text:
Maýa goýum hyzmatdaşlygy – Daşary ykdysady bankyň işiniň esasy ugurlarynyň biri
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy boýunça Türkmenistanyň wekiliýeti Birleşen Arap Emirliklerine iş saparyny amala aşyrdy. Şol ýerde BAE-niň Hökümetinde, şeýle hem birnäçe iri energetika kompaniýalaryň, Abu-Dabiniň ösüş gaznasynyň we Yslam ykdysady ösüşiniň Dubaý merkeziniň ýolbaşçylary bilen duşuşyklar geçirildi.
Gepleşiklerde gatnaşyklaryň möhüm ugurlarynyň hatarynda maýa goýum hyzmatdaşlygynyň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy. BAE-niň hökümet we işewür toparlarynyň wekilleri ýurdumyzda ykdysadyýeti innowasion taýdan ösdürmäge, önümçilik, tehnologiki we söwda aragatnaşyklarynyň halkara ulgamyna Türkmenistanyň has-da ýakynlaşmagyna gönükdirilip, durmuşa geçirmek maksat edinilýän taslamalara uly gyzyklanma bildirdiler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysadyýetiň, ýurdumyzy senagat, ylmy-tehniki taýdan ösdürmegiň wajyp wezipeleri bilen kesgitlenilýän maýa goýum syýasaty ahyrky netijede halkymyzyň durmuş derejesiniň, ýaşaýşynyň hiliniň ýokarlandyrylmagyna, jemgyýetiň, her bir raýatyň döredijilik we ruhy mümkinçiliginiň has doly açylmagyna ýardam etjek şertleriň döredilmegine gönükdirilendir.
Milli Liderimiz döwletimiziň maýa goýum syýasatynyň strategiki ileri tutulýan ugurlaryny kesgitläp, dünýä bazarynda Türkmenistanyň bäsdeşlige ukyplylyk artykmaçlyklaryndan ugur alýar. Bu bolsa, ilkinji nobatda, ägirt uly tebigy serişdelere baglydyr. Olaryň senagat taýdan gaýtadan işlenilmegi hem-de ýokary tehnologiki taýýar önümleriň çykarylmagy ýurdumyzyň esasy ykdysady ugruna öwrüldi.
Innowasion häsiýetli önümçiliklere maýa goýmak durmuş üpjünçiligi pudaklarynyň we halk hojalygy ulgamlarynyň ösüş maksatnamalaryna netijelilik bermäge, ýurdumyzyň öndürijilerini, şol sanda hususy öndürijileri goldamaga, diňe bir üstünlik bilen importuň ornuny tutmaga däl, eýsem, ýurduň barha artýan girdejisiniň çeşmesi bolan isleg bildirilýän harytlaryň hasabyna eksport kuwwatlyklaryny giňeltmäge mümkinçilik berýär.
Döwlet Baştutanymyz tarapyndan başy başlanan önümçilik ulgamyny düzümleýin özgertmeleri tehnologiki taýdan gaýtalan enjamlaşdyrylmagy hem-de döwletimiziň geosyýasy ýagdaýyny nazara alyp, dünýähojalyk aragatnaşyklaryna goşulmagy hut şol talaplardan gözbaş alýar.
Dünýäniň maliýe çökgünligi ýagdaýynda Türkmenistanyň makroykdysady durnuklylygynyň esasyna öwrülen bu özgertmeleriň üstünlikleri, içeri we daşary syýasatyň yzygiderliligi, oňat ösen düzümler hem-de önümçilik serişdeleri daşary ýurtlaryň göni maýa goýumlary üçin ýurdumyzyň özüne çekijiligini şertlendirdi. Munuň özi kärhanalary innowasion taýdan enjamlaşdyrmak, pudaklary döwrebaplaşdyrmak bilen bilelikde häzirki zaman dünýä tehnologiýalaryna ýol açýar.
Milli ykdysadyýetimizi düýpli özgertmek hem-de Türkmenistanyň ykdysady taýdan gülläp ösmegini üpjün etmek maksady bilen, giň möçberli maýa goýum syýasatynyň amala aşyrylmagy maýalaryň halkara bazarlarynda ýurdumyzyň Hökümetiniň wekili hökmünde çykyş edýän Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş bankynyň alyp barýan işleriniň möhüm ugurlarynyň biridir. Milli ykdysadyýetimize daşary ýurt karzlaryny çekmek babatda bank tarapyndan daşary ýurtlaryň dürli maliýe guramalary bilen hyzmatdaşlyk etmegiň we özara hereketleriň ajaýyp tejribesi toplanyldy. Bu babatda geçen, 2017-nji ýyl hem üstünlikli boldy. Bu bolsa nobatdaky abraýly sylag bilen tassyklanyldy—Beýik Britaniýanyň «Financial Times» diýen abraýly neşiriniň «The Banker» žurnaly nobatdaky gezek, indi 13-nji ýola Türkmenistanyň Döwlet daşary iş bankyny Türkmenistanda ýylyň iň oňat banky diýip atlandyrdy.
Ýurdumyzyň ykdysadyýetine daşary ýurt maýalaryny çekmegiň netijeleri boýunça daşary ykdysady bank 2017-nji ýylda 2016-njy ýylyň karz beriş maksatly işleriniň möçberini 1,5 esse artdyrdy.
Şu döwürde gol çekilen ylalaşyklaryň sanawynda, hususan-da, Türkmenistanyň Oba we suw hojalygy ministrligi üçin oba hojalyk tehnikalaryny hem-de enjamlaryny, ätiýaçlyk şaýlaryny we sarp ediş serişdelerini ibermegi maliýeleşdirmäge degişli «Deere Credit Inc.» (ABŞ) «Kommerzbank AG» (GFR) kompaniýalary bilen gol çekilen ylalaşyk; kiçi we orta telekeçiligi ösdürmegiň döwlet goldawyna degişli ylalaşyk bar—bu babatda Katar Döwletiniň «Al Kamra Holding Grup» maýa goýum gaznasy bilen ylalaşyk gazanyldy; Türkmenistanyň Hökümeti bilen Saud Arabystany Patyşalygynyň «Global Projects Development Holding Co.» kompaniýasynyň arasynda özara düşünişmek hakynda Ähtnama bar.
Maliýeleşdirilmegine daşary ýurt maýalary çekilen iri taslamalaryň biri Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan amala aşyrylýan taslamadyr. Ol ýurdumyzda kommunikasiýa ulgamlaryny, elektron we Internet-hyzmatlaryny ösdürmäge hem-de Baku-Türkmenbaşy aralygyna suwasty optiki-süýümli geçirijini gurmaga gönükdirilendir. 2017-nji ýylyň noýabrynda Yslam Ösüş banky bilen karz ylalaşygyna gol çekildi. Bu bank şu möhüm taslama 20 ýyl möhlet bilen 273 million dollar bölüp berýär.
Şol birwagtda, Saud Ösüş gaznasy bilen TOPH gaz geçirijisiniň gurluşygynyň taslamasynyň amala aşyrylmagyny çaltlandyrmak üçin turba geçirijileri ibermäge degişli maliýe ylalaşygy baglaşyldy. Bu babatdaky başlangyjyň saud tarapyndan döremegine taslamanyň geljeginiň uludygy hem-de ýurdumyzyň kuwwatyna iri maliýe edarasynyň ynam bildirýändigi hökmünde baha bermek bolar.
Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky Hökümetiň adyndan 2017-nji ýylyň 20-nji dekabrynda Abu-Dabiniň Ösüş gaznasy bilen Türkmenistanda dürli desgalary gurmagyň iri maýa goýum taslamalaryny maliýeleşdirmek boýunça özara düşünişmek hakynda Ähtnama gol çekdi.
Soňky birnäçe ýylda Türkmenistanyň Daşary ykdysady banky tarapyndan ençeme iri maýa goýum ylalaşyklary baglaşyldy. Olaryň hatarynda Gyýanlyda polipropilen we polietilen önümçiligi boýunça zawodyň gurluşygy, Garabogazda karbamid zawody hem-de Owadandepede gazy gaýtadan işlemek we ondan benzin öndürmek boýunça senagat toplumy ýaly taslamalaryň maliýeleşdirilendigini agzap bolar. Innowasion häsiýetli bu önümçilikleriň döredilmegine Ýaponiýanyň Halkara hyzmatdaşlyk banky we Koreýanyň eksport-import banky uly serişdeleri goýberdi. Munuň özi hem bu düzümleriň ygtybarly we jogapkär hyzmatdaş hökmünde Türkmenistana doly ynanýandygyna şaýatlyk edýär.
Ýurdumyzyň şeýle abraýynyň berkemegine ýapon bankynyň gatnaşmagynda ozal durmuşa geçirilen taslamalar hem ýardam etdi—bu Marydaky karbamid zawodynyň gurluşygy we kükürt kislotasyny öndürmek boýunça önümçiliklerdir. Häzirki wagtda ýapon maýadarlary bilen bilelikde ýene-de bir taslamanyň – elektroenergetika ulgamy boýunça taslamanyň üstünde işlenilýär. Ol Çärjew etrabynda gazturbinaly elektrik stansiýasyny gurmagyň taslamasydyr.
Daşary döwletleriň maýadarlary üçin Türkmenistanyň barha artýan özüne çekijiliginiň esasy ugurlarynyň hatarynda ýurtdaky ykdysady we syýasy ýagdaýlaryň durnuklylygy, kanunçylyk kepillikler hem-de döwlet tarapyndan berilýän goldawlar durýar. Türkmenistanyň ykdysadyýetine ýakyn döwür üçin maýa goýumlary höweslendirmegiň toplumlaýyn çäreleri işlenip taýýarlanylanda, ýurdumyzyň eksport kuwwatyny we senagatlaşdyrmagyň derejesini artdyrmak arkaly, onuň dünýäniň hojalyk ulgamyna girmegine ýardam bermek, tehnologiki işleri ösdürmek, durmuş ugurly bazar ykydsadyýetini kemala getirmek hem-de ilatyň durmuş derejesini ýokarlandyrmak ýaly esasy ýörelgeler göz öňünde tutuldy.
Mundan başga-da, Türkmenistanyň Döwlet daşary ykdysady iş banky ýurdumyzda täze taslamalary maliýeleşdirmek üçin maýa gogýumlary çekmek maksady bilen, daşary ýurt guramalarynyň gatnaşmagynda açyk görnüşli Maýa goum gaznasyny döredýär: tehniki-ykdysady esaslandyrmalary we işewürlik meýilnamany taýýarlamak boýunça geçirilen halkara bäsleşigiň esasynda 2017-nji ýylyň 4-nji dekabrynda «Baker Tilly Rus Cоnsulting» (Russiýa Federasiýasy) kompaniýasy bilen şertnama gol çekildi hem-de degişli işlere başlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, maýa goýumlaryň möçberiniň artdyrylmagy bilen bir hatarda, olaryň özleşdirilişiniň netijeliliginiň ýokarlandyrylmagyny, serişdeleriň maksada laýyk peýdalanylyşyna gözegçiligiň güýçlendirilmegini, daşary ýurt maýasyny çekmek hem-de goýumlary ygtybarly goramak maksady bilen, kadalaşdyryjy binýadyň kämilleşdirilmegini üpjün etmek zerurdyr.


c: text/html

text:
Aşgabatda Merkezi Aziýa boýunça dopinge garşy sebit guramasynyň Ýerine Ýetiriji komitetiniň maslahaty boldy. Oňa Türkmenistanyň, Gazagystanyň, Mongoliýanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň, Owganystanyň, Pakistanyň we Özbegistanyň, şeýle hem Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň wekilleri gatnaşdylar — diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi habar berýär.
“Ýyldyz” myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda geçirilýän halkara forumyny Türkmenistanyň Milli olimpiýa komiteti we ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk baradaky Ýerine ýetiriji komiteti guradylar.
Merkezi Aziýa boýunça dopinge garşy sebit guramasynyň Ýerine ýetiriji komitetiniň maslahatyna gatnaşyjylar Merkezi Aziýa ýurtlary üçin dopinge garşy durmak syýasatynyň, şeýle hem sebitiň ýurtlarynyň sport ulgamynda dopinge garşy göreşmek işiniň mundan beýläk-de ösdürilmegi bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle hem bu komitetiň agzalary bilim taslamalaryny, bilelikdäki maksatnamalary durmuşa geçirmegiň çäklerindäki işi we gatnaşyklary ösdürmegiň meselelerine, şeýle hem Merkezi Aziýa ýurtlarynyň dopinge garşy pudagynyň işine monitoringi amala aşyrmagyň ugurlaryna garadylar.
Merkezi Aziýa boýunça dopinge garşy sebit guramasynyň Ýerine ýetiriji komitetiniň maslahaty bilen bir hatarda doping gözegçiliginiň hünärmenleri üçin okuw maslahatlary guraldy. Beýik Britaniýanyň dopinge garşy komitetiniň bilermenleri Emma Eýrian Praýs, Mýurreý Kemeron Bruk we Stiwen Alan Roberts bu çärä gatnaşyjylary gadagan edilen serişdeleri ulanmagyň, barlagyň netijelerini gaýtadan işlemegiň usullary we ulgama degişli beýleki meseleler bilen tanyşdyrdylar.
Şeýle hem okuw maslahatyna gatnaşyjylar iri sport ýaryşlaryna taýýarlygyň we ony geçirmegiň çäklerindäki degişli işler, ýaş türgenler üçin dopinge garşy göreş boýunça düşündirişli maksatnamalar bilen tanyşdyryldy. Şeýle hem maslahatyň barşynda dopingiň türgeniň saglygyna täsiri, onuň görnüşleri, gadagan edilen serişdeleri we usullary ulanmaga garşy çäreler ýaly möhüm meselelere deglip geçildi.
Türkmenistan sportda dopingiň ulanylmagyna garşy göreş boýunça Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň işini hemmetaraplaýyn goldaýar. 2013-nji ýylda Türkmenistanyň ÝUNESKO-nyň sportda dopinge garşy göreş baradaky Halkara Konwensiýasyny tassyk etmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 16 million 934 müň dollaryndan gowrak boldy
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 34-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Russiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, GonkongdanOwganystandanwe beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen polipropileni, awtobenzini satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna nah mata hem ýüplük, pagta-süýümi, reginirlenen süýüm, nah ýüplügiň galyndylary, buýan köküniň şiresi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar:Russiýa, BAE, Şweýsariýa, Türkiýe, Serbiýa.Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 16 million 934 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Hytaýdan gelen işewür toparyň wekilleri jemi bahasy 55 müň manatlyk saryja goýunlaryň ýüňüni satyn aldylar.
Içerki bazardaýerli telekeçiler jemi bahasy 11 million 470 müň manatdan gowrak bolan azyklyk bugdaýy, polipropileni, gurluşyk nebit bitumyny,şeýle hemsüýüm ülüginisatyn aldylar.
TDH


text:
Fransiýa arap ýurtlaryna Katara goýan embargolarynyň ortadan aýrylmagy üçin çagyryş berdi
Fransiýanyň Daşary işler ministri Le Drian Dohada saparda boldy
Fransiýanyň Daşary işler ministri Le Drian arap ýurtlaryna Katara goýan we halka zeper ýetirýän embargolarynyň ortadan aýrylmagy üçin çagyryş berdi.
Le Drian hepdäniň ahyrynda Kataryň paýtagty Dohada saparda boldy.
Katarly kärdeşi Muhammed Bin Abdurrahman Al Sani bilen duşuşan fransuz ministr “Fransiýa arap ýurtlaryna halka we esasan hem başga ýurtlardan bolan maşgalalara zeper ýetirýän embargolaryň gyssagly ortadan aýrylmagy çagyryşyny berýär” diýdi.
Le Drian “Resmi Pariž krizisiň başyndan bäri ähli ýurtlaryň arasynda gepleşikleriň geçirilmegi üçin tagalla etdi. Mesele hakynda Kataryň Daşary işler ministri bilen birnäçe gezek pikir alyşdym” diýdi.
Geçen hepde Pars aýlag ýurtlarynda saparda bolan ABŞ-nyň Döwlet sekretary Reks Tillerson hem Britaniýanyň we Kuweýdiň Daşary işler ministrleri bilen birlikde Katar krizisiniň gyssagly çözülmegi babatynda çagyryş beripdi.


