text:
Áýe qorǵanysy kúshteriniń áskerı qyzmetshileri qorytyndy tekserýdi jańa úlgide tapsyrdy NUR-SULTAN. QazAqparat - Bıylǵy qorytyndy tekserý – Áýe qorǵanysy kúshteri bas qolbasshysy basqarmasyndaǵy memlekettik qupııalardy qorǵaý bólimshesiniń mamandary engizgen kompıýterlik baǵdarlamamen erekshelendi, dep habarlaıdy QR QM baspasóz qyzmeti.
Elimizde kúzgi áskerge shaqyrý naýqany qalaı júrip jatyr NUR-SULTAN. QazAqparat- Qazaqstanda merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrýdyń kúzgi naýqany osy jyldyń sońyna deıin jalǵasady. Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerleri men áskerı qurylymdarynyń qataryn 18 ben 27 jas aralyǵyndaǵy 17 myńǵa jýyq jas tolyqtyrady. Áskerge shaqyrýdaǵy jańashyldyqtar men úmitkerlerdi irikteýdiń erekshelikteri týraly QR Qorǵanys mınıstrligi Uıymdastyrý-jumyldyrý departamentiniń basshysy, polkovnık Sáken Júsipov aıtyp berdi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Koronavırýs: AQSh-ta vaktsınatsııadan ótpegen áskerı qyzmetshiler jumystan shyǵarylady NUR-SULTAN. QazAqparat - AQSh-ta koronavırýsqa qarsy egilmegen áskerı qyzmetshiler jumystan shyǵarylady. Bul týraly Qazaqstanda COVID-19 taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııanyń Telegram-kanalynda aıtyldy, dep habarlaıdy QazAqparat.
Lıvanda qazaqstandyq bitimgerlerdiń kezekti rotatsııasy ótti NUR-SULTAN. QazAqparat - Besinshi qazaqstandyq bitimgershilik kontıngenti «BUU-nyń Lıvandaǵy ýaqytsha kúshteri» mıssııasyna qatysýyn aıaqtady. Olardyń ornyna Qazaqstan bitimgerleriniń altynshy quramy attandy, depp habarlaıdy QR QM baspasóz qyzmeti.
Qazaqstanda áskerılerdiń dene daıarlyǵy qalaı júrgiziledi NUR-SULTAN. QazAqparat - Dene daıyndyǵy áskerı qyzmetshilerdiń jaýyngerlik tapsyrmalardy oryndaýdaǵy daıarlyqtyń negizgi bóligi. Dene daıarlyǵynan bólek jaýyngerlerdiń moraldyq rýh pen tabandylyqty nyǵaıtýda mańyzdy. Jeke quramnyń dene daıarlyǵynyń dınamıkasyn jaýyngerlik daıarlyq departamenti baqylaıdy.
Qorǵanys mınıstrligi merzimdi áskerı qyzmetke shaqyrylatyndar sanyn arttyrady – Daryn Tuıaqov NUR-SULTAN. QazAqparat – Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda elimizdiń qorǵanys qabiletin nyǵaıtýǵa qatysty birqatar naqty tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan oraı QazAqparat tilshisine suhbat bergen QR Qorǵanys mınıstriniń orynbasary Daryn Tuıaqov Prezıdent tapsyrmalaryn oryndaý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar jaıynda egjeı-tegjeıli aıtyp berdi.
Ulttyq ulan ofıtseri ushaqta jaǵdaıy kúrt nasharlaǵan áıeldi aman alyp qaldy NUR-SULTAN. QazAqparat - Oqıǵa Kıevten Nur-Sultan qalasyna ushyp kele jatqan ushaqta bolǵan. Osy reıspen jolaýshy retinde áıelge jedel kómek kórsetken Ulttyq ulan áýe kemesiniń komandıri, maıor Stanıslav Smýrygın de ushyp kele jatqan bolatyn, dep habarlaıdy QazAqparat Ulttyq ulannyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Erevanda TMD memleketteri birikken áskerı baılanys júıesin damytý máselelerin talqylady NUR- SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Qarýly Kúshteri Bas shtaby Baılanys departamentiniń bastyǵy polkovnık Arman Qalıjanov TMD-ǵa múshe memleketter qarýly kúshteri baılanys basshylarymen ótken Úılestirý komıtetiniń kezekti otyrysyna qatysty, dep habarlaıdy QazAqparat QR Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qorǵanys mınıstrligi saperlerdiń kúshimen paıdalanylmaıtyn oq-dárilerdi joıýǵa kirisedi NUR-SULTAN. QazAqparat - Qorǵanys mınıstri general-leıtenant Murat Bektanov apparattyq keńes ótkizdi, onda áskerdiń tynys-tirshiligine qatysty ózekti máseleler talqylandy, dep habarlaıdy QazAqparat QR Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Qazaqstanda áskerden jaltarǵandardy izdeý tártibi ózgermek NUR-SULTAN. QazAqparat – Qorǵanys mınıstrliginiń saıtynda Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryn áskerı qyzmetke shaqyrýdy uıymdastyrý jáne júrgizý qaǵıdalaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engiziletin Úkimet qaýlysynyń jobasy jarııalandy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qazaqstan armııasynda áskerlerdi qorytyndy tekserý bastaldy NUR-SULTAN. QazAqparat - El Qarýly Kúshteriniń quramalary men áskerı bólimderinde 2021 oqý jylyn qorytyndy tekserý bastaldy. Bul kezeń qazan aıynyń sońyna deıin jalǵasady, dep habarlaıdy QazAqparat QR Qorǵanys mınıstrliginiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


c: text/html

text:
Türkmenistanda Howanyň üýtgemegi boýunça ilkinji ýaşlar maslahaty geçirildi
Birleşen Milletler Guramasynyň wekilhanasy Beýik Britaniýanyň Türkmenistandaky ilçihanasy, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi we beýleki milli hyzmatdaşlar bilen bilelikde howanyň üýtgemegi boýunça eziz Diýarymyzda ilkinji ýaşlar maslahatyny geçirdi. Gibrid formatynda geçirilen bu çäre BMG-niň Glazgo şäherinde geçiriljek Howanyň üýtgemegi boýunça 26-njy maslahatynyň (COP26) we BMG-niň Howanyň üýtgemegi boýunça ýaşlar maslahatynyň (COY16) öňüsyrasynda guraldy.
Türkmenistanda geçirilen belli bir derejede ilkinji maslahat ýaşlara howanyň üýtgemegi bilen baglanyşykly meseleleri ara alyp maslahatlaşmak, howanyň üýtgemegine garşy göreş çärelerini işläp düzmek, şeýle hem olaryň bilimlerini ýokarlandyrmak arkaly howa boýunça hünärmenleri taýýarlamak üçin maksat edinýär.
Çärä gatnaşýanlaryň arasynda BMG-niň guramalarynyň wekilleri, döwletimiziň ýokary okuw jaýlarynyň talyplary we ýaş işjeňler bar. Umumy mejlisden başga-da, maslahatyň çäginde tematik ýygnaklar geçirildi.
Maslahatyň dowamynda ýaşlaryň halkara forumlara gatnaşmagyny, daşary ýurtlar bilen aragatnaşyk saklamak ukybyny ösdürmek, ýaş nesli Türkmenistanda howanyň üýtgemegine garşy göreşmek boýunça işlerine çekmek teklipler hödürlendi.
Aýjahan Ataballyýewa

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Lotereıa uıymdastyrýshylary 20 mln. teńge utysqa ıe bolǵan qaraǵandylyq azamatty tappaı álek
ASTANA. QazAqparat - «Astana EKSPO-2017» ulttyq lotereıasynyń uıymdastyrýshylary 20 mln. teńge kólemindegi djek-potty utyp alǵan qaraǵandylyq azamatty utysyn saltanatty túrde tabystaý úshin izdestirip jatyr, dep habarlaıdy «Ekspress-K» gazetinen.
Bul utys oıyny bıylǵy jyldyń 8 qarashasynda ótken. EXPO LOTTO oıynynda utys kombınatsııasynyń barlyq alty sany (6, 8, 13, 18, 28, 30) yrysty azamattyń satyp alǵan bıletindegi nómirlerimen birdeı shyqqan. Alaıda jeńimpaz utysyn alý úshin áli kelmeı júr. Aldyn ala jasalǵan boljam boıynsha, ol óziniń bıletin tekserýdi umytyp ketken bolýy múmkin. Ulttyq lotereıany ótkizýdiń erejelerine sáıkes, jańa mıllıonerdi týra 90 kún kútedi.
- Kiltin alyp qoıǵan: SQO turǵyny taksıdiń mas júrgizýshisin ustap berdi
- ShQO oqýshylary jylyjaıda banan men mandarın ósirýde
- Qazaqstandyq serıaldardyń YouTube vıdeohostıngindegi tanymaldyǵy ósýde
- Qaraǵandy mektebinde er adam muǵalimdi urǵan
- Saparbaev: Jambylda 25 eldi mekenniń áleýmettik kartasy jasalǵan
- Atyraý oblysynda rýlge mas kúıde otyrǵan 23 adam bas bostandyǵynan aıyryldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Tatar: "Özygtyýaly deňligimiz kabul edilse resmi gepleşiklere başlarys" diýdi
Demirgazyk Kipr Türk Respublikasynyň (DKTR) Prezidenti Ersin Tatar, DKTR-nyň özygtyýarly deňligi we halkara derejede deň status kabul edilse resmi gepleşiklere başlap biljekdiklerini habar berdi
DKTR-nyň Prezidenti Ersin Tatar, BMG-nyň Baş sekretary Antoniu Guterriş we Kipriň Grek böleginiň lideri Nikos Anastasiadis bilen üçtaraplaýyn häsýetde duşuşyk geçirdiler.
ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde BMG-nyň Baş merkezinde geçen duşuşykdan soň DKTR-nyň Prezidenti Ersin Tatar, Türk Öýüniň täze binasynda metbugat ýygnagyny geçirdi.
Çykyşynda: Biziň hukugymyz, özygtyýarly deňlik we ykrar edilmek. Şolar ýaly ýagdaýda öňümize garap bileris" diýip aýdan Ersin Tatar: "Häzirki wagtda etmeli zadymyz Kiprdäki türkleriň hukuklaryny goramak. Öňümizdäki ýollary maslahatlaşmak üçin her bir mümkinçiligi ulanarys" diýip habar berdi.
Eýýäm 60 ýyl bäri gepleşiklerden netije alynyp bilinmeýänligi üçin şol bir düşünje bilen gepleşikleriň dowam etdirilip bilinmejekdigini aýdan Ersin Tatar: "Biz özygtyýaly deňlige esaslanýan bilelikde ýaşaýan iki aýry döwletiň hyzmatdaşlygy bilen bir ylalaşygyň bolup bilmegi üçin ýene-de muny hem grek tarapyna hem-de BMG-nyň Baş sekretaryna düşündirdik" diýip mälim etdi.
DKTR-nyň Prezidenti Ersin Tatar, DKTR-nyň özygtyýarly deňligi we halkara derejede deň status kabul edilse resmi gepleşiklere başlap biljekdiklerini beýan etdi.
Degişli Habarlar
Azerbaýjan Bilen Goşmaça Tebigy Gaz Ylalaşygyna Gol Çekişildi
Ermeni Ýaragly Toparlaryň Ot Açmagy Sebäpli Azerbaýjanly 1 Esger Şehit Boldy
"Ermeni ýaragly toparlaryň täsirsiz ýagdaýa getirilmegi üçin Azerbaýjanyň kanunlaryna laýyklykda hüjüme degişli gaýtawul berler"
Azerbaýjanyň Ilçisi Ynanç Hatyny Gowşurdy
Prezident Erdoganyň, Azerbaýjanyň Ankaradaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Reşad Mammadowy kabul etdi


text:
Türkmenistanyň Prezidentiniň Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti bilen duşuşygy
Şu gün Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyna agza döwletleriň Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine hormatly myhman hökmünde gatnaşýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Täjigistan Respublikasynyň Prezidenti Emomali Rahmon bilen duşuşdy.
Dostlukly döwletleriň Baştutanlary birek-birek bilen mähirli görşüp, ýene-de duşuşmaga hem-de ikiçäk söhbetdeşlikde ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň, şol sanda halkara guramalaryň çäklerinde hyzmatdaşlygyň geljegini ara alyp maslahatlaşmaga dörän mümkinçilige kanagatlanma bildirdiler.
Milli Liderimiz ŞHG-niň agza döwletleriniň Baştutanlarynyň sammitine hormatly myhman hökmünde gatnaşmak maksady bilen Duşenbä gelmek baradaky çakylyk üçin täjik kärdeşine sagbolsun aýdyp, myhmansöýerlik we mähirli kabul edişlik, göwnaçyklyk hem-de Täjigistanyň başlyklyk etmegindäki bu möhüm çäräniň ajaýyp guralandygy üçin minnetdarlyk bildirdi.
Söhbetdeşler duşuşygyň dowamynda, ikitaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, sebitleýin görnüşde hem üstünlikli ösdürilýän türkmen-täjik hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary boýunça pikir alyşdylar. Şunuň bilen baglylykda, milli Liderimiz Merkezi Aziýanyň döwlet Baştutanlarynyň Hazaryň kenaryndaky Awazada bolan konsultatiw duşuşygyna öz täjik kärdeşiniň gatnaşyp, şonda netijeli gepleşikleriň geçirilendigini belledi.
Duşuşygyň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow dörän ýakymly pursatdan peýdalanyp, Täjigistanyň Baştutanyny hem-de ähli doganlyk halkyny ýurduň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy bilen gutlap, abadançylyk we mundan beýläk-de gülläp ösüş arzuw etdi.
Täjigistanyň Prezidenti, öz nobatynda, dostlukly ýurduň Liderini we ähli türkmenistanlylary öňde boljak döwlet Garaşsyzlygymyzyň şanly senesi bilen gutlap, geçirilýän özgertmeleriň ýolunda täze üstünlikleri arzuw etdi.
Iki ýurduň abraýly halkara düzümleriň, ilkinji nobatda bolsa BMG-niň çäklerindäki hyzmatdaşlygy köptaraplaýyn görnüşdäki netijeli döwletara gatnaşyklaryň aýdyň mysallarynyň biridir. Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen tarapynyň Birleşen Milletler Guramasy bilen Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň arasynda hyzmatdaşlyk baradaky teklibini Milletler Bileleşiginiň biragyzdan kabul edendigini hem-de BMG-niň Baş Assambleýasynyň Kararnamasy esasynda berkidilendigini kanagatlanma bilen nygtady.
Prezident Emomali Rahmon Bitarap Türkmenistanyň netijeli daşary syýasatyny hem-de sebit we dünýä möçberinde parahatçylygy, howpsuzlygy, abadançylygy üpjün etmegiň maksadyna kybap gelýän döredijilikli başlangyçlaryny Täjigistanyň doly goldaýandygyny belledi. Bu babatda şu ýylyň 28-nji noýabrynda Aşgabatda Türkmenistanyň başlyklyk etmeginde geçiriljek Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasynyň 15-nji sammitiniň aýratyn ähmiýetlidigi nygtaldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mümkinçilikden peýdalanyp, bu möhüm çärä gatnaşmak üçin Prezident Emomali Rahmony ýurdumyza gelmäge çagyrdy hem-de munuň sebiti mundan beýläk-de gülledip ösdürmegiň bähbidine sebit we halkara hyzmatdaşlygyň pugtalandyrylmagyna uly goşant boljakdygyna ynam bildirdi.
Täjik Lideri dostlukly Türkmenistana gelmäge çakylyk üçin tüýs ýürekden hoşallyk bildirip, ikitaraplaýyn derejede we umuman, sebitde özara düşünişmek hem-de goldamak ýagdaýyny döretmek üçin örän möhüm şert hökmünde YHG-nyň çäklerinde köptaraplaýyn döwletara hyzmatdaşlygy ilerletmek işinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň eýeleýän işjeň ornuny belledi.
Duşuşygyň ahyrynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň däp bolan dostluk we hoşniýetli goňşuçylyk gatnaşyklaryna ygrarlydygyny ýene-de bir gezek tassyklap, Prezident Emomali Rahmona berk jan saglyk, abadançylyk hem-de Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasynyň ýubileý sammitiniň üstünlikli geçirilmegini arzuw etdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Halkara ösüş guramasy (USAID) “Döwleti dolandyryş ulgamynyň kämilleşdirilmegine ýardam bermek” taslamasy esasynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi (TSTB) bilen hyzmatdaşlykda Aşgabadyň Gazna biržasynyň ösüşine ýardam bermek we ýurdumyzyň ykdysadyýetine maýa goýumlary çekmek maksady bilen wideoaragatnaşyk arkaly seminar geçirdi.
“Erkin işleýän gazna biržasy ýurduň gülläp ösmeginiň kepili bolup biler diýip ynanýaryn. Şeýlelikde, men şu günki seminaryň açylyş dabarasyna ýardam edenime örän şat. Biziň bu ugurdaky hyzmatdaşlygymyz Türkmenistanyň ykdysady taýdan gülläp ösmegine we daşary ýurt hem-de içerki maýa goýumlaryny çekmäge mümkinçilikleri döretjekdigine umyt edýärin” diýip, ABŞ-nyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Metýu Klimow çäräniň açylyş dabarasynda belledi. Bu barada USAID-iň penşenbe güni ýaýradan metbugat beýanatynda habar berilýär.
Bu çäre sagdyn maliýe bazarlarynyň mümkinçiliklerini, aýratynlyklaryny we deňeşdirme hukuk seljermesiniň netijelerini maslahatlaşmak hem-de onuň netijesinde milli ykdysadyýete daşary ýurt maýa goýumlarynyň mukdaryny ýokarlandyrmak üçin ýurduň hukuk binýadyny kämilleşdirmek maksatly gelejekde göz öňüne tutulýan seminarlaryň ilkinji tapgyry boldy.
2016-njy ýylda Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan döredilen Aşgabat Gazna biržasy ýurdumyzyň mümkinçiliklerini giňeltmegi, daşary ýurt maýa goýumlaryny çekmegi we onuň eksportyny ösdürmegi özüne maksat edinýär.
USAID tarapyndan maliýeleşdirilýän we QED Group LLC tarapyndan ýerine ýetirilýän “Döwleti dolandyryş ulgamynyň kämilleşdirilmegine ýardam bermek” taslamasy Türkmenistanyň hökümeti bilen hyzmatdaşlykda öz işini alyp barýar.


text:
2020-11-12
Onlaýn görnüşli teleköpri aragatnaşygy arkaly halkara ylmy maslahat
Türkmenistan döwletimiziň hemişelik Bitaraplygynyň şanly 25 ýyllyk toýuna bagyşlap, 2020-nji ýylyň 4-nji dekabrynda Aşgabat şäherinde Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Magtymguly adyndaky Dil, edebiýat we milli golýazmalar hem-de Taryh we arheologiýa institutlarynyň gurnamagynda «Bitarap Türkmenistan ÝUNESKO: taryhy we medeni ugurlarda halkara hyzmatdaşlyk» atly onlaýn görnüşli teleköpri aragatnaşygy arkaly halkara ylmy maslahatyny geçirmeklik göz öňünde tutulýar. Halkara ylmy maslahaty teleköpri usuly bilen Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň, Türkmenistanyň Oguz han adyndaky Inžener-tehnologiýalar uniwersitetiniň, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkeziniň we Türkmen döwlet medeniýet institutynyň binalarynda geçiriler. Halkara ylmy maslahaty aşakdaky bölümler boýunça öz işini dowam eder:
1. «Türkmenistanyň Bitaraplygy we onuň taryhy kökleri».
2. «ÝUNESKO we türkmen halkynyň medeni mirasy»
3. «Gadymy türkmen şäherleri we olaryň syýasy-ykdysady durmuşy»
Sizden ýolbaşçylyk edýän institutyňyzyň hünärmenleriniň arasyndan bu halkara ylmy maslahata gatnaşmaga isleg bildirenleriň nutuklaryny saýlap-seçmegi guramagy hem-de olaryň gysgaça beýanyny 2020-nji ýylyň 15-nji noýabryna çenli türkmen, iňlis we rus dillerinde (möçberi 2 sahypa çenli, setir arasy 1,5, Times New Roman şriftinde, 14lik ölçegde ýazylan) aşakdaky salga iberilmegine ýardam bermegiňizi soraýarys:
Aşgabat ş., Puşkin köçesi, 13a, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Milli golýazmalar instituty.
Tel: (99312) 9404-12; 94-14-04
Faks: (+99312) 94-01-77;
Å-mail: kakajanjanbekov@gmail.com, mutarjim75@mail.ru
Guramaçylyk topary nutuklaryň arasyndan iň oňatlaryny saýlap, olary çap etmek hukugyny özünde saklaýandygyny we nutuklaryň hökmany suratda ýokarda görkezilen talaplara laýyk gelmelidigini mälim edýär.
Hormatlamak bilen,
Guramaçy topar


text:
NATO Russiýany köşeşmäge çagyrýar1
Wideo: NATO-nyň Baş sekretary Anders Fog Rasmussen Demirgazyk Atlantik Geňeşiniň we NATO-Ukraina Komissiýasynyň duşuşygynyň öňüsyrasynda metbugat beýanatyny berdi:
Russiýanyň Ukrainadaky harby hereketleri, şeýle hem prezident Putiniň bu özbaşdak ýurda abandyrýan howplary üçin, men şu gün Demirgazyk Atlantik Geňeşini ýygnaga çagyrdym.
Russiýanyň häzirki edýän zady Birleşen Milletler Guramasynyň Düzgünnamasyny bozýar. Ol Ýewropadaky parahatçylyga we howpsuzlyga wehim salýar. Russiýa özüniň harby çärelerini we howp abandyrmagyny bes etmelidir.
Biz şu gün bu ýagdaýlardan Ýewropa parahatçylygy we howpsuzlygy üçin gelip çykýan netijeler barada, şeýle hem NATO-nyň Russiýa bilen gatnaşyklary barada maslahat ederis.
Soňra biz NATO-Ukraina Komissiýasynyň duşuşygyny geçireris.
Ukrainanyň territorial bütewiligini we özbaşdaklygyny goldaýarys. Ukrainanyň halkynyň, daşardan gatyşylmazdan, geljeklerini özleriniň kesgitlemegi baradaky hak-hukuklaryny goldaýarys. Şeýle hem Ukrainanyň bu ýurtdaky ähli adamlaryň demokratiki hak-hukuklaryny gorap saklamagynyň we etniki azlyklaryň hukuklarynyň goragyny kepillendirmeginiň zerurdygyny nygtaýarys.
Ukraina biziň goňşymyzdyr. Ukraina NATO-nyň möhüm hyzmatdaşydyr.
Biz ähli taraplary şu howply ýagdaýdan yza çekilmek baradaky tagallalaryny gyssagly ýagdaýda dowam etdirmäge çagyrýarys. Hususan-da, Russiýany dartgynlylygy gowşatmaga çagyrýaryn.


text:
Merkezi Aziýada ýene uly bir proýekte badalga berilýär, proýektiň düýbi bu gezek Täjigistanda tutulýar. Habarlardan mälim bolşyna görä, CASA-1000 diýlip atlandyrylýan Merkezi Aziýa, Günorta Aziýa elektrik tok geçiriji proýektiniň 11-nji maýda düýbi tutulýar.
Eger bu proýekt planlaşdyrlyşy ýaly başlan halatynda, şoňa meňzeş planlaşdyrlan beýleki bir proýekt, ýagny Transowgan gaz proýekti ýaly, dartgynly Owganystandan geçmeli. Bilişimiz ýaly, 2015-nji ýylda açylyş dabarasynyň geçirilendigine garamazdan, Transowgan proýekti barada iş ýüzünde henize çenli ädilen ädim ýok.
Şeýle ýagdaýda eýsem CASA-1000 atly häzirki proýektiň ykbaly nähili bolar? Mejlisiň şu günki sanynda tutuş region üçin derwaýys proýektler diýlip hasaplanýan CASA-1000 we Transowgan proýektleriniň ähmiýeti, ykbaly we olaryň öňünde keserip duran problemalar hakda gürüň edilýär.
Mejlisiň myhmanlary:
Dr. Luca Anceschi – Glasgow Uniwersitetiniň Merkezi Aziýa bölüminiň ýolbaşçysy we Transowgan proýekti barada ençeme ylmy makalalaryň awtory;
Casey Michel - Merkezi Aziýa boýunça synçy we CASA-1000 barada ýakynda "The diplomat" neşirinde çap edilen makalanyň awtory;
Abubakir Siddik – Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Owganystan we Pakistan barada makalalar çap edýän Gandhara atly websahypasynyň redaktory hemem Pakistanyň tire-taýpalar regionyna gönükdirlen "Pashtun Question" atly kitabyň awtory;
Bruce Pannier - Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän blogy - "Qishloq Ovoziniň" redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Mejlisi diňlemek üçin şu düwmä basyň.


text:
Túrkistan oblysynda ınfektsııalyq statsıonarlar qaıtadan jabylyp jatyr
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysynda koronavırýs juqtyrǵan naýqastar sany azaıyp, ınfektsııalyq statsıonarlar qaıtadan jabylyp jatyr. Búginde óńirdegi ınfektsııalyq tósek-oryndar sany 3600-den 2000-ǵa qysqaryp, júktemesi 33 % qurady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Infektsııalyq bólimsheler Maqtaaral, Ordabasy, Túlkibas, Sozaq aýdandarynda jabyldy. Sebebi, naýqastar sany azaıyp kele jatyr. Al, Túrkistan qalasyndaǵy HQTÝ klınıkasy jabylyp, ondaǵy naýqastar qalalyq ortalyq aýrýhanaǵa jatqyzylyp jatyr»,- deıdi oblystyq Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasy basshysynyń orynbasary Altyn Dosanova.
Aıta keteıik, sońǵy táýlikte COVID-19 indetiniń 34 jaǵdaıy tirkelip, táýliktik ósim 0.25 % quraǵan bolatyn. Sondaı-aq, ekpe egý bastalǵaly beri 800 myńnan astam adam vaktsına saldyrǵan. Bul vaktsına alýǵa qabiletti turǵyndardyń 87% quraıdy. Osylaısha Túrkistan oblysy koronavırýsqa qarsy vaktsına saldyrýdan elimizde kósh bastap tur. Al, ekpeniń ekinshi komponentin 600 myńnan astam adam qabyldaǵan. ІІ kezeń boıynsha vaktsınatsııalaý qamtý paıyzy - 67,8%. Qazir oblys aýmaǵynda 141 ekpe qabyldaý pýnktteri jumys istep tur.
Ordabasyda jabyldy, Túlkibasta jabyldy. Sozaqta jabyldy ınfektsıonnyı gospıtal. Naýqastar azaıyp kele jatyr. Túrkistan qalasynda MKTÝ klınıkasy jabylyp, qalalyq ortalyq aýrýhanaǵa naýqastar sol jaqqa jatqyzylyp jatyr.


text:
Qazaqstannyń órt sóndirý qyzmeti qandaı tehnıkamen jaraqtandyrylǵan
NUR-SULTAN. QazAqparat – Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń balansynda órt kezinde shuǵyl qımyldaıtyn 8 sý búrikkish tikushaq, 21 ushqyshsyz ushatyn apparat bar.
Bul týarly Órtke qarsy qyzmet komıteti tóraǵasynyń orynbasary Marat Hasenov aıtty, habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Mınıstrliktiń balansynda órt kezinde áýeden sý shashatyn qurylǵy ornatylǵan 8 tikushaq jáne jaǵdaıdy jedel barlaýǵa arnalǵan 21 ushqyshsyz ushatyn apparat bar. Іri órtter týyndaǵan jaǵdaıda mınıstrlik óńirlerde jol talǵamaıtyn ári syıymdylyǵy úlken avtotsısternamen jaraqtalǵan órtke qarsy jasaqtar qura alady», - dedi Marat Hasenov ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngide.
Onyń málimetinshe, tabıǵı órt týyndaǵan jaǵdaıda mınıstrlik birneshe mınıstrliktiń jeke quramynan kómek kúshin tartýǵa quqyly.
«Vedomstvolardyń kúshin biriktirý arqyly bir jolda 43 myń adamdy jumyldyra alamyz. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginen – 1 798 adam, Іshki ister mınıstrliginen – 3 567 adam, Ekologııa, geologııa jáne tabıǵaı resrýstar mınıstrliginen – 3 663, Qorǵanys mınstrliginen – 301, Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginen – 1 550, ákimdikterden – 32 844 adam shyǵarýǵa bolady. Al tehnıkanyń jıyntyǵy 9 myńǵa jetedi. Onyń ishinde 46 órt sóndirý poıyzy bar», - dedi komıtet tóraǵasynyń orynbasary.
- Qazaqstandyq serıaldardyń YouTube vıdeohostıngindegi tanymaldyǵy ósýde
- Saparbaev: Jambylda 25 eldi mekenniń áleýmettik kartasy jasalǵan
- Atyraý oblysynda rýlge mas kúıde otyrǵan 23 adam bas bostandyǵynan aıyryldy
- Bolat Taıbekov: Shuǵyl medıtsınalyq kómek - 70% ólim jaǵdaıynyń aldyn alady
- Aqmolalyq jastar Qazaqstannyń 30 jyldaǵy jetistikterin talqylady
- Ulttyq sanaq: Astanada 1,5 myń ıntervıýer úılerdi aralaýda
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Shymkentte polıtseılerden qashqan júrgizýshi jol apatyna ushyrady
ShYMKENT. QazAqparat - Shymkentte jol-patrýldik polıtsııa qyzmetkerleri jol erejesin buzǵan kólik júrgizýshisin toqtatpaq bolǵan. Alaıda, júrgizýshi tártip saqshylarynyń eskertýine baǵynbaı, qashyp ketýge tyrysyp, jol apatyna túsken, - dep habarlaıdy QazAqparat HAA tilshisi oblystyq ІІD baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Keleńsiz oqıǵa túngi 00.30-dar shamasynda Qonaev dańǵyly men Rysqulov kóshesiniń qıylysynda bolǵan. Jol erejesin óreskel buzǵandardy ustamaq bolǵan polıtseılerge kóliktegi jolaýshylardyń biri qarsylyq kórsetip, qol kóterýge deıin barypty. Budan soń Ál-Farabı aýdandyq polıtsııa bólimshesiniń qyzmetkerleri kómekke kelgen.
Keıinirek belgili bolǵanyndaı, buzaqylar otyrǵan kóliktiń júrgizýshisi ishimdikke sylqııa toıyp alǵan jáne onyń júrgizýshilik qujaty da joq bolyp shyqty. Al onyń jolaýshysy Qyrǵyzstan Respýblıkasynyń 1990 jyly týǵan azamaty tártip saqshylaryna baǵynýdan bas tartyp, óziniń eki tanysymen jol saqshylaryna kúsh kórsetken. Olardy jeńil jaraqattaǵan.
Qazirgi tańda osy derek boıynsha «Bılik ókiline kúsh kórsetý» babymen qylmystyq is qozǵalyp, kúdiktiler qamaýǵa alyndy. Sondaı-aq sot-medıtsınalyq saraptama qorytyndysymen «BMV» avtokóliginiń júrgizýshisine qatysty «Kólikti qujatsyz júrgizý», «Kólikti mas kúıinde júrgizý» jáne «Jol apatyna uıymdastyrý» áreketteri boıynsha ákimshilik is qozǵalyp, sotqa deıingi tergeý amaldary júrgizilýde.
- Buqtyrmada 200 keli balyq aýlaǵan brakonerler ustaldy
- Óskemende kóligine esirtki tyǵyp, saýdalaǵan 38 jastaǵy er adam ustaldy
- Maqtaaralda Qosman Aıtmuhametovke eskertkish-bıýst ornatyldy
- Túrkistanda úkimettik emes uıymdardyń ortalyǵy ashyldy
- Túrkistan oblysynda mektepte soqqyǵa jyǵylǵan 5-synyp oqýshysy mert boldy
- Túrkistan polıtseıleri el aýmaǵyna zańsyz kirgen shetel azamatyn ustady
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Túrkistan oblysynda mal urlyǵyna qatysty 30-dan astam qylmys ashyldy
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysynda mal urlyǵyna qatysty 30-dan astam qylmys ashyldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq Polıtsııa departamentine silteme jasap.
Polıtsııa departamenti Krımınaldyq polıtsııa basqarmasy «Mal urlaýshy» is-sharasyn qorytyndylady. Atalǵan sharaǵa krımınaldy jáne ákimshilik, jergilikti polıtsııa men aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń qyzmetkerleri qatysty. Oblys aýmaǵynda 30-dan astam mal urlyǵy ashyldy.
Aýdan-qalalarda mal satýmen aınalysatyn oryndar men mal tasymaldaıtyn kólikter, et óńdeıtin núkteler men mal soıatyn oryndar tekserildi. Oblys kóleminde 40 shaqty tosqaýyl beketi qoıylyp, reıd ótkizildi.
Jumystardyń nátıjesinde tórt urlyqqa qatysy bar 10-nan astam qylmys ashyldy. Krımınaldyq polıtsııa qyzmetkerleri mal urlyǵymen aınalysqan 4 qylmystyq topty joıdy. Máselen, shara barysynda Otyrar aýdanynda mal urlamaq bolǵan qylmystyq top músheleri ustalǵan. Olardyń úsheýi jergilikti turǵyn ekendigi anyqtalyp, bireýiniń buryn sottalǵany belgili boldy. Tergeý barysynda kúdiktilerdiń jalpy kólemi mıllıon teńgeden asatyn 3 mal urlyǵyna qatysy bar ekendigi anyqtalǵan.
Qazirgi ýaqytta topqa qatysty QR QK-niń 188-babymen sotqa deıingi tergeý amaldary júrgizilýde.
- Óskemende kóligine esirtki tyǵyp, saýdalaǵan 38 jastaǵy er adam ustaldy
- SQO-da ákimshilik qamaýdan bosaǵan er adam kólik aıdap ketken
- Maqtaaralda Qosman Aıtmuhametovke eskertkish-bıýst ornatyldy
- Túrkistanda úkimettik emes uıymdardyń ortalyǵy ashyldy
- Almatyda úsh esirtki zerthanasy joıyldy
- Almatyda páter tonaǵan ákki ury ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň ýolbaşçylary garaşsyzlyk eýýamynda ýurtda her jähtden görlüp-eşidilmedik derejede ösüşiň bolanlygyny aýdýarlar. Eýse, Türkmenistanda ençeme ýyl ýaşan amerikan diplomaty bu ýagdaýa nähili baha berýär?
Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ABŞ-nyň Türkmenistandaky öňki ilçisi Maýkl Kotter bilen söhbetdeş boldy. Ol 1995-1998-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi bolup işläpdi.
Azatlyk Radiosy: Siz ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine 1995-nji ýylda bellenipdiňiz. Türkmenistana barmazdan ozal bu ýurt hakda näme bilýärdiňiz?
Maýkl Kotter: Men Aşgabada barmazdan ozal, 1995-nji ýylyň fewral aýyndan başlap oktýabr aýyna çenli Döwlet departamentinde bolup, Türkmenistan barada bilýän maglumatymy artdyrmaga çalşypdym. Şol döwürde ABŞ-nyň hökümet we hususy kompaniýalarynyň wekilleri, şeýle-de Türkmenistanyň Waşingtondaky ilçisi bilen duşuşypdym. Ýagny, şol döwürde Türkmenistan barada käbir zatlary öwrenmäge mümkinçiligim bolupdy.
Azatlyk Radiosy: 1995-nji ýyldaky paýtagt ýadyňyzdamy? Şol döwürdäki Aşgabady suratlandyryp beräýseňiz?
Biz ilçihana açanymyzda, howpsuzlyk taýdan göwnejaý bina tapyp bilmän, wekilhanamyzyň ýerleşjek binasyny özümiz gurdurypdyk. Şeýle-de biz şäheriň günortasynda ýaşaýyş merkezini hem saldyrdypdyk.
Azatlyk Radiosy: Sizi Aşgabada baranyňyzda haýsydyr bir geň galdyran zat bolupmydy?
Maýkl Kotter: Meni geň galdyran zatlardan biri, Aşgabadyň aeroportynyň owadanlygy bilen baglydyr. Meniň pikirimçe, şol döwürde Aşgabadyň aeroporty öňki sowet giňişliginde ýerleşýän ýurtlar, şol sanda Moskowanyň aeroportlary bilen deňşdirilende-de, iň owadanlaryndan biridi. Aşgabadyň özi örän kiçi we gowy şäherdi.
Azatlyk Radiosy: Siz prezident Saparmyrat Nyýazow bilen birinji gezek haçan duşuşypdyňyz?
Maýkl Kotter: Ilçi hökmünde Türkmenistana baramsoň, ikinji hepdede duşuşypdym.
Azatlyk Radiosy: Birinji duşuşykdan soňra, Nyýazow sizde nähili täsir galdyrypdy?
Maýkl Kotter: Bu örän gyzykly. Haçan-da men Aşgabada baranymda, prezident Nyýazow doly awtoritar lider bolup, ýurt dolulygyna onuň kontrollygyndady. Soňra onuň “Türkmenbaşy” adyny saýlamagy, Türkiýe respublikasynyň düýbüni tutujy Atatürke meňzejek bolmagy bilen baglydyr. Sebäbi Atatürke hem türkleriň kakasy diýen at berlipdi.
Şeýle-de, şol döwürde Nyýazow we onuň hökümeti uly problemalar bilen ýüzbe-ýüzdi. Sebäbi şondan öň hiç haçan Türkmenistan diýlen bir ýurt bolmandy. Türkmenistan SSR-i diýlen ýurt bardy, ýöne ol hem ruslar tarapyndan döredilipdi. Ruslar şol regiona gelmezden ozal, Günbataryň standartlarynyň nukdaýnazaryndan aýdylanda, hiç haçanam hakyky manyda türkmenleriň bir ýurdy bolmandy.
Sowet döwründen ozal tire-taýpalardan ybarat dürli hanlyklar bolup, olar daşary ýurtlulara garşy bileleşen hem bolsalar, öz aralarynda hyzmatdaşlyk etmezdiler. Onsoň garaşsyzlykdan soňra Türkmenistanyň ýüzbe-ýüz bolan ilkinji problemasy hakyky manyda bir türkmen döwletini döretmekden ybarat bolup, ilkibaşda Nyýazow şol meselä üns berýärdi.
Ýöne meniň ýurdy terk eden döwürlerimde eýýäm onuň şahsyýet kulty döredilip ugrapdy.
Aýdylmaly başga bir zat hem, şol döwürlerde onuň suraty şäheriň her ýerinde asylgy dur diýip, käbir adamlar Nyýazowy tankyt ederdiler. Emma şol regionlerda ýaşan adamlar onuň o diýen geň galarlykly ýagdaý däldigini bilýärdiler. Sebäbi prezidentiň suraty asylan regionda başga şäherlerem köpdi. Şonuň üçin Türkmenistanda bolýan şol waka görlüp-eşidilmedik zat däldi.
Azatlyk Radiosy: Nyýazow ABŞ barada nämeler bilýärdi?
Maýkl Kotter: Onuň ABŞ baradaky maglumaty juda çäklidi. Günbatarlylaryň Türkmenistana baryp görmeýşi ýaly, türkmenler hem, şol sanda türkmen liderleri hem Günbatara o diýen sapar etmändiler.
Türkmenistana garanda özbekleriň Günbatar barada maglumaty köpräkdi, sebäbi Daşkent Merkezi Aziýanyň merkezi diýlip hasaplanýardy. Şeýle-de, türkmenler bilen deňeşdirilende, Orsýetiň armiýasynda we Sowet Soýuzynyň merkezi häkimiýetinde işlän özbekleriň sany köpdi.
Türkmenleriň Günbatar bilen gatnaşyk boýunça tejribesiniň bolmazlygy Aşgabat üçin uly problemalary-da döretdi. Sebäbi, haçan-da Türkmenistan halkara bazarlary bilen gatnaşyk gurup başlanda, uly düşünişmezlikler peýda boldy. Meselem, biz “Transhazar” gazgeçirijisini gurmak barada tagalla edip başlanymyzda, prezident Nyýazow bilen uly düşünişmezlikler ýüze çykdy. Sebäbi Nyýazow gazyň halkara bazarlarda nyrhynyň nähili kesgitlenýänligine göz ýetirip bilmeýärdi. Ol haýsydyr bir proýekte gatnaşmak üçin türkmen gazyna özi baha keserdi we ol nyrh hakykata asla bap gelmezdi.
Netijede Türkmenistan hiç bir proýekte gatnaşmady, “Transhazar” gazgeçirijisi şu wagta çenlem gurulmady. Meniň pikirimçe, şeýle ýagdaýlar sebäpli Türkmenistan henizem Günbatar bazaryna gaz akdyryp bilmän gelýär.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidenti we hökümet ýolbaşçylary bilen işleşeniňizde haýsydyr bir ýatdan çykmajak ýa sizi geň galdyran wakalara-da duş geldiňizmi?
Maýkl Kotter: Ýok, duşuşyklarymyz, aramyzda gozgalan tema gönükdirilip, juda gysga bolardy. Ýöne aýdylmaly bir zat, häzirki döwürde ýagdaýyň nähilidigini bilemok, emma şol döwürlerde karar kabul etjek ministrleri tapyp bolmazdy.
Haçan-da biziň türkmen hökümeti bilen gepleşmeli haýsydyr bir teklibimiz ýa proýektimiz bolsa, ilkinji tapgyrda ministrlikler bilen işleşmäge synanyşardyk. Eger şol tagallardan hiç hili netije çykmasa, ýagny ministrlikler şol proýektler boýunça haýsydyr bir karar kabul edip bilmese, men prezident bilen duşuşmaly bolýardym.
Azatlyk Radiosy: Käte-käte siz prezident Nyýazowyň halamaýan temalaryny hem gozgamaly bolansyňyz, şeýle ýagdaýda ol nähili reaksiýa görkezerdi?
Maýkl Kotter: Demokratiýa we adam hukuklary, elbetde, kyn temalardy. Şeýle temalara ol, umuman, siz Türkmenistandaky ýagdaýlary bileňzok diýip, jogap bererdi. Ol täze döredilen we dartgynly regionda ýerleşýän Türkmenistanyň esasy maksadynyň ýurduň durnuklylygyny üpjün etmekden ybaratdygyny aýdardy. Bu diňe Nyýazowyň öňe sürýän pikirleri däl, Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlaryň liderleri hem şeýle pikirleri orta atardylar.
Şol döwürlerde meni alada goýýan käbir zatlar bardy. Meselem, Nyýazow belli-belli sözlere ýiti reaksiýa bildirerdi. Şol sözler we söz düzümleri demokratiýa ýa adam hukuklarydy. Eger şeýle sözlere ABŞ döredijilikli çemeleşen bolsady, biz has gowy iş alyp baryp bilerdik. Meselem, biz ýerli häkimiýetlere köpräk ygtyýar berilmeginiň merkezi hökümete getirjek bähbitlerine has köp üns berip bilerdik. Bu hem öz nobatynda halk arasynda demokratiýanyň ösmegine ýol açardy. Aýtjak bolýan zadym, biz Türkmenistanda göz öňünde tutýan maksadymyzy hödürlemekde o diýen döredijilikli çemeleşip bilmedik.
Beýleki tarapdan, Nyýazowyň özi hem ýurduň nähili döwürden geçýänligi we onuň ugrunyň haýsy tarapa gönükdirilenligi barada aç-açan maglumat bermezdi.
Azatlyk Radiosy: Haçan-da onuň halamaýan temalaryny gozganyňyzda ol gaharlanýardymy?
Maýkl Kotter: Ýok, men diňe Ministerler Kabinetiniň ýygnagyna telekanallarda seredenimde, Nyýazowy juda gazaply ýagdaýda görýärdim. Ol geplände ministrler aýaga galardy. Ol ministrlere käýýärdi. Emma biziň duşuşyklarymyz juda gowy ýagdaýda, diplomatik dilde aýdylanda juda aç-açan ýagdaýda geçerdi. Umuman aýdylanda, biz öz pikirimizi aýdardyk we hiç hili ylalaşyga gelmän, ýygnagymyz gutarardy.
Azatlyk Radiosy: Siz prezident Nyýazowyň ömürlik prezident boljakdygyny şol mahal göz öňüne getirip bilýärmidiňiz?
Maýkl Katter: Hawa, onuň ömürlik prezident boljagy şol wagtam bellidi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan öz garaşsyzlygyny alaly bäri aradan 20 ýyl töweregi wagt geçdi, ýurtdaky ösüşler we yza gaýdyşlyklar barada siz näme aýdyp biljek?
Maýkl Kotter: Iň ullakan özgerişliklerden biri Nyýazowyň aradan çykmagydyr. Şeýle-de 90-njy ýyllarda Owganystanda bolan çaknyşyklar, regionda ýerleşýän beýleki ýurtlar ýaly Türkmenistana hem öz täsirini ýetirdi. Şol bir wagtyň özünde-de Eýranyň Günbatar bilen gatnaşygynyň dartgynly bolmagy hem Türkmenistana ýaramaz täsirini ýetirdi.
Öňki döwürler bilen deňeşdirilende, Türkmenistanyň öz ýerasty baýlyklaryna bolan kontrollygy häzirki döwürde birneme artdy. Eýrana we Hytaýa gaz akdyrýan turbalar işläp dur. Onsoň Türkmenistanyň “Gazproma” bolan garaşlylygy öňküsi ýaly däl. Emma Türkmenistandan dolanalym bäri, meniň bu ýurtda bolup geçen wakalar hakda o diýen maglumatym ýok. Ýagny, ýer reformasy baradaky tagallalaryň häzirki ýagdaýyny bilemok.
90-njy ýyllaryň ortalarynda Türkmenistanyň saglyk we magaryf pudaklarynda dürli kynçylyklar bardy. Sebäbi şol wagtlar ýokary bilimli adamlar, hususanam etniki ruslar ýurdy terk edýärdiler. Şol sektorlar boýunça hökümet halkyň talabyny o diýen ödäp bilmeýärdi. Men olaryň häzirki döwürde näderejede gowulaşanlygyny bilemok.
Ýurtda magaryf pudagy täsin döwürleri başdan geçirdi. Meniň Türkmenistanda bolan wagtlarym ors dilindäki kitaplary türkmençä geçirmek prosesi dowam edýärdi. Bu ugurda nähili ösüşler boldy, bu barada mende o diýen maglumat ýok.


text:
Fakultetiň düzüminde dört sany kafedra (Maldarçylyk, Mallaryň kesellerini anyklamak we bejermek, Kompýuter tehnologiýasy, Oba hojalygynyň guralyşy we dolandyrylyşy) hereket edýär.
Fakultetde Weterinar lukmançylygy, Oba hojalygynyň ykdysadyýeti, Oba hojalygynyň buhgalterçilik hasaba alnyşy we audit, Oba hojalygynda maglumat ulgamlary hünärleri boýunça ýokary derejeli hünärmenler taýýarlanylýar.
Fakultetde taýýarlanýan Weterinar lukmançylygy hünäriniň talyplary degişli kafedralar boýunça mugallymlaryň ýolbaşçylygynda maldarçylyk pudagynda oba hojalyk mallaryny idetmek, kesellerden goramak, bejermek, önümçilik-tehnologiki, ylmy-barlaglary ýokary derejede guramak we amala aşyrmak boýunça netijeli işleri alyp barýarlar.
Fakultetiň Oba hojalygynyň ykdysadyýeti, Oba hojalygynda buhgalterçiik hasaba alnyşy we audit hünärleriniň talyplary oba sebagat toplumynyň dürli pudaklarynda ykdysady, guramaçylyk-dolandyryş, seljeriş, buhgalterçilik hasaba alnyş we auditorlyk işlerini, maliýe hasaplaryny we hasabatlaryny hem-de ylmy-barlag işlerini geçirmegiň inçe tilsimlerini ele alýarlar.
Fakultetiň häzirkizaman kompýuter tehnologiýalary bilen doly abzallaşdyrylan okuw otaglarynda programmaçy-inžener kärine eýe boljak Oba hojalygynda maglumat ulgamlary hünäriniň talyplary tejribeli mugallymlaryň ýolbaşçylygynda maglumat ulgamlary we torlary, olaryň matematiki, maglumat hem-de programma üpjünçilikleri, taslamalary düzmegiň usullary, programma üpjünçiliklerini oba hojalyk pudagynda şeýle hem beýleki kärhanalarda döretmek, gurnamak, sazlamak işleri guramagy we geçirmegi içgin öwrenýärler.


text:
Kol
Köl — gidrosferaniň komponenty, bolmak öz elbetde ony sugarmak, dolduran köllük jamniň çenleryna( köllük gundag) suw bilen we yok bolmak gös-göni goşmaniň deňizden( köp bilen) .Köl predmet bolarlar bilimniň derňemey limnologiýaniň. Ýaňy ýer şary -a hasaplaiar 5 millionlarça. köller. görüşniň nokatdan planetologiýaniň, köl bolar öz bar bolmak birgornude wagt-da we boşlukda obýekt, dolduran madda bilen, bolmak suwuk fazasyyna, mukdarlar näçeniň meşgullanmak araly hal deňiz bilen we howa bilen. görüşniň nokatdan geografiýaniň, köl bolar öz ýapyk çuňlaşdyrma gury ýerniň, näçe akar we suw yygnaldy. Kol bolma Dünýä köpniň bölümy. Islemek himiki düzüm озёр остаётся dowamly wagt hemişeki, tapawutyna derýadan doldurmak onuň madda ähmiýetli tazeden işlemek, bolar onda akymynyň bolma köplük etmek faktor bilen, anyklap onuň düzgüni. Kol ýapyň regulirlearlar derýalariň, tutmak öz çöketliklaryna daşgyn suwy we ysy gelmek olaryň başga tapgyrlaryna. Suwlar – kole dökerlere himiki reaksiýaniň. Bir wagtyndan geçerler düýp çökündilerine suwlar, başgalar — tersine. hatar – da kol, baş obraz bilen yok bollariň ýapniň, baglanyşyk –da suwyň bug bilen konsentrasiýa yokary galyar düýp mazmunlary. Netije bilen bolarlar teýli üýtgemeniň minerallaşmaniň we duz düzümniň kol. ähmiýetli yyly suwly massaniň hereketsizliky 4 kole şert yeňileşdiryar syrlaşyp durlariň raýonlariň, kiçeltmek ýylda bolar we meteorologikleriň möwsümlik üýtgäp durmaklyklari. Görnüş, mukdar we relýef köllük çöketliklariň düýplari wajyp toplananynda çalyşarlar düýp çökündilerlariň. Tazelden kol doretmek relýefniň görnüşi, düzlüklar ýa -da aýdyňlar. Kol we, üýtgeşik, howanyn ýygy , ýakyndaky bir böleklariň gödek batga öwürmeleri guratarsiň. dyngysyz toplananniň netijeyna organikileriň we mineral birazlariň koller –de dörerler düýp çökündileriniň güýçli köplüklari. Bular çökündilerniň gornuşuň soňraky ösmeda we durgunlykyna olarlariň özgerişda guratyň. Anyk şertlerinde daglyk jynsyna olarlar üýtgeyärlar organiki döreýişniň.


text:
Depýtat halyq sanaǵy ne úshin júrgizilip jatqanyn túsindirdi
ALMATY. QazAqparat- Halyq sanaǵy óziniń tehnologııalyq tıimdiligi boıynsha teńdessiz. Bul týraly Almaty qalalyq máslıhat depýtaty Altynaı Kóbeeva pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Almaty qalalyq máslıhaty depýtatynyń aıtýynsha, halyq sanaǵy memleket úshin de, halyq úshin de qajet.
«Memleket úshin halyq sanaǵy halyqtyń ómirin jaqsartýǵa baǵyttalǵan memlekettik baǵdarlamalardy ázirleý úshin aqparatty múmkindiginshe eskerý, shyǵys bıýdjetti josparlaý jáne eń bastysy – ekonomıkany damytý. Qazaqstandyqtardyń ózderi úshin – bul eldegi ekonomıkalyq jaǵdaıdy túsiný. Sanaqqa qatysýdyń arqasynda bolashaǵy zor áleýmettik baǵdarlamalardyń damýyna úles qosýǵa bolady», - deıdi Altynaı Kóbeeva.
Depýtat halyqtyń statıstıkalyq baqylaý júıesi úzdiksiz bolýy kerek dep sanaıdy, bul órkenıetti memleket belgileriniń biri.
Sondyqtan nátıjeni qorytyndylaý úshin JSN boıynsha adamdardyń sanyn bekitý jetkilikti degen pikir qate.
«Halyq sanaǵyn jeke ótkize otyryp, men eshqandaı málimetter bazasynda kórsetilmegen suraqtardy kórdim. Mysaly, saýalnamada olar densaýlyq jaǵdaıy týraly suraıdy, mysaly, kórý, estý, jaıaý júrý, este saqtaý qabileti nemese kontsentratsııada qıyndyqtar bar ma ekendigi kórsetiledi. Onyń ústine, másele múgedektiktiń bolýy týraly emes, qıyndyqtar týraly. Alynǵan aqparat sáýletshilerge josparlaý kezinde turǵyndardyń qozǵalysy shekteýli tobynyń qajettilikterin eskerýge múmkindik beredi. Olar sonymen qatar pandemııanyń kiris deńgeıine áseri týraly suraıdy. Bul aqparat epıdemııaǵa qatysty jaǵdaı týraly pikir alýǵa múmkindik beredi. Bul - qajettilikti taldaý men baǵalaýdyń bir túri», - dep atap ótti ol.
Depýtattyń aıtýynsha, sanaqtyń taǵy bir mańyzdy máni – memlekettik qyzmetterdi josparlaýǵa bıýdjetti túzetýge kómektesý.
«Almaty qalasynda tirkelgen jáne ómir súretin adamdardyń sany úlken aıyrmashylyqqa ıe, demek, qalada turatyn adamdardyń naqty sanyn eskere otyryp áleýmettik obektilerdiń sanyn josparlaý qajet – balabaqshalar, mektepter, aýrýhanalar, emhanalardyń, sonymen qatar mamandardyń – dárigerler men muǵalimderdi», - dedi Altynaı Kóbeeva.
Sondyqtan Almaty turǵyndary sanaq kompanııasynan qoryqpaýy tıis. Kerisinshe, halyq sanaǵy halyqaralyq tájirıbe ekenin bilgen jón.
«Ártúrli áleýmettik nysandar men baǵdarlamalardy «jan basyna qarjylandyrý» bıýdjettik saıasatyn jetildirýdiń jańa talaptaryna súıene otyryp, turǵyndardy naqty esepke alýdyń mańyzdylyǵy, kóshi-qon úrdisteri ekonomıkalyq problemalardy, áleýmettik nysandarǵa júktemeni eskere otyryp kóptegen áleýmettik máselelerdi sheshýdi obektıvti túrde josparlaýǵa múmkindik beredi. Sanaqtan qorqýdyń qajeti joq, bul kóp ýaqyt almaıdy, jeke tájirıbem boıynsha aıtsam, jaýaptarǵa nebári 20 mınýtqa jýyq ýaqytym ketti», - dedi Altynaı Kóbeeva.
Sonymen qatar, ol halyq sanaǵy óziniń tehnologııalyq tıimdiligi boıynsha teńdessiz ekenin atap ótti


text:
HYTAÝDAN EÝRANA TÄZE UGUR BOÝUNÇA NOBATDAKY ÝÜK OTLUSY GOÝBERILDI
2017-nji ýylyň 28-nji dekabrynda Hytaý Halk Respublikasynyň Hunan welaýatynyň dolandyryş merkezi Çanşa şäherinden Gazagystanyň we Türkmenistanyň üsti bilen Tährana çenli nobatdaky synag ýük otlusynyň goýberilişi boldy.
Bu ýük otlusynyň ugry Hytaý demir ýol torunyň ulgamlarynyň, hususan-da Horgos serhetýaka geçelgesiniň, Altyn koý-Bolaşak (Gazagystan) demir ýollarynyň ugry, Türkmenistanyň Serhetýaka, Akýaýla demir ýol ulgamynyň üsti bilen soňra Tähranyň gapdalyndan geçip gidýär.
Çanşa - Tähran ugrunyň uzynlygy 10297 kilometrden gowrak bolup, ýoluň üstaşyr geçirijilik wagty – 14 gün, ol deňiz ýolundakydan ep-esli az (25 günden 30 güne çenli).
Ýük otlusynyň düzümine 50 sany 40 kilogramdan gowrak dürli sarp edilýän harytlaryň ýükleri girýär.
Bu ýük düzümi Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurduň netijeli köptaraplaýyn ulag hyzmatdaşlygyny berkitmek we giňeltmek boýunça yzygiderli amala aşyrýan daşary syýasat ugruny durmuşa geçirmek maksady we Türkmenistanyň Prezidentiniň başlangyjy bilen kabul edilen BMG-niň Baş Assambleýasynyň “Durnukly ösüş maksatlaryny amala aşyrmak bilen baglylykda ulaglaryň ähli görnüşleriniň arabaglanyşygyny berkitmek” atly Rezolýusiýasynyň düzgünlerini amaly taýdan ýerine ýetirmekde öňe süren başlangyçlary boýunça türkmen tarapyndan önümçilige goýberildi.
Möhüm bellemeli zat, häzirki wagtda Hytaý-Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demir ýol ugry boýunça demir ýolda ýük daşamak taslamalarynyň durmuşa geçirilişi yzygiderli we durnukly ýagdaýda ýola goýuldy. 29-njy dekabrda Hytaý-Gazagystan-Türkmenistan-Eýran ugry boýunça indiki ikinji ýük düzümi Hytaýyň Inçuan şäherinden badalga alar. Inçuan-Tähran ugry boýunça ilkinji ýük otlusy şu ýylyň sentýabr aýynda goýberildi.
30-njy dekabrda Hytaýyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän Şensi welaýatynyň Sian şäherinden Gazagystanyň we Türkmenistanyň üstünden Eýrana indiki üçünji ýük otlusy ugradylar.
Bu halkara ulag ugry boýunça ýük daşalyşynyň ösmegi Türkmenistanyň üstaşyr mümkinçiliklerini we onuň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga ünsi çekmäge ýardam berýär.


text:
TNGIZT awtomatiki dolandyryş ulgamlaryny döwrebaplaşdyrmak boýunça halkara tender yglan edýär
Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumy Türkmenistanyň nebitgaz toplumyny harytlar bilen üpjün edijileri tender esasynda kesgitleýän toparyň adyndan Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda awtomatiki dolandyryş ulgamlaryny (ACS): polipropilen önümçilik zawodynyň (PPL) granulasiýa blogyny (ekstruder); В çalgy ýaglaryny (Lube Oil) öndürýän parafinleri aýyryş bölüminiň ammiak kompressorlaryny 710С60А / В; Türkmenbaşy nebiti gaýtadan işleýän zawodynyň 20-nji bölüminiň azot stansiýasynyň guradyş blogyny döwrebaplaşdyrmak boýunça işlerini ýerine ýetirmek boýunça halkara tender yglan edýär.
Size Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň HYG bölüminde teklip edilýär:
- bäsleşige gatnaşmaklyga isleg bildirýän gatnaşyjynyň doly ady, hukuk ýagdaýy, hasaba alnan ýurdy, bank rekwizitleri we habarlaşmak üçin telefon belgileri görkezilen ýazmaça görnüşde arza tabşyrmaly;
- Türkmenistanyň nebitgaz toplumy üçin satyn alyjylary saýlamak boýunça halkara bäsleşiklerini geçirmegiň Düzgünleri bilen tanyş bolmaly;
- 1725 amerikan dollary möçberde tender tölegini töläp bäsleşik teklipli bukjany almaly
Bäsleşik boýunça teklipler 01.09.2021 ý.senesine çenli ýerli wagt bilen sagt 12:00 çenli kabul edilýär.
Pul serişdelerini geçirmek üçin hasap belgisi ýazmaça arza tabşyrylan mahaly habar berilýär.
Bäsleşik teklipleri görkezilen salga eltmeli, resminamalara hasap belgisine pul serişdeleri geçirilenden soňra serediler.
Söwda tekliplerini iki sany möhürlenen bukjada tabşyrmaly. Birinji bukjada tehniki häsiýetnamalar, ikinji bukjada bolsa söwda teklipleri görkezilen bolmaly.
Habarlaşmak üçin telefonlar: +993243 9-60-48, 2-03-89.
Faks: +993243 2-11-49.
Elektron salgysy: tngizt@online.tm
Adres:Türkmenistan, Balkan welaýaty, Türkmenbaşy ş.
Çeşme: metbugat.gov.tm.


text:
UEFA Çempiÿonlar Ligasy(iñlisçe doly ady: UEFA Champions League), gysgaça Çempiÿonlar Ligasy, UEFA(Ÿewropa Futbol Assosasiÿalary Birleşigi) tarapyndan her ÿyl Ÿewropada çempiÿon bolan ÿada käbir ÿurtlaryñ 2-nji we 3-nji bolan komandolary arasynda gurnalÿan ligadyr. Bu Liga şu wagt Ÿewropa we bütin Dünÿäde iñ abraÿly Ligadyr.
Liga 1955-1992 ÿyllarynda UEFA Ÿewropa Çempiÿonlary Kubogy diÿilip atlandyrylÿardy. Şol ÿyldan soñ UEFA Çempiÿonlar Ligasy diÿip atlandyrylÿar. 1992-nji ÿyla çenli diñeje Ÿewropa ÿurtlary çempiÿon komandolary gatnaşyp bilÿärdi we ÿeñilişe sezewar bolan komando bolsa Çempiÿonlary Kubogy bilen hoşlaşÿardy. 1992-nji ÿyldan soñra Liga bolÿar we grupbada iñ köp açkony alan komando grupbadan çykyp, 1/8,1/4 we 1/2 finalleri oÿnaÿar.


text:
Prezıdent Toqaevtyń 10 mańyzdy baǵyty
-
VILЬNıÝS. QazAqparat – Qazaqstan Elshisi Vıktor Temirbaev Lıtva Seıminde parlamentaralyq dostyq tobymen QR Parlamenti Májilisi saılaýynyń qorytyndylaryn jáne Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev usynǵan reformalardyń úshinshi paketin talqylaýǵa arnalǵan onlaın kezdesý ótkizdi, dep habarlaıdy QR SІM baspasóz qyzmeti.02.02.2021 21:38
-
KÓKShETAÝ. QazAqparat – Aqmola oblysynda jańa oqý jylynda áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan otbasylardaǵy 17 myń oqýshyǵa oqý-jazý quraldaryn, kıim jáne aıaqkıim satyp alýy úshin jalpy bilim berý qory esebinen kómek kórsetiledi. Bul týraly aımaq basshysy Ermek Marjyqpaev tikeleı efır arqyly ótken brıfıngte aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.12.08.2020 17:41
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Zań jobalary boıynsha ǵylymı-quqyqtyq saraptamany ǵylymı uıymdar emes tizilimdegi sarapshylar júrgizetin bolady. Bul týraly Ádilet mınıstri Marat Beketaev málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.19.06.2020 12:56
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Kópbalaly analar jyl basynan beri 93,9 mlrd teńgege járdemaqy aldy. Bul týraly Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginen málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat.15.06.2020 09:48
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Qazaqstan Prezıdenti mindetine 2019 jyldyń 20 naýryzynda kirisip, 9 maýsymda kezekten tys prezıdenttik saılaý ótken edi. Qasym-Jomart Toqaev saılaýshylardyń 70 paıyzdan astam daýysyn ıemdenip, jeńiske jetti. 12 maýsymdaǵy ulyqtaý rásiminde sóılegen sózinde Prezıdent óziniń saıası platformasy – Qazaqstan azamattarynyń basty saýaldaryna jaýap ekenin atap ótti.12.06.2020 15:33
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Amerıkalyq jetekshi sarapshylar Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń Prezıdent laýazymdaǵy 1 jyldyq qyzmetine joǵary baǵalaryn berdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.12.06.2020 15:24
-
Qazaqstan Prezıdenti kórshiles eldermen strategııalyq seriktestikti damytýǵa basa mán beredi - Aqbar MájıtNUR-SULTAN. QazAqparat - Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev kórshiles memlekettermen strategııalyq seriktestikti damytýǵa aıryqsha mán beredi. Mundaı pikirdi 12-shi shaqyrylǵan Qytaı halyqtyń saıası konsýltatıvtik keńesiniń múshesi, tanymal jazýshy Aqbar Májıt bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.11.06.2020 16:20
-
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynda bıyl baspana salýǵa bıýdjetten 18,4 mlrd teńge bólindi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 1,5 esege kóp, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.10.06.2020 21:09
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Prezıdentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Sabına Sadıeva «Halyqtyń únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn iske asyrýǵa qatysty pikir bildirdi. QazAqparat sarapshynyń pikirin tolyq jarııalaıdy.10.06.2020 11:41
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qazaqstan barlyq kórshiles memlekettermen dostyq qarym-qatynas ornatqan, halyqaralyq yntymaqtastyqty belsendi damytýda jáne ekonomıkalyq jaǵynan damyǵyn eldermen ózara baılanysty ulǵaıtýda. Bul týraly QR Prezıdentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty dırektorynyń orynbasary Sanat Kóshkimbaev aıtty. QazAqparat sarapshynyń pikirin tolyq jarııalaıdy.10.06.2020 10:53
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Qasym-Jomart Toqaev Prezıdenttiginiń alǵashqy jyly qoǵam úshin mańyzdy ózgerister belgisimen ótti. Bul týraly QR Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Zarema Shaýkenova aıtty. QazAqparat sarapshynyń pikirin tolyq jarııalaıdy.10.06.2020 10:05
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - «Team Qazaqstan» jastar qozǵalysynyń kóshbasshysy Ashat Sadyrbaı Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev qol qoıǵan «Saıası partııalar týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgeris pen tolyqtyrýlar engizý týraly» QR Zańyna oraı pikir bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.25.05.2020 20:46
-
KÓKShETAÝ. QazAqparat – Bıyl Aqmola oblysynda «Nurly jer» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 1348 otbasy qonys toıyn toılady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi oblystyq ishki saıasat basqarmasyna silteme jasap.14.05.2020 03:45
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev Parlament Senatynda qaralyp jatqan beıbit jınalystar týraly zań jobasyna qatysty taǵy pikirin bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.30.04.2020 21:16
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan «Cyndarly qoǵamdyq dıalog – Qazaqstannyń turaqtylyǵy men órkendeýiniń negizi» Joldaýynda ashyqtyqty, ádilettikti jáne eńbekke yntalandyrýdy qamtamasyz ete otyryp, ataýly áleýmettik kómekti taǵaıyndaý tetigine ózgeris engizýdi tapsyrǵan bolatyn. Osyǵan baılanysty Úkimet áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa mehanızmderin engizdi. Azamattardyń ál-aýqatyn jaqsartý jáne kirisin arttyrý sharalary týraly Primeminister.kz-ke bergen suhbatynda QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń Áleýmettik kómek saıasatyn damytý departamenti dırektorynyń orynbasary Aıajan Jandarbekqyzy Janǵabylova aıtyp berdi.10.01.2020 19:02
-
TÚRKІSTAN. QazAqparat - Túrkistan oblysynyń Óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmetinde 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap engizilgen ataýly áleýmettik kómek kórsetýdiń jańa formatyna arnalǵan brıfıng ótti, dep habarlaıdy QazAqparat.10.01.2020 17:08
-
ALMATY. QazAqparat - 2019 jyly Almatyda 661 kópbalaly otbasy baspanaly boldy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.10.01.2020 15:56
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – QR Parlamenti Senatynyń depýtattary Almaty, Aqmola jáne Qaraǵandy oblystarynda bolyp, turǵyndarmen kezdesti, dep habarlaıdy QazAqparat palatanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.08.01.2020 17:15
-
NUR-SULTAN. QazAqparat – Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Birjan Nurymbetov AÁK alyp otyrǵan otbasynyń eńbekke jaramdy múshesine yńǵaıly ári mamandyǵyna saı jumys usynylatynyn málimdedi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.08.01.2020 13:35
-
NUR-SULTAN. QazAqparat - Kópbalaly otbasylarǵa járdemaqyny resimdeý úshin qujattardy tapsyrý merzimi shektelmegen. Bul týraly QR Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń baspasóz qyzmetinen málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat.04.12.2019 19:10
ary qaraı


text:
Aşgabadyň taryhy ýüzýyllyklaryň jümüşine gidýär we gönüden-göni türkmen halkynyň taryhy bilen baglanyşyklydyr.
Aşgabadyň has giňden ýaýran adynyň biri “aşyklar şäheridir”. Türkmen dilindäki “yşk” sözi “söýgi”, “yhlas” we “höwes” diýmegi aňladýar. “Abad” “abadanlaşdyrylan, hemme zady ýerbe-ýer”, “ilat ýaşaýan” diýmegi aňladýar.
Aşgabadyň döremegi (ýagny onuň häzirki ýerleşen ýerinde – Kesearkaç düzlüginde hut şeýle atly şäheriň emele gelmegi) has takyk derejede azyndan XVIII-XIX asyrlaryň çäginde, haçanda Günorta Türkmenistanda uzaga çeken syýasy krizisden we çuň ykdysady pese düşmeden soň, şäher görnüşli ilatly ýerleriň we kiçi şäherleriň döremegi we ösmegi üçin şertleriň dörän döwri bilen baglanyşdyrylýar. Olara Abiwerd, Änew, Nusaý, Durun, Gyzylarbat (häzirki Serdar), Mehin we beýlekiler degişlidir. Aşgabat hem edil şolar ýaly ilatly ýer bolupdyr. Onuň XIX asyrdaky topogarafiýasy barada hiç zat saklanyp galmandyr, diňe döwürdeşleriniň az sanly ýazgylarynyň şaýatlyk etmegi boýunça netije çykarylýar. Olaryň has irkileri 1811-nji ýyla degişlidir. Russiýanyň Daşary işler ministrliginiň arhiwinde 1850-nji ýylyň resminamasy saklanylýar. Ol kyrk üç sany ahal galalarynyň sanawy bolup, olaryň içinde Işkibady bar. Wagty boýunça örän bölekleýin beýleki maglumat ýene-de rus çeşmelerinde duşýar. Syýahatçy I.I.Stebniskiýniň belleýşi ýaly, 1871-nji ýylda Ashabad (soňra şeýle atlandyrylyp başlaýarlar) şäheri Hywa we Parfiýa bilen söwda işlerini alyp barypdyr. Onda ýaşaýanlar gallaçylyk we bagbançylyk bilen meşgullanypdyr, onda berkitmeler hem bolupdyr. Stebniskiý Ashabadda we onuň töwereginde dört müňe golaý öý sanapdyr, bu ol ýerde 16-20 müň adam ýaşap biler diýip çaklamaga esas berýär.
Öz döwründe uly ähmiýete eýe bolan wajyp forpost bolan Ashabad 1881-nji ýylyň maýynda Zakaspiý oblastynyň edara merkezi bolýar. Hut şonda şäher gurluşygynyň esasy goýulýar. 1882-nji ýyldaky gulluk ýazgylarynda Ashabad eýýäm şäher diýlip atlandyrylýardy. Ilat sany we ösüş depgini boýunça Ashabad ilki, hatda Daşkentden-ägirt uly Türküstan ýurdunyň merkezinden hem öňe geçipdir. Ashabad üstünden Hywa we Persiýa kerwen ýollarynyň geçmeginde uly ähmiýete eýe bolupdyr.
1905-nji ýylda Ashabad Daşkentiň üstünden demir ýol arkaly Russiýanyň merkezi etraplaryna ikinji çykalga eýe bolýar. Onuň tranzit merkezi hökmünde hyzmaty has hem artýar, Ashabadyň Eýranyň Horasan welaýaty bilen aragatnaşygy has hem giňeýär.
1915-nji ýylda Aşgabatda aglabasy ýarym hünärmentçilik bolan 68 sany kärhana bolupdyr. Has irileriniň hataryna demirýol deposy, üç sany tipografiýa, elektrostansiýa, üç sany pagta arassalaýjy, ýag, gön, 35 sany kerpiç zawodlary degişlidir. Russiýanyň döwlet bankynyň, Periýanyň hasap-ssuda bankynyň, Rus-Aziýa bankynyň, “Sosýete Jeneral” fransuz bankynyň Ashabad bölümleri açylypdyr.
Şäheriň ösüşiniň täze döwri diňe Orta Aziýa halklarynyň milli bölünişiginiň netijesinde (1924 ý.) Türkmen Sowet Sosialistik Respublikasy döräp, Sowet Soýuzynyň düzümine gireninden soň başlanýar, 1925-nji ýylyň fewralyndan bolsa Poltorask şäheri (Aşgabady şeýle atlandyrýarlar) onuň paýtagty diýlip yglan edilýär. 1927-nji ýylyň 7-nji aprelinde şäher Aşgabat diýlip atlandyrylyp başlanýar.
1948-nji ýylyň 6-njy oktýabrynda ýarym gijeden soň, 1 sagat 17 minutda Aşgabat güýçli ýertitremesiniň merkezinde bolupdyr. Ýerasty urgynyň güýji Rihteriň şkalasynda 9-10 bala ýetipdir. Ýertitremäniň netijesinde Aşgabat dolulygyny weýran bolýar, şondan soň şäheri täzeden dikeltmek işleri başlanýar.
Soňky onýyllyklaryň dowamynda Aşgabadyň respublikanyň ykdysady, ylym, bilim, medeni merkezi hökmündäki ähmiýeti has artdy. Ol tranzit demir ýolunyň, onuň gapdalyndan çekilen Krasnowodsk — Aşgabat — Çärjew gara ýolunyň we howa menziliniň netijesinde has iri ulag merkezine öwrülýär. Howa ýollary Aşgabady beýleki soýuz respublikalarynyň paýtagtlary, Russiýanyň uly şäherleri, Kawkazyň we Krymyň şypahanalary, şeýle-de Türkmenistanyň demir ýoldan uzakda ýerleşen ilatly ýerleri bilen baglanyşdyrypdyr.
1951-nji ýylda Aşgabatda SSSR-iň Ylymlar akademiýasynyň Türkmen şahamçasynyň esasynda milli Ylymlar akademiýasynyň açylmagy oňa paýtagtlyk ähmiýeti berdi. Türkmen döwlet uniwersiteti we birnäçe ýöriteleşdirilen ýokary okuw mekdepleri açylýar.
Aşgabadyň taryhy ykbalynyň täze döwri Türkmenistanyň Garaşsyzlygyny gazanmagy bilen başlanýar. Görlüp-eşidilmedik gysga döwrüň içinde Aşgabat we onuň daş-töwereginde köp sanly täsin hem haýran galdyrýan binalar guruldy. Soňky ýyllar binagärçilik özgertmeleri türkmen paýtagtynyň durmuşynyň aýrylmaz bölegine öwrülip, onuň ýaşaýjylarynda we myhmanlarynda uly gyzyklanma döredýär.


text:
05 Qyrkúıek, 2020 Barlyq aımaqtar
Kórneki sýret
Urlanǵan jylqylaryn taýyp bergen Túrkistan oblysynyń polıseılerine turǵyndar alǵys aıtty
О́zderińizge belgili, Túrkistan oblysynyń polıseıleri 6 aýdannan mal urlaǵan 2 qylmystyq topty ustady. Tártip saqshylary 2019-2020 jyldar aralyǵynda turǵyndardyń qora-jaılarynan, jaıylymdardan urlanǵan jalpy 78 bas maldyń, 42-sin kúdiktilerden tárkilep alyp, zańdy ıelerine qaıtardy.
О́z kezeginde joǵyn taýyp bergen polıseılerge turǵyndar shynaıy rızashylyǵyn jetkizdi. Máselen, Tólebı aýdanynyń turǵyny Omarhan Turlybekov: «2020 jyly shilde aıynyń 31-i kúni eki aıǵyrymdy barymtashylar urlap ketti. Polısııaǵa aryzdandym. Endi mine polıseılerden qýanyshty habar estip, malymdy qaıtaryp aldym. Kúdiktiler ustalypty. Jaraısyzdar!»-dep atap ótti.
Odan bólek, Qaratóbe eldimekeniniń turǵyny Jaıshybek esimdi azamat óziniń kókparǵa qatysatyn eki jylqysyn urylar qoldy etkenin jetkizdi. «Úıimnen, qoramdy buzý arqyly áketip qalǵan jylqylarymdy tártip saqshylary taýyp berdi. Jumystaryńyzǵa tabys tileımin!» -dep shynaıy qýanyshyn jetkizdi.
Sonymen qatar, Qasqasý aýlynyń turǵyny Nurǵalı Lesbekov, Ońtústik aýylynyń turǵyny Roızıman Ahmetov, Qaratóbe aýylynyń turǵyny Bekzat Synalıev, Jambyl aýlynyń turǵyny Ábdilda Baqdáýletter de birneshe aı aldyn urlanǵan jylqylaryn taýyp bergen polıseılerdiń eńbegin joǵary baǵalady. Jábirlenýshi turǵyndar jedel-izdestirip, ózderiniń kásibı sheberligi men qyraǵylyqtarynyń arqasynda osyndaı úlken nátıje jetken polıseılerge alǵystaryn jaýdyrdy. Jáne tártip saqshylaryna senim bildirip, qıyn da qaýipti salada atqaryp jatqan qyzmetterine bıik abyroı tiledi.
Esterińizge salaıyq, búgingi tańda 8 kúdikti qamaýǵa alyndy. Olar Túrkistan men Shymkent qalasynyń turǵyndary. Sondaı-aq urlanǵan maldardy satyp alyp otyrǵan 4 tulǵa ustaldy. Qazirgi ýaqytta atalǵan jaıt boıynsha sotqa deıingi tergeý amaldary júrgizilýde.
Polısııa.kz
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy tarapyndan gurnalan bu seminara Türkmenistanyň wekilleri bilen birlikde Gazagystanyň, Gyrgyzstanyň, Täjigistanyň, şeýle-de Balkan döwletleri bolan Bosniýa-Gersogowinanyň, Makedoniýanyň we Çernogoriýanyň hem parlament wekilleri gatnaşdylar.
Seminarda bu ýurtlaryň wekilleri aýal-gyzlaryň jemgyýetçilik işlerine gatnaşmaklaryna ýardam bermek we bu ugurda kanunçylyk aktlaryny işläp düzmek meseleleri barada pikir alyşdylar.
Seminaryň barşynda oňa gatnaşyjylar bu gürrüňi edilýän mesele boýunça ÝHHG guramasyna agza ýurtlardaky bar bolan gowy tejribiler bilen hem ýakyndan tanyşdylar – diýip, «TurkmenistanRu» internet gazýeti habar berýär.


text:
Lužkow Latwiýanyň banklarynyň birine 400 müň dollar töweregi inwestisiýa edipdir. Häzir şonuň maliýe çeşmeleri barlanýar diýip, ministr aýtdy.
Latwiýada hemişelik ýaşamazdan wagtlaýyn oturym almagyň şerti inwestiýa we gozganmaýan emlägiň bolmagydyr.
Mundan öň Latwiýanyň köpçülikleýin habar serişdeleri Lužkowyň oturym almak üçin arza berendigini ýazypdy.
Lužkow bu informasiýany tassyklady we eger Latwiýanyň häkimiýetleri rugsat bermese, başga bir ýewropa döwletinden oturym almaga synanyşjakdygyny aýtdy.


text:
Ierusalimde, hökümet maslahatynda eden bu çykyşynda Benýamin Netenýahu hatda geljek hepde BMG-niň Baş Assambleýasy Palestina döwlet statusyny bermek kararyna geläýende-de, onuň bu statusynyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň ses berişliginden geçip bilmejekdigine doly ynanýandygyny aýtdy.
Bu wakanyň öňýany Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas şu hepde Nýu-Ýorkda geçjek BMG-niň Baş Assambleýasynyň sessiýasynda Palestinanyň döwlet hökmünde ykrar edilip, onuň BMG-niň düzümine agza hökmünde kabul edilmegi ugrunda tagalla etjekdigini aýtdy.
Emma Amerikanyň Birleşen Ştatlary Palestinanyň döwlet statusyna BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşinde özüniň weto goýjakdygy bilen duýduryş berdi.


text:
Saparyň ilkinji güni Pekiniň «Fan-Feý» döwlet rezidensiýasynda türkmen-hytaý biznes forumy gurnaldy. Oňa iki ýurduň hökümet agzalary bilen birlikde, hökümetara komissiýasynyň agzalary we iri kärhanalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Foruma gatnaşyjylar Türkmenistan bilen Hytaýyň hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada maslahat etdiler.
Prezident Berdimuhamedowyň Hytaýa edýän bu gezekki sapary onuň bu ýurda edýän üçünji saparydyr. Üç gün dowam etjek bu saparyň barşynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyklar boýunça möhüm dokumentlere-de gol çekiler diýlip garaşylýar.


text:
Bu barada eden beýanatynda ol prezident Ýanukowiçiň toparyny “mafiýa topary” diýip atlandyrdy.
Timoşenkonyň bu beýanatyny anna güni Kiýewde onuň gyzy Ýewgeniýa Timoşenko ýerli aktiwistleriň öňünde eden çykyşynda okady.
Bu beýanatda Ýuliýa Timoşenko häzirki parlament saýlawlaryny “diktatura garşy uruş” diýip atlandyryp, saýlawçylary prezident Ýanukowiçiň dolandyryjy Regionlar partiýasyna ekeje ses-de bermezlige çagyrypdyr.
Ýuliýa Timoşenko öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, geçen ýylyň oktýabrynda ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.


text:
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň ikinji gurultaýy geçirildi.
Resmi maglumatlara görä, Aşgabatda geçirilen gurultaýda partiýanyň merkezi geňeşiniň ýolbaşçylarynyň, barlag komissiýasynyň amala aşyran işine, guramaçylyk işlerine seredilipdir.
Şeýle-de, türkmen mediasynyň habar bermegine görä, partiýanyň merkezi geňeşiniň täze başlygy saýlanyp, bu wezipä “Halys” atly hojalyk guramasynyň müdiri Saparmyrat Owganow bellenipdir.
Türkmenistanda Senagatçylaryň we telekeçileriň syýasy partiýasy 2012-nji ýylda döredildi. Ony esaslandyran Senagatçylar we telekeçiler bileleşigi 2007-nji ýylda döredildi. Bileleşigiň “Rysgal” atly hem banky, hem-de neşri bar.
Türkmenistanda hususy telekeçiligi ödürmek maksadyny öz öňünde goýýan Senagatçylar we telekeçiler bileleşigine döwlet tarapyndan maliýe goldawy berilýär.


text:
Kabulyň aglaba şaýylaryň ýaşaýan sebitindäki göreş merkezinde amala aşyrylan iki bomba hüjüminde azyndan 20 adam öldi, başga-da 70-e golaýy ýaralandy.
Içeri işler ministrligi janyndan geçeniň özüni Kabulyň günbataryndaky Daşt-e Barçi sebitindäki türgenleşik merkeziniň içinde partladandygyny habar berdi. Wakanyň bolan ýerine žurnalistler we howpsuzlyk güýçleri geleninden soň, içi bombaly ulag partladyldy.
Ölenleriň arasynda ýerli habar gullugynyň iki işgäri hem bar. Mundanam başga, partlamada dört žurnalist we ýedi polisiýa işgäri ýaralandy.
Hüjümiň jogapkärçiligini “Yslam döwleti” ekstremistik topary öz üstüne aldy.


text:
Almatyda úı karantınin buzǵan 412 adamǵa aıyppul salyndy
ALMATY. QazAqparat – Almatyda úı karantınin buzǵan «qyzyl» mártebesi bar 412 adamǵa aıyppul salyndy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Ashyq arqyly 14 kúndik úı karantınin buzǵan 412 almatylyq ákimshilik jaýapqa tartyldy jáne aıyppul (30 AEK) tóledi», - dep habarlady sanıtarlyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentinen.
COVID-19 úshin PTR testi oń nátıjesin bergen almatylyqtar qoǵamdyq oryndarǵa baryp, «ASHYQ» boıynsha jumys isteıtin nysandarda-HQKO, meıramhana, fıtnes-ortalyqtar, áýejaı, kınoteatrlar, kompıýterlik klýbtar, basseınder jáne taǵy basqa nysandardyń qyzmetterimen paıdalanýǵa tyrysty.
Ózin-ózi oqshaýlaý rejımin buzatyn turǵyndar medıtsınalyq uıym, áleýmettik sala, bilim berý, keńse uıymdary, bankter, saýda, qarjy naryǵy, áleýmettik qyzmetter, qoǵamdyq tamaqtaný jáne basqa da nysandardyń qyzmetkerleri ekeni anyqtaldy.
Sonymen qatar, «ASHYQ» jobasynyń qatysýshylaryna Almaty qalasynda koronavırýstyq ınfektsııanyń taralýyna jol bermeý maqsatynda barlyq kelýshilerdi skanerleý qajettiligin eske salamyz.
«Qyzyl» mártebedegi adamdar Ashyq jobasy boıynsha jumys isteıtin nysandarǵa kirgizilmeıdi.
Quqyq buzýshylardyń tolyq tizimin myna jerden tabýǵa bolady.
Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamenti ambýlatorlyq em alyp jatqan azamattardy ózin-ózi oqshaýlaý rejımin buzbaýǵa jáne qoǵam aldynda azamattyq jaýapkershilikti umytpaýǵa shaqyrady.
Juqtyrǵandarmen baılanysta bolǵan adamdar da ózin-ózi oqshaýlaý rejımin saqtaýy jáne basqa adamdardyń juqtyrýyn boldyrmaý úshin adamdar jappaı jınalatyn oryndarǵa barýdan bas tartýy tıis.


text:
16-njy iýulda Aşgabadyň Olimpiýa şäherçesindäki “Sport” myhmanhanasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabşyrygy boýunça Ýaponiýanyň paýtagty Tokio şäherinde geçiriljek XXXII tomusky Olimpiýa oýunlaryna gatnaşýan Türkmenistanyň ýygyndy toparyny ugratmak dabarasy boldy. Oňa Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary Serdar Berdimuhamedow, şeýle hem Sport we ýaşlar syýasaty ministrliginiň, ýurdumyzyň milli sport merkezleriniň, federasiýalarynyň ýolbaşçylary, Türkmen döwlet bedenterbiýe we sport institutynyň mugallymlary, talyplary gatnaşdylar.
TmCars.info-nyň ozal hem habar berşi ýaly, Türkmenistanyň ýygyndy toparyna 9 türgen girýär, olar sportuň dört görnüşi — dzýudo, ýeňil atletika we agyr atletika, suwda ýüzmek boýunça bäsleşiklerde çykyş ederler. Agyr atletika boýunça geçiriljek bäsleşige 109 kilogramdan ýokary agram derejesinde Hojamuhammet Toýçyýew we Öwez Öwezow 109, Rejepbaý Rejebow 81 kilograma çenli agram derejesinde, 59 kilograma çenli agram derejesinde Polina Gurýewa, 55 kilograma çenli agram derejesinde bolsa Kristina Şermetowa çykyş ederler. Mergen Mämmedow ýeňil atletikanyň ýekedaban zyňmak görnüşi boýunça ýaryşlara gatnaşar. 52 kilogram agram derejesinde çykyş edýän Gülbadam Babamyradowa dzýudo boýunça bäsleşiklere gatnaşar. Merdan Ataýew suwda arkanlygyna ýüzmek boýunça 100 we 200 metr aralyga, Darýa Semýonowa bolsa bras usulynda 100 metr aralyga güýç synanyşarlar. Olimpiýa ýaryşlarynyň geçirilýän günlerinde ussat sport hünärmenleri we tälimçiler türgenleriň ýanlarynda bolarlar.
Wise-premýer, Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi S.Berdimuhamedow dabara gatnaşyjylaryň öňünde çykyş edip, Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň düzüminde çykyş edýän türgenlere hem-de olaryň tälimçilerine XXXII tomusky Olimpiýa oýunlarynda üstünlikli çykyş etmegi arzuw etdi, olaryň dünýä möçberindäki iri bäsleşiklerde ýurdumyza mynasyp wekilçilik edip, Watanymyzyň sport abraýyny halkara derejede belende göterjekdiklerine ynam bildirdi.
Dabara gatnaşyjylar XXXII tomusky Tokio Olimpiýa oýunlarynyň sport meýdançalarynda türkmen türgenlerine rowaçlyklar we üstünlikler arzuw etdiler hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň adyna Ýüzlenme kabul etdiler.
“Sport” myhmanhanasynyň eýwanynda türkmen türgenleriniň gazananlaryna bagyşlanan ýörite sergi guraldy. Onda ýurdumyzyň türgenleriniň iri halkara bäsleşiklerde mynasyp bolan sylaglary görkezildi.
Ýeri gelende bellesek, XXXII tomusky Olimpiýa oýunlarynyň dowamynda sportuň 33 görnüşi boýunça medallaryň 339 toplumy ugrunda ýaryşlar geçiriler.


text:
Türkmen oba hojalyk institutynda Türkmenistanyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk şanly baýramy mynasybetli “Öňe, öňe, diňe öňe, jan Watanym Türkmenistan” atly aýdym-sazly baýramçylyk dabarasy geçirildi.
Ýokary okuw mekdebiniň Medeniýet merkezinde geçirilen bu aýdym-sazly dabaraly baýramçylyk çäresinde ýokary okuw mekdebiniň talyplaryndan düzülen “Bagtyýarlyk joşguny” aýdym-saz toparynyň ýerine ýetiren şirin mukamlarynda eziz Diýarymyzda halkymyzyň bagtyýar ýaşamagy barada edýän atalyk aladalary, belentden ýaňlanyp sazlaşykly sepleşip gitdi.
Bu gün merdana türkmen halkynyň belent ykbaly, beýik ösüşlere ak ýol gülleýär. Bu gün halkymyzyň erkanalyk, Garaşsyzlyk duýgulary watan ykbaly bilen sazlaşyp, bagtyýar geljege röwşen nuruny saçýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwri türkmeniň belent ykbally geljegi bolup, ýaşaýyş mukamynyň şirin owazyna öwrülip, jümle-jahana ýaň salýar.
Şatlyk-şowhun astynda şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilen bu baýramçylyk dabarasynda ýerine ýetirilen görkezme çykyşlary we ajaýyp tanslar Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň mynasyp waspçysy bolup köňüllere nur çaýdy.
Baýramçylyk çäresini ýokary okuw mekdebiniň “Bagtyýarlyk joşguny” aýdym-saz toparynyň ýerine ýetiren “Arkadag” aýdymy jemledi.
Dabaranyň ahyrynda oňa gatnaşyjylar Hormatly Prezidentimize alkyş sözlerini aýtdylar. Hormatly Prezidentimiziň janynyň sag, ömrüniň uzak, tutumly işleriniň rowaç bolmagyny arzuw etdiler.
Guramaçylyk topary


text:
Batudyng basyp kirui. Rustegi sayasiy-basqaru daghdarysy
Altyn orda: KSRO taraghannan keyin jazylghan enbekter
6 bólik
«Batudyng basyp kirui» tanghajayyptyqpen Rusti dýrbelenge týsirgen óte shiyelenisti sayasiy-basqaru daghdarysymen sayma-say keledi…[Eger mening búl tyrysushylyghym úmytylghan qaytyp oraltar bolsa, tek qana bek razy bolar edim]
«XIII ghasyrdyng basynda úsaq kinәzdikterge bólshektenu ózining jogharghy shegine jetti» dep oy órbitetin professor Vladimirskiy-Budanovtyng Kóne orystyq qúqyq jayynda enbegi osydan 150 jyl búryn osy pәn boyynsha oqytylatyn eng ýzdik uniyversiytettik kurs sanaldy [Vladimirskiy-Budanov M.F. Obzor istoriy russkogo prava. – Rostov-na-Donu: Feniks, 1995].
Búlay bolu sebebi Ruste qazirgi tilmen aittar bolsaq, tas laqtyrsaq kinәzge tiyetin boldy. Kóbeygen kinәzderge oryntaqtyq syi-siyapat jetise bermeytin boldy. Búrynghy enshining ýlken úlgha tiyseligi kelmeske kete bastady …
Endi oiymdy jinaqtap, egjey-tegjey bayandaugha kósheyin. Kinәz taghyn eng ýlken úl iyelenip, әkesining óliminen keyin biylik qúratyn. Ári búl qúqyq oghan tua sala beriletin. Osy bir qarapayym ereje alghashqy jýz jyldyqtarda mýltiksiz saqtalyp keldi. Rurikovichter de, qalalar men úlystar da az edi. XIII ghasyrda Rurikovichter shybynday qújynap ketti de, «Túnghysh úl» mәselesi óz tanauyn tasqa soqty…
Nemere bauyrlardyng arasynda aghanyng taqqa ie emeshektegi bauyrdan ýlken boluy orny ala bastady. Osylaysha, XIII ghasyrda «kinәzdardyng ózara qyrqysy» tuyndady…
«Tandau boyynsha» múragerlik ómirge kelip, belgili bir ónirding túrghyndary ózderine únaghan kinәzdi shaqyryp alatyn boldy. Álbette, búl óz kezeginde ózekten tebilip, qyzghanyshtyng qyzyl iytine boy aldyrghandardy tughyzdy.
Bir sózben aitqanda, XIII ghasyrda «Rurikovichter otbasynda bәride miday bylyghyp aralasyp ketti». Sóz etilgen múragerlik jýieleri bir mezette zandylyqpen әreket etetindi. Ári biylikke úmytylghan әrbir jan onyng ishinen ózine eng ynghayly da, qolayly týrin qúptaytyn edi. Rus qangha bógip, otqa orandy. Búl jerde men qaperge alugha tyryspay otyrghanym, oryn alghan shayqastar men kisi qanynyng ayausyz ógiluining úzynsonar tizimi. Iri qalalar biyleushi kinәzin quyp shyghyp, janasyn shaqyrdy, al, biylikten taydyrylghany esin jinap alghan son, kýsh-kómek tauyp (qypshaq kórshilerine arqa sýiep) qylyshty jalandatyp, jebeni susyldatyp, ózine únaghan tәjine «qayyra qonjiyatyn». Kinәzdar birin-birin mýiizdey taqtan taydyryp (qandyq tuysqandyqdyqty jiyp qoyyp, bauyrlastyqty tars esten shygharyp), kózderin kór qylyp, qazagha úshyratyp, qarsylastaryn jyldargha sozylghan tas qapasta qamap ústaytyn.
Kózge úryp túrghany, osy barsha qan tógister men qandy qyrghyn soghystargha qanyrap qansu, qyryp-jon men zorlyq-zombylyq ilese jýrdi. Ári isting shyn mәnisi kinәzdardyng bir-birimen jaulasuymen shektelip qana qoyghan joq. Roman Galiskiy is-jýzinde Kәrli Ivannan da asyp týsip, óz boryalaryn jerge tiridey kómdi jәne otqa órtedi, jiliktep denelerin mýshelep, tiridey jon terilerin sypyrdy. Qyzyl Ruste maskýnemdigi men beyәdeptigi ýshin galiskiyding sarayynan quylghan Vladimir kinәzding tobyry oiyna kelgendi istedi. Jylnamalardy kuәgha tartatyn bolsaq, osy basybúzyqtar qyzdar men әielderge qyrghiday tiyip, qúdaygha qúlshylyq etip otyrghan din iyelerin qoysha bauyzdap, qúday ýiin at qoragha ainaldyrdy…
Al, keyin «tatarlar» kelip tәrtip ornatady!
Isting shyn mәnisinde, egerde biz «tatar» shapqynshylyghyn bir-eki sózben týiindeytin bolsaq, onda tómendegidey qap-qarapayym formula ómirge keledi.
«Tatarlardyn» basa-kókteuine deyingi aralyqta Rus tolassyz soghystardyn, bitip bolmaytyn búlghaqtyn, qandy qyrghyndardyng batpaghyna batqan edi. Al, tatarlar kele salysymen bәri týbegeyli ózgerip sala beredi: belgili bir tәrtip ornap, kóptegen orys kinәdary ortasynan «úly kinәz» iyelengeni bәrining noqta aghasy bolyp tabylady. Kim búghan qarsy shyghyp, azu tisin aqisatyn bolsa, oghan ayaq astynan «ordanyn» atty әskeri túraqty týrde bóridey shauyp tu-talaqayyn shygharady…
Búl jerde esh nәrseni oidan shygharyp, joqtan ózgeni kóiituding esh keregi joq. Rustegi «ordalyqtardyn» búnday is-әreketimen jete tanystyq sanandy erkine qoymay jeteley otyryp, tómendegidey kýpili oy aitqyzady: sóz jýzinde «ordalyqtardyn» Ruske tәrtip ornatudan basqa sharuasy bolmaghan synayly. Eng erekshesi tatarlar ózin Rus jerinde óz ýiinde jýrgendey sezinui. Basqa elderde olar tәritpti ústap túru men úly kinәzdik jýiesin qúrushylyq sekildi búnday qamqorshylyqqa esh barmaydy…
Álbette, telini teze salu kezinde adamdardyng ólim-jitimge úshyrauy oryn alady. Óitkeni, jergilikti jikshilderdi tәubasyna saluda egilgen egis otqa oranyp, iyesiz at armansyz oiran salady. Býl býlinushilik emes, bolmay qoymaytyn jayt. Vsevolod Úlken Otbasynyng úly men nemeresi osylaysha tәrtip ornatady. Al, jergilikti jylnamashylardyng jazbalaryndaghy qayghy men zar keyinnen býtkil Rusting kýizeluine ainalyp shygha keledi. Shyndyghynda «…Orda Ruske basa kóktedi» degen sóz mýldem basqany әldebir jyly búlghaqty uaqytty ansaghan әldebir jergilikti kinәzsymaqty tәubasyna keltirgen úly kinәz әskerinin kezekti joryghyn bildiredi…
Mine, sizderge miysal ýshin keybir «ordalyq» әskerbasylardyng ghúmyrbayany. Ayqyndap alatyn bir jayt: olar orys tarihynda tómende sóz etiletin oqighalargha qatysushy retinde ghana saqtalghan.
Alyn – «ordalyq myrza». Ol jylnamalarda gorodeskilik kinәz Andreyding Pereyaslavtyq kinәz Dmitriyge jasaghan joryghynda sóz etiledi.
Ektyak – «qazan hanzadasy». 1396 j. suzdalidik kinәz Siymeonnyng muromnyng songhy jikshilderine tarpa bas salghan kezindegi әskerining bir bóligine qolbasshylyq etken.
Kavgadyy – «ordalyq shenuinik». Gorodeskilik kinәzding pereyaslav kinәzine jasaghan joryghyna (1281) qatysqan. Tverlik kinәz Mihaildy mәskeu kinәzi Yuriy Danilovichting paydasyna úly kinәzdik jasaudan bas tartugha kóndiruge kýsh salady (1317), Tverige shabuyl jasaghan mәskeu jasaghyna qolbasshylyq etedi. Keyinnen tverlik kinәz Mihaiylgha orys kinәzdary jasaghan sotta bolady.
Mengat – «Batu voevodasy». 1239 j. kiyev kinәzi Mihaildy qalany soghyssyz beruge mәmilege shaqyrady, shahar halqy elshilerin óltirgen son, qayyra qaytyp ketedi.
Nevruy – «tatar hanzadasy». Kezekti qandy qyrghyndy tuyndatpaq bolghan aghasy Andreyge qarsy soghysqan Aleksandr Nevskiyding әskerin basqarady. 1296/1297 jj. aralyghynda Nikon, Siymeon jәne Lavrentiev jylnamalaryndaghy mәlimetter boyynsha kinәzdar qúryltayyn ótkizedi.
Bir qyzyqtysy, búl jandardyng bәri Orda ýshin ne sharua atqardy? O jaghy belgisiz. Barlyghyda orystardyng tirligine qatysty auyzgha alynady. Qadap aitarym, әrdayym úly kinәz biyligin kýsheytu ýshin kózge shalynady. Sonda osy bir «ordalyq» qolbasylardyng kim bolghany ózi? Óz Ordalarynan jyraqta aigha bata qylyp jýrgenderi ne?
Ary qaray men XVI ghasyrda ómir sýrgen «ordalyq» hanzadalar men qolbasshylardyng úzynsonar tizimin keltiretin bolam – taghyda sol «tatarlar» mәskeu biyleushisine (endigi jerde úly kinәz emes, aq patshagha) jan-tәnimen berile qyzmet etedi, әri olardyng sany óte kóp, kele-kele orys qay jerden bitip, tatar qay jerden bastalatynyn úghynudan qalasyn.
Taghyda mandayyng tasqa soghylyp, Orda men Rusting bir ghana nәrse ekenine kózing jetedi.
Eng bastysy, «manghúl-tatar» shapqynshylyghy nәtiyjesinde orys kinәzdigi keri ketkenn joq, qayta býghanasy qatyp, kýsh ala týsti! Ryazan kinәzdigi (resmy versiyany jaqtaushylardyng jazghandarynday) tipti… qypshaq jerleri jәne Soltýstik Chernigov kinәzdigi esebinen ózining etek-jenin keneyte aldy. Keybirde «tatar shapqynshylyghy» osynday tanghajayyp jaytqa jolyqtyrady
Nege ekeni belgisiz barsha orys kinәzdary týgeldey derlik «orda tatarlaryna» jauygha qarap, jekkórushilik seziminde bolady. Shyndyghynda búnyng qaydan tuyndaghanynyng bas-jaghy ashylyp kórsetilmeydi. Kinәzdar óz memuarlaryn jazyp qaldyrghan joq, «ordalyqtarda» búlay istegen joq. Derek kózi retinde birden onay angharylatyny «klassikalyq» baghyttaghy tarihshylardyng úshqyr qiyalynan tughan ejelgi kinәzdardyng auzyna sóz salghan oidan shygharulary qyzmet etti.
Biz saualdy basqa qyrynan qoyyp, orys tarihynda «tatarlardyn» keluimen óz yqpalyn arttyrghan túlgha boldy ma degen auangha audarsaq? Ári taghyda jylnamalardaghy alapat ister atrghan orys kinәzdary sayasatyna kóz tigeyikshi?
Ózderiniz oilap qaranyzdarshy!? Bizdi resmy tarih oqytyp kele jatqanday Vsevolod Ýlken Otbasy eng birinshi orys jerin óz kinәzdigi, yaghni, Vladimiyr-Suzdal manyna jinastyrugha bel sheshe kirisedi. Ol Vladimirdi ózine qaratyp, úly kinәzdikting taghyna otyryp, edil búlgharlary men mordvagha, Ryazange joryq jasap, Kiyev, Chernigov jәne Galichti ózine baghyndyrdy.
Osy arada egiz qozyday úqsastyq órip shyghady...
«Han Batu» Vsevolodtyng qazasynan keyin shiyrek ghasyrdan song ne istedi? Oilap kórsenizder, olda edil búlgharlary men mordvagha, Ryazange joryq jasap, Kiyev, Chernigov jәne Galichti ózine baghyndyryp, Vladimirdi ózine qaratady da... odan keyin úly kinәzdik jasaudyng jarlyghyn Vsevolodtyng nemeresi Aleksandr Nevskiyge beredi.
Egiz qozyday úqsastyq emes pe? Eger ter tóge otyryp, resmi, klasssikalyq tarihty saralaytyn bolsan, shyp-shyrghasy qolyna noqtaday ústalynatyn týiindeuler jasay alasyn: dәstýrli «tatar zúlymdyghy» turaly qasqyrsha úlulardy bir shetke ysyrsan, rim ynghayymen «Búl kimge paydady» degen bayyptaugha túmsyq tirep, Batudyng jýzege asyrghandary: birinshiden, Vsevolodtyng biylikti bekitu ýshin jýrgizgen sayasatynyng jalghasy boldy; ekinshiden, Yaroslav Vsevolodovich jәne Aleksandr Yaroslavichke úly kinәzdik jasaugha jol ashty. Nәtiyjesinde Aleksandrdyng úrpaqtary úly mәskeu kinәzdary atanyp, Rusting patshalary boldy.
Bizge deyingi aitylghandardyng bәrin keri ysyratyn bolsaq onda tóiyendegidey aiqyn faktini zamana tarihshylary esh joqqp shyghara almaydy:
- Batu Vsevolodtyng sayasatyn jalghastyrdy.
- Batudyng «orda hany» retinde atqarghan jasampaz isteri Aleksandrdyng әreketterimen ýilesedi.
Bizge búnyng bәri Aleksandrdyng asqan elshilik mәmilegerligi arqasynda jýzege asty dep sendiruge tyrysady. Óz paydasyna «sharmaq pen qalam» arqyly Altyn Ordadan kerekti sheshimdi shygharyp alyp otyrdy.
Mine, tap osy klassikalyq tarihnama әli kýnge mynanday qúityrqy saualdargha: nelikten Nevskiyge qarsylastary qol jetkize almaghan ózine ynghayly sheshimderge әrqashan qol jetkize aldy? degenge esh jauap bere almay keledi. Nelikten osynday Rusti jeke dara biyleudegi aqjoltaylyq Nevskiy úrpaqtaryna núryn seuip, al qarsylastary qashanda «tatarlardyn» kәrine iligip otyrdy?
Sebebi eshqanday «shapqynshylyq» bolghan joq. Ári «Batu» laqap atymen – Yaroslav Vsevolodovich pen onyng úly Aleksandr әreket etti.
1238 jyldyng oqighalaryna oralayyq. «Tatar basa-kókteuine» deyin Yaroslav Vsevolodovich júrttyng qyryna ilikken әri eshkimge belgisiz túlghatyn. Yaroslav aghasy Yuriy basqarghan Vladimiyr-Suzdali kinәzdigining qúramyndaghy eleusiz týpkir Pereyaslavl-Zalesskiy qalashyghynyng kinәzitin. Men tarihtyng qatparyna qansha jerden qoparyp, eski jylnamalardy qúnttya qanshalyqty paraqtaghanymmen1238 jylgha deyin Yaroslavtyng jasaghan is-әreketterinen ózara qyryghyndargha qatysqannan basqa eshtene jolyqtyra almadym. Eshkim elemeytin ýshinshi dengeydegi kinәzding qúday tars esten shygharghan týpkirdegi sýrensiz ómiri ghana kezigedi…
Ayaq astynan bәri ózgerip shygha keledi!
«Orda» atty әskeri Vladimiyr-Suzdali kinәzdigine qúiynday soghyp, qalalar birinen song biri tas-talqan bolady. Ol adam aitqysyz az ghana uaqytta ormannan attap shyqpaghan jandardy әsker isine ýiretip, Sity ózeninde kinәz Yuriy men onyng jasaghynyng tas-talqanyn shygharady da, talan-tarajgha týsken Vladimir Yaroslavtyng qolyna kóshedi…
Dinsiz tatarlargha qarsylyq qozghalysyn basqaru ýshin әsker jiyady?
Búnday bolghan joq! Tiri qalghandargha ólgenderdi jerlep, qalalardy retke keltiruge búiyrady da, ózi egesiz qalghan ónirlerdi biyleuge kóship: aghasy Ivangha Starodubty, Svyatoslavqa – Suzdaldi, nemere tuysy Vasiliyge – Yaroslavty alyp beredi. Ózi bolsa, әbden týsinikti kinәz taghyna otyrady…
Qalay qarasanyzdar olay qaranyzdar, búl týsken oljany jaqtastarymen teng bólisken jannyng әreketi!
Ony az deseniz tap osy aradan Yaroslavtyng ataghynyng jer jaruy bastau alyp, orys jylnamalary jazatynday Batudyng ózi ony «Ordagha» shaqyryp, «kinәzdardyng aghalyghy» retinde sәn-saltanatpen kýtip alady. Italiylik Plano Karpiny sóz etetindey Yaroslav… «manghúl imperiyasynyn» astanasy Qaraqorymdaghy ótetin bas handy saylaudaghy Batudyng ókili bolady.
Osy songhysy – italiylikting qateligi. Bizding aiqyn kóz jetkizgen bir mәselemiz Qaraqorym qalasy Manghúliyada da emes, Qytayda da emes, Edilding әldebir jerindegi qala (Audarmashy ony – Sarayshyq qalasy dep sanaydy) bolghandyghyn men dәleldeugey tyrasatyn bolamyn. Osy jaghdayda Karpiny bergen habarlamany qalay úghyndyryp shyghugha bolady?
Álbette, tipten onaylyqpen. Eshqanday kelimsekter bolghan joq. Jaqsylap oilastyrghan әskery is-әreketting nәtiyjesinde óz әkesi Vsevolodtyng «baghdarlamasyn» tolayym jýzege asyryp, Rusting edәuir bóligin basyp alyp, óz biyligin ornatty. Ryazandyqtardy, galichtikterdi, kiyevtikterdi, chernigovtyqtardy tas-talqan etti. Álbette onyng әskerinde tatarlar boldy, al, olar alys daladan at arytyp kelgen kelimsekter emes, Edil boyy ordasynyng túrghyndary, әm tatu-tәtti eski kóztanystar bolatyn. Keinirek sol dәuirding ómir saltymen Yaroslav, onyng úldary men nemereleri úly kinәzdik etu ýshin kez kelgen qarsylasyn ayausyz qyryp-joydy…
Osy versiyasy qolayynyzgha jagha ma?
Onda eski klassikalyq soqpaqtyng sýrleuine týseyin: jabayy dadalyq Batu, búryn estip bilmegen eleusiz týpkirdegi kinәzsymaqpen jolyqqan sәtte, ayaq astynan jas qyzdyng ofiyserge birden qúlap týskenindey jayn jylyp jýre berdi. Kónili ketkeni sonday, etenkenining baybyna barmastan býkil Rusti biyleuding tizginin qolyna ústata saldy da, keyin úly han saylauyna qatysatyn aqsýiekterding ortasynda boluy ýshin ózining senimdi ókili retinde imperiya astanasyna atandyrdy…
Erik ózinizde, biraq mening óz basym búnday bәldu-bәdikke sene qoyatyn jaghdayda emespin. Taghyda tómendegidey onbaghan saualdargha qaytadan qaytyp oralam: klassikalyq versiyada jazylghanynday nege «ordalyqtar» ózderi jaulap alghan elderding birde-birinde jeriglikti kinәzsymaqtargha dәl osynday emen-jarqyndyq pen senim artpaydy? Nege «Batu» Yaroslav pen Aleksandrdyng kez kelgen әmirshi kәllasyn qaghyp, qolyna beretin qylyqtaryna keshirimshilikpen qaraydy? Nege «Batu» Vsevolodtyng jasampaz isterin aina-qatesiz qaytalap, onyng úrpaqtaryn býkil Rusting biyleushisine ainaldyrady, yaghni, Vsevolodtyng oigha alghan dýniyesin jýzege asyrady?
Óitkeni, Batu – bir bóligi Yaroslavtin, kelesi bóligi – Aleksandrdyng is-әreketinen túratyn oidan shygharylghan figura. Taghy bir eskeretin, bizding tarihnamamyzdaghy Batu ón-týssiz birdene. Egerde indete oy qauzaytyn bolsaq, ol ózin eshtenmen tanytyp mandytpaydy, Rusti jaulap aluy odan keyingi is-sharalar onyng qatysuynsyz ózimen-ózi ótedi…
Eger Batudy oidan shygharylghan túlgha dep tanityn bolsaq, onda bәri óz ornyna kele qalar edi...
Biz kerisinshe Yaroslav pen Aleksandrdyng ómirde bolghanymen istegen әreketiteri Batudyng kóshirmesi dep úghynamyz. Rusting slavyandyq bóligi eshqashan biylikte bolghan emes, ne núrmandar (aq túrandar), ne olarmen alystan tuysatyn tatarlar (qara túrandar) biylik basynda boldy. Ári aq túrangha qara túran óz biyligin ornatyp, búryn bostan bolghan europa týrkileri aziya týrkilerine baghyndy.
(Jalghasy bar)
1 bólik: Altyn orda tarihy: KSRO taraghannan keyin jazylghan enbekter
2 bólik: Aleksandr Bushkov. Altyn Orda tarihy jayynda...
3 bólik: Bushkov: «Qalqanyng – sheshui qiyn júmbaghy»
4 bólik: Batu Qaghan, Ibragim jәne Qimaq júrttary
5 bólik: Altyn orda: KSRO taraghannan keyin jazylghan enbekter
Ábil-Serik Áliakbar
Abai.kz


text:
Eraly Toǵjanov: Jaýapkershiligi bar ShOB nysandarynyń jumys isteýine barlyq jaǵdaı jasalady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Búgin Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanov Ashyq jobasyna belsendi qatysatyn bıznes-qoǵamdastyq ókilderimen onlaında kezdesý ótkizdi, dep habarlaıdy QazAqparat primeminister.kz-ke silteme jasap.
Atalmysh joba Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha iske asyryldy jáne búgingi kúni óziniń tıimdiligin kórsetti. Keńeske memlekettik organdardyń basshylary, barlyq óńirlerdiń ákimdikteri, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy jáne Ashyq jobasynyń kóshbasshylary qatysty. Qazir Ashyq júıesinde 45 myńnan astam kásipkerlik obektisi jumys isteıdi, 4 mln astam paıdalanýshy tirkelgen. Ashyq jobasy engizilgen sátten bastap «qyzyl» jáne «sary» mártebesi bar 23 myńnan astam kelýshi anyqtaldy (onyń ishinde oń PTR testi bar 13 516 azamat jáne 9 688 – naýqastarmen qarym-qatynasta bolǵandar).
Vıtse-premer elimizdegi epıdemıologııalyq jaǵdaı óte kúrdeli ekenin, 16 óńir «qyzyl» aımaqta turǵanyn atap ótti. Elimizdiń emdeý statsıonarlaryndaǵy tósek oryndarynyń tolymdylyǵy 54%-ǵa jetti. Densaýlyq saqtaý júıesi ótken jylmen salystyrǵanda eki ese kóp júktememen jumys jasap jatyr.
Koronavırýs ınfektsııasyn taratpaý jónindegi jaǵdaıdy basqarý, kásipkerler tarapynan eldegi kúrdeli jaǵdaıǵa túsinistikpen qaraýy jáne járdemdesýi pandemııamen kúreste óte mańyzdy faktor.
Ashyq júıesi aıasyndaǵy jumys áleýmettik-ekonomıkalyq nysandardaǵy sanıtarııa-epıdemıologııa jaǵdaıyn baqylaýǵa alyp qana qoımaı, bıznestiń fýnktsıonalyn joǵaltpaýǵa, jumys oryndaryn saqtaýǵa múmkindik berdi. Bıznes ókilderi óz tarapynan karantın jaǵdaıynda jumys isteýge múmkindik bergeni úshin alǵys bildirip, ózderine alǵan barlyq mindettemeni odan ári saqtaýdy jalǵastyratynyn jáne áriptesterin de osyǵan shaqyratynyn jetkizdi.
«Biz ekonomıkanyń damýyn, sondaı-aq 2 mln-nan astam adam jumys jasaıtyn qyzmet kórsetý sektoryndaǵy shaǵyn jáne orta bıznestiń jumysyn toqtatpaý úshin árqashan kásipkerlerdiń adal jumysyn ustanamyz. Memlekettiń senimdi ári jaýapkershilikti bızneske qoldaý bildirgenine rızamyz», — dedi «Atameken» UKP basqarma tóraǵasy A. Myrzahmetov.
Sondaı-aq, kásipkerler eki aptanyń monıtorıngi boıynsha 2-9 tamyz aralyǵynda úzdik kórsetkishterge ıe bolǵan júıe kóshbasshylaryna demalys kúnderi jumys isteýge múmkindik berýdi qarastyrý týraly bastama kóterdi. Budan bólek, Ashyq jobasy kóshbasshylarynyń qoǵamdyq qozǵalysyn qurý týraly sheshim qabyldandy.
E. Toǵjanov memleket ShOB jaýapty nysandarynyń jumysy úshin barlyq jaǵdaıdy jasaıtynyn aıtty. Tabys tabý men azamattardyń densaýlyǵyn qorǵaý arasyndaǵy tepe-teńdikti tabý qajettiligine shaqyrdy. Sondaı-aq, ol qalypty ómir tirshiligine qaıta oralýdyń jalǵyz joly – vaktsına alý ekenin jáne ujymdyq ımmýnıtetti qalyptastyrý úshin vaktsına alýdyń mańyzdylyǵy týraly keń aqparattyq saıasat júrgizý kerektigin atap ótti.
Kezdesýdi qorytyndylaı kele, premer-mınıstrdiń orynbasary jaýapty memlekettik organdar men ákimdikterge «Atameken» UKP-men birlesip, barlyq aıtylǵan bastamalardy pysyqtaýdy jáne qajet bolǵan jaǵdaıda koronavırýs ınfektsııasynyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda kelisilgen usynystardy engizýdi tapsyrdy.
- Karantın: ShQO-da túngi klýbtar jumysyna ruqsat berildi
- Batys Qazaqstanda kazan aıynda 1 myńnan astam adam koronavırýs juqtyrǵan
- SQO-da koronavırýstan qaıtqandardyń 78 paıyzy - 61 jastan asqandar
- Jalǵan vaktsına pasportyn satyp alǵan almatylyqtar ekpe saldyryp jatyr ma
- Asqar Mamın batys óńirindegi iri avtomagıstraldiń rekonstrýktsııa barysyn tekserdi
- Qostanaıda koronavırýs juqtyrý kórsetkishi 8,4% artty
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Qazaqstanda jasóspirimder arasynda qylmys azaıyp keledi
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elimizde jasóspirimder jasaıtyn qylmys sany sońǵy 10 jylda 2 ese qysqardy. Bul týraly QR Іshki ister mınıstriniń resmı ókili Nurdildá Oraz málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Balalardy qorǵaý, olardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne saqtaý – bul memleket pen qoǵam aldyenda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri. Búginde jasóspirimder arasyndaǵy qylmys, olardyń qaýipsizdigin qamtamasy etý jáne qolaısyz otbasylarmen kúres ózekti problema bolyp otyr», - dedi resmı ókil ІІM baspasóz qyzmeti alańynda ótken brıfıngte.
Onyń atap ótýinshe, qabyldanǵan is-sharalardyń nátıjesinde sońǵy 10 jyldyń ishinde kámeletke tolmaǵandar jasaıtyn qylmystardyń sany 2 eseden astamǵa qysqardy.
«Osy jyldyń 8 aıynda kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy qylmys sany 30,6 paıyzǵa tómendedi. Qylmystyń jalpy tómendegenine qaramastan jasóspirimder jasaıtyn aýyr qylmys faktileri de bar. Jasóspirimder qylmysyna naqty áreket etý, balalardyń quqyǵyn qorǵaý úshin jaǵdaı jasaý maqsatynda polıtsııa turaqty túrde arnaýly jedel aldyn alý is-sharalaryn ótkizip keledi», - dedi Nurdildá Oraz.


text:
Halyq sanaǵy ózekti máselelerdi sheshýge kómektesedi – Almaty saılaý komıssııasy
ALMATY. QazAqparat - Qazaqstandaǵy 2021 jylǵy ulttyq halyq sanaq nátıjeleri el tarıhyndaǵy mańyzdy sharalardyń biri bolmaq. Mundaı pikirdi Almaty qalasy aýmaqtyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Aıgúl Qalyqova bildirdi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Onyń sózinshe, sanaq qorytyndysy boıynsha elde halyqtyń pandemııadan qalaı ótip jatqanyn, on jyldan keıin ómir salty qalaı ózgergenin bilýge bolady.
Aıgúl Qalyqova halyq sanaǵy eń aldymen el turǵyndarynyń jasy, jynysy, ulty, bilimi boıynsha naqty sandyq jáne sapalyq quramyn bilý úshin qajet ekenin jetkizdi.
«Biz ómir súrý jaǵdaıyn, jumyspen qamtý deńgeıi men qurylymyn bile alamyz, biraq buǵan jetý úshin árbir turǵynǵa jetýimiz kerek jáne barlyq adamdar sanaqqa qatysýy kerek. Sanaqtyń urany: «Qazaqstanda ár adam mańyzdy!», - dedi ol.
Onyń aıtýynsha, sanaq nátıjeleri kóptegen máselelerdi sheshýge jáne memleketke jospar qurýǵa kómektesedi. Sonymen qatar, sanaq Almaty úshin megapolıs retinde óte mańyzdy. Jasyratyny joq, qalada turatyndardyń kópshiliginiń resmı tirkeýi joq.
«Bul jaǵdaı dástúrli túrde eńbek mıgranttary men olardyń otbasylaryn qyzyqtyratyn oryn bolyp tabylatyn barlyq iri qalalarda damyp keledi. Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik salaǵa úlken júkteme bar. Mektep, balabaqsha jáne basqa da áleýmettik nysandar jetkiliksiz. Al halyqtyń qajettiligi týraly naqty derekter bolmasa, qalaı esepteýge bolady? Biz barlyǵymyz balalarymyz ben nemerelerimizdiń zamanaýı balabaqshaǵa, eki-úsh emes, bir aýysymda bilim alatyn mektepke barý múmkindigin alǵymyz keledi. Biz bárimiz sapaly medıtsınalyq qyzmet alǵymyz keledi. Memleket muny turǵyndardy esepke almaı, belgili bir eldimekende turatyn adamdardyń naqty sanyn bilmeı, óz halqyn qamtamasyz ete almaıdy», - dedi Aıgúl Qalyqova.
Sanaq derekteri málimetter bazasynda kórsetilmegen, qujattary joq azamattardy sanaýǵa kómektesedi. Bular memleketten kómek almaıdy.
Sózin qorytyndylaǵan Almatynyń aýmaqtyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary qala turǵyndaryn sanaq kezinde belsendilik tanytýǵa jáne jeke málimetterge alańdamaýǵa shaqyrdy, óıtkeni zań olardyń saqtalýyna tıisti kepildik beredi.
«Biz barlyǵymyz halyq sanaǵy tez ári sapaly ótse, onda ózekti máselelerdiń shuǵyl sheshiletinin túsinýimiz kerek. Óıtkeni, kez kelgen máseleni sheshýdiń alǵashqy qadamy – onyń naqty tujyrymy. Halyq sanaǵy ózekti máselelerdi sheshýge kómektesedi», - dedi spıker.


text:
Facebook 18-nji fewralda awstraliýalylary habar paýlaşmakdan mahrum etdi. Sosial media läheňiniň bu geň galdyryjy hereketine ýakyn wagtlarda onuň özüne garşy görüljek çäreden ar-alyş hereketi hökmünde garalýar. Awstraliýada hödürlenýän täze kanunçylyk Facebook we Google ulgamlaryndan ýerli žurnalistika üçin töleg talap eder.
Awstraliýa hökümeti feýsbugyň bu hereketini berk tankytlady. Petiklemeler, şol bir wagtyň özünde, käbir hökümet aragatnaşyklaryna, şol sanda gyssagly hyzmatlar boýunça hat alyşmalara we beýleki käbir täjirçilik sahypalarynyň işine öz täsirini ýetirdi.
Maliýe ministri Joş Fraýdenberg (Josh Frydenberg) feýsbugyň geň galdyryjy kararynyň kanunçykaryjylaryň sosial ulgamlar boýunça kabul eden täze kanunçylygyna jogap hökmünde kabul edilendigini aýtdy. Kanunçylyk Facebook we Google ulgamlaryndan awstraliýa žurnalistikasy üçin töleg talap edýär.
Ýöne bu taslamanyň kanun hökmünde kabul edilmegi üçin, ol Senatda tassyklanmaly. Facebook hödürlenýän awstraliýa kanunynyň “öz platformalary bilen olardan peýdalanýan neşirleriň arasyndaky gatnaşyga düýbünden ýalňyş düşünýändigini” aýtdy.


text: 3 Olara hökümetlere we häkimiýetlere tabyn bolup, gulak asmagy+, her bir oňat işe taýýar bolmagy ýatladyp dur.2 Şeýle-de hiç kimi kemsitmezligi, uruşmazlygy, ähli adamlar bilen mylakatly+ we paýhasly*+ bolmagy ünde.3 Bizem öň akylsyzdyk, gulak asmaýan, ýoldan azaşan adamdyk, dürli höwesleriň we keýpi-sapanyň guludyk, erbet işlere baş goşýardyk, göriplik edýärdik, biri-birimizi ýigrenýärdik, ýigrenji adamlardyk.4 Halasgär Hudaýymyz bolsa adamlara ýagşylyk edip+, söýgüsini bildirdi.5 Ol bizi dogry işlerimiz üçin däl+, rehimdar bolany üçin halas etdi+. Hudaý bizi arassalap*, ýaşaýşa getirdi+, mukaddes ruhy bilen täzeläp, halas etdi+.6 Ol ruhuny bize Halasgärimiz Isa Mesih arkaly bolluk* bilen berdi+.7 Ol muny ebedi ýaşaýyş umydyny+ miras bermek üçin etdi+. Biz Hudaýyň ýagşylygy bilen dogruçyl hasaplanyp+, şol umyda eýe bolarys.8 Meniň sözlerim hakdyr. Hudaýa iman edýän adamlar ýagşy işleri etmek hakda pikirlener ýaly, sözlerimi gaýta-gaýta ýatladyp dur. Olar adamlar üçin gowudyr, peýdalydyr.9 Akylsyz delilleri getirmekden, nesil yzarlamakdan*, Töwradyň üstünde uruşmakdan we dawa-jenjellerden uzakda dur. Sebäbi olar biderek hem peýdasyzdyr+.10 Eger biri ýalan taglymatlary* öňe sürüp+, seniň birinji we ikinji gezek aýdan öwüt-ündewiňe*+ gulak asmasa, onuň bilen gatnaşma+.11 Sebäbi ol hakykat ýolundan sowlup, günä edýändir we öz-özüne höküm çykarýandyr.12 Men Artemasy ýa-da Tihikusy+ ýanyňa ibererin. Sen bolsa meniň ýanyma Nikapola geljek bol. Men gyşda şol ýerde bolmakçy.13 Töwrady gowy bilýän Zenas bilen Apollosy ýola salanyňda, zada zar bolmaz ýaly oňa kömek et+.14 Imandaşlarymyz hem gerek wagty kömek edip, ýagşy işlere yhlasly bolmagy öwrensinler+. Şonda olaryň edýän işleri netijesiz* bolmaz+.15 Ýanymdakylaryň ählisi salam aýdýar. Bizi gowy görýän imandaşlarymyza meniň adymdan hem salam aýt.Goý, Hudaý siziň ähliňize ýagşylyk etsin!


text:
10-12 mamyr aralyǵynda Semeı qalasynda alǵashqy ALASH qysqametrli fılmder festıvali ótedi. Festıval «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda bolady.
ALASH kınofestıvali elimizdegi tájirıbeli jáne jas kınogerler arasynda ótedi. Baıqaýdyń basty maqsaty – kıno ónerine Shyǵys Qazaqstan oblysynyń nazaryn aýdarý, sondaı-aq, atalmysh aýdandaǵy kınematograftyń damýyna úles qosý. Festıvaldiń avtory ári dırektory - Raıymbek Tóleýǵazy.
Baıqaýǵa búkil Respýblıka boıynsha kórkemsýretti qysqametrli fılmder qatysa alady. Usynylǵan fılmderdiń hronometrajy 20 mınýttan aspaýy tıis. Janr men taqyrypqa shekteý joq. Ótinishterdi qabyldaý 2018 jyldyń 9 sáýirine deıin jalǵasady.
ALASH kınofestıvali eki kezeńnen turady. Birinshi kezeńde arnaıy komıssııa fılmderdi baıqaý baǵdarlamasyna iriktep alady. Ekinshi kezeńde fılmder kórsetilimi bolyp, jeńimpazdar anyqtalady.
Úzdik jumystar 8 nomınaııa boıynsha baǵalanady: «Úzdik rejısser», «Úzdik senarıı», «Úzdik operatorlyq jumys», «Úzdik áıel roli», «Úzdik er adam roli», «Kompozıtordyń úzdik jumysy», «Úzdik montaj» jáne «kórermender kózaıymy». Sonymen qatar, qatysýshylar demeýshilerden arnaıy júldeler men estelik dıplomdarǵa ıe bolady.
Qatysýshylar fılm men túsirilim toby jaıly málimetterdi jáne baılanys nómirlerin erke_rej@mail.ru elektrondy meken-jaıyna jiberý qajet.


text:
Foto: VVS
Ryanair áýekompanııasynyń ushaǵy Belarýs astanasy Mınskke qondyrylǵannan keıin súıiktisi, Belarýs oppozısıoneri Roman Protasevıchpen birge qamaýǵa alynǵan Sofııa Sapeganyń anasy Anna Dýdıch VVS-ge qyzynyń jaǵdaıyna alańdaıtynyn aıtyp, osy jaıttyń bárin ózderi men qyzy ótkerip jatqanyna sene almaıtyn jaǵdaıda ekenin jetkizgen.
Ol sońǵy ret qyzynan "mama" de jazylǵan mátin túrindegi habarlama alǵan.
Al AQSh prezıdenti Djo Baıden Belarýs bıliginiń áreketin "shekten shyqqan" dep aıyptap, bul "saıası kelispeýshilikke de, baspasóz bostandyǵyna da uıat shabýyl" dep málimdegen.
Aleksandr Lýkashenko "ushaqtaǵy bomba" týraly aqparat HAMAS toby (Gaza Sektoryn baqylap otyrǵan keı memleketter lańkestik top dep tanyǵan uıym) tarapynan Shveısarııadan túskenin aıtady. HAMAS toby muny teristese, Shveısarııa mundaı aqparattyń taraǵanyn anyqtaı almaǵanyn málim etti.
Protasevıch kim?
Protasevıch Nexta medıa-kompanııasynyń, Telegram kanalynyń burynǵy redaktory. Ol 2019 jyly Belarýsten ketip, 2020 jylǵy prezıdent saılaýy barysyn aqparattandyryp otyrǵan. Nexta Belarýstegi prezıdent saılaýy kezinde opposısııanyń daýys berýinde sheshýshi ról atqardy. Oppozısııa Lýkashenko daýys urlady dep sanaıdy. Úkimet jańalyqtardy taratpaı qoıǵannyn keıin bul pikirdegi adamdar kóbeı tústi. Osydan keıin oǵan terrorızm men tártipsizdikti qozdyrý boıynsha aıyp taǵylǵan.
Batys lıderleri oppozısııa basshysy kandıdat Svetlana Tıhanovskaıany qoldaǵan. Saılaýdan keıin Lýkashenkonyń jeńisine narazy ondaǵan myń adam birneshe aı boıǵy alańǵa shyqqan. Narazylyq aksııasyna shyqqandardy jergilikti polısııa uryp-soqqan, azaptaǵan áreketter kóptep bolyp, ondaı jaǵdaılardy Nexta udaıy jarııalap otyrǵan. Bıyldyń ózinde polısııa talapynan jasalǵan aıaýsyz áreketterdiń kóptegen jaǵdaılary tirkelip, 2700-den astam sottaý isteri bolǵan.
Aleksandy Lýkashenko Belarýsti 1994 jyldan beri basqaryp keledi. Ol prezıdent retinde 6 márte qaıta saılanǵan. Onyń saıasatta "Eýropanyń sońǵy dıktatory" degen aty bar.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir