text:
TÜRKMENISTANYŇ GYZYL ÝARYMAÝ MILLI JEMGYÝETINIŇ YNSANPERWERLIK UGRYNDA KÖMEKÇI ORNY
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti ýurdumyzyň baýry ynsanperwer jemgyýetçilik guramalarynyň biri bolmak bilen, täze taryhy eýýamda ýurdumyzda amala aşyrylýan durmuş-ykdysady özgertmelere işjeň gatnaşýar. Ol raýatlaryň durmuş goraglylygyny üpjün etmek, ilatyň saglygyny goramak, maşgala institutynyň derejesini berkitmek, ýaş nesli türkmen halkynyň rehimlilik, duýgudaşlyk we ýakynyňa kömek goluny uzatmak ýaly iň gowy däpleriniň ruhunda terbiýelemek ýaly ugurlarda uly işler geçirýär. Milli jemgyýet öz asylly ynsanperwer wezipesini ýerine ýetirmek bilen Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketinde biziň ýurdumyza mynasyp wekilçilik edýär.
1926-njy ýylda döredilen Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti ata-babalarymyzyň wesýet eden ynsanperwerlik, hoşniýetlilik we adalatlylyk ýaly maksatlaryna tarap ugruny üýtgewsiz saklamagy başardy hem-de olaryň manysyna şu günüň ýagdaýlaryna görä täzeden düşünip, şol maksatlary täze Bagtyýarlyk zamanamyzda durmuşa geçirmegini dowam edýär. Biziň guramamyzyň döredilen ilkinji günlerinden häzire çenli geçen ýoly Türkmenistanyň taryhy bilen baglydyr.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti 1991-nji ýyla çenli öz işini Sowet Soýuzynyň Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetleri Bileleşiginiň düzüminde amala aşyrdy. Jemgyýetiň döredilen gününden bäri onuň işgärleri Türkmenistanyň tutuş çäginde ilatyň arasynda lukmançylyk-sanitar aň-bilim we sagaldyş çäreleriniň geçirilmegine işjeň gatnaşýarlar.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda adamlaryň janlaryny halas etmekde we ýaralylary bejermekde rehimliligiň we ynsanperwerligiň ýokary nusgalaryny görkezdi. Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda Jemgyýetiň onlarça işgärleri görkezen edermenligi we ynsanperwerligi üçin ordenlere we medallara mynasyp boldular.
1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda bolan weýrançylykly ýertitremesi Aşgabat şäherini sanlyja minutlarda harabaçylyga öwürdi. Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň meýletinçileri we işgärleri ilkinjileriň hatarynda ejir çekenlere kömege geldiler.
1991-nji ýylda Türkmenistanyň döwlet garaşsyzlygynyň jar edilen we onuň dünýäniň milletler bileleşiginde doly hukukly agza hökmünde tassyklanan pursatyndan Milli jemgyýetiň taryhynda täze döwür başlanýar. 1991-nji ýylda Türkmenistan halkara ynsanperwer hukugynyň esasyny düzýän Ženewa Konwensiýalarynyň dördüsini we olara Goşmaça teswirnamalary tassyklady. 1992-nji ýylda Türkmenistanyň Prezidentiniň karary bilen Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti Türkmenistanyň çäginde öz işini Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň Halkara hereketiniň ynsanperwerlik, tarapsyzlyk, bitaraplyk, garaşsyzlyk, meýletinlik, agzybirlik, uniwersallyk ýaly esasy ýörelgelerine laýyklykda amala aşyrýan ýeke-täk özbaşdak jemgyýetçilik guramasy diýlip ykrar edildi.
Bularyň hemmesi Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň Gyzyl Hajyň Halkara Komiteti tarapyndan resmi taýdan ykrar edilmegi üçin hukuk esaslaryny döretdi. 1995-nji ýylda bolsa TGÝMJ Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Jemgyýetiniň Halkara Federasiýasynyň deňhukukly, 164-nji agzasy boldy.
Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň alyp barýan işi –bu onuň durmuş syýasatynda türkmen halkyna mahsus bolan ynsanperwerligiň, duýgudaşlygyň, rehimliligiň möhüm ýörelgelerini iş ýüzünde amala aşyrýanlygynda öz beýanyny tapýar. Durmuş syýasatynyň özenini bolsa Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň “Döwlet adam üçindir!” diýen şygary düzýär. Milli jemgyýet öz ynsanperwer wezipesini ýerine ýetirmek bilen, ýurdumyzda bolup geçýän, aýdyň döredijilik ugry bilen tapawutlanýan durmuş-ykdysady özgertmelere giňden gatnaşýar. Şol özgertmeler Türkmen döwletiniň we onuň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň syýasatynyň binýadyny düzýär.
Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti öz işini ýurdumyzyň tutuş çäginde öz welaýat, şäher we etrap şahamçalarynyň üsti bilen amala aşyrýar. Jemgyýetiň 177 müňden gowrak agzasy we 3 müňden gowrak taýýarlykly meýletinçileri bolup, olar jemgyýetiň işine giňden gatnaşýarlar.
Jemgyýetiň ileri tutulýan iş ugurlary:
· sanitar-aň-bilim işlerini geçirmek, ilatyň has goraga mätäç gatlagyny durmuş taýdan goldamak, dürli keselleriň, şol sanda inçekeseliň, neşekeşligiň hem-de WIÇ/SPID-iň öňüni almak arkaly ýurdumyzyň raýatlarynyň saglygyny goramakda döwlet edaralaryna ýardam etmek;
· dürli ýagdaýlarda lukmana çenli ilkinji kömek bermek endiklerini öwretmek;
· ýaş nesli türkmen halkynyň gözbaşlaryny gadymdan alyp gaýdýan rehimlilik, duýgudaşlyk we ýakynyňa kömek goluny uzatmak ýaly iň gowy däpleriniň ruhunda terbiýelemek;
· ilata adatdan daşary ýagdaýlarda we tebigy betbagtçylyklarda özüňi alyp barmagyň düzgünlerini öwretmek;
· jemgyýetçiligiň arasynda Halkara ynsanperwer hukugy hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketiniň esasy ýörelgeleri hakynda bilimleri ýaýratmak;
· taryhyň pajygaly wakalary, tebigy betbagtçylyklar we beýleki adatdan daşary ýagdaýlar netijesinde jyda düşen dogan-garyndaşlary gözläp tapmak bolup durýar.
Bu esasy wezipeler Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň we onuň şahamçalarynyň döwlet edaralary, jemgyýetçilik birleşikleri we halkara guramalary bilen ýakyn hyzmatdaşlygynyň esasynda çözülýär. Hyzmatdaşlygyň netijeliligini has-da ýokarlandyrmak Jemgyýetiň möhüm wezipeleriniň biri bolup durýar. Diňe ýakyn we köptaraplaýyn hyzmatdaşlygyň esasynda biz halkymyzyň we döwletimiziň ähli ynsanperwerlik mümkinçiliklerini adamlaryň bähbidine herekete getirip bileris.
TGÝMJ-niň köpugurly işleriniň esasyny “Saglyk” Milli maksatnamasynyň maksatlaryna we wezipelerine laýyklykda amala aşyrýan lukmançylyk-durmuş üpjünçilik işi düzýär.
Milli jemgyýetiň amala aşyrýan maksatnamalarynyň köpüsi ilaty neşekeşligiň, ýokanç keselleriň, şol sanda inçekeseliň hem-de WIÇ/SPID-iň öňüni almak boýunça habarly etmegiň derejesini ýokarlandyrmak maksadyna eýerýär.
Milli jemgyýet ýokary ynsanperwer wezipesini ilata adatdan daşary ýagdaýlarda we tebigy betbagtçylyklarda özüňi alyp barmagyň düzgünlerini öwretmek arkaly adatdan daşary ýagdaýlarda adamlara kömek bermek ýaly möhüm ugurda hem amala aşyrýar. Türkmenistanyň Adatdan daşary ýagdaýlar Döwlet topary, Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň Baş Raýat goranyşy we halas ediş işleri müdirligi, dürli ministrlikler we pudak edaralary, şeýle hem häkimiýetiň ýerli ýerine ýetiriji edaralary bilen ýakyn gatnaşyklarda işlemek bilen Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti adatdan daşary ýagdaýlaryň töwekgelçiligini we mümkin bolan netijelerini peseltmek boýunça işleriň we çäreleriň giňişleýin ulgamyny amala aşyrýar.
Gözleg gullugy Milli jemgyýetiň işinde uly orun eýeleýär, ol öz işini “Maşgala aragatnaşyklaryny dikeltmek” atly maksatnamanyň çäklerinde alyp barýar. Tebigy betbagtçylyklarda we adatdan daşary ýagdaýlarda dürli ýurtlarda ýaşaýan dogan-garyndaşlaryň arasynda gatnaşyklar bozulýar. Kähalatda Gözleg gulluklarynyň ynsanperwerlik düşünjesinden ugur alyp, dürli adatdan daşary ýagdaýlar bilen bagly bolmadyk ýagdaýlarda hem sosial gözleg bilen meşgullanýandygyny bellemek gerek . TGÝMJ-niň Gözleg gullugy öz işini dünýäniň şu hili gulluklary bilen özaragatnaşykda amala aşyrýandygyny bellemek gerek.
Türkmenistanyň Adam hukulary babatda halkara borçnamalarynyň we halkara ynsanperwer hukugynyň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek toparynyň agzasy hökmünde Milli jemgyýet dürli guramalar bilen hyzmatdaşlygy ösdürmek bilen, halkara ynsanperwer hukugynyň Türkmenistanyň kanunçylygyna ornaşdyrylmagyna ýardam edýär.
Ýaşlar bilen iş alyp barmak Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň köptarapli işinde aýratyn orun eýeleýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň syýasatyndan ugur almak bilen, Milli jemgyýet häzirkizaman talaplarynyň esasynda ýaşlar bilen köptaraply işleri geçirýär. Häzir TGÝMJ-niň ýaşlar hereketine 2000-den gowrak ýaş meýletinçiler girýär, olar “Her gün haýyr işler bilen!” diýen şygar astynda hereket edýärler. Ýaş meýletinçileriň has möhüm işleriniň hatarynda – sanitar-aň-bilim işleri, deň-duşlarynyň arasynda sagdyn durmuş ýörelgesini berkarar etmeklige ýardam bermek, daşky gurşawy goramak ýaly işler bar. Ýeke ýaşaýan ýaşuly adamlara, maýyplara, şeýle hem doly üpjün däl we köpçagaly maşgalalardan bolan çagalara ýardam edilmegine uly üns berilýär. Bu işiň giň gerimliligi oňa durmuş üpjünçilik ulgamynyň işgärleriniň, mekdep mugallymlarynyň, hukukçylaryň, döredijilik işgärleriniň we ýaşlaryň hataryndan meýletinçileriň giňden çekilmegi netijesinde artýar.
Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketiniň düzümine girýän guramalar bilen hyzmatdaşlyk etmek we tejribe alyşmak Milli jemgyýetiň işinde möhüm orun eýeleýär. Halkara hereketi – dünýäde iri ynsanperwer hereketleriň biri bolmak bilen, onuň işi ynsanperwer hukugy babatda halkara hyzmatdaşlygynyň berkidilmegine gönükdirilendir.
Hereketiň düzümine häzirki wagtda Gyzyl Hajyň Halkara Komiteti, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasy hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetleriniň 189-sy girýär.
Biziň Milli jemgyýetimiz häzire çenli Gyzyl Hajyň Halkara Komiteti, Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý jemgyýetleriniň Halkara Federasiýasy, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň, Beýik Britaniýanyň, , Daniýanyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň milli jemgyýetleri bilen uzakmöhletleýin gatnaşyklary ýola goýdy.
TGÝMJ-niň ähli köptaraplaýyn işleri Jemgyýetiň 2011-2015-nji ýyllar üçin strategik meýilnamalaryny hem-de Gyzyl Haç we Gyzyl Ýarymaý Halkara hereketiniň 2020-nji ýyla çenli Strategiýasyny nazara almak bilen guralýar.
Milli jemgyýetiň strategiýasy Jemgyýetiň ähli agzalaryna, meýletinçilerine we işgärlerine öz bilimlerini we döredijilik ukyplaryny peýdalanyp, ýagdaýy gowy tarapa üýtgetmäge gatnaşmaga mümkinçilik döredýär.
Bu gün TGÝMJ-niň işleri bilen köpsanly dürli reňkli neşirler: öwreniş bukletleri, kitapçalar, ýatlamalar, dürli gollanmalar arkaly tanyşyp bolýar. Internetde Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň web-saýty hereket edýär.
Rehimliligiň we duýgudaşlygyň ugurlary boýunça köp ýol geçildi, işiň ägirt uly tejribesi toplandy. Bu bolsa Milli jemgyýeti mundan beýläk-de hemmetaraplaýyn we sazlaşykly ösdürmek üçin berk binýadyň goýulandygyny nygtamaga mümkinçilik berýän döwürleriň biri bolmak bilen, ol adamlaryň köp nesilleriniň, aýratyn-da goldawa we alada mätäç bolup durýanlaryň durmuşyny gowy tarapa üýtgetmäge ýardam berýär.
Ýokarda aýdylanlardan ugur alyp, Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýeti ilaty adatdan daşary ýagdaýlara taýýarlamak, raýatlaryň saglygyny goramak, keselleriň öňüni almak, neşekeşlige garşy göreşmek, sagdyn durmuş ýörelgesini wagyz etmek, beden we ruhy taýdan sagdyn nesli terbiýelemek ýaly asylly işlerini has-da gowulandyryp, täze Bagtyýarlyk zamanamyzyňa maksatlaryna hem-de wezipelerine laýyklykda ýerine ýetirer.


