text:
Shalom. Dün irden dubaýdan dostym jañ etýä 2008-nji ýaldan köne mashynlary Türkmenistana salmak gadagan edilipdir chynmy shol diyip. Shu wagt 2003-nji ýaldan bärdäkileri getirip bolýa ýagny 10 ýyl ogranichenýa goýulandy inni shony 5 ýyl edipdirlermishin. Eger shonýaly bolsa gowy bolarmy? Halkyñ 2008 nji ýylda öndirilen mashynlara 14000$-den 20000$ berip almaga ýagdaýy bamy? Pikirleriñiz!
5-ýyl etseler Duty Camry, Avalona getirip bolanok
bar elbetde. yilda 20 berip cagalarny okatyala
Näme boljak bolsa 2-3 aý öňünden duýdurylsa gowy bolar, ýoldaky maşynlary ýa-datamojna gelen maşynlary geçirip ýetişer ýaly.
Bah, şeý diýsene, ýokary edenini edýär tüweleme, bar agram halka düşjek\'dä onda.
in gowsy arzan we gowysy BMW ler
Matak:
Näme boljak bolsa 2-3 aý öňünden duýdurylsa gowy bolar, ýoldaky maşynlary ýa-datamojna gelen maşynlary geçirip ýetişer ýaly.
Martyñ 1-na çenli diýýäler
diýýäler diýeniň myş bolýar. gazýetde ýa telewizorda aýdylmalyda how.
birctarapdan gowy. bir tarapdan erwet
Mena dogrymy aytsam oyumizde 4 adam bolup isleyas. Yone 16-20 mun dollar berip masyn almak duysumede girenok intaga. Yone hudaya sukur opbishimden aylanayyn!
Perminator:
...Yone hudaya sukur opbishimden aylanayyn!
hakyky, ýene opbiş gowudyrlaý, garyby galdyran maşyn
Dünki ýygnakda Gümrük gullygyñ bashlygyna türkmenistana gelýän zatlary berk kantrola ala diýdi. Gümrük gullygyñ özi kanuny hödürläp bilýämikä ýa çykaryp
birinin sürülen maşyny alandan göni yaponiyadan arzanjyk alanda natdi.yewropanynam arzan maşynlary bar. Wolksvagen orataça 15 000 dollar citroen renault fiat olaram şol baha .toyotanynam arzany bar 10 000 dollarlyk yagy bn sürülmedik.hunday general motors esasanam ford maşynlary hem arzanlary bar.lada maşynlar olardanam arzan .esasy zat olaryn her welayat merkezde merkezini açdyrmak.kompaniyadan yagy bn sürsün bir yyl motoryna elini degirmersin anyk.bozulsa çalşyp bilyan bir yyl içinde.howada adamlar dubaydan iki müne maşyn alyp barde on müne satyp öwrenen zawotdan alyp gelip satasy yok.gaytam gowy bolar.maşyn gelmegi azalsa bialaç zawotdan tazesini almaly bolarlar.dubaydan gelyan maşynlaryn puluna sürülmedik maşyn alanyn onat dalmay.8000 dollara sürülmedik taze toyotalar 20 000 dollara bmw ler 12 000 dollara wolkswagenler 11 000 dolara fiatlar10 000 dollara opeller alanyn gowy dalmay.kompaniya bn gepleşip yylda yüz maşyn satjagyna ynandyrsan özleri gelip magazin açjak zap ças magazinem açjak.heyyy türkmen sadada.
hödürläp bilýä
naruto:
birinin sürülen maşyny alandan göni yaponiyadan arzanjyk alanda natdi.yewropanynam arzan maşynlary bar. Wolksvagen orataça 15 000 dollar citroen renault fiat olaram şol baha .toyotanynam arzany bar 10 000 dollarlyk yagy bn sürülmedik.hunday general motors esasanam ford maşynlary hem arzanlary bar.lada maşynlar olardanam arzan .esasy zat olaryn her welayat merkezde merkezini açdyrmak.kompaniyadan yagy bn sürsün bir yyl motoryna elini degirmersin anyk.bozulsa çalşyp bilyan bir yyl içinde.howada adamlar dubaydan iki müne maşyn alyp barde on müne satyp öwrenen zawotdan alyp gelip satasy yok.gaytam gowy bolar.maşyn gelmegi azalsa bialaç zawotdan tazesini almaly bolarlar.dubaydan gelyan maşynlaryn puluna sürülmedik maşyn alanyn onat dalmay.8000 dollara sürülmedik taze toyotalar 20 000 dollara bmw ler 12 000 dollara wolkswagenler 11 000 dolara fiatlar10 000 dollara opeller alanyn gowy dalmay.kompaniya bn gepleşip yylda yüz maşyn satjagyna ynandyrsan özleri gelip magazin açjak zap ças magazinem açjak.heyyy türkmen sadada.
beýle aňsat bolsa sen başyny başlaýmaly ekendähou...
Salooowma ertiçiler.
gayrat etde,ertirçilere salma ertirden,hiç zady, waleýik,ýa-da Şalom dp oñaý,maşyn,her kim almaly dln zat yok,wobşe eşekli we welsepit etse gowy bolardy,ekologiýany arassa saklar ýaly!
capello men talyp okuwymy gutarayyn başlaryn kyn dal.
Ya Swami:Salooowma ertiçiler.gayrat etde,ertirçilere salma ertirden,hiç zady, waleýik,ýa-da Şalom dp oñaý,maşyn,her kim almaly dln zat yok,wobşe eşekli we welsepit etse gowy bolardy,ekologiýany arassa saklar ýaly!
İne şu sözüne nobel bayragyny bermeli.
Wabşe dogry aýdýaňyz, at sürmeli etmeli. Saglygada peýdaly. Ýöne muňa şertem döretmeli. Ýagny at saklar, daňar ýaly ýerler gerek. tçulygy we iýmdarlygy ösdürmeli bolar.
naruto:
capello men talyp okuwymy gutarayyn başlaryn kyn dal.
biznese başlamakaň ýatladaýyn diýdim.... ýaponiýadaky maşynlaryň ruly sag tarapynda bolýar dämi?
naruto:
birinin sürülen maşyny alandan göni yaponiyadan arzanjyk alanda natdi.yewropanynam arzan maşynlary bar. Wolksvagen orataça 15 000 dollar citroen renault fiat olaram şol baha .toyotanynam arzany bar 10 000 dollarlyk yagy bn sürülmedik.hunday general motors esasanam ford maşynlary hem arzanlary bar.lada maşynlar olardanam arzan .esasy zat olaryn her welayat merkezde merkezini açdyrmak.kompaniyadan yagy bn sürsün bir yyl motoryna elini degirmersin anyk.bozulsa çalşyp bilyan bir yyl içinde.howada adamlar dubaydan iki müne maşyn alyp barde on müne satyp öwrenen zawotdan alyp gelip satasy yok.gaytam gowy bolar.maşyn gelmegi azalsa bialaç zawotdan tazesini almaly bolarlar.dubaydan gelyan maşynlaryn puluna sürülmedik maşyn alanyn onat dalmay.8000 dollara sürülmedik taze toyotalar 20 000 dollara bmw ler 12 000 dollara wolkswagenler 11 000 dolara fiatlar10 000 dollara opeller alanyn gowy dalmay.kompaniya bn gepleşip yylda yüz maşyn satjagyna ynandyrsan özleri gelip magazin açjak zap ças magazinem açjak.heyyy türkmen sadada.
O diýýån kompanýalañda güýshli menejerler otyr eline kartany alyp, öñem bir maryly barypdyr toyota kompaniýa maryda diller center achyn diyip olaram nache adam yashayanyny gorup bar sen dubayda gumen diyip yzyna ugradypdyrlar. Umuman 5mln turkmenistana bir Hundai gelli onam hökümet ep esli kredit berip getirdi
Täze maşyny bermeýärler. Sebäbi köne maşynlaryň bazary azalýar.
naruto:
birinin sürülen maşyny alandan göni yaponiyadan arzanjyk alanda natdi.yewropanynam arzan maşynlary bar. Wolksvagen orataça 15 000 dollar citroen renault fiat olaram şol baha .toyotanynam arzany bar 10 000 dollarlyk yagy bn sürülmedik.hunday general motors esasanam ford maşynlary hem arzanlary bar.lada maşynlar olardanam arzan .esasy zat olaryn her welayat merkezde merkezini açdyrmak.kompaniyadan yagy bn sürsün bir yyl motoryna elini degirmersin anyk.bozulsa çalşyp bilyan bir yyl içinde.howada adamlar dubaydan iki müne maşyn alyp barde on müne satyp öwrenen zawotdan alyp gelip satasy yok.gaytam gowy bolar.maşyn gelmegi azalsa bialaç zawotdan tazesini almaly bolarlar.dubaydan gelyan maşynlaryn puluna sürülmedik maşyn alanyn onat dalmay.8000 dollara sürülmedik taze toyotalar 20 000 dollara bmw ler 12 000 dollara wolkswagenler 11 000 dolara fiatlar10 000 dollara opeller alanyn gowy dalmay.kompaniya bn gepleşip yylda yüz maşyn satjagyna ynandyrsan özleri gelip magazin açjak zap ças magazinem açjak.heyyy türkmen sadada.
95000$ land cruiser alsañ hasam gowy.....!!!!
Hany 8 yyldy dalmi onki arasy, shu wagta barde beyle zat yok. Ay olar yalam beydaymezle
Ya Swami:Salooowma ertiçiler.gayrat etde,ertirçilere salma ertirden,hiç zady, waleýik,ýa-da Şalom dp oñaý,maşyn,her kim almaly dln zat yok,wobşe eşekli we welsepit etse gowy bolardy,ekologiýany arassa saklar ýaly!
bollumy
halka arzan gerek, sen pachkana garanoklar
siz biznes diyen zatdan habarynyz barmy toyota ruly sagda eken problema dal .orsyetdaki fabrikasyndan alyp getireris yewropa üçin öndüryan maşynlaryndan.şu wagt dünyade maşyn bazaryn yeri kiçelyar.ortalama bir million dollaryn üstünde girdeji görse hiç bir kompaniyada türkmenistanda magazin açmaga yok diymez.mersedez bmw nexia kompaniyalaryn magazini bar wagty olaryn açmazlygy gülkünç.ol maryly adam name ekonomistmi ya hukukçymy.bir kompaniya bn görüşmede abrayly yokary okuwy gutarmasa yada pulun yeterli derejede köp bolmasa adam hasabynda göresi yok hiç kim.onsanam ondada yapon kompaniyasy kowasy yok.işi gepleşip bilmesen başga name etsinler.türkmenistanda yylda 30 000 golay maşyn gelyar.50 000 maşyn söwdasy bolyar.dayhanlaryn bayamagyndan son bu has hem artdy.indi pikir et toyota kompaniyasy özünin 8000 dollarlyk maşyny bn anyk 1000 sanysynh satar.bu 8 millionlyk dollar girdeyji.bu az pul dal.göründe yene .
Bolýar Naruto. Men başlaýan şol biznese. Kakraz 1 milýon dollarymy nämä sowjagymy bilemokdym. Okuwyňy haçan gutarýaň, direktor edip alaýyn.
3-4 yyllykda gyssanmac pyyada yola cykyp ishe baryadym. Elimi galdyrsam tazeje akja 7-nji jiguli denimde durdy. Mundum mashynyna, yashuly adam eken. Yolda gidip baryas welin, mashynyny synlasam tazejeligini icinin ysam aydyp durdy. Men yashula sorag berdim:
-Mashyny tazeje alypsynyz oydyan yashuly, gutly bolsun.
-Sag bol inim sheyle bolsun, sanada nesip etsin.
-Mashyn naca dushdi yashuly?
-7 mun dollar inim, yagy bilen.
Men bu yashula hayran galdym, 7 mun dollara ol wagtlar yanyp duran duty awalon dushyardi. Men ona toyota almaly ekenin diyip dushundirjek boldum, emma yashuly nagile boldy:
-Inim, shu orsun yasan zadyna den geljek zat yokdur, ol toyota mashynlan sahel omri bar - diyip, yashuly gurrun beryardi. Men ony synladymda oz yanymdan pikir etdim \'yashuly ors dowrunin adamsy, orsunkydan bashga zatlara ynanmayan borly\' diyip pikir etdimden sesimi cykarman oturaydym. Aytjak bolyanym konecillik gowy zat welin aylanayyn tazamden diya turkmen. Yagy bilen toyota alyp bolsa ona yetesi zat yok, yone pulam bar
ay onda gyzlara wapshe surmeyaler kan
ay onda gyzlara wapshe surmeyaler kan
Matak:
Bolýar Naruto. Men başlaýan şol biznese. Kakraz 1 milýon dollarymy nämä sowjagymy bilemokdym. Okuwyňy haçan gutarýaň, direktor edip alaýyn.
Matak güyzde okuwymy germaniya geçirjek.hazir nemesçe öwrenyan bayern tehnik üniwersitetine geçeyin.onsan başlajaö biznesim maşyn.bu zady köpden bari planlayan.
Naruto shol oglanyñam 1-2 mln$ ba shu wagt bir ýük mashyn önnürýän kompanyan dilleri bolly
welaýatlsra awtobus kopurak bersin,şwesiýada oytýan,awtobusy kopeltdiler welin ilat maşyny surmesini goyaydy,biram bazar toçkalaryny kopeltse,masyn geregi yok artykmaç, herkim müñ dollarlyk maşyn efinse,demiñ gysybam öljegä!
****
*****
Toyota Avalon Limited 2006 diyip duran eken, ozuma lichno biljek dal
****
*****
*****
naruto:
birinin sürülen maşyny alandan göni yaponiyadan arzanjyk alanda natdi.yewropanynam arzan maşynlary bar. Wolksvagen orataça 15 000 dollar citroen renault fiat olaram şol baha .toyotanynam arzany bar 10 000 dollarlyk yagy bn sürülmedik.hunday general motors esasanam ford maşynlary hem arzanlary bar.lada maşynlar olardanam arzan .esasy zat olaryn her welayat merkezde merkezini açdyrmak.kompaniyadan yagy bn sürsün bir yyl motoryna elini degirmersin anyk.bozulsa çalşyp bilyan bir yyl içinde.howada adamlar dubaydan iki müne maşyn alyp barde on müne satyp öwrenen zawotdan alyp gelip satasy yok.gaytam gowy bolar.maşyn gelmegi azalsa bialaç zawotdan tazesini almaly bolarlar.dubaydan gelyan maşynlaryn puluna sürülmedik maşyn alanyn onat dalmay.8000 dollara sürülmedik taze toyotalar 20 000 dollara bmw ler 12 000 dollara wolkswagenler 11 000 dolara fiatlar10 000 dollara opeller alanyn gowy dalmay.kompaniya bn gepleşip yylda yüz maşyn satjagyna ynandyrsan özleri gelip magazin açjak zap ças magazinem açjak.heyyy türkmen sadada.
Ashgabatda Resmi Toyota, KIA, Hyundau, Mercedes, BMW, Chevrolet, Nissan, infiniti, WV, we Mitsubishu sentr we show room bar.
Eger shol yerednyagi bilen 10 000 mashyn tapsan gelde ayday. Gonu nalicka 4 sanagyny aljak.
Bosh gurrun edyan.
1 mart myy yetişermikaaa yoldaa 5 maşyn bar
Men Ashgabatdaky hemme Showroomlary aylandym. Yokarda agzan magazinlarymda 10 000 dollara mashyn yok yagi bilen.
Ruslaryn ya Ozbeklerin ya-da Eyranlarynkyda bar bolmagy mumkin. Olarynam resmi magaziny bar Abatda.
diplomat2012:
1 mart myy yetişermikaaa yoldaa 5 maşyn bar
suratdan almadyk bolsañ ýetisher.
4 aynsam ak aynaly mashyn alawerin mashyn alsanyz son iki issil bolayman gara ayna tekasmotyram gechirenok inni
bir minut bir minut bir minut romeo.birinjşden biznes işlerinde dürli şertnama bolup biler.ol kompaniyalar magazinler kimin adynda .şol kompaniyan haysy bölümine degişli.men dine yokarda sen aydanlaryndan on müne dollara alsa bolar diydi.galanlary goşma gayrat et.geleli.toyota kompaniyasyna aylanan bolsan sen haysy maşynlary gördün motory üçlük bolan maşynlar yagny a dereja giryan maşynlar on mün dollardan tapmak gülkünç.we her maşynyn artykmaç zatlaryna göra artykmaç bana goyulyarc görnüşe giryan menin aydyan maşynym motory 1,8 we 2 bolan maşynlar ındada toyota corolla dünya bazaryna 8000 dollardan satylyar.bu pul üytgap biler her döwletde yagny gümrük puluna göra mysal üçin germaniyada 12 000 dollar türjiyede 24 000 dollar.türkmenistanyn gümrük puluny hasaba alsak maşyn 10 000 başlap 14 000 dollar bolmaly.menin aydanym bu toyota corolla motory 1,8 bolan c görnüşine giryan maşyn .senin gören magazininde şu maşyn barmydy.
Bellik men hemme toyotalar on mün dollar diymedim.onunda görnüşi bar motoryna baglylykda üytgap bilyar we yene yasalan demirinede bagly.romeo yokardaky yazan maşynlan toyotodan başga birinem on mün dollar diyen daldirin.
yokarda sen aydanlaryndandine toyota on müne dollara alsa
bolar diydi.galanlary
Heley gürrün poka bu zatlar.
Toyotaň normalnysyny ýagy bilen aljak bolsaň 25 müň dollara gerek. Sebäbi Aşgabada gelýänçä transport, rastamojka, pribyl çykdajylary bar. 10 müň dollarlyk maşynam 15 müňe düşýär. Ýöne 10 müň dollarlyk maşynlar biz üçin gaty kiçi we pes hilli.
naruto 2008den sonraky toyota snulya beyleki dowletlerde naceden satylya gozlesdirip gor hany. 10 mun dollar dal 30 munden anyrdadyr
Bu belli däl 10yyl 5 ýyla üýtgänligi @O ÜÝGEJEK BOLSA TÄZE ÝYLA GEÇILER BADYNA ÜÝTGÄRDI ol Ýöne Gepdir Ony Men Täze ýyldan öñem esshtýädim Üýtgemegi ahmal diýip
Panturkist:
Heley gürrün poka bu zatlar.
hahahahy Hakyky Menem shony aýdyp otyrn
Naruto, birinji duşjak kynçylygyň Türkmenistanda maşyn merkez üçin ýer tapmak we almak.
böwenjik ol zat her döwledin gümrük puluna bagly
gumruk puluny ayyryp seredip gor onda
Matak:
Naruto, birinji duşjak kynçylygyň Türkmenistanda maşyn merkez üçin ýer tapmak we almak.
Matak esasy mesele ol dalde.başagyry bu hökümedi razy etmek.öz adyna telekeçilik kompaniya açsan bolarda yöne hiç kim resmi taydan kompaniya açyp dünyan abrayly kompaniyalary bn işleşyan bazarlyk edyan adamy göremok.esasy başlygy razy etmek başga zadyn bir alajy bolar.
nahili gepe düşmez adamow men .nahili akmak adamow men.bu yere geldim şeyle şeyle diyyan welin.bolmady .in sonky sözüm in gowysy haysy kompaniyan internet adresini bir görün naçeden satylyar.sonra yene bir zat kompaniya sana hiç haçan onlap yigrimilap maşyn satmaz.we azynda 1 ya 2 million dollarlyk şertnama baglaşmasan hiç bir kompaniya sen bn işlemez.şu wagta çenli bir fabrikadan çykan birje maşyny satmaz.we yene bir zat kompaniya zakas boyunça maşyn çykarar.her zat önünden gepleşiler.hiç hatda sport maşynlary hem şeyle.
Mysal üçin toyota corolla 7000 dollardan awalongy sana 12 000 dollardan satar.sen ony daşajaksyn 500 dollaryn çykar.we in uly problema hökümet gümrük puly .hökümet öz kanunyna göra maşynlara paç salyar awalona 100 de 50 corolla motory pesligi üçin 100 de20 .indi sen olara yol çykdajysy we gümrük puly üçin awalona 6500 dollar çykdajyn çykdy corola 2000 golay.sen onça maşyny yeke özün satmarsyna işçilerine satdyrarsyn.olara aylygy kim tölemeli puly nirden tapmaly her maşyn üçin al üstünden 500 dollar 12 000 dollarlyk awolong naçe bolyar 19 000 dollar.ehhh girdeji görjek dalmin goş üstüne 5000 dollar24 000 dollar carolla goş üç mün baş mün aralygy naçe bolyar ortaça 13 000 dollar bolsun.
Şu zatlary göz önüne tutsak özüne göwni yetyan barmy .elinde yüz mün dollary bolsada hiç kim kompaniya gurup beyle biznes etmez hiç kim ansat.göründe özüniz yene.men dine türkmenistanyn gümrük pulunun azlygy üçin göz önüne tutdym.bu biznes .maşynlaryn bahasyna bolsa her fabrikan internet adresine bakyn .ol tayda anyk bahasy yazylyar.
Mena bitirdim bu maşynly gürrüni
Mena akylym ejizirak gelya bu aytyanlannyza. Onsanam turkmen turkmenda. Owenini okuz, syndyranyny sygyr edayyaler.
naruto:Matak:
Naruto, birinji duşjak kynçylygyň Türkmenistanda maşyn merkez üçin ýer tapmak we almak.
Matak esasy mesele ol dalde.başagyry bu hökümedi razy etmek.öz adyna telekeçilik kompaniya açsan bolarda yöne hiç kim resmi taydan kompaniya açyp dünyan abrayly kompaniyalary bn işleşyan bazarlyk edyan adamy göremok.esasy başlygy razy etmek başga zadyn bir alajy bolar.
Turkmenistanda in yorgun hem Hyundai hem Toyota RESMI (OFISIALNIY) dileri bar.
Toyotanyn in arzan mashyny Yaris (0.8 liter motor) 18 mun dollar.
Wessalam.
Ýalňyşmaýan bolsam Aşgabatda Hyundai Getz-iň bahasy ýagy bilen 8.500$ bolmaly ýalňyşýan bolsam düzediň.
Bahalar gaty gowa görünenok ýöne çynyňyzy etseňiz azda kände görüp bolýar.
Hany 2005-den beylesi bolmalyda taze yyldan ya munam uytgetdilermika eyyam?
Name-de bolsa birinin munen mashyny sureninden taze alyp surenin bir bashga.Kredit bn halka elyeterli berilseda tazeje mashynlar.
Shu ozbeklen mashynyna geregi yoklay bize,bidrek,widem yok.Onam kredit bn beryan ekenler Dashoguzda,sentrini achypdyrlar.
Capello:
Ýalňyşmaýan bolsam Aşgabatda Hyundai Getz-iň bahasy ýagy bilen 8.500$ bolmaly ýalňyşýan bolsam düzediň.
hyundai getz eyyam satylanok.
Zawod indi cykaranok.
Resmi dilerinde yok tazesi. Gutardy. Indi taze modeller bar.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy Türkmenistanyň gümrük ulgamynyň işini düzgünleşdirmek babatdaky döwlet syýasatynyň durmuşa geçirilmegini, gümrük meseleleri boýunça halkara borçnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýän, şeýle hem işleri bilen baglanyşykly kontrabanda we beýleki jenaýatlara, dolandyryş hukuk tertibiniň bozulmalaryna garşy göreşi amala aşyrýan döwlet dolandyryş edarasy bolup durýar.1991-nji ýylyň 4-nji noýabrynda döredilen Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy, häzirki wagtda milli tejribelere esaslanyp, halkara hukugynda umumy ykrar edilen ýörelgelerinden we binýatlyk düzgünlerinden ugur alyp gümrük kanunçylyklaryny döwrebaplaşdyrýar hem-de iň kämil derejelerde gümrük edaralarynyň desgalaryny täzelemek, olaryň maddy-enjamlaýyn binýadyny güýçlendirmek, döwrebap hemra aragatnaşyk ulgamynyň üsti bilen online görnüşinde elektron gümrük işini amala aşyrmak ýaly işleri alyp barýar.
Gullugyňdüzümine merkezi edarasy, onuň ýanyndaky Okuw merkezi, welaýat we welaýat hukukly şäher gümrükhanalary, olaryň Türkmenistanyň çäklerindäki we döwlet serhediniň gözegçilik-geçiriş ýerlerindäki gümrük postlary, gümrük gullugynyň beýleki edaralary girýär.Häzirki wagtda Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň ulgamy 6 sany gümrükhanadan we 47 sany gümrük nokatlaryndan ybaratdyr. Gümrük postlarynyň ýerleşýän ýeriniň iş aýratynlyklaryna görä, häzirki wagtda Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçýän harytlara gümrük gözegçiligi we gümrük taýdan resmileşdirmeler Aşgabat şäher we Ahal, Balkan, Lebap, Daşoguz, Mary welaýat gümrükhanalary tarapyndan amala aşyrylýar.
Türkmenistan Bütindünýä Gümrük Guramasynyň agzasydyr.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň 2012-nji ýylyň 28-nji iýunyndaky 06-14/1525 belgili görkezmesi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2012-nji ýylyň 27-nji iýunyndaky №12385 «Türkmenistana getirilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň hem-de gümrük paçlary bellenen harytlaryň sanawlaryny we gümrük paçlarynyň möçberlerini tassyklamak hakynda»
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň 2008-nji ýylyň 30-njy iýulyndaky 112-2/1955 belgili görkezmesi Türkmenistanyň Prezidentiniň 2008 ýylyň 27 iýulyndaky №9925 «Türkmenistana getirilende we onuň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän hem-de gümrük paçlary bellenỳän harytlaryň sanawyny we gümrük paçlarynyň möçberlerini tassyklamak hakynda» kararyny durmuşa geçirmek barada
Türkmenistanyň salgytlar hakynda bütewi kanuny II-nji Bölek, 2-nji bap. Goşmaça töleg.
Türkmenistanyň Döwlet gümrükhanasynyň 14.04.2000 ýyldaky №112-2/666 görkezmesi Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden geçirilýän harytlar babatda Türkmenistanyň gümrük organlaryna tölemäge degişli tölegleriň tarifleri barada
Ýolagçy gümrük deklarasiýasyny doldurmagyň tertibi
Maglumat saklaýan serişdeleri, neşirýat we çaphana önümlerini, resminamalary Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegiň Tertibi
Awtoulag serişdelerini, motosiklleri, traktorlary hem-de ýörite ulaglary, tehnikalary Türkmenistanyň çäklerine goýbermegiň Tertibi
Türkmenistanyň çäklerine motosiklleri goýbermegiň Tertibi
«Okuw esbaplaryny Türkmenistanyň gümrük serhedinden geçirmegiň Tertibi»
Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawy
Türkmenistanyň çäklerine getirilende gümrük paçlary tölenmeýän we mukdar taýdan çäklendirilmeýän harytlaryň sanawy
Türkmenistanyň döwlet gümrük gullygy
744000 Türkmenistan, Aşgabat ş., Arçabil şaýoly, 138. Tel.:39-41-55, Faks:39-42-42
Mary welaýat gümrükhanasy
745400 Türkmenistan, Mary ş., Ýeňişiň 50-ýyllygy köç., 9. Tel.:7-30-01
Daşoguz welaýat gümrükhanasy
746300 Türkmenistan, Daşoguz ş., Gahryman Gurbansoltan eje köç., 79. Tel./Faks:5-48-14
Lebap welaýat gümrükhanasy
Türkmenistan, Türkmenabat ş., S.A.Nyýazow şaýoly 21-nji jaýy. Tel./Faks:3-44-88, 3-16-17
Balkan welaýat gümrükhanasy
745100, Türkmenistan, Balkanabat ş., 197-nji ýaşaýyş jaýlar toplumy. Tel./Faks:7-01-12
Ahal welaýat gümrükhanasy
744205, Türkmenistan, Änew ş., Industrial köçesiniň 2-nji jaýy. Tel.:36-1-07, Faks:36-6-50
Aşgabat şäher gümrükhanasy
744025, Türkmenistan, Aşgabat ş., 1922 köç., 7. Tel.:28-79-67, Faks:28-79-57

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Tupac Shakur
Bu makala başga dildäki wikiden terjime edilýär. Heniz gutarylmady.[üýtget]
Tupac Amaru Shakur (D: 1971-nji ýylyň 16-njy iýuny, – Ö: 1996-njy ýylyň 13-nji sentýabry), Amerikaly rap music aýdymçysy, şahyr, senarist, aktýor ve prodýuser. Doglandaky ady Lesane Parish Crooks bolan Shakuryň adyny, ejesi soň "Tupac Amaru Shakur" edip üýtgetdi. "Tupac Amaru" Hindiçe "parlaýan ýylan", "Shakur" bolsa Arapça "şükür" diýmekdi. Shakur, öweý kakasynyň familiýasydy. Ony hakyky kakasy diýip kabul edipdi. Hakyky kakasyny bolsa hiç tanamandy. Çagalygynda oňa hemme kişi "gara şazada" diýýärdi. Tupac heniz iki ýaşyndaka öweý kakasynyň ganly maşyn ogurlygyna gatnaşmagy maşgalany kyn ýagdaýda goýupdy. Nirä göçseler Tupac bagtly bolup bilmeýärdi. Bir reportažda şeýle diýipdi, "Mydama aglaýandygym ýadyma düşýär. Nirä göçsek öwrenişip bilemokdym. Hiç hili dostumam ýokdy." On iki ýaşyndaka Tupac, obraza girmegi , goşgy ýazmagy we söýgi aýdymlaryny ýazmagy halaýandygyny duýup başlady. Şol wagtlaar maşgalasy Baltimore-a göçdi we şol ýerde Baltimore Sungat Mekdebine gatnap teatr dersini öwrenip başlady. Bu mekdepde Tupac, öz yhlasyny we zehinini görkezdi. Mugallymlarynyňam oňa göwni ýetýärdi, emma bu ýagdaý uzaga çekmedi. Oakland, Kaliforniýa göçdüler we özüniň aýdyşy ýaly "ýalňyş toplum" bilen şol ýerde tanyşdy. On bäş ýaşyndaka rap ýasamaga we aýdymyň sözlerini ýazmaga başlady. Şol döwürler özüne MC New York diýýärdi. Ýigrimi ýaşlaryndaka Tupac, 8 gezek türmä basyldy we bularyň içinde bikanun jynsy gatnaşyk hem bardy. Biri bolsa ölüm bilen netijelendi. Tupacyň topary bilen garşydaş topar atyşanda 6 ýaşyndaky gyzjagaz ölüpdi. (Şol wagtlar çeken wyždan azabyny "Hellrazor" atly aýdymynda şol gyzjagaz barada gürrüň berip ýatlaýar.) Soňra Tupac, Digital Underground atly grupba goşuldy. Ilkinji resmi aýdymy bolan "Same Song"y bu grupba bilen ýazdy. Grupbaň üstülik gazanmagy bilen Tupac, özüni meşhur eden "2Pacalypse Now" atly albomyny çykardy. "Brenda's Got A Baby" aýdymy bilen kariýerasy roketa ýaly atyldy. Täsirli rol ukyby saýasynda "Juice" atly filmde rol almagy başardy. Tupac soňra ikinji albomy bolan "Strictly For My N.I.G.G.A.Z."y çykardy. 1994-nji ýylyň Noýabrynda talaňda 5 ok degdi. Shakur bu wakada "Notorious B.I.G."i we "Puff Diddy"ni günäkär hasaplady. Aslynda ýalňyşanokdy. Soňra Tupac, gowulaşdy we 1995-nji ýylda "Me Against the World" albomyny çykardy. Tupacyň film kariýerasy bolsa Janet Jackson bilen oýnan "Poetic Justice" filminde çür depä çykdy. Tupacyň oýnan beýleki filmi bolan "Above The Rim" we soň "Platin Plak" baýragyny alan albomy "Me Against The World" bilen ösüşi bikanun jynsy gatnaşyk günäsi bilen gutardy. Tupac günäkärlenmeginden birnäçe sagat öň, niýeti henizem belli bolmadyk adamlar tarapyndan ýaragly talandy. Tupac 8 aý türmede ýatandan soň şol döwüriň meşhur prodýuseri "Suge Knight" tarapyndan tölenen 1.4 million dollar jezasy saýasynda azatlyga çykdy. Suge Knight bu hereketi bilen Tupacy öz şereketi "Death Row Recordz"a goşdy. Tupac, Death Row bilen 3 albomlyk ylalaşyga gol çekdi. Boşandan soň tankytlara iki CD-lik "All Eyez On Me" albomy bilen jogap berdi we bu albom diňe 2 hepdede 5 million satmagy başaryp Tupac Shakury çür depäňem üstüne çykardy. Bu san Hip-Hop musicde rewolýusiýady. Soň bolsa "Gridlock'd, Bullet" we "Gang Related" filmlerinde rol aldy. Las Vegasda 1996-njy ýylyň 7-nji sentýabrynda kimdigi näbelli adamlar tarapyndan atyldy we göni 7 gün soň sagat 04:03-de öldi. Jynazasy halka açylmady. Ejesi jesedini ýakdyryp külüni Los Angeles Köprüsinden aşak dökdi. Soň Tupac barada köp myş-myş ýaýrady. Fanlarynyň köpüsi onuň ölmedigine ynanýar. Tupac barda 7 Gün Teoriýasy (7 Day Theory) orta atyldy. Elbetde bu rowaýaty çüýretjek işlerem alnyp baryldy. "Öldi" diýlenden soňam albomlary çykmagyny dowam etdirdi. Tupac Shakur, 75 milliondan gowrak albom satmagy başaran ýeke täk rap music aýdymçysydyr. Ýaşka ölenem bolsa bu üstünlige ýetip "Iň Köp Satan Aýdymçylar"yň arasyna girmegi başardy.
Tupac Amaru Shakur
Doglandaky ady: Lesane Parish Crooks
Doglan güni we ýeri: 1971-njy ýylyň 16-njy iýuny – Brooklyn, New York
Ölen güni we ýeri: 1996-njy ýylyň 13-nji sentýabry – Las Vegas, Nevada
Boýy: 1.75 m.
Agramy: 74 kg.
Aýrylyşan aýaly: Keisha Morris
Ölmänkä adaglysy: Kidada Jones
Käri: Rapçi / Aktýor / Şahyr / Prodýuser / Senarist
Gowy görýän nahary: Ajy ketchuply jüýje eti
Halaýan içgisi: Orange Pop
Gowy görýän reňkleri: Gara we altyn sary
Ýyldyzy: Ekizek
Ejesiniň ady: Afeni Shakur (Alice Fay Williams)
Kakasynyň ady: William Garland
Öweý kakasy: Mutulu Shakur (Jerald W. Williams)
Öweý uýasy: Sekyiwa Shakur
Öweý agasy (inisem bolup biler): Mopreme Shakur (Maurice Harding)
Baptism kakasy: Emler “Geronimo” Pratt
Esaslandyran grupbalary: Born Busy, One Nation Emcees, Two From The Crew, Strictly Dope, Digital Underground, Thug Life, Outlawz/Outlaw Immortalz
Lakamlary: MC New York, 2Pac, Makaveli Tha Don
Maşgalasy
Afeni Shakur (Ejesi): Tupacyň ejesi heniz Tupaca hamylaka Gara Panterler günäsi sebäpli türmededi. Tupacyň, heniz ejesiniň garnyndaky başlan türme durmuşy, onuň bütin ömri boýunça dowam edýär. Afeniniň türmä düşmeginiň sebäbi bolsa käbir banklara we uly magazinlere bomba goýmagydyr.
William Garland (Kakasy): Tupac ulalýança kakasyny öldi diýip bilýärdi. Emma 1995-nji ýylda New Yorktaky ýaragly talaňdan soň hassahana gelenleriň biri özüniň Tupacyň kakasydygyny aýdanda Tupacyň durmuşynda täze döwür başlady. William Garlandam Tupacyň tanyşlarynyň köpüsi ýaly Gara Panterleriň agzasydy. Tupac ömrüniň iň soňky ýylynda kakasy bilen görüşenem bolsa hakyky kakasyny Mutulu Shakur diýip kabul etdi.
Mutulu Shakur (Öweý kakasy): Afeni Shakuryň ikinci äri. Tupacyň hakyky kakasy diýip kabul eden adamy. 1981-nji ýylda gatnaşandygy aýdylýan üç ölümli ýaragly talaň etmişinden türmä düşdi we henizem türmede. Tupacyň ölüminden soň dostlary bilen görüşip "Dare To Struggle" atly ýatlama albomynyň çykarylmagynda uly tagalla etdi . Albom ABŞ-daky syýasy tussaglara sowgat edilipdi.
Lumumba Shakur (Dädesi): Mutulu Shakuryň dogany. Gara Panterleriň aktiw agzasydy. Mutulu türmä girmänkä Louisianada atylyp öldürildi.
Zayd Shakur (Dädesi): Mutulu Shakuryň dogany. Olam maşgalanyň beýleki agzalary ýaly Gara Panterdi. New Jerseyde ýaragly tutluşykda öldi.
Geronimo Pratt (Baptism kakasy): Tupacyň baptism kakasy. Gara Panterler sebäpli birnäçe ýyl türmede ýatdy.
Assata Shakur (Gelnejesi): 1973-nji ýylda Assata ve Zayd Shakur New Jerseyde polisiýa tarapyndan saklandylar. Ýaragly tutluşykda Zayd we polisiýa öldi, Assata bolsa türmä basyldy. Özüniň türmede öldüriljegini eşidende bolsa 1979-njy ýylda Gara Panterler tarapyndan türmeden alnyp gaçyldy we Kuba äkidildi. Şu wagt Kubada Fidel Castro tarapyndan goralýan öýde ýaşaýar. Tupacyň aslynda ölmedigi we gelnejesi Assata Shakur bilen bile Kubada ýaşaýandygy barada myş-myşlar bar.
Set Shakur (Uýasy): Tupacyň uýasy. "Coast Trippin" filminiň sazlary bolan "Snake Eyez" albomynda aýdym aýtdy.
Mopreme Shakur (Agasy): Mopreme Tupacyň kaka bir agasy Maurice Hardingiň lakamy. Tupac bilen birlikde "Thug Life" grupbasynda bile işleşdi.
Keisha Morris (Aýrylyşan aýaly): Tupac türmedekä oňa öýlendi. Tupac bilen ilkinji gezek 1994-nji ýylyň iýunynda tanyşdylar. Duşuşyp başlanlaryndan üç aý soň Tupac oňa öýlenme teklip etti we öýlendi. Tupac türmedekä Arizona göçmek we Star atly gyzynyň ýa-da Michelangelo atly oglunyň bomagyny isleýärdi. Tupac çykandan soň aýrylyşdylar.
Kidada Jones' (Adaglysy): Tupac ölende adaglysydy we ýakynda durmuş gurmak isleýärdiler. Kidada meşhur sazanda we prodýuser Quincy Jonesyň gyzy. Quincy Jonesam Tupac ölenden soň "Tupac Amaru Shakur 1971-1996" atly ýatlama kitabynyň ýazylmagynda tagalla etdi.
Grupbalary
- Markirlenen sanaw elementi
Born Busy: 8-nji klaska MC New York lakamy bilen Ace Rocker we DJ Plain Terror bilen Born Busy-ä girdi. Aýdymlaryny Tupacyň söýgülisi Jada Pinkett (şu wagt meşhur oýunçy) üçin ýazýadylar.
- Markirlenen sanaw elementi
Underground RailRoad: Eger 2pacalypse Now albomyny diňlän bolsaňyz bütin aýdymlarynyň prodýuseriniň Underground RailRoaddygyny görüp bilersiňiz. Grupba Grup Raw Fusion, The Live S Squad, Big D The Impossible, Pee Wee, Jeremy we Digital Undergroundyň agzalaryndan ybaratdy.
The Live S Squad: Pacyň dosty we 2pacalypse Now bilen Strictly For My N.I.G.G.A.Z. albomlarynyň prodýuseri Randy 'Stretch' Walker’iň grupbasydy. Näbepli sebäpler bilen Underground Railroad derrew dagady.
- Markirlenen sanaw elementi
Digital Underground: Tupac 18 ýaşyndaka, Shock G we ChopMaster J-iň guran Digital Undergorund grupbasyna girdi. Ilkinji aýdymlary, olary Gollandiýada #1 eden Underwater Rimesdy. 1989-njy ýylda Tommy Boy Recordza girdiler. Grupbaň 7 agzasy bardy we bulardan birem Tupacdy. Ilkinji ýazdyran aýdymy This is an EP release-de ýaýran Same Song-dy. Tupac, MC New York ady bilen Digital Underground bilen dünya turuna çykdy. 2Pacalypse Now albomy bilen solo kariýerasyna başlady. 1996-da ölýänçä Digital Undergorund bilen gatnaşyk saklady.
- Markirlenen sanaw elementi
2 from the Crew: 1986-njy ýylda Tupac, Marin City-de 'palta girmedik tokaýda' ýaşaýan ýaşlar tarapyndan gurulan 2 From the Crew grupbasyna girdi. Bu ýer Pacyň Thug Life bilen tanyşan ilkinji ýeridi. Özlerinä köçäň tentekleri diýýärdiler we aýdymlarynyň temasynyň
- Markirlenen sanaw elementi
Thug Life bolmagynyň sebäbem şudy. Ýagny birnäçe adamyň aýdyşy ýaly Pacyň Thug Lifey diňe mediada däl, hakykatda hem ýaşandygyna düşünip bilersiňiz. Grupba, "Lifestyle of the Poor and Homeless" we "Lets Get It On" ýaly aýdymlary ýazdyrdy. Grupba, Pacyň hemişe görkezmek isleýän ‘ghettoda ýaşaýan ýaş negr’ temasyny işleýärdi.
- Markirlenen sanaw elementi
Strictly Dope: Tupac, San Fransiscoda Leila Steinberg bilen tanyşdy. Dost boldular we Leila onuň manageri boldy. Leilanyň aýdym sektorynde betinden tanyşlary bardy. Pacy Ray Luv bilen tanyşdyrdy we soňra Tupac bilen Ray Strictly Dope atly grupba gurdular. Birnäçe aýdym ýazdylar, bu aýdymlar Pac ölenden soň "1 in 21" albomynda çykdy. Pacy Digital Underground grupbasynyň manageri Atron Gregory bilen tanyşdyranan Leilady.
- Markirlenen sanaw elementi
Thug Life: 2 From The Crew grupbasy özlerini ‘thug’ diýip atlandyryp ‘thug life’ barada gürrüň berýärdiler. Birnäçe ýyl soňra Tupac we Randy Walker iki adamlyk Thug Life-y gurdular. Emma Randy birnäçe wagtdan näbelli sebäpden grupbadan çykdy. 1992-nji ýylda Tupac, Tyruss "Little Psycho" Himes bilen tanyşdy. Bile Thug Life atly aýdym ýazdylar we gysga wagtyň içinde Little Psycho Syke ady bilen grupba girdi. Soň Macadoshis we The Rated R-em grupba girdi. Interscope Recordza girdiler we Thug Life Vol. 1 atly LP çykardylar. Aslynda Interscope ilki LP-ni gaty gödek we has underground bolany üçin ýaýratmak islemedi emma soň pikirlerini üýtgetdiler. Yzyndan grupba Tupacyň öweý dogany Mopreme Shakuram goşuldy. 1994-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda Thug Life Vol. 1 ýaýradyldy. Aslynda gaty köp satyldy emma şonda-da grupbaň tamasyny ödemedi. Birnäçe adam Interscope-y LP-däki aýdymlary üýtgedip käbirlerini bolsa düýbüden aýyrmak bilen günäkärlerdi. Ilkinji wideo Tupacyň solo aýdymy "Pour Out A Little Liquor" üçin düşürildi. Ikinji, üçünji we dördünji wideolar bolsa "Cradle To The Grave", "How Long Will They Mourn Me?" we "It Don't Stop" boldy. 30-njy noýabrda Tupac New Yorkda studioda 4 gezek atyldy we talandy. Ertesi gün bolsa bikanun jynsy gatnaşyk bilen günäkärlendi. 1995-nji ýylyň 14-nji fewralynda türmä girdi. 12-nji oktýabrda Death Row Recordz, Interscope Recordz we Time Warner $ 1,4 million töläp Tupacy türmeden çykardy. Şeýlelikde Tupac Death Row bilen 3 albomlyk ylalaşyga gol çekdi. Grupba bolsa dargady. Syke we Mopreme, Tupacyň täze grupbasy Outlawza girdi. Soň Syke Makaveli Recordza girdi. Tupac bilen Thug Life Vol. 2 atly albomy ýazmagy maksat edinýärdiler. Emma Tupac biwagt ölensoň başa barmady.
- Markirlenen sanaw elementi
Hussein Fatal (Saddam Hussien): Tupacyň çykany. Hakyky ady Bruce Washington. Ýeke özi "In The Line Of Fire" atly albom çykardy.
Kadafi (Muammar Qaddafi): Tupacyň ýakyn dosty. Hakyky ady Yafeu Fula. 1996-njy ýylyň 10-njy noýabrynda 19 ýaşyndaka atylyp öldürildi.
Binadaky diwarlaň birine ýaplanyp ýatyrka tapyldy, wakadan soň 2 oglan tutuldy. Tupac atylan güni maşynyň yzynda otyrdylar; atany görendigini aýdypdy we sudda şaýatlyk etjekdi. Birnäçe adam onuň şu sebäpli öldürülendigine ynansa-da polisiýa, neşe meselesidigini öňe sürdi.
Kastro (Fidel Castro): Hakyky ady Katari Cox. Tupacyň çykany. Ilkinji gezek "All Eyez On Me" albomynda "When We Ride" aýdymy bilen çykdy. Sesi we flow ukyby bilen öňe saýlanýardy.
Komani (Ayatollah Ruholla Khomeini): Başgaça Mopreme. Tupacyň öweý dogany. Hakyky ady bolsa Maurice Harding. Thug Life grupbasynyňam agzasydy. Suge Knightyň ony Outlawzda islemeýändigini öňe sürýärdi. Hem soň grupbany taşlady. "Evulation Of A Thug Life Nigga" atly solo albom çykardy.
Napoleon (Napoleon Bonaparte): Kastronyň ýakyn dosty.
E.D.I. Mean (Idi Amin): Dost we garyndaş bolman Outlawza giren ilkinji adam. Ondan öň Dramacydal atly grupbaň agzasydy. "Me Against The World" , "All Eyez On Me", "The Don Killuminati" ýaly albomlarda feat.leri bar.
Syke - Mussolini (Benito Mussolini): Thug Life grupbasynda-da bardy. "All Eyez On Me" albomyndaky feat.i bilen çykypdy. Soň Rap-A-Lot Recordzdan "Be Yo Self" atly solo albom çykardy.
Storm: Storm, Outlawzyň ilkinji we ýeke täk gyz agzasydy. Nähili ukyplydygyny "Me and My Girlfriend" we "Black Jesuz" aýdymlardaky feat.leri bilen görkezdi.


