text:
Gyrgyzystanyň organ işgärleri "Yslam döwleti" toparynyň sosial ulgamda gyrgyz dilinde ýaýradan ýüzlenmesi barada barlag işini geçirýärler.
Näbelli bir adamyň Gyrgyzystanyň raýatlaryna "YD" toparyna goşulmaga çagyryş edendigi baradaky wideo 25-nji iýulda internetde peýda boldy. 9 minutlyk wideoýüzlenme YouTube atly internet sahypada goýlandan alty sagat geçenden soň sahypanyň ýolbaşçylary tarapyndan saýtdan aýryldy.
Gyrgyzystanyň Döwlet howpsuzlyk komiteti bilen Içeri işler ministrligi häzir ol adamyň kimdigini we wideonyň ýazga geçirilen ýerini anyklamaga synanyşýarlar.
Teolog Kadyr Malikow, örän möhüm birnäçe ýagdaýa ünsi çekip, şol wideoýüzlenmäniň gaty uly howp döredýändigini nygtapdyr. Onuň pikriçe, şeýle wideoýüzlenmäniň Gyrgyzystanda düşürilendigini anyk aýdyp bolmaz.
Bu ýerde esasy üns berilmeli ýagdaý bolsa, wideoýüzlenmäniň gönümel Gyrgyzystanyň halkyna gönükdirilmegidir.
Kadyr Malikow şeýle diýýär: ”Birinjiden, munuň üns berilmeli esasy aýratynlygy, wideoýüzlenmäniň ilkinji gezek ýörite Gyrgyzystanyň halkyna gönükdirilen ýagdaýda taýýarlanmagydyr. Mundan owal hiç haçan haýsam bolsa bir ýurtdan, mysal üçin, Yrakdan ýa-da Siriýadan Gyrgyzystanyň halkyna ýüzlenme iberilmändi.
Ikinjiden, üns berilmeli esasy aýratynlygy bolsa, Gyrgyzystanyň dinsiz ýurt höküminde suratlandyrylmagydyr. Bu ýerde şeýle wideoýüzlenmäniň "YD" toparynyň ýolbaşçylarynyň ýörite görkezmesi esasynda taýýarlanandygyny hem belläp geçmek gerek”.
Kadyr Malikow, Gyrgyzystanda jemgyýeti radikallaşdyrmaga mümkinçilik döretmek maksady bilen, ýene şuňa meňzeş mazmunda birnäçe wideoýüzlenmäniň ýaýradylyp bilinjekdigi babatda duýduryş berýär: ”Ýagdaý gaty howply. Biz saýlawlaryň edil öňüsyrasynda durus. Halkyň sosial ýagdaýy ýaramazlaşýar.
Ykdysadyýet gaty agyr ýagdaýda. Korrupsiýa we adalatsyzlyk ösýär. Ynha, şeýle ýagdaýlar ýaşlary radikallyga gönükdirýar. Ylaýta-da döwlet ýolbaşçylarynyň hyjap we metjitlerdäki kontrolyň güýçlendirilmegi baradaky soňky çykyşlary jemgyýetde gaýta radikallygy möwjedip biler. Gynansagam, ýagdaý şeýle hem bolýar. Gyrgyzystanda häzir dindar ýaşlar özüne jemgyýetde orun tapyp bilenoklar. Şonuň üçinem olary jemgyýete gyssagly uýgunlaşdyrmak zerur.
Gyrgyzstanyň din işleri baradaky guramasynyň başlygy Maksat hajy Toktomyşew Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda soňky ýagdaýlaryň yz ýanyndan din işleri baradaky guramanyň tagallalaryny hasam güýçlendirendigini nygtap, şeýle diýýär: ”Gyrgyzystandaky hemme ymamlara bu ugurda ýörite tabşyryk berildi.
Ýurduň asudalygyna garşy edilýän öjükdirmelere pursat bermezlik babatda ýörite ýygnak geçirildi. Ýygnagyň netijesinde anna gününe çenli ýurduň ähli metjitleriniň ymamlarynyň gerek bolan materiallar bilen üňjün edilmegi barasynda bir karara gelindi.
Ondan daşgary-da biz has howply sebitleriň ymamlary, aksakgallary we ruhanylary bilen ýörite ýygnaklar hem maslahatlar geçireris. Edil häzir hökümet hem bu ugurda maslahatlara çagyrýar. Enşalla, döwletiň hemaýaty bilen biz hemme ýagdaýy kadalaşdyrarys.
Prezidentiň garamagyndaky "Yýman" fondy ymamlar üçin üç hepdelik ýörite okuw gurnaýar. Fonduň başlygy Nuržigit Kadyrbekowyň bellemegine görä, ekstremizme garşy hökmany suratda güýç däl, eýsem ideologiýa ulanylmalydyr: ”Birinjiden, ekstremisltler ylaýta-da ideologiýa meýdanynda örän işjeň iş alyp barýarlar. Olar elhenç maksatly, diýseň täsirli işlerini bildirmän durmuşa geçirýärler. Şol bir wagtyň özünde-de olar jemgyýetiň gowşak ýerini tapyp, we edil şol ýerden tutup, öz ideologiýalaryny Internetiň üsti bilen birnäçe dilde ýaýradýarlar. Onsoňam, ikinjiden, dünýewi gurluşly döwletiň dünýägaraýşyna käbir ýurtlar özüçe tapawutly ýorgut aýdyp, çemeleşip bilýär. Meselem, owalky sowet respublikalarynda din jemgyýetden aýrylýar. Şonuň üçinem bilim ulgamyna din sapaklaryny hem girizmek kyn bolýar. Üçünjiden, ekstremistler göz öňünde tutýan maksatlaryna ýetmek üçin öz çykyşlarynda, hamala jemgyýet dine garşy ýaly bir garaýşy öňe sürýärler. Şonuň üçinem biz öz ädýän her bir ädimimizi aýratyn düşündirip işlemeli bolarys. Ylaýta-da dini işgärler bilen aýratynlykda köpräk işlemeli. Biziň fondumyz ymamlara gaty uly üns berýär.
Soňky wagtlarda Siriýa gidýän gyrgyzystanlylaryň sany barha köpelýär. Şeýle faktlaryň öňüni almak üçin hökümet olara garşy görülýän çäreleri hasam berkleşdirýär.
Geçen hepde prezident Jenaýat kodeksine üýtgeşiklik bilen goşmaça bölümler girizmek baradaky kanuna gol çekdi. Goşmaça girizilen bölümleriň birinde, daşary ýurtlardaky ýaragly hereketlere gatnaşan ýa-da ekstremistik-terrorçy toparlaryň harby düşelgelerinde tälim alan raýatlaryň 8 ýyldan 15 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilip, jezalnadyrylmagy göz öňünde tutulýar.


c: text/html

text:
Gollandiýanyň derňeýji ekspertleri Orsýetiň Malaýziýanyň 2014-nji ýylyň iýulynda gündogar Ukrainada urlup ýykylan ýolagçy uçary hakdaky ynamdar hasabata alternatiw teoriýalary girizmek baradaky synanyşyklaryny 13-nji oktýabrdaky hasabatyň ýanyndan berlen dokumentleriň üsti bilen ýene bir gezek puja çykardy.
Gollandiýanyň Howpsuzlyk geňeşiniň hasabaty Orsýetiň derňeýjileriniň, mysal üçin MH17 nomerli uçaryň howa-howa raketasy bilen urulmagy ýaly, "başga sahnalary" aýlawa salmaga synanyşyk edendigini görkezýär (şu ýerde we şu ýerde).
Tankytçylar Moskwany howa-howa raketaly gürrüňi ara goşmak bilen Boing 777-niň Orsýet tarapyndan öndürilen we ”Buk” diýlip atlandyrylýan ýer-ýer raketa sistemasy bilen urlup ýykylandygyny görkezýän esasy subutnamadan ünsi başga tarapa sowmaga dyrjaşýanlykda aýyplaýarlar.
Teoriýalar
Çylşyrymly fiziki çekişmeleri, telemetriýa we harby tehnologiýa arkaly gelnen 15 aýlyk barlagyň netijeleri Ukraina, Birleşen Ştatlar we beýleki döwletler tarapyndan öňe sürlen teoriýalara gabat gelýär.
21-nji iýulda, ýagny uçar ýykylanyndan sanlyja gün soň, Orsýetiň Goranmak ministrligi Ukrainanyň Su-25 söweş uçarynyň MH17-ni yzarlandygyny, uçary şonuň urup ýykan bolmagynyň mümkindigini ileri sürdi.
Moskwa hasabatda howa-howa raketasy teoriýasyna üns berilmändigini aýdýar. Gollandiýaly derňeýjiler bolsa bu meselä ýeterlik derejede üns berildi diýýärler.
Gollandiýaly derňeýji ekspertler MH17-niň uçuş maglumatlary bilen raketanyň uçuş ýoly baradaky maglumatlary birikdirip, raketanyň Snižne obasynyň golaýyndaky 320 kwadrat-kilometrlik regiondan atylandygyny çaklaýarlar. Şol wagtda bu region separatistik söweşijileriň elindedi.
Rus barlaglary
Bu barada ”Buk” raketa sistemasyny öndüren Orsýetiň döwlet eýeçiligindäki kompaniýasy ”Almaz-Anteý” hem barlag geçirdi. Ol raketanyň Snižne obasynyň 30 kilometr gündogarynda ýerleşýän Zaroşenko obasynyň golaýyndan atylandygyny aýtdy. Orsýetçi separatistler bu regionyň şol wagt ukrain güýçleriniň gözegçiliginde bolandygyny aýdýarlar.
Gollandiýanyň hasabatynda bolsa Orsýetiň bu delili ret edilip, beýle bolan halatynda uçara ýeten zyýan häzirkisinden tapawutly bolmaly diýilýär.
Derňeýjiler öz derňewleriniň örüsini giňeldip, dürli mümkinçiliklere garapdyrlar. Mysal üçin, MH17-niň igşärleriniň ýagdaýy, ”Boing 777-niň” öz tehniki ýagdaýy, şeýle hem uçarda dörän oýuklar we ýene-de köp zatlar jikme-jik gözden giçirilipdir.
Olar beýleki teoriýalara hem garap olary ret edendiklerini aýdýarlar.
Gollandiýanyň derňeýjileri: "[Uçaryň] dargap, ýykylmagyna sebäp bolup biläýjek beýleki ýagdaýlar barada hem oýlanyldy, olar analizlendi we ret edildi" diýip ýazýarlar.
2014-nji ýylyň aprel aýynda gündogar Ukrainada gazaply hereketler ilki Donetstkiniň söwda merkezinde başlanyp, demirgazyga, gündogara we günorta ýaýraly bäri Orsýet pitneçi toparlaryň ýerli ilat bilen orsýetli "meýletinçilerden" durýandygyny aýdyp gelýär. Bular ukrain söweşijilerine öz meýline goşulan adamlar, hökümet olara muňa ygtyýar berenok we olary goldanok diýýär.
Ýöne ”Buk” raketa sistemasy ýaly çylşyrymly ýaraglaryň, agyr artilleriýanyň bolmagy we ukrainler tarapyndan ele salnan orslaryň özleriniň haýsy goşun birikmesine degişlidiklerini açyk aýtmagy Moskwanyň bu aýdýanlaryny ýalana çykarýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Ukrainanyň premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň syýasy partiýasy Wiktor Ýanukowiçi häkimiýete bikanun eýe bolmak synanyşygynda aýyplap, beýanat ýaýratdy.
Premýer-ministriň orunbasary Oleksandr Turçinow bu partiýanyň internet saýtynda bu barada ýerleşdiren beýanatynda Wiktor Ýanukowiçiň prezidentlige inagurasiýa edilmegine döwlet häkimiýetini bikanun eýelemek hökmünde baha beriljekdigini nygtapdyr.
Ukrainada 7-nji fewralda geçirilen ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda Wiktor Ýanukowiçiň öz garşydaşy Ýuliýa Timoşenkodan ep-esli artykmaç ses alyp, ýeňiş gazanandygyna garamazdan, Ýuliýa Timoşenko saýlawlarda galplyklara ýol berlendigini aýdyp, bu mesele boýunça şikaýat bilen ýurduň ýokary suduna ýüz tutdy.
Bu mesele boýunça sud diňlenişigi şu hepdäniň anna güni başlanar diýlip garaşylýar.


text:
Çarşenbe güni Serbiýanyň premýer-ministri Iwisa Daçiç bilen Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçi Brýusselde özara gatnaşyklary gowulandyrmaklyga gönükdirilen gepleşik geçirýärler.
Munuň özi 2008-nji ýylda Kosowanyň Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri ýokary derejede geçirilýän ikilenji gepleşikdir.
Ýakynda, şu ýylyň fewral aýynda Ýewropa Bileleşiginiň araçyllyk etmeginde Serbiýanyň prezidenti Tomislaw Nikoliç bilen Kosowanyň prezidenti Atifeta Ýahýagi hem Brýusselde ilkinji gezek gepleşik geçiripdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň giňeldilmek meselesi boýunça komissary Stefan Fuele bu gezek Serbiýanyň premýer-ministri Iwisa Daçiç bilen Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçiniň geçirýän gepleşiklerinde anyk bir ylalaşyklara gelinmegine umyt edýändigini aýtdy.
2008-nji ýyldan bäri Kosowanyň garaşsyzlygyny dünýäniň 100-e golaý ýurdunyň ykrar edendigine garamazdan, Serbiýa şu çaka çenli Kosowany öz düzüm bölegi hasaplap, onuň garaşsyzlygyny ykrar etmekden ýüz öwrüp gelýär.


text:
Bangladeşiň sudy ýokary derejeli yslamçy bir lideri uruş jenaýatlary üçin, ölüm jezasyna höküm etdi. 65 ýaşly Ali Ahsan Mohammad Mojaheed 1971-nji ýylda Pakistandan aýrylmak boýunça bolan garaşsyzlyk urşunda jenaýatlary amala aşyrmakda aýyplanýardy.
“Jamaat-e Islami” partiýasynyň hem lideri Mohammad Mojaheed çarşenbe güni suduň karary bilen gennosid, adam öldürmek ýaly aýyplamalar boýunça günäli tapyldy. Onuň aklawçylary suduň bu kararyna şikaýat etjekdiklerini aýdýarlar.
“Jamaat-e Islami” partiýasy suduň çykaran hökmüne garşy çarşenbe güni ýurt boýunça protestleri geçirmäge çagyrdy.
Duşenbe güni hökümetiň gözegçiligindäki Halkara jenaýat tribunaly “Jamaat-e Islami” partiýasynyň başga-da bir wekilini uruş jenaýatlarynda günäli tapypdy. Ghulam Azam 90 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Bangladeşiň hökümetiniň berýän maglumatyna görä, uruş döwri Pakistanyň harbylary we olaryň “Jamaat-e Islami” ýaly ýerli tarapdarlary 3 milliona golaý adamy öldüripdir, şeýle-de 200 müňe golaý aýaly zorlapdyr. Hökümetiň berýän bu sanlary käbir garaşsyz derňewçileri tarapyndan soraga alynýar.


text:
Günbatar Kiýewiň Wladimir Putin baradaky tankydyna goşuldy, bu goşulyşma Putiniň Moskwa tarapyndan anneksiýa edilen Kryma eden ilkinji saparyndan soň boldy.
Putiniň ýarymada sapary Ikinji Jahan Urşunda nasistik Germaniýadan üstün çykylmagynyň şanyna tutulýan 9-njy maý baýramçylygyna gabat geldi.
Putin märekäni Krymyň Orsýete goşulmagy netijesinde «taryhy adalatyň» dikeldilmegi bilen gutlady.
Birleşen Ştatlar bu saparyň "prowokatiw" bolandygyny aýtdy. Ýewropa Bileleşigi Putiniň Ikinji Jahan Urşunyň ýatlama gününi anneksiýanyň dabaralandyrylmagy üçin ulanmaly däldigini aýtdy.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen bu sapary «ýerliksiz» diýip atlandyrdy.
Gündogar Ukrainada, Mariupol şäherinde howpsuzlyk güýçleri orsýetçi separatistler bilen çaknyşýarlar.
Regional häkimiýetler «terrorçylara garşy operasiýalar» mahalynda 7 adamyň öldürilendigini, 39 adamyň bolsa ýaraly bolandygyny aýtdylar.


text:
Orsýetiň öten agşam günbatar Siriýa uran howa zarbalarynyň yzy Siriýanyň hökümet güýçleriniň pitneçi pozisiýalarynyň azyndan dördüsine garşy gury ýer hüjümleri bilen utgaşdy.
Siriýanyň Britaniýadaky Adam hukuklary obserwatoriýasy 7-nji oktýabrda rus uçarlarynyň Siriýanyň iki welaýatyna intensiw howa zarbalaryny urandygyny aýtdy.
Howa zarbalarynda merkezi Hama welaýatynda dört ýer, demirgazyk-günbatar Idlib welaýatynda bolsa üç ýer nyşana alyndy.
Bombalaýyş Siriýanyň hökümetçi milisiýasynyň pitneçi pozisiýalaryna garşy gury ýer hüjümleri bilen utgaşdy.
Aýdylmagyna görä, bu howa zarbalarynyň ilkinji gezek gury ýer hüjümleri bilen utgaşmasy bolup durýar.


text:
Metbugat habarlaryna görä, Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif 20-nji maýda Türkmenistana resmi sapara barýar.
Bu saparda TOPH, ýagny Türkmenistandan Owganystana, Pakistana we Hindistana gaz eltmeli geçirijiniň proýekti barada maslahat ediler.
«Express Tribune Pakistani» gazetiniň ýazmagyna görä, bu ugur boýunça gaz import etmek üçin 10 milliard dollarlyk geçiriji gurmak zerur.
Gazet bu proýektiň bahasynyň biraz öň 7.5 milliard dollar diýlip hasaplanandygyny ýazýar.
TOPH geçirijisiniň jemi uzunlygy 1,735 km bolmaly we onuň 200 kilometri Türkmenistanyň içinden, 735 kilometri Owganystanyň , 800 kilometri Pakistanyň içinden geçip, Hindistan bilen serhetdäki «Fazilka» diýen ýere barmaly.
Bu geçirijiniň ýyllyk gaz möçberi 33 milliard kub metr bolmaly.


text:
Kipr parlamenti duşenbe güni bank goýumçylary öz tygşytlan serişdeleriniň bir bölegini Ortaýer ada ýurduny çökmekden halas etmek üçin beriljek halkara kömegini maliýeleşdirmek üçin bermelimi ýa däl diýen meseläni sese goýmagy planlaşdyryp, soň bu ses berişligi yza süýşürdi.
Ýewro zonasynyň krizise düşen ýyllarynda goýumçylaryň tygşytlan pullary resmiler tarapyndan eldegrilmesiz bir zat hasaplanýardy.
Emma kiprli ýolbaşçylar we halkara karzçylar şenbe güni bir ylalaşygy yglan etdiler, ol ylalaşyga görä, eger goýumçylar öz goýumlarynyň 10 prosentini goşant etseler, oňa derek banklary gaýtadan maýalaşdyrmak üçin 10 milliard ýewro beriljek.
Iň "yzasyz" ýol
Diňe ýeke gezeklik salgyt hökmünde häsiýetlendirilen bu çäre kiprlileri gahar-gazaba çykardy we olaryň käbiri muny kanunlaşdyrylan talaňçylyk diýip atlandyrdy.
Prezident Nikos Anastasiades ýekşenbe güni bu ylalaşygy Kipriň çökmeginiň we ýewro zonasyndan çykarylmagynyň öňüni almak üçin iň "yzasyz" ýol hökmünde goramaga çalyşdy.
Prezident Nikos Anastasiades
"Elbetde, bu çözgüt biziň islän zadymyz däl, emma ol häzirki emele gelen ýagdaýda iň yzasyz çykalga, sebäbi ol hemme zatdan ozal bu ýurduň dolandyrylyşyny biziň öz ellerimizde goýýar."
Parlament tarapyndan öňe sürülýän plan esasynda 100 müň ýewrodan aňyrda serişdesi bolan hasaplara 9.9 prosent salgyt salnar, mundan azrak serişdeli goýumlar bolsa, 6.75 prosent tölemeli bolar.
Hasaplamalara görä, bu salgyt esasynda 5.8 milliard ýewronyň toplanmagy mümkin.
Salgyt hemmelere täsir eder
Salgyt kiprli ýerli ýaşaýjylar bilen bir hatarda kiprli dällere hem degişli bolar. Bu çäräniň kipr banklarynda pul goýan baý orsýetliler bilen ýewropalylara hem mazaly täsir ýetirmegine garaşylýar.
Anastasiades ýekşenbe güni eden çykyşynda bu salgydyň az möçberdäki goýumlara bolan täsirni azaltmak ugrunda tagalla etmegi wada berdi. Ol salgyt tölemäge mejbur edilen goýumçylaryň banklarda paýdar bolmak arkaly kompensasiýa aljagyny, bu paýdarlygyň geljekde tebigy gazdan gelmeli girdejiler bilen kepillendriljegini aýtdy.
Prezident häzirki ýagdaýy 1974-nji ýylyň krizisine deňedi, şonda Türkiýe grekleriň goldamagyndaky döwlet agdarylyşygyna jogap edip, Kipre goşun sürüpdi. Bu krizis adany grek we türk kontrollugyndaky böleklere bölüpdi.
"Kipr adatdan daşary bir ýagdaýda dur. Gynansak-da, ol 1974-nji ýyldan bäri özüniň iň agyr döwrüni başdan geçirýär. Biz adminstrasiýanyň jogapkärçiligini bankrot bolmagynyň öňüsyrasynda aldyk" diýip, prezident aýtdy.
Kiprde ýaşaýan britaniýalylar bu ýeriň hökümetini öz pullaryny ogurlamakda aýypladylar.
“Sişenbe güni men banka gidip, ol ýerdäki bar pulumy çykaryp aljak, hiç zat goýjak däl. Bilýäňizmi, men indi olara ynanamok. Bu ogurlyk. Olar meniň pulumy ogurlaýarlar” diýip, Kearns atly birtaniýaly aýtdy.
Ýekşenbe güni paýtagt Nikosiýanyň bankomatlaryndan pul çykaryp alýan ýaşaýjylar özleriniň alada galandyklaryny aýtdylar.
"Ýagdaý hakykatdanam agyr"
Bir adam şeýle diýdi:
"Menem il ýaly, düşen ýagdaýymyza hem janym ýanyýar, hem gaharym gelýär. Biziň ertir nä güne düşjegimiz belli däl. Ýagdaý hakykatdanam agyr."
Başga bir adam bolsa bu ýagdaýy adalatsylyk diýip atlandyrdy:
"Bu adalatsyz. Meniň hökümet guramasyndan gyzymyň okuwy üçin alan 12 müň ýewrolyk bank karzym bar. Men ol puly bankda goýdum we indi onuň bir bölegini ýitirip, soňam prosenti bilen yzyna tölemeli bolaryn."
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin duşenbe güni Kiprdäki ýagdaýy ara alyp maslahatlaşmak üçin geçiren ýörite maslahatynda bu çäräni “adalatsyz, professional däl we howply” diýip atlandyrdy.
Mudynyň kredit derejesi boýunça gullugynyň berýän maglumatyna görä, ors banklarynyň we kompaniýalarynyň geçen ýylyň aýagynda kipr banklarynda 30 milliard gowrak dollary bar eken.


text:
Türkmenistan we Orsýetiň arasyndaky gatnaşyklar hem-de postsowet giňişligindäki Orsýetiň täsiri, onuň sebäpleri barada Orsýetiň Strategiki Barlaglar Merkeziniň ýerine ýetiriji direktory Andreý Piantkowskiý bilen Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Eger “Nabukko” proýekti başa barsa, “Transkaspiý” turbasy işe girse, Türkmenistanyň Günbatar bilen gatnaşyklary gowulanar, şol gatnaşyklar nebit-gaza baý Türkmenistanda demokratik prosesleriň çaltlanmagyna itergi bolar, şu wagta çenli esasy partnýory Orsýet, ondan şu meselede Türkmenistana hiç hili goldaw ýok – diýen pikiri öňe sürýänler az däl. Siz bu barada näme diýersiňiz?
Andreý Piantkowskiý: Men türkmenistanly demokrat dostlaryma uly hyýalbentlikden saklanyň diýmek isleýärin. Muňa biziň Orsýetdäki tejribämizden göz ýetirmek mümkin. ABŞ bilen Orsýetiň ykdysady, nebit-gaz we beýleki ugurlar boýunça uly möçberde hyzmatdaşlygy bar. Orsýetdäki demokratik proseslere ABŞ-nyň täsiri barmy? Düýbünden ýok. Obamanyň administrasiýasynyň garaýşy şeýle: amerikan milli howpsuzlygynyň ýiti meseleleri Owganystan, Eýran, Merkezi Aziýadaky durnuklylyk. Şu meselelerde bize Putiniň goldawy gerek diýýärler. Orsýet, Medwedew diýenoklaram. Putinden real goldaw almak üçin onuň ýerine bir zat bermeli. Demokratiýa, adam hukuklary ýaly meseleleri gozgap, onuň gaharyny getirmek gerek däl. Onuň öz golasty özbaşdak demokratiýasy bar we ş.m.
Ondanam başga postsowet giňişliginde Orsýetiň öz artykmaçlygy bolmaly. Bar, şol zatlar Putiniňki bolsun, biz Owganystana ýük çekeli, Eýrana garşy sanksiýa girizeli, şol meselelerde Putin goldaw bersin – diýen pikir bar. Bu pikiri iki partiýa-da: demokratlaram, respublikaçylaram goldaýarlar.
Amerikanlary nebit-gaz, ykdysady bähbitler hem öz geosyýasy bähbitleri gyzyklandyrýar. Buşuň döwründe köp ýalňyşlyklar goýberildi, ýöne meniň pikirimçe, demokratiýany ilerletmek baradaky konsepsiýa pozitiw, oňyn iş boldy, köp sanly garşylyklara duçar bolsa-da, demokratiýany ilerletmäge synanyşyklar edildi, häzir welin, o zatlar galdy.
Azatlyk Radiosy: Orsýet bilen ABŞ-nyň arasynda barlyşyk nähili gurnalýar?
Andreý Piantkowskiý: Men Waşingtonda Gudzon institutynda dört ýyl işledim hem bir topar zady öz gözüm bilen gördüm. Kissenjer, Beýker dünýä derejesindäki syýasatçylar. Olar Moskwanyň lobbistleri. “Kissenjer Assoşeýted”, “Beýker konsalting” kompaniýalarynyň üsti bilen iş alyp barýarlar. Beýker “Rosneft”, “Gazprom” ýaly kompaniýalara konsultasiýalar berýär, Kissenjer Primakow bilen işleşýär. “Waşington post” her aýda uly bir makala çap edýär. “Prezident Nikson sentr” instituty bu ideýany ösdürýär. “Waldaý kluby” diýen institutam bar. Şol institutlar Orsýet boýunça uly ekspertlerden 10-15 sanysyny alýarlar-da, aýda bir gezek uçaryň birinji klasly ýerlerinde Moskwa getirýärler, olar üçin gowy gezelençler, Putin, Medwedew bilen duşuşyklary gurnaýarlar. Para berenoklar, ýöne beýle hormatdan soň olar Kremliň propagandistlerine öwrülýärler. Günbatar ekspertlerini öz tarapyňa çekmek işini öz wagtynda Stalin ýola goýupdy. Şeýlelikde Kreml Günbatar bilen gaty gowy özara düşünişýär.
Azatlyk Radiosy: Postsowet giňişligine Orsýetiň täsiri, onuň sebäpleri barasynda näme diýersiňiz?
Andreý Piantkowskiý: Belarusdan Türkmenistana çenli giňişlikde soňky ýyllar gatnaşyklar ýaramazlaşdy. Şol zolakda Orsýetiň artykmaç hukuklary bilen amerikanlaryň ylalaşmagy hiç bir halka ýarap duranok. Ol tebigy zat. Goňşyňyz öýňüze gelip, şu jaý meniň täsir zolagym diýse, kime ýarar? Bu zatlara gowy düşünýärler. Munuňam üstesine Türkmenistan bilen gatnaşykdaky meselelere Merkezi Aziýa-Sentr turbasynda harsal gurnalan prowakasiýany goşsak, liderler demokratik prinsipler barada biri-birine dil ýaryp bilmezler.
Azatlyk Radiosy: Şu ýerde ýene bir sorag: S.Nyýazow üç ýyl mundan öň tarpa-taýyn öldi. Onuň ýerini kimiň eýelejegi belli däldi. Birden häzirki prezident Berdimuhamedow Türkmenistanyň syýasy sahnasyna birinji adam bolup çykdy. Bu işde Berdimuhamedowy Moskwa goldady diýen pikirler şol wagt peýda bolupdy. Eger şeýle bolsa, Aşgabat bilen Moskwanyň gatnaşyklary düýpli bolaýjak ýaly!
Andreý Piantkowskiý: Häzirki ýagdaýlar onuň Moskwanyň goýan adamydygy baradaky çaklamany doly ýalana çykarýar. Moskwa bir zatlary öňünden bilendir diýseler, özüm-ä geň galardym. Türkmenistan şeýle bir ýapyk jemgyýet, ondan Orsýete informasiýa syzýan kanal bardyr öýtmeýärin. Günbatarda Orsýetiň ýörite gulluklarynyň, çekistleriniň aşa ukyplylygy barasynda çişirilen garaýyşlar bar. Ýönekeý mysallar, Ukrainada geçirilen prezident saýlawlarynda ýa-da Aleksandr Lukaşenko bilen gatnaşyklarda Moskwa nähili emelsiz ýalňyşlar goýberdi? Şonuň üçin Türkmenistanyň ikinji prepzidentiniň peýda bolmagy, edil günbatar ýurtlary üçin bolşy ýaly, Kreml üçinem garaşylmadyk ýagdaý boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň başda belleýşiňiz ýaly, eger Günbatar postsowet giňişliginde Orsýete artykmaçlyk beren bolsa, Moskwa türkmen jemgyýetini demokratiýalaşdyrmakda kömek berip bilermi?
Andreý Piantkowskiý: Näme üçin kömek bersin, eger Moskwadaky režim antidemokratik režim bolsa? Putinçilik Moskwa demokratiýanyň duşmany! Lukaşenko, Berdimuhamedow ýaly adamlar bilen gatnaşykda Moskwanyň diktatura ýa demokratiýany goramak, ýa şol ugurda göreş meselelerinde problemasy ýok, bu ýerde bir maksada gulluk edýän adamlaryň biznes problemasy bar.


text:
Şu gün Owganystanda amala aşyrylan partlamalarda halkara koalisiýa güýçleriniň hataryndan iki esgeriň ölendigi habar berildi.
NATO-nyň berýän maglumatlaryna görä, düýn köçe ýakasyndaky partlama netijesinde bir esger, şu gün hem şoňa meňzeş partlamada bir esger ölüpdir.
Ýöne bu heläk bolan esgerleriň haýsy ýurtlaryň raýatlarydygy barada barada heniz anyk maglumat alynmady.
Berilýän maglumatlara görä, şu ýylyň dowamynda Owganystanda halkara güýçleriniň hataryndan 670 esger ölüpdir.
Häzirki wagt Owganystanda halkara güýçlerinden 150 müň çemesi esger bar.


text:
Türkiýe bilen Ermenistanyň ýolbaşçylarynyň şu gün Türkiýede bu iki ýurduň milli futbol komandalarynyň arasynda oýnaljak ýaryşa bilelikde tomaşa etmegine garaşylýar.
Bütündünýä futbol çempionatynyň çäginde geçirilýän bu ýaryşyň bu iki ýurduň arasynda onlarça ýyldan bäri dowam edýän dartgynlygyň köşeşmeginede goşant goşjakdygy aýdylýar.
Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül bilen Ermenistanyň prezidenti Serj Sarkisiýanyň Türkiýäniň Bursa şäherinde geçiriljek bu ýaryşa bilelikde tomaşa etmek baradaky karary, bu iki ýurduň wekilleriniň arasynda serhet gapylaryny açmak hemem diplomatik aragatnaşyklary ýola goýmak ýaly madallary öz içine alan ylalaşyklara gol goýulmagynyň yz yanyna gabat geldi.
Häzirki döwürde Ermenistanyň we Türkiýäniň milli komandalarynyň hiç biriniň Bütindünýä futbol ýaryşyna gatnaşmaga mümkinçiligi galmady. Sebäbi olaryň ikisi hem beýleki komandalardan utulup ýaryşdan bir eýýam çykdylar.
Emma bu çärä futbol diplomatiýasy diýilip atlandyrylýan aladanyň çäginde uly ähmiýet berilýär. Sebäbi mundan ozal Türkiýäniň prezidenti hem bu iki ýurduň milli komandalarynyň arasynda geçirilen bu ýaryşyň birinji tapgyryna tomaşa etmek üçin Yerewana barypdy.


text:
Sişenbe güni Gyrgyzystanda yslamdan ozalky taňryçylyk dininiň düzgünlerini ündeýän ruhy hereketiň aktiwisti Kubanyçbek Tezekbaýew dini we etniki ýigrenji öjükdirmekde aýyplanyp, sud jogapkärçiligine çekildi.
Bu baradaky jenaýat aýyplamasy ozalbaşda oňa garşy Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk komiteti tarapyndan dekabr aýynda bildirilipdi. Şeýle jenaýat aýyplamasynyň bildirilmegine bolsa, Kubanyçbek Tezekbaýewiň mediada eden çykyşyna Gyrgyzystanyň din meseleleri baradaky Döwlet komitetiniň beren bahasy sebäp boldy.
Kubanyçbek Tezekbaýew geçen ýylyň 16-njy iýunynda döwlet radiosyna beren interwýusynda Gyrgyzystandaky köp mollalary “özleriniň günäli geçmişlerini bassyr-ýussur etmäge çalyşýan ozalky arakhorlar we ganhorlar” diýip atlandyrypdy. Özüniň bu çykyşy bilen baglanyşykly günäli tapylan halatynda, oňa bäş ýyla çenli türme tussaglygynyň berilmek howpy abanýar.
Ýurtda sportuň göreş usullary boýunça hususy mekdep açmak arkaly has uly meşhurlyga eýe bolan Kubanyçbek Tezekbaýew özüniň mediada dindarlar barada şeýle açyk bellikler bilen çykyş edendigini inkär etmeýär. Ýöne ol özüniň hiç hili dini ýigrenji öjükdiriji hereket etmändigini aýdyp, özüne garşy gozgalan işi özüniň gadymy taňryçylyk ynamyna eýerýändigi üçin görülýän çäre diýip häsiýetlendirýär.
Giň gerim alýar
Kubanyçbek Tezekbaýewe garşy gozgalan jenaýat işi Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlary bilen birlikde, Gyrgyzystanda-da soňky wagtlar giň gerim alýan gadymy taňryçylyk dini bilen baglanyşykly meselä hem habar serişdeleriniň ünsüni gönükdirdi.
Taňryçylyk dini yslam dininden ozal türki dilli halklaryň, şol sanda gyrgyzlaryň arasynda-da ýörgünli bolan din hasaplanylýar. Bu dini ynanç käbir şamançylyk däp-dessurlarynyň elementlerini-de öz içine alýar. Taňryçylyk dini, esasan, tebigat bilen sazlaşykda ýaşamak ideýasyny ündeýär.
Gyrgyzystanda soňky ýyllar bu dini ynanja uýýanlaryň sany kem-kem artýar we ilat arasynda muňa kän bir garşylyk hem duýulmaýar. Ýöne, şol bir wagtyň özünde, bu dini ynanja garşy musulman ruhanylarynyň ýiti tankydy garaýyş bilen çykyş edýändiklerini-de görmek bolýar.
Kubanyçbek Tezekbaýew musulmançylyga eýerýän islendik adamyň şol bir wagtyň özünde taňryçylyga-de eýermeginiň örän bolup biläýjek zatdygyny we häzirki wagt köp adamlaryň şeýle hem edýändiklerini aýdýar.
Ýöne, beýleki tarapdan, Kubanyçbek Tezekbaýew Gyrgyzystanda ilat arasynda, aýratynam, ýaşlaryň arasynda yslam dininiň kem-kem ýaýrap gidip oturmagyny tutuş halkyň geljegine abanýan howp hökmünde häsiýetlendirip, muňa garşy tankydy garaýyşlar bilen çykyş edip gelýär. Ol özüniň şeýle tankydy garaýyşlary bilen-de ilat arasynda giňden tanalýar.
“Din däl”
Taňryçylyk dinine eýeriji tanymal şahyýetlerden ýene biri, Gyrgyzystanyň ozalky parlament deputaty we hökümet işgäri Dastan Sarygulow özuni taňryçylyk dininiň Gyrgyzystandaky ideologik lideri diýip hasaplaýar.
Ol bu diniň aýratynlygy barada şeýle diýdi: “Birinjiden, taňryçylyk - bu din däl. Ikinjiden, bu diňe dünýägaraýyş. Ol bolsa, üçünjiden, adamlaryň durmuş obrazyna öwrülen zat. Taňryçylarda nähilidir bir mukaddes kitap ýok. Ýöne olar dünýäniň esasy dinlerinde bar bolan ähli moral we ruhy düzgünleri berjaý edýärler”.
Dastan Sarygulow Gyrgyzystanda “Taňry Ordasy” ady bilen graždan jemgyýeti toparyny-da döredendigini we özleriniň nähilidir bir dini däl-de, durmuş obrazyny wagyz etmek bilen meşgullanýandyklaryny aýdýar.
Ol häzirki wagt Gyrgyzystanyň oba ýaşaýjylarynyň 60 prosente golaýynyň taňryçylyga eýerýändiklerini, ýa-da, iň bolmanda, taňryçylyga ýakyn däp-dessurlary we gymmatlyklary saklap galandyklaryny öňe sürýär. Emma käbir synçylar taňryçylyga aktiw eýerýänleriň sanynyň ýurtda 5 müň töweregidigini, şol sanda, olaryň arasynda intellektuallaryň-da bardygyny aýdýarlar.


text:
Türkiýäniň daşary işler ministri Orsýetiň söweş uçarlarynyň Türkiýäniň howa giňişligini bozandygyny aýdýar.
Ministrlik Orsýetiň Türkiýedäki ilçisi Andreý Karlowy çagyryp, protest bildirendigini habar berdi. Türkiýe giňişliginiň Orsýetiň söweş uçarlary tarapyndan Siriýa bilen serhediniň golaýynda 3-nji oktýabrda bozulandygyny habar berýär.
Daşary işler ministrligi Türkiýäniň iki sany F16 kysymly uçarynyň Orsýetiň uçaryny Türkiýäniň howa giňişligini terk etmäge mejbur edendigini belledi.
Türkiýäniň resmileri Moskwanyň Türkiýäniň howa giňişliklerini mundan beýläk ýene bozan ýagdaýynda “islenilmeýän islendik hadysa jogapkär boljakdygy” barada orsýet ilçisiniň habarly edilendigini aýtdylar. Habar berilişine görä bu barada Türkiýäniň daşary işler ministri Feridun Sinirlioglu Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowa hem aýdypdyr.
Türkiýe Orsýeti Siriýada amala aşyrýan howa zarbalary üçin açyk tankyt edýär we onuň prezident Başar al-Assada garşy söweşýän käbir oppozision toparlara zarba urandygyny aýdýar.


text:
Geçen hepdäniň ahyrynda Türkmenistanyň ençeme welaýatynda yzygiderli ýagyş ýagdy. Bu ýagnyň ekin meýdanlaryna täsir ýetirip, pagta, gök-bakja ekinleri ýaly hasyllaryň zaýa bolandygy habar berilýär.
Şol bir wagtda bu tebigy hadysa, onuň ekin meýdanlaryna ýetiren täsirleri barada türkmen media serişdelerinde habar berilmändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosy bu tebigy hadysanyň, aýratynda, Lebap welaýatyndaly ekin meýdanlaryna ýetiren täsirleri barada aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
ABŞ-nyň ilat ýazuwy boýunça býurosy Birleşen Ştatlaryň garyplyk derejesiniň 2010-njy ýylda 15.1 prosente ýetendigini, ýagny ýurduň ýaşaýjylarynyň 42.2 millionynyň garyplyk derejesinde ýaşaýandygyny aýdýar.
Munuň özi amerikanlaryň her altysyndan biriniň garyp düşendigini aňladýar. Maglumata görä, 1959-njy ýylda ilat ýazuwy arkaly şeýle maglumatlar toplanyp başlanaly bäri geçen ýyl Birleşen Ştatlarda iň ýokary işsizlik derejsi bolupdyr.
Birleşen Ştatlardaky standarta laýyklykda, eger dört adamdan ybarat maşgala ýylda 22 müň 314 dollardan az girdeji alýan bolsa, maşgalanyň agzalary garyplyk derejesinde ýaşaýar diýlip hasaplanýar.


