text:
Adat bolşy ýaly, sentýabr aýynyň soňunda, has takygy 27-nji oktýabrda bellenilýän Garaşsyzlyk gününe bagyşlanyp geçirilýän baýramçylyk çärelerine taýýarlyk görlüp başlanýar.
Paýtagtyň öňki "Lokomotiw" häzirki "Dagdan" stadionynda şu günler ýokary okuw jaýlarynyň studentleriniň gatnaşmagyndaky “marşirowkalar” diýlip atlandyrylýan taýýarlyk türgenleşikleri geçirilýär. Bu türgenleşik 27-nji oktýabrda ýurduň esasy meýdançasynda geçjek parada görülýän taýýarlygyň bir bölegi.
Bu ýerde paýtagtyň her bir ýokary okuw jaýyndan studentleri görmek bolýar. Bu “marşirowkalara”, esasan, ýokary okuw jaýlarynyň 1-nji we 2-nji kurs studentleri gatnaşdyrylýarlar.
Näme edýärler?
Gündelik “marşirowkalara” sport egin-eşigindäki studentleriň azyndan 200-300 sanysy gatnaşýarlar. Olaryň käbirleriniň ellerinde bolsa oturgyç we dürli reňkli baýdajyklar bar. Olar meýdançada dürli surat şekillerini görkezmeli.
Baýramçylykda tribunalarda oturyp, dürli ýazgylary we şekilleri görkezmeli studentler hem bar. Olar, esasan, paýtagtyň Aşgabat stdionyndaky geçjek teatrlaşdyrylan baýramçylyk çäresine gatnaşýan studentler.
Sport egin-eşiklerindäki studentler “marşirowkada” bile sinhron hereketleri etmegi öwrenýärler. Olar kolonnalara bölünip, stadionyň bir çetinden beýleki çetine bir adam ýaly deň ýöremegi, käbir tans elementlerini öwrenýärler.
“Marşirowkalar” ýörite professional režissýoryň gözegçiliginde geçirilýär. Ol stadionyň meýdançasyndaky studentleriň edýän hereketlerini “sinhronlaşdyrýar”. Režissýoryň studentlere gödek çemeleşýän, käýinýän wagtlary hem seýrek däl.
Okuwa täsiri
Bu "marşirowkalaryň", ýagny tälimleriň okuwdan soň geçýändigine garamazdan, olaryň köp günlere çekýändigi zerarly studentlere bilim almaga päsgel berýändigini ýokary okuw jaýynyň mugallymlary aýdýarlar. Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň özüni Rahman diýip tanadan mugallymynyň aýtmagyna görä, “marşrirowkalar” studentlere sapaklaryna taýýarlanmaga päsgel berýär.
Studentler okuwlaryny tamamlap, stadiona baryp 3-4 sagat dowam edýän tälim ýörişlerine gatnaşmaly bolýarlar. Birnäçe sagat aýak üstünde durmaly bolansoňlar, ol “studentleriň eýýäm sapaklaryna taýýarlanmaga ýagdaýlarynyň ýokdugyny” ýokary okuw jaýynyň mugallymy Rahman gürrüň berýär. Onuň sözlerine görä, “marşirowkalar” döwründe studentlerden okuw talap edilip hem durulmaýar.
Duýduryş
Studentleriň bu “marşirowkalardan” ýüz öwürmäge mümkinçilikleri ýok. ”Marşirowkalardan” ýüz öwren studentleriň okuwdan çykaryljakdygy barada duýduryş berilýär. Studentler bu çärä gijä galyp barsalar, käýinç berilýär.
Rahmanyň aýtmagyna görä, bu “marşirowkalardan” diňe saglyk ýagdaýy sebäpli oňa gatnaşyp bilmeýän studentler boşadylýar. Ýöne olar öz saglygy barada hökman medisina sprawkasyny getirmeli, olar diňe şonda tälim ýörişlerinden boşadylýarlar.
Aşgabat stadionynda geçirljek teatrlaşdyrylan baýramçylyk çäresi bilen bagly dowam edýän “marşirowkalar” bilen bir hatarda oktýabrda Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli ýurt boýunça dürli görnüşli, dürli derejedäki başga-da köp sanly köpçülikleýin çäreler geçiriler. Has takygy, ýetip gelýän uly çäräniň öňünden ençeme özboluşly kiçeňräk çäreleri geçirmäge-de taýynlyk işleri alnyp barylýar.
Hut şol sebäpdenem häzirki wagtda studentleriň ýüzlerçesi eýýäm birnäçe gün bäri paýtagtyň Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrunda gurlan we Garaşsyzlyk baýramyna gabatlanyp, ondan biraz öňräk, 1-nji oktýabrda açyljak täze binalaryň açylyş dabaralaryna gatnaşmaga taýýarlyk görýärler.


c: text/html

text:
Adam hukuklaryny goraýan özbek saýty Gazagystandan ekstradisiýa edilen 29 sany musulman bosgunlarynyň işi boýunça sud işleri barada habar berdi. Şolaryň ikisi eýýäm uzak möhletleýin türme tussaglygyna höküm edildi.
Özbegistanda 29 sany özbek dindar bosgunlaryna sud işleri başlandy. Olar 2010-njy ýylda Gazagystanda tutulyp, 2011-nji ýylyň iýunynda watanlaryna ekstradisiýa edilipdi.
Halkara guramalary özbek dindar bosgunlaryna garaşýan ýowuz jenaýat yzarlamalary we olara bolaýmagy ähtimal basyşlar barada öňünden duýdurypdylar.
Hökümler
Adam hukuklaryny goraýan halkara “Ezgulik” guramasynyň habar bermegine görä, 21-nji awgustda Şöhrat Kuçkarowyň ýolbaşçylygynda jenaýat işleri boýunça Syrderýa welaýat sudy 1990-njy ýylda doglan Faýzullahon Akbarowy bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
“Akbarowyň jenaýat işiniň materiallaryna laýyklykda, ol Gazagystan respublikasynyň Milli howpsuzlyk komitetiniň izolýatorynda ýüreginden tutup ýykylypdyr. Oňa radikal “Jihodçylar” dini akymyna goşulan hökmünde günä bildirilýär” diýip, “Ezgulik” öz saýtynda ýazýar.
Şonuň ýaly-da adam hukuklaryny goraýan gurama 21-nji awgustda Syrderýa welaýat sudy tarapyndan 1992-nji ýylda doglan Ahmet Paltaýewe 15 ýyl iş kesilendigi barada habar berýär. Öl Özbegistanyň konstitusion gurluşyna kast etjek bolmakda, jenaýatçylykly toparlanyşygy döretmekde, jemgyýetçilik howpsuzlygyna wehim salýan materiallary ýaýratmakda günäli hasaplanyldy.
“Şol günüň özünde jenaýat işleri boýunça Daşkent welaýat sudunda ekstradisiýa edilen 29 sany dindarlaryň 10-syna sud prosesi başlandy. Olaryň köpüsi radikal “Jihadçylar” dini akymyna degişli bolanlykda aýyplanýarlar. Şu jenaýat işleriniň maglumatlary boýunça derňewler Daşkent şäheriniň we welaýatlaryň hukuk goraýjy organlarynda alnyp barylýar. Dindar adamlaryň ykballary barada takyk maglumatlar ýok” diýip, “Ezgulik” habar berýär.
Bu gurama, şonuň ýaly-da Gazagystanyň ýörite gulluklarynyň Gazagystanyň içinde gezip ýören özbegistanly dindarlary çöpläp başlandyklary barada hem ýazýar.
“Ozal Daşkent welaýatynyň Kibraý etrabynda ýaşan, häzirki wagtda gözleg yglan edilen Şirzada Şirnazarowy we onuň ýoldaşlaryny ekstradisiýa etmek meselesine-de garalýar. Olar dini ekstremizmde günälenýärler” diýip, “Ezgulik” guramasy ýazýar.
Doly üzňelikde
Özbegistanly adam hukuklaryny goraýjy Suhrobjan Ysmaýylow adam hukuklaryny goraýan “Ezgulik” guramasynyň habarlaryny umuman, tassyklady, şonuň bilen birlikde-de käbir düýpli zatlary goşdy.
Suhrobjan Ysmaýylowyň aýtmagyna görä, özbek sülçüleri Gazagystandan ekstradisiýa edilen bosgun musulmanlaryň garyndaşlaryna hususy aklawçylary tutmakda bökdençlik döredipdirler.
Sülçüler ekstradisiýa edilenleriň hossarlarynyň içine-daşyna geçip, aklawçy tutmagyň hökman däldigini aýdyp, “Döwlet aklawçylary bilen derňewleri çalt geçireris, islendik biri günäsiz bolsa, derrew goýbereris” diýip, olary yrypdyrlar — diýip, Suhrobjan Ysmaýylow Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Ysmaýylowyň sözlerine görä, ekstradisiýa edilenleriň hossarlarynyň köpüsi sülçüleriň guran toruna düşüpdir. Sülçülere özleriniň sorag edýän adamlarynyň doly üzňelikde bolmagy gerekdi. Olar maksatlaryna-da ýetipdirler. Arman, sorag edilýänleriň garyndaşlary özleriniň aldanandyklaryna giç düşünip galypdyrlar.
—Munuň özi sülçüleriň hilegärligidi. Olara sorag edilýänleriň doly üzňeligi gerekdi. Eger-de olaryň aklawçylary bolanlygynda onda sülçülere olardan özleri üçin zerur bolan maglumatlary almak kyn düşerdi. Munuňam üstesine, sorag edilýänlere öz hossarlary bilen duşuşmaga rugsat bermediler. Olaryň ýanyna girmäge diňe döwlet aklawçylary ygtyýarlydylar — diýip, adam hukuklaryny goraýjy Suhrobjan Ysmaýylow aýtdy.
Suhrobjan Ysmaýylowyň aýtmagyna görä, Gazagystandan ekstradisiýa edilen özbek musulman bosgunlarynyň hemmesi pesinden “psihologiki basyşa sezewar edilipdir”.
Derňew gutarandan soň ekstradisiýa edilenlere hossarlary bilen duşuşmaga rugsat berlipdir. Suhrobjan Ysmaýylow bu maglumatlary olaryň dogan-garyndaşlarynyň sözlerine salgylanyp aýdýar.
—Duşuşyk mahaly dogan-garyndaşlary olaryň teninde gynamalaryň yzlaryny görmändirler. Emma olaryň ruhy taýdan çökerilendigini duýupdyrlar. Ekstradisiýa edilenler öz sülçüleriniň ugrundan gopupdyrlar hem-de özleriniň günälidiklerini ýa-da hamana dini ekstremistik guramalaryna dahyllydyklaryny sülçiniň aýdyşy ýaly gaýtalap, ata-enelerine düşündiripdirler — diýip, Suhrobjan Ysmaýylow aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Gazagystandan ekstradisiýa edilen 29 sany özbek musulman bosgunlarynyň garşysyna sud işleri Özbegistanyň dürli künjeginde — olaryň ozalky ýaşan ýerlerinde geçirilýär.
Ekstradisiýa tamamlananok
Gazagystanyň adam hukuklary boýunça býurosynyň işgäri Denis Jiwaga Azatlyk Radiosy bilen gürrüňinde Gazagystanyň ýene-de azyndan üç sany özbek musulman bosgunyny ekstradisiýa etmäge taýýarlanýandygyny aýdýar.
—Özbegistana nobatdaky ekstradisiýa ediljek Şirzada Şirnazarowdyr. Ýokary sudda onuň bosgun statusyny bermeklerini sorap ýazan haýyşyny kanagatlandyrmadylar. Häzirki wagtda ekstradisiýa prosesi gidip dur — diýip, Denis Jiwaga aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, özbek häkimiýetleri mundan birnäçe wagt ozal Şirzada Şirnazarowyň aýalyna-da ekstradisiýa tussagy barada talap haty bilen ýüz tutupdylar. Ýöne gazak häkimiýetleri gelniň emzikli çagasynyň we birnäçe kämillik ýaşyna ýetmedik çagasynyň bardygyny nazarda tutup, ony tussag etmekden saklandylar.
Denis Jiwaga şonuň ýaly-da, Aýbek Kuldoşowyň inileri Sunatulla bilen Suhrobyň depesinden ekstradisiýa howpunyň abanandygyny aýdýar. Sebäbi olaryň bosgunlyk statusyny bermeklerini sorap ýazan haýyşlary kassasion instansiýada kanagatlandyrylmady. Ýöne şol haýyşlar heniz Ýokary suda ýetenok.
Olaryň agasy Aýbek Kuldoşow beýleki 28 sany özbek musulman bosguny bilen birlikde şu ýylyň iýunynda Özbegistana ekstradisiýa edilipdi.
Denis Jiwaganyň aýtmagyna görä, häzirki wagtda doganlar Kuldoşowlary Gazagystanyň baş prokurorynyň Özbegistana ekstradisiýa etmek baradaky kararyny suda şikaýat etmek boýunça mesele ýüze çykdy. Sebäbi olara aklawçylar gerek. Emma Gazagystanyň adam hukuklary boýunça býurosynda welin munuň üçin serişde ýok.
Kazis Toguzbaýew Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň žurnalisti.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ýekşenbe güni agyr agramlyk kategoriýada boks boýunça dünýäniň ozalky çempiony Korri Sanders Günorta Afrika Respublikasyndaky bir restoranda edilen hüjümde bu wakanyň pidasy boldy.
Maglumata görä, bu wakada 46 ýaşly boksçy Korri Sanders öz maşgala agzalary bilen restoranda otyrka, talaňçylar hüjüm edip, oňa garşy ok atypdyrlar. Wakada onuň kellesine we garnyna degen okdan ölendigi aýdylýar.
Korri Sanders 2003-nji ýylda boks boýunça dünýä çempiony Wladimir Kliçko bilen Germaniýada bäsleşende, ol duşuşgyň ikinji raundynda Wladimir Kliçkony nokaut bilen ýeňipdi.
Munuň özi şonda Wladimir Kliçkonyň öz boks karýerasynda üçülenji gezek ýeňlişi hökmünde alamatlanypdy. Korri Sanders özüniň boks karýerasyny 2008-nji ýylda tamamlapdy.


text:
Düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän “Freedom House”, ýagny “Azatlyk öýi” guramasy dünýä ýurtlarynda metbugat azatlygy baradaky ýyllyk hasabatyny çap etdi. Onda Türkmenistana Demirgazyk Koreýadan soňky 196-njy orun ýetipdir. Bu guramanyň geçen ýylky hasabatynda hem Türkmenistan yzdan ikinji bolupdy.
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi Türkmenistanda metbugat azatlygynyň ýagdaýy barada aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew bilen gürründeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmen metbugatyny yzygiderli okaýan, radio-telewideniýesine her gün tomaşa edýän, ýurduň içinde ýaşaýan žurnalist hökmünde bu berlen baha barada nämeler aýdarsyňyz?
Aşyrguly Baýryýew: Şol hakykata laýyk gelýär diýip hasap etmek bolar. 1994-nji ýyldan başlap Saparmyrat Nyýazow metbugat azatlygy diýen zady ýoga çykaryp başlady. Ýogsam, perestroýka-üýtgedip gurmak döwründe Türkmenistanda metbugat azatlygy orun alyp ugrady. Şol döwürde tankydy materiallaram, şol bir wagtyň özünde düýpli problemalaýyn materiallar, okyjylaryň, diňleýjileriň aýtmak isleýän zatlary gazet-žurnallarda-da berildi, efirde-de ýaňlandy.
Nyýazow döwlet syrlaryny goramak baradaky komiteti doly dikeltdi, senzurany dikeltdi. Nyýazow eýýäm 90-njy ýyllaryň ortalarynda ähli gazet-žurnallaryň howandary Türkmenistanyň prezidenti diýen bir nysagy çykardy.
Azatlyk Radiosy: “Türkmenistanda gazet-žurnallaryň, beýleki habar serişdeleriniň howandary – prezident” diýen ýörelge häzirem saklanýarmy?
Aşyrguly Baýryýew: Hawa, ol gynansak-da, häzirem saklanyp galýar. Eger-de biz metbugat azatlygyna ýol berjek bolsak, dünýä derejesinde at-abraý aljak bolsak, ilki şondan el çekmeli.
Azatlyk Radiosy: Häzir Türkmenistanda haýsydyr bir garaşsyz neşir organy barmy?
Aşyrguly Baýryýew: Ýok. Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda “Kontakt” diýip bir ors dilinde gazet çykdy. Her hepdede bir çykýan şol gazet garaşsyz gazetdi. “Serpaý “ diýibem bir hepdelik çykdy. Emma soňra şol hususy gazetler ýapyldy. Birki ýyl mundan öň “Rysgal” diýip bir gazet çykarylyp başlandy. Şol “Rysgal” diýen gazet Türkmenistanyň Telekeçiler we senagatçylar birleşiginiň organy hökmünde çap edilýär. Ony häkimiýetler garaşsyz gazet, hususy gazet hökmünde agzaýarlar.
Azatlyk Radiosy: Many-mazmuny, berýän informasiýalary boýunça, ony hakykatdan-da garaşsyz metbugat diýip atlandyrmak mümkinmi?
Aşyrguly Baýryýew: Ýok, ony garaşsyz gazet diýip atlandyrmak mümkin däl.
Azatlyk Radiosy: Şol gazetde resmi propagandanyň materiallary çap edilýärmi, mysal üçin, bir adamyň şahsyýetini mahabatlandyrýan ýa-da döwletiň içeri-daşary sysaty bilen bagly materiallar?
Aşyrguly Baýryýew: Bar, şeýle materiallar berilýär, çap edilýär. Käte çakdanaşa köpem berilýär. Ol gazet köplenç iki dilde berilýär. Ors dilindäki materiallaram bar ol gazetde.
Azatlyk Radiosy:Türkmenistanyň tele-radiogepleşikleri bilen ilatyň gyzyklanyşy, gündelik çykýan gazet-žurnallaryň okalyşy nähili?
Aşyrguly Baýryýew: Gazet-žurnallar barasynda aýdylanda, olara köplenç “iki minutlyk metbugat neşirleri” diýýärler. Sebäbi şol iki minudyň dowamynda şol gazetlerde nämeleriň berlendigini bilip bolýar. Radioda “Owaz” kanalynyň gepleşiklerini diňleýärler. Sebäbi ol durşuna aýdym-saz. Aýratynam ýaşlar üçin köp estrada programmalary, konsertler berilýär. Gyzyklanyp seredilýän syýasy gepleşikler ýok. Şu ýerde okyjy, diňleýji, tomaşaçy ýatdan çykarylýar. Olaryň isleg-arzuwlary näme?
Türkmen metbugatynyň, radio-telewideniýesiniň ýagdaýy şeýleräk. Türkmen häkimiýetleri metbugat azatlygyna doly ýol açsalar, onda diňe olaryň özleriniň abraýyna bolar. Dünýä derejesinde şeýle sanawlarda Demirgazyk Koreýa bilen goňşuçylykda durmarys. Şoňa-da bizde doly mümkinçilik bar. Diňe syýasy erk-islegi gerek ýolbaşçylaryň.


text:
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Şir Mohammadi “Nabukko” proýektiniň başlygy Reinhard Mitschek bilen bu hakda interwýu geçirdi.Azatlyk Radiosy: Türkmenistan öz gazyny häzir Hytaýa, Orsýete hem-de Eýrana akdyrýar. “Nabukko” üçin ondan bir zat galýarmy?Reinhard Mitschek:
Türkmenistan gaza baý ýurt we onyň gaz resurslaryny Gaffney, Cline & Associates ýaly halkara garaşsyz kompaniýa tassyklady. Biz “Türkmenistan öz gazyny Orsýete, Eýrana, Hytaýa hem-de Ýewropa akdyrar” diýip, proýekt başlaly bäri aýdyp gelýäris.
Meniň pikirimçe, Türkmenistan üçin öz gazyny Ýewropa satmak has möhüm, sebäbi ol öz gazyny dürli ýollar arkaly eksport etmek isleýär. Ýewropada hem dürli çeşmelerden gaz satyn almagy isleýärler. Merkezi Aziýa üçin Ýewropa bazary örän möhüm bazar hasaplanylýar. Azatlyk Radiosy: Türkmen gazy siziň proýektiňizde nähili orny eýeleýär we türkmen häkimiýetleriniň siziň proýektiňiz bilen hyzmatdaşlygy nähili?Reinhard Mitschek:
Aşgabatda we Bakuwda geçirilen Halkara duşuşyklary hem-de sergileri yzarlan bolsaňyz, daşary ýurtly iri şirketleri muňa köp gatnaşýarlar we bu şirketler öz önümlerni hem sergilere köp hödürleýärler.
Bu duşuşyklarda türkmen prezidenti hem-de Türkmenistanyň beýleki resmileri gepleşikleriň giň göwrümli alnyp barylmagy üçin gowy we pozitiw garaýyşlarynyň bardygyny beýan edýärler. “Nabukko” gatnaşýan Germanýanyň RWE hem-de Awstriýanyň OMW şirketleri Türkmenistan bilen gepleşikleri geçirýärler. Türkemenistan tarapyndan gowy we pozitiw signallar bar.Azatlyk Radiosy: Dunýäde iň uzak gaz geçirijisi Türkmenistandan Hytaýa çekildi. “Nabukko” barada bolsa entegem Ýewropada köp diskussiýalar dowam edýär. Munuň sebäpleri näme?Reinhard Mitschek:
Ýewropada tehniki hem-de hukuk meselesi öňünden taýýarlyk görulmelidi. “Nabukko” proýekti başlanda Ýewropa Bileleşiginde Wengriýa, Rumyniýa we Bolgariýa ýaly ýurtlar Bileleşige agza däldiler.
Şeýle-de, Ýewropa bilen Türkiýäniň aralygynda ilkinji gezek bular ýaly uzak gazgeçiriji gurulýar. Bu işde hukuk meseleleri kesgitlenmelidi hem-de maliýa meselesini çözmek üçin wagt gerek bolupdy. Biz täze ýollary agtaryp, täze gazgeçiriji arkaly hem-de täze gaz ýataklaryndan gaz akdyrmagy niýetlendik. Muňa wagt gerek bolýar. Ýöne işler plan boýunça dowam edýär. Azatlyk Radiosy: “Nabukko” proýektine garşy nähili päsgelçilikler bar we siziň gelejekki planlaryňyz haýsylar? Reinhard Mitschek:
2010-njy ýyl “Nabukko” proýekti üçin örän möhüm hasaplanýar. Tehniki taýýarlyklara başlaýarys. Tebigaty goramak boýunça hem proýektiň ýerine ýetiriljek ýurtlarynda barlak işlerimizi başlaýarys. Biz bu ýurtlarda jogapkär ministrlikler hem-de hökumete garaşsyz guramalar bilen gepleşiklere eýýäm başladyk. Turbalaryň guruljak ýerleri barada hem gepleşikler dowam edýär we turbalaryň gurulmagyna taýýarlyk görýäris.
Biz transport mümkinçiliklerimizi mälim ederis hem-de onyň bahalaryny kesgitläris. Maliýe meselesi hem 2010-njy ýylda çözüler diýip garaşýarys. Biz 2011-nji ýylda turbalary gurup başlarys. 2014-nji ýylda bolsa Ýewropa gaz akdyrylar. Azatlyk Radiosy: Hazar deňziniň statusy entegem çözülmän gelýär. Bu “Nabukko” proýektine päsgelçilik döredip bilermi?Reinhard Mitschek:
Bu mesele “Nabukko” üçin kynçylyk döretmeýär. Türkmen gazynyň Azerbaýjanyň üsti bilen akdyrylmagyna tehniki taýdan ähli mümkinçilikler bar. “Nabukko” gatnaşýan RWE şirketi hem Türkmenistanda hem-de Azerbaýjanda iş alyp barýar we deňziň status meselesi biziň işlerimizde päsgelçilik doretmeýär.Azatlyk Radiosy: Türkmenistan barada golaýda Awstriýanyň paýtagty Wenada duşuşyk geçirildi. Ony "Eurasian Transition Group" Halkara Adam hukuklaryny goraýjy gurama gurnady. “Nabukko” hem muňa gatnaşdy. Adam hukuklary meselesi siz üçin näderejede möhüm?Reinhard Mitschek:
“Nabukko” hem beýleki gunbatar kompaniýalary ýaly bir şirketdir. Biziň maksadymyz ykdysady üstünlikleri gazanmak. Adam hukuklary, tebigaty goramak hem-de syýasy meseleler hem biziň proýektimiz üçin möhüm hasaplanýar.
Wenadaky duşuşyga “Nabukko” tarapyndan jenap Dolezal gatnaşdy, sebäbi bu Konferensiýanyň temasy gaz eksporty we “Nabukko”. Biz bu duşuşykda infrastruktura we energiýa temasy barada gürrüň etdik. “Nabukko” şirketi bu ýurtlaryň içerki sosial we syýasy meselelerine goşulmaýar, bu biziň maksadymyza laýyk gelmeýär.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 9-njy iýulda bolup geçen mejlisinde ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň biri Maýsa Ýazmuhammedowa Türkmenistanda milli sazlary döretjek kompozitorlary taýýarlamagyň gerekdigini aýdyp, soňky döwürde ýurduň radio-telewideniýesinde berilýän aýdymlarda milli öwüşginiň asla ýokdugy, aýdylýan aýdymlaryň daşary ýurt sazlaryna salnyp aýdylýandygy üçin igendi.
Prezident Berdimuhamedowyň bu aýdýanlary örän dogry. Soňky döwürde aýdym bilen bagryny badaşdyrýan ýaşlar saz, kompozitor meselesinde doly ýetim galdylar. Ýaşlaryň köpüsi sowet döwründe aýdylýan aýdymlara dolandylar. Köpüsi bolsa, çem gelen milletiň sazyna goşgyny tirkäp, aýdym aýdýar. Esasan hem ors, türk, arap sazlary ogurlanyp aýdylýar. Sebäbi Nyýazowyň ýapyk režimi sebäpli, durmuşyň her bir pudagyndan işeňňir adamlaryň režim tarapyndan köçä zyňlyşy ýaly, edebiýat, sungat babatda hem zehinli adamlar özleriniň söýgüli hünärlerinden daşlaşdyryldy.
Edebiýat meýdanynyň ýazyjysyz, şahyrsyz galyşy ýaly, saz älemi hem özüniň zehinli kompozitorlaryny ýitirdi. Kompozitorlaryň köpüsi aradan çykdy, köpüsi bolsa bir adamyň islegine laýyk geljek sazlary döretmegi buýruk berýän režimiň gysyşyna çydaman, özleriniň söýgüli kärleri bilen hoşlaşmaly boldular. Köpüsini ýurtdaky režim çete taşlady.
Türkmeniň milli sazy
«Kompozitorlary taýýarlamak gerek» diýeniň bilen kompozitorlary taýýarlap bolmaýandygyna akylly adamlar düşünýän bolsa gerek. Doktorlary, inženerleri, şofýorlary, mugallymlary, hatda (çynyňy etseň) sazandalary-da taýýarlap bolýar. Ýöne kompozitory welin hiç kim taýýarlap bilmez. Sebäbi kompozitorlyk ukybyny adama tebigat berýär. Ýaşuly türkmenler bu ýagdaýa «Hudaý tarapyn berlen zehin», «Hakdan içen» diýip, kesgitleme berýärler.
Sungat mekdeplerinde, sazçylyk uçilişşelerinde, konserwatoriýalarda ýüzlerçe adamlar saz ugrundan bilim alýarlar. Emma olaryň bary kompozitor bolup biläýenok. On ýyldan, bäş ýyldan bir hakyky kompozitor ýüze çykardy. Sebäbi kompozitor bolýan adam ýöne-möne adam bolmaýar. Gijelerine notanyň yzyna nota tirkäp, ony hem haýsydyr bir saz guralynda çalyp görmek bilen ýürege barýan sazy döredip bolmaýar. Saz — adamzat durmuşynyň, adamzat ýaşaýşynyň heňe geçmesidir. Saz adamda gynançly duýgyny-da, şatlykly duýgyny-da oýaryp bilmeli. Duýga täsir edip bilmeýän heňden saz bolmaz.
Durmuş şatlyk bilen gaýgydan ybarat. Sazy döredýän adam durmuşdaky ajylygy hem süýjüligi duýup bilmeli. Saz düzýän adam durmuşdaky gaýgy-hasraty, şatlygy duýmaly. Şol duýan zadyňy hem heňe geçirmegi başarmaly. Gowy saza islendik halk düşünýär. Saza terjime gerek däl. Gowy saz islendik adam üçin düşnüklidir.
Türkmeniň ussat sazandasy Mylly Täçmyradowyň çalýan «Gökdepe mukamyny» ýatlalyň. Ony diňledigiňsaýy gussa batyberýäň. Ol sazy Gökdepe galasy goralyp durka, türkmenleriň läşi serlip ýatyrka belli sazanda Amangeldi Göni döredipdir diýýärler. Saz Gökdepe galasynda bolan pajygaly wakany göz öňüne getirýär. Ol sazda aglap oturan ýüregi duýup bolýar. «Gökdepe mukamy» çalnyp durka hiç kim şatlykly duýga gaplanyp bilmez. Hakyky sazlar şeýle bolmaly. Seni öz beýan edýän wakasyna dolap almaly.
Türkmen milli sazynyň hiç bir halkyňka meňzemeýän heňiniň bardygyny köp sazşynaslar ýazdylar. Kawkaz halklarynyň sazynyň äheňiniň birmeňzeşdigi, özbek, täjik halklarynyň sazlarynyň-da äheňiniň birmeňzeşdigi, Ýewropa halklarynyň sazlarynyň äheňdeşdigi, emma türkmenleriň welin sazynyň hiç bir halkyňka meňzemeýän, aýratyn heňiniň bardygy, Moskwada Orta Aziýa halklarynyň aýdym-saz festiwaly geçirilse, türkmen sazlaryny diňlemäge ýörite gidýändikleri hakda sowet döwründe ors gazetlerinde örän köp adamlar ýazardylar.
Türkmenler we kompozitorçylyk
Tä Türkmenistanda sowet hökümeti gurulýança türkmeniň sazlary notasyz döredi hem notasyz çalynýardy. Belli kinorežissýor Alty Garlyýewiň «Mukamyň syry» filminde türkmen sazyny nota geçirmäge, öwrenmäge gelen rus sazşynas Uspenskiden filmiň baş gahrymany Didar bagşynyň: «Heý, sazy hem kagyz ýüzüne ýazyp bolarmy?» diýip, geň galyp soramasy ýöne ýerden däl. Nota diýen zadyň nämedigini türkmen sazandalary, bagşylary, saz döredijileri diňe sowet hökümeti ýyllary içinde bildiler.
Notasyz döredilse-de, notasyz çalynsa-da, türkmen halk sazlarynyň bahasyna ýetme ýokdur. Olary çalan bagşy-sazandalaryň, gaýtadan işlänleriň, milli sazlarymyzy döredenleriň atlary türkmeniň saz taryhynda hormat bilen tutulýar. Mylly Täçmyrat, Pürli Sary, Çary Täçmämmet, Girman bagşy, Orazgeldi Ylýas… Olaryň hemmesiniň adyny sanap çykmak mümkin däl.
Türkmen-sowet kompozitorlarynyň arasynda zehin bolup orta çykanlaryň biri Nury Halmämmedow Bäherden etrabyndan. Türkmen halk sazlaryny gaýtadan işlänligi üçin, öz döreden sazlaryny-da türkmen halk sazlarynyň äheňinde döredenligi üçin zehinli kompozitorymyz Nury Halmämmedowyň sazlary örän şirin. Ol türkmenleriň meşhur «Aýgytly ädim» filmini saz bilen bezän kompozitordyr.
"Türkmenkinofilmiň" N.Halmammedow barada düşüren filminden bölek
Türkmen sazynyň aýratynlygy
Türkmen sazlary beýleki halklaryň sazlaryndan äheňiniň agraslygy bilen tapawutlanýar. Türkmen halk sazlaryna goşup tans edip bolmaýar. Diňlän çagyň türkmen sazlary başyňy ýaýkadyberýär. Türkmen sazlary gulak bilen däl-de, ýürek bilen diňlenýär. Umuman, türkmenler hiç wagt sazyň gapdalynda tans etmändirler. Diňe Günbatar Türkmenistanda ýomut türkmenleriniň «Küşt depdi» tansy bar. Bu tans hem aslynda porhan sanawajy ýaly, halk döredijiligine degişlidir.
Sowet döwründe Türkmenistanda milleti azerbaýjan bolan kompozitorlaryň türkmen kinolary üçin käbir sazlary döretmegi türkmen sazlaryna tans äheňini çaýdy. Ýogsam bolmasa, türkmen-sowet kompozitorlarynyň sazlarynda hem tans äheňi duýulmaýar.
Türkmenistanda tans sungatynyň döremegi bilen köp sazlara goşup (ýene şol, kawkaz milletinden bolan tans goýujylar) tans döretdiler. «Çopanlaryň tansy», «Jüýjelerim», «Palaw tansy» ýaly tanslar döredi.
Aýdymçylar Jemal Saparowa bilen Gülşirin Alyjanowa Garaşsyzlyk ýyllarynda öz toparlaryndaky gyzlara halk sazlaryna goşup tans etmegi-de öwretdiler. Türkmenleriň gupbaly gyzy, kürteli gelni hiç wagt tans etmeýänem bolsa, Jemal Saparowa bilen Gülşirin Alyjanowa kürteli gelinler bilen gupbaly gyzlary dutarda çalynýan halk sazynyň gapdaly bilen tans etdirdiler.
Türkmen sazynyň zaýalanmagy
Türkmenbaşy hökümetiniň häkimlik eden ýyllarynda türkmen saz sungaty wirus düşen kompýutere dönderildi. Mälim bolşy ýaly, döredilýän ähli goşgularyň ýarysy-ha Türkmenbaşy hakdady, galan ýarysam Türkmenbaşynyň «öz ýazan» goşgularydy. Olar bolsa örän bolgusyz hem ýuwandylar, suwjukdylar, ýaranjaňlyk äheňine ýugrulandylar. Ýüregiňe batýanja tema bolmasa, bolgusyz goşgulara kimiň saz düzesi gelýär?
Hakyky kompozitorlar Türkmenbaşy hakdaky goşgulara hem-de Türkmenbaşynyň «goşgularyna» saz ýazmakdan gaçdylar. Köpüsini Türkmenbaşy bendäniň özi gyraklatdy. Bir döwüm çörek üçin her gün Türkmenbaşynyň «goşgusyna» hem-de Türkmenbaşy hakdaky goşgulara saz düzen kompozitorlar bar. Ýöne biz utandyrmazlyk üçin olaryň atlaryny tutup durmalyň. Her gün bir saz düzmek nämeden habar berýär? «Lolynyň eşegini suwa ýak-da, hakyny al» diýen pikire gulluk edilenlikden habar berýär. Aslynda bir günüň içinde döreýän saza saz bir diýip boljakmy?
Şeýle ýagdaý bilen on bäş ýyl geçirildi. Bu on bäş ýylda türkmeniň saz älemi özüniň şirin mukamlaryny, şirin mukam döredijilerini ýitirdi. Tanyşlyk hem parahorluk bilen ýokary okuwlara girilmek endiginiň ýurtda mäkäm ornaşmagynyň netijesinde talantlar ýitirildi.
«Haýsy okuw jaýy bolsa-da, tapawudy ýok, diplom alsam bolýa» diýip okuwa girýänlerden hiç wagt kompozitor çykmaýar. Ýedi arka barlamak, gara sanawlar hem munuň üstesine. Haýsydyr bir döwri wasp etmek buýrugy hem sazyň düýbüne palta urýar. Saz döwri wasp ediji bolmaly däl, saz ýürekden dömüp çykan şatlyk ýa-da gaýgy hasrat-duýgusy bolmaly.
Kompozitorlaryň döremegi üçin saz ugrundan bilim berýän okuw jaýlarynda tanyşparazlyk, para bermek bilen okuwa almak düzgünini ýatyrmaly. Gara sanaw, ýedi arka diýen ýaly bolgusyz sprawkalary saz ugrundan okuwa girjekler babatda ulanmaly däl.
Şu zatlar berjaý edilen ýagdaýda ýene on-on bäş ýyldan Türkmenistanda kompozitor döremegi mümkin diýip, umyt edip bolar. Eger şu zatlar berjaý edilmese, Türkmenistanda entek-entekler kompozitoryň döremejekdigine güwä geçip bolar. Kompozitory Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlarynyň biri Maýsa Meredowna Ýazmuhammedowa igeneniň bilenem döredip bolmaz.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda täze halkara aeroportunyň gurluşygynyň düýbüniň tutulyş dabarasy gurnaldy. Oňa käbir hökümet resmileri we gurluşyk kompaniýalarynyň wekilleri gatnaşdylar.
Türkmenistanyň resmi mediasy umumy meýdany 1 müň 200 gektardan ybarat boljak bu täze aeroportuň her sagatda 1 müň 600 ýolagçyny geçirmäge ukyply häzirkizaman aerowokzaly boljakdygyny habar berýär.
Maglumata görä, bu halkara aeroporty üç sany aýry-aýry terminaldan ybarat bolar.
Bu aeroportuň ýanynda awiasiýa boýunça kadrlary taýýarlaýan ýörite mekdebiň gurluşygynyň-da göz öňünde tutulýandygy habar berilýär. Aşgabatdaky bu halkara aeroportuny 2016-njy ýylyň awgustynda ulanmaga tabşyrmaklyk planlaşdyrylýar.


text:
Pakistandaky “Laşkar-e-Taiba” atly söweşijiler toparyny esaslandyryjynyň tussag edilmegine ýardam berjek maglumat üçin, ABŞ 10 million dollar möçberinde sylag yglan etdi.
Resmileriň sözlerine görä, Hafiz Mohammad Saeed 2008-nji ýylda Mumbaýda amala aşyrylan hüjümleriň arkasynda durmakda aýypanýar. Hindistanda bolan şol wakada 165 çemesi adam we dokuz söweşiji ölüpdi.
Birleşen Ştatlar “Laşkar-e-Taiba” toparynyň başlygynyň orunbasary Hafiz Abdul Rahman Makki baradaky maglumat üçin hem 2 million dollar sylag belledi.
Aýdylmagyna görä, “Laşkar-e-Taiba” topary 1980-nji ýyllarda Pakistanyň aňtaw gulluklarynyň hemaýaty bilen esaslandyrylypdyr. Bu Kaşmir regionynda Hindistanyň barha güýçlenýän täsirine garşy durmak üçin edilipdir.
“Laşkar-e-Taiba” topary 2002-nji ýylda ABŞ-nyň basyşy bilen bikanun diýlip yglan edildi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Aýallar boýunça edarasynyň başlygy Mişel Baçeletiň bellemegine görä, Halkara Zenanlar gününiň bir asyr öň bellenilip başlanmagy häzire çenli dünýäde zenanlaryň meselesi boýunça “uly özgerişlikler” döretdi.
Çiliniň öňki prezidenti Mişel Baçeletiň beýanatynda aýdylmagyna görä, mundan ýüz ýyl ozal öz haklaryny talap etmek üçin bu başlangyjy ýola goýan zenanlar, dünýäniň häzirki ýagdaýyna syn etseler, onda olarda guwanç we gynanç duýgulary birlikde dörär.
Baçeletiň bellemegine görä, jynslaryň deňligini gazanmak uzak möhletleýin maksatdyr. Sebäbi zenanlar heniz hem kemsidilmelere sezewar bolýarlar, şeýle-de olaryň ykdysady we syýasy meseleler boýunça hem roly pes bolmagynda galýar diýip, Baçeletiň beýanatynda aýdylýar.


text:
Peru
Tutýan meýdany: 1285,6 müň inedördül kilometr.Ilaty: 27,9 million adam.Paýtagty: Lima.Iri şäherleri: Kalýao, Arekipa.Döwlet dili: Ispan we keçua dili.
Peru – Günorta Amerikadaky döwlet. Ol demirgazyk-günbatarda Ekwador, demirgazykda Kolumbiýa, gündogarda Braziliýa, günorta-gündogarda Boliwiýa we Çili bilen araçäkleşýär. Ýurduň günbataryny Ýuwaş ummany ýuwýar. Döwlet gurluşy: Peru – prezident respublikasydyr. Döwlet 12 sany welaýat bilen bir garaşsyz welaýatdan ybarat. Döwlet baştutany – prezident. Kanun çykaryjy organy – Milli kongres.
Peru agrar ýurt bolmak bilen dag magdany we balyk hojalygy senagatynda ösen ýurt. Oba hojalygynda ekerançylyga uly üns berilýär. Ýurduň azyk senagaty, aýratynam balyk hojalygy pudagy has ösen. Syýahatçylyk we söwda floty ýurduň iň bir girdejili pudaklary hasaplanýar. Peruda gazylyp alynýan peýdaly magdanlaryň baý käni bar. Baý balyk gory bar. Ýurduň klimat şertleri oba hojalygyny diwersifikasiýalaşdyrmaga uly mümkinçilik döredýär. Oba hojalygynda ekerançylyga uly ähmiýet berilýär, pagta we kofe köp ekilýär. Peru dokma toplumy babatda hem ösen ýurt. Muňa garamazdan, ýurduň milli ykdysadyýeti metal önümleriniň we beýleki harytlaryň dünýä bazaryndaky nyrhlaryndan täsirlenýär. Dünýä bazaryndaky nyrhlaryň üýtgäp durmagy söwda we maýa goýuma öz täsirini ýetirýär. Bank ulgamy onçakly ösmedik. Soňky ýyldaky maglumatlara görä, dürli pudaklaryň ýurduň umumy içerki önümindäki paýy şeýleräk: oba hojalygy 8,5 göterim, senagat 26,4 göterim, hyzmat pudagy 65 göterim. Esasy oba hojalyk ekinleri: pagta, şeker çiňrik, kofe we kakao. Peruda maldarçylyga hem uly ähmiýet berilýär. Ýurtda iri we ownuk şahly mallaryň sany köpeldilýär. Ýurtda balykçylyk has ösen. Her ýyl köp mukdarda balyk tutulýar. Balyklar esasan balyk uny önümçiliginde ulanylýar. Peruda sink, demir magdany, kümüş, altyn, nebit çykarylýar. Peru demir magdany we kümüş önümçiliginde dünýäde öňdäki orunlarda durýar. Ýurtda 16,8 milliard kWt-s elektrik energiýasy öndürilýär. Onuň agramly bölegi gidroelektrik beketlerinden öndürilýär. Perunyň 2553 kilometre barabar polat ýoly, 71,4 müň kilometr gara ýoly bar. Esasy deňiz porty – Kalýao. Peru daşary ýurtlara dag magdany we metallurgiýa senagatyna degişli önümleri, nebit, nebit önümlerini, balyk uny, kofe, pagta we şeker satýar. Daşary söwdadaky esasy hyzmatdaşlary: ABŞ, Ýaponiýa we Germaniýa. 1986-njy ýyla çenli ýurtda milli pul birligi hökmünde inti ulanylýardy. 2001-nji ýylda pul birligi peru soly boldy.
Taryhy
Peru 1100-nji ýyllarda gurlan ink imperiýasynyň merkezi hasaplanýar. 1500-nji ýyllarda imperiýanyň düzümine diňe bir Peru däl, eýsem-de bolsa Kitodan Ekwadora we Mole derýasyndan Çilä çenli ähli ýerler degişli bolýar. 1532-nji ýylda Fransisko Pisarronyň baştutanlygyndaky ispan goşuny ink imperiýasyny basyp alýar. 1535-nji ýylda Lima şäheri döredilýär. Häzir bu şäher Perunyň paýtagty. 1542-nji ýylda Peru şalygy döredilýär. Wenesuela we Panama hem bu şalygyň gol astynda bolýar. Ispan häkimligi Günorta Amerikada 300 ýyllap dowam edýär. Peru 1821-nji ýylyň 28-nji iýulynda öz garaşsyzlygyny gazanýar. Peru Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň beýleki ähli guramalarynyň agzasydyr.
Gözel we syýahatçylyk ýerleri
Peru – gadymy ýadygärlikleriň bütindünýä tarapyndan ykrar edilen goraghanasy hasaplanýar. Çawan, Çimu, Naska, Tiahuano, Moçika, şeýle hem Ink medeniýetleri bu ýurda köp sanly taryhy ýadygärlikler, köşk-eýwanlar, kümmetler, piramidalar goýup gidipdir. Naska çölünde dünýä belli syrly suratlar bilen bir hatarda köp sanly gadymy ýadygärliklere duş gelmek bolýar. Tiauanako – gadymy port şäheri. Bu ýerde biziň eýýamymyzdan öňki ýyllarda binagärçilik sungaty bilen hemmeleri haýran galdyrýan daşdan ýasalan galalar, Akapana piramidasy (beýikligi 15 metr) bar. Kusko – ink imperiýasynyň paýtagty. Kusko şäherindäki ybadathanada agramy 8 tonna barabar bolan sap altyndan ýasalan jaň, gowak ybadathanasy, daşdan ýasalan dürli jaýlar bar. Ýurduň esasy baýramy: 28-nji iýul – Garaşsyzlyk güni.
Inkleriň ýiten şäheri – Maçu-Pikçu
Günorta Amerikada ýerleşýän Peru Respublikasy gadymy ýadygärlikleri we goraghanalary bilen tanalýar. Çawan, Çimu, Naska, Tiahuanko, Moçika we elbetde Ink ýaly imperiýalaryň gadymy medeniýeti bu ýurduň özboluşly medeni gymmatlyklaryny artdyrýar. Ink imperiýasy köp sanly näbelli taryhy eserleri galdyryp gidipdir. Olaryň biri-de Maçu-Pikçu şäheridir. Bu şäher Ink hökümdary Paçakutek döwründe gurlupdyr. Taryhy maglumatlara görä, şäheriň 1440-njy ýyllarda döredilen bolmagynyň ahmaldygy çaklanylýar. Şäherde 1532-nji ýyla çenli ýaşaýyş dowam edýär. Şol ýyl ispanlar inklere degişli bolan ýerleri basyp alýarlar. Maçu-Pikçu şäheriniň ilaty bolsa näbelli ýagdaýda ýitip gidýärler. Şäher Urubamby derýasynyň jülgesinde ýerleşýän 2057 metr belentlikdäki dag gerşinde ýerleşýär. Şäheriň ýerleşýän ýeri Peru Respublikasyna degişli. Dagyň gerşinde ýaýlyp ýatan şäherde 200-den gowrak desga bar. Olar ybadathanalar, köşk-eýwanlar, ammarlar we jemgyýetçilik üçin ulanylýan beýleki binalardan ybarat. Şäherde orta hasap bilen 1200-e golaý adam ýaşapdyr. Olar Inti hudaýyna çokunyp, ekerançylyk bilen meşgullanypdyrlar. 400-den gowrak ýyl bu şäher unudylypdyr. 1911-nji ýylyň 24-nji iýulynda Ýel uniwersitetiniň professory, amerikaly alym Haýr Binghem tarapyndan bu ýadygärlikler täzeden tapylýar. Ol bu ýere ýerli ýolbelet oglanjyk we hökümet tarapyndan berlen gorag topary bilen barýar. Alym Binghem bu ýerde daýhanlara duş gelýär. Daýhanlaryň alyma gürrüň berişlerine görä, olar bu şäherde azat, parahat durmuşda ýaşapdyrlar. Olary ne döwlet işgärleri, ne-de salgyt toplaýjylar birahat edipdirler. Maçu-Pikçu örän anyk binagärçilik äheňinde gurlupdyr. Günorta-gündogarynda köşk-eýwan toplumy ýerleşýär. Günbatar böleginde uly ybadathana bar. Onuň gabat garşysynda iki gatly jaşaýyş jaşlary ýerleşýär. Olaryň arasyny dar köçeler we merdiwanlar kesip geçýär. Ispan basybalyjylary Maçu-Pikçu şäherine baryp ýetmändirler. Şäher derbi-dagyn edilmändir. Ýöne bu täsin we gizlin şäher barada taryhy çeşmelerde maglumatlara duş gelmek kyn. Inklere näme üçin deňiz derejesinden 2450 metr belentlikde we döwletiň merkezinden çet ýerde şäher gurmak gerek bolduka?! Bize şäheriň ilatynyň sany we onuň hakyky ady hem näbelli. Ýel uniwersitetiniň amerikaly alymlary Riçard Brýuger we Lýusi Salazar XVI asyrdaky ispan taryhy çeşmelerine gözden geçirip, bu şäheriň ink hökümdary Paçakutegiň gyşky köşgi bolandygyny öňe sürdüler. Tomusda ýagyş ýagýan döwründe şäherde 200-den gowrak adam galýan eken. Imperiýanyň alynmagy bilen şäher öz ähmiýetini ýitirýär we ýaşaýjylar ony hemişelik terk edýärler. Maçu-Pikçu bilen Kusko aralygynda ýol ýerli gurluşykçylaryň sungatynyň ajaýyp nusgasydyr. Ýagyşly günlerde-de ýol öňki durkunda galýar. Imperiýanyň ähli ýeri döwrebap we giň ýol ulgamy bilen birikdirilipdir. Olaryň uzynlygy takmynan 40 müň kilometre barabar. Ink döwletiniň ýollarynyň strategik ähmiýeti bolupdyr. Ol ýollardan goşun arkaýyn geçip bilipdir. Inkler goňşy döwletler bilen medeni gatnaşyklar saklapdyr. Bu ýollaryň üsti bilen adamlar bir-birinden keramika, dokmaçylyk, metaly täzeden işlemek, arhitektura we gurluşyk sungatyny öwrenipdirler. Inkler araba ulanmandyrlar. Şonuň üçin olaryň dag ýollary basgançakly bolupdyr. Derýadan geçmek üçin daşdan köpri gurupdyrlar. Köprüler inkler üçin mukaddes hasaplanýar. Dag gerşinden şäher gurmak üçin özboluşly ussatlyk gerek bolýar. Gurluşykçy-inžener Kennet Raýt we arheolog Alfredo Walensi Segarry şäheriň gurluşygynda işiň agramly böleginiň şäheriň umumy meýdanynyň taýýarlyk işlerine we binalaryň düýbüniň tutulmagyna gidendigini mälim etdiler. Sebäbi 500 ýyldan bäri ýagyş we sil suwlaryna garamazdan, şäher öňki durkunda dur. Diýmek, şäheriň düýbi berk tutulypdyr. And medeniýetiniň mirasdüşerleri Maçu-Pikçuny gadymy beýik medeniýet bilen birleşdirýän nyşan hökmünde kabul edýärler.
Maçu-Pikçu edebiýatda we kinoda
1943-nji ýylda çilili şahyr Pablo Neruda Maçu-Pikçu hakynda goşgy ýazdy. Ol „Maçu-Pikçunyň belentligi“ atly goşgusynda bu täsin şäher baradaky oýlanmalaryny beýan etdi. „Motosikletçiniň gündeligi“ atly filmde-de bu şäher görkezilýär. Maçu-Pikçu – inkleriň syrly we gizlin şäherleriniň biri. Maçu-Pikçu „Garry dag“ diýen manyny berýär. Häzir ol ýere Kusko şäherinden awtobus ýa-da otly bilen barmak bolýar. Kusko bilen Maçu-Pikçunyň arasy dört sagatlyk ýol.
Maçu-Pikçunyň täsinlikleri
XX asyrda alymlar tarapyndan alnyp barlan ylmy-barlag işleriň netijesine görä, XVI asyrda ispanlar basyp almazdan ozal Perunyň halky medeniýet, astronomiýa, arhitektura, gurluşyk, lukmançylyk, oba hojalygy we beýleki ugurlarda ylym babatda uly ösüşler gazanypdyr. Perunyň häzirki tutýan meýdanyndan birnäçe gadymy medeniýet ojaklary tapyldy. Alymlar we arheologlar belent-belent daglarda syrly we täsin unudylan şäherlere duş geldiler. Maçu-Pikçu gadymy şäherde 100-den gowrak adam skeleti we 50-ä golaý gubur tapylypdyr. Amerikaly alym Haýr Binghem 1912-13-nji ýyllarda alyp baran ylmy-barlag işleriniň netijesinde bu şäheriň üstünden barýar. 1915-nji ýylda bu şäher baradaky ylmy-barlag işleri barada kitap çap edýär. Dünýä belli „National Geographic Society“ (Milli geografiýa jemgyýeti) atly žurnaly 1913-nji ýylyň aprel aýyndaky sanyny bu şähere bagyşlaýar. Şeýdip, bu şäher meşhurlyk gazanýar. 1983-nji ýylda Birleşen Milletler Guramasynyň UNESKO edarasy Maçu-Pikçu şäherini bütindünýä mirasynyň sanawyna goşýar.
Şäheriň syýahatçylyk ähmiýeti
Maçu-Pikçu şäheri Günorta Amerikada syýahatçylaryň iň köp syýahat edýän ýeri hasaplanýar. Her gün bu şähere 2 müň syýahatçy gelýär. UNESKO harabalara, taryhy ýadygärliklere zeper ýetmezligi üçin bu görkezijiniň 800-e çenli azaldylmagyny talap etdi. Maçu-Pikçu dünýäniň täze ýedi täsinliginiň sanawyna goşuldy. Şweýsariýada ýerleşýän “Täze 7 täsinlik” atly gazna dünýäniň täze ýedi täsinligini tapmak üçin pikirsoraşma geçirdi. Pikirsoraşma 21 eser gatnaşdy. Dünýäniň dört künjünden100 milliona golaý adam ykjam telefonlary arkaly bu pikirsoraşma gatnaşdy. Şeýle hem internet arkaly hem ses berişlik guraldy. Portugaliýanyň paýtagty Lissabonda pikirsoraşmanyň we internetdäki ses berişligiň jemi jemlendi. Olaryň netijesinde dünýäniň täze 7 täsinligi saýlandy. Olar: Iordaniýadaky gadymy Petra şäheri, Hytaý diwary, Braziliýadaky Kristo Redentor heýkeli, Perudaky Maçu-Pikçu şäheri, Meksikadaky Çiçen itza piramidasy, Italiýanyň Rim şäherindäki kolizeý we Hindistandaky Täç-Mahal.


text:
Şenbe güni Eýranda prezidentlik saýlawlaryna dalaşgärleri hasaba almak işi tamamlandy. Şu ýylyň 14-nji iýunynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda dalaş etmek üçin Eýranda şu geçen hepde 360 töweregi adam özüni hasaba aldyrtdy.
Olaryň arasynda ýurduň ozalky prezidenti Haşemi Rafsanjani we ýadro meseleleri boýunça ýörite wekili Said Jalili dagylar hem bar.
Indi dalaşgärlige kandidatlaryň sanawy geljek 10 günüň dowamynda Eýranyň Baş kanunyna gözegçilik ediji ruhanylar Geňeşi tarapyndan tassyklanylmaly.
Prezidentlige dalaş etmäge isleg bildirip, özlerini hasaba aldyrdan resmileriň hatarynda Tähranyň meri Mohammad Bager Kalibafyň, prezident Ahmedinejatyň dogany Dawud Ahmedinejatyň we prezidentiň maslahatçysy Ali Akbar Jawanfekriň-de bardygy aýdylýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 24-25-nji noýabr aralygynda Italiýa eden sapary we bu saparyň dowamynda gazanylan ylalaşyklar barada o diýen giňişleýin maglumat berilmedi.
25-nji noýabrda Italiýanyň ENI kompaniýasy tarapyndan ýaýradylan gysgaça press-relizde bu iki ýurduň arasynda energiýa hyzmatdaşlygyny artdyrmak barada ylalaşyga gelnenligi aýdyldy.
Düýbi Parižde ýerleşýän "Serhetsiz reportýorlar" guramasy 25-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda bu saparyň syrlar bilen örtülenligine ünsi çekip, bu barada özleriniň aşa geň galanlyklaryny habar berdiler.
“Aşa gizlin saklanmagyna garşy”
Ady agzalýan guramanyň postsowet ýurtlary boýunça departamentiniň ýolbaşçysy Elza Wedal bu barada Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: “Biz Berdimuhamedowyň Italiýa sapar etmegine garşy däl, emma bu saparyň aşa gizlin saklanylmagyna garşy çykýarys. Bu sapar barada resmilerden maglumat almak gaty kyn boldy. Metbugat serişdelerine hem bu sapar barada wagtynda maglumat berilmedi. Sebäbi biziň aragatnaşykda bolan habar agentliklerimizden hiç biri hem bu wizit başlamazdan öň onuň amala aşyrylyp-aşyrylmajagyny tassyklap bilmediler. Bu esasy problema bolup durýar”.
"Serhetsiz reportýorlar" guramasy tarapyndan ýaýradylan beýanatda aýratynam Türkmenistanyň metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň repressiw ýurtlardan biridigi mälim edilip, ýurduň ýolbaşçysynyň geçirýän resmi duşuşyklary we gepleşiklerde maslahatlaşylýan temalar bilen halk tanyş edilmeli diýilýär.
Italiýanyň "Instituto Bruno Leoni" atly barlaglar merkeziniň energiýa boýunça ekesperti Karlos Tenýarodan bu saparyň gizlin saklanmagynyň sebäbini soranymyzda, ol şeýle jogap berdi: “Umuman aýdylanda, Italiýada şeýle duşuşyklar gizlinlikde amala aşyrylýar. Bu meselä Italiýanyň habar beriş serişdeleriniň näme üçin ýeterlik üns bermeýänliginiň sebäbini men anyk aýdyp biljek däl. Türkmen delegasiýasynyň Italiýa sapary bilen bagly aýdylanda, bu duşuşyklarda gazanylan o diýen uly netijäniň bolmazlygy muňa üns berilmezligine sebäp bolan bolmagy mümkin. Çünki bu ýygnaklarda diňe gürrüň edildi”.
Hususy duşuşykmy?
"Serhetsiz reportýorlar" guramasyna maglumat beren italiýaly ýolbaşçylar türkmen prezidentiniň bu saparynyň resmi däl, eýse Italiýanyň premýer-ministriniň hususy çakylygy esasynda amala aşyrylanlygyny aýdypdyrlar.
Elza Wedalyň aýtmagyna görä, italiýaly ýolbaşçylaryň bu barada beren düşündirişi hakykata gabat gelenok, sebäbi döwlet baştutanlarynyň arasynda hususy duşuşyk diýlen zat bolmaly däl: "Haçanda iki ýurduň ýolbaşçylary duşuşanda, hususy gepleşik diýlen zat bolmaly däl. Sebäbi olar bir ýurda wekilçilik edýänligini ýadyndan çykarmaly däl. Biz şeýle ýagdaýlara diňe ilaty aldamaga edilen synanyşyk diýip baha berýäris. Bu bizi alada goýýar. Italiýa Ýewropa Bileleşiginiň uly ýurtlaryndan biridir. Eger Rim Türkmenistan ýaly bir ýurt bilen aragatnaşyk sakalamak isleýän bolsa, onda ol muny aç-açanlykda amala aşyrmaly. Eger olar bu aragatnaşygyň özleriniň abraýy üçin gowy däldigini pikir edýän bolsalar, onda muny bes etmeli”.
Haçanda Türkmenistan bilen günbatar ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň arasynda duşuşyk bolanda, bu gepleşikleriň uly böleginiň energiýa temasyna gönükdirilenligi çak edilýär. Sebäbi Ýewropa Bileleşigi energiýa zerurlygy boýunça Orsýete garaşlylygyny azaldyp, alternatiw gaz çeşmelerini tapmaga synanyşýar.
Türkmenistan gaz ýataklary boýunça dünýäniň bäşinji uly ýurdy hökmünde, Ýewropany gaz bilen üpjün edip biljek çeşmelerden biridir.
Elza Wedal bu mesele boýunça Türkmenistan bilen aragatnaşyk gurulmagyna özleriniň garşy däldigini, emma şeýle hyzmatdaşlyk edilende Türkmenistanda adam hukuklarynyň gowulandyrylmagy baradaky talaplaryň hem ýatdan çykarylmaly däldigini aýdýar.
Pragmatik karar
Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň repressiw üçünji ýurt hökmünde häsiýetlendirilýär. "Italiýaly şirketler bu ýurt bilen ylalaşyklara gol goýanda, bu meselä üns bermedilermi?" diýlen soraga Italiýaly synçy Karlos Teniýaro şeýle jogap berdi: “Meniň pikirimçe, Italiýaly ýolbaşçylar Türkmenistandaky ýagdaýlardan habarlydyr. Emma muňa garamazdan, Aşgabat bilen ylalaşyga gol goýmak arkaly Rim pragmatik bir karar kabul etdi”.
Teniýaronyň pikiriçe, italiýaly ýolbaşçylar Türkmenistan bilen aragatnaşygy artdyrmaklygyň ENI kompaniýasynyň bähbidine tamamlanjakdygyny çak edip, şeýle ädimi ätdiler. “Men Rim ENI-niň Türkmenistan baradaky strategiýasyny tassyklaýar diýip aýdyp biljek däl. Şol bir wagtyň özünde-de italiýaly ýolbaşçylar şeýle ylalaşyga gelinmegiň Türkmenistandaky ýagdaýlara hiç hili täsir ýetirmejegine-de göz ýetirýärler. Meselem Italiýa ýaly ýurtlaryň Türkmenistan bilen islendik ylalaşyga gol goýmagy, bu ýurtdaky ýagdaýa hiç hili täsirini ýetirmez, ol awtoritar hökümet we şeýle ylalaşyga gol goýlup-goýulmazlygyna garamazdan, şol ýurtdaky düzgün uýtgemez”.
Emma "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň wekili Elza Wedal bolsa, Ýewropa Bileleşiginiň özüne mahsus gymmatlyklarynyň bardygyny aýdyp, öz biznes bähbitleri ugrunda olar bu gymmatlyklardan ýüz öwürmeli däl, islendik ýurt bilen aragatnaşyk ýola goýlanda adam hukuklary ýaly meseleler hem ünsden düşürilmeli däl diýip, sözüni jemledi.


text:
Ýakyn geljekde Türkmenistandan Eýrana 130 sany eýranly tussag ekstradisiýa ediler diýip, “Tasnim” neşiri habar berýär.
Eýranyň metbugatynyň ýazmagyna görä, eýranly tussaglaryň ekstradisiýa edilmegi dogrusynda zerur bolan kanuny we konsullyk çäreler dowam edýär. Agzalýan tussaglaryň resmi proseduralary tamamlanandan soň, olaryň türkmen-eýran araçägindäki Bajgyran serhet geçelgesinden, Eýrana geçmegine garaşylýar.
Ýeri gelende bellesek, Türkmenistanyň resmi metbugatynda eýranly tussaglaryň ekstradisiýa ediljekdigi, olaryň sany we bu çäräniň haýsy jenaýat işi bilen tussag edilen bendilere degişlidigi barada halk köpçüligine hiç hili maglumat berilmeýär.
Eýranyň resmileri Türkmenistanda tussaglykda saklanylýan eýranlylaryň sanyny ortaça 400 adam diýip çaklaýarlar.
Syýasy tussaglary öz içine almaýar
Eýranyň “Tasnim” neşiriniň ýazmagyna görä, şu ýylyň iýul aýynda Eýranyň Aşgabatdaky ilçisi Mohammad Ahmadi Türkmenistandan 300-den gowrak eýranly bendiniň ekstradisiýa ediljekdigini we olaryň galan tussaglyk möhletini öz ýurdunda tamamlajakdygyny aýdypdy.
Şu ýylyň ýanwar aýynda wezipä bellenen eýran ilçisi Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky tussaglary ekstradisiýa etmek ylalaşygynyň syýasy tussaglary öz içine almaýandygyny belläpdi.
14-nji awgustda Eýranyň daşary işler ministriniň konsulhanalar, parlament we daşary ýurtlular meselesi boýunça orunbasary Hassan Kaşkawi daşary ýurduň türmelerinde saklanýan eýranly tussaglara kömek etmek we olaryň bendilik möhletini satyn almak ugrundaky tagallalaryň artandygyny aýtdy.
“Eýranyň bu ugurdaky tagallalary her ýyl öňküsinden 20-30% artýar we her ýyl dünýäniň 40-dan gowrak ýurdundan 800 çemesi eýranly tussag ekstradisiýa edilýär” diýip, Kaşkawi “ISNA” habar agentligine beren maglumatynda aýtdy.
“Tussaglaryň aglabasy neşe gaçakçylygynda tutulýar”
Şeýle-de, Kaşkawi daşary ýurtlarda bendilikde saklanýan eýranly tussaglaryň 80%-niň neşe gaçakçylygynda tutulyp, höküm edilendigini belledi.
2015-nji ýylyň mart aýynda Aşgabatda Türkmenistanyň we Eýranyň ýokary derejeli hökümet resmileriniň arasynda maslahat geçirilip, söwda-ykdysady, medeni-gumanitar, syýasy, kanunçylyk, ylym we tehnologiýa pudaklary boýunça ikitaraplaýyn resminamalaryň 17 sanysyna gol goýlupdy.
Eýranyň metbugat serişdeleriniň ýazmagyna görä, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň we onuň eýranly kärdeşi Hassan Rohaniniň gatnaşmagynda geçirilen şol duşuşykda iki ýurduň arasynda tussaglary ekstradisiýa etmek ylalaşygyna hem gol çekildi.
Türkmenistan bilen Eýranyň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň 18-nji fewralynda ýola goýuldy.


text:
Gyrgyzystanyň adam hukuklaryny goraýjylarynyň geňeşi parlamentiň deputaty, Gyrgyzystanyň öňki ombudsmany Tursunbaý Bakir ogly bilen gepleşikleri bes etjekdigini yglan etdi.
«Oňaýsyz sowallar» gepleşiginiň geçen hepdeki goýberilişi
Azatlyk Radiosynyň we Döwlet telewideniýesiniň bilelikdäki proýekti bolan «Oňaýsyz sowallar» gepleşigine «Ar-Namys» partiýasyndan parlamente saýlanan deputat Tursunbaý Bakir ogly we adam hukuklarynyň goraýjysy Dinara Aşurhanowa gatnaşdylar.
Gepleşik göni efirde dawa ýazdy. Sebäbi bu gepleşik efire berilmezden öň deputatlar namaz okaýan deputatlar üçin namaz okamaga mümkinçilik döretmek meselesini maslahatlaşypdylar.
Dinara Aşurhanowa we beýleki adam hukuklarynyň goraýjylary bu ýagdaýyň Gyrgyzystanyň Konstitusiýasyna garşydygyny aýtdylar. Bir söz bilen aýdanyňda, gepleşikde deputat Bakir ogly Aşurhanowany Günbatara satylanlykda, Aşurhanowa bolsa Bakir ogluny we beýleki namazhon deputatlary Konstitusiýany bozmakda günäledi.
Olaryň gepleşigiň dowamynda ýerlerinden turup, gygyryşyp, studiýany terk etmäge synanyşmaklary teletomaşaçylaryň ünsüni özüne çekdi. Adam hukuklaryny goraýjylaryň Tursunbaý Bakir ogluny boýkot etmeginiň sebabi hem şol gepleşik boldy.
«Oňaýsyz sowallar» gepleşiginiň geçen hepdeki goýberilişiniň jemleýji bölegi
Bakir oglunyň sözlerine görä, Konstitusiýada namaz okamasynlar diýlip, ýazylan ýeri ýok. Ol șeýle diýýär: “Dinarany goldaýan güýçli döwletler ýörite bu meseläni ulaldyp, yslama garşy göreşýärler. Şonuň üçin Dinara bu meseläni gozgady. Biz 15-20 sany deputat - namaz okasak, özümiz üçin okaýarys. Biz hiç kimi namaz okamaga mejbur edemzok. Biz namazy iller naharlanýan wagty okaýarys. Biziň hiç kime zyýanymyz ýok”
Şeýle-de Tursunbaý Bakir ogly Gyrgyzystanyň adam hukuklaryny goraýjylarynyň özüni boýkot etmegine umuman üns bermeýändigini, özi üçin munuň ähmiýetiniň ýokdugyny aýtdy.
Görnüșine görä, häzirki ombudsman Tursunbek Ahun bilen öňki ombudsman Tursunbaý Bakir oglunyň arasynda hem dawa bara meňzeýär. Sebäbi Tursunbek Ahun Bakir ogluny suda berjekdigi barada beýanat ýaýratdy.
Bakir ogly hazirki ombudsman Tursunbek Ahuny parahorlukda günälemek üçin özünde ýeterlik dokumentleriň bardygyny aýtdy. Tursunbaý Bakir ogly șol dokumentleri komissiýa tabşyrjakdygyny we sudda özüniň ýeňiş gazanjakdygyna ynanýandygyny sözüniň üstüne goşdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Ýakyn Gündogara saparynyň çäginde, «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy herekete goldawy güýçlendirmek üçin, Bagdada bardy.
Kerri öňünden yglan edilmedik saparynyň dowamynda premýer-ministr Haýdar al-Abadi bilen duşuşdy. Al-Abadynyň hökümeti şu hepde, jeňçi gurama garşy durmak üçin milli bütewülik kabinetini gurmak barada halkara basyşyna sezewar bolandan soň, parlament tarapyndan tassyk edildi.
Ak tamyň metbugat sekretary Joş Irnest (Josh Earnest) 9-njy sentýabrda Waşingtonda žurnalistleriň öňünde eden gysgaça çykyşynda prezident Obamanyň çarşenbe güni «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy söweş planlary barada söz sözlejegini aýdyp, şeýle diýdi:
“Prezident [Obama] biziň yraklylary goldamakdaky dowamly tagallalarymyz barada söz sözlär, indi olaryň köp tarapy öz içine alýan hökümeti we birleşen ýurdy bar. Bu ýerde Birleşen Ştatlaryň möhüm roly bar we Birleşen Ştatlaryň harbylary yraklylara öz ýurtlaryndaky «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy söweşde goldaw bermeli.»
Kerriniň sapary Yrakda we Siriýada uly territoriýany eýeleýän «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerine garşy söweşde harby, syýasy we maliýe goldawyny güýçlendirmäge gönükdirilen diplomatiki hüjüme başlamak üçin edilýän regional syýahatyň bir bölegidir.
Bu Saud Arabystanyny hem öz içine alyp, Kerri 11-nji sentýabrda Yragyň, Iordaniýanyň, Müsüriň, Türkiýäniň we Aýlak Hyzmatdaşlygy geňeşiniň alty ýurdunyň wekilleri bilen duşuşar.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň 10-njy sentýabr güni giçlik, Praga wagty bilen 11-nji sentýabr güni ir sagat üçde, Birleşen Ştatlara 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda edilen terror hüjümleriniň ýyl dönüminiň hatyralanmagynyň öňüsyrasynda sözlejek sözünde «Yslam döwleti» toparynyň jeňçilerini ýeňmegiň strategiýasyny kesgitlemegine garaşylýar.
Obama 9-njy sentýabrda kongres liderlerine özüniň, Kongres tassyklamasyny almazdan hem, «YD» jeňçileriniň garşysyna görülýän harby çäreleri ýaýbaňlandyrmaga ygtyýarynyň bardygyny aýtdy.
Emma ol özüniň kanun çykaryjylardan Siriýanyň has aram oppozisiýa toparlaryny ýaraglandyrmaklyga we olara tälim bermeklige çaltrak ygtyýar bermegi sorajakdygyny aýtdy.
Şeýle-de prezident Birleşen Ştatlaryň «Yslam döwleti» toparynyň Yrakdaky nyşanalaryna garşy has giň howa zarbalaryny urmagyny we ol zarbalary Siriýa çenli giňeltmegini hem buýrup biler.
«Yslam döwleti» toparynyň jeňçileri özleriniň ele geçiren ýerlerinde musulman dällerden we şaýy musulmanlaryndan köp adamy jezalandyryp öldürmek bilen, rehimsiz kampaniýa geçirdiler.
Geçen aý olar, Birleşen Ştatlaryň özleriniň Yrakdaky güýçlerine garşy uran howa zarbalary üçin ar alyş atlandyryp, iki amerikan žurnalistiniň kellesini kesdiler.


text:
Orsýetiň harbylarynyň Siriýadaky goşunlaryny çykaryp başlandygyny Orsýetiň baş harby ştabynyň başlygyna salgylanyp, media serişdeleri habar berýärler.
“Orsýetiň ýaragly güýçleriniň baş ýolbaşçysy prezident Wladimir Putiniň kararyna görä, Orsýetiň Goranmak ministrligi Siriýadaky goşunyny çäklendirip başlady” diýip, 6-njy ýanwarda Orsýetiň täzelikler agentlikleri general Waleriý Gerasimowy sitirlediler.
Gerasimowyň Orsýetiň “Admiral Kuznetsow” adyndaky uçar göteriji gämisiniň ýolbaşçylygynda, Ortaýer deňzinde hereket edýän harby flotunyň ilkinji bolup Siriýadan yzyna dolanjagyny aýdandygy habar berilýär.
Putiniň dekabrda aýtmagyna görä, Orsýetiň Siriýadaky goşunynyň sanynyň çäklendirmegi Moskwanyň we Ankaranyň araçylygynda gelnen ok atyşygy bes etmek baradaky şertnamanyň şertlerine laýyklykda amala aşyrylar.
Bu ylalaşyk paýtagt Damaskyň etegindäki häli-şindi ýüze çykyp duran çaknyşyklara garamazdan, öz güýjünde bolmagyna galýar.
Siriýa boýunça parahatçylyk gepleşikleriň nobatdaky tapgyry şu aýyň aýagynda gazak paýtagty Astanada geçiriler.
Prezident Başar al-Assadyň esasy ýarany – Russiýa 2015-nji ýylyň sentýabryndan bäri Siriýada howa zarbalaryny amala aşyrýar. Munuň netijesinde, hökümetiň güýçleri öňe gidişlik gazanyp başlapdylar.
Geçen ýylyň mart aýynda Putin Orsýetiň Siriýadaky harbylarynyň uly bölegini çykarjagyny aýdypdy. Şondan soň Orsýetiň harby uçarlarynyň ýarym çemesi Siriýany terk edipdi. Emma Orsýet Siriýany harby serişdeleri bilen üpjün etmegini dowam etdirdi.
Siriýada bäş ýyl bäri dowam edip gelýän konfliktde 250 müň töweregi adam ölüp, 11 milliona golaýy hem öýlerini terk edip, bosgun bolmaga mejbur boldy.


text:
Türkmenistanda käbir azyk önümleriniň söwdasyndaky çäklendirmeler dowam edýär
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky çeşmeleri şu günler paýtagtyň dükanlarynda diňe gandyň çäklendirmän satylýandygyny, şekeriň satuwda bolsa-da, käbir goşmaça şertleriň girizilmeginde alyjylara teklip edilýändigini gürrüň berdiler.
Gaty gant satuwda bar, onuň 750 gramlyk gutusynyň bahasy 6 manatdan başlanyp, käbir ýerde 13-15.5 manada ýetýär. Geň ýeri, elde gaplanan gant gutulardaky gantdan has gymmat satylýar” diýip, özüni Mekan diýip tanadan Aşgabadyň ýaşaýjysy Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Gandyň gutusynyň ýüzünde türkmen dilinde ýazylan ýazgy, onuň Türkmenistanda gaplanandygy hakynda habar berýär, emma öndürilen ýeri we wagty görkezilmändir.
Şol bir wagtda-da, garaşsyz çeşmelerde bu gandyň Ukrainada we Eýranda öndürilip, Türkmenistanda guta gaplanan harytdygy aýdylýar.
Şu günler paýtagtyň dükanlarynda şeker gytçylygynyň hem kem-kemden gowşap başlandygyny ýerli ýaşaýjylar gürrüň berýärler we nobatlaryň ozalky hepdeler bilen deňeşdirilende azalandygyny aýdýarlar. Emma şekeriň söwdasy goşmaça şertleriň girizilmeginde amala aşyrylýar.
“Iň arzan şeker 4 manat 80 teňňeden satylýar. Ony her adam başyna bir kilogramdan goýberýärler. Şol bir wagtda-da adamlar ýene-de gaýtadan nobata durup, iki-üç gezek satyn alyp bilýärler. Muňa satyjylar ýa-da dükanlaryň ýolbaşçylary tarapyndan garşylyk görkezilmeýär” diýip, aşgabatly Mekan aýdýar.
Mekan käbir dükanlarda her adam başyna iki kilogramdan şekeriň satylmagyna duş gelendigini, emma dükan eýeleriniň onuň gapdalyndan başga harytlary goşup satmagyna özüniň duş gelendigini gürrüň berdi: “Şenbe güni men Berkarar söwda merkezinde ýerleşýän Kämil dükanyna bardym, şekeriň nobatynda 50-ä golaý adam durdy. Her adam başyna 4 manat 80 teňňeden iki kilogram şeker satylýardy, emma şeker satyn alýanlar bir banka ýaşyl nohut ýa-da bahasy 3-4 manatlyk bir banka miwe suwuny hökmany suratda satyn almaly bolýardy”.
Oktýabr aýynda Türkmenistanda şeker, günebakar we pagta ýaglary gyt haryda öwrülip, uly nobatlaryň emele gelmegine sebäp bolupdy. Bu azyk önümler ýurduň dükanlarynda çäklendirilen görnüşde ilata satylypdy.
Geçen hepdäniň aýagynda ýagyň, şekeriň has uly mukdarda satuwda peýda bolmagyny käbir synçylar nagt dollar söwdasy doly ýatyran we daşary ýurt walýutasynda bank hasaplaşyklaryny çäklendiren türkmen hökümetiniň daşary ýurtlar bilen söwdany amala aşyrýan käbir telekeçilere daşary ýurt walýutasynda hasaplaşyklary amala aşyrmaga rugsat bermegi bilen baglanyşdyrdylar.


text:
Soňky aýlarda Daşoguzda il içinde palçy ýa-da tebip diýip tanalýan adamlaryň polisiýa merkezlerine alnyp gidilip, soraga çekilýändigi we olara garşy çäre görülýändigi barada, Azatlyk Radiosynyň bu welaýatdaky çeşmeleri habar berýärler.
Bu çäräniň, esasan-da, ýurtda palçylary we tebipleri reklama etmegi gadagan edýän “Türkmenistanyň Mahabat hakyndaky” kanuny kabul edilenden soňra güýçlenendigi aýdylýar.
Ýeri gelende ýatlatsak, prezident G. Berdimuhamedow tarapyndan gol çekilen bu kanun şu ýylyň 4-nji aprelinde güýje giripdi. Onda käbir beýleki harytlar we hyzmatlar bilen bir hatarda, “gipnotizorlaryň (gözbagçylaryň), tebipleriň (şypa berijileriň), ekstrasensleriň, palçylaryň, astrologlaryň, jadygöýleriň hyzmatlaryny mahabatlandyrmak gadagan edilýär.
Şeýle-de, bu kanun “özlerini wakany öňünden aýtmaga ukyply diýip mälim edýän ýa-da ukyply hasap edýän we tebigatdan daşary ukyplary we güýçleri peýdalanmak arkaly adamlara, olaryň ruhy dünýäsine we emlägine we daşky gurşawa täsir edýän beýleki adamlaryň hyzmatlaryny (işlerini) mahabatlandyrmagy”, ýagny reklama etmegi hem gadagan edýär.
“Daýza, bu işleriňi bes et”
Türkmenistanyň demirgazyk welaýatynda palçylara we tebiplere garşy görülýän çäreleriň sebäpleri barada resmiler tarapyndan anyk düşündiriş ýa-da maglumat berilmeýär. Emma bu çäräniň netijesinde, il içinde palçy ýa-da tebip diýip tanalýan 100-den gowrak adam polisiýa merkezine alnyp gidilip, soraga çekildi we olardan bu iş bilen meşgullanmagy bes etmek talap edildi.
“Menden ilki “Nähili kitaplary okaýarsyň? Öýüňde nähili kitaplar bar? Näme iş bilen meşgullanýarsyň” diýip soradylar. Menem olara Gurhan kitabym bar diýdim. Soňra olar maňa “Daýza, bu işleriňi bes et, bu işleriň döwlet syýasatyna gabat gelenok. Döwükçilik ýa-da çöpçülik, tebipçilik ýa-da palçylygyňa hiç kim düşünmeýär” diýdiler” diýip, 70 ýaşyna golaýlan we il içinde tebip diýlip tanalýan daşoguzly Leýla (howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi) daýza gürrüň berdi.
Palçylaryň we tebipleriň ençemesiniň aýtmagyna görä, olar polisiýa merkezine alnyp gidilen mahaly, olaryň öýündäki Gurhan, beýleki namaz kitaplary we dini dogalardygy aýdylýan kitaplary hem polisiýa işgärleri tarapyndan alnypdyr.
“Munuň deregine sport bilen meşgullan”
Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylarynyň maglumatyna görä, bu çäräniň netijesinde olaryň tas ählisi diýen ýaly öz işini togtatdy, käbirleri bolsa, öz palçylyk ýa-da tebiplik işlerini gizlinlikde alyp barýarlar.
“Men ilkibada olara özümiň ýalňyş zat etmeýändigimi aýdyp, öz işimi dowam etdirjekdigimi mälim etdim. Soňra meniň bilen özüni Türkmenistanyň Milli Howpsuzlyk gullugynyň işgäri diýip tanyşdyran bir adam söhbetdeş boldy. Ol maňa “sen döwlet syýasatymyza gabat gelýän işler bilen meşgullan. Biziň ýurdumyzda beýle zatlar bolmaly däl. Munuň deregine sport bilen meşgullan” diýdi. Meni goýberdiler. Ýöne men şonda-da öz tebipçiligimi dowam etdirýärin. Ýöne hemişe gorky astynda, gizlin işleýärin” diýip, Leýla daýza aýdýar.
Daşoguz welaýatynda il içinde palçy ýa-da tebip diýlip tanalýan adamlaryň polisiýa alnyp gidilmegi we olardan öz işlerini bes etmeginiň talap edilmegi ýaly çäreler soňky birnäçe ýyllykda ilkinji gezek geçirilýär.
Türkmenistanda ilat arasynda “palçy-ýalançy” diýen söz ýa-da nakyl giňden ýaýran bolsa-da, ýurtda, esasan-da, aýal-gyzlaryň, ýaş çagasy syrkawlan eneleriň ýa-da gartaşan aýallaryň ençemesiniň hoş söz ýa-da derdine çäre tama edip, tebiplere, palçylara ýüz tutýandygy aýdylýar.


text:
Aşgabat, 23-nji dekabr.«Türkmenportal».
Maryda guralan pauerlifting boýunça (üç ugur boýunça güýjüňi görkezmek) Türkmenistanyň kubogynda milli rekordlaryň 3-si hasaba alyndy.
Ştanga bilen oturmak, ştangany ýatan ýeriňden galdyrmak we ştangany dik durup götermek boýunça geçirilen ýaryşlarda Aşgabada we welaýatlara wekilçilik edýän türgenler güýç synanyşdylar. Mary welaýatynyň dolandyryş merkezindäki täze we döwrebap sport mekdebinde guralan ýaryşda erkekler we zenanlar Türkmenistanyň kubogy ugrunda bäsleşdiler.
Lebaply Sergeý Muhammedzýanow Türkmenistanyň kubogynyň hakyky gahrymanyna öwrüldi. Ol diňe bir 59 kilogram agramda ýeňiji bolmak bilen çäklenmedi, eýsem milli rekordlaryň hem üçüsini öz adyna ýazdyrdy. Ol ştanga bilen oturmakda 205 kilogram, dik turup götermekde 210 kilogram, 3 görnüşiň jemi boýunça hem 540 kilogram netije görkezip, milli rekordlary täzeledi.
S. Muhammedzýanowdan başga-da Lebabyň toparyndan ýene 5 türgen, ýagny Artur Joraýew (54 kg. çenli), Wýaçeslaw Ogaý (66 kg. çenli), Tamila Kiýametdinowa (43 kg. çenli), Inga Taganowa (47 kg. çenli), Albina Rahmanowa (66 kg. çenli) hormat münberiniň çür başyna çykdy. Şeýlelikde, Lebap welaýatynyň topary 6 altyn medal gazanyp, ilkinji gezek bu ýaryşyň baş baýragyna mynasyp boldy.
Mary welaýatynyň topary hem iň ýokary derejeli medallaryň 6-syny gazandy. Ýöne olar umumytoparlaýyn bäsleşikde 2-nji basgançaga düşdüler.
Ilkinji üçlügiň soňky basgançagyny 3 altyn medal gazanan Daşoguz welaýatynyň topary eýeledi.
Türkmenistanly pauerliftingçiler üçin nobatdaky synag 2015-nji ýylyň fewralynda Türkmenabatda geçiriljek Türkmenistanyň çempionaty bolar.


text:
Gyrgyzystanyň kanunçykaryjylary gyzgyz atlaryny “ruslaşdyrmazlyk” boýunça kanuny öňe sürdüler.
“Ar-Namys” partiýasyndan Nurkamil Madaliýew söwet döwründe ruslaşdyrylan gyrgyz atlaryny üýtgetmek barada kanunyň taslamasyny parlamentiň garamagyna 4-nji martda ýollandygyny Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Taslama laýyklykda gyrgyzlaryň atlaryndaky orsça goşulmalarynyň gyrgyzçalap “uulu” we “tegin” bilen çalyşylmagy teklip edilýär.
Gyrgyzlaryň ençemesi Sowet Soýuzynyň dargamagyndan soň öz atlaryny ruslaşdyrmazlyga ýykgyn edipdi, emma soňky ýyllarda ýene-de atlarynyň rus görnüşlerini dikeldipdi. Olar munuň Orsýetde migrant bolup işlänlerinde öz durmuşyny aňsatlaşdyrýandygyny aýdýarlar.


text:
Deýwid Börk baýragy žurnalistik işi üçin uly şahsy töwekgelçilik eden žurnalistlere berilýär.
Gedmin öz kärdeşlerine iberen hatynda žurnalistiň adatdan daşary kyn we howply şertlerde işleýänligini, jenap Baýryýewiň öz işi üçin ýanamalara we tussag edilmä sezewar bolandygyny ýazýar. Prezident Gedmin bu batyr žurnalistiň howp-hatara garaman, öz işlerini dowam etdirendigini hem belleýär.Terjimehaly
Aşyrguly Baýryýew 1949-njy ýylyň 1-nji maýynda Garrygala (häzirki Magtymguly) etrabyna degişli Güwleme obasynda dünýä inýär. Aşyrguly dört ýaşyndaka, ejesi aradan çykyp, ýetim galýar. Kyn günleri başdan geçirýän Aşyrgulynyň maşgalasy 1950-nji ýylyň ortalarynda Gyzylarbada göçüp gaýdýar.
Aşyrguly Baýryýew 1956-njy ýylda Gyzylarbat şäherindäki Haýytguly Geldiýew adyndaky 1-nji orta mekdepde okuwa başlaýar. 10 ýyllyk orta bilimi kümüş medal bilen tamamlan A.Baýryýew öz žähmet ýoluna Nebitdag (häzirki Balkanabat) şäheriniň telestudiýasynda öwrenje diktor bolup, gadam basýar. Soňra ol Gyzylarbada gaýdyp baryp, şol ýerde harby bölümlere hyzmat edýän edarada işleýär.
Aşyrguly Baýryýew 1968-1970-nji ýyllarda sowet goşunynyň hatarynda harby gullukda bolýar. Ol harby gullugy tamamlanyndan soňra, Nebitdaga gaýdyp baryp, şol ýerdäki orta mekdepde matematika mugallymy bolup işleýär.
Mugallymçylykda az wagt işlänsoň, Baýryýew Çärjew (häzirki Türkmenabat) şäherindäki Mugallymçylyk institutynyň Matematika fakultetine gaýybana okuwa girýär. Bu institutda bir ýyl okansoň, ol Nebitdagyň telestudiýasynda redaktor bolup işe başlaýar.
1973-njy ýylda Aşgabatda ýerleşýän Maksim Gorkiý adyndaky uniwersitetiň (häzirki Magtymguly adyndaky uniwersitet) Filologiýa fakultetine gaýybana okuwa girýär, okuwyny 1979-njy ýylda tamamlýar.
A.Baýryýew 1974-nji ýylyň iýul aýyndan başlap, Kransowodsk oblastynyň (häzirki Balkan welaýaty) “Zähmet baýdagy” gazetinde üç ýylyň dowamynda dürli wezipelerde işleýär.
Ol 1977-nji ýylda Krasnowodsk şäherindäki ýerli telestudiýanyň baş redaktory hökmünde işe başlaýar we ol ýerde dört ýyldan gowrak žähmet çekýär. A.Baýryýew soňra Türkmenistan Kompartiýasynyň düzüminde metbugat meseleleri boýunça dürli jogapkär wezipeleri eýeleýär.
Türkmenistan döwlet garaşsyzlygyny alansoň, Aşyrguly Baýryýew “Edebiýat we sungat” gazetinde, “Saglyk” žurnalynda, “Diýar” žurnalynda dürli wezipelerde işleýär. 1990-njy ýyllaryň ortalarynda bolsa, ol Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň Aşgabatdaky habarçysy bolup, işe başlaýar.
Žurnalist Baýryýew öz professional işi bilen bagly 2004-njy ýylda 10 günläp Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň deslapky tussaghanasynda saklanylýar. Ýerli resmileriň žurnalist A.Baýryýewi resmi edaralara yzygiderli çagyryp, oňa basyş edendikleri habar berilýär.
Päsgelçiliklere garamazdan, Baýryýew žurnalist hökmünde öz wezipesini diňe bir dowam etdirmek bilen çäklenmän, ony obýektiw we professionl derejede alyp bardy.
Türkmenistanly žurnalist Aşyrguly Baýryýew baradaky ýörite gepleşigi diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Moskwanyň polisiýasy Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginiň öňki resmisini tussag etdi. Ol Azerbaýjanda puly bikanun sowmakda güman edilip Baku tarapyndan yzarlanýar.
Orsýetiň Içeri işler ministrliginiň anna güni aýtmagyna görä, Azerbaýjanyň 49 ýaşly bu raýaty Moskwanyň Domodedowo aeroportunda başga bir daşary ýurduna gitmäge synanyşanda saklanypdyr.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi bu adamyň ministrlikde işlän döwründe 125 müň dollary bikanun ele geçirmekde güman edilýän Ilgar Ýadigarowdygyny aýtdy.
Orsýetiň polisiýasy bu adamyň 2011-nji ýyldan bäri Orsýetiň Irkutsk regionynda ýaşandygyny aýtdy. Habar berilişine görä, onuň Moskwanyň üstünden Orsýeti terk etmäge synanyşmagynyň sebäbi häkimiýetleriň onuň şahsyýetine ünsi güýçlendirmegi bilen bagly bolupdyr.


text:
“Amnesty International” guramasy dünýä liderlerini bosgunlar syýasatyna gaýtadan seretmäge we krizis boýunça düýpli global strategiýasyny işläp düzmäge çagyrýar.
Guramanyň 15-nji iýunda çap eden hasabatynda dünýä ýurtlarynyň ýolbaşçylarynyň millionlarça bosguny “çydamsyz ýagdaýda” taşlandygy we ýönekeý ynsanperwer ýardamy berilmezden müňlerçesiniň ölümine ýol berendigi aýdylýar.
Hasabatda 4 million adamyň Siriýany terk edip, Türkiýede, Liwanda, Iordaniýada, Yrakda we Müsürde garyplykda ýaşaýandygy aýdylýar.
Gurmanyň baş sekretary Salil Şetty bosgunlar krizisini 21-nji asyryň kesgitleýji meselesi, diýip atlandyrdy bu ýagdaýda halkara derejesinde jogapkärçilik çekmäge çagyrdy.


text:
Anna güni Moskwanyň sudy “Pussy Riot” toparynyň üç agzasynyň her birini iki ýyl türme tussaglygyna höküm etdi. Sud olary “dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda” günäli diýip tapdy.
“Pussy Riot” toparynyň agzalary Nadežda Tolokonnikowa, Mariýa Alýohina we Ýekaterina Samusewiç şu ýylyň fewralynda Moskwanyň esasy prawoslaw kelisesinde Putiniň dolandyryşyna garşy kinaýaly protest çykyşyny gurnanlarynda, tussag edilipdiler.
Orsýetiň prokuratura işgärleri sudda olara üç ýyl türme tussaglygynyň berilmegini sorap, çykyş etdiler.


text:
Ýekşenbede, Soçide geçýän Gyşky Olimpia oýunlarynyň ikinji gününde Olimpia medallarynyň dört tapgyry berildi.
Niderlandiýaly Irin Wust aýallaryň arasynda 3 müň metre konkide typmak boýunça geçirilen olimpia bäsleşiginde birinji boldy, çempionlygyny goraýan Martina Sablikowa bolsa, ikinji bolup geldi.
Olga Graf bürünç medaly utup, Orsýete Soçidäki ilkinji Olimpia medalyny alyp berdi.
Bir gün mundan öň awstriýaly sportçy Mattias Meýer dag lyžasy boýunça erkekleriň arasynda geçirilen ýaryşda altyn medal alan bolsa, şweýsariýaly Dario Kologna erkekleriň arasynda 30 km aralyga lyžada typmak boýunça geçirilen ýaryşda ýeňiji boldy.
Meýer altyn medal utanynydan biraz soň «Roýter» habar gullugyna şeýle diýdi:
"Bu bir ajaýyp duýgy, men näme aýtjagymy bilemok, men muňa şeýle hoşwagt. Meniň hakykatdanam gowy ýyndamlygym bar, mazaly taýýarlyk hem gördüm, men bu ýerde iň ýüwrük sportçy bolup biljegimi bilýärdim we men indi şol iň ýyndam sportçy, bu diýseň gowy duýgy."
Ýewgeniý Pluşenko (Orsýet), 9-njy fewarl, 2014.
Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndan gelen sportçy Jeými Anderson bolsa, aýallaryň arasynda ýokardan aşak garda typmak boýunça, snowbord bäsleşiginde altyn medaly utdy.
Andersonyň ýeňşi Birleşen Ştatlara Soçide ikinji altyn medaly getirdi, şenbe güni Seýj Kotsenburg hem snowbordçy erkekleriň arasynda geçirilen ýaryşda birinji bolupdy.
Finlandiýaly Enni Rukaýarwi Andersondan soň ikinji bolup geldi, britaniýaly atlet Jenny Jones bolsa bürünç medal alyp, öz ýurduna gar üstündäki ýaryşda ilkinji Olimpia medalyny alyp berdi.
Ýekşenbe güni jemi sekiz medal gowşurylýar we bu ýagdaý ony Olimpiýa oýunlarynyň iň bir gyzgalaňly gününe öwürýär.
Olimpiýa oýunlaryna beýemçilik edýän Orsýet «figurnaýa kataniýa», ýzgny buzda taýmak boýunça gowy orunda bolup, ilkinji altyn medalyny almaga çalyşýar.
Orsýetiň sport ýyldyzy Ýewgeniý Pluşenko erkin typmak boýunça 2006-njy ýyldan bäri özüniň ikinji Olimpia medalyny alar öýdülýär.
Ýekşenbe gününiň ahyrynda aýallaryň arasynda erkin typmak we buzda tans etmek boýunça hem ýaryş geçirilýär.
Şu arada Olimpiadanyň gözegçi geňeşi Orsýetiň ýygyndysynyň erkekleriň arasynda 30 km aralyga geçirilen lyža ýaryşynyň netijelerinden bildiren nägileligini ret etdi.
Orsýetiň ýygyndysy Maksim Wilegžaniniň bürünç medal almagyna päsgelçilik döredilendigini aýtdy.
Wilegžanin bürünç medal ugrundaky çekleşikli ýaryşda norwegiýalay Martin Johnsrud Sundbiden yza galdy, ýagny norweg sportçysy ondan 0.1 sekund öň geldi.
Orsýetiň ýygyndysy Wilegžaniniň öňüniň nädogry görnüşde kesilendigini aýdyp, şikaýat etdi, emma Halkara Ski federasrýasy netijeleri tassyk etdi.
Sundbi norweg telewideniýesine özüne ýazmaça duýduryş berlendigini, emma bürünç medalyň özünde galýandygyny aýtdy.


text:
Emomali Rahmon Täjigistanyň prezidenti wezipesini dördünji möhlet hem ýerine ýetirmek üçin kasam kabul etdi.
Şenbe güni geçirilen dabara parlament binasynda boldy.
Rahmon 6-njy noýabrda geçirilen saýlawlarda sesleriň 83 prosentini aldy. Bu ýeňiş oňa ýene bir ýedi ýyl prezident bolmak hukugyny berdi. Ol 21 ýyl bäri ýurda ýolbaşçylyk edýär.
ÝHHG-nyň gözegçileri bu saýlawlaryň hakyky bäsleşik görnüşinde geçmändigini aýtdylar.
Rahmon gowy tanalmaýan, özüne ygraraly bäş kandidat bilen bäsleşdi. Onuň ýeke-täk oppozision garşydaşy saýlawa goýberilmedi.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow Moskwa bilen gelnen 15 milliard dollarlyk ýardam ylalaşygynyň “taryhydygyny” we onuň Ukraina ykdysady we maliýe durnuklylygy getirjekdigini aýtdy.
Azarow Kiýewde eden çykyşynda ylalaşyk paketi bolmadyk bolsa Ukraina “maliýe we sosial çökgünlilikleri” bilen ýüzbe-ýüz bolardy diýdi. Gürrüňi edilýän paket sişenbe güni Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç bilen prezident Wladimir Putiniň arasynda ylalaşylypdy.
Bu aralykda Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Ukrainanyň hökümetine garşy edilýän “göz-çykgynç basyş” diýip häsiýetlendiren çäreleri tankyt etdi. Rus resmisi muny Ýewropa Bileleşiginiň Kiýewi Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmaga ynandyrmak baradaky tagallalaryna kakdyryp aýtdy.
Şeýle-de, Ýanukowiçiň Moskwada ylalaşan karary Ukrainadaky garşydaşlarynyň onuň wezipesinden çekilmelidigi baradaky talaplaryny gaýtadan möwjetdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ejesiniň kesellemegi sebäpli Türkiýä saparyny gysgaldyp öz ýurduna dolandy.
Türkiýäniň Anadoly habar agentliginiň maglumatyna görä, ol çärşenbe gününe planlaşdyrylan gün tertibini ýatyryp irden yzyna dolanypdyr.
Bu habar Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki Altyn Asyr telekanaly tarapyndan hem tassyklandy, emma prezidentiň ejesiniň saglyk ýagdaýy hakda jikme-jik maglumat berilmedi.
Berdimuhamedowyň çarşenbe güni Stambulda planlaşdyrlan gün tertibinde prezident Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşyk hem göz öňünde tutulypdy. Türkmen delegasiýasy Stambulda planlaşdyrylan çärelerini prezidentsiz dowam etdirer.


text:
Şu gün Täjigistanyň baş prokurory Şertkhon Salimzoda özüniň ýakynda tussag edilen BBC media kompaniýasynyň žurnalistiniň azatlyga goýberilmelidigi barada karar çykarandygyny mälim etdi.
BBC-niň habarçysy Urunboý Usmonow geçen aý gadagan wdilen «Hizb-ut-Tahrir» guramasyna agzalykda aýyplanylyp tussag edilipdi.
Maglumata görä, ýurduň prokuraturasy ony diňe girew esasynda azatlyga goýberip, oňa bildirilýän aýyplamalary heniz ýatyrmandyr. Usmonowyň kärdeşleri oňa bildirilýän aýyplamalaryň ýalňyşlykdygyny öňe sürýärler.


text:
Eýran özüniň Hyratdaky konsullygynyň öňünde geçirilen protesti ýazgaryp çykyş etdi.
Şenbe güni geçirilen protestde bir adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Eýranyň resmi IRNA habar gullugy Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Marziýe Afkhama salgylanyp, polisiýanyň we howpsuzlyk güýçleriniň bikanun ýygnanyşygyň, missiýanyň bimaza edilmeginiň we işgärleriň işine päsgel berilmeginiň öňüni almakda öz wagtynda we çalasyn hereket etmelidigini aýtdy.
Owgan polisiýasy şenbe güni Eýranyň Hyratdaky konsullygynyň öňüne ýüzlerçe adamyň ýygnanyp, wiza gijikmelerine protest bildirendiklerini we soňy bilen bu protestçileriň konsullyga zabt etmäge synanandygyny aýdýar.
Polisiýa olary saklajak boldy, emma olar polisiýany daşlamak bilen hüjüm etdiler.
Protestçiler konsullygyň işgärlerini para aljak bolup, wizalary bilkastdan gijikdirmekde aýypladylar.
Bu protest owgan howpsuzlyk güýçleriniň demonstrantlary dargatmagy bilen soňlandy.


text:
ÝB we Türkiýe migrantlaryň Ýewropa gelýän akymyny azaltmagy maksat edinýän ylalaşygy jemledi.
Ýewropa geňeşiniň prezidenti Donald Tusk 18-nji martda twitterde Türkiýäniň premýer-ministri Ahmet Dawutoglu bilen ÝB-niň 28 lideriniň Brýusselde bolan duşuşygynda «biragyzdan» ylalaşyga gelnendigini aýtdy.
Dawutoglu munuň «taryhy gün» bolandygyny aýtdy. "Biz şu gün Türkiýe bilen ÝB-niň birmeňzeş ykbalynyň, birmeňzeş synaglarynyň we birmeňzeş gelejeginiň bardygyna göz ýetirdik» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu plan esasynda Gresiýa gelýän migrantlar, eger gaçybatalga haýyşy ret edilse, yzyna, Türkiýä gaýtarylar. ÝB ýurtlary muňa derek Türkiýede ýaşaýan siriýaly müňlerçe migranty gaýtadan ýerleşdirmäge kömek eder.
Bu ylalaşyk Türkiýä maliýe kömegini hem getirer we onuň ÝB agzalygy gepleşiklerini tizleşdirer. Bu planyň 20-nji martdan güýje girjekdigi aýdyldy.


text:
Yragyň goşunynyň metbugat wekili Yrakda we Siriýada basyp alnan giňişliklerde halifat yglan eden sünnüleriň ýolbaşçylygyndaky jyhadçylaryň halkara howpuny döredýändigini aýtdy.
Kassim Attanyň (Qassim Atta) Reuters agentligine aýtmagyna görä, “Al-Kaýda” bilen bagly “Yrak yslam döwleti we Lewant” (ISIL) atly toparyň halifat döretmegi barada eden beýannamasy hem regiona hem-de dünýä duýduryş bolup, “ähli ýurtlara wehim salýar”.
29-njy iýunda “Yrak yslam döwleti we Lewant” atly topar Siriýanyň Halap (Allepo) şäherinden Yragyň Diýala şäherine çenli aradaky giňişlikde yslam döwletini yglan etdi.
Guramanyň bu beýannamasy Yragyň şaýylaryň ýolbaşçylygyndaky we ABŞ tarapyndan goldanylýan hökümetine garşy hereket boldy. Premýer-ministr Nuri al-Maliki milli bütewüligi wagyz etmek boýunça tagallalarynyň şowsuzlygy üçin tankyt edildi.
Söweş dowam edýär
Şol bir wagtyň özünde-de Yragyň goşunlary ýurduň demirgazygyndaky Tikrit şäherini gozgalaňçylaryň elinden almak ugrunda söweşýärler.
“Yrak yslam döwleti we Lewant” atly toparyň söweşijileri jezalandyrylan diktator Saddam Huseýniň doglan ýeri bolan Tikrit şäherini şu aýyň başyndan bäri Yragyň demirgazyk we günbatar bölekleriniň ençeme ýerini basyp alanlaryndan soň eýeläpdiler.
29-njy iýunda şäheriň dürli böleklerinde çaknyşyklaryň bolandygy we gije howadan zarbalaryň urlandygy habar berildi.
Yragyň hökümeti söweşijilere garşy göreşmek üçin Orsýetden özlerine bäş sany öň ulanylan “Suhoý” atly uçaryň gelip gowşandygyny habar berdi.
Howpsuzlyk resmileri Orsýetden ýene ençeme harby uçaryň getirilmegine garaşylýandygyny aýtdylar.
30-njy iýunda Baiji şäheriniň golaýynda söweşijileriň gizlenýändigi çak edilýän binalara howadan dikuçarlar tarapyndan ok atylmagy zerarly alty parahat ýaşaýjynyň öldürilendigi we ondan gowrak adamyň ýaralanandygy barada habar berildi.
Malikiniň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, söweşijiler 9-njy iýunda hüjümlerini güýçlendireli bäri ýüzlerçe esger wepat bolupdyr.
BMG Yrakda wepat bolanlaryň sanynyň 1000 adamdan aşandygyny we olaryň aglaba böleginiň parahat ýaşaýjylardygyny aýdýar.


text:
TDH, Türkmen döwlet habarlar gullugy Bütindünýä Saglyk gününe gabat, Türkmenistanda 2015-nji ýylyň 1-nji aprelinden 30-njy apreli aralygynda köpçülikleýin sport, bedenterbiýe-sagaldyş we jemgyýetçilik-medeni çäreleriniň geçiriljegini habar berýär.
Bu çäreler ýurduň prezidentiniň 2014-nji ýylyň ýanwarynda gol çeken karary esasynda, «Saglyk we bagt» şygary astynda geçiriler.
Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde aýdylmagyna görä, bir aýyň dowamynda 55 ýaryş, 15 sany uly sport-medeni çäresini geçirmek planlaşdyrylýar.


text:
TDH 21-nji fewralda geçirilen hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Soprt baradaky döwlet komitetiniň işinden örän nägile bolandygyny ýazýar.
Prezident Berdimuhamedow sport mekdepleriniň talaba laýyk işlemeýändigini, olaryň käbirinde sport enjamlarynyň ýetmezçilik edýändigini, şeýle-de olarda başga kemçilikleriň hem az däldigini belledi.
«Ýöne esasy zat, bu sport mekdepleriniň köpüsinde mugallymlar, ýokary taýýarlykly hünärmenler ýetmezçilik edýär. Hünärmenler ýeterlik bolmasa, onda ýaş türgenleri taýýarlamak meselesiniň üstünlikli çözülmejekdigi hemmeler üçin düşnüklidir» diýip, prezident aýtdy.
Prezident Berdimuhamedow Sport baradaky döwlet komitetiniň başlygy Orazowa işde goýberen kemçilikleri üçin berk käýinç yglan etmek bilen, eger bu kemçilikler gysga wagtda düzedilmese, ony işden boşatjagyny hem duýdurdy.


text:
Türkmenabat şäherinde geçirilen Ýaşulular maslahatyna gabatlap, şäheriň we onuň golaý-goltumyndaky köçeleriň tas hemmesi diýen ýaly täzeden oňaryldy, köçeleriň gyrasynda ýörite ýagtylyk beriji sütünler dikildi. Lebap welaýatynyň merkezi Türkmenabatdan 25 km uzaklykdaky Garaşsyzlyk etrabynyň hem ozal çukurlardan doly we tozap ýatan köçeleriniň durky, dabaraly çärelere gabatlanyp, gysga wagtyň içinde täzelendi.
Emma baýramçylyk çärelerine gabatlap uzak wagtlap idelmedik köçeler oňarylsa-da, Garaşsyzlyk etrabynyň Nyýazow şäherçesine girilýän ýerdäki, Türkmenabada tarap gidýän awtomagistralyň bir kilometrlik bölegindäki gurluşyk işleri eýýäm bir ýyldan gowrak wagt bäri dowam edýär.
Ýoluň gurluşygy tabşyrylan ýerli hususy kärhana geçen ýylyň noýabryndan bäri ýoly giňeltmek, onuň üstüne däş düşemek, gyralaryna bordýurlamak işlerini geçirýär.
Şol bir wagtda Nyýazow şäherçesine barýan ýoluň alnyp barylýan işler sebäpli petiklenip, aýlawlaryň goýulmagy ýerli ýaşaýjylaryň gündelik durmuşyna öz ýaramaz täsirini ýetirýändigi aýdylýar.
“Ýol petiklenýär, taksiler hem uzak aýlawlardan aýlanmaly bolýarlar, şeýlelikde bizi taksiçiler öýümize eltmän, ýoluň petiklenen ýerinde ulagdan düşürip gitmeli bolýarlar” diýip, Garaşsyzlyk etrabynyň Çandyr obasynyň ýaşaýjysy Jumabaý Azatlyk Radiosyna gürrüň berýär.
Jumabaý ýol gurluşyk prosesiniň hem gatnaýanlar üçin amatsyz taraplarynyň bardygyny aýdýar: “Olar her gün irden ýola suw ulagy bilen suw sepýärler. Irden Türkmenabada işe gatnaýan adamlar, taksiçiler we beýleki sürüjiler palçykdan geçmäge mejbur bolýarlar. Irden sepilen suw siňýänçä ulagyny bulamajak bolup, öwrümli uzak ýoldan şäherçä girýän we şäherçeden çykýan sürüjilerem bolýar”.
Belläp geçsek, bu ýolda tomus aýlary gurluşyk işleri asla-da togtadylyp, ol dolulygyna petikli saklanypdy. Netijede şäherçäniň ýaşaýjylary öýlerine aşmak üçin üç aý töweregi beýleki obalaryň üsti bilen adatdakysyndan 10 km artykmaç ýoly geçmäge mejbur bolupdylar.
Şeýle-de gürrüňini edýän ýolumyzda irdendenden agşama çenli gidýän gulruşyk işleri sebäpli howa galýan tozanyň hem belli bir derejede amatsyzlyklary döredýändigi aýdylýar.
“Tozandan ýaňa dem alar ýaly bolmaýar, demirgazykdan şemal öwsende ýagdaý hasam beterleşýär, yoldan gelýän tozan öýlerimize siňýär, ýaz aýlary daşarda oturmak kyn” diýip, abatlanýan ýoluň ugrundaky Çandyr obasynyň ýaşaýjysy Jumabaý belleýär.
Ýoluň gurluşygynyň uzaga çekmegi gurluşyk işleriniň ýygylygy, ýagny işleriň yzygiderli togtadylmagy bilen düşündirilýär. Ýoluň gurluşygy bilen meşgullanýan ýerli kärhananyň bir işgäriniň aýtmagyna görä, gurluşyk materiallary wagtynda ýetişmeýändigi sebäpli, gurluşyk işleri ýygy-ýygydan, käte ençeme hepdeläp hem duruzylýar.
Ýoluň gurluşygynyň uzaga çekmegi bilen baglylykda etrabyň degişli resmileri bilen habarlaşylanda, olar “ýoluň tizara gurlup gutaryljagy” baradaky wadadan başga goşmaça maglumat bermediler.


text:
Azatlyk radiosynyň “Täze tolkun – Ýaşlar” gepleşiginiň nobatdaky sany mugallym-okuwçy gatnaşyklary we ýaşlar temasyna bagyşlanýar.
Türkmenistandan gelýän habarlarda mekdep okuwçylary bilen mugallymlaryň arasyndaky dawalaryň käte ýakalaşma baryp ýetýän halatlarynyň hem bardygy aýdylýar.
Eýsem Türkmenistanda şeýle ýagdaýlaryň döremeginiň sebäpleri näme? Bu ýerde türkmen metbugatynda gürrüňi açyk edilmeýän nähili zatlar bar we bu ugurda nähili işler edilse gowy bolar?
Radiosöhbetdeşligiň myhmanlary bolan türkmen ýaşlary Humaý bilen Myrat bu mesele boýunça öz pikirlerini aýdýarlar.
Belki, söhbeti diňläp, sizem öz pikir-garaýyşlaryňyzy aýtmak kararyna gelersiňiz.


text:
Orsýetli bosgun, özüniň bikanun emigrant durmuşy barada kitap ýazandan soň «Ýylyň raýaty» diýen ada eýe bolan Madina Salamowa düýn Norwegiýadan çykaryldy. Ol “Aeroflotuň” Moskwanyň Şeremetowa aeroportuna uçýan uçaryna mündürildi.
25 ýaşly Salamowa Norwegiýada 2004-nji ýylda maşgalasynyň soňky bosgunlyk haýyşy ret edileli bäri bikanun ýaşaýardy.
Ol Mariýe Ameli lakamy bilen «Bikanun norwegiýaly» diýen kitap ýazdy.
Ol geçen aý norweg žurnaly tarapyndan 2010-njy ýyl boýunça «Ýylyň raýaty» diýlen ada mynasyp görüldi.
Müňlerçe norwegiýaly häkimiýetlerden onuň ýurtdan çykarylmazlygyny haýyş etdi.
Ol ilkinji gezek ýanwar aýynda tussag edildi.


text:
26-njy awgustda Gyrgyzystanda oppozision “Halk parlament hereketiniň” bäş agzasynyň sud diňlenişigi geçirilýär.
Bekbolot Talgarbekow, Torobaý Kolubaý, Marat Sultanow, Aleksandr Gusew we Toýgonbek Kalmatow hökümeti agdarmak üçin dildüwşük etmekde sud edilýär.
Gyrgyz häkimiýetleri gürrüňi edilýän hereketiň liderleriniň we agzalarynyň şu ýylyň maý aýynda Bişkekde geçirilmegi planlaşdyrylan ýörişler döwründe häkimiýeti ele geçirmegi planlaşdyrandygyny öňe sürdi.
Bu hereketiň käbir agzalary planlaşydyrylan ýöriş geçirilmezden öň, käbirleri bolsa soňky aýlarda tussag edildi.
"Halk parlament hereketiniň” bäş agzasynyň sud diňlenişigi ýapyk gapylaryň aňyrsynda geçirilýär.
Gyrgyzystanda iki gezek hökümet agdarylyşygy boldy. Olaryň biri 2005-nji ýylda, beýlekisi 2010-njy ýylda bolupdy.


text:
Kreml ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Ýewropa we Ýewraziýa meseleleri boýunça kömekçisi Wiktoriýa Nulandyň Moskwa edýän saparyny ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň gowulaşýandygynyň alamaty diýip häsiýetlendirdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti Nulandyň, gündogar Ukrainada ok atyşygy bes etmek barada baglaşylan ylalaşygyň ýerine ýetirilmegi üçin edilmeli indiki işler barada maslahat etmek üçin 17-18-nji maýda Moskwa sapar etjekdigini habar beripdi.
Nulandyň Moskwa edýän bu sapary geçen hepde Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin we daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen duşuşyklary geçirenden soň amala aşyrylýar.
18-nji maýda adam hukuklary boýunça kampaniýa alyp baran weteran Lýudmila Alekseýewanyň Nuland bilen duşuşmagyna garaşylýar.


text:
Telewideniýede görkezilýän çagalaryň söweşlerine Gözegçilik guramalary hökman üns bermelidir diýip, Orsýet prezidentiniň metbugat sekretary Dmitriý Peskow mälim etdi.
“Nokaut alyp, urlup ýykylan oglan, özem tele ekranda – munuň özi gözegçilik guramalarynyň beýle waka bilen gyzyklanmagyna bir şertdir” diýip, Peskow žurnalistlere aýtdy.
Çaga hukuklary baradaky ynanylan wekil Anna Kuznesowa Groznyda geçirilen çaga söweşleri barada barlag işleriniň başlanandygyny aýtdy. “Meduza” agentliginiň maglumatyna görä, olar Çeçenistandaky Çaga hukuklary baradaky wekile sorag ýollapdyrlar.
Kadyrowyň Instagram hysaby
Geçen sişenbe güni Groznyda Halkara Grand Prix Akhmat 2016 atly garyşyk başa-baş söweşleriň ýaryşynyň çäginde, ýaş türgenleriň bäsleşigi geçirildi. Olaryň arasynda Çeçenistan Respublikasynyň prezidenti Ramzan Kadyrowyň üç ogly hem bar. 10 ýaşly Ahmad, 9 ýaşly Zelimhan hem 8 ýaşly Adam ýaryşda ýeňiş gazandylar. Ýaryşyň geçişi telewideniýe arkaly görkezildi.
Russiýa Federasiýasynda Garyşyk söweş sungaty (SMMA) birleşiginiň prezidenti F. Ýemelýanenko Groznyda çagalaryň arasynda geçirilen söweşi ýazgardy. Onuň sözüne görä, bu göreş ýaryşy diňe tomaşa hökmünde geçirilenem bolsa, çagalar hakyky göreşe gatnaşdyryldylar. Ýemelýanenko beýle başa-baş göreşiň 21 ýaşdan ýokardaky professional türgenleriň arasynda geçirilmelidigini belledi. Ol 12 ýaşa ýetmedik çagalaryň beýle ýaryşa tomaşa etmäge-de goýberilmeli däldigini aýtdy.
Ramzan Kadyrowyň doganoglany hem maslahatçysy, Döwlet Dumasynyň deputaty Adam Delimhanow Ýemelýanenkonyň tankydyna bada-bat berk jogap gaýtardy. “Biz özümiz üçin möhüm saýýan söweş bäsleşigini geçirdik, ony mydama-da geçireris” diýdi. Delimhanow: “Nähili adam bolanda-da, ol meniň mähriban ýegenlerim barada, her bir aýdan sözüne jogap bermeli bolar” diýip haýbat atdy.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ozalky Sowet diktatory Iosef Staliniň öz halkyna garşy eden jenaýatçylyklarynyň hiç haçan ýatdan çykarylmajykdygyny nygtap çykyş etdi.
Orsýetiň «Izwestiýa» gazetine bu barada beren interwýusynda prezident Medwedew Staliniň ýolbaşçylygynda ýurduň köpsanly öňegidişlikleri gazanandygyna garamazdan, halkyň garşysyna köp, orän uly jenaýatçylyklaryň hem edilendigini belledi.
Mundan daşary, ol Staliniň ýolbaşçylygynda Sowet Soýuzynynda ýönekeý hukuklara we azatlyklara hem ýol bermeýän totalitar režimiň höküm sürendigini-de nygtady.


text:
Türkmenistanda daşary ýurtlarda okaýan studentler hasaba alynýar. Metbugatda bu çäräniň sebäbiniň açyk düşündirilmezligi ilat arasynda, hususan-da daşary ýurtlarda çagalary okaýan ene-atalaryň we okuwçy ýaşlaryň arasynda, dürli soraglary döredýär.
Türkmenistandaky habarçymyz daşary ýurtlarda okaýan studentleri hasaba almagyň 8-nji mart baýramçylygynyň öň ýany başlanandygyny aýdýar. Onuň gürrüňdeş bolan ene-atalarynyň birnäçesi Migrasiýa gullugynyň özlerinden daşary ýurtda okaýan çagalary barada anyk hem doly maglumat sorandygyny tassyklapdyrlar.
Berilýän soraglar esasan daşary ýurtda okaýan studentiň ady, familiýasy, doglan wagty, ene-atasynyň doglan wagty, studentiň ýaşaýan ýeriniň adresi hem telefon nomeri barada. Käbir habarlara görä, daşary ýurtda okaýan studentiň doganlary barada hem maglumat soralýar.
Daşary ýurtda okaýan studentler hasaba alynýar
«Gyrgyzystanda gyzy okaýan ene-atalaryň biri 9-njy martda Migrasiýa gullugyna baryp, bu maglumatlaryň näme üçin talap edilýändigini soranda «Daşary ýurtlarda okaýan studentleri registrasiýa edýäris» diýip, jogap beripdirler» diýip, Türkmenistandaky habarçymyz ýazýar.
Türkmenistanda ýaşaýan ýerli synçy we garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew hem daşary ýurtlarda okaýan studentleriň hasaba alnyp başlanandygyny tassyklaýar: «Men ýaňy-ýakynda Tejende boldum. Şol ýerde bir obada ýaşaýan Myrat aga arçynyň gelip, Belarusda okaýan oglunyň doly adresini, telefon nomerini sorandygyny aýtdy».
Ýazgulyýew aşgabatly Aman agadan hem Orsýetde okaýan ogly barada doly maglumat soralandygyny sözüniň üstüne goşdy. Aýdylmagyna görä, häkimiýet wekilleri bu maglumatlary, ýörite gulluklaryň tabşyrygy boýunça, “studentleriň howpsuzlygy” üçin toplaýarlar.
Telefon «wagtlaýynça jogap berip bilmeýär»
Türkmenistanyň daşary ýurtlarda okaýan studentler babatdaky o diýen aýdyň bolmadyk syýasaty, kähalatda olaryň Gyrgyzystan ýaly ýurtlara okuwa gitmegine bökdençlik döredilmegi, galyberse-de, daşary ýurtlarda okaýan studentleriň hemmesine okaýan wagty we okuwy gutaransoň-da, deň gözden garalmazlygy, ýurtdan çykýanlaryň gara sanawynyň saklanyp galmagy bu habaryň töwereginde bir topar soragyň döremegine getirdi.
Ýöne bu soraglara aýdyňlyk berip biljek Migrasiýa gullugynyň telefonlary (39 41 69, 39 76 89) bize kömekçi bolup bilmedi. Has anygy, ol ýerden bize türkmen, rus we iňlis dillerinde gaýtalanýan «Bilgi wagtlaýynça jogap berip bilenok» diýen jogap berildi.
Howpsuzlyk aladalary sebäpli adynyň aýdylmazlygyny soran bir studentiň, kanun goraýjy organlarda işleýän garyndaşyna salgylanyp, tomusda kanikula gelen studentleriň bir toparynyň gara sanawa düşüp, yzyna okamaga goýberilmezliginiň ahmaldygy baradaky duýduryşy bu habaryň töweregindäki aladalary has-da güýçlendirýär.
«Taýagyň iki ujy bar»
Orsýetde ýaşaýan türkmen pedagogy Serdar bu ýerde taýagyň iki ujunyň bardygyny, bir tarapdan, döwletiň öz daşary ýurtlarda okaýan ýaş raýatlary barada maglumat toplmagynyň gowy zatdygyny aýdýar: «Eger sende maglumat bolsa, öňünden planlaşdyryp bolýar, bu öz raýatlaryň geljegi barada alada etmek üçin gowy zat».
Ýöne ol, soňky ýyllaryň tejribesine salgylanyp, Türkmenistanda daşary ýurtlarda bilim alýan studentlere goşmaça päsgelçilik dörediljek bolunýan bolmagy gaty ahmal diýen pikire has köp gol ýapýar: «Türkmenistanda oňat tarapy bar zatlaram ýaman tarapa öwürýärler – diýip, Serdar aýdýar. - Men häzirki ýygnalýan maglumatlar diňe ýaşlara päsgelçilik döretmek maksady bilen edilýärmikä diýýärin».
Ýerli synçy D.Ýazgulyýew tejenli Myrat aga, aşgabatly Aman aga salgylanyp, olaryň çagalarynyň umumy ýatak jaýyndamy ýa hususy jaýlarda ýaşaýandygynyň soralmagyndan alada etmän durmaýandyklaryny aýdýar. Ol bu çäräniň daşary ýurtlaryň käbirindäki halk gozgalaňlary bilen gytaklaýyn ilteşiginiň bolmagynyň ahmaldygy barada çak edilýändigini hem sözüniň üstüne goşdy.
Maryly diňleýjimiz bu mesele barada beren soragymyza özüniň daşary ýurtda okaýan studentleriň hasaba alnyp başlanandygy barada eşitmändigini, emma Türkiýä işlemäge giden raýatlary yzyna ýygnamak babatda käbir işleriň edilýäninden habarlydygyny aýtdy.
Emma, Türkmenistandaky habarçymyzyň aýtmagyna görä, bu çäräniň ilat ýazuwyna taýýarlyk bilen ilteşiklidigi-de çak edilýär.
Geçen ýylyň tomsunda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 2012-nji ýylyň 15-26-njy dekabr aralygynda Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwynyň geçirilmegi baradaky karara gol çekipdi. Ýazuwy geçirmek boýunça döwlet topary hem döredilipdi.


text:
Dopingden azat pauerlifting boýunça Bütindünýä federasiýasy (WDFPF) tarapyndan geçirilen halkara ýaryşda türkmen sportsmeni Wepa Nurnazarow bäş altyn, bir kümüş medaly aldy.
Şeýle-de ol bu ýaryşda bäş gezek dünýä rekordyny täzelemegi başardy.
Birleşen Ştatlaryň Miçigan ştatynyň Maskigon şäherinde geçirilen ýaryşa dünýäniň 14 ýurdundan 200 töweregi sportsmen gatnaşdy.
Pauerlifting bilen dört ýyl bäri meşgullanyp gelýän Wepa Nurnazarowyň bu ýaryşdaky üstünliklerini hem hasaba alanyňda, onda ol 17 sapar dünýä rekordyny goýmagy başardy diýlip, habar berilýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň Demokratik partiýasyndan prezidentlige dalaş edýän Hillari Klintonyň (Hillary Clinton) daşary syýasat boýunça maslahatçysy Donald Trampyň (Donald Trump) Orsýetiň prezidenti Wladimir Putine we beýleki “daşary ýurt pälwanlaryna, ýagny ýolbaşçylaryna geň höwesekliginiň bardygyny” öňe sürdi.
Jeýk Sulliwan (Jake Sullivan) bu barada, 17-nji maýda Klinton Kentukkide Demkoratlaryň ýene bir deslapky saýlawlarynda ýeňiş gazanandan bir salym öň çykyş etdi.
Şol bir wagtda, Sulliwanyň bu çykyşy, Tramp “Reuters” habar agentligine beren interwýusynda Phenýanyň ýadro ýaraglaryny özleşdirmegi bes etmegi üçin Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim John Un bilen gepleşikleri geçirip biljekdigi barada degişme äheňli beren interwýusynyň yzýanyna gabat geldi.


text:
Şenbe güni owgan kanun çykaryjylary Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gaz şertnamasyny tassykladylar. Bu barada “TOLO” habar gullugy maglumat berýär.
Owgan parlamentiniň halkara gatnaşyklar komissiýasynyň ynanjyna görä, türkmen gazynyň Owganystanyň üstünden akdyrylmagy TOPH proýektiň düzümine girýän döwletler üçin özara biznes gatnaşyklaryny ösdürmäge ýardam berer.
Owgan tarapy öz territoriýasyndan geçjek TOPH turbalarynyň goragyny üpjün etmek üçin 7,000 töweregi adamy işe çeker.
TOPH gazgeçiriji proýekti Türkmensitanyň günorta sebitlerinden başlap, Owganystanyň we Pakistanyň üstünden geçip, Hindistanyň Fazilka sebtinde tamamlanmaly.


text:
Liwiýada ýurduň ýolbaşçysy Muammar Kaddafiniň garşysyna göreşýän gozgalaňçy güýçler özleriniň strategik taýdan möhüm şäherlere aralaşyp, Kaddafini paýtagt Tripolide gabandyklaryny aýdýarlar.
Duşenbe güni gozgalaňçylaryň sözçüsi Tripoliniň günbatarynda Sorman we 80 kilometr günortada ýerleşýän Garýan şäherlerine “doly kontrollygyň” öz ellerine geçendigini aýtdy. Zawiýa şäherinde hem söweşler dowam edýär. Onuň hem paýtagt bilen aralygy diňe 50 kilometr.
Bu şäherleriň alynmagy NATO tarapyndan goldanylýan gozgalaňçylaryň garşysyna 6 aý bäri ganly söweş alyp barýan Kaddafä urlan möhüm psihologik urgudyr.
14-nji awgustda hökümete garşy ellä golaý söweşiji “Allahu Ekber” diýip, Zawiýanyň esasy bazarynyň golaýynda öz baýdaklaryny dikdiler. Muňa garamazdan, Kaddafiniň güýçleri şäherden doly çekilmän, iki tarapyň arasynda atyşyk boldy.
Gozgalaňçylaryň soňky birnäçe günlükde Tunisiň golaýyndaky daglardan ýola düşüp, Zawiýa we golaýdaky beýleki şäherlere aralaşmagy – ençeme aýa çeken gymyldysyzlykdan soň gazanylan uly ýeňiş hasaplanýar. Özlerine ynamy artan gozgalaňçylar indi “üstümzdäki aýyň aýagyna çenli Tripolini alarys” diýip, umyt edýärler.
Olaryň günbatar daglardaky sözçüsi müňbaşy Jumma Ibrahim günbatar we günorta tarapdan Tripolä gidýän esasy üpjünçilik ýollaryny baglamak üçin öz güýçleriniň ilerläp barýandyklayny aýtdy. Bular bolsa paýtagta azyk, ýangyç we ýarag eltilýän esas ýollar.
“Bu biziň Kaddafini bogup gelýändigimizi aňladýar. Oňa diňe deňiz galýar” diýip, Ibrahim aýtdy.
Zawiýanyň 32 kilometrliginde ýerleşýän Sabrasa regionynyň komandiri Omar Obeýd gozgalaňçylaryň bu ýerde Tunis bilen bolan serhet geçelgesi Ras Ajdiri Tripolä birikdirýän ýoluň ugrundaky öýlerde pozisiýa tutup ýatandyklaryny bildirdi. Bu aýdylýan ýol Zawiýadan geçýär. Gozgalaňçylar bu şäheri alsalar, bu ýoly-da baglap bilýärler.
Kaddafi üzňelige düşýär
Kaddafi gozagalaňçylaryň hüjümi artaly bäri eden ilkinji çykyşynda öz tarapdarlaryny “Liwiýany dönüklerden azat etmäge” çagyrdy. Kaddafi: “Liwiýa halky we Fateh rewolýusiýasy (Kaddafini häkimiýet başyna getiren rewolýusiýa) baky galar. Öňe ilerläň, göreşiň, ýaraglaryňyzy alyp, Liwiýany dönüklerden, NATO-dan ädimme-ädim azat etmek üçin söweşe taýýarlanyň. Göreş meýdany üçin ýangyç şehitleriň ganydyr” diýdi.
Kaddafiniň bu ýüzlenmesi hili pes telefon liniýasynyň üsti bilen berildi. Döwlet telekanalynda hem onuň diňe sesi eşidildi. Bu ýagdaý Kaddafiniň gitdigiçe üzňelige düşýändigini görkezýär.
Ýekşenbe güni “Reuters” habar agentligi Kaddafiniň wekilleriniň Tunisiň Jerba adasynda bir myhmanhanada gozgalaňçylar bilen gepleşik geçirýändigini habar berdi. Ýöne hökümetiň sözçüsi Mousa Ibrahim günbatar ýolbaşçylaryny we mediany Kaddafiniň hökümeti onuň ýurdy terk etmegi barada gepleşik geçirýär diýip, myş-myş ýaýratmakda aýyplap, ýiti tankyt etdi.
Mousa Ibrahim bu dogruda şeýle diýdi: “Bu maglumat bütinleý nädogry, bu media tarapyndan biziň garşymyza alnyp barylýan urşuň bir bölegi. Olaryň maksady biziň başymyzy garjaşdyrmak, ruhumyzy döwüp, moralymyzy bozmak. Ýolbaşçy şu ýerde, Liwiýada. Ol biziň milletimiziň azatlygy ugrunda göreşýär. Ol Liwiýany taşlap gitmez”.
Bu aralykda, Müsüriň resmileri Liwiýanyň içeri işler ministriniň öz maşgalasy bilen Kaire gelendigini aýtdylar. Kairiň halkara uçar meýdanynyň resmileri Nassr al-Mabrouk Abdullanyň dokuz sany maşgala agzasy bilen gelendigini habar berdi.
Abdulla Tunisden ýörite uçar bilen gelipdir we özüniň syýahat saparyndadygyny aýdypdyr. Ministri Liwiýanyň Müsürdäki ilçihanasyndan hiç kim garşylamandyr.


text:
Özbegistanda tanymal oppozisiýa wekili Murad Joraýew 21 ýyldan gowrak tussaglykda bolanyndan soň, azatlyga goýberildi.
Daşkentde ýerleşýän «Ezgulik» adam hukuklary merkezi 12-nji noýabrda Azatlyk radiosyna Joraýewiň 12-nji noýabrda, Daşkendiň golaýyndaky Çyrçyk şäheriniň türmesinden boşadylandygyny aýtdy.
63 ýaşyndaky etniki türkmen Joraýew 1991 – 1992-nji ýyllarda özbek deputaty bolupdy. Ol 1994-nji ýylyň sentýabrynda, hökümeti güýç bilen agdarmagy planlaşdyrmakda aýyplanyp tutuldy.
Tarapdarlary oňa ýöňkelen aýyplaryň syýasy sebäplidigini aýdýarlar. Joraýew 1995-nji ýylda 12 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Emma onuň türme möhleti, içki düzgüni bozdy diýlip, azyndan dört gezek uzaldyldy.
Joraýewiň boşadylmagy ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň Daşkentde özbek prezidenti Yslam Kerimow bilen adam hukuklary barada gürrüň etmeginiň yz ýanyna gabat geldi.