr ýyl boljakdygy eýýäm görnüp dur, onuň täsiri bolsa tutuş sebitde işsizligiň artmagy, dürli çäklendirmeleriň girizilmegi, milli pullaryň hümetiniň barha pese gaçmagy, hatda basyşlaryň artmagy bilen eýýäm ýüze çykyp ugrady.
Mejlisiň bu sanynda ýokardaky problemalar, olaryň regiona, halka, regionyň häkimiýetlerine we olaryň alyp barjak sýyasatyna ýetirýän we ýetirip biläýjek täsirleri barada gürrüň edilýär.
Mejlisiň bu günki myhmanlary:
Düýbi Londonda ýerleşýän “Economic Intellence Unit” neşiriniň Russiýa, Gazagystan we Kawkaz boýunça bilermeni Alex Nice;
Düýbi Waşingtonda ýerleşýän “Freedom House” guramasynyň “Tranzit döwletleri” proýektiniň direktory Nate Schenkkan;
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça bilermeni Brýus Pannier.
Söhbetdeşligi Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhamad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
2012-nji ýyldaky Olimpiýa oýunlarynyň açylyş dabarasynyň başlanmagyna az wagt galdy.
Londonyň täze Olimpiýa stadionunda geçiriljek üç sagatlyk dabara 80 müň tomaşaçynyň, telewideniýe arkaly hem bir milliarda golaý adamyň syn etmegine garaşylýar.
Olimpiýa alawy 70 günlük estafetadan soň, Temza derýasynyň boýundan geçip, indi ýörite gazanda 16 günüň dowamynda ýalyn bolup alawlap durar.
Halkara olimpiýa komitetiniň başlygy Jakues Rogge: “Men uly dabara bilen, Londonyň Olimpiýa oýunlaryny geçirmäge taýýardygyny mälim edýärin. Biz sabyrsyzlyk bilen açylyş dabarasyna garaşýarys” diýdi.


text:
Azerbeýjan bilen Türkmenistan garaşsyzlygyna deň wagtda gowşan, Hazar deňziniň hersi bir kenarynda oturan, ýer asty baýlyklaryna eýe bolan we türki dilli iki goňşy ýurtdyr.
Olary bir-birine baglanyşdyrýan şeýle umumylyklaryň köp bolmagyna garamazdan, sýyasy taýdan bu iki ýurduň aragatnaşygy ýakyn wagta çenli dartgynly bolup geldi.
Şu gün bolsa Türkmenistanda Azerbeýjanyň medeni günleri geçirilýär. Ertir bolsa bu iki ýurduň resmileri Hazar deňziniň statusyna degişli meseleler barada gepleşik geçirerler.
Eýse, türkmen-azeri gatnaşyklary barada azerbeýjanly ýaşlar näme bilýärler? Bu barada Bakuwda geçirilen pikir soralşygy diňlemek üçin sag tarapdaky audio knobkany basyň.


text:
Aşgabatda Garaşsyz Döwletler Arkalaşygynyň maslahaty geçirilýär. Bu maslahatyň dowamynda dürli ugurlar boýunça hyzmatdaşlyk barada 20 çemesi resminama gol goýulmagyna garaşylýar. Bu barada GDA-nyň ýerine ýetiriji komitetiniň ýaýradan beýanatynda bellenilýär.
Şol bir wagtyň özünde maslahatda Erkin söwda ylalaşygyna girizilen goşmaça meseleleriň durmuşa geçiriliş prosesine garalmagyna garaşylýar. Bu ylalaşyk eýýäm ratifinirlenip, Ermenistan, Belarus, Gazagystan, Gyrgyzystan, Moldowa, Russiýa we Ukraina ýaly ýurtlarda güýje girizilendir.
Şeýle-de, maslahatda hökümet baştutanlary nebit we nebit önümleri bazaryndaky bahalaryň we bäsdeşligiň ýagdaýyny ara alyp maslahat ederler.
Türkmenistan GDA guramasynyň 2005-nji ýyldan bäri assosirlenen, ýagny çäkli agzasy.


