text:
29-njy iýunda türkmen gazetleriniň üçüsi Gözel Şagulyýewanyň ýurduň prezidentine bagyşlap ýazan goşgusyny birbada çap etdiler.
Şol günden bir gün geçenden soň bolsa, şahyr Hajy (Hojamuhammet) Kakalyýewiň öz prezidentine bagyşlap ýazan «Il ogluna, arkadaga şan-şöhrat!» diýen goşgusyny bäş gazet birden çap etdi. Bu goşgy ýurduň «Türkmenistan», «Нейтральный Туркменистан», «Nesil», «Watan», «Aşgabat» gazetlerinde ýerleşdirildi.
Hajy Kakalyýew aslynda polisiýanyň işgäri. Has dogrusy polisiýanyň polkownigi. Ol häzir pensiýada. Şeýle-de bolsa Hajy (Hojamuhammet) Kakalyýew ýaşlykdan poeziýa höwes edip, goşgular goşup, özüni halka şahyr hökmünde tanydypdy. Onuň goşgularyna dörän aýdymlar bar.
«Polisiýada ýekeje gowy adam bar. Ol hem Hajy Kakalyýew. Onuň gowulygy şahyrlygy üçin bolaýmasa» diýip, Hajy Kakalyýew hakda degişmeli gürrüňler hem aýdýarlar.
Şeýle diýmezçe-de däl. Hajy Kakalyýew ýumşak häsiýetli, örän adamkärçilikli kişi. Türkmeniň belli şahyry Gurbannazar Ezizowyň dosty. Hakyky şahyrlar bilen duz iýen adam.
Sagdyn pikirli, gowy adamlaryň arasynda gezip ýören kişide ýaranjaňlyk, ýalan zatlary goldamak, köşk şahyrlarynyň edýän ýakymsyz işlerine goşulmak ýaly hadysalar ýüze çykýar welin, ony göreniňde gaty oňaýsyz ýagdaýda galýarsyň. Halkyň gününe aglamaly adamlar bir ownuk şöhrat üçin başlaryny nirä sokýarlar!
Hajy Kakalyýew, Gözel Şagulyýewa ýaly, halkyň öňüne düşmeli adamlar şeýle bolgusyz oýunlara goşulyp ýörkä, halkyň ykbalynyň küle çökerilmesine geň galybam oturmaly däl.
Keramat bar uçar sözde hem dilde,
Il ogluna, Arkadaga şan-şöhrat!
Ylham joşýar ganatlanan köňülde,
Il ogluna, Arkadaga şan-şöhrat!
Şahyr bolan aslynda halkynyň agysyny aglamaly dälmi? Häzir eli galam tutýan adamlar kyn döwri, ýöne taryhy wakalardan doly döwri başdan geçirýärler. Olaryň gözüniň alnynda bir nesil zaýalanyp barýar. Neşekeşler, öýsüzler, okuwsyzlar örän kyn günlerde ýaşaýarlar.
Şu günki taryhy hakykaty ýazyp goýmadyklar utularlar. Taryhy hakykaty görmek kyn hem bolsa, örän bagtlylykdyr. Emma taryhy hakykata gözlerini ýumup seredýänler welin, ertirki gün ile masgara boljak adamlardyr.
Ylymly-bilimlidir öýdüp ýören kişileriň şu kiçijik hakykata düşünenoklar welin, olara örän gynanýarsyň. Her kim öz ykbal ýoluny özi kesgitleýär. Ak girse-de, aň girmedigi üçin olaryň özleri günäkär.
Türkmeniň köşk şahyrlaryny özleriniň utanmaly işlerini —ýaranjaňlyk goşgularyny ýazmagy-da biri-birlerinden gabanýarlar, biri-birleri bilen basdaşlyk edýärler. Biri-birlerinden galmajak bolup, goşgy yzyna goşgy döredýärler. «Türkmenistan» gazetinde, Hajy Kakalyýewiň goşgusynyň ýerleşdirilen sahypasyndan soňky sahypada şahyr Süleýman Ilamanowyň-da «Milli liderimiz, ýoluňyz aýdyň!» diýen goşgusy-da bar.
Iliňiz aýdyň!
Ýoluňyz aýdyň!
Ömrüňiz aýdyň!
Döwrüňiz aýdyň!
Göwnüňiz aýdyň!
Sözüňiz aýdyň!
Ine, Süleýman Ilamanowyň goşgusyndan size okamaga bir paý.
Prezident Nyýazow özi hakda goşgy goşýan tarypçylara puljagaz, wezipejik berip, oýnaýardy. Indi hernäçe ýaranjaňlyk edene-de wezipe-de ýok, üýtgeşik pul-da ýok. Ýöne ýokanç kesel mysaly, köne endik olaryň baryna ýokaşyp gidip otyr.
Ýöne hawa-da... Biz olaryň aňyna dogry zady guýjak bolup, ýersiz kösenýäris! Goý, öwsünler! Bu dünýede her kim öz başarýan işini edýär ahbeti!
Çoluk Möwlamow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Obama adminstrasiýasynyň Siriýanyň hökümetini nyşana alýan harby çäre planlary barada maslahatlaşmak üçin anna güni giçlik Ýewropa geldi.
Kerriniň şenbe güni Litwanyň paýtagty Wilnýusda Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri bilen gepleşik geçirmegine garşylýar.
Şeýle-de onuň ýekşenbe güni Parižde arap we ýewropa diplomatlary bilen has köp gepleşik geçirmegine garaşylýar.
Kerriniň bu sapary amerikan kanun çykaryjylarynyň, ýönekeý amerikanlaryň we halkara jemgyýetçiliginiň agzalarynyň Birleşen Ştatlaryň Siriýa režimine hüjüm etmeginiň paýhasly bir hereketdigine ynamsyzlygy bilen bagly.
Prezident Barak Obama Kongresden potensial zarbalara ygtyýar berýän çäräni sese goýmagy haýyş etdi.
Senat we Wekiller öýi duşenbe gününden başlap bu çärä formal taýdan seredip başlamaly.
Obamanyň bolsa sişenbe güni Ak tamda harby operasiýanyň zerurlygy barada söz sözlemegine garaşylýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň prezidenti 1941-1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan ýeňişiň 71-nji ýyl dönümi mynasybetli weteranlara we uruşda wepat bolanlaryň maşgalalaryna öz adyndan pul sowgadyny bermegi tabşyrdy.
G.Berdimuhamedowyň 21-nji aprelde gol çeken permanyna laýyklykda, 200 türkmen manady (57 amerikan dollary) möçberdäki pul sowgadyny we beýleki gymmatly sowgatlary dabaraly ýagdaýda gowşurmak işi welaýat, şäher we etrap häkimliklerine tabşyryldy.
Türkmenistanda uruş weteranlarynyň we uruşda wepat bolanlaryň maşgala agzalarynyň sany barada resmi maglumatlarda habar berilmeýär.
Türkmenistanda Ikinji Jahan Urşunyň tamamlanmagynyň senesiniň öňüsyrasynda we Halkara zenanlar gününiň öňýanynda ilata pul sowgadyny gowşurmak däbi 1990-njy ýyllarda Türkmenistanyň birinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow tarapyndan girizilipdi.


text:
Orsýetiň ady belli tussagy Mihail Hodorkowskiý 26-njy iýunda 50 ýaşaýar.
Onuň dostlary we tutuş dünýädäki ýaranlary öňki oligarhyň doglan güni mynasybetli Hodorkowskiniň Moskwadaky metbugat merkezi tarapyndan gurnalan gutlag hatlaryny ýazmak boýunça kampaniýa gatnaşýarlar
.
Gysga gutlaglar çap edilip, olar Hodorkowskä onuň doglan güni gowşurylar.
Gutlag kampaniýasy
Hodorkowskiniň metbugat wekili Olga Pispanen eýýäm 2 000-den gowrak adamyň gutlag iberendigini aýtdy.
“Mihail Borisowiçi näme begendirip biler diýip, biz köp öýlandyk. Adamlar bilen gepleşmäge mümkinçiligi bolmadyk adamy hem tanyş hem-de nätanyş adamlardan öňa goldaw bildirip ýazylan arzuwly gutlag hatlary, onuň ýatlanýandygy we oňa garaşylýandygy barada habarlar örän begendirip biler diýen netijä gelindi” diýip, Olga Pispanen aýtdy.
Kampaniýanyň çäginde Hodorkowskiniň käbir tanyşlary wideo arkaly hem gutlag bilen çykyş etdiler. Käbir informasiýa çeşmeleri şeýle wideolary bir-birden günde berip durdular.
Orsýetli meşhur žurnalist we Hodorkowski bilen bilelikde kitap ýazan Natalýa Geworkýan öz wideogutlagyny kafede ýazga düşürdi. Ol Mihail Hodorkowskiniň mümkin boldugyndan tiz türmeden çykmagyny arzuw etdi.
“Wyždan ýesiri”
Şu ýyl Hodorkowskiniň türmä düşenine 10 ýyl dolýar.
“Ýukos” atly nebit kompaniýasynyň öňki başlygy Mihail Hodorkowskiý 2003-nji ýylda tussag edilip, salgytdan gaçmak we hilegärlik bilen bagly aýyplamalar esasynda bir ýyldan soň türmä höküm edilipdi. 2010-njy ýylda Hodorkowskä ýene-de täze aýyplamalar ýöňkeldi.
Dargadylan we satylan “Ýukosyň” esasy bölegi döwletiň eýeçiligine geçdi.
Hodorkowkiý köp orsýetliler tarapyndan goldanmaýan hem bolsa ol syýasy aktiwligi we Wladimir Putini ýiti tankyt etmegi sebäpli azatlykdan bikanun mahrum edilen syýasy tussag hökmünde giňden tanalýar.
“Amnesty International” guramasy Hodorkowskini wyždan ýesiri diýip atlandyrýar.
Mihail Hodorkowskiniň 2014-nji ýylyň oktýabr aýynda, tussaglyk möhleti dolansoň, türmeden boşadylmagyna garaşylýar. Emma orsýet häkimiýetleriniň Hodorkowskiniň tussaglygyny ýene uzaltmak üçin täze aýyplamalary taýýarlaýandygy baradaky çaklamalar hem öňe sürülýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama duşenbe güni halky 2013-nji maliýe ýyly üçin göz öňünde tutulan 3,8 trillion dollarlyk býujet teklibi bilen tanyşdyrdy. Esasan iş orunlaryny ösdürmäge gönükdirilýän bu plan “kynçylykly çäklendirmeleri”, şol sanda Birleşen Ştatlaryň Ýewraziýa regionyna berýän kömekleriniň azaldylmagyny-da öz içine alýar.
Ýöne Waşingtonda her bir partiýa öz bähbidine ýykgyn edip, saýlaw ýylyna aýak basylýan häzirki wagtda Kongresiň garamagyna berilýän bu býujetiň kabul edilip, kanuna öwrülme mümkinçiligi ol diýen ýokary däl.
Waşingtonyň golaýynda kampaniýa usulynda geçen bir üýşmeleňde Obama öz planynyň ýurduň gowşak ykdysadyýetiniň dogry ýoldan gitmegini üpjün etjekdigini aýtdy:
Obama 2013-nji ýylyň býujeti barada studentleriň öňünde çykyş edýär, Annandeýl, 13-nji fewral.
—Bu býujetdäki esasy maksat şu: ykdysadyýetimiz ösüp, çalt ädimler bilen iş orunlary döräp gelýän wagtynda biz bu dikeldişi şu ugurda saklamak üçin elimizden gelen ähli zady etmeli. Etmeli işimiziň biri býujet defisitini azaltmak. Kongres bu plany kabul etse, onda çykdajylarda ozal edilen çäklendirmeler bilen birlikde defisiti 2022-nji ýyla çenli 4 trillon dollar aşaklatmagy başararys.
Göz öňünde tutulýan bu süýşürintgiler baý amerikanlardan alynýan salgyt artdyrylyp, dürli hökümet gulluklarynyň býujetini azaltmakdan gelmeli.
Döwlet departmenti bilen Birleşen Ştatlaryň Halkara ösüş baradaky gullugynyň býujetinde 1,6 prosent artyş bolup, 2013-nji ýyl üçin bularyň maliýe mümkinçiligi 51,6 milliard dollara barar. Ýöne beýleki ugurlar üçin göz öňünde tutulýan tygşytlylygyň olara-da agyr degjekdigine şübhe ýok.
Mysal üçin, Ýewropa we Ýewraziýa berilýän kömek 18 prosent kemeldiler. Döwlet deparmentiniň aýtmagyna görä, bu ençeme ýurtda bazara esaslanýan demokratiýa üstünlikli geçilendigini görkezýär.
Obama, belli bir gullugy agzaman, özüniň tygşytlylyk üçin teklip eden käbir ugurlarynyň bu iş üçin amatly ugurlar däldigini boýun aldy:
—Men käbir kynçylykly çäklendirmeleri hem teklip etdim. Ak ýürekden aýdýaryn, gaty zerur bolmasa, bu işi etmezdim. Ýöne bu zerur. Hakykat şu: biz bu ýurdy has durnukly maliýe ýoluna salmak üçin käbir kyn zatlary saýlap tutmaly bolýarys.
Teklip edilen täze býujetde Ukraina graždanlyk kömegi üçin 54 million dollar gider. Bu Obamanyň 2012-nji ýylky býujetinde haýyş edeninden 25 million dollar az bolsa-da, Ýewraziýa regiony üçin niýetlenen iň ýokary kömekdir.
Gürjüstan takmynan 43 million dollar harby däl kömegi alar. Ak Tamyň öten ýylky teklibinde bolsa bu hem mundan 25 million ýokarydy.
Alýan kömegi 3-nji orunda durýan – Kosowo. 4-nji orunda hem 36,2 million dollary alýan Orsýet durýar. Bu pullar onuň gabaw astyndaky graždan jemgyýetini, şeýle hem beýleki maksatlar bilen birlikde Demirgazyk Kawkazdaky konflikti ýatyrmak baradaky programmalary goldamak üçin ulanylar.
Özbegistan harby kömek üçin Döwlet departmentinden 150 müň dollar alar. Bu öten ýylkydan 50 prosent ýokary. Daşkent üpjünçilik ýoly bolmak bilen Amerikanyň Owganystanda alyp barýan tagallalaryna saldamly goşant goşdy.
Planda Yrakdaky, Owganystandaky uruşlaryň soňlanmagy bilen geljek ýyl 800 milliard dollardan agdyk puluň tygşytlanjakdygyna salgylanylýar.
Obama planda “Arap baharyndan” soň Orta Gündogardaky reformalar üçin hem 800 million dollaryň taýyn durmagyny teklip edýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky
Gidrometeorologiýa baradaky Milli komitet hakynda
DÜZGÜNNAMA
1. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Gidrometeorologiýa baradaky Milli komitet (mundan beýläk Türkmengidromet diýip atlandyrylýar) gidrometeorologiýa babatda döwlet syýasatyny ýöredýän hem-de Türkmenistanyň halk hojalygynyň pudaklarynyň, goranmak toplumynyň we ilatynyň gidrometeorologiýa şertleriniň hakyky ýagdaýy we garaşylýan üýtgemeleri hem-de olaryň zyýanly netijeleri hakyndaky habar-maglumatlara bolan isleglerini kanagatlandyrmagy üpjün edýän döwlet dolandyryş edarasy bolup durýar.
2. Türkmengidromet öz işinde Türkmenistanyň Konstitusiýasyndan, Türkmenistanyň kanunlaryndan, Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryndan, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlaryndan, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çözgütlerinden, gidrometeorologiýa meseleleri baradaky halkara şertnamalaryndan hem-de şu Düzgünnamadan ugur alýar.
3. Türkmengidrometiň esasy wezipeleri:
ministrlikleri, edara tabynlygyndaky düzüm birlikleri, jemgyýetçilik guramalaryny we ilaty gidrometeorologiýa baradaky, şeýle hem gün işjeňligi hakyndaky habar-maglumatlar bilen üpjün etmek;
öri meýdanlaryň, oba hojalyk ekinleriň esasy görnüşleriniň hasyllylygynyň ýagdaýyny hasaba almak bilen, gidrometeorologiýa ýagdaýlarynyň, suwlulygyň, oba hojalyk ekinleriniň ekişi üçin amatly döwürleriň çaklamalaryny düzmek we ol maglumatlar bilen döwlet edaralaryny hem-de jemgyýetçilik guramalaryny üpjün etmek;
tebigy we tehniki ylymlar babatda amaly barlaglary geçirmek, döwrebap öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmak;
baglaşylan döwletara ylalaşyklaryna laýyklykda, gidrometeorologiýa babatda arkalaşykly hereket etmek we ylmy-tehniki hyzmatdaşlygy amala aşyrmak, şol sanda tebigy betbagtçylyklar bolan ýagdaýynda habar-maglumatlary, gidrometeorologiýa gözegçilikleriň ýeke-täk usulyýetini we olar baradaky maglumatlary toplamagyň we ýaýratmagyň ylalaşylan tehnologiýasyny birsyhly alyşmak;
ulgamdaky işleriň sazlaşykly alnyp barylmagyny üpjün etmek;
halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmek we Bütindünýä Meteorologiýa guramasy bilen arkalaşykly işlemek;
Türkmenistanyň kanunçylygyny doly berjaý etmek bilen, döwlet meýilnamalaryny we maksatnamalaryny ýerine ýetirmek boýunça degişli işleri amala aşyrmak;
zähmeti goramak boýunça işi utgaşdyrmak, howpsuz we sagdyn zähmet şertleriniň döredilmegine we berjaý edilmegine gözegçilik etmek bolup durýar.
4. Türkmengidromet öz üstüne ýüklenen wezipelere laýyklykda:
ylmyň we tehnikanyň iň täze gazananlarynyň binýadynda gidrometeorologik gözegçilikleriň mundan beýläk-de ösdürilmegini hem-de onuň ygtybarly işlemegini üpjün edýär;
atmosferanyň, ionosferanyň, ýerüsti suwlaryň (suw desgalarynyň), oba hojalyk ekinleriniň we öri meýdanlarynyň ýagdaýyna yzygiderli gözegçilik geçirýär;
gidrometeorologiýa üpjünçiligini we zerur bolan habar-maglumatlary ministrliklere, edara tabynlygyndaky düzüm birliklerine, jemgyýetçilik guramalaryna we ilata ýetirmegi amala aşyrýar;
dahylly ministrlikler we edara tabynlygyndaky düzüm birlikleri bilen ylalaşyp:
a) bada-bat habar-maglumatlary, şol sanda howply gidrometeorologiýa hadysalary hakyndaky habar-maglumatlary olara ýetirmek,
b) iri senagat, ulaglar we oba hojalyk desgalaryny gidrometeorologiýa taýdan üpjün etmegiň taslamalaryny hem-de olary ulanmagyň meýilnama-çyzgylaryny işläp taýýarlamak;
gurulmagy meýilleşdirilýän oba hojalyk we senagat desgalaryna golaý ýerleşýän beketleriň geçirýän gidrometeorologik gözegçilikleriniň esasynda taýýarlanan maglumatlary şertnamalaýyn esasda berýär;
ýerine ýetirilýän gidrometeorologik hyzmatlaryň nyrhlaryny kesgitleýär we tassyklaýar;
döwlet gidrometeorologik maglumatlar gaznasynynyň işiniň ýöredilmegini üpjün edýär;
ylmy-amaly, gidrometeorologik we agrometeorologik gollanmalary we ýyllyk maglumatlary taýýarlamagy hem-de çap etmegi amala aşyrýar;
gözegçilik ulgamynda ölçegleriň häzirki zaman tehniki derejesini, bitewiligini we olaryň netijeleriniň deňeşdirmesini üpjün etmek boýunça metrologik kadalaryny we möçberlerini standartlaşdyrmak, ornaşdyrmak baradaky işleri ýerine ýetirýär, şeýle-de ölçeg serişdeleriniň metrologik gözegçiligini amala aşyrýar;
ministrliklerde we edara tabynlygyndaky düzüm birliklerde gidrometeorologik nokatlaryň gurnalyşyna, maglumatlaryň hasaba alynyşyna hem-de saklanyşyna, şeýle-de gidrometeorologik gözegçilikleriň we işleriň geçirilişi boýunça ulanylýan kadalaşdyryjy resminamalaryň berjaý edilişine gözegçiligi amala aşyrýar;
ministrlikler we edara tabynlygyndaky düzüm birlikleri bilen gidrometeorologik üpjünçiligiň meseleleri boýunça arkalaşykly hereket etmegiň tertibini göz öňünde tutýan ikitaraplaýyn baş ylalaşyklary işläp taýýarlaýar we baglaşýar;
ulgamda tehniki howpsuzlygyň we önümçilik sanitariýasynyň hem-de zähmeti goramak boýunça kadalaryň berjaý edilmegini üpjün etmek maksady bilen, degişli şertleri döretmek boýunça çäreleri guraýar;
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň tabşyrygy bilen halkara guramalarynda Türkmenistanyň adyndan wekilçilik edýär;
tabynlygyndaky işgärleriň goranmak we mobilizasion taýýarlygyny guraýar, döwlet we gulluk syrlarynyň saklanmagynyň berjaý edilmegini üpjün edýär;
zähmet düzgün-nyzamyny pugtalandyrmak, işgärleriň jogapkärçiligini we olaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak hem-de döwlet eýeçiliginiň abat saklanylmagyny üpjün etmek boýunça işleri geçirýär;
tabynlygyndaky işgärleriň zähmet haklaryny we ony tölemegiň şertlerini degişli edaralar bilen ylalaşyp tassyklaýar;
öz işini gündelik we geljek üçin meýilleşdirmegi amala aşyrýar.
5. Türkmengidrometiň:
ýöriteleşdirilen gidrometeorologik üpjünçiligi boýunça işleri amala aşyrmaga hem-de dahylly guramalar, edara tabynlygyndaky düzüm birlikler we daşary ýurt firmalary bilen baglaşylýan şertnamalar esasynda habar-maglumatlary bermäge;
gidrometeorologiýa babatda ylmy taslamalary ýerine ýetirmeklige gatnaşmaga hem-de adatdan daşary tebigy hadysalar barada çaklama bahany bermek boýunça ylmy-barlag işlerini geçirmäge;
Türkmenistanyň çäginde we daşary ýurtlarda hünärmenleri taýýarlamaga, gaýtadan taýýarlamaga we olaryň hünär derejelerini ýokarlandyrmaga hukugy bardyr.
6. Türkmengidromete Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan başlyk ýolbaşçylyk edýär. Başlygyň Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenilýän we wezipeden boşadylýan bir orunbasary bardyr.
7. Türkmengidrometiň başlygy:
Türkmengidrometiň işine ýolbaşçylyk edýär we öz üstüne ýüklenen wezipeleriň ýerine ýetirilmegi üçin Türkmenistanyň Prezidentiniň hem-de Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň öňünde şahsy jogapkärçilik çekýär;
Türkmengidromete degişli meseleler boýunça çözgütleri özbaşdak kabul edýär, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlislerinde garalýan, şeýle hem bellenilen tertipde beýleki ministrlikler we edara tabynlygyndaky düzüm birlikler bilen ylalaşmagy talap edýän meseleler muňa girmeýär;
Türkmengidrometiň merkezi diwanynyň we garamagyndaky birlikleriň wezipe sanawyny hem-de düzgünnamalaryny tassyklaýar;
öz ygtyýarlygynyň çäklerinde buýruklary we görkezmeleri çykarýar, olaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär;
ulgamdaky merkezleri we bölümleri bellenilen tertipde döretmek we ýatyrmak hakynda Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylan çözgütleri kabul edýär;
Türkmengidrometiň merkezi diwanynyň, ulgamdaky merkezleriň we beketleriň işgärlerini wezipä belleýär hem-de wezipeden boşadýar;
Türkmengidrometiň merkezi diwanynyň we ulgamdaky merkezleriň we bölümleriň işgärlerine höweslendiriş çärelerini hem-de düzgün-nyzam temmisini bellenilen tertipde ulanýar;
gidrometeorologiýa babatda has möhüm meselelere garamak üçin Türkmengidrometiň ýanynda ylmy-tehniki geňeşi döredýär, ol hakyndaky düzgünnamany we onuň şahsy düzümini tassyklaýar.
8. Türkmengidrometiň esasy we dolanyşyk serişdeleri, şeýle hem önümçilik işi üçin zerur bolan maddy gymmatlyklar onuň emlägi bolup durýar.
9. Türkmengidrometiň maliýe çeşmeleri býujet serişdelerinden we şertnama esasynda ýerine ýetirilen hyzmatlardan alnan girdejilerden ybarat bolup durýar.
10. Türkmengidromet edara görnüşindäki tarap bolup, onuň Türkmenistanyň Döwlet tugrasy şekillendirilen we öz ady ýazylan möhüri, şeýle hem Türkmenistanyň bank edaralarynda hasaplary bardyr.


