text:
Gülabyň gaýmagy sözleriň seniň Şahyr Gara Seýitliýewiň döredijilik älemine seýrän
B«Körpelikde bile ösüp ulaldyk...»
Türkmeniň beýik şahyry Gara Seýitliýew hakyndaky şu ýazgylarym meniň ilkinji ýazgym däl. Öňem men uly söz ussady hakynda ululy-kiçili makalalaryň birnäçesini ýazypdym. Olarda şahyryň edebiýat meýdanynda tutýan orny hakynda edebiýaty öwrenijiniň nukdaýnazaryndan pikir ýöredipdim. Gara Seýitliýew hakynda köp ýazyldy. Türkmen edebiýatyny öwreniş ylmynda has köp çorba sowadan alymlaryň ýazgylary zehinli şahyryň döredijilik aýratynlygyny açyp görkezipdi. Ine, doglan gününe 115 ýyl dolýan şahyryň döredijilik äleminiň okyjylara eden we edýän täsiri hakynda ýene-de gürrüň etmegi makul bildim.
1971-nji ýylda nesibäm çekip, şol mahalky M.Gorkiý (häzirki Magtymguly) adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň türkmen filologiýasy fakultetinde okap başlamagym meniň edebiýata bolan söýgimiň gapysyny giňden açdy. Okuwyň ilkinji gününden diýen ýaly professor Mäti Kösäýewiň, ylymlaryň doktory Bäşim Şamyradowyň, Hojaberdi Hanowyň, Halyl Kulyýewiň okadýan dersleri biziň üçin her gün diýen ýaly bir täzeligiň üstüni açýardy. Uly halypalaryň berýän sapaklaryny bilesigelijilik bilen diňleýärdik. Umumy depdere ýetişip bildigimizden bellik edýärdik. Ol sapaklar biziň edebiýat baradaky düşünjämizi günsaýyn giňeldýärdi. Okadýan, öwredýän döwürleriniň edebiýat wekilleriniň içki dünýäsini dolulygyna açyp görkezýärdiler. Bir söz bilen aýtsak, olar bize soraga ýer goýanokdylar.
Ýaş mugallym, şahyr Halyl Kulyýew «Edebiýat ylmyna giriş» dersini okadýardy. Biz talyplar Halyl mugallymy ýaş bolany üçin özümize has golaý hasaplaýardyk. Üstesine-de, onuň okadýan dersi edebiýat ylmyna giriş bolansoň, ondan bu ugra degişli gyzyklanýan sowallarymyzy beribermelidir öýdýärdik. Halyl mugallym bolsa şol sowallaryň üsti bilen bize öz okadýan dersiniň ähli inçe syrlaryny öwredýärdi, düşündirýärdi.
Bir gezek biziň deň-duşlarymyzyň köpüsiniň beren sowaly G.Seýitliýewiň döredijiligi hakynda bolupdy. Halyl mugallym şeýle diýdi:
— Gara Seýitliýewi aýatda dirikä görmek nesibäňiz ýok ekeni. Ol şu ýylyň 3-nji maýynda aradan çykdy. Ýöne şahyryň goýup giden mirasyna wagt geçdigiçe gowy düşünersiňiz. Onuň hiç haçan könelmejek temadan döreden şygyrlary häzirem, geljekde-de hiç kimi biparh goýmaz. Ýene 30, 40, 50 ýyl geçer. Gara şahyryň aýdyma öwrülen goşgulary size juwanlygyňyzy ýatladar — diýipdi.
Bu, hakykatdan hem, şeýle. Oglanlyk ýyllarynyň ýatlamalary kalba dolanda, G.Seýitliýewiň «Gözleriň», «Hallygözel», «Gaşy sürmeli», «Şahyrym», «Leýla» ýaly aýdymlaryny biziň deň-duşlarymyzyň bilmeýäni ýokdy. Ol aýdymlar ýaňlananda kalbyňa dolýan ýakymly owaz, şirin söz, ýaşlyk dünýäsiniň höwesinde gezip ýören juwanlaryň ýürek urgusyny sazlaýardy, olary joşdurýardy. Ine, şol meşhur aýdymlaryň käbir setirleri:
Körpelikde bile ösüp ulaldyk,
Ýatdan çykmaz gülüp bakan gözleriň...
Daň şemaly öper, oýnar zülpüňi,
Men oýnasam: — Sen oýnama — diýýärsiň.
Bagyr obasynda gördüm özüni,
Bir maral kürt gyzy güldi-de gitdi...
Gülabyň gaýmagy ýaňagyň seniň...
Ýürek bilen ýazylan bu setirleriň saza goşulyp, aýdym edilip aýdylyp ýörenine ýoňsuz wagt geçenem bolsa, bu aýdymlary diňläp, juwan ýürekleriň näçesiniň ersendigini gizläp oturasy iş ýok. Hawa, biz şol şirin owazly, ýüreklere ýakyn aýdymlar bilen ösüp ulaldyk. Häli häzirem mahal-mahal şol aýdymlary eşitseň, ruhuň täzelenen ýaly bolýar.
Ummana ýol tapan akaba
Şahyryň ömri ýyl bilen ölçelmeýär. Onuň ömri döredijiligine siňip, nesilme-nesil, arkama-arka ýatlanylýar. Şahyr aýtmyşlaýyn, halk özüniň Hakdan içen şahyryny, söz ussadyny göwher ýüzügiň gaşyna meňzedýär, göwher ýüzük bolsa ýyllar geçdigi saýy barha lowurdaýar, ýagty saçýar. G.Seýitliýew hem şeýle şahyrlaryň hilindendi. Onuň şeýledigini Gara şahyrsyz ýaşalan ýarym asyra basalykly ýyllar subut etdi.
Bäherden etrabynyň Garagan obasynda 1915-nji ýylda dünýä inen Gara Seýitliýew 17 ýaşly ýetginjek wagty Aşgabatdaky pedtehnikumy tamamlap, Gyzylarbat (häzirki Serdar) şäherinde rabfakda türkmen dili we edebiýaty ugrundan özünden sähelçe kiçilere sapak berip başlaýar. Köp wagt geçmänkä-de, Baku şäherindäki pedagogik instituta okuwa girip, ýokary bilim alýar. Institutda okan ýyllaryny ýatlap, şahyr ýegre dosty, meşhur alym Mämmetdurdy Annagurdowa şeýle gürrüň beripdir: «Bile okaýanlarymyzyň tas hemmesi diýen ýaly çeper döredijilik bilen meşgullanýardy. Onsoň olardan yza galmagy gelşiksiz hasaplap, gije-gündiz ýazýardyk, okaýardyk. Esasan hem, Gündogaryň beýik söz ussatlarynyň ömri we döredijiligi bizi gyzyklandyrýardy».
G.Seýitliýewiň Bakuwda okan ýyllary döredijiliginde ýüze çykan düýpli özgerişleriň sebäbi bardy. Şahyr azerbaýjan nusgawy edebiýatynyň görnükli wekilleri Nyzamynyň ahlaklylygy ündeýän, Bagiriň söýgi hakyndaky, edil şonuň ýaly hem Azerbaýjanyň şol mahalky täze edebiýatyndan Süleýman Rüstemiň, Rzanyň, Samat Wurgunyň çuňňur romantika ýugrulan goşgulary bilen ýakyndan tanyşmagy onuň döredijiligine täsir edýär.
Deň-duşlarynyň döredijilige bolan yhlasy ýaş şahyry aýratyn joşdurýar. Institutda geçirilýän edebiýat agşamlarynda onuň ady ilkinjileriň hatarynda tutulýardy. Eýýäm pedinstituty gutaryp gelende, G.Seýitliýew kämil şahyrdy. Onuň ilkinji goşgular ýygyndysy 1941-nji ýylda «Şahyryň lirasy» ady bilen özbaşdak kitap görnüşinde çap edilýär. Ýaş şahyryň ilkinji özbaşdak goşgular ýygyndysynyň töwereginde köp gürrüň edilýär. Şygyrlardaky göze görnüp duran täzelikler, ýiti joşgun, özboluşlylyk şahyryň özünden uly galamdaşlarynyň derrew ünsüni özüne çekýär. Kitaby redaktirlän şahyr Ata Nyýazow oňa sözbaşy ýazypdyr. Onda şeýle setirler bar: «Şahyr Seýitliýew Gara güýçli, perspektiw bolan bir lirik şahyr. Şahyr özüniň her bir setirlerinde derýalar kimin çyrpynýar».
Şahyryň talyplyk ýyllaryndan başlap, döredijilik gözlegleriniň giňelendigini, goşgularynda şol döwrüň ýürek urgusynyň mese-mälim ýüze çykandygyny aýtmak gerek. Şahyr sözleriniň içki we daşky sazlaşygyna, meňzeş harplaryň täsinlik bilen gaýtalanyp, goşga aýratyn owaz berşi, adaty bogun sanlaryndan başga görnüşe geçmegi, setirleriň görnüşleriniň uzalmagy ýa gysgalmagy beýleki şahyrlaryňka seredeniňde düýpli tapawutlydy. Şeýlelikde, şahyryň öz sözi, öz ýüzi görnüp, owazy, sesi dury eşidilip başlaýar. Goşgularynyň syýasy mazmuny, döwrebaplygy, duýga baýlygy onuň hakyky şahyrlyk keşbini orta çykarýar.
— Ruhum belent, şähdim açyk, göwnüm şat,
Sazym-da, sözüm-de, söýgim-de azat...
ýaly setirler biziň aýdanlarymyzy berçinleýär. Şeýdibem şahyryň datly şygyr akabasy nusgawy şygyr ummanyna tarap ýol alýar.
Şahyryň şygyr şalygy
Gara Seýitliýewiň döredijiligi giň gerime eýe bolup, öz ýüzüni görkezip başlan pursadynda Beýik Watançylyk urşunyň “ýalynly dili” çabraýardy. Ýazyjy-şahyrlaryň agramly bölegi galamyny ýaraga çalşypdylar. Şahyr uruş başlanan güni ýazan goşgusyny «Şahyryň kasamy» diýip atlandyrypdy:
Men Watan ogly,
Watan gurbany.
Watanyň ugrunda,
Bererin jany.
Şahyryň galamy dyngysyz işleýär. Onuň «Halkym» atly şygry türkmen edebiýatynda uruş hakynda ýazylan eserleriň iň naýbaşylarynyň biri bolupdy. Şahyryň front meýdanyny gözleri bilen görüp, synlap ýazan goşgulary «Söweşjeň ylham» ady bilen kitap edilip çykarylýar. Bu kitaba Berdi Kerbabaýew: «G.Seýitliýewiň «Söweşjeň ylham» diýen goşgular ýygyndysy uruş günlerindäki poeziýanyň ýokary derejesidir» diýip baha beripdir.
Uruşdan soňky ýyllar şahyryň döredijiligi hil taýyndan täze derejä çykdy. Mazmun taýyndan baýlaşdy. Türkmen edebiýatynyň we sungatynyň Moskwada geçen ongünlüginde (1955 ý) N.Tihonowyň öz çykyşynda türkmen ýazyjylarynyň dost-doganlyk temasyny oňat işleýändiklerini mysal getirip, bu temany dowam etmek baradaky aýdanlary G.Seýitliýew üçin täzeden itergi bolýar. Şahyr ozal hem Bakuwda okaýarka iki halkyň — türkmen we azerbaýjan halklarynyň dostlugy barada täsirli goşgular döredipdi:
Goja Kaspiň gujagynda, ýaşaýar iki dogan,
Güneşli Türkmenistan, güneşli Azerbaýjan.
Bu gadymy doganlygyň, taryhy beýik dessan.
Doganlygmyz ebedidir, ebedidir jana-jan,
Baglarymyzda güller açýan baharymyz bar biziň,
Bagtymyza ýalkym saçýan säherimiz bar biziň.
Eýrana, Owganystana, Hindistana sapar eden G.Seýitliýew syýahatdan dolanyp gelenden soň, ençeme ýatda galyjy eserleri döretdi. «Hindistanyň gülleri» atly ýygyndyda ýerleşdirilen goşgular şeýle eserleriň hilindendi. Ýygynda girizilen «Kelketde», «Tagoryň myhmany», «Ýagyş ýagsa, ýagşylykdyr», «Zülfiýanyň sözleri», «Muşaýra agşamy», «Pakistanly daýhanyň jogaby», «Çökýän minara», «Faiz Ahmed Faiza», «Gözlerimde saklansyn» ýaly ajaýyp eserlerini okyjylar uly höwes bilen garşylaýarlar. Ol goşgulary edil häzir okasaň hem, şu gün ýazylan ýaly täsir edýär.
Owadandan owadan gyzlar gördüm dünýäde,
Emma seniň ýüzüň dek nurly ýüzi görmedim.
Owadandan owadan gözler gördüm dünýäde,
Emma seniň gözleriň dek nurly gözi görmedim...
Bakyşyň messan-messan,
Her bakyşyň bir dessan,
Seni dünýä bagyş eden,
Gözel ülke Hindistan.
Seniň röwşen gözleriň, gözlerimde saklansyn.
«Gara saňa aşyk» diýip, goý, çaklansa çaklansyn.
Gara Seýitliýewiň daşary ýurtlara bolan saparyndan soň dörän goşgulary barada Türkmenistanyň halk ýazyjysy K.Gurbannepesow şeýle ýazýar: «Şahyr haýsy ýurtda ýaşasa-da, ol şol ýurduň begenji, şatlygy, gamy, derdi bilen bile ýaşamaly. Haýsy şahyr şol borjuny ýadyndan çykarsa, ondan şahyr bolmaýar. Şahyr öz ýurdunyň, öz halkynyň hajatyna düşünmeli. Öz döwrüniň öýkeni bolmaly. Setirleriniň demi öz halkynyň demi bilen gabat gelişmeli. Şeýle bolmasa, şahyr gutarýar».
G.Seýitliýewiň islendik goşgusyna üns berseň, onda watanperwerlik, adamkärçilik ýaly meseleler örboýuna galýar. Şahyryň soňky döredijiligine degişli bolan goşgular toplumy «Adam we dünýä» diýlip atlandyrylýar. Bu goşgularda Kerim şahyryň aýdan pikirleri aňryýany bilen goldanylýar. Ýürekden ýazylan eserler ýürege ýakyn bolýar. Şahyryň döredijiliginde döwrüň gahrymanlarynyň, olaryň eden işleriniň waspy aýratyn orun tutýar.
Gara Seýitliýewiň döredijiliginde türkmen topragynyň baýlygyny, gözelligini wasp edýän goşgular, peýzaž lirikasy hem belentden ýaňlanýar.
Sen bagtyma meňzeýäň, baharym, sen, bagtsyň,
Sen pasyllar soltany, iň söýgüli wagtsyň,
Işçi, daýhan hem şahyr, hemme saňa garaşýar,
Seniň bilen deňeşmek, meň dünýäme ýaraşýar.
Sen dünýämi guçaňda dünýäm bolýar goşa ýaz,
Dünýäm seni guçanda ýürek çalýar goşa saz.
Şahyryň «Bahar aýdymy» atly şygryndan alnan bu setirlere hiç-hili düşündiriş zerur däl. G.Seýitliýew nusgawy edebiýatymyzyň yşky lirikasyna degişli nusgalaryny, däplerini ussatlyk bilen dowam etdiren şahyrdyr. Olary diňe bir dowam etmek däl, eýsem, ýokary derejä ýetirdi. Şahyrda söýgi temasy bir seretseň realistik, bir seretseňem romantik bolup görünýär. Edebiýatyň bu iki tärini ussatlarça utgaşdyryp eser döretmek şahyryň döredijilik aýratynlygydyr diýsek ýalňyşmarys. Şeýle eserleriň hatarynda şahyryň «Ýüregim şeýle diýýär», «Alma satýan gyz», «Oýatmaň», «Gün owal iki eken», «Läligim», «Göz bilen» ýaly onlarça şygryny görkezmek bolar.
Şahyryň belent çeperçilikli goşgularynyň täsiri hakynda moskwaly žurnalist W.Popow şeýle ýazypdyr: «Gara Seýitliýew «Aşgabat» atly goşgusyny okady. Zaldakylar türkmen diline düşünenok. Emma goşgy öz äheňinden terjimesiz hem düşnükli... Gowy zady seljermegi başarýan Konstantin Fedin:
«Aşgabat, Aşgabat,
Janym Aşgabat»
diýen setirleri gaýtalap, däliziň ugrunda iki ýana gezmeleýärdi»...
Aýdymly dünýäleriň sazlaşygy
Şahyryň goşgularynyň öz-özünden owazlanyp, heňe aýratyn laýyk gelşi, onuň sözleriniň sazlaşyklylygy meşhur kompozitor Daňatar Öwezowyň bada-bat ünsüni özüne çekýär. Döredijilik gatnaşygy iki ussadyň zehinini aýrylmaz derejede birleşdirýär. «Gyzlar» diýen aýdym bu iki ägirdiň bilelikde döreden ilkinji aýdymlary bolsa gerek. Kompozitor bu aýdymyň sözlerine tötänden gabat gelýär hem-de oňa saz ýazýar. Aýdymçy Hojaw Annadurdyýew bolsa täze aýdymy ýerine ýetirýär. Şondan köp wagt geçmänkä, şahyr aýdymça duşup, goşgynyň hemme bendini aýtmaýandygyny soraýar. Bagşy oňa kompozitoryň saýlap alan bentlerini aýdýandygyny habar berýär. Şol günden başlabam bu üç ägirdiň aýdymly dünýäsi utgaşyp, rowaçlyga beslenip başlaýar. Bu barada Hojaw Annadurdyýew ýatlamalarynyň birinde şeýle ýazypdy: «Aýdymlaryň käbirleri çalt, bada-bat döredilýärdi. Beýlekileriň üstünde bolsa awtorlar tutanýerlilik bilen köp işlemeli bolýardylar. Gara Seýitliýew hem, Daňatar Öwezow hem döredijiligiň ýeňil ýoluny agtarmaýardy, hiç-haçan aralyk çözgüde gelmeýärdi. Kä aýdymyň gutarnykly nusgasy emele gelýänçä, ol ençeme gezek täzeden işlenilýärdi. Meniň göwnüme iň gowy görnen aýdymlar: «Pöwrize», «Hallygözel», «Balykçynyň aýdymy» şol wagtlar döräpdi...».
Şahyryň sözlerine dürli temalara bagyşlanyp döredilen aýdymlaryň sanawyny «Şahyrym», «Gözleriň», «Leýla», «Aşgabat», «Gaşy sürmeli» ýaly başga-da ençeme aýdymlaryň hasabyna uzaltsaň uzaldyp oturmaly. Meşhur kompozitor G.Seýitliýewiň sözlerine otuza golaý aýdym döredipdi. Şahyr goşgyny eli bilen däl-de, ýüregi bilen ýazýardy. Aýdym heniz goşguka şahyryň joşgunly ýüregi ony aýdym edip okyjylara ýetirýärdi. Dogry, Gara Seýitliýew saz çalyp, aýdym aýtmandyr. Emma ol aýdym-saz sungatynyň düýp özenine düşünipdir, gizlin syrlaryny çözlemegi başarypdyr. Şoňa görä-de bu jadyly sungatyň beýleki görnüşlerinden hem eser döretmekde güýjüni synap görüpdir.
Şahyryň G.Muhtarow bilen bilelikde ýazan «Aýna» librettosy esasynda döredilen operanyň sazyny D.Öwezow bilen A.Şapoşnikow ýazýar. Häzirki zaman temasyndan ýazylan bu eser tomaşaçylaryň gyzgyn söýgüsine mynasyp bolýar. Operada esasy keşpleri meşhur artistleriň ýerine ýetirmegi eseriň has şowly bolmagyna getiripdir. Operany Türkmenistanyň halk artisti, ussat aýdymçy Hojaw Annadurdyýew goýýar. Oňa Hydyr Allanurow dirižýorlyk edýär. Operada belli aýdymçylar Maýa Kulyýewa, Medeniýet Şahberdiýewa çykyş edýär. Şeýle-de ussat aýdymçy Habyb Mämmetýarowyň döreden keşbi — Sapar çaýçynyň ýerine ýetirýän «Bibi» diýen aýdymy uly meşhurlyga eýe boldy. Ol aýdym häzir hem diňleýjiler tarapyndan uly höwes bilen diňlenilýär.
Bütin ömrüni Watana, iline-gününe hyzmat eden Gara Seýitliýewiň bitiren işleri barmak büküp sanardan köp. Ol birnäçe ýyl daşary ýurtlar bilen medeni aragatnaşygyň Türkmenistan bölüminiň başlygy bolup işledi. Türkmenistanyň ýazyjylar guramasyna ýolbaşçylyk etdi, Türkmenistanyň Medeniýet ministri wezipesinde işledi. Ýurdumyzyň medeniýetiniň we sungatynyň ösmegine önjeýli goşant goşan Türkmenistanyň halk ýazyjysy G.Seýitliýewiň ady hemişe ýagşylykda ýatlanýar. Onuň ezber galamyndan çykan goşgularydyr poemalary, «Jahan» dramasy, Guseýin Muhtarow bilen bilelikde ýazan «Kümüş gapyrjak», «Çopan ogly», «Bagbanyň gyzy» ýaly sahna eserleri okyjylaryň hem, tomaşaçylaryň hem ýadyndan çykanok. Türkmen okyjylary G.Seýitliýewi terjimeçi hökmünde hem tanaýarlar. Şahyr görnükli Azerbaýjan şahyrlarynyň, beýik rus şahyry A.S.Puşkiniň, B.Maýakowskiniň, Şota Rustaweliniň, T.Şewçenkonyň, Nyzamynyň, Nowaýynyň köpsanly eserlerini ene dilimize geçirdi. Şahyryň ýiti zehininden çykan eserleri dünýä halklarynyň ençemesiniň dillerine terjime edilip, okyjylara ýetirildi. Aşgabat hakynda ýazylan iň gowy goşgularyň hem Gara Seýitliýewe degişlidigini aýtmak gerek.
Şahyryň sözlerine döredilen aýdymlar häli-şindi ýaňlanyp, bize şahyryň ýaz ýaly mylaýym, türkmen sährasy ýaly giň göwrümli, göze ýakymly keşbini ýatladýar. Ähli gözelligi bilen gelen ýagyşly-ýagmyrly baharda belli-belli söz ussatlaryny aýratyn ýatlasym gelýär. Berdi Kerbabaýew, Kerim Gurbannepesow, Gara Seýitliýew, Gurbannazar Ezizow. Ýaş tapawutlary biri-biriniňkiden bir müçe töweregi ýa ondan azajyk tapawutlanýan bu ussatlaryň döredijiligi bilen haçan gyzyklansaň, edil togsan dolup ýere ýyly gidende akyldar Magtymgulynyň: «Gelse nowruz äleme, reň kylar jan peýda» diýşi ýaly, süňňüň ýeňläp, kalbyň buýsançdan, şatlykdan pürepür bolýar. Ynsan kalbynda şeýle özgerişligi hasyl edip bilýän ömürlerde bolsa çäk ýok ahyry.
Nowruz Gurbanmyradow


c: text/html

text:
TDIM-niň Metbugat gullugynyň habar berşi ýaly, Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary B.Mätiýewiň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýetiniň Birleşen Arap Emirliklerine saparynyň dowamynda ikitaraplaýyn duşuşyklaryň toplumy geçirildi. 29-30-njy awgustda BAE-niň Milli howpsuzlyk boýunça Ýokary geňeşiniň ýolbaşçylary, şeýle hem Abu-Dabiniň ösüş gaznasynyň Baş direktory Mohammad Saif Al Suwaidi bilen gepleşikler geçirildi.
Gepleşikleriň dowamynda taraplar Türkmenistan bilen BAE-niň arasyndaky özara gatnaşyklaryň häzirki derejesine ýokary baha berdiler. Hususan-da, syýasy, söwda-ykdysady, energetika, maliýe, maýa goýum we özara gyzyklanma bildirilýän beýleki ulgamlar bilen bir hatarda, köpugurly ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy işjeň ösdürmegiň möhümdigi bellenildi.
Owganystanda emele gelýän ýagdaýlara aýratyn üns berildi. Şunuň bilen baglylykda, türkmen tarapy owgan topragyndaky ýagdaýlaryň diňe syýasy-diplomatik serişdeler arkaly kadalaşdyrylmagynyň derwaýyslygyny ýene-de bir gezek tassyklady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün paýtagtymyzyň “Ýyldyz” myhmanhanasynda Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty işgärleriniň gününe bagyşlanyp “Lukmançylyk diplomatiýasy — sagdyn dünýäniň binýady” atly halkara maslahat geçirildi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi hem-de BSGG-niň Ýewropa sebit edarasy tarapyndan guralan we onlaýn görnüşde geçirilen bu çärä alym-lukmanlar, dünýäniň dürli ýurtlaryndan saglygy goraýyş ulgamynyň wekilleri — BSGG-niň Ýewropa sebit edarasynyň direktory H.Klýuge, BSGG-niň Türkmenistandaky wekili Ý.Zaýsew, BMG-niň diplomatik missiýalarynyň wekilleri hem-de düzüm bölekleriniň ýolbaşçylary hem-de ylmy intelligensiýanyň wekilleri, saglygy goraýyş boýunça Türkmen-german forumynyň başlygy, professor Klaus Parhofera we beýlekiler gatnaşdylar. Halkara foruma daşary ýurt köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri-de gatnaşdylar.
Forumyň işiniň barşynda ýokanç kesellere garşy göreş, saglygy goraýyşda sanlylaşdyrmak işleriniň orny, COVAX guraly bilen baglanyşykly meseleleriň giň toplumy, bir söz bilen aýdylanda, ilatyň saglygyny goramakda uly ähmiýete eýe bolan hem-de häzirki zaman lukmançylygynyň durnukly ösüşine ýardam berýän çäreler bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy. Halkara lukmançylyk-arassaçylyk işleriniň gazananlary esasynda emele gelen kadalara daýanýan COVID-19 pandemiýasyna garşy göreş meselelerine aýratyn üns berildi.
Ýygnananlar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň foruma gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns bilen diňlediler. Milli Liderimiz Gutlagynda häzirki zaman lukmançylygyny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde bu gün netijeli halkara hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge we bu ulgamda tejribe alyşmaga ýardam bermäge gönükdirilen lukmançylyk diplomatiýasy aýratyn möhüm ähmiýete eýe bolýar diýip belleýär.
Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy hem-de Birleşen Milletler Guramasynyň beýleki ýöriteleşdirilen düzümleri bilen özara gatnaşyklary yzygiderli ösdürýän, Türkmenistan lukmançylyk diplomatiýasy ulgamynda iş ýüzündäki gatnaşyklary has berkidip, adamlaryň saglygyny goramak meselelerini çözmek üçin netijeli çäreleri işläp taýýarlamakda, howply keselleriň öňüni almak we olara garşy göreşmek babatda ylmy maglumatlary alyşmakda baý tejribe toplady.
Döwlet Baştutanymyz foruma gatnaşyjylara iberen Gutlagynda Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň koronawirusyň gelip çykyşyny öwrenmek boýunça ýörite maksatnamasyny taýýarlamak dünýäniň köp ýurtlarynyň alymlarynyň bu ugurdaky tagallalaryny birleşdirip, bu ýokanjyň täze görnüşleriniň ýüze çykmagynyň sebäplerini aýdyňlaşdyrmaga mümkinçilik berer diýip belleýär.
Şu gezekki forumyň barşynda bütin dünýäni gurşap alan pandemiýa bu ählumumy howpa garşy göreşmekde dünýä bileleşiginiň tagallalarynyň birleşdirilmegini talap edýändigi, lukmançylyk diplomatiýasyna aýratyn ähmiýet bermek zerurlygyny ýüze çykarandygy nygtaldy. Türkmenistan dünýäde ilkinji ýurtlaryň hatarynda COVID-19-yň öz çägine aralaşmagynyň öňüni almak boýunça toplumlaýyn çäreleri gördi, dünýäniň köp döwletleriniň ykdysadyýetlerine we adamlaryň abadançylygyna oňaýsyz täsirini ýetiren berk karantin çäklendirmelerini girizmekden saklanmagy başardy.
Öňdengörüjilikli strategiýa hem-de milli Liderimiz tarapyndan öňe sürülýän döredijilikli başlangyçlar ählumumy goldawa eýe bolýar. Raýatlaryň saglygyny pugtalandyrmak işinde Türkmenistan ozaly bilen, döwletiň durmuş syýasatyna, lukmançylyk hyzmatlary ulgamynyň kanunçylyk taýdan üpjün edilmegine, kämilleşdirilmegine, ekologiýa abadançylygy baradaky alada, jemgyýetiň her bir agzasynyň aňynda hem-de durmuşynda sagdyn durmuş ýörelgeleriniň berkarar edilmegine daýanýar.
Bu wezipeleriň oňyn çözülmegi, ilkinji nobatda, degişli jemgyýetçilik aňyýetiniň kemala gelmegine baglydyr. Şoňa görä-de, halkyň saglygyny pugtalandyrmagyň häzirki zaman strategiýasynyň durmuşa geçirilmegine gönükdirilen netijeli işleriň hatarynda wagyz çärelerini görkezmek bolar.
Çykyş edenler tejribe alyşmak bilen, COVID-19 ýaly şeýle howpa garşy göreşiň netijeliligini ýokarlandyrmaga ýardam beren düzümleriň biri hökmünde birleşen maglumat gaznalaryny mysal getirdiler, saglygy goraýyş ulgamyndaky diplomatiýa netijesinde bu gaznalara hemmeleriň elýeterliligi üpjün edildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň köp sanly halkara forumlarda ençeme gezek nygtaýşy ýaly, häzirki wagtda lukmançylyk diplomatiýasy saglygy goraýyş ulgamynda ählumumy we sebit ölçeglerinde hyzmatdaşlygyň utgaşdyryjy merkezi bolup durýar.
Maslahata gatnaşyjylar Türkmenistanda saglygy goramak boýunça maksatnamalaryň Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň maslahatlaryna laýyklykda amala aşyrylýandygyny hem-de halkara hyzmatdaşlar bilen bilelikde ynsan saglygyny goramak boýunça köp sanly taslamalaryňdyr maksatnamalaryň durmuşa geçirilendigini we geçirilýändigini bellediler.
Ilatyň saglygyny goramaga we ýokarlandyrmaga gönükdirilen döwlet maksatnamasyny işläp taýýarlamak bilen, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow saglygy goraýyş meselelerine has giňden çemeleşmek tejribesini durmuşa ornaşdyrdy.
Foruma gatnaşyjylar saglygy goraýyş ulgamynda alyp barýan giň gerimli işleri üçin döwlet Baştutanymyza çuňňur hoşallyklaryny beýan edip, “Lukmançylyk diplomatiýasy — sagdyn dünýäniň binýady” onlaýn-maslahatynyň giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmek üçin netijeli çäre bolandygyny, bu maslahatyň diňe bir toplanylan tejribäni alyşmaga däl-de, türkmen lukmançylygynyň abraýynyň ýokarlanmagyna, onuň ägirt uly üstünlikleriniň we ýeten sepgitleriniň wagyz edilmegine ýardam berýändigini bellediler.


text:
OŇMADYK DUŞUŞYK
Magtymguly zamanynda Amyderýa boýlarynda, Buhara medreselerinde köp okan Nyýazguly halypa adynda bir ulama bolanmyş. Ol adam Halaç raýonynda, soň Pendi taraplarda medrese açyp, ders berip, köp sanda sopular saklar eken.
Magtymguly şahyr hem şol tarapa gidýän kerwenler bilen daklyşyp, öz eşegini münüp, Nyýazguly halypa gol bermek üçin gidenmiş. Şahyr baranda sopularyň bolýan ýerinde —myhman jaýda galmaly bolýar. Agşam oturyşykda sopular munuň näme maksat bilen gelendigini bilip, ertesi pirlerine habar berýärler:
— Bir eşekli gökleň şahyry saňa gol bermäge gelipdir — diýýärler. Nyýazguly halypa bolsa özüni göreýin hem diýmän, oýlanman: — Bize olar ýaly eşek münüp, şahyrçylyk edip, agzyna gelenini samrap ýören adam gerek däl, biz olar ýaly adamyň goluny almarys, gidibersin — diýýär.
Magtymgulynyň ýüregi möwç alyp joşýar, kagyz, galam alyp, «Bilmezmiň» diýen goşgusyny ýazyp, «Piriňize beriň» diýip, sopulara uzadar-da, eşegini münüp, öz ýurduna gaýdýar.
Nyýazguly halypa Magtymgulynyň bu goşgusyny okap gören badyna: «Wah, elimize şunkar guşy düşen eken, arman ony uçurypdyrys» diýip, sopularyny şahyryň yzyndan iberýär. Sopular Magtymgulynyň yzyndan ýetip:
— Seni pirimiz çagyrar, yzyňa dolan — diýýärler.
Magtymguly:
— Ok kemandan çykan soň, yzyna gaýtmaz — diýip gidiberýär.
Bereket Allaberdi ogly, Kerki, Astanababa obaly,
ärsary, şagla tiresi, 73 ýaş, 1941 ýyl.
Allaýar Gurban ogly, 53 ýaş. Garrygala r-n, Gerkez oba sowetine garaşly «Gyzyl baýdak» kolhozy, 31.07.1941.


text:
Häzirki wagtda her bir maşgala konweks linzaly ekranly guty ýaly reňkli telewizor almagy arzuw edýär. Häzirki wagtda ortaça sarp edijiniň täze tehnologiýada ýüze çykýan täzelikleri yzarlamaga wagty ýok. Öýde telewizor saýlamagyň ölçegleri uly özgerişlikleri başdan geçirdi. Hatda býudjet modellerinde-de köp görnüşleri bar, olaryň käbiri jaýyň ýaşaýjylary tarapyndan zerur bolup bilmez, ýöne iň gowusyna eýe bolmaga çalyşýan adamlar toparlary bar.
10) Samsung QLED
– onuň düýp manysy, kiçijik kwant nokatlarynyň adaty LED matrisalara garanyňda has arassa reňkleri çykarmagydyr. Gündelik durmuşda bularyň hemmesi reňkleriň köpelmeginiň takyk boljakdygyny, suratyň açyk we doýgun reňkiň örän giňdigini aňladýar. Garaňky ýerler HDR10 we HDR10 + bilen jikme-jikdir we sesiň hilini umumy güýji 60W bolan , daş-töweregi ses we awtomatiki ses tekizlemek bilen 6 gürleýjini üpjün edýär. 360VR pleýer we 360 kameraly goldaw, mazmuny dolandyrmagy we saýlamagy ýönekeýleşdirýän emeli intellekt, şeýle hem Samsung, mysal üçin Bixby tarapyndan markaly bonuslar bar. Bu Russiýanyň iň gymmat telewizorlarynyň sanawynda mynasyp orny eýeledi.
9) OLED OG
– munuň ýaly gymmat telewizor Russiýada kän bir isleg ýok, ýöne olar üçin alyjy bar. Şeýlelikde, bu model iki metre golaý diagonaly (77 dýuým), 4K durulykda, HDR10 we Dolby Vision goldawy bilen özüne çekýär. Ekranyň täzeleniş tizligi 100 Hz. Akylly telewizor, telewizoryňyzy rahat dolandyrmak üçin ýörite döredilen ulanyjy üçin amatly ulgam webOS-da işleýär. Ses güýji ýokary – hersinde 10 wattlyk 6 gürleýjisi bar. Gurlan ýat 8 Gb bilen çäklendirilendir, şeýle hem ýagtylyk datçigi we işleýän Magic Remote bar. Telewizor “akylly öý” ulgamynda işleýär we myhmanhanalarda işlemäge uýgunlaşdyrylýar
8)Samsung QE85Q900RAU
-bu model telewizorlarynyň iň ýokarky hataryna degişlidir we iň gowy aýratynlyklaryny miras aldy. Q900RAU 75 we 85 dýuýmda elýeterlidir. Iň uly ekran çözgüdi – 7680×4320 piksel, ýagny göni LED yşyklandyryjy we VA matrisasy bilen 8K. Reňk çuňlugy 10 bit, täzeleniş tizligi 120 Hz. Şonuň üçin 33 million pikselden gowrak çümdürilişiňize goşant goşar. Bu has aýdyňlygy bilen 3D giňişligini hakyky görkezýär. Kwant 8K prosessorynyň kömegi bilen göwrüm duýgusy jikme-jik geometriýany gaýtadan işlemek arkaly güýçlendirilýär. Mundan başga-da, “Samsung” -da oýun konsolyny ulanman, “Bug” oýun hyzmatyna birikmäge mümkinçilik berýän “Steam Link” programmasy bar. 85 ekran üçin iň amatly aralyk iň azyndan 3,5 metr hasaplanýar. Daşky gurşaw funksiýasy, garaşma tertibinde diwaryň ýa-da içerki bölegine öwrülmegi üçin ekrandaky nagşy gabat getirmäge mümkinçilik berýär.
7)AVQ VT85S LED
– bu telewizor adaty surata meňzeýär, şonuň üçin “köçe” lakamyny aldy. VT85S diagonaly 85 dýuým we umumy güýji 60 watt bolan 6 gürleýjisi bar. Aslynda, bu enjamyň bu görnüşine mahsus bolan “ýaralary” miras galan LCD telewizor. Görüş burçy bary-ýogy 176 dereje, aspekt gatnaşygy 16: 9. Enjamy interaktiw mahabat ýa-da statiki şekiller üçin panel hökmünde ulanmak maslahat berilýär. Suw geçirmeýän jaýy bar, şonuň üçin ony açyk howada ýa-da ýokary çygly otaglarda ýerleşdirip bolýar.
6) OLED Sony KD-77A1 76.7
– iň gymmatlaryň arasynda iň arzan biri diýip biljek OLED telewizory. Bu ýerde 4K ölçeg we ekranyň täzeleniş tizligi ýokary – 120 Hz. Dolandyryş hem gowy oýlanýar. Ses komponenti, hersi 10 Wt güýji bolan 5 gürleýjä esaslanýar. Ses çuň, baý we çuňňur. Telewizor USB fleş diskine wideo ýazga alyp biler, Bluetooth arkaly işläp biler, içerki ýady 16 GB we ýagtylyk datçigi bilen üpjün edilip bilner. Enjamyň agramy 45 kilograma ýetýär we muňa garamazdan, ony diwara gurnap bilersiňiz. Bu dünýädäki iň gymmat telewizorlaryň biri, hiç hili ýagdaýda täze modellerden pes däldir.
5) Sony KD-98ZG9 97.5
– uly diagonally gymmat telewizor. 97,5 dýuýma ýetýär – bu iki ýarym metre golaý. 8K durulyk, halaýan teleýaýlymlaryňyzy, täzelikleriňizi we filmleriňizi uly rahatlyk bilen görmäge mümkinçilik berer. Ekranyň täzeleniş tizligi 100 Hz, iň çalt sahnalarda-da çarçuwada bulaşyk hereketleri görmersiňiz – kesgitleme ýokary. Gurlan “Smart TV” “Android” -e esaslanýar. Giň işleýşi we amatly gözegçiligi bilen göwnünden turýar. Synlar suratyň hiline haýran galýar. Baý reňkler, giň dinamiki diapazon, HDR10 goldawy we 178 dereje görmek burçlary bilen suratlar şeýle uly ekranda haýran galdyryjy görünýär. Dinamik ulgamy 16-dan gowrak gürleýjiden ybarat, şonuň üçin bu model ses derejesi taýdan kinoteatr bilen bäsleşip biler. Bu multimediýa tehnologiýasy bilen meşhur bolan brandapon markasynyň iň gowy we iň gymmat telewizorlaryndan biridir.
4) PN-R903
– bu model, 700cd ýokary ýagtylygy we has ýokary surat hili bilen professional 90 displeýdir. R903 iň ösen displeý tehnologiýalaryna eýedir we 90 dereje aýlanmaga ukyply we prezentasiýa we mahabat üçin displeý hökmünde ulanylýar. Ygtybarlylygyň ýokarlanmagy, öýde-de, köçede-de, dükanlarda-da işlemäge mümkinçilik berýär. Öňdebaryjy LCD UV2A tehnologiýasy kontrasty güýçlendirýär, şekiliň köpelmegini gowulandyrýar. Monitoryň dinamiki gatnaşygy 1 000 000: 1 we statiki gatnaşygy 4000: 1 bolan iň ýokary kontrast gatnaşygy bar
3) LG 105UC9V–
Egri paneli bolan Günorta Koreýanyň telewizory LG 105UC9V gowy awtoulagyň bahasyna gaty gowy görünýär. Onuň diagonaly 105 dýuým bolup, ýokary çözgüdi (5120×2160) we ýygylygy (200 Hz) bilen bilelikde gaty real surat berýär. Bu doly enjamda sanly signallary almak üçin gurlan sazlaýjy bar. Modeliň esasy artykmaçlyklaryndan biri 3D funksiýasydyr. Güýçli ses (150W we 9 gürleýji) bilen utgaşyp, telewizor aňsatlyk bilen öý teatryna öwrülip biler. Öndüriji bu gymmat önümi, çagalary goramak, ses we jest gözegçiligi we Wi-Fi goldawy ýaly doly wariantlar bilen enjamlaşdyrdy. OShli operasiýa ulgamy webOS-y dolandyrýar. Bu funksiýalar toplumy bilen, telewizoryň agramy 155 kg.
2)Sony KD-85ZG9 84,6
–bu dünýäde we Russiýada iň gymmatlaryň birine öwrülendir. Egrilikli ekran ýa-da 3D goldaw ýok, ýöne telewizor HDR10 we Dolby V3ision, şeýle hem HLG sebäpli kämilleşdirilen dinamiki diapazony kämilleşdirilen ses ulgamy (hersi 10 Wt gürleýjisi) bilen göwnüňden turýar.Telewizorda 5 GHz diapazony goldaýan Bluetooth 4.2, Wi-Fi, smartfondan ýa-da planşetden mazmun ýaýlymy bermek üçin Google Cast bar. Telewizoryň agramy 70 kilograma ýetýär, ýöne diwara asylmak üçin niýetlenendir.
1)SONY KD-100ZD9
– häzirki wagtda dünýädäki iň gymmat telewizorlaryň biri. “Sony KD-100ZD9” -yň ýokary bahasy birnäçe sebäplere görä. Ekranyň ululygyna (diagonaly 99,5 dýuým ýa-da 253 sm) garamazdan, model 4K ölçegli (3840×2160) we täsirli dizaýna eýe. Bahasy ultra inçe UHD paneli we gowy ýygylyk görkezijisi (100Hz) täsir edýär. Innowasiýa çözgüdi, 2D şekilleri 3D formata öwürmek tehnologiýasydyr. Güýçli stereo ses ulgamy telewizora tomaşa etmekden oňyn duýgulary goşup biler. Telewizorda 3 sany integrirlenen telewizion týuner bar. Wideo faýllary içerki ýatda (16 GB) we USB diskde ýazyp bilersiňiz. Öndüriji, telewizory çagalary goramak we ses gözegçiligi ýaly birnäçe funksiýa bilen enjamlaşdyrdy.
Ataýewa Gülruh
TDIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyby


text:
Gadymy Hindistan
Gadymy Hindistan.
1.Hindistan öz tutýan meýdany we ilatynyñ sany boýunça baryp gadym zamanlarda hem Aziýanyñ iñ iri döwletleriniñ biri bolupdyr.
Hindistan Günorta Aziýanyñ Dekan (ýa-da Hindistan) ýarym adasynda we materigiñ bir böleginde ýerleşýär. Ol Demirgazykda Gimalaý dag ulgamy , gündogarda Hindihytaý ýurtlaryndan , günbatarda Eýrandan bolsa juda beýik bolmadyk, ýöne gçmişi kyn daglar arkaly bölünýär. Hindistan ýarym adasynyñ kenarlaryny günortada Hind okenanynyñ , günbatarda Arap deñziniñ , gündogarda Bengal aýlagynyñ suwlary ýuwýar.
Hindistanyñ geografiki aýratynlyklary onda ýaşaýan halklaryñ daşarky dünýä bilen aragatnaşyklaryny kynlaşdyrypdyr.
Hindistan ýarym adasynyñ merkezini Dekan tekiz daglary tutýar. Bu tekiz daglyk günbatardan gündogara tarap peselýär. Şonuñ üçinem Günorta Hindistanyñ ähli iri derýalary gündogara akýar. Materik Hindistany Tar çöli arkaly bölünýär. Demirgazyk Hindistanyñ günbatar böegi – Penjabdyr (bäş derýa), ýagny bäş iri derýa we olaryñ goşulyp emele geitrýän Hind derýasynyñ jülgesidir. Bu ýerde klimat gurak Şonuñ üçinem suwarmak zerurlygy ýüze çykýar. Demirgazyk Hindistanyñ gündogarynda Gang derýasynyñ jülgesi ýerleşýär. Gadym zamanlarda ol ýerler gür tokaýlyk bolupdyr. Gangyñ aşak akymlarynda çygly klimat bolmany üçin şaly, zygyr, şekerçiñrik ýaly ösümlikleri suwarmazdan ösdürilip ýetişdirilipdir.
Umuman, Hindistanyñ tebigaty dürli – dürlidir. Bu ýerde dünýäniñ iñ beýik daglary-da , ägirt uly düzlükler – de, musson ýagyşly ýerler we çöllük ýerler-de , sähralar we geçip bolmaýan jeññeller-de, ekwator klimatly ýerler we hiç wagt gary eremeýän beýik daglyklar-da bar.
Hindistanyñ baý ösümlik we haýwanat dünýäsi bar. Ol ýerde zebu öküzlerini , buýwollary, pilleri we ş.m. haýwanlary eldekileşdiripdirler. Iñ gadymy ekerançylyk Hind we Gang derýalarynyñ jülgelerinde bolupdyr. Hind derýasynyñ jülgesinde we Gangyñ ýokarky akymlarynda suwarymly, galan ýerlerde bolsa, ekerançylyk ýagyşa bagly bolupdyr. Günorta – Günbatar mussonlary Oguz , Gorkut aýlarynda köp ýagyş getiripdir. Şolar bolmasa guraklyk başlanýar eken.
Haty. Hindistan ilatynyñ sany boýunça dünýäde ikinji orunda durýar. Gadym zamanda hem ol gür ilatly bolupdyr. B.e.öñ V asyrda ýaşan grek taryhçysy Gerodot, gadymy hindi edebiýatynyñ ýadygärlikleri hem onuñ köp ilatly bolandygyny habar berýärler. Hindistanyñ ilaty etniki taýdan dürlüdir. Demirgazyk – günbatar Hindistanyñ ilaty Eýranyñ we Orta Aziýanyñ ilatyna çalym edýär. Günortanyñ ilaty olara gärä garaýagyzdyr. Hindistanyñ ilaty köp dillerde gepleýär. Bu diller esasan iki topara degişli edilýär. Hindiýewropa we drawid. Birinji topar ýurduñ köp böleginde ýaýran. Ikinji topar ýarymadanyñ günortasynda ýaýrapdyr. Bu ikisiniñ esasynda sanskrit edebi dili emele gelipdir. Hindistanyñ iñ gadymy ilaty drawid dillerinde gepläpdirler. Hindiýewropa dil toparynda gepleýän ilat Hindistanda b.e.öñ II müñýyllykda peýda bolýar. Olar özlerini “ariler” diýip atlandyrypdyrlar. Arileriñ nireden gelendigi we Hindistana nähili aralaşandyklary barada dürli çaklamalar bar. Ýöne bu sowallara anyk jogap bermek entek mümkin däl.
2.Gadymy Hindistanyñ taryhy boýunça çeşmeleriñ köpüsi ýok bolupdyr. Sebäbi olar gadymy hindi edebiýatynyñ eserlerini berýoza gabygyna ýa-da palma ýapraklaryna ýazypdyrlar. Olar bolsa çygly klimat ýa-da ýangyn zerarly ýok bolan . Diñe daşyñ ýüzüne ýazylan az sanly tekstler gelip ýetipdir.
Hindistanyñ taryhynyñ esasy çeşmeleri bolup Wedalar, Makabharata, ramaýana hyzmat edýär.
Wedalar gimnleriñ , aýdymlaryñ , sadakalaryñ we magiki formulalaryñ ýygyndysydyr. (Rigweda, Samaweda, Ýadžurweda, Atharwaweda). Uledalaryñ irki bölümleri b.e.öñ II müñýyllygyñ ortalaryna, gutarnykly ýazgysy b.e.öñ golaý wagtlara degişlidir.
Mahabharata we Ramaýana poemalaryñ edebi gymmatlygy we taryhy ähmiýeti Gomeriñ poemalarynyñky ýaly ýokarydyr. Bularyñ awtorlary Waýasa we Walmikanyñ atlary saklanyp galypdyr. Bu poemalar gadymy Hindistanyñ b.e.öñ I müñýyllygyñ I ýarymyna degişli taryhy we medeniýeti barada möhüm çeşmelerdir.
Bulardan başga-da hukuk ýadygärligi bolan “Manunyñ kanunlary” ýygyndysy ( b.e. öñ III a – b.e. öñ III asyrlarda düzülen), Arthaşastra (döwleti dolandyrmak baradaky ýazuw ýadygärligi), patyşa Aşokiniñ (b.e.öñ III a) gaýanyñ ýüzündäki ýazgylary , Gerodotyñ ( b.e. öñ V a), Arrianyñ (b.e.öñ II a) eserleri we maddy medeniýetiñ ýadygärlikleri gadymy Hindistanyñ taryhy boýunça möhüm çeşmelerdir.
Taryhnamasy. Hindistanda sanskrit dili ýatdan çykarylmandyr. Onda ýazylan eserler nesilden – nesle geçip gelipdir. Ýewropalylar üçin Hindistan uzak ýyllaryñ dowamynda nämälim bolup[ gelipdir. Kä wagtlar Marko Polo (XIII a) ýa-da Afanasiý Nikitin (XIV a) ýaly syýahatçylar bu taýa gelip görüpdirler we ýurduñ tebigaty, ilatyñ durmuşy we medeniýeti barada gyzykly gürrüñleri, maglumatlary beýan edipdirler.
XVIII asyrda Hindistan Angliýa tarapyndan basylyp alnansoñ ýadykärlikler öwrenilip başlanýar. Iñlis barlagçysy U.Jons gadymy hindi ýazuw ýadygärliklerini sanskritden iñlis diline terjime edýär.
XIX asyrda Hindistanyñ dilleri ýewropaly lingwistler tarapyndan özleşdirilip başlandy.
Ýewropaly we ABŞ-ly alymlaryñ bir toparynyñ arasynda arileri has medeniýetli, grawidlerden ýokary jyns hökmünde görkezýän “ariler teoriýasy” diýen çaklamany goldamaklyk bolup geçýär. Ýöne drawidleriñ ariler entek gelmänkä ösen medeniýetiniñ bolandygyny Penjapda we Sindde bolan arheologik açyşlar subut etdi.
3.Hindistanda ikinji swilizasiýalar b.e. öñ III-II müñýyllyklarda Hind derýasynyñ jülgesinde döräpdir. Olaryñ esasy merkezleri bolan şäherleriñ galyndylary häzirki Harappa we Mohenjo-Daro etraplarynda tapylýar. Bu döwürde ýaşan hindileriñ ata-babalarynyñ esasy kärleri ekerançylyk, soñra maldarçylyk bolupdyr. Olaryñ zähmet gurallary daşdan, misden we bürünçden ýasalypdyr. Harappa we Mohenjo – Daroda binagärlik sungaty ýokary derejede ösüpdir. Şäherleriñ göni köçeleri , bişen kerpiçden edilen ikigat jaýlary, guýulary, kanalizasiýasy, ýuwunmak üçin otaglary bolupdyr. Bu şäherlerde sungat ösüpdir. Hat – ýazuw bolupdyr. Ýöne olary okamak entek başardanok.
B.e.öñ II müñýyllygyñ ortalarynda gadymy hindi döwletleri, olaryñ medeniýeti pese düşýär. Onuñ sebäpleri doly anyklanylanok. Bu şäherleriñ pese gaçyp başlanmagynyñ ilkinji alamatlary Lothalada (deñiz söwdasynyñ merkezi) ýüze çykarylyp, onuñ wagty b.e.öñ XIX asyr diýlip kesgitlenilýär. Onuñ pese gaçmagy Nil şäherleri bilen aragatnaşygy kesilensoñ , b.e.öñ XVIII – XVII asyrlarda has-da güýçlenipdir.
Arileriñ Hindistana aralaşmaklary parahatçylykly ýagdaýda bolmadyk hem bolsa, olaryñ bu ýere gelmegini öñki şäherleriñ pese düşmeginiñ esasy sebäbi hökmünde görkezmek bolmaýar.
B.e.öñki XV-VI asyrlara Hindistanyñ taryhynda “Wedalar döwri” diýilýär. Bu döwrüñ taryhy , esasan, şahyrana eserler bolan Wedalar, Mahabharata , Ramaýana esasynda öwrenilýär. Bu döwürde Gang derýasynyñ ýokary we orta akymlary uly ähmiýete eýe bolupdyr. B.e.öñ II we I müñýyllyklaryñ sepgidinde demirden peýdalanylyp başlanmagy bilen ekerançylyk derýalaryñ jülgesinden has uzaklara ýaýrapdyr.
Bu döwürde emläk deñsizligi güýçlenýär we gullaryñ sany artyp başlaýar, kem-kemden urug – taýpa gurluşyndan döwlet guramalaryna geçilýär. Hindistanda begzadalaryñ we žresleriñ döremegi bilen “warnalar” emele gelipdir. (Brahmanlar, kşartiler, waýşiler, şudralar).
B.e. öñ Vi asyrda Demirgazyk Hindistanda 16 sany uly döwlet bolan. Olaryñ esasylary: Anga, Wideha (Wriji), Magadka, Kaşi, Kaşala, Watsa, Pançallaryñ döwleti, Kuru, Malwa we ş.m.
Ykdysadyýetiniñ ösmegi, gul eýeçilik gatnaşyklaryñ berkemegi, sosial garşylyklaryñ ýitileşmegi has iri syýasy birleşmeleriñ zerurlygyny ýüze çykarypdyr. B.e.öñ VI asyryñ ortalarynda Magadha patyşa Bimbisazanyñ döwründe güýçlenýär we beýleki döwletleri özüne tabyn edýär.
Günbatar Hindistanda döwletleriñ dagynyklygy uzak wagtlap saklanýar we bu ýagdaý ilki Ahemeniler döwletiniñ (b.e. öñ VI a), soñra Aleksandr Makedonskiniñ (b.e. öñ IV a) olary basyp almaklaryny ýeñilleşdiripdir.
Hind derýasynyñ kenarlarynda grek – makedon basybalyjylaryna garşy göreşe döwlet işgäri Çandragupta baştutanlyk edýär. Ol Magadkada häkimýeti basyp alan nandalar nesilşalygynyñ soñky wekili Dhan Nandanyñ gullugynda bolup, soñra onuñ gazabyna duçar bolýar. Ol Penjaba gaçyp, o taýda Aleksandr bilen duşuşýar.
Çandragupta Magadkä ýöriş gurap, Dhan Nandany tagtdan düşürýär we özüniñ mauriler nesilşalygyny esaslandyrýar. Mauriler döwletiniñ paýtagty Pataliputra şäheri bolýar. Çandragupta Aleksandryñ mirasdarlarynyñ biri bolan Selewkiñ gyzyna öýlenýär. Hind derýasynyñ jülgesinden grek-makedon goşunlary çykarylýar. Hind jülgesine ýanaşyan daglyk ýerler hem Mauriler döwletine birleşdirilip günbatar serhetler berkidilýär.
Çandraguptanyñ nesilleri basybalyjylykly syýasaty dowam edýärler. Onuñ agtygy Aşoki günorta Hindistanda Kalinga patyşalygyny boýun egdirýär. Mauriler döwleti iñ günorta çetden başga ähliýerleri öz içine alýar. Onuñ ykdysadyýetinde ep-esli öñegidişlik duýulýar. Suwarymly ekerançylyk giñ ýaýraýar, ýylda iki hasyl alynýar. Şäher durmuşy, senetçilik, söwda, teñneleri zikgelemek ösýär.
B.e. I asyrynda Kuşan döwletiniñ patyşasy Kadfiz II (47-78 ýý) demirgazyk hindi döwletleriniñ ençemesini basyp alýar. Onuñ mirasdary Kanişka pataliputra çenli Hindistanyñ jümmüşine aralaşýar. Kanişkanyñ döwründe Kuşan döwleti iñ ösen derejesine ýetýär. Kanişkanyñ tagta çykan ýylyndan ýyl hasaby ýöredilip, ol bütin orta asyrlaryñ dowamynda hem saklanýar. Oña Hindistanda “çak eýyamy” diýilýär. Kuşanyñ paýtagty Purusapura (Peşawar) şäheri bolan III asyryñ 30-njy ýyllarynda Kuşan döwleti pese düşýär. IV asyryñ I ýarymynda Magadka ýene-de iri döwlet birleşmesiniñ merkezi bolýar. Bu ýerde Hindistanda iñ soñky iri gul eýeçilik döwleti – Guptalar döwleti emele gelýär. Ony Çandragupta I (320-330ý) esaslandyrýar. Bu döwletiñ iñ ösen kuwwatyna ýeten döwri patyşa Çandragupta II Wikramaditýeniñ (380-414) dolandyran wagtydyr. Onuñ häkimýeti Bengal aýlagyndan Arap deñzi aralygynda ýaýrapdyr.
V asyryñ ortalarynda Guptalaryñ döwletine eftalitleriñ çozuşlary güýçlenýär. Ýurt pese düşýär. V asyryñ ahyrynda olaryñ häkimýeti diñe magadha bilen çäklenipdir.
4.Hindistanda dini ynançlar iñ gadymy döwürlerden bäri möhüm rol aýnapdyr. Wedalar eýýamynda dini ynançlar birnäçe döwri başdan geçirýär.
Irki döwürde dürli güýçlere we tebigy hadysalara çokunypdyrlar . Janly güýç hökmünde kabul edilen ähli zatlar hudaýlaşdyrylypdyr. Meselem: asman hudaýy – Diaus, ýeriñ aýal hudaýý – Prithwi. Soñra olaryñ ýerini Waruna we Indra eýeleýär. Hudaýlary adamyñka meñzeş häsiýetlerde göz öñüne getiripdirler. Olary ölýän hasaplapdyrlar. Älem üç dünýäden (“triloka”) – ýerden, howa giñişliginden, asmandan durýar diýip hasaplapdyrlar.
Giçki wedalar döwründe Waruna, Indra, Surýanyñ ýerine, Şiwa, Rudra, Wisna gelýär. Bu döwürdäki düşünjelere görä ýerdäki ähli janly zatlar göwreden we jandan durýar. Älemden daşarda ýaradyjy – Brahman bar. Adam tä ähli ýetmezçiliklerinden saplanýança onuñ jany täze dünýä inýän göwrede dogulýar. Adamyñ ykbalyny onuñ işleri (karma) kesgitleýär. Adam bütin ömründe “mokşany” ýatdan çykarmaly däl Mokşa – “dogulmazlyk we ölmezlik” ýagdaýy bolup, oña ýeten adamyñ ruhy ählumumy ruha goşulýar we onuñ bir bölegine öwrülýär. Brahmançylyk irki gul eýeçilik jemgyýetiniñ dini bolup, ösen gul eýeçilik jemgyýetiniñ döwründe buddizm dini ýüze çykýar. Buddizm dininiñ döreýşi şazada Siddharthanyñ (b.e.öñ 560-480ý) ady bilen baglanyşyklydyr. Buddizm dininde adamyñ halas bolmagy , ýagny nirwana derejesine ýetmegi, onuñ özüne, isleglerini ýok edip bilşine bagly bolupdyr. Žresler , sadakalar hökman bolmandyr. . Buddizm jemgyýeti ikä bölýär: erkin adamlar we gullar. I toparyñ halas bolmak üçin hukuklary deñ, gullarda bolsa beýle hukuk ýok, sebäbi olar şahsy garaşlylygy üçin erkin hereket edip bilmeýärler.
Žresler buddizme duşmançylykly garapdyrlar. Mauriler döwleti buddizmi goldapdyr. Aýratynam b.e. öñ III asyrda patyşa Aşoki buddizmiñ ýaýramagyna , budda monastyrlarynyñ guralmagyna we ş.m. uly ýardam beripdir.
Jaýnizm dini hem buddizm bilen döwürdeşräk ýüze çykýar. Ony esaslandyryjy Wardhomana Mahawiranyñ terjimehaly hem Buddanyñka meñzeş bolup, 12 ýyllyk terkidünýälikden soñ ol Jina – ñiji bolýar. Jaýunizm sözi hem şondan gelip çykýar. Jaýunizmiñ buddizmden tapawudy – janyñ bakylygy, nirwanadan soñ jan (ruh) öçmeýar-de baky eşrete ýetýär. Diñe samsyk ýaşaýyş – şer hasaplanýar. 5.B.e. başlaryna çenli gadymy hindi lirikasynyñ eseri – Wedalar we eposlary – Mahabharata we Ramaýana gutarnykly görnüşe gelipdir we ýazga geçirilipdir . Seýle hem halk basnýalarynyñ ýygyndysy - Pançatantra (Bäş kitap) peýda bolýar.
Hindistanda dürli filosofiki mekdepler bolupdyr. Astranomiýa we matematika (hasabyýet) ösýär. Gün kalendary düzüli, onda 360 gün bolan. B.e. ön V-VI asyrlarda hindi alymlary ýeriñ şar şekillidigini , dartyş kanunyny, ýeriñ öz okunyñ daşyndan aýlanýanyny bilýän ekenler. Baryp b.e. öñ III-II müñýyllyklarda Hind derýasynyñ jülgesinde hasaplaýyşyñ onluk ulgamy emele gelipdir. Diñe hindilerde nuly añladýan belgi bolupdyr. Arap sifrleri aslynda gadymy hindileriñki ekeni.
Hindi himikleri kükürt, duz we azot kislotalaryny alypdyrlar. Hekimler keselleri ulgamlaşdyrmaga çalyşypdyrlar.
Hindistanda dilleriñ köp bolmagy filologiki barlaglary talap edipdir. B.e. öñ V-IV asyrlarda ýaşan alym Brahman Panini “arassalanan” edebi diliñ (sanskritiñ) grammatikasyny döredýär. Hindi arhitekturasynda gümmezli jaýlar (stuplar), gowak ybadathanalary, monastyrlar möhüm ýadygärliklerdir.
B.e. V asyrda Hindistanda beýik dramaturg kalidasa ýaşapdyr. Onuñ has meşhur dramasy “Şakuntala” diýlip atlandyrylýar. Hindi medeniýeti Merkezi we Gündogar Aziýa ýurtlaryna uly täsir edipdir.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 8-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýanyň, Türkiýäniň, Özbegistanyň telekeçileri Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen polipropileni we yşyklandyryş kerosinini satyn aldylar.
Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna Gyrgyzystanyň işewür toparlarynyň wekillerine float aýnasy ýerlenildi. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 4 million 322 müň dollaryndan gowrak boldy.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin bahasy ABŞ-nyň 122 müň 850 dollaryna deň bolan portland sementi satyn aldylar.


text:
Türkmenistanyň Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topary şu ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna bagyşlap, ýörite websaýty ýola goýdy. Türkmen, rus we iňlis dillerinde maglumatlar ýerleşdirilen bu sahypanyň saýlaw kampaniýasy döwri informasiýa goldawyny üpjün etmegi maksat edinýändigi, şeýle-de onda degişli kanun-namalarynyň, syn we habar görnüşli maglumatlaryň ýerleşdirilendigi nygtalýar.
Emma 4-nji ýanwar güni bu saýtda ýokarda wada berlen maglumatlaryň aglabasynyň tapdyrmaýandygy bilen birlikde, prezidentlige dalaşgär hökmünde hasaba alnan kandidatlar, olaryň maksatnamalary dogrusynda-da hiç hili material ýerleşdirilmändir.
Ýeri gelende ýatlatsak, geçen dekabryň 26-na türkmen mediasy prezidentlik saýlawlaryna jemi dokuz dalaşgäriň, ýagny:
- Mary welaýatynyň häkiminiň orunbasary Jumanazar Annaýewiň,
- Seýdiniň Nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň direktory, Mejlisiň deputaty Ramazan Mustapakulyýewiç Durdyýewiň,
- Daşoguz welaýatynyň häkiminiň orunbasary Meretdurdy Isgenderowiç Gurbanowyň,
- Ahal welaýatynyň Baş ykdysadyýet we ösüş müdirliginiň başlygy Serdar Begmuhammedowiç Jelilowyň,
- “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň “Garabogazsulfat” önümçilik birleşiginiň baş direktory Süleýmannepes Oraznepesowiç Nurnepesowyň,
- Senagatçylar we telekeçiler partiýasyndan, “Rysgal” paýdarlar täjirçilik bankynyň müdiriýetiniň başlygy Bekmyrat Atalyýewiň,
- Agrar partiýanyň Mary welaýat komitetiniň başlygy Durdygylyç Orazowyyň,
- Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň başlygynyň orunbasary Maksat Annanepesowyň,
- Demokratik partiýadan, häzirki prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hasaba alnandygyny mälim edipdi.
Hasaba alyş tapgyryndan soň, kandidatlaryň raýatlar bilen duşuşyklary, şeýle-de ýerli media arkaly agitasiýa kampaniýalary başlanmalydy.
Emma şol pursat G. Berdimuhamedow teleýaýlymlarda özüne berlen wagty beýleki dalaşgärleriň peýdalanmagyna berýändigini yglan etdi. Häzire çenli bolsa, hasaba alnan dalaşgärleriň diňe dördüsiniň, şu ýylyň hasabyna bolsa diňe biriniň (Gurbanow) öz maksatnamalary bilen eden birnäçe minutlyk çykyşlary görkezildi.
Şol bir wagtda, ýurduň içindäki synçylar prezidentlige dalaş edýänleriň çykyşlarynda häzirki hökümetiň syýasatyny tankytlaýan, şeýle-de halkara adam hukuk goraýjy toparlarynyň ünsi çekýän: ýurtdaky adam hukuklarynyň çäklendirilmegi, parahorluk, ykdysady çökgünlik, azat medianyň ýoklugy ýaly ýagdaýlar dogrusynda kelam agyz söz aýtmaýandygyny nygtaýarlar.
Aşgabatly synçy Amanmyrat Bugaýew häzire çenli çykyş eden dalaşgärleriň ählisiniň ýurduň “dowamly ösýändigini” öňe sürýändigini aýdýar. “[Dalaşgärleriň] ählisiniňki birmeňzeş programma: ‘Bagtyýar ýurdy has özgertmeli, mundanam bagtyýar etmeli. Esasy mazmun şol” diýip, Bugaýew belledi.
Galyberse-de, Täze ýylyň öňüsyrasynda maksatnamasy bilen çykyş eden dalaşgärleriň üçüsi-de (Annaýew, Atalyýew, Durdyýew) ýurduň häzirki baştutanyna “Hormatly prezidentimiz” diýip, ýüzlenip, ony Täze ýyly bilen aýratyn gutlapdylar.
Şol bir wagtda, ýerli synçylar prezidentlige dalaş edýänleriň ilat arasynda onçakly köp tanalmaýandygyny, olaryň häzire çenli saýlawçylar bilen nähilidir bir duşuşyklary geçirendigi barasynda hem maglumatlaryň ýokduguny aýdýarlar. Şeýle-de, olar häzirki ýurt baştutanynyň, hiç hili bäsleşiksiz, üçünji möhlete prezident saýlanjakdygyny çaklaýarlar.
Ýatladyp geçsek, Berdimuhamedow ozalky prezident Saparmyrat Nyýazow ýogalandan soň geçirilen 2007-nji ýyldaky saýlawlarda, alty dalaşgäriň arasynda, sesleriň 89%-ni; 2012-nji ýylda bolsa, sekiz dalaşgäriň arasynda, sesleriň 97%-ni alyp, ýeňiş gazanypdy.
Türkmenistanda şu wagta çenli halkara guramalary tarapyndan azat we adalatly diýlip ykrar edilen ýeke saýlaw hem geçirilmedi.


text:
Ukrainalylar 11-nji iýunda resmi taýdan Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlaryna wizasyz syýahat etmek mümkinçiligine eýe boldular we ýurduň prezidenti bu çäräni “Russiýa imperiýasy bilen soňky hoşlaşyk” hökmünde gutlady.
Ukrain serhet resmileri täze düzgünler bilen baglylykda serhet boýundaky geçelgelerde ýolagçylaryň möçberiniň 30 prosent çemesi ýokarlanmagyna garaşýandyklaryny aýtdylar.
Ukrain raýatlary, eger-debiometrik pasportlary bolsa, Ýewropa Bileleşigine agza bolup durýan ýurtlaryň Irlandiýa bilen Angliýadan başga ählisine 180 gün döwür içinde 90 güne çenli wizasyz baryp bilerler. Bu düzgün Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolmadyk, emma Şengen zonasyna girýän dört ýurda – Norwegiýa, Islandiýa, Lihtenşteýne we Şweýsariýa hem degişli.
Ukrain prezidenti Petro Poroşenko 10-njy iýundatäze syýahat düzgüni başlanmazdan öň soňky 12 sagady sanap geçirendigini aýtdy we indi onuň pikirine görä Ukraina hem NATO-nyň, hem-de EB-niň agzasy bolar, “hiç bir zat, hiç kim bizi togtadyp bilmez” diýip, ol aýtdy.
“SSSR-e yza dolanmak” sözlerini diňe Bitlziň aýdymlaryny diňläniňde eşidip bolar” diýip, Poroşenko Kiýewde guralan dabarada aýtdy. “ “Biz Sowet Soýuzyna hiç wagtyza dolanmarys, sebäbi biz buýsanly we demokratik döwlet, ýewropa döwletleriniň maşgalasyna dolanýarys” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
“Biz ukrainalylara öz taryhlaryny gaýtaryp bermeli. ÝB-niň şu günki karary şu sebäpden şeýle wajyp bolup durýar. Uzak proses tamamlandy. Ozaly bilen, gürrüň Ukrainanyň ýewropa ýurtlarynyň arasyndaky taryhy ornuna dolanýandygy barada barýar, mesele diňe wizasyz serhetden geçmekde däl” diýip, Poroşenko “1+1” telewizion kanalyna aýtdy.
Poroşenkodan öňki prezident Wiktor Ýanukowiç 2014-nji ýylda, Kiýewiň ÝB bilen gatnaşyklary ýygjamlatmak planlaryndan yza çekilenden soň, Ýewropa tarapdar raýatlaryň köpçülikleýin protestleri arkaly häkimiýetden çetleşdirildi.
Şondan soň Orsýet Ukrainanyň Krym regionyny öz kontrollygyna geçirdi we gündogar Ukrainada separartizme meçew berdi. Netijede, Orsýet tarapyndan goldanylýan güýçler bilen hökümet arasynda turan uruşda 9900-den gowrak adam öldürildi.
Şu günki Ukraina 17-nji asyryň başyndan bäri Rus imperiýasynyň bir bölegi boldy we 20-nji asyrda esasan, sowet respublikasy hökmünde, Moskwanyň başam barmagynyň astynda saklandy. Ol diňe 1991-nji ýylda, SSSR-iň synmagy netijesinde garaşsyz ýurt boldy.
EB-niň Ukrainadaky delegasiýasynyň başlygy Hugues Mingarelli Kiýewde guralan dabarada ukrainalylaryň “Günbatar Ýewropada hiç bir wiza soralmazdan 33 ýurda syýahat edip biljekdiklerini” aýtdy.
Mingarelli wizasyz düzgüniň Ukraina bilen ÝB-niň arasyndaky gatnaşyklary ýygjamlaşdyrmagyň “diňe ilkinji ädimdigini” hem sözüne goşdy.


text:
Aıbek Ójken – Qaraǵandy oblysyndaǵy Ulytaý óńіrіnіń týmasy. Qazaqy aýylda týyp ósken Aıbek "Bolashaq" baǵdarlamasymen shetelge oqýǵa túskende aǵylshyn tіlіn úırený qıyndaý bolǵanyn aıtady. Sebebі ol kezde aǵylshyn sózderіn, uǵymdaryn qazaqsha túsіndіretіn tіptі sózdіk te bolmady.
Sondyqtan sózderdі áýelі aǵylshannan orysshaǵa, sosyn qazaqshaǵa aýdaryp júrdі. Bul aqparatty qabyldap, sіńіrý protsesіn baıaýlatady degen sóz.
Al tіl bіlý – bolashaq úshіn mańyzdy daǵdynyń bіrі. Bolashaq úshіn qajet daǵdyny tez meńgerý úshіn sózdіkterdіń qajettіlіgі arta túspek.
"Bolashaqta nebіr sýper-kompıýterler men robottar, termınder men túsіnіkter qalyptasatyny sózsіz. Olarmen jumys іsteý úshіn uǵymdy tez árі ýaqytyly túsіný qajettіlіgі artpaq. Sózdіktі kіm bіrіnshі qolyna túsіrse, sol adam ózgelerden alda bolady", – deıdі "Lugat" tuńǵysh qazaqsha - aǵylshynsha sózdіkter keshenіnіń avtory Aıbek Ójken.


text:
GuestScreen jobasyna qatysyńyz
Sálem, sizdiń qyzyǵýshylyǵyńyz úshin alǵys bildiremiz — GuestScreen, ekeýi de ázirleýshiler jáne tárjimeshiler úshin, tárjimeleýdi jeńildetýge qurastyrylǵan Weblate ýeb-quraly arqyly tárjimelenedi.
Jol sany
Til sany
Tárjimelengen
GuestScreen úshin qazaq tilindegi tárjimelik jobasynda aǵymda tárjimelenetin 326 jol bar jáne 0.0 % aıaqtaldy. GuestScreen tárjimesine jarna qosqyńyz kelse, sizge osy serverde tirkelý qajet. Tirkelgińizdi belsendirgennen keıin, tárjime bólimine ótińiz.


text:
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:39
-
-
keshe 22:08
-
-
-
-
-
Prezıdentke Kaspıı teńizi jaǵalaýyndaǵy týrıstik klasterdi damytýǵa arnalǵan jobalar tanystyryldy
NUR-SULTAN: QazAqparat - Memleket basshysy Mańǵystaý oblysyna jumys sapary barysynda óńirdiń týrıstik áleýetimen tanysty, dep habarlaıdy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
Prezıdent Rixos Water World Aktau qonaq úı kesheniniń ınfraqurylymyn, sonyń ishinde jýyrda ashylǵan oıyn-saýyq parkin aralap kórdi. Aqtaý qalasynyń ońtústigindegi týrıstik aımaqty damytýǵa arnalǵan ınvestıtsııalyq jobalardy júzege asyrýǵa basa mán berildi.
Atap aıtqanda, ınvestorlar Memleket basshysyna golf klýby, saýda oryndary, vıllalary men apartamentteri bar halyqaralyq deńgeıdegi qonaq úıdiń qurylysy týraly aıtty. Nysan bıyl jyl sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi dep josparlanǵan.
Qasym-Jomart Toqaev usynylǵan ınvestıtsııalyq jobalarǵa oń baǵa berdi. Sonymen qatar týrıstik ınfraqurylymdy keńeıtip, jetildirýdiń jáne týrıster tartýdyń mańyzdy ekenin atap ótip, qurylys barysyn óz baqylaýyna alatynyn málimdedi.
- Atyraý jerinde Joshy ulysynan shyqqan 7 han bılik qurǵan
- QR Prezıdenti «TotalEnergies» basshylyǵymen jańa jobalardy talqylady
- QR Prezıdentine Eýrazııalyq damý bankiniń orta merzimdegi jospary tanystyryldy
- Altyn Orda baýyrlas elderdiń taǵdyrynda da aıryqsha iz qaldyrǵan – Prezıdent
- Qasym-Jomart Toqaev: Altyn Orda murasyn týrızmdi damytýǵa paıdalanýymyz kerek
- Senator týrızmdi damytý úshin teńiz vokzalyn salýdy usyndy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alandan soň sowet ýyllarynda döredilen, şol sanda ýurtdaky etniki azlyklaryň dilinde çykarylan gazet-žurnallaryň bir topary ýapyldy.
Ýogsam şol döwürde metbugatda erkinlik meýilleri güýçlenip, olar okyjylara has gyzykly, maglumata baý materiallary hödürlemegi güýçlendiripdi diýip, okyjylaryň käbiri ýatlaýar.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda ýapylan neşirler barada Lebapdaky habarçymz Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumaty diňläp, pikirleriňizi aýtsaňyz, hoşal bolarys.


text: 5 Men siziň araňyzda biriniň öz kakasynyň aýaly bilen ýaşaşýandygyny+ eşitdim. Hatda başga halklar hem şeýle ahlaksyzlyk*+ etmeýärler.2 Siz ahlaksyzlyk edýäne guwanýarsyňyzmy? Eýsem siz ony ýygnakdan çykaryp+, hasrat çekmeli dälmi?+3 Men ýanyňyzda bolmasam-da, ýüregim siziň bilen. Eger siziň ýanyňyzda bolan bolsam, şeýle iş eden adamy eýýäm höküm ederdim.4 Siz Halypamyz Isanyň ady bilen ýygnanyşanyňyzda, men hem Halypamyz Isanyň güýji bilen siziň ýanyňyzdadyryn.5 Ahlaksyz adam ýygnaga erbet täsir etmez ýaly, ony Şeýtana tabşyryň+. Şonda Halypamyzyň gününde ýygnak arassa bolar+.6 Siziň ahlaksyz adama guwanmagyňyz dogry däl. Eýsem azajyk hamyrmaýanyň tutuş hamyry turşadýandygyny+ bilmeýärsiňizmi?7 Täze hamyr bolmak üçin köne hamyrmaýany zyňyň. Pashalyk guzymyz+ Mesih janyny gurban berdi+, şonuň üçin indi hamyrmaýa gerek bolmaz.8 Baýramçylykda+ günäni we erbetligi aňladýan hamyrmaýaly çöregi däl-de, ýagşylygy hem hakykaty aňladýan hamyrmaýasyz çöregi iýeliň.9 Men ahlaksyzlyk* edýänler bilen gatnaşmaň diýip hat ýazypdym.10 Ýöne men şu dünýädäki+ ahlaksyz*, açgöz, talaňçy we butparaz adamlary göz öňünde tutmandym, ýogsam siz dünýäden çykmaly bolardyňyz+.11 Indi size şuny ýazýaryn: dogan ahlaksyz*, açgöz+, butparaz, arakhor+, talaňçy+ ýa-da sögýän bolsa, onuň bilen gatnaşmaň, hatda bir saçak başynda-da oturmaň+.12 Ýygnagyň daşyndakylar bilen näme işim bar? Siz ýygnakdakylary höküm etmeli dälmi näme?13 Dünýädäki adamlary Hudaý höküm edýär+. Siz welin «erbet adamy araňyzdan aýryň»+.


text:
29-njy awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň Başlygy Şarl Mişeliň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy. Taraplar Türkmenistanyň hem-de Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlaryny hem-de sebit howpsuzlygyna täsirini ýetirýän owgan meselesini ara alyp maslahatlaşdylar.
Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen hyzmatdaşlygy has-da giňeltmegi ugur edinýändigini tassyklap, bu gün biziň öňümizde gatnaşyklary giňeltmek wezipesiniň durýandygyny belledi. Bu gatnaşyklaryň meseleleri köpdürli bolup, olar özara gyzyklanma döredýär. Şol meseleleriň hatarynda Merkezi Aziýa sebitinde hem-de onuň bilen çäkleşýän zolaklarda parahatçylygy we howpsuzlygy saklamak, Durnukly ösüş maksatlaryny ýerine ýetirmek, energetika howpsuzlygy, ulag, ekologiýa, suw serişdelerini peýdalanmak meseleleri bar.
Söhbetdeşligiň dowamynda Ýewropa bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň hereket edýän hyzmatdaşlyk gurallarynyň çäklerinde, hususan-da, “Ýewropa Bileleşigi — Türkmenistan” bilelikdäki komitetiniň, Parlamentara dialogyň, Adam hukuklary boýunça dialogyň, daşary syýasat edaralarynyň arasyndaky konsultatiw duşuşyklaryň çäklerinde hem-de hyzmatdaşlygyň aýry-aýry meseleleri boýunça netijeli ösdürilýändigi aýratyn bellenildi.
Türkmen Lideri “Merkezi Aziýa — Ýewropa Bileleşigi” görnüşindäki sebitara gatnaşyklaryň bu ugurda nusgalyk bolup, Ýewropa Bileleşiginiň hem-de Merkezi Aziýa ýurtlarynyň syýasaty we howpsuzlygy babatdaky meseleler boýunça ýokary derejeli Dialogyň çäklerinde yzygiderli geçirilýän duşuşyklaryň netijeliligini nygtady. Olar sebitiň durnukly ösüşi bilen bagly meseleler boýunça pikir alyşmaga mümkinçilik berýär.
Ýewropa Bileleşiginiň Başlygy Türkmenistanyň we Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky ynanyşmak esasynda guralýan netijeli gatnaşyklar barada durup geçdi. Jenap Şarl Mişel Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň ýetip gelýän 30 ýyllygy bilen tüýs ýürekden gutlap, türkmen halkyna we onuň Liderine iň gowy arzuwlaryny beýan etdi.
Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk derejesiniň Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan iki gezek ykrar edilendigini hem-de 2021-nji ýyly «Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly» diýip yglan etmek baradaky Türkmenistanyň teklip eden Kararnamasynyň biragyzdan kabul edilendigini belläp, Ýewropa Bileleşiginiň Başlygy Şarl Mişeli Türkmenistanyň Bitaraplyk gününiň baýramçylygyna çagyrdy. Çakylyk hoşallyk bilen kabul edildi.


text:
Üns ber! Biziň saýtymyzyň esasy maksady Siziň saglyk babatdaky gözýetimiňizi giňeltmekdir. Şonuň üçin-de, saýtyň sahypalarynda berilýän maglumatlaryň esasynda öz-özüňi bejermek maslahat berilmeýär. Öz-özüňi bejermeklik düýpli kynçylyklara uçradyp, janyňyza howp salmagy ähtimal. Lukmanlar saýtyň üsti bilen size bejeriş berip bilenoklar. Lukmanlaryň jogaplary, makalalar, jemgyýetçiligiň teswirleri diňe maslahat hökmünde kabul edilmeli.
OKYJYDAN: BIZIŇ HAJATHANA ÝAGDAÝYMYZ
ÝUNISEF (UNICEF) halkara guramasynyň hasabatyna görä, dünýäniň ilatynyň üçden bir bölegi, ýagny 2,4 milliarddan gowrak adam hajatyny arassa hajathanada kanagatlandyryp bilmeýär – ýa olaryň öýünde hajathana ýok ýa-da hajathanalary arassaçylyk standartlaryna laýyk gurulmadyk.
Meniň ýaşaýan we işleýän şäherim hem şol sana girýärmikä diýýärin. Anyk mysallarda aýtsam:
▶ Şäherimizde sanitariýa infrastrukturasy, şol sanda lagym (kanalizasiýa) ulgamy talabalaýyk gurnalmadyk. Her jaý hajathanasyny özi gurdurýar we ony wagtly-wagtynda ýörite hajathana taşlandylaryny äkidýän ulaga kireý berip boşadyp durýar.
▶ Şäherimizde iş binalarynda hajathanalar ýok. Käbir hajathanalary bar bolan iş merkezlerindäki hajathanalaryň bolsa lagym ulgamy ýok. Netijede ýakymsyz ysly taşlandylar akyp gitmän, toplanyp durýarlar. Mejbury ýagdaýda şol hajathanalara 50 teňňe töläp girmeli bolýar. Olaryň içinde bolsa ne arassaçylyk serişdeleri bar ne-de bol suw. Iň bärkisi, eliňi ýuwmaga hem şertler ýok.
▶ Dükanlaryň, toý zallarynyň, restoranlaryň, kafeleriň köpüsiniň arka tarapyndan ýörär ýaly däl. Arassa hajathanalaryň elýeter däldigi zerarly, adamlar gijesine binalaryň arkasynda bukulyp hajatlaryny kanagatlandyrýarlar.
▶ Dünýäde üç mekdepden birinde hajathana ýok we 900 million mekdep okuwçysy gerekli şertleriň ýokdugy sebäpli, hajathanadan soňra ellerini ýuwup bilmeýärler. Gynansakda, biziň mekdeplerimiziň hem aglabasy şolaryň içine girýär.
▶ Gyşyna sowuk, hapa howanyň aşakdan gelip durmagy, elbetde, hemme adamyň, ylaýta-da aýal maşgalanyň bölüp çykaryş agzalarynyň saglygyna howp salýar.
▶ Iň erbedi hem, banýalardan, hajathanalardan çykýan hapa suwlar üsti açyk kanallara, joýalara akdyrylýar. Ösüp barýan ýurtlarda ähli keselleriň 80% hapalanan agyz suwy zerarlydyr. Oba ýerlerinde ýaşaýan adamlar üsti açyk kanallardan suw içýärler. Şäheriň üsti açyk giň kanallaryna akdyrylýan hapalaryň howanyň üsti bilen ýa-da gönüden-göni şol agyz suwy edip içilýän kanallara barma howpy bar.
Meniň şäherim arassa hajathanalary, arassa daşky gurşawy we sagdyn ilaty gazanmak üçin nämeler edip biler?
↪ Hajathanalardan, banýalardan çykýan hapa suwlar lagym ulgamynyň turbalaryna ýa-da üsti örtülen beton çukurlara akyp gider ýaly edilmeli. Soňra hem ýörite çukurlara akdyrylyp, zyýansyzlandyrylmaly.
↪ Her bir mekdebi talabalaýyk hajathanalar we gerekli arassaçylyk serişdeleri bilen üpjün etmeli.
↪ Ýaşaýyş, iş, dynç-alyş, söwda merkezlerinde we beýleki köpçülik ýerlerinde içinde gigiýena serişdeleri bar bolan hajathanalaryň gurulmagyny gazanmaly.
↪ Hajathanalaryň arassaçylygyna gözegçilik edýän toparlar döredilmeli. Hajathana arassaçylygy we daşky-gurşaw barada mekdeplerde we dürli mediýa ulgamlarynda gürrüňdeşlikler geçirmeli. Baýrakly ýaryşlar arkaly hem köpçüligiň ünsüni çekip bolar.
Patma, okyjy.
Makalada beýan edilýän pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli. Makaladaky pikirler redaksiýanyň garaýyşlaryna gabat gelmän biler.
- 2759 gezek okalan


text: 36 Mahyryň+ ogly, Manaşanyň agtygy, Ýusubyň çowlugy Gileadyň nesliniň tirebaşylary Musanyň we ysraýyl baştutanlarynyň ýanyna gelip:2 «Agam, Ýehowa saňa bije atyp+, ysraýyllara mülk paýlamagy tabşyrdy. Ýehowa doganymyz Selophatyň gyzlaryna-da mülk bermegi buýurdy+.3 Eger olar ysraýylyň başga taýpasyna durmuşa çyksa, mülkleri atamyzyň adyndan aýrylyp, şol taýpa geçer. Şeýdip, biziň paýymyza düşen miras elimizden alnar.4 Ysraýyllar üçin Azatlyk ýyly+ gelende, gyzlaryň mülki durmuşa çykan taýpasyna berler. Olaryň mülki biziň taýpamyzdan alnar» diýdiler.5 Ýehowanyň buýrugy bilen, Musa halka şeýle diýdi: «Ýusubyň ogullarynyň aýdýany dogry.6 Ýehowa Selophatyň gyzlary hakda şeýle tabşyryk berýär: „Olar islän adamyna durmuşa çykyp biler, ýöne barjak adamy öz taýpasyndan bolsun.7 Ysraýyllar ata-babalaryndan miras alan mülküni gorap saklasyn, mülküni bir taýpadan başga taýpa geçirmesin.8 Ysraýylyň islendik taýpasyndan mülk alan gyz atasynyň taýpasyna durmuşa çyksyn+. Şonda ysraýyllaryň her biri ata-babasyndan miras galan mülküni gorap saklar.9 Ysraýyllar miras alan mülküni gorap saklasyn, mülküni bir taýpadan başga taýpa geçirmesin“».10 Selophatyň gyzlary Ýehowanyň Musa aýdyşy ýaly-da etdiler+.11 Selophatyň gyzlary+ Mahla, Tirsa, Hogla, Milka we Noga kakasynyň garyndaşlaryna durmuşa çykdylar.12 Atasynyň mirasy öz taýpasynda galar ýaly, olar Ýusubyň ogly Manaşanyň taýpasyna durmuşa çykdylar.13 Ýerihonyň garşysynda, Iordanyň boýunda ýerleşýän Mowap düzlüginde Ýehowanyň Musa arkaly ysraýyllara beren tabşyryklary we hökümleri şulardyr+.


text:
Bir adam Musa (a.s) pygamberiň ýanyna gelip:
– Eý, Musa! Haýwanlaryň diline düşünmek isleýärin, meniň üçin dileg-doga edäý! Olaryň diýýän zatlaryndan sapak alyp, menem gowy adam bolaýyn – diýýär. Şonda hezreti Musa (a.s) ol adama:
– Bar, işiň bilen bol! Şu bolşuň has gowudyr. Gerdeniňe göterip bilmejek ýüküňi aljak bolma! – diýýär. Emma ol adam öz diýenine tutup dur diýýär:
– Eý, Musa (a.s)! Hiç bolmasa, şu gapymdaky horaz bilen itimiň diline düşüner ýaly edäý!
Hezreti Musa (a.s) ahyry razy bolýar we doga edýär. Ol adam begenjine öýüne tarap ýelk ýasaýar. Ertesi gün ir bilen hyzmatkär ertirlik suprasyny taýynlap durka bir çörek bölejigi ýere gaçýar. Horaz ylgap gelip, şol lukmany gapýar. Şonda it:
– Horaz, bu edýäniň dogrumy? Sen bugdaý bilen arpa hem iýip bilýärsiň, men bolsa başga zat iýip bilemok. Näme üçin meň nesibämi alýarsyň? – diýip, horaza hemle atýar. Horaz:
– Aýdýanyň dogry! Ýöne sen gaharlanma. Ynhalekgin, ertir hojaýynyň eşegi öler welin, şondan garnyňy oňatja göjärsiň – diýýär.
Ýaňky adam olaryň gürrüňine hakyt düşünýär diýýär. Onsoň derrew eşegini bazara äkidip satýar. Adam ertesi günem horaz bilen itiň gürrüňine gulak salyp görýär. It horaza gaharlanyp:
– Hany, eşek ölmelidi, menem garnymy doýurmalydym – diýip jabjynýar. Horaz bolsa:
– Eşek öldi, ýöne başga ýerde öldi. Gaharlanyp oturasy iş ýok. Ertir hojaýynyň aty ölýär, ana şonda-ha baý, doýmak doýarsyň – diýýär. Muny eşiden adam derrew atyny hem satýar. Öz ýanyndanam «Haýwanlaryň diline düşünmegiň gaty kän peýdasy boljagow» diýip pikir öwürýär. Ertesi gün ýene horazy bilen itiniň arasynda bolup geçýän gürrüňlere gulak gabardýar. It ýene horazyň üstüne azgyrylýarmyş. Horazy ýalançylykda aýyplaýarmyş. Horaz indi başga gürrüň tapýar:
– Men ýalan sözlemedim-ä! At öläýmelidi, ýöne eýämiz aty hem bazara çykaryp satdy. Sen gaharlanyp oturma! Ertir hojaýynymyz iň gymmatly zadyndan dynýar, ýagny hyzmatkär ölýär. Ana, şonda bişirilen naharlardan hemmämiz garnymyzy doýrarys.
Muny eşiden adam hiç pikirlenmän hyzmatkärini hem satyp goýberýär. Ertesi gün ýene ol ýene-de öňki edähedine eýerip, iti bilen horazynyň gürrüňini diňlemäge çykýar. Itiň gaharlanyşy öňküleriň çaky dälmiş. Esli wagt bäri aldanyp ýörendirin öýdýärmiş. Horaz bolsa öz sözüne ynandyrjak bolup hil-heläkmiş:
– Men ýalançy däl, it dost. Hyzmatkärem öldi, ýöne başga ýerde. Sebabi eýämiz ony hem satdy. Ýöne ýalňyşdy, bela ilki bilen eşege gelmelidi, şeýdibem eýämiz aman galmalydy. Ýöne eşegi satdy, soňra bela atyň başyna geljekdi, aty hem satdy oturyberdi. Ýeri bolýar, ony satdyň diýeli, hyzmatkäri näme üçin satdyň diýsene?! Ony hem satdy ahyry. Indi bela onuň öz başyndan iner. Gezek eýämizde, ertir öler. Ana şonda welin, hökmany suratda, hemmämiz doýarys.
Horazyň bu sözlerini eşiden adam akylsyz kellesine urmaga başlaýar. Ýöne nätjek, boljak iş bolupdyr.
*****
Adamlar öz başlaryna gelen islendik erbetligi haýra ýormaly. Sebäp diýseňiz, olar başga bir uly belany sowýar, bela-beterleriň öňüne böwet bolýar. Herki hadysanyň soňunda nähili haýyrlaryň gizlenendigini bilip bolmaýar ahbeti. Haýyr ýaly bolup görünýän zat şer, şer ýaly bolup görünýän zat haýyr bolup biler. Ynsan tiz-tizden Hudaýyň ýoluna sadaka berip, başyna geljek belalary sowmaly. Herki zadyň özüne mahsus sadakasy bardyr. Mal-emlägiň, diliň, ylmyň, saglygyň, wagtyň …


text:
-
-
-
-
-
-
-
keshe 22:47
-
-
keshe 22:15
-
-
-
keshe 21:25
-
-
-
-
keshe 20:59
-
-
-
keshe 20:30
-
100 jańa oqýlyq: Ǵalymdar «Ádebıet teorııasy» jınaǵyn talqylady
ALMATY. QazAqparat- «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda aýdarylǵan «Ádebıet teorııasy» jınaǵyn ǵalymdar talqylady, dep habarlaıdy QazAqparat.
Konferentsııada kirispe jáne 4 tomdyq antologııadan turatyn «Ádebıet teorııasy» jınaǵyn aǵylshyn tilinen qazaq tiline aýdarý kezindegi jumystar saralandy. Aýdarma sapasy, jańa ǵylymı uǵymdar, termınder qoldanysy sóz boldy. Ǵalymdar bir top batys ádebıetshileri daıyndaǵan eńbektiń mazmuny men qurylymyna jáne olardy oqý baǵdarlamasyna engizý máselelerine keńinen toqtaldy.
«Bul eńbek AQSh pen Anglııada úsh ret basylyp shyqqan. Kitap avtorlary Djýlı Rıvkın men Maıkl Raıan. Ekeýi de tájirbıeli ustaz. Ár qaısysy 20 jyldan astam ýaqyt kolledjder de dáris bergen. Atalǵan jınaqtardyń aýqymy keń. Bul kitaptar ádebıettanýdy basqa salalarmen baılanystyra otyryp, oǵan anaǵurlym keń kózqaras qalyptastyrady», -dedi fılologııa ǵylymdarynyń doktory Kenjehan Matyjanov.
Ǵalymdar men ádebıetshiler bul eńbekterdiń qazaq tiline aýdarylýy qazaqstandyq ádebıet salasy men ǵylymı ortanyń damýyna, tilimizdiń zamanǵa saı áleýetin arttyrýǵa zor úles qosatynyn atap ótti.
«Antologııanyń ekinshi tomyndaǵy men erekshe nazar aýdarǵan taqyryptar R. Barttyń «Avtordyń ólimi» jáne «Shyǵarmadan mátinge» taqyryptarynda usynylǵan mańyzdy tujyrym-taldaýlary boldy. Sondaı-aq, «Bılikke qushtarlyq» ataýymen engen F.Nıtssheniń, «Dıfferans», «Qaterli tolyqtama» taqyrybyndaǵy Jak Derrıdanyń, «Tús jorý» men «Tylsym» tujyrymdary búgingi ádebı týyndy tabıǵatyn taný úshin de, teorııalyq taldaýlar negizderin qalyptastyrý úshin de qajetti dúnıeler»,-dedi fılologııa ǵylymdarynyń doktory Janat Áskerbekqyzy.
«Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasy aıasynda 48 oqýlyq aýdaryldy.
- Karantındi jeńildetý: Almatyda 11 aýrýhana qalypty jumys rejımine kóshirildi
- Almatyda 5 qabatty turǵyn úı órtendi
- Almatyda «qyzyl» aımaqtyń karantındik shekteýleri taǵy 7 kúnge sozylady
- Mektepte ballonnan shashylǵan ýyttan birneshe oqýshy zardap shekti – Almaty
- Kókjaılaý Іle Alataýy ulttyq parkiniń quramyna kirgizilmek
- Іlııas Esenberlınniń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kórme ashyldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Bu protest çäresini gurnan we oňa ýolbaşçylyk eden gürjüstanly kino režissýory Zaza Swanidze žurnalistlere beren interwýusynda «Biziň häzirki hökümetimiz Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň önümi, ol bolsa biziň ýurdumyza hiç hili gowulyk getirmedi» diýip, nygtady.
Gürjüstanyň häzirki prezidenti Mihail Saakaşwili 2004-nji ýylda «Bägül rewolýusiýasy» diýlip at berlen halk çykyşlarynyň netijesinde häkimiýet başyna gelipdi. 2005-nji ýylyň sentýabrynda bolsa, Tbilisiniň halkara aeroportyndan şäheriň merkezine barýan esasy transport ýoluna Jorj Buşuň ady dakylypdy.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň arasynda geçirilen telefon arkaly söhbetdeşlikde ikitaraplaýyn we sebit gün tertibiniň ileri tutulýan meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy diýip, Döwlet habarlar agentligi habar berýär.
Söhbetdeşligiň başynda Gurbanguly Berdimuhamedow russiýaly kärdeşini doglan güni bilen gutlady we oňa berk jan saglygyny hem-de Russiýanyň dostlukly halkynyň bähbidine alyp barýan döwlet işinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Iki ýurduň Liderleri söwda-ykdysady ulgamda hyzmatdaşlygy maslahatlaşdylar. Şunuň bilen baglylykda, 2021-nji ýylda ikitaraplaýyn haryt dolanyşygynyň artandygy kanagatlanma bilen bellenildi. Türkmen statistikasyna laýyklykda, şu ýylyň 8 aýynda, 2020-nji ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, haryt dolanyşygy 12,5 göterim artdy. 2021-nji ýylyň 8 aýynda ikitaraplaýyn haryt dolanyşygynyň umumy möçberi 1 milliard 86 million amerikan dollaryna barabar boldy.
Nebitgaz ulgamynda hem-de gazhimiýa, awtomobil senagaty, gämigurluşyk, howa ulagy we beýleki ulgamlarda özara gatnaşyklar üstünlikli ösdürilýär.
Söhbetdeşligiň barşynda Hazar «bäşliginiň» çäklerinde özara gatnaşyklar köptaraply hyzmatdaşlygyň möhüm ugry hökmünde görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmen Lideri Türkmenistanyň şu ýyl Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň nobatdaky sammitini geçirmäge taýýardygyny tassyklady.
Türkmen tarapy dünýädäki ýeňil bolmadyk pandemiýa zerarly ýüze çykan çylşyrymly ýagdaýa düşünmek bilen, bu sammitiň ýüzbe-ýüz görnüşde geçirilmegini möhüm hasaplaýar. Munuň özi häzirki wagtda gün tertibinde durýan wajyp meselelere içgin seretmek zerurlygy bilen şertlendirilendir. Şolaryň hatarynda durnuklylyk we howpsuzlyk, ekologiýa hem-de daşky gurşawy goramak, Hazarda ykdysady hyzmatdaşlyk meseleleri bar. Mundan başga-da, sammit Hazarýaka döwletleriň Baştutanlarynyň ikitaraplaýyn duşuşyklaryny geçirmäge mümkinçilik döreder. Zerur bolan ýagdaýynda, Türkmenistan sammiti guramak meseleleri boýunça içgin pikir alyşmak üçin Russiýa Federasiýasynyň wekilini kabul etmäge taýýardyr.
Telefon arkaly söhbetdeşligiň ahyrynda Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Wladimir Putin Türkmenistanyň we Russiýa Federasiýasynyň dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk hem-de strategik hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna berk ygrarlydyklaryny tassyklap, birek-birege we iki ýurduň halklaryna iň gowy arzuwlaryny beýan etdiler.


text:
Daş töweregimizde köp ajaýyp, üýtgeşik we hatda geň galdyryjy zatlar bolup geçýär. Ýakyndan synlamak we görmek ýeterlik, sebäbi tebigat ajaýyp we aýratyn bolup biler.
1. Kristala öwrülen koýotyň kellesiniň çanagy
2. Süýrenýän daşlar
Alymlar bu tapmanyň üstünde uzak wagtlap göreşdiler - daşlaryň çöl ýerlere süýşüp, yzlaryny galdyryp, hiç kim bu hadysany öz gözleri bilen surata düşürip bilenok. Görnüşi ýaly, (teoriýa) daşlar temperaturanyň we ýeliň tapawudy sebäpli gaty pes tizlikde hereket edýär - gijelerine sowuk bolanda daşlaryň aşagynda kondensasiýa emele gelýär, şemalyň kömegi bilen daşlar taýpyp süýşýär sözüň doly manysynda birnäçe millimetr, soň bolsa yssyda ýol doňýar we ş.m.
3. Namibiýanyň jadyly tegelekleri
"Jadygöýiň tegelekleri", "ajaýyp tegelekler", "jadyly tegelekler", "syrly tegelekler" - diametri 2-15 metr bolan ösümliksiz gury ýaşyl otlaryň halkasy bilen gurşalan tegelek ýerler. Hiç hili sebäpsiz ýitip, ýüze çykyp bilerler. Olaryň ömri takmynan 75 ýyl, görünýän zatlaryndan şu wagta çenli hiç kim düşündirip bilenoklar. Otlaryň öz-özüni guramagy barada bir teoriýa bar - gurak sebitlerde ösmegi "has girdejili"
4. Samyrlar "çeýnänleriden" soň agajyň görnüşi
5. Tebigatyň özi tarapyndan döredilen ideal pirit kublary
6. Fulgurit: gumda ýyldyrym çakmagynyň netijeleri
7. Şahalaryny 3 täze agaja öwüren döwülen sosna
8. Derini şol bir ýerde birnäçe gezek çalşan düşdüş
9. Piksel ýapragy
10. Pomidor "Sauronyň gözi"
11. pişigiň penjesinde 7 sany ýumşajyk ýassyjakly barmaklary bar
12. Towuk ýumurtgasynyň ideal togalak görnüşi
13. Tomzakda ösen Kordiseps
14. Tarantul möýüniň heliseri
15. Dört sany sarysy bilen ýumurtga
16. Şäniksiz awokado
17. Agajyň içinde golf topy
18. It ýaly görünýän agajyň kesilmegi
19. Agaç gabygynyň deformasiýasy
20. Agajyň sütüninden akýan çeşme
G. Maral


text:
Türkmenistanyň Prezidenti BMG-niň ýokary derejeli forumynda çykyş etdi
(Maglumat çeşmesi: TDH) 25-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Gazylyp alynýan pudaklar durnukly ösüşiň hereketlendirijisidir» diýen ugur bilen geçirilen ýokary derejeli ählumumy «tegelek stoluň» başyndaky maslahata gatnaşdy. Onlaýn görnüşindäki maslahaty Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterriş geçirdi. Oňyn bitaraplyk, parahatçylyksöýüjilik we netijeli halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasaty yzygiderli durmuşa geçirýän Türkmenistan BMG bilenDoly oka
Telefon arkaly söhbetdeşlikler
(Maglumat çeşmesi: TDH) 13-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we Gazagystan Respublikasynyň Prezidenti Kasym-Žomart Tokaýewiň arasynda telefon arkaly söhbetdeşlik boldy. Goňşy döwletleriň Baştutanlary mähirli salamlaşyp, birek-biregi ähli musulmanlar üçin mukaddes bolan aýyň tamamlanmagy hem-de Oraza baýramy bilen gutladylar. Rehimdarlyk, ynsanperwerlik, hoşniýetlilik, päk ahlaklylyk ýaly umumadamzat ruhy gymmatlyklarynyň nyşany bolan bu ajaýyp baýramyň iki ýurduň weDoly oka
Ösüşlere goşant
(Maglumat çeşmesi: TDH) Aşgabat şäheriniň häkimligi we jemgyýetçilik guramalary paýtagtymyzda 10 — 25-nji maý günlerinde ekologik çäräni guramak barada başlangyç bilen çykyş edýär. Bu çärä isleg bildirýän adamlaryň ählisi gatnaşyp biler. Ekologik abadançylyk barada alada hormatly Prezidentimiziň alyp barýan durmuş ugurly syýasatynyň aýrylmaz bölegi bolup durýar. Her bir türkmenistanlynyň saglygyny, doly bahaly we bagtyýar durmuşynyDoly oka
Toý-baýramly günleriň beýany
(Maglumat çeşmesi: TDH) 25-nji maýda ýurdumyzyň umumybilim berýän orta mekdepleriniň ählisinde «Soňky jaň» dabaralary geçirildi. Bu ajaýyp baýram «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» şygary astynda geçýän, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy hem-de Aşgabadyň 140 ýyllygy bellenilýän ýylda uçurymlaryň onlarça müňüsi üçin ýatdan çykmajak waka öwrüldi. Her bir adamyň durmuşynda mekdep bilen hoşlaşyk pursady tolgundyryjy duýgularDoly oka
Türkmenistanyň Prezidenti BMG-niň ýokary derejeli forumynda çykyş etdi
(Maglumat çeşmesi: TDH) 25-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow «Gazylyp alynýan pudaklar durnukly ösüşiň hereketlendirijisidir» diýen ugur bilen geçirilen ýokary derejeli ählumumy «tegelek stoluň» başyndaky maslahata gatnaşdy. Onlaýn görnüşindäki maslahaty Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterriş geçirdi. Oňyn bitaraplyk, parahatçylyksöýüjilik we netijeli halkara hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasaty yzygiderli durmuşa geçirýän Türkmenistan BMG bilenDoly oka
«Aşgabat-sitiniň» gurluşygyna badalga berdi, täze ýaşaýyş toplumy açyldy
25-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabat şäheriniň güni we paýtagtymyzyň 140 ýyllyk baýramy mynasybetli paýtagtymyzyň demirgazygynda «Aşgabat-siti» iri ýaşaýyş toplumynyň düýbüni tutmak we iki gatly täze ýaşaýyş jaýlaryny ulanmaga bermek boýunça guralan dabaralara gatnaşdy. Şeýle hem şol gün bellenilýän goşa baýramyň hormatyna Aşgabadyň ýollaryna «Hyundai All New Super Aero City» kysymly täze awtobuslaryň köpDoly oka
Dünýäde iň uzyn adam
Ginnesiň Rekordlar kitabynda berilýän maglumatlara laýyklykda, häzirki wagtda dünýäde iň uzyn adam türk fermeri Soltan Kösendir. Ol 1982-nji ýylyň 10-njy dekabrynda Mardinde doglupdyr. Onuň boýy 2 metr 51 santimetr. Dabanynyň boýy 36 santimetre ýetýär. Soltan Köseniň dabanynyň uzynlygy 1982-nji ýylda Parižde doglan, Marokkada ýaşaýan Brahim Takiolahyňkydan iki santimetr gysgadyr. Brahimiň dabanynyň uzynlygy 38,1 santimetr diýlipDoly oka


text:
Gurbanlyk bermek bu näme zat…
Bir Türkmen ildeşimiziň Tmolympiad websaýtynda Gurbanlyk barada beren soraglaryna bir ildeşimiziň Mesihilik nukdaý nazardan beren jogabyny şu taýda ýerleşdirmegi makul bildik!
Ondan başgada tizara bütin Islam dünýäsinde “gurbanlyk baýramy” bellenip geçilýär, ýöne biziň ildeşlerimiz munuň manysyna düşünýärmi we Hudaýyň hakykatda näme isleýändigini bilýärlermi diýen pikire esaslanyp Mukaddes Ýazgylara esaslanyp bu makalanyň ýazylandygy üçin, muny websaýtymyzda ýerleşdirmegi makul bildik!
Gurbanlyk barada ýazan öz pikirleriň üçin we soran soraglaryň üçin minnetdar! Elbetde, köp ildeşlerimiz seniň ýazanlaryňa öz pikirlerine we dini ynançlaryna esaslanyp gyzykl jogaplar beripdir. Şol arada sen “hristianlar hem gurbanlyk berýärlermi?” diýip hem sorag beripsiň. Bu soragyňa we başgada käbir soraglaryňa jogap ýazmagy makul bildim.
Ilki bilen “gurbanlyk” getirmegiň garyplara ýardam ýada mätäçleri doýurmak diýen düşünjeden ötri ruhy manysy bardyr. Her bir ruhy many berilen däbiň nireden gelip çykandygyny bilmek üçin Ähli zadyň Ýaradyjysy bolan Hudaýa ýüzlenmeli we Hudaýyň sözünden jogap agtarmak dogry bolýar. Bu sebäpden “gurbanlygyň” gelip çykyşy başlangyçdan başlanýar. Adam ata we How ene Hudaýyň diýýänine boýun bolman, öz ýollaryny saýlan-da olar bilen Hudaýyň arasynda ruhy aragatnaşyk bozulýar, we Hudaýyň eýýäm öňünden duýduryş berişi ýaly olar ölümli bolýarlar ýagny hem ruhy we fiziki taýdan ölümli bolýarlar. Olar hemme zadyň doly garmoniýada ýagny doly ylalaşykda bolan ýeri bolan Erem bagyndan kowulýarlar, munuň sebäbi hem olaryň tebigaty üýtgeýar, olar mundan beýläk Hudaý bilen kämil aragatnaşykda ýaşap bilmeýärler, Hudaýyň olara bolan gatnaşygy üýtgemeýärde, olaryň Hudaýa bolan gatnaşygy üýtgeýär. Şeýle ýagdaýa uçranlarynda, olar ezýet çekip başlaýarlar, şeýle boýun bolmasalarda Hudaý ilkinji bolup olara el uzadýar, ýagny ýalaňaç bolan Adam ata we How ene üçin Hudaýyň özi bir haýwan öldürip, haýwanyň hamyndan olar üçin egin-eşik edip olary geýindirýär. Şonda ilkinji gezek ýer ýüzünde haýwan öldürilip gan dökülýär. Ozal başda eýýäm Hudaý olary ýagny ynsanlary yzyna gaýtaryp getirmek üçin bir plan emele getirýär. Şol döwülen ruhy aragatnaşygy dikeltmek üçin kämil töleg gerekdi, muny bildirmek üçin bolsa Hudaý olara bir ýol berdi, ýagny tä kämil gurbanlygy, tölegi Hudaýyň Özi öz wagtynda üpjün edýänçe, özüniň ýanyna ynsanyň gelip wagtlaýynça aragatnaşykda bolup bilmekleri üçin we Hudaýyň günä bolan gahar gazabyny wagtlaýynça aradan aýyrmak üçin “haýwan gurbanlyk getirmek düzgünini emele getirdi” Adam atadan başlap, “haýwan gurbanlyk getirilende” olar Hudaýyň eýýäm olara gutulyş berjek ýagny kämil gurbanlyk getirjek wagtyny, ýagny Onuň rehimini we merhemetini ýatlap iman bilen muny ýerine ýetirip başladylar. Bu Adam atadan başlap, onuň ilkinji ogullar Habyl we Kabylyň mysalynda, Nuh we onuň ogullarynda, Ybraýymda, Yshakda, Ýakupda we Ýusupda soňra olardan dörän Ysraýyl halkynyň durmuşynda wagty bilen Hudaýyň dünýä getirjek kämil gurbanlygynyň simwoly hökmünde ýerine ýetirilip gelinipdi. Uly bir halk dörände bolsa Hudaý Musa pygamber arkaly bu däp dessuryň daşynda ýene birnäçe däp dessurlar berip kanunlar beripdir. Emma olaryň ählisi hem Hudaýyň geljekde ýerine ýetirjek ajaýyp gutulyş planynyň asly bolman kölegesi bolupdyr. Ol berilen kada kanunlaryň ýene bir maksady hem ynsanlara özleriniň näderejede kämil däldiklerini we Hudaýyň rehimine we merhemetine, ýagny Halasgärine mätäçdiklerine düşünmekleri üçin hem berilipdir. Ine Mukaddes Ýazgylardan şeýle sözler bar: “Mukaddes Kanun oňat zatlaryň asly däl-de, kölegesidir. Şu sebäpli her ýyl üznüksiz hödürlenen şol bir gurbanlar bilen Hudaýa ýakynlanlary hiç haçan kämillige ýetirip bilmez.”
Gysgaça aýdanda gurbanlygyň taryhy we esasy ine şu ýokardaky aýdylanlardan ybarat, bu sebäpden “haýwan gurbanlyk getirmegiň” esasy maksady açlary doýurmak bolman Hudaý bilen ynsanyň arasyndaky ruhy gatnaşyk we Hudaýyň Özüniň biziň günälerden, şeýtanyň güýjünden we geljekgi dowzah odundan ýagny baky ruhy ölümden gutulmagymyz üçin üpjün etjek “Kämil çirksiz Gurbanlygynyň” ýatlatma simwoly, ýada saýasydyr. Bu bilen baglylykda, näme üçin Isa Mesihe iman edýänler “gurbanlyk getirmeýärler” diýen soraga jogap. Isa Mesihe iman edýänler, Hudaýyň eýýäm asyrlaryň jümmşinde eýýäm öňünden şol simwollar we mysallar arkaly, we pygamberleriň öňünden aýdyp geçen pygamberlikleri esasynda “Şol wada edilen Kämil Gurbanlygyň” Isa Mesihde Hudaýyň dünýä ýollandygyna ynanýandyklary üçin bu günler Köne Ähte bagly bolan kanun däp dessurlary aradan aýrylýandygy üçin we hakyky Hudaýyň Özüniň üpjün eden gutulyşynyň gelendigi sebäpli ýerine ýetirmeýändigidir! Mukaddes Ýazgy ine bu barada şeýle diýýär: “Onda Kanun näme gerek boldy? Kanun özüne wada edilen, Ybraýymyň neslinden bolan Mesih gelýänçe perişdeler arkaly araçynyň eli bilen düzgünleşdirilip, jeneýatlar sebäpli ähte goşuldy…Şeýlelikde, biz iman bilen aklanar ýaly, kanun Mesih gelýänçe biziň terbiýeçimiz boldy. Iman geleni üçin, biz indi terbiýeçiniň gol astynda däldiris. Çünki siziň hemmäňiz Mesih Isa bolan imanyňyz arkaly Hudaýyň ogullarysyňyz…Mesihiňki bolsaňyz, onda Ybraýymyň nesli, berlen wada boýunça mirasçysyňyz!”
Bular bolsa meniň ýokarda aýdyp geçenlerimiň tassyklanmasy bolýar. Bu sebäpden hem Isa Mesihiň dünýä gelmegi Hoş Habar diýilip atlandyrylýar, ýagny şol ozal-başda Hudaýyň wada edeni we Onuň üçin ýol taýýarlany dünýä geldi we Ol kämil “Gurbanlyga” iman getirmek arkaly bolsa şol ýitirilen aragatnaşyk dikeldilýär!
Ýöne gynansak-da, musulman ildeşlerimiz Hudaýyň üpjün edenine iman getirmän, kämillige ýetirmejek köne däp dessurlarda ýaşaýarlar! Isa Mesihiň dünýä gelmegi bilen Täze Äht emele geldi, Köne Äht öwrenilsede indi onuň güýji ýok bolup galýar! Bu sebäpden hem “mal gurbanlyk” getirmegiň zerurlygy galmaýar-da iman arkaly Hudaýyň rehimi we merhemeti arkaly Özüniň üpjün edenini, ýagny adamzadyň günäleriniň jezasyny öz gerdeninde çeken, töleg hökmünde janyny gurban edip mukaddes ganyny döken, ölümden direlip ölümiň we şeýtanyň güýjünden eňiş gazanan Isa Mesihine iman getirilmelidir! Hudaýyň bu ajaýyp gutulyşy hakynda bolsa dünýäniň soňuna çenli her bir ynsana buşluk hökmünde ýetirilmelidir!
Guzy ýada mal gurbanlyk getirmek baradaky Mukaddes Ýazgylarda duş gelýän wakalar hakynda aýratyn durup geçmäge bu taýda wagt ýok, emma şeýle edilmek mümkinçiligi bolan bolsady, olar arkaly Hudaýyň ajaýyp gutulyş planynyň asyrlar jümmşinden gyzyl sapak ýaly bolup geçýandigini görüp bolýar!
Eger bu ýazylanlary uzyn görmän soňuna çenli okan bolsaňyz, köp minnetdar we size bir telpek! J


text:
Barak Obama
Barak Hüseýin Obama (4 Awgust 1961) — Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň prezidentidir (2009-2017). Ol 2008-nji ýylyn 4-nji noýabrynda bolup geçen saýlawda Amerikanyn 44-nji prezidenti saýlandy we prezidentlik wezipesini Jorj Buşdan aldy. 2012-nji ýylyň 6njy noýabrynda ol dalaşgär Mit Romni bilen bolan saýlawda ikinji gezek Amerikanyň prezidenti bolmagy başardy. Ol Amerikanyň ilkinji garaýagyz prezidentidir.
Durmuşy[düzet | çeşmäni düzet]
Ol Amerikanyň Gawaý ştatynyň Gonolulu şäherinde 1961-nji ýylyň 4-nji awgustynda doguldy. Özi bilen bir ada eýe bolan kakasy keniýaly ejesi Ann Dunham bolsa Amerikalydy. Obama heniz 2 yaşyndaka onyň ejesi we kakasy aýrylyşdylar we kakasy Bostondaky Garward uniwersitetinde doktorlyk derejesini aldy we keniýa yzyna dolandy. Ejesi bolsa okamaga gelen bashga bir talyp bilen ikinji gezek durmuş gurdy, Obamanyň kakasy hem öweý kakasy hem dine ähmiyet bermeýän musulmanlardandy.
Ejesi we kakasy bilen Indonezýa göçen Obama Jakartada başlangyç bilim aldy we soňra yene Gonoluluwa gaydyp gelen Obama 1979-njy ýylda orta bilimi gutaryancha ejesi we babasy bilen ýaşady. Ol 1983-njı ýylda Nýu-Ýorkdaky Columbia uniwersitetiniň syýasy bilimler bölüminden uçurym boldy. 1988-nji ýylda Garward uniwersitetiniň hukuk fakultetine girdi. Garward uniwersitetinde talyp mahaly talyplar tarapyndan ýöredilýän "Harvard Law Review" zhurnalynyn ilkini afro-amerikan baş dolandyryjysy boldy. 1991-nji ýylda aklawjy diplomyny aldy.
Obama 1989-njy ýylda Mişel Robinson bilen tanyşdy. 03.10.1992-nji ýylda öýlendi. Aýaly Mişel Obama 1964-nji ýylda doglan we ol hem Garward uniwersiteti hukuk fakultedi uçurymydyr. Barak Obama protestant hristýandyr
Barak Obama 1992-2004 ýyllary aralykda çikago uniwersiteti hukuk fakultetinde talyplary okatdy, aklawjy bolup işledi we haýyr-sahawat işlerine gatnaşdy. Ol 1996-njy ýylda Illinois ştat senaty saylandy we syýasata tarap ilkinji ädimini ätdi, ol muny 1998 we 2002 ýyllarynda gaýta saýlandy.
2008-nji ýyldaky saýlaw[düzet | çeşmäni düzet]
Bu saýlawda ABŞ demokratik partiýasynda Obamadan başga Hillary Clinton, John Edwards, Joe Biden, Christopher Dodd we Bill Richardson ýaly birnäçe dalaşgärler hem gatnaşmakçydy. Her partiýadan gatnaşjak dalaşgarler her ştatda bashga bashga wagtda bolup gechyan saylawlar bilen kesgitlenyardi. 2008 yylbaşynda demokratik partiya dalaşgarlerinden Hillary Klinton we Obamadan başga ahli dalaşgarler çekildi. 2008-nji ýylyň 5-nji iyulynda Obama demokratik partiýa dalaşgari yglan edildi. Barak Obama 28-nji awgustda dalaşgarligi kabul etdi. Indi Amerika özünin ilkinji garayagyz prezidentini gormeginde onündaki yekeje böwet bardy, Jon Makkeýn: respublikan partiýa dalaşgäri. Bu iki dalaşgär 26-njy oktýabra çenli 3 gezek telewizorda görüşdiler. 4-nji noýabrda bolan saýlawda Obama sesleriň 52%sini almak bilen ilkinji garaýagyz prezident boldy. 2012-nji ýylda ol Mit Romniden üstün çykyp ikinji gezek prezidentlige saylandy.


text:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 71-nji maddasynyň 16-njy bendine laýyklykda, karar edýärin:
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň 71-nji maddasynyň 16-njy bendine laýyklykda, karar edýärin:
“Türkmenistanyň prokuraturasy hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň 16-njy maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Karara gol çekdi. Resminama bilen, ýustisiýanyň kiçi geňeşçisi Batyr Orazmuhammedowiç Myradow başga işe geçmegi sebäpli, Balkan welaýatynyň prokurorynyň orunbasary wezipesinden boşadyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda, wezipe borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmän, garamagyndaky edaralaryň işine gözegçiligi gowşadandygy üçin, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary Amanow Çarymyrat Kakalyýewiçe berk käýinç yglan edildi hem-de ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmek oňa soňky gezek duýduryldy.
Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Buýruga gol çekdi. Resminama laýyklykda, wezipe borçlaryny talabalaýyk ýerine ýetirmän, işde goýberen kemçilikleri üçin, Türkmenistanyň içeri işler ministri Hojanyýazow Öwezdurdy Geldiýewiçe berk käýinç yglan edildi hem-de ýol berlen kemçilikleri gysga wagtyň içinde düzetmek oňa soňky gezek duýduryldy.
Türkmenistanyň Prezidenti “Kiberhowpsuzlyk hakynda” Türkmenistanyň Kanunynda we “Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynda” göz öňünde tutulan wezipelere laýyklykda, maglumat howpsuzlygyna degişli işleriň durmuşa geçirilmegini doly üpjün etmek, şeýle hem Hazar deňzi institutynyň gurluşyny has-da kämilleşdirmek maksady bilen, Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Hazar deňzi institutynyň gurluşy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti “Kiberhowpsuzlyk hakynda” Türkmenistanyň Kanunynda we “Türkmenistanda 2019 — 2025-nji ýyllarda sanly ykdysadyýeti ösdürmegiň Konsepsiýasynda” göz öňünde tutulan wezipeleriň we maglumat howpsuzlygyna degişli işleriň durmuşa geçirilmegini doly üpjün etmek hem-de Türkmenistanyň Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň gurluşyny kämilleşdirmek maksady bilen, Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Döwlet, hukuk we demokratiýa institutynyň gurluşy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň Karary bilen, Ogulaltyn Amandurdyýewna Çerkezowa Daşoguz welaýatynyň häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy goraýyş we sport boýunça orunbasary wezipesine bellenilip, ol Aşgabat şäheriniň Büzmeýin etrabynyň häkiminiň orunbasary wezipesinden boşadyldy.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzyň oba hojalyk pudagynyň maddy-enjamlaýyn binýadyny mundan beýläk-de pugtalandyrmak, oba hojalyk önümlerini öndürijileriň ýerden ýokary hasyl öndürmek ugrunda alyp barýan işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmak hem-de oba hojalyk ekinlerini kesellerden we zyýankeşlerden goramak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Oba hojalyk we daşky gurşawy goramak ministrligine:
2022 — 2025-nji ýyllarda ýurdumyzyň oba hojalygyny mineral dökünler hem-de himiýa pudagynyň önümçilik kärhanalaryny zerur bolan himiýa önümleri bilen üpjün etmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, “Türkmenhimiýa” döwlet konsernine 2022 — 2025-nji ýyllar aralygynda:


text: Alaçsyz galyp, ruhdan düşen adamyň Ýehowa eden dogasy+.102 Eý Ýehowa, dogamy eşit+,Perýadyma gulak as!+2 Agyr günümde menden ýüzüňi sowma+,Aşak egil-de, sözümi diňle.Seni çagyrýaryn, tizräk jogap ber+.3 Ömrüm tüsse kimin gaýyp bolýar,Süňklerim köz kimin ýanyp barýar+.4 Işdäm kesildi,Ýüregim saralyp-solan ota döndi+.5 Ah çekip aglamakdan ýaňa+,Çöpe döndüm+.6 Ýalňyz galan gotan ýaly boldum,Harabalykda ýaşaýan baýguşa meňzedim.7 Gözüme uky gelenok*,Üçekde ýeke oturan guş ýaly boldum+.8 Uzakly gün duşmanlarym üstümden gülýär+,Ýaňsylaýjylar adymy tutup gargaýar.9 Çörege derek kül iýýärin+,Içýän suwuma gözýaşlarym damýar+.10 Sen gahar-gazaba mündüň,Meni ýokary galdyryp, ýere zyňdyň.11 Ömrüm kölege kimin ýitip barýar+.Janym ot kimin gurap barýar+.12 Eý Ýehowa, sen ebedilik Hudaý+,Şan-şöhratyň nesilden-nesle dowam eder+.13 Sen aýaga galyp, Siona rehim edersiň+.Sebäbi ýagşylyk etmeli wagtyň geldi+,Bellän möhletiň doldy+.14 Gullaryň şäheriň diwaryny eý görýär+,Topragyny küýseýär+.15 Milletler Ýehowanyň adyndan gorkarlar,Patyşalar şan-şöhratyny görerler+.16 Ýehowa Siony dikelder+,Şan-şöhraty bilen geler+.17 Garybyň dilegini diňlär+,Pukaranyň dogasyny eşider*+.18 Muny geljekki nesil üçin ýazdym+.Goý, dünýä injekler hem Ýaha alkyş aýtsynlar!19 Ýehowa mukaddes mekanyndan seredýär+,Gökden ýer ýüzüni synlaýar.20 Tussaglaryň ahy-zaryny eşidýär+,Ölüme höküm edilenleri azat edýär+.21 Ýehowanyň ady Sionda wasp edilsin+,Şan-şöhraty Iýerusalimde yglan edilsin.22 Goý, halklar we patyşalyklar,Ýehowa agzybir gulluk etsinler+.23 Ol orta ýaşda güýjümi aldy,Ömrümi gysgaltdy.24 Men diýdim: «Ýa Allam,Sen nesilden-nesle barsyň!+Orta ýaşda ömür tanapymy kesme.25 Gadymy döwürde ýeriň düýbüni tutduň,Gök asmany eliň bilen ýazdyň+.26 Olar ýok bolup giderler, emma sen hemişelik bolarsyň;Olar don ýaly könelip ýyrtylar.Sen olary egin-eşik ýaly çalşyrarsyň, ählisini ýok edersiň.27 Emma sen hiç haçan üýtgemersiň,Ýyllaryň asla tükenmez+.28 Gullaryň nesli asuda ýaşar,Nebereleri ebedilik huzuryňda durar»+.


text:
Daily Archives: 2021-09-18
19-njy sentýabr ýyldyzlar näme diýýär? Gündelik Täleýnama
Hormatly okyjylarymyz! “Atavatan Türkmenistan” halkara žurnalynyň www.atavatan-turkmenistan.com internet saýty her gün täleýnamany dykgatyňyza ýetirýär. Siz hem öz ýyldyzyňyza görä täleýnamaňyz bilen gyzyklanýan bolsaňyz, onda www.atavatan-turkmenistan.com internet saýtyndan daşlaşmaň. Siz saýtymyzyň “Seniň...
Garaşsyzlygyň 30-ýyllygy ösüşleriň özenidir.
Türkmenistan döwletimiz soňky onýyllyklaryň dowamynda ýurt metallurgiýa, dag-magdan, nebit we gaz-himiýa, gämi gurluşygy, elektron senagaty ýaly milli ykdysadyýet üçin täze pudaklary döretmek ugrunda ilkinji...
Ýer tudananyň iýmitlik ähmiýeti
Ýer tudanasynyň adam saglygyna ýetirýän peýdalary aşakdakylardyr: Ýer tudana bedeniň gündelik C witamininiň takmynan 150 göterimini kanagatlandyrýar. Bu bedene sowuklama we dümew, ýokançlyk we keseller...
Üstünlige eltýän ädimler.
Biz durmuşda her birimiz öz ädýän adimlerimize göra laýyk durmuşy ýaşaýarys. Dogry yoly saýlap almagy başarsak şol ýoly geçmek üçin sansyz ädimler ätmeli bolýas.Ykbal...
Sarymsagyň adam saglygyna peýdasy
Oba hojalygynyň ekerançylyk pudagynda ösdürilip ýetişdirilýän ekinleriň her biri özlerine mahsus bolan peýdaly alamatlary boýunça tapawutlanýarlar. Şeýle ekinleriň biri hem sarymsakdyr. Sarymsak dürli naharlary we...
Hozuň adam saglygyna peýdaly ähmiýeti
Ýagyň, belogyň we süýümiň çeşmesi bolan hozuň peýdalary sanardan köpdir. Beden deňagramlylygyny üpjün etmek bilen, ýürek we süňk saglygyny gowulaşdyrmak üçin peýdalary ulydyr. Hoz agajynda...
BMGÖM: insuliniň ilkinji tapgyry Türkmenistana getirildi
BMGÖM süýjikeseli bejermek üçin wajyp derman bolan insuliniň ilkinji tapgyryny Türkmenistanyň Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine (TSGDSM) gowşurdy. Birinji tagyra çalt hereket edýän...
Deňiz önümleriniň sarp edilişi ýokarlanýar
ABŞ-nyň öňdebaryjy uniwersitetlerinden biri bolan Stenford uniwersitetiniň alymlarynyň gözlegleri netijesinde, 2050-nji ýyla çenli dünýädäki balyk sarp edilişi 80 göterim ýokarlanjakdygyny mälim etdiler. Ylmy gözleglerde, deňizlerden...
Futbolyň şasy ýene-de hassahana ýerleşdirildi
Futbol boýunça dünýäniň 3 gezek çempiony hem-de futbolyň şasy hasaplanýan Pele ýene-de hassahana ýerleşdirildi. Golaýda ol galyň içegelerde emele gelen çişi aýyrmak üçin operasiýa...
Türkmenistandan Russiýa 21-nji ýörite uçar gatnawy
Türkmenistanyň Türkmenabat şäherindäki halkara howa menzilinden Russiýanyň Moskwa şäherine nobatdaky ýörite uçar gatnawy amala aşyryldy. Bu barada Russiýa Federasiýasynyň Türkmenistandaky ilçihanasynyň resmi internet sahypasynda...
12Page 1 of 2


text:
Senatta shaǵyn qalalardaǵy jas mamandardy qoldaý máselesi kóterildi
NUR-SULTAN. QazAqparat - Senator Bekbolat Orynbekov aýdandyq mańyzy bar mono jáne shaǵyn qalalarǵa jumys isteý úshin kelgen jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý máselesin kóterdi. Ol bul týraly elimizdiń Úkimet basshysyna joldaǵan depýtattyq saýalynda aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Búginde aýyldyq eldi mekenderge jumys isteýge jáne turýǵa kelgen áleýmettik sala mamandaryn qoldaýǵa baǵyttalǵan «Dıplommen aýylǵa» jobasy iske asyrylýda. Jobanyń basty maqsaty – aýyldyq eldi mekenderdegi kadr tapshylyǵyn sheshý.
Depýtattyń aıtýy boıynsha atalǵan baǵdarlamany aýdandyq mańyzy bar mono jáne shaǵyn qalalarda júzege asyrýda birqatar ózekti másele týyndap otyr.
«Atalǵan qalalarǵa jumys isteýge nemese turýǵa kelgen áleýmettik sala mamandaryna qoldaý kórsetý sharalary júrgizilmeýde. Qazirgi ýaqytta, Qazaqstan Respýblıkasy boıynsha 27 monoqalada 1,5 mln adam jáne 42 shaǵyn qalada 1 mln adam turady, onyń ishinde 69 aýdandyq mańyzy bar qalalarda 2,5 mln adam turady», - dedi Bekbolat Orynbekov Senattyń jalpy otyrysynda.
Mundaı jaǵdaı Jambyl oblysyndaǵy aýdan ortalyǵy bolyp esepteletin Jańatas, Qarataý, Shý qalalarynda oryn alyp otyr. Senator osy qalalarǵa jumysqa ornalasqan jas mamandar (dárigerler) «qala» statýsynyń bolýyna baılanysty barlyq áleýmettik kómekten shettetilýde. Bul jaǵdaı jergilikti jerde kadr tapshylyǵynyń odan ári ulǵaıýyna ákelip oytr.
«Shý qalasyna 2017-2018 jyldary kelgen 6 mamannyń 5-ýi bıýdjet esebinen beriletin áleýmettik kómekti almaýyna baılanysty jumystan ketken. 2019-2020 jyldary jas mamandar kelgen joq. Shý qalasy boıynsha kadr tapshylyǵy – 29 maman», - dedi Bekbolat Orynbekov.
Senator atalǵan máseleni sheshý úshin Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń buıryǵynda kórsetilgen talaptarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý qajet ekenin aıtty.
- Máýlen Áshimbaev Saýd Arabııasy Konsýltatıvtik Keńesiniń tóraǵasymen kezdesti
- 21 qazanda ótetin Senat otyrysynyń kún tártibi bekitildi
- Senat komıteti aýylda turý jaǵdaıyn jaqsartý, jastardyń qalaǵa ketýin tómendetý máselelerin talqylady
- Senatorlar polıtsııanyń servıstik modelin keńeıtý máselelerin talqylady
- 2025 jylǵa deıin elimizde 102 myń jańa turaqty jumys orny ashylady
- Memlekettik saıasatta ǵylymı jáne sarapshylyq qoldaýǵa qajettilik artady – Senat spıkeri
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam