text:
Jemgyýet
16.04.2020 | Türkmenistan şöhratly ahalteke bedewleriniň baýramyna taýýarlanýar
Türkmen bedewiniň milli baýramy barha ýakynlaşýar. Ýurdumyzda sergileri, maslahatlary, bäsleşikleri we at çapyşyklaryny öz içine alýan behişdi bedewlere bagyşlanan köpugurly çärelere badalga berildi.
15.04.2020 | Konstitusion toparyň ýanyndaky Iş toparynyň maslahaty
Şu gün Mejlisde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri we goşmaçalary girizmek boýunça gelip gowuşýan teklipleri öwrenmek hem-de umumylaşdyrmak boýunça Konstitusion toparyň ýanynda döredilen Iş toparynyň nobatdaky maslahaty geçirildi.
15.04.2020 | Ahalteke bedewi — beýik işlerimiziň we täze ýeňişlerimiziň nyşany
Türkmen bedewiniň milli baýramynyň öň ýanynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gol çeken Karary atçylyk ulgamyndaky işleri kämilleşdirmek, bu pudagy ösdürmek ugrunda täze çemeleşmeleri ornaşdyrmak boýunça nobatdaky ädim boldy.
10.04.2020 | Sanly tehnologiýalar — halkara ylmy hyzmatdaşlygyň hereketlendirijisi
Şu gün Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetinde Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 25 ýyllyk baýramçylygyna bagyşlanan ilkinji halkara ylmy-amaly onlaýn maslahaty geçirildi. Sanly wideoaragatnaşyk arkaly geçirilen çärä ýurdumyzyň, Ýaponiýanyň, Germaniýanyň, Bolgariýanyň, Rumyniýanyň we Wýetnamyň görnükli ylmy işgärleri, ýurdumyzyň we daşary döwletleriň ýokary okuw mekdepleriniň professor-mugallymlar düzümi gatnaşdy.
09.04.2020 | Konstitusion toparyň ýanyndaky iş toparynyň maslahaty
Şu gün Mejlisde Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek bilen baglanyşykly teklipleri öwrenmek hem-de umumylaşdyrmak boýunça Konstitusion toparyň ýanynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrmagy bilen döredilen iş toparynyň nobatdaky maslahaty geçirildi.
07.04.2020 | Türkmenistanda Bütindünýä saglyk güni bellenildi
Şu gün Türkmenistanda, asylly däbe görä, Bütindünýä saglyk güni giňden bellenildi. Şanly sene mynasybetli sport, bedenterbiýe-sagaldyş we beýleki çäreler geçirildi. Irden milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Prezidentiniň Ahalteke atçylyk toplumyna baryp, bu ýerde behişdi bedewler bilen didarlaşdy. Şeýle hem döwlet Baştutanymyz Olimpiýa şäherçesine baryp gördi.
07.04.2020 | Sagdyn durmuş ýörelgeleriniň dabaralanmagy
1950-nji ýyldan bäri her ýyl 7-nji aprelde Bütindünýä saglyk güni bellenilýär. Bu senäniň saýlanyp alynmagy tötänleýin däldir, hut 1948-nji ýylyň 7-nji aprelinde Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň Tertipnamasy güýje girdi, häzirki wagtda dünýäniň 194 döwleti bu guramanyň agzasy bolup durýar.
02.04.2020 | «Milli goşun» žurnalynda Watan goragçylarynyň gullugy hakynda
Goranmak ministrligi tarapyndan neşir edilýän «Milli goşun» žurnalynyň nobatdaky sany çapdan çykdy. Jemgyýetçilik-syýasy, harby-taryhy we ylmy-usuly neşir ýaşlary watançylyk ruhunda terbiýelemegi, giň jemgyýetçiligi Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan harby özgertmeleriniň amala aşyrylmagy bilen tanyşdyrmagy ugur edinýär.
01.04.2020 | Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň müdiriýetiniň mejlisi
Şu gün Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň müdiriýetiniň mejlisi geçirildi, onda ýurdumyzda hususy işewürligi mundan beýläk-de ösdürmegiň häzirki wagtdaky meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
01.04.2020 | Konstitusion toparyň ýanyndaky iş toparyň maslahaty
Şu gün Mejlisde Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek bilen bagly teklipleri işläp taýýarlamak hem-de umumylaşdyrmak boýunça Konstitusion toparyň ýanyndaky iş toparynyň nobatdaky maslahaty geçirildi.


c: text/html

text:
`ABŞ` Netijeler
Habarlar [1968]
- ABŞ Eýranda geçirlen protest ýörişlerinde müňlerçe adamyň saklanmagyna alada bildirdi
- Tramp ABŞ-nyň adyndan 18 ýyl soň prezident derejesinde Dawosa gatnaşar
- ABŞ Ýaponiýa 133,3 million dollarlyk ýarag satar
- Türkiýe terrora goldaw berýändigi sebäpli ABŞ-na garşylyk görezdi
- "ABŞ-da dowam edýän kazyýet işi inha şol syýasy maksatly agdarlyşyk synanşygynyň salgysydyr”
- Yragyň Parlamenti ABŞ-nyň Iýerusalimi Ysraýylyň paýtagty hökmünde ykrar edýän kararyny ýazgardy
- ABŞ bilen Günorta Koreýa 2018 Gyşky olimpiadalary sebäpli harby türgenleşige arakesme berer
- ABŞ Pakistana berjek howpsyzlyk kömegini saklady
- ABŞ Eýranda geçirilýän protest ýörişlerinde adam pidalarynyň bolmagyny berk ýazgardy
- BMG-niň Howpsyz Geňeşi ABŞ-nyň islegine laýyklykda maslahat geçirer
- Russiýa Eýranyň içerki işlerine goşulyşmazlyk barada ABŞ-na duýduryş berdi
- “Pakistan ABŞ-na ynanmaýar”
- Makron Eýran meselesinde ABŞ-ny, Ysraýyly we Saud Arabystanyny tankyt etdi
- ABŞ-da aşa sowuk howa sebäpli 16 adam ýogaldy
- Eýran ABŞ-ny BMG-na şikaýat etdi
- Ukrainada ABŞ-dan öldüriji ýarag alar
- ABŞ: “BMG-niň Howpsyzlyk Geňeşine Eýran meselesi boýunça gyssagly çagyryş ederis”
- Kataryň we ABŞ-nyň Goranmak ministri Pars aýlag krizisi hakynda pikir alyşdy
- ABŞ Nigerýa 12 sany harby uçar satar
- Türkiýäniň ABŞ-daky ilçihanasy ABŞ tarapyndan wiza meselesinde berlen beýanata düzediş girizdi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Sportda dopinge garşy göreşmek hakynda
(Türkmenistanyň 26.08.2017 ý. № 609-V Kanuny esasynda
girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun sportda dopinge garşy göreşmek babatda işiň hukuk, guramaçylyk we ykdysady esaslaryny belleýär hem-de Türkmenistanda sagdyn durmuş ýörelgesini kemala getirmek boýunça döwlet syýasatyny durmuşa geçirmäge gönükdirilendir.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
1. Şu Kanunyň maksatlary üçin aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) sportda doping ‒ türgenleriň, şeýle hem sportuň görnüşleri boýunça haýwanlaryň gatnaşmagynda geçirilýän sport ýaryşlarynda haýwanlaryň bedenine doping serişdeleriniň dürli görnüşleriniň goýberilmegi arkaly ýa-da türgenler tarapyndan dürli görnüşdäki doping serişdeleriniň ýa-da doping usullarynyň ulanylmagy bilen dopinge garşy kadalaryň bozulmagy;
2) doping serişdesi ‒ adamyň fiziki mümkinçiliklerini emeli usulda ýokarlandyrmak üçin niýetlenen substansiýa (farmakologik işjeňlige eýe bolan madda, dermanlyk serişdesi), onuň türgenler tarapyndan ulanylmagy sport ýaryşlarynyň netijeleriniň ýokarlanmagyna getirýär;
3) doping usuly ‒ sport ýaryşlaryna taýýarlyk görlende ulanylýan usul, ol türgeniň fiziki mümkinçiliklerini emeli usulda ýokarlandyrýar we sport ýaryşlarynyň netijeleriniň ýokarlanmagyna getirýär;
4) dopinge garşy gurama ‒ doping gözegçiliginde islendik bir zadyň işlenip taýýarlanylmagyna we amala aşyrylmagyna ýa-da berjaý edilmeginiň üpjün edilmegine degişli kadalaryň bellenilmegi üçin jogapkär we (ýa-da) doping serişdeleriniň we doping usullarynyň türgenler tarapyndan peýdalanylmagynyň gadagan edilmegine doping gözegçiligi amala aşyrýan, şeýle hem türgeniň sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdelerine geçirilen testirlemesiniň oňyn netijelerini ýüze çykarýan ýuridik şahs;
5) türgen‒ sportuň saýlap alan görnüşi (görnüşleri) bilen yzygiderli meşgullanýan hem-de halkara we milli derejesindäki sport ýaryşlarynda çykyş edýän fiziki şahs;
6) türgeniň kömekçi personaly ‒ türgenler bilen işleýän ýa-da sport ýaryşyna gatnaşýan ýa-da gatnaşmaga taýýarlyk görýän türgenleri bejermek bilen meşgullanýan islendik tälimçi, gözükdiriji, menejer, agent, toparyň düzüminiň agzasy, wezipeli adam, lukmançylyk ýa-da paralukmançylyk personaly;
7) sport ýaryşy ‒ ýaryşyň guramaçysy tarapyndan tassyklanylan düzgünnama (dessur) boýunça bäsleşigiň iň gowy gatnaşyjysyny (ýeňijisini) ýüze çykarmak maksady bilen sportuň dürli görnüşleri boýunça türgenleriň ýa-da türgenleriň toparlarynyň arasynda geçirilýän bäsleşik;
8) sport guramasy ‒ sportuň bir ýa-da birnäçe görnüşleri boýunça sport ýaryşyny geçirmegiň kadalaryny belleýän edara hökmünde çykyş edýän bedenterbiýe we sport guramasy;
9) doping gözegçiligi ‒ testleri geçirmegiň meýilleşdirilmegini, nusgalyklary almagy we olar bilen iş salyşmagy, nusgalyklaryň barlaghana seljermesini, testden soňky amallary, şeýle hem degişli diňleýişleri geçirmegi we şikaýatlara seretmegi öz içine alýan iş;
10) testirlemek üçin Halkara standarty, barlaghana üçin Halkara standarty, terapewtik ulanmak üçin Halkara standarty ‒ Bütindünýä dopinge garşy kodeksiň ýörelgeleriniň amala aşyrylmagyny goldamak üçin Bütindünýä dopinge garşy agentligi tarapyndan kabul edilen standartlar;
11) ýaryşa degişli testirleme ‒ eger sportuň görnüşi boýunça halkara federasiýasynyň kadalarynda ýa-da degişli dopinge garşy guramasy tarapyndan başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, türgeniň anyk sport ýaryşyna gatnaşmagy bilen baglanyşykda ol testirlemek üçin saýlanyp alnan mahaly testiň geçirilmegi. Ýaryş geçirilýän döwür diýlip, sport ýaryşynyň başlanmagyna çenli on iki sagat galan döwüre düşünilýär, şu döwürde türgeniň ýaryşa gatnaşmagy mälim edilip, ol bu sport ýaryşynyň ahyryna çenli gatnaşmagyny dowam edýär, eger-de sportuň görnüşi boýunça halkara federasiýasynyň kadalarynda ýa-da degişli sport guramasy tarapyndan başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, bu döwürde bu sport ýaryşy bilen baglanyşykly nusgalyklary almak işi amala aşyrylýar;
12) ýaryşdan daşary testirleme ‒ sport ýaryşlaryndan daşary geçirilýän islendik doping gözegçiligi;
13) Gadagan edilen sanaw ‒ sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdelerini we doping usullaryny kesgitleýän we beýan edýän Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň sanawy;
14) testirlemegiň bellige alynýan bileleşigi ‒ sportuň görnüşleri boýunça halkara federasiýalary tarapyndan halkara derejesinde we milli dopinge garşy guramalar tarapyndan milli derejede aýratynlykda düzülýän türgenleriň sanawy. Bu sanaw halkara we milli derejesindäki türgenlerden ybarat bolup, olar ýaryşa degişli we ýaryşdan daşary testirlemä degişlidirler, testirleme sportuň görnüşi boýunça şol halkara federasiýasynyň ýa-da milli dopinge garşy guramanyň nusgalary toplamak meýilnamasynyň bir bölegi bolup durýar. Şunuň bilen baglanyşykda, türgenler özleriniň bolýan ýerleri barada maglumat bermelidirler;
15) nusgalyk (proba) ‒ doping gözegçiligini geçirmek maksady bilen alnan islendik biologik material;
16) testirleme ‒ testleri geçirmegi, nusgalygy almagy, nusgalyklar bilen iş salyşmagy we olary barlaghana ibermegi meýilleşdirmegi öz içine alýan doping gözegçilik işi;
17) sport kwalifikasiýasyndan mahrum etme ‒ dopinge garşy kadalary bozandygy üçin türgenleriň, tälimçileriň, sport boýunça eminleriň, sport ýaryşlaryna gatnaşýan gaýry hünärmenleriň belli bir döwür üçin islendik sport ýaryşlaryna gatnaşmakdan ýa-da başga işden çetleşdirilmegi, ýa-da şu Kanunda we Bütindünýä dopinge garşy kodeksde göz öňünde tutulan maliýe serişdesini bermekden boýun gaçyrylmagy;
18) doping gözegçiliginiň ygtyýarly toparlary ‒ halkara ýa-da milli dopinge garşy guramalarynyň ýolbaşçylygy astynda hereket edýän doping gözegçilik toparlary;
19) Bütindünýä dopinge garşy agentlik ‒ şu at bilen 1999-njy ýylyň 10-njy noýabrynda şweýsar kanunçylygyna laýyklykda döredilen gaznany aňladýar;
20) Bütindünýä dopinge garşy kodeks ‒ 2003-nji ýylyň 5-nji martynda Kopengagende Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan kabul edilip, soňra üýtgetmeler girizilen kodeksi aňladýar. Bu Kanunda Bütindünýä dopinge garşy kodeksiň 2015-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan güýje giren redaksiýasy ulanylýar;
21) ÝUNESKO-nyň sportda dopinge garşy göreşmek hakynda Halkara konwensiýasy ‒ Birleşen Milletler Guramasynyň bilim, ylym we medeniýet meseleleri boýunça Baş konferensiýasy tarapyndan 2005-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda Pariž şäherinde kabul edilen konwensiýany aňladýar;
22) KAS (CAS) – Sport arbitraž kazyýeti.