text:
Owganystanda geçen prezident saýlawlarynda berlen sesleriň belli bir bölegi ýaňadan sanalar.
Ses berişligiň gidişinde ýol berlen düzgün bozmalar baraky şikaýatlara sereden ýörite komissiýanyň karary bilen ýurtdaky saýlaw uçastoklarynyň, çak bilen, 10-%-de sesler gaýtadan sanalar.
Deslapky maglumatlara görä, häzirki prezident Hamyt Kerzeý birinji tapgyrda ýeňiji bolmak üçin zerur 50 prosent gowrak sesi alypdyr.Emma onuň esasy bäsdeşi, Owganystanyň öňki DIM-i doktor Abdulla köpçülikleýin galplyklaryň bolandygyny aýdýar.


text:
Orsýetde şu gün milli agzybirlik güni baýram edilip bellenilýär. Bu dabara mynasybetli dürli çäreler, şol sanda Kremliň tarapyny tutýan ýaşlar guramasy bilen bir hatarda aşa sagçy toparlar ýöriş geçirýärler.
Mälim bolşuna görä, bu baýramçylyk 2005-nji ýyldan bäri dynç alyş güni hökmünde bellenilýär. Bu baýramçylyk Orsýetiň şol wagtky prezidenti Wladimir Putin tarapyndan yglan edilipdi.
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew bu baýramçylyk bilen bagly eden çykyşynda, şu güniň Orsýetde hakykatdan hem halk arasynda agzybirlik duýgusyny döredýänligini aýtdy.
Kremliň tarapyny tutýan ýaşlar guramasy “Naşi” bu baýramçylyk mynasybetli Moskwanyň merkezi meýdanynda geçirilýän demonstrasiýa 20 müň töweregi tarapdaryny jemlejekdigini aýtdy.
Moskwa immigrantlara garşy çykýş edýän aşa sagçy herekete-de paytagtyň günortasynda demonistrasiýa gurnamaga rugsat berdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri 16-njy iýulda Obama adminstrasiýasynyň Güleniň ekstradisiýa edilmegi baradaky talaba seretjekdigini, emmaWaşingtonyň bu talaby diňe ruhanynyň agdarylyşyk synanyşygyna dahyllydygyna açyk subutnama bolan ýagdaýynda ýerine ýetirjekdigini aýtdy.
Kerri 16-njy iýulda Lýuksemburgda çykyp gürläp, Türkiýe entek Güleniň ekstradisiýa edilmegini resmi görnüşde talap etmedi diýdi.
Şeýle-de Kerri Türkiýäniň daşary işler ministri Mewlut Çawusogla "başa barmadyk döwlet agdarylyşygynda Birleşen Ştatlaryň ol ýa-da beýleki rolunyň bolandygy barada jemgyýetçiligiň içinde kakdyrmagyň ýa gürrüň etmegiň düýpden dogry däldigini we biziň ikitaraplaýyn gatnaşyklarymyza zyýanlydygyny aýtdy" diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamenti aýtdy.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 16-njy iýulda Stambulda bolan ýygnanyşykda çykyp gürlände, ABŞ resmileriniň 1999-njy ýyldan bäri Birleşen Ştatlarda ýaşaýan Güleni yzyna, Türkiýä ibermeklerine çagyrdy.
Gülen Erdoganyň ozalky ýarany bolup, häzir türk prezidentiniň awtoritar dolandyryşynyň berk tankytçysydyr.


text:
Aşgabat, 09.02.2015. “Türkmenportal”.
“Türkmenistanyň gurluşyk, energetika we senagat pudagyny ösdürmegiň 2012- 2016-njy ýyllar üçin Maksatnamasyny” ýerine ýetirmegiň çäklerinde, şeýle hem ýurdumyzda aýna önümlerine bolan islegleri doly kanagatlandyrmak maksady bilen Ahal welaýatynyň Derweze etrabynyň Owadandepe obasynda aýna we aýna önümlerini öndürýän kärhana gurlar.
Türkmenistanyň Senagat ministrliginiň aýna we aýna önümlerini öndürýän kombinatyny gurmak barada geçiren halkara bäsleşiginiň netijeleri boýunça daşary ýurt kompaniýalarynyň arasyndan potratçy kesgitlenildi. Ol degişli pudagara toparynyň garamagyna şu taslama boýunça döwrüň talaplaryna laýyk gelýän teklipleri hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe senagat pudagynyň ösüşiň hil taýdan täze derejesine ynamly çykýandygyny belledi. Köp sanly senagat desgalarynyň yzygiderli ulanmaga berilmegi hem munuň şeýledigini tassyklaýar. Döwlet Baştutanymyz dünýäniň iň gowy tejribesini ulanmak arkaly, sebitlerde pudaklaryň önümçilik düzümini döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýalaşdyrmak boýunça bellenen meýilnamalaryň möhletinde durmuşa geçirilmeginiň möhümdigini belläp, aýna senagatyny has-da ösdürmegiň, bu pudaga öňdebaryjy tehnologiýalary we innowasiýalary ornaşdyrmagyň wajypdygyny nygtady.
Ýokary tehnologiýaly enjamlar bilen üpjün ediljek täze aýna we aýna önümlerini öndürýän kombinat ekologiýa howpsuzlygynyň ähli talaplary göz öňünde tutuljak ýurdumyzyň möhüm senagat desgalarynyň biri bolar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýe Respublikasynyň Prezidenti Rejep Taýyp Ärdogana Stambul şäherinde bolup geçen, köpsanly adam pidalaryna we şikes ýetmelerine getiren terrorçylyk zerarly gynanç hatyny iberdi.
“Türkmenistan terrorçylygyň we ekstremizmiň islendik ýüze çykmalaryny iň bir aýgytly ýagdaýda ýazgarmak bilen, bu apata garşy göreşmek we ony ýok etmek işinde dünýä bileleşiginiň tagallalaryny doly goldaýar” diýlip, hatda aýdylýar.
Türkmenistanyň Baştutany ejir çekenlere tiz wagtda sagalmaklary baradaky arzuwyny aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, 12-nji ýanwarda Türkiýäniň Stambul şäherindäki duralgalaryň birinde terror heläkçiligi ýüze çykdy. Heläkçiligiň netijesinde 10 adam aradan çykdy, 15 adam bolsa ýaralandy. Heläkçilige sezewar bolanlaryň aglabasy daşary ýurtly turistlerdir.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamyd Karzaý käbir daşary ýurtly resmileri, şol sanda, Birleşen Milletler Guramasynyň we Ýewropa Bileleşiginiň resmilerini geçen ýyl bu ýurtda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda galplyklary amala aşyranlykda aýyplap çykyş etdi.
Kabulda saýlaw komissiýalarynyň işgärleri bilen duşuşygynda eden bu çykyşynda prezident Karzaý geçen ýylky saýlawlarda hakykatdanam galplyklaryň bolandygyny, ýöne bu galplyklaryň gurnalmagyna Owganystanyň raýatlarynyň däl-de, daşary ýurtly resmileriň günäkärdigini aýtdy.
Hamyd Karzaý daşary ýurtlaryň hökümetlerini Owganystandaky saýlawlaryň netijelerini galplaşdyryp, bu ýurtda oýnatgy hökümet döretmek synanyşygynda aýyplady.
Owganystanyň prezidentiniň bu çykyşyna häzirlikçe daşary ýurt hökümetlerinden hiç hili reaksiýa bolmady.


