text:
Jakaratanyň gubernatory Joko Widodonyň syýasy partiýasy ýurduň çekeleşikli prezident saýlawlarynda ýeňiş gazanandygyny aýdýar.
Bu beýanat sesleriň 80 prosent çemesiniň gyssagly sanalmagy netijesinde edildi. Jokowi hem diýlip tanalýan Widodo Indoneziýada iň meşhur, ýöne azrak halanýan syýasatçy hasaplanýar.
Emma Widodonyň bäsdeşi, ozalky general Prabwowo Subianto entek kimiň ýeňendigini jar ederden irräk diýdi.
190 million çemesi indoneziýaly ses bermek hukugyna eýe. Ýurduň kanunçylygy möhleti tamamlanýan prezident Susilo Bambang Ýudhoýono üçünji möhlete prezident bolmak hukugyny bermeýär.
Synçylar belli bir karara gelmedik saýlawçylaryň netijelere saldamly täsir ýetirjegini aýdýarlar. Geçen aý geçirilen pikir soraşlyk ilatyň bäşden birine golaýynyň kime ses berjegini bilmeýändigini görkezdi.


c: text/html

text:
Şu günler Türkmenistanyň ähli ýerlerinde poliomielit keseline garşy waksinasiýa çäreleri giň gerim bilen alnyp barylýar.
Ýerli poliklinikalaryň lukmanlary ilatyň arasynda poliomielit keseliniň howpy barada wagyz-nesihat çärelerini geçirmek bilen, ene-atalara çagalaryny hökmany suratda bu keseliň garşysyna sanjym etdirmeklerini maslahat berýärler.
Türkmenistanda poliomielite garşy köpçülikleýin waksinasiýanyň geçirilmegi ýöne ýere däldir. Soňky bir aýyň dowamynda Türkmenistana ýakyn bolan Owganystanda, Gazagystanda, Täjigistanda bu keseliň ýaýramagy ýurduň ýolbaşçylaryny alada goýdy.
Türkmenistanda poliomielit bilen kesellänleriň bellige alnandygy barada resmi maglumat berilmeýär. Bu meselede ilatyň arasynda-da hiç bir dowul ýok. Ýurduň ýaşaýjylary howply keseliň garşysyna çagalaryny sanjym etdirmäge işjeň gatnaşýarlar.
Poliomielit ýiti wirus keseli bolup, ol nerw ulgamyny zaýalaýar. Bu howply kesel ýuwulmadyk eliň, suwdur-iýmitiň üsti bilen adama ýokuşýar.
Poliomieliti çagalar juda agyr geçirýärler. Kesel adamyň içine düşensoň, 2-3 hepdeden soň merkezi nerw ulgama düýpli zeper ýetirýär. Kesel agyr geçende, adam ysmaz bolýar.
Häzirki döwürde poliomielitiň garşysyna hökmany suratda waksinasiýa çäreleri geçirilip durlansoň, bu kesele juda seýrek duş gelinýär.
Türkmenistanda poliomielitiň garşysyna waksinasiýa çäreleri yzygiderli geçirilip durulýar. Täze doglan çagalar iki aý ýaşandan, maşgala lukmanlarynyň gözegçiliginde poliomielitiň garşysyna sanjym etdirilýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Demirgazyk Hindistanda agdarylan otluda azyndan 100-den gowrak adam ölüp, 150-den gowrak adam ýaralandy diýip, resmiler aýtdylar.
Bu hadysa ýurduň demirgazygyndaky Uttar Pradeş ştatynda, Kanpur şäheriniň golaýynda, 20-nji noýabr güni irden boldy.
Halas edijiler Patna-Indore ekspres otlusynyň wagonlaryny kesip, jesetleri we diri galanlary çykarmak üçin agyr tehnikany ulanýarlar. Otlynyň agdarylmagyna nämäniň sebäp bolandygy belli däl.
Hindistanda, demirýol enjamlarynyň aşa könelendigi bilen baglylykda, otly hadysalary köp bolýar.


text:
Orsýetiň ýokary derejeli harby resmisi Moskwanyň Täjigistanyň goşunyny “Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň Merkezi Aziýadaky öň hatary hökmünde” güýçlendirmek isleýändigini aýtdy.
Orsýetiň goranmak ministriniň orunbasary Anatoliý Antonow Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bilen 28-nji ýanwarda geçiren gepleşikleriniň yzýany žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda goňşy Owganystandan günbataryň söweş goşunlarynyň köpüsiniň geçen ýylyň aýagynda çykarylmagy Täjigistanyň harbylarynyň güýlendirilmeginiň zerurlygyny döretdi diýip belledi.
“Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy gurmasy” Orsýeti, Ermenistany, Belarusy, Gazagystany, Gyrgyzystany we Täjigistany öz içine alýar. Täjigistan guramanyň Owganystan bilen serhetleşýän ýeke-täk agzasy.


text:
ABŞ-nyň Kongresiniň etika boýunça derňewçileri Azerbaýjanyň döwlet eýeçiligindäki SOCAR nebit kompaniýasyň ABŞ-nyň Kongresiniň 10 agzasyny ýurda ýaşyryn getirmek üçin ýüzlerçe müň dollar harçlandygyny, şeýle-de amerikaly resmilere sylag-serpaý edendigini aýdýarlar diýip, “Washington Post” gazeti habar berýär.
Neşir Kongresiň gizlin etiki hasabatyna salgylanyp, Azerbaýjanyň SOCAR kompaniýasynyň 2013-nji ýylda ABŞ-daky girdejisiz kähranalarynyň üsti bilen $750 müň dollar goýberip, amerikan resmileriniň Bakuwdaky konferensiýa gelmegini maliýeleşdirendigini ýazýar.
Konferensiýada prezident Barak Obamanyň ozalky ýokary derejeli maslahatçylarynyň hem çykyş edendigine üns çekilýär.
ABŞ-nyň Kongresiniň Etika boýunça edarasynyň hasabatynda bellenişi ýaly, amerikan resmilerine haly, hrustal, çaý esbaplary ýaly zatlary sowgat etmek üçin hem pul sarp edilipdir.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, Azatlyk Radiosy gürrüňi gidýän hasabaty görmedi.
Derňewçiler resmileriň öz wezipe borçlaryndan peýdalanyp, SOCAR kompaniýasyna artykmaçlyk berendiklerini “anyklap bilmändiklerini”, şeýle-de resmileriň gatnaşýan çäresiniň daşary ýurt hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilendigini öňünden bilendikleri barada “delil tapyp bilmändikleini” nygtaýarlar.
“Washington Post” neşiriniň ýazmagyna görä, amerikaly resmiler saparyň SOCAR tarapyndan maliýeleşdirilendigini bilmändiklerini aýdypdyrlar. Gürrüňi gidýän resmileriň ählisi ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzalarydyr.
Neşiriň ýazmagyna görä, SOCAR bu saparyň guramaçylygyna Azerbaýjanyň gatnaşygyny ýaşyrmak üçin, düýbi Tehasda ýerleşýän iki guramany: “Amerikalylaryň we Ýewraziýalylaryň pöwrize daşy Geňeşini” we “Azerbaýjanyň dostlarynyň Assambleýasyny” ulanypdyr.
SOCAR özüniň bu konferensiýany maliýeleşdirendigini gizlin saklajak bolandygyny inkär edýär. SOCAR-yň güwä geçmegine görä, “Amerikalylaryň we Ýewraziýalylaryň pöwrize daşy Geňeşi” we “Azerbaýjanyň dostlarynyň Assambleýasy agzalýan konferensiýanyň guramaçylygy bilen baglanyşykly Azerbaýjanyň döwlet kompaniýasyndan pul serişdelerini alandyklaryny öz maliýe hasabatlarynda görkezmekden saklanypdyrlar.
Günbatar ýurtlary tarapyndan adam hukuklaryny depelemekde aýyplanýan Azerbaýjan, soňky döwürde ABŞ-da özüniň lobbilik işini hem ýaýbaňlandyrdy.
Şeýle-de Baku özüniň “işbil diplomatiýasy” diýlip atlandyrylýan syýasaty üçin tankytlanýar. Ol her dürli dynç alyş programmalaryny, halylylary, şaý-sepleri we işbilleri hödürläp, özüne syýasy dostlary gazanjak bolmakda aýyplanýar.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow türkmenistanlylary Türkmen gawunynyň güni bilen gutlady diýip, türkmen mediasy habar berýär.
«Biz ýurdumyzyň oba hojalygyny düýpli özgertmek, girdejili pudaga öwürmek boýunça maksatnamalaýyn işleri alyp barýarys» diýip, prezidentiň gutlagynda aýdylýar.
Döwlet baştutanynyň sözlerine görä, oba hojalygynda tutulýan esasy maksat, ilkinji nobatda ýurtda «azyk bolçulygyny berkitmekden hem-de bäsleşige ukyply, ýokary hilli oba hojalyk önümlerini daşary ýurtlara ibermekden ybarat».
Türkmen mediasynyň maglumatyna görä, dünýäde hasaba alnan 1600-e golaý gawun görnüşiniň 400-e golaýy türkmen topragy bilen baglanyşykly.
Emma resmi metbugat türkmen gawunlarynyň daşary ýurt bazarlaryna çykarylyşy we ýurda getirýän altyn puly ýa-da şeýle puluň gazanylmagyna böwet bolýandygy aýdylýan emeli päsgelçilikler barada maglumat bermeýär.
Gawun baýramy Türkmenistanda awgust aýynyň ikinji ýekşenbesinde, aýdym-saz dabaralary astynda, türkmen daýhanlarynyň çekýän zähmetini şöhratlandyrmak bilen, giňden bellenilip geçilýär.
Şol bir wagtda türkmen prezidenti soňky wagtlarda daşary ýurtlardan getirilýän gök önümlere kän altyn puluň harçlaýandygyny, ekerançylyk ýerleriniň şorlamagy zerarly gektardan alynýan hasylyň ýyl-ýyldan pese gaçýandygyny boýun alýar.
Eýsem türkmen gawunçylygy ýa-da gawun ýetişdirýän daýhanlar şu günde nähili meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýar? Umuman, türkmen gawunlary ýurduň ykdysadyýetinde nähili rol oýnap biljek we bu meselede daýhanlara nähili kömek berilmeli?
Azatlyk radiosy şu we beýleki soraglar bilen ozalky oba hojalyk işgäri Akmuhammet Baýhanowa ýüzlendi.


text:
Žurnalistleri goraýjy komitet azerbeýjanly garaşsyz žurnalist Parwiz Hasimliniň tussag edilmegini ýazgaryp çykyş etdi we onuň derhal boşadylmagyny talap etdi.
Komitet penşenbe güni ýaýradan öz beýannamasynda, Hasimliniň galp sebäplere görä tussag edilendigini aýdýar we milli metbugatyň Azerbeýjanda 9-njy oktýabrda boljak prezidentlik saýlawlary barada erkin habar bermäge ukyply bolmalydygyny nygtaýar.
“Biziň ýolumyz” atly gazetde işleýän Hasimli sişenbe güni polisiýa tarapyndan tutuldy. Polisiýa onuň öýünde alty sany ýaragyň we harby esbaplaryň tapylandygyny aýdýar. Çarşenbe güni sud onuň iki aýyň dowamynda tussaglykda bolmagy barada karar çykardy.
Žurnalist ýaraglaryň öz öýüne polisiýa tarapyndan goýulandygy aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” we “Amnesty International” guramalary Azerbeýjanyň häkimiýetlerini prezidentlik saýlawlarynyň öňýanynda garşylygyň döremezligi üçin çäre görmäge synanyşmakda aýyplap gelýärler.


text:
Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde döredilen oba ilaty ýokary hilli agyz suwy bilen üpjün edilýär
06.01.2017
Uzynlygy 11 kilometr bolan suw geçirijiniň gurluşygyny “Asly berk” hojalyk jemgyýeti alyp barýar. Häzirki güne çenli obada geçirijileriň çekilmegi tamamlandy, suw gatlalarynyň gurlyşygynyň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Geljekki suw sorujy bekediniň ýerleşen ýerine uzynlygy üç kilometrden gowrak bolan täze elektrik geçiriji çekildi.
Täze suw desgasynyň ulanmaga berilmegi obada jemagat-hojalyk hyzmatlarynyň hilini ýokarlandyrmaga mümkinçilik berer. Tebigy serişdeleri, şol sanda suw serişdelerini aýawly hem-de oýlanyşykly ulanmagyň esasynda ýurdumyzda hemme ýerde arassa agyz suwuny çykarýan kärhanalar gurulýar, täze suw geçirijiler gurlup, olaryň ozalky bar bolanlarynyň durky täzelenýär.
Demirgazyk sebitiň tarp ýerlerinde ýakynda döredilen diňe Ruhubelent etrabynda “Tüni derýa” geňeşliginde we etrabyň dolandyryş merkezinde arassa agyz suwuny öndürýän kärhanalar guruldy, şol ýrlerde suw geçiriji ulgamlarynyň onlarça kilometri çekildi.


text:
Demirgazyk Owganystanyň henize çenli asuda bolan Baglan welaýatyna söweşijiler tarapyndan hüjüm edilip başlandy. Bu welaýatyň Dähnegory atly sebitinde ýerleşýän owgan güýçleriniň harby merkezini jeňçiler gabawa alypdyr.
Maglumatda onlarça owgan harbysyny söweşijileriň gabawyndan halas etmek başartmandyr we bu sebitde çaknyşyklaryň heniz hem dowam edýändigi habar berilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şaýymerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ö.Jumadurdyýew
Taslamanyň Sakarçäge etraby boýunça ýerli ýolbaşçysy
Topragyň önümliligini artdyrmagyň usullary
Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň, BMG-niň Ösüş Maksatnamasynyň, Dünýä ekologik gaznasynyň we Germaniýanyň tehniki hyzmatdaşlyk jemgyýetiniň bilelikdäki “Ýer baýlyklaryny durnukly dolandyrmak üçin ýerlerde mümkinçilikleri döretmek we maliýeleşdirmek” taslamasynyň maksady ýerden peýdalanýanlaryň bilimlerini ýokarlandyrmak bilen utgaşykly tehniki çareleri önümçilige ornaşdyrmakdyr.
Taslamanyň suwarymly ekerançylyga degişli bolegi Mary welaýatynyň Sakarçäge etrabynyň “Zähmet” daýhan birleşiginde ýerine ýetirilýar. Taslamanyň synag meýdançasynyň ýerleriniň esasy meselesiniň topragyň ikilenç şorlaşmagy bilen baglanyşykly bolanlygy sebäpli ýakynda suwarymly ýerleriň melioratiw ýagdaýyna gözegçilik etmek üçin zerur bolan häzirki zaman enjamary satyn alyndy. Dünýä ýüzünde ekerançylykda ulanmaklyga niýetlenen kämil enjamlary öndürmekde meşhurlyk gazanan “Eijkelkamp” kompaniýasynyň onümleri ulanmaklygyň ýönekeýligi we enjamyň ygtybarlylygy bilen tapawutlanýar. Ol enjamlary peýdalanmak üçin ýörüte bilimiň zerurlygy hem ýok. Taslamanyň çaklerinde alan ukyplary esasynda kärendeçiler özbaşdak ähli enjamlardan peýdalanyp bilerler.
Taslamanyň çäginde ýerden peýdalanýanlaryň bilimlerini ýokarlandyrmak maksady bilen “Suwarymly ýerleri durnukly dolandyrmak” okuw maksatnamasy işlenip düzüldi we häzirki wagtda ol ýerine ýetirilýär. Häzire çenli jemi okuw-seminarlaryň 7 –si we meýdan okuwlarynyň 9 – sy geçirildi.
2010-njy ýylyň 14-15-nji martynda Sakarçäge etrabynda “Topragyň önümliligini artdyrmagyň usullary” atly okuw-seminar geçirildi. Ozalky okuw-seminarlardan tapawutlylykda bu gezek seminara diňe bir Sakarçäge etrabynyň ekerançylary däl-de, eýsem taslamanyň Nohur we Garagum taslama etraplaryndan hem hünärmenler gatnaşdylar. Ýurdumyzyň dürli toprak şertlerinde zähmet çekýän ekerançylar özara pikir alyşdylar, tejribelerini paýlaşdylar we taslamanyň alyp beren täze häzirki zaman enjamlaryny peýdalanmaklygy öwrendiler.
Okuw-seminaryň ikinji gününde gatnaşyjylar taslamanyň hereket edýän ýerindäki ekin meýdanlarynda bolup, ol ýerde taslamanyň geçiren tehniki çäreleri bilen tanyşdylar. Gatnaşyjylar taslamanyň synag meýdançasynda ekerançylykda täze tehnologiýalary synag etmeklige we önümçilige ornaşdyrmaklyga mümkinçilik döredilendigine göz ýetirdiler. Gatnaşyjylar taslamanyň geljekdäki tapgyrlarynda topragyň önümliligini artdyrmak barada dünýä tejribesini we öňdebaryjy ýerli tejribäni önümçülige ornaşdyrmak, suw ölçemeklige we suwdan tygşytly peýdalanmaklyga degişli tehniki çäreleri ýerine ýetirmek, ýerleriň melioratiw ýagdaýyna baha bermek we ony gowulandyrmagyň meýilnamasyny işläp düzmek ýaly işleri geçirmeklige şert döredilendigini bellediler. Bu işleri üstünlikli ýerine ýetirmekde taslama boýunça satyn alnan täze enjamlar giňden peýdalanylar.
Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligi
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar


text:
Pakistanda poliomielite garşy waksina sanjymlaryny edýän toparyň dört agzasy ýurduň günorta-günbatarynda alnyp gaçylandan soň, öli tapyldy.
Pakistanyň polisiýasynyň berýän maglumatyna görä, saglyk işgäriniň hem-de onuň sürüjisiniň we iki janpenasynyň jesetleri 17-nji fewralda Balujystan welaýatynda tapylypdyr.
Maglumatlarda olaryň 13-nji fewralda Zob etrabynda “Talyban” söweşijileri tarapyndan alnyp gaçylandygy aýdylýar. Pakistanda söweşijiler poliomielite garşy waksina sanjymlaryny edýän saglyk işgärlerini ýygy-ýygydan nyşana alýarlar.
Bu hüjümler Pakistanda poliomielit keseli bilen kesellän adamlaryň sanynyň artmagyna sebäp boldy.


text:
Ýekegapan
Ýekegapanlar Türkmenistanyñ çäginiñ ähli ýerinde diýen ýaly duş gelýär. Olar goşa toýnakly haýwanlara degişli bolup, erkeginiñ agramy 300 klograma çenli ýetýär. Biziñ welaýatymyzda olar Köpetdagyñ suw çeşmeleri köp bolan jülgelerinde, Garagum derýasynyñ ugrundaky gür gamyşly we ýylgynly ýerlerde duş gelýärler.
Ýekegapanlar ösümlikleriñ kökleri, kösükleri, mör-möjekler we olaryñ liçinkalary, ýagyş gurçugy bilen iýmitlenýärler. Ýöne olaryñ iýmitiniñ köp bölegini ösümlikler tutýar. Ýekegapanlar agyzlaryndan çykyp duran iki sany uly dişleri bilen batgaly ýerlerde gamşyñ we beýleki ösümlikleriñ köklerini gazyp çykarýarlar hem-de olary iýýärler. Ýaz we tomus aýlary ösümlikleriñ gök ýapraklaryny, baldaklaryny, gyş aýlary bolsa ösümlikleriñ ýeriñ astyndaky böleklerini iýip, oññut edýärler. Ýiti dişleri olara duşmanlaryndan goranmaga-da kömek edýär. Olary gabasalar ýa-da atyp çala ýaralasalar, onda adama hüjüm edýän mahallaram bolýar.
Ýekegapanlaryñ Garagum derýasynyñ boýundaky özleşdirilip, ekin dolanşygyna girizilen ýerlere ekilen gökdür bakja ekinlerini zaýalap gidýän wagtlaram az bolanok. Ýekegapanlar, esasan, gijelerine iýmitlenmäge çykýarlar. Gündizlerine bolsa gür gamyşlygyñ arasynda ýatyp, dynç alýarlar. Eger çybyndyr çirkeýler bimaza etseler, onda olar oý ýere ýygnanan suwa girip, diñe kellesini suwdan çykaryp ýatýarlar.
Ýekegapanlar aprel we maý aýlarynda köpelýärler. Köplenç 4—5 jojuk dogurýarlar. Emma 11 jojuk dogan ýekegapanlara-da duş gelinýär. Olar süri bolup ýaşaýarlar. Ýöne erkek ýekegapanlar köplenç jojuklaryndan we olaryñ enelerinden aýratyn, ýeke gezýärler. Jojuklarynyñ derisi açyk reñkde we ala bolýar. Ulalanlaryndan soñ bolsa, olaryñ garamtyl-goñur ýa-da çal reñkli bolýar. Ýabany ýekegapanlar ortaça 30 ýyl ýaşaýarlar. Olar zyýanly mör-möjekleri ýok edip, peýda getirýärler.
http://turkmen.wap.ug saýtyndan göçürilip alyndy.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlygy diňe bir ýurduň syýasy durmuşynda bolman, medeni meselelerde-de erkinlige ýol açan uly sosial çäre boldy. Owaly bilen halkyň milli aýratynlygy hasap edilýän türkmen dili mundan 21 ýyl ozal döwlet dili diýlip yglan edilipdi, ýagny türkmen diline resmi durum berlipdi.
70-80-nji ýyllarda türkmen diliniň ähmiýeti gaty peselipdi. Ýurtda ýöredilýän iş kagyzlary, resmi dokumentler, resmi çykyşlar köplenç rus dilinde ýöredildi. Adamlaryň arasyndaky özara gepleşiklerde-de esasan rus diline ähmiýet berildi.
Aslynda bolsa türkmen diliniň döwlet dili hökmünde yglan edilmegi respublika döredilen döwürlerden başlanypdy. Bu çäre, ýagny türkmen diliniň döwlet dili saýylmagy ýurtda sowatsyzlygy ýok etmäge, milli kadrlaryň ýetişmegine ägirt güýçli täsir edipdi.
Ýazyjy Hudaýerdi Hally türkmen diliniň häzirki ýagdaýy barada aşgabatly publisit hem žurnalist Aşyrguly Baýry bilen gürrüňdeş boldy.
H. Hally:
Aşyrguly, gürrüňimizi türkmen diliniň döwlet dili diýlip yglan edilmeginiň taryhyndan başlasak gowy bolardy.
A.Baýry:
Aşgabatda ýaşaýan žurnalist Aşyrguly Baýryýew
Türkmen dilini döwlet dili diýlip yglan edilmeginiň taryhy 1926-njy ýyldan başlanýar. Şol ýylda “Türkmenistan sosial şura jemhuryýetiniň hökümet dili diýlip türkmen we rus dilleri hasaplanýandyr” diýen düzgün kabul edilipdi.
Türkmenistanyň Merkezi Ispolnitel komitetiniň şu meselä bagyşlanan Sessiýasy çagyrylýar. Onda MIK-iň başlygy Nedirbaý Aýtakow çykyş edýär. Şol Sessiýanyň kararynda şeýle diýilýär: “Türkmenistan jemgyýetinde ýaşaýan milletleriň köpçüligi türkmen we türkmen dilini bilýänler bolmagyna görä, edara işlerinde gatnaşyk resmi dili türkmen dili bolmaly... Jemhuryýetde bolan ähli edaralaryň hat ýöretmek işleri üç ýyla çenli doly suratda türkmen diline geçirilmeli”.
Şeýle hem ol Sessiýada bellenen möhlete çenli ýerli dili öwrenip bilmedik her bir gullukçynyň gullukdan gitmelidigi, ony öwrenmekden ýüz öwrenleriň bolsa, şol möhletden öň bolsa-da, wezipesinden boşadylmalydygy duýdurylýar.
H. Hally:
Ýatladyp geçsek, şu ýyl şol kararyň kabul edilenine 85 ýyl bolýar.
A. Baýry:
Gynansak-da, şeýle kabul edilen karar uzak dowam etmän, 1937-nji ýyldan başlap, beýleki dillere üns berlip başlanýar. Bu bolsa türkmen dilini döwlet dili hökmünde ulanmak meselesinde düýpli yza gaýdyşlyk boldy.
H. Hally:
Nähilem bolsa şol döwürde şeýle kanunyň kabul edilmegi türkmen halkynyň gündelik durmuşyna ägirt güýçli täsir edipdi. Owaly bilen milletiň hat-sowady artyp, ýerli intelligensiýa kemala gelip başlady. Ýöne soňy bilen bu meselä ýeterlik üns berilmedi. Şeýlelikde, bu meselä ikinji gezek dolanmaly bolduk.
A. Baýry:
Geçen asyryň 80-nji ýyllarynyň ahyrlarynda SSSR-iň düzümine girýän birnäçe respublikanyň öz ene dillerini döwlet dili diýip yglan etmekleri Türkmenistana-da güýçli täsir ýetirdi. Jemgyýetçiligiň, ozaly bilen-de Agzybirlik halk hereketiniň teklibi hem talaby, Türkmen döwlet uniwersitetiniň professorlar-mugallymlarynyň, Türkmen dili boýunça ylmy-barlag institutynyň alymlarynyň aglabasynyň goldawy bilen 1990-njy ýylyň ýanwarynda Türkmenistan SSR Ýokary Sowetiniň Sessiýasynda ýurduň dil hakyndaky kanunynyň taslamasyna garaldy. Bu kanun şol ýylyň 24-nji maýynda kabul edildi.
H. Hally:
Indi 21 ýyl bäri türkmen dili döwlet dili hökmünde durmuşyň ähli ugurlarynda ulanylýar hem ol ýurduň öz içinde syýasy gatlakda-da resmi dil hökmünde peýdalanylýar. Şeýlelikde, türkmen diliniň berkakarlygy doly ykrar edildi diýip bolarmy?
A. Baýry:
Bu ugurda häkimiýetleriň ençeme iş alyp barandyklaryny aýtmagymyz gerek. Ministrlikleriň, edaralaryň, kärhanalaryň aglabasynda resmi kagyzlar, ýygnaklar döwlet dilinde alnyp baryldy. Ozal öz keselini-derdini lukmana rus dilinde düşündirjek bolmaga mejbur bolan ildeşlerimiz indi arkaýyn öz dilinde aýdyp bilýärler. Olar rus dilini bilmeýänlikde aýyplanmakdan dyndylar. Bu bolsa adamlaryň ruhuna gowy täsir edýär. Olaryň ene diline buýsanjyny artdyrýar. Ýolbaşçylardan döwlet dilini bilmek talap edildi. Dogry, bu meselede bärden gaýtmalar bar. Ýokary wezipelilere, deputatlyga dalaşgärlerden beýleki ýurtlaryň köpüsinde edilişi ýaly, synagdan geçmek talap edilmedi.
H. Hally:
Bilşimiz ýaly, hut şol şertdenem türkmen dilini bilmeýänler ýa-da çala bilýänler erkin peýdalanýarlar. Eýsem dil bilmeýänler iş kagyzlaryny, dokumentleri nädip ýöredýärler. Öz çykyşlaryny türkmen dilinde nädip taýýarlaýarlar?
A. Baýry:
Ministrliklerde, edara-kärhanalarda terjimeçiler başga ştatlarda saklanyp, şolaryň hyzmatyndan peýdalanýarlar. Resminamalar ilki rus dilinde ýazylyp, soňra türkmen diline terjime edýärler. Ýöne kanunlaryň metbugatda çap edilen görnüşlerinuiň astynda “döwlet dilinde terjime” diýlip galp ýazylýar. Döwlet ýolbaşçylarynyň çykyşlary-da, olara köne kril elipbisinde ýazylyp berilýär.
H. Hally
: Ene dilimiziň kämil döwlet dili bolmagyny gazanmak üçin, seniň pikiriňçe, nähili çözülmedik mesekleler bar?
A. Baýry:
Meniň pikirimçe, terminologiýa meselesini ymykly işlemeli. Häzir adalgalaryň ulanylyşynda köp bulaşyklyklar bar. Dilimiz “namalardan”, “hanalardan” dolup barýar. Dürli görnüşli sözlükleri, ozaly bilen-de türkmen diliniň düşündirişli sözlügini çap etmeli.
Geljek ýyl “Türkmen diliniň sözlüginiň” çap edilenine ýarym asyr bolýar. Şol sözlügiň iki tomluk 2-nji neşiriniň taýýar edilenine-de, men ýalňyşmasam, 30 ýyl bolýar. Döwlet ýolbaşçylarynyň her bir sözlän sözüni tom-tom kitap edip çykarmagyň deregine, sözlükler çap edilse, halka bähbitli bolardy.
Dilsiz hiç bir ylymam, bilimem ösüp bilmez. Olaryň ösüşi bolmasa-da, döwletem, jemgyýetem ösüp bilmez. Döwlet dilimizi özümiz kämilleşdirmesek, ony daşky täsir bilen ösdürip bilmeris.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow (sagda) Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen, Nýu Deli, 25-njy maý.
Nýu Delidäki gepleşikleriň esasy temalary söwda-ykdysady we ýangyç-energiýa ugurlaryndan strategik hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri. Türkmenistanyň habar serişdeleriniň bellemegine görä, Türkmenistanyň we Hindistanyň arasyndaky häzirki gepleşikler ýurtlaryň özara gyzyklanmasynyň we hyzmatdaşlygy güýçlendirmäge taýýarlygynyň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Türkmenistanyň prezidentiniň Hindistana saparynyň çägindäki gepleşiklerde “Transowgan” gazgeçirijiniň gurluşygyna degişli proýekte garalmagyna garaşylýar.
Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan
Uzynlygy 1 700 kilometr çemesi “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan” gazgeçirijisi Türkmenistanyň “Döwletabat” gaz ýatagyndan her gije-gündizde 100 million kubometr gaz akdyrmaga mümkinçilik berer. Gazyň 60 % Hindistana eksport ediler diýlip, habar berilýär.
“Eurasia Transition Group” toparynyň müdiri Maýkl Laubş Hindistanyň tebigy gaza ägirt uly islegi bolan ýurtlaryň biridigini belläp, onuň geljekde iň uly gaz hyrydarlarynyň birine öwrüljegini çak edýär. Bilermen şu sebäpden Hindistanyň ýangyç serişdelerine baý Merkezi Aziýa regionyna bildirýän gyzyklanmasynyň barha artýanlygyny we bu ýurduň regionda aktiw hereket edýän Hytaýdan yza galmajak bolýanlygyny belledi.
2008-nji ýylyň aprel aýy, Owganystan
“Transowgan” gazgeçirijisiniň proýektiniň düýbi 1995-nji ýylda Türkmenistan bilen Pakistanyň arasynda proýekt boýunça birek-birege düşünişmek barada memoranduma gol çekilmegi bilen tutulypdy. Aziýa Ösüş banky tarapyndan maliýeleşdirilmegi göz öňünde tutulýan proýektiň bahasy käbir maglumatlara görä, 7,5 milliar dollardan ybarat.
2008-nji ýylyň aprel aýynda Pakistan, Hindistan we Owganystan Türkmenistandan tebigy gazy satyn almak boýunça çäkli özara ylalaşyga gol çekipdi. Maýkl Laubş “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan” gazgeçirijisiniň durmuşa geçirilip başlanmagy türkmen tarapyna bagly diýip, pikir edýär.
Germaniýaly analitigiň sözlerine görä, proýektiň öňünde duran esasy päsgelçilikleriň biri onuň gaz bilen üpjünçiligine degişli. “Türkmenistanyň beýleki potensial partnýorlary ýaly Hindistan hem türkmen tarapyndan garaşsyz halkara audit barlaglary netijesinde tassyklanan we ýurduň köp ugurly gaz söwdasy üçin ýeterlik gaz zapaslaryna degişli sanlaryň berilmegini isleýär”. Halkara syýasatyna garaýyşlar
Iki döwletiň halkara syýasatyna degişli ençeme meseleler barada meňzeş garaýyşdadygy Türkmenistanyň habar beriş serişdelerinde bellendi, emma bu hakda takyk maglumat berilmedi.
Orsýetiň Ýokary ykdysadyýet mekdebi atly döwlet uniwersitetiniň Dünýä ykdysadyýeti we syýasaty fakultetiniň ýolbaşçylaryndan Andreý Suzdalsew Türkmenistan bilen Hindistanyň arasynda, adatça, Owgaystandaky ýagdaýa, Merkezi Aziýada Hytaýyň täsiriniň güýçlenmegine, Eýranyň ýadro programmasyna degişli meseleleriň maslahat edilýänligini belledi.
Türkmenistan öz uzak möhletleýin gaz müşderisi bolan Orsýeti özi üçin has amatly şertlere boýun etjek bolýar.
Andreý Suzdalsew Owganystanyň howpsuzlyk problemasynyň “Transowgan” gazgeçirijiniň öňünde uly böwet bolmagyna galýanlygyny bellemek bilen Türkmenistan bilen Hindistanyň arasyndaky häzirki gepleşiklerde proýektiň durmuşa geçirilmegine itergi beriljegine garaşmaýar. Ekspertiň pikirine görä, meseläni gozgamak bilen Aşgabat öz bähbitleriniň diwersifikasiýasyny mälim etmäge çalyşýar.
Häzirki wagtda Aşgabadyň “Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan” gazgeçirijisi barada gepleşiklere girişmeginiň öz sebäbi bar. Maýkl Laubşyň pikiriçe, Türkmenistan öz uzak möhletleýin gaz müşderisi bolan Orsýeti özi üçin has amatly şertlere boýun etjek bolýar.Medeni gatnaşyklar
G.Berdimuhamedowyň Nýu Delä edýän döwlet saparynyň netijesinde Hindistan bilen Türkmenstanyň arasynda ykdysadyýet, ylym, tehnologiýa, medeniýet we bilim ugurlaryndan dört-bäş sany ylalaşyga gol çekilmegi planlaşdyrylýar diýlip, habar berilýär.
Türkmenistanyň resmi habar beriş serişdelerinde G.Berdimuhamedowyň Hindistan tarapy bilen gepleşikleriniň gün tertibi, planlary we iki ýurduň söwda-ykdysady hyzmatdaşlygynyň häzirki derejesi barada çäkli maglumat berildi.
Şol bir wagtda-da 24-nji maýda Nýu Delide G.Berdimuhamedowyň “Ahalteke aty – buýsanjymyz we şohratymyz” atly kitabynyň tanyşdyrylyş dabarasynyň geçirilenligi giňişleýin habar berildi. Türkmen metbugatynda munuň Hindistanyň medeni durmuşynda wajyp waka bolanlygy, şeýle hem iki halkyň arasyndaky medeni gatnaşyklaryň güýçlenmeginde bu wakanyň uly rol oýnajakdygy tekrarlanyldy.


text:
Demirgazyk-gündogar Owganystanyň resmileri Badahşan welaýatynyň çetki sebitinde bolan güýçli toprak süýşmesinde azyndan 52 adamyň ölendigini habar berýärler.
Bu waka 28-nji aprelde Badahşan welaýatynyň Hwahan etrabynyň Jurm-e Bala obasynda boldy.
Ýerli resmileriň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, ýene-de 200-den gowrak ýaşaýjy eräp barýan gar bilen gaply territoriýada ýerleşýän obany terk edipdir. Gürrüňi gidýän bu oba diňe dik uçarlar arkaly baryp bolýandygy habar berilýär.
Bahar paslynda demirgazyk-gündogar Owganystanda siliň gelmegine we toprak süýşmesine ýygy-ýygydan duş gelinýär.


text:
Kremliň ýiti tankytçysy Alekseý Nawalnyý we onuň dogany Oleg köpçüligi totalitar režimleriň işleri bilen habarly etmek boýunça ýokary derejeli baýrak bilen sylaglandylar.
Ýewropanyň ýadygärlik we wyždan platformasynyň resmi websaýtynda çap bolan maglumata görä, hökümete degişli bolmadyk bu guramanyň agzalary doganlar Nawalnylary sylaglamak we “olaryň Orsýet Federasiýasynda esasy demokratik gymmatlyklary we azatlyklary goramak ugrunda şahsy edermenligini, göreşini we ejir çekmegini ykrar etmek” üçin ses berdiler.
Alekseý Nawalnyý baýragyň gowşurylyş dabarasynyň 6-njy maýda Wengriýanyň paýtagty Budapeştde boljakdygyny Twitter arkaly çap eden maglumatynda habar berdi.
Alekseý Nawalnyý Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň açyk tankytçysy we 2011-2012-nji ýyllarda Moskwada bolan protestlerde itergi beriji güýç bolupdy.
Alekseý Nawalnyý we onuň dogany Oleg 2008-2012-nji ýyllar aralygynda iki orsýetli şirketden uly möçberde pul ogurlamakda aýyplanyp, dekabr aýynda günäli tapylypdylar. Alekseý Nawalnyý üç ýarym ýyllyk şertli tussaglyga höküm edildi. Onuň dogany Oleg Nawalnyý Orsýetiň Orýol regionynda üç ýarym ýyl koloniýa tussaglygyna höküm edildi.
Doganlaryň ikisi-de özlerine ýöňkelen aýyplamalaryň syýasata ýugrulandygyny aýdýarlar.
Höküm çykarylan wagtynda Alekseý Nawalnyý ogurlyk bilen bagly başga bir aýyplama esasynda kesilen iş boýunça şertli tussaglyk möhletini başdan geçirýärdi.
Alekseý Nawalnyý özüne garşy iş gozgalmagyny öz alyp barýan oppozision hereketi bilen baglanyşdyrýar.
Ýewropanyň ýadygärlik we wyždan platformasynyň baýragy her ýylda bir gezek berilýär we ol totalitarizme garşy göreş alyp barýan, demokratiýanyň gymmatlyklary, adam hukuklary we azatlyklary, şeýle-de kanunyň hökmürowanlygy ugrunda çykyş edýän şahslara gowşurylýar.
Ýewropanyň ýadygärlik we wyždan platformasy hökümete degişli bolmadyk gurama bolup, 18 ýurdy we 50 çemesi guramany birleşdirýär. Gurama öz agzalary arkaly Ýewropanyň azyndan 200 müň graždanlaryna we Demirgazyk Amerikanyň 1 milliondan gowrak graždanlaryna wekilçilik edýär.


text:
Orsyetiň adam hukuklary boýunça “Memorial” jemgyýeti 2010-njy ýylda Nobel baýragyna hödürlenýänleriň arasynda bar.
Baýraga dalaşgärleriň sanawy gizlin saklansa-da, käwagt hödürleýänler kimi teklip edendigini aýdyp goýberýärler.
Norwegiýaly syýasatçy Erna Solberg baýragy “Memoriala” bermegi teklip edendigini aýtdy.
Teklip edilenleriň sanawynda hytaýly dissident - ýazyjy Lýu Sýaobo-da bar. Ol geçen ýylyň ahyrynda 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň eýesi oktýabr aýynda yglan ediler. Geçen ýyl şol baýraga ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama eýe bolupdy.


text:
Aşgabat, 01.02.2015. “Türkmenportal”.
Aşgabat şäheriniň “Galkynyş” sagaldyş-sport toplumynda geçirilen taý boksy boýunça Türkmenistanyň I çempionaty üstünlikli tamamlandy. Sportuň bu görnüşiniň 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk sport desgalaryndaky we başa-baş göreş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýändigi oňa bolan gyzyklanmany has-da artdyrdy.
Ýaryşlaryň ilkinji güni, ýagny 31-nji ýanwarda başlangyç bäsleşikler geçirilip, kimleriň baýrakly orunlar ugurnda göreşjekdigi belli edildi. 1-nji fewralda bolsa janköýerler final duşyşyklaryna tomaşa etdiler.
Bäsleşikleriň dowamynda Muhammet Gyylçnyýazow bilen Çary Şalarow görkezme çykyşlary boýunça çykyş etdiler.
Ozal habar berşimiz ýaly, türgenler jemi 12 agram derejesinde güýç synanyşdylar. Erkekler bilen bilelikde zenan türgenler hem taý boksy boýunça öz başarnyklaryny görkezdiler.
Taý boksy boýunça Türkmenistanyň ilkinji çempionlary
Erkekler
54 kg. Resul Araşow (Aşgabat)
57 kg. Orazmuhammet Myradow (Daşoguz)
60 kg. Rüstem Baýramdurdyýew (Aşgabat)
63,5 kg. Nurgeldi Ataýew (Aşgabat)
67 kg. Mustafa Saparmyradow (Aşgabat)
71 kg. Muhammetberdi Röwşenow (Aşgabat)
75 kg. Nurmämmet Tekaýew (Aşgabat)
81 kg. Anwar Haýydow (Aşgabat)
91 kg. Resul Resulow (Aşgabat)
+91 kg. Ýalkapberdi Tejenow (Aşgabat)
Zenanlar
60 kg. Aýgül Atadurdyýewa (Aşgabat)
71 kg. Aida Annamämmedowa (Aşgabat)


text:
Biz Hakda
Türkmenistanyň Ilkinji Sosial Maglumat Platformasy
Natdinay 2016 ýylyň 16-njy martynda Türkmenistanyň ilkinji milli we Türkmen dilinde, makala esasly sosial tory hökmünde işe başlady. Natdinay'da ulanyjylar ähli internetiň dürli temaly meşhur habar, surat we wideolaryna bir nokatdan girip, gyzykly sowalnamaly çözmek bilen bir wagtda Natdinay'iň içindäki ähli makalalaryny okap bilerler.
Siz hem agzalyk açyp, göwnüňize ýaran makalalary Natdinay'a ýerleşdirip bilersiňiz. Natdinay'däki makalalary saýlananlaryňyza goşup, teswir ýazyp, başga ulanyjylary yzarlap olaryň ýerleşdiren makalalaryny rahatlyk bilen okap bilersiňiz we sosial media hasaplaryňyzdan paýlaşyp bilersiňiz. Siz hem Türkmenistanda internet fenomi derejesine gelip, paýlaşan maglumatlaryňyzyň kömegi bilen ençeme yzarlaýjyňyza ýetip bilersiňiz.
Natdinay Ýerleşdirme Ýörelgeleri
Dogrulyk:
Websaýtda ýer alan habarlar we maglumatlar gözden we barlagdan geçirilmän neşire çykarylmaz. Buňa görä, adamlara diňe dogry, hakyky we bitarap maglumatlar bilen üpjün etmek biziň başlangyjymyzdyr.
Hormat:
Makalalarda hiç kimi: milletparazlyk, jynsparazlyk, ýaşy, saglygy, syýasy gözýetimini, syýasi görüşleri, dini ynyçlary bilen kemsitmek üçin niýetlenen maglumatlar bolmaýar. Çagalar, şikesliler ýaly has üns berilmesi gerek bolan toparlara zyýan ýetirip biljek maglumatlary asla ýerleşdirmeris.
Maglumat we aýratyn hem habarlarymyzda, dini we ahlak temalarda, duşmanlyk we ýigrenç döredip biljek, Türkmenistanyň milli birligini we agzybirligini bozup biljek maglumatlaryň ýerleşdirilmegine hiç rugsat bermeris.
Kişi Haklary;
Hyzmatlarymyzyň ahli alamatlarynda, ynanja we esasy adam haklaryna hormat goýulmasyna üns berýäris. Makala we habarlarymyzda, kişileri we guramalary kemsidýän ýa-da töhmet häsiýetli maglumatlaryň ýerleşdirilmegine ýol bermeýaris.
Döwletiňe we Milletiňe Baglylyk:
Natdinay.com ýolbaşçylary we redaktorlary Türkmenistan Döwletine we Türkmen milletine bagly kişilerdir. Buňa görä, özleriniň ýad-a agzalarynyň ýerleşdiren maglumatlarynda Türkmenistan Döwletine, kanunaryna we halkyna dil ýetirýän maglumatlara hiç ýer bermezler.


text:
Kollektiw Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasy (KHŞG) 18 aýyň içinde Birleşen Milletler Guramasy bilen bir şertanama gol çekişmegi umyt edýär. Bu başa baran ýagdaýynda oňa geljekde bileleşip alnyp barylýan parahatçylygy goramak we terrorizme garşy operasiýalarada öz serhetlerinden daşarda iş alyp barmaga ýol açylar.
KHŞG-niň baş sekretary Nikolaý Brodýužanyň aýtmagyna görä, bu işiň Kollektiw Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyny NATO ýakynlaşdyrmagy-da mümkin.
Planlaşdyrylan ylalaşyk we onuň amala aşyrylmagy barada göz öňünde tutulan möhletiň NATO üçin möhüm syýasy täsirleri bolar. Bu şol bir wagtyň özünde-de Kremliň Kollektiw Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyny daşary syýasatda gural edinip ulanmaga synanyşýanlygyny görkezýär.
NATO häzir Orsýet bilen hyzmatdaşlygy giňeletmäge synanyşýar. Täze sekretar Anders Fogh Rasmussen geljekki hyzmatdaşlygyň esasy hökmünde Orsýetiň NATO bilen bir howpsuzlyk strategiýasyny düzmeklige gatnaşmagynyň tarapyny çalýar. Üstesine-de Orsýet bilen gatnaşyga has praktiki çemeleşilmegini isleýär.
Ol şol bir wagtyň özünde-de Moskwany NATO-nyň Owganystany durnuklaşdyrmak baradaky tagallalaryna köpräk goşant goşmaklyga çagyrýar.
Göz öňüne tutulýan hyzmatdaşlyk
Dokumentiň Daşary işler ministrleri derejesinde ylalaşylan taslamasynda 2008-nji ýylda NATO bilen Birleşen Milletler Guramasy arasynda gol çekilen ylalyşykda bolşy ýaly, neşä garşy göreş, halkara terrorizmi, serhetaşa jenaýat, bikanun ýarag söwdasy, parahatçylygy goramak baradaky operasiýalar ýaly, giň gerimli howpsuzlyk meselelerinde hyzmatdaşlyk göz öňünde tutulýar.
Dokumentde Birleşen Milletler Guramsynyň Kollektiw Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasy bilen hyzmatdaşlygy “halkara jemgyýetçiliginiň ýüzbe-ýüz bolup duran täze kynçylyklary we howplary esasynda bolar” diýilýär.
Ýöne ylalaşygyň saldamly tarapy Moskwanyň agalygyndaky howpsuzlyk birleşiginiň iş ýüzünde Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan kanunylyk gazanyp, NATO-nyň hyzmatdaşlygy ýok ýerinde Orta Aziýada, Ermenistanda we Belarusda howpsuzlygy kepillendirýän güýç hökmünde makullanýandygy.
Ýewropa we Ýewraziýa howpsuzlygy
Moskwa Ýewraziýa howpsuzlygy bilen Ýewropa howpsuzlygny-da biri-birine berk baglanyşykly görýär. Ýewropa şertnamasy barada gepelşiklere uzak geljekde bolaýmasa, bu ýakynlarda umyt ýok. Şol sebäpden hem Moskwa köptaraply howpsuzlyk hyzmatdaşlygyndan peýdalanarlyk derejedäki pozisiýa golaýlaşmak isleýär. NATO hem potensiýal partnýorlaryň biri.
Bu uly niýetlere daýanýan Moskwanyň ýene-de praktiki syýasy arzuwlarynyň bardygyna şübhe ýok. Bu hem Günbatar perspektiwasyndan garanyňda oňaýsyz bolup görünýär. Mysal üçin, NATO-nyň haýsa formada hem bolsa, gündogara tarap giňemegine garşylyk, Kollektiw Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasyndaky ýaranlary Waşington bilen harby bazalar barada täze ylalyşykdan saklamaklyk.
Ýöne bu Moskwa Günbatar bilen hyzmatdaşlyga nähili hem bolsa garşy diýildigi däl. Ol köp meselelerde, şol sanda Owganystan babatda-da, köptaraplaýyn hem ikitaraplaýyn howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny teklip edýär.


text:
20-nji asyr türkmen şekillendiriş sungaty köp taraply boldy. Gysga wagt içinde ol özüni ykrar etdirmegi başardy. Ol medeniýeti köpler döretdiler. Türkmenler bilen birlikde olaryň arasynda dürli halklaryň wekilleri-de boldy.
Olardan biri hem Ýewgeniýa Mihaýlowna Adamowa bolsa gerek. Geçen asyryň ikinji ýarymynda Ý.M. Adamowanyň döreden eserleri, çeken suratlary türkmen halkynyň nazarynda boldy.
Ýene sanly günden, bu ynsanyň dünýä inenine 100 ýyl dolýar. Ýewgeniýa Mihaýlowna Adamowa (köne hasap bilen 1912-nji ýylyň 24-nji dekabry; täze hasap bilen 1913-nji ýylyň 6-njy ýanwarynda) Orsýetiň Orýol gubernýasynyň Liwny şäherinde dünýä inipdir.
Häzir Mýunhen şäherinde ýaşaýan türkmen hudožnigi Mommak Kuly Ý.M. Adamowanyň döreden sungatynyň inçe syrlary barada öz pikirini aýtdy.
Bu baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama, Mýunhende Siriýa konfliktini soňlamak barada gelnen ylalaşykdan soň, bilelikdäki diplomatik tagallalary güýçlendirmek barada ylalaşyga geldi.
Kremliň çap eden beýanatyna görä, iki lider 14-nji fewralda, telefonda gepleşdi.
Beýanatda Putiniň Obama global terrorizme garşy birleşen halkara frontuny döretmek zerurlygyny nygtandygy bellenilýär.
Aýdylmagyna görä, Putin, “Yslam döwleti» toparyna we beýleki terrorçy guramalara garşy durmak üçin, ABŞ bilen Orsýetiň harbylarynyň arasynda has ýakyn gatnaşygyň gerekdigine ünsi çekipdir.
Şeýle-de Putin ukrain häkimiýetleriniň gündogar Ukrainadaky konflikti soňlamak üçin Minsk şertnamasy astynda alan borçnamalaryna ýerine ýetirjegine umyt bildiripdir.


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň metbugat azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç çarşenbe güni bu gurama agza döwletleriň birnäçesiniň teklip edýän Internet düzgünleşdirmesi syýasatynyň söz azatlygyna howp salýandygyny aýtdy.
Miýatowiç ÝHHG-e agza bolup durýan döwletleriň söz azatlygy baradaky borçnamalaryny ýatlatdy. “Beýle inisitiwalar söz azatlygyna wehim salýar we informasiýalaryň we ideýalaryň akymyna böwet bolýan “pikir diwarlarynyň” dikeldilmek töwekgelligini döredýär” diýdi.
Ol bu inisiatiwanyň Orsýet, Täjigistan we Özbegistan tarapyndan öňe sürlendigini aýtdy.


text:
Saud Arabystanynda “Al-Kaýda” terror topary bilen ilteşikli bolmakda gümän edilýän 85 adama 2003-nji ýyldaky terror aktlaryna dahyllylykda aýyplama bildirilip, olaryň üstünden sud diňlenişigi geçirildi.
SPA habarlar gullugynyň berýän maglumatyna görä, suduň öňüne çykanlaryň käbirleri 2003-nji ýylda Riýadh şäherinde ulag partlamalaryny amala aşyrmakda aýyplanýarlar. Bu wakalarda 30 töweregi adam ölüpdi.
Ýekşenbe güni geçirilen sud diňlenişiginde işine seredilen beýleki adamlara howpsuzlyk güýçlerine hüjüm etmek, ýarag daşamak, partlaýjy serişdelerini ýasamak ýaly aýypmalar bildirildi.


text:
Şu gün Pakistanyň Goranmak ministrligi soňky günler Pakistanyň güýçleriniň Owganystanyň gündogar regionlaryna raketa oklaryny atandyklary barada owgan tarapynyň bildiren aýyplamalaryny ret etdi.
Bu wakanyň öňýany Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Pakistanyň harby güýçlerini soňky üç hepdäniň dowamynda bu ýurduň territoriýasyna 470 töweregi raketa okuny atmakda aýyplap çykyş edipdi.
Kunar welaýatynyň häkimi Fazlullah Wahidi hem geçen hepde bu welaýata raketa oklarynyň atylandygyny tassyklady we halkara jemgyýetçiligini bu ýagdaýa goşulyşmaklyga çagyrdy.
«Men iki ýurduň arasynda dörän bu ýagdaýa halkara jemgyýetçiliginiň haýdan-haý goşulyşmagyny we parahat ilatyň ejir çekmeginiň öňüni almagyny isleýärin» diýip, Kunar welaýatynyň häkimi Fazlullah Wahidi nygtady.
Ýakynda NATO Owganystanyň bu welaýatyndan öz güýçlerini çykarypdy.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew günbatar ýurtlary dünýäniň beýleki ýurtlaryna öz gymmatlyklaryny kabul etdirmeklige çemeleşýär diýip, muny tankytlady.
Orsýetiň “Rossiýa-24” telekanalyna beren interwýusynda prezident Nazarbaýew aýratyn bir ýurduň içerki syýasy ösüşlerine täsir etmek üçin häzirkizaman köpçülikleýin habar beriş serişdelerini ulanmak howpsuzlyk töwekgelçiligini döredýär diýdi.
Ol: “ABŞ tarapyndan propogandirlenýän Günbataryň medeniýetiniň aň-düşünjesi, taryhy we adatlary bilen tapawutlanýan başga ýurtlara ornaşdyrylmagy mümkin däl” diýip nygtady.
Nazarbaýew geçen ýylyň başynda gozgalaň turan arap ýurtlarynyň ykdysady ösüşiniň 15 ýyl yza gaýdandygyny aýtdy. Şeýle hem, ol käbir arap döwletlerinde gozgalaňlardan soň “häkimiýet başyna gelen güýçleriň aglabasynyň Şerigatyň kanunyna eýerýändikleri” barada-da alada bildirdi.


text:
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda Türkmenistanyň täze taryhynda iň çylşyrymly wakalaryň biri bolup geçdi. Şol gün we onuň yz ýany bolan wakalar hakda şu günki güne çenli-de takyk maglumatlar ýok we ol wakalara umumy resmi syýasy baha berilmeýär. Türkmenistan häkimiýetleriniň prezident S.Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýip atlandyran şol wakalara gatnaşmakda aýyplanyp tussag edilenlerden onlarça adam ýitirim boldy. 11 ýylyň geçendigine garamazdan, olaryň ykbaly barada hatda garyndaşlaryna-da habar berilmeýär.
Ýakynda başlanan “Olary diri görkeziň” atly halkara kampaniýa 25-nji noýabr wakalary bilen baglylykda tussag edilenleriň ykbalyny anyklamak maksadyny göz öňünde tutýar.
Azatlyk Radiosy “Olary diri görkeziň” atly kampaniýanyň guramaçylaryndan “Demokratiýany we adam hukuklaryny ösdürmek boýunça institutyň” prezidenti Ýuriý Jibladze bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýuriý, “Olary diri görkeziň” atly kampaniýanyň barşynda nähili netijeler gazanyldy?
Ýuriý Jibladze: Kampaniýa resmi taýdan sentýabryň aýagynda, oktýabryň başynda herekete başlady. Biz bu işe ÝHHG-niň Adam hukuklary boýunça Warşawada geçirilen ýyllyk maslahatynda başladyk. Şondan bäri sähelçe wagt geçdi we entek belli bir netije bolmady.
Şol bir wagtda-da 25-nji noýbr wakalaryndan 10 ýyldan köp wagt geçen hem bolsa, problema şol agyrlygyna galýar, şeýle ýagdaýda tiz netijelere garaşyp bolmaýar.
Emma biz türkmen häkimiýetlerine ýüzlenmegi dowam etdirýäris. Şeýle-de bizi dünýäniň dürli ýurtlarynda hökümete degişli bolmadyk guramalar, ençeme ýurduň hökümetleri we iri halkara guramalary goldaýarlar. Şeýlelikde biz Türkmenistanda 11 ýyl mundan ozal bolan waka we munuň bilen baglylykda şu günki güne çenli dowam edýän problema bildirilýän ünsüň hasam güýçlenmeginiň meseläniň duran ýerinden gozganmagyna itergi berjegine ynanýarys.
Azatlyk Radiosy: Size türkmen häkimiýetleri bilen aragatnaşygy ýola goýmak başartdymy?
Ýuriý Jibladze: Türkmen häkimiýetleriniň ýakyn wagtda reaksiýa görkezmekleri üçin birnäçe mümkinçilik bar. Hem resmi hem-de resmi bolmadyk duşuşyklary geçirip bolýar.
Meselem, dekabryň başynda Kiýewde ÝHHG-niň ministrler geňeşiniň ýyllyk maslahaty geçiriler. Bu ÝHHG-niň karar çykaryjy möhüm organydyr. Ozalky ýyllarda bolşy ýaly, şu sapar hem Türkmenistanyň hökümetiniň resmi toparynyň bu maslahata gatnaşmagyna garaşylýar. Soň, fewral aýynda ÝHHG-niň Parlament Assambleýasynyň sessiýasy geçiriler. Şeýle-de BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşi ýylyň dowamynda birnäçe maslahatyny geçirýär.
Türkmen häkimiýetleri islän ýagdaýynda biz bilen hut şu agzalan halkara çäreleriniň çäginde duşuşyp bilerdi. Biz Türkmenistana barmaga-da taýýar. Türkmen häkimiýetlerine eden ýüzlenmämizde biz resmi Aşgabat üçin amatly wagtda duşuşmaga we göni dialoga başlamaga taýýardygymyzy mälim etdik.
Azatlyk Radiosy: Ýuriý “Olary diri görkeziň” atly kampaniýaňyzyň takyk maksady näme?
Ýuriý Jibladze: Kampaniýanyň maksady Türkmenistanyň türmelerinde gaýyp bolan adamlar barada maglumat berilmegini gazanmak. Biz bu kampaniýa ynsanperwer aksiýa hökmünde garaýarys. Sebäbi şol adamlaryň tussag edilmegine on ýyldan gowrak wagt geçdi, emma olaryň ykbaly barada düýpden habar ýok. Olaryň garyndaşlary örän gynanýarlar. Olaryň öz ýakyn hossarlary barada maglumat alyp bilmän çekýän jebrine, biz gynama hökmünde seredýäris.
2002-2003-nji ýyllarda 10 ýyl möhletli iş kesilip, tussag edilenleriň käbirleriniň eýýäm tussaglyk möhleti dolup, olar boşadylyp başlanmalydy, emma olaryň garyndaşlaryna ýa düýpden hiç zat aýdylmaýar, ýa-da tussaglykdakylaryň türme möhletiniň uzaldylandygy barada maglumat berilýär.
Şonuň üçin häzirki wagtda biziň esasy maksadymyz syýasy ýa-da ýuridiki häsiýete eýe bolman, türkmen häkimiýetlerinden tussaglaryň ykbaly, olaryň saglyk ýagdaýy barada maglumat almakdan ybarat. Biz käbir tussaglaryň aradan çykan bolmagyny hem çak edýäris. Şonuň üçin biz hakykaty bilmek isleýäris.
Biziň maksadymyz diňe bir tussaglara, olaryň garyndaşlaryna ýardam bermek bilen çäklenmeýär. Biz, bu geň görünýän bolsa-da, türkmen häkimiýetlerine-de ýardam bermek, ýagny olara miras galan jogapkärçilikden saplanmaga mümkinçilik döretmek isleýäris. Ýagny, “Olary diri görkeziň” atly kampaniýamyz türkmen häkimiýetleri üçin köne režimiň totalitar mirasyndan saplanmak üçin şans bolup durýar.
Azatlyk Radiosy: Siz agzan maksatlaryňyza ýetmek üçin nähili mehanizmleri, gurallary ulanmakçy bolýarsyňyz?
Ýuriý Jibladze: Bu ýerde birnäçe ugurdan hereket etmek mümkin. Birinjiden, türkmen häkimiýetlerine göni ýüzlenip, dialoga başlamak boýunça teklip etmegi göz öňünde tutýarys. Biz şeýle teklip bilen eýýäm ýüzlendik. Biz tussaglaryň problemasyny halkara guramalaryň hasabatlary arkaly umumy görnüşde gozgamak bilen çäklenmän, meselä göni girişmek we gönüden-göni gepleşmek isleýäris.
Munuň başda agyryly mesele hökmünde kynlyk bilen garşy alynmagy mümkin, emma biz türkmen häkimiýetlerine açyk aýtmak isleýäris, biz hem tussaglara, hem olaryň hossarlaryna, hem-de türkmen häkimiýetlerine ýardam bermek isleýäris. Şeýlelikde biziň göz öňünde tutýan ugurlarymyzyň biri - biziň türkmen häkimiýetleri bilen göni gepleşip, olar üçin syýasy oňaýsyzlyklary döretmek däl-de, takyk netijeleri gazanmak isleýändigimizi habar bermekden ybarat.
Ikinjiden, problema türkmen häkimiýetleriniň adamzada mahsus umumy gumanitar prinsipleri berjaý edip-etmeýändigi bilen çäklenmeýär. Bu ýerde Türkmenistanyň hem halkara borçnamalaryny, hem-de öz milli kanunlaryny berjaý etmegi barada hem gürrüň gidýär. 25-nji noýabr wakalary bilen baglylykda tussag edilenler babatynda aýdylanda, kanunlar gödek bozulypdy. Derňewleriň hem suduň geçirilişi, tussaglar babatynda maglumatyň berilmezligi, olaryň ýanyna garyndaşlarynyň we aklawçylaryň goýberilmezligi kanunlara ters gelýär.
Şeýlelikde biz Türkmenistanyň öz üstüne alan halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmegini gazanmak üçin bar bolan gurallary ulanmak boýunça tagallalarymyza hem täzeden bat bereris. Bu ýerde BMG-niň uniwersal döwürleýin synynyň çäginde türkmen häkimiýetleriniň ýakynda öz üstüne alan borçnamalaryny berjaý etmegini hem talap etmek mümkin.
Şu ýyl Türkmenistanyň häkimiýetleri BMG-niň Adam hukuklary boýunça geňeşiniň Ženewada geçirilen maslahatynda birnäçe rekomendasiýalary meýletin ýerine ýetirmegi öz boýnuna aldylar, Türkmenistan şol sanda, ýurduň milli kanunlaryna görä, tussaglaryň her biriniň öz ýakynlary bilen habarlaşmaga we duşuşmaga haklydygyny tassyklady.
Şeýle-de, ÝHHG Türkmenistanda syýasy tussaglaryň ykbaly bilen bagly mundan 10 ýyl ozal aladalanma bildirip, “Moskwa mehanizminiň” çäginde Türkmenistandaky ýagdaýlara degişli jikme-jik hasabat taýýarlapdy. 2003-nji ýylyň tomsunda köpçülige mälim edilen bu hasabaty fransiýaly abraýly ýurist professor Emanuel Deko taýýarlady. Şol hasabatda ýagdaýlara analiz bermekden daşgary türkmen häkimiýetlerine rekomendasiýalar hem edilýär. Emma şondan bäri meselä üns gowşapdy. Şu günki gün biz öz başlan kampaniýamyzyň çägindäki tagallalar bilen ÝHHG-niň şol inisiatiwasynyň hem gaýtadan janlanmagyny gazanmak isleýäris.
Şeýlelikde biz “Moskwa mehanizmini” janlandyrmak we 2002-2003-nji ýyldan bäri türkmen türmelerinde ýitirim bolan adamlaryň ykbalyna we Türkmenistan boýunça 2003-nji ýylyň hasabatyna ÝHHG-niň we halkara jemgyýetçiliginiň ünsüni güýçlendirmek isleýäris.
Azatlyk Radiosy: Ýuriý, siziň hem guramaňyzyň gatnaşmagynda alnyp barylýan kampaniýanyň gidişinde nähili kynçylyklar bar?
Ýuriý Jibladze: Gynansak-da, kynçylyklar az däl. Esasy kynçylyk 11 ýyla golaý wagt bäri, ýagny tussaglara höküm çykarylaly bäri türkmen häkimiýetleri [bu problema boýunça] halkara jemgyýetçiligi we graždan jemgyýetçiligi bilen dialogdan saklanýarlar.
Olaryň problema bolan gatnaşygyny üýtgetmek, belki-de, iň esasy meseledir. Türkmen häkimiýetleri syýasy tussaglar meselesiniň çözülmeginiň özleriniň-de, häkimiýet başyndaky ýolbaşçylaryň-da diňe peýdasyna boljagyna göz ýetirmeli. Olar şol pajygaly mirasdan saplanmak we adamlara bolan garaýşyny üýtgetmek arkaly halkara derejesinde ýurduň abraýyny artdyryp bilerler. Netijede bu dürli ugurlardan, ilkinji nobatda-da ykdysady we energiýa ugurlardan hyzmatdaşlygyň ösmegine-de ýol açyp, ýurda bähbit getirer.
Ikinjiden, biziň häzirki wagtda ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklarymyz adamlaryň gorkusy bilen bagly. Biz 2002-nji ýylyň noýabr aýynda bolan wakalar we şondan soň ýüze çykan ýagdaýlar barada jikme-jik maglumat toplamaga synanyşýarys. Hut şu iş gaty agyr geçýär, sebäbi adamlar henize çenli örän gorkýarlar.
Şeýlelikde 25-nji noýabr wakalary bir wagtlar bolan ýagdaý däl-de, şu güne çenli dowam edýän tragediýadyr. Şonuň üçin biz maglumat toplamak bilen bir wagtda adamlaryň howpsuzlygyna wehim salmazlyk üçin hem örän seresaply hereket etmeli bolýarys. Adamlaryň howpsuzlygy biz üçin iň esasy mesele.
Üçünji kynçylyk, dürli ýurtlaryň hökümetleriniň şonça ýylyň dowamynda Türkmenistandaky problema ýeterlik üns bermändikleri bilen bagly. Biziň maksadymyz halkara jemgyýetçiliginiň öz tagallalaryny birikdirip, Türkmenistan bilen halkara guramalarynyň çäginde we ikitaraplaýyn gepleşiklerde problemany gozgap durmagyny gazanmakdyr.
Gynansak-da, şu günki gün dünýäde ykdysady we geosyýasy maksatlar käte adam hukuklaryndan ileri tutulýar. Adam hukuklaryny goraýjylar we biziň kampaniýamyz bu ugurda emele gelen oňaýsyz balansy üýtgetmegi we döwletleriň daşary syýasatynda adam hukuklarynyň syýasy we ykdysady bähbitlerden ileri tutulmagyny gazanmagy özlerine maksat edinýärler.


text:
“WikiLeaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj (Julian Assange) ýakynda Ekwadoryň Londondaky ilçihanasyndan gitjekdigini aýdýar. Ol bu ýerde iki ýyldan gowrak wagt bäri ýaşaýar.
Assanj 18-nji awgustda geçiren metbugat ýygnagynda “Men ýakynda ilçihanadan giderin” diýdi, emma ol bu barada jikme-jik maglumat bermedi.
43 ýaşyndaky Assanjyň ilçihanany terk eden ýagdaýda, tussag edilmegine garaşylýar. Ol Şwesiýa ekstradisiýa edilmekden gaça durmak üçin 2012-nji ýylda Ekwadoryň Londondaky ilçihanasyndan gaçybatalga alypdy. Assanj Şwesiýada aýal maşgala jynsy zorluk etmek aýyplamalary bilen baglanyşykly sorag edilmek bilen ýüzbe-ýüz bolýar.


text:
Owganystanyň telewideniýe arkaly efire berilýän prezidentlik çekişmeleri ýekşenbe güni hem dowam etdirilýär.
Bu gezek oňa bäş kandidatyň gatnaşmagyna garaşylýar. Olar aýallaryň hukuklary, «Talyban» bilen geçirilmeli parahatçylyk gepleşikleri ýaly bir topar meseleden gürrüň eder öýdülýär.
Bu çekişme Owganystanyň Radio-Telewideniýesi (RTA) bilen Azatlyk we Azat Ýewropa radiosynyň Owgan gullugy tarapyndan gurnalýar.
Ýekşenbe günündäki çekişmä çagyrylan kandidatlar ozalky daşary işler ministri Zalmail Rasul; ozalky maliýe ministri Ashraf Ghani; ozalky prezident geňeşçisi Hedaýat Amin Arsala; prezident Hamid Karzaýyň dogany Kaýum Karzaý; şazada, merhum Zaher şanyň agtygy Mohammad Nader Naim dagydan ybarat.
Ozalky mujahetdin komandiri Abdul Rab Rasul Sayyaf, howpsuzlyga salgylanyp, çakylykdan ýüz öwürdi.
Ozalky daşary işler ministri Abdulla Abdulla şenbe güni geçirilen çekişmä çagyryldy, emma çekişme başlanmazynyň öň ýanynda gelmejegini aýtdy.
5-nji aprelde geçjek prezidentlik saýlawlarynda jemi 11 kandidat bäsleşýär.


text:
Türkmen Helsinki Fondy we Bolgariýa Helsinki komiteti, Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowyň Bolgariýa respublikasyna edýän saparyny göz öňünde tutup, ýurtdaky ynsan hukuklary barada öz aladalaryny beýan etdiler.
Olaryň ýaýradan hatynda Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň prezidenti wezipesine başlaly bäri 2 ýyldan hem gowrak wagt geçen bolsa-da, respressiw yzarlanmalaryň, adam hukuklarynyň kemsidilmeleriniň, prezident Nyýazow döwründäki ýaly dowam edýänligine üns berilmegine, türkmen hökümetine çagyryş etdiler.


text:
Çarşenbe güni Orsýetde iş alyp barýan garaşsyz “Lewada” merkezi orsýetlileriň beýleki ýurtlar baradaky garaýyşlary dogrusynda geçiren pikir soraýyşlygynyň netijesini çap etdi.
Bu çap edilen hasabat Orsýetiň 130 sany ilatly punktunda 1 müň 600 adamyň arasynda geçirilen pikir soraýyşlygyň netijesine esaslanýar.
Bu ýylky pikir soraýyşlykda orsýetlileriň aglaba köpçüligi Orsýet üçin “iň duşman yurt” diýip Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny görkezipdirler.
“Duşman ýurtlaryň” hatarynda ikinji orunda Gürjüstan durýar. Ondan soň Pribaltika ýurtlary bolan Latwiýa, Litwa we Estoniýa gelýär.
“Iň dostlukly” ýurt diýip orsýetlileriň aglabasy Belarusy görkezipdirler. Ondan soň “dostlukly ýurtlaryň” sanawynda Gazagystan, Hytaý, Ukraina we Germaniýa gelýär.


text:
Ýogalan özbek prezidenti Yslam Kerimowyň bir wagt oruntutary bolar diýlip hasap edilen gyzy Gülnara Kerimowanyň ykbaly baradaky çen-çaklar, ol iki ýyldan gowrak mundan ozal korrupsiýa skandalynyň içinde jemgyýetçilik durmuşyndan gürüm-jürüm bolaly bäri, Orta Aziýany we region boýunça synçylary gysajyndan çykaranok. Şol sebäpden üstümizdäki aýyň başlarynda bir täze Twitter hasaby awtory Kerimowanyň özi diýen çaklamany döreden twitleri çap edip ugranynda Özbegistanyň sosial mediasy, düşünip boljak ýagdaýda, lowlap asmana göterildi.
Ýöne Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň alyp baran barlaglary @zabitaya1972-den twit edýän adamyň ýa toparyň özüni Kerimowa edip görkezmäge synanyşýandygyny ýüze çykardy. Gülnaranyň giňden tanalýan Twitter hasaby ol 2014-nji ýylda öý tussaglygyna alnan mahallary ýapyldy. Geçen aý kakasynyň jaýlanyş çäresinde göze ilmänligi we uzaga çeken dymyşlyk Kerimowanyň nirededigi hakynda dürli myş-myşlaryň ýaýramagyna getirdi.
Hökümeti tankytlaýanlar bu işde özbek howpsuzlyk gulluklaryna şübhelenseler-de, Twitter oýnunyň näme maksat bilen edilendigi belli däl. Ýöne Twitter hasabynyň peýda bolmagy Özbegistanyň premýer-ministri we wagtlaýyn prezidenti Şawkat Mirziýaýewiň Kerimowyň ölüminden soňra öz güýç-gudratyny pugtalandyrmaga synanyşýan mahalyna gabat gelýär.
Mirziýaýewiň, aýdylyşyna görä, 2014-nji ýylda öý tussaglygyna alnan Kerimowanyň kanuny statusy barada çykaran beýannamasy ýok. Ýöne köp adamlaryň pikiriçe, sentýabrda atasynyň jaýlanyş çäresine gatnaşmagy üçin özbek häkimiýetleriniň ony wagtlaýyn boşatmazlygy - Kerimowyň maşgalasyna yzy ýarasyn diýip, gynanç bildirenlerinde hem onuň adynyň agzalmanlygy - köp zatlary aňladýar.
Hasap 2-nji oktýabrda döredileninden az wagt soňra "Afina" Twitter adyny ulanýan awtor ýa awtorlar Kerimowa öý tussaglygyndan çykarylyp, zor bilen Daşkentdäki psihiatrik klinikalaryň birine ýerleşdirilipdir diýilýän myş-myşlary tassyklamaga girişdi.
Afina men Kerimowa diýip göni aýtmasa-da, özüniň zor bilen saklanýandygyny twit edip, çagalaryny görmäge ýalbaryp rugsat sorady, "ejesine" maşynkada ýazylan we "Gülnara Kerimowa" diýlip gol çekilen hatyň suratyny ýerleşdirdi.
Onlaýn reaksiýasy özüne garaşdyrmady. Özbek sosial mediasynyň ulanyjylary - Kerimowanyň janköýerleri hem tankytçylary - derrew ýol-yzlary seljerip, hasabyň hakyky ýa hakyky däldigi hakda çekeleşip ugradylar.
Olaryň köpüsi twitleriň äheňine we mazmunyna, Afina tarapyndan ýerleşdirilýän el bilen ýazylan bellikleriň suratlaryna we diňe Kerimowanyň ýa oňa ýakyn bir adamyň biläýjek zatlaryna çalym edýän bölek-büçek maglumatlara salgylanyp, bu hasapdan twit edýäniň, dogrudan-da, Kerimowadygyna ynandylar.
Afina öz gyzyny görmek üçin eden "haýyşlarynyň" ýerine ýetirilendigine minnetdarlyk bildireninden soň, garaşylmadyk ýagdaýda häzir prezidentiň wezipesini ýerine ýetirýän Şawkat Mirziýaýewiň we Kerimow maşgalasynyň beýleki agzalarynyň, aýratyn-da Kerimowyň kiçi gyzynyň - Özbegistanda jemgyýetçilik durmuşynda işjeň hereket edýän Lolanyň garşysyna giň gerimli hüjümlere geçdi.
Ol soňra 9-njy oktýabrda ors dilinde: "Bu ýerde käbir myhmanlar bar. Olar meni äkidip, atyp öldürjege meňzeýärler" diýip ýazdy.
Twitler, örän tapawutly äheňde bolsa-da, ertesi gün hem dowam etdi. Soňraky birnäçe günlükde Afina - kähalatlarda paýyş - twitler edip, Lola Kerimowany korrupsiýa, dürli jenaýatlar, şol sanda jynsy gaçakçylyk bilen baglanyşdyrdy.
Arabaglanyşyk
Afina şol döwrüň dowamynda göni habarlaşmak bilen köpsanly täsirli sosial media hasaplary, oppozision neşirler we 12-nji oktýabrda Azatlyk Radiosy bilen hem arabaglanyşyk gurdy.
Ol öz çagyryşlarynda Azatlykdan, şeýle hem beýleki neşirlerden, hasaba esaslanyp, makalalar ýazmagy, taýýarlanan tekstlerdäki maglumatlary ile ýaýmagy sorady.
Ençeme sagadyň dowamynda, göni habarlaşygyň (direct messages) üsti bilen alyp-çalşylan twitlerde Afina özüniň Gülnara Kerimowadygyny açyk aýtdy.
Ýöne Azatlyk Kerimowanyň terjimehaly barada esasy maglumatlar boýunça Afinany synap görende, Twitter ulanyjy ençeme gezek synagdan, ekzamenden ýykyldy. Mysal üçin, Afina Kerimowanyň bir wagt okuw kurslaryna gatnaşan ýeri bolan FIT-iň (Fashion Institute of Technology) Bostondadygyna ynanýana meňzeýärdi. Hakykatda bolsa, bu institut Nýu Ýorkda ýerleşýär.
Azatlyk Radiosy FIT barada duzakly sorag berip, söhbetdeşinden bu institutyň MIT-iň (Massachusetts Institute of Technology) bir bölümidigini we onuň Potomak derýasynyň günbatar kenarynda ýerleşýändigini tassyklamagyny sorady. Afina hem bilgeşleýin berlen bu nädogry maglumaty tassyklady.
Twitter ulanyjynyň kimdigini anyklamak maksady bilen edilen ahyrky synanyşkda Azatlyk Afinadan üç barmagyny galdyryp, selfie usuly bilen surata düşüp, göni habarlyşyk arkaly ibermegini sorady. Afina bir zenanyň eliniň suratyny iberdi. Suratda ýazgy depderçesiniň bir çetinde dört barmak bardy. Depderçede Gülnaranyň 2015-nji ýyldan ozal öz Twitter hasabynda edişi ýaly, el bilen ýazylan şygyrlara meňzeş setirler görünýärdi.
Bu "owadan şygyr" özüňkimi diýip soralanda Afina: "Hawa, sag boluň. Diňe gaty ses bilen oýlanmak" diýip jogap berdi. Hakykatda bolsa, bu tekst "Huffington Post" blogynyň 2015-njy ýyla degişli söýgi öwüt-ündewinden sözme-söz göçürilen böleklerdi.
Afina lapykeç aheňde Mirziýaýewiň hökümetiniň garşysyna gönükdirilen çynlakaý aýyplamalaryň çap edilmegini sorady. Azatlyk bolsa onuň Gülnara Kerimowa däldigini subutnamalar bilen görkezdi.
Afina aldawa ýüz urandygyny boýun alyp, Kerimowanyň "kömege" mätäçdigini aýtdy. Twitter ulanyjy soňra orsça ýazdyryp, özüniň Kermowanyň gyzy Imandygyny aýdyp, subutnama hökmünde Imanyň ençeme ýyl mundan ozal sosial media hasabynda ýerleşdirilen we hemmelere elýeterli suratyny iberdi.
Azatlyk Twitter ulanyjynyň hakyky şahsyýeti hakda subutnama sorap, gyssamagy dowam etdirende bolsa, Afina jogap bermegi goýdy. Şol gün giçlik ol ýene-de Gülnara Kerimowa hökmünde twit etmegä başlady.
"Bize rewolýusiýa gerek!"
Bu oýnuň aňrysynda ýatan adamyň - ýa adamlaryň - hakyky şahsyýetini anyk kesgitläp bolmasa-da, soňky wagtlarda göni habarlaşyk arkaly Afina bilen gatnaşyk guran adamlar Azatlyk Radiosyna özleriniň bu hasaby diňe bir däl, köp adamyň ulanýandygyna ynanýandyklaryny aýtdylar. Olaryň pikiriçe, munda Özbegistanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň (SNB) eliniň bolmagy hem mümkin.
"Bu edil SNB-niň proýekti. Olar Kerimowanyň tarapdarlaryny ele saljak bolýarlar" diýip, "AhmadhonUSA" lakamyny ulanýan tanymal özbek twitter aktiwisti aýdýar.
Sürgünlikdäki täsirli Obidhon Kori Nazarowyň yzyna eýeriji diýlip tanalýan Ahmadhon hakyky Gülnara Kerimowanyň iki ýyl mundan ozal korrupsiýa skandalyna bulaşanda wideo şekilli maslahat arkaly özi bilen gürleşendigini tassyklady.
Ol hakyky Kerimowanyň öz aýtjak zatlaryny halka ýetirmek üçin özünden komek sorandygyny we onuň edýän haýyşlarynyň golaýda Afinadan gelen haýyşlara aşa çalymdaşdygyny belledi. Ýöne Ahmadhon Gülnaranyň subut bolan hasabynyň üsti bilen iki ýyl mundan ozal onuň bilen köp gürleşendigi üçin Afina adyny ulanýanyň Gülnara däldigine "100 prosent" ynanýandygyny aýtdy.
Onuň pikiriçe, Afinanyň maksady prowokasiýa. "Men soňky gezek Afina bilen gürleşemde ol 'bize rewolýusiýa gerek, biz öz hak-hukugymyzy soramaly' diýen sözleri gaýtalady" diýip, Ahmadhon aýdýar. Ol özüniň Kerimowa bilen twit alyp berişendigini "dünýäde diňe üç adamyň bilýän bolmagy mümkin" diýýär.
Afina adyny ulanýan adam eger Kerimowa bolmasa, onda ol Kerimowanyň kommunikasiýa taryhyna ýetik ýa-da original alyş-çalşy yzarlan bolmaly. Afinanyň hasabyndan iberilýän ýazgylaryň we onuň belli adamlar bilen arabaglanyşyk gurmaga edýän synanyşyk ülňüsi edil özbek howpsuzlyk gullugynyň geçen ýyllarda ulanan taktikalaryna meňzeýär.
Özbegistanyň syýasatyny tankytlamakda tanalýan bir satiriki websaýtyň redaktorynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Afina onuň bilen hem habarlaşyp, özünde Mirziýaýewiň hökümetini abraýdan saljak materiallaryň bardygyny aýdypdyr.
Afinanyň Azatlyk Radiosyndan çap edilmegini soran tekstlerinde adam hukuklarynyň we günbatar hökümetleriniň ösdürmäge synanyşýan beýleki gymmatlyklarynyň ähimiýeti nygtalýar. Olarda Kerimowyň Gülnaranyň ogly Yslamy özüniň "hakyky mirasdüşeri" edip belländigi-de aýdylýar.


text:
Owganystanyň günortasyndaky Kandagar welaýatynda janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran partlamasynda Owganystanyň wezipesinden çekilýän prezidenti Hamid Karzaýyň doganoglany wepat boldy.
Welaýatyň häkiminiň metbugat-wekili Dawa Han Menapalyň Azat Owganystan radiosyna aýtmagyna görä, hüjümçi 29-njy iýunda Haşmat Karzaý bilen onuň Kandagaryň Dand etrabyndaky öýünde duşuşan wagtynda öz bedenine berkidilen bombany işledipdir.
Menapal hüjümde ýene bir parahat ýaşaýjynyň heläk bolandygyny habar berdi. Hüjümçi Haşmat Karzaýyň öýüne ony Oraza baýramy bilen gutlap barypdyr.
Hüjümiň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.
Haşmat Karzaý prezidentlige dalaşgär Aşraf Ghaniniň Kandagardaky saýlaw kampaniýasyna ýolbaşçylyk edipdi. Ghani öz bäsdeşi Abdylla Abdylla bilen 14-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijeleriniň üstünde dawa edýär.


text:
Ýekşenbe güni Ysraýylyň Goranmak ministrliginiň resmileri Palestinanyň Gaza sektoryndan Ysraýylyň günortasyna atylan raketa oklaryna jogap edip, Gaza sektorynda howa hüjüminiň geçirilendigini mälim etdiler.
Ysraýylyň resmileri bu howa hüjümlerinde Gaza sektoryndaky bir ýarag saklanýan ammaryň hem-de Hamas toparynyň harby türgenleşik binasynyň nyşana alnandygyny aýdýarlar.
Ysraýylyň resmileriniň aýtmagyna görä, bu wakanyň öňýany Gaza sektoryndan atylan raketa oklary Ysraýylyň günortasyndaky açyk bir meýdana düşüpdir.
Wakada Ysraýylyň ýaşaýjylaryna hiç hili zyýanyň ýetmändigi aýdylýar. Emma Gaza sektorynda adam ýitgisiniň bolandygy ýa bolmandygy barada welin anyk maglumat alynmady.


text:
Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singh bilen Pakistanyň hökümet başlygy Ýusuf Reza Gilany şu gün ençeme aýlardan soň ilkinji gezek göni gepleşik geçirdiler.
Duşuşyk Günorta-Aziýa regional hyzmatdaşlygy bileleşigi ýurtlarynyň sammitiniň çäklerinde, Butan patyşalygynyň paýtagty Thimphu şäherinde boldy.
Duşuşygyň jikme-jigi barasynda häzirlikçe maglumat berilmeýär.
2008-nji ýylda Mumbaýda bolan terror hüjüminden soň Hindistan Pakistan bilen gepleşikleri togtadypdy. Şol wakada 170 töweregi adam heläk bolupdy. Deli bu hüjümde Pakistanyň territoriýasynda ýerleşýän söweşijileri aýyplapdy.


text:
Fransiýanyň prezident administrasiýasynyň berýän maglumatyna görä, Nikolýa Sarkozi we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Berlinde ýedi sagada çeken gepleşiklerinden soň, ýewronyň bergi krizisi boýunça “umumy karara” gelmegi başarypdyrlar.
Brýusselde ýewrozonanyň liderleri Gresiýanyň bergi krizisinden çykmagy üçin, bu ýurda berilmegi göz öňünde tutulýan ikinji halas ediş plany boýunça gepleşikler geçirýärler.
Ol ýerde Ýewrotoparyň başlygy, Luksemburgyň premýer-ministri Žan-Klod Janker şeýle diýdi: “Meniň pikirimçe, Germaniýanyň we Fransiýanyň öz nukdaýnazarlaryny utgaşdyryp bilmekleri örän bähbitlidir. Elbetde, bu şu günki gepleşiklerde kararyň kabul edilmegini ýeňilleşdirer”.


text:
Resmileriň aýtmaklaryna görä, Ýaponiýanyň Kýuşu adasynda sil suwundan heläk bolanlaryň sany 26-a ýetipdir. At-dereksiz ýitenleriň sanynyň altydygy aýdylýar.
Daglyk raýonlarda ýer süýşmesi we agaçlaryň ýykylmagy zerarly müňlerçe adam üzňelikde galýar.
Ýurduň harby güýçleri bu regionlara wertolýotlar arkaly azyk önümlerini ýaýradýarlar.
Ýaponiýanyň Meteorologiýa gullugy iň güýçli ýagdaýyň sowulyp, indi käbir raýonlarda duşenbe gününiň dowamynda ýene-de ýagyşyň ýagjakdygy we tupanyň turjakdygy barada duýduryş berýär.


text:
Germaniýanyň daşary işler ministri Guido Westerwelle Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy baradaky gepleşikleriň gaýtadan dikeldilmegine çagyrdy.
Westerwelle Berlinde täze türk ilçihanasynyň resmi açylyşynda çykyş edip, özüniň geljek ýyl gepleşikleriň “täzeden başlanmagyna” umyt baglaýandygyny aýtdy.
"Ýewropa Bileleşigine kabul etmek gepleşiklerinde iki ýyldan gowrak wagt bäri täze bap açylmady. Bu dymyşlyk gowy däl, ol iki tarap üçin hem erbet we biz geljek ýyl ol dymyşlygy bozmak üçin täze başlangyç etmek isleýäris."
Ilçihananyň sişenbe güni bolan inagurasiýasyna Türkiýäniň premýer ministri Rejep Taýyp Erdogan hem gatnaşdy we ol çarşenbe güni german kansleri Angela Merkel bilen gepleşik geçirdi.
Esasy liderler garşy, ministr goldaýar
Merkel we onuň Hristian Demokratik Bileleşigi Türkiýäniň Ýewropa Bileleşiginiň doly bahaly agzasy bolmagyna garşy çykýar, emma Germaniýanyň daşary işler ministri muny goldaýar.
Biz ekstremizme, çydamsyzlyga ýa başga milletlere gyýa bakmaga çydamarys." G. Westerwelle.
Türkiýe Germaniýanyň NATO boýunça ýarany, emma Merkel aglaba ilaty musulmanlardan bolan Türkiýäniň, agzalyga derek, günbatar blogy bilen ýeňillikli partnýor bolmagyny öňe sürýär.
Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine agza bolmak ugrundaky tagallasy resmi taýdan 2005-nji ýylda başlandy, emma Germaniýanyň we Fransiýanyň esasy ýolbaşçylarynyň garşylygy, şeýle-de Türkiýe bilen Gresiýanyň bölünen Kipr adasy üstündäki dawasynyň dowam etmegi zerarly, bu gepleşiklerde öňegidişlik az boldy. Kipr ÝB-niň agzasy bolup durýar.
Ýewropa Bileleşiginiň geçirýän barlaglarynda hem Türkiýäniň adam hukuklary we söz azatlygy boýunça ÝB-niň talaplaryny ödemeýändigi tankytlanýar.
Germaniýanyň daşary işler ministri sişenbe güni sözlän sözünde söwda gatnaşyklaryna we Germaniýanyň ilatynyň üç milliona golaýynyň türk asyllydygyna salgylanyp, Türkiýäniň Ýewropa Bileleşigine kabul edilmelidigini öňe sürdi.
"Germaniýa Türkiýäniň iň möhüm söwda partnýory. Germaniýada türk asylly adamlaryň tas üç milliony ýaşaýar. Olaryň köpüsi german raýaty. Olar biziň medeniýetimizi baýlaşdyrýar we biziň jemgyýetimiziň integral bölegi bolup durýar. Olar biziň bir bölegimiz.”
Çydamsyzlyga çydalmaz
Şeýle-de Westerwelle türklere gyýa garalmagyna garşy çykdy. Geçen ýyl neonasist ekstremistleriniň Türkiýede ýedi ýyllap keýpine adam öldürendikleriniň üstüniň açylmagy köp germaniýalyny aňk etdi, şonda esasan etniki türklerden 9 adam öldürilipdir.
"Biz ekstremizme, çydamsyzlyga ýa başga milletlere gyýa bakmaga çydamarys. Türk asylly adamlara ýa-da beýleki milletlerden bolan halkara dostlarymyza gyýa garalmagy biziň ählimiziň garşymyza işleýär. Bu medeniýet däl, mdeniýetsizlik we biz oňa garşy bile durýarys" diýip, Westerwelle aýtdy.
Berlindäki täze türk ilçihanasynyň Türkiýäniň daşary ýurtdaky iň uly diplomatik missiýasydygy we 30 million ýewro gurlandygy aýdylýar.


text:
Soňky iki onýyllykda, Türkmenistanda giň ýaýran işsizlik, okuwsyzlyk bilen bagly, Türkiýäniň türkmen migrantlarynyň iň köp ýaşaýan ýurduna öwrülendigi aýdylýar.
Bu ýagdaý, Türkiýede ýaşaýan türkmenistanlylaryň özleriniň Azatlyk radiosyna gürrüň bermeklerine görä, köp adamyň bikanun duruma düşmegine hem getiripdir.
Mundan başga, Türkiýede uzak ýyllap ýaşan türkmenistanlylaryň bir topary, yzlaryna dolanyp barsalar iş tapmaryn ýa ýurtdan çykarylmaryn öýdüp, yzyna gaýtmakdan hem çekinýär. Türkiýede işläp ýa okap, soň türk raýaty bolmak, ýa bolmasa başga bir ýurtdan gaçybatalga ýa oturym soramak isleýän türkmenistanlylar hem bar.
Eýsem şu hili türkmenistanlylar Türkiýede 11-nji aprelde güýje giren täze kanundan, migrantlar we bosgunlar baradaky düzgünleşdirmelerden nähili peýdalanyp bilerler.
Azatlyk radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginiň nobatdaky sany Türkiýede çykalga gözleýän türkmenistanlylaryň gyzyklanýan soraglaryna bagyşlandy.


text:
BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki Mun Waşingtonyň BMG-na goldawynyň güýçlenmegini mübärekläp, bu dünýä guramasyny has täsirli we jogapkär ýagdaýa getirjekdigine wada berdi.
ABŞ-nyň BMG-daky ilçisi Suzan Raýs, prezident Barak Obamanyň bu gurama bilen ýakyn hyzmatdaşlygyny nygtap, BMG-nyň parahatçylyk missiýasyna ABŞ-nyň goldawynyň ýokarlandyryljakdygyny aýdanyndan soň Ban Ki Mun bu beýanaty etdi.
Wada berilýän şol goldawlaryň arasyna, 78 müň harby işgärlerden, 11 müňden gowrak polisiýadan we 23 müňden gowrak graždan işgärlerden ybarat bolan 15 sany parahatçylyk missiýasy we 27 sany ýörite syýasy missiýa girýär.


text:
Eýran sudunyň ýolbaşçysy Tähranyň prokurory Saeed Mortazawini ýurduň baş prokurorynyň orunbasary wezipesine belledi.
Eýranda geçirilen saýlawlardan soňky tutha-tutluklary gurnanlykda aýyplanýan Saeed Mortazawiniň täze wezipede ygtyýarlyklary artarmy ýa ýok diýen mesele entek anyk däl.
Tähranyň öňki prokurory Saeed Mortazawä ýurtda reformaçylara degişli garaşsyz neşirleri gadagan edendigi üçin “metbugatyň gazaby” diýen at dakyldy. Ol reformaçylaryň 100-den gowrak neşirini ýapyp, köp žurnalistlere hem-de internet bloggerlere garşy jenaýat işlerini gozgap, şeýle lakama mynasyp boldy.
Saeed Mortazawiden ejir çeken žurnalistleriň biri Ruzbeh Mirebrahimi, 2004-nji ýylda birnäçe kärdeşi bilen tussag edilip, etmedik jenaýatlaryny boýun almaga mejbur edilpdi. Häzirki döwürde Nýu-Ýorkda ýaşaýan Ruzbeh Mirebrahimi Saeed Mortazawiniň Tähranyň prokurory wezipesinden çetleşdirilendigini eşidip, begenendigini aýdýar.
“Mortazawiniň işlän ýeri - Tähranyň prokuraturasy, yslam respublikasynyň sud sistemasynyň esasy damary diýip bolar. Men şol adamyň bu wezipeden gidendigine begenýärin. Sebäbi ol entek bu wezipäni eýeleýärkä, hiç zadyň özgeremjekdigi, sud sistemasynda reformalara ýol berilmejekdigi anyk” diýip Mirebrahimi öňe sürýär.
Beýleki Eýranly bir žurnalist Fereşteh Gazi Mortazawiniň ady agzalanda, gaty ýakymsyz, agyryly ýatlamalaryň hakyda gelýändigini aýdýar. Şol ýatlamalaryñ gazetleriň ýapylmagy, tutha-tutluklar, işsiz galyp, Eýrany terk etmäge mejbur edilmek, öýsüz-öwzarsyz galmak ýaly wakalar bilen baglydygyny žurnalist gürrüň berdi.
29-njy awgustda Eýranyň ýerli metbugaty ýurduň sudunyň ýolbaşçysy wezipesine täze bellenilen Sadeh Larijaninyň Tähranyň prokurory wezipesine Abbas Jafari Dolatabadini belländigini habar berdi. Bir günden soň bolsa Saeed Mortazawiniň Eýranyň baş prokurorynyň orynbasary wezipesine bellenilendigi mälim edildi.
Ýüzleý üýtgeşiklik
Adam hukuklary boyunça ýurist Muhamad Seýfzadeh Mortazawiniň bir wezipeden boşadylyp, beýlekä bellenilmeginiň köp zady üýtgetmejekdigini aýdýar.
“Sistemanyň özünde özgerişlikler bolan bolsa, Mortazawi baş prokuroryň orynbasary wezipesine bellenilmezdi, gaýtam administratiw sud onuň bu sistemadan düýpden çykarylmagy ugrunda hereket ederdi.
Ol suda çekilmeli hem öz eden işlerini köpçulige düşündirmeli” diýip, ýurist aýdýar.
42 ýaşly Saeed Mortazawi asly Eýranly Kanadanyň raýaty, fotožurnalist Zahra Kazeminiň 2003-nji ýylda duçar bolan ölümine dahyllylykda güman edilýär. Türme tussaglygynda saklanan döwri žurnalist zenanyň kellesine zeper ýetirilip, ol keselhanada aradan çykypdy. Zahra Kazemi “Ewin” atly türmäniň golaýynda tussag edilenleriň dogan-garyndaşlarynyň geçiren protest-demonstrasiýasyny surata düşürendigi sebäpli häkimiýetler tarapyndan saklanypdy.
Mortazawi gaty rehimsiz, aryny köýdürmeýän adam diýlip tanalýar. Tussaglary sorag edende, dürli haýbat atmalar bilen olara psihiki basyşy ulanmakdan gaýtmaýandygy barasynda-da maglumatlar bar.
Žurnalist Ruzbeh Mirebrahimi öňki prokuroryň maşgala agzalaryny ýok etmek bilen haýbat atandygyny bize gürrüň berdi. Ýagny, oýdäkileriň heläkçilige uçramaklary mümkin diýip, Mortazawi oňa haýbat atypdyr.
Mortazawini kim goldaýar?
Käbir synçylar Eýranyň ruhany lideriniň Mortazawini gollaýandygyny aýdýarlar. Emma žurnalist Ruzbeh Mirebrahimi bu pikirler bilen ylalaşmaýar. Ol öňki prokuroryň diňe rejimiň aýdanyny edýän emeldarydygyny aýdýar.
Mortazawi Eýranda geçirilen saýlawlardan soňky tutha-tutluklary gurnan adamlaryň biri hökmünde tanalýar. Onuň buýrugy boýunça reformaçylaryň görnükli wekilleri “mahmal rewolýusiýasyny” amala aşyrmaga synanyşykda aýyplanyp, tussag edildiler.
Tähranly ýurist Nemat Ahmadi Mortazawiniň öňki wezipesinden çetleşdirilmeginiñ hem-de ýurtda saýlawlardan soňky bidüzgünçilikler bilen meşgullanýan komissiýanyň döredilmeginiñ tussag edilen reformaçylaryň ykbalyna öňyn täsir etmeginiň mümkindigini radiomyzyň pars gullugyna beren interwýusynda belledi.
Adam hukuklary boýunça ýurist Muhamad Seýfzadeh reformaçylara garşy gozgalan işleriň dowam etdirilýändigini aýdyp, bu prosesiň tamamlanjakdygyna köp ynanmaýandygyny belledi.
Bloggerleriň biri bolsa, Mortazawiniň täze wezipä bellenmegi bilen bagly “Tähranyň jellady, yurduň jellady boldy” diýip ýazdy.


text:
Polşanyň polisiýasy çeçen seperatistleriniň liderlerinden biri Ahmet Zakaýew Polşa gelse, ony tussag etjekdigini aýtdy.
Şu gün Polşanyň paýtagty Warşawanyň eteginde çeçenleriň Bütindünýä kongresi açylýar.
Beýik Britaniýadan başpena alan Ahmet Zakaýew Orsýet tarapyndan terrorizmde günälenip, halkara Interpol guramasy tarapyndan gözlegde durýar diýip, Polşanyň polisiýa gullugy mälim etdi.
Ýöne tutulan ýagdaýynda ony Russiýa ekstradisiýa etmek meselesini sud çözer.
Şol wagtyň özünde Ahmet Zakaýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda polşa barmakçydygyny, munuň üçin eýýäm çakylyk alandygyny aýtdy.
Ol ýene şeýle diýdi: “Men Polşada ilkinji gezek bolamok, ony bilýänsiňiz. Şu ýylyň özünde 3-4 gezek bolandyryn. Muňa hiç hili reaksiýa bolmandy. Indi bolsa meni bu foruma çagyrdylar. Mesele Zakaýewde däl. Mesele meniň aýtjak sözümde we ol ýerde näme diýiljekdigi, nämäniň maslahatlaşyljakdygy barada. Bu – Çeçen meselesi. Şu wagt Çeçenistan daşarky dünýä üçin ýapyk tema” diýip, çeçen seperatisti aýtdy.
Çeçenleriň Bütindünýä kongresi 16-17-nji sentýabr aralygynda geçýär. Forumy emigrasiýadaky çeçenler gurnadylar.


text:
1981-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda, yslamçy ekstremistler prezident A.Saadatyň janyna kast edenden bir aý soň, Hosni Mubarek prezident saýlandy. Ol 1975-nji ýyldan bäri wise-prezidentdi we 1973-nji ýylyň oktýabryndaky uruşda howa güýçleriniň komandiri bolupdy.
Häzir 82 ýaşly Mubarek 1991-nji ýyldan ykdysady reforma geçirip başlady we hususy eýeçiligiň roluny ösdürdi diýip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň geçen ýylyň noýabrynda ýaýradan raportynda habar berildi.
Global ykdysady krizisden öň Müsüriň ykdysadyýeti 7 prosent çemesi ösdi. Emma, bu ösüşe garamazdan, hökümet azyk, jaý we energiýa üçin subsidiýa bermegini dowam etdi.
ABŞ-dan ýylda 1,5 milliard çemesi dollar kömek alýan Müsüriň ykdysadyýeti esasan turizme, nebit-gaz eksportyna we Suez kanalyndan gelýän girdejilere daýanýar.
Müsüriň 80,5 million ilatynyň üçden bir bölegi oba hojalygy bilen meşgullanýar.Ýurduň oba hojalyk önümleriniň ählisi diýen ýaly 2,5 million gektar töweregi meýdandan öndürilýär we käbir çöllük ýerler ekerançylyk üçin özleşdirildi. Şonuň ýaly-da fermerler maldarçylyk, guşçulyk bilen hem köp meşgullanýarlar.
Müsür nebite, tebigy gaza, fosfata we demre baý ýurt. Nebit we gaz ýurduň içerki önümçiliginiň 12 prosentini tutýar. 2009-njy ýylyň iýulynda berlen habara görä, ýurduň çig nebitiniň we kondensatynyň gory 4,4 milliard barrele deň.
“Reýteriň” maglumatyna görä, turizm Müsüriň içerki önümçiliginiň 11 prosentinden gowragyny eýeleýär. Bu barada Turizm ministrligi habar berdi. Ýurtda işleýänleriň her sekizden biri şu pudakda zähmet çekýär.
2009-njy ýylda 12,5 million çemesi turist Müsüre sapar etdi we ýurda 10 milliard 800 million amerikan dollary möçberindäki girdeji getirdi. Resmi sanlara görä, 2010-njy ýylyň ilkinji 9 aýynda turizm 9 milliard amerikan dollaryndan gowrak girdeji getiripdir.
BBC-niň maglumatyna görä, Müsüriň 80,5 million ilatynyň 9,6 prosenti işsiz. Olaryň 20 prosenti garyplykda ýaşaýar. Ýurduň ykdysadyýeti daşary ýurtlarda, ylaýtada Saud Arabystanynda we aýlag ýurtlarynda işleýän müsürlileriň ýollaýan pullaryna hem garaşly.


text:
Eýranyň döwlet mediasy “Washington Post” neşriniň habarçysy Jason Rezaianyň sud diňlenişiginiň 13-nji iýulda Tähranda ýapyk gapylaryň aňrysynda gaýtadan başlanandygyny habar berdi.
Amerikan we eýran goşa raýatlygyna eýe bolan Rezaian ABŞ-nyň peýdasyna içalyçylykda we Yslam Respublikasyna garşy propagandany alyp barmakda aýyplanýar.
Bir ýyla golaý wagt bäri türmede saklanýan Rezaian özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.
Eýranyň rewolýusion sudy maý we iýul aýlarynda žurnalistiň işi boýunça iki diňlenişik geçirdi.
Eýran goşa raýatlygy ykrar etmeýär.
Rezaian öz aýaly we iki fotožurnalist bilen bilelikde 2014-nji ýylda tussag edilipdi. Bu žurnalistden başgasy soň boşadylypdy.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bir hüjümçi daşary ýurt harbylarynyň ulag kerwenini nyşana alyp, maşyna ýerleşdirilen bombany partlatdy.
Owganystanyň polisiýasy bu partlamada azyndan alty sany parahat ýaşaýjynyň ölüp, ýene azyndan 35 töweregi adamyň-da ýaralanandygyny habar berdi.
Kabulyň polisiýa edarasynyň başlygy Mohammad Eýýub bu partlamada birnäçe jaýa uly zyýan ýetendigini-de mälim etdi.
Kabuldaky bu partlamanyň jogapkärçiligini “Hizbi Yslami” atly söweşjeň toparyň öz üstüne alandygy habar berilýär.


text:
Satlyk uly ýükli masynlar satuwa çykarasyňyz gelse, biz size netijeli kömek edip bileris. Onuň üçin siz sahypamyzyň ýokarsynda "Bildiriş bermek" diyip duran gök dessaniň üstüne basyň we häsiýetnamany dolduryň. Eger-de siz Kamaz satasyňyz gelse, sözbaşy diyip duran ýerde "satlyk kamaz" diyip belläň we galan boş setirleri dolduryň, ulagyň reňkini, markasyny, ýylyny, beýan etmeli ýerde goşmaça zatlaryny ýazyň. Kemçiligi bolsa ähli zady doly we dogry beýan ediň. Eger-de ulanyjy biziň saýtymyzda satlyk kamaz diyip gözlände, siziň bildirişiňiz çykar şol sebäpden sözbaşyda hökman ulagyň adyny ýazyň.
Eger-de siz uly ýük maşyn satyn almak isleseňiz, meselem (satlyk Volvo, Howo), bu sahypada gözlegiň wagtyny azaltmak üçin ulagyň markasyny saýlaň. Şonda saýlanyňyza görä bar bolan eýesinden bildirişler görkeziler.


text:
Anna güni Özbegistanyň häkimiýetleriniň daşary ýurtlara çykýan medisina işgärleri babatda täze gözegçilik düzgünlerini güýje girizendikleri barada maglumat alyndy.
Merkezi Aziýa regiony boýunça iş alyp barýan hökümete degişli bolmadyk «The expert working group» atly barlaglar topary bu barada ýaýradan beýanatynda Özbegistanyň häkimiýetleriniň daşary ýurtlara çykýan medisina işgärlerine kontrollyk etmek boýunça ýörite täze çäklendiriji düzgünleri girizendiklerini mälim etdi.
Bu maglumata görä, indi daşary ýurtlara gidip gelýän medisina işgärleri ýurda dolananlaryndan soň üç günüň içinde özleriniň daşary ýurtlarda alyp baran işleri barada häkimiýetlere jikme-jik ýazmaça hasabat bermeli.
Şeýle hasabaty bermedik lukmanlara indiki gezek ýurtdan çykmaklygyň gadagan edilmek howpunyň bardygy aýdylýar.


text:
Türk raýatlarynyň ölümi üçin Ysraýyl Türkiýeden ötünç soramakçy däl. Olar deňiz içinden Gaza sektoryndagy gabawy böwsüp geçmekçi bolanlarynda, 31-nji maýda Ysraýyl harbylarynyň operasiýasy netijesinde heläk bolupdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahu hökümet ol ölenlere gynanç bildirýär, ýöne harbylaryň hereketi üçin ötünç soramakçy däl diýdi. Sebäbi olar öz janlaryny gorapdyrlar.
Şol wagtyň özünde Netanýahu Türkiýe bilen dartgynlygy artdyrmakdan gaça durýandygyny-da aýtdy.
Ysraýylyň premýer-ministri Netanýahu şu hepde öz Kabinetiniň bir agzasynyň Türkiýäniň ýokary derejeli wekili bilen duşuşandygyny tassyklady.


text:
Aşgabadyň ýollarynda “Segway” görnüşli elektrotigirlenijili gözegçi polisiýa işgärleri peýda boldy. Bu suratlar, hususan-da, internet ulgamyny peýdalanyjylar tarapyndan ýaýradyldy.
Segway — sürüjiniň iki tarapynda ýerleşen goşa tekerli elektrotigirleniji Din Keýn tarapyndan oýlanyp tapyldy.
Segway elektrotigirlenijisi gelejegiň ulag serişdesi hasaplanylyp, awtosazlaýjy gurluş esasynda işleýär.
Aşgabatda segweýler ilkinji gezek “Berkarar” söwda-dynç alyş merkezinde peýda boldy. Bu merkeziň gorag gullugynyň işgärleri olary hereketleriň çaltlygyny üpjün etmek babatda ulanýarlar.


text:
Türkmenistan hökümetiniň 2009-njy ýylyň martynda Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy komitetine beren hasabatynda
tene şikes ýetirýän jezalandyrmalar Türkmenistanyň kanunçylygyna görä, adam mertebesiniň kemsidilmesidir, şeýle-de türmedäki şertler tussaglykdaky adamyň janyna we saglygyna zyýan ýetirmejek derejede bolmaldydyr diýlip nygtalýar.
Emma halkara gözegçilerine uzak wagtdan bäri Türkmenistanyň türmelerine baryp, ol ýerlerdäki şertleri synlamaga, öwrenmäge rugsat berilmeýändigini ençeme halkara guramalary öwran-öwran aýdyp gelýärler.
Düýbi Osloda ýerleşýän Norwegiýanyň Helsinki komiteti Türkmenistanyň demirgazyk welaýaty Daşoguzyň aýallar türmesindäki tussaglaryň ýagdaýlary barada hasabat ýaýratdy
. Hasabatda türmede saklanýan aýallaryň gündelik durmuşy, olaryň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary we gynamalary aç-açan görkezilýär.
Osloda ýerleşýän Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň maslahatçasy Iwar Deýl
Komitetiň maslahatçasy Iwar Deýl
bu hasabat barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Soňky wagtlarda Türkmenistanyň häkimiýetleri biznes pudagynda, hususanam ugleworod serişdeleri boýunça iş alyp barýanlary, şeýle-de günbatar döwletleriniň diplomatlaryny ýurda gelmäge çagyrýarlar. Ýöne, muňa garamzdan, adam hukuklaryny goraýjy guramalaryna welin, Türkmenistana gelip, ýagdaýlara gözegçilik etmek, asla mümkin däl diýen ýaly”.
Deýliň aýtmagyna görä, Norwegiýanyň Helsinki komiteti Türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşýän aýallar türmesi baradaky maglumaty Türkmenistanyň hukuk goraýjy aktiwistleri bilen bilelikde işläp ýygnapdyr. Komitet bu hasabatyň üsti bilen bu türmede tussaglykda saklanýan aýallaryň ýagdaýlary barada anyk maglumatlary bermäge synanyşýar.
40 ýyl ozal döredildi
Daşoguzdaky aýallar koloniýasy, entek Sowet zamanynda, mundan 40 ýyl töweregi ozal döredilipdi. Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soň, bu koloniýa aýallar türmesi hökmünde ulanylyp başlandy. Resmi taýdan tassyklanylmadyk maglumata görä, 2010-njy ýylda bu türmede binalaryň sany hem artdyrlypdyr.
Hasabatda nygtalmagyna görä, bu türmedäki tussaglaryň sany 90-njy ýyllardan bäri kem-kem artýar. Ýagny, 1997-nji ýylda tussaglaryň sany 223 bolan bolsa, bu 1999-njy ýylda 500, 2004-nji ýylda 2,200, 2005-nji ýylda bolsa olaryň sany 2,400-e ýetipdir.
Türkmenistanda geçirilýän günä geçişliklere garamazdan, 2000-nji ýyllardan bäri Daşoguzyň aýallar türmesindäki tussaglaryň sanynyň 2,000-den aşak düşen gezeginiň bolmandygy Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň ýaýradan hasabatynda bellenilýär.
Şaýatlaryň aýtmagyna görä, türmedäki adamlaryň sany bolmalysyndan juda köp. Adynyň tutulmagyny islemedik, Daşoguzyň aýallar türmesinde oturyp çykan zenan bu ýagdaý barada şeýle gürrüň berýär: “8-9 däl, ol ýerde her jaýda 50, 45, 36 adam ýatýar. Aýak aşagynda-da adamlar ýatýar”.
Aýallar şeýle ýagdaýlar sebäpli ýerde, polda ýatyp-turýandyklaryny aýdýarlar. Şaýatlar tussag kameralarynda hatda wentilýasiýanyň we ýyladyş sistemanyň hem kadaly gurnalmandygyny tassyklaýarlar.Korrupsiýanyň derejesi
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň hasabatynda bellenmegine görä, Daşoguz welaýatyndaky aýallar türmesinde korrupsiýanyň derejesi hem juda ýokary. Türme işgärleriniň arasynda para almaýanlar ýok diýen ýaly, şeýle-de türmedäki her bir “hyzmat” üçin aýratyn töleg, baha bar.
Şeýle tendensiýanyň Türkmenistanyň beýleki türmelerinde-de bardygyny tassyklap, Lebap welaýatynyň Seýdi türmesinde oturyp çykan Ylham şeýle gürrüň berýär: “Puluň bolmasa, hiç kim ýüzüňe-de seredenok. Eger-de kamerada ýagdaýyň bolsa, öýüňden telewizor getirip, arkaýyn görüp bolýar. Pul bolsa, telewizor görüp, magnitofon diňläp ýatmaga rugsat berilýär”.
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň Daşoguzdaky aýallar türmesindäki ýagdaýlar barada ýaýradan hasabatynda, bu türmedäki tussag aýallara garşy dürli gynamalaryň ulanylýandygy-da nygtalýar.
Öňki tussaglaryň aýtmagyna görä, bu türmede 2005-nji ýyla çenli tussaglary zorlamak we gynamak giňden ýaýrapdyr. Kähalatlarda sakçylaryň tussaglary tä ölinçä ýenjendikleri barada hem maglumat bar. Şeýle ýagdaýlarda türme resmileri tussaglaryň başga sebäplere görä ölendikleri barada tassykama taýýarlapdyrlar.
Daşoguzyň aýallar türmesindäki naharlaryň hili barada, bu türmäniň öňki tussaglarynyň biri şeýle gürrüň berýär: “Iýmit ýagdaýy kyn. Berilýän kaşa durşuna hamyr bolup dur. Naharlaryň üsti durşuna gurçuk bolup dur”.
Norwegiýanyň Helsinki komitetiniň ýaýradan bu hasabatynyň diňe bir jemgyýetçilige maglumat bermek bilen çäklenmejekdigini bu Komitetiň maslahatçysy Iwar Deýle aýdýar: “Bu hasabat BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň 46-njy gözden geçiriş sessiýasyna
hem ugradylar. Bu gurama şu ýylyň maýynda Türkmenistanyň meselesine seretmekçi. Munuň bilen baglylykda başga-da birnäçe guramalar öz hasabatlaryny ýolladylar”.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow halk-hojalygynyň dürli pudaklaryna degişli birnäçe möhüm permana gol çekdi.
Bu permanlardan biri önümçilik hem-de durmuş hyzmatlary bilen meşgullanjak kiçi we orta telekeçilik işleri üçin kredit almak isleýän raýatlara Türkmenistanyň banklarynyň 5 prosent ýyllyk bähbit bilen kredit bermekleri baradaky perman.
Prezidentiň permanlaryndan ýene biri “Türkmenawtoýollary” Döwlet konserniniň jogapkärçiliginde “Arçman-Türkmenbaşy”, “Aşgabat-Türkmenbaşy”, “Änew-Mary” we “Aşgabat-Mary” transport ýollarynyň ugrunda jemi 78 sany täze, döwrebap transport köprüleriniň gurulmagyna degişli perman.
Mundan daşary, prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň deňiz we derýa transportlary boýunça Döwlet gullugyna Horwatiýa Respublikasynyň kompaniýasyndan iki sany ýolagçy paromyny satyn almaklyga rugsat berýän permana-da gol çekdi.


text:
Häzirki gün Türkmenabadyň dürli köçelerinde döwlet tarapyndan gurnalýan dabaraly çäreleriň şowhunly seslerini eşitmek bolýar. Sebäbi Türkmenabatda hökümetiň gurnamagynda medeniýet hepdeligi geçirilýär. 22-nji iýunda başlan bu çäreler 29-njy iýunda tamamlanar.
Bu medeniýet hepdeliginiň dowamynda dürli aýdym-saz, tans toparlarynyň çykyşlary we medeni sergi ýaly çäreler geçirilýär. Hususan-da, bu çäreler Türkmenabadyň täze gurlan binalarynyň öňünde, ýagny Sazly-drama teatr, Ruhyýet köşgi, welaýat kitaphanasy we ülkäni öwreniş müzeýi ýaly belli medeni binalaryň öňünde geçirilýär.
Dabaralarda ýaňlanýan şygarlar bolsa bir meňzeş, çykyşlarda yzly-yzyna prezident Berdimuhamedowa alkyş aýdylýar, onuň jan saglygyna doga edilýär, alyp barýan işlerinde üstünlükler arzuw edilýär.
Çärelere tomaşa etmek
Emma prezidente aýdylýan bu alkyşly sözlere we geçirilýän beýleki çärelere ýakyndan tomaşa etmek welin türkmenabatlylaryň ählisine des-deň ýetdiräýenok. Sebäbi dabaralaryň geçirilýän ýerlerine diňe saýlanyp alnan adamlar göýberilýär.
Çäre geçirilýän ýerleriň töwerekleri polisiýa tarapyndan gurşalyp, ýörite getirilen ýa çakylyk bilen gelen adamlar içeri göýberilýär, galanlary saklanýar. Onsoň çäreleriň bolýan ýerlerinden geçýän ýollaram ýapyk. Bu ýagdaý indi 22-nji iýundan bäri dowam edýär.
Bu bolsa öz gezeginde şol dabaralara öz islegi bilen tomaşa etmäge gelen adamlaryň arasynda her hili nägilelikleriň döremegine getirýär. Özüni Döwlet diýip tanadan türkmenabatly ýigit bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýýär: “Men bu çärä gelýärkäm, maňa geçmek bolanok diýdiler. Sebäbini sorasam, sýomka gidip dur diýip düşündirdiler. Onda ýoluň o ýüzüne geçip, sahnany özüm üçin surata alanymda, meniň telefonumy alyp, suratlarymy öçürip, haýbat atdylar”.
Çärä gatnaşýanlar
Döwletiň aýtmagyna görä ol ýere gelip, uzakdan syn edýänler başga-da kän. Olaryň ählisi hem sýomka bar, ýagny bu taýda surat alynýar diýip, toýa çakylyksyz gelen myhmanlar ýaly, toýa goýberilmän, yzyna gaýtarlypdyr.
Döwlet çärelere göýberilmänligi üçin nägile, emma çärä mejbury gatnaşmaly edilen we aýdym sazly dabaralary ýakyndan tomaşa etmäge mümkinçiligi bolanlaram ýagdaýdan razy däl. Olardan biri, özüni Çynar diýip tanadan 40 ýaşlaryndaky türkmenabatly gelin, hökümet işgäri Çynar Azatlyk Radiosyna bu hakda şeýle gürrüň berýär: “Maňa işden soň çärä gitmeli diýdiler. Bu ýagdaý birinji gezek başyma gelmeýär. Diňe çäre bilen çäklenilse boljak, gyzyl reňkli täze köýnegem tikdirmeli edildi, çärä işden soň iberilenim üçin premiýada tölenmeýär”.
Çynaryň aýtmagyna görä, bu buýrukdan boýun towlanlara işden kowulmak howpy abanýar. Şeýlelikde islese-de-islemese-de adamlar bu buýruga boýun bolýarlar. Ol mejbury ýagdaýlaryň, dabaranyň dowamynde hem dowam edýändigini, şeýlelikde konsert gutarýança adamlara ýerlerinden gymyldamaga rugsat edilmeýändigini aýdýar.
Medeniýet hepdeligi soňky bir iki ýyldan bäri her ýyl bir welaýatda geçirilýär we ol prezident Berdimuhamedowyň doglan güni, ýagny 29-njy iýunda tamamlanýar. Mundan ozalky çäreleriň birine daşary ýurtly aýdym-saz toparlary, şol sanda dünýä belli aýdymçy Jenefer Lopez hem gatnaşypdy.
Bu gezegem daşary ýurtly aýdymçylaryň çagyrylandygy barada il arasynda gürrüň bar, emma olaryň kimlerdigi, haýsy gün, nirede çykyş etjegi barada häzirlikçe halk köpçüligine ýaýradylan takyk maglumat ýok.


text:
Şu gün Norwegiýanyň paýtagtynda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama parahatçylyk boýunça Nobel baýragy gowşuryldy.
Bu dabarada Nobel baýragyny alan Barak Obama ony çuňňur mindetdarlyk hem kiçi göwün bilen kabul edýandigini aýtdy.
Baýragyň gowşurylyş dabarasynyň öňýanynda geçirilen metbugat konferensiýasynda jenap Obama çykyş edip, bu baýraga özünden has mynasyp adamlaryň bardygyna şübhelenmeýändigini belledi.
Ol parahatçylyk barada Nobel baýragy Martin Luter Kinga gowşurylanda, bu dünýade köp adamy höweslendirip, doktok Kingyň öz watanyndaky pozisiýalşaryny has berkidendigini belledi. Hut şeýle miras üçin biz Nobel komitetine gaty minnetdar diýip Barak Obama aýtdy.
Şeýle hem prezident Obama global howpsyzlygy üpjün etmek, Owganystandaky ýagdaýy kadalaşdyrmak, howanyň maýyllamagyna garşy göreşmek ýaly wajyp meseleler boýunça alyp barýan işini dowam etdirjekdigini nygtady.


text:
Orsýetiň resmileri Müsürde heläkçilige uçran orsýetli uçaryň 10 ýolagçysynyň şahsyýetiniň maşgala agzalary tarapyndan anyklanandygyny habar berdiler.
“A321-200” kysymly uçar 31-nji oktýabrda Şarm el Şeýhden Sankt Peterburga barýarka Müsüriň Sinaý ýarymadasynda ýere gaçdy. Uçardaky 224 adamyň ählisi wepat boldy. Resmiler bu betbagtçylygyň Orsýetiň we sowet awiasiýasynyň taryhynda iň betbagtçylykly uçar heläkçiligi bolandygyny aýdýarlar.
Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginden Alekseý Smirnow 140 jesediň we 100-den gowrak beden bölekleriniň iki hökümet uçary arkaly Sankt Peterburga alnyp barylandygyny aýtdy.
Uçar heläkçiliginiň sebäpleri nämälim galýar. Uçar kompaniýasy sürüjiniň ýalňyşlygyny ýa-da tehniki näsazlyklary aradan aýyrdy.


text:
Geçen aýyň 23-ne Daşoguzda geçirilen Ýaşulular maslahatynyň dowamynda beýlekiler bilen bir hatarda, Marynyň Ýolöten etrabynyň Dostluk geňeşiniň ýaşaýjysy, pensioner Hezretguly Öwlüýägulyýew diýlip tanadylan bir adam hem çykyş edip, türkmenistanlylara mugt suwuň, gazyň berilýändigi üçin prezidentiň şanyna köp sanly öwgüli sözleri aýtdy.
Emma şol bir wagtda pensioner Öwlüýägulyýew bu meselede bir “ýönäniň” bardygyny hem agzady: “Ýöne, gynansakda, döwletimiziň bu sahawatyny jogapkärçiliksiz we bisarpa peýdalanýanlaryň hem bardygyny şu ýerde aýtmalydyrys. Hormatly prezidentimiz, häzir ýurtda her öýde elektrik toguny ölçeýän gurallar bar. Emma nämüçindir gaza, suwa gezek gelende onuň hasabyny ýöredýän ýok”.
Asyl käri belli edilmedik ýolötenli Öwlüýägulyýew munuň netijesinde ýurda uly möçberde zyýanyň ýetýändigini özbaşdak hasaplap çykarandygyny-da sözüne goşdy. Ol: “Men öz ýanymdan ýönekeýje hasap edip gördüm welin, gaza we suwa eýeçiliksiz çemeleşilýändigi üçin, döwletimiziň çekýän ýitgisi 5 million/milliard dollara ýetýär. Bu agzalan san, dogrusyny aýtsak, dünýädäki kiçiräk bir döwletiň ýyllyk býujetine barabardyr”.
Töleg enjamlary
Çykyşynyň ahyrynda Öwlüýägulyýew öýlerde ulanylýan suw we gaz üçin töleg enjamlarynyň oturdylmalydygyny, resurslar artyk ulanylan halatynda mugt berilýäninden artykmajynyň tölegli bolmalydygyny hem aýtdy. Ol bu teklibi Ýaşulularyň maslahatynyň goldajakdygyna ynanýandygyny-da ýüzugra nygtady.
Maslahatyň dowamynda bu teklibiň mundan beýläk maslahat edilip-edilmändigi, ýa-da “mugt” diýlip kesgitlenen suwuň we gazyň anyk möçberi we tölegi boýunça soňra gürrüň edilendigi barada hiç hili resmi maglumat ýok.
Ýatladyp geçsek, 4-nji oktýabrda Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde-de prezident Ýokary gözegçilik edaranyň başlygy Batyr Atdaýewe ýurtda elektrik energiýasynyň, gazyň we agyz suwunyň ulanylyşyna gözegçilik etmek ulgamyny işläp düzmegi tabşyrypdy.
"Uly urgy"
Bu aralykda penşenbe güni “Central Asia online” atly internet neşirinde “Türkmenistan mugt togy, gazy we suwy çäklendirýär” atly makala çap edildi. Şol makalda Türkmenistanyň Ykdysady ösüş ministrliginde işleýär diýilýän Amanmyrat Sopyýew atly bir adamynyň sözleri getirilipdir. Sopyýew şeýle diýýär: “Ähli zat mugt bolsa, munuň ykdysadyýete uly urgusy bar. 20 ýyl mundan ozal garaşsyz bolalymyz bäri hökümet bu ýeňillikleri goldap geldi”.
Emma maliýe professory hökmünde tanadylan Sopyýew “mugt” diýlip berilýän toguň, gazyň we suwuň netijesinde ýurda anyk nähili “urgynyň ýetýändigi”, şeýle-de munuň bilen baglylykdaky anyk sanlary we düşündirişleri bermändir.
"Dekabra çenli..."
Makalada nygtalmagyna görä, şu ýylyň dekabr aýyna çenli ähli öýlerde ýörite ölçeýji abzallar ýerleşdiriler. Alnan maglumatlaryň netijesinde, dekabryň aýagynda prezident bilen ýörite duşuşyk geçirilip, şonda suwuň we gazyň mugt bolmaly çägi we artykmaç ulanylan halatynda edilmeli tölegi hem kesgitlener.
Mugt tok, gaz we suw subsidiýalary 1993-njy ýylda ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan girizilipdi. Ilkibaşda, şol ýeňillikler 2014-nji ýyla çenli dowam etmeli diýlip kesgitlenipdi. Emma, 2004-nji ýylda hökümet subsidiýalaryň möhletini 2030-njy ýyla çenli uzaltdy.
Gaza we suwa häzirki girizljek diýilýän “çäkleriň” haçandan güýje girjekdigi barada hiç hili resmi maglumat ýok.


text:
Orsýet Günbatary Siriýadaky ynsanperwerçilik krizisini syýasylaşdyrmakda günäledi we bu ýagdaýyň öňdäki parahatçylyk gepleşiklerine zyýan ýetirmeginiň ähtimaldygyny aýtdy.
Orsýetiň ilçisiniň orunbasary Wladimir Safronkow Britaniýanyň, Fransiýanyň we ABŞ-nyň 15-nji ýanwarda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde pitneçileriň elindäki Madaýa şäherindäki adamlaryň açlyk-horlugy barada duşuşyk geçirilmegine çagyrmagyny sorag astyna aldy.
Ol bu şäheriň Siriýanyň hökümet güýçleri tarapyndan gabawa alnandygyny we şäherde pitneçileriň gol astynda çekilýän horlugyň azalýandygyny aýtdy.
Ol muny «goşa standart» atlandyryp, «zerur bolmadyk galmagallaryň hemmesiniň» 25-nji ýanwara bellenen parahatçylyk gepleşiklerine päsgelçilik döredýändigini aýtdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun pitneçiler-de, hökümet goşunlary-da, asuda adamlary açlyga sezewar etmek bilen, uruş jenaýatlaryny amala aşyrýar diýdi.


text:
Yrak türkmenleriniň syýasy hem jemgyýetçilik durmuşynda esasy rol oýnaýan ITC-Yrak türkmen fronty golaýda özüniň döredilmeginiň 21 ýyllygyny belledi.
Eýsem, ITC-Yrak türkmen fronty 21 ýylyň dowamynda Yrakdaky etniki türkmenleriň durmuşynda göz öňünde tutuşy ýaly rol oýnap bildimi?
ITC-Yrak türkmen fronty, dünýä türkmenleriniň ata watany diýilýän Türkmenistan bilen nähili gatnaşyklary ýola goýup bildi we mundan beýläk nähili planlar göz öňünde tutulýar?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny ITC-Yrak türkmen frontunyň tejribelerine gönükdirýär.


text:
Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşid Meredow iki günlük resmi sapar bilen Eýranda gepleşikler geçirdi. Gepleşikleriň dowamynda iki ýurduň özara söwda we ykdysady gatnaşyklaryny ösdürmek boýunça maslahat edildi.
Eýranyň daşary işler ministri Aly Akbar Salehi Türkmenistan bilen Eýranyň özara söwda gantaşyklaryny 10 milliard dollara çenli artdyrmaga taýýarlyk görülýändigini aýtdy. 2011-nji ýylda iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy bäş milliard dollara deň bolupdy.
Salehi bu barada duşenbe güni çykyş etdi. Şol gün Türkmenistanyň daşary işler ministri Reşid Meredowyň Eýrana iki günlük resmi sapary tamamlandy.
Eýranyň söwda resmileri Türkmenistana gurluşyk işleri üçin tehniki we inženerçilik hyzmatlaryny hödürlemäge taýýardyklaryny mälim etdiler. Ýurduň resmi “Press.tv” telekanalynda Eýranyň senagat, magdan we maliýe işleri boýunça ministri Mehdi Ghazanfari Aşgabat bilen hyzmatdaşlygy ösdürmäge taýýardygyny habar berdi.
Ol bu meselede: ”Biz Kaspiý deňzindäki we Pars aýlagyndaky söwda gatnaşyklarymyzy artdyrarys. Biz transport meseleleri boýunça hem özara hyzmatdaşlygymyzy artdyrarys. Biz geljekki 2-3 ýylyň dowamynda özara söwda gatnaşyklarymyzy 7 milliard dollara çenli, 5 ýylyň içinde bolsa 10 milliard dollara çenli ösdürmegi maksat edinýäris” diýdi.
“Press.tv” telekanalynyň berýän maglumatyna görä, Reşid Meredow Eýrana eden saparynyň çäginde yslam döwletini Türkmenistanyň “iň ýakyn we gowy goňşusy” diýip häsiýetlendiripdir. Şeýle-de türkmen resmisi sanksiýalar ýaly “ikinji derejeli meseleleriň” hiç haçan iki ýurduň gatnaşyklaryna täsirini ýetirmejekdigini aýtdy diýip, “Press.tv” telekanaly habar berýär.
Tähranyň dawaly ýadro programmasy boýunça halkara jemgyýetçiligi Eýrana garşy sanksiýalary girizipdi. Bularyň arasynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň sanksiýalary-da bar. Şeýle-de Ýewropa Bileleşiginiň Eýranyň nebitine girizen embargosy 1-nji iýuldan başlap güýje girdi.
Günbatar döwletleri Eýranyň ýadro programmasyna duwlanyp, ýadro ýaragyny döretmeginden howatyr edýärler. Tähran bu aýyplamalary inkär edýär.