text:
Türkmenistanda pagta ýygym kampaniýasy dowam edýär. Bu işe býujet edaralaryndan aýlyk alýanlaryň mejbury ýagdaýda çekilýändigi barasynda ýurduň içinden habarlar gelip gowuşýar.
Prezidentiň täze gururlýan obýektleri açmak üçin ýakyn günlerde Lebap welaýatyna barmaklygyna garaşylýar. Eýýäm on gün bäri bu welaýatyň obalarynyň köpüsinde azyk dükanlarynyň ýapylandygy, döwlete degişli ýolagçy awtobuslarynyň gatnawynyň-da ýatyrylandygy anyklanyldy.
Käbir ýerli ýaşaýjylar şol awtobuslaryň diňe bir pagta ýygymyna şäher ilatyny çekýändikleri üçin hem däl-de, eýsem prezidenti garşylamaga taýýarlyk görýän çagalary, çeper höwesjeňleri repetisiýalara gatnadýandyklary üçin ilata hyzmat etmekden mahrum edilendiklerini aýdýarlar.
Welaýatyň daýhan birleşikleriniň birindäki hususy çörek dükanynyň eýesi ýakynda, pagta ýygym kampaniýasynyň başlanmagynyň yzy bilen, sentýabryň başynda öz dükanyna ýerli arçyn bilen salgyt gullugynyň işgäriniň gelip, oňa bu dükany ýapmalydygyny we özüniň-de pagta ýygyma çykmalydygyny aýdandygyny gürrüň berdi.
Bu ýerli dukançy öz çörek dükanynyň pagtaçylara-da hyzmat edýändigini, dükanyň ýapylan halatynda ýerli daýhanlaryň-da kösenjekdigini olara düşündirjek bolandygyny, emma özüniň bu ýerlikli dellilerine-de olaryň gulak gabartmandygyny belledi.
Azyklaram gatnawa bagly
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy Lebap welaýatynyň obalarynyň köpüsinde soňky günler azyk dükanlarynyň ýapylmagy zerarly ýaşaýjylaryň hatda iň bir zerur azyk önümlerini satyn almak üçinem welaýat merkezlerine gitmäge mejbur bolýandyklaryny habar berdi.
Onuň aýtmagyna görä, ýolagçy awtobuslarynyň gatnawlarynyň ýatyrylandygy sebäpli, indi welaýat merkezlerine baryp-gelmeklik hem ilat üçin uly kynçylyga öwrülipdir.
Käbir ýerli ýaşaýjylar ýolagçy ulaglarynyň gatnawlarynyň ýatyrylmagyny pagta ýygym kampaniýasy bilen baglanyşdyrsalar, käbirleri bu ýüze çykan kynçylyklaryň prezident G.Berdimuhamedowyň welaýata etjek haýsydyr bir sapary bilen baglanyşykly bolmagynyň mümkindigini çaklaýarlar.
Ýöne, islendik ýagdaýda-da, raýatlar öz durmuşlary üçin zerur bolan transport gatnawlarynyň ýatyrylmagy, dükanlaryň ýapylmagy ýaly çäreler barada häkimiýetleriň ilata hiç hili anyk düşündiriş bermeýändiklerini we dörän kynçylyklary ýeňilleşdirmek üçin alada hem etmeýändiklerini belleýärler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlanyldy.


c: text/html

text:
Ak mermerden bina edilen köpgatly myhmanhanalar, ençeme kafelerdir restoranlar, uzynlygy 7 kilometr bolan we üstünden awtoulagly we pyýada geçmek üçin 11 sany köpri gurlan emeli derýa. Bu derýanyň kenarynda bolsa kafeler bar. Bu ýer "Awaza" milli syýahatçylyk zolagynyň gurlup tabşyrylan bölegi.
"Awaza" ýurtda iň bir gözel künjege öwrülip biläýjek ýer hasaplanýar. Emma bu gözellige syn edip, bu ýerde dynç alýan adamlar edil häzirki möwsümde örän az.
Hazar deňzindäki suw çüwdürimlerini görmäge baran adamlara ýa "Awazanyň" ýeke-täk köçesinde aýlanyp ýören sanlyja adamlara duş geläýmeseň, hut "Awazanyň" özi we kaşaň myhmanhanalaryň töweregi taşlanan şähere meňzeýär.
"Awazada" dynç almaga barýan myhmanlar üçin gurlan myhmanhanalaryň ýagdaýy hem o diýen tapawutly däl. Edil meniň galan myhmanhanamdaky otaglaryň ýarysynyň boşdugy, onuň ýanyndaky beýleki iki myhmanhananyň hem ýagdaýynyň şondan tapawutly däldigi barada maglumat aldym.
Kafedir restoranlaryň köpüsi hem boş. Emeli derýa boýunça iki sany katerde gezelenç etmäge barýan adamlaryň ýoklugy sebäpli, bu katerler hem edil häzirki wagtda kenarda daňylygy dur.
Emma ýerli myhmanhanalaryň birinde işleýän Yklym ýagdaýyň iýul hem awgust aýynda üýtgejegine umyt edýär. “Sebabi entek dynç alyş möwsümi başlanok” diýip, bu ýerdäki “Kerwen” myhmanhanasynda işleýän 26 ýaşly Yklym aýdýar.
Onuň aýtmagyna görä, "Awazada" dynç alyş möwsümi iýun aýynyň ahyryndan başlap, tä sentýabr aýynyň ahyryna çenli dowam edýär. “Şol wagt "Awazanyň" köçesi, myhmanhanalary dynç alýan adamlardan dolýar. Myhmanhanalardaky otaglar üçin dawa edýänlerem bolýar” diýip, Yklym gürrüň berýär.
Yklym "Awazanyň" myhmanhanalarynyň otaglarynyň köpüsiniň iýul, awgust aýlary üçin eýýäm öňünden bronlanandygyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, özüniň işleýän “Kerwen” myhmanhanasynda iýul aýy üçin hiç hili boş ýer ýok.
“Kerwen” myhmanhanasynyň golaýynda ýerleşýän “Hazyna” myhmanhanasynda hem iýul we awgust aýlary üçin boş nomerleriň galmandygy barada maglumat aldym.
“Dynç alyş möwsüminde "Awazadaky" myhmanhanalarda asla boş ýer bolanok” diýip, Yklym gürrüň berýär. “Hatda Türkmenbaşyda hem kireýine ýatak jaýyny almak kyn. "Awazanyň" golaýyndaky mikroraýonda şol wagt kireýine ýatak jaýlarynyň bahasy 100 dollardan geçýär”.
Emma ýerli ýaşaýjylaryň käbirleriniň aýtmagyna görä, ýylyň 8 aýynda "Awazadaky" myhmanhanalaryň köpüsi boş bolýar. “Şol wagtlar "Awaza" taşlanyp giden şäheri ýatladýar. Kafeler we restoranlar işlemeýär” diýip, 42 ýaşly taksiçi Bazar aýdýar.
"Ömrüzaýa ýyldyz"
Bazar "Awazanyň" bu ýagdaýyny Zöhre ýyldyzynyň az salym asmanda görnüp, soň gaýyp bolup gidişi bilen deňeşdirýär: “Türkmenler Zöhre ýyldyzynyň bu häsiýeti üçin ony Ömrüzaýa ýyldyz diýip atlandyrýarlar. "Awazany" hem şonuň ýaly Ömrüzaýa diýip atlandyrsa boljak. Ýylyň iki-üç aýy adamlardan ýaňa mygylly bolýar, soň bolsa diňe ümsümlik”.
"Awazanyň" bu häsiýeti bilen “Kerwen” myhmanhanasynyň işgäri Yklym hem ylalaşýar. “Bu ýagdaý hem möwsüm bolmadyk aýlarda "Awazadaky" myhmanhanalaryň otaglarynyň bahasynyň iki esse arzanlamagyna sebäp bolýar” diýip, Yklym aýdýar.
“Adam az bolansoň, rahatlygy gowy görýän adamlar hut möwsüm däl diýilýän wagty "Awaza" dynç almaga gelýärler, şonuň üçin möwsüm bolmadyk aýlarda hem gelýänler bolýar, emma otaglaryň bahasy iki esse peselýär” diýip, Yklym aýdýar. “Üstesine-de, dem alyş organlarynyň keselleri bilen ejir çekýänler üçin "Awazanyň" howasy gyş aýlarynda peýdaly hasaplanýar”.
Häzirlikçe "Awazada" ümsümlik höküm sürýär. Gündizlerine bolsa deňziň kenaryndaky suw çüwdürimleriniň töwereginden baş ýerlerde adam-gara görünmeýär. Ak mermerden gurlan myhmanhanalar bolsa deňziň kenaryndaky salgyma çalym edýär.
Myhmanhanalaryň uly bir bölegi boş bolansoň, ol ýerde işleýän adamlar dynç alyş möwsüminiň açylmagyna garaşýarlar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Muhammet al-Idrisi
Abu Abdyllah Muhammet ibn Muhammet aş-Şerif al-Idrisi (1100-65) - arap geografy we syýahatçysy.
Ömri[üýtget | edit source]
Ol Seutda (Ispaniýada) doglyp, Kordowada okapdyr. Portugaliýa, Fransiýa, Angliýa, Kiçi Aziýa syýahat edip gelensoň, 1138 ýylynda Palermo göçüp, Sisiliýa koroly Rožer II-niň (1130-54) köşgünde bolupdyr. Onyň tabşyrygy bilen geografiýa boýunça iş ýazypdyr. Ol ömrüniň ahyrynda Seuta gaýdyp gelip, şol ýerde aradan çykypdyr.
Eden işleri we Eserleri[üýtget | edit source]
Awtor taryhy geografiýa we taryh boýunça gymmatly çeşme bolan "Welaýatlara syýahat edip ireniň güýmenjesi" ("Nuzhat al-muştak fi-htirak al-afak") diýen eser ýazypdyr. Ol eser Ýewropanyň, Afrikanyň we Aziýanyň käbir halklary barada gyzykly maglumatlar berýär. Awtor ýer ýüzüni 7 yklyma, her bir yklymy 10 bölege bölüp, her bir bölegiň kartasyny taýýarlapdyr. Onuň işiniň Afrika, Pireneý ýarym adasyna, Sisiliýa, Italiýa, Fransiýa, Şotlandiýa, Irlandiýa, Germaniýanyň welaýatlaryna, Balkan ýarym adasyna bagyşlap ýazylan bölegi has gymmatlydyr. Ol Aziýa baradaky materiallaryny ýazanda, özünden öňki alymlaryň işlerinden peýdalanypdyr. Onuň II ýygyndysy "Seýil-sapa bagy" ("Raud al-üns ba nuzhat an-nafs") bolup, ondan diňe käbir bölekler saklanyp galypdyr.


text:
Eýranyň britaniýaly ýazyjy Salman Ruşdy baradaky pitiwasy hakda pikir aýtmakdan saklanyp gelen Edebiýat boýunça Nobel baýragyny berýän Şwed Akademiýasy şerigat kanuny boýunça çykarylan bu ölüm hökümini 27 ýyldan soň ýazgardy.
Şwed Akademiýasy 24-nji martda öz websaýtynda ýerleşdiren beýennamasynda Eýranyň pitiwasyny we Ruşdyny öldüren üçin göz öňünde tutulan pul sylagyny "halkara hukugynyň elhenç bozulmagy" diýip, ilkinji gezek berk tankytlady.
Beýannamada şeýle-de pitiwa öten ýyl Eýran bilen dünýäniň güýçli döwletleriniň arasynda gelnen ýadro ylalaşygyna laýyklykda Günbatar bilen gatnaşyklaryň "kadalaşmagyna hiç bir halatda gabat gelenok" diýilýär.
Akademiýanyň başlygy Tomas Riadyň aýtmagyna görä, Akedemiýa ýadro ylalaşygy we Eýranda döwlet tarapyndan dolandyrylýan 40 sany köpçülikleýin habar serişdeleriniň Ruşdynyň öldürilmegi üçin bellenen pula golaýda 600 müň dollar goşandygy sebäpli Ruşdy meselesini täzeden gözden geçiripdir.
Tomas Riad "Edebiýatyň syýasy konrollykdan garaşsyz ýörelgesi siwilizasiýa üçin düýpli ähmiýete eýedir. Ol ar alyjylaryň, senzuranyň tarapyny çalýanlaryň hüjümlerinden goralmalydyr" diýip nygtady.
Riad soňra hem: "Bir edebi eser üçin jeza hökmünde ölüm kararynyň çykarylmagynyň özi söz erkinliginiň çynlakaý bozulmagydyr" diýip, sözüniň üstüne goşdy.
1989-njy ýylda pitiwa çykarylanda Akademiýa Ruşdyny goramalymy ýa bitaraplygy saklamalymy diýen soragada gutarnykly karara gelip bilmän, belli bir pozisiýany eýelemekden saklandy. Şonda bu tutuma protest bildirip, onuň iki agzasy öz weziperlerinden çekildiler.
Ruşdynyň garşysyna Eýranyň öňki ruhany lideri Aýatolla Ruhullah Homeýniniň şerigat kanunynyň esasynda ölüm hökümini çykarmagyna sebäp bolan ýazyjynyň "Şeýtany setirler" atly romany. Muhammet pygamber baradaky bu romana Homeýni dine dil ýetirmek diýip baha berdi.
Ruşdy 2012-nji ýylda öz ýatlamalarynda bu pitiwany "garaňky sazyň ilkinji notasy" diýip atlandyrdy.
Hidistanda dini dessurlary berk ýerine ýetirmeýän bir musulman maşgalada dünýä inen ateist Ruşdy Homeýniniň çykaran ölüm kararyndan soňra, janyndan gorkup, häzirki wagta çenli-de gizlenip gezýär.
Ruşdynyň eserini terjime we neşir edenleriň janyna kast edilensoň, britan hökümeti Ruşdyny polisiýanyň goragy astyna aldy.


text:
Ylmy barlagçylar Ýer şaryna meňzeş daş-gaýaly planetanyň üstüni açdylar. Bu planeta ýyldyzlaryň golaýyndan aýlanýar diýip, 24-nji awgustda “Nature”, ýagny “Tebigat” žurnalynda çap bolan makalada aýdylýar.
“Proksima b” atly planeta Ýer şaryndan 25 trillion mil uzaklykda ýerleşýär. Bu planeta Güne iň golaý ýerleşýän “Proksima Sentawra” atly gyzyl ýyldyzyň daşyndan aýlanýar diýip, Britaniýanyň ýolbaşçylygyndaky alymlaryň topary habar berýär.
Alymlar Ýewropanyň Çilidäki Günorta obserwatoriýasynyň teleskopyndan alnan maglumatlar esasynda bu planetanyň üstüni açdylar.
“Proksima b” planetasy Ýer şaryndan 1,3 esse uly bolup, ol öz ýyldyzynyň daşyndan has ýakyn aralykda aýlanýar.


text:
Rehmet Seýidowyň häzirki zaman türkmen poeziýasyndaky ornuny, bitiren hyzmatyny "Baharlar bagşysy" ýaly epitet, baha bilen kesgitlemek bärden gaýtmakdyr. Bu ajaýyp şahyr öz-özüne "Men baharlar bagşysy" diýip ýazsa-da, onuň şahyrana hyzmatyny ýazy wasp edenliginden däl-de, esasan 20-nji asyr türkmen poeziýasyna getiren täzeliginden gözlemek dogry bolar.
Beýik akyldarymyz, milli guwanjymyz Magtymguly Pyragy ýaly ägirtlerden miras galan poeziýamyz geçen asyryň 20-30-nji ýyllarynda gönümel, ýüzleý agitatorlyk derejesine çenli pese düşüp, guraksy şygarlaryň, çagyryşlaryň, odalaryň toplumyna öwrülip, şahyranalygy, terligi, duýguçyllygy, paýhas-pikirliligi, özüne çekijiligi ýitirip ugrapdy. Bolşewikler partiýasynyň, Staliniň, kommunizmiň waspy kapyýa salnyp, goşgy hökmünde halka hödürlendi.
Ine, şeýle şertlerde Rehmet Seýidow ilkinjileriň biri bolup, belki-de ilkinji bolup, poeziýamyza tirpildäp duran şahyrana duýguny, öň görlüp-eşidilmedik suratkeşligi getirip, oňa gaýtadan jan berdi. Poeziýamyzy öz zergärlik ussatlygy bilen sünnäledi, özünden soňraky şahyrlara nusga, görelde görkezdi. Onsoň Rehmet Seýidowa "Gözelligiň, duýgularyň zergäri" diýseň, meniň pikirimçe, jüpüne düşer.
Hawa, ol söz bilen zergärlik, suratkeşlik eden şahyr. Ussat duýgyny-da göz öňüne getirerlik derejede inçeden suratlandyrmagy başarýar:
"Derýanyň suwunda tolkun turuzýar,
Iki joşgun ýürek gülüşýän wagty",
"Altyn sübse bilen çöli süpürip,
Gün gidensoň, dogdy parlak ýyldyzlar",
"Çeper söz ussasy—ýuka dodaklar,
Bir-birinden aýryldy-da güldüler"
- ýaly diňe bir "Gaýykda" atly goşgusyndan alnan setirler tebigat ahwalynyň ynsan duýgusy bilen zergärlik ussatlygy arkaly seplenendigine, çaýylandygyna güwä geçýär. Şol goşgudaky:
"Atyr ysyn berýän näzijek şemal"
"Garaňkysy-gara mahmaldan ýumşak,...
Üwreýär gaýygy näzik hüwdüläp"
- ýaly setirler hem zergäriň elinden çykan nurana şaý-sepleri ýatladýar, göz öňüne getirýär.
Ýüregiňi sypalaýan, duýgularyňy hüwdüleýän, gözleriňi şahyrana setirler bilen dokundyrýan setirleri bolsa şahyryň islendik şygryndan tapmak mümkin:
"Gürläp, bulut tikinleri sökülýär",
"Ýüzlermizi daňdaň ýuwdy-da, ýel süpürdi"
("Maý ertiri"),
"Näzik gabaklaryň hut iňrik ýaly,
Göýä güneş deýin gözüň ýaşypdyr",
"Kirpikleriň aşyk bolan mysaly,
bir-birini tapyp gujaklaşypdyr."
("Uklanyňda").
Hawa, Rahmet Seýidowy diňe bir pasla-bahara baglap goýmak şahyryň döredijilik gerimini çäklendirmek, galyba salmak bolýar. Ol tebigaty ýylyň güýz paslynda-da, tomsunda-da, hatda gyşynda-da suratkeşlik bilen janlandyrýar, tebigat bilen adamyň arasyndaky baglanyşygy, bütewiligi şahyrana duýgular arkaly açyp görkezýär, şahyryň şygyrlaryndaky owadan şekiller köňül gözgiňe geçýär, kalbyňy heýjana salýar:
"Güýz ýyrtyk içmegin egnine alyp,
Gyşdan gaçyp barýar eli hasaly.
Üwrelýän guşlar hem agaja galyp,
Uklapdyr ertir ir turýanlar ýaly."
"Güýz gijesi" goşgusyndan alnan şu bentden hem görnüşi ýaly, Rehmet Seýidow tebigat ahwalatyny özli-özlüliliginde däl-de, eýsem ynsan edehäti bilen degşirip, ýanaşdyryp, sepläp berýär. Şeýlelikde şahyrana duýgy röwüşlenýär, kalbyňy gaplap alýar, tebigat gözüň alnynda janlanýar, ol seniň syrdaşyňa, pikirdeşiňe, göwündeşiňe öwrülýär. Şahyryň tebigaty öz görşüniň, duýşunyň bardygyna, ony özüçe söz bilen suratlandyrýandygyna göz ýetirýärsiň.
Ine, Rehmet Seýidowyň zergärlik ussatlygynyň gudraty:
"Şahadan tar edip, güýz heňin çalýar",
"Derek ýapraklary gülýär el çarpyp...",
"Ýel baglar buýrasyn läliksiredip",
"Sypap, Güýz hakynda aýdym aýdýardy",
"Suw Aý saçyn ýuwýar göwresin çaýkap",
"Baglar süýt deňzine göýä batypdyr",
"Derekler asmana uzadýar elin",
"Gündiz aýdym aýdan guşlar ýatypdyr,
Çagasyn hüwdüläp ýadan dek gelin"...
Şu setirleriň alnan "Güýz gijesi" goşgusyny okap çykanyňda baý surat galareýasyny gözden geçiren ýaly bolýarsyň. Bu şygryň her bir setiri diýen ýaly özbaşdak kartina, surat ahyryn:
"Şemal hökümsiräp günbatar ýandan
Çal saç garry buldy sürüp getirdi,
Kowalap geldi-de açyk asmandan,
Ahyr ony bag üstüne ýetirdi."
Eýsem, bu peýzaž söz bilen çekilen surat dälmi näme?!
Ýa-da şahyryň:
"Ýyllaryň dyrnagy ýüzüme batan",
"Kelläm kümüşlenýär barha agaryp"
- diýen setirleri onuň keşbini göz öňünde janlandyrmaýarmy?
"Janym-tenim, Göz röwşenim,
Watanym hem halkymdyr"
- diýip ýazan Rehmet Seýidowyň poeziýasy durşuna owaz bolup dur, durşuna şahyrana keşp bolup dur.
"Güýz serçesiniň toplumy dek pikirim
Kelläme uçuşyp, gonuşyp durýar",
"Pikirimi goşun dek ýygnap alamda"
"Setirlerim göýä düzülen esger"
- diýýän şahyr 20-njy asyr türkmen poeziýasyna suratkeşlik bilen birlikde owazlylygy, onda-da türkmen dutarynyň tarlaryndan çykýan heňe meňzeş owazlylygy getirdi. Şygyrda forma enaýylygyny, many bilen şaplaşyp duran çugdamlygy ornaşdyrdy. Mysal üçin:
"Ertiru-şam,
Sende her tam,
Edýär mukam sazlar bilen".
Şeýle mysallary şahyryň döredijiliginden el uran ýeriňden tapyp bolýar.
Türkmen poeziýasy, eger ony şeýle atlandyrmak mümkin bolsa, ýene-de geçen asyryň 20-50-nji ýyllaryndaky ýagdaýyna düşen wagtynda Rehmet Seýidowyň şygyrlarynyň ähmiýeti hasam artýar.
Hawa, häzirki zaman poeziýamyzda Rehmet Seýidowyň aýratyn orny bar. Onuň miraplyk eden sakasyndan Gurbannazar Ezizem, Halyl Kuly-da, Atajan Annaberdi-de, Mämmetnazar Babanazar-da, ýene-ýeneler-de öz ýetdik paýlaryny alyp, şygryýetimizi belent derejä götermegi başardylar.
Şunlukda Rehmet Seýidowyň türkmen şahyrlarynyň aglabasynyň halypasydygyny nygtamak bolar. Bu misilsiz hakykatdyr.
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty.


text:
Hlamidioz
Jyns gatnaşygy arkaly geçýän keselleriň içinde hlamidioz has köp duş gelýän ýokançlyklaryň biridir. Her ýylda dünýäde bu kesel bilen takmynan 70 mln. adam keselleýär. Orsýetde bu kesel ýaýraýşy boýunça, grippden soň ikinji orny eýeleýär. 90-njy ýyllaryň ahyrynda Günbatar Ýewropada her ýyl bu kesel bilen 3-4 mln. adam keselledi. Peşew çykaryş we jyns agzalaryň sowuklama kesellerinden ejir çekýän aýallaryň 40-60%-de we erkek adamlaryň 50%-de hlamidiýanyň tapylanlygyny barlaglaryň netijesi tassyklady. Hlamidiozy beden öýjüginden daşary we onuň içinde ösüp bilýän, aýratyn ýaşaýyş siklli hlamidiýalar döredýärler. Bu owadan ada eýe bolan kiçijik jandarlar, esasan, jynsy gatnaşyklar arkaly bir adamdan beýleki adama geçip bilýär. Başga zatlaryň (eller, süpürgiç, düşek daşlary) üsti bilen geçmek seýrek duş gelýär. Bu ýokançlyk 18-30 ýaş aralygyndaky adamlarda has hem köp ýüze çykýar. Hlamidiýalar ýokary temperatura (500 gradus s.we ýokary) örän duýgur bolup, pes temperatura durnuklydyr. Olary 0,5% kaliý permanganaty, 25% wodorodyň turşusy, 2% hloramin ýok edip bilýär. Hlamidioz köplenç ýagdaýda başga ýokançlyklar bilen (trihomoniaz, sözenek, mikoplazmoz) utgaşmada duş gelip bilýär. Hlamidiozyň özüne mahsus kliniki alamatlary bolmaýar. Ol alamatlar başga ýokançlyklaryň ýüze çykyşyna meňzeşdir.
Kliniki geçişiniň birnäçe görnüşi bardyr.
- Ýiti görnüşli geçişde – peşew çykaryş we jyns agzalarynyň nemli bardalarynyň gyzarmagy, iriňli bölünip çykmalar, ýygy-ýygydan buşukma alamaty bolýar.
- Dowamly görnüşde – ýokarky alamatlar ol diýen bir bildirmeýär, ýöne iriňli ýa-da nemli bölünip çykmalar bolýar. Bu görnüşde näsaglar lukmana bejergi üçin öz wagtynda ýüz tutýarlar.
- Gizlin görnüşli geçişde – näsagyň hiç hili arzy we görünýän kliniki alamatlary bolmaýar. Ondan başgada, hlamidiýalary göterijiler hem bolýar. Iň ünsli barlaglar hem olarda hiç hili üýtgeşmeleri tapyp bilmeýär. Aýallarda hlamidioz zeper ýetiren agzasyna baglylykda dürli kliniki alamatlar bilen geçip biler.
- Hlamidiozly uretrit (peşew ýollaryň zeperlenmegi) – ýygy-ýygydan buşukma, gijeme, peşew etmeden öň agyrynyň bolmagy bilen häsiýetlendirilýär.
- Hlamidiozly waginit (jynshananyň zeperlenmegi) – seýrek duş gelýär. Sebäbi hlamidiý jynshananyň köp gatlakly epitelial örtüginde köpelmeýär. Gormonal üýtgeşmeler netijesinde jynshananyň nemli bardasy üýtgän ýagdaýynda ýa-da başga ýokançlyklar hem birleşen halatlarynda ýüze çykyp biler.
- Hlamidiýaly serwisit (ýatgynyň boýunjygynyň zeperlenmegi) – hiç hili alamatsyz geçip bilýär. Ýatgynyň boýunjygynyň kanaly zeperlenen wagty ondan nem görnüşli ýa-da iriňli bölünip çykmalar bolup biler.Bölünip çykmalaryň täsiri netijesinde ýatgynyň boýunjygynyň eroziýasy emele gelip biler.
- Hlamidiýaly endometrit (ýatgynyň içki gatlagynyň zeperlenmegi) – başga ýokançlyklara meňzeş alamatlar bilen geçýär. Garnyň aşagynda agyry, iriňli bölünip çykmalar,aýbaşynyň kadasyz gelmegi, aýbaşylaryň aralygynda gan gelmeler, bedeniň gyzgynynyň galmagy bolup biler.
- Hlamidiýaly adneksit (ýumurtgalygyň we ýatgy turbajyklarynyň zeperlenmegi) – Ýatgynyň turbajyklarynyň nemli bardasynyň we ýumurtganyň daşky gatlagynyň zeperlenmegi netijesinde ýüze çykýar. Garnyň aşagynda agyry, bedeniň gyzgynynyň galmagy bilen häsiýetlendirilýär. Hlamidiýaly adneksit dowamly, gaýtalanyp durýan geçişe eýe bolup, turbajyklaryň geçirijiliginiň bozulmagyna, ýatgydan daşky göwreliligiň ýüze çykmagyna, önelgesizlige getirip biler. Gagalarda hlamidioz dogrum wagtynda enelerden ýokuşma arkaly ýüze çykýar. Çagalarda gözüň, bokurdagyň, jyns agzalaryň, göni içegäniň zeperlenmegi bolup biler.
Göwrelilik döwründe hlamidioz köp we howply gaýraüzülmelere getirip bilýär:
- Çaganyň öz-özünden duşmegi;
- Çaga düwünçeginiň ösmän galmagy;
- Giçki gestozlar, köp suwlylyk;
- Çaganyň igliligi;
- Çaganyň ýoldaşynyň işiniň bozulmagy;
- Wagtyndan öň buşluk suwunyň gelmegi;
- Dogrumdan soňky ýatgynyň sowuklamagy.
Erkek adamlarda hlamidioz, zeper ýetiren agzalaryna, başga ýokançlyklar bilen utgaşmasyna baglylykda, dürli kliniki alamatlar bilen giçip biler.
- Hlamidiýaly uretrit (peşew ýollarynyň zeperlenmegi) – dowamly häsiýete eýedir. Peşew ýolundan ak nemiň gelmegi, agyry, ýygy-ýygydan buşukma bilen häsiýetlendirilýär.
- Hlamidiýaly epididimit (ýumurtga goşundylarynyň zeperlenmegi) ýiti we dowamly ýagdaýda geçip biler.Bedeniň gyzgynynyň galmagy, ýumurtga goşundylarynda güýçli agyrylar, zeper ýeten tarapda ýumurtga haltasynyň çişmegi, gyzarmagy, ulalmagy bolup geçýär.
- Hlamidiýaly prostatit (erkeklik mäziniň zeperlenmegi) – uretritiň gaýra üzülmeleri bolup, dowamly ýagdaýda geçýär. Näsaglarda peşew çykyş ýollaryndan bölünip çykmalar, gasykda, ýumurtga haltajykda, bilde agyry, peşew çykyş kanalynda, göni içegede gijilewik ýüze çykýar.
Hlamidioz keseli bilen kesellän adam lukmana ýüz tutmalydyr. Diňe wagtynda anyklanyp, doly möçberde we dogry bejergi berilen ýagdaýynda, keselden saplanyp, onuň gaýraüzülmeleriniň öňüni alyp bolar. Häzirki wagtda hlamidiozy anyklamagyň dürli usullary peýdalanylýar. (serologiki, mikroskopiýa usuly, göni immunoflýuressensiýa, immunoferment barlagy we başgalar). Hlamidiýanyň dürli görnüşlerini bejermekde, esasan, tetrasiklin, makrolitler, sulfanilamidlar ulanylýar. Lukman degişli barlagdan soň, dermanlaryň möçberini, kabul ediş tertibini belläp, immuniteti güýçlendiriji we umumy beden gurplandyryjy serişdeleriň utgaşmagy bilen bejergi bellär. Bejergiden soň gözegçilik barlagy her aýda, 3 aýyň dowamynda geçirilmelidir. Barlag wagty hlamidiýalaryň ikilenç tapylmagy, bejergini başga dermanlar bilen gaýtalamaga esas döredýär. Hlamidiýanyň ýaýraýşynyň öňüni almakda, näsaglary bejermek, ýokançlyk göterijileri anyklamak, sahsy goraglylyk düzgünlerini berjaý etmek esasy çäreler bolup durýandyr.


text:
“Talyban” hereketi janyndan geçen bir özbegiň ömrüniň soňky pursadyny görkezýän wideo ýaýratdy.
Siriýaniň Idlib welaýatynda bolup geçýän uruşlar bilen baglanyşykly bir wideo internetde goýlupdyr. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugynyň habar bermegine görä, ol wideoda asly özbek bolan bir ýaş ýigidiň janyndan geçip etjek hüjüminiň öňüsyrasynda gorkudan nähili aglaýandygy görkezilýär.
"Jafar al-Taýýar" diýen lakamy alan ol ýaş ýigit aýan edilmegine görä janyndan geçip özüni sowutly harby ulagyň (BTR) içinde partladypdyr.
Söweşijiler bilen hoşlaşýar
Wideo 18-nji sentýabrda “Talybana” wepalylyk kasamyny eden "Ymam Buhari" atly topar tarapyndan internede goýlupdyr. Wideoda şaýylaryň aglaba köpçülik bolup ýaşaýan Fua atly şäherine janyndan geçenler tarapyndan gurnalýan hüjümleriň pursatlary surata düşürilipdir.
Aýdylşyna görä, ilkinji hüjüm janyndan geçen "Mawerannahrly hüjümçi Jafar al-Taýýar" tarapyndan gurnalypdyr. Wideoda 17-20 ýaşlaryndaky ýaş oglanyň gaty gorkýandygy görnüp dur. Ol bombadan doldurylan sowutly BTR kysymly harby ulaga münmezden owal töweregindäki söweşijiler bilen hoşlaşýar. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna pida bolan ol oglanyň şahsy maglumatlaryny anyklamak başartmandyr.
Gorky
Jafar bombadan doldurylan sowutly ulagda aljyraňňyly ýagdaýda otyrka ýanyndaky söweşijiler oňa göwünlik berýärler. Olardan biri özbek dilinde gepleýär we şol bir wagtyň özünde hem bolup geçýän wakany wideo kamera bilen surata düşürýär.
Jafar öz gezeginde aglap şeýle gürleýär: "Men şeýtandan gorkamok. Diňe göz öňümde tutan maksadyma ýetip bilmerin öýdüp gorkýaryn!".
Wideonyň soňky minudynda Jafaryň sürüp barýan BTR kysymly sowutly harby ulagynyň duşmanlaryň tarapyndaky jaýy süsüp partlandygy, Jafaryň bolsa şeýlelik-de şehit mertebesine ýetendigi gürrüň berilýär.
Ol ýaş ýigidiň, soňky hepdelerde Fua atly şäherde uruşýan "Ymam Buhari" atly toparyň hataryndaky janyndan geçen hüjümçilerden biri bolup durýandygy çak edilýär.


text:
Ýekşenbe güni agşam Bagdatdaky sünni metjidinde bolan partlamada azyndan 28 adam öldi. Olaryň arasynda parlamentiň deputaty Halid al-Fahdawi hem bar. Bu wakada onlarça adam ýaralandy.
Partlamanyň jogapkärçiligini entek hiç kim öz boýnuna almady.
Mundan öň BMG-niň Bagdatdaky wekili Ed Melkert Birleşen Ştatlaryň esgerleri ýurtdan çykarylandan soň Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň ýurtdaky ýagdaýlara gözegçilik edip biljegine şübhe bildirdi.
Melkert iki ýyl işledi, indi ol wezipesinden çekilýär.
Şu ýylyň dekabr aýyna çenli Amerikanyň ähli harbylarynyň Yragy terk etmegine garaşylýar.


text:
Pakistanyň premýer-ministri terrorizme garşy göreşiň ýollary barada maslahat geçirmäge razy boldy.
Premýer-ministr Ýusuf Raza Gilani bu karara şenbe güni giçlik, esasy oppozisiýa lideri hökümet howpsuzlygy berkitmek üçin ýurduň Talyban žeňçileri bilen gepleşmeli diýenden soň geldi.
Oppozisiýa lideri Nawaz Şarif, olaryň gepleşmäge we diňlemäge taýýardygyny aýdyp, hökümeti Talyban jeňçileri bilen gürleşmäge çagyrdy.
Penşenbe güni iki sany janyndan geçen bombaçy Lahordaky sufi mowzoleýinde azyndan 42 adamy öldürdi.


text:
Çarşenbe güni Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan Siriýany dolandyrýan Başar al-Assadyň ýörite wekili bilen gepleşik geçirdi.
Maglumatlara görä, Erdogan Basar al-Assadyň wekili Hasan Türkmeni bilen üç sagatlap maslahat edipdir. Bu gepleşiklerden soň Ankarada haýsydyr bir beýannamada ýaýradylmady. Emma mundan öň Erdogan Başar al-Assady bidüzgünçiligi bes etmäge we reforma geçirmegiň möhletini kesgitlemäge çagyrypdy.
Siriýada konflikt başlanaly bäri 8,500-den gowrak bosgunyň Türkiýä geçendigi aýdylýar. Siriýanyň goşuny Başar al-Assadyň režimine garşy gurnalýan protestleri gazap bilen basyp ýatyrýar.
Müňlerçe bosgunyň ýurduň Türkiýe bilen serhediniň golaýynda pena gözleýändigi habar berilýär.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar Siriýada bidüzgünçilik başlanaly bäri 1,300-e golaý asuda ýaşaýjynyň ölendigini aýdýarlar.


text:
Düýn Germaniýanyň häkimiýetleri şu aýyň ahyrynda ýurduň territoriýasynda terror hüjümleriniň amala aşyrylmagynyň mümkindigi barada maglumat alnandygyna salgylanmak bilen, howpsuzlyk çärelerini güýçlendirdiler.
Howpsuzlyk çäreleri aýratynam ýurduň aeroportlarynda we demirýol wokzallarynda güýçlendirildi.
Germaniýanyň içeri işler ministri Tomas de Maýziere terror hüjümleriniň howpy barada daşary bir döwletden anyk maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýtdy. Emma ol maglumat alnan ýurduň anyk haýsy ýurtdygyny welin mälim etmedi.


text:
“Türkmenistanyň ykdysady strategiýasy: halka daýanyp, halkyň hatyrasyna” atly programmasynda Türkmenistanyň prezidenti galkynyşy başdan geçirýän Türkmenistanyň “Bazar ykdysadyýetine tarap demokratik reformalary geçirip, her maşgalanyň gurply bolmagyny gazanyp, berk döwletiň düýbüni tutmak ýaly maksatlara eýerýändigini ýazýar.
Bu strategiýada oba hojalygyny dikeltmek meselesi babatda häkimiýetleriň köp alada edýändigi bellenilýär. Oba hojalygyny ösdürmek babatda görlen çäreleriň netijesinde ilaty esasan ýurduň içinde öndürilýän azyk harytlar bilen üpjün etmäge mümkinçilik dörändigi aýdylýar. Şeýlelikde ýurda getirilýän harytlaryň içinde azyk harytlarynyň mukdarynyň jemi importyň diňe 5 %-ine barabardygy aýdylyar.
2008-nji ýylda bu görkezjiniň 9%-e baradar bolandygy nygtalyp, bu ugurda azalmak tendensiýasynyň bardygyna üns çekilýär. Hususy hem hökümete degişli kärhanalaryň hyzmatdaşlygy esasynda iri fermalaryň hem daýhan birleşikleriň döredilýändigi, guşçulyk fermalaryny ýola goýmak meselesinde uly üstünlikleriň gazanylandygy bellenilýär.
Türkmenistanly ýerli synçy Serdar Gulgeldiýew “Daşary ýurtlardan tüwüleriň köp möçberde getirilmesi türkmen daýhanynyň harydynyň bahasynyň arzanlamagyna eltýär” diýip, bize ýollan maglumatynda ýazýar.
“Daýhanyň düşewündi az. Häzir bazarlarda gowy tüwiniň bir kilogramynyň bahasy bir dollar (täze, denomenirlenen puldan – üç manat). Bu ýagdaý halk üçin gowy, daýhan üçin aňsat däl. Sebäbi türkmen daýhany şalysyny ekip ýetişdirýänçä, ýygnaýança örän köp çykdajylar edýär” diýip, ýerli synçy nygtaýar.
“Eýran hyýarlary, özbek, pakistan kartoşkalary hem-de soganlary, gazagystan, orsýet, hytaý tüwüleri… Ine, bu günki gün türkmen bazarlaryny eýeleýän iýmitler. Şu ýagdaý ýene bäş-on ýyl dowam etse, türkmen daýhanynyň dat gününe! Onuň bazarda näme satjagy, çagasyny nädip eklejegi belli däl” diýlip, ýerli synçy S.Gulgeldiýewiň makalasynda aýdýlýar.Beýleki ýurtlardaky tejribe
Rus ykdysatçylarynyň bellemeklerine görä, 1998-nji ýylda rublyň hümmeti gysga wagtda ur-tut pese düşenden soň, Orsýetiň oba hojalygynda göze görünýän ösüş bolupdyr. Şol döwurde oba hojalygynda öndürilýän harytlary gaýtadan işleýän kärhanalaryň ýagdaýy ýaramazlaşyp, olar öz önümçiligi üçin zerur bolan harytlary daşary ýurtlardan satyn almak mümkinçiliginden mahrum bolýarlar. Şol sebäpli-de bu kärhanalar ýerli daýhanlaryň öndüren önümine geçýärler. Bu bolsa oba hojalygyndaky hususy pudagyň girdejisiniň ýokarlanmagyna getirip, oba hojalygynyň ösmegine itergi berdi diýip, ykdysatçylar nygtaýarlar.
Orsýetiň öňki oba hojalyk ministri Alekseý Gordeýew oba hojalygyna maýa ýatyrmaklygyň töwekgelçiliginiň örän ýokarydygyny aýdyp, şeýle inwestisiýalary diňe hökümetiň goldawy bilen amala aşyryp boljakdygyny belleýär.
Bugdaý, gök önümler ýaly oba hojalyk öňümleri adamlaryň esasy zerurlyklary bolup, olara hemişe talabyň ýokarydygyna garamazdan, bu önümçiligiň howa şertlerine baglydygy sebäpli oba hojalygyndaky telekeçiligiň töwekgelçiliginiň ýokary bolýandygyny spesialistler aýdýarlar.
Ýakynda, 10-njy maýda, ýaýradylan maglumatda belarus häkimiýetleriniň eksport bilen meşgullanýan kompaniýalary goldamagy göz öňünde tutýandyklary aýdylýar. Şeýle hem ýurda getirilýän import harytlary ýurduň içinde öndürmegi göz öňünde tutýan kompaniýalaryň hökümet tarapyndan goldanjakdygy habar berilýär. Türkmenistanda näme kynçylyk döredýär?
Ahal welaýatynyň Ruhabat ertabyndan pensioner Weli aga habarçymyz Soltan Açylowa bilen söhbetdeşlikde oba ýerlerinde telekeçiligi ösdürmek meselesinde daýhana hökümet tarapyndan goldawyň zerurdygyny aýdýar: “Oba hojalyk önümlerini öndürýän hususy fermalar obalarda ýok diýen ýaly. Munuň üçin döwletden geregiçe goldaw ýok, onsoň zerur şertem döränok. Adamlaryň köpüsi sowda-satyk bilen meşgul. Aşgabat şäherini et, süýt önümleri bilen Mary, Lebap, Daşoguz welaýatlarynyň ýaşaýjylary üpjün edýärler. Ahal welaýatynyň fermerleri şaheri azyk önümleri bilen üpjün etmäge ukyply däl”.
46 ýaşly telekeçi Kakageldi Türkmenistanda öňümçilik bilen meşgullanmagyň kyndygyny aýdyp, muny şeýle düşündürdi: “Türkmenistanda önümçilik bilen bagly kanunlar bar. Emma olar çinownikler tarapyndan doly berjaý edilmeýär. Bu kanunlar diňe ýokarda tanşy bolan telekeçiler üçin işleýär”.
“Soňky döwürde önümçilik bilen meşgullanýanlar üçin kreditleriň berilýändigi barada köp gürrüň edilýär. Emma şol kreditleri aljak bolsaň, uly görgi. Bärde ýene-de tanyşlyk uly rol oýnaýar. Onsoň hem hususy eýeçilik äsgerilmeýän, korrupsiýa, parahorlyk ösen ýurtda sermaýa ýatyryp, önümçilik bilen meşgullanmak gaty howply. Söwda bilen meşgullanmagyň töwekgelçiligi az” diýip, türkmenistanly telekeçi belledi.Beýleki ýurtlardaky problemalar
Oba hojalygynda kiçi we orta telekeçiligi ösdürmek meselesinde goňşy Gazagystan, Orsýet ýaly ýurtlarda duş gelýän kynçylyklar ilki bilen halkyň passiwligi bilen bagly. Öz işine höwes bilen ýapyşmaýan daýhanyň harydynyň hili hem pes bolýar. Netijede şol harydy satmakda kynçylyk döreýär.
Şeýle hem öňki Sowet giňişligine girýän köp ýurtlarda oba hojalyk önümçiligine zerur bolan infrastruktura ösmedik ýagdaýda. Ýagny, et öndürýänler üçin gassaphanalar ýetenok, süýt öňdürýänler üçin süýt tabşyrylýan nokatlar ýok, gök önümi ekip-ýetirşdirýän daýhanlar üçin bolsa saklanylýan ambarlar, tiz zaýalanýan önümleri gaýtadan işleýän zawodlar ýetmezçilik edýär. Üstesine-de, ýollaryň ýaramazlygy ýaly kynçylyklar oba hojalygynda kiçi we orta telekeçiligiň ösmegine böwet bolýar.
Şeýle hem öz biznesini planlaşdyrmak meselesinde daýhanlaryň esasy ykdysady bilimleriniň ýetmezçilik edýändigi hem hojalygy dolandyrmakda hem-de banklardan karz almakda päsgelçilik döredýär.
Ýerli synçylaryň pikiriçe, şeýle kynçylyklar Türkmenistanda hem ýiti duýulýar. Olar aradan aýrylsa, oba hojalygynda kiçi we orta telekeçiligiň gülläp ösmegini gazansa boljak.
Zerur çäreler
Ykdysatçy Annadurdy Hajyýew “Oba hojalygynda telekeçiligi ýola goýmak üçin, birinjiden, telekeçilige ýol açýan kanunlary ýa kabul etmeli ýa-da olara üýtgetmeleri girizmeli” diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy. Ol tanyşparazlyga, korrupsiýa garşy göreşmek üçin belli bir mehanizmiň işlenip düzülmeginiň zerurdygyny hem nygtady.
“Käbir ýurtlarda oba hojalygyndaky hususy sektory ösdürmek üçin hökümetiň özi et, süýt ýaly azyk harytlary gaýtadan işleýän zawodlary, un üweýän degirmenleri gurýar. Daýhanlara öz harytlaryny ýerleşdirmäge mümkinçilik döredilýär, bu monopolistleriň bahalaryny sazlaşdyrmak ugrunda hem güýçli gural bolup durýar, belki, Türkmenistanda hem şeýle edilmelidir” diýip, ykdysatçy belledi.
“Daýhanlara karz-kreditleriň elýeterli edilmegi hem oba ýerlerinde telekeçiligi ösdürmek meselesinde örän möhüm” diýip, bilermen Azat Ýewropa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde öz pikirini beýan etdi.
14-nji maýdaky hökümet maslahatynda prezident Berdimuhamedowyň Daýhanlar partiýasynyň döredilmegi baradaky teklibi durmuşa geçirilse, bu partiya hem daýhanlaryň problemalaryny hökümete ýetirip, oba hojalygy bilen bagly meseleleri orta atsa, bu hem oba hojalygyň ösdürilmegine öňyn täsir edip bilerdi diýip, bilermenler aýdýarlar.


text:
Gyrgyzystanda 2010-njy ýylyň 7-nji aprelindäki rewolýusiýanyň netijesi döwleti maşgala bolup dolandyrmak režiminiň agdarylmagy hem-de demokratiýa tarap ädilen ädim hökmünde häsiýetlendirildi. Ýurduň Konstitusiýasy üýtgedilip, paralament dolandyryş sistemasyna geçilmegi hökümeti bir adamyň dolandyrmagyna böwet goýan möhüm sistema hökmünde kabul edildi. Bu zerur özgerişleriň bolmagy üçin mundan bir ýyl öň 87 adam wepat boldy.
"Doly esas bar"
"Sosial-demokratlar" fraksiýasynyň agzasy Ysmaýyl Ishakow 7-nji apreliň Halk rewolýusiýasynyň güni diýlip bellenmegine doly esas bar diýýär: "Häzir parlamentimiz dürli pikirli, dürli garaýyşly partiýalardan düzülen. Syýasatçylar indi öz ideýalary üçin göreşmeli. Halky ynandyrmaga çalyşmaly. Biz ösen Günbatar ýurtlaryndan görüp, özümiziň nähili halkdygymyzy bilsin diýip, şeýle sistema geçdik. Bu gowy üstünlik. Şeýle özgerşliklere ýol beren güni - "Aprel rewolýusiýasy" diýip atlandyrmaga doly esas bar".
Gyrgyz parlamentiniň deputaty Ysmaýyl Ishakow üstünlikler bilen birlikde 7-nji aprelden soňky hökümet boşlugyny doldurmakda, şeýle-de reformalary geçirmekde kemçilikleriň bolandygyny, onuň netijesinde geçen ýylyň iýunynda Gyrgyzystanyň günortasynda etniki çaknyşyklaryň başlanandygyny aýtdy.
Gyrgyz parlamentiniň deputaty, "Ata Meken" fraksiýasynyň başlygy Ömürbek Tekebaýew, käbir kemçiliklere garamazdan, güýçli gapma-garaşylyklary ýeňmäge mümkinçiligiň bolandygyny aýdýar: "Eger-de taryh gaýtalansa, biz köp zatlary başgaça ederdik. Meselem 7-nji aprelde ýüzläp adamlaryň ölümine getiren rewolýusiýanyň bolmazlygy üçin hereket ederdik. Syýasy reformalary geçirmekde hem ýalňyşlyklar boldy. Emma taryh nähili bolmaly bolsa, edil şonuň ýaly-da boldy. Arap ýurtlarynda bolýan wakalara syn edip, biz beýle ýagdaýdan olara görä, ýeňilräk ýitgiler bilen çykanymyza şükür edýäris".
Soňky döwürde hökümet başyna gelen partiýalar tarapyndan parlament dolandyryş sistemasyna kyn düşünilýändigi sebapli dolandyryşyň köne usullaryny goldaýanlaryň bardygyny synçylar aýdýarlar. Olaryň pikiriçe, şonuň üçin hökümetdäki syýasy güýçleriň arasynda administratiw resurlar ugrundaky göreş öňküsi ýaly dowam edýär.
Prezidentiň roly
"Ak Şumkar" partiýasynyň lideri Temir Saryýew bularyň hemmesine gözegçilik etmekde prezidentiň alyp barýan işiniň bir taraply bolýandygyny aýdýar: "Prezident bularyň hemmesinden üstün bolmaly. Ol hiç wagt syýasy partiýalaryň arasyndaky dawa-jenjellere goşulmaly däl. Emma bizde beýle däl. Prezidentimiz syýasy partiýalaryň arasyndaky dawa-jenjellere goşulýar. Beýle ýagdaýda dawany kim adalatly çözer? Beýle ýagdaýda deňagramlylyk mehanizmi bozulýar".
Emma beýle pikir bilen hökümetdäki rewolýusion güýçleriň wekilleri ylalaşmaýarlar. Prezident apparatynyň başlygy Emil Kaptagaýew syýasy guýçleriň arasyndaky dawa-jenjele prezidentiň goşulmaýandygyny aýtdy: "Prezident diňe daşyndan syn edip, baha berýär. Emma syýasy oýunçylar prezidenti şol syýasy oýunlara goşmak ugrunda hereket edýärler. Meselem, Baş prokuror bolup işlän Kubatbek Baýbolowyň aýdan sözlerine üns berseňiz, hemmesi düşnükli bolýar".
Gyrgyz mediasy bolsa 7-nji aprel wakalary boýunça barlag işleriniň örän haýal alnyp barylýandygyny ýazýar. Ombudsman Tursunbek Ahunyň pikirine görä bu işde hakyky günäkärler jenaýat jogapkärçiligne çekilmeýär: "7-nji aprel wakalaryna bir ýyl bolan bolsa-da, henizem bu iş boýunça alnyp barlan derňewiň ahyrky nokady goýulmady. Bolan işe gatnaşygy bar diýilýän adamlaryň aglaba bölegi ýurtdan gaçyp gitdiler. Olaryň käbirlerini şol döwürde ýörite gaçyrypdyrlar diýlen maglumatlar bar. Sud işleri-de edil syýasy tomaşa ýaly geçýär. Barlag, derňew işleriniň-de hiliniň pesdigi göründi".
Ekspertler 7-nji aprel wakalarynyň esaslaryny we şertlerini doly öwrenip, goýberilen kemçilikleriň gaýtalanmagynyň önüni almalydygyny nygtaýarlar.


text:
Floridanyň polisiýasy galplaşdyrylan dokumentler sebäpli ýalňyşlyk bilen türmeden boşadylan iki ganhory gaýtadan ele saldy.
Häkimiýetler 34 ýaşyndaky iki erkegiň şenbe agşamy, hiç bir hadysasyz, Panama şäherindäki motelde tutulandygyny aýtdylar.
Şondan biraz öň ol tussaglaryň maşgala agzalary metbugat ýygnagynda çykyş edip, olaryň özlerini polisiýa tabşyrmaklaryny haýyş edipdiler.
Olaryň ikisem adam öldürendigi üçin ömürlik tussaglyga höküm edilip, Franklin düzediş edarasynda saklanýardy.
Emma olar soňky hepdelerde dokument galplaşdyrmalary, şol sanda sudýanyň goluny galplaşdyrmak, türme resmileriniň aldawa salynmagy esasynda azatlyga çykdy.
Häzir ol galp, ýöne çyn ýaly görünýän dokumentleriň kim tarapyndan ýasalandygyny anyklamak üçin derňew geçirilýär.


text:
Şenbe güni Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý Katara sapara ugrady. Bu saparynyň barşynda ol Kataryň resmileri bilen esasan Owganystandaky parahatçylyk prosesi hem-de Katarda talybanlaryň ofisini açmak meselesi barada maslahat eder diýlip garaşylýar.
Şu çaka çenli talyban söweşijileriniň liderleri prezident Hamid Karzaýy Birleşen Ştatlaryň “dikmesi” diýip atlandyryp, onuň bilen göni gepleşik geçirmekden ýüz öwrüp gelýärler.
Emma Hamid Karzaý öz gezeginde talybanlar bilen parahatçylyk meselesi barada gepleşik geçirilmegini goldap çykyş edip gelýär.


text:
Siriýada hökümete garşy protestleriň dowamynda tussag edilen 755 adam azatlyga goýberildi. Bu barada Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki habarlar gullugy maglumat berýär.
“SANA” agentliginiň ýaýradan maglumatyna görä, azatlyga çykarylan 755 adamyň arasyna “eli gana” bulaşanlar goşulmandyr.
Tussaglary azat etmek çäresi Siriýadaky ganly çaknyşyklary togtatmak ugrunda Arap Ligasynyň öňe sürýän şertleriniň biridir.
Bu aralykda Arap Ligasynyň gözegçileri iki gün bäri Homs şäherindäki ýagdaýlara gözegçilik edýärler. Homs prezident Başar al-Assadyň režimine garşy geçirilýän protestleriň merkezi şäherleriniň biridir.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary boýunça edarasy “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Yrakdaky ýazidi jemgyýetine garşy genosid gyrgynçylygyny, şeýle-de ynsanyýete we asuda ilata garşy uruş jenaýatlaryny amala aşyran bolmagy mümkin diýýär.
BMG-niň adam hukuklary boýunça edarasynyň raportynda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine bu meseläniň derňelmegi üçin wakany Gaagadaky Halkara Jenaýat suduna geçirmäge çagyryş edilýär.
Geçen ýylyň iýun aýynda Yrakda “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri ýurtdaky dini azlyklaryň, esasanda ýazidileriň ýüzlerçe erkek agzasyny öldürip, zenanlary gula öwürdiler we kiçi çagalary dinini Yslama çalyşmaga mejbur etdiler.
Yrakda “Yslam döwleti” atly toparyň hüjümleriniň öňýanynda, ýüz müňlerçe adam öz öýlerini terk etdiler.


text:
Eýranyň yslamçy režimi ýurtdaky oppozision toparlaryň Müsürdäki we Tunisdäki hökümete garşy demonstrasiýalaryna raýdaşlyk ýörişini geçirmäge çagyryşynyň öňüni almak üçin käbir duýduryş çärelerini amala aşyrdy.
Duşenbe güni howpsuzlyk güýçleri oppozisiýa tarapyndan planlaşdyrylan ýörişiň öňüni almak üçin Tähranyň köçelerine çykdylar. Emma oppozision güýçler, gadaganlyklara garamazdan, ýörişi geçirmäge çagyryşy dowam etdiler.
Munuň bilen baglylykda Eýranyň polisiýasy oppozisiýanyň lideri Mir Hossein Musawiniň öýüne girelgäni bekläp, onuň telefon aragatnaşyklaryny-da kesdi. Onuň proteste gatnaşmagyna we Tähranyň köçelerine çykan protestçiler bilen habarlaşmagyna ýol bermediler.
Musawiniň Web saýtynda ýerleşdirilen maglumata görä, howpsuzlyk güýçleri Mussawiniň öýüne barýan ýollaryň ugrunda polisiýanyň ulaglaryny ýerleşdiripdirler. Şeýle-de bu Web saýtda telefon liniýalarynyň, hat-da Musawä we onuň aýalyna degişli mobil telefonlarynyň kem kesilendigi ýazylýar.
“Uly ýeňiş”
Musawiniň Parižde ýaşaýan egindeşi Ardeşir Amir Arjomand Ýakyn Gündogardaky demokratik hereketlere goldaw hökmünde ýöriş geçirmegiň-de eýýam “uly ýeňiş” bolandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Gorky hem howp salmak arkaly ýörişleri geçirtmejek bolýan resmileriň mundan habarlary bardyr. Şeýle-de adamlaryň bolelinlikdäki ýaşaýşynyň we howpsuzlygynyň üpjün edilmegi üçin görlen çäreler bilen bir hatarda bu ýörişiň asuda ýagdaýda geçjekdigine umyt edýäris” diýip, Ardeşir Amir Arjomand belledi.
Soňra ol şeýle dowam etdi: “Biz özümiziň demokratiýanyň wajypdygyny we dünýäniň ähli adamlary üçin zerurdygyny görkezmek üçin edýän asuda hereketimize hemmeleriň ünsüni çekmek isleýäris. Biz Müsür halkyny goldaýarys. Biz demokratiýa ugrunda tagalla edýän islendik adamy goldaýarys”.
Ahmedinejadyň pikiriçe...
Eýranyň telewideniýesi 11-nji fewralda Yslam rewolýusiýasynyň 32 ýyllygyna bagyşlanyp, döwlet tarapyndan gurnalan protesti öwran-öwran görkezdi. Şonda Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejad arap döwletlerindäki häzirki protestlere özüçe baha berdi. Onuň pikiriçe, bu protestler 1979-njy ýylda Eýranda Amerika tarapyndan goldanylýan şa häkimiýetiniň agdarylmagyna getiren Yslam rewolýusiýasynyň arap ýurtlaryna ýaýramagydyr.
"Tizara Birleşen Ştatlarsyz we sionistik režimsiz täze Ýakyn Gündogar dörär. Şeýle-de Ýakyn Gündogarda zalymlyga ýer bolmaz” diýip, Ahmedinejad çykyş etdi.
Eýranyň oppozision liderleriniň biri Mir Hossein Musawiniň Parižde ýaşaýan egindeşi Ardeşir Amir Arjomandyň pikiriçe, Ahmedinejadyň režimi eýranlylaryň “paýhasly halkdygyny” hem-de eýranlylyaryň öz “garaýyşlaryny köçelerde asudalykda beýan etmegi we öz hukuklaryny talap etmägi” başarýandygyny kabul etmelidir.


text:
Adwokat Sergeý Magnitskiý 230 million dollarlyk salgyt galplyklaryny öz içine alýan jenaýatçylygyň üstüni açypdy. Magnitskiniň bu iş bilen baglanyşykly Orsýetiň Içeri işler ministrligine, Federal salgyt gullugyna, Federal howpsüzlyk gullugyna hem-de Baş prokuraturasyna garşy beren görkezmeleriniň yzy bilen, ol tussag astyna alnypdy.
Orsýetiň tussaghanalaryndaky ynsan hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik edýän garaşsyz komissiýa Sergeý Magnitskini öz arz-şikaýatlaryny we görkezmelerini yzyna almaga mejbur etdirmek üçin oňa tussaghanada uly basyşlaryň görkezilendigini, onuň gynamalara sezewar edilendigini we, ahyrky netijede-de, medisina kömegini bermän, onuň ölüm ýagdaýyna ýetirilendigini aýdýar.
Sergeý Magnitskiý geçen ýylyň noýabrynda tussaghanada aradan çykdy. Senatory alada goýýan ýagdaý
Birleşen Ştatlaryň Helsinki Komissiýasyna ýolbaşçylyk edýän senator Benýamin Kardin Sergeý Magnitskiý tarapyndan ýüze çykarylan şol korrupsiýa dahylly hem-de Magnitskiniň ölümine getiren wakalara dahylly adamlara hemişelik wiza gadagançylygyny girizmek haýyşy bilen düýn Döwlet sekretary Hillari Klintona ýörite resmi hat gönderdi.
Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda senator Benýamin Kardin özüniň bu ugurdaky aladasynyň sebäbini gysgaça şeýle düşündirdi: «Munuň özi ynsan hukuklarynyň bozulmagy we göze dürtülip duran korrupsiýa bilen baglanyşykly örän uly mesele bolup durýar. Adwokat Magnitskiniň sud edilmezden şeýle köp wagtlap tussaghanada saklanmagy we onuň gynamalara sezewar edilmegi ynsan hukuklarynyň örän çynlakaý ýagdaýda bozulmagydyr. Meniň pikirimçe, Amerikanyň Birleşen Ştatlary biziň bular ýaly ýagdaýlar bilen ylalaşyp bilmejekdigimizi halkara jemgyýetçiligine anyk mälim etmelidir».
Geçen ýylyň iýul aýynda Birleşen Ştatlaryň Helkinki Komissiýasynda geçirilen diňlenişikde Orsýetde iş alyp barýan «Hermitage capital» atly maliýe kompaniýasynyň eýrine ýetiriji direktory Bill Browder Sergeý Magnitskiniň üstüni açan jenaýatçylyklary barada bu Komissiýanyň agzalarynyň öňünde jikme-jik maglumatlar bilen çykyş edipdi.
Bill Browder öz çykyşynda Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň käbir resmileriniň, şol sanda, bu ministrligiň bölüm ýolbaşçysynyň orunbasary Artýom Kuznesowyň we prokuraturanyň sülçüsi Pawel Karpowyň 230 million dollarlyk galp salgyt pullaryny kanunlaşdyrmakda jenaýatçy bir topara ýakyndan goldaw berendiklerini we bu baradaky faktlary bolsa Sergeý Magnitskiniň aýan edendigini gürrüň beripdi.
Senator Benýamin Kardin Döwlet sekretary Hillari Klintona ýazan hatynda Orsýetdäki bu jenaýatçylyklara dahylly adamlara garşy çäre görmekde Birleşen Ştatlaryň ozalky prezidenti Jorj Buşuň kabul eden ýörite düzgüniniň ulanylyp bilinjekdigini belläpdir.
Şol gürüňi edilýän düzgün daşary ýurtlardaky korrupsiýalara dahylly ýa-da şol korrupsiýa işlerinden peýda görýän adamlaryň Birleşen Ştatlara girmeklerini gadagan edýär.


text:
Yrak polisiýasy bir adamyň öz gyzynyň “Al-Kaýda” goşulanyny we kast ediş hüjümini amala aşyrmakçy bolýanyny bilip, ony asandygyny aýdýar.
52 ýaşly Al-Najim Ambaguý 19 ýaşly gyzy Şahlany Diýala welaýatyndaky Mandali diýen ýerde, öýüniň golaýyndaky jarda jaýlapdyr.
Bu jenaýatyň üsti Bagdatda tutulan “Al-Kaýda” tussaglary sorag edilende, olaryň Şahlany öz taraplaryna çekişlerini aýtmagy netijesinde açylýar.
Polisiýa baryp, Şahlany tapman, onuň kakasyny tussag edýär we ol üç güne çeken soragdan soň öz eden işini boýun alýar.


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýene bir kitaby, «Saýlanan eserleriniň» 7-nji tomy çapdan çykdy.
Türkmen metbugaty bu kitabyň rus we türkmen dillerinde okyjylara ýetirilendigini, iňlisçe terjimesiniň hem taýýarlanylýandygyny habar berýär.
Täze kitapda ýurt baştutanynyň 2013-nji ýylda eden programmalaýyn çykyşlarynyň we sözlän sözleriniň, beren interwýularynyň, ýüzlenmeleriniň we gutlaglarynyň ýerleşdirilendigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosy prezident Berdimuhamedowyň kitaplarynyň il içinde garşylanyşy bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Aşgabat, 12.03.2015. “Türkmemportal”.
“Müsürli milliarder Nagib Sawiris adybir teleýaýlymy dolandyrýan Euronews SA kompaniýasynyň aksiýasynyň 53 göteriminiň eýesi bolar” diýip, “Lenta.ru” saýty ýazýar.
Geleşik 35 million ýewro barabar bolar. Bu serişdeler öýjükli ulgamlarda teleýaýlymy has-da ösdürmäge täze Afrikannews taslamasyny amala aşyrmaga harçlanar.
Geleşik direktorlar geňeşi tarapyndan goldanyldy, indi ony Ýewro bileleşiginiň hökümetleri tassyklamaly.
Geleşik gelinmänkä teleýaýlyma Ýewropanyň alyp görkezijileriniň 10-sy gözegçilik edýärdi. Olaryň altysyna şol sanda fransuzlaryň Franse Television-syna — 23,93%, Italiýanyň RAI-sine — 21, 54%, Russiýanyň WGTRK-syna — 16,94%, türkleriň TRT-sine — 15, 7% möçberindäki 90 göterim aksiýa degişlidi. Geleşigiň çäklerinde Sawiris tarapyndan Euronews SA-nyň aksiýalarynyň goşmaça gymmatbaha kagyzlary çykarmak işi geçiriler.
Sawiris Müsüriň iň belli işewürleriniň biridir. Ol soňky ýyllarda arap ýurtlarynda, şeýle hem Kanadada işewürlik işiniň örüsini giňeldýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow oba hojalygynda maldarçylygy ösdürmek, mallaryň baş sanyny köpeltmek hakynda yzygiderli gürrüň edýär, tabşyryklar berýär, emma muňa garamazdan, ýurdumyzda maldarçylyk pudagynda ösüşiň bardygyny duýmak kyn.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň karary esasynda, öňki kolhoz-sowhozlara degişli bolan mallar “Türkmenmallary” assosiasiýasyna degişli edilipdi. Şeýlelikde, 1990-njy ýyllaryň başynda kolhozlaryň 6 million töweregi bolan ownuk mallary köpelmekden geçen, gaýtam şu ýyllarda iki ýarym esse azalypdyr. “Türkmenmallarynyň” ýokary hünärmeni özlerine degişli öňki kolhozlarda 2 million 300 müňdenem az ownuk malyň bardygyny aýtdy.
“Türkmenmallary” assosiasiýasyna kolhoz mallarynyň geçmegi bilen, oba hojalygynyň gylýalçylyk, guşçulyk, doňuzdarçylyk pudagy doly weýran edildi. Ýurdumyzdaky gara mallaryň, düýeleriň baş sany 1990-njy ýyllaryň başy bilen deňeşdireniňde 7-8 esse azalypdyr. Öňki kolhozlara degişli, döwlet eýeçiligindäki mallarymyzyň ähli görnüşiniň sany ýyl-ýyldan kemelýär. Eger-de maldarçylyk pudagyny ösdürmek hakynda anyk kararlar kabul edilip, kolhozlara degişli bolan mallar daýhan birleşiklerine gaýdyp berilmese, ýakyn 5-6 ýylyň içinde gara mallaryň, düýedarçylyk pudagynyň hem doly weýran boljakdygyny hut şu pudagyň ýokary hünärmenleri özara söhbetdeşlikde tassyklaýarlar.
“Türkmenmallary” assosiasiýasy bilen daýhan birleşikleriniň, esasanam, çopanlaryň arasynda hiç bir baglanyşyk ýok. Maly bakýan çopanyň ýolbaşçysy ferma müdiri, daýhan birleşiginiň ýolbaşçysy, oba arçyny, şeýle-de “Türkmenmallary” assosiasiýasynyň bellän emeldary bolup durýar, has dogrusy, bir çopanyň azyndan 5-6 sany ýolbaşçysy bar. Iň esasy hem, mallaryň ölüm-ýitimi üçin “Türkmenmallarynyň” hiç bir wekili jogapkärçilik çekmeýär. Owalbaşda çopanlardan, ondan soň ferma müdirinden, galyberse hem daýhan birleşiginiň ýolbaşçysyndan hasabat soralýar.
Ösmegine däl, tesmegine...
Daýhan birleşikleriniň döwlet eýeçiligine geçirilen mallarynyň hasabyna “Türkmenmallarynyň” müňe ýakyn işgäri, olaryň önümçilik pudagy saklanýan eken. Has dogrusy, maldarçylyk pudagynyň ösmegine däl-de, tesmegine, mallaryň baş sanynyň kemelmegine sebäp bolýan “Türkmenmallaryny” saklamak üçin bir ýylda ýedi-sekiz million amerikan dollaryna barabar pul sarp edilýän eken, özem bu pudagyň hojalyk hasaplaşygyndadygyny hem aýtmak gerek.
“Türkmenmallaryny” saklamak üçin daýhan birleşikleri her ýylda 200-250 müň dowar satmaga mejbur bolýarlar” diýip, meniň bilen söhbetdeş bolan ykdysadyýetçiler aýtdylar. Munuňam üstesine, “Türkmenmallarynyň” mallaryň önümçilik prosesi bilen baglanyşygy bolmansoň, olarda maldarçylyk pudagyny ösdürmegiň anyk maksatnamasy ýok, şol sebäplem bu assosiasiýanyň işgärleri çopanlardan hasabat soraýan ýerli emeldara öwrüldiler. Umuman, maldarçylyk pudagyny ösdürmäge “Türkmenmallarynyň” hiç hili goşandynyň ýokdugyny çekinmän aýdyp bolar.
Şol sebäpli maldarçylyk pudagyny ösdürjek bolsak, daýhan birleşikleriniň, çopanlaryň elinden alnan hukuklar, mallar olaryň özlerine doly gaýtarylyp berilmelidir. Ýurdumyz boýunça maldarçylyk pudagyny ösdürmegiň anyk reformasyny hünärmenleriň gatnaşmagynda işläp düzmeli, tebigy ýagdaýlarymyz doly göz öňüne tutulyp, çopanlaryň mal bakmagy üçin oňyn şertler döredilmeli. Ine, şonda ýurdumyzda mallaryň baş sany artyp, et-süýt, mahlasy maldarçylyk önümleriniň yzygiderli gymmatlamagynyň öňi alnar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Gordon Braun ýurtda musulmanlaryň planlaşdyrýan ýörişiniň Owganystanda ölen britan esgerleriniň dogan-garyndaşlaryna masgaralaýjy täsir etmeginiň mümkindigini aýtdy.
Ýakynda Britaniýadaky «Islam4UK» atly topar ýurduň Wutton Bassett şäherinde Owganystandaky uruşlar bilen baglanyşykly ýörite aksiýa geşirmegi planlaşdyrýandygyny yglan etdi. Bu şäher Owganystanda heläk bolan esgerleriň hatyrasyna geçirilýän paradlar bilen tanalýar.
Musulmanlaryň bu şäherde geçirjek aksiýasynyň güni heniz anyklaşdyrylmadyk.
Bu aksiýany gurnaýan «Islam4UK» toparynyň lideri Anjem Şudari «Sky News» telekompaniýasyna beren interwýusynda: «Aksiýanyň maksady Owganystanda parahat ýaşaýjylaryň rehimsizlik bilen öldürilýändiklerini ýönekeý adamlara gürrüň bermek» diýip, belledi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi
Latwiýanyň paýtagty Riga şäherinde kikboksing boýunça halkara ýaryşlarynda türkmen türgenleri üstünlikli çykyş etdiler. Biziň ildeşlerimiz alty altyn we bir kümüş medala mynasyp boldular. Bu bolsa Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň umumy toparlaýyn hasapda birinji orny almagyny üpjün etdi.
Ýaryşlara 12 ýurtdan – Russiýadan, Şweýsiýadan, Finlýadiýadan, Wengriýadan, Polşadan, Rumyniýadan, Belarusdan we beýleki döwletlerden türgenleriň 150-ä golaý gatnaşdy. Bäsleşikler birnäçe ugurlar boýunça guraldy. Türkmenistanlylar üç ugur—lou-kik, ful-kontakt we K-1 boýunça tapawutlandylar.
Şameret Hallyýew, Muhammet Altybaýew, Merdan Mämmedow, Şöhrat Ýagmyrow ( Milli sport we syýahatçylyk institutlaryň talyplary), Ramil Kasymow we Ylham Geldimämmedow dürli agram derejelerinde hormatly münberiň iň ýokarky basgançagyna çykdylar. Ismaýil Ataýew kümüş medaly eýeledi. Ýeňiş gazanan türgenler Aşgabadyň toplumlaýyn sport mekdebinde Türkmenistanyň at gazanan tälimçileri Aleksandr Snagowskiniň, Rejep Hojamämmedowyň, Salyh Mamekowyň, şeýle hem Şöhrat Annamedowyň ýolbaşçylygynda tälim alýarlar.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň kikboksçylar ýygyndy topary iri halkara ýaryşlaryna – 8-11-nji aprel aralygynda Antaliýada (Türkiýe) geçiriljek ýaryşa we Dünýäniň kubogy ugrundaky bäsleşiklere taýýarlyk görýärler. Ol Wengriýanyň paýtagty Budapeştde geçiriler.
Habarlar #Kikboks
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň üstünligi19 Dekabr, 2016 (10:56)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň kikboksing boýunça ýygyndysynyň üsti iri halkara ýaryşlarynyň öňüsyrasynda täze güýçler bilen ýetirildi04 Oktýabr, 2016 (08:36)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň ýygyndysy kikboksingiň K-1 ugry boýunça Aziýanyň açyk çemponatynda ýeňiş gazandy09 Awgust, 2016 (10:30)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary Italiýada geçirilen Dünýä kubogy ugrundaky ýaryşdan dokuz medal getirdiler07 Iýun, 2016 (23:38)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylary dünýäniň kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görýärler16 Maý, 2016 (14:55)
- Resmi habarlar
Rigada geçirilen kikboksing boýunça ýaryşda umumy toparlaýyn hasapda Türkmenistanyň ýygyndysy birinji orny eýeledi28 Mart, 2016 (17:04)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň altyn medallary02 Aprel, 2015 (22:26)
- Soňky habarlar
Sagdyn durmuş ýörelgesiniň ýurdy02 Aprel, 2015 (22:24)
- Soňky habarlar
Türkmenistanyň Kubogy paýtagtly kikboksçylarda28 Dekabr, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen pälwanlarynyň uly üstünligi28 Oktýabr, 2014 (19:18)
- Soňky habarlar
Gazanylan ýeňişler geljekki üstünlikleriň girewidir30 Iýul, 2014 (20:00)
- Soňky habarlar
Lebapda sport baýramçylygy dowam edýär23 Maý, 2014 (18:28)
- Soňky habarlar
Türkmen türgenleri—dünýäniň güýçli kikboksçylarynyň hatarynda10 Dekabr, 2013 (22:51)
- Soňky habarlar
Türkmen kikboksçylarynyň ilkinji ýeňişleri02 Iýul, 2013 (17:53)


text:
Gürjüstanyň prezidenti Mihail Saakaşwiliniň aýtmagyna görä, onuň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen arasy 2004-nji ýylyň fewral aýynda geçiren ilkinji ýüzbe-ýüz duşuşyklaryndan soň ýaramazlaşyp başlapdyr.
Aýdylmagyna görä, şonda Putin Saakaşwiliden Gürjüstanyň öňki prezidenti Eduard Şewardnadzeniň howpsuzlyk ministri bolup işlän Waleriý Kaburzaniýa degmezligi talap edipdir. Emma, munuň tersine, Saakaşwili Kaburzaniýanyň çinini peseldip, ony wezipesinden kowýar.
Şondan soň Orsýet-Gürjüstan gatnaşyklary derrew ýaramazlaşýar. 2008-nji ýylyň awgust aýyndaky söweşden bäri, Orsýetiň hökümeti Saakaşwili hökümet başyndaka Gürjüstan bilen hiç hili ýagdaýda işleşmejekdigini aýdyp gelýär.
Özüniň ýakynda geçiren üstünlikli saýlaw kampaniýasynda milliarder biznesmen Bidzina Iwanişwiliniň "Gürji arzuwy" blogy Gürjüstanyň Ýewropa integrasiýasyna tarap barýan ýoluny, Birleşen Ştatlar bilen ýakyn gatnaşyklaryny, şeýle hem NATO agzalygy boýunça planlaryny töwekgelçilige salmazdan, Moskwa bilen dikleşmäniň derejesini peseltjegini wada berdi.
Dikleşmek bilen boýun bolmagyň arasyndaky altyn ortany tapmak Iwanişwili üçin iň agyr wezipeleriň biri bolar. Ol 1990-njy ýyllaryň ortalarynda Orsýetde ýaşap, şol ýerde işläpdi. Onuň ýakyn wagta çenli ors raýatlygy hem bardy.
Iwanişwiliniň bu işi nädip başarjakdygy ol 8-nji oktýabrda hökümetiň düzümini mälim edende belli bolana meňzeýär. Analitikleriň aýtmagyna görä, Iwanişwiliniň öz daşary syýasat toparyna saýlan adamlary onuň Moskwa bilen dartgynlylygy peseltmegi, ykdysady gatnaşyklary giňeltmegi we ýurduň bölünip aýrylan we Moskwa tarapdary regionlary bolan Abhaziýa we Günorta Osetiýa boýunça Tbilisiniň çemeleşmesini täzeden gözden geçirmegi planlaşdyrýandygyny görkezýär.
Nýu-Ýorkda ýerleşýän Kolumbiýa uniwersitetiniň professory Linkoln Mitçel "Gürji arzuwynyň" maslahatçysy bolupdy. Onuň aýtmagyna görä, Gürjüstanyň daşary syýasaty boýunça hödürlenen adamlar ýurduň täze liderleriniň pragmatizmden ugur alýandygny görkezýär.
"Usul üýtgeşik, ýagny bu adamlar dawaçyl däl. Olar asuda we akylly adamlar. Meniň üçin iň uly tapawut şu" diýip, Mitçel aýdýar.
Daşary syýasat boýunça hödürlenen esasy adamlaryň arasynda BMG-däki öňki ilçi, Ýewropa integrasiýasynyň tarapynda durýan we Günbatar tarapdary bolan "Biziň Gürjüstan-azat demokratlarymyz" partiýasynyň lideri Irakli Alasaniýa hem bar. Ol goranmak ministri wezipesine bellenildi. Iwanişwiliniň metbugat wekili, Gürjüstanyň Germaniýadaky öňki ilçisi Maýa Panjikidze bolsa daşary işler ministri wezipesine bellenildi. Respublikan partiýasynyň resmisi Paatra Zakareýşwilä bolsa integrasiýa boýunça döwlet ministri wezipesi berildi. Bu ministrlik bölünip aýrylan regionlar bilen gatnaşyklara jogap berýär.
"Carnegie Endowment" guramasynyň Kawkaz boýunça eksperti Tomas de Waalyň pikiriçe, wezipä bellenen resmileriň terjimehaly Saakaşwiliiniň alyp baran syýasatynyň düýpgöter üýtgediljekdigini görkezýär.
"Paatra Zakareýşwili 10 ýyllyk tejribesi bolan örän düşünjeli, täsirli şahsyýet. Ol belki-de Abhaziýa we Günorta Osetiýa bilen gepleşiklere iň köp gatnaşan adamdyr. Ol söweş döwründe tussaglaryň alyş-çalşygyna we jesetleriň Abhaziýadan çykarylmagyna gatnaşypdy. Ol olara çyndanam hormat goýýar, olaram ony sylaýar" diýip, Tomas de Waal aýdýar.


text:
Sişenbe güni ABŞ-nyň prezident administrasiýasy Orsýetiň türmesinde ölen tanymal ýurist Sergeý Magnitskiniň ölüminde güman edilýän orsýetli resmileriň bir toparyna garşy ýörite sanksiýalary girizdi.
Wiza gadagançylygyny we bank hasaplarynyň doňdurylmagyny öz içine alýan bu sanksiýalaryň Orsýetiň çinowniklerinden 60-syna täsir etmeginiň mümkindigi habar berilýär.
Birleşen Ştatlaryň hökümet resmileri Sergeý Magnitskiniň bikanun tussag edilmegine we onuň tussaglykda ölmegine dahylly köp çinownikleriň Orsýetde henizem kanun taýdan jogapkärçilige çekilmeýändiklerini aýdyp, muňa öz nägileliklerini bildirýärler.
Sergeý Magnitskiý 2009-njy ýylda saglyk ýagdaýynyň ýaramazlaşmagy netijesinde Orsýetiň türmesinde aradan çykypdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň ýaýradan täze hasabatynda bellenmegine görä, Türkmenistanyň Konstitusiýasynda ýurduň dünýewi demokratiýa uýýan ýurtdygy we prezident respublikasydygy öňe sürülse-de, ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we agalyk ediji "Demokratik partiýanyň" gözegçiligindäki awtoritar hökümet tarapyndan dolandyrylýandygy aýdylýar.
Döwlet departamentiniň penşenbe güni ýaýradylan Adam hukuklary boýunça ýyllyk hasabatynda
Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2012-nji ýylyň fewralynda täzeden prezidentlige saýlanylmagyna hem üns çekilipdir. Onda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratiýa institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň (OSCE ODIHR) beren bahasyna salgylanylyp şeýle netijä gelinýär. Ýagny, şol wagt, syýasy alternatiwlaryň iş ýüzünde mümkinçilikleriniň diýseň çäkli bolandygy nygtalýar.
Hukuk bozmalar
Dünýäniň dürli ýurtlaryndaky adam hukuklaryna syn berýän bu hasabatda nygtalyşy ýaly, Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulmagy meseleleri aglaba üç ugur boýunça häsiýetlenndirilýär. Olar: delilsiz, esassyz tussag etmeler; gynamalar; we jemgyýetçiligiň erkinliklerini, şol sanda söz, metbugat, ýygnanyşmak we hereket azatlyklaryny äsgermezlik.
Hasabatda Türkmenistanda yzygiderli dowam edip gelýän beýleki hukuk bozmalaryň sanawy hem getirilipdir. Olaryň arasynda raýatlaryň hökümeti täzelemek mümkinçilikleriniň çäkliligi; adamlaryň dini ynançlaryny berjaý etmegine goşulmak; raýatlaryň şahsy durmuşyna, öýüne we hat alşygyna bikanun goşulmak; aýallaryň jemgyýetçilik durmuşyndan çetleşdirilmegi we zorluklara sezewar edilmegi; işçileriň erkin ýygnanyşmak hukuklarynyň çäklendirmeleri ýaly maddalar hem sanalyp geçilýär.
Raportda resmileriň howpsuzlyk güýçlerini doly kontollygynda saklaýandygy, şeýle-de olaryň adam hukuklaryny bozmalaryny amala aşyrýandygy-da nygtalýar.
Howpsuzlyk güýçleriniň, şeýle-de hökümetiň düzümindäki islendik resminiň edýän bikanun hereketleri temmisiz, jezasyz galýar. Gysgaça aýdanyňda, Türkmenistanda adam hukuklaryny bozandygy üçin häzire çenli haýsydyr bir resminiň jogapkärçilige çekilendigi barada hiç hili maglumat ýok.
27-nji fewralda ýaýradylan bu hasabat bütin dünýäde Adam hukuklarynyň ählumumy deklarasiýasynyň jar edilmeginiň 65 ýyllygy bellenilýän döwre gabat geldi. Hasabatda bellenilişine görä, dünýä halklarynyň üçden bir böleginden hem köprägi häzire çenli-de awtoritar häkimiýetleriň golastynda ýaşaýar.


text:
Kurmanbek Bakyýewiň hakimiýetden çetleşdirilip, wagtlaýyn hökümetiň ýurdy dolandyryp başlamagy bilen, Gyrgyzystanyň käbir regionlarynda yzygiderli bulagaýçylyklar hem ýüze çykyp başlady. Bu wakalar wagtlaýyn hökümetiň öňünde näderejede çynlakaý synaglary döredýär? Şu soňky wakalar barada Azatlyk Radiosy radionyň Gyrgyz gullugynyň žurnalisti Wenera Jumataýewa bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Howpsuzlyk taýdan Gyrgyzystanda şu günler ýagdaý nähili? Ýurtda bikanun ýer eýelenýänligi we başga milletleriň ýaşaýan obalaryna hüjüm edilýänlligi barada habarlar gowuşýar.
Wenera Jumataýewa: Gyrgyzystanda ýer eýelemek bilen bagly wakalar öňden bäri dowam edýär. Esasan-da, her ýylyň bahar aýlarynda ýerli ýaşaýjylaryň toparlary Bişkegiň özünde we onuň töwereginde boş duran ýer giňişliklerini eýeleýärler we çatma dikip, ýaşap başlaýarlar. Şeýlelikde, her ýyl sosial närazylyk partlamasy ýaly bir ýagdaýa şaýat bolýarys.
Häzirki wagtda ýurduň onlarça, ýüzlerçe müň ýaşlary iş orunlaryna we ýaşaýyş jaýlaryna mätäç. Gyrgyzystanyň hökümeti bolsa garaşsyzlyk ýyllarynyň dowamynda ilaty iş bilen üpjün etmäge ukypsyzlygyny görkezdi. Jaý meselesini çözmek boýunça programma hem düzülmedi.
Azatlyk Radiosy: Ýer eýelemek bilen bagly aýry-aýry raýatlaryň özbaşdak çykyşlaryndan daşary, guramaçylykly häsiýetdäki aksiýalaryň hem bolup geçýänligi habar berilýär. Şeýle çykyşlaryň aňyrsynda näme bolup biler?
Wenera Jumataýewa: Edil şu ýylky wakalara syn etsek, ýer eýelemek bilen bagly çykyşlaryň şu sapar örän agressiw geçýänligini bellemek mümkin. Biziň Bişkekdäki hem regionlardaky habarçylarymyz çykyş edýänleriň taýakdyr-armatura bilen ýaraglanyp, öňünden guramaçylykly taýýarlyk görendikleri barada pikir döredýänligini habar berýärler. Wagtlaýyn hökümetiň wekilleri bolsa, olara pul paýlanylmagy bilen bagly wakalaryň hem bolanlygyny öňe sürdüler.
Şeýle toparlaryň guramaçylykly hereketleri we agressiwligi olaryň aňyrsynda prowokatiw güýçleriň duranlygy barada pikir döredýär. Türkleriň ýaşaýan Maýowka obasyna edilen hüjümleriň-de ýörite görkezme bilen amala aşyrylan bolmagy münkin.
Azatlyk Radiosy: Häzir Belarusda saklanan Kurmanbek Bakyýew 21-nji apelde ýörite beýannama bilen çykyş edip, özüniň Gyrgyzystanyň prezidenti wezipesinden çekilmänligini yglan etdi we halkara jemgyýetçiligini Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetini ykrar etmezlige çagyrdy. Bakyýewiň bu beýannamasyna Gyrgyzystanda nähili garalýar?
Wenera Jumataýewa: Bakyýewiň Minskide aýdanlary Bişkekde ýaňsa alnyp garşylandy. Elbetde, gynanç hem bildirildi. Syýasatçylaryň we ekspertleriň sözlerine görä, Kurmanbek Bakyýew ol beýannamasy bilen özüniň nähili adamdygyny we nähili syýasatçydygyny ýene bir gezek tassyklady. Ol aýdýan sözleriniň edýän işlerine gabat gelmeýänligini ýene görkezdi, sebäbi ol häzir wezipesini terk edýänligi barada öz goly bilen ýazan beýannamasyny ret edýär.
Bakyýew bu beýannamasyny ÝHHG-niň wekilleriniň gatnaşmagynda Gazagystanda ýazypdy. Häzirki wagtda Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümeti we ilat köpçüligi: “Kurmanbek Bakyýew ýurdy nädip dolandyrmak isleýärkä, ol Gyrgyzystana Minskide oturyp ýolbaşçylyk etmekçimikä?” diýen ýaly sowallary orta atýarlar.
Azatlyk Radiosy: 23-nji aprlede K. Bakyýew Minskide metbugat konferensiýasyny geçirmekçi. Bakyýewiň ertirki çykyşyndan nämä garaşylýar?
Wenera Jumataýewa: Minskide boljak ertirki metbugat konferensiýasynda Bakyýewiň prezidentlik wezipesinden çekilmekden ýüz öwürmeginiň sebäbini düşündirmegine garaşýarys. Gyrgyzystanly žurnalistleriň kopüsini gyzyklandyrýan sowal ol-da Bakyýew özüni prezident hasap edýän bolsa, onda ol nämüçin Gyrgyzystana gelmeýär diýen sowal.


text:
Birleşen Ştatlarda hökümet bergileriniň çägini ýokarlandyryp, döwletiň maliýe taýdan işiniň batmazlygy üçin gelnen ylalaşyk Wekiller Palatasynda we Senatda kabul edildi. Soňra oňa prezident Barak Obama gol goýdy.
Bu işden maksat bergi çägini ýokarlandyrmak bilen amerikan hökümetiniň taryhda ilkinji gezek bergilerini töläp bilmek başarnygyny ýitirmeginiň öňüni almakdy. Başga sözler bilen aýdanyňda, hökümetiň köpräk karz pul almagyna ýol bermek.
Senatda ylalaşygy goldap ses berenleriň sany 74, oňa garşy çykanlaryň sany bolsa 26. Respublikanlaryň ýolbaşçylygyndaky Wekiller Palatasy hem bu ylalaşygy duşenbe güni oňlady. Ol ýerde ylalaşyga garşy ses berenler 161. Munuň 95-si prezident Barak Obamanyň öz partiýasyndan. Ony oňlanlaryň sany 269. Munuň hem 95-si Demokatik partiýanyň agzalary. Planyň Wekiller Palatasynda kabul edilmegi üçin 216 ses gerekdi.
Wekiller Palatasynda demokratlara ýolbaşçylyk edýän Nansi Pelosi özüniň bu ylalaşyga begenmeýändigini, ýöne döwletiň maliýe taýdan işiniň batmagyndan abanýan howp sebäpli ony oňlajakdygyny aýtdy: “Biziň şu gün öňümizde goýulýan kanuny oňlamak üçin tagalla edýändigimize ynanmak gaty kyn. Men muňa begenemok. Ýöne onuň içindäki käbir işlere guwanýaryn. Meniň ony oňlamagymyň sebäbi şol”.
Bu kanun oňlanmazdan az salym öň Wekiller Palatasyna gelen demokrat wekil Gabriel Giffords kärdeşleri tarapyndan alkyş we şatlyk bilen garşylandy. Ýanwar aýynda Tuksonda (Arizona ştatynda) saýlawçylar bilen duşuşyk geçirip durka Giffordsa garşy ok atylyp, şonda onuň kellesine gülle degdi. Ol agyr ýara sebäpli şondan bäri Kongrese gelip bilmändi. Onuň bu ýere gelmegi bu ses berişligiň näderejede möhümdigini görkezdi. Giffords hem ylalaşygy goldap ses berdi.
Senatda köplügiň ýolbaşçysy demokrat Harri Reýd we azlyk respublikanlaryň ýolbaşçysy Mitç MakKonnell tarapyndan goldanylýan bu planyň gerekli 60 sesi aljagyna şübhe edilenokdy.
Bergi çägini ýokarlandyrmak möhleti Aşgabat wagty bilen çarşenbe güni ir sagat dokuzda tamamlanýardy. Şoňa çenli bu iş bitmedik bolsa, ekspertleriň aýtmagyna görä, onda amerikan hökümetiniň işi maliýe taýdan batyp, dünýä ykdysadyýeti ýene bulam-bujarlyga düşjekdi.
Şeýle hem ABŞ-nyň kredit ygtybarlylygy peselip, ýaňy ýola düşüp gelýän global ykdysadyýetiň çökgünlige düşmek howpy bardy. Galyberse-de, amerikanlar alýan karz pullaryna ýokary prosent tölemeli bolardylar we dollaryň hümmeti peselerdi.
Köp jedel edilen teklipde berginiň çäginiň ýokary derejesini 2,4 trillion dollar töweregi artdyrmak göz öňünde tutulýar. Geljek 10 ýylyň içinde hem edilýän çykdajylar 2,1 trillion dollar azaldylmaly.
Bu kanun taslamasy partiýalaryň arasynda jedelli çekişmeler döretdi. Demokratlar baýlara we gurply korporasiýalara has köp salgyt salmazdan garyplara we ýarawsyzlara berilýän kömegiň kesilmegine garşydylar. Respublikanlar hem salgyt derejesiniň ýokarlandyrylmagyny islänokdylar.


text:
Soňky döwür dünýä metbugatynda Türkmenistanyň ady barha köp agzalýar, emma şol habarlar gynansakda oňaýsyz wakalardan ybarat.
Türkmenistan özüniň energiýa resurslary boýunça dünýäniň bäşinji ýurdy bolsa-da, soňky döwür onuň ykdysadyýetiniň barha çökgünlige uçrap başlandygyny görse bolýar.
Ýurtda walýuta alyş-çalyş nokatlarynda dollaryň satuwy togtadylyp, harytlaryň importynyň we eksportynyň gerimi gowşady. Bir wagtlar mugt bolan jemgyýetçilik hyzmatlary-da ýekän ýekän tölegli edilýär.
Şeýle ýagdaýlaryň fonynda, prezident Berdimuhamedowyň hem ozalky prezidentiň mysalyna eýerip häkimiýetde boldugyndan köp saklanmak ugrunda tagalla edip başlandygyny görse bolýar.
Şeýlelikde, Türkmenistanda prezidentiň şahsyýet kulty barha güýçlenip, hökümete tankydy garaýanlara edilýän basyşlar barha artyp başlady.
Mejlisiň bu günki sanynda Türkmenistanyň häzirki ykdysady ýagdaýy, onuň mümkin gelejegi, şeýlede ykdysady çökgünligiň soňky döwür kabul edilýän syýasy kararlar bilen bolaýmagy mümkin arabaglanyşygy barada gürrüň edilýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Peter Leonard: Eurasia.net internet neşiriniň Merkezi Aziýa boýunça redaktory
Ruslan Mätýew: Türkmenistanyň alternatiw habarlary neşiriniň redaktory
Bruce Pannier: Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa meselelerine bagyşlanan “Qishloq Ovozi” blogunyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.


text:
1-nji iýuldan başlap Türkmenistanda çilimleriň bahasy ýene ýokary galdy. Iki aý mundan öň, ýagny maý aýynda çilimleriň bahasy 50% galan bolsa, onda 1-nji iýuldan başlap temmäki önümleri ýene 50% galdyryldy. Şeýlelikde ýurtda soňky iki aýyň dowamynda çilimiň bahasy 100% ýokarlanyp, olaryň ortaça bahasy 2,5 amerikan dollaryna baryp ýetdi.
Çilimleriň bahasynyň iki aýyň dowamynda 100% ýokarlanmagynyň düýp sebäbi Türkmenistanyň şu ýylyň maýyndan Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň (BSG) «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasyna goşulmagyndan ybaratdyr.
BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasy 2003-nji ýylyň maýynda kabul edilip, ol 2005-nji ýylyň fewralyndan güýje giripdi. Häzirki wagta çenli bu Konwensiýa dünýäniň 173 döwleti tarapyndan ratifikasiýalaşdyrylandyr.
Şu ýylyň 27-nji martynda Türkmenistanyň Mejlisi BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasyna goşulmak baradaky karara biragyzdan ylalaşyga gelipdi we özüniň bu Konwensiýa goşulmak baradaky resminamasyny guramanyň Baş sekretaryna iberipdi. Maý aýynda Türkmenistan bu Konwensiýa resmi taýdan birigen hasaplandy.
BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasy adamlaryň temmäki önümlerine bolan isleglerini azaltmagy maksat edinýär. Konwensiýanyň 6-njy maddasynda beýan edilişine görä, temmäki önümlerine salgyt we nyrh babatda çäreleri görmeklik ilat arasynda çilime bolan islegiň kemelmegine ep-esli derejede täsir edýär diýlip bellenilendir.
Çilimkeşlik her ýyl dünýäde 5 milliondan gowrak ynsan ömrüniň tanapynyň üzülmegine sebäp bolýar diýlip hasaplanýar. Eger-de bu meselä düýpli çemeleşilmese, onda 2030-njy ýyla çenli her ýylda dünýäde 8 million ynsanyň çilimkeşlikden öljekdigi barada çaklamalar öňe sürülýär.
2000-nji ýylda Türkmenistanda jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmek barada gadagançylyk girizilipdi. 2007-nji ýylda bolsa temmäki önümi bolan nasy satmak we atmaklyk baradaky gadagançylyk girizilipdi.
Jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmek baradaky gadagançylygyň girizilendigine garamazdan, Türkmenistanda soňky on ýylyň dowamynda çilimkeşligiň derejesi pese gaçmady.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Şaýatlar Ýemende howpsuzlyk güýçleri bilen protestçileriň çaknyşygynda režime garşy onlarça demonstrantyň atylandygyny gürrüň berýärler.
Berilýän maglumatlara görä, onlarça müň protestçi paýtagt Sanaada, şeýle-de Teaz, Ibb we Hudaýdah şäherlerinde ýygnanypdyr. Emma bu maglumatlaryň takyklygyny anyklamak başartmady.
Pars aýlygynyň arap döwletleriniň bellemegine görä, Ýemeniň prezidentli Ali Abdullah Saleh häkimiýeti wise-prezidente geçirmeli, şeýle-de oppozisiýanyň geçiji hökümete ýolbaşçylyk etmegine rugsat bermeli.


text:
“Google” kompaniýasy mobil telefonlardan we stoluň üstünde goýlup işlenýän tehnologik enjamlardan edilýän "Google" gözlegleri bilen baglanyşykly gyzykly bir maglumaty mälim etdi.
“Google Adwords”-yň resmi blogunda berilýän maglumata görä, “Google”-da mobil enjamlar arkaly gözleg edilen sözleriň sany stoluň üstünde goýlup işlenýän tehnologik enjamlar arkaly gözlenen sözleriň sanyndan geçipdir.
Bu maglumat “Google” gözlegleri barada 10 döwletiň, şol sanda Kanadanyň, Awstraliýanyň, Ýaponiýanyň we ABŞ-nyň netijelerini öz içine alýar.
Bu derňewlerde planşetler hem stoluň üstünde goýlup işlenýän tehnologik enjamlaryň kategoriýasyna goşuldy.
“Google” kompaniýasy mobil enjamlar arkaly edilýän "Google" gözlegleri ýeňilleşdirmek üçin täze gurallary we usullary hem hödürledi.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 36-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Yrakdan, Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar kerosinini, awtobenzini, tehniki kükürdi, russiýaly we hytaýly işewürler tehniki uglerody we tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Daşary ýurt walýutasyna şeýle hem bugdaý, pagta ýagy, nah ýüplük, buýan köküniň ekstrakty satyldy. Olary Beýik Britaniýadan, Şweýsariýadan, Türkiýeden, Serbiýadan, Täjigistandan, Azerbaýjandan, Gyrgyzystandan we beýleki ýurtlardan gelen telekeçiler satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 68 million 106 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine BAE-niň, Türkiýäniň we Slowakiýanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 12 million manatdan gowrak bolan nah ýüplügi, pagta ýagyny, regenerirlenen süýümi, nah mata galyndylaryny satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin jemi bahasy 77 müň manatdan gowrak bolan “Türkmenaglomerat” kondisiýasyz polipropileni (TNGIZT) satyn aldylar.


text:
Günorta Koreýa we Ýaponiýa Demirgazyk Koreýanyň geljek aý sputnik arkaly uzak aralyk üçin niýetlenen raketany uçurmak planyny tankytladylar.
Ýaponiýanyň Ministrler Kabinetiniň sekretary Osamu Fujimura şeýle çykyş etdi:
— BMG-niň rezolýusiýasyna laýyklykda, ballistik raketalaryň ulanylmagynda geçirilýän islendik raketa atyşlary gadagandyr. Şu sebäpli-de biz ýagdaýlara içgin gözegçilik edýäris. Şeýle-de biz Demirgazyk Koreýany bu raketany uçurmakdan saklanmaga çagyrýarys.
Geçen aý Demirgazyk Koreýa urany baýlaşdyrmak programmasyny togtatmak, ýadro we uzak aralyk üçin niýetlenen raketalarynyň synagyny bes etmek boýunça ylalaşypdy.
Şeýle-de Phenýan BMG-niň eskpertleriniň ýurda gelmegine rugsat bermäge ylalaşdy. Munuň öwezine Demirgazyk Koreýa azyk kömegi berler.


text:
Ýakynda türkmen jemgyýeti ýurduň hökümetiniň öňden giň gerimde propogandirlenilip gelnen ýene bir proýekti örän sahylyk bilen maliýeleşdirjekdigini bilip galdy.
Gürrüň bu ýerde pensiýalary ýa aýlyk-günlükleri ýokarlandyrmak ýa medeni-sosial pudaga goşmaça pul goýbermek barada baranok. Beýle uly çykdajylary köp adamlaryň göz öňüne getirip görmedik bolmaklary-da mümkin.
Ýöne şeýle-de bolsa, ýurduň hökümeti Aşgabatda guruljak Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy üçin örän köp serişdäniň goýberiljekdigini yglan etdi. Bu garaşylmadyk çäre üçin tas 2 milliard dollara golaý serişde goýbermeklik karar edildi.
Ýöne, ozalky tejribeleriň görkezişi ýaly, bu planlaşdyrylan serişdeleriň möçberi gurluşyk prosesiniň barşynda garaşylmadyk ýagdalar bilen bagly artdyrylmagy-da mümkin.
Her nähili bolanlygynda-da, bu Olimpiýa şäherçesiniň türkmen gaznasyna örän gymmat düşmegi mümkin. Özi-de, bu gezek hem, adatça bolşy ýaly, köp nukdaýnazardan «altyn proýekt» diýip atlandyryp boljak bu proýekt Türkiýäniň «Polimeks» firmasyna ynanyldy.
Türkmenistanyň iň bir ýokary häkimiýet derejelerinde bu firmanyň örän täsirli lobbistleriniň bar bolmagynyň mümkindigi barada käbir synçylaryň öňe sürýän garaýyşlary iş ýüzünde tassyklanylýana meňzeýär. Elbetde, bular ýaly geleşikler mugtuna bolmaýar. Olaryň bahasy millionlarça dollarlar bilen bahalanylýar.
Olimpiýa şähereçesini döretmek üçin býujetiň ummasyz puluny sowmak ideýasynyň özi hem beýle gymmat proýektleriň näderejede oýlanyşykly amala aşyrylýandygy we olaryň näderejede türkmen jemgyýeti üçin zerurdygy bilen bagly ýene gaýta-gaýta nobatdaky soraglary döredýär.
Eger-de hökümet ýurtdaky bar bolan beýleki, has gaýragoýulmasyz meseleleriň çözgütleri üçin ýerlikli serişde goýberýän bolanlygynda, onuň beýle ägirt uly sport kompleksini döretmek baradaky ideýasy öwgä mynasyp bolup hem bilerdi.
Ýurtdaky propoganda pensiýalaryň we aýlyklaryň tas 10 prosentden hem ýokary galdyrylýandygyny mahabatlandyrmakdan irmeýär. Emma, şol bir wagtyň özünde-de, şol ýokary galdyrylan tölegleriňem postsowet giňişliginde iň bir pes derejedäki töleglerdigi barada welin, hiç kim dil ýarmaýar.
Geň ýeri
Şu nukdaýnazardan Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygy üçin döwlet býujetinden tas iki milliard dollara golaý serişdäniň sowrulmagy örän geň bolup görünýär. Beýle ägirt çykdajy prezidentiň iň bir esasy ugurlar diýip tekrarlaýan käbir beýleki ugurlaryna goýberilýän ujypsyzja çykdajylar bilen deňeşdirilende, has hem geň galdyrýar.
Şu ýylyň başynda hökümet maslahatlaryndan birinde Türkmenistanyň medeniýet pudagyna goýberilýän ýyllyk býujetiň 130 million dollara deňdigi buýsanç bilen yglan edilipdi. Ýöne munuň özi Olimpiýa şäherçesiniň gurluşygyna sarp ediljek puldan tas 16 esse töweregi az.
Şeýle ýagdaýda «Polimeks» firmasy üçin bu proýektiň kabul edilmegini gazanan lobbistleriň gizlin ýollar bilen öz kiselerine urjak pulunyň tutuş Türkmenistanyň medeniýet pudagyna goýberilýän puldan artyk bolmagynyň mümkindigini-de çaklamak boljak.
Beýleki tarapdan, Türkmenistanyň tutuş medisina pudagyna goýberilýän ýyllyk býujetiň möçberem bu Olimpiýa şäherçesi üçin goýberiljek puldan tas dört esse töweregi az bolup çykýar. Tutuş ýurduň sosial üpjünçilik pudagyna goýberilýän serişdeler hem häzirki çykdajy bilen deňeşdirilende, örän garypja görünýär.
Býujet bilen bagly şeýle alamatlar Türkmenistanyň býujet serişdelerini paýlamak boýunça kabul edilýän esasy kararlaryň diňe prezidentiň töwereklerindäki örän az sanly adamlaryň topary tarapyndan kabul edilýändigine şaýatlyk edip biler.
Ýurduň jemgyýeti we parlamenti beýle kararlary ara alyp maslahatlaşmak ýa öwrenmek mümkinçiliginden doly mahrum edilen. Beýle iş syýasatyndan alynýan netije diňe bir zada syrygýar, olam býujet serişdeleriniň aglabasynyň häkimiýetiň öz bähbitlerine hyzmat etmegidir.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu ýyl Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň Liu Şiabo berilmegine bolan Hytaýyň gahar-gazaby ýatyşmaýana meňzeýär.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Jiang Ýu şu gün, 9-njy dekabrda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň Hytaýda jenaýatçy diýlip hasaplanylýan adama berilmegini “nädürslik” diýip atlandyrdy.
Şeýle hem, ol dünýä jemgyýetçiliginiň Norwegiýanyň Nobel komitetitiniň bu barada çykaran kararyny makullamaýandygyny öňe sürüp, bu mesele bilen bagly Hytaýa basyş etmäge synanyşyklaryň şowsuzlyga uçrajakdygyny nygtady.
Hytaýyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Jiang Ýu Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasyny “masgarabazlaryň sahna çykyşy ýaly dabara” diýip häsiýetlendirdi.
Hytaýyň “öz parahatçylyk baýragy”
Hytaýyň häkimiýetleri ýakynda Hytaýyň “Konfusiniň parahatçylyk baýragy” ady bilen Nobel baýragyna garşy öz Parahatçylyk baýragyny döredendigini we Hytaýyň öz parahatçylyga düşünişini dünýä jemgyýetçiligine ýetirjekdigini öňe sürýarler.
“Konfusiniň parahatçylyk baýragy” diýlip atlandyrylan bu baýragyň ilkinji gezek ýakynda Taýwanyň wise-prezidenti Lien Çana onuň Taýwan bilen Hytaýyň arasynda parahatçylygy ornaşdyrmakda eden tagallalary üçin berlendigi habar berilýär.
Ýöne Taýwanyň wise-prezidenti Lieniň edarasy özleriniň bu baýrakdan habarlarynyň ýokdugyny aýdýar. Bu baýragyň Pekinde başga bir ýaş gyza gowşurylandygy barada-da maglumatlar bar.
Şu ýylyň oktýabr aýynda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň hytaýly dissident Liu Şiabo beriljekdigi barada karara gelnende, resmi Pekin gahar-gazaba münüp, baýragyň gowşurylyş dabarasyna bökdençlik döretmek ugrunda işjeň kampaniýa ýöredip başlapdy.
Bu tagallalar belli bir derejede netije berdi diýseň hem boljak. Sebäbi Nobel baýragynyň taryhynda diňe ikinji gezek bu baýragy almaga ne oňa mynasyp bolan dissidentiň özi, ne-de oňa wekilçilik edýän ýakynlary gelip bilýärler.
Nobel baýragyny diňe onuň eýesine ýa-da onuň maşgala agzalaryna gowşurmak zerur şertdir. Bu baýragyň eýesi hytaýly Liu Şiabo häzir türmede otyr, onuň aýaly bolsa öý tussaglygynda saklanýar. Liu Şiabonyň beýleki dogan-garyndaşlaryna hem ýurtdan çykmak gadagan edildi.
Liu Şiabo 2008-nji ýylda çap edilen «Düzgünnama 08-e», ýagny, Hytaýda giň reformalara çagyrýan dokumente ilteşigi bolandygy üçin 11 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi we ol häzirem tussaglykda saklanýar.
Hytaýy goldaýanlar hem bar
Norwegiýanyň Nobel komitetitiniň berýän maglumatyna görä, Hytaý bilen birlikde ýene dünýäniň 18 döwleti Parahatçylyk boýunça Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasy üçin çakylygy kabul etmändirler.
Anna güni geçiriljek bu dabara käbir döwletleriň, şol sanda, Owganystanyň, Eýranyň, Yragyň, Gazagystanyň, Päkistanyň, Orsýetiň, Serbiýanyň we Ukrainanyň wekilleri-de dürli sebäplere görä gatnaşmazlar.
Nobel komitetiniň aýtmagyna görä, Hytaý Liu Şiabo baýrak bermek dabarasyna beýleki ýurtlaryň wekillerini gatnaşdyrmajak bolup, elden gelenini edipdir. Emma muňa garamazdan, hytaýly dissidenti goldap çykyş edýänler hem örän köp boldy.
Nobel baýragy boýunça komitetiň ýolbaşçysy Tobjoern Jagland şu gün norweg telewideniýesinde eden çykyşynda “Dogrusy, Hytaýa ykdysady hem syýasy taýdan garaşly ýurtlaryň köpdügini göz öňünde tutsaň, biz bu meselede özümizi syýasy taýdan goldajaklaryň sanynyň şeýle köp boljagyna kän garaşmandyk” diýdi.
“Frans Press” habar gullugynyň ýaýradan maglumatynda şu gün Hytaýda birnäçe daşary ýurt habar agentlikleriniň internet sahypalarynyň petiklenendigi aýdylýar. Olaryň arasynda CNN, BBC, Norwegiýanyň jemgyýetçilik telewidiniýesi ýaly Nobel baýragynyň gowşurylyş dabarasy barada halkara derejesinde maglumat ýaýratjak habar gulluklary bar.


text:
Belgiýanyň häkimiýetleri we köpçülikleýin habar serişdeleri22-nji martda Brýusseliň esasy aeroporty bilen metro stansiýasynda bolan partlamalarda azyndan 28 adamynyň öldendigini aýdýarlar.
Partlamalardan soňra Belgiýanyň paýtagtynda jemgyýetçilik gatnawy kesilip, Ýewropa Bileleşiginiň işgälerine daşary çykmazlyk barada görkezme berildi.
Belgiýanyň mediasy federal prokurorlygyň partlamalarda azyndan 28 adam ölüp, 35 adamynyň ýaralanandygyny bildirendigini habar berdiler. Ondan ozal habar gullugy "AFP" ýangyn söndürijilere salgylanyp, ölenleriň sanyny 21 diýip beripdi.
Habarlarda Zawentem aeroportunda bolan partlamalary janyndan geçen bir hüjümçiniň amala aşyrandygy aýdylýar.
Tutuş Belgiýada hüşgärlik derejesi ýokarlandyrylyp, maksimuma ýetirildi. Belgiýada ýaşaýan militantlaryň noýabr aýynda Parižde 130 adamyň başyna ýeten hüjümlere gatnaşandygy belli bolaly bäri bu ýerde howpsuzlyk ýagdaýy üns merkezinde durýar.
Partlamalar Pariž hüjümini gurnanlykda güman edilýän we bu hüjümde diri galan Saleh Abdeslam tutulanyndan dört gün soň boldy.
Goşa partlama aeroportuň zalyny lerzana getirdi.
Zak Mouzoun atly bir ýolagçy Fransiýanyň "BFM" telekanalyna ikinji partlamanyň zalyň basdyrmasyny çökerendigini aýdyp, "hemme ýere gan ýaýrady" diýdi.
"Belga" habar gullugynyň aýtmagyna görä, hüjümçiler partlamadan öň ot açyp, arap dilinde nämedir bir zatlary gygyrypdyrlar.
Aeroportda ýolagçylar zaldan çykarylyp, Belgiýanyň krizisegarşy göreşýän merkezi adamlara aeroporta ýakynlaşmazlygy maslahat berdi.
Beýleki partlama ir ertir köpçülikleýin işe gidilýän mahaly Ýewropa Bileleşiginiň edarasynyň golaýynda ýerleşýän Maalbeek metro stansiýasynda boldy.
Telewideniýe stansiýanyň girelgesinden gara tüssäniň köwsarlap daşary çykýanyny görkezdi.
Ýewropa Bileleşiginiň işgärleri we howpsuzlyk meselelerine hem garaýan Býujet komissary Kristalina Georgiýewa Twitterde Bileleşigiň edaralarynyň öz işgärleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin bilelikde iş alyp barýandyklaryny mälim etdi. Ol Ýewropa Bileleşiginiň işgärlerini "içerde, jaýlaryň içinde" galmaklyga çagyrdy.
Partlamalar Pariž hüjüminde esasy güman edilýän Saleh Abdesalam Brýusselde diri tutulanyndan dört gün soň boldy.
Ýewropanyň aeroportlarynda howpsuzlyk çäreleri güýçlendirildi. Fransiýanyň prezidenti François Hollande ýurduň premýer-ministri Manuel Walls, goranmak ministri Žean-Yves Le Drian we içeri işler ministri Bernard Kazeneuw bilen gyssagly duşuşyk geçirdi.
Geçen ýylyň 13-nji noýabryndan bäri Fransiýada adatdan daşary ýagdaý saklanýar.


text:
Ýaponiýanyň imperatory Akihito ýerli telewideniýede çykyş edip, heläkçilikli ýer yranma we sunami sebäpli häzir ýurduň ýüzbe-ýüz bolýan krizisine “juda aladalanýandygyny” aýtdy.
Çarşenbe güni Tokionyň demirgazygyndaky “Fukusimo-Daiçi” atom stansiýasyndaky işler radiasiýanyň ýokary derejesi sebäpli az-wagtlaýynça togtadyldy.
Mundan öň, bu atom stansiýasynda anna günündäki ýer yranma we sunami sebäpli ençeme partlamalar we ýangynlar döräpdi.
Ýerli metbugatyň habar bermegine görä, harby wertolýotlar stansiýanyň sowadyjy ulgamy bozulan reaktorlaryna suw guýmaklaryny hem bes edipdirler.


text:
Türkmenistanda prezidentiň gatnaşmagynda geçirilýän açylyş dabaralaryna gatnaşmaga taýýarlyk görlüşi we şol çärelerdäki tejribeleri barada ýaşlardan soralanda, ýokary bilimini Amerikada dowam etdirýän Kerim atly ildeşimiz şeýle çärelere daşary ýurda okamaga gaýdýança gatnaşandygyny aýdýar.
Şeýle-de çäreler diýlende, ilkinji göz öňüne gelýän zadynyň daňdan sagat 5-de öýden çykyp, giçlik sagat 4-5-e çenli aç-suwsuz köçede durmaklykdygyny belleýär: “[Prezident]bir ýerini açyp, şol ýerde eglenýän bolsa, iň erbedi. Ýöne, açyp, göni gaýdýan bolsa, barýar, açýar we göni gaýdýar. [Desgany, binany we ş.m] açyp, şol ýerde [prezident] ýygnak, konsert geçirip, eglense, şol yzyna gidýänçä, köçede aç-suwsuz durýaň. Çaşýanlar bolýar, şonda-da näme etjek, durmaly bolýaň.”
Türkiýede ýaşaýan beýleki bir ildeşimiz hem daşoguzly Nesibe. Ol gyşyň sowugyna, tomsuň yssysyna garamazdan, şeýle çärelere mekdepde okaýan döwri ençeme gezek gatnaşandygyny aýdýar.
"Ana geldi, mana geldi..."
Nesibe bir gezeginde prezidentiň Daşoguz welaýatyna sapar etmegine görülýän taýýarlyklaryň 3-4 aý öňünden başlandygyny belläp, şeýle gürrüň berdi: “[Prezident] ana geldi, mana geldi... Joralarymyň köpüsi keselledi. Gyşda geljek-geljek diýdiler. [Ýöne] özem gelmedi, onuň ýerine ministr geldi. Galyň geýinmek, kurtka, başyňa ýaglyk daňynmak ýok. Üşäp-üşäp, kesel bolýaň. Okuwlaryň galýar.”
Häzirki wagtda ýokary bilimini Bangladeşde dowam etdirýän Azat bolsa şeýle çäreler diýlende, sapakdan boşadylyp ýa-da daňdan 4-de turzulyp, prezidentiň gatnaşýan açylyşlaryna 4-5 sagat öňünden alnyp gidilişiniň ýadyna düşýändigini aýdýar.
Azat ýaňy-ýakynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaý Halk Respublikasynyň başlygy bilen Mara eden saparyny ýatlap, şonda Marydan prezidentleriň barjak ýerine çenli 70 kilometr aralykda janly koridor düzülendigini we adamlaryň üç gün öňünden çölüň içine alnyp gidilendigini belleýär: “Mary welaýaty göni üç gün öňünden doňduryldy. Prezidentiň barjak ýerine çenli okuwçylardan, studentlerden, döwlet işgärlerinden, hatda doktorlardan janly koridor düzüldi. Şol ýaşlar her kim öz durmaly kilometrine üç gün öňünden alnyp gidildi. Şol ýerde üç günläp ýatdylar-turdylar, ýaşadylar”.
Esasy talaplar
Gürrüňi edilýän bu çärelerde ýerine ýetirilmegi talap edilýän esasy zatlar barada soralanda, Nesibe bu çärelere hökman gatnaşmalydygyny we onda aýdylmaly şygarlaryň, geýinmeli egin-eşik düzgüniniň hökman berjaý edilmelidigini aýdýar. Şeýle-de ol okuwçylar bahalarym gowy goýulmaz, okuwy gutardyş şahadatnamama ikilik baha goýlar diýip, hemme kişiniň bu çärelere gatnaşýandygyny aýdýar.
Kerim bolsa şeýle çärelerden diňe ýarawsyz bolsaň, boşadylýandygyny belläp, şeýle diýdi: “Bir wagt hora gatnaýardym. Çärelere taýýarlyk görülýän wagty rugsat bermediler. Menem çaşmadym-da, çaşjak ýaly etdim. “Mugallym erbet bolýan, gözümiň öňi garaňkyraýar, başym aýlanýar” diýdim. Göni äkidip oturtdylar. “Gowulaşýaňmy?” diýdiler. “Ýok, gowulaşamok” diýdim. Ýanyma iki sany mugallym goşup, öýüne äkidip gaýdyň diýdiler.[Şeýdip], öýüme getirip gitdiler.”
Şeýle çärelere döwlet işgärleriniň ýa-da mekdep okuwçylarynyň we talyplaryň gatnaşdyrylmagyna bolan garaýyşlary barada soralanda, söhbetdeş bolan ýaşlarymyzyň ählisi şeýle çäreleriň asla gerek däldigini aýdýarlar. Olar onuň deregine mekdeplerde we ýokary okuw jaýlarynda dünýä standartlaryna gabat gelýän bilimiň berilmelidigini, şeýle-de döwlet işgärleriniň we doktorlaryň hem öz wezipe borçlaryny ýerine ýetirmelidigini belleýärler.


text:
Şu gün Siriýanyň paýtgaty Damaskda müňlerçe protestçiler ýene-de nobatdaky gezek ýurduň prezidenti Başar al-Assadyň režimine garşy protest bildirip, demonstrasiýa çykdylar.
Käbir şaýatlar şu gün Damaskyň eteginde ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň ýüzlerçe protestçilere garşy ok atandyklaryny habar berdiler. Ýöne bu wakada adam ýitgileriniň bolandygy ýa bolmandygy barada anyk maglumat alynmady.
Şu gün habar agentlikleri Damaskda Siriýanyň adam hukuklary boýunça gözegçi toparynyň başlygy, belli syýasy dissident Riýad Seýfiň hem tussag edilendigini habar berdiler.
Şu gün «Assoşieýted Press» habar agentligi Siriýanyň Homs şäherinde gurnalan demonstrasiýada bäş adamyň, Hama şäherinde-de bir adamyň öldürilendigini habar berdi.
Soňky günler Siriýanyň howpsuzlyk güýçleriniň parahat protestçilere garşy yzygiderli ok atmaklary netijesinde 560 töweregi adam öldi diýlip hasaplanylýar.


text:
Russiýanyň döwlete degişli “Gazprom” kärhanasy Pekin rus gazyny Hytaýa akdyrjak gazgeçirijiniň gurluşygyna başlady diýýär.
“Gazprom” kärhanasynyň 2-nji iýunda beren maglumatyna görä, geçen hepde Hytaý “Sibiriň güýji” diýlip atlandyrylýan gazgeçirijiniň özüne degişli böleginiň gurluşygyna başlapdyr.
Geçen ýyl Russiýa we Hytaý 400 milliard amerikan dollary möçberindäki gaz ylalaşygyna gol goýdy. Bu ylalaşyk täze gazgeçirijiniň gurulmagyny talap edýär.
Şeýle-de, bu ylalaşygyň diňe Russiýada amala aşyryljak bölegi üçin 55 milliard amerikan dollary möçberinde maliýe ýatyrylar.


text:
NASA-nyň “Curiosity”, ýagny “Bilesigelijilik” diýlip atlandyrylýan roboty Mars planetasyna gondy. Birleşen Ştatlaryň Aeronawtika we kosmiki giňişligi derňemek boýunça milli gullugy NASA bu barada ýekşenbe güni giçlik özlerine robotdan signalyň gelendigini tassyklady.
“Curiosity” robotynyň Marsda düşüren suratyny hem iberip ýetişendigi aýdylýar. Indi robot birnäçe hepdäniň dowamynda inžener barlagyndan geçiriler, soňra ol öz Marsdaky missiýasyna girişer.
Işe başlamaga taýýar bolansoň “Curiosity” Mars planetasynda mikroskopik organizmleriň ýaşamagy üçin zerur şertleriň barlygyny-ýoklugyny anyklamak üçin, iki ýylyň dowamynda daşdyr-topragyň dürli nusgalaryny toplamak bilen meşgullanar.
NASA-nyň administratory Çarls Bolden “Curiosity” roboty Mars planetasyna gonandan soň geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş edip, şeýle diýdi: “Şu gün, edil häzir “Curiosity” robotynyň tekerleri, Marsa adamlaryň aýak basmagy üçin, ýol salyp başladylar. Şu çaka çenli gurlan robotlardan iň çylşyrymlysy bolan “Curiosity” “Marsda ýaşaýyş barmy ýa-da gelejekde bu planetada ýaşamak üçin şert barmy?” diýen asyrlar boýy soralýan sowallara jogap tapmaga synanyşar”.
“Curiosity” robotyny Marsa gondurmak işi robotlaryň kosmosa uçurylmagynyň tejribesinde iň kyn işleriň biri hasaplanýar.
Robotyň uly göwresi hem 1 tonna barabar agramy sebäpli alymlar ony Marsdaky kraterleriň birine gondurmak üçin kabelleri ulanmaly boldular. Los-Anželes şäheriniň golaýynda ýerleşýän “Jet Propulsion” laboratorisiniň bu missiýa gözegçilik eden alymlar topary, robotyň üstünlikli gonandygyny eşidip, begenjine gygyryşyp, el çarpyşyp başladylar.
Gyrmyzy planeta diýlip atlandyrylýan Marsa gonmak örän kyn boldy. 1960-njy ýyldan bäri dürli milletler tarapyndan 30 gezek Marsa gonmak synanyşygy amala aşyryldy. Emma olardan ýarpysyndan gowragy şowsuzlyga uçrady.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama “Curiosity” robotynyň Marsa gonmagyny “taryhy waka” diýip atlandyrdy. Obama bu wakany “tehnologiýanyň öň görlüp-eşidilmedik edermenligi” diýip häsiýetlendirdi.
Marsa gonmak üçin robot 8 aýyň dowamynda 560 million kilometrlik howa giňişligini geçmeli boldy.
Bu proýekt Marsa gönükdirilen proýektlerden iň giň tutumlysy hem gymmat bahalysy hasaplanýar. Onuň umumy bahasy iki ýarym milliard dollara barabardyr.
“Curiosity” robotynyň Mars planetasyna üstünlikli gonmagy býujeti kemilen NASA üçin uly ýeňiş boldy. Bu gulluga berilýän serişdeleriň azaldylmagy netijesinde NASA 30 ýylyň dowamynda kosmosa gämileri uçurmak baradaky proýektinden el çekmeli bolupdy.


text:
Yslam respublikasynyň garşysyna alnyp barylýar diýilýän “gizlin urşa” garşy durmak üçin Eýran häkimiýetleri üstümizdäki hepde göni fronta – Tähran uniwersitetine bardylar.
Olaryň garaýşyça, Eýranyň duşmanlary ýurdy durnuksyzlaşdyrmaga gönükdirilen niýetlerini şu uniwersitetiň üsti bilen amala aşyrýarlar. Gizlin uruş baradaky ilkinji milli forum hem 26-njy we 27-nji oktýabrda şu ýerde geçdi.
Forumda ýurduň ýokary derejeli resmileri çykyş etdiler. Mysal üçin, prezident Mahmud Ahmedinejad eden çykyşynda özleriniň “amerikan yslamy” diýýäninden ýokarydygyny aýdyp, Eýran yslamyny öwdi.
2009-njy ýylda geçen jedelli prezidentlik saýlawyndan bäri “gizlin uruş” adalgasy Eýran resmileriniň dilinden düşenok. Muny indi ýurduň ýokary dini ýolbaşçysy aýatolla Ali Hameneýi-de ulanýar.
Hameneýi ýaňy ýakynda: “Eýranyň üstüne häzir abanyp duran gizlin uruş” diýip, oňa garşy gerekli çäreleriň görülýändigini aýdyp, bu meselede halky arkaýynlaşdyrmaga ýykgyn edipdi.
Onuň aýdýan bu çäreleri internet senzurasyny güýçlendirmek, graždan jemgyýeti aktiwistleriniň ýurduň daşyndaky alymlar bilen gatnaşygyny kesmek, hökümet bilen pikirdeş däl toparlary dymdyrmak ýaly işleri öz içina alýar.
“Tutaryk edinýär”
Şwesiýada ýaşýan eýranly sosiolog Mehrdad Darwişpuryň pikiriçe, Tähran ýurduň içinde oppozisiýany dymdyrmak üçin “gizlin urşy” tutaryk edinýär.
“Sanksiýalar artdyrylyp, görkezilýän halkara gysyşlar güýjäli bäri, Eýrany ýurduň içindäki närazylyk aladalandyrýar. Bular ýaly seminarlaryň geçirilmegi köplenç ýurduň içindäki repressiýany artdyrmak üçin taýýarlyk görülýändigini görkezýär. Sebäbi uruşly ýagdaýlarda ýurtlar erkinlikleri çäklendirip, berk hereket edip bilýärler” diýip, Darwişpur aýdýar.
Hameneýiniň ýaragly güýçler boýunça geňeşçisi Ýahýa Rahim Sefawi öz çykyşynda hökümetiň kömek üçin benzine goýberilýän serişdäni kesmek baradaky täze planynyň zerurdygyny belläp, syýasy toparlary, intellektuallary, studentleri we uniwersitetleriň professorlaryny bu plany goldamaga çagyrdy.
Darwişpuryň garaýşyça, gizlin urşa garşylyk diýlip, halk ýagdaýdan närazylygyny bildirmek mümkinçilikginden mahrum ediler: “Ykdysady syýasatdan närazy bolmagy mümkin adamlar dymarlar. Sebäbi bu iş edilse, ‘bu daşary ýurtlaryň Eýranyň garşysyna alyp barýan gizlin urşunyň bir bölegi’ diýler”.
Geçen protestlerde tutulyp, soň hem Eýrandan gaçyp çykan žurnalist Wahid Purostadyň aýtmagyna görä, häkimiýetler ýurtdaky ýaramaz ýagdaýa daşardaky güýçleri jogapkär etmek üçin “gizlin uruş” diýilýänden peýdalanýar.
“Olar protestleriň we tankydyň döremegine sebäp bolýan ýeke-täk zat media we käbir adamlar diýýärler. Munda özleriniň ýurdy dolandyryşynyň we beýleki işleriniň rol oýnaýandygyna olar ynanmaýana meňzeýärler” diýip, Purostad aýdýar.


text:
Owgan prezidenti Aşraf Gani halkara donorlaryny öz «ýaralanan ýurduna», 14 ýyl bäri «talyban» pitneçiligine garşy göreşýän Owganystana berilýän halkara goldawlaryny dowam etdirmäge çagyrdy.
Gani bu çagryşy Kabulda, 5-nji sentýabrda Günbatar ýurtlarynyň we hökümetden aýry guramalaryň wekilleriniň gatnaşmagynda geçirilýän donorlar konferensiýasynda etdi.
Donorlar geçen on ýylyň dowamynda uruş zerarly tozan ýurdy gaýtadan gurmak üçin milliardlap dollar bermegi wada etdiler. Gani Owganystany gaýtadan guramagyň uzak wagtlyk tagalladygyny aýtdy.
Gani öz çykyşynda ýurtda adam hukuklarynyň, hususan-da aýallaryň hukuklarynyň goralyşyny gowulandyrmak barada işlejegini aýtdy.
Mundan öňki donorlar konferensiýasy geçen ýyl, Londonda geçirilipdi, indiki konferensiýa geljek ýyl, Brýusselde geçiriler.


text:
Geçen asyryň 2-nji ýarymynda türkmen edebiýatynyň we medeniýetiniň ösmegine terjimeçi hem şahyr Annaly Berdiýewiň öz goşandy boldy. Galamdaşlarynyň arasynda Anton diýip tanalan Annaly Berdiýew uzak ýyllap türkmen metbugatynda zähmet çekdi. Ol terjime sungatynda hem örän köp iş bitirdi. Ol goşgy-da ýazýardy. Goşgularynyň ýa käbir terjime işleriniň aşagyna Gara Ýolly diýen lakamy goýýardy.
Annaly Berdiýew 1933-nji ýylda dünýä inip, 2002-nji ýylyň 22-nji maýynda dünýäden ötdi. Şu aý onuň ýogalanyna 10 ýyl dolýar.
Annaly belli žurnalist hem oçerkçi Kakaly Berdiýewiň kiçi inisidi. Ol köp ýyllap “Edebiýat we sungat” gazetiniň baş redaktorynyň orunbasary, “Sowet edebiýaty” žurnalynda jogapkär sekretar we beýleki neşirlerde adaty redaktor bolup işledi. Ömrüniň soňky bölegini “Türkmenistan” gazetinde geçirdi.
Annaly Berdiýew “Türkmenistan” neşirýatynda işlän döwründe ýajyzy Berdi Soltannyýazowyň “Sumbar akýar” romanynyň 1-nji kitabyny redaktirläpdi. Bu romanyň soňky kitaplarynyň hiç biri şol birinji kitap ýaly çeper bolmandy.
Sowetler döwründe berk senzura duçar edilen metbugat diýseň guraksy çykýardy. Ýöne çeper edebiýata hem medeniýete degişli metbugata azda-kände erkinlik bermek mümkindi. Şol erkinligi gazanmakda Baýram Welmyradow, Kerim Gurbannepesow, Annaly Berdiýew, Abdylla Myradow ýaly gazetçileriň hem edebiýatçylaryň hyzmaty aýratyn uly boldy. Şonuň üçin onuň “Edebiýat we sungat” gazetinde hem “Sowet edebiýaty” žurnalynda işlän ýyllaryny metbugatyň erkinlik döwri hökmünde ýatlaýarlar.
Aýratyn-da, onuň W. Şekspirden eden terjimeleri hormata mynasypdy. “Otello”, “Gamlet”, “Korol Lir”, “Riçard Üçünji”, “Romeo we Juletta” onuň terjimesinde türkmen halkyna ýetdi. W. Şekspiriň rusça ady "Укрощение строптивой" bolan ýeke-täk komediýasyny türkmençe “Nadaranyň nogtalanyşy” diýen at bilen terjime etmegi diňe Annaly Berdiýew başarypdy.
Annaly Berdiýewiň bu ukybyny nazara alyp, belli şahyr, Türkmenistan Ylymlar akademiýasynyň akademigi Aman Kekilow: “Annaly az-kem şahyr, az-kem ýazyjy” diýip degşipdi. Degişme bolsa-da, bu örän jaýdar bahady. Sebäbi ol şahyr bolmasa poeziýany terjime edip bilmezdi, ýazyjy bolmasa-da proza güýji ýetmezdi. Ol hem şahyrana eserleri, hem drama eserlerini terjime edýärdi. Onuň W. Şekspirden eden terjimeleriniň öňünden Kerim Gurbannepesow ýaly iň tanymal şahyr sözbaşy ýazýardy.
Annaly Berdiýew tatar diline-de ökdedi. Şol sebäpden tatar hem başgyrt dramaturglarynyň eserlerini türkmeneçä asyl nusgasyndan terjime edýärdi.
Annaly Berdiýewiň terjime işleriniň bir çeti syýasy edebiýatlara baryp ýetdi. Geçen asyryň 70-nji ýyllaryň aýagynda SSKP MK-nyň Baş sekretary L.I. Brežnew özüni ýazyjy-memuraçy hökmünde görkezdi. “L.I. Brežnew ýazdy” diýilýn “Kiçi ýer”, “Dikeldiş” hem “Tarp ýer” eserleri rus neşiri bilen bir wagtda 78-nji ýylyň aýagynda türkmen metbugatynda peýda boldy. Ol eserleri A. Berdiýew Türkmenistan Kompartiýasynyň MK-synyň jaýynda, ýapyk gapynyň aňrysynda oturyp terjime edipdi. Ol şol hyzmaty üçin Türkmenistanyň Magtymguly adyndaky Döwlet baýragyny-da alyp biljekdi, halk ýazyjysy-da bolup biljekdi. Emma ol muny etmedi. Annaly Berdiýewe W. Şekspirden eden terjimeleri üçin, Magtymguly adyndaky Döwlet baýragy berildi.
Annaly Berdiýewiň goşgulary, makalalary, tatar hem başgyrt dramaturglaryndan eden terjimeleri, “Riçard Üçünji”, “Nadaranyň nogtalanyşy” hem A. Ferdöwsiniň “Şanama” poemasyndan eden terjimeleri kitap bolup çykdy.
Aşgabadyň Ylham çeperçilik-seýilgäh toplumynda ýadygärlikleri oturdylan şahsyýetleriň arasynda Annaly Berdiýew hem bar. Onuň heýkelini heýkeltaraş Welmyrat Jumaýew ýasady.