text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy (RFE/RL) internet ulanyjylar öz şahsyýetleri baradaky maglumatlary gizlin saklamak hem-de gözegçilik astyna alynmazdan, internete girmek hem-de onuň nawigasiýalaryndan peýdalanmak hukugyna eýe diýip hasaplaýar.
Websaýtlarymyzdan peýdalanyjylara mümkin boldugyça iň gowy internet habar hyzmatyny hödürlemek ugrundaky çärelerimizde, biz websaýtlarymyza girýänler barada özümizde iki dürli maglumatyň bolmagyny göz öňünde tutýarys. Ol maglumatlar: RFE/RL-iň neşir önümlerine e-mail arkaly abuna ýazylmak isleýän okyjylarymyz üçin biziň öz berýän e-mail adresimiz we saýtdan näçe adamyň peýdalanandygyny anyklamak üçin toplaýan umumy statistiki maglumatymyz.
E-mail adresler
RFE/RL-iň elektron poçta arkaly ýaýradýan habarlaryna abuna ýazylýanlar şol habarlary almak üçin öz e-mail adreslerini meýletinlik bilen bize berýärler. Şeýle maksat üçin berlen e-mail adresleri RFE/RL hiç haçan üçünji bir tarap üçin elýeterli etmez. Abunaçylaryň sanawy-da habarlary ýaýratmak maksadyndan başga maksatlar üçin hiç haçan RFE/RL-iň öz içinde birek-birege berilmez. Habar neşirlerine abuna ýazylanlar neşirlerde görkezilen we websaýtda ýerleşdirilen gollanmalara eýermek arkaly, islendik wagt islendik habar neşiriniň abunasyny togtadyp bilerler. Abunany togtatmakda kynçylyk ýüze çykan halatynda, olar habar neşiriniň her birinde görkezilen e-mail adresi arkaly biziň işgärimiz bilen ýa-da hat@azatradio.org adresi arkaly Internet Departamentimiz bilen habarlaşyp bilerler.
Statistiki görkezijiler
Köpsanly beýleki websaýtlaryň neşirçilerine meňzeşlikde, RFE/RL hem özüniň websaýtyna girýänleriň sany barada umumy maglumat toplaýar. Bu maglumat toplamagyň maksady näçe adamyň haýsy ýurtdan biziň websaýtymyza girendigini we haýsy sahypalary görendigini sanamakdan ybarat. Bu maglumat toplaýyş prosesi siziň anyk kimdigiňizi anyklamaga mümkinçilik bermeýär. Bu diňe näçe sany kompýuteriň web-serwere girýändigini anyklamaga mümkinçilik berýär. Şu görkezijilerden hasabat düzmek üçin ulanýan software programmamyz “cookie” diýlip atlandyrylýan adaty brauzeriň funksiýasyna esaslanýar we ol saýtymyzy okaýan okyjylaryň haýsy sahypalara girendiklerini anyklamaga mümkinçilik berýär. Bu “cookie”-ler her bir täze okyjynyň girmegi bilen dörän seansyň netijesinde tertipsiz ýagdaýda bellige alynýar we okyjynyň saýty terk etmegi bilenem, olaryň möhleti geçýär we sistemadan pozulýar. Şu görkezijiler esasynda emele gelýän hasabatlar saýtyň işini gowulandyrmak hem-de saýtymyzdan peýdalanyjylaryň habarlaryň görnüşlerine bildirýän isleglerini göz öňünde tutmak maksady bilen RFE/RL-niň öz içinde ulanylýar.
Öz soraglaryňyzy we kommentariýalaryňyzy şu adrese gönderip bilersiňiz: hat@azatradio.org


c: text/html

text:
Siriýadaky aktiwistler howa reýdleriniň iki günde YD-nyň garamagyndaky iki şäherde 50-den gowrak adamy öldürendigini aýdýarlar.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän Adam hukuklary obserwatoriýasy 26-njy dekabrda Aleppo welaýatynyň al-Bab we Kabasin şäherlerine urlan howa zarbalarynyň azyndan 53 adamy öldürendigini, olaryň arasynda 7 çaganyň hem bardygyny aýtdylar.
Bu zarbalar 25-nji dekabrda urlupdyr. Siriýanyň başga bir gözegçilik topary hem sosial ulgamlarda howa reýdleri barada habar berdi we wideo ýerleşdirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidentiniň garaşsyz medianyň işini ösdürmek baradaky planlary, siziň pikiriňizçe, hakykatdanam durmuşa geçiriljek planlar hökmünde kabul edilip bilnermi?
B.Pannier:
Ozaly bilen aýtjak zadym, Berdimuhamedowyň bu sözleriniň tutuşlygyna çyn ýürekden aýdylan sözler däl bolmagy mümkin. Ol hususy fondlara esaslanýan käbir gazetleriň ýa-da beýleki habar serişdeleriniň açylmagyna rugsat berip-de biler. Ýöne men bular ýaly habar serişdelerem, edil ähli beýleki döwlet habar serişdeleri ýaly, senzuranyň gözegçiligi astyna alnar diýip pikir edýärin.
RFE/RL-niň Merkezi Aziýa regiony boýunça analitigi Brýus Pannier
Türkmenistanyň häzirki ýagdaýynda men ýurduň hökümetiniň syýasaty barada kimdir-biriniň erkin makala çap etdirip biljekdigini-de göz öňüne getirip bilmeýärin. Ýöne, islendik ýagdaýda-da, Türkmenistanda açyljak täze habar serişdeleri arkaly nähilidir bir alternatiw garaýyşlar berler diýip pikir etmeýärin.
Azatlyk Radiosy: Brýus, siziň bilşiňiz ýaly, Serhetsiz Reportýorlar Guramasy ýaly käbir halkara guramalarynyň sanawynda media azatlygy boýunça Türkmenistan henizem dünýädäki iň bir ýaramaz ýurtlaryň hatarynda bolmagynda galýar. Siziň pikiriňizçe, bu meselede Türkmenistany “ýaramaz” edýän esasy problemalar nämede?
B.Pannier:
Ozaly bilen, Türkmenistanda ähli habar serişdeleri döwletiň eýeçiliginde we hökümetiň berk gözegçiligi astynda. Hiç bir garaşsyz habar serişdesiniň ol ýerde iş alyp barmagy üçin mümkinçilik ýok.
Elbetde, Azatlyk Radiosy we ýene az sanlyja beýleki habar serişdeleri bilen hyzmatdaşlyk edýän bir-iki sany adam bar diýip bolar. Ýöne olaram özleriniň nähili mesele barada maglumat berip biljekdikleri barada örän ätiýaçly bolmaly bolýarlar.
Türkmenistan bilen baglanyşykly esasy problemalardan ýene birem, bu ýurduň içine daşary ýurt žurnalistleriniň goýberilmeýändigidir. Şeýlelikde, ýurduň içinden hökümetiň syýasaty barada nähilidir bir ýiti tankydy maglumatlaryň berilmegi bütinleý mümkin däl.
Azatlyk Radiosy: Ýerli häkimiýetler tarapyndan media azatlygyna tarap çynlakaý ädimleriň ädilmeýän halatynda, söz azatlygynyň ýagdaýyny gowulandyrmakda nähili mehanizmler ulanylyp bilner?
B.Pannier:
Men bu meselede Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň bu ýurtda iş alyp barýandygyna üns beresim gelýär. Olar, meniň pikirimçe, Gyrgyzystanda-da öz neşirýatlaryny açmak işinden başlapdylar.
Eger ýurduň içinde täze habar serişdeleriniň işine goldaw berjek halkara guramalary bar bolsa, bu habar serişdeleri ýönekeý kemçilikleri gozgamak ýaly meselelerden hem başlap bilerdiler. Ol tankytlar hökümetiň syýasatyna garşy gönükdirilmän, ýönekeýje bir ýerli meseleleri gozgaýan tankyt hem bolup bilerdi.
Beýle ädim ýere nahal ekmek ýaly bir proses. Sen ýere tohum taşlaýarsyň, soň ol kem-kem ösüp, has berkeýär. Belki, Türkmenistanyň hökümetem söz azatlygy meselesinde ýuwaş-ýuwaşdan şeýle prosese öwrenişip bilerdi.
Elbetde, beýle iş bir günüň içinde amala aşmaýar. Biz ýyllaryň dowamynda amala aşyp biläýjek proses barada gürrüň edýäris.


text:
Türkmenistanda azyk önümleriniň bahalarynyň ýokarlanmagy dowam edýär. Aşgabadyň bazarlaryndaky et satýan dükanlarda häzir sygyr etini tapmak kyn. Diňe käbir dükanlarda satylýar diýäýmeseň, dükanlaryň aglabasynda sygyr eti ýok. Mysal üçin, Aşgabadyň Ors bazaryndaky et satýan dükanlaryň diňe 1-2 sanysynda sygyr eti bar, emma olarda-da et köp däl.
Sygyr etini satýan az sanly söwdagärlerem öz harytlarynyň bahasyny ýaşyryn aýdýarlar. Bu aýdylýan baha bolsa bir kilogram sygyr eti üçin 15 manat. Ors bazarda et satýan 34 ýaşly söwdagär Allamyrat munuň sebäbini bazaryň administrasiýaynyň eti bellenilen nyrhdan satmaga mejbur edýändigi bilen düşündirýär.
“Bazarda etiň bir kilogramynyň bahasy 12 manatdan ýokary bolmaly däl edildi. Emma bu bahadan hiç kim et satmak islänok. Şonuň üçinem et ýok” diýip, Allamyrat aýdýar.
15 manat
Paýa girilip satylýan sygyr etiniň bahasy häzir 15 manat. Emma sygyr etiniň bahasy mundan hem ýokary galyp, onuň bir kilogramynyň 20 manat boljakdygy barada çaklamlar bar. Bu çaklama bolsa paýa girilip satylýan et söwdasyny hem togtadypdyr.
“Paýyna mal soýýanlar hem şu wagt mal soýanoklar. Her kim etiň bahasy ýokary galyp, bir kilogramynyň bahasy 20 manat bolar diýip çaklaýar. Täze bahalara garaşýarlar. Aşgabada getirilýän malyň sanynyň azalmagy hem şuň bilen bagly” diýip, Allamyrat gürrüň berýär.
Aşgabadyň Parahat mikroraýonyndaky bazarda hem, edil Ors bazaryndaky ýaly, sygyr eti köp däl. Bu bazarda sygyr eti bellenilen nyrh boýunça satylýar. Bu nyrhlara bazar administrasiýasynyň gözegçilik edilýändigini bu bazaryň adyny efirde tutulmazlygyny islän etçi söwdagäri aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, bu bazarda diňe bir et däl, eýsem çöregiň söwdasy hem gözegçilikde.
“Bu gözegçiligi bazar administrasiýasy hem-de galstukly adamlar edýärler. Goýun etini 10 manatdan, sygyr etini 11 manatdan satdyrýarlar. Bazarda satylýan çöregem öňki bahalardan satylýar” diýip, Parahat mikroraýonyndaky bazaryň etçisi aýdýar.
Bu söwdagäriň aýdanlaryny bu bazardaky etiň hem-de çöregiň bahasy tassyklaýar. Bu bazarda türkmen çöregi ululygyna görä, 1 we 2 manatdan satylýar. Bu bazardaky çörekçileriň birinden munuň sebäbini soranymda, ol öz satýan çöreginiň bazara degişli çörek bişirilýän kärhanada bişirilýändigini aýtdy.
Paýtagtyň bazarlaryndaky et söwdasyndaky häzirki emele gelen ýagdaýdan çen tutulsa, hökümetiň bahalara gözegçilik etmäge synanyşýandygyny aýtsa bolar. Emma hökümetiň bu tagallalarynyň şowly bolmajakdygyny Ors bazaryň et satýan söwdagäri aýdýar. Onuň pikiriçe, hökümet eti bazar bahasy boýunça satmaga rugsat bermäge mejbur bolar.
“Eger-de harydy asyl bahasy boýunça satdyrmasalar, onda häzirki ýaly prilawkalar boş galar. Bazarlarda et satylmaz” diýip, Allamyrat Azatlyk Radiosyna öz pikirini beýan etdi.
Ýurtda azyk önümleriniň bahalarynyň ýokary galmagy ilatyň ähli gatlaklaryna özüniň erbet täsirini ýetirýär. Bu ýagdaý ilatda nägileligi artdyrýar.
“Indi etem iýmez ýaly etdiler. Bir killogram et üçin 20 manat tölejek bolsaň, indiki ýyldan 10% köpeldiljek aýlykdan ne peýda? Entäk şol köpeldilýän pul berilmänkä, bar zat gymmatlaýar” diýip, Aşgabadyň döwlet edarasynda işleýän 36 ýaşly ýaşaýjysy Bäşim aýdýar.
Çöregiň we unuň bahasynyň ýokary galmagyndan soň süýt önümleriniň bahasy hem ýokary galdy.
Çöregiň we unuň bahasynyň ýokary galmagyndan soň süýdüň bahasy hem ýokary galdy. Öň bir ýarym litrlik ”baklaşkada” satylýan süýdüň bahasy 2 manat 40 teňňe bolan bolsa, indi onuň bahasy 3 manat boldy.
“Sygyr üçin iýmiň, çöregiň bahasy galdy. Şonuň üçin süýt gymmatlady” diýip, süýt satýan gökdepeli aýal, 47 ýaşly Aýgül aýtdy.
Aprel aýynyň ahyrynda Bütindünýä bankynyň ýaýradan hasabatynda şu ýylyň ilkinji dört aýynda halkara derejesinde azyk önümleriniň bahalarynyň ortaça 8% ýokarlanandygy aýdylypdy. Bahalaryň ýokarlanmagyna benziniň bahasynyň gymmatlamagynyň, Aziýa ýurtlarynda azyk öňümlerine bolan islegiň ýokarlanmagynyň we Ýewropanyň käbir regionlarynda howa şertleriniň ýaramazlaşmagynyň sebäp bolandygy aýdylypdy.
Häzir Türkmenistanda azyk önümleriniň gymmatlap başlamagynyň bu agzalýan faktorlar bilen baglanyşygy barada resmi maglumat ýok. Şol bir wagtyň özünde-de türkmen hökümeti ýurduň azyk we ykdysady taýdan garaşsyzdygyny yglan edýär. Emma Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň berýän resmi sanlaryna görä, 2011-nji ýylda Türkmenistanyň daşary söwda haryt dolanyşygynda uly paýy Aziýa we Ýewropa ýurtlary eýeläpdir.


text:
Meşhur tatar aýdymçysy we tansçysy Rezada Ganiullina, orsýetli musulmanlar golaýda metjidiň ýanynda düşürilen wideoklibini ýazgaranyndan soň, ötünç sorady.
Tatarystanyň müftisiniň orunbasary Rustam Batrow 23-nji sentýabrda aýdymçynyň garşysyna jenaýat işiniň açylmandygyny, sebäbi onuň resmi ötünç sorandygyny we gürrüňi edilýän wideony sosial ulgamlardan aýrandygyny aýtdy.
Şindi hem YouTube-de duran wideoda ýarym-ýalaňaç Ganiullina gadymy Bolgar şäherindäki Ak metjidiň golaýynda aýdym aýdyp, tans edýär.
Bu wideo musulmanlaryň arasynda gahar-gazabyň döremegine sebäp boldy we olar Ganiullinany öz dini duýgularyny masgaralandygy üçin suda berjekdiklerini aýtdylar.
Orsýetiň derňew komiteti golaýda dini azatlyk düzgünlerini bozandygyny ýa bozmandygyny anyklamak üçin, bu wideony barlamaga başlandygyny aýtdy.


text:
Şu gün Eýranyň Rewolýusion gwardiýasynyň komanduýuşisi Abdollah Araghi prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen geçirilen protest çykyşlary wagtynda jemi 36 adamyň ölendigini aýtdy.
Eýranyň reformaçy «Etemad» gazýetine beren bu baradaky interwýusynda Abdollah Araghi bu adamlardan üçüsiniň Tähranyň «Kahrizak» türmesinde ölendigini mälim etdi.
Mundan öň Eýranyň häkimiýetleri protest çykyşlarynda ölenleriň sanynyň takmynan 30 töweregidigini aýdypdylar.
Emma oppozisiýa toparlary ölenleriň jemi sanynyň 72-digini öňe sürýärler.
Iýul aýynda Eýranyň Baş ruhy lideri Aýatolla Aly Hameneýi Tähranyň «Kahrizak» türmesindäki eden-etdilikler barada habarlaryň köpelmegi bilen, bu türmäniň ýapylmagyna görkezme beripdi.


text:
Agzalýan milliarderleriň köpüsi ykdysady krizis döwründe gurpdan gaçyp, soň täzeden gurplanan adamlar. Milliarderleriň iň köp ýeri entegem Birleşen Ştatlar, ýöne Aziýa-da bu meselede kem galjaga meňzänok.
«Forbes» žurnalynyň baş redaktory Stiw Forbes çarşenbe güni Nýu Ýorkda bolan metbugat ýygnagynda dünýäniň täze milliarderleriniň sany global ykdysadyýetiň agyr ýagdaýdan çykýandygynyň anyk alamaty bolup durýar diýdi.
Forbesiň aýtmagyna görä, milliarderleriň sany geçen ýyl 793 bolan bolsa, bu ýyl 1011-e, tasdan 2008-nji ýyldaky rekord derejesine baryp ýetdi. “Bu milliarderleriň emläginiň bilelikdäki gymmaty 3,6 trillion dollar, bir ýyl öň bu san 2,4 trillion bolupdy, bu 50 prosent köpelişdir”.
2009-njy ýylda global maliýe krizisi milliarderler klubunyň 300 çemesi agzasyny süpürip aýyrdy. Bu ýyl olaryň 164-si gaýtadan sanawa goşulsa, täze milliarderleriň sany 97 boldy.
Dünýä milliarderleriniň ortaça baýlygy häzir 3,5 milliard dollar ýa-da geçen ýyldakydan 500 million dollar kän. Bu baýlar dünýäniň 55 ýurdundan we ol ýurtlaryň ikisi – Finlandiýa bilen Päkistan bu sanawa ilkinji gezek girýärler.Sanawyň iň uly täzeligi
Dünýäniň iň baý kişisi Karlos Slim
Bu sanawyň iň uly täzeligi dünýäniň iň baý kişisi barada: Meksikaly mobil telefon tütjary Karlos Slim 53,5 milliard dollarlyk emlägi bilen ahyry Mikrasofty döredijileriň biri Bil Geýtsden öňe geçdi. Bil Geýts dünýäniň iň baý adamy diýen derejä 10 ýyldan gowrak wagtlap eýe boldy.
Geýts indi baýlygy boýunça ikinji orunda durýar, onuň yzyndan amerikan maýadary Warren Bawwet gelýär. Geýts we Baffet peýdaly işlere millardlap dollar peşgeş berdiler we bu ýagdaý olaryň rowaýata öwrülen baýlygyny kemeldip, Slimiň ýokary galmagyna şert döretdi.
Aziýadaky milliarderleriň sany iki essä golaý köpelip, 234-e ýetdi. Olaryň köpüsi Hytaýdan çykdy. Forbes metbugat ýygnagynda Aziýanyň dünýä maliýe krizisinden çykmakda kerweniň öňüni çekýändigini yglan etdi. Onuň pikiriçe, Aziýanyň milliarderleriniň sany dünýä ykdysadyýetinde göze ilerlik özgerişleriň bolup geçýändigini aňladýar.
«Facebook» sosial ulgamyny döreden 25 ýaşly amerikaly Mark Zakerberg
Birleşen Ştatlarda dünýäniň ähli ýurdundakydan köp milliarder bar, olaryň sany 403. Ýöne, Forbesiň aýtmagyna görä, Amerika bu meselede öňküligini saklap bilenok. Birleşen Ştatlar ozal sanawyň tas ýarpysyna golaýyny tutýardy, indi diňe 40 prosentini tutýar.
Bu ýyl milliarderleriň sanawyna täze 12 aýal girdi, aýal milliarderleriň jemi sany 89, ýagny bu toparyň 10 prosentinden hem az.
Iň ýaş milliarder internetde «Facebook» sosial ulgamyny döreden 25 ýaşly amerikaly Mark Zakerberg. Onuň emlägi dört milliard dollar hasaplanylýar.
Rumyniýanyň indi üç milliarderi bar, 2009-njy ýylda bu ýurduň diňe ýekeje milliarderi bardy. Ukrainada ozal dört milliarder bolan bolsa, indi bäş, Çeh respublikasynda bolsa ozal bir bolan bolsa, indi üç milliarder bar.


text:
Kosowanyň Serbiýa bilen bolan demirgazyk serhedinde dörän dartgynlylyk hakda Kosowanyň prezidenti Atifete Ýahýaga bilen söhbetdeşlik. Söhbetdeşligi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy tarapyndan alyp baran Arbana Widişiki.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýagdaý demirgazyk Kosowada häzirem dartgynly. Siziň pikiriňizçe, bu problemalar nähili çözlüp bilner?
Atifete Ýahýaga: Bu meselede kanunyň hökümdarlygyndan, Kosowa Respublikasynyň tutuş territoriýasynda Konstitusiýanyň we kanunçylygyň doly ýerine ýetirilmeginden başga çäre ýok. Kosowa Respublikasy bilen Serbiýa Respublikasynyň arasyndaky söwda babatda ikitaraplaýyn çäreler hakdaky karar Serbiýa bilen Kosowanyň arasyndaky araçägi goramakdan ybarat. Araçäkden bikanun geçilmezligi we gaçakçylyk bolmazlygy üçin bu çäreleriň ýerine ýetirilmegine gözegçilik edilmegi möhüm. Munuň üçinem 1-nji we 31-nji kontrollyk nokatlarynda polisiýa güýçleriniň ýerleşdirilmegi kanunyň hökümdarlygyna doly laýyk zat. Bu biziň raýatlarymyzyň bähbidine, şeýle hem Serbiýanyň bähbidine.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýewropa Bileleşigi öňki ýagdaýa dolanylmagyna çagyrdy. Ýöne Kosowa hökümeti yza dolanmak bolmaz diýdi. Siziňçe, bu meseläni nädip çözüp bolar?
Atifete Ýahýaga: Ýewropa Bileleşiginiň haýyşyna adaty ýagdaýa, imisalalyga dolanmak diýip düşünmeli. Hiç kimde Ýewropa Bileleşigi guramaçylykly jenaýatçylygyň, gaçakçylygyň gülläp ösen döwrüne dolanylmagyny isleýär diýen duýgy bolmasyn. Serhetlere kontrollyk we düzgünleri hormatlamak Ýewropa Bileleşiginiň düýp prinsipi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Halkara jemgyýetçiligi we häkimiýetler bu meseleler barada Priştina bilen Belgradyň arasynda bir dialogyň geçirilmegine çagyrdylar. Demirgazykda bolan bu wakalardan soň bu dialog netije berermi?
Atifete Ýahýaga: Ýewropa Bileleşiginiň araçylyk etmeginde Kosowa bilen Serbiýanyň arasynda Brýusselde başlanan dialog Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasynyň rezolýusiýasyna daýanýar. Ondan maksat regiondaky ýönekeý ilatyň durmuş ýagdaýyny gowulandyrmak üçin praktiki çözgütleriň tapylmagy. Serbiýa bu dialogyň planlaşdyrylan tapgyryny birtaraplaýyn suratda dowam etdirmezlik kararyna geldi. Onsoň söwda we serhete kontrollyk barada ikitaraplaýyn çärelerden başga ýol galmady.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Resmi Belgradyň bu ugurdaky roluna siz nähili garaýarsyňyz?
Atifete Ýahýaga: Belgrad konstruktiw rol oýnamaly. Ol hakykaty kabul edip, Kosowa döwleti bilen adaty gatnaşyklary ýola goýmak barada tagalla etmeli. Bu hem Serbiýanyň ilatynyň bähbidine, hem-de Kosowanyň ilatynyň bähbidine. Munuň özi Serbiýanyň gorajakdygyny aýdýan etnik serbleriň-de bähbidini öz içina alýar.
Kosowa Respublikasy özbaşdak, garaşsyz döwlet. Ol etniki, medeni we dini taýdan ködürlilik prinsipine esaslanýar, hemmeleriň hukugyny hormatlýar. Ýöne hemmeleriň-de ýurduň Konstitusiýasyny, kanunlary hormatlamagyny islýär. Regiondaky beýleki ýurtlar ýaly, Kosowa bilen Serbiýa-da özara adaty gatnaşyk gurmaly. Sebäbi Balkanlarda parahatçylygyň, durnuklylygyň dowam etmeginiň ýeke-täk ýoly şu. Ýewropa Bileleşigine integrirlenmek üçin biz diňe şu ýol bilen öňe gidip bileris.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Serbiýanyň prezidenti Boris Tadiç bilen duşuşmaga taýynmysyňyz?
Atifete Ýahýaga: Kosowa dialog prosesine eýýäm başlady. Men bu dialogyň iň gowy ýol däldigini boýun alýaryn. Ýöne bu özara urşy, konflikti başdan geçiren iki ýurduň öz problemalaryny çözmegi üçin ýeke-täk dogry ýol bolup durýar.
Men ozal hem aýtdym: bu iş Kosowa halkynyň we Kosowanyň özüniň bähbidine bolsa, her bir adam bilen nirede hem bolsa, men duşuşmaga taýyn. Regiondaky beýleki ýurtlar ýaly Kosowanyň geljegi Ýewropa integrirlenmekde. Kosowa bilen Serbiýa biri-birine garşy çykyp däl-de, birek-biregi goldap, ýewropa integrasiýasyna tarap hereket etmeli. Men Kosowanyň, beýleki ýurtlar bilen bolşy ýaly, Serbiýa bilen-de ikitaraplaýyn ylalaşyklara gol çekjekdigine, diplomatik gatnaşyk gurjakdygyna berk ynanýaryn.


text:
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Çary Aşyr bilen 80-nji ýyllarda, respublikamyzyň halk artisti Artyk Jally bilen 90-njy ýyllaryň içinde dostlaşyp, bu iki läheňiň arasynda bizem bir san bolup galypdyk.
Artyk bilen ilkinji duşuşyk köçede, türkmen aýtmyşlaýyn, ýedi ýoluň ortasynda bolup geçdi.
Aşgabatdan Şagadama gidýän uly ýoluň çatrygynda duran beýik artist ilki bilen rulda oturan dostum Baýramyň gözüne ilipdir. Ýene bir dostum Sähet bilen yzky oturgyçda özara gürrüňe gyzyp oturyşymyza, maşynyň Artygyň ýanynda saklananyny görüp galdyk.
Abu Sagyt, Omar Haýýam, Hemedany,
Ferdowsi, Nyzamy, Hafyz perwany,
Jelaleddin Rumy, Jamy elnamy,
Alarnyň ýanynda men hem san bolsam
Hamana, edil bize garaşyp duran şekilli, Artyk Jally maşynyň öň tarapdaky gapysyny açyp, Baýramyň gapdalynda ornaşdy-da, “Sür, inim, Bagyra!” diýdi.
“Aýgytly ädimde” Aşyryň, “Şükür bagşyda” Çapyk hanyň hem Mämmetýar hanyň rollaryny oýnap, dirikä rowaýata öwrülen artistiň Bagyrda ýaşaýandygyny şonda bilip galdyk.
Öýüne girip, sag goltugyndaky zatlary taşlap, gerek-ýaragyny çep goltugyna gysyp çykan Artyk ýene Baýrama ýüzlendi: “Indem nirä sürseň sürüber, inim!”
Pukaraja maşynymyza häli-şindi beýle meşhur adamlar münüp durmansoň, bizem nirä, näme üçin barýanymyzy unutdyk. Yzymyza, Aşgabada gaýdyp, öýde çaýlaşdyk.
Çaý-nahardan soň özara gürrüňe geçildi. Bary-ýogy iki-üç sagadyň içinde köne tanyşa öwrülip giden Artyga Sähet bir sorag bilen ýüzlendi:
– Ýaşuly, biz seni şeýle gowy görýäs, şeýle sylaýas hem buýsanýas, ýöne bir kinoda, “Gyzylgum” bolsa gerek, ady takyk ýadyma düşenok, bagyşla, sen Jüneýit han bolup, uly adamyň rolunda oýnaýaň. Ahyrynda bolsa ýönekeý birinden gaçdyň. Şonda biraz namys etdik. Öwrülip, gulagynyň düýbüne...
Eli bilen howany kesip goýberen Artyk edil şu ýerde Sähediň sözüni böldi:
– Pul ber – sendenem gaçaýyn!..
Sorag bermek gezegi maňa ýetdi:
– Halypa, sen bir köçede maşyna el galdyryp durmaly adam-a däl, Bagyryň çatryganda birine garaşyp durmydyň?
– Kinostudiýanyň maşyny gelmelidi, şoňa garaşdym. Çülüde, Pöwrizede bir epizod surata düşürilmelidi. Olar-a gijä galdy, sizem öňürtdiňiz.
– Baý-bow, biz onda “Türkmenfilmiň” bir günlük işini ýatyraýypdyrys-ow, – diýip, Baýram başyny ýaýkady.
– Aý, o bir gysga metražly film-laý. “Aýgytly ädimi” iki gün saklap, Alty Garlyňam sögünjini çekendirin. O hakda men ýene bir öwrümde gürrüň bererin... Gowusy, hälki “Nusaý” restoranyndan alyp gaýdan bir metrlik balygymyzyň daşyna geçäýeliň. Makulmy?
Artiste ýene bir sorag bermän ynjalyk tapmajagyma ymykly gözüm ýetdi:
– Halypa, in soňky sowal, rugsatmy?
– Eňter.
– “Şükür bagşydaky” roluň “Aýgytly ädimdäki” roluňdan güýçlüräk dälmi? Ol-a bir. Ikinjidenem, “Aýgytly ädimden” soň TSSR-iň Döwlet baýragyny almadyk artist galmadyk ýaly. Saňa näme üçin berilmedi şo baýrak?
Artyk Jallyýewiň jogabyna gözüne ýaş aýlap bilmedik adam bolup biler öýdemok:
– Nury Halmämmede berilmedik baýraga men mynasypmy?!
Artyk Jallyny soňky gezek 1990-njy ýylda görüp galdym. Paýtagtyň “Azatlyk” prospekti bilen “Mir” köçesiniň çatrygynda ýerleşýän hudožnik Nurmuhammet Berdiýewiň ussahanasynda, Çary Aşyr bilen otyrka üstlerine baryp, esli wagt oturanymyzdan soň, üç bolup gujaklaşyp, ýadygärlik surata düşdük. Şondan soň bizi aýra salan ykbal gaýdyp duşurmady.
On-on iki ýyl mundan ozal, Stokgolmda oturan ýerimde, ilki bilen Artygyň, iki ýyldan soňam Çary Aşyryň dünýäsini täzeländigini eşidip galdym.
Artyk Jally agyr kesele uçrap düşege süýnende, oňa hökümet keselhanasy hasaplanýan 4-nji uprawleniýäniň bir palatasyny rowa görmändirler.
Büzmeýiniň keselhanasynda iki-üç ýyllap galman ýatan beýik artistiň ömrüniň soňky ýyllarynyň garamatyny diňe Artygyň ýegre dosty Baba Annanyň ogly Kerim çekipdir.
Türkmeniň edebiýatyndan, sungatyndan, medeniýetinden beýikden-beýik şahslaryň kerweni geçip dur. Ýöne, Hudaýa şükür, olary adam şekilli ugradyp, yzynda galýanlaram entek-entek bar!
Şiraly Nurmyrat Şwesiýada ýaşaýan türkmen şahyry.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň Daşary işler ministrligi Türkiýäniň Siriýa bilen serhet ýakalarynda NATO-nyň howa goranyş sistemasynyň ýerleşdirilmeginiň Siriýadaky ýagdaýy has-da dartgynlaşdyrjakdygyny aýtdy.
Bu barada ýekşenbe güni ISNA habar agentligine beren interwýusynda Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ramin Mehmanparast beýle çäräniň “Siriýadaky ýagdaýlara diňe bir çözgüt bermezlik bilen hem çäklenmän, eýsem ýagdaýy has-da çylşyrymlaşdyrjakdygyny” nygtady.
Geçen hepde Türkiýe Siriýa bilen öz serhetýaka regionlarynyň howpsuzlygyny berkitmek üçin NATO-dan “Patriot” kysymly howa goranyş sistemasyny öz serhet ýakalaryna ýerleşdirmekligi haýyş etdi. Bu sistema harby uçarlaryň we raketalaryň hüjümleriniň öňüni almaklyk üçin niýetlenen.


text:
Duşenbe güni prezident Barak Obama Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we onuň NATO bileleşigindäki soýuzdaşlarynyň Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň parahat ýaşaýjylara garşy ulanan gazaply çärelerine jogap hökmünde harby çäre görmek mümkinçiligini-de aradan aýyrmaýandyklaryny aýtdy.
Şeýle-de, Barak Obama Muammar Kaddafiniň we onuň ýakyn egindeşleriniň parahat ýaşaýjylara garşy güýç ulanandyklary üçin jogap bermeli boljakdyklaryny nygtady.
Duşenbe güni NATO-nyň Baş sekretary Anders Fogh Rasmussen şu hepdäniň penşenbe we anna günleri NATO-nyň goranmak ministrleriniň Brýusselde geçirjek maslahatlarynyň gün tertibinde Liwiýadaky wakalaryň esasy meselelerden biri boljakdygyny aýtdy.


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda içinde hökümet resmileri bolan awtobusyň golaýynda bomba partladyldy. Partlamanyň netijesinde 17 adam öldi we başga-da 43 sanysy ýaralandy.
Bu waka anna güni Pakistanyň Çarsadda etrabynda ýüz berdi. Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugy, ýagny Radio Maşalyň habarçysynyň berýän maglumatyna görä, wakada 10 adam ýaralanypdyr. Ýaralananlaryň käbirleriniň ýagdaýy agyr bolup, olar häziriki wagt “Lady Reading” keselhanasyna ýerleşdirilipdirler.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy alty jesediň keselhananyň meýithanasyna äkidilendigini görüpdir.
Henize çenli bu partlamanyň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani ähli ýewreýleri, “hususanda Eýrandaky ýewreýleri” täze Ýewreý ýyly bilen gutlady. Ol bu gutlagy çarşenbe güni giçlik özüniň Twitter hasabyndan iňlis dilinde mälim etdi.
Geçen aý Eýranda Rohani Mahmud Ahmadinejadyň deregine häkimiýet başyna geçdi. Mahmud Ahmedinejad anti-semit, ýagny ýewreýlere garşy çykyşlary bilen tanalýardy.
Çarşenbe güni irden Rohani Eýranyň ekspertler assambleýasyndaky konserwatiw ruhanylara dünýä jemgyýetine bolan “dar” çemeleşmelerini üýtgetmäge çagyryş etdi.
Şeýle-de, çarşenbe güni Rohaniniň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş assambleýasyna gatnaşmak üçin, şu aýyň soňunda Nýu-Ýorka sapar etjekdigi hem yglan edilipdi.
Rohani Günbataryň Eýranyň ýadro programmasy baradaky çekeleşiklerini çaltlyk bilen çözmäge we olaryň bu mesele hakyndaky aladalaryny aradan aýyrmaga Tähranyň taýýardygyny aýtdy.


text:
Oş şäheriniň Döwlet uniwersitetiniň rektory Muhtar Orozbekowyň aýtmagyna görä, uniwersitetiň türkmenistanly we özbegistanly studentleriniň köpüsiniň täze okuw ýylynyň birinji semestrinde Oşa dolanyp barmazlygy mümkin.
26-njy awgustda Oşyň Döwlet uniwersitetiniň rektory Muhtar Orozbekow Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugy bilen söhbetdeşlikde: “Regional habar serişdeleriniň maglumatlaryna üns berseň, türkmen hökümedi Oşda okaýan studentleriň köpüsine bu ýere gelmäge rugsat bermejege meňzeýär” diýip, belledi.
Muhtar Orozbekowyň sözlerine görä, bahar aýlarynda Oşuň Döwlet uniwersitetinde Türkmenistandan 640 student okaýan eken.
Bu türkmenistanly studentler iýun aýynyň ortalarynda gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda bolan etniki çaknyşyklaryň dowamynda Oşdan äkidilipdi.
Ýöne Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysyndan gowşan maglumata görä, Gyrgyzystanda okaýan türkmenistanly ýaşlar ol ýere gitmek üçin ilki ýurduň Migrasiýa gullugynyň resmileri bilen duşuşmaly. Şol duşuşykda olara Gyrgyzystana gitmegiň howply taraplary düşündirilýär. Ýöne student şondan soňam bu ýurda gitmek islese, onuň ene-atasy ýa özi Türkmenistanyň Migrasiýa gullugynyň başlygynyň adyna haýyşnama ýazmaly.
Ýerli habarçy Gyrgyzystana okuwa gidýänleriň ýurtdan goýberilmegi bilen bagly meseläniň şeýle usulda çözülýändigini we şu esasda okuwyny dowam etdirmäge mümkinçilik alýanlaryň hem, okuw ýerlerini üýtgedýänleriň hem bardygyny habar berýär.
Studentleriň sany 50% kemeler
Orozbekowyň sözlerine görä, howpsuzlyk meselesi sebäpli özbegistanly studentlerden hem 872 adamyň okuwyna dolanmazlygy ähtimal. Oşuň döwlet uniwersitetiniň rektory täze okuw ýylynda okuwa başlajak studentleriň sanynyň 2009-njy ýyla garanda 50% kem boljagyny çak etdi.
Oşuň Döwlet uniwersitetiniň 15 fakultetinde jemi 25 müň student okaýar. Geçen semestrde bu uniwersitetdäki daşary ýurtly studentleriň sany 2 müň 250 adamdan ybarat bolupdy.
25-nji awgustda Gyrgyzystanyň häkimiýetleri Oşuň we Jelalabadyň ýokary okuw jaýlarynda okuw ýylynyň başlanjak möhletiniň 18-nji oktýabra çenli yza süýşürilmeginiň mümkindigini yglan edipdiler.
Oşuň Döwlet uniwersitetiniň rektory Muhtar Orozbekowyň sözlerine görä, okuw ýylynyň başlanjak möhletiniň yza süýşürilmegi studentleriň geçen semestrini tamamlamak zerurlygyna bagly. Muhtar Orozbekow studentleriň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça dürli çäreleriň görülýänligini belledi.
Gyrgyzystanyň bilim ministri Kanat Sadykowyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, okuw ýylynyň başlanjak möhletiniň yza süýşürilmeginiň ýene bir sebäbi 10-njy sentýabrda geçiriljek parlament saýlawlary kampaniýasynda studentleriň syýasy toparlar tarapyndan bu kampaniýalara çekilmek we ulanylmak ähtimallygynyň öňüni almak masakdy bilen bagly.


text:
29-njy sentýabrda Gazagystanyň parlamentiniň deputatlary “Dini hyzmat we dini guramalar” baradaky kanunyň taslamasyny makulladylar. Indi bu dokumentiň ykbalyny prezident çözer. Emma adam hukuklaryny goraýjy guramalaryň wekilleri bu kanun proýektini kabul etmezlige çagyrýarlar.
29-njy sentýabrda Gazagystanyň parlamentinde “Dini hyzmat we dini guramalar” atly kanun proýekti parlamentiň aşaky we ýokarky palatalarynda biragyzdan makullandy. Gazagystanyň Din işleri boýunça agentliginiň başlygy Gaýrat Lama Şarif bu proýektiň esasy maksadynyň – Gazagystandaky 4,500 sany dini birleşmeleriň işini kadalaşdyrmakdan ybaratdygyny, halkyň dünýewiligini saklamakdygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Bu kanun proýekti kabul edilse-de, ondaky käbir punktlar düşnüksiz bolup galýar. Meselem, proýektiň 7-nji maddasynyň 3-nji punktunda döwlet edaralarynda namaz okamak gadagan diýilýär we namaz okanlaryň jogapkärçilige çekiljekdigi aýdylýar. Emma edaralarda namaz okanlara nähili jeza beriljekdigi we näçe jerime salynjakdygy barada hiç zat aýdylmaýar.
Gazagystanyň din işleri boýunça agentliginiň başlygy Gaýrat Lama Şarif: “Adamlar namazy metjitlerde okamaly. Onsoňam biziň agentligimize ir sagat 5-däki namaza çagyryşlaryň – azan sesini peseltmek barada kän arza gowuşdy” diýýär.
Proýektiň parlamentdäki masalahatyna gatnaşan syýasaty öwreniji Dos Köşim özüniň proýektiň 7-nji maddasyndan närazygyny bildirdi. “Meselem, çilim çekmäge rugsat bar. “Perekur” diýýärler. Şol perekurda namaz okamak mümkin dälmi?! Men-ä şoňa düşünemok” diýip, Dos Köşim aýdýar.
Köşimiň pikirine görä, proýektdäki, ölen adamyň jynazasyny hem metjidin howlusynda okamaly we jesedi şol ýerden çykarmaly diýilmegi-de adamlaryň närazylygyna sebäp bolýar. Sebäbi metjitden gaty uzakda ýerleşýän obalar bar.
Çözgütmi?
Gazagystanly beýleki bir syýasaty öwreniji Rasul Jumaly din meselesinde gadagançylyk girizmeli däl-de, il arasynda düşündiriş işlerini alyp barmaly diýen pikiri öňe sürýär: “Täze proýekt diňe gadagançylyga esaslanypdyr. Gadagançylygy din ýaly ynjyk meselede ulanyp bolmaýar. Gadagançylyk girizmek we adamlara jerime salyp, jogapkärçilige çekmek bilen mesele çözülmeýär. Dawanyň soňy uly jenjele öwrülmegi mümkin”.
Täze kanun proýekti Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlar we adam hukuklary boýunça geňeşini hem biparh galdyrmady. Guramanyň Demokratik institutlar we adam hukuklary boýunça geneşiniň başlygy Ýanez Lenarçiç bu proýektiň din erkinligine şek ýetirýändigini duýdurdy. Ol gazak hökümetini bu proýekte gaýtadan seretmäge çagyrdy.
Gazak parlamentinde makullanan “Dini hyzmat we dini guramalar” barasyndaky proýekti goldaýanlaryň sözlerine görä, ol dini ekstremizm bilen göreşmäge kömek eder. Emma adam hukuklary boýunça halkara “Freedom House” guramasy bu proýektiň gazagystanlylaryň dini erkinligine şek ýetirýändigini aýdyp, ýörite beýanat ýaýratdy. Gurama gazak parlamentini bu proýekti goldamazlyga çagyrdy.
Gazagystanyň din işleri boýunça agentliginiň başlygy Gaýrat Lama Şarifiň sözlerine göra, “kabul edilen kanun şerigata garşy däl we bu dindarlaryň hukuklaryny çäklendirmeýär”.


text:
Belarusyň Daşary işler ministrligi Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewiň özünden öňki prezident Kurmanbek Bakiýew we onuň garandyşlary bilen baglylykda eden çykyşyna berk reaksiýa bildirdi.
27-nji fewralda eden beýannamasynda Belarusyň Daşary işler ministrligi “Şeýle gyzmaç emosional beýannama siwilizlenen ýurduň lideri derejesine mahsus bolmaly däl” diýip belledi.
Atambaýewiň beýannamasy
26-njy fewralda Almazbek Atambaýew öz ýaýradan beýannamasynda Belarusyň häkimiýetlerini Bakiýewi we onuň dogany Janyşy Gyrgyzystana ekstradisiýa etmäge çagyrdy we Gyrgyzystanyň öňki prezidentiniň maşgalasyny “wagşy” we “adam iýýän” ganhorlar diýip atlandyryp, Belarusy ol sütemkärlere başpena bermekde aýyplady.
Gyrgyzystanyň Daşary işler ministrliginiň 26-njy fewralda bildirmegine görä, bir şaýat gyrzgyz derňewçilerine, geçen hepdede Minskde ýany galp orsýet pasportly öli tapylan gyrgyz jenaýatçybaşysy Almambet Anapiýaýewiň edil şol ölen güni Janyş Bakiýew bilen duşuşandygyny aýdypdyr.
Atambaýewiň beýannamasynda: “Belarus häkimiýetleriniň bu jenaýatçy maşgalanyň wagşy we adam iýiji häsiýetini hiç bolmanda görüp başlamagy üçin Bakiýewler kimdir birini öldürmelimi? Bu sütemkärler her ýerde, şol sanda özlerine başpena beren Belarusda hem gan dökýärler” diýilýär.
Günäsizlik kepilnamasy
Şol bir wagtyň özünde-de Belarusyň Daşary işler ministrliginiň beýannamasynda “Häzirki döwrüň islendik ýurdunyň Konstitusiýasy we kanunlary hiç bir adamyň hiç bir jenaýatçylyk üçin suduň karary çykarylyp, güýje girýänçä günäkär diýlip yglan edilmejegine kepil geçýär. Şol bir wagtda-da Gyrgyzystanda gaýybana geçirilen sudlaryň birnäçesi hasaba alnanda, bu ýurduň adalata özüçe özboluşly çemeleşýändigini aýdyp bolar” diýip bellenilýär.
Kurmanbek we Janyş Bakiýewler, Kurmanbek Bakiýewiň 2010-njy ýylda Gyrgyzystanyň prezidenti wezipesinden çetleşdirmegine getiren protestleriň dowamynda adamlaryň heläk bolmagyna gatnaşykda aýyplanyp, gaýybana ömürlik türme tussaglygyna höküm edildiler. Janyş Bakiýew şol döwürde döwlet howpsuzlygyna ýolbaşçylyk edipdi.
Belarusyň Daşary işler ministrliginiň beýannamasyna görä, Belarusdaky ýolbaşçylar “öz borçlaryny pugta berjaý edýärler we gyrgyz raýaty bolmagy güman edilýän adamyň öldürilmegine jogapkärleriň şahsyýetini anyklamak we olary tussag etmek boýunça ähli zerur çäreleri amala aşyrýarlar”. “Belarusyň derňewçileriniň işine goşulmak, şol sanda munuň daşary ýurtlaryň ýokary derejeli resmileri tarapyndan edilmegi düýpden ýol bererlikli däl” diýlip belarus tarapynyň beýannamasynda bellenilýär.
Beşkekde protest geçirildi
Bu beýannamanyň peýda bolan güni onlarça protestçi Bişkekde Belarusyň ilçihanasynyň öňünde jemlenip, Bakiýewleriň Gyrgyzystana tabşyrylmagyny talap etdiler.
Ilçihananyň işgärleri protestçileriň ýanyna çykmansoň, demonstrantlar Belarusdan öz talaplaryny ilçihananyň howpsuzlyk işgärlerine gowşurdylar.
Kurmanbek we Janyş Bakiýewler 2010-njy ýylyň aprel aýynda köpçülikleýin protestleriň yz ýany Gyrgyzystany terk etdiler.
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy olaryň öz ýurduna tabşyrylmagyny ençeme sapar sorady, Belarusyň häkimiýetleri bu talaby berjaý etmekden boýun gaçyrdylar.


text:
Päkistanyň öňki premýer-ministri Benazir Bhuttonyň goragyny talabalaýyk ýola goýmanlykda aýyplanylyp, şu gün Pakistanyň iki sany ýokary derejeli polisiýa ofiseri tussag edildi.
Mudan öňinçä Rawalpindi şäheriniň sudy polisiýanyň ofiserleri Saud Aziziň we Hurram Şehzadyň derňew döwründe girewine pul goýmak esasynda azatlykda galmak baradaky haýyşlaryny kanagatlandyrmakdan ýüz öwrüpdi.
2007-nji ýylyň 27-nji dekabrynda Rawalpindi şäherinde saýlaw kampaniýasynyň barşynda Benazir Bhutto garşy edilen hüjüm onuň ölümine getiripdi.


text:
Müsüriň resmileri 1-nji iýulda “Yslam döwleti” atly toparyň şübheli söweşijileri durnuksyz Sinaý sebitindäki armiýanyň barlag-gözegçilik nokatlaryna bir wagtda birnäçe hüjümi amala aşyrdylar diýýärler. Bu hüjümde azyndan 10 esgeriň ölendigi habar berilýär.
Müsüriň harbysy tarapyndan ýaýradylan beýanatda esgerler bilen söweşijileriň arasynda bolan çaknyşyklarda 22 “terrorçynyň” öldürilendigi bellenilýär.
Bu hüjümiň jogapkärçiligini "Yslam döwleti" toparynyň Müsürdäki şahamçasy öz üstüne aldy.
Bu hüjümlerde, şol sanda janyndan geçeniň bombaly ulagda eden hüjüminde Şeýh Zuweýd we Rafah şäherçeleriniň golaýyndaky azyndan bäş harby-barlag nokatlary nyşana alyndy diýip, howpsuzlyk we harby resmiler aýdýarlar.
Sinaý sebitindäki söweşijiler Müsüriň howpsuzlyk güýçleri bilen eýýäm ençeme ýyl bäri söweşip gelýärler, emma 2013-nji ýylda yslamçy prezident Mohammad Morsiniň häkimiýetden çetleşdirilmegi bilen, olaryň amala aşyrýan hüjümleriniň gerimi möwjedi.


text:
Adam hukuklary, çydamlylyk we demokratiýa barada şu gün Ženewada iki günlük duşuşyk başlandy. Bu ýokary derejeli duşuşyga dissidentler, diplomatlar we hökümete degişli däl guramalaryň wekilleri gatnaşýarlar.
Duşuşygyň maksady adam hukuklarynyň bozulmagyndan ejir çeken adamlara öz gören azaplaryny dünýä jemgyýetçiligine ýetirmäge mümkinçilik bermek.
Duşuşykda çykyş edýänleriň, oňa gatnaşýan myhmanlaryň arasynda Owganystan, Eýran, Hytaý we Demirgazyk Koreýadan aktiwistler bar.
Bularyň biri tanymal uýgur baştutany Rabyga Kadyr, ýene biri hem Owganystanyň öňki Aýallar Ministri, 2004-nji ýylda prezidentlik saýlawlaryna kandidat bolup gatnaşan Massouda Jalal.
Dr. Jalal eden çykyşynda Owganystanda aýallaryň gündelik durmuşda köp kynçylyk çekýändigini, saglygy goraýyşa we okuwa-bilime elýeterliligiň çäklidigini, şeýle hem aýallaryň konserwatiw jemgyýetde medeni hem dini gysyş astyndadygyny aýtdy.
“Aýallaryň bilim almagyny kynlaşdyraýan hakyky faktor mekdeplerde we ýollarda howpsuzlygyň ýoklugy. Köp gyzlar gorkuzylýar, köpüsiniň ýüzüne kislota sepildi. Bu hadysa az bolanok. Ene-atalara gyzlaryny mekdebe ibermezlik üçin bir şunuň özi-de ýeterlik delil diýip Jalal aýtdy.
Jelalyň aýtmagyna görä, ýene bir faktor-da mekdepleriň uzak ýerlerde ýerleşýänligi, mekdeplerde hajathana ýagdaýynyň gowy däldigi hem-de mugallym zenanlaryň sanynyň azlygy. “Munuň üstesine-de maşgalalar aýallaryň bilim almagyna ýokary baha berip duranok”.
Hytaý we Eýran gün tertibinde
Duşuşygyň gün tertibinde ýokary orunda duran ýene bir tema Hytaýda adam hukuklarynyň ýagdaýy, Tibetde hökümetiň milli azlyklara görkezýän gysyşy, şeýle hem internet senzurasy boldy. 1989-njy ýylda ýüz beren Týananmen protestlerine aktiw gatnaşan Jianly Ýang: “Hökümet näçe jan etse-de, interneti jylawlap bilmez” diýdi.
“Ine, aradan salym geçmän, beýik ot diwaryndaky deşikler şeýle köpeler welin, olary asla ýamap bolmaz. Internete kontrollyk bolmasa, Hytaý bir milliard ilatyň islegine kontrollyk edip bilmez. Gitdigiçe ynamsyzlyk artyp, häkimiýet başyndaky elita deňagramlylygy ýitirip, taýar. Onsoň Hytaýyň bir milliard ilaty özleriniň gul däldiklerine düşünerler” diýip, Ýang aýtdy.
Sammitiň ertirki, ýagny 9-nji martdaky, temasy adam hukuklarynyň Eýrandaky ýagdaýy bolar. Munda hem çykyş etjekleriň biri Kaspian Makan. Ol Neda Aga Soltanyň adaglysy. Öten ýylyň iýunynda geçen prezidentlik saýlawyndan soň turan protestlerde atylyp öldürilen Neda Eýranda Mahmud Ahmedinejadyň hökümetine görkezilýän garşylygyň simwolyna öwrüldi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Moldowa resmi sapar edýär. Resmi maglumatlara görä, türkmen prezidentiniň 24-nji iýulda başlanýan bu iki günlük resmi sapary Moldowa tarapynyň çakylygy boýunça geçirilýär.
Bu iki ýurdy näme birleşdirýär? Bu sapardan nämä garaşyp bolýar?
Azatlyk Radiosy postsowet döwletleri boýunça bilermen, Moskwanyň Ýokary ykdysady mekdebiniň Informasiýa, ykdysadyýet we syýasat boýunça fakultetiniň ýolbaşçysynyň orunbasary Andreý Suzdaltsew bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistany we Moldowany näme birleşdirýär?
Andreý Suzdaltsew: Bu iki ýurduň arasynda şu çaka çenli kesgitli aragatnaşyk bolmandy. Bu ýurtlar territorial taýdan bir-birinden daşda ýerleşýärler, olaryň söwda dolanyşygy-da ujypsyz. Bu ýurtlary, esasan, olaryň postsowet gişiňligine degişlidigi birleşdirýär diýse bolar.
Bu ýerde olaryň arasynda bar bolan birmeňzeşligi hem belläp geçmek gerek. Olaryň ikisi-de regiondaky proseslerden köplenç daşda galyp gelýärler. Türkmenistan öz bitaraplygyna daýanyp, regional meselelere goşulman gelýär. Moldowa bolsa içerki syýasy gapma-garşylyklary başdan geçirýär. Ýurtda Rumyniýa bilen birleşmek ýa-da Ýewropa Bileleşigine ýakynlaşmak barada diskussiýalar güýçlenýär.
Şeýlelikde ýurtlary olaryň regional proseslere goşulyşmazlygy birleşdirýär. Taraplaryň bu ýagdaýlar barada pikir alyşmaklaryna garaşmak mümkin.
Azatlyk Radiosy: Ykdysady ugurdan nähili meseleleriň orta atylmagyna garaşýarsyňyz?
Andreý Suzdaltsew: Energiýa meselesi bar. Türkmenistanyň esasy baýlygy tebigy gaz. Moldowa bolsa ýyllar boýy Orsýetiň öňünde [sarp edýän] gazy üçin bergili ýurt bolup galýar. Elbetde, Merkezi Aziýadan, ilkinji nobatda-da Türkmenistandan, göni gaz almak hem Ukrainanyň hem-de Moldowanyň köpden bäri ýüreginde besläp gelýän arzuwydyr. Soňky wagtda rumyn-moldowan gazgeçirijisi barada hem gürrüň edilýär. Şonuň üçin energiýa meselesi iki ýurt arasyndaky gepleşiklerde gozgalar diýip pikir edýärin.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen Moldowanyň senagat infrastrukturasyna we dynç alyş-syýahatçylyga degişli bilelikdäki proýektlere uly üns berýändikleri barada resmi habar berilýär. Ýurtlaryň bu ugurlardaky gatnaşyklarynyň häzirki derejesine nähili baha berýärsiňiz?
Andreý Suzdaltsew: Bu gatnaşyklar ýok diýen ýaly. Türkmenistan soňky ýyllarda öz milli turizm pudagyny ösdürmegiň çäginde Awaza syýahat zonasyny ýaýbaňlandyrýar. Moldowanyň syýahatçylyk biznesi Türkmenistanyňkydan has aktiw. Emma iki ýurduň syýahatçylyk boýunça hyzmatdaşlygyny nädip aktiwleşdirip biljekdiklerini göz öňüne getirmek kyn.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, türkmen prezidentiniň Moldowa saparyndan nämä garaşyp bolar?
Andreý Suzdaltsew: Meniň pikrimçe, bu sapara ýurtlaryň abraýyny artdyrmak üçin edilýän bir wizit hökmünde garamak mümkin. Şonuň üçin gepleşikleriň gün tertibinde taraplaryň bir-birini öz garaýyşlary bilen tanyşdyrmagyndan başga zada garaşmak kyn diýip pikir edýärin. Umuman, Moldowanyň ykdysady mümkinçilikleri barada aýdylanda, olar Türkmenistanyňkydan has çäkli.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti Moldowa saparynyň öňüsyrasynda eden çykyşynda iki ýurduň arasynda söwda-ykdysady taýdan perspektiwalaryň bardygyny belledi. Ýurtlar bu ugurdan bir-birine näme teklip edip bilerler?
Andreý Suzdaltsew: Moldowa gök-önümlerini we çakyrlaryny eksport edýär. Şol bir wagtda-da ýurtlar bir-birine oba hojalyk tehnologiýalaryny teklip edip bilerler. Emma bu iki ýurduň howa şertleri düýpgöter tapawutlanýar. Umuman, Moldowanyň eskporty haryt önümlerine esaslanýar, Türkmenistanyňky bolsa çig mala, ýagny tebigy gaza esaslanýar. Syýasy gatnaşyklar barada aýdylanda, özüniň daşary syýasatynda bitaraplygyny öňe sürýän döwlete, adatça, ýaran hökmünde bil baglanmaýar.


text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan opponentlere garşy başlanan kanun prosesiniň «arassa we kanundygyny» aýtdy.
Bu proses Ýewropa Bileleşigi tarapyndan berk tankyt edildi. "Men bu prosese, ýurduň prezidenti hökmünde, ýakyndan syn edýärin. Hemme zat kanuny we prosedura esasynda alnyp barylýar" diýip, Erdogan 20-nji dekabrda telewideniýede berlen sözünde aýtdy.
Ol bu sözleri Stambulyň sudy Fethulla Güleni tussag etmek barada karar çykarandan bir gün soň aýtdy.
Erdogan Güleni Birleşen Ştatlarda bosgunlykda ýaşaýan ýerinden "parallel döwlet» dolandyrmakda aýyplaýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şu ýylyň 8-nji martynda Halkara aýal-gyzlar güni mynasybetli ýurduň aýal-gyzlaryna sowgat gowşurmak barada ýörite permana gol çekdi.
Hususan-da, bu baradaky permanda eneleri we uýalary hormatlamagyň gadymy däplerine eýerilip, şeýle hem Halkara aýal-gyzlar gününe gabatlap şeýle parmanyň kabul edilýändigi aýdylýar.
Bu permana laýyklykda eýeçiligiň islendik bir görnüşindäki gurmalarda, edara-kärhanalarda zähmet çekýän aýal-gyzlara, pensiýa we döwlet posobiýalaryny alýan aýallara, student we okuwçy gyzlara hem-de mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralarynda işleýän terbiýeçilere pul sowgatlary gowşurylar – diýip, «Türkmenistan Altyn asyr» internet saýty habar berýär.
Mundan öň garaşsyzlyk ýyllarynda aýal-gyzlar gününiň Saparmyrat Niýazowyň ejesiniň doglan gününe gabatlanylyp bellenilmegi bilen, Halkara aýal-gyzlar güni bolan 8-nji mart gününe resmi derejede hiç hili ähmiýet berilmeýärdi.


text:
Ýakyn wagtda BMG-niň Baş Assambleýasynda Palestinanyň döwlet bolmak meselesine garalar diýlip garaşylýar.
Palestin diplomatlary Palestinanyň özbaşdak döwlet hökmünde ykrar edilmegi üçin ençeme ýyl bäri dürli ýurtlara ýüz tutup gelýärler. Bu iş netije bermänem durmady. Şu günki gün Palestinany özbaşdak döwlet hökmünde ykrar edýän ýurtlaryň sany 120-den agdyk.
Geljek hepde Birleşen Milletler Guramasynyň Nýu-Ýorkda geçjek Baş Assambleýasynyň maslahatynda palestinalylar özlerine bildirilýän goldawy ýokarlandyryp, bu gurama agza döwlet derejesine ýetirmegi umyt edýärler. Olaryň isleýäni - Birleşen Milletler Guramasynyň Palestinany doly agza döwlet diýip ykrar etmegi.
Goldanmak ähtimallygy ýokary
Bu teklibiň ýiti çekişmelere getirjekdigi belli zat. Bu meseläniň döwletleriň arasyna bölünişik salmagy-da mümkin. Sebäbi palestinalylaryň bu teklibini Baş Assambleýada agza döwletleriň üçden iki böleginiň oňlamak, ýagny 193 agzadan 129-synyň goldamak ähtimallygy gaty ýokary.
Ýöne, Baş Assambleýa oňlansoň, doly agzalyk baradaky haýyşnama Howpsuzlyk Geňeşine gitmeli. Bu ýerde hem Amerikanayň Birleşen Ştatlary öz ýarany Ysraýyly goldamak maksady bilen oňa weto goýjakdygyny aýtdy. Çünki Ysraýyl Palestinanyň özbaşdak bolmagy Orta Gündogara bulaşyklyk salar diýen delili öňe sürüp, Palestinanyň özbaşdak döwlet bolmagyny ret edýär.
Häzir bu teklip bilen ylalaşýanlar we ylalaşmaýanlar beýleki döwletleri öz taraplaryna çekmek üçin elde baryny edýärler. Bu meselede has ähmiýet berilýän Ýewropa bilen beýleki günbatar döwletleri. Bu döwletleriň hem öňünde duran kyn mesele bolsa öz iň uly ýaranlary bolan Waşingtony goldamalymy ýa goldamaly däldigi baradaky melese.
Ösen döwletlere köp zat bagly
Amerikanyň wetosyny üýtgedip bilmese-de, Günbataryň goldawy Palestina üçin gaty möhüm hasaplanýar. Muny regional ekspert Elliot Abrams şeýle düşündirýär: “Palestinalylar uly demokratiýalaryň goldawyny alarmy – ine, mesele şunda. Birleşen Ştatlar, Kanada, Awstraliýa, Täze Zelandiýa, Ýewropa Bileleşigi – bular nahili hereket ederler. Sorag hakykatdan hem şunda. Olar san taýdan köplük sesi alyp, abraýly demokratik ýurtlaryň goldawyny gazanyp bilmese, bu olar üçin şowsuzlyk bolar”.
Günbatar döwletleriniň iň uly blogy bolan Ýewropa Bileleşiginiň haýsy ugurdan gitjekdigi entek belli däl. Bileleşigiň daşary gatnaşyklar bölüminiň ýolbaşçysy Katerin Aşton ýaňy iýun aýynda Ysraýyla we Palestina eden saparynda Bileleşigiň palestinalylaryň bu teklibini goldap-goldamaýandygyny belli etmedi.
Kolumbiýa uniwersitetiniň arap barlaglary boýunça professory Raşid Halidi BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki agzalarynyň tutumyny şeýle suratlandyrýar: “Fransuzlar belli bir rezolýusiýany goldajaga meňzeýär. Ýöne olaryň Birleşen Ştatlaryň garşysyna näderejede gitjekdigi belli däl. Meniň pikirimçe, Orsýetiň goldamagy mümkin. Hytaýyň goldamagy mümkin. Britaniýanyň özüni nähili alyp barjakdygy belli däl”.
Orsýetiň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Witaliý Çurkin haýsy görnüşde-de bolsa, tapawudy ýok, BMG-niň Palestina berjek islendik goldawyny Moskwanyň-da goldajakdygyny şu hepde bildirdi.
Mümkin wariantlar
Ýewropa diplomatlarynyň käbiri Ýewropa Bileleşigindäki möhüm döwletleriň bir alternatiw rezolýusiýany kabul edip, belli bir tarapy tutmakdan saklanmak umytlarynyň bardygyny aýdýarlar. Munuň Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky ýaraşyk gepleşikleri üçin palestinalylaryň isleýän käbir parametrleri öz içine almagy mümkin.
Ýöne Ysraýyl bilen ýaraşyk gepleşikleri babatynda döredilen amatly şertler üçin palestinalylaryň özleriniň özbaşdak döwlet diýlip ykrar edilmegi ugrundaky tagallalardan el çekip-çekmejekdikleri heniz belli däl.
Palestinalylaryň Birleşen Milletler Guramasyna doly agzalyk baradaky tagallalaryny gowşatmak üçin başga ýollar-da bar. Bu hakda Kolumbiýa uniwersitetiniň arap barlaglary boýunça professory Raşid Halidi şeýle diýýär: “BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi bu meseläni saklap bilýär. Başga sözler bilen aýdanyňda, Palestina delegasiýasy özbaşdak agza döwlet hökmünde ykrar edilmegi üçin arza berse, bu hem ilki Howpsuzlyk Geňeşine geçirilse, Howpsuzlyk Geňeşi muny yza süýşürip bilýär. Ol bu meselä garamagy birnäçe hepde ýa ondan hem aňry gaýra goýup biler. Howpuzlyk Geňeşi bu mesele barada derrew herekete geçmeli diýen zat ýok”.
Ýöne munuň bilen mesele çözülmeýär, munda diňe gijikdirilip, wagt utulýar. Ýene bir mümkinçilik bar: Howpsuzlyk Geňeşinde öz öňlerine böwet bolunjakdygy anyk bolsa, palestinalylar Baş Assambleýadan Birleşen Milletler Guramasyna Palestinanyň agza hökmünde däl-de, diňe bir döwlet hökmünde ykrar edilmegini sorap bilerler.
Ýönekeý köplük tarapyndan kabul edilen bu haýyşyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan tassyklanmagy zerur däl. Şeýle bolanda, Palestina synçy statusly “agza däl döwlet” bolýar. Bu hem onuň “döwlet däl synçy” hökmündäki häzirki statusyndan ýokary.


text:
Kazanyň federal uniwersitetiniň studenti özbegistanly Sabina Musaýewa "2016-njy ýylyň gözellik dür dänesi" atly bäsleşikde birinji orny aldy. Bu bäsleşige Orsýetden gatnaşan Anjelina Gurnabowa bolsa onuň yz ýanyndaky orny eýeledi. Özbek gözeli 30 ýurtdan gatnaşan gözeller bilen bäsleşdi.
Bu habar "CA-News" atly habar gullugy Kazan şäher häkimliginiň internet sahypasyndan alan sepine çatylyp ýaýradyldy.
Şeýlelikde "2016-njy ýylyň gözellik dür dänesi" atly bäsleşikde dünýäniň iň owadan gözelleri we talantlary saýlandy. Jemleýji tapgyra 30 ýurduň wekilleri gatnaşdy.
"Dünýäniň gözellik dür dänesi" atly bäsleşik diňe bir owadanlyk bäsleşigi däl, ol bir wagtda talantyň, ýagny ukyplylygyň hem esasy ugur hasaplanýan bäsleşigi. Bäsleşige gatnaşýanlaryň her biri özüniň döredijilik ukybyny görkezmek üçin dürli programmalar bilen çykyş edýärler. Olaryň aglaba köpçüligi tema hökmünde milli adatlar bilen däp-dessurlary saýlap alýarlar. Bäsleşigiň jemleýji tapgyryna gatnaşmaga hak gazananlar birnäçe aýlap horeograf, režissýor hem aktýor ýaly sungat işgärleriniň goldawynda sahnada ussatlyk bilen çykyş etmegiň tilsimlerini öwrenip, ony özleşdirýärler.
Bäsleşigiň netijesine görä, "2016-njy ýylyň dünýädäki gözellik dür dänesi" atly ada Kazanyň federal uniwersitetiniň özbegistanly studenti Sabina Musaýewa mynasyp görüldi. Ikinji orny bolsa Russiýadan bolan Kazanyň tehniki uniwersitetiniň studenti Anjelina Gurbanowa, üçünjiligi bolsa Kazanyň federal uniwersitetiniň studenti, Wetnamdan Do Nýung eýeledi.
Bäsleşikde beýleki orunlara mynasyp görlenleriň sanawy şeýle:
- "Sadalyk gözeli" - Zarina Mirzoýerowa (Tajigistan)
- "Romantiki gözeli" - Dilibaar Rahatowna (Hytaý, Sintszýan - Uýgur özygtyýarly sebiti)
- "Görnüklilik gözeli" - Rudzu Randrianantenaina (Madagaskar)
- "Erudisiýa gözeli" - Anastasiýa Safiullina (Orsýet, Tatarstan respublikasy)
- "Syrlylyk gözeli" - Elnura Jumalyýewa (Gyrgyzystan)
- "Ýylgyryş gözeli" - Anhela Korredor (Kolumbiýa)
- "Ylham gözeli" - Sabina Musaýewa (Özbegistan)
- "Özüne çekiji gözel" - Jennet Möwlamowa (Türkmenistan)
- "Özboluşly gözel" - Aýnagül Surgaliýewa (Gazagystan)
- "Tutanýerlilik gözeli" - Bhawika Mirçandani (Hindistan)
- "Grasiýa gözeli" - Çao Çensi (Hytaý)
- "Asyllylyk gözeli" - Do Nýung (Wetnam)
- "Owsun gözeli" - Musasa Wiktuar Bukasa (Kongo)
- "Mynasyplyk gözeli" - Anjelina Gurbanowa (Orsýet)


text:
5-nji aprelde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň bilim, saglygy goraýyş hem-de syýahatçylyk we sport pudaklarynyň ýolbaşçylary bilen maslahat geçirdi.
Maslahatda prezident ýurtda bu pudaklarda soňky ýyllarda gazanylan tejribeleri, ýaşlaryň ylymly-bilimli, hünärli, beden we ruhy taýdan sagdyn bolup ýetişmegi üçin ulanmagy tabşyrdy. Şeýle-de prezident her bir okuwçynyň hökman üç dili bilmelidigini, hökmany suratda sportuň haýsy hem bolsa bir görnüşi bilen meşgullanmalydygyny aýtdy.
Häzir Türkmenistanda sport desgalaryny gurmak üçin 5 milliard amerikan dollaryndan gowrak möçberde pul goýberilýär. Berdimuhamedow fewralda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde 2011-nji ýylda gurluşyk işlerine 7 milliard amerikan dollarynyň harçlanjakdygyny aýtdy. Öz wagtynda ýurduň öňki prezidenti-de 10 ýylyň dowamynda gurluşyga 22 milliard dollaryň goýberilendigini mälim edipdi.
Gözellik we ykdysadyýet
“Häkimiýetleriň maksady paýtagt Aşgabady dünýäniň iň gözel şäherine öwürmek bolsa, bu çykdajylar ykdysady nukdaýnazardan dogry däl” diýip, aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew aýdýar: “Sebäbi gymmatbahaly gurluşyklar ýurduň ykdysadyýetini ösdürmegiň deregine ony yza tesdirýär. Gurulýan uly-uly myhmanhanalar we beýleki obýektler 5-10 ýylyň dowamynda hem özüni ödemez”.
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki başlygy Hudaýberdi Orazow Berdimuhamedowyň ýaşlaryň bilim derejesini ösdürmek, ýaşlary ruhy bedeni taýdan sagdyn ýetişdirmek ugrunda edýän aladasy gowudygyny aýdýar, emma bu ýerde pudaklara goýberilýän puluň maksada laýyk ulanylmagy möhümdigini nygtaýar.
“Býujet düzülende halkara düzgün boýunça düzülse, pul maksada laýyk harç edilse, bu ýagdaýda her bir pudaga goýberilen pul peýda getirýär we halk üçin bähbitli bolýar. Emma býujetiň häzirki harç edilişinden halka peýda bolar diýip, men aýdyp biljek däl” diýip, Orazow belleýär.
Orazow ilki bilen ýurtda kiçi we orta biznese ýol açyp, hususy kärhanalara kömek etmelidigini, ikinjiden sosial sfera üns bermelidigini aýdýar: “Bilim we saglyk, medeniýet sistemalaryny hökümet düzgüni boýunça ýola salmaly, galdyrmaly. Häzirki döwürde ekologiýa meselesi-de möhüm meseleleriň biri bolup durýar. Halky arassa agyz suwy bilen üpjün etmäge býujetden pul goýberilse, maksada laýyk bolardy”.
Merkezi Aziýa
Astanadaky Halkara uniwersitetiň mugallymy, ykdysatçy Saparbaý Jubaýew eýeleýän meýdany we halky Turkmenistanyňkydan 2-3 esse uly bolan gonşy Gazagystanda sporty ösdürmek üçin umumy býujetiň diňe 3%-niň harçlanýandygyny aýdýar.
Jubaýewiň pikirine görä, Türkmenistan birnäçe uly stadionlary ýa-da sport komplekslerini gurýan bolsa, beýle uly pul harajatlarynyň harçlanmagy mümkin. Emma Žubaýew 5 milliard pul sarp edilip guruljak sport obýektleriniň türkmen halky uçin bähbitli boljakdygyna ynanmaýar.
“Sebabi Merkezi Aziýa halklary sportuň diňe käbir görnüşlerine gyzyklanýarlar. Beýleki sport görnüşleri üçin milliardlap pul sarp edip, stadionlar gurlany bilen bizden çempionlaryň çykmagy kyn. Meselem, Daşkentde hokkeý oýny üçin gymmatbahaly uly köşk guruldy. Emma şol gurluşyk özüni ödemedi. Almatada hem edil şonuň ýaly” diýip, Jubaýew aýdýar.
Ykdysatçy Jubaýew Merkezi Aziýa halklary üçin sportuň özlerine mahsus göreş, at çapyşyk, boks, futbol we beýleki görnüşleri üçin pul harçlamalydygyny, ýöne sportuň bu görnüşleri üçin gurluşyga köp puluň harç edilmejekdigini sözünin üstüne goşdy.


text:
Şenbe güni Gyrgyzystana sapar edýän Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň kömekçisi Robert Bleýk Gyrgyzystanyň häkimiýetlerini ýurdy terk etmäge mejbur bolan müňlerçe bosgunlaryň howpsuz ýagdaýda yzlaryna dolanmaklaryny üpjün etmek üçin ähli zerur şertleri döretmeklige çagyrdy.
Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetiniň başlygy Roza Otunbaýewa bilen Bişkekde geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden bu çykyşynda Robert Bleýk Gyrgyzystanyň geçiş hökümetiniň häzirki ýagdaýda ýurtda ynam we howpsuzlyk atmosferasyny döretmeginiň örän möhümligini nygtady.
Şeýle hem, ol Birleşen Ştatlaryň Gyrgyzystana 32 million dollarlyk gumanitar ýardam bermekçidigini aýtdy.
Soňky bir hepdeden gowrak wagt bäri Gyrgyzystanyň günortasynda dowam edýän etniki çaknyşyklarda azyndan 200-den gowrak adam ölüp, 2000 töweregi adam hem ýaralandy diýlip hasaplanylýar.
Ýöne ýerli resmiler ölenleriň hakyky sanynyň häzirki deslapky sanlardan onlarça esse köp bolmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
Jenaýatçy toparlaryň hüjümlerinden gaçyp gutulmak üçin Gyrgyzystanyň 100 müňden hem gowrak raýaty Özbegistanyň territoriýasyna geçdi.


text:
Äýnek
Äýnek adamyň gözüniň görmeginiň gowulanmagynda we kütelip başlan gözlere ilkinji kömegi bermekde peýdalydyr. Äýnekler gözleri her dürli zyýanly täsirlerden goramakda ulanylýan optiki abzallardyr. 01 adamlaryň arasynda giňden ýaýranydyr.
Äýnegiň şöhlelendiriş plastinasyna linza, mehanizmi saklaýan bölegine bolsa çarçuwa diýilýär. Linzalaryň mineral "aýnaly" we polimer "plastiki" ýaly görnüşleri hem bar.
Günden goranyş äýneklerini Orta Aziýanyň we Amerikanyň ýaşaýjylary ilkinji bolup ýasapdyrlar. Äýneklere göz üçin inçejik dilik goýlup, sapyny haýwanlaryň süňk-lerinden ýa-da agaç gabygynyň böleklerinden ýasapdyrlar. Mundan başga-da XII asyrda Günden goraýyş äýnekleri Hytaýda peýda bolup başlapdyr. Äýnek peýda bol-manka, gözleriň gowy görmekleri üçin ýalpyldadylan kristallary ýa-da aýna böleklerini ulanypdyrlar.
Äýnek XIII asyrda Salwino D'Armate tarapyndan 1284-nji ýylda Italiýada oýlanyp tapylyp-dyr.
1352-njiýyldadindarTommazo da Modena tarapyndan ýasalan äýnek häzir Trewizo (Italiýa) ybadathanasynda saklanýar.
XVI asyrdan öň adamlar diňe uzakdan gowy görýän äýnekleri, soňra bolsa ýakyndan gowy görýän çukanak aýnaly äýnekleri ulanyp başlapdyrlar. Äýnek Hytaýa arap we pars täjirleri tarapyndan getirilipdir.
Napoleon Müsür ekspedisiýasy üçin 2 million töweregi Günden goraýyş äýneklerini sargyt edipdir. Ol her bir esgere gara äýnegi dakmagy tabşyrypdyr.Äýnek saýlananda, görejiň ýitiliginiň saklanmagyna we gözüň görejiniň bozulmazlygyna üns berilmelidir.


text:
3-nji dekabrda Gazagystanyň Boraldaý şäherçesinde ýüze çykan çaknyşykda ýedi adamyň heläk bolandygy aýdylýar. Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň wekili 4-nji dekabrda Astana şäherinde geçirilen metbugat konferensiýasynda çykyş edip, çaknyşygyň ýurduň Milli howpsuzlyk komitetiniň işgärleri bilen terrorçy toparyň agzalarynyň arasynda bolandygyny aýtdy.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň wekili Nurdöwlet Suindikow 4-nji dekabrda Astana şäherinde geçirilen metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Gazagystanda ýene bir jenaýatçy toparyň ýok edilendigini habar berdi.
3-nji dekabrda agşam sagat 7.30-da Almaty welaýatynyň Iliý raýonynda ýerleşýän Boraldaý şäherçesinde agyr jenaýaty amala aşyranlykda güman edilýän adamlary tussag etmek boýunça geçirilen operasiýa wagtynda jenaýatçylar hukuk goraýjylara garşylyk görkezdiler. Netijede bolan ok atyşykda Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň “Arystan” atly ýörite gullugynyň iki işgäriniň heläk bolandygy habar berildi.
Resmi maglumatlara görä, jenaýatçylar obadaky öýleriň birinde gabalypdyrlar. Bu wakanyň bolan ýeriniň golaýyndaky öýleriň ýaşaýjylarynyň wagtlaýynça ewakuasiýa edilendigi aýdylýar.
Boraldaý şäherçesiniň ýaşaýjysy Gazagystanyň KTK telekanaly bilen söhbetdeşlikde şeýle wakany ömründe ilkinji gezek başdan geçirýändigini, ok atyşygyň, bomba partlamalarynyň özlerini, ýagny Gazagystanyň asuda ilatyny gorkuzýandygyny aýtdy.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň wekili Suindikow 3-nji dekabrda öldürilen terrorçylaryň 8-nji noýabrda Almaty şäherinde iki polisiýa işgärini öldürendiklerini aýdyp, jenaýatçylaryň Almaty şäherinde başga-da zorlugy planlaşdyrandyklaryny mälim etdi.
Terrorçy toparlaryň sany artýar
Soňky döwürde Gazagystanda yzly-yzyna üsti açylýan terrorçy toparlaryň sany gitdigiçe artýar. Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň wekili Suindikow Boraldaý şäherçesinde üsti açylan terrorçy topara 1977-nji ýylda doglan Aržan Haseniň ýolbaşçylyk edendigini, onuň şu ýylyň 28-nji oktýabrynda terrorçylykly topary gurnanlykda aýyplanandygy we bu jenaýat boýunça tussag etmek üçin onuň gözlenilýändigini aýtdy.
Ýerli synçylaryň pikiriçe, Gazagystanda “Dini guramalary hasaba almak” baradaky täze kanun kabul edilensoň, ýurtda terrorçylykly hüjümler bilen bagly wakalar köpelipdir. Olary gurnamakda aýyplanýanlaryň ýaşynyň hem kiçidigi bellenilýär. Mysal üçin, gazak resmileri Gazagystanyň Gyrgyzystan bilen serhetdeş Taraz şäherinde 12-nji noýabrda bolan ganly wakany 34 ýaşly Kariýew atly adamyň amala aşyrandygyny habar berdiler. Bu wakada gazak häkimiýetleri tarapyndan “jyhadçy” diýlip atlandyrylanyň hüjümi netijesinde 7 adam, şol sanda 5 polisiýa işgäri heläk bolupdy.
Gazagystanyň Baş prokuraturasynyň wekili Boraldaý şäherçesinde şu gezekki ýüze çykan waka dini akymlaryň dahylynyň entek doly anyklanmandygyny, ýöne ony anyklamak üçin derňewiň geçirilýändigini belledi.
4-nji dekabrda Astanada geçirilen metbugat konferensiýasynda terrorçy topary ele salmak maksady bilen gurnalan operasiýanyň dowamynda bu topara degişli bäş adamynyň hemmesiniň öldürilendigi aýdyldy.
Resmi Astana Almaty welaýatynda howpsuzlyk gulluklarynyň ýokary hüşgärlik ýagdaýyna getirilendigini mälim edýär.


text:
Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Abadi ýurduň sud sistemasyny tutuşlygyna reforma etmelidigini aýdýar.
Yraklylar onuň korrupsiýa garşy pikirlerini köçelere çykyp, şatlyk bilen garşy aldylar, ýurduň baş ruhanysy bolsa indiki nyşananyň sud sistemasy bolmalydygyny aýtdy.
Parlament Abadiniň şu hepde hökümeti arassalamak boýunça geçiren reformalaryny biragyzdan tassyk etdi, 14-nji awgustda köçelere çykan müňlerçe yrakly Abadyni öwüp, beýleki syýasatçylaryň bir toparyny tankyt etdi.
Abadiniň programmasy hökümetiň tutuş bir gatlagyny sypyryp aýyrýar, mezhep we partiýa kwotalaryny çäklendirýär, korrupsiýa derňewlerini gaýtadan açýar we regional hem welaýat ýolbaşçylaryna ygtyýar berýär.
Emma sud sistemasy gözden düşürilipdi. Ýurduň şaýy ruhanysy aýatolla Ali Sistany Abadiniň çäreleri kabul edileninden soňky ilkinji çykyşynda sud reformalaryna çagyrdy.
Abadi şondan birnäçe sagat soň sud sistemasynyň garaşsyzlygyny we abraýyny ýokarlandyrmak üçin hem berk çäreleri görmegi buýurdy.


text:
Geçen hepdäniň dynç günleri Aşgabatda Türkmenistanyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanan sport çäreleriniň ençemesi geçirildi. Olaryň arasynda durky täzelenen sport desgalarynyň açylyşy, sportuň 20-den gowrak görnüşleri boýunça toplumlaýyn ýaryşlar we kabaddi oýny boýunça Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryş bar.
Türkmen Oba hojalyk uniwersitetiniň durky täzelenen sport desgalarynyň birnäçesiniň — stadionyň, kiçi futbol, basketbol, tennis meýdançalarynyň we bedenterbiýe-sagaldyş toplumynyň açylyş dabarasy boldy. Dabara Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň, Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň, Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, hormatly ýaşulular, ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, mugallymlary we talyplary gatnaşdylar.
Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň “Hazyna” we Türkmen döwlet binagärlik-gurluşyk institutynyň “Binagär” toparlarynyň arasynda geçen woleýbol duşuşygy hem köpleriň ünsüni özüne çekdi. Bu toparlar badalga alan talyplar uniwersiadasynyň çäklerindäki ýaryşyň finalynda duşuşdylar. Olara, ahyrky netijede üçünji orna mynasyp bolan Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň woleýbolçylaryndan öňe geçmek başartdy. “Binagär” toparynyň ýokary milli woleýbol ligasynda çykyş edip, altyn medal ugrunda göreşýändigi, “Hazynanyň” bolsa Türkmenistanyň çempionatynyň indiki möwsüminde çykyş etmäge taýýarlanýandygy bellärliklidir.
Woleýbol we milli göreş boýunça ýaryşlardan başga-da futbol, basketbol, ýeňil atletika, uly we stol üstünde oýnalýan tennis, kiçi futbol, küşt we düzzüm milli oýny boýunça ýoldaşlyk duşuşyklary geçirildi.
Sport hünärmenleriniň pikirine görä, Türkmen oba hojalygy uniwersitetiniň durky täzelenen meýdançalary zerur ölçeglere laýyk gelmek bilen, milli derejedäki islendik ýaryşlary kabul etmäge ukyplydyr.
.... Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň meýdançalarynda ýurdumyzyň ýokary okuw mekdepleriniň talyplarynyň arasynda sportuň 20-den gowrak görnüşi boýunça toplumlaýyn ýaryşlar geçilýär. 6-njy dekabrda bu ýerde sagdyn durmuş ýörelgelerine eýerýän ildeşlerimiziň müňlerçesini ýygnan bu ýaryşyň dabaraly açylyşy boldy.
Ýaryşlar şu aýyň ahyryna çenli dowam edip, olar Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň tapgyrlarynyň biri bolup durýar. Şeýle bäsleşikleriň yzygiderli geçirilmegi Aziada—2017-niň guramaçylary üçin tejribe toplamaga, öňde boljak Aziadany ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmäge taýýarlanmak babatda zerur bolup durýar.
Geçen ýekşenbe güni sportuň üç görnüşi boýunça – küşt, tennis we gandbol boýunça ýeňijiler we baýrakly orny eýelän türgenler kesgitlenildi. Häzirki pursatda Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň topary öňde barýar. Ýöne bu ýagdaýyň üýtgemegi ahmal. Çünki, öňde ýene-de sportuň 18 görnüşi: milli göreş, futbol, basketbol, stol üstünde oýnalýan tennis, bilýard we beýlekiler boýunça ýaryşlar bar.
.... “Galkynyş” sport toplumynda geçen kabaddi boýunça erkekleriň we zenanlaryň arasynda Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryş ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabatdan bolan toparlary özüne ýygnady. Erkekleriň arasynda geçen ýaryş örän çekeleşikli geçdi. Ýaryşda Daşoguz welaýatynyň topary final duşuşygynda Aşgabat şäheriniň toparyny 49:46 hasabynda ýeňip, ilkinji gezek altyn medala mynasyp boldy.
Tirkeş Toýlyýewiň ýolbaşçylygynda sportuň bu görnüşi bilen meşgullanýan ýurdumyzyň demirgazyk sebitiniň türgenleriniň üstünligine toparyň ökde oýunçysy Jelil Ýazgulyýewiň goşandy uludyr. Häzir bu daşoguzly türgen Türkmenistanyň Milli ýygyndysynyň düzümine girmäge dalaş edýän esasy türgenleriň biridir.
Zenanlaryň arasyndaky ýaryşda garaşylmadyk netijeler bolmady. Aşgabadyň topary, garaşylyşy ýaly, nobatdaky ýeňşini gazandy. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Orif Buharakowyň şägirtleri Lebap welaýatyndan gelen türgenleri 41:33 hasabynda ýeňmegi başardylar.
Kabaddi oýny bilen meşgullanýan türkmen türgenlerine şu ýyl ýene bir synag garaşýar. Dekabryň aýagynda paýtagtymyzda Aşgabadyň açyk kubogy ugrunda ýaryşlar geçiriler. Onda güýçlüler özleriniň güýçlüdigini ýene bir gezek subut etmek üçin, ýeňilenler bolsa ýeňiş gazanmak üçin göreşerler.


text:
Hytaý ýewrozonanyň bergi krizisini çözmäge hemaýat etmegi teklip etdi. Bu teklip Pekinde geçirilen Hytaý-Ýewropa Bileleşigi sammitiniň dowamynda edildi.
Hytaýyň premýer-ministri Wen Jiabo şeýle çykyş etdi:
—Hytaý bilen Ýewropa köp ugur boýunça strategiki hyzmatdaşlardyr. Kyn günleriň dowamynda biz özara ylalaşmaly we umumy bähbitler ugrunda hyzmatdaşlyk etmeli. Munuň netijesinde iki tarapyň esasy bähbitleri hem kada girer.
Ýewropa Komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barrozo bolsa, Hytaýyň we Ýewropa Bileleşiginiň ykdysady geljeginiň “özara baglanyşyklydygyny” aýtdy.
Hytaýda dünýäniň iň uly daşary ýurt alyş-çalyş ätiýaçlandyryş serişdeleri bar. Ýewropa Bileleşiginiň liderleri hem özleriniň ätiýaçlandyryş fondy üçin zerur bolan 500 milliard ýewrolyk serişdeleriň bir bölegini Hytaýdan aljak bolýarlar.


text:
Täjigistanyň Jylyköl etrabynyň resmi häkimiýetleri täjik okuw kitaplaryny türkmen diline terjime etmek üçin pul serişdesini berdi.
Jylyköl etrabynyň häkiminiň orunbasary Mehrinniso Nasrullaýewa şu wagt etrabyň mekdeplerinde okaýan iki müňden gowrak türkmen okuwçylarynyň öz ene dilinde okamaklary üçin okuw kitaplarynyň ýokdugyny aýdýar.
Onuň sözlerinden çen tutulsa, etnik türkmenlerden ybarat bolan ýerli mugallymlardan, täjik okuw kitaplaryny türkmen diline terjime etmek üçin ýörite iş topary döredildi we ol topar öz işine başlady. Döredilen topar eýýäm üç okuw kitabyny terjime edip, çapa taýýarlady.
“Biz 1-nji klasdan 11-nji klasa çenli ähli okuw edebiýatyny terjime ederis. Bu iş üçin etnik türkmenlerden bolan iň gowy mugallymlar toplandy we olaryň arasynda iki sany ylymlaryň kandidaty hem bar. Biz terjime edýän mugallymlaryň galam hakyny töleýäris, Türkmenistanyň Täjigistandaky ilçihanasy bolsa, okuw kitaplarynyň Türkmenistandaky çaphanalarda çap edilmegini maliýeleşdirýär” diýip, Nasrullaýewa belledi.
Täjigistanyň iň uly türkmen jemgyýeti, 20 müňden gowrak türkmen, Hatlon welaýatynyň Jylyköl etrabynda ýaşaýar.
Şu güne çenli Jylyköl etrabynda türkmen çagalary üçin ýedi sany mekdep işleýärdi. Ýöne mekdep resmilerine we çagalaryň ene-atalaryna soňky ýyllarda türkmen dilindäki okuw kitaplarynyň ýetmezçilik etmegi uly alada bolup geldi.
Jylyköl etrabynyň Ergaş Sultanow oba geňeşliginiň ýaşaýjysy, etnik türkmen Töre Jumaýew, Türkmenistanda latyn elipbiýine geçilenligini we munuň Täjigistanyň türkmen çagalary üçin kynçylyk döredýändigini, şonuň üçin Türkmenistandan okuw kitaplaryny getirmeklik bilen problemanyň doly çözülmejekdigini aýdýar.
Türkmen diasporasynyň wekilleri täjik hökümetine türkmen dilindäki okuw kitaplarynyň ýetmezçiligi babatyndaky problemanyň çözülmegini haýyş edip, ýüz tutdular. Sebäbi Täjigistanyň kanununlary etnik azlyklara öz ene dillerini ulanmaga we ony gorap saklamaga kepil geçýär.
Türkmenistanyň ilçihanasy
Şol bir wagtyň özünde-de, Türkmenistanyň Duşenbedäki ilçihanasynyň bellemegine görä, türkmen hökümeti Jylyköl etrabynyň türkmen çagalary üçin 3 müň orunlyk mekdep gurmagy planlaşdyrýar. Meşhur klassyk türkmen şahyry Magtymgulynyň heýkeli bilen bezeljek mekdebiň gurluşygy eýýäm şu ýylyň fewral aýynda başlanýar.
Türkmenistanyň ilçihanasy mekdebiň gurluşygyny maliýeleşdirmek bilen bir hatarda, bu täze mekdebi türkmen dilinde bilim berjek mugallym kadrlary bilen üpjün etmegi-de öz üstüne aldy.
Türkmen dilindäki okuw kitaplarynyň we türkmençe okadýan mugallymlaryň ýetmezçiligi, köp ene-atalary öz çagalaryny täjik mekdeplerine bermäge mejbur etdi. Mundan başga-da, respublikanyň çäginde türkmenler üçin mekdebi gutaransoň, okuwyny türkmen dilinde dowam etdirmekleri üçin ýokary okuw jaýlary-da ýok.
Ýöne Jylyköl etrap häkimliginiň wekili Ruzimat Siýahakow ýerli türkmenleriň öz zähmetsöýerligi we ýokary bilim almaga ymtylyşy bilen tapawutlanýandyklaryny aýdýar. Her ýyl ýerli türkmen mekdepleriniň uçurymlarynyň 80%-i ýokary okuw jaýlaryna okuwa girýär. Jylyköl etrabynyň iň meşhur lukmanlary hem etnik türkmenlerdir.
Türkmenleriň öz ene dilini we däp-dessurlaryny gorap saklamaga çynlakaý üns berýändikleri duýulýar. Türkmenleriň Täjigistanyň territoriýasyna göçüp gelmeginiň 400 ýyllyk taryhy bar.
Olaryň köp bölegi Hatlon welaýatynyň Jylyköl etrabynda ýaşaýar. Ol etrap Duşenbe şäheriniň 160 kilometr günortasynda ýerleşýär we ol ýeriň ýaşaýjylary bagbançylyk, halyçylyk bilen meşgullanýarlar hem-de özleriniň milli däp-dessurlaryny saklamakda meşhurlyk gazandylar. Diňe nar öndürmek boýunça-da Jylyköl etrabynyň türkmenleri tarapyndan 42 daýhan birleşigi döredildi. Olarda bir ýylda onlarça tonna gowy hilli önüm öndürilýär.
Etnik türkmenler özleriniň ýazylmadyk kanunlarynyň bardygyny hem aýdýarlar. Bularyň biri – gelin saýlananda, diňe türkmen gyzyny saýlamakdan ybarat. Jylyköl etrabynyň abraýly zenany Mähri Myradowa ene-atalaryň öz perzentlerine diňe öz milletiniň we dininiň wekillerine öýlenmegi ýa-da durmuşa çykmagy ündeýändiklerini aýdýar.
Jylyköl türkmenleriniň köp böleginiň ýokary bilimlidigine garamazdan, hatda ýerli geňeşlikleriň deputatlarynyň arasyndaky türkmenleri-de häzirlikçe barmak basyp sanaýmaly.


text:
Pakistanyň hökümeti Owganystanda 12 ýyla golaý wagt bäri dowam eden urşuň soňuna ýetmäge kömek etmek üçin "Talyban" hereketiniň öňki ýokary derejeli komandiri Mullah Abdul Gani Baradary tussaglykdan boşatjakdygyny habar berdi. Bu habary owgan hökümeti gowy garşylady.
Owganystanyň daşary işler ministrligi Baradaryň tussaglykdan boşadylmagy owgan parahatçylyk prossesiniň öňe gitmegine kömek eder diýýär.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň sözçüsi bolsa, Baradaryň tussaglykdan ýakyn wagtda boşadylmagyny umyt edýändigini aýtdy.
Owgan hökümetiniň parahatçylyk gepleşiklerini alyp barýan resmileri, mundan ozal Baradaryň tussaglykdan boşadylmagy üçin Pakistanyň hökümetine ençeme sapar çagyryş edipdi.
Baradar “Talyban” hereketiniň Pakistanda tussag edilen iň ýokary derejeli wekili bolup, şeýle-de ol söweşiji hereketini döredenleriň biridir.
Sişenbe güni Pakistanyň ýokary derejeli resmisi Baradary tussaglykdan boşatmak barada karara gelindi, ýöne onuň haçan goýberiljekdigi kesgitlenilmedi diýdi.
Şeýle-de, ol Baradaryň Pakistanda tussaglykdan boşadyljakdygyny, emma onuň owgan hökümetine gowşurylmajakdygyny sözüne goşdy. Owganystan Baradaryň Kabula berilmegini tama edýärdi.


text:
DIFUZ ZÄHERLI ZOB – ENDOKRINOLOGIÝANY ÄHMIÝETINDE KÖP DUSÝANKESELLERIň BIRIDIR. BU KESEL , ADATÇA TUTUşLYGYNA ULALAN GALKAN GÖRNüşLI MÄZ TARAPYNDAN TIREOID GORMONLARYNYň DURNUKLY PATOLOGIKI GIPERSEKRESIÝASY BILEN HÄSIÝETLENÝÄN AUTOIMMUN KESELDIR.HÄZIRKIZAMAN ENDOKRINOLOGIÝA YLMYNDA GALKAN şEKILLI MÄZIň ANATOMO- FIZIOLOGIÝASY, ONUň ORGANIZMDE YERINE ÝETIRÝÄN FUNKSIÝASY, TIREOID GÖRMÄNLAR WE OLARYň ORGANIZMDÄKI AHMIÝETI, TIREOID GORMONLARYň SINTEZI , ONUň MERKEZI NERW ULGAMY HEM-DE GIPOTALAMO-GIPOFIZAR ULGAMLAR TARAPYNDAN SAZLANYşY, BU GORMONLARYň BIOHIMIKI GURLUşY, ORGANIZMDÄKI ZOBYň KATABOLIZMI BELLI BIR DEREJEDE ÖWRENILDI.BU BOLSA DIFFUZ ZÄHERLI ETIOLOGIÝASYNA WE PATOGENEZINE DüşüNMEKLIGE, KESELI BEJERMEK üçIN OPTIMAL TAKTIKANY SAÝLAP ALMAKLYGA ÝARDAM BERÝÄR.DIFFUZ ZAHERLI ZOB KESELI ÖZüNE ÇYNLAKAÝ ÇEMELESILMEGINI TALAP EDÝAR. SEBäBI ÖZ WAGTYNDA, KWALIFISSIRLENEN TERAPEWTIKI KÖMEK BERILMEDIK ÝAGDAÝYNDA KESEL AGYR NETIJELERE WE MAÝYPLYGA GETIRIP BILÝAR.
Görnüşleri-ZOBYň MOÇBERI WE TIREOTOKSIKöZ SINDROMYNYň AGYRLYK DEREJESI ESASYNDA GöRNüşLERE BöLüNÝÄR:
1)SUBKLINIKI GÖRNüşI (YEňIL GEÇÝÄN)- KLINIKI YüZE ÇYKMALARY AÇYK BOLMAÝAR, GORMONAL BARLAGLARYň ESASYNDA ANYKLANÝAR.
2)AÇYK BILDIRÝAN (MANIFEST,ORTA AGYRLYKDAKY) TIREOTOKSIKOZDA KESELIň AÇYK BILDIRÝAN ALAMATLARY BAR.
3)ÇYLşYRYMLAýYN(AGYR GEçYAN) GORNüşINDE GAÝRA üZüLMELER BAR(TIRPILDEÝäN ARITMIÝA, YüREK ÝETMEZçILIGI,PARINHIMATOZ AGZALARYň DISTROFIKI üÝTGEşMELERI,PSIHOZ,BEDENIň AGRANYNYň EP-ESLI AZ BOLMAGY).
Sebäbi we gelip çykyşy -DIFFUZ ZäHERLI ZOBUN ETIOPATOGENIZINIň ESASYNDA IMMUNOLOGIKI BOZULMALAR DURYAR .DIFUZ ZäHERLI ZOBYN GELIP ÇYKYşYNYň ESASYNDA ÄHTIMAL , TIREOTROP GORMONYN RESEPTORLARYNA AUTOANTITELALARY STIMULIRLEÝAN IMMUN ULGAMYNYň DOGABITDI DEFEKTI ÝATÝAR. AÝALLAR ERKEKLERE GöRä 5-10 ESSE KÖP KESSELLEÝäRLER. DIFFUZ ZäHERLI ZOB KöPLENç ÝAş WE ORTA ÝAş DöWüRLERDE MANIFESTIRLEÝÄR
Kliniki keşbi-GALKAN şEKILLI MäZ ADATÇA IKI BöLEGINIň WE BIRIKDIRIJI BOÝNUNYň HASABYNA ULALÝAR, AGYRYSYZ WE MAÝYSGAK BOLÝAR. ESASY KLINIKI BOZULMALAR POLIORGANIKI BOLUP, ONDA KöP ORGANLARYň IşINIň BOZULMALARY BOLUP GEÇÝäR.ÝüREK-GAN DAMAR ULGAMY TARAPYNDAN -ESASAN,SEÝREK PAROKSIZMAL SINUS TAHIKORDIYASY, EKSTRASISTOLIYA, SEÝREK DURNUKLY TIRPILDEÝäN ARITMIÝA BOLYAR. KÖPLENÇ SISTOLIKI ARTERIAL GIPERTONIÝASY, MIOKARDIODISTROFIÝA, ÝüREK ÝETMEZÇILIGI ÝALY ÇYLşYRYMLAşMALAR ÝüZE ÇYKÝAR. AUSKULTATIW- ÝüREGIň SESLERI GüÝÇLI, ÝüREGIň DEPESINDE SISTOLIKI SYGYLDYSY EşIDILÝÄR. KATOBOLIKI SINDROMLARDAN: HORLANMA (ARRYKLAMA), SUBFEBRILITET, DERINIň GYZGYNLYGY, DERLEMEKLIK ÝALY ALAMATLAR BELLENILÝäR. MERKEZI NERW ULGAMY TARAPYNDAN-ÝOKARLANAN GYJYNDYRYJYLYK, ÝUKA-GäWUNLILIK (AGLAMSAKLYK), ALNASAKLYK, MAZINIň ALAMATY (OňE UZADYLAN ELLERIň BARMAKLARYNYň TITREMEKLIGI), BüTIN BEDENIň TITREMEKLIGI, GöZ ALAMATLARY (GöZüň WEGETATIW INNERWASIýASYNYň BOZULMAGY): EKZOFTALM, GREFIN ALAMATYň BOLMAKLYGY (ÝOKARY SEREDENDE ÝOKARKY GABAGYň REňKI GöZüň GARAJYGYNDAN YZA GALMAGY), KOHERIN ALAMATY (şOňA MEňZEş, EMMA AşAK SEREDENDE), MEBINSYň ALAMATY (ÝAKYN ARALYKDA GöZüNI BIR ÝERE DIKIP BILMEZLIK), ZOFRUANYN ALAMATY (ÝOKARY SEREDENDE MAňLAÝDA ÝYGYRDYň BOLMAZLYGY)BOLÝAR. EKTODERMAL BOZULMALAR: DYRNAKLARYň DöWLEGENLIGI, SAÇLARYň DüşMEGI: DERI ÇYGLY, ÝYLY, ELASTIK, MAHMAL ÝALY. IÝMIT SIňDIRIş ULGAMY TARAPYNDAN- IşDäNIň ýOKARLANMAGY, GARYNDA AGYRY, DURNUKSYZ ULY TARET, TIREOTOKSIKI GEPATOZBOLYAR. ENDOKRIN MAZLER: YUMURTGALYKLARYN AMENOREYASYNA CENLI DISFUNKSIYASY, FIBROZ-HALTA MASTOPATIYALARY, TIROGEN OTNOSITEL, YAGNY KORTIZOLYN KADALY YA-DA YOKARLANAN SEKRESIYASYNDA BOWREK USTI MAZLERIN YETMEZCILIGI (MELANODERMIYA, GIPOTONIYA)BOLYAQR. DIFFUZ TOKSIKI ZOBYN UGURDAS KESELLERI: ENDOKRIN OFTALMOPATIYASY (50-60% NASAGLARDA), PRETIBIAL MIKSIDEMASY (1-4% NASAGLARDA, INJIGIN ON TARAPYNYN SUWLULANMASY, GATAMAGY WE DERININ GIPERTROFIYASY), AKROPATIYA (ORAN SEYREK: DABANLARYN WE ELIN PENJELERININ PERIOSTAL OSTEOPATIYASY RENTGENOLOGIKI BARLAGYNDA “SABYN KOPURJUGINI” YATLADYAR). TIREOTOKSIKI KRIZ- URGENT KLINIKI SINDROM BOLUP AGYR TIREOTOKSIKOZYN BOWREK USTI MAZLERIN TIROGEN YETMEZCILIGI BILEN UTGASMAGY-DYR. ESASY SEBABI- DEGISLI DAL TIREOSTATIKI TERAPIYA BOLUP DURYAR. YUZE CYKMAGYNA HIRURGIKI OPERASIYALAR, INFEKSION WE BEYLEKI KESELLER SEBAP BOLYAR. KLINIKI TAYDAN TIREOTOKSIKOZ PSIHOZA CENLI BARYP YETYAN BIRAHATLYK, CENDEN ASA HEREKET ISJENLIGI, APATIYA WE DEZORIYENTASIYA, GIPERTERMIYA (40 GRADUSA CENLI), DEM ALYSYN KYNLASMAGY, YUREK SEBITINDE AGYRY, GARYNDA AGYRY, YUREK BULANMA, GUSMAK, YITI YUREK YETMEZCILIGI, GEPATOMEGALIYA, TIREOTOKSIKI KOMA YALY ALMATLAR BILEN YUZE CYKYAR.
Kesgitlemek-KESELI KLINIKI TAYDAN KESGITLEMEKLIK ONUN YUZE CYKYSYNA, GORMONAL BARLAGLARA, ULTRASES BARLAGLARYNYN NETIJESINE GALKAN SEKILLI MAZIN ULULYGYNA WE TUTUSLYGYNA ESASLANYAR. SSINTOGRAFIYADA GALKAN GORNUSLI MAZIN DOKUMASYNYN TUTUSLYGYNA RADIOIFARM RADIOAKTIW MADDASYNY OZUNE YYGNAYANDYGY KESGITLENYAR.
Bejergisi-DERMAN TERAPIYASY: MERKOZOLIL ILKI BASDA 30-40 MG. GIJE-GUNDIZIN DOWAMYNDA, __- ADRENOBLOKATOR(ATENOLOL-100MG. GIJE-GUNDIZ DOWAMYNDA) UTGASDYRMALY, HER HEPDE, SON HER AYDA, GANYN LEYKOSITLERIN DEREJESINE GOZEGCILIK ETMEK BILEN; KEM-KEMDEN ALAMATLARYN AYRYLYP BASLAMAGY BILEN (2-3 HEPDEDEN) __-ADRENOBLOKATORY YUWAS-YUWASDAN AYYRMALY, MERKOZOLILIN DOZASY HEM GOLDAW TERAPIYA CENLI AZALDYLYAR (5-10 MG. GIJE-GUNDIZ DOWAMYNDA) WE OL 1,5 YYL KABUL EDILYAR (CAGALARDA 2 YYL). DERMAN TERAPIYASYNDAN SON KESELIN GAYTALANMAGY 40% GOLAY. GOWRELILIK DOWRUNDE DIFFUZ ZAHERLI ZOB BILEN KESELLANDE AMATLY TIREOSTATIKI SERISDE PROPILMIOURASIL MINIMAL GEREK DOZADA (100-300 MG. GIJE-GUNDIZ ) BOLUP DURYAR, YONE GOWRELILIKDE L-TIROKSIN BILEN UTGASDYRYLMAYAR. DIFFUZ ZAHERLI ZOBDA GLUKOKORTIKOIDLER DINE ULY WE KICI OPERASIYALARDA, BOWREKUSTI MAZLERIN TIROGEN YETMEZCILIGINDE, TIREOTOKSIKI KRIZDE BELLENYAR. TIREOTOKSIKI KRIZDE GIDROKORTIZON BASDA 100MG. DAMAR ICINE, SON HER 4 SAGATDA, DEZINTOKSIKASION TERAPIYA (3-5 GIJE-GUNDIZ, PLAZMOFOREZ) UTGASDYRYP BELLENYAR, TIREOSTATIKLERDEN PROPILTIREOURASIL ONAYLY (400-600 MG. GIJE-GUNDIZ DOWAMYNDA), OL BOLMASA MERKOZOLIL (40-60 MG. GIJE-GUNDIZ). MERKOZOLIL BILEN BEJERILENDE AGRANULOSITOZ, ALLERGIKI REAKSIYALAR YALY GAYRAUZULMELER ORAN SEYREK DUS GELYAR. DIFFUZ ZAHERLI ZOBLY NASAGLAR ENDOKRINOLOG WE MASGALA LUKMANYN GOZEGCILIGINDE YYLDA 6 GEZEK BOLMALYDYR, GAYRAUZULMELERI BOLAN YAGDAYDA HER AYDA 1 GEZEK. HER LUKMAN GOZEGCILIGINE GELENDE GANYN WE PESEWIN BARLAGY GECIRILYAR, ELEKTROKARDIOGRAMMA DUSURULYAR. YYLDA 2 GEZEK ULTRA SES BARLAGY EDILYAR. TIREOTOKSIKOZYN ALAMATLARY AYYRYLYP GIDEN SON NASAG ENDOKRINOLOG WE MASGALA LUKMANY TARAPYNDAN 2 YYL DOWAMYNDA GOZEGCILIK EDILMELIDIR.
JEMLEME -DIFFUZ ZAHERLI ZOB BARADA UMMASYZ KOP MAGLUMATLARY MYSAL GETIRMEK BOLARDY.YONE OLARY AHLISI BARADA BEYAN ETMEKLIK BIR SAYTYN CAGINE SYGMAYAR. BU SAYTDA DIFFUZ ZAHERLI ZOB BARADA DINE UGRUKDYRYJY WE UNUMY DUSUNJE BERILYAR. MAKALANY YAZMAKDA TURKMEN DOWLET LUKMANCYLYK INSTITUTYNYN MASGALA MEDISINASY KAFEDRASYNYN WE KINIKI FARMAKOLOGIYA WE ENDOKRINOLOGIYA KURSLY GOSPITAL TERAPIYA KAFEDRASYNA DEGISLI LEKSION MATERIALLARDAN PEYDALANYLDY.
ÝAZAN: LUKMAN-INTERN KLYçEW RUFAT
Ref.iatp.edu.tm/lukmandz
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Anna güni Gyrgyzystanyň geçiş hökümeti ýurduň ozalky prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň Belarusdan Gyrgyzystana ekstradisiýa edilmegini sorap, Belarusyň hökümetine resmi talapnama gönderdi.
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň sudunyň karary bilen, halkara Interpol gullugy Kurmanbek Bakyýewiň ogly Maksim Bakyýewi halkara gözleg sanawyna goşdy. Maksim Bakyew häzirki wagt Latwiýada diýlip çaklanylýar.
Şu ýylyň aprel aýynyň başynda häkimiýetden çetleşdirilen Kurmanbek Bakyýew gysga wagtlaýyn Gazagystana barandan soň, Belarusyň prezidenti Lukaşenkonyň rugsady bilen, Minskä gaçyp barypdy.
Gyrgyzystanyň häzirki wagtlaýyn hökümeti ony azyndan 85 adamyň ölüminde gunäli hasaplaýar.


text:
Rus häkimiýetleri çuň mazmunly habar-maglumatlary bilen ýurduň biznes we syýasy elitasynyň, şol sanda prezident Wladimir Putiniň ýakyn dostlarynyň we maşgalasynyň edýän işleriniň ýüzüniň perdesini syran media toparynyň garşysyna jenaýat işini açdylar.
Moskwa şäheriniň polisiýa derňewçileri Orsýetiň RBK media toparynyň içinde bar diýilýän galplygy derňeýärler.
Milliarder biznesmen Mihail Prohorowyň eýeçiligindäki RBK-niň derňewi Kreml bu kompaniýanyň garaşsyz redaktorlyk çemeleşmesinden nägile bolýar diýen gürrüňleriň giň ýaýran wagtyna gabat geldi.
29-njy aprelde başlanan derňew hakynda Rambler habar gullugy 11-nji maýda, ilkinji bolup habar berdi.
Rambler polisiýanyň kararynyň nusgasyna salgylanyp, häkimiýetleriň «Baýt-Telekomyň» emläginiň 25 prosentiniň ogurlanmagy diýilýäni derňeýändigini habar berdi.
«Baýt-Telekom» RBK media guramasyndan öň iki sany başga umumy paýdaryň eýeçiligindäki firma bolupdy. Polisiýanyň hasaplamalaryna görä, bu firmanyň aksiýa paketiniň bahasy 13.4 million dollara barabar.
RBK-niň sözçüsi Ýegor Timofeýew 11-nji maýda holding özüniň «Baýt-Telekomdaky» aksiýasynyň 75 prosentini 2014-nji ýylda kanun esasynda satdy diýdi. Şeýle-de ol bu söwdanyň kanunylygyny tassyklaýan dokumentleri görkezmäge taýýardygyny aýtdy.
Prohorow RBK-ni 2010-njy ýylda satyn aldy we oňa uly mukdarda serişde harçlady, tejribeli we hormatlanylýan žurnalistleri işe çekdi.
Bu kompaniýa soňky ýyllarda, esasan Orsýetdäki biznes bilen syýasatyň çatryklaryna, ýagny kesişýän ýerlerine gönükdirilen derňewleriň arkasyndan abraý gazandy.
RBK 2015-nji ýylyň ýanwarynda, Kremliň prezidentiň maşgala agzalary baradaky detallary tassyklamakdan uzak wagt bäri ýüz öwürýändigine garamazdan, Putiniň kiçi gyzy diýip bilinýän ýaş aýal Katerina Tihonowa hakynda ýazan ilkinji metbugat neşiri boldy.
Tihonowa häzir Moskwa döwlet uniwersitetinde bir ösüş proektine ýolbaşçylyk edýär.
RBK-niň çap eden makalasynda Tihonowa Putiniň gyzy diýlip aýdylmady, bu pikiri soň žurnalist Oleg Kaşin we oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnyý sosial ulgamlarda aýtdy.
Orsýetiň döwlet mediasynyň başlygy we telewideniýe alyp baryjysy Dmitriý Kiselýow geçen aý efire berlen bir gepleşikde RBK-niň çap eden bir makalasynyň nusgasyny elinde tutup, bu holdingi «Panama kagyzlarynyň» syzdyran maliýe dokumentleri barada has çuň maglumat berip, Birleşen Ştatlara kömek bermekde aýyplady.
Mälim bolşy ýaly, «Panama kagyzlarynda» prezident Putiniň ýaranlarynyň gürrüňi edilýärdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Ärdogan bu ýurtda geçmeli NATO-nyň harby türgenleşigine Ysraýylyň gatnaşmagyna ýol bermezlik baradaky kararyň ýurtdaky jemgyýetçilik pikirine esaslanýandygyny aýtdy.
“Her bir syýasy administrasiýanyň öz halkynyň pikirlerine üns bermegi gerek. Bu bir zerurlyk. Bu meselede men öz halkymyň haýyşyny äsgermezlik edip bilmeýärin” diýip Ärdogan nygtady.
12-nji oktýabrdan 23-nji oktýabra çenli dowam etmeli türgenleşik soňa goýuldy. Aýdylyşyna görä, muňa sebäp bolan Birleşen Ştatlar bilen Italiýanyň Ysraýylyň harby howa güýçleri bolmasa, bu türgenleşige gatnaşmagy ret edenligi.
Synçylaryň garaýşyça, Ärdoganyň bu kararynyň Ysraýyl-Türkiýe arasyndaky harby ýaranlygyň soňlanmagynyň, Ankaranyň regionyň beýleki ýurtlary bilen gatnaşygyny gowulandyrmagy isleýändiginiň alamaty bolmagy mümkin.
Fransiýanyň Halkara Gatnaşyklary Institutynyň Türkýe boýunça eksperti Dorothee Schmidiň pikiriçe, bu Türkiýede harbylaryň täsiriniň azalandygyny aňladýar: “Türkiýe öz goňşulary bilen gatnaşykda indi täze milli keşbe girip gelýär. Ýurduň öz içinde hem güýç-gudratyň çäkleri täzelenýär. Bu hem belli bir derejä çenli harbylaryň syýasy garaýyşlaryny hökümete kabul etdirmek başarynygyna zyýanly. Ysraýyl bilen soňky wagtlarda bolan oňaýsyz gatnaşyklaryň ösüşi, iň bärkisi Türkiýe gezek gelende, şu iki ýagdaý bilen düşündirip bolar”.
Daşary syýasatda bir taraplylyk
Syýasy synçylaryň aglabasy gatnaşyklaryň üýtgmegini Ysraýyl güýçleriniň öten dekabrda Gaza çozup girmegi bilen baglanyşdyrýarlar. Adam hukuklaryny goraýjy guramalary bu operasiýada ölenleriň sanyny 1400-den ýokary diýip berdiler. Olaryň aýtmagyna görä, bularyň 1000-e golaýy parahat ilata degişli palestinalylar.
Schmidiň garaýşyça, Ankaranyň agzala arap dünýäsinde köpräk araçylyk roluny oýnamga ymtylýan bolmagy-de mümkin: “Ysraýyl üstümizdäki ýylyň başyndan bäri daşary syýasy kararlarda köplenç bir taraplylyk görkezdi. Türkiýäni ynjalykdan düşüren şol. Tomus Ysraýylda hökümet başyna milletçilige ýykgyn edýän täze hökümet gelensoň, ysraýyllylaryň özleri türkleriň Ysraýyl bilen Siriýa arasynda araçylyk etmegini islemeýändiklerini aýtdylar. Ankaranyň indi Ysraýyly goşmajak bolýan türgenleşigi türkler tarapdan gatnaşygy deňagramlaşdyrmak üçin edilýän zat. Türklerde Ysraýyl bizi soňky wagatlarda aldawa saldy diýen duýgy bar”.
Orta Gündogar boýunça ekspert, Britaniýanyň Cambridge uniwersitetiniň professory George Joffe Türk-Ysraýyl ýaranlygynyň bütinleý darganlygy entek belli däl diýýär: “Türk hökümetiniň Ysraýyl bilen ýakyn aragatnyşykdan saklanmagyna sebäp bolan zadyň Gaza wakalary bolmagy mümkin. Şeýle bolsa, ol assa-ýuwaşdan arany açjak bolýar. Bu indi gatnaşyklaryň kesilmegini aňladýarmy, ol belli däl. Belli zat Türkiýäniň öz içinde güýçli özgerişleriň barýandygy. Bu hem, meniň pikirimçe, hökümet bilen harbylar arasynda barýar”.


text:
Yragyň harbylarynyň howpsuzlyk güýçleriniň we kürtleriň “Peşmerga” toparynyň söweşijileriniň “Yslam döwletiniň” söweşijilerini strategiki we ykdysady taýdan möhüm Mosul suw bendinden kowup, ýurduň iň uly gidro-elektrostansiýasynyň gözegçiligini öz ellerine alandyklary aýdylýar.
Yragyň harbylarynyň metbugat wekili general-leýtenant Kasim Atta agzalan güýçleriň howadan urlan zarbalara daýanyp, öňe süýşendigini aýtdy.
Bu beýannama häzirlikçe garaşsyz çeşmelerden tassyklanmady.
“Yslam döwletine” degişli Tweetter hasabynda 18-nji awgustda bendiň henizem söweşijileriň doly gözegçiliginde galýandygy habar berildi.
Howa zarbalary
17-nji awgustda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama ABŞ-nyň bendi söweşijileriň elinden almak we ABŞ-nyň Yrakdaky bähbitlerini goramak maksady bilen “Yslam döwletiniň” söweşijilerine garşy howadan zarba urandygyny aýtdy.
“Yslam döwletiniň” söweşijileri Mosuldaky suw bendini iki hepde mundan öň basyp alypdylar.
Söweşiji toparlaryň ýaňy-ýakynda Yragyň demirgazygynda amala aşyran hüjümleri ABŞ-nyň bu Ýakyn Gündogar döwletinde ýaragly toparyň garşysyna 2011-nji ýyldan bäri ilkinji gezek howadan zarba urmagyna sebäp boldy.
ABŞ-nyň Merkezi harby ýolbaşçylygy söweş uçarlarynyň, bombalaýjy uçarlaryň we uzakdan dolandyrylýan uçarlaryň 17-nji awgustda Mosul bendiniň golaýyndaky nyşanalara jemi 14 sany zarba urup, “Yslam döwletiniň” ençeme harby ulaglaryny we bir barlag-geçiş nokadyny ýok edendigini aýtdy.
16-njy awgustda şeýle zarbalaryň dokuz sanysy barada habar berildi.
17-nji awgustda “Peşmerga” uly möçberli gury ýer operasiýasyna başlap, gozgalaňçylaryň elindäki Mosulyň golaýynda ýerleşýän birnäçe obalary eline aldy.
Yragyň öňki daşary işler ministri kürt milletli Hoşýar Zebariniň BBC agentligine aýtmagyna görä, “Peşmerganyň” söweşijileri suw bendiniň üstündäki söweşlerde berk garşylyga uçrapdyrlar.
Söweşiň netijeleri
Yslam halyfatynyň düzgünlerini ýöretmegi maksat edinýän “Yslam döwleti” atly söweşijiler topary Yrakda we Siriýada uly giňişlikleri eýeläp, millionlarça adamyň öz öýlerini terk etmegine sebäp boldular.
200 000 gowrak adam, esasan ýezitler we hristian azlyklar, söweşijileriň awgustda Yragyň demirgazygynda eden basyşlarynyň astynda öz öýlerini terk etdiler.
Harbylaryň Mosulyň suw bendini gaýdyp almagy baradaky maglumatlar günbatar Anbar welaýatynda sünni arap tire-taýpalaryň söweşiji toparlarynyň goldawy bilen howpsuzlyk güýçleriniň “Yslam döwletine” garşy basyşlaryny güýçlendirmeginiň yzyzsüre peýda boldy.
17-nji awgustda goňşy Siriýada prezident Başar al-Assada boýun güýçler “Yslam döwletiniň” Rakkadaky galasyna hüjüm etdiler we onuň üstüne howadan 20-den gowrak hüjümi amala aşyrdylar.


text:
Çoganlydaky daçalaryň ýaşaýjylary indi ep-esli wagtdan bäri dürli çäklendirmeler bilen ýaşaýarlar. Agzalýan daçalara awtoulag bilen barmak isleýänler üçin açyk galan diňe bir köçe bar, olam polisiýanyň gözegçiliginde.
Aşgabat-Daşoguz awtotrassasyndan bu daçalyga tarap barýan awtoýollaryň ählisi ozal çukur gazylyp, beklenildi. Aradan bäş aý geçdi. Ýollar ulaglar üçin henizem ýapyk. Şol bir wagtyň özünde-de pyýada barýanlar üçin şeýle çäklendirmeler ýok.
Düşündiriş ýok
Bu çäklendirmäniň näme üçin girizilendigi we näme üçin dowam etdirilýändigi hakda resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berlenok. Emma indi ep-esli wagtdan bäri dowam edýän bu ýagdaý Çoganlynyň daçalarynyň ýaşaýjylary üçin dürli kynçylyklary döredýär.
Çoganlynyň daçalarynyň ilat sany hakda takyk maglumat bolmasa-da, Aşgabadyň etegindäki bu daçalaryň eýeleýän meýdanyndan çen tutsaň, daçalaryň ýaşaýjylarynyň sanyny müňlerçe diýip çaklasa bolar. Ýöne bu daçalyga iň ýakyn orta mekdep bolsa 5 kilometr uzaklykda ýerleşýär.
Daçalarda saglyk merkezi we administratiw binalar hem ýok. Hatda gaz bilen üpjünçilik hem göz öňünde tutulmandyr. Bu çäklendirme ozaly bilen her gün mekdebe gatnaýan çagalara we paýtagtda işleýän adamlara öz ýaramaz täsirini ýetirýär.
Çoganlynyň daçalarynyň ýaşaýjylarynyň aglabasy Aşgabadyň gurluşyk sektorlarynda işlemek üçin ýurduň beýleki welaýatlaryndan gelen migrant işçilerden ybarat bolup, olaryň köpüsiniň paýtagtda ýaşamak üçin rugsat haty ýok.
Resmi taýdan hiç hili maglumat berilmese-de, howpsuzlyk güýçleriniň işgärleriniň daçalarda wagtal-wagtal barlag geçirýändigi we welaýatlylaryň dürli bahanalar bilen wagtlaýyn tussag edilýän halatlarynyň-da duş gelinýändigi aýdylýar.
Pedofilli waka
Çoganly daçalarynyň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan ýaşaýjylary şeýle barlaglaryň Aşgabat ýa onuň töwereginde haýsydyr bir jenaýatçylykly waka bolanda hasam möwjeýändigini aýdýarlar. Edil şeýle ýagdaýlar geçen ýylyň oktýabr aýynda Aşgabatda pedofilli waka
ýüze çykdy diýlende hem bolupdyr.
Emma indi bäş aýdan bäri bu obaçylykda dowam edýän çäklendirilen durmuş ýaşaýjylary binjalyk edip başlapdyr.
“Öň öz ulagym bilen daçama arkaýyn baryp bilýärdim. Indi bolsa daçalaryň gutarýan ýerinden aýlanyp gelmeli. Käwagt bolsa şlagbaumy ýapyp, dokumentleriňi soraýarlar” diýip, özüni Ýazmyrat diýip tanadan Çoganlydaky daçalaryň biriniň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde gürrüň berdi.
Onuň pikiriçe, Çoganlynyň daçalaryndaky dörän häzirki ýagdaý bu ýeriň ýaşaýjylarynyň hukuklaryny kemsidýar. Ýazmyrat öz nägileligini şeýle beýan edýär: “Häkimiýetler ur diýseň, öldüräýýärler. Jenaýat etjek adam şonsuzam jenaýat eder. Bu gabawlyk diňe ýönekeý adamlary çäklendirýär”.
Şol bir wagtyň özünde-de boldy diýilýän jenaýatlaryň bu daçalar bilen ilteşiginiň bolup-bolmandygy we eger bolan bolsa, nähili bolandygy hakda resmi taýdan halk köpçüligine hiç hili maglumat berlenok.
Emma, muňa garamazdan, Aşgabatda geçen ýylyň oktýabr aýynda boldy diýilýän şol pedofilli wakadan soň Çoganlynyň daçalarynda hasaba alynmadyk, ýazgy edilmedik kireýine ýaşaýan adamlaryň hemmesiniň daçalardan üç günüň dowamynda çykarylmalydygy barada duýduryş berilipdi.
Barlaglar
Kireýine ýaşaýanlaryň käbirleri şol wagt bu raýondan çykarylan hem bolsalar, barybir häzirem bu ýerde kireýine ýaşaýanlar az däl. Şol sebäpdenem bu taýda häli-şindi uçastok polisiýasynyň işgärleri wagtal-wagtal aýlanyp, ýaşaýjylaryň dokumentlerini barlaýarlar.
Bu ýagdaý bolsa halk arasynda howpsuzlyk güýçlerinden närazylygyň artmagyna sebäp bolýar. “Bu çäreleriň boldy diýilýän şol jenaýatçylygyň öňüni almak bilen hiç hili dahyly ýok. Olar muny para almak üçin edýärler. Ellerine 100 manat berseň, adyňy tutanoklar” diýip, bu ýerde kireýine ýaşaýan Ahmet gürrüň berýär.
Bu problemalar bilen bir hatarda bu daçalaryň göçüriljekdigi hakda hem halk arasynda dürli gürrüňler bar. Aýdylyşyna görä, daçalar göçürilip, bu ýerlerden ýaşaýyş jaýlary üçin mellek ýerleri paýlanylyp berilmeli.
Emma bu gürrüňleriň hem näderejede dogrudygyny resmi taýdan anyklap bolmady. Ýöne bu ýagdaý Çoganlynyň daçalarynyň eýelerini alada goýýar.
“Adamlar bu ýerden ençeme pul çykdajy edip jaý gurdular. Daçalardan jaý guranlara kompensasiýanyň ýa-da täze daça uçastoklarynyň beriljekdigi bolsa näbelli. Berzeňňiniň daçalary ýaly hiç zatsyz goýaýmasalar” diýip, Çoganlydaky daçalaryň biriniň eýesi Ýazmyrat Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Paýtagtyň çetinde ýerleşýän ”Çoganlynyň daçalary” diýlip atlandyrylýan bu ýerlere eýýäm birnäçe ýyllardan bäri ilat arasynda daça ýerleri hökmünde garalmaýar. Eýse, ençeme ýyllap adamlara ýaşaýyş jaýlary üçin mellek ýerleri berilmänsoň, Çoganly giden bir oturymly oba öwrüldi.


text:
“Uly-7” guramasynyň Bawariýanyň Alp daglarynda geçirýän sammitiniň ikinji güni dünýäniň ykdysady taýdan iň kuwwatly döwletleriniň liderleriniň terrorizm we howanyň üýtgemegi meselelerini maslahat etmegine garaşylýar.
Maslahata Britaniýanyň, Kanadanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Italiýanyň, Ýaponiýanyň we ABŞ-nyň ýolbaşçylary gatnaşýarlar. Şeýle-de olaryň arasyna Yragyň premýer-ministri Haidar al-Abadi we Nigeriýanyň prezidenti goşular we “Boko Haram” ekstremist toparynyň hem Yragyň hem Siriýanyň uly giňişliklerini basyp alan “Yslam döwleti” ekstremistik toparynyň döredýän howpy barada maslahat geçirerler.
7-nji iýunda Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron “YD” garşy söweşýän ýerli güýçleri türgenleşdirmek üçin öz ýurdunyň Yraga 125 harbysyny iberjekdigini aýtdy.
Sammitiň birinji güni Ukrainadaky konflikte esasy üns berildi.


text:
Pakistanyň kazysy bir tussagyň dardan asylmagyny wagtlaýyn soňa goýýan sud kararyny çykardy. Gürrüňi gidýän adamyň, ýagny Safkat Hussainiň aklawçysy öz müşderisiniň adam öldürmekde aýyplanan mahaly, 14 ýaşyndadygyny öňe sürýär.
Safkat Hussainiň 6-njy maýda dardan asylmagyna garaşylýardy.
Aklawçy öz müşderisi Hussainiň 2004-nji ýylda çagany öldürendigini boýun alan mahaly, 14 ýaşyndadygyny aýdýar.
Pakistanyň Federal derňew gullugy Hussainiň ýaşy baradaky meselä sereden mahaly, onuň dardan asylmagyny soňa goýmazdan öň, mart aýynda Hussaine ak geýim geýdirilip, dardan asylmazdan ozal iň soňky islegini ýazmagy sorapdylar.


text: Bize gowuşan maglumatlara görä, Eýranyň ruhany lideri şu gun Juma namazyndan soňra, saýlawlardan soň emele gelen krizis bilen baglanşykly halka ýüzlendi. Bu ýüzlenmede ol, Eýranda geçen prezidentlik saýlawlarynda halkyň öz liderini saýlandygyny mälim etdi. Ýagny, Aýatolla Ali Hamenei, 12-nji iunda geçirilen prezidentlik saýlawlarynda galplaşdyrmalara ýol berilmändigini aýdyp, prezident Ahmedinejady, ses bermäge ukyply 40 million adamdan, 24,5 millionyň goldandygyny mälim etdi. Şeýlede ol, ilaty köçä çykmakdan saklanmaga çagyryp, ýuze çykyp biljek zorluklar üçin, syýasy liderleriň jogap bermeli boljakdygyny nygtady.


text:
Eýranyň goranmak ministri Yragyň ýokary derejeli resmileri bilen gepleşikleri geçirmek üçin Bagdada bardy.
Eýranyň goranmak ministri general Hossein Dehgan “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Yragyň günbataryndaky Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadi şäheriniň kontrollygyny ele salandan bir gün soň, 18-nji maýda Yragyň paýtagty Bagdada sapar edýär.
Eýranyň resmi “IRNA” habar gullugynyň berýän maglumatyna görä, Dehgan Yragyň resmileri bilen “howpsuz we durnukly regiony döretmek üçin terrorçylyga garşy harby we goranyş hyzmatdaşlygy artdyrmagyň ýollary” barada maslahat eder.
Bu aralykda “TASS” habar gullugynyň Yragyň Moskwadaky ilçihanasyna salgylanyp berýän maglumatynda, 21-23-nji maý aralygynda Yragyň premýer-ministri Haýdar al-Abadiniň Moskwa sapar etmegine garaşylýandygy habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 29-njy sentýabrda Russiýa Federasiýasynyň Astrahan şäherine iş saparyny eder.
Ol bu ýerde Hazarýaka döwletleriniň baştutanlarynyň dördünji duşuşygyna gatnaşar.
Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň anna güni geçirilen maslahatynda aýdyldy.
Prezident Berdimuhamedowyň mejlise gatnaşyjylara aýtmagyna görä, Astrahan maslahatynda Hazar deňziniň gidrometreologiýasy babatda hyzmatdaşlyk etmek hakynda, deňziň suw-biologik serişdelerini gorap saklamak we rejeli peýdalanmak, Hazar deňzinde adatdan daşary ýagdaýlaryň öňüni almak we ýok etmek hakynda hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyklaryň taslamalaryna serediler we gol çekiler.


text:
Bazar güni Dagystanyň Kizlýar etrabynda öldürilen söweşijileriň biri ýerli metjidiň ymamy bolup çykdy diýip, Orsýetiň milli antiterroristik komiteti habar berdi.
Abdulmömin Abdylmöminow şu ýylyň maý aýynda gizlin ýagdaýa geçipdir. Onuň jihada çagyrýan makalalaryny ekstremistik saýtlar çap etdi.
Düýn gündiz ekstremitleri milisionerler ýörite operasiýanyň gidişinde Serebrýakowa obasynyň golaýyndan tapdylar.
Söweş başlandy. Milisiýadan ýitgi ýok. Etrapda terrorizme garşy operasiýa režimi girizildi.
Operatiw maglumatlara görä, şol ýerde başga-da ekstremitleriň gizlenýän bolmagy mümkin.