text:
Birnäçe ýönekeý sözlemden düzülip, çylşyrymly pikiri aňladýan sözleme goşma sözlem diýilýär.
Goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemler deň derejede düzülýärler.
Ýyldyrym çakdy we ýagyş ýagdy.
Ol sözlemleriň her biri özbaşdak ulanylyp bilinýär.
Goşma sözlemler öz aralaryndaky aragatnaşyga we baglanyşyga garap iki esasy topara bölünýärler: düzmeli goşma sözlemler we eýerjeňli goşma sözlmer.
Bir-birine garaşsyz we her biriniň özbaşdak ulanylmagy mümkin bolan ýönekeý sözlemlerden ybarat goşma sözleme düzmeli goşma sözlem diýilýär.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň aralaryndaky aragatnaşyk we baglanyşyk intonasiýa we baglaýjy kömekçiler arkaly hasyl bolýar. Düzmeli goşma sözlemi emele getirýän ýönekeý sözlemleriň her biriniň aýratyn eýesiniň we aýratyn habarynyň bolmagy şertdir. Şol tarapdan hem olar dendeş agzalardan tapawutlanýarlar.
Şu gün goňşymyza myhman gelipdi, şonuň hormatyna ol menem öýlerine çagyrdy.
Düzmeli goşma sözlemleri emele getirýän ýönekeý sözlemler biri-birlerine düzülme ýoly bilen deň hukukly esasda baglanyşýarlar. Bu baglanyşyk intonasiýa we baglaýjy kömekçiler arkaly ýüze çykýar.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemler bir-birlerinden otur arkaly aýratynlandyrylýar.
Düzmeli goşma sözlemi hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň hemmesinde bir wagtda, bir ýerde bolup geçýän wakalar görkezilýän bolsa onda olar üçin bir umumy aýyklaýjy agza bolup biler.
Klasda okuwçylar okadylar, mesele işlediler, öý işlerini bellediler.
Ýönekeý sözlemleriň umumy aýyklaýjylary şol bir sözi zol gaýtalap durmakdan halas edýär. Bu bolsa dilimiziň gysga, çeper we täsirli bolmagyna ýardam edýär.
Baglanyşlary we pikir aňladyşlary boýunça düzmeli goşma sözlemleriň birnäçe görnüşi bar:
Ugurdaşlygy aňladýan düzmeli goşma sözlemleri hasyl edýän ýönekeý sözlemleriň hemmesi ugurdaş pikiri aňladýarlar. Olar intonasiýa hem-de we, hem, -da, -de baglaýjylary arkaly baglanyşýarlar.
Ýazuwda intonasiýa arkaly baglanyşýan ýönekeý sözlemleriň arasynda otur goýulýar.
Toý sowuldy, märeke dargady, sen bolsa geler ýerde gelmediň.
Düýn ýel boldy we ýagyş ýagdy.
Düýn ýel boldy hem ýagyş ýagdy.
Düzmeli goşma sözlem üç ýa dört sany ugurdaş manyly sözlemlerden düzülen bolsa, öndäki sözlemleriň arasynda otur goýlup, soňkularyň arasynda we, hem, ýaly ugurdaşlygy görkezýän kömekçileriň biri gelip biler. Ýazuwda we kömekçisi gelen ýerde otur goýulmaýar. Hem kömekçisi bir gezek gelende, otur goýulmaýar. -Da, -de kömekçisi defis arkaly ýazylyp, onuň bilen gelen ýönekeý sözlemleriň arasynda otur goýulýar.
Gün çykdy-da, töwerek ýagtylyp gitdi.
Emma, ýöne, weli kömekçileri garşylygy aňladýarlar. Olar düzmeli goşma sözlemiň düzümindäki ýönekeý sözlemleriň arasynda gelip, bir sözlemden aňlanylýan pikiriň beýleki sözlemdäki pikire garşydygyny bildirýärler.
Ol bu zatlary hiç haçan aýdyp bilmejekdigine ynanypdy, ýöne gyzy görenden bu zatlary aýtmalydygyna düşündi.
Hyzmatlary boýunça meňzeş bolany üçin, bu kömekçileri biri-birleriniň deregine hem ulanyp bolýar.
Emma, ýöne kömekçileriniň öň ýanyndan otur goýulýar. Weli kömekçisiniň bolsa otur, hemişe yz ýanyndan goýulýar.
Daň atdy weli, biz hem ýola düşdük.
Ýogsa (ýogsam), bolmasa - garşylygy we şerti görkezýärler.
Bu kömekçiler hem, esasan, özleriniň iki ýanyndaky sözlemler arasynda many taýyndan garşylyk bardygyny görkezýärler.
Kitabym ýanymda däl, ýogsam bererdim.
Men eliňden tutaýdym, bolmasa ýykylýardym.
Otur bu baglaýjy kömekçileriň öň ýanyndan goýulýar.
Düzmeli goşma sözlemleriň bu görnüşini hasyl edýän ýönekeý sözlemler ýa, ýa-da (ýa-ha) kömekçileri arkaly baglanyşýarlar. Olar goşma sözlemde sanalýan wakalaryň haýsy-da bolsa biriniň bolýandygyny görkezýärler. Bu kömekçi, köplenç, tirkeşdirilip ulanylýan sözlemleriň her biriniň öň ýanyndan gelýer we şol sözlemleriň sanlaryna görä birnäçe gezek gaýtalanyp bilýär.
Ýa, ýa-da kömekçileri sözlemde bir gezek gelse, otur goýulmaýar. Gaýtalanyp gelenlerinde öň ýanlarynda otur goýulýar.
Şu gezek ýa sen alarsyň, ýa-da men.
Bu hili düzmeli goşma sözlemleriň düzümindäki ýönekeý sözlemler kä (käte) kömekçisi arkaly baglanyşýarlar. Olar ýönekeý sözlemleriň öň ýanlaryndan gelýärler we wakalaryň, hadysalary gezekli bolýandygyny aňladýarlar.
Gyş günleri kä gün çykýar, kä howa bulutlaşýar-da, ýagyn ýagýar.
Ýazuwda otur gaýtalanyp gelýän kä (käte) kömekçisiniň öňünde goýulýar.
Kä olar bize gelerdiler, käte bolsa biz barardyk.
Bu sözlemleriň sostawyndaky ýönekeý sözlemler ne kömekçi arkaly baglanyşýarlar. Olar sanalýan wakalaryň, hadysalaryň hiç biriniň hem bolmaýandygyny aňladýarlar.
Iň soňky gaýtalanylýan ne kömekçisi ne-de görnüşinde hem ulanylyp bilner.
Ýazuwda gaýtalanyp gelýän ne (ne-de) kömekçisiniň öňünden otur goýulýar.
Obada ne mal-garanyň, ne-de itleriň sesi eşidilýärdi.
Ýönekeý sözlemleriň biri baş pikiri aňladyp, beýlekisi baş pikiri aňladýan sözlemiň belli bir agzasyny aýyklap gelýän goşma sözleme eýerjeňli goşma sözlem diýilýär.
Eýerjeňli goşma sözlemde baş pikiri aňladýan sözleme baş sözlem diýilýär. Baş sözlemiň habaryny ýa işlikden bolan başga bir agzasyny aýyklap gelýän sözleme eýerjeňli sözlem diýilýär. Baş we eýerjeň sözlemler goşulyşyp, bitewi bir many aňladýarlar.
Baş sözlemiň özbaşdak eýesi we habary bolýar, ol özbaşdak ulanylyp hem bilinýär. Eýerjeň sözlem bolsa özbaşdak ulanylyp bilinmeýär.
Eýerjeňli goşma sözlemler hem, düzmeli goşma sözlemleriň hem birnäçesi ýönekeý sözlemleriň birikmeginden emele gelýärler. Bu goşma sözlemleriň ikisi-de çylşyrymly pikiri, düşünjäni aňlatmaga hyzmat edýär.
Diňe düzmeli goşma sözlemde ýönekeý sözlemler garaşsyz ýol bilen baglanyşýar. Emma eýerjeň sözlemde eýerjeň sözlemler baş sözleme garaşly bolýarlar. Eýerjeň sözlemler baş sözlemiň habaryna ýa işlikden bolan başga bir agzasyna aýyklaýjy hökmünde baglanýarlar. Şonuň üçin hem olaryň köpüsi birnäçe aýyklaýjylar bilen meňzeşdirler. Eýerjeň sözlemler gutaran görnüşe geçmedik sözlemden ybarat. Mundan başga-da eýerjeň sözlemleriň özbaşdak eýeleri (hemme ýerde däl), habarlary we aýyklaýjy agzalary bolup bilerler. Şol taraplardan hem eýerjeň sözlemler aýyklaýjylardan tapawutlanrýarlar.
Eýerjeň sözlemler baş sözlemde aňladylýan pikiriň wagtyny, ýüze çykmagynyň sebäbini, şertini, hal-ýagdaýyny bildirýärler. Eýerjeňli goşma sözlemler aňladýan manylaryna garap, topara bölünýärler.
Wagt eýerjeň sözlemi baş sözlemde aňladyldýan pikiriň wagtyny anladyp, haçan? näwagt? diýen ýaly soraglara jogap bolýar.
Wagt eýerjeň sözlemleri baş sözlemdäki hereketiň wagtyny görkezýärler.
Men mekdebe gelenimde, klasda hiç kim ýokdy.
Gün dogandan soň, biz oba tarap ugrapdyk.
Sebäp-eýerjeň sözlemi baş sözlemde aňladylýan pikiriň sebäbini görkezip, näme üçin? näme sebäpli? diýen soraglara jogap bolýar.
Sebäp eýerjeň sözlemi baş sözleme baglaýjy sözler we kömekçiler arkaly baglanýar.
Ýaz günleri ýagyn köp ýagýanlygy sebäpli, tozan az bolýar.
Zehinli bolanyňa görä, hemme derslerden gowy baha aldyň.
Sen kitaby getirersiň diýip, gaty arkaýyn boldum.
Baş sözlemdäki aňladylýan pikiriň ýüze çykmagy we çykmazlygy üçin gerek bolan şerti, ýagdaýy görkezýär.
Şert eýerjeň sözleminiň habary işligiň şert formasynda bolýar.
Ýagyş ýagsa, howa salkyn bolýar.
Ýer gaty bolsa, öküz öküzden görer.
Bu eýerjeň sözlemler baş sözlemdäki aňladylýan pikire garşylykly bolan pikiri aňladýar. Şeýlelik bilen, eýerjeň sözlemdäki pikire garanda, baş sözlemde pikir, sözleýän adamyň düşünişine görä tersine bolmaly ýaly görünýär.
Garşylykly eýerjeň sözleminiň habary işligiň belli bir ýöňkemede gelen şert işlik formasynyň soňuna ýa -da, -de goşulmasyny goşmak bilen, ýa-da ondan öň ýa soň hem kömekçisini getirmek bilen ýasalýar.
Men ýuwaş ýöräp gitsem hem, okuwa jaň kakylmanka bardym.
Wagtymyň az bolmagyna seretmezden, men çeper edebiýat eserlerini köp okamagy dowam etdirýärin.
Meňzetme eýerjeň sözlemi baş sözlemdäki gymyldynyň, hereketiň eýerjeň sözlemdäki gymyldy, herekete meňzedilýändigini aňladýar.
Meňzetme eýerjeň sözleminde habar bolup gelen söz öz yzyndan ýaly, kimin, dek kömekçileri gelen iş atlaryndan (gelşi ýaly, durşy dek) ýa ortak işliklerden, ýa-da ortak işlik bilen aýyklanýan atlardan bolup biler.
Öz kölegäňden gaçyp gutulyp bolmaýşy ýaly, şol etmişiňden gaçyp gitmek mümkin däl.
Hal eýerjeň sözlemi baş sözlemiň işlikden bolan habaryna ýa işlikden bolan başga bir agzasyna baglanyp, gymyldynyň nä halda, nä ýagdaýda ýüze çykýandygyny, nä ýagdaýda amala aşyrylýandygyny görkezýär. Her hili bolsa-da, hal eýerjeň sözlemindäki aňladylýan gymyldy baş sözlemdäkiden öň bolup gutaran bolmalydyr.
Men işimi gutaryp, ol ýerde oturan ýoldaşlarymyň ýanyna baryp, olar bilen top oýnamaga gitjek.
Käbir wagtlarda hal eýerjeň sözlemi baş sözlemdäki aňladylýan pikiriň wagtyny hem görkezip biler. Şeýle bolanda, hal eýerjeň sözlemi aňladylýan gymyldy bolup gutarandan soň, baş sözlemdäki gymyldynyň ýüze çykanlygy aňlanýar. Hal eýerjeň sözlemi bolsa baş sözlemiň habaryna degişli haçan? diýen soraga jogap bolýar.
Men işden gelip, Maraly görjek.
Eýerjeň sözlemler baş sözleme baglaýjy we sözsoňy kömekçileriň, esasan-da dürli formada gelen sözleriň kömegi bilen baglanyşýarlar.
Ony görenden, Röwşeniň ýüzi üýtgedi.
Gar köp ýagsa, toprak gurplanýar.
Eýerjeň sözlemler baş sözleme aýyklaýjy sözler hökmünde baglanýandyklary sebäpli, işlikden bolan habara baglanan aýyklaýjylaryň we eýäniň özara ýerlerini üýtgedişleri ýaly, olar baş sözlemiň öňünde, ortasynda hem habaryň edil öň ýanynda gelip bilerler.
Eýerjeň sözlemler ýazuwda baş sözlemden otur arkaly aýratynlandyrylýar.
Biz oba gelenimizden soň, gün ýaşdy.
Durdy, düýn kellesi agyrany sebäpli, oýundan galdy.
Daşaryk seretsem, aý bireýýäm dogupdyr.
Eger eýerjeň sözlem baş sözlemiň habarynyň edil öň ýanyndan gelse, eýerjeň hem baş sözlemleriň arasynda otur goýulmaýar, eýerjeň sözlemiň habary baş sözlemiň habary bilen goşulyşyp gidýär.
Gün biz oba gelenimizden soň ýaşdy.
Eýerjeň goşma sözlemleriň düzüminde ýeke eýerjeň sözlem bolman, käbir ýagdaýda birnäçe eýerjeň sözlem-de bolup bilýär. Birnäçe eýerjeň sözlemi bolan goşma sözlemlerde eýerjeň sözlemleriň käbiri öz biri-birini aýyklasa, başga biri ýa-da birnäçe baş sözleme baglanýarlar we ony aýyklaýarlar.
Öýlänçi gelende, hemmeler ylgasalar-da, hiç kim geň görmeýärdi.
Bu eýerjeň sözlemler biri-biri bilen intonasiýa arkaly baglanyp, otur arkaly aýratynlandyrylýarlar.


