text:
Fransiýa Siriýanyň Aleppo şäherindäki ýagdaýlary maslahat etmek üçin Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşini adatdan daşary ýygnagy geçirmäge çagyrdy.
Fransuz daşary işler ministri Žan-Mark Aýrault (Jean-Marc Ayrault) 29-njy noýabrda eden çykyşynda sebitdäki güýçli çaknyşyklary we barha artýan gumanitar betbagtçylygy nazara alanyňda “biz duşmançylygyň soňuna ýetmek üçin zerur bolan çäreleri derhal görmelidiris” diýdi.
BMG-niň gumanitar kömek boýunça başlygy we koordinatory Stephen O’Brien hem 29-njy noýabrda Beýrutda çykyş edip, soňky birnäçe günüň dowamynda bolan çaknyşyklar sebäpli parahat ilatdan 16,000 çemesi adamyň başga ýere göçürilendigini we "olaryň aglabasynyň nätakyk we durnuksyz ýagdaýdadygyny” aýtdy.
28-nji noýabrda Siriýanyň hökümet güýçleri Aleppo şäheriniň günorta böleginde ýerleşýän we strategik taýdan ähmiýetli birnäçe etrabyň kontrollygyny gaýtadan yzyna aldy.
2011-nji ýylda Siriýada çaknyşyklar başlany bäri Aleppo prezident Başar al-Assada garşy söweşýän oppozisiýa güýçleriň iň möhüm şäher galasydyr we onuň kontrollygyny ele salmak hökümet güýçleri üçin örän uly ýeňiş bolar.


c: text/html

text:
23-nji maýda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümetiň agzalary we ýurduň welaýatlarynyň häkimleri bilen göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatyny geçirdi.
Şeýle maslahaty Türkmenistanyň hökümeti ilkinji gezek geçirdi. Ýakynda gurlup ulanylmaga berlen «Oguzhan» köşkler toplumynda ýurduň ähli künjekleri bilen wideoşekilli göni aragatnaşyga çykmagy üpjün edýän häzirki zaman täze telearagatnaşyk enjamlarynyň ýola goýlandygy barada türkmen mediasy habar berýär.
Türkmenistanda elektron resminamalar dolanyşygyny we «Elektron hökümet» elektron resminamalar dolanyşygyny ornaşdyrmak meselesi babatda Berdimuhamedow ilkinji gezek 2010-njy ýylyň 26-njy awgustynda geçiren Ministrler Kabinetiniň mejlisinde aýdypdy. Şonda prezident elektron resminamalar dolanyşygynyň oba hojalygynda çalt ornaşdyrylmagynyň zerurdygyny aýdypdy.
23-nji maýda geçirilen ilkinji göni aragatnaşyk arkaly wideoşekilli iş maslahatynda welaýat häkimleri bilen prezidentiň arasynda, esasan, şu hepdäniň ahyrlarynda ýurtda galla oragyna girişmek babatda boldy.
“E-Government” ýa-da Elektron hökümet
Elektron resminamalar dolanyşygy ulgamynyň ýurtda ornaşdyrylmagy hökümet dolandyryşynyň netijeliligini artdyrmaga ýardam eder diýen umytlar bar. Dolandyryş işewürlik prosesleriniň ähli tapgyrlarynda ykjam gözegçiligi amala aşyrmaga, resminamalaryň geçişiniň tapgyrlaryny we esasy işleriň ýerine ýetirilişiniň wagtyny gysgaltmaga, ýolbaşçylar üçin dolandyryş çözgütlerini kabul etmek babatda zerur bolan maglumatlary çalt gözlemäge we tapmaga mümkinçilik berýär.
10-njy ýanwarda geçiren Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Berdimuhamedow Türkmenistanda Hökümet elektron ulgamyny döretmeklik we bu ulgama geçmeklik göz öňünde tutulýandygyny mälim edip, ýurduň ýolbaşçy wezipesinde işleýänleriň kompýuterden sowatly bolmalydygy hakynda aýdypdy. Prezidentiň şol mejlisde beren tabşyrygyna laýyklykda, ýolbaşçylaryň kompýuteri özleşdirmekleri üçin ýörite kurslar açylmaly edildi.
Ýylyň ikinji çärýeginden başlap, prezidentiň tabşyrygyna laýyklykda ýurduň ministrlikleriniň, edara-kärhanalarynyň, daýhan birleşikleriniň ýolbaşçylary, orunbasarlary, welaýat häkimleri üçin ýörite kompýuter sowatlylygy boýunça tölegli kurslar öz işine başlady.
Kompýuter sowatlylygy boýunça kurslar üç aý dowam edip, onuň ahyrynda okuw geçýän ýolbaşçylara ýörite sertifikatlar gowşurylar. Okuwlar tamamlanandan soň, olara gatnaşan ýolbaşçylar ýörite synagdan geçiriler. Eger ýolbaşçy synagdan geçip bilmese, onda ol başga işe geçiriler.
XX asyrdan XXI asyra
Bu çärelere garamazdan, häzir ýurduň welaýatlarynyň hem-de etraplarynyň administrasiýalarynda internet sistemasynyň bolmazlygy köpleri geň galdyrýar. Internet hatda paýtagt Aşgabatda ýerleşýän ministrliklerde hem doly ornaşdyrylmadyk.
Etraplar bilen welaýatyň, welaýatlar bilen paýtagtyň, ministrlikler bilen merkezi apparatyň arasynda göni elektron aragatnaşyk sistemasynyň ýoklugy sebäpli, iş dolanyşygy geçen asyryň tehnologiýalary boýunça alnyp barylýar.
Ýurduň welaýatlarynyň hem-de etraplarynyň hiçisinde özlerine degişli elektron saýtlary we elektron poçtalary, ýagny e-mail adresleri ýok. Ministrliklerde hem ýagdaý welaýatlardyr etraplaryňkydan öwerlikli däl.
Ýurduň etraplaryndan welaýat merkezlerine gerekli maglumatlar faks apparatynyň üsti bilen iberilýär. Eger-de maglumatlar elektron görnüşde iberilmeli bolsa, onda olar disklere göçürilip, ýörite kurýerleriň üsti bilen ençeme kilometr aşylyp, gerekli ýerine gowşurylýar.
Türkmen hökümetiniň döwlet dolandyryşy boýunça reforma geçirmek we ony pugtalandyrmak, elektron dolandyryşy, kadrlary taýýarlamak we olaryň kwalifikasiýasyny ösdürmek boýunça Birleşen Milletler Guramasy bilen hyzmatdaşlyk edýändigi aýdylýar.
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçysynyň maglumatlary hem-de arhiw materiallary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly Imternet saýtlarynyň agzalary, Sizi, Aşgabat şäheriniň Arçabil şaýolunda ýerleşýän "Alp Arslan" adyndaky ýaşlar drama teatrynyň guramaçylykly
işgärleri tarapyndan Türkmen halky üçin işlenilip taýýarlanylan
"Täze ýyl şowhuny" atly aýdym sazly gülküli sahna
oýunlaryna 2013-nji ýylyň dekabr aýynyň 2
0,21,22-si günleri sagat 19-oo-da tomaşa
etmäge çagyrýarys!!!
Petek bahasy: 4 manat. Petek almana howlugyň!!!
19 декабря 2013
Petekler Alp Arslan teatrynyň ozünde satylýar.
19 декабря 2013
Onkiler yaly kone oyunlarmy?
19 декабря 2013
menem eshitdim taze goyupdyrlar oytyan
19 декабря 2013
Bildirişiňe sagbol. Howa sowuk bolmasa gidäýmegim ahmal.


text:
Daşkendiň Respublikan halkara medeni merkezinde Özbegistanyň we Türkmenistanyň garaşsylygynyň 20 ýyllyk baýramyna bagyşlanan medeni agşam geçirildi. Bu barada Uzreport.com habar berdi.
Merkeziň direktory Nasruddin Muhammediýew we Türkmenistanyň Özbegistandaky ilçisi Soltan Pirmuhammedow agşamy açyp, iki ýurduň bir topar ugur boýunça üstünlikli hyzmatdaşlyk edýändigini aýtdylar.
Häzir Özbegistanda 170 müň çemesi etniki türkmeniň ýaşaýandygy, 50 çemesi mekdepde türkmen dilinde sapak berilýändigi aýdylýar. 20 mekdepde bolsa sapaklar diňe türkmen dilinde geçilýär.
Mundanam başga, Özbegistanda ýedi sany türkmen medeni merkeziniň bardygy aýdylýar.
Medeni agşamda türkmen we özbek milli eşikleriniň sergisi görkezildi we iki halkyň aýdym-sazlarynyň şowhuny asmana galdy.


text:
Programmamyzyň bu gezekki sanynda Türkmenistanda syýasy erkinlik hem graždan azatlyklary, garaşsyzlyk ýyllarynda kolhoz-sowhoz emläginiň dargadylmagy netijesinde aýlygyň ýerine berlen emläk hem ol emlägi kanunlaşdyrmak hakynda ekspertleriň pikirlerini, ýurt içinden gowşan maglumatlary eşitdirýäris.
Şeýle-de bu programmamyzda Türkmenistana bir aýlyk bäbekkä getirilen Mariýanyň durmuşa çykandan soň hem yzy kesilmeýän hukuksyzlygy barada maglumat berip, bu ýagdaýdan çykmagyň ýollary barada ekspertiň pikirini soradyk.
Belki, bu söhbete siz hem goşularsyňyz. Siziňçe, bir aýlyk bäbekkä Türkmenistana getirilen we durmuşa çykandan soň pasport berilmeýän adamyň nähili çykalgasy bar? Pikirleriňize, bellikleriňize garaşýarys.
Şular barada taýýarlanan "Adam hukuklary" programmasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Daşkende ŞHG-nyň agza ýurtlarynyň döwlet baştutanlarynyň 15-nji, ýubileý mejlisine gatnaşdy diýip, türkmen telewideniýesi 24-nji iýunda habar berdi.
Şeýle-de türkmen prezidentiniň Daşkentde owgan kärdeşi Aşraf Gani bilen duşuşandygy aýdylýar.
Prezident Berdimuhamedow ŞHG-nyň sammitiniň mejlisinde eden çykyşynyň başynda bu möhüm duşuşyga hormatly myhman hökmünde çagyrylandygy üçin özbek prezidenti Y.Kerimowa minnetdarlyk bildiripdir.
Şeýle-de ol, mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy bilen hyzmatdaşlygyň Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň «möhüm bölegidigini» belläpdir.
Türkmen lideriniň pikiriçe, Türkmenistan bilen ŞHG-nyň energiýa, transport, aragatnaşyk we söwda pudaklarynda giň hyzmatdaşlyk mümkinçilikleri bar.
Ol soňky ýyllarda Türkmenistandan Hytaýa, Eýrana çekilen gaz geçirijilerini mysal getirip, häzirki günde bu ugurda has giň mümkinçilikleriň döreýändigine ünsi çekipdir webu sözüne delil hökmünde TOPH proektiniň gurluşygynyň başlanmagyny ýatladypdyr.
«Türkmenistan ŞHG ýurtlary bilen söwda dolanyşygyny giňeltmäge, eksport-import operasiýalaryny dürlüleşdirmäge, senagat we söwda infrastrukturasyny döwrebaplaşdyrmak üçin tejribe we tehnologiýa alyşmaga gyzaklanýar» diýip, Berdimuhamedow öz sözüniň dowamynda aýdýar.
Şeýle-de ol ŞHG-nyň mümkinçilikleriniň regional deňagramlylygyny berk saklamak, konfliktlere ýol bermezlik, oňuşmazlyklaryň diňe gepleşikler arkaly çözülmek usulyna eýerilmegi nukdaý nazaryndan ulanyljagyna ynam bildiripdir.
Şeýle-de Berdimuhamedow Türkmenistanyň Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasy bilen bu möhüm meseleleri çözmekde işjeň hyzmatdaşlyga taýýardygyny aýdypdyr.
Türkmen prezidenti Daşkentde, günüň ikinji ýarymynda Owganystanyň Yslam respublikasynyň perzidenti Aşraf Gani bilen hem duşuşdy.
«Kuksaroý» döwlet rezidensiýasynda bolan duşuşykda iki ýurduň liderleriniň regional we halkara syýasatyndaky özara gyzyklanma bildirýän meseleler barada maslahat edendigi habar berilýär.


text:
Dünýä çempionaty — 2018-iň toparça böleginiň 11-nji iýunda başlanjak saýlama oýunlarynyň öňüsyrasynda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň reýtingi 15 basgançak aşaklady. Bu barada Futbol Assosiasiýalarynyň halkara federasiýasynyň Sýurihde (Şweýsariýa) ýerleşýän ştab-kwartirasynda FIFA-nyň täzelän reýting-sahypasynda habar berilýär.
Şoňa laýyklykda, türkmenistanlylar dünýäniň 209 toparynyň arasynda 99 ball bilen 173-nji orny eýeleýär. Bu Türkmenistanyň futbol federasiýasy 1994-nji ýylda FIFA doly hukukly agza hökmünde kabul edileli bäri biziň toparymyzyň reýtinginiň iň pes görkezijisidir.
GDA-nyň Merkezi Aziýa döwletleriniň ýygyndy toparlaryndan Özbegistan (479 ball), Gazagystan (195 ball), Täjigistan (173 ball) we Gyrgyzystan (89 ball) degişlilikde 74-nji, 133-nji, 139-njy we 177-nji orunlary eýeleýärler.
Aziýanyň reýtinginde türkmen futbolçylarynyň 46 toparyň arasynda 35-nji netijesi bar. Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama oýunlarynyň çäklerinde 11-nji iýulda geçiriljek duşuşykda Türkmenistanyň ýygyndysynyň garşydaşy boljak Guamyň toparynyň biziň futbolçylarymyzyňkydan 2 bally az bolup, ol FIFA-nyň reýtinginde 174-nji orunda ýerleşdi. Yklymyň toparlarynyň iň gowusy Eýranyň ýygyndysy (717 ball) bolup, ol dünýä reýtinginde 41-nji orny eýeleýär. Türkmen futbolçylary bu topar bilen Dünýä çempionaty — 2018-iň saýlama oýunlarynyň çäklerinde 16-njy iýunda Daşoguzda duşuşarlar. Biziň toparymyzyň toparçadaky beýleki garşydaşlarynyň — Omanyň (319 ball, Aziýada 22-nji orunda) we Hindistanyň (161 ball, Aziýada 22-nji orunda) ýygyndylary FIFA-nyň reýtinginde degişlilikde 101-nji we 141-nji orunlary eýeleýärler.


text:
Özbegistanyň Soh etrabynda zamunlykda saklanan gyrgyz raýatlarynyň ählisi azatlyga goýberildi.
Gyrgyz gümrük gullugynyň işgärleriniň Azatlyk Radiosyna habar bermegine görä, zamun alnan adamlaryň galan 16-sy hem duşenbe güni öýlän goýberilipdir.
Mundan ozal zamun alnan gyrgyzystanlylaryň hataryndan duşenbe güni irden 14 aýal we çaga boşadylypdy.
Bu waka, ýekşenbe güni Sohyň ýaşaýjylarynyň gyrgyz gümrük gullukçylaryna çozmagy we 40 gyrgyzystanlyny zamunlyga almagy bilen başlanypdy. Bu barada gyrgyz resmileri habar berýär.
Habar berilmegine görä, şol çaknyşyklarda gyrgyzystanly bir polisiýa işgäri agyr ýaralanypdyr.
Muňa garamazdan, duşenbe güni Özbegistanyň Milli howpsuzlyk gullugy, şol waka bilen baglanyşykly Gyrgyzystanyň serhet gullukçylaryny aýyplap beýanat ýaýratdy.
Özbegistanyň Howpsuzlyk gullugynyň aýtmagyna görä, gyrgyz gümrükçileriniň dikeldýän elektrik geçiriji diregleriniň ýerleşdirilmegine garşy protest alyp baran ýerli ýaşaýjylara Gyrgyzystanyň serhet işgärleri ot açypdyrlar.


text:
Awstraliýanyň häkimiýetleri Hindi okeanynda, Awstraliýanyň demirgazyk-günbataryndaky Kristmas adasynda bosgun getirýän gämi agdarylanda, iki adamyň ölendigini aýdýar.
Şeýle-de bu hadysada 90-dan gowrak adamyň halas edilendigi aýdylýar. Bosgunlaryň milleti hakynda zat aýdylmady. Kristmas adasynda ýüzlerçe bosgun tussag astyna alyndy.
Olar esasan Owganystandan, Yrakdan, Eýrandan, Pakistandan we Şri Lankadan gelen adamlar bolup, häkimiýetler olaryň oturym baradaky arzalaryny barlaýarlar.
BMG-niň Bosgunlar edarasy 2012-nji ýylda Awstraliýa bosgunlyk sorap ýüz tutan adamlaryň 16 müňden gowrak bolandygyny, munuň 2011-nji ýyla garanda 37 prosent köpdügini aýdýar.
Awstraliýadan bosgunlyk almak isleýänleriň köpüsi Indoneziýany geçiş nokady edip ulanýar.
Aşa köp adam ýüklenen gämilerde ýurt aşjak bolup, ýüzlerçe adam heläk bolýar.


text:
Ýakyn Gündogaryň parahatçylygy boýunça gepleşikler geçirýän halkara topar Ysraýyly jedelli regionlarda täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy bes etmäge çagyrdy.
Olar häzirki döwürde Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky parahatçylyk boýunça gepleşikleriň başlanmagy meselesine garaýarlar.
“Qaurtet” hem diýilip atlandyrylýan şol topara ABŞ bilen bir hatarda, Orsýet, BMG we ÝB girýär. Bu topar tarapyndan kabul edilen karar BMG-niň baş sekretary Ban Ki Mun tarapyndan şu gün Moskwada yglan edildi.
Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda göni gepleşikleriň başlanmagyna esas döretmek üçin, bu iki tarap ilki bilen ýüzbe-ýüz bolmadyk gepleşiklere başlamalydyr.
Täze ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy bes etmegi baradaky “Qaurtet” toparynyň Ysraýyla eden çagyryşyna Palestinanyň hökümeti oňyn baha berdi.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
«Ahal» — futzal boýunça Türkmenistanyň çempiony
“Ahal” topary milli birinjiligiň netijelerine görä, futzal boýunça Türkmenistanyň çempiony diýen ada eýe boldy. Sylap Seýdiýewiň we Serdar Ataýewiň tälim berýän türgenleri Aşgabadyň çempiony, ýurdumyzyň Jemagat hojalygy ministrliginiň topary “Bagtyýarlykdan” 2:1 hasabynda üstün çykyp, ilkinji gezek bu ada mynasyp boldular.
“Ahal” topary ýarym finalda Türkmenistanyň geçen ýylky çempiony hem-de Aşgabadyň açyk birinjiliginiň kümüş medalyna eýe bolan Balkan welaýatynyň “Deňizçi” topary bilen oýnuň esasy wagtynda 2:2 hasabynda deňme-deň oýnap, on bir metrlik urgularyň netijeleri boýunça bolsa, 4:3 hasabynda üstün çykyp, birinji orny eýelemegi başardy. “Bagtyýarlyk” topary paýtagtymyzyň birinjiliginde üçünji ýeri eýelän “Galkan” toparyndan 9:2 hasabynda ynamly ýeňiş gazandy.
Jemleýji duşuşyk çekeleşikli ýagdaýda geçdi. Oýnuň 5-nji minutynda Gurbanguly Aşyrow “Bagtyýarlyk” toparyny 1:0 hasabynda öňe çykardy. Şondan 7 minut soň Myrat Annaýew hasaby deňledi, toparlar 1:1 hasabynda arakesmä çykdylar. Duşuşygyň ikinji ýarymynyň 3-nji minutynda M.Annaýew ikinji pökgini geçirip, “Ahala” 2:1 hasabynda ýeňiş getirdi.
3-nji orun ugrundaky duşuşykda “Deňizçi” we “Galkan” 0:0 hasabynda deňme-deň oýnadylar. 11 metrlik ugrularda 2:1 hasabynda “Deňizçi” ýeňip, bürünç medala eýe boldy.
Türkmenistanyň çempionatynyň iň gowy oýunçysy hökmünde Mülkaman Annagulyýew (“Ahal”), iň gowy hüjümçisi diýlip Watan Ataýew (“Bagtyýarlyk”) ykrar edildi. Iň köp pökgi geçirenleriň bäsleşiginde 12 pökgi bilen Öwezbaý Muhammetmyradow tapawutlandy.
Futzal boýunça Türkmenistanyň birinjiligine ýurdumyzyň ähli welaýatlaryndan we Aşgabatdan jemi 8 topar gatnaşdy. Tamamlanan ýaryşlar Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylda türkmen paýtagtynda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň çäklerinde ýurdumyzyň milli ýygyndy toparynyň düzümine dalaşgärleri gözden geçirmäge mümkinçilik berdi.


text:
Burundiniň paýtagty Bujumburada 14-nji maýda bäsdeş goşunlarynyň arasynda agyr söweşler başlandy. Mundan bir gün öň ýokary derejeli general bu Merkezi Afrika ýurdunyň prezidenti Pierre Nkurunzizany häkimiýet başyndan çetleşdirmek boýunça agdarylyşygy amala aşyrdy.
Ýurduň aňtaw gulluklarynyň öňki ýolbaşçysy we döwlet baştutanynyň ýarany general Godefroid Niyombare döwlet agdarylyşygynyň bolandygyny prezident Nkurunzizanyň 13-nji maýda Tanzaniýa sapara giden wagty radio we telewideniýe arkaly yglan etdi.
Niyombareniň bu çykyşy prezidentiň häkimiýet başynda üçünji möhlete galmak niýeti sebäpli dörän zorlukly dartgynlylykdan birnäçe hepde yzýany ýüze çykdy.
Oppozision we adam hukuklaryny goraýjy toparlar Nkurunzizanyň 2005-nji ýyldan bäri häkimiýet başynda galmagynyň konstitusiýa ters gelýändigini aýdýarlar.
Prezident bolsa özüniň ilkinji möhletiň hasaba alynmaly däldigini, sebäbi şonda halk tarapyndan däl-de parlament tarapyndan saýlanandygyny aýdýar.


text:
Geçen hepdäniň anna güni Ukrainanyň Konstitusion sudy prezident Wiktor Ýanukowiç üçin uly ýeňiş diýlip hasaplanyljak karary çykardy.
Hususan-da, Konstitusion sud 2004-nji ýylda prezidentiň ygtyýarlyklaryny çäklendirmek barada parlamentiň kabul eden kararyny konstitusiýa garşy gelýän karar hökmünde häsiýetlendirdi.
Suduň başlygy Anatoliý Holowin Kiýewde geçen sud prosesinde bu baradaky karary şeýle yglan etdi: «Ukrainanyň Konstitusion sudy şeýle karar etdi: birinjiden, 2004-nji ýylyň 8-nji dekabrynda nomer 2222-IV belgi bilen Ukrainanyň konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmek baradaky kanun Ukriananyň konstitusiýasyna laýyk gelmeýär. Oňa garamaklygyň we ony kabul etmekligin proseduralary konstitusion proseduralara ters gelýär».
Konstitusion suduň bu karary Ukrainanyň prezidentiniň premýer-ministri we Ministrler Kabinetiniň agzalaryny bellemek ygtyýarlyklaryny täzeden dikeldýär. Bu bolsa, öz gezeginde, ýurduň ümzügini parlament dolandyryşyndan prezident dolandyryşyna tarap öwürýär.
Mundan öň kanun boýunça premýer-ministriň we ministrleriň wezipesine prezidentiň hödürlän kandidaturalary parlamentiň deputatlarynyň ýarsyndan köpüsiniň ses bermegi bilen tassyklanylmalydy. Ýöne indi parlamentiň bu baradaky ygtyýarlyklary hem ýatyryldy.
Wiktor Ýanukowiç hoşal
Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç Konstitusion suduň çykaran bu soňky hökümini hoşallyk bilen garşy aldy. Ýöne, şol bir wagtyň özünde-de, ol syýasy sistemada düýpli özgerişlikleriň bolmagynyň tarapdary däldigini aýtdy.
Hepdäniň anna güni Ukrainanyň Ýalta şäherinde bu barada eden çykyşynda ol «Geçmişiň ajy sapaklaryndan sapak alyp, biz öz kararlarymyzy has giň dialoglaryň we kanuny çözgütleriň esasynda kabul ederis» diýdi.
Şeýle-de, ol Ukrainada wekilçilikli demokratiýany, ýerli öz-özüňi dolandyryşy we ynsan hukuklaryna goýulýan hormaty has artdyrmak ugrunda tagalla etjekdigini nygtady.
Emma, muňa garamazdan, prezident Ýanukowiçiň opponentleri prezidentiň ygtyýarlyklaryny artdyrmak barada Konstitusion suduň kabul eden kararyny ýazgaryp çykyş etdiler we muny awtoritarlyga tarap ädilen howply ädim diýip häsiýetlendirdiler.
Demokratiýanyň öldürilen günümi?
Oppozisiýa lideri, ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko prezidentiň ygtyýarlyklaryny artdyrmak barada Konstitusion suduň çykaran bu kararyny 1991-nji ýylda ozalky sowet lideri Mihail Gorbaçýowa garşy gurnalan häkimiýet agdarylyşygyna synanyşyk bilen deňedi.
Ol bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Şu gün, 2010-njy ýylyň 1-nji oktýabry Ukrainanyň taryhynda demokratiýanyň öldürilen güni, diktaturanyň berkarar edilen güni we ukrain GKÇP-siniň bolan güni hökmünde taryha girer».
Ýuliýa Timoşenkonyň syýasy blogynyň başlygynyň orunbasary, parlament deputaty Serheý Sobolew hem Timoşenkonyň bu garaýşyny goldap, bu wakany döwlet agdarylyşygy derejesindäki waka hökmünde häsiýetlendirdi we ýurtda möhletinden öň täze saýlawlaryň geçirilmeginiň zerurdygyny nygtady.
«Bu ýagdaýdan ýeke-täk çykalga - möhletinden öň prezidentlik we parlament saýlawlaryny geçirmekdir. Şu diňe ýagdaýdan çykalga. Başgaça ýagdaýda, ýurtda diktatura we antikonstitusion hökümet özüni kanunlaşdyrar» diýip, Serheý Sobolew nygtady.
Käbir analitikler hem prezidentiň ygtyýarlyklaryny artdyrmak barada Ukrainanyň Konstitusion sudunyň çykaran kararynyň näderejede ýerliklidigini sorag astynda goýýarlar.
Ukrainaly syýasy analitik Wiktor Neboženko Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda wakalaryň bu soňky ösüşiniň Ukrainada onsuz hem durgunlyga sezewar bolan syýasy ýagdaýy has-da kynlaşdyrýandygyny aýtdy.


text:
Globallaşan dünýäniň çärýek asyrlyk “hözirini” gören Orsýet indi “besdir” diýýär.
Birleşen Ştatlaryň we Ýewropa Bileleşiginiň özüne garşy girizen sanksiýalaryndan ynjalyksyzlanan Moskwa, mundan beýläk Günbatardan üzňe ýaşajakdygyny; özüniň internetini, özüniň kredit kartalaryny, özüniň rus dilinde gurnaljak aýdym bäsleşiklerini ýola goýjakdygyny aýdyp, tutuş dünýä haýbat atýar. Ýöne “ýalňyzlygyň” çak edilşinden has çetin bolmagy ahmal.
Haçanda bir rus resmisi çagalyk ýyllaryny ýatlap, “demir perdeli” döwre dolanmak barada “hasratly” çagyryş edende, ol 21-nji asyryň rus raýatlaryny “yza dolamak” barada tagalla edýän Kremldäki strategiýaçylaryň ýüzbe-ýüz bolýan dilemmasynyň üstünden bardy.
“Ondan käbir datly tagamlaryň ysy gelýän hem bolsa, Günbatar tutuşlygyna zibilhana” diýip Çagalaryň hukugyny goramak boýunça edaranyň işgäri Irina Medwedowa aýdýar. Bu edara geçen ýyl orsýetli çagalaryň daşary ýurt raýatlaryna ‘perzentlige’ berilmeginiň gadagan edilmeginde uly iş bitiripdi.
Orsýetiň Ukrainadaky krizise goşulmagy bilen Birleşen Ştatlar we Ýewropa bileleşigi oňa garşy dürli sanksiýalary girizdi. Ýagdaý şeýle bolansoň, Orsýet hem Günbataryň “datly tagamlaryndan” ýüz öwrüp başlady.
"Datly tagamlar"
Moskwa halkara internet torundan, ýagny “www-den” çykjakdygyny
, “Visa we MasterCard” bank kartalarynyň ulanyşygyny ýatyrjakdygyny, şeýle-de Birleşen Ştatlary bilen asman giňişlegini öwrenmek boýunça edýän hyzmatdaşlygyny bes etjekdigini, hatda Ýewrowideniýe aýdym-saz bäsleşigine gatnaşmajakdygyny aýdyp çykyş edip başlady.
Bulara derek Orsýet Wladimir Putiniň Kremliniň göwnüne jaý we öz milli gymmatlyklary bilen kybapdaş konserwatiw äheňli alternatiwalary ulanjakdygyny aýdýar. Elbetde, entek bu zatlaryň agramly bölegi diňe teoriýadan ybarat.
Demir perdäniň ýykylmagyndan soň aradan ýigrimi bäş ýyl geçdi. Edilýän gürrüňleriň Orsýetiň özüni “Do It Yourself” (DIY), ýagny ‘öz başyny çaraýan’ döwlete öwrüp biljekdigi barada şübheli garaýyşlar bar. Munuň üçin ol ýurtdaky oligarhlar we olaryň içerki maýa goýumlaryny, umumy kapitalyň hereketini, şeýle-de Orsýetiň federal býujetiniň 7 milliard dollaryna göz dikýen täze respublikanyň, ýagny Krymyň ýagdaýyny
täzeden düýpli gözden geçirmeli bolar.
“The Russia Monitor
” atly sahypada Orsýetdäki syýasy ýagdaýlar barada yzygiderli çykyş edýän amerikaly hukukçy Jesse Health bu barada şeýle diýýär:
“Orsýet dünýäniň galan ýurtlary bilen bäs edere özünde milli awtonomiýa bardyr diýip pikir edýär we şonuň üçin hem Ukraindaky krizise pekgelik bilen çemeleşýär”.
Putiniň Hytaýa edýän iki günlük sapary örän ähmiýetli döwre gabat geldi. Orsýet diňe bir “zäherli” Günabatardan ýüz öwürmek bilen çäklenmän, eýsem Gündogar bilen netijeli hyzmatdaşlyga taýýardygyny hem görkezýär. Putin bilen onuň hytaýly kärdeşi Ksi Jinping 20-nji maýda Şanhaýda duşuşdy. Olar bahasy milliardlarça dollara barabar boljak gaz şertnamalaryna gol çekdiler.
Munuň netijesinde Orsýet onýyllygyň ahyryna çenli Hytaýda sarp edilýän gazyň dörtden bir bölegini dagy üpjin eder.
Gürrüňi edilýän ylalaşyk üçin on ýyllap dagy gepleşik geçirildi. Bu ylalaşyk Orsýetiň häzirki wagtda Ýewropa satýan gazynyň ujypsyz bölegine barabardyr. Ýöne üstümizdäki aý Fransiýa sapar edýän Putin, ol ýerde, Orsýetiň mundan beýläk diňe öz gümrügine garaşly galmajakdygyny ýewropalylara görkezer diýlip çak edilýär.
Ukrainadaky krizisi birnäçe aýlap diplomatiki ýollar arkaly köşeşdirmäge çalşan ABŞ we ÝB käbir orsýetli resmilere, rusparaz seperatistlere we şol bir wagtyň özünde käbir rus kompaniýalaryna garşy sanksiýalar tapgyryny girizdi.
Ilkibaşda Putiniň esasy toparynyň daşyndaky resmileri nyşana alan sanksiýalar soňlugy bilen has giň gerime eýe boldy we Kremldäki käbir resmileri, ýagny Genadiý Timçenkony, Igor Seçkini, Arkadiý Rotenberg we Boris Rotenbergi dagyny öz içine aldy.
Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň ýokary-tehnologiýa ulgamyndaky hyzmatdaşlyklary hem çäklendirildi.
Resmileriň pikirine görä, bu ýagdaý ors tarapynyň emeli hemra senagatyny we beýleki ýokary tehnologiýa ulgamlaryny agyr güne salar.
Girizilýän sanksiýalara bölekleýin jogap hökmünde Orsýet Birleşen Ştatlaryň howa gämilerine edýän hyzmatyny bes etdi. Premiýer ministriň orunbasary Dmitriý Rogozin bu mesele boýunça geň-enaýy çykyş etdi we amerikaly astronawtlaryň ýokary bökmek üçin mundan beýläk batut, ýagny sirkde görkezilýän oýunlarda ulanylýan çekdirlip daňlan tor ulanýandyklaryny ýaňsylap aýtdy.
Ýagdaý şeýle bolsa-da, Orsýet öňi-soňy bu oýunda ýeňilýän tarap bolmagynda galýar. Ýokary-tehnologiýa senagatyna girizilen gadagançylyklar orslary millilardlarça dollarlyk girdejiden mahrum edýär. Siemens, E.ON, Morgan Stanley we PepsiÇo ýaly günbatarly iri kompaniýalar hem 22-24-nji maýda Sankt Peterburgda geçirilýän ykdysady forumdan çekildiler. Kreml bu forumda ýurda 4 milliard dollarlyk maýa goýumyny gazandyrmaga çagyrmagy maksat edinipdi.
Muňa garamazdan, käbir bilermenleriň aýtmaklaryna görä, Orsýetiň beýle kemsidilmelere sezewar edilmegi onuň Günbatardan üzňeleşmezden öz elini güýjetmeginiň soralýandygydyr diýlip düşündirilýär. Moskwada ýaşaýan ykdysadyýet geňeşçisi Kris Wefar şeýle diýýär:
“Meniň pikirimçe, Orsýeti halkara jemgyýetçiliginden çetletmek üçin ädilýän ädimler çynlakaý çemeleşikler däl. Meniň pikirimçe, Orsýet maliýe ulgamyna, tehnologiýa, pul geçirimlerine, azyk-haryt we oba hojalyk ulgamlaryna gönükýär. Ynha bu bolsa ýagdaýyň çynlakaý netijeleri bolar”.
Dollaryň täsiriniň peseldilmegi
Ykdysadyýeti diwersifikasiýa etmek ugrunda birnäçe ýyllap iş alyp baran Dmitriý Medwedow geçen aý kanun çykaryjylara ýüzlenip, sanksiýalara hökümetiň netijeliligini ýokarlandyrmak we içerki önümçiligi kuwwatlandyrmaga we milli yksydayýeti güýçlendirmäge döredilen mümkinçilik hökmünde garalmalydygyny aýtdy.
Şunlukda, Putiniň egindeşlerinden käbirleri has uly gepläp başlady. Orsýetiň Demirýol edarasynyň başlygy Wladimir Ýakunin Sibiriň infrastrakturasyny we transport ulgamyny kämilleşdirmegi göz öňünde tutýan uly göwrümli taslamalary teklip etdi.
Putiniň Regional ykdysadyýet boýunça jogapkär işgäri Sergeý Glazýew “dollaryň täsirini peseltmek” ugrunda durmuşa geçiriljek meýilnamalary teklip etdi.
Bu meýilnamanyň durmuşa geçirilmegi bilen döwletiň baýlyklarynyň “bitarap” pul birligine geçirilmegi, altyn we beýleki gymmatbaha metallaryň eksportynyň togtadylmagy we Gümrük Bileleşigine girýän ýurtlaryň arasynda bank geçirimlerini amala aşyrmaga mümkinçilik döretjek kredit kartalarynyň ulanyşyga girizilmegi meýilleşdirilýär.
Glazýewiň strategiki meýilnamalarynyň käbirini hatda orsýetli žurnalistleriň özi hem ret edýär. Ýöne muňa garamazdan, bank kartalaryny tizden-tiz durmuşa geçirmek boýunça Orsýet taýýarlykly görünýär. Haçanda Birleşen Ştatlara bagly “Visa we MasterCard” hyzmatlary Orsýetde petiklenende, Kreml gazap atyna atlanypdy. Şondan bäri Orsýet howul-hara täze kanunlary işläp düzüp, agzalýan iki kompaniýanyň hyzmatlarynyň tölegini ýüz millionlarça dollara çykardy we şeýle etmek bilen ol milli töleg kartalarynyň ýoluny açdy.
Bank ulgamy boýunça Dumanyň binýadynda döredilen komitetiň ozalky başlygy we häzirki wagtda Orsýetiň maliýe meselerlerine seredýän Pawel Medwedow milli bank kartlarynyň ýola goýulmagy bazara içgin täsir eder diýdi.
Ol öz sözlerinde Visa we MasterCard kartlarynyň söwda ulgamynyň 90 göterimininde ulanylýandygyny hem agzady. Medwedow, ýagdaý şeýle bolsa-da, ýerli çözgütleriň mydama-da daşary ýurtlularyň maslahatyna mätäçdigini aýtdy.
Orsýet öňki bakja dolanýarmy?
Orsýeti Günbatardan üzňeleşdirmegiň aňyrsynda Putiniň täze SSSR döretmek barada aç-açan eden gürrüňleri ýatyr. Ol muny amala aşyrmak üçin ozalam birnäçe çäreler görüpdi, mysal üçin Gürjüstana hüjüm edilmegi, Ukrainanyň teritoriýal bitweiligine göz gyzydyrylmagy, Ýewraziýa Gümrük bilelişigine girýän döwletler bilen ýygjam gatnaşyklaryň ýola goýulmagy muňa aýdyň mysal bolup biler.
Hytaýa edýän resmi saparynyň çäklerinde Putin Eýran, Yrak, Owganystan, Mongoliýa we Orta Aziýadaky döwletleriň gatnaşmagynda howpsuzlyk meselerleri boýunça geçiriljek gepleşiklere-de gatnaşar. Bu hem Kremliň NATO garşy uzak möhletli global hyzmatdaşlyk döretmek meýillerine gabat gelýär. Orsýetiň Aziýa hyjuwynyň hatda Demirgazyk Koreýany hem öz içine almagy ahmal. Hatda kremlçi žurnalist Aleksandr Prohanow Demirgazyk Koreýada wagty özüni edil öýünde ýaly duýanmyşyn.
“Öz güýjüňe bil baglamak”, “ägirt güýjüň täzeden dikeldilmegi” ýaly düşünjeler Orsýetde gowy geçýär. Hut şonuň üçin hem Krymyň anneksiýa edilmeginden soň Putiniň meşhurlygy has artdy. Ýöne her niçik hem bolsa, demir penjeli rus prezidenti ors jemgyýetçiliginiň soňky döwürde gazanan durmuş endiklerini görmediksirän bolmaly däl. Halk belli bir derejede ykdysady rahatlyga eýe boldy. Köpçülikleýin geçirilýän pikir soraşyklaryň netijesinden çen tutsaň, Günbataryň girizýän sanksiýalaryndan halk bireýýäm ynjalyksyz bolup başlady.
Weferiň aýtmagyna görä, Kreml bireýýäm täze giriziljek sanksiýalaryň öňüni almak üçin çäre görüp başlapdyr. Mysal üçin, Orsýet gündogar Ukrainada seperatist referendumlarynyň geçirilmegini indi aç-açan goldanok. Orsýetiň Goranmak ministri Sergeý Şoýgu 20-nji maýda rus goşunlarynyň ukrain serhedinden çekilmegi barada buýruk berdi. Ýöne 25-nji maýda Ukrainada geçiriljek prezident saýlawlarynyň bosagasynda Moskwanyň we Günbataryň Ukraina boýunça pozisýalary öňküliginde galýar.
Weferiň aýtmagyna görä, 25 ýyllap daşary ýurtlara syýahat etmäge, daşary ýurtlardan haryt import etmäge we arkaýyn Internet ulanmaga endik eden orslar indi aňsat-aňsat “yza dolanaly” diýmez. Wefer:
“Meniň pikirimçe, çüýşedäki jyn diňe bir çüýşäniň daşyna çykmady, eýse ol bireýýäm ýitirim boldy” diýýär. “Indiden soň orslaryň sarp edijilik endiklerini, durmuş endiklerini yza gaýtaryp bolmaz. 1998-nji ýyldan soň, Putiniň häkimiýet başyna geçmeginden soň ýurtda köp zat üýtgedi. Orsýet göz öňüne getirip bolmajak derejede özgerdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň wise prezidenti Jo Baýden (Joe Biden) 21-nji noýabrda Kiýewde Ukrainanyň liderleri bilen duşuşýar. Bu duşuşyk Ukraina öňki Kreml tarapdary režimiň häkimiýetden çetleşmegine sebäp bolan protestleriň başlamagynyň bir ýyllygyny belleýän mahaly bolup geçýär.
Baýdeniň bu saparynyň dowamynda prezident Petro Poroşenko we premer-ministr Arseniý Ýatsenýuk bilen duşuşyp, Birleşen Ştatlaryň Ukraina söweş hyzmatdaşlygyna degişli bolmadyk harby hyzmatdaşlygyny artdyrmak barada mälim etmegine garaşylýar.
Ukrainada geçirilen protestler 2014-nji ýylyň fewral aýynda prezident Wiktor Ýanukowiçiň häkimiýetden çetleşdirilmegine sebäp bolupdy.


text:
Azatlyk Radiosyndan Hudaýberdi Hally Gyrgyzystanyň Medeniýetde at gazanan işgäri, belli žurnalist hem saz ugrundan bilermen, bu ugurdan birnäçe kitabyň awtory Balbaý Alaguşow bilen gürrüňdeş boldy. Balbaý aga türkmen sazlaryny söýýär hem ol sazlary döredenleriň ençemesini tanaýar.H.Hally: Balbaý aga, sizdäki türkmen saz sungatyna bolan söýgi nämeden başlandy? B. Alaguşow:
Türkmen muzykasyny meniň söýüp başlamagymyň sebäbi – biziň dinimiz bir, dilimiz bir, medeniýetimiz bir bolany üçin. Men türkmen, özbek, gazak saz sungatyndan daşgary, türki dünýä degişli hakas, altaý, tuba illeriniň sazlaryny hem gyrgyz sazlary bilen meňzeş görüp söýdüm. Şol sebäpli meniň türkmen sazlaryna-da söýgim artdy.
Türkmen sazlaryny 1925-26-njy ýyllarda Wiktor Aleksandrowiç Uspenskiý, Wiktor Mihaýlowiç Belýaýew öwrenip, “Turkmenskaýa muzyka” diýen iki tomluk kitap ýazypdylar. Gyrgyzlaryňkyny bolsa Aleksandr Wiktorewiz Zataýewiç 1928-nji ýylda öwrenip, halk aýdym-sazlaryndan 250 ýazgy edip, nota geçiripdi. Ondan öňinçä, 1925-nji ýylda Aleksandr Wiktorewiz Zataýewiç gazaklaryň müň sazyny we 500 aýdymyny ýazyp öwrenipdir.
Men Türkmenistanyň Kompozitorlar soýuzynyň gurultaýlary, plenumlary bolanda, komandirowka baranymda, türkmenleriň arasynda bolup, türkmen bagşylaryny, olaryň dutar çalyşlaryny diňledim. Şonuň bilen birlikde professional saz sungatynyň gazananlary bilen tanşyp, gyrgyzyň sazlary bilen nähili meňzeşlikleriniň bardygyny öwrendim. Sebäbi gyrgyzlarda-da, türkmenlerde-de nota bolmandyr. Onsoň “Gyrgyz, gazak, türkmen, özbek sazlarynda nähili meňzeşlikler bar? Bularyň düýbi bir, dünýäsi bir bolany bilen, sazlarynda-da meňzeşlikler barmy?” diýip, oýlandym.H.Hally: Balbaý aga, siz Aşgabatda haçan bolduňyz?B. Alaguşow:
Bolupdym öňräk. SSSR döwründe Aşgabatda bolupdym.H.Hally: Balbaý aga, siz Türkmenistanyň professional sungat işgärlerinden kimleri tanaýaňyz? B. Alaguşow:
Meniň bilýänlerimden, türkmenlerden Weli Muhadowy görüp galdym. Ondan soň Çary Nurymowy gördüm, özüň bilýäň, ol gyrgyzlar üçin “Dirilik” diýen baleti ýazypdy. Ondan başga-da ençeme aýdymlary ýazypdy. Türkmen kompozitorlary Moskwa baranlarynda, şol ýerde duşuşypdyk. Sebäbi Gyrgyzystanda-da, Türkmenistanda-da 1939-njy ýylda Kompozitorlar soýuzy döredilipdi. Şonda, meselem, türkmen professional saz sungatynyň başynda Weli Muhadow, Gyrgyzystanda Abdylas Moldybaýew, gazaklarda bolsa Muhan Tülebaýew bolupdy. Men Tülebaýewi görmedim. Çary Nurymow Gyrgyzystanda biresellem ýaşady. Özi ýagşy adamdy, örän talantlydy. Kompozitorlar soýuzynyň üýşmeleňleri bolanda, habarlaşar durardyk. Indi 19 ýyldan bäri habarlaşyp bilemzok.
H.Hally: Türkmenlerden başga kimleri tanaýaňyz?B. Alaguşow:
Olardan başga Kulyýewi görüp galdym. Ondan daşgary-da olar biziň gurultaýlarymyza gelerdiler. Dogrusyny aýdanyňda, olar professionallyk sungatyny beýige göterdiler. Häzir bolsa bilmedim Türkmenistanda nähili.
Gyrgyzystanda globalizasiýanyň täziri bilen biziň halk sazlarymyz, dilimiz ýitip, zaýalanyp galdy. Sebäbi halk sazlaryny ikinji plana geçirdik. Telewideniýe dagy rus dilinde gidýär, häzirki ýaşlaryň dili orsça. Häzirki ýaşlaryň eşidýäni estrada, rok, pop aýdym-sazlary bolup galdy. Gyrzgyzyň halk sazlary düýpden ýatdan çykaryldy diýse boljak. Meselem, Özbegistanda hem özbekleriň ýaşaýan ýerlerinde özbekleriň halk sazlary çaýhanada, kafede, restoranda çalynýar. Emma Gyrgyzystanda dym-dyrslyk. Kafelerde, restoranlarda bolsa Günbataryň sazlary, estrada, rok, pop sazlary ýaňlanýar.H.Hally: Balbaý aga, ol köp halatda Türkmenistanda-da şeýle. Aýratynam türk aýdym-sazlaryna ýykgyn edýärler.B. Alaguşow:
Bilmedim. Häzir fonogramma diýen bir düzgün çykdy. Ine, şony goýberýäler, Günbatarly: amerikanmy, iňlismi, nemeslerdenmi, indi şolaryň sazlary, şolaryň aýdymlary berilýär. Aýdýasam, ýazýasam… gulak asýan ýok. Eger öz iliň halk sazlary bolmasa, dili bolmasa, il ýok bolar-da. Ýaşlar biziň klassyk kompozitorlarymyzy bilmeýärler. Meselem, bizde ady belli, döwlet baýragynyň laureaty Tügölbaý Sydykbekow kim diýseň, bilmeýärler. Häzir Çingiz Aýtmatowy-da bilmeýärler. Häzirki ýaşlar nirä barýarlar? Çingiz diýseler – gyrgyzy, gyrgyz diýselerem Çingizi bilýän diýip, döşümize urup ýördük. Emma häzirki ýaşlaryň ruhy dünýäsi tap-takyr boşap galdy. Name etjegiňi bileňok.H.Hally: Siziň özüňizde hereket ýokmy?B. Alaguşow:
Ýalňyz özüm gygyryp, ýazyp, aýdyp durun, biri üns berenok. Türkmenistanda sungat muzeýi bardy. Gyrgyzystanda sungat muzeýi ýok. Filarmoniýanyň alnynda “Pekin” diýen restoran bar. “Hytaýda “Gyrgyzystan” diýen restoran barmy?” diýip, näçe ýola aýtdyk, Muny halk şahyrlarynyň muzeýi edeliň diýdik. Milli duýgy ýok. Dürli bahanalar bilen baş galdyrmadylar. Men gyrgyz bolanyma özüm gaty düýpden ökünýän. Sebäbi biziň raýatlarymyzyň bary gyrlyp barýar.H.Hally: Balbaý aga, näme üçin beýle bolýar?B. Alaguşow:
Häzirki bu musulman halky dünýewileşmäge, häzirki zamana bolmajak eken. Bolelinlik bize ýakmajak ekeni. Gyrgyzlar, türkmenleri bilmedim, ýaman günler geçensoň, ýagşylygy çalt unutjak ekenik.H.Hally: Balbaý aga, halk senedini diklemek üçin näme işler etmeli?B. Alaguşow:
Birinjiden, meniň pikirimçe, halk sazlaryny götermek üçin, her bir obada iş alyp barmaly. Medeniýet öýleri, klublar işlemeli. Fonogrammalary, bize ýat bolan aýdym-sazlary bes etmek gerek. Ikinjiden, halk sazlaryny, professional sazlary, klassyklary halka ýetirmek gerek. Meselem, Gyrgyzystanda 5-7-nji we 8-nji klaslary üçin 19 ýyldan bäri ýekeje-de okuw kitaby çykanok. Şonuň üçin häzir ýaşlaryň okaýan okuwy başga, olaryň barýan ugurlary başga. Bu barada Bilim ministrligine näçe hat ýazdyk. Olar bolsa “pul ýok, pul ýok” diýip, jogap berýärler. Diýmek, bu işi janlandyrmak üçin, hökümetiň aladasy gerek. Gerek bolsa deputatlaryň bu ugurdan kanun çykarmaklary zerur. Türkmen sazlarynyň taryhyny, teatrynyň taryhyny, filarmoniýasynyň taryhyny ýazmak, kitap etmek gerek. Türkmen sazlarynyň ensiklopediýasyny çykarmaly. Hökümetiň bu işleri goldamagy gerek. Her bir gyrgyz bolan, türkmen bolan özüniň ýurdunyň medeniýetini gözüniň göreji ýaly gorap saklamak üçin, patriot bolmaly.


text:
Kremliň garşydaşy Alekseý Nawalnyý suduň özüni öý tussaglygynda saklamak baradaky buýrugyna boýun bolmajagyny aýdýar.
Sud onuň şertli tussaglygy 30-njy dekabrda güýjüne girýänçä öýünde oturmalydygyny aýtdy.
Nawalnynyň aklawçysy Wadim Kobzew öz müşderisiniň öý tussaglygy höküminiň garşysyna şikaýat arzasyny ýazdy.
Ol özleriniň bu hökümi «bikanun we esassyz» diýip hasaplaýandyklaryny aýdýar.
Nawalnyý fewraldan bäri öý tussaglygynda boldy.
Sud 30-njy dekabrda ony we dogany Olegi syýasy äheňli we galplaşdyrylan iş esasynda günäli tapdy hem-de Nawalnynyň hökümden etjek şikaýaty boýunça karar çykýança öýde oturmalydygyny aýtdy.
Kobzew suduň şertli tussaglyk hökümini çykaryp, şol bir wagtda hem öý tussaglygynyň buýrulmagynyň «gaty geňdigini» aýtdy.
Şu aralykda, düzediş resmileri özleriniň Nawalnynyň özüne çykarylan sud höküminden soň, Kremliň daş işiginde geçirilmekçi bolýan anti-hökümet ýygnanyşygyna gatnaşmak üçin, öý tussaglygynyň düzgünlerini bozandygy baradaky delilleri dokumentleşdirendiklerini aýtdylar.
Orsýetlileri prezident Wladimir Putin we onuň hökümeti iş başyndan aýrylýança protest etmäge çagyran Nawalnyý häkimiýetlere garşy geçiriljek ýygnanyşyga barýarka tussag edilip, Moskwadaky kwartirasyna eltildi.
Ol 30-njy dekabr güni giçlik öz twitter hasabynda özüniň öýden çykarylmandygyny we bäş ofiseriň gapysynda sakçylyk edýändigini ýazdy.
Polisiýa ýygnanyşyga gelenleri we gözegçiler toparyny dargytdy, 250-den gowrak adam tussag edildi. Мaraly bolanlar barada habar berilmedi.
70 çemesi tussag gijesini türmede geçiren hem bolsa, tussag edilenleriň köpüsi basym boşadyldy.
Moskwa sudy 31-nji dekabrda iki protestçini, tussaglyga garşylyk görkezdi diýip, 15 günlük tussaglyga höküm etdi.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Federika Mogherini 30-njy dekabrda Nawalnä garşy bildirilýän aýyplamalaryň «syýasy äheňli bolup görünýändigini» aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jeff Rathke Waşingtonyň Alekseý we Oleg Nawalnylara garşy çykarylan «günäli» diýen hökümden «biynjalyk bolandygyny» aýtdy.
Orsýet Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigini tankydy bellikleri üçin ýazgaryp, olary arassa jenaýatçylykly işleri syýasylaşdyrmakda we rus sud sistemasyna basyş etmekde aýyplady.
Eýýäm 5 ýyllyk şertli tussaglyga höküm edilen Nawalnyý özüniň hiç bir bikanun iş etmändigini, özüne bildirilýän aýyplamalaryň korrupsiýa garşy derňew baradaky çagyryşlaryny sem etmek ugrundaky kampaniýanyň bir bölegidigini öňe sürýär.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň Risalpur şäherinde bolan partlamada azyndan 10 adam ölüp, 14-si ýaralandy.
Ýerli polisiýanyň maglumatyna görä, bomba myhmanhanada goýlup gidilen welosipede berkidilipdir. Şol ýeriň golaýynda-da märekesi köp bazar ýerleşýär. Uly weýrançylygyň bolandygy habar berilýär.
Bir hepde mundan öňem Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky Haýber- Puhtunhwa etrabynda metjit partladylanda 50 gowrak adam heläk bolupdy.
Bu etrapdaky teraktlaryň köpüsini talyplar hem beýleki ekstremistik toparlar amala aşyrýar.


text:
Özbegistanyň uly tussaghanalarynyň bendileri garyndaşlary bilen duşuşmak we yzyndan eltilýän zatlary almak mümkinçiliginden mahrum edildiler.
Dürli tussaghanalarda saklanýan tussaglaryň ençemesiniň garyndaşlarynyň 19-njy maýda AÝ/AR-na aýtmagyna görä, olar bir aýa golaý wagt bäri tussaglykdaky hossarlaryny görmekden mahrum bolupdyr. Käbirleriň aýtmagyna görä, olara tussaglar bilen duşuşmaga rugsat berilmezliginiň sebäbi duşuşyklar üçin ýörite otaglarda bejeriş işleriň geçirilmegi bilen düşündirilipdir.
Özbegistanyň tussaghanalara gözegçilik edýän Baş müdirliginiň resmileri ýagdaýy kommentirlemekden boýun gaçyrdylar.
Daşkentde ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Ezgulik” guramasynyň wekili Abdurahmon Taşanow bu ýagdaýyň Özbegistanyň hem milli, hem-de gol çeken halkara kanunlaryna ters gelýändigini aýtdy.


text:
Penşenbe güni Britaniýanyň garaşsyz derňew komissiýasy 2003-nji ýylda Yragyň Basra şäheriniň ýaşaýjysy Baha Musany britan esgerleriniň rehimsizlik bilen ýenjip öldürendikleri barada netije çykardy.
Baha Musa 2003-nji ýylyň sentýabrynda Basra şäherindäki bir myhmanhanada öz dokuz sany kärdeşi bilen bilelikde britan harbylary tarapyndan tussag edilipdi.
Iki çaganyň atasy 26 ýaşly Baha Musa rehimsiz ýenjilmeler netijesinde iki günden soň aradan çykypdy.
Britaniýanyň hökümeti penşenbe güni bu bolan waka üçin Baha Musanyň maşgalasyndan resmi ýagdaýda ötünç sorady we onuň maşgalasyna zerur kompensasiýalaryň tölenjekdigini mälim etdi.


text:
2003-nji ýylda Orsýetiň tanymal garaşsyz gazetleriniň biri bolan “Nowaýa gazetanyň” bir žurnalisti howpsuzlyk gulluklarynyň eli bar diýilýän jenaýat işlerini barlap ýörkä, agyr kesele uçrap, sanlyjy günüň içinde aradan çykdy. Egindeşleri oňa awy berlendigine ynanýarlar.
Bu gazetiň ýene bir žurnalisti, çeçen urşuny kän gezek ýiti tankytlan Anna Politkowskaýa hem 5 ýyl mundan ozal, 2006-njy ýylyň 7-nji oktýabrynda atylyp öldürildi.
Ondan iki ýyl öň, 2004-nji ýylda Politkowskaýa Beslanda terrorçylaryň mekdep okuwçylaryny zamun almaklary bilen bagly waka barada metbugata maglumat bermeginiň oňüni almak üçin, özüne-de awy berlendigini aýdypdy.
Orsýet 140-njy orunda
Geçen ýyl “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Metbugat erkinligi indeksinde 178 ýurduň arasynda Orsýeti 140-njy orunda ýerleşdirdi. Gurama özüniň bu kararyny Orsýetde žurnalistlere garşy hüjüm edýänleriň jezasyz galýandygy bilen düşündirdi.
“Nowaýa gazetanyň” redaktorynyň orunbasary Andreý Lipskiý žurnalistleriň öldürilmeginiň ýagdaýa ýaramaz täsir edendigini aýdýar. Ol, elbetde, seresap bolunmaly diýilse-de, muňa garamazdan, barybir, “Nowaýa gazetanyň” gozgamakdan saklanýan temasynyň ýokdugyny belleýär.
Orsýetde göräýmäge köpçülikleýin habar serişdeleriniň üstünden aç-açan resmi zorluk ýok ýaly görünse-de, hökümetiň elinde kontrollyk üçin başga gurallar bar. Mysal üçin, premýer-ministr Putiniň, onuň ýakyn töweregine degişli adamlaryň, olaryň garyndaşlarynyň hususy söwda işleri barada aýdylmadyk, gadagan zatlaryň ýurtdaky köpsanly beýleki neşirlerde paş edilmezligini şu gurallar kepillendirýär.
“Kimdir-biri gelip, seniň gazetiňi ýapanok. Munuň üçin başga ýollar bar: salgyt polisiýasy, töhmet atmak we şular ýaly zatlar” diýip, Lipskiý belleýär.
“Iň bolmanda, göz üçin gerek”
Lipskiý häkimiýetleriň öňünde döş gerip dur diýlen äheňde “Nowaýa gazeta” daşary ýurtlardan berilýän sylaglara we halkara jemgyýetçiliginiň goldawlaryna uly hormat goýýar. Şol bir wagtyň özünde, Lipskiý häkimiýetleriň öz gazetine çydamlylyk görkezýändigini-de aýdýar. Onuň pikiriçe, munuň sebäbi häkimiýetlere, iň bärkisi, Günbataryň öňünde demokratik bolup görünmek üçin ýurtda iň azyndan birnäçe garaşsyz maglumat çeşmesiniň gerekdigidir.
Lewada merkezinde medianyň ýagdaýyny öwrenýän Denis Wolkowyň pikiriçe, “Nowaýa gazetanyň” bolmagy we häkimiýetleriň bu gazete çydamlylyk görkezmegi ýöne ýerden däl. Bu ýagdaý häkimiýetlere jemgyýetçiligiň protestlerini dymdyrmak üçin hem tutarykl bolup hyzmat edýär.
“Internet we sanlyja gazet, iň bolmanda, gaýnaýan gazandan az-kem buguň çykmagyna ýol bermek bilen, jemgyýetiň durnuklylygyna kömek edýär. Seniň gürrüňiň hatda darajyk töwerekde bolup geçýän-de bolsa, sen islän zadyň barada gürläp bilýärsiň” diýip, Wolkow aýdýar.
Regionlarda ýagdaý has hem agyr…
Orsýetiň regionlarynda ýagdaý žurnalistler üçin mundan hem agyr. Ol ýerlerde media diňe bir Moskwa tarapyndan däl, eýsem ýerli resmiler tarapyndan hem basyşa sezewar edilýär. Ýöne, şonda-da, regionlarda-da ýerli häkimiýetleriň öz wezipelerinden galp peýdalanýandygy barada makala çykman duranok.
Bu ýerlerde žurnalistleriň işini bökdeýän uly päsgelçilik köplenç girizilen gadagançylyk däl-de, okyjylaryň bu kemçiliklere ähmiýet bermeýänligi.
Adam hukuklary boýunça tanymal aktiwist Lew Ponomarýow bu ugurda gaty gowy bilinýän bir ýagdaýy agzaýar. Onuň aýtmagyna görä, Irkutskide bir tussaghanada käbir tussaglara, içki tertip-düzgüni saklatmak üçin, beýlekileri gynamaga, hatda öldürmäge-de ygtyýar berlendigini hemmeler bilýär.
“Bir ýerli gazet bu barada dowamly ýazýar. Ýöne munuň edýän täsiri ýok. Munuň sebäbi, häkimiýetleriň bu barada ‘siz ýazyberiň, bizem okarys, ýöne üýtgän zat bolmaz’ diýip duýduryş berdigi” diýip, Ponomarýow ýagdaýy düşündirýär.
Internet, kiçeňräk hem bolsa, sany barha artýan, ýönekeý ilaty öz içine alýan hereketlere ýol açdy. Ýöne Lipskiniň pikiriçe, internet düýpleýin kök uran häkimiýetleriň garşysyna göreş alyp barardan entek gaty uzakda.
“Ilat demokratiýanyň ösmegi üçin häkimiýetlere gysyş görkezjek bolsa, ol ilki graždanlara öwrülmeli. Häzirki ýagdaýda adamlaryň köpüsi öz bähbitleri üçin demokratiýanyň gerekdigine-de düşünenoklar”.


text:
Ysraýylyň premýer ministri Benýamin Netanýahu Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin “berk we ynamdar” harby howp gerek diýýär.
Ýekşenbe güni Ierusalimde çykyp gürlän Netanýahu halkara sanksiýalary we beýleki diplomatiki tagallalar Eýrany öz ýadro programmasyny inspektorlar üçin açmaga yrmakda netijeli bolmady diýdi.
Birleşen Ştatlaryň respublikanlardan prezidentlige kandidaty Mit Romniý hem şu gün irden, Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin, Tährana harby zarba urulmagyny goldajagyny syzdyrdy.
Romniniň uly milli howpsuzlyk kömekçisi Dan Senor Ysraýylda žurnalistlere Romniý ysraýyl resmileriniň, Tähranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin, Eýrana garşy harby güýç ulanmak kararyna “hormat goýar” diýdi.
Bu sözler Romniniň Ysraýylda premýer ministr Benýamin Netenýahu we beýleki ysraýyl ýolbaşçylary bilen duşuşýan wagtynda aýdyldy.
Romniniň sapary "Haaretz" gazetiniň prezident Barak Obamanyň milli geňeşçisiniň ABŞ-nyň Eýran planyny eýýäm Netenýahua aýdandygy barada ýazan wagtyna geldi.
Ysraýylda çykýan "Haaretz" gazetiniň ýazmagyna görä, diplomatik tagallalar Tährany öz ýadro programmasyndan el çekmäge yryp bilmese, onda Eýrana garşy güýç ulanylar.


text:
Azatlyk Radiosy: Soňky döwürler Hazar deňzi, onuň ýakasynda ýerleşýän döwletleriň arasyndaky syýasy-ykdysady gatnaşyklar dünýäniň habar beriş serişdeleriniň üns merkezinde bolup gelýär. Onuň beýle bolmagynda näme sebäpler bar?Begençmyrat Ataýew:
Bu sowala jogap bermek üçin biz taryhyň birnäçe sahypalaryny ýatlap geçmeli bolarys. Geografiki taýdan Hazar deňzi ýa-da köli uzynlygy boýunça demirgazykdan günorta çenli 1210 km. uzalyp gidýär. Gündogardan günbatara çenli 436 km. we umumy meýdany bolsa 371000 kw.km. Bu deňziň ýakasynda häzir bäş sany döwlet ýerleşýär. Olar Türkmenistan, Eýran, Azerbeýjan, Russiýa we Gazagystandyr. Ýöne deňziň ykbaly ençeme asyrlaň dowamynda Russiýa imperiýasy bilen Eýranyň elinde boldy.
Hazar deňziniň regional kartasy.
Halkara hukugy boýunça ilkinji resmi şertnamalar XVIII asyrda 1723-nji ýylda Sankt-Peterburgda, soňra Russiýa imperiýasynyň harby taýdan güýjemegi bilen 1732-nji ýylda Reştde bu deňiz hakynda Russiýa bilen Eýranyň arasynda baglaşylan şertnama boýunça Russiýanyň elinde bolýar. Deňizde harby flot edinmek we söwda gämileriniň gatnamagy boýunça Russiýa imperiýasy Eýran bilen 1813-nji ýylda Gülüstan we 1828-nji ýylda Türkmençaý şertnamalaryny ýola goýýar. XX asyryň gelmegi bilen bolsa, täze imperiýa döreýär.
SSSR imperiýasy öz gol astynda birnäçe milletleri zorluk bilen saklaýardy, olaryň ykbalyny Moskwadan çözýärdi. 1991-nji ýylda SSSR-iň dargamagy bilen onuň hataryndaky birnäçe milletler garaşsyzlygyny gazanýarlar. Şeýlelik bilen Hazar deňziniň ýakasynda Eýran we Russiýadan başga üç sany garaşsyz täze döwlet döreýär. Ýöne 90-njy ýyllaryň birinji ýarymynda Hazar deňzini ulanmak boýunça bu döwletler sowetler döwründe Eýran bilen SSSR-iň arasynda ilki 1921-nji soňra 1940-njy ýylda baglaşylan şertnama esasynda hereket edýärler. Ol şertnamalarda diňe iki döwletiň, ýagny Eýranyň we SSSR-iň deňzi ulanmak we onda gämileri ýüzdirmek boýunça Hazary deň ulanmaklary hakynda aýdylýardy.
Geçen asyryň aýaklarynda dünýä ykdysadyýetiniň ösmegi, ýagny onuň globollaşmagy energiýa ýangyjyny iň gymmatly haryda öwürýär. Alymlaryň we ekspertleriň berýän maglumatyna görä, Hazar deňzinde 12 milliard tonna ýangyç ýatyr. Bu baýlygy almak üçin ilki hereket eden döwletleň biri hem Azerbeýjan respublikasydyr.
Entek deňiz bäş sany hazarýaka döwletleň arasynda halkara hukugy, esasan hem deňiz hukugy bilen paýlaşylmanka, Azerbeýjan bir taraplaýyn hereket edip 1994-nji ýylyň aýagyndan başlap deňziň jümmüşinde daşary ýurtly inwestorlary, Günbataryň maýa goýujy nebit kompaniýalaryny işledip başlady, hem-de 1995-nji ýylda kabul eden täze konstitusiýasynda Hazar deňzinde milli sektorynyň ýagny böleginiň bardygyny görkezdi. Bu ýagdaý hem elbetde goňşy döwletleriň Hazar deňziniň statusyny çözmeklige girişmeklerine getirdi.Azatlyk Radiosy: SSSR-iň ýykylanyna şu ýyl 18 ýyl bolýar. Ýöne näme üçin häzirki güne çenli Hazar deňziniň statusy çözülmän geldikä? Bu barada siziň pikiriňiz nähili?
Begençmyrat Ataýew:
Meniň pikirimçe, munuň birnäçe sebäpleri bar. Ilki bilen öň bile bir döwletde ýaşan Türkmenistan, Azerbeýjan, Russiýa we Gazagystan birleşip, öňki SSSR döwründe 1940-njy ýylda SSSR bilen Eýranyň arsynda baglaşylan şertnamany ýöretmegi maksat edinýärler. Deňziň 80%-i dört döwlete degişli bolup, deňziň üsti we asty, onuň janly hem-de jansyz baýlyklary boyunça kondiminimum, ýagny deň ulanmagy ýöredilmeli diýlip ykrar edilýär. Ony bu döwletler 1991-nji ýylyň 21-nji dekabrynda Almata şäherinde kabul edilen deklarasiýalarynda berkidipdirler.
Bu ýagdaý 1997-1998-nji ýyla çenli gelýär, soňra Azerbaýjan 1998-nji ýylyň iýul aýynda Bakuwa gelen Russiýa Federasiýasynyň döwlet delegasiýasy bilen Hazar deňziniň astyny, ýagny onuň düýbüni paýlaşmak barada şertnama baglaşmaga taýýardygyny bildirýär we 2001-nji ýylda bu iki döwletiň arasynda şeýle şertnamalar baglaşylýar.
Soňra Azerbeýjan goňşy Gazagystan bilen hem 2001-nji ýylyň aýagynda şeýle şertnama baglaşýar. Azerbaýjan, Russiýa we Gazagystan üçüsi Hazaryň syýasy statusy çözülmänkä birtarplaýyn hereket edýärler. Bu ýagdaý elbetde Eýran döwletinde närazyçylyk döredýär. Olar Hazaryň bäş döwletiň arasynda deň derejede paýlaşylmagyny, ýagny 20% formulasyny teklip edýärler. Muňa ilki Russiýa we Gazagystan garşy bolýar.
Eger-de deňiz deň derejede paýlanylsa, onda Russiýa deňiz üsti boýunça Eýran bilen gatnaşygyny ýitirjekdi we geosyýasatynyň çäkleri kemeljekdi. Gazagystan bolsa Hazar deňizinde iň uly territoriýasy bolansoň 20% paýa ylalaşmaýardy.Azatlyk Radiosy: Bu çekeleşikde Türkmenistanyň pozisiýasy nä ýagdaýdady?
Begençmyrat Ataýew:
Türkmenistan garaşsyzlygyny alanyndan soň goňşy Hazar döwletleri bilen gatnaşyklaryny dostlukly we birek-birege ynançly ýagdaýda saklaýardy. Ol ilki Almatada 1991-nji ýyldaky deklarasiýa eýerip onuň şertini kabul etdi. Soňra Azerbeýjan döwleti Russiýa we Gazagystan bilen 2001-nji ýylda Hazaryň astyny paýlaşmak boýunça şertnama baglaşansoňlar, Türkmenistan Eýranyň öňe süren pozisiýasynda, ýagny deňzi döwletleriň arasynda deň paýlaşmak pozisiýasynda durdy. Hat-da ol soňra Russiýa Federasiýasynyň Hazar deňziniň diňe düýbüni paýlaşmak teklibini hem goldady.
Pikirimi jemläp aýtsam, Türkmenistan Hazary halkara hukugy esasynda paýlaşmak pozisiýasynda durýar we onuň diňe ylalaşyk jähtinde bolmagynyň tarapynda durup gelýär.Azatlyk Radiosy: Köp ýyllaryň dowamynda Azerbeýjan bilen Türkmenistanyň arasynda dartgynlyk bolup geldi. Türkmenistan hat-da 2001-nji ýylda öz ilçisini hem Bakuwdan yzyna çagyrypdy. Ýagdaýyň beýle dartgynlaşmagyna näme sebäp boldy?Begençmyrat Ataýew:
Ýaňy hem belläp geçişim ýaly, bäş sany döwletiň arasynda Hazar deňziniň syýasy statusy çözülmänkä Azerbaýjan respublikasy birtaraplaýyn hereket edip deňziň belli bir böleklerini, esasan hem nebit gazly ýerlerini özlerine degişli diýip jar etdi. Olaryň hereketi syýasy termin bilen aýtsak anneksiýa bolýar, ýagny beýleki tarap bilen ylalaşmazdan belli bir territoriýany eýelemek.
Azerbajanyň pozisiýasyny Russiýa Federasiýasy hem sessiz goldaýardy. Diňe 2008-nji ýylda Türkmenistanyň täze prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu dartgynlygy aradan aýyrmak üçin Azerbaýjan döwletiniň prezidenti Ylham Alyýew bilen Aşgabatda hem Bakuwda yzy-giderli gepleşikler geçirdi.Azatlyk Radiosy: Soňky yyllaryň dowamynda Hazardaky energiýa ýataklary boýunça dürli halkara proýektler öňe sürüldi. Mysal üçin, bir-iki ýyllykda ýola goýlan Baku-Tibilisi-Jeýhan proyekti, Şahdeňiz proyekti, gazak nebitini Baku-Jeýhan turbasyna birikdirmek boýunça Aktau proyekti we türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagyny hem öz içine alýan Nabukko proýekti.
Şularyň arasynda Nabukko proýektine türkmen gazynyň akdyrylmagy belli bir derejede Hazaryň statusynyň kesgitlenmegine bagly bolup durýar. Ýagny, gürrüň diňe Hazardaky baýlyklar barada däl-de, tranzit meselesi hem ýatyr. Indi türkmen gazyny Hazaryň üsti bilen Ýewropa akdyrmagy göz öňüne tutýan Nabukko proýektiniň geljegi barada nämeler aýdyp bolar?
Begençmyrat Ataýew:
Nabukko proýekti 1997-nji ýylda ýüze çykdy. Ýewropada ykdysadyýetiň ösmegi şol regiondaky ýurtlary energiýa resurslaryna mätäç etdi. Bu ýagdaý Hazar sebtiniň energiýa baýlyklaryny geljekde Ýewropa akdyrmak proýektini döretdi. Eýran döwleti boýunça Birleşen Milletler Guramasy tarapyndan çykarylan rezolýusiýalar netijesinde onuň Ýewropa döwletleri bilen erkin söwda etmegi, esasan hem energiýa söwdasy boýunça gadagan edilipdi. Yrak döwleti nebite we gaza baý hem bolsa ýurduň içindäki durnuksyzlyk bu ýurdy Nabukko proýektinden saklaýardy. Şonuň üçin Ýewropa Bileleşine Hazar sebiti gaty bähbitlidi. Sebäbi bu sebit asudady. Maýa goýumlary hem diňe asuda ýerlere goýulýandygy sebäpli bu sebit üns merkezinde boldy.
Nabukko turbalarynyň ýoly.
Nabukko proýektinde ilki bilen esasan hem Türkmenistanyň gazynyň akdyrylmagyna üns berilýärdi. Soňra oňa Azerbeýjanyň hem Gazagystanyň goşulmagy karar edildi. Ýöne bu proýektiň bolmazlygy iki sany döwlete bähbitlidi. Olar Russiýa Federasiýasy we Eýrandy. Şol sebäpli iki döwletiň syýasy islegi bilen Hazar deňziniň statusy çözülmän geldi. Emma Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we onuň günbatarly kärdeşleri aktiw hereket edip Nabukko proýektiniň janlanmagyna getirdi. Bu hem türkmen prezidentiniň gaz bazaryny diwersifikasiýa etmek baradaky pikirleriniň amala aşyrylmagyna getirdi. Türkmenistan bu proýekte goşuljakdygy baradaky pikirini 2009-njy ýylyň iýul aýynda jar etdi.Azatlyk Radiosy: Türkmenistan we Azerbeýjan Nabukko proýektine goşulmagy planlaşdyrýan hem bolsa, ýakynda Türkmenistan tarapy Hazardaky nebitli territoriýalary boýunça meseläni iki döwletiň arasynda adalatly çözlmek üçin Halkara arbitraž suduna berjekdigini duýdurdy. Onuň potensial netijesine nähili seredýärsiňiz? Halkara praktikasynda bular ýaly mysallar bolupdyrmy hem-de geljekde bu gapma-garşylyk Nabukko proýektine päsgel bolup bilmezmi?
Begençmyrat Ataýew:
Ilki bilen men siziň ünsüňizi Azerbeýjan resmileriniň çykyşlaryna çekesim gelýär. Olar häzirki Hazar deňzindäki nebit alynýan bölekleriň Türkmenistana ýakyn durýandygyny belläp geçýärler. Şeýlelikde, ýagdaýa hereket edýän deňiz hukugy boýunça seretsek, onda ol ýerler Türkmenistanyň ykdysady zonasyna girýär. Ýöne Azerbeýjan tarapy 1970-nji ýylda SSSR-iň Nebit-gaz ministrliginiň Hazar deňziniň administratiw sektorlara bölmek baradaky kararyna salgylanyp, şol nebitli ýerleriň öz paýlaryna düşendigini nygtaýar. SSSR-iň dargamagy bilen onuň kabul eden kanunlarynyň güýjiniň ýatýanlygyny bilse-de, Azerbeýjan tarapy öz bikanun hereketlerini dowam etdirýär.
Meniň pikirimçe, Azerbeýjan bilen Türkmenistanyň arsyndaky Hazar deňzindäki jedelli ýerler iki tarapyň hem bähbidine çözüler. Sebäbi Nabukko proýektine häzirki dünýä ykdgysady we maliýe krizis döwründe köp mukdarda pul serişdeleriniň goýberilmegi we onuň esasy syýasy we ykdysady hemaýatkäriniň Ýewropa Bileleşigi bolmagy hem-de ony ABŞ-nyň goldamagy Azerbeýjan we Türkmenistanyň arasyndaky meseläniň oňyn çözüljekdigini görkezýär.
Bu ýerde men ýakynda ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde geçen Birleşen Milletlet Guramasynyň 64-nji Baş assambleýasynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ABŞ-yň Döwlet sekretary Hillari Klinton bilen ikiçäk geçiren gepleşiklerini hem mysal getirip bilerin. Bu gepleşikler, elbetde, Türkmenistanyň ABŞ bilen gatnaşyklarynyň geljekde gaty ýakynlaşjakdygyny görkezýär. Ol hem Türkmenistanyň Hazar meselesinde aýgytly hereket etmegine getirer.Azatlyk Radiosy: 1828-nji ýylda gol çekilen Türkmençaý ylalaşygyna görä, SSSR bilen bilen Eyranyň serhetleri Hazar deňzinde tamamlanýar. Deňiz boýunça serhetleşýän döwletleriň arasynda serhet çägini kesgitlemek boýunça hazirki wagtda halkara hukugynda haýsy prinsipler hereket edýär?Begençmyrat Ataýew:
Deňzi iki döwletiň arasynda bölmek barada hereket edýän halkara deňiz hukugynda ölçegiň iki görnüşi bar: Birinjisi, orta ölçeg (deňizdäki adadan tä onuň ortasyna çenli). Ikinjisi bolsa, giňligi boýunça ölçeg (kenaryň giňliginden gidýän ölçeg).
Azerbeýjan tarapy Hazary ortadaky ölçeg boýunça hasap edip, nebitli bölekleri özleriniki diýip hasaplaýar. Eger-de biz halkara hukugynyň taryhyna syn etsek, onda şular ýaly jedeli deňiz bölekleriniň Halkara sudy tarapyndan çözülendigini görüp bileris. Olardan 1969-njy ýylda Tunis bilen Liwiýanyň arasynda, 1984-nji ýylda Kanada bilen ABŞ we 1985-nji ýylda Liwiýa bilen Maltanyň arasyndaky deňiz serhet dawasyny mysal getirip bolar. Bu mysallaryň hemmesinde Halkara sudy orta dälde, giňligi boýunça ölçegiň tarapynda bolan.
Türkmenistan bu meselede Azerbeýjan döwletine ol ýerlere deň çemeleşmek teklibini hem berdi. Azerbeýjan tarapy halkara hukugyna sygmaýan düşündirişlerine salgylanýar, ýagny kim öň gelip ýeri alsa, ol hem şonuňky bolýar. Beýle çemeleşmek Azerbeýjan döwletiniň abraýyna atanak çekýär.Azatlyk Radiosy: Ýakynda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler kabinetiniň mejlisinde, Türkmenbaşy şäherinde harby deňiz flotunyň institutyny açmak barada ýörite görkezme berdi. Onuň bu görkezmesi esasan hem Azerbeýjanyň habar beriş serişdelerinde uly seslenme döretdi. Türkmenistanyň bitarap statusy bolsa-da, öz harby güýjini köpeltmäge girişdi diýip aýdýarlar. Bu barada siziň pikiriňiz nähili?Begençmyrat Ataýew:
Türkmenistanyň prezidentiniň bu mesele boýunça Türkmenbaşy şäherinde harby deňiz flotunyň institutyny döretmek karary gaty goldanmaly işleriň biri. Türkmenistan garaşsyz döwlet, onsoň hem näçe harby güýç saklamalydygyny onuň diňe özi çözüp biler.
Türkmenistanyň bitaraplyk statusy barada aýdamda, ilki bilen size taryhdan mysal getiresim gelýär. Belgiýa döwleti öz taryhynda bitaraplyk statusyny iki sapar alýar, ýagny ýurduň içerki we daşarky syýasy ýagdaýyna seredip, öz halkynyň bähbitlerini nazara alyp, gerek bolan ýerinde resmi taýdan bitaraplyk statusyndan hem geçipdir. Beýle diýmek bilen Türkmenistan hem bitaraplyk statusyndan geçer diýjek däl. Ýöne, halkara hukugynda dürli ýollar bar. Ony hem Türkmenistan döwletiniň diňe özi saýlap biler. Oňa onuň doly hukugy bardyr.Begençmyrat Ataýew türkmenistanly syýasy we ykdysady analitigiň edebi lakamy.


text:
Demirgazyk Kawkazyň Dagystan respublikasynda ýol gözegçilik polisiýasynyň bölüminde awtoulagyň partlamagynyň netijesinde iki polisiýa ofiseri wepat boldy, diýip orsýet mediasy habar berdi.
15-nji fewralda Derbent etrabynda bolan partlamada ýene iki polisiýa wekili ýaralandy.
Derňewleriň deslapky netijelerine görä, partlama gazyň ýanmagy bilen bagly bolupdyr. Ýerli polisiýa resmisi “partlamanyň güýçli bolandygyny” we “janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan bolmagynyň ähtimaldygyny” aýtdy.
Dagystan postsowet döwründe goňşy Çeçenistanda bolan uruşlarda dörän yslamçy gozgalaňçylyk bilen bagly zorlugy başdan geçirýär.
Guramaçylykly jenaýatçylyk, syýasy gapma-garşylyklar we toparlaryň arasyndaky bäsdeşlik-de gandöküşlige sebäp bolýar.
Aram musulmanlar, žurnalistler, polisiýa we hökümet resmileri hüjümlere yzygiderli sezewar edilýärler.


text:
Azatlyk Radiosynyň “Dünýä türkmenleri” atly nobatdaky gepleşiginde Türkiýede Birleşen Milletler Guramasynyň goragynda bosgunlykda ýaşap ýören türkmen raýaty bilen bosunlyk durmuşy we kynçylyklary barada söhbet edilýär.
Mundan daşary, bu gepleşikde türkmen ildeşimiz Nurylla Döwletgeldi bilen Owganystandan Pakistana göçen we ol ýerde has gadymy döwürlerde ýaşap ýören tükmenleriň durmuşy we medeniýeti barada gürrüň edilýär. Şeýle-de, bu gepleşikde Gazagystanda bilim alyp ýören türkmen talyplarynyň bir wekili bilen talyp durmuşy barada geçirilen söhbetdeşlik hem diňleýjilere hödürlenýär.
Şu “Dünýä türkmenleri” gepleşigini diňlemek üçin aşaky düwmä basyň:


text:
Lebap welaýatynyň iň gündogar etraplarynyň biri hasaplanýan Köýtendagda-da, ýurduň beýleki künjeklerinde bolşy ýaly, iki aý töweregi mundan ozal ýerli ilata mellek ýerleri paýlanyp başlandy.
Özüniň owadan tebigaty, daglyk landşafty we gür baglygy bilen tapawutlanýan Köýtendagyň eteginde oturan bu adybir şäherçede mellek ýerler, esasan, dagyň eteginden berilýär. Paýlanan mellek ýerler bilen onuň gaýrasyndaky daglaryň arasy 1 kilometr töweregi bolup, aralykdan diňe bir demir ýol liniýasy geçýär.
Mellek ýerleri ýerli ilata 6 sotkadan paýlanylyp we netijede uzak ýyllaryň dowamynda boş ýatan giňişligi ýerli ilatyň peýdalanmagy, özleşdirmegi üçin şert döredi.
Emma ozal tebsiräp ýatan bu ýerleriň mellek ýeri edinmäge näderejede ýaramly boljakdygy babatynda dürli garaýyşlar bar. Ýerli köýtendaglylaryň arasynda mellek ýer üçin hojalyklara bölünip berilýän ýerlerden nägile bolýanlar hem ýok däl.
Suw
Ilki bilen, ýaşaýjylar paýlanyp berlen ýerlerde suw üpjünçiliginden närazydyklaryny aýdýarlar. Ýerli ýaşaýjylar täze paýlanylýan mellekleriň töwerekleri hasaplanylýan “Aeroport” we 3-nji çagalar bagynyň golaýyndaky sebitlere turbalar arkaly suwuň çekilmändigini, regionyň daglyk aýratynlyklary sebäpli beýleki ýerlerdäki ýaly ýerasty suwlardan peýdalanmak üçin guýy gazdyryp bilmeýändiklerini adýarlar.
Köýtendagly ildeşimiziň biri Mekan mellek ýerleri paýlanmazdan ozal, turuwbaşdan ol ýerde ýaşajak adamlaryň amatlyklary göz öňünde tutulmalydygyny aýdýar. Mekan bu barada şeýle diýýär: “Dagyň etegine suw çykarmy näme?! Hökümet adamlary [ýerleri paýlamazdan ozal] bu zatlar hakda pikir etmezmi?!”.
Bu ýerleriň adamlary 20 manat töweregi pul berip, ýörite ulagalrada suwy özleriniň daşatmaly bolýandyklaryny aýdýarlar.
Zir-zibil
Köýdendaglylaryň nägileligine bu mellek ýerleriň gabat garşysynda eýýäm uzak wagtdan bäri hapa taşlanýan zir-zibil meýdany hem sebäp bolýar. 2 gektara golaý meýdanda aňkap, daş-töweregine ýakymsyz ys ýaýradýan bu bulam-bujarlykda: köne paketler, poslan demirler, plastmassa gaplar, dürli galyndylar hem bar.
Köýtdendagly Mekan bu ýerleri arassalamagyň bu taýdan mellek ýerleri berlen ýaşaýjylaryň gerdenine düşýändigini nygtap, bu taýyk eýýäm ençeme ýyllaryň dowamynda zir-zibiliň zyňlyp gelnendigini aýdýar.
Köýtendag etrabynda mellek ýerler ençeme wagtdan bäri nobata duran adamlara paýlanypdyr. Mellek ýerlerini almak üçin hem käbir talaplar bar: ilki bilen 18 ýaşyň dolmaly, soňra-da öýlenen bolmaly we, galyberse-de, adyňda ozaldan hiç hili mellegiň ýa bolmasa ýaşaýyş jaýyň bolmazlygy talap edilýär.


text:
Şu gün Gyrgyzstanyň prezidenti Kurmanbek Bakyýew öz ogly Maksim Bakyýewi täze döredilen Ösüş, Inwestisiýa we Innowasiýa baradaky döwlet agentliginiň başlygy wezipesine belledi.
32 ýaşly Maksim Bakyýew indi mundan beýläk Gyrgyzstanyň ykdysady syýasatyna, şeýle hem inwestisiýa proýektlerine gözegçilik eder we hut öz kakasyna bu işler barada hasabat berer.
Bu wakanyň öňýany Gyrgyzstanyň hökümet strukturalarynda birnäçe möhüm özgerişlikler amala aşyryldy we ençeme ýokary derejeli kadrlar wezipesinden boşadyldy. Gyrgyzstanyň oppozisiýasy bu soňky özgerişlikleriň prezident Bakyýewiň öz eline has köp ygtyýarlyklary jemlemek maksady bilen amala aşyrylandygyny öňe sürýärler.


text:
Şu günler türkmenistanlylar ynam we ruhubelentlik bilen geljek üçin meýilnamalary düzüp, Täze ýyly garşylaýarlar. Türkmenistan bu taryhy şanly senäni ruhubelentlik bilen belläp, 2016-njy ýyly garşylamaga uly hyjuw bilen taýýarlyk görýär.
Şu günler Täze ýyl lybasyna beslenýän türkmen paýtagtynyň hem-de ýurdumyzyň beýleki şäherleriniň we obalarynyň özgerýän keşbi hem hemmeleriň sabyrsyzlyk bilen garaşýan, şadyýan we ajaýyp baýramçylygyň ýetip gelýändigini görkezýär. Dürli öwüşginli oýnawaçlara, monjuklara, paňkyldawaçlara beslenen Täze ýyl arçalary edara binalarynyň öňünde, meýdançalarda we köçeleriň ugrunda, söwda merkezlerinde peýda bolýar. Agşamlaryna olary Täze ýyl çyra bezegleri ýagtylandyrýar. Arça bezegleriniň we sowgatlarynyň hem baýramçylyk söwdasy başlandy. Elbetde, Täze ýyl dabaralary söýgüli baýramçylygymyzy uzak wagt ýatda galdyrýar.
Baýramçylygyň öň ýanynda Aşgabat şäher häkimligi, Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi hem-de Bilim ministrligi, jemgyýetçilik guramalary, ministrlikler we edaralar dürli Täze ýyl medeni-dynç alyş maksatnamalaryny taýýarladylar.
Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleri, ýurdumyzyň belli estrada aýdymçylary, özboluşly žanryň ussatlary, wäşiler, tans toparlary hem-de teatrlaryň döredijilik toparlary bolsa Täze ýyla täze aýdymlaryny, aýdym-sazly, tansly çykyşlaryny, dürli şadyýan spektakllaryny taýýarladylar. Şäherleriň we obalaryň açyk sahna meýdançalary, medeni merkezleriň we teatrlaryň zallary, şu günler hakyky ertekilerdäki köşklere öwrüldi.
Medeniýet ulgamynyň edaralary hem aýratyn depginde işleýär, olarda 15-nji dekabrda Täze ýyla bagyşlanan köpsanly çäreler badalga aldy, telewizion gepleşikleriniň ýazgylaryna başlanyp, olar Täze ýylyň öňýanynda hem-de onuň ilkinji günleri milli teleýaýlymlarymyz boýunça halka ýetiriler.
15-nji dekabrda “Toý mekany” medeni-dynç alyş merkezinde geçirilen hem-de Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Syýasy geňeşi, ýurdumyzyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi hem-de Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň bilelikde guran baýramçylyk dabarasy “Hoş geldiň Täze ýyl, Garaşsyz, Bitarap Diýara!” diýlip atlandyryldy.
Şeýle hem şol gün Türkmenistanyň Goranmak ministrligi tarapyndan guralan baýramçylyk çäreleri ýurdumyzyň harby bölümleriniň medeniýet öýlerinde geçirildi.
“Arkadagly Diýara bagt getir, Täze ýyl!” atly dabara bilen Täze ýyl çäreleriniň tapgyryny açan jemgyýetçilik guramalarynyň hatarynda Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasynyň Merkezi geňeşi hem bar.
Baýramçylyk maksatnamasyny ýurdumyzyň Ýaşlar guramasynyň Merkezi geňeşiniň hem-de paýtagtymyzyň häkimliginiň “Parahat” medeni-dynç alyş merkezinde guraýan “Hoş geldiň Täze ýyl, eziz Watana!”, Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkeziniň hem-de Zenanlar birleşiginiň Merkezi geňeşiniň “Gülzaman” toý merkezinde geçirýän “Şatlyk bilen, şowhun bilen geldi Täze ýyl” atly baýramçylyk çäreleri dowam edýär.
17-nji dekabrda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda şeýle hem ýurdumyzyň jemgyýetçilik guramalary tarapyndan “Hormatly Prezidentimiziň parahatçylyk, abadançylyk we gülläp ösüş ýoly bagtyýar durmuşyň kepilidir” atly maslahat hem-de 18-nji dekabrda bolsa jemgyýetçilik guramalarynyň merkezinde “Arkadagly eziz Diýar diňe öňe, öňe barýar!” atly döredijilik duşuşygy geçiriler.
Russiýa Federasiýasyndan geljek sirk artistleriniň çykyşlary Täze ýyl maksatnamasyna dürli öwüşgin çaýar. Olaryň çykyşlary üstümizdäki aýyň 21-nji dekabryndan başlap, Türkmenistanyň Döwlet sirkinde guralar.
22-nji dekabrda “Hoş geldiň Täze ýyl, Arkadagly Diýara!” atly dabaranyň baýramçylyk maksatnamasynda eziz Watanymyzyň şanyna ajaýyp owazlar, söýgi, mähir, gözellik we hoşniýetlilik hakynda aýdymlar ýaňlanar. Bu dabara “Altyn ýyldyz” medeni –dynç alyş merkezinde Türkmenistanyň Demokratik partiýasynyň Syýasy geňeşi, Bilim ministrligi hem-de Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy tarapyndan guralar.
Elbetde, ýurdumyzyň baş arçasynda yşyklary ýakmak dabarasy Täze ýylyň şanly wakasyna öwrüler. Ol 23-nji dekabrda häzirki zaman Aşgabadyň gözel ýerleriniň biri hasaplanýan “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki meýdançada ýaýbaňlanar.
Mekdep okuwçylarynyň gyşky dynç alşy tamamlanýança Aýazbabanyň hem-de Garpamygyň, meşhur estrada ýerine ýetirijileriniň, teatr we halk döredijilik toparlarynyň, ýaş artistleriň gatnaşmagynda dürli Täze ýyl çykyşlary görkeziler. Şowhunly, täsirli şüweleňlerde Täze ýyl baýramçylygy bagtyýar çagalaryň göwnüni galkyndyrar.
Täze ýylyň öň ýanyndaky günlerde Aşgabatda ýurdumyzyň ýaş zehinli aýdymçylarynyň arasyndaky “Ýylyň parlak ýyldyzy” bäsleşiginiň netijeleri jemlener hem-de oňa gatnaşyjylaryň jemleýji konserti bolar. 24-nji dekabrda “Maslahat köşgüniň” sahnasynda ýurdumyzyň estradasynyň dogup gelýän ýyldyzlary, ýaş zehinler çykyş eder.
25-nji dekabrda myhmanlary “Döwletliler köşgünde” terbiýelenýänler kabul eder. Şol ýerde “Hoş geldiň Täze ýyl! Salam Täze ýyl!” atly çäre geçiriler. Däp boýunça Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow adyndan jemgyýetçilik guramalarynyň, Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň hem-de paýtagtymyzyň häkimliginiň wekilleri çagalary gutlarlar hem-de olara ýörite sowgatlary gowşurarlar.
25-nji dekabrdan 30-njy dekabra çenli baýramçylyk çäreleri Türkmen halysynyň muzeýinde hem-de “Türkmenhaly” döwlet birleşiginiň çeper halyçylyk kärhanalarynda geçiriler.
Täze ýylyň öň ýanyndaky hepde Türkmenistanyň sungat ussatlary tarapyndan taýýarlanan birnäçe gyzykly baýramçylyk maksatnamalaryny özünde jemlär. Elbetde, şu günler türkmen paýtagty dabaralaryň hem-de belent baýramçylyk çäreleriniň merkezine öwrülýär. “Şatlyk getir, Täze ýyl” at bilen 26-27-nji dekabrda paýtagtymyzdaky “Watan” hem-de “Türkmenistan” kinokonsert merkezlerinde baýramçylyk konsertleri geçiriler.
30-njy dekabrda şadyýan baýramçylyk maksatnamalary aşgabatlylary hem-de türkmen paýtagtynyň myhmanlaryny Döwlet sirkiniň öňündäki meýdançada, “Ylham” seýilgähinde we ýene-de “Watan” hem-de “Türkmenistan” kinokonsert merkezlerinde ýygnar.
Baýramçylygyň esasy wakasy 31-nji dekabrda paýtagtymyzyň hem-de ýurdumyzyň welaýatlarynyň merkezi meýdançalarynda geçiriljek uly baýramçylyk çykyşlary bolar. Täze 2016-njy ýylyň gelmeginiň hormatyna esasy dabaralar paýtagtymyzda “Älem” medeni-dynç alyş merkeziniň öňündäki gurnalan Baş arçanyň ýanynda geçiriler.
Täze ýyl arçalary, şeýle hem çagalar sagaldyş merkezlerinde gurnaldy. Şol ýerlerde ýaş türkmenistanlylar gyşky dynç alyş möwsüminde dynç alarlar. Diňe owadan Gökderedäki çagalar sagaldyş merkezleriniň 14-si ýedi müňden gowrak çagalary kabul etmäge taýýardyr.


text:
Anna güni, Owganystanda geçirilen «Loýa jirge» maslahatynyň soňky güni, prezident Hamid Karzaýyň parahatçylyk baradaky plany dogrusynda jemleýji çykyşlar edildi.
Owganystanda 1600 delegatyň gatnaşmagynda geçirilýän «Loýa jirge» maslahatyny gurnaýjylar delegatlaryň parahatçylyk meselesinde umumy bir netijä gelendiklerini mälim etdiler. Ol netije şundan ybarat: talyp söweşijileri bilen özara ylalaşyga gelmezden, ýurtda parahatçylygy ornaşdyrmak mümkin däl.
Owganystanyň dürli taýpalaryna, regionlaryna we syýasy toparlaryna wekilçilik edýän delegatlar prezident Hamid Karzaýyň parahatçylyk baradaky 156 sahypadan ybarat proýektini ara alyp maslahatlaşdylar.
Maglumata görä, bu mesele barada gurultaýda gelnen islendik karar hökmany ýerine ýetirilmeli karar däl-de, konsultatiw häsiýete eýe.
Hamid Karzaýyň bu parahatçylyk plany tussaglykdaky talyp söweşijileriniň günäsini geçmek, olary iş ýerleri bilen üpjün etmek, talyplara maliýe ýardamlaryny bermek, şeýle hem, talyp liderlerine käbir daşary döwletlerden syýasy gaçybatalga almaga ýardam bermek ýaly planlary hem öz içine alýar.
Maglumata görä, bu gurultaýda delegatlardan döredilen 28 sany komissiýa parahatçylyk planynyň dürli taraplaryny içgin öwrenipdir.
Owganystanyň Badahşan welaýatyndan parlament deputaty Mewlewi Abdyl Mejit maslahatdaky delegatlaryň hemmesiniň parahatçylykly çözgütleriň tarapdarydygyny, ýöne, şeýle-de bolsa, parahatçylyk prosesini nämeden we nähili başlamalydygy baradaky meselede delegatlaryň arasynda henizem belli bir ylalaşmazlyklaryň bardygyny aýtdy.
Onuň sözlerine görä, käbir delegatlar talyplar üçin berilýän gorag kepilnamasy ýurduň konstitusiýasynda hem berkidilmeli diýip hasaplasa, delegatlardan käbirleri parahatçylyk gepleşiklerine başlamak üçin öňünden nähilidir bir şertleriň goýulmagyna garşy çykdylar.
Talyplaryň pozisiýasy
«Loýa jirge» maslahatyny gurnaýjylaryň optimistik garaýyşlaryna garamazdan, talyp toparlary özlerine hödürlenmekçi bolunýan şertleriň haýsydyr birini kabul etmäge meýillidiklerini häzire çenli aýan etmän gelýärler.
Gaýta, munuň tersine, şu hepdäniň çarşenbe güni «Loýa jirge» maslahaty açylan wagty talyp söweşijileriniň bir topary bu maslahatyň geçýän ýerine hüjüm etmäge synanyşdylar.
Bu atyşyklaryň yzy bilen talyplaryň internet saýtynda peýda bolan maglumatda «Loýa jirge» maslahatynyň daşary ýurtly harby güýçleriň talaplary we goýan şertleri esasynda geçirilýändigi aýdylyp, muňa protest bildiriji çagyryşlar öňe sürüldi.
Talyplaryň ýaýradan maglumatynda Owganystandaky daşary ýurt güýçleriniň islendik bir tagallasynyň diňe daşary ýurtlaryň Owganystandaky bähbitlerini goramaklyga gönükdirilýändigi nygtalypdyr.
Talyp söweşijileri parahatçylyk baradaky gepleşiklere başlanmazyndan öň Owganystandaky ähli daşary ýurt güýçleriniň ýurtdan doly çykarylmagyny şert edip goýýarlar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary 2011-nji ýylyň iýulyndan başlap, öz harby güýçlerini Owganystandan çykaryp başlajakdygyny yglan edipdi. Emma Waşington amerikan güýçleriniň bu ýurtdan doly çykaryljak wagty barada welin, henize çenli anyk bir möhleti görkezmän gelýär.


text:
Orsýetiň gaz monopoly “Gazprom” kompaniýasynyň “Transowgan” gaz proýektine goşulmagy mümkin. Bu habar
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardariniň geçen hepde Moskwada ors kärdeşi Dmitriý Medwedew bilen geçiren duşuşygyndan soň ýaýradylan beýanatda öňe sürüldi.
Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari geçen hepde Moskwada rus kärdeşi Dmitriý Medwedew bilen duşuşdy,
Beýanatda “Gazpromyň” nähili manyda bu proýekte goşulmak isleýänligi we onuň proýektiň geljegine, ýagny onuň amala aşyrylmagyna nähili pozitiw täsirini ýetirjekdigi hakda o diýen köp maglumat berilmeýär.
Kanadanyň Karlton Uniwersitetiniň Ýewropa we Ýewraziýa boýunça departamentiniň professory Robert Kutleriň aýtmagyna görä, “Gazpromyň” bu proýekte goşulmak isleginiň ençeme sebäbi bar: “Orsýet bir gezek Hindistana ýüzlenip, biz hem bu proýekti gaz bilen üpjün edip bileris diýipdi. Haçanda TOPH baradaky bu diskussiýalar möwjäp başlanda, Orsýet bu proýekte goşulmak islegini beýan edip başlady”.
Uzynlygy 1,680 kilometr boljakdygy aýdylýan TOPH proýekti Türkmenistanyň Döwletabat gaz ýataklaryndan başlanyp, türkmen gazyny Owganystanyň üsti bilen Pakistana we ondan soňra-da Hindistana akdyrar. Proýektiň deslapky taslamasyna görä, bu gazgeçirijiden her ýyl 27 milliard kubometr töweregi gaz akdyrylar. Gaz turbadan doly güýjünde akyp başlansoň, onuň ýarsynyň Pakistana we galanynyň-da Hindistana akdyrylmagyna garaşylýar.
Ýöne onlarça ýyldan bäri bu plan hakda gepleşikleriň geçirilýändigine garamazdan, bu ugurda gol goýlan käbir ylalaşyklar bolaýmasa, henize çenli iş ýüzünde gazanylan o diýen takyk üstünlik göze ilenok. Onuň bir sebäbi Owganystanyň howpsuzlyk ýagdaýlary bolsa, beýleki sebäbi – Hindistan bilen Pakistanyň arasynda dowam edýän ynamsyzlykdyr. Şeýle-de bu proýekte maýa goýujylary çekmek işi hem henize çenli soraglygyna galýar. Aşgabat islänok
Käbir habarlardan çen tutulsa, Orsýetiň bu proýekte aralaşmagyny Türkmenistan o diýen oňlap baranok. 2010-njy ýylyň oktiýabrynda Orsýetiň premýer-ministriniň orunbasary Igor Seçiniň ”Gazprom” bilen Türkmenistan Orsýetiň ”Transowgan” gaz proýektine goşulmagy boýunça ylalaşyk gazandylar diýen habaryny Aşgabat ret edipdi
.
Aşgabadyň beýle pikire garşy çykmagynyň sebäpleri barada anyk maglumat berilmeýär, emma bu pozisiýa öz nobatynda Orsýetiň bu proýekte goşulmagyna Türkmenistanyň razy däldigini aňladýar.
Kanadaly professor Kutler, umuman aýdylanda, soňky döwürlerde Orsýet bilen Türkmenistanyň arasynda dartgynlygyň dowam edýänligini we munuň dürli sebäpleriniň bardygyny aýdýar. Şeýle-de, synçylaryň aýtmagyna görä, Türkmenistan öz gaz eksportyny köp ugurly etmek barada alyp barýan tagallalarynda mümkin boldygyndan Orsýetiň territoriýasyndan sowa geçýän proýektlere ähmiýet berip gelýär.
Türkmenistanyň Orsýetiň TOPH proýektinde uly ornunyň bolmagyny islemezligi Aşgabadyň Moskwanyň monopol agalygynyň astyna düşmekden heder etmegi bilen bagly bolup biler diýip, synçylar aýdýarlar.
Kanadaly professor Kutleriň aýtmagyna görä, “Gazprom” bu proýekte goşulan halatynda hem Moskwanyň Türkmenistana ýetirjek täsiri o diýen güýçli bolmaz: “Meniň pikirimçe, Orsýetiň nukdaýnazaryndan garanyňda, onuň bu proýekte goşulmaga synanyşmagynyň maksady geosyýasy gazanç bilen bir hatarda onuň ykdysady taýdan Moskwa bähbitli bolmagydyr”.
Orsýetiň bu proýekte goşulmak isleginiň aňyrsyndaky sebäpler syýasymy ýa-da ykdysady, bu häzirlikçe anyk däl. Häzirki döwürde Orsýetiň bu proýekte goşulmagyna rugsat edilip-edilmejeginiň özi hem soragly. Şol bir wagtda “Transowgan” gaz proýektiniň başa baryp-barmajagy-da, eger bu planyň gurluşygy başlansa, onda onuň haçan tamamlanjagy-da sorag astynda.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlar Eýranyň bosgunlykdaky oppozision “Halk mujaheddinleri” toparyny terror guramalarynyň sanawyndan aýyrdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti özüniň bu kararyny “Halk mujaheddinleri” toparynyň häzirki wagt zorlukly çäreleri açyk inkär edýändigi hem-de soňky on ýyldan gowrak wagt bäri bu topara degişli terrorçylykly işleriň hasaba alynmandygy bilen düşündirýär.
Eýranyň oppozision “Halk mujaheddinleri” toparynyň agzalary 1980-1988-nji ýyllaryň Eýran-Yrak urşunda Saddam Husseýniň režiminiň tarapynda Eýranyň güýçlerine garşy söweşipdiler.
Soňky birnäçe onýyllyklaryň dowamynda bu toparyň agzalarynyň köpüsi Yragyň demirgazygyndaky ýörite bosgunlar lagerinde ýaşap geldiler. Häzirki wagt Yragyň häkimiýetleri bu bosgunlary beýleki ýurtlara ugratmak çäreleri bilen meşgullanýarlar.


text:
Türkmenistanyň Awaza syýahatçylyk zolagynda Halkara telekeçiler maslahaty geçirilýär. Oňa daşary ýurtlardan ýüzden gowrak myhmanyň gelendigi habar berilýär.
Bu maslahatyň açylyş dabarasyna prezident G.Berdimuhamedow gutlag hatyny ugradyp, “ýurdumyzda giň gerimli özgertmeleriň çäklerinde ykdysadyýetiň döwlete degişli däl pudagyny goldamak ileri tutulýan ugurlaryň biri bolup durýar” diýdi.
Şeýle-de, Berdimuhamedow “bu pudaga degişli netijeli işleri alyp barmak üçin amatly hukuk binýadynyň, zerur bolan beýleki şertleriň döredilýändigini hem-de yzygiderli goldaw berilýändigini” aýtdy.
Eýse, Türkmenistanda orta we kiçi biznesiň, ýagny telekeçileriň hak-hukuklaryny gorar ýaly, olaryň arz-şikaýatlaryny aýdyp biler ýaly ýörite edara göz öňünde tutulanmy?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkiýäniň premýer-ministri Binali Ýildrim 23-nji iýulda ýurduň Prezident gwardiýasynyň dargadylýandygyny yglan etdi.
Türk telewideniýesi Ýildrimiň beýanatyny okap, «indiden eýläk Prezident gwardiýasynyň bolmajakdygyny, oňa zerurlyk ýokdugyny» aýtdy.
Prezident gwardiýasynyň 2,500 çemesi agzasy bardy. Harby agdarylyşyk synanyşygyndan bäri bu gwardiýanyň hatarynda gulluk edýän 283 adam tussag edildi.
Türkiýäniň golaýda geçiren arassalaýyşlary esasynda azyndan 60 müň döwlet işgäriniň ýa tussag edilendigi, ýa işinden çetleşdirilendigi aýdylýar. Şu aralykda, Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan güman edilýänleriň käbiriniň aýyp bildirmezden saklanylmak möhletini 30 güne çenli uzaltdy we 1000-den gowrak hususy mekdebi ýapmagy buýurdy diýip, resmi beýanatda aýdylýar.
Erdogan 21-nji iýulda, agdarylyşyga gatnaşmakda güman edilýänleri tutmak üçin döwlet ygtyýarlyklaryny güýçlendirmek maksady bilen, üç aýlyk adatdan daşary ýagdaý düzgüniniň girizilýändigini jar etdi.
Adatdan daşary ýagdaý düzgüni prezidente we hökümete, ilki parlamente geňeşmezden, kanun kabul etmäge we hukuklary hem azatlyklary çäklendirmäge, togtatmaga ygtyýar berýär.
Ilkinji karar 1,043 hususy mekdebi, 1,229 sahawatlylyk fonduny, 19 profsoýuz birleşigini, 15 uniwersiteti, 35 medisina institutyny ýapmagy buýurýar.
Ýapylýan mekdepler we guramalar 15-nji iýuldaky harby agdarylyşyk synanyşygyny planlaşdyrmakda aýyplanan ruhany Fethulla Gülen bilen ilteşikli bolmakda güman edilýär.


text:
Staliniň GULAG-y ýok edileli bäri ýarym asyrdan gowrak wagt geçen hem bolsa, diktatoryň emri bilen öz dogduk ýerinden jyda düşen adamlar henizem bar.
Anna Krikun we Rasma Stoduh ýaşlykda biri-birine az meňzeşdi. Emma olaryň durmuşlary we ykballary Iosif Staliniň zulumly häkimligi astynda beýleki onlarça million adamyň ykbaly ýaly biri-birine meňzedi.
85 ýaşly Stoduh üçin bu Latwiýanyň paýtagty Rigada başlanypdy. 1946-njy ýylda ol latyş partizanlaryny azyk bilen üpjün edýärdi. Şonda 17 ýaşly Stoduh sowet goşunlaryna garşy göreşýän partizanlara ýardam bermekligi watanperwerlik diýip hasap edýärdi.
Rasma Stoduh
Emma ol wagtynda gizlenip bilmänsoň, tiz tussag edilipdi. Şondan soň ol öz atasyny we doganlaryny gaýdyp görmändi. Ol watanyna garşy terrorçylykda aýyplanypdy we atuw jezasyna höküm edilipdi.
Stoduh üç aýlap kamerada saklanyp, her gije-gündiz jezanyň ýerine ýetirilmegine garaşyp ýaşapdy. Günleriň birinde oňa çykarylan jeza garaşylmadyk ýagdaýda üýtgedildi. Rasma ölüm jezasyna derek 20 ýyl zähmet lagerine höküm edildi.
Indi bu gün, onlarça ýyl geçensoň, 1947-nji ýylda Workuta barmagy bilen, Stoduh öz durmuşynda uly özgerişligiň bolandygyny gürrüň berdi.
Meniň başdan geçirenlerim bilen deňeşdirilende lager maňa jennet bolup göründi. Bu ýerde saňa geýim berýärler, az-azdan bolsa-da, günüňe üç sapar naharlaýarlar. Emma gyşlar... Iň erbedi we aýylganjy gyşlardy” diýip, Rasma Stoduh aýtdy.
Rasma Stoduh 1931-nji we 1957-nji ýyllar aralygynda Workutanyň zähmet lagerlerinden geçen hasaba alnan iki million adamdan biri. Olardan iki ýüz müňden gowrak adam keselçilikden, agyr zähmetden we arktik howasynyň sowuklygyndan heläk bolupdy.
Duşuşyk
Rasma Stoduh Anna Krikun bilen ilkinji gezek Workutanyň lagerlerinde duşuşdy. Olar birek-biregi gören hem bolsalar, onlarça ýyl geçensoň ýakyndan tanşypdylar.
Asly Krymyň Sewastopol şäherinden bolan Anna Krikun Rasmadan birnäçe ýaş uly.
Annanyň kakasy 1924-nji ýylda bolşewikler tarapyndan atylyp öldürilipdi. 1939-njy ýylda Anna ejesi bilen Oboýan şäherine göçüpdi.
Bu şäher nasistler tarapyndan okkupirlenenden soň Anna Krikun gün görmek üçin german esgerleriniň öňünde çykyş edip, pul gazanýardy. Ýedi aýdan soň şähere giren sowet goşunlary Annany we onuň ejesini tussag edipdi.
Krikun birnäçe hepdeläp ukudan mahrum edilmek ýaly gynamalara sezewar edilensoň, ata watanyna dönüklik etmekde ýöňkelen günäni boýun almaga mejbur bolupdy.
Şu günki gün bu iki zenan Workuta şäherinde hemişelik ýaşaýarlar. Olar öz öýlerinden çykmaýan hem bolsalar, birek-birek bilen telefon arkaly jaňlaşyp, derdini paýlaşyp durýarlar.


text:
Kimem bolsa biri Ýewropa Bileleşigine Belarusyň diktatory Aleksandr Lukaşenkonyň üstünden tokmagy inderip durmagy bes etmelidigini aýtmalydyr.
Öňümizdäki hepde Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow bilen duşuşyk geçirer. Geçen hepde Barroso Azerbaýjanda bolup, prezident Ylham Alyýew bilen özara gepleşikleri geçiripdi. Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň derejesinde Özbegistanyňky bilen deňeşdirlende onçakly bir tapawut ýok. Şol hepdäniň dowamynda-da Ýewropa Bileleşigi energiýa we söwda hyzmatdaşlygyny geňeşmek üçin Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Brýussele gelmek baradaky çakylygynyň möhletini uzaltdy.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko (çepde) we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ÝHHG-niň Sammitinde, Astana, 1-nji dekabr, 2010.
Eýse, ýokarda ady tutulan diktorlardan Lukanşenkonyň näme tapawudy barka? Her niçigem bolsa, Belarusda gaz we nebit çykmaýandygy üçin Lukanşenkony günäkärläp bolmaz-a!
Ýewropanyň baştutanlary postsowet döwletlerinden käbirlerine nebit we gaz äýneginiň aňyrsyndan garanlarynda, olara bu ýurtlaryň tapawutly bolup görünýändigi indi hiç kim üçin syr däl. Barroso Alyýew bilen duşuşanda “Men siziň ýurduňyzda örän dinamiki jemgyýetiň bardygyny bilýärin” diýip, nygtady. Belki-de, bu şeýledir, dinamikalydyr. Emma şu aşakdakylary göz öňünde tutmazdan jemgyýetiň dinamikasy barada hiç zat aýdyp bolmasa gerek.
Ýagny, 1993-nji ýyldan başlap Azerbaýjanda saýlawlarda sesleriň galplaşdyrylmadyk gezegi bolmandy. Ylham Alyýewiň kakasy Geýdar Alyýew demokratik ýol bilen saýlanan hökümeti agdaryp, häkimiýet başyna geçipdi. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy we Ýewropa Geňeşi Geýdar Alyýewiň bu hereketini döwlet agdarylyşygy diýip häsiýetlendiripdi.
“Transparency International” guramasynyň korrupsiýa boýunça ýaýradýan hasabatlarynda Azerbaýjanyň hökümetiniň ýaramaz netijelere eýedigini, şeýle-de prezident Alyýewiň žurnalistleriň duşmany diýlip, media gözegçilik edýän toparlar tarapyndan häsiýetlendirlendigini göz öňünde tutsak, onda jemgyýeti asla “dinamiki” diýip, atlandyryp bolmaz.Diktatorlar biri-birinden galplygy öwrenýärler
Geçen aý Lukaşenkonyň protestleri gazap bilen basyp ýatyrmagy Ýewropa Bileleşiginde nägilelikleri döredipdi. Şeýle-de Belarusa garşy sanksiýalary girizmek gürrüňlerine hem ýol açyldy. Belkem, Lukaşenko muny Alyýewden öwrenendir? Sebäbi Alyýew hem 2003-nji we 2005-nji ýyllarda edil şular ýaly işleri bilen tanalypdy.
2009-njy ýylyň martynda prezident Alyýew Konstitusiýanyň çäginden çykyp, milli referendumyň üsti bilen prezidentlik möhletine girizilýän çäklendirmeleri üýtgedip, özüniň tükeneksiz möhlet bilen prezident bolmagy üçin şert döredipdi. Haçan-da “Euronews” telekanalynyň žurnalisti Alyýewe “Siz özüňizi patyşa saýýaňyzmy” diýip soranda, Alyýew jogap hökmünde diňe kellesini ýaýkapdy. Her niçigem bolsa, ýewropa jemgyýeti üçin Lukaşenko zalym diktator bolup galýar. Alyýewe bolsa özüniň “dinamik” döwleti bilen hakyky dost hökmünde garalýar.
Ýewropa Bileleşigi üçin energiýa marşrutlarynyň alternatiw ýollary juda wajyp. Şu sebäpli Azerbaýjanyň üstünden geçjek “Günorta koridor” tubalary üçin gaz ylalaşygy ykdysady matlapdan gaty möhüm. Ykdysady nukdaýnazardan seredilende, Türkmenistan we Özbegistan bilen hyzmatdaşlygyň hem möhüm manysy bar.
Ýöne näme üçin şeýle gatnaşyklary diňe hyzmatdaşlygyň çäklerinde geçirip bolanok diýen sorag ýüze çykar. Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň we beýleki döwletleriň Ýewropa hödür etmäge uglewodorod serişdeleri ýeterlik, Ýewropanyň hem olary satyn almaga mümkinçiligi bar. Şeýle ýagdaýda Ýewropa resmilerine diktatorlaryň eginlerine kakyp, “dinamiki” ösüş barada samahyllamak gaty möhümmikä? Gorkmaz Asgarow Waşingtonda iş alyp barýan blogçy we azerireport.com saýtynyň redaktory. Bu kommentariýadaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Kiýewde häkimiýetleriň ykdysady syýasatyna garşy bolan protestlere iki müň çemesi adam gatnaşdy.
Kiýewiň merkezine ýygnanan telekeçiler täze salgyt sistemasy baradaky kanuny ýatyrmagy talap etdiler. Çünki ol kiçi göwrümdäki telekeçilige zyýanly.
Mundan başga-da, parlamentiň jaýynyň golaýynda Çernobyl heläkçiliginde arassalaýyş işlerine gatnaşanlar protest geçirip, häkimiýetleriň sosial ýeňillikleri ýatyrmak planlaryna närazylyk bildirdiler.
Ukrainanyň Içeri işler ministrligine salgylanyp, Interfaksyň beren habaryna görä, penşenbe güni tutuş ýurt boýunça 18 miting bolupdyr.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň ýyl dönümi ýurduň dürli künjeklerinde uly dabara bilen bellenilip geçilýär. Ýurduň her bil welaýat merkezinde baýramçylyk çäreleri özboluşly görnüşlerde gurnalýar.
Lebap welaýatynyň merkezi şäheri Türkmenabatda-da baýramçylygyň gurnalyşy özboluşly boldy.
27-nji oktýabrda irden Türkmenabat şäheriniň käbir köçeleri Seýitnazar Seýdi adyndaky sazly-drama teatrynyň öňünde Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 21 ýyllygyna bagyşlanyp geçirilýän baýramçylyk çäresine gatnaşýan okuwçylardan doldy.
Lebabyň käbir etraplarynda baýramçylyk günlerinde-de pagta ýygyp ýören daýhanlara duşmak bolýar. Lebap, 27-njy oktýabr.
Türkmenabat şäheriniň Bitarap Türkmenistan köçesiniň köp ýerinden aýdym-sazyň sesi ýaňlanýar. Çärelerde ýaňlanýan aýdymlar iki baýram, ýagny gurban we garaşsyzlyk baýramlary bilen gutlamak äheňde ýaňlanýar.
Ýöne welaýatyň käbir beýleki etraplarynda goşa baýramçylyk gününde-de pagta meýdanlarynda zähmet çekip ýören daýhanlara we oba adamlaryna-da duşmak bolýar.
Bayramcylyk mynasybetli Türkmenabat şäheriniň seýil baglaryna, esasanam, şäheriň Dostluk seýil bagyna barýanlaram görmek mümkin. Günortan sagat 12 töweregi seýil bag eýýäm adamlardan doldy.
Çaglary bilen baran ene-atalar, agtyklary bilen baran baba-mamalar seýil bagynda hiňňildiklerde uçup, ýadygärlik suratlara düşüp, wagtlaryny hoş geçirýärdiler. Dostluk seýil bagynyň içinde bolsa hususyýetçiler çişlik, somsa ýaly tagamlary bişirip satýardylar.
Biziň bilen söhbetdeş bolan ýerli ýaşaýjylar giçlik Türkmenabadyň sport toplumynda uly baýramçylyk konsertiniň boljakdygyny, konsertiň dowamynda salýutlaryň atyljakdygyny aýtdylar.


text:
Pakistanda saýlaw güni golaýlap gelýär. Aýallar hem gazaply hereketlerden ejir çekýän welaýatlaryň birinde öz sesleriniň bolmagyny üpjün etmek üçin tagalla baryny edýärler.
11-nji maýda geçjek parlament saýlawlarynda 10 millionlap aýalyň ses bermekden saklanmagyna garaşylýar. Munuň bir sebäbi sosial çäklendirmeler bolsa, beýleki sebäpleri saýlaw sistemasyndaky kemçilikler we zorlukly hakyky howplar.
Pakistanda öňki parlament saýlawlarynda ses beren zenanlar hasaba alnan aýallaryň diňe 38 prosenti boldupdyr. Ýöne has gynançly tarapy aýallar üçin ýörite göz öňünde tutulan 29 müňe golaý saýlaw uçastoklarynyň 564-inde ýekeje ses-de berilmänligi. Bularyň hem ýarpysyndan gowragy Pakistanyň demirgazyk-günbatar Hiber Pahtunhwa welaýatynda.
Aýallar indi 2008-nji ýylda bolan bu ýagdaýyň gaýtalanmazlygy üçin elde baryny edýärler. Edilýän umyt - konserwatiw dinçi toparlaryň öňki hökümetler tarapyndan düýbi tutulan dünýewi ugry yzyna öwürmezligi.
Dünýewi kandidatlara hüjüm edilýär
Aprel aýynda saýlaw kampaniýasy başlanaly bäri ýurduň esasy dünýewi partiýalarynyň biri bolan "Awami milli" partiýasynyň 40-dan agdyk kandidaty öldürildi.
Hüjümleriň onlarçasyny amala aşyran Hiber Pahtunhwa welaýatyndaky Pakistanyň söweşijiler topary bolan "Tehreek-e Talyban".
Häzirki wagtda bu welaýatda işjeň kampaniýa alyp barýanlaryň biri Şagufta Malik. Ol edýän çykyşlarynda aýallary berk durmaklyga çagyrýar.
"Biz aýallara adamyň diňe bir gezek ölüp bilýändigini, ölümden hiç haçan gutulyp bolmaýandygyny düşündirmäge synanyşýarys. Emma biz öz hukuklarymyz we çagalarymyzyň ýagty geljegi üçin sesimizi gataldyp bilýäris. Biziň terroristlere garşy durmagymyzyň sebäbi şol. Häzirki günde biziň terroristlere garşy göreşip, olary ýeňmek üçin ýeke-täk serişdämiz şu saýlaw" diýip, Malik aýdýar.
"Talybanyň" hüjümleri "Awami milli" we "Muttahida Kuami Hereket", şeýle hem Pakistanyň "Halk partiýasy" ýaly dünýewi partiýalaryň geçen 5 ýyllykda ýolbaşçylyk edip gelen ýeri, ýagny parlamentdäki orunlaryny saklamak ugrundaky tagallalaryny çäklendirýär.
"Talyban" güýçleriniň edýän hüjümleri we ondan abanýan howplar "Awami milli" partiýasynyň konserwatiw we dinçi opponentlerine açyk kampaniýa alyp barmaga mümkinçilik döredýär.
2008-nji ýylda geçen ses berişlikde syýasy elementler aýallara wezipe bermek baradaky çärelere garşy çykdylar. Konserwatiwleriň güýçli ýerleriniň käbirinde aýallar hatda ses bermekden hem mahrum edildi.
Malikiň saýlaw netijelerini zorlugyň kesgitlemeginiň öňüni almak baradaky kararyny berkiden hem şular ýaly işler bolupdyr. Ol indi gapy-gapy aýlanyp, aýallary ses bermäge çagyryp, olary ruhlandyrýar.
"Aýallaryň ses bermegi gaty möhüm. Sebäbi biziň ýurdumyzda parahatçylygyň geljegi barada olaryň oýnamaly möhüm roly bar. Biz terroristleri ýeňmek üçin bu saýlawy bir amatly pursat hökmünde ulanmaly" diýip, Malik aýdýar.
Ses bermek hukugy
Pakistanda ses bermek üçin hasaba alnan aýallaryň sany 37 million töweregi. Erkekler bolsa 49 million.
Gazaply hereketler bolmanynda-da, aýallaryň ses bermegini bökdeýän başga zatlar az däl. Mysal üçin käbir radikal ruhanylar aýallaryň ses bermegi yslama ters gelýär diýip yglan etdiler.
Konserwatiw ruhanylaryň ýokary guramasy hem aprel aýynyň ortalarynda bu pikire garşy jogap bermäge synanyşdy. Pakistanyň Ulamalar geňeşi ses bermek her bir pakistanlynyň "dini jogapkärçilgi" diýip, fatwa çykardy.
"Bu gün biziň ilatymyzyň 52 prosentini aýallar düzýär. Olar jemgyýetiň her bir segmentiniň, her bir gatlagynyň bir bölegi. Şular ýaly ýagdaýda olary öz ses bermek hukugyndan mahrum etmek uly adalatlsyzlyk bolar. Şol sebäpden biz olaryň howpsuzlykda ses bermegini üpjün etmeli" diýip, Ulamalar geňeşiniň başlygy Hafiz Tahir Aşrafy aýdýar.


text:
Çylşyrymly howa şertleri sebäpli Ýewropa transport problemalary bilen ýüzbe-ýüz boldy.
Beýik Britaniýanyň, Şweýsariýanyň, Fransiýanyň, Çehiýanyň, Germaniýanyň aeroportlary dowam edýän güýçli gar ýagmasy sebäpli reýsleri ýatyrmaga mejbur boldy. Käbir terminallaryň işi doly togtadyldy.
Italiýada ýagýan çagbaly ýagyş Wenesiýada suw joşgunyny döretdi, Pompeýlerde iki taryhy bina zyýan etdi.
Ýagyş Albaniýada-da ýagýar. Bu ýurduň demirgazygynda adatdan daşary ýagdaý režimi girizildi.
20 gradusa çenli sowuk 15 adamyň ölümine sebäp boldy, olaryň sekizisi Polşada.


text:
Penşenbe güni siriýaly aktiwistler paýtagt Damaskda indi ikilenji gün dowam edýän söweşlerde onlarça adamyň ölendigini mälim etdiler.
Çarşenbe güni oppozision ýaragly söweşijiler uçarlara garşy minemýotlar we granatamýotlar bilen birnäçe hökümet binasyna garşy hüjüm etdiler.
Muňa jogap edip hökümet güýçleri Damaskyň merkezindäki baýyrlykdan ýaragly söweşijilere garşy artilleriýa oklaryny atdylar.
Siriýa boýunça ynsan hukuklaryny goraýjy düýbi Londonda ýerleşýän gurama çarşenbe gününden bäri Siriýada 60-dan gowrak adamyň ölendigini, şolardan 20-den gowragynyň parahat ýaşaýjylardygyny aýdýar.


text:
Hokkeý boýunça milli ýygyndy toparymyz Minskide (Belarus) “Raubiçi” olimpiýa sport toplumynyň binýadynda geçirilen halkara okuw-türgenleşik ýygnanyşygyndan dolanyp geldi. Şeýle hem buz üstünde oýnamak boýunça biziň ussatlarymyz ýerli toparlar bilen ýoldaşlyk duşuşygynyň ikisini geçirip, olarda ynamly ýeňiş gazandylar.
Häzirki ýygnanyşyklar türkmenistanlylar üçin indiki aýda Sapporo şäherinde (Ýaponiýa) geçiriljek VIII Aziýa gyşky oýunlaryna taýýarlyk görmegiň möhüm tapgyry boldy. Şol ýaryşlarda biziň hokkeýçilerimiz ilkinji gezek çykyş ederler.
Meşhur halkara tälimçileriň ýolbaşçylygynda geçen okuw-türgenleşiginiň barşynda hüjüm we gorag ugurlarynda hereket etmegiň usullarynyň üstünde işlemäge aýratyn uly üns berildi. Öwrenilen emeller Belarusuň höwesjeň toparlary bilen geçirilen oýunlaryň barşynda barlanyp görüldi. Birinji duşuşykda türkmenistanlylara “Soýuz” toparynyň hokkeýçileri garşy durdylar. Olar biziň derwezeçimiziň toruna bary-ýogy bir hokkeý pökgüsini geçirmegi başardylar, emma öz derwezelerine 18 pökgi goýberdiler. Ikinji duşuşykda milli ýygyndy toparymyzyň garşydaşy “Aýs Soft” topary boldy. Bu oýunda hem türkmen türgenleri 17:3 hasaby bilen üstün çykdylar. Tälimçileriň pikirine görä, öňde boljak gyşky Aziadanyň öň ýanynda Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň geçiren ýygnanyşyklary netijeli boldy.
Üçünji ýanwarda Aşgabatda hokkeý boýunça Içeri işler ministrliginiň Kubogyny almak ugrunda ýaryşa badalga berildi. Oňa iki toparça bölünen toparlaryň ýedisi gatnaşýar. Paýtagtymyzyň toparlarynyň dördüsinden düzülen ýygyndy toparymyzyň agzalary üçin bu ýaryşlar hem sport ussatlygyny artdyrmak babatda oňat tejribe bolup hyzmat eder. Aşgabatdaky ýaryş dokuzynjy ýanwara çenli dowam eder.
Ýaponiýadaky Oýunlardan soň türgenlerimiz ýene-de bir jogapkärli ýaryşlara — aprelde Kuweýtde geçiriljek Aziýanyň Kubogy ugrundaky ýaryşa taýýarlyk görmeli bolar. Türgenlerimiz birinji dwizionda çykyş eder. Ýaryşlaryň toparlaýyn tapgyrynda türkmenistanlylaryň garşydaşlarynyň Filippinleriň, Omanyň, Kataryň, Kuweýtiň, Hindistanyň we Makaonyň toparlarynyň boljakdygy eýýämden bellidir.