text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Gürjüstanyň öňki prezidenti Mihail Saakaşwilini Odessa regionynyň häkimi wezipesine belläp, ýurdy geň galdyrdy. Onuň bu karary çylşyrymly Gara deňiz regionynda dürli reaksiýalary döretdi.
Dmitro Şurhalo, Mariýa Timoşçuk we Klaire Bigg Mihail Saakaşwiliniň Odessa regionyna häkim edilip bellenmegi ukrainleri geň galdyrdy diýmeklik bärden gaýtmakdyr.
Ýerli ýaşaýjylar, 31-nji maýda Gürjüstanyň öňki prezidentiniň Ukrainanyň kynçylykly günorta şäherini we daşyndaky regiony dolandyrmak wezipesine bellenendigini eşidenlerinde, muňa gaty geň galdylar.
Käbir odessalylar bu täzeligi hatda degişme hökmünde kabul etdiler.
"Bu, hakykatdanam, degişme ýaly bir zat. Ertir olar ahyrzaman diýseler, siz muňa-da ynanjakmy?” diýip, ýerli ýaşaýjy zenan AÝ/AR-a aýtdy.
Muňa garamazdan, syýasy synçylar Saakaşwiliniň 2014-nji ýyldan bäri Ukrainada hökümetiň işine gatnaşýandygyny belleýärler.
“Onuň ýokary derejeli wezipäni terk etmeginiň özi uly syr bolupdy” diýip, ukrain syýasy analitigi Wolodymyr Fesenko aýdýar. Analitik sözüniň üstüni ýetirip “soň ol saýlap alan ugrunda belli bir derejede tiz netije görkezdi” diýip belleýär.
Prezident Petro Poroşenko şol wagt öz ýanynda duran Mihail Saakaşwiliniň agzalýan wezipä bellenýändigini Odessa telewideniýesinde görkezilen dabarada aýtdy.
"Bizi Odessa we Ukraina bolan söýgimiz birleşdirýär” diýip, Poroşenko täze welaýat häkiminiň zerur bolan reformalary amala aşyrjakdygyny nygtady. “Bary-ýogy diňe bir ýylda odessalylar öz ýaşaýyş derejeleriniň ýokarlanandygyny duýmaly” diýip, Poroşenko öz çykyşynda belledi.
Şeýle-de ol Saakaşwilä Ukrainanyň raýatlygynyň berilýändigini yglan etdi.
Uzak wagt bäri Poroşenkonyň dosty bolan Saakaşwili öz ýurdy Gürjüstanda uly reformalary geçirmek bilen tanaldy.
Odesada wezipä belleniş dabarasynyň yz ýany eden gysga çykyşynda Saakaşwili özüniň wezipä welaýat häkimligindäki ähli orunbasarlary çalyşmak bilen girişjekdigini aýtdy.
“Biz ýaş adamlary, täze energiýany, başgaça garaýyşlary görmeli” diýip Saakaşwili aýtdy.
Orsýetiň täsirinden daşlaşyp, Ýewropa tarap ýakynlaşmagyň ugry bilen barýan Poroşenko hökümet wezipelerine ukrainaly bolmadyk ençeme adamlary belledi, şol sanda ABŞ-da doglan
Natalýa Ýareskony maliýe ministri wezipesine goýdy. Şol bir wagtda-da Saakaşwili ýolbaşçy wezipesine bellenen etnik ukrain bolmadyk ilkinji adamdyr.
Odessanyň käbir ýaşaýjylary onuň şähere täze durmuş getirjegine ynam bildirýän bolsalar, beýlekiler onuň Orsýetiň anneksiýa eden Krym ýarymadasynyň golaýynda ýerleşýän strategik port şäherini dolandyryp biljegine şübhe bildirýärler. Ukraina häzir orsýetçi pitneçileri gündogara tarap yza serpikdirmäge çalyşýar.
Şäherde, 2014-nji ýylyň maý aýynda hökümete garşy we hökümetiň tarapyndaky protestçileriň arasynda bolan we 40-dan gowrak adamyň ölümine getiren çaknyşyklardan soň, häzirem güýçli dartgynlylyk saklanýar.
Galyberse-de, Saakaşwili öz ýurdunda-da gapma-garşylykly şahsyýet hökmünde tanalýar.
Gürjüstanyň häkimiýetleri, 2013-nji ýylda prezidentlik möhleti tamamlanyp, ýurdy terk eden Saakaşwilini häkimiýetden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplaýarlar we ýurda ekstradisiýa edilmegini talap edýärler.
Ukrainanyň daşyndaky reaksiýalar hem dürli boldy. 2008-nji ýylda Saakaşwiliniň häkimiýeti astynda Gürjüstan bilen gysga urşy alyp baran Orsýet onuň täze wezipesini ýaňsylady.
"Saakaşwili – Odessa regionynyň ýolbaşçysy. Tomaşa dowam edýär. Pahyr Ukraina...” diýip, Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew tweetterde ýazdy. (Саакашвили - глава Одесской области. Шапито-шоу продолжается. Нещасна Украïна ... — Дмитрий Медведев (@MedvedevRussia) May 30, 2015)
Gürjüstanda prezident Giorgiý Margwelaşwili Saakaşwilini ukrain pasportyny almak arkaly Gürjüstanyň raýatlygyndan ýüz öwürmekde aýyplady.
Gürjüstan prezidentiň ýörite ýüzlenmesi bolanda-da, goşa raýatlygy ykrar etmeýär.
“Ol munuň bilen biziň döwletimizi, prezidentligi kemsidýar” diýip, Margwelaşwili bu waka bilen bagly öz pikirini aýan etdi.


c: text/html

text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Ban Ki-mun Tähranda geçirilen Bitaraplyk Hereketiniň (NAM) sammitine barmazdan bir gün öň, 2012-nji ýylyň 28-nji awgust gijesi eýranly ýarawsyz žurnalist Isa Saharkyz keselhanadan çykarylyp, ady belli "Ewin" türmesine yzyna iberilipdi.
Eýranda 2009-njy ýylda, Mahmud Ahmedinejadyň gaýtadan prezident saýlanmagy boýunça ýüze çykan dawalar bilen bagly syýasy tolgunmalardan soň, onlarça žurnalistler we ýazyjylar türmä salnypdy. Saharkyz şolaryň diňe biridir.
Ol 2009-njy ýylda iki ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. 2011-nji ýylyň awgust aýynda häkimiýetler "lideri kemsidendigini we režime garşy propaganda çärelerini alyp barandygyny" aýdyp, onuň türme möhletini ýene üç ýyl uzaltdylar.
Onuň sesini soň hem sem etmek maksady bilen, 59 ýaşly Saharkyz türmeden çykdandan soň hem bäş ýyllap žurnalistiki we syýasy işlere gatnaşmaly däl edildi.
2011-nji ýylda Saharkyz BMG-niň Eýran boýunça adam hukuklary hasabatçysy Ahmad Şahide açyk hat ýazyp, ony Eýranyň türmelerini barlamaga çagyrdy. "Eýranyň türmelerinde bolup geçýän zatlar adamzada garşy jenaýatdyr we ol edil Staliniň Sibirdäki ýowuz zähmet lagerleri ýaly erbetdir".
Göýä diýersiň Saharkyzyň sözlerine ünsi çekmek üçin edilen ýaly, şu aýyň başlarynda eýranly tanymal blogçy Sattar Beheşti hem polisiýanyň derňew izolýatoryndaka öldi. Beheşti bilen bile tussaglykda bolanlar 35 ýaşly blogçynyň derňew wagtynda ýenjilendigini we aýaklaryndan asylandygyny aýdýarlar. Eýranyň resmileri onuň "ýüreginiň durandygyny" we "tebigy sebäplerden" aradan çykandygyny aýdýarlar.
2009-njy ýylda bolan protestler mahalynda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Saharkyz daşarky dünýä bilen has ysnyşykly gatnaşyklar Eýranyň halkyna adam hukuklary we demokratik reformalar boýunça has ýiti talap bildirmäge itergi berer diýip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamany öz ýurduna garşy sanskiýalary ýatyrmaga çagyrypdy.
"Ol [Obama] Eýrana we eýranlylara öz meseleleriniň üstünde ösüş, kanagat we has gowy durmuş arkaly işlemäge ýol bermeli. Gündelik durmuş aladalary bolmaýan şeýle adamlar demokratiýa we adam hukuklary meselelerine has netijeli çemeleşerler" diýip, Saharkyz aýdypdy.
Saharkyz ilki başda, 2009-njy ýylda tussag edilenden soň, onuň ogly Mehdi Saharkyz öz kakasyna goldaw hökmünde dünýäniň dürli künjeginde geçirilýän çäreler baradaky pikirini beýan edipdi. Şol wagt onuň kakasy döwülen gapyrgalaryndan ýaňy gutulyp başlapdy, oňa aklawçy tutunmaga mümkinçilik berilmändi.
"Bu wakalar Eýranyň içindäki we daşyndaky adamlara, beýleki ýurtlaryň raýatlaryna bolýan zatlardan habarly bolmaga kömek edýär. Bu bize has köp habar almaga we has köp habar ýaýratmaga hem mümkinçilik berýär. Bu Eýranyň halkyna umyt berýär. Olar Eýranyň daşyndaky adamlaryň hem özlerine goldaw bildirýändiklerini görýärler. Meniň pikirimçe, bu örän pozitiw täsirdir" diýip, Mehdi Saharkyz aýdypdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýapon hökümeti şu gün zyýan ýeten we radiasiýa syzýan AES-iň töweregindäki ewakuasiýa zonasyny giňeltmek boýunça taýýar planynyň ýokdugyny aýtdy.
BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugy Ýaponiýa AES-iň töweregindäki ewakuasiýa zonasynyň giňeldilmegini maslahat berýär.
Ýaponiýa “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasynyň 20 kilometr töweregini ewakuasiýa zonasy diýip yglan etdi.
Halkara atom energiýasy guramasy AES-den 40 km uzaklykdaky obalarda hem radiasiýanyň howpsuzlyk derejesinden ýokaryk aşandygyny aýdýar.


text:
Adam hukuklaryny goraýan “Amnesty International” guramasy Russiýada alnyp gaçylyp, Özbegistana dolanmaga mejbur edilen özbek raýatynyň ykbaly barada aladalanma bildirýär.
Düýbi Londanda ýerleşýän guramanyň 6-njy noýabrda beren maglumatynda özbegistanly işewür Mirsobir Hamidkariýewiň iýun aýynda Moskwada rus resmileri tarapyndan alnyp gaçylandygy we Özbegistana dolanmaga mejbur edilendigi bellenilýär.
Hamidkariýewiň aklawçysyna salgylanyp berilýän maglumatda ekstremizm aýyplamalaryny boýun almaga mejbur etmek maksady bilen işewüriň ýurduň hukuk goraýjy resmileri tarapyndan gynamalara sezewar edilendigi bellenilýär.
“Amnesty International” guramasynyň beýanatynda Hamidkariýewiň has köp gynamalara sezewar edilip bilinjekdigi aýdylyp, onuň sud işiniň adalatly geçirilip-geçirilmeýändigi barada aladalanma bildirilýär.


text:
Aşgabatda çanak antennalaryny aýyrmak işi dowam edýär. Häzir öýuprawleniýeleriniň işgärleri öýme-öý aýlanyp ýaşaýjylaryň çanak antennalarynyň sanyny anyklap, hasaba alýarlar.
Häkimiýetleriň çykaran buz täze düzgüni häzirlikçe paýtagtyň käbir aýry-aýry raýonlarynda özüni belli etdi. Paýtagtyň “Gaža” etrabynda, Ýerewan köçesinde, 3-nji orta mekdebiň töwereklerinde we 6-njy mikroraýonyň käbir ýaşaýyş jaýlarynda ilatyň çanak antennalary hasaba alyndy.
Paýtagtyň öýuprawleniýeleriniň biriniň işgäriniň aýtmagyna görä, täze girizilen düzgüniň maksady ýaşaýjylaryň näçe çanak antennalarynyň bardygyny anyklamak hem-de soň ýaşaýjylardan olary aýyrmagy talap etmek.
Şeýle-de, çanak antennalaryny aýyrmadyklara geljekde jerime salmak hem göz öňünde tutulýar diýip, öýuprawleniýäniň efirde öz adynyň tutulmagyny islemedik işgäri gürrüň berýär. Öýuprawleniýäniň işgärleri ýaşaýjylara öz telewizorlaryny kabel telewideniýesine birikdirmegi maslahat beripdirler.
“Ilki bilen kabel telewideniýesi çekiler. Soň antennalaryň ählisi aýrylar. Aziada çenli çanak antennalar ýok bolmaly” diýip, öýuprawleniýaniň işgäri aýdýar.
IPTW
Häzirki wagtda paýtagtda kabel telewideniýesiniň optik-süýümli kabelini çekmek işi hem dowam edýär. Aşgabadyň Parahat, Howdan mikroraýonlarynda, Hudaýberdiýew köçesiniň ugrundaky käbir ýaşaýyş jaýlarynda agzalýan kabeller çekilipdir. Bukabeller ”TürkmenTelekomyň” “kabel telewideniýesi” bar bolan jaýlara hem çekilýär.
Paýtagtda ulanyjylaryň öýlerine optiki-süýmli kabelleri Aşgabadyň telefon ulgamy kärhanasy çekýär. AşTU diýlip tanalýan bu kärhananyň kabel telewideniýesine IPTW diýilýär we öz telewizoryňy onuň hyzmatyna adaty telefon liniýasy arkaly hem birikdirip bolýar.
Bu hili usul boýunça AşTU-nyň IPTW “kabel telewideniýesine” tomaşa edýän ýaşaýjylaryň bu hödürlenýän hyzmatdan nägile bolýanlary hem az däl. Çanak antennalardan tapawutlylykda bu kabel telewideniýede diňe kärhananyň saýlan telekanallaryna tomaşa edip bolýar.
Bu telewideniýe arkaly görkezilýän telekanallar, esasan, Orsýetiň we Türkiýäniň media önümeri. Bu ýagdaý bolsa tomaşaçylary nägile edýär. Mysal üçin, IPTW-niň ýa-da AşTU-nyň kabel telewideniýesi diýip atlandyrylýan telewideniýäniň pleý-listinde Osýetiň Birinji kanalynyň, “Zwezda”, “Domaşniý” ýaly telekanallarynyň hersiniň Orsýetiň dört sany sagat guşaklygyna degişli programmalar toplumy bar. Ol programma toplumlary-da, hiç hili täzelik girizilmezden, dört gezek şol bir zady gaýtalap görkezýärler.
Mundan başga-da, kabel telewideniýesi boýunça ulanyjylara hödürlenýän bu kanallaryň käte hiç zat görkezmän, doňup galýan ýa-da birnäçe wagtlap asla telewizion signalsyz durýan gezekleri hem bolýar.
Paýtagtyň häkimiýetleri öýlerden çanak antennalarynyň aýrylmagy Aşgabatda yzygiderli geçirilýän şäheri abadanlaşdyrmak işleri bilen bagly diýip düşündirýärler.


text:
NATO Kabulda bir ýaragly adamyň NATO ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçleri tarapyndan ulanylýan bazanyň golaýynda bir amerikan esgerini we bir raýatyny öldürendigini tassyk etdi.
NATO-nyň beýanatynda aýdylmagyna görä, bu hüjümde ABŞ-nyň raýaty bolan üç esger we iki sany asuda adam biraz soň öldürilen näbelli hüjümçi tarapyndan ýaralanypdyr.
NATO ýaragly adam tarapyndan öldürilen we ýaraly bolan adamlaryň owgan esgerlerine tälim berendiklerini aýdýar.
Owganystanyň Goranmak ministrliginiň sözçüsi Dawlat Wazir 19-njy oktýabrda ol ýaragly adamyň owgan milli goşunynyň eşigini geýendigini aýdypdy.
Wazir bu wakanyň Owganystanyň ýe güýçlerine tälim berilýän merkezde, Kabulyň günorta-günbataryndaky Rişkor etrabynda bolandygyny aýtdy.


text:
Gresiýanyň premýer-ministri Jorj Papandreou ýewropaly liderlere ýüzlenip eden çykyşynda, geljek hepde geçiriljek sammitde Afina maliýe ýardam etmek barada bileleşigiň ylalaşyga gelmelidigini aýtdy.
Ol Ýewropa Parlamentinde şu gün geçiren metbugat ýygnagynda, eger Gresiýa ýeňil şertlerde karz pul berilmese, Afinanyň býujet ýetmezçiligini doldurmak baradaky planynyň başa barmajagyny aýtdy.
Gresiýanyň premýer-ministri öz ýurdunyň Halkara Walýuta Fonduna ýüzlenmäge mejbur bolmazlygy üçin, häzirki döwürde Ýewropa Bileleşiginden ýardam sorap, Brýusselde gepleşik geçirýär.
Gresiýa şu ýylyň dowamynda azyndan 53 milliard ýewro karz pul tapmaly we ýaz aýlarynyň ahyryna çenli 20 milliard ýewro barar serişdäni gaýtadan maliýeleşdirmeli.


text:
Yragyň premýer-ministri Nuri Al-Maliki düýn Müsüre bardy. Ol iň soňky gezek Yragyň geljegi bilen bagly 2007-njy ýylda Müsürde geçirilen halkara konferensiýa gatnaşmak üçin şol ýurda barypdy.
Ol Müsüre barandan soňra Malikiniň web-sahypasynda çap edilen habarda, Müsür bilen hyzmatdaşlyk boýunça täze tapgyryň başlanmagyndan özüniň şatdygy mälim edilýär.
Saddam Husseýniň režimi 2003-njy ýylda Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalision güýçleri tarapyndan agdarylandan soňra häkimiýet başyna geçen hökümet beýleki arap ýurtlary bilen aragatnaşygyny artdyrmaga synanşyp gelýär.
Şol ýurtlaryň ençemesi Bagdada öz ilçilerini iberdiler, olaryň arasynda Müsür hem bardyr. Kaýir iýun aýynda bu ýurda ýörite ilçisini belläpdi.


text:
"Liana, beýle sandyrap durma, gorkma! Birleşen Ştatlarda onuň hal-ýagdaýy gowy. Oňa biri kömek edipdir".
Ekin meýdanynda işläp, bili bükülen 73 ýaşly Liana goňşusynyň bu sözlerine gözüniň ýaşyny süpürip, "Ketewan" diýip seslenýär… Bu indi Liana bilen onuň maşgalasy üçin-de, olaryň Gürjüstanyň Dihaşho obasyndaky goňşulary üçin-de doga-ybadata öwrülen at.
Maýyp doglan çaga
Liana, sag aýagynyň dyzdan aşagy ýok, maýyp doglan gyzy Ketewany, kime-de bolsa birine gyzlyk bermeli edipdir. Gyzynyň diňe bir janynyň sag bolanyny däl, eýsem dunýäniň ol çetinde paralimpiýa oýunlarynda ýeňiş üstüne ýeňiş hem gazanyp ýörenini dogran ejesi ýaňy eşidipdir.
Ýöne Ketewan indi 20 ýyla golaý bäri Ketewan däl-de, 22 ýaşly amerikaly ýaş zenan Elizabet Ston. Ol özüni gyzlyga alan ejesi Linda Stonyň goldawy bilen maýyplygy ýeňip, dünýä derejesindäki ýüzüji bolup ýetişipdir.
Elizabet öz dogduk maşgalasyndan bir gün habar düşer diýip, asla pikir hem etmändir:
"Men özümiň näme üçin gyzlyga berlenimi bilmeýärdim. Ýöne hemişe munuň meniň gowy ýaşamagym üçin edilendigine ynanýardym. Bu işi maňa soňra medisina kömegi gerek boljakdygy, munuň hem ýagdaýy agyr maşgalama gymmat düşjekdigi bilnip edilendigini çaklaýardym. Ýöne özümiň biologik maşgalama gaharymyň gelen ýa olar barada ýaramaz pikirleri eden mahalam ýok".
Ýagdaýy adatdakydan parhly bolan bu maşgala agzalaryny biri-birine gaýtadan duşurarly görünýän öwrülişik ýaňy awgust aýynda Londanda geçen paralimpiýa oýunlarynda ýola düşüp ugrady.
2008-nji ýylda Pekinde suwda ýüzmek boýunça kümüş medal alan Ston 2012-nji ýylda Londonda bürünç medala mynasyp boldy.
Birleşen Ştatlaryň paralimpiýa ýyldyzy
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bu ýaryşlar gidýärkä, gyzlyga alnan bu maýyp, asly gürjüstanly sportçynyň Birleşen Ştatlaryň paralimpiýa ýyldyzy bolandygy barada söhbetdeş bolmak üçin Ston bilen habarlaşdy.
Gyzyň radiodan berlen gysgaça biografiýasy onuň dogduk ýurdunda köp adamlaryň ünsüni özüne çekdi. Ondan az wagt soň bir adam Radionyň Tbilisidäki edarasyna jaň edip, özüniň agzalýan maşgalanyň garyndaşydygyny aýtdy. Şeýlelik bilen biziň habarçymyz Gürjüstanyň Imereti regionynda ýerleşýän Dihaşho obasyna baryp, Liana Hurtsidze we onuň ekiz çagalary bilen duşuşdy.
Liana Hurtsidze, Elizabeti dogran ene. Dikhaşho (günbatar Gürjüstan)
"Biz ekizleri eklemek üçin ýer sürüp gezdik. Başga bir serişdämiz ýa girdejimiz bolmady. Soňra adamymyň pensiýa almagy bize kömek boldy. Ol soňra aradan çykdy.
Adamym ölüm ýassygynda ýatyrka, menden ekizleri açlykdan öldürmän saklamagy haýyş etdi. Ol Ketinony hiç haçan ýadyndan çykarman gezdi. Hemişe ony ýüreginde saklady - ol bizden nädip gitdi! Men gyzymy ömrümde birje gezek göreýin diýip, mydama Hudaýa ýalbaryp gezdim. Islegim üç çagamyň hemmesini bilelikde görmek boldy" diýip, Liana aýdýar.
Elizabeti ekläp-saklan häzirki ejesi Linda indi Hurtsidzeleri görmek üçin Gürjüstana gitmek barada oýlanýandyklaryny aýdýar.
Elizabet öz dogduk maşgalasy bilen duşuşmagyň nähili duşuşyk boljakdygy barada şu wagta çenli oýlanyp görmändir:
"Dogrymy aýtsam, men bu iş bolar diýip, asla pikir etmändim. Bu barada asla oýlanamok. Gürjüstana baryp, öz dogduk ýurdum we onuň medeniýeti barada köp zatlary hemişe öwrenesim gelýärdi. Mundan nämä garaşmalydygyny bilemok. Garaşýan zadym hem ýok. Olar iňlisçe bilenok, biz-de gürji dilini bilemzok. Şol sebäpden bu dünýäniň iň ajaýyp duşuşygy bolar öýdemok. Ýöne muňa gaty oňaýly garaýaryn".


text:
Duşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Aşgabatda Orsýetiň magaryf we ylym ministri Andreý Fursenko bilen duşuşdy.
Duşuşykda G.Berdimuhamedow bilen A.Fursenko Türkmenistan bilen Orsýetiň magaryf we ylym pudagyndaky hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek meseleleri barada pikir alyşdylar.
Şol gün hem Aşgabatda ylmy-innowasiýa meseleleri boýunça ilkinji türkmen-orsýet forumy geçirildi.
Bu foruma Türkmenistanyň magaryf we ylmy edaralarynyň wekilleri bilen birlikde, Orsýetiň bilim beriş we ylmy edaralarynyň hem 40-dan gowragynyň wekilleri gatnaşdylar.
Forumyň delegatlary iki ýurduň magaryf, ylym we tehnologiýa boýunça hyzmatdaşlyklaryny ösdürmegiň dürli ugurlary barada maslahat etdiler.


text:
Ýekşenbe güni aýal-gyzlara garşy zorluklary ýok etmekligiň Halkara güni bellenilip geçilýär.
Bu waka gabatlap ýaýradan beýanatynda BMG-niň Baş sekretary Ban Ki Mun dünýäniň dürli künjeklerinde millionlarça aýal-gyzyň dürli görnüşlerdäki zorluklara we kemsidilmelere sezewar edilýändiklerini aýdyp, olaryň hukuklarynyň gödek ýagdaýlarda bozulýandygyny nygtapdyr.
Bu beýanatynda ol şeýle zorluklaryň dowam etmegine sebäp bolýan “diskriminasiýa medeniýetine” garşy çynlakaý göreşmeklige çagyryş edipdir.
BMG-niň Jynsy deňlik baradaky edarasy häzirki wagt dünýäde 603 million aýal-gyzyň maşgala zorluklary jenaýat hasaplanylmaýan ýurtlarda ýaşaýandygyny aýdýar.


text:
BBC korporasiýasy, hususan-da, özüniň alban, makedon we serb dillerindäki gepleşiklerini, şeýle hem Afrika kontinenti üçin niýetlenilen portugal dilindäki we Karib adalary üçin niýtlenilen iňlis dilindäki radio gepleşiklerini ýatyrýandygyny mälim etdi.
BBC-niň Dünýä gullugy (BBC World News) bu çäreleriň öz býujet çykdajylaryny azaltak maksady bilen edilýändigini aýdýar.
Bäş dildäki gepleşikleriň ýapylmagy Balkan regionyndaky dilleriň iň soňkularyň-da indi ýapylýandygyny aňladýar.
Mundan öň BBC radiosy horwat, bolgar we slowen dillerindäki gepleşiklerini-de ýatyrypdy. Mundan daşary, BBC radiosy Azerbaýjan, Mandarin-Hytaý, Rus, Kuba, Türkiýe, Wýetnam we Ukrain gulluklarynyň-da ähli gepleşiklerini görnetin kemeltjekdigini mälim etdi. Internet we telewideniýe
Ýöne, radionyň maglumatyna görä, bu dillerdäki internet maglumatlarynyň we telewizion programmalarynyň ähimiýetine has uly üns berler.
Býujeti tygşytlajak bu soňky çäreleriň netijesinde BBC radiosynda 650 sany iş orny ýapylar. Munuň özi radionyň tutuş işçi güýjüniň üçden bir bölegini öz içine alýar.
Radionyň hasaplamalaryna görä, bu çäreleriň netijesinde radionyň diňleýjileriniň sany hem 30 million adam töweregi azalar. Emma, beýleki tarapdan, BBC urdu, hindi we sub-sahara dillerinde telewizion programmalary açmak ýaly käbir täze möhüm proýektlere serişdeleriň goýberiljekdigini aýdýar.
BBC Dünýä gullugynyň käbir programmalarynyň ýapylmagy we işgärleriniň sanynyň azaldylmagy geçen ýylyň güýzünde Britaniýanyň hökümetiniň nobatdaky ýyllyk hasabatynyň yzy bilen öz çykdajylaryny 16 prosent azaltmak barada gelen kararyndan soňra peýda boldy.
“British Broadcasting Corporation” Beýik Britaniýanyň esasy media guramasy bolup durýar we dünýäde iň uly efir korporasiýasy hasaplanylýar.
Bu korporasiýanyň içerki bölümleri, aglaba, ýerli ilatyň we kompaniýalaryň ýyllyk tutumlarynyň hasabyna maliýeleşdirilýär. BBC korporasiýasynyň Dünýä gullugy bolsa dünýäniň 32 dilindäki gepleşikleri öz içine alýar we ol Britaniýanyň hökümetiniň Daşary işler we Konfederasiýa ministrlikleriniň grantlary esasynda maliýeleşdirilýär.
“Kyn karar”
BBC Dünýä gullugynyň ozalky direktory Jon Tusa BBC radiosyna beren interwýusynda dürli dillerdäki gepleşikleriň ýapylmagy bilen baglanyşykly bu soňky wakalaryň BBC Dünýä gullugynyň diňleýjileri üçin örän ýakymsyz waka bolandygyny aýtdy.
Şeýle hem, ol bu wakany “Britaniýanyň halkara medeni diplomatiýasyndaky möhüm ugurlaryndan biriniň gowşadylmagy” diýip häsiýetlendirmek bilen, munuň Britaniýanyň daşary syýasatyna-da ýaramaz täsir etjekdigini oňe sürdi.
BBC-niň daşary diller gulluklarynyň ýapylmagy baradaky gutarnykly karar ahyrky netijede Britaniýanyň daşary işler sekretary Wilýam Heýge bagly bolup durýar. Wilýam Heýg bu baradaky kararyň hakykatdanam kyn karar bolandygyny aýtdy.
Çarşenbe güni Britaniýanyň parlamentinde çekeleşikli geçen diskussiýada Wilýam Heýg BBC-niň daşary diller gulluklarynyň ýapylmagyny täze möhüm we maliýe taýdan tygşytly ugurlara has uly ähmiýet bermek üçin görlen çäre hökmünde häsiýetlendirip, bu çäräni berk gorap çykyş etdi.
“Mysal üçin, Orsýetde internet arkaly maglumat alýan müşderilerimiziň sany soňky 12 aýyň içinde 120 prosent artdy, munuň tersine radiodiňleýjileriň sany bolsa 85 prosent kemeldi” diýip, Wilýam Heýg häzirki bar bolan tendensiýany düşündirdi.
BBC korporasiýasynyň Balkan dillerinde gepleşik berýän gulluklaryny ýapýan bir wagtynda Ýakyň Gündogarda meşhurlykdan peýdalanyp gelýän "Al-Jazeera" telewizion gullugy Balkan dillerinde gepleşik berýän täze kanaly açmaklygy planlaşdyrýar.


text:
Türkmen aýdym-sazlary bilen ýakyndan gyzyklanýan gollandiýaly aýdym-saz prodýusseri German Popow bilen Azatlyk Radiosyndan Hudaýberdi Hally söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Däp bolşy ýaly, gürrüňi tanyşlykdan başlaýalyň.
German Popow: Hawa, German Popow. Sowet Soýuzy döwründe Odessa şäherinde dünýä indim. Indi 20 ýyldan bäri Günbatarda – Gollandiýada ýaşaýaryn. Saz bilen iş salyşýan. Dürli ses ýazgylaryny toplaýan, olary satuwa çykarýan, prodýusserlik edýän hem-de propagandirleýän. Şeýle hem sazlary öwrenýän.
Azatlyk Radiosy: Meniň bilşime görä, siz Merkezi Aziýanyň hem Uzak gündogaryň halk sazlaryny, şeýle hem klassyky derejä ýeten halk sazlaryny toplaýarsyňyz.
German Popow: Hawa.
Azatlyk Radiosy: Haýsy sebäp, haýsy şert sizde bu sazlar bilen gyzyklanma döretdi?
German Popow: Hawa, men muny öz-özüm üçin düşündirjek bolşum ýaly, meni kosmiki elementler gyzyklandyrýar. Gaýypdaky ýa-da gaýyp ýören elementler gyzyklandyrýar. Şol häsiýet hem adamy ýerden ýokary göterýär, ony arşdaky giňişlige ýetirýär. Meniň göwnüme bolmasa, şol kosmiki element meni sazlar bilen baglanyşdyrýar. Men türkmen sazlaryny türkmen däl bolup diňleýän. Ony başgaça kabul edýän. Ýöne arassa saz babatynda bolsa aýdymçylaryň owazynyň äheňini hem saz gurallarynyň sesini eşidýän.
Azatlyk Radiosy: Sizde türkmen sazlary ýa-da aýdymlary barmy?
German Popow: Mende ýeterlik köp derejede türkmen sazlarynyň kolleksiýasy bar. Epiki eserler hem bar. Dessanlar, belli bagşylar bar. Mende ýekelikde aýdylan ýa çalnan sazlaram az däl. Häzirki zaman eserleri bar. Dürli saz gurallary bar. Munuň daşyndan meniň gözleýän saz gurallarymam bar. Dilli tüýdügi gözleýärin. Ol gaty seýrek duşýan zat. Gyjak bilen durat esasy saz gurallary hasaplanýar. Umuman, men türkmen sazy bilen tanyş. Türkmen poeziýasy bilenem tanyş. Çarwa halk hökmünde türkmen halkynyň taryhyndanam habarym bar.
Azatlyk Radiosy: Siziň edýän işleriňiz barada oýlanyp, men professor E. Uspenskini ýatlaýan. Ol ynsan 20-nji ýyllaryň aýagynda obalara aýlanyp, türkmen aýdym-saz sungatyny etnograf hökmünde öwrenipdir hem olardan birnäçesini nusgalyk hökmünde ýagzga geçiripdir. Onuň işleri Belýaýew tarapyndan jemlenip, soňra Türkmen sazy ady bilen kitap bolup çykdy.
German Popow: Men ol kitap barada eşitdim. Täjik, gazak, gyrgyz sazlary barada hem şoňa meňzeş kitaplaryň bardygyny bilýärin. Şeýle ýygyndylaryň bardygyny hem bilýärin. Siziň aýdan kitabyňyzyň akademiki häsiýetdedigini bilýärin. Onuň gurluşy-da akademiki häsiýete eýe.
Azatlyk Radiosy: Hawa. Ýene türkmen sazlary meselesine gelsek, oňa düşünmek siziň üçin ýeňil, sebäbi siz specialist, bu ugurdan bilermen, ýöne şol sazlary, ýagny biziň sazlarymyzy Günbatar nähili kabul edýär?
German Popow: Günbatar bu sazlary az bilýär. Sebäbi diňe spesialistler hem bilermenler gyzyklanýarlar. Olar hem örän az sanly. Şonuň üçinem eger-de günbatarly biri milli geýnüwli türkmen bagşysyny görse, onda köp sowallar dörär. Bu adam kim? Nireden? Şonuň üçinem olar Merkezi Aziýa halklarynyň sazyny diňlänlerinde, estetiki däl-de, owaly bilen egzotika, geň-täsinlik hökmünde kabul edýärler. Sebäbi türkmen sazyny diňläp, oňa düşünmek üçin, belli derejede tejribe hem endik gerek. Ol ýöne ýerden, aýdaly, täsirli bolup bilmeýär. Ýöne hindi ýa Azerbaýjan sazlary has mukamly, gulaga ýakymly. Olar ýewropalylaryň gulagyna ýetip bilýär. Ýöne, aýdaly, türkmen, gazak, gyrgyz sazlary, ýagny çarwa halklaryň sazlary düpýpden başga häsiýetli. Şonuň üçinem olardan lezzet almak üçin, gulagyň tejribesi gerek. Ýöne olaryň äheňi, ýerine ýetiriliş aýratynlygy babatda bilesigelji intellektual adamy özüne çekip biler.
Azatlyk Radiosy: German, söhbetdeşligimiziň ahyrynda geljeki planlaryň hakda-da aýtsaň gowy bolardy.
German Popow: Planlarymda men, köp syýahat edýän. Geçen ýyl Pamirde boldum. Täjigistanda birnäçe türkmen obalarynyň bardygyny eşitdim. Emma ol ýere baryp bilmedim. Meniň Türkmenistana barmaga uly arzuwym bar. Sazandalar bilen duşuşmagy höwes edýärin. Men Gollandiýanyň radiosy bilen işleşýän, olara göçme halklaryň saz medeniýeti barada gepleşikler edip berdim. Gazagystanda hem Gyrgyzystanda köp syhaýat etdim. Ýöne meniň arzuwym Türkmenistana barmak.
Azatlyk Radiosy: Örän gowy arzuw.
German Popow: Dilli tüýdük çalyp bilýäni sazandany tapyn, ony özünden diňlemek; men şony höwes edýän hem ony 40-50 minutlyk ýazga geçirjek. Özem ýekelikde çalnany diňlemek hem ony bu ýerde Ewropada ýaýratmak isleýän. Sebäbi men beýle sazy ýaýratmandym. ýazga geçirmekçi.
Azatlyk Radiosy: Täze ýylda arzuwyňyza ýetesiňiz diýip umyt edýärin. Beren gürrüňleriňiz üçin sag boluň.


text:
Orsýetiň Murmansk sebitinde bolan dikuçar heläkçiliginde iki adamyň aman galandygy, 16 adamyň bolsa tapylmaýandygy aýdylýar.
MI-8 dikuçary 31-nji maýda giçlik Orsýetiň demirgazyk-günbataryndaky Murmansk sebitinde, Wostoçnoe Munozero obasynyň golaýynda, kölüň içine ýykylypdyr.
Ilkibaşda dikuçaryň üstünde 19 adamyň bolandygy aýdylypdy. Ýolagçylaryň şahsyýetleri resmi taýdan kesgitlenmedi.
Ýöne olaryň arasynda uly derejeli regional ýolbaşçylaryň, telekeçileriň, şol sanda Apatit dökün kompaniýasynyň direktorynyň bardygy aýdylýar.


text:
1964-nji ýylyň güýzünde, Aşgabat uniwersitetinde okap ýörkäk, bizi Tejeniň bir kolhozyna pagta sürdüler. Obada gözümizi açyp gören gowaçamyzyň şiresini ýaňy bir tenimizden gyryp aýryp, pagta belasyndan “ind-ä dyndyg-ow” diýşip, uludan dem alyp ýetişmänkäk, elimize hatjagaz gowşuryp, yzymyza, paýtagta ugratdylar. Watany goramak gezegimiz gelipdir!
Dogrusy, ol-a goşun gullugy eken, gowaça meýdanyndan çykarsalar urşa gitmäge-de taýyndyk.
Altmyş ýediň ahyrynda-da dolanyp geldik.
Ozalky kursdaşlarym bireýýäm diplom alyp, käkiligiň çülpesi deýin pytrap gidipdir. Arasy kesilen okuwymyzy özümizden üç-dört ýaş kiçi studentler bilen dowam etmeli bolduk.
Birinji gün sapaga gelip, içi doly auditoriýadan boş ýer gözledim. Görsem, bir bugdaýreňk owadan gyzyň gapdalynda hiç kim ýok. Göni baryp çökdüm. Ol ýüzüme-de seretmedi. Uly göwrämi kiçeldip salam berdim, onam almady.
Ozalam elinde üç ýyl okap giden mugallymym Hanguly Taňryberdiýewiň birhaýukdan maňa gözi düşdi:
- Baý-bo-ow, gözlerim kimi görýär! Sag-aman geldiňm-ow? Goýberdilermi ýa gaçyp gaýtdyňmy?
- Men hiç haçan gaçýan däldirin, ýoldaş mugallym. Men diňe kowalaýandyryn.
Gapdalymda oturan gyz ýüzüme bir garady, şonda onuň çep ýaňagynda tirsildäp giden garaja nokada gözüm kaklyşyp gitdi...
Şol günüň ertesi çalaja tanyşlyk açdyk. Adynyň Güljandygyny, okuwa Gyzylarbatdan gelendigini bilip galdym. Bolany şol. Üýtgeşik gepem ýok, gürrüňem. «Salam» -- «Salam». «Ýagdaýlar?..» -- «Sag bol, onat».
Şeýdibem tomusky sessiýa ýetdik. Gaýtalap oturmaýyn – belli sebäplere görä uniwersitet bilen ýene hoşlaşmaly boldum. Soňra Güljany görmek, has takygy, aýatda diri görmek miýesser etmedi.
Men Güljany Alty Garlyýewiň režissýorlyk edip ekrana çykaran «Magtymguly» kinofilminde görüp galdym.
Nury Halmämmedowyň sazy bilen bezelen filmde Magtymgulynyň roluny Hommat Müllük, Meňliniň roluny bolsa Güljan Döwletmyradowa ýerine ýetiripdir.
Gyzylarbatda ýaşaýan bir tanşym ençeme ýyldan soň Guljanyň aýylganç tragediýasy hakda şeýleräk gürrün berdi:
«Magtymguly» kinosy surata düşürilýän mahallary Güljan eýýäm durmuşa çykypdy. Adamsy bolsa toýuň yzysüre goşun gullugyna çagyrylypdy. Yzyna dolanyp gelenson ýigidiň gelnejesimi, ýeňňesimi, başga-da iki-ýeke dili zäherli ilen-çalanymy, garaz, gelniň üstünden bedreläp hapa döküp başlapdyrlar:
- Heleýiň ýoldan çykdy. Uýanyny başyna orap gitdi Aşgabada, kino düşdi. Artist halkyna biz belet. Näme, yzjagazyna öňküligine gelendir öýdýäňmi?..
Ýigit çürt-kesik jogap gaýtarypdyr:
- Men gelnime ynanýan. Biziň durmuşymyza burnuňyzy sokmaň.
Emma ujy haçjaly ýylan dilleri ýerli-ýerden Güljana zäher pürkmesini bes etmändirler:
- Utançsyz! Bihaýa! Gül ýaly ýigidiň ýüzüni ýere salyp, ýene girip-çykybam ýör şul öýden. O mahlugam biziň ählimize ynanman, bir şuňa ynanýar. Heý, garamaňlaý!..
Benzin bilen otluçöpem, elbetde, gyt haryt däl...
Şeýdibem, Magtymgulynyň Meňlisini ekran arkaly ýigriminji asyra gaýtaryp getiren zehinli maşgala nejis gybatyň hem birehim töhmediň pidasy bolýar.
Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry.


text:
Türkmenbaşynyň özi hem onuň ideologiýa gwardiýasy opera sungatyny masgaralady, onuň üstünden güldi: hamana opera sungaty zyýanlymyş, ol türkmeniň milli medeniýetine ýat sungatmyş.
Režimiň uran bu urgusynyň Maýa Kulyýewa hem opera sungaty boýunça onuň egindeşlerine nähili agyr degendligini göz öňüne getirmek kyn däl bolsa gerek.
G.Berdimuhamedow hut öz görkezmesi bilen türkmen opera sungatyna ýaňadan jan berdi, ony direltdi. Ol S.Nyýazowyň edip giden gara işleriniň başga-da ençemesi boýunça düzediş permanlaryny çykardy. Köp işleriň golaýyna barylmaýar
Häkimiýetiň gylygy şeýle: öňki diktatoryň ýalňyşlyklaryny düzetmelimi ýa ýok – muny ýurtda diňe bir adam çözýär. Käbir işlere düzedişler girizilýär, köpüsiniň welin, golaýyna barylmaýar.
Şol golaýyna barylmaýan, gürrüňi edilmeýän meseleleriň biri - S.Nyýazowyň 20 ýyl töweregi ýurda hojaýynçylyk eden döwrüne açyk baha berilmezligidir. Maýa Kulyýewanyň ýubileýi bilen baglanyşykly şol zerurlyk ýene-de özüni görkezdi. Häkimiýetler meşhur aýdymçynyň hyzmatlaryny ykrar etdiler. Onuň ýubileýini giňden bellemäge rugsat berildi. Ony 90 ýaşy bilen prezidentiň hut özi gutlady.
Ýöne diktator S.Nyýazowyň opera sungatyny depeländigi, külüni çykarandygy, üstünden gülendigi üçin häkimiýetler ötünç soramaga özünde gaýrat tapan bolsalar, soňky hereketleriniň belli bahasy bolmazdy.
Dogrusy, öz başlygynyň ak patasy bilen opera sungatynyň başyna ala ýabylynyň gününi getiren çinownikler häzirem häkimiýetde arkaýyn işleşip ýörler. Olar diňe bir aýdymçynyň öňünde däl, opera sungatynyň beýleki ussatlarynyň önünde-de, Türkmenistanda şol sungata gadyr-gymmat goýýan müňlerçe adamyň öňünde-de ötünç soramadylar. Ötünç soramak
Swilizlenen dünýäde (Türkmenistanam şol ýola ýykgyn edýär) öňki ýolbaşçynyň geçmişde goýberen ýalňyşlary üçin ötünç soramak giň ýaýran praktika. Şol ötünç häzirki häkimiýetleriň öňki ýalňyşlary gaýtalamazlygyna kepilanama bolýar.
Ötünç soramak - bu özboluşly borçnama! Hatda halkyň öňünde ötünç soramany halap barmaýan Orsýetde-de häzir boýun almalar ýaňlanýar. Ýakynda Putin hem Medwedew stalinçilik režimiň 1940-njy ýylda Smolenskiniň etegindäki Katyn obasynda polýak ofiserlerini ýok edip, amala aşyran jenaýatyny boýun aldylar.
Germaniýa onýyllyklaryň dowamynda nasizmiň pidalaryndan diňe bir ötünç soraman, german hökümeti şu wagta çenli dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan, ozal faşizmden jebir çekenlere kompensasiýa töläp gelýär.
Nyýazow režiminiň pidalary näçe? Ol näbelliligine galýar. Häkimiýetleriň bu meselede ötünç soranyny eşiden adam ýok. Şeýle ýagdaýda Türkmenbaşynyň kellesine gelen we onuň kömekçileri tarapyndan aňry ýany bilen amala aşyrylan gara ideýalaryň pidasy bolan adamlara kompensasiýa tölemek barada nähili gürrüň bolup biler?Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkiýe türkmenistanly migrant işçileriň köpçülikde ýerleşýän ýurtlaryndan biri bolup, munuň dürli sebäpleri bar. Olaryň käbirleri: türk diliniň türkmenlere ýakyn bolmagy, şeýle-de türkmen raýatlarynyň Türkiýä wiza alman, belli bir wagt ol ýerde galyp bilmegi.
Elbetde, munuň syýasy sebäpleri hem bar, meselem haçanda iki ýurduň ýolbaşçylary duşuşanda, olar Türkmenistan bilen Türkiýäniň “iki döwlet, bir milletdigini” aýdýarlar.
Netijede häzirki döwürde Türkiýede işleýän türkmenistanly migrantlaryň sany on müňlerçe diýlip çaklanylýar.
Göz öňünde tutulan wiza möhledi gutaransoň, işçi migrantlaryň aglabasy ýurda gaýdyp salmazlar, ýa Türkmenistandan çykarmazlar diýen gorkulary sebäpli, Türkiýede bikanun ýaşamaga galýarlar.
Şol türkmenler Türkiýäniň ýoluny tutanda hersiniň öz maksady bardy, biri jaý saldyrjak diýip çykan bolsa, beýlekisi oglumy, inimi okatjak, ýene bir bolsa inimi we agamy öýlendirjek diýen ýaly maksatlar bilen Türkiýä gaýdypdylar. Eýsem şol maksatlara ýetildimi, bu aýralyk, çekilen şol jebir-jepa degdimi?
Gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda, ynha şu tema hakda gürrüň etmekçi. Bu barada siz hem öz pikiriňizi aýtmakçy bolsaňyz, aşakdaky forumdan peýdalanyň, eger gepleşigimize gatnaşmak isleseňiz, bize hat ýazyň, siziň bilen özümiz habarlaşarys, adresimiz: hat@azatradio.org


text:
Şu gün Moskwada Orsýetiň, Belarusyň we Gazagystanyň döwlet liderleri Ýewraziýa ykdysady bileleşigini döretmek baradaky ylalaşyga gol çekdiler. Bu üç döwlet mundan ozal hem özara umumy bir gümrük bileleşigini döredipdiler.
Şu günki gol çekilen deklarasiýada bu täze döredilen Ýewraziýa ykdysady bileleşigini 2015-nji ýyla çenli postsowet döwletleriniň aglabasyny öz içine alýan uly bir Bileleşige öwürmekligiň maksat edilip goýulýandygy aýdylýar.
Ýakynda eden çykyşlarynyň birinde Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin täze dörediljek Bileleşigiň ozalky Sowet respublikalaryny birek-birege ýakynlaşdyrjak we Ýewropa Bileleşigine meňzeş özboluşly bir Bileleşik bolmalydygyny nygtapdy.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy 23-nji ýanwarda soňky ýylyň dowamynda dünýäde ynsan hukuklarynyň berjaý edilişiniň ýagdaýyna syn berip, hasabat ýaýratdy. “Dünýä Hasabaty-2012” atly 676 sahypalyk maglumatda 90-dan gowrak ýurtdaky ýagdaýa syn berlip, käbir ýurtlarda özgeriş bolan bolsa, käbirlerinde yza gaýdyşlygyň göze ilenligi bellenilýär.
“Human Rights Watch” guramasy geçen ýylyň esasy pozitiw wakasynyň arap ýurtlaryndaky rewolýusiýalar bolandygyny aýdýar. Guramanyň direktorynyň orunbasary Kerol Bogert arap ýurtlaryndaky syýasy öwrülişikleri ynsan hukuklary ugrundaky özgerişlik diýip atlandyrdy.
Ol: “Adamlar köçä çykmak bilen, bileleşmek, açyk gürlemek, din, saýlaw, öz hökümetlerini saýlamak baradaky azatlyklaryny talap etdiler. Bu ynsan hukuklary ugrundaky hakyky pozitiw ädim boldy” diýip belledi.
Muňa garamazdan, “Human Rights Watch” guramasy arap ýurtlaryndaky ýagdaý bilen baglylykda aladalanma hem bildirýär. Hasabatda bellenişine görä, bu ýurtlarda häkimiýet başyna gelen täze hökümetleriň öz raýatlarynyň hukuklaryny doly berjaý etmegi üçin halkara jemgyýetçiligi ýagdaýa uly üns bilen syn etmeli.
Türkmenistandaky ýagdaýa baha
“Human Rights Watch” guramasynyň wekili Kerol Bogert Merkezi Aziýa regionynda, şol sanda Türkmenistanda geçen ýylda gowulyga tarap özgerişligiň göze ilmänligini belledi.
Kerol Bogertiň bellemegine görä, Türkmenistanda syýasy özgerişlikler bolmady, graždan jemgyýetçiligi açyk hereket edip bilmedi, aýratynam, bu prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görülýän döwürde has göze ilýär. HRW guramasynyň wekili: “Türkmenistanda oppozisiýa ýok, adamlar çykyş etmek we bileleşmek azatlyklaryndan peýdalanyp bilmeýärler, bar zat döwletiň berk gözegçiliginde saklanýar” diýip belledi.
Guramanyň hasabatynda geçen ýylyň dowamynda prezident G.Berdimuhamedowyň şahsyýet kultunyň güýçlenenligi, ýurtda syýasy partiýalaryň döremegi üçin mümkinçilikleriň berilmänligi, G.Berdimuhamedowyň ýurduň daşyndaky oppozisiýany saýlawlara gatnaşdyrmak barada beren wadasynda tapylmandygy bellenilip geçilýär.
Şeýle-de, bu hasabatda Türkmenistanda adamlaryň raýat azatlyklarynyň, metbugat we maglumat azatlyklarynyň, hereket we din azatlyklarynyň hem çäklendirilýänligi, ýurtda ýapyklygyň saklanýanlygy bellenilýär.
Mundan daşary, “Human Rights Watch” guramasynyň bu soňky hasabatynda Türkmenistanda hökümete degişli bolmadyk garaşsyz guramalaryň iş alyp barmagyna rugsat berilmeýän bir wagtynda, ýurduň raýatlarynyň daşary ýurtlaryň resmileri bilen duşuşmaklaryna-da ýol berilmeýändigi aýdylýar.
Şu wakalaryň hatarynda bu hasabatda 2011-nji ýylyň aprel aýynda Ýewropa Parlamentiniň resmi toparynyň Aşgabada saparynyň öňisyrasynda Türkmenistanda resmi hasaba alynmadyk gazaklaryň medeni jemgyýetiniň başlygy Bisengul Begdesenowyň tussag edilmegi, ýylyň dowamynda “Iýegowanyň şaýatlary” atly dini toparyň agzalaryna garşy basyşlaryň görkezilmegi, sentýabr aýynda Täjigistanda okaýan türkmen studentleriniň Türkmenistandan çykyp bilmänligi ýaly wakalar hem sanalyp geçilýär.
Açyklyga zerurlyk
“Human Rights Watch” guramasynyň direktorynyň orunbasary Kerol Bogertiň bellemegine görä, Türkmenistanda ynsan hukuklary bilen bagly ýagdaýyň gowulanmagy raýatlaryň söz azatlygyna ýol berilmeginden başlanmaly: “Ädilmeli ilkinji ädim söz azatlygyna hormat goýulmagydyr. Söz azatlygy bolmasa, raýatlar öz hökümetlerini açyk tanklyt edip bilmese, adamlaryň başga hukuklarynyň-da berjaý edilmegi örän kyn”.
Türkmenistandaky uly tutumly gurluşyklar sebäpli adamlaryň hususy emläginden mahrum bolmagy bilen bagly mesele, şeýle-de syýasy tussagyklyk, adamlaryň ýitirim edilmegi we türmelerdäki agyr şertler bilen bagly temalar hem HRW guramasynyň bu hasabatynda gozgalypdyr.
Hasabatda aýdylyşyna görä, 2011-nji ýylda BMG-niň gynamalara garşy komitetiniň Türkmenistan boýunça taýýarlan synynda ýurtda gynamalar we tussaglara ýaramaz daralmagy bilen bagly köpsanly wakalar-da anyklanypdyr.


text:
Ýewropa parlamenti şu gün giçlik duşuşanda Gyrgyzystandaky ýagdaýy ara alyp maslahatlaşmagy gün tertibine girizmekçi.
Ýewropa Bileleşiginiň Daşary meseleler we howpsuzlyk syýasaty boýunça ýokary wekili Katrin Aşton parlamentiň Gyrgyzystanda geçirilen referendum hakynda pikir alyşjagyny aýtdy.
Bu referendum ýurduň konstitusiýasyny üýtgedip, prezident dolandyryşyny parlament dolandyryşy bilen çalşyrypdy.
Aşton gyrgyz häkimiýetlerini 10-njy oktýabra planlaşdyrylan parlament saýlawlaryny Ýewropa Bileleşiginiň standartlaryna laýyk geçirmegi kepillendirmäge çagyrdy.


text:
Türkmenistanda howanyň 14-nji oktýabrdan başlap tutuş ýurtda sowandygyny aýdýarlar. Ýerli synçylar muny akrap bilen baglanyşdyrýarlar.
Gadymdan gelýän Gündogar hasabyna görä, 16-njy oktýabrdan 17-nji oktýabra geçilýän gije Gündogarda «akrap» diýlip atlandyrylýar we il içinde «Akrapda urmasam, ahyretde-de urman» diýen söz bar.
Bu sowugyň şol günlerde gök ekinleri we miweli baglary urmagy bilen bagly dörän pähim hasaplanylýar.
Emma çeşmeler paýtagt Aşgabadyň jaýlarynyň, mekdepleriniň we çagalar baglarynyň köpüsiniň bu gyşa hem ýeterlik taýýarlyksyz gelendigini habar berýärler.
Azatlyk radiosy bu ýagdaý barada ýerli synçy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama G20-lik toparynyň ýakynda bu ýurtda geçiriljek sammitiň gün tertibi barada gürrüň etdi.
Ol bu barada eden çykyşynda dünýäniň uly güýçleriniň geljekde bolaýmagy mümkin ykdysady krizisiň öňüni almak üçin esas bolup biljek çäreleri görmelidigini aýtdy.
Bu ýygnak 24-nji we 25-nji sentýabarda ABŞ-nyň Pitsburg şäherinde geçiriler. Bu sammit halkara ykdysady kirizisiň ýaramaz täsiriniň haýal haýaldan azalyp barýan mahalyna gabat geldi.
Obamanyň aýtmagyna görä dünýä güýçleri muňa garamazdan şeýle krizisiň geljekde bolmazlygy üçin ýeterlik çäre görmelidir.
Bu ýygnaga ady agzalýan topara girýän ýurtlaryň hökümet we döwlet baştutanlary gatnaşarlar.


text:
Ali Akbar Haşemi Rafsanjany
Ali Akbar Haşemi Rafsanjany.
1934-nji ýylda Kerman welaýatynyň Rafsanjan şäheriniň golaýyndaky Bahraman obasynda dogulýar. Kakasy iri pisse bagynyň eýesi bolupdyr. Şaýylaryň dini merkezi Kum şäherindäki Faýziýe medresesini üstünlikli tamamlapdyr. Ol Homeýniniň täsiri bilen şa düzgünine garşy göreşe goşulýar. 60-70-nji ýyllarda özüniň syýasy garaýyşlary üçin birnäçe sapar türme tussaglygynda bolýar. Tähranda hususy çaphanasyny açyp, dini-syýasy äheňli kitaplary neşir etdirýär. Ynkylapdan birnäçe ýyl öň Ýewropada we ABŞ-da bolup görýär. Yslam ynkylabynyň ýetşinden soň içeri işler ministri “yslam medeni ynkylabynyň“ baş ştabynyň agzasy wezipelerinde täze düzgüni berkitmäge işjeň gatnaşýar. 1980-nji ýylyň iýulynda eýran mejlisiniň (parlament) başlygy bolýar. 1984, 1988-nji ýyllarda bu wezipd iki gezek gaýtadan saýlanýar. 1989-njy ýylyň 4-nji iýunynda ymam Homeýni aradan çykansoň Haşemi Rafsanjany EYR-yň prezidentligine saýlanýar. 1993-nji ýylda tomsunda ol bu wezipd ikinji gezek saýlandy.
Ali Akbar Haşemi Rafsanjanynyň prezidentligi.
80-nji ýyllaryň ahyryndan başlap Eýran uly özgerişler döwrüni başdan geçirýär. Ösüşiň yslam ýolunyň täze basgançagy prezident Rafsanjanynyň ady bilen baglanşyklydyr.


text:
Il içinde Nuryşka ady bilen tanalýan Nurmuhammet Nazarow 1951-nji ýylda Mary welaýatynyň Türkmengala şäherçesinde eneden dogulýar. Ol 15-16 ýaşynda kiçiräk oturylyşyklarda, toýlarda tamada bolup, il arasynda tanalyp başlaýar. 1980-nji ýyllaryň ikinji ýarymyndan bolsa, ol Nuryşka ady bilen tutuş Türkmenistanda meşhurlyk gazanýar.
Nurmuhammediň döredijiliginiň uly meşhurlyga eýe bolan döwri Gorbaçowyň “Üýtgedip gurmak” zamanyna we Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň ilkinji ýyllaryna gabar gelýär. Nurmuhammet Nazarowyň hut özüniň aýtmagyna görä, ol 1987-1994-nji ýyllar aralygynda teýeneli, durmuşdaky problemalary öz içine alýan müňden gowrak satirany döredipdir.
Nuryşkanyň dost-ýarlarynyň aýtmagyna görä, ol 1990-njy ýyllaryň ikinji ýarymynda ýurduň güýç ulanyjy edaralary tarapyndan yzarlanyp başlaýar, häkimiýetler oňa ezýet baryny berýärler. Emma ol şonda-da häkimiýetleriň göwnünden turmaýan ýiti şorta sözleri aýtmakdan çekinmeýär.
Ony resmi taýdan gadagan edenem bolsalar, ol tä ömrüniň ahyryna çenli, 2001-nji ýylda aradan çykýança, halka gülki paýlady, halkyň synan göwnüne özüniň şorta sözleri bilen teselli berdi. Şonuň üçin halk ony häzirem ýagşylykda ýatlaýar.
Nuryşkanyň şorta sözlerinden
"Iki hakyky erkek"
– Biziň ýurdumyzda iki sany hakyky erkek bar. Olaryň biri ýürege düwenini edýär, onuň aýdan sözi ýere gaçman bitirilýär. Onuň kimdigini adyny aýtmasam-da bilýänsiňiz... Ikinji hakyky erkek näme etselerem diýjegini diýýär, o-da men.
"Ütükdenem gorkýas!"
– Adamlar, biz-ä gaty geň galýas, telewizory-radiony açsagam, gazýet-jurnal okasagam, üç sözüň ikisi "Serdarymyz sag bolsun, ol bizi bagtly durmuşa ýetirdi" diýýärler. Biz-ä bilmedik, indi ütügimizi sokmaga hem gorkýas, şoňa hem dil bitip, "Serdarymyzyň jany sag bolsun!" diýäýjek ýaly bolup dur.
"Iýýänimiz baýdagyň reňkinde bolýan däldir"
– Men toý-märekäň adamysy, onsoň eşidäsinem eşidýäň, eşitmäsinem. Öňräk bir ýerde adamlar şeýle diýip gürrüň etdiler: Öň baýdagymyzyň reňki gyzyldy, ol wagt et iýýädik, indi baýdagymyzyň reňki ýaşyl, indi ot iýýäs. Bu dogry. Şu gidişine ýurdumyzda gytçylyk dowam ediberse, bahym birwagt etem iýipdik diýip, ony bizde ýiten önüm hökmünde muzeýde goýmaly bolarys.
Ýöne adamlar aglamadyk oglana emme ýok diýipdirler. Bizem aglamaly, ýaşamaň ugruny bilmeli. Eger biz öz hakymyzy talap etmesek, hiç kim bize "Al, et!" diýip, goýun ýa sygyr bermez. Hudaýa şükür bize dil berlipdir, agzam, işlemäge elem, aýagam, şeýdip aňkaryp ýörsek, elimizden häzirlikçe iýýän etimizem alarlar. Onsoň biz öz etjegimizi bilmän, iýýänimiz baýdagymyzyň reňkinde diýmeli däl.
Eger baýdagymyzyň reňki hakynda aýtmaly bolsa, gözümize ýasama berlen gyzyl baýdak bilen işimiz ýok. Häzirki baýdagymyzyň reňki ýaşyl, ýaşyl bakylygyň simwoly, bu türkmeniň baky ýaşajagyny aňladýar. Ýöne biz öz aklymyza görä ýaşarys. Hudaýam bize aklymyzdan artyk rysk bermez. Wessalam, iş tamam.
"50 müň manat iberiň!"
Nuryşka aradan çykanam bolsa, adamlar kähalatda onuň adyndan şorta sözleri düzýärler. Ine onuň biri: Nuryşka o dünýäden özelenip, aýalyna hat ýazypdyr: "Keýwany, gaýrat et maňa 50 müň manat pul iber, bolmasa halym harap. Aýaly oňa şeýle mazmunly jogap hatyny ýazypdyr: "Nury, bu dünýäde şunça gazandyň, ýöne ol artyba agzyňy urup, soňky bäş ýylda öýe bir köpük getirmediň. Gaýtam aram-aram bizden pul aldyň. Indi bir iliň ölüsi ýaly demsiz-düýtsüz ýatyp, bizi öz günümize goý ahyry". Nuryşka aýalynyň jogabyny okap, oňa ýalbaryp, gysga, ýöne şeýle mazmunly hat ýazypdyr: "Keýwany, seniň aýdýanlaryň dogry, men indi size azar bolup, pul diläp, hat ýazman. Ýöne şu gezek 50 müň manady hökman iberiň. Bärik Saparmyrat geldi. Bärde-de "Ruhnama" almaly diýdiler. Ony almasaň, näme bolýanyny özüňiz bilýänsiňiz?!"
Döwlet Mäneli türkmenistanly alymyň, ýerli synçynyň edebi lakamy. Bu blogdaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Dünýä belli “Forbes” žurnaly ýakynda “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawyny çap etdi.
Bu sanaw 2012-nji ýylyň iýun aýyndan 2013-nji ýylyň iýun aýyna çenli bolan döwri öz içine alýar we onda telewideniýede iň köp gazanç eden dünýäniň jemi 10 aktýorynyň atlary getirilýär.
“Forbes” žurnalynyň bu sanawynda amerikan aktýory Eşton Kötçer birinji orunda ýerleşdirilip, onuň bir ýylda gazanan puly takmynan 24 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr.
Kötçeriň uly möçberdäki gazanjy oňa üstünlikli tehnologiki kompaniýalarda maýa goýmaga mümkinçilik berdi. Ýagny, onuň “Airbnb”, “Foursquare” we “Path” ýaly tehnologiýa kompaniýalarynda öz paýy bar.
Eşton Kötçer (çepde) we "Twitter" sosial ulgamynyň döredijisi Jack Dorsey
Şeýle-de geçen tomus Kötçer “Apple” kompaniýasynyň esaslandyryjysy Stiw Jobsyň biografiýasyny görkezýän kinofilmde Jobsyň roluny oýnady. Kötçer häzirki wagtda Birleşen Ştatlaryň “CBS” telekanalynda görkezilýän “Two and a half men”, ýagny ”Iki ýarym adam” komediýa serialynda baş rollaryň birini ýerine ýetirýär.
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda ikinji orunda aktýor Jon Kraýer ýerleşdirilipdir. Onuň gürrüňi edilýän döwürdäki gazanjy 21 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Kraýer hem häzirki wagtda “Two and a half men” serialynda baş rollaryň biri bolan Alan Harperiň roluny oýnaýar.
Bu sanawda üçünji orny soňky bir ýylda 16 million amerikan dollaryny gazanan Reý Romano eýeleýär. Onuň “CBS” telekanalynda görkezilen"Everybody Loves Raymond", ýagny “Hemmeler Reýmondy gowy görýär” atly komediýa serialynyň tamamlananyna sekiz ýyl bolandygyna garamazdan, bu serialyň heniz hem gaýtalanyp goýberilýän bölümleriniň girdejisi Romanonyň ýyllyk gazanjynyň esasy bölegini düzýär diýlip, gürrüňi edilýän žurnalyň websahypasynda bellenilýär.
Şeýle-de, websahypada Romanonyň dünýä meşhur “Ice age”, ýagny “Buz döwri” atly multfilmiň “Manny” atly gahrymanyny seslendireni üçin hem uly möçberde töleg alýandygy aýdylýar.
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda dördünji orny aktýor Neil Patrik Harris eýeleýär. Onuň geçen bir ýylyň dowamyndaky eden gazanjy 15 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Harris öz girdejisiniň belli bir bölegini “How I met your mother” atly teleserialdan gazanýar diýlip, agzalýan žurnalyň websahypasynda bellenilýär.
Harris geçen tomus kinoteatrlarda görkezilen “Smurfes 2” filminde hem baş rollaryň birini ýerine ýetirdi. Bu film Birleşen Ştatlarda o diýen üstünlik gazanyp bilmedi we onuň ýurtdaky getiren girdejisi 70 million amerikan dollaryna barabar boldy. Emma ýurduň daşynda bu film 251 million amerikan dollaryna barabar girdeji getirdi. Şeýle-de Harris “Forbes” žurnalynyň “Iň köp gazanç eden 100 sungat işgäri” atly sanawynda hem 100-nji orunda ýerleşdirilipdi.
Mark Harmon
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda bäşinji orunda 15 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen aktýor Mark Harmon ýerleşdirilipdir. Sanawyň altynjy ornunda 13 million amerikan dollarlyk girdeji gazanan aktýor Patrik Dempseý, ýedinji we sekizinji orunlarda 11 million amerikan dollarlyk pul gazanan aktýorlar Tim Allen we Angus T.Jones ýerleşdirilipdir.
“Forbes” žurnalynyň bu sanawynda dokuzynjy we onunjy orunlarda hem 10 million amerikan dollarlyk girdejileri bilen aktýorlar Michael C. Hall we Çarli Şin ýerleşdirilipdir.
“Forbes” amerikan biznes žurnaly bolup, ol, esasan, özüniň her ýyl çap edýän dünýä belli sanawlary bilen meşhurdyr. Bu žurnalyň soňky çap eden sanawlarynyň arasynda “Iň köp gazanç edýän sungat işgärleri”, “Dünýäniň iň güýçli 100 aýaly”, “Dünýäniň milliarderleri” ýaly sanawlar bar.


text:
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň nobatdaky sany türk-türkmen liderlerinden garaşylýan zatlara, Türkiýede işleýän türkmenistanly migrantlaryň wiza ýeňillikleri baradaky arzuw-isleglerine we kanuny talaplaryna, galyberse, iki ýurduň gatnaşyklarynyň giňemegi esasynda dörän täze maşgalalaryň ykrar edilmegi, olaryň öňündäki emeli kynçylyklaryň aýrylmagy ýaly meselelere bagyşlandy.
Söhbete gatnaşanlaryň pikirlerine pikir goşup, garşy bolsaňyz, garşylygyňyzy delillendirip, Türkmenistandan daşary ýurtlara çykyp işleýän türkmen migrantlarynyň kynçylyklaryny azaltmaga dil goltgusyny bermegiňize garaşýarys.


text:
Şu hepdede Ženewada Türkmenistanyň ýurtda çagalaryň hukuklarynyň berjaý edilişi boýunça hasabaty diňlendi. BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komitetinde 13-14-nji ýanwarda geçirilen diňlenişige Türkmenistanyň resmi toparynyň düzüminde Statistika boýunça döwlet komitetiniň başlygynyň orunbasary Lýudmila Amannyýazowanyň, bilim ministriniň orunbasary Geldimämmet Geldimämmedowyň we Içeri işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklar boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Agagül Berdiýewanyň hem ýene birnäçe türkmen resmisiniň gatnaşandygy habar berildi.
Gozgalan meseleleriň arasynda 17-nji oktýabrda Maryda prezidenti garşy almak üçin geçirilen köpçülikleýin çärede çagalaryň heläk bolmagy barada peýda bolan maglumat barada sorag orta atyldy we türkmen resmileri muňa jogap berdiler.
Azatlyk Radiosy BMG-niň Çagalar boýunça komitetiniň bu sessiýasyna gatnaşan “Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş bolup, maslahat barada gürrüň bermegi haýyş etdi.
Azatlyk Radiosy: Farid, BMG-niň Türkmenistanda çagalaryň hukuklary boýunça maslahatynda 16-njy oktýabrda Maryda köpçülikleýin çärede çagalaryň heläk bolmagy bilen bagly maglumat boýunça sowaly türkmen häkimiýetlerine kim berdi?
Farid Tuhbatullin: Bu mesele, dogrusyny aýtsaň, biraz yza çekilip aýtsak, biz öz alternatiw hasabatymyzy taýýarlap, Komitetiň wekilleri bilen geçen ýylyň tomsunda öňünden duşuşyk geçiripdik. Biziň şonda orta atan meselelerimiziň biri Türkmenistanda ideologik häsiýetli köpçülikleýin çärelere çagalaryň köp çekilýändigi, olaryň yssyda we sowukda uly kösençliklere sezewar edilýändigi bilen bagly bolupdy. Soňra, Maryda bolan wakalardan soň, BMG-niň Çagalaryň hukuklary boýunça komitetiniň wekilleri şol ýagdaýa hem aýratyn üns berip, ähli faktlary toplap başladylar.
Şeýlelikde komitetiň wekilleri Maryda 17-nji oktýabrda bolan ýagdaýlar barada öz sowallaryny şu hepdede gös-göni türkmen resmilerine hem berdiler. Bu sowala Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň wekili jogap berdi. Ol wakanyň bolandygyny tassyklady. Emma agzalan ulagyň prezidentiň goragyna degişli däl-de, häkimligiň hojalyk ulagy bolandygyny aýtdy we ähli günäkärleriň jezalandyrylandygyny belledi. Bu sowal Türkmenistanyň wekillerine çagalaryň hukuklaryny goramak nukdaýnazaryndan berildi, emma ”Köpçülikleýin çäreler mundan beýläk-de dowam etdirilermi?” diýen anyk soraga, gynansak-da, türkmen resmisinden hiç hili jogap bolmady.
Azatlyk Radiosy: Türkmen delegasiýasynyň çykyşy, umuman, nämä bagyşlandy?
Farid Tuhbatullin: Türkmenistanyň resmi toparynyň çykyşy, olaryň nukdaýnazaryndan, pozitiw faktlary nygtamak, negatiw zatlar barada bolsa doly dymmakdan ybarat boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen resmileriniň çykyşynda pozitiw diýlip, nämeler görkezildi?
Farid Tuhbatullin: Meselem, saglygy saklaýyşda ýagdaýyň gowulanandygyny aýtdylar. Gepatit A we käbir beýleki ýokanç keselleriň azalandygyny aýdyp, käbir sanlary getirdiler. Emma bu sanlary barlap, olaryň hakykata näderejede gabat gelýändigini subutnamalara esasynda barlap bolanok. Kämillik ýaşyna ýetmedikleriň arasynda jenaýatçylygyň azalandygyny hem habar berdiler. Emma bu sanlar hem diňe iki ýyla, ýagny, 2011-nji we 2012-nji ýyllara degişli bolup, ol bu ugurdan umumy tendensiýany görkezmeýär. Muňa garamazdan, halkara guramalarynda Türkmenistanyň hökümetiniň berýän sanlaryndan başga elýeter maglumat ýok.
Azatlyk Radiosy: Farid, siz BMG-niň we beýleki guramalaryň Türkmenistan boýunça geçirýän maslahatlarynyň ählisine diýen ýaly ýyllar boýy gatnaşyp gelýärsiňiz. Türkmen resmileriniň şu gezekki çykyşynda ozalkylaryndan tapawut gördüňizmi?
Farid Tuhbatullin: Türkmenistanyň resmi toparynyň agzalarynyň özlerini alyp barşy mende has oňyn täsir döretdi. Sebäbi ozlaky maslahatlara, meselem, mundan birnäçe ýyl öň BMG-niň komitetinde adam hukuklary boýunça maslahatyna gatnaşan türkmen delegasiýasynyň özüni alyp barşy dostlukly däldi. Şu sapar ministrlikleriň orunbasarlary derejesindäki resmilerden düzülen resmi toparyň öz wezipesine has işjeň gatnaşandygy, öz aralarynda maslahatlaşyp, çykyş edendigi, umuman işjeň ýagdaý göze ildi. Olar käbir zatlara talabalaýyk jogap hem berdiler.


text:
Türkmenistanda şu ýylyň başyndan 790 müň kwadrat metrlik ýaşaýyş jaý gurlupdyr.
Türkmen hökümetiniň 8-nji setýabrda geçiren maslahatynda beren hasabatyna görä, bu resmi san tutuş ýurtda täze gurulan jaýlara degişli. Ýene-de şonçasynyň 2020-nji ýyla çenli obalaryň, posýoloklaryň, etrap şäherleriniň we etrap merkezleriniň sosial-durmuş ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça milli programmanyň çäginde gurulýandygy resmi maglumatda habar berildi.
Türkmenistanda soňky ýyllarda şäherlerde we oba ýerlerinde gurulýan jaýlaryň ençemesiniň gymmatdygy sebäpli boş durýandygyny garaşsyz çeşmeler habar berýärler. Şäherlerde täze gurulýan ýokary oňaýlykly jaýlara garanda köne jaýlaryň ilat köpçüligine has elýeterlidigi aýdylýar.
Hususan-da, Aşgabatda şu ýylyň başyndan bäri, jaýlaryň bahasynyň azyndan 30% arzanlandygy habar berilýär. Käbir maglumatlara görä, häzirki wagtda Aşgabatda ýaşaýyş jaýlaryň bahasy 20 müň amerikan dollaryna barabar nyrhdan başlanýar.
Şeýle-de oba ýerlerinde gurulan täze obalaryň ençemesi ýaşamak üçin infrastruktura taýdan doly üpjün edilmezden ulanylyşa tabşyrylýar.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde Eýrana garşy berk sanksiýalaryň kabul edilmegini Tährana gönderilen «dogry duýduryş» diýip atlandyrdy.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde sanksiýalaryň kabul edilmeginiň yzýany eden bu çykyşynda prezident Obama bu sanksiýalara garamazdan, Eýran üçin diplomatik gepleşikleriň gapysynyň heniz ýapyk däldigini nygtady.
Emma BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde bu rezolýusiýa garşy ses beren Türkiýäniň Daşary işler ministrligi bu soňky sanksiýalaryň Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly dawalary diplomatik ýollar bilen çözmek mümkinçiliklerini has-da azaldýandygyny aýdyp, çykyş etdi.
Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat düýn Täjigistanyň paýtagty Duşenbede bu waka bilen bagly eden çykyşynda BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň kabul eden sanksiýalaryny Eýranyň halky üçin «nähak şarpyk» bir waka diýip häsiýetlendirdi.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko raýatlara Orsýete tarapdar separatistler bilen söweşleriň gidýän ýerinden çykmaga mümkinçilik berýän ynsanperwer koridorlaryny döretmegi tabşyrdy.
Poroşenko bu planyň “terrora garşy operasiýalaryň giňişliginde täze pidalaryň öňüni almak” maksadyny göz öňünde tutýandygyny aýtdy. Poroşenko öýlerini terk edýän raýatlaryň garaşylýan sanyna görä olary ulag, azyk we medisina serişdeleri bilen üpjün etmegi hökümete tabşyrdy.
Poroşenko bu kararyny baş kömekçileri, şol sanda içeri we goranmak ministrleri bilen duşuşygynyň yzýany yglan etdi. 9-njy iýunda Ukrainanyň Daşary işler ministrligi Poroşenkonyň gündogarda zorlugyň soňuna çykmak boýunça teklip eden planynyň esasy bölekleri boýunça Moskwanyň we Kiýewiň “özara düşünişendigini” habar berdi.
“Biz şu hepde söweşiň soňuna çykmaly”, diýip Petro Poroşenko 8-nji iýunda aýtdy.


text:
Türkmen dili Türkmenistanda döwlet dili, Eýranda, Owganystanda bolsa etniki türkmenleriň arasynda gepleşik dili hökmünde giňden ulanylýar.
Türkmen dilinde gazet-žurnallar çykarylýar, radio we telegepleşikler taýýarlanýar, kitaplar çap edilýär, internetde, sosial ulgamlarda makalalar, çeper eserler, başga dillerden türkmençä geçirilen goşgular, hekaýalar peýda bolýar, çekişmeler, pikir alyşmalar guralýar.
Ýöne muňa garamazdan, türkmen ýaşlarynyň öz ene dilinde arassa, sowatly, kämil gürlemek we ýazmak ukybyny ösdürmäge ýeterlik üns berilmeýändigini aýdýanlar hem bar.
Mundan başga, türkmen dil biliminiň gözbaşynda duran dilçi alymlar, olaryň pajygaly ykballary, edebi diliň kämilleşmegi we ähli türkmen tire-taýpalaryna ortak, umumy dil bolup hyzmat etmegi üçin edilen we edilmeli işler barada hem ýaşlaryň az zat bilýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy türkmen edebi diliniň kökleri we ösüş perspektiwasy barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Bu söhbeti diňläp, pikirleriňizi aýtmaga çagyrýarys.


text:
Türkmеndе «Sеn maňa halyňy görkеz, mеn sеniň halyňy aýdaýyn» diýen bir söz bar.
Şahyr Mämmеtwеli Kеminе «Mеniň dilim, sеniň eliň hünäri, nusga bolup galsyn ildеn-illеrе» diýipdir. Türkmеn halysy türkmеn enеlеriniň, aýallarynyň, gеlin-gyzlarynyň asyrlardan asyrlara gеçirip, şu günе gеtirеn nusgalyk hünäri.
Bu günki gün dünýäniň çar künjеgindе türkmеn halysyna duşsa bolýar. Emma ol kähalatda «türkmеn halysy» diýlip tanalman, «Buhara halysy», «Pakistan halysy», «Eýran halysy» diýlip satylýar. Ikinji tarapdan, türkmеn halysynyň asyrlap gazanan şöhratynyň pеsе gaçýandygy, bu ýerdе hil mеsеlеsiniň, galplyklaryň wе adalatsyz çеmеlеşmеlеriň hеm bardygy aýdylýar.
Eýsеm, türkmеn halysyna nämе bolýar? Türkmеn halyçylygy häzirki şеrtlеrdе nähili goralmaly wе ösdürilmеli?
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmеnlеri» gеplеşiginiň nobatdaky sany türkmеn halysynyň, halyçylarynyň, haly söwdasynyň mеsеlеlеrinе bagyşlandy.


text:
Çarşenbe güni agşamlyk Orsýetiň howpsuzlyk resmileri Demirgazyk Osetiýanyň baş müftüsiniň orunbasary Irbek Dudarowyň näbelli adamlar tarapyndan atylyp öldürilendigini habar berdiler.
Resmileriň maglumatyna görä, Irbek Dudarow Wladikawkaz şäheriniň golaýynda öz maşynynyň içinde atylyp öldürilipdir. Onuň kim tarapyndan atylyp öldürilen bolmagynyň mümkindigi barada häzirlikçe anyk bir çaklama öňe sürülmeýär.
Munuň özi şu üstümizdäki ýylda Orsýetiň territoriýasynda musulman liderleriniň janyna kast etmek boýunça amala aşyrylan ýedinji hüjümdir. Şular ýaly hüjümlerde şu ýyl diňe Dagystanyň özünde bäş sany musulman lideri öldürildi.


text:
Şu ýylyň 31-nji maýynda Gaza sektoryndaky kenarda ýüze çykan çaknyşygy barlaýan komissiýa “Mawy Marmara” atly Türkiýäniň gämisiniň kapitanyny görkezme bermäge çagyrýar.
Hut şu gämidäki adamlar Ysraýylyň Gazada döreden gabawyny böwsüp geçmäge synanyşypdylar. Şonda Ysraýylyň ýörite deňiz gözegçileri bilen çaknyşykda Türkiýäniň raýaty bolan 9 sany Palestinany goldaýjy öldürilipdi.
Bu başa barsa, Mahmut Tural komissiýanyň öňünde çykyş etjek ilkinji türk raýaty bolar.
Türkiýäniň DIM-i Mahmut Turalyň adyna resmi çakylyk gelendigini häzirlikçe tassyklamady.


text:
Waşingtonda we dünýäniň beýleki şäherlerinde aýallar we käbir erkekler ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampa garşy köpçülikleýin ýörişe çykdy. Ýüzlerçe müň adam ABŞ-nyň paýtagtynyň köçelerine çykyp, Aýallar ýörişine goşuldy. Beýleki amerikan we daşary ýurt şäherlerinde raýdaşlyk ýörişleri geçirildi. (AP, Roýters wideolary)
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp özüniň twitter ulanmagyny ähtimal dowam etdirjekdigini aýtdy. Ol 20-nji ýanwarda Waşingtondaky Azatlyk balynda sosial medianyň adamlar bilen göni gepleşmegiň netijeli ýoly bolandygyny aýtdy. (AP)
ABŞ-nyň prezidenti Donald Tramp we onuň maşgalasy 20-nji ýanwarda Kapitol binasyndan Ak tama çenli inagurasiýa paradynyň öňüni çekdi. Waşingtondaky edarasynda kasam kabul edeninden soň, Amerikanyň täze prezidenti Pensilwaniýe awenýuyndaky mähellä el galgatdy. (AP)
Birleşen Ştatlaryň prezidenti saýlanan Donald Tramp Russiýanyň prezidenti meni halan bolsa, onda bu “jogapkärçilik däl-de, üstünlik” diýdi. Tramp bu barada 11-nji ýanwarda Manhattandaky ofisinde geçirýän metbugat konferensiýasynyň çäginde çykyş etdi. (Reuters)
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 10-njy ýanwarda geçiren hoşlaşyk çykyşynda ýurdy öňküsinden has güýçli ýagdaýa getirip, wezipesinden gidýändigini, emma amerikanlaryň Amerikanyň maksat we güýç birligini dargatmaga howp abandyrýan ýiti bölünmäni ýeňip geçmegi üçin köp işlemeli boljakdygyny aýtdy. (Reuters)
Türkiýäniň mediasy täze ýyl gijesinde gijeki klubda ot açyp 39 adamyň ölümine sebäpkär hüjümçi bolmakda güman edilýän adamy görkezýän wideony ýaýratdy. Onuň öz-özüni surata düşürip ýazga alan 45 sekundlyk wideosynda Stambulyň merkezinde Taksim meýdançasyndan geçip barýan adam görkezilýär. Bu sessiz wideo Türkiýäniň telewideniýesinde 2-nji ýanwarda görkezildi. Wideodaky adam Türkiýäniň polisiýasynyň 1-nji ýanwarda media beren suratyna gabat gelýär. (DHA Reuters arkaly)
26-njy dekabrda Russiýa harby uçarda heläk bolan 92 adamyň hatyrasyna döwlet derejesinde ýas yglan eden mahaly, adamlar ansamblyň köplenç çykyş edýän ýeri Moskwanyň konsert zalynyň öňünde gülleri goýup, şemleri ýakyp başladylar.
Berliniň polisiýasy 19-njy dekabrda giçlik adamlar baýramçylyk dabaralaryny belleýän mahaly ýük ulagynyň Roždestwo bazaryna sürülmegi netijesinde azyndan 12 adamyň ölendigini we onlarçasynyň ýaralanandygyny aýdýarlar. “Terrorçylykly hüjüm” ýaly bolup görülýän waka Berliniň günbatar etrapçasyndaky Kaýsar Wilhelm memorial kilisesiniň golaýynda ýerleşýän iň bir gelim-gidimli söwda nokatlarynyň birinde amala aşyryldy. (AP Wideo)
Pakistanyň sud mugallymlaryň deportasiýa edilmegini wagtlaýyn togtatdy. Muňa seretmezden, köp mekdepleriň türk işgärleri Pakistandan gitmäge we gaýgyly hoşlaşyklara taýynlanýarlar. (Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy)


text:
Obamanyň administrasiýasy Orsýeti Siriýa boýunça "ahlak taýdan çöken" syýasat alyp barýanlykda aýyplady.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň aýtmagyna görä, Moskwanyň Başar al-Assadyň režimini gozgalaňçylara garşy ulanylyp bilinjek ýarag bilen heniz hem üpjün etmegine Waşington "çynlakaý alada" bildirýär.
ABŞ-nyň bu beýanaty Türkiýäniň 10-nji oktýabrda Moskwadan Damaska barýan Siriýanyň ýolagçy uçaryny gonmaga mejbur etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
11-nji oktýabrda Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýip Erdogan bu uçaryň Assadyň režimi üçin ok-däri we harby enjam äkidip barýandygyny aýtdy.
12-nji oktýabrda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow uçaryň Siriýa üçin niýetlenen ors radarynyň şaý-seplerini kanuny ýagdaýda alyp barýandygyny aýtdy.
Lawrowyň aýtmagyna görä, ýüki Siriýa iberen ors kompaniýasy bu ýükleriň gaýtarylyp berilmegini Türkiýeden talap eder.
Lawrow ne kompaniýanyň adyny, ne-de ýükleriň ahyrky barjak ýerini aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departmenti Waşingtonyň "çynlakaý harby enjamyň" ele geçirilendigine şübhelenmeýändigini aýtdy.
Emma Lawrow ýüküň "goşa maksat" üçin niýetlenendigini belläp geçip, onuň hem harby, hem graždan maksatlar üçin ulanylyp biljegini aradan aýyrmady.
Döwlet departmentiniň metbugat wekili Wiktoriýa Nuland ýükleriň kanuny ýagdaýda bolmagynyň mümkindigini kabul etdi. Emma ol Orsýetiň we Hytaýyň BMG-niň Assadyň režimine garşy sanksiýalaryny, şol sanda ýarag embargosyny ret etendigini belläp geçip, bu ýagdaýyň şoňa bagly bolup galýandygyny aýtdy.
"Howpsuzlyk Geňeşinde Siriýa boýunça kabul edilen sanksiýa ýok, sebäbi Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary bolan Orsýet we Hytaý henizem olaryň öňüne böwet basýar" diýip, Nuland aýtdy. "Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki agzalarynyň hemmesi Assadyň režiminiň daşardan goldaw almazlygy üçin bir taraplaýyn elden geleni edýärler".
Türkiýäniň agzalýan uçary gondurmagy Siriýadan türk topraklaryna ok atyşlyklar, şeýle hem bäş sany türk raýatynyň öldürilmegi sebäpli Damask bilen Ankarynyň arasyndaky dartgynlylygyň ýokarlanan döwrüne gabat geldi.
Siriýada gozgalaňçylar demirgazykdaky Aleppo şäheriniň golaýyndaky howa bazasyny ele geçirendiklerini aýdýarlar. Internetde ýerleşdirilen wideoda olar harby ulaglaryň üstünde ýerleşdirilen äpet raketalaryň ýanynda görkezilýär.
Gozgalaňçylar bilen hökümet güýçleri Siriýanyň iň uly şäheri we söwda merkezi bolan Aleppo şäheriniň üstünde birnäçe aý bäri söweşip gelýärler.
"Al-Taana" howa bazasy Alepponyň gündogarynda ýerleşýär.


text:
Hytaýyň häkimiýetleri soňky günler bu ýurtda guş dümewiniň howply görnüşiniň ilat arasynda kem-kem ýaýraýandygyny aýdyp, muňa alada bidirýärler.
Hytaýyň resmileri ýekşenbe güni ýurduň Henan prowinsiýasynda ýene nobatdaky iki adamyň bu howply wirusa ýolugandyklarynyň anyklanandygyny mälim etdiler.
Soňky iki hepdäniň dowamynda Hytaýda jemi 55 adam guş dümewiniň wirusy bilen keselledi we olardan 11-si bu wirusyň pidasy boldy.
H7N9 diýlip atlandyrylýan bu wirus mundan öň Hytaýyň gündogar regionlarynda anyklanypdy. Emma şenbe güni onuň paýtagt Pekinde-de bir adamda anyklanandygy habar berildi.
Orsýetiň häkimiýetleri şenbe güni ýurduň gündogar regionyndaky Wladiwostok şäheriniň aeroportunda Hytaýdan gelýän ýolagçylary medisina barlaglaryndan geçirmek çäreleriniň ýola goýlandygyny mälim etdiler.


text:
Şu gün Gyrgyzstanyň «Aýkel» atly ýaşlar topary ýurduň häzirki wagtlaýyn hökümetiniň işine raýdaşlyk bildirip, Bişkek şäherinde goldaw ýörişini geçirdi.
Müňe golaý adamyň gatnaşmagynda geçirilen bu ýörişde demostrasiýaçylar «Biz agzybir we durnukly Gyrgyzystanyň tarapdary», «Gyrgyzystanyň demirgazygam, günortasam hemmämize degişli», «Banditleriň jaýy türme» diýen ýaly şygarlar ýazylgy plakatlary göterip, şäheriň merkezi koçesinden geçdiler.
Bu ýörişleriň barşynda ýurduň wagtlaýyn hökümetiniň başlygy Roza Otunbaýewa ýöriş geçijileriň bir topary bilen duşuşyp, olara hökümeti goldaýjy çagyryşlary üçin sagbolsun aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Kongresiň Eýrana garşy täze sanksiýalary girizmek barada ätjek islendik ädimi Tähranyň dawaly ýadro programmasy hakda parahatçylykly netijä gelinmek ugrunda dowam edýän diplomatiki tagallalary puja çykarar diýdi.
Kerri bu barada penşenbe güni ýapyk gapylaryň aňrysynda Senatyň bank komiteti bilen geçiren duşuşygyndan öň belläp geçdi. Bu komitet güman edilýän ýadro programmasy barada Tährana täze sanksiýalary girizmegi göz öňünde tutýar.
Kerri Tähran bilen gelnen deslapky ylalaşygy Birleşen Ştatlaryň we dünýäniň beýleki iri döwletleriniň goldaýandygyny aýtdy. Deslapky ylalaşyga görä, Eýranyň ýadro meselesinde eglişik etmegine jogap hökmünde Tährana çäkli sanksiýa ýeňillikleri berler.
ABŞ-nyň Demokratik we Respublikan kanun çykaryjylary Eýran bilen diplomatik gepleşikleriň geçirilmegine has köp wagt berip-bermezlikde gapma-garşy pikirlere bölündiler.


text:
Eýrandaky prezidentlige dalaşgär bolup, konserwator ganatdan kandidaturasyny hödürlän, ýurduň rewolusion gwardiýasynyň ozalky başlygy Mohsen Rezaýy, saýlawlaryň netijesine bildiren şikaýatyny yzyna aldy. Gwardiýa geňeşine ýollan hatynda, Rezaýy ýurtda höküm sürýän syýasy ýagdaý we howpsuzlyk meseleleri sebäpli, şikaýatyny yzyna alýandygyny mälim edipdir.
Ýöne oppozisiýon kandidat Mir Huseýin Musawi, saýlawlaryň gaýtadan geçirilmegine çagyryş etdi.
ABŞ-niň prezidenti Barak Obama bolsa, demonstratsiýalaryň güýç ulanylyp ýatyrylmagyna garşy tankydyny güýçlendirdi. Protestlerde azyndan 17 adamynyň ölendigi aýdylýar, ýüzlerçe adam bolsa tussag edildi.


text:
Soňky döwür Türkmenistanda döwlet telewideniýesini döwrebap tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrmak meselesine köp üns berilýär.
Muňa garamazdan, ýerli telewideniýede berilýän gepleşikleriň hili ýurduň prezidenti tarapyndan yzygiderli tankyt edilýär.
Halkyň serişdesi bilen dolandyrylýan döwlet telewideniýesi öz gepleşikleriniň hili barada halkyň pikiri bilen gyzyklanýarmy?
Bu mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy Soltan Açylowa Mary welaýatynyň ýaşaýjysy bilen söhbetdeş boldy.
Söhbetdeşligi diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Ahal welaýatynyň baş ykdysadyýet we ösüş müdirliginiň başlygy Serdar Begmuhammedowiç Jelilowyň maksatnamasy
04.01.2017
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe özgertmeler we ösüşler ýoly bilen öňe barýan hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiz mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 25 ýylynyň içinde ajaýyp üstünliklere beslendi. Bu gün hem ata Watanymyz ösüşleriň belentliklerine tarap ynamly öňe barýar.
Sazlaşykly ösýän Türkmenistanda alnyp barylýan döwlet syýasaty mähriban halkymyzyň bagtyýar we abadan durmuşda ýaşamagyna gönükdirilendir. Diýarymyzda söwda-ykdysady, ylmy-tehniki, medeni-ynsanperwer hem-de beýleki ugurlar boýunça milli maksatnamalar üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Häzirki döwürde türkmen halky ýurdumyzda asuda durmuşy pugtalandyrmak, ilatymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini dünýäniň ösen döwletleriniň derejesine ýetirmek ugrunda alnyp barylýan beýik özgertmeleri dolulygyna makullaýar, ýurtda gazanylýan ajaýyp ösüşlere we zähmet ýeňişlerine çäksiz buýsanyp, bu beýik özgertmelere, ajaýyp ýeňişlere özüniň mynasyp goşandyny goşmaga çalyşýar.
Ýurdumyzyň ykdysady binýadyny has-da berkitmek üçin ykdysady ösüşiň ýokary depginlerini gazanmak, çig mallary we önümçilik mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmak, ýangyç-energetika, himiýa, dokma, oba hojalyk pudaklaryny has-da ösdürmek, hususy telekeçiligi we işewürligi goldamak, ykdysadyýetimiziň dünýäniň hojalyk ulgamyna giňden goşulmagyny üpjün etmek, daşary söwda-ykdysady gatnaşyklary pugtalandyrmak we giňeltmek, ýetmezçiliksiz ýokary girdejili býujeti düzmek, milli puluň hümmetini saklamak, dünýäde ykdysady çökgünligiň dowam edýän mahalynda ähli pudaklaryň durnukly ösüşini, adamlaryň durmuş taýdan goraglylygyny üpjün etmek ýaly meseleler döwletiň üns merkezinde bolmalydyr diýip hasaplaýaryn.
Biz ýurdumyzyň ykdysady kuwwatyny artdyrmagy ozaly bilen, binýatlyk pudaklary, ýagny nebitgaz we mineral serişdeler, energetika, himiýa, ýeňil senagat, oba hojalyk, söwda we syýahatçylyk pudaklaryny sazlaşykly ösdürmekde görýäris. Bu pudaklaryň çalt depginlerde ösdürilmegi ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň gowulanmagyny kesgitleýär.
Türkmenistan tebigy baýlyklara we energiýa çeşmelerine baý, kuwwatly döwletleriň biridir. Häzirki wagtda biziň döwletimiz iri energetika döwletleriniň hatarynda mäkäm orun aldy we özüniň energetika strategiýasyny üstünlikli durmuşa geçirýär. Ýurdumyzda tebigy gazy ulanmak arkaly işleýän energiýa öndüriji kuwwatlyklar ýokary depginlerde ösdürilýär, nebitgaz ýataklaryny özleşdirmek we abadanlaşdyrmak boýunça yzygiderli işler geçirilýär. Şunuň bilen baglylykda, milli energiýa serişdelerimizi dünýä bazarlaryna ibermegiň köpugurly ulgamyny döretmek esasy wezipeler bolup durýar. Ýurdumyzyň ykdysady kuwwatlylygynyň, halkara arenasyndaky ornunyň pugtalanmagynyň we halkymyzyň röwşen geljeginiň hatyrasyna bu ugurda amala aşyrylýan giň möçberli işleri mundan beýläk hem dowam etdireris. Milli baýlyklarymyzy rejeli peýdalanyp, halkymyzyň, Watanymyzyň bähbitlerine ulanmak biziň baş wezipämiz bolar.
Türkmenistan öz energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna ibermegi boýunça anyk taslamalary durmuşa geçirýär. Türkmenistan—Owganystan—Pakistan—Hindistan transmilli gaz geçirijisiniň gurluşygyna badalga berilmegi munuň aýdyň mysalydyr.
Biziň ýurdumyzda kuwwatly, okgunly ösýän energetika senagaty döredilendir, ol okgunly depginler bilen ösýär. Bu pudak biziň ähli ösüşlerimiziň girewidir. Geljekde elektrik energiýasyny daşary döwletlere ibermek işleri güýçli depginler bilen dowam etdiriler. Bu babatda Türkmenistan—Owganystan—Pakistan elektrik geçirijisini gurmagyň taslamasyny amala aşyrmak ugrunda ähli tagallalary alyp bararys.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynda bellenilişi ýaly, biz bazar gatnaşyklaryna kem-kemden geçmek bilen, ykdysadyýetiň durmuş ugurly nusgasyny saýlap aldyk. Bu eýýäm öz anyk netijelerini berýär. Ykdysadyýetimiz ýokary depginler bilen durnukly ösýär, ilatyň durmuş-ýaşaýyş şertleri yzygiderli ýokarlanýar. “Açyk gapylar” syýasatynyň netijesinde ýurdumyzyň eksport-import gatnaşyklary yzygiderli ösýär we kämilleşýär.
Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberini artdyrmak boýunça kabul edilen Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde, geljekde ýurdumyzyň esasy baýlygy bolan nebitden, tebigy gazdan, elektrik energiýasyndan başga-da himiýa, dokma senagaty, oba hojalygy pudaklarynyň önümleri we olaryň senagat taýdan gaýtadan işlenen harytlyk taýýar önümlerini daşary döwletlere eksport etmegi üns merkezinde saklarys. Bu işleri üstünlikli amala aşyrmak üçin degişli ulgamlary ösdürmek, şeýle hem gurluşyk materiallarynyň önümçiligini artdyrmak döwletimiziň baş wezipesi bolar. Ulag we aragatnaşyk, syýahatçylyk hem-de beýleki ulgamlarda hem düýpli özgertmeleri amala aşyrarys, bu ulgamlarda ýurdumyzyň ykdysadyýetini pugtalandyrmak üçin uly mümkinçilikleri bardyr.
Türkmenistan—Gazagystan—Eýran, Atamyrat—Ymamnazar (Türkmenistan) — Akina (Owganystan) demir ýollarynyň gurluşygy, Türkmenbaşy halkara deňiz portunyň gurluşygynyň alnyp barylmagy ulag ulgamynda ýetilen uly üstünlik bolmak bilen, ýurdumyzyň haýran galdyryjy ösüşleriniň subutnamasydyr. Hut şunuň üçin hem bu ulgamyň ösüşine döwletimiziň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde garamagy göz öňünde tutýarys.
Paýtagtymyzda täze Halkara howa menziliniň gurlup ulanylmaga berilmegi, “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň döredilmegi, bu ýerde dünýä ülňülerine laýyk gelýän kaşaň myhmanhanalaryň gurulmagy ýurdumyzda syýahatçylyk pudagyny ösdürmeklige giň mümkinçilikleri berýär. Şol sebäpli-de bu ugurda hem dünýä ülňülerine laýyk derejede zerur işleri alyp barmagy göz öňünde tutýarys.
Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň ýokary derejede geçirilmegi Watanymyzyň belent abraýynyň ykrar edilmeginiň hem-de paýtagtymyzyň halkara sport merkezi hökmünde mynasyp orun eýeleýändiginiň subutnamasy bolar. Biz geljekde hem sporty ösdürmek hem-de köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş hereketini goldamak boýunça işleri dowam etdireris.
Obalary özgertmek, oba ýaşaýjylarynyň mynasyp durmuşyny üpjün etmek biziň esasy wezipelerimiziň biri bolar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe türkmen obasyny galkyndyrmagyň uzak möhletleýin maksatnamasy durmuşa geçirilýär. Şol maksatnamanyň çäklerinde, biz tagallalary birleşdirip, oba ýerlerinde ilatyň öz serişdeleriniň we döwletiň ýeňillikli karzlarynyň hasabyna ýaşaýyş jaýlarynyň, döwrebap durmuş-medeni desgalarynyň gurluşygynyň has çalt depginlerde alnyp barylmagyny, awtomobil ýollarynyň, elektrik, gaz, suw geçirijileriň durkuny täzelemek we beýleki amatlyklary döretmek, oba bilen şäheriň ýaşaýyş-durmuş şertlerini has ýakynlaşdyrmak barada ähli çäreleriň alnyp barylmagyny üpjün ederis.
Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek boýunça Döwlet maksatnamasynyň çäklerinde oba hojalyk önümleriniň bolçulygyny üpjün etmek üçin şertleri döretmek, daýhanlaryň oba hojalyk ekinlerinden bol hasyl hem-de ýokary girdeji almaklary, alyjylaryň bolsa ýokary hilli önümleri elýeter bahadan satyn alyp bilmekleri üçin şertleri döretmek wajyp meseleleriň biridir. Ýurdumyzyň tebigy howa şertleri oba hojalyk önümleriniň köp görnüşlerini-ekologiýa taýdan arassa gök önümlerden we miwelerden başlap, dokma senagaty we senagatyň beýleki pudaklary üçin gymmatly çig mala çenli dürli önümleri öndürmäge mümkinçilik berýär.
Obalarda kärendeçileriň, ýer eýeleriniň öndüren oba hojalyk önümlerini gaýtadan işlemegiň hasabyna taýýar harytlary çykarmagyň giňden ýola goýulmagy, önümleri gaýtadan işleýän hususy kärhanalary döretmek baradaky raýatlaryň islegleriniň ähli çäreler arkaly goldanylmagy, şeýle hem täze döwrebap ýyladyşhanalaryň, sowadyjy ammarlaryň we maldarçylyk toplumlarynyň gurulmagy azyk bolçulygyny döretmäge goşulan uly goşant bolar.
Ilatyň iş bilen üpjünlik meselesini hem hemişe üns merkezinde saklamak bilen, biz ýerlerde durmuş we önümçilik maksatly desgalaryň işe girizilmegi, täze iş orunlarynyň döredilmegi, gysga möhletde önüm öndürmek mümkinçilikli kärhanalaryň işini ýola goýmak ugrunda orta we kiçi telekeçiligi hemişe goldamagy dowam etdireris.
Ilatyň saglygyny goramak, ber bedenli ýaş nesli kemala getirmek döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugry bolup durýar. Garaşsyzlyk ýyllarynda kabul edilen “Saglyk” Döwlet maksatnamasy jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgesini ornaşdyrmakda öz mynasyp ornuny tapdy. Aşgabatda we ähli welaýatlarda halkara derejesindäki, dünýä ölçeglerine laýyk gelýän täze, döwrebap saglygy goraýyş edaralary, şypahanalar we sagaldyş desgalary gurlup ulanylmaga berildi. Şeýle desgalaryň gurluşygyny geljekde-de giň gerim bilen ýaýbaňlandyrarys.
Ilata edilýän lukmançylyk we beýleki hyzmatlaryň ähli görnüşleriniň hilini ýokarlandyrmak, adamlaryň saglygy hakdaky aladalar, halkymyzyň zähmet hem-de dynç alyş şertlerini gowulandyrmak meseleleri bilen meşgullanýan ähli edaralaryň we gulluklaryň işini ýokary derejede guramak hemişe üns merkezinde saklanar.
Ylmy we bilimi üstünlikli ösdürmek her bir döwletiň öňe gitmeginiň we pajarlap ösmeginiň esasy şertidir. Şundan ugur alnyp, bu ugra geljekde hem möhüm ähmiýet berler. Ösüp gelýän ýaş nesil uly alada bilen gurşalar. Hemmetaraplaýyn sowatly, ýokary hünärli, iş başarjaň, sagdyn, ruhubelent ýaşlary ösdürip ýetişdirmek döwletiň esasy aladalarynyň biri bolar.
Bilimi we ylmy ösdürmek, ýurdumyzyň alymlarynyň täze neslini kemala getirmek boýunça toplumlaýyn işleri geçireris.
Garaşsyzlygymyzyň geçen 25 ýylynyň içinde Türkmenistanda halkymyzyň ruhy durmuşyny baýlaşdyrmak boýunça köp işler edildi. Milli medeniýeti ösdürmek, mirasa sarpa goýmak, milli gymmatlyklary aýawly saklamak, dikeltmek we üstüni ýetirmek, adamlarda ruhubelentligi, ýokary ahlaklylygy terbiýelemek meseleleri hemişe üns merkezinde bolar. Munuň özi türkmen halkynyň geçmişdäki baý medeni mirasy bilen şu günki bagtyýar durmuşynyň bir bitewilige jemlenmegini we milletiň ruhy galkynyşynyň, gaýtadan döreýşiniň emele gelmegini üpjün eder.
Hemişelik bitaraplyk derejesine esaslanmak bilen sebitde hem-de dünýäde parahatçylygy, dostlugy we hoşniýetli goňşuçylygy pugtalandyrmak boýunça daşary syýasatymyzy dowam etdireris, dürli döwletler we halkara guramalary bilen özara bähbitli hyzmatdaşlygy täze derejä götereris.
Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bedew bady bilen öňe barýar. Türkmen halkynyň şu günki we geljekki nesilleriniň bagtyýar durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen maksatnamalary amala aşyrmakda her birimiziň öňümizde örän uly jogapkärçilikli wezipeler durýar. Şol wezipeleri üstünlikli ýerine ýetirmek üçin Türkmenistanyň ähli raýatlary bilen agzybirlikde, döredijilikli, joşgunly zähmet çekip, uly üstünlikler gazanjakdygymyza pugta ynanýaryn.
Beýleki dalaşgärlere öňde boljak saýlawlarda üstünlikler arzuw edýärin.
Goý, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly bolan 2017-nji ýyl ýurdumyzyň täze üstünliklere we ösüşlere beslensin!
Goý, dünýä dursun, türkmen halkymyz dursun! Goý, dünýä dursun, mukaddes Watanymyz — Türkmenistan döwletimiz dursun!
Türkmenistanyň Prezidenti wezipesine dalaşgär Serdar Begmuhammedowiç Jelilowyň terjimehaly
1965-nji ýylyň 25-nji awgustynda Aşgabat şäherinde doguldy.
1991-nji ýylda Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutyny inžener-ykdysatçy hünäri boýunça tamamlady.
1980-nji ýylda “Garagumsenagatgurluşykmateriallary” trestiniň abatlaýyş-gurluşyk edarasynyň möwsümleýin işçisi bolup zähmet ýoluna başlady. 1982-1983-nji ýyllarda bu edaranyň kömekçi hojalyk boýunça uly buhgalteri wezipesinde işledi.
1985-nji ýylda “Garagumsenagatgurluşykmateriallary” trestiniň kömekçi hojalyk boýunça uly buhgalteri wezipesinde işledi.
1985—1993-nji ýyllar aralygynda Ahal welaýatynyň senagat gurluşyk materiallary kombinatynyň uly buhgalteri, baş buhgalteriň orunbasary wezipelerinde zähmet çekdi.
1993—1994-nji ýyllarda Ahal welaýatynyň Durmuş taýdan üpjünçilik müdirliginiň meýilleşdiriş maliýe bölüminiň başlygy.
1994—2005-nji ýyllarda Ahal welaýat häkimliginiň baş buhgalteri bolup işledi. 2005—2009-njy ýyllarda Ahal welaýat häkimliginiň Ykdysadyýet, söwda we telekeçilik bölüminiň başlygy, baş buhgalteri wezipelerinde işledi.
2009—2011-nji ýyllarda Aşgabat şäheriniň Ruhabat etrabynyň maliýe bölüminiň başlygy.
2011—2013-nji ýyllarda Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň obasenagat toplumynyň maliýe müdirliginiň başlygy.
2013-nji ýylyň maý aýyndan bäri Ahal welaýatynyň Baş ykdysadyýet we ösüş müdirliginiň başlygy wezipesinde işleýär.
Maşgalaly, dört çagasy bar.


text:
Üstümizdäki hepdede ýüze çykan Daglyk-Garabag krizisiniň köp adamlara uzak, sowa ýerde barýan ownuk konflikt ýaly bolup görünmegi mümkin.
Ýöne Kawkazyň global energiýa söwdasynda oýnaýan roly, şeýle hem Azerbaýjan bilen Ermenistanyň arasynda dörän giň gerimli duşmançylygyň esasy regional güýçleri hem özüne çekmeginiň mümkindigi, 5-nji aprelde atyşyklary bes etmek boýunça gelnen ylalaşyk dowam etse-etmese-de, ýagdaýa göz aýlamaga ýeterlik delildir.
Azerbaýjandan başlap, Kawkazyň üsti bilen günbatara tarap gönükýän iki sany nebit we gaz geçirijisi bar. Bularyň ikisi-de Azerbaýjanyň topragynda ýerleşýän dawaly Daglyk-Garabagyň golaýyndan geçýär. Konfliktiň ýaýbaňlanmagy bu geçirijileriň ikisini-de howp astynda goýup, Ýewropanyň Hazar regionyndan peýdalanmak bilen özüniň Orsýetiň energiýa çeşmelerine bolan garaşlylygyny gowşatmak umydyny puja çykarmagy ähtimal.
Konfliktiň möwjemeginiň şol bir wagtda-da güýçli goňşy döwletleri hem özüne çekmegi mümkin. Sebäbi Ermenistanyň Orsýet bilen, Azerbaýjanyň hem Türkiýe bilen baglaşan harby geleşikleri bar.
Nebit-gaz geçirijiler
Hazar nebit-gaza baý region. Bu ýerdäki ýurtlar hem ony Ýewropa eksport etmek isleýärler. Ýöne eksport üçin diňe iki ýol bar. Olaryň biri demirgazyga gönügip, Orsýetiň içinden geçýär, beýlekisi hem Kawkazdan günorta-günbatara tarap gidýär.
Orsýetiň içinden geçýän ýol Ýewropanyň energiýa üpjünçiliginde uzagyndan Moskwadan garaşlylykdan dynmak ugrundaky arzuwyny kanagatlandyranok. Moskwanyň Gürjüstandyr Ukraina ýaly ýurtlara keseden syýasy basyş etmek üçin energiýany ençeme ýyllap gural edinmegi-de Ýewropa Bileleşiginiň Orsýete bil baglamak höwesini görnetin azaltdy.
Ýewropanyň häzirki wagtda Hazaryň energiýasyny Kawkazyň üsti bilen akdyrýan nebit-gaz geçirijilerine ähmiýet bermeginiň, geljekde şular ýaly geçirijileriň köpräk bolmagyny arzuw etmeginiň sebäbi şunda.
"Daglyk-Garabag konfliktiniň güýçlenmeginiň bu iki geçirijä ýaramaz täsir etmegi mümkin. Bular has-da beter Azerbaýjan bilen Türkiýe üçin ähmiýetli, Ýewropa we global ykdysadyýet üçin onça ähmiýetli däl" diýip, Kiprin Nikoziýa uniwersitetiniň energiýa, geosyýasat we ykdysadyýet boýunça dosenti Teodoras Tsakiris aýdýar.
Ýewropa has köp täsir etjek nebit üpjünçiligi bolar. Baku bilen Türkiýäniň Jeýhan sebitini birikdirýän geçiriji günde bir milliard barrel çemesi nebit akdyrýar. Bu nebitiň köpüsi Ýewropa, bir bölegi hem Ysraýyla gidýär.
Hazardan gelýän tebigy gazyň kesilmegi Ýewropany o diýen aladalandyrmaz. Sebäbi häzirki wagtda Azerbaýjandan günbatara tarap akýan 9 milliard kubometr gaz tutuşlygyna Türkiýäniň bazaryna siňýär. Ýöne Brýussel özüniň tebigy gaz üpjünçiliginiň takmynan üçden biri üçin Orsýete bolan garaşlylygyny aşaklatmak maksady bilen Hazar gazyna umyt baglaýar.
Ýewropa Bileleşigi özüniň "Günorta gaz korridory" strategiýasynda 2020-nji ýyldan bärde goşmaça 10 milliard kubometr gazyň täze geçirijiler bilen günorta we merkezi Ýewropa akdyrylmagyny isleýär.
Ýöne Kawkazda konflikt dowam edýärkä, täze geçiriji proýektleri, nähili hem bolsa, maliýe taýdan töwekgelçilikli plan bolup galýar.
Harby geleşikler
Daglyk-Garabag konfliktiniň salýan ýene bir howpy onuň goňşy döwletleri özüne çekmek ähtimallygydyr.
Azerbaýjan bilen NOTO agza Türkiýe 2010-njy ýylda "Strategik ýaranlyk we ikitaraplaýyn goldaw" boýunça bir geleşige gol çekişdiler. Onda taraplaryň biri harby agressiýa uçrasa, beýlekiniň, "ähli mümkinçiliklerden peýdalanyp", ony goldamagy ylalaşyldy.
Iki ýurt soňra bu ylalaşygy güýçlendirip, ýylda bir gezek bilelikde harby türgenleşik hem geçirmeli etdiler. Ýerewany öten ýyl has-da beter Azerbaýjanyň anklawy Nahçiwanda Ermenistanyň günorta-gündogar serhediniň boýunda geçirilen harby türgenleşik aladalandyrdy. Bu Baku bilen bolan haýsydyr bir uly harby çaknyşykda Ýerewanyň iki frontdaky uruş bilen ýüzbe-ýüz bolmagynyň we muňa Türkiýäniň hem goşulmagynyň mümkindigini görkezdi.
Galyberse-de, Orsýetiň 1992-nji ýylda Daşkentde baglaşylan "Kollektiwleýin şertnama" esasynda Ermenistanyň tarapyny çalyp, bu konflikte goşulma mümkinçiligi-de howply. Bu ýagdaý özlerine esasy regional güýç diýip garaýan Orsýet bilen Türkiýäniň arasyndaky dartgynlylygy artdyrar.
Ankara Baku bilen harby geleşik baglaşmak bilen doganlyk türki millete özüniň täsir sferasynyň bir bölegi diýip garaýandygyny görkezdi.
Orsýet hem Ermenistany goldamak bilen - onuň bu ýerde hemişelik ýerleşdirilen baş mün esgeri bar - Kawkaza dowamly täsir sferasy diýip garaýandygyny ozaldan aýan edip gelýär.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Günbatary Orsýet babatyndaky sanksiýalaryny güýjünde saklamaga çagyrdy.
Poroşenko 30-njy martda Waşingtonda geçirilen seminarda eden çykyşynda Ukrainanyň gündogaryna parahatçylyk dolanýança we Kiýewiň Krym bilen bagly bütewüligi dikeldilýänçä sanksiýalar saklanmagy diýdi.
Şeýle-de Poroşenko hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasyndaky söweşlerde 2014-nji ýylyň aprel aýyndan bäri 10 müň adamyň, şol sanda 2700-den gowrak ukrain harbysynyň wepat bolandygyny aýtdy.
Poroşenko Donetsk we Luhansk regionlarynda 1.8 million adamyň öz öýlerini terk etmäge mejbur bolandygyny habar berdi.
Poroşenko ýadro howpsuzlygy boýunça sammite gatnaşmak üçin Waşingtona bardy.


text:
ÝUNESKO gozagalaň turan Liwiýa bilen «liwiýa halkynyň hukuklary doly hormatlanýança» ähli hyzmatdaşlygyny togtatdy.
Medeni guramanyň beýanatynda bu karara BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň 26-njy fewralda kabul eden rezolýusiýasyndan soň gelnendigi aýdylýar.
Ol rezolýusiýa Liwiýada gozgalaňçylar bilen Kaddafä wepaly güýçleriň arasynda bolan söweş mahalynda adam hukuklarynyň gödek depelenmegini ýazgarypdy.
Beýanatda Liwiýa bilen hyzmatdaşlygyň diňe liwiýa halkynyň hukuklary hormatlanan ýagdaýynda dikeldiljegi bellenýär.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Orsýet we Moldowa bilen giň söwda gatnaşyklaryna ýol açýan täze dokumente gol çekdi.
Orsýet bilen söwda gatnaşyklaryny çäklendirýän we “Jekson-Wanik goşmaçasy” diýlip atlandyrylýan bu dokument sowuk urşy ýyllarynda Amerika tarapyndan şol wagtky SSSR-e garşy girizilipdi.
Bu dokumentiň güýjüni ýatyryjy täze kanuna gol çekmek bilen birlikde, prezident Obama Orsýetiň käbir resmilerine garşy çäklendirmeleri girizýän “Magnitskiý kanuny” diýlip atlandyrylýan täze bir kanuny-da tassyklady.
Bu soňky dokument 2009-njy ýylda Moskwanyň türmesinde aradan çykan ýurist Sergeý Magnitskiniň ölümine günäkär diýlip hasaplanylýan orsýetli resmilere garşy belli bir sanksiýalary göz öňünde tutýar.
Orsýetiň häkimiýetleri bu gürrüňi edilýän kanuny tankytlap, muňa jogap hökmünde Orsýetiň-de degerli çäreleri görjekdigi bilen duýduryş berdiler.


text:
BMG-niň bosgunlar edarasynyň (UNHCR) metbugat-wekili ABŞ-nyň 10 müň siriýaly bosguny kabul etmek boýunça teklibini makullaýandygyny aýtdy emma Waşingtonyň “has köp zat edip biljekdigini we etmelidigini” aýtdy.
Agentligiň metbugat-wekili William Spindleriň 11-nji sentýabrda Ženewada aýtmagyna görä, agentlik Wengriýada harbylaryň bosgunlaryň akymyna çemeleşmekdäki roluna “ýakyndan syn edýär”. Ol harbylaryň we polisiýanyň bosgunlaryň hukuklaryna hormat goýmalydyklaryny belledi.
Spindler Ýewropa Bileleşiginiň 160 müň bosguny kabul etmäge taýýarlygyny makullady we iň uly täsir astyndaky ýurtlarda ýagny Gresiýada, Italiýada we Wengriýada “kabul ediş merkezlerini” döretmäge çagyrdy.
BMG-niň bosgunlar edarasy şu ýyl 380 müň bosgunyň Ýewropa barandygyny we olaryň ýarysynyň siriýaly bosgunlardygyny aýtdy, şeýle-de bu sanyň “geljekki hepdelerde we aýlarda çürt-kesik artmagynyň çak edilýändigini” belledi.


text:
Aşgabatda Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçiriljek wagty barha golaýlaýar. Halkara ähmiýetli bu wajyp waka ýurdumyzyň dokma toplumynyň wekilleri hem taýýarlyk görýärler.
Eýýäm önümleriň, şol sanda “Aziada — 2017” nyşanly egin-eşikleriň nusgalary taýýar edildi. Olar meýletinçilere, baýdak göterijilere, şeýle-de, hyzmat ediş gullugynyň wekillerine: taksi we awtobus sürüjilerine, stýuardessalara, jemgyýetçilik iýmit işgärlerine niýetlenendir. Bu nusgalaryň käbir görnüşleri “Aşgabat — Aziada — 2017-niň paýtagty” halkara sergisinde we beýleki gözden geçirilişde görkezilipdi. Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetinden gelip gowşan sport köýnekçelerini we beýleki egin-eşikleri babatdaky buýurmalar eýýäm ýerine ýetirildi, olar ýurt möçberindäki ýaryşlarda peýdalanylyp başlandy. Ýakyn wagtda 2017-nji ýylyň Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça ýerine ýetiriji komitetiň tassyklamagynda önümçilige goýberiler.
Dokma senagaty ministrliginiň kärhanalarynda indiki tapgyra — ýaryş çärelerine gatnaşyjylar üçin oýunlaryň nyşany ýerleşdirilen egin-eşikleri taýýarlamaga girişildi. Mundan başga-da, Aziadanyň geçýän döwründe dükanlarda satmaga niýetlenen önümleriň dürli görnüşleri: sport köýnekçeleri, papaklary, şarflar we beýlekiler taýýarlanylar.


text:
Müsüriň resmileri howpsuzlyk güýçleriniň terrora garşy çäreleriň netijesinde ýalňyşlyk bilen 12 adamy, şol sanda meksikaly syýahatçylary öldürendigini aýtdylar.
Içeri işler ministrliginiň 14-nji sentýabrda aýtmagyna görä, harbylar Günbatar çölde “terrorçy elementleri” gözlän wagtynda syýahatçylary alyp barýan dört ulagy oka tutupdyr.
Meksikanyň Daşary işler ministrligi azyndan iki meksikaly syýahatçynyň wepat bolandygyny aýtdy. On meksikaly we müsürli ýaralandy.
Müsüriň Içeri işler ministri hadysany derňeýändigini aýtdy.
Müsüriň harbylarynyň bu operasiýalary “Yslam döwleti”terrorçy toparyň söweşijileri Liwiýanyň serhediniň golaýynda Günbatar çölde Müsüriň harbylarynyň hüjümine garşy durandygyny yglan etmekleriniň yzýany başlanypdy.


text:
Ýazyjy Amanmyrat Bugaýewiň nobatdaky täze goşgulary
Nalyş
Ýüregimde pyganym bar, uçgun düşer, ot alar,
Ile äşgär ataşymyň öpjek bolup dilini.
Perwanalar oda urup, ot içinde otlanar,
Ýarym özün oda urmaz, oda çoýar elini.
Sözleý-sözleý ýar waspyny dönmüş sözüm asala,
Ary gonmuş jennet saýyp, ynjytmaý tygy bile.
Güli undup bilbil gonmuş, höwes eýläp wysala,
Neçüýn ýarym asal taýa bakmaz göz gyýgy bile?!
Didelemde hesretim bar, dönmüş derýaýy Nile,
Balyk bary tap getirmän, nazarlapdyr kenary.
Neçüýn inmez güzerime, wah, ýarda öýke-gile,
Dalda istän golum tutmaz, hiç eşitmez bu zary.
Han Saýada hat
Gyzyl alma şäherinden-alysdan,
Maňa han Saýatdan salam gelipdir.
Bikesi halyna çyn ýana-yana,
Çakylyk äkelen gulam gelipdir.
Bu habary säher-şamlardan soran,
Han Saýady söýen bende men, bende.
Habar ýetir han Saýada sen gulam,
Geçirimli Selbinýaz jan ýok mende.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde ýurduň 2017-nji ýyl üçin döwlet býujetiniň taslamasy, regionlaryň ählisinde durmuş ulgamyny kämilleşdirmek, paýtagtda ýerleşýän seýilgähleriň durkuny täzelemek... barada maslahat edildi.
Türkmen metbugaty prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň 2017-nji ýyl üçin döwlet býujetiniň taslamasy baradaky karara gol çekendigini, Aşgabady abadanlaşdyrmak işleriniň depginini has güýçlendirmegi tabşyrandygyny habar berýär.
Şol bir wagtda prezident döwlet býujetiniň taslamasy düzülende, önümçiligiň netijeliligini has-da ýokarlandyrmagyň, ykdysadyýetiň ähli pudagyna öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmagyň wajypdygyny belläpdir.
Döwlet baştutany maýa goýum mümkinçiliklerini maksada laýyk ulanmak, täze kärhanalary we goşmaça iş orunlaryny döretmek, hususy ulgamy höweslendirmek meselelerine hem aýratyn üns bermelidigini nygtapdyr. Şol bir wagtda habarda bu meseleleriň çözgüdi üçin anyk nähili serişdäniň goýberiljegi aýdylmaýar.
Türkmen lideri öňki hökümet maslahatlarynyň birnäçesinde, dünýä ykdysadyýetinde emele gelen kynçylyklar bilen bagly,ýurtda öndürip boljak önümleri daşardan getirmezlik, daşaryk satyp boljak önümleriň öndürilişini artdyrmak, çişirilen dolandyryş ulgamyna harçlanýan serişdeleri tygşytlamak we beýlekiler barada mesele goýupdy.
Şu meseleler bilen baglylykda, golaýda Ahal welaýatynyň adminstratiw merkezinde geçirilen göçme mejlisde welaýat we etrap häkimleriniň dokuzysy çalşyryldy we iki etrap, Babadaýhan we Derweze etraplary başga etraplara birikdirilmeli edildi.
Şonda prezident welaýatyň etraplarynda «düýpli kemçilikleriň» üstüniň açylandygyny we ýolbaşçylaryň şeýle kemçilikler üçin kanun esasynda jogap bermeli boljakdygyny hem duýdurdy. Emma şondan bäri Ahal welaýatynda «düýpli kemçilikler» üçin işden aýrylan ýolbaşçylaryň jogapkärçilige çekilip-çekilmändigi barada resmi habar çykmady.
Şol bir wagtda welaýatlarda alnyp barylýan işleriň jemlerine bagyşlanan nobatdaky göçme mejlisleriň dowam etdiriljekdigi aýdylýar. Nobatdaky mejlis, prezidentiň Ahal welaýatyndaky mejlisde aýtmagyna görä, Balkan welaýatynda geçiriler.
Ahal welaýatynda geçirilen mejlisden öň ol ýerde ýorduň Baş prokuraturasy we Ýokary gözegçilik palatasy işleriň barşy bilen bagly töwerekleýin derňew geçiripdi.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, gelýän ýylyň býujetinde ýurduň regionlarynyň ählisinde döwrebap düzümi döretmek, durmuş ulgamyny kämilleşdirmek, raýatlaryň durmuş-ýaşaýyş şertlerini, abadançylygyny ýokarlandyrmak esasy ugurlar bolup galýar.
Welaýatlardan paýtagta gelip, il içinde «Gul bazary» diýlip bilinýän ýerinde günlükçilik edýän raýatlaryň käbiriniň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä, ýurtda indi “günlükçi işini» tapmak hem kynlaşýar. Şeýle-de olar paýtagt häkimiýetleriniň resmi ýazgy talaplary esasynda, tutulyp yzlaryna, öz welaýatlaryna iberilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
«Trend» habar gullugy türkmen býujetiniň taslamasy barada çap eden habarynda Aşgabadyň dünýäde tebigy gaz gorunyň möçberi boýunça dördünji orny eýeleýändigini, Hytaýa we Eýrana gaz satýandygyny, emma Orsýetiň 2016-njy ýylda türkmen tebigy gazyny almagyny bes edendigini ýatladýar.
Şeýle-de bu habar gullugy Türkmenistanyň esasy girdejileriniň nebit-gaz pudagy, himiýa we elektrik senagaty, gurluşyk bilen bagladygyny belleýär.
Halkara Walýuta fondunyň täzelikde eden çaklamalaryna we Merkezi Aziýadaky ýagdaýy ýakyndan synlaýan ekspertleriň pikirlerine görä, dünýäde nebit-gaz nyrhlarynyň arzanlamagy we Orsýete garşy girizilen ykdysady sanksiýalar, Hytaýyň ykdysadyýetiniň haýallamagy esasy girdejisi nebit-gaz söwdasyna bagly bolan ýurtlara, şol sanda Türkmenistana görnetin zyýan ýetirdi.
Şol bir wagtda Türkmenistanda, resmi tassyklamalara görä, 50 milliard dollarlyk iri gurluşyklaryň alnyp barylýandygy aýdylýar.


text:
Düýn Päkistanyň tanymal yslamçy syýasatçysy hökümet ministriniň işden boşadylmagyna protest bildirip, öz partiýasynyň koalision hökümetden çykýandygyny yglan etdi.
“Jamiet Ulaem-e Yslam Fazl” partiýasynyň lideri Fazlur Rehman premýer-ministr Ýusuf Reza Gilaniniň din meseleleri boýunça ministri Hamid Said Kazmi işden boşatmagyndan lapykeç bolandygyny aýtdy.
Ýusuf Reza Gilani düýn irden Hamid Said Kazmi we ylym hem tehnologiýa ministri Azam Han Swatini işden boşatdy. Bu iki ministriň işden boşadylmagyna olaryň arasynda korrupsiýa bilen bagly galmagalyň turmagy sebäp boldy.


text:
Ukrainanyň harbylarynyň metbugat-wekili Ukrainanyň gündogaryna Orsýet tarapyndan iberilen ynsanperwer kömeginiň ýurda goýberilmejegini aýtdy.
Ukrainanyň Milli howpsuzlyk we goranmak geňeşiniň metbugat-wekili Andriý Lysenko Halkara gyzyl haç guramasy tarapyndan tassyklanýança orsýet kömeginiň ýurda goýberilmejegini aýtdy.
Ukraina ynsanperwer kömegini bermek boýunça gelnen halkara ylalaşygyndan bir gün geçensoň 12-nji awgustda Orsýetiň 300 çemesi ýuk maşyny Ukraina ynsanperwer kömegini alyp bardy. Orsýetiň resmileri Ukraina iberilen 2 000 tonna möçberli ynsanperwer kömeginiň çagalar üçin azyk önümlerini we ýorgan-düşek ýaly zerurlyklary öz içine alýandygyny aýtdylar.
Halkara gyzyl haj guramasy Orsýetiň ýük maşynlaryna nämäniň ýüklenendigi barada maglumatyň ýokdugyny aýtdy.
Ukrainanyň we Günbataryň resmileri Orsýetiň ynsanperwer kömegini eltmek mümkinçiliginden Ukrainanyň gündogaryna öz goşunlary ibermek üçin peýdalanyp biljegine aladalanýarlar.


text:
«Sony Picturesiň» "The Interviýew" komediýasynyň teatrlarda görkezilmegi 1 million dollar girdeji getirdi.
Bu komediýada Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Joň Unyň janyna kast ediş plany baradaky toslama wakalar beýan edilýär.
«Sony Picturesiň» uly derejeli resmisiniň 26-njy dekabrdaky beýanatyna görä, kino studiýasy «amatsyz wagt görkezilen» filmi görmäge gelen tomaşaçylardan örän minnetdar bolupdyr.
«Sony Pictures» bu film sebäpli hakerçilik hüjümine sezewar boldy we bu hüjüm Demirgazyk Koreýadan görüldi.


text:
Çeh polisiýasy 6-njy fewralda 20 çemesi näbelli hüjümçiniň Pragadaky bosgun merkezine ot berendigini aýdýar.
Bu waka çeh paýtagtynda musulmanlara we emigrantlara garşy müňlerçe adamyň gatnaşmagynda geçirilen protestden birnäçe sagat soň boldy.
Hüjümçiler Klinka merkezine, Praganyň Zizkow etrabyndaky ozalky medisina klinikasyna zabt etdiler we ýangyçly çüýşeleri zyňdylar.
Häkimiýetler bu hüjümde azyndan bir adamyň ýaraly bolandygyny aýdýarlar. Bosgun merkezinde işleýän aktiwistler ol hüjümçileriň neo-nasistler bolandygyny aýtdylar.
Musulmanlara garşy protest Praga galasynyň öňünde geçirildi.


text:
Türkiýe Yragyň Kürdistan awtonomiýasyndan çyg nebiti daşaýan geçirijiniň abatlaýyş işlerine başlady.
Türkiýäniň Energetika ministrligi howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli nebitiň 17-nji fewraldan bäri akdyrylmandygyny mälim etdi.
Şeýle-de ministrlik 25-nji fewralda Kürdistan Işçiler partiýasynyň (PKK) söweşijileriniň geçirijä hüjüm edendiklerini aýtdy. Kürdistanyň regional hökümeti bu hüjümi PKK-nyň amala aşyrandygyny tassyklap bilmändigini aýtdy.
Gürrüňi gidýän geçiriji Yragyň Kirkuk sebitindäki dawaly nebit ýataklaryndan günde 600 müň barrel nebiti, eksport üçin, Jeýhan portuna akdyrýar.