2. Şu Kanunyň maksatlary üçin Bütindünýä dopinge garşy kodeksinde we ÝUNESKO-nyň sportda dopinge garşy göreşmek hakynda Halkara konwensiýasynda göz öňünde tutulan beýleki düşünjeler hem ulanylyp bilner.
2-nji madda. Sportda dopinge garşy göreşmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
Sportda dopinge garşy göreşmek hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna, sportda dopinge garşy göreş babatda halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň ileri tutulmagynyň ykrar edilmegine esaslanýar we şu Kanundan hem-de sportda dopinge garşy göreş babatda gatnaşyklary düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
3-nji madda. Sportda dopinge garşy göreşmek babatda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary
Sportda dopinge garşy göreşmek babatda döwlet syýasatynyň esasy ugurlary şulardyr:
1) sportda dopingiň ulanylmagynyň öňüni almak we oňa garşy göreşmek boýunça çäreleriň amala aşyrylmagy;
2) halkara hukugynyň ýörelgelerine we kadalaryna laýyklykda sportda dopinge garşy göreşmek babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň kämilleşdirilmegi;
3) bedenterbiýe we sport guramalary tarapyndan sportda dopinge garşy göreşde Bütindünýä dopinge garşy kodekse laýyk gelýän özüňi alyp barmagyň kadalarynyň işlenip taýýarlanylmagyna we amala aşyrylmagyna ýardam edilmegi;
4) sport hem-de bedenterbiýe we sport babatda işi amala aşyrýan beýleki guramalar tarapyndan dopinge garşy barlaglaryň geçirilmegine ýardam edilmegi;
5) degişli halkara guramalary bilen hyzmatdaşlykda Türkmenistanyň ylmy guramalary tarapyndan amala aşyrylýan sportda dopinge garşy göreşmek babatda ylmy barlaglary geçirmekde we ylmy-barlag binýadyny kemala getirmekde ýardam edilmegi;
6) sportda dopinge garşy göreşmek meseleleri boýunça bilim maksatnamalarynyň goldanylmagy;
7) sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdeleriniň we doping usullarynyň türgenler tarapyndan ulanylmagyny çäklendirmek maksady bilen, olaryň elýeterliligini çäklendirmek boýunça çäreleriň görülmegi (şunuň ýaly ulanylma terapewtik maksatlar üçin rugsat berilmegine esaslanan bolsa, muňa degişli däldir). Olaryň hataryna türgenleriň arasynda sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdeleriniň we doping usullarynyň ýaýradylmagyna garşy göreş çäreleri we degişlilikde olaryň öndürilmegine, geçirilmegine, getirilmegine, ýaýradylmagyna we satuwyna gözegçilik etmek boýunça çäreleriň görülmegi girýär;
8) sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdeleriniň we doping usullarynyň türgenler tarapyndan ulanylmagynyň, olara eýe bolunmagynyň öňüni almak we çäklendirmek boýunça çäreleriň görülmegi, haçan-da olaryň terapewtik maksatlar üçin ulanylmagyna rugsat berilmeginiň esasynda peýdalanylýan halatlary muňa degişli däldir;
9) sport guramalary we dopinge garşy göreşýän guramalar tarapyndan dopinge garşy kadany bozýan ýa-da sportda doping bilen baglanyşykly başga düzgün bozulmany amala aşyran türgeniň kömekçi personaly babatda çäreleriň görülmegine, şol sanda sanksiýalaryň ulanylmagyna ýa-da jerime salynmagyna ýardam edilmegi;
10) azyk goşundylaryny öndürijiler we ýaýradyjylar tarapyndan azyk goşundylaryny ýerlemek we ýaýratmak babatda, olaryň himiki düzümi we hiliniň kepillikleri hakyndaky maglumaty goşmak bilen öňde baryjy tejribäniň ornaşdyrylmagyna ýardam edilmegi;
11) Türkmenistanyň sport guramalaryna we dopinge garşy göreşýän guramalaryna, ýaryşdan daşary we ýaryşa degişli testirlemäni goşmak bilen, Bütindünýä dopinge garşy kodeksine laýyklykda doping gözegçiliginiň geçirilmegini maliýeleşdirmekde kömek üçin serişdeleriň bölünip berilmegi;
12) dopinge garşy kadany bozan aýry-aýry türgenleriň ýa-da olaryň kömekçi personalynyň sport işi bilen baglanyşykly işini maliýe taýdan goldamagy olaryň çetleşdirilmeginiň bütin döwri üçin togtatmak boýunça çäreleriň görülmegi;
13) Bütindünýä dopinge garşy kodeksini ýa-da şol Kodekse laýyklykda bellenilen hereket edýän dopinge garşy kadalary berjaý etmeýän islendik sport guramasynyň ýa-da dopinge garşy göreşýän guramanyň sport işi bilen baglanyşykly ýa-da başga işiniň maliýe taýdan goldanylmagyny bölekleýin ýa-da doly togtatmak boýunça çäreleriň görülmegi;
14) sport guramalary we dopinge garşy göreşýän guramalar tarapyndan olaryň gatnaşyjylaryna başga döwletleriň doping gözegçiliginiň ygtyýarly toparlary tarapyndan testirleme geçirmäge mümkinçilik berýän ylalaşyk baglaşylanda goldaw berilmegi;
15) ÝUNESKO-nyň sportda dopinge garşy göreşmek hakyndaky Halkara konwensiýasyna gatnaşyjy döwletler we sportda dopinge garşy göreşmek babatda öňde baryjy halkara guramalary bilen halkara hyzmatdaşlygyna, hususan-da, Bütindünýä dopinge garşy agentlik bilen hyzmatdaşlyga ýardam berilmegi;
16) Bütindünýä dopinge garşy agentligine onuň sportda dopinge garşy halkara göreş babatda möhüm wezipesini ýerine ýetirmekde goldaw berilmegi;
17) Bütindünýä dopinge garşy agentligine we Bütindünýä dopinge garşy kodeksine laýyklykda hereket edýän halkara dopinge garşy guramalara Türkmenistanyň çäginde daşary ýurtly türgenlere ýaryşa degişli we ýaryşdan daşary testirlemäni geçirmekde ýardam edilmegi;
18) dopinge garşy dürli guramalar tarapyndan doping gözegçiligi boýunça geçirilýän çäreleriň halkara derejesinde utgaşdyrylmagyny üpjün etmekde Bütindünýä dopinge garşy agentligi bilen hyzmatdaşlyk edilmegi;
19) sportda dopinge garşy göreş babatda barlaglaryň netijeleriniň bilelikde peýdalanylmagyna gönükdirilen halkara hyzmatdaşlygynyň dürli görnüşleriniň höweslendirilmegi;
20) doping gözegçiligi boýunça çäreler geçirilende doping gözegçiliginiň ygtyýarly toparlarynyň Türkmenistanyň Döwlet serhediniň üsti bilen öz wagtynda talaba laýyk hereket etmeklerini üpjün etmekde ýardam berilmegi;
21) alnan nusgalyklaryň howpsuzlygyny we abat saklanylmagyny üpjün eder ýaly olaryň öz wagtynda iberilmegine ýa-da Türkmenistanyň Döwlet serhediniň üstünden geçirilmegine ýardam edilmegi.
4-nji madda. Türkmenistanda sportda dopinge garşy göreşmek babatda subýektler
Türkmenistanda sportda dopinge garşy göreşmek babatda subýektlere şular degişlidir:
1) Türkmenistanyň dopinge garşy Milli agentligi;
2) bedenterbiýe we sport guramalary;
3) Türkmenistanda olimpiýa hereketiniň guramalary;
4) sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalar;
5) sportda dopinge garşy göreşmek babatda işi amala aşyrýan bilim we saglygy goraýyş guramalary, ylmy guramalar;
6) türgenler, olaryň ýygyndylary (sport toparlary), sport eminleri, tälimçiler, şeýle-de bedenterbiýe we sport babatda beýleki hünärmenler;
7) bedenterbiýe we sport babatda ygtyýarly döwlet edarasy we sportda dopinge garşy göreş babatda işi amala aşyrýan beýleki ygtyýarly döwlet edaralary.
II BAP. TÜRKMENISTANYŇ DOPINGE GARŞY
MILLI AGENTLIGI
5-nji madda. Türkmenistanyň dopinge garşy Milli agentligini döretmegiň maksady we hukuk ýagdaýy
1. Türkmenistanyň dopinge garşy Milli agentligi (mundan beýläk ‒ TDGMA) Türkmenistanda sportda dopinge garşy göreşmek maksady bilen döredilýär.