text:
Soňky aýlarda Azatlyk Radiosyna interwýu berýän ýa-da bermek isleýän türkmenistanlylara garşy türkmen häkimiýetleri tarapyndan edilýän basyşlaryň we haýbatlaryň güýçlenýändigi barada habarlar gelip gowuşýar.
Türkiýäniň Stambul şäherinde ýaşaýan, 1973-nji ýylda doglan türkmenistanly Rozybaý Jumamuradow Azatlyk Radiosynda eden soňky çykyşyndan soň, özüne Türkmenistanyň Lebap welaýatynyň Atamyrat şäherine degişli telefon belgiden jaň gelendigini we ondan Azatlykdaky çykyşlaryny bes etmegi talap edendiklerini gürrüň berdi.
“Maňa ‘Sen şu meseläňi, işiňi haçan bes etjek?’ diýýär. Aýtma diýýär, maňa bes et diýýär. Men näme üçin halkyň çekýän jebirini aýtmaýyn? Näme üçin bes edeýin? Bolýar, men aýtmaýyn, onda sen şol halkyň, raýatyň arzyny, islegini çöz. Ýagny, sen onuň şikaýatyny göwnüne laýyk kanagatlandyr. Ol senden kanagatlanandan soň, arzyny maňa-da gelip aýtmaz, başga hiç kime-de aýtmaz” diýip, Rozybaý aýdýar.
Azatlyk Radiosynda Türkiýedäki türkmenistanly migrantlaryň başdan geçirýän kynçylyklary we problemalary barada işjeň çykyş edýän Jumamuradow meniň bilen telefonda gürleşen adam öz tanyşlarymyzdan biri bolsa-da, bu telefon gepleşiginiň Türkmenistanyň organ işgärleri tarapyndan gurnalandygyna ynanýaryn diýýär.
“Meniň bilen iň azyndan bir ýarym sagat gürrüňdeşlik geçirildi. Bir adam işleýän bolsa-da, ol başga ýurda jaň edip, bir ýarym sagat telefonda gürleşip bilmez. Hiç kimiň ýagdaýy muňa çatmaz. Men aç-açan aýdaýyn, Türkmenistandaky raýatlaryň maliýe ýagdaýy ýetmez. Maňa jaň edenleriň arasynda meniň tanyşlarymdan biri we organ işgäri bar” diýip, Rozybaý aýdýar.
Türkmen migranty: “Türkmenistanyň organ işgärleri garyndaşlaryma basyş edip ýa-da olaryň üsti bilen özüme haýbat atyp, meniň sesimi dymdyrmaga synanyşsa-da, men öz çykyşlarymy, türkmenistanly migrantlaryň başdan geçirýän kynçylyklary barada görýän zatlarymy aýtmagy dowam etdirerin” diýýär.
Ýeri gelende bellesek, Azatlyk Radiosynda çykyş etmek isleýän türkmen raýatlaryna garşy edilýän basyşlaryň ýurduň içinde hem güýçlenendigi barada maglumatlar bar.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowanyň aýtmagyna görä, oňa interwýu bermek üçin jaň eden raýatlaryň ençemesine Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň işgärleri tarapyndan jaň edilip, dürli basyşlar we gorkuzmalar amala aşyrylýar.
Dünýägözel Jumagulyýewa
Ýatladyp geçsek, ýakynda Lebap welaýatynyň Saýat etrabynyň Azatlyk daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Dünýägözel Jumagulyýewa hem Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa wideo interwýu berenden soň, türkmen häkimiýetleri tarapyndan 15 gije-gündizläp, tussaglykda saklanandygyny gürrüň beripdi.
Ol mundan birnäçe hepde ozal Lebapdan Aşgabada gelip, Açylowa özüniň köp ýyllardan bäri işsizdigi we zähmet biržasynda nobata dursa-da, nobatyna seredilmeýändigi, şeýle-de, edara-kärhanalardaky boşan iş orunlaryna diňe para beren adamlaryň işe alynýandygy barada wideo interwýu beripdi.
Jumagulyýewa yzyna Türkmenabada dolanyp, öz obasyna gitmek üçin awtoulaga münjek mahaly, oňa “söwdagärleriň birinden haryt alyp, onuň puluny bermändigi” aýdylyp, polisiýa merkezine alnyp gidilýär.
Ol ýerde ondan ýokarda agzalan aýyplamalar barada hiç zat soralman, onuň deregine “Aşgabada näme üçin gitdiň? Kim bilen duşuşdyň?” diýen ýaly sowallar berlip, 15 gije-gündiz tussaglykda saklanylýar.
Aradan 13 gün geçensoň, Jumagulyýewanyň ýanyna özüni Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk gullugynyň işgäri diýip tanadan bir adam gelip, oňa “Aşgabada näme üçin gitdiň? Nähili ýazgy etdirdiň? Indi şol ýere gitseň, düýpli basarys, birnäçe ýyllyk basarys” diýip gorkuzýar.
Şondan soň, polisiýanyň işgärleri onuň barmak yzyny alyp, oňa birnäçe düşündiriş ýazdyrýarlar we ony 15 gün diýlende azatlyga goýberýärler.
Agajuma daýy
Soňky aýlarda şuňa meňzeş wakalar bilen ýüzbe-ýüz bolan diňe Jumagulyýewa däl, eýse, Balkan welaýatynyň Serdar şäheriniň ýaşaýjysy Annamämmet Hudaýberdiýewiň hem Soltan Açylowa bilen habarlaşyp, oňa özüniň ýazan kitabyny çap etdirip bilmeýändigi barada interwýu berenden soň, Balkan welaýatynyň Milli Howpsuzlyk gullugy tarapyndan soraga çekilendigi barada maglumatlar bar.
Açylowanyň Hudaýberdiýewiň ýakyn tanyşlaryna salgylanyp berýän maglumatyna görä, ondan Azatlyga interwýu bermezlik talap edilipdir we onuň telefon belgisi hem doly öçürilipdir.
Şeýle-de, Mary welaýatynyň Serhetabat etrabynyň ýaşaýjysy Agajuma daýy indi ençeme wagt bäri Azatlyk Radiosyna dürli temalar, şol sanda işsizlik, raýatlaryň arza-şikaýatlarynyň diňlenmeýändigi, okuwa girmek üçin para soralýandygy, transport kynçylyklary barada interwýu berýärdi.
Agajuma daýy şu ýylyň 25-nji iýunynda Soltan Açylowa jaň edip, özüniň onuň bilen duşuşyp, interwýu bermek üçin Aşgabada barjakdygyny aýdýar, emma ol gelmeýär. Şondan soň, onuň mobil telefon belgisi hem öçürilýär.
Aradan birnäçe wagt geçensoň, Açylowa öz tanyşlary arkaly Agajumanyň ýolagçy otlusyndan düşürilip, tussag edilendigini bilip galýar.
“Men öz tanyşlarymyzyň üsti bilen Agajumanyň türmä basylandygy barada maglumat aldym. Ýöne onuň nämede aýyplanandygy barada mende maglumat ýok. Mysal üçin, oňa näçe ýyl keslipdir, ony-da bilemok. Ýöne men ilatdan onuň Aşgabada gelýärkä, ýolagçy otlusyndan düşürilip, tussag edilendigi barada maglumatlar aldym” diýip, Açylowa gürrüň berýär.
Baýramalyly Maýsa
Mundan birnäçe aý ozal hem, Mary welaýatynyň Baýramaly şäherinden özüni Maýsa diýip tanadan raýat Açylowa bilen habarlaşyp, özüniň Gazagystanda ýurdiki ugur boýunça bilim alyp gelendigi, emma diplomyny tassykladyp bilmeýändigi barada interwýu bermek isleýändigini aýdýar.
Açylowa Baýramala baranda, Maýsa jaň edýär. Ol şonda Açylowa bilen duşuşýar we söhbetdeş bolýar, emma interwýu bermekden wagtlaýynça saklanýar we özüniň gaýtadan habarlaşjakdygyny aýdýar.
Bu duşuşykdan soň, Açylowa öz tanyşlary arkaly, Türkmenistanyň ýörite gulluklary tarapyndan Maýsanyň Lebapda işleýän agasyna “basyş edilip”, ondan jigisiniň Azatlykda çykyş etmezligi talap edilendigini bilip galýar.
Amanberdi Kadyrow
Şeýle-de, Balkan welaýatynyň Jebel şäherinden özüni Amanberdi Kadyrow diýip tanyşdyran raýat hem Soltan Açylowa bilen habarlaşandan soň, Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk gullugynyň işgärleri tarapyndan soraga çekilýär.
“Kadyrowyň dogan-garyndaşlaryndan oňa nähili çäre görlendigi barada maglumat alyp bilmedim. Emma ol Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk gullugynyň işgärleri tarapyndan soraga çekilenden soň, onuň telefon belgisi hem kesildi” diýip, Açylowa aýdýar.
Sözümiziň ahyrynda aýtsak, Azatlyk Radiosyna interwýu bermek isleýän raýatlara garşy edilýän bu basyşlaryň ählisi soňky birnäçe aýyň dowamynda amala aşyrylyp, bu barada degişli türkmen resmilerinden komentariý almak başartmady.


text:
Eýranly Nobel baýragynyň eýesi Şirin Ebadi günbatar ýurtlarynyň Eýranyň ýadro programmasy baradaky aladasy olaryň bu ýurtdaky hukuk bozulmalaryny gözüni gapýar diýdi.
Ebadi duşenbe güni Parižde özüniň Fransiýada çykan kitaby mynasybetli guralan metbugat ýygnagynda çykyş edip, halkara ünsüniň Eýranyň ýadro programmasyna gönükmegi bu ýurtdaky hukuk bozulmalarynyň gözden salynmagyna getirdi diýdi.
Ebadi Eýranyň iki sany gamgyn birinjiliginiň bardygyny, bu ýurduň türmä basylan žurnalistleriň we 18 ýaşdan bärde jezalandyrylyp öldürilýän jenaýatçylaryň sany boýunça öňde durýandygyny aýtdy.


text:
27-nji noýabrda Aşgabatda prezident Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabynyň birinji tomunyň ukrain dilindäki neşiriniň tanyşdyrylyş dabarasy boldy. Onda Ukrainanyň Türkmenistandaky ilçisi Walentin Şewalýow hem çykyş edip, bu kitabyň dünýä ylmyny ösdürmäge uly goşant bolup durýandygyny nygtady.
Eýsem, türkmen prezidentiniň kitabynyň ukrain dilinde neşir edilmeginde Ukrainanyň ilçihanasy nähili rol oýnadyka? Bu mesele barada ukrain ilçihanasynyň tutýan pozisiýasy nähili? Şu we käbir beýleki meseleler barada Azatlyk Radiosy Ukrainanyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili Roman Melniçenko bilen ýörite sohbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Melniçenko, prezident Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabynyň ukrain dilindäki neşiri kimler tarapyndan çykaryldy?
R.Melniçenko:
Bu iş türkmen we ukrain neşirçileriniň bilelikdäki işi. Türkmen tarapyndan döwlet neşirçileri, ukrain tarapyndanam hususy neşirçiler iş alyp bardylar. Mundan öňem ukrain dilinde Türkmenistanyň prezidentiniň bedew atlary baradaky kitaby we, meniň pikirimçe, onuň ýene iki kitaby çap edilipdi.
“Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabyň ukrain dilindäki neşiri.
Azatlyk Radiosy: Bu işe siziň ilçihanaňyzam nähilidir bir goşant goşdumy?
R.Melniçenko:
Hawa, biz neşirçilere hertaraplaýyn kömek etdik. Ozaly bilen, bu kitabyň ukrain diline terjime edilmegi üçin resmi rugsat gerek boldy. Bu mesele bilen biziň ilçihanamyz meşgullandy. Biz özümiziň türkmen kärdeşlerimiz, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi bilen bu meseläni resmi ýagdaýda ylalaşdyk.
Soňra prosesiň barşynda bu işiň amala aşmagyna-da gatnaşdyk. Ýagny, diplomatik ugurlara degişli meseleleri çözmeklik bilen meşgullandyk. Ýöne biz ilçihananyň ygtyýarlygyna degişli bolmadyk hiç bir hili tehniki işlere ýa-da maliýeleşdirmek işlerine ýa beýleki işlere gatnaşmadyk.
Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň kitabyny propogandirlemek işine goşýan şular ýaly goşantlaryňyz üçin siziň ilçihanaňyzy tankytlaýanlar ýokmy?
R.Melniçenko:
Bize heniz bular ýaly tankyt bilen ýüzlenenler ýok. Bu mesele bilen bagly ilçihana ýa-da Ukrainanyň Daşary işler ministrligine nähilidir bir negatiw ýüzlenmeleriň bolandygy barada bizde maglumat ýok.
Bu neşir edilen kitap medisina kitaby, onda hiç hili syýasy zat ýok. Eger şeýle aýtmaly bolsa, onda biziň ilçihanamyz ynjyk meseleleriň töweregine barmaýar.
Azatlyk Radiosy: Ozallar, Nyýazowyň döwründe käbir daşary ýurt biznes toparlarynyň oz hususy bähbitleri üçin onuň “Ruhnama” kitabyny neşir edýändikleri aýdylyp, bu ýagdaý tankytlanypdy. Eýsem, prezidentiň kitabyny çap etmek bilen bagly häzirki işleri-de biznes toparlarynyň bähbitleri bilen baglanyşdyryp bolmazmy?
R.Melniçenko:
Men bu mesele barada resmi garaýyş aýtmaga ýa-da ilçihananyň pikirini aýtmaga ygtyýarly däl. Ýöne men bu kitabyň dünýäniň dokuz diline terjime edilendigini aýdyp biljek. Şol sanda, ol iňlis diline-de, hytaý diline-de, ýewropa dillerine-de terjime edildi.
Zorluklara ýa-da beýleki adamlara garşy çydamsyzlyga ýa-da olaryň hukuklarynyň kemsidilmegine çagyrmaýan islendik bir kitap neşir edilmäge hukuklydyr. Türkmen prezidentiniň bu kitaby bolsa asla peýdaly kitap. Bu ýerde nähilidir bir ýalňyş zady göremok – örän gowy kitap!
Azatlyk Radiosy: Jenap Melniçenko, siz bu kitabyň Ukrainada hususy neşirçiler tarapyndan çap edilendigini aýdýarsyňyz. Eýsem, şol hususy neşirçiler bu işden nähilidir bir bähbit gözleýändir diýip bolmazmy?
R.Melniçenko:
Muny siz menden soramaly däl. Men bu barada hiç zat aýdyp biljek däl, sebäbi men bu işiň kimdir-biriniň bähbidinedigini ýa däldigini bilemok. Munuň kimdir-biriniň bähbidinedigini ýa däldigini bu kitabyň neşirçilerinden sorap bolar. Ilçihana nämedir bir zady kommersiýa maksady bilen neşir etmek işi bilen meşgullanmaýar.


text:
Bize gelip gowuşýan maglumatlara görä, Türkmenistana gitmek isleýän köne pasportly türkmenler Türkiýäniň Stambul şäherindäki türkmen konsullygynyň öňünde uly nobatlary emele getiripdirler.
Türkmenistanyň Stambuldaky konsullygynyň köne pasportly türkmenistanlylara arza we soragnama berýän otagy
10-njy iýuldan başlap köne pasportly türkmenistanlylara “Türkmenhowaýollary” gullugynyň bilet satmazlygy daşary ýurtdaky ildeşlerimizi alada goýýar.
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, Türkiýede zähmet migranty bolup işleýän Rozybaý Jumamyradow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň.
Türkmenistanyň Stambuldaky konsulhanasynyň doldurmagy soraýan resminamalary:


text:
Adamzat taryhynda adam eli bilen ýasalan bir guralyň kosmosda munça ýoly arka atyp, munça uzaklara aralaşan mahaly ozal bolan zat däl. 36 ýyla golaý mundan ozal ýola düşen "Woýajer 1" Günüň hökümdarlyk täsiriniň gowşaýan regionlaryna ýaňy “aýak basdy”.
Bu kosmos zondunyň geçirýän ölçegleri Gün bilen ýyldyzara giňişligiň araçäkleri hasaplanýan bu giňişliklerde nämeleriň bolup geçýändigini çaklamaga mümkinçilik berýär.
1977-nji ýylyň sentýabr aýynda öz saparyna başlan "Woýajer 1" çak edilişinden has berk bem güýçli bolup çykdy. Ol şondan bäri ýoluny dyngysyz dowam etdirip, yzyny üzmän bärik maglumat iberýär.
2013-nji ýylyň 27-nji iýunynda "Science" žurnalynda ýerleşdirilen üç ylmy makalada alymlaryň ýazmagyna görä, häzir öz ýoluny Ýer bilen Günüň aralygynyň 124 essesine deň uzaklykda, Gün ulgamynyň serhetlerinde dowam etdirýän kosmos zondundan ylmy taýdan entek öwrenilmedik bu nätanyş region barada täsin maglumatlar gowuşýar.
"Woýajer 1" bilen Günüň häzirki aralygy 18.5 milliard kilometr. Onuň ekiztaýy "Woýajer 2" bolsa, geliosferadan entek çykanok, ol Günden 15 milliard kilometr uzaklykda. (Deňeşdirmek üçin: Ýer bilen Günüň aralygy 149 million kilometr çemesi).
"Woýajer 2-den" alnan surat
Ýer planetasynyň ýaşaýjylaryna degişli kosmos gämileriniň arasynda ”Woýajer 1-iň” “aýak basan” regionyndan aňryk aşany entek ýok. Bu astrofizikler üçin zonduň bortundaky enjamlaryň kömegi bilen bu regiony barlap öwrenmäge bahasyna ýetip bolmajak pursatdyr.
“Woýajer 1” bilen “Woýajer 2” 1977-nji ýylda ýola düşdüler. Olar Ýupiter, Saturn, Uran we Neptun planetalaryna aýlanyp, 1990-nj yylda öz ýyldyzara missiýalaryna başladylar. Häzirki maksat geliosferanyň serhetlerinden aňrylara aşmak. Bu iki kosmos zondunyň missiaýasyna degişli işleriň ýene biri geliosferanyň çäkleriniň nirelere ýetýändigini anyklamak.
Günüň magnit täsiriniň soňlanýan regionyna - geliopauza - Gün ulgamynyň serhedi diýilýär. Bu ýerde Günden barýan üýtgewsiz bölejikler akymy aňyrdan ýyldyzara giňişlikden gelýän bölejikler bilen çaknyşyp, Günüň magnit meýdany yza serpikdirilýär. Astronomlar geliopauzadan bärdäki serhet etrabyny "heliosheath" (gelioörtük) diýip atlandyrýarlar. "Woýajer 1" bu regiona ýetse-de, ony entek terk etmedige meňzeýär.
“Adamzadyň iň uzakdaky çapary bolan ‘Woýajer 1’ ýyldyzara giňişlikden bärdäki iň soňky täsin regiony üns merkezine getirdi. Kosmiki şöhlelenme we energiýaly bölejikler baradaky maglumatlara aýratynlykda seredeniňde, 'Woýajer' ýyldyzara giňişlige ýetipdir diýip pikir edilmegi mümkin. Ýöne ylmy topar 'Woýajer' bu ýere entek ýetenok diýen pikirde, sebäbi biz heniz hem Günüň magnit meýdanynyň höküm sürýän ýerinde” diýip, "Woýajer" proýektiniň alymy Edward Stone (California Institute of Technology, Pasadena, United States) aýdýar.
Saturnyň daşyndaky çala görünýän halka
Günüň “imperiýasy” - geliosfera iň azyndan 13 milliard kilometrlik meýdany öz içine alyp, biziň ulgamymyzyň ähli planetalarynyň çäklerinden has aňrylara geçýär. Bu ýerde Günüň magnit meýdany we Günden gözbaş alýan ionlaşan öwüsgin höküm sürýär. Geliosferadan daşardaky ýyldyzara giňişligi bolsa beýleki ýyldyzlardan gelýän materiýa bilen Akmaýanyň ýolundaky bize ýakyn regionyň magnit meýdany gurşap alýar.
”Woýajer 1-iň” geçiren ölçegleriniň görkezmegine görä, 2012-nji ýylyň 25-nji awgustynda Günden gelýän bölejikleriň sany öňküsinden müň esse aşaklap, ýyldyzara bölejikleriň sany 10 prosent artypdyr. Alymlaryň garaýşyça, bu kosmos zondunyň ýyldyzara giňişlige ýakynlaşandygynyň alamaty. Ýöne şol bir wagtyň özünde-de Günüň magnit meýdanynyň ugry üýtgänok. Bu hem ”Woýajer 1-iň” gelioörtükde bir garaşylmadyk regiona baryp ýetendigini gökezýär.
“Alty ýyl bäri belli bir derejede üýtgewsiz gelýän pes energiýaly ionlaryň akymy 25-nji awgustda üçünji gezek kesilip, soňra bütinleý gürüm-jürüm boldy. Magnit meýdany boýunça edilen ölçegler, bir tarapdan, 'Woýajer 1-iň' geliosferadadygyny görkezýärdi. Beýleki tarapdan bolsa, daşardan gelýän kosmiki şöhlelenmäniň ýygjamlygy ep-esli artdy” diýip, Stone aýdýar. “Bu gözlegler 'Woýajer 1-iň' ýyldyzara giňişlige däl-de, geliosferada bir täze regiona aralaşandygyny aňladýar”.
Edward Stonyň ýolbaşçylygyndaky ylmy toparyň düşündirmegine görä, bu region elektrik ýükli bölejiklere bir “magnit şaýoly” bolup hyzmat edýär. Bu ýolda Günüň magnit liniýasy bilen ýyldyzara meýdanyň liniýasy biri-birine çatylýar. Bu bolsa Günüň ozal, çarkandakly dar ýoldan ýörän ýaly, ikiýan elesläp gelen elektrik ýükli bölejiklerine ýokary tizlik bilen kosmosa göterilmäge mümkinçilik berýär.
Ömrüni soňlap gelýän ýyldyzlardan gelip çykýan pes energiýaly kosmiki şöhlelenmelere hem gözegçilik etmek alymlara ilkinji gezek şu regionda başardypdyr.
“Woýajer 1” henizem Günüň töwereginde bolsa-da, daşarky ýagdaýyň nähiliräkdigini az-kem çaklap bilýäris. Sebäbi bölejikler şu 'şaýol' arkaly ýokary tizlik bilen içeri girip, ýokary tizlik bilen daşary çykýarlar. Biz munuň ýyldyzara giňişlige tarap ýolda iň soňky etapdygyna ynanýarys” diýip, Stone NASA tarapyndan berlen bir bildirişde düşündiriş berýär.
1977-nji ýylyň 5-nji sentýabrynda kosmosa uçurylan "Woýajer 1" sagatda takmynan 61.000 kilometr tizlik bilen hereket edýär. Aralygyň aşa uzakdygy sebäpli onuň iberýän radiosignallaryna Ýere gelip gowuşýança indi 17 sagat wagt gerek bolýar. Ýyldyzara giňişlige ýetjek bolsa, bu zonduň ýene näçeräk ýol aşmalydygyny alymlar takyk bilenoklar. Olaryň çaklamagyna görä, munuň ençeme aýa ýa ençeme ýyla çekmegi mümkin.
”Woýajer 1-den” iki hepde öň, ýagny 20-nji awgustda ýola düşen ”Woýajer 2-niň” tizligi sagatda 57.888 kilometr. Irräk ugradylandygy üçin, ol bu gün adamzadyň dowamly iň köp ulanyşda bolan zondy hasaplanýar.
Woýajerleriň häzirki işi ýeke Gün ulgamynyň çäklerini ölçemek däl. Olar ekzoplanetalylara, eger bar bolsalar, bizden bir habar hem alyp barýarlar. Olaryň ikisiniň-de bortunda Ýerdäki ýaşaýyş we medeni dürlüligi suratlandyrmak üçin ýörite saýlanyp alnan suratlary we ses ýazgylaryny öz içine alýan altyna gaplanan bir plastinka (Voyager Golden Record) bar. Umyt, haýsy-da bolsa, kosmosda bolaýmagy ähtimal aňly-düşünjeli ýaşaýyş formasyny adamzadyň bardygyndan, onuň Älemdäki ýerleşişinden habarly etmek.
Ýöne ýyldyzara giňişligiň tas çäksiz, zondlaryň hem juda kiçidigini, aýratyn-da olaryň ýaýradýan elektromagnit şöhlelenmesiniň, haýsy formada hem bolsa, iru-giç kesiljekdigini göz öňünde tutsaň, onda bu umydyň hasyl bolmak ähtimallygy ýok diýerlik.
Woýajerler bir kosmiki siwilizasiýa baryp gowuşýança planetamyz bilen birlikde biziň dargap gitmegimiz-de mümkin. Ýöne altyn plastinkanyň durumlylyk döwri, çak edilişine görä, 500 million ýyl. Diýmek, biz ýok bolup gitsek-de, ol birçak Älemiň bir çetinde Ýer diýip atlandyrylan bir ujypsyzja planetanyň bolandygyna, onda hem adamzat atly bir jandaryň ýaşandygyna 500 million ýyllap subutnama bolup biljek.
ÇEŞMELER
http://voyager.jpl.nasa.gov/
http://www.sciencemag.org/content/early/2013/06/26/science.1235451
http://www.nasa.gov/mission_pages/voyager/voyager20130627.html
http://www.spiegel.de/wissenschaft/weltall/voyager-1-seltsame-signale-vom-rand-des-sonnensystems-a-908161.html
http://www.pro-physik.de/details/news/4964431/Wo_noch_nie_eine_Raumsonde_zuvor_gewesen_ist.html
http://www.nytimes.com/2013/06/28/science/space/going-going-still-going-voyager-1-at-solar-systems-edge.html?_r=0


text:
29-njy noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow gysga sapar bilen Orsýete baryp, prezident Dmitriý Medwedew bilen duşuşdy.
Moskwadaky duşuşykdan soň žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda, Gurbanguly Berdimuhamedow şeýle diýdi: “Biziň aramyzda gowy söwda-ykdysady gatnaşyklar bar. Umuman aýdanymyzda, geçen ýylda özara hyzmatdaşlygymyzyň netijesinde 7 millard dollara barabar serişde alnan bolsa, şu ýylyň ilkinji 10 aýynyň netijesinde bu san 5,5 milliard dollara barabar boldy”.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň sosial-gumanitar ugurlary barada hem belläp geçip, Türkmenistanda Orsýetiň günleriniň örän gowy geçendigini aýtdy.
Orsýetiň prezidenti Medwedew hem maliýe krizisine garamazdan Türkmenistan bilen söwda dollanşygynyň ösendigini aýdyp, bu faktyň iki döwlete hem-de bu ýurtlaryň ilatyna bähbitlidigini belledi.
Dmitriý Medwedew Türkmenistan bilen hemme taraplaýyn hoşniýetli gatnaşyklary ösdürmek isleýändiklerini mälim etdi.
Prezident Medwedew Türkmenistan bilen ykdysady gatnaşyklar barada aýdyp, Orsýetde öndürilýän awtoulog we beýleki tehnikalaryň söwdasyny hem-de energiýanyň söwdasy bilen bagly meseleleri göz öňünde tutýandygyny belledi.
Oktýabr aýynda Türkmenistana sapar eden rus prezidentiniň edarasynyň ýolbaşçysy Sergeý Naryşkin, Türkmenistan bilen Orsýetiň arasynda amala aşyrylan söwda dolanşygynyň möçberiniň soňky bir ýarym ýylyň içinde 4 milliard dollara barabar bolandygyny aýdypdy.
Rus metbugatynda berlen maglumatlara görä, prezident Berdimuhamedowyň bu sapary prezident Dmitriý Medwedewiň çakylygy esasynda amala aşyrylýar.


text:
1986-njy ýylda Sowеt Soýuzynyň awtotransport pudagynyň Tbilisidе gеçirilеn Bütinsoýuz kordinasion sowеtinе gatnaşyjylary Staliniň doglan ýeri Gori şähеrindäki Staliniň durmuşyna bagyşlanyp dörеdilеn muzеýi görkеzmägе äkitdilеr.
Muzеýiň görnükli ýerindе Uinston Çеrçill tarapyndan aýdylan pikir ýa-da häsiýetnama hökmündе “Stalin Russiýany kündеli kabul edip, atom ýaragly goýup gitdi” diýen, Russiýa üçin Staliniň taryhy ähmiýetini hakykatyň iň soňky duralgasy ýaly häsýetlеndirýän örän gysga, şonçaragam täsirli ýazgy goýulan ekеn. Ýazgynyň çеşmеsiniň salgysy ýokdy.
Diňе şu ýagdaýyň özеm ýazgynyň rеsminama hökmündе ulanylmaga ýaramlydygyna şübhе dörеdýärdi. Sеbäbi ýazgyda gеtirilеn sözlеm U.Çеrçilliň haýsam bolsa, bir çykyşynyň ýa-da kitabynyň kontеkstindеn sogrulyp alnan, özbaşdak ulanylmaga ýaramsyz bölеk bolmagy ähtimaldy.
Bolmanda, azat dünýäniň görnükli lidеrlеriniň biri, Nobel Baýragynyň eýesi, Ikinji jahan urşunyň töwеrеklеýin taryhynyň awtory Uinston Çеrçilliň totalitar rеžimli impеriýanyň tirany barada şеýlе çäklеndirilеn göwrümdе häsiýetnama bеrmеk bilеn oňňut etjеginе ynam edеr ýaly däl.
Sеbäbi şunuň ýaly jontuk häsiýetnama taryhy hakykatyň garşysyna ulanylan ýerliksiz göçеr bolup, maksat üçin sеrişdе dannowsyzlygyny dünýäniň gеljеkki taryhy üçin ýörеlgе hökmündе ulanmaklygy goldamaklyk bolardy.
Onsoňam, taryhy hakykata şеýlе çеmеlеşmеk bilеn, halkyny gyrgyna bеrip, ýadro ýaragyny edinеn Demirgazyk Korеýanyň lidеrlеriniňеm alyp barýan içki hеm daşky syýasatyny halkara dеrеjеsindе tasa gеtirsе bolardy.
Agzalan ýazgynyň epitafiýa hökmündе ulanylmagy wеlin, adamlary kän bir gyjyndyryp durmazdy. Sеbäbi epitafiýa žanry bilеn mazar daşlary buça zatlara döz gеlýändе-dе adamzat üçin uly ýitgi bolmazdy.
Repressiýa
Stalin 1953-nji ýylyň 5-nji martynda öldi. Onuň ýurdy nähili ýagdaýda kabul edip, nähili ýagdaýda tabşyrandygy, adamlary hеm halklary nähili rеprеssiw çärеlеrе sеzеwar edеndigi hеm-dе rеprеssiýalaryň pidalarynyň möçbеri barada köp zat ýazyldy.
Hiç hili maddy baýlyk ýa-da ýadro ýaragy bilеn şol pidalaryň öwеzini dolup bolmajakdygyna islеndik aňy azat ynsan düşünip bilеr ýaly ýazyldy. Ýenе ýazylar. Täzе nеsillеr üçin ýazylar.
Staliniň goýup gidеn döwlеtini ýenе otuz ýyllyk ösüş dеrеjеsi bilеn birlikdе Margеrеt Tеtçеr “ýadro ýaragly Dеmirgazyk Wolta” diýip atlandyrypdy.
Stalin ýaly tiranlyk dеrеjеsinе ýetеn hеm ýetjеk diktatorlar wеlin, entägеm bar, olar ýenе-dе dörеýärlеr. Olaryň gönеzligi nämеdеkä?
19-njy asyr bеýik rus ýazyjysy Fýodor Mihaýlowiç Dostoýewskiý özüniň “Zapiski iz mýortwogo doma” (“Öli öýden bellikler”) diýen romanynda şеýlе ýazýar:
“Gan içmägе, gaplaňlar ýaly, hyjuwly adamlar bar. Kim, hut özi ýaly dörеdilеn adamyň, Hristiň kanuny boýunça doganynyň bеdеniniň, ganynyň hеm ruhynyň üstündеn hökümdarlygy ýekеjе gеzеk dadan bolsa, çäklеndirilmеdik agalyk sürеn bolsa; kim hudaýyň şеkilindäki özündеn başga bir jandary iň uly kеmsitmе bilеn kеmsitmеgiň doly mümkinçiligini hеm ygtyýarlygyny dadan bolsa, şol eýýäm öz duýgylaryna, bialaç, erk edip bilmеýär, tiranlyk endigе öwrülýär; endigе bolsa ösüş bеrilеn, ol ösüp, ahyrsoňy, kеsеlе öwrülýär. Iň gowy adamynyňam endikdеn ýyrtyjy haýwan dеrеjеsinе çеnli gödеklеşip hеm kütеlip biljеkdigini mеn ykrar edýärin. Gan hеm hökmürowanlyk baş aýlaýar: gödеklik hеm azgynlyk ösýär, güýçlеnýär; iň kadasyz hadysalar, ýagdaýlar akyla hеm duýga sygynarlykly, ahyrsoňam, lеzzеtli zada öwrülýärlеr. Tiranda adam hеm raýat mydamalyk ölýär, adam mеrtеbеsinе dolanmak, toba gеlmеk, täzеdеn dikеlmеk onuň üçin eýýäm mümkin däl diýerlik. Üstеsinе, şеýlе görеldе, şеýlе diýdimzorlugyň mümkinligi bütin jеmgyýetе zähеrlеýji täsir edýär: şеýlе ygtyýarlylyk özünе çеkiji bolýar. Şеýlе ýagdaýa parhsyz garaýan jеmgyýetiň özеm eýýäm köki-damary bilеn kеsеlländir”.
"Çäklеndirilmеdik hökümdar"
Stalin ýaşlykdan jеmgyýetçilik işlеrinе özboluşly hеm aktiw gatnaşan, özbaşdak hеm aýgytly ädimlеrе ukyply şahsyýet. Onuň rеwolýusion işlеrе ilki bilеn daşyna adam toplap, talaň bilеn başlandygy, onuň tiranlygynyň gönеzligi barada habar bеrýän bolsa gеrеk.
Oýlanyp tapylan, soňundanam mazmuny çеpbе çöwrülеn idеologiýanyň bähbidi üçin ýurtda graždan jеmgyýetiniň hеm oppozision partiýalaryň bolşеwiklеr tarapyndan turuw başdan ýok edilmеgi çäklеndirilmеdik diktatura hеm çäklеndirilmеdik şahsy häkimligе ýol açdy.
Stalin döwlеt häkimýetlеriniň hеmmеsini uzurpirläp, ýekе-täk hökümdar hökmündе ýurdy ykdysady kanunlar esasynda däl-dе öz häsiýetindеn hеm toparlaýyn instinkdеn gözbaş alýan wolýuntarizm esasynda dolandyrdy.
Garşy çykanlary hеm garşy çykyp biljеklеri döwlеtdе bar bolan ähli güýçlеri bikanun ulanyp, ýoklady ýa-da lagеrlеrdеn gеçirdi. Edеbiýaty hеm sungaty, gazеti hеm radiony millеti mankurtlaşdyrmak üçin ulandy. Çäklеndirilmеdik hökümdar boldy.
Onuň şanyna Türkmеnistanda: “Gahrymanym, Stalin! Mähribanym, Stalin!” – ýaly aýdymlar gündе-günaşa ýekеlikdе hеm hor bolup aýdyldy.