text:
Liwiýada zorluk ýitileşdi. Bu ýerde uruşýan iki sany ýaragly topar ýurduň iki uly şäherini eýelemek ugrunda söweşýärler. Biz zorlukly hereketlerde esasy rol oýnaýanlara we gerimi barha giňäp barýan urşa syn edýäris.
Ýaragly toparlaryň arasyndaky söweşler Liwiýada bulaşyklygy döretdi we 2011-nji ýylda diktator Muammar Kaddafiniň agdarylmagyndan soňky döwürde ýüz beren iň güýçli zorluklary tutaşdyrdy.
Täsirli yslamçylar bilen milletçileriň arasyndaky güýçli söweşler paýtagt Tripolide we ýurduň gündogarynda ýerleşýän Bengazi şäherinde dowam edýär. Milli goşunyň gowşaklygy sebäpli hökümet söweşijilere garşy çykmaga we zorlugyň öňüni almaga ukypsyz.
Liwiýanyň öňki we täze saýlanan parlamentleriniň arasynda häkimiýet ugrunda dowam edýän göreş bilen bir wagtda söweşleriň güýçlenmegi ýurduň graždan urşuna gark bolmagy barada howatyrlanmalary artdyrýar.
Esasy gatnaşyjylar
Tripolidäki zorlukly hereketlerde esasy rol oýnaýanlaryň biri Misrataly yslamçylar bilen bagly güýçler, beýlekisi Zintan söweşiji topary. Liwiýanyň günbataryndan bolan bu iki topar Tripolini söweş meýdanyna öwürdiler we BMG-ni hem daşary ýurt ilçihanalaryny öz işgärlerini bu ýerden göçürmäge mejbur etdiler.
Misrata söweşijileri 23-nji awgustda Tripoliniň halkara aeroportuny üç ýyl bäri öz elinde saklan Zintan söweşijileriniň elinden basyp alansoň, aýgytly ýeňiş gazanandyklaryny yglan etdiler.
Zintan söweşijileri Tripoliniň daşyna çekildiler we Misrata söweşijileri şäheri eýelediler.
Ýurduň gündogarynda ýerleşýän Bengazi şäherindäki söweşlere ýaragly toparlaryň ençemesi gatnaşýarlar.
Olaryň biri - ”Ansar al-Şariýa” atly ekstremistik yslamçy söweşiji topardyr. Bu topar 2012-nji ýylyň sentýabr aýynda ABŞ-nyň Bengazidäki konsulhanasyna edilen hüjümiň, ABŞ-nyň ilçisi Kristofer Stewensiň we ilçihananyň ýene üç işgäriniň öldürilmeginiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.
Bu şäherde söweşler ”Ansar al-Şaria” bilen beýleki iki sany milletçi ýaragly toparyň arasynda gidýär. Bu iki toparyň biri ”Al-Saýganyň” söweşijileri Liwiýanyň ýörite güýçleriniň öňki wekillerinden düzülen, beýlekisi-de dönüklik eden general Halifa Haftaryň baştutanlygynda hereket edýän ýaragly topar.
Liwiýanyň nebite baý günorta bölegi Nebit kärhanalarynyň geňeşiniň lideri Ibrahim Jadhranyň gözegçiliginde saklanýar. Bu gurama ýurduň wajyp nebit önümçiligini goramak maksady bilen döwletiň gözegçiligine alnypdy. Emma Jadhran hökümeti korrupsiýada aýyplady we soňky wagta çenli Liwiýanyň nebit eksport terminallaryny böwetledi.
Şol bir wagtyň özünde-de söweş uçarlary Misratanyň Tripolidäki pozisiýalaryna we Bengazide yslamçylaryň gözegçiligindäki giňişliklere hüjüm etdiler. Misrata bu hüjümleri amala aşyrmakda Müsüri we Birleşen Arap Emirliklerini aýyplady.
ABŞ-nyň resmileriniň ady agzalmazlyk şerti bilen Frans Press agentligine (AFP) 25-nji awgustda aýtmagyna görä, Birleşen Arap Emirlikleriniň uçarlary ýedi günüň dowamynda Misrata toparynyň söweşijilerine garşy iki gezek hüjüm edipdir we munuň üçin Müsürdäki bazalardan peýdalanypdyr. Birleşen Arap Emirlikleri muny kommentirlemedi, Kair muňa öz gatnaşygyny ret etdi.
Hökümetiň ukypsyzlygy
Merkezi hökümetiň gowşaklygy milli armiýanyň ukypsyzlygyna we jemgyýetiň howpsuzlygyny üpjün etmekde dürli harby toparlara daýanmagyna getirdi.
Emma hökümet bu toparlara gözegçilik etmäge ukyply däl. Ýaragly toparlar hökümetden aýlyk alýandygyna garamazdan, öz ýolbaşçylarynyň isleglerine görä hereket edýärler.
Mysal üçin, Zintan söweşijileri 2011-nji ýylda Tripoliniň aeroportuny öz eline alansoň, hökümet tarapyndan olara bu ýere gözegçilik etmek işi tabşyryldy. Emma olar soň bu ýerden çekilmek islemediler.
Misrata söweşijileri hem Goranmak ministrliginiň aýlygynda otyr.
Ýagdaýy hasam çylşyrymlaşdyrýan ýene bir mesele toparlaryň ikisi-de Liwiýanyň rewolýusion hereketi (LROR) atly ýene bir toparyň hüjümi astynda galýar. Döwletden aýlyk alýan bu topara hökümet tarapyndan geçen ýylyň oktýabr aýyndan öň paýtagty goramak işi tabşyrylypdy.
Kaddafiniň wezipesinden çekilmegine getiren kampaniýanyň dowamynda häzirki wagtda bir-birine garşy söweşýän toparlaryň köpüsi bir güýç bolup hereket edipdi, emma şondan soň duşmana öwrülip, söweş meýdanyna çykdylar.
Kembrij uniwersitetinde Liwiýa boýunça professor George Joffe häzirki wagtda Liwiýada 350 çemesi ýaragly toparyň hereket edýändigini aýdýar.
“Olaryň her biri aýratyn güýç merkezine wekilçilik edýär we beýleki toparlar bilen häkimiýeti paýlaşmak islemeýär. Üstesine, bu toparlaryň regional we tire-taýpalara degişliligi bilen bagly sowal hem ýüze çykýar”.
Iki bäsdeş hökümet
Liwiýada söweşleriň güýçlenmegi bilen bilelikde bu ýerde bir-birine garşy çykyş edýän parlamentleriň arasynda hem göreş gidýär.
Liwiýanyň 35-nji iýunda täze saýlanan parlamenti Tobruk şäherinde ýerleşýär. Häkimiýet başyndan çekilmekden boýun gaçyrýan öňki parlament bolsa Tripolide.
Täze parlament milletçi, öňki bolsa yslamçy. Olaryň ikisi-de bir-biriniň kanunydygyny ykrar etmekden boýun gaçyrýarlar.
Liwiýanyň öňki parlamenti 25-nji awgustda ýygnanyp, ýurduň häzirki wagtlaýyn hökümetini dargatmak we yslamçy Omar al-Hassiniň ýolbaşçylygynda täze “milli halas ediş hökümeti” döretmegiň tarapyny tutup, ses berdi.
Şol bir wagtyň özünde-de täze saýlanan parlamentiň kanunçykaryjylary Tripolini öz gözegçiliginde saklaýan yslamçylary “terrorçy guramalar” diýip atlandyrdylar we ýurduň goşunbaşysyny yslamçylar bilen baglanyşykda aýyplap, wezipesinden çetleşdirdiler hem-de bada-bat “terrorçylara” garşy uruş yglan eden täze bir goşubaşyny wezipä bellediler.
Liwiýanyň premýer-ministri Abdullah al-Thinniniň baştutanlygyndaky wagtlaýyn hökümetiň Tripola dolanyp barmaga mümkinçiligi ýok.
Graždanlyk urşa alyp barýan ýoda
Şeýle ýagdaýda köp analitikler giň gerimli graždanlyk urşunyň boljakdygyny çak edýärler.
George Joffe “bu graždanlyk urşuna getirýän gutulgysyz ýagdaýa örän ýakynlaşdy” diýdi. Ol graždanlyk urşunyň iki frontdan ybarat boljagyny çak edýär.
“[Uruşlaryň] biri milletçileriň we yslamçylaryň arasynda bolar” diýip, Joffe şol bir wagtda-da beýleki urşuň ýurduň gündogarynyň we günbatarynyň arasynda boljagyny duýdurýar. Onuň sözlerinden çen tutsaň, onda şeýle ýagdaýda ýurduň bütewi galyp-galmajagy sorag astyna düşýär we onuň Tripoliniň gözegçiliginde boljagy-bolmajagy ýa-da gündogardaky Kirenaika regionynyň-da bölünip, bu sebitiň Bengazi tarapyndan dolandyrylmagy ýaly meseleler orta çykyp biler.


text:
Orsýetiň Sankt Peterburg şäherinde ýüzlerçe adam ýerli häkimietleriň ilaty gyş hadysalaryndan goramakdaky we şäheriň merkezindäki taryhy ýerleri gurluşukçylaryň bozmagynyň öňüni almakdaky başarnyksyzylygyna garşy proteste çykdy.
Proteste 700 çemesi adam, şol sanda liberal “Ýabloko” partiýasynyň we hatda Kremle dostlukly “Adalatly Orsýet” partiýasynyň agzalary goşuldy.
Gyşda jaýlaryň şiferlerinden gaçan buz bölekleri bäş adamy, şol sanda iki çagany öldürdi.
Peterburg häkimiýetleriniň ýanwarda federal hökümetden şäheri Orsýetiň taryhy ýerleriniň sanawyndan öçürmegi soramagy gorag toparlaryny gazaba mündürdi. Sebäbi bu ýagdaý gurluşykçylara köne binalary ýumurmaga giň ýol açjakdy.


text:
Türkmenistanda 12-nji ýanwardan başlap, ýurtda ilata daşary ýurt puluny satmak düzgünlerine birnäçe üýtgetmeler girizildi we indi fiziki şahslar daşary ýurt walýutasyny diňe bank hasaplarynyň üsti bilen satyn alyp bilerler.
Eýsem, ýurtda dollaryň satuwy bilen baglanyşykly girizilen çäklendirmeler daşary ýurtlarda işleýän türkmenistanly zähmet migrantlaryna we bilim alýan studentlere nähili täsir ýetirýär?
Olar bu täze düzgüne nähili reaksiýa bildirýärler? Şeýle-de, Türkmenistanda girizilen dollar çäklendirmesi daşary ýurtlar bilen durmuşy baglary bolan maşgalalara nähili täsir ýetirýär?
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanyny Türkmenistanyň dollar meselesiniň daşary ýurtlar bilen baglanyşykly raýatlaryna ýetirýän täsirine gönükdirýär.


text:
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkmenistanda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmeginiň soňuna ýetmegi we ýurtdaky beýleki adam hukuklary problemalaryny çözmegi üçin türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa basyş etmeli diýlip, adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramanyň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň 25-nji awgustda ýaýradan maglumatynda aýdylmagyna görä, Berdimuhamedow 29-njy awgustda Berlinde kansler Angela Merkel we beýleki ýokary derejeli resmiler bilen duşuşyp, iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklary we beýleki meseleleri maslahat etmegi planlaşdyrýar.
Beýanatda Türkmenistanyň dünýäniň iň bir ýapyk we repressiw ýurtlarynyň biridigi ýatladylyp, “hökümet başga pikirdäki adamlara çydamlylyk görkezmeýär, ähli media serişdelerini öz gözegçiliginde saklaýar we raýatlaryň daşary ýurda gitmegini öz islegine görä gadagan edýär” diýilýär.
“Bu dünýä lideri Merkel üçin Türkmenistanda öz hökümeti bilen düşünişip bilmeýän adamlaryň arkasyny almak üçin bu bir seýrek duş gelýän mümkinçilik. Merkel Türkmenistanda repressiýanyň soňuna ýetmegiň zerurdygy barada göni we netijeli gepleşikleri geçirmek üçin bu mümkinçiligi sypdyrmaly däldir” diýip, “Human Rights Watch” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça direktory Hugh Williamson aýdýar.


text:
NATO-nyň baş sekretary Anders Fogh Rasmussen sişenbe güni özüniň Orsýetiň Ukrainanyň gündogar serhetinde ýerleşdiren ýaragly güýçlerini yzyna çekýänligini görkezýän hiç bir alamaty görmeýändigini aýtdy.
Rasmussen muny NATO agza ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň Ukraina krizisi boýunça pikir alyşmak üçin Brýusselde barýan duşuşygynyň öň ýanynda aýtdy.
"Gynansak-da, men Orsýetiň ýaragly güýçlerini yzyna çekýändigini tassyklap biljek däl. Biz muny göremzok. Bu harby artykmaçlyk dartgynly ýagdaýyň köşeşmegine hiç bir halatda goşant goşup bilmez. Biziň görmek isleýänimiz ýagdaýyň köşeşmegi".
Rasmusseniň aýtmagyna görä, Orsýetiň Ukrainanyň garşysyna aggressiýasy Ýewropanyň howpsuzlyk landşaftyny düýpgöter üýtgedip, NATO-nyň edil serhetlerinde durnuksyzlyga sebäp bolýar.
Ol Orsýetiň NATO-Orsýet ýaranlygynyň esaslaryny emele getirýän prinsipleri bozýandygyny aýtdy: "Biz Orsýetiň hereketleriniň kabul ederlik däldigini aýyl-saýyl görkezeris. Orsýet bilen şoňa laýyklykda hyzmatdaşlyk etmek baradaky kararlara geleris. Sebäbi Orsýet öz hereketleri bilen partnýorlyga esas bolup hyzmat edýän prinsipleri ýykdy. Halkara borçnamalaryny ýumurdy. Şol sebäpden biz indi hemişekisi ýaly gündelik işe dolanyp bilmeris".
NATO-nyň Brýusseldäki duşuşygy Orsýet Krymy harby güýç bilen eýläp, ony anneksiýa edeli bäri geçýän ilkinji duşuşyk.
Howatyrlar
Moskwa öten aý on müňlerçe esgerini ukrain serhedine üýşürmek bilen Orsýet Krymdan soň indi Ukrainanyň beýleki böleklerini eýelejek bolýar diýen gorkyny oýardy.
Orsýetiň goranmak ministri duşenbe güni serhediň golaýynda geçirilen türgenleşigi tamamlan batalýony yzyna çekýändigini aýdypdy.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary hem Orsýetiň ýaragly güýçleriniň ukrain araçäginden yza çekilýändigini tassyklap bilmeýändigini aýdýar. Ýöne döwlet departmentiniň sözçüsi Jen Psaki bu iş tassyklansa, onda bu "oňat garşylanan deslapky ädim bolar" diýdi.
NATO Ukraina meselesine harby taýdan özüniň goşulmajakdygyny bildirdi – Ukraina harby ýaranlyga agza däl – ýöne öz gündogar Ýewropadaky agzalaryna, aýratyn-da Baltika döwlerine bu babatda arkaýynlyk berdi.
NATO-nyň baş sekretary: "Ministrler ýaranlyga agza döwletlere abanýan howpy, nähili hem bolsa, yzyna serpikdirmek barada gerekli çärerleri görerler, Ukraina hem goldawy teklip ederler" diýdi.
"Gorkuzmak goranmaga itekleýär”. Şol sebäpden biz gerekli çäreleri girizip, NATO ýaranlaryna abanýan hiç bir howpuň ýol almajakdygyny bütin dünýä görkezeris. Ýaranymyz Ukrainany hem köp wagt bäri dowam edip gelýän ýaranlygymyzyň çäklerinde syýasy hem praktiki çäreler bilen godamagyň ýollary barada ylalaşarys" diýip, Rasmussen nygtady.
NATO-nyň ministrleriniň Ukrainanyň häzirki wagtlaýyn daşary işler ministri Andriý Deşitsýa bilen bolan bir duşuşykda bu ýurduň ýaragly güýçleriniň harby taýynlygyny has ýokary derejä ýetirmek üçin oňa kömek teklip etmegine garaşylýar.
Ministrler şeýle hem Orsýet bilen hyzmatdaşlygy-da täzeden gözden geçirerler.
Ukrainanyň parlamenti NATO döwletleri bilen harby türgenleşik geçirmegi sişenbe güni geçirilen ses berişlikde oňlady.


text:
Russiýa Ukrainada jenaýatlar bilen aýyplanýan ýurduň öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçi Kiýewe ekstradisiýa etmejekdigini aýtdy.
Russiýanyň baş prokurory Ýuriý Çaýka 11-nji aprelde Krymyň Simferopol şäherinde eden çykyşynda aýyplamalar bilen ýüzbe-ýüz bolmagy üçin, Ukrainanyň kanuny prezidentiniň Kiýewe ugradylmajakdygyny belledi.
Çaýka aýratynam, Ýanukowiçiň “hiç hili jenaýat etmändigini” hem sözüne goşdy.
Fewral aýyndan başlap Ukrainanyň hökümeti Ýanukowiçiň ekstradasiýa edilmegi üçin iş alyp barýarlar. Ýanukowiç Ýewropa Bileleşigi bilen pakta gol goýmakdan ýüz öwürensoň, Ukrainada oňa garşy protestler başlapdy. Ol şondan soň Ukrainany terk edipdi.
Ýanukowiç Ukrain ýolbaşçylary tarapyndan, Kiýewdäki ýaragsyz protestçilere ot açmaklary üçin ýurduň howpsuzlyk gulluklaryna buýruk bermekde aýyplanýar. Şol wakada 100 çemesi adamyň ölendigi aýdylýar.


text:
16-njy fewralda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Baýdak baýramy mynasybetli käbir tussaglaryň günäsini geçmek baradaky permana gol goýdy.
Prezident Berdimuhamedow welaýatlaryň, etraplaryň we şäherleriň häkimlerine, şeýle hem beýleki ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmek boýunça ähli çäreleri görmegi tabşyrdy, diýlip resmi metbugatda habar berilýär.
Şol bir wagtyň özünde günäsi geçiljek tussaglaryň sany barada resmi taýdan henize çenli hiç hili maglumat berilmeýär.
Eýsem, türmeden boşadylan bir tussag durmuşyň islendik ugrunda, şol sanda işe ýerleşmek meselesinde beýleki raýatlardan tapawutlylykda nähili tejribeleri başdan geçirýär?
Azatlyk Radiosy bu mesele bilen gyzyklanyp, aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Sişenbe güni Britaniýanyň we Birleşen Ştatlaryň goranmak ministrleri Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň hökümet binalaryna geçirilýän hüjümleriň kanuny hüjümlerdigini nygtap çykyş etdiler.
Pentagonda geçiren özara gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşlarynda Britaniýanyň goranmak ministri Liam Foks bilen Birleşen Ştatlaryň goranmak ministri Robert Geýts NATO güýçleriniň Liwiýanyň hökümet binalaryny bombalaýandyklaryna garamazdan, bu hüjümleriň maksadynyň Muammar Kaddafini nyşana almak däldigini bellediler.
Britaniýanyň goranmak ministri Liam Foks Muammar Kaddafi öz ýeňlişini näçe tiz boýun alsa, şonça gowy boljakdygyny aýtdy.


text:
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko Fransiýanyň prezidentine ýüzlenip, Parižde geçjek “Ewro 2016” futbol ýaryşyna barmak isleýän ukrainaly futbol janköýerlere “wiza berilmeginde” ýardam sorady.
Poroşenkonyň edarasy Poroşenkonyň Fransua Hollanda şeýle çagyryş bilen 6-njy iýunda geçiren telefon söhbetdeşliginde ýüzlenendigini habar berdi.
Bir aýlap dowam edjek Ýewropanyň futbol ýaryşy 10-njy iýunda Parižde başlanýar.
6-njy iýunda on çemesi adam Fransiýanyň Kiýewdäki ilçihanasynyň öňünde jemlenip, wiza berilmeginiň uzaga çekmegine protest bildirdi.
Protestçiler Fransiýanyň ilçisine gowşuran hatynda 100 çemesi adama wiza bermegiň ret edilendigini we 1000 çemesi adamyň henizem wiza garaşýandygyny bellediler.


text:
Moskwanyň Leningradskiý demirýol wokzalynyň adyny üýtgedip, oňa Nikolaýewsk adynyň berilmegi barasynda karar heniz kabul edilmedi diýip, Orsýetiň demirýollary korporasiýasynyň resmi beýannamasynda bellenipdir.
Mundan öň "Korporasiýanyň prezidenti Wladimir Ýakunin degişli permana gol çekdi" diýip, korporasiýanyň wekili agentliklere beren interwýusynda aýdypdy. Anyklanan maglumatlara görä, wokzalyň adyny üýtgetmek meselesi häzir diňe maslahatlaşylýar.
Leningradskiý wokzalyna taryhy adynyň gaýtarylyp beriljekdigine Orsýet kommunistleri protest bildiripdir.


text:
Halkara Atom Energiýasy Gullugynyň direktory Ýukiýa Amano “Eýranyň atom ýaragyny öndürmek boýunça gizlin iş alyp barýan bolmagy ähtimal” diýip, muňa BMG-niň ýadro gözegçilik edýän edarasynyň çuňňur alada bildirýändigini aýtdy.
Geçen ýyldan bäri Eýran urany baýlaşdyrmak işini aýda üç esse artdyrdy, bu bolsa oňa atom ýaragyny döretmäge mümkinçilik berýär diýip, Amano belledi.
Amano bu beýanatyny HAEG-niň 35 döwletiň wekillerinden ybarat geňeşiniň duşenbe güni Wenada geçirýän maslahatynda etdi.
Halkara Atom Energiýasy Gullugyna agza döwletlere ýollan dokladynda Amano Eýrana fewral we ýanwar aýlarynda iki saparyň gurnalandygyny, ýöne şol saparlaryň Tähran bilen “esasy gapma-garşylyklary” çözmändigini aýtdy.
Tähran özüniň atom ýaragyny öndürmek boýunça hiç hili iş alyp barmaýandygyny tekrarlaýar.


text:
Köriçege
Gurçuk görnüşli ösüntginiň (appendiks) (lat. appendicitis) yagdaýlaryny beýan edýän maglumatlar XVI asyrda Leonardo da Winçiniň hem-da Andreasa Wezaliniň ylmy işlerinde hem duş gelýär.
Birnäçe wagtdan soň Ýewropa lukmanlary hem jesetleri kesip açan halatlarynda, gurçuk görnüşli ösüntginiň sowuklama ýagdaýlaryna duş gelýändiklerini beýan edipdirler. Köriçege (appendisit) kör içegäniň sowuklamagynyň netijesi saýylyp, ol ýagdaýa kän bir üns hem berilmändir. (Kör içegäniň sowuklamagyna "typhlitis" diýilýär). XIX asyrda iňlis hirurglary Braýt we Addison ýiti köriçegäniň alamatlaryny has takyk beýan edip, ony aýratyn kesel hökmünde häsiýetlendiripdirler. Bu bolsa ýiti köriçegeli näsaglaryň bejergisinde operatiw usuly birinji orna çykarmaga itergi beripdir.
Birinji appendektomiýany (gurçuk görnüşli ösüntgini aýyrmak operasiýasyny) Keramatly Georgiý hassahanasyny esaslandyryjy londonly hirurg K.Amýand 1735-nji ýylda geçirdi. Ol 11 ýaşly oglanjyga operasiýa edip, onuň sagalmagyny gazandy. 1886-njy ýylda R. Fitz "köriçege" diýen düşünjäni girizip, onuň bejergisinde, hirurgiki usulyň möhümdigini belläp geçdi.
Appendektomiýany birinji gezek Germaniýada 1888-nji ýylda geçirdiler. Keseliň alamatlaryny 1889-njy ýylda A. Mak-Burneý (keseliň bir alamaty onuň adyny göterýär) beýan edýär.
Gurçuk görnüşli ösüntgä ýetmek üçin hirurglar tarapyndan ulanylýan gyýak kesim hem onuň adyny göterýändir. Ýöne birinji gezek ol kesimden Makartur peýdalandy.
Russiýada appendektomiýa operasiýasy birinji gezek 1988-nji ýylda Petropawlowsk keselhanasynda lukman K. P. Dombrowskiý tarapyndan geçirildi. Bu operasiýa has giňişleýin, 1909-nji ýylda rus hirurglarynyň gurultaýyndan soň geçirilip başlandy.
1961-nji ýylda Nowolazarew antraktida stansiýasynyň lukmany L. Rogozow öz-özüne appendektomiýa operasiýasyny geçirdi.
Köriçege (appendisit) – kör içegäniň gurçuk görnüşli ösüntgisiniň sowuklamagy bolup, garyn boşlugynyň agzalarynyň ýiti keselleriniň içinde iň giňden ýaýran keseldir.
Ortaça her ýyl her 250 adamyň biri ýiti köriçege bilen keselleýändir. Bu kesel dürli ýaşly adamlarda duş gelip biler, ylaýta-da ol 10-30 ýaş aralygynda ýygy duş gelýändir.
Çagalarda duş gelme ýygylygy 1-3%-den köp däldir. Erkek adamlarda hem, aýallarda hem deň derejede duş gelýändir. Ýiti köriçegäniň ýarylmadyk ýagdaýynda ölümçilik 0,1%, ýarylan ýagdaýynda 3%-e ýetýändir. Keselhana keseliň birinji gününde gelen näsaglaryň arasynda ölümçilik ýagdaýy, giç ýüz tutanlar bilen deňeşdirlende 5-10 esse azdyr. Görkezilen maglumatlar keseli başlangyç döwründe anyklap,tiz hirurgiki kömegi bermegiň möhümdigini nygtaýar.
Köriçegäniň ýüze çykmagy birnäçe sebäplere görä bolup biler:
1. Mehaniki teoriýa – ýiti köriçege içegäniň dürli zatlar bilen dykylmagy netijesinde içege florasynyň (içegede ýaşaýan mikroblar) işjeňleşmegi sebäpli döreýär. Ösüntginiň içinde gatan täret bölekleri (täret daşlary – koprolitler), gurçuklar, başga del jisimler, täze dörän çiş zerarly dykylma ýüze çykyp biler. Bu ýagdaýlar ösüntginiň içinde köp mukdarda nemiň ýygnanyp, ýokançlyklaryň köpelmegine getirýär. Netijede ösüntginiň hemme diwarlaryna sowuklama ýaýrap, diwarlarda gan lagtalary emele gelýär. Ösüntginiň diwarlarynda dargama ýagdaýy döreýär. Ösüntginiň içindäki del jisim onuň diwarlaryna täsir edip, baş emele getirýär. Emele gelen dargama ýagdaýy ýogyn içegäniň mikroblar toplumynyň täsirine sezewar bolup, dargama hemme diwarlaryna ýaýraýandyr.
Ýogyn içegede bakteriýalaryň we kömelekleriň 500-e golaý görnüşi toplanandyr. Onda duş gelýän mikroblar toplumy paýlanýan bolsa, adam bedeniniň her gramyna 10 mln. mikrob bedenjikleri düşerdi. Köriçegäniň şu tapgyrynda ösüntginiň içinde goýy agymtyl-gülgüne öwüsýän, porsy ysly iriň emele gelýär.
Emele gelen başyň daşky gatlaga ýaýramagyndan soň, ösüntginiň içinde basyş ýokarlanyp, dargama bölekleri "itip çykarylýandyr". Netijede gurçuk görnüşli ösüntginiň deşilmegi (perforasiýa) bolup geçýär. Bu ýagdaýa halk arasynda "köriçege içine ýarylypdyr" hem diýýärler. Garyn boşlugynda bolup geçýän bu heläkçilik uly mukdarda ýokançlyk saklaýan iriňiň arassa garyn boşlugyna dökülmeginiň sebäbi bolýar. Ýokançlyklaryň garnyň ýylmanak bardasyna täsir edip, peritonitiň döremegine getirip biler.
2. Garyn boşlugynyň agzalarynyň dowamly keselleri netijesinde sepleşme ýagdaýy döräp, ösüntginiň epilmegi köriçegä getirip biler. Bu ýagdaýa dowamly kolit (ýogyn içegäniň sowuklamagy), dowamly holesistit (öt haltanyň sowuklamagy), dowamly adneksit (ýatgynyň goşundylarynyň sowuklamagy), garyn boşlugynyň sepleşme keselleri sebäp bolup biler.
3. Ösüntginiň dykylmagynyň seýrek duş gelýän sebäpleri:
- Ýuwdulan del zatlar (üzüm şänijegi, balyk gylçygy, towugyň kiçijik süňkleri, günebakar çigidiniň şulhasy, hat-da emeli diş koronkalary we başga ownuk zatlar) – bu ýagdaýlar seýrek duş gelýändir;
- XX asyryň başynda lukmançylyk edebiýatynda, üýtgän gurçuk görnüşli ösüntgide gurçuklaryň, esasan hem askaridalaryň tapylandygy barada maglumat bardyr. Häzirki wagtda şunuň ýaly ýagdaýlar juda seýrek duş gelýär;
- Ýiti köriçege ösüntginiň çiş kesellerinde, esasan hem karsinoid emele gelende duş gelip biler.
4. Käbir hasaba alyş maglumatlara görä, ýiti köriçege geçiren näsaglar üçin köpýyllyk, dowamly iç gatama ýagdaýlary mahsusdyr. Täret bölekleriniň içegäniň sag böleginde saklanyp durmagy, täret daşlarynyň emele gelmegine sebäp bolýar. Dünýä edebiýaty ilatyň köriçege bilen kesellemedik böleginde ýogyn içegäniň rak keseliniň, mäzli polipleriň seýrek duş gelýändigini belleýär.
5. Ýiti köriçege keselçiligi bilen iýmitde ösümlik kletçatkasynyň azlyk etmeginiň arabaglanşygynyň bardygy subut edildi. Dogrudan hem, ösümlik kletçatkasy içegäni işledip, ondan täret bölekleriniň çalt çykmagyna kömek edýändir.
6. Ýokançlyklar teoriýasy – garyn garahassalygy, inçekesel, amebiaz ýaly ýokanç keseller hem ýiti köriçegä getirip bilýärler.
7. Endokrin teoriýasy – gurçuk görnüşli ösüntginiň nemli bardasynda köp öýjükleriň sowuklama dörediji serotonin gormonyny işläp çykarýanlygy barada ylmy maglumatlar bar. Ol ýagdaý hem ýiti köriçegäni döredip biler.
Köriçegäniň ýüze çykyşynda iň esasy alamat – dürli derejede ýüze çykýan agyrydyr. Agyry ilkibaşda sepirjikde, göbegiň töwereginde ýüze çykýar. Köplenç ol garynda ýaýran ýagdaýa eýe bolup, birnäçe sagatdan soň garnyň sag aşak gapdalyna geçip bilýändir. Has seýrek ýagdaýlarda agyrylar diňe garnyň sag aşak gapdalynda ýüze çykyp bilýändir. Agyrylar ilki birsydyrgyn bolup, keseliň güýjemegi bilen güýçlenip hem biler. Ýöreme, üsgürme,näsag düşekde ýatyşyny üýtgedende hem agyrylar güýçlenip biler. Ýöne gurçuk görnüşli ösüntginiň nerw öýjükleriniň dargamagy netijesinde agyrynyň azalmagynyň mümkinligini hem belläp geçmelidir.
Näsagda işdäsizligiň ýüze çykmagy, ýürek bulanma, gaýtarma hem bolýar. Ýürek bulanmanyň, gaýtarmanyň agyrylardan öň ýüze çykmagy ýiti köriçege üçin mahsus däldir. Bedeniň gyzgyny 37-38 Cº çenli galyp bilýändir.
Köriçegäniň, ösüntginiň ýerleşýän ýerine baglylykda adaty bolmadyk alamatlar bilen geçmegi hem mümkindir. Şunuň ýaly ýagdaýlar kiçi çagalarda, gartaşan adamlarda we göwrelilerde ýüze çykyp biler.
Köriçegäniň çanaklykda ýerleşen ýagdaýynda buşukma, suwuk görnüşli täretlenme ýüze çykyp biler.
Ösüntginiň köriçegäniň yzynda ýerleşen wagtynda umumy alamatlar agdyklyk edýär(gyzdyrma, gaýtarma, kelle agyry). Ýerli alamatlar onçakly bilinmeýär.
Göwrelilerde köriçegäniň öz geçiş aýratynlyklary bardyr. Bedendäki gormonal üýtgeşmeler, garnyň myşsalarynyň ulalan ýatgy arkaly süýndirilmegi keseliň geçiş alamatlaryny üýtgedýändir. Ýatgyyň içki agzalary öz adaty ýagdaýyndan süýşürmegi netijesinde, appendiks we köriçege öz ýerleşişini üýtgedip, sag tarap gapyrgalaryň aşagyna ýa-da garnyň sag gapdal tarapyna süýşüp bilýändir.
Gurçuk görnüşli ösüntginiň öz adaty ýerinden üýtgemegi, göwrelilikde appendisitiň öz wagtynda anyklanylmagyna bökdençlik döredip biler. Bu bolsa keseliň gaýraüzülme görnüşe geçip, göwreliligiň düşme howpunyň döremegine ýa-da çaganyň ölümine getirip biler. Ir döwürde, çalt geçirilen appendektomiýa enäniň hem-de çaganyň ömrüni halas edýär.
Öz wagtynda anyklanylmadyk köriçege birnäçe howply gaýraüzülmelere getirip biler:
- Mezenteriolit-gurçuk görnüşli ösüntginiň çözüniň sowuklamagy;
- Ösüntginiň sowuklamagy netijesinde infiltratyň emele gelmegi-sowuklamanyň çäkli ýerde döremegi netijesinde, keseliň 3-4-nji güni ýüze çykýar;
- Absses-sowuklan ýeriň iriň ýygnamagy bilen häsiýetlendirip, bedeniň gyzgynynyň galmagy bolýandyr;
- Peritonit-garnyň ýylmanak perdesiniň sowuklamagy-uzaga çekýän agyrylardan soň ýa-da ösüntginiň dargap deşilmegi netijesinde, keseliň 3-4-nji güni ýüze çykýar;
- Sepsis-örän howply gaýraüzülme ýagdaýy bolup, deşilen ösüntgiden ýokançlygyň gana düşüp, bütün bedene ýaýramagy bolup geçýändir.
Ýiti köriçegäni başga kesellerden aýyl-saýyl etmek lukman üçin möhümdir. Ony sag taraplaýyn böwrek sanjylamasyndan, aýallarda-ýatgydan daşary göwrelilik we ýatgynyň goşundylarynyň sowuklamasy, ýiti holesistit, ýiti pankreatit, içege geçirmezligi ýaly kesellerden çäklendirmeli bolýar. Köriçegede seprijikde döreýän agyry bilen gaýtarmanyň döreýänligi sebäpli, näsagda azyk bilen zäherlenmeler, aşgazanyň sowuklamasy ýaly keselleri hem güman edip bolýar. Şonuň ýaly ýagdaýda, näsagyň aşgazanyny, içegesini ýuwup, iç sürýän dermanlary berip, biz peýdasyz, kähalatlarda garşy görkezilen çäreleri hem geçirýäris.
Anyklaýyş kynçylyklaryna garamazdan, lukman tarapdan näsag ünsli barlananda, keseliň birinji sagatlarynda, garnyň aşaky sag gapdalynda agyry we garnyň myşsalarynyň dargynlylygy ýüze çykarylyp bilner.
Ýiti köriçegäni diňe operatiw usul bilen, ýagny appendektomiýa geçirip bejerip bolýandyr. Köriçegä güman edilen näsaglar, haýal etmän, rahat ýagdaýda ýatyrylyp hirurgiýa bölümine getirilmelidir. Içegäniň işini çaltlandyrýan içege ýuwmak (klizma) ýa-da iç sürýän dermanlary bermek gadagandyr. Näsaga iýmit, içmäge suw bermeden saklanmalydyr.
Öz wagtynda geçirilen appendektomiýadan soň, näsaga işe ukyplylyk ýagdaýy 3-4 hepdeden gaýdyp gelýändir.


text:
“Awaza” milli syýahatçylyk zolagynda medeni-durmuş desgalarynyň 17-si dikeldilýär. Olaryň köpüsini medeni-dynç alyş merkezler toplumlary we ýokary derejeli bäş myhmanhana düzýär. Aşgabat şäher häkimliginiň buýurmasy boýunça gurulýan 12 gatly myhmanhana olaryň arasynda aýratyn saýlanýar.
Gurluşyk üçin bölünip berlen 55 müň kwadrat metr ýer böleginde esasy gurluşyk-gurnama we mehanika ýygnaýyş işleri tamamlandy.
Hazaryň kenaryndaky paýtagtyň häkimligine degişli zolagyň beýleki desgalary hem gutarnykly görnüşe girip başlady. 25X12 metr ölçegdäki ýüzüş howzunyň, akwaparkyň we çagalar suw düşleginiň ýanynda suw attraksionlar gurulýar. Deňiz tarapdan tomusky bar we kafe, tennis korty, basketbol we çagalar üçin niýetlenen meýdançalar guruldy.
Myhmanhanadan deňizde motorly, ýelkenli we kürekli gaýyklarda gezelenç etmek üçin gämi duralgasyna göni bag-bakjaly ýol çekilipdir. Gämi duralgasyna barýan ýoluň ortaragynda, suwa düşülýän kenar zolagynda tomusky jaýjagaz dekeldilipdir, bu ýerde dynç aýlanlara ýürek sowadyjy we gurplandyryjy içgiler hödürlener. Onuň gapdalynda kenarýaka futbol meýdançasy ýerleşdirilipdir.
Myhmanhananyň özünde santehniklerden, elektriklerden, gurnama we abatlaýyş işgärlerinden ybarat toparlar işleriň tamamlaýjy tapgyryny alyp barýarlar. Binanyň ýokarky gatynda medeni-dynç alyş, şeýle hem tehniki we gulluk otaglary ulanyşa girizmäge taýýarlanylýar. Giriş holly, gijeki klub, oýun zaly, köpugurly SPA-salon we ýüzüş howzy ölçegleri boýunça olaryň iň göwrümlileri bolup durýar. Lukmançylyk, massaž we dikeldiş-özüňi alyş lukmançylygynyň beýleki otaglary hem taslama kadalaryna laýyklykda abatlanylýar.
Birinji gatda takmynan 300 kwadrat metr meýdany eýeleýän westibýulda we ululygy boýunça şonçarak üç lobbi-barda, 200 orunlyk maslahat zalynda, adminstratiw jaýynda, fitnes-zalda, şeýle hem degişlilikde 757 we 556 kwadrat metr ýer tutýan doly ölçegdäki kinozalda we restoranda... işler tamamlaýjy tapgyrda alnyp barylýar. Myhmanhananyň haýsy tarapdan seredýändigiňe, ýagtylyga we aralyga baglylykda keşbini özgerdip duran beýik binasy üýtgeşik gözelligi we çeperçilik çözgüdiniň ajaýyplygy bilen tapawutlanýar. Ak mermerli myhmanhananyň ýaşaýyş “diňleri” üç tarapdan sport ýahtalarynyň ýelkenini, ýüz tarapdan bakanyňda bolsa faraonlaryň we syrly Sfinksiň başgabyny ýatladýar.
Elbetde, şeýle myhmanhana göze ilmän bilmez we desganyň ulanylmaga beriljek wagtynda — güýzüň mylaýym möwsüminde Awazada ýyl-ýyldan sany artýan syýahatçylaryň ünsüni özüne çeker.


text:
“Türkmen diliniň sözlügi” kitabynyň çap edilenine kyrk ýedi ýyl doldy. Türkmenistan SSR Ylymlar Akademiýasynyň neşirýaty tarapyndan 1962-nji ýylda neşir edilen «Türkmen diliniň sözlügi» diňe bir jildiniň könelengligi üçin däl, eýsem ýalňyşlyklardan ýüküniň ýetikligi üçinem täzelenmäge degişlidir.
Türkmenistan SSR Ylymlar Akademiýasynyň Dil bilimi institutynyň alymlary tarapyndan taýýarlanan bu kitaby açyp okanyňda başyňy ýaýkanyňy duýman galýarsyň. Ýok, biz kitaby çapa taýýarlan alymlary günälemek islämzok. Şol döwrüň alymlaryna salgylanmaga çeşmäniň bolmanlygyna gynanýarsyň. Orta Aziýa regionynda arap basyp alyşlarynyň, pars çozuşlarynyň bolanlygy taryh gatlarynda dur. Şeýle hem goňşy döwlet Eýran pars dilinde gepleýärkä, ýurduň demirgazygynda ýerleşýän Täjigistan pars dilinde gepleýärkä, ýene bir gapdalyňdaky Owganystanyň köp halky pars dilinde gepleýärkä seniň sözlük sostawyňa pars dili ornaşmazmy! Owganystandan çala aňry süýşseň, öňki asyrlaryň dowamynda pars dilini döwlet dili edinen Hindistan bar. Arap dili bolsa yslam dini bilen birlikde bütin regiona ýaýrady.
Bu zatlar regionda ýaşaýan ähli halkyň, şol sanda türkmenleriň-de söz baýlygyna arap-pars sözleriniň ornaşmagyna öz täsirini ýetirdi. Ýöne halky ýeke ýumrugyň içinde saklan Sowet Soýuzy türkmen alymlaryna arap-pars çeşmelerine salgylanmaga rugsat bermedi. Şeýlelikde biziň sözlüklerimize ters manyly sözler girizildi. Mysal üçin «Türkmen diliniň sözlüginde» «endişe» diýen sözüň diňe «gorky» diýen manysy berlipdir. Aslynda welin «endişe» diýen söz «pikir, oý» diýen düşünjäni berýär. Onuň wehim etmek manysy-da bar. Ýöne esasan bu söz «pikir, oý» manysynda ulanylýar. Munuň şeýledigini eýranly alym, merhum Aşyrpur Meredow tarapyndan çapa taýýarlanan «Magtymgulynyň düşündirişli sözlügi» atly kitapda hem agzalýar. «Endişe etmek» sözi pars dilindäki «endişidän» (ýagny pikir etmek) işliginden gelip çykan. «Seniň özüňde pikir-endişe ýokmy?» diýip, halk «endişe» sözüni dogry ulanýar, ýöne alymlar bu sözi sözlüge dogry salyp bilmändirler.
«Töwekgel» diýen sözi köp kişiler düşünmän ulanýarlar. Bilmeýän zadyňy bilmek üçin salgylanjak çeşmäň bolan «Türkmen diliniň sözlüginde» bu söz örän gülkünç düşündirilýär. «Näme bolsa, şol bolsun diýip, hereket edýän. Soňuna garamaýan kişi» diýlip, «Türkmen diliniň sözlüginde» «töwekgel» diýlen söze kesgitleme berilýär. Aslynda welin, «töwekgel» sözi ynam, ynanmak, umyt etmek, bil baglamakdyr. Özüňe ynamyň bolmak, ýa bir işe baş goşjak bolanyňda Hudaýdan ýetjek kömege ynanmak, ýa özüňe bil baglamak. «Magtymgulynyň düşündirişli sözlüginde-de» «töwekgel» sözi «ynanmak, umyt etmek, bil baglamak» diýlip düşündirilýär.
«Öwlat» sözi arap sözi bolup, onuň manysy «nesil», «çaga» diýmekdir. «Biziň öwlatlarymyz» diýseň, «Biziň nesillerimiz» bolýar. Emma bu söz «Türkmen diliniň sözlüginde»: «Dini düşünjede «keramatly» hasap edilýän ruhanylaryň nesline berilýän at» diýlip, ters düşündirilýär.
«Türkmen diliniň sözlüginden» şeýle ýalňyşlyklaryň ýene-de ençemesini tapyp bolýar. Ýöne indiden beýläk ýalňyşlyklardan doly bu kitaby näme etmeli? Ony täzeden çap etmelimi ýa-da şol ýalňyşlyklary bilen ulanybermelimi? Sözlügi täzeden çap etmäge türkmenlerde mümkinçilik barmy?
Türkmenler, ine, Garaşsyzlygam aldy. Öz hak-hukuklaryna özleri eýe-de boldy. Ylmy gözlegler üçin Eýran çeşmelerine ýüzlenseler-de, arap çeşmelerine ýüzlenseler-de, indi olaryň öz elinde. Iň gowy zadam öňki prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan ýapylan Ylymlar Akademiýasy-da açylyp, işe başlady.
Ýöne türkmenler şeýle köp zatlara ýetenem bolsalar, «Türkmen diliniň sözlügini» olar entek-entekler täzeden çap etmäge näme üçindir girişjegem bolanoklar.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Eýranda prezidentlige dalaş edýän sekiz kandidat telewideniýede üçünji we iň soňky çekişmäni geçirdiler. Gepleşigiň bu tapgyrynda esasy üns ýurduň içerki we daşarky syýasatyna gönükdirildi.
Eýranyň ozalky daşary işler ministri Ali Akbar Welaýati ýurduň halkara abraýyny gowulandyrmak we beýleki döwletler bilen “konstruktiw” hyzmatdaşlygy ýola goýmak ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Dalaşgärleriň ählisi Günbataryň syýasatyndan nägiledigini aýan etdiler.
Uniwersitetiň professory Mohammad Reza Aref prezident Ahmadinejadyň hökümetini tankytlap, ony adamlaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyryp bilmändiginde aýyplady.
Eýranda prezident saýlawlary 14-nji iýunda geçiriler.


text:
7-nji iýulda öýlän Abadan şäheriniň ýanynda ýarag ammary partlanda, türkmen häkimiýetleri tutuş üç günläp bu wakada adam pidalaynyň we uly bir ýykan-ýumrançylygyň bolmandygy barada beýanat edip geldiler. Hatda wakanyň ertesi güni Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi ýykan-ýumrançylyklar we adam ýitgileri barada Orsýetiň habar serişdeleriniň ýalan maglumat ýaýradýandyklaryny aýdyp, muňa resmi protest hem bildirmäge ýetişdi.
Emma, eýýäm ilkinji günlerden başlap gözli şaýatlaryň internete ýerleşdiren wideoýazgylary, suratlary we habar serişdelerine beren gürrüňleri Abadan şäheriniň ýanynda hakykatdanam ýarag ammarynyň partlandygyna we uly ýykan-ýumrançylyklaryň hem-de adam ýitgileriniň bolandygyna hiç hili şübhe goýmady.
Internet saýtlary we habar serişdeleri inkär edip bolmajak şeýle maglumatlardan hyň berensoň, ahyrsony, wakanyň üçülenji güni, 10-njy iýulda Türkmenistanyň resmi habar agentligi şol gürrüňi edilýän ýerde hakykatdanam ýarag ammarynyň partlandygyny we onda 13 sany ýerli ýaşaýjynyň hem-de 2 sany esgeriň ölendigini habar berdi.
Emma türkmen häkimiýetleriniň uzak dowam eden inkär etmelerinden soň, olaryň adam ýitgileri baradaky beren bu soňky maglumatlary ýurduň içinde-de, daşynda-da kän bir ynam bilen kabul edilmedi. Adamlaryň beýle reaksiýasy türkmeniň “kör hasasyny bir aldyr” diýen nakylynyň janly beýany ýaly bolup göründi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy “Türkmen Inisiatiwasy” topary bolsa, eýýäm şu hepdäniň sişenbe güni Abadandaky partlamada çekilen ýitgileriň 1,382 adamdygyny tassyklap, maglumat ýaýratdy.
Bu toparyň başlygy Farid Tuhbatullin bu barada şeýle gürrüň berdi: “Biz bu barada ýörite maglumat aldyk. Ýöne biz ony başga çeşmeleriň üsti bilenem barlap görmegi makul bildik. Beýleki çeşmelerden hem tassyklama alanymyzdan soň, biz bu maglumaty çap etmegi karar etdik. Biziň çap edişimiz ýaly, bizdäki bar bolan şol maglumatlara görä, Aşgabadyň eteginde bolan partlamanyň netijesinde ölen adamlaryň sany häzirki wagt 1,382-ä ýetipdir”.
Şwesiýada ýaşaýan garaşsyz žurnalist Akmuhammet Welsapar şular ýaly hadysalary gizlemek syýasatynyň, gaýta, ters netije berip, adamlaryň arasynda dowluň ýaýramagy, faktlaryň has-da ýoýulmagy, problemalaryň çuňlaşmagy ýaly netijelere getirýändigini aýdýar. Ol meseläniň çözgüdini açyklyk syýasatynda görýär.
Abadandaky bu partlama bilen baglanyşykly wakalar soňky bir hepdäniň dowamynda örän köp daşary ýurt habar serişdeleriniň üns merkezinde boldy. Hatda şu hepdäniň sişenbe güni “Al-Jazeera” telekanaly-da bu wakalar barada ýörite gepleşigi efire berdi. Onda çykyş eden daşary ýurtly ekspertler hem türkmen häkimiýetleriniň, sowet ýyllaryndaka meňzeşlikde, wakalary we faktlary gizlejek bolmak tendensiýasyna üns berdiler.
Türkmenistanyň häkimiýetleriniň bu partlama bilen baglanyşykly hereketleriniň uly geňirgenme döreden taraplary başga-da az bolmady. Adamlarda meseläniň köp taraplary uly soraglary döretdi.
Mysal uçin:
1.Näme üçin şol günüň ertesi Azerbaýjandaky uçar heläkçiligine, ýa-da, şondan üç gün geçensoň, Orsýetdäki gämi heläkçiligine resmi gynanç bildiren türkmen prezidenti öz ýurdunda bolan bu uly heläkçilik barada resmi gynanç beýanaty bilen halka ýüzlenmedi?
2. Näme üçin beýleki ýurtlarda ýurduň 10-15 raýaty ölende, matam güni yglan edilýärkä, Türkmenistandaky şeýle uly betbagtçylykda-da matam güni yglan edilmedi, üstesine, hatda döwlet telewideniýesiniň programmalaryndaky şatlyk-şagalaňly gepleşikler hem, wagtlaýynça-da bolsa, ýatyrylmady?
3.Näme üçin bu heläkçiligiň bolan ýerine türkmen prezidentiniň barandygy ýa barmandygy barada ýurduň habar serişdeleri hiç hili maglumat bermeýärler?
4.Näme üçin heläkçiligiň ertesi güni geçirilen hökümet maslahatynda Abadandaky heläkçilikleriň gürrüňi edilmän, geçen 6 aýdaky “gazanylan ösüşleriň” maslahaty edilýär?
5.Näme üçin türkmen prezidenti Abadanyň töwereklerinde gyssagly dikeldiş işleriniň we gumanitar ýardamlaryň ýola goýulmaly wagty, şol günüň ertesi öz ministrlerini we çinowniklerini Awaza dynç almaga ugradýar?
6.Näme üçin ol harby ammardaky partlama üçin ýakynda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary wezipesine bellenen we ýaňy-ýaňylara çenlem goranmak ministri bolup işläp gelen Ýaýlym Berdiýewe temmi bermän, bary-ýogy üç aý mundan ozal onuň ornuna bellenen Begenç Gündogdyýewe temmi berýär?
Umuman, Abadandaky wakalar bilen baglanyşykly düýpli jogap talap edýän şuňa meňzeş meseleler köp adamlary alada goýýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolýan köp adamlar bolsa, häkimiýetleriň bu hereketlerinde meseläni çözjek bolmaklyk däl-de, eýsem, ýene-de nobatdaky gezek sahna gurnap, halk bilen oýun oýnajak bolmaklyk ýaly zady görýärler.
Tuhbatullin Abadanda bolan bu wakanyň halkyň aladasyny etmekde häzirki türkmen häkimiýetleriniň real işlere ukypsyzdyklaryny subut edendigini aýdýar: “Bu waka ýüze çykanda, olar özleriniň hiç zada ukypsyzdyklaryny görkezdiler. Ýokary häkimiýetdäki ýolbaşçylaram, ýerli ýolbaşçylaram real problemalary çözmäge gezek gelende, başarnyksyz we muňa taýýar däl bolup çykdylar”.
Dünýäniň köp ýurtlarynda, hatda Türkmenistanyň köp goňşy ýurtlarynda-da tebigy betbagtçylyklar, tehniki heläkçilikler ýaly hadysalaryň döwlet mediasy arkaly öz wagtynda halka ýetirilýändigini görmek bolýar. Elbetde, bu tebigy ýagdaý, çünki döwlet syryna degişli bolmadyk islendik bir maglumata eýe bolmak hukugy bu ýurtlaryň, şol sanda, Türkmenistanyňam raýatlarynyň aýrylmaz konstitusion hukugy bolup durýar.
Eýsem, Türkmenistanyň häkimiýetleriniň şeýle meselelerde-de ýapyklyga, ýaşyrynlyga ýykgyn etmeklerini näme bilen düşündirip bolar? Bu psihologiýanyň aňyrsynda nähili dünýägaraýyş ýatyr?
Welsapar häkimiýetleriň bu psihologiýasynyň sowet eýýamynda sosializmi kapitalizmden gowy görkezmek, sosializmi her hili ýollar bilen owadanlamak üçin Staliniň režiminiň döreden syýasatdan göşbaş alýandygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, Nyýazowyň döwründe dowam etdirilen bu köne syýasatdan türkmen häkimiýetleri häzirem halas bolup bilenoklar.
Welsapar beýle syýasatdan ýurduň raýatlaryna-da, häkimiýetlerine-de hiç hili peýdanyň ýokdugyny, gaýta, munuň zyýanlydygyny nygtap, problemalaryň öňüni almak üçin şeýle hadysalar baradaky maglumatlaryň halka elýeterli edilmelidigini belleýär.
Şu günler paýtagt Aşgabatda häkimiýetler tarapyndan ýörite bellenen adamlaryň awtobuslara münüp, ýolagçylara ýurduň prezidentiniň “parasatly syýasaty”, onuň “halk barada edýän atalyk aladalary” barada söz sözläp, adamlary muňa ynandyrmaga çalyşýandyklary barada-da maglumatlar gelip gowuşýar. Arap ýurtlaryndaky nägile halkyň gozgalaňlaryna ser salsaň, türkmen häkimiýetleriniň bu çärelerine-de düşünse bolýar.
Emma beýleki tarapdan, paýtagtda ýüzmillionlarça dollar pul çykarylyp prezidente köşk gurulýan mahaly, ministrlikler üçin sansyz-sajaksyz binalaryň, myhmanhanalaryň, seýilgähleriň gurulýan wagty ýarag ammarlaryny howpsuz ýerlere göçürmek ýa zerur kadrlary ýetişdirmek ýa ilatyň sosial ýagdaýyny düýpliräk gowulandyrmak üçin “puluň tapylmaýandygy” ýurduň raýatlaryny, elbetde, oýlandyrman durýan däldir.
Men nämüçindir bu makalany tanymal amerikan prezidenti Abraham Linkolnyň aýdan bir pähimi bilen jemläsim gelýär. Ol: “Az sanly adamlary köp wagtlap aldap bolar ýa-da hemme adamlary az wagtlap aldap bolar, emma hemme adamlary hemme wagt aldap bolýan däldir” diýipdir.


text:
Täjigistanyň paýtagty Duşenbede pul çalyşýan nokatlar amerikan dollarynyň alyş-çalyş operasiýalaryny togtady. Täjigistanyň milli puly somoni sişenbe gününden bäri öz hümmetini 3% ýitirdi. Hepdäniň başynda Täjigistanyň milli puly bir amerikan dollaryna gatnaşykda 4.8 somoni derejesinde durýardy.
Pul çalyşýan nokatlaryň işgärleriniň anna güni AÝ/AR-na aýtmagyna görä, milli puluň häzirki bahasy 1 amerikan dollaryna 5 somoniden aşypdyr.
Täjigistanyň Milli banky ýurtdaky ýagdaýyň Gazagystanda sişenbe güni teňňäniň 19% çenli hümmetsizlenmegi bilen bagly däldigini anna güni aýtdy.
Gyrgyzystanyň resmileriniň penşenbe güni aýtmaklaryna görä, goňşy Gazagystanda milli puluň hümmetiniň peselmegi bilen bagly ýagdaýyň ýüze çykmagy Gyrgyzystanyň milli bankyny ýurduň maliýe ýagdaýyny durnukly saklamak üçin 27 million dollar möçberde pul ýatyrmak ugrunda çäre görmäge mejbur edipdir.
Anna güni Gyrgyzystanyň ykdysadyýet ministri Temir Sariýew gyrgyz hökümetiniň ýurduň milli puly somy uzak wagtlap durnukly saklamaga ukyply däldigini mälim etdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni ýurduň «ilatynyň ýaşaýyş derejesiniň örän ýokary derejelere ýetendigini» belläp, bar bolan ýeňillikleriň bazar ykdysadyýetine geçmekde päsgelçilik döredýändigi barada ozal aýdan pikirlerini gaýtalady.
Türkmen telewideniýesiniň nobatdaky hökümet maslahaty barada beren giňişleýin maglumatynda aýdylmagyna görä, prezident Berdimuhamedow studentleri hem tölegli esasda okatmaga geçmeli diýen pikiri öňe sürýär.
«Eger-de bilimli, sowatly ýaşlar, ýagny ýokary derejeli hünärmenler bolmasa, onda döwletiň hiç hili geljeginiň bolup bilmejekdigine biziň anyk düşünmegimiz hökmany zerur» diýmek bilen, türkmen lideri ýurtda berilýän bilimiň derejesiniň örän peselendigi baradaky aladalary gytaklaýyn tassyk edipdir.
Dünýä ykdysadyýeti we Türkmenistan
Prezident Berdimuhamedow ýurtda ýylyň bäş aýynda edilen işleriň netijeleri barada berlen hasabatlary diňläp, dünýä ykdysadyýetindäki kynçylyklaryň Türkmenistanda kabul edilen «maksatnamalaryň amala aşyrylmagynda belli bir kynçylyklary döredýändigini» aýtdy.
Eger-de bilimli, sowatly ýaşlar, ýagny ýokary derejeli hünärmenler bolmasa, onda döwletiň hiç hili geljeginiň bolup bilmejekdigine biziň anyk düşünmegimiz hökmany zerur.
Ol dünýä ykdysadyýetiniň örän haýal ösýändigini nygtap, «hünärmenler ösüşiň bu depgininiň pesdigini we köp ýagdaýlarda töwekgelçilikleriň täsirinden çykyp bilmeýändigini belleýärler» diýdi.
Döwlet baştutanynyň pikirine görä, dünýä ykdysadyýetine çökgünlik bilen bagly ýaramaz ýagdaýlar täsir edýär. Emma muňa garamazdan, Ministrler kabinetiniň mejlisinde getirilen ösüş sanlary, ýagny aýdylýan görkezijiler, ozalkylary ýaly, ýokary bolmagynda galýar. Has anygy, prezident «jemi içerki önümiň ösüş depgininiň 6 göterimden gowrak derejede saklanyp gelinýändigini» tassyklaýar.
Emma bu ýagdaý, prezidentiň bellemegine görä, arkaýynlaşmaga esas bermeýär. Ol häzir öňde duran esasy wezipeleriň biriniň daşary ýurtlara eksport edilýän önümleriň möçberini artdyrmak bolup durýandygyny belledi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň daşary ýurtlara esasy eksport edýän önümi tebigy gaz bilen bagly we synçylar dünýäde nebit bahalarynyň kesgin aşak gaçmagynyň nebit-gaz eksportyna daýanýan ýurtlaryň ykdysadyýetine ýaramaz täsir ýetirendigini aýdýarlar.
Ýagdaýdan çykalga nämede?
Prezident Berdimuhamedow emele gelen ýagdaýdan çykalgany Ministrler kabinetiniň agzalarynyň «telekeçiler bilen has köp işlemeginde, bilelikdäki kärhanalary, şeýle hem dünýä ösüşiniň we tehnologiýalarynyň iň soňky gazananlaryny ulanmak bilen täze önümçilikleri döretmekde» görýär.
Munuň üçin, mejlisde bellenilmegine görä, «ykdysadyýetde döwlete degişli edara-kärhanalary azaltmak, hususy pudagy giňeltmek boýunça netijeli işleri alyp barmaly».
Mundanam başga, prezident Berdimuhamedow ýurtdaky ýeňillikleriň bazar ykdysadyýetine geçmekde päsgelçilik döredýändigi barada ozal aýdan pikirlerini gaýtalady. Onuň pikirine görä, garaşsyzlygyň başky ýyllarynda, ilatyň durmuş kynçylyklaryny ýeňletmek üçin girizilen ýeňillikler baradaky kanunlary indi «ýuwaş-ýuwaşdan üýtgetmek» gerek.
Bu kanun üýtgetmeleri Konstitusiýanyň rejelenen görnüşine girizilip, Ýaşulular maslahatynyň mejlisinde ara alyp maslahatlaşmaga berler.
Türkmenistana syn edýän synçylaryň käbiriniň pikirine görä, ýurtda bazara geçmäge kynçylyk döredýän esasy zat mugt ýa ýeňillikli hyzmatlar däl-de, eýsem awtoritar dolandyryş bolup durýar.
Käbir synçylar prezidentiň soňky döwürde resmileri has köp günäkärläp, kadr çalyşmagy ýygjamlatmagyny, garaşsyzlygyň başky ýyllarynda girizilen ýeňillikleri ýatyrmaga synanmagyny nazara alyp, bu ýagdaýlaryň onuň öz ýagdaýyny agyrlaşdyrmagynyň ahmaldygyny, Türkmenistanyň çaýkanmagynyň mümkindigini hem duýdurýarlar.
Prezident Berdimuhamedow mejlisde mekdebi tamamlan ýaşlaryň, goşmaça okadylmazdan, telekeçilik düzümlerinde hiç bir kynçylyksyz işläp bilmegini üpjün etmeli, «talyplary tölegli esasda okatmaga geçmeli» diýen pikirleri hem orta atdy.


text:
Çarşenbe güni Gazagystanyň Atyrau şäheriniň sudy bu şäheriň ýaşaýjysy Aýdos Kusanowy terrorizmde aýyplap, ony 10 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Şäher prokuraturasynyň metbugat sekretary çarşenbe güni žurnalistlere beren interwýusynda Aýdos Kusanowyň terror toparynyň işine gatnaşanlykda, oňa maliýe goldawyny berenlikde we bikanun ýarag saklanlykda günäli tapylandygyny mälim etdi.
Soňky birnäçe aýyň dowamynda Günbatar Gazagystanyň şu Atyrau oblastynda howpsuzlyk güýçleri yslamçy ekstremistler diýlip hasaplanylýan adamlara garşy birnäçe operasiýa geçirdiler.
Sentýabr aýynda geçirilen operasiýalarda polisiýa güýçleri şu oblastyň Atyrau şäherinde dört adamy, Kulsary şäherinde bolsa bäş adamy öldürdiler.


text:
Aşgabatlylaryň gürrüň bermegine görä, soňky döwürde Türkmenistanyň welaýat merkezlerinden, obadyr-etraplaryndan dürli sebäpler bilen Aşgabada barýanlar köpelýär. Anyk sanyň ýoklugyna we resmilerden bu barada maglumat alyp bolmandygyna garamazdan, ýurduň paýtagtyna welaýatlardan barýanlaryň has köpelendigi we gelýänleriň esasy kynçylygynyň ýaşamaga ýer tapmakdygy belli bolýar.
Aşgabatda myhmanhanalar köpem bolsa, olary gymmat hasaplaýandyklary üçin, paýtagta gelýänler arzan ýatak jaýynyň gözlegine çykmaly bolýarlar. Meselem, şu günler Aşgabadyň iň arzan "Daýhan" myhmanhanasynda bir gije-gündiz ýaşamak üçin adam başyna 20 manat tölemeli, olam üç adamlyk nomerde.
Gurluşykda işleýän 27 ýaşly aşgabatly Sapargeldi: “Paýtagta beýleki welaýatlardan gelýänleriň aglabasy işläp pul gazanmaga gelenlerdir. Olaryň köp bölegi Daşoguz we Lebap welaýatlaryndan Aşgabatda alnyp barylýan gurluşyklarda işlemäge gelenler” diýip, Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Onuň aýtmagyna görä, gurluşykda işleýänleriň aglabasy il arasynda “obşežit” diýlip atlandyrylýan umumy ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýarlar: “Obşežitlere hususy myhmanhanalar diýseň hem boljak, ýöne ol ýerlerdäki ýaşaýyş şertleri öwerlik däl. Aýlygy köpräk bolanlar her aýda 100-150 dollar töläp, kireýine jaý hem alýarlar, ýöne olar ýalylar gaty az”.
Aşgabada welaýatlardan gelenleriň käbirleriniň sözlerinden çen tutulsa, ýokary derejede bellenýän Türkmenistanyň Garaşsyzlygy we Bitaraplygy ýaly baýramçylyklarda paýtagtyň arzan myhmanhanalarynda ýer ýetmezçiligi ýiti duýulýar. Ýöne, muňa garamazdan, ýokary amatlykly myhmanhanalar köplenç halatda boş galýar.
Muny adamlar syýasy we medeni çärelere gatnaşdyrylýan medeniýet işgärleriniň döwletiň hasabyna arzan myhmanhanalary doldurýandyklary bilen düşündirýärler. Şeýle bolansoň, başga dürli sebäpler bilen Aşgabada gelýänler üçin ol myhmanhanalarda ýer bolmaýar.
“Men keselimi bejertmäge geldim, 10 güne çenli böwregime bejeriş almaly. Her günüm üçin 20 manat töläp, “Daýhan” myhmanhanasynda bolmaly” diýip, Daşoguz welaýatynyň Köneürgenç şäheriniň ýaşaýjysy 62 ýaşly Baýramgeldi aga aýdýar. Ol özüniň paýtagtda tanyş-dostlarynyň köpdügini, ýöne olaryň öýüne myhman bolup baryp, agram salmajak bolýandygyny hem belleýär.
Aşgabatlylar paýtagtda garaşsyzlyk ýyllarynda gurlan we häzirler hem gurulýan myhmanhanalaryň gaty köpdügini, ýöne olaryň köplenç halatda boş ýatandygyny Azatlyk Radiosyna aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, ol myhmanhanalar türkmenistanlylaryň aglabasy üçin elýeterli däl, sebäbi türkmenistanda ortaça aýlyk haky 500 manatdan geçmeýär.
Gurluşykçy Sapargeldi: “Kaşaň myhmanhanalarda, esasan, daşary ýurtlardan gelýän turistler bolýar, ýöne Türkmenistana gelýän turist hem az. Netijede, gymmatbaha myhmanhanalar boşap ýatyr” diýip gürrüň berýär.
Paýtagtdaky myhmanhanalaryň köpüsi, esasan, hökümete degişli we şu günler olaryň arasynda Soýuz döwründe gurlan we adamlaryň köp barýan “Paýtagt”, “Syýahatçy”, “Daýhan” ýaly myhmanhanalary mysal getirip bolar.


text:
Ukrainada salgyt kanunynyň üýtgedilmegine garşy düýn Kiýewde müňlerçe adam proteste çykdy. Olaryň sanynyň 6 müňe golaý bolandygy habar berilýär. Ýurduň başga şäherlerinde hem protestler boldy.
Resmi maglumatlara görä, geçen ýyl ýurduň ykdysadyýeti 15 prosent peselendigi sebäpli girdejileri köpeltmek üçin salgyt reformalaryny geçirmek zerur bolup durýar.
Protestçiler salgyt reformasynyň kiçi biznese düýpli zyýan ýetirjekdigini aýdýarlar we teklip edilen çärelere prezidentiň weto goýmagyny talap edýärler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow dynç alyşda-da köp işleýän adam. Ýakynda Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi dynç alyşdaky prezidentiň wagtyny boş geçirmeýändigini görkezdi.
Üç sany dürli kadrlarda prezidentiň bedenterbiýe maşklaryny ýerine ýetirýändigi, dynç alýan çagalar bilen duşuşýandygy we bu çagalaryň prezidentiň adyna aýdym aýdyp, goşgy okaýandygy, şeýle-de prezidentiň öz täze kitabynyň üstünde işleýändigi we kitabyň jemleýji tapgyryna geçendigi görkezildi.
Türkmenistanyň “Arkadagy” diýlip atlandyrylýan Berdimuhamedow öndümli işleýän ýazyjydyr. Onuň eseleri atçylykdan başlap, Türkmenistany abadanlaşdyrmak ýaly temalary öz içine alýar. Berdimuhamedowyň üç kitapdan ybarat “Türkmenistanyň derman ösümlikleri” atly ylmy eseri onuň döredijilik zähmetiniň netijeleriniň biridir. Gyzyklanýanlar bu toplumyň ikinji kitabyny internet arkaly
$280-e satyn alyp bilerler.
Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi dynç alyşdaky Berdimuhamedowy görkezdi.
Şu ýylyň mart aýynda çapdan çykan 3-nji tomuň kitaphanalara gowuşmagyndan sähelçe wagt geçip-geçmänkä, döwlet telewideýesinde aýdylyşyna görä, Berdimuhamedow sabyrsyzlyk bilen garaşylýan dördünji kitabyny tamamlap barýar.
Kitabyň üstünde işleýän prezident döwlet telewideýesinde görkezilende onuň stolunyň üstünde diňe ruçka bilen depderçe bardy. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň akademigi, medisina ylymlarynyň doktory we professor bolan adamyň kompýutere mätäç däl bolmagy hem mümkin.
-- Zah Piterson


text:
Kadyrow fondy siriýaly garyp-gasarlara 120 tonna nahar paýlamakçy.
Çeçenistanyň baştutany Ramzan Kadyrowyň kakasy Ahmet Kadyrowyň adyny göterýän haýyr-sahawat fondy oraza aýynda Siriýanyň dürli ýerinde 120 tonna nahar paýlamagy göz öňünde tutýar.
Fonduň başlygynyň orunbasary Ziýad Sabsabiniň aýtmagyna görä, mundan beýläk Damaskyň garyp-gasarlaryna günde 20 müň agzaçar we 5 müň hem selärlik bermek planlaşdyrylýar. Sabsabyň nygtamagyna görä, şeýle haýyr-sahawat işleri söweş meýdanlarynda hem amala aşyrylar. Munuň bilen bilelikde Latakiýada we Homsda hem ynsanperwer ýardamlar paýlanar.
Onuň bellemegine görä, fonduň Siriýadaky ähli tagallalary Siriýa hökümeti bilen Orsýetiň daşary işler ministrligi we Russiýanyň Damaskdaky ilçihanasynyň üsti bilen durmuşa geçirilýär.
250 sany meýletinçi
Naharlaryň paýlanmagy işine 250 sany meýletinçi gatnaşýar. Sabsabiniň aýtmagyna görä, olaryň arasynda Siriýanyň ähli syýasy partiýalarynyň wekilleri bar. Meýletinleriň hemmesi ýokary okuw jaýynyň studentleridir. Ätiýaçlyk azyk önümleri we gerekli gap-gaç hut Siriýanyň özünden alynýar.
Sabsabi bu maglumatynda agzalanlardan başga-da Siriýanyň dürli şäherlerinden bolan 150 hassa ýetim çagalara saglyk bejeriş ýardamyny bermegiň hem göz öňünde tutulýandygy mälim edilipdir. Fonduň başlygynyň orunbasary "Biz bosgun düşelgelerinde saglygy bejeriş merkezlerini döretmegi hem planlaşdyrdyk. Olaryň üsti bilen çagalaryň we zenanlaryň saglygyna seretmek mümkinçiligi hem bolar" diýýär.
Siriýanyň prezidenti Başar Assada garşy oppozisiýa toparlarynyň bildirmegine görä, hökümet güýçleri we olary harby-howa güýçleri bilen goldaýan Orsýetiň söweş uçarlary oraza aýynda hem harby çäreleri geçirmegi dowam edýärler.


text:
Aşgabadyň Bitaraplyk we 10 ýyl abadançylyk prospektleriniň Türkmenbaşy prospekti bilen kesişýän ýerinden günbatara uzap gidýän böleginiň düýpli oňarylanyna eýýäm birnäçe ýyl geçdi. Prospektleriň özi bilen bir wagtda olaryň gyrasyndaky ýanýollardyr awtobus duralgalary hem abadanlaşdyryldy.
Şeýle-de bu köçeleriň ugrundaky awtobus duralgalarynyň ýanynda häzirki döwürde ýat bolup giden taksofonlar hem goýuldy. Bu taksofonlar awtobus duralgalarynyň bezegine meňzeş dizaýnda ýasalypdyr. Bitaraplyk prospektinde taksofonlaryň reňki ak bolsa, 10 ýyl abadançylyk prospektindäki taksofonlarda ýaşyl reňk agdyklyk edýär.
Daşyndan owadan bolup görünýän bu taksofonlaryň häzirki ýagdaýyndan çen tutup aýdylsa, onda olar diňe dekoratiw maksatlar, ýagny bezeg üçin goýlana meňzeýär. Çünki bu taksofonlaryň hiç biri işlemeýär. Ýogsa, ýerli ýaşaýjylaryň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, ilkibaşda olar işleýän eken.
Taksofondan peýdalanmak
“Ýöne hiç kim bu taksofonlardan nädip peýdalanmalydygyny hem bilenokdy. Näçe şaýy atmalydygyny hem-de şol şaýa näçe wagt gepleşip bolýandygyny hem bilýän ýokdy” diýip, Bitaraplyk prospektiniň ýaşaýjysy Gurban aga gürrüň berýär.
Aşgabat şäher telefon ulgamy döwlet edarasyna degişli bu taksofonlarda olardan nähili peýdalanmalydygy hakda ýörite instruksiýa bar. Emma onda, Gurban aganyň aýdyşy ýaly, gürleşmek üçin bu taksofona näçe pul oklamalydygy barada hiç hili maglumat ýok.
Mundan başga-da bu taksofonlarda daşary ýurtlardaky ýaly telefon kitapçalary hem ýok. Hatda “Tiz kömek”, ýangyn söndürijiler ýaly gulluklaryň telefon nomerleri hem görkezilmändir.
Ýeri gelende belläp geçsek, Aşgabat şäher telefon ulgamy edarasynyň müşderilere hyzmat ediş nokatlarynda hem jaň etmek üçin bu taksofonlara näçe pul atmalydygyny aýdyp bilmediler. Olar bu taksofonlaryň işläp-işlemeýändiginden hem habarlarynyň ýokdugyny aýtdylar.
Ýokarda agzalan iki köçäniň ugrunda goýlan taksofonlaryň işlemeýänliginiň üstesine-de, olaryň içi-de, daşy-da gözgyny ýagdaýda. Olaryň hemmesini-de tozan basypdyr.
Taksofonlaryň aýnalary hem seýrek ýuwulýana meňzeýär. Taksofonlaryň içki bezegleriniň gopup başlanlary hem az däl. Köp wagtlap ulanylmadyk taksofonlaryň käbirini jemgyýetçilik düzgüni bozujylar eýýäm hajathana öwrüp ýetişipdirler. Olardan ýakymsyz ys gelýär. Taksofonlaryň polundaky peşew yzlary bolsa olaryň ters hajatlar üçin ulanylýandygyndan habar berýär.
Öňde bellenilişi ýaly, bu taksofonlar paýtagtyň Bitaraplyk we 10 ýyl abadançylyk prospektlerini abadanlaşdyrmak işleriniň barşynda goýlup çykyldy. Taksofonlar şol köçeleriň her bir awtobus duralgasynyň golaýynda diýen ýaly oturdyldy.
Bu könemöwrit proýekt boýunça agzalýan iki prospektiň gyralarynda köpçülikleýin oturdylyp çykylan onlarça taksofonlar üçin häkimiýetleriň döwlet bvujetinden näçe çykdajy edendikleri barada hiç hili maglumat tapmak başartmady.


text:
Söýgüli multfilmlerimiz hakynda köp zatlary bilmeýändigimizi subut edýän 17 sany geň galdyrmalar
Janlandyrylan filmleriniň döredijileri öz işlerine düýbünden kellelerini beripdirler. Öz muşdaklary üçin olar käwagt "gutynyň içinde sowgat galdyrýarlar" - täze filmlerde başga filmleriň gahrymanlarynyň peýda bolmagy. Ýöne olary tapmak üçin gözüňiz örän ýiti bolmalydyr. Ine, käbir mysallar. Bular hakda bilýärmidiňiz?
Gerkules / Şa Arslan
Zootopia / Sowuk Ýürek
Zootopia / Aladdin
Rusaloçka / Gufi
Aladdin / Döw we Gözel
Rapunzel / Pinokkio
Aladdin / Rusaloçka
Şazada gyzy we gurbaga / Aladdin
101 Dalmatines / Ledi we Ykmanda
Sowuk Ýürek / Şazada gyzy we gurbaga
Tapmaça / Ratatuý
Monsterlar / Nemonyň gözleginde
Syçan detektiw / Dambo
Oliwer we dostlary / 101 Dalmatines
Rusaloçka / Zoluşka
Notr Damly girdenek / Döw we Gözel
Bonus: "Gulakhalkaly Gyz" atly meşhur suraty Döw we Gözel mulfilminde görüp bolýar


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 18-nji dekabrda geçirilen mejlisinde döwlet Baştutanyna «TürkmenÄlem 520E» aragatnaşyk emeli hemrasyny ulanmak bilen bagly alnyp barylýan işler barada hasabat berildi.
Türkmenistanyň Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hemranyň netijeli ulanylmagy sanly teleýaýlymlaryň ýokary hilli alnyp berlişine ýardam eder diýip belledi. Hemra takyk aragatnaşygynyň iň alysdaky ilatly ýerleri hem gurşap alyp, aragatnaşygyň we dolandyryşyň innowasion ulgamyny döretmek üçin uly ähmiýete eýe boljakdygyny nygtady. Milletiň Lideri hemra aragatnaşygynyň Türkmenistanda älem bilen baglanyşykly barlag işlerini ösdürmäge we kämilleşdirmäge ýardam etmelidigini aýtdy.
Döwlet Baştutany ähli taslamalar durmuşa geçirilende, öňdebaryjy inženerçilik-tehniki pikirlerden hem-de innowasion tehnologiýalardan ugur alynmalydygyny nygtap, bu babatda anyk görkezmeleri berdi.


text:
Duşenbe güni Belarusyň polisiýasy adalatsyz tussag edilen diýlip hasaplanylýan tussaglaryň bir toparynyň eneleriniň geçiren protestini dargatdy.
Minsk şäheriniň merkezinde geçirilen bu çärede belarusly aýallaryň onlarçasy ellerine “Resmiler – jenaýatçylar!”, “Prezident administrasiýasy - bikanunçylygyň goragçysy!” diýen ýaly ýazgylar ýazylan şygarlary göterip, çykyş etdiler.
Bu wakanyň fonunda duşenbe güni Belarusyň oppozisiýa lideri Andreý Sannikowyň aýaly Irina Halyp öz äriniň tussaglykdan azat edilmegine ýardam etmeklerini haýyş edip, Orsýetiň prezidentiniň hem-de premýer-ministriniň aýallaryna ýörite ýüzlenme gönderdi.
Andreý Sannikow geçen ýylyň dekabrynda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň netijesine protest bildirilip gurnalan demonstrasiýalarda aýyplanyp, 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.