2. TDGMA Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan ykrar edilen jemgyýetçilik birleşigi bolup, öz işinde ÝUNESKO-nyň sportda dopinge garşy göreşmek hakyndaky Halkara konwensiýasyna, Bütindünýä dopinge garşy kodeksine we Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň beýleki kararlaryna goldanýar, öz işini Türkmenistanyň kanunçylygyna we öz Tertipnamasyna hem-de TDGMA-nyň dopinge garşy kadalaryna laýyklykda amala aşyrýar.
3. TDGMA-nyň işi Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde tassyklanylýan onuň Tertipnamasy we TDGMA-nyň dopinge garşy kadalary bilen düzgünleşdirilýär..
4. TDGMA garaşsyz agentlik bolup, maliýe taýdan özbaşdakdyr, onuň öz hususy býujeti bar we öz tertipnamalaýyn borçlaryny we wezipelerini ýerine ýetiren mahalynda hem-de öz tertipnamalaýyn ygtyýarlyklaryny amala aşyranda garaşsyz hereket edýär.
TDGMA-nyň düzümi we işiniň dolandyrylyş tertibi TDGMA-nyň Tertipnamasy we TDGMA-nyň dopinge garşy kadalary bilen kesgitlenilýär.
5. TDGMA Bütindünýä dopinge garşy kodeksinde beýan edilen testirlemäni, okatmagy, ylmy barlaglary we işiň beýleki görnüşlerini öz içine alýan dopinge garşy milli maksatnamany amala aşyrmak üçin ygtyýarlyklar berilýär.
6. Döwlet TDGMA öz tertipnamalaýyn maksatlaryny durmuşa geçirmekde ähli çäreler arkaly ýardam edýär.
7. Sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalar, Türkmenistanyň beýleki sport guramalary, türgenler, türgenleriň kömekçi personaly TDGMA-nyň aýratyn hukuk ygtyýarlyklaryny ygtyýar almazdan kabul edýärler we ykrar edýärler, TDGMA-nyň düzgünleri şol fiziki we ýuridik şahslaryň ählisi babatda ygtyýar almazdan ulanylýar hem-de olar barada hak isleýşi bildirmek güýjüne eýedir.
6-njy madda. TDGMA-nyň wezipeleri we borçlary
1. TDGMA-nyň wezipeleri şu aşakdakylardyr:
1) sportda dopingiň ulanylmak ýagdaýyny duýdurmak we dopinge garşy kadalary kabul etmek hem-de durmuşa geçirmek arkaly bu hadysa garşy umumydöwlet derejesinde göreşmek;
2) türgenleriň saglygyny goramak we sportda dogruçyl oýnamak ýörelgesini berjaý etmek maksady bilen arassa sporty höweslendirmek.
2. TDGMA öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek maksady bilen şu borçlary ýerine ýetirýär:
1) dopinge garşy milli maksatnamanyň taslamasyny işläp taýýarlaýar;
2) dopinge garşy halkara kadalaryna laýyk getirmek maksady bilen Türkmenistanyň kanunçylygyna üýtgetmeleri girizmek boýunça teklipleri işläp taýýarlaýar;
3) sportda dopingiň ulanylmagynyň öňüni almak maksady bilen, sportda dopinge garşy göreş meseleleri boýunça jemgyýetçiligiň, aýratyn-da, sport jemgyýetçiliginiň habarlylyk derejesini ýokarlandyrýar;
4) Bütindünýä dopinge garşy kodeksiň düzgünlerini durmuşa geçirýär we Türkmenistanyň sportda dopinge garşy göreş meselelerine gatnaşyjy bolup durýan degişli ähli halkara ylalaşyklarynyň we şertnamalarynyň berjaý edilmegini üpjün edýär;
5) alnan nusgalyklaryň we beýleki zerur bolan nusgalaryň seljerişini geçirmek üçin Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan akkreditirlenen barlaghanalary ulanýar;
6) Türkmenistanyň degişli kadalaşdyryjy hukuk namalaryna dopinge garşy çärelere degişli bolan halkara standartlarynyň ornaşdyrylmagyna ýardam edýär;
7) sportda dopingiň ulanylmagynyň halatlary boýunça barlaglary geçirýär;
8) türgenlere we türgenleriň kömekçi personalyna, şol sanda Bütindünýä dopinge garşy kodekse we Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan işlenip taýýarlanylan gaýry standartlara laýyklykda nusgalyklary toplamaga we testirlemäge degişli amallar we wakalar barada maglumatlary berýär;
9) Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan tassyklanylan kadalara laýyklykda türgenlerden nusgalyklary almagy amala aşyrýar we testleri geçirmek üçin nusgalyklaryň Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan akkreditirlenen barlaghanalara howpsuz iberilmegini üpjün edýär;
10) Bütindünýä dopinge garşy agentligiň Gadagan edilen sanawyna laýyklykda sportda ulanylmagy gadagan edilen ähli doping serişdeleri we doping usullary hakynda maglumatlaryň binýadyny alyp barýar we täzeläp durýar;
11) Bütindünýä dopinge garşy agentligiň Gadagan edilen sanawyna laýyklykda sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdeleriniň we doping usullaryň sanawyny her ýylda çap edýär;
12) Türkmenistanyň türgenleriniň arasynda dopingiň ulanylan halatlary hakynda Bütindünýä dopinge garşy agentligini habardar edýär;
13) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda sportda dopinge garşy göreşmek babatda gaýry ygtyýarlyklary ýerine ýetirýär.
7-nji madda. TDGMA babatda sport guramalarynyň we türgenleriň borçlary
1. Sport guramalary şulara borçludyrlar:
1) TDGMA-nyň özbaşdaklygyny hormatlamaga we onuň işine gatyşmazlyga;
2) dopinge garşy kadalaryň bozulmalary bilen baglanyşykly islendik maglumaty özlerine hasabat berýän klublardan we beýleki sport düzümlerinden sorap almaga we TDGMA habar bermäge;
3) TDGMA bilen sportda dopingiň ulanylmagyna barlaglary geçirmekde, şol sanda doping gözegçiligini geçirmek üçin niýetlenilen otaglary döretmekde hyzmatdaşlyk etmäge;
4) TDGMA-nyň testirlemegiň bellige alnan bileleşigine girizilen türgenleriň ýerleşýän ýeri barada maglumatlary TDGMA bermekligi üpjün etmäge;
5) dopinge garşy kadalaryň bozulmalarynyň, şol sanda türgeniň kömekçi personalynyň ýa-da beýleki adamlaryň dopingiň ulanylmagynyň her bir halatyna goşulmagynyň derňelmegini hem goşmak bilen, ähli mümkin bolan bozulmalar babatda çäreleriň ýerine ýetirilmegini üpjün etmäge, şeýle hem kämillik ýaşyna ýetmedik bilen baglanyşykly dopinge garşy bozulmalaryň ygtyýar almazdan derňelmegini amala aşyrmaga we bular babatda TDGMA habar bermäge;
6) TDGMA tarapyndan bellenilen dopinge garşy hereket edýän beýleki kadalary berjaý etmäge;
7) synaglaryň seljermesiniň netijelerine garamak boýunça TDGMA-nyň we KAS-yň topary tarapyndan kabul edilen karary ýerine ýetirmek.
2. Sport guramalary tarapyndan dopinge garşy kadalar, şeýle hem Gadagan edilen sanawa girizilen doping serişdeleri we doping usullary barada bilimiň ýeterliksiz bolmagy olaryň jogapkärçilikden boşadylmagy üçin esas hasap edilmeýär.
3. Sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalar türgen ýa-da türgeniň kömekçi personaly babatda sanksiýalar ulanylan halatynda şu Kanunyň düzgünlerini hem-de TDGMA-nyň kadalaryny berjaý etmelidirler.
Sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalar içerki we halkara sport senenamasy, onuň geçiriljek ýerini we wagtyny görkezmek bilen, öz toparlarynyň we türgenleriniň taýýarlygy baradaky meýilnamalar barada giňişleýin maglumaty, şeýle hem TDGMA-nyň testirlemegiň bellige alnan bileleşigine girizilen türgenleriň olaryň öý salgylary bilen bilelikde sanawyny bellenilen möhletlerde TDGMA bermäge borçludyrlar.
Sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalar tarapyndan görkezilen borçlaryň ýerine ýetirilmezligi düzgün bozulma bolup durýar, munuň üçin olar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler, şeýle hem olaryň Türkmenistanyň Döwlet býujetinden maliýe taýdan goldawynyň ýatyrylmagyna getirýär.
4. Türgenler dopingi ulanmazlyga, TDGMA tarapyndan bellenilen kadalara laýyklykda hökmany doping gözegçiligini geçmegiň bellenilen tertibini berjaý etmäge borçludyrlar.
8-nji madda. TDGMA bilen döwletiň özara gatnaşyklary
1. Döwlet TDGMA-nyň hukuklarynyň berjaý edilmegini, garaşsyzlygyny we kanuny bähbitlerini üpjün edýär.
2. TDGMA döwletiň borçnamalary boýunça jogap bermeýär we döwlet TDGMA-nyň borçnamalary boýunça jogapkärçilik çekmeýär, Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda olar tarapyndan öz üstüne şeýle borçnamalary alan halatlary muňa degişli däldir.
3. Döwlet TDGMA bilen özara gatnaşyklarynda bedenterbiýe we sport babatda ygtyýarly döwlet edarasy bolup durýar we «Bedenterbiýe we sport hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna we şu Kanunyň düzgünlerine laýyklykda sportda dopinge garşy göreşmäge degişli böleginde ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
III BAP. DOPING GÖZEGÇILIGINI GEÇIRMEK.
TÜRGENLERE LUKMANÇYLYK HYZMATYNY ETMEK
9-njy madda. TDGMA tarapyndan geçirilýän doping gözegçiligi
1. TDGMA beýleki milli dopinge garşy guramalarynyň, uly sport ýaryşlaryny geçirmek boýunça guramalaryň, şeýle hem halkara federasiýalarynyň ýüz tutmagy boýunça ýaryşa degişli ýa-da ýaryşdan daşary testirlemegi amala aşyryp biler.
2. TDGMA tarapyndan ýaryşa degişli ýa-da ýaryşdan daşary testirlemek Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan kabul edilen testirlemek boýunça Halkara standartyny berjaý etmek bilen geçirilýär.
3. TDGMA sportuň görnüşleri boýunça sport ýaryşlaryna gatnaşýan haýwanlar babatynda doping gözegçiligini amala aşyryp biler, haýwanlaryň gatnaşmagynda ol ýaryşlar sportuň şol görnüşine gatnaşýan haýwanlar babatynda dopinge garşy kadalara laýyklykda geçirilýär, dopinge garşy kadalar sportuň şol görnüşi haýsy halkara federasiýasynyň hukuk ygtyýarlygyna degişli bolsa, şol tarapyndan tassyklanylýar.
4. Doping gözegçiliginiň amaly TDGMA tarapyndan Bütindünýä dopinge garşy kodeksiň we testirlemek üçin Halkara standartynyň berjaý edilmegi bilen işlenip taýýarlanylan doping gözegçiligini guramagyň we geçirmegiň usulyýet kadalarynda resmileşdirilýär.
5. Doping gözegçilik, eger-de ol TDGMA bolmasa, testi geçirmäge ýüz tutmany iberýän tarapyň serişdeleriniň hasabyna amala aşyrylýar.
6. TDGMA Türkmenistanda testirlemäge we beýleki dopinge garşy işe bolan aýratyn hukuk ygtyýarlygyna eýedir, haçan-da Bütindünýä dopinge garşy kodeksine laýyklykda, onuň uly sport ýaryşlaryny geçirmek barada halkara federasiýalarynyň we guramalarynyň talaplary boýunça amala aşyrylmagy muňa degişli däldir.
10-njy madda. Doping gözegçiliginiň hökmanylygy we ony geçirmegiň şertleri
1. Şu Kanunyň düzgünlerine laýyklykda haýsydyr bir ýaryşa gatnaşýan türgen doping gözegçiligini geçmek hakyndaky talaba tabyn bolmaga borçludyr.
2. Milli rekord diňe türgene rekord goýlandan soň gös-göni amala aşyrylýan testirleme geçirilenden soň ykrar edilýär we bellige alynýar.
3. Ýaryşa degişli we ýaryşdan daşary testirleme islendik wagt, türgene öňünden habar berilmezden, golaýdaky doping gözegçiligi nokadynda, ýaryşlara taýýarlyk görülýän döwründe türgenleriň ýaşaýan ýerlerinde, türgenleşik geçirilýän ýerlerinde, türgenleriň öýünde geçirilip bilner. Türgen testirlemegiň amala aşyrylmagy hakyndaky talaba boýun bolmalydyr.
4. Doping gözegçiligi doping gözegçiligini guramagyň we geçirmegiň usulyýet kadalarynyň berjaý edilmegi bilen döredilen doping gözegçiligi diýlip atlandyrylýan enjamlaşdyrylan jaýlarda amala aşyrylýar.
5. Sport bazalarynyň ýolbaşçylary TDGMA tarapyndan bellenilen talaplara laýyklykda testirleme geçirmek üçin jaýlary abzallaşdyrmaga borçludyrlar.
6. Testirleme TDGMA tarapyndan guralan hünär taýýarlygy we hünäri ýokarlandyryş okuwlaryny geçen we Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň degişli sertifikatlaryny alan adamlar tarapyndan amala aşyrylyp bilner.
11-nji madda. Terapewtik taýdan ulanmaga rugsat
1. TDGMA milli derejesindäki türgenlere olaryň ýazmaça buýurmalary boýunça terapewtik taýdan ulanmak boýunça Halkara standartynda Bütindünýä dopinge garşy agentlik tarapyndan beýan edilen terapewtik taýdan ulanmaga degişli amaly peýdalanmagy üpjün edýär.
2. TDGMA özüniň testirlemek üçin bellige alynýan bileleşigine girizilen milli derejesindäki türgenlere terapewtik taýdan ulanmaga berlen rugsatlar hakynda Bütindünýä dopinge garşy agentligine habar berýär.
12-nji madda. Türgenlere lukmançylyk hyzmatyny etmegiň kadalary
Lukmanlar we lukmanlaryň komekçi personaly türgenleri bejerenlerinde aşakdaky kadalary berjaý etmelidirler:
1) düzüminde sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdeleri bolan preparatlary maslahat bermeli däl, ýazyp bermeli däl, peýdalanmaly däl, haçan-da, olar düzüminde şunuň ýaly doping serişdeleri bolmadyk preparatlar bilen çalşyrylyp bilinmedik aýratyn halatlary muňa degişli däldir;
2) Gadagan edilen sanawa girizilen doping usullaryny maslahat bermeli däl, ýazyp bermeli däl we ulanylmagyna ýardam etmeli däl;
3) doping serişdeleriniň we doping usullarynyň türgenler tarapyndan ulanylmagynyň öňüni almaly;
4) türgenleri we sportuň görnüşleri boýunça milli federasiýalary terapewtik maksatlar üçin ulanylan lukmançylyk preparatlary, olaryň düzümi we türgeniň bedenine ýetirýän täsiri hakynda habardar etmeli;
5) güman edilýän türgeni maksatlaýyn testirlemeden geçirmek üçin sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdelerini we doping usullaryny ulanmakda güman edilmeginiň ähli halatlary hakynda sportuň görnüşleri boýunça degişli milli federasiýa we TDGMA habar bermeli.
IV BAP. DOPINGE GARŞY KADALARYŇ BOZULMALARYNYŇ HALATLARY. DOPINGE GARŞY KADALARY BOZANDYKLARY ÜÇIN TÜRGENLERE ULANYLÝAN SANKSIÝALAR
13-nji madda. Dopinge garşy kadalaryň bozulmagynyňhalatlary
Dopinge garşy kadalaryň bozulmagynyň halatlaryna şu aşakdakylar degişlidir:
1) sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdesiniň, onuň metabolitleriniň ýa-da markerleriniň türgeniň bedeninden alnan nusgalykda bolmagy;
2) sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdesiniň ýa-da doping usulynyň ulanylmagy ýa-da ulanmaga synanyşyk edilmegi;
3) dopinge garşy hereket edýän kadalara laýyklykda resmi taýdan habary alandan soň esasly sebäp bolmazdan nusgalygy tabşyrmaga barmakdan ýüz dönderilmegi ýa-da nusgalygy tabşyrmaga barmazlygy ýa-da başga ýol bilen nusgalyk alynmagyndan boýun gaçyrylmagy;
4) türgeniň ýaryşdan daşary testirlemä elýeterliligine degişli bolan hereket edýän talaplaryň bozulmagy, şol sanda özüniň bolýan ýeri barada gerek bolan maglumaty bermezligi we göwnejaý kadalaryň esasynda bellenilýän testirlemä barmazlygy;
5) doping gözegçiliginiň islendik döwründe galplaşdyrylmagy ýa-da galplaşdyrmaga synanyşyk edilmegi;
6) sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdelerine ýa-da doping usullaryna eýe bolunmagy;
7) islendik sportda ulanylmagy gadagan edilen doping serişdesiniň ýa-da doping usulynyň ýaýradylmagy;
8) türgene sportda ulanylmagy gadagan edilen islendik doping serişdesiniň bellenilmegi ýa-da bellenilmäge synanyşyk edilmegi, ýa-da ol babatda doping usulynyň ulanylmagy ýa-da ulanmaga synanyşyk edilmegi, ýa-da kömek edilmegi, geçirimlilik edilmegi, şärik bolunmagy, meçew berilmegi, ýaşyrylmagy, ýa-da dopinge garşy kadalaryň bozulmagy, ýa-da islendik ýol bilen bozulmagyna synanyşyk edilmegi bilen baglanyşykly islendik gaýry goldawyň berilmegi
9) dopinge garşy kadalaryň bozulmagy ýa-da dopinge garşy kadalaryny bozmaga synanyşyk bilen baglanyşykly ýardam edilmegi, höweslendirilmegi, kömek berilmegi, meçew berilmegi, dil düwşülmegi, gizlenilmegi ýa-da islendik başga bilkastlaýyn şärikli gatnaşylmagy ýa-da hünärden mahrum etmek möhletiniň içinde gatnaşmagy gadagan etmek hakynda TDGMA-nyň dopinge garşy kadalarynyň başga adam tarapyndan bozulmagy;
10) gadagan edilen hyzmatdaşlyk hakynda TDGMA-nyň dopinge garşy kadalaryna düşýän türgenleri goldamak gullugynyň islendik işgäri bilen dopinge garşy guramanyň ygtyýarlyklaryna professional ýa-da sport gatnaşyklary bolan türgeniň ýa-da başga adamyň assosiasiýasy.
14-nji madda. Dopinge garşy kadalaryň bozulmagynda türgenlere ulanylýan sanksiýalar
TDGMA tarapyndan kabul edilen we Bütindünýä dopinge garşy agentliginiň we Bütindünýä dopinge garşy kodeksiniň talaplaryna jogap berýän dopinge garşy kadalarynyň bozulmagy üçin türgenlere TDGMA-nyň dopinge garşy kadalaryna laýyklykda bellenilen sanksiýalar ulanylýar.
15-nji madda. Dopinge garşy kadany bozan türgeniň hukuklary
Dopinge garşy kadany bozan türgeniň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) nusgalyklara gaýtadan seljerme geçirilmegini talap etmäge ýa-da eger-de ýüz dönderilse ‒ bu barada ýazmaça arz etmäge;
2) eger gaýtadan seljerilmegi haýyş edilen bolsa, nusgalyklar gaýtadan seljerilen mahalynda hut özüniň gatnaşmaga ýa-da wekiliniň üsti bilen gatnaşmaga;
3) barlaghanalar üçin Halkara standartlarynda göz öňünde tutulan maglumaty özünde saklaýan özüniň nusgalyklarynyň seljermesiniň netijesi boýunça barlaghana resminamalarynyň göçürmesini almaga.
4) TDGMA-nyň doping gözegçiligi hakynda toparynyň maslahatyna gatnaşmaga we işi TDGMA-nyň dopinge garşy kadalary bilen düzgünleşdirilýän maslahatyň barşynda kabul edilen karar hakynda öz wagtynda, dogruçyl we tarapgöýsüz habary eşitmek mümkinçiligini almaga;
5) şikaýatlar hakynda TDGMA-nyň dopinge garşy kadalaryna laýyklykda TDGMA-nyň doping gözegçiligi topary tarapyndan KAS-a iberilen çözgüde şikaýat etmek.
V BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
16-njy madda. Şu Kanunyň bozulandygy üçinjogapkärçilik
Şu Kanunyň bozulmagy Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
17-nji madda. Jedelleriň çözülişi
Sportda dopinge garşy göreş babatda ýüze çykýan jedeller TDGMA-nyň, KAS-yň dopinge garşy kadalaryna we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda synaglaryň seljermesiniň netijelerine garamak boýunça TDGMA-nyň topary tarapyndan çözülýär.
18-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
2017-nji ýylyň 3-nji iýuny.
№ 568-V.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
ILKINJI LUKMANÇYLYK KÖMEGI NÄHILI BOLMALY?
Redaksiýadan düşündiriş: Ilkinji lukmançylyk-sanitar kömegi lukmançylyk kömegini bermek ulgamynyň esasy bolup, keselleri anyklamak, bejermek we öňüni almak, lukmançylyk reabilitasiýasy (dikeldişi), göwreliligiň geçişine gözegçilik etme, sagdyn ýaşaýyş düzgünini döretmek we ilata sanitar-gigiýeniki bilimi bermek çärelerini öz içine alýar.
Ilkinji lukmançylyk-sanitar kömeginiň şeýle görnüşleri bar:
↪ Ilkinji lukmandan öňki lukmançylyk kömegi;
↪ Ilkinji lukmançylyk kömegi;
↪ Ilkinji ýöriteleşdirilen lukmançylyk kömegi.
Aşakdaky söhbetdeşlik ilkinji lukmançylyk kömegine bagyşlanan. Biziň lukmançylyk ulgamymyzda kömegiň bu görnüşi maşgala lukmanlary tarapyndan berilýär.
AFEW International guramasy Ilkinji Lukmançylyk Kömeginiň Ýewropa Forumynyň öňki başlygy we Gent Uniwersitetiniň abraýly professory Ýan de Maesener bilen GÝMA (Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa) sebitinde ilkinji lukmançylyk kömeginiň (ILK) ýagdaýy we ony nädip ösdürmelidigi barada söhbetdeşlik geçirdi.
Ýan, gowy hilli ilkinji lukmançylyk kömeginiň (ILK) aýratynlyklary barada aýdaýsaňyz.
Biz gowy hilli ilkinji lukmançylyk kömegi barada haçanda ol köpdürli saglyk meseleleri üçin elýeterli we üznüksiz bolanda hem-de köpdürli saglygy goraýyş hyzmatlary resmi däl saglyk kömegi bilen bilelikde hödürlenende gürrüň edip bileris. Beýle kömek degişli hökümet edaralarynyň goldawy bilen amala aşyrylmaly. Şol bir wagtyň özünde-de, ILK-iň hyzmatyny edýän işgärleri taýynlamagyň hilini ösdürmek üçin maddy goldaw we beýleki zerurlyklar üpjün edilmeli. Gowy hilli ilkinji lukmançylyk kömegi diňe bir keselleriň öňüni almaýar, eýsem adamlary has sagdyn durmuş ýoluna ugrukdyrýar. ILK ulgamynda saglyga hemmetaraplaýyn seredilýär. Ýagny, diňe biolukmançylyk we psihiki saglyga däl-de, sosial faktorlary (ýaşaýyş şertleri, iş ýagdaýy) hem öz içine alýan ýaramaz saglygyň beýleki sebäplerine-de üns berilýär. Şunuň saýasynda ilkinji lukmançylyk kömegi adamlaryň kesellerinden beter olaryň zerurlyklaryna has uly üns berýär.
Haýsy ýurtlarda/haýsy sebitlerde ýokary hilli ILK ýola goýlan?
Esasan Ýewropada. Güýçli ILK ulgamlary Daniýada, Estoniýada, Finlandiýada, Litwada, Niderlandiýada, Portugaliýada, Sloweniýada, Ispaniýanyň we Belgiýanyň käbir böleklerinde hem-de Beýik Britaniýada bar. Meni esasan hem Daniýanyň, Estoniýanyň we Finlandiýanyň görkezýän göreldeleri haýran galdyrýar. Bu ýurtlarda ýörite "ilkinji lukmançylyk kömegi zonalary" bar. Olaryň her 100-200 müň ilatly ýerde biri hereket edýär. Bu gyzyklanýan şahslaryň köp sanlysynyň gatnaşyp bilmegine ýol açýar. Munda gatnaşyjylaryň hyzmatdaşlygyny gazanmak we ilatyň saglyk zerurlyklaryna gözegçilik etmek ýeňilleşýär. Beýle zonalaryň göwrüminiň aşa uly däldigi üçin ilata netijeli hyzmat edip bolýar.
Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa sebiti barada näme aýdyp bilersiňiz?
Gowy hilli ilkinji lukmançylyk kömegi üçin demokratiýa gerek. Gynansakda, Semaşkanyň Sowet döwründen galan köne saglygy goraýyş ulgamy muňa ýol bermeýär. Çünki onda diňe klinikalar bar, maşgala lukmanlary ýok we lukmanlar ujypsyz aýlyk alýarlar. Men şu ýerde Gazagystanyň üstünligini belläp geçmek isleýärin – ýurt ýakynda maşgala lukmanlarynyň zerurulygyna göz ýetirdi. Şeýle-de, meni Gyrgyzystan örän geň galdyrdy. Geçen ýyl maňa Bişkekde lukmançylyk institutynyň bäşinji ýylynyň talyplaryna leksiýa okamak nesip etdi. Näsaglaryň ýagdaýlary barada gürrüň edenimizde, talyplar maksada okgunlylyk, näsaga ünsli çemeleşmek, ugurtapyjylyk ýaly ukyplaryny ussatlyk bilen görkezdiler. Häzirki wagtda Ilkinji Lukmançylyk Kömeginiň Ýewropa Forumy (EFPC) GÝMA sebitinde ILK ugrundan has netijeli professional okuwlary geçirmäge we ýerli ilata ILK üpjün etmekde kömek etmäge synanyşýar.
Sebitdäki ýurtlaryň agzybir hyzmatdaşlyk etmegi we öz ILK ulgamlaryny gurmagy möhümdir. Gündogar Ýewropa ýurtlarynyň içinde Estoniýada we Litwada ösüş görmek bolýar. Içindäki syýasy ýagdaýy sebäpli, Belorussiýa görelde görkezýänleriň hataryna girmeýär. Syýasy diktatorlygyň höküm sürýän ýerinde berk ILK ulgamyny gurmak örän kyn. Men Rossiýada käbir pozitiw ösüşleri görýärin. Meselem, Sankt- Peterburgda adamlaryň zerurlyklaryna gönükdirilen gowy maşgala lukmançylyk bölümleri bar. Emma ýurduň ýagdaýy heniz hem öwerlik däl. Gowy hilli ILK diňe erkin söz azatlygy hukugy, adam hukuklary, demokratiýa we köpdürlülige hormaty bar bolan ýurtlarda amala aşýar.
Näme üçin gowy hilli ilkinji lukmançylyk kömegi esasan AIW keselli adamlar üçin zerur?
Düzgüne görä, eger-de GÝMA sebitindäki ýurtlarda adam üç keseliň (AIW, inçekesel, gepatit) biri bilen kesellese, saglygy goraýyş ulgamy diňe keseliň bejergisine ünsi gönükdirýär. Keseliň öňüni alyş çäreleri we hemmetaraplaýyn ilkinji kömege gezek gelende bolsa, olar yzda barýarlar.
2009-njy ýylda kabul edilen Bütindünýä Saglygy Goraýyş Assambleýasynyň N.62.12 Kararnamasynda anyk bellenilişi ýaly, haçanda şeýle keselleriň bejergisi we idegi umumy ilkinji lukmançylyk kömegi bilen utgaşdyrylanda, netijeli ILK gazanyp bolýar. Men Afrikada 5 dürli keselli adamlaryň biri-biri bilen habarlaşmaýan we hersi üýtgeşik ýerde işleýän 5 dürli lukmana ýüz tutmaly bolýandyklaryna şaýat boldum. Işini dogry alyp barýan saglygy goraýyş ulgamy bu 5 keseliň ählisine bir ýerde ideg edýär, sebäbi süýjüli diabet ýaly keseller AIW ýokanjynyň bejergisinden hem döräp bilýär.
Ýewropanyň we GÝMA ýurtlarynyň AIW ýokançly adamlary bejerişinde tapawut barmy?
Günbatar döwletlerinde AIW/AIDS ýokançly näsaglar başga keselli näsaglar bilen deň görülýär – olara umumy ilkinji saglygy goraýyş ulgamynda bejergi berilýär. Eger ILK-ni berýän lukmanlar kynçylyk çekseler, olar näsaglary ýörite saglyk kömegini almaga ugradýarlar. Näsaglara çemeleşmäniň bu usuly stigmanyň (biabraýçylyk) öňüni almaga kömek edýär. Çünki näsaglara hemmelerden çetleşdirilen we aýratyn bejergi berlende stigma ýol açylýar. Galyberse-de, utgaşdyrylan saglyk kömegi has amatly düşýär.
Adamlaryň, şol sanda lukmanlaryň AIW ýokançly adamlara bolan garaýşyny nädip üýtgetmeli?
Ilki bilen, maşgala lukmanlarynyň we ILK hyzmatyny üpjün edijileriň bilimini artdyrmaly. Rossiýada lukmanlara näsaglar bilen aragatnaşyk etmek ugrundan örän az bilim berlen we olar näsaglara çemeleşmäniň adam hukuklaryna esaslanýan görnüşi bilen nätanyş. Meselem, meniň uniwersitetimde (Gent uniwersiteti) talyplar lukman bilen näsagyň arasyndaky gatnaşyk barada 55 sagatlyk sapak alýarlar. Olar sapakda wideo düşýärler, ýörite gurnalan wakalara gatnaşýarlar we hakyky näsaglar bilen aragatnaşyk etmek arkaly tejribe geçýärler.
Ikinjiden, maşgala lukmanlaryna ilkinji lukmançylyk kömegi ugrundan ýeterlik möçberde bilim bermeli. Munuň üçin lukmanlar lukmançylyk okuwyny tamamlanlaryndan soňra 3 ýyllyk akademiki işi öz içine alýan okuw geçmeli.
Üçünjiden, ilaty ýeterlik bilim we maglumat bilen üpjün etmek deň derejede möhümdir. Adamlar her bir ynsanyň hormata mynasypdygyna düşünmeli. Biz başgalara haýsydyr bir kesel sebäpli gytak göz bilen bakmaly däl. Adamlaryň deňligini ýurduň medeniýetine ornaşdyrmaly. Muňa bolsa hem hökümet, hem millet deň derejede jogapkär.
Ilkinji Lukmançylyk Kömeginiň Ýewropa Forumynyň GÝMA sebiti üçin nähili maksatlary bar?
Ilkinji Lukmançylyk Kömeginiň Ýewropa Forumynyň ähli sebitler, şol sanda GÝMA sebiti üçin hem birnäçe maksatnamasy bar:
↪ Ýeke-täk maglumat merkezini we giň göwrümli maglumatlar toplumyny döretmek.
↪ Hemmeler üçin deň, amatly, gowy hilli, adamlaryň zerurlyklaryna üns berýän, täzeçil we berk saglyk hyzmatlaryny dikeltmäge kömek etmek.
↪ Gyzyklanýan taraplaryň arasynda (näsaglar, raýatlar, halk köpçüligi) netijeli aragatnaşygy ýola goýmak.
↪ Aragatnaşyk we maglumat alyş-çalyşygy.
↪ Özara gatnaşygy we türgenleşigi üpjün etmek.
Häzirki wagtda biz GÝMA sebiti bilen gatnaşyk açyp başladyk. Bu ýurtlaryň adamlary biziň çärelerimize gatnaşýarlar. 2020-nji ýylyň 27-nji sentýabrynda biz Lýublýanda uly konferensiýa geçirmegi meýilleşdirýäris. Gelejekde Merkezi Aziýada konferensiýa gurnamagymyz hem gaty mümkin. Biz tejribeleriň paýlaşylmagy üçin sebitleýin platforma döretmäge çalyşýarys. Biz saglygy goraýyş ulgamynyň işgärlerini we hökümet wekillerini bir ýere jemlemegi umyt edinýäris. Olar birigip, biri-birlerinden adamlaryň zerurlyklaryny üpjün edýän hyzmatlary ýola goýmagy öwrenip bilerler.
Saglyk redaksiýasyndan okyjylara soraglar (Sosial medialarymyzda paýlaşyň):
1. Siz biziň maşgala lukmançylygymyzy ýokary hilli ilkinji lukmançylyk kömegini bermäge ukyply hasaplaýaňyzmy?
2. Siz maşgala lukmanlarynyň taýynlygyny nähili bahalandyrýarsyňyz?
- 299 gezek okalan


text:
Ýöne geň tarapy beýleki zatlar bilen bir hatarda adam hukuklary, aýdyň saýlaw we kanun häkimligini goldaýan Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly halkara guramanyň öz ýolbaşçylygyny demokratiýa ýakynlaşmagyň deregine ondan daşlaşýan bir ýurda ynanmagy.
Öz güýç-gudratyny pugtalandyrmakda prezident Nazarbarýewiň mediada we söz azatlygynda çäkli üstünlikler gazanandygy dogry. Ýöne demokratiýa garşy görülýän gödek çäreler gazanylan ownuk üstünliklere-de zyýan ýetirýär.
1995, 1999 we 2005-nji ýyllarda baş kanuna girizilen düzedişler Nazarbaýewe prezidentlik saýlawlaryny galplaşdyryp, ýeňiji bolup çykmaga mümkinçilik berdi. 2005-de ol sesleriň 91 prosentini aldy. Şol ýyl saýlawdan sanlyja hepde öň oppozision ýolbaşçy Zamanbek Nurkadilowyň, 2006-njy ýylyň fewralynda hem Altynbek Sarsenbaýewiň gümürtik ýagdaýda heläk bolmagy Nazarbaýewiň potensial bäsdeşlerini aradan aýyrdy. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ýolbaşçylygyny Gazagystana bermek baradaky kararyň guramanyň esasyna we onuň öňdenem gowşak abraýyna howp salýandygynyň sebäbi şol.
Orsýet Gazagystany goldady
Agza döwletleriň köpüsi Gazagystanyň kandidatlygyny sorag astyna alsa-da, açyk tankytlasa-da, Orsýet ony doly goldady. Bu goldaw Gazagystanyň ýolbaşçylyga tarap ýolunda möhüm rol oýnady.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 2006-da Brýusselde geçen Daşary işler ministrleriniň duşuşygynda Gazagystanyň bu gurama 2009-da ýolbaşçylyk etmek baradaky haýyşyny Orsýet bilen Germaniýa goldady. Beýik Britaniýa bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary muňa garşy çykdylar. Olar Gazagystana şoňa çenli ýurtda demokratiýanyň we adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmaga ýeterlik wagt bermek üçin 2011-nji ýyly teklip etdiler. Şeýlelikde karar 2007-de geçmeli Madrid duşuşygyna galdyryldy. Onsoň Gazagystan esasan-da media, saýlaw we syýasy partiýalar barada kanunlarynda ençeme reformalary amala aşyrar diýen pikir bilen 2010-njy ýyl ylalaşyldy.
Emma Gazagystanda “Reformalar” gaty haýal, gümürtik hem-de ýerliksiz alnyp baryldy. Graždan jemgyýetiniň wekilleri kanuna girizilmeli düzedişler barada taslama taýýarlamak wezipesi ýüklenen “iş toparlaryna” çagyryldy. Ýöne soňra olaryň eden möhüm, düýpli ündewi äsgermezlik edildi.
69 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew ýurduň ömürlik prezidenti däl. Ýöne prezidentiň döreden sistemasy oňa näçe gezek täzeden saýlanaýyn diýse, garantiýa berýär. Onsoň munuň ömürlik prezidentlikden näme tapawudy bar?
J.G. Sefalo gazagystanly synçy. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
SIZIŇ BU GÜN ýa-da SOŇRA ETJEK ÝEDI ÄDIMLERIŇIZ
Satyjylar harydyň basym geçmegi üçin alyjylara ýygy-ýygydan aýratyn teklipleri edýärler. Isa Mesih hem edil şol satyjylar ýaly teklip edýär. Hemmeleriň ýa ölmezinden öň ýa-da şondan soň, edip biläýjek ýedi ädimleri bardyr. Eger siz, bu gün şol iru-giç edilmeli ädimleri etseňiz, Mesih size aýratyn teklibiniň bardygyny aýdar. Bu – siziň kalbyňyzyň halas bolmasydyr. Geliň, siziň bu gün ýa-da soň etjek ädimleriňize seredip geçeliň.
1. Siz Mesihiň çakylygyny eşidersiňiz BU GÜN Isa: “Men size hakykaty aýdýaryn, Hudaýyň Oglunyň sesini ölüleriň eşitjek wagty geler, bu wagt eýýäm geldi. Onuň sesini eşidenler ýaşar.” – diýýär (Ýah.5:25). Bu ýerde agzalýan “ölüler” sözi – fiziki taýdan diri bolsa-da, günä babatda ölen adamlary aňladýar. Bu gün Isa, ruhy taýdan ölenleriň we günädir jenaýata batanlaryň hemmesine çagyryş edýär. “Eý argynlar, agyr ýüklüler, Meniň ýanyma geliň, Men size dynçlyk bereýin” (Mt. 11:28). Eger, Isanyň şu söýgä ýugrulan çakylygy inkär edilse, SOŇRA “gabyrdakylaryň Onuň sesini eşitjek wagty geler. Haýyr iş edenler ýaşamak üçin, şer iş edenler bolsa höküm üçin direler (Ýah. 5:28-29). Bu gün Isanyň söýgi çakylygyny inkär etmek – bu, SOŇRA Hudaýyň hökümi üçin Onuň batly sesini eşitmegi aňladýandyr. Onda näme üçin bu gün şol çakylyga seslenmeýärkäk?
2. Siz rehim edilmegi üçin Hudaýa ýalbararsyňyz
BU GÜN Injil bize: “Hudaýy tapmaga mümkinçilik barka Ony gözläň: heniz Ol ýanyňyzdaka Ony çagyryň” (Iş. 55:6) diýýär. Hudaý sabyrlylyk bilen garaşýar, Ol rehimdarlyk edilmegini soraýan sesi eşitmek isleýär. Ol golaýdadyr we bagyşlamaga taýyndyr. SOŇRAadamlaryň rehimdarlyk edilmegini soraýan wagty geler, şonda Hudaý rehim etmez. Ol “turup, gapyny ýapanda, siz daşarda galyp: “Ýa Reb, gapyny bize aç.”- diýip, gapyny kakmaga durarsyňyz. Emma Ol size: “Men sizi tanamaýaryn, nireden gelendigiňizi bilmeýärin.” – diýip jogap berer. Şonda siz şeýle diýersiňiz: “Biz Seniň öňüňde iýip-içdik, Sen biziň köçelerimizde sapak berdiň”. Emma Ol: “Men sizi tanamaýaryn, niredendigiňizi bilmeýärin, diýip aýdýaryn ahyryn. Baryňyz ýanymdan aýrylyň, eý, nähak iş edenler.”-diýer. Ybraýymy, Yshagy, Ýakuby we ähli pygamberleri Hudaýyň Patyşalygynda, özüňiziň bolsa daşaryk kowulanyňyzy göreniziňizde, ol ýerde aglama we diş gyjama bolar” – diýer (Lk. 13:25-28). Onda näme üçin şu wagt rehimdarlyk edilmegini soramaýarkak?
3. Siz Isany Reb hökmünde ykrar edýärsiňiz
BU GÜN Hudaýyň wadasy: “Çünki sen agzyň bilen Isany Reb hökmünde ykrar etseň, Hudaýyň Ony ölümden direldendigine ýüregiň bilen ynansaň gutularsyň” – diýýär (Rim. 10:9). Eger, sen muny şu wagt ykrar etmeseň, Hudaý SOŇRA: “çünki biziň barymyz Mesihiň höküm kürsüsi öňünde durmalydyrys. “Reb diýýär: Öz direlmegimden kasam, her dyz öňümde epiler, her dil Hudaýy ykrar eder.” – diýip ýazylgydyr” – diýýär (Rim. 14:10-11). Isany ykrar etmäge garaşýan adamlar, Ony özleriniň höküm gününde ykrar ederler. Onda näme üçin Ony şu wagt ykrar etmeýärkäk?
4. Siz günä etmegi goýarsyňyz
BU GÜN Mesihe uýana edilýän tabşyrykda şeýle diýilýär: “Höweslerine boýun bolmazlygyňyz üçin, ölümli teniňizde günä höküm sürmesin. Synalaryňyzy nädogrulyk guraly edip, günä tabşyrman, eýsem, ölümden dirilen hökmünde özüňizi Hudaýa tabşyryň, synalaryňyzy dogrulyk guraly edip Hudaýa tabşyryň” (Rim. 6:12-13). Hudaýyň çagasy günä etmesini şu wagt goýmalydyr. Çünki ol, günä we bu dünýäniň höwesleri bilen göklere barmaz. Emma, SOŇRA dowzaha barylýarka, hiç kim bu dünýäniň günäli gözelliklerini öz ýany bilen alyp gidip bilmez. Sebäbi, “… dünýä we onuň höwesleri geçip gider” (1 Ýah. 2:17). Günäli hezillikler we lezzetler azwagtlykdyr. Dowzahda onuň ýaly zatlar bolmaz. Ol ýerde ahlaksyzlyk, alkogolly içgiler, çilim bolmaz. Ol ýerde diňe azaplar, “aglama we diş gyjama bolar”. Onda näme üçin günä etmäni şu wagt goýmaýarkak?
5. Siz günä üçin höküm edilersiňiz
BU GÜN Ýahýanyň birinji hatynyň 1:9 –y aýatynda şeýle diýilýär: “Günälerimizi boýun alsak, Ol ynamdar, adyldyr. Günälerimizi öter, bizi her hili ýamanlykdan arassalar.” Eger, biz günälerimizi boýun alsak, onda olar Mesihiň merhemet tagtyna, rehimdarlyk tagtyna baryp, Isa Mesihi günälerimizden halas ediji hökmünde kabul edişimiz arkaly Hudaý bizi bagyşlar. Günälerini boýun almak we olar üçin toba etmek islemeýänler SOŇRA höküm ediler. Rimlilere ýazylan hatyň 2:5-i aýatynda günäkärde gahar-gazabyň ýygnalýandygy aýdylýar: “gazap güni üçin, Hudaýyň adyl höküminiň aýan boljak güni üçin, özüňe gazap ýygnaýarsyň”. Şol günäkärler Hudaýyň öňüne baranda kitap açylar (Ylh. 20:11-15), onda olaryň eden ähli bagyşlanmadyk günäleri we olar üçin höküm edilşiniň subutnamasy hökmünde ot kölüne zyňyljakdygy ýazylandyr. Rehimdarlyk tagtyndan günälerimiziň bagyşlanmagy soralanyndan soň, häzirki ediljek höküm, geljekdäki beýik ak tagtyň öňünde ediljek hökümden has ýeňildir. Onda näme üçin şu wagt günälerimiziň geçilmegini soramaýarkak?
6. Siz öz “meniňizi” we özdiýenli gyzyklanmalaryňyzy ýitirýärsiňiz
BU GÜN Isa: “Kim Meniň yzymy eýermek isleýän bolsa, özüni inkär etsin-de, haçyny alyp, yzyma düşsün. Çünki kim janyny halas etmek islese, ony ýitirer, ýöne kim öz janyny Meniň ugrumda ýitirse, ony halas eder. Sebäbi bir adam bütin dünýäni gazanyp, janyny ýogaltsa, oňa näme peýda bolar? Ýa-da adam janyna derek näme berip biler?” – diýýär (Mt. 16:24-26). Köp adamlar dostlaryny, mülki we şahsy maksatlaryny ýitirmegiň bahasyny hetdenaşa ýokary şaýýarlar. Emma, olar şol zatlary şu wagt goýsalar, SOŇRA olar ähli zatlary barybir ýitirerler, ýöne soňky ýitirişiň bahasy has ýokary bolar. Onda näme üçin şu wagt öz-özüňi inkär etmeli däl?
7. Siz azaplara höküm edilensiňiz
BU GÜN “Mesih Isada Hudaýyň ýoluna mynasyp ýaşamak isleýänleriň bary azar çeker” (2 Tim. 3:12). Hiç bir mesihä azarlardan dynma ýokdur. Hatda olaryň üstünden gülünip we arkasyndan sögünip hem biliner. Şonda-da, Mesih bizi: “Çydasak, Onuň bilen höküm süreris” – diýip ynandyrýar (2 Tim. 2:12). Emma, SOŇRAKY azaplary häzirki görülýän görgiler bilen deňäp bolmaz. Olar ebedilikde “oduň ýalnynda” ejir çekerler (2 Sel. 1:8). Bu dünýäniň islendik adamy ýa BU GÜN, ýa-da SOŇRA ebedilikde Hudaýyň hökümi bilen ejir çekmeli bolar. Onda näme üçin şu wagt ejir çekmeli däl? Siz bu ýedi ädimleri ýa bu gün, ýa-da soňra gürrüňsiz berjaý etmeli bolarsyňyz. Hudaýyň aýratyn teklibi, diňe oňa şu wagt jogap berene ediler.


text:
Sizi Türkmenistanyň milli baýramy — Garaşsyzlyk gününiň 28 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Bu gün berkararlygyň, bagtyýarlygyň hem-de rowaçlygyň ak ýolunda belent maksatlara ruhlandyrýan beýik baýramdyr – diýlip Türkmenistanyň Prezidentiniň baýramçylyk gutlagynda aýdylýar.
Şoňa görä-de, biz taryhy sene bolan 27-nji sentýabra aýratyn sarpa goýup, «Türkmenistan — rowaçlygyň Watany» diýlip atlandyrylan ýylda hem Garaşsyzlyk gününi Bitarap Diýarymyzyň parahatçylygyň, döredijiligiň we ösüşiň ýoly bilen ynamly öňe barýandygyny alamatlandyrýan şanly wakalar, ajaýyp üstünlikler, dabaraly çäreler bilen ýokary ruhubelentlik derejesinde garşy alýarys.
Ýigrimi sekiz ýyl mundan ozal Garaşsyzlygyny bütin dünýä jar etmek bilen, Türkmenistan demokratik, hukuk we dünýewi döwlet gurluşly nusgalyk ýoly saýlap aldy. Garaşsyzlygymyzyň aýratyn jogapkärli ilkinji ýyllarynda ýurdumyz özbaşdak we erkin syýasaty durmuşa geçirmek, dünýäniň syýasy, ykdysady, medeni ösüşine mynasyp goşant goşmak bilen, ählumumy parahatçylygyň we ylalaşygyň hatyrasyna tagallalary birleşdirýän döwlet hökmünde abraýyny has-da pugtalandyrdy – diýlip Gutlagda nygtalýar.
Türkmenistany dünýäniň syýasy, ykdysady, medeni-ynsanperwer ugurlarda ynamly ösýän nusgalyk döwletleriniň derejesine çykarmak üçin «Türkmenistanyň Prezidentiniň ýurdumyzy 2019 — 2025-nji ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň Maksatnamasynda» kesgitlenen belent wezipelere laýyklykda ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny düýpli döwrebaplaşdyrýarys hem-de döwrümiziň ýokary tizlikli tehnologik ösüşleri bilen ugurdaşlykda sanly ulgama geçirýäris. Täze şäherdir obalary, gaz geçirijileri, ýokary tizlikli awtomobil ýollaryny, iri innowasion senagat-önümçilik toplumlaryny gurýarys.
Biz ata Watanymyzy yzygiderli ösdürmek, dünýäniň senagat taýdan ösen döwletleriniň hataryna çykarmak maksadymyzdan ugur alyp, Garaşsyzlyk baýramynyň öň ýanynda ýokary ruhubelentlik derejesinde geçen Türkmenistanyň Halk Maslahatynda berkarar döwletimiziň we agzybir jemgyýetimiziň mundan beýläk-de gülläp ösmegine gönükdirilen derwaýys meseleleri ara alyp maslahatlaşyp, has belent wezipeleri kesgitledik.
Dünýä bileleşigi tarapyndan giňden ykrar edilen we Konstitusiýamyzda hemişelik berkidilen oňyn Bitaraplyk hukuk ýagdaýymyzyň esasy kadalaryndan hem-de maksatlaryndan ugur alyp, biz Bitarap Watanymyzyň halkara abraýyny hem yzygiderli ýokarlandyrýarys. Birleşen Milletler Guramasy, Ýewropa Bileleşigi, Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy, Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasy, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy, Goşulyşmazlyk Hereketi, Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly abraýly halkara guramalar, Ýer ýüzüniň dürli döwletleri bilen syýasy, ykdysady hem-de medeni gatnaşyklary yzygiderli giňeldýäris. Ýer ýüzünde parahatçylygy we ylalaşygy pugtalandyrmak, içerki ösüşi hem-de dünýä giňişliginde milli bähbitleri üpjün etmek üçin tagallalary birleşdirýäris.
Dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp bolýan biziň bu ähli üstünliklerimiziň binýady ata Watanymyzyň Garaşsyzlygy we Bitaraplygy bolup durýar.
Gutlagyň ahyrynda döwlet baştutany türkmen halkyna berk jan saglyk, uzak ömür, egsilmez bagt hem-de maşgala abadançylygyny, eziz Watanymyzyň mundan beýläk hem gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.


text:
Şeýle hem okaň
10.07.2020 | Türkmenistanyň Prezidentiniň we Gazagystan Respublikasynyň ilkinji Prezidentiniň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik
10.07.2020 | Türkmenistanyň DIM-niň ýolbaşçysy Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň missiýasynyň bilermenleri bilen duşuşyk geçirdi
09.07.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideoduşuşyklar
08.07.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideoduşuşyklar
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Özbegistanyň Prezidenti Şawkat Mirziýoýew toý bagyny kesip, Amyderýanyň üstünden geçýän Türkmenabat-Farap täze demir ýol köprüsini açdylar.
Şanly waka mynasybetli dabaralaryň geçýän ýerinde türkmen we özbek artistleriniň çykyşlary, iki halkyň amaly-haşam sungatynyň sergileri, gadymy däp-dessurlaryň äheňindäki teatrlaşdyrylan çykyşlar bilen gurşalyp alnan uly baýramçylyk guraldy.
Uzynlygy 1750 metr bolan täze demir ýol köprüsi täze tehnologiýalaryň ulanylamgy bilen bina edildi. Has köp ýük göteriji otlulara niýetlenilip, ýokary derejeli seýsmiki durnukly we ulanylyşda örän berk bolan gurnamalar peýdalanyldy. Köprüniň aşagyndan gämileriň geçip bilmegi üçin döredilen giňişligiň beýikligi 10 metre, ini bolsa 60 metre deňdir.
Köpri demir-beton diregleriniň 18-siniň üstünde saklanýar. Diametri 1,5 metr bolan demir-beton daýançlar derýanyň 40 metrden gowrak çuňlugyndan ýere berkidilen direglere düşjek agramlary gyradeň paýlaýar. Derýanyň hanasynyň çäklerinde suw syrgynlarynyň sürtemeginden goramak üçin daýançlar aýnapoliefir turbalary bilen örtüldi. Amyderýanyň iki kenarynda-da demir ýol köprüsiniň töwereklerinde kenar berkidiji işleriň toplumy ýerine ýetirildi.
Häzirki wagta çenli Amyderýanyň üstünden demir ýol hereketi 1901-nji ýyldan bäri ulanylyp gelinýän köne köpri boýunça amala aşyrylýardy. Onuň soňky gezek durky täzelenilende, gurluşynyň birnäçe serişdeleriniň örän könelendigini ýüze çykardy. Şunuň bilen baglylykda, horamtly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2013-nji ýylyň 8-nji fewralyndaky Karary bilen täze demir ýol köprüsini gurmak barada çözgüt kabul edildi.Türkmenistanyň Demir ýol ulaglary ministrligi gurluşygyň buýrujysy, “ALTKOM” ýol gurluşyk” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti potratçy bolup çykyş etdi.
Inženerçilik gurluşy döredilende, bu ýerleriniň howa, toprak, inžener-geologiýa, gidrologiýa we tektoniki şertleri, howa ýagdaýy göz öňünde tutuldy. Täze köpri Lebap welaýaty, Türkmenistan üçin we umuman onuň goňşy ýurtlary üçin hem geosyýasy, ykdysady we durmuş taýdan uly ähmiýete eýedir.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
26 Maýsym, 2020 NEWS
Koronavırýstan úı jaǵdaıynda qalaı emdelýge bolady?
Kórneki sýret
Qazir koronavırýspen aýyrǵan adamdardyń kóbi úıde emdelip jatyr. Olar jeńil túrde aýyryp jatqandyqtan, juqpaly aýrýlar stasıonaryna jatqyzýdyń keregi joq. Degenmen, naýqas jaǵdaıynyń nasharlaýyna jol bermeý úshin kóńil bólýdi qajet etetin erejeler bar. QR DSM Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵy Qoǵamdyq densaýlyqty nyǵaıtý ortalyǵynyń basshysy Jazıra Emberdıeva tómendegideı kezeńter usynady. Bul týraly coronavirus2020.kz saıty habarlady.
– Eger sizde koronavırýs ınfeksııasynyń alǵashqy belgileri baıqalsa, birden qorqynyshqa boı aldyrmańyz. Úıde qalyp, basshyńyzǵa habarlańyz, otbasy múshelerinen oqshaýlanyńyz, turǵylyqty mekenjaıyńyzdaǵy emhana nemese 1406 nómirine Call-ortalyqqa habarlasyńyz. Sonymen qatar, ýchaskelik dárigerge ózińizdegi koronavırýs ınfeksııasynyń sımptomdary týraly aıtyńyz.
– Aýrýdyń eń jıi baıqalatyn belgileri: jalpy álsizdik, tamaqtyń jybyrlaýy, qurǵaq jótel, ıisti, dámdi sezbeý, dene qyzýynyń 38-39 gradýsqa deıin jáne odan da joǵary kóterilýi, bastyń qatty aýyrýy, bulshyq ettiń aýyrýy. Keıde aýrý as qorytýdyń buzylýymen – qusyp, ishtiń ótýine de ulasady. Keıde 4-8 kúnderde keýde qýysy aýyryp, demikpege ulasady. Tynys alý qıyndaıdy. Mundaı kezde ýchaskelik dárigerdi shaqyryp, jedel járdem qyzmetine habarlasqan jón.
– Vırýstyń sımptomdary úırenshikti sýyq tııýge nemese tumaýǵa qaraǵanda, aıtarlyqtaı uzaq (aýrýdyń jeńil túrde ótýi kezinde 10-14 kúnnen bastap kúrdeli jaǵdaı kezindegi birneshe aptaǵa deıin) bolady. JRVI, tumaý kezinde aýrý 5-7 kúnge deıin ortasha deńgeıde ótedi.
– Koronavırýs ınfeksııasyna kúdigińizdi rastaý úshin ýchaskelik dárigerge qaralyńyz. Dáriger sımptomdardy aıqyndap, silekeıli qabyqshada vırýs bólshekterin PTR ádisimen anyqtaý úshin murynnan jáne ańqadan alynǵan jaǵyndyny COVID-19-ǵa tekserýge jiberedi.
– Oqshaýlaý ornyn dáriger belgileıdi. Emhana dárigeri klınıkalyq kartınanyń negizinde sheshim qabyldaıdy – eger sizdiń hal-jaǵdaıyńyz sýbektıvti túrde nasharlaı bastasa, aýyr dem alsańyz, keýde tusyńyz aýyrsa, tósekten tura almasańyz jáne álsireı bastasańyz, onda sizdiń aýrýhanada emdelgenińiz durys.
– Ambýlatorııalyq jaǵdaıda koronavırýs ınfeksııasy tek qana qoldaýshy terapııany talap etedi. Bul vırýstyń ózine áser ete alatyny dáleldengen medıkamentter ázirshe joq degendi bildiredi. Sondyqtan COVID-19 kezinde eń mańyzdysy – organızmge aýrýmen ózdigimen tótep berýge kómektesý. Suıyqtyqtardy – sýdy, sháıdi, morsty kóp mólsherde ishý, joǵary (38,5 ℃-tan joǵary) temperatýrany túsirý, jeke bólmede oqshaýlaný kerek.
Dáriger quptaǵan jaǵdaıda myna dárilerdi qabyldaýǵa bolady:
1. Parasetamol, aspırın, nımesýlıd tabl. – temperatýrany túsirý úshin;
2. Ingavırın 90 mg kúnine 1 kapsýla – 5 kún nemese
3. Tamıflıý 75 mg-nan kúnine 2 ret, 5 kún;
4. ASS 600mg-nan kúnine 2 ret, 5 kún;
5. Tamaqty fýrasılın eritindisimen kúnine 4-5 ret shaıý.
– Eger sizde qatar júretin sozylmaly aýrýlar bolsa, bazısti terapııany jalǵastyryńyz.
– Koronavırýs ınfeksııasynyń sımptomdary basqa JRVI kezindegideı emes, 2 ese uzaq sozylýy múmkin. Pasıentter taǵamnyń ıisin jáne dámin sezbegen kezde, qýat alý úshin tamaq jeýge ózińdi kóndirý qanshalyqty qıyn ekenin aıtady. Nátıjesinde jaǵdaıy nasharlaǵan kezde olar sýsyzdanǵan jáne álsiregen kúıde aýrýhanaǵa túsken. Sondyqtan úıde durys tamaqtaný kerek, negizinen, botqa, qyshqyl sút ónimderi, balyq, jemis-jıdek jáne kókónis sııaqty jeńil qorytylatyn kalorııaly taǵam jeý qajet. Dene belsendiligin shekteý kerek, jaqsylap uıqyny qandyrýdyń da mańyzy zor.
– Eger siz aýyr dem alsańyz, onda ishińizben jatqanyńyz abzal. Ish qýysyndaǵylardyń dıafragmany qyspaýy jáne ókpeniń aýamen, qanmen qanyǵýyna kedergi keltirmeýi úshin keýde qýysyńyzǵa jáne jambasyńyzǵa jastyqsha tóseńiz. Bul tynys alýdy jeńildetip, keýde qýysyńyzdyń aýyrýyn azdap basady.
– Eger siz úıde emdelseńiz, ózińiz tirkelgen mekenjaıdaǵy aýmaqtyq emhananyń baqylaýynda bolasyz. Sizben ýchaskelik dáriger nemese meıirger habarlasady. Olar halińizdi baqylaıdy, temperatýrańyzdy tekseredi, jalpy kóńil-kúıińizdi qadaǵalap, usynymdar beredi.
– Eger demikpeden ádettegi úı jumysyn atqarý (mysaly, tamaq daıyndaý), sóıleý qıyndyq keltirse jáne qarapaıym gıgıenalyq prosedýralardy jasaı almasańyz, tez arada emdeýshi dárigerge habarlasý kerek nemese medısınalyq jedel járdemdi shaqyryńyz.
Suıyqtyq kóp iship, ýaqytymen tamaqtanýdy umytpańyz. Kúnine eki ret dene qyzýyn, pýls, tynys alý jıiligin, arterıaldy qysymdy jáne zár bólý jıiligin tekserińiz. Emhana dárigerimen únemi habarlasyp turyńyz. Hal-jaǵdaıyńyz nasharlaǵan kezde jáne demikpe sımptomdary artsa jáne tynys alý qıyndasa – stasıonarǵa jatý úshin jedel járdem shaqyrý kerek.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Ýylan ýylynda dogulan adamlar nähili häsiýetleri bilen tapawutlanýarlar? Gündogarda ýylan akyllylygyň nyşany hasaplanýar. Ýylan ýylynda dogulanlar ýiti akyllylygy we pähimliligi bilen tapawutlanýar. Olar köp geplemeýär, tersine pähim-paýhas bilen iş görýärler. Eger-de şu ýylda dogulan adamlar ýokary bilime eýe bolsalar, onda olaryň paýhasy daş ýaryp, köp zady öňden görüp biler. […]
Автор: vici
LUW ÝYLY
LUW ýylynda dogulan adamlar nähili bolýarlar? Luw ýylynda dogulan adamlaryň jany örän sagat bolýar, olar gujur-gaýratly, sapýürek, ikiýüzlilik etmeýär, geçirimli. Bu adamlar ynanjaň we dogruçyl, sähel zada biinjalyk bolup aladalanýarlar. Elmidama kämillige ymtylýarlar, şonuň üçin özüne hem-de töweregindäkilere talap ediji. Köp zat isleýärler, şol derejede hem ilata paýlaýarlar. Akgöwünli, batyrgaý, oňat duýgudaş, olara ynanyp iş […]
Towşan ýyly
Towşan ýylynda doglulanalar örän özboluşly, ukyply, hem-de gedemiräk adamlardyr. Olar salykatly, ak göwün we hoşgylaw. Her bir zada oňat düşünýär, hemmeler öňa haýran galýar hem-de ynanýar. Gowy gepleşmegi başarýarlar, özüni we töweregindäkileri hormatlamagy başarýar. Ýöne olarda bir ýetmezçilik bar, ol hem ýüzleklik, hatda bu adamlardaky iň oňat sypatlar-da ýüzleklik häsiýetlidir. Mundanda daşary gybat etmäni gowy […]
Bars ýyly
Bars ýyly dogulan adamlar duýgur, ganygyzma, tertipsizräk bolýar. Olar özünden ulylar ýa-da ýolbaşçylar bilen köp gapma-garşylyga gidýärler. Bu ýagdaýa garamazdan hormatlanýarlar, sylanýarlar. Möhüm karara gelmeli wagty ýaýdanyp pursaty elden berýän halatlary az bolmaýar. Pikiri dar bolany üçin, aňsat beýlekileriň gepine ynanmaýar. Köplenç jedelleşmegi gowy görýär. Özüniň nämakuldygyny bilip dursa-da, aňsat aýdan sözünden dänmeýär. Bu-da olaryň […]
Sygyr ýyly
Bu ýylda dogulan adamlar sabyr-takatly we az gepli bolýar. Özlerem ynama makul hasaplanýar, daş görnüşi salykatly, özüne çekiji. Kähalat birden gahary joşup, gyzmalyk hem ediberýärler, şol wagt olar bilen kejeleşmeseň ýeňeniň, iň gowusy şeýle pursatlarda köşeşdirmäge synanşmaly. Sebäbi bu adamlaryňgahar-gazabynyň çägi ýok. Belki-de bu olaryň, esasan, gaharyny ýuwudyp gezýändigi we içinde hyň berip berçigip ýatandygy […]
Syçan ýyly
Geliň indi 12 müçä girýän ýyllara ady dakylan haýwanlara, şoňa görä-de adamlara-da mahsus hasaplanan häsiýetleri deňeşdirip göreliň. Yryma görä, syçan ýylynda dogulan adam, başgalaryň nazaryndan sowarak görünmäge çalyşýar, olar elmydama maýda çüýde zatlara gümra bolup gezmegi gowy görýär. Daşyndan görseň ol hatyjem, sussypes we pes päl, emma ilki göreňde parahat , arkaýyn adam diýdirýände bolsa, […]
Müçe täleýnamasy Ýyl-müçe hasaby boýunça adamyň ýazgydynyň kesgitlenişi
Gündogar ýazgylarynyň habar bermegine görä, Täze ýylyň öňi syrasyndaky günleriň birinde Budda dünýädäki barça haýwanlary çagyrypdyr. Ol özüne hormat bildirip ýanyna gelen her haýwana üýtgeşik gowy sowgat etjekdigini hem-de bir ýyly berjekdigini aýdypdyr. Bu habary eşiden haýwanlaryň ählisi tizden-tiz onuň ýanyna eňipdir. Buddanyň alnyna on iki sany haýwan ilkinjiler bolup, şu aşakdaky tertipde gelipdir: syçan, […]
Чёрно-белые ТРАДИЦИИ
Дом, который построил Ата Попробуй объясни, отчего невольные слезы льются из глаз, когда видишь, как над ареной международных состязаний, в чест побед, к которой причастен и ты, поднимается флаг твоей страны? Сколько раз переживал такой миг Ата Овезов, отец и тренер целого созвездия талантливых шахматистов из Туркменистана О победах представителей этой шахматной семьи […]


text:
Daily Archives: Mar 1, 2020
Žurnalistleriň arasyndaky II Şaşka ýaryşy Aprelde
Geçen ýylyň Aprel aýynyň 30-nda geçirilen žurnalistleriň arasyndaky şaşka ýaryşyna uly gyzyklanma bolupdy. Türkmenistanyň Sport we ýaşlar syýasaty ministrliginiň “Türkmenistan Sport” halkara žurnalynyň, Aşgabat...
ÇOK OKUNANLAR
AHAL WELAÝAT ÝÖRITE SUNGAT MEKDEBI
2020/2021-nji okuw ýyly üçin aşakdaky hünärler boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär: Türkmen milli saz gurallary. Kirişli saz gurallary. Üflenip we kakylyp...
MARY WELAÝAT MALIÝE-YKDYSADY ORTA HÜNÄR OKUW MEKDEBI
2020/2021-nji okuw ýyly üçin aşakdaky hünärler boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär: Buhgalterçilik hasaba alnyşy. Maliýe we karz. Ykdysadyýet we meýilnamalaşdyryş. ...
AŞGABAT ŞÄHERINDÄKI SYÝAHATÇYLYK ORTA HÜNÄR OKUW MEKDEBI
2020/2021-nji okuw ýyly üçin aşakdaky hünärler boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär: Myhmanhana hyzmatlary. Syýahatçylyk hyzmatlary. Ykdysadyýet we meýilnamalaşdyryş (syýahatçylyk pudagynda). Jemgyýetçilik...
«TÜRKMENDEŇIZDERÝAÝOLLARY» AGENTLIGINIŇ TÜRKMENBAŞY ŞÄHERINDÄKI DEŇIZÇILIK ORTA HÜNÄR OKUW MEKDEBI
2020/2021-nji okuw ýyly üçin aşakdaky hünärler boýunça talyplyga kabul edýändigini yglan edýär: Gämi sürüjilik. Gämi gurluşygy. Gämi energetiki gurluşlaryny ulanmak. Ykdysadyýet...


text:
Taryhda 29-njy iýun
Taryhyň Şu Güni
1913-nji ýylyň 29-nnjy iýuny… Birinji Balkan urşunda Osman döwletinden alan ýerlerini paýlaşmak meselesinde ylalaşyp bilmedik Bolgariýa, Gresiýa, Serbiýa we Rumyniýa 2-nji Balkan urşuna başlaýarlar. Osman goşunlary bolsa Bolgariýanyň şertlerinden peýdalanyp 1-nji Balkan urşundan elden gideren Edirne we Kyrklareli welaýatlaryny yzyna alýar.
1939-njy ýylyň 29-nnjy iýuny… Garaşsyz Hataý döwletiniň Mejlisi soňky maslahatyny geçirip, bir agyzdan kabul eden karary bilen Türkiýä birikýär.
1999-njy ýylyň 29-nnjy iýuny… Müňlerçe adamyň ölüminden jogapkär terror guramasy PKK-nyň ýolbaşçysy Abdullah Öjalan Imraly adasynda geçirilen kazyýet diňlenşiginde watana dönüklik edendigi sebäpli ölüm jezasyna höküm edilýär. Öjalanyň jezasy ÝB-ne utgaşyklyk kanunlaryna sebäpli agyrlaşdyrylan ömür boýy azatlykdan mahrum edilme jezasyna öwrülýär.


text:
Şeýle hem okaň
01.07.2020 | Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
30.06.2020 | Türkmenistanyň Mejlisiniň Karary
30.06.2020 | Türkmenistan BMG-niň Baş Assambleýasynyň 75-nji sessiýasynyň wise-başlyklygyna saýlanyldy
30.06.2020 | Daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen nobatdaky wideomaslahatlar
30.06.2020 | BMG-niň Ilat gaznasy Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyna goldaw bermäge taýýar
29.06.2020 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin mejlisi
Türkmenistanyň Mejlisiniň altynjy çagyrylyşynyň dördünji maslahatynda “Hazar deňziniň hukuk derejesi hakynda Konwensiýany tassyklamak hakynda”; “Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk etmek hakynda Hazarýaka döwletleriniň Hökümetleriniň arasynda Ylalaşygy tassyklamak hakynda”; “Ulag babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda Hazarýaka döwletleriniň Hökümetleriniň arasynda Ylalaşygy tassyklamak hakynda”; “Hazar deňzinde hadysalaryň öňüni almak hakynda Ylalaşygy tassyklamak hakynda”; “Genosid jenaýatynyň öňüni almak we onuň üçin jezalandyrmak hakynda Konwensiýa goşulmak hakynda”; Birleşen Milletler Guramasynyň işgärleriniň we onuň bilen bagly işgärleriň howpsuzlygy hakyndaky Konwensiýa Fakultatiw Teswirnama goşulmak hakynda” Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlarynyň taslamalaryna seredildi.
Mejlisiň nobatdaky maslahatynyň gün tertibine girizilen kanunçylyk namalarynyň taslamalary biragyzdan goldanyldy we kabul edildi.
Copyright 2012-2020 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün