text:
10-16-njy iýul aralygynda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy Aşgabada sapar edipdi. Şonda metbugatda “Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy Içeri işler ministrliginiň düzümine girýän edara hem sapar edip, ol ýerde saklanýanlaryň ýagdaýy bilen tanyşdy” diýlip, habar berlipdi.
Daşkentde ýerleşýän Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň regional bölüminiň wekili Aýgul Şetikulina Gyzyl Haç guramasynyň delegasiýasynyň Aşgabada edýän saparynyň Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy bilen bagly amala aşyrylýandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy. Şeýle hem ol şu ýylyň iýul aýynda Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasynyň Türkmenistanyň Içeri işler ministirliginiň düzümine girýän edara hem sapar edip, ol ýerde saklanýanlaryň ýagdaýy bilen tanyşandygyny tassyklady:
—Biz türkmen häkimiýetleri bilen ýurduň penitensiar sistemasy boýunça hyzmatdaşlyk meselesi boýunça birnäçe ýyl bäri gepleşik geçirip gelýäris. Şol hyzmatadaşlygyň çäginde Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasy şu ýylyň iýul aýynda Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň düzümine girýän edara baryp, ol ýerdäki ýagdaý bilen tanyşdy. Bu sapar özboluşly synag sapary boldy. Biz bu meselede türkmen tarapy bilen geçirýän dialogymyzy dowam edip, penitensiar sistema boýunça hyzmatdaşlyk babatdaky ylalaşyga gol çekeris. Netijede ýurduň hemme penitensiar edaralaryna baryp bileris diýip, umyt edýäris.
Türmelerdäki ýagdaý
Türkmenistanyň türmelerindäki ýagdaý barada ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Demokratiýa, adam hukuklary we zähmet býurosynyň 2010-njy ýylda adam hukuklarynyň amala aşyrylyşy barada şu ýylyň aprel aýynda ýaýradan hasabatynda türmelerde dürli keselleriň, aýratyn-da inçekeseliň möwç urýandygy bellenilýär.
“Türmeler hapa (antisanitar ýagdaýda), hyryn-dykyn we saglyk üçin howpludy. Umumy düzgünli LBK-12 lageri ýaly, käbir türmeler şeýle bir ýerde ýerleşýärler welin, tussaglar tomusda ýakyp-ýandyryp barýan jöwza, gyşda bolsa doňduryp barýan aýaz ýaly ýowuz howa şertlerine sezewar bolýarlar. Tussaglara hem türme işgärleriniň, hem beýleki tussaglaryň azar berýändikleri barada habarlar gelip gowuşýardy” diýlip, ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň 2010-njy ýylda boýunça hasabatynda bellenilýär.
Türkmen türmelerinde saklanýanlaryň iýmitlendirilmegi barada bu hasabatda şeýle diýilýär: “Türme nahary ýokumsyzdy, şol sebäpden tussaglaryň köpüsi açlyk çekýärdi. Ýokumsyz iýmitiň üstüni ýetirmek üçin, tussaglar garyndaşlarynyň getirýän azyk-owkadyna mätäçdiler. Käbir tussaglaryň garyndaşlary we özleri türme işgärleriniň getirilen zatlary tussaglara bermän, ellerinden alýan wagtlarynyň bolýandygyny habar berdiler”.
Türkmen türmelerinde adam hukuklarynyň berjaý edilmegine halkara guramalarynyň gözegçilik edip bilmegi üçin, olaryň wekilleriniň türmelere barmagy ugrunda halkara jemgyýetçiligi köp tagalla edýär. Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk baradaky ylalaşyga henize çenli gol goýman gelýär. Onuň esasy sebäbi – Türkmenistanda adam hukuklary bilen bagly ýagdaýyň ýaramaz bolmagydyr. ÝB Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýerine ýetirilmegine gözegçilik etmek üçin ýörite mehanizmiň işlenip düzülmegini talap edýär.
“Şert goýdy”
2010-njy ýylyň fewralynda “Türkmenistanyň garaşsyz aklawçylar assosiasiýasy” bilen bilelikde Türkmenistanyň türmeleriniň ýagdaýy boýunça ilkinji hasabaty taýýarlan “Adam hukuklary boýunça Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin iki ýyl mundan ozal BMG-de adam hukuklarynyň berjaý edilmegine bagyşlanyp, ýörite duşuşyklaryň geçirilendigini AÝ/AR-e gürrüň berdi:
—Ženewada geçirilen şol duşuşyga türkmen delegasiýasy hem gatnaşdy. Şonda BMG türkmen tarapyna Gyzyl Haç guramasynyň agzalaryna türkmen türmelerine barmaga rugsat etmegi maslahat berdi. Türkmen tarapy şol rekomendasiýany kabul etdi, ýöne ony dürli şertler bilen kabul etdi.
Şeýle hem Farid Tuhbatullin ýakyn geljekde türkmen türmeleriniň gapylarynyň adam hukuklary boýunça ýa-da ynsanperwerlik işleri bilen meşgullanýan dürli halkara guramalarynyň wekilleri üçin açyk bolmagyna kän bir ynanmaýandygyny aýtdy:
—Türkmen häkimiýetleri diňe türmelerdäki ýagdaý bilen bagly däl-de, umuman ýurtda adam hukuklarynyň berjaý edilmegi bilen bagly meselede halkara jemgyýetçiliginiň rekomendasiýalaryny berjaý etmezlige çalyşýarlar. Sebäbi türkmen häkimiýetleri bir meselede eglişik etse, onda başga meseleler ýüze çykar. Köp özgerişlikler edilmeli bolsa welin, režime howp abanyp biler. Şonuň üçin häkimiýetler häzirki ýagdaýy saklap, ony özgerdesleri gelmeýär.
Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň delegasiýasynyň Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde geçiren duşuşygynda ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleriniň geňeşilendigi habar berildi. Bu duşuşygyň dowamynda Türkmenistanyň Adam hukuklary we halkara gumanitar hukugy ulgamyndaky halkara borçnamalary ýerine ýetirmek boýunça Pudagara komissiýasynyň işiniň ähmiýeti barada gürrüň edilip, Halkara Gyzyl Haç Komitetiniň Türkmenistan bilen bu ulgamdaky netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga isleg bildirendigi barada ýerli metbugatda habar berildi.


c: text/html

text:
Şenbe güni Almatyda gazak oppozisiýasynyň aktiwistleri rugsat berilmedik miting geçirip, prezident Nursultan Nazarbaýewiň we ýakynda bolan parlament saýlawlarynyň garşysyna çykyş etdiler.
Dürli habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, mitinge 300-den bir müňe çenli adam gatnaşypdyr.
Mitingiň öňýany Respublika köşgüniň öňündäki meýdanyň töweregini polisiýa işgärleri diwar bolup gurşady. Şol böwedi böwüsmäge synanyşan oppozisionerleriň birnäçesi saklandy. Biraz soň taraplar ýakyndaky başga bir ýerde miting geçirmäge ylalaşdylar.
Mitingde çykyş eden oppozisiýa liderleri häkimiýetleri demokratik özgerişler geçirmäge we geçen aý Žanaözende bolan nebitçileriň gozgalaňyny adalatly derňemäge çagyrdylar. “Biz özgerişleri, parahatçylykly, demokratik özgerişleri isleýäris. Bagt isleýäris” diýip, megafondan Gazagystanyň birleşen Sosial-demokratik partiýasynyň egindeş başlygy Žarmahan Tuýakbaýew aýtdy.
Çak bilen iki sagat dowam eden bu miting Nazarbaýewiň “Nur-Otan” partiýasyna ýeňiş getiren 15-nji ýanwar saýlawlaryndan bäri ikinji parahatçylykly mitingdir. Şol saýlawlarda “Nur-Otan” partiýasy sesleriň 81% töweregini aldy diýildi, ýöne halkara synçylar bu saýlawlaryň demokratik standartlara bap gelmändigini aýtdylar.
Şol saýlawlar nebitçileriň şäheri Janaözende ençeme adamyň ölümine getiren polisiýa bilen nebitçilerin arasynda bolan çaknyşykdan bir aý soň geçirildi. Şol çaknyşyk Sowet Soýuzy dargaly bäri Gazagystanda iň elhenç gan döküşlik bolupdy.
Mitinge gatnaşyjylar gozgalaňa meçew bermekde aýyplanyp, tussag astyna alnan oppozisiýa wekilleriniň azatlyga çykarylmagyny talap etdiler. Oppozisiýa lideri Wladimir Kozlow we gazet redaktory Igor Wenýawskiý sosial ýigrenji öjükdirmekde we konstitusion düzgüni agdarmaga synanyşykda aýyplanyp, tussag edilipdi.
Şu hepde Gazagystanyň baş prokuraturasy 16-njy dekabrda polisiýanyň kanun esasynda ýarag ulanandygyny aýtdy. Ýöne gereginden artyk güýç ulanmak bilen bagly dört ýokary derejeli çinownigiň işi sud derňewinde.
Şenbe güni Almatynyň sudy mitingi gurnaýjy liderleri 15 gije-gündiz tussag astyna almak barada karar çykardy.
Gazagystanyň birleşen Sosial-demokratik partiýasynyň liderleri Bulat Obilow bilen Amirjan Kosanow mitingler we demonstrasiýalar geçirmek baradaky kanuny bozmakda günäli bilindi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şu hepdäniň duşenbe güni Moskwanyň şäher sudy Aýsoltan Nyýazowanyň 11-nji aprele çenli tussag astynda galdyrylmagyny kanuny diýip, resmi netije çykarypdy.
Moskwanyň Zamoskworetsk etrap sudunyň metbugat wekili Ýewgeniýa Pazuhinanyň sözlerine görä, 2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan 20 million dollar möçberde pul ogurlamakda günälenýän Nyýazowanyň işi boýunça geçen ýyldan bäri sud diňlenişikleriniň onlarçasy geçirilipdir, emma sud henize çenli karar çykarmandyr.
Pazuhina soňky sud diňlenişiginiň Zamoskworetsk sudunda geçen hepdede geçirilendigini, emma suda çagyrylan şaýatlaryň gatnaşmandygy sebäpli diňlenişigiň ýene-de yza tesdirlendigini aýtdy.
Habar berlişine görä, Türkmenistanyň we Orsýetiň raýaty bolan Aýsoltan Nyýazowa sekiz ýyldan gowrak wagtlap gözlegde bolup, 2011-nji ýylda Sweýsariýada tussag edilipdi we Orsýete tabşyrylypdy.
Resmi aýyplama
2012-nji ýylyň iýul aýynda Moskwanyň şäher prokuraturasy Aýsoltan Nyýazowa garşy aýyplaw netijesini tassyklady.
Moskwanyň şäher prokuraturasynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Aýsoltan Nyýazowa Orsýetiň Jenaýat Kodeksiniň 159-njy maddasynyň 3-nji bölegi (ýagny, galplyk) we 174-nji maddasynyň 3-nji bölegi (ýagny, jenaýatçylyk netijesinde gazanylan pullary kanunlaşdyrmak) boýunça günä ýöňkeldi.
Prokuratura Nyýazowany Türkmenistanyň Merkezi Bankyndan pul ogurlamakda we bu puly Orsýetiň giňişliginde kanunlaşdyrmakda aýyplaýar. Aýyplaýjy tarapyň Nyýazowany jenaýat toparynyň guramaçysy bolup, jenaýat planyny düzen adam diýip hasap edýändigi habar berilýär.
Habar agentlikleriniň maglumatyna görä, geçen ýylyň awgust aýynda geçirilen sud diňlenişiginde Aýsoltan Nyýazowa özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret etdi.
2002-nji ýylda Türkmenistanyň Merkezi bankyndan 40 milliondan gowrak puluň ogurlanmagy bilen baglylykda 2010-njy ýylda biznesmen Saweliý Burşteýn, 2004-nji ýylda bolsa “Rus depozit bankynyň” başlygy Dmitriý Leus sud edilipdi, şol bir wagtda-da Türkmenistanyň Merkezi bankynyň öňki işgäri Myrat Garabaýew aklanypdy.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Harkiw şäherinde milli baýdagyň ýadygärliginiň aşagynda bomba partladyldy.
Ýerli prokuratura edarasynyň berýän maglumatyna görä, bu waka 7-nji aprelde ir bilen bolupdyr. Partlamanyň netijesinde ýadygärligiň käbir böleklerine we onuň golaýyndaky Medisina uniwersitetiniň binasynyň penjirelerine zeper ýetdi.
Bu wakanyň netijesinde hiç kime zyýan ýetmedi.
Şol bir wagtyň özünde bu hüjümiň jogapkärçiligini henize çenli hiç bir topar öz üstüne almady.
Soňky aýlarda Harkiw we hökümetiň kontrollygyndaky Odesa şäherinde birnäçe bomba partlamalary boldy.
Hüjümleriň aglabasynda gündogar Ukrainadaky Russiýa tarapdary separatistlere garşy göreşýän ukrain esgerleri bilen aragatnaşykdaky guramalar nyşana alynýan ýaly bolup görünýär.


text:
Serb prezidenti Tomislaw Nikoliç 11-nji iýulda Bosniýada Srebrenisa gargynçylygynyň 20 ýyllygyna bagyşlanýan ýatlama çärelerine gatnaşmaz. Bu habary prezidentiň edarasy ýaýratdy.
Bu habar BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde bolan maslahatda Günbatar döwletleri we Orsýet Bosniýa urşy mahalyndaky Srebrenisa gyrgynçylygyny 'genosid' atlandyrmalymy ýa däl diýen meselede iki bölünenden soň çykdy.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň 1-nji iýuldaky ýatlama çäresinde Ban Ki-mun we ABŞ-nyň ilçisi Samanta Power 8 müňden gowrak bosniýaly musulman erkeginiň köpçülikleýin öldürilmegini «genosid» diýip atlandyrdy.


text:
Täjigistanyň tanymal oppozision wekiliniň aklawçysy ýene bir oglunyň galp diýip atlandyran aýyplamalar esasynda türmä düşmeginden 10 gün geçensoň aradan çykdy.
61 ýaşly Işok Tabarow 12-nji iýunda Duşenbäniň keselhanasynda ýogaldy. Onuň aýaly Zuhro Şerowa öz adamsynyň insultdan ölendigini Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
2-nji iýunda Wahdat şäheriniň sudy Tabarowyň ogly Daler Tabarowy takyk maglumat berilmedik bir jenaýat barada habar bermekde aýyplap, alty aýlyk türme tussaglygyna höküm etdi.
Tabarowyň ikinji ogly Firuz Tabarow hökümete garşy propaganda alyp barmakda aýyplanyp, fewral aýynda 13 ýarym ýyllyk türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Tabarow öz ogullaryna garşy aýyplamalarynyň syýasy matlaplydygyny aýtdy.
Tabarowyň garyndaşlary onuň ogullaryna garşy iş gozgalmagyndan soň 20 kilogram agramyny ýitirendigini aýtdylar.
Tabarow oppozision garaýyşly telekeçi we hasaba alynmadyk “Täze Täjigistan” atly oppozision hereketiniň başlygy Zaid Saidowyň aklawçysydy.
Saidow maliýe galplyklar, köp aýallyk ýaly aýyplamalaryň esasynda 2013-nji ýyldan bäri 29 ýyllyk türme möhletini başdan geçirýär. Saidow we onuň garyndaşlary aýyplamalaryň syýasy matlaplydygyny aýdýarlar.


text:
Aşgabatda 3-4-nji dekabrda «Türkmenistanyň pagta önümleri we dünýä bazary» atly altynjy halkara pagta sergi-ýarmarkasy geçiriler diýip, «Trend» habar gullugy türkmen hökümetine salgylanyp ýazýar.
"Bu ýyllyk forum tejribe alyşmak we gyzyklanýan daşary ýurt partnýorlary bilen hyzmatdaşlyk gurmak, ýurduň pagta öndürmekde we işläp bejermekde gazanan üstünliklerini wagyz etmek nukdaý nazaryndan möhüm» diýip, türkmen hökümetiniň habarynda aýdylýar.
Bu çäre Türkmenpagta döwlet konserni, Döwlet haryt-çig mal biržasy we Türkmenistanyň Sowda we senagat palatasy tarapyndan guralýar.
Pagta Türkmenistanyň dokma senagaty üçin esasy çig mal we möhüm eksport önümi bolup durýar diýip, habarda bellenýär.
Şeýle-de habarda türkmen pagtasynyň Hytaýa, Orsýete, Angliýa, Günorta Koreýa, Türkiýä, Eýrana, Indoneziýa, Singapura, Ukraina hem-de Baltika ýurtlaryna, ýurduň döwlet haryt-çig mal biržasy arkaly satylýandygy aýdylýar.
Sowet ýyllarynda türkmen pagtasy Moskwadan berelen plan esasynda esasan merkeze iberilerdi we respublikanyň çäginde gaýtadan işlenmezdi. Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurtda egirme-dokma fabrikleri guruldy.
Emma muňa garamazdan, içerki bazarda ýerlenýän we daşary ýurtlara satylýan türkmen pagtasyndan alynýan girdeji, has anygy, pagta ýetişdiren daýhanlaryň alýan arassa girdejileri barada türkmen mediasynda suwytly maglumat berilmeýär.
Türkmenistanda döwlet tarapyndan bellenilýän pagta planlary sowet ýyllarynda ekerançylyk ýerleriniň uly möçberde şorladylmagyna, suwuň bisarpa tutulmagynyň adaty bir zada öwrülmegine getirdi.
Mundanam başga, Sowet Soýuzynyň soňky prezidenti Mihail Gorbaçýowyň aç-açanlyk we täzeden guruş döwründe türkmen metbugatynda çap edilen makalalarda pagta monopoliýasynyň türkmen halkynyň gadymy ekerançylyk medeniýetine ýetiren zyýany barada delilli gürrüňler edildi. Emma soň doly döwlet eýeçiliginde galan metbugatda bu hili makalalara orun berilmedi.
Ýöne soňky ýyllarda Balkan welaýatynyň adamlarynyň plan esasynda gowaça ekip, pagta tabşyrmak borjundan boşadylandygyny bellemek gerek.
Emma muňa garamazdan, hukuk goraýjy aktiwistler Türkmenistandaky pagta monopoliýasynyň garaşsyzlyk ýyllarynda hem umuman önki durkunda saklanyp galandygyny aýdýarlar.
Howpsuzlyk aladalary sebäpli adynyň görkezilmezligini soran ýerli çeşmeleriň käbiriniň Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtmagyna görä, pagtaçylyk indi barha köp mejbury zähmete öwrülýär we adamlar bu işden sowet döwründe alýan girdejilerinden hem az pul gazanýarlar.
Mundanam başga, oba ýerlerinde giň ýaýran işsizlik zerarly, pagtaçylyk çaga zähmetiniň hem giňden ulanylýan pudagy bolup galýar diýip, ýerli çeşmeler aýdýar.
Şu ýyl Türkmenistan garaşsyzlyk baýramçylygyndan öň pagta planlarynyň doldurylandygyny yglan etdi. Emma bu «plan dolma» pagta meýdanlaryna sürülýän býujet işgärleriniň arkasyna şemal çaldyrmadyk bolarly. Sebäbi edara-kärhanalaryň işgärleriniň plan dolanyndan soňam pagta äkidilýändigi barada habarlar gowuşdy. Gynansak-da, Azatlyk radiosynyň bu barada resmileriň pikirlerini almak üçin eden synanyşyklary netijesiz gutardy.


text:
Türkmenistanda yglan edilen günä geçişde 828 adam türmeden boşadyldy.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň gününe gabatlap gol çeken permanyna görä, günäsi geçilen raýatlar mundan beýläk azatlykdan mahrum etmek jeza çäresini, şeýle-de goşmaça jeza çäresini çekmekden boşadylypdyr.
Welaýatlaryň, etraplaryň we şäherleriň häkimlerine günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmek boýunça zerur çäreleri görmegiň tabşyrylandygyny türkmen mediasy habar berýär.
Türkmenistanda 2007-nji ýyldan bäri günä geçişler ýylyň dowamynda ençeme gezek, esasan döwlet baýramçylyklaryna gabatlanyp yglan edilýär.


text:
Owganystanyň birinji wise-prezidenti Abdul Raşid Dostumyň adminstrasiýasy general Dostumyň uçarynyň demirgazyk Owganystandaky Mazere-Şerif şäherinde gondurlman, soňra Türkmenistanda gonmaly bolandygyny ret edýär.
18-nji iýulda Türkiýede saglygyna seretdirýän general Dostumyň bir gije ozal Owganystana gelmäge synanyşandygy, emma onuň münüp gelýän uçarynyň Balh welaýatynyň merkezinde gonmagyna rugsat berilmändigi barada habar ýaýrady.
Azatlygyň Owgan gullugy bilen adynyň aýdylmazlyk şertinde gürleşen ynamdar çeşmeler bu maglumaty tassyk etdi. Olaryň tassyklamaklaryna görä, NATO-nyň düzüminde Gunduzda, goňşulykda ýerleşýän nemes harbylary uçaryň gonmagyna päsgel beripdirler.
NATO güýçleriniň Owganystandaky adminstrasiýasy bu maglumaty ret etdi. "Gunduzdaky german goşunlary Owganystanyň birinji wise-prezidenti Dostumyň uçarynyň Mazare-Şerifde gonmagynyň öňüni almady” diýip, duşenbe güni çap edilen beýanatda aýdylýar.
“Owganystanyň içerki hökümet işlerine goşulyşmak Aýgytly goldaw missiýasynyň işi däl” diýip, NATO-nyň beýanatynda aýdylýar.
Bellemeli ýeri, bu beýanat diňe “Sputnik” neşiriniň iňlis dilindäki saýtynda çap edildi.
NATO-nyň Owganystandaky missiýasynyň wekilleri Azatlygyň Owgan gullugy bilen söhbetdeşlikde bu temadan hiç bir goşmaça düşündiriş bermediler. Haçanda “Sputnigiň” çap eden beýanatyna salgylanyp bilerismi diýlip soralanda bolsa, “Bu siziň öz işiňiz, biz bu temadan gürleşmek islemeýäris” diýip jogap berdiler.
Şol bir wagtda, Azatlygyň diplomatik kanallara ýakyn çeşmesi 17-nji iýul agşamy general Dostumyň münen uçarynyň Türkmenistanyň gündogaryndaky Mary welaýatynda gonandygyny aýtdy.
Onuň tassyklamagyna görä, owgan wise-prezidenti türkmen topragynda birnäçe sagat bolupdyr.
General Dostumyň Owganystandaky ştabynyň başlygy Inoýatulloh Bobur Farahmand Azat Ýewropa/Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde Dostumyň Ankaradan Owganystana uçup gelende, uçarynyň gondurylmandygy barada çykan habarlar nädogry diýdi.
Biraz öň Owganystanyň Tolo habar gullugy Dostumyň uçarynyň Mazare-Şerifde gonmagynyň öňüniň alnandygyny habar berdi. Berilýän habarlara görä, Dodstumyň uçary ilki Mazare-Şerifde gondurylman, Kabula tarap ugradyldy we ahyrsoňunda goňşy Türkmenistanda gonmaly boldy. Emma bu habar hem tassyklanmady.
General Dostum geçen ýylyň aýagynda, syýasy garşydaşy Ahmad Işçi ony özüni alyp gaçdyrmakda, gynatmakda we zorlatmakda aýyplaly bäri, barha güýçlenýän derňew astynda galýar.
“Pajhwok Afghan News” neşiri geçen hepde general Dostumyň garşysyna gozgalan jenaýat işiniň suda geçirilendigini habar berdi.
Wise-prezident Abdul Raşid Dostum maý aýynda, oňa bildirilen aýyplamalar derňelýän wagtynda, emma günä bildirilmänkä Kabuldan Türkiýä gidipdi.


text:
ÝHHG: Albaniýada saýlawlar kämilleşdi, ýöne bidüzgünçilikler bar
Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasy (OSCE) Albaniýada bazar güni geçen parlament saýlawlarynyň öňegidişligi görkezendigini aýtdy. Ýöne muňa garamazdan, bu guramanyň Halkara saýlaw gözegçiligi missiýasynyň çap eden beýanatynda aýdylmagyna görä, saýlawda bidüzgünçilikler hem boldy. Saýlaw netijeleri premýer ministr Sali Berişanyň dolandyryjy Demokratiýa partiýasynyň öz garşydaşy Edi Ramanyň Sosial partiýasyndan öňe saýlanandygyny görkezdi. Ýewropa Birleşiginiň Giňeliş komissary Olli Rehn alban liderlerini saýlaw standartlaryny halkara normalaryna golaýlatmak üçin bilelikde işlemäge çagyrdy.


text:
«ArMI-2019»-ǵa qazaqstandyq áskerılerdiń daıyndyǵy qandaı
ALMATY. QazAqparat – QR Qarýly Kúshteri Qurlyq áskerleri bas qolbasshysynyń jaýyngerlik daıarlyq jónindegi orynbasary, general-maıor Dáýlet Ospanov «ArMI-2019» Halyqaralyq armııa oıyndaryna qazaqstandyq áskerılerdiń daıyndyǵy týraly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Búgin Jambyl oblysynyń «Otar» 40-áskerı bazasynda 2019 jylǵy Halyqaralyq armııa oıyndary bastaldy. Oǵan álemniń 13 memleketinen kelgen áskerıler qatysyp jatyr.
«Jarysqa 13 elden 347 qatysýshy keldi. Olardyń barlyǵy myqty. Óıtkeni olar óz elderinde irikteýden ótken. Men Iran, Sırııa, Qyrǵyzstan, Óbekstan jattyǵý alańdarynda boldym. Olardyń daıyndyq deńgeıin kórdim. Básekelestik kúshti. Biraq biz de bar kúshimizdi salyp daıyndaldyq. Biz eki kezeńnen óttik jáne bizdiń jaýyngerler 100% daıyn ekenine senimdimin. Barlyq jarystarda birinshi oryn alǵymyz keledi», - dedi Dáýlet Ospanov.
Sonymen qatar, ol jarys qatysýshylarynyń 99% tehnıkalardy qazaqstandyq tarap usynyp otyrǵanyn aıtty.
«Negizinde bul elderde dál bizdikindeı tehnıkalar bar. Mınomet, tartylys kúshi, ıaǵnı tehnıkanyń bári olarǵa tanys. Oıyn bastalar aldynda barlyǵy bir apta jattyǵý ótkizdi. Qıyndyqtar joq. Paıdalanǵannan keıin kez kelgen jabdyq tehnıkalyq qyzmet kórsetýdi qajet etedi jáne oǵan qyzmet kórsetiledi», - dedi spıker.
Dáýlet Ospanovtyń pikirinshe, «Artıllerııalyq atý sheberleri» eń keremet jarystardyń biri bolmaq.
«Munda 12 memleket qatysýda. Básekelestik qyzyqty ótpek. Bul - jyldamdyq, dáldik, kúsh jáne senimdilik. Sonymen qatar, túngi atys alǵash ret kórsetiletinin atap ótkim keledi. Bul - ońaı emes. Sebebi, arnaıy jaryqtandyrý bar. Biz bul máselelerdiń barlyǵyn eskerdik. Oǵan 8 aı daıyndaldyq. Qaýipsizdik sharalaryn saqtaı otyryp oryndaımyz», - dep qorytyndylady ol.
Aıta ketý kerek, «Otar» áskerı bazasynyń aýmaǵynda 7-15 tamyz aralyǵynda úsh konkýrs ótedi. Oǵan Ázerbaıjan, Armenııa, Belarýs, Venesýela, Zımbabve, Egıpet, Iran, Qyrǵyzstan, Reseı, Sırııa, Tájikstan, Ózbekstan jáne Qytaıdyń áskerı qyzmetshileri qatysady.
Besinshi mereıtoılyq Halyqaralyq armııa oıyndary 3 tamyzda «Patrıot» kórme saıabaǵynda (Kýbınka) jáne Alabıno polıgonynda birqatar elderdiń qorǵanys vedomstvo basshylary men bas shtabtarynyń qatysýymen saltanatty túrde ashylǵan bolatyn. Oıyndar barysynda qurlyqtaǵy, áýedegi jáne teńizdegi mashyqtar boıynsha barlyǵy 32 jarys ótedi. Oǵan álemniń 39 elinen 220 komanda qatysýda.
- Penjimdegi oqýshylardyń jappaı tóbelesi: Aýdan ákimi turǵyndarmen kezdesti
- Atyraý jerinde Joshy ulysynan shyqqan 7 han bılik qurǵan
- Aqmola oblysynda «Zymyran-2021» oqý-jattyǵýy bastaldy
- Bıyl Almatyda qısaıǵan 10 kópqabatty úıdiń irgetasy nyǵaıtyldy
- Elordada ÚEU akademııasynyń alǵashqy túlekterine sertıfıkattar tabystaldy
- Esirtkini oıynshyqqa jasyrǵan: Kókshetaýda 18 jastaǵy stýdent qyzdar ustaldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Fiziki şahslar üçin şäheriçi ýolagçy awtobusyny sargyt etmek hyzmaty
Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasy tarapyndan Hyundai New Super Aero City kysymly şäheriçi ýolagçy awtobusyny sargyt bilen üpjün etmek boýunça fiziki şahslar üçin doldurylmaly resminamanyň nusgasy
Ýuridik şahslar üçin şäheriçi ýolagçy awtobusyny sargyt etmek hyzmaty
Aşgabatdaky ýolagçy awtoulag kärhanasy tarapyndan üpjün edilýän Hyundai New Super Aero City kysymly şäheriçi ýolagçy awtobusyny sargyt etmek boýunça ýuridik şahslar üçin doldurylmaly resminamanyň nusgasy
Ynamly we Amatly hyzmatlary Size hödürleýäris!
Ýükleriňizi tiz wagtda we amatly şertlerde getirip bermek hyzmatlaryny Size hödürleýäris.
“D” derejesi boýunça okuwa çagyrýarys!
2020-nji ýylyň 3-31-nji dekabr aralygynda ýazylşyga kabul edilýär
Awtomobil ulagynda daşamak işini we ulag-ekspedisiýa
Awtomobil ulagynda daşamak işini we ulag-ekspedisiýa işini Ygtyýarlylandyrmak boýunça işleri guramak boýunça Gözükdirijini tassyklamak hakynda
ÝÜKLERI AWTOULAGDA DAŞAMAK HAKYNDA HYZMATLAR
Sürüjileri taýýarlamak uçin yokary derejeli okuw geçirliyär
Jemgyýetçilik ulaglarda orunlaşdyrylan elektron töleg ulgamy
Türkmen paýtagtynyň jemgyýetçilik ulagynyň binýady täzelenýär


text:
Türkmenistan barha agyrlaşýan ykdysady kynçylyklar, saglyk meseleleri arasynda, pandemiýa döwründe azaldylmaly edilen uly gurluşyklaryň sanawyna girizilmedik täze desgada, bahasy $100 milliondan geçen Döwlet tribunasynda bir aý öňe süýşürilen Garaşsyzlyk gününi baýram edýär. Bu baýram ýüzlerçe müň türkmen raýatynyň gazanç üçin giden ýurtlarynda galyp, kesilen uçar gatnawlary zerarly, ýyllap maşgalasyndan aýra galan wagtynda bellenýär. Emma şeýle pursatda il-gün meselelerini gozgap, açyk çykyş edip başlan aktiwistlerden, şol sanda zähmet migrantlaryndan tapawutlylykda, Türkmenistanyň tanymal döredijilik wekilleri, şol sanda ýazyjylar we alymlar köplügi indi otuz ýaly bäri ýurtdaky problemalar, döwletiň gelejegi baradaky meselelerde dymýarlar. Azatlyk radiosy bu dymyşlygyň sebäbine ýa sebäpleriniň birine göz aýlamak maksady bilen, Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Hudaýberdi Hally bilen ýazyjylar we söz, pikir azatlygy barada söhbetdeşlik gurady.
Azatlyk radiosy: Hudaýberdi aga, köne gazetleri dörüp otyrkam, "Edebiýat we sungat" gazetiniň 1991-nji ýylyň 1-nji martynda çykan sany öňümden çykdy. Ol gazetiň baş sahypasynda, çep çüňkünde ýerleşdirilen habar "Türkmenistan Ýazyjylarynyň X gurultaýy" diýlip atlandyrylypdyr. Ol habarda Ýazyjylar soýuzynyň başlyklygyna Berdinazar Hudaýnazarowyň saýlanandygy aýdylýar. Bilşimiz ýaly, şol gurultaýdan soň Türkmenistanda ýazyjylaryň söz, pikir azatlygy kem-kemden çäklendirildi, edebi jedeller ýatyp galdy. Garaşsyzlygyň 30 ýyllygynyň bellenýän wagtynda türkmen ýazyjylary we söz azatlygy hakynda pikirleriňizi paýlaşsaňyz, şol gurultaýda prezident Saparmyrat Nyýazowy, onuň gaýtadan güýçlendiren senzurasyny goldanlar utdymy ýa utuldy?
Hudaýberdi Hally: Şol gurultaýdan soň, wezipe alan adamlaryň käbiri utdy, ol utanlar wezipe aldylar hem kwartira aldylar goşmaça. Umumylykda, ähli ýazyjylar utuldylar. Şol gurultaýda iki bölek şert boldy, gurultaýyň açylyş bölegi hem gurultaýdan belli bir toparyň ýüz öwrüp çykyp gitmegi. Şol çykyp gidenlerden, meselem, bir adam yzyna dolanyp, yzyna gaýdyp geldi, ol soňra Nyýazowdan gowy wezipe aldy, ýöne umumylykda soňky edilen gürrüňler, gurultaýda edilen gürrüňler edebiýatyň bähbidine bolmady.
Meselem, şol baş dokladyň yz ýanyndan çykyş eden ýazyjylaryň biri ýazyjylara edil uruş maýyplaryna berlişi ýaly, aýratyn paýok bermekligi Nyýazowdan sorady, ýagny aýdaly bir hepdede 1-2 kilo et, şeker, mesge ýag – şular ýaly zatlary goşmaça bermegi sorady, şular ýaly dilegçilik bilen gitdi. Ýöne Nyýazow ahyrynda ýazyjylara diňe daça ýerini berjekdigini wada berdi hem-de Nowruz gününi baýram etjekdigini wada etdi. Şol iki wadadan başga zat bermedi. Başga bir alnan zat ýok, ýöne umumylykda ýazyjylar utuldylar.
Ýazyjylar şol gurultaýda söz azatlygy, pikir azatlygy barada hiç bir agyz söz aýtmadylar. Şeýle hem metbugatyň erkinligini talap etmediler. Hiç bir ýazyjy erkin metbugat bolmaly diýip çykyş etmedi. Bu ýöne öňden gelýän ýagdaýdy, bu öňden şeýledi. Meselem, türkmen diline döwlet dili statusy berilmeli diýlip çykyş edilende, Ýazyjylar birleşigi şol çykyşdan çetde durdy, Ýazyjylar birleşiginde şol meselä hiç hili goşulyşmadylar, Ýazyjylar birleşigi şol meseläni öňe çykarmady. Bu öňden gelýän düzgündi. Şondan soň kem-kemden wagtyň geçmegi bilen ýazyjylaryň mümkinçiligi azalyp başlady, soňlugy bilen Ýazyjylar birleşigi umuman ýatyryldy. Onuň jaýy elinden alyndy, onuň gazananlary elinden alyndy. Şeýdip, köp zatlary ýitdi.
Indi şu ýerde bir bellemeli zat bar, öz döwründe ýazyjylar üçin ägirt uly iş eden adamlaryň biri Berdi Kerbabaýew bolup durýar. Faktlary aýdanymyzda, meselem, ýazyjylaryň Pöwrizedäki dynç alyş jaýy öň NKWD-niň dynç alyş jaýy eken. Şol jaýy NKWD-niň elinden ýazyjylara alyp bermegi Berdi Kerbabaýew başardy. Berdi Kerbabaýew ýazyjylar üçin iki gezek ýaşaýyş jaý toplumyny gurdurdy, biri Gogol köçesindedi, beýlekisi hem Kemine köçesinde. Şeýle hem Ýazyjylar birleşiginiň edarasy Berdi Kerbabaýew tarapyndan gazanylan jaýdy. Şol jaýda öňden ýaşap oturan adamlar baryp 60-njy ýyla çenli şol jaýdan çykarylmandyr, ýagny şol diňe Berdi kerbabaýewiň talapy bilen çykaryldy, ýagny öňki Azady köçesindäki 5-nji jaý ýazyjylaryň iň ilkinji hem iň soňky edarasy bolup durýar. Ondan öň Ýazyjylar soýuzynyň şeýle bir aýratyn jaýy ýok eken.(yzyny kesmeli) Şolaryň ählisi ýazyjylaryň elinden gitdi.
AR: Uzagyndan seredilende, şol ýagdaý bilen baglylykda türkmen döwletliligi, türkmen halky utdymy ýa utuldy?
H. Hally: Türkmen halky utuldy. Türkmen halky erkin sözden, erkin pikirden mahrum boldy.
AR: Azatlygyň arhiwinde ýazyjylar bilen dürli ýyllarda geçirilen söhbetlerden bölekler, şahyrlaryň öz okan goşgulary bar. Gürrüňi dowam etdirmezden öň şolardan birini, ýazyjy Atageldi Garaýewiň "Jygyllykdan 40 goşgy" diýen goşgular toplumyndan käbir setirlerini diňläliň:
Agzyma keçe dykmaň, dykmaň gara keçäni,
Buýuryň, isleseňiz, süpüreýin köçäni,
Agzyma keçe dykmaň, ýöne dykmaň keçäni!
Men bir saýrak guş bolup, saýraýyn az baharda,
Bolup naşy garlawaç, jürküldäýin şäherde,
Hüwdülesin owazym sizi şamu-säherde,
Agzyma keçe dykmaň, dykmaň gara keçäni,
Buýuryň, isleseňiz, süpüreýin köçäni,
Agzyma keçe dykmaň, ýöne dykmaň keçäni!
Diýjegimi diýeýin, kalbymda ýok erbetlik,
Söýjegimi söýeýin, gowy pikir-niýetlik,
Jigerden syzan sözüm damarlara şerbetlik,
Agzyma keçe dykmaň, dykmaň gara keçäni,
Buýuryň, isleseňiz, süpüreýin köçäni,
Agzyma keçe dykmaň, ýöne dykmaň keçäni!..
AR: Görşümiz ýaly, şahyr döwlet senzurasyndan gaty nägile, ol köçe süpür diýiň, süpüreýin, emma agzyma keçe dykmaň diýýär. Bu goşgy setirleri maňa garaşsyzlyga sowet döwründe senzuradan ýanyp gelen ýazyjy-şahyrlar bilen soňky 40 ýylda edebiýata gelen adamlaryň arasyndaky tapawudy ýatladýar. Näme üçin uly nesilde, kommunistleriň repressiýa sapaklaryny gowy özleşdiren adamlarda şunuň ýaly protest goşgularyny ýazan adamlar tapyldy-da, soň, milli azatlyk döwründe beýle talantlar tapylmady? Ýa-da biz olary bilmeýärismi? Belki, olar bardyr-da, amatly wagta garaşýandyrlar?
H. Hally: Indi bu ýerde iki ýagdaý bar, ýurtdan çykyp bilen adamlar ýa-da bolmasa türme tussaglygyndan gorkmadyk adamlar öz sözüni aýtdylar, meselem, Şiraly Nurmyrady aýdyp bolar. Şolar ýaly eserler döredi, ýöne umumy alanyňda, türkmen intelligensiýasy özbaşdaklyk barada, ýurduň garaşsyzlygy barada pikir ýörederden taýýarlyksyz eken. Ol birden geldi, garaşsyzlygyň özi birden geldi. Şonuň üçinem intelligensiýa oňa taýýar däldi, ýazyjylar taýýar däldi, öňden bir Garaşsyzlygy arzuw edip gelen ýazyjylar bize az ekeni, gaty az eken. Ol, umuman, ýazyjylaryň gowşaklygy. Eger-de biz ýene Ýazyjylar birleşigine gelsek, Ýazyjylar birleşigine kim başlyk bolsa-da, ahyr soňunda ol dargamak bilen boljak eken. Ol dargajak eken. Sebäbi şol öňki bileleşik, şol öňki pikirdäki adamlar isleseň-islemeseň dargamalydy. Olar ýok bolmalydy, täze pikirliler öňe çykmalydy. Şol täze pikirlilerem öňe çykyp bilmedi, bu, elbetde, biziň ählimiziň betbagtlygymyz bolup durýar.
AR: Türkmende ýogalan adamlaryň yzyndan diňe gowy gürrüň etmeli diýen ynanç bar. Emma ýurt, il-günüň, milletiň gelejegi bilen bagly meselelerde öz jogapkärçiligine ikilik eden tanymal şahslar baradaky faktlar aýdylmaga, olaryň taryhyň ykbal çözüji pursatlaryndaky hereketlerine baha berilmese, yzdan gelýän nesiller köp zada wagtynda düşünip bilmeýär. Şunuň bilen baglykda, Türkmenistan Ýazyjylar birleşiginiň soňky ýolbaşçylary, hususan-da Berdinazar Hudaýnazarowyň eýelän pozisiýasy barada pikirňizi aýtsaňyz. B.Hudaýnazarowy şol wagt yzdan gelýän ýazyjy-şahyrlaryň köpüsi halypa hökmünde sylaýardy. Emma ol, ýazyjylaryň köpüsiniň pikiriçe, Ýazyjylar birleşigini hem, özüni hem gorap bilmedi. Bu ýagdaýa ýazyjylar açyk baha bermelimi ýa, şu wagta çenli edişleri ýaly, diňe özara gürrüň bilen çäklenmelimi?
H. Hally: Bu ýagdaýa örän açyk baha bermeli. Ölen adam barada aýdylanda, onuň özi fiziki taýdan ölse-de, pikiri, hereketi, öňe süren ideýalary ýaşap gelýär, ol pikirler entek ölenok. Eger-de sada mysal bilen aýtsak, meselem, bir adam bag ýetişdirse öz melleginde, şol bagdan ýetişen miwäni özi iýse, ol adamyň gürrüňi edilmeýär, haçan-da şol adam öz bagyndaky miwäni bazara çykarsa, onda bazarda duran haryt barada gürrüň ediler. Onuň harydyna ýa gowy diýler, ýa erbet diýler, ýa-da bolmasa bellikleri bolsa aýdylar. Şoňa görä-de, ýazyjylar öz pikirini jemgyýete berýäler, jemgyýete satýalar, ondan peýdalanýalar. Ol jemgyýetiň emlägine öwrülýä, ýagny jemgyýetiň eýeçiligindäki garaýşa öwrülýär. Şonuň üçin ol barada pikir etmeli, hökman pikir etmeli.
Näme üçin Berdinazar Hudaýnazarow 50 müň tiraž bilen çykýan “Edebiýat we sungat” gazetinde öz pikirini aýdýa-da, öz pikirini halkyň üstüne atýa-da, halk o baradaky öz pikirini oňa aýtmaly dälmişin? Hökman aýtmaly, sebäbi ol adamlaryň pikiri häzirki güne çenli-de erbet täsir edýär, jemgyýetiň ösüşini bekleýär.
Berdinazar Hudaýnazarow barada aýdylanda, ol adam hakykatdanam öň ussat ýazyjylaryň biri hasap edilýärdi, şahyr hökmünde-de, prozaçy hökmünde-de hakykaty aýdýanlardan biridi. Ýöne ol wezipe eýelemek bilen hem-ä öňki öz gazananlaryny ýok etdi, hem täze pikir aýtjaklaryň öňüne böwet boldy. Ine, şeýdibem hem özüni, hem öz galamdaş ýoldaşlaryny agyr heläkçilige iterdi.
AR: Türkmen edebiýatyna soňky otuz ýylda urlan ýene bir zarba, ýerli edebiýatçylaryň hem tassyklamagyna görä, edebi tankydyň žanr hökmünde tasdan ýok edilmegi bilen bagly. Bilşimiz ýaly, öň tanalýan, makalalary jedel, çekişme döredýän tankytçylar bardy, olaryň makalalary ýygnalyp, kitap görnüşinde çap edilerdi, ýokary jaýlarynda öwrenilerdi. Dogry, ozal hem tankydy makala ýazýanlary halamaýan az däldi, emma ol makalalar, tankyt ýa öwgi, tapawudy ýok, edebiýatyň özboluşly reklamasydy. Edebi tankyt indi türkmen edebiýaty üçin ýitirilen žanrmy ýa onuň yzyna gelmegi mümkinmi?
H. Hally: Häzirki ýagdaýda, ol ýitirilen žanr, ol wagt geçdigiçe ýitip barýa, jemgyýetden daşlaşýar, (ýöne) elbetde, munuň özi erbet zat. Meselem, ýene Sowet döwrüni ýatlamaly bolsa, bir dereksiz ýazyjy barada oňat tankydy makala çykdy, şol makaladan soň şol adam ýazmagyny goýdy, ýagny tankyt edebiýaty bir hapalykdan halas etdi. Edil şolar ýaly tankyt şu günki günde-de gerek, ýöne ol tankydy ýok etdiler. Ol tankyt häzirki döwürde ýok, haçan-da garaşsyz metbugat ýüze çyksa, şonda şol edebi tankydyň, tankydy pikirleriň ýaňadan jemgyýete gelmegi mümkin. Ýöne bir geň ýagdaý bar, şol ädim ädilenok.
Häzir biz jemgyýetde bolup geçýän ýagdaýa seretsek, meselem, erkin saýlawlar barada demonstrasiýalar bolýa ýa-da uçarlaryň gatnamaýandygyna protestler bar, aeroportlarda geçýär, ýa-da aýlyk haklarynyň berilmeýändigini adamlar arz edýäler, ýöne pikir azatlygy barada arz edýän adam ýok. Iň gynançly tarapy-da, žurnalistler, ýazýan adamlar şol talapy öňe sürüp bilenoklar. Häzirki ýagdaýda, şol möhüm meseläni, ýagny edebi tankydy öňe çykaryp talap edip biljek adam ýok. Şonuň üçinem tankydyň ýagdaýy gaty ýaramaz, gaty pes ýagdaýda diýip düşünýän. Ýöne şol tankyt bolmasa, gowy edebiýat bolmaz.
AR: Türkmenistanda soňky 30 ýylda 'gara sanawa' girizilen, gadagan edilen ýazyjy-şahyrlar barada hem pikiriňizi aýtsaňyz, olar we olaryň ýaş pikirdeşleri näme etmeli? Ýaranjaňlara goşulyp, gün görjek bolmalymy ýa-da, Magtymguly aýtmyşlaýyn, dirilikde, iş wagtynda, özüni ýitirmän işlemelimi? Olary bilen bolarmy? Bu mesele özüňiz nähili pikire ýa ynanja gol ýapýarsyňyz?
H. Hally: Men işlemeli diýen pikire gol ýapýan, şol umyt bilenem işleýän. Meselem, meniň özüm işleýän, meniň ýazýan zatlarym şu günde ýa ertirde ýa bir geljekki bäş-on ýylda çap bolar diýen pikirim ýok, ýöne işleýän. Hut şol hakykata tarap gitmek adamy hem jemgyýeti halas edip biler. Hiç ýerde-de, hiç bir döwletde-de ‘sen islän zadyňy aýt, ynha saňa açyk ýol’ diýýän hökümet ýok, her bir döwletde şol hakykaty, dogry sözi diňe göreş bilen gazanyp alýarlar, diňe göreş arkaly, diňe talap arkaly gazanyp alýarlar. Men ähli ýaş nesle, täze ösüp gelýän döredijilik intelligensiýasyna hut şol talaba eýermegi, hut şol talaby-da baýdak edinip işlemegi maslahat berýän. Diňe şol biziň özümizi, biziň ruhumyzy, galyberse-de, tutuş jemgyýeti halas edip biler.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPN ulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
Shymket qalasynda 15-18 qazan aralyǵynda ekinshi ret respýblıkalyq Shymkent Film Festival ótedi.
"Ótken jyly festıval joǵary deńgeıde ótti. Ol jergilikti kınematografısterdiń ǵana emes, sonymen birge Qazaqstannyń basqa da aımaqtarynyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Búginde, Shymkent kınofestıvali – respýblıkalyq formattaǵy jalǵyz kınofestıval. Fılmder úsh baǵyt boıynsha ortaq baǵdarlamaǵa qabyldanady: kórkemsýretti, derekti jáne anımaııalyq. Bizdiń festıvalder qozǵalysymyzda halyqaralyq bolýǵa degen umtylys bar. Shymkent kınofestıvali halyqaryq bolýǵa umtylmaıdy. Birinshi kezekte, Qazaqstannyń jas kınematografısteriniń arasynda ózara baılanys ortaný, tájirıbe almasý jáne shyǵarmashylyq baılanys úshin alań qurý mańyzdy", – dedi baǵdarlama kýratory, kınotanýshy Erjan Jumabekov.
Eske sala ketsek, byltyr qarasha aıynda ótken alǵashqy Shymkent kınofestıvalin rejısser Aıjan Qasymbektiń "Aýa" fılmi ashqan bolatyn. Baıqaýǵa 14 fılm qatysyp, Sholpan Tórebaıdyń "Kisi" qysqametrli fılmi úzdik atandy.


text:
Azerbaýjanly aktiwistleriň aýtmaklaryna görä, şu geçen hepde parlamentiň tassyklan iki kanuny hökümetiň ýapyklygyny ösdürýär we prezident Alyýewiň maşgalasyny olaryň lomaý girdeji getirýän hem köp soraglary döredýän söwda ylalaşyklary barada golaýda ýaýradylan derňew maglumatlaryndan-da bu kanunyň goramagy mümkin.
Şeýle-de, parlamentiň deputatlarynyň kabul eden ýene-de bir kanunynyň prezidentlik döwründe Ylham Alyýewi we onuň aýalyny sud jogapkärçiligine çekmekden halas edýän hukugy bermegi mümkin.
Tarapdarlar we garşylar
Hökümete tarapdar deputat Alaskar Mamadliniň aýtmagyna görä, Azerbaýjandaky syýasy ýagdaýlar şeýle goraglary talap edipdir. Ýöne aktiwistler we žurnalistler täze kanunyň söwda ylalaşyklaryna we korrupsiýanyň döremek ähtimallyklaryna jemgyýetiň gözegçiligini juda çäklendirjekdiginden aladalanýarlar.
Kanuna girizilen goşmaçalary parlamentiň kanunçylyk we döwlet gurluşy baradaky komiteti teklip etdi. Bu komitetiň başlygy Ali Huseýinli tankytlary ret edip, täze kanunyň raýatlaryň maglumat almak düzgünini örän anyklaşdyrýandygyny aýdýar.
Ol: “Biziň kanuna girizen goşmaçalarymyz, käbir metbugat serişdeleriniň ýazyşy ýaly, maglumat almagy çäklendirmeýär. Tersine, ol maglumat almagy juda ýeňilleşdirýär, maglumat almak isleýänleriň däl-de, ony bermekden ýüz öwürýän edaralaryň şeýle hereketleriniň üstüni açýar” diýip belledi.
Nebite baý Azerbaýjanda parahorluk uly probelma. Düýbi Germaniýada ýerleşýän hökümete degişli bolmadyk “Transparency International” guramasynyň parahorluk baradaky soňky hasabatynda Azerbaýjan 183 döwletiň arasynda 143-nji orunda goýlupdyr.
“Transparency Azerbaýjan” guramasynyň ýerine ýetiriji başlygy Rana Safaraliýewanyň sözlerine görä, Azerbaýjanyň bu täze kanuny yza gaýdyşy aňladýar. Ol bu hakda öz pikirini şeýle mälim etdi: “Teklip edilen täze goşmaçalara görä, hasaba alnan edaralaryň eýesi, olaryň maliýe çeşmeleri, düýp kapitaly baradaky maglumatlar we şuňa meňzeş beýleki maglumatlar diňe hukuk goraýjy edaralara elýeterli bolar”.
Täze ädime näme sebäp boldy?
Raýat jemgyýetiniň aktiwistleriniň aýtmaklaryna görä, bu kanuna täze goşmaçalaryň girizilmegine prezident Alyýewiň maşgalasynyň biznes bähbitleri, aýratyn-da, onuň gyzlary Leýlanyň we Arzuwyň biznesi barada jikme-jik maglumat berýän žurnalistleriň derňew raportlary sebäp bolupdyr.
Soňky wagtlar Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Hatyja Ysmaýylowa we käbir beýleki žurnalistler Azerbaýjandaky we käbir beýleki ýurtlardaky kompaniýalaryň maglumatlaryny ulanyp, Alyýewiň gyzlarynyň biznes pudagyndaky aragatnaşyklary, olaryň dag magdanlary we gurluşyk pudaklaryndaky lomaý girdejileri barada birgiden täze maglumatlary ýaýratdylar.
Azerbaýjanly aklawçy Erkin Kadyrlynyň sözlerine görä, žurnalist Ysmaýylowanyňky ýaly maglumatlaryň öňüne böwet bolmak üçin täze kanunyň zerurlygy ýok. Çünki bu maglumatlaryň köpüsi Panamadaky we salgytdan gutulmaga mümkinçilik berýän käbir beýleki ýurtlardaky kompaniýalaryň resmi dokumentlerine esaslanýar.
Guramaçylykly jenaýatçylyklar we korrupsiýa barada hasabat ýaýaradýan ýörite toparyň wekili Pol Kristian Radunyň pikiriçe, hökümet şeýle maglumatlaryň elýeterliligini çäklendirmegi karar etse, munuň uzagyndan zyýanly täsirleri bolup biler. Bu diňe bir parahorlugyň ösmegine getirmän, eýsem ilatyň arasynda täze dartgynlylygyň döremegine-de sebäp bolar.
Azerbaýjandaky raýat jemgyýetiniň agzalary kanuna täze goşmaçalaryň girizilmegine garşy çykylmagyna we prezident Alyýewiň täze kanuna gol goýmazlygyna çagyryş edýärler.


text:
Şalyk Bile
Deň bolar diýp saýmagyl işiň bet ykballyk bile,
Hiç haçan deň bolmagaý eşek-bedew şalyk bile,
Gardaş olma hyz-haramy, pitne-ryswalyk bile,
Başyňny gowgaýa salma, maly-dünýälik bile,
Tur säher, ýat et hudany, ýygla tenhalyk bile.
Bardy Turuň dagyna, ha bir boldy ol Kelim,
Ötdi anlar, galdy dünýä, geçdi eýýamyl-kadym,
Ýatsa, ýer boldy düşek, örtünjesi parça kilim,
Ne hebesdir, ne hata- bakdy goýun Musa kelim,
Çölde gezdi daýyma raz aýdyşyp halyk bile.
Eý aty ýüwrük ýigit, özi goçak gülgün-kaba,
Munda jebr etgen kişi o günde bolgaý ruýsyýa,
Her kişi zor ile mal alsa, o gün bergeý saba (jogap),
O weliler serweri solan Weýis dek öwlüýä-
Düşegi, örtünjesi boldy gara halyk bile.
Ýakup ogly Ýusubnyň käkilinden tutdular,
Urdular, aglatdylar, eltip müsürde satdylar,
Niç ýyl Eýýup pygamber tenni gurt iýp ýatdylar,
El-aýagyn baglaýyp, Ýunusny derýä atdylar,
Ençe wagt tagat çekip, “huw” diýdi bir balyk bile.
Sen niçik, Magtymguly, ýamanlygyň unutmadyň?
Kähi-kähi zalym olduň, görgeniňden gaýtmadyň?
Kähi-kähi sopy bolduň, hiç haramdan datmadyň,
Bilmedim, sen kaýsy bolduň, ber bir iş tutmadyň…
Ne sypahylyk bilen, ne bir mollalyk bile.


text:
ShQO-da kópbalaly otbasylarǵa úı alý úshin 2,2 mln teńgeden beriledi
ÓSKEMEN. QazAqparat – Shyǵys Qazaqstan oblysynda kópbalaly otbasylarǵa úı alý úshin alǵashqy jarna retinde 2 200 000 teńgeden beriledi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
ShQO ákimi Danıal Ahmetov qala jáne aýdan ákimderimen, basqarma basshylarymen «Baqytty otbasy» baǵdarlamasyn iske asyrý jóninde keńes ótkizdi.
«Kópbalaly, tolyq emes otbasylar jáne múmkindigi shekteýli bala tárbıelep otyrǵan januıalar tıimdi sharttar arqyly jańa úı ala alady. Bastapqy jarna retinde 1,5 mıllıon teńgeniń sertıfıkaty beriledi. Buǵan qosa «Paryz» qorynan 700 myń teńgeden bólinedi. Bul «Birqabatty Shyǵys» baǵdarlamasy boıynsha salynǵan aýdany 70 sharshy metrdi quraıtyn páter qunynyń 22% paıyzy», - dedi aımaq basshysy.
Oblystyń jyljymaıtyn múlik naryǵynda qoldanystaǵy turǵyn úıdiń sharshy metri – 280 myń teńgeden, al jańa páter sharshy metriniń – 340 myń teńgege deıin barady.
«Munyń janynda bizdiń usynyp otyrǵan jobamyz óte tıimdi ekeni anyq. Jeńildetilgen shartpen ár sharshy metr 160 myń teńgege baǵalanyp otyr. Búgingi tańda «Baqytty otbasy» baǵdarlamasyna qatysýǵa 1860 ótinim túsip, onyń 250-i maquldandy. Ókinishke qaraı, jergilikti jerlerdegi ákimder baǵdarlamanyń artyqshylyqtaryn durys túsindirmeıdi. Bastapqy jarna retinde páter qunynyń 22%-y tólenetinin, daıyn úıge kire salýǵa bolatynyn, nesıe sharttarynyń ereksheligin jáne úı janynda jeke jer ýchaskesi bolatynyn kópshilik bilmeıdi. Bul jumysty kúsheıtý qajet. Otbasylardyń sanyn eseptep qana qoımaı, olardyń árqaısysymen sóılesý kerek», - dedi Danıal Ahmetov.


text:
Almatyda jylytý maýsymy erterek bastalýy múmkin
ALMATY. QazAqparat - Qala ákimi Baqytjan Saǵyntaev «Almaty» telearnasynyń Akimat Live baǵdarlamasynyń tikeleı efıri barysynda qalada jylytý maýsymy qashan bastalatyny týraly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Naqty aıtqanda, shahar basshysy jylytýdy merziminen buryn qosýǵa bolatynyn aıtty.
«Qalyptasqan tájirıbege sáıkes, aýa temperatýrasy +8°C jáne bes kún ishinde odan tómen bolsa, onda jylytý maýsymynyń bastalatyny belgili. Alaıda, aldyńǵy jylytý maýsymyndaǵydaı, aýa raıy salqyn bolsa, jylytý maýsymy erterek bastalýy múmkin»,- dedi ol.
Onyń aıtýynsha, qala turǵyndarynyń densaýlyǵy qymbat bolǵandyqtan, kún sýytqan jaǵdaıda, jylý beriletinin atap ótti.
Búginde jylý jelilerin daıyndaý boıynsha jumystar júrgizilýde, olardyń tolyq daıyndyǵy aǵymdaǵy jyldyń 25 qyrkúıegine deıin josparlanǵan.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň rektory Jumamyrat Gurbangeldiýew bilen Ýaponiýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Hiroýuki Ýamamotonyň arasynda sanly wideoaragatnaşyk ulgamy arkaly duşuşygy geçirildi.
Gepleşigiň dowamynda taraplar syýasy, söwda, ykdysady, medeni we ynsanperwer ugurlarda hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny ösdürmek, şeýle hem ylmy gatnaşyklaryň derejesini ýokarlandyrmak barada maslahatlaşyldy. Duşuşykda bellenilişi ýaly, iki döwletiň arasyndaky millilik ýörelgesi ylym-bilime esaslanýan gatnaşyklary uzak möhletleýin esasda ösdürmäge ýardam edýär. Bu ugurda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary instituty bu ugurda gatnaşyklaryň jebisleşmegine özüniň mynasyp goşandyny goşýar. Dürli ýyllaryň dowamynda institut Ýaponiýadan gelýän talyplaryň wekiliýetini öz ýokary okuw mekdebinde myhman hökmünde kabul etdi. Institutyň talyplary bolsa “MIRAI” atly ýaşlaryň alyş-çalyş maksatnamasyna gatnaşdylar.
Duşuşykda bellenilişi ýaly, iki döwletiň ýokary okuw mekdepleriniň arasynda ýola goýlan halkara hyzmatdaşlyk işjeň häsiýete eýe bolýar. Ýapon hünärmenleri ýurdumyzyň ýokary okuw mekdeplerinde sapak okadýarlar. Muňa, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň talyplarynyň Ýaponiýanyň diplomatik wekilhanasynyň işgärleriniň, Ýaponiýanyň Goranmak ministrliginiň Milli barlag institutynyň wekilleriniň okuw sapagyna gatnaşandyklaryny mysal getirmek bolar. Ýaponiýanyň parlamentiniň gurluşy, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak boýunça ylmy tejribäni öwrenmek maksady bilen, institutyň professor-mugallymlarynda düzülen wekiliýet Ýaponiýada birnäçe gezek iş saparlarynda boldular.
“Günüň dogup gelýän ýurdunyň” medeni we ruhy aýratynlyklaryny çuňňur öwrenmek hem-de wajyp dil endiklerini özleşdirmek üçin Halkara gatnaşyklary institutynda “Ikini daşary ýurt dili” hökmünde ýapon diliniň öwredilýändigi bellenildi. Bu bolsa, iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklaryň has-da jebisleşýändigini we ähmiýetlidigini görkezýär.
Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary instituty ýokary bilim edarasy bolmak bilen, bu ýerde daşary ýurtlaryň daşary syýasatyny, aýratyn hem, Ýaponiýanyň daşary syýasy ugurlary “Aziýa we Afrika ýurtlarynyň taryhy”, “Aziýa we Afrika ýurtlarynyň daşary syýasaty”, “Daşary ýurt döwletleriniň daşary syýasaty”, “Sebit ylymlary” ýaly okuw maksatnamalarynyň çäginde öwredilýär.
Mundan başga-da, institut Ýaponiýanyň daşary syýasatynyň ylmy esaslaryna hem uly üns berýär. Global gün tertibiniň meselelerinde esasy orny eýeleýän Ýaponiýa abraýly halkara guramalary, aýratyn hem, BMG bilen hyzmatdaşlygyň çäklerinde Türkmenistan bilen gatnaşygyna aýratyn ähmiýet berýär.
Serdar Rahymow,
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň
Halkara gatnaşyklary institutynyň
Halkara gatnaşyklary fakultetiniň 2 ýyl talyby


text:
Şu ýylyň 6 – 12-nji sentýabry aralygynda Aşgabatdaky Olimpiýa şäherçesinde dördünji tapgyryň Aziýa – Okeaniýa sebiti boýunça ýaryşlar geçiriler. Ýaryşyň resmi saýtynda (www.daviscup.com) hem görkezilişi ýaly, bu tapgyrda Aziýanyň we Okeaniýanyň 15 ýygyndysy özara ýaryşarlar.
Talyplaryň dünýä dolan başlangyjy
Eýsem, Dewisiň kubogy nähili ýaryş?! Näme üçin ony «Dewisiň kubogy» diýlip atlandyrypdyrlar?! Turuwbaşdan şu sowallaryň jogaby gözlenilse, ýerlikli bolar diýip pikir edýäris.
Biler bolsaňyz, bu ýaryşyň 121 ýyllyk taryhy bar. Dewisiň kubogynyň gözbaşy hökmünde ykrar edilýän ýaryş 1900-nji ýylda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň we Beýik Britaniýanyň tennisçileriniň arasynda geçirilýär. Ýaryşy esaslandyranlar Garward uniwersitetiniň dört sany talybydyr. Dwaýt Dewis hem şol dörtleriň biri, hatda ýaryşyň esasy guramaçysy diýsek hem ýalňyşmarys. Taryhy maglumatlarda onuň ilkinji ýaryşy geçirmek üçin öz serişdeleriniň hasabyna bürünç kubok satyn alandygy hem aýdylýar.
Ýaryş ilki-ilkiler Halkara gazon tennis ýaryşy diýen ady alypdyr. Ýöne soňra ýaryşyň geriminiň has giňelmegine goşant goşan Dwaýt Dewisiň geçen asyryň ortalarynda aradan çykmagy bilen, ýaryş onuň hatyrasyna «Dewisiň kubogy» diýlip atlandyrylýar.
Ýaryşdan ýaryşa, ýeňişden ýeňşe
1905-nji ýylda ýaryşa Awstraliýa bilen Täze Zelandiýanyň birleşen we Fransiýanyň, Awstriýanyň, Belgiýanyň ýygyndylary hem goşulan bolsa, 1920-nji ýyla çenli oňa gatnaşyjy döwletleriň sany 20-ä çenli köpelýär. Ilkinji 26 çempionatda ABŞ-nyň, Beýik Britaniýanyň we Awstraliýanyň tennisçileri kubogy öz aralarynda paýlaşan bolsalar, 1927-nji ýyldaky çempionatda ilkinji gezek çempion üýtgäp, olaryň hataryna Fransiýa hem goşulýar. Öz döwründe «Dört muşkatýorlar» diýlip atlandyrylan fransuz tennisçileri soňra alty ýyllap çempionlygy hiç kime bermän çykyş etmegi başarypdyrlar. Soňra ýene-de geçen asyryň 70-nji ýyllaryna çenli öňdäki üçlügiň ýeňişleri yzly-yzyna gelýär.
1969-njy ýylda Dewisiň kubogyna gatnaşyjy döwletleriň sany 50-ä çykýar. Şondan üç ýyl soňra girizilen üýtgeşmeler bilen çempion bolan döwletiň indiki ýyl diňe finala gatnaşmagy däl-de, ähli tapgyrlarda ýaryşmagy talap edilýär. 1974-nji ýylda bolsa Günorta Afrika Respublikasy Dewisiň kubogyna mynasyp bolan dördünji döwlet bolmagy başarýar. Soňky ýyllarda Şwesiýa, Italiýa, Çehiýa (şol wagt Çehoslawakiýa) ýaly döwletleriň wekilleri hem dünýä çempionlarynyň sanawyna goşulýarlar.
Täze düzgünlere tarap
Dewisiň kubogy häzirki görnüşine 1981-nji ýylda ýakynlaşdyrylýar. Şol ýyl iň öňdebaryjy 16 milli ýygyndy dünýä toparyny emele getiren bolsa, beýleki döwletleriň wekilleri sebitleýin ýaryşlara gatnaşyp başlaýarlar. Geçen asyryň 80-nji ýyllarynda bu ýaryşda şwesiýaly we germaniýaly tennisçileriň agalygy sürýär. Olar on ýylyň dowamynda çempionlygy paýlaşdylar diýsek, has dogry bolar.
1993-nji ýylda Dewisiň kubogyna gatnaşyjy döwletleriň sany 100-e çykýar. Taryhynda käbir ýyllarda geçirilmedik ýaryşyň 100-nji finaly 2012-nji ýylda bolýar.
Ýaryşyň häzirki geçiriliş tertibi 2019-njy ýylda girizilýär. 121 ýyla uzaýan taryhyň dowamynda ABŞ-nyň 32, Awstraliýanyň 28, Fransiýadyr Beýik Britaniýanyň 10, Şwesiýanyň 7, Ispaniýanyň 6, Çehiýanyň we Germaniýanyň 3, Horwatiýanyň, Russiýanyň 2, Argentinanyň, Italiýanyň, Günorta Afrika Respublikasynyň, Serbiýanyň we Şweýsariýanyň bir çempionlygy bar. Häzir 142 döwletiň gatnaşýan ýaryşynyň iň soňky çempiony ispaniýaly tennisçilerdir (2019-njy ýyl). Hatda soňky ýaryşyň final duşuşygy hem Madrid şäherinde geçirilipdi. Dewisiň kubogy diňe erkekler ýygyndylarynyň arasynda geçirilýär.
Aşgabatda kimler ýaryşar?
Dewisiň kubogy gatnaşyjy ýygyndylaryň ozalky netijelerine görä, dört tapgyrda geçiriler. Olaryň ilkinji ikisi dünýä tapgyry bolsa, üçünji we dördünji tapgyrlaryň wekilleri gowy netije görkezip, bir ýyl soňra ýokarky basgançakda ýaryşmak üçin göreşerler.
Şu ýylyň 6 – 12-nji sentýabry aralygynda Aşgabatdaky Olimpiýa şäherçesinde dördünji tapgyryň Aziýa – Okeaniýa sebiti boýunça ýaryşlary geçiriler. Ýaryşyň resmi saýtynda (www.daviscup.com) hem görkezilişi ýaly, bu tapgyrda Aziýanyň we Okeaniýanyň 15 ýygyndysy özara ýaryşarlar. Olar biziň ildeşlerimizden başga-da, Bahreýniň, Kambojanyň, Guamyň, Eýranyň, Yragyň, Gyrgyzystanyň, Mongoliýanyň, Mýanmanyň, Omanyň, Saud Arabystanynyň, Singapuryň, Täjigistanyň, Ýemeniň we Birleşen Arap Emirlikleriniň ýygyndylarydyr.
Sebitleýin ýaryş üç toparçada geçiriler. Deslapky düzgünnama görä, her toparçadan iki milli ýygyndy saýlama duşuşyklara gatnaşar. Alty ýygyndynyň arasynda geçiriljek duşuşyklaryň netijesinde üç ýygyndy 2022-nji ýyldaky ýaryşda – üçünji tapgyrda bäsleşmäge hukuk gazanar.


text:
Jańalyqtar
Aýǵanstan qazaqtary jaıynda: Eldigimizdi qashan kórsetemiz?
Aýǵanstan qazaqtaryn kóshirýge baılanysty qazaqstandyq pikirtalas keńistiginde biri birine qarama-qaıshy eki ustanym qalyptasýda.
Birinshisi. Aýǵanstandaǵy barlyq qazaqty dál qazir, búginnen qaldyrmaı dereý Qazaqstanǵa kóshirip alý qajettigi.
Ekinshisi. Aýǵanstandaǵy qazaqtar kezinde týǵan jerin tastap, tarıhı otanyn satyp ketkender, sondyqtan olardy elimizge múldem jolatpaý kerektigi.
Birinshi ustanym boıynsha.
Árıne, Memleket basshysy ózi tapsyrma berip, qoldaý kórsetip otyrǵanda, ondaı múmkindik bolyp jatsa qanekı…
Alaıda, qazaqtar Aýǵanstanda bizdi qashan alyp ketedi dep bir úıde, bir kóshede, nemese bir qalada shoǵyrlanyp kútip otyrǵan joq. Olar Aýǵanstan astanasy Kabýl qalasynan birneshe júzdegen shaqyrym qashyqtyqta ornalsqan birneshe eldi mekenderde turady. Olardy Kabýldaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiligi mańaıyna jınaýdyń ózi úlken másele. Olardyń qaýipsizdigin kim qamtamasyz etedi?
Buǵan qosa, keıbir jeńiltek saıasatshy symaqtar Qazaqstanǵa kóshýge kómek suraǵandardy jappaı, ıaǵnı qazaq nemese qazaq emes ekenin anyqtamaı-aq, kóshirý kerektigin aıtýda. Qaıyqta otyrǵandar jan-jaǵyńdaǵy sýǵa ketip bara jatqandardyń bárin qutqarý kerek deıdi.
Jaýap retinde mynadaı mysal keltirgim keledi:
– qaıyqtyń syıymdylyǵy 10 oryn;
– sýǵa ketip bara jatqandardyń sany 200 adam;
– olardyń ishinde sizdiń áke-shesheńiz, baýyrlaryńyz, áıelińiz, balalaryńyz bar.
Qoıylatyn suraq. Kimge birinshi qol úshyn sozasyz?
Sondyqtan, qazirgi tańda Aýǵanstandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń elshiliginde qurylyp, Elshiniń tóraǵalyǵymen jumys jasap jatqan etnıkalyq sáıkestigin anyqtaıtyn jáne basqa da suraqtarǵa jaýap alatyn arnaıy komıssııanyń jumysyna sáttilik tileıik. Ol ońaı jumys emes. Ýaqytty, muqııattylyqty, jaýapkershilkti talap etedi.
Ultyn anyqtaýda birinshi basymdyq qazaq tiline beriledi. Qazaq tilin bilip turǵan adamǵa suraq azdaý bolary sózsiz.
Sosyn, shyǵý tegine, ıaǵnı rýy, jeti atasy, ata-babalarynyń tarıhy degen suraqtar.
Úshinshiden antropologııalyq, ıaǵnı syrtqy pishininiń, sáıkestigi mańyzdy. Mysaly, osydan 90-100 jyl buryn Aýǵanstanǵa qonys aýdarǵan qazaqtardyń antropolııalyq pishini osyndaı ýaqytta qatty ózgerýi múmkin emes. Antropologııalyq tıp ózgerý úshin birneshe ǵasyr kerek. Biraq, kómek suraǵandardyń ishinde kelbeti qazaqqqa múldem kelmeıtin tıpajdar jıi kezdesýde. Olardy da, qazaqtardy ysyryp tastap, shekteýli oryndarǵa qaramastan qaıyqqa mingize bereıik pe?
Tilin bilmeıtinderdi, shyǵý tegin bilmeıtinderdi, onyń ústine syrtqy kelbeti, pishini kelmeıtinderdi qandaı negizde qazaq dep moıyndaý kerek? Qazaqqqa bes qaınasa sorpasy qosylmaıdy.
Ekinshi ustanym boıynsha.
Sheteldegi qazaqtar mekendegen elderine sáıkes eki topqa bólinedi – avtohtondy turǵyndarǵa jáne dıasporaǵa.
Shetelde turatyn qazaqtardyń basym bóligi Qazaqstanmen shekaralas ornalasqan Reseı, О́zbekstan, Qytaı, Monǵolııa syndy memleketterdiń tarıhı turǵyda baıyrǵy, ıaǵnı ata-babalarynyń erteden mekendegen jerlerinde turyp jatqan avtohtondy turǵyndary bolyp tabylady.
Al saıası (soǵystar, kóterilister, repressııalar, ulttyq-azattyq qozǵalystar), dinı (dinı negizde qýdalaý, meshitterdi buzý), ekonomıkalyq (ujymdastyrý, maldy tárkileý, ashtyq) sebeptermen sıpattalatyn kúshtep nemese májbúrli qonys aýdarý nátıjesinde qalyptasqan sheteldegi baýyrlar qazaq dıasporasyn quraıdy.
Solardyń biri Aýǵanstandy kezinde panalap barǵan qazaqtar. Olarda erikkennen qonys aýdarǵan joq. Olardyń basym kópshiligi kommýnıstik júıeniń qysymyna kónbeı, ultyn, tilin, bolmysyn saqtaý, balalaryn aman alyp qalý jáne ózderi tiri qalý amaldary retinde týǵan jerinen aıyrylyp, qonys aýdarýǵa májbúr bolǵandar. Aýǵan qazaqtarynyń basym kópshiligi Táýelsiz jyldarynda Qazaqstanǵa qonys aýdardy (13 myń adamnyń ústinde). Biraq, bes saýsaq birdeı emes qoı. Jaǵdaıy bolmaı, ártúrli sebeptermen qalyp qoıǵandar joq emes, bar. Olar kóp emes.
Osy oraıda aýǵan qazaqtary da tarıhı taǵdyry ortaq birtutas qazaq ultynyń ajyramas bóligi ekenin umytpaýymyz abzal. Álemniń qaı jerinde bolsa da, ár-bir qazaqtyń tarıhı Otany bar. Tarıhı Otanynan kez-kelgen qandas baýyrymyz ózine pana jáne qorǵan taba alady. Ol otbasyndaǵy ákeniń mindeti ispettes, Otannyń mindeti.
Osyndaıda eldigimizdi, birligimizdi, myqtylyǵymyzdy kórsetpegende qashan jáne kimge kórsetemiz?
Jalıev Nurhan Buharbaıuly
«Otandastar Qory» KEAQ
Aqparattyq taldaý departamentiniń dırektory


text:
94033
2021-05-04
Turkmensnews- 3-nji maýda Türkmenistanyň Daşary işler ministri Raşid Meredowyň we Gazagystan Respublikasynyň Daşary işler ministri Muhtar Tleuberdiniň arasynda telefon arkaly gepleşikler geçirildi.
Daşary syýasat edaralarynyň ýolbaşçylary türkmen-gazak gatnaşyklarynyň has hem pugtalandyrylmagy bilen bagly bolan derwaýys meseleleri ara alyp maslahatlaşdylar.
Söhbetdeşligiň barşynda ministrler 2021-nji ýylda Gazagystan Respublikasynyň Prezidentiniň Türkmenistana boljak resmi saparyna görülýän taýýarlyklara aýratyn üns berdiler.
Şu nukdaýnazardan, bu saparyň guramaçylygy, şol sanda saparyň öňüsyrasynda geçirilmegi meýilleşdirilýän Ykdysady, ylmy-tehniki we medeni hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-gazak toparynyň nobatdaky mejlisine görülýän taýýarlyklar babatynda pikirler alyşyldy.
Taraplar şeýle-de şu ýyl Türkmenistanda VI Hazar Sammitiniň geçirilmegi bilen bagly meselelere hem seredip geçdiler.
Ulgamlaýyn esasda durmuşa geçirilýän ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmagyň çäklerinde taraplar iki ýurduň daşary syýasat edaralarynyň arasynda yzygiderli syýasy geňeşmeleriň dowam edilmegi babatynda ylalaşdylar.
In Telegram
Join To Our Channel
In Instagram
Follow Our Page
Related posts
Commets
Last News
27 اکتبر 2021
25 اکتبر 2021
25 اکتبر 2021
23 اکتبر 2021
10 اکتبر 2021


text:
Türkmenistan syýahatçylyk wizalaryny resmileşdirmek düzgünlerini iň kynlaşdyran ýurtlaryň bäşligine girdi diýip, CA-News habar gullugy Britaniýanyň “Wanderlust travel” žurnalyna salgylanyp habar berdi.
“Syýahatçylyk barada gürrüň edilende, Türkmenistan diýseň şübheli bolmagynda galýar. Häkimiýetler ýurda gelýän daşary ýurtlulary gözden sypdyrmazlyga çalyşýarlar. Şu sebäpden, eger bu ýurda syýahat etmek isleseler, ähli syýahatçylar öňünden gurnalan syýahaty soramaly” diýip, habarda aýdylýar.
Şeýle-de, habarda Türkmenistana syýahat etmek üçin, syýahat bronlanandan soň, ol ýerden çakylyk almalydygyny, munuň 2-3 hepde wagt alýandygy, şu sebäpden bu ýurda gitmekçi bolýanlaryň ol ýerde boljak wagtlaryndan bir ýarym aý öňünden herekete geçmelidigi duýdurylýar.
Gepiň gerdişine görä bellesek, syýahatçylaryň we syýasaty öwrenijileriň ençemesiniň aýtmagyna görä, Türkmenistan daşary ýurtlular üçin iň bir ýapyk ýurtlaryň biri bolmagynda galýar. Käbir syýahatçylar Türkmenistany Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda wiza almasy iň kyn ýurt diýip atlandyrýarlar.
Golaýda Aşgabat öňde duran Aziýa oýunlaryna salgylanyp, ýurda gelmek we ondan çykmak düzgünleriniň has güýçlendirilýändigini, şeýle-de serhetiň ýapyljagy we wiza düzgünleriniň çäklendiriljegini habar berdi.
15-nji awgustda geçirilen Milli howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda Berdimuhamedowyň gol çeken buýrugyna görä, Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň howpsuzlygyny doly üpjün etmek boýunça bu düzgün 17-nji awgustdan güýje girer we 27 sentýabra çenli dowam etdiriler.
Galyberse-de, bu döwürde diňe daşary ýurtlularyň Türkmenistana gelmek düzgünleri çäklendirilmän, eýsem türkmen raýatlarynyň daşary ýurtlara gitmek düzgünleriniň-de çylşyrymlaşandygy aýdylýar.
“Hronika Türkmenistan” neşiri 19-njy awgustda “Neýtralnyý Türkmenistan” gazetinde ýörite bildirişiň peýda bolandygyny, onda dürli sebäplere görä “daşary ýurda gitmegi planlaşdyrýan türkmenistanlylaryň ýörite telefon liniýasyna jaň etmelidigi we howply ýagdaýlaryň öňüni almak üçin maslahat almalydyklary” habar berilýär.
Mundan öň, has takygy şu ýylyň iýun aýynyň başynda, Türkmenistan Aziýa oýunlaryna tomaşa etmek üçin gelýän daşary ýurtly syýahatçylaryň ýurduň territoriýasynda ýolbeletsiz, ýagny gidsiz hereket etmegine hem gadagançylyk girizdi.
Türkmenistanda bolup gelen daşary ýurtlularyň aglabasy ýurda baran pursatlary ýanlaryna ýörite syýahatçylyk ýolbelediniň berkidilýändigini, olaryň dowamly ýanlarynda bolýandygyny; şeýle-de ýurtda ‘surata düşürip ýa-da düşürip bolmaýan zatlaryň’ bardygyny gürrüň berdiler.
Mundanam başga, şu ýylyň aprel aýynda Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan türkmen ýolbeledi daşary ýurtlardan Türkmenistana gelýän syýahatçylar barada özleriniň howpsuzlyk gullugyna günde azyndan üç gezek maglumat bermeli bolýandyklaryny aýdypdy.
Türkmenistanyň soňky döwürde millionlarça dollar maýa ýatyran pudaklarynyň biri bolan syýahatçylyk boýunça, 2016-njy ýylyň ilkinji 9 aýynda 83 müňden gowrak syýahatça hyzmat edilip, 33 million manatdan gowrak girdeji alnandygy resmi metbugatda habar berildi. Emma olaryň ýerlimi ýa-da daşary ýurtly syýahatçylardygy aýdyňlaşdyrylmady.
Şol bir wagtda, ÝHHG-nyň Bişkekdäki barlaglar we tälimler akademiýasynyň utgaşdyryjysy, syýasaty öwreniji Swetlana Dzardanowanyň prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň reformalaryna synynda, “2015-nji ýylda Türkmenistana diňe 913 adamyň syýahatçy wizasyny alyp bilendigi, ýogsa ýapyklygy üçin bu ýurda bolan gyzyklanmanyň peselmän, barha ýokarlanýandygy” habar berlipdi.
Sapara barmak üçin wiza almagyň iň kyn ýurtlarynyň bäşligine Türkmenistanyň goňşusy Eýran, Pakistan, Hytaý we ABŞ hem girizilipdir.


text:
Hormatly Prezidentimiz Türkmenistanyň Keselleriň ýaýramagyna garşy göreşýän adatdan daşary toparynyň ýolbaşçylary bilen iş maslahatyny geçirdi
Aşgabat, 27-nji iýun (TDH). Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Keselleriň ýaýramagyna garşy göreşýän adatdan daşary toparynyň ýolbaşçylary bilen iş maslahatyny geçirdi. Onda ýurdumyzyň raýatlarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy hem-de COVID-19 pandemiýasyna garşy göreşmek boýunça gaýragoýulmasyz wezipeler kesgitlenildi. Milli Liderimiz iş maslahatynyň gün tertibine geçip, häzirki döwürde dünýäde koronawirus ýokanjynyň indi beýleki görnüşleri bilen keselleýän adamlaryň sanynyň köpelýändigini belledi. Soňra döwlet Baştutanymyz Keselleriň ýaýramagyna garşy göreşýän adatdan daşary toparyň başlygy, saglygy goraýyş we derman senagaty ministri N.Amannepesowyň hem-de şu toparyň başlygynyň orunbasary, içeri işler ministriniň orunbasary Ö.Hojanyýazowyň häzirki döwürde ýurdumyzdaky ýagdaý, bu ugurda geçirilýän anyk işler baradaky hasabatlaryny diňledi.


text:
Semeı turǵyndary qoqys polıgonynan shyqqan órt tútinine tunshyǵýda
SEMEI. QazAqparat – Semeı qalasynyń turǵyndary qoqys polıgonyndaǵy órttiń qoıý tútinine tunshyǵyp jatqandyqtaryn aıtyp, dabyl qaǵýda, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Sońǵy kúnderi Semeı halqy áleýmettik jelilerde qoqys polıgonyndaǵy órttiń saldarynan dem alý múmkin emestigin aıtyp shaǵymdanýda. Osy máselege oraı QazAqparat tilshisi qalalyq TÚKSh bóliminiń basshysy Amantaı Ótelbaevqa habarlasqan edi.
«Bul qoqys polıgony jergilikti jeke kásipkerlerdiń birine tıesili. Ol óziniń qorshalǵan aýmaǵynda qoqys úıindilerin órteıdi. Alaıda bul qala ekologııasyna eleýli zııanyn tıgizip jatyr. Sol mańdaǵy jer úılerde turatyn azamattar buǵan narazylyqtaryn bildirýde. Balalar qara tútindi jutpas úshin syrtqa shyǵyp oınaýdan qaldy. Aýanyń buzylǵandyǵyn aıtqan jurt óz densaýlyqtary úshin alańdaıdy. Al polıgon ıesi bolsa eshqandaı shara qoldanbaı keledi», - dedi ol.
Onyń aıtýynsha, arnaıy komıssııa qurylyp, polıgonǵa tolyqqandy tekserý jumystary júrgizilmek.
«Jeke kásipker kemshilikterdi joıyp, talapqa sáıkes jumys istemese onymen kelisimshart buzylady. Tekserý aıaqtalǵan soń oblystyq Ekologııa departamenti men tabıǵat qorǵaý polıtsııasy polıgon ıesine qatysty tıisti shara qoldanady. Qazirgi ýaqytta biz jańa polıgonnyń jobasyn da ázirlep qoıdyq. Onda qoqys óńdelip, zań talaptary tolyqtaı saqtalatyn bolady», - dedi Amantaı Ótelbaev.


text:
Riçard Morningstar 1999-2001-nji ýyllar aralygynda ABŞ-nyň Ýewropa Bileleşigindäki ilçisi wezipesinde işläpdi.
Morningstar ýanwar aýynda wezipesinden giden we Obamanyň ýörite bellemegi bilen bir ýylyň dowamynda Azerbaýjanda ilçi bolan Metýu Braýzanyň ornuny eýelär.
Mundan ozal ermeni-amerikan lobbist toparlarynyň we birnäçe senatoryň garşylyk görkezmegi sebäpli, Braýzanyň kandidaturasy ABŞ-nyň Senaty tarapyndan goldanylmandy. Olar Braýzany Azerbaýjanyň tarapdary bolmakda we azeri resmileri bilen şübheli gatnaşyk saklamakda aýyplaýarlar.


text:
Bu maslahatda GDA döwletleriniň söwda-ykdysady, tehnologiýa, agrosenagat we medeni-gumanitar pudaklardaky özara hyzmatdaşlyklaryny ösdürmek meseleleri barada maslahat ediljekdigi habar berilýär.
Bu maslahatyň öňýany, sişenbe güni prezident G.Berdimuhamedow GDA-nyň Ispolnitel Komitetiniň başlygy Sergeý Lebedew bilen duşuşyp, bu maslahatyň gün tertibi barada özara pikir alyşdy.
Şeýle hem, sişenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Aşgabatdaky maslahata gatnaşmak üçin Türkmenistanyň paýtagtyna baran GAD agza ýurtlaryň hökümet ýolbaşçylary bilen aýry-aýrylykda duşuşdy.


text:
Türkiýe Orsýetiň ilçisi Andreý Karlowy çagyryp, Orsýetiň uçarlarynyň demirgazyk Siriýada türkmen obalaryny «dyngysyz» bombalandygy üçin protest bildirendigini aýdýar.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu bu habary 20-nji noýabrda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda Siriýada türkmen azlygynyň ýaşaýan obalarynyň bombalanmagy «çynlakaý netijelere getirip biler» diýilýär we Orsýetiň «öz operasiýasyny derhal bes etmegi» soralýar.
Şeýle-de Türkiýe prezident Wladimir Putiniň Ýakyn Gündogardaky ýörite wekili Mihail Bogdanowa «duýduryş we talap» bildirdi.


text:
Milli kimlik döretmekde we turizmiň üsti bilen özüniň gadymy geçmişinden köpräk girdeji almakda gyssanmaç hereket eden Özbegistanyň ýurduň günorta-gündogarynda ýerleşýän Şahrisabz şäherindäki uly girdeji çeşmesiniň kesilmegi mümkin.
Şahrisabzyň merkezinde ýerleşýän orta asyrlara degişli giňligi 70 gektara deň oturymly mähelleler turizme köpräk ýol açmak maksady bilen döwlet tarapyndan düzülen ösüş plany boýunça tekizlendi.
UNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawynda durýan şäheriň indi bu arzyly statusyny ýitirmegi mümkin. Sebäbi Birleşen Milletler Guramasynyň medeni düşünjäni we gadymy mirasy goramagy goldaýan edarasy mümkin boljak indiki zyýanlaryň öňüni nädip almagyň ýollary hakda oýlanýar.
Şahrisabzda alnyp barylýan bu iş bakdaky permany özbek hökümeti 2014-nji ýylyň başlarynda merhum prezident Yslam Kerimowyň döwründe çykardy.UNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawyndaky iki sany gadymy “mähelle” tekizlenip, olaryň deregine giň bulwar, awtoulag goýulýan ýer we uzyn meýdan döredildi. BMG-niň edarasy muny “turistler üçin ýörite kiosklary bolan we belli tema bagyşlanan döwrebap seýil bagy” diýip häsiýetlendirýär.
Öňki sowet respublikasy Özbegistan 1991-nji ýylda garaşsyzlyga çykaly bäri milli kimligini döretmek üçin, özüniň baý geçmiş taryhyna daýanýar. Seýil bagynyň UNESKO tarapyndan tankytlanýan temasy 14-nji asyrda temirit dinastiýasynyň düýbüni tutan emir Temir. Onuň heýkeli hem 1996-njy ýylda Kerimowyň hökümeti tarapyndan oturdylaly bäri meýdanyň depesinden garap dur.
Şahrisabzyň ýakynynda dünýä inen Temir şäheriň galan gadymy ýadygärlikleri bolan Oksaraý köşgüni we Dorus Saodat mawzoleýini gurupdyr. Temiriň uly ogly Jahangiriň gubury şu mawzoleýde ýerleşýär.
Bu ýadygärlikleriniň ikisi-de Temiriň medeni ikona hökmünde dabaralandyrylýan ýeri bolan täze parkda ýerleşýär.
Şahrisabzyň orta asyrlara degişli UNESKO-nyň sanawyndaky mähelleleriniň tekizlenmegi bilen indi parkda gezelenje çykýan adamlar Temiriň äpet heýkelini bir kilometrden hem uzak aralykdan bökdençsiz görüp bilýärler.
Şahrisabzyň goragly ýadygärlikleriniň gapdalynda döwrebap turistik myhmanhana gurmak baradaky plana 2016-njy ýylda UNESKO-nyň işgärleriniň ara goşulyp, Daşkentden planlaryň durzulmagyny soransoň, togtadyldy.
Ýöne ýetjek zyýan eýýäm ýetipdir. Plana ýol açmak üçin gadymy köçeler sökülip, UNESKO-nyň statusyna laýyklykda goralmaly gadymy suw üpjünçilik ulagamy we ýaşyl zonalar weýran edilipdir.
Sanawa alynmalymy ýa däl?
Şäheriň bütindünýä medeniýetine goşan goşantlary “howp astynda” diýen sanawa alnandygy sebäpli, UNESKO indi Şährisabyzyň bütindünýä medeni mirasy statusyny ýatyrmak barada oýlanýar.
UNESKO-nyň Bütindünýä medeni miras merkeziniň Aziýa-Pasifik bölüminiň başlygy Feng Jing “turizm sektorynyň çenden aşa ösdürilmegi” Şahrisabzyň “belli uniwersal gymmatlygyny” dargadypdyrmy ýa ýok, esasy mesele şol diýýär.
“Özbegistandaky Şahrisabzyň taryhy merkezi adatdan daşary ýadygärlikleriň toplumyny we şäheriň sekulýar ösüşi başdan geçirendigine şaýatlyk edýän gadymy medeniýetleri öz içine alýar. Şäher planlaşygynda hem ol Merkezi Aziýa häsiýetli taryhy merkez bolup durýar. Ýöne 2014-nji ýyldan bäri turizmi ösdürmäge gönükdirilen proýekt Bütindünýä medeni mirasyna degişli meýdanyň edil ortasynda alnyp baryldy. Bu hem belli uniwersal gymmatlyga täsir etdi ýa-da ony howp astyna saldy”.
“Şu baglanyşykda, taryhy merkeziň taryhy görnüşi üýtgedi” diýip, Jing aýdýar.
Jingiň bellemegine görä, Şahrisabzyň taryhy merkezi “şäher planlaşygy boýunça orta asyrlara degişli şäherçe hökmünde” UNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň sanawyna 2000-nji ýylda girizilipdir.UNESKO-nyň ekspertleri merkeziň strukturasyny “Samarkanda we Buharanyňka meňzeş” diýip suratlandyrypdyrlar.
Ekspertler şeýle hem Şahrisabzyň ýadygärliklerine we “gadymy öýlerine Temirit imperiýasynyň beýleki merkezleri bolan Samarkant we Heratdaky öýler bilen deň diýip baha beripdirler.
“Turizm proýektleriniň alnyp barlan ýeri - taryhy şäheriň merkezindäki gadymy mähelleler görnüşi boýunça gadymy orta asyr şäherçesidi” diýip, Jing zeýrenýär.
Onuň aýtmagyna görä, ýedi mähelläniň taryhy merkeziň içindäki ikisi tutuşlygyna weýran edilipdir.
Ol indi UNESKO ösüş proýekti togtadylar, gepleşikler galan mähelleleri halas eder diýip umyt edýär diýýär.
2016-njy ýylyň mart we dekabr aýlarynda UNESKO-nyň Şahrisabza baryp gören gözegçiler toparyna Jing ýolbaşçylyk edipdir.
Gözegçiler häzir dekabrda bolan saparyň esasynda bir raport taýýarlaýar. Raport 19-njy maýda UNESKO-nyň Bütindünýä medeni mirasynyň komitetiniň garamagyna berler.
Berlen maslahatlar hem komitetiň iýulda Krakowda geçjek ýyllyk duşuşygynda geçirilen ses berişlige güýçli täsir eder.
Ýöne komitetiň agzalarynyň arasynda Şahrisabzyň Bütindünýä medeni mirasy statusynyň ýatyrylmagynyň onuň galan medeni hazynalarynyň dargadylmagyna getirmegi mümkin diýen pikirler-de bar.
Jing: “Bu bir Bütindünýä medeni mirasy. Bütindünýä medeni mirasynyň konwnsiýasynyň çäginde bu barada aýratyn talaplar goýulýar. Mirasyň belli uniwersal gymmatlygyny goramak babatda aýdanyňda bolsa, gowuşýan maglumatlary barlamak we ýeten zyýanlaryň çägini kesgitlemek üçin, biz jogapkär häkimiýetler bilen arabaglanyşykda” diýýär.
Bütindünýä medeni miras komitetiniň garajak ýene bir meselesi UNESKO-nyň gyssagly maslahatlaryny amala aşyrmakda hökümetiň nädereje öňegidişlik edendigi.
Garaňky geljek
Özbegistanyň Medeniýet we sport ministrliginiň taryhy ýadygärlik boýunça bir bilermeniniň pikiriçe Şahrisabzyň Bütindünýä medeni miras statusynyň geljegi aýdyň görnenok
Ministrligiň işgäriniň ady agzalmazlyk şerti bilen Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Jingiň gözegçileri gelip gideninden soňra özbek hökümetine UNESKO tarapdan “iki zarba” degipdir.
Ol UNESKO-nyň ekspertleriniň hökümetiň ösüş proýektleriniň 2014-nji ýyl bilen 2016-njy ýyllaryň aralygynda ýetiren “üýtgedip bolmajak täsirlerini” görenlerinde aňk-taňk bolandyklaryny aýdýar.
Hökümetiň ösüş proýektleri diňe Şahrisabzyň orta asyrlara degişli oturymly mähellelerine däl, eýsem başga taryhy ýerlere-de zyýan ýetiripdir.
Özbegistanyň arhitektorlar birleşiginiň agzalarynyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Şahrisabzyň taryhy merkezi dargapdyr, sebäbi ol mirasy gorap saklaýanlaryň däl-de, Kerimowyň hökümeti bilen ilteşikli “biznesmenleriň we potratçylaryň” eline berlipdir.
“Ýurtda [abat] zatlary dargatmak gurluşyk işlerinden harajatly. Eger mümkin bolsa, Özbegistanda taryhy ýerleriň gurluşyk we täzeleýiş işleri tutuşlygyna togtadylmaly” diýip, bir arhitektor aýdýar.
Ýöne bu iş ähtimal däl
Kerimowyň aradan çykandygy sentýabrda yglan edileninden soňra häkimiýet başyna gelen özbek prezidenti Şawkat Mirziýaýew “turizmi ösdürmek” üçin güýçli basyş etjekdigini aýtdy.
Durnukly turizm we Merkezi Aziýanyň Bütindünýä medeni mirasyna degişli Ýüpek ýoluny gorap saklamak boýunça garaşsyz ekspert Issa Torres Şahrisabzyň başyna gelen zatlar geljekde turizmi ösdürmek isleýänlere sapak bolmaly diýýär.
“Turist bir ýere baranda, bir çetde duran ýadygärligi ýa bir taryhy ymaraty görmäge baranok. Hemme taraplaýyn tejribe, transport, köçelere aýlanmak, atmosferany içinde bolup duýmak, ýerli ýaşaýjylar bilen gürleşmek, olaryň medeniýetine düşünmek, olaryň naharlaryny iýip görmek ýa ýerli önümleri satyn almak ýaly zatlary-da öz içine alýar” diýip, Torres düşündiriş berýär.
Torres şol bir wagtyň özünde-de ýerli jemagatyň möhümdigini nygtaýar.
“Planlaşdyrmagyň, ösüşiň dürli ýollary bar. Ýerli jemagatyň zerurlyklaryny bilmek juda möhüm, sebäbi olara turistlerden peýda gelmeli. Olar şol bir wagtyň özünde-de edilýän tejribäniň bir bölegi bolup durýarlar. Ol ýeri özboluşly edýän aslynda şolar. Şol sebäpden ýerli jemagatlar aýrylmaly ýa başga ýerlere göçürilmeli däl”.


text:
Onda Emomoli Rahmonyň prezidentliginiň her ýylyna aýratyň bir DWD diski bagyşlanylýar. 27 sany DWD diskini öz içine alýan bu filmlerden galan ýedisi onuň ýurduň dürli pudaklaryny ösdürmekde görkezen rollaryna bagyşlanan.
Bu ýedi sany filmiň hatarynda “Emomoli Rahmon we azyk howpsuzlygy”, “Emomoli Rahmon we energiýa garaşsyzlygy” ýaly filmler-de bar.
Bu diskler häzirki wagt paýtagt Duşenbäniň dükanlarynda we bazarlardaky kiosklarda satuwa çykarylypdyr. 27 diski öz içine alýan gutularyň bahasynyň 270 somdygy (56.7 dollar) aýdylýar.
Duşenbäniň bazarynda söwda edýän hususy söwdegärlerden biri Nasim Zokirow Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy bilen söhbetdeşlikde Täjigistanyň “Täjikkino” kompaniýasynyň wekillerinin bu DWD disklerini getirip, olary satuwa çykarmaklygy talap edendiklerini aýtdy.
Nasim Zokirow: “Ol diskleri satyn almaga bizi mejbur etdiler... Olar diskleriň puluny öňünden aldylar. Ýöne müşderiler bu diskleri alarlykly görnenok” diýip, nägileligini mälim etdi.
“Täjikkino” ret edýär
Täjigistanyň “Täjikkino” kompaniýasy söwdegärleriň bu diskleri satyn almaga we olary satmaga mejbur edilýändigini ret edýär.
Bu kompaniýanyň öz adynyň tutulmagyny islemedik bir wekili ýörite gutularyň her birinde 28 sany DWD diskiniň bardygyny we olaryň satuw bahasynyň 180 som (30 dollar) bolmalydygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugynyň ýerli habarçysy Duşenbe şäheriniň merkezindäki iki sany dükanda bu diskleriň satuwynyň barşy bilen gyzyklananda, ondaky satyjylar adamlaryň bu diskleri satyn almaga bolan isleginiň örän pesdigini we esasy satyn alýanlaryň-da hökümet işgärleridigini gürrüň beripdirler.
Ýerli habarçylar paýtagtyň köçelerindäki adamlaryň köpüsiniň bu 27 diski özlerine mugt beräýenlerinde-de, özleriniň muny almajakdyklaryny aýdandyklaryny belleýärler.
Täjigistanda prezidente bagyşlanan bu filmler kolleksiýasynyň peýda bolmagy ýurduň Döwlet aragatnaşyk gullugynyň 24-nji dekabrdan başlap ýurduň territoriýasynda 131 sany internet saýtyny petiklemek barada karar çykaran döwrüne gabat geldi.
Täjigistanyň aragatnaşyk gullugy özüniň bu kararynyň näme bilen baglanyşyklydygy barada häzirlikçe hiç hili düşündiriş bermeýär. Bu çäräniň prezident Emomoli Rahmon baradaky filmler bilen bäsleşäýjek filmleriň sanyny azaltmak maksadyndan ugur alýandygy ýa almaýandygy hem heniz belli bolman galýar.


text:
Wise-premýer, türkmen DIM-niň başlygy Reşit Meredow 29-njy awgustda öz rus kärdeşi Sergeý Lawrow bilen telefonda gürleşip, ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň meselelerini maslahatlaşdy.
Merewod we Lawrow söhbetdeşligiň dowamynda GDA-nyň Döwlet baştutanlarynyň Geňeşiniň 11-nji oktýabrda Aşgabatda geçiriljek mejlisine görülýän taýýarlyklar dogrusynda hem pikir alyşdy diýip, türkmen DIM-niň habarynda aýdylýar.
Şeýle-de taraplaryň şu ýylyň 11-12-nji awgustynda Türkmenbaşy şäherinde geçirilen Birinji Hazar ykdysady forumynyň jemlerine ýokary baha berendikleri bellenilýär.
SNG.Today neşiriniň maglumatyna görä, türkmen paýtagtynda sentýabrda GDA-nyň Ykdysady geňeşiniň hem mejlisi geçiriler.


text:
ShQO-da Táýelsizdiktiń 30 jyldyǵy aıasynda 3 myńnan astam shara ótkizildi
ÓSKEMEN. QazAqparat – Shyǵys Qazaqstan oblysynda Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵy aıasynda 3 myńnan astam shara ótkizildi, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«El Táýelsizdiginiń 30 jyldyǵyna arnalǵan merekelik sharalardy iske asyrý boıynsha Shyǵys Qazaqstanda keń kólemdi jumys júrgizilýde. Osy maqsatta óńirlik shtab qurylyp, oǵan oblys ákimi Danıal Ahmetov basshylyq etýde. Barlyq sharalar Qazaqstannyń táýelsizdik jyldaryndaǵy jetistikterin kórsetýge, áleýmettik jobalardy iske asyrýǵa, shyǵarmashylyq bastamalardy qoldaýǵa baǵyttalǵan. Osy ýaqytqa deıin óńir boıynsha 3 myńnan astam shara ótkizildi. Onyń ishinde 2 halyqaralyq, 66 respýblıkalyq, 363 oblystyq deńgeıde uıymdastyrylǵan», - dedi ShQO ákiminiń orynbasary Azamat Muhamedchınov oblystyq Aqparat ortalyǵynda ótken baspasóz brıfınginde.
Onyń aıtýynsha, oblystyń eldi mekenderinde kórnekti bezendirý aıasynda «Táýelsizdik jetistikteri» taqyrybynda 240 bılbord ornalastyrylǵan. Óskemen qalasynda «Jastar shyǵarmashylyǵy - Qazaqstannyń ınnovatsııalyq damýy úshin» atty halyqaralyq ǵylymı-tehnıkalyq konferentsııasy ótti. Sondaı-aq Kýrchatov shaharyndaǵy Ulttyq ıadrolyq ortalyqta AQSh Qorǵanys mınıstrliginiń mamandarymen ıadrolyq qarýdy taratpaý máseleleri boıynsha kezdesý uıymdastyryldy.
«Jyl kóleminde Qazaqstan Halqy assambleıasy negizinde etnosaralyq kelisimdi saqtaý boıynsha keshendi jumys júrgizilmek. Qazirgi ýaqytta Assambleıanyń «Biz birgemiz», «Qazaqstan», «Qazaqtaný», «Halyq ekspedıtsııasy», «Shańyraq», «Birlik», «Bilim», «Myń bala», «Eńbek joly», «30 qaıyrymdy is» syndy jobalary iske asyrylyp jatyr. Barlyq sharalarda jastar men eriktiler erekshe belsendilik tanytýda», - dedi Azamat Muhamedchınov.
Aıta keteıik, 30 jyl ishinde Shyǵys Qazaqstanda 144 mektep, 27 balabaqsha, 453 sporttyq jáne 107 densaýlyq saqtaý nysandary salynǵan.
- Qurlyqtyq hokkeı lıgasy: «Barys» qatarynan tórtinshi oıynda jeńildi
- 27 qazan kúni Nur-Sultan men Almatyda ótetin mańyzdy sharalar ańdatpasy
- Koronavırýs: Atyraýda oblysynda 99 bala men 22 júkti áıel emdelýde
- Almaty turǵyndary eski úılerin súrýdi surap otyr
- Almatyda Jeltoqsan oqıǵasyna arnalǵan kezdesý ótti
- Astanada er adam sot oryndaýshysyna balta ala júgirdi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
MaRo Ell
Maksat Kakabayew 1982-nji ýylyň 17-nji Oktýabr aýynda dogulýar. 1993-nji ýylda heniz 11 ýaşynda mahaly eline ussat halypalar tarapyndan Türkmen Milli saz guraly “Dutar” gowşurylýar. 1996-njy ýylda sungat mekdebine girýär we ol ýerde Türkmen Milli aýdym-sazlarynyň inçe syrlaryny öwrenýär. 1998-nji ýylda “Halypa Şägirt” studiýasynda iki ýyl işleýär. 2001-2006 ýyllar ara berýär, Belgoroda okamana gidýär we şol ýerde “Dünýä ykdysadyýet” fakultetini okaýar. 2006-nj ýylda täzeden aýdym-saz älemine dolanyp gelýär, ilkinji aýdymy bolan “Tans edeli” we “Görmesem” diýen aýdymlary bilen halk içinde tanalyp başlaýar. We şol sanda, Maksat Kakabayew, Türkmenistanyň birnäçe ýyldyzlaryna klip režisýorlygyny etdi hem-de birnäçe belli aýdymlaryň hem awtory boldy. Elbetde Maksat diňe bir aýdym-saz bilen meşgul bolman, ol oýlanmalry hem ýazýar. 2009-njy ýylda “Saňa bagly” aýdymyny çykarýar, ol aýdym meşgurlyga eýe bolýar we “Saňa bagly” aýdym bilen gaty uly üstünlikleri gazanýar. Maksat iňlis, rus we türk dillerini bilyar .


text:
Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasary taǵaıyndaldy
QARAǴANDY. QazAqparat - Qaraǵandy oblysy ákiminiń jańa orynbasary taǵaıyndaldy. Bul laýazymdy Vadım Basın atqaratyn bolady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Buryn ol «ArselorMıttal Temirtaý» AQ atqarýshy dırektory bolyp jumys istegen. Jańa laýazymda ol energetıka, TKSh, ındýstrııalyq-ınnovatsııalyq saıasat jáne ınvestıtsııalar, TJ máselelerine jetekshilik etetin bolady.
Óziniń jańa orynbasaryn óńir ákimi Jeńis Qasymbek onlaın rejımde ótken apparattyq keńeste tanystyrdy.
Vadım Basın 1962 jyly dúnıege kelgen. Onyń eki joǵary bilimi bar: 1985 jyly «Taý-ken jumystaryn elektrlendirý jáne avtomattandyrý» mamandyǵy boıynsha Qaraǵandy polıtehnıkalyq ınstıtýtyn, 1990 jyly «Ónerkásiptik elektronıka mamandyǵy boıynsha Tomsk avtomattandyrylǵan basqarý júıeleri jáne radıoelektronıka ınstıtýtyn aıaqtady.
Eńbek jolyn 1986 jyly bastaǵan. Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynda aglotsehtiń ınjener-elektrıgi, aglotseh bastyǵynyń elektr óńdeý jónindegi orynbasary bolyp jumys istedi.
2003 jyly «Ispat-Karmet AQ bas energetıgi boldy.
2011 jyldan bastap «ArselorMıttal Temirtaý» AQ Basqarma dırektsııasynyń jóndeý jónindegi dırektory qyzmetin atqardy.
2013 jyly «ArselorMıttal Temirtaý» AQ jóndeý jónindegi atqarýshy dırektorynyń orynbasary, keıin osy kompanııanyń basqarý dırektsııasynyń óndiris jónindegi dırektory bolyp taǵaıyndaldy.
2017 jyldan bastap «ArselorMıttal Temirtaý» AQ atqarýshy dırektory bolyp jumys istedi.
Vadım Basın «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyna ıe boldy, «Otan» jáne «Qurmet» ordenderimen marapattaldy.


text:
Eşretli ýaşaýşyň hyzmatynda
Halkymyza durmuşy eşretleriň barha elýeterli bolmagy ugrunda alnyp barylýan giň gerimli işler özüniň gözbaşyny hormatly Prezidentimiziň «Döwlet adam üçindir!» diýen baş ýörelgesinden alýar. Ýaşaýşy abadançylyga besleýän eşretleriň biri-de tebigy gazdyr. Ilatyň döwletli ojaklarynyň her birinde teb — Etrabymyz eýeleýän meýdany we ilatynyň sany boýunça welaýatymyzda iri etraplaryň biri hasaplanylýar. Biz häzirki döwürde hususy hojalyklaryň 22,2 müňden gowragyny tebigy gaz bilen üpjün edýäris. Agzybir işgärlerimiz «mawy ýangyjyň» ilata bökdençsiz berilmegini, gazdan tygşytly we howpsuz peýdal


text:
Resmi maglumatlara görä, saýlawlara 3 müň 375 kandidat gatnaşyp, welaýat, şäher we etrap Halk maslahatlaryndaky her bir orna 2-3 adam dalaş edipdir. Tutuş ýurt boýunça ses berijileriň 95,79 prosentden gowragynyň gatnaşanlygy habar berildi.
Görkezijiler hakykata laýykmy?
Emma ýerli ýaşajylar ozalky ses berişliklerde bolşy ýaly, ýekşenbe ýekşenbe günündäki saýlawlara-da ilatyň gatnaşygynyň derejesiniň pes bolanlygyny aýdýarlar.
Türkmenistanly synçy Döwlet Hojamedowyň bellemegine görä, 5-nji dekabrda ýerli Halk maslahatlaryna bolan ses berişlik barada ilatyň aglaba köpüsi habarsyz galdy. Käbir ýerli ýaşaýjylar bolsa, ses berijileriň saýlaw uçastoklaryna barmagy üçin ýörite çäreleriň geçirilenligini gürrüň berdiler.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy bilen söhbetdeş bolan aşgabatly telekeçi Wepa Orazow şeýle gürrüň berdi: "Meniň özüm bu saýlawlara gatnaşmakçy däldim. Emma ses beriş uçastogynyň ýerleşýän ýeri bolan 52-nji mekdebiň mugallymy gelip, haýyş edensoň, ses bermäge bardym".
Ol sözüni şeýle dowam etdirdi: "Saýlaw uçastogynda ses berijiler ýok diýen ýalydy. Ses berip çykyp barýanlaryň hem ellerinde birnäçe pasportlar bardy. Şol wagt başga bir saýlawçy hem gelip, dört sany pasporty stoluň üstünde goýdy-da, pasport eýeleriniň ýerine men ses berjek diýip, saýlawçylaryň spisogyna dört adam üçin gol çekdi”.
Emma, habar berilýän şeýle kanun bozmalara garamazdan, Türkmenistanyň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde Türkmenistandaky saýlawlara "demokratik reformalaryň dabaralanmagynyň subutnamasy" diýip, baha berildi.
Saýlawlaryň geçirilişine syn
Şol bir wagtda-da, maglumata görä, saýlawlara ýerli synçylar, ýagny, Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky Demokratiýa we adam hukuklary institutynyň we umumymilli “Galkynyş” hereketine girýän jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri gözegçilik edipdirler. Türkmen metbugatynda ýörite çagyrylan daşary ýurtly synçylaryň hem bu saýlawlara syn edenligi bellenildi.
Emma saýlaw proseslerine syn edýän ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary baradaky býurosynyň metbugat wekili Ýan Eşenbeher bu býuronyň wekilleriniň 5-nji dekabrda geçirilen bu saýlawlara resmi derejede syn etmänligini aýtdy we şol sebäpden saýlawlaryň geçişine resmi ýagdaýda baha berip bilmeýänligini belledi.
Türkmenistanyň ýerli halk maslahatlaryna geçirilen saýlawlara syn etmek üçin ÝHHG-niň wekilleriniň çagyrylyp-çagyrylmandygy barada soralanda, Ýan Eşenbeher: “Türkmenistandan ÝHHG-niň adyna çakylyk boldy we şoňa laýyklykda ekspertleriň kiçi bir topary ýurtda boldy. Olar häzir hasabatyň üstünde işleýärler” diýip, jogap berdi.
Emma ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institutynyň metbugat wekili Ý.Eşenbeheriň sözlerine görä, ÝHHG-niň ekspertleriniň taýýarlaýan hasabaty köpçülik üçin däl-de, türkmen häkimiýetleri üçin taýýarlanylar.
Käbir bilermenler Türkmenistanyň Halk maslahatlarynyň iş ýüzünde ygtyýarsyz organdygyny we wekilçilik wezipesini ýerine ýetirmeli bu organyň iş ýüzünde halk köpçüligini gyzyklandyrýan meseleleri çözmek ukybyna eýe däldigini belleýärler.


text:
Adamyň ýa-da haýsydyr bir iş haýwanynyň güýjüni ulanmazdan, energiýa sarp etmek arkaly hereket edip bilýän arabanyň çykanyna bir asyrdan has köp wagt geçdi. Ilkinji ulaglaryň biri “Atsyz araba” diýlip atlandyrylýar. Ýagny, ulag şol döwürdäki at arabalaryna meňzeş edilip ýasalypdyr. Ilkibaşda, aşa ses we tüsse çykarýan awtoulaglara geldigeçer höwes hökmünde hem “baha berlipdir”. Köp adam bu ulaglaryň hiç haçan at arabanyň ýerini tutup bilmejekdigini aýdypdyr. Ýyllaryň dowamynda tehnologiýa ösüp has kämil ulaglar peýda bolupdyr. Geçen asyryň başlarynda diňe bir nebit ýangyjy däl, eýsem elektrik energiýasy bilen işleýän ulaglar köpçülikleýin öndürilipdir. Şol döwür köçelerde hereket edýän elektroulaglaryň sany nebit ýangyçly ulaglardan hem köp bolupdyr. 1911-nji ýylda nebitiň ummasyz gorunyň üstüniň açylmagy bilen awtoulag senagaty güýçli depginler bilen ösüp başlaýar. Ilkibaşda bir-birden ýasalýan ulaglar konweýerlerde has gysga wagtda köpçülikleýin öndürilip başlaýar. Bu ýagdaý onuň bahasyny ep-esli arzanladyp, hemmeler üçin elýeterli edýär. Soňky ýyllarda bolsa, maşynlara sungat eseri hökmünde garalyp başlanýar. Şeýlelikde, has owadan, kaşaň rahat ulaglar öndürilýär. Dünýäniň irki awtoulag öndürijileri öz muzeýlerini döretdiler. Şeýle muzeýlere awtoulag söýüjiler uly gyzyklanma bildirýärler. Bu muzeýlerde öňki döwürlerde awtoulaga sungat eseri hökmünde garalandygyny görmek bolýar. ABŞ-da şeýle ulaglar saklanýan iki galareýa bar. Olaryň biri Nýu-Ýork döwrebap sungat muzeýinde (MoMA), beýlekisi Detroýt Sungat institutynyň sergiler zaly. Bu iki galareýada XX asyryň iň täsin we özüneçekiji awtoulaglaryny görmek bolýar.
ABŞ-nyň Detroýt şäheri awtoulagyň watany hasaplanýar. Bu şäher “Motor City” (Motor şäheri) diýlip atlandyrylýar. Bu şäherdäki sergide 1950-nji ýyldan bäri öndürilen kaşaň ulaglar görmek bolýar. “Detroit Style: Car Design in the Motor City, 1950–2020” atly serginiň ýolbaşçysy Ben Kolman sergini döretmek üçin 70 ýyllyk döwürde öndürilen 12 sany ulag saýlamaly bolandyklaryny, munuň özleri üçin aňsat bolmandygyny belleýär. Kolman awtoulagyň taryhyny däl-de, has özüneçekiji ulaglary görkezmegi maksat edinen diklerini belleýär. Sergide köpçülikleýin öndürilen ulaglary bilen bir hatarda diňe nusgalyk görnüşi öndürilen ulaglary hem görmek bolýar. Olaryň arasynda ulaglaryň biriniň yzky gapdalynda ýüzgüje meňzeş “ganatlary” bar. 1958-nji ýylda öndürilen “General Motors Firebird III” atly ulag nusgalyk görnüşde öndürilipdir. Nusgalyk ulaglaryň ýene biri hiç hili çykgytsyz, tekiz daşky dizaýny bilen tapawutlanyp, ajaýyp aerodinamikasy bilen göreni haýrana goýýar. 1983-nji ýylda öndürilen “Ford Probe IV” atly bu ulaglar beýleki ulaglaryň dizaýnynda ylham çeşmesi bolupdyr. Nýu-Ýorkdaky “Automania” atly serginiň açylyşy indiki ýylyň iýul aýyna süýşürilipdir. Bu serginiň myhmanlarynyň gözi ilki bilen Pikassonyň 1951-nji ýylda döreden “Baboon and Young” atly heýkeline düşer. Sergide diňe awtoulaglary däl, eýsem awtoulaga degişli dürli şaýlary hem-de awtoulag temaly başga eserleri görmek bolar. “Automania”-da “Volkswagen Beetle” we “Ferrari Formula 1” ýaly dünýäniň giňden tanalýan ulaglaryň dokuz sanysy hem ýerleşdiriler.


text:
Ýurdumyz Bitarap döwlet hökmünde sebitde we dünýäde parahatçylygy üpjün etmäge gönükdirilen başlangyçlary bilen häzirki zaman umumadamzat meseleleriniň biri bolan daşky gurşawy goramak meselelerini diňe köptaraply hyzmatdaşlyk we halkara goldawy esasynda çözmegiň mümkindigini hem-de Türkmenistanyň ekologiýa babatda alyp barýan oňyn içeri we daşary syýasatynyň dünýä ilatynyň parahat we abadan ýaşamagyna gönükdirilendigini subut edýär.
Tebigata aýawly çemeleşmek Türkmenistanyň döwlet syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biridir. Milli hem-de ählumumy möçberde ekologiýa howpsuzlygyny üpjün etmegiň bähbidine ýurdumyzda şäherleriň we obalaryň töwereklerini, awtomobil hem-de demir ýollarynyň ýakalaryny bagy-bossanlyga büremek meselelerini öz içine alýan Milli tokaý maksatnamasy üstünlikli durmuşa geçirilýär.
Munuň özi, ilkinji nobatda, ýer-suw serişdelerinden rejeli peýdalanmak, çölleşmä garşy göreşmek, ýerleriň zaýalanmagynyň öňüni almak, deňiz gurşawyny hem-de Hazar deňziniň biologik köpdürliligini goramak we beýleki möhüm meseleler bilen baglanyşyklydyr. Kanunçylyk namalarynyň tutuş toplumy, şol sanda Tokaý kodeksi, ösümlik we haýwanat dünýäsi, aýratyn goralýan tebigy çäkler hakyndaky kanunlar hem-de beýleki möhüm resminamalar tebigaty goramak ulgamynda öňde goýlan wezipeleri toplumlaýyn çözmäge gönükdirilendir.
Milli Liderimiziň başlangyjy bilen ýurdumyzda amala aşyrylýan giň möçberli bag ekmek çäresi howanyň üýtgemeginiň ýaramaz netijelerine garşy göreşmek boýunça işe saldamly goşantdyr. Her bir şäheriň we obanyň töwereginde döredilýän tokaý zolaklary amatly howa ýagdaýyny döredip, tomsuna jöwzaly ýelden, gyşyna bolsa aýazly şemaldan goraýar.
Hormatly Prezidentimiziň başlangyjy bilen döredilýän täze ýaşyl zolaklary iri tokaý toplumlarynyň bir bölegine öwrülip, sahawatly türkmen topragynyň gözelligini has-da artdyrýar. Döwletimiziň halkara ekologiýa başlangyçlary, ylma esaslanýan ekologiýa innowasiýalarynyň önümçilige ornaşdyrylmagy ýaly anyk we netijeli çäreleri durmuşa geçirmegi Türkmenistanyň sebitiň we dünýäniň durmuş-ykdysady hem-de ekologiýa sazlaşygynyň üpjün edilmeginde mynasyp goşandydyr.
Islendik ýurduň durnukly durmuş-ykdysady ösüşini gazanmak töwerekdäki gurşawyň ekologiýa ýagdaýyny durnuklylaşdyrmak we gowulandyrmak boýunça çäreleri amala aşyrmaga, tebigy baýlyklaryň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmaga, gorap saklamaga we ilatyň ýaşaýşy üçin amatly şertleri üpjün etmäge bagly bolup durýar. Milli bähbitleriň berjaý edilmegi, ýurdy ösdürmegiň tehniki, maliýe ykdysady tärleriniň aňly-düşünjeli utgaşdyrylmagy ekologiýa syýasatyndan üzňe bolmaly däldir.
Goý, daşky gurşawymyzyň arassa we howpsuz bolmagy ugrunda taýsyz tagalla edýän hormatly Prezidentimiziň jany sag, ömri uzak, il-ýurt bähbitli işleri mundan beýläk-de rowaç bolsun!
Akmyrat Ýagmyrow,
Türkmenistanyň Döwlet energetika institutynyň mugallymy.


text:
Geçen hepde Orsýetiň parlamentiniň başlygy we “Bütewi Orsýet” partiýasynyň lideri Boris Gryzlow Sibirdäki Hanty-Manty regionynda eden çykyşynda hökümetiň öz graždanlarynyň aladasyny etjekdigini söz berdi: “Regionda tiz wagtda on müňlerçe täze iş orunlary açylar. Olar regiondaky tebigy baýlyklary gazyp almaga we Uralyň senagatyny ösdürmäge ýardam eder”.
Şu saýlawlar Ýakyn Gündogardaky protestler sebäpli nebitiň bahasynyň ösen wagtyna gabat geldi. Bu bolsa dünýäde iň köp nebit eksport edýän Orsýetiň hökümetine garaşylmadyk girdeji gazanmaga kömek etdi. Şeýle-de ol şu ýyl Moskwany dünýäde iň köp milliarder ýaşaýan şähere öwürdi.
Ýöne orta gürpde ýaşaýan orsýetlileriň aglabasy inflýasiýanyň täsirlerinden howatyrlanýar. Şu ýylyň iki aýynda azyk önümleriniň nyrhy üç prosentden gowrak ösdi. Şol bir wagtyň özünde-de awtoritarizm we giň ýaýran korrupsiýa üçin köp adam hökümeti tankytlaýar.
Geçen aý garaşsyz “Lewada” merkezi Orsýetiň dogry ýoldan barýandygy ýa-da barmaýandygy barada pikir soralyşyk geçirdi. Oňa gatnaşanlaryň 42 prosenti Orsýetiň dogry ýoldan barýandygyna ynanýandygyny aýtsa, beýleki 42 prosenti ynanmaýandygyny aýtdy.
Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň lideri Gennadiý Zýuganow döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda regional saýlawlara dekabrdaky parlament we täze ýylyň martyndaky prezidentlik saýlawlarynyň möhüm bir bölegi hökmünde garaýandygyny aýtdy: “Hut şonuň üçinde ýurdy krizisden alyp çykmak, oba hojalygyna, saglyk we bilim sistemasyna kömek etmek barada anyk çärelerden ybarat hakyky programmany taýýarladyk”.
Hökümetiň ýeke-täk oppozisiýasy – kompartiýa
Kompartiýa parlamentdäki ýeke-täk oppozision partiýa. Emma, Kremliň tankytçylarynyň pikiriçe, bu hakyky oppozision topar däl. Düýnki saýlawlarda 20 million çemesi adam ses bermäge gatnaşdy. Käbir regionlarda häkimler we ýerli geňeşleriň agzalary hem saýlandy.
Garaşsyz “Golos” synçylar edarasyndan Andreý Buziniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, birnäçe welaýatlaryň resmileri synçylara basyş etdiler, olar synçylaryň Nižniý Nowgorodda saýlawlaryň geçişine syn etmegine böwet boldular: “Iki žurnalist tutuldy we olaryň biriniň öýüni dökdüler. Oňa diňe terrorizmde aýyplanýandygy aýdyldy. Şol bir wagtyň özünde ahli prosessual normalar bozuldy”.
Regional häkimiýetler saýlawçylaryň ses bermäge gatnaşmagyny gazanmak üçin olara konserte mugt bilet paýlamagy söz berdiler.
Analitikleriň pikiriçe, Putin bu saýlawlara indiki prezidentlik saýlawlaryna tarap ilkinji ädim hökmünde garaýar. Olar Putiniň täzeden prezident bolmak isleýändigine ynanýarlar.
Putin iki möhletiniň tamamlanandygy üçin 2008-nji ýylda prezidentlikden çekildi we öz ýerine Dmitriý Medwedewi belledi. Emma orsýetlileriň aglabasy Putiniň ýurda kontrollyk edýändigine ynanýarlar.
Geçen hepde döwlet telewideniýesi Putiniň saglyk sistemasynda işleriň ýaramazdygy üçin regional resmileri wezipesinden boşadandygyny görkezdi.
Orsýetiň hökümeti ýurtda saýlawlaryň erkin we adalatly geçýändigini aýdýar. Ýöne geçen aýda maliýe ministri Alekseý Kudrin Orsýetiň öz ykdysadyýetiniň täzeden dikelmegine kömek etmegi üçin “adalatly we dogruçyl” saýlawlaryň zerurdygyny aýtdy.


text:
Túrkistan oblysynda jol-kólik apatynan úsh adam qaza tapty
TÚRKІSTAN. QazAqparat – Túrkistan oblysynda jol-kólik oqıǵasynyń faktisi boıynsha sot aldyndaǵy tergep-tekserý jumystary júrgizilip jatyr. Bul týraly QazAqparat Polisia.kz saıtyna silteme jasap habarlaıdy.
Saýran aýdandyq polıtsııa bólimine júk kólikteriniń qatysýymen bolǵan jol-kólik oqıǵasy týraly habarlama kelip túsken. Atalǵan fakt sot aldyndaǵy tergeýdiń biryńǵaı tiziliminde QR Qylmystyq kodeksiniń 345-babynyń 4-bólimimen (Kólik quraldaryn júrgizýshilerdiń jol qozǵalysy nemese kólik quraldaryn paıdalaný erejelerin buzý») tirkeldi.
Jol apaty ornyna kelip jetken polıtseıler onda tıisti sharalar keshenin ótkizdi. Shymkent-Samara kúre jolynyń 135-shi shaqyrymynda DAF 460 júk kóliginiń júrgizýshisi Shymkentten Túrkistanǵa qaraı jol júrip, joldyń jıeginde turǵan DAF 105 júk kóligimen soqtyǵysqany anyqtaldy.
Jol-kólik apaty saldarynan júk kóliginiń qasynda turǵan úsh adam alǵan jaraqattary saldarynan oqıǵa ornynda qaıtys boldy. Atalǵan fakti boıynsha sot aldyndaǵy tergeý amaldary júrgizilýde. DAF 460 kóliginiń júrgizýshisi qamaýǵa alyndy. Tıisti saraptamalar belgilengen. Tártip saqshylary bolǵan oqıǵanyń barlyq mán-jaıyn anyqtaýda.