text:
Atmosfera
Atmosfera ( gad.-grek. ἀtuός gad.-grek. ἀtuός - "bug" we σφaῖpa - "sfera") - grawitasiýa arkaly asman jisiminiň daş-töwereginde durýan gaz gabygy. Atmosfera bilen planeta-ara giňişligiň arasynda ýiti araçäk ýoklugy sebäpli, atmosfera, adatça, onuň bilen aýlanýan asman jisiminiň töweregindäki onuň bilen bilelikde aýlanýan gaz gurşawynyň sebiti diýlip hasaplanýar. Esasan gazlardan (gaz planetalaryndan) ybarat käbir planetalaryň atmosferasynyň galyňlygy gaty uly bolup bilýär.
Ýeriň atmosferasynda janly organizmleriň köpüsi dem almak üçin ulanylýan kislorod we fotosintez wagtynda ösümlikler we sianobakteriýalar tarapyndan sarp edilýän kömürturşy gazy bar. Şeýle hem, atmosfera planetany goraýjy gatlak bolup, ýaşaýjylaryny Günüňultramelewşe şöhlelerinden we meteoritlerden goraýar.


c: text/html

text:
Almatydaǵy Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǵylymı-zertteý ınstıtýtynda 94 jastaǵy pasıentke endovaskýlıarlyq aorta qaqpaqshasy ımplanttaldy, dep habarlaıdy Egemen.kz
«Elimizdiń turǵyndaryna kardıologııalyq kómek kórsetýdi jaqsartý úshin bizdiń ıntervensııalyq kardıologtar, rentgenhırýrgtar byltyrdan beri aorta qaqpaqshasyn endovaskýlıarlyq ımplanttaý boıynsha joǵary tehnologııalyq kardıologııalyq operasııalardy sátti jasap jatyr», - deıdi Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI Basqarma tóraǵasy, professor, medısına ǵylymynyń doktory, joǵary sanatty dáriger Roza Qýanyshbekova.
Roza Tohtanalıqyzynyń aıtýynsha, 2 mereke kúnderinde aorta qaqpaqshasyn aýystyrý boıynsha kardıohırýrgııalyq operasııalar jasaýǵa qarsy kórsetimderi bar 94, 83 jáne 78 jastaǵy 3 pasıentke ota jasaldy. «Bul pasıentterde kenetten bolatyn ólim qaýpi óte joǵary. Jańa múmkindikter men ınnovasııalyq tásilderdiń arqasynda pasıentterdiń ómirin saqtap qalyp, uzartyp jáne jaqsartýǵa múmkindigimiz bar», - dedi klınıkanyń birinshi basshysy.
Operasııalardy KIA ǴZI rentgenoperasııa jasaý blogynyń meńgerýshisi Alekseı Kolesnıkov, rentgenhırýrg Almat Qaljanov jáne kardıohırýrg Tımýr Ibragımov Nur-Sultan qalasy Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyǵynyń jetekshi dárigerleri – ıntervensııalyq kardıologııa jáne radıologııa bóliminiń basshysy Serik Álimbaev jáne dáriger Abdýrashıd Musaevpen birlesip jasady.
Pasıenttiń biri 1927 jyly týǵan – 94 jastaǵy Valentın Nı basynda qýyq asty beziniń adenomasy kezinde qýyq arterııalarynyń endovaskýlıarlyq embolızasııasy boıynsha operasııa jasaýǵa qatysty konsýltasııa alýǵa kelgen. Ol kisi sondaı-aq tipti az qımyl jasaǵannyń ózinde qatty entigip, keýdesi qysyp aýyratyndyǵyna shaǵymdanǵan. Emdelýge deıingi kezeńde tolyǵymen tekserilip, osydan keıin júre paıda bolǵan júrek kemistigi – aorta qaqpaqshasynyń kúrdeli stenozy anyqtaldy. Aorta qaqpaqshasyn endovaskýlıarlyq ımplanttaý boıynsha jasalǵan operasııa sátti ótti. Operasııadan keıingi kezeń de sátti boldy. Jan saqtaý bólimshesinde pasıent 12 saǵattaı bolyp, búgingi tańda ózin jaqsy sezinedi, aýrýhanadan shyǵýǵa daıyndalýda.
Valentın Haksýnovıch klınıka basshysyna jáne medısına personalyna klınıkada kórsetilgen qamqorlyq pen kásibı kómek úshin óz alǵysyn bildirdi jáne osyndaı aýyr eńbek jolynda medısına qyzmetkerlerine densaýlyq pen kúsh-qýat tiledi.
ALMATY
Efıopııa áskeri Tıgraı aımaǵyna shabýyl jasady
Álem • Búgin, 12:21
Aqmola oblysynda jol apatynan 2 adam qaza tapty
Oqıǵa • Búgin, 12:09
Qazaqstandyq sportshy Gınnestiń rekordtar kitabyna endi
Qoǵam • Búgin, 12:00
Antalııada Qyrǵyzstan Bas konsýldyǵy ashylady
Álem • Búgin, 11:48
Syrdarııa sarqylyp barady. Ekologııa mınıstrligi túsinikteme berdi
Ekologııa • Búgin, 11:40
Elbasy týraly derekti fılmniń besinshi bólimi jaryqqa shyqty
Elbasy • Búgin, 11:33
Elordada «Muqaǵalı» fılminiń tusaýkeseri ótti
О́ner • Búgin, 11:19
Aýyr atletıkadan ulttyq quramanyń bas bapkeri qyzmetinen ketti
Sport • Búgin, 11:10
Aqtaýda er adam bıikten qulap mert boldy
Aımaqtar • Búgin, 10:53
Qazaqstanda 1,4 mln adam tumaýǵa qarsy ekpe saldyrdy
Medısına • Búgin, 10:43
Qasym-Jomart Toqaev qutqarýshylardy kásibı merekesimen quttyqtady
Prezıdent • Búgin, 10:35
Toǵjanov vaksınasııa qarqynyn keshiktirgen basshylarǵa shara qoldanýdy usyndy
Úkimet • Búgin, 10:33
Atyraýlyq sheneýnikke qatysty tergeý júrip jatyr
Aımaqtar • Búgin, 10:25
Shymkenttik nysana kózdeýshiler halyqaralyq týrnırde júldeger atandy
Sport • Búgin, 10:17
Asqar Mamın ákimderge jumystaryn jandandyrýdy tapsyrdy
Úkimet • Búgin, 10:08
Koronavıýrs báseńdep kele jatqan elderdiń qataryndamyz – Alekseı Soı
Koronavırýs • Búgin, 10:03
«Aýyl – El besigi» jobasy qalaı júzege asyrylyp jatyr?
Qazaqstan • Búgin, 09:57
Latvııada koronavırýs órship tur
Álem • Búgin, 09:48
Qylmyskerdiń ultyn kórsetken BAQ jazalanýy múmkin
Álem • Búgin, 09:41
Qazaqstanda karantındik shekteýler jeńildeıdi
Koronavırýs • Búgin, 09:33
Qoqys jáshiginen tabylǵan sábıdiń anasy ustaldy
Aımaqtar • Búgin, 09:28
Sıngapýr týrıster úshin shekarasyn ashty
Álem • Búgin, 09:23
Sport • Búgin, 09:11
Bárimiz bir aspannyń astyndamyz
О́ner • Búgin, 09:10
Aımaqtar • Búgin, 09:08
Shotlandııada jarylystan eki turǵyn úı qırady
Álem • Búgin, 09:08
Aımaqtar • Búgin, 09:07
Medısına • Búgin, 09:05
Sport • Búgin, 09:02
Sport • Búgin, 09:00
Elordalyqtar tumaýǵa qarsy ekpeni 100% aldy
Medısına • Búgin, 08:59
«Kıeli joldyń ıesi – Raıymbek...»
Tanym • Búgin, 08:58
Seısenbige arnalǵan aýa raıy boljamy
Aýa raıy • Búgin, 08:57
Bilim • Búgin, 08:55
Atyraý oblysy «sary» aımaqqa ótti
Koronavırýs • Búgin, 08:54
Koronavırýs pen pnevmonııadan taǵy 53 qazaqstandyq qaıtys boldy
Koronavırýs • Búgin, 08:52
Bilim • Búgin, 08:52
Ashyq sabaq Elbasynyń beıbit bastamalaryna arnaldy
Bilim • Búgin, 08:51
Qoǵam • Búgin, 08:50
Aımaqtar • Búgin, 08:49
Aımaqtar • Búgin, 08:47
Ortalyqtandyrylǵan jylý júıesine qosyldy
Aımaqtar • Búgin, 08:45
Aımaqtar • Búgin, 08:43
Biligin shyńdaǵan isten jańylmas
Aımaqtar • Búgin, 08:41
Qansha qazaqstandyq vaksına saldyrdy?
Koronavırýs • Búgin, 08:40
Jaýapkershiligi mol joldy tańdaǵandar qatary qalyń
Qoǵam • Búgin, 08:39
Alystaǵy aǵaıynnyń óner týyndylary – atamekende
О́ner • Búgin, 08:35
Qazaqstan • Búgin, 08:33
Bókeı ordasynyń baǵyn ashqan – Táýelsizdik
Qazaqstan • Búgin, 08:30
Qazaqstannyń bitimgerlik mindeti mańyzdy
Elbasy • Búgin, 08:22
1387 adamnan koronavırýs anyqtaldy
Koronavırýs • Búgin, 08:22
Aldyn alsa, qaterli isik emdeledi
Medısına • Búgin, 08:18
Tutyný qaryzdarynyń táýekeli artýda
Qarjy • Keshe
Eýro-2022: Fýtzaldan Qazaqstannyń qarsylastary anyqtaldy
Sport • Keshe
Vetnamda sý tasqynynan úsh adam qaza tapty
Álem • Keshe
Qazaqstan • Keshe
О́ńirlerdegi jemqorlyqty aýyzdyqtaý amaly
Pikir • Keshe
Qustardy saqtandyrý memleketten sýbsıdııalanady
Qazaqstan • Keshe
Áleýmettik jetimdik asqynyp barady
Qazaqstan • Keshe
Dıstiń jalaqysy – 100 mıllıon rýbl
Hokkeı • Keshe
О́ner • Keshe
О́ner • Keshe
Álem • Keshe
О́ner • Keshe
Jambyl men Ǵalıdyń qaljyń qaǵytpasy
Rýhanııat • Keshe
Abaı, Alash hám Táýelsiz Qazaqstan muraty
Rýhanııat • Keshe
Aımaqtar • Keshe
Rýhanııatqa jasalǵan úlken qoldaý
Qazaqstan • Keshe
Qarjy sektorynda qandaı ózgeris bolýy múmkin
Qarjy • Keshe
Uqsas jańalyqtar

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Buqtyrma sý qoımasyna shomylǵan kelinshek sýǵa batyp ketti
ÓSKEMEN. QazAqparat - Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵasynda tyıym salynǵan jerde shomylǵan kelinshek sýǵa batyp ketti, dep habarlaıdy QazAqparat Shyǵys Qazaqstan oblysy TJD baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Shyǵys Qazaqstanda demalatyndar úshin súıikti oryn - Buqtyrma sý qoımasy.
Oblystyq TJD málimetinshe, Kókpekti aýdanynda qaýipsizdik sharalaryna sáıkes sý janynda demalýǵa tek demalys bazalarynda ǵana ruqsat etilgen. Alaıda turǵyndar oqshaý jerlerde, «jabaıy» jaǵajaılarda ýaqyt ótkizýdi jón kóredi.
Qutqarýshylar mundaı jerlerde sý túbiniń landshaftyn bilmeý qaýipi bar ekenin atap ótti.
«Keıbir ýchaskede sý túbi kórinbeıdi. Sý aǵyny jaǵany shaıyp, topyraǵyn aǵyzyp áketedi, ıaǵnı bir jyl buryn tizeden aspaıtyn jer qazirgi ýaqytta tereń bolyp shyǵýy múmkin. Demalý úshin osyndaı qaýipti ýchaskeni tańdaý taǵy bir qaıǵyly jaǵdaıǵa sebepshi boldy. Keshe, Novostroıka aýylynda, Buqtyrma sý qoımasynyń jaǵasynda tyıym salynǵan jerde shomylyp, 37 jastaǵy kelinshek sýǵa batyp ketti», delingen habarlamada.
Oblystyq TJD turǵyndarǵa ruqsat etilmegen sý qoımalaryna barmaýǵa keńes beredi.
«Tek jabdyqtalǵan shomylý oryndaryn tańdaý kerek, onda sý aıdynynyń túbi aldyn ala tekserilgen jáne qutqarýshylar beketi bar. Sýda demalýdy tańdaǵanda saq bolyńyz. Balalardy qaraýsyz qaldyrmaý. Tótenshe jaǵdaı týyndaǵan kezde 112 nómirine habarlasý kerek», delingen habarlamada.


text:
Almatyda bilim salasyndaǵy 33 myńnan astam qyzmetker 100% vaktsına aldy
ALMATY. QazAqparat - Almatyda memlekettik bilim berý uıymdarynda jumys isteıtin 33 myńnan astam qyzmetker 100% vaktsına aldy. Bul týraly «Almaty mektepteri postkovıdtik kezeńde: Bilim sapasy, balalardyń densaýlyǵy jáne otbasynyń róli» atty onlaın forým barysynda qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Oqytýdyń dástúrli formatyna oralýdyń mańyzdy sharttarynyń biri bilim berý salasy qyzmetkerlerin vaktsınalaý. Búginde medıtsınalyq qarsy kórsetkishteri barlardy qospaǵanda, memlekettik bilim berý uıymdarynda jumys isteıtin 33 myńnan astam qyzmetker 100% vaktsına aldy», – dedi Baqytjan Saǵyntaev.
1 qyrkúıekke deıin jeke bilim berý uıymdarynyń qyzmetkerlerin vaktsınalaý aıaqtalady, qazirdiń ózinde 10 myńnan astam adam nemese 95%-y ekpe saldyrdy.
«Jańa oqý jyly qarsańynda mektepterde jáne oǵan jaqyn aýmaqtarda qaýipsizdikti qamtamasyz etý boıynsha profılaktıkalyq sharalar kúsheıtildi. Búginde barlyq bilim berý uıymdary ishki jáne syrtqy beınebaqylaý júıelerimen qamtamasyz etilgen, 239 uıymda (33 balabaqsha, 187 mektep, 15 ınternat, 4 kolledj), bul júıeler Polıtsııa departamentiniń Jedel basqarý ortalyǵyna qosylǵan»,- dedi qala ákimi.
Almaty qalasynyń ákimi Baqytjan Saǵyntaev Bilim basqarmasyna Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentimen jáne Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasymen birge mektepterde 1 qyrkúıekten bastap sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin turaqty monıtorıng júrgizýdi tapsyrdy.
Sonymen qatar, kúndelikti profılaktıkalyq is-sharalardyń júrgizilýine jáne mektepterdiń qajetti dezınfektsııalyq jáne basqa qorǵanys quraldarymen jabdyqtalýyna baqylaý ornatylady.
- SQO-da bir aıdyń ishinde 70-ke jýyq adam koronavırýstan qaıtys boldy
- Eraly Toǵjanov vaktsınatsııa josparyn keshiktirgen basshylarǵa shara qoldanýdy usyndy
- Almatyda koronavırýs juqtyrǵandar sany azaıdy
- Almatyda bir táýlikte 4 myńnan astam adam vaktsına aldy
- Árbir besinshi mektepte sanıtarlyq rejım buzylyp otyr – Eraly Toǵjanov
- Asqar Mamın: Qazirgi mindet – 60 paıyz ujymdyq ımmýnıtet qalyptastyrý
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Halkara ülňüleri boýunça bilimiň ýokary hili
Tejribesi bolan ýokary hünärli mugallymlar
Talyplar we mugallymlar üçin halkara programmalary
Halkara Ynsanperwer Ylymlary we Ösüş Uniwersiteti Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan esaslandyryldy. Bu okuw jaýy akademiki ussatlygyň milli markasydyr. Ynsanperwerlik we ösüş ugurlary boýunça uniwersitet, häzirki zaman innowasion tehnologiýalaryny we okuw çeşmelerini hödürläp, öňdebaryjy milli we halkara alymlara gözleg we innowasiýa mümkinçiliklerini hödürleýär.
HYYweÖU-niň talyplary “1-nji Dekabr, 1918” Alba Ýuliýa Uniwersitetiniň gurnamagynda “NextGen EU üçin innowasiýalar: güýz mekdebi” atly onlaýn sapaklaryna gatnaşdylar.
HYYweÖU-niň talyplary 2021-nji ýylyň 20-24-nji sentýabry aralygynda “1-nji Dekabr, 1918” Alba Ýuliýa Uniwersitetiniň gurnamagynda “NextGen EU üçin innowasiýalar: güýz mekdebi” atly 2-nji bölüminiň onlaýn sapaklaryna gatnaşdylar.
HYYweÖU-niň talyplary Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Täjigistan Respublikasyna eden iş saparyna bagyşlanan konferensiýa gatnaşdy.
Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetinde Žurnalistika hünäriniň “Acta Diurna” gurnagy açyldy.


text:
Foto: Ashyq derekkóz
Shyǵystanýshy, 2000-2013 jyldary Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyn basqarǵan Ábsattar qajy Derbisáli jansaqtaý bóliminde jatyr. Bul týraly Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń baspasóz hatshysy Aǵabek Qonarbaıuly habarlady.
"Múftııatty on jyldan astam basqarǵan, ǵumyryn bilim men ǵylymǵa arnaǵan Ábsattar qajy Derbisáli aýyr hálde jansaqtaý bólimine túsipti...
"Dostan – duǵa" degendeı, Alladan shıpa tilep qoısańyzdar. Alla Taǵala barsha naýqas jandardyń dertine shıpa bergeı. Synaqty sátten aman-esen ótýdi násip etkeı" delingen jazbada.
Ábsattar Baǵysbaıuly Derbisáli 1947 jyly 15 qyrkúıekte Ońtústik Qazaqstan oblysy Túlkibas aýdanynda dúnıege kelgen. 1969 jyly M.Áýezov atyndaǵy Ońtústik Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń fılologııa fakýltetin úzdik támámdaǵan. 1970-1975 jyldary KSRO Ǵylym Akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń aspırantýrasynda oqydy. Shyǵystanýshy, dintanýshy, ádebıet zertteýshi, jazýshy, synshy, fılologııa ǵylymdarynyń doktory.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Gyrgyzystanyň paýtagty Bişkekde ýüzlerçe adam mitinge gatnaşyp, häkimiýetlerden Merkezi Aziýa ýurdunda giň ýaýran korrupsiýa garşy çäre görmegi talap etdi.
Demonstrantlar 14-nji fewralda günortan, merkezdäki Ala-Too meýdançasyna tarap ýöriş etmezlerinden öň, Bişkegiň esasy demir ýol duralagasynyň golaýynda ýygnandylar.
Olar beýleki şygarlar bilen bilelikde, “Kanunyň hökmürowanlygyny talap edýäris” we “Biz ýagty geljegiň tarapdary” diýen şygarlary ýokary galdyrdylar.
Şeýle-de, ýörişe gatnaşanlar Bişkek kazyýetiniň ýakynda gümrük gullugynyň öňki resmisi Raimbek Matraýimow babatda çykaran ýeňilleşdirilen kararyny, daşary ýurtlara bikanun çykarylan ýüzlerçe million dollar bilen baglanyşykly hasaplanýan adamyň türmä basylman sypdyrylmagyny ýazgardylar.
Gyrgyzystanyň gümrük gullugynyň başlygynyň öňki orunbasary Matraimow, korrupsiýa aýyplamalaryny boýun alandan soň, bary-ýogy 3000 dollar jerime tölemeli edildi.
Kazyýet 11-nji fewralda Matraimowyň gözegçilik eden korrupsiýa ulgamlary sebäpli ýetirilen zyýanyň öwezini dolmak üçin döwlete takmynan 24 million dollar töländigini aýtdy.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyna bagyşlanan zehinli çagalaryň arasynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” aýdym-saz bäsleşiginiň jemleýji tapgyryna gatnaşyjylaryň konserti Nowruz ýaýlasyndaky “Türkmeniň ak öýi” binasynda geçirildi.
Hormatly Prezidentimiziň ýaş artistlere iberen Gutlagy zehinli çagalaryň bäsleşiginiň açylyş dabarasyna aýratyn watançylyk ruhuny çaýdy. Gutlagy Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Berdimuhamedow okady.
Döwlet Baştutanymyzyň Gutlagynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşiginiň uly ähmiýeti nygtalýar, ol körpeleriň kalbynda sungata söýgi döredýär, täze zehinleri ýüze çykarýar. Siziň şirin aýdym-sazlaryňyz, sazlaşykly tanslaryňyz eziz Watanymyza, mähriban halkymyza bolan beýik söýgüdir. Mähriban Diýara, il-günümize wepalylygyň belent nusgasydyr, ruhubelentligimiziň hem-de bagtyýarlygymyzyň çeşmesidir. Siziň jadyly owazlaryňyz mukaddes Garaşsyzlygymyzy, oňyn Bitaraplygymyzy, synmaz berkararlygymyzy wasp edýän, ýurdumyzyňdyr halkymyzyň şan-şöhratyny äleme ýaýýan sungatdyr diýlip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Gutlagynda bellenilýär.
Döwlet Baştutanymyz geljekde hem olaryň sungatymyzy baýlaşdyrmak we kämilleşdirmek üçin täze-täze aýdym-sazlary döretjekdiklerine, medeniýetimiziň we sungatymyzyň dünýä derejesine çykmagy ugrunda alnyp barylýan giň gerimli işlere mynasyp goşant goşjakdyklaryna, bagtyýar watandaşlarymyzy belent maksatlara ruhlandyrjakdyklaryna ynam bildirdi.
Türkmenistanyň Prezidentiniň baýragyny almak ugrunda guralýan “Türkmeniň Altyn asyry” bäsleşiginiň çäklerinde her ýyl geçirilýän zehinli çagalaryň festiwaly ösüp gelýän nesliň döredijilik başarnyklaryny ýüze çykarmaga hem-de goldamaga, çeper höwesjeňligi, sungat ussatlygyny onuň ähli köpdürlüliginde ösdürmäge, milli saz medeniýetiniň ýörelgeleriniň dowamatlylygyny berkitmäge ýardam berýär. Bu bäsleşik synaglar we başlangyçlar, batyrgaý gözlegler üçin giň mümkinçilikler açýar, çagalary öz başarnyklaryny doly ýüze çykarmaga höweslendirýär.
Bäsleşigiň saýlama tapgyrlary jemleýji konsertden — ozal şäherlerde, etraplarda, welaýatlarda badalga alýar, birnäçe tapgyrda geçirilýär, olaryň netijesinde iň zehinliler kesgitlenilýär.
Bäsleşigiň jemleýji tapgyryna aýry-aýry aýdymçylar, tans, aýdym-saz we halk döredijilik toparlary — geljekki “ýyldyzlar” gatnaşdylar, geljekde olar milli sungatymyzyň şöhratyny belende götererler.
Türkmen topragy zehinlilere baýdyr, her bir maşgalanyň diýen ýaly öz artistleriniň — aýdymçylarynyň, sazandalarynyň ýa-da tansçylarynyň bardygy geň däldir. Olaryň döredijiligini ösdürmek üçin mümkinçilikleri açmak ýaş zehinleriň ýakynlarynyň, olaryň terbiýeçileriniň, mugallymlarynyň hem-de medeniýet işgärleriniň wezipesidir, sebäbi milli medeniýetimiziň okgunly ösmegi dörediji adamlaryň yhlasyna, döwlet tarapyndan zehinli çagalaryň ösmegi üçin amatly şertleriň döredilmegine esaslanýar diýip, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belleýär.
“Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýen şu ýylyň şygary döredijilik gözden geçirilişine aýratyn ruhubelentlik berdi. Ýaşajyk aýdymçylar bedew bady bilen ösüşiň belentliklerine tarap öňe barýan eziz Watanymyzy, zähmetsöýer halkymyzy, türkmen topragynyň ajaýyp gözelligini wasp etdiler. Körpeleriň ýerine ýetiren aýdym-sazlary wideoşekiller bilen sazlaşdy hem-de sahnada ýaşajyk türkmenistanlylara bagtly çagalygy peşgeş beren beýik döwletiň keşbini janlandyrdy.
Ýurdumyzyň Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllygyna bagyşlanan dabaraly jemleýji konsert bäsleşige gatnaşyjylaryň ählisi tarapyndan ýerine ýetirilen “Biz — Garaşsyzlygyň merjen dänesi” diýen aýdym bilen başlandy. Bu aýdym döwlet Baştutanymyzyň ösüp gelýän nesil baradaky atalyk aladasyna bagyşlanýar. Türkmenistanda olaryň sazlaşykly we hemmetaraplaýyn ösmegi üçin ähli şertler döredilýär. Çagalar sungat diliniň üsti bilen ähli isleg-arzuwlaryň hasyl bolýan ýurdunda ýaşamak bagty barada söhbet açdylar.
Baýramçylyk konserti bäsleşige gatnaşyjylaryň joşgunly çykyşlary bilen dowam etdi. Olarda türkmen halkynyň şöhratly ruhy ýörelgeleri hem-de däp-dessurlary, milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň baştutanlygynda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň bagtly çagalygy wasp edilýär.
Ýaş zehinleriň çykyşlary tomaşaçylaryň hiç birini biparh goýmady. Olaryň ýüzlerçesi sahnada bolup geçýän joşgunly çykyşlara tolgunmak bilen syn etdiler, şowhunly el çarpyşmalar bilen garşyladylar.
Jemleýji konsert halk zehinleriniň çäksizdigini ýene bir gezek görkezdi. Konserte gatnaşyjylaryň ählisi hem-de köp sanly tomaşaçylar tarapyndan bilelikde ýerine ýetirilen “Arkadagly Watanyň bagtyýar balasy” atly aýdym konsertiň aýdyň jemlenmesine öwrüldi.
Tomaşaçylaryň el çarpyşmalary bilen, iň gowy we zehinli ýerine ýetirijileriň, ýeňijileriň atlary yglan edildi.
Hormatly Prezidentimiziň adyndan olara gymmat bahaly baýraklar hem-de bäsleşigiň ýeňijileriniň diplomlary, bäsleşige gatnaşyjylaryň ählisine ýadygärlik sowgatlary gowşuryldy. Bu sowgatlar geljekde olary ýeňiş gazanmaga, özleriniň döredijiliklerinde maksatlaryna ýetmäge höweslendirer.
Olaryň atlary ýakyn geljekde ýurdumyzyň saz sungatynda ýyldyz bolup ýalkym saçar, emma esasy zat olaryň öz kalbynda döredijilige, öz-özüňi açmaga yhlasy we gözellige söýgini saklamagy başarmaklarydyr.
“Garaşsyzlygyň merjen däneleri” bäsleşigine gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowa Ýüzlenme kabul edip, ýaş nesilleriň bagtyýar durmuşy baradaky ýadawsyz aladasy üçin çuňňur hoşallyklaryny beýan etdiler hem-de milli Liderimizi yhlasly okajakdyklaryna, döredijilik bilen yzygiderli meşgullanjakdyklaryna, zehinlerini ösdürip, Watanymyzyň abadançylygyna mynasyp goşant goşjakdyklaryna ynandyrdylar.


text:
TÜRKMENISTANYŇ ILÇIHANASY
RUSSIÝA FEDERASIÝASY - MOSKWA
SOŇKY HABARLAR
МУЗЫКА НУРЫ ХАЛМАМЕДОВА ЗВУЧИТ В МОСКВЕ
В Рахманиновском зале Московской государственной консерватории имени П.И. Чайковского состоялись творческая встреча и концерт, посвященные памяти известного туркменского композитора Нуры Халмамедова. Масштабная музыкальная акция, приуроченная к 80-летию со дня рождения композитора, состоялась при сотрудничестве Посольства Туркменистана в Российской Федерации, Министерства культуры Туркменистана и администрации Московской консерватории. Специально для проведения музыкального вечера в российску...
EÝRAN YSLAM RESPUBLIKASYNYŇ PREZIDENTINIŇ TÜRKMENISTANA RESMI SAPARY
2018-nji ýylyň 27-nji martynda Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti Hasan Ruhani resmi sapar bilen Türkmenistana geldi. Iki dostlukly ýurduň Döwlet baýdaklary bilen bezelen Aşgabadyň Halkara howa menzilinde EYR-nyň Baştutanyny resmi adamlar garşyladylar. Howa menzilinden Eýran Yslam Respublikasynyň Prezidenti sapar wagtynda özi üçin bellenilen paýtagtymyzyň “Oguzkent” myhmanhanasynda ýerleşen kabulhanasyna ugrady. Günüň birinji ýarymynda belent mertebeli myhman motosikletçileriň hormat n...
ALKARA SYNÇYLARY: SAÝLAWLAR ÝOKARY GURAMAÇYLYK DEREJESINDE GEÇIRILDI
2018-nji ýylyň 26-njy martynda Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygynyň we Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň wekilçilikli synçylar toparlaryndan düzülen halkara synçylaryň metbugat maslahaty boldy. Maslahata milli we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri, şeýle hem Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň agzalary gatnaşdylar. Wekilçilikli toparlaryň ýolbaşçylary öz çykyşlarynda ýurdumyzyň ýolbaşçy düzümlerine hem-de Merkezi saýlaw t...
TÜRKMENISTANDA SAÝLAWLARY WE SALA SALŞYKLARY GEÇIRMEK BARADAKY MERKEZI TOPAR: TÜRKMENISTANDA PARLAMENT SAÝLAWLARY ÝOKARY IŞJEŇLIK ÝAGDAÝYNDA GEÇDI
2018-nji ýylyň 26-njy martynda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň başlygy G.Myradow Mejlisiň deputatlygyna, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalygyna geçirilen saýlawlaryň netijeleri boýunça Merkezi toparyň maslahatlar otagynda brifing geçirdi. Brifinge halkara we daşary ýurtly synçylar, ýurdumyzda akkreditirlenen daşary ýurtly žurnalistler we ýerli habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar. Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi top...
BMG-NIŇ ADAM HUKUKLARY BARADAKY GEŇEŞI “SPORTYŇ WE OLIMPIÝA IDEALLARYŇ ÜSTI BILEN ADAM HUKUKLARYNA ÝARDAM BERMEK” ATLY REZOLÝUSIÝANY KABUL ETDI
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary baradaky Geňeşiniň 2018-nji ýylyň 23-nji martynda Şweýsariýanyň Zenewa şäherinde geçirilen 37-nji mejlisinde, parahatçylygy we adam hukuklary berkitmekde bosgunlaryň Olimpiýa toparlarynyň gymmatly goşandyny höweslendirmek boýunça Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjyny öz içine alýan “Sportyň we Olimpiýa ideallaryň üsti bilen adam hukuklaryna ýardam bermek” atly BMG-niň Adam hukuklary baradaky Geňeşiniň Rezolýusiýasy bir ag...
TÜRKMENISTANYŇ DIM-NDE ŞANHAÝ HYZMATDAŞLYK GURAMASYNYŇ BAŞ SEKRETARYNYŇ ORUNBASARY BILEN DUŞUŞYK BOLDY
2018-nji ýylyň 24-nji martynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Aşgabada Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlaryna Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ŞHG) halkara synçylar toparyna baştutanlyk edip gelen Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Baş sekretarynyň orunbasary N.Akkoşkarow bilen duşuşyk boldy. Duşuşygyň esasy mazmuny 2018-nji ýylyň 25-nji martynda boljak Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň saýlawlaryna bagyşlanyldy. Saýlawlara gözegçilik etmeklikde Şanhaý Hyzmatdaş...
В МОСКВЕ СОСТОЯЛИСЬ ПРАЗДНИЧНЫЕ МЕРОПРИЯТИЯ К НОВРУЗУ
Центральной площадкой торжеств по случаю международного праздника Новруз стал семьдесят пятый павильон ВДНХ. Весь день тут были открыты национальные дворики, где демонстрировались изделия народных промыслов, образцы национальных костюмов, инструментов и ювелирных украшений. При этом главному угощению было отведено особое место. Фестиваль «Культ плова» прошел под открытым небом, а всего повара приготовили для гостей праздника около тонны изысканного угощения. В самом большом выставочном павиль...


text:
-
-
-
-
-
00:12
-
-
keshe 23:07
-
-
keshe 22:55
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 19:10
-
-
Senat Armenııamen elektr energetıkasynda tıimdi yntymaqtastyqqa arnalǵan qujatty qabyldady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Parlament Senatynyń jalpy otyrysynda «2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa Armenııa Respýblıkasynyń qosylýyna baılanysty oǵan ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý týraly» Zańy qabyldandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qujat EAEO-ǵa múshe memleketter arasynda, onyń ishinde Armenııa Respýblıkasymen elektr energetıkasy salasynda tıimdi yntymaqtastyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
«Armenııa 2014 jylǵy 10 qazanda qol qoıylǵan Armenııa Respýblıkasynyń qosylýy týraly shart aıasynda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa qosyldy. Ony barlyq múshe memleketter ratıfıkatsııalady jáne 2015 jylǵy 2 qańtarda Armenııa EAEO-nyń tolyq quqyly múshesi boldy. EAEO-ǵa múshe memleketterdiń aýmaǵy boıynsha Armenııa tarapynan elektr energııasyn memleketaralyq berý, ózara qarym-qatynastaryn retteý aıasynda hattama ázirlendi. Onyń maqsaty – Armenııanyń shartqa qosylýyna baılanysty EAEO elderi arasynda elektr energııasyn memleketaralyq berýdi júzege asyrý ádisnamasyn aıqyndaý», - dedi QR Energetıka vıtse-mınıstri Qaırat Rahymov.
Hattama jobasy 2017 jylǵy naýryzda Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq keńesiniń úkimimen maquldandy.
Qujatty ratıfıkatsııalaý baǵa belgileý men tarıftik saıasat negizderin qosa alǵanda, elektr energetıkasy salasyndaǵy tabıǵı monopolııalar sýbektileriniń kórsetiletin qyzmetterine qol jetkizýdi qamtamasyz etý týraly hattamaǵa Armenııanyń qosylýyn eskere otyryp, EAEO-ǵa múshe memleketterdiń energııa jelileriniń tıimdi jumys isteýine múmkindik beredi.
«Qazirgi kezde hattama Armenııa, Belarýs, Qyrǵyzstan jáne Reseı elderi tarapynan ratıfıkatsııalandy. Zań jobasyn qabyldaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq jáne ózge de saldarǵa ákep soqtyrmaıdy. Memlekettik bıýdjetten qosymsha shyǵystardy talap etpeıdi», - dedi vıtse-mınıstr.
- «Teńizshevroıl» otandyq kásiporyndardyń taýaryn satyp alýdy ulǵaıtýy kerek – Energetıka mınıstri
- Senat komıteti aýylda turý jaǵdaıyn jaqsartý, jastardyń qalaǵa ketýin tómendetý máselelerin talqylady
- Senatorlar polıtsııanyń servıstik modelin keńeıtý máselelerin talqylady
- Brent munaıynyń baǵasy 2018 jyldan beri birinshi ret 85 dollardan asty
- Memlekettik saıasatta ǵylymı jáne sarapshylyq qoldaýǵa qajettilik artady – Senat spıkeri
- Memlekettik saıasatty áleýmettik súıemeldeý qajettiligi artady – Senat Tóraǵasy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Toı-jıynǵa barǵan: Astana jedel járdem qyzmetkerleri KVI juqtyrǵan naýqastar týraly aıtty
NUR-SULTAN. QazAqparat - Elordada kún saıyn 1300-deı adamnan koronavırýs anyqtalady. Dárigerlerdiń aıtýynsha, reanımatsııa bólimine ekpe ektirmegen jəne óz betimen em qabyldaǵan patsıentter túsedi, dep habarlaıdy QazAqparat ákimdiktiń resmı saıtyna silteme jasap.
Ahýal ortalyǵynyń málimetinshe, 30 shilde kúni tańerteń KVI bar 238 patsıent jansaqtaý bóliminde, 45 adam ókpeni jasandy jeldetý apparatynda jatyr.
Esterińizge sala keteıik, ahýal ortalyǵy 2020 jyldyń maýsym aıynda qalanyń medıtsınalyq mekemeleriniń jumysyn úılestirý jáne koronavırýs anyqtalǵan patsıentterdi statsıonarlarǵa birkelki bólý úshin qurylǵan.
«Ótken táýlikte 347 adam aýrýhanaǵa jatqyzyldy. Kórip otyrǵanymyzdaı, jaǵdaı máz emes. Oǵan qosa koronavırýsy bar ambýlatorııalyq naýqastar sany da artty. Eger ótken aptada koronavırýspen aýyratyn 10 myńnan astam adam úıde emdelse, búginde bul san 12 myńnan asyp ketti «, - dedi mamandar.
Mamandardyń aıtýynsha, naýqastar sanynyń ósýine baılanysty jedel járdem, onyń ishinde MSAK uıymdarynyń janyndaǵy mobıldi brıgadalarǵa úlken júkteme túsýde.
«Qońyraý sany 3500-ge deıin jetedi. Koronavırýsqa baılanysty qońyraýlar táýligine 300-ge deıin jetti. KVI belgileri bar patsıentterdiń kópshiligi (90% - dan astamy) ekpe almaǵan naýqastar jáne medıtsınalyq kómekke kesh júginetinder, ózin-ózi emdeýmen aınalysqandar. Brıgadalar patsıentterge kelgende, olardyń biriniń sóıleýge áli kelmeı, keıbiri áreń dem alyp jatady. Statsıonarǵa barar jolda olar nasharlaı bastaıdy, biz qoldan kelgendi jasaımyz», - deıdi JMK brıgadasynyń feldsheri Azamat Álkenov.
Mamandardyń aıtýynsha, kóbine saltanatty is-sharalarǵa qatysqan jáne medıtsınalyq maska taǵý talaptaryn elemegen azamattar jedel járdem qyzmetin jıi shaqyrady.
Eske sala keteıik, elorda ákiminiń tapsyrmasy boıynsha mobıldi brıgadalar sany eki ese artty.
Bul jedel járdemniń, qalanyń medıtsınalyq mekemeleriniń jumysyn aıtarlyqtaı jeńildetýge kómektesedi.
Tek vaktsınatsııa sizdiń jáne jaqyn adamdaryńyzdyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa múmkindik beredi.


text:
“Ruhnama” kitabynda şeýle ýazylýar: ”1889-njy ýylda Günbatar Sibirde Orhon derýasynyň akymynda, ýüzünde taryhy ýazgyly daşlar tapylýar.”
Biz Orhon derýasynyň Mogolystanda bolandygyny öň aýdypdyk. Günbatar Sibirde bolsa, Ýeniseý derýasynyň boýunda, Orhon elipbiýinde ýazylan daşlar tapylypdyr. Şonuň üçin köplenç mazar daşlaryna we käbiri gaýa daşlaryna ýazylan bu hatlara ÝENISEÝ ÝAZGYLARY diýilýär. Tapylan 158 sany daşyň ýüzünde dünýäden doýmany öten adamlaryň ykbaly ýa-da olaryň yzynda galan maşgalasyna bolan sözleri birnäçe gysga sözde ýa-da sözlemde ýazylypdyr.
Orhon ýazgylarynyň syry çözülip okalandan soň Ýeniseý ýazgylaryny okamak hem mümkin boldy. Oguz dilinde bolan Orhon ýazgylary 8-nji asyra degişli bolsa, Gyrgyz diline ýakyn Ýeniseý ýazgylarynyň 6-njy asyrdan galandyklary kabul edilýär.


text:
Gurbanmyrat Dabaşyýew
(1957 – 2003)
Türkmenistanyň halk artisti, halypa aýdymçy, halkymyzyň arasynda Dagbaşy ady bilen tanalýan Gurbanmyrat Dabaşyýew 1957-nji ýylyň 26-njy iýulynda Ahal welaýatynyň Bäherden etrabynyň Mürçe obasynda doguldy. G.Dabaşyýew 1979-njy ýylda Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetini tamamlap, Biologiýa (zoolog), biologiýa we himiýa mugallymy hünärine eýe boldy. Ýaşlygyndan özüniň mahmal sesi bilen halkyň söýgüsini gazanmagy başardy. G.Dabaşyýew dürli wezipelerde zähmet çekip, aýdym-saz sungaty bilen içgin gyzyklanyp, täze aýdymlaryň üstünde önjeýli işledi. Geljekde ýaşlaryň gaýybana halypasy hökmünde medeniýeti, sungaty, türkmeniň milli sungatyny söýýän ýaşlaryň ýüze çykmagynda mynasyp zähmet çekdi. G.Dabaşyýew ýurdumyzyň çäklerinde geçirilýän ähli medeni çärelere, festiwallara işeňňir gatnaşdy hem-de döwlet we jemgyýetçilik işinde uly üstünlikleri gazanyp, medeniýetiň we sungatyň çalt depginler bilen ösmegine, ýaşlara ata Watanymyza çäksiz söýgi, hormat goýmak we wepalylyk, mertlik hem-de halallyk ruhunda terbiýelemäge önjeýli goşant goşdy. Her bir medeni çäreleriniň guramaçylykly ýokary derejede geçirilmegi üçin özüniň ýiti zehinli ukyby bilen ýakyndan ýardamyny berdi. Ýurdumyzda we daşary ýurtlarda geçirilen birnäçe medeni çärelerine özüniň sungaty bilen, täze aýdym-saz eserleri bilen gatnaşyp, halkyň gyzgyn söýgüsine mynasyp boldy. Halypa aýdymçynyň ýokary ýerine ýetirijilik hem-de hünär ussatlygy bilen döwletimiziň we halkymyzyň öňünde bitiren uly hyzmatlary, uzak ýyllaryň dowamynda çeken halal, döredijilikli zähmeti we joşgunly zehini nazara alnyp, 2017-nji ýylda Hormatly Prezidentimiziň Permany bilen Gurbanmyrat Dabaşyýewa «Türkmenistanyň halk artisti» diýen hormatly ady dakyldy.


text:
Türkmenistanyň bank ulgamy nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini, hususan-da, plastik kartlary giňden peýdalanmak, şeýle hem ilata edilýän hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmek arkaly işjeň ösdürýär.
TDH-nyň anna güni habar berşi ýaly, Türkmenistanyň döwlet we paýdarlar täjirçilik banklary tarapyndan “Owerdraft karty” atly täze bank kartyny girizmek meýilleşdirilýär.
Habarda bellenilişi ýaly, bu kart gündelik sarp edilýän harytlary satyn alnanda raýatlaryň maliýe mümkinçiliklerini giňeltmek üçin, her bir raýatyň ýüztutmasy esasynda onuň aýlyk zähmet hakynyň 40 göteriminden üç essesine çenli möçberde gysga möhletli karzlary resmileşdirmek üçin niýetlenendir.
“Owerdraft” hyzmaty nagt däl hasaplaşyklarda müşderiniň hasabyndaky pul serişdeleri ýeterlik bolmadyk ýagdaýynda, karz edarasy bilen baglaşylan şertnama laýyklykda müşderiniň hasabyny kesgitlenen çäklerde karzlaşdyrmaga mümkinçilik berýär. Şunda müşderiniň hasabyna serişde gelip gowşanda bellenen tertipde karz gaýtarylýar.
Degişli şertnamanyň hereket edýän döwründe karz gaýtarylandan soňra, goşmaça şertnama baglaşmazdan karzy gaýtadan ulanmak mümkinçiligi döreýär.
Türkmenistanyň bank ulgamy nagt däl hasaplaşyklaryň gerimini, hususan-da, plastik kartlary giňden peýdalanmak, şeýle hem ilata edilýän hyzmatlaryň görnüşlerini giňeltmek arkaly işjeň ösdürýär.


text:
Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasynyň Sergiler merkezinde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň (TSTB) döredilmeginiň on üç ýyllygy mynasybetli 17-18-nji martda türkmen hususy işewürliginiň gazananlarynyň sergisi geçiriler.
TSTB-niň 170 sany agzasy bu çärä gatnaşmaga isleg bildirdiler. Olaryň arasynda oba hojalygy, azyk gaýtadan işleýän, senagat önümçiligi, gurluşyk, gurluşyk materiallarynyň we elektroenjamlaryň önümçiligi, söwda, syýahat, bilim, IT-tehnologiýalary, hyzmatlar, ulag we logistika ulgamy we halk senetçiligi boýunça işleýän hususy kärhanalar hem-de hojalyk jemgyýetleri bardyr.
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi 2008-nji ýylda döredilip, häzirki wagtda onuň 25730 agzasy bar. On üç ýylyň dowamynda 2265 gowrak taslamany üstünlikli tamamladylar.