c: text/html

text:
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 10ó11 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan» gazeti
2017-11-23
TEBIGAT
GÜÝZ NYGMATLARY
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmenistany bagy-bossanlyga öwürmek, tokaý zolaklaryny döretmek babatda öňde goýlan asylly maksatlar ýurdumyzyň ösümlik görnüşleriniň düzüminiň howa şertlerimize uýgunlaşdyrylan, durnukly we halk hojalygy üçin peýdaly täze görnüşler bilen yzygiderli baýlaşdyrylyp durulmagyny talap edýär. Botanika bagynda toplanan ösümlik ýygyndysyny gorap saklamak, gaýry ýurtlaryň ösümlik dünýäsinde bitýän görnüşlerini ýerli şertlere uýgunlaşdyrmak boýunça barlag işleri geçirilýar.
Botanika bagynyň geografik meýdançalarynda güýz aýlarynda ýapraklary, miweleri dürli reňkli öwüşgine girýän daragtlaryň birnäçesi ösdürilip ýetişdirilýär. Bu döwürde dürli reňkde miwe düwüp, bezeg görnüşine girýän agaçlaryň birnäçesi bar. Ol ösümliklerden alyç ýaly gyrymsy agajy mysal görkezmek bolar. Botanika bagynda alyçyň birnäçe düýbi ösýär we bu ýerde ösümligiň dürli geografik zolaklardan gelip çykan görnüşlerini görmek bolýar. Bu agaç Demirgazyk Amerikanyň, Ýewropanyň, Gündogar we Orta Aziýanyň tebigy dünýäsiniň wekilidir. Alyçlar bezeg berýän, dermanlyk we miweli ösümlik hasiýetleri bilen ünsüňi özüne çekýär. Alyçlaryň dermanlyk hasiýeti barada hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly düýpli ylmy işinde giňişleýin ylmy maglumatlar berilýär.
Botanika bagynyň ýerli tebigy ösümlik görnüşleriniň toplanan meýdançasynda alyç agaçlarynyň toparlaýyn ekilen türkmen alyçy, türküstan alyçy, şübheli alyç ýaly görnüşlerinin toparlaýyn ekilen baglygy ýerleşýär. Olaryň käbiriniň, ýagny pontiý alyçynyň tagamly miweleri bar. Olar Günorta Günbatar we Merkezi Köpetdagda, şeýle-de Köýtendagda ýabany şertlerde ösýärler. Alyçlaryň ähli görnüşi gülleýän we miweleýän möwsüminde has-da owadan bolýarlar. Ýewropadan gelip çykan bir miwelikli alyç agajynyň boýy 5 metre ýetýär. Alyçlaryň başga görnüşleri ýaly, bu görnüşi hem açyk güneşli ýerlerde gowy ösýär, yssa we guraklyga çydamly. Gülleýän döwründe ösümligiň üsti ak güller bilen örtülýär. Ol bezeg beriji ösümlik bolmäk bilen birlikde, dermanlyk häsiýetine-de eýedir. Onuň gülleridir miweleri derman taýýarlamakda giňden ulanylýar. Botanika bagynyň meýdençasynda bir miwelikli alyçyň gülgün reňkli gülleri bolan görnüşi hem ösýär.
Miweleri güýzde ýetişýän agaçlaryň biri hem watany Demirgazyk Amerikanyň tokaýlary bolan pekan hoz agajydyr. Ol Botanika bagyna ilkinji gezek geçen asyryň 30-njy ýyllarynda getirilip, ýyllaryň dowamynda biziň toprak-howa şertlerimize uýgunlaşdyryldy. Bu dik sütünli, tor şekilinde giň ýaýran şahaly, saýaly hoz agajynyň 80 ýaşlysynyň boýy 20 25 metre ýetýär, şahalary 14 15 metre çenli giň ýaýraýar. Ol tomsuň gyzgyn howasyny, gyşyň aýazyny kadaly ýagdaýda geçirýär, kesellere we zyýan berijilere durumly. Pekan diňe bezeg agajy bolman, eýsem, ol hoz miweli agaçdyr. Bu hozlaryň tagamy adaty hozdan hem tagamlydyr, emma hozlary kiçeňräk bolýar. Hoz miweleri süýri, ýuka gabykly, daşynyň gabygy ýylmanak, goýy-goňur reňklidir. Maňyzlary tagamly, ýagly, ýokumly maddalara baýdyr. Oktýabr noýabr aýlarynda doly bişip ýetişýän hoz miweleri şol birwagtyň özünde agajyň tohümlarydyr. Şol möwsümde bişen miweleriniň daşky gabygy açylyp, hozlar topraga dökülip başlaýar.
Alyç gyrymsy agajy, pekan hoz agajy bezeg berýän we dürli ekologik şertlere çydamly ösümlik bolmak bilen, köp mukdarda ýetişdirilmäge we bezeg bagçylyk işlerinde, tokaý zolaklarynda ulanmaga, şeýle hem miweli bagçylyklary döretmäge mynasyp ösümlik görnüşleridir. Şeýle-de, bu baglaryň güýz paslynda ýetişýän miweleri ýurdumyzyň bazarlaryny miweleriň dürli görnüşleri bilen baýlaşdyrmaga giň mümkinçilik berer.
Maýa BÄŞIMOWA,
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň uly ylmy işgäri.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu gün Arabystanyň urş uçarlary ýemeniň demirgazygynda ýerleşen Sada welaýatyny 15 gezek hüjüm astyna aldylar./
IRNA habarlar gullugynyň beren habaryna görä Arabystanyň urş uçarlary şu gün Ýemeniň Sada welaýatynyň Albaga şaherini yzly-yzlyna hüjüm astyna aldylar emma onuň heläkçilikleri barada mnaglumat neşir edilmedi.
Şol bir wagtda Arabystanyň urş uçarlary ýemeniň Taez welaýatynyň Maha şäherine garşy hüjümlerinde nurly we sesli bombalardan haýyrlanandyrlar.
Ýene bir habara görä Ýemeniň Ansarolla hereketiniň syýasy geňeşiniň agzasy Zeýfolla Alşami ýemeniň goşun we halk güýçleri saud režiminiň güýçleriniň hüjümlerini dep etdiler diýip yglan etdi.
Alşami şeýle-de Arabystan döwleti ýemen batlagyndan halas bolmak üçin öz ýaranlaryna ýalbarmaly bolandyr diýip sözüne goşdy.


text:
ilki bilen salam saytyn hormatly agzalary.
"pis pisi tapar,suw pesi"diyipdirler.sheydip menem ozum yaly(pis diyjek bolyan daldirin) goshgy okamany gowy goryanlerin gozlegine chykdym.
menin sheyle teklibim bar.gelin her birimiz ozunin okap goren in uytgeshik,gyzykly goshgularyndan yazsynlar.yogsam menin yeke ozum uytgeshik goshgy gozlap hemme kitaby dorup chykdym,onda-da edinen zadym yok.
shu barada sheyleajik bir goshgy okap gorupdim:
mende bir alma bar
sende bir alma.
men sana bir alma bersem
senem mana bir alma,
mende bir alma bolar,sende-de bir alma
mende bir bilim bar,
sende bir bilim.
men sana bir bilim bersem,
senem mana bir bilim,
mende iki bilim bolar,sende-de iki bilim
meninem aytjak bolyan zadym shuna menzesh,bilyan bilgilerinizi bizin bilenem paylashayyn.
Telpekler (1 kisiden 5 sany)
Bu yazgi ucin
- vatan 5 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Habarlar 13 ýanwar 2018
Wakalaryň jümmüşinde
Agrar partiýanyň III gurultaýynda Merkezi geňeşiniň täze başlygy saýlandy
Gurultaýa ýurdumyzyň ähli künjeklerinden 500-den gowrak wekil gatnaşýao. Şeýle hem oňa jemgyýetçilik guramalarynyň, ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň, köpçülikleýin habar beriş serişdelerniň wekilleri, döredijilik işgärleri gatnaşdylar.
Resmi habar
Hormatly Prezidentimiz wezipä bellemek hakynda Karara gol çekdi
Magtymguly Baýramdurdyýew Türkmenistanyň Oba we suw hojalyk ministriniň suw hojalygy we gurluşyk işleri boýunça orunbasary wezipesine;
Ykdysadyýet
Birža söwdalarynda daşary ýurtlara goýberilen harytlaryň jemi bahasy 31 million ABŞ-niň dollaryndan gowrak boldy
Daşary ýurt walýutasyna jinsi önümleri, nah ýüplük, pagta-süýümi, şeýle hem armatura ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, BAE, Şweýsariýa, Owganystan, Ermenistan, Gyrgyzystan we beýlekiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 31 million 136 müň dollaryndan gowrak boldy.
Medeniýet
Altyndepe ösen senetçiligiň we ybadathanalaryň merkezidir
Biziň ýurdumyza asman astyndaky muzeý diýýärler. Welaýatlaryň ählisinde arheologik we arhitektura ýadygärlikleri bar. Käkä etrabynyň Mäne obasyndan 4 km gündogardaky Altyndepe hem eneolit we bürünç eýýamynyň (miladydan öňki V- II müňýyllyklar) şolaryň biridir. Hut şu ýerde gadymy ekarançylyk oturymly ýerleriň ençemesi, Ýylgyndepe we Altyndepe ýaly iri ilatly ýerler döräpdir, olar Namazgadepe bilen birlikde bütewi medeni umumylygy kemala getiripdir. 26 ga ýeri tutýan Altyndepe şäheri daş-töwereginden 17-22 metr ýokarda ýerleşýär. Ägirt uly meýdanda sudury ýiten gum depeleri bileleşip bütewi arhitektura ýadygärlikleri toplumyny kemala getirýär.
Laws
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY
Telewideniýe we radiogepleşikler hakynda
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
Wakalaryň jümmüşinde
Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň nobatdan daşary III gurultaýyna gatnaşyjylara
Sizi Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň nobatdan daşary III gurultaýynyň geçirilmegi bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» diýlip yglan edilen ýylyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda aýratyn ähmiýetli wakalaryň birine öwrüljek bu gurultaýyň ýokary derejede we örän netijeli geçiriljekdigine berk ynanýaryn!
Hyzmatdaşlyk
Türkmen wekiliýeti Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna gatnaşar
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz parlament diplomatiýasynyň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmagyň möhümdigini belledi. Şeýle hem parlamentara gatnaşyklarynyň, BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary we beýleki halkara guramalary, şol sanda Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen gatnaşyklary yzygiderli ösdürmegiň ähmiýeti nygtaldy.
Medeniýet
24-26-njy ýanwarda Aşgabatda Belarus Respublikasynyň Medeniýet günleri geçiriler
Çäräniň maksatnamasy Belarus Respublikasynyň sungat ussatlarynyň konsertini, fotosergini, kinolaryň görkezilişini, döredijilik intelligensiýasynyň duşuşyklaryny özünde jemleýär.


text:
Ösümlikler
Ösümlikler (lat. Plantae, ýa-da Vegetabilia) — biologik şalyk bolmak bilen, ol siňekleri, paporotnikleri, hwoşlary, plaunlary, ýalaňaç tohumlylary we gülli ösümlikleri öz içine alýan köp öýjükli organizmleriň esasy toparlarynyň biridir. Ýygy-ýygydan ähli suw otlary ýa-da olaryň käbir toparlary hem ösümliklere degişli diýlip hasap edilýär. Ösümlikleriň (ilkinji nobatda, gülli ösümlikleriň) köp sanly ýaşaýyş görnüşleri bar bolup, agaçlar, gyrymsy agaçlar, otlar we ş.m. şolaryň hataryna girýär.


text:
Men 29 ýaşymda. Özüm öýlenen. Hormatly lukman, jynsy gatnaşyk wagtynda dölde ganyň görünmegi meni alada goýýar. Bu ýagdaý 4 aý bäri dowam edýär.
Ganyň görünmegi näme sebäpden bolup biler? Bu howplumy?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Köp halatlarda 40 ýaşdan kiçi ýaşly erkek adamlaryň dölünde ganyň tötänleýin görünmegi geçýän hadysa bolup, keselleriň alamaty hasaplanmaýar. Eger 40 ýaşdan kiçi erkek adamlarda 10 döli zyňmadan (eýakulýasiýa) az bolmadyk halatlarda dölüň ganly bolmagy duş gelse, onda lukmanyň barlagy wajypdyr.
Gan saklaýan dölüň gelmegi erkeklik jyns ulgamynyň dürli kesellerinde duş gelip biler: dowamly prostatit, erkeklik jyns mäziniň kistasy ýa-da täze döremeleri, peşew bölüp çykaryş ýollarynyň kondilomasy ýa-da daralmagy, peşew haltanyň täze döremeleri, erkeklik jyns agzalarynyň wenalarynyň giňelmegi we başgalar.
Dölde ganyň görünmeginiň sebäbini anyklamak üçin size urolog lukmanyna ýüz tutmak netijeli bolar.
Ýene bir göz öňüne tutmaly zat: aýal jyns agzalaryndan ganyň gelmegi hem jynsy gatnaşykdan soň döle ganyň düşmegine sebäp bolup biler. "Kondom synagynyň" kömegi bilen ganyň gelip çykyşyny bilip bolar. Prezerwatiwa ýygnalan dölde gany görüp baha berip bolýar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Türkmenistanyň Döwlet ätiýaçlandyryş guramasy Siziň okuwçy çagalaryňyzy betbagtçylykly hadysalardan meýletin ätiýaçlandyryş şertnamasyny baglaşmak üçin çagyrýar
Mekdep okuwçylary — ösüp gelýän ýaş nesliň arasynda ömrüne we saglygyna howpsuzlyk babatda iň bir mähnete ýakyny bolup durýar. Hut mekdep ýaşyndaky çagalar beýlekilere garanyňyzda mekdepde we onuň daşynda özlerine dürli hili şikes algyç bolýarlar.
Şol sebäpli, Sizi çagalaryň öňünden aladasyny etmek bilen ätiýaçlandyryş şertnamasyny baglaşmagyna çagyrýarys. Çagalar üçin ätiýaçlandyryş şertnamasy olaryň şikes almagyna sebäp bolup biljek dürli hili betbagtçylykly hadysalardan Sizi ätiýaçlandyryş goragy bilen üpjün edýär, ýaramaz ýagdaýlar ýüze çykanda olaryň saglygyny dikeltmek boýunça çykdajylaryňyzyň öwezini dolup berýär. Şonuň üçin ätiýaçlandyryş şertnamasyny almaga Howlugyň! Ol Siziň bähbidiňizi gorar.
Ätiýaçlandyryş şertnamasy Siziň dil we erkin hat üsti bilen ýüz tutmagyňyz esasynda baglaşylýar. Ýöne ätiýaçlandyryş şertnamany baglaşmak üçin arzany islendik wagta tabşyryp bilersiňiz.
Başlanan okuw ýyly üçin ätiýaçlandyryş şertnamsynyň baglaşylmagy 1-nji sentýabrdan 30-njy noýabra çenli dowam edýär.
Baglaşylan ätiýaçlandyryş şertnamasynda görkezilen pul möçberiniň çäklerinde Ätýaçlandyrylan okuwçynyň betbagtçylykly hadysalar netijesinde şikest almagy, zäherli ösümliklerden, himiki maddalardan (senagat ýa-da durmuş), hili pes önümlerden (iýmit toksikoinfeksiýasyndan, salmonellezden, dizenteriýadan ş.m.den başga), dermanlardan tötänleýin ýiti zäherlenmegi, elektrik togy arkaly (atmosfera elektrigi bilen) zeper ýetmeginiň, ýylanyň ýa-da beýleki awuly mör-möjekleriň çakmagynyň, bürmek keseli, botulizm, sakyrtga ýa-da sanjymdan soňky ensefalit (ensefalomielit), poliomiýelit, gematogen osteomiýelit bilen kesellemegi, tötänlikde süňkleriň döwülmegi ýa-da olaryň ýerinden çykmagynyň, şikesiň ýetmegi netijesinde dişleriň gaçmagynyň, ýangyn bilen baglanyşykly hadysalara uçramagynyň, kesellemeginiň öwezini dolunýar.
Taraplaryň özara ylalaşygy esasynda ätiýaçlandyryş pul möçberi aşakdaky görnüşlerde bellenilýär:


text:
TYA-nyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynda hem ösümlik dünýäsiniň köpdürlüligini artdyrmak, olary gorap saklamak boýunça işler ylmy esasda alnyp barylýar.
Türkmen milli göreşi medeniýetimiziň aýrylmaz bölegidir. Türkmen halky gadymy döwürlerden bäri göreş sungaty bilen içgin gyzyklanyp gelipdir.
Halyçylyk sungaty uzak heňňamlarda timarlanyp, gitdigiçe owadanlanyp, türkmeni dünýä ýüzüne tanadyp gelen milli guwanjymyzdyr, halkyň ýüzüniň tuwagydyr.
Daşky gurşawy goramak, ekologiýanyaýawlysaklamak bilen baglanyşykly meseleler häzirki zaman dünýäsinde esasy meseleleriň birine öwrüldi.
Ýurdumyzda ylym-bilime, dünýä ylmynyň iň soňky gazananlaryny özleşdirmäge uly ähmiýet berilýär. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tagallalary bilen ylym-bilim ulgamyny kämilleşdirmek babatda, alymlaryň işine itergi bermek, türkmen ylmynyň taze binýadyny tutmak boýun-ça düýpli işler amala aşyrylýar.
Öňňin, 15-nji iýunda hormatly Prezldentimiziň paýtagtymyzda we Ahal welaýatynda alnyp barylýan işler bilen dikuçarda, guşuçar belentlikden tanyşlykda, akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň ýadygärlik heýkelini Köpetdagyň belentliginde ýerleşdirmek barada aýdanlary halkymyzda uly buýsanç duýgusyny döretdi.
Şu gün ýurdumyzda giňden bellenilýän Ylymlar güni mynasybetli paýtagtymyzda Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşi we Ylymlar akademiýasy bilen bilelikde her ýyl geçirilýän ýaşlaryň arasynda ylmy işleriň bäsleşiginiň ýeňijilerine sylaglary gowşurmak dabarasy boldy.
Gadymy hem şöhratly taryhynda Änew, Nusaý, Dehistan, Marguş, Merw, Köneürgenç, Amul, Sarahs, Abywerd ýaly medeni ojaklary döredip, umumadamzat medeniýetiniň ösüşine uly goşant goşan türkmen halky ylym-bilime aýratyn sarpa goýup gelipdir.
Ylym biziň düşünjämizde, ýönekeýleşdirilip aýdylanda, döredijilikli işiň netijesidir.
Sagdynlygyn we ruhubelentligiň ýylynda ynsany bagtly, eşretli durmuşa ýetirýän güýç ylymdyr.
Halkymyz «It geldi gut geldi» diýýär. Gut sözi gadymy türkmen sözi bolup, ol bagt manysyny aňladýar.
Öz durmuşyny türkmen topragyndan üzňe görmedik alym-arheolog Wiktor Iwanowiç Sarianidi ömrüniň köp bölegini türkmen sährasynda, has takygy, Garagum çölünde, gadymy ýadygärlikleri öwrenmek üçin gazuw-agtaryş işlerini alyp barmak bilen geçirdi.
«Mirasa sarpa soýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan 2016-njy ýylyň 4-nji ýanwarynda geçiren wideoşekilli iş maslahatynda hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň müňýyllyklaryň dowamynda toplanan maddy we ruhy gymmatlyklaryny gorap saklamagyň döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolup durýandygyny aýratyn nygtady.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýurdumyzda bolup geçýän öz-gerişlikler halk hojalygynyň ähli pudaklaryny öz içine alyp, halkyň medeni babatda hem kämilleşmegine şert döredýär.
Milli Liderimiz şu ýylyň 13-nji ýanwarynda il içinde Paryzdepe ady bilen meşhur bolan gadymy taryhy ýadygärlige baryp gördi. Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, örän baý medeni-taryhy ýadygärliklere eýe bolan bu toprakda geçmişde dünýä ýaň salan beýik işler bitirilipdir: şäherler
döredilip, binalar gurlupdyr.
Şu ýylyň dowamynda paýtagtymyzda, onuň
töwereklerinde hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynda agaç nahallarynyň 3 million düýbüni oturtmak bellenildi. Gahryman Arkadagymyz ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we
ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyny sargyt edýär.
Edermen ekerançy daýhanlarymyzyň
nesilme-nesil çekip gelýän päk zähmeti netijesinde sadymy döwürlerden şu günlere gelip ýeten maddy mirasymyz bolan gawunlar milletimizin ruhy mirasynda-da ykjam orun alypdyr: türkmen dilinde, däp-dessurlarynda, halk döredljiliginde gawun bilen bagly aýtgylaryň, durnukly söz düzümleriniň, rowaýatlaryň... giden ulgamyny görmek bolýarŞu toý günlerinde şolaryň kähirini ýatlasak, datly gawunlarymyzyň ýakymyna hem-deýokumyna sarpa goýdugymyz bolar.
Häzirki döwürde ata-babalarymyz tarapyndan bize miras galdyrylan milli baýlyklarymyz bolan taryhy ýadygärliklerimizi öwrenmäge, olarda rejeleýiş, öň ki durkuny dikeldiş işlerini geçirmäge hem-de täze nesle abat ýagdaýynda ýetirmäge, olar barada nesihat işlerini alyp barmaga giň ýol açyldy.
Zenanyň şirin owazyna eýlenip, çagany uklatmak maksady bilen hiňlenilip aýdylýan sallançak başyndaky hüwdülerden başga-da, oňy ele alyp, bökdürip, hopba edip ýa-da aýagyň üstünde ýatyryp, yralaýan wagtyňda aýdylýan her hili çeper setirler hem folklor diýlip atlandyrylýan gymmatly hazynanyň içinde kän gabat gelýär.
Halkymyzyň ata-babadan gelýän halal we arassa ýoluny döwrebap dowam etdirýän hormatly Prezidentimiz türkmen halkynyň geçmiş taryhyny, edebiýatyny, sungatyny, milli däp-dessurlaryny täzeçil, töwerekleýin hem-de düýpli öwrenmegiň, nesillerimizi watansöýüjilik, halallyk, ynsan-perwerlik ruhunda terbiýele-mekde egsilmez hazyna bolan milli mirasymyzy dikeltmek bilen, halkymyzyň medeni-ruhy dünýäsini baýlaşdyrmagyň döwletimiziň gaýragoýulmasyz wezipeleriniň biridigini nygtaýar.
Häzirki döwürde iň wajyp meseleleriň biri hem ylym we önümçilik bähbitli ösümlikleriň tohumlarynyň asyl nusgalaryny genetika banklarynda saklamak hem-de olaryň nesil toplumynyň gorlaryny ýöriteleşdirilen ekin ýerlerinde diri görnüşde ösdürmek we öwrenmek bölüp durýar.
Ýakynda Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkezinde «Ýurdumyzy özgertmekde innowasion tehnologiýalar» atly ylmy maslahat geçirildi.
Milli Liderimiz ylym ulgamyny ösdürmegiň, alnyp barylýan ylmy-barlag işlerinde ýokary netijeleri gazanmagyň esasy şerti hökmünde ýaş alymlaryň täze neslini terbiýeläp ýetiş-dirmäge aýratyn üns berýär.
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanda düýpli we amaly ylymlary, innowasion senagaty ösdürmegi, ylmy, bilimi halka peýda berer ýaly derejä ýetirmegi wezipe edip goýdy we geljegi has uly bolan ylmyň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi. Şol ugurlaryň biri hem ynsanperwer ylymlardyr.
Magtymgulynyň döredijiliginiň özeni türkmeniň gadymy hem baý halk döredijiligidir. Halkyň dünýa hakyndaky oýlanmalary, dünýa düşünmeleri ähli çuňlugy we danalygy bilen şahyryň döredijiligine siňipdir.
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň Botanika bagynyň bu işi ýokary hünärli biolog-floristiçileri we sistematikaçylar amala aşyrýarlar. Bu işiň esasy ugry daşary ýurtlaryň howa şertlerine uýgunlaşan ösümlikleri ýurduň howa-toprak şertlerine uýgunlaşdyrmak ýa-da introduksiýa, ösümlikleriň seýrek duş gelýän görnüşlerini goramak bolup durýar.
Ýurdumyzyň çäginde ýerleşen taryhy ýadygärlikleri gorap saklamak, milli medeni mirasymyzy öwrenmek, wagyz etmek bilen baglanyşykly il-ýurt bähbitli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe has giň gerim bilen dowam etdirilýär.
Merdana türkmen halkymyz gözbaşyny asyrlaryň jümmüşinden alyp gaýdýan, edermen pederlerimizden şu günki bagtyýar nesillere miras galan behişdi bedewlerimizi milli buýsanjy saýyp arzylaýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen «Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly» diýlip atlandyrylan üstümizdäki ýylda eziz Watanymyzy mundan beýläk hem ösdürmek, özgertmek ugrunda alnyp barylýan ägirt işleriň her biri milli mirasa sarpa goýmak bilen utgaşdyrylýar.
Bu prosess anyk, nätanyş ösümlik bilen alnyp barylýan işiň ykdysady we sosial maksada laýyklygyny, onuň ýerli flora bilen ekologik we biologik deňeşdirip bolujylygyny nazara almak bilen oýlanyşykly toplumlaýyn ylmy çemeleşmäni talap edýär.
Özüniň milli medeni, edebi we taryhy gymmatlyklary bilen adamzat jemgyýetiniň ösmegine saldamly goşant goşan türkmen halkynyň geçmiş taryhyny çuňňur öwrenmek we dünýa ýaýmak Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet syýasatynyň ileri tutudan ugurlarynyň biri bölüp durýar. Belent maksatlara beslenen bu ugurlary has-da ýaýbaňlandyrmak Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda giň gerime eýe bolýar.
Ol ýazgylar ilkinji gezek kiçi Bezegli deräniň diwar ýazgylarynda gabat gelýär. Diwar suratlary, alymlaryň pikirine görä, takmynan, 14 müň ýyl ozalrak döredilipdir. Şeýlelikde, şol gowak ýazgylaryndan 8 kilometr uzaklykda ýerleşýän Çendir jülgesiniň, Ak obasynyň, Gyzyl Ymam gonamçylygynyň gapdalynda, iki dagyň arasynda, beýik gumly dag depelerinde ýerleşen daş heýkelleriň ýaşy, takmynan, 1011 müň ýyla golaýdyr. Şol ýadygärlikler birbada döremändir. Olar müňýyllyklaryň dowamynda ýasalypdyr. Şonuň üçin olaryň dörän wagty we daşky şekili asyrlar boýunça üýtgäp durupdyr.
Repetek Döwlet biosfera goraghanasy 1927-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 27-sinde Gündogar Garagumuň ajaýyp gara ojar tokaýlaryny hem-de onuň daş-töweregindäki meýdanlary gorap saklamak üçin döredildi. Goraghananyň wezjpesine Garagumuň çägeli çölüniň aýratyn, ÖTjboluşly iiýtgeşik ösümlik we haýwanat dünýäsini öwrenmek, goramak hem-de dikeltmek işleri girýär. Olardan başga-da, demir ýol duralgalarynyň, säginelgeleriň we öri meýdanlaryndaky guýularyň töwereklerini gök-bagçylyga öwürmäge uly iins berüýär.
Türkmenistanyň biçak baý geçmişi bar. Bu gün Altyn depe, gadymy Merw, Coltan Sanjaryň mawzoleýyi, Köneürgenjiň binalary, Maşady-Misserian galalary, Nusaý galasy köpleri haýran galdyrýar. Bu ýadygärlikler dünýä siwilizasiýasynda aýratyn orun tutýar. Türkmenistanda olar bilen bir hatarda henize çenli doly öwrenilmedik ýadygärlikler hem az däldir.
«Türkmenistan: altyn asyr» elektron gazeti
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň hünärmenleri ylmy ekspedisiýanyň maglumatlaryny toparlara bölýärler
10.08.2016
Geobotanika we Milli gerbariý gaznasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň barlaghanalarynda biziň ýurdumyzyň dürlik künjeklerine bolan ýazky ekspedisiýanyň barşynda toplanan maglumatlary we ösümlik materiallaryny işläp taýýarlamak boýunça işler alnyp barylýar.
Gözlegler Hazarýaka çöllüginiň, «Altyn asyr» Türkmen kölüniň Baş suw toplanyş kollektorynyň töwereklerinde we Garaşor çöketliginiň, Üçtagan we Çilmämmetgumlygynyň çägeliklerinde, şeýle hem Köpetdagyň etekleriniň biodürliligini öwrenmäge gönükdirilendir. Ýylda iki sapar bu ýerlerde ösümlikleriň, düzüm görnüşlerini takyklamak, ösümlikleriň durmuş ýagdaýlaryny, ösümlikler toparlarynyň önümliligini, gymmatly iýmlik, öri meýdanlarynyň ösümliklerini kesgitlemek üçin ekologiki we geobotamiki gözlegler dowam edýär. Gerbariý gaznasy, şeýle hem dermanlyk görnüşleri, olaryň himiki düzümini kesgitlemek üçin ösümlikleri ýygnamak işleri alnyp barylýar.
Şu ýyl esasy üns şorlaşan topraklarda ýaşamaga uýgunlaşan galofit ösümliklerine berildi. şeýle ösümlikleri peýdalanmagyň geljegi barada, çöliň zaýalanan böleklerini dikeltmek we önümliligini ýokarlandyrmak barada alymlar öňden ara alyp maslahatlaşýarlar. Bilermenleriň pikirlerine görä, galofitleriň bir bölegi iýmitlik, ýag berýän we dermanlyk ekinleriniň genetiki serişdesi ýaly senagat ähmiýetiniň bolmagy mümkindir, olaryň görnüşleri we ekotipleri bolsa beýleki ösümlikleriň ösüp bilmeýän ýerleri bolan şorlaşan topraklar ýaly, ekologik tagçalary, kenarýaka çägelikleri, gury takyr ýerleri özleşdirmäge mümkinçiligi bardyr. Köp ýyllyk galofitler topragy durnuklaşdyrýar, köp ýyllaryň dowamynda ulanyp bolýan öri meýdanlaryny döretmek bilen, çalt ösüp boýuny alýarlar. Şorlaşan toprakda şular ýaly çöl ösümliklerinden gorag agaçlarynyň ekilmegi ýerasty suwlarynyň azalmagyna, çölleşmegiň we ýerleriň zaýalanmagynyň öňüni almaga şertleri döredýär, bir wagtyň özünde çölüň ekoulgamynyň ýagdaýyny gowulandyrýar diýip, alymlar hasap edýärler. şu ýylky ekspedisiýanyň dowamynda kölüň zolagynda dürli ekologiki toparlara: şory üuwudýan, onuň artykamçlaryny bölüp çykarýan, we bütinlikde özüne sorýan galofitleriň görnüşleriniň 52-si ýüze çykaryldy. Galofitler örän uly çäkleri eýeleýän azyndan kyrk million gektar meýdany eýeleýän Garagumyň öri meýdanlarynyň esasy iýmitlik serişdeleri bolup durýandygyny ýatlap geçeliň.
Biodürliligi köp taraplaýyn öwrenmek üçin ekspedisiýanyň düzümine Türkmenistanyň Daşky gurşawy goramak we ýer serişdeleri baradaky döwlet komitetiniň Çöller, ösümlik we haýwanat dünýäsi milli institutynyň hünärmenleri J.Saparmyradow, P.Ýerohin we G. Gurbanmämmedow ýaly biologlar girdi. Meýdan iş saparlaryna gatnaşan TYA Tehnologiýalar merkeziniň işgärleri K.Annanyýazow, M.Nikolaýew we A.Rejepow birnäçe ýyldan bäri ýörite guralyň kömegi bilen kölüň zolagynda we oňa ýakyn ýerleşýän ýerlerde floranyň gabat gelen görnüşleriniň ählisini hasaba almak bilen, ösümlikleriň we topragyň spektral katalogynyň üstüni ýetirmek üçin geobotaniki maglumatlary ýygnaýarlar. Bu belli bir aralykdan düşürilen suratlary aýdyňlaşdyrmak, şol sanda öri meýdanlarynyň ösümliklerini ýagdaýlaryny belli bir aralykdaky monitoringi üçin zerur bolup durýar.
Botanikaçylar ýakynda kabul edilen Türkmenistanyň «Öri meýdanlary hakynda» Kanunyna laýyklykda, bu sebitiň öri meýdanlaryny netijeli ulanmak boýunça teklipnamalary taýýarlamak üçin köp ýyllyk deňeşdirme seljermesini geçirýärler. A.Pawlenko bilelikdäki gözlegleriň barşynda «Altyn asyr» Türkmen kölüniň Baş suw toplaýyş kollektorynyň töwereginiň çäklerinde suw gelmezden ozalky we soňky geobotaniki kartasyny döretdi. Bu karta onlarça inedördül kilometr çäkleri, ösümlik köp dürliligi we ösümlikler toparynyň serhetleriniň üýtgemesini öz içine alýar. Gözlegler birnäçe ýylyň dowamynda kölüň kollektorynyň töwereginde çöl ösümlikleriniň ösendigini, tokaýlyklaryň çäkleriniň artandygyny, ýarym gyrymsy ösümlikleriň we ýylgynlaryň ýagdaýynyň gowulanandygyny, bu ýerler üçin täze ösümlikleriň peýda bolandygyny görkezdi. Çöl florasyny öwrenmek tebigy şertleriň möhüm görkezijisi bolup, geljekde bu çäkleri özleşdirmek üçin uly ähmiýete eýedir. Bu ýerlerde hojalyk gatnaşyklary babatda gymmatly ýowşan-şoraly, ak sazakly, çerkezli, borjakly we beýleki ösümlikli öri meýdanlary jemlenendir. Alymlaryň gözleg işleri 2012-nji ýyldan bäri dowam edýär. Häzirki günde bu ýerlerde ýokary hilli ösümlikleriň 250 görnüşi ýüze çykaryldy, olardan 89-sy dermanlyk häsiýetlerine eýedir.
Barlaghana müdiri, biologiýa ylymlarynyň kandidaty Ýa.Rahmanow, uly ylmy işgär M.Sähedow, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Biologiýa we derman ösümlikleri institutynyň doktoranty A.Ýollybaýew Köýtendag döwlet tebigy goraghanasynyň işgerleri bilen bilelikde biziň ýurdumyzyň ajaýyp künjeginiň florasynyň we faunasynyň görnüş düzümini öwrenmäge ünslerini jemlediler. Gözlegleriň netijesi Köýtendagyň dürli guşaklarynda daşky gurşaw şertleri barada maglumatlar bolar, bu ýerlerde ösýän floranyň görnüşleriniň giňişlikleri kesgitlener, olary goramak we netijeli peýdalanmak boýunça teklipler berler.
Pirli KEPBANOW,
biologiýa ylymlarynyň kandidaty,
surata düşüren awtor


text:
Norwegiýa
Norwegiýa Patyşalygy (norw. Kongeriket Norge, nýunorsk Kongeriket Noreg), Norwegiýa — Demirgazyk Ýewropada Skandinaw ýarymadasynyň günbatar böleginde we köp sanly ýanaşyk ownuk adalarda ýerleşýän döwlet. Ol gündogarda Şwesiýa, Finlýandiýa we Russiýa bilen araçäkleşýär. Kenarýakalaryny demirgazyk-gündogarda Barens deňzi, günbatarda Norweg deňzi, günorta-günbatarda bolsa, Demirgazyk deňzi ýuwýar. Ýurduň ady gadymy skandinaw dilindäki Norðrvegr — "demirgazyga barýan ýol" diýen sözden gelip çykypdyr.


text:
30-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Daşoguz welaýatyna amala aşyran iş saparynyň barşynda döwlet Baştutany
Ukrainanyň “Altkom” maliýe-senagat toparynyň jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetiniň direktorlar geňeşiniň başlygy A.Tislenkonyň öz ýolbaşçylyk edýän düzüminiň Daşoguzyň howa menzilinde alyp barýan işleri, aýratyn-da, bu ýerde uçuş-gonuş zolagynyň birinji tapgyrynyň gurlup, ulanmaga berlendigi baradaky hasabatyny diňledi. Ýeri gelende aýtsak, döwlet Baştutanymyzyň uçary bu ýerde gurluşygy tamamlanan uçuş-gonuş zolagynda gonan ilkinji uçardyr.
“Altkomyň” ýolbaşçysy işlenip taýýarlanylan taslama laýyklykda häzirki zaman ýolagçy we ýük terminallarynyň, ugrukdyryjy ýodalaryň, howa gämileri üçin duralgalaryň, howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňleriniň, şeýle hem degişli desgalaryň başga-da birnäçesiniň gurluşygynyň alnyp barylýandygyny habar berdi.
Döwlet Baştutany hasabaty diňläp, bu kompaniýanyň ýerine ýetirýän işleriniň möhüm ähmiýete eýedigini nygtady we munuň üstünlikli ösdürilýän türkmen-ukrain gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdürilmeginde möhüm ähmiýetiniň bardygyny aýtdy. Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň raýat awiasiýasyny döwrebaplaşdyrmak Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011—2030-njy ýyllar üçin strategiýasynyň iri möçberli wezipeleriniň biridir.
Türkmenistanyň dünýäniň gyzyklanma bildirýän ýurtlary bilen birek-birege ynanyşmak we açyklyk esasynda ýola goýulýan hyzmatdaşlyga ygrarlydygyny belläp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenkonyň ýurdumyza bolan resmi saparynyň çäklerinde düýn Aşgabatda geçirilen ýokary derejedäki türkmen-ukrain gepleşikleriniň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri açýan ylalaşyklaryň gazanylandygyny aýtdy. Munuň özi Türkmenistanda işleýän ukrainaly işewür toparlaryň mundan beýläk-de netijeli işlemegine oňyn şertleri döredýär diýip bellemek bilen, döwlet Baştutany howa menziliniň degişli düzümleriniň gurluşygyny alyp barýan kompaniýanyň ýolbaşçylaryna we işgärlerine işlerinde üstünlik arzuw etdi.
“Altkom” maliýe-senagat toparynyň jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetiniň ýolbaşçysy bildirilen ynam üçin hoşallyk bildirip, öz gezeginde türkmen-ukrain hyzmatdaşlygynyň döwrüň talabyna laýyk derejede ösdürilmegine mynasyp goşant goşmak ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna Türkmenistanyň Prezidentini ynandyrdy.


text:
10 ýyl! Bu möhlet kän bir uzak aralygam däl. Emma şol döwrüň dowamynda döwlet Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda ýurdumyzda bolup geçen şanly wakalara, taryhy senelere ser salanyňda welin, «Sanlyja ýylyň içinde ýurdy nädip bu derejä ýetirip bolar?!» diýen sowal öňümizde keserýär. Çünki on ýylyň içinde ýurdumyzyň milli ykdysadyýetinde gazanylan netijeler, ýetilen belent sepgitler sanardan gaty kän. Mähriban Arkadagymyz bizi döwletli-döwrana, ajap eýýama ýetirdi. Milli Liderimiziň taýsyz tagallalary bilen deňsiz-taýsyz ösüşlere, ajaýyp özgerişlere beslenen eziz Diýarymyzyň waspy bu gün dünýä ýaň salýar, şan-şöhraty tutuş äleme dolýar. Bu ösüşler, ajaýyp sepgitler ýurt Baştutanymyzyň 60 ýaşyna bagyşlanan täze neşirde — «Arkadagyň ajap eýýamy» atly kitapda giň beýanyny tapýar.
Mähriban Arkadagymyzyň dillerimizde sena edinen aýdym setirlerinde ýaňlanyşy ýaly, ajap eýýam, ajap çagymyz bar. Agzybir halkymyz täze zamanada, bagtyýar durmuşda ýaşaýar, işleýär, gurýar, döredýär. Aý-günlerimiz şanly senelere, taryhy wakalara, dabaraly açylyşlara beslenýär. Türkmen toýlarynyň goşa-goşadan gelşi ýaly, halkymyzyň şatlyk-buýsanjy-da goşadan gelýär. Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynyň bol-bereketli tomus paslynyň ajaýyp gününde mähriban Arkadagymyzyň 60 ýaş toýunyň şatlygy, Türkmenistanyň we Russiýanyň arasynda strategik hyzmatdaşlygy berkitmäge goşan uly goşandy üçin milli Liderimiziň Russiýa Federasiýasynyň ýokary döwlet sylagy bolan Aleksandr Newskiý ordeni, Gagauziýanyň ýokary sylagy «Gagauz Ýeri» ordeni, Russiýa Federasiýasynyň ýokary sylagy «Gornýak Rossii» Altyn nyşany bilen sylaglanmagy bilen utgaşyp, toý şatlygyny goşalandyrdy. Bu buýsançly günlerde ýurdumyzyň durmuşyndaky iň möhüm wakalary, ähmiýetli seneleri, ýurt Baştutanymyzyň ýolbaşçylygynda döwletimiziň geçen 10 ýyllyk ýoly baradaky publisistik gürrüňleri öz içine alan täze kitabyň elimize gowuşmagy bolsa, kalbymyza joşgun berip, göwün guşumyzy ganatlandyrdy.
Täze kitap milli Liderimiziň terjimehaly bilen başlanyp, onda döwlet Baştutanymyzyň çagalyk ýyllary, ýaşlygy, zähmet ýoluna başlan ilkinji ädimleri, hünär derejesini kämilleşdirip, ylym ulgamynda, ýolbaşçy wezipede alyp baran işleri barada gürrüň berilýär. Onda mähriban Arkadagymyzyň döwlet baştutanlygyna geçen ilkinji günlerinden amal eden işleri dogrusynda giňişleýin gürrüň edilip, şeýle bellenýär: «Türkmenistanyň Prezidenti
Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geçip, Türkmenistanda ýurduň durmuş-ykdysady ösüşini, halkyň ruhy we medeni galkynyşyny üpjün edýän täze başlangyçlara, göwnejaý özgerişliklere, oňaýly üýtgeşmelere başlady. Hormatly Prezidentimiz özüniň ähli tagallalaryny, gujur-gaýratyny jemgyýetiň hemmetaraplaýyn özgerdilmegine we döwletiň demokratik durkunyň döwrüň we XXI ýüzýyllykda milletiň öňünde duran täze wezipeleriň ösen talaplaryna laýyklykda pugtalandyrylmagyna gönükdirdi». Bu hakykat «Döwlet adam üçindir!» diýen parasatly ýörelgäni öňe süren eziz Arkadagymyzyň alyp baran asyrlara barabar işlerinde — paýtagt şäherimiziň görlüp-eşidilmedik derejede özgermeginde, ýurdumyzyň çar künjeginde täze etraplaryň, obalaryň we şäherçeleriň döremeginde, müňlerçe medeni-durmuş maksatly binalaryň, müňlerçe kilometre uzap gidýän awtomobil, polat ýollarynyň, demir we awtoýol köprüleriniň, «Altyn asyr» Türkmen kölüniň gurulmagynda we başga-da ýüzlerçe täze gurluşyklarda öz aýdyň beýanyny tapýar.
Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan neşir edilen täze kitap 19 bölümden ybarat bolup, köp sanly fotosuratlar, resmi habarlaryň şekilleri bilen bezelmegi, onuň has-da täsirli we owadan görnüşde çykmagyna getiripdir. Milli ykdysadyýetimiziň ähli ugurlaryndaky gülläp ösüşler bilen birlikde, milli Liderimiz tarapyndan pederlerimiziň nusgalyk ýolunyň mynasyp dowam etdirilmegine bagyşlanan «Ata-baba ýörelgelerini mynasyp dowam etdirmek» atly bölüm kitabyň watansöýüjilik, terbiýeçilik ähmiýetini has-da artdyryp, şöhratly geçmişimize çäksiz buýsanjy oýarýar.
Döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyz, halkymyz üçin amal eden beýik işlerini bir kitabyň çygrynda beýan etmek mümkin däl. Mähirli aladalary, sahawatly işleri bilen kalbymyzdan, ýüregimizden orun alan eziz Arkadagymyzyň asylly işleri onlarça, ýüzlerçe eserlere barabar. Beýik işleri bilen dünýä tanalýan Gahryman Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak bolsun!
«Zenan kalby».
© TÜRKMENISTANYŇ ZENANLAR BIRLEŞIGINIŇ MERKEZI GEŇEŞI zenan.gov.tm 2012-2018 Email: zenan@mail.com


text:
Alymlar adamynyň bakteriýalaryň uly bir toplumyndan (mikrobiom) düzülendigini aýdýarlar. Biziň her birimizde azyndan 100 trillion bakteriýa ýaşaýandyr we olaryň agramy 3-4 kg. barabardyr. Bakteriýalaryň aglaba bölegi içegelerde ýaşaýan mikroflorany düzýändir we olaryň işjeňligine biziň iýmit siňdirişimiz, keýpimiz, saglyk ýagdaýymyz, agramymyz, hatda isleglerimiz we zehinliligimiz hem bagly bolup durýandyr.
"Iň sadaja mysal: adam süýji iýmäge isleg bildirýär. Hakykatda bolsa süýjini içegede ýaşaýan bakteriýalar isleýändir" diýip, Moskwa şäherindäki immunologiýa we allergologiýa merkeziniň ylmy ýolbaşçysy Andreý Prodeus düşündiriş berýär.
Barlaglar Alsgeýmeriň keseli bilen kesellän näsaglaryň içege mikroflorasynda kadasyz özgermeleriň bardygyny görkezdi. Edil şeýle ýagdaý autizmli çagalarda hem syn edilýändir.
Alymlar mikrobiomy öwrenmek bilen 50-ä golaý bozulmalary, şol sanda içegeleriň sowuklama kesellerini, aterosklerozy, dermatitleri, demgysmany, rak keseliniň käbir görnüşlerini netijeli bejermäge mümkinçiligiň dörejekdigini belleýärler.
Häzirki wagtda immun ulgamyny kadalaşdyrmaga, semizlik netijesinde dörän süýji keselini bejermäge kömek etjek dermanlary döretmek ugrunda işler alnyp barylýar.
Ýöne mikrobiom adam genleri bilen hem deňeşdireniňde has çylşyrymly düzümlidir we ony has içgin öwrenmek geljekde esasy işleriň biri bolup durýandyr.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Pýotr-I
Pýotr-I 1672-nji yylyn 30-njy mayynda Moskwa saharinde eneden dogulan. 1725-nji yylyn 28-nji yanwarynda aradan cykyar. XVIII asyr Russiýanyň taryhynda Pyotryň döwri bilen başlanýar. Pýotr-I-niň özbaşdak dolandyran döwri XVII asyra hem degişlidir, ýagny ol ýurdy 1689-njy ýyldan dolandyryp başlaýar. Pýotr-I-ň geçiren reformalary jemgyýetçilik, döwlet we hojalyk durmuşynyň ähli ugurlaryny diýen ýaly öz içine alýar.Onuň ilkinji reformasy goşun bilen baglanyşyklydy. Pýotr-I-re çenli Russiýada kadaly goşun ýokdy, goşun diňe uruş üçin toplanýardy. Ilkinji polklar preobražen we Semýonow polklary 1691-nji ýylda döredildi. 1705-nji ýylda Pýotr-I Ýewropada ilkinji bolup hökmany gullugy girizýär. (rekrutlyga kabul etmek). Ol 1874-nji ýyla çenli hereket edýär. (ýagny 170 ýyl), şol ýyl ähli umumy hökmany harby borçluk girizilýär. XVIII asyryň I-nji çärýeginde Russiýanyň ýaragly güýçleriniň düýpli özgerişi geçirildi. Şoňa laýyklykda goşunyň esasyny pyýada we atly goşun düzüp, ýeke-täk geýim, ýarag, dolandyryş ýola goýuldy. XVIII asyryň başynda Russiýanyň taryhynda ilkinji gezek harby-deňiz floty döredildi. Ilkinji harby gämiler toplumyny 1703-nji ýylda suwa goýberdiler. Umuman, Pýotr-I-ň patyşalyk eden döwrüniň ahyrynda, 1725-nji ýylda rus flotunda 28 müňden gowrak gämiler bolup, diňe Kaspi flotunda 100 töweregi gämi bardy. Baltika deňzinde 1000 golaý. 1708-1715-nji ýyllarda guberniýa reformasy geçirilip, şoňa laýyklykda Russiýa jemi 11-guberniýa bölünýär : Moskwa, Sankt-Peterburg, Kiýew, Kazan, Azow, Smolensk, Arhangelsk, Woronež, Riga, Nižegorod, Astrahan. Guberniýalary general gubernatorlar dolandyrýardy. Her guberniýa 50-a golaý prowinsiýa bölünip, olara komendantlar bellenýärdi. 1711-nji ýylda Senat döredilip, onuň 9 agzasy we ober-sekretary bardy. Senatyň esasy wezipesi patyşa ýok wagty ýurdy wagtlaýyn dolandyrmakdan ybaratdy. Umuman Pýotr-I Russiýany dolandyrmagy Ýewropa döwletiniň nusgasy boýunça amala aşyrmagy maksat edinýärdi. Pýotra çenli Merkezi edaralar prikazlar diýlip atlandyrylýardy. 1718-nji ýylda ol kollegiýa ady bilen çalşyrylýar. (häzirki ministrlikler). 1722-nji ýylda prokuratura instituty döredilip, onuň başynda senatyň general-prokurory durýardy. Şeýlelikde, Russiýanyň döwlet dolandyryşyndaky üýtgetmeler onuň syýasy durmuşynda absolýut monarhiýa düzgünleriniň dikeldilemgi bilen tamamlandy. 1721-nji ýýlda Pýotr-I imperator derejesiniň berilmegi Russiýada absolýutizimiň tassyklandygyny subut etdi. 1700-nji ýylda Patriarh Andrian aradan çykdy. Pýotr-I onuň mirasdüşerini saýlamagy gadagan etdi. 1721-nji ýylda Mukaddes dolandyryjy Sinad ýada Ruhy kollegiýa döredilip, ol Senata garaşly bolýar. Umuman, buthana reformasyny geçirip, ol buthananyň özbaşdak syýasy ähmiýetiniň ýok bolmagyna getirdi. Ol gelejekde rus döwletiniň dolandyryş edarasynyň bir bölegi hökmünde hem-de patyşa garşy toparyň emele gelmeginde rol oýnady. Russiýa şertlerinde onuň tehniki ykdysady yzagalaklygyny diňe döwletiň senagatyň ýokardan aralaşmagy esasynda mümkindi. Indi içerki we daşarky söwdanyň satyn alyjylyk ukubynyň artmagyny ownuk haryt önümçiligi kanagatlandyryp bilenokdy. Orsýetde monofaktur önümçiliginiň ösüşiniň aýratynlygy ol hem rus monofaktur önümçiliginiň daşary ýurtlara garaşly däldigidi. Döwlet oňa birnäçe ýeňillikler berýärdi. Esasan hem demir magdan, demri gaýtadan işleýän gämi gurluşyk, ýarag öndürmek, dokma, deri senagat pudaklary monofaktur önümçiligi görnüşindedi. Şeýle bolsa-da demir magdan Uralda kändi. Bu ýerlerde XVIII asyryň ortasynda Russiýada eredilýän demiriň umumy möçberiniň 1/3 bölegi öndürmeýärdi; asyryň ahyryna 40% köprägi öndürilip başlandy. XVIII asyryň ortalarynda Russiýa çoýun eretmek boýunça dünýäde 1-nji orna çykdy. 1712-nji ýylda Pýotryň buýrugy bilen Ýewropada ýarag satyn alamk gadagan edildi. Umuman Pýotryň dolandyran döwrüniň ahyryna rus harytlarynyň daşary ýurtlara çykarlyşy, daşary ýurtlardan getirilişinden 2 esse artykdy. Senagatyň ösüşi galalaryň we şäherleriň döremegine getirdi. 1703-nji ýylda Sankt-Peterburg şäheri esaslandyryldy. (1713-nji ýyldan ol Russiýanyň paýtagty, 1918-nji ýyla çenli). Pýotryň döwründe durmuş syýasaty birnäçe kanunlaryň kabul edilmegi bilen häsiýetlendirilýär. 1649-njy ýyldaky kanun boýunça daýhanlar ýere berkidilmeýärdi, Pýotr ony has kämilleşdirýär. 1718-1724-nji ýylda geçirilen ilat ýazgysy esasynda jan başyna salgyt tölemegiň sanawy düzülýär. Pýotr-I 1712-nji ýylyň Nowruz aýynyň 23-inde ähli hususy emläkleriň miraslygy barada kanun kabul edýär. (Motorat kanuny – ol doly durmuşa geçirilmeýär). Absolýutizm şertlerinde ýurduň durmuşynda hünärli adamlaryň taýýarlanmagy hem möhümdi. Bu döwürde dünýewi mekdepler hem açylyp başlady. 1724-nji ýylyň Türkmenbaşy aýynyň 28-inde Orsýetiň ylymlar Akademiýasy açyldy. 1703-nji ýyldan birinji gazet “Wedomosti” ady bilen çykyp başlady. Pýotr-I-iň geçirýän reformalarynyň garşysyna çykyş edýänler hem bardy. XVIII asyryň birinji çärýeginde Russiýanyň daşary syýasatynyň häsiýetli aýratynlygy onuň ýokary işjeňlidi. Pýotryň alyp baran işleriniň esasy umumymilli maksady – Baltika we Gara deňizlere çykmakdy. Onuň üçin Orsýet Şwesiýa we Türkmen Osman imperiýasy bilen çaknyşmaly bolýardy. Şwesiýa garşy uruşa taýýarlyk görüp, Pýotr Daniýa, Saksoniýa, Polşa bilen ýaranlyk baglaşýar. Türkmen bilen hem parahatçylyk şertnamasyny baglaşýar. Demirgazyk urşy 20 ýyl dowam edýär. 1700-1721-nji ýylda Niştad ýaraşygy bilen tamamlanýar. Şoňa laýyklykda Russiýa Liflendiýa, Estlendiýa, Koreliýaň bir bölegini eýeledi. Şu uruşyň netijesinde Pýotr-I “Ýewropa girelge edindi”. 1721-nji ýylyň Garaşsyzlyk aýynyň 22-sinde Sankt-Peterburgda Pýotr-I umumy Russiýa imperatory derejesini alýar. Pýotr-I-iň şahsy hyzmatlary üçin Senat oňa “Watanyň atasy, Beýik Pýotr, umumy rus imperatory” derejelerini berýär. 1722-nji ýylda Pýotryň Persiýa ýörişi başlanýar, ol öňünden Ermen we Gruzin dolandyryjylary hökümdarlary bilen ylalaşyp ilki Derbendi soň Bakuny basyp alýar. Netijede Persiýa Orsýete özüniň eýeçiligindäki Kaspi deňziniň Günbatar we Günorta kenarýaka ýerlerini berdi. Indi Pýotr Kaspiň üsti bilen Gündogar ýurtlara ýol açdy. Umuman, Pýotr–I we onuň getiren reformalary rus taryhynda üstünlikli we ahyryna çenli amala aşyrylan ýeke-täk çäreleriň (reformalaryň) biridir, ol Orsýetiň iki asyr mundan beýläki ösüşini üpjün etdi we taryhda yz galdyrdy. (Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy Mukaddes Ruhnama). 1725-nji ýylda ýagny Pýotryň aradan çykan wagtyndan tä Ýekaterina-II 1762-nji ýylda häkimiýete gelen wagtyna çenli, rus tagtynda 6 patyşa bolup geçdi. Pýotr-I-iň iki aýaly Ýekaterina tagta geçen soň döwlet edaralarynyň hukuklary çäklendirilip başlanýar. Senatyň ygtyýarlyklarynyň bir bölegi 1726-njy ýylda ýokary gizlin Geňeşe berilýär. 1727-1730-njy ýylda rus tagtynda Pýotr-I-ň agtygy (12-ýaşyndaka ol imperator bolýar). Ol birden ýogalýar. Romanowlaryň ugry boýunça mirasdüşerleriň bolmanlygy üçin ýokary gizlin geňeş tagta Annany çykarýar. Ol 1730-1740-njy ýylda dolandyrýar. Ol ýokary gizlin geňeşi dargadýar. Annanyň döwründe Orsýetde doly derejede eden etdilik we zalymlyk düzgüni dikeldilýär. Onuň nemes oýnaşlary Minih, Osterman, Biron döwletde resmi wezipe alman iş ýüzünde esasy dolandyryjy bolýar. Ol taryhda “Bironowçylar” düzgüni bilen hem tanalýar, ol adaty ýüzlenmelerinde “Siz ruslar” diýmegi halaýardy. 1741-nji ýylyň Sanjar aýynyň 25-i gijesi harbylar döwlet agdarylyşygyny amala aşyrýarlar, tagta Pýotr-I-iň gyzy Ýelezaweta Petrowna gelýär. Ol derrew öňki nemesleri tusag edýär hem-de 1741-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň 12-sinde kanun çykaryp, onda Pýotr-I ýolunyň dowam etdirilmegini kesgitleýär. Ol Pýotr-I-iň döwründäki ähli döwlet edaralaryny dikeldýär. Munuň üçin kollegiýaly Senaty, Baş ministrligi, imperiýada maslahaty we ş.m. ýagny ynsanperwerlik ýörelgeleri Ýelizaweta Petrowna öz syýasatynyň esasy hökmünde ulanýar. Taryhda şeýle hem Ýelizaweta Petrownanyň dolandyran döwrüni “Şadyýan Ýelizaweta” döwri diýip hem atlandyrýarlar, sebäbi ol şadyýan agşamlary, teatry, bal-maskarady gowy göryärdi. Ol aradan çykan soň 15 müňden gowrak onuň köýnekleri 2 sandyk ýüpek joraplary 1 müň jübütden gowrak aýakgaplary galýar. Ýöne onuň dolandyran döwrüniň rus taryhynda yz galdyran wakalary hem bar. Ilki bilen nemesleriň düzgüni ýok edilýär hem-de hemme hereketde ynsanperwerlik bir ýere goýulýar.


text: Türkmenistanyň dünýä ýüzüne ýaýran bedew batly ykdysady we durmuş ösüşlerini eşidip, ony öz gözleri bilen synlamaga gelen Ýewropa parlamentiniň ýolbaşçylary hem-de Ýewropa Bileleşiginiň ýurtlarynyň deputatlary ak mermere beslenip oturan gözel paýtagtymyza geň galyjylyk bilen gezelenç etdiler. «Eşiden deň bolmaz, gören göz bilen» diýlişi ýaly, dünýä ülňülerine laýyk edilip salnan belent binalar, ýaşaýyş jaýlary, seýilgähler, suw çüwdürimleri, şäheriň her bir çatrygyna gelşik berýän heýkeller olarda özboluşly täsir galdyrdy.


text:
Biziň ýurdumyzda raýatlarymyzyň saglygyny dikeltmekde şypahanalar saglygy goraýyş ulgamynyň möhüm pudaklaryň biri bolup hyzmat edýär. G.Berdimuhamedowyň „Türkmenistan-melhemler mekany“ atly kitabynda her bir şypahana, mineral suwly çeşmeler, palçykly patlawuklar, sagaldyş merkezleri, „Awaza“ milli syýahatçylyk zolagynyň adam saglygyna peýdasy, bejerijilik häsiýetleri barada giňişleýin gürrüň berýär.
Bu edaralar özüniň bejerijilik, saglygy dikeldiş ähmiýeti boýunça halkyň arasynda uly abraýdan peýdalanýarlar. Türkmen topragy bolsa gudratly ýerlere, şypaly köllere, melhem mekanlara baýdyr. Ýurdumyzyň islendik künjeginde şeýle ýerler bar. Özüniň tebigy aýratynlygy bilen dürli dertlere melhem bolup bilýän, Balkan welaýatynda Mollagara şypahanasy, Lebap welaýatynda Farap şypahanasy, Ahal welaýatynda Arçman we „Ýyly suw“ şypahanalary, Mary welaýatynda Baýramaly şypahanasy özleriniň tebigy aýratynlyklary bilen dürli dertlere melhem bolup, diňe bir öz ilimiziň arasynda däl, eýsem, tutuş dünýä meşhurdyr. Ýurdumyzda bu meşhur künjekleriň geljekde has köp adama hyzmat edip bilmegini gazanmak meselesi biziň hormatly Prezidentimiziň hemişe üns merkezinde durýar.Birki ýyllykda Arçman şypahanasynda täze binanyň we bejeriş merkezi bolan täze suw sagaldyş „Ýyly suw“ şypahanasy, Baýramaly şypahanasy, Farap şypahanasy açylyp halkymyza ulanylmaga berildi.
Türkmenistanyň mineral suwlary hem ýurdumyzyň tebigy baýlyklarynyň aýrylmaz bölegidir. Häzirki wagtda ýurdumyzyň çäginde 20-den gowrak çeşmeler (känler) açyldy. Diýarymyzyň günorta-günbatarynda ýerleşýän palçykly patlawuklar hem özleriniň ýokary kesel bejerijilik aýratynlyklary bilen tapawutlanýarlar. Ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň Prezidenti paýtagtymyz boýunça iş saparyny amala aşyryp, „Berzeňňi“ şypahanasynyň täze binasynyň gurluşygy, ol ýerde saglygyňy dikeltmek we mineral suwlaryň hem-de amaly tebigy şertleriň üsti bilen keselden saplanmak üçin döredilýän şertler bilen tanyşdy. Şonda milli Liderimiz paýtagtymyzyň ilatynyň hem-de beýleki raýatlarymyzyň güniň islendik pursatynda Berzeňňiniň şypaly suwundan peýdalanmak üçin alyp bilmeklerini üpjün etmek maksady bilen şypahananyň ýanaşyk ýerinde ýörite mümkinçiligiň döredilmeginiň maksadalaýyk boljakdygyny aýtdy.
Türkmen döwletiniň aladasy bilen gerimi giňeldilip, durky täzelenip ýakyn günlerde halkymyza hyzmat edip başlajak bu şypahana özüniň bejerijilik, saglygy dikeldiş we keselleriň öňüni alyş ähmiýeti boýunça halkymyzyň arasynda uly abraýdan peýdalanýar.
“Berzeňňi” şypahanasy Aşgabat şäheriniň günortasynda 7,5 kilometr uzaklykda merkezi Köpetdagyň etek düzlüginde ýerkeşendir. 1967-nji ýylda geologlaryň bu ýerde gözleg-barlag işlerini geçirmeginiň netijesinde dik guýudan mineral suwuň akymy alynýar, ol suw özüniň aýratyn gidrohimiki düzümi boýunça bejerijilik häsiýetine eýe bolupdyr. Şol pursatdan hem Berzeňňi şypahanasynyň taryhy başlanýar.
Mineral suwly wannalar bilen şypahanada geçirilýän bejeriş toplumy bedeniň güýjini oňat dikeldýär, ýokanç kesellere we agram düşmelere garşylygy artdyrýar, ýürekde we kelle beýnide çylşyrymlaşmalaryň döremeginiň öňüni alýar.
“Berzeňňi” şypahanasynyň esasy bejeriş faktory özi çykýan sulfatly kalsiý-magniýly minerallaşmasy. Suwyň ýylylygy 360C we düzüminde kükürtwodorod saklaýan mineral suwdyr. Ujypsyz mukdarda mikrogoşundylar bolan ýod, brom, sink, margens saklaýar. Guýunyň suw çykaryjylygy 7 l/sek. suwyň gory 420 m3/gije-gündizde tassyklanan. gidrogeohimiki standart boýunça – suw mineral için bejeriji-naharhana suwdyr.
Ylmy barlaglaryň görkezişine görä “Berzeňňi” şypahanasynyň mineral suwy özüniň düzümi boýnça orsýediň Tula oblastynda ýerleşýän “Krainka” çeşmesiniň suwy, Moskwa oblastynyň “Dorohowo” şypahanasynyň we Gorkiý oblastyndaky Gersin adyndaky şypahanalaryň mineral suwlary bilen meňzeşdir.
Mineral suwy bejerişde ulanmaklyk onyň gidroterapewtik häsiýetine esaslandyrlandyr. “Berzeňňi” şypahanasynyň mineral suwy ýokanç däl keselleriň tapgyrlaýyn dikeldişinde ulanylmalydyr. Ýöriteleşen ion-kation düzüm, gazdoýgunlygy we mikrogoşundylaryň bolmagy bu suwyň giň bejerijilik häsiýetini kesgitleýär.
“Berzeňňi” şypahanasynyň bejeriji-naharhana suwy höküminde bejeriş amalynda we gaplap dowamly gastritlerde, aşgazanyň we onki barmak içegäniň peselen, kadaly sekretor funksiýasynda, dowamly kolitlerde we enterokolitlerde, bagryň we öt çykarýan ýolaryň dowamly kesellerinde; dowamly jisimleriň alyş-çalyşlygynyň kesellerinde, peşew çykaryjy ýollarynyň dowamly kesellerinde, ýürek-damar, dem-alyş ýollarynyň, bedeniň iýmit siňdiriş agzalarynyň, nerw, bedeniň daýanç-hereket ediş bölekleriniň kesellerinde, deri, allergiki, dürli ýanyklardan soňky ýagdaýlarda ulanylýar.
Nesip bolsa Berzeňňi şypahanasyna ýylyň bütin dowamynda diňe bir biziň ýurdumyzyň raýatlary däl-de, eýsem beýleki döwletlerden hem adamlar öz saglyklaryny dikeltmäge gelerler.
25 марта 2013
Ýurdumyzda açylyp ullanmaga bereilen şypahanalaryň
25 марта 2013
Ýurdumyzda açylyp ullanmaga bereilen şypahanalar gije-gündiz halka hyzmat edýär. Meniň goňşym Myrat aganyň, ýaňy ýakynda Mollagara şypahanasynda bejergi alyp geldi. Myrat aga Mollagara şpahanasynyň özüne gowy peýda berendigini häli şindi aýdyp diýip goýanok. halladym
25 марта 2013
Berzeňňi şpahanasynyň häzirki durky bilen öňki durkynyň arasynda göräýmäne bir asyr aýlanan ýaly emma sanlyja wagtyň içinde edilen işleriň netijesi gaty uly, bu şpahana admlar üçin gaty peýdaly,,,. gyzykly s.bl.


text:
EL HÜNÄRLI IL GEZER
Güneşe baý tomus paslynyň häzirki günlerinde bagtyýar çagalaryň şatlykly sesleri abadan ýurdumyza gaýtalanmajak gözellik goşýar, öçmejek öwüşgin çaýýar. Ýurdumyzyň iň gözel künjekleriniň biri bolan Gökdere jülgesinde ýerleşýän çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezlerinde hem ir ertirden giç agşama çenli çagalaryň şadyýan gülki sesleri ýaňlanýar. Gökderäniň iň gözel ýerinde ýerleşýän merkezleriň biri-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň «Beýik Serdaryň ruhubelent nesilleri» çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezidir. Bu ýerde mähir bilen gurşalan çagalar özlerini diýseň bagtly duýýar. Dynç alyş merkezinde bellenen meýilnama laýyklykda, geçirilýän döredijilik bäsleşikleridir sport ýaryşlary, gyzykly gezelençler çagalarda ýakymly täsir galdyrýar.
Ine, ýakynda bu merkezde Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň hem-de Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň bilelikde guramagynda «Gyz eli işde, döreýär ajap keşde» diýen at bilen merkezlerde dynç alýan gyzjagazlaryň arasynda milli el işlerini ýerine ýetirmek boýunça bäsleşik geçirildi. Bu döredijilik bäsleşiginde Gökderedäki çagalar sagaldyş we dynç alyş merkezlerinden 14 topar gatnaşdy. Bäsleşigiň dowamynda gyzlaryň taýýarlan keteni köýneklerinden, el işlerinden, ören joraplaryndan, dokan halylaryndan, sünnäläp çeken küjemedir keşdelerinden taýýarlanan sergi köpleriň ünsüni özüne çekdi, şol bir wagtyň özünde-de gyzjagazlar mekdep döwründe mugallymlaryndan, ene-mamalaryndan öwrenen hünärlerini has hem kämilleşdirip, öz deň-duşlary bilen tejribe alyşdylar. Şeýlede, bu ýerde Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýi tarapyndan hem sergi guraldy. Serginiň halkyň gadymy milli egin-eşikleri, gelin-gyzlarymyzyň şaý-sepleri we saz gurallary çagalarda uly täsir galdyrdy. Bäsleşikde «Muhammetmyrat Nyýazow», «Nebitçi», «Ýaşlyk», «Beýik Serdaryň nesilleri», «Nesil» çagalar dynç alyş we sagaldyş merkezleriniň çagalary has tapawutlandylar.
Gyzjagazlaryň taýýarlan işleri hem ünsüňi özüne çekýär. Aýdym-sazly çykyşlar, tanslar, surat sergileri çäräniň şatlygyny has-da artdyrdy. Ine, şu ýerden hem Arkadag Prezidentimiziň tagallasy bilen ýaş nesillerde medeniýetimize, milli mirasymyza sarpanyň belent bolmagy ugrunda uly alada edilýändiginiň aýdyň şaýady bolduk. Bäsleşigiň dowamynda okamaga, dynç almaga ähli mümkinçilikleri döreden Gahryman Arkadagymyza çagalaryň aýdan alkyş sözleri belentden ýaňlandy.
Mährijemal BADYROWA,
Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň
halkara žurnalistikasy hünäriniň talyby.
kitaphanachy


text:
Aşgabatda türkmen-koreý hyzmatdaşlygynyň geljegi maslahatlaşyldy
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Koreýa Respublikasynyň ýurdumyzda diplomatik işi tamamlanýan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Çung Tae-Ini kabul etdi. Ilçiniň belleýşi ýaly, onuň ýurdunda «Açyk gapylar» syýasatyny hem-de ählumumy parahatçylygyň we abadançylygyň bähbidine özara peýdaly gatnaşyklary alyp barýan Bitarap Türkmenistan bilen netijeli hyzmatdaşlygyň berkidilmegine aýratyn ähmiýet berilýär. Gurbanguly Berdimuhamedow deňhukukly we uzakmöhletleýin esasda hem-de anyk...


text:
Täzelikler
Şanly ýylyň möhüm taryhy wakalary09.09.2015
2015-nji Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynyň 7-8-nji sentýabrynda Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyna gabatlanyp, hormatly Prezidentimiziň gatnaşmagynda Türkmenbaşy şäheriniň Awaza etrabynda “Daýanç”,”Ýelken” atly binalar, sport toplumy, söwda-merkezli ýaşaýyş jaý toplumy,. . .
Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisowyň Türkmenistana resmi sapary hakynda26.08.2015
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çakylygy boýunça Bolgariýa Respublikasynyň Premýer-ministri Boýko Borisow 2015-nji ýylyň 24-25-nji awgusty aralygynda Türkmenistanda resmi saparynda boldy. . .
2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy A.Nurberdiýewa Gana Respublikasynyň Türkmenistanda işe başlan Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi jenap Alhaji Bawa Gilbert Aembillahdan ynanç hatyny kabul etdi.
2015-nji ýylyň 12-nji aprelinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Koreýa Respublikasynyň Tegy şäherinde geçirilen VII Bütindünýä suw forumynyň açylyş dabarasyna gatnaşdy.


text:
Belli işewür Ilon Mask golaýda tanyşdyrylan «Tesla Roadster» atly elektroulagyny Marsyň orbitasyna ugratmagy maksat edinýär. Işewüriň esasy maksady kuwwatlylygy bilen tapawutlanýan ulagyň mahabatyny amala aşyrmakdan ybarat. «Tesla» hem-de «SpaceX» şereketlerine ýolbaşçylyk edýän Mask Marsda şäherçe gurmak maksatnamasynyň çäklerinde «Heavy Falcon» raketasyny synag maksady bilen bu planeta ugratmagy maksat edinýär. Gyzyl planetada gurluşygy amala aşyrjak robotlar bilen bir hatarda bir awtoulag hem bolar. Adamyň dolandyrmagynda hereket edýän robotlar ol ýerde ýaşamak üçin şertleri taýýar edeninden soňra, kosmonawtlar uçurylar. Ol ýerde içinde hemişelik adam boljak beketler gurlar.
- Sowda
- •
- 11.09.2017


text:
Kalimantan mangosy, Kasturi (Mangifera casturi)
Kalimantan mangosy (Mangifera casturi) ýa-da Kasturi, ony ýerliler şeýle atlandyrýarlar. Bu takmynan 10–30 m uzynlygyndaky tropiki agaç bolup, Günorta Borneoda (Indoneziýa) ýerleşýän Banjarmasiniň töweregindäki örän kiçijek sebitde ösýär. Häzirki wagtda bikanun ýygylýandygy üçin tebigatda bu ösümligiň tohumy gutardy. Şeýle-de bolsa ol henizem süýji miweleri üçin ösdürilip ýetişdirilýär.
Kalimantan mangosynyň (Mangifera casturi) miweleri mangonyň beýleki görnüşlerine garanyňda kiçiräk bolýar. Her bir miwäniň agramy takmynan 50–84 grama çenlidir. Bişmedik miweleriň reňki ýaşyl bolup, bişende goňur ýa-da melewşe-gara reňkde bolýar, ýüzi ýalpyldaýar we köplenç melewşe öwüşginli bolýar. Reňkleriň gammasy Kasturi mangosynyň (M. casturi) sortlaryny hem kesgitleýär. 3 sany hasaba alnan sorty bar: Mangifera casturi Kasturi (Kasturi), Mangga Kuban (Mangga Cuban) we Pelipisan (Pelipisan). Olardan ýakymly ysy bilen iň giňden ýaýrany Kasturidir (Kasturi). Mangga Kuban (Mangga Cuban) we Pelipisan (Pelipisan) köplenç aýratyn sortlara degişli edilýär. Muňa garamazdan Pelipisanyň (Pelipisan) Kasturi ýaly ýakymly yslysy hem bolýar. Bu onuň, Kasturiniň (Kasturi) gibrididigini aňladýar. Onuň statusyny kesgitlemek we bellemek üçin entek hem köp gözlegleri geçirmek gerek.
Miweleriň eti mämişi reňkde, strukturasy bolsa, süýmli we ajaýyp süýji ysly bolýar. Kasturi bilen deňeşdirilende (Mangifera indica), Kasturiniň süýjüsi ondan az, ýöne ýiti we ýumşak ýakymly ysly bolýar. Kasturiniň eti örän köp damarjykly bolýar.
Kasturi Günorta Borneonyň ilatynyň arasynda, şeýle hem goňşy sebitlerde örän giňden ýaýrandyr. Miweleriniň ysy şeýle bir ýakymly welin, ol hakynda şeýle gadymy aýdym hem bar: “Seharum kasturi, seindah pelangi, semuanya bermula.”, manysy şeýle: “O, Kasturi ýaly ýakymly ysly, älemgoşar ýaly owadan. Bu söýgi öz syýahatyna başlaýar.”
Bu görnüşiň bikanun ýygylmagy onuň tebigatda ýitip gitmegine sebäp boldy. Ýetişen kalimantan mango agaçlary, agaçlarynyň köpdügi üçin ýygylmak howpy astyndadyr. Agaçlar köplenç ýerli ýaşaýyjylar tarapyndan az maşşabe çagalar baglarynda ýa-da kiçi hojalykda ösdürilip ýetişdirilýär.
Çalt ösýän tropiki miweli agaçlardan tapawutlylykda Kalimantan mangosyny, haýal ösýändigi üçin Indoneziýada uly plantasiýalarda ekmeýärler. Kalimantan mango plantasiýalaryna diňe Mataraman sebitinde (Banjar we Banjarmasin etraplarynda, bular aýratyn etraplardyr) duşmak bolýar. 1980-nji ýylda Mataramanyň ýaşaýjylary Kalimantan mangosyny kiçi masştabda ekip gördüler. Onuň ilkinji miwelerini 2005-nji ýylda ýygyp başladylar. Miweleriň köp getirendigine garamazdan, ol talaplary kanagatlandyrmaga ýetmedi.
Kalimantan mangosynyň diňe miwelerini we agajyny ulanmak bilen çäklenilýär. Banjarlar (Günorta Borneonyň içerki etraplarynyň we kenarýakasynyň ýerli etniki topary) ýetişen agaçlaryň göwresiniň diametriniň 1 metre ýetýändigine garamazdan, onuň diňe miwesini ulanmaga meýilli. Şonuň üçin olar şol bir ýa-da ondan has ýokary hilli agaç öndürmek üçin agaçlaryň beýleki görnüşlerini saýlaýarlar.
Miweleri ýygmak aňsat düşmeýär, sebäbi Kasturi agaçlary örän beýik bolansoň we agaja dyrmaşmaly bolýar. Ýere gaçan miweleriň hili pes bolýar.
Miweleri täzeligine ýa-da Kasturi mürepbesi görnüşinde ulanmak bolýar. Ýöne bu miwe köp satylmaýar, sebäbi ony fermerleriň özleri ulanýar. Mangodan taýýarlanýan başga önümler hem bar: pýure, konfitýur ýa-da dodol (milli köke). Ýöne bu önümleri tapmak örän kyn, sebäbi olara örän köp isleg bildirilýär we olar banjarlaryň söýgüli miweleridir. Miwäniň bahasy hem örän gymmat bolýar, ýöne banjarlar üçin bu miwe datly tagamy bilen öz bahasyna degýär!
««« Öňki makala: Kolorado tomzagyna garşy NOVODOR FC Indiki makala: Mangony tohumlaryndan ösdürip ýetişdirmek »»»
Çarşenbe 16.12.2009 07:14 | Print | Ekzotik ösümlikler
KPR kluby hakda
Ösümlikleri ekip ýetişdirmekdäki tejribäňizi paýlaşyň. Bu barada makala ýazyň we ony öz diliňizde Botanix žurnalynda çap etdiriň! Has jikme-jik maglumat üçin biziň bilen habarlaşyň.


text:
Çingiz han
(hakyky ady – Temujin, Temuçin) (takmynan 1155, Onon derýasynyň boýundaky Delpun – Boldan bölegi – 25.8.1227) – bitewi Mongol döwletini esaslandyryjy, serkerde. Ýesugeý batyryň urugyndan bolan maşgalalaryň birinde dogulýar. 1204-nji ýyla çenli Çingiz han häkimlik ugrundaky esasy bäsdeşlerini ýok edýär we ägirt giň territoriýany basyp alýar. 1206-nji ýylda sähra aristokratiýasynyň gurultaýynda ol mongol taýpalarynyň hemmesiniň beýik hany diýlip yglan edilýär. Çingiz han içeri syýasatda mongol taýpalaryny birleşdirmäge we feodallaşan urug-taýpa baýlarynyň bähbidini goraýan täze döredilen hökümeti dolandyrmagyň merkezleşdirilen usulyny üpjün etmäge aýratyn üns berýär. Ol 1206-njy ýylda ýörite karar bilen mongol taýpalaryny harby-administratiw birliklere bölýär. Çingiz han 10 müň adamly şahsy gwardiýa (keşig) döredýär, ol döwlete garşy närazylyklaryň ýüze çykan ýerlerindäki hereketleri basyp ýatyrmakda esasy güýç bolýar. Çingiz han daşary syýasatda öz häkimligindäki territoriýany maksimal giňeltmäge ymtylýar. 1207-1211-nji ýyllarda Çingiz han Sibiriň we Gündogar Türküstanyň halklaryny boýun egdirýär, 1211-nji ýylda bolsa Szin döwletiniň üstüne çozýar. Bu uruşlar döwleti güýçden gaçyrýar, XIII asyryň ahyrlarynda döwlet syýasy, ykdysady we medeni taýdan pese düşýär. Çingiz han 1226-njy ýylda Si-sýa döwletine garşy geçiren ýörişi wagtynda, şonuň territoriýasynda ölýär.
Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasy, Tom 10, sah.98


text:
Dost-Doganlygyň Taryhy
Türkmenistanyň halk artisti Alty Garlyýew
Türkmenistanyň Kinematografiýaçylarynyň birleşiginiň sakasynda duranlaryň biri bolan, belli kinorežissýor we aktýor, Alty Garlyýew, 1909–njy ýylyň 6–njy ýanwarynda, häzirki Ahal welaýatynyň çäklerinde ýerleşýän, şol döwürlerde bolsa Türkmenistanyň Zakaspi oblastynyň Tejen Uýezdiniň Babadaýhan obasynda eneden dogulýär. Sowet döwrüniň türkmen aktýory, teatr we kino režisýory, dramaturg, 1955–nji ýylda SSSRiň halk artisti adyna mynasyp bolan, 1941 we 1949 ýyllarda ikinji derejeli Stalin adyndaky serpaýyň eýesi, Alty Garlyýew, sungat älemine yokarda agzap geçen ýyllarmyzdan has irräki döwürlerde gadam basýar.
Alty Garlyýew özüniň döredijilik ýoluna, Türkmenistandaky jemgyýetçilik durmuşy gapma–garşylyklar bilen doly bolan günleri başdan geçirýän döwründe başlaýar. Türkmen halky özi üçin täze bolan durmuşy döretmek bilen meşguldy. Garyp–pukaralaryň çagalary, öňki çoluklar we çarwadarlar, özleriniň teatrlaryny döretmekligiň arzuwy bilen ýatyp–turýardylar. İne şol arzuwlar bilen ýatyp–turýanlaryň biri hem Alty Garlyýew diýsek öte geçmiş bolmarys.
Türkmenstanyň şeýle döwri başdan geçirýän zamanasynda, Alty Garlyýew, Türkmen milli drama teatrynyň döredilen ýyly hasaplanýan we 1929 ýylda ilkinji uçurymlaryny beren Aşgabatdaky Türkmen milli studiýasyny, ilkinjileriň hatarynda tamamlaýar. Ýöne, ýaş aktýoryň saýlap alan ugry bilen baglanşykly üýtgeşikliklere akyl ýetirmeklige bolan teşneligi, studiýada alan bilimi, onyň şol teşneligini gandyrmaga ýetmeýärdi. Onda bar bolan döredijilikli çemeleşme ukyby, sungatyň täze gözýetimlerine garamaga itergi berýärdi. Şeýle bolandygy üçin hem, Alty, režisýorlyk bölümini gutaran badyna, Baku teatr tehnikimuna iki ýyllyk okamaga gitmegi üçin dörän mümkinçilikden uly höwes bilen peýdalanýar. Häzir Azerbeýjan döwlet medeniýet we sungat uniwersiteti bolan Baku teatr tehnikumyny 1931 ýylda tamamlaýar.
Türkmen drama tetarynda, has soňraky ýyllarda bolsa Stalin adyndaky, 1963–nji ýyldan başlap Mollanepes adyndaky, häzirki döwürde, Aşgabatdaky, Mollanepes adyndaky talyplar teatrynda, 30–njy ýyllaryň ahyrlrynda režisýor, 1931–nji ýylda aktýor, 1953–1956 ýyllaryň aralygynda baş režisýor, 1960–1963 ýyllaryň arasynda direktor we baş režisýory bolyp işleýär.
1941–1953 ýyllaryň aralygynda bolsa hazirki döwürde, Aşgabatdaky, Magtymguly adyndaky Milli sazly–drama teatry bolan, Türkmen opera we balet teatrynda, baş režisýor bolup işleýär.
Kino sungatyndaky döredijilik ýoluna 1935–nji ýylda başlan Alty Garlyýewiň döreden gahrymanlary şadyýan, täsirli milli öwüşgüne bürenen keşplerden ybarat bolup durýar.
Muňa mysal edip Aşgabat kinostudiýasynda surata düşürilen, 1941–nji ýylda ikinji derejeli Stalin adyndaky baýraga mynasyp bolan we şol döwürdäki tomaşaçylaryň arasynda tanalýan Aman Gulmämmedow, Ata Durdyýew we Sary Garryýew ýaly ussat artistler bilen bilelikde surata düşen „Dursun“ kinofilminde ýerine ýetiren Nurynyň keşbini agzap geçmek bolar.
Yokarda agzap geçen „Dursun“ filmimizde ýaş kolhozçy zenan Dursun pagta ýygmaklykda öndürijiligi döret esse ýokarlandyrýan täze usuly oýlap tapýar. Dursunyň adamsy bolan Nury çopan bolsa, Dursunyň oýlap tapan täze usulynyň onyň üstünliklerini basmarlaýar diýip pikir edýändigi üçin Dursuny öýden kowýar. Öz ýalňyşyna düşünen Nury, Dursun bilen ýarşýan, emma känbir makullanmaýan gylyk–häsiýetili gahryman hökmünde çykyş edýän bolsa.
1949–njy ýylda, ikinji derejeli Stalin adyndaky baýraga mynasyp bolan „Uzakdaky gelinlik“ atly çeper filmde ýerine ýetiren keşbi, „Dursun“ filmindäkiden has hem öwüşgünli, görelde alarlykly adamyň, Kerimiň keşbini, ýagny uruş ýyllarynda özüniň dogan–garyndaşlaryny ýitiren Zahara eden kömegi bilen tanalýan gahrymanyň keşbini janlandyrýar.
Alty garlyýewiň Gully hanyň keşbini janlandyran we serpaýa mynasyp bolan çeper filmleriniň biri hem 1966–njy ýylda Türkmenistan SSRniň Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp bolan, Türkmenistanyň belli ýazyjysy Berdi Kerbabaýewiň adybir eseri esaynda surata düşürilen „Aýgytly ädim“ çeper filmidir. Häzirki günlerde hem bu film hakynda gürrüň edilen wagty, filme sereden adamlar hökmany suratda Artygyň keşbini döreden Baba Annanow we Aýnanyň keşbini döreden Janna Smelýanskaýa bilen bir hatarda Gully hanyň keşbini döreden Alty Garlyýewi hem ýatlap geçýärler.
Türkmeniň milli gahrymanyny, onuň milli öwüşgüni bilen ussatlarça ýerine ýetirmegi başaran filmi, 1976–njy ýylda Türkmenistan SSRniň Magtymguly adyndaky döwlet baýragyna mynasyp bolan filmiň hem režisýorlygyny alyp baran hem–de Hommat Müllük, Akmyrat Bäşimow ýaly tanymal oýunçylar bilen bilelikde filmiň gahrymanlaryndan birini janlandyran „Mukamyň syry“ kinofilmidir.
Türkmen kino sungatynda janlandyran keşpleri bilen Türkmenistanda tanymallyk gazanan Alty Garlyýewiň at–owazasy Türkmenistanyň çäginden daşary çykýar we Orsýetde we Gyrgyzystanda hem dürli keşpleri janlandyrmagy üçin çagyrylýar.
Mysal üçin Alty Garlyýew Şilleriň „Garakçy“ alty perdeli oýnunda graf Karl Mooryň durmuşyny açyp görkezişi ýaly, Gogolyň „Derňewçi“ oýnunda rus edebiýatynyň oýnamasy iň kyn bolan keşbini, Hlestakowyň keşbini döredipdir.
Gyrgyzlaryň 1955–nji ýylda surata düşüren ilkinji reňkli filmi bolan „Saltanat“ atly çeper filminde Aalynyň keşbini janlandyran bolsa, belläp geçenlerimizden başga hem „Men gaýdyp gelerin“, „Çopanyň ogly“, „Aýratyn tabşyryk“, „Derýanyň aňyrsy serhet“ ýaly filmlerde hem öz ussatlygyny görkezen Alty Garlyýew 1973–nji ýylyň 11–nji dekabrynda Aşgabatda dünýäden ötýär.


text:
Awazada Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň (AOG) prezidenti şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabahy kabul etdi, ol “Aziada-2017: Parahatçylygyň we ösüşiň ugrunda halkara sport hyzmatdaşlygy” atly Halkara sport kongresine gatnaşmak üçin ýurdumyza geldi.
Myhman ýurdumyza gelmäge hem-de iri forumyň işine gatnaşmaga çakylyk üçin döwlet Baştutanymyza hoşallyk bildirip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistanda hem-de ähli ýurtlarda giňden bellenilýän Bütindünýä saglyk güni bilen gutlady. Şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabahyň belleýşi ýaly, döwlet Baştutany tarapyndan bu ulgamy ösdürmäge ägirt uly üns berilmegi netijesinde häzir türkmen paýtagty we Awaza abraýly halkara çäreleriniň, şol sanda sport ýaryşlarynyň geçirilýän ýerine öwrülýär. Aşgabadyň Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň geçirilýän ýeri hökmünde saýlanyp alynmagy hem ýurduň dünýä derejesinde abraýynyň barha artýandygyna şaýatlyk edýär.
“Awaza” milli syýahatçylyk zolagy mende diňe täsin tebigaty bilen däl, eýsem binagärlik desgalary bilen, şeýle hem oňaýly dynç almak we sport bilen meşgullanmak üçin bu ýerde döredilen şertler bilen mende uly täsir galdyldy diýip, AOG-nyň sözüni dowam etdi. Myhman Hazaryň türkmen böleginden özüniň ilkinji gezek bolýandygyny nygtap, häzirki duşuşygyň geçýän ýeri bolan Türkmenistanyň bu künjeginiň hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda geçirilýän uly özgertmeleriň üstünliklere beslenýändiginiň aýdyň subutnamasy bolup durýandygyny aýtdy.
Milli Liderimiz hoşniýetli sözleri üçin şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabaha minnetdarlyk bildirip, Aziýanyň Olimpiýa Geňeşi bilen özara gatnaşyklaryň netijeli häsiýetini kanagatlanma bilen nygtady. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly ýurdumyz Olimpiýa hereketiniň belent ynsanperwer maksatlaryna hem-de umumy abadançylygyň maksatlaryna laýyk gelýän sebitleýin we halkara hyzmatdaşlygy has-da giňeltmek ýörelgesine ygrarlydyr.
Döwlet Baştutanymyz öz nobatynda AOG-nyň ýolbaşçysyny Bütindünýä saglyk güni bilen gutlap, dünýä Liderlerinden başlap, ähli ýurtlarda ilatyň giň gatlaklaryna çenli her bir adamy saglygy goramak we berkitmek üçin netijeli çözgütleri tapmak ugrunda tagallalary jemlemäge çagyrýan bu baýramçylygyň ähmiýetini belledi. Ýurdumyzda häzirki ýyl “Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly” şygarasy astynda geçýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi hem-de milletiň saglygy, köpçülikleýin bedenterbiýe-sagaldyş we sport hereketini ösdürmek baradaky hemmetaraplaýyn aladanyň döwlet syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda durýandygyny nygtady.
Söhbetdeşligiň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabaha Türkmenistanyň strategiýasynda möhüm orun tutýan hem-de “Döwlet adam üçindir!” diýen şygara laýyk gelýän Hazaryň ekologiýa taýdan arassa kenarynda deňiz dynç alşyny kemala getirmek boýunça taslama barada gürrüň berdi. Milli Liderimiz Hazar deňziniň türkmen kenary deňiz suwunyň örän arassalygy, ýumşak howasy, mineral çeşmeleri hem-de bejeriş palçyklary bilen meşhurdyr diýip, sözüni dowam etdi hem-de bu ýerleriniň şypahana-dynç alşy we syýahatçylygy ösdürmek üçin örän oňaýlydygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz bu taslamanynyň durmuşa geçirilişiniň esasy tapgyrlary bilen tanyşdyryp, soňky ýyllarda bu ýerde dünýä ölçeglerine laýyk gelýän ajaýyp myhmanhanalaryň, bejeriş-sagaldyş merkezleriniň toplumlarynyň, çagalar saglyk öýleriniň, kottej şäherjikleriniň, ýaht-klublarynyň peýda bolandygyny nygtady, bu ýerde gurulýan desgalaryň her biri öňdebaryjy inženerçilik-tehniki pikirleriň we şähergurluşygynyň häzirkizaman gazananlaryna esaslanandyr diýip, hormatly Prezidentimiz aýtdy hem-de ýakyn geljekde bu ýerde dürli sport toplumlaryny, golf-toparlaryny we beýlekilerini goşmak bilen täze desgalaryň guruljakdygyny nygtady. Olaryň meýdançalarynda halkara derejesinde abraýly ýaryşlar guralar.
Şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah kärdeşlerinde bolşy ýaly, özünde hem desgalaryň üýtgeşik binagärlik keşbiniň hem-de milli däpleri we häzirkizaman alamatlaryny sazlaşykly utgaşdyrýan özboluşly dizaýnerçilik çözgütleriniň örän täsir galdyrandygyny belledi. Häzirki forumyň ýokary guramaçylyk derejesi, Bütindünýä saglyk güni mynasybetli dabaralar, sport desgalarynyň, şol sanda Olimpiýa şäherjiginiň hem-de ulanmaga tabşyrylýan täze “Awaza” sport toplumynyň hili Türkmenistanda bedenterbiýe-sagaldyş hereketiniň we sportuň ösdürilmegine neneňsi möhüm ähmiýet berilýändiginiň, türkmen halkynyň Aziada-2017-ä nähili uly höwes bilen taýýarlyk görýändiginiň ajaýyp subutnamasydyr diýip, AOG-nyň ýolbaşçysy aýtdy.
Duşuşygyň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we AOG-nyň ýolbaşçysy ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmegiň meseleleri boýunça pikir alşyp, ony ösdürmäge örän oňaýly geljegiň bardygyny nygtadylar. Aziada taýýarlyk görlüşine aýratyn üns berildi. Ol bu Oýunlaryň taryhynda iň uly möçberlisi bolar. Türkmenistan V Aziýa oýunlaryny ýokary derejede kabul etmek üçin hemme zerur çäreleri görýär diýip, döwlet Baştutanymyz sözüni dowam etdi hem-de öňde boljak abraýly Oýunlaryň ýaryşlary geçiriljek paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň desgalaryny, ýurdumyzda meýletinçiler hereketiniň ösdürilişini, dünýäde meşhur sport federasiýalary we esasy habar beriş gulluklary bilen tejribe alşylmagynyň ýola goýulyşyny hem-de birnäçe ýagdaýlary belläp geçdi.
Umuman Türkmenistanyň V Aziýa oýunlaryny guramaga we geçirmäge görkezýän jogapkärçilikli hem-de başlangyçlara beslenen çemeleşmesiniň şol Oýunlaryň üstünlikli geçmegini üpjün etmäge gönükdirilendir myhman diýip belledi. Bu sport ýaryşlary ajaýyp we ýatda galyjy wakalara öwrüler hem-de sebit we dünýä derejesinde sportyň wagyz edilmegine ýardam berer diýip, AOG-nyň ýolbaşçysy aýtdy.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we şeýh Ahmad Al-Fahad Al-Sabah ikitaraplaýyn özara gatnaşyklaryň mundan beýläk-de üstünlikli ösdürilip, umumydünýä sport giňişliginde netijeli halkara gatnaşyklarynyň işjeňleşmegine ýardam etjekdigine ynam bildirdiler.


text:
Türkmen türgeni Dominika Reýmer çeper gimnastika boýunça 10 ýaşa çenli çagalaryň toparynda “Singapor Open” 14-nji halkara ýaryşynyň barşynda üç altyn we iki kümüş medaly eýelemegi başardy. Bu ýaryşa dünýäniň 20-den gowrak ýurdundan 100-e golaý türgen gatnaşdy.
Biziň ildeşimiz ýüpli bökmekde, köp görnüşli ýaryşlarda we esbapsyz çykyş etmekde hormat münberiniň iň ýokarky basgançagyna çykdy. Ol ikinji orna toply ýaryşda hem-de toparlaýyn hasapda mynasyp boldy.
Munuň özi D.Reýmeriň halkara derejesindäki iri ýaryşlarda gazanan ilkinji ýeňşi däldir. Geçen aýda Malaýziýanyň paýtagty Kuala –Lumpurda geçirilen ýaryşda hem ol altyn medala mynasyp boldy. Biziň ildeşimiz özüniň halkara sport ýaryşdarynda gazanan üstünliklerini halypalary – meşhur hytaýly tälimçi Zoý Tiankeniň hem-de bir mahallar sportuň şu görnüşi boýunça Russiýanyň ýygyndy toparynyň düzüminde çykyş eden Ýuliana Kuznesowanyň tutanýerli zähmeti bilen baglanyşdyrýar.
Häzirki wagtda türkmen gimnastikaçysy Tailandda geçiriljek ýaryşlaryň birnäçesine taýýarlyk görýär. Oktýabr aýynda bolsa Aşgabatda sportuň şü görnüşi boýunça Türkmenistanyň çempionaty geçiriler. Bu ýaryşlar Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 26 ýyllygyna bagyşlanýar.


text:
15 Eylül 2016 Perşembe
Türkmenistanyň Prezidenti Karara Gol Çekdi
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň işini has-da kämilleşdirmek, ýurdumyzda amala aşyrylýan ägirt uly özgertmeleri dünýäde giňden ýaýmak, elektron neşirleriniň mümkinçiliklerinden halkara habarlar giňişliginde peýdalanmak, şeýle hem halkara žurnalistika ulgamyndaky hyzmatdaşlygyň ugurlaryny giňeltmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň gurluşy tassyklanyldy.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi “Altyn asyr” elektron gazetini esaslandyryjy diýip bellenildi we ol şu elektron gazetiniň redaksiýasynyň bellenen tertipde gaýtadan hasaba alynmagyny üpjün etmäge borçly edildi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligine Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde şu karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri 1 aý möhletde taýýarlamak we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.
***
“Türkmenistanyň halkara şertnamalary hakynda” Türkmenistanyň Kanunynyň 16-njy maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň Mejlisi “Aziýa awtomobil ýollary ulgamy boýunça Hökümetara Ylalaşyga goşulmak hakynda” hem-de “Transaziýa demir ýollary ulgamy boýunça Hökümetara Ylalaşyga goşulmak hakynda” Kararlary kabul etdi.
***
Asyrlaryň dowamynda asylly ýörelgeleri, pähim-paýhasy bilen halkymyzyň görelde mekdebine öwrülen ýaşulularymyza hormat-sarpa goýmak, olaryň abraý-mertebesini has-da belende götermek, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ösüp gelýän ýaş nesillerimizi asyllylyk, halallyk, watansöýüjilik, zähmetsöýerlik we ýokary ahlaklylyk ruhunda terbiýelemekde ýaşuly nesliň göreldesini nusga edinmek, il-ýurt bähbitli, döwlet ähmiýetli işlere ýaşululary işjeň çekmek, halkymyzyň agzybirligini, jebisligini pugtalandyrmakda, möhüm ähmiýetli meseleleri pähim-parasatly ýaşulular bilen maslahatlaşyp çözmekde olaryň baý tejribesini netijeli peýdalanmak maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Permana gol çekdi. Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyny 2017-nji ýylda Ahal welaýatynda çagyrmak we onuň güntertibine döwlet durmuşynyň ilkinji nobatdaky meselelerini ara alyp maslahatlaşmak üçin hödürlemek bellenildi. Şeýle hem şu Perman bilen Türkmenistanyň Ýaşulularynyň maslahatyny guramaçylykly geçirmek we gelýän teklipleri we ýüztutmalary kabul etmek, toplamak hem-de seljermek boýunça Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda Döwlet topary döredildi we onuň düzümi tassyklanyldy.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)