text:
Beýik geografik açyşlar
XV-XVI asyrlarda Ýewropa täze söwda ỳollarynyň we ỳurtlaryň açylmagy bilen Afrika we Amerikanyň, Aziỳanyň halklary baknalyk sütemine duçar boldylar.
XVI asyrda Günbatar Ýewropada haryty önümlerine bolan islegiň artmagy Ýewropa bilen Gündogaryň ỳurtlarynyň arasyndaky alyş-çalyşy sazlaşdyrỳan pula bolan islegi hem artdyrdy. Pul baỳlygyň esasy görnişine öwrüldi. Sebäbi altyn we kümüş teňňeleri ulanypdyrlar. Olaryň hem köpüsi söwda arkaly Ýewropadan daşary ỳurtlara çykarylỳardy. Ýewropanyň özünde gymmat bahaly metallar ỳeterlik däldi, olar Afrikany baỳ ỳurt diỳip hasap etdiler, orta ỳer deňziniň ỳakasyndaky şäherlerden ỳweropa. Senegal, Nigeriỳa, Gana, Mali Songam ỳaly baỳ döwletler döredi. Bu ỳurtlaryň şäherleri Yslamyň hem medeni merkezleridi. Olar orta ỳer deňziniň üsti bilen altyn çägäni daşary ỳurda çykardylar. Sowdagärleriň berỳän maglumatlaryna görä Afrikanyň altyn çäge zapasy adatdan daşary köp bolupdyr.
Hytaỳ, Hindistan, Hindi-Hytaỳ, Indoneziỳa baỳ ỳurtlar diỳlip, olara käwagyt Hindistan diỳip at berỳärdirler. . Haỳsy ỳerden ỳupek, oňat haryt getirilỳän bolsa, şoňa Hindistan diỳip düşünipdirler. Haçly ỳörişlerden soň Aziỳa döwletleri bilen söwda ösỳär. Sowda ỳolunda ỳerleşen Italiỳanyň Wenesiỳa we Genua ỳaly şäherleri has ösỳär. Ol ỳerlerden hoşomaỳ ysly, nahara lezzet, tagam berỳän ösümlikler, parfimer önümleri. Hindistan, Arabstandan, gündogaryň altyndan ỳasalan şaỳ-sepleri, Hindi, Hytaỳ ỳüpek matalaryna Ýewropada isleg uly bolỳar. Hindistan, Hytaỳ, Yaponiỳa altyn we beỳleki gymmat daşlara baỳ ỳurt hasaplanypdyr.
Wenesiỳaly sowdagär Marko Polo XIII asyrda Hytaỳ we gündogaryň köp ỳurtlarynda bolup öz ỳatlamalarynda bu ỳerde altynyň çenden aşa kändigi barad maglumat berỳär.
Deňiz ỳollarynyň Hytaỳ we Hindistana açylmagyny döwür talap edipdir. Mongol döwletiniň (imperiỳasyndan) dargamagy we osmanlylaryň basyp alyşlary netijesinde bu döwletler bilen sowda gatnaşyklaryny alyp barmak kyn;aşypdyr. Sonuň üçin täze deňiz ỳollaryny tapmak meselesi ỳuze çykypdyr.
Beỳik geografiki açylyşlara gämi gurluşyndaky üstünlikler hem mümkinçilikleri açypdyr.
Portugallar we Ispanlar has kämilleşen gämileri gurupdyrlar. ỳelkenli gämilerde uzak syỳasatlara gidip bilipdirler.
Ýewropanyň deňizde ỳüzüjileri gündogar bilen edilỳan söwdalardan gelỳäň ummasyz köp girdeỳjileri tutuş öz eline almak üçin Aziỳa ỳurtlary bilen gatnaşyk etmeli bolupdyr. Asyrda Ýewropalylar gözlemek üçin baryp görmedik uzak ỳurtlaryna ekspedisiỳalar gurap başlapdyrlar.
Arap söwdagärleri bilen aragatnaşyk edip Portugallar matematika-geografiỳa, kartany öwreniş bilen tanyşypdyrlar. Olar täze gämileri gurupdyrlar ỳelkenli gämillerinden güỳçli süỳşipdir.
XV-XVII asyrdaky Beỳik geografiki açyşlar Ýewropada ilkinji kapitalyň döräp başlamagy bilen hem baglanyşyklydyr.
Täze söwda ỳollarynyň we ỳurtlarynyň açylmagy, täze açylan ỳurtlaryň talanmagy bu işi has hem tizleşdirỳär. Kapitalizmiň (kolonial sistemasynyň) baknaklyk gurluşynyň hem başyny başlaỳar dünỳä bazaryny ỳüze çykarỳar.
Pirineỳ döwletleri bolan Ispaniỳa we portugaliỳa XII asyrda Araplardan öz ỳerlerini gaỳtaryp alanlaryndan soň, XIV-XV asyrlarda Demirgazyk Afrikada araplar bilen urşy dowam etdirỳarler. Şol sepäpli harby ploty güỳçlendirỳärler.
Umuman alsak Beỳik geografiki açyşlar 3 ugur boỳunça alnyp barylỳar.
1. Afrikanyň Günorta daş- töweregi.
2. Günbatara Atlantik ummanynyň üsti bilen.
3. Demirgazyk Ýewropa Polỳar guşagy arkaly.
Portugallaryň açyşlaryda 3 döwre bölünỳär:
1. Döwrüň (1415-1434) Modeỳra we Azor adalary açylỳar.
2. (1434-1487) bu döwrürde esasan söwda we altynyň gözlegine çykylỳar.
3. (1487-1498) hind ỳapyk basseỳin diỳlen ỳalňyň pikir anyklandy.
- Antoşko Ýa. F. “Ýeriň geografiki öwrenilişiniň taryhy.” MDU, 1962.
- Sewerin N.A.” Ýerli barlagçylar we syỳahatlar.” Uçpedgiz, 1956.
- Oskar Eger. “Bütindünỳä taryhy “ 4 tomlyk. Sankt-Peterburg, 1997.


text:
Şweýsariýa
Şweýsariýa (nem. Schweiz, fr. Suisse, ital. Svizzera, rom. Svizra), resmi ady — Şweýsariýa Konfederasiýasy (nem. Schweizerische Eidgenossenschaft, fr. Confédération suisse, ital. Confederazione Svizzera, rom. Confederaziun svizra) — Merkezi Ýewropada uly bolmadyk, deňze çykalgasyz döwlet. Ol demirgazykda Germaniýa, günortada — Italiýa, günbatarda — Fransiýa, gündogarda — Awstriýa we Lihtenşteýn bilen serhetleşýär. Onuň ady Şwis kantonynyň gadymy nemes dilinde "ýakmak" diýmekligi aňladýan sözden dörän adyndan gelip çykypdyr.
Şweýsariýanyň resmi dilleri: nemes dili, fransuz dili, italýan dili we romanş dili.


text:
Tagtabit
[[Kategoriýa:Haýwanlar]]
Tagtabit (lat. Cimex lectularius) gan sorujy hojalyk mör-möjekleriniň has giňden ýaýran görnüşidir.Ol ýarymgatyganatlylar otrýadyna degişlidir. Otrýad 3 müň töweregi görnüşi öz içine alýar.
Gurluşy[üýtget]
Tagtabitiň gyzylymtyl-goňur reňkli, 3-5 mm uzynlykda, gür gyljagazlar bilen örtülen ýapbaşyk bedeni bardyr. Garamtyl sarydan başlap goýy goňur reňkli hitin örtügi bardyr. Kellesiniň öň tarapynda dokumany deşmäge hem-de gan sormaga ukyply tumşujak çykyp durandyr. Onuň ýokarky we aşaky äňleriniň sünjülýän bütewi murtjagaz ýaly görnüşi bar we olar iki sany kanaly emele getirýärler: giňi — gany kabul etmek üçin we dary — çakylan ýere tüýkülik dökmek üçin. Olar parazitizm zerarly ganatyndan mahrum bolan ganatsyz mör-möjeklerdir. Tagtabitler ýakymsyz ýörite ys ýaýradýarlar. Ganatynyň ýokdugyna garamazdan, tagtabitler ýeňil agramlarynyň we ýasy bedenleriniň kömegi bilen potologa we diwarlara dyrmaşyp, şol ýerden aşaklygyna bökmek arkaly howanyň üsti bilen hem geçmäge ukyplydyrlar.


text:
Oba hojalyk inženerligi
Oba hojalyk inženerligi ekerançylyk ösümlüklerini,senagat ösümlüklerini,öri we öri meýdanlaryny,miweçiligi,bakja önümçülügü,bagbançylygy,biýotehnologiýa,ekologiýa oba hojalygy, ösümlük hassalyklaryny we zyýanlaryny we bulara karşy göreşmäniñ usullaryny,oba hojalyk binalaryñ proýektirlemesini we ösdürülmesini,suwarym,nagym,toprak we suw zapas sistemalaryñ proýektirlemesi we planaşdyrmasyny,toprak,suw we ösümlük arabaglanşyklaryny,daşky gurşaw kirliligi,ösümlük iýmitlendirme we dersleme ,oba hojalyk kuwwat maşynlary,oba hojalyk gural we maşynlaryny,aryçylyk, oba hojalyk önümleriñ genetikasy,oba hojalyk ykdysadyýeti,oba hojalyk syýasaty,bilen giñişleýin gyzykýan inženerligiñ pudagydyr.


text:
Gülistan Welaýaty
Gülistan Welaýaty Eýranyň 31 welaýatyndan biridir.
Bu welaýat Eýrandaký Türkmenleriň ýaşaýyş ýerlerinden biridir.
Türkmenler umuman alnanda welaýatyň demirgazygynda we Türkmenistanyň serhedine golaý şäherlerde ýaşaýar.
Türkmenler bilen bilelikde welaýatda Parslar (Mazandaran parslary), Azerler, Zawullylar, Beluçlar we az sanda Gazaklar da bu welaýatda ýaşaýar.
Gazaklar özlerini Türkmenlere dini we etniki taýdan ýakyn bileni üçin Türkmenlere golaý ýerlerde ýaşaýar.
Türkmeniň beýik akyldary Magtymguly pyragynyň türbesi Eýranyn bu administrativ boluginde Marawadepe etrabynyň Aktokaý obasyndadyr.


text:
Balkanabat
Balkanabat, (Önki ady Nebitdag) bir şäher Türkmenistan'da. Balkan welayatynyn merkezi. Ilaty takmynan 130000 münden köpürak. Aşgabat'a 450 km, Türkmenbaşy'a 150 km uzaklykda. Uly Balkan dagynyn eteginde.
Taryhy[üýtget]
Balkanabadyn taryhy ilkinji gezek 1933 yylyna baryar. Şol wagt, Balkanabat Trans-Kaspi Demiryolynda bir duralga hökmünde döredildi. Obalardan we daşarydan ilatyn göçüp gelmegi bilen, sonra Balkanabat şaher yglan edildi.
Ykdysadyyet - Senagat[üýtget]
Balkanabat hazirki döwürde nebit we tebigy gaz öndürmede senagat merkezidir.
Sport - Durmuş - Bilim[üýtget]
Şäherdäki sport topary:
Şäherdäki bilim ojaklary:
1 sany ýokary okuw mekdebi:
- Türkmen politehniki instituty (Aşgabatda hem bölümleri bar)
20 sany orta mekdep: (olardan 1i türk, 1i gazak, 2si rus garyşyk we galany doly türkmen)


text:
Isa Mesih Kim?…
Isa Mesihing kimdigi hakynda durli durli pikirler bar, kabir adamlar Ony bir gowy adam diyip hasaplasa, kopler Ony yone bir pygamber diyip hasaplayar. Ylaytada, Yslam dini Isa Mesih barada Mukaddes Yazgylardaky yazylanlary ret edip Isa Mesihing mertebesini we name uchin dunya gelendigini ashaga dushuryarler. Bu barada musulman we hristian alymlarynyng arasynda kop sanly chekeleshikler bolup gechyar. Sheyle chekeleshiklering biri tazelikde Amerikanyng Birleshen Shtatlarynyng Kalifornia shtatynda Mufti Suleyman we doktor Nabil Kureyshi tarapyndan bolup gechdi. Inlis dilini bilyan ildeshlerimiz uchin biz olaryng chekeleshigining videosyny hodurleyaris!
“Hakykaty biling hakykat sizi azat eder!” Isa Mesih
Birinji bolum
Ikinji bolum
Uchunji bolum


text:
Gadymy Nusaý
Dünýä medeniýetiniň taryhynda Parfiýa siwilizasiýasyna aýratyn orun degişlidir. Merkezi Aşgabadyň golaýyndaky Nusaýda ýerleşip, Günorta Türkmenistanyň daglary, düzlükleri hem-de sähralary onuň sallançagy bolupdyr.Ony döredijiler türkmenleriň gadymy ata-babalarynyň biri bolan dah-parn taýpalary bolupdyr.
B.E. öň IV asyrda grek-makedon goşunlarynyň zarbasy astynda Ahemenitleriň imperiýasy dargapdyr. Aleksandr Makedonskiniň (Isgender Zülkarneýn) oruntutarlary bolan selewkitleriň döwründe Baktriýa, Parfiýa we Horezm döwletleri döräpdir. B.e. öň III asyrdan b.e. III asyryna çenli 600 ýyla golaý dowam eden Parfiýa döwleti uly imperiýa öwrülip, B.E. I asyryndan başlap Rim imperiýasynyň bäsdeşine öwrülipdir. Özüniň gülläp ösen wagtynda Ortaýer deňzinden Demirgazyk-Günbatar Hindistana çenli ýerleri öz içine alan Parfiýa imperiýasynyň esasy özeni Partawa bolupdyr.
Hut şu ýerde B.E. öň 247-nji ýylda Garagumda ýaşaýan aparn (ýa-da parn) taýpasynyň serdary Arsak Partawy eýeläpdir. Bu ýerdäki selewk satrapy Andragor öldürilipdir. Şondan soň Arsak özüni garaşsyz Parfiýanyň hökümdary diýip yglan edipdir. Parfawnisada Arsakidler neberesiniň mülkleriniň administratiw we ykdysady merkezi gurlupdyr. Köne Nusaýda geçirilen arheologik gazuwlar mahalynda tapylan dokumentler bu galanyň adynyň Mitridatkert bolandygyny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Ol B.E. öň 171-138-nji ýyllarda patyşalyk eden Mitridat I tarapyndan gurdurylypdyr.
Köne Nusaýda demigazyk we günorta atlandyrylýan iki sany arhitektura toplumy bolupdyr. Weýran bolan demirgazyk toplumdan 1948-nji ýylda pil süňkünde (şirmaýydan) edilen meşhur ritonlar tapyldy. Günorta toplumda üç sany desgany - diň şekilli ymaraty, inedördül we tegelek zallary tapawutlandyrmak bolar.
Köne hem-de Täze Nusaý şäherjiklerinde gazuw-agtaryş işleri geçirilende ajaýyp arhitektura, sungat ýadygärlikleri, keramiki gap-gaçlaryň böleklerine ýazylan hojalyk dokumentleriniň deň-taýy bolmadyk arhiwi ýüze çykaryldy.
Parfiýa şalarynyň genji-hazynalary saklanylýan gaznalary köp sanly jaýlardan, eýwanlardan hem-de içerki howlujyklardan ybarat ägirt uly dörtgyraň desga bolupdyr. Gaznalaryň jaýlary gymmatbahaly zatlardan dolan badyna olar petiklenip, özboluşly seýflere öwrülipdirler.
Genji-hazynalaryň saklanylýan gaznasyndan şirmaýydan ýonulyp ýasalan ritonlaryň uly toparynyň ýüze çykarylmagy öz wagtynda asyryň tapyndysy diýlip atlandyryldy. Ritonlar bilen doldurylan tutuş bir otagyň üsti açyldy. Ritonlar şirmaýydan ýonulyp ýasalyp, olaryň käbirleriniň detallary altyn çaýylan bürünçden, sap altyndan we bürnçden taýýarlanypdyr. Ritonlarda dürli kompozisiýaly güberçek gazma nagyşlar ýerleşdirilipir. Ritonlar kentawrlaryň, ýolbarsa çalymdaş grifonlaryň, aýallaryň we ş.m. keşbi bilen bezelipdir.
Bezeg-haşamlarynyň kompozisiýalarynyň sýužet äheňi esasan grek mifologiýasy bilen baglanyşykly bolup, ýöne grek mifleriniň personažlaryna ýerli, parfiýa häsiýeti berlipdir. Ritonlaryň birinde Parfiýa şalygyny esaslandyryjylaryň biriniň şaýylygyň ýüzündäki “skif” eşigine çalymdaş lybasly parfiýaly gabat gelýär. Beýlekileriniň käbirinde bolsa garamaýak parfiýalylary görýäris.
Gaznadan altyn çaylan gündogar tipli söweşjeň altyn paltajyk, ikiýüzli gysga gamalar, demir sowudyň bölekleri ýaly şa ýaraglarynyň görnüşleri hem tapyldy. Şanyň baýramçylyk galkany-da ussatlarça taýýarlanyp, kaşaň bezelipdir.


text:
Yslam
Yslam yeke Tanryly ve supernational bir dindir. Yslam dinine ynanan adamlara Musulman diyilyar. Pygammeri Hezreti Muhammet'dir.
Yslam dünýä dinleriniň içinde iň ýaşydyr. Muňa garamazdan ol gaty giň gerim bilen dünýä ýaýran dindir. Yslam uýýan adamlaryň sany boýunça dünýäde ikinji ýerde durýan dindir. Sünnüler we şaýylar yslam dininde tapawutlanýan esasy iki ugurdyr. Olar hem öz gezeginde birnäçe mezheplere bölünýär. Yslam dini Aziýada we Afrikada giň ýaýrandyr. Saud Arabystanyndaky Mekge we Medine musulmanlaryň mukaddes şäherleridir. Yslam dini Aziýada, Afrikanyň Merkezi we Demirgazyk sebitlerinde, Günorta-Gündogar Ýewropada giň ýaýrandyr. (Geçen asyryň ahyrynda dünýäde oňa uýýan adamlaryň sany 1 mlrd. 200 mln. çemesidi.) Türkmen halky hem yslam dinine uýýar. Beýik Saparmyrat Türkmenbaşynyň tagallasy bilen XX asyryň ahyrynda yslama uýýan türkmen halky hem öz dini ynançlaryny erkin ýüze çykarmaga mümkinçilik aldy.


text:
Aşgabatda ýaşaýan 26 ýaşly zenan Arzuw ýakynda Azatlyk Radiosyna jaň edip, ýerli häkimiýetler bilen öz arasynda bolan waka barada gürrüň berdi.
Ol zenan öz ýaşaýan jaýlarynyň birinji gatynda bikanun jaýlary gurýandyklaryny, ol ýerde bidüzgünçilikleriň bolýandygyny, emma öz şikaýatyny häkimiýetleriň diňlemeýändigini aýdýar.
Azatlyk Radiosy: Arzuw, Azatlyk Radiosyna jaň etmäge sizi nähili meseleler, nähili ýagdaý mejbur etdi?
Arzuw: Aşgabat şäher häkimligine bardym, onuň agzynda goýmadylar meni. Hat ýazmamyň, arza ýazmamyň, şeýdip jan etmämiň sebäbi doňaklyk bolup, turbalarymyzyň doňanlygy sebäpli, suwumyzyň bolmanlygy sebäpli, goňşularymyzdan bir hepde suw daşanymyza öý uprawleniýesi üns berenok. Häkimlikler üns berenoklar. Häkimlige ýazan arzaň baranok, barsaňam: “Seni suda bereris, seni häzir organ işgärlerine basdyrarys, bu işler bilen işiň bolmagyna nä hakyň bar? Bu biziň hakymyz. Sen ýaş, ýaňy bir 26 ýaşapsyň, şu taýdan git, gitmeseň, organ işgärlerini çagyryp, basdyraryn” diýip, meniň hukugymy peseldendigi üçin, arza-şikaýatymy diňlemäni üçin ýüz tutdum-da, Azatlyk Radiosyna aýdaýyn şu meseläni diýip.
Azatlyk Radiosy: Siziň häkimlige baryp aýtjak zadyňyz nämelerden, haýsy meselelerden ybaratdy?
Arzuw: Biziň özümiz etaž jaýlarda ýaşaýarys. Öňümizde, birinji gatynda bikanun jaýlary gurýarlar. Onuň içinde-de ýaşanoklar. Soň turbalary başga ýerden suw açyp, köçelere suw akdyrýarlar. Hapaçylyk. Öý uprawleniýesi seredenok. Birinjilik bilen häkimlige baryp aýtjak meseläm, prezidentiň aýal dogany Gülnabat Mälikgulyýewna şol ýerde işläp, başda işe baranda şol gelin bikanun zatlara, arz-şikaýatlara seredýän bolup işläpdir. Soň ony ol düzgünden aýyrdylar-da, diňe bakjalara, mekdeplere seredýän işlere goýdular. Kim şol gapa barsa, Gülnabat Mälikgulyýewna diňleýär diýip, maňa aýtdylar. “Baryp arzyňy düşündirseň, diňleýär şol” diýdiler.
Men Gülnabat Mälikgulyýewnany görmek isleýärin diýip, sakçydan sorap durkam, aňyrdan kömekçisi bir aýal geldi-de: “Gülnabadyň adyny tutduňyz. Men şonuň kömekçisi” diýip, üstüme gygyryp başlady. “Sen nämä adyny tutýarsyň, sen häkimlige nämä geldiň, nämä üstümize topulýarsyň” diýip, töhmet atyp ugradylar. Men bärik ýuwaşlyk bilen geldim, size arz-şikaýatymy düşündirýän diýsem: “Aý, ýör sen, aýallar guramasyna girersiň häzir, şol taýda düşündirersiň” diýip, meni bir gapa saldy: “Gir, gir, girmeseň, organ işgärlerini çagyraryn” diýip, diňe şol – gepiniň biri – organ işgärleri boldy. Menem girdim: “Siziň adyňyzy, familiýaňyzy bilmek mümkinmi?” diýsem: “Saňa biz aýtmana ne wažno, adymyzy, familiýamyzy berer ýaly sen kim?” diýip, ýüzlendiler maňa. Men aýtdym olara: “Türkmenistanyň raýaty. Arz-şikaýatymy düşündirmäge geldim” diýdim.
“Bu düzgünler bize bagly. Sen biziň syrymyzy Mälikgulyýewna düşündirmäge geler ýaly sen kim?” diýip, gorkuzyp, agladyp başladylar. “Häzir saňa polisiýa çagyrýararys, on gije-gündiz basarys” diýdiler, menem: “Ol nähili kanun? Häzir meni idäp ugrarlar öýümdäkiler. Indäp ugrarlar, eýläk-beýläk habar ederler. Basyp-bogar ýaly siz kim? Siz näme kanuna garşy gidýärsiňiz?” diýsem, “Kanuny sen öwren. Pul çykaryp, turba guraýarlar” diýip, gülüp ugradylar iki aýal bolup üstümden.
Azatlyk Radiosy: Bikanun gurluşyklar gidýär diýdiňiz, ençeme problemalaryň gürrüňini etdiňiz. Şol problemalaryň düýp sebäbi nämede, kim oňa jogapkär siziň pikiriňizçe?
Arzuw: 5-nji öý uprawleniýesi seredenok. Bidüzgünçilik 5-nji jaý uprawleniýesinde gidýär. Çilim çekýärler, arak içýärler. Moral taýdan bozuk işlerem gidýär. Şonuň üstüne hiç kim aýlanyp bilenok. Sebäbini aýdanymyzda, Gülnabat Mälikgulyýewna, prezident etrap diýilýär häzir, şonda işleýänligi sebäpli Nyýazow prezident etrabyna hiç kim degip bilmeýär, şonuň arkasyndan gürleýärler. Gülnabat Mälikgulyýewna entek eşidenok, oňa baranogam, ondan bärdäkiler hemme işi bitirip otyrlar.
Azatlyk Radiosy: Ýaşaýan jaýyňyz bilen baglanyşykly ýene nähili meseleler bar, köp gatly jaýyň öňünde bir gatly jaý guruldy diýdiňiz. Kim gurýar ony?
Arzuw: 5-nji öý uprawleniýesi S.Nyýazow etraby bilen ikisi dil birikdirip, bikanun banýalary gurýarlar, bikanun kommersiýa dükançalary açylýar, şolaryň öňünde arak içýärler, çilim çekýärler gijelerine. Uruş gidýär şol gapdallarda. Men arza ýazyp, şu zatlardan habarly etmek islänim üçin organ işgärlerine basdyrjakdyklaryny aýtdylar. Men olardan ötünç soradym, “gaýdyp siziň ýanyňyzda görünmerin” diýdim. Şonuň üçinem Azatlyk Radiosyna jaň edip, arzymy-şikaýatymy size aýtmak isledim.


text:
Premçand
Premçand
(1880-1936)
Ussat hindi ýazyjysy Premçand 1880-nji ýylda, Benares şäheriniň golaýyndaky Lamhi obasynda dünýä inýär. Onuň hakyky ady Dhanpatraý Şriwastaw. Ýaş wagty Premçand mugallym hem mekdep jaýlarynyň gözegçisi bolup işledi. Ýazyjy 13 sany powestdir romanlaryň, 40-a golaý hekaýalar ýygyndylarynyň, birnäçe publisistik eserleriniň ýazary hökmünde meşhurdyr. Hindistanyň milli azat edijilik hereketi ýazyja örän uly täsir etdi.
Premçandyň «Watana bolan söýgi» atly ilkinji hekaýalar ýygyndysy 1909-nji ýylda çap edildi, emma iňlis basybalyjylarynyň häkimýeti bu neşiri gadagan edip, otda ýakdylar.
Premçandyň «Söýgi aramgähi»(1922), «Meýdança»(1925), «Uruş meýdany»(1932), «Gurbanlyk sygyr»(1936) romanlarynda, «Ýedi lotos»(1917), «Söweş ýoly»(1932) hekaýalar ýygyndylarynda hindi halkynyň azatlyk üçin alyp baran göreşi, syýasy gapma-garşylyklar barada gürrüň berilýär. Ýazyjy öz eserlerinde gahrymanlarynyň çuňňur psihologiki häsiýetnamalarynyň üsti bilen ýönekeý halkyň agyr durmuşyny ussatlarça açyp görkezmegi başarypdyr.
Premçand eserlerini hindi hem urdu dilinde döredipdir. Ol 1930-36-njy ýyllarda «Hans» žurnalyna, 1932-34-nji ýyllarda «Jagaran» žurnalyna baştutanlyk edýär. Premçandyň publisistik eserleri hem Hindistanda realistik we demokratik edebiýatyň ösmegine güýçli itergi beripdir. 1936-njy ýylda ýazyjy Hindistanyň progressiw ýazyjylar birleşiginiň döredilmegini gazandy, şol ýyl hem Benares şäherinde aradan çykdy.


text:
Gana
Gana Günbatar Afrikadaky döwlet. Paýtagty - Akkra. Tutýan meýdany - 238,54 müň inedördül kilometr. Administratiw taýdan 10 welaýata bölünýär. ilaty - 20,76 million adam. Döwlet dili - iňlis dili. Dini - hristian. Yslam we däp bolan käbir afrikan ynançlaram bar. Pul birligi sedi. Milli baýramy - Nowruz aýynyň 6-sy. Şol gün Gana ýurt garaşsyzlygyny yglan etdi (1957-nji ýyl). Gana Birleşen Milletler Guramasynyň, Afrika Birligi Guramasynyň, Afrika Bileşiginiň, Günbatar Afrika ýurtlarynyň Ykdysady jemgyýetiniň agzasy.
Mazmuny
Geografik ýerleşişi we serhedi[üýtget]
Kontinental döwlet. Günorta serhedini Atlantik okean ýuwýar. Günbatarda Şirmaýy Kenar respublikasy, demirgazykda Burkina-Faso we gündogarda Togo bilen serhetleşýär. Kenar serhediniň uzynlygy 539 kilometr.
Tebigaty[üýtget]
Ýurduň tutýan meýdanynyň agramly bölegini düzlikler tutýar. Günorta-günbatarynda we gündogarynda Aşanti we Kwahu platolary ýaýylyp ýatyr. Akkra şäheriniň etraplarynda ýygy-ýygydan ýer titreýär. Iň beýik gerşi - Afajoto dagy (885 m). Peýdaly gazylyp alynýan baýlyklary - almaz, alýuminiý, asbest, altyn, demir, hek daşy, duz, marganes, nebit, tebigy gaz, uran, hrom we galaýy. Ilaty: Günbatar Afrikanyň iň bir gür ilatly ýurdy hasaplanýar. 2001-nji ýyldaky maglumatlara görä, ilatyň gürligi 1 inedördül kilometre 79,2 adam düşýär. Ilat orta hasap bilen ýylda 1,36 göterim artýar. Ýurtda 65 ýaşa ýeten ýaşaýjylaryň sany 3,7 göterime barabar. Ortaça ýaş dowamlylygy - 56, 27 ýyl (erkelerde -55,36 ýyl, aýallarda bolsa 57,22 ýyl). Ykdysady taýdan işjeň ilaty 9 milliona adama ýetýär. Gana - ýarym etniki döwlet. Ýurduň ilatynyň 40 göterimi şäherlerde. ýaşaýar. iri şäherleri -Kumasi (610,6 müň adam), Tamale (259,2 müň adam), Tema (225,9 müň adam), Obuasi (118 müň adam), Teşei (112,9 müň adam). Ilatyň 1,5 göterimini bolsa ýewropalylar tutýar. 2002-nji ýylda Liberiýadan 9,5 müň adam, Serra-Leoneden 2 müň adam we Togodan 1 müň adam göçüp geldi. 1990-njy ýyllarda Gananyň raýatlary Ýewropa ýurtlaryna işlemäge gitdiler. 2001-nji ýylda Ýewropa ýurtlarynda 65 müň sany ganaly emigrant hasaba alyndy.
Döwlet gurluşy: Respublika. 1993-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 7-sinde kabul edilen Konstitusiýa hereket edýär. Prezident - ýurduň baştutany we ýaragly güýçleriniň baş serkerdebaşysydyr. Ol ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyl möhlete saýlanýar. Bu wezipä iki möhlete saýlanyp bilýär. Bir palataly parlamente deputatlar hem (200 adamlyk-ýerli milli assambleýa) ähliumumy saýlawlar esasynda dört ýyllyk möhlete saýlanýar. Prezident - Kufuor Jon Kofi Aguekum, onun orunbasary Alhaji Mahama Aliu. Goranmak güýji: Ýurduň Ýaragly güýçleriniň düzüminde 7 müň adam bar. Olaryň 5 müňi gury ýerde, 1 müňi denizde we 1 müňi bolsa howa güçýlerinde gulluk edýär. 2002-nji ýylda ýurt goranmak üçin 328 milliard sedi möçberinde pul harçlady.
Ykdysadyýeti[üýtget]
Gananyň ykdysadyýetiniň esasy pudaklary - oba hojalygy we altyn gazylyp alynýan senagatydyr. 1996-njy ýylda Tema (ýurduň iri senagat merkezi) şäherinde erkin ykdysady zolagy döredildi.
Oba hojalygy[üýtget]
2002-nji ýyldaky maglumatlara görä, oba hojalygynyň umumy içerki önümdäki paýy 35 göterim bolup, ykdysady taýdan işjeň ilatyň 57 göterimi bu pudakda zähmet çekýär. Oba hojalygyn-da esasan kakao ýetişdirilýär. Ýurduň ekine ýaramly ýerinin 50 göterimine kakao ekilýär. Mundan başga-da, ýurtda ananas, arahis, banan, mekgejöwen we beýleki ekinler ekilýär. Ýurduň maldarçylyk pudagy az önümçiligi bilen tapawutlanýar. Senagat taýdan guşçylyk pudagy ösdürilýär. Tokaýçylyk pudagyna hem uly üns berilýär. Gymmat bahaly agaçlar daşary ýurtlaryň bazarlaryna satylýar. Adamlar balykçylyk bilen hem meşgullanýarlar. Balykçylyk pudagy ýurduň içerki bazarynyň üçden iki böleginiň islegini kanagatlandyrýar. 1990-njy ýylyň başlarynda Bütin-dünýä bankynyň maliýe kömegi bilen balykçylyk pudagy döwrebaplaşdyryldy. Senagaty: Ykdysadyýetinde magdan senagatynyň möhüm ähmiýeti bar. 1990-njy ýyllarda magdan senagatynyň önümçilik pudaklaryna öňdebaryjy tehnologiýa ornaşdyryldy. Gana kakao hasylyny ýygnamak we eksport etmek, almaz, altyn, marganes gazyp almak boýunça dünýäde öňdäki orunlary eýeleýär. Marganes magdanyny gazyp almakda dünýäde 8-nji orunda durýar. 2002-nji ýylda 1 milliard 136million tonna marganes magdany gazylyp alyndy. Dokma, aýakgap. tikin senagatynyň kärhanalary bar. Tokaý senagatynyň kärhanalary öz önümleriniň ep-esli bölegini eskport edýär.
Daşary söwdasy[üýtget]
Ýurtda importyň möçberi eksportdan geçýär. 2003-nji ýylda 3,24 milliard dollarlyk hant daşary ýurtlardan satyn alnan bolsa, 2,64 milliard dollarlyk haryt satyldy. Esasy satyn alýan harytlary: tehnika, nebit we azyk önümleri. Import boýunça esasy hyzmatdaşlary: Nigeriýa (20,8 göterim), Beýik Britaniýa (7 göterim), ABŞ (6,4 göterim), Italiýa, Hytaý we Şyrmaýy Kenar respublikasy (6 göterim) hem-de Germaniýa (4,6 göterim). Gana öňden belli altyn, kakao, kauçuk, agaç önümlerini eksport edýän ýurtdyr. Şelýe hem almaz, alýuminiý, ananas, boksit, agaç önümleri hem daşary ýurt bazarlaryna satýar. Esasy eksport edýän hyzmatdaşlary: Gollandiýa (14,6 göterim), Beýik Britaniýa (9,7 göterim), ABŞ (6,9 göterim), Germaniýa (6,4 göterim), Fransiýa (5,7 göterim), Nigeriýa (4,7 göterim), Belgiýa (4,4 göterim) we Italiýa (4,1 göterim). Energetika: Ýurtda elektrik energiýanyň 70 göterimi agaç kömrüni ulanmak arkaly öndürilýän bolsa, 15 göterimi nebit önümlerinden we galan 15 göterimi hem Wolta derýasynyň kenaryndaky Kponge we Akosombo gidro elektrik beketlerinden alynýar. Ýeketäk energiýa ulgamy ýok.
Ulagy[üýtget]
1898-nji ýylda polat ýollaryň gurluşygyna girişildi. Demir ýoluň uzynlygy 1300 kilometrdir (2003 ýyl). Gana Günbatar Afrikada gaty örtüklü gara ýollary. bolan ýurtlaryň arasynda öňdäki orunlary eýleýär. Gara ýoluň uzynlygy 39,41 müň kilometrdir. Onuň 11,67 müň kilometri gaty örtük bilen örtülendir. iki sany deňiz porty bar: Takoradi (1928-nji ýylda gurlupdyr) we Tema (1962-nji ýylda açyldy). 1998-nji ýylda portlaryň durkunyň täzelenmegine girişildi. Ganada 12 sany aeroport bar. Olaryň 7-si gaty örtük bilen örtülendir. Paýtagt Akkra şäherindäki Kotoka halkara aeroporty halka hyzmat edýär. Ýurduň içine we daşyna (Aziýa, Ýewropa, Günbatar Afrika ýurt-laryna, London, ABŞ we Günorta Afrika Respublikasy) yzygiderli uçar gatnawlary ýola goýlandyr.
Bilimi[üýtget]
Ýerli ýaşaýjylar üçin ilkinji mekdep pormgallar tarapyndan 1529-njy ýylda açylýar. Ýurtda 9 ýyllyk bilim hökmanydyr. Çagalar 6 ýaşynda mekdebe barýarlar. 2001 -nji ýylda başlangyç mekdepleriň gatnaşygy 80 göterime ýetdi. Okuwçylar 12 ýaşdan başlap orta mekdebe gatnaýarlar. Orta mekdepde bilim iki döwürde üç ýyldan berilýär. 2003-nji ýylda Afrikanyň Ösüş banky Gana bilim ulgamyny kämilleşdirmek üçin 27,55 million dollar karz pul we 6,89 million dollar gaýtargysyz pul kömegi berdi. Mekdepleriň kompýuterleşdirilmegi dowam etdirilýär. Ýokary okuw ulgamynyň düzüminde 4 uniwersitet, 6 politehniki institut we 11 kollež bar. 2002-nji ýylda Gana Döwlet uniwersitetiniň (1948-nji ýylda açyldy) ýedi fakultetinde 608 mugallym zähmet çekip, 8.8 müň talyp bilim aldy. Şol ýyldaky maglumatlara görä, Kumasi şäherindäki Nkrumy uniwersitetinde 487 mugallym we 11,6 müň talyp bardy. Ýokary okuw jaýlarynda bilim iňlis dilinde berilýär. 1985-nji ýyldan bäri ýurtda ilatyň uly ýaşdaky böleginiň arasynda sowatsyzlyga garşy göreş alnyp barylýar. 2004-nji ýylyň Aprel aýynda ýurduň mejlisi bilim üçin býujetden bölünip berlen 78 million dollara barabar bolan pul serişdesini tassyklady. Saglygy saklaýyşy: Ýurtda gyzzyrma, gökbogma, gyzamyk we ýokanç keseller giň ýaýrandyr. Arassa agyz suw gytçylygy bar. 2004-nji ýylyň ortalarynda 300-e golaý hassahanada 1400 lukman we 9 müň şepagat uýasy zähmet çekdi. 2002-nji ýyldaky hasaplamalara görä, umumy içerki önümden 4,2 göterimi saglygy saklaýyş pudagyna harçlanýar eken.
Gana –resmi ady Gana respublikasy, ol Afrikanyň günbatarynda ýerleşip, 238305 km2 meýdany tutýar. Paýtagty Akkra Gana 10 welaýata bölünýär. Ilaty 19 mln 300 müň adam. Döwlet dili – iňlis dili, pul birligi – sedi. Döwlet gurluşy respublika, baştutany-perzident. Gana ösen dag-magdan senagaty bolan,agrar ýurtdur. BMG-nyň agzasy.
Häzirki Gananyň etniki toparlary yzygiderli migrasiýanyň netijesinde döredi. Olaryň käbiri (akanlar) demirgazykdan geldiler, beýlekileri (we,ga) gündogardan geldiler. XV asyrda akanlar ýerli ilaty gysyp çykaryp kenarýakalaryny özleri eýelediler. Akanlaryň irkidörän döwlet birleşmeleri söwda edipdirler we biri-biri bilen uruşlar alyp barypdyrlar. XVII asyrda aşantiler öz paýtagty Kumasiden ýöriş edip, döwlet bileleşikleriniň ählisini özüne tabyn edýär.
XV asyryň ahyrynda Gana gelen ilkinji ýewroopalylar portugallar bolup, olar bu ýerde galalar salypdyrlar.
Portugallar bu ýerden altyn, gul alyp gidipdirler. Altyn kenar – diýen at hem şundan galypdyr. Altyn kenaryň baýlyklary beýleki Ýewropa ýurtlaryny hem gyzyklandyrypdyr. Niderlandiýa, Şwesiýa, Daniýa, Russiýa, Beýik Britaniýa bu ýerden palma ýagy, pil çünki, maýmyn derisi ýaly zatlary demir gurallar bilen alyş-çalyş edipdirler. Iň köp girdeji gul söwdasyndan gelip, 1770-nji ýylda 6000, 1783-nji ýylda 10000 gul satylypdyr. XVII asyrda Altyn kenar ugrundaky bäsleşikde Beýik Britaniýa üstün çykýar. XIX asyrda kenar ýakasynda ornaşan iňlisler bilen içerki etraplarda agalyk edýän aşantileriň arasynda uruşlaryň bolmagyna getirdi. 1901-nji ýylda Aşantiniň çägi hem baknalyga öwrüldi.
1919-njy ýylda Angliýa Milletler ligasyndan ol ýere ygtyýarnama aldy. I-jahan urşundan soň Altyn kenaryň ilaty baknadarlyga garşy göreşdi. Ol göreşiň bir görnüşi baknadarlar bilen hyzmatdaşlyk çaklaýan ýerli serdarlara garşy göreşdi. Ikinji görnüşi daşary ýurtly telekeçilere garşy göreşdi. Ýagny olara kakao satmagy gadagan edýärdiler. 1874-nji ýýlda iňlis gubernatorynyň ýanynda döredilen Kanun çykaryjy maslahatda birinji jahan urşunyň ahyrynda bary-ýogy 6 sany atrihaly bardy. 1917-1919-njy ýyllarda Kanunçykaryjy maslahata birnäçe teklipler edýärler. Emma gubernator ol teklipleri kabul etmeýär. Netijede kanunçykaryjy maslahatda özgertmeler geçirmek ugrunda hereket başlanýar.
1920-nji ýylda Gubernator Atrihanadaky baknadarlyga garşy güýçleri birleşdirmek maksady bilen Altyn kenaryň, Nigeriýanyň, Gambiniň, Serra-leonyň gatnaşmagynda maslahat çagyrylyp, Günbatar Afrikanyň Milli kongresi döredilýär. Bu guramanyň maksatnamasynda iňlis gubernatorynyň häkimiýetiniň çaklanmagynda afrikan ilatynyň syýasy hukuklarynyň giňeldilmegini talap edilýär. Emma şeýle talap diňe bir iňlis hökümeti tarapyndan däl, eýsem ýerli iri ýer eýeleriniň hem garşylygyna getiripdir. Iňlis ministri atrihalylar entek ýurduň dolandyryşyna gatnaşmaga taýýar däl diýip çykyş edýär. Hat-da ýerli feodallaryň käbiri Kanun çykaryjy maslahatyň saýlawly düzülmegine garşy garşylyk görkezmäge ähli iri ýer eýelerini çagyrypdyr. Muňa seretmezden 1925-nji ýýlda iňlis hökümeti käbir eglişikler etmäge mejbur bolýar.
Şol ýylda täze konstitusiýa girizilip, kenar ýakasyndaky iri üç şäherden (Akkra, Keýp Koast, Sekondi) hersinden bir wekil Kanunçykaryjy maslahata saýlanmaga hukuk alýar.
20 ýyllaryň esasy wakalarynyň biride Açitoma şäherinde kollejiň açylmagydyr. Gana respublikasynyň ilkinji prezidenti Kwama Nkruma hem şu kollejde terbiýelenýär.
1929-1933-nji ýyllaryň çökgünliligi Altyn Kenaryň ykdysadyýetine agyr täsir edýär. baknadar hökümet täze salgytlary girizmäge synanyşýar. Emma bu düýpli garşylyga duçar bolýar. Akkra şäheriniň wekili Kanun çykaryjy maslahatda çykyş etmek bilen, gubernatoryň öňünde şeýle sorag goýýar: “Hökümet kanun çykaryjy maslahatda wekilleri artdyrmaga we ýurduň maliýe ýagdaýyny halkyň gözegçiligine bermäge taýýarmy?”. Şeýlelikde häkimiýetiň halka berilmegitalap edilýär. Emma iňlis hökümeti ony ret edýär.
iki jahan urşy aralygynda Altyn kenarda halk köpçüliginiň göreşine ýolbaşçylyk eder ýaly syýasy partiýa ýokdy.
Altyn kenar ikinji jahan urşy döwründe Angliýanyň tarapynda urşa çekildi. 70 müňden gowrak adam iňlis goşunynda uruş hereketlerine gatnaşyp, Etiopiýanyň, Birneony azat etmäge gatnaşdylar. Uruş bahanasy bilen salgytlar girizildi, kakao, palma önümleri, kauçuk, beýleki çig malyň daşary ýurda çykarylyşy artdy.
Uruş ýyllarynda Kanunçykaryjy maslahatyň afrikan wekilleri iňlis hökümetinden uruşdan soň Altyn kenarda nähili syýasatyň ýörediljekdigini, demokratik konstitusiýanyň girizilmegini, dolandyryjy toparyň atrihanlaşdyrylmagyny talap edýärler. 1943-nji ýylda konstitusiýanyň taslamasy iňlis ministrine berilende, bu taslama ret edilýär.
Altyn kenaryň garaşsyzlygy ugrunda işjeň göreşijileriň biri Kwamo Nkrumadyr. Ol özüniň “Baknalyk ýurtlaryň işçilerine, daýhanlaryna, intellegensiýasyna ýüzlenmesinde” baknadarlyga garşy köpçülikleýin göreşe çagyrdy.
1946-njy ýylda iňlis baknadar hökümeti täze konstitusiýany girizmäge mejbur bolýar. Täze kanuna laýyklykda Kanun çykaryjy maslahatyň 30 agzasynyň 12-si gubernator tarapyndan iňlislerden bellenilipdir, 18-si bolsa çylşyrymly ýol bilen saýlanypdyr. Bu hem närazylygy çüýçlendirýär. Halk çykyşlarynda baknadarlyk düzgüniniň üýtgedilmegine däl-de, eýsem ýok edilmegini talap edipdirler.
1947-nji ýylda “Altyn kenaryň birleşen konwenti” diýen syýasy gurama döredilip, ol mümkin bolan gysga wagtda garaşsyzlygyň berilmegini talap edipdir. 1949-njy ýylda Altyn kenaryň tarapynda ilkinji gezek syýasy partiýa bolan Halk partiýa döredilip K.Nkruma ýolbaşçylyk edipdir. Bu partiýa diňe garaşsyzlygy däl, milli ezişiň ähli görnüşleriniň, baknadarlygyň ýok edilmegini talap edýär.
1949-njy ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 8-de ähliumumy gozgalaň başlanýar. Iňlis goşuny tarapyndan basylyp ýatyrylýar. K.Nkrama tussag edilýär. 1951-nji ýylda birnäçe düzedişler girizilip esasy kanun kabul edilýär. 1951-nji ýylda Kanun çykaryjy maslahata saýlawlar geçirilip, oňa ähli partiýalaryň gatnaşmaga hukuk berilýär. Saýlawda Halk partiýa ýeňiş gazanýar. Iňlis hökümeti K.Nkrumany azat etmäge mejbur bolýar we onuň ýolbaşçylygynda hökümet düzülýär. Bu uly ýeňişdi. Taryhda ilkinji gezek ýerli atrihaklardan hökümet ýolbaşçysy saýlanýar. Emma bu hökümet iňlis gubernatoryna hasabat bermelidi.
K.Nkruma doly garaşsyzlygy talap edýär. 1953-nji ýylda K.Nkrumanyň teklibi boýunça Kanunçykaryjy maslahat iňlis parlamentinden Altyn Kenaryň özygtyýarlynyň jar edilmegini talap edýär. Halk köpçüligi bu çözgüdi goldaýar. Emma iňlis baknadarlary bilen ylalaşyjy syýasat alyp barýan toparlar oňa garşy çykypdyrlar. Hat-da ýurdy böleklere bölmek howpuny hem döredipdirler. 1956-njy ýylyň saýlawlarynda ýene Halk partiýa ýeňiş gazanypdyr.
Iňlis hökümeti Togonyň günbatar bölegini Altyn kenara birleşdirmek bilen Gana ady bilen özbaşdak bermäge mejbur bolýar. Netijede 1957-nji ýylyň Nowruz aýynyň 6-da Gananyň garaşsyzlygy jar edilýär. Ýurduň taryhynda täze döwür başlanýar. Milli ykdysadyýeti, medeniýeti ösdürmäge başlanylýar. Halkara we syýasy ýagdaýýny pugtalandyrmakda aýgytly ädim ätdi. Angliýa tarapyndan boýnuna dakylan 1957-nji ýylyň esasy kanunyna laýyklykda Ganada monarhiýa düzgüni çaklanýardy. Kanuna laýyklykda ýurduň baştutany iňlis karoly onuň Ganadaky wekili iňlis general gubernatorydy.
1960-njy ýýlda Gana respublika diýip jar edilýär. K.Nkruma onuň prezidenti bolýar. Gana Britan milletler arkalaşygynyň düzüminde galdy. Emma respublikan düzgüniň girizilmegi dominonlyk derejesiniň tamamlanýandygyny aňladýar. Iňlis gubernatory ýurdy taşlap gidýär. 1961-nji ýylda ýurduň harby güýçlerine ýolbaşçylyk iňlisleriň elinden alynýar. K.Nkruma baş Serkerdebaşy boldy. Şol ýyl ýurtda ilkinji uniwersitet açylyp, milli kadrlar taýýarlanyp başlaýar.
Gana daşary syýasatda bitaraplygy saklady. Birnäçe döwletler bilen ilçi gatnaşyklary ýola goýdy. 1963-nji ýylda atrikan döwletleriniň Addis-Abeba maslahatynda Afrikan birligi guramasy döredilýär. Baknadarlygy ýok etmek ugrunda afrika halklaryny göreşe çagyrmak maksady bilen Gana Afrikanyň garaşsyz döwletleriniň (IV.1958ý) we Afrika halklarynyň (XII.1958ý) maslahatlaryny çagyrdy. Muňa jogap edip ABŞ, Angliýa Ganada syýasy dildüwşük gurady. 1966-njy ýylyň Baýdak aýynyň 24-de K.Nkruma hökümetden çetleşdirilýär. Onuň ýerine hökümete Milli azat ediş maslahatyny döreden polisiýa we goşun serkerdeleri gelýär.
1972-nji ýýlda Türkmenbaşy aýynyň 13-de serkerdeler topary döwlet agdarlyşygyny gurady. 1979-njy ýylyň Oguz aýýnda harby howa güýçleriniň leýtenanty Jerri Rolingsiň ýolbaşçylygynda döwlet agdarylyşygy geçirilip, hökümet düzülýär. Şol ýylyň Ruhnama aýýnda raýat hökümeti düzülip Hilly Zimanka geldi.
1981-nji ýýlyň Bitaraplyk aýynda ýene-de Rolings hökümete geldi. 1982-1983-nji ýyllarda gurakçylyk bolup, azyk önümleri az öndürildi. 1992-1996-njy ýyllaryň saýlawlary boýunça ýene prezidentlige ýene Jerri Rolings geçýär.
Metbugaty[üýtget]
Iňlis dilinde çap edilýän gazetler: "Ganian taýms", "Deýli grefik" (hökümetiň gazeti). Hepdelik gazetler: "Mirror" (hökümetiň gazeti), "Standart" "Uikli spekteýtor", "Ekou" we "Eskpiriens". Ýurtda 1957-nji ýyldan bäri hökümetiň garamagyndaky Gana habarlar gullugy hereket edýär. 1965-nji ýyldan bäri teleýaýlymlar we 1935-nji ýyldan bäri bolsa radio-ýaýlymlar işleýär. 2002-nji ýylda ýurtda 40,5 müň adam internet ulgamyndan peýdalandy.
Syýahatçylygy: Ýurduň geografik ýerleşişi, deňiz kenarlary, aw meýdanlary daşary ýurtly jahankeşdeleriň ünsüni çekýär. 1970-nji ýylda ýurtda syýahatçylygy, ösdürmek ugrunda işler durmuşa geçirilip başlandy. 1996-njy ýylda syýahatçylyk pudagyny ösdürmek barada2020-nji ýyla çenli döwür üçin toplumlaýyn milli meýilnama düzüldi. 1999-njy ýylda syýahatçylyk pudagy 342 million dollar girdeji getirdi. 2001-nji ýylda ýurda 438,8 müň daşary ýurtly jahankeşde geldi. Nige- „riya, Angliýa, Germaniýa, ABŞ we Fransiýa ýaly döwletlerden ýygy-ýygydan syýahatçylar gelýärler.


