text:
Orsýetiň howpsuzlyk agentleri 13-nji marta basylyp alnan Krym ýarymadasynda iki ukrain žurnalistiniň maşgalalarynyň öýlerine döküldiler. Bu reýdleriň dawaly territoriýada media gözegçilik etmek boýunça alnyp barylýan syýasatyň bir bölegi bolmagy ahmal.
Ukrainanyň Gara deňizdäki Krym ýarymadasynyň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilenden bir ýyl soňa hem orsýet häkimiýetleri bu ýerde garaşsyz žurnalistlere basyşlaryny dowam etdirýärler.
Şu hepdede Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň agentleri Krymyň paýtagty Simferopolda Derňew maglumatlary merkezi atly garaşsyz žurnalistika merkezinden iki habarçynyň öýlerine döküldiler. Žurnalistleriň özleri geçen ýylyň mart aýynda Krymyň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilmeginiň yz ýany Kiýewe göçüp gitmäge mejbur bolupdylar.
Nýu Ýorkda ýerleşýän hökümete degişli bolmadyk Žurnalistleri goraýjy komitetiň 13-nji martda ýaýradan beýannamasynda reýdler “repressiw hereketler” diýlip häsiýetlendirildi we Krym barada habar berýän žurnalistleriň geçen ýylyň dowamynda süteme, hüjümlere, tussaglyklara sezewar edilip, olaryň iş esbaplarynyň ellerinden alnandygy aýdyldy.
Nataliýa Kokorina
Žurnalist Nataliýa Kokorina Federal howpsuzlyk gullugynyň (FSB) 13-nji martda ir sagat sekizde özüniň propiska edilen ýaşaýyş jaýy bolan ene-atasynyň öýüne dökülip, özüne jaň edilip, tizden-tiz gelmegiň talap edilendigini habar berdi.
“Irden bir adam jaň edip, özüniň...polisiýadandygyny” aýtdy diýip, Kokorina AÝ/AR-a aýtdy. “Ol meniň ýazgy edilen, ene-atamyň ýaşaýan jaýynyň gapysynyň möhürlenendigini aýtdy. Meniň enem-atamyň öý telefonlary öçürildi”.
Kokorina yz ýany tussag edildi we, alty sagatdan gowrak wagtlap sorag edilensoň, boşadyldy.
“Nataşa Krym jemgyýetindäki problemalar, korrupsiýa, häkimiýetdäki ogurlyklar we Orsýetiň okkupasiýasy boýunça ençeme derňewleriň awtory” diýip, Derňew habar beriş merkeziniň esaslandyryjysy Dmytro Gnap Facebookdaky öz sahypasynda ýazýar. “Ol we onuň kärdeşleri öz makalalarynyň üstünde gizlinlikde diýen ýaly işlemeli boldular”.
Anna Andriýewskaýa
Şol günüň özünde FSB-niň agentleri žurnalist Anna Andriýewskaýanyň ene-atasynyň öýüne-de reýd geçirdiler. Andriýewskaýa şol öýde soňky 10 ýyl çemesi asla ýaşamandygyny we soňky 10 aýyň dowamynda bolsa Krymda bolmandygyny aýtdy.
Ol Facebookdaky öz sahypasynda kakasyna FSB tarapyndan käbir dokumentleriň, şol sanda öz garşysyna jenaýat işiniň gozgalandygyny tassyklaýan haýsydyr bir kagyzlaryň görkezilendigini ýazýar. Žurnalistiň pikiriçe, bu zatlaryň onuň öz makalasynda Krymyň Orsýetiň gözegçiliginden çykmagyna çagyryş edilmegi bilen bagly bolmagy mümkin.
Ol reýdiň netijesinde öz kakasynyň kompýuteriniň we elektron maglumatlarynyň alnyp gidilendigini habar berdi.
Orsýetiň Krymy basyp alan döwründe Andriýewskaýa ”Argumenty Nedeli-Krym” gazetinde işleýärdi, emma gazet ýerli häkimiýetleri we Orsýeti tankyt etmezlik syýasatyny kabul edensoň, ondan işden çykdy. Şondan soň Andriýewskaýa AÝ/AR-nyň Ukrain gullugynyň habarçysy bolup işledi.
Orsýetiň Krymdaky kanun goraýjy agentlikleriniň metbugat wekili reýdler barada kommentariý bermekden ýüz öwürdi. Ýerli Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Dmitry Polonsky haýsydyr bir žurnalistiň tutulandygy barada özüniň eşitmändigini aýtdy.
Kokorinanyň aklawçysy Jemil Temişewiň AÝ/AR-a aýtmagyna görä, onuň Derňew maglumatlary merkeziniň çap eden makalalary bilen baglylykda soraga çekilendigini aýtdy.
“Men ähli detallary häzir aýdyp bilmedim” diýip, aklawçy “häzire çenli bizde sorag edişlik bilen bagly takyk aýyplamalar ýok. Men häzirki wagtda Natalýa üçin hiç hili howp görmeýärin” diýdi.
13-nji martda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç “Krymda garaşsyz žurnalistleriň gorkuzylmagyny” ýazgarýan beýannama ýaýratdy.
“Repressiýa güýçlenýär”
“Bu tussaglyk Krymyň de fakto, ýagny iş ýüzündäki häkimiýetleriniň garaşsyz media wekillerini olaryň alyp barýan işleri üçin gorkuzmak we jezalandyrmak boýunça amala aşyrýan hereketleri barada ýatlamadyr” diýip, Miýatowiç ýazýar. Ol Krymda žurnalistleriň “repressiýa” edilmegi “esasy adam hukuklarynyň depelenmegidir” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
Tatarlaryň mejlisi Krym assambleýasynyň başlygy Refat Çubarow Krymda “repressiýanyň” güýçlenendigini aýtdy. Häzirki wagtda Çubarow Kiýewde bolýar, sebäbi Krymyň iş ýüzündäki häkimiýetleri oňa ýarymada barmagy gadagan etdiler.
“Krym jemgyýetiniň ähli gatlaklarynda – Krym tatarlaryna, žurnalistlere, biznes wekillerine garşy repressiýalar sebäpli gorky güýçlendi” diýip, Çubarow aýdýar.
“Biz bärde Kiýewde şol adamlara nädip kömek berip boljakdygy, olary we olaryň maşgalalaryny, şeýle-de häzirem Krymda galýan žurnalistleri nädip gorap boljakdygy barada pikir etmeli. Bizde diňe bir gural bar – jemgyýeti maksimal derejede habarly etmek we halkara žurnalistlerine hem adam hukuklaryny goraýjy guramalaryna ýüzlenmek”.
Şu aýyň başynda hökümete degişli bolmadyk Freedom House guramasy hasabat ýaýratdy.
Hasabat Krymyň de fakto häkimiýetlerini “Krym ýarymadasyny informasion getto öwürmek ugrunda iş alyp barmakda aýyplady”. Şeýle-de hasabatda “Krymyň Orsýetiň bölegi hökmündäki statusyna” mediada şübhe bildirilmegine bäş ýyl türme tussaglygyny göz öňünde tutýan jenaýat hökmünde garalýandygy bellenilýär.
Ukrainanyň regiondaky telewizion gepleşikleri bes edildi, şol bir wagtda-da käbir kanallar – “esasan tomaşaly kanallar” – henizem kabel arkaly görkezilýär.


c: text/html

text:
Türkmenistanda soňky ýyllar döwlet eýeçiligindäki kino sungatynyň pese gaçandygy, döredilýän kinolaryň halk içinde meşhurlygynyň azalandygy aýdylýar.
Ýogsam bolmasa, Sowet döwründe döredilen türkmen filmleri halk içinde uly meşhurlyk gazanypdy. Emma indi, döwlet eýeçiligindäki kinostudiolaryň meşhurlygynyň peselmegi bilen, täze bir hadysanyň - hususy eýeçilikdäki kino sungatynyň döreýändigi aýdylýar.
Şeýle-de, hususyýetçiler tarapyndan döredilýän kinolarda halk durmuşynyň, sosial meseleleriň, döwlet kinostudiosynyň kinolaryndan tapawutlylykda has gyzykly görkezilýändigi habar berilýär. Dogry, hususyýetçileriň döredýän kinolarynda professionallygyň ýetmeýändigi hem aýdylýar.
Eýsem, türkmen kinosyndaky täze ýagdaý barada ýaşlar näme pikir edýärler? Soňky ýyllarda döredilýän türkmen kinofilmleri barada ýaşlar näme pikirde? Nämeler edilende kinolary has hem döredijilikli taýýarlap bolar?
Nobatdaky Täze Tolkun gepleşiginde şu tema barada gürrüň ediler. Garaýyşlaryňyzy gepleşigimize gatnaşyp beýan etmek isleseňiz, hat@azatradio.org email adresimize hat ugradyň. Garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistan 2016-njy ýylyň döwlet býujetiniň üstüni ýetirmek üçin girdeji çeşmeleriniň biri hökmünde döwlet fondunyň obligasiýa görnüşindäki gymmatly kagyzlaryny satmagyň hasabyna doldurmagy göz öňünde tutýar.
Resmi maglumatda bellenişine görä, 16-njy oktýabrda geçirilen hökümet maslahatynda agzalan bu çäre bilen döwlet zaýomlaryny, ýagny döwletiň içerki algy-bergi bank biletlerini çykarmak göz öňünde tutulýar. Türkmenistanda döwlet zaýomlary sowet döwründe hem dolanyşykda bolup, şol gymmatly kagyzlardan ençeme türkmenistanlyda bardy.
Eýse, bu döwlet zaýomlary nähili görnüşde berlipdi we onuň netijesi nähili boldy?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
8-nji fewralda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow nobatdaky wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi. Oňa Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň welaýatlara jogapkär orunbasarlary, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleri gatnaşdylar. Maslahatda döwlet durmuşynyň ileri tutulýan meselelerine, şol sanda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň geçirilişi, welaýatlary hem-de paýtagtymyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek bilen baglanyşykly meselelere garaldy.
Maslahatda, ilki bilen, Ahal, Balkan, Daşoguz we Lebap welaýatlarynyň häkimleri döwlet Baştutanyna ýerlerde alnyp barylýan işler barada hasabat berdiler. Türkmenistanyň Prezidenti häkimlere welaýatlaryň ykdysadyýetiniň ähli ulgamlarynda, şol sanda oba senagat toplumynda önümçilik kuwwatyny artdyrmak boýunça çäreleri hemişe gözegçilikde saklamagy tabşyrdy. Şeýle hem, Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli ýurdumyzyň ähli künjeginde geçiriljek dabaralaryň ähmiýetini nygtap, baýramçylyk çäreleriniň ýokary guramaçylyk derejesini üpjün etmegi tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow Balkan welaýatyna iş saparynyň netijeleri barada hasabat berdi. Wise-premýeriň habar berşi ýaly, häzirki wagtda ýurdumyzyň himiýa senagatyny ösdürmek boýunça maksatnamalary üstünlikli çözmek maksady bilen, anyk çäreler görülýär. Hususan-da, Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde önümçilik kuwwatlylygy ýylda 1 million 155 müň tonna önüm çykarmaga barabar bolan karbamid öndürjek zawodyň gurluşygynyň barşy barada jikme-jik habar aýdyldy.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow sebitde işleriň ýagdaýy we alnyp barylýan oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berdi. Ol döwlet Baştutanynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berip, gök önümleri we beýleki oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmek üçin ýer bölekleriniň berlişi barada habar berdi.
Iş maslahatynda wise-premýer M.Ýazmuhammedowa Halkara nowruz baýramçylygyny Ahal welaýatynyň dag etegindäki “Toý ýaýlasynda” geçirmäge taýýarlyk görlüşi barada hasabat berdi.
Soňra göni aragatnaşyga Aşgabat şäheriniň häkimi M.Abilow hem-de Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew çagyryldy. Häkim paýtagtymyzy has-da ösdürmek, onuň binagärlik keşbini özgertmek boýunça alnyp barylýan işler, şeýle hem, şanly senelere görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutany Aşgabadyň abadanlaşdyrylyşyna uly üns bermegiň zerurdygyny belledi hem-de Aşgabat şäherine gözegçilik edýän wise-premýere we häkime iri desgalardaky gurluşyk işleriniň depginini ýokarlandyrmak üçin hemme çäreleri görmegi tabşyrdy.


text:
Demirgazyk Koreýa 1950-1953-nji ýyllarda Koreýa ýarym adasynda bolan urşuň weterany amerikaly Merrill Nýumany ýurtda çykardy. 85 ýaşly Nýuman oktýabr aýynda tussag edilipdi. Demirgazyk Koreýanyň häkimiýetleri ony kommunistleriň ýolbaşçylygyndaky ýurda garşy “duşmançylykly hereketlerde” aýypladylar.
Demirgazyk Koreýanyň resmi habar agentligi Nýumanyň “ynsanperwerlik” esasynda, şeýle-de onuň öz etmişlerini boýun almagy, onuň garrylygy we saglygynyň gowşaklygy hasaba alnansoň boşadylandygyny habar berdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden Nýumanyň Hytaýa barandygyny aýtdy. ABŞ Phenýanyň Nýumany boşatmak kararyny makullady we ýene bir amerikan raýaty Kennet Baeni boşatmaga çagyrdy. 2012-nji ýylda Demirgazyk Koreýa baran Bae hökümet agdarylyşygyny taýýarlamakda aýyplanyp, 15 ýyl agyr zähmet işlerine höküm edilipdi.


text:
"Salam hormatly lukman! Wagtal-wagtal meniň bilim agyrýar. Bu agyrylaryň sebäbi nämedenkä?"
Saýtyň okyjysy.
"Salam lukman! Meniň esasan gije bilimiň agyrsy güýjäp, bir tarapa öwrülmäm kynçylyk döredýär. Onuň sebäbi nämekä we men haýsy lukmanlara ýüz tutyp bilerin?"
Saýtyň okyjysy, Şasenem.
Bilde döreýän agyrylar dürli keselleriň alamaty bolup, ýüze çykyş ýygylygy boýunça tapawutlanýandyr. Epidemiologik barlaglarynyň berýän netijelerine görä, dünýädäki adamlaryň üçden biri ýagyrnyda we bilde döreýän agyra ömründe bolmanda bir gezek arz edýändir.
Adam dik duranda ýa-da ýörände, agram oňurga sütüniniň bil bölümine düşýär. Umumy agramyň esasy bölegini hut oňurganyň bil bölümi göterýär diýsek hem ýalňyşmarys.
Bildäki agyry hemişe biynjalyk edip durmasa, oňa kän bir üns hem berilmeýär. Emma agyry güýjäp, dowamly häsiýete eýe bolanda, lukmana ýüz tutmaly bolýar. Netijede, bu agyrylaryň belli bir kesel sebäpli döreýändigi, käte hirurgiki bejergini geçirme zerurlygynyň ýöze çykýandygy anyklanylýar.
Käbir adamlar bil agyryny adaty alamat höküminde kabul edip, oňa asla üns hem bermeýärler. Umuman, bil agyrynyň ömrüňde bir gezek biynjalyk edip, aýyrlyp gidýän halatlary hem bolýar. Emma köplenç agyry gaytalanyp, adama ezýet baryny berýär.
Bildäki agyry ýüze çykyşy boýunça dürli häsiýetli bolup bilýär:
► Sorkuldaýan agyry adam uzak oturanda ýa-da belli bir ýagdaýda uzak bolanda ýüze çykýar.
► Ýiti agyry duýdansyz, adam oňaýsyz ýagdaýda durka ýa-da egilende ýüze çykýar we oňa gönelmäge mümkinçilik bermeýär.
Agyrlaryň görnüşleri dürli-dürli bolsa-da, olaryň döremegine nerw çogdamjyklaryň gysylmagy we şol netijesinde agyrlaryň döremegi, myşsalaryň çişginliligi, oňurga sütüniniň nerw süýümleriniň gyjynmagy sebäp bolýar. Bu alamatlaryň näme sebäpden ýüze çykýandygyny, şuňa haýsy keseliň sebäp bolandygyny ýörite hünärmeniň (maşgala lukmany, newropatolog, neýrohirurg) kömegi bilen anyklamak zerurdyr.
Esasan hem, 45 ýaşdan uly we 18-20 ýaşly ýaş adamlarda bil agyry hemişelik häsiýete eýe bolanda, olar hökman lukmana ýüz tutmalydyr. Bu oňurga sütüni şikeslenen ýa-da oňa uly agram salma ýagdaýlary başdan geçirenlere-de degişlidir.
Bil agyryda peşewi saklap bilmezlik, iç gatama, gyzgynyň ýokarlanmagy, el-aýagyň ysgynsyzlygy, umumy ýarawsyzlyk, bilde we bedeniň beýleki böleklerinde duýujylygyň ýitirilmegi ýaly alamatlar ýüze çykanda, lukmançylyk barlaglaryndan doly geçmek zerurdyr.
Lukmana ýüz tutmazdan öň, bildäki agyrynyň toplanýan ýerine we alamatlaryna görä, onuň haýsy kesel sebäpli döreýändigini kesgitlemek bolýar. Emma şonda-da özbaşdak bejergi geçirmek maslahat berilmeýär.
Kesel takyk anyklanylmasa, lukmandan başga adamyň maslahatlaryna eýerip, derman serişdelerini ulanmakdan äga boluň.
Bil agyry haysy kesellerde döräp bilýär?
♦ Biliň bir ýa-da iki gapdaly agyrsa, ol agyry piýelonefritiň, aýallarda aýal jyns agzalarynyň keselleriniň, erkeklerde köplenç erkeklik jyns mäziniň alawlama ahwalatynyň (prostatit) alamaty bolup biler.
♦ Bildäki ýiti agyry garnyň aşagyna ýaýrap biynjalyk edende, böwrek sanjylamasynyň, köriçegäniň ýa-da peşew-daş keseliniň alamatydyr.
♦ Bildäki "atýan" häsiýetli ýiti agyry oňurgara ingisiniň ýa-da oňurgadan çykýan nerw çogdamjyklarynyň zeperlenmeginiň (radikulit) alamatlarydyr. Şeýle häsiýetli agyry uludan dem alnanda güýçlenýär, aýaklara ýaýraýar we hereket edilende beterleşýär.
♦ Ýagyrnydaky agyry biliň töwereginde has güýçlenýän bolsa, ol oňurga sütüniniň inçekeseliniň alamaty bolup bilýär. Bu kesele esasan çagalar ýygy duçar bolýar. Oňurga sütüniniň inçekeseliniň esasy alamaty – ýöreýşiň üýtgemegidir. Keseliň bejerilmedik ýagdaýynda, oňurganyň üýtgemegi sebäpli ýagyrnyda örküç emele gelip biler.
♦ Bildäki "çekýän" agyry, esasan göwreli aýallary biynjalyk edýär.
♦ Semizlikden ejir çekýän adamlarda hem bil agyry döräp bilýär. Wagtynda bejerilip, öňüni alyş çäreleri geçirilmedik ýagdaýynda, osteohondrozyň ýa-da oňurgara ingisiniň döreme töwekgelçiligi ýokarlanyp bilýändir.
Bil agyrydan nädip dynmaly?
Bil agyrydan gutarnykly dynmak üçin, oňa sebäp bolan keseli anyklap bejermek zerurdyr. Kesel wagtynda bejerilse, eýýäm bejergi geçirilýän döwründe bildäki agyry gowşap başlaýar. Gelip çykyşyna garamazdan, bil agyry biynjalyk edende, agyrsyzlandyryjy serişdelerini (gerdejik, sanjym, melhem görnüşde) kabul etmelidir. Bil agyrynyň oňurga keselleri sebapli dörändigi anyklanandan soň, bejergi emleriniň toplumynyň utgaşmasy her bir näsag üçin aýratynlykda bellenilýär. Bejergi ýörite maşklary, el bilen täsir etme (manual) bejergisini, owkalamany, iňňe bilen bejergini, görkezme boýunça fiziki usullar bilen bejergini öz içine alýar.
Bil agyrmaz ýaly name etmeli?
♦ Bilde agyry döremez ýaly özüňize aşa fiziki agram salmaň, agyr zatlary götermäň. Agyr zatlary götermeli bolan ýagdaýynda hem, olary dogry götermäge çalşyň: ýüki dik durup eglip alman, çommalyp oturyp, alyp, soň ýeriňizden turuň.
♦ Bir iş bilen uzak wagt meşgullanan ýagdaýyňyzda, aram-aram yeriňizden turup maşk ediň, 10 minut otagyň içinde aýlanyň, öňe, yza, gapdala egilip galyň.
♦ Fiziki maşklara wagt tapylmaýan bolsa, onda işe gideniňizde ýa-da geleniňizde, biraz pyýada yöremegi endik ediniň. Dynç günleri pyýada ýöremek, suwda ýüzmek sizi dürli agyrylardan goramaga kömek edip biler.
Teswirlemeler
Göwrelilik döwründe döreýän bil agyrylary oňurga düşýän agramlylyk, süňklerde minerallaryň düzüminiň üýtgemegi bilen düşündirip bolar.Ýöne dogrumdan soň galan bil agyrynyň sebäbini anyklamak üçin lukmanyň barlagy we maslahaty wajypdyr.Bu babatda newropatolog lukmanyna ýüz tutmak peýdaly bolar.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pakistanyň iň uly şäheri Karaçide bolan aýry-aýrylykdaky ýowuzlyklarda azyndan dokuz adam öldi. Karaçi polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, öldürilenleriň arasynda ýerli syýasy aktiwist Kamar Şah hem bar. Ol milletçi “Milli Awami” partiýasynyň işjeň agzasydy.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, Kamar Şah Mehmud Abad territoriýasynda ýaragdan ot açylyp öldürilipdir. Milletçi “Milli Awami” partiýasynyň Sindh welaýaty boýunça maglumat sekretary Malik Açakzaý Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda motorly barýan adamlaryň Şaha ýaragdan ot açandygyny we onuň şol ýerde jan berendigini aýtdy.
Karaçi şäherinde bikanun ýaragly toparlara garşy operasiýalar soňky iki hepde bäri dowam edýär. Bu operasiýalaryň dowamynda polisiýa ýüzlerçe jenaýatçyny we söweşijini tussag edendigini aýdýar.


text:
Bilnişi ýaly Owganystanda uzaga çeken uruşlar hem durnuksyzlyk sebäpli ol ýurtda ýaşaýan etniki türkmenleriň bir bölegi goňşy döwlet Pakistana göçmeli boldylar.
Pakistana göçen türkmenleriň aglabasy dokumentsiz hem kyn durmuş şertlerinde ýaşamaga mejbur bolup, olar hem watansyz, hem eýesiz galdylar.
Eýse, Pakistanda doglan türkmen ýetginjekleri başdan geçirilýän ýagdaýlara nähili baha berýärler? Olar durmuş kynçylyklaryny ýeňip geçmek üçin nähili ýollar saýlap alýarlar? Pakistandan Eýranyň üsti bilen Türkiýä gaçgak ýagdaýda göçüp gelýän türkmen ýetginjekler üçin bosgunlyk çäremi? Pakistanly bosgun türkmen ýetginjekleri Türkiýede nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä Türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Pakistandaky türkmen ýetginjekleriniň problemalaryna ser salýar. Bu temadaky gepleşige gatnaşmak isleýänler hat@azatradio.org we metbugat@gmail.com elektronik hat salgylarynyň üsti bilen aragatnaşyga geçip bilerler. Teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Gresiýanyň Korfu adasynda, gurama agza ýurtlaryň Daşary işler ministrleriniň duşuşygyna gatnaşyjylar, howpsuzlyk institutlary – NATO-nyň, Ýewropa Birleşiginiň we ÝHHG-niň kadaly işleýändigini bellediler.
Moskwa, Ýewropada howpsuzlyk boýunça täze şertnama baglaşmagy teklip edýär. Ol gatnaşýan ýurtlaryň deňhukukly durumyny we harby bileleşiklerden ýüz öwürmegi göz öňünde tutýar.'Ýerini dolduryp bolmajak forum'
Duşuşygyň açylyşynda, ÝHHG-niň wagtlaýyn başlyklygyny alyp barýan Gresiýanyň primýer ministri Kostas Karamanlis, bu guramanyň regionda doly potensialy bilen hyzmat etmändigini belläp, munuň ‘ýerini dolduryp bolmajak’ forumdygyny nygtady.
(Çepden-saga) ÝHHG-niň metbugat wekili Martin Nesirki, Gresiýanyň Daşary işler ministri Dora Bakoýannis we Gresiýanyň DIM-niň metbugat wekili Grigoris Delawekuras, iýun 28, 2009.
“Biziň ýüzbe-ýüz bolýan problemalarymyz, entek köp işleriň edilmän galandygyny hem-de 1975-nji ýyldaky Helsinki şertnamasynda we 1990-njy ýylyň ustawynda bellenilşi ýaly, ähliumumy prinsiplere we mäkäm howpsuzlyga esaslanýan birleşen kontinent arzuwlarynyň, entek Ýewropanyň ähli ýeri üçin hakykat däldigini ýatladýar” diýip Karamanlis belledi. “Biz ep-esli ýoly geçdik ýöne barmaly ýerimize entek gelmedik.”
Ýaraglaryň gözegçiligi, jenaýatçylyga garşy göreş, adam hukuklary hem-de saýlaw monitoringi ýaly dürli meseleleriň üstünde işlemek boýunça misiýasy bolan ÝHHG (OSCE), Ýewropanyň, Merkezi Aziýanyň we Demirgazyk Amerikanyň 56 ýurduny öz içine alýar.
ÝHHG-niň metbugat wekili Martin Nesirki, bu duşuşygyň, regiondaky hazirki bar bolan we geljekde kynçylyk döretjek howpsuzlyk meselelerine garamak üçin synanşykdygyny aýtdy. Nesirki, Geçen ýyl Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew tarapyndan öňe sürülen teklibiň, ‘hazirki wagtda hakykatdan hem bat alyp ugran proses uçin badalga’ bolandygyny belledi.
Adada geçen duşuşygyň çäklerinde, Orsýet-NATO geňeşiniň hem duşuşygy boldy. Ol, geçen ýylyň awgustynda bolan Orsýet-Gürjüstan çaknyşygyndan soňky ilkinji duşuşykdyr. Taraplar doňdurylan harby hyzmatdaşlyga täzeden girişmek barada ylalaşdylar. NATO-nyň Baş sekretary Ýaap De Hup Skeffer, Gürjüstan-Orsýet-NATO gatnaşyklarynda düýpli oňşuksyzlyklaryň saklanyp galýandygyny belledi.Habar agentlikleriniň maglumatlary esasynda düzüldi.


text:
Aşgabatda, ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasynyň binasynda Durnukly ulag ulgamy boýunça birinji ählumumy maslahat öz işine başlady. Birleşen Milletler Guramasynyň howandarlygynda geçirilýän forumyň gün tertibine hyzmatdaşlygyň strategiki ugry bolan ulag meseleleri boýunça wezipeleriň giň toplumy girýär.
Aşgabatda geçirilýän ýokary derejeli maslahatyň açylyş dabarasyna we umumy mejlisiniň işine Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun gatnaşýarlar. Maslahata gatnaşýan wekiliýetleriň baştutanlarynyň hatarynda Owganystan Yslam Respublikasynyň Prezidenti, Gruziýanyň Prezidenti, Pakistan Yslam Respublikasynyň Premýer-ministri, Awstriýa Pespublikasynyň Milli Geňeşiniň Ikinji Prezidenti, Belarus Respublikasynyň Milli ýygnagynyň Respublika Geňeşiniň Başlygy bar.
Türkmenistanda şeýle uly ähmiýetli forumyň geçirilmegi ýurdumyzyň belent halkara abraýynyň hem-de türkmen Lideriniň BMG-niň Baş Assambleýasynyň münberinden öňe süren hem-de ulag-kommunikasiýa ulgamynda özara bähbitli hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine gönükdirilen oňyn başlangçlarynyň ählumumy ykrarnamasynyň nobatdaky subutnamasydyr.
Aşgabatda geçirilýän maslahata köp ýurtlaryň hökümet agzalary, ugurdaş ministrlikleriň ýolbaşçylary, iri halkara guramalarynyň we düzümleriň - BMG-niň, onuň komissiýalarynyň hem-de ýöriteleşdirilen edaralarynyň, şeýle hem ÝHHG-niň, YHG-nyň, ŞHG-nyň, GDA-nyň, Ýewropa komissiýasynyň we beýlekileriň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşýarlar. Wekilleriň hatarynda ulag ulgamynyň ähli ugurlaryna degişli iri halkara guramalarynyň – awtomobil, howa, demir ýol, deňiz ulaglarynyň, şeýle hem iri halkara maýa goýum, bank we söwda düzümleriniň ýolbaşçylary hem-de wekilleri bar.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi


text:
Geçen agşam Moskwada jenaýatçy toparlaryň arasynda “Ded Hasan” ady bilen tanalýan 73 ýaşly kanuny ogry Aslan Usoýan atyldy.
Ol Moskwanyň keselhanasynda operasiýa edildi. Onuň operasiýadan soňky ýagdaýy häzirlikçe aýdylmaýar.
Aňtaw komitetiniň resmi wekli Wladimir Markine salgylanyp, Interfaks agentliginiň habar bermegine görä, hadysa Moskwanyň merkezinde, Usoýanyň ýaşanan öýüniň alnynda bolupdyr.
Usoýan öz janpenasy bilen gapysynda maşynyny goýup, öýüne ugranynda, ony uzakdan atypdyrlar.
Deslapky maglumata görä, ok snaýper tüpeňinden atylypdyr.
Usoýan Orsýetde hereket edýän mafiýa toparynyň iň täsirli wekili bolup, birnäçe jenaýatçy topara ýolbaşçylyk edýän eken.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, 24-nji noýabrda Siriýanyň serhediniň golaýynda urlup ýykylan rus harby uçary sebäpli, Türkiýä garşy ykdysady sanksiýalary girizmegi buýurdy.
Kremliň websaýtynda 28-nji noýabrda çap edilen karar Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdoganyň rus söweş uçarynyň türk güýçleri tarapyndan urlup ýykylmagyna gynanjyny bildirmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Erdogan 28-nji noýabrda öz tarapdarlaryna ýüzlenip, gynanjyny beýan etmezinden öň Türkiýäniň gören çäresini gorady we Orsýeti Siriýadaky hereketleri sebäpli tankyt etdi.
Gadaganlyk karary käbir harytlary, şol sanda Orsýetde işleýän türk raýatlary bilen baglaşylan şertnamalaryň uzaldylmazlygyny öz içine alýar. Emma haýsy harytlaryň gadagan ediljekdigi agzalmaýar.
Çäreler toplumy Orsýetden Türkiýä gurnalýan çarter reýsleriň bes edilmegine çagyrylýar, rus syýahatçylyk işgärleriniň Türkiýä – rus raýatlarynyň arzyly dynç alyş menzillerine putýowka satmagyny gadagan edýär.
Biraz öň Türkiýe biraz öň öz raýatlarynyň gaty zerur bolmasa Orsýete syýahat etmekden saklanmagyny ündäp, syýahat duýduryşyny çap etdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi bu duýduryşyň türk syýahatçylarynyň Orsýetde «problemalar» bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy üçin berlendigini aýtdy. Ol duýduryşda syýahatyň «ýagdaýlar aýdyňlaşýança» soňa goýulmagy maslahat berilýär.
Wizasyz gatnaw togtadylar
Orsýet 27-nji noýabrda Türkiýe bilen aralykdaky wizasyz gatnaşyk düzgünini ýatyrjakdygyny aýtdy.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow 27-nji noýabrda Moskwa 1-nji ýanwardap başlap özüniň Türkiýe bilen aradaky wizasyz syýahat düzgünini togtadar diýdi.
Lawrow bu çäräni düşündirip, Türkiýäniň terrorçylyk ötügine öwrülendigini, Moskwanyň terror hereketlerine goşulmakda aýyplanan rus raýatlaryna yzarlamak işine az kömek berendigini aýtdy.
Türkiýäniň 24-nji noýabrda Siriýanyň serhediniň golaýynda rus harby uçaryny urup ýykmagy Moskwany berk gaýtawul bermäge itekledi. Bu ýagdaý ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Siriýadaky «Yslam döwleti» toparyna garşy alnyp barylýan söweşe goldawy köpeltmäge çalyşýan Günbatar üçin päsgelçilik döretdi.
Siriýanyň bäş ýyla golaýlan raýat urşy Orsýetiň prezident Başar al-Assady goramak üçin urýan howa zarbalary bilen has-da çylşyrymlaşdy.
Orsýet söweş uçary urlup ýykylaly bäri turist syýahatçylygyny çäklendirdi, türk ýük uçarlary serhetde bökdelip galdy we Moskwa has giň ykdysady sanksiýalary taýýarlamaga başlady.
Orsýetiň Oba hojalyk ministrligi eýýämden türkiýeden getirilýän azyk we oba hojalyk önümleriniň barlagyny güýçlendirdi we bu ik ýurduň arasyndaky söwdanyň ilkinji görnetin çäklenme alamaty boldy.
«Roýters» habar gullugyna elýeterli bolan hata görä, Orsýetiň goranyş zawodlarynyň birleşigi öz agzalaryna Türkiýeden material almagy togtatmagy maslahat berdi. Bu birleşige Kalaşnikow awtomatlaryny, Armata tanklaryny, Buk raketa sistemalaryny öndürýän zawodlar hem girýär. Bu ýagdaý ýüzlerçe million dollarlyk şertnamalara öz täsirini ýetirip biler.
Türk hökümetiniň sözçüsi Numan Kurtulmus 27-nji noýabrda Türkiýäniň Ministrler geňeşiniň Ankaranyň görüp biljek çärelerini maslahat edendigini aýtdy. Emma ol bu ýagdaýyň uzaga çekmejegine umyt baglady.
Türkiýäniň prezidenti Rejep taýyp Erdogan 27-nji noýabrda türk biznesmenleriniň Orsýetde tussag edilendigi baradaky habarlara salgylanyp, Orsýete «ot bilen oýnamazlyk» duýduryşyny berdi.
Erdogan Türkiýäniň howa serhedini bozandygy üçin Moskwanyň jogap bermelidigini aýdyp, rus uçarynyň urlup ýykylandygy üçin ötünç soramakdan ýüz öwürdi.
Şol bir wagtda Erdogan bu ganly hadysadan bäri rus prezidenti Wladimir Putin bilen telefonda gürleşmäge synanyşandygyny, emma munuň başa barmandygyny, emma özleriniň 30-njy noýabrda, Parižde geçiriljek klimat sammiti mahalynda duşuşyp biljegine umyt bildirdi.
Bu hadysa «howa giňişliginiň bozulmagyna berlen awtomatiki jogap» diýip, türk prezidenti Erdogan 27-nji noýabrda sözlän sözünde aýtdy.
Ankara rus uçarynyň Türkiýäniň howa giňişligine girendigini we gaýta-gaýta berlen duýduryşa gulak asmandygyny aýdýar, emma Moskwa türk güýçleriniň ol uçary Siriýanyň asmanynda, duýduryş bermän oka tutandygyny aýdýar.
Putin Ankarany «planlaşdyrylan prowokasiýada» we «arkadan haýynlarça pyçak urmakda» aýyplady.
Putin Siriýada, Türkiýäniň günorta serhedinden 50 km-de ýerleşýän rus bazasynda, rus söweş uçarlaryny goramak üçin, S-400 howa gorag sistemasyny ýerleşdirmegi buýurdy.
Şeýle-de, rus harbylary, söweş missiýasyndaky rus uçarlaryna goragy güýçlendirmek üçin, Moskwa raketa kreýserini kenara golaýlatdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Owgan resmileri ýurduň günbataryndaky Hyrat şäherinde ýangyç daşaýan ulagyň partlamagynyň netijesinde 11 adamyň, esasan çagalaryň wepat bolandygyny aýtdylar.
Hyratyň regional keselhanasynyň metbugat wekiliniň 25-nji awgustda aýtmagyna görä, bir gün öň bolan partlamada 18 adam ýaralanypdyr.
Metbugat-wekili Rafik Şerzaýyň aýtmagyna görä, partlama ýurduň içerki bosgunlarynyň ýaşaýan lageriniň golaýynda ýerleşýän gaz üpjünçilik toplumynyň içinde bolupdyr.
Wepat bolan 11 adamdan 10-sy çagalar.
Şerzaý ýaralananlardan dört adamyň bejergi üçin Eýrana iberlendigini aýtdy. Olaryň bedenleriniň 90% gowragy ýanypdyr.
Ýangyç daşaýjy ulagyň partlamagyna betbagtçylykly hadysanyň ýa hüjümiň sebäp bolandygy belli däl.


text:
BMG-niň maglumatyna görä, 2009-njy ýylyň dowamynda söweşijiler we NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky daşary ýurtly harbylar tarapyndan amala aşyrylan çärelerde 2400 töweregi parahat ilat heläk bolupdyr.
BMG-niň wekiliniň aýtmagyna görä, bu 2008-nji ýylda heläk bolan adamlaryň sany bilen deňeşdirilende, dartgynlylykda ölen parahat ilatyň sanynyň geçen ýyl 14 prosent artanlygyny aňladýar.
2008-njy ýylda dürli çaknyşyklarda ölen adamlaryň sany 2118 diýlip mälim edilipdi.
BMG tarapyndan şu gün ýaýradylan raportda aýdylşyna görä, olardan 1630-synyň ölümine söweşijiler sebäp bolupdyr.


text:
Guşakly göreş — alyş boýunça türkmenistanly türgenler Polşa Respublikasynyň Belostok şäherinde geçen dünýä çempionatynda uly üstünlige mynasyp boldular. Ildeşlerimiz bu ýaryşda jemi ýedi medal --dört altyn, bir kümüş, iki bürünç medal gazandylar.
Ýaryşa 25 döwletden türgenleriň ýüzlerçesi gatnaşdy. Bäsleşikler sportuň bu görnüşiniň iki usuly — nusgawy we erkin usullary boýunça geçirildi. Türkmenistanly türgenler usullaryň ikisi boýunça hem tapawutlanmagy başardylar. Nusgawy usulda emeller diňe göwräň güýji bilen ýerine ýetirilýär. Guşakly göreşiň bu görnüşinde Lebap welaýatynyň wekilleri Gylyç Jumaýew 90 kilograma çenli agram derejesinde we Myrat Jumaýew 100 kilogramdan ýokary agram derejesinde ýeňiş gazanyp, altyn medala eýe boldular. Erkin usul boýunça tutluşykda göreşiň düzgünine laýyklykda, aýak bilen emel etmäge rugsat edilýär. Bu usul boýunça ýygyndy toparymyzyň düzüminde Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň talyby Allanur Goçow (60 kilograma çenli agram derejede) hem-de Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Rejepaly Orazalyýew (100 kilogramdan ýokary agram derejede) hormat münberiniň iň ýokarky basgançagyna çykdylar.
Erkin usul boýunça ildeşlerimiz bir kümüş we iki bürünç medala mynasyp boldular. 80 kilograma çenli agram derejede Pirguly Gurbandurdyýew ikinji orny eýeledi we kümüş medala mynasyp boldy. 70 kilograma çenli agram derejede Medet Hallygurbanow we 90 kilograma çenli agram derejede Seýdi Batyrow bürünç medala mynasyp boldular. Bu türgenler Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplarydyr.
Dünýä çempionatynda Türkmenistanyň milli ýygyndysy toparlaýyn hasapda birinji orna mynasyp boldy. Bu üstünlik ýöne ýerden däldir. Guşakly göreş türkmeniň milli göreşi hasaplanýar. Şonuň üçin hem halkara derejesindäki iri ýaryşlarda, şol sanda dünýä çempionatlarynda türkmen pälwanlary medallaryň köpüsini gazanmagy başarýarlar.
Muny geçen ýyl Aşgabatda geçirilen guşakly göreş boýunça 12-nji dünýä çempionatynyň we türkmen milli göreşi boýunça birinji dünýä çempionatynyň netijeleri hem aýdyň görkezýär. Şonda türkmenistanly pälwanlar jemi 45 medal -- 16 altyn, 14 kümüş we 15 bürünç medal gazanyp, umumy toparlaýyn hasapda uly artykmaçlyk bilen birinji orny eýelediler.
Göreş 2017-nji ýylda türkmen paýtagtynda geçjek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň sanawyna hem girizildi. Bu bolsa milli ýygyndymyzyň şol jogapkärli ýaryşda özüniň ýokary ussatlygyny görkezjekdigine ynam döredýär.
Guşakly göreş — alyş boýunça ýaryşlar hem 2018-nji ýylda Indoneziýada geçjek Aziýa oýunlarynyň sanawyna girýär. Bu jogapkärli ýaryşda hem türkmen pälwanlarynyň üstünlikli çykyş etmeklerine garaşylýar.
Ildeşlerimiziň şeýle üstünlikli çykyş etjekdikleri hakynda bu pikir şu ýylyň başynda Bişkekde geçen alyş guşakly göreşiniň düýbüni tutujy Baýaman Erkinbaýewiň ýagty ýadygärligine bagyşlanan iri halkara ýaryşynda aýdyldy. Gyrgyzystanyň sportuň milli görnüşleriniň ösüş merkeziniň müdiri Dorubaý Minbaýew 2018-nji ýylda Aziýa oýunlarynda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň wekilleriniň ýaryşda altyn medal üçin esasy dalaşgärdiklerini belledi. Ýeri gelende aýtsak, türgenlerimiz Bişkekde geçen halkara ýaryşynda jemi 9 baýraga —1 altyn, 3 kümüş we 5 bürünç medala mynasyp boldular.


text:
Siriýaly aktiwistler penşenbe güni giçlik Siriýanyň paýtagty Damaskdaky ýangyç stansiýalarynyň birinde amala aşyrylan partlamada azyndan dokuz adamyň ölendigini habar berýärler.
Siriýanyň döwlet telewideniýesi şeýle partlamanyň bolandygyny habar berse-de, çekilen ýitgiler barada häzirlikçe anyk maglumat bermedi.
Maglumata görä, bu wakada ýangyç stansiýasynda nobata duran ulaglaryň arasyndaky bir maşyna ýerleşdirilen bomba partladylypdyr. Bu partlamanyň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady.
Birleşen Milletler Guramasy 2011-nji ýylyň martynda Siriýada halk protestleriniň başlanaly bäri bu ýurtda 60 müňden gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Orsýetiň Siriýanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Idlib regionynda amala aşyran howa zarbalary meýdan keselhanasyna düşdi we azyndan 12 adamyň, şol sanda medisina işgärleriniň ölümine sebäp boldy, diýip synçy topar 21-nji oktýabrda habar berdi. Londonda ýerleşýän Siriýada adam hukuklaryna syn edýän topar hüjümiň 20-njy oktýabrda bolandygyny aýtdy.
Bu keselhanany dolandyrýan Siriýa-Amerika medisina jemgyýeti (SAMS) keselhananyň “gönüläp nyşana” alnandygyny we iki medisina işgäriniň öldürilendigini Facebook sahypasynda habar berdi.
Guramanyň meýletinçi işgärleri Siriýada, Iordaniýada, Türkiýede we Liwanda medisina kömegini berýärler. Gurama orsýet uçarlarynyň diňe bir Aleppo şäherinde 19-njy oktýabrda iki keselhanasyny ýok edendigini we özüniň näsaglary çykaryp, keselhanalary ýapmaga mejbur bolandygyny aýdýar.
Siriýanyň Habar Agentligi Orsýetiň howa zarbalarynyň Sarminada “terrorçylaryň” edarasyny ýok edendigini habar berdi, emma keselhanany öz maglumatynda agzamady.


text:
Türkmenistanyň güýç ulanyjy edaralarynyň geçen 10 aýdaky işleriniň jemlerine bagyşlanylan Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow bu gulluklardan yzygiderli ýagdaýda ýörite maksatlaýyn çäreleri geçirmegi talap etdi.
Türkmenistanyň habar serişdeleri bu «maksatlaýyn çäreleriň» sebäpleri we jikme-jikligi barada maglumat bermediler. Emma olaryň maksatlaryny hem-de öňde durýan wezipelerini prezidentiň hut özi öz çykyşynda ýaňzytdy we olaryň howpsuzlygy pugtalandyrmaga gönükdirilmelidigini nygtady.
Görnüşi ýaly, bu ýörite çäreleriň jikme-jigi ýapyk gapylaryň aňyrsynda maslahat edilen bolmaly. Emma, olaryň durmuşda anyk peýda bolşuny bütin jemgyýetiň ýakyn wagtlarda duýmagy ahmal. Eger prezidentiň ýörite gulluklara ýüzlenmeginiň sebäplerini ölçersek, onda Merkezi Aziýanyň häkimiýetlerini alada goýýan bir faktory ünsden düşürip bolmaz.
Radikal yslam faktory
Bu faktor - radikal yslamyň regiona ýaýramagy bilen baglynyşykly faktordyr. Yslam radikalizmi hatda daşky dünýäden juda üzňelikde, syýasy ýapyklykda ýaşaýan Türkmenistana hem aralaşyp, türkmen jemgyýetine ýaýramagyň ýollaryny tapýar.
Üstesine-de, ýurtda nägilelik üçin sebäpler ýeterlik. Ol daşary ýurtlarda okamaga ýol berilmeýän ýaşlaryň köpçüligi we eklenje mätäçleriň arasynda käbir hasaplara görä 30%-e ýetýän işsizligiň giň ýaýramagy. Hut şu ýagdaýyň hem adamlary radikal dini merkezlere goşulmaga iterip biljekdigine geň galyp bolmaz.
Elbetde, gazaply režimlerde dini fanatizmiň ojaklarynyň juda seresaply hereket etjekdigi duşnükli. Emma fanatizmiň özüniň mydama seresaply bolup bilmejekdigi hem köre hasa. Fanatizmiň öz tebigaty aktiwligi talap edýär. Hut şonuň üçin-de Türkmenistanyň ýörite gulluklary bireýýäm ýurtdaky türk mekdeplerine we edaralaryna, şol sanda, Eýran medeni merkezlerine-de uly üns bilen gözegçilik edýär.
Şeýle-de, Milli howpsuzlyk ministrligi fanatiki ideýalaryň goňşy döwletlerden, ylaýta-da, Özbegistandan ýaýramagynyň mümkindigini äsgermezçilik edip bilmez.
Merkezi Aziýanyň hökümdarlaryny aýratynam “Özbegistanyň yslam hereketi” atly söweşjeň topar uly alada goýýar. Bu gurama öz hereketlerini Merkezi Aziýa döwletlerinde giňden ýaýbaňlandyrmaklygy maksat edinýändigini gizlemeýär. Şol sebäpden prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň howpsuzlygyny pugtalandyrmak baradaky talabynyň türkmen-özbek serhedinde hasam ýiti duýuljakdygyny çaklamak mümkin.
Ýakynda Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň Türkmenistana sapary wagtynda dabara bilen nygtalan «iki ýurduň berk dostlugynyň» türkmen-özbek serhedindäki gözegçiligi pugtalandyrmaga päsgel bermejekdigine şübhelenmese bolar.
Demokratiýa gorkusy
Gyrgyzystandaky wakalar hem Merkezi Aziýanyň awtoritar liderleriniň “kejebesini daraldýar”. Merkezi Aziýa hökümdarlarynyň has-da beter gonjuna gor guýýan zat – Gyrgyzystanyň prezidentlik dolandyryşdan ýüz öwrüp, parlamentar sistemasyna geçmegidir. Goňşy ýurtlaryň awtoritar liderleri bu başlangyjyň gorkusynyňam özleri üçin radikal yslamyňkydan pes däldigini aňýandyrlar.
Eýsem, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleriniň Gyrgyzystandaky wakalar barada dymmaklary hut şol sebäpler bilen baglanyşykly dälmi näme? Elbetde, türkmen güýç ulanyjylary radikal yslam bilen bir hatarda gyrgyz göreldesine eýerilip, liberal pikirleriň peýda bolmagyny hem ünsden düşürmeýärler.
Ähli şygarlara we demokratiýa barada edýän tükeniksiz gürrüňlerine garamazdan, türkmen häkimiýetleri ilaty doly tabynlykda saklamak üçin güýç ulanyjy edaralary profilaktiki we duýduryş guraly hökmünde ulanmagy dowam etdirýärler. Häkimiýetler jemgyýet bilen özara dialogda güýç ulanmakdan asla el çekip bilmeýärler.
Garaşsyz žurnalistler bu basyşy has-da ýiti duýýarlar. Garaşsyz žurnalistleriň sesini sem etmäge synanyşýan howpsuzlyk gulluklary bu meselede sowet çekistleriniň haýbat atmak we şantaž praktikasyny diňe žurnalistleriň öz garşysyna däl, eýşe olaryň dogan-garyndaşlaryna garşy hem ulanýarlar.
Ine, indi prezidentden bu ugurda täze görkezmeler hem gowuşdy. Oňa nähili at berilýändiginiň kän bir parhy ýok. Goý, oňa güýç ulanyjylary mobilizlemek diýsinler ýa-da berk hüşgärligiň nobatdaky barlagy diysinler, ýöne ahyrsoňy onuň netijesiniň ýene halka görkezilýän basyşlary has-da güýçlendirmek bolup çykmasa ýagşydyr.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Allajan her kime nesip etsin toy tutup bagytly masgala bolmak!!!
Türkmenleriň durmuş toýy iň bir dabaraly bellenýän toýlaryň biri hasaplanýar. Ol toý boýdan-başa gyzykly däp-dessurlar, şowhun-şagalaň bilen gurşalandyr. Durmuş toýy gyzly öýe gudaçylyga gitmekden başlanýar.
Ilki bilen, ýigidiň ene-atasy kimiň gyzyna söz aýtjakdygyny maslahatlaşyp, belli bir karara gelýärler. Şondan soň sähetli güni ýa-da “Çarşenbe güni çar ýana” diýlen ýörelgeden ugur alnyp, hepdäniň üçünji güni gudaçylyga ugralýar. Adatça, gudaçylyga aýallar gidýärler. Gyz tarapy ilki barlanda oglan tarapa: “Hany, bizem bir geňeşeli, ideşeli, soraşaly, soň pylan wagt habar tutaýyň” diýip goýberýärler.
Şol pursatdan başlap hem dürli yrymlardyr däp-dessurlar ýerine ýetirilip başlanýar. Olar gyzyklylygy bilen täsin galdyrýar. Ilki bilen, gudaçylyga baranlar öý eýesine görkezmän, şol öýden bir bölek çörek ýa-da haýsydyr bir süýji zady jübüsine salýarlar. Bu yrym “Şular biziň bilen guda bolsunlar” diýen ýagşy niýetden ugur alnyp edilýär.
Gyz tarapyň “gel” diýen wagty ikilenç barlyp, taraplar ylalaşsa, toýuň sähedi bellenilýär. Ine, şondan soň esasy dessurlaryň ýerine ýetirilýän pursady başlanýar. Haýsy gün sähet, haýsy gün bisähet, ýyldyz maňlaýdamy ýa dälmi? Ýyldyz gelin almaga gidilýän tarapda bolsa, gowy görülmeýär, işiň şowsuz bolmagy mümkin diýlip pikir edilýär. Şol sebäpli hem halkyň arasynda ýyldyzyň ýoluna köke, çörek aýtmak, ýola çykanyňda ak sapakly iňňäni ýoluňa taşlamak ýaly birnäçe yrymlar döräpdir.
Sähet bellemek meselesinde ýaşululara maslahat salynýar, şolaryň oňlamagy bilen hem sähet bellenilýär. Gudaçylyk ugruna bolup, toý sähedi bellenip, gyz ýerden gelnalyjy gaýdyp gelýärkä hem yrym edilip, ýolboýy gelnalyjynyň öňünden uly adamdyr çaga-çuga çyksa, bir bölejik mata (ýol ýaglygy) ýyrtylyp zyňylýar. Çagalar ýol ýaglygyny höwes bilen ylgaşlap alýarlar. Ýol ýaglygy üçin gyzly öýe eltilen atgulakdan iki jübüti alynýar.
Gelin gaýyn öýüne gelip düşende, ilki bilen, gaýynenesi çykyp, gelnini gujaklap görüşýär, ýagşy dilegler bilen ýüzüne sylýar. Şol aralykda bilmezden basan şekilli bolup, emaý bilen gelniň aýagynyň barmagynyň ujuna basýar. Bu yrymyň manysy: “Goý, gelnim biziň diýenimiz bilen bolsun, agzybir, diýenediji bolsun” diýen pikiri aňladýar. Soňra gelin bilen hemmeler görşüp, ýagşy dilegler bilen ýüzüne sylýarlar.
Täze gelin öýe gelensoň, yrym üçin onuň bir elini sary ýaga, bir elini una degirýärler. Bu yrymyň manysy gelniň gelen öýüniň saçagyndan rysgaly bolsun diýmek. Nika gyýlanda hökmany endige öwrülen bir yrym bar. Ol hem süýjülik suwuny paýlamak. Ulurak gapda süýji suw taýýarlap, oturanlaryň hemmesine dadyryp çykýarlar, bu yrymyň, “Goý, ýaşlar mydama süýjülikde, agzybir ýaşasynlar” diýen oňat manysy bar. Nika gyýlansoň, gelin dürli synaglardan geçirilýär, oňa ädik çykardylýar, guşak çözdürilýär, ilik tikdirilýär. Bular hem toýa şüweleň berýär. Gaýynene gelniň etegine süýji, gant salýar weli, gelin etegini silkip goýberýär. Süýjüleri toýçular çöpleýärler. Bu hem gelin gaýynlary bilen agzybirlikde, süýjülikde ýaşasyn diýlip edilýän yrymdyr.
Şunuň ýaly dürli dessurlar ýerine ýetirilensoň, ýigidiň ýeňňesi gelip, “Ak-gök geýdirme” yrymyny edýär, ýagny ýigidiň ýeňňesi oglan bilen gyzyň kellesine elini goýup, şu sanawajy sanaýar:
“Ak-gök geýdirme,
Arpa çörek iýdirme,
Agyzla gapdyrma,
Toýnakla depdirme,
Türşek kimin güllesin,
Gawun kimin dillesin
Tur, ak gyzyň ýanyndan”.
Şeýle yrymlar türkmenleriň arasynda häzirki döwürde hem dowam edip gelýär.


text:
Şenbe güni Almatyda gazak oppozisiýasynyň aktiwistleri rugsat berilmedik miting geçirip, prezident Nursultan Nazarbaýewiň we ýakynda bolan parlament saýlawlarynyň garşysyna çykyş etdiler.
Dürli habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, mitinge 300-den bir müňe çenli adam gatnaşypdyr.
Mitingiň öňýany Respublika köşgüniň öňündäki meýdanyň töweregini polisiýa işgärleri diwar bolup gurşady. Şol böwedi böwüsmäge synanyşan oppozisionerleriň birnäçesi saklandy. Biraz soň taraplar ýakyndaky başga bir ýerde miting geçirmäge ylalaşdylar.
Mitingde çykyş eden oppozisiýa liderleri häkimiýetleri demokratik özgerişler geçirmäge we geçen aý Žanaözende bolan nebitçileriň gozgalaňyny adalatly derňemäge çagyrdylar. “Biz özgerişleri, parahatçylykly, demokratik özgerişleri isleýäris. Bagt isleýäris” diýip, megafondan Gazagystanyň birleşen Sosial-demokratik partiýasynyň egindeş başlygy Žarmahan Tuýakbaýew aýtdy.
Çak bilen iki sagat dowam eden bu miting Nazarbaýewiň “Nur-Otan” partiýasyna ýeňiş getiren 15-nji ýanwar saýlawlaryndan bäri ikinji parahatçylykly mitingdir. Şol saýlawlarda “Nur-Otan” partiýasy sesleriň 81% töweregini aldy diýildi, ýöne halkara synçylar bu saýlawlaryň demokratik standartlara bap gelmändigini aýtdylar.
Şol saýlawlar nebitçileriň şäheri Janaözende ençeme adamyň ölümine getiren polisiýa bilen nebitçilerin arasynda bolan çaknyşykdan bir aý soň geçirildi. Şol çaknyşyk Sowet Soýuzy dargaly bäri Gazagystanda iň elhenç gan döküşlik bolupdy.
Mitinge gatnaşyjylar gozgalaňa meçew bermekde aýyplanyp, tussag astyna alnan oppozisiýa wekilleriniň azatlyga çykarylmagyny talap etdiler. Oppozisiýa lideri Wladimir Kozlow we gazet redaktory Igor Wenýawskiý sosial ýigrenji öjükdirmekde we konstitusion düzgüni agdarmaga synanyşykda aýyplanyp, tussag edilipdi.
Şu hepde Gazagystanyň baş prokuraturasy 16-njy dekabrda polisiýanyň kanun esasynda ýarag ulanandygyny aýtdy. Ýöne gereginden artyk güýç ulanmak bilen bagly dört ýokary derejeli çinownigiň işi sud derňewinde.
Şenbe güni Almatynyň sudy mitingi gurnaýjy liderleri 15 gije-gündiz tussag astyna almak barada karar çykardy.
Gazagystanyň birleşen Sosial-demokratik partiýasynyň liderleri Bulat Obilow bilen Amirjan Kosanow mitingler we demonstrasiýalar geçirmek baradaky kanuny bozmakda günäli bilindi.


text:
«Türkmenistanda 20 ýyl içinde 117 milliard 200 million amerikan dollary möçberinde maýa özleşdirildi» - diýip, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji dekabrda Aşgabatda geçirilen Ýaşulular maslahatynda sözlän sözünde aýtdy. Bu maglumaty TDH berýär.
Türkmen lideriniň aýtmagyna görä, bu döwür içinde 250 sany zawod-fabrik işe girizildi, 26 million kwadrat metr ýaşaýyş jaýy guruldy, 187 keselhana we bejeriş-sagaldyş merkezi, 394 mekdep, 310 çagalar bagy, 94 medeni bina, 39 sany ýokary derejeli myhmanhana, ministrlikleriň we wedomstwalaryň 70-den gowrak adminstratiw binasy, şeýle-de elektrik stansiýalary, demir ýollar, aeroportlar, uly köpriler we gaz geçirijileri guruldy.
Häzirki wagtda ýurtda 2 müňden gowrak iri obýektiň gurluşygy alnyp barylýar diýip, prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň bitaraplyk durumunyň 20 ýylylygyna bagyşlanyp geçirilen Ýaşulular maslahatynda aýtdy.


text:
Operanyň täzeden görkezilen güni Türkmenistanda medeniýet we sungat işgärleriniň güni hökmünde mundan beýläk däp bolup girse gerek. Munda “Leýli-Mežnun” operasynyň saýlanyp alynmagynyň simwolik manysy bar.
Türkmen klassyk şahyry Nurmuhammet Andalybyň “Leýli-Mežnun” dessanynyň esasynda operanyň librettosyny Garaja Burunow ýazypdyr. Opera ilkinži gezek Aşgabatda 1946-njy ýylda, heniz elhenç urşuň ýaralary bitişmedik wagty görkezilipdir. Urşuň harabalyklary, tozgunçylyklary her ädimde görnüp duran wagty bu opera doglupdy, döräpdi, köpçülige görkezilipdi. Ol türkmen diktatory Saparmyrat Nyýazowyň yzynda goýup giden tozgunçylygyndan soň ikinži gezek ör boýuna galdy. Diktator aýal-erkek diýmän her bir türkmeni, hat-da hökümdaryň permanlaryny ýerlerde ýerine ýetirýän, näme diýse “lepbeý” diýip duran gullarynam ýakyp - ýandyrypdy, repressiýalaryň gujagyna oklapdy. Şol gazaply döwür döredijiligi, döredijilik adamlaryny-da öz holtumyna alypdy.
Diýdimzor diktatura operany ýok edipdi, bilim sistemasyny, ylymlar akademiýasyny paýhynlapdy. Hat-da sirkem abat galmady. Döredijilik bilen bagly her bir zat ruhy nähoş Nyýazowyň kakynyny tutdurýardy, ony dälilik hetdine ýetirýärdi. Nähoşuň pikiriçe, döredijilige diňe özüniň hak-hukugy bardy. Şu faşistik ideologiýa aýylganç yzlar galdyrdy. Nyýazow mergisinden arassalanmak üçin türkmen jemgyýeti prinsipde arassalanyşdan, bejergi karantininden geçmeli. Onsuz şol yzlar gysga wagtda ýok bolup gitmez.
Nyýazow eýýäm birnäçe ýyl bäri bu dünýede ýok. Emma onuň mikroblary özüniň bardygyny belli edýär. Jemgyýeti gabap alan poslamadan, çüýremeden, çökmeden hem korrupsiýadan medenýiet çinownikleri hem özlerini gorap bilmediler.
Çeperçilik Akademiýasy we tapmaça
Muňa mysal hökmünde Çeperçilik Akademiýasyny almak bolar. Onda häzirem Nyýazow döwrüniň döreden nejislikleri saklanyp gelýär. Esasan, Hudožnikler Soýuzynyň saýlantgy adamlarynyň çagalaryny okuwa kabul etmekden başlap, geň galmaly edilýän işler özboluşly däbe öwrülip, ol ýörite gulluklarda güman döredip biler. Kabul ediş komissiýasynyň käbir agzalary giriş ekzamenleri tamamalanandan soň, birdenkä gymmat bahaly daşary ýurt maşynlarynyň ruluna geçdiler. Çeperçilik akademiýasynda, onuň töwereginde bolup geçýän wakalardan, dawalardan habarly köp adamlara Çeperçilik Akademiýasynyň ýolbaşçylarynyň roly tapmaça bolup galýar.
Hudožnikler Soýuzynda-da Nyýazow režimi tarapyndan döredilen geň hadysalar bolup geçýär. Bu ýerde her bir patyşajyk Türkmenbaşynyňka meňzeş, şonuň obrazynda öz kiçijik diktaturasyny döretdi we döredýär. Şu günki güne çenli sungat şeýle dolandyrylýar. Netijede, haýran galmaly bir ýagdaý emele gelýär: prezident täzelenişe, ýaňadan döreýşe, dikeldişe çagyrýar. Şol çagyryşy ýerine ýetirmeli esasy adamlar, ýerlerdäki býurokratlar bolsa diktatorlyk döwrüň bilim-endiklerini ulanmak bilen başagaý. Netijede, ol däbe öwrülen parahaorluga, klanlaryň galplyklaryna alyp gelip, olar sungatdan öz paýlaryny çykarýarlar.
Medeniýet we sungat işgärleriniň bu baýramy şu ugurdan işleýänleriň köpüsi üçin baýram däl. Şeýle bolup çykýar. “Leýli-Mežnunyň” premýerasynda bolan Gurbanguly Berdimuhamedow döredijiligiň ýüze çykmagy üçin esasy şertler döretmegiň gerekdigi baradaky meselä degip geçdi. Döwlet çinownikleri şol aýdylýan şertleri döredýärmi ýa-da öňki hökümdaryň wesýetleri esasynda ýaşamasyny dowam etdirýär?
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Azerbaýjan bölüniji Dagly-Garabag regionyna golaý ýerde bolan atyşykda bir esgeriniň öldürilendigini aýdýar.
Goranmak ministrligi esger Farid Agaýewiň 5-nji fewralda ermeni esgerleri bilen atyşykda agyr ýara alandygyny we soň ýarasyndan ölendigini aýtdy.
Soňky hepdelerde bolan atyşyklarda Azerbaýjan we Ermenistan tarapdan birnäçe esger wepat boldy.
Baku bilen Ýerewan bir-birini ýaraşyk şertnamasyny bozmakda aýyplaýar. Bu iki ýurduň arasynda Dagly-Garabag üstünde 25 ýyla golaý ozal turan konflikt zerarly dartgynlylyk dowam edýär.
Ermenistan tarapyndan goldanylýan separatistler 1990-njy ýyllaryň başynda turan we 30 müň adamy öldüren uruş mahalynda esasan etniki ermenilerden durýan regiony ele geçirdiler.


text:
Pifagor
Doly ady: Pifagor Samosskiý(Samosly) (Pythagoras of Samos)
(b. e. ön takmynan 570-500) – gadymy grek akyldary, dini we syýasy işgäri,pifagoreizmi esaslandyryjy. Pifagor barada her hili rowaýatlar ýaýrap, şolarda ol pähimli adam, bütin antiki we Ýakyn Gündogar ylmynyň mirasdary, “gudratly” adam hökmünde suratlandyrylýar. Ol ilki Samos adasynda ýaşaýar, soňra rehimsiz hökümdar Polikratyň syýasy garşydaşy bolany üçin, Günorta Italiýadaky Kroton şäherine gidýär. Pifagor şol şäherde öz yzyna eýerijileriň ýapyk dini soýuzyny esaslandyrýar, olar Pifagora “keramatly” ynsan hökmünde hormat goýupdyrlar.
Matematika babatda bolsa geometrik subutnamalaryň yzygiderli girizilmegini, gönüçyzykly figuralaryň planimetriýasynyň gurulmagyny, meňzeşlikler baradaky taglymatyň döredilmegini, onuň ady dakylan teoremanyň (Pifagoryň teoremasynyň) subut edilmegini, başga-da köp zatlary Pifagoryň ady bilen baglanyşdyrýarlar.
Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasy,
Tom 7, sah.92


text:
20-nji oktýabrda Aşgabatda “Mizan” täjirçilik merkezinde “tegelek stol” görnüşinde geçirilen türkmen-brazil işewürler maslahaty ikitaraplaýyn söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy ýola goýmak meselelerine bagyşlanyldy.
Duşuşygyň barşynda Braziliýanyň işewürler toparlarynyň Latyn Amerikasyndaky uly mümkinçiliklere eýe bolan hyzmatdaş hökmünde türkmen ykdysadyýetiniň ileri tutulýan taslamalaryna, hususan-da, energetika, oba hojalygy, dokma senagaty, şeýle hem syýahatçylyk we sport ulgamlarynda durmuşa geçirilýän taslamalara gatnaşmaklarynyň mümkinçiligi ara alnyp maslahatlaşyldy.
Myhmanlar daşary ýurt işewürleri üçin döredilen amatly maýa goýum şertlerine ýokary baha berdiler, ýurdumyzda daşary ýurt maýalarynyň goraglylygyny üpjün etmäge gönükdirilen ygtybarly kanunçylyk binýadyň döredilendigi, amala aşyrylýan iri möçberli we netijeli durmuş-ykdysady özgertmeler, halk hojalyk toplumynyň ähli möhüm ulgamlarynda gazanylýan ýokary görkezijiler olarda uly gyzyklanma döretdi.
Duşuşyga gatnaşyjylar türkmen-brazil işewürlik hyzmatdaşlygyny ösdürmek üçin giň mümkinçilikleriň bardygyny belläp, alternatiw energetikanyň we daşky gurşawy goramagyň halkara kadalarynyň berk berjaý edilmegi esasynda, innowasiýa tehnologiýalarynyň ösdürilmegini hem hasaba almak bilen, ýokary tehnologiýaly pudaklarda özara bähbitli gatnaşyklary ýola goýmaga özara gyzyklanmalaryny beýan etdiler.
Şeýle hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň mümkinçiliklerini doly peýdalanmak maksady bilen türkmen we brazil işewürleriniň arasynda gatnaşyklary işjeňleşdirmegiň möhümdigi nygtaldy.
Duşuşygyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar doly möçberli türkmen-brazil gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyna iki tarapyň hem gyzyklanma bildirýändigini kanagatlanmak bilen belläp, şu gezekki maslahatyň iki dostlukly ýurtlaryň halklarynyň abadançylygynyň bähbidine özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmegiň binýady boljakdygyny bellediler.


text:
Aşgabat, 10-njy ýanwar. «Türkmenportal».
2015-nji ýylda ýurdumyzyň gurluşyk maksatnamasyna laýyklykda 362 sany iri desga gurlup ulanylmaga beriler, şeýle hem 10 milliard amerikan dollaryna golaý möçberde maýa goýum serişdeleri özleşdiriler.
5 milliard manada golaý serişde oba ilatynyň ýaşaýyş jaý şertlerini gowulandyrmak üçin gönükdiriler. Bu barada Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisinde habar berdi. Şol serişdeler 11 sany hassahanany, 32 sany saglyk öýüni we saglyk merkezini, 27 sany mekdebe çenli çagalar edarasyny, 43 sany orta mekdebi, 23 sany medeniýet öýüni gurmak üçin ulanylar.
Şonuň ýaly-da, 8 müň kilometr suw geçirijileri, 269 guýyny, 9866 kilometr lagym ulgamyny, uzynlygy 2320 kilometr bolan awtomobil ýollaryny, 2252 kilometr elektrik geçirijileri gurmaga we olaryň durkuny täzelemek maksat edinilýär.
Şu ýyl umumy meýdany 218 müň inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny gurmak göz öňünde tutulýar.


text:
Anna güni Gazagystanyň Almaty şäherinde dünýäniň ykdysady taýdan ösen alty döwleti bilen Eýranyň arasynda ýadro meselesi boýunça täze gepleşikler başlady.
Eýranyň ýadro meselesi boýunça ýörite wekili Saed Jalili dünýä döwletleriniň Eýranyň urany baýlaşdyrmaklyga bolan hukugyny ykrar eden halatynda bu gepleşiklerde öňegidişlikleriň bolup biljekdigini aýtdy.
Şu ýylyň fewralynda Almatyda geçirilen birinji tapgyr gepleşiklerde dünýäniň ösen döwletleri Eýranyň ýokary derejede urany baýlaşdyrmakdan el çeken halatynda, oňa garşy ulanylyp gelinýän käbir ykdysady sanksiýalary ýatyrmaklygy teklip edipdiler.
Ýöne, muňa garamazdan, geçenki gepleşikde taraplar oňyn bir ylalaşyga gelip bilmändiler.


text:
Türkmenistana ABŞ-nyň delegasiýasy sapar edýär. Oňa Smitson institutynyň Aziýanyň medeni taryhy boýunça maksatnamasynyň müdiri Pol Maýkl Teýlor ýolbaşçylyk edýär.
Amerikan delegasiýasynyň bu saparynyň maksady medeni-gumanitar ugurda özara jebis gatnaşyklary ýola goýmakdan we ösdürmekden ybarat.
Smitson institutynyň 19 sany ýörite muzeýleri we galareýalary, ylmy-barlag merkezleri, ylmy kitaphanalaryň sistemasy we Milli haýwanat bagy bar.
Penşenbe güni bu delegasiýa Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministrliginde duşuşyk geçirdi.
Delegasiýa Golýazmalar institutynda, Ylymlar akademiýasynyň Taryh we arheologiýa institutynda gepleşikler geçirýär.
Amerikaly delegasiýa iki günlük saparynyň dowamynda Şekillendiriş sungaty muzeýiniň spesialistleri bilen hem duşuşar.


text:
Düýn Daniýa NATO-nyň Owganystana F-16 söweş uçarlaryny ibermek baradaky talabyny ret etdi.
Daniýanyň Daşary işler ministri Lene Espersen parlamentiň daşary işler komiteti bilen duşuşykdan soň eden çykyşynda öz ýurdunyň Owganystan meselesinde iň köp hyzmatdaşlyk eden ýurtlaryň biridigini we NATO-nyň talaplary meselesinde beýleki ýurtlaryň hem öz roluny oýnamalydygyny nygtady.
Owganynstandaky Halkara howpsuzlyk kömek güýçleriniň hatarynda Daniýanyň 750 esgeri bar we olar bu ýurduň iň bir pitneçilikli welaýatlarynyň biri Helmandda gulluk edýärler. Daniýa Owganystandaky uruşda 34 esgerini ýitirdi.


text:
Düýn Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko Orsýeti belarus topragyndaky harby bazalary üçin töleg tölemezlikde tankyt etdi.
Ol Ukrainanyň Moskwa bilen Gara deňizdäki harby bazany ulanmak möhletini uzaltmak barada ylalaşyk baglaşandygyny we Kiýewiň bu ylalaşyk esasynda arzan energiýa aljagyny belledi.
Lukaşenko Orsýetiň Belarusda iki bazasynyň bardygyny, emma olar üçin Minskä hiç hili töleg tölemeýändigini aýtdy.
Şeýle-de, ol agza döwletler Gyrgyzystanyň syýasy bulaşyklygyny gün tertibine girizmeseler, özüniň Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň 8-nýi maýda Moskwada geçjek sammitine gatnaşmajagyny mälim etdi.


text:
Soňky hökümet maslahatlarynyň birinde Türkmenistanyň prezidenti ýurduň ýolbaşçylaryny Türkmenistanyň döwlet simwollarynyň manysyna çuňdan akyl ýetirmäge çagyrdy.
Milli simwollaryň, olaryň ähmiýetiniň ýurduň her bir graždanynyň aňyna ýetmegi üçin tagalla etmegiň möhümdigini belledi. Mekdep programmalarynda simwollaryň mynasyp düşündirişiniň bolmagyny talap etdi.
Ähli döwlet simwollarynyň esasynda, aňyrsynda ýatan obrazlar, üns berlip seredillse, şu günki real ýagdaýa gapma-garşy gelýär.
Bilesigeliji hem gorky diýen zady bilmeýän ýaşlar, mekdep okuwçylary döwlet simwollarynyň ýurtda gündelik dowam edýän praktika gabat gelmeýändigine aňsat göz ýetirip bilerler.
Türkmenistanyň baş simwoly – gerbi, onuň sekiz uçly ýyldyzyny alyp göreli. Şol ýyldyz sekiz şöhläni, sekiz tarapy aňladýar. Türkmenlerde gadymdan bäri däp bolup gelýän älemiň dört tarapy bar. Şol taraplaryň hersiniň arasynda-da aralyk taraplar bar.
Serhet gulply, halkam
Ine, şu ýerdenem jogap bermesi kyn bir sorag döreýär: älemiň şol taraplary bilen şu günki türkmenleriň arasynda nähili umumylyk bar? Ýaňy-ýakynam ýurduň graždanlarynyň köpüsi ýörite rugsat haty bolmazdan, goňşy şähere gidip bilmeýärdi ahyryn!
Munuňam üstesine, köp adamlar ýurtdan çykmakda nähili kynçylyklaryň döredilip goýlandygyndan habarsyz. Ýöne bir zady bilýärler: islän wagtyň ýurtdan çykyp gidibermek mümkin däl.
Daşary ýurtda wagtlaýyn okamaga gitmek üçinem studentleriň köpüsine ýurtdan çykmak başartmaýar. Häzirki serhetden geçme düzgünlerini hatda sowet döwri bilenem deňeşdirmek mümkin däl.
Ýigrimi ýyl gowrak mundan öň ABŞ-nyň prezidenti Ronald Reýgan Berlin diwary barasynda soňy bilen taryha giren bir sözi welilik bilen aýdypdy: “Jenap Gorbaçow, şu diwary ýykyň!”
Dogrudanam, köp wagt geçmänkä, berlin diwary ýykylyp, millionlarça adam azatlyga çykypdy. Häzir Türkmenistanyň goňşulary bilen arasyny şonuň ýaly diwar bölýän bolaýmasyn?
Eger türkmen gerbiniň daşyna tikenli simiň şekili aýlanan bolsa, sekiz şöhleli ýyldyz bilen deňeşdirilende, hakykata has ýakyn bolup, ýurduň ýapyklygyny alamatlandyrmazmydy? Serhet gulply, halkam.
Turistik däl agentlikler
Türkmen prezidenti bolsa häzir ýurtda turizmi ösdürmek ugrunda alada edýär. Ýöne Türkmenistana gelýänleriň akymyny turistik agentlikler däl-de, başga edaralar kadalaşdyrýar. Bu iş bilen Milli howpsuzlyk ministrligi, Migrasiýa gullugy we beýleki güýç ulanyjy gurluşlar meşgullanýar.
Kim ýurda gelip bilýär, kim ýurtdan çykyp bilýär, her näçe geňem bolsa, muny polisiýa başlyklary kesgitleýär. Ýurduň birnäçe müň ýyllyk taryhyna degişli mukaddes ýerlere kimler baryp bilýär? Muny adamlar däl-de, ýörite organlar kesgileýär.
Seljuklaryň beýik, Zoroastrizmiň şöhratly döwri daşarky dünýäde özlerini häzirki ýaly ýapyklyk bilen tanadan däl bolsalar gerek. Şol ýapyklyk Türkmenbaşydan miras galdy.
Beýik Parfiýa imperiýasy döwründe türkmen etnosynyň tutuş Aziýa güýçli täsir ýetirendigini propaganda tassyklaýar.
Eger edil häzir Türkmenistandaky ýaly Parfiýa döwletinde-de ýurda gelmäge hem ondan gitmäge ýapyklyk, gadaganlyk bolan bolsady, şol gürrüňi edilýän täsir asla bolmazdy. Şol patyşalykdan zyndandaky zynjyrlaryň şaňňyrdysynyň fonunda gabrystanyň dymyşlygy eşidilerdi.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Sişenbe güni BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýanyň režimine garşy sese goýlan rezolýusiýanyň taslamasyna Orsýet bilen Hytaý weto goýdy.
Siriýanyň režiminiň ýurtdaky protestçilere garşy harby güýç ulanmagyny bes etmegini talap edýän we Siriýanyň häkimiýetlerine garşy temmi beriş çärelerini ulanmagy göz öňünde tutýan bu rezolýusiýanyň taslamasy Ýewropa ýurtlary tarapyndan taýýarlanypdy.
Bu rezolýusiýanyň taslamasyny BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň 9 agzasy goldap, 4 agzasy oňa ses bermekden saklandy we diňe Orsýet bilen Hytaý oňa garşy ses berdi.
ABŞ-nyň BMG-däki wekili Suzan Raýs bu rezolýusiýanyň taslamasyna weto goýulmagyna öz hökümetiniň uly alada bildirendigini mälim etdi.


text:
Halkara biznes we syýasy liderleri Dünýäniň ykdysady forumyny geçirmek üçin 20-nji ýanwarda Şweýsariýanyň Dawos şäherine jemlendiler.
Forumda dünýäniň ýüzbe-ýüz bolýan iň uly meseleleri, şol sanda migrant krizisiniň Ýewropa Bileleşiginiň geljegine ýetirip biljek täsiri, ekstremist söweşijilere garşy göreş, global maýlaýyş we nebitiň bahasynyň peselmeginiň hem Hytaýyň ösüşiniň haýallamagynyň ykdysadyýete ýetirýän täsiri bilen bagly meseleler maslahat ediler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen gepleşik geçirmek üçin 20-nji ýanwarda irden Zurihe bardy. Kerriniň gündogar Ukrainada hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky konflikti çözmek meselesinde öňegidişlik gazanmak üçin itergi berjegine garaşylýar.


text:
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy we şahyry Ak Welsapar Orsýet Ýazyjylar birleşiginiň Sergeý Ýesenin adyndaky “Altyn güýz” ordeni bilen sylaglandy.
Ak Welsapar bu baýraga rus dilinde neşir edilen “Somneniý weçnyh bol” (“Ebedi gümanyň derdi”) atly goşgular kitaby üçin mynasyp boldy.
Şwesiýada hereket edýän “Gün” neşirýatynyň beren habaryna görä, 15-nji maýda Russiýa Federasiýasynyň paýtagty Moskwada ol baýragyň gowşurylyş dabarasy bolupdyr.
Ak Welsapar
Dabarany geçiren Orsýet Ýazyjylar birleşiginiň Moskwa guramasynyň başlygy, belli rus şahyry Wladimir Boýarinow Ak Welsaparyň häzirkizaman şygyr sungatynyň mynasyp wekilidigini, türkmen şahyrynyň döredijiliginiň rus edebiýatyna we rus poeziýasyna gös-göni dahylynyň bolmagynyň rus okyjylary hem edebiýatçylary üçin örän ýakymly hem guwandyryjydygyny nygtapdyr.
Baýraga mynasyp bolan bu kitaby Orsýetiň demirgazygyndaky Wologda şäherinde ýaşaýan şahyr hem terjimeçi Wladimir Kudrýawsew rus diline terjime edipdi. Bu kitapda şahyr Ak Welsaparyň dürli döwürde döreden 150 çemesi ownukly-irili goşgusy bar.
Kitabyň terjimeçisi Wladimir Kudrýawsew: “Bu baýrak biziň beýik milli şahyrymyz Sergeý Aleksandrowiç Ýeseniniň adyny göterýär. Ony almak diňe bir rus adamyna däl, islendik şahyr üçin uly hormat diýip hasaplaýan. Sebäbi, Ýesenin şahyr hem ynsan hökmünde rus bolsa-da, hemmeleri özüne çekiji, dünýä derejesindäki şahyr. Şonuň üçinem, onuň adyndaky baýragy – hakyky şahyr adamyň baýragy diýip men hasap edýärin” diýip, bu baýragyň ähmiýetine baha berdi.


text:
“Pakistanyň Talyban” hereketiniň bir bölümi söweşijileriň esasy toparyndan bölünip aýrylýandygyny mälim etdi. Halid Mehsudyň ýolbaşçylygyndaky bu bölüm “Said Sajna” ady bilen hem tanalýar.
Bu bölümiň metbugat wekili Azam Tarik ýurduň Owganystan bilen serhedinde ýerleşýän Günorta Waziristandaky bu bölümi mundan beýläk “Tahrik-e Talyban Pakistan” hereketiniň bir bölegi däldigini aýtdy.
Bölümiň ýaýradan beýanatynda “Tahrik-e Talyban Pakistan” hereketiniň adamlardan bir zady zorlap almak, adamlary girew tölegi üçin alyp gaçmak we beýleki jenaýatlary amala aşyrandygy öňe sürlüp, hereket bilen bölümiň arasynda tapawutlyklaryň bardygy aýdylýar.
Şeýle-de, maglumatda hökümet bilen parahatçylyk gepleşiklerini geçirmekde bölüm bilen “Tahrik-e Talyban Pakistan” hereketiniň arasynda düşnüşmezlikleriň bolandygy aýdylýar.


text:
Aşgabatdaky "Ýimpaş" söwda merkezine basyş edilýär. “Şu günler söwda merkezine häkimiýetler tarapyndan edilýän gözegçilik we çäklendirmeler barha güýçlenýär” diýip, "Ýimpaş" söwda merkeziniň ýolbaşçylaryna ýakyn çemeler Azatlyk Radiosyna maglumat berdiler.
Aýdylyşyna görä, günde onlarça müň manatlyk söwda edýän bu merkeziniň girdejisi soňky aýlarda 70% pese düşüpdir we muňa ilkinji nobatda "Ýimpaşda” harytlaryň çürt-kesik azalmagy sebäp bolýar.
Talaplar we çäklendirmeler
Birinjiden, söwda merkeziniň türkmen-türk täjirçilik bankynyň üsti bilen ýerli manady daşary ýurt walýutasyna öwürmek mümkinçiligi ýatyryldy. Ikinjiden, söwda merkezinden diňe ýerli harytlary alyp satmak talap edilýär. Bu hem azyk önümlerine, hem-de beýleki harytlara degişli. Meselem, ýerli tikin fabrikleriniň önümleri satylmaly diýilýär. Emma bu harytlaryň hili we ulanyşdaky mümkinçiligi amatly däl. Onsoňam, ýerli tikin fabrikleriniň önümlerini köp sanly ýörite dükanlar hem satýarlar” diýip, söwda merkezine ýakyn çeşme aýdýar.
Türkmenistanda ýylyň başynda daşary ýurt walýutalarynyň resmi nagt öwrülişigi doly ýatyrylansoň, ýylyň dowamynda telekeçileriň daşary ýurtlardan satyn alýan harytlary üçin hasaplaşyk-walýuta mümkinçiligi çäklendirilipdi.
Emma soňky hepdeleriň dowamynda diňe Telekeçiler we senagatçylar bileleşigine agza bolan we Söwda ministrligi bilen bagly 15 çemesi şirketiň daşary ýurt walýutalaryna konwertasiýany amala aşyrmak hukugy dikeldildi.
Häzirki dörän ýagdaýda "Ýimpaş" söwda merkeziniň öz işgär sanyny 20% çäklendirmeli bolandygy habar berildi. Söwda merkeziniň ýolbaşçy wezipelerinde işleýänleriň ýarysyna golaýynyň, adaty işgärleriň bolsa tas ählisiniň türkmenlerdigi aýdylýar.
Käbir garaşsyz çeşmeler soňky günlerde "Ýimpaş" söwda merkezine haryt eltýänlere haryt alyp barmagyň gadagan edilendigini habar berýärler. "Türkmenistanyň hronikasy" atly neşir söwda merkezinden internete simsiz çatylmak üçin, wi-fi hyzmatyny üpjün edýän gurallarynyň aýrylandygyny, internet kafesiniň ýapylandygyny we söwda merkeziniň gapysynda maýda söwda-satyk edýän söwdagärleriň kowlandygyny öz maglumatynda habar berdi.
'Ýympaş' Türkmenistanda
Türkmenistanda 1998-nji ýyldan bäri işleýän Türkiýäniň "Ýimpaş" kompaniýasy şol bir atly söwda merkezini 2000-nji ýylda açypdy.
"Ýimpaşyň” söwda merkezini olar öz hasabyna gurup, şu günki güne çenli öz eýeçiliginde dolandyrýandygyny bu şirkete ýakyn çeşmeler habar berýärler.
Aşgabat şäheriniň merkezinde ýerleşýän "Ýimpaş" söwda merkeziniň ýanynda "Ýimpaş" täjirçilik merkezi hem bar we bu ýerde türk firmalarynyň edaralary ýerleşýär.
Käbir maglumatlarda "Ýimpaş" söwda merkeziniň Aşgabadyň administrasiýasy bilen 2030-nji ýyla çenli uzak möhletleýin şertnamasynyň bardygy aýdylýar.
Çäklendirmelere näme sebäp boldy?
Aşgabatdaky synçylar "Ýimpaşyň” gysyşa sezewar bolmagyny belli bir derejede ýurduň Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň täsiriniň barha güýçlenmegi bilen baglanyşdyrýarlar.
Soňky ýyllaryň dowamynda Aşgabadyň iri bazarlarynyň we söwda merkezleriniň birnäçesi Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň agzalarynyň eýeçiligine geçdi. Olaryň arasynda “10 ýyl abadançylyk” söwda merkezi häkimliginiň elinden alyndy. Mundan bir ýarym we üç ýyl ozal ýapylyp, häkimligiň elinden alnyp, gaýtadan gurlan “Sumbar” we “Mir” bazarlarynyň hem eýeçiligine degişli dawanyň olaryň açylman galmagyna sebäp bolýandygyny adynyň agzalmagyny islemedik çeşmeler Azatlyk Radiosyna gürrüň berdiler.
“Türkmenistanyň hronikasy” saýty "Ýimpaş" söwda merkezine ýurt başyndaky ýokarky gatlaklara degişli käbir adamlaryň göz dikip, kanuny taýdan esas bolmazdan, administratiw resurslardan peýdalanyp, ony öz eýeçiligine geçirmek maksadyny yzarlaýan bolmagynyň çak edilýändigini ýazýar.
Türk işewürleriniň eýeçiligindäki "Ýimpaş" söwda merkezine edilýän gysyşlar Türkiýede iýulda başa barmadyk döwlet agdarylyşygy synanyşygyndan soňra, türk dinçisi Fethulla Gülen bilen baglanyşykly edaralaryň beýleki ýurtlarda bolşy ýaly Türkmenistanda hem ýapylmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Geçen tomusdan başlap, Aşgabatdaky Türkmen-türk uniwersiteti ýapyldy, paýtagtyň Magtymguly şaýolunyň ugrunda ýerleşýän Türkmenistandaky ýeke-täk türkmen-türk orta mekdebi döwletiň gözegçiligine geçdi.
Şeýle-de, Türkmenistanda işleýän türk işewürleriniň ençemesi Türkmenistany terk etdi.
"Ýimpaş" söwda merkezine ýakyn çeşmeler bu merkeziň Türkmenistandaky türkmen-türk mekdeplerine maliýe kömegini bermek bilen meşgullanandygyny, okuwçylary mugt egin-eşik we azyk bilen üpjün etmek ýaly işleri berjaý edendigini habar berdiler.
Golaýda "Ýimpaş" söwda merkeziniň ýolbaşçylaryndan biriniň Türkiýä göçüp gidendigi hem habar berilýär.
Alyjylaryň gözi bilen
Aşgabadyň ýaşaýjylary "Ýimpaşyň” açylan wagtynda, Aşgabatda uly täzelik bolandygyny aýdýarlar. Döwre laýyk ilkinji söwda merkeziniň haryt bolçulygy, harytlaryň hiliniň ýokarydygy we ýokary hilli hyzmatlar bilen tapawutlanandygyny gürrüň berýärler.
Soňky wagtda söwda merkeziniň binasynyň daşynda-da dürli çäklendirmeleriň göze ilýändigini, hususan-da 200 çemesi awtoulaga niýetlenen duralgalaryň polisiýa tarapyndan ýapylmagy ýa-da golaýdaky köçeler ýapylyp, pyýadalaryň geçmegine päsgel berilmegi ýaly ýagdaýlaryň ýüze çykýandygyny paýtagtyň ýaşaýjylary Azatlyk Raidosyna gürrüň berdiler.


text:
Hepdäniň anna güni Orsýetiň Tatarstan respublikasynyň paýtagty Kazanda Azerbaýjan bilen Ermenistanyň prezidentleriniň Daglyk-Garabag meselesi boýunça geçiren gepleşiklerine uly umyt baglanypdy.
Emma azeri prezidenti Ylham Alyýew bilen ermeni prezidenti Serž Sarkisýan bu dawaly meseläniň esasy ugurlary boýunça ýene umumy dil tapmagy başarmadylar.
Ermenistanyň daşary işler ministri Edward Nalbandýan düýp meseleler boýunça taýýarlanan soňky teklipleri Azerbaýjanyň kabul etmekden ýüz owrendigini aýdyp, gepleşikleriň netijesiz tamamlanmagynda Azerbaýjan tarapyny aýyplady. Onun aýtmagyna görä, Azerbaýjan tarapy özara ylalaşyk boýunça taýýarlanan dokumente 10 sany üýtgetme girizilmegini isläpdir.
Daglyk-Garabag meselesi boýunça alnyp barylýan gepleşiklere soňky wagtlar Orsýet bilen birlikde Amerikanyň Birleşen Ştatlary we Fransiýa-da araçylyk edip gelýärler.
Netije
Nýu-Ýork şäherindäki Kolumbiýa uniwersitetinde iş alyp barýan, Kawkaz regiony boýunça bilermen Linkoln Mitçell Kazan şäherinde geçirilen gepleşiklerde düýpli netije gazanylmadyk-da bolsa, kabul edilen özara beýanatyň käbir umytlary döredýändigini aýtdy.
Mundan ozallar taraplar hemişe stoly ýumruklap, gapydan çykýardylar. Bu gezek beýle zat bolmady.
“Gepleşikden soň edilen beýanata dürli hili many berip boljak. Siz pessimist bolsaňyzam, optimist bolsaňyzam ondan alar ýaly many bar. Meniň pikirimçe, beýanatyň oňyn tarapy onuň geljekki diskussiýalara ýol açýanlygyndadyr. Mundan ozallar taraplar hemişe stoly ýumruklap, gapydan çykýardylar. Bu gezek beýle zat bolmady. Gepleşigiň ýaramaz tarapy barada aýtsak, onda ‘olar, ynha, şu meselede ylalaşdylar - bu uly öňegidişlik’ ýa-da ‘ynha, şu zat konflikti çözmek üçin fundament boljak’ diýer ýaly zat ýok. Gepleşikleriň şeýle derejä ýetmändigi aýdyň zat” diýip, analitik Linkoln Mitçell nygtady.
Kazandaky gepleşikleriň öň ýany daşary ýurtlaryň hökümetleri Ylham Alyýew bilen Serž Sarkisýany esasy meselelerde ylalaşyga gelmäge tutanýerli çagyrdylar.
Bu gürrüňi edilýän esasy meseleler Ermenistan tarapyndan okkupirlenen Daglyk-Garabag regionynyň Azerbaýjanyň kontrollygyna geçmegi, ýaşaýan ýerlerinden çykarylan ozalky ýaşaýjylaryň yzlaryna dolanmaklary üçin hukuklarynyň kepillendirilmegi, Daglyk-Garabagyň howpsuzlygy we öz-özüni dolandyrmagy üçin oňa wagtlaýyn statusyň berilmegi, şeýle-de geljekde bu regionyň gutarnykly kanuny statusyny kesgitlemek boýunça özara ylalaşyga gelinmegi ýaly şertleri öz içine alýar.
“Wagt geldi”
Şu ýylyň 26-njy maýynda G-8 toparynyň Fransiýada geçiren sammitiniň çäklerinde Daglyk-Garabag meselesi boýunça kabul edilen beýanatda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama we Fransiýanyň prezidenti Nikolaýa Sarkozi Azerbaýjan bilen Ermenistanyň bu meselede aýgytly ädim ätmekleri üçin “wagtyň gelendigini” nygtapdylar.
Olar meseläniň çözgüdiniň uzaklaşdyrylmagynyň diňe Azerbaýjan bilen Ermenistanyň ylalaşyk gazanmak isleglerini sorag astynda goýjakdygyny belläpdiler.
Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly konfliktler Sowet Soýuzy dargamazyndan üç ýyl öň, 2008-nji ýylda Ermenistan bilen Azerbaýjanyň bu regionyň üstünde özara urşa girmekleri bilen başlanypdy. Şol çaknyşyklaryň netijesinde 20 müňden gowrak adam ölüp, bir million töweregi adam öz ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur bolupdy.
Şol harby konfliktlerde Ermenistan tarapy Azerbaýjanyň territoriýasyndaky Daglyk-Garabag regiony bilen birlikde ýene ýedi sany regiony, ýagny ýurduň tutuş territoriýasynyň 13 prosentini basyp alypdy.
1994-nji ýylda özara ýaraşyk şertnamasynyň netijesinde uruş hereketleri togtadylan-da bolsa, Daglyk-Garabag regiony şondan bäri ermeni güýçleriniň kontrollygynda galýar.


text:
Birleşen Ştatlar Merkezi Aziýa döwletleriniň Owganystandaky operasiýalar üçin has köp haryt we hyzmat üpjünçiligini ýola goýmagy barada plan düzýär.
Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, Gyrgyzystanyň, Gazagystanyň, Türkmenistanyň, Özbegistanyň we Täjigistanyň, şeýle-de Owganystanyň söwda ministrleri söwdany hem maýa goýumyny giňeltmegi maslahatlaşmak üçin Waşingtona geldiler.
Birleşen Ştatlaryň Söwda wekili Demetrios Maranits öz edarasynyň bu döwletleriň Owganystandaky amerikan operasiýalary üçin haryt we hyzmat üpjüçiligi mümkinçiliklerini köpeltmek üçin Pentagon we beýleki amerikan gulluklary bilen maslahat edýändigini aýtdy.
Ol bu çäräniň Merkezi Aziýada täze iş erlerini açmakda hem maýa ýatyrmakda bir topar mümkinçilik döretjegini, şeýle-de Birleşen Ştatlaryň Owganystandaky howpsuzlygy berkitmegine kömek etjegini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar anyklaşdyrylmadyk bir haýbat zerarly ýekşenbe güni musulman ýurtlarynyň köpüsinde öz ilçihanalaryny we konsullyklaryny ýapýapndygyny aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet deparametiniň sözüçi Mari Harf penşenbe güni Amerikanyň daşary ýurtlardaky edaralaryna abanýan howp barada gürrüň açyp, şeýle diýdi.
"Şeýlelikde Döwlet departamenti Birleşen Ştatlaryň belli-belli ilçihanalyrnyň we konsullyklarynyň ýekşenbe güni, 4-nji awgustada ýapyk bolmalydygy ýa işlerini wagtlaýyn duruzmalydygy barada görkezme berdi. Döwlet departamenti, aşa ägälikden we biziň işgärlerimiziň hem edaralarymyza gelýän başga adamlaryň howpsuzlygyndan ugur alyp, öňünden seresaplylyk çärelerini görmelidigini aňladýan maglumat bilen habarly edildi. Döwlet departamenti duýduryş ýagdaýynda, dowam edýän işlermiz bilen howpsuzlygy üpjün etmegi utgaşdyrmak üçin, şeýle çäreleri görýär."
Ol abanýan howp barada jikme-jik maglumat bermän, diňe «howpsuzlyk aladalaryndan» ugur alynýandygyny aýtmak bilen çäklendi.
"Biziň edaralarymyzyň ýapyk galjak goşmaça günleriniň hem bolmagy mümkin. Elbetde, biziň analizlerimize baglylykda, amerikan ilçihanalary we konsullyklary aýratynlykda özleriniň açykdygy ýa-da çäklendirmeleri girizýändigi, ýa başga çäre görýändigi barada habar bererler."
Ýekşenbe güni Birleşen Ştatlaryň musulman ýurtlarynyň köpüsindäki diplomatiki missiýalary üçin iş güni bolup durýar. Birleşen Ştatlaryň Ýewropadaky, Latyn Amerikasyndaky, şeýle-de başga-da bir topar ýurtdaky diplomatiki missiýalary ýekşenbede adatça ýapyk bolýar.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan ýurdunyň öz goşunlaryny Yragyň demirgazygyndan çykarmak niýetiniň ýokdugyny aýtdy.
“Goşun çykarmak şu wagt sorag astynda däl” diýip, Erdogan 10-njy dekabrda žurnalistlere aýtdy.
Onuň bu çykyşy ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Bideniň Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu bilen geçiren telefon söhbetdeşliginde Türkiýäniň we Yragyň arasyndaky dartgynlylyga üns çekmeginiň yzýany edildi.
Türkiýe 2014-nji ýyldan bäri Yragyň hökümeti bilen sazlaşdyrylan türgenleşik missiýasynyň çäginde Mosulyň golaýynda öz goşunlaryny saklaýar.


text:
Türk hökümeti 25-nji iýuldan başlap Siriýada we Yrakda howa hem gury ýer operasiýalarynyň üçünji tapgyryna ygtyýar berdi diýip, premýer-ministr Ahmet Dawutoglu Ankarada žurnalistlere aýtdy.
«Bular bir-pursatlyk operasiýalar däl" diýip, Dawutoglu aýtdy.
"Üç terror guramasy, PKK, Kürdüstan işçiler partiýasy, DHKP, Rewolýusion halk azat ediş partiýa-fronty, YDYL- “Yslam döwleti Yrak we Lewent» - biz bularyň näme edýändigini bilýäris. Bu aňtaw maglumaty. Şu sebäpden bu operasiýalar şu üç terror guramasyna garşy gönükdirilen we olaryň Türkiýä çenän ýaraglary elinden gaçýança dowam etdiriler» diýip, Dawutoglu sözüniň üstüni ýetirdi.
Türkiýäniň söweş uçarlary 24-nji iýul agşamy jeňçi Kürdüstan işçiler partiýasynyň, PKK-niň demirgazyk Yrakdaky lagerlerine garşy hüjüme başlady diýip, premýer-ministriň edarasy 25-nji iýulda biraz öň çykan metbugat habarlaryny tassyk etdi.
Türk uçarlary demirgazyk Yrakdaky PKK nyşanalarynyň ýedisine zarba urdy, şol bir wagtda Siriýadaky YD jeňçilerine garşy hüjümi tapgyr ikinji gije dowam etdirdi.
PKK-niň harby ýolbaşçylarynyň bazasy bolan Kandil daglary hem nyşana alyndy.
Uruş uçarlary PKK-niň çadyrlaryny, bunkerlerini, gowaklaryny, ammar jaýlaryny, beýleki logistiki nokatlaryny urdy diýip, beýanatda aýdylýar.
Kürdüstan işçiler partiýasy, PKK özüniň demirgazyk Yrakdaky Kandil dagynda ýerleşýän bäş harby lagerine hüjüm edilendigini tassyklady.
"Şu gün agşam sagat 11:00 töwereginde türk uruş uçarlary biziň serhede ýakyn pozisiýalarymyzy bombalamaga, agyr top okuna tutmaga başlady" diýip, PKK-niň Yrakdaky sözçüsi Baktiýar Dogan AFP habar gullugyna aýtdy.
Şeýle-de Dogan uçarlaryň Kandil daglarynyň, Yragyň kürt paýtagty Erbiliň golaýyndaky ýerleriň üstünden uçup geçendiklerini aýtdy. PKK-niň syýasy ýolbaşçylary bu ýerleri howpsuz buky hökmünde ulanýardy, emma Dogan ol ýerlere zarba urulmandygyny aýtdy.
Türk hökümeti PKK-ni terrorçy gurama hasaplaýar. Şu hepde Türkiýäniň Siriýa bilen serhet töwereklerinde bolan zorlukly wakalardan soň, hökümet ar alyş çärelerini görjegini aýtdy.
Bu zorluklaryň käbirine PKK eýe çykan bolsa, köpüsiniň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» diýilýän topar öz üstüne aldy.
Kürt nyşanalaryna urlan zarbalar Demirgazyk Siriýa, türk uçarlarynyň YD bazalaryna uran howa zarbalarynyň yz ýanyna gabat geldi.
Türkiýe YD-a garşy hüjümleriň ikinji tapgyryna başlady, şol bir wagtda PKK nyşanlaryny urmak üçin F-16 uçarlaryny ýollady.
Premýer-ministri Ahmet Dawutoglu YD-a garşy geçirilen ilkinji bombalaýyş çäresiniň 100 prosent maksadyna ýetendigini we «nyşanalary ýok etmekde üstünlikli bolandygyny» aýtdy.
Siriýanyň Adam hukuklaryna gözegçilik edýän obserwatoriýasy YD-nyň 9 söweşijisiniň öldürilendigini, 12-siniň bolsa ýaraly bolandygyny aýtdy.
Bu howa zarbalary 20-nji iýulda, Siriýanyň serhedinde 32 aktiwistiň öldürilmegine getiren kast ediş hüžüminden we 23-nji iýulda serhetaşa çaknyşyklarda türk esgeri öldürileninden soň buýruldy. 32 aktiwstiň ölümine sebäp bolan kast ediş hüjüminde YD günäkärlendi.
"Türkiýe özüne wehim salnan iň ýönekeý herekete hem berk gaýtawul berer» diýip, Dawutoglu aýtdy. «YD-a garşy operasiýa öz nyşanasyna baryp ýetdi we togtadylmaz.»
Prezident Rejep Taýyp Erdogan özüniň telewideniýede eşitdirilen sözünde soňky günlerde howpsuzlyk ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny we Türkiýäniň çäre görmeginiň zerur bolandygyny aýtdy.
Türk polisiýasy bolsa, zorluk-sütemiň ähli çeşmesini petiklemek tagallasynyň çäginde, Türkiýäniň 16 welaýatynda güman edilýän YD we PKK edaralaryna reýd geçirdi, 300-e golaý adamy, şol sanda 37 daşary ýurtlyny tussag etdi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
"Talyban" hereketiniň lideri Molla Ahtar Mohammad Mansuryň Birleşen Ştatlaryň dron zarbasy bilen günorta-günbatar Pakistanda öldürilmegi Yslamabat bilen Owganystanyň "Talyban" güýçleriniň arasynda köp wagt bäri dowam edýän ýaşyryn ýaranlyga ünsi çekdi.
Ýöne konserwatiw sünni pitneçi hereketiň Eýranda häkimiýete eýe ruhanylar bilen bolan dostlukly gatnaşyklaryna köp üns berilmedi.
Bir ynamdar owgan çeşmesi Azatlyk Radiosynyň "Gandhara" websaýtyna Mansuryň 21-nji maýda Eýrandan dolanyp gelendigini, şol güni öýleden soň hem nyşana alnandygyny tassyklady.
Mansur bilen onuň sürüjisi Ahmad Wal şäherçesiniň eteginde Pakistanyň günorta-günbatar Bulyjystan welaýatynyň merkezi bolan Kwettany Eýrana birikdirýän esasy ýolda öldürildi. Ahmad Walyň Pakistan bilen Eýranyň arasyndaky serhet geçelgesi Taftan bilen aralygy takmynan 500 kilometr, awtoulag bilen 5 sagatlyk ýol.
Derňew işleri
Pakistanyň habar serişdeleriniň bildirmegine görä, öldürilen ýolagçylaryň biriniň ýanyndan Pakistan pasporty çykypdyr. Bu adamyň ady Wali Muhammad. Owganystanly çeşme Muhammad Mansuryň lakamy diýýär. Pasportdaky surat hem Mansura çalym etmän duranok.
Pakistanyň resmileri häzir pasport we sürüji bilen birlikde dron zarbasynda ölen beýleki ýolagçy barada derňew işlerini geçirýärler.
Pakistanyň "ARY News" telekanaly sürüjiniň kimdiginiň anyklanandygyny habar berdi. Aýdylyşyna görä, onuň ady Muhammad Azam. Ol öz ulagynda Taftan bilen Kwettanyň aralygynda adam gatnadypdyr.
Ýurduň özbaşdaklygynyň bozulmagy
Ýöne Yslamabad Birleşen Ştatlaryň Mansury öldürendigine ynanylýan dron zarbasyny tankytlady. Pakistanyň Daşary işler ministrligi 22-nji maýda çykaran bir beýannamasynda dron zarbasyny ýurduň özbaşdaklygynyň bozulmagy diýip atlandyrdy.
"Pakistan pasportly Şah Muhammad ogly Wali Muhammad atly bir adam Eýrandan Taftan serhedinden Pakistana girdi" diýip beýannamada bellenýär. "Onuň pasporty hem Eýran wizasy hakyky".
Owganystanly çeşme Tähran bilen Mansuryň ýolbaşçylygynda owgan "Talybanynyň" arasyndaky gizlin hyzmatdaşlygyň güýçlenmegine sebäp bolan "Yslam döwleti" atly toparyň 2015-nji ýylyň başlarynda Owganystanda peýda bolmagy diýýär.
"Munuň esasy sebäbi 'YD-niň' peýda bolmagy. Ýöne Eýranyň Owganystanda başga bähbitleri-de bar. Talybana täsir edip bilse, näme üçin etmesin?"
Eýrana we Orsýete ýykgyn etmek
Owganystanly çeşmäniň bellemegine görä, Tähran "Talybany" özüniň regional bäsdeşi Saud Arabystanynyň ýakyn ýarany bolmagyny islänok. "Eýranyň Talyban bilen bolan gatnaşygy Tähranyň ähli mümkin oýunlaryna we strategiýasyna laýyk gelýär".
Owganystanly çeşmeler 2014-nji ýylda NATO-nyň missiýasynyň soňlanmagy netijesinde Owganystanda oba ýerlerinde köp regionlary eýelän "Talyban" güýçleriniň maliýe taýdan Pakistana garaşlylykdan dynmak üçin Eýrana we Orsýete ýykgyn edýändigini aýdýarlar.
Dogrudan hem "Talyban" güýçleri Owganystanyň Eýran bilen serhetdeş welaýatlarynda ýa Eýran serhedine ýakyn ýerlerde "Yslam döwleti" toparynyň birikmelerini dargatdylar.
Ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň ýol salgy bermegi
"Talybanyň" Yslamabad bilen bolan gatnaşyklary bolsa bu aralykda ýaramazlaşdy. Pakistanyň premýer-ministriniň daşary işler boýunça geňeşçisi Sartaj Aziziň mart aýynda Yslamabad "Talybana" belli bir derejede täsir edýär. Sebäbi olaryň ýolbaşçylary Pakistanda diýmegi köp adamlary geňirgendirdi.
Owgan resmileri şonda "Talyban" güýçleriniň öz territoriýasyndadygyny inkär edýän Pakistan indi bu owgan pitneçilerine kontrollyk edýändigini tassyklajak bolýar, sebäbi olar [Talyban] indi Yslamabadyň elinden çykyp barýar diýdiler.
Ýagdaýa ýetik çeşmeleriň käbiri Mansuryň Pakistanda öldürilmegi ýurduň howpsuzlyk gulluklarynyň ýol salgy bermegi netijesinde bolandyr diýip çak edýärler.
Owganystanly çeşme Mansuryň Bulyjystanda öldürilmeginde Pakistan Waşingtona kömek edene meňzeýär diýýär.
Onuň çaklamagyna görä, Pakistanyň aňtaw gullugy muny Amerikadan F-16 söweş uçarlaryny we beýleki ýardamlary almak, umuman, Waşingon tarapdan edilýän basyşlary ýeňletmek üçin edipdir.


text:
Geçen aýda Pakistan “Talyban” hereketiniň ikinji derejeli lideri molla Baradary tussaglykdan boşadanda, onuň Owganystanyň hökümetiniň we “Talybanyň” arasynda parahatçylykly gepleşikleri ýola goýmagyna umyt baglapdy. Emma bu umytlar başa barmady. Muňa molla Baradaryň, hakykatda, azat bolmanlygynyň täsiriniň ýetndigi çak edilýär.
Ýaňy-ýakynda owgan hökümeti molla Baradaryň boşadylmagyny “Talyban” hereketi bilen parahatçylykly gepleşikler üçin wajyp ädim hökmünde makullapdy.
Emma “Talyban” hereketini esaslandyranlaryň biri bolan we onuň ýolbaşçylygynda ozal ikinji orny eýelän molla Abdul Ghani Baradaryň Pakistan tarapyndan boşadylmagy Kabulyň umutlaryny ödäp bilmedi.
Kabulyň we “Talybanyň” arasynda häzire çenli hiç hili gepleşikler planlaşdyrylanok. Baradaryň nirededigi mälim edilenok. Onuň, hakykatda, boşadylmandygy barada pikirler bar. Bu ýagdaý Kabulyň Owganystanda 12 ýyl bäri dowam edýän konflikti parahatçylykly soňlamak boýunça edýän tagallalaryna ýene bir zarba boldy.
Baradaryň sentýabr aýynda boşadylandygy barada habar berilmeginiň öňüsyrasynda-da onuň parahatçylyk prosesinde oýnajak roly köp soraglary döredipdi. Onuň “Talyban” hereketiniň häzirki ýolbaşçylaryna ýetirýän täsirine we bu guramany gandöküşikli hereketlerden el çekmäge ündäp biljegine şübhe bildirilipdi.
Baradary azat etmek
Baradaryň boşadylmagy Owganystanyň hökümeti üçin möhüm meseleleriň birine öwrülipdi. Molla Baradar 2010-njy ýylda Karaçi şäherinde Pakistanyň howpsuzlyk güýçleriniň ABŞ-nyň Merkezi aňtaw gullugy bilen bilelikde geçiren operasiýasynda ele salnypdy.
Kabulda ýerleşýän we Owganystan boýunça garaşsyz barlaglary amala aşyrýan guramanyň baş bilermeni Kate Klark Baradaryň boşadylmagynyň parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere tiz täsir ýetirmändiginiň özüni geň galdyrmaýandygyny aýtdy.
Klarkyň bellemegine görä, netijeleriň bolmagy üçin Baradaryň boşadylmagy däl-de, onuň işe girişmegine syýasy şertleriň we mehanizmleriň bolmagy zerur. “Şeýle-de, biz Baradaryň parahatçylygy isleýändigini-de bilmeýäris. Ençeme ýyllap Pakistanyň türmesinde bolansoň, onuň söweşe isleg bildirýän bolmagy-da mümkin” diýip, Kate Klark aýtdy.
Bilermen Kabulyň Pakistanyň Baradary öz gözegçiliginden doly boşatmagyna garaşmagynyň hakykata laýyk bolmajakdygyny belledi.
Öý tussaglygy
Pakistan Baradaryň “barlyşyga gelinmek meselesinde duşuşmaga we gepleşmäge erkindigini” yglan eden hem bolsa, onuň öý tussaglygynda saklanýandygyny görkezýän käbir alamatlar bar. Bilermeniň pikirine görä, “Talybanyň” islendik lideriniň parahatçylyk prosesine netijeli gatnaşmagy üçin onuň hem Yslamabatdan hem-de Kabuldan erkin bolmagy zerur.
Owganystanyň prezidenti tarapyndan bellenen we “Talyban” bilen gepleşik geçirmäge ygtyýarly Parahatçylyk ugrundaky ýokary geňeş Baradaryň häzirki wagtda Pakistanyň dartgynly Peşawar regionyndadygyny aýtdy.
Bu Geňeşiň metbugat wekili Maulawi Şahzada Şahid Baradaryň adresiniň mälimdigini, emma onuň habarlaşmak mümkinçiliginiň çäkli bolandygy zerarly aragatnaşygy ýola goýup bolmaýandygyny habar berdi.
Şahzada Şahid owgan tarapynyň molla Baradaryň parahatçylyk ugrundaky prosese gatnaşmagy üçin onuň doly azat edilmegini isleýändigini aýtdy.
“Talyban” hereketi hem Baradaryň öý tussaglygynda saklanmagy sebäpli onuň bilen habarlaşmandygyny habar berdi. 9-njy oktýabrda ýaýradylan beýannamada “Talybanyň” metbugat wekili Zabihullah Mujahid Baradaryň Yslamabatdan garaşsyz islendik adam bilen habarlaşmaga we islendik ýere barmaga mümkinçiliginiň bolmalydygyny nygtady.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow rus ynsanperwer kömegini Ukrainanyň gündogaryna geçirmek barada Ukraina we Halkara gyzyl haç guramasy bilen ylalaşyga gelindi diýýär.
Lawrow bu barada Ukrainanyň, Germaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri bilen bäş sagat dowam eden gepleşiginden bir gün soň, 18-nji awgustda mälim etdi.
Russiýanyň ençeme ýük maşynyndan ybarat uly kerweni 18-nji awgusta çenli Russiýanyň Ukraina bilen serhediniň golaýynda saklanyldy. Russiýa bu kerwende Ukrainanyň Luhansk we Donetsk şäheriniň ýaşaýjylary üçin ynsanperwer kömegiň bardygyny aýdýar.
NATO we Kiýew ynsanperwer kömegini ugratmak bahanasy bilen, Russiýanyň Ukraina öz goşunlaryny ýerleşdirmäge synanyşmagyndan aladalanýarlar.


text:
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça kömekçisi Robert Bleýkiň ýolbaşçylygynda amerikan delegasiýasy uç günlük sapar bilen Türkmenistana bardy.
Maglumata görä, amerikan delegasiýasynyň düzüminde käbir beýleki ýokary derejeli resmiler bilen bir hatarda Döwlet sekretarynyň demokratiýa we adam hukuklary boýunça komekçisi Maýkl Pozner we Birleşen Ştatlaryň milli howpsuzlyk geňeşiniň Merkezi Aziýa boýunça direktory Kurt Donneli hem bar.
Amerikanyň delegasiýasynyň bu saparynyň barşynda türkmen-amerikan biznes forumy hem geçiriler.
Ýekşenbe güni Aşgabatda «Türkmenistan-ABŞ: dostlugyň we hyzmatdaşlygyň ýolunda» ady bilen ýörite foto-sergi hem açyldy.
Mundan daşary, Amerikan medeniýet günleriniň çäklerinde ýekşenbe güni «Ari Roland» atly belli amerikan jaz kwarteti Aşgabatda konsert bilen çykyş etdi.
Bu aýdym-saz toparynyň Türkmenstanyň käbir beýleki şäherlerinde-de konsert bilen çykyş etjekdigi habar berilýär.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň aýtmagyna görä, NATO ýaranlygyna agza döwlet hökmünde Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan bilen Birleşen Ştatlaryň möhüm meseleler boýunça, şol sanda Eýranyň ýadro programmasynyň töwereginde dörän problemalaryň çözgüdi meselesinde-de, ylalaşylypdyr.
Duşenbe güni Ak tamdaky duşuşykdan soňra Eýran bilen gepleşiklerde Türkiýe aýgytly rol oýnap biler diýip, Obama aýtdy: «Eýranyň ýadro ukybynyň parahatçylykly maksatlar üçin ýadro energiýasyny öndürmäge gönükdirilmegi ugrunda bar bolan paroblemalaryň çözülmeginiň nähili möhümdigini men premýer-ministre mälim etdim. Eýran bu babatda halkara kada-kanunlary hem normalary esasynda hereket edýändigi bilen özüne ynam döretmeli, Eýranyň bu ugurdan hereket etmeginde Türkiýäniň möhüm rol oýnajagyna ynanýaryn».
Öz gezeginde Ärdogan Türkiýäniň we ABŞ-nyň regionyň dürli meselelerinde, şol sanda Eýranyň ýadro programmasy boýunça-da, sazlaşykly işleýändiklerini nygtap, bu meseläniň diplomatik çözgüdiniň tapylmagyny isleýändigini mälim etdi: «Regionymyzda ýadro ýaraga eýe döwletiň bolmagyny islämzok, regionda beýle ýaraga eýe döwlet bolsa, ondan halas bolmaly» diýip, Ärdogan sözüniň üstüni ýetirdi.
Eýranyň ýadro ýarag edinmeginden ABŞ we Günbatar howatyr edip gelýär. Diňe parahatçylykly maksatlar üçin ýadro energiýasyny öndürjek diýýän Tähranyň sözüne ynanýandygyny-da Ärdogan belläp geçipdir.
Diňe geçen aýyň özünde söwda gatnaşyklaryny ösdürmek maksady bilen Ärdogan Tährana bardy, Türkiýäniň premýer-ministri yslam döwletleriniň Stambuldaky maslahatyna gatnaşan Eýranyň prezidenti Ahmedinejada gowy dost diýip, baha berdi. Ol şeýle-de BMG-e tarapyndan Eýrana girilzilmegi mümkin sanksiýalaryň täze tapgyryna garşydygyny-da mälim etdi.
Amerikan prezidenti Obama NATO ýaranlygynda ýeke-täk musulman döwlet bolan Türkiýäniň Owganystan bilen bagly aladalaryna gowy baha berdi. Noýabr aýyndan başlap, Türkiýe Kabuldaky halkara parahatçylyk güýçleriniň baştutany boldy. Waşington Owganystana goşmaça 30 müň esger iberýär, NATO bolsa agza döwletlerden jemi 10 müň esger bermeklerini soraýar, Ankaranyň goşmaça esger berip-bermejegi heniz anyk däl.
Obama bilen Ärdoganyň duşuşygynda Ermenistan meselesi-de maslahat edildi, mälim bolşy ýaly, şu ýylyň oktiýabr aýynda araçägi açmak barada Ankaradyr Ýerewan arasynda bir ylalaşyga gol goýlupdy. Türkiýäniň bu ädimine oňyn baha beren Obama şeýle diýdi: «Türkiýe-Ermenistan gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak ugrunda batyrgaý hereket edenligi üçin men premýer-ministr Ärdogany gutlaýaryn hem ony bu ugurda geljekde-de aýgytlylyk görkezmäge çagyrdym».
Obama duşenbe güni gozgalaňçy seperatist kürtleriň PKK topary tarapydan bäş sany türk esgeriniň öldürilmegi bilen bagly Ärdogana öz gynanjyny mälim etdi. Ol şonuň ýaly-da ABŞ PKK-nyň bir terrorist gurmadygyna üns berýändigini, onuň diňe Türkiýä däl, hatda Yraga-da howp salýandygyny aýtdy.
Däp bolup gelşine görä, Türkiýe Günbatar bilen Gündogaryň arasynda köpri roluny oýnap gelýär. Düýbi Waşingtondaky “Heritage” fondundaky Ýakyn Gündogaryň howpsuzlyk meselelerini öwreniş boýunça bilermen James Filips Ärdoganyň öz alyp barýan sýyasaty bilen bu däbiň soňuna çykýandygyny aýdýar: «Günbatara garşy hereketleri bilen Gündogar bilen Günbataryň arasyndaky köpri bolan Türkiýä hut Ärdoganyň häzirki syýasaty çynlakay zyýan ýetirip biler. Üstesine-de ol diňe ABŞ däl, eýse Ysraýyly-da tankyt edip gelýär, şoňa görä Türkiýäniň araçylyk roluny şübhe astyna salýar». Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeşlikde Filips muňa delil hökmünde Ärdoganyň yslamçy “Adalat we Galkynyş” partiýasyndandygyny görkezýär.


text:
Ýerli ýolbaşçylar, media, hatda ýerli ilat hem bu barada dil ýarmak islemeýär. Andijanyň ýaşaýjysy Sahipjan ata ilatyň häzirki döwürde şol wakalar barada gürrüň etmeýänligini aýdýar: “Özbegistanda media azat däl. Olar şol wakalar hakda gürrüň etmeýärler. Hatda 2005-nji ýylda şol ýerde hiç zat bolmadyk ýaly. Köp adamlar şol wakany ýatdan çykardylar. Ol wakadan göni zyýan çeken maşgalalar şol heläkçiligi ýatlaýarlar. Beýlekiler barada gürrüň edilende, olar hiç zat bilenoklar”.
Parahatçylykly protestlerden başlanypdy
Şol wakalar “Akramiýa” toparyna agza bolanlygy üçin aşa dinçi hereketlere baş goşanlykda aýyplanyp tussag edilen 23 biznesmeniň boşadylmagy talap edilip geçirilen parahatçylykly protestlerden başlanypdy.
“Akramiýa” Özbegistanyň hökümeti tarapyndan ekstremist gurama hökmünde häsiýetlendirilip, gadagan edilen toparlardan biri. Protestçiler şonda özleriniň ykdysady ýagdaýyndan närazylygyny bildiripdiler.
Haýsydyr bir topar regiondaky harby merkeze hüjüm edensoň, bu protestler has hem ýitileşdi. Şol adamlaryň esgerleriň elinden ýaraglaryny basyp alyp, soňra Andijanyň türmesine-de hüjüm edenligi we ondaky bendileri, şol sanda biznesmenleri-de boşadanlygy aýdylýar.
Bu wakanyň dowamynda ady agzalýan topar, türmäniň sakçylaryny öldürip, käbir hökümet binalaryny hem basyp alypdy. Olaryň bu hereketi tanklar we dikuçarlar bilen ýaraglanan howpsuzlyk güýçleriniň Andijana sürülmegine getiripdi. Ýitgi uly
Wakany gözi bilen gören şaýatlaryň aýtmagyna görä, esgerler Andijanda Babur meýdanynda we onuň töwereginde ýerleşýän köçelere jemlenen adamlaryň üstüne hüjüm edýärler.
Özbegistanyň resmi maglumatlaryna görä, şol wakada 187 adam heläk boldy. Ölenleriň arasynda esgerler hem bar. Emma oppozision toparlar we hukuk goraýjy guramalar ölenleriň 1000-e golaýdygyny aýdýarlar.
Bu wakadan soňra bäş ýyl geçdi. 360 müň töweregi ilaty bolan Andijanda indi, göräýmäge, ýagdaý kadalaşana meňzeýär. Andijanyň ýaşaýjysy, käri gassap, 26 ýaşly Faruh Beg özüniň güzerany bilen başagaýdygyny aýdyp, “Eger salgytlaryňy öz wagtynda töleseň, seniň bilen hiç kimiň işi ýok” diýýär.
Andijanyň beýleki bir ýaşaýjysy, lukman Abdykadyr Sattarow soňky ýyllarda şäheriň durkunyň görnetin üýtgäp, täze binalaryň we ýollaryň gurulýanlygyny, ilatyň ýaşaýyş derejesiniňem ösüp barýanlygyny aýdýar.
2005-nji ýylda protestçileriň ýygnanan ýeri bolan Babur meýdanynyň durky hakykatdanam özgerdi. Häzir şol ýerde suw fontanlary gurlup, şol wakada basylyp alnan hökümet binasy-da täzeden dikeldildi. Hökümet ýolbaşçylarynyň şol wakalaryň ýatdan çykarylmagy we halkyň öz gündelik durmuşy bilen gyzyklanmagy üçin elinde baryny edýänligi bildirýär. Dil ýarylmaýar
Andijanyň ýaşaýjylary ýerli habar serişdeleriniň şol wakalar barada asla dil ýarmaýanlygyny aýdýarlar. Olar munuň sebäbiniň regionda höküm sürýän gorkudan bolmagynyň mümkindigini çak edýärler. Adamlar hökümet bilen ýerli ilatyň arasynda henizem ynamsyzlygyň bardygyny aýdýarlar.
Hökümeti agdarmaga synanşanlykda aýyplanyp, iki ogly türmä basylan Sahibjan ata özüniň-de resmi taýdan gara sanawda bolmagynyň ahmaldygyny güman edýär.
“Meniň aýtjak zadym köp, emma dilimi ýaryp bilemok. Resmiler aýda bir gezek meni barlap durýarlar. Olar meniň öýüme gelip, çagalarym barada sorag berýärler. Men bu mesele hakda gürlemek isleýärin, emma çynymy aýtsam, agzymy açmakdan gorkýaryn. Olar düýn hem meniň ýanyma geldiler. Etrabymyzda täze wezipä başlan ähli polisiýa ofiserleri meniň bilen duşuşmak üçin öýüme gelýärler” diýip, andijanly Sahibjan zeýrenýär.
2010-njy ýylda goňşy Gyrgyzystanda bolan hökümet agdarylşygyndan soňra-da, Özbegistanyň howpsuzlyk güýçleri bu regiondan ençeme adamlary soraga çekdiler.


text:
Täjigistan mergi keseliniň epidemiýasy bilen baglylykda Owganystan bilen serhedini wagtlaýyn ýapdy.
Sişenbe güni Täjigistanyň serhet gullugynyň metbugat wekili Huşnud Rahmatullaýew serhediň duşenbe gününden bäri ýapykdygyny žurnalistlere aýtdy. Ol bu karara Saglyk ministrliginiň ýüzlenmesi esasynda gelinendigini habar berdi.
Täjigistanyň Saglyk ministriniň orunbasary Azam Mirzoýewyň sözlerine görä, owgan serhedine golaý regionda mergi keseliniň ýaýramagynyň öňüni almak boýunça çäreler geçirilipdir.
Täjigistanyň we Orsýetiň habar beriş serişdeleriniň maglumatlarynda Owganystanyň Badahşan regionynda 1 500 adamyň mergi keselli, diýlip hasaba alnandygy barada habar berildi. Şolardan bir adam ýogalypdyr ýene 40 adam agyr ýagdaýda galýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Aziýa edýän bir hepdelik saparynyň çäginde Malaýziýada bir aram yslam metjidine bardy.
Obama 27-nji aprelde, premýer-ministr Najib Razak bilen howpsuzlyk, aňtaw maglumatlaryny alyp-bermek, regional we söwda meseleleri barada gepleşik geçirmezinden öň Kuala Lampurdaky metjide bardy.
Biraz soň ol günorta-gündogar Aziýanyň ýaş liderleri bilen duşuşyk geçirdi. Obama Malaýziýa 26-njy aprelde geldi we Malaýziýanyň patyşa maşgalasy tarapyndan kabul edildi.
Ol dört onýyllykdan hem köpräk wagt içinde Malaýziýa ilki sapar eden amerikan prezidenti boldy.
Obama öz saparyny Ýaponiýadan başlap, Malaýziýa Günorta Koreýadan geldi. Ol 28-nji aprelde Fillipine gider.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda gaz meselesine bagyşlanan Halkara kongresi we muňa degişli ýörite sergi açyldy. Bu halkara Kongresine gatnaşmak üçin Aşgabada dünýäniň 30-dan gowrak ýurdundan 500 töweregi delegatyň barandygy habar berilýär.
Maglumata görä, bu delegatlaryň hatarynda iri hökümet we hususy nebit-gaz kompaniýalarynyň wekilleri we habar serişdeleriniň işgärleri-de bar.
Türkmenistanyň resmi mediasynyň maglumatynda Kongresiň çäklerinde Aşgbatda gurnalan sergide daşary ýurt kompaniýalaryndan 45-siniň dürli pawilionlarda öz önümlerini we hyzmatlaryny görkezýän maglumatlarydyr enjamlaryny ýerleşdirendikleri aýdylýar. Aşgabatda gurnalan bu çäre üç gün dowam eder.


text:
Belarusda tussaglykda saklanýan oppozisiýa aktiwisti Sergeý Kawalenka prezident Aleksandr Lukaşenkodan günäsiniň ötülmegini haýyş etdi. Kawalenka şu ýylyň başynda uzak möhletlik açlyk çekenden soň, onuň saglyk ýagdaýy erbetleşipdi.
Kawalenkonyň aýaly Alýona anna güni Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolup, öz adamsyna türmede basyşyň artdyrylandygy sebäpli, Kawalenka günäsiniň geçilmegini haýyş edendigini aýtdy. Alýonanyň sözlerine görä, Kawalenko ýeke adamlyk türme jaýyyna hem geçirilipdir.
37 ýaşly Kawalenko fewral aýynda 25 aýlyk türme tussaglygyna höküm edilipdi. Oňa “Belarusda gadagan edilen milliýetçilik baýdagyny” ýaýradandygy sebäpli şertli ýagdaýda sud edilmeginiň şertlerini bozandygy üçin ýyl kesilipdi.


text:
Siriýanyň Homs şäherinde tussaglykda saklanylan taýpa baştutanynyň öldürilmegi sebäpli, protestçiler bilen howpuzlyk güýlçeriniň arasynda dörän çaknyşyklarda azyndan ýedi demonstrant öldürlipdir.
Adam hukuk goraýjy işgäriň “Reuters” habar agentligine beren maglumatyna laýyklykda, öten agşam dörän bu wakalarda adamlar “sowuk ganlylyk” bilen öldürilipdirler.
Siriýada bir aý töweregi wagt bäri hökümete garşy giň gerimli protestler geçirilýär. Protestleriň dowamynda dörän çaknyşyklarda ýüze golaý adam öldi.


text:
Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza ýurtlaryň daşary işler ministrleri 15-nji dekabrda Gazagystanyň paýtagty Astanada duşuşýarlar.
Gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy “syýasy ähmiýeti we ykdysady güýji gazanmagy başardy” diýip, guramanyň sessiýasyny açdy.
“Gurama ilki bilen bu gurama agza ýurtlaryň arasynda territorial dawalary ýok etmek, durnuklylygy saklamak we häzirki zamanyň üç duşmany: separatizme, ekstremizme we terrorizme garşy göreşmek tagallalary ugrunda işleýär” diýip, Nazarbaýew belledi.
Nazarbaýewiň bu çykyşynda Ukrainanyň Krym sebitini anneksiýa eden we gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistlere goldaw beren Russiýa gyýtaklaýyn duýduryş berilýär.
Gepleşikleriň öňýanynda, Russiýanyň premýer-ministri Dmitriý Medwedew hytaýly kärdeşi Li Kekiang (Li Keqiang) bilen duşuşdy.