text:
Iki gyz çaganyň enesi bolan Amina Aliýewanyň göwresindäki çaganyň ýene bir gyzdygy belli bolanda maşgalasy oňa mundan dyn diýipdir.
"Biz gaýyn enem we adamym bilen çaganyň jynsyny öňünden anyklatmaga gitdik. Lukman çaganyň gyzdygyny aýdanda olar dünýä agan ýaly bolup, ör-gökden geldiler, maňa çagany aýyrt" diýdiler.
30 ýaşly Aliýewa ginekologyň hem gaýyn enesiniň we adamsynyň tarapyny çalyp, çagany aýyrtmak üçin ony yrmaga synanyşandygyny aýdýar.
Aliýewanyň aýtmagyna görä, ol bu işe meýilli bolmandyr, ýöne adamsy aýrylyşyp, gyzlary öz hossarlygyna aljakdygyny aýdyp, haýbat atypdyr.
Bu Azerbaýjanda ýeke Aliýewanyň başyna gelen zat däl. Bu ýerde patriarhat jemgyýet aýallara erkek çaga dogrup, Hazar döwletindäki seýrek jyns deňagramsyzlygyna goşant goşmak üçin güýçli basyş edip bilýär.
Azerbaýjanda täze doglan çaglaryň köpüsi erkek - her bir 100 gyza 115 oglan - global ortaça hasap bolsa 100 gyza 107 oglan.
"Adaty" zat
2010-njy ýylda geçirilen "Kawkazda erkek çagalaryň azlygynyň syry" atly barlagda Azerbaýjanda dogulýan gyzlaryň sany garaşylyşyndan aşak diýen netijä gelindi. Gelnen netije ýurtda jyns esasynda düşürilen 8381 çaganyň sanyna deň.
Post-sowet ýurtlaryň käbirinde alnyp barlan barlagda jyns gatnaşygynda ýokary deňagramsyzlygyň bardygy kesgitlenildi. 1980-nji ýyllaryň ahyrlaryndan bäri Azerbaýjanda, Ermenistanda we Gürjüstanda tutuşlygyna alanyňda doglan gyz çagalaryň sany 10 prosent aşak bolupdyr.
Barlagda jynsy öňünden anyklanyp, çaga aýyrtmak Azerbaýjanda we Ermenistanda "adaty" zat diýen netijä gelinýär. Bu meseläniň çözgüdi üçin maşgala planlaşygy we kanuny interwensiýa maslahat berilýär.
Aliýewanyň çaklamagyna görä, göwreliliginiň üstünden 15 hepde geçensoň çagasynyň düşürilmegi bikanun. Azerbaýjanda çagany aýyrtmak göwreliligiň üstünden 12 hepde geçmezden bärde kanuny hasaplanýar.
"Ol ganhorlar meniň çagamyň elini, aýagyny kesdiler. Ýöne men-de ganhor. Biz dünýädäki iň uly günäni etdik. Ählimiz - eje, kaka we ene - biz wagşylarça bir ejizje mahlugy öldürdik" diýip, Aliýewa aýdýar.
"Näçe pida çekseler-de, synanyşmakdan el üzenoklar"
Bakuly ginekolog Terena Hasonowa jyns esasynda çagany aýyrtmak üçin maşgala agzalarynyň täsir etmäge synanyşmagy adatdan daşary zat däl diýýär: "Olar aýala basyş edýärler, onsoň çagany aýyrtmak ýeke-täk ýol bolup görünýär. Ol göwräňdäki çaga ogul diýilene deňiç çagasyny aýyrtmagy dowam etdirýär".
Hasanowa kähalatlarda hem çagany aýyrtýan aýallaryň özi. Sebäbi olar hökman ogul bolmalydyr öýdýärler diýýär: "Olar näçe pida çekseler-de, synanyşmakdan el üzenoklar" diýip, Hasanowa sözüniň üstüni ýetirýär.
Ol Azerbaýjanda erkek çagalaryň köplük bolup durýanlygynyň aňyrsynda ýatan sebäbiň çagalaryň jyns esasynda düşürilmegi diýýär. Doglan çagalary hasaba alýan Adalat ministrliginiň aýtmagyna görä, 2016-njy ýylyň birinji kwartalynda doglan çagalaryň 53 prosenti erkek çagalar.
"Beýle bolmasa, dogulýan erkek çagalaryň birden artmagyny nädip düşündirjek. Bu diňe çaganyň jyns esasynda düşürilmegi netijesinde bolup bilýär" diýip, Hasanowa aýdýar.
“Çagalary ogul bolsa, muňa guwanýarlar”
Ol jyns deňagramsyzlygy mekdeplerde mese-mälim diýýär: "Orta mekdeplerde bir synpda 6 gyz we 17 oglany ýa 14 oglan we 5 gyzy görýärsiň".
Psiholog Daýanat Rzaýew Azerbaýjan ýaly patriarhat jemgyýetlerde köp maşgalalar oglanlara maşgalanyň geljeginiň howpsuzlygy diýip garaýarlar diýýär: "Oglanlara köplenç maşgalanyň goldawy diýlip garaýarlar. Çagalary ogul bolsa, muňa guwanýarlar".
Maliýe kynçylyklary we bilimiň ýetmezçiliginiň hem gyz çagalaryň düşürilmeginiň sebäpleriniň biridigine ynanylýar. Ýurtda çagalaryň düşürilmegine mümkinçilik berýän zat diýip çagalaryň jynsyny öňünden anyklama tehnologiýasy agzalýar.
Aliýewa edinen bu tejribesinden soňra agyr psihologik kynçylykdan ejir çekip, maşgalasy bilen arasyny bozupdyr.
Ol bu prosesi başdan geçireninden soňra adamasy bilen bile ýaşaşyp bilmejekdigine göz ýetirendigini aýdýar. Alty aý soňra adamsyndan aýrylypdyr. Onuň 3 we 5 ýaşyndaky gyzlaryny öňki adamsynyň maşgalasy saklaýar.
Ol: "Çagamy olara öldürtmän, şonda aýrylsadym" diýip ökünýär.


c: text/html

text:
“Dünýä edebiýatynyň” täze ýylda çykan ilkinji sany, edil öňküleri ýaly, döwlet baştutanynyň edebiýat, medeniýet, sungat hakynda aýdan sözleri bilen açylýar. Onuň yzyndan “Ýurduň durmuşyndan möhüm medeni wakalar” diýen rubrikanyň astynda türkmen metbugatynyň geçen ýylyň noýabr-dekabr aýlarynda lenjini çykaryp beren syýasy wakalary sene yzygiderliligi boýunça gysgajyk ýatlanypdyr. Ýöne ýurdumyzda bolup geçen medeni-syýasy wakalaryň dünýä edebiýatyny wagyz etmäge nähili dahylynyň bardygy hakynda düşündiriş berilmändir.
“Dünýä edebiýatynyň” her sanynda nusgawy şahyrlarymyzyň birnäçe goşgylaryny berip, gysgajyk terjimehalyny ýerşeşdirmek kada öwrüldi, bu gowy zat. Ýöne bu žurnalda öz şahyrlarymyzyň eserlerinden bölekler ýa ol hakda makalalar beriljek bolsa, onda onuň dünýä edebiýaty bilen baglanyşygy esaslandyrylsa, maksadalaýyk bolardy. Mysal üçin, žurnalyň şu sanynda goşgulary çap edilen klassyky şahyrymyz Gurbanaly Magrupynyň döredijiliginiň Gündogar edebiýaty bilen baglanyşygy, onuň eserleriniň näçe dile terjime edilendigi hakynda maglumat berlen bolsa, has gyzykly bolardy.
Täçmämmet Jürdekowyň “Keremli kitap hakda kelam” atly makalasy prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Älem içre at gezer” diýen kitabyna bagyşlanypdyr. Awtor bu makalasyny “Şeýle ajaýyp eseri öz halkyna peşgeş beren Arkadagyň ömri uzak bolsun! Goý, onuň döwet-galamynyň astyndan çykýan keremli kitaplaryň kerweni has-da uzasyn” diýen arzuwlar bilen jemläpdir.
Elbetde, bu žurnal ilkibaşdan türkmen okyjylaryny dünýä edebiýatynyň iň gowy eserleri bilen tanyşdyrmak üçin döredilensoň, belli bir derejede okyjylar dünýä edebiýatynyň iň gowy nusgalary bilen tanyşdyrylýar. Ýöne nämeüçindir, esasan, geçmişdäki ýazyjy-şahyrlaryň döredijiligini terjime etmäge köp ýykgyn edilýär. Meşhur häzirki zaman ýazyjylardan hem E. Şafagyň “Yşk” romany ýaly syýasata dahyly bolmadyk, orta asyr şahyrlarynyň ýa-da adamyň durmuşyny beýan edýän eserler terjime edilýär. Mahlasy, türkmen okyjysyna diňe syýasata galtaşmaýan eserleriň terjimesi hödürlenýär.
Bu žurnalda yzygiderli terjimeleri berilýän alym A. Mämmedow, R. Mustakow, D. Berdiýew, K. Gurbanmyradow, A. Tagan, A. Atabaýew, Ş. Çaryýew, Ö. Daşgynow, O. Çaryýew ýaly halypa ýa-da ussatlyga ýetişen terjimeçilerimizde döredijilik erkinligi bolanlygynda, olaryň häzirki zaman dünýä edebiýatyndan syýasy äheňli eserleri terjime etmäge-de kämil ukuplarynyň bardygyny aýtsa bolar.
Merhum ýazyjy-şahyrlarymyzyň terjimeleri berlende, olar hakda gysgajyk maglumat berilse, has aýdyňlyk bolardy. Mysal üçin, rus ýazyjysy S. Ýeseniniň goşgularynyň tejimesi berlip, diňe soňunda rus dilinden terjime eden Italmaz Nuryýew diýlip berilmegi ýaş okyjylary bulaşyklyga salýar. Asla merhum ýazyjylaryň, terjimeçileriň terjime eden eserleri beriljek bolsa, awtorlyk hukugyna hormat goýlup, olaryň terjimesiniň nireden alnandygy ýa-da golýazmadan alnyp, ilkinji gezek çap edilýändigi takyk görkezilmelidir.
“Dünýä edebiýatynda” D. Geldiýewa, O. Öwezsähedow, G. HanBerdiýewa, D. Begnazarowa, T.Mämmetgurbanowa, A.Haşaýew, A. Çaryýewa ýaly ýaş terjimeçileriň ispan, nemes, ýapon, rus dillerinden terjime edip, hödürlän romanlarydyr-powestleriniň, hekaýalarydyr-ertekileriniň okyjylaryň göwnünden turandygyna şübhelenmeýärin. Žurnalda ýaş neslimize niýetlenen “Çagalar edebiýaty” bölüminiň bolup, şol rubrikanyň astynda terjime edilýän eserleriň ýaş terjimeçileriň zehininiň önümi bolmagy hasam guwandyryjydyr.
Žurnalyň şu sanyndan başlap, Artur Konan Doýlyň “Boskom jülgesiniň syry” hem Lew Şeýniň “Aw pyçagy” atly detektiw eserleriniň terjimesiniň hödürlenmegi “Dünýä edebiýaty” žurnalynyň tema örüsini has-da giňeldipdir.
Umuman, Dünýä edebiýaty” žurnalynyň täze sanynda hem okyjylar üçin okara zat bar. Ýöne häzirki zaman okyjylarynyň ösen islegi göz öňünde tutulyp, bu žurnalda dürli temalardan, şol sanda syýasy temalardan diktaturany paş edýän, onuň aýylgançlygyny görkezýän häzirki zaman ýazyjy-şahyrlaryň eserleri terjime edilse, “Dünýä edebiýaty” žurnaly has hem söýlüp okalardy.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist, edebiýatçy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejadyň ýurduň günortasyndaky «Abadan» atly nebit arassalaýjy stansiýasyna sapary wagtynda ol ýerde partlama we ýangyn ýüze çykdy.
Bu nebit arassalaýjy stansiýanyň direktory Abdulreza Mehrban bu wakada bir adamyň ölüp, birnäçe adamyň hem ýaralanandygyny aýtdy.
Wakada prezident Ahmedinejadyň özüne hiç hili zeper ýetmändir.
Eýranyň häkimiýetleri prezident Ahmedinejadyň saparyna gabat gelen bu partlamanyň tötänleýin tehniki näsazlyk sebäpli ýüze çykandygyny öňe sürýärler.


text:
Birleşen Ştatlaryň harbylary Iordaniýanyň Siriýada ýykylan söweş uçarynyň YD jeňçileri tarapyndan urulmandygyny aýdýarlar.
Iordaniýanyň «F-16» uçary 24-nji dekabrda demirgazyk-gündogar şäher Rakkanyň, ekstremist toparyň mesgeniniň golaýynda ýitdi.
«Yslam döwleti» toparynyň wagzyny edýän websaýt bu uçaryň sürüjisi diýlip tanadylan 26 ýaşly Mu'ath Safi Yousef al-Kaseasbehiň birnäçe suratyny çap etdi.
YD jeňçileri özleriniň bu uçary gyzgynlyk gözleýän raketa bilen urup ýykandyklaryny aýtdylar.
Iordaniýanyň ýaragly güýçleri we Birleşen Ştatlaryň Merkezi komandowaniýesi ekstremist toparyň ýykylan uçaryň sürüjisini ýesir alandygyny tassyk etdi.
Emma amerikan harbylary subutnamalar uçaryň urlup ýykylmandygyny açyk görkezýär diýdi.
Şeýle olar YD toparynyň uçar betbagtçylygyny öz maksatlary üçin ulanjak bolmaklary bilen ylalaşyp bilmejeklerini aýtdylar.
Emma olar uçaryň näme sebäpden ýykylandygyny welin aýtmadylar.
Iordaniýanyň goşuny Iordaniýa pilotyň howpsuzlygy we jany üçin YD toparyny we onuň goldawçylaryny jogapkär tutar diýdi.
"Alla ýüregiňize rehim salsyn!"
Şu aralykda Kasasbehiň kakasy, iordan gazetleriniň üsti bilen, YD toparyna ýüzlenme çap etdi.
"Alla siziň ýüregiňize rehim salsyn we siz meniň oglumy azat ediň" diýip, ol aýtdy.
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun iordan pilotyna halkara ynsanperwerçilik kanunlary esasynda çemeleşilmegine çagyrdy.
Bu Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygyndaky koalisiýanyň Siriýanyň territoriýasynda sentýabr aýynda YD nyşanalaryna garşy zarba urup başlaly bäri ýitiren ilkinji uçarydyr.
Iordaniýanyň harby howa güýçleri, Birleşen Ştatlar, Birleşen Arap Emirlikleri, Saud Arabystany we Bahreýn soňky üç aýda bu ýurtda ýüzlerçe howa zarbasyny urdy.
YD söweşijileri ozal Yragyň we Siriýanyň hökümetleriniň uçarlaryny urup ýykypdylar.
Goňşy Yrakda, paýtagt Bagdadyň golaýynda bir janyndan geçen bombaçy hökümetçi sünni milisiýasynyň wekilleriniň arasynda özüni partladyp, azyndan 24 adamy öldürdi.
24-nji dekabrda bolan partlamada sünni milisiýasynyň söweşijileri bilen yrak esgerleri hem öldi, onlarça adam bolsa ýaralandy.
Bu partlama milisiýa agzalarynyň, aýlyklaryny almak üçin, Madaýn şäherindäki harby baza gelen wagty boldy.
Ozallar şunuň ýaly hüjümler YD tarapyndan gurnalan hem bolsa, bu hüjümiň jogapkärçiligini bada-bat öz üstüne alan tapylmady.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
11-nji aprelde Aşgabadyň sport toplumynda ahalteke bedewleriniň gözellik bäsleşiginiň birinji saýlama tapgyry geçirildi. Oňa Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ösdürilip ýetişdirilen we çeýe bedewleri gatnaşdyrylýar. Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyrygy esasynda geçirilýän bäsleşigi “Türkmen atlary” döwlet birleşigi guraýar.
Bäsleşigiň baş maksady tutuş adamzadyň guwanjyna öwrülen ahalteke bedewleriniň dünýä ýüzündäki şöhratyny has-da belende götermekden, ýurtda atçylyk ulgamynyň ösdürilmegini höweslendirmekden ybaratdyr.
Gözellik bäsleşigine ahalteke bedewdäki tohumlaryň 3 ýaşdan 10 ýaşa çenli bolan aralygyndakylary gatnaşdyrylýar. Paýtagtyň atçylyk toplumynda bar bolan, ýurduň ministrliklerine, obasenagat toplumynyň edaralarynyň, şeýle hem hususy hojalyklara degişli athanalaryň hersinden bir bedew bäsleşige gatnaşdyrylýar.
Bäsleşigiň birinji tapgyrynda ajaýyp ahalteke bedewleriniň 50-den gowragy görkezildi. Toparyň agzalary olaryň beden gurluşyna, gözelligine, tohum arassalygyna baha bermek bilen, “ýylyň bedewi” adyna mynasyp dalaşgärleri saýladylar.
Onuň jemleri boýunça birinji tapgyrda atlaryň 20-si saýlanyp alyndy. Olar indiki tapgyra gatnaşmaga hukuk gazandylar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň kabul eden Kararyna laýyklykda, bäsleşigiň jemleýji tapgyry däp boýunça aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde, ýurtda Türkmen bedewiniň baýramçylygy bellenilýän gününde geçiriler.


text:
Talyban Päkistanyň Karaçi şäherindäki howpsuzlyk güýçleriniň edarasyny weýran eden hüjümi özleriniň amala aşyranlygyny boýun aldy.
Penşenbe güni bolan şol wakada azyndan 15 adam heläk bolup, 100 töweregi adam ýaralandy. Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, hüjümçiler ilki başda şol merkezi uzakdan nyşana alyp, soňra partlaýjy madda ýüklenen maşyn arkaly hüjüm edipdirler.
Hüjüm edilen edara Karaçiniň iň ösen etraplarynyň birinde bolup, ABŞ-nyň Konsulhanasy hem şol etrapda ýerleşýär. Hüjümde weýran edilen bina tussag edilen gozgalaňçylaryň we jenaýatçylaryň saklanýan ýeri diýlip bilinýär.
Bu binaniň içinde näçe şübheli gozgalaňçynyň bolanlygy barada häzirlikçe takyk maglumat ýok.
Päkistanyň tire-taýpalar regionynda ýerleşýän Tahrik-i-Talyban atly toparyň wekilleri şol hüjümüň özleri tarapyndan amala aşyrylanlygyny boýun aldylar.


text:
Indeýler
Indeýler Amerikanyň ýerli ilatynyň umumy ady (eskimoslardan we aleutlardan başgasy). Bu at ilkinji deňizde ýüzüjileriň (15 asyryň aýagynda H. Kolumb we b.) Atlantik okeanyň aňyrsynda açan ýerlerine Hindistan diýip ýalňyş düşünmeklerinden gelýär. Indeýler antropologik gurluşy taýdan amerikan jynsyna degişli. Amerikadaky indeýleriň umumy sany takmynan 30 milliondan gowrak (1960). Indeýleriň dil bölünşigi örän köp. Olaryň dili entek ylmy taýdan kadaly öwrenilmändir. Indeýleriň dini ynançlary boýunça geçmişde dürli urug-taýpa kultlarynda (şamanism, totemizm galyndylary we.b) uýmak bolupdyr. Häzirki indeýlerde şol kultlar hudaýlar hökmünde Amerikanyň diňe barmasy kyn we çet sebitlerinde ýaşaýan taýpalarda saklanyp galypdyr. Indeýleriň köpüsi hristiançylygy: Günorta Amerikada, esasan, katolizmi, Demirgazyk Amerikada ýaşaýanlaryň aglabasy bolsa protestantizmiň dürli mezheplerini kabul edipdirler. Indeýleriň we eskimoslaryň ata-babalary 30-20 müňýyllyklarda demirgazyk-gündogar Aziýadan Bering bogazynyň üsti bilen Amerika göçüp barypdyrlar diýip çak edilýär. Amerikanyň ýewropalylar tarapyndan koloniýalaşdyrylyp ugralmagy bilen (16-njy asyrdan başlap), indeýleriň durmuşynda düýpli özgerişikler bolup başlaýar. Ýewropa kolonizatorlary indeýleriň tebigy ösüşini togtatmaga çalyşýarlar. Kolonizatorlar demirgazyk Amerikada indeýleriň köpüsini garypdyrlar, ep-esli bölegi bolsa ABŞ-nyň we Kanadanyň rezerwasiýalaryna göçürilipdir. Diňe materigiň çet demirgazygyndaky ýerli indeýler ýarym çarwa durmuşynda ýaşaýarlar, ABŞ-daky indeýleriň köp bölegi amerikanlar bilen assimilleşip Amerikanys şäher we oba proletariatynyň hem-de garyp fermerleriniň hataryna goşulýarlar. Latyn Amerikasyndaky (West-Hindistan, Urugway, Argentina) indeýleriň köp taýpalary gyrlypdyr. Indeýleriň diňe az bölegi Amazonka derýasynyn basseýniniň çet ýerlerinde öz medeni-durmuş gurluşyny saklapdyr. Latyn Amerikasyndaky birnäçe ýurtlaryň häzirki milletleriniň (meksikanlaryň, paragwaýlaryň, peruanlaryň) we beýlekileriň emele gelmeginde indeýler olaryň esasy düzüm bölegi bolýar. Birnäçe döwletlerde ispan dili bilen birlikde indeýleriň dili hem ulanylýar (ýagny-keçýa-Peruda, Boliwiýada, Ekuadorda, guarani- Paragwaýda ikinji resmi dil hasap edilýär.). Indeýleriň dünýä medeniýetine goşan goşandy uludyr. Indeýler ajaýyp arhitektura ýadygärliklerini, şekillendiriş sungatyny, şahyrana halk döredijiligini döretdi.


text:
Tutuş Sawud Arabystan şalygynda ýylyň dowamynda bazarlarda durgunlyk höküm sürenem bolsa, oraza aýynyň öňüsyrasynda ylaýta-da Mekge we Medine şäherlerinde bahalar galmaga başlapdyr. Ýöne tanymal goýun delalynyň biriniň aýtmagyna görä, bahalarda gymmatlaşyk ýüzden 10 göterimi geçmez.
Akram atly bir dellal, aslynda bu ýylky bahalaryň geçen ýyl bilen deňeşdirilende pesdigini öňe sürýär. Onuň aýtmagyna görä, Sudandan "Sawakini" tohumyndan bolan goýunlaryň import edilmegi ýurtda bahalaryň ýüzden 20 peselmegine sebäp bolupdyr. "Sawakini" goýunlary 550-950 riýal ýagny 147 bilen 253 dollaryň arasynda satylýar.
Rafie Omar atly başga bir goýul delally bolsa, bu ýyl bahalaryň pese gaçmagyna garamazdan bazarda talabyň hem azdygyny belläpdir.
Alyjylar bolsa, mal delallarynyň oraza aýynda talabyň ýokarlanmagyny öz bähbidine öwürmek üçin goýunlaryň bahalaryny gymmatlanmagyndan howatyrlanýarlar.
Medinedäki goýun dellallary bolsa edil orazanyň öň ýanynda bahalaryň owalky orazalara görä gymmatlandygyny öňe sürýärler. Bahalar oraza iki gün galanda galýar.
Ali Marzouk Al-Kahtaniniň aýtmagyna görä, hökümet bazardaky düzgüni berk tutmaýandygy üçin goýun dellallarynyň talabyň birden artýan mahaly, ýagny orazada bahalary hasam galdyrmagyna mümkinçilik döreýär.
Nawaf Saud Al-Harbi bolsa, hökümetiň, ýerli häkimýetleriň, şäher häkimlikleriniň we söwda ministrliginiň bahalary jylawlamak üçin bazary derňemegini teklip edýär. Ol täjirlere we dellallara baýramlarda pursatdan peýdalanyp bahalary gymmatlatmaga mümkinçilik berilmeli däldigini nygtaýar.


text: Garaşsyz baky Bitarap Türkmenistan Watanymyzyň mähriban halky, men siziň hemmäňizi Bitaraplyk bayramynyň 17-i ýyllyk şanly toýy hem-de Talyplar güni bilen gutlaýaryn. Gutlamak bilen Size berk jan saglyk, agzybirlik,asudalyk,uzak ömür, öýleriňizde bereketiňiziň köp bolmagy we çaga gülküsiniň hemişe ýaňlanyp durmagyny Beýik biribardan arzuw edýärin. Şeýle-de bu gün Bitaraplyk baýramçylygyny we Talyplar gününi hem ýatdan çykmajak günleriň biri höküminde kabul edip bilersiňiz. Sebäbi şu ýyl, günüň-aýyň- ýylyň (12-12-12) biri-birine meňzeş sanlaryň gabat gelmegi bilen öz aýratynlygyny görkezýär. Hormatly agzalar şular ýaly meňzeş sanlaryň ýene-de müň ( 1000) ýyldan gaýtalanýandygy üçin biri-birimize baýramçylyk gutlaglary,ýatdan çykmaýan we gaýtalanmajak pursatlary, öz maşgalalaryňyz we dostlaryňyz hem-de siziň bilen durmuş gurup,ömir baky bile boljak söýen gyzyňyz bilen Kafedyr-restoranlarda, saçak başynda, seýilgählerde 12,12,12-sine Bitaraplyk we Talyplar güni mynasybetly biri-biriňiz bilen bir näçe wagtdan soňam, ýatlar ýaly gowy pursatlary bellemegiňizi arzuw edýärin. Baýramyňyz gutly mübärek bolsun!


text:
Pakistanyň ýörite komissiýasy ýurduň resmilerine öz rugsady bolmazdan “Al-Kaýda” toparynyň ozalky lideriniň maşgala agzalaryny öz watanlaryna ugratmazlygy tabşyrdy.
Bu komissiýa Osama bin Ladeniň ölümine getiren amerikanyň ýörite güýçleriniň operasiýasyny derňemek üçin döredilipdi. Komissiýanyň sişenbe güni çykaran kararynyň Içeri işler ministrligine we pudagara aňtaw gullugyna ugradylandygyny Pakistanyň metbugaty habar berýär.
Şu ýylyň 2-nji maýynda Abbottabatda şäherinde Bin Laden öldürilenden soň, onuň üç aýaly hem azyndan alty çagasy häzire çenli Pakistanda tussaglykda saklanýarlar.
Pakistanyň kuwwatly aňtaw gullugynyň komissiýanyň çykaran netijesine boýun bolup-bolmajagy entek belli däl. Bin Ladeniň öldürilmeginiň yz ýany Pakistanyň resmileri onuň maşgala agzalaryny öz ýurtlaryna ugratmagy planlaşdyrypdylar.
Bin Ladeniň dul galan iki aýalynyň Saud Arabystanynyň, kiçi aýaly, 29 ýaşly Amal Ahmed al-Sadahyň bolsa Ýemeniň raýatydygy çak edilýär.
Iýunyň ahyrlarynda Sadahyň “sanlyja günleriň” içinde Pakistandan çykjakdygy habar berlipdi. Ýemeniň we Saud Arabystanynyň metbugatynda peýda bolan habarlara görä, Sadahyň körpe gyzy bilen birlikde öz ýurtlaryna dolanmagy barada Pakistanyň we Ýemeniň resmileri özara ylalaşypdyrlar.
Berilýän maglumata görä, 2-nji maýda geçirilen hüjümiň dowamynda Sadaha hem şikes ýetip, ol Pakistanda bejergi alypdyr.
Pakistanyň ýokary sudýasy Jawed Ikbalyň ýolbaşçylyk edýän dört agzadan ybarat komissiýasy özüniň ilkinji maslahatyny sişenbe güni ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirdi. Gepleşikleriň dowamynda beýleki meseleler bilen bir hatarda dünýäniň iň köp gözlenen terroristiniň nähili ýagdaýlarda Abbottabatda bilinmän ýaşap bilendigi baradaky mesele hem derňeldi. Abbottabatda ýurduň ýokary derejelei harby akademiýasy hem ýerleşýär.
Sişenbe güni ýaýradylan beýanatda bellenmegine görä, komissiýanyň wezipesi şulardan ybarat bolupdyr:
Osama bin Ladeniň Pakistanda bolmagynyň ähli esaslaryny aýan etmek;
Birleşen Ştatlaryň Abbottabatda geçiren operasiýasy boýunça ähli delilleri we ýagdaýlary derňemek;
Eger-de degişli resmiler tarapyndan goýberilen kemçilikler bar bolsa, olaryň aslyny we geçmişini belli etmek;
Teklipleri işläp düzmek.
Birleşen Ştatlaryň Pakistan resmilerinden ýaşryn geçiren operasiýasy Yslamabadyň gaharyny getiripdi. Pakistan muny ýurduň özbaşdaklygyny bozmak diýip häsiýetlendiripdi.
Şol bir wagtda-da Bin Ladeniň Pakistanda bolmagy, Birleşen Ştatlarda oňa gizlenmäge Pakistanyň içindäki harby ýa-da aňtaw gulluklarynyň hemaýat beren bolmagynyň mümkindigi baradaky gümanlary hem döretdi. Emma, amerikan resmileriniň nygtamagyna görä, Pakistanyň ýokary derejeli raýat ýa-da harby liderleriniň Bin Ladeniň nirededigini öňünden bilendiklerini tassyklaýan hiç bir subutnama ýok.


text:
Makedoniýanyň prezidenti Gýorge Iwanow german gazetine beren interwýusynda migrantlar üçin “balkan ýoluny” şu ýyl ýapyp biljekdigini aýtdy.
“Der Spiegel” gazetiniň 29-njy fewralda çap eden interwýusynda Iwanow Awstriýa migrantlaryň sanyny 37500 adama ýetirip, kesgitlän çägine ýetensoň, Makedoniýanyň Gresiýa bilen serhedini ýapyp, ýüzlerçe müň migrantyň Ýewropa aşmak üçin ulanýan Balkan ýoluny ýapjakdygyny mälim etdi.
“Bize häzir syýasy karar gerek. Tiz wagtda bu gaty giç bolar. Awstriýanyň 37500 müň adamlyk çägi tiz wagtda dolar”, diýip Iwanow aýtdy.
Bu söhbetdeşlik Makedoniýanyň Gresiýa bilen serhedinden geçmäge synanyşan ýüzlerçe migranta garşy gözi ýaşardýan gazy we sesli ýaraglary ulanan güni çap edildi.


text:
Sişenbe güni Kaddafiniň tarapdarlary gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki Zwara şäherini yzyna alypdyrlar diýlip, habar berilýär.
Duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet Sekretary Hillary Klinton Liwiýanyň oppozisiýa wekilleriniň biri Mahmud Jebril bilen duşuşyk geçirdi.
Parižde geçen bu duşuşykdan soň, ne Hillary Klinton ne-de Mahmud Jebril bolan gürrüňdeşligiň mazmuny barada kommentariýa berdiler.
Sişenbe güni G-8 toparyna girýän döwletleriň daşary işler ministrleri Liwiýadaky krizisi maslahat etdiler.
Maslahatda Liwiýanyň howa giňişligi arkaly uçuş gadaganlygyny girizmek teklibi kabul edilmedi.


text:
Anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow özüne ynanylan düzümleriň işlerinde ýol beren düýpli kemçilikleri üçin wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowa berk käýinç yglan edip, ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmese, eýeleýän wezipesinden boşadyljakdygyny oňa duýdurdy.
Hususan-da Berdimuhamedow milli telewideniýäniň hem-de metbugatyň işinde ýetmezçilikleriň bardygyny, ýurtda dabaraly çärelere bagyşlanyp geçirilýän konsertleriň pes derejede guralýandygyny, şeýle hem durmuş-medeni maksatly desgalaryň birnäçesiniň, şol sanda açylmagy göz öňünde tutulýan Medeniýet şäherçesini işe girizmekde taýýarlamakda kemçilikleriň bardygyny aýdyp, Ýazmuhammedowanyň işini berk tankytlady.
Ýazmuhammedowa berlen bu gezekki käýinç eýýäm dördünjidir. Wise-premýer özüniň ilkinji käýinjini 2009-njy ýylyň fewralynda, ikinji käýinjini 2010-njy ýylyň ýanwarynda, üçünji käýinjini bolsa 2011-nji ýylyň ýanwarynda alypdy.
Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasaryna berlen käýinçleriň başky ikisi onuň öz garamagyndaky ministrliklerde we pudak edaralarynda işleriň talabalaýyk guralmagyna gözegçiligi gowşadandygy üçin berlen bolsa, üçünji käýinç medeni köpçülikleýin çäreleri geçirmegiň we medeni maksatly binalary ulanmagyň tertibiniň bozulmagyna ýol berenligi üçin berlipdi.
Ýazmuhammedowanyň bu gezekki käýinç almagynda Medeniýet şäherçesiniň işe girizilmeginde haýal-ýagallyga ýol berilmegiň sebäbiniň ýatandygy barada aýdylýar.
Medeniýet şäherçesiniň düýbi Türkiýäniň “Sehil Inşaat” kompaniýasy tarapyndan 2008-nji ýylyň başynda tutulypdy. Bilimler we talyp ýaşlar güni mynasybetli, şu ýylyň 1-nji sentýabrynda açylmagy göz öňünde tutulan Medeniýet şäherçesiniň dabarasy Medeniýet institutynyň binasynyň doly tamamlanmandygy sebäpli has yza süýşürildi.
2010-njy ýylyň 9-njy iýunynda Berdimuhamedow Medeniýet şäherçesiniň gurluşygynyň alnyp barylýan ýerine hut özi baryp görüpdi we işleriň barşyndan nägilelik bildirip, Türkmenistanyň Medeniýet we teleradioýaýlymlar ministri Gulmyrat Myradowdan, wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowadan kemçilikleri düzetmek boýunça ähli zerur çäreleri görmegi talap edipdi. Ýöne bu meselede işleriň haýal depginde barýanlygy sebäpli, Berdimuhamedow Ýazmuhammedowa şu ýylyň ýanwarynda käýinç beripdi.
Bu proýektiň bahasy 150 million dollara barabardyr. Medeniýet şäherçesi Türkmen döwlet medeniýet institutyny, ýörite sazçylyk mekdebini, çagalar bagyny, umumy bilim berýän orta mekdebi, üç sany köp gatly jaýlary özünde jemleýär. Ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygy tamamlanansoň, 200-den gowrak kwartiralar ýurduň medeniýet we döredijilik işgärlerine paýlanylyp berilmeli edilipdi.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Döwlet sekretary Jon Kerri ABŞ-nyň we Orsýetiň Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän urşuň soňuna çykmak boýunça gepleşiklere itergi bermek barada ylalaşandyklaryny aýtdy.
Kerri 24-nji martda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin duşuşygyndan soň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen geçirilen bilelikdäki metbugat-konferensiýasynda çykyş etdi.
Kerriniň aýtmagyna görä, Siriýada ok atyşygy bes etmek barada geçen aýda gelnen çäkli ylalaşykda araçylyk eden ABŞ we Orsýet Moskwanyň ýarany bolan Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad “oňyn hereket etmeli” we parahatçylyk ugrundaky gepleşiklere gatnaşmaly diýip ylalaşypdyrlar. Assadyň ykbalyna degişli mesele parahatçylyk ugrundaky gepleşiklerde päsgelçilik döredýär.
Şeýle-de Kerri Waşingtonyň we Moskwanyň Siriýanyň täze konstitusiýasynyň taslama görnüşiniň awgusta çenli düzülmegi barada ylalaşandygyny aýtdy.
24-nji martda Ženewada Siriýanyň hökümetiniň we oppozisiýasynyň arasynda göni bolmadyk gepleşikleriň tapgyry tamamlandy. BMG-niň wekili Staffan de Mistura iki tarapyň arasynda köp umumylygyň tapylandygyny aýtdy.


text:
Irlandiýa Mossadyň agentleriniň dokumentleriniň galplaşdyrylmagy bilen bagly dawa sebäpli öz ýurdundaky Ysraýylyň diplomatyny ýurtdan çykarýar. Bu barada sişenbe güni Irlaniýanyň daşary işler ministri Maýkl Martin habar berdi.
Şu ýylyň ýanwar aýynda HAMAS toparynyň liderleriniň biri Mahmud al-Mabhuhyň öldürilmegi bilen bagly derňewde bu işe dahyllylykda şübhe bildirilýän 32 adamyň Dubaýa Ýewropanyň hem Awstraliýanyň galp passportlary bilen gelendikleri anyklandy.
Ysraýyl bu wakalara öz agentleriniň gatnaşandygyny ne tassyklaýar ne-de ret edýär.


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Önümçilik maksatly karzlar
Bank Türkmenistanda kiçi we orta derejedäki isjenligi goldamak maksady bilen edara görnüsli tarapy döretmezden hereket edýän telekeçilere we edara görnüsli taraplara karzyn asakdaky görnüslerini hödürleýär
Täjirçilik Karzlary:
- Harytlaryñ satyn alynmagy;
- Dolansyk serisdelerinin üstüni dolmak.
Karzyñ möçberi: Hakyky girdejileriñ derejesine we hödürlenýän is meýilnamasyna laýyklykda alynjak girdejilere göra kesgitlenilýär
Karzy almagyñ esasy sertleri:
- Durnukly girdeji çesmesiniñ bolmagy
- Karzy ulanmak isinin meýilnamasynyn bolmagy
- Isjenligini tassyklaýjy resminamalaryñ bolmagy
- Karz boýunça 1 kepil (aýratyn halatlarda)
- Girew hökmünde goýup boljak emlägiñ bolmagy
Önümçilik Maksatly Karzlar:
- Çig mal we enjamlaryñ satyn alynmagy
- Önümçiligiñ ulaldylmagy
- Düýpli gurlusyk we abatlaýys isleri üçin
Karzyñ möçberi: Hakyky girdejileriñ derejesine we hödürlenýän is meýilnamasyna laýyklykda alynjak girdejilere göra kesgitlenilýär.
Karzy almagyñ esasy sertleri:
- Durnukly girdeji çesmesiniñ bolmagy
- Karzy ulanmak isinin meýilnamasynyn bolmagy
- Isjenligini tassyklaýjy resminamalaryñ bolmagy
- Karz boýunça 1 kepil (aýratyn halatlarda)
- Girew hökmünde goýup boljak emlägiñ bolmagy
dýp hümmeti 18.01.2017Merkezi Bankyň dýp kursy
karz hasaplama
goýum hasaplama
salgymyz
View Larger Map


text:
hyzmatlarymyz
- › Hyzmatlarymyz
- › Raýatlara
- › Telekeçiler we edara görnüşli taraplar
- › Hyzmat ediş nokatlar
- › Pul geçirimler
Hyzmatlarymyz
- Milli manatda:
-şahsy taraplaryň we telekeçileriň, ýuridiki taraplaryň we ýuridiki tarap bolmaýan beýleki guramalaryň gündelik we goýum hasaplarynyň açylmagy
-hasaplary boýunça pul geçirimleriniň amala aşyrylmagy
-hasaplarynda pul serişdeleriniň saklanylmagy
-hasaplaryndaky pul serişdeleri boýunça müşderilere we ynanylan wekiline degişli tassyknamalaryň berilmegi
Bankymyz müşderileri bolan telekeçileriň, ýuridiki taraplaryň we ýuridiki tarap bolmaýan beýleki guramalaryň Türkmenistanyň çäginde beýleki müşderiler we karz guramalary bilen hasaplaşyklaryny:
-Töleg tabşyryklary bilen hasaplaşyklary
-Çekler bilen hasaplaşyklary
-Inkasso boýunça hasaplaşyklary
-Akkreditiw boýunça hasaplaşyklary
-Plastik kartlar bilen hasaplaşyklary
-Töleg talapnamalary tabşyryklary bilen hasaplaşyklary
- Daşary ýurt pulunda:
-gündelik we goýum hasaplarynyň açylmagy
-Türkmenistanyň çägine we çäginden daşarky ýurtlara hasaplary boýunça pul geçirimleriniň SWIFT ulgamy arkaly amala aşyrylmagy
-WESTERN UNION pul geçirimleri
-Akkrediitw boýunça hasaplaşyklaryň geçirilmegi we kabul edilmegi
-Milli manady daşary ýurt puluna we daşady ýurt puluny milli manada konwertasiýa we konwersiýa hyzmatlaryny
-hasaplarynda pul serişdeleriniň saklanylmagy
-hasaplaryndaky pul serişdeleri boýunça müşderilere we ynanylan wekiline degişli tassyknamalaryň berilmegi
-Daşary ýurt pulyny alyş-çalyş işleri
dýp hümmeti 18.01.2017Merkezi Bankyň dýp kursy
karz hasaplama
goýum hasaplama
salgymyz
View Larger Map


text:
ABŞ Yragyň bütewi bolmagyna goldaw bildirýändigini aýtdy. Munuň öňüsyrasynda Yragyň Kürdistan regiony garaşsyz bolmagy boýunça referendum geçirmäge çagyryş etdi.
Kürdistan regionynyň ýolbaşçysy Masud Barzani 3-nji iýulda eden çykyşynda kanun çykaryjylardan garaşsyzlyk boýunça referendumy geçirmek üçin komitet döretmegi we gün kesgitlemegi sorady.
Munuň bilen bir wagtda Yrak “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň ýolbaşçylygyndaky gozgalaňçylaryň hüjümleri bilen ýüzbe-ýüz bolýar. Söweşijiler Yragyň demirgazygynda we gündogarynda uly giňişlikleri basyp aldylar.
Ak Tamyň metbugat-wekili Joş Earnestiň (Josh Earnest) aýtmagyna görä, Waşington “Yragyň bütewi bolmagynda has güýçli boljagyna” ynanýar. Şeýle-de Ak Tam wise-prezident Joe Bideniň Barzaniniň administrasiýasynyň ýolbaşçysy Fuad Husseýn bilen 3-nji iýulda Waşingtonda duşuşyk geçirendigini habar berdi.


text:
Amerikan prezidenti Barak Obama gyssagly global meseleler hakda pikir alyşmak üçin sişenbe güni Germaniýanyň kansleri Angela Merkeli Ak Tamda garşy aldy.
Obama 2009-njy ýylyň ýanwarynda häkimiýet başyna geleli bäri, bu Merkeliň Birleşen Ştatlara eden altynjy sapary bolsa-da, ol ilkinji gezek resmi nahar we artilleriýa salýuty bilen garşylandy.
Aralaryndaky gatnaşyk ol diýen ysnyşykly hasaplanmasa-da, Merkel Obama tarapyndan beýle sylag-hormata mynasyp görlen ilkinji Ýewropa lideridir.
“Meniň prezidentlik döwrümde bu gün bir ýewropa ýolbaşçysynyň ilkinji resmi sapary we resmi nahary bellenýär. Bu bir gelşip duran zat. Transatlantik ýaranlygy biziň tutuş dünýäde asudalygy we abadançylygy ösdürmek baradaky tagallalarymyzyň özenini, ýüregini emele getirýär. Ýewropanyň ýüreginde ýerleşýän Germaniýa biziň güýçli ýaranlarymyzyň biridir. Kansler Merkel hem meniň iň ýakyn ýaranlarymyň biri” diýip, prezident Obama aýtdy.
Birleşen Ştatlar bilen Germaniýanyň soňky aýlarda ýüzbe-ýüz bolan kynçylyklarynyň biri Liwiýa meselesi, Kaddafiniň hökümete garşy gozgalaňçylara edýän zulum-sütemine nähili jogap berilmelidigi.
Ýaňy mart aýynda Kaddafiniň parahat ilaty nyşana alýan güýçleriniň garşysyna harby herekete geçmek barada Birleşen Milletler Guramsynyň Howpsuzlyk Geňeşinde bolan ses berişlikde NATO-nyň ses bermekden saklanan ýeke-täk ýewropaly agzasy Germaniýa boldy.
Ýöne iki ýolbaşçynyň duşuşygyndan soň geçen metbugat ýygnagynda Obama Kaddafiniň häkimiýet başyndan gitmegi bilen Merkeliň ylalaşýandygyny aýdyp: “Kaddafiniň gitmegi üçin gerek zat gysyşyň dowamly artdyrylmagy” diýdi.
“Şeýlelikde biziň tutuş Liwiýada görýänimiz – režimiň güýçleriniň birsyhly yza serpikdirilýänligi, güýçden düşürilýänligi, Kaddafiniň hökümetiniň ýokary derejeli agzalarynyň, şeýle hem harbylaryň ondan ýüz öwürýänligi. Meniň pikirimçe, Kaddafiniň gitmegi diňe wagt meselesi” diýip, Obama aýtdy.
Obamanyň bellemegine görä, iki ýolbaşçynyň giňişleýin pikir alşan ýene bir meselesi Ýewropanyň bergi krizisi, aýratyn-da Gresiýanyň kynçylykly maliýe ýagdaýy. Waşington bu ýurda kömek üçin hyzmatdaşlygy wada edipdir.
Owganystan
Owganystan barada hem Angela Merkel ýaragly güýçler çykarylýança we ondan soň hem Birleşen Ştatlar bilen Germaniýanyň arasyndaky arkalaşygyň dowam etjekdigini aýtdy.
“Owganystanda alyp barýan işlerimiz biziň agzybirligimiziň nähili berkdigini görkezýär. Biz demirgazyk Owganystandaky hyzmatdaşlygymyz üçin örän minnetdar. Bu gaty gowy ilerleýär. Owganystanda howpsuzlygy üpjün etmek üçin zerur işlere gatnaşýarys diýen ynama goşulýarys. Bu bir syýasy hem harby tagalla. Biz ol ýere bilelikde gitdik, bilelikde hem çykarys diýýäris. Ýöne bu işi jogapkärçilikli ederis. Owganystana uzak wagtlap biziň kömegimiziň gerekdigini ýatdan çykarmarys” diýip, Merkel nygtady.
Owganystanda Birleşen Ştatlaryň 100 müň çemesi esgeri bar. Bularyň sanynyň şu tomusdan başlap, kem-kemden azaldylmagyna garaşylýar. Germaniýa hem öz esgerlerini şu ýylyň aýagyndan beýläk çykarmaga başlamak umydynda.
Amerikan prezidenti bilen german kansleri Ysraýyl-Palestina konflikti barada hem giňişleýin gürleşdiler diýlip, habar berilýär.
Pikir alşylan ýene bir mesele Eýranyň gizlin alyp barýan ýadro programmasy boldy. Olar Tähran uran baýlaşdyrmak işi barada BMG-niň atom häkimiýetlerine doly maglumat bermedik ýagdaýynda täze sanksiýalar hakda oýlanmaly diýen netijä gelipdirler.
German kansleri Angela Merkel şişenbe güni Birleşen Ştatlaryň “Azatlyk ordeni” bilen sylaglandy.


text:
Düýbi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän hususy tehnologiýa kompaniýasy “Apple” özüniň iPhone mobil enjamlaryny Hytaýda ornaşdyryp başlaýar.
Ýekşenbe güni “Apple” kompaniýasy Hytaýyň döwlet eýeçiligindäki “China Mobile” kärhanasy bilen köpýyllyk şertnama baglaşandygyny mälim etdi.
Şeýle-de, “Apple” kompaniýasy özüniň “iPhone” mobil telefonlarynyň 2014-nji ýylyň 17-nji ýanwaryndan başlap Hytaýyň dürli künjegindäki bazarlarda satuwa çykmagyna garaşylýandygyny aýtdy.
Ylalaşygyň maliýe şertleri barada maglumat berilmedi. Ylalaşygyň netijesinde hytaý bazarlarynda “iPhone” mobil telefonlary “Lenovo”, “ZTE” we “Huawei” ýaly ýurduň smartfon ödüriji kompaniýalary bilen bäsleşer.


text:
1991-nji ýylda gowşulan garaşsyzlykdan 2006-njy ýylyň dekabryna çenli Türkmenistana Saparmyrat Nyýazow hökümdarlyk etdi. Ol özüne "Türkmenbaşy" diýilmegini gowy görýärdi.
Türkmenistanyň tebigy gaz baýlygy dünýäde dördünji orunda durýar. Ýurt mundan ummasyz pul gazandy. Ilat sany bäş million çemesi. Ýöne gazanylan pullaryň köpüsi halka hiç haçan peýda getirmedi.
Bu pullary Türkmenbaşy paýtagtda, Awazada mermer ymaratlara, özüne gurlan ýadygärliklere, şol sanda özüniň belentligi 75 metr bolan we aýlanyp, ýüzi hemişe Güne bakyp duran gülkünç altyn heýkeline tarhandökerlik bilen saçyp-sowurdy.
Londonda ýerleşýän "Global Witness" toparynyň 2006-njy ýylda çykaran hasabatynda aýdylmagyna görä, Nyýazow daşary ýurt banklarynda hem 3 milliard dollardan köp pul saklapdyr. Munuň 2 milliard dollar çemesi Germaniýanyň "Deutsche Bank" atly bankyndaky Walýuta alyş-çalyş rezerw fondunda ýatana meňzeýär.
2006-njy ýylyň dekabar aýynyň aýaklarynda Nyýazow aradan çykyp, iş başyna Gurbanguly Berdimuhamedow geldi.
Berdimuhamedow üstümizdäki ýylyň 29-njy awgustynda Berline sapar etdi. Bu bir üýtgeşik sapardy. Türkmen-German söwda forumy planlaşdyrylypdy we prezident Berdimuhamedow bu delagasiýa ýolýaşçylyk etmek kararyna giç gelene meňzeýär.
Azatlyk Radiosynyň türkmen gullugynyň edinen maglumatyna görä, german hökümetinde Berdimuhamedow Berlindäkä kansler Angela Merkel onuň bilen duşuşmalymy ýa däl diýen çekişmeler döräpdir.
Adam hukuklary 25 ýyl bäri depelenip gelinse-de, ýurduň gaz baýlygy sebäpli, Günbatar ýolýaşçylary türkmen liderlerini myhman edinmekden çekinenoklar.
Berdimuhamedow Merkel bilen metbugat ýygnagynda peýda boldy. Bu ýygnakda onuň janpenasy öý eýesi germanlar tarapyndan hödürlenen suwy öz getiren suwy bilen çalyşdy.
Türkmen prezidentine adam hukuklarynyň ýagdaýy barada sorag berildi. Bu soraga taýýarlykly gelen Berdimuhamedow Türkmenistanyň ilaty mugt gaz, elektrik togy we suw bilen üpjün edilýär, onsoň hökümet olara nädip zulum-sütem edip biljek diýip, meseläni başga tarapa sowdy.
Emma Berdimuhamedow üstümizdäki ýylyň başlarynda özüniň geçen 25 ýylda Türkmenistan gaty köp öňegidişlik etdi, bu ýeňillikler indi gerek däl diýip, halka berilýän ýeňillikleri ýatyrmagy teklip edendigini welin agzamady.
Ol şeýle hem Türkmenistanyň Ýewropany gaz bilen üpjün etmäge taýýardygyny aýtdy. Ol geçen birnäçe ýyllykda muny ençeme gezek gaýtalady, emma köplenç Türkmenistanyň öz içinde aýtdy, ol ýerde hem ondan adam hukuklarynyň ýagdaýy barada sorajak ýokdy.
Berdimuhamedowyň Germaniýa mesawy gürrüňdeşlige we Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy baradaky oňaýsyz soraglara jogap bermäge gelmändigi belli zat.
Eýsem onuň beýle gyssanmaç sapar bilen Germaniýa gelmegine näme sebäp bolduka?
Geliň, Türkmenbaşynyň genji-hazynaly sandygyny ýene bir gezek açyp göreliň.
Azatlyk Radiosy "Global Witness" toparynyň 2006-njy ýyldaky hasabatynyň üstünde işlän bir adam bilen gürleşdi. Bu ýerde men onuň adyny bermekçi däl, sebäbi bu iş üçin onuň razylygyny alamok.
Bu çeşmäniň aýtmagyna görä, Nyýazow öleninden soňra Ýewropanyň Dikeldiş we ösüş banky 2006-njy ýylyň hasabatynda agzalan býujetden daşary fondlary we bank hasaplaryny ýapaly diýip, türkmen häkimiýetlerine basyş edipdir. Olar hem bu işi edipdirler. Berdimukamedow soňra täze "Durnuklylyk fonduny" açypdyr. Ýöne munuň Germaniýanyň Deutsche bankyndadygy belli däl.
Şeýle hem Türkmenistan 2008-nji ýylda Uglewodorod serişdeleri hakynda bir kanun kabul etdi. "Natural Resource Governance" institutynyň websaýtynda aýdylmagyna görä, bu kanun hemmelere elýeterli, ýöne onda diňe umumy ýörelgeler barada aýdylýar, maliýe şertleri hakda zat ýok. "Aýdyňlyk getirmegiň deregine, bu kanun uglewodorod sektory hakda maglumat bermegi hökümet organlaryna gadagan edýär".
Azatlyk Radiosynyň çeşmesiniň maglumatyna görä, gazdan gelýän girdejiniň 20 prosenti döwlet býujetine berilýär, galan 80 prosenti bolsa Durnuklylyk fonduna gidýär.
"Global Witness" 2014-nji ýylyň 21-nji martynda has köp maglumat çykardy. Täze maglumatda 2006-njy ýylyň hasabatyna salgylanylyp, Türkmenistanyň walýuta alyş-çalyş rezerwleriniň düýpgöter artandygy, 2009-njy ýyl töwereklerinde halkara maliýe guramalarynyň bu ýurduň rezewlerini 20 milliard dollar diýip çaklandygy aýdylýar. 2014-nji ýyldaky hasabatda ýene-de şeýle diýilýär: "Global Witness bu puluň 75 prosentiniň häzir-de býujete degişli däl Walýuta alyş-çalyş rezerw fondunda saklanylýandygyna ynanýar".
Berdimuhamedow Berlinde dürli söwda kompaniýalary, şol sanda "Siemens", Airbus we Kargoluksyň işgärleri bilen duşuşyp ýörkä Türkmenistanyň döwlet mediasy Berdimuhamedow ýaranlyklar hakda gepleşik geçirýär diýip habar berdi.
German kompaniýasy DEA 2009-njy ýylda Türkmenistanyň Hazar deňzi sektorynda bir blokda önümi paýlaşmak boýunça bir ylalaşyga gol çekişipdi. DEA soňra 2015-nji ýylyň aýaklarynda özüniň Türkmenistandan çekilýändigini bildirdi. Oppozision websaýt - Türkmenistanyň Alternatiw habarlary şonda: "Germanlar býurokratik bulam-bujarlykdan halys irdiler" diýip ýazdy.
German kompaniýalarynyň aglabasy Türkmenistanyň söwda dünýäsine girmekden gorkup durmasa gerek.
Hökümetiň tarapyny çalýan "türkmenistan.ru" saýty türkmen prezidentiniň Deutsche bankyň merkezi we gündogar Ýewropa boýunça ýerine ýetiriji direktory Peter Tilles we bankyň ýokary derejeli geňeşçisi Ýürgen Titçen bilen hem dumuşandygyny habar berdi.
Azatlyk Radiosyyň çeşmesi 2014-nji ýylyň sentýabrdynda Tilles bilen Fitçeniň Berdimuhamedow bilen duşuşmak üçin Türkmenistanda bolandyklaryny aýtdy.
Azatlyk kansler Merkeliň bir sözçüsi bilen gürleşdi. Ýöne ol Berdimuhamedowyň banklar bilen gepleşik geçirendigin ne tassyklady, ne-de inkär etdi.
Emma Türkmenistanyň öz mediasynyň beren habarlaryndan çen tutsaň, onda bank işleriniň Berdimuhamedowyň Berline sapar etmeginiň bir sebäbi bolandygyna şübhe ýok.
Edil şu wagt Türkmenistana goşmaça pul gerek.
Häzirki wagtda türkmen gazyna pul töleýän ýekeje müşderi bar. Ol hem Hytaý. Hytaý Türkmenistana milliardlarça dollar karz pul berdi. Türkmenistan hem onyň deregine gaz berýär. Hytaýa berilýän gazdan häzir Türkmenistana iş ýüzünde näçe pul gelýändigi belli däl. Galyberse-de, gazyň bahasy iki ýyl mundan ozalkysynyň ýarpysyndan hem aşaklady.
Milli puluň hümmeti öten ýyl 23 prosent peseldi. Ýöne gara bazarda dollaryň nyrhynyň ýedi manada golaýlan mahallary bolsa-da, bir dollar 3.5 manat bolup galdy.
Türkmen oppozison saýty "chrono-tm.org" 6-njy sentýabrda Türkmenistanyň bäş welaýatynyň ikisinde - Lebap we Mary - polisiýa işgärleriniň, mugallymlaryň, şeýle hem medisina işgärleriniň geçen üç aýda aýlyk haklarynyň tölenmändigini habar berdi.
Azatlyk Radiosy Türkmenistanyň dürli sektorlarynda, şol sanda ýurduň ykdysadyýetiniň esasy daýanjy bolan nebit-gaz pudagynda-da adamlaryň işden çykarylýandygy hakda ençeme aý bäri habar berip gelýär.
Berdimuhamedow özüne "Arkadag" diýilmegini gowy görýär. Ýöne adamlara iş orunlaryny döretmek, aýlyklary wagtynda tölemek ýa döwlet tarapyndan berilýän ýeňillikleriň möhletini uzaltmak üçin Arkadag "Durnuklylyk fondundan" ýa Walýut alyş-çalyş rezerwinden ýurda pul getirýär diýip, Berdimuhamedowdan ýa-da beýleki resmilerden birje söz-de eşidilenok.
9-njy sentýabrda Berdimuhamedowyň "Awaza" kurortynda 100 million dollar çykdajy edilen bäş ýyldyzly täze myhmanhananyň açylyş dabarasyna gatnaşandygy habar berildi.
"Gämi" myhmanhanasy hem "Awazadaky" ençeme million dollarlyk öňki myhmanhanalaryň hataryna goşuldy. Gowuşýan habarlardan çen tutsaň, bolaýsa, bularyň diňe 30 prosenti adamly bolýar, galan ýetmiş prosenti boş. Ýerli halky hem bir haýat kurorta ýakynlaşdyranok.
Aziýanyň ýapyk binalarda söweş sungaty boýunça 5-nji oýunlary geljek ýyl Türkmenistanda geçýär. Ýurt muňa hem milliardlarça dollar çykdajy edip ýör.
"Global Witness" 2006-njy ýylda çykaran hasabatynda: "Bu pullaryň halka sarp edilmeýändigi mese-malim: 1991-nji ýylda garaşsyz bolnaly bäri saglyk, magaryf we ýaşaýyş derejesi aşaklady" diýilýär.
Bularyň hemmesi dogry. Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň milliardlarça dollar puluny saklaýan german banklarynyň biri bilen näme işi bolan hem bolsa, bu türkmen halkyna kömek etmäge niýetlenilen iş däl.
Azatlyga we AÝ/AR-nyň daşynda bu makalany ýazmakda kömek eden adamlara sagbol aýdýaryn.


text:
Nýu-Ýork şäheriniň häkimi Maýkl Blumberg Boston marafonyndaky partlamalarda güman edilýänleriň özlerinde galan partlaýjylary Taým skwerinde ýarmagy niýet edinendiklerini aýdýar.
Blumberg penşenbe güni çykyp gürläp, Federal derňew býurosynyň özüne bu plan barada çarşenbe güni agşam habar berendigini aýtdy:
“Öten agşam biz FDB tarapyndan habardar edildik, aman galan hüjümçi öz sanawlaryndaky nyşanalaryň indikisiniň Nýu-Ýork şäheridigini bildiripdir. Ol FDB-ä, görnüşinden, özüniň we doganynyň maşynlaryny Nýu-Ýorka sürüp, goşmaça partlaýjylaryny Taým skwerinde ýarmagy niýet edendiklerini gürrüň beripdir. Olar şol goşmaça partalýjylary ýasapdyrlar we biz olaryň şeýle hüjümleri amala aşyrmak mümkinçiliginiň bolandygyny bilýäris.”
Taým skweri, Nýu-Ýork, 25-nji aprel, 2013 ý.
Blumberg aman galan Johar Sarnaýew, hassahana düşeginde ýatan ýerinden, bostonly derňewçilere özüniň we dogany Tamerlanyň birden Taým skwerini nyşana almak kararyna gelendiklerini aýdypdyr diýdi.
Blumberg bu zatlary Nýu-Ýork polisiýasynyň komissary Reýmond Kelli bilen ýanaşyk çykyş eden metbugat ýygnagynda aýtdy.
Kelli Boston partlamalarynda güman edilýän iki adamyň ullakan zaýaçylyga sebäp bolup biljek partlaýjy enjamlarynyň bolandygyny hem sözüne goşdy:
“Iki doganyň ýanynda alty sany öýde ýasalan partlaýjy enjam bar eken. Olaryň biri marafonda ýarylan buglaýjy piti bombalaryna çalymdaş. Beýleki bäşisi turba bombalary.”
Sarnaýewler Nýu-Ýorka gelen bolsa...
Blumberg “Nýu-Ýork kanun goraýjylary Bostondaky ýaly hüjümiň amala aşyrylmagynyň öňüni alyp bilermidi?” diýlen soraga beýle zerurlygyň bolmandygyna begenýändigini aýdyp jogap berdi.
“Eger olar Bostondan şu ýere gelen bolsa, biziň ol terrorçylary duruzmagy başaryp-başarmajagymyzy bilemok. Biziň bu soraga jogap tapmaly bolmanymyz bir gowy zat. Wotertown, Massaçusets polisiýa departamentiniň, Boston polisiýa departamentiniň we FDB-nyň, Içeri howpsuzlyk departamentiniň we beýleki kanun goraýjy gulluklaryň adatdan daşary işi netijesinde, ol terrorçylar indiki hüjümlerini amala aşyrmazdan öň togtadyldy” diýip, Blumberg aýtdy.
ABŞ-nyň derňewçileriniň berýän maglumatyna görä, ýaş Sarnaýew geçen ýyl Nýu-Ýorka, şol sanda Taým skwerine azyndan bir gezek sapar edipdir.
Sarnaýewiň uly dogany Massaçusetsde polisiýa bilen atyşykda öldi. 15-nji aprelde bolan Boston partlamalarynda üç adam ölüp, 260 çemesi adam ýaralandy.


text:
Gürjüstanyň günbataryndaky Imereti regionynda ýerleşýän türmedäki tussaglaryň açlyk yglan edendigi aýdylýar.
Gürrüňi gidýän türmedäki tussag Lewan Bobohidzeniň aklawçysy Robinzon Hutsilwa 11-nji martda “Rustawi-2” atly telekanala beren maglumatynda, türmede açlyk eden tussaglaryň arasynda öz müşderisiniň we Honi şäheriniň öňki häkimi Zurab Jibuhaýýanyň bardygyny aýtdy.
Hurtsilwanyň aýtmagyna görä, tussaglar öz sud işleriniň soňa goýulmagyna garşy protest bildirýärler hem-de Adam hukuklary we raýat integrasiýasy boýunça parlament komitetiniň ýolbaşçysy, kanunçykaryjy Eka Beselia bilen duşuşmagy talap edýärler.
Hurtsiwa Imereti regionyndaky 2-nji belgili türmede açlyk yglan eden tussaglaryň takyk sany barada maglumat bermedi.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanyň “Awaza” turistik zonasynda Şweýsariýanyň maliýe ministri hanym Ewelin Widmer-Şlumpfyň ýolbaşçylygyndaky wekilçilikli delegasiýa türkmenistanly resmiler bilen duşuşdy.
Bu duşuşykda diňe bir Türkmenistan bilen özara hyzmatdaşlyklar ara alnyp maslahatlaşylman, eýsem Halkara walýuta gaznasynyň we Bütindünýä bankynyň Şweýsar toparyna girýän ýurtlaryň özara hyzmatdaşlyklarynyň möhüm ugurlary barada-da maslahat edildi.
Maslahatda dünýä maliýe krizisiniň aýry-aýry döwletleriň ykdysadyýetine ýetirmegi mümkin täsirlerini azaltmak meseleleriniň aýratyn üns merkezinde bolandygy habar berilýär.


text:
Hytaýyň hökümet resmileri ýurduň demirgazygynda käni suw almagynyň netijesinde 21 şahtaçynyň heläk bolandygyny 23-nji aprelde aýtdy.
19-njy aprelde agşam Datong şäheriniň golaýynda Jiangjiawan känine suw inende 247 şahtaçy ýeriň astynda işleýärdi. Olardan 223 şahtaçy zyýansyz saplandy, üç adam keselhanada galýar.
Halas ediş işlere 600 çemesi halas ediji gatnaşdy.
Deslapky derňewlere görä, käniň içine onuň daşynda ýygnanan suwuň inen bolmagy ähtimal.
Hytaý soňky ýyllarda känleriň howpsuzluk ýagdaýyna ünsi artdyrdy, emma magdançylyk dünýäde iň howply senagat ugurlarynyň biri bolmagyna galýar.


text:
Türkmenistandan çekiljek “Transowgan” gaz proýektiniň tranzit tölegleri barada Owganystanyň hökümeti bilen gepleşikleriň geçiriljekdigi we bu proýekt boýunça Pakistan bilen Hindistanyň bilelikde strategiýa ýöretmek barada ylalaşyga gelendikleri habar berildi.
Bu karar Pakistan bilen Hindistanyň nebit ministrleriniň Hindistanyň paýtagty Nýu Delide 25-nji ýanwarda geçiren duşuşyklaryndan soňra yglan edildi.
“Gowy habar, emma…”
Eýsem, bu karar onlarça ýyldan bäri gürrüňi edilip, ýöne gurluşyk işleri henize çenli başlanman gelýän “Transowgan” gaz proýektiniň gelejegi barada nämäni aňladýar?
Pakistanly ykdysady meseleler boýunça garaşsyz bilermen we žurnalist Ikram Hotiniň aýtmagyna görä, bu gazanylan öňegidişlik gowy habar. Emma bu ýerde üç problema bar: “Birinjiden, bu gazgeçiriji Türkmenistandan gözbaş alyp, Owganystan
"Döwlet ýolbaşçylary derejesinde geçirilen gepleşiklere garamazdan, proýektiň gurluşyk tapgyryna henizem başlananok".
arkaly Pakistana we Hindistana ýetirilmeli. Emma, Pakistanyň we Owganystanyň arasynda möhüm territorial problemalar bar. Şonuň ýaly-da, Pakistanyň we Hindistanyň özara gatnaşyklarynda oňşuksyzlyklar bar. Owganystanda asudalyk ýok. Ikinjiden, bu proýekti haýsy kompaniýanyň amala aşyrjakdygy we oňa näçe pul ýatyrjakdygy belli däl. Üçünjiden, Pakistan proýektiň amala aşyrylmagy üçin passiw hereket edýär. Çünki Pakistandaky syýasy partiýalaryň we goşunyň arasyndaky göreş sebäpli ýurtda syýasy durnuksyzlyklar bar”.
Gözbaşyny Türkmenistanyň Döwletabad gaz ýataklaryndan almagyna garaşylýan bu proýekt gurulan halatynda, ol türkmen gazyny Owganystanyň üsti bilen Pakistana we Hindistana akdyrar. Uzynlygy 1700 kilometre barabar boljakdygy aýdylýan bu turba we onuň gurluşygy hakda soňky döwürlerde ençeme gepleşikler geçirildi. Döwlet ýolbaşçylary derejesinde geçirilen şol gepleşiklere garamazdan, bu barada takyk netijä gelinmän, proýektiň gurluşyk tapgyryna henizem başlananok.
Agzalýan proýektiň gurluşygynyň başlanmagynyň öňündäki päsgelçiliklerden biri Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky özara ynamsyzlyk bolsa, beýlekisi Owganystanyň howpsuzlygydyr.
Howpsuzlyk uly mesele bolup durýar
Owganystandan energiýa meseleleri boýunça bilermen Faýzulla Gardaş bu barada şeýle diýýär: “Eger howpsuzlyk üpjün edilmese, bu gazgeçirijiniň gurluşugyny amala aşyrmak mümkin däl. Şol sebäpden taraplar bu proýektiň durmuşa geçirilmegi üçin asudalygyň bolmagyny gazanmaly. Ýogsam bolmasa, edilýän aladalaryň netije berjegi gümana”.
Owganystanyň howpsuzlyk meselesi Türkmenistan bilen Owganistanyň prezidentleriniň arasynda çarşenbe güni geçirilen ýygnakda-da gürrüň edildi. Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň edarasy tarapyndan bu barada penşenbe güni ýaýradylan beýanatda ýurduň howpsuzlygy bilen bir hatarda “Transowgan” proýekti boýunça dürli meseleleriň geňeşilenligi aýdylýar.
Synçylaryň aýtmagyna görä, agzalýan proýekte dahyly bolan ýurtlaryň ählisiniň islegine garamazdan, bu proýektiň gurluşyk tapgyrynyň haçan başlanjagy henizem sorag bolmagyna galýar.
Emma Pakistanyň energiýa ministri Asim Hussaýin bu babatda 25-nji ýanwarda Hindistanda gelnen ylalaşyga uly ösüş diýip baha berdi. Nýu Delide gelnen bu soňky ylalaşygyň “Transowgan” gazgeçirijisiniň gurluşyk tapgyrynyň başlanmagy jähtden nämäni aňlatjakdygyny wagt görkezer.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdymuhamedow resmi sapar bilen Italiýa barýar diýip, Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleri maglumat ýaýratdy.
Maglumata görä, iki gün dowam etjek bu saparyň barşynda Gurbanguly Berdimuhamedow Italiýanyň ýokary derejeli wekilleri bilen duşuşyp gepleşik geçirer.
Şeýle hem prezident Berdimuhamedowyň Italiýanyň iri biznesmenleri bilen duşuşjakdygy hem habar berilýär.
Ria Nowosti habar gullugynyň beren maglumatlarynda türkmen prezidentiniň sapary mahalynda Italiýada türkmen-italýan bisnes forumynyň geçiriljekdigi aýdylýar.
Ekspertleriň çaklamagyna görä, bu saparyň barşynda ýangyç-energetika pudagyndaky hyzmatdaşlyga üns berlip, Nabukko proýekti hakda hem gepleşik geçiriler diýip, Ria Nowosti habar berýär.
Türkmenistanyň milli hasabat komitetine saglylanyp berilen maglumatda, Türkmenistan bilen Italiýanyň arasynda şu ýylyň 10 aýynyň dowamynda iki ýurduň arasyndaky söwdanyň möçberiniň 385 million dollardan gowrak bolandygy aýdylýar.


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Baş arçasynyň ýanyndaky Täze ýyl dabaralaryna gatnaşyp, baýramçylyk çäresine gatnaşýan çagalar bilen “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada ýaýbaňlandyrylan ajaýyp dabaralaryň şatlygyny paýlaşdy.
Bu ýerde öwşün atýan äpet arçanyň töwereginde arçajyklardan doly tokaý peýda bolana çalymdaş hem-de göýä çaga hyýallaryndan dörän kiçiräk ertekiler şäherçesi peýda bolup, ol täze ýyl täsinlikleriniň we garaşylmadyk sowgatlaryň tolgundyryjy dugularyny döredýär. Körpeler bu ýere gelip, örän haýran galýarlar, täsinliklerden we başdan geçirmelerden, söýgüli multfilmlerindäki ajaýyp gahrymanlardan doly bu jadyly patyşalyk bilen tanyşmaklaryny dowam edýärler. Bu ýerde ýaňlanýan ajaýyp saz meýdança ýygnananlaryň ählisini özüne maýyl edýän seýle çagyrýar.
Şu günler bu ýere köpsanly çagalar, şol sanda ýurdumyzyň dürli künjeklerinden gelen çagalar ýygnanýar. Baş arçanyň ýanyndaky Täze ýyl dabaralaryna gatnaşmaga çakylygy oňat okaýanlar, ders bäsleşikleriniň, sport ýaryşlarynyň we döredijilik bäsleşikleriniň ýeňijileri hem-de çagalar öýlerinde terbiýelenýän çagalar aldylar.
Ine, bu gün hem bu ýere ýygnanan çagalar baýramçylygyň baş gahrymanlary hem-de hemişelik hemralary Aýazbaba bilen Garpamygy uly şatlyk bilen garşyladylar. Myhmanlaryň arasynda hökümet agzalary, Türkmenistanyň Mejlisiniň, harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary, Aşgabat şäheriniň häkimi bar.
Ýöne döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gelmegine garaşylmagy esasy habar boldy. Çagalar bu barada eşidip, tüýs ýürekden begendiler. Çünki ýurdumyzyň Prezidenti bilen bilelikde baýramçylyga gatnaşmak uly hormat we ýatdan çykmajak wakadyr. Hormatly Prezidentimiz bilen iň oňat pikirler, geljegi bolan arzuwlar, umutlar baglydyr.
Döwlet Baştutanymyz işiniň köpdügine garamazdan, Baş arçanyň ýanyndaky Täze ýyl baýramçylygyna gatnaşmak üçin wagt tapyp, her ýyl kanagatlanma bilen barýar. Hormatly Prezidentimiz çagalar bilen gürrüňdeş bolmagy halaýar hem-de atalyk mähri we aladasy bilen garaýandygy sebäpli olaryň ählisi döwlet Baştutanymyza tüýs ýürekden ynanmak bilen jogap berýärler. Hormatly Prezidentimiziň ösüp gelýän ýaş nesil bilen her gezekki söhbetdeşligi Watanymyzyň geljegi, onuň ertirki güni baradaky gürrüňdeşlige öwrülýär.
Döwlet Baştutanymyzyň awtoulagy meýdançanyň ýanynda saklanýar. Bezelen lybasdaky çagalar hormatly Prezidentimize gül desselerini gowşurýarlar. Çagalar döwlet Baştutanymyzy belent heňde şatlykly we goşgy setirleri bilen garşylaýarlar.
“Älem” merkeziniň öňündäki meýdançada hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy çagalar döredijilik toparlary aýdym-sazlar, tanslar bilen garşylaýarlar. Ýurdumyzyň ýaş raýatlarynyň dillerinden döwlet Baştutanymyza aýdylýan gutlaglar we hoşniýetli arzuwlar belent heňde we tüýs ýürekden ýaňlanýar.
Döwlet Baştutanymyz Täze ýyl baýramyna gatnaşýanlaryň ählisi bilen mähirli salamlaşýar. Aýazbaba bilen Garpamyk hormatly Prezidentimize çagalar hakyndaky, olaryň hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösmegi üçin örän amatly şertleri döretmek baradaky yzygiderli aladalary üçin ýaş türkmenistanlylaryň adyndan hoşallyk bildirýärler.
Soňra ýaş artistleriň--aýdymçylaryň, sazandalaryň we tansçylaryň baýramçylyk çykyşlary ýaýbaňlanýar. Olar çykyşlaryny şatlykly we täsin hereketler bilen ýerine ýetirip, bu ýere ýygnananlaryň ählisinde göwünaçyklyk we ruhubelentlik döredýär. Sahna meýdançasynda ajaýyp çykyş eden “ýyldyzjyklaryň” arasynda Türkmen milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky Ýörite sazçylyk mekdep-internatynda, paýtagtymyzyň Çagalar we ýetginjekler köşgünde terbiýelenýänler, şol sanda “Ruhubelent çagalar”, “Joşgun”, “Galkynyş” tans toparlaryna, “Mukam” skripkaçylar toparyna, “Güneş” hor toparyna gatnaşýanlar we beýlekiler bar.
Bu toparlaryň ählisi ýurdumyzda giňden bellidir, olar köpsanly döwlet bäsleşiklerine hem-de halkara döredijilik festiwallaryna gatnaşyjylardyr. Ýörite Täze ýyl baýramyna gabatlap, olar bilelikde täze maksatnamany taýýarlap, oňa häzirki zaman türkmen kompozitorlarynyň we şahyrlarynyň aýdymlaryny, nusgawy eserleri, wals mukamlaryny hem-de halk döredijilik äheňleri boýunça, mysal üçin, “küşdepdi” halk tansy boýunça horeografiýa çykyşlaryny goşupdyrlar.
Owadan egin-eşikler, şol sanda türkmen ertekileriniň hem-de dünýä halklarynyň ertekileriniň gahrymanlarynyň egin-eşikleri çykyşlara öwüşgin çaýdy.
Çagalara we ululara oňat tanyş bolan jadyly wakalaryň göýä janlanan ýaly bu gahrymanlarynyň ählisi hem-de tamamlanyp barýan 2016-njy ýylyň nyşany bolan galjaň maýmyn we ýetip gelýän 2017-nji ýylyň nyşany bolan buýsançly horaz şadyýan baýramçylyga gatnaşdylar.
Döwlet Baştutanymyz çagalaryň çykyşlaryna kanagatlanma we uly gyzyklanma bilen syn etdi. Olaryň zehinleri ählimizde buýsanç döredýär. Sebäbi öz başarnyklaryny amal etmek üçin hemme mümkinçiliklere eýe bolan zehinli ýaşlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen geçirilýän durmuş we bilim özgertmeleriniň netijeliliginiň iň oňat görkezijisidir.
Ýurdumyzda körpeleriň bagtyýar çagalygyny üpjün etmek üçin zerur şertler döredildi. Döwlet Baştutanymyzyň şunuň ýaly aladasynyň netijesinde Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýaş türkmenistanlylar döredijilik, aň-düşünje ukyplaryny işjeň ösdürýärler, sport bilen meşgullanýarlar. Çagalar abraýly bäsleşiklere we ýaryşlara gatnaşyp, daşary ýurtlarda hem ýurdumyza mynasyp wekilçilik edýärler.
Birleşen Milletler Guramasynyň Çaganyň hukuklary baradaky Konwensiýasyna hem-de BMG-niň Eneligi we çagalygy goramaga gönükdirilen birnäçe beýleki wajyp resminamalaryna goşulan Türkmenistan üstüne alan borçnamalaryna ygrarlydygyny dünýä jemgyýetçiligine yzygiderli görkezýär. Ýurdumyzda gurulan we gurulýan iň öňdebaryjy tehnologiýalar bilen enjamlaşdyrylan mekdepler hem-de mekdebe çenli çagalar edaralary, sport we bedenterbiýe-sagaldyş toplumlary munuň subutnamasydyr. Ajaýyp tebigy künjekdäki Gökderede hem-de “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda we ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda çagalar sagaldyş merkezleri işjeň dynç almak üçin ajaýyp şertlere eýedir. Olaryň hatarlary bu gün täze binalar bilen barha artýar.
... Ajaýyp çykyşlaryň barşynda çagalar döwlet Baştutanymyza Täze ýyl arçasynyň daşyndan gol tutuşyp bilelikde aýlanmak barada haýyş bilen ýüzlenýärler.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hemmeleriň söýgüli baýramçylygynyň şatlygyny çagalar bilen paýlaşdy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidentiniň adyndan Täze ýyl sowgatlarynyň gowşurylmagy çagalaryň şatlygyna şatlyk goşdy. Täze ýyl baýramyndan ýadygärlik hökmünde çagalaryň haýyşy boýunça döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň Baş arçasynyň ýanynda ýaş türkmenistanlylar bilen surata düşdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow çagalara bagtyýar Täze ýyly, gyşky dynç alşy ajaýyp geçirmegi, okuwlarynda üstünlik, ýürekdäki arzuwlarynyň hasyl bolmagyny arzuw edip, olaryň ählisiniň iň oňat milli däplerimizi mynasyp dowam etdirijiler, ata-babalarymyzyň parasatly öwüt-nesihatlarynyň mirasdüşerleri hem-de Watanymyzyň hakyky eýeleri bolup ýetişjekdiklerine, Türkmenistanyň mundan beýläk-de gülläp ösmegine özleriniň goşantlaryny goşjakdyklaryna ynam bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz joşgunly döredijilik, sungatyň üsti bilen öz başarnyklaryny görkezen dabara gatnaşanlaryň ählisine ýene-de bir gezek minnetdarlyk bildirip, “Älem” medeni-dynç alyş merkezinden Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasyna tarap ugrady. Bu ýerde Täze ýyl şüweleňiniň baýramçylygy dowam etdi.
Bu ýerde döwlet Baştutanymyzy ýurdumyzyň ýolbaşçylary garşyladylar. Olar hem öz çagalary we agtyklary bilen gelipdirler.
Hormatly Prezidentimiz ýaş türkmenistanlylary hem-de dabara gatnaşyjylaryň ählisini Täze ýyl bilen gutlady we ösüp gelýän ýaşlara oňat okap, ýurdumyzyň mynasyp raýatlary bolup ýetişmegi, şadyýan we hemişe bagtly bolmagy arzuw etdi. Hormatly Prezidentimiz döwletimiziň körpe nesilleriň hemmetaraplaýyn, sazlaşykly ösmegi ugrunda yzygiderli alada etjekdigini aýdyp, ýurdumyzyň ähli künjeklerinde çagalaryň döwrebap bilim almagy dünýä ylmyna çuňňur aralaşmagy üçin zerur şertleriň döredilendigini, Gökderedäki ajaýyp tebigy künjekde hem-de “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda we ähli welaýatlarda çagalar sagaldyş merkezleriniň işjeň dynç almak üçin ajaýyp şertlere eýedigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz körpe nesilleriň ene-atalaryna hemmetaraplaýyn edepli-tertipli çagalary ösdürip ýetişdirýändikleri üçin minnetdarlygyny beýan etdi. Ýurdumyzyň geljegi häzirki ýaşlara baglydyr, şoňa görä-de, bagtyýar körpeler biziň aýratyn buýsanjymyzdyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy hem-de Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynyň tamamlanyp barýan pursatlarynda duşuşýandygyna şatdygyny belledi. Şeýle hem çagalaryň döredijilik ukyplaryny açyp görkezmegi üçin ähli zerur mümkinçilikleriň döredilýändigi, zehinli çagalaryň arasynda “Garaşsyzlygyň merjen däneleri” ýaly bäsleşikleriň geçirilýändigi nygtaldy.
Döwlet Baştutanymyz bu ýere ýygnananlary baramçylyk bilen ýene-de bir ýola gutlap, aýdym-sazly çykyşlara badalga bermeginiň öň ýany, körpelerden tamamlanyp barýan bijin ýylynyň ýerine gelýän ýylyň näme ýyldygyny sorady. Körpeler döwlet Baştutanymyzyň sowalyna agzybirlikde: “Towuk ýyly” diýip jogap berdiler!
--Bu ýere Aýazbabany we Garpamygy çagyrmak üçin biz bilelikde aýdym aýtmaly ýa-da goşgy okap bermeli-- diýip, hormatly Prezidentimiz körpelerere ýüzlenip aýtdy.
Şadyýan Täze ýyl sazy ýaňlandy we döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedow baýramçylyga gatnaşyjy körpeler bilen köp dürli reňkli şarlar, yşyklandyryjylar, owadan oýnawaçlar we garjagazlar bilen ajaýyp bezelen arçanyň ýanyna tarap ugrady.
Owadan bezegler hem-de Täze ýyl öwüşginleri bilen ajaýyp bezelen uly zalda joşgunly aýdym-sazly, tansly we goşgy setirleri ýaňlanan ajaýyp çykyşlar ýaýbaňlandy.
Bu ýerde Aýazbaba dabara gatnaşyjylary arçanyň daşyna düzülmäge çagyrýar we Täze ýyla bagyşlanan döredijilik-zehin bäsleşigini açýar.Bu bäsleşikde çagalar aýdym aýdýarlar, goşgy okaýarlar, tans edýärler. Soňra olar ilkinji notalary çalnanyndan onuň nähili aýdymdygyny bilmeli boldular. Kerim Berdimuhamedowyň ýerine ýetirmeginde sazyň ilkinji owazlary ýaňlanan dessine, çagalaryň hemmesi bilelikde: “Jüýjelerim!” diýip, jogap berdiler.
Jüýjeler baradaky şadyýan aýdymy dogry bilip, körpeler meşhur aýdymyň joşgunly owazyna tans etdiler. Bu tans Gündogar senenamasy boýunça towuk ýylynyň öz hereketine girişmegine özboluşly çakylyga öwrüldi.
Çykyşlaryň dowamynda tomaşaçylaryň öňünde iň oňat çagalar döredijilik toparlary, meşhur estrada aýdymçylary, folklor ýerine ýetirijiler, görnükli şahyrlar, teatr we kino artistleri öz sungatyny görkezdiler.
Bu ýerde oturdylan arça älemgoşar şuglaly öwşün atýar, tomaşaçylary şadyýan sahna çykyşlary bilen güýmeýän teatr we sirk artistleriniň egin-eşikleri dabara baýramçylyk öwüşginini çaýýar. Nurana ýüzleri bagtyýar ýylgyryşdan doly çagalary Aýazbaba we Garpamyk hoşniýetli arzuwlar bilen gutlaýar.
Ýurdumyzyň ussat we çeper höwesjeň döredijilik toparlarynyň aýdym-sazly, tansly çykşlary baýramçylyk konsertiniň güllerden boglan çemeni emele getirdi. Şonda ýaş artistler öz zehinini görkezdiler. Joşgunly mukamlar belent heňde ýaňlanýar, halk aýdymlarynyň yzy üzülmeýär, nusgawy eserleriň häzirki zaman görnüşde işlenen sazlary ýaňlanýar, tans sazynyň joşgunly depginleri hemmeleri agzybirlik bilen tans etmäge iterýär.
Ýaş tansçylar we aýdymçylar tomaşaçylary şowhunly çykyşlary we özüne çekijiligi bilen bendi etdi, degişme sahnalaryny ýerine ýetiren körpeler bolsa hemmelere egsilmez gülki we oňat, hoşniýetli degişmeden mähirli duýgulary bagyş etdi. Şeýle degişmeler adaty durmuşymyzda hemişe orun alyp, sadalygynyň we tebigylygynyň parasady bilen bezeýär. Türkmen döwlet medeniýet institutynyň sirk topary hem-de ýaş žonglýorlar, Türkmen döwlet sirkinde bu görnüş boýunça halypalaryň ýolbaşçylygynda tälim alýan çagalar öz çalasynlygy bilen ajaýyp duýgulary döretdi.
Türkmen döwlet gurjak teatrynyň artistleri “Täze ýyl mukamlary” diýen at bilen taýýarlan çykyşlaryna çagalary hem çekip, bu ýere ýygnananlara saz çemenini bagyşladylar.
Soňra ýurdumyzdaky daşary döwletleriň ilçihanalarynyň işgärleriniň çagalary dünýäniň dürli dillerinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy hem-de bu ýere ýygnanan ähli deň-duşlaryny tüýs ýürekden gutladylar.
“Baýramçylyk walsy” hem ýaş skripkaçylaryň ajaýyp ýerine ýetirmeginde hemmeleri täsin mukamyň ruhuna gaplady. Olaryň ýerine ýetirýän sazyna tansçy jübütler--ýaş oglanlaryň gara egin-eşikdäki hem-de gyzlaryň ak reňkli toý köýneklerindäki hereketleri Wena walslarynyň şasy Iogann Ştrausyň ýaňlanýan baky sazynyň dünýä nusgawy eseridigini ýüze çykardy, bu sazyň bakylygyny bolsa hemme diňleýjiler duýup bildiler.
Konsertde häsiýetli etnografiýa aýratynlyklaryna, gaýtalanmajak halk mukamyna, täsin aýdym aýdyş tärlerine ýugrulan hem-de türkmenleriň gadymy däp-dessur tanslarynyň mazmunyny we güýjüni ýetirýän horeografik hereketler bilen ýüze çykarylan çuňňur özboluşly türkmen äheňleri aýratyn-da milli öwüşginli ýaňlandy.
Ýaş artistler hem-de baýramçylyga gatnaşyjylar tarapyndan agzybirlikde we joşgunly ýerine ýetirilen asyrlaryň jümmüşinden we müňýyllyklardan geçip, ýetirilip gelnen baky juwan “Küştdepdi” munuň iň oňat mysaly bolup hyzmat etdi.
Ösüp gelýän artistler, türkmen sahnasynyň dogup gelýän ýyldyzlary türkmen medeniýetiniň, sungatynyň geljeginiň ygtybarly ellerdedigini ynandyrjylykly görkezdi. Milli mirasyň baýlygyny özüne siňdirip, ondan ylham we täze pikirleri alyp, olar şeýle hem dünýäniň toplanan medeni gymmatlyklaryny aýdyň duýgular bilen kabul edýär, hemme täzelikler we gyzykly zatlar üçin açykdyr.
Döredijilik bäsleşigiň çäklerinde hormatly Prezidentimiziň agtyklary hem çykyş edip, ýokary derejeli di-jeý ajaýyp saz guralynda (Pioneer DJ) şowhunly sazlary ýerine ýetirdiler. Olar şeýle hem tans etdiler hem-de iňlis dilinde aýdym aýdyp berdiler. Döwlet Baştutanymyz bolsa ýaş ýerine ýetirijileriň joşgunly hereketleriniň üýtgeýşini hem-de olaryň döredijilik ylhamlarynyň pursatlaryny inçelik bilen duýup, aýdymyň sazyny ýerine ýetirdi.
Bäsleşigiň netijeleri boýunça onuň ähli görnüşleriniň ýeňijilerine sylaglar gowşuryldy. Baş baýragyň eýesine bolsa sylag hökmünde äpet tort gowşuryldy. Ýeňiji bu sylagyny Täze ýyl baýramçylygynyň hemme myhmanlary bilen paýlaşdy.
Baýramçylyk dabaralary bu ajaýyp pursatlara hemmelerde bagtyýar gülküleri we ajaýyp şatlygy paýlap, Täze ýyl gijesinde ýurdumyz boýunça belent päk duýgulara beslenmek üçin barha giň gerim alýar.
Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan 2017-nji ýyly jebis, uly we agzybir maşgala bolup garşylaýar. Goý, durmuşymyzyň her bir güni ýagşy umytlaryň çyragy, täze üstünlikleriň şatlygy bilen dolsun, biziň alyp barýan işlerimiz bolsa Watanymyzyň şöhratyny artdyrsyn!
Türkmen döwlet habarlary
28.12.2016 ýyl
http://tdh.gov.tm/news/tm/articles.aspx&article3951&cat23


text:
Ýewropa Bileleşigi, Ukraina we Orsýet, öňümizdäki gyşda Ukrainda we ÝB ýurtlarynda energiýa ýetmezçiliginiň öňüni almak üçin, tebigy gaz akdyrmak boýunça wagtlaýyn ylalaşyga geldiler.
ÝB-niň energiýa komissary Guenther Oettinger Berlinde üç tarapyň gatnaşmagynda bolan duşuşykdan soň çykyp gürläp, Ukraina Orsýete oktýabryň aýagyna çenli 2 milliard dollar tölemeli, ýylyň aýagyna çenli bolsa, tölenmedik bergileriň hasabyndan 1.1 milliard dollar tölemeli diýdi.
Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak we Ukrainanyň energiýa we kömür senagaty ministri Ýuriý Prodan bilen gepleşik geçiren Oettinger ÝB munuň gelýän gyş we ýaza çenli gaz akymyny üpjün etjek kabul ederlik wagtlaýyn çözgütdigine ynanýar diýdi.
Ol ukrain we rus resmileriniň teklip edilýän ylalaşygy öz hökümetleri bilen ara alyp maslahatlaşjakdygyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, Prodan entek bu ýerde Orsýet bilen gazyň bahasy barada ylalaşyk baglaşylmandygyny aýtdy.


text:
Ýapon milletçileriniň bir topary sişenbe güni birnäçe gämili Tokio bilen Pekin arasyndaky dawaly adalaryň golaýyna bardy.
“Ýaponiýa, berk dur” diýen milletçi toparyň 80 çemesi aktiwstini getirýän onlarça gämi gündogar Hytaý deňzi adalarynyň töweregindäki suwlara girdi.
Bu adajyklara Ýaponiýa kontrolluk edýär, emma Hytaý özygtyýarlylygyny goraýandygyny aýdyp, bu ýere gämi iberýärdi.
13 gämili Kenar goragy Hytaýyň 8 sany patrul gämisiniň Tokionyň özüniňki hasaplaýan suwlaryna girendigini aýdýar.
“Ýaponiýa, berk dur” toparynyň agzalary öz saparlarynyň balykçylyk maksatlary bilen baglydygyny aýdýar.
Geçen awgustda bu toparyň on töweregi aktiwisti şu ýerdäki adajyklaryň birine gelipdi.


text:
Siriýada bäş ýyl bäri dowam edýän graždanlyk urşunyň soňuna çykmagy maksat edinýän gepleşikleriň täze tapgyryny geçirmek üçin Ženewada duşuşyk bolýar. Emma Siriýada barha artýan ýowuzlyklar, gepleşikleri geçirýänleriň bu meselede şowly bolmak mümkinçiligine şübhe döredýär.
13-nji aprelde geçirilýän gepleşikleriň öň ýanynda Siriýanyň demirgazygyndaky Halap (Aleppo) welaýatyndaky çaknyşyklar ep-esli güýçlenip, hökümet güýçleri Al-Eis şäherçesine aýratyn basyş görkezýärler. Bu şäherçä “Al-Kaýda” hereketiniň ýerli şahamçasy “Al-Nusra fronty” kontrollyk edýär.
BMG-niň araçylyk etmeginde geçirilýän gepleşikler geçiş hökümetini gurup, 270 müňden gowrak adamy öldüren we ýurduň ilatynyň ýarpysyny ýaşaýan ýerinden başga ýere göçüren konflikti soňlamagy maksat edinýär.
Umut
Şu ýylyň fewral aýynda Moskwa bilen Waşingtonyň araçylyk etmeginde gazanylan bölekleýin ýaraşyk has berk rezolýusiýanyň baglanyşylmagy ugrunda umytlary artdyrdy. Emma ýakynda möwjän we Hama welaýaty bilen Damask şäherini öz içine alýan söweşler bu umydyň hem azalmagyna getirdi.
“Häzirki wagtda (ok atyşygy) bes etmek barada ylalaşygyň berjaý edilmeýänliginiň alamatlary göze ilýär” diýip, Birleşen Ştatlaryň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Samantha Power Nýu-Ýorkda žurnalistlere beren maglumatynda aýtdy.
Samantha Power söweşler BMG-niň Siriýa boýunça wekili Staffan de Misturanyň syýasy gepleşikleri geçirmegini kynlaşdyrýar diýdi.
Saýlaw
Şu aralykda Siriýa hökümetiniň garamagyndaky ýerlerde täze, 250 agzaly parlamenti saýlamak üçin saýlaw uçastoklary açyldy.
Bu saýlawlarda hökümet tarapyndan hasaba alnan we tassyklanan dalaşgärleriň 3500 çemesi bäsleşýär.
Damask ses berişligiň konstitusiýa laýykdygyny we munuň Ženewadaky parahatçylyk gepleşiklerinden aýrylykda geçirilýändigini aýdýar.
Siriýadan uçurlan raketa Türkiýä düşdi
Bu aralykda türk mediasynyň berýän maglumatyna görä, 13-nji aprelde Siriýadan atylan raketalar Türkiýäniň Kilis şäheriniň merkezindäki iki ýere gelip düşüpdir.
Bu wakanyň adamlaryň arasynda howsala döremegine sebäp bolandygy, emma hiç bir adam ýitgisiniň bolmandygy aýdylýar.
Bu wakanyň yzysüre Türkiýäniň armiýasy, konflikte goşulyşmak düzgünlerini bozman, Siriýadaky käbir nyşanalara gaýtawul berdi.


text:
Azerbaýjanda tussaglykda saklanýan žurnalist Hadyja Ismaýilowa ilkinji gezek Ýewropa oýunlaryny geçirýän ýurdunyň “adam hukuklary krizisiniň orta arasyndadygyny” aýdýar.
12-nji iýunda “New York Times” gazetinde çap edilen hatynda AÝ/AR-nyň habarçysy Ismaýilowa Azerbaýjanyň hökümetine ýurtda adam hukuklarynyň depelenmeginden ünsi sowmaga ýol bermezlige halkara jemgyýetçiligini çagyrdy.
Alty aý bäri suda garaşyp, tussaglykda saklanýan Ismaýilowanyň tarapdarlary oňa garşy işiň gozgalmagyna žurnalistiň prezident Ilham Aliýewiň režiminiň korrupsiýa baş goşmagy baradaky derňew maglumatlarynyň sebäp bolandygyny aýdýarlar.
Ismaýilowa hatynda Bakunyň öz taryhynda ilkinji gezek Ýewropa oýunlaryny geçirýärkä žurnalistlere, adam hukuklaryny goraýjylara we beýleki aktiwistlere gysyş görkezilýändigini belledi. Ol ýurtdaky syýasy tussaglary boşatmak üçin halkara jemgyýetçiligini Aliýewe basyş etmäge ündedi.


text:
Türkmenistanyň Lebap, Daşoguz we Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynda, Mary etrabynda ýaşaýjylara mellek ýeriniň gumuň içinden ýa-da şor ýerden paýlanyp berilýändigi barada habar berlipdi. Käbir türkmenistanlylar paýlanýan şol mellek ýerleriniň ýaşamaga we ekerançylyga ýarawsyzdygyny aýdyp, nägileligini bildirýärler.
Eýsem, Türkmenistanda giň territoriýalar bar mahaly ilata berilýän mellek ýeriniň çölüň içinden ýa-da şor ýerden paýlanyp berilmegine nähili düşünip bolar?
Azatlyk Radiosyndan Sahra Ghulam Nabi şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Aşgabat, 17.03.2015. “Türkmenportal”.
16-njy martda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Polşa Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Mark Salkadan ynanç hatyny kabul etdi.
Söhbetdeşligiň başynda diplomat parahatçylyk söýüjilikli syýasaty we oňyn başlangyçlary bilen belent halkara abraýyna eýe bolan döwletde öz ýurduna wekilçilik etmegiň uly mertebedigini aýratyn nygtady.
Soňra doly ygtyýarly wekil Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň içeri hem-de daşary syýasatynyň esasy we ileri tutulýan ugurlary bilen tanyşdyryldy. Dünýäniň ähli döwletleri bilen giň halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmek bu syýasatyň esasydyr. Şunuň bilen baglylykda, Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlary bilen ikitaraplaýyn esasda hem, iri halkara guramalarynyň we düzümleriniň çäklerinde köptaraplaýyn görnüşde hem gatnaşyklaryň ýokary derejesi bellenildi.
Türkmen-polýak gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlary barada pikir alyşmalaryň barşynda energetika, dokma senagaty, oba hojalygy, ýokary tehnologiýalar, syýahatçylyk, ylym-bilim ulgamlarynda gatnaşyklary giňeltmäge gyzyklanmalar beýan edildi.
***
Şol gün Polşa Respublikasynyň Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Mark Salka Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde hem kabul edildi. Şonda iki dostlukly ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meseleleri ara alp maslahatlaşyldy.
Ilçi Aşgabada saparynyň çäklerinde Türkmenistanyň Medeniýet merkeziniň döwlet muzeýine baryp görer.


text:
Aşgabadyň bazarlarynda birnäçe aýdan soň ýene-de elin et peýda boldy. Paýtagtyň Parahat mikroraýonyndaky “Paýtagt”, “Gülüstan” söwda merkezi ýa-da ”Ors bazaryndaky” we ”Teke bazaryndaky” et satýan dükanlarda adaty bolmadyk nobatlar döredi. Her bir etçiniň söwda nokadynda azyndan 10-15 adam nobata durup, elin et satyn alýarlar.
Elin etiň bir kilogramynyň bahasy 12 manat we käbir bazarlarda ol adam başyna 5 kilogramdan satylýan bolsa beýleki bazarlarda islän möçberiňde satyn alyp bolýar diýip, satyjylar aýdýarlar. Mysal üçin, Parahat mikroraýonyndaky “Paýtagt” söwda merkezinde adam başyna diňe 5 kilogramdan et berilýär. ”Ors bazarynda” bolsa “näçe alasyň gelse, alybermeli” diýip aýtdylar. Et aljak bolsaň, onuň möçberiniň bir ýerde çäklendirilip, beýleki ýerde çäklendirme ýoklugynyň sebäplerini anyklap bolmady.
Bazarlarda satylyp başlanan elin etiň çäklendirilen ýa-da çäklendirilmedik möçberde satylýandygyna garamazdan, onuň örän çalt gutarýandygyny alyjylaryň käbirleri gürrüň berýärler. “Öňňinem, düýnem et günortana çenli gutardy. Diňe irden satyn alyp bolýar” diýip, Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy Bägül aýdýar.
Bu elin etiň söwdasyna ýörite gözegçilik edýän adamlar hem bar. Polisiýanyň formasyndaky gözegçiden başga 3-4 sany gözegçiniň kimlerdigini anyklamak başartmady. Gözegçileriň käbirleri etçileriň söwdasyna gözegçilik edýän bolsalar, käbirleri nobatdaky tertip-düzgüne seredýärler.
Gytçylyk
Gepiň gerdişine görä ýatladyp geçsek, iki ýyldan bäri paýtagtyň bazarlarynda elin et tapdyrmaýardy. 2012-nji ýylyň iýul aýynda azyk önümleriniň bahalarynyň galmagy bilen etiň bahasy hem ýokary galypdy. Şondan soň häkimiýetler bazarlarda satylýan eti belli bir bahadan satmagy talap edip, şol nyrhdan satmadyk etçileri bazarlardan kowdular. Netijede bazarlarda etçilerem, elin et hem azaldy.
Ýeri gelende aýtsak, paýtagtyň bazarlarynda öň hem häzirki ýaly aram-aram elin et satylýardy. Bu et hususyýetçileriňki däl-de, döwlete degişli maldarçylyk hojalyklaryň bazara çykarýan eti. Ylaýta-da baýramçylyklara gabatlanyp, hökümet tarapyndan bazarlara elin et çykarylýar. Mysal üçin, şu ýylyň maý aýyndaky Konstitusiýa güni baýramçylyga gabatlanyp hem elin eti satylypdy.
Hut şu sebäpden hem häzir paýtagtyň bazarlarynda elin etiň satylyp başalanandygyny ”Ors bazarda” işleýän etçi söwdagärleriň biri aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, häzirki elin et söwdasy aýyň ahyryna çenli dowam eder. “Bitaraplyk we täze ýyl baýramy üçin şu wagt elin satylýar. Bu barada ýokardan buýruk gelipdir” diýip, etçi söwdagär aýdýar.
Elin etiň gytçylygyna garamazdan, paýtagtyň et önümleri satýan dükanlary harytsyz duranok. Soňky bir-iki ýylyň içinde bazarlaryň et dükanlarynda satylýan etiň agramly bölegi Hindistandan getirilen “bloçnyý” diýlip atlandyrylýan gäwmiş eti ýa-da Ukrainadan getirilýän doň et.


text:
Gazagystanyň häkimiýetleri geçen gije Aktobe şäherinde harby bölüme we iki ýarag dükanyna edilen heläkçilikli hüjümden soň polisiýanyň bäşden gowrak ýaragly adamy atyp öldürendigini we iki adamy tussag edendigini habar berdi.
Içeri işler ministrligi 6-njy iýulda ýaýradan maglumatynda jemi 18 adamyň wepat bolandygyny we onlarça adam ýaralanandygyny habar berdi.
“Aktobedäki ýagdaý durnukly, söwda we jemgyýetçilik transport kadaly işleýär” diýip Içeri işler ministrligi 6-njy iýunda öz beýannamasynda habar berdi. Mundan bir gün öň häkimiýetler yslamçy söweşijiler bolmakda güman edilýänleriň amala aşyran hüjüminiň “terrora garşy operasiýanyň” geçirilmegine sebäp bolandygyny aýtdylar.
6-njy iýunda ýerli media maglumatlarynda aýdylyşyna görä, Aktobe, Almaty, Atyrau şäherlerinde we paýtagt Astanada ýarag satýan dükanlar ýapyklygyna galýar we howpsuzlyk işgärleriniň gözegçiliginde saklanýar.
Hüjümiň sebäpleri mälim edilmedi.
Gazagystanyň Orsýet bilen serhedinden 100 kilometr uzaklykda ýerleşýän senagat şäheri bolan Aktobede 2011-nji ýylda ýurduň taryhynda ilkinji gezek janyndan geçen hüjümçini özüni partlatdy.


text:
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow penşenbe güni Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirip, Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujeti hakyndaky kanuna gol çekdi.
Bu kanun taslamasy şondan bir gün ozal, 23-nji noýabrda türkmen parlamentinde biragyzdan kabul edildi.
Türkmenistanyň 2017-nji ýyl üçin Döwlet býujetiniň girdeji bölegi 103 571,6 million manat, çykdajy bölegi bolsa 104 871,6 million manat diýlip, habarda aýdylýar.
“Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň çykdajysynyň ep-esli bölegi durmuş ulgamyna, şol sanda bilim, saglygy goraýyş, medeniýet, sport hem-de döwlet durmuş üpjünçiligi, ýaşaýyş jaý, jemagat hojalygy ulgamlaryny maliýeleşdirmäge gönükdirilýär” diýip, TDH habar berýär.


text:
“Galkynyş” milli at üstündäki oýunlar toparynyň çapyksuwar ýigitleri we gyzlary Halkara sirk sungatynyň ikinji festiwalyna gatnaşmak üçin Hytaýyň Guandun welaýatynyň Çžuhaý şäherine ugrarlar.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Ýaponiýanyň Premýer-ministri Sindzo Abe Ahalteke atçylyk toplumynda bolanlarynda olara ak ýol arzuw edip, abraýly halkara bäsleşiklerinde ajaýyp ýeňişleriň ençemesini gazanan türkmen çapyksuwarlarynyň Hytaýda ýurdumyza mynasyp wekilçilik etjekdigine, ahalteke bedewleriniň şan-şöhratyny has-da artdyrjakdygyna, şu sirk sungaty festiwalynda ýeňiji ýurt hökmünde Türkmenistanyň Döwlet tugunyň belende galdyryljakdygyna ynam bildirdiler.


text:
Şu gün Gyrgyzystanyň parlamentinde üç partiýadan ybarat hökümet koalisiýasyny düzmek boýunça ylalaşyga gelindi.
Gyrgyz parlamentiniň häzirki spikeri Tashpolot Baltabaýewiň aýtmagyna görä, Sosial-Demokrat, Respublika we Ata Meken partiýalary koalisiýany düzmek boýunça degişli ylalaşyga eýýäm gol goýupdyrlar.
Gyrgyzystanda 10-njy oktýabrda geçirlen saýlawlaryň netijelerinde parlamentiň düzümine bäş partiýa girmegi başarypdy. Emma şol partiýalaryň hiç biri sesleriň ýeterlik köpçüligini gazanyp bilmändi.
Täze hökümetiň premýer-ministri wezipesine Sosial-Demokratlar partiýasynyň ýolbaşçysy Almazbek Atambaýew, premýer-ministriň orunbasary wezipesine Respublika partiýasynyň ýolbaşçysy Ömürbek Babanow, şeýle-de parlametniň spikeri wezipesine Ata Meken partiýasynyň başlygy Ömürbek Tekebaýew hödür edildi.


text:
Liwiýanyň daşary işler ministri Abdul-Ati al-Obeýdi Hytaýa bardy.
Hytaýyň aýtmagyna görä, bu saparyň dowamynda Liwiýadaky syýasy krizisden çykalga tapmak barada gepleşikler geçirler.
Mundan öň Hytaý öz diplomatlarynyň gozgalaňçylaryň esasy şäheri bolan Bengazä baryp, pitneçileriň Milli geçiş geňeşi bilen gepleşikler geçirendiklerini mälim edipdi.
Şeýle-de, şu gün Orsýetiň prezidentiniň Afrika boýunça wekili Mihail Margelow Liwiýanyň Milli geçiş geňeşi bilen gepleşikler geçirmek üçin Bengazä barýar.


text:
Häzirki netijeleriň görkezmegine görä, 2016-njy ýylyň saýlaw kampaniýasynda ses berişlik üçin iň möhüm gün hasaplanýan "super sişenbede" deslapky saýlawlarda ýeňiş gazananlar respublikanlardan Donald Trump, demokratlardan hem Hillary Klinton.
"CNN", "Fox News" we beýleki telekanallaryň bildirmegine görä, Trump bilen Klinton Amerikanyň on iki ştatynyň ýedisinde sesleriň köplügini alyp, beýlekilerden üstün çykdylar.
Trumpyň deslapky saýlawlarda ýeňiş gazanan ştatlary Alabama, Jorjiýa, Massaçusets, Wirjiniýa, Arkanzas, Wermont we Tennessi. Klinton hem demokratlaryň deslapky saýlawlarynda Alabamada, Jorjiýada, Tennesside, Tehasda, Arkanzasda, şeýle hem Massaçusetsde we Wirjiniýada ýeňiş gazandy.
Respublikanlaryň arasynda Trumpyň bäsdeşi senator Ted Kruz Tehasda, şeýle hem Oklahoma bilen Alýaska ştatynda sesleriň köplügini aldy.
“Edilýän synanyşyk ýalňyş”
Klintonyň bäsdeşi Berni Sanders Wermontda, Oklahomada we Koloradoda üstün çykdy.
"Super sişenbede" ştatlaryň ýarpysynda ýeňiş gazanan Klintonyň umumy saýlawlara goşulyp, Trump bilen güýç synanyşmagy ähtimal.
Ol Maýamide öz tarapdarlarynyň öňünde eden çykyşynda kampaniýada ulanylan ritorika salgylanyp, şeýle diýdi: "Amerikany biz bilen olaryň arasynda bölüşmäge edilýän synanyşyk ýalňyş, biz muňa ýol bermeris".
Trump respublikanlar tarapyndan kandidat bolup, prezidentlik saýlawyna gatnaşjaga meňzeýär. Ol Klinton barada “Ol öňki senator, döwlet sekretary we prezidentiň aýaly hökmünde syýasy karýera ukyply, ol Waşingtondaky problemalary döreden” diýdi.
Klinton adaty kandidat bolup, öz partiýasynyň güýjüne, şeýle-de azlyklaryň we beýlekileriň berjek seslerine daýanýar.
“Birleşdiriji”
Trump respublikanlaryň ýokary syýasy toparyna garşylyk görkezmek bilen olaryň isleg-arzuwlaryna we öwüt-ündewlerine üns bermän, beýleki dalaşgärleriň arasynda öňe saýlandy.
Respublikan partiýada ileri tutulýan Marko Rubio "CBS" telekanalyna şeýle diýdi: "Donalt Trumpyň respublikanlaryň kandidatlygyny gazanmagy ”Respublikan partiýasyny” böler, meniň pikirimçe, esasan, respublikan hereketini böler".
Emma Trump özüne "birleşdiriji" diýip, partiýanyň hataryna täze saýlawçylary getirendigini aýdýar. Ol Waşingtondan nägile saýlawçylaryň gorkusyny, olaryň terrorizm, immigrasiýa we haýal ösýän ykdysadyýet baradaky aladalaryny beýan etmek bilen adamlary özüne çekdi.
Prezidentlik saýlawlaryna kandidat bellemek üçin ştatma-ştat geçýän deslapky ses berişlikde "super sişenbe" iň möhüm gün bolup durýar. Ses berişlik gündogar ştatlardan başlap, Tehasa, Minnesota we Alýaska çenli uzalyp gidýär.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejat Tähran bilen Aşgabadyň ikitaraplaýyn gatnaşyklaryna ýokary baha berdi.
«Ahmedinejat öz türkmen kärdeşi Gurbanguly Berdimuhamedow bilen anna güni eden telefon gürrüňinde bu iki ýurduň hökümetleriniň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy has-da ýokarlandyrmak üçin bir topar çäre görýändigini aýtdy» diýip, Eýranyň Pres TW-si aýdýar.
Türkmenistan Eýranda şenbe güni açylan iki günlük ýadro konferensiýasyna uly derejeli delegasiýa iberdi. Ol delegasiýa Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow ýolabaşçylyk edýär.


text:
30-njy martda Malaýziýanyň paýtagtynda Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň baş edarasynda 2012-nji ýylda Londonda geçiriljek XXX Olimpiýa oýunlarynyň Aziýa saýlama ýaryşlarynyň ikinji tapgyrynda bäsleşjek ýurtlaryň saýlama oýunlary boýunça bije atyşlyk boldy.
Bu bije atyşlygyň netijelerine görä, XXX Olimpiýa oýunlarynyň Aziýa saýlama ýaryşlarynyň ikinji tapgyrynda türkmen futbolçylary Siriýanyň ýygyndy komandasy bilen duşuşar.
Siriýanyň we Türkmenistanyň komandalarynyň ýaryşy bilen bir wagtda Katar-Hindistan, Yrak-Eýran, Bahreýn-Tailand, Awstraliýa-Ýemen, Ýaponiýa-Kuweýt, KHDR-BAE, Koreýa Respublikasy-Iordaniýa, Özbegistan-Gonkong, Saud Arabystany-Wýetnam, Hytaý-Oman, Liwan-Malaýziýa futbolçylarynyň arasynda oýunlar bolar.
Bu oýunlaryň ilkinji tapgyry 19-njy iýunda geçiriler. Jogap oýunlary bolsa şu ýylyň 23-nji iýunynda bolar. Şeýlelikde öz güýçlerini synamak üçin türkmen futolçylary 19-njy iýunda Siriýa giderler.
Ikinji saýlama ýaryşlaryň jemleri boýunça üstün çykan komandalaryň 12-si üç topara bölüner. Bu tapgyryň ýeňijileri 2012-nji ýyldaky Olimpiýa oýunlarynyň futbol ýaryşyna gatnaşarlar.
Siriýanyň futbolçylary bilen türkmenistanlylar ozal diňe milli we ýaşlar ýygyndy komandalarynyň derejesinde duşuşypdy. 2004-nji ýyldaky Aziýa Kubogyna gatnaşmak üçin geçirilen saýlama ýaryşyň çäklerinde bu ýurtlaryň futbol komandalary Siriýanyň Halap (Aleppo) şäherinde 1:1 hasabynda deňme-deň oýnadylar.
Mundan dört ýyl soň, Kataryň Doha şäherinde 19 ýaşa çenlileriň arasynda 2008-nji ýyldaky Aziýa çempionatynyň saýlama ýaryşynda Türkmenistanyň topary siriýalylardan 3:0 hasabynda ýeňlipdi.
2012-nji ýyldaky oýunlar
2012-nji ýylda geçiriljek Olimpiadanyň birinji saýlama ýaryşlarynda Türkmenistanyň futbolçylary Indoneziýanyň toparyny olaryň öz meýdanynda 3:1 hasabynda, Aşgabatda bolsa 1:0 hasabynda ýeňmegi başardylar.
Şeýle-de ýakynda Malaýziýanyň paýtagty Kuala-Lumpurda 2012-nji ýylda geçiriljek Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky saýlama ýaryşyň “B” toparyndaky oýunlar tamamlandy. Bu toparda Türkmenistanyň, Hindistanyň, Pakistanyň we Taýwanyň ýygyndy komandalary bardy.
“B” toparynyň jemleýji tapgyrynda türkmen futbolçylary 2008-nji ýylyň Çagyryş kubogynyň eýesi hindistanly oýunçylar bilen duşuşdylar. Bu oýun 1:1 hasabynda deňme-deň tamamlandy.
Belarusda okaýan türkmen studenti Perhat türkmenistanly futbolçylaryň oýunlary barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Soňky döwürde biziň türkmen futbolçylarymyzyň halkara arenasynda üstünlikler gazanyp başlandygy meni juda begendirýär. Men türkmen hökmünde biziň komandamyzyň 2012-nji ýylda geçiriljek Olimiýa oýunlarynyň saýlama ýaryşynyň indiki tapgyryna geçmegi başarandygyna juda begenýärin. Şeýle-de türkmen komandasy Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky saýlama ýaryşynda öz toparyndan saýlanmagy başardy. Men biziň komandamyzyň geljekde hem öz oýunlary bilen bizi begendirjekdigine umyt edýärin”.
2012-nji ýyl üçin Aziýanyň Futbol konfederasiýasynyň Çagyryş kubogy ugrundaky bäsleşigi Türkmenistanyň, Hindistanyň, Palestinanyň, Filippinleriň, Maldiw adalarynyň, Täjigistanyň ýygyndy komandalary dowam etdirerler.


text:
ABŞ-nyň respublikan kandidaty Donald Trump we beýleki respublikanlar terrorçylyk sanawyndaky adamlara ýarag satylmagyny çäklendirmek meselesine seretjegini mälim etdiler.
Ýarag söwdasyna gözegçilik edilmegine garşylygyň gowşamagy “Yslam döwleti” toparynyň tarapdarynyň Orlandoda geý klubunda 49 adamy atyp öldüren adamyň 2013-2014-nji ýyllarda Federal Derňew Býurosynyň (FBI) terrorçylaryň sanawyna goşulandygy, emma yzýany aýrylandygy barada mälim edilmeginiň yzýanyna gabat geldi.
Trump Ýaraglar boýunça milli bileleşigi bilen duşuşyp, terrorçylar sanawyndaky adamlara ýarag satyn almaga rugsat berilmezligini sorajakdygyny 15-nji iýunda Twitterde ýazdy.
Şol bir wagtda-da Demokratik we Respublikan partiýalarynyň Senatdaky liderleri edip biljek barlyşyklar barada gepleşik geçirýärler.


text:
Çarşenbe güni Orsýetde hepdäniň duşenbe güni Moskwanyň «Domodedowo» aeroportunda amala aşyrylan hüjümiň pidalarynyň hatyrasyna ýörite matam güni bellenilip geçildi.
Hepdäniň duşenbe güni giçlik «Domodedowo» aeroportunda amala aşyrylan şol hüjümde 35 adam ölüp, 150-den gowrak adam ýaralanypdy.
Orsýetiň häkimiýetleri eýýäm hemme ölenleriň şahsyýetiniň anyklanandygyny we diňe partlamany amala aşyran hüjümçiniň şahsyýetiniň anyklanmandygyny habar berdiler.
Çarşenbe güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew «Domodedowo» aeroportynda howpsuzlyk çärelerini talabalaýyk ýola goýmanlykda aýyplap, Içeri işler ministrliginiň transport bolüminiň Merkezi Federal okrugy boýunça başlygy Andreý Alekseýewi wezipesinden boşatdy.
Orsýetiň içeri işler ministri Raşid Nurgaliýew «Domodedowo» aeroportunyň polisiýa bölüminiň başlygynyň we onuň iki sany orunbasarynyň hem wezipelerinden boşadylandygyny aýtdy.


text:
Gyrgyzystanyň polisiýasy gyrgyz paýtagty Bişkegiň çetinde bolan ok atyşykda türmeden gaçan we yslamçy söweşiji diýlip şübhelenilýän bir adamy öldürdi. Şeýle-de, bu ok atyşykda bir polisiýa işgäri we parahat ilatdan iki ýaşaýjy heläk boldy diýlip, 22-nji oktýabrda Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrligi habar berdi.
Bu ok atyşyk şu ýylyň iýul aýynda polisiýa bilen söweşijileriň arasynda bolan şuňa meňzeş iki wakanyň yzýany boldy. Bu Russiýanyň harby howa bazasy ýerleşen merkezi aziýa ýurdunda howpsuzlyk şertleriniň ýaramazlaşýandygynyň bir alamatydyr.
Gürrüňi edilýän Ministrligiň metbugat wekili adam öldürmekde höküm edilen we başga-da ençeme aýyplama bilen aýyplanan Altynbek Itibaýew üç gatly jaýyň iň ýokary gatynda bukulyp, polisiýa ot açandan soň, polisiýa tarapyndan atylyp öldürildi diýdi.


text:
Çagry beg
Gysgaça[üýtget | edit source]
Hökümdarlygy: Seljukly hökümdarlygy.
Doguldy: 989-nji ýyl Horasan (häzirki Günorta Türkmenistan).
Öldi: 16. 07. 1060-njy ýyl. Sarahs.
Hüküm sürdi: 1040-1060 ý.ý.
Soňra ýerine geçen: Alp Arslan
Kakasy: Seljuk ogly Mikaýyl.
Lakamlary: Ebu Süleýman
Dini lakam): Dawud.
Öz ady: Çagry beg
Çagalary: 1.Alp Arslan, 2.Kawurd, 3.Ýakuti, 4.Süleýman, 5.Bähram şa, 6.Ylýas, 7.Osman, 8.Hatyja Arslan hatyn 9.Göwher hatyn, 10.Sefiýýe hatyn
Dini: Yslam, Sünni Çagry begiň hakyky ady Ebu Süleýman Dawut Çagry beg bin Mikaýyl (989-1060) bolup, ol Oguzlaryň Kynyk taýpasyndan bolan Seljukly hökümdary Seljuk begiň agtygy, Mikaýylyň hem oglydyr. Ol Togrul begiň jigsidir. Şeýle hem Alp Arslanyň hem kakasydyr.
Umumy maglumat[üýtget | edit source]
Çagry adynyň manysy:
Çagry ady şol wagtlar çekdirilip ulanylan Türki sözünde Dogan ýa-da Bozdogan (Ak dogan) manysyny beripdir[1][2] Mahmyt Kaşgarynyň Diwanylugatitturk atly eserinde «Çagry» diýmek. Dogan guş, Çakyr guş manysyny aňladýandygy ýazylypdyr[3]. Çagry beg we dogany Togrul beg Oguz taýpalarynyň Horasan we Horezm döwletlerine ýaýylan-ýaýran ýelerinde dogulypdyrlar. Çagry beg we Seljuk türkmenleri beýleki Türkmen taýpalary arasynda kynçylyk çeken soňlar Mawerannahrdan Horasana göçüp bardylar. Horasana häzirki wagtda günorta Türkmenistan bilen Demirgazyk Eýran we demirgazyk Owganystan giripdir. Horasan ol wagtlar Gaznalylar döwletiniň bir bölegidi. Togrul beg bilen birlikde Kynyklara we Seljuk maşgalasyna ýolbaşçylyk etdiler. 1035-nji ýylda Gaznaly hökümdary Mesut I bilen bolan söweşlerde üstünlik gazanýarlar. Gaznalylar söweşde ýeňilýär. Bir şertnama gazanylmagy pursat tapan Mesut bu saparda Çagry begi ýeňdi we Türkileriň gadymy hökümdary Afrasiýabyň gurdurandygy rowaýat edilen Merw şäherini Çagry beg 1037-nji ýylda zabt edip, içgi gala çozup girdi we atynyň eýerini ýerde goýup «Tagt» hökmünde üstünde oturdy[4]. Bular hakynda giňişleýin taryhy ýazan Ibn Esir şeýle diýýär:
Bularyň taýpa-topary olaryň diýenini edipdir. Ýagşyny ündän ýerinde bitiripdirler, ýamany gadagan edende saklanypdyrlar. Olar Buharanyň ýigrimi parsahlyk golaýynda mesgen tutdular. Emma Buharanyň emiri bulardan gorkusyna olara gün bermedi, olary heläkläp, ýok etmek isledi. Bular Türküstanyň patyşasy Bugra handan pena sorap, şonuň ýurduna göçdüler we şol ýerlerde ornaşdylar. Togrul beg bilen Çagry begiň ikisiniň gelen kararyna görä Bugra hanyň ýanyna hiç haçan bile barmaly däldiler. Eger biri Bugra hanyň ýanyna gitse, beýlekisi hökman ilbaşynda oturmalydy. Sebäbi olar Bugra hanyň mekirligi, bu ikisini bir ýere jemläp, tutduryp, tussag etdirip, ili başsyz goýmagyň mümkindiginden çekinýärdiler. Bugra han bu ikisini öz huzurynda bile görmek üçin her näçe jan etse-de, olar muny kabul etmediler. Şonda Bugra han gahar edip, Togrul begi tutdurdy we ÿesir etdi. Çagry beg öz taýpasyny we yzyna eýerýänleri jemläp gozgalaň turuzdy, agasyny halas etmek üçin Bugra hanyň üstüne gaýtdy. Bugra han hem munuň üstüne öz esgerlerini sürdi. Iki tarap hem ýowuz döwüşdiler. Soňra Bugra hanyň esgerleri ýeňlip, gaçyp başlady. Olardan örän köp adamyň jany ahyrýete iberildi.Çagry beg agasyny ýesirlikden halas etdi we bu ýerleri taşlap, ýene-de Buharanyň golaýyndaky Jent sebitlerine tarap göçüp bardylar we şol ýerde hem ornaşdy. Samanly döwleti dargap, Ilek han Buharany eýeläninden soňra Çagry beg bilen Togrul beg iň agasy Arslan ibn Seljugyň Mawerannahrdaky täsiri has güýçlendi. Bu wagtlar Arslan hanyň tussaglygynda ýatan Alytegin gaçmagy başardy. Ol özüni Buhara atdy we bu ýerleri eýeledi. Arslan han Ilek hanyň süýtdeş doganydyr. Alytegin Arslan ibn Seljuk bilen ylalaşdy we bilelikde goranmaga başlady. Bularyň işi indi ilek han üçin has-da çylşyrymlydy. Arslan hanyň dogany Ilek han ýüregini bire baglap, olaryň üstüne çozuş etdi. Emma ýeňlişe sezewar boldy. Ol ikisi bolsa Buharada galdy. Alytegin Ýemineddöwläniň ýurdunda goňşuçylykda oturan ýerinden oňa köp ters işleri ederdi. Onuň Türk patyşalaryna yzygiderli gatnap duran ilçileriniň ýoluny beklärdi. Öň ýatlap geçişmiz ýaly, Mahmyt Amyderýadan geçende, Alytegin Buharany taşlap, gaçyp gitdi. Arslan ibn Seljuk bolsa öz jemagatyny ýanyna alyp, Mahmytdan goranmak üçin şol ýerdäki sähralyga özüni atdy. Seljuklaryň güýç-kuwwatyny olaryň edermenligini, gaýduwsyzlygyny we adam sanynyň köplügini görende, Ýemineddöwläniň ýüregine ömründe bolmadyk gorky ornaşdy. Ol Arslan ibn Seljuga hat ýazyp, ony öz tarapyna çekmäge synanyşdy, onuň ýüreginde bu pikire bolan höwes döredi. Arslan ibn Seljuk onuň ýanyna gelen dessine Ýemineddöwle ony tutdurdy we salymyny bermän, galadaky zyndana atdyrdy. Olaryň öýlerini talady. Ýemineddöwle onuň maşgalasyny we taýpasyny näme etmelidigi hakda maslahat soranda, Mahmydyň iň ýakyn adamlarynyň biri Arslan Jazyp ýaý atyp bilmezlikleri üçin olaryň başam barmaklaryny çapmaklygy ýa-da hemmesini Amyderýa gark etmekligi maslahat berýär. Ýemineddöwle oňa: «Seniň ýaly doňýüregi görmändim» diýýär. Soňra olary Amyderýadan geçirip goýberýär. Horasan sebitlerine dagan bu adamlara salgyt salnypdyr. Patyşanyň wekilleri salgyt ýygnanda, olara sütem edipdir. Soňabaka bularyň elleri olaryň ähli mal-mülküne we gyzyna-ogluna uzap başlady. Bu ýagdaýa çydam etmedik iki müň adam olardan bölünip Kermana, bu ýerden hem.geçip, Yspyhana gitdiler. Soňra bu seljuklylar bilen Yspyhanyň häkimi Alaeddöwle ibn Käkeweýhiň arasynda öň ýatlap geçen dartgynly söweşimiz bolup geçdi. Soňra olar Yspyhany hem taşlap, Genjä gitdiler. Ine, bular Arslan hanyň adamlarydyr. Emma onuň doganynyň perzentleri hakynda aýtsak, Buharanyň häkimi Alytegin olary ele geçirmek üçin hile-pirim oýlady. Ol Togrul beg Muhammediň we Çagry beg Dawudyň agalarynyň ogly Ýusup ibn Musa ibn Seljugyň ýanyna çapar iberip, bol haýyr-yhsanlary wada berdi. Göwnüniň küýsändigi üçin öz huzuryna gelmegini haýyş etdi. Ýusup onuň ýanyna geleninde Alytegin ony öz welaýatyndaky ähli türkmenleriň serkerdesi diýip yglan etdi. Örän köp mülk ýerlerini sowgat berdi we oňa Emir Ynanç Beýgu diýen lakam dakdy. Bularyň arasyndaky çaparyň bitirmeli işi agalarynyň ogly Togrul beg bilen Dawudy ýeňmek üçin Ýusubyň adamlaryna we taýpa-toparyna kömek etdi. Munuň gizlin maksadyny bilensoň, Ýusup özünden islenilen zatlaryň hiç birine hem boýun bolmady. Alytegin özüniň Ýusup hakyndaky mekirliginiň ýol almandygyny, maksadyna ýetmändigini bilende, ony öldürmekde buýruk berdi. Şeýdip Ýusup öldürildi. Onuň ölüm jezasyny Alyteginiň emirleriniň biri Alp Gara ýerine ýetirdi. Munuň öldürilmegi Togrul bege, inisi Çagry bege we olaryň taýpasyna agyr degdi. Olar matam lybasyny geýdiler. Ar almak üçin jemläbilen türkmenlerini bir ýere jemlediler. Alytegin hem goşun jemläp, bularyň üstüne ugrady. Bu söweşde Alyteginiň esgerleri masgaraçylykly ýeňlişe sezewar boldular. Dört ýüz ýigrimi birinji hijri ýylynda Togrul beg bilen Çagry beg agalarynyň ogly Ýusuby öldüren Alp Garanyň üstüne hüküm edip, ony öldürdiler. Alyteginiň esgerlerinden bir uly topar bilen duşuşup, söweşe girdiler. Olardan müň töweregi adamy öldürdiler. Muňa gany gaýnap joşan Alytegin esgerlerini, ogullaryny we ýarag göteribilen ýaranlarynyň ählisini jemläp, seljuklaryň üstüne çar tarapyndan hüjüme geçdiler. Örän dartgynly geçen bu söweşde seljuk esgerlerinden köp adam öldürildi. Olaryň baýlyklary we ogul-gyzlary ýesir-olja alyndy. Aýallary we ýaş bala-çagalary ýesir edip sürdüler. Mundan soň olara Horasana aşmak zerurlygy ýüze çykdy. Olar Amyderýadan geçenlerinde, Horezmşa Harun ibn Altyndaş ylalaşykda we agzybirlikde bir il bolup ýaşamak üçin olary ýanyna çagyrdy. Togrul beg we onuň iki dogany Çagry bilen Beýgu onuň ýanyna gitdiler. 426-njy hijri ýylynda olar Horezmiň eteginde çadyr dikdiler. Horezmşanyň çakylygyna ýürekden ynandylar we özlerini örän arkaýyn duýdular. Emma Horezmşa ähtiýalanlyk bilen hereket etdi we Emir Şamäligi olaryň üstüne öjükdirdi. Harunyň hem birnäçe esgerini ýanyna alyp, Şamälik öz goşuny bilen duýdansyzlykda seljuklaryň üstüne döküldi. Olaryň köpüsini öldürdi, ýesir aldy, talap tozdurdy. Bu hyýanatçylygyň üsti bilen olar örän erbet ýagdaýa düşdüler we ählisi jem bolup, Horezmi taşlap, Nusaý sähralygyna tarap gitdiler. Olar şu ýylyň içinde Merwe hüjüm etdiler. Ýöne hiç kime zulum-sütem, jebir görkezilmedi. Olaryň ogul-gyzlary,ýaş çagalary bolsa entegem ýesirlikdedi. Öň ýatlap geçişimiz ýaly, bu wagtlar patyşa Mesut ibn Mahmyt ibn Söbüktegin Tabarystandady we ol ýerleri basyp alypdy. Seljuklar oňa hat iberdiler we aman soradylar. Özleriniň diňe ýurt içinde bozgakçylyk edýänleriň üstüne hüjüm edýändiklerini, adamlary olaryň zulum-süteminden goraýandyklaryny, diňe şolar bilen söweşýändiklerini, eger aman berip, öz ýanyna kabul etse, islendik adamyň garşysyna, islendik söweşde onuň iň uly ýardamçysy boljakdyklaryna kepil geçdiler. Emma Mesut ilçileri tutdurdy we öz hajyby Ildoganyň (Begdogdy) hemde beýleki ekabyr baştutanlygynda san-sajaksyz goşun jemläp, olaryň üstüne ugrady. Olar şu ýylyň meret aýynda Nusaýda duşuşdylar we söweşe girdiler»[5]. 1040-njy ýylda Daňdanakan söweşi başlady. Çagry begiň baştutanlygyndaky Seljuklylar Gaznalylaryň üstünden gutarnykly ýeňiş gazandylar. Çagry beg hökümdarlygy ikä bölüp dogany bilen paýlaşdy we hökümdarlygyň günbatar topraklaryny agasy Togrul beg, gündogar topraklary bolsa özi dolandyrdy. Çagry beg dogany Togrul beg bilen ýakyndan gatnaşypdyrlar. Çagry beg Togrul begiň öwlatsyz galmagyny islemändir we oňa öz ogly Alp Arslany ogulluk edip beripdir. Togrul beg 1056-njy ýylda Bagdatda höküm süren Şyga Büweýhogullary döwletini sybdyrýar. Büweýhogullarynyň süteminden dynan sünni halyflar Seljuklylary gowy garşylaýarlar. Halyf Kaim Togrul bege Ruknuddawla (Ýurduň goragy we ş.m.) ýaly lakamlary dakypdyr. Togrul beg Abbasy halyfy El-Kaimyň gyzy Seýýide Fatima el-Betula öýlenipdir. Araplar bilen Seljuklylaryň arasyndaky garyndaşlyk berkäpdir. Soňra Halyf El-Kaim Çagry begiň gyzy Hatyja Arslan hatyna öýlenipdir. Taryhy çeşmelerde Çagry beg hakynda köp maglumat berilmändir.
Çeşme[üýtget | edit source]
[1] Clauson, p. 410.
[2] Çagry 1. Kimdir birini çagyrmak, 2. Dogan, Çakyr guş. 3. Rutbe, lakam. TDK adam atlarynyň sözlügi (türkçe).
[3] Atalaý. B. (2006). Diwanylugatitturk. Ankara: Türk taryhynyň gurluşy çaphana.ISBN 975-16-0405-2, jilt II. sah-343 we jilt III sah-332.
[4] Tabakat al-Naşiri. sah-127. Čaghrī Beg Dāwūd Encyclopaedia Iranica (iňlisçe)
[5] Ibn el-Esir. Kämil taryh. Miras çaphanasy. 2005. I jilt. sah-189-90.