text:
Esasy
Türkmenistanyň «Türkmenistan» döwlet täjirçilik banky - umumy milli möçberdäki döwlet bankydyr. Bank ýurdymyzda ykdysady syýasatyň kemala gelmegini üpjin edýär we bolup geçýän uly ykdysady ýagdaýlara täsir edýär hem-de ykdysady döwlet maksatnamalarynyň ösüşini netijeli durmuşa geçirýär. Bankyň ençeme aýratyn bölüm çylgamlarynyň bolmagy we öňde baryjy tehnologiýalardan peýdalanmagy, onuň ýurduň islendik ýerine elýeterli bolmagyny üpjin etmelidir.
Türkmenistanyň ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinden
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2016-njy ýylyň alty aýynda ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň jemlerine bagyşlanan Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisini geçirdi. Mejlisiň barşynda hökümetiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işiniň jemlerine garaldy, milli maksatnamalaryň amala aşyrylyşyna baha berildi. Şeýle hem gün tertibine möhüm resminamalaryň taslamalary hem-de ýolbaşçylary wezipelere bellemek we wezipeden boşatmak bilen bagly meseleler girizildi. 2016-njy ýylyň ikinji ýarymynda döwletimiziň we jemgyýetimiziň durmuşynyň ähli ugurlarynda ilkinji nobatdaky wezipeler ara alyp maslahatlaşyldy.
Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisine Türkmenistanyň Mejlisiniň wekilleri, welaýatlaryň, şäherleriň we etraplaryň häkimleri, ministrlikleriň we edaralaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ýolbaşçylary, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary we beýleki ýolbaşçylar çagyryldy.
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň gün tertibini yglan edip, 2016-njy ýylyň birinji ýarymynda milli ykdysadyýetimizi ösdürmegiň jemleri barada hasabat bermek üçin Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedowa söz berdi.
Wise-premýeriň habar berşi ýaly, milli Liderimiziň ähli pudaklarda ösüş strategiýasynyň üstünlikli amala aşyrylmagy netijesinde, garalýan döwürde ýokary önümçilik netijeleri gazanyldy. Makroykdysady görkezijiler, ozaly bilen jemi içerki önümiň ösüş depgininiň 6,1 göterim ýokarlanmagy, şol sanda senagat toplumynda --2,1 göterim, gurluşykda--4,4 göterim, ulag-aragatnaşyk pudagynda -- 9,9 göterim, söwda ulgamynda--16 göterim, oba hojalygynda -- 6,9 göterim, hyzmatlar ulgamynda -- 9,7 göterim ýokarlanmagy munuň aýdyň mysaly bolup durýar.
Şu ýylyň alty aýynyň jemleri boýunça önümleriň öndürilişiniň ösüş depgini 3 göterim artdy. Halk hojalyk toplumynyň ähli pudaklarynda diýen ýaly ýokary görkezijiler gazanyldy.
Wise-premýer bölek satuw haryt dolanyşygy boýunça meýilnamalaýyn görkezijileriň ýerine ýetirilişi barada hasabat bermek bilen, onuň ösüş depgininiň 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 16,1 göterim artandygyny habar berdi.
Ortaça aýlyk iş hakynyň ýokarlanmagy geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 9,5 göterimden gowrak boldy. Zähmet haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary hem-de talyp we diňleýji haklary doly möçberde we öz wagtynda tölenildi.
Garalýan döwürde iri durmuş-ykdysady taslamalaryň üstünlikli amala aşyrylýandygy bellenildi. Mysal üçin, ýurdumyzyň welaýatlaryny özgertmek boýunça maksatnama laýyklykda, durmuş-medeni maksatly dürli desgalaryň, inženerçilik ulgamlaryň gurluşygy batly depginler bilen alnyp barylýar. 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna özleşdirilen düýpli maýa goýumlarynyň möçberi 5,7 göterim ýokarlandy.
Senagat pudagyny ösdürmegiň esasy ugurlaryna laýyklykda, ýurdumyzyň welaýatlarynda häzirki wagtda desgalaryň 198-siniň gurluşygy tamamlandy hem-de 122-sinde gurluşyk işleri dowam edýär. Şeýlelikde, hasabat döwründe döwrebap desgalaryň işe girizilmegi netijesinde, täze iş orunlarynyň 1227-den gowragy döredildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýeriň ünsüni geljekde hem milli ykdysadyýetimizi üstünlikli ösdürmek üçin toplumlaýyn çäreleri görmegiň möhümdigine çekdi. Döwlet Baştutanymyz ilkinji nobatdaky wezimpeleriň hatarynda milli ykdysadyýetimiziň ösüş depginini saklamak, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň maliýe-ykdysady ýagdaýyna berk gözegçiligi üpjün etmek maksady bilen ykdysadyýeti ösdürmegiň möhümdigini belledi. Milli Liderimiz ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmeler bilen baglylykda, maliýe-ykdysady ulgamyň edaralarynyň işini kämilleşdirmegiň möhümdigini aýdyp, wise-premýere bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Statistika baradaky döwlet komitetiniň başlygy A.Öräýewa ýurdumyzyň pudaklaýyn ministrlikleriniň we edaralarynyň 2016-njy ýylyň birinji ýarymynda gazanan ykdysady görkezijileri barada hasabat berdi.
2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, önümleri öndürmegiň köpüsi boýunça önümçiligiň möçberiniň artmagy üpjün edildi. Olardan tebigy gazyň öndürilişi 0,2 göterim, elektrik energiýasynyň öndürilişi 2,6 göterim, polipropileniň öndürilişi 0,7 göterim, nebit koksunyň öndürilişi 6,4 göterim, nebit bitumynyň öndürilişi 8,7 göterim, magdan däl gurluşyk serişdeleriniň öndürilişi 6,6 göterim, ýygnama beton gurnawlaryň öndürilişi 3,2 göterim, mineral dökünleri 7,2 göterim, sementiň öndürilişi 0,5 göterim, örme matalaryň öndürilişi 4,2 göterim, süýji-köke önümleriniň öndürilişi 7,6 göterim, unuň öndürilişi 1,7 göterim, çörek önümlerini6 öndürilişi 1,4 göterim ýokarlandy. Umuman, senagat pudagynda jemi öndürilen önümiň möçberi 29,7 milliard manada ýetip, onuň 52 göterimi ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz bölegine degişlidir.
Ýurdumyzyň oba hojalygynda hem oňyn iş netijeleri gazanylýar. Bugdaý taýýarlamak boýunça şertnamalaýyn borçnama doly ýerine ýetirildi. Şol bir wagtda oba hojalygynda gowaça ideg etmek işleri sazlaşykly depginde dowam edýär. 2016-njy ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda öndürilen gök önümler geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 39,4 göterim, ýeralma 45,9 göterim artdy, bakja önümleriniň möçberi 3 essä golaý köpeldi. Maldarçylyk pudagynda hem oňat görkezijiler hasaba alyndy.
Ulaglaryň ähli görnüşleri boýunça ýük dolanyşygy 2 göterim, şol sanda awtomobil ulagy boýunça 3,9 göterim, suw ulagy boýunça 2,5 göterim artdy. Şu döwürde ýolagçy gatnatmagyň umumy artyş depgini hem 2,1 göterim ýokarlandy. Elektrik aragatnaşygynyň girdejileri geçen ýylyň birinji ýarymy bilen deňeşdirilende 3,2 göterim artdy.
Hasabatyň çäklerinde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek we Türkmenistanda öndürilýän önümleriň daşary ýurtlara iberilýän möçberlerini artdyrmak boýunça döwlet maksatnamalarynda göz öňünde tutulan çäreleri amala aşyrmagyň barşy hakynda hem habar berildi. Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň möçberiniň jemi içerki önüme gatnaşygynyň kemelýändigi milli ykdysadyýetimiziň daşary ýurtlardan getirilýän harytlara bolan garaşlylygynyň peselýändigine şaýatlyk edýär. Mineral dökünleriň, elektrik energiýasynyň, sementiň ýurdumyzyň daşyna çykarylýan möçberi ep-esli artýar.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, ýurdumyzda bolup geçýän wakalary hemmetaraplaýyn seljermegiň, ykdysadyýetiň pudaklarynyň ösüşiniň meýillerini öz wagtynda çaklamagyň, möhümdigini belledi. Takyklyk, aýdyňlyk, anyklyk döwlet syýasatynyň esasy ýörelgeleridigini belläp, hormatly Prezidentimiz Statistika baradaky döwlet komitetiniň ýolbaşçysyna maglumatlary ýygnamak, işläp taýýarlamak hem-de statistiki hasabatlylygy umumylaşdyrmak meselelerini gözegçilikde saklamak barada anyk görkezmeler berdi.
Soňra maliýe ministri M.Muhammedow şu ýylyň bäş aýynda Döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Garalýan döwrüň netijeleri boýunça Döwlet býujetiniň girdejileri 8,1 milliard manat möçberde, çykdajylar bolsa 8,6 milliard manat möçberde ýerine ýetirildi. Döwlet býujetiniň çykdajylarynyň umumy möçberiniň 78,7 göterimi durmuş ulgamyna gönükdirildi.
Hasabat döwründe ýerli býujetler girdejiler boýunça 4,35 milliard manat, çykdajylar bolsa 4,10 milliard manat ýerine ýetirildi.
Şu döwürde merkezi, pudaklaýyn we sebitleýin balans toparlarynyň 72 mejlisi geçirildi hem-de olarda 81 ministrligiň we pudak edaralarynyň hem-de ýerlerdäki edara-kärhanalaryň 77-siniň maliýe-ykdysady görkezijileri seljerildi.
Habar berlişi ýaly, ýurdumyzda gymmatly kagyzlar bazaryny ösdürmek maksady bilen, Aşgabat gazna biržasyny bellenen tertipde döwlet tarapyndan bellige almak üçin resminamalar taýýarlanyldy. Ýarym ýylyň dowamynda Býujet kodeksiniň düzgünlerini amala aşyrmak, auditorçylyk we ätiýaçlandyrmak işini kämilleşdirmek, buhgalter hasabatynyň we maliýe hasabatlylygynyň milli ölçeglerine geçmek boýunça çäreler amala aşyryldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, döwlet býujetiniň ýerine ýetirilişine hem-de býujet serişdeleriniň maksada laýyk ulanylyşyna berk gözegçiligi amala aşyrmagyň wajypdygyna ünsi çekdi. Şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzda maliýe durnuklylygyny saklamagy hem-de maýa goýumlarynyň gelip gowuşmagy üçin oňaýly şertleri döretmegi şu ministrligiň öňünde durýan ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda kesgitledi.
Soňra Türkmenistanyň ykdysadyýet we ösüş ministri B.Bazarow maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna maýa goýumlarynyň özleşdirilmegi boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Alty aýyň jemleri boýunça bu görkeziji 22,4 milliard manada deň boldy, onuň 55,4 göterimi önümçilik desgalarynyň, 44,6 göterimi bolsa durmuş-medeni maksatly desgalaryň gurluşygyna gönükdirildi. 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, bu makroykdysady görkeziji 5,7 göterim artdy.
Ministr "Türkmenistanyň Prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Milli maksatnamasyny" durmuşa geçirmegiň barşy barada aýdyp, birinji ýarym ýylda 1042,8 million manadyň özleşdirilendigini habar berdi.
Tutuşlygyna hasabat döwründe bu maksatnamanyň çäklerinde, ýurdumyzyň welaýatlarynda durmuş we medeni maksatly binalaryň 22-si, ýaşaýyş jaýlarynyň 705,3 müň inedördül metri guruldy, inženerçilik ulgamlarynyň 149,6 kilometri, aragatnaşyk ulgamynyň 1355 kilometri çekildi. Häzirki wagtda 88 desganyň, 803,4 müň inedördül metr ýaşaýyş jaýlarynyň hem-de inženerçilik ulgamlarynyň 2203,9 kilometriniň gurluşyk işleri alnyp barylýar.
Şeýle hem ykdysadyýet we ösuş ministri Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek hem-de ýurdumyzda eksport üçin önümçiligiň möçberlerini artdyrmak boýunça döwlet maksatnamalarynyň ýerine ýetirilişiniň barşy barada habar berdi. Bu maksatnamalaryň çäklerinde 50 desganyň gurluşygyna başlanyldy, 57 desganyň bolsa taslama-çenlik işleri alnyp barylýar.
Habar berlişi ýaly, kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek, “Türkmenistanda döwlet eýeçiligindäki kärhanalary we desgalary hususylaşdyrmagyň 2013-2016-njy ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde şu ýylyň birinji ýarymynda 10 sany döwlet emlägi hususylaşdyryldy.
Mili Lideriimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, sebitleri ösdürmegiň Milli maksatnamasynda bellenilen wezipeleriň öz wagtynda ýerine ýetirilmeginiň möhüm ähmiýetiniň bardygyny belledi. Maksatnamany durmuşa geçirmegiň esasy maksady sebitleriň senagatlaşdyrylmagyndan, senagat önümçiligini ardyrmakdan, täze iş orunlaryny döretmekden we umuman oba ýerleriniň ilatynyň durmuş derejesini ýokarlandyrmakdan ybaratdyr diýip hormatly Prezidentimiz aýtdy we bu babatda ministre birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Merkezi bankynyň müdiriýetiniň başlygy M.Annadurdyýew hasabat bilen çykyş edip, ýurdumyzyň bank ulgamyny kämilleşdirmek boýunça maksatnamalaryň ýerine ýetirilişi barada habar berdi. Şeýle hem eksport harytlar we hyzmatlar üçin ministrlikleriň hem-de pudak edaralarynyň hasaplaryna gelip gowuşýan walýuta serişdeleriň meýilnamasynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berildi.
2016-njy ýylyň birinji ýarymynda ýurdumyzyň banklary tarapyndan ykdysadyýeti ösdürmäge gönükdirilen karzlaryň möçberleri 21,8 göterim artdy, şol sanda Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararlaryna laýyklykda, kiçi we orta telekeçiligi bank karzlarynyň hasabyna goldamak hem-de höweslendirmek maksady bilen taslamalaryň 1121-si sany maliýeleşdirildi. Oba hojalygynda, azyk senagatynda, gurluşyk serişdeler senagatynda, hyzmatlar ulgamynda işleýän telekeçilere berlen karzlaryň möçberleri 32,3 göterim, ýaşaýyş jaýyny satyn almak üçin ilata berlen karzlaryň möçberleri 17,4 göterim, ýaş maşgalalara berlen karzlaryň möçberleri 27,1 göterim, oba hojalyk önümlerini öndürijilere berlen karzlaryň möçberleri 19,4 göterim artdy.
Hasabat döwründe bank maýalarynyň möçberleri ep-esli artdy. Kärhanalaryň we ilatyň goýumlarynyň möçberleri 13,6 göterim, şol sanda şahsy taraplaryň pul süýşürintgileri 57,5 göterim artdy.
Şeýle hem bank hyzmatlary ulgamynda elektron düzümleri kemala getirmegiň çäklerinde durmuşa geçirilýän çäreler barada hasabat berildi. Häzirki wagta çenli bank kartlarynyň sany 1million 225 müň 922-ä, bankomatlaryň sany 1158-e, töleg terminallarynyň sany 10657-ä ýetirildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, olaryň sany degişlilikde 1,7 essä golaý, takmynan 1,6 essä golaý hem-de 3 essä golaý köpdür.
“Altyn asyr” töleg kartlary arkaly nagt däl hasaplaşyklary kämilleşdirmek boýunça işler alnyp barylýar, şeýle hem VISA halkara töleg ulgamy işjeň ornaşdyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bank ulgamynyň işiniň mundan beýläk-de kämilleşdirmegiň möhümdigini belläp, bu ulgamyň kadaly işlemeginiň ýurdumyzyň ykdysadyýetiniň bäsdeşlige ukyplylygyny üpjün etmek, ony işjeň ösdürmek, dünýä hojalyk gatnaşyklar giňişligine işjeň goşulyşmak üçin uly ähmiýete eýedigini nygtady. Täze bank önümlerini ornaşdyrmak arkaly nagt däl tölegleriň möçberlerini artdyrmak, hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmak maksady bilen netijeli çäreleriň durmuşa geçirilmegi zerurdyr diýip, milli Liderimiz aýtdy hem-de Merkezi bankyň ýolbaşçysyna sebitlerde bankomatlaryň hem-de töleg terminallarynyň sanyny artdyrmak barada tabşyryk berdi.
Milli Liderimiz mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, ýurdumyzda öndürilýän eksport harytlarynyň hem-de daşary ýurtly pulunda gelip gowuşýan serişdeleriň möçberleriniň artdyrylmagynyň örän möhüm wezipeleriň biri bolup durýandygyna ünsi çekdi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bu ugurda degişli çäreleriň geçirilmeginiň zerurdygyny belläp, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylary tarapyndan bu tabşyryklaryň ýerine ýetirilişiniň jemlerine ýylyň jemleri boýunça geçiriljek Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde garaljakdygyny nygtady.
Mejlisiň barşynda döwlet Baştutanymyz 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan Türkmenistanda aýlyň haklarynyň, pensiýalaryň, döwlet kömek pullarynyň talyplaryň we diňleýjileriň haklarynyň möçberleri ýokarlandyrmak hakyndaky Permana gol çekdi.
Soňra çykyş eden Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolanldyrimak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktory Ý.Kakaýew “2030-njy ýyla çenli Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň barşy we ýurdumyzyň nebitgaz toplumynyň kärhanalarynda şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Nebiti we gaz kondensatyny çykarmagyň, şeýle hem uglewodorod serişdelerini gaýtadan işlemegiň tehniki-ykdysady görkezijileri, awtomobil benzininiň, dizel ýangyjynyň, polipropileniň, çalgy ýaglarynyň, suwuklandyrylan gazyň we beýleki nebit önümleriniň önümçiligi hakynda hasabat berildi. Bellenilişi ýaly, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende tebigy we ugurdaş gazy çykarmagyň ösüş depgini 100,2 göterime, “mawy ýangyjy” daşary ýurtlara eksport etmegiň möçberleri 101,5 göterime deň boldy. Guýulary burawlamagyň meýilnamasy 122,7 göterim, maliýeleşdirmegiň ähli çeşmeleriniň hasabyna maýa goýumlary özleşdirmek işleri 35,5 göterim ýerine ýetirildi.
Şeýle hem wise-premýer Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz geçirijisiniň türkmen böleginiň gurluşygynyň barşy, ol ýerde işleriň ýokary depginlerde ýerine ýetirilýändigi barada habar berdi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nebitgaz toplumyny dolandyrmak işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek, pudagyň işini gowulandyrmak we gelip gowuşýan maýa serişdelerini tertipleşdirmek maksady bilen, Nebit we gaz ministrliginiň ýatyrylýandygyny yglan etdi. Şunuň bilen baglylykda ýatyrylan ministrliginiň esasy işi Ministrler Kabinetiniň nebitgaz toplumyna gözegçilik edýän wise-premýeriň garamagynda durýan bölümine ýüklenildi. Ady agzalan ministrligiň guramalarynyň we kärhanalarynyň bir bölegi “Türkmengaz” döwlet konserniniň, “Türkmennebit” döwlet konserniniň garamagyna berilýär.
Şunuň bilen birlikde, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentligi ýatyrylýar. Onuň wezipesi “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň üstüne ýüklenilýär. Agentligiň maliýe serişdeleri taslamalaryň maliýeleşdirilmegini üpjün etmek we mähriban halkymyzyň durmuş derejesiniň ýokarlanmagyna gönükdirmek üçin Merkezi banka geçirilýär.
Degişli resminamalara gol çekip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-permýer Ý.Kakaýewe nebitgaz toplumynyň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek, şeýle hem ýatyrylan ministrligiň we agentligiň işgärlerini işe ýerleşdirmek babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän pudaklarynda 2016-njy ýylyň birinji ýarymynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Senagat ministrligi boýunça şu döwürde öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň we hyzmatlaryň umumy möçberi boýunça meýilnama 117,7 göterime deň bolup, önümçiligiň artyş depgini 3,3 göterim ýokarlandy. Sement öndürmek boýunça bu görkeziji 0,5 göterim, magdan däl gurluşyk serişdeleri boýunça--12,4 göterim, keramzit öndürmek boýunça--0,2 göterim demirbeton önümleri öndürmek boýunça--7,5 göterim ýokarlandy.
Dokma senagaty ministrligi boýunça önümçilik meýilnamasy 106,9 göterime, umumy artyş depgini bolsa 1,3 göterime barabar boldy. Hususan-da, ýüplügiň we matalaryň öndürilişi, şeýle hem gön önümleriniň gaýtadan işlenen möçberi geçen ýylyň degişli döwründäki derejede saklandy. Tikin we örme önümleriň öndürilişi boýunça 1,2 göterim, aýakgabyň öndürilişi boýunça 0,1 göterim artyş depgini gazanyldy. Hasabat döwründe dokma önümlerini ýerlemekden alnan girdeji 663 million 200 manada deň boldy, hem-de 28,6 million manatlyk peýda gazanyldy.
“Türkmenhaly” döwlet birleşigi boýunça şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda öndürilen önümleriň umumy möçberi 103,9 göterim artyş depgini bolsa 3,7 göterime barabar boldy. Döwlet birleşiginiň kärhanalary tarapyndan bu döwürde 22 müň 764 inedördül metr haly önümleri dokaldy.
“Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň kärhanalary boýunça garalýan döwür üçin meýilnamanyň ýerine ýetirilişi 108,1 göterime deň bolup, 17,2 göterim derejesinde artyş depgini üpjün edildi. Bu görkeziji mineral dökünleriniň öndürilişi boýunça 7,2 göterime, tehniki ýoduň öndürilişi boýunça 0,1 göterime, natriý sulfatynyň öndürilişi boýunça 70,9 göterime deň boldy. Tehniki uglerodyň öndürilişi geçen ýylyň degişli döwründäki möçberinde ýerine ýetirildi.
Döwlet balyk hojalygy komitetiniň kärhanalary boýunça önümçilik meýilnamasyny 100,2 göterim ýerine ýetirilip, artyş depgini geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 77,3 göterime deň boldy. Tutulan balyk boýunça 31,5 göterim, balyk we gaýtadan işlenip gaplanan balyk önümleri boýunça 29,5 göterim artyş depgini gazanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, milli ykdysadyýetimiziň senagat pudagyny ösdürmegiň ýokary depginlerini üpjün etmegiň ileri tutulýan wezipe bolup durýandygyny belledi. Çünki, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň bellenilen ähli meýilnamalarynyň we uzakmöhletleýin maksatnamalarynyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi hut şoňa bagly bolup durýar. Milli Liderimiz öňde goýlan wezipeleri berjaý etmek üçin pudagyň düzümlerinde işleri çaltlandyrmagyň zerurdygyny belläp, bu babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Satlykow gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Wise-premýer hasabat döwründe tutuş ulag-aragatnaşyk toplumynda ýerine ýetirilen hyzmatlaryň meýilnamasynyň 118,8 göterim ýerine ýetirilendigini we ösüş depgininiň 107,1 göterime barabar bolandygyny aýtdy.
Demir ýol ulaglary ministrligi boýunça meýilnama 134 göterim berjaý edildi. Ösüş depgini ýük daşamakda 100,2 göterime, ýolagçy gatnatmakda 103,4 göterime deň boldy. Habar berlişi ýaly, häzirki wagtda içerki demir ýollary, inžener-tehniki desgalary, şol sanda demir ýollaryň üstünden geçýän geçelgeleri döwrebaplaşdyrmak işleri dowam etdirilýär. Hasabatyň çäklerinde satyn alnan ýük wagonlarynyň 537-siniň ýurdumyza getirilendigi we ulanyşa girizilendigi habar berildi.
Awtomobil ulaglary ministrligi boýunça hasabat döwründe hyzmatlary ýerine ýetirmek boýunça ösüş depgini 100,2 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda 101,3 göterime, ýolagçy gatnatmakda 100,9 göterime barabar boldy. Hasabat döwründe pudagyň maddy-enjamlaýyn binýadyny berkitmek maksadynda ýolagçylary gatnatmak boýunça täze ugurlaryň 13-si, şol sanda 1 şäheriçi, 3 şäherara we 9 şäherýaka ugurlary açyldy.
Aragatnaşyk ministrligi boýunça ýanwar-iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 113 göterime deň boldy. Şu döwürde ýurdumyz boýunça 253,2 müň, şol sanda 227 müň öýjükli belgi we 26,2 müň ýerli telefon nokady gurnalyp, meýilnama 188 göterim ýerine ýetirildi. Hasabat döwründe Oba milli maksatnamasyna laýyklykda, ilatly ýerleriň 64-sinde 54 müň 752 telefon belgilik beketler gurnaldy we 1 müň 392 kilometr aragatnaşyk ulgamy çekildi.
“Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugy boýunça hasabat döwründe ýerine ýetirilen awiahyzmatlaryň ösüş depgini 130,3 göterime deň boldy. Bu görkeziji ýük daşamakda we ýolagçy gatnatmakda degişlilikde 100 göterime hem-de 105,6 göterime deň boldy.
Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugy boýunça şu ýylyň ýanwar-iýun aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň ösüş depgini 100,1 göterime barabar boldy.
Milli Liderimiz ýolagçy gatnatmakda we ýük daşamakda hyzmatlaryň hilini ýokarlandyrmak meselelerine gözegçiligi güýçlendirmegiň wajypdygyny belledi. Hormatly Prezidentimiz wise-premýere iri desgalaryň ençemesiniň, şol sanda paýtagtymyzyň Halkara howa menziliniň, Amyderýanyň üstünden çekilýän köprüleriň hem-de Halkara deňiz portunyň gurluşygynda işleriň ýokary hiliniň we desgalary ulanmaga bermek möhletiniň berjaý edilmegini üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmegi tabşyrdy. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz degişli pudagara toparyny döretmek barada görkezme berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew geçen 6 aýyň dowamynda söwda toplumynyň ýerine ýetiren işleriniň netijeleri barada hasabat berdi.
Ýanwar-iýun aýlarynda Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligi boýunça söwda dolanyşygy 2,4 milliard manatdan gowrak bolup, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde 17,4 göterim artdy. Ministrligiň kärhanalarynda balans girdejiniň umumy möçberiniň ösüş depgini 2,1 göterime deň boldy. Hasabat döwründe 103,6 million manatlyk maýa goýumlary özleşdirildi.
Döwlet haryt-çig mal biržasy boýunça ýanwar-iýun aýlarynda geçirilen birža söwdalaşyklarynyň 122-sinde umumy bahasy 13,9 milliard manatlykdan gowrak bolan şertnamalaryň 8 müň 136-sy hasaba alyndy. Şol sanda eksport we import boýunça şertnamalaryň bahasy 7,6 milliard manatlyga, gurluşyk boýunça 4,1 milliard manatlyga barabar boldy. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, Döwlet haryt-çig mal biržasy tarapyndan özleşdirilen maýalaryň möçberi 2,3 esse artyp, 31,7 million manatdan geçdi.
Söwda-senagat edarasy tarapyndan birinji ýarym ýylyň dowamynda 8,3 million manatlyk hyzmatlar ýerine ýetirilip, 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdireniňde, ösüş depgini 15,2 göterime barabar boldy. Edaranyň kärhanalary boýunça 3,2 million manatlykdan gowrak umumy balans girdejisi alyndy. Hasabat döwründe Söwda-senagat edarasy tarapyndan sergileriň 13-si we maslahatlaryň 14-si geçirildi.
Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi boýunça hasabat döwründe 247,7 million manatlyk senagat önümleri, 505,3 million manatlyk oba hojalyk we azyk önümleri öndürilip, olaryň möçberi degişlilikde 34,3 göterim we 49,1 göterim ýokarlandy. Gurluşyk-gurnama işleriniň möçberi 2,6 milliard manatlyga (ösüş depgini 1 göterim) deň boldy, söwda-haryt dolanyşygy 5,3 milliard manatlyga (ösüş depgini 12,5 göterim), hyzmatlar ulgamynda bolsa 429,8 million manatlyk (ösüş depgini 6,9 göterim) işler ýerine ýetirildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow söwda toplumyny mundan beýläk-de ösdürmek babatda görkezmeleri berip, welaýat möçberinde pudaklaýyn maksatnamalaryny işläp taýýarlamagyň we amala aşyrmagyň möhümdigini belledi. Döwlet Baştutanymyz wise-premýere daşary ýurtlardan getirilýän harytlary ýurdumyzda öndürilýän önümler bilen çalyşmak hem-de ýurdumyzyň eksport kuwwatyny has netijeli amala aşyrmak, dünýä bazarynda onuň eýeleýän ornuny berkitmek, şol sanda döwlete degişli däl ulgamyň kärhanalarynyň önümlerini ýerlemegiň hasabyna içerki mümkinçilikleri we daşary ykdysady ýagdaýlary seljermek barada tabşyryk berdi. Türkmenistanyň durmuşyň ähli ugurlarynda gazanylan ösüşleriň uludygyna garamazdan, entek ýurdumyzyň telekeçileriniň tejribesini we serişdelerini has ýokary derejede ulanyp boljak ugurlar köpdür diýip, milli Liderimiz ykdysady-innowasion ösüşi has işjeň höweslendirmäge, ilatyň abadançylygyny ýokarlandyrmaga gönükdirilmegi üçin mümkinçilikleriň bardygyny aýtdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanynyň we Ministrler Kabinetiniň iş dolandyryjysy Ş.Durdylyýew gözegçilik edýän ulgamlarynda şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri barada hasabat berdi.
Bellenilişi ýaly, ýanwar-iýun aýlarynda Aşgabat şäher häkimliginiň hojalyk hasaplaşygyna degişli edara-kärhanalary öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasyny 105,6 göterim ýerine ýetirdiler. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ösüş depgini 110,5 göterime barabar boldy. Paýtagtymyzyň häkimligi boýunça maýa goýumyň ähli çeşmeleriniň hasabyna 3 milliard 801 million 95 müň manatlyk maýa goýum özleşdirildi. Şunda 2015-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, ösüş depgini 104,5 göterime deň boldy.
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi tarapyndan hasabat döwründe öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň meýilnamasy 112,9 göterim ýerine ýetirildi, ösüş depgini 103,6 göterime barabar boldy.
Türkmenistanyň Energetika ministrligi tarapyndan hasabat döwründe öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň umumy möçberi 535 million 208 müň manatdan gowrak boldy. Degişli döwrüň meýilnamasy 120 göterim ýerine ýetirildi, ösüş depgini 110,5 göterime barabar boldy.
Jemagat hojalygy ministrligi boýunça ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasy 113,2 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 109,1 göterime barabar boldy.
“Türkmenawtoýollary” döwlet konserni tarapyndan hasabat döwründe öndürilen önümiň we ýerine ýetirilen işleriň, hyzmatlaryň meýilnamasy 102,1 göterim ýerine ýetirildi, ösüş depgini 102,2 göterime deň boldy.
Hasabatyň çäklerinde Aşgabat şäherini abadanlaşdyrmak boýunça şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işler barada hem habar berildi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň ozal beren görkezmelerine hem-de tabşyryklaryna laýyklykda, degişli düzümleriň tutuş şäher düzümini kämilleşdirmek, paýtagtymyzyň binagärlik keşbini has-da gözelleşdirmek, aşgabatlylaryň ähli amatlyklaryň hözirini görüp ýaşamaklary üçin has oňaýly şertleri döretmek boýunça sazlaşykly işleri alyp barýandygy bellenildi.
Şeýle hem wise-premýer Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanyna we Ministrler Kabinetine gelip gowşan hatlaryň we arza-şikaýatlaryň seljerilişi barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, wise-premýere gözegçilik edýän düzümleriniň işine mundan beýläk-de berk gözegçilik etmegi tabşyrdy. Paýtagtymyzy has-da abadanlaşdyrmak bilen onuň gözelligini artdyrmak hem-de tutuş ýurdumyzyň durmuş-ykdysady taýdan ösmegini üpjün etmek boýunça bellenen meýilnamalary üstünlikli durmuşa geçirmek köp babatda şol düzümleriň sazlaşykly işine baglydyr.
Degişli döwlet edaralary ýurdumyzyň raýatlaryndan gelip gowuşýan arza-şikaýatlara bellenilen tertipde hem-de öz wagtynda garamalydyr, olara jikme-jik jogap bermelidir. Milli Liderimiz türkmenistanlylaryň hukuklarynyň hem-de bähbitleriniň berk goralmagyny üpjün etmegiň wajypdygyny nygtap, wise-premýere we beýleik degişli ýolbaşçylara bu babatda anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň başyndan bäri geçirilen işleriň jemleri barada hasabat berdi.
Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrliginiň buýurmasy boýunça 8 desganyň, şol sanda 7 saglyk desgasynyň hem-de bir sany döwrebap ýaşaýyş jaýynyň gurluşygy boýunça işler alnyp baryldy. Pudak boýunça döwlet meýletin saglygy goraýyş ätiýaçlandyrmasyndan gelip gowşan serişdeleriň möçberi 108 göterime deň bolup, ýrine ýetirilen hyzmatlardan we ýerlenen önümlerden gelen girdejiler 111 göterim, derman önümçiligi 106 göterim, gyzyl pulda alnan girdejiniň möçberi 103,5 göterim köpeldi.
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk işleriniň çäklerinde köpugurly işler dowam edýär. Türgenlerimiziň ussatlyklaryny ýokarlandyrmak we halkara ýaryşlaryna taýýarlygyny üpjün etmek üçin okuw-türgenleşik ýygnanyşyklary, dürli ýaryşlar we bäsleşikler yzygiderli geçirilýär. Hasabat döwründe ýurdumyzda jemi 110 içerki ýaryş we 66 köpçülikleýin sport çäreleri geçirildi.
Soňra milli Liderimiziň garamagyna resminamalaryň toplumy hödürlendi. Olar, hususan-da, «Türkmenistanda milli medeni mirasy ylmy taýdan öwrenmegiň we wagyz etmegiň 2016–2021-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakynda» hem-de «Türkmenistanda ylmy barlaglaryň we innowasiýa tehnologiýalarynyň netijeliligini ýokarlandyrmagyň 2017–2021-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakyndaky» kararlaryň taslamalary, «Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetini döretmek hakyndaky» Permanyň we bu Uniwersitetiň meseleleri hakyndaky kararyň, 2016–2017-nji okuw ýylynda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna diňleýjileri kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakyndaky buýrugyň hem-de 2016-njy ýylda ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak hakyndaky buýrugyň, şeýle hem ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümini tassyklamak hakyndaky buýrugyň taslamasydyr. Şeýle hem wise-premýer okuwa kabul ediş möwsümini geçirmegiň meýilnamasy hakynda hasabat berdi.
Ylymlar akademiýasynyň innowasiýalary ornaşdyrmak boýunça maksatnamasy hem möhümdir. Bu barada aýtmak bilen, hormatly Prezidentimiz wise-premýer S.Toýlyýewiň, Ylymlar akademiýasynyň prezidenti M.Aşyrbaýewiň ünsüni amala aşyrylýan özgertmeleri çaltlandyrmak üçin, häzirki döwürde inženerleri we ylmy işgärleri taýýarlamagy kämilleşdirmegiň zerurdygyna çekdi. Biziň alymlarymyzyň tagallalary ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda täze tehnologiýalary we innowasiýalary ornaşdyrmaga, öz ylmy-tehniki pikirlerini ösdürmäge hem-de häzirki zaman ylmynyň düýpli ulgamyny döretmäge gönükdirilmelidir diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Ylmyň, önümçiligiň we berilýän bilimiň arasyndaky baglanyşygy has-da berkitmek ugrunda köp we tutanýerli işlemeli diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ilkinji nobatda, şu meseleleriň ileri tutulmalydygyny aýtdy. Ýokary tehnologiýalar ulgamyny ösdürmezden, innowasiýalar döredilýän ykdysady giňişlik bolmaýar. Innawasion ösüşi çaltlandyrmazdan bolsa, biz ykdysadyýetimiziň bäsleşige ukyplylygyny çaltlandyryp bilmeris diýip, . milli Liderimiz Ylymlar akademiýasynyň şu maksatnamasynyň üstünlikli durmuşa geçirilmeginiň ýurdumyzy senagat taýdan ösdürmäge düýpli ýardam berjekdigine ynam bildirdi.
Soňra döwlet Baştutanymyz «Türkmenistanda milli medeni mirasy ylmy taýdan öwrenmegiň we wagyz etmegiň 2016–2021-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakyndaky» karara, şeýle hem «Türkmenistanda ylmy barlaglaryň we innowasiýa tehnologiýalarynyň netijeliligini ýokarlandyrmagyň 20172021-nji ýyllar üçin Döwlet maksatnamasyny tassyklamak hakyndaky» karara gol çekdi.
Soňra Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň binalar toplumyny açmaga hem-de täze okuw ýylynda talyplary kabul etmäge degişli birnäçe resminamalara gol çekmek bilen hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow G.Mezilowy täze ýokary okuw mekdebiň rektory wezipesine, A.Orazgylyjowy okuw bölümi boýunça prorektoryň wezipesine belledi.
Soňra döwlet Baştutanymyz wise-premýeriň hem-de bilim ministriniň ünsüni bilim ulgamyndaky özgertmeleriň nobatdaky tapgyry bolan örän möhüm çärä -- ýokary okuw mekdeplerine talyplary kabul etmek möwsümine çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasyna diňleýjileri kabul etmegiň meýilnamasyny tassyklamak baradaky Buýruga gol çekip hem-de ýokary we orta hünär okuw mekdeplerine okuwa kabul etmegiň meýilnamasyny, şeýle hem okuwa kabul etmek boýunça döwlet toparynyň düzümini tassyklamak bilen, bu işe dahylly bolan ähli adamlara şu çäräniň hiç-hili ýaramaz ýagdaýlara ýol bermezden geçirilmelidigini duýdurdy. Okuwa kabul ediş möwsümi ýokary derejede we aç-açanlykda geçirilmelidir. Biziň ýokary okuw mekdeplerimizde zehinli we zähmetsöýer ýaşlar okamalydyr diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz bilim ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmegiň ýollary hakynda gürrüňini dowam edip, mekdep okuwçylaryny belli bir ugurlar boýunça netijeli taýýarlamak meselesine aýratyn üns bermegiň möhümdigini belledi. Okatmagyň täze usullaryny we tehnologiýalaryny işe ornaşdyrmaly. Iň esasy zat bolsa, geljekki hünärmenleri halkara derejesinde, sazlaşykly we hemmetaraplaýyn ösen derejede taýýarlamaly.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, birinjiden, okuwy döwrebap ýagdaýa getirmekden, orta mekdepden başlap, ýokary okuw mekdebine çenli bilim bermegiň ähli derejelerinde iň öňdebaryjy tehnologiýalary ornaşdyrmakdan ybaratdyr. Ikinjiden bolsa, mugallymlar düzüminiň taýýarlyk derejesine zerur ähmiýet bermeli. Hut mugallym çagalara täze bilimleri esasy geçiriji bolup durýar. Okuwçynyň ýa-da talybyň diňe sapagy netijeli özleşdirmegi däl-de, eýsem, onuň pikirlenmek, maglumatlary kabul etmek we olar barada tankydy oýlanmak ukybyny ösdürmek hem, köp babatda mugallymyň başarnygyna we zehinine baglydyr.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary G.Mämmedowa gözegçilik edýän ulgamynda şu ýylyň 6 aýynda alnyp barlan işleriň netijeleri barada hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, döwlet Baştutanymyzyň aýratyn üns we goldaw bermegi netijesinde medeniýet ulgamynyň okgunly ösüşe eýe bolandygyny belledi. Hasabat döwründe durmuş-medeni maksatly desgalaryň ençemesi ulanylmaga berildi, iri medeni çäreler geçirildi, halkara döredijilik alyşmalary dowam etdirildi.
Wise-premýer Türkmen döwlet neşirýat gullugynyň işi barada aýtmak bilen, şu ýylyň birinji ýarymynda haryt öndürmegiň möçberiniň 35 million 442 müň manada deň bolandygyny we meýilnamanyň 132,1 göterim ýerine ýetirilendigini habar berdi. Kitap önümleriniň 163 görnüşi, şol sanda okuw kitaplarynyň 89 görnüşi çap edildi.
Hasabat döwründe Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň maliýe-hojalyk işinden alnan umumy girdeji 21 million 170 müň manada deň bolup, geçen ýylyň degişli döwrüne garanyňda ösüş depgini 112,3 göterime deň boldy. 57 müň 444 syýahatça hyzmat edildi we bu görkeziji boýunça 102,7 göterim ösüş gazanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, dünýäniň öňdebaryjy tejribesini, işiň täze usullaryny gözlemegi, ýurdumyzda amala aşyrylýan özgertmeleriň ähmiýetini ilatymyza düşündirmegi nazara almak bilen, medeniýet ulgamynyň edaralaryny we köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işini mundan beýläk-de ösdürmegiň zerurdygyna ünsi çekdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň daşary işler ministri R. Meredow 2013-2017-nji ýyllar üçin ýurdumyzyň daşary syýasat ugrunyň konçsepsiýasyny amala aşyrmak bilen baglylykda, şu ýylyň birinji ýarymynda DIM-niň geçiren işeleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyzyň öňde goýan wezipelerini çözmek hem-de beren tabşyryklaryny ýerine ýetirmek maksadynda ýerine ýetirilen işler barada habar berildi.
Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan ikitaraplaýyn hem-de köptaraplaýyn görnüşde, abraýly sebit we halkara guramalarynyň hem-de düzümleriniň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygy üstünlikli ösdürýär. Hasabat döwründe Türkmenistanyň Prezidentiniň Pakistan Yslam Respublikasyna, Saud Arabystany Patyşalygyna, Belarus Respublikasyna, Özbegistan Respublikasyna amala aşyran resmi we iş saparlary, şeýle hem Katar Döwletiniň Emiriniň ýurdumyza amala aşyran resmi sapary munuň aýdyň subutnamasy bolup durýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow habary diňläp, Türkmenistanyň mundan beýläk-de oňyn Bitaraplyk we giň halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanan, sebitde we dünýäde parahatçylygyň, abadançylygyň we durnuklylygyň bähbitlerine laýyk gelýän daşary syýasy ugry yzygiderli durmuşa geçirjekdigini diýip belledi. Şunda döwlet Baştutanymyz ýurdumyzyň netijeli hyzmatdaşlygy ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn görnüşde, abraýly halkara guramalarynyň ugry boýunça ösdürmek bilen, geljekde hem häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň sazlaşykly çözgüdini işläp taýýarlamaga işjeň gatnaşjakdygyny belledi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow birnäçe anyk tabşyryklary, şol sanda Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň we beýleki wekilçilikli halkara maslahatlarynyň münberinden beýan eden netijeli başlangyçlaryny ilerletmek we iş ýüzünde amala aşyrmak bilen bagly anyk tabşyryklary berdi.
Abraýly halkara guramalary we düzümleri bilen hyzmatdaşlygy has-da ösdürmek boýunça degişli çäreler görülýär. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan halkara guramalarynyň 44-siniň agzasy bolup durýar. Häzirki wagtda ýurdumyz BMG-niň Geňeşleriniň, Komitetleriniň we Komissiýlarynyň sekizisiniň düzümine girýär. Abraýly guramalar bilen özara gatnaşyklar yzygiderli esasda amala aşyrylýar, şu ýyl gol çekilen 2016-2020-nji ýyllar üçin Türkmenistanyň we BMG-niň arasynda ösüş maksadynda hyzmatdaşlygyň Çarçuwaly maksatnamasy, 2016-2020-nji ýyllar üçin UNISEF we UNFPA bilen hyzmatdaşlyk etmek boýunça Ýurt maksatnamalarynyň hereketler meýilnamalary, beýleki birnäçe resminamalar munuň subutnamasydyr. Olaryň hemmesi ýurdumyzda durmuş-ykdysady, energetika, ekologiýa, hukuk we beýleki ugurlar boýunça bilelikdäki anyk maksatnamalary amala aşyrmaga gönükdirilendir.
Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen habarlar ulgamynda, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ugry boýunça hyzmatdaşlygy giňeltmek boýunça hem anyk ädimler ädilýr.
Şulary nazara almak bilen, Daşary işler ministrliginiň işini kämilleşdirmek we döwrebaplaşdyrmak maksady bilen DIM-de täze düzüm birliklerini – Halkara guramalary departamentini, Şertnama-hukuk departamentini, Halkara habarlary departamentini döretmek boýunça teklipler taýýarlanyldy. Olar ministrlikde hereket eden degişli bölümleriň we müdirligiň hasabyna döredilýär. Şunuň bilen baglylykda, degişli kararyň taslamasy döwlet Baştutanymyzyň garamagyna hödürlenildi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, häzirki ýagdaýlary we açylýan täze mümkinçilikleri nazara almak arkaly, gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen netijeli hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek üçin bar bolan köpugurly mümkinçilikleri doly ulanmagyň möhümdigini belledi. Döwlet Baştutanymyz hödürlenen Karara gol çekip, wise-premýere, DIM-niň ýolbaşçysyna ministrligiň täze düzüm birlikleriniň işini degişli derejäede guramak hem-de daşary syýasat edarasynyň we ýurdumyzyň diplomatik işgärleriniň öňünde goýlan möhüm we jogapkärli wezipeleri çözmek bilen bagly anyk görkezmeleri berdi.
Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisiniň barşynda ýurdumyzyň welaýatlarynyň häkimleriniň hasabatlary diňlenildi.
Ahal welaýatynyň häkimi E.Orazgeldiýewe söz berildi. Häkim welaýatda şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň netijeleri, geçirilýän agrotehniki işleriň barşy barada hasabat berdi.
Soňra Balkan welaýatynyň häkimi D.Durdyýew garalýan döwürde alnyp barlan işleriň jemleri, oba hojalyk ekinlerine ideg etmek, gök, bakja, miwe önümleriniň hem-de ýeralmanyň hasylyny ýygnamak boýunça ýaýbaňlandyrylan giň möçberli çäreler barada hasabat berdi.
Soňra Daşoguz welaýatynyň häkimi O.Gurbannazarow welaýatda işleriň ýagdaýy, şeýle hem gowaçalara degişli derejede ideg etmek işleriniň barşy barada hasabat berdi.
Oba hojalyk işleri agrotehnikanyň ösen talaplaryna laýyk gelmelidir, bu babatda degişli düzümleriň sazlaşykly işi üpjün edilmelidir diýip, milli Liderimiz belledi. Gowaçadan alynýan hasylyň ýokarlanmagynda möhüm ähmiýetiniň bardygyny aýdyp, hormatly Prezidentimiz häkime bu babatda birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Lebap welaýatynyň häkimi Ç.Çarlyýew welaýatda şu ýylyň birinji ýarymynda ýerine ýetirilen işleriň jemleri, gowaça ideg etmek boýunça geçirilýän agrotehniki çäreler barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, gowaça meýdanlarynda şu günlerki alnyp barylýan işleriň hiline we netijeliligine aýratyn ähmiýet berilmelidigini belledi hem-de bu babatda häkime birnäçe anyk görkezmeleri berdi. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz welaýatyň obasenagat toplumynda alnyp barylýan işlere ünsi çekip, bu ugurda toplumlaýyn çäreleri görmegiň zerurdygyny belledi.
Mary welaýatynyň häkimi B.Annagurbanow öz gezeginde welaýatda şu ýylyň birinji ýarymynda geçirilen işleriň jemleri, gowaça meýdanlarynda alnyp barylýan ideg işleri barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz gowaçanyň degişli derejede hasyl toplamagynda şu günlerki alnyp barylýan ideg işleriniň ähmiýetiniň ýokarydygyny belläp, bu ugurda degişli düzümleriň sazlaşykly işini ýola goýmak babatda häkime birnäçe tabşyryklary berdi. Ideg işleriniň toplumlaýyn esasda alnyp barylmagşynyň zerurdygyna ünsi çekip, döwlet Baştutanymyz bu ugurda bar bolan oňyn tejribeleriň netijeli ulanylmalydygyny belledi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarow gözegçilik edýän pudaklarynda şu ýylyň birinji ýarymynda alnyp barlan işleriň jemleri barada hasabat berdi. Wise-premýer hasabat döwründe oba hojalyk toplumyna degişli ministrlikde we pudak edaralarynda öndürilen önümleriň, ýerine ýetirilen işleriň hem-de hyzmatlaryň artyş depgininiň 103,8 göterime barabar bolandygyny belledi.
Oba we suw hojalygy ministrligi boýunça bu görkeziji 106 göterime, Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komiteti boýunça -- 107,3 göterime, Azyk senagaty döwlet birleşigi boýunça--100,4 göterime, “Türkmen atlary” döwlet birleşigi boýunça --125,4 göterime barabar boldy.
Ýurdumyz boýunça geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, bugdaýyň öndürilişinde 5,8 göterim, unuň öndürilişinde 1,7 göterim, etiň öndürilişinde 4,1 göterim, süýdüň öndürilişinde 1,8 göterim, ýumurtganyň öndürilişinde 5,5 göterim, gök önümleriniň öndürilişinde 33,4 göterim we bakja önümleriniň öndürilişinde 2 esseden gowrak artyş depgini üpjün edildi. Oba hojalyk toplumyna degişli ministrlik we pudak edaralary tarapyndan maýa goýumlary özleşdirmegiň meýilnamasy 155,9 göterim ýerine ýetirildi.
Ýurdumyzda alnyp barylýan möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hem hasabat berildi. Şu orak möwsüminde ýygnalan galla hasyly kabul ediş bölümlerine bökdensiz daşalýar. Şunuň bilen birlikde, bugdaý oragyndan boşan meýdanlary geljek ýylyň hasyly üçin ekiş möwsümine taýýarlamak üçin sürüm işleri geçirilýär. Häzirki wagtda gowaça ekilen meýdanlarda agrotehnikanyň kadalaryna laýyklykda, hatarara bejergi işlerini geçirmek, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek we ösüş suwuny tutmak hem-de zerur bolan ýerlerde gowaçanyň zyýankeşlerine garşy göreş çärelerini geçirmek işleri alnyp barylýar.
Wise-premýer şeýle hem Oba milli maksatnamasynyň ýerine ýetirilişi barada hem hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýere, welaýatlaryň häkimlerine, oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, ýurdumyzda ýokary hilli, esasy oba hojalyk önümleriniň öndürilýän möçberlerini artdyrmagyň agrar pudagy ösdürmegiň döwlet strategiýasynyň baş wezipesi bolup durýandygyny belledi. Milli Liderimiz şu wezipeleri üstünlikli amala aşyrmak üçin degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň, birnäçe institutlaryň, şol sanda ylmy-barlag institutlarynyň döredilendigini aýtdy. Oba hojalyk toplumyna degişli gurluşyklar maliýeleşdirilýär, zerur bolan tehnikalar we materiallar satyn alynýar, oba hojalyk toplumy salgytlardan we beýleki hökmany töleglerden hem boşadyldy.
Emma, şeýle uly goldaw berilýändigine garamazdan, häzire çenli oba hojalyk pudagynda düýpli netijeler gazanylmaýar. Ýylyň-ýylyna oba hojalyk önümleri şol bir möçberde öndürilýär. Her gektardan alynýan hasyl ýokarlanmaýar. Öndürilýän önümleriň hili hem o diýen ýokary däl. Hormatly Prezidentimiz kabul edilen ähli maksatnamalarda ekerançylygyň medeniýetini ýokarlandyrmak, ýer kadastryny taýýarlamak, ýerli toprak-howa şertlerine laýyklykda, oba hojalyk ekinlerini ösdürip ýetişdirmegiň ylmy taýdan esaslandyrylan usullaryny giňden ornaşdyrmak, tohumçylyk işini, ösümlikleri goramak we olaryň karantini babatdaky işleri kämilleşdirmek babatda hem düýpli bellikleri aýtdy. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tüwiniň we piläniň hasyllylygyny ýokarlandyrmak boýunça ähli şertleriň bardygyny aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz bu baradaky gürrüňi dowam edip, Ahal welaýatynyň daýhan birleşiklerinde her gektardan ortaça 16 sentner, hususy hojalyklarda bolsa, 63 sentnere çenli däne alynýandygyny mysal getirdi. Beýleki welaýatlardaky ýagdaý hem şundan gowy däl diýip, milli Liderimiz belledi.
Hormatly Prezidentimiz Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa hem-de wise-premýer R.Bazarowa ýerleri daýhanlara hususy eýeçilige ýa-da uzak möhletleýin kärendä bermek baradaky zerur kanunçylyk namalaryny taýýarlamagy tabşyrdy we bu işlere haýal etmän başlamagyň zerurdygyny nygtady.
Wise-premýerler S.Toýlyýewe, R.Bazarowa Oba hojalyk uniwersitetinde we Oba hojalyk institutynda mugallymlaryň taýýarlyk derejesini we okuw maksatnamalaryny seljermek tabşyryldy. Döwlet Baştutanymyz bu ýokary okuw mekdepleri häzirki döwürde oba hojalyk pudagy üçin örän zerur bolan ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamalydygyny nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowa oba hojalygyna dahylly ähli institutlaryň we gulluklaryň işini seljermegi tabşyrdy. Soňra olaryň alyp barýan işleriniň netijesi boýunça çözgüt kabul ediler. Biz oba hojalygynda geçirilýän özgertmeleriň jemlerini ýylyň ahyrynda, pagta ýygymy tamamlanandan soň gutarnykly jemläris diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyzyň garamagyna ýurdumyzda her ýyl iýul aýynyň üçünji ýekşenbesinde bellenilýän Galla baýramyna bagyşlanan çäreleriň meýilnamasy hödürlenildi. Bu baýramçylyga gabatlanylyp, ylmy-önümçilik maslahaty hem-de konsert geçiriler. Esasy dabaralar Aşgabat atçylyk sport toplumynda guralar. Şol ýerde galla we beýleki oba hojalyk önümleriniň sergisi hem-de at çapyşyklary guralar. Tapawutlanan gallaçylara, kombaýnçylara we oba hojalyk pudagynyň beýleki hünärmenlerine gymmat bahaly sowgatlar gowşurylar.
Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa milli parlament tarapyndan şu ýylyň alty aýynda ýerine ýetirilen işler barada habar berdi. Bellenilişi ýaly, degişli döwürde parlamentiň üç mejlisi geçirilip, olaryň barşynda Türkmenistanyň kanunlarynyň 58-si we Türkmenistanyň Mejlisiniň Kararlarynyň 50-si kabul edildi. Häzirki wagtda iş toparlarynda degişli hünärmenleriň we pudak edaralarynyň wekilleriniň gatnaşmagynda kanun taslamalaryny taýýarlamak boýunça işler dowam etdirilýär, olar dürli ulgamlarda amala aşyrylýan iri möçberli özgertmeleriň mundan beýläk-de kanunçylyk taýdan üpjün edilmegine, jemgyýetde demokratik ýörelgeleriň pugtalandyrylmagyna we giňeldilmegine, adamyň hem-de raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň goraglylygyna gönükdirilendir.
Şeýle hem Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň rejelenen görnüşiniň taslamasyny taýýarlamak boýunça işler barada habar berildi. Ol Ýaşulular maslahatyna hödürleniler. Habar berlişi ýaly, iş toparynyň 28 mejlisi geçirildi. Häzirki wagtda Mejlisiň möhletinden öň çykyp giden deputatlarynyň ýerine ýedi saýlaw okrugy boýunça 21-nji awgusta bellenilen deputatlarynyň saýlawlaryny geçirmäge taýýarlyk görmek işleri alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow habary diňläp, durmuş-ykdysady özgertmeleri okgunly ilerletmegiň bähbidine milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça Mejlisiň işini işjeňleşdirmegiň zerurdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Konstitusiýasyny kämilleşdirmek meselesine degip geçmek bilen, bu taslamany Ýaşulular maslahatynyň mejlisine hödürlemek bilen baglanyşykly ähli meseleleriň içgin işlenip taýýarlanylmagynyň zerurlygyny belledi.
Soňra hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisine gatnaşyjylaryň öňünde çykyş etdi. Milli Liderimiz Garaşsyz döwletimiziň we agzybir jemgyýetimiziň demokratik özgertmeleriň hem-de senagat taýdan ösüşleriň ýoly bilen ynamly öňe barýandygyny seljermek bilen, biz geçen ýarym ýylda örän möhüm özgertmeleri amala aşyrmakda nobatdaky aýgytly ädimleriň ädilendigini buýsanç bilen aýdyp bileris diýip belledi. Bu özgertmeler biziň öňümizde duran esasy maksada ýetmäge ýurdumyzy dünýäniň güýçli hem-de adamlaryň eşretli we abadan durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen ykdysadyýeti bolan, ösen demokratik döwletleriň derejesine çykmaga gönükdirilendir. Munuň özi mähriban halkymyzyň ýokary derejeli mynasyp durmuşda ýaşamagyny üpjün eder.
ýGürrüň, ilki bilen, hemmetaraplaýyn oýlanyşykly düzülen maksatnamalary amala aşyrmak, täze, kämilleşdirilen Konstitusiýany taýýarlamak hakynda barýar. Bu bolsa, hususy eýeçiligiň ileri tutulýan ornuny kanunçylyk, kadalaşdyryjy-hukuk taýdan iş ýüzünde üpjün etmekde hem-de ykdysady meseleleriň çözülmegine döwletiň gatnaşmagyny yzygiderli azaltmakda örän möhümdir diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz daşary syýasat barada aýdyp, Birleşen Milletler Guramasy, şeýle hem Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy we Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly beýleki halkara guramalary bilen giňden hyzmatdaşlyk edýäris diýip belledi. Sebäbi, Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasynda durýan, energetika howpsuzlygyny üpjün etmek, ekologiýa meselelerini çözmek, ulag üpjünçilik ulgamlaryny, bilim we medeniýet ulgamlaryny, adam hukuklaryny hem-de azatlyklaryny ösdürmek, ählumumy howpsuzlygy berkitmek, mähriban halkymyzyň jana-jan bähbitlerinden ugur alyp, dünýäde agzybirligi we durnukly ösüşi ykrar etmek bilen bagly uzak möhlete gönükdirilen belent maksatlar bu guramalaryň wezipelerine gabat gelýär diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Döwlet Baştutanymyz içeri syýasat meslelerine degip geçip, geçen ýarym ýylda amala aşyrylan işleriň netijeleri Hökümetiň geçiren oýlanyşykly işiniň, şeýle hem ýeterlik derejede daşarky we içerki ätiýaçlyklarymyzyň jemi içerki önümiň ösüşiniň ýokary depginlerini saklamaga mümkinçilik berendigini görkezýändigini belledi. Jemi içerki önümiň ýokary ösüşini üpjün etmekde ykdysadyýetimiziň pudaklarynyň ählisiniň hem goşandy uludyr.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ygtybarly salgyt-býujet we pul-karz syýasatynyň alnyp barylmagy netijesinde, hususy we döwlet ulgamlaryna gönükdirilýän maýa goýumlarynyň möçberi yzygiderli artýar. Geçen ýylyň birinji ýarymy bilen deňeşdirilende, maýa goýumlarynyň möçberi 5,7 göterim köpeldi. Ortaça aýlyk zähmet haky 9,5 göterim artdy. Milli pulumyz bolan manadyň hümmeti şol bir derejede durnukly saklanýar.
Ýurdumyzyň ähli künjeklerinde köp sanly desgalar guruldy we olaryň gurluşygy giň gerim bilen dowam edýär. Amala aşyrylýan tutumly işleriň hatarynda howa menzilleriniň gurluşygyny, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda gurulýan desgalary, özleşdirilýän nebitgaz känlerini, ýaşaýyş jaýlarynyň, multimedia enjamlary bilen üpjün edilen mekdepleriň, ähli amatly şertleri bolan çagalar baglarynyň, lukmançylyk edaralarynyň, Medeniýet öýleriniň, sport desgalarynyň, senagat kärhanalarynyň gurluşyklaryny görkezmek bolar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Ýurdumyzda maldarçylyk we guşçulyk toplumlary hem giň gerim bilen gurulýar. Umuman, häzirki wagtda Türkmenistanda jemi bahasy 50 milliard amerikan dollaryndan hem ýokary bolan 2 müňe golaý iri desgalaryň gurluşygy alnyp barylýar. Geçen ýarym ýylyň dowamynda biz 59 desgany işe girizdik. Meýdany 713 müň inedördül metr bolan ýaşaýyş jaýlaryny ulanmaga berdik. Işe girizilen bu desgalarda köp sanly täze iş orunlary döredildi.
Ykdysadyýetimizi diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmegiň çäklerinde biz häzirki döwürde daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, özümizde öndürilýän önümleriň beýleki döwletlere iberilýän möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny döretmek boýunça döwlet maksatnamalaryny hem üstünlikli durmuşa geçirýäris diýip, hormatly Prezidentimiz nygtady.
Şu ýyl ýurdumyzyň oba hojalyk önümlerini öndürijileri hem bugdaý taýýarlamak boýunça şertnamalaýyn borçnamalaryny üstünlikli ýerine ýetirdiler diýip, milli Liderimiz kanagatlanmak bilen belledi we olaryň 1 million 600 müň tonnadan gowrak ýokary hilli bugdaý taýýarlap, ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny üpjün edendigini aýtdy.
Soňra döwlet Baştutanymyz ýygnananlaryň ünsüni şu ýylyň ikinji ýarymynda öňde durýan wezipelere çekdi.
Mälim bolşy ýaly, şu ýyl ata Watanymyzyň şanly ýubileý ýyly. Garaşsyz döwletimiziň döredilenine 25 ýyl dolýar. Şoňa görä-de, Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylyny ajaýyp zähmet ýeňişlerine beslemek hemmämiziň, ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň öňünde durýan esasy wezipedir diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýer, daşary işler ministri R.Meredowa ýüzlenip, dünýä bileleşiginde Garaşsyz Watanymyzyň gazanýan ajaýyp üstünliklerini, berkarar döwletimiziň bitaraplyk hukuk ýagdaýyny, alyp barýan «açyk gapylar» syýasatymyzy, dürli döwletler, aýratyn-da, goňşy ýurtlar bilen ikitaraplaýyn, dostlukly gatnaşyklary giňeldýändigimizi, sebitde ykdysadyýeti ösdürmäge gönükdirilen, öňe sürýän parahatçylykly başlangyçlarymyzy has giňden wagyz etmegiň wajypdygyny nygtady.
Ýylyň ikinji ýarymynda birnäçe iri halkara maslahatlaryny geçireris. Daşary ýurtlara saparlary amala aşyrarys, beýleki döwletleriň Hökümet wekiliýetlerini kabul ederis diýip, milli Liderimiz aýtdy we Berkarar döwletimiziň mukaddes Garaşsyzlygynyň 25 ýyllyk şanly baýramyna, beýleki syýasy we guramaçylyk çärelerine örän oňat taýýarlyk görmegiň möhümdigini belledi. Daşary işler ministrliginiň täze gurluşy bilen bagly meseleleri hem tiz çözmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýer B.Hojamämmedowa, ykdysady we maliýe toplumyna degişli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna makroykdysady dolandyryşy gowulandyrmak üçin ähli tagallalary etmegi tabşyrdy. Maliýe we bank ulgamlarynda amala aşyrylýan özgertmeleri yzygiderli dowam etmeli. Geljek ýylyň Döwlet býujetiniň taslamasy taýýarlananda ýaşaýyş-durmuş meselelerine esasy orun bermeli diýip, milli Liderimiz nygtady.
Gymmatly kagyzlaryň bazaryny guramak, hususylaşdyrmak, üpjünçilik, bilim we saglygy goraýyş ulgamlaryna, täze tehnologiýalary ornaşdyrmaga köp möçberde maýa goýumlaryny gönükdirmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmeli diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ykdysadyýetiň ähli pudaklarynda zähmet haklarynyň ösüşini mundan beýläk-de üpjün etmegiň möhümdigini aýdyp, kabul edilen maksatnamalaryň ýerine ýetirilişini berk gözegçilikde saklamagy, çäreleriň bellenen möhletlerde geçirilmegini gazanmaga aýratyn üns bermegi tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow A..Nurberdiýewa ýüzlenip, Türkmenistanyň Mejlisiniň milli kanunçylygymyzy kämilleşdirmek boýunça alyp barýan işini yzygiderli dowam etmelidigini belledi.
Döwlet Baştutanymyz A.Nurberdiýewa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň Orunbasarlaryna, häkimlere, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna geljek ýylyň býujetiniň üstünde häzirden işläp başlamagy tabşyrdy. Mähriban halkymyzyň hal-ýagdaýyny mundan beýläk-de gowulandyrmak üçin, býujetde ýaşaýyş-durmuş meselelerine esasy orun bermeli, täze ýylyň býujetinde her etrapda we şäherde ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlaryny gurmak üçin serişdeleri goýbermegi hökman göz öňünde tutmaly diýip, milli Liderimiz nygtady.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Ýaşulularynyň öňümizdäki maslahaty barada aýdyp, ony geçirmäge hem gowy taýýarlyk görmegi tabşyrdy. Bu maslahat Garaşsyz döwletimiziň baş baýramyna çenli geçiriler. Maslahatda ýurdumyzyň täze Konstitusiýasynyň taslamasy tassyklanylar, 2017-nji ýylda öňde duran wezipeler ara alnyp maslahatlaşylar diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy.
Wise-premýer S.Toýlyýewe, welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimlerine täze okuw ýylyna çenli täze institutlaryň we mekdepleriň binalarynyň ýokary hilli gurlup, ulanmaga berilmegini üpjün etmek, hereket edýän ýokary okuw mekdepleriniň we orta mekdepleriň binalarynda zerur bolan abatlaýyş işlerini geçirmek tabşyryldy.
Hormatly Prezidentimiz Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary R.Bazarowa, welaýatlaryň we etraplaryň häkimlerine, oba hojalyk toplumynyň ýolbaşçylaryna oba hojalygyny ösdürmek boýunça kabul edilen maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmek boýunça alnyp barylýan işleriň depginini güýçlendirmegi tabşyrdy. Galla oragy tamamlandy diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi we ýygnalan dänäniň möçberiniň ýurdumyzyň azyk howpsuzlygyny üpjün etmäge mümkinçilik berjekdigini aýtdy. Biz özümizden artýan dänäni bolsa, daşarky bazarlarda ýerläris diýip, döwlet Baştutanymyz belledi.
Hormatly Prezidentimiz döwrebap suw tygşytlaýjy usullary ýagyş ýagdyrma we damjalaýyn usullaryny giňden ornaşdyrmagyň zerurdygyna ünsi çekip, ilaty arassa agyz suwy bilen üpjün etmek boýunça kabul edilen Maksatnamany durmuşa geçirmek meselesine hem aýratyn üns bermegiň wajypdygyny nygtady.
Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz wise-premýerler R.Bazarowa, B.Hojamämmedowa, welaýatlaryň häkimlerine ýüzlenip, kabul edilen Maksatnamalaryň ýerine ýetirilişini häzire çenli ýurdumyzyň dört welaýatynda seljerilendigini belledi. Geçirilen barlaglardan görnüşi ýaly, ýerlerde heniz kemçilikler köp diýip, döwlet Baştutanymyz belledi we mähriban halkymyzyň abadan we bagtyýar durmuşda ýaşamagy ugrunda halal zähmet çekmegiň deregine, diňe öz bähbidini bilip, gulluk borçlaryna sowuk-sala çemeleşen ýolbaşçylara eden etmişlerine görä temmi berlendigini aýtdy.
Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowa, Baş prokuror A.Hallyýewe, Içeri işler ministri I.Mulikowa, Mary welaýatynda we Aşgabat şäherinde alnyp barylýan barlag işlerini dowam etmek tabşyryldy. Biz geljekde hem ýurdumyzda korrupsiýa, parahorluga, neşekeşlige we beýleki ýaramaz ýagdaýlara garşy göreşi güýçlendireris diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz sözüni dowam edip, wise-premýer Ş.Durdylyýewiň, ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylarynyň, welaýatlaryň we etraplaryň häkimleriniň ünsüni göz öňünde tutulan desgalary ýokary hilli we öz wagtynda gurup, ulanmaga tabşyrmalydygyna, şeýle hem şäherdir oba ýollaryny, ýaşaýyş jaýlaryny, seýilgähleri we seýilbaglary talabalaýyk saklamagyň zerurdygyna çekdi.
Elbetde, şu ýyl umumy bahasy 8 milliard amerikan dollaryna golaý bolan 58 sany iri desganyň gurluşygyny tamamlamagy göz öňünde tutanyňda, bu ýeňil iş däl. Göz öňünde tutulan ähli desgalarda gurluşyk işlerini täze okuw ýylyna, Garaşsyz Watanymyzyň şanly ýubileýine we Bitaraplyk baýramyna çenli doly tamamlamaly diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Mundan başga-da, milli Liderimiz 2017-nji ýylda guruljak desgalaryň Maksatnamasynyň üstünde hem häzirden işläp başlamagy tabşyrdy. Ýaşaýyş jaýlaryny, mekdepleri, çagalar baglaryny we beýleki ýaşaýyş-durmuş maksatly binalary we desgalary giň gerim bilen gurmak öňküsi ýaly, biziň esasy wezipämiz bolmalydyr. Şoňa görä-de, siz 2017-nji ýyl üçin maýa goýum maksatnamasyny Ýaşulularyň maslahatynyň garamagyna hödürlemeli. Geljek ýylyň býujetinde amala aşyryljak bu işler üçin çykdajylary göz öňünde tutmaly diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady.
Milli Liderimiz wise-premýer B.Ereşowa, Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlaryna, toplumlaryň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümleri öndürmek, ýurdumyzda çykarylýan önümleriň beýleki döwletlere iberilýän möçberlerini artdyrmak, elektron senagatyny, bilelikdäki senagat kärhanalaryny döretmek, täze iş orunlaryny açmak boýunça gowy döwlet maksatnamalarynyň işlenip taýýarlanylandygyny we kabul edilendigini belledi. Emma, gynansak-da, häzire çenli şu maksatnamalaryň hiç biri hem doly ýerine ýetirilmedi diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy we öz wagtynda ýerine ýetirilmedik işleriň häzir edilmelidigini nygtady.
Ýokary gözegçilik edarasynyň başlygy Ç.Gylyjowa kabul edilen bu maksatnamalaryň ýerine ýetirilişini barlap, onuň netijeleri barada Ministrler Kabinetiniň ýylyň jemlerine bagyşlanyp geçiriljek giňişleýin mejlisinde hasabat bermek tabşyryldy.
Milli Liderimiz gowy hak tölenýän, ýokary hilli bilimi bolan hünärmenleri talap edýän täze iş orunlaryny döretmek meselelerine aýratyn üns berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýer G.Mämmedowa, Medeniýet ministrliginiň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň we telewideniýäniň ýolbaşçylaryna milli medeniýetimiziň soňky ýyllarda döredilen maddy-enjamlaýyn binýadyny, milli aragatnaşyk hemrasynyň mümkinçiliklerini doly derejede ulanmagy tabşyrdy.
Garaşsyz Watanymyzyň, sebitiň hem-de dünýäniň dürli döwletleriniň arasyndaky medeni gatnaşyklary berkitmek boýunça alnyp barylýan işleri dowam etmek zerurdyr. Zehinli sungat işgärlerini ýüze çykarmak we olary dünýä jemgyýetçiligine giňden tanatmak, Ýer ýüzüniň dürli ýurtlarynyň medeniýet we sungat işgärleriniň arasynda dost-doganlyk gatnaşyklaryny has-da ösdürmek möhümdir. «Türkmeniň altyn asyry» bäsleşigini ýokary derejede geçirmeli diýip, milli Liderimiz belledi we Garaşsyzlyk, Bitaraplyk we Täze ýyl baýramlaryna bagyşlap, telewideniýede şowhunly we gyzykly gepleşikleri, teatrlarda täze oýunlary, şeýle hem merdana halkymyzyň gazanýan ajaýyp üstünliklerini, beýik ýeňişlerini belentden wasp edýän aýdym-sazlary we beýleki sungat eserlerini döretmegi tabşyrdy.
Wise-premýer Ý.Kakaýewe, nebitgaz toplumynyň ýolbaşçylaryna guramaçylyk meselelerini tiz çözmek tabşyryldy. Topluma girýän edara-kärhanalaryň gurluşyny kämilleşdirmek we netijeli işlemegini gazanmak boýunça şu gün kabul edilen çözgütler bu ugurda alnyp barylýan işleriň diňe bir bölegidir diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy we bu ulgamda alnyp barylýan işleri dowam etmegiň, dolandyryş ulgamyndaky artykmaç düzümleri ýapmagyň, pudak edaralarynyň arasynda maliýe amallarynyň geçirilişini düzgünleşdirmegiň wajypdygyny nygtady.
Tutuş nebitgaz toplumynyň kadaly we netijeli işlemegini üpjün etmek meselesine aýratyn üns berildi. Bu işleriň talabalaýyk amala aşyrylmagy pudagy diwersifikasiýa ýoly bilen ösdürmek, energiýa serişdelerini dünýä bazaryna çykarmak, nebit we gaz geçirijilerini ýokary hilli gurmak, täze nebitgaz känlerini açmak üçin zerurdyr diýip, milli Liderimiz nygtady we bu meseleleriň hökman çözüljekdigine berk ynam bildirdi.
Wise-premýer S.Satlykowa, ulag ulgamynyň ýolbaşçylaryna ýylyň ikinji ýarymynda has-da tijenip, köp iş etmek tabşyryldy. Aşgabatda täze halkara howa menzilini, Daşoguz şäherindäki howa menziliniň uçuş-gonuş zolagyny we beýleki desgalaryny, Türkmenabat şäherinde Amyderýanyň üstünden geçýän demirýol we awtomobil köprülerini, «Türkmenistan–Owganystan–Täjigistan» halkara demir ýolunyň ýurdumyzyň çäginden geçýän bölegini ýokary hilli gurup, ulanmaga bermek zerurdyr.
Aragatnaşyk serişdelerini, aýratyn-da, öýjükli aragatnaşygy has-da ösdürmek, täze tehnologiýalary we Internet ulgamyny giňden ornaşdyrmak ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, Milli emeli hemramyzy ulanmagyň gerimini giňeltmegiň, ikinji aragatnaşyk hemrasyny Älem giňişligine çykarmak meselesiniň üstünde hem tutanýerli işlemegiň wajypdygy bellenildi.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem gurlup, ulanmaga berilýän ähli desgalarda işlejek hünärmenleri taýýarlamak, olar üçin halkara güwänamalaryny almak meselesine ünsi çekdi. Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tomus paslynyň dowam edýändigini, şu döwürde ulaglaryň ähli görnüşlerinde ýolagçylaryň köp gatnadylýandygny aýdyp, bu toplumyň ähli pudaklarynda, hususan-da, demir ýol we howa gatnawlarynda ýolagçylara edilýän hyzmatlaryň hilini has-da ýokarlandyrmagy tabşyrdy.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýer B.Atdaýewe, onuň gözegçilik edýän ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna ilaty ýokary hilli harytlar bilen doly üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işleri netijeli dowam etmegi tabşyrdy. Biz ýurdumyzyň telekeçilerine giňden goldaw bermek boýunça alyp barýan syýasatymyzy geljekde hem dowam ederis diýip, döwlet Baştutanymyz nygtady.
Milli Liderimiz Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň başlygy A.Dadaýewe ýüzlenip, häzirki döwürde bahasy köp million manat bolan gurluşyk taslamalaryny amala aşyrmagy telekeçilere ynanyp başladyk diýip belledi. Şoňa görä-de, siziň esasy wezipäňiz şu ynamy doly ödemekden hem-de desgalary ýokary hilli gurup, bellenen wagtynda ulanmaga bermekden ybaratdyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtady we döwlet edaralary bilen bilelikde diňe bir öz ýurdumyzda däl-de, eýsem, daşary ýurtlarda hem islendik taslamany amala aşyryp biljek gurluşyk kärhanalaryny döretmegiň wajypdygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz geçen ýarym ýylda ýurdumyz boýunça gazanylan netijeleriň, umuman, erbet bolmandygyny nygtap, ähli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň ýolbaşçylaryna 25-nji iýuldan 20-nji awgusta çenli dynç almaga rugsat berdi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, geçen ýyllarda bolşy ýaly, olar öz isleglerine görä, şu ýyl hem «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda, Arçmanda, Ýylysuwda ýa-da ýurdumyzyň beýleki şypahanalarynda dynç alyp bilerler.
Çykyşynyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýene-de bir şatlykly habar barada aýtdy. Ýakynda men «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabymyň 8-nji tomuny ýazyp gutardym. Häzir Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň baýramynyň öň ýanynda men şol kitaby size sowgat bermek isleýärin diýip, milli Lidekrimiz aýtdy we bu kitabyň mähriban halkymyzyň saglygyny goramak boýunça alnyp barylýan giň gerimli işlere uly goşant boljakdygyny nygtady.
Döwlet Baştutanymyzyň çykyşy uly üns bilen diňlerildi we şowhunly elçarpyşmalar bilen garşylandy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow mejlisi tamamlap, ýurdumyzyň ýolbaşçylarynyň öňde goýlan möhüm wezipeleri üstünlikli çözmek üçin ähli tagallalary etjekdigine ynam bildirip, mejlise gatnaşyjylara berk jan saglyk, abadançylyk hem-de eziz Watanymyzyň gülläp ösmeginiň bähbidine alyp barýan işlerinde täze üstünlikleri, türkmen halkyna bolsa bagt we abadançylyk arzuw etdi.


c: text/html

text:
Muhammet ibn Zekeriýa ar-Razy
Abu Bekir Muhammet ibn Zakariýa Ar-Razy (865-925)- Farsida we Orta Aziýada özüni tanadan ensiklopedik bilimli akyldar, aryf, filosof. Ol lukmançylyga degişli "Jemleýji Kitap", dini ugurdan "Filosofiýada tebigy kanunlar", "Materiýa hakynda pikirlenme", "Wagt we giňişlik hakynda pikirlenme", "Jan we dünýä hakynda pikirlenme" we başga birnäçe eser ýazypdyr. Ol 184-den hem köp eseriň awtorydyr. Bu eserler arap dilinden latyn diline terjime edilip, Ýewropa hem ýaýradylypdyr.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Wenesuela
Wenesuela Boliwar Respublikasy (isp. República Bolivariana de Venezuela [be̞ne̞ˈswe̞la] — "kiçi Wenesiýa") — Günorta Amerikanyň demirgazygynda döwlet. Demirgazykda kenarýakasyny Karib deňzi we Atlantik okean ýuwýar, ol gündogarda Gaýana, günortada Braziliýa we günbatarda Kolumbiýa bilen serhetleşýär.
Wenesuela Günorta Amerikada ýerleşýän döwlet. Ol günbatar we günorta-günbatarda Kolumbiýa, günorta we günorta-gündogarda Braziliýa, gündogarda Gaýano bilen araçäkleşýär. Ýurduň demirgazyk bölegini Karip deňzi ýuwýar.
Ýurduň doly atlandyrylyşy: Wenesuela federatiw respublikasy
Ýerleşýän ýeri: Günorta Amerikanyň demirgazyk bölegi.
Tutýan meýdany: 916,5 müň inedördül kilometr.
Paýtagty: Karakas.
Ilaty: 26 million adam.
Iri şäherleri: Marakaýbo, Walensiýa.
Döwlet dili: Ispan dili.
Pul birligi: Boliwar.
Taryhy
1498-nji ýylda ýewropalylar Wenesuela aralaşýarlar. 1499-njy ýylda Alonso de Oheda Marakaýbo kölüni tapyp, bu ýurdy Wenesuela – “Kiçijik Wenesiýa” diýip atlandyrýar. 1520-nji ýyllarda bolsa ýurduň köp bölegi ýewropalylar tarapyndan koloniýalaşdyrylýar. Wenesuelanyň häzirki ýerleşýän ýeri tä VIII asyra çenli Peru şalygynyň golastynda ekeni. Ýurduň ýokary indendant gullugy 1783-nji ýylda döredilýär. 1821-nji ýylda Wenesuela azat edijilik urşunyň netijesinde Beýik Kolimbiýanyň düzüminde garaşsyzlygyny gazanýar. 1829-njy ýylda bolsa Wenesuela federasiýanyň düzüminden çykyp, garaşsyzlygyny yglan edýär. Şol günden tä XX asyryň ortalaryna çenli ýurdy dürli diktatorlar dolandyrýar. 1953-nji ýylyň 11-nji aprelinde ýurduň täze Konstitusiýasy kabul edilýär. Şol täze Konstitusiýa laýyklykda Wenesuelanyň Birleşen Ştatlary Wenesuela Respublikasy diýlip atlandyrylýar.
Tebigaty
Ýurtda tropiki klimat agdaklyk edýär. Wenesuelanyň geografiki ýerleşişi şeýleräk: demirgazyk-günbatarynda And daglary we Marakaýbo düzlügi, merkezinde baýyrlyklar we günorta-gündogarynda Gaýano daglyk ýerleri tutýar. Iň pes ýeri: Karip deňzi, iň beýik gerşi: Boliwar gerşi 5007 metr. Ýurduň esasy tebigy baýlyklary: nebit, tebigy gaz, altyn, boksit we beýleki gymmat bahaly daşlar. Şeýle hem bu ýurtda dünýäniň iň uly we tebigy ajaýyplygy boýunça hemmeleri haýran galdyrýan şarlawuklar bar.
Ilaty
Soňky maglumatlara görä, ýurtda 26 milliondan gowrak adam ýaşaýar. Ilatyň ortaça ýaş dowamlylygy 73,28 ýyl. Ýurduň ilaty ýylda 1,486 göterim köpelýär. Takmynan her maşgala 2,55 çaga düşýär. Ilatyň agramly böleginde ýewropalylaryň nesilleri ýaşaýar. Olar ispanlar, italýalylar we portugaliýalylar. Şeýle hem ýurtda arap, afrika milletli halklar hem ýaşaýar. Ilatyň uly bölegi hristiýan dininiň katolik mezhebine uýýar. Wenesuelanyň döwlet dili ispan dilidir. Mundna başga-da, ýurtda birnäçe şiwe dilleri hem ulanylýar.
Döwlet gurluşy
Wenesuela – federatiw respublikadyr. Döwlet federal okrugdan we 22 ştatdan durýar. Döwlet baştutany – prezident. Kanun çykaryjy organy – iki palataly milli kongres.
Ykdysadyýeti
Ýurduň ykdysadyýetiniň esasyny nebit we dag magdany düzýär, şeýle hem nebiti gaýtadan işleýän senagaty, himiýa, gara metallurgiýa we maşyn gurluşyk pudaklary has ösen. Ýurduň azyk senagaty we dokma kärhanlary hem çalt depginlerde ösýär. Oba hojalygynda ekerançylyga uly ähmiýet berilýär. Wenesuela daşary ýurtlara nebit, boksit, himiýa senagaty we oba hojalyk önümlerini satýar. Esasy daşary ýurtly hyzmatdaşlary: ABŞ, Porto-Riko, Kolimbiýa, Braziliýa, Ýaponiýa, Germaniýa, Gollandiýa, Italiýa we Hytaý. Wenesuela şol birwagtyň özünde daşary ýurtlardan ulag we olaryň şaýlaryny, hojalyk harytlaryny satyn alýar.
Gözel ýerleri
Ýurtda 72 sany tropiki ada bar. Olar ýörite deňiz syýahatçylygy üçin döredilen ýaly ýaýlyp ýatyr. Porlamar şäheri ýurduň esasy deňiz şypahana merkezi hasaplanýar. Merida ştatynda ýurduň iň beýik gerşi bolan Boliwar ýerleşýär. El-Dorado goraghanasy, Kanaýma, Serraniýa-de-Neblin, Haua-Sarisarinama ýaly milli seýilgähleri özüniň tebigy ajaýyplygy bilen hemmeleri özüne bendi edýär. Bu tebigy ajaýyplyklar döwlet tarapyndan goralýar.
Esasy baýramçylylgy: 5-nji iýul – Garaşsyzlygyny yglan eden güni.


text:
Ulag we aragatnaşyk ulgamy häzirkizaman dünýäsinde ykdysadyýetiň iň bir möhüm ulgamy bolmagynda galýar. Çünki hiç bir döwletiň ykdysadyýetini bu ulgamsyz göz öňüne getirmek mümkin däl. Geografik taýdan örän amatly...
1991-nji ýylyň 27-nji oktýabrynda Türkmenistan Garaşsyzlygyny alandan soňra bazar ykdysadyýetine geçmegiň özboluşly ýoluny saýlady. Şeýlelikde, Garaşsyz Türkmenistanyň ykdysadyýetini gadymyýetden ata-babalarymyzyň dowam...
Tomsuň başlanmagy bilen ümmülmez bugdaýly meýdanlar birden sap-sary reňke beslenip, ýaýylyp ýatan täsin gözelligi emele getirýär. Ir säheriň sergin şemalyna tolkun atýan altynsow bugdaýly pelleriň ygşyldysy bilen guşlaryň...
Türkmenistanda kabul edilýän Permanlar we Karardyr-kanunlar ylym-bilimi, saglygy goraýşy, bedenterbiýäni we sporty, syýahatçylygy we dynç alyş-rekreasiýany ösdürmäge şert döredýär. “Saglyk” döwlet maksatnamasy 21...
Malaziýada uniwersitetlerde okamak:
Malaziýada ýokary bilim, aspirantura, doktorantura ýaly programmalary iň çalt, we iň gowy şertler bilen kömek etmek üçin DÝO (Daşary Ýurtda Okuw) tejiribesi bilen mydama ýanyňyzdadyr.
...
Garaşsyzlyk - öz erkinligine, azatlygyna eýe bolan milletiň beýik ykbaly! Taryhy ýollary merdanalyga we gahrymançylyga beslenen halkymyzyň milli we ruhy garaşsyzlygy barada gürrüň açanymyzda, Prezidentimiziň belläp geçişi...
Ýurdumyzda ylym-bilimi, saglygy goraýşy, bedenterbiýäni we sporty, syýahatçylygy we dynç alşy ösdürmäge giň şertler döredilýär. Ilatymyzyň uludan-kiçä ählisiniň sagdyn durmuş ýörelgelerine eýermeginde kadaly iýmitlenmegiň,...
Ay hov millet! Barde adam barmy ozi??? Men ertire girip bilmedim, shon ucin yene aylanyp-aylanyp t.coma dusdum. Yone bari onkidenem icgysgync bolupdyraaa... Shu saytyn admini kimka??? Bilyaniniz barmy? Admin elime dusse jykdan gecirjek shony....


text:
Oksford uniwersiteti
11-njy asyryň ahyrynda esaslandyrylan Oksford uniwersiteti diňe bir Beýik Britaniýada däl,eýsem yewropa döwletleriň ählisiniň arasynda hem iň bir gadymy ýokary okuw mekdepleriň biri hasaplanýar. Häzirki wagtda uniwersitetiň talyplarynyň dörtden biri daşary ýurtlydyr.Oksford uniwersiteti beýleki ýokary okuw mekdepleriň arasynda durnukly öňdeligini saklap, reýtingde Kembrij uniwersiteti hem Garward uniwersitetleri bilen çekeleşikli bäsleşikdedir.Oksford maý baýramçylygyny,Kraýs Çerj kollejini,garri potter filmniň surata düşürilen ýerleri görmek üçin bu ýere ýylda millionlarça jahankeşdeler gelýär.
Meşhur uçurymlary:
Oksforduň mugallymlarynyň hem-de uçurymlarynyň 40-sy nobel baýragynyň eýeleridir.şeýle hem britan premýerleriniň 25- si,korollaryň 6- sy, ruhanylaryň 12- si 50- ä golaý olimpiada ýeňijileri,şonuň ýaly hem dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň 20- ä golaýy, syýasatçylaryň,alymlaryň müňlerçesi şu ýokary okuw mekdebiniň uçurymlarydyr.Oksfordda okuw oktýabr aýynda başlaýar we 3 tapgyrda geçirilýar.
Oksforduň tölegleri:
bahalar saýlan hünäriňe görä tapawutlandyrylýar. Hukuk,saglyk,ykdysadyýet we söwda ugurlary gumanitar hünärlerden gymmat bolýar. Ýöne uniwersitetde ýa-da kollejde okamak isleseňiz onuň ýaşaýyş jaýy üçin tölegini hem göz öňüne tutmak gerek. Ýaşaýyş jaýlaryň 9 aýlyk bahasy 9,675 ýewro,tutuş bir ýyllygynyň bahasy bolsa 12,900 ýewro barabardyr. Ýöne uniwersitet daşyndan işlemäge-de rugsat berýär. Talyp haklarydyr,höweslendiriji baýraklar uly bäsleşikleriň netijesinde gazanylýar. Bu babatda russiýanyň hem-de ysraýylyň ýaşaýjylaryna uly ýeňillikler bar. Ýagny "Hill"gaznasy her ýylda talyplaryň okuw we ýaşaýyş jaý töleglerini ýapjak mukdardaky pul serişdelerini goýmak bilen bäsleşik geçirýarler.Gynansakda Russiýa federasiýasyndan başga, GDA döwletlerine we ozalky SSSR-iň düzümindäki ýurtlara bu gaznadan haýyr ýok. Ýöne GDA-nyň talyplary Klarendon we Riç gaznalarynyň guraýan bäsleşiklerine gatnaşyp bilerler.
1096-njy ýylda döredilen bu uniwersitetde häzirki wagtda 24640 talyp bilim alýar. Pikir soraşmalarda talyplaryň 92 göterimi kanagatlanarly baha berdi.


text:
Injil
{Täze Äht}} INJIL Injil-diýmegiň Türkmençe terjimesi Hoş Habar diýmekdir.[1]Mukaddes Kitap-Bu nähili kitap? Bu Hudaýyň sözi, Beýik Hudaýyň bütin adamzada ýollan Mukaddes Kitabydyr. Mukaddes Ruhdan ylhamlanan kyrka golaý awtorlar tarapyndan 1500 ýyllyk döwrüň içinde ýazylyp, dünýä we adamzadyň ýaradylyş syryny açyp berýän bu kitap Mukaddes Ýazgylar ýygyndysyndan ybaratdyr. Mukaddes Kitap iki bölüme, ýagny Köne Ähte we Täze Ähte bölünýär (”äht” sözi Hudaýyň adamzat bilen aýratyn gyzyklanyşyny görkezýär). Töwrat, Zebur we pygamberleriň ýazgylaryndan ybarat bolan Köne Äht Isa Mesihden ozal gadymy ewreý dilinde, Täze Äht (Injil) hem Isa Mesiihden soň birinji asyrda şol döwrüň edebi dili bolan grek(ýunan) dilinde ýazylypdyr. Köne ähtde Hudaýyň älem-jahany ýaradyşy, adamzadyň günä batyşy, şeýle hem Hudaýyň saýlan hlaky Ysraýylyň taryhy hakda maglumat berilýär. Ol gadymky pygamberleriň ýazgylaryny, Süleýmanyň Tymsallaryny, Zebur atly kitaplary öz içine alýar. Täze Ähtde bolsa Halasgärimiz Isa Mesihiň dogrluşy, ömri, görkezen mugjyza we alamatlary, günäkär adamlary halas etmek üçin ölüp, gaýtadan direlişi beýan edilýär. Biziň ýyl hasabymyz Isa Mesihiň dogaln ýylyndan başlanýar. Ähli döwürlerdäki ynsanlara ýüzlenýän Mukaddes Kitabyň özeni ýalňyz Hudaýyň sypatlary we Onuň adamzat bilen gyzyklanyşyndan ybaratdyr. Mukaddes Kitapda, bir tarapdan, adamzadyň günä edip, Hudaýyň huzyryndan kowluşy, müdimi heläkçilige höküm edilişi barada aýdylsa, beýleki bir tarapdan, Hudaýyň adamzady halas etmek üçin, gören çäreleri hakda gürrüň berilýär. Aýratyn hem adamzada gutulyş ýoluny açan Halasgärimiz Isa Mesih hakda Kitapda doly maglumat berilýär. Mukaddes Kitap çap bolan ilkinji kitapdyr (”Gutenbergiň Mukaddes Kitaby” 1452-1456-ýyllarda çapp edilipdir). Kitap çap etme we sowatlylygyň aratanlygy netijesinde, häzir Mukaddes Kitap juda köp adamlar tarapyndan okalýar. Ol hem ýonekeý zähmetkeşler öýünde, hem bilimliler arasynda iň zerur kitapdyr. Mukaddes Kitabyň taryhda köp halklaryň medeniýetine biçak uly täsir edenligi öz-özünden düşnüklidir. Mukaddes Kitap başga dillere terjime we neşir ediilişde hem dünýäde birinji orny eýeleýär. Ol mundan baş ýuz ýyl ozal doly ýa-da bölekleýin bary-ýogy 33 dile terjimel edilen bolssa, 19-njy asyryň içinde dört ýuzden gowrak dilde neşir edilýär. 20-nji asyrda Mukaddes Kitap doly ýa-da onuň aýry-aýry bölümleri ene-de 1500 dile terjime edildi. 1992-nji ýylda Mukaddes Kitabyň doly ýa-da bölekleýin terjime edilen dilleriniň sany bir müň dokuz ýüz ýetmiş sekize ýetdi. Ýer şarynda ýaşaýan halklaryň 2 prosenti heniz öz dilinde Mukaddes Kitabyň tekstlerine eýe däl. Şu baglanyşykda 1880-nji, 1884-nji ýyllarda türkmen dilinde arap elipbiýinde Londonda çykan “Mattadan Ýazylan Injil” we 1982-nji ýylda Mukaddes Kitap Terjime Instituty tarapyndan neşir edilen “Ýahýa Boýunça Injil” aýratyn bellenip geçilmäge mynasypdyr. Görşimiz ýaly, Mukaddes Kitap dünýäde iň köp neşir edilýän we okalýan kitap. Şonuň üçin türkmen halkyna hem Mukaddes Kitabyň şu bölümini hödürlemek uly medeni waka, türkmen edebiýatyna möhüm goşantdyr. Mukaddes Kitaby okap tanyşmak bilen siz Hudaýyň siziň üçin döreden gutulyş ýoluna hem düşünersiňiz we ol ýoly kabul edip günäleriňiziň bagyşlanmagyna we ebedi ýaşaýşa gowuşarsyňyz diýip umyt edýäris. Türkmen dilinde terjime edilen Mukaddes Kitabyndaky Töwratbölümine degişli kitaplar: Gelip Çykyş[2]Çykyş[3]Lewililer[4]Çölde[5]Kanun Taglymaty[6]
Injil-Täze Äht-Kitaplary Matta lat[7] cyrl[8]
Luka lat[11] cyrl[12] Ýahýa lat[13] cyrl[14] Resullaryň Işleri lat[15] cyrl[16] Ýakubyň haty, Petrusyň 1-nji Haty, Petrusyň 2-nji Haty, Ýahýanyň 1,2,3-nji Hatlary lat[17] cyrl[18]
Ýahudanyň haty, Rimlilere hat lat[19] cyrl[20]
Korintoslara 1-nji we 2-nji Hatlar lat[21] cyrl[22]
Galatýalylar we Efesliler lat[23] cyrl[24]
Filipililere, Koloselilere, Selanikleriň 1-nji we 2-nji hatlary, Timoteosa 1-nji we 2-nji hatlar, Titusa hat, Ewreýlere hat lat[25] cyrl[26] Ýahýa gelen Ylham lat[27] cyrl[28]


text:
Marawadepe etraby
Marawadepe etraby (Parsça: شهرستان مراوه تپه) Eýranyň Türkmensähra sebiti, Gülistan welaýatynyň 13 etrabyndan biridir.
Bu etrap Merkez etrapçasy we Güllidag bolmak bilen 2 etrapçadan ybaratdyr.
2006-nji ýylda bu etrabyn raýatynyn saný 45.874 adamdyr.
Etrabyn merkezi marawadepe şäheridir.
Türkmeniň beýik akyldary Magtymguly Pyragy bu etrabyň Aktokaý obasyndad ýatýar.
marawadepe etrabynyň taryhy-turistik yerleri: Magtymguly Pyragynyň gubury, Alyhanbaba türbesi, Güllidag, Gyzlargalasy


text:
Prostatit
Prostatit – erkeklik jyns mäziniň sowuklamagy bolup, 20-50 ýaş aralygyndaky erkek adamlarda iň köp duş gelýän urologiki keseldir. Barlaglaryň görkezişi ýaly, 30 ýaşdan soň prostatitden erkekleriň 30%-i, 40 ýaşdan soň 40%-i we 50 ýaşdan soň 50%-i ejir çekýändir.
Erkeklik jyns mäzi (prostata) jyns ulgamynyň wajyp agzasy bolup, ýörite suwuklyk işläp çykarýandyr. Bu suwuklyk dürli dispersli böleklerden ybarat bolup, öz düzüminde beloklary, elektrolitleri, ýaglary we gormonlary saklaýandyr. Ol erkeklik jyns öýjükleriniň (spermotozoidleriň) hereketliligini amala aşyrmak üçin tohumlylygy suwuklandyrýandyr. Ondan başga-da, jyns mäzi testosteronyň kadaly işläp çykmagyna gatnaşýan esasy agzadyr. Jyns mäziň we tohum haltajygynyň myşsalarynyň ýygrylmagy netijesinde, peşew çykaryjy kanala tohumlygyň zyňylmagy amala aşyrylýar. Bu ýagdaý başgaça "eýakulýasiýa" diýlip atlandyrylýar.
Erkeklik jyns mäzi peşew çykaryjy kanalyň ýokarky bölegini tutup, peşew haltasynyň aşagynda ýerleşýändir. Onuň ulalmagy bilen, peşew bölüp çykarmagyň dürli kynçylyklarynyň başlanmagy hem bu anatomiki ýakynlyk bilen düşündirilýändir. Mäziň ululygy, görnüşi, dykyzlygy erkek adamynyň ýaşyna görä üýtgäp durýandyr. Ol çylşyrymly nerw birleşmelerine baýdyr. Şol sebäpli ujypsyz kynçylyklar hem, agzada ýerli we umumy üýtgemelere getirip biler.
Mäze dürli ýokançlyklaryň düşmegi, prostatitleriň döremegine itergi bolýandyr. Bu ýagdaýa mäziň anatomiki ýerleşişi hem sebäp bolýar. Ýokançlyk erkeklik jyns mäzine peşew haltadan, peşew çykaryjy kanaldan, göni içegeden, kiçi çanaklygyň gan we limfa damarlaryndan düşüp biler. Ýöne mäze ýokançlygyň düşmegi, keseliň doly ýagdaýda emele gelmegine getirip bilmeýär. Keseliň doly ýüze çykmagy üçin ýörite şertleriň bolmagy hökmandyr.
Keseliň ýüze çykmagyna esas bolýan faktorlara aşakdakylar degişlidir:
- Bedene pes temperaturanyň umumy täsir etmegi;
- Ýygy-ýygydan içiň gatamagy;
- Oturyp işleme ýagdaýlary, meselem, sürüjiler, ofis gullukçylary we başgalar;
- Jyns gatnaşyklarynyň seýrek bolmagy; Ýöne jyns taýdan işjeňlik hem prostatitleriň ýüze çykmagyna sebäp bolup biler;
- Az hereketlilik ýagdaýy;
- Bedende dowamly sowuklama keselleri (meselem, dowamly bronhit) we dowamly ýokançlyklaryň ojagy ( meselem, tonzillit, çüýrän dişler) bolanda;
- Jynsy gatnaşygy arkaly ýüze çykýan ýokançlyklar ýa-da urologiki keselleriň bolmagy (meselem, hlamidioz, sözenek, uretritler);
- Bedeniň kesellere durnuklylyk ukybyny peseldýän islendik başga ýagdaýlarda (çendenaşa türgenleşmek, dowamly nerw dartgynlylyk, kadasyz iýmitlenme, uzaga çekýän ýadawlylyk).
Ýokarda agzalyp geçilen faktorlar, çanaklyk agzalarynda gan aýlanşygyň kynlaşmagyna getirýär. Netije-de, durgunlylyk ýagdaýy ýüze çykýandyr. Bu ýagdaýlar bolsa, ýokançlyklaryň täsirini güýjedip, mäziň sowuklama alamatlaryny emele getirýändir.
Ýiti sowuklama kesellerine mahsus bolşy ýaly, ýiti prostatitler duýdansyz başlanýandyr. Näsagda bedeniň gyzgynynyň 38-39 gradus C. çenli galmagy, ysytmanyň başlanmagy, gasykda, garnyň aşagynda, bilde, artbujakda ýiti agyrylar, agyryly peşew we täret etme ýaly alamatlar ýüze çykýandyr.
Köplenç kesel dowamly görnüşe geçip, erkek adamlarda güýçli bildirýän oňaýsyzlyk döredýän däldir. Ýokarda sanalan alamatlar az derejede bildirip, näsagy kän bir biynjalyk etmeýär.
Dowamly prostatitlerde bedeniň gyzgyny seýrek ýagdaýlarda 37 gradus C. çenli galýandyr. Näsagda artbujakda agyrylaryň we ýakymsyz sanjylamalaryň, buşukma ýa-da täret etme wagtynda oňaýsyzlyklaryň ýüze çykmagy bolup biler. Buşukmanyň kynlyk bilen başlanmagy, peşewiň inçejik çüwdürim görnüşde ýa-da damjalap akmagy näsagda uly ynjalyksyzlandyrma döredýändir.Buşukmada ýa-da täret etmeden soň, peşew çykaryjy kanaldan bölünip çykmalaryň bolmagy, prostatitlere mahsus alamatlardyr.
Käwagtlar prostatit jyns gatnaşygy arkaly geçýän keselleriň (trihomoniaz, ureaplazmoz) gaýraüzülmeleri görnişinde hem ýüze çykyp biler. Bu ýagdaýda buşukmadan soň agyrylar we sanjylamalar has artýandyr. Oňa artbujakda, gasykda ýüze çykýan agyrylar, peşew çykaryjy kanaldan bölünip çykmalaryň bolmagy ýaly alamatlar hem goşulyp biler. Wagtyň geçmegi bilen erkek adamlarda ereksiýanyň (ujydyň gönelmek ukyby) bozulmagy ýüze çykýandyr. Bu kynçylygyň ýüze çykmagy, erkeklik jyns mäzinde ereksiýany amala aşyrýan nerw süýümleriniň zeperlenmegi bilen düşündirilýär. Bu kynçylyk bolsa, erkek adamynyň psihiki ýagdaýyna we onuň maşgalasyndaky är-aýal gatnaşyklaryna yaramaz täsir edýändir.
Ýiti prostatitli näsag öz wagtynda urolog- androlog lukmanyna ýüz tutmasa, erkeklik mäziniň iriňlemegi (abssesi) ýüze çykyp biler. Bu ýagdaýda bedeniň gyzgyny 39-40 gradus C. çenli galyp, artbujakda buşukmany we täret etmäni kynlaşdyrýan güýçli agyrylar döreýär. Biraz wagtdan mäziň çişmegi we peşew çykmanyň saklanmagy ýüze çykyp biler.
Ýatda saklaň! Buşukmanyň kynçylyklary we agyrylar erkeklik mäzniň adenomasynda (howply däl täze döreme) hem duş gelýär. Gynansak-da, köplenç erkeklik jyns mäziniň rak keseli hem anyklanylýar.
Keseli ir möhletde anyklamak maksady bilen, 50 ýaşdan soň hemme erkek adamlarda ganyň jyns mäzine mahsus antigenlerine barlagy geçirmek maslahat berilýär.
Dowamly prostatitler gaýtalama we gowşama döwürleriň gezekleşmegi bilen geçýändir. Gaýtalama döwründe bejergi üçin lukmana ýüz tutulmasa, mäzdäki ýokançlyk peşew çykaryjy ulgamynyň başga agzalaryna ýaýrap, sistit (peşew haltanyň sowuklamagy) we piýelonefrit (böwrekleriň sowuklamagy) kesellerine getirip biler. Ýöne köplenç tohum haltajygynyň, ýumurtgalyklaryň we onuň goşundylarynyň sowuklamagy ýaly gaýraüzülmeler ýüze çykyp biler. Bu ýagdaýlar bejergisi çylşyrymly we gymmat bolan erkek önelgesizliginiň döremegine getirip biler. Prostatitli näsaglaryň 40%-den gowragy önelgesizlikden ejir çekýändir.
Prostatitleri anyklamak urolog lukman üçin çylşyrymly mesele bolup durmaýar. Gürrüňdeşlikden we umumy barlagdan soň, göni içegäniň üsti bilen erkeklik mäzi barlanyp, onuň işläp çykarýan suwuklygy barlaga alynýandyr. Bu barlagyň oňaýsyzlygyna we agyrylylygyna garamazdan, ol hökmany geçirmeli çäre bolup durýandyr.
Bejergi başlamazdan öň, peşewi we mäziň çykarýan suwuklygyny ýokançlyklara we dürli antibiotiklere duýgurlylyga barlamalydyr. Bu barlaglar dermanlary dogry saýlamaga kömek edýär. Anyklama çäresi höküminde göni içegäniň üsti bilen geçirilýän ultrases barlagy hem ulanylýar.
Prostatitleriň bejergisi birnäçe ugurlar boýunça, urolog-androlog lukmanyň gözegçiliginde alnyp barylýandyr. Käwagtlar näsagyň doly bejerilmegini gazanyp bolmasa hem, keseliň alamatlaryny aradan aýryp, onuň gaýtalanmagynyň öňün alyp bolýandyr. Köp babatda ol näsagyň ýaşayys endiklerine, onuň bejeriş çärelerini ýerine ýetirşine baglydyr.
Bejergi üçin bakteriýalara garşy serişdeler, mäziň owkalanmagy, fizioemleri ýaly çäreler ulanylýar. Bejergi çäreleriniň utgaşmasynyň degerli netijä getirip biljekdigini ýatdan çykarmaly däldir.
Bakteriýalara garşy serişdeleri, diňe degişli anyklaýyş çärelerden soň, lukman belleýändir. Olara ýokançlyklar “öwrenişmez“ ýaly, serişdeleri mukdary we ulanyş dowamlylygy boýunça dogry saýlamalydyr. Bejergi başlandan soň, ony kesmek bolýan däldir. Antibiotikleri ulanmagyň birinji üç gününde peýdaly netije bolmasa, dermany çalyşma barada pikir etmelidir.
Prostatitiň bejergisinde, mäziň owkalanmagy, köp erkek adamlar üçin iň oňaýsyz, agyryly, mertebesini peseldiji çäre ýaly bolup görünýär. Oňa garamazdan köp ýyllaryň dowamynda owkalama ýerini çalşyp bolmajak bejergi höküminde ulanylýar.
Owkalama netijesinde, sowuklama sebäpli mäzde ýygnanýan "hapa" suwuklyk basylyp çykarylýar. Ondan başga-da, agzanyň gan aýlanşygy gowulaşyp, durgunlylyk ýagdaýy aýrylýandyr. Bu bolsa antibiotikleriň täsirini has hem güýçlendirýändir. Sowuklamanyň yiti döwründe, diňe erkeklik mäziniň owkalanmagynyň peýdaly netijäni berýänligini belläp geçmelidir. Başga agzalaryň keselleriniň ýiti döwründe, owkalama sowuklamanyň ýaýramagyna getirip biler.
Prostatitlerde fizioemleri dürli görnüşlerde ulanylýar. Fiziki faktorlar kiçi çanaklyk agzalaryň gan aýlanşygynyň güýçlenmegine ýardam berýändir. Fiziobejergi üçin elektromagnit we ultrases tolkunlary, lazeriň täsiri ýa-da göni içegede temperaturanyň ýokarlanmagy ýaly faktorlar ulanylýar. Fiziobejergi geçirmäge mümkinçilik bolmadyk ýagdaýynda, dürli dermanlary göni içegeden goýbermek (mikroklizma) bilen çäklenip hem bolýandyr.
Bejergi çärelerinden başga-da, her bir näsag öz durmuşyna peýdaly endikleri girizip, kesele getirýän sebäpleri aradan aýyrmaga çalyşmalydyr. Sportuň görnüşleri bilen meşgullanmak, gezelenç etmek, dynç almagy we işlemegi gezekleşdirmek, ýokary hilli we ýeterlik iýmitlenme, bu ýakymsyz keseli sizden daşlaşdyrmaga kömek eder.
Öz saglygy barada aladalanýan erkek adamlara ýene bir gezek ýatladasymyz gelýär:
- Özüňizi sowuk howanyň täsirinden goraň. Sowuk ýerde, daşlaryň üstünde oturmaň;
- Oturymly işleme zähmeti bilen meşgullanýan bolsaňyz, her sagatdan turup, ýönekeý maşklary ýerine ýetirjek boluň;
- Içiňiziň gatamagyna ýol bermäň. Ýötite iýmit, derman serişdeleri bilen ony kadalaşdyryň;
- Jynsy gatnaşyklaryny kadaly ýagdaýda alyp barmaga çalşyň;
- Jynsy gatnaşyklar arkaly geçýän ýokançlyklardan özüňizi goraň. Keselçilik ýüze çykanda bejergini öz wagtynda aljak boluň;
- Kadaly iýmitleniň, wagtynda dynç alyň, nerw dartgynlylykdan gaça duruň;
- Prostatitleriň alamatlary ýüze çykanda, haýal etmän urolog lukmanyna ýüz tutuň.
Iň esasy nygtamaly zat hem: 45 ýaşdan soň, öz utanjaňlygyňyzy ýa-da biperwaýlygyňyzy ýeňip geçip, urolog-androlog lukmanynda kadaly barlagdan geçmäge çalşyň.
Erkeklik jyns mäzini, "erkegiň ikinji ýüregi" diýip ýöne ýerden atlandyrmandyrlar. Ony goramaga wagt tapyň.


text:
Gimn döwlet berkararlygynyň esasy aýratynlygy saýylýar. Ol möhüm syýasy wakalaryň bolýan wagtynda, dabaralarda hem baýramçylyklarda ýerine ýetirilýär.
Orta asyrlarda Seljuklar imperiýasy döwründe häzirki halk sazy “Saltyklar” döwlet gimni bolupdyr diýen gürrüň bar.
Ilkinji
Türkmenistan döwleti üçin, iki gezek gimn döredildi. Ilkinji döwlet gimnini Aman Kekilowyň goşgusy esasynda, kompozitor Weli Muhadow döredipdi. Ol 1947-nji ýylda ýaňlandy.
Ondan öň SSSR-iň we Soýuz respublikalarynyň umumy gimni “Internasional” bolupdy. 1944-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan, SSSR-iň täze gimni döredildi. Şondan soň beýleki respublikalar hem gimn döretmäge girişdiler.
Weli Muhadowyň döreden gimnine öz döwründe ýokary baha berildi. Saz sungatyny öwreniji belli bilermen, ençeme aýdym kitaplarynyň awtory, gyrgyz ýazyjysy Balbaý Alaguşow “Azatlyk” radiosyna şeýle gürrüň berdi.
– Şol döwürde Merkezi Aziýanyň kompozitorlary döwlet gimnini bir rus kompozitory bilen bilelikde döretdirler. Diňe Weli Muhadow bu işe ýeke özi hötde geldi.
Bilermeniň aýtmagyna görä, W. Muhadow Watana bolan hormatyny hem çuňňur duýgy-düşünjesi bu gimnde jemläpdir. Ol döwürde dabara hem şowhun örän ileri tutulýan ekeni. Türkmen gimninde bolsa dabaradan ýa-da şowhundan, çuň mazmun agdygrak gelýär. Ol örän salykatly eser. SSSR-iň dabaralanýan döwründe, Staliniň zamanynda kompozitoryň şeýle çuň mazmunly eseri döredip bilşine haýran galýarsyň. Munuň üstesine-de örän milli.
B. Alaguşowyň aýdýany dogry. Bu sazyň astynda, dogrudanam, başyňy dik tutup, buýsançly durmak mümkindi. Ol gimnde boş wada ýa artykmaç badyhowa şowhun ýokdy.
Halk söýgüsi
Gimn Watan diýen giň düşünjäni aňladýar. Beýleki bir möhüm mesele, gimn halk söýgüsine hem buýsanjyna eýe bolmaly. W. Muhatowyň gimninde Watanyň taryhy keşbi bar. Agyr kynçylyklaryň, dagynyklygyň hem horlugyň aşagyndan galkynyp çykan bu mukam ähli türkmeniň ýürek owazyna meňzeýär.
Gimniň mazmunyny şahyr Gurbannazar Ezizow şeýle düşündirdi.
Bir görseň, enäniň hüwdüsi ýaly,
Bir görseň, atanyň wesýeti ýaly,
Bir görseň, söýgüliň söýgüsi ýaly,
Bir görseň, säherler bişen almalaryň
Üstünden öwüsen mukam mysaly.
Bir görseň, eneleň uzak diýarda
Galan ogullarna telwasy ýaly,
Gözsüzleriň göze,
Dilsizleriň dile,
Dirileriň ölene yhlasy ýaly.
Watanyň keşbi
Kompozitoryň dünýä inen obasy Bagyr Watanyň bir täsin künjegi. Obanyň ileri tarapynda belent baýyrlar hem dag bar, gaýrasyny gözýetmez giň Garagum tutýar.
Şol ýerde tebigatyň birnäçe ajaýyp şekilleri jemlenipdir. Bagyryň her çetinden bir derýa akyp geçipdir. Häzir ol derýalar kiçelip, çaýa öwrüldi.
Muhadowlaryň melleginiň bir çetinden Köne Nusaý görünýän bolsa, beýleki çetinden Täze Nusaý görünýär. Kompozitoryň kakasy Muhat aga dutar ussasy bolupdyr. Onuň saz çalmakdanam başy çykýan ekeni.
Megerem, şu görnüş, şu dogduk diýar ýaş Weliniň kalbynda soňy bilen mukam bolup ýaňlanandyr.
Dirilik
Ol ýigitlik ýaşynda iň ýowuz totalitar syýasatyň gazabyny görüpdir. Soňra 2-nji Jahan urşuna gatnaşyp, agyr söweş ýoluny başdan geçiripdir. Şol gazaply hem galagoply döwürden aman galan ynsan şeýle gimni döredip bilipdir.
Her günüň daňdany onuň gimni bilen başlanyp, her günüň gijesi beýik kompozitoryň döreden gimni bilen jemlenýärdi.
Merkezi Aziýanyň saz sungatyna ýakyndan beletleriň biri, Gyrgyzystanyň halk artisti Balbaý Alaguşow “Azatlyk” radiosynda çykyş edip, jany-teninden syzdyryp şeýle diýdi:
– Türkmen halky döwlet gimniniň sazyny üýtgetmeli däl. Onuň goşgusyny – tekstini üýtgedip bolar. Ýöne sazyna degmeli däl diýip hasap edýän. Beýle gimn seýrek döreýär.
Goja bilermeniň sözüne ähmiýet berilmedi.
Garaşsyz Türkmenistanyň Döwlet tugy Weli Muhadowyň döreden gimniniň astynda belende galsa, goja mukamçy tirsegine daýanardy.
-- Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Azatlyk Radiosy Birleşen Milletler Guramasynyň Ženewadaky edarasynyň metbugat bölüminiň başlygy Ýelena Ponomarýowa bilen telefon arkaly gürrüňdeş bolup, Ban Ki-Munuň Türkmenistanda geçirjek gepleşiklerinde Human Rights Watch guramasynyň gozgamagy haýyş eden meseleleriniň gozgaljakdygy ýa gozgalmajakdygy bilen gyzyklandy.
Ýelena Ponomarýowa bu ýüzlenmeden özüniň habarsyzdygyny aýdyp, Azatlyk Radiosyna bu baradaky sowal bilen göni BMG-niň Baş sekretarynyň metbugat sekretaryna ýüz tutmagy maslahat berdi: «Gynansak-da, mende bu barada maglumat ýok, sebäbi men entek Human Rights Watch guramasynyň beýannamasyny görmedim. Bu baradaky sowallara diňe BMG-niň Baş sekretarynyň metbugat wekili jogap berip biler. Ol häzir Nýu-Ýorkda».
Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili hem özlerinde Ban Ki-Munuň Aşgabada etjek saparynyň anyk gün tertibiniň we onuň gepleşikleriniň temalary barada maglumatyň ýokdugyny aýtdy: «Gynansak-da, bizde BMG-niň Baş edarasynyň Ban Ki-Munuň regiona sapar etjekdigi bilen bagly ýaýradan resmi beýanatyndan başga hiç hili anyk maglumat ýok. Onuň sapary bilen baglanyşykly programma bolsa Türkmenistan tarapyndan işlenilip düzülýär».Nägilelikler bar
Türkmenistanda häzirki wagtda Birleşen Milletler Guramasynyň Ösüş Programmasy, Dünýä saglyk guramasy, Çagalar fondy, Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygy, Ilat fondy, Neşä we jenaýatçylyga garşy göreş edarasy ýaly birgiden programmalar we agentlikler ýörite ugurlar boýunça iş alyp barýarlar. Käbir ýerli synçylar bu programmalaryň we agentlikleriň alyp barýan käbir işleriniň oňyn netijeleriniň hem göze ilýändigini belleýärler.
Emma ynsan hukuklary meselesine gezek gelende, bu ugurda Birleşen Milletler Guramasynyň Türkmenistandaky alyp barýan işlerinden nägilelik bildirýän adamlar hem az däl. Bu nägilelikleriň sebäbini aşgabatly garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew BMG-niň Türkmenistandaky edaralarynda adam hukuklary bilen meşgullanýan bölümleriň we wekilleriň ýoklugy bilen düşündirdi. Ol bu ugurda raýatlaryň BMG-niň bölümlerine arz-şikaýat edip bilmeýändiklerini aýtdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili Türkmenistanda BMG-niň dürli hili programmalarynyň hereket edýändigine garamazdan, henize çenli bu ýurtda bu guramanyň ynsan hukuklary boýunça iş alyp barýan bölüminiň ýa-da wekiliniň ýokdugyny tassyklady.
Ol ynsan hukuklaryna degişli Türkmenistandaky ýeke-täk bölümiň BMG-niň Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygynyň Uprawleniýesidigini aýtdy: «Bu ugurda bizde ýüz tutup bolaýjak ýeke-täk organ, olam Bosgunlar baradaky Ýokary komissarlygyň Uprawleniýesi. Ondan başga adam hukuklary boýunça iş alyp barýan özbaşdak bölüm bizde ýok».
Türkmenistanyň ynsan hukuklary we syýasy azatlyklar meselesinde halkara guramalarynyň sanawynda iň bir ýaramaz ýurtlaryň arasynda galýandygyny göz öňünde tutsaň, bu ýurtda Birleşen Milletler Guramasynyň ynsan hukuklary boýunça wekiliniň ýa-da bölüminiň bolmazlygy birneme geň bolup görünýär.Ofis Bişkekde
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary boýunça Ýokary komissarlygynyň metbugat sekretary Rubert Kolwille BMG-niň Bişkekdäki edarasynda ynsan hukuklary boýunça bölümiň bardygyny aýdyp, onuň hem tutuş region boýunça iş alyp barýandygyny belledi: «Ynsan hukuklary boýunça biziň Bişkekde regional ofisimiz bar, ol tutuş region boýunça iş alyp barýar. Bu regional ofisiň döredilmegine Türkmenistan garşy bolmady. Elbetde, bu ofis bosgunlar agentligi ýaly uly bir edara däl. Özi-de bu ofis ýaňy-ýakynda, bir ýyl töweregi mundan öň açyldy. Ynsan hukuklary boýunça biziň bölümlerimiz dünýäniň diňe 55 ýurdunda bar, 150 töweregi ýurtda bolsa beýle bölümlerimiz ýok».
Türkmenistanyň graždanlarynyň öz hukuklarynyň bozulmalary barada BMG-niň ýerli edaralaryna ýüz tutmak islän halatlarynda anyk nähili hereket etmelidikleri baradaky soragymyza Rubert Kolwille anyk jogap berip bilmän, özüniň birneme soňrak bize jaň edip, bu sowala anyk jogap bermekçidigini aýtdy. Emma nämüçindir ol gaýdyp bize jaň etmedi.
Biz Türkmenistanda sosial ähmiýetli proýektleri ýola goýmak isleýän ýerli raýatlara grant bermek boýunça Birleşen Milletler Guramasynyň iş alyp barýan programmalarynyň bardygy ýa ýokdugy bilen hem gyzyklandyk. Birleşen Milletler Guramasynyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili biziň bilen söhbetdeşliginde Türkmenistan boýunça beýle grant programmalarynyň ýokdugyny aýtdy.
Soňky wagtlar BMG-niň inisiatiwasy bilen Türkmenistanda kadrlara we spesialistlere belli-belli ugurlar boýunça tälim beriş seminarlarynyň geçirilýändigini bellemek hem ýerlikli bolar. Ýöne käbir ýerli synçylar, şol sanda garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew hem bu seminarlaryň we treýningleriň gündelik durmuşda oňyn netijeleriniň welin, göze ilmeýändigini belleýär.
Žurnalist Aşyrguly Baýryýew köp raýatlaryň Türkmenistanda BMG-niň adam hukuklary ugrunda öz alyp barýan işlerini gowulandyrmagyny hem-de graždanlaryň arz-şikaýatlaryna ünsi güýçlendirmegini isleýändiklerini nygtady.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň Mejlisi nobatdaky maslahatynda birnäçe möhüm kanunlaryň taslamalaryna garady. Garalan taslamalaryň hatarynda “Türkmenistanyň raýatlygy baradaky” kanunyň taslamasy-da boldy.
Bu kanunyň taslamasynda Türkmenistanyň raýatlygynyň esasy prinsipleriniň hem-de ony sazlaşdyryjy düzgünleriň şöhlelendirilendigi, şeýle-de raýatlyga eýe bolmaklygyň we raýatlykdan çykmaklygyň düzgünleriniň kesgitlenendigi aýdylýar.
Mundan daşary, şenbe güni geçirilen maslahatda Mejlis “Türkmenistanyň adatdan daşary ýagdaýlar baradaky” kanunynyň taslamasyna-da garady.
Bu täze kanunda tutuş Türkmenistanyň territoriýasynda ýa-da onuň belli bir ýerlerinde adatdan daşary ýagdaý düzgünini girizmekligiň şertleri hem-de döwlet we beýleki organlaryň, olaryň ýolbaşçylarynyň şeýle ýagdaýlardaky hukuk normalary kesgitlenilýär.
Şeýle-de, bu täze kanunda adatdan daşary ýagdaýlarda raýatlaryň we guramalaryň hukuklarynydyr azatlyklaryny çäklendiriji düzgünleriň girizilmegine-de ýol berilýändigi aýdylýar.