text:
| 6
| 5
| 4
| 3 | 2
| 1
|
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň we Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň ýanynda Ýaş alymlaryň merkezi dörediler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça milli parlamentiň deputatlaryndan, ministrlikleriň we edaralaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň, Ylymlar akademiýasynyň ylmy-barlag institutlarynyň we ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlaryndan, şeýle hem ýurdumyzda işleýän diplomatik wekilhanalaryň hem-de halkara guramalaryň, şol sanda Ýewropa Bileleşiginiň, ÝHHG-niň, UNDAF-yň, ÝUNISEF-iň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerinden ybarat düzümdäki wekiliýet «Altyn asyr» Türkmen kölüne sapar bilen bardylar.
Paýtagtymyzda milli senenamamyzyň ähmiýetli senesi bolan Ylymlar gününe bagyşlanan «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara ylmy maslahat açyldy.
Maslahat biziň ýurdumyzyň milli ykdysadyýeti üçin strategiki häsiýete eýe bolan ýangyç-energetika toplumynda ylmy we maksatlaýyn praktiki ähmiýetli gözleg işlerini işjeňleşdirmäge gönükdirilendir.
Türkmenistanyň Prezidenti Кararlar gol çekdi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň uly maslahatlar zalynda iş maslahaty geçirildi. Onda döwlet Baştutanymyzyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçiren giňişleýin mejlisinde öňde goýan wezipeleriniň çäklerinde ylmy-gumanitar pudagy mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şu gün türkmen paýtagtynda «Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ylym, tehnika we innowasion tehnologiýalar» atly halkara maslahatynyň ikinji-jemleýji güni boldy. Oňa dünýäniň 20-den gowrak ýurdundan görnükli alymlar gatnaşdylar.
Su gun paytagtymyzda Arheologiya tapyndylaryny owrenmekde we muzeylesdirmekde Turkmenistanyn tejribesi atly uc gunluk halkara ylmy maslahat oz isini tamamlady.
Şu gün ıurdumyzyň Saglygy goraıyş we derman senagaty ministrliginiň maslahatlar zalynda Türkmenistanyň Prezidenti, lukmançylyk ylymlarynyň doktory, Türkmenistanyň Ylymlar akademiıasynyň akademigi Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri atly düıpli ylmy işiniň bäşinji jildiniň tanyşdyrylyş dabarasy boldy.
İUNESKO-nyň halkara bilermenleriniň türkmen ornitologlary bilen Köıtendaga bolan üçünji ekspedisiıasynyň çäklerinde geçirilen meıdan gözlegleri netijesinde guşlaryň ıerli görnüşleri üçin iki sany räze görnüşini ıüze çykardylar
Türkmenistanyň Prezidenti Nowruz-parahatçylygyň we ynsanperwerligiň baıramy atly halkara maslahatyna gatnaşdy
Şu gün Türkmenistanyň Bilim ministrliginde Miçigan uniwersitetiniň (Amerikanyň Birleşen Ştatlary) Düıpli ylymlar merkeziniň direktory...
Biziň ıurdumyzyň çäklerinde çigildemleriň 16 görnüşi: gyzyl gülli Wilson, beıik, guşgy, Mihel, Guga, Boçanes we sary Leman ıaly görnüşleri ösıär.
Derman ösümlikleini ösdürip ıetişdirmekde biotehnologiıa usullary aıratyn gymmatly häsiıete eıedir.
| 6
| 5
| 4
| 3 | 2
| 1
|


text:
1 Şubat 2017 Çarşamba
(TENDER) Türkmennebit Demirgazyk Goturdepe Ýatagynda Guýulary Gurmak Boýunça Halkara Bäsleşigini Yglan Etdi
«Türkmennebit» döwlet konserni 2017-nji ýylyň 27-nji ýanwaryndan 27-nji fewraly aralygynda Hazar deňziniň ýalpaklygynda ýerleşen Demirgazyk Goturdepe ýatagynda guýulary gurmak boýunça halkara bäsleşigini yglan etdi.
Guýulary gurmaklyk Demirgazyk Goturdepe känini özleşdirmegiň maýa goýum taslamasynyň birinji tapgyrynyň çäklerinde meýilleşdirilýär. Bäsleşige iki sany lot goşuldy — turbalary satyn almak we metalprokat, şeýle hem zawod, tehnologik we buraw enjamlaryny satyn almak.
Öň habar berlişi ýaly, 2017-nji ýylyň ýanwarynyň başynda «Türkmennebit» DK-sy Hazar deňziniň türkmen böleginde ýerleşen geljegi uly Demirgazyk Goturdepe ýatagyny özleşdirmek boýunça bahasy 600 million amerikan dollaryna barabar bolan taslamany işläp düzdi.
Taslamany durmuşa geçirmek üçin «Türkmennebit» daşary ýurt kompaniýasy bilen bilelikdäki kärhanany döretmegi meýilleşdirýär. Şunda işleriň 90 göterimini «Türkmennebit» döwlet konserni ýerine ýetirer, geljekki maýa goýujy bolsa hyzmatlary ýerine ýetirer.
Geçirilen seljermeler bu meýdanda örän baý uglewodorod ýataklarynyň bardygyny tassyklaýar. Täze ýatagy özleşdirmegiň birinji tapgyrynyň çäklerinde jemi 60 sany gözleg-barlag we ulanyş guýularyny, şeýle hem beýleki zerur desgalary gurmak meýilleşdirilýär. Deslapky hasaplamalara görä, bu meýdany özleşdirmegiň birinji tapgyrynda nebitiň ätiýaçlyk geologiýa gorlarynyň takmynan 38,5 million tonna, bu işleriň dowam etmegi bilen, ýatagyň umumy ätiýaçlyk gorlarynyň 87,3 million tonna ýetmegi mümkin. Ilkinji ýedi ýylyň dowamynda bu ýerden 6 million 855 müň 771 tonna golaý möçberinde nebit çykarmak göz öňünde tutulýar.
http://www.turkmenhabargullugy.com/tender-turkmennebit-demirgazyk-goturdepe-yatagynda-guyulary-gurmak-boyunca-halkara-baslesigini-yglan-etdi/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
13 Şubat 2017 Pazartesi
Türkmen Türgenleri Buhara Oblastynyň Kuraş Boýunça Açyk Çempionatynda 14 Medala Mynasyp Boldular
Biziň toparymyzda ýaryşyň iň ýokary baýragyna Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplary Muhammet Temirow (81 kg çenli), Hudaýberdi Jumaýew (100 kg çenli), Aýnur Amanowa (52 kg çenli) mynasyp boldular. Şeýle hem Lebap welaýatynyň Galkynyş etrabynyň birinji sport mekdebiniň tälimçisi Mariýa Lohowa (78 kg çenli) we Türkmenistanyň kuraş federasiýasynyň türgeni Gülşat Nasyrowa (63 kg çenli) ýaryşyň altyn medalyna mynasyp boldular.
Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyplary Marat Orazow (66 kg çenli), Aýna Jumagulyýewa (63 kg çenli) hem-de kuraş milli federasiýasynyň türgeni Bägül Nuryýewa (52 kg çenli) kümüş medala eýe boldular. Bürünç medala bolsa Milli sport we syýahatçylyk institutynyň wekilleri Saýara Ereşowa (57 kg çenli), Nedir Allaberdiýew (65 kg çenli), Şatlyk Jumanyýazow (73 kg çenli), Daýanç Taganow (90 kg çenli), şeýle hem Türkmenistanyň kuraş federasiýasynyň türgeni Mähriban Gurbanowa (57 kg çenli) hem-de Lebap welaýatyndan Sanjar Abdyrahmanow (90 kg çenli) mynasyp boldular.
Kuraş şu ýylyň sentýabr aýynda Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň maksatnamasyna girýär. Bu iri toplumlaýyn oýunlara taýýarlyk görmegiň çäklerinde kuraş boýunça türkmen türgenleri Buharada özbek türgenleri bilen bilelikde okuw-türgenleşik işlerini dowam ederler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Su yerdaki yazilyan yazgilarin ahlisi, oni yazyanin oz sahsi pikirleri we hic bir sekilde sahypanin, guramanin yada toparin pikirlerini gorkezmeyar we sahypa jogap bermeyar. Yazgidan, oni yazanin ozi jogapkardir.
Sahypa dolandyryjylaryn, Agzalarin yazgilarini sebabini aytmazdan we ozunden rugsatsyz pozmaga haklary bardyr.
Sahypa dolandyryjylary, hic bir sebap gorkezmeden agzalaryn hasaplaryny (account) wagtlayinca yada dolylygyna yapmaga haklary bardyr.
Sahypa dolandyryjylary, yazilanlarin hemmesini okamayarlar we gozden gecirmeyarler. Egerde yerlikli dal yazgi gorseniz, bize habar bermeginizi hayis edyaris.


text:
Dost-Doganlygyň Taryhy
Häzirki döwriň meselelerini bilen „Bikär adam“
Her wagt, dünýädäki edebiýat älemine degişli, edebiýat tankydyny ele alan halatymyzda, iň köp gabat gelýän meseleleriň biri, ýazylan eserleriň wagtynda düşünilmändigi hakyndaky gürrüňlerdir. Türk edebiýatynda “ýazyjylaryň ýazan döwründe, ýazan zatlary düşünilmän galan ýazyjylaryň ýadygärligini” döretmäge ýetjek sandaky eser bar. Oguz Ataý, Ýusuf Atylgan, Ahmet Hamdi Tanpynar ýaly ýazyjylaryň ady türk edebiýat taryhynyň iň wawwaly meseleleriniň özenini emele getirýär.
Gümansyz bolan bir ýagdaý bar, ol hem, bu ýagdaýa düşünmegiň kyn bolşy ýaly, bu meseläniň wajyp mesele boyp durýandygydyr. Edebiýatyň nazaryýeti we tankydynyň taryhyna ser salan salymymyzda, haýsy hem bolsa bir eseriň „dogry düşünilmegi“ üçin köp sandaky, dürli pikirleriň öňe sürülendigini görmek bolýar. Emma, bar bolan ähli pikirleri sadalaşdyryp ele alan ýagdaýymyzda, haýsy hem bolsa bir okyýja Ýusuf Atylganyň „Bikär adam“ eseri nämäni düşündirip biler? – diýen sorag alamaty ýüze çykýar.
Edebi eseri, onyň ýazyjysyndan, onyň durmuşyndan we onyň şahsyýetinden ugur almak bilen baha bermäge çalyşmak peýdasyz işler bilen gümra bolmak diýmekdir. Şonyň bilen birlikde, eserini hem ýazyjysyndan aýyrmak aňsat däldir. Esasan hem okyýjylarynyň gözi bilen esere ser salan halatyňda. Bir ýazyjynyň eseri hakynda aýdanlary, ony şol eseri ýazmaga itergi bolan sebäplerdir. Ýazyjy bilen onyň zehininde janlandyran gahrymanynyň arasyndaky birmeňzeşlikler, şol eseri okan okyýjylaryň köpüsinde gyzyklanma döretýär we bilesigelijiligini artdyrýar. Ýazyjynyň oýlap tapan gahrymany bilen arasyndaky meňzeşligi zamanamyzyň “sada okyjysy” her wagt gözlemäge meýillidir.
Ýusuf Atylganyň, „Bikär adam“ eserini ele alan wagtymyzda, ýokarda belläp geçenlermize meňzeýän halatlara ýygy-ýygydan gabat gelmek bolýar. Çünki ýazyjy köp halatlarda özüniň dünýäsine we onyň düşünjelerine degişli bolan dünýägaraýşyna salgylanmak bilen eserlerindäki wakalary suratlandyrýar. Ýagdaý şeýle bolansoň okyjy, wakalary gürrüň berýän adamy, eserdäki oýlanyp tapylan gahrymanyna meňzetmäge meýilli bolýar. Ýazyjynyň „Bikär adam“ eserindäki gahrymany bilen Ýusuf Atylganyň arasynda hem meňzeşlikleriň bardygy gümansyzdyr.
„Bikär adamdaky“ baş gahrymanyň başyndan geçirenleri, Ýusuf Atylganyň, 1939-1946 ýyllarda, Yssambylda ýaşan döwründäki durmuşynda başyndan geçirenleri suratlandyrýan wakalardyr.
Ýokarda agzap geçenlerimiziň subutnamasy hökünde, Ýusuf Atylganyň özüniň, onyň bilen, „Bikär adam“ romanyna degişli geçirilen bir gürrüňdeşlikde aýdanlary tassyklaýar diýip bileris. „Ol döwürlerde men obada otyrýardym. Şol sebäpli hem uly şäherlerdäki durmuş hakynda gussa doly günlerimi geçirýärdim“ diýip aýdypdyr.
Ýusuf Atylgan obasyna gaýdyp gelenden soňra, Yssambylda başdan geçiren wakalary, geçen günleriň gatlaklarynda gaýyp bolýar. Gaýdyp gelenden soňraky ilkinji birnäçe ýylynda, oba hojalyk işleri bilen gümra bolýar. Soňra bolsa işlerini ýoldaşyna tabşyrýar. Şeýlelik bilen bir seretseň onyň özi hem „bikär adam“ bolyp galaýýar. Bu ýagdaýy hem onyň başga bir gürrüňdeşlikde beren maglumatlaryndan anyklamak mümkin. „Üç ýyl mundan owal, men hem az wagytlyk hem bolsa bikärlik bilen tanyşdym, şeýle ýagdaýyň ýürek gysgynçlygynyň ejirini çekýärdim. Gün-güzeran görmek bilen baglanşykly hiç hili kynçylyga gabat gelmeýän adamyňam perişan bolýandygyny gördüm, şol meseleleri hem galama aldym. Bu eseriň döremeginde Yssambyla bolan hasratymyň hem ýeri bar“ diýýär.
Edil şonyň ýaly pikire, romanyň başga böleginde hem gabat gelmek bolýar. Ynha şol pikir: „Bikär bolmak dünýäniň iň kyn işidir.“. Ýusuf Atylgan bu pikiri özüniň gürrüňdeşlikde aýdyp geçenleri bilen tassyklan bolsa. Belli bir döwürde Ýusuf Atylgan bilen bir gazamatdaky günlerini geçiren suratkeş ýoldaşy, özüniň şaýatlyk eden we gözünden gaçmadyk ýagdaýy gürrüň berende, gazamadyň içine gezmäge çykan wagtymyz Ýusuf Atylgana mahsus bolan bir endigi gördim. „Aýlanyp gezen wagtymyzda onyň bir endigi meniň ünsümi özüne çekdi. Ýusuf, elmydama, bir eli bilen gulagyny oýnardy“. Romanyndaky gahrymanynyň hem edil şonyň ýaly endigi bardyr.
Eserde gabat gelýän şeýle ýagdaýlar hakynda tankydy pikir ýoredip bolar. Wakalaryň, eseri döreden şahsyýetiň durmuşy bilen baglanşykly wakalardan alnandygyny okyjynyň bilmekligi oňa nähili goşant goşup biler, oňa näme peýdasy bolar? Haýsy hem bolsa bir okyjynyň, eser hakynda ýokarda bellenilip geçilen ýagdaýlardan habardar bolmagy, okyjynyň esere dogry düşünmegine kömegi degermi? Dogrysyny aýtmak gerek bolsa, şeýle pikir ýöretmeklik belli bir derejede dogry we peýdaly bolup biler. Ýagny ýazyjy bilen eseriniň arasyndaky şeýle arabaglanşygy okyjynyň bilmegi, onyň „çakdanaşa düşündiriş bermekden“ saklanmagyna sebäp bolyp biler. Eseri dogry düşünmegine goşant goşman biler, emma esere ýalňyş düşünmeginiň öňüni alyp biler.
Diňe bir eserdäki meňzeşlikler däl, eýsem gapma-garşylyklar hem okyjysyna häzirki günümizdäki wakalar hakynda pikir berip bilýär. Romanyň ahyrky bölümleri, häzirki döwriň meselelerini şol günlerde bilendigini görkezýär. Onyň şol döwürde gören we häzirki döwürde hem bar bolan meselesi aşakdaky bir oýnam setirde ýatyr.
Eseriň gahrymanynyň dosty Sadyk, dostyna ýüzlenip: „Seniň gözleýän zenanyň dünýäde ýok“ diýýär. Ol bolsa: „Bar! Ol bolmadyk bolsa men bolmazdym. Şu şäherde ýaşamazdym. Bir gün men ony taparyn.“ diýýär. Elbetde ki, eserdäki döwrümiziň meselesi, bu söýgi we wepalylyk meselesidir.


text:
Şu aýyň başynda dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanylmaga berlen Türkmenbaşy Halkara deňiz porty eýýäm ýurdumyzda öndürilýän önümleri deňiz ýoly bilen eksport etmek üçin ulanylyp başlandy. Täze portda alnyp barylýan işler bilen tanyşmak maksady bilen, bu ýerde bolanymyzda karbamidiň, kükürdiň we polipropileniň eksport edilmek üçin gämä ýüklenilýän pursatlaryna gabat geldik.
Şu gün täze portumyzdan Türkmenbaşynyň Nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen polipropilen we ýurdumyzda öndürilen kükürt eksport edilýär. Has takygy, kükürt Russiýa ugradylsa, Polipropilen we karbamid Russiýanyň üsti bilen Ýewropa döwletlerine ugradylýar ― diýip, Halkara deňiz portunyň umumy ýük terminalynyň ýolbaşçysy Berdinepes Kümşiýew gürrüň berdi.
Aslynda, bu önümler täze portdan eksport edilen ilkinji harytlar däl. Mundan birnäçe gün ozal Hazaryň kenaryndaky iň täze port arkaly Eýrana polipropilen hem ugradylypdyr. Ýakynda bolsa Russiýa kükürdiň we karbamidiň ýene uly tapgyrynyň ugradylmagyna garaşylýar. Şeýle hem Türkiýeden ýükleriň gelmegine garaşylýar. Ýeri gelende aýtsak, Türkmenbaşy Halkara deňiz porty ýükleri üstaşyr gatnatmakda diňe bir biziň ýurdumyza däl-de, tutuş sebite hyzmat edýär. Ýakyn günlerde Hazaryň türkmen kenaryna labyr taşlajak gämileriň arasynda Özbegistan üçin ýükleri getirjek gämi hem bar. Ol ýükler bu ýerde goňşy döwlete awtoulaglar arkaly äkidiler. Ýükleri üstaşyr geçirmegiň taraplaryň ählisi üçin hem ähmiýetli boljakdygy öz-özünden düşnüklidir. Çünki deňiz-umman ýollary häzirki wagtda ýük gatnatmagyň iň amatly ugry hökmünde ykrar edilýär.
Şeýle hem Türkmenbaşy Halkara deňiz portunyň “Magtymguly” gämisi arkaly Russiýadan armatura getirilipdir. Diňe düýnüň özünde portuň umumy ýük terminaly birbada dört gämä hyzmat edip dur. Kükürtdir polipropilen türkmen portunyň “Türkmenistan” gämisine ýüklenilip durlan bolsa, karbamid Russiýadan gelen bir gämi arkaly Gara deňziň giňişliklerine çenli alnyp gidiler. Russiýadan gelen başga bir gämi bilen bolsa ňangyn söndüriji gämi getirilipdir.
Täze port arkaly diňe bir günde eksport edilen ýükleriň mukdary 10 müň tonnadan geçýär. Bu terminalda umumylykda bolsa her gün 12 müň tonna çenli ýüki ugratmaga we kabul etmäge mümkinçilik bar. Işleri öz wagtynda amala aşyrmak üçin bolsa bu ýerde bir açyk we iki sany ýapyk ammar, dünýäniň iň meşhur kompaniýalarynda öndürilen ýük göteriji tehnikalaryň onlarçasy bar.
Çeşme: turkmenportal.com
Täze halkara deňiz portundan ilkinji ýükler ugradyldy
Şu aýyň başynda dabaraly ýagdaýda açylyp, ulanylmaga berlen Türkmenbaşy Halkara deňiz porty eýýäm ýurdumyzda öndürilýän önümleri deňiz ýoly bilen eksport etmek üçin ulanylyp başlandy. Täze portda alnyp barylýan işler bilen tanyşmak maksady bilen, bu ýerde bolanymyzda karbamidiň, kükürdiň we polipropileniň eksport edilmek üçin gämä ýüklenilýän pursatlaryna gabat geldik.
-
garayolly68
1 week ago
- Oñ bolsun


text:
Laptopy arassalamagyň usullary
Häzirki informasion tehnologiýalaryň döwründe ähli adamlar gündelik durmuşynda informasion tehnologiýalary (kompýuter, telefon …) giňden ulanýarlar. Bu bolsa bize gowy ýeňillikleri döredýär.
Bu mowzugymyň adyndan hem belli bolşy ýaly, şu gün men size laptopy ýagny, notebook-y nädip arassalamaladygyny öwretjek. Laptopy arassalamaly wagty gelendigini nädip bilmeli? Şu aşakdaky ýagdaýlar ýüze çykýan bolsa, onda hökman laptopyňyzy arassalamalydyr:
- Laptopyň tiz gyzmagy;
- Her dürli ýakymsyz sesleriň çykmagy;
- Laptopyň öz – özünden öçmegi;
1. Laptopy arassalamagyň birinji usuly
Laptopy arassalamak üçin birnäçe gurallar gerek:
- Otwýortka (Laptopyň arka tarapyny açmak üçin);
- Ýokary howa basyşly ballonçik (hojalyk dükanlarynda satylýar)
- Laptopy ýerleşdirmek üçin gury üst (stol);
- Antiseptik ellikler;
- Biraz öllenen salfetka;
1-nji ädim
Laptopy arassalamazdan ozal, ony dolulygyna öçürilmelidir. Arkasyndaky akkumulýatoryny aýyrmaly.
Laptopyň arka tarapyny açmak üçin:
- Arka tarapyndaky ähli boltlaryny açmaly. Käbir laptoplaryň arka tarapyndaky boltlar arka tarapyndaky nakleýkalaryň, rezinleriň aşagynda bolýar;
- Boltlaryny doly ýeşilenden soň, ýuwaşlyk bilen arka tarapynyň gapagyny galdyrmaly. Galdyran wagtymyz gaty ünsli bolmalydyrys.
2-nji ädim
Arka tarapynyň gapagyny açanymyzdan soňra laptopyň wentilýatoryny we radiatoryny görýäris. Bize gereklisi-de şolar. Ýokary howa basyşly ballonçigi alyp wentilýatoryny we radiatoryny arassalamalydyrys. Arassalaýan wagtymyz örän ünsli bolmalydyrys. Çünki birnäçe toklara, prowodlara zyýan ýetirmegimiz mümkin.
3-nji ädim
Doly arassalanymyzdan soňra, arka tarapynyň gapagyny gaýtadan ýaplamylydyrys.
4-nji ädim
Indi bolsa biz laptopyň ekranyny we klawiaturasyny arassalamalydyrys. Onuň üçin biraz öllenen salfetka bilen ýuwaşlyk bilen ekranyny we klawiaturasyny arassalamalydyrys.
Ýatdan çykarmaň! Ekranyny arassalaýan wagtyňyz aýna süpüriji, kir ýuwujy serişdelerden peýdalanmaly däl!
2. Laptopy arassalamagyň ikinji usuly
Eger-de siz laptopyňyzy arassalamakdan gorkýan bolsaňyz, onda siz kompýuter serwislerine ýüz tutup, laptopyňyzy arassaladyp bilersiňiz.
3,053 gezek okaldy


text:
“Ahal” AFK-nyň Kubogynyň ilkinji tapgyryny geçdi
“Ahal” futbol topary iki duşuşygyň umumy netijeleri boýunça Gyrgyzystanyň Kubogynyň eýesi “Dordoý” (Bişkek) futbol toparyny ýeňip, Aziýanyň Futbol Konfederasiýasynyň Kubogy ugrunda ýaryşyň ilkinji saýlama tapgyryny üstünlikli geçdi.
Bişkekde 3:1 hasabynda biziň toparymyzyň ýeňşi bilen tamamlanan duşuşykdan soň, türkmen topary şu gün Balkanabatda garşydaşlary bolan gyrgyz futbolçylaryny kabul etdi. Myhmanlar azyndan üç pökgini derwezä geçirmelidi.
Myhmanlar ilkinji minutlardan ýer eýeleriniň derwezesine köp hüjüm geçirdiler. Birinji ýarymyň tutuş dowamynda biziň toparymyzyň derwezesiniň alkymynda howply pursatlar ýüze çykdy, emma goragda ýerine ýetirilen ynamly oýunlar hem-de derwezeçi Batyr Babaýewiň ussatlygy garşydaşyň hüjümlerini yza serpikdirdi. Türkmenistanlylara gyrgyzystanly futbolçylaryň öz jerime meýdançasynda ýalňyşmaklaryny gazanmak başartdy we on bir metrlik jerime urgusy bellenildi. “Dordoýyň” derwezeçisine “Ahalyň” kapitany Didar Hajiýewiň ilkinji urgusyny yzyna gaýtarmak başartdy, ýöne bu hereket ýerine ýetirilende düzgüniň bozulmagyna ýol berildi. Duşuşygyň emini oňa sary duýduryş kagyzyny görkezdi, on bir metrlik jerime urgusy bolsa täzeden ýerine ýetirildi. Bu gezek D. Hajiýew urgyny dürs ýerine ýetirdi.
Emma, myhmanlar ýeňilendigini boýun almak islemediler. Gyrgyz toparynyň oýunçysy, asly türkmenistanly Amir Gurbaniniň dürs urgularynyň ikisi bilen, “Ahal” toparynyň derwezesine pökgüler geçirildi. Duşuşygyň ahyry örän dartgynly boldy, ýöne 90-njy minutda Süleýman Muhadow hasaby 2:2 edip deňlemek bilen, iki tapgyrdaky garşy durmagyň gutarnykly netijesine getirdi. Şeýlelikde, Türkmenistanyň topary ýaryşyň indiki tapgyryna çykýar.
Indi, Aziýanyň Futbol Konfederasiýasynyň Kubogynyň toparlaýyn tapgyryna düşmek üçin “Ahal” topary soňky saýlama tapgyryny geçmeli bolar. Şonda biziň futbolçylarymyzyň garşysyna Täjigistanyň Kubogynyň eýesi “Hujand” topary çykar.


text:
31 Ocak 2015 Cumartesi
Mebel Sergisi Öz İşini Tamamlady.
Paýtagtymyzda Mebel we öý hojalyk harytlarynyň halkara sergisi öz işini tamamlady.Ol Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy tarapyndan guraldy.
Ýurdumyzda ilkinji gezek geçirilen Diýarymyzyň we dünýäniň mebel senagatynyň gazananlarynyň ýöriteleşdirilen sergisi eksponentleriň 70-e golaýyny özüne çekdi. Olar işewürligiň bu görnüşinde täze meýilleriň we nusgalaryň dürli öwüşginlerini sergä gelenlere görkezdiler. Ykdysady hyzmatdaşlygynyň gerimini giňeltmek mümkinçiligini gazanmak maksady bilen sergä öýleri we edara binalaryny enjamlaşdyrmak babatda teklipleri bilen Germaniýanyň, Russiýanyň, Hytaýyň, Ýaponiýanyň, Italiýanyň, Koreýanyň, Türkiýäniň, Eýranyň, Hindistanyň, Belarusyň iri kompaniýalarynyň 30-synyň wekilleri geldiler.
Mebel senagaty, öý hojalygy üçin dürli mebelleriň we harytlaryň önümçiligi—telekeçilik işi üçin özüne çekiji ugurlaryň biri, döredijilik başlangyjynyň, zehiniň, başarjaňlygyň gollanmasy bolup, oňa içerki bazarda ýurdumyzyň önüm öndürijileri mynasyp wekilçilik edýärler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan milli ykdysadyýetimiziň durmuş ugurly strategiýasynyň üstünlikli amala aşyrylmagy, döwlet tarapyndan orta we kiçi telekeçiligi ösdürmäge hemmetaraplaýyn goldawyň berilmegi netijesinde mebel önümçiligi ýurdumyzda gaýtadan işleýän senagatyň geljegi uly we okgunly ösýän pudagyna öwrüldi.
Paýtagtymyzyň Sergi köşgünde guralan giň gerimli sergi munuň aýdyň subutnamasy bolup, “Aýbölek mebel”, “Abraýly önüm”, “Rysgal”, “Çynar mebel”, “Çigildem mattress”, “Aýsenem”, “Naýbaşy”, “Nagyş”, “Iňňe” ýaly kärhanalaryň döwrebap, tehnologik, dürli islegleri kanagatlanlyrýan köpdürli önümleri onuň esasyny düzdi.
“Aýbölek mebel” hojalyk jemgyýetiniň diplomlary we sylaglary, şol sanda 2014-nji ýylda Las-Wegasda geçirilen halkara sergide kärhana gowşurylan baýrak türkmen mebelçileriniň önümleriniň ýokary hiliniň ykrar edilmeginiň subutnamasyna öwrüldi.
Ýaşaýyş jaýlary we edara binalary üçin ýumşak we gabaraly mebeller, ýatylýan we myhman otaglary üçin garniturlar – nusgawy görnüşden başlap ajaýyp dizaýnerçilik çözgütlerine çenli, sergi zalynyň uly pawilonlarynda ýerleşdirilen salon mebeli, çagalar, okuw otaglary we aşhana üçin mebeller sergä gelenleriň ünsüni özüne çekdi. Milli nagyşlaryň peýdalanylmagy bilen taýýarlanan bezeg materiallary olarda aýratyn gyzyklanma döretdi.
Sergi kaşaň myhmanhanalarda we dürli edaralarda otaglar üçin niýetlenen dünýä belli önüm öndürijileriň mebelleriniň we mebel enjamlarynyň ajaýyp nusgalary bilen hem tanyşmaga mümkinçilik döretdi. Olar “Adore”, “Epika”, “Camelgroup”, “Loriginale”, “Moretticompact” /Italiýa/, şeýle hem“Hosen” /Hytaý/, “Pink drew” /Belarus/ ýaly kompaniýalaryň ajaýyp garniturlarydyr. “Istikbal” türk kompaniýasynyň pawilony mebeller dünýäsinde teklipleriň uly sanawyny hödürledi.
Italýan mekdebiniň ussatlary tarapyndan gyzyl çaýylan we nagyşlanan aýratyn gymmatly çyralaryň, şemdanlaryň we gap-gaçlaryň toplumy serginiň özboluşly bezegine öwrüldi. “I Biagi”, “ Loriginale”, “Depos”, “Nello Gigil”, “Villari” sowgatlyk önümleriniň ýygyndysy Türkmenistandaky söwda hyzmatdaşy bolan “Serpaý” tarapyndan tanyşdyryldy.
Öýleri enjamlaşdyrmak üçin ýokary hilli durmuş tehnikalaryny we elektrik enjamlaryny, kompýuter enjamlaryny, teleenjamlary we stasionar telefonlary, wideogözegçilik we duýduryş ses ulgamlaryny getirmek, durmuş himiýasynyň harytlaryny, dokma önümlerini, şeýle hem kosmetiki serişdeleri we müşk-anbarlary öndürmek ýaly ugurlarda ýöriteleşen hususy kompaniýalaryň we firmalaryň diwarlyklary serginiň üstüni ýetirdi.
Türkmen ussatlarynyň milli däplerini mynasyp dowam edýän özboluşly amaly-haşam we şekillendiriş sungatynyň ussalarynyň ajaýyp önümleri serginiň aýrylmaz bölegine öwrüldi.
Şeýlelikde, birinji Aşgabat Mebel we öý hojalyk harytlarynyň halkara sergisi üstünlikli geçip, bu ugurda ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň gazananlaryny we mümkinçiliklerini açyp görkezdi. Ol degişli ugurda mümkin bolan buýrujylaryň we hyzmatdaşlaryň ünsüni çekmek üçin açyk meýdança öwrülip, netijeli gatnaşyklaryň ýollaryny kesgitlemäge mümkinçilik döretdi hem-de oňa täze görnüş çaýdy we itergi berdi.
Serginiň ýapylyş dabarasynda oňa gatnaşyjylara degişli diplomlar we sertifikatlar gowşuryldy.
Mebel we öý hojalyk harytlarynyň halkara sergisine gatnaşyjylar Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, onda serginiň ýokary derejede guralandygy we onuň üstünlikli işlemegi üçin döredilen oňaýly şertler üçin örän uly hoşallyk sözlerini beýan etdiler.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Türkmenistanyň prezidenti Balkan welaýatyna sapar edýär.
Türkmen metbugaty Berdimuhamedowyň 30-njy aprelde Balkan welaýatyna sapara başlamagy barada çap eden maglumatynda, onuň Türkmenbaşynyň halkara aeroportunda ýurt resmileri trapyndan garşy alnandygyny, duz-çörekli çykan ýaşulularyň ýurduň “gülläp ösmegi” we halkyň abadançylygy üçin alkyş edendigini, çagalaryň goşgy-aýdym aýdyp berendigini, döredijilik toparlarynyň sazly kompozisiýany ýerine ýetirendigini habar berdi, emma döwlet baştutanynyň welaýata saparynyň resmi gün tertibini mälim etmedi.
Resmi maglumata görä, Türkmenistanyň prezidenti ýurduň ösüşiniň aktual meselelerine Halk maslahatynda serediljekdigini we onuň ýurduň garaşsyzlyk baýramynyň öňüsyrasynda geçiriljekdigini mälim edipdir.
30-njy aprelde Balkana baran prezident Berdimuhamedow Hazar deňziniň ýakasyndaky öz rezidensiýasyna ugrapdyr.