text:
Jylý berý maýsymy: Ákimniń qarym-qabileti synǵa túser sát
NUR-SULTAN. QazAqparat – Aldaǵy jylý berý maýsymy Úkimetke de, jergilikti atqarýshy organdarǵa da úlken syn bolatyn túri bar. Olaı deýimizge qazirdiń ózinde Temirtaý turǵyndarynyń qaqaǵan qysta jylýsyz qalý qaýpiniń qoıýlanyp, ońtústiktegi Kentaý turǵyndarynyń da tóbesinen osy kepti kııý qateriniń seıilmeı turǵandyǵynda bolyp otyr. Tipti, elorda irgesindegi Aqmola oblysyna qarasty Talapker turǵyndarynyń da kún sýytqanda jaryqsyz qalýy, batysqazaqstandyqtardyń tozyǵy jetken elektr jelileriniń apattyq ajyraýy saldarynan elektr energııasyna muqtaj bolýy da yqımal bolyp tur. Degenmen, búgin Úkimet músheleriniń basyn qosyp otyrys ótkizgen Premer-Mınıstr Asqar Mamın jylý berý maýsymynda keleńsizdikterge jol bermeý qajettigin basa aıtyp, mınıstrler men ákimder aldyna naqty tapsyrmalar júktegen bolatyn.
Jylý berý maýsymy nemquraılyqty keshirmeıdi
Sonymen, joǵaryda atalǵan máseleler boıynsha negizgi baıandama jasaǵan Energetıka mınıstri Maǵzum Myrzaǵalıevtiń dereginshe, energetıkalyq kásiporyndardyń kúzgi-qysqy kezeńdegi jumysqa daıyndyǵy jalǵasyp jatyr. Bekitilgen kestege sáıkes elektr stantsııalardaǵy 4 energoblok, 18 qazan, 19 týrbına jóndeldi. 2 energoblok, 25 qazan men 16 týrbınany jóndeý jumystary áli de júrgizilýde. Jospar boıynsha 20 464 shaqyrym elektr taratý jelisi jóndelý kerek bolsa, onyń 13 773 shaqyrymy jóndeldi. 462 qosalqy stantsııanyń 316-sy qalpyna keltirildi. Atalǵan stansalarǵa qajetti otyn qoryn jınaqtaý jumysy da qarqyndy jalǵasyp jatyr. Qazirdiń ózinde olardyń qoımalarynda 3,5 mln tonna kómir jáne 90 myń tonna mazýt bar. Bul bekitilgen normalarǵa sáıkes keledi. Biraq, energııa óndirýshi uıymdardyń otyn úshin aýqymdy kredıtorlyq bereshegi mańyzdy máselege aınalatyn túri bar.
«Osy jyldyń 10 qyrkúıegine «QazTransGaz-Aımaq» mekemesi aldyndaǵy bereshek 757 mln teńgeni quraıdy. Sondaı-aq energııa óndirýshi uıymdardyń «Bogatyr-Kómir» kásiporny aldynda jalpy somasy 2, 629 mlrd teńge bereshegi bar»,- dedi Maǵzum Myrzaǵalıev.
Osy oraıda mınıstr jylytý maýsymyna daıyndyqqa júrgizilgen taldaý erekshe nazar aýdarýdy talap etetin birqatar óńir bar ekendigin anyqtaǵanyn aıtady. Máselen, Batys Qazaqstan oblysynda naryq sýbektileri arasynda tólemaqy júrgizbeı, bereshek jınaqtaý problemasy qalyptasqan. Bul energııa óndirýshi uıymdar tarapynan tutynylǵan gaz úshin tólemge de áser etedi. Sonymen qatar óńirdegi 83 elektr jelisiniń eskirip tozýyna baılanysty apattyq ajyraýdyń ósý qaýpi baıqalady.
«Batys Qazaqstan Óńirlik elektr jelilik kompanııasynyń menshik ıesi – Batys Qazaqstan oblysynyń ákimdigine shuǵyl is-sharalar qabyldaý usynylady», - dedi ol.
Maǵzum Myrzaǵalıev aldaǵy jylý berý maýsymynda Qaraǵandy oblysynda da túıtkildi jaıttardyń oryn alýy yqtımaldyǵy joǵary ekenin basa aıta kele óńir ákimdigine Atomdyq jáne energetıkalyq qadaǵalaý men baqylaý komıtetimen birlesip, Temirtaý qalasynda kúzgi-qysqy kezeńniń ótýin erekshe baqylaýda ustaý qajettigin eskertti.
«ArselorMıttal Temirtaý» kásipornynyń ekinshi jylytý elektr ortalyǵyndaǵy negizgi jabdyqtyń tehnıkalyq nashar jaǵdaıy jáne jóndeýdiń tómen qarqyny Temirtaý qalasynyń jylýmen jabdyqtaý tapshylyǵyna ákelýi múmkin», - dedi mınıstr.
Sonymen qatar ol «BASSEL GROUP LLS» kásipornynyń GRES-1 elektr stantsııasyndaǵy jumysy erekshe nazar aýdarýdy talap etetinin aıtty. Óıtkeni, osy jyldyń basynan bastap atalǵan elektr stantsııasy tolyq toqtatylyp, 4 apattyq ajyratý bolǵan.
«Energetıka mınıstrligine Qaraǵandy oblysy Shet aýdanynyń tutynýshylaryna elektr energııasyn berýdi jáne taratýdy júzege asyratyn «Shet energo» kásiporny qyzmetine halyqtan kóptegen shaǵym túsýde. Mınıstrlik «Shet energo» kásipornyna qatysty baqylaý jumysynyń nátıjesi boıynsha óz quzyreti sheginde tıisti is-sharalar qabyldady. Budan basqa, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine jáne Qaraǵandy oblysynyń prokýratýrasyna tabıǵı monopolııalar sýbektisi – «Shet Energo» kásipornyna den qoıý is-sharalaryn qabyldaý jóninde hat joldandy», - dedi Maǵzum Myrzaǵalıev.
Mınıstrdiń aıtýynsha, Túrkistan oblysyna kiretin Kentaý jylý elektr ortalyǵy - «Kentaýservıs» jylý jelileriniń jóndeý jumystaryn qarjylandyrý problemasy bar. Jóndeý jumystary jalpy somasy 1 mlrd 980 mln teńgege josparlanǵan. Sondaı-aq aldaǵy jylý berý maýsymyn ótkizý úshin otyn satyp alýǵa 1 mlrd 273 mln teńge qajet. Al búgingi tańda Túrkistan oblysynyń ákimdigi 646 mln teńge ǵana bólip otyr. Aqmola oblysynda da jylý berý maýsymyna daıyndyq barysynda problemalar bar. Máselen, 2021 jyldyń 10 shildesinde bolǵan iri apat saldarynan óńirdiń Talapker kentiniń áýe elektr jelilerindegi symnyń 4 aralyǵy kúıip ketken. Iá, jóndeý júrgizilgen. Biraq, ol ýaqytsha ǵana is-shara. Demek, Aqmola oblysynyń ákimdigi zaqymdalǵan elektr jelilerin qalpyna keltirýge qajetti qarjy máselesin shuǵyl sheshýi tıis.
Energetıka mınıstri sózin túıindeı kele kúzgi-qysqy kezeńdi sátti ótkizý is-sharalaryn atady.
«Jalpy, 2021-2022 jyldardaǵy kúzgi-qysqy kezeńdi sátti ótkizý úshin kelesi is-sharalardy júzege asyrý qajet. Birinshi - elektr stantsııalaryndaǵy, elektr jelilerindegi barlyq jóndeý jumystaryn tolyq kólemde oryndaý. Ekinshi - otyn jetkizýshiler aldyndaǵy bereshekti azaıtý, kommýnaldyq qyzmetterdi tutynýshylardyń jetkizýshiler aldyndaǵy debıtorlyq bereshegin tómendetý», - dedi mınıstr.
Úshinshiden, ol eldi mekenderdiń bilim, densaýlyq saqtaý, tirshilikti qamtamasyz etý nysandaryn, áleýmettik jáne mádenı sala obektilerin jylýmen jabdyqtaý júıesine ýaqtyly qosýdy qamtamasyz etý kerektigin aıtty.
Tórtinshi - elimizdiń tirshilik úshin óte mańyzdy kommýnaldyq nysandaryn, ásirese densaýlyq saqtaý nysandaryn derbes elektrmen jabdyqtaýdyń rezervtik kózderimen qamtamasyz etý. Besinshi, jylytý kezeńinde elektr stantsııalaryna, qazandyqtarǵa jáne óńir halqynyń qajettilikterine kómir men mazýttyń turaqty jetkizilimin qamtamasyz etý qajet, - dedi Maǵzum Myrzaǵalıev.
Kómir tapshy bolmaıdy
Keı jyldary jylý berý maýsymy bastalǵan sátte kómir satatyn baza mańynda otyn izdegen halyqtyń arasynda kıkiljiń týyndap, tipti sońy qaıǵyly oqıǵaǵa ulasqan oqıǵalar da bolǵany belgili. Al bıyl mundaı keleńsizdiktiń bolmaıtynyn, jurt dúrligetindeı jaıttyń, ıaǵnı kómirdiń tapshylyǵy oryn almaıtynyn elimizdiń Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov aıtyp otyr.
«Aldaǵy 2021-2022 jyldardaǵy jylý berý maýsymyna sapaly jáne ýaqtyly daıyndalý maqsatynda mınıstrlik jumys josparyn bekitti. Oǵan sáıkes oblystardyń, Nur-Sultan, Almaty jáne Shymkent qalalarynyń ákimdikteri 2021 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin bilim berý nysandarynyń 100 paıyzdyq daıyndyǵyn qamtamasyz etýi jáne 2021 jylǵy 15 qazanǵa deıin barlyq kommýnaldyq sharýashylyq, áleýmettik sala nysandaryn, turǵyn úılerdi daıyndaýdy aıaqtaýy jáne barlyq derbes jylý kózderin otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etýi qajet boldy. Osy jyldyń 6 qyrkúıeginen bastap Prezıdent Ákimshiligimen birlesip, óńirlerdiń aldaǵy jylý berý maýsymyna daıyndyǵyn tekserý júrgizilip jatyr», - dedi mınıstr.
Onyń aıtýynsha, derbes qazandyqtar úshin aldaǵy jylý berý maýsymyna otynǵa degen qajettilik shamamen 3 mln tonna kómir men 68 myń tonna mazýtty quraıdy. Búgingi kúni 2,6 mln tonna kómir jáne 60 myń tonna mazýt daıyndaldy. Al kommýnaldyq-turmystyq jáne turǵyndar úshin qajetti kómir kólemi shamamen 9,2 mln tonnany quraıdy. Onyń ishinde kommýnaldyq-turmystyq sektorǵa - 2,8 mln tonna, halyqqa 6,4 mln tonna kómir qajet.
«Kómir baǵasy naryqtyq qatynasta qalyptasatynyn jáne memleket tarapynan rettelmeıtinin aıta ketý qajet. Ákimdikterdiń aqparaty boıynsha óńirlerdegi kómirdiń quny tonnasyna 5 myń teńgeden 19 myń teńgege deıin ózgeredi. Bul eń aldymen kómirdiń markasyna, óndirý shyǵyndary men jetkizý qashyqtyǵyna baılanysty», - dedi mınıstr.
Jalpy, Indýstrııa mınıstrliginiń dereginshe, 2021 jylǵy qańtar-tamyzda shamamen 68 mln tonna kómir óndirildi. Bul ótken jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda 98,5 paıyzdy quraıdy. Aıta keterligi, «Bogatyr kómir» «Shubarkól kómir» jáne «Qarajyra» syndy iri kómir kompanııalary da kómir óndirýdi arttyra túsken.
«Jalpy, barlyq óńirlerde jetkilikti mólsherde kómir qory jınaqtalǵan, dúrlikpe men tapshylyq bolmaıdy. Temirjol kóligi parki kómirdi tolyq kólemde tasymaldaýdy qamtamasyz etedi», - dedi ol.
Beıbit Atamqulov jylý berý maýsymyna daıyndyq bekitilgen josparǵa sáıkes júrip jatqanyn jáne mınıstrliktiń turaqty baqylaýynda turǵanyn aıtady.
Aldaǵy jylý berý maýsymyna ýaqtyly daıyndalý maqsatynda ákimdikter belgilengen merzimde bilim, densaýlyq saqtaý obektilerin, turǵyn úılerdi jáne eldi mekenderdiń ınjenerlik ınfraqurylymyn daıyndaý boıynsha barlyq jóndeý jumystarynyń oryndalýyna baqylaýdy qamtamasyz etýi qajet», - dedi ol.
Sonymen qatar mınıstr jergilikti atqarýshy bılik kómir tapshylyǵyn boldyrmaý maqsatynda kómir jetkizýshilerimen belsendi ózara is-qımyl jasaýy tıistigin de eskertip otyr.
«Monopolııaǵa qarsy vedomstvonyń aýmaqtyq bólimshelerin tartý arqyly kommýnaldyq-turmystyq qajettilikter men turǵyndar úshin kómir baǵasynyń zańsyz ósýin boldyrmaý kerek. Derbes qazandyqtar úshin otyndy ýaqtyly daıyndaý jáne qolda bar debıtorlyq bereshekti óteý boıynsha is-sharalar qabyldaýy tıis»,- dedi Beıbit Atamqulov.
Otyrysty qorytyndylaǵan Úkimet basshysy Asqar Mamın óńirlerdiń ákimdikteri avtonomdy jylý kózderiniń bárin otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etýi tıistigin basa aıtty.
«Jalpy óńirler ákimdikterimen turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, bilim berý, áleýmettik sala obektileri men jylý-energııa kózderin jylytý maýsymyna daıyndaý boıynsha jumys júrgizildi. Óńirlerde jylytý maýsymy jospar boıynsha bastalady. Ákimdikter ınjenerlik jelilerde, bilim berý, densaýlyq saqtaý obektileri men úılerde josparlanǵan jóndeý jumystarynyń bárin belgilengen merzimde aıaqtasyn. Energııa óndiretin jáne energııa beretin uıymdarmen birge asa qysqa merzimde jylytý maýsymyn ótkizýge ázirlik pasporttaryn alýdy qamtamasyz etsin. Óńirlerdiń ákimdikteri avtonomdy jylý kózderiniń bárin otynnyń normatıvtik qorymen qamtamasyz etsin», - dedi Asqar Mamın.
Úkimet basshysy kómir tapshylyǵyna jol bermeý úshin óńirlerde kómir jetkizýshilermen belsendi ózara is-qımyl jasaýdy jáne kommýnaldyq-turmystyq qajettilik úshin ári turǵynǵa otyn jetkizýdi udaıy monıtorıngleýdi tapsyrdy.
«Óńirlerde kásiporyndardyń jetkizilgen gaz ben kómir úshin jáne de tutynýshylardyń kommýnaldyq qyzmetter úshin debıtorlyq bereshegin jabý jumysyn kúsheıtý kerek. Bul másele Úkimettiń udaıy baqylaýynda bolady», - dedi Premer-Mınıstr.
- Balqash kóli mańynda charterlik ushaq aýdarylyp qaldy
- QR Premer-Mınıstri saıtynyń jelidegi resmı paraqshalaryna fıshıngtik shabýyl jasaldy
- 2022 jyldan bastap máslıhat hatshylarynyń jalaqylary ósedi
- Asqar Mamın baǵany turaqtandyrý boıynsha ákimdikterge tapsyrma berdi
- Dızel tapshylyǵyna qatysty ahýal birtindep sheshiledi - Maǵzum Myrzaǵalıev
- «Teńizshevroıl» otandyq kásiporyndardyń taýaryn satyp alýdy ulǵaıtýy kerek – Energetıka mınıstri
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: 35 Ýerihonyň garşysynda, Iordanyň boýunda ýerleşýän Mowap düzlüginde+ Ýehowa Musa şeýle diýdi:2 «Ysraýyllara aýt, olar miras aljak mülkünden lewilere şäher bersinler+. Şäherleriň daşyndaky öri meýdanlary hem bersinler+.3 Lewiler şol şäherlerde ýaşar, öri meýdanlarda bolsa agyllar gurup, mal-garalaryny saklar.4 Lewilere berjek şäheriňiziň öri meýdanyny şeýdip ölçäň: şäheriň diwaryndan her tarapa 1 000 tirsek* aralyk goýuň.5 Şäheriň daşyndan gündogara 2 000 tirsek, günorta 2 000 tirsek, günbatara 2 000 tirsek, demirgazyga-da 2 000 tirsek ölçäň, şonda şäher ortada galar. Şol aralyk lewileriň şäherleriniň öri meýdany bolar.6 Adam öldüren kişi gaçyp biler ýaly+, lewilere 6 sany gaçybatalga şäherini+ we başga-da 42 şäheri beriň.7 Lewilere jemi 48 şäher we daş-töweregindäki öri meýdanlar berilsin+.8 Ysraýyllaryň mülkünden lewilere şäher beriň+. Uly taýpalardan köpräk, kiçi taýpalardan azrak alyň+. Her taýpa miras aljak mülkünden birnäçe şäheri lewilere bersin».9 Ýehowa sözüni dowam edip, Musa şeýle diýdi:10 «Ysraýyllara aýt: „Iordandan geçip, Kengana bararsyňyz+.11 Ýurtda özüňize amatly ýerlerden gaçybatalga şäherlerini saýlaň. Biri tötänden adam öldürse, şoňa gaçyp barsyn+.12 Jemagatyň öňünde höküm çykarylýança, ol gan algyly adamdan*+ gaçyp biler+.13 Şol alty şäher siziň üçin gaçybatalga bolar.14 Gaçybatalga şäherleriň üçüsi Iordanyň bäri ýüzünde+, üçüsi Kenganda bolsun+.15 Ysraýyllardan, araňyzda ýaşaýan gelmişeklerden+ ýa-da başga milletlilerden bolsun, kimde-kim tötänden adam öldürse, şol alty şäheriň birine gaçyp biler+.16 Eger bir adam başga birini demir gural bilen urup öldürse, ganhor bolýandyr. Ol hökman öldürilsin+.17 Birini daş* bilen urup öldüren adam hem ganhor bolýandyr. Ol hökman öldürilsin.18 Agaç gural* bilen urup öldürse-de, ganhor bolýandyr. Ol hökman öldürilsin.19 Ganhory gan algyly adam* öldürmelidir. Ol ganhora nirede duşsa-da, öldürip biler.20 Eger adam birini ýigrenç bilen itekläp ýa-da bilgeşleýin*+ zat zyňyp öldürse,21 ýa-da ýigrenjinden ýaňa ony urup* öldürse, ol ganhordyr. Ony hökman öldüriň. Gan algyly adam* ganhora nirede duşsa-da, öldürip biler.22 Adam birini ýigrenmese-de, tötänden itekläp goýberse ýa-da bilmän*+ zat zyňsa,23 görmän daş zyňsa, ýa-da daşy üstüne gaçyrsa, ol adam hem ölse, ýöne günäkäriň hiç hili duşmançylygy we erbet niýeti ýok bolsa,24 jemagat şol zatlary göz öňünde tutup, adam öldüren bilen gan algylynyň* arasyndaky meselä seretsin-de, höküm çykarsyn+.25 Soňra jemagat ol adamy gan algylydan* gorap, gaçyp baran gaçybatalga şäherine yzyna äkitsin. Ol baş* ruhany+ ölýänçä, şol şäherde ýaşamalydyr.26 Emma ol adam gaçybatalga şäheriniň çäginden çyksa,27 gan algyly* hem ony görüp öldürse, ganhor hasaplanmaz.28 Sebäbi ol adam baş ruhany ölýänçä, gaçybatalga şäherinde ýaşamalydyr. Ol diňe baş ruhany ölenden soň, öýüne gaýdyp biler+.29 Nirede ýaşasaňyz-da, hemişe şu kanuna eýerip, höküm çykaryň.30 Ganhory ölüme höküm etmek+ üçin şaýatlaryň görkezmesi bolmalydyr+, ýöne hiç kimi bir şaýadyň görkezmesi esasynda ölüme höküm etmäň.31 Ölüme höküm edilen ganhor üçin töleg almaň, hökman öldüriň+.32 Gaçybatalga şäherinde ýaşaýan adamy hem baş ruhany ölmänkä, öýüne goýbermek üçin töleg almaň.33 Gan döküp, ýurduňyzy hapalamaň+. Toprak gan bilen hapalansa, diňe ganhoryň gany bilen arassalap bolýandyr+.34 Ýaşaýan ýurduňyzy haram etmäň, sebäbi araňyzda men ýaşaýaryn. Men — Ýehowa ysraýyl halkynyň arasynda ýaşaýaryn“»+.


text:
Wladikawkazda geçirilen ýygnaga Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hem gatnaşdy. Ol Moskwanyň bu barada kabul eden kararynyň ýerlikli bir ädim bolanlygyny aýdyp, şol urşa gatnaşan käbir rus esgerlerine sylag gowşurdy.
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwili hem Gürjüstanda geçirilen ýygnaklardan birinde eden çykyşynda Orsýetiň şol çaknyşykdan soň diplomatik taýdan uly ýeňlişe uçranlygyny öňe sürdi.
Bu barada Azatlyk radiosynyň Türkmen gullugyndan Muhammad Tahir Kawkaz regiony boýunça Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň eksperti Liz Fuller bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Günorta Osetiýa barada gürrüňe başlasak, bu dartgynlylyk haçan başlady we onuň esasy sebäpleri nämeden ybarat?
Liz Fuller: Bu soraga jogap bermek üçin biziň taryha ser salmagymyz gerek. Häzirki döwürde Gürjüstan diylip atlandyrylýan ýurt 17-nji, 18-nji we 19-njy asyryň başlaryna çenli ençeme hanlyklardan ybarat bir regiondy. Olar ýer, mal we emläk üçin mydama bir-biri bilen çaknyşardylar. Şol hanlyklardan biri hem häzirki Günorta Osetiýadyr.
Haçanda Gürjüstan Sowet Soýuzynyň bir bölegi diýlip yglan edilende, Stalin Gürjüstanyň demirgazygynda ýerleşýän Günorta Osetiýa awtonom statusyny berdi. Şol karta gaty çylşyrymlydy, sebäbi Ol osetinleri hem ikä böldi, olardan biri Orsýetiň çäginde galdy beýlekisi bolsa, Günorta Osetiýa awtonom respublikasy hökmünde Gürjüstana degişli edildi.
Osetinler dil we etniki taýdan gürjülerden gaty tapawutly bir milletdir. Eger bu dartgynlylygyň başlamagynyň soňky tapgyry barada gürrüň etsek, munuň aňyrsynda ýatan sebäp Gürjüstanyň bu ýurtda ýaşaýan ähli etniki toparlar barada alyp barýan ýalňyş syýasatydyr. Meniň pikirimçe, Andreý Saharow Gürjüstany Sowet Soýuzynyň çäginde ýerleşýän kiçi patyşalyk diýip häsiýetlendiripdi. Şunlukda Sowet Soýuzy darganda, diňe osetinler däl, Abhazlar-da öz hak-hukuklarynyň kemsidilmeginiň mümkindigini pikir edip, howsala galdylar.
Eger ýadyňyzda bolsa, 1990-njy ýylda Sahodiýa Gürjüstanyň postsowet ýokary sowetiniň ilkinji ýolbaşçysy edilip saýlananda, onuň amala aşyran ilkinji işi Günorta Osetiýanyň awtonom statusyny ýatyrmak bolupdy.
Bu karar regionda dartgynlylygyň möwjemegine getiripdi, şol dartgynlykda ýüzlerçe adamyň ölenligi çak edilýär. Bu çaknyşyk 1992-nji ýylda Sowet Soýuzy dargandan soň, gaýtadan başlandy. Şol döwürde Gürjüstanda näbelli ýagdaý höküm sürýärdi, soňra Gürjüstanda Şewardnadze häkimiýet başyna geçip, Ýeltsin bilen ylalaşyga gol goýdy. Şoňa görä, häzirki döwürde ÝHHG diýlip tanalýän gurama şol regiona parahatçylygy goraýjy missiýasyny iberdi.
1992-nji ýyldan soňra tä Gürjüstanda Saakaşwili häkimiýet başyna geçýänçä, regionda ýagdaý dartgynly bolsa-da, durnuklylyk höküm sürdi. Şol bir wagtyň özünde-de şol regionlara nähili status berilmeli diýlen mesele barada hem hiç haçan aç-açan gürrüň edilmedi.
Soňra Saakaşwili häkimiýet başyna geçende, ol Abhaziýa bilen Günorta Osetiýany tutuşlygyna Gürjüstanyň kontrollygyna almaga synanyşdy. Ol bu işi häkimiýet başyna geçmeginiň yz ýany bilen güýç arkaly amala aşyrmaga synandy. Emma ol başa barmady. Şol wakadan bäri bu dartgynlylyk gün saýyn artdy.
Beýleki bir tarapdan Orsýetiň ýolbaşçylary hem Saakaşwiliniň Günbataryň tarapyny tutýanlygy sebäpli onuň alyp barýan syýasatyny halamaýardylar. Şunlukda olar gürji lideriniň haýsydyr bir ýalňyşlyk goýbermegine garaşýardylar. Saakaşwili hem 2008-nji ýylyň awgustynda Günorta Osetiýa çozmak arkaly bu ýalňyşlygy goýberdi.
Azatlyk radiosy: Dogry, Saakaşwiliniň ýalňyşlyk goýberen bolmagy mümkin, emma munuň Orsýete näme dahyly bar, Moskwanyň bu konflikte goşulmaga näme haky bar?
Liz Fuller: Orsýetiň bu dartgynlylyga goşulmagynyň bir sebäbi, osetinleri ikä bölünen bir millet hökmünde ykrar etmegi we olaryň ýarysynyň Günorta Osetiýada beýleki ýarysynyň-da Orsýetde ýerleşýänliginiň faktdyr.
Bu iki regionyň birleşdirilmegi barada Demirgazyk Osetiýada hereket edýän gaty güýçli guramalar bar. Olar Gürjüstana degişli diýlip ykrar edilen Günorta Osetiýany öz topraklaryna goşjakdyklaryny açyk aýtmasalar-da, bu hereketleriň esasy maksady şudur. Munuň üstesine-de, Kosowa meselesi hem ýüze çykdy, bu ugurda Orsýetiň eýelän syýasatyna hemmämiz şaýat bolduk, hatda Kosowanyň garaşsylygy meselesi ýüze çykmasa-da, Osetiýa meselesi boýunça konfliktiň döremegi mümkindi. Sebäbi bu ot bir gün bolmasa, beýleki gün tutaşmalydy.
Şol bir wagtyň özünde-de Orsýet Saakaşwilä garşy basyşy artdyrmaga mümkinçilik berjek, ony kemsidip biljek pursatyň gözlegindedi. Gürji harbylarynyň 2008-nji ýylda Günorta Osetiýa girmegi Moskwa üçin örän amatly bir pursat döretdi.
Orsýetiň bu meselä goşulmagynyň ýene bir sebäbi-de, Günorta Osetiýa-da ýaşaýan adamlara Orsýetiň mundan 6-7 ýyl öň öz pasportyny berip başlamagydyr. Onsoň bu ýagdaý “Biz öz raýatlarymyzy goramaly” diýip, Medwedewiň Günorta Osetiýa harby goşun ibermegine bahana boldy.
Azatlyk radiosy: Halkara derejede Gürjüstanyň territoriýasy diýlip ykrar edilse-de, bu regionlar soňky 15 ýyl bäri Tblisiniň kontrollygynda däl, olaryň Gürjüstanyň nukdaýnazaryndan ähmiýeti nämede? Ýagny olar Tbilisä nämä gerek?
Liz Fuller: Bu belli bir derejede halkara abraý bilen bagly mesele. Ýagny hiç bir ýurt öz topragynyň bir bölegini başga bir ýurda bermek islemez. Mundan başga-da, ÝHHG-nyň esasy gurluş maddalarynyň biri – bu gurama agza ýurtlaryň serhetleriniň üýtgewsizligidir. Diýmek, islese-islemese-de, Günorta Osetiýa, halkara kanunlara görä, Gürjüstanyň bir bölegidir.
Bu daglyk region bolup, ol ykdysady taýdan gaty garyp. Munuň üstesine osetinler gürjüleri halamaýarlar. Şunlukda bu regionyň gürjüler üçin hem peýdadan zyýany köp, emma her niçik hem bolsa, bu kanuny taýdan Tblisiniň bir bölegidir. Onuň üçin gürjüler bu regionyň özlerine gaýdyp berilmegini isleýärler.
Azatlyk radiosy: Halkara jemgyýetçiligi tarapyndan ykrar edilse-edilmese-de, Günorta Osetiýa özüniň garaşsyz ýurtdugyny aýdýar, mundan beýläk bu regionda nämelere garaşyp bolar?
Liz Fuller: Regionyň prezidenti özleriniň garaşsyz bir ýurtdugyny aýdýar, ýöneký halkyň näme pikir edýänligini bilmek gaty kyn. Meniň pikirimçe, halk arasynda Günorta Osetiýanyň ýolbaşçylaryna garşy gahar-gazap aşa güýçli, munuň sebäbi Gürjüstan bilen bolan çaknyşykdan soň, Moskwa şol uruşda weýran bolan öýleri gaýtadan gurmaga ýardam etjekdigini aýdypdy. Emma pul berilse-de, ondan halka peýda bolmady. Netijede halk öz ýolbaşçylaryna bolan ynamyny ýitirdi.
Şu mahala çenli bu barada uly protest gurnalmady, eger olaryň ýkdysady ýagdaýlary gowylaşmasa, şeýle-de regiony gaýtadan gurmak barada edilen kömegi ýurt ýolbaşçylarynyň öz aralarynda paýlaşylýanlygy baradaky pikir halk arasynda dowam etse, bu nägileligiň dartgynlyga öwrülmegi mümkindir.
Azatlyk radiosy: Olaryň bir gün hakykatdan hem garaşsyz bir ýurt hökmünde halkara jemgyýetçiliginiň arasyna goşulmagy mümkinmi?
Liz Fuller: Haçanda Medwedew Günorta Osetiýa bilen Abhaziýany garaşsyz ýurtlar hökmünde ykrar edýänligini yglan edende, olaryň bir-biriniň kopiýasy boljakdygyny aýdanlar peýda bolupdy.
Emma hakykatda olar biri birinden gaty tapawutly toparlar we regionlardyr. Abhaziýa bilen deňeşdirilende, Günorta Osetiýa ýerleşýän regiony boýunça kiçi, şeýle-de daglyk hem ýerasty baýlyklara garyp toprak. Dogrusy, men garaşsyz ýurt hökmünde Günorta Osetiýanyň uzagyndan özüni nähili eklejekdigini hem göz öňüne getirip bilemok.
Azatlyk radiosy: Häzirki döwürde bu dartgynlylyk köşeşen ýaly bolup görünýär, howpsuzlyk taýdan bu regionyň geljegi barada siz nähili pikirde?
Liz Fuller: Men ýakyn geljekde çaknyşyk gaýtadan başlar öýdemok. Halkara ykdysady krizis, şeýle-de dünýädäki häzirki syýasay ýagdaýlar sebäpli täze bir çaknyşyga başlamagyň Orsýet üçin hem peýdaly boljakdygyny çak edemok. Esasy sorag Saakaşwili bilen baglydyr, eýse oňa täze bir çaknyşyk gerekmi?
Meniň pikirimçe, haçanda täze bir dartgynlylyk emele gelse, munuň Saakaşwili tarapyndan başlanmagy mümkin, Orsýet bilen Gürjüstandan başga bu çaknyşyga goşulan topar ýok.
Ýewropa Bileleşigi bilen ABŞ-y Kawkazda, şeýle-de Gürjüstanda çaknyşygyň bolmagyny asla islemeýärler. Beýle dartgynlygyň döremegi hiç kimiň bähbidine däl.
Azatlyk radiosy: Onda bu regionyň geljegi şeýle anyk däl ýagdaýda galmagyny dowam etdirermi?
Liz Fuller: Bu dartgynlyk geçen ýyl tomusa çenli doňup durdy, soňra birden çaknyşyk başlady, häzirki döwürde ýagdaý ýene doňup galdy. Meniň pikirimçe, regionyň häzirki howpsuzlyk ýagdayý o diýen öwerlikli däl, emma bu ýagdaý iki-üç ýyllap şeýle dowam etse gerek.
Azatlyk radiosy: Iki-üç ýyldan soňra näme bolmagyna garaşylýar?
Liz Fuller: Eger Saakaşwili 2013-nji ýyla çenli häkimiýet başynda galmagy başarsa, şondan soňra geçiriljek saýlawlarda gürjüler kimi saýlarlar, bu soragyň jogaby şu meselä bagly.
Şol bir wagtyň özünde 2013-nji ýyla çenli Orsýet Gürjüstanda nähili syýasat alyp barar? Ol Saakaşwiliniň ornuny eýelejek bir kandidaty häkimiýet başyna getirmegi başararmy? Ýogsa, Gürjüstanda ýene Günbatary goldaýan bir lider häkimiýet başyna geçermi?
Meniň bu barada öňünden çak urasym gelenok, Kawkazda her haçan her zadyň bolmagyna garaşsa bolar.


text:
Birleşen Ştatlaryň we ÝB-niň Ukraina sebäpli girizen bilelikdäki sanksiýalary Orsýetiň ykdysadyýetine agyr zarba urar we onuň täsiri uzak ýyllara ýeter. Biz bu sanksiýalaryň nähili we neneňsi pudaklara has agyr düşjegine syn etdik.
ÝB-niň we ABŞ-nyň Ukraina sebäpli soňky girizen sanksiýalar tapgyry Moskwanyň Orsýet üçin has zerur bolan zatlara – Günbatar maliýeleşdirmesine we tehnologiýasyna elýeterliligini çäklendirer. Sanksiýalar we olaryň ýetirjek täsiri barada bilmeli bäş zat şulardan ybarat:
Sanksiýalar Orsýete nä derejede zyýan ýetirip biler?
Sanksiýalaryň soňky tapgyry Orsýetiň ykdysady durumynyň eýýäm gowuşgynsyzlaşan wagtyna gabat geldi. Ukrainadaky bulaşyklyk maýadarlary dowla saldy we bu ýagdaý ýurtdan uly möçberde maýa çykarylmagyna itekledi, ýagny şu ýylda häzire çenli Orsýetden 75 milliard dollar çemesi maýa çykaryldy. Bu eýýäm 2013-nji ýylda ýurtdan çykarylan ähli maýadan hem kän. Bu ýagdaý rubluň hümmetini 9 prosent çemesi aşak gaçyrdy we import edilýän harytlaryň bahalaryny gymmatlatdy.
Emma täze sanksiýalar, ilkinji gezek diňe şahslary we kärhanalary nyşana alman, eýsem Orsýetiň ykdysady pudagyny nyşana alýar we olaryň Orsýetiň ykdysadyýetini gowşatmakda has uly güýji bar. Olar ýurduň Günbatar maýa bazarlaryna we Günbatar tehnologiýasyna bolan elýeterliligini, ýagny ykdysadyýetiň ösüşine itergi bermek üçin iň zerur iki zady üzül-kesil azaldar.
"Sanksiýalaryň soňky tapgyryndan öň biziň Orsýetiň 2014-nji ýyldaky ykdysady ösüşi babatdaky çaklama çelgimiz diňe 0.2 prosentdi, bu eýýäm nola örän golaý bolýar» diýip, "Oxford Economics» kompaniýasynyň, Angliýadaky global geňeş firmasynyň uly ykdysatçysy Adam Slater aýdýar.
"Indi täze sanksiýalaryň yglan edilmegi bilen Orsýetiň bu ýyldaky ösüşine örän negatiw howp abanýar» diýip, ol aýtdy.
Iň çalt täsir näme bolar?
Iň çakgan täsir maliýe pudagyna geler. ÝB-niň we ABŞ-nyň täze sanksiýalarynyň ikisi Orsýetiň döwlet banklarynyň Günbataryň maýa bazarlaryna, ýagny häzir olaryň iň uly maliýe çeşmesine bolan elýeterliligini kesgin çäklendirer.
ÝB-niň we ABŞ-nyň firmalaryna, sanksiýalar astynda, bu ýurduň döwlet eýeçiligindäki esasy banklaryny 90 günden artyk maliýeleşdirme bilen üpjün etmek gadagan edilýär. Bu banklaryň uly ösüş proektlerini maliýeleşdirmek ukybyna agyr zarba urar.
"Proektleriň köpüsine uzak möhletli maýa gerek, hususan-da Orsýetiň häzirki ykdysady ýagdaýynda uzak möhletli maýalaryň bolmagy zerur, emma indi Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki banklary bu hili maliýeleşdirmeden peýdalanyp bilmeýär» diýip, Helsinkide ýerleşýän Danske bankda Orsýet boýunça işleýän ykdysatçy Wladimir Miklaşewskiý aýdýar.
Britaniýanyň «Financial Times» neşiriniň 30-njy iýulda beren maglumatyna görä, Orsýetde karz alnan daşary ýurt pullary bilen baglylykda, Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki banklarynyň diňe gelýän 12 aýda yzyna tölemeli daşarky bergisiniň möçberi 33 milliard dollara barabar. Orsýetiň maliýe däl döwlet kompaniýalarynyň gelýän 12 aýdaky daşary ýurt bergisi 41 milliard dollar bolsa, hususy banklardyr kompaniýalaryň şol wagt çäginde tölemeli bergisi 87 milliard dollar.
Uzak möhletli täsir näme bolar?
Uzak möhletli täsir esasan energiýa senagatyna ýeter. Beýleki sanksiýalar Orsýetiň energiýa pudagynyň täze Günbatar tehnologiýalaryna elýeterliligini çäklendirýär.
Bular Orsýetiň ykdysadyýetine bada-bat ýykgynçylykly zarba urmaz, emma uzagyndan onuň geljekki bäsleşik ukybyna ýaramaz täsir eder.
Bu sanksiýalar Orsýetiň Ýewropa Bileleşiginiň üçden birine golaýyny tebigy gaz bilen üpjün edýän gaz pudagyny nyşana almaýar. Emma olar ýurduň başga bir ugruny, Sowet Soýuzy dargaly bäri Orsýetiň ykdysady täzeden döreýşine kuwwat beren nebit pudagyny welin nyşana alýar.
Günbataryň täze burawlaýyş tehnologiýalaryna elýeterliligiň çäklendrilmegi aýratyn agyr düşer, sebäbi Orsýet Arktikany, çuň deňzi özleşdirmegä, Sibirdäki leji çykan nebit ýataklaryna garaşlylykdan dynmak üçin slanes serişdelerine bil baglaýardy.
Moskwa Günbatara alternatiwa tapyp bilermi?
Günbatar öz sanksiýalar programmasynyň üstünlik getirjegine Moskwanyň başga ýerden şeýle derejedäki maliýeleşdirme we täze tehnologiýa tapyp bilmejegine bolan ynamy esasynda bil baglaýar.
Bu Moskwanyň täze maýa we energiýa bazarlary üçin gündogara, hususan-da Hytaýa göz çenemegi, täze döreýän ykdysady güýçleriň BRIK toparyny berkitmek synanyşygy bilen syndyrmak isleýän ynamy. Bu topar mart aýynda ösüş bankyny döretmek barada ylalaşyga geldi.
Emma maliýe ekspertleri Aziýanyň maýa bazarlarynyň Orsýetiň ykdysadyýetini oňa zerur bolan dürli-dürli maýa ýatyrymlary bilen üpjün edip bilmejegini, sebäbi Aziýa bazarlarynda döwlet maýadarlarynyň agdyklyk edýändigini, olaryň direginiň, Günbatardaky ýaly, hususy maýadarlar däldigini aýdýarlar.
Sanksiýalar ÝB bilen ABŞ hem zyýan ýetirmezmi?
Brýussel öz täze sanksiýalaryny şu hepde yglan etdi, ÝB döwletleriniň birnäçesiniň resmileri raýatlaryna olaryň Orsýete, ÝB-niň üçünji orundaky uly söwda hyzmatdaşyna girizilýän sanksiýalar zerarly ykdysady “agyry» duýmaklarynyň ahmaldygyny duýdurdylar.
Britaniýanyň daşary işler sekretary Filip Hammond bu ýerde «agyrynyň» bolmagynyň mümkindigini, emma onuň «Orsýetiň agressiýasyny» jalawlanyňa degjekdigini aýtdy.
«The EU Observer», Brýusseli ýakyndan synlaýan internet gazeti ÝB-niň bir diplomatynyň 28-nji iýulda eden hususy gürrüňine salgylanyp, ÝB komissiýasynyň Bileleşik şu ýyl 40 milliard ýewro, 2015-nji ýylda bolsa 50 milliard ýewro ýitirer diýip garaşýandygyny, sebäbi Orsýetiň hem öz söwda gadaganlyklary bilen jogap çäresini görmegine garaşylýandygyny ýazdy.
Şeýle söwda gadaganlyklarynyň bir nyşany hökmünde, Orsýetiň sanitar gözegçilik gullugy bolan Rosselhoznadzor 30-njy iýulda Polşadan getirilýän miwe hem gök önüm harytlarynyň köpüsine gadaganlyk yglan etdi. ÝB-de öndürilýän miwelere we gök önümlere 2 milliarddan gowrak ýewro harçlaýan Moskwa bu çäräniň sanksiýalar bilen baglanyşyklydygyny inkär etdi.
Eger Orsýetiň jogap çäreleri energiýa urşy görnüşine geçse, bu ÝB döwletleriniň bir toparyna agyr düşjek. Emma olar Moskwa beýle derejä düşmez, sebäbi Ýewropany iň amatly energiýa bazary hökmünde saklamak onuň öz bähbidine diýýärler.
Orstiň Birleşen Ştatlara eksporty 1 prosentden hem az, Birleşen Ştatlar rus energiýasyny import etmeýär, bu ýagdaý Waşingtonyň sanksiýalar sebäpli Ýewropa garanda has az gaýtawul görjegini aňladýar.


text:
Fransiýanyň içeri işler ministri Bernard Kazenew (Bernard Cazeneuve) Alp daglarynda heläkçilige uçran “Germanwings” howaýollaryna degişli uçaryň galyndylarynyň arasynda tapylan gara gutynyň uçardaky pilotlaryň soňky ses ýazgylaryny saklaýan enjamdygyny habar berýär.
Kazenew helakçilikde gara gutunyň zaýalanandygyny, emma ony 24-nji martda “A320” kysymly uçaryň heläkçilige uçramagyna nämäniň sebäp bolandygy barada maglumat almak üçin heniz hem “ulanyp boljakdygyny” aýtdy. Fransiýanyň Alp daglarynda bolan bu uçar heläkçiliginde uçardaky ýolagçylaryň we ekipaž agzalarynyň ählisi, jemi 150 adam heläk boldy.
Şeýle-de, Kazenew barlaglaryň dowamynda derňewçileriň ähli zady göz öňünde tutýandygyny, emma terrorizm bilen ilteşikli şübhelenmek üçin hiç hili esasyň ýokdugyny belledi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki geňeşinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Halkara sport metbugaty assosiasiýasynyň Aziýa sport metbugaty birleşiginiň «ýokary derejeli altyn medaly» bilen sylaglandy.
Türkmen metbugaty 23-nji sentýabrda geçirilen mejlise Aziýa sport metbugaty birleşiginiň başlygy Mohammad Kasymyň hem çagyrylandygyny habar berýär.
Myhman bu medalyň türkmen prezidentine «halkara hyzmatdaşlygyny berkitmäge goşan uly goşandy üçin» berilýändigini aýtdy.
Mohammad Kasym, resmi maglumata görä, «Türkmenistanyň döwlet baştutanynyň ýolbaşçylygynda diňe sport we habar beriş serişdeleri ulgamynda däl, eýsem durmuş-ykdysady ösüşiniň ähli ugurlarynda ägirt uly üstünlikleriň gazanylandygyny» belläpdir.
Kasym Aşgabatda Aziýanyň Sport žurnalistleriniň gününe hem-de ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça bäşinji Aziýa oýunlaryny wagyz etmäge bagyşlanan sport-media forumyny guramakda beren goldawy üçin hem prezidente minnetdarlygyny bildirdi.
Prezident Berdimuhamedow özüne berlen sylag üçin minnetdarlyk bildirip, myhmanyň Türkmenistanda «sport babatda örän köp işleriň amala aşyrylýandygy» barada aýdanlaryny tassyklady:
"Şu gün siziň gowşuran bu ýokary derejeli nyşanyňyz, altyn medal şu günki gün bütin dünýäde Türkmenistanyň edýän işiniň ykrar edilýändiginiň hem aýdyň subutnamasydyr hem şaýadydyr" diýip, prezident aýtdy.
Emma ol Braziliýanyň Rio-de-Žaneýro şäherinde geçen Tomusky olimpia oýunlaryndan soň, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy Kakabaý Seýidowa berk käýinç beripdi. Kemçilikleri gysga wagtda düzetmek buýrulan Seýidow şu aýyň ortalaryna, wezipesinden boşadyldy.
Türkmenistan Rio oýunlaryna 9 türgen ýollady we olaryň hiç biri medal gazanmady.
2012-nji ýylda, Londonda geçen Olimpia oýunlaryndan soň hem, türkme prezidenti sort komitetiniň başlygyny işden aýrypdy, sebäbi türkmen türgenleri ol ýaryşdan hem boş gelipdiler.
Türkmenistanda sporta, sport desgalaryna uly döwlet serişdesiniň goýberilýändigi baradaky tassyklamalara garamazdan, Azatlyk radiosy bilen söhbetdeş bolýan ýerli synçylar, türgenler we trenerler ýurt içinde sport bilen meşgullanýan ýaşlara hakykatda zerur bolan ýönekeý şertleriň döredilmeýändigini aýdýarlar.
Ýerli synçy A.Bugaýewiň tassyklamagyna görä, bu ýagdaý Gurban Berdiýew ýaly tejribeli trenerleriň, Daniýar Ysmaýylow ýaly Rio oýunlarynda kümüş medal gazanan türgenleriň dogduk ýurdundan gidip, başga ýurtlaryň baýdagy astynda çykyş etmegi saýlap almagyna getirýär.
Mundan öň, 2013-nji ýylyň iýunynda, “Kran Montana” forumynyň başlygy Žan-Pol Karteron Aşgabatda geçirilen giňeldilen hökümet maslahatynda prezidente, “halkara hyzmatdaşlyklarynyň berkemegine goşan goşantlary” üçin, öz guramasynyň altyn medalyny gowşurypdy.
Geçen ýylyň noýabrynda bolsa, Berdimuhamedow halkara Türk medeniýet guramasynyň (TÜRKSOÝ) medaly bilen sylaglandy.


text:
01 Jeltoqsan, 2020 Saıasat
Nursultan Nazarbaev: «Ábilqaıyr... Joq, men Ábilqaıyr emespin!»
1 jeltoqsan - Tuńǵysh Prezıdent kúni
Foto: RIA novostı
Qazaqstan Respýblıkasynyń prezıdenti Nursultan Nazarbaevpen «Egemendi Qazaqstan» gazetiniń bas redaktory Sherhan Murtazanyń suhbaty (1992 jyl)
Prezıdenttiń jumys ýaqyty árbir mınótine deıin ólsheýli, esepteýli. Onyń moınynda myń batpan qyrýar istiń júgi artýly eken. Ýaǵdaly merzimde jolyqqanymyzda jurt jumystan qaıtyp bara jatqan. Prezıdenttiń sharshaǵan syńaıy baıqaldy. Dese de jyly qabaqpen qarsy aldy.
Suraq. Nursultan Ábishuly, umytpasańyz, Siz ben bizdiń alǵashqy suhbatymyz 1989 jyly «Qazaq ádebıeti» gazetinde shyǵyp edi. Sonda sol suhbattyń atyn «Qýatty Ortalyq, qýatty respýblıka» dep atap edik. Sodan beri...
Jaýap. Iá, sodan beri zaman kúrt ózgerdi. Siz ben bizdiń «sáýegeıligimiz» túp-túgel kele qoıǵan joq. «Qýatty Ortalyq» kúıredi. Endi kúıregen Ortalyqtyń qańqasynyń astynan áreń-áreń bosanyp, jeke-jeke táýelsiz memleketter paıda boldy. Sonyń biri – Qazaqstan.
Suraq. Sońǵy kezde Siz konfederasııany jaqtaıdy degen qaýeset shyǵyp júr. Buǵan narazylyq bildiretinder de boı kórsetip qaldy. Anyǵy qalaı?
Jaýap. Bul beker sóz. Qaýeset degen de qara kúıe sııaqty: kúıdirmeıdi, biraq kúıesin jaǵady. Mysaly, ne deısiń, Nazarbaev Tegeranǵa eki ret jasyryn baryp qaıtypty. Iаdrolyq qarýdy satpaqshy kórinedi degen de qaýeset tarady. О́tirik pe? О́tirik. Endi konfederasııa degendi shyǵarypty. Iá, konfederasııa bolý kerek degendi men kezinde, sonaý tamyz búlinshiligine deıin aıtqanym, jaqtaǵanym ras. Biraq ýaqyt jaǵdaıdy kúrt ózgertti. Burynǵy Odaqtaǵy respýblıkalar táýelsiz memleketter boldy. Men aıttym: táýelsiz memleket boldyq eken, endeshe bul memleketter arasynda bireý aǵa, bireý ini, bireý úlken, bireý kishi degen bolmaıdy. Bárinin quqyǵy teń. Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy degenniń máni osyǵan kelip saıady. Al endi kelip Nazarbaev konfederasııany kóksep júr degeni qısynsyz. «Túrkıe» gazetiniń tilshisimen meniń suhbatymdy ádeıi burmalaý.
Suraq. «О́tiriktiń quıryǵy bir-aq tutam» degen, sirá, sol shyǵar. Al endi ol az bolsa, saqaly sapsıǵan «Izvestııa» gazeti: Nazarbaev Qazaqstandaǵy orys tildi jurtshylyqtyń tutqyny dep soqty. Bul qalaı?
Jaýap. Taǵdyr men tarıh solaı jaratqan. Ol ras, Qazaqstanda turatyn 17 mıllıon halyqtyń tek 7 mıllıondaıy ǵana qazaqtar, 10 mıllıony ózge ulttyń ókilderi. Mundaı jaǵdaı О́zbekstanda da, Qyrǵyzstanda da... Ýkraınada da joq. Sonda qalaı, álgi 10 mıllıondy kózge ilmeý kerek pe? Qazaqtyń jerin «halyq dostyǵynyń laboratorııasy» jasaǵan men emes... О́tken – ótti, ótkenniń, bárine tas laqtyryp, topyraq shashý taǵy qıyn. Aıttym ǵoı, munyń bári tarıh pen taǵdyrdyń isi. Osyndaı taǵdyrǵa tap bolǵan ekenbiz, endi ne isteý kerek? Keıbir «ásire patrıottar» aıtyp júrgendeı, shoqpar alyp, soıyl soǵyp shoshańdaý kerek pe? Onda qan tógiledi. Kim qyrylady? Osy ma bizge keregi. Ondaı qyrǵynǵa jol berip, tarıh aldynda kúnákar bolǵym kelmeıdi. Bárin de aılamen, aqylmen sheshý kerek. Qazaq óz jerinde basym kópshilikke aınalyp jatsa, buıyrsa, ondaı da kún týar, sonda da: «О́ziń ólme, ózgeni de óltirme» degen danalyqtan tanbaý kerek. Al munyń esesine: orys tildi halyqtardyń ókilderinen kúterimiz – ózara túsinistik, ózara syılastyq, óziń ómir súrip jatqan jerindi syılaý, sol jerdiń baıyrǵy tol halqynyń ádet-ǵurpyn, salt-sanasyn, tilin, dinin syılaý. Bereke, birlik osynda.
Suraq. «Bárin de aılamen, aqylmen sheshý kerek» dedińiz. Tarıhymyzda osylaı oılap, óz halqyn syrtqy jaýlardan qyzǵyshtaı qoryǵan daraboz danalar ótken. Sonyń biri – Abylaı han. Sizdi jurt sol Abylaıdyń jolyn ustanady degen sóz bar el aýzynda. Al endi «Izvestııa» sııaqtylardyń álgi bir áńgimesinen keıin keıbireýler Sizdi osy Ábilqaıyr emes pe ózi dep júr. Buǵan qalaı qaraısyz?
Jaýap. Qaı zamanda da bolsyn, el basqarý, memleket basqarý eshkimge de ońaıǵa túsken emes. «Abylaıdyń jolyn ustanyp», sonyń saıasatyn sara basshylyqqa alyp otyrmyn deýge aýzym barmaıdy. Arýaǵynan qorqamyn. Ári dese Abylaı zamany bir basqa, qazirgi zaman bir basqa. Abylaıdyń tusynda Qazaqstan jerinde 10 mıllıon ózge ulttardyń ókilderi otyrǵan joq edi. Ras, jan-jaǵynan, qos ókpeden qysyp turǵan ımperııalar bar edi. Solarmen til tabysyp, qıynnan qıystyryp, qııadan jol tabý Abylaıdaı aıbyndynyń ǵana qolynan keledi. Biz sııaqty otty zamanda týǵan urpaǵyn rýhy qoldaı júrsin. Al Ábilqaıyr... Joq, men Ábilqaıyr emespin!
Suraq. Táýelsiz Qazaqstan memleketi! Júregińdi alyp ushtyratyn, halyqqa qanat bitiretin qaıratty, qudiretti sóz. Baıaǵyda bireý: «O, eto sladkoe slovo – Svoboda!» degen eken. Sol azattyqqa jetken syńaılymyz. Biraq osy táýelsizdik turlaýly ma, baıandy ma ózi degen bir suńǵyla suraq kókeıinde sunqyldap turǵandaı bolady. Sizde mundaı kúdik bolmaı ma?
Jaýap. Marksti qazir anaý dep, mynaý dep júrmiz ǵoı. Biraq sol kisi ózine qoıylǵan bir suraqqa: «Bárine de kúmánmen qaraımyn» degen eken. Sol aıtqandaı, áliptiń artyn baǵaıyq deısiz, o da durys. Árıne, 300 jyldaı otarshylyq baǵynyshty hal keshken halyqtyń bir-aq kúnde táýelsizdik alyp shyǵa kelýi – uzaq jyldar qarańǵy qapasta otyrǵan adamdy kenet jap-jaryq kúnge alyp shyqqanda kózin qaryqtyrǵanmen birdeı shyǵar.
Sol ımperııalyq saıasat Qazaqstandy ylǵı da shıkizat qoımasy retinde ustap keldi. Dál qazir ózgelerdiń kómeginsiz ózimizde biz ne óndire alamyz? Buryn Ortalyqqa teginnen-tegin ketip jatatyn mysty alaıyq. Ony bizdegi zaýyttar bizge qara mys retinde daıyndaıdy. Al taza mys basqa jaqta óńdeledi de valıýtaǵa shet elge satylady. Taza mys daıyndaıtyn zaýyt ázirge bizde joq. Endigi kúshti osyǵan salýymyz kerek. Al ol bir kúnniń sharýasy emes. Tek qana mys pa eken... Halyqqa qajet taýarlardyń bárin derlik syrttan tasımyz. Al endi burynǵy respýblıkalar arasyndaǵy qarym-qatynas tıyla bastaǵaly beri hal múshkilge aınaldy. Sondyqtan, múmkin bolǵansha Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy kóleminde de, bizben qarym-qatynas jasaýǵa múddeli basqa eldermen de baılanysty nyǵaıtý tıimdi is. Al osyny tereńnen oılamaǵan keıbir albyrt jastar túrli jıyndarda, baspasóz betinde, teledıdarda da Qazaqstan jeke-dara, oqshaý bolsyn, tek qazaqtardyń ǵana qamyn oılaıyq dep qyzýlanady. Qazirgi álemde eshbir qarym-qatynassyz, alys-berissiz jeke-dara oqshaý qalýǵa múlde bolmaıdy ǵoı.
Táýelsizdik baıandy bolady sonda ǵana: eger biz halyqtar arasynda durys saıasat ustasaq, eger biz qanjosa qaqtyǵysqa jol bermesek, eger biz birligimizdi saqtaı bilsek, eger biz sózden góri iske kóship, jumyla jumys istep, barlyq salada ónimdi kóbeıtsek, sol eren enbek arqyly basqalarǵa tilenshek bolyp, alaqan jaımasaq...
Suraq. Bul úshin tártip bolýy kerek qoı. Jer-jerde, tipti Prezıdenttiń Jarlyqtarynyń ózi oryndalmaı jatqan joq pa?
Jaýap. Mine, endi meniń jaramnyń aýzyn tyrnap aldyńyz... Biraq bárin de búkpesiz aıtqan durys. Shynynda da tártip nasharlady. Buǵan kóbinese úkimettik júıe kesirin tıgizdi. Bul – eski men jańanyń arpalysy. О́tpeli kezeń. Burynǵy eski júıeni ańsaıtyndar jańalyqqa jany qas. Aıtalyq, jekeshelendirý dedik. Jarlyq jarııalanǵaly da birshama ýaqyt ótti. Biraq is ornynan qozǵalmaıdy, siresken muz sógilmeıdi. Jergilikti basshylardyń kebi jańalyqqa qaraı qadam basqysy kelmeıdi. Únsiz kedergi. Sirá, bılikten, jaıly orynnan aıyrylyp qalamyz deıtin bolar.
Áne, sondyqtan da úkimettik júıeni, ıaǵnı О́kimettiń zańyn oryndaýshy, jer-jerde iske asyrýshy býyndardy ózgertý qajet boldy. Bul ómirdiń ez talaby. Oblystarǵa jigerli, isker, jańashyl degen jigitterdi ákim etip jiberdik. Jap-jaqsy zańdarymyz bar, ony is júzine asyrýshy solar. Kóremiz. Menińshe, nátıje jaman bolmasa kerek. Ákimder taǵaıyndaý tusynda da shashymyz birshama aǵardy bilem. Qaıtsek qatelespeımiz degen oı da sharshatady. Baıaǵyda marqum De Goll aıtqan eken: «Eger meniń apparatymda bir oryn bosap qalsa, sol orynnan úmitker toqsan toǵyz adam bolsa, sol toqsan toǵyz túgel maǵan rıza bolmas edi» dep. Osyndaı jaǵdaı bizdiń basymyzda da bar. Mundaıda ulttyq máseleni de eskerý kerek. Máselen, Qostanaı oblysynda marqum Janbaevtan basqa birde-bir qazaq birinshi bolmapty. Shyǵysta da sondaı. Osy jaǵyn eskerdik. Al endi arakidik ózge ulttyń ókilderinen de taǵaıyndadyq. Muny halqymyz durys túsiner dep senemin. Men saıasattyń adamymyn. Jan-jaǵymdy, eldiń tynyshtyǵyn oılaýym kerek.
(Prezıdent qabyrǵadaǵy saǵatqa qarady. Men terezege qaradym. Qarańǵylyq qoıýlanyp, kar jaýyp turǵan sııaqty).
Suraq. Ýaqyt tyǵyz. Jumys kóp shyǵar. Osy Sizderde bos ýaqyt bola ma ózi? Ana bir jyly Jastar teatryna Kolbındi zorlaǵandaı etip ertip barǵanyńyz esimde. Sońǵy ret teatrǵa qashan bardyńyz?
Jaýap. Byltyr jeltoqsannyń 31-i kúni Mınskiden ushyp kele jattyq. Ushqyshtardyń komandıri maǵan bir qaǵaz usyndy. «Siz 1991 jyly áýede 382 saǵat boldyńyz», – dedi. «Sonyń 185 saǵatyn túnde ushtyńyz», – dedi. Men aıttym: «Bul kóp pe, az ba?» «Bizge 300 saǵat ushqan ushqyshtarǵa bir jylǵy stajymyz eki jylǵa sanalady». «Nege?» – deımin men. Sóıtse, 10000-11000 bıiktikte radıasııa 260 rentgen bolady eken. Já, jumysty kóp isteımiz be – halyqqa nátıjesi kerek. Halyqtan aıanatyn eshteńe joq. Al teatr máselesinen uıattymyz. Sońǵy ret, umytpasam, byltyr kúzde bardym-aý deımin. Qazaq akademııalyq drama teatryna. Qazir ǵoı, mine, sizben otyrmyn. Shynymdy aıtsam, búgin kelinińizdiń týǵan kúni edi. Úıge erterek qaıtamyn dep qoıyp edim...
Suraq. Sonymen, erteń Mınskige attanasyz ǵoı?
Jaýap. Iá. Másele kúrdeli. Negizgisi – Qarýly Kúshter máselesi bolar. «Egemendi Qazaqstannyń» bul máselege kózqarasyn bilemin. Oqyp júrmin. «Úlken qanjar», taǵy basqalary. Árıne, durys. Biraq bireýdi qorqytý, úrkitý úshin emes, túptep kelgende Táýelsizdik úshin. Sondyqtan Qazaqstandaǵy strategııalyq qarýlar ázirshe tura turǵany jón. Al armııa... Eger TMD degenimiz ǵumyrly bolsa, ortaq ásker kerek shyǵar. Al eger basqalar bas-basyna ásker quryp jatsa, biz de qarap qalmaspyz... «Egemendi Qazaqstannyń» myń-san oqyrmandaryna menen kóp-kóp sálem aıtyńyz.
Suhbat Sherhan Murtazanyń "Maqalalar, pýblısıstıkalyq tolǵamdar, hattar" atty kitabynan
1992 jyl
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasynyň metbugat wekili Wilýam Stiwens şu gün Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde täze ilçiniň işe bellenmegi bilen türkmen-amerikan gatnaşyklarynyň syýasatynda düýpli bir özgerişlikleriň bolmajakdygyny aýtdy.
«Men özara gatnaşyklarda nähilidir bir syýasy özgerişlikler bolar diýip garaşmaýaryn. Beýleki tarapdan, ilçinin edil häzir gelip durşy. Biz ýagdaýyň nähili boljakdygyny indi göreris» diýip, Wilýam Stiwens belledi.
Täze amerikan ilçisi Robert E.Patterson 1985-nji ýylda ABŞ-nyň Döwlet departamentine işe geçeli bäri ozalky SSSR-de, Merkezi we Gündogar Ýewropada, Demirgazyk Kawkazda, Orsýet Federasiýasynda we Gündogar Afrikada dürli diplomatik wezipelerde işledi.


text:
Maglumata görä, bu maslahatyň dowamynda Bosgunlaryň we raýatlygy bolmadyk adamlaryň meseleleriniň möçberlerini we häsiýetini seljermek, olary çözmekde halkara guramalarynyň eýeleýän ornuny kesgitlemek, degişli ugurda köp taraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek, bosgunlaryň öz watanyna meýletin gaýdyp barmagy ýaly meseleler gozgalypdyr.
Azatlyk Radiosyndan Altyn Amandurdy gyzy “Musulman dünýäsinde bosgunlar” konferensiýasynyň Aşgabatda geçirilmegi bilen bagly adam hukuklary boýunça “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda ilkinji gezek “Musulman dünýäsinde bosgunlar” atly halkara konferensiýasynyň geçirilmegine nähili garaýarsyňyz?
Täjigül Begmedowa: Örän gowy garaýaryn, sebäbi Türkmenistanyň hem, beýleki ýurtlar ýaly, şular ýaly ýygnaklara gatnaşmagy gaty gowy zat.
Azatlyk Radiosy: Garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda Türkmenistanda bosgunlyk durumy bolan 16 müň adama türkmen raýatlygynyň berlendigi habar berilýär. BMG hem bu ýagdaýa gowy baha berdi. Siz Türkmenistanda bosgunlar bilen bagly ýagdaýa nähili baha berýärsiňiz?
Täjigül Begmedowa: Hakykatdan hem 16 müň adama Türkmenistanyň raýatlygynyň berilmegi gaty gowy habar. Bu ýagadaý raýatlyk alan adamlara-da, umuman, Türkmenistanyň abraýyna-da gowy täsir etdi. Ýöne Türkmenistanda bosgunlyk durumy bolan adamlaryň köpüsiniň milleti türkmen. Olaryň aglabasy 1990-njy ýyllarda, Türkmenistan garaşsyzlygyna eýe bolansoň, Täjigistandan, Owganystandan, Eýrandan öz ata-watanyna gaýdan ildeşlerimiz. Biziň guramamyza gowuşýan maglumatlara görä, şeýdip Türkmenistana baran birnäçe adam uzak wagtlap garaşyp, raýatlygy alyp bilmän, beýleki ýurtlara gitmäge mejbur bolupdyrlar.
Azatlyk Radiosy: Täjigül, bize gowşan maglumatlara görä, Türkmenistandan işe, okuwa diýip çykyp giden adamlaryň ençemesi soňra ýurda dolanmajak bolup, beýleki ýurtlarda bosgunlyk durumyny almaga synanyşypdyrlar. Siziň “Türkmen Helsinki fonduňyza” bosgunlyk statusyny almak meselesi boýunça maslahat ýardamyny bermegiňizi sorap ýüzlenenler boldumy?
Türkmenistandan beýleki ýurtlara gidýän adamlaryň sanyny azaltmak üçin ýurduň içinde türkmen raýatlarynyň hak-hukuklary ýerine ýetirilmelidir.Täjigül Begmedowa
Täjigül Begmedowa: Hawa, bize ýüzlenenler boldy, häzir hem bar. Biz soňky bäş ýyllykda bu mesele bilen bagly onlarça adama maslahat bilen ýardam bermäge synanyşdyk. Mysal üçin, Şwesiýada bir maşgala bosgunlyk statusyny alyp bildi, Kanadada alanlar bar, Ýewropanyň birnäçe ýurdunda bosgunlyk durumyny alan türkmenler bar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda “Bosgunlaryň durumy” baradaky kanun kabul edildi. Siz şol kanuna nähili garaýarsyňyz?
Täjigül Begmedowa: Bular ýaly kanunlar näçe köp bolsa, şonça-da gowy. Türkmenistan özüni dünýewi, demokratiýany gurmak isleýän ýurt hökmünde görkezýär. Indi bosgunlaryň hak-hukuklaryny goraýan, bosgunlara ýardam berýän hökümetden aýry gurmalar hem açylsa, gowy bolardy. Onsoň bosgunlar üçin bilim, jaý, posobiýa meseleleri bilen meşgullanýan guramalaryň gapdalynda maslahat beriji konsultasiýa merkezleri döredilse, has hem gowy bolar. Ýöne esasy mesele - Türkmenistandan beýleki ýurtlara gidýän adamlaryň sanyny azaltmak üçin ýurduň içinde türkmen raýatlarynyň hak-hukuklary ýerine ýetirilmelidir. Ýagny, öz raýatlarymyzyň beýleki ýurtlarda bosgun bolmagynyň öňüni almaly. Türkmenistanyň ýaşaýjylarynyň jaý edinmäge, bilimli bolmaga haklary bar. Häkimiýetler raýatlaryň hak-hukuklarynyň 100% berjaý edilmegi ugrunda has çuňňur iş alyp barmaly.


text:
Bu wakada ýene bir ýerli aýal maşgala agyr ýaralandy. Türkiýäniň resmileri bu wakany “terror hüjümi” diýip häsiýetlendirdiler.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýýyp Erdogan bu waka bilen bagly eden çykyşynda bu partlamany amala aşyran adamyň aşa çepçi “Rewolýusion halk azat ediş partiýa-fronty” atly toparyň agzasydygyny öňe sürdi. Emma hüjümiň jogapkärçiligini häzire çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Türkiýäniň habar serişdeleri ABŞ-nyň ilçihanasynyň girelgesinde bu partlamany amala aşyran raýatyň hakykatdanam şu çepçi toparyň agzasy, 1997-nji ýylda Stambulda amala aşyrylan hüjüme dahylly Ejewit Sanlydygyny habar berýärler.
Türkiýede hereket edýän “Rewolýusion halk azat ediş partiýa-fronty” atly bu aşa çepçi topar 1970-nji ýyllardan bäri bu ýurtda amala aşyrylan ençeme hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.
Waka barada bilinýän zatlar
Birleşen Ştatlaryň Döwlet Departamentiniň metbugat sekretary Wiktoriýa Nuland häzirki wagt bu hüjümiň kimler we näme maksat bilen gurnalandygyny anyklamak boýunça amerikan resmileriniň Türkiýäniň häkimiýetleri bilen bilelikde iş alyp barýandyklaryny aýtdy.
Wiktoriýa Nuland anna günki partlamanyň Ankaradaky amerikan ilçihanasynyň howlusynyň öňündäki barlag punktunda amala aşyrylandygyny mälim etdi. Partlamada barlag punktunyň daşky diwaryna hem-de gapysyna uly zyýan ýetipdir.
“Wakanyň bolan ýerinde ýene iki sany hakyna tutma goragçy bu sarsgyny başdan geçirdi. Olar ok geçmeýän aýnanyň beýleki tarapyndady. Ol ýerde ilçihana sapar edýän bir türk raýaty çynlakaý ýaradar boldy. Beýlekiler partlamada pytran diwar böleklerinden ýaralanan birnäçe amerikan we türk işgärleri. Olara wakanyň bolan ýerinde ilçihanamyzyň klinikasy tarapyndan medisina kömegi berlip, goýberildi” diýip, Wiktoriýa Nuland ýagdaýy suratlandyrdy.
ABŞ-nyň Döwlet Departamenti Türkiýedäki amerikan raýatlaryny bolaýmagy mümkin hüjümleriň nyşanasyna öwrülmezlik üçin bulagaýçylyklaryň bolan ýerlerinden, demonstrasiýalardan we köpçülikleýin üýşmeleňlerden gaça durmaklyga çagyrdy.
Soňky ýyllar Türkiýede çepçi aktiwistlerden daşary, kürt we yslamçy söweşijiler hem birnäçe ganly hüjüm amala aşyrdylar.


text:
Protestçiler prezident Wiktor Ýanukowiçiň hökümetiniň dargadylmagyny talap edýärler. Ýanukowiçiň Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen ýakynlaşmagy boýunça ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmegi güýçli protestlere sebäp boldy.
Protesçiler hökümetiň esasy binasyny we onuň golaýyndaky köçeleri böwetläp, işgärleriň edara jaýyna girmeginiň öňüni aldylar.
Ukrainanyň öňki içeri işler ministri, häzir oppozisioner Ýuriý Lutsenko protestleri dowam etdirmäge çagyrdy. Ol hökümetiň dolulygyna wezipeden çekilip, ýurduň täze durmuşy üçin ýol açmalydygyny nygtady.
Ukrainanyň hökümetiniň jaýynyň gabawa alynmagynydan bir gün öň Kiýewde ýüzlerçe müň adamyň gatnaşmagynda ýöriş geçirildi.
Kiýewiň Garaşsyzlyk meýdançasynda ýekşenbe güni jemlenen protestçileriň sanynyň 100 müň bilen 500 müňüň aralygynda bolandygy habar berilýär.
Iň uly demonstrasiýa
Bu Ukrainanyň paýtagtynda 2004-2005-nji ýyllarda bolan ”Mämişi rewolýusiýadan” bäri iň uly demonstrasiýadyr.
Ýekşenbe güni Kiýewde prezidentiň administrasiýasynyň jaýynyň öňünde protesçileriň we polisiýanyň arasynda çaknyşyklaryň bolandygy, polisiýanyň protestçilere garşy gözýaşardyjy gazy ulanandygy barada habar berilýär. Şol çaknyşyklarda iki tarapdan 200-den gowrak adam ýaralanypdyr.
Ýüzlerçe protestçi öten gijesini Garaşsyzlyk meýdançasynda çadyrlarda geçirdiler.
Protestçileriň biri Nikolaý Kowalenko özüniň ýetişen çagalarynyň we agtygynyň bardygyny we özüniň hut olaryň geljegi üçin protest geçirmäge we soňuna çenli gidişmäge taýýardygyny gürrüň berdi.
Ukrainanyň beýleki şäherlerinde-de müňlerçe adamyň gatnaşmagynda protest aksiýalarynyň geçirilendigi barada habar berilýär. Ýurduň günbatarynda ýerleşýän Lwow şäherinde ýekşenbe günki proteste 40 müňden gowrak adam gatnaşypdyr.
Syýasy hereket
Premýer-ministr Mykola Azarowyň metbugat wekili Witaliý Lukýanenko hökümetiň adatdan daşary ýagdaýy yglan etmek meselesine garaýandygy barada peýda bolan maglumatlary ret etdi.
Oppozisiýa ählumumy protestlere çagyrýar we sişenbe güni parlamentde ses berişlik geçirmek arkaly hökümetiň dargadylmagyny isleýär.
Ýewropa Komissiýasy Ukrainanyň hökümetini we oppozisiýasyny sabyrlylyga çagyrdy. Ýewropa Komissiýasynyň metbugat wekili Pia Ahrenkildeniň duşenbe güni aýtmagyna görä, Ýewropa Komissiýasy ukrain hökümetini zorlukdan saklanmaga we raýatlaryň söz azatlygyna hormat goýmaga çagyrdy.
Ukrainanyň käbir oppozisiýa liderleri ÝB-ni Ýanukowiçe garşy sanksiýalary kabul etmäge çagyrdylar. Emma ÝB-niň metbugat wekili häzirki wagtda hiç hili sanksiýalara garalmaýandygyny aýtdy.
Ýanukowiçiň Ýewropa Bileleşigi bilen assosiasiýa barada ylalaşyga gol çekmekden ýüz öwürmegi sebäpli hökümete garşy geçirilýän protest aksiýalary geçen şenbe güni polisiýanyň protestçilere garşy güýç ulanmagy netijesinde hasam bat aldy.
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen bileleşmek boýunça ylalaşyga geçen hepdede Wilnýusda gol çekmegine garaşylypdy.
Orsýet hem öz gezeginde, eger Ukraina ÝB bilen ylalaşyga gol çekse, oňa söwda ugrundan basyş etjegini duýdurypdy.


text:
Milleti boýunça täjik Abdylla öňe saýlanan dalaşgärlerden diňe biri, häzirki döwürde ikinji orunda duran Aşref Gani, ol milleti boýunça peştun bolup, orunbasary hökmünde özbek kommandiri Abdyl Reşit Dostumy saýlapdy.
Üçünji orunda duran kandidat hem milleti boýunça peştun bolan Zalmaý Rasoldyr. Dalaşgärler bilen bilelikde olaryň orunbasarlarynyň arasynda hem etniki türkmen ýok. Hatda sanlary üç million töweregi diýilip çak edilýän türkmenler agzybirlikde diňe bir kandidaty hem goldap bilmediler.
Olaryň arasynda Ganini goldan hem boldy, Abdyllanyň tarapyny çalan hem, hatda kandidatlykdan ýarym ýolda çekilen ýolbaşçylaryň tarapyny tutanlar hem boldy. Eýsem bu saýlawlaryň netijesine dürli taraplary goldap çykyş eden türkmenleriň özleri nähili baha berýärler?
Bu saýlawlardan türkmenler nähili netije çykardylar? Gelejekki saylawlarda göz öňünde tutýan planlary nämelerden ybarat? Dünýa Türkmenleri gepleşigimiziň nobatdaky tapgyrynda ynha şu tema hakda gürrüň etmekçi.
Bu barada sizi hem öz pikiriňizi aýtmaga çagyrýarys, isleseňiz öz pikiriňizi aşakdaky teswir bölüminde galdyryň, eger programma gatnaşmak isleseňiz, bize hat ýazyň, siz bilen özümiz habarlaşarys, salgymyz: hat@azatradio.org.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani 10-11-nji mart aralygynda resmi sapar bilen Türkmenistana barýar.
Eýranyň “Mehr” habar gullugynyň websahypasyndaky maglumatda, Rohaniniň aragatnaşyk we metbugat boýunça orunbasary Parwiz Esmailiniň sözleri getirilip, onda eýran lideriniň – Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň resmi çakylygy esasynda – Aşgabada barýandygy bellenilýär. Şeýle-de, Rohaniniň sişenbe güni Aşgabadyň aeroportunda türkmen prezidenti tarapyndan garşy alynjakdygy aýdylýar.
Türkmenistanyň resmi metbugatynda berilýän maglumata görä, ýokary derejede geçiriljek türkmen-eýran gepleşikleriniň dowamynda söwda-ykdysady, medeni-gumanitar pudaklar boýunça ikitaraplaýyn resminamalar toplumyna gol çekmek hem planlaşdyrylýar.
Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 18-nji fewralynda ýola goýuldy.


text:
Derňewçiler Duşenbäniň öňki häkimi Mahmadsaýid Ubaýdulloýewiň edarasynyň işini derňeýärler.
Iki hepde ozal bu wezipä Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmonyň ogly bellendi.
Täjigistanyň korrupsiýa garşy agentliginiň başlygynyň orunbasary Iliyos Idriszoda 27-nji ýanwarda özleriniň Ubaýdulloýewiň paýtagta uzak ýyllap häkimlik eden döwründe häkimligiň işgärleri tarapyndan döwlet serişdeleriniň ogurlanmak ähtimallygy barada deslapky derňewe başlandyklaryny aýtdy.
Idriszoda žurnalistlere derňewiň Duşenbäniň birnäçe ýaşaýjysyndan gelen şikaýat esasynda başlanandygyny, olaryň ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin goýberilen döwlet serişdeleriniň nädogry ulanylan bolmagyndan alada bildirendiklerini gürrüň berdi.
64 ýaşyndaky Ubaýdulloýew 19 ýyl häkim boldy we parlamentiň ýokarky palatasynyň başlygy bolup durýar. Ol Täjigistanda prezidentden soň ikinji ýolbaşçy hasaplanýar.


text:
-
-
-
-
-
-
keshe 22:45
-
keshe 22:33
-
keshe 21:48
-
-
keshe 20:45
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 17:45
-
keshe 17:21
Ulttyq keńes músheleri Soltústik Qazaqstan oblysynda boldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń músheleri 1 maýsymda Soltústik Qazaqstan oblysynda boldy. Bul týraly QR Prezıdentiniń kómekshisi Erlan Qarın jelidegi paraqshasynda jazdy, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń bir top músheleri Rauan Kenzhekhan, Marat Shıbýtov, Gýlmıra Ileýova, Andreı Chebotarev Soltústik Qazaqstan oblysynda qoǵam ókilderimen kezdesip, Prezıdent bastamalaryn júzege asyrý barysyn talqylady. Sapar barysynda Ulttyq keńes músheleri oblystyń qoǵamdyq keńes múshelerimen kezdesip, eldi-mekenderdi ınfraqurylymdyq nysandarmen, sý júıesimen qamtamasyz etý, ishki jáne syrtqy kóshi-qon, sondaı-aq, qoǵam ókilderi men jergilikti organdardyń ózara qarym-qatynas máselelerin talqylady», - dep jazdy E. Qarın.
Sonymen qatar, Ulttyq keńes músheleri Qyzyljar jáne Mamlıýt aýdandaryna bardy. Qyzyljar aýdanynda ótken aýyldyq okrýg ákimderimen kezdesýde aýyl ákimderin tikeleı saılaý naýqanyna daıyndyq barysy, aýdannyń aýyldyq okrýgterin damytý máseleleri sóz boldy.
«Budan bólek, Ulttyq keńes músheleri Peterfeld aýylynda ornalasqan «Qyzyljar Abaı orta mektebine» bardy. Mektep kúrdeli jóndeýden ótip, zaman talabyna saı jabdyqtalǵan. Sondaı-aq, munda bilim berý mazmuny men ádisteri qaıta qarastyrylyp, ustazdarǵa qoldaý kórsetýdiń jáne olardy yntalandyrýdyń tyń tásilderi ázirlengen.
Ulttyq keńes músheleri Mamlıýt aýdanynda elimizdiń ońtústiginen soltústikke kóshirý bastamasy aıasynda qonys aýdarǵan aýdan turǵyndarymen kezdesti. Olar Soltústik Qazaqstan oblysyna qalaı kóship kelgendigi týraly tájirıbesin ortaǵa saldy. Kezdesýdiń qorytyndysy boıynsha keńes músheleri ishki kóshi-qon máselelerin Ulttyq keńestiń jumysy aıasynda muqııat qarastyrýdy ýaǵdalasty.
Ulttyq keńes músheleri oblystaǵy sarapshylarmen jáne ǵalymdarmen de júzdesti. Kezdesýde bilim berý, óńirlik ǵylymı zertteýler júrgizý ádis-tásilderi, ǵalymdardyń bıznes jáne memlekettik organ ókilderimen baılanys máseleleri áńgimege ózek boldy.
Stýdenttermen jáne jastar birlestikteriniń belsendilerimen ótken kezdesýde bilim alý úshin kóship kelý, jastardy jumyspen qamtý jáne olarǵa qoldaý kórsetetin jobalardy júzege asyrý máseleleri talqylandy.
Sapar barysynda Ulttyq keńes músheleri qoǵam ókilderine, ǵalymdar men jastarǵa Prezıdent bastamalaryn júzege asyrý barysyn áńgimelep berdi. Sonyń ishinde, saılaý zańnamasyna engizilgen tyń ózgerister týraly aıtty.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesi músheleriniń óńirlerge issapary jalǵasady. Aldaǵy ýaqytta Qaraǵandy oblysyna barý josparlanyp otyr», - dep tolyqtyrdy QR Prezıdentiniń kómekshisi.
- Ulttyq joba: 2025 jylǵa deıin negizgi taýarlardy bırjada ótkizý úlesi 20% jetedi
- Soltústik Qazaqstanda sońǵy úsh aıda koronavırýstan 225 adam qaıtys bolǵan
- Prezıdenttiń QHA Keńesinde bergen tapsyrmalary boıynsha Úkimet keńesi ótti
- Soltústik Qazaqstanda qurylysshynyń ólimine qatysty is qaıta tekseriledi
- SQO-da 134 myń zeınetkerdiń 18 paıyzy ǵana koronavırýs ekpesin alǵan
- SQO-da eki aptada koronavırýsty juqtyrý kórsetkishi 1,7 ese artty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: 6 Hudaýyň adyna we taglymatyna hiç haçan dil ýetirilmez ýaly+, gullar hojaýynlaryna uly hormat goýsunlar+.2 Eger hojaýynlary imandaşy bolsa, hormat goýmak hökman däldir öýtmesinler, gaýtam yhlasly hyzmat etsinler. Sebäbi yhlasly hyzmat edip, imandaşyna we eziz doganyna köp peýda bererler.Şeýle zatlary hemişe öwret we öwüt-ündew et.3 Eger biri ýalan taglymaty öwredip, Halypamyz Isa Mesihiň sagdyn* öwüt-ündewini+ kabul etmese we Hudaýa wepaly bolmaga höweslendirmese+,4 ol ulumsydyr, hiç zada düşünýän däldir+. Ol delil getirip, jedelleşmegi gowy görýändir+. Şeýdip, göriplik, dawa-jenjel, töhmet* we müňkürlik döreýändir.5 Olar pikiri zäherlenen+ we hakykatdan daşlaşan adamlar bilen elmydama ýönekeý zatlaryň üstünde dawalaşýarlar. Olar öz bähbidine çapyp, Hudaýa wepaly bolýarlar+.6 Aslynda, baryňa kaýyl bolup, Hudaýa wepaly bolmak uly baýlykdyr+.7 Sebäbi biz dünýä hiç zat getirmedik, dünýäden hiç zat hem äkidip bilmeris+.8 Şol sebäpli iýjegimiz we geýjegimiz* bar bolsa, şoňa kaýyl bolalyň+.9 Baýajak bolýanlar bolsa synaga, duzaga+, akylsyz we erbet höwesleriň toruna düşüp, heläkçilige we ölüme uçraýandyr+.10 Sebäbi bar belanyň körügi* pul söýgüsidir. Käbirleri puluň yşkyna düşüp, imanyny gowşatdylar we köp görgi gördüler+.11 Sen welin, eý Hudaýyň guly, şeýle zatlardan uzakda dur! Hudaýa wepaly, dogruçyl, imanly, söýýän, çydamly we ýumşak adam bolmaga jan et+.12 Imanyň üçin gaýduwsyz göreş, ebedi ýaşaýşa berk ýapyş. Hudaý seni ebedi ýaşaýşy almaga çagyrdy, sebäbi ol hakda köp adamlara wagyz etdiň.13 Ähli zada ýaşaýyş berýän Hudaýyň we Pontiýus Pilatusa batyrgaý wagyz eden Isa Mesihiň+ öňünde saňa buýurýaryn:14 Halypamyz Isa Mesih äşgär bolýança, seni günäkärläp, ýazyk tapmazlary ýaly, beren tabşyrygymy ýerine ýetir+.15 Sebäbi bagtly we kuwwatly Hojaýynymyz bellenen wagtda mälim bolar. Ol patyşalaryň Patyşasy, hökümdarlaryň Hökümdarydyr+.16 Ýeke-täk ölmeýän oldur+ we hiç kimiň görmeýän hem görüp bilmeýän+ ýagtylygynda ýaşaýandyr+. Hormat we ebedi güýç onuňky bolsun! Omyn!17 Şu dünýädäki* baýlara tekepbir bolmazlygy tabşyr. Goý, olar ýalan baýlyga+ däl-de, Hudaýa bil baglasynlar. Sebäbi Hudaý ýaşaýyş üçin ähli zady jomartlyk bilen berýär+.18 Olary köp ýagşy işleri etmäge, jomart bolmaga we zadyny paýlaşmaga höweslendir+.19 Olar gelejekde gerek boljak ruhy baýlyk ýygnasynlar+, şonda hakyky ýaşaýşa berk ýapyşyp bilerler+.20 Eý Timoteos, saňa ynanylan zatlary gorap sakla+. Mukaddes zada dil ýetirýän biderek gürrüňlerden we bilimlisireýänleriň taglymatyndan gaça dur, sebäbi olaryň bilimi hakykata garşy gelýändir+.21 Käbirleri şeýle bilimine buýsanyp, imandan azaşdylar.Goý, Hudaý saňa ýagşylyk etsin!