text:
Ayhan Hajyyew (1924-1998) - Turkmenistanyn belli suratkeshi, Magtymguly adyndaky dowlet bayragynyn we "Gayrat" medalynyn lauready. 1950-nji yylda Ayhan Hajyyew, W.I. Surikow adyndaky Moskwa dowlet sungat akademiyasyny tamamlayar, onyn ilkinji halypasy bolsa, turkmen surat sungadynyn atasy Bashim Nuraliyew bolyar.
Ayhan Hajyyewyn doredijiligi dine Turkmenistanda dal-de, eysem dashary yurtlarda hem tanalman duranok. Onyn belli suratlarynyn arsaynda Dowletmammet Azady, Mollanepes we Magtymguly Pyragynyn suratlary bar. Indi men shutayda gozgamak isleyan mowzugym, shu atdashymyn cheken portlerlaryndaky shekiller, a imenno Magtymgulynyn shekili onyn oz gozyetimi esasynda chekilen. Magtymgulynyn dash keshbi edil shu suratkeshin chekishi yaly bolmagam ahmal, bolmazlygam. Yone shu wagt Magtymguly diyilse akla dine Ayhan Hajyyewyn cheken shekile gelyar. Belki Magtymguly bashga hili bolandyr? Yuzi uzyn dalde, tegelek bolandyr, burny uly dalde kichi bolandyr we sh.m...
Siz nahili pikir edyaniz?
Ses berilşik ýok.
Halanan (4)


text:
Soltan Sanjar mowzeleýi
XII asyryň ortalarynda Muhammet ibn Atsyz as-Sarahsy tarafyndan gurlupdyr. Sungaty öwreniji G.A. Pugaçenkowa bu ýadygärlik hakynda: “Eger-de Mary özi hakynda gürrüň berýän taryhy maglumatlar we şäherler bilen bilelikde ýitip gidenliginde-de diňe şu ýadygäligiň özem onuň öňki şöhratyna şaýatlyk etmäge ýeterlik bolardy” diýip ýazypdyr.
Soltan Sanjaryň türbesiniň planynda inedördül taraplary 27 metr jaýyň ölçegi 17x17 mert bolan dört sany arkaly tagçanyň hasabyna diwareyň galyňlygyna taraf giňeldilen ýalňyz inedördül otagy bar. Ol arkaly paruslar ulgamynda beýik hgümmez bilen örtülipdir, ol arkaly paruslar dört ýarysly stalaktit paruslaryň onalty gyraňlygynyň kömegi bilen gümmeziň daýanç aýlawyny döredýär. Onuň içerki ýüzünde gümmeziň ýüzini owadan böleklere bölüp, ägirt uly ýyldyzyň suratyny emele getirýän kerpiçden edilen bezeg gapyrgalar görünýär.
Mawzoleý esasan taraplary 24-25 sm, galyňlygy 5 sm bolan inedördül oňat kerpiçden örülipdir. Mawzoleýiň diwarynyň 5 metr galyňlykda bolmagy onuň şunça wagtlap oňat saklanmagyny kepillendiripdir. Mawzoleýiň döredýän uly basyş güýji kuwwatly diwarlaryň berkligi arkaly ýeňil göterilipdir. Bir wagtlar mawzoleýe gündogar tarapyndan gurlan metjit birigýär eken sokol bölegi 1937-nji ýylda gazylyp açylypdyr.
Soltan Sanjaryň mawzoleýini orta asyr awtorlarynyň biri Reşiteddin (XIV asyr) “dünýäde iň uly jaý” diýip atlandyran bolsa, Isfizary (XV asyr) ýadygärlige “munuň özi älem-jahanda iň uly gurluşyklaryň biridir we ol zaýalanmak özüne galtaşyp bilmejek derejede mäkämdir” diýip baha beripdir.
Türkmenistanyň arhitekturasynda Soltan Sanjaryň mawzoleýi deňsiz-taýsyz wakadyr. Sungaty öwreniji G.A. Pugaçenkowa bu barada şeýle ýazýar: “onuň arhitektura formalary, onuň konstruktiw tärleri, onuň bezelişi... XI -XII asyrlaryň günorta Türkmenistan arhitekturasynyň ewolýisiýasynyň bütin barşy bilen öňünden kesgitlenipdir. Bu ýadygärlikde Saragtdan arhitektor Muhammet ibn Atsyzyň we onuň bilen hyzmatdaşlyk eden ussalaryň toparynyň amala aşyran orta asyr halk gurliuşyk genisiniň beýik gazananlary sintezirlenýär”. Alym özüniň “Köne Mary” diýen kitabynda Soltan Sanjaryň mawzoleýiniň ähmiýeti hakda öz fikirlerini şeýle beýan edipdir:”Eger-de gadymy Marydan hiç bir zat saklanyp galman, hat-da onuň ozalky şöhraty hakynda şaýatlyk edýän taryhy maglumatlar we ägirt uly şäher harabalary hem saklanyp galman, diňe Soltan Sanjar mawzoleýiniň ýalňyz özi saklanyp galanlygynda-da munuň özi köne Marynyň nähili uly şäher bolanlygyny göz öňüne getirmäge mümkinçilik bererdi”.
Soltan Sanjaryň mawzoleýiniň salynmagy barada halk arasynda saklanyp galan birnäçe rowaýatlar bolup, olaryň birinde şeýle diýilýär: “Sanjar asman perisi bilen söýşüpdir. Peri oňa özi bilen durmuş gurjak bolsa üç şertini bitirmelidigini aýdan. Olaryň biri periniň saçyny daraýşyna seretmeli däl, ikinjisi ylgan wagty onuň söbügine seretmeli däl, üçünjisi hem perini bilinden gujaklamaly däl eken. Bilesigeliji soltan şertleri birbada kabul etse-de, soňra olaryň üçüsini hem bozupdyr. Ol periniň saçyny daranda kellesini eline alyp daraýandygyny, ylganda söbüginiň ýere degmeýändigini synlapdyr, gujaklanda hem biliniň süňksüzdigini bilipdir. Şertleriň bozulanyna dergazap bolan perizat ak guşa öwrülip, asmana galypdyr. Soltan Sanjar gözüni ýaşlap, onuň yzyndan:”Men seni görüp durmasam ölerin” diýip gygyran. Perizat asmanda pel-pelläp durşuna:”-Meni görjek bolsaň beýik hem owadan ymarat saldyr. Men her anna güni şol ymaratyň depesindäki deşikden saňa gararyn”-diýipdir-de uçup gidipdir. Şondan soňra Soltan Sanjar şu mawzoleýi saldyranmyşyn...”.


text:
Ispaniýa
Ispaniýa (isp. España), resmi ady — Ispaniýa Korollygy (isp. we gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, bask. Espainiako Erresuma, oks. Reialme d'Espanha, ast. Reinu d'España) — Ýewropanyň günorta-günbatarynda döwlet. Pireneý ýarymadasynyň agramly bölegini eýeleýär. Ýurduň ady "i-şpanim" — "towşanlaryň kenary" diýen finikiýa aňlatmasyndan gelip çykýar.
Serhetdeş ýurtlary:
- Portugaliýa — Pireneý ýarymadasynyň günbatarynda;
- Gibraltar britan häkimiýeti — Iberiýa ýarymadasynyň günortasy;
- Marokko - demirgazyk Afrikada (Seuta we Melilýa anklawlary);
- Fransiýa we Andorra — demirgazykda.
Ispaniýanyň kenarlaryny demirgazykda we günbatarda Atlantik okean, şeýle hem günortada we gündogarda Ortaýer deňzi ýuwýar.
Doly ady: Ispaniýa Patyşalygy (Reino de España).
Paýtagty: Madrid
Meýdany: 504,030 kw. km.
Ilaty: 46,505,963 adam (Iýul 2010 ý.)
Gimn: Marcha Real (“Patyşa marşy”)
Resmi dili: Ispan
Hökümet baştutanlary: Huan Karlos I (Patyşa), Hose Luis Rodrigo Zapatero (premýer-ministr)
Milli baýram: 12-nji oktýabr – Ispan milletiniň güni
Pul birligi: Ýewro
Iň belent nokady: Teýde wulkany (3718 m)
Agalyk ediji dini: katolisizm
UMUMY MAGLUMATY. Ispaniýa Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolup, Ýewropanyň çet günorta-günbataryndaky ýerleşýän döwletdir. Ol Pireneý ýarym adasynyň 5/6 bölegini, Ortaýer deňzindäki Balear we Pitius adalaryny, Atlantik okeanynda Kanar adalaryny tutýar.
Meýdany 504,030 kw. km. Tutýan meýdany boýunça Dünýäde 51-nji, Ýewropada bolsa dördünji ýerde durýar. (Rossiýa, Ukraina we Fransiýadan soňra).
Ilaty 46,5 mln. adam (2010). Ispaniýa Ortaýer deňziniň, Atlantik okeanynyň we Biskaý aýlagynyň aralygynda ýerleşip, gündogarda Fransiýa, Andorra, günbatarda Portugaliýa bilen araçäkleşýär. Paýtagty – Madrid şäheri. Ispaniýa administratiw taýdan 50 welaýata (47-si ýarym adada) bölünip, 17 sany awtonom oblasta birleşýär. Ispaniýanyň Afrikadaky awtonom şäherleri Seuta we Melilýadyr. Şeýle hem Afrikada Welesde-la-Gomera, Alusemas we Çafarinas adalary bar. Nominal jemi içerki önümiň möçberi boýunça dünýäde on ikinji orny eýeleýär. Ispaniýa BMG-niň, ÝB-niň, NATO-nyň, YÖHG-niň (Ykdysady Hyzmatdaşlyk we Ösüş Guramasy) we BSG-niň (Bütindünýä Söwda Guramasy) agzasydyr. Ispaniýa konstitusion monarhiýa döwleti bolmak bilen, Huan Karlos I 1975-nji ýylyň 22-nji noýabryndan bäri Ispaniýanyň patyşasydyr.


text:
Ýasama akyl
Ýasama Akyl (Iňlisçe: Artificial Intelligence, Türkçe: Yapay zekâ) - kompýuter ylymynyň bir bölegi bolup, awtomatlara akylly şekilde pikirlenmegi we özüni alyp barmagy öwretmek isleýän ylymdyr. Diller arasy terjime, ses tanamak, ýüz tanamak, el ýazgylary tanamak ýaly işler mysal bolup biler. Widýo oýunlarynda hem giňden ulanylýar, meselem küşt programmalary ýada meňzeşleri.
Taryhy[üýtget]
cette langue est nulle
ÝA Filosofiyasy[üýtget]
je prefere le tagalog casse dedi a dennis et aux filles a cote
Turing synagy[üýtget]
Je sais que tu lis sa Elsa ;) Awtomatlaryň akyllylygyny ölçemek üçin Turing synagy atly eksperiment geçirilýär. Bir otagda kompýuteriň başynda adam oturýar we 2 kişi bilen diňe ýazgy arkaly gürleşip bilýär.CHATBITE Olaryň biri adam, biri bolsa awtomat, ýöne haýsynyň haýsydygyny bilenok. Ol adam olaryň ikisinede sorag soraýar we jogaplaryny gözden geçirýär. Islän soragyny soramaga haky bar we ahyrynda, kimiň-kimdigini biljek bolmaly.
Egerde söhbetdeşlik dowamynda awtomat özüniň adamdan tapawudyny görkezmese, ol awtomadyň synagdan geçdigi bolýar, ýagny adamyňky derejede ýeterlik akyly bar.


text:
Abolisionizm
Abolissionizm (latynça: abolitio - ýok etmek, ýatyrmak) - 1) haýsy hem bolsa bir kanunyň ýatyrylmagyny talap edýän jemgyýetçilik hereketi; 2) 18-19 asyrlarda Angliýanyň, Fransiýanyň we beýleki Ýewropa ýurtlarynyň koloniýalarynda gulçulygyň ýatyrylmagy ugrunda ýaýbaňlanan göreş; 3) 18-19 asyrlarda ABŞ-da negrleri gulçulykdan azat etmek ugrundaky hereket. 1833-nji ýylda gulçulyga garşy göreşmegiň Amerikan jemgyýetiniň döredilmegi milli masştabda guramaçylykly abolissionistik hereketiň başlangyjyny goýdy. Abolissionizm plantatorlara - gul eýerine garşy ýer ugrunda göreşýän fermerleriň giň köpçüligini, plantassiýalarda işleýän işçileri, öňde baryjy inteligensiýany, negrlei azat ediş hereketiniň işgärlerini, gulzulygy ýurtuň kapitalistik ösüşine päsgel berýär diýip hasaplaýan buržuaziýanyň bir bölegini özüne birleşdirýär. Duglasyň baştutanlygyndaky iň rewolýussiýon toparlary gulçulyga garşy göreşde ýaragly güýjüň ulanylmagynyň zerurlygyna düşünipdirler. J. Braunyň (1859) ýolbaşçylygyndaky gozgalaň gylçulyga garşy göreşde esasy ähmiýete eýe bolýar. ABŞ-da Granždanlyk urşunyň (1861-65) gidişinde halk köpçüligi gulçulygy ýok etmekde görnükli rol oýnaýar. Prezident Linkolnyň 1863 ýylynyň 1-nji ýanwaryndaky manifestine görä, gozgalaňa gatnaşan günorta ştatlaryň negrleri azat diýlip yglan edilýär. 1865-nji ýylda ABŞ-nyň konstitutsiýasyna girizilen 13-nji düzedişe laýyklykda ABŞ-da gulçulyk ýatyrylýar we gullar şahsy azatly alýarlar. Emma gulçulygyň formal taýdan ýatyrylmagyna garamazdan, negrler hakykatda gullardan az tapawutlanýan agyr şertlerde ýaşapdyrlar. Olar ýerden we iň ýönekeý graždanlyk hukuklaryndan mahrum edilýär. ABŞ-da negrler biziň günlerimizde hem jyns taýdan kemsitmelere sezewar edilýär. Prograssiw güýçler negrleriň jyns taýdan kemsidilmegine garşy, olaryň deň hukuklylygy ugrunda alyp barýan göreşlerinden Abolissionizmiň rewolýussiýon däplerini giňden ulanýarlar.


text:
Kuran Mukaddes Yazgylar bolan Hudayyng Towrat, Zebur, pygamberler yazgylary we Injiling uytgedilendigini owredyarmi?!!1
Bu sorag elbetde hemishe diyen yaly musulmanlar bilen edilen gurrungdeshliklerde yuze chykyan “Towrat, Zebur, Injil uytgedilipdir, bu sebapden biz olary okamayarys we ynanmayarys…” diyen dushunjelering bardygy uchin yuze chykyar. Hakykatdan hem bu barada chungur owrenip, yone kimdir birining aydanyna ynanman, yslamdaky taryhy deliller yagny ilki bilen yslamyng esasy kitaby bolan Kurandan esas gorkezip bilyarlermi. Dogry we anyk gurrungdeshlikde elbetde bu mesele dogry owrenilip songra bu yada bashga “dushunje” onge surulmelidir…
Biz size bu yerde bu meselani jikme-ji owrenen we bu soraga jogap beryan yslam alymy professor Faouzi Arzaouni owrenip bizing bilen paylashyanlaryny size hodurlemek isleyaris. Bu video bu wagt English dilinde bolup, tiz gelejekde Turkmen dilimize terjime etmek maksadynda:
Kuranyng Mukaddes yazgylaryng uytgedilmandigi baradaky delilleri!
Yslamyng belli tafsirchileri yagny Kurana dushundirish beryan alymlaryng Mukaddes Yazgylaryng yagny Towradyng, Zeburyng, Injiling uytgedilmandigini tassyklayshy:
Injil yitirildimi?


text:
Ata Atajanow
Atajanow Ata (1922-1989 ýý.)
Ýazyjy, şahyr, dramaturg Ata Atajanow 1922-nji ýylyň 15-nji dekabyrynda Mary etrabynyň ikinji Gökje obasynda gullukçynyň maşgalasynda dünýä inýär. Ýedi ýaşyna çenli ene-atasynyň elinde terbiýelenip, soňra obalaryndaky mekdepde okaýar. 1934-1938-nji ýyllar Daşkentdäki pedagogik tehnikumda, 1938-1939-njy ýyllar Aşgabatdaky pedagogik institutda, 1949-1952-nji Ýokary partiýa mekdebinde, 1959-1960-njy ýyllar Ýokary edebiýat kursunda okap ýazyjylygynyň inçe syrlaryny özleşdirýär. Şahyr ilki mugallymçylyk, soň metbugat işinde işleýär. Mary oblastynyň “Lenin baýdagy” gazetinde, radio habarçysy, “Ýaş kommunist” gazetiniň redaktorynyň orunbasary redaktory, soňra Krasnowodskiniň oblast gazetiniň soň “Sowet Türkmenistany” gazetiniň redaktory şeýle-de “Sowet edebiýaty” žurnalynyň bölüm müdiri, redaktorynyň orunbasary wezipelerinde işleýär. Ýazyjy döredijilik işine 1941-nji ýylda başlaýar. Ilkinji goşgusy “Täze ýyl geldi” ady bilen Tagtabazaryň raýon gazetinde çap edilýär. Onuň “Hoş gal eziz obam”, “Ölmejek joýa”, “Ýeňiş”, “Ýar sary uç guşum”, “Çykda seret ýollara”, “Näbelli gahryman” ýaly birnäçe goşgulary Beýik watançylyk urşy baradadyr. A.Atajanowyň “Alma ýene gülleýär”, “Türkmenistan bahary”,“Arzyly myhman”, “Ädimme ädim”, “Sallançagym sähra meniň”, “Aýly agşam” atly kitaplarynyň awtorydyr. Türkmenistanyň prozasyny ösdüren “Çakmak”, “Öz tanyşlaryň”, “Halyň niçik Ýaran”, “Teke gyzy Tatýana”, ýaly romanlary durmuşyň dürli taraplaryny öz içine alýar. A.Atajanow ökde terjimeçidir (Puşkiniň, Twardowskiniň, Polewoýyň we baş eserlerini terjime eden).


text:
Indeks
INDEKS - indeksasiya (lat. Index-gorkeziji, spisook). 1) atlaryn,predmetlerin gorkezjisi, restri we s.m shertli belgilerin sistemasy (harply, bibliografik I.., neshitryat I-I, kitap sowdasynyn I-I, pocta, azyk onumlerinin, dermanlarynyn we s. m-min. ondurilen wagtyny we saklanysh mohletini gorkezyan I-ler . Seret: I-ler statistikasyda. 2) I. (matematikada)-matematiki anlatmalary bir-birinden tapawutlandyrmak ucin harp ya-da san gorkezjisi, mes..Xo,Xi,A3,An we s.m. Bu yerde O,I,3,N indeksidir.


text:
Meteorologiýa
METEOROLOGIÝA – atmosferada bolup geçýän hadysalary öwrenýän we olaryñ sebäplerini düşündirýän ylymdyr ýa-da atmosferarnyñ fizikasydyr. Atmosferada bolýan hadysalar mukdar we hil taýdan tapawutlanyp, meteorologiýa (howa) elementlerine we hadysalaryna bölünýär. Meteorologik elementlere – radiasiýa, howanyñ temperaturasy, basyşy we ýel, çyglylyk, bulutlylyk, ygallar we beýlekiler degişli. Olar howa ýagdaýyny kesgitleý Atmosfera hadysalaryna – bugaryjylyk hadysasy, howanyñ sirkulýasiýasy, suw buglarynyñ kondensasiýasy we sublimasiýasy, bulutlaryñ döremegi, gök gürrüldemegi we ýldyrym çakmaklygy, apy-tupanlar mysal bolup bilerler.


text:
"Men ucin indi yagys yagmasyn"
Jennet keselhananyn aynasyndan dasaryk seretmek ucin yerinden turdy.Dasarda altyn guyzun enayy semaly bilen yagyan yagys gyzyn yuregini lerzana getirip,ony gecmise sary yollayardy.Ol yagsy seyle halayardy,ozem yagysdan sonky gezelenji has hem halayardy.Ol gozlerini bir nokada dikip,oya batdy.Onun gecmisi birin-birin goz onunden edil kino lentasy yaly bolup gecip baryady...
Sol gun Jennet is yerinden ir cykyp,golaydaky bazara tarap ugrady.Bu gun jorasynyn doglan gunudi,ona sowgat aljakdy.Bir owadan gulldesse bilen Jennet duralga tarap yol aldy.Awtobus gelenok,ustesine-de yagys hem yagyp baslady.Jennet sayawany hem almak yadyndan goterilipdi.Doglan gunude gija galjakdy,Bu zatlara keypi gacjak bolyady.Ine,birdenem yagys dinen yaly boldy,yone yagys yagyp durdy,gyzyn ustune yaganokdy.Gyz yokaryk seretdi welin sayawan dur.sayawany bir gormegey oglan saklap durdy."Siz gaty yagsa ezilipsiniz has hem elinizdaki gulldesse ezilendir"diyip, yigit yylgyryp seretdi.Jennet ozuni onaysyz duydy."Sag bolun,hokmanam daldi" diyip gyz yere bakdy."Sizin ezilip duranynyzy gorup menin size komegim gerekdir diyip yanynyza gelip dursym.Ha aytmakcy siz beydip durman awtobus hacan geljek,yorun men sizi taksa mundurip goybereyin"diyip yagsy yigit taksi saklamak ucin yola cykdy.Bir taksi gelip durdy,ony masyna mundurdi.Jennet:"Wiy,ine sayawanynyz,sag bolun"."Yok ol sizde dursun size gerek bolar,yagys yagyp dura." diyip,oglan aytdy.
Jennet jorasynyn doglan gunune yetisdi.Doglan gun gyzykly gecip durdu.Birdenem gapynyn jany kakylyar.Jennet ozum acaryn diyip gapa tarap yoredi.Gapyny acdy welin,sol yagsy yigit,sayawanyn eyesi.Ikisem bir-birlerini gorup hayran galdylar."Kim gelipdir?"diyip jorasy geldi.Sol gormegey yigit elindaki sowgady jorasynyn eline berdi."Tanys bol,bu bizin garyndasymyz Maksat" diyip Jennete ony tanysdyrdy."Biz eyyem tansyp aldyk"diyip Maksat gozlerini Jennete tarapa seredip aytdy."yone adynyzy hem soramandyryn"."Bu menin in yakyn joram Jennet" diyip jorasy aytdy."Hany beydip durmanda,icerik girip oturyn diyip olary icerik alyp girdi.
Doglan gun gowy gecipdi,hemmeler oylerine gaytmak ucin yerinden turyp basladylar."Jennet bu gun bizde galyber.ertir isine su yerden cykyp gidersin"diyip jorasy ony alyp galjak bolyady.Ol oye barmalydygyny islerinin kopdugini aytdy."Dur onda,seni Maksat ugradyp goyberer!" diyip Maksaty cagyryp,ony oyune cenli akitmegini hayys etdi.Bular yola cykyp,taksi sakladylar.Barmaly adresi atdyp masyna mundiler.Maksat Jennet bilen yakyndan tanysjak bolup soraglar beryadi.Gyzam dine yonekeyje,gysga jogap berip baryadylar...
Jennet oyune geldi.Kop sag bolsun aydyp masyndan dusdi...
Ertesi irden Jennet yene ise ugrady.Yolda sol Maksat dusdy. Olar salamlasyp,hal ahwal sorasdylar."Yadymdan cykjak eken,ine sizin sayawanynyz" diyip Jennet elindaki sayawany Maksada uzatdy."Yok sizde dursun,bu gun yene yagys yagjak diydiler,size gerek bolar" diyip sayawany Jennetde galdyrdy.
-Siz su towerekde isleyanizmi?-diyip Maksat Jennetden nirde isleyandigi sorady.
-Hawa,ine su edarada isleyan.
-Meninem is yerim hoool binany goryanmi ana sonda isleyan,aramyz gaty uzgam dal eken.
-Hawa...bolya isimizden gija galmaly-diyip,Jennet elindaki sagadyna seretdi.
-Dogry,belki yene bizi takdyr dusurar...hosh onda-diyip oglan yylgyryp gurledi.
-Bolya hosh...
Sol gunden son, Maksat bilgesleyin onun onunden gunde cykyardy. her gezek bizi yene takdyr dusurdy diyip aydyardy.Jenneti oyune cenli ugradardy,seyilgahin ici bilen gezelenc ederdiler.Gyzykly gurrunler ederdiler,guluserdiler,satlykly pursatlary basdan geciryadiler.Bularyn bu gatnasyklary ahyry soygi yoluna dusjekleri hakynda hem pikir hem etmediler.
Aradan ep-esli wagt gecdi...Maksat ony soyup galypdy,yone aytmak ucin bir pursat gozleyardi.Jennet hem bu duyguny basyndan geciryadi,yone hic ynanyp bilenokdy.Ozune"Bu nahili duygyka,soygi diyilyan zat shumyka...yok beyle bolup bilmez,soygi hakykatdanam seyle suyji duygy bolsa...?!" yaly soraglary beryadi.Hawa,ol soygi yoluna dusupdi emma ynanyp bilmedi.
Bir gun Maksat Jennete aytjak bir gepinin bardygyny we onki seyilgahde gorusmelidigini aytdy.Isden son Jennet dususmak ucin niyetlenen yere geldi.Salamlasdylar,yagdaylaryny soradylar,tazelikler..."Maksat mana bir zat aytjak diyipdiniz?"."Bilyanmi,Jennet sana dusanymdan bari men bir duygyny basymdan geciryan,gijeler uky yok,seni gormesem karar tapamok.Men ilki bu duygyny soygi diyip oylamadym.Men yalnysan ekenim hakykatdanam bu sirin we suyji duygu diyilyan Soygi eken,men seni soyyan ekenim.Sen menin su nazijek soygumi kabul edermin?!..."."Maksat menem seni halayan,yagsy,gowy oglansyn.Ilki enem-atamyn razylygyny alsan gowy bolardy." diyip gyz oglana aytdy."Su aydan sozlerin menin ucin derdimin dermany boldy.Sen aytsan men elbetde ejemi oyune ibererin,nesip bolsa...seylelik bilen oylerine gaytdylar.Maksadyn satlygy,begenji bilen asmana ucayjak bolyady.Oyune gelende oglunyn bu yagdayyny gorup ejesi bir zat bolanyny duydy."Hany oglum kim ol gyz,senin yureginden uran" diyip oglanyn satlygyna gosuldy."Eje men ol gyzy halayan,olam meni halaya,seyle owadan hem akylly senin gownune yarar eje...","Bolya oglum sen bagtly bolsan bolya,ertirin ozunde oyune gudacylyga giderin!".Oyde Maksat yeke perzent bolanson,ata-enesinin bar guwanjydy,bagtydy,onun bagtly bolmagyny isleyardiler.
Ejesi Jennetin oyune gudacylyga geldiler.Ahli dap-dessurlay yerine yetirip gelipdiler.Jennetin oyundakiler:"Bizin garsylygmyz yok,oglan gyzy,gyzam oglany halayan bolsalar.Bu iki yas juwanyn baslaryny bir etmek galyada.Bize dine olara bagt toylaryny tutyp bermek galya".diyip,olara razylyk berdiler.
Iki tarap hem toya gyzgalanly tayyarlyk gorup basladylar.Maksat bilen Jennetden bagtly adamlar yokdy.
Ikisem isden son dukanlary aylanyp,toya gerekli,geyjek we ulanyljak zatlary haryt ederdiler.Gowunlerine yarasa alyadylar.
Bu gunem Jennet Maksat bilen bazary aylanypdylar.Jennet ozune gerek zatlary alyp oyune gaydypdy.Oyunde ejesi ashanada,kakasy bolsa sol onki isi bilen baglaryna serenjam berip yordi."Eje men hazir ozum komek ederin,esiklerimi cykaryp gaydayyn" diyip, oz otagyna girip gitdi.Esiklerini calsyp ashana geldi.Ashanada ejesi yokdy.Suw iceyin diyip,stolun ustundaki kasadaki suwy icdi welin...
Jennet gozuni acanda ozunin hassahanada yatandygyny bildi.Towereginde ejesi,kakasy we polisiya isgaleri bardy."Eje,kaka mana name boldy?..","Gyzym name boldy namucin beytdin,kim gownune degdi..." diyip ejesi aglap durdy.Polisey bolsa:" Namucin janynyza kast etdiniz,name sebapden,namucin..." yaly soraglary berip baslady.Jennet sol kasadaki suwy iceni yadyna dusdi."Men janyma kast edemok,bilman basga suwy icipdirin" diyip towerwgindakilere aytdy.
Sol kasadaki suw dal-de,kakasynyn baglary ucin ulanyan dermany eken.Ejesi ony dermanlamak ucin tayyarlap,ony kakasyna eltip bermegi unudypdyr,stolun ustunde galypdyr...
Hemmeler bolan waka anyk goz yetirdiler.Aradan birki gun gecenson,ejesi gyzynyn yanyna gelip:"Gyzym,hic gynanma,bagtyn hali acykdyr,takdyryndyr,men sana onurak aytjakdym,yagdayyn gowulasmagyna garasdym..." diyip aglap goyberdi."Eje name bey diyyan name boldy aytsana?"."Gyzym gudalar toyy yatyrdylar,seni gelin edip aljak dal diyipdirler.Senin bir gunan etmisin bar diyip toyy yatyrdylar.".Jennet bu sozlere esidende yureginde bir zat uzulen yaly boldy,"Name gunam,etmisim bardy,men name etmis eden ekenim,ah durmus name mani beyle gynayan,synaglaryn bilen gynayan,men bu dunyade bagtsyz adam..." diyip,ajy gozyaslaryny dokup aglayady,basyny ejesinin onunde goyup,bu durmusdan nalaydy...
Jennetin sol dermany icip hassahan dusenini das-toweregindakiler bilipdiler.Olar:"Jenneti bir etmisi bardyr,bir oglany bagtsyz etmayin diyip janyna kast edendir" diyen gep-gurruler guda tarapa hem yetip baryar.Bular basda ynanmajak bolyalar,yone polisiya isgarlerinin gelmegi,keselhana dusmegi bulary ynandyrmaga mejbur bolyalar.Ilki Maksat hic ynanmayar,ejesinin aydan sozleri,esidilen gep-gurrunler ony azdyryardy.Ejesi oglunyn bagtly bolmagyny islap seydipdi.Seylelik bilen toy hem yatyrylyar...
Gapynyn kakylmagy,Jennetin gecmise syyahatynyn lentasyny kesyar.Icerik ejesi girip gelyar."Gyzym su gun lukmanlar oye goyberjekdiklerini aytdylar,zatlaryny yygnasdyr,kakan bizi alyp gitmane geler.Jennet yagyan yagsy synlap:"Durmus dowam edyar,indi ajy damjaly yagys hic hacan men ucin yagmasyn!" diyip,oz zatlaryny yygnap baslady.
Kakasy gapydan girip:"hany menin mahribanlarym yorun gidelin" diyip almaly zatlary alyp, olar otagdan cykyp gitdiler...
Yasayys dowam edyar