text:
Balkanabatda iordaniýaly eminler topary eminlik ederler
FIFA-nyň emini Ahmad Faisal Mohammad Alaliniň ýolbaşçylygyndaky iordaniýaly eminler topary “Ahalyň” AFK-nyň kubogy 2018-iň utulan-çykdy tapgyryndaky birinji duşuşygynda eminlik ederler. 13-nji fewralda Balkanabatda “Ahal” bilen “Hujandyň” arasyndaky geçiriljek birinji oýunda Mohammad Alaliniň kömekçileri Issa Mahmud Ahmad Alamawi bilen Mahmud Taher Mohammad Abu-taher bolar. Duşuşygyň ätiýaçdaky emininiň wezipesini FIFA-nyň emini Ali Reda (Liwan) ýerine ýetirer. Bu duşuşygyň gözegçi emini Mombeni Hedaýat (Eýran), duşuşygyň komissary katarly Raşid Mahboub Al-dosari bolar.
30 ýaşly Mohammad Alali geçen möwsümde Aziýa kubogynyň saýlama tapgyrynda Singapur bilen Hytaý Taýpeýiniň milli ýygyndylarynyň arasyndaky duşuşykda eminlik edipdi. Şol duşuşyk Hytaý Taýpeýiniň 2:1 hasabyndaky ýeňşi bilen tamamlanypdy. Bu toparçada Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň hem çykyş edendigini ýatladýarys. Milli ýygyndymyz toparçada 10 utuk toplap, toparçalaýyn bäsleşigiň tamamlanmagyna bir tapgyr galandygyna garamazdan, Aziýa kubogynyň final tapgyryna çykmagy başardy. Iordaniýaly eminiň iň soňky eminlik eden halkara duşuşygy bolsa AFK-nyň çempionlar ligasynyň saýlama tapgyrynda Mýanmanyň “Şan Ýunaýted” hem-de Filippinleriň “Çeres” toparlarynyň arasyndaky duşuşyk bolupdy.
“Ahal” bilen “Hujand” toparlarynyň arasyndaky jogap duşuşygynyň 20-nji fewralda Hujand şäherinde geçirilýändigini ýatladýarys. Utulan-çykdy tapgyrynyň ýeňijisi AFK-nyň kubogynyň toparçalaýyn bäsleşiginde çykyş etmäge hukuk gazanar.
“tff.com.tm”


text:
Zimbabweniň paýtagty Harareniň harbylaryň gözegçiligine geçmeginiň yzýany ýurtda 16-njy noýabrda dartgynlylyk güýçlendi. Harbylar öz hereketleriniň prezident Robert Mugabeniň daşyndaky “jenaýatçylara” garşy gönükdirilendigini aýtdylar.
Reuters agentliginiň Hararedäki habarçysy ýagdaýy “harby agdarylyşyk bolmagy ähtimal” diýip häsiýetlendirdi, emma ol harby operasiýalaryň netijesinde 93 ýaşly Mugabeniň 40 ýyla golaý wagtlyk häkimiýetiniň soňuna çykylyp-çykylmazlygynyň nämälim galýandygyny belledi.
Zimbabweniň harby resmileri Mugabeni 14-nji noýabrda köşgünde gabadylar, şol bir wagtyň özünde-de esgerler paýtagtyň ençeme ýerini we döwlet telewideniýesini öz gözegçiligine aldylar.
Günorta Afrikanyň media maglumatlaryna görä, Günorta Afrikanyň goranmak we döwlet howpsuzlygy ministrleri prezident Jakob Zumanyň ýolbaşçylygynda 15-nji noýabrda Harare barypdyr. Olaryň 16-njy noýabrda prezident Robert Mugabe we Zimbabweniň harby liderleri bilen duşuşyk geçirmegine garaşylýandygy aýdylýär.
Zimbabweniň daşynda rak keselinden bejergi alýan oppozisiýa lideri Morgan Tswangirai hem 15-nji noýabrda agşam ýurduna dolandy.


text:
22 Ocak 2017 Pazar
Türkmenistanyň Prezidenti Wengriýa Respublikasynyň Prezidentine Gynanç Bildirdi
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Wengriýa Respublikasynyň Prezidenti Ýanoş Adere Werona welaýatynda bolup geçen awtobus heläkçiligi zerarly gynanç hatyny iberdi. Bu heläkçilikde esasan hem ýurduň mekdep okuwçylarynyň gurban bolmagy has hem gynandyryjy ýagdaýdyr.
Döwlet Baştutanymyz şu agyr pursatda Türkmenistanyň halkynyň we Hökümetiniň adyndan, şeýle hem hut öz adyndan gurban bolanlaryň maşgalalaryna, dogan-garyndaşlaryna hem-de ýakynlaryna çuňňur gynanjyny we medet beriji sözlerini, ejir çekenlere bolsa, tiz wagtda sagalmaklary barada arzuwlaryny beýan etdi.
http://www.turkmenhabargullugy.com/turkmenistanyn-prezidenti-wengriya-respublikasynyn-prezidentine-gynanc-bildirdi/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
4 Mart 2017 Cumartesi
Senagatçylar we Telekeçiler Birleşmesi Tarapyndan 38,9 Göterim Senagat Önümi Köp Öndürildi
Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan ykdysady özgertmeleriň çäklerinde hususy telekeçiligiň orny barha artýar. Muňa 2017-nji ýylyň ilkinji iki aýynyň jemleri hem şaýatlyk edýär.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça 80 million manada barabar senagat önümleri, 120 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürilip, olaryň möçberi degişlilikde 38,9 göterim we 38,1 göterim artdy.
Ýerine ýetirilen gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi 261,6 million manada deň bolup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 2 göterim artdy. Söwda haryt dolanyşygy 1,8 milliard manatdan gowrak bolup, 5,6 göterim artdy. Hyzmat ulgamynda bolsa 158,6 million manatlyk işleri ýerine ýetirilip, 6,2 göterim ösüş gazanyldy.
http://www.turkmenhabargullugy.com/senagatcylar-we-telekeciler-birlesmesi-tarapyndan-389-goterim-senagat-onumi-kop-ondurildi/
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
19.12.2016. Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 20-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini we dizel ýangyjyny satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna azyklyk bugdaý, dürli görnüşli tekiz reňklenen we tüýjümek önümler, nah ýüplük, pagta-süýümi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Türkiýe, Owganystan, Gyrgyzystan we Gruziýa. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 9 million 808 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Beýik Britaniýanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 996 müň manatlykdan gowrak bolan garaköli goýnuň ýüňüni satyn aldylar.
Içerki bazar üçin ýurdumyzyň telekeçileri jemi bahasy 126 müň manatlykdan gowrak bolan ýük ulagyny we azyklyk bugdaý satyn aldylar.
«tdh.gov.tm»


text:
Habarlar 18 ýanwar 2018
Resmi habar
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň umumy mejlisi TYA-nyň prezidenti M. Aşyrbaýewiň dynç alşa gitmek baradaky haýyşnamasyny kanagatlandyrdy
Mejlisde M. Aşyrbaýewiň dynç alşa gitmek baradaky haýyşnamasyny kanagatlandyryp, ony Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň prezidenti wezipesinden boşatmak hakynda çözgüt kabul edildi. *** Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Meret Hezretgulyýewiç Aşyrbaýewi Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň prezidenti wezipesinden boşatmak hakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň umumy mejlisiniň 2018-nji ýylyň 18-nji ýanwaryndaky çözgüdi tassyklanyldy.
Resmi habar
Türkmenistanyň Prezidenti Özbegistanyň Baştutanyna awtobus ýangynynda heläk bolanlar zerarly gynanç bildirdi
“Ýurduňyzyň köpsanly raýatlarynyň gurban bolandygy baradaky habary çuňňur gynanç we hasrat bilen kabul etdim” diýlip, döwlet Baştutanymyzyň hatynda aýdylýar. Milli Liderimiz şu agyr pursatda Türkmenistanyň halkynyň hem-de Hökümetiniň adyndan, şeýle hem hut öz adyndan gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna ýürekden gynanjyny bildirdi hem-de ejir çekenlere tiz wagtda sagalmaklaryny dileg etdi.
Hyzmatdaşlyk
Türkmenistan Aziýanyň demir ýol ulgamyna möhüm halka hökmünde goşulyşýar
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kuwwatly ulag-aragatnaşyk düzümini döretmegiň hasabyna özara bähbitli ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge hem-de halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gönükdirilen iri möçberli taslamalaryň başyny başlady. Häzirki wagtda Türkmenistanyň logistika strategiýasy Merkezi Aziýa sebitiniň hem-de tutuş yklymyň çäklerinde anyk häsiýete eýe boldy.
Jemgyýet
Parlamente we sebitleýin halk maslahatlaryna saýlanmak boýunça saýlaw toparlary döredildi
Türkmenistan boýunça Mejlisiň jemi 125 deputaty saýlanylar. Welaýat halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça saýlaw okruglarynyň 240-sy, ýagny, her welaýatda we Aşgabat şäherinde 40-sy döredildi. Etrap, şäher halk maslahatlarynyň agzalarynyň saýlawlary boýunça her etrapda we şäherde 20 saýlaw okrugy—jemi 1200 saýlaw okrugy: Ahal welaýatynda-160, Balkan welaýatynda-260, Daşoguz welaýatynda-220, Lebap welaýatynda - 220, Mary welaýatynda-260, Aşgabat şäherinde 80 okrug döredildi hem-de olaryň çäkleri kesgitlenildi.
Hyzmatdaşlyk
Türkmenistan we Ýaponiýa telekommunikasiýalar we maglumat tehnologiýalary ulgamynda hyzmatdaşlygy giňeldýär
Mälim bolşy ýaly, innowasion elektronika hem-de beýleki ýokary tehnologiýaly önümleri işläp taýýarlamakda öňdebaryjylaryň biri bolan bu iri transmilli kompaniýa bilen telewideniýe, kinematografiýa we sanly ulgamlarda netijeli köp ýyllyk hyzmatdaşlyk 2013-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýa resmi saparynyň barşynda gyzyklanma bilan ara alnyp maslahatlaşyldy. Döwlet Baştutanymyz bu korporasiýanyň Tokio şäherindäki edara binasyna baryp, ýurdumyzyň iň gowy dünýä tejribesini çekmäge hem-de dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalary bilen işewür hyzmatdaşlygy ýola goýmaga gyzyklanma bildirýändigini aýtdy. “Sony” korporasiýasy hem şolaryň hataryna girip, onuň innowasion, döwrebap önümleri hiliň we ...
Ykdysadyýet
Dokma senagaty: ýokary tehnologiýalar we harytlaryň eksportyna alnan ugur
Ýewropanyň özgerdiş we ösüş banky, Ýaponiýanyň halkara hyzmatdaşlygy banky, «Mitsubishi Corporation» «Mitsubishi Corporation» (Ýaponiýa) kompaniýalary ýaly dünýä belli daşary ýurt kompaniýalary hem-de iri maliýe edaralary bilen hyzmatdaşlyk ýokary hilli we dünýä bazarlarynda bäsleşige ukyply önümleri çykarmaga ýardam edýär.


text:
YHG-nyň ähmiýetli ugurlarynyň hatarynda Türkmenistan global ykdysady ösüşiň maksatlarynyň kesgitleýjisi hökmünde çykyş edýän ulag we energetika ulgamlarynda hyzmatdaşlygy görýär. Bu barada Türkmenistanyň Daşary işler ministri R.Meredow 2018-nji ýylyň 17-nji aprelinde Duşenbe şäherinde Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň (YHG) Daşary işler ministrleriniň geňeşinde aýtdy. Türkmenistanyň daşary syýasat edarasynyň saýtynda habar berlişi ýaly, bu forumda türkmen wekiliýetine R.Meredow ýolbaşçylyk etdi.
— Bar bolan anyk üstünlikleri ulanyp bu ýagdaýa wagtynda we işjeň girişmek, täze ulag üstaşyr geçelgeleri, energiýa ýollaryny döretmekde özüne doly hukukly we netijeli gatnaşyjynyň ornuny üpjün etmek-biziň pikirimizçe, görünýän geljek üçin biziň umumy wajyp maksatlarymyz şunuň ýaly bolmaly diýip, ministr belläp geçdi.
Duşuşygyň barşynda YHG-na gatnaşyjy ýurtlaryň Daşary işler ministrleri YHG-nyň taslamalarynyň we meýilnamalarynyň ýerine ýetirilişiniň ýagdaýyny, YHG-nyň Sekretariatynyň halkara guramalar bilen gatnaşyklaryny, Guramanyň ýöriteleşdirilen edaralarynyň we şahamça edaralarynyň alyp barýan işini ara alyp maslahatlaşdylar.
Mejlisiň dowamynda gatnaşyjylar «YHG-nyň geljegi 2025» atly resminamasynda kesgitlenen maksatlaryň we wezipeleriň ýerine ýetirilişinde öňe gidişlik we baha bermek, Owganystana ýardam bermek boýunça Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň täze meýilnamasyny kabul etmek meseleleri boýunça pikir alyşdylar, şeýle-hem Guramanyň administratiw we maliýe meselelerine seredildi.
Şeýle hem 17-nji aprelinde Türkmenistanyň we Täjigistan Respublikasynyň Daşary işler ministrleriniň duşuşygy boldy, onuň çäklerinde taraplar Türkmenistan bilen Täjigistan Respublikasynyň arasynda Strategiki hyzmatdaşlyk hakyndaky Şertnamanyň ratifikasiýa edilendigi baradaky hatlaryny alyşmak boýunça Teswirnama gol çekdiler.
Şol günüň özünde Türkmenistanyň daşary syýasy edarasynyň ýolbaşçysynyň Owganystanyň we Eýranyň Daşary işler ministrleri bilen duşuşyklary boldy, olaryň çäklerinde Türkmenistan bilen agzalan ýurtlaryň arasynda hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri ara alyp maslahatlaşyldy.
Şeýle-hem, Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň Baş sekretary bilen duşuşyk geçirildi.
2018-nji ýylyň 3-nji maýynda «Awazada» YHG gatnaşyjy ýurtlaryň ulag ministrleriniň 9-njy mejlisi geçiriler. Pudak ýolbaşçylary sebitiň ykdysady integrasiýasyny ýokarlandyrmaga we söwdanyň möçberlerini ýokarlandyrmaga, şol sanda 2-nji maýda işe girizilmegi meýilleşdirilen Türkmenbaşynyň täze Halkara deňiz menziliniň mümkinçiliklerini nazara alanyňda, möçberleri artdyrmaga gönükdirilen infrastruktura taslamalaryny maslahatlaşarlar.
Türkmenistanyň ulag ulgamyny ösdürmek boýunça milli maksatnamasy sebit we halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek bilen galydyr. Bu ugurda Türkmenistan daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen iri infrastruktura taslamalaryny öňe sürýär we durmuşa geçirýär. Şolaryň hatarynda — Gazagystan — Türkmenistan – Eýran, Atamyrat – Ymamnazar - Akina demir ýolunyň gurulmagy, Özbegistan – Türkmenistan – Eýran – Oman, Owganystan – Türkmenistan – Azerbaýjan – Gruziýa – Türkiýe üstaşyr ulag geçelgeleriniň döredilmegi bar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň belläp geçişi ýaly, YHG-nyň çäklerinde ulag-üstaşyr geçelgeleriniň döredilmegi beýleki infrastruktura taslamalarynyň durmuşa geçirilmegine hem ýardam eder. 2018-nji ýylyň 23-nji fewralynda YHG-nyň Baş sekretary Halil Ibragim Akka Türkmenistan — Owganystan — Pakistan — Hindistan (TOPH) gaz geçirijisiniň täze böleginiň gurluşygyna badalga bermek, şeýle hem Türkmenistan — Owganystan — Pakistan (TOP) ugry boýunça elektrik geçiriji hem-de optiki-süýümli aragatnaşyk ulgamlarynyň düýbi tutmak, Serhetabat — Turgundy demir ýoly ulanmaga bermek dabaralaryna gatnaşdy.


text:
Pakistanda musulman iňlis zenan 500 ýetim çaga seredýär
Iňlis Gufran Kureýşi 20 ýyl ozal musulman boldy we şol günden bäri Pakistana 3 ýetimhana açyp hossarsyz çagalara seredýär
Kureýşiniň hekaýasy 1976-njy ýylda Britaniýada pakistanly Muhammed Ahmet Kureýşi bilen tanşyp onuň bilen durmuş gurmagy bilen başlaýar.
Londonly katolyk maşgala gyzlary Gurfanyň pakistanly musulman ýigit Muhammet Ahmet bilen durmuş gurmagyna garşy çykýar.
Gurfan maşgalasynyň garşylygyna garamazdan musulman ýigit bilen durmuş gurýar we musulmanlygy kabul edýär.
Britaniýada gysga wagtlygyna ýetimhanada işlän Kureýşi ol ýerde musulman çagalar halal naharlaryň berilmezligine garşylyk görkezýär we işden çykýar.
Adamsy bilen 1992-nji ýylda Pakistana gelen Kureýşi ýetim çagalar bilen ýakyndan gyzyklanmaga başlaýar we hossarsyz çagalaryň yslamyň we döwrebap bilimiň kadalaryna laýyklykda bilim almaklary maksady bilen ýetimhana açýar.
Ilkinji ýetimhanasyny Rawalpindi şäherinde açan Kureýşi Karaçy we Haniwal şäherlerinde açan ýetimhanalarynda jemi 500 çaga seredýär.
Kureýşi Anadoly habarlar gullugyna beren beýanatynda “Ýoldaşym bilen birlikde hossarsyz çagalaryň ýokary bilim almaklary we yslamyň kadalaryna laýyklykda kemala gelmekleri maksady bilen ýetimhana açdyk. Şeýlelikde ýetimhanalarymyzdaky çagalar ulalyp kemala gelenlerinde ähli kynçylyklaryň hötdesinden gelerler” diýdi.
“Çagalara diňe bilim bermek bilen çäklenmeýäris, şol bir wagtda ukyplaryny ýüze çykarmaklaryna goldaw berýäris”diýen Kureýşi “Käbir gyzlarymyz häzir öz köýneklerini dikýär”diýip belledi.
Ýetimlere eýe çykýandygy üçin özüni bagtly hasap edýändigini aýdan Kureýşi “Men siz berseňiz Alla size has köp berer ynanjyna ynanýaryn. Niýetiňiz gowy bolsa we dogry ýolda bolsaňyz Alla size kömek eder”diýdi.


text:
Mundan bir hepde ozal Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkek şäherinde ýerli «Dordoý» topary bilen geçirilen duşuşykda ýeňiş gazanan «Türkmennebitönümleri» baş müdirliginiň «Ahal» futbol topary şu gün Balkanabatda geçirilen jogap duşuşygynda hem ýeňilmedi. Hatda, edil birinji duşuşykda bolşy ýaly, bu gezek hem ilkinji pökgini «Ahalyň» futbolçylary geçirdiler. 40-njy minutda myhman toparyň derwezesine 11 metrlik jerime ugrusy bellenildi. Urgyny...
30-njy ýanwarda Londonyň «ICE Futures» biržasynda «Brent» söwda belgili nebitiň bir barreliniň bahasy 0,72 göterim pese düşüp, 68,96 amerikan dollaryna deň boldy. öňküsi gün nebitiň bu kysmynyň bahasy 1,5 göterim aşaklap, 69,46 amerikan dollaryna deň boldy.
«WTI» söwda belgili nebitiň bahasy 1,07 göterim aşaklap, 64,86 amerikan dollaryna barabar boldy. Geçenki söwdalaryň netijesi boýunça olaryň bahalary 0,88...
2017-nji ýylda Hytaý Milli Nebitgaz Korporasiýasy (СNРС) Türkmenistanda we Braziliýada geçirilen işleriň hasabyna daşary ýurt bilelikdäki taslamalaryň çäklerinde uglewodorodlaryň çykarylyşyny artdyrdy. Bu barada Reuters agentligi kompaniýanyň maglumatlaryna salgylanyp habar berýär.
Hususan-da, bellenilişi ýaly СNРС-niň Hytaýyň daşynda nebitgaz promyselleriniň önümçiligi 17 göterim artyp, 89,1 mln tonna nebite barabar boldy.
Şol bir wagtda geçen ýylda çig nebitiň çykarylyşy 69...
2017-nji ýylda Türkmenistan Azerbaýjana 1 milliard 761 million kub metr tebigy gaz eksport etdi. 2016-njy ýylyň degişli görkezijileri bilen deňeşdirilende 298 mln kub metr köpdür. Bu barada Reuters agentligi Azerbaýjanyň döwlet nebitgaz kompaniýasyna (SOCAR) salgylanyp habar berýär. Şeýlelikde Hazar deňzi boýunça türkmen gazynyň goňşy ýurda eksporty 5,9 esse artdy.
Öňräk Azerbaýjanyň ýangyç-energetika toplumynyň wekilleriniň belleýşi ýaly,...


text:
─ Men şeýlebir betbagt... belki, men erbet adamdyryn ─ diýip, okuwçy mugallymynyň ýanynda zeýrenipdir.
─ Sen ýaramaz adam däl, ýöne saňa özgermek gerek.
─ Nähili beýle bolýar, eger men ýaramaz bolmasam, onda özgermek nämä gerek?
─ Gel, gowusy men saňa görkezeýin ─ diýip, mugallym sala salypdyr.
Okuwçynyň eline tüýdük tutdurypdyr-da haýsy sazy çalasyň gelse çalaý ─ diýip haýyş edipdir. Okuwçy tüýdük çalyp bilmeýän ekeni. Ol tüýdügi agzyna eltipder-de oňa üflemäge durupdyr, şol wagtam barmaklary bilen saz guralynyň deşijeklerini petikläpdir. Tüýdükden başly-barat sesden başga zat çykmandyr.
─ Gördüňmi nähili boldy ─ diýip, mugallym söze başlapdyr:
─ Eger sen tüýdügi çalmagy öwrenseň, saz başgaça ýaňlanar. Näme özgerer?
Sazy çaljak sen, saz guralyň bolsa, şol bir tüýdük, ellerem öňki, howa-da... Ýöne bu düýbünden başga, ýagny kalplara aram berjek, göwünleri maýyl etjek saz bolar.
Netije: Biziň kalbymyzda ähli zerur zatlar bar. Megerem, ondan özara sazlaşygy ýüze çykarmagy başarmaýanlygymyz üçin ýaman bolup görünýändir. Haçan-da öz pikirlerimizi, erkimizi-ygtyýarymyzy dogry ugrukdyryp bilsek, şonda kalbymyzyň elindäki bu gurallarymyz bize gulak asyp başlar. Şonda biz özge zady däl, hut ýermezçiliklerimizi ýagşy niýetlerimiz ýaly heniz ulanmagy öwrenmändigimize akyl ýetireris.
Taýýarlan Maýa Apbaýewa, žurnalist.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Javad Zarif, eger-de Birleşen Ştatlar 2015-nji ýylda baglaşylan ýadro ylalaşygyndan çyksa, Tähranyň öz ýadro programmasyny “uly tizlik bilen” dikeltjekdigini aýdýar.
"Eger-de prezident [Donald] Tramp resmi taýdan ylalaşykdan çykmak kararyna gelse, onda Eýran JCPOA laýyklykda we onuň çäginden daşarda nazarda tutulan kararlary kabul eder” diýip, Zarif 2015-nji ýylyň ylalaşygyny nazarda tutup aýtdy.
Eýranyň daşary işler ministri bu sözleri CBS TV-ä beren interwýusynda, “Face the Nation” programmasynda 22-nji aprelde efire çykjak söhbetdeşlikde aýtdy. Ol BMG-niň ýygnagyna gatnaşmak üçin Birleşen Ştatlara barypdy.
"Biz özümiz üçin birnäçe mümkinçiligi nazarda tutdyk we olar, şol sanda öz ýadro işjeňliklerimizi has ýokary tizlik bilen dikeltmek mümkinçiligi hem taýýar” diýip, Zarif aýtdy.
Emma Zarif 21-nji aprelde Nýu-Ýorkda žurnalistler bilen eden başga bir gürrüňinde Eýranyň ýadro bombasyny edinmäge çalyşmaýandygyny hem nygtap geçdi.
Şol bir wagtda-da ol Tähranyň Birleşen Ştatlaryň ylalaşykdan çykmagyna berjek “ähtimal” jogabynyň baýlaşdyrylan uran öndürmekligi dikeltmek boljakdygyny belledi. Mälim bolşy ýaly, baýlaşdyrylan uran ýadro bombasyny ýasamagyň esasy maddasy bolup durýar.
"Amerika hiç wagt Eýran ýadro bombasyny öndürer diýip gorkmaly däl, emma biz öz uran baýlaşdyrmagymyzy erjellik bilen dowam etdireris” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Eýran hemişe öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlardan ugur alýandygyny aýdyp geldi.
Tramp Eýranyň ballistik raketalary synag etmegi dowam etdirip, sebitde jeňçi zorluklaryna howandarlyk edip, şeýle-de Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetini goldap, 2015-nji ýyldaky ylalaşygyň “ruhuny” bozýandygyny aýtdy. Bu ylalaşyk Tährana öz ýadro programmasyndan el çekmek ýerine sanksiýalardan dynmak mümkinçiligini berýär.
Tramp ýewropa döwletlerini, öz sözleri bilen aýdylanda, bu ylalaşykdaky “elhenç kemçilikleri” düzetmäge çagyrdy, ýagny Tähranyň ýadro we raketa programmalary babatda täze çäklendirmeleriň girizilmegini talap etdi.
Şeýle-de Tramp özünden öňki prezident Barak Obamanyň döwründe gepleşilen ylalaşygyň şertlerini gowulandyrmak ýa-da ondan ýüz öwürmek üçin 12-nji maýa çenli wagt berdi.
Ylalaşyga girýän beýleki döwletler – Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa we Orsýet Waşingtony şertnamadan çykmazlyga çagyrdylar, olar munuň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin iň gowy çäredigini aýtdylar.
ABŞ adminstrasiýasynyň uly derejeli resmisi žurnalistlere Tramp bilen fransuz prezidenti Emmanuel Makronyň23-nji aprelde Ak tamda boljak duşuşygynda Eýranyň ýadro şertnamasy barada maslahat etjekdiklerini aýtdy.
Şu aralykda Zarif öz interwýusynda Eýrandaky türmelerde saklanylýan birnäçe ABŞ raýaty baradaky gepleşikler başlanmazyndan öň, Waşingtonyň öz “gatnaşygyny üýtgetmelidigini” hem belledi.
Gepleşikler “kesgin ynsanperwerlik nukdaý nazaryndan bir mümkinçilik, emma ol gatnaşygyň üýtgedilmegini talap edýär” diýip, Zarif aýtdy.
"[Trump] administrasiýasynyň sylag-hormat esasyndaky dialoga girmek başarnygyny görkezmegi wajyp bolup durýar” diýip,Zarif aýtdy.
Tähranda azyndan bäş amerikan türmede saklanylýar, olar Eýranda içalyçylyk aýyplamalary esasynda azatlykdan mahrum edildi.


text:
Orsýet harby türgenleşikler üçin Täjigistana “Iskander-M” kysymly taktiki ballistik raketalary iberendigini mälim etdi. Moskwa raketalaryň bu görnüşini Merkezi Aziýa ilkinji gezek iberýär.
Orsýetiň merkezi harby regionynyň goşun ýolbaşçysy general-polkownik Wladimir Zarudnitskiý 25-nji maýda Ýekaterinburg şäherinde eden çykyşynda agzalan raketa sistemasynyň “Duşenbe-anti-terror 2017” atly harby maşklarynda ulanyljakdygyny aýtdy.
30-njy maýda we 1-nji iýunda geçiriljek bu türgenleşikler Garaşsyz döwletler arkalaşygynyň Terrora garşy merkezi tarapyndan geçiriler/
Orsýetiň Täjigistanda 7000 çemesi harbysy bar, olar Orsýetiň bu ýurtdaky harby bazasynyň üç sany bölüminde ýerleşýärler.
Owganystan bilen uly serhede eýe bolan Täjigistan Orsýetiň täsiri astyndaky Kollektiwleýin howpsuzlyk ylalaşygy guramasynyň düzümine girýär, emma, şol bir wagtda-da ABŞ bilen harby hyzmatdaşlyk alyp barýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow wekilçilikli topara ýolbaşçylyk edip türkmen paýtagtyna gelen Russiýa Federasiýasynyň Sankt-Peterburg şäheriniň gubernatory Georgiý Poltawçenkon bilen duşuşykda hyzmatdaşlygyň möhüm meseleleri boýunça pikir alyşdylar.
Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan, ýurdy senagatlaşdyrmaga, milli ykdysadyýeti ösdürmäge, ylma esaslanýan okgunly tehnologik ösüşe, durmuş ulgamyny kämilleşdirmäge gönükdirilen giň gerimli özgertmeler netijeli hyzmatdaşlyk üçin amatly şertleri döredýär.
Şunda Newanyň boýundaky şäheriň işewür düzümleriniň türkmen bazarynda eýeleýän ornuny berkitmäge islegi bellenildi. Bu ýerde eýýäm «Silowyýe maşiny» açyk paýdarlar jemgyýeti, «Wozroždeniýe» kompaniýalar topary ýaly peterburgly işewür toparlary özlerini gowy tarapdan tanatdylar.
Wekiliýetiň düzüminde awtomobil ýollaryny, ýeňil we derman senagaty kärhanalaryny, raýat we senagat desgalaryny gurmak, şeýle hem gazulag infrastrukturalaryny gurmak, energetika enjamlaryny getirmek we abatlamak boýunça kompaniýalaryň, söwda ulgamlarynyň, banklaryň ýolbaşçylary geldiler.
Hyzmatdaşlygyň geljegi uly ugurlarynyň hatarynda söwda-ykdysady ulgamy, energetikany, senagaty, gurluşygy we beýlekileri görkezmek bolar. Şunuň bilen baglylykda, maýa goýum işini işjeňleşdirmek, täze bilelikdäki taslamalary durmuşa geçirmek üçin oňat şertler bar.
Ulag we aragatnaşyk ulgamlarynda tagallalary birleşdirmek, şol sanda degişli düzümi döwrebaplaşdyrmak hem-de halkara üstaşyr-ulag geçelgelerini döretmek möhüm bolup durýar. 2009-njy ýyldan bäri Aşgabadyň hem-de Russiýanyň demirgazyk paýtagtynyň arasynda yzygiderli uçar gatnawlarynyň hereket edýändigi bellärliklidir. Onuň açylmagy ykdysady we işewür hyzmatdaşlygy has-da ösdürmäge kömek etdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman dürli ugurlarda işjeň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyga taýýardyklaryny tassyklap, şeýle gatnaşyklaryň özara uzak möhletleýin bähbitlere, şol sanda döwletara gatnaşyklaryň strategik ugruna laýyk gelýändigini bellediler. Munuň şeýledigine gol çekilmegi meýilleşdirilen degişli resminama —– ýakyn ýyllar üçin hyzmatdaşlyk boýunça ýol kartasy aýdyň şaýatlyk edip, onuň amala aşyrylmagy biziň ýurdumyz bilen RF-niň demirgazyk paýtagtynyň arasyndaky gatnaşyklara kuwwatly itergi berer.
Sankt-Peterburgyň wekiliýetiniň Aşgabatda bolmagynyň çäklerinde Türkmenistanyň käbir ministrlikleriniň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň ýolbaşçylary we wekilleri bilen ikitaraplaýyn duşuşyklar boldy, olaryň gün tertibi özara bähbitli möhüm ugurlarda hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meselelerini öz içine alýar.


text:
Söwda pudagynyň ösüşi — bazar ykdysadyýetiniň ösüşiniň baş şerti
Söwdany we telekeçiligi ösdürmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlary bolup durýar. Bu pudaklarda amala aşyrylýan oňyn özgertmeler ýurdumyzda durmuşa geçirilýän giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryň netijelerini aýan edýär we bazar gatnaşyklaryny seljermäge, ilatyň durmuş derejesiniň we onuň abadançylygynyň ýokarlanmagyna mümkinçilik berýär.
Söwda — milli ykdysadyýetimiziň býujete ep-esli salgyt serişdeleriniň gönükdirilmegini üpjün edýän möhüm pudak bolup durýar. Şeýle hem ol döwletiň maliýe durnuklylygyny şertlendirýär. Bu pudak kärhanalarynyň we onda zähmet çekýän işgärleriň sany boýunça kiçi telekeçilikde esasy orny eýeleýär. Şeýlelikde, jemi içerki önümiň düzüminde söwdanyň paýy geçen ýylda 10 göterimden gowrak boldy. Bu görkeziji 2015-nji ýylda 8 göterim töweregi boldy.
2017-nji ýylyň 11 aýynyň jemleri boýunça 2016-njy ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende jemi içerki önümiň ösüş depgini 106,5 göterime deň boldy. Şol sanda ulag-aragatnaşyk pudagynda 10,9 göterim, söwdada 9,6 göterim, hyzmatlar ulgamynda 8,9 göterim, senagat toplumynda bu görkeziji 5,8 göterim artdy, oba hojalygynda 5,1 göterim, gurluşykda 1,4 göterim ýokarlandy.
Döwlet statistika komitetiniň maglumatyna görä, 2016-njy ýylda bölek haryt dolanyşygynyň ösüşi 16,9 göterime, şu ýylyň 11 aýynda bolsa bu görkeziji 18 göterime deň boldy.
Şeýlelikde, Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça şu ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda haryt dolanyşygynyň umumy möçberi 4 milliard 466,5 million manada deň boldy, şol sanda bölek söwdanyň möçberi 1 milliard 663,6 million manada, lomaý söwdanyň möçberleri bolsa 2 milliard 802,9 million manada deň boldy. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde degişlilikde 19,9 we 10,4 göterim ösüş gazanyldy.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň kärhanalarynda şu ýylyň 11 aýynyň dowamynda 765,4 million manatlyk senagat önümleri öndürildi. Şeýle hem 1 milliard 312 million manatlyk oba hojalyk we azyk harytlary öndürildi. Bu görkezijiler geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende degişlilikde 36,5 we 31,9 göterim ýokarlandy. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça söwda haryt dolanyşygy 10 milliard 660,3 million manada deň boldy. Şeýlelikde, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 8,5 göterim ösüş gazanyldy. Hyzmatlar ulgamynda 918,8 million manatlyk işler ýerine ýetirildi, şeýlelikde 15 göterim ösüş gazanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça senagat pudagyny, obasenagat toplumyny, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleriň önümçiligini, eksport kuwwatlyklaryny, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek, ykdysadyýetimiziň hususy pudagyna hemmetaraplaýyn goldaw bermek boýunça döwlet maksatnamalarynyň üstünlikli ýerine ýetirilmegi netijesinde ýurdumyzda öndürilýän harytlaryň möçberleri ýokarlandy we olaryň görnüşleri giňeldildi. Bu bolsa içerki sarp ediş bazarlarynda islegleri kanagatlandyrmakda oňyn netijeler gazanylmagyny şertlendirdi. Şunlukda, içerki bazarda ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň eýeleýän orny pugtalandy.
2016-njy ýylda 2015-nji ýyl bilen deňeşdirilende önümçiligiň ösüş depginleri 103,3 göterime deň boldy. Bu görkeziji şu ýylyň geçen 11 aýynda 106,4 göterime deň boldy. Et, un, çörek-bulka, unaş, süýji-köke, gök we bakja önümçiliginde, şeýle hem derman senagatynda, sement, pagta süýümini öndürmekde oňyn ösüş gazanylýar.
Şeýle hem ýurdumyzyň harytlarynyň eksport möçberleri 6,1 göterim ýokarlandy. Şunlukda, daşyndan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürýän kärhanalaryň döredilmeginiň hem-de olaryň ösdürilmeginiň hasabyna ozal ýurdumyza getirilýän harytlaryň, şeýle hem çig mal serişdeleriniň, azyk we azyk däl harytlaryň möçberi 21 göterim azaldy.
Bellenilişi ýaly, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow telekeçilige hemmetaraplaýyn goldaw berýär. Kiçi we orta telekeçilik Türkmenistanyň söwda pudagynyň ösüşine kuwwatly itergi berdi. Şeýle hem ol pudagyň maddy-enjamlaýyn binýadyny, onuň düzümlerini berkitmekde, täze iş orunlaryny döretmekde, ýurdumyzyň içerki sarp ediş bazarlarynda ýerli serişdeleriň hasabyna azyk önümleriň bolçulygynyň üpjün edilmeginde möhüm orun eýeleýär.
Häzirki döwre çenli Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary tarapyndan oba hojalygynda we azyk senagatynda 1,89 milliard manatlyk serişde özleşdirildi. Müňden gowrak kärhana döredildi, şunlukda 36 müň 199 iş orunlary emele geldi. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçiligi, ýurdumyzyň eksport kuwwatlyklarynyň ýokarlanmagyny esasy ugur edinýän kärhanalar ýylda 2,29 milliard manatlyk möçberde önüm öndürýärler. Munuň özi süýji-köke, gök we bakja önümlerinden, doňdurmalardan, miwe we şerbetli suwlardan, alkogolsyz içgilerden, ýüň we deri önümlerinden ybaratdyr.
Senagat pudagynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary 3,08 milliard manatlyk maýa goýum serişdelerini özleşdirdiler. Umumy 593 desgany ulanmaga tabşyrdylar. Şunlukda, 11200 iş orunlary döredildi. Bu kärhanalarda gurluşyk serişdeleriniň, dokma önümleriniň, ýuwujy serişdeleriň, demir önümleriniň, mebelleriň, haly önümleriniň, kagyzyň, faýansyň, aýna gaplarynyň, alýuminiý, polietilen, plastik harytlaryň, akkumulýatorlaryň, hojalyk tehnikalarynyň önümçiligi ýola goýuldy.
Söwda we hyzmatlar ulgamynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary 3,2 milliard manatlyk maýa goýum serişdelerini özleşdirdiler. Welaýatlarda we Aşgabat şäherinde söwda we hyzmatlar ulgamyna degişli desgalaryň 3 müň 317-si gurlup, ulanmaga berildi. Şunlukda 42 müňe golaý iş orunlary döredildi.
Gurluşyk pudagynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesine degişli kärhanalaryň 2 müňden gowragy işleýär. Bu ýerde 53 müň iş orunlary döredildi. Olar 2012 — 2017-nji ýyllar aralygynda 1913 desgany gurdular.
Milli ykdysadyýetimizde hususy pudagyň ornuny mundan beýläk-de ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly wezipeler Türkmenistany 2018 — 2024-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmek boýunça maksatnamanyň esasy ugurlarynyň biri hökmünde kesgitlendi. Bu maksatnamada Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalaryna 56 sany senagat, oba hojalyk pudaklaryna degişli önümçilik kuwwatlyklaryny, söwda desgalaryny we hyzmatlar kärhanalaryny gurmak hem-de döwrebaplaşdyrmak ynanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň 22-nji dekabrda geçirilen mejlisinde belleýşi ýaly, hojalygyň bazar gatnaşyklary ulgamyna geçilmeginde, ykdysady işiň täze görnüşlerini döretmekde telekeçilige möhüm orun degişli bolup durýar. Hut şonuň üçin hem ýurdumyzda kiçi we orta telekeçiligiň hereket etmegi hem-de ösdürilmegi üçin aňrybaş mümkinçilikler döredilmelidir, zehinli, ugurtapyjy adamlaryň tekliplerine goldaw berilmelidir diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Häzirki döwürde Türkmenistanda telekeçileriň sany we olaryň iş alyp barýan ugurlary barha ýokarlanýar. Bu ulgamda bäsdeşlige ukyplylyk işjeňleşdirilýär. Munuň özi içerki bazarda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan harytlaryň görnüşlerini artdyrmaga mümkinçilik berýär. Milli Liderimiz senagat we oba hojalyk pudaklarynda alnyp barylýan işleriň diňe bir daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilige daýanman, eýsem, hil taýdan täze tehnologiýalaryň binýadynda önümçiligiň ösüş depginleriniň ýokarlandyrylmalydygyny belledi. Işler diňe bir häzirki döwrüň wezipeleriniň çözgüdine gönükdirilmän, eýsem, ýurdumyzyň ykdysady we azyk howpsuzlygynyň üpjün edilmegini nazarlamalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy we bu ugurda bar bolan serişdeleri seljermek, telekeçilik işiniň geljekki meýilnamalaryny işläp taýýarlamak babatda degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary berdi.
Içerki bazarlary zerur bolan harytlar we önümler bilen üpjün etmek, halkyň sarp edýän harytlarynyň önümçilik mukdarlaryny artdyrmak boýunça alnyp barylýan işler bilen bir hatarda, ýeňil we azyk senagatynyň önümçilik kuwwatlyklary berkidilýär. Hyzmatlar we söwda ulgamynyň ösdürilmegine iri maýa goýum serişdeleri gönükdirilýär. Aşgabatda we sebitlerde gurlan köp sanly döwrebap söwda merkezleri, dükanlar, bazarlar, jemgyýetçilik iýmiti kärhanalary ýurdumyzyň ilatyna we daşary ýurtly myhmanlara edilýän hyzmatlaryň hiliniň ýokary bolmagyny şertlendirýärler.
Merkezi Aziýada iri söwda toplumy bolan “Altyn asyr” Gündogar bazarynyň paýtagtymyzda peýda bolmagy döwrebap söwda çözgütleriniň Gündogar binagärlik ýörelgeleri bilen sazlaşmagyny şertlendirdi. Türkmenistanyň tutuş çäklerini köp sanly kerwensaraýlar, şol sanda Ýuwaş Ummanynyň kenarlaryndan Ýewropa çenli baryp ýetýän, gadym döwürlerden bäri belli bolan söwda ýoly gurşap alypdyr, bu ýola hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň “Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi” atly kitabyny bagyşlady.
Şunlukda, bölek we lomaý söwdanyň täze görnüşleri işjeň ösdürilýär. Häzirki döwrüň talaplaryna laýyk gelýän dürli söwda toplumlary, iri söwda-dynç alyş we hyzmat merkezleri işewürlik ulgamynyň maýa goýum ýagdaýynyň ösýändigini, şeýle hem girdejileriň artýandygyny, ilatyň durmuş derejeleriniň ýokarlanýandygyny äşgär edýär.
2014-nji ýylyň ahyrynda döwlet Baştutanymyzyň gatnaşmagynda paýtagtymyzda “Berkarar” söwda-dynç alyş merkezi açyldy. Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň bu taslamasyna ilkibaşdan ýurdumyzda döredilýän häzirki zaman söwda ulgamynyň möhüm bölegi hökmündäki dereje berildi. Toplumyň umumy eýeleýän meýdany abadanlaşdyrylan ýanaşyk ýerleri bilen bilelikde 17,5 gektara barabardyr. Onda 12 gatly binada işewürlik merkezi we oňa birleşdirilen 4 gatly söwda-dynç alyş merkezi we üsti ýapyk awtoduralga bar. Söwda merkezinde 340-dan gowrak dükan, onlarça restoran, çaýhana, uly oýun zolagy, buzly meýdança, bowling zaly we kinoteatr bar. Bu ýerde iri söwda merkezleriniň işini guramakda hem-de döwrebap bezeg ýörelgeleri babatda öňdebaryjy çözgütler öz beýanyny tapdy.
Halkara Bitaraplyk gününiň öňüsyrasynda Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň buýurmasy esasynda täze söwda we işewürlik merkezleri bina edildi. Olar paýtagtymyzyň Parahat — 7 ýaşaýyş toplumynda, Daşoguz we Lebap welaýatlarynyň merkezlerinde, şeýle hem biraz irräk Balkanabatda, ýurdumyzyň beýleki şäherlerinde, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda guruldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, pudakda kadalaşdyrylyş işiniň kämilleşdirilmegi, ýurdumyzyň haryt öndürijilerine goldaw bermek, alyjylaryň hukuklarynyň goralyşyna hem-de olaryň bähbitleriniň berjaý edilişine gözegçiligi ýola goýmak, raýatlaryň howpsuzlyga, ýokary hilli harytlara bolan hukuklaryny hemmetaraplaýyn üpjün etmek içerki söwdanyň möhüm ugry bolup durýar.
Ösen we ýokary netijeli söwda önüm öndürijilerden, olary getirijilerden ýokary hil derejesiniň ýola goýulmagyny talap edýär we alyjylara ýetirilýän önümleriň hiline seredýän gözegçilik ulgamyna gatnaşýar. Şeýlelikde, ol döwletimiziň ilatyň saglygyna gönükdirilen tagallalaryna mynasyp goşant goşýar.
Şunuň bilen baglylykda, 2015-nji ýylda ýurdumyzyň çyzykly belgiler boýunça Milli guramasy bazarda hili kadalaşdyrmagyň we harytlaryň hem-de hyzmatlaryň bäsdeşlige ukyplylygynyň möhüm guraly bolup durýan “GSI” — “Global Standart” halkara guramasynyň agzasy boldy. Şeýle hem Türkmenistana degişli çyzykly belgi berildi. Indi ýurdumyzda öndürilýän önümler 483 belgiden başlaýan çyzykly belgi bilen belgilenýär.
Häzirki döwürde ýurdumyzda çyzykly belgileri girizmek boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar. Türkmenistanda öndürilýän harytlaryň onlarça müňe golaý görnüşlerine degişli belgi berildi. Türkmenistanyň GSI halkara ulgamyna goşulmagy ýurdumyzyň halkara söwda-ykdysady gatnaşyklarynda ygtybarly we jogapkärli hyzmatdaş hökmünde ykrar edilýändigini alamatlandyrýar.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe önümçilik möçberleriniň artýandygyny we ýokary hilli milli harytlarymyza bolan islegleriň ýokarlanýandygyny, önümlere çyzykly belgiler ulgamynyň ornaşdyrylýandygyny nazara alyp, söwda-ykdysady gatnaşyklaryny, harytlaryň eksport ugurlaryny köpugurly esasda ösdürmek, olaryň görnüşlerini artdyrmak üçin täze mümkinçilikler açylýar.
Bazar ykdysadyýetine geçilen döwürden bäri Türkmenistanda söwdanyň haryt biržasy görnüşi ösdürilýär. 2016-njy ýylda ýurdumyzyň Döwlet haryt-çig mal biržasynda 245 söwdalaşyklar geçirildi. Olarda umumy bahasy 21,8 milliard manatdan gowrak bolan geleşikleriň 15,3 müňden gowragy hasaba alyndy. Eksport we import geleşikleri 13,1 milliard manat töweregi boldy. Gurluşyk boýunça 4,7 milliard manatlykdan gowrak şertnama baglaşyldy. Şu ýylyň 11 aýynda 227 söwdalaşyk geçirilip, olarda umumy bahasy 21 milliard 170,5 million manatlyk 17 müň 633 şertnama hasaba alyndy.
Daşary ykdysady aragatnaşyklary ösdürmekde, bazar gatnaşyklaryny döretmekde, işewür başlangyçlary höweslendirmekde Söwda-senagat edarasyna möhüm orun degişli bolup durýar. Bu düzümiň üstüne ýüklenen wezipeleriň hatarynda telekeçi düzümleriň we döwlet hem-de hojalyk dolanyşygyndaky edaralaryň arasynda gatnaşyklary guramaga goldaw bermek, Türkmenistanyň hususy ulgamyny halkara işewürlik bileleşigine utgaşdyrmak, ýurdumyzyň önüm öndürijileriniň harytlaryny daşarky bazarlara ugratmak, içerki we daşary ýurt maýalaryny çekmek, döwrebap tehnologiýalary ornaşdyrmak ýaly ugurlar bar.
Soňky ýyllarda bu ugurlaryň ählisinde sazlaşykly ösüş duýulýar. Munuň özi milli ykdysadyýetimize özüniň oňyn täsirini ýetirýär. Daşary ýurtlaryň söwda-senagat edaralary we assosiasiýalary bilen hyzmatdaşlyk etmek hakynda 70-e golaý ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekip, ýurdumyzyň Söwda-senagat edarasy milli önüm öndürijileriň we senagatçylaryň bähbitlerini halkara bazarlaryna ugrukdyrýar. Munuň özi daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen gatnaşyklaryň ýola goýulmagynda we çuňlaşdyrylmagynda has-da ähmiýetlidir. Şunlukda bu edara dürli forumlary, sergileri, duşuşyklary we maslahatlary yzygiderli guraýar.
Türkmenistanda jemgyýetçilik iýmiti, myhmanhana işewürligi, durmuş we işewürlik hyzmatlaryny hödürlemek ugurlary uly ösüş ýolunda. Bu ulgamlarda döwrebap tehnologiýalar, hyzmatyň mümkin bolan görnüşleri giňden ornaşdyrylýar. Restoranlarda, çaýhanalarda, naharhanalarda milli we dünýäniň köp sanly aşhana usullary, “fast-fut”, fitnes-barlar ulgamlary işjeň ulanylýar. Bäsdeşligiň ösüşine laýyklykda hyzmatyň derejesi ýokarlanýar. Ussatlyk boýunça bäsleşikler we festiwallar guralýar.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilmegi milli aşhanalaryň halkara baýramçylygyny alamatlandyrdy. Onda ýurdumyzyň sportunyň ýeten derejesi bilen bir hatarda türkmen halkynyň ajaýyp myhmansöýerlik däpleri, ak mermerli paýtagtymyzyň ösen düzümi we ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan gazanan netijeleri aýdyň görkezildi, döwletimiziň ýeten belent sepgitleri “Aşgabat 2017” oýunlarynyň köp sanly myhmanlaryny haýran galdyrdy.


text:
Köpetdag goraghanasy
Ýurdumyzyň günortasynda Türkmen-Horasan dag ulgamynyň demirgazyk bölegi bolan gözel Köpetdagyň gerişleri uzalyp gidýär. Gurluş aýratynlyklaryna baglylykda bu dag ulgamlaryny Günbatar, Merkezi we Gündogar Köpetdaga bölýärler. Gymmatly agaçlaryň (türkmen arçasy, türkmen kerkawy, kawkaz dagdany) çapylmagy, malyň köp bakylmagy, çensiz aw edilmegi ýaly adam täsiriniň artmagy Köpetdagda goralýan ekologik ulgamlaryň döredilmeginiň zerurlygyna getirdi. Merkezi Köpetdagda tokaý işlerini ýola goýmak boýunça ilkinji synanyşyklar XX asyryň 20-30-njy ýyllarynda başlandy. 1948-nji ýylda Köpetdag tokaý hojalygy döredildi. 1976-njy ýylyň 19-njy awgustynda bolsa Merkezi we Gündogar Köpetdagyň hem-de dag etegindäki düzlükleriň ekologik ulgamlaryny diketltmek we gorap saklamak maksatlary bilen Köpetdag döwlet goraghanasy döredildi. Bu goraghana Ahal welaýatynda ýerleşýär. Goraghana berkidilen ýerleriň içinde dürli gorag düzgünli bölek ýerler bar. Gönüden-göni diňe goraghana degişli ýerleriň tutýan meýdany 49,7 müň gektar. Bu ýerde iki sany Kalinin (15 müň gektar) we Mäne-Çäçe (60 müň gektar) zakaznikleri, şeýle hem gorag zolagy (32,8 müň gektar) we iki sany Garaýalçy we Çarlyk ýadygärlikleri bar.
Merkezi Köpetdagyň döreýiş taryhy irki ýura eýýamyndan başlanýar, hek döwrüniň ahyryna çenli bu ýedäki ägirt giňişlikleri deňiz tutupdyr. Häzirki daglaryň ilkinji sudurlary paleogeniň ahyrynda neogeniň başynda ýüze çykyp ugrapdyr.
Goraghanada oňurgasyzlaryň faunasy has köpdürliligi we baýlygy bilen tapawutlanýar, olaryň görnüşleriniň sany 1000-den hem geçýär. Oňurgasyzlar barada söz açylanda ilki bilen aladasyz uçup ýören, dürli öwüşginli kebelekler okyjylaryň göz öňüne gelýär. Bezegindäki reňkleriň köpdürlüligi boýunça hiç bir jandary kebelekler bilen deňeşdirip bolmaz.
Bu ýerde duşýan iň iri we owadan kebelekleriň biri hem gözel Mahaondyr (ol troýan urşunyň gahrymany bolan lukmanyň hatyrasyna atlandyrylan). Kebelekleriň bedeniniň yz tarapynda ýüreginiň ýerleşýändigini, ganynyň bolsa ýaşyl reňkdedigini bilmek bolsa has hem geňdir.
Türkmen şaşkaçysy atly kebelegiň dünýäde bar bolan 3 populýasiýasynyň biri Manež derede (Germap uçastogy) ýaşaýar. Garaýalçy jülgesinde bolsa, kallimah we kaspiý aňyrsy tutuksy aýypisint kebelegi gabat gelýär. Köpetdagda duşýan mör-möjekleriň 15 görnüşi (bulaýjy teneçir, orden lentaly lesbiýa kebelegi, ýelkenganat aleksanor kebelegi, kallimah, akgurt möýi we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Sähra süýri çekirtgesi bolsa Tebigaty goramagyň halkara soýuzynyň (TGHS) Gyzyl kitabyna hem girizldi.
Goraghananyň çäklerinde oňurgaly haýwanlardan balyklaryň 15 görnüşi duş gelip, olardan kaspi aňyrsy garabalyk we türkmen ýalaňaç balygy Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Ýerde-suwda ýaşaýanlaryň 3 görnüşi gabat gelýär. 43 görnüşinden durýan süýrenijileriň özboluşly faunasy bolup, olaryň 8-si (türkmen eublefary, zemzen, pişikgöz ýylan, göklors we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi.
Köpetdagda guşlaryň örän köpüsi ýaşaýar. Ýurduň goralýan ýerleriniň arasynda diňe Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde adaty syçançy, laçyn, hindi dag towugy, ak petekeli we ala jokjokylar, gara gögümtil jikjiki, arçasar ýaly guşlar höwürtgeleýär. Köpetdag goraghanasynda goralýan guşlaryň arasynda towukşekilliler otrýadyndan seýrek duşýan we az öwrenilen hindi dag towugy aýratyn orun tutýar. Beýik dag depelerindäki gür bolmadyk arçalyklarda arçasar duş gelýär. Bu ýerde uly guşlar bolan dazzarkel, garaguş, maslykçy we iň kiçijik eýran aldawajy ýaly guşlar hem duşýar. Köpetdagyň gaýalarynda gara leglekleriň gurýan özboluşly höwürtgeleri hem synçylaryň ünsüni özüne çekýär.
Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde ýaşaýşy batgalyklar we tokaýlar bilen bagly guşlaryda görmek bolýar. Käbir ýyllarda Durnalar bu ýerde dynç alýarlar, iýmitlenýärler we güneşli günleriň birinde süri-süri bolup asmana göterilýärler we öz dogduk mekanlaryna höwürtgelemäge gidýärler. Güýzüne bolsa ýene-de şu ýerden täze neslini yzyna tirkäp, Eýrana tarap gyşlamaga uçup gidýärler. Goraghanada duşýan guşlaryň 11 görnüşi (adaty syçançy, bürgüt, sakally garaguş we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi, gajar bilen sähra göwenegi bolsa TGHS-nyň Gyzyl kitabyna hem girizildi.
Gündogar Köpetdagyň etegindäki tebigy şertleriň, bu ýerde gulanlary köpeltmek üçin we pisse agaçlaryny ösdürmek üçin ekologik talaplara laýyk gelýändigini ylmy barlaglaryň netijeleri görkezdi. Bary-ýogy onlarça ýyl mundan öň hem gulana ýitip gitmek howpy abanýardy. Bu çydamly haýwanlary Köpetdag goraghanasynyň meýdanlaryna gaýtadan aralaşdyrmak işleri 1978-nji ýylda başlandy we 1985-nji ýyla çenli Bathyz goraghanasyndan 60 gulan getirilip goýberildi. Häzirki wagtda Mäne-Çäçe we Kalinin zakazniklerinde umumy sany 650-ä ýetýän gulanlaryň ýaşaýşa ukyply populýasiýasy döredildi. 350 gektar meýdana ekilen pisseler hem ilkinji hasylyny berip başlady.
Süýdemdirijileriň 67 görnüşi bolup, olaryň 12-si (üçreňkli gijeçi, itaýy, syrtlan we başgalar) Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi. Goşatoýnaklylaryň gijeki awçysy hasaplanylýan uly owadan pişik-alajagaplaň, gulan, dag goçy we dag tekesi TGHS-nyň Gyzyl kitabyna hem girizildi. Ýabany toýnaklylaryň sanynyň azalmagy uly ýyrtyjy haýwanlaryň sanynyň kemelmegine getirýär. Şonuň üçin hem ýyrtyjy wagşy haýwanlaryň sanyny ýokarlandyrmak üçin, ilki bilen ýabany toýnaklylaryň baş sanyny goramak we köpeltmek zerurdyr.
Gözelligi we syrlylygy bilen Köpetdagyň ösümlik dünýäsi hem özüne çekýär. Aýratynda dag girişlerinde hemişe gök-salyp gözüňi dokundyrýar. Arçalyklaryň howasynda olaryň pürüniň gaýtalanmajak hoşroý ysy duýulýar, howanyň yssylygy näçe ýokary bolsa bu ysyň täsiri hem şonça güýçlenýär. Arçanyň garamtyl-ýaşyl pürleri bakteriýalary öldürmek häsiýetinde eýedir. Arçalyklardaky tämiz howanyň peýdalydygy, adamlaryň şähdini açýanlygy, keselli haýwanlaryň bolsa öz kesellerinden dynmak üçin şu ýerik gelýändikleri ir wagtdan bäri bellidir. Arça ekologik taýdan örän ýowuz şertlerde ösmek bilen kert gaýalary, düýpden tekiz ýapylary we dag derelerini janlandyrýar. Onuň kökleri agajyň düýbünden bir näçe metrlere uzalyp, ýeriň üst ýüzi bilen ýzylyp gidýärler. Arçalyklar köp guşlara we süýdemdirijilere gaçybatalga bolup hem hyzmat edýär. Emma arçalyklaryň esasy gymmatlylygy dag gaýalaryny berkidýänliginde we ygal ýygnaýanlygyndadyr. Arça Köpetdagyň ösümlik örtüginde agdyklyk edýän agaçdyr.
Adaty injir hem görenleri geň galdyrýar. Köküni kert gaýalardaky ýarçyklaryň arasyndan goýberip ösýän injir şireli hem-de derman häsiýetli miweleri we özboluşly ysy bilen adamlara şatlyk paýlaýar. Adamlaryň durmuşynda möhüm ähmiýete eýe bolan bu ösümlige gadym wagtlardan bäri uly hormat goýlupdyr we 5 müň ýyl mundan öň adam tarapyndan medeniýetleşdirilen ilkinji ösümlikleriň biridir. Gadymy rowaýata görä, injir Rim şäherini esaslandyryjy Romulyň diri galmagyna ýardam edipdir.
Bu ýerdäki ömri gysga otjumak ösümlikler (efemerler we efemer şekilliler) hakykatdan hem owadandyrlar. Çigildemleriň 16 görnüşinden Köpetdag goraghanasynyň çäklerinde 7-si ösýär. Olardan iň bellisi açyk gyzyl gülli-Miheliň çigildemi. Apreliň ikinji ýarymynda garamtyl melewşe gülli gladiolus gülleýär. Şular we beýleki güller diňe bir seleksionerler üçin däl-de, eýsem medeni ösümlikleriň gelip çykyşyna göz ýetirmekde hem möhüm ähmiýete eýedir. Goraghananyň çäklerinde we onuň töwereginde ýokary derejeli ösümlikleriň 1400 töweregi görnüşiniň bardygyny bellemek gerek. Olardan 24 görnüş Türkenistanyň Gyzyl kitabyna girizildi, aýratyn hem grek, eýran, türkestan rýabinalary, türkmen popowiolimony we başgalar. TGHS-nyň Gyzyl kitabyna Atabaýewiň haramçybygy, Guduň çigildemi, zakaspi giasinti girizildi. Bu ýeriniň ösümlikleriniň köpüsi (270 görnüş) endmikdir. Köpetdagyň ösümlik dünýäsi derman ösümliklerine hem baýdyr (jerebaý, zirk, boýbodron, helihrizum, yşgyn we başgalar).
Pes derejeli ösümlikleriň arasynda mohlar, lişaýnikler we paporotnik görnüşliler adatydyrlar. Türkmenistanyň Gyzyl kitabyna lişaýnikleriň 3 görnüşi (Oksneriň aspisiliýasy, tabajykly tornabea, dag teloshistesi), mohlaryň 1 görnüşi (trhostomopsis) we paporotnik görnüşleriniň 1 görnüşi (tüýli aspelinium) girizildi.
Goraghananyň işgärleri tarapyndan halk köpçüliginiň arasynda ekologik bilimleri ýaýratmakda hem köp işler geçirilýär. Işgärleri tarapyndan halk köpçüliginiň arasynda ekologik bilimleri ýaýratmakda hem köp işler geçirilýär. Işgärleriň metbugatda, telewizorda, radioda ýygy-ýygydan edýän çykyşlary, okaýan sapaklary, mekdep okuwçylarynyň arasynda geçirilýän bäsleşikleri ilatyň ösümlik we haýwanat dünýäsindäki gyzykly zatlary bilmegine kömek edýär. Köpetdag goraghanasy Türkmenistanda “Parklaryň (seýil-gähleriň) ýörişi” atly hereketiň başyny başlaýjy bolup çykyş etdi, 1996-njy ýyldan başlap şeýle hereket ýurdumyzda her ýylda geçirilýär. Her ýylda taýýarlanylýan “Tebigatyň ýyl ýazgysy” hasabatynyň, ylmy makalalarydyr, kitaplaryň esasyny geçirilýän ylmy barlaglaryň netijeleri düzýär.
Köpetdag goraghanasy seýrek duşýan we ýitmek howpy abanýan köp ösümlikler we haýwanlar üçin ygtybarly gaçybatalga öwrüldi we olaryň saklanyp galmagyna kepilnama bolup durýar. Ülkämiziň iň gözel künjeklerinden biri bolan Köpetdag goraghanasyna gelip görüň!