text:
Ýaş gelinlere 10 maslahat
Gelin bolup düşen ýeriňde oňşup mähir bilen maşgala ojagyna garylyp-gatylyp gitmek üçin ýaş gelinlere berilýän 10 maslahat
1. Gözel gelin, sen adamyňa şeýle hyzmat et, ol göwre, sen gol bol, sen oňa ýer bol, ol saňa asman bolsun, sen oňa öý bol, ol saňa direg bolsun.
2. Kanagatly bol, sabyrly bol, öz halyňa şükür et, adamyňyň tapan malyny,gazanjyny, hoş köňüllik bilen kabul et, olary aýa.
3. Adamyňa açyk ýüz, hoş köňül bergin. Oňa rehmet bildir. Öz päline, nebsine buýrup bilmeýän, gününe şükür etmeýän kişide rahatlyk bolmaz.
4. Adamyňyň işlerine kömekçi bol, öýde buýran işlerini yhlas bilen bitir.
5. Adamyň üns berýän zatlaryna ygtybar et, öýüň içini daşyny her wagt arassa tut.
6. Üsti-başyny, egin-eşigini arassa tut. Adamyň senden hemişe päkizeligiň üçin razylykda bolsun.
7. Nahary, biş-düşiň wagty gelende häzirle, nahary gijikdirme. Adamyň we gaýynlaň näme iýesi gelýän bolsa, şol nahary bişir. Her häçan köňle barýan ýoluň süýji tagamlardygyny unutma.
8. Adamyň mal dünýäsine ygtybarly gara, olary gadyrlap sakla, başarsaň köpeltmäge çalyş.
9. Adamyň ata-enesine, dogan garyndaşlaryna, ýakynlaryna hormat görkez, olary öz ene- ataň ýaly mähriban gör.Her wagt açyk köňülli bol, şeýtseň adamyň köňlüne barýan ýol taparsyň.
10. Adamyň syryny yada maşgalaň syryny ondan daşary çykarma, ony başgalara aýtma, şeýle etmeseň ynamdan gaçarsyň, maşgala ahlagy bozular. Adamyň şatlygyny,gynanjyny deň kabul et. Sen adamyňa näderejede söýgi, ynam bildirseň ol hem saňa şol derejede söýgi we hormat bildirer.
27 марта 2013
Toý bolsunSag bol, häzir birine görkezjek
27 марта 2013
Käbir zenanlara aýtmak gerekdäl, ýöne käbir zenanlaryň içinde bilmeýänlerem köpiräp...
27 марта 2013
käbiri dagy zenan dälde ÝYLAN bolýar
27 марта 2013
Biziňkiler biläýse aýdyp diýip goýmaz hemmesi bolmasada azyragy edilýär emma bu zatlary öwreden bolmady, indi bularyň hemmesini etjek bolup synanşaryn, kynyrak düşäýmese.
27 марта 2013
Oýdäkilere görkezip içimi sowadaýyn. sag bol maslahatlaryňyza. Meret dost ýylanam käbir zenany görende gaçýar maňa-da bir zatlar diýäýmesin diýip....
27 марта 2013
Zenan maşgalany ýylana deňäp durmak erkek kişi tarapdan peslikmikä diýýan.Ýöne ähli işine jür zenan maşgalalarymyza dil ýetirmek bolmaz. Erkekleriň köpüsi aýallarynyň gazanjyna göz dikip öýde telewizor görüp ýatyrlar olar gazanç etmegiň pikirini etmeýän binamys erkekler, aýal görgüli bolsa işinede ýetişýär, çagasynada, bazarada, nahar biş-düşede umuman öýüň ähli keşgini çekýan mert erkek men diýýänlerden zor aýallarymyz bar.Ýöne şeýle aýallara bu zamanda tanyşlary erkek diýýärler, indi özüňiz netje çykaryň kim ÝYLAN?
27 марта 2013
siz aýdýanlaryňyz dogry bolsa hakyky erkegem sizçe ýok bolsa gerek, goldaňan Maýiçka, sagbol gowy jogpladyňyz, bolmasa gyz saýlamak kyn düşerdi,emma şular ýaly erkegem men erkek diýip hakyt öýünde haçan aýalym aýlyk getirerkü diýip ýatmagama erkeklik düldir.


c: text/html

text:
Şu gün Gyrgyzystanyň goranmak ministri Abibulla Kudaýberdiýew bu ýurduň territoriýasynda Orsýet özüniň harby bazasyny ulanmak möhletini uzaltmakçy bolsa, ozalky kärende töleginiň has ýokarlandyryljakdygyny aýtdy.
Häzirki wagt Orsýet Gyrgyzystanyň territoriýasynda jemi dört sany harby bazany kärendesine ulanýar. Olaryň hatarynda Kollektiwleýin Howpsuzlyk Şertnamasy Guramasynyň missiýasy esasynda onuň ulanýan harby bazasy-da bar.
Gyrgyzystanyň goranmak ministri Abibulla Kudaýberdiýew şu gün Bişkekde geçirilen metbugat konferensiýada bu barada eden çykyşynda Orsýetiň goşunlarynyň ulanýan harby bazalary üçin kärende tölegleriniň 2-3 esse ýokarlandyryljakdygyny mälim etdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yragyň paýtagty Bagdatda aýry-aýrylykda bolan iki bomba partlamasynda azyndan 23 adam öldi.
Polisiýa we saglyk resmileri partlamanyň netijesinde azyndan 46 adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Bagdadyň demirgazygynda ýerleşýän Al-Şaab etrabyndaky bazara edilen hüjümde on ýedi adam öldi we başga-da azyndan 21 sanysy ýaralandy. Bu etrabyň ilatynyň aglabasy şaýy musulmanlaryndan ybaratdyr.
Bu aralykda, Bagdadyň günortasyndaky Al-Raşid etrapçasyna edilen ulagly bomba hüjüminde alty adam öldi we başga-da 21 sanysy ýaralandy.
Bu hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady. Emma mundan ozal, “Yslam döwleti” atly topar Bagdatda we onuň golaýynda amala aşyrylan bombaly hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
G15 ýa-da ösýän ýurtlaryň 15-isinden ybarat topar şu gün Eýranyň paýtagty Tähranda sammitini açýar.
Bu sammite Aziýanyň, Afrikanyň we Latyn Amerikasynyň ösýän ýurtlarynyň liderleri bilen bile Türkiýäniň premýer ministiri Rejep Taýyp Erdogan we Bariziliýanyň prezidenti Luiz Inasio Lula da Silwa hem gatnaşýar.
Tährandaky sammit Birleşen Ştatlaryň we onuň ýaranlarynyň Eýrana garşy täze sanksiýalar girizmek barada basyş edýän wagtyna gabat geldi.
Olar Eýran ýadro ýaragany edinjek bolýandyr öýdýärler.


text:
Soňky döwürde S. Nyýazow tarapyndan gadagan edilen medeniýetiň hem sungartyň möhüm ugurlary täzeden dikeldilýär. Muňa aýdyň mysal opera sungaty bolup biler.
Geçen ýyl Turkmen opera sungatynyň taji saýylýan “Şasenem we Garyp” operasy sahna çykarylypdy. Bu ýyl bolsa kompozitorlar Ýuliý Meýtus bilen Daňatar Öwezow tarapyndan döredilen “Leýli-Mejnun” operasy gaýtadan sahnada janlandy. Bu galkynyş eýýamynda sungatyň dikeldilmegi ugrunda edilen iň möhüm ädimdir – diýip, diňleýjimiz Gowşut Öwezli hatyna başlaýar.
Şu ýylyň 24-nji iýunynda bu ajaýyp sahna eseriniň ilkinji görkezilişi boldy. Oňa tomaşa etmäge ýurduň prezidenti hem beýleki resmiler bardylar diýip, habar beriş serişdeleri maglumat ýaýratdylar. Şol maglumatda aýdylyşyna görä, “Leýli-Mejnunyň” ilkinji görkezilişi örän şowly geçipdir.
Bu eser 1944-nji ýylda döredilip, 46-njy ýylda hem ilkinji gezek sahna çykarylypdy. Ol wagtlar teatryň baş rezissýory Alty Garlyýewdi. Tetatryň baş dirižýory bolsa Daňatar Öwezowdy. Şondan soňra tä Nyýazowyň gadagançylygyna çenli ol eser sahnadan düşmän geldi.
Ine, indi sekiz ýyldan soň ýene sahnada janlandy. Bu ýerde biziň milli saz sungatymyzyň iň ajaýyp nusgalary bar. Beýle eseriň sahna gaýdyp gelmeginde, Döwlet simfoniki orkestriniň baş dirižýory Orazgeldi Berdiýewiň hyzmaty örän uly diýip, bilermenler aýdýarlar. Şeýle hem oýny goýan režissýor Aýnazar Batyrowyň hem baletmeýster Ahmet Pürsiýanowyň bitiren işlerini aýratyn belleýärler. Belli opera aýdymçylary Annagurban Annarejebow, Gözel Öwezowa, Gülnar Nuryýewa, Myratgeldi Baýramgeldiýew ýaly zehinli artistler bolmasa, beýle uly işe amal etmegiň mümkin däldigini hem aýdýarlar.
“Leýli-Mejnunyň” sahna çykmagyna Türkmen milli konserwatoriýasynyň hem-de Daňatar Öwezow adyndaky sazçylyk mekdebiniň ýaş aýdymçylary bilen hor toparlary gatnaşypdyr. Öňki belli opera aýdymçylary Maýa Kulyýewa, Goçmyrat Halmyradow gymmatly maslahatlary bilen bu topary ýakyndan goldapdyr.
Umuman aýdylanda, “Leýli-Mejnunyň” sahna çykmagynda öz zehinini hem wagtyny sarp eden adamyň gaty köp bolandygyny aýtmak gerek – diýip, diňleýjimiz Gowşut Öwezli hatyny dowam etdirýär. – Şeýle özara hyzmatdaşlyk, birek-biregi goldamak öň “Şasenem we Garyp” sahna çykanda-da bolupdy. “Şasenem we Garybyň” gaýtadan sahna çykmagy üçin, iş ýüzünde paýtagtyň ähli teatrlary, bar döredijilik toparlary kömek etdiler” diýip, şol döwürde metbugat ýazypdy.
Resmi habarlardan mälim bolşuna görä, bu teatr häzir “Zöhre-Tahyr” operasynyň üstünde işleýär. Ol operanyň hem ýakyn wagtda, belki-de, beýik türkmen klassygy Mollanepesiň doglan gününiň 200 ýyllygyna gabatlanyp sahna çykarylmagy mümkin. Şeýlelikde, bu teatr, iň esasy-da Türkmenistanyň sungat işgärleri sahna sungatynyň iň çylşyrymly hem agyr ugurlarynyň biri bolan Opera sungatyny döredip biljekdigini subut etdiler. Bu iki opera eseriniň sahnada goýulmagy hem onuň tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylanmagy olaryň hyzmatynyň ýerine düşendigini subut edýär.
Ýöne bizi başga bir zat gynandyrýar. Şeýle ajaýyp sahna eserini näme üçin Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatry goýýar? Ony öňküler ýaly Opera we Balet teatry goýsa bolmaýarmy? Eger şol beýik sungaty sahnada gaýtadan janlandyryp bolýan bolsa, ol tetaryň özüni näme üçin ýaňadan açmaly däl?
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň hem ýurduň hökümetiniň şu meselä üns bermegine wagt ýetdi. Başgalaryň kömegi örän gowy, ýöne bu teatryň şeýle uly eserleri sahna çykarmaga öz serişdesi hem ýeterlik güýji bolmaly. Eger hökümet Magtymguly adyndaky milli sazly-drama teatrynyň resmi durumyny üýtgedip, ony professional opera we balet teatryna öwürse, bu teatr üçin ýöripe maliýe serişdeleri bölünip berilse, maksada laýyk bolardy. Şonda olar başgalara garaşsyz öz işlerini özbaşdak ýola goýup bilerdiler.
Gowşut Öwezli Azatlyk Radiosynyň diňleýjisi. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KONSTITUSIÝASY
(rejelenen görnüşi)
Biz, Türkmenistanyň halky,
öz ykbalymyzy kesgitlemäge bolan mizemez hukugymyza esaslanyp,
Watanymyzyň häzirki we geljekki ykbaly üçin jogapkärligimizden ugur alyp,
ata-babalarymyzyň agzybir, parahat we oňşukly ýaşamagy ündän wesýetlerine
wepalylygymyzy we umumadamzat gymmatlyklaryna ygrarlylygymyzy beýan edip,
milli gymmatlyklarymyzy we bähbitlerimizi gorap saklamagy, Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyny pugtalandyrmagy maksat edinip,
adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny kepillendirip,
jemgyýetde asudalygy we agzybirligi üpjün etmäge, halk häkimiýetiniň hem-de demokratik, hukuk, dünýewi döwletiň esaslaryny berkarar etmäge çalşyp,
Türkmenistanyň Esasy Kanunyny — şu Konstitusiýany kabul edýäris.
I BÖLÜM. TÜRKMENISTANYŇ KONSTITUSION GURLUŞYNYŇ ESASLARY
1-nji madda. Türkmenistan demokratik, hukuk we dünýewi döwlet bolup, onda döwlet dolandyryşy prezident respublikasy görnüşinde amala aşyrylýar.
Türkmenistan öz çäginde häkimiýetiň hökmürowanlygyna we dolulygyna eýedir, ol içeri we daşary syýasaty özbaşdak amala aşyrýar. Türkmenistanyň döwlet özygtyýarlylygy we çägi bitewüdir hem bölünmezdir.
Döwlet Türkmenistanyň garaşsyzlygyny, özygtyýarlylygyny, çäk bitewüligini, konstitusion gurluşyny goraýar, kanunylygy we hukuk tertibini üpjün edýär.
2-nji madda. Türkmenistan dünýä bileleşigi tarapyndan ykrar edilen we kanun esasynda berkidilen hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyna eýedir. Birleşen Milletler Guramasy özüniň Baş Assambleýasynyň 1995-nji ýylyň 12-nji dekabryndaky hem-de 2015-nji ýylyň 3-nji iýunyndaky «Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy» Rezolýusiýalarynda Türkmenistanyň yglan eden hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýyny ykrar edýär we goldaýar; Türkmenistanyň bu hukuk ýagdaýyna hormat goýmaga we ony goldamaga, şeýle hem onuň garaşsyzlygyna, özygtyýarlylygyna we çäk bitewüligine hormat goýmaga Birleşen Milletler Guramasynyň agzalary bolan döwletleri çagyrýar.
Türkmenistanyň hemişelik bitaraplygy onuň içeri we daşary syýasatynyň esasy bolup durýar.
3-nji madda. Türkmenistanyň özygtyýarlylygy halk tarapyndan amala aşyrylýar, halk döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk gözbaşydyr. Türkmenistanyň halky öz häkimiýetini gös-göni ýa-da wekilçilikli edaralaryň üsti bilen amala aşyrýar.
Halkyň hiç bir böleginiň, hiç bir guramanyň ýa-da aýry-aýry adamlaryň döwletde häkimiýeti eýelemäge haky ýokdur.
4-nji madda. Türkmenistanda jemgyýetiň we döwletiň iň ýokary gymmatlygy adamdyr. Adamy goramak, goldamak we oňa hyzmat etmek döwlet häkimiýet edaralarynyň baş wezipeleridir.
Döwlet her bir raýatynyň öňünde jogapkärdir we şahsyýetiň erkin ösmegi üçin şertleriň döredilmegini üpjün edýär, raýatyň janyny, at-abraýyny, mertebesini, azatlygyny, şahsy eldegrilmesizligini, tebigy we aýrybaşgalanmaz hukuklaryny goraýar.
Her bir raýat Konstitusiýa we kanunlar bilen öz üstüne ýüklenilen borçlaryň ýerine ýetirilmegi üçin döwletiň öňünde jogapkärdir.
5-nji madda. Türkmenistan her bir adamyň durmuş taýdan goraglylygyny kepillendirýän döwletdir.
6-njy madda. Türkmenistanda döwlet häkimiýeti kanun çykaryjy, ýerine ýetiriji we kazyýet häkimiýetlerine bölünýär, olar biri-birini deňagramlaşdyryp, özbaşdak hereket edýärler.
7-nji madda. Türkmenistanda ýerli öz-özüňi dolandyryş ykrar edilýär we kepillendirilýär. Ýerli öz-özüňi dolandyryş öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde özbaşdakdyr. Ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary döwlet häkimiýet edaralarynyň ulgamyna girmeýärler.
8-nji madda. Türkmenistanda kanunyň hökmürowanlygy bellenendir.
Döwlet, onuň ähli edaralary we wezipeli adamlary hukuk hem konstitusion gurluş bilen baglydyr.
Türkmenistanyň Konstitusiýasy döwletiň Esasy Kanunydyr. Onda berkidilen kadalaryň we düzgünleriň göni hereketi bardyr. Konstitusiýa garşy gelýän kanunlaryň we gaýry hukuk namalarynyň ýuridik güýji ýokdur.
Kadalaşdyryjy hukuk namalary kanunda göz öňünde tutulan tertipde döwlet köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde çap edilýär ýa-da gaýry usul bilen hemmeleriň dykgatyna ýetirilýär.
Adamyň we raýatyň hukuklaryna we azatlyklaryna täsir edýän kadalaşdyryjy hukuk namalary hemmeleriň dykgatyna ýetirilmese, olar kabul edilen pursadyndan hereket etmeýärler.
9-njy madda. Türkmenistan dünýä bileleşiginiň doly hukukly subýekti bolup, daşary syýasatda hemişelik bitaraplyk, beýleki ýurtlaryň içerki işlerine gatyşmazlyk, güýç ulanmakdan we harby bileleşiklere hem birleşmelere gatnaşmakdan ýüz döndermek, sebitiň ýurtlary we dünýäniň ähli döwletleri bilen parahatçylykly, dostlukly we özara bähbitli gatnaşyklaryň ösmegine ýardam etmek ýörelgelerine eýerýär.
Türkmenistan halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalarynyň ileri tutulmagyny ykrar edýär.
10-njy madda. Türkmenistanyň öz raýatlygy bar. Raýatlyk kanuna laýyklykda edinilýär, saklanylýar we bes edilýär.
Türkmenistanyň raýatyna başga döwletiň raýatlygy ykrar edilmeýär.
Hiç kim raýatlygyndan ýa-da raýatlygyny üýtgetmek hukugyndan mahrum edilip bilinmez. Türkmenistanyň raýaty başga döwlete berlip, Türkmenistanyň çäginden kowlup çykarylyp ýa-da onuň Watanyna gaýdyp gelmek hukugy çäklendirilip bilinmez.
Türkmenistanyň raýatlaryna Türkmenistanyň çäginde-de, onuň çäginden daşarda-da döwletiň goragy we penakärligi kepillendirilýär.
11-nji madda. Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar Türkmenistanyň kanunlaryna we halkara şertnamalaryna laýyklykda Türkmenistanyň raýatlarynyňky ýaly hukuklardan we azatlyklardan peýdalanýarlar hem-de borçlary ýerine ýetirýärler.
Türkmenistan halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda daşary ýurt raýatlaryna we raýatlygy bolmadyk adamlara kanunda bellenilen tertipde gaçybatalga berýär.
12-nji madda. Eýeçilik eldegrilmesizdir. Türkmenistan ýere, önümçilik serişdelerine, gaýry maddy we intellektual gymmatlyklara hususy eýeçilik hukugyny ykrar edýär. Şeýle hem olar raýatlaryň birleşiklerine we döwlete degişli bolup biler. Döwletiň aýratyn eýeçiligi bolup durýan obýektler kanun bilen bellenýär.
Döwlet eýeçiligiň ähli görnüşleriniň deň goragyny kepillendirýär we olaryň ösmegi üçin deň şertleri döredýär.
Kanunda gadagan edilen usul bilen edinilen eýeçilikden başga eýeçiligiň muzdsuz alynmagyna ýol berilmeýär.
Diňe kanunda göz öňünde tutulan halatlarda eýeçiligiň muzduny töläp, mejbury alynmagyna ýol berilýär.
13-nji madda. Döwlet adamyň we jemgyýetiň bähbitlerine ykdysady işi düzgünleşdirmegi amala aşyrýar, ähli halkyň abadanlygyna durnukly ösüşi üpjün edýär.
14-nji madda. Ýer we ýerasty baýlyklar, suwlar, ösümlik we haýwanat dünýäsi, şeýle hem beýleki tebigy baýlyklar Türkmenistanyň umumymilli baýlygy bolup durýar, döwlet tarapyndan goralýar we rejeli peýdalanylmaga degişlidir.
15-nji madda. Döwlet milli taryhy, medeni we tebigy mirasyň, daşky gurşawyň abat saklanmagy, sosial we milli umumylyklaryň arasyndaky deňligiň üpjün edilmegi üçin jogapkärdir.
Döwlet ylmy, tehniki we çeper döredijiligi, onuň oňyn netijeleriniň ýaýradylmagyny höweslendirýär.
Döwlet medeniýet, bilim, sport we syýahatçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygynyň ösmegine ýardam edýär.
16-njy madda. Döwlet ylmyň, tehnikanyň we tehnologiýalaryň ösüşine ýardam edýär, şeýle hem bu ugurlarda halkara hyzmatdaşlygyny goldaýar.
Döwletiň ylmy-tehniki syýasaty jemgyýetiň we her bir adamyň bähbitlerine ýöredilýär.
Döwlet ylmyň we tehnikanyň gazananlarynyň önümçilige ornaşdyrylmagyna ýardam edýär.
17-nji madda. Türkmenistanda syýasy köpdürlülik we köp partiýalylyk ykrar edilýär.
Döwlet raýat jemgyýetiniň ösmegi üçin zerur şertleri üpjün edýär. Jemgyýetçilik birleşikleri kanunyň öňünde deňdirler.
18-nji madda. Döwlet dinleriň we dine uýmagyň erkinligini, olaryň kanunyň öňünde deňligini kepillendirýär. Dini guramalar döwletden aýrydyr, olaryň döwletiň işine gatyşmagyna we döwletiň wezipelerini ýerine ýetirmegine ýol berilmeýär.
Döwletiň bilim ulgamy dini guramalardan aýrydyr we ol dünýewi häsiýete eýedir.
19-njy madda. Syýasy partiýalaryň, dini guramalaryň, jemgyýetçilik birleşikleriniň we gaýry gurluşlaryň taglym ulgamy raýatlar üçin hökmany häsiýete eýe bolup bilmez.
20-nji madda. Döwletiň özygtyýarlylygyny we howpsuzlygyny gorap saklamak üçin Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleri bardyr.
21-nji madda. Türkmenistanyň döwlet dili türkmen dilidir. Türkmenistanyň ähli raýatlaryna öz ene dilini peýdalanmak hukugy kepillendirilýär.
22-nji madda. Türkmenistanyň özygtyýarly döwlet hökmündäki nyşanlary — Döwlet baýdagy, Döwlet tugrasy, Döwlet senasy bardyr. Döwlet nyşanlarynyň ýazgysy we olary peýdalanmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
23-nji madda. Türkmenistanyň çägi welaýatlara, etraplara, şäherlere we beýleki dolandyryş-çäk birliklerine bölünýär. Dolandyryş-çäk birliklerini döretmegiň we üýtgetmegiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
24-nji madda. Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäheridir.
II BÖLÜM.
TÜRKMENISTANDA ADAMYŇ WE RAÝATYŇ HUKUKLARY, AZATLYKLARY WE BORÇLARY
25-nji madda. Türkmenistanda adamyň we raýatyň hukuklary we azatlyklary halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda ykrar edilýär hem-de şu Konstitusiýa we kanunlar bilen kepillendirilýär.
26-njy madda. Adamyň hukuklary we azatlyklary eldegrilmesizdir hem-de aýrybaşgalanmasyzdyr.
Konstitusiýa we kanunlara laýyk gelmeýän bolsa, adamyň hukuklaryny we azatlyklaryny çäklendirmäge hiç kimiň haky ýokdur.
Adamyň we raýatyň belli bir hukuklarynyň we azatlyklarynyň Konstitusiýada we kanunlarda sanalyp geçilmegi olaryň beýleki hukuklaryny we azatlyklaryny inkär etmek ýa-da kemeltmek üçin peýdalanylyp bilinmez.
27-nji madda. Adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň gös-göni hereketi bardyr. Olar kanunlaryň manysyny, mazmunyny we ulanylmagyny, kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji häkimiýetleriň, ýerli öz-özüňi dolandyryşyň işini kesgitleýär we adyl kazyýetlik bilen üpjün edilýär.
28-nji madda. Türkmenistan adamyň we raýatyň hukuklarynyň we azatlyklarynyň deňligini, şeýle hem milletine, teniniň reňkine, jynsyna, gelip çykyşyna, emläk hem wezipe ýagdaýyna, ýaşaýan ýerine, diline, dine garaýşyna, syýasy ynam-ygtykadyna ýa-da gaýry ýagdaýlara garamazdan, adamyň we raýatyň kanunyň we kazyýetiň öňündäki deňligini kepillendirýär.
29-njy madda. Türkmenistanda erkekleriň we aýallaryň deň hukuklary we azatlyklary, şeýle hem olary durmuşа geçirmek üçin deň mümkinçilikleri bardyr.
Deňhukuklylygyň jyns alamaty boýunça bozulmagy kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
30-njy madda. Hukuklaryň we azatlyklaryň amala aşyrylmagy beýleki adamlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, şeýle hem ahlak kadalaryny, kanunyň talaplaryny, jemgyýetçilik tertibini bozmaly däldir, milli howpsuzlyga zyýan ýetirmeli däldir.
31-nji madda. Her bir adamyň öz at-abraýyny we mertebesini goramaga hukugy bardyr.
Hiç bir zat şahsyýetiň mertebesiniň peseldilmegi üçin esas bolup bilmez.
32-nji madda. Her bir adamyň ýaşamaga we ony amala aşyrmagyň erkinligine hukugy bardyr. Hiç kim ýaşamaga bolan hukugyndan mahrum edilip bilinmez. Her bir adamyň erkin ýaşamaga bolan hukugy döwlet tarapyndan kanun esasynda goralýar.
Türkmenistanda ölüm jezasy ýatyrylandyr.
33-nji madda. Kanuna takyk laýyk gelmeýän bolsa, adama iş kesilip ýa-da jeza berlip bilinmez.
Hiç kim gynamalara, zorluk ulanylmagyna, zalymlyk, adamkärçiliksizlik ýa-da adam mertebesini peseltmek bilen ýüzlenilmegine ýa-da jeza berilmegine, şeýle hem onuň razylygy bolmasa, lukmançylyk, ylmy ýa-da başga tejribelere sezewar edilip bilinmez.
Adam diňe kanunda takyk görkezilen esaslar bar bolan halatynda kazyýetiň karary boýunça ýa-da prokuroryň sanksiýasy bilen tussag edilip bilner. Gaýra goýmak bolmaýan hem-de kanunda takyk görkezilen halatlarda ygtyýarly döwlet edaralary adamy wagtlaýyn tutup saklamaga haklydyrlar.
34-nji madda. Her bir adamyň jenaýat etmekde günäliligi kanun esasynda subut edilýänçä we kazyýetiň kanuny güýje giren hökümi bilen anyklanýança ol günäsiz hasap edilýär.
Hiç kim özüniň günäsizligini subut etmäge borçly däldir.
Günäliligi barada dörän, aradan aýryp bolmajak şübheler aýyplanýanyň peýdasyna çözülýär.
35-nji madda. Her bir adamyň erkinlige we şahsy eldegrilmesizlige hukugy bardyr.
Adam diňe kanunda bellenilen tertipde kazyýet tarapyndan günäli diýlip bilnen we iş kesilen halatynda jenaýat jezasyna sezewar edilip bilner.
36-njy madda. Hiç kim şol bir jenaýat üçin gaýtadan jenaýat yzarlaýşyna sezewar edilip we oňa iş kesilip bilinmez.
37-nji madda. Her bir adamyň şahsy durmuşynyň eldegrilmesizligine, şahsy we maşgala syrlaryna we olara eden-etdilikli gatyşylmagyndan, şonuň ýaly-da hat-habarlarynyň, telefon gepleşikleriniň we beýleki habarlarynyň syryny saklamak düzgünleriniň bozulmagyndan goranmaga hukugy bardyr.
38-nji madda. Adamyň özüniň razylygy bolmazdan onuň şahsy durmuşy barada maglumatlaryň ýygnalmagyna, saklanylmagyna, peýdalanylmagyna we ýaýradylmagyna ýol berilmeýär.
Eger kanunda başgaça göz öňünde tutulmadyk bolsa, döwlet häkimiýet edaralary we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary, olaryň wezipeli adamlary her bir adamyň hukuklaryna we azatlyklaryna gös-göni täsir edýän resminamalar bilen onuň tanyşmagyna mümkinçilikleri üpjün etmäge borçludyrlar.
39-njy madda. Her bir raýatyň Türkmenistanyň çäginde erkin hereket etmäge we ýaşajak ýerini saýlap almaga hukugy bardyr.
Aýry-aýry çäklere girmegiň, şol çäklerde hereket etmegiň çäklendirilmegi diňe kanun esasynda bellenip bilner.
40-njy madda. Maşgala, enelik, atalyk we çagalyk döwletiň goragynda durýarlar.
Nika ýaşyna ýeten erkek bilen aýalyň özara razylygy boýunça nikalaşmaga we maşgala gurmaga hukugy bardyr. Maşgala gatnaşyklarynda är-aýal deňhukuklydyrlar.
Ata-eneler ýa-da olaryň ornuny tutýan adamlar çagalaryny terbiýelemäge, olaryň saglygy, ösüşi, okuwy barada alada etmäge, olary zähmete taýýarlamaga, kanunlara, taryhy we milli däp-dessurlara hormat goýmak medeniýetini olaryň aňyna ornaşdyrmaga hukuklydyrlar we borçludyrlar.
Kämillik ýaşyna ýeten çagalar ata-eneleri barada alada etmäge, olara kömek bermäge borçludyrlar.
Döwlet ýaşlaryň hukuklarynyň we azatlyklarynyň amala aşyrylmagy üçin şertleri döredýär we olaryň hemmetaraplaýyn ösüşine ýardam edýär.
41-nji madda. Her bir adam özüniň dine garaýşyny özbaşdak kesgitleýär, onuň ýeke özi ýa-da beýleki adamlar bilen bilelikde islän dinine uýmaga ýa-da hiç bir dine uýmazlyga, dine bolan garaýyşlary bilen baglanyşykly ynam-ygtykatlaryny beýan etmäge we ýaýratmaga, dini däpler berjaý edilende gatnaşmaga haklydyr.
42-nji madda. Her bir adama pikir we söz azatlygy kepillendirilýär. Hiç kimiň adama öz pikirini erkin beýan etmegini gadagan etmäge, şonuň ýaly-da ony kanuna laýyklykda ýaýratmaga päsgel bermäge hukugy ýokdur.
Hiç kim özüniň pikirini we ynam-ygtykadyny beýan etmegine ýa-da olardan ýüz döndermegine mejbur edilip bilinmez.
Her bir adamyň döwlet ýa-da kanun arkaly goralýan gaýry syrlary özünde saklaýan maglumatlardan başga maglumatlary kanunda gadagan edilmedik usulda erkin gözlemäge, almaga we ýaýratmaga hukugy bardyr.
43-nji madda. Raýatlara kanunda bellenilen tertipde ýygnaklary, ýygnanyşyklary, ýörişleri we beýleki köpçülikleýin çäreleri geçirmek azatlygy kepillendirilýär.
44-nji madda. Raýatlar Konstitusiýanyň we kanunlaryň çäklerinde hereket edýän syýasy partiýalary we gaýry jemgyýetçilik birleşiklerini döretmäge haklydyrlar.
Konstitusion gurluşy zorlukly üýtgetmegi maksat edinýän, öz işinde zorluga ýol berýän, raýatlaryň konstitusion hukuklaryna we azatlyklaryna garşy çykyş edýän, urşy, teniniň reňkiniň alamaty boýunça, milli, dini duşmançylygy wagyz edýän, halkyň saglygyna we ahlaklylygyna kast edýän syýasy partiýalaryň we gaýry jemgyýetçilik birleşikleriniň, şeýle hem milli ýa-da dini alamatlar boýunça syýasy partiýalaryň döredilmegi we işlemegi gadagan edilýär.
45-nji madda. Türkmenistanyň raýatlarynyň jemgyýetiň we döwletiň işlerini dolandyrmaga gös-göni, şeýle-de erkin saýlanan wekilleriniň üsti bilen gatnaşmaga hukugy bardyr.
46-njy madda. Türkmenistanyň raýatlarynyň döwlet häkimiýet edaralaryna we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna saýlamaga we saýlanmaga hukugy bardyr.
Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ukyplaryna we hünär taýýarlygyna laýyklykda döwlet gullugynyň elýeterliligine deň hukugy bardyr.
Türkmenistanyň raýatlarynyň adyl kazyýetlik amala aşyrylanda gatnaşmaga hukugy bardyr.
47-nji madda. Her bir adamyň telekeçilik we kanunda gadagan edilmedik gaýry ykdysady işi üçin öz ukyplaryny we emlägini erkin peýdalanmaga hukugy bardyr.
48-nji madda. Hususy eýeçilik hukugy kanun bilen goralýar.
Her bir adam eýeçiliginde emläginiň bolmagyna, emlägine özbaşdak, şeýle-de beýleki şahslar bilen bilelikde eýelik etmäge, ondan peýdalanmaga we oňa ygtyýar etmäge haklydyr.
Miras hukugy kepillendirilýär.
49-njy madda. Her bir adamyň zähmete, öz islegine görä hünär, kär we iş ýerini saýlap almaga, zähmetiň sagdyn we howpsuz şertlerine hukugy bardyr.
Mejbury zähmet we çaga zähmetiniň ýaramaz görnüşleri gadagandyr.
Hakyna durup işleýän adamlaryň öz çeken zähmetiniň möçberine we hiline laýyk gelýän hak almaga hukugy bardyr. Bu hakyň möçberi döwlet tarapyndan bellenilen iň pes zähmet hakynyň möçberinden az bolup bilmez.
50-nji madda. Her bir adamyň dynç almaga hukugy bardyr we ol iş hepdesiniň çäklendirilen dowamlylygynyň bellenmeginden, her ýylky tölegli zähmet rugsatlarynyň, her hepdede dynç günleriniň berilmeginden ybaratdyr.
Döwlet adam üçin dynç almaga we boş wagtyny peýdalanmaga amatly şertleri döredýär.
51-nji madda. Her bir raýatyň ýaşaýyş jaýyna we abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýyny almakda ýa-da edinmekde we özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmakda döwletiň goldawyna hukugy bardyr.
Ýaşaýyş jaýy eldegrilmesizdir. Ýaşaýyş jaýynda ýaşaýan adamlaryň erkine garşy ýa-da kanuny esaslar bolmasa, hiç kimiň ýaşaýyş jaýyna girmäge ýa-da onuň eldegrilmesizligini başga bir ýol bilen bozmaga hukugy ýokdur. Adamyň öz ýaşaýyş jaýyny kast etmelerden goramaga hukugy bardyr.
Kanunda bellenilen esaslar bolmasa, hiç kim ýaşaýyş jaýyndan mahrum edilip bilinmez.
52-nji madda. Her bir adamyň saglygyny gorap saklamaga, şol sanda döwlet saglygy goraýyş edaralarynyň hyzmatlaryndan mugt peýdalanmaga hukugy bardyr.
Tölegli lukmançylyk we tebipçilik hyzmatyny etmäge kanunda bellenen esaslarda we tertipde ýol berilýär.
53-nji madda. Her bir adamyň jany we saglygy üçin amatly daşky gurşawa, onuň ýagdaýy barada hakyky maglumata we ekologiýa kanunçylygynyň bozulmagy ýa-da tebigy betbagtçylyk netijesinde saglygyna we emlägine ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyna hukugy bardyr.
Döwlet ilatyň sagdyn ýaşaýyş şertlerini goramak we üpjün etmek, daşky gurşawy goramak we onuň durnukly ýagdaýyny saklamak maksady bilen tebigy baýlyklaryň rejeli peýdalanylyşyna gözegçilik edýär.
Her bir adam tebigaty goramaga, daşky gurşawa we tebigy baýlyklara aýawly çemeleşmäge borçludyr.
54-nji madda. Raýatlaryň ýaşy boýunça, näsaglan, maýyp bolan, işe ukyplylygyny, ekleýjisini ýitiren, işsiz bolan halatynda we gaýry kanuny esaslar boýunça durmuş üpjünçiligine hukugy bardyr.
Ýaş maşgalalara, köp çagaly maşgalalara, ata-enesinden mahrum bolan çagalara, weteranlara we döwletiň ýa-da jemgyýetiň bähbitlerini goramakda saglygyny ýitiren adamlara döwlet we jemgyýetçilik serişdelerinden goşmaça goldaw we ýeňillikler berilýär.
55-nji madda. Her bir adamyň bilim almaga hukugy bardyr.
Umumy orta bilim hökmanydyr, her bir adam ony döwlet bilim edaralarynda tölegsiz almaga haklydyr.
Döwlet her bir adam üçin öz ukyplaryna laýyklykda hünär biliminiň elýeterliligini üpjün edýär.
Tölegli bilim beriş işini amala aşyrmaga kanunda bellenen esaslarda we tertipde ýol berilýär.
Ähli bilim edaralary üçin hökmany bolan döwlet bilim standartlary bellenýär.
56-njy madda. Her bir adamyň medeni durmuşa gatnaşmaga, çeper, ylmy we tehniki döredijiligiň erkinligine hukugy bardyr. Adamyň ylmy, tehniki döredijilikde, şeýle hem çeperçilik, edebiýat we medeniýet işinde awtorlyk hukuklary hem-de bähbitleri kanun bilen goralýar.
Döwlet ylmyň, medeniýetiň, sungatyň, halk döredijiliginiň, sportuň we syýahatçylygyň ösmegine ýardam edýär.
57-nji madda. Türkmenistanyň çäginde ýaşaýan ýa-da wagtlaýyn bolýan her bir adam Türkmenistanyň Konstitusiýasyny we kanunlaryny berjaý etmäge, milli däp-dessurlary, taryhy, medeni we tebigy mirasy hormatlamaga borçludyr.
58-nji madda. Türkmenistany goramak her bir raýatyň mukaddes borjudyr. Türkmenistanyň raýaty bolan her bir erkek adam üçin ählumumy harby borçlulyk bellenendir.
59-njy madda. Her bir adam kanunda bellenen tertipde we möçberlerde salgytlary tölemäge we gaýry tölegleri amala aşyrmaga borçludyr.
60-njy madda. Her kime at-abraýynyň we mertebesiniň, şeýle hem Konstitusiýada hem-de kanunlarda göz öňünde tutulan hukuklarynyň we azatlyklarynyň kazyýet goragy kepillendirilýär.
Her bir adamyň döwlet edaralarynyň, jemgyýetçilik birleşikleriniň, ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň we wezipeli adamlaryň çözgütlerine we hereketlerine kazyýete şikaýat etmäge hukugy bardyr.
61-nji madda. Her bir adamyň döwlet edaralarynyň, gaýry guramalaryň, olaryň işgärleriniň, şeýle hem aýry-aýry adamlaryň bikanun hereketleri bilen özüne maddy ýa-da ahlak taýdan ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyny kazyýet tertibinde talap etmäge hukugy bardyr.
62-nji madda. Adam öz-özüne we ýakyn garyndaşlaryna garşy görkezme we düşündiriş bermäge mejbur edilip bilinmez.
Psihiki ýa-da fıziki täsir etmegiň netijesinde, şeýle hem gaýry bikanun usullar bilen alnan subutnamalaryň ýuridik güýji ýokdur.
63-nji madda. Döwlet her bir adama ýuridik kömegi almaga bolan hukugy kepillendirýär. Kanunda göz öňünde tutulan halatlarda ýuridik kömek tölegsiz berilýär.
64-nji madda. Raýatyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyrýan kanunyň yzyna täsir ediş güýji ýokdur. Amala aşyrylan pursadynda hukuk bozulmasy hökmünde ykrar edilmedik hereketler üçin hiç kim jogapkärçilik çekip bilmez.
65-nji madda. Raýatlaryň şu Konstitusiýada göz öňünde tutulan aýry-aýry hukuklarynyň we azatlyklarynyň amala aşyrylmagy diňe adatdan daşary ýa-da harby ýagdaýlar düzgüni şertlerinde Konstitusiýada we kanunlarda bellenen tertipde we çäklerde çäklendirilip bilner.
III BÖLÜM.
TÜRKMENISTANDA DÖWLET HÄKIMIÝET EDARALARYNYŇ ULGAMY
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
66-njy madda. Türkmenistanda ýokary döwlet häkimiýetini Türkmenistanyň Prezidenti, Türkmenistanyň Mejlisi, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti we Türkmenistanyň Ýokary kazyýeti amala aşyrýarlar.
67-nji madda. Ýerlerde döwlet häkimiýeti ýerli wekilçilikli we ýerine ýetiriji edaralar tarapyndan Türkmenistanyň Konstitusiýasynda we kanunlarynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
II BAP.
TÜRKMENISTANYŇ PREZIDENTI
68-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti döwletiň we ýerine ýetiriji häkimiýetiň baştutanydyr, Türkmenistanyň iň ýokary wezipeli adamydyr, Türkmenistanyň döwlet garaşsyzlygynyň we hemişelik bitaraplyk hukuk ýagdaýynyň, çäk bitewüliginiň, Konstitusiýany, adamyň we raýatyň hukuklaryny we azatlyklaryny berjaý etmegiň we halkara borçnamalaryny ýerine ýetirmegiň kepili hökmünde çykyş edýär.
69-njy madda. Türkmenistanda doglan, ýaşy kyrkdan pes bolmadyk, döwlet dilini bilýän, soňky on bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan hem-de işläp gelýän Türkmenistanyň raýaty Türkmenistanyň Prezidentligine saýlanyp bilner.
70-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň halky tarapyndan gös-göni ýedi ýyl möhlete saýlanýar we kasam kabul eden pursadyndan öz wezipesine girişýär.
Türkmenistanyň Prezidentini saýlamagyň we onuň öz wezipesine girişmeginiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
71-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti:
1) Konstitusiýany we kanunlary durmuşa geçirýär;
2) daşary syýasatyň amala aşyrylmagyna ýolbaşçylyk edýär, beýleki döwletler bilen gatnaşyklarda Türkmenistana wekilçilik edýär, gepleşikleri geçirýär we halkara şertnamalaryna gol çekýär, daşary ýurt döwletlerindäki, döwletara we halkara guramalarynyň ýanyndaky Türkmenistanyň ilçilerini we beýleki diplomatik wekillerini belleýär we yzyna çagyrýar, daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilleriniň ynanç we yzyna çagyrylyş hatlaryny kabul edýär;
3) Türkmenistanyň Prezidentiniň Diwanyny düzýär;
4) Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysydyr, Ýaragly Güýçleriň ählumumy ýa-da bölekleýin mobilizasiýasyny geçirmek, Ýaragly Güýçleri söweşjeň taýýarlyk ýagdaýyna getirmek we ulanmak hakynda buýruk berýär;
5) Türkmenistanyň harby doktrinasyny tassyklaýar;
6) Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň, beýleki goşunlarynyň we goşun düzümleriniň ýokary serkerdeligini wezipelere belleýär we wezipelerden boşadýar;
7) Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşini düzýär we oňa baştutanlyk edýär;
8) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryny hem-de ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryny tassyklaýar;
9) Türkmenistanyň Döwlet býujetini we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty Mejlisiň garamagyna hem-de tassyklamagyna hödürleýär;
10) kanunlara gol çekýär, ylalaşmadyk halatynda, gaýra goýmak weto hukugyny peýdalanyp, özüniň närazylyklary bilen kanuny iki hepdeden gijä goýman, Mejlise gaýtadan ara alyp maslahatlaşmak we sese goýmak üçin gaýtarmaga haklydyr. Eger, Mejlis deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki böleginiň ses bermegi bilen ozal kabul eden çözgüdini tassyklaýan bolsa, onda Türkmenistanyň Prezidenti şol kanuna gol çekýär. Türkmenistanyň Prezidentiniň Konstitusiýany kabul etmek, oňa üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda kanunlar babatda gaýra goýmak weto hukugy ýokdur;
11) ýurtdaky ýagdaý, döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlary barada her ýylky ýüzlenmeler bilen Türkmenistanyň halkyna we Mejlisine ýüzlenýär;
12) Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça merkezi topary döredýär, onuň düzümine üýtgetmeler girizýär;
13) sala salşyklary geçirmegiň senesini belleýär, Türkmenistanyň Mejlisiniň maslahatyny möhletinden öň çagyrmaga haklydyr;
14) Türkmenistanyň raýatlygyna kabul etmek, oňa dikeltmek, raýatlykdan çykarmak we raýatlygy ýitirmek, şeýle hem gaçybatalga bermek hakynda meseleleri çözýär;
15) Türkmenistanyň döwlet sylaglary bilen sylaglaýar, harby atlary we gaýry döwlet atlaryny dakýar;
16) Türkmenistanyň Mejlisiniň razylygy bilen Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygyny, Türkmenistanyň Baş prokuroryny, Türkmenistanyň Içeri işler ministrini, Türkmenistanyň Adalat ministrini wezipä belleýär we wezipeden boşadýar;
17) Türkmenistanyň Mejlisine Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili saýlamak hakynda teklip girizýär;
18) rehim etmegi we günä geçmegi amala aşyrýar;
19) adatdan daşary we harby ýagdaýlaryň düzgünini girizýär;
20) Konstitusiýada we kanunlarda özüniň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
72-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň bütin çäginde hökmanylyk güýji bolan permanlary, kararlary we buýruklary çykarýar.
73-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti Mejlisiň deputaty bolup bilmez.
74-nji madda. Türkmenistanyň Prezidenti eldegrilmesizlik hukugyna eýedir. Onuň at-abraýy we mertebesi kanun bilen goralýar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň we onuň maşgalasynyň üpjünçiligi, hyzmat edilişi we goragy döwletiň hasabyna amala aşyrylýar.
75-nji madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň näsaglygy sebäpli öz borçlaryny ýerine ýetirmäge mümkinçiligi bolmasa, ol möhletinden öň wezipesinden boşadylyp bilner. Mejlis özüniň döredýän garaşsyz lukmançylyk toparynyň çykaran netijenamasy esasynda Türkmenistanyň Prezidentini möhletinden öň wezipesinden boşatmak hakynda çözgüt kabul edýär. Şeýle çözgüt Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusiýany we kanunlary bozan halatynda, Türkmenistanyň Mejlisi Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirip biler. Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirmek hakynda meselä Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden ikisiniň talap etmegi boýunça seredilip bilner. Türkmenistanyň Prezidentine ynamsyzlyk bildirmek hakynda çözgüt Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň dörtden üç böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär. Türkmenistanyň Prezidentini wezipesinden çetleşdirmek hakynda mesele ählihalk sala salşygyna goýulýar.
76-njy madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň Konstitusiýanyň 71-nji maddasynyň 2-nji, 15-nji, 18-nji bentlerinde göz öňünde tutulan özüniň Mejlisiň Başlygyna berlip bilinýän ygtyýarlyklaryndan başga ygtyýarlyklaryny beýleki döwlet edaralaryna ýa-da wezipeli adamlara bermäge haky ýokdur.
Türkmenistanyň Prezidenti haýsydyr bir sebäbe görä öz borçlaryny ýerine ýetirip bilmese, Prezident saýlanylýança onuň ygtyýarlyklary Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna geçýär. Şu halatda Türkmenistanyň Prezidentiniň saýlawlary onuň ygtyýarlyklarynyň Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygyna geçen gününden başlap, altmyş günden gijä goýulman geçirilmelidir.
Türkmenistanyň Prezidentiniň borçlaryny ýerine ýetirýän adam Türkmenistanyň Prezidentligine dalaşgär hödürlenip bilinmez.
Şu döwürde Türkmenistanyň Konstitusiýasyna üýtgetmeler girizilip bilinmez.
III BAP.
TÜRKMENISTANYŇ MEJLISI
77-nji madda. Türkmenistanyň Mejlisi (Parlamenti) kanun çykaryjy häkimiýeti amala aşyrýan wekilçilikli edaradyr.
78-nji madda. Mejlis 125 deputatdan ybarat bolup, olar saýlawçylarynyň sany takmynan deň bolan saýlaw okruglary boýunça bäş ýyl möhlete saýlanýarlar.
79-njy madda. Mejlis aşakdaky halatlarda möhletinden öň ýatyrylyp bilner:
1) ählihalk sala salşygynyň çözgüdi esasynda;
2) Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul eden karary esasynda (öz-özüni ýatyrmagy);
3) alty aýyň dowamynda Mejlisiň ýolbaşçy düzümi düzülmedik halatynda, Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan.
80-nji madda. Mejlis deputatlaryň ygtyýarlyklaryny özbaşdak kesgitleýär, olaryň arasyndan Mejlisiň Başlygyny, onuň orunbasaryny saýlaýar, komitetleri we toparlary düzýär.
Mejlisiň öňki çagyrylyşynyň deputatlary Mejlisiň täze çagyrylyşynyň birinji maslahaty açylýança öz ygtyýarlyklaryny saklaýarlar.
81-nji madda. Mejlis:
1) Konstitusiýany we kanunlary kabul edýär, olara üýtgetmeler we goşmaçalar girizýär, olaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligi we olara resmi düşündiriş bermegi amala aşyrýar;
2) Ministrler Kabinetiniň işiniň maksatnamasyny makullamak barada meselä garaýar;
3) Türkmenistanyň Döwlet býujetini we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty tassyklamak barada meselelere garaýar;
4) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlaryna hem-de ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryna garaýar;
5) ählihalk sala salşyklaryny geçirmek hakynda meseleleri çözýär;
6) Türkmenistanyň Prezidentiniň, Mejlisiň deputatlarynyň, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlaryny belleýär;
7) Türkmenistanyň Prezidentiniň teklibi boýunça Türkmenistanyň Ýokary kazyýetiniň başlygyny, Türkmenistanyň Baş prokuroryny, Türkmenistanyň Içeri işler ministrini, Türkmenistanyň Adalat ministrini wezipä bellemek we wezipeden boşatmak barada meselelere garaýar;
8) Türkmenistanyň Prezidentiniň teklibi boýunça Türkmenistanda adam hukuklary boýunça ygtyýarly wekili saýlaýar;
9) döwlet sylaglaryny döredýär, Türkmenistanyň Prezidentini döwlet sylaglary bilen sylaglaýar, oňa harby atlary we gaýry döwlet atlaryny dakýar;
10) döwlet häkimiýet edaralarynyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň Konstitusiýa laýyklygyny kesgitleýär;
11) halkara şertnamalaryny tassyklaýar we ýatyrýar;
12) Türkmenistanyň Döwlet serhedini we dolandyryş-çäk bölünişigini üýtgetmek meselelerini çözýär; 13) parahatçylyk we howpsuzlyk meselelerine garaýar;
14) Konstitusiýa we kanunlar bilen Mejlisiň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
82-nji madda. Mejlis aýry-aýry meseleler boýunça Türkmenistanyň Prezidentine kanunlary çykarmak hukugyny berip biler, soňra şol kanunlary tassyklamak barada meselä Mejlis tarapyndan hökman garalmalydyr.
Mejlis aşakdaky meseleler boýunça kanunlary çykarmak hukugyny hiç kime berip bilmez:
1) Konstitusiýany kabul etmek we ony üýtgetmek;
2) jenaýat we administratiw kanunçylygy;
3) kazyýet önümçiligi.
83-nji madda. Kanun çykaryjylyk başlangyjyna bolan hukuk Türkmenistanyň Prezidentine, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlaryna, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine we Türkmenistanyň Ýokary kazyýetine degişlidir.
84-nji madda. Mejlisiň deputaty Ministrler Kabinetine, ministrlere, beýleki döwlet edaralarynyň ýolbaşçylaryna resmi sowal bilen ýüz tutmak, şeýle hem dilden we hat üsti bilen sorag bermek hukugyna eýedir.
85-nji madda. Döwlet Mejlisiň her bir deputatyna onuň öz ygtyýarlyklaryny päsgelçiliksiz we netijeli amala aşyrmagy üçin ähli şertleriň döredilmegini, onuň hukuklarynyň we azatlyklarynyň, janynyň, at-abraýynyň we mertebesiniň goralmagyny, şeýle hem şahsy eldegrilmesizligini kepillendirýär.
86-njy madda. Deputat deputatlyk ygtyýarlyklaryndan diňe Mejlis tarapyndan mahrum edilip bilner. Şu mesele boýunça çözgüt Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul edilýär.
Mejlisiň razylygy bolmasa, deputat administratiw we jenaýat jogapkärçiligine çekilip, tussag edilip ýa-da başga hili ýol bilen onuň azatlygy çäklendirilip bilinmez.
87-nji madda. Mejlisiň deputaty şol bir wagtda Ministrler Kabinetiniň agzasy, häkim, arçyn, kazy, prokuror wezipelerini eýeläp bilmez.
88-nji madda. Mejlisiň Başlygy gizlin ses bermek bilen saýlanýar. Ol Mejlise hasabat berýär hem-de Mejlisiň deputatlarynyň umumy sanynyň üçden iki böleginden az bolmadyk sesleriniň köplügi bilen kabul eden çözgüdi boýunça wezipesinden boşadylyp bilner.
Mejlisiň Başlygynyň orunbasary açyk ses bermek arkaly saýlanýar, ol Başlygyň tabşyrmagy boýunça onuň aýry-aýry wezipelerini ýerine ýetirýär, Mejlisiň Başlygynyň bolmadyk halatynda ýa-da onuň öz ygtyýarlyklaryny amala aşyrmagy mümkin bolmasa, onuň borçlaryny ýerine ýetirýär.
89-njy madda. Mejlisiň Prezidiumy Türkmenistanyň Mejlisiniň işini guramagy amala aşyrýar.
Prezidiumyň düzümine Türkmenistanyň Mejlisiniň Başlygy, onuň orunbasary, komitetleriniň we toparlarynyň başlyklary girýärler.
90-njy madda. Mejlisiň, onuň Prezidiumynyň, komitetleriniň we toparlarynyň, deputatlarynyň iş tertibi, olaryň wezipeleri we ygtyýarlyklary kanun bilen kesgitlenýär.
IV BAP.
TÜRKMENISTANYŇ MINISTRLER KABINETI
91-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) ýerine ýetiriji we serenjam beriji edaradyr. Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygydyr.
92-nji madda. Ministrler Kabinetiniň düzümine Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, ministrler girýärler. Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan Ministrler Kabinetiniň düzümine ýerine ýetiriji häkimiýetiň merkezi edaralarynyň ýolbaşçylary bolan beýleki adamlar girizilip bilner.
Ministrler Kabineti Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan onuň öz wezipesine girişen gününden başlap, bir aýyň dowamynda düzülýär we täze saýlanan Prezidentiň öňünde öz ygtyýarlyklaryny tabşyrýar.
93-nji madda. Ministrler Kabinetiniň mejlislerini Türkmenistanyň Prezidenti ýa-da onuň tabşyrygy boýunça Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň biri alyp barýar.
Ministrler Kabineti öz ygtyýarlylygynyň çäginde ýerine ýetirilmegi hökmany bolan kararlary kabul edýär we buýruklary çykarýar.
94-nji madda. Ministrler Kabineti:
1) Türkmenistanyň kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň we Türkmenistanyň Mejlisiniň namalarynyň ýerine ýetirilmegini guraýar;
2) raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmek hem goramak, eýeçiligi, jemgyýetçilik tertibini we milli howpsuzlygy goramak boýunça çäreleri amala aşyrýar;
3) döwletiň içeri we daşary syýasatynyň esasy ugurlary boýunça teklipleri, ýurdy syýasy, ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalaryny işläp taýýarlaýar hem-de olary Mejlisiň garamagyna berýär;
4) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösüşiň döwlet tarapyndan dolandyrylmagyny amala aşyrýar;
5) döwlet kärhanalaryny, edaralaryny we guramalaryny dolandyrmagy guraýar;
6) tebigy baýlyklaryň rejeli peýdalanylmagyny we goralmagyny üpjün edýär;
7) pul we karz ulgamyny pugtalandyrmak boýunça çäreleri görýär;
8) zerur bolan halatynda Ministrler Kabinetiniň ýanynda komitetleri, baş müdirlikleri we beýleki pudaklaýyn dolandyryş edaralaryny döredýär;
9) daşary ykdysady işi amala aşyrýar, daşary ýurt döwletleri bilen medeni we gaýry gatnaşyklaryň ösmegini üpjün edýär;
10) hökümet edaralarynyň, döwlet kärhanalarynyň we guramalarynyň işine ýolbaşçylyk edýär; ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň, şeýle hem ýerine ýetiriji häkimiýetiň ýerli edaralarynyň hukuk namalaryny ýatyrmaga haklydyr;
11) Türkmenistanyň Konstitusiýasy, kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
95-nji madda. Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary, onuň işiniň tertibi, beýleki döwlet edaralary bilen gatnaşyklary kanun bilen kesgitlenýär.
V BAP.
KAZYÝET HÄKIMIÝETI
96-njy madda. Türkmenistanda kazyýet häkimiýeti diňe kazyýetlere degişlidir.
Kazyýet häkimiýeti raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny, kanun arkaly goralýan döwlet hem jemgyýetçilik bähbitlerini goramaga niýetlenendir.
97-nji madda. Kazyýet häkimiýeti Türkmenistanyň Ýokary kazyýeti we kanunda göz öňünde tutulan beýleki kazyýetler tarapyndan amala aşyrylýar.
Adatdan daşary kazyýetleriň we kazyýetiň ygtyýarlyklary berlen gaýry gurluşlaryň döredilmegine ýol berilmeýär.
98-nji madda. Kazylar garaşsyzdyrlar, olar diňe Konstitusiýa we kanuna tabyndyrlar. Kazylaryň işine hiç kimiň gatyşmagyna ýol berilmeýär we oňa gatyşylmagy kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
99-njy madda. Kazylaryň eldegrilmesizligi kanun bilen kepillendirilýär.
100-nji madda. Kazylar Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenýär we wezipeden boşadylýar. Kazylary wezipä bellemegiň we wezipeden boşatmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
101-nji madda. Kazylar mugallymçylyk, döredijilik we ylmy-barlag işlerinden başga hak tölenilýän haýsydyr bir beýleki wezipäni eýeläp bilmezler.
102-nji madda. Işlere kazyýetlerde kollegial garalýar, kanunda göz öňünde tutulan halatlarda bolsa kazy ýekelikde garaýar.
103-nji madda. Kazyýetlerde işler açyk seljerilýär. Işiň ýapyk mejlisde diňlenilmegine diňe kanunda göz öňünde tutulan halatlarda, kazyýet önümçiliginiň ähli düzgünlerini berjaý etmek bilen ýol berilýär.
Kazyýet önümçiligi taraplaryň deňligi we bäsleşigi esasynda amala aşyrylýar.
104-nji madda. Kazyýet önümçiligi döwlet dilinde alnyp barylýar. Işe gatnaşýan we kazyýet önümçiliginiň dilini bilmeýän adamlara terjimeçiniň kömegi arkaly işiň materiallary bilen tanyşmak, kazyýet hereketlerine gatnaşmak, şeýle hem kazyýet mejlisinde ene dilinde çykyş etmek hukugy üpjün edilýär.
105-nji madda. Taraplaryň Türkmenistanyň kazyýetleriniň çözgütlerine, hökümlerine we gaýry kararlaryna şikaýat etmäge hukugy bardyr.
106-njy madda. Kazyýetleriň çözgütleri, hökümleri we gaýry kararlary Türkmenistanyň çäginde ýerine ýetirilmegi üçin hökmanydyr.
107-nji madda. Ýuridik kömegi almaga bolan hukuk kazyýet önümçiliginiň islendik tapgyrynda kepillendirilýär.
Ýuridik kömegi bermek adwokatlar we şeýle kömegi bermäge hukugy bolan beýleki fiziki we ýuridik şahslar tarapyndan amala aşyrylýar.
108-nji madda. Kazyýetleriň ygtyýarlylygy, olary döretmegiň we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
VI BAP.
DÖWLET HÄKIMIÝETINIŇ ÝERLI EDARALARY
109-njy madda. Welaýatlarda, etraplarda we şäherlerde kanunda bellenilen tertipde ýerli wekilçilikli edaralar — halk maslahatlary döredilýär, olaryň agzalary degişli dolandyryş-çäk birliklerinde ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan saýlanýarlar.
110-njy madda. Halk maslahaty degişli çäkde:
1) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegini guramaga gatnaşýar;
2) ýerli býujeti we onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty tassyklaýar;
3) kanunylygyň berjaý edilmegine we jemgyýetçilik tertibiniň goralyp saklanmagyna, raýatlaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyna ýardam edýär;
4) çägi ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmek çygrynda amala aşyrylýan işler barada ýerli ýerine ýetiriji edaralaryň ýolbaşçylarynyň habarlaryny diňleýär;
5) Türkmenistanyň kanunçylygy bilen halk maslahatynyň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
Halk maslahatynyň kabul eden kararlary degişli çäkde ýerine ýetirmek üçin hökmanydyr.
Halk maslahatynyň, onuň agzalarynyň wezipeleri, ygtyýarlyklary we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
111-nji madda. Ýerine ýetiriji häkimiýeti ýerlerde: welaýatlarda — welaýat häkimleri, etraplarda — etrap häkimleri, şäherlerde — şäher häkimleri amala aşyrýarlar.
112-nji madda. Häkimler Türkmenistanyň Prezidenti tarapyndan wezipä bellenýär we wezipeden boşadylýar hem-de oňa hasabat berýärler.
113-nji madda. Häkimler Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň, kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň namalarynyň, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýärler.
Häkimler öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde garamagyndaky ýerlerde ýerine ýetirilmegi üçin hökmany bolan kararlary kabul edýärler.
114-nji madda. Häkimleriň wezipeleri, ygtyýarlyklary we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
IV BÖLÜM.
ÝERLI ÖZ-ÖZÜŇI DOLANDYRYŞ
115-nji madda. Ýerli öz-özüňi dolandyryş ulgamyny Geňeşler we çäk jemgyýetçilik öz-özüňi dolandyryş edaralary emele getirýärler.
Geňeşler agzalary degişli dolandyryş-çäk birliklerinde ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary tarapyndan saýlanylýan wekilçilikli edaralardyr.
116-njy madda. Geňeş degişli çäkde:
1) ykdysady, durmuş we medeni taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryny kesgitleýär;
2) býujeti düzýär we tassyklaýar, onuň ýerine ýetirilişi hakynda hasabaty taýýarlaýar;
3) salgytlary we ýygymlary, olary almagyň tertibini belleýär;
4) özüne degişli eýeçiligi dolandyrýar;
5) tebigy baýlyklary rejeli peýdalanmak we daşky gurşawy goramak boýunça çäreleri kesgitleýär;
6) jemgyýetçilik tertibini gorap saklamaga ýardam edýär;
7) kanun tarapyndan Geňeşiň ygtyýarlylygyna degişli edilen gaýry meseleleri çözýär.
Geňeşiň öz ygtyýarlylygynyň çäklerinde kabul eden çözgütleri degişli çäkde ýerine ýetirmek üçin hökmanydyr.
Geňeşlere amala aşyrylmagy üçin zerur bolan maddy we maliýe serişdelerini bölüp bermek arkaly kanun bilen aýry-aýry döwlet ygtyýarlyklary berlip bilner. Berlen ygtyýarlyklaryň durmuşa geçirilmegine döwlet tarapyndan gözegçilik edilýär.
117-nji madda. Geňeş öz agzalarynyň arasyndan Geňeşiň işine ýolbaşçylyk edýän we oňa hasabat berýän arçyny saýlaýar.
Arçyn Geňeşiň çözgütleriniň, döwlet häkimiýet edaralarynyň namalarynyň ýerine ýetirilmegini üpjün edýär, şeýle hem ýerli ähmiýeti bolan gaýry meseleleri çözýär.
118-nji madda. Geňeşleri we çäk jemgyýetçilik öz-özüňi dolandyryş edaralaryny döretmegiň we işiniň tertibi, şeýle hem olaryň döwlet häkimiýet edaralary bilen özara gatnaşyklary kanun bilen kesgitlenýär.
V BÖLÜM.
SAÝLAW ULGAMY, SALA SALŞYK
119-njy madda. Türkmenistanyň Prezidentiniň, Mejlisiň deputatlarynyň, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary ählumumy we deň saýlaw hukugynyň esasynda geçirilýär. Türkmenistanyň on sekiz ýaşy dolan raýatlarynyň saýlamaga hukugy bardyr, her bir saýlawçynyň bir sesi bardyr.
Saýlawlara kazyýet tarapyndan kämillik ukyby ýok diýlip ykrar edilen, şeýle hem azatlykdan mahrum ediliş ýerlerinde jeza çekýän raýatlar gatnaşmaýarlar. Beýleki halatlarda raýatlaryň saýlaw hukuklarynyň çäklendirilmegi ýol berilmesizdir we ol kanunda bellenilen jogapkärçilige eltýär.
120-nji madda. Saýlawlar gününe çenli ýigrimi bäş ýaşy dolan we soňky on ýylyň dowamynda Türkmenistanda hemişelik ýaşaýan Türkmenistanyň raýaty Mejlisiň deputatlygyna saýlanyp bilner.
Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlygyna, halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalygyna dalaşgärlere bildirilýän talaplar Türkmenistanyň kanunlary bilen kesgitlenýär.
121-nji madda. Saýlawlar göni saýlawlardyr we saýlanylýan adamlar raýatlar tarapyndan gös-göni saýlanýarlar.
122-nji madda. Saýlawlarda ses bermek gizlindir, ses bermegiň barşynda saýlawçylaryň öz erk-islegini beýan edişine gözegçilik edilmegine ýol berilmeýär.
123-nji madda. Dalaşgärleri hödürlemek hukugy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
124-nji madda. Döwlet we jemgyýetçilik durmuşynyň has möhüm meselelerini çözmek üçin ählihalk we ýerli sala salşyklary geçirilip bilner.
Sala salşygyň netijesinde kabul edilen çözgütler diňe sala salşyk ýoly bilen ýatyrylyp ýa-da üýtgedilip bilner.
125-nji madda. Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki böleginiň teklibi boýunça ýa-da saýlaw hukugyna eýe bolan raýatlaryň azyndan iki ýüz elli müňüsiniň teklibi boýunça ählihalk sala salşygyny geçirmek barada çözgüdi kabul etmek hukugy Türkmenistanyň Mejlisine degişlidir.
126-njy madda. Ýerli sala salşyklary bellemek hukugy öz başlangyjy boýunça ýa-da degişli çäkde ýaşaýan saýlawçylaryň azyndan dörtden bir böleginiň teklibi boýunça Geňeşe degişlidir.
127-nji madda. Sala salşyklar ählumumy, deň, göni we gizlin ses bermek arkaly geçirilýär.
Sala salşyklara Türkmenistanyň saýlaw hukugyna eýe bolan raýatlary gatnaşýarlar.
128-nji madda. Saýlawlary we sala salşyklary geçirmegiň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
Saýlawlar we sala salşyklar adatdan daşary we harby ýagdaýlar düzgüni hereket edýän döwründe geçirilmeýär.
VI BÖLÜM.
PROKURATURA
129-njy madda. Türkmenistanyň kanunlarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň namalarynyň, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlarynyň takyk we birmeňzeş berjaý edilişine gözegçilik etmek Türkmenistanyň Baş prokuroryna hem-de oňa tabyn prokurorlara ýüklenýär.
Prokuror kazyýetlerde işleriň garalmagyna kanunda bellenilen esaslarda we tertipde gatnaşýar.
130-njy madda. Prokuratura dessin-agtaryş işiniň kanunylygyna we jenaýat işleriniň derňelişine gözegçilik edýär.
131-nji madda. Prokuratura edaralarynyň ýeke-täk merkezleşdirilen ulgamyna Türkmenistanyň Baş prokurory ýolbaşçylyk edýär.
Prokurorlary wezipä bellemegiň we wezipeden boşatmagyň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
132-nji madda. Türkmenistanyň Baş prokurory we oňa tabyn prokurorlar öz ygtyýarlyklaryny amala aşyranlarynda diňe kanuny gollanýarlar.
133-nji madda. Prokuratura edaralarynyň ygtyýarlylygy, olary döretmegiň we işiniň tertibi kanun bilen kesgitlenýär.
VII BÖLÜM.
YKDYSADYÝET WE MALIÝE-KARZ ULGAMY
134-nji madda. Türkmenistanyň ykdysadyýeti bazar gatnaşyklary ýörelgelerine esaslanýar.
Döwlet telekeçiligi höweslendirýär we goldaýar, kiçi we orta işewürligiň ösmegine ýardam edýär.
135-nji madda. Döwletiň salgytlary, ýygymlary we gaýry hökmany tölegleri, olary tölemek borjunyň esaslary, salgyt töleýjiniň hukuk goragynyň ulgamy kanun tarapyndan bellenýär.
136-njy madda. Türkmenistanyň maliýe-karz ulgamy býujet ulgamyny, bank ulgamyny, maliýe edaralaryny, şeýle hem kärhanalaryň, guramalaryň, edaralaryň we Türkmenistanyň raýatlarynyň maliýe serişdelerini öz içine alýar.
Türkmenistanda ýeke-täk býujet-maliýe, salgyt, pul we karz syýasaty alnyp barylýar.
137-nji madda. Türkmenistanyň býujet ulgamy Türkmenistanyň Döwlet býujetiniň düzüm bölekleri bolan ähli derejedäki býujetleriň jeminden ybaratdyr.
Türkmenistanyň býujet ulgamynyň düzülişiniň we işlemeginiň umumy ýörelgeleri, şeýle hem Türkmenistanda býujet işiniň we býujetara gatnaşyklarynyň esaslary kanun bilen kesgitlenýär.
138-nji madda. Türkmenistanyň bank ulgamy Türkmenistanyň Merkezi bankyny we karz edaralaryny öz içine alýar.
Türkmenistanyň Merkezi banky ýeke-täk döwlet pul-karz syýasatyny geçirmegi, nagt pul dolanyşygyny guramagy, hasaplaşyk-töleg ulgamynyň işlemegini, karz edaralarynyň algydarlarynyň we goýumçylarynyň bähbitlerini goramagy, şeýle hem Türkmenistanyň halkara ätiýaçlyklarynyň dolandyrylmagyny üpjün edýär we kanunda göz öňünde tutulan gaýry wezipeleri ýerine ýetirýär.
139-njy madda. Türkmenistanyň milli pul birligi manatdyr.
Türkmenistanyň çäginde daşary ýurt pulunyň dolanyşygy kanun bilen düzgünleşdirilýär.
VIII BÖLÜM.
JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
140-njy madda. Kanunlar, döwlet edaralarynyň we wezipeli adamlaryň gaýry hukuk namalary Konstitusiýanyň esasynda we şoňa laýyklykda kabul edilýär.
Konstitusiýada we kanunlarda görkezilen düzgünler biri-birine gabat gelmedik halatynda Konstitusiýanyň düzgünleri hereket edýär.
141-nji madda. Konstitusiýanyň döwlet dolandyryşynyň prezident respublikasy görnüşi hakynda düzgünleri üýtgedilip bilinmez.
142-nji madda. Konstitusiýany kabul etmek we ony üýtgetmek hakynda konstitusion kanun, eger Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň umumy sanynyň azyndan üçden iki bölegi ýa-da ählihalk sala salşygyna gatnaşan Türkmenistanyň raýatlarynyň ýarysyndan köpüsi oňa ses beren bolsa, ol kabul edilen diýlip hasap edilýär.


text:
Gyrgyzystanyň Oş we Jelalabad regionlarynda howpsuzlyk güýçleriniň geçiren çärelerinde 20 adam terrorizmde şübhelenip, tussag edildi.
Oş şäheriniň içeri işler bölüminiň metbugat wekili Zamir Sydykowyň AFP habar gullugyna aýtmagyna görä, polisiýa häzire çenli 20 adamy terrorizme gatnaşygy bolanlykda gümän edip saklapdyr. Onuň sözlerine görä, gözleg işleri we tussag etmeler henizem dowam edýär.
Mundan öň, Zamir Sydykow 8-nji oktýabrda polisiýa radikal yslamçy söweşiji bolmakda güman edilýän bir adamyň öldürilendigini hem habar beripdi. Maglumata görä, ol adam gadagan edilen “Jihad geňeşiniň” agzasy eken.


text:
Özbegistanyň prezidenti Islam Karimow köpçülikleýin habar serişdelerine salgyt ýeňilliklerini berýän permana gol çekdi. Şoňa laýyklykda, ýurduň ähli habar serişdeleri we neşirýatlary 5 ýyla çenli girdeji salgydyndan boşadylýarlar.
Bu permanyň maksady metbugatyň garaşsyzlygyny üpjün etmekden ybaratdygy aýdylýar. Emma ýerli žurnalistler beýle perman bilen metbugatyň garaşsyzlygyny üpjün edip bolmajakdygyny öňe sürýärler. Özbegistanly žurnalist Abdurahman Taşanowyň pikirine görä, gaýta munuň özbek metbugatynyň hökümete tabynlygyny has güýçlendirmegi mümkin:
—Özbegistanda salgyt ýeňillikleriniň berilmegi maliýe tarapdan gowy. Emma demokratik garaýyşdan seretsek, bu erbet. Özbegistanda metbugat köplenç karzlaryň we berilýän maliýe goldawlarynyň hasabyna gün görýär. Sebäbi özbek metbugatynyň okyjysy ýok, auditoriýasy ýok. Iň uly sosial, syýasy gazetleriň tiražy 10-15 müňden köp däl. Munuň bolsa diňe gazetiň özüne düşýän bahasyny ödemegi mümkin. Şeýlelikde döwlete tabynlyk metbugatda örän ýokary. Eger-de hökümet bu problemany metbugaty salgytlardan azat etmek bilen çözmäge synanyşýan bolsa, bu metbugatyň garaşsyzlygyna we söz azatlygynyň ösüşine ýaramaz täsir eder.
Häzire çenli halkara metbugat guramalary Özbegistany söz azatlygynyň ýagdaýy boýunça “iň ýaramaz” döwletleriň hataryna goşup gelýärler.
Özbegistan Pariždäki “Serhetsiz repartýorlar” guramasynyň 2011-nji ýyldaky “Internetiň duşmanlary” atly sanawyna hem girizildi. Şeýle-de bu gurama 10 çemesi žurnalistiň ýurduň dürli türmelerinde saklanýandygyny ýazdy.
Özbegistanyň hökümeti bolsa ýurtda metbugatyň üstünden senzuranyň ýolbaşçylygy baradaky aýyplamalary mydama ret edýär. Sebabi Özbegistanda Metbugatda dowlet syrlaryny goramak baradaky resmi komitet ýok. Onuň wezipesini her neşiriň öz ýolbaşçysy ýerine ýetirýär.


text:
Kannes kino festiwaly 24-nji maýda günorta Fransiýada guralan dabarada özüniň iň gowy film üçin ýokary baýragyny, «Palme d’Or» sylagyny berýär.
Ol ýerde festiwalyň žýurisi 18 filmiň içinden ýeňijini saýlamaly.
Wladimir Putiniň Orsýetindäki ýerli korrupsiýany suratlandyrýan täze film 23-nji maýda ilkinji gezek görkezilenden soň käbir gowy bahalara mynasyp boldy.
Habarçylar Andreý Zwiagintsewiň "Leviathan” filminiň bu baýraga mynasyp eser hökmünde öň saýlanandygyny aýdýarlar.
Bu kinoda demirgazyk Orsýetde bir maşgalanyň korrumpirlenen şäher häkimi tarapyndan deňiz ýakasyndaky jaýyndan mahrum edilişi hakynda gürrüň berilýär.
Tankytçylaryň käbiri bu filmiň häzirki zaman Orsýetindäki durmuşy sungat arkaly beýan edendigini aýdýar.


text:
Alberto Jakomettiniň “Ýöräp barýan adam” atly bürünçden ýasan heýkeli öňde-soňda auksionda satylan iň gymmat zat bolupdyr.
Londonyň Sotheby's auksionynda meşhur şweýsar heýkeltaraşynyň 1961-nji ýylda ýasan bu heýkeline 65 million gowrak britan funty berlipdir.
2004-nji ýylda Nýu-Ýorkda Pablo Pikassonyň bir kartinasy 104 million dollara satylypdy. Soňky satylan heýkeliň bahasy biraz ondan ýokary.
Auksiony gurnaýjylar “Ýöräp barýan adama” 12 bilen 18 million funt aralygynda baha teklip ediler diýip çaklasalar-da, söwda gaty aktiw geçipdir.


text:
IKAO
IKAO munuň ozi dünyaäniň birnäçe yurduny özünde birleşdirýän, BMG-nyň howandarlygyndaky halkara gurama. Onuň esasy maksady bütin adam zadyň bähbidi üçin howa ulaglarynyň howpsuz, wagtly-wagtynda netijeli uçmagyna yardam bermekden ybaratdyr. Bu gurama gecen ur$uñ aldym-berdimli döwründe döräpdi. Uru$dan son jemgyyetcilik halkara guramasyna öwrüldi. BMG-nin yöriteleşen merkezi hökmünde Halkara Rayat Awiasiyasy guramasynyn (IKAO) wezipesi, hukugy, alyp baryan işinin ähmiýeti barha artyar. Sebäbi, häzirki wagtda müňlerçe aeroport we howa giňişliginde műňlerçe uçar hereket edyär.


text:
Ýekşenbe güni “WikiLeaks” saýtyny esaslandyryjy Julian Assanj Londonda Ekwadoryň ilçihanasynda gaçybatalga alan ýerinden balkona çykyp, öz tarapdarlarynyň öňünde çykyş etdi.
Ol öz çykyşynda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamany öz guramasyna görkezilýän basyşlary bes etmeklige çagyrdy.
“Men prezident Obamany dogry iş bilen meşgullanmaga çagyrýaryn. Birleşen Ştatlar ‘WikiLeakse’ garşy albassy gözlemek çäresini bes etmelidir. Birleşen Ştatlar Federal derňew býurosynyň derňewlerini togtatmalydyr. Birleşen Ştatlar biziň işgärlerimizi we bizi goldaýjylary ýanamajakdygyna söz bermelidir” diýip, Julian Assanj öz çykyşynda nygtady.
Ekstradisiýa howpy bar
Munuň özi Julian Assanjyň iki aý mundan ozal Şwesiýa ekstradisiýa edilmek howpundan sypmak üçin, Londonda Ekwadoryň ilçihanasyna gaçyp ataly bäri eden ilkinji jemgyýetçilik çykyşy boldy.
Julian Assanjy goldaýjylar onuň ekstradisiýa edilmegine garşy şygarlar bilen çykyş edýärler. London, 16-njy awgust, 2012.
Britaniýanyň häkimiýetleri Şwesiýada aýal maşgala jynsy taýdan el gatmakda bildirilýän aýyplamalar boýunça Assanjy Şwesiýa ekstradisiýa etmek isleýärler.
Julian Assanjyň özi bu bildirilýän aýyplamalary ret edýär we Şwesiýa ekstradisiýa edilen halatynda, özüniň “WikiLeaks” saýtynyň ABŞ-nyň gizlin diplomatik hatlaryny jemgyýetçilige ýaýradandygy bilen baglanyşykly Birleşen Ştatlara tabşyrylmagynyň mümkindigini aýdyp, mundan howatyr edýär.
Ekwadoryň Londondaky ilçihanasynyň balkonyndan eden 10 minutlyk beýanatynda Julian Assanj gizlin diplomatik hatlary “WikiLeaks” saýtyna berenlikde aýyplanyp tussag edilen amerikan esgeri Bradleý Manningiň-de azatlyga goýberilmegine çagyryş etdi.
Assanj minnetdarlyk bildirdi
Geçen hepdäniň penşenbe güni Ekwadoryň hökümeti Julian Assanja syýasy gaçybatalga berýändigini yglan etdi.
Emma, muňa garamazdan, Britaniýanyň häkimiýetleri Assanjy Şwesiýa ekstradisiýa etmek baradaky öz kanuny borçlaryny ýerine ýetirjekdiklerini we oňa ýurdy terk etmäge ýol bermejekdiklerini mälim etdiler.
Julian Assanj özüne syýasy gaçybatalga bermek bilen, Ekwadoryň prezidenti Rafael Korreýanyň görkezen “gaýduwsyzlygy” üçin oňa öz minnetdarlygyny bildirdi.
Şenbe güni Ekwadoryň prezidenti Rafael Korreýa öz eden çykyşynda Julian Assanja onuň hut Birleşen Ştatlara ekstradisiýa edilmek howpunyň öňüni almak maksady bilen syýasy gaçybatalga bermek kararyna gelendigini aýtdy.


text:
Fransiýanyň polisiýasy Parižiň eteginde ýaragly adamyň bir poçta edarasyny we iki adamy zamun alandygyny habar berýär.
Polisiýa Parižiň demirgazyk-günbataryndaky Kolobes sebitini gabady.
RTL radiosynyň beren maglumatyna görä, hüjümçi kalaşnikow awtomaty, sapança we el granatlary bilen ýaraglanandygyny, şeýle-de üç adamy zamun alandygyny aýdypdyr.
Maglumatda onuň polisiýa bilen habarlaşandygy, emma nähilidir bir teklibi öňe sürmändigi hem aýdylýar.
Polisiýa bu wakanyň geçen hepde Parižde bolan hüjümler bilen ilteşigini görkezýän alamatlaryň ýokdugyny aýdýar.
Bu aralykda Pariže sapar edýän ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerry, geçen hepde yslamçy söweşijileriň Parižde amala aşyran “namart we nejis” hereketlerini amerikalylaryň “gahar we ýigrenç“ bilen garşy alandyklaryny aýtdy. Gürrüňi gidýän wakalarda 17 adam öldürilipdi.
Kerry Fransiýanyň prezidenti Fransua Olland we daşary işler ministri Laurent Fabius bilen geçiren duşuşygyndan soň ABŞ-nyň Fransiýa bilen raýdaşdygyny aýtdy.
Kerry çykyşyny iňlisçe başlap, soňy bilen fransuzça geçdi.
Ol hristianlaryň, musulmanlaryň we beýlekileriň ählisiniň “bir gäminiň üstündedigini. Şeýle-de bu dörän krizisiden bilelikde çykmalydygyny” aýtdy.
Mundan ozal Kerry bilen Fabius hüjümleriň amala aşyrylan “Charlie Hebdo” neşiriniň binasynyň we söwda merkeziniň öňünde gül desselerini goýdular.
Bu aralykda öten agşam Parižiň töwereginde hüjümçilere ýarag edinmäge we olara ulag kömegini bermekde güman edilip, 12 adam tussag edildi.
ABŞ, 11-nji ýanwarda Parižde geçirilen ýörişe gatnaşmaga degişlilikde pes derejeli amerikan resmilerini ýollandygy zerarly, tankyt edilipdi. Fransiýanyň paýtagty Parižde söz azatlygyny goldap we terrorçylygyň garşysyna geçirilen şol ýörişe milliona golaý adam, şol sanda dünýäniň onlarça liderleri gatnaşdy.


text:
Şu ýylyň 18-nji maýynda Türkmenistanyň Esasy Kanunynyň—Konstitusiýasynyň kabul edilenine 18 ýyl dolýar. 1992-nji ýyldan şu günki güne çenli Türkmenistanyň Konstitusiýasy birnäçe gezek üýtgedildi. 2008-nji ýylyň 26-njy sentýabrynda geçirilen nobatdan daşary XXI Halk Maslahatynda bolsa ýurduň Baş Kanunynyň iň soňky redaksiýasy kabul edildi.
Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň täze redaksiýasy türkmen halkynyň bähbidine nämeleri öňe sürýär?!
Esasy Kanunyň maddalaryny okap çykanyňda SSSR döwründe ürç edilip aýdylan bir anekdot ýada düşýär: ýagny, Moskwanyň bir mekdebinde, taryh sapagynda mugallym okuwçylara SSSR hakda gürrüň beripdir. SSSR-iň gowy, iň baý döwletdigini, onda ýaşaýan adamlaryň, çagalaryň ählisiniň örän bagtlydygyny düşündiripdir. Şol wagt bir okuwçy aglap başlapdyr. Mugallym ondan näme üçin aglaýandygyny sorapdyr. Çagajyk mugallymyna: «Meniňem SSSR-de ýaşasym gelýär» diýipdir.
Ine, şujagaz anekdot käbir döwletlerde halka ýetirilýän habar bilen hakyky durmuşda edilýän işiň biri-birine bütinleý çapraz gelýändiginiň üstünden gülýär.
Elbetde, hökümetler tarapyndan kabul edilýän Kanunlaryň ählisini berjaý etmek, halka berilýän sözleriň ählisini ýerine ýetirmek aňsat hem däldir. Kanunlaryň ählisini uçdantutma berjaý etmezlik dünýäniň başga-da döwletlerinde bolmagy mümkin. Ýöne Türkmenistan döwletinde welin, Baş Kanunda aýdylýan zatlaryň durmuş hakykaty bilen çaprazlygy has öte geçýär. Geliň, sözümiz gury bolmaz ýaly, Türkmenistanyň Baş Kanunynyň käbir maddalaryna göz aýlap çykalyň:
3-nji madda
Baş Kanunyň 3-nji maddasynda “Türkmenistanda jemgyýetiň we döwletiň iň gymmatly hazynasy adamdyr. Döwlet her bir raýatynyň öňünde jogapkärdir we şahsyýetiň erkin ösmegi üçin şertleriň döredilmegini üpjün edýär, raýatyň janyny, at-abraýyny, mertebesini we azatlygyny, şahsy eldegrilmesizligini, tebigy hem mizemez hukuklaryny goraýar.” diýlip aýdylýar.
Şeýle setirleriň Esasy Kanunda orun alanlygyna seretmezden, Türkmenistanda halkyň hal-ýagdaýy hiç kimi gyzyklandyrmaýar. Gaýtam halkyň başyna işsiz galdyrylmalar, bisowatlyga eltmek ýaly belalar düşürildi. Ençeme bigünä adamlar türmelerde çüýremegini dowam etdirýär. Režime çydaman, daşary ýurtlara gidip ýaşaýan raýatlar barmak büküp sanardan kän.
24-nji madda
Esasy Kanunyň 24-nji maddasy hökümetiň Kanun kitaplarynda ýazýan zatlary bilen hakyky durmuşda edýän işleriniň nähili derejede gabat gelýändigine düşünmäge ýardam edýär.
“Her bir raýatyň abadanlaşdyrylan ýaşaýyş jaýyny almakda ýa-da edinmekde we özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmakda döwletden goldaw almaga hukugy bardyr. Ýaşaýyş jaýy eldegrilmesizdir. Jaýda ýaşaýanlaryň razylygy ýa-da başga kanuny esaslar bolmasa, hiç kimiň jaýa girmäge ýa-da onuň eldegrilmesizligini başga bir ýol bilen bozmaga haky ýokdur. Adamyň we raýatyň öz ýaşaýyş jaýyny bikanun hyýanatçylykdan goramaga hukugy bardyr.”
29-njy madda
Esasy Kanunyň 29-njy maddasynda “Raýatlara kanunçylykda bellenen tertipde ýygnaklary, ýygnanyşyklary we ýörişleri geçirmek azatlygy kepillendirilýär” diýlip ýazylan. Hakykatda welin, ýygnak geçirmek hakda gürrüň ýok, iki adamyň başy çatylan ýerde režimden nägiledigiň hakda gürrüň gozgasaň-da, işden-ä bir kowulýaň, soňundan hem nämeleriň boljagyny bir Alla bilýär. Ýygnak, miting geçirmek isläp, türmä düşenler, daşary ýurtlara gaçyp gidenler biziň bu sözlerimize tutarykdyr.
33-nji madda
Esasy Kanunyň 33-nji maddasynda “Raýatlaryň zähmet çekmäge, öz islegine görä hünär, kär we iş ýerini saýlap almaga, sagdyn hem howpsuz zähmet şertlerine hukugy bardyr” diýlip aýdylýar. Esasy Kanuna salnan bu setirleri hökümetiň ýedi arka barlaýan kanuny hem-de döwlet derejesinde örän bek ýöredilýän gara sanawy ret edýär. Işleýänleriň we işlejekleriň kimiň neslidigi baradaky yzarlamalar dowam edýär. Hatda atalaryň «günäsi» üçin kiçi nesilde günä bolmasa-da, gara sanawa düşenleriň nesillerine çenli işden kowulýarlar hem-de işe alynmaýarlar. Ýokary okuwa girjek çagalara çenli ene-atalaryň kimdigi hakdaky sprawkalary eltmeli. Özem bu işler döwlet derejesinde, has ýokary instansiýalardan berilýän buýruklar boýunça ýerine ýetirilýär.
38-nji madda
Esasy Kanunyň 38-nji maddasynda “Her bir raýatyň bilim almaga hukugy bardyr. Umumy orta bilim hökmanydyr, her bir adam ony döwlet mekdeplerinde tölegsiz almaga haklydyr” diýlip aýdylýar.
Elbetde, döwlet umumy orta bilimi mugt berýär. Hatda munuň üçin Garaşsyzlyk ýyllarynda ençeme täze tipli mekdepler salnyp, ulanylmaga berildi. Olar kompýuterler bilen üpjün edildi. Ýokary bilim welin hemme ýaşlar üçin elýeterli däldir. Biziň bu sözlerimize ýokary bilim almak üçin daşary ýurtlarda sergezdan bolup ýören türkmen ýaşlary güwä geçip biler. Türkmenistanda ýokary bilimi diňe wezipeli hem pully adamlaryň çagalary alyp bilýärler. Ýokary bilim aljak beýleki ýaşlara döwlet tarapyndan hiç hili goldaw duýulmaýar.
39-njy madda
Esasy Kanunyň 39-njy maddasynda: «Türkmenistanyň raýatlarynyň öz çeper, ylmy we tehniki döredijiligini erkin alyp barmaga hukugy bardyr. Raýatlaryň ylmy, tehniki döredijilikde, çeperçilik, edebiýat hem medeniýet işinde awtorlyk hukuklary we bähbitleri kanun esasynda goralýar» diýlip ýazylan-da bolsa, başistik hökümet dörediji adamlaryň ýagysy bolup döredi. Başizmiň dörän gününden häzirki wagta çenli hiç bir döredijilik işgäri hökümetden goldaw almady. Gaýtam, bu hökümet öňden-ahyra döredijilik işgärlerini ýanap, eserleriniň döwlet neşirlerinde çap edilmegini gadagan edip geldi. Ençeme kompozitorlar, ýazyjy-şahyrlar, hudožnikler söýgüli hünärleriniň lezzetini görmekden mahrum edildi. Diňe bir adamyň döredijiligini dünýä ýaýmak başistik hökümetiň medeni ýoludyr.
Garaz, Türkmenistanyň Baş Kanunyny dörüp otursaň, durmuş hakykaty bilen gabat gelmeýän zatlaryň ýene ýüzlerçesiniň üstünden baryp bolýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Blog
Blog (Türkmen: ulgam gündeligi) ýa-da Weblog (Türkmen: san görkeziji ulgam) — internetiň soňky trendlerinden. Internet ulanyjylaryň gündelik edýän işleri we synlary barada beýlekiler bilen paýlaşylýan ulgam. Tehniki bilgi gerek bolman, öz islän zatlaryny, öz islän şekillerinde ýazan kişileriň emele getirýän, gündelige meňzeýän web sahypalarydyr.
Iňlis dilindäki "web" we "log" sözleriniň birleşmesinden dörän weblog düşünjesiniň wagtyň geçmegi bilen ýaýran adydyr.
Blog näme?[üýtget | edit source]
Blog, adatça döwrebapdan könä tarap hatarlanan ýazgy we teswirleriň neşir edilýän, ulgam düýpli neşirini gönükdirýär. Esasan her ugradylan ýazgynyň soňunda ýazaryň adyny we ugradylan wagtyny belleýär. Neşir edijiniň saýlaýşyna görä okaýjylar ýazgylara teswir galdyryp bilýärler. Teswirleriň bloglarda örän uly täsiri bardyr; bu saýada ýazar we okaýjylaryň arasynda aragatnaşyk üpjün edilýär. Mundan başga-da, yzy görme (trackback) guraly bilen, kesgitli bir ýazgy hakynda ýazylan beýleki ýazgylaryň kesgitlenmesi hem mümkindir.
Ilkinji bloglar el bilen ýazylyp döwrebaplaşdyrylýarka, şu zamanda bu iş üçin aýratyn ýazylan programma üpjünçiligi ulanylýar. Bu programma üpjünçiliklerinden käbirleri blog gullugy üpjün ediji sahypanyň aşaky ýer atlary diýlip döredilýän, käbirleri bolsa ulanyjynyň öz serwerine gurlup işledilmesi gerek bolan programma üpjünçilikleridir.
Bloguň geçmişi[üýtget | edit source]
Bloglaryň mazmuny adaty internet mazmunyndan tapawutlulyk görkezýändigi üçin diňe bloglar üçin gurulan aýratyn san görkeziji gurallary we gözleg ulgamlaryny öz içine alýar. Technorati iň üstünlikli blog tehnologiýalaryndan biridir. Aýratyn-da Google Blog Search adynda gözleg ulgamy işledýär. 2005-nji ýylda Verisign tarapyndan satyn alynan Weblogs.com, dünýäniň iň uly blog ping gullugy bolup bütin internet san görkeziji gurallaryna mümkinçilik berýär.
Internet bilen baglanşykly düýpli ylmy taýdan barlag edarasy, "Jupiter Research"üň 2005-nji ýylda geçiren bir barlagyna görä, blog sahypa eýeleriniň ýarysynyň ýyllyk girdejisi 60.000 dollaryň üstünde; blog okaýanlaryň %60-y erkek we blog okama endigi bar bolanlaryň %73-i 5 ýyldan uzak wagtdan bäri internete eýedir. Blog okaýanlaryň %28-i blog okamak üçin RSS ulanýar. 2005-nji ýylyň soňunda geçirilen başga bir barlaga görä hem internet ulanyjylarynyň %38-i blog sözüniň manysyny bilýändiklerini, %27-si bolsa blog okaýandyklaryny bildirendir. Blogosferiň depginini gol üstünde saklama wekilhanasyndaky Technorati-niň hasabatyna görä, günde 50.000-den köp täze blog sahypasy döredilýär.
Bloglaryň ulanylyşy 1999-nji ýylda Blogger-iň bu hyzmaty bermäge başlamagy we gysga wagt soňra muny mugt görnüşe geçirmegi bilen ýaýrandyr. 2003-nji ýylyň Fewral aýynda Google, Blogger-i satyn aldy we Google-uň panel guralyna, girilen sahypanyň salgysyny gönimel bloga girmäge mümkinçilik berýän 'Blog This!' täri ýerleşdirildi. Iňlisçe bilýän käbir kişi ilkinji gezek bu dügmäniň kömegi bilen bloglar bilen tanyşandyrlar.
Blogger bilen bir döwürde gurulan LiveJournal, diňe kesgitli kişileriň okamagyna rugsat berilýän blog sahypalary döredip meşhur bolan blog sahypasydyr. Şu döwürde hem iň köp blog döredilýän ulgamlardan biri LiveJournal, ýazýan zatlaryny hemme kişi bilen paýlaşmak islemeýän we özara topar gatnaşyklaryna ähmiýet berýän kişiler tarapyndan oňat görülýär.
Microsoft-uň Windows Live Spaces atly blog ulgamy hem, MSN agzalaryna hödürlenen Windows Live Messenger hyzmaty bilen bileleşdirileninden soň düýpli ýaýraýyş görkezendir. Agzalaryň fotoalbom döretmesine ýol açan ulgam, bloglaryň döwrebaplaşdyrylan wagtynda paýlaşylmasyna mümkinçilik berýän içki nusgasyna hem eýedir. Esasan, höwesjeň ulanyjylar üçin hyzmat bolan Windows Live Spaces, görnüşi we nusgasy üýgeşiklige beter açyk däldir. Aýratyn-da, Windows Live Messenger has köp söhbet maksady bilen ulanylýan hyzmat bolany sebäpli, Space-lerde bar bolan bloglar hem has köp surat ýükleme ýeri edilip ulanylýar. Microsoft, 2010-njy ýylyň Sentýabr aýynyň 27-sine, Windows Live Spaces hyzmatyny bes etjekdigini duýdurdy we ulanyjylaryna bloglaryny mugt görnüşde WordPress.com-a mümkinçiligi hödürledi.
Çalt depginler bilen ulalýan we düýpli hyjuw halyna gelen blog dünýäsinde, internetiň ulylaryndan Yahoo hem 2005-nji ýylyň Mart aýynda öz blog ulgamy Yahoo! 360-y açandygyny yglan etdi.
Ulanyjynyň öz


text:
Anna güni britan ýazyjysy Salman Ruşdi ençeme berk dini garaýyşly yslam ruhanylarynyň protestinden soň, Hindistanda geçiriljek kitap festiwalyna gatnaşmajakdygyny aýtdy.
Ruşdiniň Jaýpur kitap festiwalyna gatnaşjakdygy baradaky habar käbir musulmanlaryň arasynda gahar-gazap döretdi. Olar Ruşdiniň 1988-nji ýylda çap bolan “Şeýtan aýatlary” kitabynyň dine şek ýetirýändigini aýdýarlar.
Geçen hepde aşa dini garaýşly musulman ruhanylarynyň topary Salman Ruşdini bäş gün dowam etjek festiwala gatnaşdyrmazlyga çagyrypdylar.
65 ýaşly Salman Ruşdi ozalky kitap festiwallaryna hiç hili bökdençsiz gatnaşyp gelýärdi.
Eranyň ozalky baş ruhany lideri Ayatolla Ruhalla Homeýni “Şeýtan aýatlary” kitaby üçin Salman Ruşdä garşy dini fatwa yglan edipdi. Şondan soň Ruşdi gizlenip ýaşamaga mejbur bolupdy.


text:
Düýbi ABŞ-da ýerleşýän “Freedom House” guramasynyň dünýä ýurtlarynyň azatlyk derejesi barada çap eden ýyllyk hasabatynda Türkmenistanyň dünýä ýüzünde iň azat däl ýurtlaryň biri bolup galýandygy aýdylýar. Hasabatda 2013-nji ýylyň dowamynda dünýäniň 195 ýurdunda syýasy we raýat hukuklarynyň berjaý edilişine baha berildi.
“Freedom House” guramasynyň ýyllyk hasabatynda Türkmenistan “erbedinden erbedi” diýlen 48 sany ýurdy öz içine alýan sanawa girizilip, olaryň arasynda-da iň ýaramaz baha berlip, aýratyn bir topara bölünen 10 sany ýurduň arasyna düşdi. Netijede Türkmenistan azatlyk derejesi boýunça Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Demirgazyk Koreýa, Merkezi Afrika Respublikasy, Somali, Sudan, Siriýa, Saud Arabystany we Özbegistan ýaly "ýakasy gaýyşly" ýurtlaryň hatarynda özüne orun tapdy.
Guramanyň çagyryşy
“Freedom House” guramasynyň barlaglar boýunça wise-prezidenti Arç Puddington Günbatary Merkezi Aziýada ykdysady ýa strategik bähbitlere kowalaşmakdan el çekip, demokratik standartlaryň gowulanmagy üçin bu ýurtlara has berk basyş etmäge çagyrdy.
Arç Puddington öz pikirini şeýle beýan etdi: “Özbegistana, Türkmenistana, Gazagystana hem Täjigistan örän pes baha berildi. Merkezi Aziýanyň mysalynda energiýa baýlygy we strategik ähmiýeti bar bolan ýurtlar babatynda bir standartyň, beýlekiler üçin başga standartyň ulanylýandygyny görmek mümkin. Dünýä boýunça iň repressiw režimleriň ençemesi Merkezi Aziýada ýerleşýär, emma bu režimlere ABŞ ýa-da Ýewropa Bileleşigi tarapyndan entek üns berilmeýär”.
“Freedom House” guramasynyň hasabatynda Türkmenistanda hem syýasy hem-de raýat azatlyklarynyň berk çäklendirilýändigi aýdylýar.
Umumy tendensiýa
Şol bir wagtda-da, 41 ýylyň dowamynda dünýä ýurtlarynyň azatlyk derejesi barada ýylda taýýarlanýan bu hasabata görä, soňky sekiz ýylyň dowamynda dünýäde azatlygyň umumy derejesinde yza gaýdyş emele gelip, bu hasabatyň taryhynda yza tesilen iň uly döwür bolupdyr. Hasabatda ýurtlar azat, belli bir derejede azat we azat bolmadyk, diýlen toparlara bölünýär.
2013-nji ýylda demokratik azatlyklary ozalkysyndan has çäklendiren ýurtlaryň arasynda Orsýet, Ukraina, Azerbaýjan, Türkiýe, Wenesuela we Indoneziýa agzalýar.
“Freedom Hosue” guramasynyň ýyllyk hasabatyna görä, geçen ýylda käbir öňegidişlikler hem bolupdyr, raýat azatlyklarynyň berjaý edilişinde Tunisde öňegidişlik gazanylypdyr, saýlaw demokratiýasy diýen statusly ýurtlara ýene dört ýurt goşulyp, olaryň sany 122-ä ýetipdir.
2013-nji ýylda Pakistan bu ugurdan öňegidişlik gazanypdyr. Şol bir wagtda-da hasabatda Owganystanda demokratik standartlaryň pese gaçandygy bellenilýär.


text:
Türkmenistanda, her ýyl bolşy ýaly, 19-njy fewralda paýtagtyň Garaşsyzlyk şaýolunda ozal bir döwürde dünýäde iň beýik baýdak sütüni diýlip mahabatlandyrylan baýdak sütüniniň ýanynda Baýdak baýramynyň esasy çäresi bolup geçdi.
Howanyň sowuk we ýagynlydygyna garamazdan, açyk howada geçirilen we ençeme sagada çeken bu baýramçylyk konsertine, ozalkylary ýaly, ýene-de ýüzlerçe mekdep okuwçylary gatnaşdyryldy.
Çärä ýygnanlaryň arasynda ýokary okuw jaýlarynyň studentleri agdyklyk etse-de, dynç alyş günüdigine garamazdan, oňa mugallymlar, döwlet edara-kärhanalarynyň we dürli jemgyýetçilik guramalarynyň işgärleri-de köpçülikleýin gatnaşdyryldy.
Tomaşa etmek tertibi
Konsert gyzyşdygyça ýagyş hem gaty ýagdy. Konserte gatnaşanlardan käbirleriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ýagyşly howa garamazdan, adamlara konserti terk etmäge, hatda öz ýerlerinden gozganmaga-da rugsat edilmändir.
Konsert köçede geçirildi, bu çärä gatnaşmaly edilen adamlar toparlarynyň hersine öňünden belli bir ýer aýrylyp berlipdir we adamlaryň bellenen ýerlerinde durmagyna berk gözegçilik edildi. Ýörite bellenen wekiller bolsa çärä gelenleri ýekän-ýekän bellige alýardylar.
18-00-da başlanmaly konserte gatnaşyjylar, konsert jaýyna iki-üç sagat öň getirildiler we konsert başlansoň, iki sagatlap aýak üstünde durmaly boldular. Tomaşaçylara gözegçilik edýän adamlar bolsa konsertiň bütin dowamynda tomaşaçylara aýak üstünde durmalydygyny hem-de özlerini şadyýan alyp barmalydygyny yzygiderli ýatladyp durdular.
Çärä getirilen adamlar howpsuzlyk güýçleri tarapyndan ýekän-ýekän barlanyp, içeri salyndy.
Ýakubyň gürrüňi
Çärä getirilenlerden biri, özüni Ýakup diýip tanadan medeniýet işgäri, işleýän edarasynyň işgärleriniň günüň dowamynda iki gezek ýagşa ezilmeli bolandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Ýakup bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Ilkinji gezek baýdaga gül goýmak dabarasyna gitmeli diýdiler. Soňra, ikinji gezegem, bu baýdak baýramçylygyna bagyşlanan konserte gatnaşmaly diyildi. Garaz, şeýle pursatlarda hemişe bolşy ýaly, bu gezegem dynç günümiz şeýleräk geçdi”.
Ýöne şol gün Ýakubyň aýdýan prezidentiň gatnaşmagyndaky geçen gül goýmak çäresine gatnaşanlaryň köpüsi agşamky konsertden boşadylypdyrlar.
“Biziň edaramyzda ýa gül goýmaga gitmeli ýa-da konserte gitmeli diýip, şert goýdular. Meniň, işim çykansoň, konserti saýladym” diýip, özüni Maýsa diýip tanadan, çagalar bagynyň ýaşy 50-ä golaýlan terbiýeçisi bize gürrüň berdi.
Bu konserte gelen adamlaryň arasynda dürli hünärdäki, dürli ýaşlardaky adamlara duşmak bolýardy. Az hem bolsa, başlangyç mekdep ýaşyndaky çagalar hem bardy. Çärä tomaşa edýänleriň arasynda çagalar baglarynyň terbiýeçilerini, lukmanlary, mugallymlardyr studentleri görse bolýardy.
Konsert tamamlanansoň, sanlary müňlerçe bolan tomaşaçylar awtobuslarda dyknyşyp öz öýlerine gaýdypdyrlar. Baýdak baýramyna bagyşlanan dürli çäreler, köpçüligiň, esasanam okuwçylaryň köpçülikleýin gatnaşdyrylmagynda ýurduň beýleki welaýatlarynda hem bolup geçdi.


text:
Birnäçe örän möhüm ýagdaýlardan ötri Gurbanguly Berdimuhamedowyň Türkiýä sapary Türkmen prezidentiniň nobatdaky daşary ýurt syýahaty, goňşularyna görünmesi däldir. Ol sapar Türkmenistanyň daşarky dünýä bilen gatnaşyklarynyň ösmeginde möhüm rol oýnap, gowy netijeler berip biler.
Ozaly bilen Türkiýe Ýewropa bilen Aziýanyň ortasynda duran araçy. Türki kökleri bu ýurda Aziýa regiony bilen arada örän ýeňil köpri gurmaga mümkinçilik berýär. Onuň Ýewropa bilen köneden dowam edip gelýän gatnaşyklary Türkiýäni ýönekeý bolmadyk hem alysdaky Aziýa dünýäsi bilen ýewropa ýurtlarynyň arasynda gatnaşyklary ýola goýmakda ornuny çalşyryp bolmajak ýurda öwürýär. Türkiýe ugry Türkmenistan üçin örän zerur, çünki “Nabukko” proýektinde ol zynjyryň esasy halkalarynyň biri.
Gaz eksportynyň köp ugurlylygy hem Orsýete garaşlylygy, baglylygy gowşatmak programmasynda G.Berdimuhamedow “Nabukko” proýektine gatnaşmaga bil baglaýar. Aşgabadyň bu isleginiň çynlakaý islegdigine “Nabukko” proýektiniň türkmen bölegi üçin syýasy we maliýe goldawynyň gerekdigine Türkiýe ýewropa ýurtlaryny ynandyryp biler.
Türkmenistan-Azerbeýjan dawasy
Mundan başga-da, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasyndaky ýönekeý bolmadyk gatnaşyklary petikden çykarmakda Türkiýe aýgytly rol oýnap biler. Bu ýagdaý ýene-de bir gezek Türkmenistanyň “Nabukko” proýektine gatnaşmagy bilen bagly. Proekte gatnaşmak üçin Türkmenistan Kaspiý deňziniň asty bilen Azerbeýjana tarap gaz turbasyny çekmeli bolar. Iki goňşy ýurduň arasynda dowam edýän konfliktiň esasy sebäbi-de Kaspi deňziniň düýbi, şol ýerdäki araçäk meselesidir.
Deňiz astynyň ep-esli bölegini Azerbeýjan özüniňki hasap edýär. Deňzi bölüşmek, çäkleri kesgitlemek meselesinde türkmen tarapynyň hasaby başgaça. Çünki Hazaryň suwunyň aşagyndaky şol dawaly ýerlerde uly ýerasty baýlyklar bar. Taraplaryň ikisem şol baýlyga eýe çykýar. Kaspiniň hukuk durumynyň-statusynyň kesgitlenmezligini Orsýet utuk hökmünde saklaýar. Hazar deňzi üçin jedeller, dawalar näçe köp dowam etse, “Nabukko” proýektine gatnaşmakdan Türkmenistan şonça-da daşlaşar. Strategik nukdaýnazardan özüniň bähbitler zolagyna girýän ýurtlaryň energetik problemalarynyň Kremlsiz çözülmegi Orsýete ýaramaýar.
Häzirlikçe Aşgabat gürrüňi edilýän meselede Baku bilen umumy dil tapyşyp bilenok. Ýöne petikden çykmak, belli bir çözgüt tapmak meselesinde türk tarapynyň hemaýat edip bilmegi mümkin. Sebäbi ol Azerbeýjan bilen aňsat düşünişip bilýär.
G.Berdimuhamedowyň Türkiýä saparynyň üçünji bir möhüm pursaty – Türkiýe bilen Türkmenistany birleşdirýän bir mesele, ýagny ikisiniňem Orsýet bilen gatnaşyklarynyň, oňa garaýyşlarynyň meňzeşräkdigidir. Eger Moskwa Aşgabady ýene bir gezek boýun synmaga, diýenine kaýyl bolmaga mejbur etmäge synanyşsa, hut şu ýagdaý Türkiýäniň Türkmenistana ynamdar arka durjakdygy barasynda goşmaça ynam döreder.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
“Human Rights Watch” guramasy hökümetleriň we halkara guramalarynyň köpüsiniň adam hukuklaryny bozýan döwletlere ýeterlik basyş görkezmeýändigini aýdýar.
Halkara hukuk guramasy bir topar hökümetde, hususan-da Ýewropa Bileleşiginde adam hukuklaryny hormatlamak üçin basyşyň ýerine «dialog», «hyzmatdaşlyk» diýen ýaly ýumşak çemeleşmäniň getirilýändigini aýdýar.
Bu pikir HRW-niň 2011-nji ýyldaky Dünýä hasabatynda aýdylýar.
Bu hasabat, adam hukuklarynyň goragynda durup bilmezligiň mysaly hökmünde, ÝB-niň Özbegistan we Türkmenistan babatdaky ýaranjaň çemeleşmesini nygtap görkezýär.


text:
Şu gün Pakistanda Birleşen Ştatlaryň konsullygynyň awtokerwenine garşy amala aşyrylan bomba hüjüminiň jogapkärçiligni ýurduň “Talybany” öz üstüne aldy.
Peşawar şäherinde amala aşyrylan bu hüjümde Birleşen Ştatlaryň işgärlerinden hiç kime zeper ýetmedi diýlip, habar berilýär.
Ýurduň polisiýasynyň aýtmagyna görä, bu partlamada ýerli adamlardan biri ölüpdir, başga-da 10 töweregi adam ýaralanypdyr.
Peşawar şäheriniň polisiýasynyň başlygy Liakat Ali Han bu partlama barada Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna şeýle diýdi: “Partlama ýerli wagt bilen ir sagat 08:25 töwereklerinde boldy. Partlaýjy serişde ulaga ýerleşdirilipdir. Biz entek bu ulagyň partlama wagty köçäniň ýakasynda durandygyny ýa-da onuň hereket edendigini anyklamaly. Ýöne partlama ulagda boldy. Ulagda 50 kilograma golaý partlaýjy serişde ýerleşdirilipdir”.
Pakistanyň “Talybany” we beýleki söweşiji toparlary “Al-Kaýdanyň” baştutanynyň öldürilmeginiň aryny aljakdyklaryna söz beripdiler.
“Al-Kaýdanyň” öňki lideri Osama bin Laden 2-nji maýda Amerikanyň ýörite güýçleri tarapyndan Pakistanda öldürilipdi.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi we ABŞ-nyň Döwlet departamenti serhetdäki çaknyşykda 5 adam ölenden soň Ysraýyly we Liwany sowukganlylyga çagyrdylar.
Şol wakada 3 liwanly esger, bir liwanly žurnalist we ysraýylly harby polkownik öldi.
Çaknyşyk boýunça taraplar birek-biregi aýyplaýarlar. Wakanyň sebäpleri heniz anyk däl.
Orsýetiň BMG-däki ilçisi Çurkiniň sözlerine görä, Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalary taraplary geňeşiň 1701-nji rezolýusiýasyny berjaý etmäge çagyrdylar.
Şol rezolýusiýa Ysraýyl-Liwan urşunyň 2006-njy ýylyň tomsunda tamamlanmagyna getiripdi.
Ysraýylyň Daşary işler ministrligi, eger bidüzgünçilikler dowam etse, oňa gaýtawul beriljekdigini Liwana duýdurdy.
Liwanyň premýer-ministri Saad al Hariri Ysraýylyň “agressiýasyny” ýazgardy.


text:
Ukrainanyň, Orstiň we ÝB-niň resmileri 9-njy iýunda Brýusselde duşuşyp, Kiýewiň Moskwa tebigy gaz bergisi baradaky meseläni çözmäge çalşar.
Orsýetiň Energiýa ministrliginiň resmisi üç tarapyň Ukrainanyň Orsýetden import etjek gazynyň bahasy barada hem gepleşjegini aýtdy.
Orsýetiň gaz läheňi Gazprom, fewralda prezident Wiktor Ýanukowiç, Moskwanyň ýarany iş başyndan gyrakladylandan soň, Ukraina berilýän tebigy gazyň bahasyny iki essä golaý gymmatlatdy.
Ukraina her müň kub metr rus gazy üçin $268 tölejegini aýdýar, emma Moskwa gazyň her müň kub metriniň $485-çenli gymmatladylandygyny aýdýar.


text:
Ukrain oppozisiýasy öz goldawçylaryny sişenbe güni Kiýewde güýje öwrülmäge çagyrýar.
Ukrainanyň paýtagtyndaky demonstrasiýa prezident Wiktor Ýanukowiçiň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen gepleşik geçirmek üçin Moskwa sapar edýän gününe gabat geldi.
Demonstrasiýaçylar Kiýewiň köçelerinde dört hepdä golaý protest bildirýärler. Olar Ýanukowiçiň ÝB bilen ýakyn gatnaşyk gurmak barada uzak garaşylan şertnamany soňa goýmagyndan nägile boldular.
Ukrainanyň oppozisiýasy Ýanukowiç sişenbe güni Putin bilen gepleşik geçirende Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky gümrük bileleşigine goşulmak barada ilkinji ädimleri äder öýdüp howatyr edýär.
Bu gepleşikler Ukrainanyň batmakdan gutulmak üçin nagt pula mätäçlik çekýän wagtynda geçirilýär.
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin (Ç) ukrain kärdeşi Wiktor Ýanukowiç bilen, Kiýew, 27-inji iýul, 2013.
Analitikler Putin Ýanukowiçe islendik zady teklip eder, bu garyşyk kredit, maýa goýum wadalary hem, energiýa nyrhlaryndaky, hususan-da tebigy gazyň bahasyndaky eglişik hem bolup biler diýýärler.
Orsýetiň Maliýe ministrligi karz pul baradaky gepleşikleriň alnyp barylýandygyny tassyk etdi.
Ukrainadaky çeşmeler bu ylalaşygyň 15 milliard amerikan dollaryna barabar bolup biljegini, Orsýetiň bu pullaryň 3-5 milliard dollara golaýyny öňünden berjegini aýdýarlar.
Oppozisiýa lideri Witaliý Kliçko Ýanukowiçiň gaz ylalaşygyna gol çekjegini aýdýar:
"Bizde dürli çeşmelerden maglumat bar, ol ýerde Ukrainanyň gaz geçirijisiniň ýerine [Ukraina üçin] gazyň bahasy arzanladylar. Gaz tranzit sistemasy ykdysadyýetiň esasy möhüm strategik bölegi bolup durýar, onsoň biz Ukrainanyň bähbitleriniň giderilmegini islemeýäris."
Duşenbe güni Brýusselde ÝB-niň daşary işler ministrleri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowa ÝB-Ukraina gatnaşyklarynyň ýygjamlanmagynyň Orsýete wehim salmaýandygyny ynandyrmaga çalyşdylar.
ÝB-niň daşary syýasat ýolbaşçysy Ketrin Aşton hem ÝB-niň Kiýew bilen ylalaşyga gol çekmek üçin taýýar bolup durandygyny aýtdy:
"Biz Assosiasiýa şertnamasynyň Ukrainanyň ýakyn möhlet ykdysady meselelelerini çözmäge iň gowy mümkinçilikleri berjegine ynanýarys. [Ukrainanyň] bu şertnama gol çekmegi halkara bazarlaryna we maliýe guramalaryna ullakan bir yşarat bolar. Şeýle-de bu syýasy-ykdysady reformalar üçin esas bolup, uzak möhletli ösüş perspektiwalaryna hyzmat eder."
ÝB-niň giňeliş komissari Stefan Fuele ýekşenbe güni ÝB bilen Ukrainanyň arasynda assosiasiýa şertnamasyna gol çekmek barada alnyp barylýan gepleşikler togtadyldy, sebäbi Ýanukowiç Ukrainanyň bu ylalaşyga ýakynda gol çekjegine kepillik berip bilmedi diýdi.
Lawrow žurnalistlere özüniň ÝB ministrleri bilen Ukraina basyş edilmeli däldigi barada ylalaşandygyny aýtdy:
"Biz Ukraina barada maslahatlaşdyk we umumy ylalyşyga, her kimiň islendik ýurduň, şol sanda Ukrainanyň özygtyýarlylygyna hormat goýmagy hem-de şol halkyň öz ýurduny nähili ösdürjegi, öz döwletini nähili kuwwatlandyrjagy barada özleriniň erkin karara gelmegine ýol bermek baradaky pikire geldik."
Şeýle-de Lawrow Bileleşigi Ukrainanyň «içerki işlerine daşardan gatyşmakda» tankyt etdi.


text:
Şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranda gurnalýan Nowruz baýramçylygyna gatnaşmak üçin Eýran Yslam Respublikasyna bardy.
Eýranyň häkimiýetleri bu baýramçylyga Türkmenistanyň prezidenti bilen birlikde käbir beýleki goňşy döwletleriň-de liderlerini çagyrdylar.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy Eýranda ýokary derejeli daşary ýurtly myhmanlaryň hormatyna bu Nowruz baýramçylygyna gabatlanylyp ýörite baýramçylyk çäreleriniň taýýarlanandygyny habar berýär.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň Eýrana edýän bu saparynyň barşynda käbir işewur duşuşyklaryň hem geçirilmegine garaşylýar.


text:
Eýranyň ýokary ruhy lideri ýurduň indiki prezidentiniň wezipe ygtyýarlyklaryny suratlandyrmaly bolsady, onda Yslam gymmatlyklaryna sadyklyk we tabynlyk görkezmek talaby ilkinji orny eýelärdi.
Ýöne ýokary ruhy lideriň geljekki prezedentiň Eýranyň teokratik gurluşyna näderejede uýmalydygy barada eden bellikleri köp däl.
Aýatolla Ali Hameneýi 27-nj aprelde isçileriň öňünde eden çykyşynda "Ýerine ýetiriji häkimiýete ýolbaşçylyk edýänler biziň duşmanlarymyzyň edýän basyşyna garşy durmaly, gorkmaly däl, sahnany basym terk etmeli" diýipdir.
6-njy maýda hem ol saýlawlary geçirmek boýunça işgärlere: "Prezident halkyň adamy bolmaly, agyr zähmetden gaçmaly däl, şeýle hem akyl-paýhasly bolmaly" diýdi.
Islenýän dalaşgär
Analitikleriň pikiriçe, Hameneýiniň isleýän kandidaty konserwatiw, rewolýusion gymmatlyklara Hameneýiniň özi ýaly bagly bolmaly, onuň Günbatara garşy duýgularyna, Birleşen Ştatlara düýpden ynanmazlyga goşulmaly.
Hameneýiniň ýurt sanksiýalara garşy göreşip, nebitden gelýän girdejä garaşly bolmakdan dynmak üçin "garşylyk görkezmäge ukyply ykdysadyýete" tarap hereket etmeli diýen mahallary hem ýok däl.
Abbas Milany Stanford uniwersitetinde Eýrany öwreniş programmasynyň direktory. Onuň pikiriçe, Hameneýi bir adamda gapma-garşylykly häsiýetleri görmek isleýär, bu hem aňsat iş däl.
"Bir tarapdan ol bir doly tabyn adamy - kömekçi ýa ondan hem pes birini - isleýär. Beýleki tarapdan bolsa, bu adamyň halkyň ykdysady problemalaryny çözüp bilmegini, halkara sahnasynda kiçiräk rolunyň bolmagyny isleýär. Onuň isleýäni esasy şahsyýetiň özüniň bolmagy" diýip, Milany aýdýar.
2005-nji ýylda Hameneýi öz oňşup biljek prezidentini tapdy diýip pikir edilipdi. Şol ýylky prezidentlik saýlawlarynda garaşylmadyk ýagdaýda ýeňiji bolup çykan Mahmud Ahmadinejadyň Eýranyň ýolbaşçysynyň we güýçli rewolýusiýa sakçylarynyň goldawy bilen häkimiýet başyna gelendigine ynanylypdy.
Ahmadinejadyň 2009-njy ýylda jedelli ýagdaýda täzeden saýlanmagynyň hem Hameniýiniň oňlamagy bilen ýol alandygyna ynanylýar.
Prezident Mahmud Ahmadinejad we Aýatolla Ali Hameneýi
2009-nji ýylda Hameniýi Ahmadinejadyň garaýyşlarynyň öz garaýyşlaryna öňki pragmatik hasaplanýan prezident Ali Heşemi Rafsanjanynyň garaýyşlaryndan has ýakyndygyny açyk boýun aldy.
2010-njy ýylda, özara gatnaşyklarynda dörän näsazlyklara garamazdan, Hameneýi öz çykyşlarynda özüniň Ähmedinejady goldamagy dowam etdirýändigini ýaňzytdy.
Seminar mugallymlarynyň jemgyýetiniň agzasy Hojatoleslam Eslamiýanyň aýtmagyna görä, 2010-njy ýylda Hameneýi "häzirki ýagdaýda pikir tapawutlary bar. Men käbir meseleler bilen ylalaşmaýaryn" diýipdir. "Emma indi ýokary lider näme diýse, prezident kabul edip, şony amala aşyrýar" diýip, Eslamiýan aýdypdyr.
Ýöne bular Hameneýi bilen onuň ýaranlary tarapyndan güýç-gudrat ugrunda alnyp barlandygy doly dokumentleşdirilen we Ahmadinejadyň gözden düşmegine getiren göreşden öň berlen beýanatlar.
Eýran häzir ozal görlüp-eşidilmedik basyş astynda durka, ýokary lidere häkimiýet başyndakylaryň arasynda agzybirlik gerek. Bu ýagdaýy nazara alanyňda, indiki prezidentiň Hameneýiniň lagerine ýakynlaryň biri bolmak ähtimallygy gaty ýokary.
Waşingtonyň Ýakyn Gündogar syýasaty baradaky institutynyň Eýran boýunça eksperti Mehdi Halajy muny şeýle düşündirýär: "Hameneýi olaryň şahsy we bölünişikli arzuw-hyýallarynyň bolmazlygyny kepillendirmek isleýär. Olaryň öz buýruklaryny ýerine ýetirýän müdir ýa ýerine ýetiriji bir işgär bolmagyny isleýär".


text:
Çehiýanyň polisiýasy ýurduň territoriýasynda Ukrainanyň öňki ykdysadyýet ministri Bogdan Danilişiniň saklanandygyny tassyklady.
Öňki ministr Ukrainada gulluk ygtyýarlygyndan artykmaç peýdalanmakda aýyplanýar.
Danilişin 2007-2010-njy ýyllarda Ýuliýa Timoşenkonyň hökümetinde işläpdi. Ukrainada Wiktor Ýanukowiç häkimiýet başyna gelensoň onuň garşysyna jenaýat işi gozgaldy.
Çeh polisiýasynyň wekili Pawla Kopeska Danilişiniň Interpolyň rugsady bilen saklanandygyny aýtdy: “Häzir Danilişin türmede ýa-da watlaýyn saklanýan kamerada. Onuň Ukrain häkimiýetlerine berilmek mümkinçiligi meselesi çözülmeli”.


text:
Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy guramasy 12-nji fewralda Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna resmi derejede gözegçilik etjek ýeke-täk halkara guramasydyr. Guramanyň gözegçiler missiýasy 25-nji ýanwarda Aşgabatda öz ştabyny döredip, işe başlady.
7-nji fewralda GDA-nyň missiýasy öz gözegçileriniň düzümini gutarnykly kesgitlänligini habar berip, Türkmenistanda saýlawlara görülýän taýýarlyklar barada özüniň ilkinji bahalaryny aýan etdi.
GDA tarapyndan Türkmenistandaky saýlawlara jemi 63 synçy gözegçilik eder. GDA-nyň gözegçiler missiýasynyň Aşgabatdaky ştabynyň resmi maglumatyna görä, GDA-nyň gözegçileri Türkmenstanyň saýlaw komissiýalaryna erkin baryp görýärler, saýlaw kampaniýasynyň gidişi barada zerur maglumatlary alýarlar, prezidentlige dalaşgärleriň ynanylan wekilleri, ses berijiler we ýerli häkimiýet wekilleri bilen duşuşýarlar.
Kemçilikler
Missiýanyň ýolbaşçysy Ýewgeniý Slobodanyň sözlerine görä, GDA-nyň gözegçileri Türkmenistanda saýlawlara görülýän taýýarlyklarda goýberilýän kemçilikleri düzetmek boýunça maslahat hem berýär. Sloboda bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:
GDA-nyň gözegçiler missiýasynyň ýolbaşçysy Ýewgeniý Sloboda
—Tehniki taýdan kemçilikler boldy. Meselem, biz ses berişlik kabinalarynyň gözegçileriň göz öňünde bolmagy üçin nädip ýerleşdirilmelidiginiň usullaryny we şuňa meňzeş zatlary maslahat berdik. Bu kemçilikler ýüz ugruna düzedildi.
Türkmenistanda prezident wezipesine dalaşgär hökmünde ýurduň häzirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bilelikde ýene 7 adam resmi hasaba alyndy.
GDA-nyň missiýasy olaryň öz saýlaw programmalaryny hödürlemekde deň hukuklardan peýdalanýandyklaryny aýdýar. Missiýanyň ýolbaşçysy Ýewgeniý Sloboda dalaşgärleriň arasyndaky bäsdeşlige degişli kemçilikleriň bolup-bolmanlygyny aýtmady, emma ol dalaşgärleriň özleriniň hiç hili şikaýat etmänligini belledi:
—Biz prezidentlige dalaşgärleriň biri we beýleki dalaşgärleriň ynanylan wekilleri bilen duşuşdyk, olaryň hiç birisi saýlawlardan öňki agitasiýanyň guramaçylygyndan we alnyp barlyşyndan şikaýat etmedi.
Taýýarlyklara berlen baha
GDA-nyň missiýasy öz ýaýradan resmi maglumatynda saýlaw agitasiýasynyň “etiki kadalarynyň çäginde”, “sypaýy görnüşde” we “milli mentalitetiň hem däp-dessurlaryň hasaba alnyp” geçirilýänligini belledi.
GDA-nyň Türkmenistandaky saýlawlara gözegçilik missiýasynyň Aşgabatdaky ştabynyň Azatlyk Radiosyna habar berişine görä, guramanyň saýlawlaryň geçirilişine berjek jemleýji bahasy 13-nji fewralda yglan ediler. Şol bir wagtda-da gurama saýlawlaryň adalatly we demokratiýa laýyk geçirilmegi üçin görülýän taýýarlyklara häzir pozitiw baha berýär.
Dünýäniň köp ýurtlarynda saýlawlaryň geçirilişine gözegçilik edýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Türkmenistandaky saýlawlara syn etmeýär.
“Dost gözi”
GDA guramasy özüniň türkmen saýlawalaryna syn etjek ýeke-täk halkara guramasy boljakdygyna kanagatlanma bildiripdi. Guramanyň ýerine Ýetiriji komitetiniň başlygy Sergeý Lebedew ýanwaryň başynda eden çykyşynda: “Biz GDA giňişliginde birek-biregi gowy tanaýarys. Biz birek biregi günbatarly synçylardan has gowy bilýänligimiz üçin, gözegçilik edenimizde has köp zady görýäris. Biz “öz öýümizde” bolansoň, bar zada dost gözi bilen garaýarys” diýipdi.
GDA-nyň 63 adamdan ybarat gözegçiler missiýasyna guramanyň Moldowadan başga ähli agza döwletleriniň wekilleri, şeýle-de GDA-nyň Parlamentara assambleýasy, Orsýet-Belarus birleşiginiň parlament bileleşigi we GDA-nyň Ýerine ýetiriji komiteti ýaly edaralarynyň resmileri girýärler.