text:
Bu ýagdaý öňki SSSR-e girýän döwletleriň hemmesinde diýen ýaly uly problemalaryň biri bolup durýar. Soňky ýyllarda, bu döwletleriň birnäçesi harby pudagy reforma etmekde Günbatar Ýewropanyň we ABŞ-nyň tejribelerini ulanyp başladylar. Muňa mysal edip, Gürjüstanda we Ukrainada geçirilýän harby reformalary görkezmek bolar.
Ýöne, gynansagam, Türkmenistan, häzire çenli harby güýjüni, köneçe ýöredip, ählumumy harby çagyryş düzgünini ulanyp gelýär. Onuň netijeleri bolsa hemmä aýdyň. Ene-atalar başarsalar, ogullaryny harby çagyryşdan dürli ýollary ulanyp, alyp galýarlar. Bu hem harby komissariatlarda korrupsiýanyň döremegine getirýär. Eli ýuka maşgalalar bolsa çagalaryny harby gulluga mejbury ibermeli bolýarlar. Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllary harby gulluga maýyp oglanlara çenli çagyrylýardy. Olara çopançylyk ýa-da daýhançylyk işlerini etdirerdiler. Türkmenistanda mugt talabançylyk düzgüni ulanylýardy.
Türkmen esgerleriniň harby taýýarlygam gaty pesdi. Goňşy döwletler bilen deňeşdirerden has yzdady. Täze hökümetiň iş başyna gelmegi bilen bu meselede birneme öňe ädimler ädilen-de bolsa, düýpli üýtgeşmeler edilmedi. Ýakyn günlerde, mart aýynyň aýagynda, ýene täze harby gulluga çagyryş başlanar. Gulluga geljek ýigitleriň öňünde bolsa ýene şol öňki çözülmedik problemalar keserer. Şertnamalaýyn gulluk
Bu ýagdaýdan nähili çykalga bar? Günbatar döwletleriň, ylaýtada ABŞ-nyň tejribelerine seretsek, olaryň harby güýçlerinde-de şuňa meňzeş problemalar öň duş gelýän eken. ABŞ-nyň tanymal ykdysatçysy, Nobel baýragynyň eýesi Milton Fridman 1967-nji ýylda şol wagtky prezident Riçard Niksonyň administrasiýasynda harby reforma geçirmek hakynda komissiýanyň döredilmegini gazanýar. Komissiýa Geýts ýolbaşçylyk edipdi. Milton Fridman öz kärdeşi Walker Oi bilen ählumumy harby çagyrylşyň ykdysady taýdan döwlete gymmat düşýänligini we eger-de şertnamalaýyn gulluk sistemasyna geçilse, diňe ykdysady däl, eýsem harby güýjüň hem professional derejesiniň ýokarlanjakdygyny subut edýärler. Ykdysatçylary bu meselede ABŞ-nyň guryýer goşun bölüminiň serkerdesi, general Mahwel Turman hem goldaýar. Ol 1980-nji ýyllarda “Professional esgerler söweşiň çäginde” diýen kitabyny hem ýazýar.
Milton Fridmanyň we onuň pikirdeşleriniň öňe süren teoriýasynda "az bolsun, uz bolsun" ideýasy ýatyrdy. Onuň pikiri şeýle: “Üç esgeriň işini bir esger ýerine ýetirmeli. Ol hem eden işi üçin mynasyp hak almaly. Esgerleriň aýlygy adaty işgärleriň gazanjyndan pes bolmaly däl. Goşun gullugyna diňe öz islegi bilen sagdyn, höwesjeň ýigitler kabul edilmeli. Şertnamalaýyn gulluk esasan hem garyp maşgalalara bähbitli bolar. Ol maşgaladaky ýigitleriň aljak gazançlary özlerine hem ene-atasyna goldaw bolar”.
Fridmanyň we Oiniň taýýarlan programmalary 1973-nji ýylda kabul edilýär. Şol ýyldan başlabam ABŞ-da 1948-nji we 1973-nji ýyllar aralygynda dowam eden ählumumy harby çagyrylyş ýatyrylýar. Şertnamalaýyn gulluk ýurtda güýçli depgin bilen ornaşyp başlaýar. Häzirki gün, ABŞ-nyň harby goşuny dünýäde iň güýçli diýip hasap edilýär. Onuň gysga wagtda şeýle derejä ýetmeginde şertnamalaýyn gulluk uly rol oýnady. ABŞ-nyň tejribesini Ýewropa döwletlerem alyp göterdiler. Germaniýa Ýewropada ilkinjileriň hatarynda şertnamalaýyn gulluk sistemasyna geçen ýurtdur. Şu günler Ýewropanyň hemme döwletleri şertnamalaýyn sistemasynda ýaşaýar. Ykdysatçy Milton Fridmanyň teoriýasyndan indi Aziýa we Afrika döwletlerem peýdalanyp başladylar.
Hiçden – giç ýagşy!
“Hiçden – giç ýagşy” diýlişi ýaly, Türkmenistanda hem harby goşun gullugynyň şertnamalaýyn sistemasyna geçmeli. Ony şu günden girizip başlaňda-da, azyndan üç ýyl, onuň doly işläp başlamagyna bolsa bäş ýyl töweregi gerek bolar. Oňa çenli gulluga çagyrylyş düzgünine üýtgeşmeler girizmeli. Ilki bilen täze gulluga çagyrylýan ýigitlere olaryň öz ýaşaýan ýerlerinde gulluk etmäge ygtyýar berilmeli. Gullugyň möhletini bir ýyla getirmeli. Şeýle tejribe Ukrainada, Gazagystanda, beýleki goňşy döwletlerde eýýäm girizilen. Ýokary okuw jaýyny gutaran ýaşlary harby gullukdan boşatmaly. Hepdäniň her şenbe we ýekşenbe günleri, esgerleri ene-atalarynyň ýanyna, öýlerine gitmäge we harby taýýarlaýyş sapaklaryndan soň, dynç wagtlary el telefonlaryny ulanmaga rugsat etmeli. Eger şeýle üýtgeşmeler geçirilse, onda harby komissariatlardaky korrupsiýa we harby birikmelerdäki esgerlere berilýän zorluk-sütem aradan aýrylyp gider.
Türkmenistanyň harby güýjüne düzedişler girizmeli. Bitaraplyk statusyndan we Birleşen Milletler Guramasynyň Düzgünnamasyndan, ýagny onuň 42-44-45-46-47-nji maddalaryndan ugur alyp hem-de Baş Assambleýanyň 1981-nji ýylyň 9-njy dekabrynda XXXVI sessiýasynyň 36/103 rezolýusiýasynda “Interwensiýa ýol bermezlik we döwletleriň içki ýagdaýyna goşulmazlyk“ we 1987-nji ýylyň 18-nji noýabrynda 42/22 rezolýusiýasy bilen kabul edilen jarnamalara esaslanyp, harby goşunyň sanyny azaltmaly.
Azerbaýjan Ermenistan bilen ýiti konfliktiň barlygy sebäpli harby goşunyny ýylsaýyn köpeldip we oňa goýberilýän puly artdyryp gelýär. Biz goňşy döwletler bilen duşmançylygymyzyň ýoklugyny nazarda tutup, aýgytly hereket etmeli. Bu işleri geçirmezden öň ilki bilen Türkmenistanyň ýerleşişini, ýagny onuň geosyýasy ýagdaýyny nazarda tutup hem-de serhetleşýän döwletleriň syýasy pozisiýalaryny göz öňünde tutup, serhet çäklerini mäkäm berkitmeli. Uzyn araçäkleri nädip goramaly?
Türkmenistanyň Eýran yslam döwleti bilen bir müň, Owganystan bilen 800 kilometrden gowrak aralyk serhedi bar. Owganystanda döwlet gurluş sistemasynyň gowşaklygyny nazarda tutup hem-de onuň serhetinden kontrabanda ýoly bilen neşe serişdeleriniň bikanun geçirilmeginiň öňüni almak üçin Goranmak ministrliginiň gury ýer goşun güýjüni azaldyp, şolaryň hasabyna-da, serhet goşunymyzy berkitmeli. Bu goşunda ösen tehnologiýany, harby dikuçarlaryň ulanylyşyny, kompýuter tehnologiýasyny, wideokameralary, awtoserişdeleri giňden ornaşdyrmaly. Serhet territoriýasynyň giňligi we uzynlygy sebäpli stasionar gözegçiligiň ýok ýerlerinde ýörite enjamlar ulanylmaly. Şeýle tehnologiýa ABŞ-nyň Meksika döwleti bilen serhetleşýän çäklerinde, çöl içinde giňden ulanylýar. Bu meselede bize NATO harby bileleşigi uly goldaw berip bilerdi.
Eýran döwletiniň alyp barýan syýasaty dünýä bileleşigini uly alada goýup gelýär. Ahmedinejadyň hökümetiniň “Atom Energiýasy boýunça Halkara Agentligi” (IAEA) guramasynyň görkezmelerini inkär edip, ýadro tehnologiýasyny giňden ulanmagy, “Buşer” atom stansiýasyny işe girizmäge ymtylmagy hem-de ýadro tehnologiýasyny diňe parahatçylyk programmasy üçin ulanman, eýse ondan ýadro ýaragyny döretmäge girişýänligi baradaky howatyrlanmalar Türkmenistan üçin hem howp döredýär.
Eger-de Eýran hökümeti ýadro programmalaryndan el çekmese, onda ýakyn ýyllaryň içinde BMG-niň sanksiýasy bilen dünýä bileleşigi bu meseläni öz harby güýji bilen çözmäge girişer. Şol ýagdaýda Türkmenistanyň serheti "balyk tutulýan tora" meňzemez ýaly ony şu günden başlap berkidip başlamaly. Sebäbi harby konflikt başlanda, bosgunlar bilen birlikde ownuk ýaragly toparlar serhetden geçip, serhetýaka ilatly nokatlara zyýan ýetirýärler. Şular ýaly ýagdaý dörände onuň öňüni almak üçin çalt hereket ediji, şertnamalaýyn gullukçy esgerleriň peýdasy uly bolardy. Harby-howa we harby-deňiz güýçlerimiz hany?
Häzirki gün Hazar deňziniň Eýran bilen serhetleşýän çägi tehniki ýetmezçilik zerarly doly goralmaýar. Bu hem eýranly we türkmenistanly balykçylaryň arasynda neşe kontrabandasynyň ösmegine getirýär. Şonuň üçin peýdasyz ýatan gury ýer goşun tehnikasynyň hasabyna deňiz serhet gullugy gerek bolan tehniki enjamlar bilen üpjün edilmeli. Deňiz serhet gullugy diňe serhet çägini däl, eýsem deňizdäki nebit-gaz ýataklaryny we suwasty baýlyklarymyzy hem goramaly.
Türkmenistanyň harby güýji diňe serhet gullugy bilen çäklenmän, harby howa güýji bilen hem üpjün edilmeli. Harby howa güýji graždan awiasiýasynyň howpsuzlygyna jogap bermeli. Umumy Türkmenistanyň harby güýji serhet goşuny bilen birlikde 25 müňden ybarat bolmaly. Bu biziň bitaraplyk statusymyza-da doly gabat gelýär. Şu günki gün milli goşunymyz Içeri işler we Milli howpsuzlyk ministrlikleriniň esgerleri bilen bilelikde 100 müňden gowrakdyr. Esgerleriň we ofiserleriň sanynyň azaldylmagy ýurduň ykdysady ýagdaýyny hem ýeňilleşdirer hem-de şertnamalaýyn gullugy durmuşa geçirmäge mümkinçilik döreder. Bu hem harby ofiserleriň aýlyklarynyň ýokarlanmagyna getirer.
Köp ýurtlaryň tejribesine syn etsek, olaryň hemmesinde diýen ýaly harby goşun ýurda diňe howp abananda ýygnalýar. Mysal üçin, Kosta-Rika döwletiniň konstitusiýasynda ýurtda harby goşun saklamak gadagan edilýär. Ol diňe gerek wagtynda, bir ýurt bilen uruş yglan edilende çagyrylýar. Parahatçylyk döwri ýurduň tertip-düzgünine gözegçilik etmek polisiýanyň üstüne ýüklenilýär. Az bolsun – uz bolsun!
Harby goşunyň azaldylmagy hazirki gün Aşgabatda hereket edýän Harby akademiýalara-da öz täsirini ýetirer. Reformalar geçirilýän döwürde bu akademiýalaryň sany bire getirilse, onda ol ýerlikli bolardy. Harby pudagyň ähli hünärleri boýunça talyplar diňe bir akademiýada okadylmaly, ol hem ýurda ykdysady bähbitlerini berer. Munuň bilen birlikde, Türkmenistan ösen Günbatar döwletleri bilen harby ugurlar boýunça gatnaşyklaryny has hem ýygjamlaşdyrsa, onda şol ýurtlaryň harby akademiýalarynda hem ýurda gerek bolan harby kadrlary taýýar edip bolar. Harby akademiýalaryň boşan ymaratlarynda ykdysadyýet, hukuk we beýleki hünärler boýunça ýokary okuw jaýlaryny açmaly, çünki parahatçylyk ugurlaryndan bilim alan ýaşlaryň geljekde jemgyýetimize ýetirjek peýdasy harby hünär alan nesiliňkiden has uly we gerekli bolar.
Biz bir zady unutmaly däl, "Sowuk urşuň" tamamlanmagy, ABŞ-da we ozalky SSSR-e giren döwletlerde ýüz müňlerçe harby ofiserleriň işsiz galmaklaryna we olaryň aglaba köpüsiniň, graždan kärleri başarmaýandyklary sebäpli iş tapman, hor-homsy bolup ýaşamaklaryna getirdi. Eger-de ABŞ-da öňki harby işgärleri parahat kärlere uýgunlaşdyrmak üçin ýörite döwlet programmalary işlän bolsa, ozalky SSSR-e giren döwletlerde olaryň ykbaly idelmedi. Çykalgasyz ýagdaýa düşen öňki harby işgärler gazanç üçin mejbury jenaýat toparlaryna goşuldylar ýa-da Çeçenistanda, Abhaziýada, Günorta Osetiýada, Garabagda, Moldowada, Owganystanda bolýan harby konfliktlere gatnaşdylar. Eger-de geljekde Türkmenistanda ykdysadyýet ýaramazlaşaýsa (Gazyň we nebitiň dünýä bazarynda bahalarynyň aşak gaçmagy muňa sebäp bolup biler.), onda şeýle ýagdaýyň biziň harbylarymyzyňam başyna düşäýmegi gaty ahmal. Bu hem Türkmenistanyň saýlan ykdysady ýoluna bagly bolar.
Türkmenistanyň şu günki döwlet ýolbaşçylary ýurdumyzyň harby pudagyny ösen döwletlerdäki ýaly ýagdaýa getirmek islesler, onda belli ykdysatçy Milton Fridmanyň "Şertnamalaýyn harby gulluga geçmek" hakyndaky teoriýasyny durmuşa geçirmeli. Eger-de Gurbanguly Berdimuhamedowyň hökümeti ony şu ýyldan başlap girizse, onda 2015-nji ýyla çenli Türkmenistanyň harby güýji döwrebaplaşyp, professional harby goşuna öwrüler.
Dünýäde yz galdyryp giden belli harby serkerdeler Aleksandr Makedonskiniň, Napoleon Bonapartyň we Aleksandr Suworowyň "Ýeňiş, köp san bilen däl-de, ýerlikli ulanylan taktikanyň üsti bilen gazanylýar" diýip tassyklaýyşlary ýaly, bizem esasy ünsi sana däl-de, taktika we strategiýa bermeli ýa-da klassyky edebiýatymyzyň eserlerine syn etsek, onda Görogly hem öz 40 ýigidi bilen patyşalaryň uly leşgerlerine garşy durup, olary ýeňip bilendigini görýäris. Dogry, bu bir hekaýat. Ýöne her bir hekaýatyňam aňyrsynda, az hem bolsa, hakykat ýatyr.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gazagystanyň milli puly teňňe geçen hepdede amerikan dollary babatynda güýçli pese düşmeginden soň hümmetini dikeldip başlady we 24-nji awgustda 15% ýokarlandy.
Günüň başyndaky söwdalarda bir amerikan dollary 218.61 teňňä barabar boldy. Ozalky görkezijilerde bir amerikan dollary 252.47 teňňä barabardy.
Gazagystanyň hökümetiniň we Merkezi bankynyň milli puluň daşary ýurt pullaryna gatnaşygyny kesgitleýän çäklendirmelerini ýatyrýandyklaryny 20-nji awgustda yglan etmekleriniň yzýany teňňe öz hümmetiniň 25% ýitiripdi.
Teňňäniň hümmetsizlenmegi Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryna hem täsir ýetirdi.


text:
Düýn Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasyna gatnaşmak üçin Birleşen Ştatlaryň Nýu-Ýork şäherine bardy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasy resmi ýagdaýda ýakynda, 14-nji sentýabrda açyldy. Şu gün bolsa, bu sessiýanyň çäklerinde asyryň ösüş maksatlaryna bagyşlanylyp üç günlük Sammit açylýar.
Bu Sammite dünýäniň dürli ýurtlarynyň liderleriniň we ýokary derejeli resmileriniň hatarynda Türkmenistanyň prezidenti hem gatnaşar. Şu gün prezident Berdimuhamedow bu Sammitde ýörite doklad bilen çykyş eder diýlip garaşylýar.
Mundan daşary, şu gün türkmen prezidenti Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun bilen hem duşuşmaklygy planlaşdyrýar.
Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleri BMG-niň Baş Assambleýasynyň 65-nji sessiýasynyň barşynda Gurbanguly Berdimuhamedowyň käbir beýleki döwletleriň liderleri bilen-de duşuşjakdygyny habar berýärler.


text:
Gazagystanyň günortasyndaky mugallymlar zähmet haklarynyň ýerine gök önüm almaga mejbur edilýärler. Mundan öň özbek mugallymlaryna hem lukmanlaryna şu aýyň aýlyk haklarynyň bir böleginiň deregine Serbiýadan getirilen jüýjeleriň paýlanandygy habar berlipdi.
Güniorta Gazagystan welaýatyndaky mugallymlaryň garaşsyz kärdeşler arkalaşygynyň başlygy Sagira Nurbekowanyň sözlerine görä, käbir etrap mekdeplerinde aýlygyň ýerine kartoşka, sogan we käşir berilipdir.
Nurbekowa bu barada, kärdeşler arkalaşygyna gowşan şikaýatlara salgylanyp, gök önümleriň köpüsiniň geçen ýylyň hasylyna meňzeýändigini we olaryň arasynda zaýa bolanlarynyň hem bardygyny sözüne goşdy.
Çimkent şäherindäki 25-nji mekdebiň mugallymy Alybek Soltanbekow özüne we kärdeşlerine aýlygyň ýerine kartoşka berlendigini tassyklap, şeýle diýdi: “Hawa, maňa kartoşka berdiler. Olaryň käbiri çüýrük bolsa-da, kadalyrak. Bu kartoşkalaryň bahasy arzan. Bazarda onuň bir kilogramy 60 sent. Emma bize kartoşkanyň her kilogramyny 30 sentden berdiler. Men 34 kilogram kartoşka aldym”.
Resmiler inkär edýärler
Günorta Gazagystan welaýatynyň ň bilim boýunça departamentiniň metbugat wekili Azat Amirtaýew mugallymlaryň zähmet haklarynyň ýerine gök önüm berilýändigi barada bar bolan şikaýatlary kabul edýändigini aýtdy.
Şol bir wagtyň özünde-de, ol bu baradaky şikaýatlaryň tassyk bolmandygyny öňe sürdi: “Biz bular barada eşitdik. Emma ol hiç wagt tassyk bolmady. Biz häzir hakykatdanam şeýle ýagdaýlaryň bolup-bolmandygyny barlaýarys. Biz kimleriň şikaýat edendiklerini anyklap bilemzok. Bu mesele barada arz edenler biziň bilen gepleşmekden ýüz öwürýärler”.
Emma Güniorta Gazagystan welaýatyndaky mugallymlaryň garaşsyz kärdeşler arkalaşygynyň başlygy Sagira Nurbekowa Günorta Gazagystan welaýatyndan şikaýat edenleriň köpdügini we olara kömek etmegiň kyndygyny belledi.
Ol: “Biziň mugallymlarymyz öz direktorlarynyň berýän islendik sapagyny kabul edýärler. Olar öz hukuklaryny gorap bilmeýärler. Öz aýlyklarynyň ýerine berlen islendik zady almasalar, olara geljek ýyl her hepdede 18 sagatdan az sapak beriljekdigi ýa-da işden boşadyljakdygy duýdurylypdyr” diýdi.
Sagira Nurbekowa merkezi hökümete we prezidentiň edarasyna hat ýollap, bu meseläni çözmäge kömek sorajakdygyny mälim etdi.


text:
Abdylla ibn Mübärek
ABU ABDYRRAHMAN MERWEZI (Abu Abdyrrahman Abdylla ibn Mübärek al-Merwezi) - meşhur alym we sopy. Ol 118 hijri (736) ýylynda Maryda dogylýar. Ol örän jomart we abraýly adam bolupdyr. Meşhur şahyr Feridetdin Attar Abu Abdyrrahman Merwezi hakda "ylymda, batyrlykda deňi-taýy ýok adamdy" diýipdir. Abu Abdyrrahman Merweziniň Maryda uly jaýy bolup, onuň ýanyna her gün şäheriň görnükli adamlary, alymlary ýygnanar eken. Ol öwüt-nesihat häsiýetli şygyrlar hem ýazypdyr. Ol 181 hijri (797-798) ýylynda 63 ýaşynda aradan çykypdyr.


text:
1-nji sentýabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň täze toplumynyň açylyşy boldy. Resmi metbugatyň ýazmagyna görä, onuň açylyş dabarasyna prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, hökümet agzalary, daşary ýurtlaryň Türkmenistandaky ilçileri, ýurtda akkreditasiýa edilen daşary ýurt missiýalarynyň we halkara guramalaryň wekilleri gatnaşdylar. Bahasy 80 million amerikan dollaryna barabar bu toplumy Fransiýanyň “Buig” kompaniýasy gurdy.
Türkmen ilçileri hökümet maslahatynda, Aşgabat, 2010-njy ýylyň dekabr aýy.
Soňky ýyllarda türkmen ýolbaşçylary daşary ýurtlar we halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygy ösdürmegiň zerurlygyny yzygiderli nygtaýarlar. Şeýle-de türkmen diplomatlary halkara derejede geçirilýän maslahatlara gatnaşmagy ýygjamlaşdyrdylar. Türkmenistanyň goňşy ýurtlardaky käbir ilçileri-de žurnalistler üçin metbugat brifingini geçirip başladylar.
Emma, synçylaryň aýtmagyna görä, käbir oňyn ädimlere garamazdan, türkmen diplomatiýasynda işine ussat kadrlaryň ýetmezçiligi uly problema bolup durýar. Öňki türkmen diplomaty, häzir Germaniýada ýaşaýan Çary Işanýazow şeýle pikirler bilen ylalaşýar. Onuň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, türkmen diplomatiýasynyň häzirki ýagdaýy gözgyny.
“Bu ýerde gürrüň diplomatlaryň gowy taýýarlanmaýandygy we olaryň professional derejesiniň örän pesdigi barada gidýär. Gynansak-da, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň çözýän meselesi ýok. Çünki ol diňe bir şahs tarapyndan dolandyrylýan döwletde işleýär. Ýurtda işini gowy bilýän kadrlar öňem, häzirem ýetmezçilik edýär. Häzir Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde işleýänler professional taýdan taýýarlyksyz”.
Ýerli analitikleriň bellemegine görä, ýurtda işini gowy bilýän, tejribeli diplomatlar köp. Ýöne olar öz käri boýunça iş tapyp bilmeýändigi üçin söwda, gurluşyk we beýleki pudaklarda işleýärler. Hatda Moskwanyň dünýä belli MGIMO institutyny gutaran ýaşlary hem aňsat-aňsat Daşary işler ministrligine işe almaýarlar diýlip, habar berilýär.
Öňki diplomat Işanýazow Nyýazow we soňra Berdimuhamedow tarapyndan režimiň has-da berkidilmegi netijesinde tejribeli diplomatlaryň Daşary işler ministrliginden çykarylandyklaryny aýdýar: “Olar häzir başga ugurlarda işleýärler. Hut şu hem düşünmezlik döredýär. Sebäbi Berdimuhamedow professional kadrlaryň ýetmezçiligi barada köp aýdýar. Emma ýurduň içindäki professional diplomatlar diplomatik işden daşda galýarlar”.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň täze toplumynyň bir bölegi, Aşgabat.
Häzirki wagtda halkara metbugatynda we diplomatiýada internet aragatnaşygyndan giňden peýdalanylýar. Emma Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi websaýty we elektron adresi jemgyýetçilik üçin elýeterli däl. Türkmen DIM-niň resmi metbugat beýanatlary Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň websaýty arkaly ýaýradylýar. DIM-iň metbugat edarasy bolsa daşary ýurt žurnalistleriniň ýüz tutmalaryna köplenç jogap bermeýär.
Işanýazow türkmen DIM-niň işgärlerine zerur bolan daşary ýurt metbugatynyň, internetiň hem mydama elýeterli däldigine ynanýar: “Gynansak-da, türkmen diplomatlary zerur gazet-žurnallary mydama alyp bilmeýärler, olara internet mydama elýeterli däl ýa-da elýeterliligi çäkli. Hut şu zatlar türkmen diplomatlarynyň “birtarap” bolup galmagyna getirýär”.
Işanýazow Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň “ýokardan berilýän oýlanyşyksyz görkezmelere” garaşman, erkin işlemelidigini nygtaýar.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty 2008-nji ýylda döredildi. Onda halkara gatnaşyklary we diplomatiýa, halkara hukugy, ykdysady gatnaşyklar we žurnalistika boýunça spesialistler taýýarlanýar. Ýurtda her ýylyň 18-nji fewraly diplomatlaryň güni.


text:
Yrakdaky uruşlar sebäpli bu ýurtda ýaşaýan etniki türkmenleriñ köpüsi öz ýaşaýan ýerlerini terk edip, bosgunlyga düşendigi, galanlarynyñ bolsa dürli ýaragly toparlaryñ howpy astynda ýaşaýandygy aýdylýar.
"Yslam döwleti" (DAEŞ) toparyna garşy alnyp barylýan harby operasiýalaryñ gün tertibinde etniki türkmenleriñ aglaba köpçülikde ýaşaýan Mosul we Talafar sebitleri bar. Şol bir wagtyñ özünde bu ýerler "YD" toparyna garşy göreşde örän möhüm strategiki ähmiýete eýe.
Yrakdaky etniki türkmenler alnyp barylýan we geljekde planlaşdyrylýan harby operasiýalar barada nähili pikirde? Harby operasiýalar we sebitdäki durnuksyzlyk yrakly etniki türkmenleriñ durmuşyna nähili täsir edýär? Türkmenler nähili kömege mätäçlik çekýärler? Yrak türkmenleri häzirki ýagdaýda nähili çykalgalar hem çözgütler gözleýärler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiñ nobatdaky sanyny Yrakdaky harby hereketleriñ etniki türkmenleriñ durmuşyna ýetirýän we ýetirjek täsirlerine gönükdirýär.
Bu temadaky gepleşige gatnaşmak, öz tejribelerini we gören-eşidenlerini dünýä türkmenleri bilen paýlaşmak isleýänler hat@azatradio.org ýa-da metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyñ üsti bilen aragatnaşyga geçip biler. Teswirleriñizi bolsa aşakdaky foruma galdyryp bilersiñiz.


text:
Brýusselde penşenbe güni açylan Ýewropa Bileleşiginiň sammiti dowam edýär.
Ýewrosoýuzyň liderleri Liwiýadaky ýagdaý boýunça beýannama kabul etdiler. Olar Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafini eglenmezden häkimiýetden çekilmäge çagyrdylar.
“Demokratiýa geçmek barasynda ýurtda umumymilli dialog başlanmaly” diýlip, dokumentde bellenýär.
ÝB Bengazi şäherinde liwiýa oppozisiýasynyň döreden wagtlaýyn Milli geňeşi bilen gepleşiklere taýýardygyny hem bildirdi.
Sammitde Kaddafiniň režimine garşy täze sanksiýalary girizmek barada karar kabul edildi. Şol gadaganlyklar, hususan-da, liwiýa nebitiniň we gazynyň eksportundan režimiň girdeji almagyna päsgelçilik döretmegi göz öňünde tutýar. Liwiýanyň Milli nebit korporasiýasynyň ÝB ýurtlaryndaky maliýe serişdeleri doňdurylar.


text:
Birnäçe güne çeken oýlanyşykdan soň, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 2-nji maýda öldürilen Osama bin Ladeniň jesediniň suratyny jemgyýetçilige görkezmezlik barada karara geldi.
Obama muny beýle suratyň amerikalylara garşy zorlukly çäreleri öjükdirmek ýa-da propoganda ýaragy hökmünde ulanmak ähtimallyklarynyň bardygy bilen düşündirdi.
Bu barada CBS täzelikler kanalynyň «60 minut» atly programmasyna beren interwýusynda prezident Obama 2-nji maýda Pakistanyň Abbottabad şäherinde Birleşen Ştatlaryň ýörite güýçleri tarapyndan öldürilen şahsyýetiň jesedinde geçirilen DNK barlaglarynyň onuň Bin Ladeniň jesedidigine hiç hili şübhe galdyrmandygyny aýtdy.
Bu wakanyň fonunda bolsa, çarşenbe güni Ak Tamda geçirilen brifingde Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasynyň metbugat sekretary Jeý Karneý Bin Ladeniň ölendigine köp adamlaryň henizem ynanmaýandyklary barada žurnalistleriň beren soragyna prezident Obamanyň sözlerine salgylanmak bilen jogap berdi.
Hususan-da, ol bu barada şeýle diýdi: «Biz bu waka tutuş dünýäde bildirilýän reaksiýalara syn edýäris. Elbetde, Bin Ladeniň indi ölidigine hiç hili şübhe ýok. “Al-Kaýdanyň” agzalarynyň arasynda-da onuň ölidigine hiç hili şübhe ýok. Beýleki tarapdan, biziň pikirimizçe, onuň suratynyň görkezileni ýa görkezilmäni ýagdaýy üýtgedip bilmez. Islendik ýagdaýda-da, bu wakany inkär edýän ertekiler hökman bolar. Ýöne esasy fakt indi siziň Bin Ladeniň ýeriň üstünde ýaşap ýörendigini görmejekdigiňizdir».
Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasynyň çarşenbe güni eden bu beýanatyndan birneme öň Osama bin Ladeniň jesediniň suratlary görkeziler diýen umytlar uludy.
Aýratynam, Merkezi aňtaw gullugynyň (CIA) direktory Leon Panettanyň Bin Ladeniň iň bolmanda bir suratynyň görkezilmeginiň mümkindigi barada eden çykyşyndan soň, munuň şeýle boljakdygyna köpler ynanypdylar.
Osama bin Ladeniň öldürilendigi baradaky habar musulman ýurtlarynyň ilatlarynyň arasynda aýratyn bir ýazgaryjy reaksiýalary döretmedi.
Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasynyň metbugat sekretary Jeý Karneý Waşingtonyň Osama bin Ladene garşy gören bu çäresiniň Bin Ladeniň yslam dünýäsi bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň arasynda oňşuksyzlyk döretmek ugrunda eden tagallalaryna meçew bermejekdigini aýtdy.
Osama bin Ladeniň jesediniň suratlaryny jemgyýetçilige görkezmezlik barada Ak Tamyň gelen karary bu ugurdaky diskussiýalaryň soňuna nokat goýmasa gerek.
Birleşen Ştatlaryň kanunçylyk boýunça ekspertleri Bin Ladeniň ölümine degişli materiallar media serişdeleri tarapyndan hökümet edaralaryndan talap edilen halatynda, bu materiallaryň jemgyýetçilige, barybir, aýan bolup biljekdigini aýdýarlar.
Birleşen Ştatlaryň «Informasiýa azatlygy baradaky akt» atly kanunyna laýyklykda, haýsydyr bir suratlaryň, wideoýazgylaryň ýa dokumentleriň berilmegi kanunçylygy bozmaýan bolsa, onda habar beriş serişdeleri ýurduň hökümet edaralaryny şeýle dokumentleri özlerine bermeklige mejbur edip bilýärler.


text:
Gyrgyzystanyň häzir Minskide bolýan öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýew bilen ýurtdaky ýagdaý, Gyrgyzystana dolanmak niýetiniň barlygy ýa ýoklugy barada geçirilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi alyp baran Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti Aýnura Asanhojaýewa.
Azatlyk Radiosy: Gahar-gazaba münen adamlar siziň dogan-garyndaşlaryňyzyň öýlerine ot berdi. Ýurtda bolup geçýän wakalardan habarynyň barmy ýa-da ýok?
Bakyýew: Gyrgyzystandan habarlar gelip gowuşýar. Öz şäherimde bolýan wakalara hem gaty gynanýaryn. Beýle zatlara hiç kim garaşmandy. Olar 90 ýaşly adamyň öýüne ot beripdirler. Ol Beýik Watançylyk urşunyň weterany. Onuň näme günäsi bar?
Meniň 2006-njy ýylda aradan çykan doganym Jusup Bakyýewiň jaý salnanyna ýaňy 9 ýyl boldy. Ol beýleki söwdagärleriňki ýaly uly jaý hem däldi. Onuň öýüne näme üçin ot berýärler? Onuň eden näme etmişi bar?
Bidüzgünçilik dowam edýär. Haklaşýan wagtlaýyn hökümetiň agzalarymy, ýerli döwlet işgärlerimi, bilemok. Ýöne ýurduň, halkyň aladasyny edýän ýok.
Azatlyk Radiosy: Ogullaryňyz Maksim bilen Marat şu wagt nirede?
Bakyýew: Meniň maşgalam häzir kyn ýagdaýda.
Azatlyk Radiosy: Maksim bilen Janyşyň arasynda bolan we ýazga geçirilen bir gepleşikde sizi gaýtadan häkmiýet başyna getirmek barada gürrüň edilýär. Beýle plan bar bolsa, siz ony togtatmaga synanyşýarmysyňyz?
Bakyýew: Elbetde, men ýaňy aýtdym. Gyrgyzystana dolanmaga şert we mümkinçilik ýok. Beýle plan-da ýok. Bir topar bigünä adamyň başyna ýeten ýaragly döwlet agdarylyşygy boldy. Wagtyň geçmegi bilen bu belli bolar. Men munuň belli boljagyna ynanýaryn. Oglanlar käbir zatlar barada gürrüň edýärler. Olaryň şeýle pikirleriniň bar bolmagy mümkin. Ýöne öň hem aýdyşym ýaly, mende beýle pikirler ýok.
Azatlyk Radiosy: Jelalabatdaky tarapdarlaryňyza aýtjak zadyňyz barmy? Ol ýerde gan döküşikli demonstrasiýalaryň öňüni alara kömek etmek üçin bir zat aýtmak isleýärmisiňiz?
Bakyýew: Men näme diýeýin? Ähli gyrgyz halkyna ýüzlenýärin. Ilki bilen näme etseňiz, oýlanyşykly ediň. Halky çydamlylyga çagyrýaryn. Wagtlaýyn hökümetiň agzalaryny, ýerli resmileri sabyrly bolmaklyga çagyrýaryn. Geliň, akyl-paýhasly hereket edip, howsala düşmäliň. Howsala düşülse, ýagdaý ýene ýaramazlaşyp, çaknyşyk turmagy mümkin.
Azatlyk Radiosy: Siz ‘Gyrgyzystana dolanjak däl’ diýýän sözüňizde berk duran bolsaňyz, öz tarapdarlaryňyzy köşeşdirip, olara ‘meniň bähbitlerimi täze häkimiýetlerden goramagyň indi geregi ýok’ diýseňiz, bolmaýarmy?
Bakyýew: Häzir Gyrgyzystanda her bir adam öz bähbidini goraýar. Bu işler men baradadyr diýip, pikir edemok. Meniň erkimde maglumat edinere internetden başga çeşme ýok. Halk meni ýa meniň bähbitlerimi gorap, köçä dökülenok. Halk ýerli ýolbaşçylardan we wagtlaýyn hökümetden närazy bolansoň, köçä çykýar.


text:
Düýn Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewa ýakynda geçirilen saýlawlarda parlamente girmegi başaran deputatlara ýüzlenip eden çykyşynda olary tizden-tiz hökümet düzmäge çagyrdy.
Gyrgyzystan Merkezi Aziýada ilkinji bolup parlament dolandyryşyna geçen ýurt hasaplanylýar.
Gyrgyzystanda geçen aý geçirilen parlament saylawlarynda 5 partiýa parlamentden orun almagy başardy. Emma olardan hiç biri özbaşyna hökümet düzmek derejesinde üstünlik gazanyp bilmedi.
Otunbaýewa ilkinji parlament sessiýasynyň açylyş dabarasynda eden düýnki çykyşynda deputatlara ýüzlenip olary öz şahsy hem sýyasy matlaplaryny bir gyra goýmaklyga hem-de 27-nji noýabrdan öň hökümet düzmeklige çagyrdy.
Düýn 100-den gowrak protestçi ýurduň öňki prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň ýakyn ýarany diýilip hasaplanylýan milletçi «Ata Žurt» partiýasyna garşy protest gurnap, parlamentiň öňüne ýygnandy.


text:
Gündogar Ukrainada dowam edýän çaknyşyklar metbugat sahypalaryny eýeleýär. Kiýew bilen Moskwanyň Krym meselesi boýunça düşünişmezlikleri dowam edýär we häzirki wagtda bu meseläni çözmek boýunça edilýän tagallalar öňküsinden has ýygjamlaşdy.
Orsýet mart aýynda Ukrainanyň Gara deňiz ýarym adasyny anneksiýa etdi. Ukrain häkimiýetleri we halkara jemgyýetçiligi Orsýetiň bu hereketini oňlamady.
1-nji awgustda ukrain telewideniýesinde çykyş eden prezident Petro Poroşenko Ukrainanyň hiç haçan Krymdan el çekmejekdigini aýtdy.
Ol: “Ukraina öz bähbitlerini goramak üçin ähli mümkinçiliklerden aňrybaş peýdalanar” diýdi we öz ýurdunyň Adalat ministrliginiň bu mesele boýunça ähli kanuny ýollar boýunça iş alyp barjakdygyny aýtdy.
Poroşenkonyň orunbasary Waleriý Çaliý Krym meselesi boýunça Ukrainanyň pozisiýasyny ýene-de bir gezek aýratyn nygtap aýtdy.
“Krym ozalam Ukraina degişlidi, ol häzirem, gelejekde-de Ukraina degişli bolar”
"Munuň gürrüňem bolmaz"
Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow Krym barada çykyş edenden sanlyja gün soň ukrain häkimiýetleri bu beýanaty ýaýratdy. Lawrow: “Krym Orsýete degişlidir. Biz hiç kim bilen Krym barada gürrüňdeşlik geçirmedik. Munuň gürrüňem bolmaz” diýdi.
Ukrainanyň ýörite ilçisi Andreý Weselowskiý Kiýewiň öz maksadyny amala aşyrmagy üçin entek kanuny mümkinçilikleriň bardygyny aýtdy. Ol Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Ukrain gullugyna beren interwiýusynda häzirki ýagdaýy aýdyňlaşdyrmak üçin Birinji jahan Urşunyň tamamlanmagyndan 20 ýyl soň Raýnlandiň Germaniýa gaýtaryp berilmegini we 100 ýyllap britanlara garaşly bolan Gong Kongyň 1997-nji ýylda täzeden Hytaýa gaýtaryp berilmegini mysal edip görkezdi.
Ol bu barada ýene şeýle diýdi: “Bu mesele boýunça başga-da köp mysal getrse bolar. Ýöne bu mysallaryň ählisinde taraplar dawaly meseläni arbitraž suduň çözmegine we onuň bu babatda çykaran netijesine boýun bolupdylar. Emma welin häzirki ýagdaýda Orsýet şeýle prosese razy bolarmy bolmazmy, muny hatda göz öňüne-de getirip bolanok. Ynha, esasy mesele-de şol”.
Meýilnama düzmeli
Krymly syýasy synçy Oleksandr Starişa Kiýewi derhal Stokgolmdaky Halkara arbitraž suduna arza bilen ýüz tutmaga çagyrdy.
Ol şeýle diýdi: “Biz anneksiýa baradaky halkara kanunçylygyň esasynda Krymy täzeden yzyna gaýtaryp almak barada meýilnama döretmeli. Biz Ukrainanyň territoriýal bütewüligine ‘basyp alyjylaryň’ kast etmegi baradaky mesele boýunça bireýýäm Stokgolma arza bilen ýüz tutmalydyk”.
Ýöne Kiýew ýarymadany yzyna almak boýunça iş alyp barmakdan ejiz ýagdaýda. Sebäbi Kiýew şol bir wagtyň özünde ýurduň gündogarynda ýüze çykan durnuksyz ýagdaýy kadalaşdyrmak we paýtagtda syýasy näbelliligiň öňüni almak ugrunda-da göreşýär.
Parlamentiň wekili Andriý Sençenko bu barada şeýle gürrüň berdi: Ol: “Häzirki wagtda hökümetiň strukturasy we adamlaryň wezipelere saýlanmak tertibi döwletiň öňünde duran jogapkärçiliki wezipeleriň berjaý edilmegine päsgel berýär. Men ‘wezipeler boş dur, adamlar öz işlerini etmeýär’ diýemok. Ýöne her niçik hem bolsa Krymy basyp aldylar. Elbetde, häzirki wagtda terrorçylyga garşy operasiýalar alnyp barylýar. Ýöne şol bir wagtyň özünde ýurtda uly göwrümli ykdysady problemalar bar. Iş dolandyryjy häkimiýetler biziň häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarymyzdan baş alyp çykmak üçin işe girişmeli” diýdi.
Kiýewde ýerleşýän “Ýakyn Gündogary öwrenmek boýunça institutyň” direktory Ihor Semiwolos Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde ‘gündogar Ukrainadaky orsýetparaz separatistlere we hakynatutma söweşijilere garşy ýurtda alnyp barylýan kampaniýalar ukrain häkimiýetleriniň we hökümetiň seljeriş strukturalarynyň Ukrainanyň iň bir wawwaly meselesi bolan Krymyň täzeden yzyna gaýtarylyp alynmagyna doly üns bermeklerine päsgel berýär. Krymyň yzyna gaýtarylyp alynmagy örän çylşyrymly problema bolup, bu mesele dürli ugurlarda herekete geçilmegini talap edýär’ diýdi: “Dogrusyny aýtsam, Krymy kanunçylyk mehanizmini ulanmak arkaly ýa-da kazyýetiň çykarjak karary bilen yzyna alyp bolar öýdemok. Ýöne beýle diýmeklik ‘synanyşmak hökman däl’ diýmek däldir. Hökmany suratda kanunçylyk esasynda Krymy gaýtaryp almagyň aladasyny etmeli. Netijede Krymy yzyna gaýtaryp almak üçin biz ähli proseduralary synap görmeli. Ýöne, meniň pikirimçe, ähli ugurlardan aňrybaş peýdalanmaly, ýagny “güýç ulanmak”, “syýasy çäreler” we “kanunçylyk”, ynha, şu üç elementiň üçüsini hem ulanmaly”.
“Geoykdysady ada”
“Black Sea News” saýtynyň redaktory Andriý Klimenko gündogar Ukrainadaky separatist hereketiň ýeňlişe sezewar edilmegi Ukrainanyň Krymy yzyna gaýtaryp almagynda uly rol oýnar diýýär.
Orsýetli syýasy geňeşçin Stanislaw Belkowskiý Ukraina uzak möhletli meýilnamalara üns bermeli diýýär.
Belkowskiý Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy bilen gürrüňdeşliginde bu barada şeýle diýdi: “Elbetde, Wladimir Putin Krymy yzyna gaýtaryp bermez. Putiniň hökümet başynda oturan wagty Krym barada pikir etmegiň hajatam ýok. Ýöne Wladimir Putin hökümet başyndan gidäýen ýagdaýynda-da rus halky agzalýan territoriýanyň Ukraina gaýtaryp berilmegi bilen ylalaşmaz. Meniň pikirimçe, biz Krymy yzyna gaýtaryp almak barada däl-de, oňa “garaşsyzlyk” statusyny bermek barada kelle döwmeli” diýip, soňra Belkowsiý öz sözleriniň üstüni ýetirdi.
Syýasy maslahatçynyň aýtmagyna görä bu strategiýanyň üstünlikli amala aşyrylmagy Kiýewiň gelejekde krymlylaryň öz islegi bilen Ukraina dolanmagyny gazanmagyna bagly bolar.


text:
Öten agşam Waşingtonda dowam edýän özara gepleşikleriň barşynda Ysraýylyň we Palestinanyň liderleri Birleşen Ştatlar tarapyndan goldanylýan parahatçylyk planlarynyň başa barmagyna umyt edýändiklerini aýtdylar.
Öten agşam Waşingtonda prezident Obama bilen geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşynda, Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu Palestinanyň lideri Mahmud Abbasa garap, ony «parahatçylyk meselesinde meniň partnýorym» diýip atlandyrdy.
Şu gün giçlik Benýamin Netenýahu bilen Mahmud Abbas soňky 20 aýa çeken böwşeňlikden soň ilkinji gezek parahatçylyk meselesi boýunça Waşingtonda ýüzbe-ýüz gepleşik geçirerler diýlip garaşylýar.


text:
Geçen aýlarda gyrgyz resmileriniň “Manas” harby bazasyndaky amerikan harbylary baradaky beýanatlary bilen bagly köp habarlar ýaýrady. Emma ýakyn wagtda Orsýetiň hem Merkezi Aziýadaky harby bazalary boýunça problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagy mümkin.
Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew 23-25-nji fewralda Moskwa sapar edende, Orsýetiň kireýne alýan harby bazasy üçin töleg etmeýändigi bilen bagly meseläni gozgady. Häzir Täjigistan hem öz territoriýasyndaky harby bazalary Orsýetiň kireýne almagy bilen bagly meseläni galdyrýar.
Täjigistanyň Orsýetdäki ilçisi Abdulmajit Dostyýewiň 28-nji fewralda Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, Duşenbe Moskwanyň öz üç harby bazasyny ulanmagynyň möhletini ýene-de 49 ýyl uzaltmak isleýär. Eýse, näme üçin bu baradaky ylalaşyga gol goýmak yza süýşürilýär diýlip soralanda, Dostyýew entek jikme-jik gürrüň etmeli meseleleriň arasynda harby bazalary ulanmagyň hem bardygyny ýaňzytdy:
Häzir hiç kim öz topragyny mugtuna ulanýana sag bolsun aýtmaz.
—Men ilçi däl-de, Täjigistanyň raýaty hökmünde, dünýäde hiç kimiň bir garyş ýerini-de mugtuna bermejekdigini aýtmak isleýärin. Biziň ýurdumyz şeýle pikire eýermeli. Orsýet bize 300 million çemesi amerikan dollaryny ýa-da harby-tehniki kömek hökmünde kompensasiýa tölemeli. Häzir hiç kim öz topragyny mugtuna ulanýana sag bolsun aýtmaz.
Orsýetiň 201-nji diwiziýasy Täjigistanda Ikinji jahan urşundan soňra ýerleşdirilipdi. Bu diwiziýa Täjigistanda Sowet Soýuzy dargandan soň hem galdy. Orsýetli harbylar, esasan, 1,344 kilometrlik täjik-owgan serhedini goramaga kömek edýärler. Şonuň ýaly-da, olar 1992-1997 nji ýyllardaky graždanlyk urşy döwründe Täjigistanyň strategiki taýdan möhüm obýektlerini gorapdylar. Umuman, täjik hökümeti Orsýetiň söweşijileriniň öz territoriýasynda galmagyny goldaýar. Orsýetiň 201-nji diwiziýasy Täjigistandaky urşa goşulyşmasa-da, onuň hökümeti goldaýandygy gümän edilipdi.
Emma ilçi Dostyýew häzir döwrüň başgadygyny aýdýar:
—Şu günki Täjigistan 90-njy ýyllardaky ýurt däl. Şol döwürde Täjigistanda ähli meseläni başga döwletler çözýärdiler.
Gyrgyzlar hem töleg soraýar
Täjigistandan öň geçen hepde Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýew Moskwa saparynyň dowamynda Orsýetiň kireýne alýan harby bazasy üçin töleg etmeýändigi baradaky meseläni gozgady. Ol amerikan güýçleriniň 2014-nji ýylda Gyrgyzystanyň “Manas” harby bazasynda galmak möhleti tamamlanandan soňra, ony uzaltmajakdygyny we Birleşen Ştatlaryň, NATO-nyň harbylarynyň ýurdy terk etmeklerini isleýändigini birnäçe gezek aýdypdy. Amerikanyň harbylary “Manasy” Owganystandaky harby operasiýalary üçin 2001-nji ýyldan bäri ulanýarlar.
Atambaýewiň “Eho Moskwy” radiosyna beren interwýusynda aýtmagyna görä, Gyrgyzystanyň Orsýetden Kantdaky harby bazany ulanmagyny bes etmegini talap etmegi mümkin. Ol Orsýetiň bu harby bazany 4 ýyldan bäri ulanýandygyny we hiç hili töleg etmändigini habar berdi. Prezident Atambaýewiň sözlerine görä, Orsýet Kantdaky harby bazanyň kommunal hyzmatlary üçin töleg etmekden hem boýun gaçyrypdyr. Ol bu zatlary eşiden prezident Dmitriý Medwedewiň “şok” ýagdaýyna düşendigini we şol tölegleri 10 günüň içinde etmegi goranmak ministrine tabşyrandygyny belleýär.
Kremliň ýaýradan beýannamasyna görä, Orsýet harby bazany kireýine alandygy we Gyrgyzystanyň düýp gurluşlaryny ulanandygy üçin tölegleri tiz wagtda etmäge taýýardygyny tassyklaýar. Orsýet Kantda harby bazasyny 2003-nji ýylda açdy we ol Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň çalt hereket edýän güýçlerine kömek edýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Nýu-Ýorkda geçirilýän Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde Rumyniýanyň Prezidenti Klaus Ýohannis bilen duşuşdy.
Rumyniýanyň Prezidenti Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň belent münberinden eden çykyşyna ýokary baha berdi hem-de Türkmenistanyň öňe sürýän netijeli başlangyçlaryny goldaýandygyny aýtdy. Şol başlangyçlar ýurdumyzyň sebit hem-de dünýä howpsuzlygy, suw strategiýasy, ekologiýa, bilim we durmuş ulgamlary meselelerinde Milletler Bileleşigine agza döwletleriň hemmesi, BMG-niň guramalary, edaralary, agentlikleri hem-de institutlary bilen işjeň gatnaşyklara çemeleşmeleriniň oňynlygyny kesgitleýär.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ozal gazanylan ylalaşyklaryň amala aşyrylmagynyň barşyny ara alyp maslahatlaşmak bilen, özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitlediler. Hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň hatarynda söwda-ykdysady, energetika, ulag we aragatnaşyk ulgamlary görkezildi.
Şunuň bilen baglylykda, söhbetdeşler durnukly ösüşiň we halkara hyzmatdaşlygyň möhüm şerti hökmünde energiýa serişdeleriniň üstaşyr geçirilmeginiň howpsuzlygyny üpjün etmegiň möhümdigini aýratyn nygtadylar. Şeýle hem Hazar we Gara deňiz sebitleriniň kuwwatyny birleşdirmäge hem-de halkara ýük daşamalary üçin täze ykdysady ugurlary üpjün etmäge gönükdirilen üstaşyr-ulag geçelgesini döretmegiň taslamasynyň ähmiýeti bellenildi.
Duşuşygyň ahyrynda taraplar döwletara hyzmatdaşlygynyň ägirt uly kuwwatyny amala aşyrmaga, Türkmenistanyň we Rumyniýanyň halklarynyň bähbidine gönükdirilen netijeli gatnaşyklaryň üstünlikli dowam etjekdigine ynam bildirdiler.


text:
“ABŞ Ukrainadaky konflikt babatynda täze ädimleri ätmeli, sebäbi ykdysady we Günbataryň beýleki sanksiýalary Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň ugruny üýtgedip bilmedi” diýip, ABŞ-nyň Goranmak sekretary Aş Karter çykyş etdi.
Karter bu barada Germaniýanyň Ştuttgard şäherinde ABŞ diplomatlary we harby ofiserleri bilen geçiren gepleşiklerinden soň çykyş etdi. Karter soňky hepdäniň dowamynda Ukrainanyň gündogarynda bolan çaknyşyklaryň netijesinde Pentagonyň “başga-da zatlaryň ýüze çykmagy” dogrusynda aladalanýandygyny aýtdy.
Karteriň bu çykyşyndan öň, NATO-nyň baş sekretary Ýens Stoltenberg Moskwanyň Ukrainanyň gündogaryndaky Russiýa tarapyndan goldanylýan separatistlere täze ýaraglary, şol sanda artilleriýany we howa hüjüminden goranyş ulgamlaryny ýollandygyny aýtdy.
Karter öz çykyşynda “Sanksiýalar rus ykdysadyýetine täsir ýetirýär. Bularyň netijesinde adaty rus raýatlaryna ýaramaz täsir ýetýär” diýip, belledi.
Ol sözüni dowam etdirip “Şol bir wagtda ykdysady kynçylyklar Putiniň geçen ýyl Krymy basyp alandan soňky saýlan ýoluny üýtgetmedige meňzeýär” diýdi.
Karter soňy bilen bu NATO-nyň öz strategiýasyna täzeden göz aýlamalydygyny aňladýar diýdi.
Karter: “Bu mesele dogrusynda biziň başga zatlary etmegimiz gerek... Putin öz pälinden gaýtmajaga meňzeýär” diýip, belledi.
ABŞ resmileriň Ştuttgarda bolan maslahatyň dowamynda anyk netijeleriň kabul edilmändigini aýdyp, şol bir wagtda ABŞ we NATO harby türgenleşikleriniň sanyny artdyrmak barada ylalaşylandygyny mälim etdiler.
ABŞ we beýlekiler Putin şol bir strategiýalary ulanyp, sebitiň beýleki regionlaryna girmeginden howatyrlanýarlar.
Kartel öz ýaranlaryna we hyzmatdaşlaryna goranmak pudagyna goýberilýän çykdajylary artdyrmaga we harby türgenleşikleri geçirmäge çagyrdy.
Geçen ýyl Waşington Russiýany Sowuk urşy döwri gelnen ýarag çäklendirmesi baradaky Ylalaşygy bozmakda aýyplady.
Karter şu ýylyň başynda çykyş edip, ýarag çäklendirmesi baradaky Ylalaşygyň "iki taraplydygyny", eger-de Russiýa ondan dänse, Waşingtonyň hem bu ugurda özbaşdak hereket edip biljekdigini duýdurdy.


text:
Şenbe guni Ýewropanyň ondan gowrak ýurdunda internet garakçylygyna garşy göz öňünde tutulýan täze halkara ylalaşygyna protest bildirilip, demonstrasiýalar geçirildi.
Internet garakçylygyna garşy kabul edilmegi göz öňünde tutulýan täze şertnamanyň proýekti häzirki wagt Ýewropa Bileleşiginiň 27 ýurdunyň hem-de dünýäniň ykdysady taýdan ösen beýleki 10 ýurdunyň arasynda ara alnyp maslahatlaşylýar.
Bu şertnamanyň kabul edilmegine garşy çykyş edýän protestçiler bu ylalaşygyň internetdäki söz azatlygyna berk çäklendirme girizjekdigini aýdyp, muňa alada bildirýärler.


text:
Alymlar tarapyndan geçirilen dürli barlaglar, tejribeler muny ýyllarboýy tassyk edip gelendigi sebäpli, kadaly durmuşda ýaşaýan adamlar özleri üçin hepdäniň bir gününi balyk we balyk önümlerini iýmeklige bagyşlaýarlar. Ony öz iýmit rasionyna gündelik goşýan adamlar hem seýrek däl.
Aşgabadyň ýaşaýjysy, 40 ýaşly lukman Sähediň aýtmagyna görä, balyk hem-de balyk önümleri adam bedenini sagdyn saklamakda, ynsanyň ömrüniň dowamly bolmagynda juda möhüm rol oýnaýar.
Garaşsyzlykdan ozal Soýuzyň çäklerinde hereket ediýän jemgyýetçilik iýmiti kärhanalarynda her hepdäniň penşenbe güni “Balyk güni” diýlip atlandyrylýardy, hem-de balykdan bişirilen dürli görnüşli iýmitler müşderilere hödürlenýärdi.
Ondan daşary ähli welaýatlarda hem emeli köller, suw howdanlary gurlup, Garaşsyzlykdan ozal hem, Garaşsyzlygyň başky ýyllary hem, balykçylyk pudagyna uly üns berilýärdi. Daşoguz welaýatynda “Sarygamyş” köli, Mary welaýatynda “Howuzhan” suw howdany, Ahal welaýatynda ýöriteleşdirilen balyk hojalygy, Gökdepe suw howdany ýaly belli-belli ýerlerde balygyň dürli görnüşleri ösdürilip ýetişdirilýärdi we ilata ýetirilýärdi.
Bu balyk öndürilýän suw howdanlary şu günki gün hem bar. Emma olaryň öndürijiligi pese gaçdy. Sähediň belleýşine görä, Türkmenistanyň çäklerinde Hazar deňzine öz bioserişdeleri bilen tebigatyň ýurda eçilip beren peşgeşi diýseň hem boljak. Emma Hazar deňziniň gymmatly balyklary ilat üçin ýat bolup barýar.
Aşgabat şäheriniň “Gülüstan” söwda merkezinde, Hazar deňziniň önümi bolan bekre balygyny hemişe satyn alyp bolýar. Kenarýaka şäheri bolan Türkmenbaşyda, Hazar şäherçesinde satuwda bolelin tapylmaýan bekre balygy bu söwda merkezinde bir kilogramy 90-100 manat aralygynda satuwa çykarylýar. Bekre balygynyň işbiliniň bir kilogramy bolsa 1,500 amerikan dollaryna barabar, emma harytlara goýulýan nyrhlaryň hem gümürtik bolýanlygy sebäpli, bu harytlaryň bahalary ýazylyp goýulmaýar.
Aşgabat şäherinde Lebapdan gelýän telekeçiler Amyderýanyň balygyny, Marydan gelýän telekeçiler “Howuzhanyň” balygyny satuwa çykarýarlar. Olar hem balyklary görnüşlerine görä baha goýup, bir kilogramyny 10 manatdan 20 manat aralygynda satuwa çykarýarlar.
Türkmenistanyň bioserişdelerini gorap saklamak we ony köpeltmek barada Türkmenistanyň kanuny “Türkmenistan” gazetiniň 2011-nji ýylyň 28-nji maý sanynda çap edildi. Kanunda suwuň bioserişdeleriniň gorlarynyň goragyny we üznüksiz köpelmegini üpjün etmek maksatlary göz öňünde tutulýan bolsa-da, Garaşsyzlyk ýyllary bu pudagyň ünsden düşürilmegi netijesinde, şu günki gün balyk we suwuň beýleki bioserişdeleri gyt haryda öwrülip barýar.
Bekre balygynyň işbiliniň bir kilogramy 1,500 amerikan dollaryna barabar
Aşgabatly lukman Sähet balyk we suwuň beýleki bioserişdeleri satuwda tapdyraýan ýagdaýynda hem, olaryň ýönekeý ilat üçin elýeter däldigini belleýär. Onuň aýtmagyna görä, soňky ýyllar balyklary ýöriteleşdirilen howdanlarda köpeldip, soňra ony deňze, derýalara goýbermek işi öz-özünden ýatyp galypdyr.
“Bu ugurdan tejribeli hünärmenler ýok diýen ýaly. Ýokary okuw mekdeplerinde taýýarlanýan hünärmenler bolsa teoriýadan aňry geçip bilmeýärler. Şeýle-de Hazar deňzinde ýangyç daşaýan ýük gämileriniň sanynyň köpelmegi, deňizde nebit çykarýan wyşkalaryň peýda bolmagy hem balyklaryň köpelmegine uly päsgelçilik döredýär” diýip, Sähet aýdýar.
Magtymguly etrabynyň çäklerinden akýan Sumbar derýasynyň, Etrek etrabynyň çäginden akýan Etrek derýasynyň suwunyň kesilmegi hem Hazaryň balyklarynyň süýji suwa çykyp, işbil taşlamagyna böwet bolýar.
Sähediň aýtmagyna görä, Hazaryň türkmen kenarynda bu ugurdan degerli iş amala aşyrylmaýan wagtynda, goňşy Eýran öz Hazar kenaryny kanallar, çeşmeler arkaly süýji suw bilen birikdirip, balyklaryň köpelmegine uly mümkinçilikler döredýär.
Türkmenbaşy şäherindäki balyk konserwa zawody hem häzirki wagtda geregiçe önüm öndürmeýär. Konserwirlenen balyk önümleri ýurda esasan Orsýetiň şäherlerinde öndürülip getirilýär.
Sähet ilaty balyk we suwuň bioserişdeleri bilen üpjün etmek barada döwlet derejesinde aladanyň zerurdygyny nygtaýar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Ýakyn Gündogaryň parahatçylygy boýunça Ysraýylyň “kyn emma zerur seçgi” etmelidigini aýtdy.
Klinton bu baradaky pikirini Waşingtonda ýerleşýän we Ysraýylyň tarapyny tutýan bir guramanyň ýygnagynda duşenbe güni eden çykyşynda öňe sürdi.
Klinton Ysraýylyň jedelli regionlarda ýewreýlere gönükdirip gurýan ýaşaýayş jaylarynyň Ýakyn Gündogarda ösüşiň bolmagyna böwet bolýanlygyny hem belledi.
“Iýerusalimiň gündogarynda ýa-da Iordan derýasynyň günbatar kenarynda täze jaýlaryň gurulmagy özara ynamyň döremegine kölege salýar. Bu ädim iki tarapdan hem isleg bildirilýän, şeýle-de göni gepleşikleriň geçirilmegine esas döredip biljek ýüzbe-ýüz bolmadyk diskussiýalaryň başlamagyna-da howp abandyrýar” diýip, Hillary Klinton aýtdy.
Klinton çykyşynyň dowamynda şeýle diýdi: “Bu ýagdaý Ýsraýyl bilen ABŞ-nyň arasynda pikir tapawutlylygynyň bardygyny ýüze çykarar. Şunlukda, regiondaky käbir beýleki ýurtlaryň arasynda bu ýagdaýdan peýdalanmaga umyt döräp biler. Bu ýagdaý regionda parahatçylygyň ornaşdyrylmagy boýunça ABŞ-nyň oýnap biljek roluna-da kölege salar”.
Klinton Ysraýylyň parahatçylygy we howpsuzlygy baradaky meselä Obamanyň administrasiýasynyň aýratyn ähmiýet bermäge dowam etjekdigini hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Türkmenistan demirgazyk Owganystanyň üç welaýatynyň merkezini we ençeme etrabyny elektrik togy bilen üpjün edýär. Şeýle-de, Türkmenistanyň Owganystana berýän elektrik togunyň mukdaryny artdyrmagy göz öňünde tutýandygy aýdylýar.
Ýöne söweşijiler Türkmenistan iberilýän elektrik liniýasynyň sütünlerine yzygiderli zyýan ýetirýärler. Farýab welaýatynda söweşijiler soňky iki aýyň dowamynda 10 gezek elektrik liniýasyny kesdiler.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Owganystandaky habarçysy Şaýymerdanguly Myrady maglumat taýýarlady.


text:
Birleşen Ştatlaryň wise prezidenti Jo Baýden bir ýyl öň Mýunhende geçirilen Howpsuzlyk konferensiýasynda Orsýet bilen gatnaşyklarda «täzeden gur düwmesini» basmagyň wagty geldi diýipdi. Ine, Mýunhende ýene Howpsuzlyk maslahaty geçýär. Şu bir ýyl içinde Birleşen Ştatlaryň täze syýasatyna Moskwa tarapyndan nähili garalýar?
Wladimir Putin Barak Obamanyň raketa gorag planyny üýtgetmeginden hoşal boldy, ol öň bu plana garşy çykypdy.
Birleşen Ştatlaryň täze prezidenti sentýabr aýynda Çeh respublikasynda ýokary derejeli radar, gözegçilik sistemasyny we Polşada gorag raketalaryny goýmak planyny goýbolsun edýändigini yglan edende, Orsýetiň premýer ministri muny «dogry hem batyrgaý» ädim atlandyrypdy.
Birleşen Ştatlar bu plany täze çemeleşme, ýagny günorta Ýewropada deňizde ýerleşdirilen öňüni alyş raketalaryna gol ýapmak esasynda goýbolsun edipdi. Ýöne Putin birnäçe aý soň munuň Ýewropadaky deňagramlylygy bozýandygyny we Orsýeti jogap hökmünde täze hüjüm ýaragyny döretmäge mejbur edýändigini aýdyp, Obamanyň täze çemeleşmesiniň ýüzüne urdy.
Synçylaryň pikirine görä, bu bolýan zatlar häzirki rus elitasynyň, Putiniň töweregini gurşap alap howpsuzlyk weteranlarynyň Birleşen Ştatlara ynanyp bolmajak bäsdeş hökmünde garamagy dowam etdirmegi bilen bagly. Moskwada ýaşaýan goranyş synçysy Pawel Felgenhauer bu barada şeýle diýýär: «Elbetde, bu ýerde esasy problema Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň arasyndaky strategiki maksatlaryň örän düýpli tapawutlanmagynda. Bu ýerde maksatlaryň we ideologiýanyň arasynda uly tapawut bar we şu ýagdaý hem hyzmatdaşlygy gaty kynlaşdyrýar we çäklendirýär.»
Moskwda çykýan «Russia In Global Affairs» žurnalynyň baş redaktory Fýodor Lukýanow bu problemanyň mundan hem düýplidigini, öňki bäsdeşleriň Sowuk uruşdan ýigrimi ýyl soň hem bir-birleri bilen nähili iş salyşjagyny bilmeýändigini aýdýar.
«Bu ýerde Obama häkimiýete gelmezden öň petige dirän gatnaşyklary gowulaşdyrmak babatda aýdyň bir isleg bar. Ýöne Orsýet we Amerika şu günki dünýäde bir-birinden näme isleýär? Ine, şu aýdyň däl» diýip, Lukýanow aýdýar.
Ýagdaý henizem o diýen aýdyň däl
Obamanyň Orsýet bilen gatnaşyklary gaýtadan gurmak ideýasy NATO-nyň giňemegi, raketa gorag sistemasy ýaly jedelli meselelerden biraz çeke durup, ünsi ýaraglara kontrolluk, Owganystandaky uruş, Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak ýaly umumy bähbitlere gönükdirmegi maksat edinýärdi. Emma bir ýyl geçendigine garamazdan, bu ugurda ýagdaý henizem o diýen aýdyň däl.
Sowuk uruş döwründen bäri dowam edýän şertnamanyň möhletiniň dolmagy bilen gol çekilmeli täze şertnama, Strategiki ýaraglary çäklendirmek şertnamasy 2008-nji ýylyň aýagynda taýýar bolar öýdülýärdi. Emma gepleşikler garaşylyşyndan uzaga çekdirildi we synçylar täze şertnama ýene-de birnäçe aý garşmaly boljagyny aýdýarlar.
Birleşen Ştatlar Moskwanyň rus territoiýasynyň üstünden Owganystana harby tehnika geçirmäge rugsat bermegini sorady we oňa şeýle rugsat berildi. Ýöne bu ylalaşygyň ýerine ýetirilişi entek göwnejaý däl. Şeýle-de Orsýet Waşingtonyň Tähranyň ýadro ýaragyny edimeginiň öňüni almak maskady bilen Eýrana garşy berk sanksiýa girizmek teklibine-de ikuçly seslendi.
Prezident Dmitriý Medwedew sentýabryň aýagynda Birleşen Ştatlaryň syýasatyny goldap, «käbir işlerde sanksiýalar gutulgusyz» diýdi. Ýöne biraz soň Lawrow «özleriniň bu ýagdaýda sanksiýalaryň we basyş haýbatlarynyň ters netije berjegine ynanýandyklaryny» gaýtalady.
Lukýanow rus elitasynda köp adamyň Birleşen Ştatlar Orsýetden köp zat isleýär we ýerine gaty az zat hödürleýär diýip pikir edýändigini aýdýar.