text:
Gazagystanda 15 gümrükçi esger egindeşini öldürmekde aýyplanýan Wladislaw Çelakyň üstünden duşenbe güni sud diňlenşigi başlandy.
Sudýa Ýerbol Ahmetžanow diňlenşigiň media wekilleri üçin açyk boljakdygyny aýtdy. Emma Çelak, habar serişdeleriniň agzalarynyň suduň zalyndan çykmagyny talap etdi. Aýdylmagyna görä, ol žurnalistleriň sesleri zerarly, sudýanyň aýdýanlaryny doly eşidip bilenok.
19 ýaşly Çelak şu ýylyň maý aýynda, Arkankergen gümrük berkitmesinde gulluk geçýän mahaly, özüniň 14 egindeş esgerini we bir tokaý sakçysyny öldürmekde aýyplanýar.
Ilki başda Çelak bu öldürmeleri özüniň amala aşyrandygyny boýun alypdy. Emma soňundan, munuň görkezilen basyşyň esasynda edendigini aýdyp, boýun gaçyrdy.


text:
Yrakda, Siriýada gidýän uruş-gowganyň arasynda galan, şonuň ýaly-da ýaşaýan ýerlerinden göçmeli bolan etniki türkmenleriň çagalary bu okuw ýylyna uly kynçylyklar bilen başladylar.
Şol bir wagtda demirgazyk Owganystanda hem türkmen çaglarynyň okuw, mekdep aladalarynyň az däldigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan etniki türkmenler, eger uruş-gowga sebäpli çagalaryň bilim-sowat almagyna kembaha garalsa, olara geljekde sowatsyzlyk howpunyň abanýandygyny duýdurýarlar.
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sanynda şu meseleler barada gürrüň edildi we ony diňläp, öz pikirleriňizi aýtmagyňyza garaşýarys.


text:
Karimowyň ýolbaşçylygynda Özbegistan regionda iň uly harby güýje öwürildi. 28 million adamdan ybarat bolan Özbekistan, ilat sany boýunça hem regionda birinji orny eýeleýär.“Maňa ýarag beriň”
Käri boýunça ykdysadyýetçi bolan Karimow, özuniň saýlan ýoluna ýurdy gönukdirmek üçin hiç zatdan gaýtmaýandygy bilen hem tanalýar. Onuň Yslam ekstremistlerine garşy çykyş edip aýdan sözleri, köp adamy geň galdyrdy. Şonda ol deputatlara ýuzlenip, “siziň gaýratyňyz çatmasa, maňa ýarag beriň, men özum olary atyp öldürerin” diydi.
1990-njy ýyllarda, ol Özbegistan Sowet Sosialistik Respublikasynyň prezidenti wezipesine saýlanmagynyň öňüsyrasynda eden çykyşynda şeýle diýipdi: “Eger siz ertir meni prezident hökmunde saýlasaňyz, onda maňa parlamenti dargatmaga hak-hukuk bermeli bolarsyňyz. Şonda soňky söz meniňki bolar. Häzir bolsa men sizden tapawutlanmaýaryn.”
Gadymy Ýüpek ýolunyň ugrunda ýerleşen Samarkant şaherinde doglan Yslam Karimow, häzirki döwürde, Merkezi Aziýa dowletleriniň prezidentleriniň arasynda iň ýaşy ulusy bolup durýar.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaew bilen bir hatarda, Karimow, Sowet Soýuzy darganyndan soň öz ýurtlarynda berk režimi döredip bilen lider hasaplanýar. Özbegistana ýolbaşçylyk edip başlan ilkinji ýyllarynda, Karimow, Sowet döwründäki parlamenti rehimsizlik bilen dargatdy.
Prezidentiň bu hereketine garşy çykan deputatlaryň biri Şukrat Nusratow öz kärdeşlerine ýüzlenip, häkimiýet ýokary saýlaw edarasynyň elinden alnyp, bir adamyň gözegçiligine geçirilýär diýipdi. “Bu akyla sygmajak zat. Muňa ýol berilmeli däldir, ýoldaşlar. Ýogsa bizde 1930-njy, 1940-njy ýyldardaky wakalar gaýtalanar. Hususan-da biziň prezidentimiziň haýasyz, başyna giden häsiýeti göz öňunde tutulsa, şu gidişine gitse näme boljagyny öňunden hatda çaklap hem bolmaz.” Şukrat Nusratow, prezidentiň şol eden hereketini Konstitusion Kommisiýasy bikanun diyip tapsa, onda prezident wezipesinden çekilmeli bolar, ýurduň geljegi şu ýerde oturan biziň hemmämize bagly diýip öz kärdeşlerine ýüzlenipdi. “Biz ya demokratiýany ýa-da diktaturany saýlamaly. 3-nji ýol ýok.”Oppozisiýany ýok etdi
Emma deputatlaryň şeýle çykyşlaryna garamazdan, Karimow parlamenti dargadyp, öz aýdanyndan çykmaýan parlamenti döretdi. 1990-njy ýyllaryň ortasynda bolsa, Karimowa, ýurtdaky oppozisiýany hem ýok etmek başartdy. Oppozisiyanyň köp agzasy, ýurdy terk etmäge mejbur edildi, Özbegistanyň içinde galanlar bolsa, öz hereketlerini gaty çäklendirmeli boldular.
1999-2004-nji ýyllarda Özbegistanda ýüze çykan bomba partlamasy sebäpli ýurda yslamçy toparlaryň yzarlanmalary has güýçlendi. Özbegistanyň Yslam hereketi ýurtda gadagan edildi. 2005-nji ýylyň Maý aýynda, Andijan şäheriniň ýaşaýjylarynyň protest demonstrasiýalary häkimiýetler tarapyndan rehimsizlik bilen basylyp ýatyryldy. Özbek resmileriniň beren maglumatlaryna görä, Andijan wakasynda 187 adam heläk bolupdyr. Emma hukuk goraýjy guramalaryň aýtmagyna görä, heläk bolanlaryň sany, resmileriň berýan sanlaryndan birnäçe esse köp bolup, olaryň köpüsi parahat ýaşaýjylary bolup durýar.
2005-nji ýylyň maýynda hökümet güýçleri bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşykdan soňky jesetler.
Ýurtdaky türmeleriň ýagdaýynyň ýaramaz bolandygy, türmelerde adamlaryň gynalýandygy sebäpli halkara jemgyýetçiligi özbek häkimiýetlerini yzygiderli taňkyt edip gelýärler. Özbekistanda metbugat azatlygynyň hem düýpden ýokdugy tankyt edilýär.
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaew ýaly, Yslam Karimow hem ýurduň saýlaw sistemasyny özüne amatly tarapa özgerdip, häkimiýeti elinde saklap gelýär. Ýagny ol iki gezek öz prezidentlik möhletini uzaldýan referendumy geçirdi, hem-de 2007-nji ýylda ýurduň Konstitusiyasyny bozup, 3-nji gezek prezidentlik möhlete saýlanmak üçin öz kandidaturasyny hödurledi. Şol saýlawlarda hem Karimow ýeňillik bilen ýeňiş gazandy. Täsir we agram
1990-njy ýyllaryň ahyryna çenli Yslam Karimow ýurtda ykdysady reformalaryň demokratik özgerşliklerden möhümdigini aýdyp, ykdysady taýdan durnukly ýurtda, demokratiýany gurmak aňsat bolar diýen delili getiripdi. Beýleki ýurtlaryň 90-njy ýyllarda başdan geçiren kynçylyklary göz öňunde tutulsa, Karimowyň öňe süren ideasy ýerlikli ýaly bolup göründi.Ýagny graždan urşundan ejir çeken Täjigistan, dürli gapma-garşylyklar sebäbli demonstrasiýalardan gözi açylmaýan Gyrgyzystan bilen deňeşdirileninde ykdysady reformalary geçiren Özbegistanyň ýagdaýy hakykatdan hem durnukly bolup göründi.
Şeýlede Özbegistan, göňşy Gyrgyzystany hem Täjigistany tebigy gaz bilen üpjün edýan ýeke-täk çeşme bolup durýar. Bu fakt bolsa, Karimowyň göwnine ýaramaýan hereket edilen halatynda, göňşy ýurtlaryň häkimiýetlerine basyş görkezmäge özbek prezidentine mümkinçilik döredýär.
Mysal üçin, özbek häkimiýetleri, 1993-nji ýylda Gyrgyzystany Merkezi Aziýa respublikalarynyň içinde ilkinji bolup öz milli walýutasyny girizeninden soňra, gaz üçin töleglerini wagtynda amala aşyrmandygy üçin, bu ýurda berilýan özbek gazy kesildi. Ýa-da bolmasa 1997-nji ýylda täjik hökümeti yslamçy garşydaşlary bilen ylalaşyga geleninden soňra, özbek gazy bu ýurda akdyrylmady.
Özbek prezidentiniň goňşy ýurtlardaky ýagdaýy dartgynlaşdyrmak ugrunda edilýän hereketlere dahyllydygy hem güman edilýar. Mysal üçin,
2002-nji ýylda “Niýazowyň janyna kast etmek synanşygy” diýlip atlandyrylan wakada, Türkmenistanyň howpsuzlyk gulluklary Özbek ilçihanasynda barlag geçirdiler.
Täjik häkimietleri hem, ýurtda amala aşyrylan birnäçe hüjüme özbekleriň dahylynyň bolandygyny güman edip, Özbegistany aýypladylar.
Mundan başga, Özbegistanyň göňşy ýurtlary özbek howpsuzlyk gulluklarynyň işgärleriniň serhetden geçip, Özbegistana gaýtarylmaly adamlary zorluk bilen alyp gidýändiklerini aýdýarlar.
Andijan wakalaryna taryhçylar baha bererler.
Karimow bilen uzak wagtlap dostlukly gatnaşyklary saklap gelýän Gürjüstanyň öňki prezidenti Eduard Şewardnadze, Azatlyk radiosynyň özbek gullugyna beren maglumatynda, Andijan wakalarynda Karimowyň öz halkyny äsgermeýändigini görkezendigini aýdyp, 2003-nji ýylda Gürjüstanda “bägul rewolusiýasy” amala aşyrylan döwurde, özuniň hem agyr ýagdaýa düşendigini aýtdy. “Gan döküşligiň öňuni almak üçin, mende başga çykalga ýokdy: Ýa gan döküşlige ýol bermeli, ýa-da men wezipämden çekilmelidim. Men ikinji ýoly saýladym we şondan soň syýasatdan daşlaşdym. Andijan wakalaryna bolsa taryhçylar baha bererler”.
Özbegistana 20 ýyl bäri ýolbaşçylyk edýän Karimowyň ýurtda döreden sistemasy, diňe özüne gulluk etmek üçin döredilendigi hiç kimi şubhelendirmeýär. Şonuň üçin Karimow gideninden soň bolup biljek ýagdaý bütin Merkezi Azýa regionyna tasirini ýetirip biler diýen howatyrlanmalar hem az däl.


text:
Orsýetiň ganatly raketasy synagyň dowamynda ugruny ýitirip ýurduň demirgazyk-günbatarynda köp gatly ýaşaýyş jaýyna düşdi, adam pidasy bolmady, diýip Orsýetiň Goranmak ministrligi 15-nji dekabrda aýtdy.
Raketa “öz traýektoriýasyndan gyşaryp” Nýonoksa obasynyň golaýyna düşdi, diýip ministrlik habar berdi. Bu oba Moskwadan 1000 kilometr uzaklykda Orsýetiň Arhangelsk regionynda ýerleşýär.
Ministrlik zyýanyň ýetmändigini habar berýärkä AFP we TASS agentlikleri ýaşaýyş jaýyna düşen raketanyň üçegi we birnäçe öýi ýumurandygyny habar berdiler. Agentlikler hem adam pidalarynyň bolmandygyny aýtdylar.
Goranmak ministrligi Orsýetiň raketalary öndürýän esasy kärhanalarynyň biri “Maşinostroýeniýe” ylmy-önümçilik bileleşiginiň sanagynyň dowamynda raketanyň gaçandygyny aýtdylar.
Aprel aýynda hem ýer-howa raketasy nyşanyndan sowulyp Arhangelsk regionyna düşüpdi.


text:
Birleşen Ştatlar Siriýanyň günortasyndaky Deraa şäherinde demonstrasiýaçylara garşy güýç ulanany üçin Siriýanyň häkimiýetlerini ýazgardy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Siriýadaky wakalara alada bildirdi we howpsuzlyk güýçleri bilen demonstrasiýaçylaryň çaknyşygynda bolan adam pidalary baradaky habarlar boýunça garaşsyz derňew geçirmäge çagyrdy.
Çarşenbe güni Deraa şäherinde 15-e çenli adamyň ölendigini gözi bilen görenler habar berýär. Şolaryň altysy metjitleriň birinde demonstrasiýaçylary howpsuzlyk güýçleri oka tutanda, ok ýarasyndan ölüpdir.
Şäheriň beýleki etraplarynda-da çaknyşyklar dowam etdi.
Geçen hepde başlanan protest aksiýalaryna gatnaşyjylar Siriýadaky adatdan daşary ýagdaýyň ýatyrylmagyny, uly azatlyklaryň berilmegini talap edýärler.
Siriýanyň häkimiýetleriniň öňe sürýän pikirine görä, Deraa şäherindäki bidüzgünçilikleri “jenaýatçy elementler” gurnapdyr.


text:
Anna güni Eýranyň resmileri bu ýurduň urany baýlaşdyrmak işlerini güýçlendirendigi barada BMG-niň atom agentliginiň ýaýradan tankydy hasabatyny ret etdi.
Eýranyň parlament deputaty Kazem Jalali ISNA habar agentligine beren interwýusynda Eýranda halkara sammitiniň geçirilýän häzirki günlerinde şeýle tankydy hasabatyň ýaýradylmagyny syýasy matlaba esaslanýan çäre diýip atlandyrdy.
BMG-niň atom agentliginiň soňky hasabatynda Eýranyň “Fordow” diýlip atlandyrylýan ýadro merkezinde urany baýlaşdyrmak işlerini görnetin artdyrandygy öňe sürülýär.


text:
Owganystanyň resmileri owgan paýtagtynda motosikliň üstündäki janyndan geçen hüjümçiniň britan ilçihanasynyň ulagyna hüjüm edendigini habar berýärler. 27-nji noýabrda amala aşyrylan bu hüjümde parahat ilatdan azyndan dört adam öldi.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň metbugat wekili Sedik Sedikiniň berýän maglumatyna görä, güýçli bolan partlamanyň netijesinde ýoldan geçip barýan 33 adam ýaralanypdyr, şeýle-de üç awtoulaga zeper ýetipdir.
Polisiýanyň we keselhananyň resmileri wakada ýaralananlaryň arasynda birnäçe çaganyň hem bardygyny habar berýärler.
Britan ilçihanasynyň metbugat sözçüsi hüjümiň amala aşyrylandygyny tassyklady we wakada ulagdaky birnäçe adamyň ýaralanandygyny belledi. Emma ilçihana bu barada jikme-jik maglumat bermekden saklandy.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini “Talyban” hereketi öz üstüne aldy.


text:
Ýanardag ulgamy
Türkmenistanyň Prezidentiniň banklaryň işini halkara derejede alyp barmak boýunça talaplaryna laýykylykda işlenip düzülen “Ýanardag” elektron tölegleriniň ulgamy hereket edýär. Bu ulgam ilatyň Türkmenistanyň çäklerinde nagt pullary tiz geçirmek isleglerini kanagatlandyrmak maksady bilen «Senagat» PTB-yň gatnaşmagynda işlenip.
“Ýanardag” elektron tölegleriniň ulgamy 2003-nji ýylyň 17-nji fewralynda Türkmenistanyň Merkezi banky tarapyndan tassyklanylyp, 2003-nji ýylyň 24-nji fewralynda herekete girizildi.
Elektron tölegleriniň bu ulgamy Türkmenistanyň welaýat merkezlerinde, has takygy mary, Daşoguz, Türkmenabat, Balkanabat, Türkmenbaşy we Serdar şäherlerinde hyzmat edýär.
Ulgamyň dolandyryş merkezi «Senagat» PTB-dyr.
Geçirimler fiziki şahslaryň arasynda, bank hasaplary açylmazdan amala aşyrylýar.
“Ýanardag” elektron tölegleriniň ulgamy ilatyň arasynda tizligi, howpsuzlygy we amatlylygy bilen bellidir.
Gelejekde bu ulgamyň täze görnüşini girizmek göz öňünde tutulyp, onda müşderiler diňe bir geirimleri hem däl, eýsem özleriniň zerur hasap eden habarlaryy, gutlaglaryny hem ýollap bilerler.
WesternUnion pul geçirimleri
«Senagat» Paýdarlar täjirçilik banky Täze Galknyşlaryň we beýik özgertmeleriň zamanyndaky talaplara laýyklykda ilata tiz we amatly bank hyzmatlaryny hödürlemekden ugur alyp, şeýle hem ilatyň isleglerini göz öňünde tutup, bank hyzmatlaryny kämilleşdirmek maksady bilen özüniň döredilen senesinden bäri müşderiler bilen işe uly üns berýär. Bank hemişe ýerine ýetirýän amallarynyň spektrini giňeltmegi, bank hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini girizmegi we olaryň hilini ýokarlandyrmagy başardy.
«Senagat» PTB-y 2001-nji ýylda Moskwanyň «Western Union DP Wostok» atly bank däl kredit guramasy bilen şertnama baglaşyp, ýurdumyzda ilkinji bolup “Western Union” pul geçirimlerini ýola goýdy. Geçirimler fiziki şahslaryň arasynda bank hasabyny açmazdan amala aşyrylýar. Western Unionulgamy adatça pul serişdeleriniň dünýäniň islendik ýurduna tiz geçirilmegini üpjün edýär. Kime pul geçirimi ugradylan bolsa, ol birnäçe minutdan geçirimi alyp biler.Bu bolsa, siziň wagtyňyzy tygşytlap, Sizden uzak aralykda ýerleşýän garyndaşlaryňyza we tanyşlaryňyza pul kömegini bermäge mümkinçilik berýär. Biziň bankymyz tarapyndan müşderileriň sanyny köpeltmek we olara edilýän hyzmatlaryň hilini gowulandyrmak boýunça köp işler alnyp barylýar. Diňe bir esasy ofisde däl, eýsem ähli welaýatlardaky şahamçalarda, şeýle hem ilatyň gür ýerleşýän ýerlerinde, täze açylýan söwda merkezlerinde ilatyň amatlyklary üçin köp “Western Union” we alyş-çalyş nokatlary açyldy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamenti tarapyndan dolandyrylýan Fulbraýt (Fulbright) programmasy her ýyl ýüzlerçe daşary ýurtly talyplara ABŞ-da öz bilimini artdyrmaga mümkinçilik döredýän programmalardan diňe biri.
Bu programmadan peýdalanyp ABŞ-a giden türkmenistanlylar hem bar. Eger bu ýyl gitmek isleýänler bar bolsa, olar ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň gözegçiliginde alnyp barylýan bu mümkinçilikden peýdalanyp bilerler.
Programma boýunça arzalar kabul edilip başlanypdyr. Azatlyk Radiosy bu programmanyň jikme-jigi bilen gyzyklanyp, ABŞ-nyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili Gregory Porter bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ilki bilen Fulbraýt stipendiýasy barada gürrüň beräýseňiz?
Greg Porter: Fulbraýt - bu talyplara niýetlenen programma bolup, ol türkmenistanly talyplara, ABŞ-nyň ýüz uniwersitetinden birini saýlap, onda bir ýa-da iki ýyl öz ugrundan bilim almaga, ýagny amerikan uniwersitetiniň magistr derejisini gazanmaga mümkinçilik berýär.
Azatlyk Radiosy: Bu stipendiýa nähili maliýe serişdelerini hödürleýär?
Greg Porter: Bu stipendiýa programmanyň dowamynda ähli çykdaýjylary öz içine alýar, şol sanda Türkmenistandan Amerika çenli iki tarapa uçar bilediniň bahasyny hem doly töleýär.
Ondan başga-da käwagtlar oňlanan kandidatlaryň käbiri iňlis dilini we oňa düşünmek ukybyny ösdürmeli bolýarlar, şeýle ýagdaýda bu sapaklaryň tölegini hem biz öz üstümize alýarys. Bulara goşmaça, uniwersitetiň tölegi we saglyk ätiýaçlygy hem programma tarapyndan doly tölenýär.
Azatlyk Radiosy: Bu stipendiýanyň talaplary nämelerden ybarat? Ýagny, oňa arzany tabşyrmagyň şertleri nähili?
Greg Porter: Bu programmanyň gowy taraplarynyň biri hem stipendiýa üçin arza tabşyrmagyň talaplary örän ýönekeý. Ýagny, arza tabşyrmaga isleg bildirýänler birinji orunda Türkmenistanyň raýatlary bolmaly, dört ýyl uniwersitetde bilim alan ýa-da magistr derejesi bolmaly.
Ikinjiden, olaryň iňlis diliniň derejesi Amerikada okamak üçin ýeterlik derejede bolmaly, öň hem, aýdyşym ýaly, eger gerek bolsa, biz iňlis dilini gowulaşdyrmaga kömek edýäris.
Ondan başga-da kandidatlar özleriniň uniwersitetde okan ugruny gowy bilmeli, mugallymlardan gowy teklipnamalar bolmaly, şeýle hem olaryň öň okan döwründäki bahalary hem gowy bolmaly. Şeýle hem stipendiýa dalaşgärlik edýänler, TOEFL, GRE we GMAT testlerini tabşyrmaly.
Azatlyk Radiosy: Agzap geçen synaglaryňyzy nirede tabşyryp bolar?
Greg Porter: Bu testleri Türkmenistanda hem tabşyryp bolar. Accels bu testi ýylyň dowamynda birnäçe gezek geçirýär. Biz bu testi tabşyrmaga kömek edip bileris, emma bu testler hökmany suratda resmi testler bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Bu testi tabşyrmak üçin Türkmenistanda nirä ýüzlenmeli?
Greg Porter: Biziň özümiz olary hasaba alarys.
Azatlyk Radiosy: Bu testleriň çykdajylaryny kim töleýär?
Greg Porter: Biz onuň harajatlaryny hem töläris.
Azatlyk Radiosy: Fulbraýt stipendiýasyny almak üçin nähilidir bir ýaş çäklendirmeleri barmy?
Greg Porter: Ýok, ýaş bilen bagly hiç hili çäklendirmeler ýok, meniň öň agzap geçen talaplarymy ýerine ýetiren islendik türkmenistanly Fullbraýt programmasyna gatnaşyp biler.
Azatlyk Radiosy: Bu programmadan häzirki döwürde daşary ýurtlarda ýaşap ýören Türkmenistanyň raýatlary hem peýdalanyp bilerlermi?
Greg Porter: Türkmenistanyň raýaty bolan islendik student gatnaşyp bilýär. Arzalary tabşyrmak üçin olaryň Türkmenistanda bolmagy şert däl.
Azatlyk Radiosy: Kandidatlary saýlamak düzgünleri nähili bolýar, ýagny olar haýsy kriteriýalara görä saýlanýarlar?
Greg Porter: Öňem aýdyşym ýaly, biz kandidatlaryň uniwersitetdäki bahalaryna, olaryň mugallymlarynyň ýa-da ýolbaşçylarynyň ýazan teklipnamalaryna köpräk üns berýäris.
Biz şol resminamalary we kandidatlaryň rezýumelerini gözden geçirýäris, şol bir wagtyň özünde-de ýazmaça berlen maglumata goşmaça kandidatlar bilen söhbetdeşlik hem geçirýäris.
Bu bize olaryň nähili adamdygyna we nähili liderdigine düşünmäge kömek edýär. Biz diňe bir ABŞ-nyň uniwersitetine goşant goşjak däl, eýsem gaýdyp gelen wagty Türkmenistany özgertjek adamlary gözleýäris.
Azatlyk Radiosy: Testleri tabşyrmazdan ozal olara nähilidir kömek edilýärmi?
Greg Porter: Hawa, biz taýýarlyk görmäge kömek edýäris. Eger kimdir biri bu mümkinçilikden peýdalanmak islese, biz olary hasaba alarys. Bu kurslar Accelsde geçirilýär.
Azatlyk Radiosy: Stipendiýany gazanan adamlar okuwa alnandan soňky tapgyrlar nämelerden ybarat?
Greg Porter: Haçan-da talyplar saýlananda, Fulbraýt programmasynyň kommisiýasy olaryň atlaryny soňky gezek tassyklatmak üçin Fulbraýt programmasynyň Waşingtondaky baş edarasyna ugradýar.
Ondan soňra Nýu-Ýorkda ýerleşýän Halkara bilim boýunça edara talyplary olaryň gyzyklanýan ugruna laýyklykda amerikan uniwersitetlerine ýerleşdirýär.
Stipendiýanyň kime beriljekdigi, adatça, bir ýyldan soň belli bolýar. Häzirki wagta 2013-nji ýylyň başynda arza tabşyrýanlar 2014-nji okuw ýyly üçin tabşyrýarlar. Bu hem bize ähli zady gözden geçirmäge we, gerek bolsa, saýlanan talyplaryň iňlis dilini ösdürmäge wagt berýär.
Azatlyk Radiosy: Her ýyl bu programma boýunça okuwa näçe adam saýlanýar?
Greg Porter: Adatça, biz arza tabşyranlaryň arasyndan 10 sanysyny saýlap alýarys, olardan hem dört sanysy programma gatnaşmaga mümkinçilik gazanýar.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Aşgabat 2017-Oýunlaryň resmi keşbi
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlary boýunça ýerine ýetiriji komiteti Türkmenistanda geçiriljek iň uly çäreleriň biri boljak, ýerli jemgyýet üçin Aşgabat 2017 Oýunlarynyň resmi keşbine başlaýandygyna örän buýsanýar.
V Aziýa Oýunlaryna taýýarlyk görmek baradaky Ýerine ýetiriji komitetiniň başlygy Daýanç Gulgeldiýew Aşgabat 2017 Oýunlarynyň resmi keşbi barada şeýle belläp geçýär, şeýle belleýär: “ Resmi keşbi işläp taýýarlamaga uly üns berilýär. Oýunlaryň geçiriljek şäherinde köp taraplaýyn ähmiýete eýe boljak Aşgabat 2017 Oýunlary biziň esasy edýän tagallalarymyzdyr. Aşgabat şäheri Türkmenistanyň gadymy mirasyny we öňdebaryjy gurluşyny açyp görkezýär we biz resmi keşbiň muny doly öz içine aljakdygyna ynanýarys. Biz sentýabrda resmi keşbiň durmuşa geçirilmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýarys.”
Beýik Ýüpek ýolunyň bir bölegi hökmünde, Aşgabat şäheriniň töweregindäki sebitler 2000 ýyldan bäri Aziýadan myhmanlary garşy alýar we Aşgabat 2017 Oýunlaryň resmi keşbi bu baý we taryhy medeniýetini açyp görkezer. Şuňa laýyklykda, Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny sagdynlyk , ruhubelentlik we dostluk bilen geçirmek üçin 2017-nji ýylyň sentýabrynda Aşgabat şäheri Aziýadan we Okeaniýadan saýlama türgenleri we tomaşaçylary garşy alar.
Oýunlaryň resmi keşbi boýunça şeýle diýdi: “Sportyň wekillýetleriniň we biziň ajaýyp ýurdumyzyň üsti bilen Aşgabat 2017 Oýunlarynyň resmi keşbi Oýunlaryň şygarynyň gymmatlyklaryny şeýle şekillendirýär: Sagdynlyk, ruhubelentlik, dostluk. Bu dostlugyň üsti bilen Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa Oýunlarynda Türkmenistana geljek daşary ýurt myhmanlary garşy almaklygy we baý mirasymyz arkaly adamlaryň ruhyny galdyrmaklygy gazanmagy maksat edinýäris.”
Aşgabat 2017 Oýunlaryň resmi keşbi asyrlaryň dowamynda Türkmenistanyň çäginden geçen beýik Ýüpek ýolynyň kerweni hakyndaky hekaýa eýerýär. Bu syýahatçylyk türkmen medeniýetini, milli mirasyny häzirki zaman tehnikalaryň üsti bilen açyp görkezmek maksady bilen öňdebaryjy we häzirki zaman Aşgabat şäherini tanyşdyrar.
Sungat ýazuw işinde Türkmenistanyň tebigy gözelliklerini, mirasyny açyp görkezýän bezeg şekillerini, milli nagyş bezeglerini ulanmak girizildi.
Aşgabat 2017 Oýunlary Türkmenistanyň çäginde geçiriljek ilkinji iň uly köp ugurly sport çäresi bolup, taryhda öçmejek yz galdyrar. Bu oýunlardan soň, halkara derejesinde geçiriljek geljekki uly sport çäreleri Aşgabat şäherine geçirmeklige itergi berler.
Oýunlaryň resmi keşbi Beýik Ýüpek ýolyna syýahat etmäge alyp barmak bilen bilelikde, halkyň däp-dessuryny we häzirki zaman maddy medeniýetiň esaslaryny we binalaryny görkezmek arkaly Türkmenistanda sportyň nähili derejede wajypdygyny dünýä aýan eder.


text:
Bangladeşiň saýlama uniwersitetiniň professory şu aýda Dhaka kafesinde ganly hüjüm gurnan ýaragly adamlara kireýine jaý berdi diýlip, tussag edildi.
Polisiýanyň beýanatyna görä, Demirgazyk Günorta uniwersitetiniň işgäri Gias Uddin Ahsan 16-njy iýulda giçlik tussag edildi we 17-nji iýulda oňa paýtagt sudunda aýyplama bildiriler.
Polisiýa Ahsany öz eýeçiligindäki kwartirany, kanunyň talap edişi boýunça, kwartirantyň maglumatlaryny hasaba aldyrmazdan, 1-nji iýul hüjümleri bilen bagly adamlara kireýine bermekde aýyplaýar.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini «Yslam döwleti» terror topary öz boýnuna alypdy.1-nji iýulda bolan kafe hüjümine gatnaşan bäş hüjümçi 20 adamy öldürip, beýlekileri kafeniň içinde zamun saklapdy.
Polisiýa 2-nji iýulda kafeniň içine zabt edip, hüjümçileri öldürdi we zamunlary azat etdi.


text:
Özbegistanda bir uniwersitetiň, ors usulyna eýerip, sowet döwründen galan “pylanyýewiç”, “pylanyýewna” diýen ýaly patronimikleri gaýtadan ulanyşa girizendigi, mygallymlara we professorlara ýüzlenilende “ussat” diýen ýaly adalgalary ulanmagy bolsa studentlere ýene-de gadagan edendigi aýdylýar.
Üstümizdäki hepdede "ustoz", ýagny “ussat” sözüni ulandyrmazlyk maksady bilen berlendigi aýdylýan bu buýruk Özbegistanyň Magaryf ministrliginden gelipmi ýa-da, Kokandyň döwlet pedagogik institutynyň studentleriniň we mugallymlarynyň aýdyşy ýaly, ondan has "ýokardan" - bu entek belli däl.
Herniçik-de bolsa uniwersitetiň rektoraty beýle bir gadagançylygy özüniň girizmändigini aýdýar.
Ýatda saklamak
Mugallymlara, erkek bolsa, olaryň kakalarynyň adynyň yzyna "iç", aýal-gyz bolsa hem "owna" goşup ýüzlenilmegi islegli zat däl, bu aýratyn-da Özbegistanda garym-gatymlyk döreder. Sebäbi bu ýerde prezident Yslam Kerimowyň hökümeti jemgyýeti has orslaşan elementlerden arassalamak üçin Sowet Soýuzy dargaly bäri ýigrimi ýyl wagt sarp etdi.
Onsoň şol häkimiýetleriň indi bular ýaly ownuk zatlarda öňki ugruny üýtgetmegine näme sebäp bolduka?
Mugallymlaryň biriniň çaklamagyna görä, ozalky däbe dolanylmagynyň sebäbi, studentleriň öz professorlarynyň adyny ýatda saklamagyny gazanmak bolsa gerek.
Bu ýerde göz öňünde tutulýan ýene bir maksadyň uniwersitetlerdäki adalgalary bir ölçege salmak bolmagy mümkin. Özbegistan 1991-nji ýylda garaşsyzlygyny yglan edeninden soň, stundentler mugallymlaryna dürli ýollar bilen ýüzlenip ugradylar, bularyň arasynda has köp ulanylan "ustoz", ýagny “ussat” sözi boldy.
Wagyz
Özbegistanyň köp mekdeplerinde mygallymlaryň atlaryna erkek bolsa "aka", aýal bolsa hem "opa" diýen sylag-hormaty aňladýan sözler goşuldy.
Orta Aziýanyň ilat taýdan iň uly ýurdunda mygallymlara ýüzlenilende ulanylýan sözler ýa arapça ýa-da dinden, aýratyn-da yslam dininden gözbaş alýan adalgalar. Mysal üçin, sowet döwründe erkekler üçin giňden ulanylan "muallim", aýallar üçin hem "muallima" däp boýunça dini medreselerde ulanylan sözler. Erkek mugallymlar barada ulanylýan "domla" sözi-de şeýle. Ol nika gyýlanda ýa-da şolar ýaly möhüm dabaralarda doga okaýan adama aýdylýar.
Beýle bolsa, onda özbek häkimiýetleri mekdepleri yslam bilen gös-göni ýa gytaklaýyn ilteşikli terminologiýadan dyndarjak bolýarmyka?
Resmi sowet doktorinasy bolan ateizm we sekulýarizm, ýagny dinsizlik öňki Sowet Soýuzynyň territoriýasynda giňden wagyz edilerdi. Şol sebäpden häzirki özbek režiminiň sowet protokolyna dolanmaga özbek ýaşlaryny sekulýarlaşdyrmak üçin bir ýol diýip garaýan bolmagy ähtimal.
Indi ýene nämeler bolar?
Muniň käbir adamlara gülkünç görünmegi-de ahmal. Ýöne Özbegistanyň özünde "Özbegistanyň yslam hereketi" ýaly yslamçy ekstremistlere garşy alnyp barylýan hemmetaraplaýyn kampaniýalary aýtmanyňda-da, Orta Aziýa yslamyň täsirine garşy gönükdirilýan çärelerden doly. Mysal üçin, Täjigistanda sakgal syrylýar, yslama daýanýan syýasy partiýalar gadagan edilýär, Gyrgyzystanda dindar student gyzlara okuwa hyjaply barmaga ýol berilmeýär, Türkmenistanda hem doga-tumar konfiskasiýa edilip, musulman talyplaryň maşgalalaryna azar berilýär.
Ýöne Orta Aziýada arap diliniň agdyklyk edýändigini göz öňüne getireniňde, onuň ýoguna çykmak aňsat däl.
Özbek mekdeplerinde indi ýene nämeler bolar? Aslynda giňden ulanylýan "kitap", "magaryf", hatda "mekdep" sözüniň özi-de arapçadan gelen. Häkimiýetler indi Özbegistanda we Orta Aziýanyň beýleki ýurtlarynda "student" sözüniň deregine ulanylýan "talyp" sözüni-de, Owganystandaky fundamentalistik "Talyban" hereketiniň halkara derejesinde ýaman ada eýe bolany üçin, gadagan ederlermikä?


text:
Waldrop Dräýw häzire çenli ýerli ilatyň hem ünsüni özüne çeken ýol däl. Bu ýoluň tükenen ýerinde Laura bilen Alan Şattonyň jaýy bar.
Bu maşgalanyň Orsýetden ogullyk alan iki çagasynyň biri - Maksim öten aýyň aýagynda aradan çykdy.
Üstümizdäki hepdede ors resmileri Laurany "ganhor" diýip aýyplap, bu waka salgylanyp, Birleşen Ştatlara çaga bermezlik barada Orsýetde golaýda kabul edilen kanuny akladylar.
Maksimiň nähili ýagdaýda aradan çykandygy barada medisina barlaglary alnyp barylýar. Ýöne entek gelnen gutarnykly netije ýok. Bu netijäniň geljek hepdäniň başlarynda çykmagyna garaşylýar.
Ektor okrugynyň medisina barlaglary edarasynyň baş inspektory Şirli Standefer Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Onuň teninde gök tegmilleriň bardygyny gördük. Ýöne bular onuň çagadygy sebäplimi ýa olar ýara yzymy ýa-da şolar ýaly zady görkezýärmi, bu barada men size hiç bir zat aýdyp biljek däl. Sebäbi men doktor däl".
Standefer özüniň ýerli şerif edarasynyň bir barlagçysy bilen birlikde keselhanada Laura we Alan Şatto bilen gürleşendigini aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, Laura aglap, sandyrasa-da, berlen soraglara öz ygtyýaryna görä jogap beripdir.
Standeferiň bu aýdýanlaryny Ektor okrugynyň şerifi Mark Donaldson hem tassyklaýar.
Orsýetiň Çagalaryň hukuklaryny goramak baradaky komissary Pawel Astahow üstümizdäki hepdede bu baradaky materiallary görmäge, Amerikada bu işiň kanun esasynda derňelmegine gatnaşmaga ors resmilerine rugsat edilmegini talap etdi.
Ýöne Donaldson muňa ýol berilmejekdigini aýdýar: "Bu çaga bir Tehas çagasy. Ol Tehasda ýaşady. Ol meniň okrugymda ýaşady. Meni bu ýerde gyzyklandyrýan zat – bu çaganyň ölümi we nämeleriň bolup geçendigini ýüze çykarmak. Meniň işim, eger bir zat bar bolsa, olary [potensial günäkärleri] tutup, olaryň garşysyna aýyplama bildirmek. Orsýetiň aýdýan ähli zatlary başga bir oýun. Men düşünýärin, olar bu zatlar ýaşyrlyp, bassyr-ýussur ediler, barlag bolmaz öýdýärler. Emma bu bir ors çagasy barada geçirilýän barlag däl. Bu bir ýogalan tehas çagasy barada barýan derňew. Biz bu barada elimizden gelenini etmek isleýäris".
Köp faktlar entek ýüze çykmanka, derňew işleri entek tamamlanmanka, Moskwa tarapyndan aýdylýan zatlarda öte geçilýän bolmagy mümkin.
Standefer orslaryň bu aýdýan zatlary barada nireden maglumat alandyklaryny özüniň bilesiniň gelýändigini aýdýar: "Men muny bilesim gelýär. Sebäbi bu bize köp mesele döretdi. Bu bir propagandamy ýa gök tegmillerden gelýärmi ýa-da iki ýurduň arasynda mesele döretmek üçin aýdylýarmy, ony bilemok. Bu barada aýdylýan zatlary okanymyzda 'bulary nireden çykarýarlar?" diýip, haýran galdyk. Bular manysyz zatlar, häzir şeýle. Dogrudan-da, tukat, gorkuly zatlar".


text:
Gyrgyzystanyň resmileriniň aýtmagyna görä, Özbegistan Gyrgyzystanyň günorta regionlaryna tebigy gazyň akdyrylmagyny azaldypdyr. Munuň sebäbi Gyrgyzystanyň Özbegistana gaz üçin bergileri bilen düsündirilýär.
Oş regionynyň häkiminiň orunbasary Şuhrat Sabirowyň aýtmagyna görä, Özbegistan önki her günde akdyrýan 90 müň kub metr gazynyň ýerine indi 72 müň kub metr gaz akdyryp baslapdyr.
Seýle-de, Sabirow Gyrgyzystanyn Özbegistana gaz üçin 950 müň dollar bergisiniň bardygyny hem sözüne gosdy.
Döwlet eýeçiligindäki “KyrgyzGaz” kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Nurlan Jaildinow gaz bilen bagly meseleleri maslahat etmek üçin geljek hepde özbek we gyrgyz resmileriniň geplesik gerirjekdiklerini mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň hökümeti Birleşen Ştatlaryň Halkara Ösüş Agentliginiň (USAID) Orsýetdäki bölümlerini bu ýurtdan çykarmakçydygyny mälim etdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi çarşenbe güni Birleşen Ştatlaryň USAID edarasyny “grant paýlamak arkaly, Orsýetdäki syýasy proseslere, şol sanda dürli hili saýlawlara we graždan jemgyýeti institutlaryna täsir etmek” synanyşyklarynda aýyplady.
Şeýle hem, Daşary işler ministrligi Moskwanyň yslamçy ekstremistlere garşy göreş alyp barýan regiony bolan Demirgazyk Kawkaz regionynda-da ABŞ-nyň bu edarasynyň alyp barýan işleri bilen baglanyşykly alada bildirýändigini mälim etdi.
Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Aleksandr Lukaşewiç çarşenbe güni bu barada eden çykyşynda ýurduň graždan jemgyýeti özüni “ýeterlik derejede aňly-düşünjeli alyp bardy” we “daşardan ýolbaşçylyk edilmegine zerurlyk duýmady” diýip belledi.
20 ýyl Orsýetde
Bu wakadan bir gün öň, sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň resmileri Moskwanyň eýýäm USAID-iň bölümlerini ýapmak barada karara gelendigini mälim etdiler.
ABŞ-nyň Döwlet Departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland USAID programmasynyň Orsýetde soňky 20 ýylyň içinde bitiren işlerine Waşingtonyň buýsanýandygyny, şol bir wagtyň özünde-de, Orsýetiň “özygtyýarly kararyny” Waşingtonyň kabul edýändigini aýtdy.
“Biziň USAID programmamyz fiziki taýdan Orýetde işlerini bes edýän-de bolsa, biz özümiziň Orsýetdäki demokratiýa, ynsan hukuklaryna we graždan jemgyýetiniň ösüşine ýardam bermek işine ygrarly bolmagymyza galýarys. Biz Orsýetiň hökümetden aýry guramalary bilen ýakyn hyzmatdaşlyklary dowam etdirmeklige umyt bildirýäris” diýip, Wiktoriýa Nuland belledi.
Orsýetiň Merkezi Saýlaw Komissiýasynyň agzasy Maýa Grişina USAID programmasynyň Orsýetden gitmeginiň bu ýurtdaky saýlawlaryň hiline ýaramaz täsir etmejekdigini aýtdy. Ol Orsýetiň kanunyna laýyklykda, saýlawlara garaşsyz gözegçilikleriň bolmagyna kepil geçilýändigini we bu işiň geljekde-de şeýle boljakdygyny belledi.
“Uly urgy bolar”
Emma USAID programmasy tarapyndan maliýeleşdirilýän we Orsýetdäki saýlawlara garaşsyz gözegçilik edýän “Golos” topary ABŞ-nyň bu programmasynyň Orsýetden gitmeginiň “Golos” toparynyň geljekki proýektlerine uly urgy boljakdygyny mälim etdi.
“Golos” toparynyň direktory Liliýa Şibanowa USAID programmasynyň bu ýurtda ýatyrylmagynyň belli bir derejede Kremliň saýlaw prosesine kontrollygy ele almak islegleri bilen baglanyşyklydygyny öňe sürdi.
Kremliň tankytçylary USAID programmasyny Orsýetde ýatyrmak barada kabul edilen kararyň prezident Wladimir Putiniň ýolbaşçylygynda başga pikirlilere garşy alnyp barylýan kampaniýanyň bir bölegidigini aýdýarlar.


text:
Suratda: Çarymyrat Gurbanow Dünýä çempionaty — 2018-iň Gonkong bilen Butanyň arasyndaky saýlama duşuşygynyň öňüsyrasynda pökgi bilen.
FIFA-nyň 37 ýaşly türkmenistanly referisi Çarymyrat Gurbanow Dünýä çempionaty— 2018-iň Özbegistan bilen Ýemeniň arasynda 3-nji sentýabrda Daşkentde geçiriljek saýlama duşuşygyna ätiýaçdaky emin hökmünde bellenildi.
FIFA-da habar berişleri ýaly, bu oýny Koreýa Respublikasyndan bolan eminler — meýdanda Li Min Hu we onuň kömekçileri Çaý Minb Ýon we Kim Ýong alyp bararlar. Eminlere gözegçi hökmünde Mohammed Hamad Al Sowail, duşuşygyň komissary hökmünde bolsa Ahmed Şahir (Maldiw adalary) bellenildi.
Çarymyrat Gurbanow 1977-nji ýylyň 5-nji dekabrynda Ahal welaýatynyň Bäherden “häzirki Baharly” şäherçesinde doguldy. 1994-nji ýylda orta mekdebi tamamlap, Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutyna okuwa girdi. Şol ýerde-de bilim almak bilen birlikde ýaş eminleriň toparynda bu ugurda okuwlary geçip başlady. Ýokary okuw mekdebiniň ýanynda hereket edýän bu topar öňki belli emin Juma Mahmudow tarapyndan döredilipdi.
1995-nji ýylda Türkmenistanyň çempionatynyň ýokary ligasynyň duşuşyklaryny ilki referiniň kömekçisi, 1997-nji ýyldan başlap bolsa baş emin hökmünde alyp bardy.
2003-nji ýylda halkara derejeli emin boldy. 2008-nji ýylda Aziýanyň saýlama eminleriniň hataryna goşuldy we resmi halkara duşuşyklaryna eminlik edip başlady.
Häzirki wagtda Ç. Gurbanow Türkmenistanyň öňdebaryjy futbol eminleriniň biridir. Ol milli çempionatyň jogapkärli duşuşyklaryna, ýurduň Kubogynyň, Naýbaşy kubogynyň şeýle hem Türkmenistanyň Prezidentiniň Kubogy ugrundaky ýaryşyň finallaryna eminlik etdi.
2014-nji ýylda Inçhonda geçen Aziýa oýunlarynda ol Tailandyň we Yragyň ýygyndylarynyň arasyndaky çärýek final duşuşygyny alyp bardy. Şu ýyl bolsa Dünýä çempionaty — 2018-iň Gonkongyň we Butanyň ýygyndylarynyň arasyndaky saýlama duşuşyga eminlik etdi. Bu oýun gonkongly futbolçylaryň uly hasaply ýeňşi bilen tamamlandy — 7:0.


text:
Anna we şenbe günleri Çehiýa Respublikasynda ilkinji gezek göni ses bermek arkaly prezidentlik saýlawlary geçirilýär. Mundan ozal Çehiýanyň prezidenti bu ýurduň parlamenti tarapyndan saýlanylýardy.
Täze saýlanjak prezident Çehiýa indi iki möhlet prezidentlik eden Waslaw Klausyň ornuna geler. Onuň prezidentlik möhleti şu ýylyň martynda tamamlanýar.
Häzirki prezidentlik saýlawlarynda dokuz sany kandidat özara bäsleşer. Ýöne ilat arasynda geçirilen pikir soraýyşlyklar ýurduň ozalky premýer-ministrleri Ýan Fişer bilen Milos Zemanyň has uly goldawdan peýdalanýandyklaryny görkezýär.
Pikir soraýyşlyklaryň netijesine görä, üçünji orunda kompozitor we bedenindäki çakdanaşa köp tatu suratlary bilen tanalýan Wladimir Franz durýar.
Saýlawlaryň birinji tapgyrynda iň köp ses alan iki kandidat ýene iki hepdeden geçiriljek indiki tapgyr saýlawlarda özara bäsleşer.


text:
Krymyň ýaşaýjylary, Orsýetiň Ukraina bilen 2014-nji ýylda anneksiýa eden ýarymadasyna iberilýän elektrik energiýasy baradaky şertnamany soňlamagy bilen, ýene birnäçe aý tok ýetmezçiligi bilen ýüzbe-ýüz boljaga meňzeýär.
Kremliň sözçüsi 1-nji ýanwarda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Täze ýyl gününde soňlanýan şertnamany, Kiýew şertnamada ýarymada Ukraina degişli diýmegini dowam etdirse, uzaltmaz diýdi.
"Prezidentiň beýle şertlerde bu şertnama gol çekmezlik ähtimallygyny uly ynam bilen aýtsa bolar, sebäbi bu Orsýetiň Krymy anneksiýa etmegini inkär etmegine barabar bolar» diýip, Kremliň metbugat sekretary Dmitriý Peskow aýtdy.
Ýarymada Ukrainadan çekilen ýokary kuwwatlykly elektrik liniýalaryna zyýan ýetirilmegi netijesinde bir aýlap kesilen tokdan soň, Kryma barýan elektrik resmi taýdan 31-nji dekabrda, şertnamanyň möhletiniň gutarýan güni kesildi diýip, rus metbugaty habar berdi.
Eger-de Kiýew Krymyň Ukrainanyň bir bölegi bolup durýandygy baradaky sözleri aýyrmak talabyna razy bolsa, şonda Orsýet şertnamany uzaltmaga has ilgezik bolardy diýip, Peskow aýtdy.
Kremliň şertnamany uzaltmazlyk barada gelen görnetin kararyna goldaw üçin, Putin Krymyň ýaşaýjylarynyň ukrain energiýa kompaniýasyndan, Ukrenergodan tok almagy dowam etdirmek üçin Ukrainanyň bir bölegi bolmak isleýändikleri ýa-da däldigi barada pikir soraýyş geçirmegi tabşyrdy.
Orsýetiň habar gulluklary 1-nji ýanwarda krymlylaryň 90 prosentden gowragynyň beýle şertlerde, hatda elektrik üpjünçiliginiň kiçiräk kesilmeleri has kän bolan ýagdaýynda hem, şertnamany uzaltmaga garşy ses berendigini habar berdi.
Kreml Putiniň Ukraina bilen baglaşylan elektrik üpjünçiligi şertnamasyny uzaldyp-uzaltmazlyk barada döwlet eýeçiligindäki pikir soraýyş guramasynyň geçiren ses berişliginiň netijeleri esasynda karar etjekdigini aýtdy.
Resmileriň duýdurmagyna görä, Ukrainadan tok iberilmese, kyrymlylar azyndan kiçiräk elektrik kesilmeleri bilen yzygiderli ýüzbe-ýüz bolar we Moskwa deňziň aşagyndan kabel geçirijisiniň gurluşygyny tamamlap, has kän tok ibermegi ýola goýýança üç-döret aýlap kösençlik dowam eder.
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak toguň esasan has köp ulanylýan wagtynda ýiti ýetmezçilik etjekdigini, ýogsa 10 prosente ýetmezçiligiň mümkindigini aýtdy.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
"Hollywood" taryhyna ser salnanda, esasy ýüki ýazyjylaryň ýagyrnysy bilen çekýändigini görýärsiň. Amerikaly köpsanly ýazyjy öz döredijiliginiň belli bir döwründe birden "Hollywood" kinofilmleriniň esasyny ýazýanlara öwrülipdir.
Meşhur ýazyjylar William Faulkner, John Steinbeck, Truman Capote, Ray Brdbury, Stephen King soň-soňlar ssenariä öwrülip meşhurlyk gazanan eserleri ýazypdyrlar. Ýöne "Hollywoodyň” iň abraýly hem tanymal ýazyjysy kim bolupdyr diýlende, gürrüňsiz F. Scott Fitzgeraldyň ady öňe saýlanýar. Geliň, indi onuň kinofilme öwrülen meşhur eserlerini ýatlap geçeliň.
Azerbaýjanda F. Scott Fitzgeraldyň ady golaýda onuň eseri esasynda surata düşürilen we Leonardo Di Kaprionyň baş rolda oýnan "Uly Ketsbi" kinofilmi bilen bilelikde hasam rowaçlanypdyr. Ýöne bu köp adamyň pikir edişinden tapawutlylykda, onuň kitaplary esasynda surata düşürilen ýeke-täk kinofilm däl.
"Parižde iň soňky gezek", 1954.
Amerikaly režissýor Riçard Bruks bu kinofilmi F. Scott Fitzgeraldyň "Täzeden Wawilýon" atly gysgajyk hekaýasy esasynda surata düşüripdir. Tanymal kinokompaniýa "Metro-Goldwyn-Maýer" bu kinofilmde oýnamagy üçin meşhur aktrisa Elizabeth Taýlory yrypdyr we şol döwürde kän tanalmaýan gelşikli aktýor Roger Mureni özüne şan-şöhrat getirjek roluny oýnamagy üçin saýlap alypdyr.
Ýöne režissýor beýik ýazyjynyň hekaýasynyň aslyny "Hollywoodyň” "happy-end" äheňine öwrüpdir.
"The last time I saw Paris" atly kinofilmi meşhur eden bolsa edil şol at bilen çykarylan "soundtrack" bolupdyr.
Ol kinofilmiň esasy "soundtracky" (filmiň esasy aýdymy) şol bir ada eýe bolan "Pariži iň soňky gezek görenimde" atly kinosyndan owal meşhurlyk gazanypdyr. Bu aýdym kinofilm maksatnamasy esasynda ýazylmandyr. Ol meşhur aýdym kinofilme soň goşulypdyr we şeýlelikde kinonyň "Oskar" baýragyny almagyna kömek edipdir.
Amerikanyň kino akademiýasy ol kinofilmi saýlama iň gowy ýüz filmiň arasyna goşupdyr.
"Ýeňles gije" 1963.
Ýazyjy F. Scott Fitzgeraldyň şol ady göterýän nowellasy esasynda surata düşürilen "Ýeňles gije" atly kinofilm ussat režissýor Henry Kingiň ahyrky eseri bolupdyr. Belläp geçsek, ussat Henry King şol wagta çenli iň azyndan 120 kinofilm surata düşüripdir. Ol ýazyjy F. Scott Fitzgerald hakda awtobiografik drama surata düşürenden soň, oňa janköýerlik etmäge başlapdyr.
"Ýeňles gije" kinofilminde döwrüň tanymal aktýorlary Jason Robards we Jennifer Johns esasy rollary oýnapdyrlar. Bu söýgi kinofilmi kino tankytçylarynyň tapawutly ses bermegine garamazdan, filmiň aýdym-sazyna görä "Oskar" baýragyna mynasyp bolupdyr.
2010-njy ýylda "20th Ceuntry Fox" kinomatografiýa firmasy "Ýeňles gije" filmini täzeden işläp düzjegini aýdanam bolsa, soň ol pikrinden dänipdir.
"Ahyrky magnat" 1976.
Turuwbaşdan belläp geçmeli bolsa, ýazyjy F. Scott Fitzgerald "Ahyrky magnat" atly romanyny gutaryp bilmändir. Ol bu romanyny ýarsyna çenli ýazypdyr we soň dünýeden ötüpdir. Hiç kime aýan bolmaýan bir sebäpden režissýor Elia Kazan, özüniň režissýorlyk döredijiligine F. Scott Fitzgeraldyň bu ýarty romanyny kinofilme öwürmek bilen başlamak isläpdir.
Kinofilmde baş roly oýnamagy üçin meşhur aktýorlar Kack Nicolson, Al Pachino we Dustin Hoffman ýaly aktýorlara teklip hödürlenipdir. Ýöne, režissýor baş rol üçin olardan has ýaş we hiç kim tarapyndan tanalmaýan bir italýan aktýory tapypdyr we ol Robert De Niro ekeni.
Elia Kazanyň "Ahyrky magnat" kinofilminiň treýleri 1972.
Kazanyň bu kinofilminde kino surata düşürmek bilen meşgullanýan bir "Hollywood" biznesmeni hakda söz açylypdyr. Ýöne filmiň baş gahrymany bir gün duş gelen syrly zenanyna diýseň aşyk bolandygy üçin, öz maksadyndan dänipdir. Şeýlelikde, onuň adaty durmuşy düýpgöter bozulypdyr.
Aýdylşyna görä, F. Scott Fitzgerald kinofilmdäki magnat obrazyny Irwing Talbergiň prototipi ýaly döredipdir. Taleýiň ýene bir ironiýasy bolsa, bu kinofilmiň üstünde işlänleriň biri bolan kinofilmiň prodýusseri Sam Spigeliň muňa goşan goşandyna görä "Irwing Talberg" nyşanasyna mynasyp bolmagydyr.
"Benýamin Buttonyň ajaýyp başdan geçirenleri" - 2008.
Ýaşlyk we garrylyk barada söz açýan bu kinofilmden azerbaýjanly tomaşaçylaryň aglabasy diýen ýaly habardardyr. Benýamin Buttonuň durmuşy adaty adamlardan tapawutlylykda, başga tarapa özgerýän ekeni. Ol ýaşuly adam ýaly dünýä inipdir we barha juwanlaşypdyr. Kinofilmde baş roly gelşikli "Hollywood" aktýory Brad Pitt oýnapdyr.
F. Scott Fitzgeraldyň şol bir ada eýe romanyny kino öwren režissýor Dawid Finçeriň kinofilmleri garaşylmadyk ýagdaýda gaty köp baýraga mynasyp bolupdyr. Onuň kinofilmi üç sany "Oskar" we "Saturn" baýragyna, şeýle-de, "BAFTA" baýragyna eýe bolupdyr. 2008-nji ýylda ABŞ-nyň milli kino tankytçylary geňeşiniň karary bilen Finçer ýylyň iň gowy režissýory saýlanypdyr.
"Uly Ketsbi" 2013-nji ýyl.
F. Scott Fitzgeraldyň iň meşhur romany bolan "Uly Ketsbi" esasynda dört gezek kinofilm surata düşürilipdir. Ilkinji gezek 1926-njy ýylda surata düşürilen film sessiz bolupdyr. Gynansagam döwrümize ol filmiň bary-ýogy bir minutlyk bölegi gelip ýetipdir we ol bölek häzir Kongressiň kitaphanasynda saklanýar.
Her nähili-de bolsa, ol bir wagtyň özünde hut Fitzgeraldyň öz gözi bilen gören nusgasydyr. Aýdylşyna görä, awtor öz aýaly bilen kinoteatra oňa tomaşa etmäge baran mahaly kinonyň soňuna çenli oturyp bilmän, zaly terk edipdir. Ýazyjy munuň bilen baglanyşykly öz gyzyna şeýle ýazypdyr: "Biabraýçylykly we gaty biderek ýagdaýda surata düşürilipdir".
Şol eser esasyndaky kinofilmiň soňky nusgalary 1949-njy we 1974-nji ýyllarda surata düşürilipdir. Ýöne hakykatyň hakydasyna aýtmaly bolanda, 2013-nji ýylda Leonardo Di Kaprionyň baş roluny oýnan iň soňky film nusgasy romany hemişelik janly ýagdaýa öwrüpdir.
Režissýor Baz Luhrmann ol eseri dördünji gezek kinofilm görnüşinde surata düşürmek bilen aslynda örän uly töwekgelçiligi öz boýnuna alypdyr. Ol kinofilmiň gaty şowly boljagyny öňünden duýan Luhrmann, ony 3D kinofilm görnüşinde taýýarlapdyr. Kinofilm tankytçylar tarapyndan oňaýsyz ses alanam bolsa, owalky nusgalary ýaly iki "Oskara" mynasyp bolupdyr.


text:
Ýakynda surrogat eneden, ýagny muzduna tutulan eneden bolan ekiz gyz bäbekleri gaçaklyk ýoly arkaly Ukrainadan alyp çykjak bolanlarynda, fransiýaly är-aýal ele salyndy.
Fransiýaly Patrik Le Rok bilen onuň aýaly Aureliýa emeli tohumlandyrmak arkaly doglan öz çagalaryny resmi ýol bilen alyp gitmekçi bolanlarynda, Fransiýanyň Kiýewdäki ilçihanasynyň ol çagalara fransuz raýatlygyny bermekden we zerur dokumentleri düzetmekden ýüz öwrendigini aýdýarlar.
Geçen aý Ukrainanyň sudy bu çagalary gizlin ýol bilen serhetden aşyrmakçy bolandyklary üçin är-aýalyň her birine 2 müň dollara golaý jerime saldy. Olar indi Fransiýanyň häkimiýetleriniň bu çagalar barada çykarjak kararlaryna garaşyp, henizem Ukrainada saklanýarlar.
Fransiýaly är-aýalyň Ukrainadan surrogat usuly arkaly doglan çagalaryny alyp gitmäge eden synanyşyklary ýaly wakalar Ukrainada seýrek duş gelmeýär.
Soňky ýyllar Ukrainada emeli tohumlandyrmak arkaly daşary ýurtly raýatlara muzduna çaga dogrup berýän eneleriň sany kem-kem artýar. Şol bir wagtyň özünde-de aňsat we arzan ýollar bilen çaga edinmek isläp, Günbatar ýurtlardan Ukraina gelýän we soňra-da öz çagalaryny bu ýurtdan alyp çykyp bilmeýän ene-atalaryň sany-da gitdigiçe köpelýär.
Kanun ýok
Surrogat eneleri tutunmak, ýagny, enelere muzduna çaga dogurtdyrmak ýaly çäreler belli bir derejede täze göze ilýän tendensiýa. Häzirki wagt bu çäreleri öz içine alýan düýpli bir halkara kanunlary-da ýok.
Mysal üçin, bir tarapdan, emeli tohumlandyrmak arkaly aýallara muzduna çaga dogurtdyrýan är-aýallary Ukraina şol çagalaryň kanuny ene-atasy diýip ykrar edýär. Emma, beýleki tarapdan, Fransiýa ýaly käbir ýurtlar muzduna çaga dogurtdyrmak diýilýän çäreleri asla gadagan edýär.
Fransiýanyň Kiýewdäki ilçihanasynyň internet saýtynda fransuz raýatlarynyň şeýle ýollar bilen çaga edinmeklerine ýol berilmeýändigi we hatda olara garşy administratiw hem-de jenaýat temmileriniň berilmeginiň hem mümkindigi barada duýduryş beriji maglumatlar ýerleşdirilipdir.
Hut şular ýaly kanuny kynçylyklar sebäpli şu ýylyň fewralynda belgiýaly iki sany geýler hem Ukrainada muzduna tutulan eneden doglan öz ogullaryna iki ýyla çeken seljermelerden soň gowuşdylar. Olar hem fransiýaly är-aýala meňzeşlikde, iki ýyl mundan ozal öz ogullaryny gaçak ýollar arkaly serhetden geçirmäge synanyşanlarynda şowsuzlyga uçrapdylar.
Tendensiýa
Surrogat ýollar arkaly çaga edinmek isleýän adamlara ýuridiki kömek bermek bilen meşgullanýan Kiýewdäki medisina kanunçylyk merkeziniň başlygy Serhiý Antonow Ukrainada indi beýle çäreleriň adaty çärä öwrülip başlandygyny aýdýar.
Ukrainada muzduna tutulan eneden doglan çagalaryň sany şu ýyl 40 prosent ýokarlanyp biler.
“Ukrainada indi bu tema gadagan tema bolmagyny bes etdi. Mundan ozallar bu tema barada jemgyýetda asla gürrüň edilmeýärdi. Şoňa görä, adamlar ol barada pikirem etmeýärdiler. Häzirki wagt bu tema barada jemgyýetde aktiw pikir alşylýar. Medisina tehnologiýasam indi has effektiw häsiýete eýe boldy. Bu programma indi has meşhurlyga eýe bolup ugrady. Ozallar adamlar başga kişiň çagasyny ogullyk almaga ýykgyn eden bolsalar, indi olar bu çagalar bilen genetiki taýdanam baglanyşykly bolmak isleýärler” diýip, Antonow ýagdaýy suratlandyrdy.
Antonowyň aýtmagyna görä, diňe geçen ýylyň dowamynda Ukrainada emeli tohumlandyrmak arkaly surrogat eneleriň çaga dogurmaklary bilen baglanyşykly 120 waka bolupdyr. Ol hususy surrogat agentliklerinde döwlete resmi hasabatlaryň berilmeýändigine salgylanmak bilen, hakyky sanyň ýene 30 prosent töweregi ýokarydygyny öňe sürýär.
Surrogat usuly arkaly çaga dogrulmagyna rugsat berýän ýurtlaryň arasynda Ukraina bilen Hindistan iň bir arzan ýurtlar hasaplanylýar. Ukrainda şeýle hyzmatyň bahasy daşary ýurt raýatlary üçin 30 müň bilen 45 müň dollaryň aralygynda, ýerli raýatlar üçin bolsa 10-15 müň dollar.
Birleşen Ştatlaryň käbir ştatlarynda-da surrogat usuly çaga dogrulmagyna rugsat berilýär. Emma bu ýurtda şeýle hyzmat üçin talap edilýän töleg, ortaça, 80 müň bilen 120 müň dollaryň aralygynda.