text:
Hormatly ýaşlar!
Berkarar ýurdumyzyň ýaş aýdymçy ýigitleri we gyzlary!
Sizi «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşiginiň jemleýji tapgyryna gatnaşmagyňyz mynasybetli tüýs ýürekden gutlaýaryn! Size milli aýdym-saz sungatymyzy täze aýdymlar bilen baýlaşdyrmakda we kämilleşdirmekde döredijilik üstünliklerini arzuw edýärin!
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda şanly wakalara beslenen Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan döwletimiz taryhy özgerişleriň aýdyň ýoly bilen ynamly öňe barýar. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Garaşsyz Watanymyzda il-ýurt bähbitli tutumly işler üstünlikli durmuşa geçirilip, ähli ugurlar boýunça uly ösüşler gazanylýar.
2015-nji ýylyň Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilmegi we Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň şanly 20 ýyllygy mynasybetli berkarar döwletimizde hem-de daşary ýurtlarda geçirilýän medeni çäreler Garaşsyz ýurdumyzyň halkara abraýyny belent derejelere göterýär. Häzirki döwürde dünýä döwletleri bilen alnyp barylýan medeni hyzmatdaşlyk has-da pugtalanýar. Munuň özi Ýer ýüzünde ählumumy parahatçylygyň, dost-doganlygyň dabaralanmagyna gönükdirilen syýasatymyzyň halkara derejesinde ykrar edilýändigini görkezýär.
Berkarar Watanymyzda ähli ugurlar bilen bir hatarda medeniýet ulgamynda hem düýpli ösüşler gazanylýar. Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» baýragyny almak ugrundaky bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşigi hem kalbynda aýdym-saz sungatyna söýgüsi, buýsanjy gaýnap duran ýaş aýdymçylaryň zehin-başarnyklaryny kämilleşdirmäge, milli sungatymyzy täze aýdymlar bilen baýlaşdyrmaga badalga berýär.
Gadyrly ýaşlar!
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe eziz Diýarymyzda durmuşyň ähli ugurlarynda ýetilen belent sepgitlerde medeniýet we sungat ussatlarynyň hem mynasyp goşandy bardyr. Häzirki döwürde biz ýurdumyzyň medeniýet we sungat ussatlarynyň döredijilikli işlemekleri, täze, döwrebap, kämil eserleri döretmekleri üçin ähli şertleri üpjün edýäris. Ýurdumyzyň medeniýet ulgamyny ösdürmek üçin düýpli maksatnamalary amala aşyrýarys. Her ýyl dürli medeni çäreleri, festiwallary, bäsleşikleri geçirmek indi asylly däbe öwrüldi. Sungata höwesli ýaş zehinleriň gatnaşmagynda yzygiderli geçirilýän «Ýaňlan, Diýarym!», «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» ýaly bäsleşikler il içinden täze zehinleriň ençemesini ýüze çykarmaga mümkinçilik berýär.
Eziz Watanymyzyň gazanýan taryhy üstünliklerini, gülläp ösýän döwrümizi joşgunly aýdym-sazlaryň üsti bilen çeper wasp etmekde, halkymyzy täze zähmet ýeňişlerine ruhlandyrmakda, türkmen medeniýetiniň we sungatynyň ösüş aýratynlyklaryny çuňňur öwrenmekde, onuň has-da kämilleşdirilmegini hem-de täze derejelere göterilmegini üpjün etmekde ýurdumyzyň bagşylarynyň, aýdymçylarynyň we sazandalarynyň öňünde möhüm wezipeler durýar. Bu möhüm işlere ajaýyp döwrümiziň zehinli ýaşlary bolan aýdymçylar — Siz hem işjeň gatnaşmalysyňyz. Siz Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli aýdym-saz sungatymyzyň baýlaşmagy, kämilleşmegi ugrunda täze aýdym-sazlary yzygiderli döredip, türkmen medeniýetiniň we sungatynyň dünýä çykmagy ugrunda alnyp barylýan netijeli işlere uly goşant goşmalysyňyz.
Hormatly ýaşlar!
Siziň sungat äleminde öz mynasyp ornuňyzy tapjakdygyňyza, döwrebap aýdym-sazlar bilen milli sungatymyzyň ösmegine geljekde hem mynasyp goşant goşjakdygyňyza, ýaş kalbyňyzdan joşup çykýan ýakymly aýdymlar bilen bagtyýar watandaşlarymyzy belent maksatlara ruhlandyrjakdygyňyza pugta ynanýaryn.
Türkmenistanyň Prezidentiniň «Türkmeniň Altyn asyry» baýragyny almak ugrundaky bäsleşiginiň çäklerinde geçirilýän höwesjeň aýdymçy ýaşlaryň «Ýaňlan, Diýarym!» telebäsleşiginiň jemleýji tapgyryna gatnaşyjylaryň ählisini ýurdumyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Size berk jan saglyk, uzak ömür, sungat äleminde täze döredijilik üstünliklerini arzuw edýärin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly BERDIMUHAMEDOW.


c: text/html

text:
Men Jumageldi Mülkiýew bilen 1999-2000-nji ýyllarda "Diýar" žurnalynda bir kabinetde işledim. Şol döwürde ol žurnalyň syýasat, menem medeniýet hem edebiýat bölümini alyp barýardym.
Jumageldi Mülkiýew 2007-nji ýylda "Türkmen dünýäsi" gazetiniň baş redaktorlygyna bellenýär. Ol 2007-20011-nji ýyla çenli eserlerinden bölekleri gündelik metbugatda, "Edebiýat we sungat" hepdeliginde, "Garagum" žurnalynda çap etdirýär, onuň geçen ýyl Seljuklaryň taryhyna degişli iki romany kitap bolup çykýar.
Şu ýylyň nowruz baýramçylygynyň öň ýanynda wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowa J.Mülkiýewi ýanyna çagyryp, onuň üstünden arza bolandygyny aýdyp, ondan wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanyp, iki romanyny kitap edip, üstesine hem gündelik metbugatda çap etdirmeginiň sebäbini düşündirmegini talap edip, oňa "Nowruzdan soň gözüňi türmede açaryn" diýipdir.
Hakykatda, Jumageldi Mülkiýewiň işi fewraldan-nowruz baýramçylygyna çenli üstünden döredijilik toparynyň bir böleginden arza bolandygy üçin derňelip, hatda onuň ýolbaşçylyk edýän gazeti aýda iki gezek çykýandygyna seretmezden, fewral-mart sanlary adatdakylaryndan 5-10 gün gijä galyp çykypdy.
Üznüksiz barlaglarda doly ukusyny alyp bilmedik, munuňam üstesine türmä düşmekden howsala edensoň, asla ýatmadyk Jumageldi Mülkiýew has öň tassyklanan delegasiýa bilen nowruz baýramçylygyna gatnaşmaga Eýrana baranda, ukusyzlykdan saňsar bolandygy üçin, ol geň-taň hereketleri edipdir. Şonuň üçin döwlet baştutany Eýrandan gelen badyna, saglyk ýagdaýy sebäpli ony wezipesinden boşadýar.
Maňa mälim bolan maglumata görä, ol 28-nji martdan-5-nji aprele çenli Aşgabadyň psihiki dispanserine ýerleşdirilipdir. Ýöne wraçlar onuň ukusyzlykdan saňsar bolandygyny anyklanlaryndan soňra, ol ruhy hassahanadan çykarylypdyr.
Bir zat belli, Jumageldi Mülkiýewiň wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanypmy ýa şahsy inistatiwa görkezipmi, garaz döredijiligini ile ýetirmek üçin eden tagallalary onuň üstünden arza ýazylmagyna sebäp bolupdyr. Munuňam üstesine ol hereketler käbir ýokary derejeli döwlet emeldarlaryna ýaramandyr. Şonuň üçinem Jumageldi Mülkiýew şu güne düşürildi.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Bakuwda geçýän Ýewropa oýunlarynyň öň ýanynda bir awtobusyň Awstriýadan bäsleşige gatnaşmaga gelen ýetginjekleri kakyp geçişini görkezýän wideoýazgy peýda boldy.
Hemmesi 15 ýaşyndaky sinhronizlenen ýüzüjiler 11-nji iýunda atletler obasynda bir ýanýoldan ýöräp barýarkalar bir awtobus gelip, olaryň üstünden sürdi we birnäçesini öz aşagyna düýrdi.
Bu aýylganç görnüş wideokamera düşdi.
Bu hadysa Ýewropanyň Pan-Amerikan oýunlary, Aziýa oýunlary ýaly kontinental oýunlara jogap hökmünde gurnan ilkinji Ýewropa oýunlarynyň açylyş dabaralarynyň öň ýanyna gabat geldi.
Azerbaýjanda bu wideony internet arkaly görmek kynlaşdyryldy, ýagny köp saýtlarda onuň ýoly baglandy ýa-da ol öçürilip aýryldy. Emma ony YouTube arkaly henizem görüp bolýar.
Awstriýanyň Olimpiýa komitetiniň baş sekretary Peter Mennel "Biz bu hadysa haýran galdyk we zerur bolan ähli çäräni gördük» diýdi.
Baku häkimiýetleri häzir bu hadysa boýunça derňew geçirýärler, hadysanyň pidalary - Wanessa Sahinowiç çynlakaý ýaralandy, Luna Pajeriň bolsa eli ýaralandy. Olaryň ikisi hem Wena, bejergi almaga ugradyldy. Werena Breit bolsa budundaky ýeňil ýara bilen öz toparyna gaýtadan goşuldy.
"Gynansak-da, Wanessa Sahinowiç çynlakaý ýaralandy, ol birnäçe ýeriniň döwlüp-enjilmegi bilen bir topar ýara aldy» diýip, Awstriýanyň sport toparynyň doktory Alfred Engeliň beýanatynda aýdylýar.
Awstriýanyň Olimpiýa komiteti bu betbagtçylygyň öz toparlaryna agyr zarba urandygyny aýtdy.
"Bu örän we örän gaýgyly gün» diýip, AOK prezidenti Karl Stoss aýtdy. "Bu toparymyz üçin agyr gün. Bu pursatda sport motiwleri we maksatlary möhüm däl."
Bu hadysa german dilli metbugatda atletlere bolan ullakan duýgudaşlyk döretdi.
"Iniňi düýrükdiriji hadysa olary Olimpiýa arzuwlaryndan goparyp aýyrdy» diýip, «Abendzeitung» gazeti ýazdy.
Bu sport çäresi 28-nji iýuna çenli dowam eder. Onda 50 ýurtdan 6 müň çemesi atletiň ýaryşmagyna garaşylýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Fransiýanyň sudy gaçgaklykdaky gazak bankiri we oppozisiýa wekili Muhtar Ablýazowyň Russiýa ýa-da Ukraina ekstradisiýa edilmelidigi barada karar çykardy.
50 ýaşly Ablýazow iýul aýynda Kann şäherindäki Riwýera kurortynyň golaýynda tussag edilipdi we şondan bäri Fransiýanyň türmesinde saklanylýardy.
Ablýazowy sud jogapkärçiligine çekmek isleýän Gazagystan döwletiniň Fransiýa bilen ekstradisiýa ylalaşygy ýok. Muňa garamazdan, Russiýa we Ukraina Ablýazowyň öz ýurtlaryna ekstradisiýa edilmegini sorapdylar.
Gazak bankiriniň aklawçysy fransuz sudunyň çykaran bu kararyny şikaýat etjekdigini aýtdy. Ablýazow Gazagystanyň “BTA” atly bankyna ýolbaşçylyk edýärkä, 6 milliard amerikan dollaryny ogurlamakda aýyplanýar. Ablýazow özüne ýöňkelen aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny nygtaýar.


text:
Türkiýäniň polisiýasy “Yslam döwleti” ekstremist toparynyň agzalary bolmakda güman edilýän iki adamy tussag etdi we olaryň Ankarada Täze ýylyň öňüsyrasynda terrorçylykly hüjümi amala aşyrmaga synanyşandygyny aýtdy.
Döwlet prokuraturasynyň 30-njy dekabrda aýtmagyna görä, agzalan iki adam Türkiýä Siriýadan barypdyr. Olaryň Ankaranyň merkezindäki Kizilaý meýdançasynda adamlaryň adatça baýramçylyklarda jemlenýän ýerinde hüjüm etmegi planlaşdyrandygy aýdyldy.
Oktýabr aýynda Ankarada bolan bombaly goşa hüjümde 100-den gowrak adam wepat bolupdy. Hüjümde “Yslam döwleti” topary aýyplandy.
Türkiýäniň häkimiýetleri soňky aýlaryň dowamynda tutuş ýurt boýunça “YD” toparyna degişli bolan guramalary yzarladylar.


text:
Türkmenistanda “Türkmenhowaýollary” awiakompaniýasy içerki awiareýsleriň bahalaryny ýokary galdyrdy. Paýtagtyň awiakassasynda berlen maglumatlara görä, içerki awiareýsleriň bahalary 14-nji aprelden gymmatladyldy. Awibiletleriň bahalary 8-12 manat aralygynda gymmatlaýar.
Mysal üçin, mundan ozal paýtagtdan Balkanabada bir tarapa awiabilediň bahasy 47 manat bolan bolsa, indi 55 manat tölemeli. Türkmenbaşa bir tarapa awiabilediň bahasy öň 65 manat bolan bolsa, indi 77 manat tölemeli.
“Türkmenhowaýollarynyň” içerki awiareýsleriniň awiabiletleriniň gymmatladylmagynyň sebäbi barada resmi metbugatda hiç hili habar berilmedi. Hatda awiýakompaniýanyň öz awiakassalarynda hem bu barada ýörite bildirişler asylmandyr. Bu barada diňe awiakassalaryň kassirlerinden maglumat alyp bolýar.
“Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň awiabiletleriniň bahalarynyň gymmatladylmagynyň sebäpleri barada hem resmi düşündüriş berilmeýär. Bu kompaniýanyň awiakassalarynda hem gymmatlaşygyň sebäpleri barada takyk düşündiriş alyp bolmaýar. Kassirleriň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, awiabiletleriň bahalarynyň ýokary galmagy türkmen manadynyň amerikan dollaryna görä hümmediniň peselmegi bilen bagly.
Amerikan dollarynyň türkmen manadyna bolan kursunyň 21% ýokary galmagy bilen şu ýylyň ýanwar aýynda “Türkmenhowaýollarynyň” daşary ýurt reýsleriniň biletleriniň bahalary hem ýokary galdy. Awiabiletleriň bahalary dollaryň täze kursy, ýagny 1 dollar = 3,50 manat derejesindäki gatnaşyk boýunça kesgitlendi.
Onsoň, eger öň Stambula iki tarapyna bilediň bahasy 1240 manat bolan bolsa, ýylyň başyndan ol baha 1527 manada çykdy. Öň Dubaýa uşmak üçin awiabilediň bahasy 720 manat bolan bolsa, häzir ol ýere gidip gelmek üçin 890 manat tölemeli. Şol bir wagtda hem awiabiletleriň dollardaky bahalary üýtgewsiz galdy.
Beýleki jemgyýetçilik transporty
Ýeri gelende belläp geçsek, ýurduň ýolagçy transport gatnawyndaky bahalaryň ýokary galmagy diňe bir ýokardakylar bilen çäklenmeýär. Geçen ýylyň noýabr aýynda otly we şäherara awtobus gatnawy üçin hem ýol biletleriniň bahalary ýokary galdy.
Otly biletleriň bahasy iki esse dagy ýokary galan bolsa, şäherara awtobusyň biletleriniň bahasy 50% ýokary galdy.
Häzirki awiabiletleriň bahalarynyň näme üçin ýokary galdyrylýandygy barada bildiriş ýa-da düşündiriş berilmeýşi ýaly otly we awtobus nyrhlarynyň ýokary galdyrylandygy barada hem köpçülikleýin habar serişdelerinde hiç hili resmi habar ýa-da düşündiriş berilmedi.
Soňky 4 ýylyň içinde “Türkmenhowaýollarynyň” içerki reýsleriniň biletleriniň bahalary ikinji gezek ýokary galdyrylýar. Bu kompaniýanyň içerki reýsleriniň awiabiletleriniň bahalary 2012-nji ýylyň iýul aýynda hem ýokary galdyrylypdy.


text:
Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasy
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda üstünlikli durmuşa geçirilýän Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasy Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hil taýdan täze many-mazmuna eýe boldy. Täze taryhy eýýam özygtyýarly döwletimizi durmuş-ykdysady taýdan okgunly ösdürmäge, halkara abraýyny belende galdyrmaga hem-de dünýä ulgamynda eýeleýän ornuny berkitmäge, halkara bileleşigine işjeň goşulyşmagyna gönükdirilen giň möçberli özgertmelere beslendi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň nygtaýşy ýaly, Garaşsyz Türkmenistan hoşniýetli goňşuçylyk, birek-birege hormat goýmak, deňhukuklylyk, ählumumy parahatçylygyň we dostlugyň dabaralanmagynyň bähbidine dünýäniň ähli ýurtlary bilen özara peýdaly hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan Bitaraplyk syýasatyny durmuşa geçirýär.
2015-nji ýylyň 3-nji iýunynda BMG-niň Baş Assambleýasynyň 69-njy mejlisinde “Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy” atly ýene-de bir kararnamanyň kabul edilmegi ýurdumyzyň parahatçylyk söýüjilik syýasatynyň bütin dünýäde ykrar edilýändiginiň aýdyň subutnamasyna öwrüldi. Ýurdumyz dünýäniň iň täze taryhynda Milletler Bileleşigi tarapyndan ykrar edilen ilkinji Bitarap döwletdir. Munuň özi gadymdan bäri dostluk, ynsanperwerlik we hoşniýetlilik ýörelgelerine eýerýän türkmen halkynyň aýratyn buýsanjy bolup durýar.
Türkmenistana gelýän dürli derejedäki daşary ýurt wekiliýetleriniň sanynyň yzygiderli artmagy, ýurdumyzda Daşary işler ministrlikleriniň arasynda geňeşmeleriň, hökümetara toparlarynyň mejlisleriniň, wekilçilikli halkara, ylmy maslahatlarynyň, giň möçberli medeni çäreleriň we dünýäniň ähli künjeklerinden myhmanlaryň gatnaşmagynda beýleki çäreleriň yzygiderli geçirilmegi halkara hyzmatdaşlygynyň okgunly ösýändiginiň aýdyň subutnamasydyr.
Ýurdumyzyň 2015-nji ýylyň aprel aýynda 2016-2018-nji ýyllar üçin BMG-niň gender deňligi we zenanlaryň hukuklaryny hem-de mümkinçiliklerini giňeltmek meseleleri boýunça Ýerine ýetiriji Geňeşiniň düzüminу saýlanylmagy Türkmenistanyň dünýä giňişliginde eýeleýän ornunyň hem-de ähmiýetiniň artýandygyny tassyklady. Şu ýylyň 5-nji aprelinde Türkmenistan abraýly halkara guramalarynyň birbada üç düzümine - 2017-2020-nji ýyllar üçin BMG-niň ösüş maksadynda ylym we tehnika baradaky komissiýasynyň, 2016-2020-nji ýyllar üçin ilat we ösüş komissiýasynyň hem-de 2017-2021-nji ýyllar üçin durmuş taýdan ösüş komissiýasynyň düzümine saýlanyldy.
Şeýlelikde, Bitarap Türkmenistanyň ählumumy we geosyýasy ýagdaýlara oňyn täsirini ýetirýän ýörelgeleri dünýä bileleşigi üçin ýyl-ýyldan has-da äşgär bolýar. Milli Liderimiziň çuňňur esaslandyrylan we dünýä bileleşiginiň giň goldawyna mynasyp bolýan başlangyçlary has möhüm ugurlardaky netijeli gatnaşyklaryň anyk mümkinçiliklerini aýan edýär.


text:
Ýekşenbe güni Türkiýäniň döwlet ministri Zafer Çaglaýan iki günlik resmi sapar bilen Aşgabada geldi. Bu barada Anadoly agentligine salgylanyp türk metbugat habar berýär.
Türkiýeli ministr Z.Çaglaýany Aşgabadyň halkara aeroportunda Türkmenistanyň Söwda we senagat palatasynyň ýolbaşçysy Päliwan Taganow garşylady. Türk resmisi şol ýerde P.Taganow bilen gepleşik geçirdi.
Ministr Z.Çaglaýan Türkmen-türk işewür geňeşiniň döredilmeginiň ähmiýetine ünsi çekip, munuň bar bolan kynçylyklaryň gysga wagtyň içinde aradan aýrylmagyna ýardam etjekdigini belledi.
Türkmenistanyň Söwda we senagat palatasynyň ýolbaşçysy P.Taganow bolsa “Türkmenhowaýollary” döwlet milli gullugynyň ýakyn wagtda Ankara we Antalýa howa gatnawlaryny ýola goýmak isleýändigini bildirdi.
Şondan soň Türkiýäniň döwlet ministri Z.Çaglaýan “Türk Howa Ýollarynyň” baş direktory Temel Kotil bilen telefon arkaly habarlaşyp, türkmen tarapynyň islegini ýetirdi diýip, Anadoly agentligi habar berýär. Şeýle hem Z.Çaglaýan bu meseläniň duşenbe güni geçiriljek Türkmen-türk işewür geňeşiniň duşuşygynda hem maslahatlaşyljakdygyny aýtdy.
Şu gün Türkiýäniň döwlet ministri Z.Çaglaýan Aşgabatda ikinji gezek geçirilýän Türkiýäniň eksport harytlarynyň sergisine gatnaşar.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy “Human Rights Watch” guramasy (HRW) Belarusyň häkimiýetlerinden türkmen dissidenti 58 ýaşly Çary Annamyradowy boşatmagy talap edýär.
Bir aý mundan öň Minskiň aeroportunda tussag edilen Annamyradow Belarusyň paýtagtynyň SIZO-1 atly deslapky tussaghanasynda saklanýar.
2003-nji ýylda Şwesiýada syýasy gaçybatalga alan Annamyradowa Türkmenistana tabşyrylmak howpunyň abanýandygy aýdylýar.
HRW guramasy 20-nji awgustda ýaýradan öz beýannamasynda “Olar öňki žurnalist Annamyradowy dessine boşatmaly we hiç bir ýagdaýda ony Türkmenistana bermeli däl” diýip ýazýar we “ol tussaglykda gynamalaryň we rehimsiz daralmagyň pidasyna öwrüler” diýip belleýär.
Annamyradow 2002-2003-nji ýyllar aralygynda Azatlyk Radiosynyň habarçysy bolup işläpdi.


text:
Popularne rymy do
zycie
mnie
inie
czas
jest
dzień
zawsze
ciebie
wszystko
świecie
świat
życia
wiele
się
będzie
oczy
siebie
razem
serce
serca
chwilę
domu
słowa
urodziny
Tobie
marzenia
lat
świata
rana
miłości
Rymy do korasy
Abbasy, adidasy, aliasy, ananasy, Antasy, arrasy, atlasy, atłasy, bajpasy, balasy, barkasy, basy, Basy, bekasy, białasy, biasy, biomasy, bobasy, bolasy, brasy, brudasy, Bujasy, burasy, chabasy, Chakasy, ciupasy, cykasy, czasy, Degasy, degrasy, Dimasy, dorkasy, dubasy, duglasy, Dukasy, Dumasy, Dygasy, Dyjasy, Dynasy, ecstasy, fagasy, fantasy, fasy, Figasy, Fijasy, frykasy, fugasy, galasy, galeasy, Ganasy, Gargasy, Gavrasy, Gawlasy, Gibasy, golasy, grubasy, grymasy, habasy, Halasy, Hałasy, hałasy, harasy, hasy, Hasy, Havasy, Hernasy, impasy, Inkasy, itihasy, Janasy, Jędrasy, Jonasy, juhasy, kabasy, kalfasy, Kamasy, kanwasy, Kardasy, karkasy, Karnasy, kasy, kawasy, Kijasy, klasy, Klasy, Klimasy, kolasy, Kolasy, kompasy, Kordasy, Kornasy, Kortasy, Kotasy, Krasy, krasy, kubasy, Kulasy, kulasy, Kurasy, kutasy, Kuwasy, kwasy, lampasy, lasy, Lhasy, liasy, Lubasy, Lucasy, Lukasy, łasy, madrasy, majtasy, masy, matiasy, Matrasy, melasy, Migasy, Miklasy, molasy, Mombasy, Murasy, Nasy, nawiasy, Niasy, niełasy, Niklasy, Nitrasy, obcasy, odpasy, okrasy, Okrasy, Olasy, opasy, pampasy, Panasy, Papuasy, pariasy, parnasy, pasy, Pawlasy, pinasy, Pinkasy, plasy, popasy, portasy, potasy, półmasy, pralasy, prasy, prymasy, Pyjasy, rasy, Rękasy, riasy, Rojasy, Rumasy, sargasy, Sasy, sasy, selwasy, smutasy, strasy, stukasy, szabasy, szałasy, szpasy, Tarasy, tarasy, tasy, teksasy, terasy, Thomasy, Tobiasy, Tomasy, trasy, triasy, tumbasy, typasy, ukwasy, ultrasy, upasy, Vargasy, Villasy, Wadasy, Walasy, wczasy, Wijasy, Wilkasy, Wojasy, Wojtasy, Wujasy, wypasy, Wyrwasy, wyrwasy, zakwasy, Zalasy, zapasy, zawiasy, Zawiasy, złamasy, Zorbasy


text:
Orsýetiň Oba hojalyk ministrliginiň anna güni ýaýrdan maglumatyna görä, şu ýyl galla ekrançylygyna gurakçylygyň köp zyýan ýetirendigine garamazdan, Moskwa däne importyny göz öňünde tutmaýar.
19-njy awgustda “Wedomosti” gazeti Oba hojalyk ministrliginiň bir ýokary derejeli resmisine salgylanyp, Orsýet azyndan 5 million tonna galla import edip biler diýip ýazypdy, esasan hem Gazagystandan.
Bu habar derrew dänäniň bahasynyň ýokarlanmagyna getirdi.
Orsýetiň Oba hojalyk ministrliginiň metbugat wekili Oleg Akseonow şol habary ýalana çykardy. Ol Orsýetiň gallanyň importyny göz öňünde tutmaýandygyny we Gazagystan bilen hiç hili gepleşigiň geçirilmändigini aýtdy.
Orsýet dünýäde iň köp galla eksport edýän döwletleriň biridi.


text:
Bir görende aşyk bolup, durmuş gurýan ýaşlar örän seýrek duş gelýän bolsa gerek. Eger şol ýaş çatynjalaryň hersi başga ýurtlardan hem tapawutly dillerden bolup, tapawutly dinlere ynanýan bolsa, beýle mümkinçilik hasam azalýar.
Emma türkmenistanly Sabina we italiýaly Matteo seýrek duş gelinýän bu ýagdaýyň janly şaýady. Olar Germaniýada tötänlikden duşuşyp, bu duşuşygyň yzy dostlyga ýazyp, ýakynda hem durmuş toýy bilen jemlendi.
Düýşdäki ýaly bu hekaýat nähili başlandy, nähili dowam etdi we nähili jemlendi? Täze Tolkun bu soraglar bilen gyzyklanyp, Sabina bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Sabina, adamyňyz bilen nirede duşuşdyňyz, onuň asly nireli, bize bu barada gürrüň beräýseňiz?
Sabina:
Biz Germaniýada tanyşdyk, sebäbi men Au-pair programmasyna gatnaşyp, nemes dilini öwrenýärdim. Meniň adamym Matteo hem şol wagt Germaniýada işleýärdi. Şeýdip, tötänden ol ýerdäki parklaryň birinde duşuşdyk. Matteonyň asly italiýaly, ol dürli ýurtlarda işleýär.
Sabina (ortada, ak eşikde) adamsy bilen
Azatlyk Radiosy
: Matteo bilen parkda duşuşdym diýdiňiz, siz daşary ýurtlyny göreniňizde, oňa haýsy dilde ýüzlendiňiz we gürrüňe nämeden başladyňyz?
Sabina:
Biz gepleşige iňlis dilinde başladyk. Men öz uniwersitetimi gözleýärdim, şonuň üçin ondan soradym, bileňokmy diýip. Ol bilýän ekeni, meni uniwersitetime çenli ugradyp, men tä dokumentlerimi tabşyryp bolýançam garaşdy, onsoň bilelikde naharlanmana çagyrdy. Şeýdip, bilelikde ilkinji gezek naharlandyk.
Azatlyk Radiosy
: Sizi özüňiziň Türkmenistandandygyňyzy aýdanyňyzda, Matteonyň muňa reaksiýasy nähili boldy?
Sabina:
Onuň ilkibaşda örän haýran galany ýadyma düşýär. Sebäbi onuň görüp-eşitmedik ýurdundan biri Germaniýada ýaşap ýör. Şonuň üçin ol maňa Türkmenistan barada birgiden sorag berip başlady.
Azatlyk Radiosy
: Sabina, daşary ýurtly birine durmuşa çykaryn diýip pikir edipdiňizmi? Häzirki wagtda nähili duýgulary başdan geçirýärsiňiz?
Sabina (çepde) äri bilen
Sabina:
Ýok, dogrymy aýtsam, hiç haçan pikir etmändim bu barada, okuwymy gutaranymdan soňra Türkmenistana dolanmagy göz öňümde tutýardym. Emma ABŞ-nyň uniwersitetine kabul edildim, soňam Matteo bilen tanyşdym, şeýdip, ähli planlarym üýtgedi.
Men bir tarapdan, begenip, özümi bagtly duýýan bolsam, beýleki tarapdan, gynanýan… Sebäbi türkmenistandaky maşgalamdan örän uzakda ýaşaýan.
Emma gowy zat, meniň maşgalam ýakynda meniň öýüme myhmançylyga geler, soňra biz Matteo bilen Türkmenistana barjak bolýarys. Ol Türkmenistana baryp, meniň maşgalam, garyndaşlarym we dostlarym bilen tanyşmagy örän arzuw edýär.
Azatlyk Radiosy: Sabina, siz birini ýüregiňiz bilen söýýändigiňiz üçin nirede hem bolsa, ýaşamaga taýyn bolupsyňyz, emma siziň maşgalaňyz muňa nähili garaýar?
Sabina:
Meniň pikirmçe, olar başda örän begendiler, emma indi men durmuşa çykanymdan soň, meniň hemişe uzakda boljakdygyma göz ýetirdiler. Ilkibaşda hemmeler gutlady, soňra aladalanyp başladylar.
Emma olar biziň biri-birimizi näderejede söýýändigimizi bilýärler. Şonuň üçin häzir biraz köşeşdiler. Türkmenistanda ýaşan bolsam, belki, bu derejede [kimdir] birine aşyk bolup, bagtly bolmazdym. Maşgalam, belki, meni küýseýändir häzir, wagty bilen öwrenişerler. Ondan başga-da, maşgalam bilen her hepde gürleşýäris. Şonuň üçin bu bir problema hem däl.
Azatlyk Radiosy
: Siziň pikiriňizçe, halkara nikalarynyň gowy taraplary we onuň bilen baglanyşykly kynçylyklar nämede?
Sabina:
Halkara nikasynyň gowy taraplarynyň biri – bu her dürli adamlar bilen duşuşmagym, mysal üçin, men Matteonyň maşgalasy we onuň dostlary bilen tanşanyma örän şat. Emma kynçylyklarda bar.
Bu maşgalaňdan uzakda bolmak. Mende häzir ýewropanyň karty bar, emma men raýatlygy alanymdan soň, Türkmenistana barmagymyz kynlaşar. Eger hiç hili böwetsiz, wiza barada hiç hili alada etmän, baryp-gelip bilsek, gowy bolardy.


text:
Türkmenistanyň kanunçykaryjylary 70 ýaşdan geçenleriň prezidentlik wezipesini ýerine ýetirmegini çäklendirýän kanuna konstitusion üýtgetmeleri girizmegi göz öňünde tutýarlar.
29-njy maýda türkmen metbugatynyň Türkmenistanyň parlamentiniň spikeri, ýagny başlygy Akja Nurberdiýewa salgylanyp beren maglumatynda ýurduň konstitusion toparynyň prezidentlik möhletini bäş ýyldan ýedi ýyla çykarmagy hem göz öňünde tutýandygy bellenildi.
Şuňa meňzeş konstitusion üýtgetmeler 57 ýaşly awtoritar prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ömrüniň soňuna çenli prezident wezipesinde galmagyna mümkinçilik döreder.
Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow aradan çykansoň, 2006-njy ýylda döwlet başyna geçen Berdimuhamedow 2012-nji ýylda gaýtadan prezidentlige saýlanypdy. Halkara gözegçileri tarapyndan erkin hem-de adalatly däl diýlip hasaplanylan bu saýlawlarda prezident Berdimuhamedow sesleriň 97%-ni alypdy.


text:
Birleşen Milletler Guramasynda geçirilen ýygnakda, Orsýet Siriýada onlarça çagany we beýleki raýatlary öldürmekde aýyplandy. Aýyplamalar Moskwanyň BMG-däki ilçisiniň gaharjaň jogaplar bermegine sebäp boldy.
BMG-niň Çagalar Fondunyň, ýagny UNICEF-iň 26-njy oktýabrda beren hasabatynda, orsýetli we siriýaly söweş uçarlarynyň Siriýanyň Idlib welaýatynda amala aşyran howa hüjümlerinde 35 adamyň ölendigi, olardan azyndan ýigrimi iki sanysynyň çagalardygy we altysynyň bolsa mekdep mugallymlarydygy aýdyldy. Idlib welaýaty gozgalaňçy güýçleriň gözegçiliginde saklanýar.
UNICEF-iň direktory Entoni Leýk (Anthony Lake) bolan hadysany şeýle suratlandyrdy: “Bu eden-etdilikli ýagdaý elhenç tragediýadyr. Eger-de bu bilgeşleýin amala aşyrlan bolsa, onda bu uruş jenaýatçylygydyr”.
"Haçan tagalla ediler?"
Şeýle-de, Leýk Haas obasyndaky bir mekdebe yzly-yzyna hüjüm edilendigini, hatda soňky amala aşyrylan hüjümiň Siriýada graždanlyk urşy başlany bäri mekdebe edilen iň ganly hüjüm bolandygyny nygtady.
Sosial mediada bir çagajygyň suraty peýda boldy. Onda çagajygyň eli tirsegine çenli ýanyp sypyrlypdyr, şonda-da ol eljagazy bilen tozana garylan garaja mekdep sumkasynyň ýüpüne ýapyşjak bolar.
Leýk: “Haçan dünýä bu wagşyçylygyň soňlanmagy üçin tagalla eder?” diýdi.
Orsýetiň BMG-daky ilçisi Witaliý Çurkin aýyplamalary aljyraňňy ýagdaýda özüne çekip: “Bu elhençlik. Elhençlik. Aýdylýan wakanyň biziň bilen baglanyşygy ýokdur” diýdi.
Çurkin bolan elhenç hadysa boýunça jogapkärleri anyklamak üçin, Orsýetiň Goranmak ministri bilen habarlaşýandygyny aýtdy.
27-nji oktýabrda Orsýetiň Goranmak ministrligi beýanat ýaýradyp, onda Alepponyň çäginde soňky dokuz günüň içinde ne Orsýetiň, ne-de Siriýanyň howa hüjümlerini amala aşyrandyklary aýdyldy.
Halapdaky “kyýamat”
Soňra Halapdaky (Aleppo) gabaw meseleleri boýunça BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde geçirlen galmagally ýygnakda, BMG-niň gumanitar kömekler boýunça başlygy Stefen O’Braýn Orsýeti we Siriýany açlyk taktikalaryny ulanmakda aýyplady we bu iki ýurduň Aleppony ölüm zonasyna öwürendigini belledi.
O’Braýn şäherdäki ýagdaýy “kyýamat” diýip suratlandyrdy. Ol öz sözünde bir aýdan hem az wagtyň içinde, şäherde 400 adamyň öldürilendigini, şeýle-de Orsýetiň we Siriýanyň şäherde “ýaşaýşy çydamsyz ýagdaýa getirip, ölümlere ýol açýan” ýörite kampaniýalar alyp barýandygyny aýtdy.
O’Braýn gozgalaňçylaryň gözegçiligindäki Aleppo şäherine rus we siriýaly uçarlardan taşlanan bildirişler olaryň asyl niýetiniň nämedigini “aç-açan” görkezýär diýdi.
O’Braýn bildirişleriň mazmuny bilen hem tanyşdyrdy. Olarda şeýle diýilýär:
“Bu siziň üçin soňky umyt. Özüňizi halas ediň! Eger-de bu ýerleri iň gysga wagtyň içinde terk etmeseňiz, ýok edilersiňiz!”.
“Wagyz diňläsimiz gelse, ybadathana giderdik"
Şeýle-de, O’Braýn BMG-niň Howpsuzlyk geňeşini kösençligiň öňüni alyp bilmezlikde aýyplady. Ol mejlisde ýygnanan güýçlere ýüzlenip: “Jogapkärçilik sizde!” diýdi.
O’Braýnyň eden çykyşy Çurkiniň gaharyny getirdi. Ol öz sözünde Orsýetiň geçen hepde gumanitar kömege ýol bermek üçin, özleriniň bir taraply ok atyşygy bes edendigini, ýöne BMG-niň bu barada hiç hili “dil ýarmazlygyndan” närazydygyny aýtdy.
Çurkin özleriniň Halapda (Aleppo) “terrorist” diýip atlandyrýan toparlaryň şähere girmeli ynsanperwerlik kömegine ýol bermändigini aýtdy. Ol şeýle-de, Moskwany günäkärleýän O’Braýny ulumsylykda aýyplady.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşine bu aý başlyklyk edýän Çurkin: “Eger-de biziň wagyz diňläsimiz gelse, ybadathana giderdik. Gaýrat ediň-de, bular ýaly haýbatlaryňyzy kitap ýazsaňyz, şonda agzaýyň!” diýdi.
“Gan gusdurmak”
ABŞ-nyň BMG-daky ilçisi Samanta Pawer soňky hüjümler boýunça Orsýeti aýyplady we Moskwanyň Siriýada ynsanperwerlik kömegi boýunça BMG bilen hyzmatdaşlyk etmeýändigini aýtdy.
Ol öz sözlerinde: “Siz bir gün ýa-da bir hepde jenaýat islemedik diýip, bizden gutlaga garaşmaň” diýdi.
Pawer Orsýetiň we Siriýanyň howa hüjümleriniň asyl maksadynyň adaty raýatlara “gan gusdurmakdygyny” aýtdy. Moskwa oňa-da “terroristlere garşy göreşýäs” diýip jogap berdi.
ABŞ-nyň ilçisi: “Orsýet gündogar Aleppodaky ähli çagalaryň Al-Kaýdanyň agzasydygyna hakykatdanam ynanýarmy?” diýen sorag bilen ýüzlendi.
Ýygnagyň barşynda O’Braýn Çurkine ýüzlenip: “Meniň işim hakykaty aýtmak. Habar getirene azgarylmaň-da, Siriýanyň halkyny alada ediň! Uruşy derhal bes ediň!” diýdi.


text:
Türk resmileriniň berýän maglumatlarynda repressiýalar zerarly müňlerçe bosgunyň Siriýadan Türkiýa gaçyp barýandyklary habar berilýär.
Türkiýäniň ýerli metbugatynda berlen maglumatlarda Siriýadan bosup gelen adamlaryň sanynyň birnäçe müňe ýetenligi aýdylýar.
Türkiýäniň Siriýa bilen serhetdeş Hataý welaýatynda çadyrlar dikilip, bosgunlara ýaşamak üçin şertleriň döredilýändigi habar berilýär.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Ýelena Solnsewa bosgunlaryň suw, azyk, däri-derman bilen üpjün edilýändigini habar berdi.
Türk resmileri Siriýanyň häkimiýetlerini protestleri basyp ýatyrmagy bes edip, daşary ýurt metbugatynyň wekillerine ýurda barmaga rugsat bermeklige çagyrdy.
Geçen hepde türk delegasiýasy syýasy hem ykdysady reformalary geçirmek babatda maslahat bermek üçin Siriýanyň paýtagty Damaska barypdy.


text:
Pakistanyň polisiýasy Mardan şäherinde hökümet edarasynda bomba partlamasy zerarly azyndan 12 adamyň wepat bolandygyny we azyndan 30 adamyň ýaralanandygyny aýtdy.
Polisiýanyň wekili Saeed Han Waziriň 29-njy dekabrda aýtmagyna görä, partlama Milli arhiw we hasaba alyş maglumatlar edarasynyň daşynda bolupdyr.
Partlamyň jogapkärçiligini derhal hiç kim öz üstüne almandy. Emma şuňa meňzeş ozalky partlamalar Pakistanyň “Talyban” guramasy tarapyndan öz üstüne alnypdy.
Mardan şäheri Owganystan bilen serhetdeş Hyber Pahtukhwa welaýatynyň paýtagty Peşawar şäherinden 50 kilometr uzaklykda ýerleşýär.


text:
Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Günbatary Ukrainadaky syýasy krizise gatyşmazlyga çagyryp, ýene bir gezek çykyş etdi.
Anna güni nemes kärdeşi Frank-Walter Ştaýnmaýer bilen geçiren metbugat ýygnagynda Lawrow ukrainlere Ukrainadaky problemany özbaşdak çözmäge mümkinçilik berilmeli diýdi. Bu ugurdan Lawrow Orsýetiň garaýşyny şeýle beýan etdi: “Biziň pozisiýamyz belli. Biz ýurtdaky syýasy krizisiň çözülmegi üçin ukrainleriň özleriniň çykalga tapmalydygyna ynanýarys. Bu ukrain halkynyň bähbidine bolar. Elbetde, biz ukrain kärdeşlerimiz hem şu ugra eýerer diýip umyt edýäris”.
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç geçen ýylyň noýabr aýynda garaşylmadyk ýagdaýda Ýewropa Bileleşigi bilen söwda we syýasy ylalaşyga gol goýmakdan iň soňky pursatda ýüz öwürdi. Ýanukowiçiň bu karara Moskwanyň basyşlary esasynda gelendigi çaklanylýar. Noýabr aýynda bolan şol waka Ukrainada ilatyň Ýewropa ygrarly bölegi tarapyndan güýçli demonstrasiýalaryň geçirilmegine sebäp bolup, ýurtda häzirki wagtda dowam edýän syýasy krizisiň döremegine alyp bardy.
“Täsirini artdyrmak”
Lawrow anna güni eden çykyşynda Ýewropa Bileleşigi Kiýewiň Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmagyny gazanjak bolup basyş etmek bilen bu ýurtda öz “täsirini artdyrmaga” synanyşýar diýdi: “Men [Ukraina] täsir etmek üçin hiç hili ýol bolmaly däldigi barada Frank-Walter bilen doly ylalaşýaryn. Ýöne Ukrainany haýsy-da bolsa bir tarapa çekip, oňa şuny ýa-da beýlekini, ýagny Ýewropa Bileleşigini ýa-da Russiýany saýlamalydygyny aýtmak bilen hakykatda [Ýewropa Bileleşigi] öz täsirini artdyrmaga synanyşýar. Bu göz-görtele äşgär we muny hiç hili owadan gep bilen ýylmap bolmaz”.
Şeýle-de Lawrow Ýanukowiçiň Russiýa tarapyndan goldanýan hökümeti bilen Günbatar tarapyndan goldanýan oppozision liderler Arseniý Ýatsenýuk we Witaliý Kliçkonyň arasyndaky syýasy jedellere araçy bolmak barada Ýewropa Bileleşigi tarapyndan edilýän diplomatik tagallalary hem tankyt etdi.
Lawrow bu ugurdan öz çykyşynda şeýle diýdi: “Saýlamak azatlygy barada gürläp we şol bir wagtyň özünde-de çakylyksyz her gün öz wekiliňi Ukraina ugradyp, Ýewropa Bileleşigi tarapyndan we şeýle-de Birleşen Ştatlary tarapyndan öňe sürlen ugry saýlap almak üçin ukrain liderlerini ynandyrmaga synanyşmaklyk dogry we gelşikli dälmika diýýärin”.
Iki tarapa çagyryş etmek
Ýewropa Bileleşiginiň giňelmek boýunça ýörite komissary Stefan Fule şu hepde gaýtadan ýene-de Kiýewe bardy. Penşenbe güni Fule Ukrainada konstitusion reformanyň geçirilmegine razy bolmaklary üçin iki tarapa hem çagyryş etdi. Gürrüňi edilýän bu reforma ýurtda prezidentiň ygtyýarlyklaryny çäklendirip, parlamentiň hukugyny artdyrýar. Şeýle-de Fule ýurduň resmilerine protestçileri we aktiwistleri gynamazlyga çagyrdy.
Öz gezeginde Ştaýnmaýer hem Ukraina babatda Russiýa bilen Günbataryň arasynda “belli bir derejede bäsdeşligiň” bardygyny tassyklady.
Iki ýurduň daşary işler ministrleriniň arasyndaky gepleşikler Lawrow “Kommersant” gazetinde Ukraina babatda Russiýa bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasyndaky gatnaşyklaryň “hakykat derejesine çykandygyny” ýazanyndan bir gün soň bolup geçdi.
Bu aralykda “Bild” atly nemes gazetiniň habar bermegine görä, Germaniýanyň kansleri Angelo Merkel sişenbe güni Berlinde Kliçko we Ýatsenýuk bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 24-nji noýabrda Ysraýylyň we Palestinanyň liderleri bilen duşuşyp, soňky zorluklary köşeşdirmek meselesini maslahat eder.
19 ysraýylly öldürildi, olaryň köpüsi pyçaklandy. Ysraýyl 89 sany palestinalyny oka tutup öldürdi we olaryň köpüsiniň hüjümçi bolandygyny aýtdy.
Kerri regiona edýän saparynyň gün tertibiniň Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda parahatçylyk ugurndaky gepleşik meselesini öz içine almaýandygyny aýtdy.
Ol muňa derek sentýabr aýynda başlanan zorlugy köşeşdirmäge ýardam bermek meselesine ünsi gönükdirjegini aýtdy.


text:
Gyzlaryň äre gaçmagy ýaly wakalar öňräklerden bärem türkmenleriň arasynda bar. Köplenç ýagdaýda gyzlar halaýan ýigidine berilmedik ýagdaýda gaçýardylar. Ýa-da gurban baýramy döwründe çalt söýgä sataşyp, ony hem ene-atalaryna aýtmaga çekinip, gaçardylar. 2010-njy ýylda welin, gyzlara bir döw-ä çaldy. «Pylanynyň ogly gyz alyp gaçypdyr», «Pylanynyň gyzy gaçyp gidipdir» diýen ýaly habarlar günüň-güni eşidilýär.
Ene-atalar hut ukudan oýanan ýaly äm-säm ýagdaýda galýarlar. Olar ogullarynyň, gyzlarynyň kimdir biri bilen halaşýandygy hakda hiç hili habar bilmändiklerini, wakanyň birden ýüze çykandygyny aýdyp, aglaşýarlar.Sebäp näme?
Oglanlaryň gyz alyp gaçmasy ýoksuzlygyň alamaty. Halkyň hal-ýagdaýynyň çökmegi adamlarda galyň tölemäge ýagdaý goýmady. Türkmenleriň gyza galyň salma keseli olary köp masgaraçylyklaryň üstünden eltýär. Adam ýaly soralyp barlanda hökman dört müň, ýa-da, iň bolman, iki müň amerikan dollaryny, munuň-da daşyndan köp gymmat bahaly mata-marlaklary, gyzyl şaý-sepi galyň hökmünde salýarlar.
Ýaşlaryň toýuny tutmak üçinem azyndan üç-bäş müň amerikan dollary gerek. Ogul öýermek üçin umuman, ýedi-on müň amerikan dollary gerek. Iýmäge çörek, geýmäge eşik tapmasy kyn adamlar beýle ýagdaýda gelin edinmegi başarmaýarlar. Ýöne ýetişip barýan ogullar ene-atanyň haçan-da bolsa, bir wagt pul tapjagyna garaşyp durmaýarlar. (Garyp öýleriň ogul öýermek üçin puly taparyndan tapmazy ýakyn). Şeýle bolansoň, ýigitler gyzy alyp gaçaýýarlar.
Gyzlaryň gaçmagynyň ikinji bir sebäbem, köp gyzlar üçin gudaçylyga barýanam ýok. Sebäbi ilatyň esasy bölegi garyplyga sataşdy. Şonuň üçin Türkmenistanda durmuşa çykyp bilmän oturan gyzlar ýylsaýyn köpelýär. Köp gyzlar bolsa, durmuşa çykman ömürlerini ötürmek islemeýärler we olar gudalaryň gelerine garaşyp oturmaýarlar. Olaryň käsi özlerine lak atan çem gelen oglan bilen hem gaçaýýarlar.Hiç zat gyzyklandyranok
Gyzlary oglanyň ýaşaýyş durmuşy-da gyzyklandyrmaýar, edýän işi-de. Neşe söwdagärine, neşekeşe, türmeden gelene, hiç bir ýerde işlemeýäne gaçyp duranlaram bar.
Äre gaçýanlaryň arasynda mekdebi tamamlamadyklaryň-da barlygy haýran galdyrýar. «Bu gyzlara ne döw çaldyka?!» diýýärler. Gelin bolup, başa kürte atmak höwesi olaryň gözüni gapypdyr. Olaryň soňky ýaşaýşy nähili boljak, ony bilýän ýok.
Häzir-ä gyzlaryň arasynda äre gaçmaklyk köpeldi. Misli, gripp keseliniň ýokuşyşy ýaly, äre gaçma keseli olara ýokuşypmy-nämemi, gyzlar biri-birinden kem galyp barýan ýaly, äre gaçýarlar.
Äre gaçýan gyzlaryň hossarlary säher bilen turup, hossarlaryna «Waý, biziňkem turup gidiberipdir!» diýşip, jaň edýärler. Gyzlaryň şeýle köp äre gaçan wagtynyň hiç bir zamanda bolmandygyny aýdyp, ýaşuly nesil ýakasyny tutýar. Olar ýagdaýy sosial ýetmezçiliklere syrykdyrmany welin bilenoklar.Garýagdy Meläýew Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
25-nji aprelde paýtagt Aşgabatda Türkmenistanyň, Özbegistanyň, Eýranyň, Kataryň we Omanyň daşary işler ministrleri täze halkara transport we tranzit marşrutyny döretmek baradaky ylalaşyga gol çekdiler. Bu marşrut Merkezi Aziýa döwletlerini Pars aýlagy bilen baglanyşdyrjak halkara proýektidir.
Täze transport ýoluny döretmegiň zerurlygy 2010-njy ýylyň noýabr aýynda Tähranda mälim edilipdi. Şonda Türkmenistanyň, Eýranyň, Kataryň, Omanyň we Özbegistanyň daşary işler ministrleri söwda, tranzit we regional hyzmatdaşlyk üçin düzgünleri ýönekeýleşdirmegiň zerurlygyny nygtapdylar.
Türkmenistan Eýran bilen transport aragatnaşygyny ösdürmek boýunça regional derejede hem hyzmatdaşlyk edýär. Ol Eýran we Gazagystan bilen bilelikde döwletara demirýol gurluşygyny hem amala aşyrýar. Bu proýekt Türkmenistany Gazagystanyň üsti bilen Orsýet we Hytaý bilen, Eýranyň üsti bilen bolsa Pars aýlagyndaky ýurtlar bilen baglanyşdyrar. “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly”
Eýranyň metbugatynyň habar bermegine görä, ýurduň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Türkmenistan we Gazagystan bilen bilelikde amala aşyrylýan “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň” gurluşygynyň ýurtlaryň arasyndaky söwda alyş-çalşygyny düýpli ösdürip biljegine ynanýar.
27-nji aprelde Nowruz baýramy mynasybetli Eýrana eden saparynyň dowamynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem döwletara demirýol gurluşygyny türkmen-eýran hyzmatdaşlygynyň iň üstünlikli proýektleriniň biri diýip atlandyrdy we onuň halkara söwda-ykdysady ýollaryny açýanlygyny belledi.
Resmi Aşgabadyň bellemegine görä, “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýoly” Hindi okeany we Pars aýlagy döwletlerini Eýranyň, Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Orsýetiň üsti bilen Demirgazyk we Günorta Ýewropa döwletleri bilen hem birleşdirer. Bu bolsa Sues kanalynyň üsti bilen agzalýan regiona barýan ýoldan üç esse gysga diýlip, habar berilýär.
Bu hazarýaka demirýol liniýasynyň gurluşygy ýurtlaryň 2007-nji ýylyň 16-njy oktýabrynda Tähranda gol çeken üç taraplaýyn ylalaşygyna laýyklykda amala aşyrylýar. Uzynlygy 670 kilometrlik Üzen-Gyzylgaýa-Bereket-Etrek-Gürgen demirýolunyň 470 kilometri Türkmenistanyň üstünden geçýär. “Gyzylgaýa-Bereket-Etrek”
“Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň” Türkmenistanyň territoriýasyndan geçýän “Gyzylgaýa-Bereket-Etrek” böleginiň ugrunda Bereket hem Serhetýaka atly täze demirýol stansiýalarynyň gurlup başlanandygy barada hem habar berilýär.
“Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň” Türkmenistana degişli demir ýol böleginiň gurluşygy Yslam ösüş bankyndan we eýranly “Pars energy” kompaniýasyndan alnan kredit serişdeleri bilen maliýeleşdirilýär.
Şu ýylyň mart aýynda Aziýa ösüş banky hem Türkmenistana 125 million dollarlyk karz pul beripdi
. Bu kredit “Demirgazyk-Günorta transmilli demir ýolunyň” Türkmenistana degişli böleginde elektrik, aragatnaşyk, telekommunikasiýa sistemalarynyň gurluşygyna niýetlenip goýberildi.


text:
Eýran we amerikan diplomatlary Tähran bilen dünýä döwletleriniň arasynda barýan ýadro gepleşikleriniň ilerleýändigini aýdýarlar.
«Biz öňegidişlik etdik we ýene kän progres gazanarys» diýip, Eýranyň daşary işler ministri Muhammad Jawed Zarif 1-nji iýulda Wenada, ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri bilen duşuşandan soň žurnalistlere aýtdy.
«Biz progres gazanmak üçin islendik mümkinçiligi ulanarys» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Kerri biraz soň žurnalistlere «Biziň käbir juda kyn meselelerimiz bar, emma biz progres gazanýandygymyza ynanýarys, şu sebäpden biz bu işi dowam ederis» diýdi.


text:
Nigeriýanyň demirgazygyndaky oglanlar üçin niýetlenen mekdepde bombanyň partladylmagy netijesinde azyndan 47 okuwçy öldi.
Nigeriýanyň Potiskum şäherindäki halas ediş gullugyň işgärleriniň berýän maglumatyna görä, 10-njy noýabrda mekdebiň egin-eşik formasyny geýen janyndan geçen hüjümçi ýüzlerçe okuwçy ir bilen geçirilýän düzgün-nyzama gatnaşmak üçin ýygnan mahaly bombany partladypdyr.
Waka şaýat bolanlar jesetleriň ýatan ýerini “gan howzy” diýip suratlandyryp, hüjümiň bolan ýerinde ençeme jesedi görendiklerini aýdýarlar. Häzirki wagt başga-da onlarça okuwçy saglyk bejergisini alýar.
Bu hüjümi amala aşyrmakda Nigeriýada “Yslam döwletini” döretmek baradaky kampaniýasynyň bir bölegi hökmünde mekdepleri nyşana alýan “Boko Haram” söweşiji topary aýyplanýan ýaly bolup görünýär.


text:
12-nji iýunda irden Floridada, Orlandoda geýleriň mähellei gije klubynda bolan atyşykda azyndan 20 adam ölüp, 42 adam ýaraly boldy.
«Puls» klubynyň içinde howpsuzlyk goragçysy bolup işleýän polisiýa ofiseridaňdan sagat ikide güman edilýän bilen atyşdy.
Orlandonyň polisiýa başlygy John Mina ol ýere, zamun alnanlaryň telefon jaňlaryndan soň, polisiýanyň hüjüm toparyny ibermek kararynyň ir sagat 5-de kabul edilendigini aýtdy.
Ýaragly adam polisiýa tarapyndan öldürildi, emma ABŞ häkimiýetleri tarapyndan terror akty diýlip häsiýetlendirilen hadysanyňiçerki ýa halkara terror aktydygy, atyjynyň «ýeke möjek» bolup-bolmandygy aýdyň bolman galýar.
Şeýle-de, pidalaryň ählisiniň ýaragly adam tarapyndan atylandygy ýa-da polisiýa bilen atyşyk netijesinde wepat bolandygy belli däl.


text:
Portugaliýanyň häkimiýetleri şu gün ýurduň kurort adasy bolan Madeýra adasynda ýüze çykan sil heläkçiliginde azyndan 40 adamyň ölüp, 100-den gowrak adamyň hem dereksiz ýitendigini mälim etdiler.
Güýçli ýagynyň netijesinde dörän silden hem-de toprak süýşgüninden ejir çeken adamlara ýardam bermek we halas ediş işlerini ýola goýmak maksady bilen, Portugaliýanyň häkimiýetleri ýurduň bu adasyna halas ediş toparlaryny we gumanitar ýardamlary ugratdylar.
Atlantika okeanyndaky Madeýra adasy Portugaliýanyň esasy territoriýasyndan 900 kilometr töweregi uzaklykda ýerleşýär.


text:
Düýn Türkmenistanyň resmi habar çeşmeleri Rumyniýadaky bir institutyň Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa «ýylyň şahsyýeti» diýen at bermek barada karar kabul edendigini habar berdiler.
Türkmenistanyň resmi çeşmeleri şeýle kararyň, hususan-da, Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýanyndaky Halkara gatnaşyklar we ykdysady hyzmatdaşlyklar baradaky institutyň Ýerine ýetiriji Komiteti tarapyndan kabul edilendigini habar berýärler we muny türkmen prezidentine berlen halkara laureatlyk ady hökmünde teswirleýärler.
Ýöne Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň Moldowan gullugynyň maglumatyna görä, Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýanyndaky bu institut iki sany milletçilik meýilli syýasatçy tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän we Rumyniýada kän bir tanalmaýan hususy institut bolup durýar.
Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda-da meýletinlik bilen agza bolunýan Akademiýalara onuň agza bolmagy ýaly wakalar hem Nyýazowyň «abraýynyň» halkara derejesinde ykrar edilmesi ýaly görnüşlerde suratlandyrylyp gelnipdi.


text:
“Türkmenistan özüniň Owganystan bilen serhedine jeňçilerden gaçyp gelen etniki owgan türkmenlerine pena bermelimi, öz gapylaryny açmalymy?” diýen sorag Azatlyk Radiosynyň okyjylarynyň arasynda dürli pikirleri, jedelleri döretdi.
Gürrüňi gidýän soraga jogaplar, esasan, “hawa” we “ýok” diýen manydaky iki sany garşylykly topara bölünse-de, okyjylaryň öz pikirlerini tassyklamak üçin getirýän delilleri biri-birinden düýpli tapawutlanýar.
Azatlyk Radiosynyň “Azathabar.com” saýtyna gelen teswirleriň birinde özüni Hekim aga diýip tanadan okyjylarymyzyň biri: “Owgan türkmenleri biziň doganlarymyzdyr, olary gujak açyp garşylamak gerek. Olar bize duşman däldirler” diýse, Feýsbuk sosial ulgamynda Abdul Mannan, Abdulbasit Baýramogly, Merýem Ýyldyz ýaly okyjylarymyz iki ýurduň araçäginde galan marçaklylaryň etniki türmenlerdigini, şol sebäpli Türkmenistanyň olara goldaw bermeldigini nygtaýarlar. Azatlygyň Begenç Bäşimow atly okyjysy hem öz gezeginde söweşijilerden gaçyp Türkmenistanyň serhet ýakasyna gelen owgan türkmenlerini “süýtdeş doganlarym” diýip atlandyryp, Aşgabadyň olary ýurda almalydygyny öňe sürýär.
Agzalýan dizkussiýa boýunça Azatlyk Radiosynyň sosial ulgamlaryna gelen teswirlerde “serhet ýakasyna gelen etniki türkmenleriň Türkmenistana asla salynmaly däldigini” ýaňzydýanlaryň hem köpdügini aýtmaly, şeýle pikirleriň hatda agdyklyk edýändigini görse bolýar.
“Gelmişekler”
Özüniň “politologdygyny” aýdýan Mähri Merw atly okyjymyz, gürrüňi gidýän ýagdaýlaryň gynandyryjydygyny, ýöne olaryň Türkmenistanyň çägine salynmagyna garşydygyny aýdyp, öz pikirini şeýle delillendiripdir: “Olar näçe etnik türkmen bolsalaram, olar bizden biraz üýtgeşik, Owganystanyň medeniýeti bilen ösen adamlar”. Mähri Merw özüniň başga bir teswirinde “Owgan türkmenleri biziň işimizi görer, esasan, din tarapyndan” diýip, öz howatyrlanmalarynyň sebäbini düşündiripdir.
Azatlyk Radiosynyň “Wkontakte” sosial ulgamyndaky forumynda Gurbaniýaz atly okyjy bolsa, olary “gelmişekler” diýip atlandyryp, owganystanly türkmenleriň arasynda “içalylaryň” bolmagynyň mümkinliginden aladalanýar.
Feýsbukda Esmanur Kartaliçe Aýdyn diýen okyjymyz “näçe az adam bolsa, şonça-da dem almak aňsat bolar” diýip, owganly türkmenleriň ýurda eltilmeli däldigini ýazypdyr.
Owgan türkmenleriniň Türkmenistana salynmaly däldigini aýdýanlara garşy çykanlar hem bar. Geldymyrat Habibulaýew “Şolaryň ýagdaýynda özüňizi goýup görseňiz, jogabyň özi gelerdi...” diýip, öz sözüni köpnokat bilen jemläpdir.
"Öwrenmeli"
Okyjylaryň käbirleri Aşgabadyň Türkmenistandan haraý isläp serhet ýakasyna gelen owganystanly türkmenlere pena berere “ýagdaýynyň” ýokdugyny nygtaýarlar.
Nadýa atly okyjy: “Türkmen halky aç, şol sebäpden hem hatda birnäçe ýüz kilometer aralykdaky özi ýaly türkmene hem gapysyny açasy gelmeýär”. Ol sözüni dowam etdirip: “Biziň halkymyz öwrenmeli, öwrenmeli, ilki bilen adam bolmagy öwrenmeli. Beýleki adamyň nämeleri başdan geçirýändigini duýmagy öwrenmeli” diýip, teswirini jemleýär.
Sözümizi jemläp aýtsak, agzalýan bu teswirleriň hiç biri gozgalýan mesele boýunça Azatlyk Radiosynyň öz resmi pozisiýasyny aňlatmaýar.


text:
Gyrgyzystanda şu gün ýurduň günortasyndaky etnigara çaknyşyklarda wepat bolanlar zerarly matam güni yglan edildi.
Ýurduň Saglygy saklaýyş ministrliginiň soňky maglumatyna görä, Oş hem Jelalabad welaýatlarynda gyrgyzlar bilen özbekleriň arasyndaky çaknyşyklarda ölenleriň sany 180 adam töwregi, jebir çekenler 1800 gowrak.
Halkara Gyzyl Haç guramasynyň maglumatyna görä, ölenler birnäçe ýüz adam.
Özbek häkimiýetleri Gyrgyzystandan gaçyp, Özbegistana gelen bosgunlaryň sanynyň 75 müň töweregi adamdygyny düýn mälim etdi.
Ýagdaýyň ýuwaş-ýuwaşdan kadalaşýandygyny, zorluklaryň azalýandygyny gyrgyz häkimiýetleri habar berýär.
Regiona gumanitar kömek gelip başlady. Ýardam edýän ýurtlaryň arasynda Orsýetem bar.
ABŞ-nyň Goranmak ministrligi amerikan harbylarynyň Oş şäheriniň bosgunlary üçin “Manas” awibazasyndan suw, azyk hem ýangyç daşaýandygyny habar berdi.
Düýn ÝHHG Gyrgyzystandaky wakalara uly alada bildirdi we tertip-düzgüni dikeltmek üçin kömek bermäge taýýardygyny aýtdy.
BMG-nyň adam hukuklary boýunça edarasy etnik esasda adam pidalarynyň soňuna nokat goýmak üçin aýgytly çäreler görmäge Bişkegi çagyrdy.


text:
Täjigistanda jemgyýetçilik düzgünler barasyndaky kanuna girizilen üýtgeşiklik gadymdan gelýän jelepçilik käri edýänlere berilýän jezany agyrlaşdyrýar.
Täze girizilen üýtgeşiklige görä, ten söwdasyny edýänlere ummasyz pul jerimesinden başlap 10-15 sutka çenli tussaglyk jezasy berlip bilinýär.
Agyr jezalar, diňe owal şeýle aýyplama bilen saklanyp, pul jerimesini töländen soňam ten södasyna dowam edenlere berilýär.
Jemgyýetçilik düzgünleri baradaky kanuna girizilen üýtgeşikliklerde pul jerimeleriniň mukdary hem galdyrylypdyr. Tenini satýanlar owal jerime höküminde iň az aýlykdan 10 ýa-da 20 esse köp pul töleýän bolsalar, indi bu mukdar 20 ýa-da 40 essä köpeldilipdir. Şonuň ýaly-da olara has berk jerime höküminde 10 günden 15 güne çenli tussaglyk jezasy girilipdir.
Täjigistanyň mejlisiniň agzalaryna görä, owalky çäreler ten söwdasy bilen meşgullanýanlara garşy täsirli göreşde garaşylan netijäni berip bilmändir.
Täjigistanyň kanyny ten söwdasyny jenaýat hasaplamaýar. Şonuň üçinem şeýle aýyplama bilen duruzylan raýatlar polisiýa bölümine eltilýär we ol ýerde düşündiriş ýazdyrylýar. Şonuň ýaly-da mertebäni pesedýän ýagdaýda ginokologiýa hem ýokanç keseller boýunça hekim barlaglaryndan geçirilýär we jerime puluny töläninden soň goýberilýär. Ýöne kanunlar, pul üçin adamlara ten söwasyny etdirýänler, ten söwdasyny gurmaçylylykly ýagdaýda gurnaýanlar we adam söwdasyny edýänler üçin azatlykdan mahrum etmek jezasynyň berilmegini göz öňünde tutýar.
Täjigistanyň hökümetiniň aýtmagyna görä, ten söwdasyny edýän adamlaryň anyk sany barada jikme-jik maglumat ýok. Metbugatda aýan edilýän sanlar bolsa, umuman geçirilýän haýsam bolsa bir polisiýa çäresiniň netijesine görä kesgitlenýär.
2014-nji ýylyň maý aýynda bu ugurda ýurtda iň uly howpsuzlyk çäresi durmuşa geçirilipdir. Şonda Täjigistanyň Içeri işler ministrliginiň aýan eden hasabatyna görä, ten söwasy bilen meşgullanan bäş ýüze golaý zenan bilen az sanly erkek adam saklanypdyr. Howpsuzlyk çäresinde oturylşyk ýerlerinde, gije kluplarynda we şahsy jaýlarda ten satýanlar ele salynypdyr. 2013-nji ýylda tutuş Täjigistan boýunça 1641 sany ten sowdasy wakasyna duş gelinipdir.
Ele salynanlaryň aglaba köpçüligi pulsuzlyk we işsizlik sebäpli şeýle işe baş goşandygyny aýan edipdir. 2015-nji ýylyň maý aýynda SPID-e garşy bütündünýä göreş fondy, Täjigistanda ýokanç keseller boýunça geçirilen derňewiň netijesini aýan edipdir. Guramanyň geçirlen saglygy saklaýyş we demografiýa barlaglaryna salgylanyň aýan eden hasabatyna görä, ýurtda 14 müňe golaý ten söwasy bilen meşgullanýan bar. Täjigistanyň Saglygy saklaýyş ministrligi bolsa soň bu hasabatyň hiç bir esasa daýanmaýandygyny aýdyp çykyş edipdir.
Adam hukuklaryny goraýanlaryň aýtmagyna görä, işsizlik sebäpli güzeran ýagdaýy gaty agyr bolan adamlar ten söwdasy bilen meşgullanmaga mejbur bolýarlar. Olar, ýurtda şol bir wagtyň özünde jemgyýet tarapyndan ýekiriliň, organ işgärleriniň hem dürli gysyşlaryna we äsgermezçiliklerine hem duçar edilýärler. Olaryň hak-hukuklaryny goramak ýa-da olara has töwekkelçilikli çemeleşmek, jemgyýetde "şeýle iş bilen diňe moral taýdan bozuk bolanlar meşgullanýarlar" diýen düşünje höküm sürýändigi üçin her kime başardanok.


text:
Häzir dünýäde 36.9 million çemesi adamda HIV infeksiýasy bar, olardan 2.6 milliony çagalar.
Bu barada BMG-niň Bütindünýä saglyk guramasynyň, UNICEF we UNAIDS guramalarynyň 1-nji dekabrda bellenýän AIDS keseline, ýagny SPID-e garşy halkara gününiň öňýanynda çap eden maglumatlarynda aýdylýar.
UNAIDS guramasynyň hasabatyna görä, 2014-nji ýylda kesel ýene iki million adama ýokuşypdyr.
HIV/AIDS-den jemi 34 million adam ýogalypdyr we diňe 2014-nji ýylda keselden 1.2 million adam ölüpdir.
AIDS-den ölýän ýaşlaryň sany soňky 15 ýylda üç esse artypdyr. AIDS ýaşlaryň ölümine getirýän sebäpleriň arasynda Afrikada birinji ýerde, tutuş dünýäde ikinji ýerde durýar.
Regiondaky ýagdaý
Merkezi Aziýada HIV wirusy ýokaşan adamlaryň sany 2000-nji we 2014-nji ýyllaryň aralygynda 30% artyp, 100 müň adamdan 140 müň adama ýetipdir. HIV/AIDS bilen bagly ölümleriň sany üç esseden köp ýokarlanypdyr.
Bütindünýä saglyk gurmasynyň 26-njy noýabrda çap eden maglumatynda bellenmegine görä, Ýewropada soňky ýylda HIV infeksiýasy ýokaşan adamlaryň sany 1980-nji ýylda HIV/AIDS bilen kesellänler hasaba alnyp başlaly bäri iň iň ýokary derejä ýetipdir. Bu sanyň artmagynyň esasan adaty jynsy gatnaşyklar bilen bagly bolýandygy, emma neşeli sanjymlar arkaly geçmeginiň hem köp bolup galýandygy aýdylýar.
Şeýle-de, bellenişine görä, Ýewropada erkekleriň arasyndaky jynsy gatnaşyklar keselçiligiň ýokaşmagynyň esasy ýollarynyň biri bolup durýar.
Nädip göreşmeli
Halkara guramalary, şol sanda Bütindünýä saglyk guramasy öňüni alyş çäreleriň netijeliligini, keselçiligi anyklamak we bejermek boýunça çäreleri güýçlendirmäge çagyrýarlar.
UNAIDS guramasynyň hasabatynda 2015-nji ýylyň başynda 15 million adamyň retrowirusa garşy bejeriş alandygy, deňeşdirme üçin, 2001-nji ýylda bejeriş alanlaryň sanynyň 1 million adam bolandygy aýdylýar.
HIV infeksiýasyna garşy global derejede berlen jogabyň 2000-nji ýyldan bäri wirusyň 30 million adama ýokuşmagynyň öňüni alandygy we 8 million çemesi adamy ölümden alyp galandygy bellenýär.
Şeýle-de 2030-njy ýyla çenli AIDS epidemiýasynyň öňüni almak üçin 2020-nji ýyla çenli tiz öňegidişlik gazanmagyň zerurdygy aýdylyp, ýurtlaryň keselçiligi ýok etmek tapgyryna ýetmegi üçin esasy öňüni alyş profilaktiki çäreleriň we HIV-e garşy bejeriş usullarynyň has güýçli depginde ulanylmagynyň ähmiýeti bellenýär.
Türkmenistan
Türkmenistan UNAIDS guramasynyň hasabatynda HIV/AIDS bilen bagly ýagdaý barada düýpden maglumat berilmedik az sanly ýurtlaryň biri.
Türkmenistanda HIV/AIDS bilen bagly ýagdaý barada Türkmenistanyň hökümetiniň saglygy saklaýyş boýunça informasion merkeziniň resmi websaýtynda hem hiç hili maglumat berilmändir.


text:
Türkmenistanyň gündogarynda ýerleşýän Lebap welaýatynda Adalat atly bir gelin “Garaşsyzlyk” diýen bir ýerde ýaşaýar.
Eýýämden juda wada beriji äheňde ýaňlansa-da, bu gelniň gussaly hekaýasy barha ýaramazlaşmak bilen.
Garaşsyzlyk diýen ýerdäki bolup geçýänleri beýan edip başlamazdan ozal, Türkmenistan babatynda Adalatyň ykbalyna dahyly bolan bilmeli käbir möhüm zatlar bar.
Abraýly halkara çeşmeleriniň güwä geçmegine görä, Türkmenistanda dünýäniň iň uly dördünji gaz ýataklary ýerleşýär. Türkmenistan häzir ýylda 40 milliard kubometr (mkm) töweregi tebigy gazy eksport edip, bu görkezijini öňümizdäki 10 ýylyň içinde 70 mkm-e çenli artdyrmagy göz öňünde tutýar. Türkmenistan gazyny, adaty dünýä bahasyndan pes nyrhdan, Hytaýa we Eýrana akdyrýar. Bu iki ýurda akdyrylýan ýyllyk 30 mkm türkmen gazy ýurda ýylda azyndan $10 milliard çemesi girdeji getirýär. Eger-de Russiýa goýberilýän (Hytaýa we Eýrana görä has ýokary nyrhdan satylýan) gazy hem hasaba alsak, onda Türkmenistana gazdan her ýyl $15 milliard töweregi pul gelýär.
Türkmenistanyň 5.5 milliona ýakyn ilaty bar. Şunlukda gazdan gelýän girdejiden her adam başyna $3,000 golaý düşmeli. Türkmenistanda ortaça aýlyk derejesi $100-den aşakda.
Indi bolsa habary gaýtadan Garaşsyzlykdan alalyň.
4 aýlyk çaganyň ejesi Adalat Hemdemowa Garaşsyzlyk şäherçesinde ýaşaýar.
Adalat öz çagasy bilen köçede, has dogrusy bir öýüň howlusynda ýatyp-turýar.
Adalat özüniň we ýoldaşynyň işsizdigini aýdýar. Adalatyň Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren wideointerwýusynda onuň äri kameranyň öňünde görünmedi.
Gije-gündizini gök asmanyň aşagynda geçirmezden ozal nirede ýaşandygy baradaky sowala jogap hökmünde Adalat gabat garşysyndaky gapa barmagyny çommaltdy. Ol ozallar bu ýerde, öz gaýynenesi bilen bilelikde ýaşandygyny aýdýar. “Gaýynenem indi bu ýere [meniň öňümde] gulp asdy” diýip, Adalat ýagdaýyny gürrüň berýär.
Bu ýerde bir maşgala dawasynyň bardygy “köre hasa” bolsa-da, Azatlyk Radiosy Adalatyň köçä näme sebäpden düşendigi bilen içgin gyzyklanman, eýse ýerli edaralaryň bu ýagdaýa göz ýummagyna has köp üns berdi.
Wideosöhbetiň bir ýerinde Adalatyň ejesi hem goşulýar. Ol özüniň bir otagly otagda, öz doganynyň ýanynda ýaşaýandygyny, ýeriň gaty azlyk edýändigi sebäpli gyzyny ýanyna alyp bilmeýändigini aýdýar.
Adalat we onuň ejesi hemaýat sorap ýerli häkimlige “azyndan 10-15 gezek” barandyklaryny aýdýarlar. Ýerli resmileriň edarasyna edilýän bu “zyýaratlaryň” birinde Adalatyň ejesi jogapkär resmilere “ýüregini paralap”, agyr ýagdaýlaryny düşündirmäge synanyşandygyny aýdýar.
Adalatyň ejesi şondan soňky bolan wakany şeýle ýatlaýar: “Olar bizi çykaryp, kowup goýberdiler. ‘Bar, nirede ýaşasaň, şol ýerde ýaşa’ diýdiler”.
Wideoda Adalatyň ejesiniň öz gyzyna we agtygyna nähilidir bir hemaýat bermekden ejiz gelýändiginiň ahmyryny çekýändigini görmek bolýar. Ol ozal ýerli jogapkär resmilerden özi üçin hem ýaşara ýer sorandygyny, emma bu haýyşynyň hem ýer kertmändigini sözüniň üstüne goşýar.
Adalatyň bar hekaýasy wideoda görkezilse-de, käbir maglumatlar entek hem dolulygyna aýan däl. Şol sebäpden, maglumat boşlugyny doldurmak üçin, Azatlyk Radiosy resmileriň “ýeňse damaryny gataltjak” soraglar bilen degişli resmilere ýüzlendi.
Ýerli etrap häkimliginde Adalaty tanaýandyklaryny we onuň ýagaýyndan habarlydyklaryny aýtdylar. Emma Azatlyk Radiosynyň söhbet bolan ýerli resmisi wideodaky maglumatlaryň “ýalandygyny” öňe sürdi.
Azatlyk Radiosy has doly düşündiriş üçin ikinji sapar habarlaşanda, bu gezek degişli resmi, jogap bermezden, telefony goýmak bilen çäklendi.
Azatlyk Radiosy Adalatyň meselesini halk köpçüligine çykarandan soň, ýerli wekiller Adalat we Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysy bilen habarlaşyp, Adalata we onuň çagasyna kömegiň ediljekdigini wada berdiler.
Häzirlikçe resmileriň beren sözünde tapylmagy üçin nähilidir bir hereket göze ilmeýär.
Men makalamyň başynda hem nygtadym, Türkmenistan her ýylda diňe gazyň özünden 15 milliard dollar çemesi girdeji alýar. Öňümizdäki ýyllarda eksport edilýän türkmen gazyny has-da artyrmak hem planlaşdyrylýar.
Bu pullaryň juda az böleginiň halkyň hal-ýagdaýyny, durmuş şertlerini gowulandyrmak üçin goýberilýändigi hiç kim üçin syr bolmasa gerek.
Şol bir wagtda-da türkmen hökümetiniň Adalat ýaly bir naçara kömek etmekden ejiz gelýäne ýa-da bu ugurda “barmagyny gymyldatmak” hem islemeýäne çalym edýär.
Men gazdan gelýän pullaryň nirä sowrulýandygy barada sahypalap maglumat berip biljek, emma ýekeje bir mysal hökmünde ýakynda Awazada geçirilen Windsurfing boýunça halkara ýaryşyny ýatlaýalyň. Bu ýerde esasy maksat Türkmenistanda pullaryň nähili we nirä sarp edilýändigini görkezmek.
Adalatyň düşen güni bolsa döwlet gaznasynyň bihasap sowrulmagynyň getirýän ýaramaz netijeleriniň aýdyň mysaly.
***
Şol bir wagtda-da Adalatyň ykbaly Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň we okyjylarynyň duşundan biparh geçmedi.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 16-sy hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Gonkongdan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen uçar kerosinini, owganystanly işewürler bolsa Seýdiniň nebiti gaýtadan işleýän zawodynda öndürilen dizel ýangyjyny, Birleşen Arap Emirlikleriniň işewür toparlarynyň wekilleri tehniki ýody (“Türkmenhimiýa” DK) satyn aldylar. Russiýadan, Beýik Britaniýadan, Türkiýeden, Maltadan, Täjigistandan, Gyrgyzystandan gelen telekeçiler daşary ýurt walýutasyna pagta ýagyny, nah ýüplügi, arassalanan süýümi satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 12 million 294 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Pakistanyň işewür toparlarynyň wekilleri jemi bahasy 2 million 145 müň manatdan gowrak bolan nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin bahasy 189 müň manatlyk polipropileni (TNGIZT) satyn aldylar.


text:
16-17-nji aprelde Belarus Respublikasynyň bilim ministriniň orunbasary Wadim Boguşyň ýolbaşçylygynda Belarusuň ýokary okuw mekdepleriniň wekillerinden ybarat topar türkmen paýtagtynda saparda boldy. Olar Türkmenistanyň Bilim ministrliginde kabul edildiler diýip “Türkmenistan” gazeti habar berýär.
Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutynda iki ýurduň arasyndaky bilim hyzmatdaşlygyny ösdürmäge uly ähmiýet berilýändigine şaýatlyk edýän, Belarusuň ýokary okuw mekdepleriniň işi bilen tanyşdyrýan bilim sergisi guraldy. Oňa 18 sany ýokary okuw mekdebi gatnaşdy.
Sergide okuw mekdepleri bilen tanyşdyrýan dürli gollanmalar, görkezme esbaplary, wideogörnüşler we beýleki maglumat çeşmeleri görkezildi. Serginiň bölümleri ýokary okuw mekdepleriniň nyşanlary, türkmen-belarus bilim gatnaşyklarynyň ösüşini wasp edýän şygarlar bilen bezelipdir. Oňa ýurduň bilim işgärleri, orta mekdepleriň gutardyş synp okuwçylary we beýleki ýaşlar gatnaşdylar. Olar Belarusuň ýokary okuw mekdeplerinde bar bolan fakultetler, hünärler, okuwlaryň guralyşy, bilim ojaklarynyň maddy-enjamlaýyn binýady we beýleki gyzyklandyrýan meseleler boýunça maglumatlar bilen tanyş boldular.
Häzirki wagtda Belarus Respublikasynyň ýokary okuw mekdeplerinde türkmen talyplarynyň müňlerçesi okaýar, olaryň belli bir bölegi hökümetara we pudagara ylalaşyklar boýunça bilim alýar. Sergide belarus bilim işgärleri ýokary okuw mekdeplerinde türkmen talyplarynyň okaýyşlary, olar üçin döredilen şertler hakynda gürrüň berdiler. Bular dogrusyndaky makalalar ýerleşdirilen gazet-žurnallary hem görkezdiler. Olarda türkmen talyplaryndan düzülen sport toparlarynyň ýaryşlarda gazanýan üstünlikleri, türkmen talyplarynyň guramagynda milli baýramçylyklarynyň belarus topragynda bellenilişi ýaly dürli temalardaky makalalar ýerleşdirilipdir. Olaryň awtorlarynyň hem türkmen talyplarydyr.
Wekiliýetiň agzalary saparyň çäginde ýurduň ýokary okuw mekdepleri bilen hem tanyş boldular. Olarda ýörite duşuşyklar, maslahatlar guraldy. Şeýle-de, myhmanlar Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýine baryp gördüler diýlip gazetde bellenilýär.


text:
Halkara kömek guramasy bolan Oxfam 18 aýlyk urşuň ýemeni «heläkçiligiň erňegine alyp gelendigini» duýdurýar.
“Ilatyň ýarysynyň iýmäge ýeterlik azygy ýok” diýip, Britaniýanyň sahawatlylyk guramasy 21-nji sentýabrda çap eden hasabatynda aýdýar.
“Käbir ýerlerde azyk harytlarynyň getirilmegine bilkastdan päsgelçilik döredildi" diýip,hasabatda bellenilýär.
BMG Saud Arabystanynyň 2015-nji ýylyň martynda şaýylardan ybarat huti pitneçilerine we olaryň ýaranlaryna garşy we Ýemeniň halkara ykrar edilen hökümetini dikeltmek üçin başlan kampaniýasyndan bäri 10 müňden gowrak graždan adamyň öldürilendigini aýdýar.
Oxfam öz öýlerinden gaçan bir müňden gowrak adam bilen söhbetdeş bolandygyny aýdýar.
Olaryň üçden biri howa zarbalary sebäpli öýlerini terk etmäge mejbur bolandygyny, bäşden biri öz öýleriniň ýykylandygyny, üçden ikisi bolsa 10 aýdan gowrak bosgunlykda ýaşaýandygyny aýdypdyr.


text:
Türkmenistanyň howaýollary Aşgabat-Tblisi-Aşgabat aralygynda göni uçuşlary amala aşyrmaly reýsi soňa goýdy. Bu barada gürji Agenda.ge neşiri maglumat berýär.
Ýatladyp geçsek, dowamly uçuşlary eýýäm 2-nji noýabrdan ýola goýmak planlaşdyrylýardy. Emma, Gürjüstanyň Raýat awiasiýa gullugynyň wekili türkmen tarapynyň gyşky döwür munuň nä derejede bähbitli boljagyndan şübhelenip, uçuşlary näbelli wagta çenli yza süýşürendigini mälim etdi.
Aşgabat-Tblisi-Aşgabat aralygyndaky uçuşlaryň geljekde açylyp-açylmajakdygy hem näbelli bolmagyna galýar.


text:
Eýranyň daşary işler ministriniň orunbasary Yslam respublikasynyň «Washington Post» gazetiniň tussag edilen žurnalisti Jeýson Rezeýany Birleşen Ştatlarda saklanýan haýsydyr bir eýranly tussag bilen çalyşmak planynyň ýokdugyny aýtdy.
Eýran mediasy Hassan Kaşkawä salgylanyp, onuň 25-nji awgustda «tussag çalyşmak meselesi gün tertibinde ýok» diýendigini ýazýar.
Rezeýan, «Washington Post» gazetiniň Tährandaky býurosynyň başlygy hem Eýranyň, hem Amerikanyň raýaty bolup durýar.
39 ýaşyndaky žurnalist bir ýyldan gowrak wagt bäri tussaglykda saklanylýar. Ol içalyçylykda aýyplanýar.
Aklawçysy, 10-njy awgustda bolan sud diňlenişiginden soň, hökümiň birnäçe hepde içinde çykaryljakdygyny aýtdy.


text:
Günäsi geçilen hukuk aktiwisti prezidentiň geçirimliligini "hile" diýip atlandyrdy.
Sud prosesinde köýnegini çykaryp, ýurduň prezidentine bedenine tatuirlenen "Lukaşenko ýok bol!" diýen ýazgyny görkezen Ýuriý Rubtsow ýaşaýan şäheri Gomelde 23-nji awgustda žurnalistlere "Lukaşenko özüniň ozal zamun alan adamlaryny boşatmak bilen ýene bir hiläni amala aşyrdy" diýdi.
Rubtsow, Lukaşenkonyň "ynsanperwelik prinsipine" salgylanyp, 22-nji awgustdan 23-nji awgusta geçilýän gije boşadylmagy barada perman çykaran alty syýasy tussagynyň biri.
Bu toparyň içinde öňki prezidentlige dalaşgär Mikalaý Statkewiç-de bar.
Tussag edilmeginiň sebäbi
Rubtsou özüniň boşadylmak planyndan habarynyň bolmandygyny aýtdy. Sakçylar ony hiç bir düşündiriş bermezden türmeden çykaryp, gapynyň agzynda geýim-gejimini we beýleki zatlaryny eline berip, prezidentiň günä geçişligi esasynda boşadylandygyny aýdypdyrlar.
Ol Gomelde günä geçişlige garşy çykyp, žurnalistlere özüniň tussag edilmeginiň syýasy sebäplidigini, hiç haçan hem özüni günäli hasaplamanlygy üçin doly aklanmalydygyny aýtdy.
2014-nji ýylda Rubtsowa ýüzi "Lukaşenko ýok bol!" diýen ýazgyly futbolka geýenligi üçin 25 gün türme tussaglygy berildi. Ýöne soňra sud diňlenişiginde sudýa dil ýetirdi diýip, ony mejbury zähmete çekmek barada höküm çykaryldy.
Protest
2014-nji ýylyň maýynda ýurtda aýlyk hakynyň pesliginiň garşysyna protest bildirip, mejbury zähmeti ret edenligi üçin ol iki ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Belarus hökümeti ýurtda ortaça aýlyk haky 600 dollar diýýär. Rubtsowyň aýtmagyna görä, bu bir çişirilip aýdylýan zat.
Lukaşenko özüniň 20 ýyldan gowrak prezidentlik döwründe başgaça pikirlenýänlere we oppozisiýa kän bir çydamlylyk görkezmedi.
Alty syýasy tussagyň boşadylmagy baradaky perman hem 11-nji oktýabra planlaşdyrylan prezidentlik saýlawlaryna taýýarlyk görülýän wagta gabat gelýär.
“Möhüm öňe gidişlik”
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Federika Mogarini bilen Bileleşigiň giňelmegi boýunça komissary Ýohanes Hahn 23-nji awgustda çykarylan beýannamada “tussaglaryň boşadylmagyny Ýewropa Bileleşigi bilen Belarusyň arasyndaky gatnaşygyň gowulanmagyna tarap möhüm öňegidişligiň" alamaty diýip häsiýetlendirdiler.
Amerikanyň döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbi hem tussaglaryň boşadylmagyny "Belarus halky üçin oňyn waka we Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak üçin möhüm ädim" diýip atlandyrdy.
Belarus häkimiýetleri Rubtsow bilen Statkewiçden başga Mikalaý Dedkowy, Ihar Olinewiçi, Ýauhen Waskowiçi we Artýom Prokopenkony hem türmeden boşatdylar.


text:
Andreý Turçenko 1990-njy ýyllarda, Sowet Soýuzy darganydan birki ýyl soň, kakasy Kiýewiň Taras Şewçenko bulwarynda oturdylan Wladimir Lenin heýkeliniň ýanyna getirende, ýedi-sekiz ýaşly oglandy.
Kakasy oňa bolşewikleriň lideriniň yzynda galan mirasy barada düşünje bermekçi bolupdy.
"Ol geçmişi küýseýärdi" diýip, Turçenko ýatlaýar.
Şu hepde Turçenko özüniň bäş ýaşly ogly Oleksandr bilen, täzelenen taryh sapagy üçin, leniniň heýkeliniň uzak wagt duran ýerine geldi. Heýkel, Ukrainanyň 2003-nji ýylda bolan Ýewromaýdan rewolýusiýasynyň protestçileri tarapyndan ýykylyp aýrylypdy. Onuň 67 ýyllap üstünde duran dikeji bolsa boş durdy.
Emma bu ýerde guralan wagtlaýyn sungat sahnasynyň merdiwanlary adamlaryň bu dikejiň üstüne çykmagyna mümkinçilik berýär. Netijede, ukrainalylar Leniniň duran ýerinde durup görmek «bagtyna» eýe bolýarlar.
"Men Saşa Leniniň bu ýerde bolmazlygynyň Ukrainanyň azat bolandygyny aňladýandygynyaýtdym" diýip, Turçenko gürrüň berýär.
Olar bu azatlygy gutlamak üçin özleriniň suratyny aldylar.
Meksikan hudožnigi Sitia Guterresiň «Kölegede ýaşaýanlar» diýlip atlandyrylan sergisi, onuň öz sözleri bilen aýdylanda,«boýna dakylan hatyra, synan sistema, boşluk, kimlik we eýelenen meýdan» barada çekişme gozgamagy niýet edinýär.
Medeni inisiatiwalar üçin Izolýasiýa merkezi, 2014-nji ýylda turan söweşden soň Donetskden Kiýewe geçirilen sungat kollektiw tarapyndan guralan sergi hepdäniň aýagyna çenli dowam eder.
Bu «Sosial şertnama» atly has uly serginiň bir bölegi bolup, jemgyýetçilik simwollary hakynda çekişme döretmegi maksat edinýär. Bu sergi Kiýewdäki Izolýasiýa merkezinde 24-nji awgusta çenli dowam edýär.
Hökümete garşy we Ýewropa tarapdar protestçiler 2013-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Leniniň ýadygärligini ýykyp, ony ýekedaban bilen böleklere böldüler. Bu waka aprelde Orsýet bilen ýaranlykdaky prezidenti iş başyndan gitmäge mejbur eden maýdan protestlerinden soň boldy.
Leniniň ýykylmagy ukrainalylaryň köpüsi üçin Kiýewiň Moskwanyň uzak saklanan täsirini ret etmeginiň, şonuň bilen birlikde ukrian raýatlarynyň öz ykballaryny özleriniň kesgitlemegine hukuk gazanmagynyň bir simwoly boldy.
Bu ýagdaý «Leninopad» diýip at alan hereketiň, ýagny Leniniň heýkelleriniň tutuş ýurt boýunça ýykylyp başlanmagynyň başyny başlady. Şondan bäri, Lenin heýkelleriniň ýykylyşyny hasaplaýan Leninstatues.ru neşiriniň maglumatyna görä, Leniniň Ukrainada azyndan 1,221 heýkeli ýykyldy.
Leniniň heýkelleriniň ýykylyp aýrylmagy Ukrainanyň «kommunistsizlenmek» baradaky gapma-garşylykly syýasatynyň bir bölegi bolup, Maýdan protestlerinden soň ýurdy Sowet geçmişinden azat etmek tagallalaryny öz içine alýar.
Bu tagalla onlarça şäheriň, skwerleriň we köçeleriň atlarynyňtäzelenmegini, binalardan we desgalardan orak we çekiç ýaly kommunist simwollarynyň aýrylmagyny hem öz içine alýar.
Emma bu ýagdaý bilen o diýen ylalaşmaýan adamlar-da az däl. Gündogar Ukrainada köp adam, hususan-da Sowet Soýuzyndan razy bolan pensionerler, taryhy taýdan Orsýete has golaý duransoňlar, öz geçmişleriniň ýok edilmeginden alada bildirdiler.


text:
Moskwada şäher häkimiýetlerine bikanun migrantlary saklamak üçin ýardam beriji meýletinçiler toparlary döredildi. Adam hukuklaryny goraýjylar orsýet häkimiýetleriniň bu hereketine aladalanma bildirýärler.
Moskwanyň häkimiýetleri 12-nji fewralda bikanun migrantlary gozläp tapmakda ýardam beriji meýletinçiler toparlarynyň döredilýändigini yglan etdiler. Adam hukuklaryny goraýjylar bu hereketiň eden-etdiliklere we zorluga ýol açýandygyny aýdýarlar.
Häkimiýetleriň bu karary yglan edilen badyna ondan gowrak meýletinçiler “Immigrasion patruly” ýazgyly ýörite geýim geýnip, koçä çykdylar.
Meýletinçiler we olaryň wezipesi?
Olaryň biri, öňki polisiýa işgäri Aleksandr Kislitskiniň Orsýetiň Birinji telekanalyna aýtmagyna görä, meýletinçiler migrasion hakimiýetlere raýatlaryň dokumentlerini barlamaga we gaçmaga synanyşýanlary saklamaga kömek berýärler.
Meýletinçiler toparlarynyň düzümine girmek üçin eýäm 300 adamyň ýüzlenendigi barada habar berilýär. Moskwanyň häkimiýetleri meýletinçileriň sanyny 600 adama ýetirmek isleýändiklerini aýdýarlar.
Resmiler meýletinçiler toparlarynyň agzalarynyň başda barlanýandygyny we türgenleşdirilýändigini habar berdiler, şeýle toparlara agressiw adamlaryň ýa-da ultra milletçileriň alynmaýandygyny aýtdylar.
Muňa garamazdan, ynsan hukuklaryny goraýjylar bu meselede aladalanma bildirýärler.
Alada döredýär
Orsýetli meşhur aktiwist, migrantlaryň hak-hukuklaryny goraýjy Swetlana Gannuşkina jemgyýetde milletçiligiň güýçlenýändigini belläp, migrantlary saklamak boýunça meýletinçiler toparlarynyň döredilmeginiň milletparazlygy, eden-etdiligi we jemgyýetdäki bölünişigi has-da güýçlendirjekdigini aýdýar.
Osýetde milletparazlyk duýgulary giň ýaýrady. Milletçilikli hüjümlerde etnik azlyklaryň her ýylda onlarça wekili heläk bolýar.
Ynsan hukuklaryny goraýjylar meýletinçiler toparlarynyň döredilmegi bilen entiki dartgynlylygyň has-da tutaşmagyndan howatyrlanýarlar.
Patrullaryň ygtyýarlygy we maksady
Moskwanyň Howpsuzlyk boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Alekseý Maýorowyň sözlerine görä, meýletinçiler toparlary şäheriň dürli raýonlarynda günde gözleg işlerini geçirerler.
Olar bikanun migrantlary bazarlarda, gurluşyk meýdanlarynda, senagat obýektlerinde, demirýol stansiýalarynda, söwda merkezlerinde we hatda hususy jaylarda-da gözlärler.
Meýletinçilere bikanun migrantlary saklamak we olary polisiýanyň eline tabşyrmak hukugynyň berilmegi ynsan hukuklaryny goraýjylary has uly alada goýýar.
Swetlana Gannuşkina adamlary esassyz saklamaga hatda polisiýanyň-da ygtyýarsyzdygyny bellemek bilen, şeyle hukugyň indi tötänden gelen adamlara berilmeginiň aýylganç bir ýagdaýy döredýändigini aýdýar.
Sowet döwrüne mahsus meýletinçileriň patrullary soňky aýlarda Orsýetiň paýtagtynda dikeldilip başlandy.
Ýakynda Moskwada kazaklaryň patrullary ýerli polisiýa bilen işleşip başladylar.
Prawoslaw dinine uýýan aktiwistler-de, Pussy Raýot pank topary Moskwanyň baş ybadathanasynda çykyş edenden soň, ybadathanalary we gonamçylyklary goramak üçin öz toparlaryny döretdiler.


text:
ABŞ-nyň goranmak ministri Robert Geýts duşenbe güni Pekinde Hytaýyň resmi wekilleri bilen gepleşik geçirdi.
Geýts öz saparynyň Hytaýyň ABŞ bilen harby gatnaşyklary dikeltmek isleýändigine subutnama bolup durýandygyny aýtdy.
Iki ýurduň arasyndaky harby gatnaşyklar Taýwana täze amerikan ýaraglarynyň berilmegine Pekiniň garşy çykmagy bilen geçen ýyl kesilipdi.
Waşington öz tarapyndan Hytaýyň harby kuwwatynyň artyşyna alada bildirýär we onuň armiýasyny täzeleýşi hakynda has köp maglumat almak isleýär.
Geljek hepde Hytaýyň prezidenti Hu Szintao ABŞ-a sapar eder.


text:
Türkmenistanyň öňki prezidenti merhum Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultunyň täsiriniň ozalky ýyllarda iň güýçli duýulan ýerleriniň biri orta mekdeplerdi. Türkmen okuwçylary prezidentiň “Ruhnama” eserini hökmany suratda jikme-jik öwrenmäge, synagdan geçmäge mejbur bolupdy, prezidentiň mekdeplerde goýlan býust heýkelleriniň öňünde günde başyny egip, hormat bildirip geçmek ýaly düzgünlere tabyn edilipdi.
Şu günki gün Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagyna 8 ýyl geçensoň, onuň şahsyýet kultundan orta mekdeplerde näme saklanyp galdy?
Bu sowala türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew jogap berýär.


text:
Çabga, tupan, tebigy hassalyklar... Kino sungatynda şu güne çenli biri birinden gyzykly birnäçe tebigy hadysalary esas edip alan filmlere tomaşa etdik. Şolaryň hatarynda size beýan edilýän wakanyň dowamynda dürli-dürli tebigy betbagtçylyklar barada söhbet açýan iň gowy filmleriň ilkinji onlugyny (TOP 10) hödürleýäris.
Tüweleý (Twister)
90-njy ýyllaryň meşhur rejissýory Jan de Bont tarapyndan surata düşürilen “Tüweleý” filmi, tomaşaçyny girdabyna ýuwdup biläýjek tebigy howplar bilen ýüzbe-ýüz edýär. Filmdäki wakalar tebigy hadysalary beýan etmek babatda hödürlenen köp dürli beýleki filmlerden düýpli tapawutlanýar. Ýagny, filmde ýagdaýyň tersine baş gahrymanlar Bill we Jo Hardingiň bu betbagtçylykdan gaçmak üçin hereket etmän, tersine onuň yzyndan kowalamagy “Tüweleý” filminiň tapawutly aýratynlygy hökmünde göze ilýär. Birnäçe wagtyň dowamynda howa maglumatyny çaklaýan tehnologiýany döretmek üçin iň howply tüweleýleriň yzyndan yzarlaýan jübütleriň gyzykly başdan geçirmesi täsirli sahnalaryň üsti bilen beýan edilýär.
Ýokançlyk (Contagion)
Belli rejissýor Stiwen Soderbergiň ajaýyp kadrlary bir ýere jemlemegi başarýan zehinli kino düşürijidigini bilmeýän kino muşdagy ýok bolsa gerek. Bütin dünýäni howpa düşüren bir wakanyň hekaýasyny beýan edýän “Ýokançlyk” filmi hem onuň ajaýyp işlerinden biridir. Rejissýor tarapyndan hödürlenen bu film gyzykly ssenariýasynyň saýasynda hem-de ýeňillik bilen düşünişip biljek derejämizde tebigy hassalyklaryň adamzat durmuşyna edýän negatiw täsirini açyp görkezýär. Biri birinden meşhur aktýordyr aktrisalaryň bilelikde surata düşen ajaýyp kadrlary mawy ekrana tomaşa edýän kino muşdaklaryna täsirini ýetirýär. Tebigy howp hakda söz açýan çeper filmiň dokumental filme meňzeş görnüşli bolanlygy sebäpli, oňa taý tapmak kyndygyny hem aýtmak mümkin.
Çuň täsir (Deep Impact)
1998-nji ýyl kinoteatrlarda misli “meteorit ýagyşynyň” aşagynda ýaşalan ýaly boldy. Şol ýyl teatrlaryň ekranynda “Çuň täsir” we “Armageddon” filmleriniň tomaşaçylara hödürlenmegi, haýsy filmiň has gowy bolandygy babatynda ýiti bäsdeşligiň başlamagyna esas bolupdy. Bu günki gün iki filmiň hem aýratynlyklaryna görä, iň ýokary derejä eýe bolandygyny aýtmak bolar. Ýene-de “Çuň täsir” filminiň “Armageddona” görä, çeper film hökmünde tomaşaça ýetirmekçi bolýan täsirini has gowy ýerine ýetirendigini aýdyp bileris. Ýagny, Älemdäki äpet meteoritiň Ýer şaryna, hakykatdan hem çaknyşmagynyň sahnasyny tomaşaça görkezmek ýaly ajaýyp başarnygy özünde jemleýär. Bilşimiz ýaly, “Armageddon” filminiň bolsa köp wakalary Älem giňişliginde geçýär hem-de soňunda gahryman astronawtlar öz ýerine ýetirmeli wezipelerini üstünlikli tamamlaýarlar.
Dante Ýanardagy (Dante's Peak)
1998-nji ýyl meteoritleriň ýyly hökmünde hakydamyzda galan bolsa, 1997-nji ýyl ýanardaglaryň ýyly bolupdy. Rojer Donaldsonyň rejissýorlygynda we ozalky Bond Pierce Brosnan baş rolda bolan “Dante Ýanardagy” filmi, tebigy gözellikleri bilen beýlekilerden düýpli saýlanýan bir obanyň eteginde ýerleşen wulkanyň birnäçe ýyllardan soňra işjeňleşmegi we munuň bilen birlikde getiren betbagtçylyklaryny tomaşaçylaryň öňünde açyp görkezýär. Şol ýylda ekrana çykan “Wulkan” filmi bilen deňeşdirilen film, adamlaryň betbagtçylyga garşy ugurtapyjylygy we daş-töweregiň birek-birege ýardamy bilen ünsi çekýär.
Armageddon (Armageddon)
1998-nji ýylyň başga bir meteoritler hakdaky filmi bolan “Armageddon” hakda söz açsak filmiň baş rejissýory bolan Mişel Baý barada hem aýtman geçip bilmeris. Birnäçe meşhur filmleriň surata düşürilişine ýolbaşçylyk eden bu adamyň çykaran tebigy betbagtçylyk filminiň köp tomaşaçylaryň söýgüsini gazanmagy, onuň irginsiz zähmetiniň netijesidir. Şol bir wagtda, “Armageddon” filminiň içindäki käbir sahnalar hem-de Ben Afflekiň otrisatel rolda oýnamagy köpçüligiň ýiti tankydyna hem sezewar bolupdy. Bulara garamazdan, rejissýoryň täze filminiň örän täsirli bolandygyny hem-de onuň tebigy hadysalar ugrunda ajaýyp “harydyny” tomaşaçylara sowgat edendigini inkär edip bilmeris...
Soňky tupan (The Perfect Storm)
“Soňky tupan” filmi sanawdaky tebigy hadysalary beýan edýän filmler bilen deňeşdirilende bütin dünýäni ýa-da uly bir bölegini howpa salan bir betbagtçylyk wakasyny aňlatmaýar. Munuň tersine, mümkin boldugyça az sanly adamy öz içine alýan “kiçijik hekaýany” aňladýar. Filmde beýan edilýän wakalar balykçylaryň başdan geçirmesi bilen garşymyza çykýar. Ýagny, filmde “Andre Gail” atly bir gäminiň we ýolagçylarynyň ummanyň ortasynda galmagynyň we ýolagçylaryň diri galmak üçin edýän hereketleri dürli sahnalaryň üsti bilen beýan edilýär. “Gaýyk” (Das Boot) atly filmi bilen meşhurlyk gazanan Wolfgang Peterseniň surata düşüren bu filmi, güýçli tupan netijesinde döreýän äpet tolkuna garşy ýüzen gäminiň ýolagçylarynyň, ýagny balykçylaryň başdan geçirmesi bilen ýatdan çykmajak filmleriň hataryna girmegi başardy.
Wulkan (Volcano)
“Dante ýanardagy” filmi bilen ýanardag howpy tarapyndan ýakynlygy bolan “Wulkan” filmi, bu wakany has-da ulaldýar. Ýagny, tebigy howpy şäheriň merkezine geçirmegi, eýýäm wakalaryň gerimini giňeldýär. Baş gahrymanyň rolunda Tommy Lee Jonesiň hereket eden bu filmi, Los Anjeles şäheriniň aşagynda gaýnap duran bir wulkanyň hekaýasyny ajaýyp sahnalaryň üsti bilen aňladýar. Şäher içindäki käbir jemgyýetçilik ýerleriniň ýeriň düýbünden çogup çykýan lawalar bilen ýapylmagy filmiň täsirliligini has hem ýokarlandyrýar. Bu film, howpuň uzakda däl-de, hemişe gapymyzyň öňünde bolup biljekdigini tomaşaça ýatladýar...
Uçgun (Outbreak)
Edil “Ýokançlyk” filmindäki ýaly bir tebigy hassalygy aňladýan filmi bolan “Uçgun” hem ýeňil düşündirişi hem-de meşhur aktýor kadrlary bilen ünsi özüne çeken film hökmünde bellidir. Wakalaryň gidişinde dörän ýokanç wirusyň ylmy esasdaky düşündirişler arkaly hakykatdan hem howpludygyny tomaşaça has gowy şekilde düşündirmegi başaran örän az sanly filmlerden biri hökmünde hem mälimdir. “Uçgun” sanawdaky beýleki tebigy hadysa filmlerine seredende fiziki taýdan has hereketli we tomaşaçyny döreden sahnalary bilen täsirlendirip biljek wakalary bilen hem meşhurdyr.
Ertirden soňky gün (The Day After Tomorrow)
Ählumumy gyzgynlyk we howa ýagdaýynyň üýtgemegi ýaly möhüm meseleleri orta çykarmagyň zerurlygy bilen ünsi çeken bir film hem “Ertirden soňky gün” filmidir. Uly býujete eýe bolan filmleriň ýolbaşçysy Roland Emmeriçiň ady bilen baglanyşykly bu filmde birnäçe howa wakasynyň hem-de bu ugurda döreýän tebigy howpy bir wakanyň üsti bilen tomaşaça hödürlemegi başarmagy filmiň esasy üstünligi bolup durýar. Häzirkizaman dünýäsini buz eýýamyna tarap yza aýlan täsirli soňlanmasy bilen has-da täsirli bolan bu filmiň tomaşa etmek lezzetiniň hem beýlekilerden has ýokarydygyny aýtman geçmek bolmaz.
Ynsan çagalary (Children of Men)
P.D. Jamesiň adybir romany esasynda surata düşürilen bu filmiň häzirkizaman kino äleminde birnäçe ugurda döwrebap nusga hökmünde bilinmegi ýöne ýerden däl bolsa gerek. Adamzadyň indi ýaşap bilmejek bir dünýäsinde, misli bir hassalygyň hekaýasy ýaly başlaýan filmiň, anarhiýa, bidüzgünçiliklere we bular bilen bilelikde emele gelen distopik düzgüne degip geçmegi has-da täsirlendirýär. Hatda, belki şu güne çenli hiç bir filmde garşymyza çykmadyk bir dünýäni gurmagy bu filmiň hiç haçan unudylmajak bir aýratynlygy hökmünde ýüze çykýar. Bizi howplaryň iň ulusy bilen, ynsanlygyň hem bir gün ýaşaýşynyň soňlanjakdygy baradaky hekaýa bilen başa-baş goýýan bu film, hakykatdan hem ajaýyp wakalary bilen ýatdan çykmajak sungat eseri bolmagy başardy.


text:
Britaniýanyň Goranmak ministrliginiň berýän maglumatyna görä, britan harby uçarlary Kaddafiniň dogduk şäheri Sirtede howa hüjümlerini amala aşyrypdyr.
Sişenbe güni gozgalaňçylar paýtagt Tripoliniň aglabasyny ele salandan soň, Liwiýanyň ozalky lideri Kaddafi gözden ýitirim bolupdy. Onuň häzir nirededigi näbelli.
Bu aralykda, Liwiýanyň gozgalaňçylary özleriniň syýasy merkezini Bengaziden ýurduň paýtagty Tripolä geçirdiler. Günbatar metbugatynyň habar bermegine görä, Milli geçiş geňeşiniň dolandyryjy wekilleriniň ýarsyndan gowragy Tripolä gelipdir.
Şol bir wagtda, şäheriň käbir böleklerinde çaknyşyklar hem ýüze çykýar.
Misuratadan Tripolä gelen gozgalaňçylaryň biri şeýle diýdi: “Onda hiç zat ýok. Kaddafide zat galmady. Tamam. Kaddafiniň oýny gutardy”.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Syýasy işler boýunça kömekçisi William Burnsyň aýtmagyna görä, Amerika bilen Orsýet tarapyndan täze START şertnamasyna gol çekilmegi iki ýurduň arasyndaky “has bişişen gatnaşygyň” önümi.
Amerikanyň Moskwadaky öňki ilçisi muny düýn Waşingtonda Amerikan Öňegidişligi merkezinde beren beýanatynda aýtdy. Burns prezident Barak Obamanyň Orsýet baradaky strategiýasyny “her bir meselä özbaşdak çemeleşiş” diýip atlandyrdy.
“Biz öňümizdäki meseleleriň her birini öz ýatym ugruna görä çözmek mümkin we asla bu örän zerur hem wajyp diýen pikirden ugur aldyk. Işiň ylalaşykly we umumy bähbide laýyk taraplaryna beýleki taraplardan bütinleý aýry garap bolar diýen ýöntem pikire eýeremzok. Biziň gol ýapan zadymyz – gatnaşyklarymyzyň bir bölegindäki oňuşmazlyk beýleki ugurdaky öňegidişligi bökdemeli däl diýen düşünje boldy” diýip, Burns aýtdy.
Onuň pikiriçe, 8-nji aprelde täze START şertnamasyna gol goýulmagy – bu çemeleşişiň şowuna düşenliginiň aýdyň mysaly. Ençeme aýa çeken gepleşiklerden soň gelnen bu ylalaşyk boýunça iki ýurduň strategik ýadro ýaraglary ep-esli azaldylar.
“Öten ýylyň dowamynda prezident Obama bilen prezident Medwedew umyt beriji işleriň başyny başlap, köne öýke-kinäni arka atmak bilen, mese-mälim netijeler gazandylar. 7 gün mundan ozal Pragada gol çekilen täze START şertnamasy munuň ady manysyna ýaraşyp duran täsirli mysaly” diýip, Burns nygtady.
Burns Obamanyň administrasiýasynyň hyzmatadaşlygyň gerimini mundan beýläk-de giňeltmekde START gepleşiklerinde gazanylan üstünlige daýanmakçydygyny belledi.
“Ahlak tutumy gowşamady”
Ýöne Burnsyň aýtmagyna görä, Waşington bilen Moskwanyň arasynda gowulanan gatnaşyga Birleşen Ştatlar öz ahlak tutumyny gowşatdy diýip düşünmeli däl.
Käbir tankytçylar Ak Tamy beýleki ugurlardaky hyzmatdaşlyk üçin Orsýetde adam hukuklarynyň bozulmagyna we territorial agressiýa ýeterlik ähmiýet bermeýänlikde aýyplaýarlar.
Burns: “Birleşen Ştatlar bir ugurda öňegidişlik gazanjak bolup, beýleki ugurlar boýunça ylalaşmazlykdan gaçanok” diýdi.
Burns: “Birleşen Ştatlar ählumumy adam hukuklaryny goramagyň, şeýle hem Orsýetde, Amerikada we beýleki ýurtlarda çäksiz adam potensialyny herekete getirmegiň esasy ýolunyň demokratik döwlet institutlaryny we kanunyň häkimligini berkitmekden ybarat. Biz bu baradaky ynanjymyzdan tutanýerli ýapyşmagy dowam etdireris” diýdi.
Amerikan diplomaty Gürjüstandan aýrylmaga synanyşýan regionlar Abhazystan bilen Günorta Osetiýanyň statusy meselesinde Birleşen Ştatlaryň Orsýet bilen düýpgöter ylalaşmaýandygyny hem belledi.


text:
Dünýäniň himiki ýaraglaryna gözegçilik edýän synçylar döwletleriň hiç biri Siriýanyň zäherli gazynyň we nerw ysmazy edýän maddalarynyň zapasyny ýok etmäge gatnaşmasa, onda bu proses deňizde amala aşyrlyp biliner diýdi.
Himiki ýaraglary gadagan edýän gurama 2014-nji ýylyň ortalaryna çenli Siriýanyň himiki ýaraglarynyň 1300 tonnasyny ýok etmäge borçly edildi. Ýöne Albaniýa, Belgiýa, Norwegiýa we Daniýa bu prosesiň öz ýurtlarynda amala aşyrylmagyna rugsat bermejekdiklerini mälim etdiler.
Daniýanyň resmileri Siriýanyň himiki maddalarynyň zapasyny ýok edilmeli ýerine çenli alyp gitmäge kömek etmegi teklip etdi.
Gürrüňi edilýän guramanyň metbugat wekili Kristian Şartýeriň sözlerine görä, himiki ýaraglar gämide ýa-da ýüzýän buraw desgasynda ýok edilip bilner.
Himiki ýaraglaryň nirede ýok ediljekdigi barada soňky netije 17-nji dekabrda mälim ediler.


text:
Şu gün Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenkonyň aklawçysy Sergeý Wlasenko we gyzy Ýewgeniýa onuň ýanyna, Harkow şäherindäki koloniýa barar.
“Batkiwşina” partiýasynyň metbugat gullugynyň habaryna görä, şu gün koloniýanyň ýanynda metbugat brifingi hem geçiriler.
Ýuliýa Timoşenko geçen ýylyň oktýabrynda 7 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol 2009-njy ýylda Orsýet bilen gaz ylalaşyklaryna gol goýanda wezipesinden galp peýdalananlykda aýyplandy.
Timoşenko geçen ýylyň 30-njy dekabrynda Harkow şäherindäki koloniýa geçirildi.


text:
Gyrgyzystanyň üç şäherinde ýüzlerçe protestçi ýygnanyp, parlamentiň oppozision agzalarynyň derrew azat edilmegini talap etdi.
Sişenbe güni Gyrgyzystanyň günortasyndaky Oş şäherinde iň uly protest gurnaldy. Şeýle ýygnanyşyk günorta şäher Jalalabatda hem boldy.
Bu ýerde şäher merkezine ýygnanan ýüzlerçe adam üç oppozisiýa lideri boşadylýança dargamajagyny aýtdy.
Ýurduň demirgazygyndaky Karakol şäherinde oppozisiýadaky “Ata jurt” partiýasynyň 400 çemesi tarapdary toplandy.
“Ata jurtyň” liderleri we parlament agzalary Kamçibek Taşiýew, Sadyr Japarow we Talant Mamytow dagy geçen ýyl jemgyýetçilik bidüzgünçiligine sebäp bolmakda günälenipdi.
Häkimiýetler olaryň 2012-nji ýylyň oktýabrynda Bişkekde müň çemesi adamyň gatnaşan zorlukly demonstrasiýasyndaky rollaryna salgylanýar.


text:
Çarşenbe güni Gyrgyzystanyň prezidenti Roza Otunbaýewanyň parlamentdäki ýörite wekili Azymbek Beknazarow öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Ol munuň sebäbini Gyrgyzystanyň wagtlaýyn hökümetindäki öz missiýasyny doly ýerine ýetirendigi we bu missiýanyň möhletiniň tamamlanandygy bilen düşündirdi.
Azymbek Beknazarow mundan ozal ýurduň premýer-ministriniň orunbasary bolup işleýärkä, ol Oş şäheriniň meri Melis Myrzakmatowy goldaýjy çykyşlary üçin köp syýasatçylar tarapyndan tankyt edilipdi.
Geçen aý ol Gyrgyzystanyň günortasynda 2010-njy ýylyň tomsunda bolan etniki çaknyşyklaryň öňüni alyp bilmändigi üçin parlamentiň öňünde ötünç sorap çykyş edipdi.


text:
Neptun
Gün ulgamynyň Günden uzaklygy boýunça sekizinji uly we iň daş planetasy. Ol 1846-njy ýylda açylýar. Günden ortaça uzaklygy (orbitasynyň uly ýarym oky) 30,06m astronomik birligi ýa-da 4500 mln km. Orbitasynyň ekssentrisiteti 0,0086, Ekliptikanyň tekizligine ýapgytlygy 1o46,4′. Neptun orbita boýunça 5,4 km/sek ortaça tizlik bilen Günüň töwereginde 164,79 ýylda bir gezek aýlanýar. Neptun ýönekeý göze görünmeýär. Ol has ulaldylyp seredilende, ýaşylymtyl disk görnüşinde bolýar. Onuň diametri Ýeriň ekwatorial diametrinden 3,88 esse uly bolup, 49500km-e deňdir. Onuň göwrümi Ýeriň göwrüminden 57 esse uly. Massasy Ýeriň 17,28 massasyna deň bolup, ortaça dykyzlygy 1,84 g/sm3-dyr.
Neptun Gün ulgamynyň Günden uzaklygy boýunça sekizinji uly we iň daş planetasydyr. Ol 1846-njy ýylda açylýar. Günden ortaça uzaklygy (orbitasynyň uly ýarym oky) 30,06 astronomik birligi ýa-da 4500 mln km. Orbitasynyň ekssentrisiteti 0,0086, ekliptikanyň tekizligine ýapgytlygy 1o46,4′.
Neptun orbita boýunça 5,4 km/sek ortaça tizlik bilen Gunüň töwereginde 164,79 ýylda bir gezek aýlanýar. Neptun ýönekeý göze görünmeýär. Ol has ulaldylyp seredilende, ýaşylymtyl disk görnüşinde bolýar. Onuň diametri Ýeriň ekwatorial diametrinden 3,88 esse uly bolup, 49500 km-e deňdir.
Onuň göwrümi Ýeriň göwrüminden 57 esse uly. Massasy Ýeriň 17,28 massasyna deň bolup, ortaça dykyzlygy 1,84 g/sm3-dyr.


text:
“Talyban” bilen gepleşik geçirmek baradaky tagallalar täze tapgyra girdi, bu tapgyryň Türkiýede amala aşyrylmagy ahmal. Soňky birnäçe hepdäniň dowamynda Owganystanyň we Türkiýäniň wekilleri talybanlaryň Türkiýede öz edarasyny açmak baradaky pikirini goldaýan äheňde çykyş etdiler.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň howpsuzlyk boýunça maslahatçysy Dr. Rangin Daftar Spanta ýakynda Azatlyk Radiosy bilen geçiren gürrüňdeşliginde bu barada şeýle diýdi: “Haçanda sen haýsydyr bir harby ýa syýasy topar bilen gepleşikler geçirmek isleseň, olar bilen gatnaşyk gurmak üçin olaryň adresiniň bolmagy zerur. Talybanlaryň ofis açmak meselesi mundan ozal Ykdysady hyzmatdaşlyk guramasynyň Stambulda geçirilen ýygnagynda-da maslahatlaşyldy. Bu meselede Türkiýe nähili kömek edip bilse, biz ony gowy garşylarys. Sebäbi Türkiýe Owganystanyň hökümeti we ilaty tarapyndan iň ynanylýan ýurtlardan biri”.
Dr. Spanta ýakynda Türkiýäniň, Owganystanyň we Pakistanyň ýolbaşçylarynyň geçiren özara ýygnagy barada gürrüň etdi. Şol sammitden soň Owganystanda prahatçylygy ornaşdyrmak boýunça tagallalary olaryň goldaýandyklary barada beýanat ýayradyldy.
Eger talybanlaryň Türkiýede ofis açmak baradaky tagallasy başa barsa, bu Owganystanyň hökümeti we Waşington üçin talybanlar bilen gatnaşyk gurnamaga ýol açar. Şeýle ýagdaý emele gelse, bu talybanlaryň hem syýasy abraýynyň artmagyna sebäp bolar.
“Talyban” yslamçy topary 1996-2001-nji ýyllaryň aralygynda Owganystanyň uly bölegini dolandyrdy. Emma 11-nji sentýabrda Birleşen Ştatlarda bolan hüjümlerden soňra, NATO Owganystana çozup girdi we talybanlaryň häkimiýeti agdaryldy.Bolup biljek zatmy?
Türkiýäniň paýtagty Ankarada ýerleşýän Gazi Uniwersitetiniň professory Dr. Mehmet Seýfettin Erolyň aýtmagyna görä, Türkiýäniň talybanlar ýaly toparlar bilen gepleşikler geçirmegi täzelik däl. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Uzak wagtdan bäri, esasanam 2000-nji ýyllaryň başyndan bäri, Türkiýe diňe bir regionyň hökümetleri bilen däl, eýse käbir toparlar bilen hem gepleşikler geçirip, öz syýasatyny şonuň netijesine görä alyp barýar. Munuň mysallary bar, meselem “Hamas” bilen şeýle-de Liwanda ýerleşýän “Hizbullah” toparynyň ýolbaşçylary bilen gepleşikler geçirilipdi. “Hamas” topary bilen aktiw hyzmatdaşlyk edilýär. Zerur bolan halatynda Türkiýe Yrakdaky toparlar, şol sanda Muktada Al-Sadir bilen hem gepleşikler geçirýär. Bu gepleşikleriň maksady regionyň durnuklulygyna we parahatçylygyna goşant goşmakdan ybarat”.
Talybanlaryň Türkiýede öz ofisini açmak mümkinçiligi barada berlen soraga Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň wekili Azatlyk Radiosyna bu soragy Türkiýäniň hökümetine bermegi maslahat berdi.
Emma “Talyban” bilen geçiriljek gepleşikleriň şowly bolmagy üçin käbir böwetleriň hem açylmagy zerur. Olardan biri hem talybanlaryň janyndan geçen bombaçylar we beýleki usullar arkaly terrorçylykly hereketlerini dowam etdirmegi baradaky meseledir.
Ikinji mesele, şol güýçleriň bir topardan ybarat bolmazlygydyr. Olaryň arasyndaky bölünişikler, haýsy topar bilen gepleşikler geçirilmeli diýlen meselede owgan hökümetiniň we gepleşikleri geçirmek boýunça iş alyp barýan beýleki edaralaryň işini kynlaşdyrýar.
“Talyban” bilen gepleşik geçirmek boýunça mundan ozalky edilen bir synanyşykda talybanlara wekilçilik edýändigini aýdyp, ýygnaga gatnaşan bir adamyň, agzalýan topar tarapyndan ykrar edilmeýänligi aýdylansoň, şol synanyşyk şowsuzlyga uçrady. Ankaranyň islegi...
Ankarada ýerleşýän Halkara strategiki barlaglar merkeziniň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça synçysy Dr. Mustafa Turgut Demirtepe, talybanlara ofis açmaga rugsat edilen ýa gepleşikler geçirmäge Türkiýä çagyrylan halatynda, Ankara edil şol wakanyň gaýtalanmagyny islemeýär diýdi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýyp Erdogan (çepde) Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý bilen duşuşýar, Stambul, 24-nji ýanwar 2010-njy ýyl.
“Türkiýäniň esasy şertlerinden biri – talybanlaryň arasynda agzybirligiň bolmagydyr. Olaryň hemmesiniň bir hörpden gopmaklygy zerur. Sebäbi seniň olardan haýsydyr biri bilen duşuşmagyň mümkin, emma ol adam tutuş topara wekilçilik etmeýän bolsa, ol gepleşigiň peýdasy bolmaz” diýip, Demirtepe aýdýar.
Talybanlaryň käbir wekilleriniň Türkiýede ofis açmak meselesine oňyn garaýanlygy barada habarlar ýüze çykýarka, “Talyban” baradaky bu tagallanyň nähili amala aşyrylmalydygy boýunça meseläniň jikme-jigi hakda türk tarapy takyk maglumat bermekden saklanýar.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Seljuk Ünal Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde bu mesele hakda Türkiýäniň oýnaýan roly barada takyk maglumat bermän, Ankaranyň Owganystanyň parahatçylygy üçin elinden gelenini aýamajagyny belledi. “Talyban” bilen gepleşikler geçirilýärmi diýlen soraga-da, ol bu ugurda bize haýsydyr bir talap gowuşmady diýip, maglumat berdi.
Emma, muňa garamazdan, Türkiýäniň Gazi Uniwersitetiniň professory Dr. Seýfettin Erol bolsa, Türkiýäniň talybanlar barada syýasatynyň ugruny üýtgedenligini belledi: “Häzirki döwürde talybanlar bilen gepleşikler geçirmek baradaky habarlar diňe metbugat arkaly halk köpçüligine ýaýradylýar. Emma men bu meseläniň ýakyn wagtlarda gün tertibine girjekdigini çak edýärin”.


text:
Häzirki wagtda pagta hasylyny doly ýygnamak işleri Türkmenistan üçin iň möhüm mesele bolup durýar. Bu barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 14-nji noýabrda geçiren iş maslahatynda aýtdy.
Türkmen prezidenti meýdanlarda galan “ak altynyň” ýygnalmak işine iňňän jogapkärçilikli çemeleşmegi talap etdi.
Soňky übtügine çenli çöplemek
Welaýatlaryň we Aşgabat şäheriniň häkimleriniň gatnaşmagynda geçirilen wideo şekilli iş maslahatynda, häzirki wagtda ekin meýdanlarynda galan pagta hasylyny iň gysga möhletinde soňky übtügine çenli çöplemek üçin, zerur çäreleriň amala aşyrylýandygy mälim edildi.
Şol bir wagtda-da, türkmen ýolbaşçylarynyň pagta ýygymyň tamamlanandygyny we planyň doly berjaý edilendigini resmi derejede yglan etmegine bir aýa golaý wagt boldy. 21-nji oktýabrda prezident Berdimuhamedow ýurtda pagta planynyň dolandygyny we daýhanlaryň döwlet harmanyna 1 million 50 müň tonna pagta hasylyny tabşyrandygyny yglan edipdi.
Haýal-ýagallyk we tankyt
Türkmen hökümeti ýurtda pagta önümçiliginde, hasylyň ýygnalmagynda ýüze çykýan problemalary adatça açyk boýun almaýar. Her ýyl öňünden kesgitlenen planyň doly berjaý edilendigi resmi taýdan yglan edilýär we oba hojalyk pudagynyň üstünlikleri wasp edilýär.
Emma şu ýyl pagta planynyň dolmagynyň yglan edilmeginden soňky bir aýa golaý wagtyň dowamynda, pagta ýygymy birnäçe gezek tankyt edildi.
Türkmenistanyň prezidenti 31-nji oktýabrda hökümet maslahatynda eden çykyşynda ýurduň käbir welaýatlarynda pagta meýdanlarynda galan hasyly iň soňky hanasyna çenli ýygnap almak meselesinde haýal-ýagallyga ýol berilýändigini aýtdy. Tankyt edilen regionlaryň arasynda Ahal welaýatynyň Kaka, Akbugdaý, Daşoguz welaýatynyň Gurbansoltan eje adyndaky, Boldumsaz we başga-da käbir etraplary; Lebap welaýatynyň Hojambaz, Köýtendag, Atamyrat, Döwletli, Beýik Türkmenbaşy, Birata; Mary welaýatynyň Murgap, Mary, Wekilbazar, Tagtabazar we beýleki käbir etraplary agzalypdy.
Pagta ýygylýar
Şu günler Daşoguzdan gowuşýan maglumatlara görä, bu welaýatyň pagta meýdanlarynda-da ýygylman galan hasyl bar.
“Ýene 15-20 günläp ýygmaga ýeterlik pagta bar ýaly. Ikinji ýygyma düşüp ýörenler hem bar, entek agaryp duran ýerler, gijiräk ekilen ýerler-de bar” diýip, Daşoguz welaýatynyň adynyň agzalmagyny islemedik ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Şu günler pagta hasyly Türkmenistanyň Lebap we Mary welaýatlarynda hem ýygnalýar. Bu regionlardan gowuşýan maglumatlara görä, bu ýerde döwlet işgärleri, ilkinji nobatda-da bilim we saglygy saklaýyş edaralarynyň işgärleri pagta ýygyma köpçülikleýin çekilýärler.
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçylary pagta ýygym kampaniýasyna ilkinji bolup başlan bu regionlarda hasyly ýygmak işiniň dekabra çenli dowam etdiriljeginiň işgärlere duýdurylandygyny aýdýarlar.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl Türkmenistanda pagta hasyly 545 müň gektar ýere ekildi. Pagtanyň orta we inçe süýümli görnüşleri ýetişdirildi.
Türkmenistan öz dokma senagatynyň esasy çig maly bolan pagtasyny, şeýle-de, Orsýete, Hytaýa, Günorta Koreýa, Türkiýä, Beýik Britaniýa we ýene birnäçe ýurda eksport edýär.


text:
Günbatar bilen has gowy gatnaşyklary goldaýan orsýetlileriň sany 2015-nji ýylyň ortalary bilen deňeşdirilende ep-esli artdy.
29-njy noýabrda “Lewada merkezi” atly garaşsyz gullugyň ýaýradan pikir soralyşyk netijelerine görä, orsýetlileriň 71 prosenti Günbatar ýurtlary bilen has giň we ýakyn ykdysady, syýasy we medeni gatnaşyklaryň bolmagyny isleýär. Bu görkeziji 2015-nji ýylyň iýul aýy bilen deňeşdirilende 50 prosent ýokarlandy.
Şol bir wagtda, pikir soralyşyga gatnaşanlaryň diňe 17 prosenti Günbatar bilen gatnaşyklary çäklendirmegi goldady. Bu görkeziji geçen ýylyň iýul aýynda 37 prosente deň bolupdy.


text:
S. Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda Türkmenistanda döredijilik erkinliginiň doly diýen ýaly ýok edilendigi, «Ruhnama» zorlugynyň çeper döredijilige agyr zarba urandygy aýdylýar.
Biziň gürrüňdeş bolan türkmen intellektuallarymyzyň köpüsi bu ýagdaýyň türkmenistanlylaryň ruhy höregini gaty çäklendirendigini, iň ýamany bolsa, dar çygyrly propagandanyň halky edebiýatdan, sungatdan, metbugatdan daşlaşdyrandygyny, okamak medeniýetini pese gaçyrandygyny aýdýarlar.
S. Nyýazow ýogalandan soň häkimiýet başyna gelen Gurbanguly Berdimuhammedow bu ýagdaýy duýup, höwes bilen okalýan eserleriň bolmagy, ilhalar teatr, kino eserleriniň döredilmegi, metbugatyň hiliniň ýokarlanmagy barada gürrüň edip başlady.
Bu ýerde ýene bir bellemeli zat, fewral aýynyň aýagynda döredijilik intelligensiýasy bilen dolan duşuşykda, prezident Berdimuhamedow hatda sagdyn edebi tankydyň hem zerurlygyna ünsi çekdi.
Ozal şeýle duşuşuklarda Nyýazowa edebi tankydy ýatyranlygy üçin sag bol aýdýan ýazyjylar hem bolupdy.
Şu täzelik bilen bagly «Tegelek stol» söhbetdeşligine Türkmenistandan ýazyjy-şahyrlar we žurnalistler Aşyrguly Baýryýew, Amanmyrat Bugaýew, Döwletmyrat Ýazgulyew gatnaşýar.
Söhbetdeşligi Pragadaky studiýadan Ýowşan Annagurban alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Şwesiýada janyna kast etmek synanyşygy amala aşyrylan özbegistanly musulman ruhanysynyň ogly penşenbe güni öz kakasynyň saglyk ýagdaýynyň örän agyr bolmagynda galýandygyny aýtdy.
Şu ýylyň 22-nji fewralynda Şwesiýanyň Stromsund şäherinde bir näbelli adam tarapyndan atylan 50 ýaşly ruhany Obidhon Kori Nazarowyň ogly Dowut Nazarow şol hüjümden bäri kakasynyň yzygiderli medisina bejergisini alýandygyna garamazdan, onuň halynyň henizem örän agyrdygyny mälim etdi.
Ýöne ol kakasynyň häzirki wagt anyk nirede ýerleşýändigini aýtmakdan saklandy. Özbegistanda müňlerçe tarapdary bolan musulman ruhanysy Obidhon Kori Nazarow häkimiýetleriň yzarlamalary sebäpli 2006-njy ýylda Şwesiýadan gaçybatalga alypdy.