text:
Ynamsyzlyk bilen garaýan köp sanly synçylary geň galdyryp, Türkmenistanda Nyýazow diktaturasynyň döwri bilen hoşlaşmak prosesi kynçylyklaryň içinden geçip, hereketini dowam etdirýär.
75 metrlik bitaraplyk diňini üstünde dik durup aýlanýan Nyýazowyň zer çaýylan heýkeli bilen bilelikde goparyp aýyrmak baradaky karar şol prosese simwolik itergi berip biler. Ikinjiden, zerli Nyýazowy türkmenleriň göz alnyndan aýyrmak ideýasynyň özem geň galdyryjy, joşgun dörediji häsiýete eýedir.
Mundan öň mukaddes hem baky, eldegrilmesiz saýylyp ýörlen heýkeli Berdimuhamedow aýyrmaga görkezme berer diýip, kim pikir edip biljekdi? Wagtynda adamlarda gorky döreden bu elhenç heýkeliň ýene üç ýyldan tepbediniň okaljagyny, para-para ediljegini kim göz öňüne getirip bilýärdi? Ýanyna ägirt uly kranlary getirip, basym ol “mukaddesligiň” boýnundan zynjyr salyp, ýere düşürerler.
Ýaňy-ýakyna çenli milletiň baryp ýatan mukaddesligi saýylanyň üstünden nähili hakyky simwolik proses geçiriler? Ol şol elhençlige adamlaryň gatnaşygyny üýtgetmejek, garaýşyna täsir etmejek diňe ýöne bir inženerçilik, bir binany, desgany aýyrmak işi bolarmy?
Garaşylýan soňky ädimler
Şu wakanyň yzy bilen onýyllyklaryň dowamynda S.Nyýazowyň türkmen halkynyň boýnuna dakan režiminden arany açmak boýunça häkimiýetleriň soňky ädimleri-de ätmekleri mümkin.
Eger türkmen häkimiýetleri iň uly, iň esasy ýadygärligini aýyrmaga het eden bolsalar, ýakyn geljekde şeýle ykbalyň Nyýazowyň Türkmenistanyň territoriýasyndaky beýleki müňlerçe ululy-kiçili ýadygärlikleriniň depesindenem inmegi mümkin.
Ilatyň köp barýan ýerlerinden indi Nyýazowyň suratlarydyr portretlerini tapmak ýeňil iş däl. Eger diktatoryň ýadygärlikleri-de doly ýok edilse, aýrylsa, şondan soň onuň hökümdarlyk eden döwri salan ýaralary bitişip ugrar. Şu günki gün weli onuň özüniň, ol baradaky ýatlamalaryň, režiminiň salan ýaralary köp adamlaryň ýürek derdi.
“Döwlet halk üçindir” diýlip yglan edilen şygaryň indiki ädimi Nyýazow döwründe rehimsiz adamlardan ar alyş bilen bagly dörän ýagdaýyň ýaramaz netijelerini aradan aýrymak, ýok etmek üçin kesgin hereketler bolmaly. Bu ozaly bilen Türkmenbaşynyň özüne duşman saýan adamlary bilen bagly.
Türmedäkileriň ykbaly
Şu wagta çenli ýüzlerçe, müňlerçe maşgala syýasy äheňler bilen türmelere atylan ýakynlarynyň oz ojaklaryna gaýdyp gelerine garaşyp otyrlar. Başda täzeleniş prosesiniň birinji döwrüne girişmäge aýgyt etmeli, oňa gaýrat tapmaly.
Diktaturany başdan geçiren ýurtlaryň ählisi şeýle edipdi. Pinoçetden soň Çilide şeýle bolupdy, Stalinden soň Sowet Soýuzynda bolan wakalar köpleriň ýadyndadyr. Repressiýa duçar edilen, ar alnan adamlaryň ykbalyna ýaňadan sudlarda seredildi. Suduň öňki çykaran hökümleri täzeden analiz edildi. Ine, şondan soň ýurtda sagdynlaşdyryjy ruhy proses başlandy. Şol proses reabilitasiýa atlandyryldy.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze galkynyş diýýänine, belki, reabilitasiýa prosesi hakyky açyklyk, kanunylyk berer? Eger Nyýazowyň zer çaýylan elhenç heýkeli poslan bolsa, onuň indi ýurt üçin hiç hili gymmatam, geregem ýok. Bu aýylganç adamyň gazap bilen ar alan adamlaryny halas etmegiň, azatlyga çykarmagyň wagty ýetmedimi? Hökümdaryň türmeleri onuň ýadygärlikleriniň dowamy ahyryn! Şonuň üçinem Nyýazowyň ýadygärliginiň aýrylmagy – aslyýetinde onuň ar alyjy dünýäsiniň ýykylyp aýrylmagydyr.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


c: text/html

text:
Owganystanyň saýlawlar boýunça arzalara seredýän komissiýasy sentýabr aýyndaky parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanandygy yglan edilen 21 kandidatyň deputatlyklarynyň ýatyrylandygyny habar berdi.
Düýn komissiýanyň agzasy Ahmet Rafatyň aýtmagyna görä, kandidatlar galp sesleri we welaýatyň resmilerine täsirlerini ulanypdyrlar. Ol deputatlygy ýatyrylanlaryň aglabasynyň garaşsyzdygyny we käbiriniň ýokary derejeli resmiler bilen gatnaşygynyň bardygyny hem sözüne goşdy.
Saýlawlar boýunça arzalara seredýän komissiýanyň agzasy Ahmet Rafat deputatlygy ýatyrylanlaryň suda ýüz tutup bilmejekdiklerini hem aýtdy.
18-nji sentýabrda Owganystanda geçirilen parlament saýlawlarynyň jemleýji netijeleri entegem yglan edilmedi. Sebäbi arzalar barada derňew geçirilýär.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiýäniň ýaragly güýçleri 5-nji iýulda ýurduň demirgazyk-gündogaryndan türk esgerlerini we harbylaryň maşgalalaryny getirýän dikuçaryň heläkçilige uçramagy netijesinde ýedi adamyň ölendigini we başga-da sekiz sanysynyň ýaralanandygyny aýdýar.
Türkiýäniň premýer-ministri “uçaryň heläkçilige uçramagyna howa şertleriniň sebäp bolandygy anyklandy” diýdi.
“Sikorsky” kysymly dikuçar, Remezan aýynyň tamamlanmagy mynasybetli oraza baýramyny bellemek üçin Gara deňzindäki harby posta baran harbylaryň aýallaryny we çagalaryny yza dolandyrýan mahaly, heläkçilige uçrady.
Bu wakada ölenleriň arasynda brigada generaly hem bar.
Türkiýe ýurduň günorta-gündogaryndaky kürt söweşijilerine garşy söweşýär. Bu sebitde söweşijileriň türk howa uçarlaryna hüjüm edýändigi barada maglumatlar bar.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 20-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Beýik Britaniýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Owganystandan gelen telekeçiler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen awtobenzini, nebit koksuny satyn aldylar. Beýik Britaniýanyň, Estoniýanyň we Täjigistanyň işewür wekilleri suwuklandyrylan gazy (“Türkmengaz” DK) satyn aldylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt walýutasyna pagta ýagy, azyklyk bugdaýy, nah ýüplügi, garaköli we saryja dowarlaryň ýüňi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Hytaý, Şweýsariýa, Şotlandiýa, Owganystan, Gyrgyzystan. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 40 million 137 müň dollaryndan gowrak boldy.
Depozit manat serişdelerine Rossiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Slowakiýadan we Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 8 million manada golaý pagta ýagyny satyn aldylar.


text:
Eýran bilen iri döwletleriň ýadro gepleşikçileri gepleşikleri hepde ahyrynda hem dowam etdirýärler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri 10-njy iýulda Wenadaky gepleşikleriň «konstruktiw» atmosferada geçýändigini aýtdy.
«Meniň pikirimçe, biz öňe çykyp duran meseleleriň käbirini çözdük we käbir öňegidişlikleri gazandyk» diýip, ol aýtdy.
«Biz käbir öňegidişlikleri gazandyk, emma entek barmaly ýerimize ýetip bilemzok» diýip, Eýranyň daşary işler ministri Muhammad Jawed Zarif aýtdy. “Görnüşinden, biz hepde ahyryny Wenada geçirmeli boljak» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gepleşikçiler Tähranyň ýadro programmasyny jylawlamak we oňa derek sanksiýalary gowşatmak barada uzak möhletli ylalaşyk baglaşmak üstünde işleýärler.


text: Abiwert harabaçylygy Aşgabat-Mary ýolunyň ugrunda Kakanyň golaýynda ýerleşýär. Taryha bu ýer dürli atlar bilen girýär. Bu gala-şäher Bawerd, Abawerd, Paart, Pawart, Peşdag atlary bilen hem belli. Abiwert Demirgazyk Horasanyň iri merkezleriniň biri bolan. Häzir bu şäher harabaçylyga öwrülipdir. Galanyň günorta-günbatarynda ýeke-täk derwezesi bolupdyr. Galanyň içinde 15 asyryň başlarynda gurlan metjit hem bolupdyr.Abiwert-Peşdag gala-şäheri 12 asyrda mongol basybaljylary tarapyndan basylyp alynýar we ýumurulýar.


text:
ABŞ-nyň resmileri özleriniň Siriýadaky režime we ony goldaýanlara garşy täze sanksiýalary girizmekligi planlaşdyrýandygyny mälim etdiler.
ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton bilen Afrika ýurtlaryna sapar edýän resmiler täze sanksiýalaryň Assadyň çetleşdirilmegini tizleşdirmäge gönükdiriljekdigini aýtdylar.
Täze sanksiýalar Assadyň ýakyn töweregindäkilere garşy girizilen öňki çäklendirmelere goşmaça giriziler. Olaryň Siriýanyň režimini goldaýan eýranlylara hem degişli boljakdygy aýdylýar.
Assada garşy goşmaça sanksiýalar şenbe güni Stambulda Assaddan soňky geçiş döwrüne bagyşlanyp geçiriljek maslahata gabatlanyp taýýarlanyldy.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Wolgograd oblastynda dörän ýangyndan ölenleriň sany 8 adama ýetdi diýip, Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar gullugy habar berdi.
Soňky maglumata görä, 500-den gowrak jaý ýanypdyr. Müňe ýakyn adam öýsüz galypdyr.
Bu oblastyň 4 etrabynda adatdan daşary ýagdaý yglan edildi.
Ýangynyň uly ojaklary ýok edilse-de, käbir etrapda ilatly ýerlere ýangynyň ýaýramak howpy bar.
Wolgograd hem Saratow oblastlarynda dörän tebigy betbagtlyk barada prezident D. Medwedýew şeýle diýdi: “Şeýle betbagtlyk, umuman, adatça garaşylmadyk ýagdaýda ýüze çykýar. Soňra bolsa uzak wagta çekýär. Ine, häzir güýzde-de ýangyn möwjeýär. Düýn biziň iki oblastymyz ýangyndan zyýan çekdi. Adam pidalary boldy. Zaýaçylyk döredi. Elbetde, biz ýitirilen zyýanyň öwezini dikelderis”.
Ýangynyň sebäbi aşa gurak howa we güýçli harasatly ýel boldy.


text:
Türkmenistanyň hökümeti nobatdaky prezidentlik saýlawynyň 2017-nji ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljekdigini yglan etdi. Gurbanguly Berdimuhamedow, gürrüňsiz ýeňiş gazanar we prezidentlik wezipesinde üçünji gezek galar. Eger kesellemese ýa-da ölmese.
Owalky geçirilen iki prezidentlik saýlawynda, ýagny 2007-nji we 2012-nji ýyllaryň fewralynda bolşy ýaly, bu gezek hem Gurbanguly Berdimuhamedow bilen bilelikde prezidentlige beýleki dalaşgär bolanlar hem halka aýan edilipdi. Owalky tejribelerden mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň raýatlaryna prezidentlige dalaşgär beýleki adamlar hakdaky maglumatlar gümürtik bolup galar.
Prezidentlik saýlawynyň kampanýasy we onuň netijesi, umuman aýdylanda, owalkylara meňzeş bolar. Ýatlap geçsek, 2007-nji ýyldaky prezidentlik saýlawynda Berdimuhamedow umumy sesleriň ýüzden 89 göterimini, 2012-nji ýylda bolsa eýýäm ýüzden 97 göterimini alypdy.
Owalkylar bilen bu ýylky prezidentlik saýlawynyň arasynda ullakan aratapawut bar, ýagny bu gezek Türkmenistanyň 25 ýyllyk garaşsyzlyk taryhynda ýagdaýlaryň iň ýaramaz wagtynda prezidentlik saýlawy geçiriler.
Elbetde, şeýle ýagdaýda Berdimuhamedowyň geljek ýylyň 12-nji fewralynda geçiriljek prezidentlik saýlawyna gatnaşmagy we öz "Arkadagyna" ses bermegi üçin saýlawçylara näme diýip, näme aýtjakdygy hemmeleri gyzyklandyrýar.
Prezidentiň öz saýlaw kampaniýasynda käbir möhüm pursatlaryň elden gidip biljeginden ynjalyksyzlanyp, hut onuň öz äheňinde, onuň deregine Türkmenistanyň başdan geçirýän ýagdaýlary barasynda bir çykyş taýýarlamak isledik.
Bellik: Türkmenistanyň häzirki ýagdaýy gaty çynlakaý we men muny gaty gowy bilýärin.
***
"Türkmenistanyň beýik hem çäksiz sabyrly halkyna salam!
Men siziň geljek prezidentlik saýlawyna gatnaşyp ses bermegiňiz üçin, haýyş bilen çykyş edýärin. Elbetde, men köp zady wada berip bilerin we aslynda olaryň käbiri dogrudanam hakykata öwrülip biler. Ýöne men bu gün öz prezidentlik döwürimde ýetilen ösüş sepgitleri barasynda söz açmak isleýärin.
Haçan-da men 2012-nji ýylda maňa ses bermegiňizi haýyş eden mahalym, biziň hemmämiz 2011-nji ýylda Bütündünýä bankynyň hasabatyna görä, ýurduň içerki makroykdysady girdeýji görkezijisiniň ýüzden 14,7 göterim ýokarlanandygyna şaýat bolduk. Häzir bolsa, eýýäm başga döwri başdan geçirýäris. Bütündünýä bankynyň hasabatyna görä, geçen ýylky ýurduň içerki makroykdysady girdeýji görkezijisi ýüzden 6,5 göterim boldy we bu ýyl bu görkeziji ýüzden 6,2 göterime çenli pese gaçyp biler.
Owalam belläp geçişim ýaly, şeýle-de beýleki resmileriň beýannamalaryna görä, bu pese gaçyşlygyň sebäpkäri hökümet däl, eýsem global ykdysady krizis. Ynha şeýle, daşarky ykdysady problemalar Türkmenistan üçin hem kynçylyklar döredýär.
Tebigy gazyň bahasy bäş ýyl mundan owal halkara bazardaky häzirki bahanyň iki essesinden hem ýokardady. Tebigy gazyň biziň ýeke-täk eksport baýlygymyz bolup durýandygyny size ýatladyp oturmagyma hem hajat ýok. Mälim bolşy ýaly, Türkmenistan 2012-nji ýylda tebigy gazyň eksport ugurlarynyň baýlaşdyrylmagy üçin tagallalar başlatdy. Biz tebigy gazy üç ugurdan eksport etdik. Biziň ondan daşaryn ýene iki ullakan täze bazara tebigy gaz gejirijisiniň gurulmagy barasynda planlarymyz bardy. Ýöne biz häzir tebigy gazy diňe iki ýurda eksport edýäris, ýagny Hytaý bilen Eýrana. Dostumyz Russiýanyň 2015-nji ýyldan başlap tebigy gazy Türkmenistandan däl-de, goňşymyz Özbegistandan aljagyny aýan etmegi bizi gynandyrdy.
Dogrusyny aýtsak, Hytaýa eksport edýän tebigy gazymyzyň girdeýjisiniň belli bir bölegi ol ýurtdan alýan milliardlarça dollarlyk karz pulumyzyň öwezine gidýär. Galyberse-de, Eýranyň tebigy gazyň deregine bize pul däl-de, haryt berýändigem bir hakykat.
Ýöne biz lapykeçlige boýun egmedik we Hindistana, şeýle-de Hazar deňzinden Azerbaýjana, ol ýerdenem, belki, Ýewropa bazarlaryna baryp ýetjek tebigy gaz geçirjisiniň gurluşyk maksatnamalaryndan ýüz öwürmedik. Bu planlaryň indi hakykada laýyk umyt berýändigini ýörite nygtamak isleýärin. Biziň "Transhazar" tebigy gaz geçirijisi bilen Ýewropa tebigy gaz eksport etmek barasyndaky ideiamyz, belki, Hazar deňzine kenarýaka goňşy ýurtlarymyz Russiýa bilen Eýranyň garşylyklaýyn pikirleri sebäpli amala aşman galyp biler. Biziň hökümetimiz we köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan (TAPI) tebigy gaz geçirijisiniň Türkmenistandaky böleginiň alnyp barylýan gurluşyk işleri hakda maglumat bermegi dowam etdirýär. Biz, elbetde, şu wagt gurluşyk desgalarynyň suratlaryny görkezip bilmeris. Ýöne hökümet ol gaz geçirijiniň gurluşyk işleri barasynda alnyp barylýan işleri ýatlatmagy dowam eder. "TAPI" tebigy gaz geçirijisine "arzuw-hyýal" diýýänlere üns bermäň.
Mundan bäş ýyl owal Owganystanyň demirgazyk-günbatarynda parahatçylyk höküm sürýärdi. Häzir bolsa ýagdaý düýpgöter başgaça. Hut biziň serhetýaka sebitlerimizde aldym-berdimli uruşlar dowam edýär. Şonuň üçinem "TAPI" tebigy gaz geçirijisiniň Owganystan bölegindäki we şol sanda hem Pakistanyň Buluçystan sebitindäki gurluşyk işleriniň bir salym säginmegi ahmaldyr.
Owalam belläp geçişim ýaly, beýleki türkmen resmileriniň aýdan sözlerini ýene-de bir gezek gaýtalamak isleýärin, ýagny Owganystan serhet ýakamyz howpsuz we hiç hili problema ýokdur. Esgerleriň ýa-da serhetçileriň Owganystan serhedinde urşa gatnaşandygy ýa-da şol bir wagtyň özünde ölenleriň bolandygy barasynda aýdylan gürrüňlerine gulak asmaň.
BMG-da ykrar edilen biziň hoşmeýilli bitaraplyk syýasatymyz hemişe ýurdumyzyň iň gowy goragy boldy we häzir indi ol esasy kanun bilen ymykly berkidildi. Sentýabr aýynda esasy kanuna girizilen üýtgeşiklik bilen meniň prezidentlik wezipämiň owal bäş ýyl bolan möhleti ýedi ýyla uzadyldy.
"Türkmenistanyň ýeten sepgitleri"
Parahatçylyk barada kän zat aýtdyk, geliň, indi Türkmenistanyň soňky bäş ýylda ýeten sepgitleri barasynda gürrüň edeliň.
Owalam aýdypdyk, biz şeýle ösüş sepgidine eýe bolduk welin, indi döwlet öz raýatlaryna pul kömegini bermäge zerurlyk galmady. Türkmenistanyň halky indi mugt elektrik energiyýasyna, tebigy gaza we suwa mätäçlik çekmeýär. Şonuň üçinem bular golaýda tölegli ediler.
Biz ykdysady kynçylyklaryň hötdesinden gelmäge synanyşýarys. Siziň käbiriňiz golaýda işinden aýrylan bolmaly, ýagny ylaýta-da tebigy gaz we nebit pudaklarynda işleýänler. Daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleri Türkmenistanda işsizligiň ýüzden 50 göterime baryp ýetýändigini öňe sürýärler. Daşary ýurt metbugaty we keseki guramalar muny nireden bilýärler? Prezidentligiň üçünji wezipe möhletinde hem biz olary ýurdumyza goýbermeris. Hökümetimiz owalkysy ýaly halanmaýan daşary ýurtlulara we şol sanda bitarap bolmaýan şeýle maglumatlary jemlemek üçin gelmäge synanşyk edýän betpällilere Türkmenistanyň wizasyny bermezlige dowam eder.
Biziň hökümetimiz Türkmenistandan maglumat edinmek isleýän başga ýurtlardaky adamlara gerek bolan faktlary we görkezijileri jikme-jik hödürleýändir. Hökümetiň internet sahypalarynda we döwletiň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde olaryň hemmesi görkezilendir.
Siziň käbiriňiz aýlygyny wagtynda alyp bilmeýär. Käbir halatlarda aýlyga birnäçe aýlap garaşmaly bolýar.
Men şu pursatdan peýdalanyp şeýle ýagdaýy başdan geçirýänlere aýratyn minnetdarlyk bildirmek isleýärin. Aýlyklaryňyzyň gijikmegi bilen biz, geljek ýyl ýurdumyzyň paýtagty Aşgabatda geçiriljek Uzak Gündogar söweş sungatynyň Aziýa olimpiýadasy üçin gurulýan möhüm desgalaryň gyssagly pul üpjünçiligini ýola goýýarys. Men ýogsa-da aýlyklar "tutulýar" diýdimmi? Bagyşlaň, ýöne ol pullary siz olimpiýada oýunlarynyň geçirilmegi üçin, gerek bolsan desgalara "meýletin" berdiňiz ahbetin. Resmileriň taýýarlap, size gol çekdiren resminamalarynda siziň olary "meýletin" berendigiňiz görkezilýär.
Türkmenistan gündelik durmuşda sarp edilýän köpsanly ýokary hilli önümleri öndürmegi dowam edýär. Köpiňiz dükanlaryň öňünde uzap gidýän nobatlary görensiňiz. Türkmenistanyň öz öndürýän önümleri şeýle gowy bolansoň, adamlar ondan özüne geregini almak üçin, şeýle nobatlary emele getirýärler. Ýöne şahadatnamaňyz ýanyňyzda bolsun haryt almaga giden mahalyňyz. Sebäbi biz her kimiň ol harytlardan özüne gerekli bolan mukdarda almagyny ýola goýmak üçin, gözegçiligi ýola goýarys. Azyk harytlarynyň ýetmezçilik edýändigi we bahalaryň ýokarlanandygy sebäpli meni "gerek bolan tagallany etmeýär" diýip aýyplaýanlara şeýle ýüzlenýärin: "Başga düşündirişe hajat ýok".
Siziň araňyzda çilim çekýänlere men owaly bilen "bu seniň saglygyňa zeper ýetirýär ahyryn, mundan utanaňokmy?" diýýärin. Men indi onuň üstüni şeýle ýetiresim gelýär ýagny siz mundan beýläk bir guty çilimi 20 dollardan arzan bahadan satyn alyp bilersiňiz. Bu aslynda birnäçe aý mundan owalkydan gowy baha. Size satylýan çilimleriň mukdaryny çäklendirýändigimiz dogry we elbetde, biz muny ýaramaz endige garşy edýäris.
Meniň size indi dollar aýlanyşygynyň gadagan edilendigini aýdyp oturmagyma hajat ýok. Hökümedimiz dollary çakdanaşa ýokary bahadan satýan bikanun bazary goldamak islemeýär. Türkmenistanyň hökümeti onuň resmi bahadan satylmagyny goldaýar, ýagny 1 amerikan dollary 3,5 manat.
Rugsat berseňiz, sözümi şeýle jemlemek isleýärin, ýagny şeýle agyr döwürde Türkmenistanyň daşyndaky ykdysady kynçylyklar hökümetiň ajaýyp maksatnamalary durmuşa geçirmek üçin çykdaýjy etmegine päsgelçilik döredip bilmedi. Ynha serediň Aşgabada -- "Ap-ak şäher". Ol 2013-nji ýylyň maý aýynda dünýädäki iň köp ak mermerli şäher diýen rekord bilen Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi. Muňa buýsanmalydyrys. Men bilýärin, ýagny siziň köpiňiz ol owadan jaýlarda ýaşamaýar ýa-da işlemeýär. Ýöne hany, aýdyň, ýogsa-da olar dogrudanam ajap gözel dälm?
Men ýene bir zady goşmak isleýärin, ýagny şäher görnüp duran sowadyjylar aýrylansoň hasam owadan görünýär. Olary ýerli häkimiýetler jaýlaryň daşyndan aýyrtdy. Olar bir ýylyň dowamynda diňe dört ýa-da bäş aý gerek bolýar, ýagny haçan-da howanyň gyzgynlygy 40 derejäni geçende. Her näme bolsa-da, ýylyň köp böleginde olar ulanylmaýar we hiç zada peýdasy ýok.
Hökümet sungaty goldamagy dowam edýär. Men siziň ynha şu "gullukçyňyzyň" 2015-nji ýylyň maý aýynda Aşgabadyň ortarasynda halk tarapyndan dikeldilen äpet atly heýkeliniň şähere başgaça görk berýändigini ýatlatmagyma zerurlyk ýok. Tylladan lowurdap duran at we onuň üstünde oturan meniň heýkelim, ýogsa-da, şol ýadygärlige aýratyn öwüşgin bermeýärmi?
Halkyň meniň täze kitaplarymy okamagy üçin, gaty köp yhlas bilen zähmet çekdim. Häzirlikçe olaryň sany 40. Diňe şu ýyl olardan ýedi sanysy çap edilip, halk köpçüligine ýetirildi. Şeýle-de men aýdym-saz ýazmak üçin, gaty köp zähmet çekdim we olary döwlet telekanallarynda siz üçin ýerine ýetirmäge dowam ederin.
Sözümiň ahyrynda, Türkmenistanyň halkyny emele getirýän; işleýän ýa-da işlemeýän, hökümetiň tarapdarymy ýa-da döwletiň hasabyna ruhy keselini bejerdýänlerdenmi, raýatlaryň bagtyýarlygy üçin döwletiň berýän goldawyndan siz hoşalmy diýip, siziň her biriňize ýüzlenýärin.
12-nji fewralda maňa - Gurbanguly Berdimuhamedowa ses beriň. Men siziň 10 ýyllap prezidentiňiz boldum we sentýabrda esasy kanuna girizilen üýtgeşiklik maňa ýene ençe ýyllap bu wezipäni ýerine ýetirmäge ygtyýar berdi.
Sag boluň we saýlaw gününde ses beriň! Eger siz muny etmeseňiz, onda biz muny hökman anyklarys!"


text:
Ýekşenbe güni Fransiýanyň “Air France” howa ýollary kompaniýasy öz reýsleriniň 20 prosentini ýatyrmaga mejbur boldy. Onuň işgärleri 29-njy oktýabrda iş taşlaýyşa başladylar.
Mundan öň berlen habara görä, bu protest bäş günläp dowam eder.
Iş taşlaýanlar “Air France” kompaniýasynyň ýolbaşçylarynyň kompaniýanyň ençeme maliýe ýitgisi sebäpli birnäçe ugra uçuşy gysgaltmak planlaryna protest bildirýärler.
Uçuşlaryň sanawynyň üýtgemegi netijesinde Pariždäki “Şarl de Göll” uçar meýdanyndan Londona, Milana, Los Anjelese we Monreala uçar gatnawlary ýatyryldy.


text:
Ýakynda orsýetli alymlar Sibiriň ýer astyndaky baky doňaklygyndan tapylan we 30 müň ýyldan gowrak wagtlap saklanan tohumy täzeden janlandyryp, gadymy ösümligi ösdürmegi başardylar. Bu ylmy tejribe gadymyýetde ýitip ýok bolup giden beýleki organizmleri gaýtadan janlandyrmak işine-de ýol açmagy mümkin diýlip hasaplanylýar.
Orsýetiň ylmy merkeziniň laboratoriýasynda janlandyrylan bu ot adaty meýdan oty ýaly bolup görünýär. Ýöne “Silene Stiofilla” diýlip atlandyrylýan bu ot Ýer şarynda diri galan iň gadymy otdur.
Ýakynda orsýetli alymlaryň bir toparyna 30 müň ýyldan hem gowrak mundan ozal ýerin astynda baky doňaklykda galan bu otuň görnüşini tutuşlygyna gaýtadan direltmeklik başartdy. Gaýtadan direldilen bu otlar indi hatda gül getirip, tohum döretmäge ukyply.
Orsýetli alymlaryň gazanan bu üstünligi gadymy taryhda ösen beýleki ösümlikleriň görnüşlerini täzeden direltmeklige tarap hem ýol açýar.
Bu täze tapylan ösümligiň üstünde işlän alymlardan biri Swetlana Ýaşina bu geçiren tejribeleri barada durup geçip şeýle diýýär:
—Munuň özi baky doňaklygyň tebigy sowadyjy kameranyň roluny oýnaýandygyny görkezýär. Eger bu ugurda ýene barlaglar dowam etdirilse, biz ýaşaýşa ukyply has köp materiallary ýüze çykaryp bileris.
Bu tejribede alymlar Orsýetiň Uzak Gündogaryndaky Ýakutiýa regionynda ýeriň astyndaky doňaklyklardan tapylan norka alakalaryny öwrenýärkäler gadymy tohumlaryň we miwe galyndysynyň üstünden bardylar.
Bu tapylan tohumlar 30 metr töweregi galyňlykdaky buzuň astynda, ortaça minus 7 gradus töweregi sowuklykda we daşarky atomosferadan doly izolirlenen şertde saklanypdyr.
Bu tapylan tohumlary alymlar Moskwanyň etegindäki ylmy laboratoriýada täzeden janlandyrmaga synanyşypdyrlar. Bu ugurdaky başky synanyşyk başar barmansoň, olar bu ösümligiň miwesinden plasent dokumalaryny alyp, ony amatly şertler döredilen ýörite jamjagazlara ýerleşdiripdirler.
Bu ylmy toparyň agzasy Swetlana Ýaşina geçirilen tejribäniň netijesinde ösüp başlan bu otuň onuň häzirki bar bolan häzirkizaman görnüşinden birneme tapawutlanýandygyny aýdýar:
—Biz 30 müň ýyl ýaşy bolan bu ösümligiň häzirki zamanda bar bolan öz görnüşinden az-owlak tapawutlanýandygyny gördük. Mysal üçin, olaryň ýapraklarynyň keşbinde-de tapawut bar. Şeýlelikde, biz özboluşly bir mikro-ewolýusiýanyň netijesini görýäris.
Swetlana Ýaşinanyň we onuň alym kärdeşleriniň öz gazanan bu netijeleri barada ýazan makalasy şu hepde Birleşen Ştatlarda neşir edilýän “Proseedings of the National Academy of Sciences” atly žurnalynda çap edildi.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy petiklenen YouTube websaýtyny açmak we erkin informasiýa almaga ýol bermek boýunça Täjigistana çagyryş etdi.
Ýerli metbugatyň maglumatyna görä, Täjigistanyň döwlet aragatnaşyk gullugy 26-njy iýulda internet hyzmatyny hödürleýän kompaniýalardan YouTube saýtyny petiklemegi sorapdyr.
ÝHHG-niň media azatlygy boýunça ýörite wekili Dunýa Miýatowiç anna güni ýaýradan beýanatynda “haýsy hem bolsa bir websaýty petiklemek barada häkimiýetler däl-de, diňe sudlar görkezme berip biler” diýip belleýär.
Petikleme raýatlaryň öz ýurdunda bolýan wakalar barada informasiýa almak we paýlaşmak hukuklaryndan mahrum edýär diýip, Miýatowiç nygtaýar.
Miýatowiç 23-nji iýulda petiklenen “Aziýa plýus” habarlar gullugyny resmi Duşenbäniň täzeden açmak baradaky hereketine gowy baha berdi.


text:
Şu gün Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň goňşy Özbegistan Respublikasyna resmi sapary başlanýar. Goňşy döwletde geçiriljek ikitaraplaýyn gepleşikler halklaryň bähbidini nazarlap, döwletleriň durmuşyna degişli täze wezipeler kesgitlär.
Saparyň çäklerinde iki ýurduň Baştutanlarynyň arasynda aragatnaşyk, söwda, syýahatçylyk, tehnologiýa, sport, ylym, saglygy goraýyş pudaklary boýunça mundan beýläk hem hyzmatdaşlyklary nazarlaýan gepleşikleriň geçirilmegine we ylalaşyklaryň gazanylmagyna garaşylýar. Esasan hem, bilim ulgamy boýunça hyzmatdaşlyklaryň geriminiň giňeldilmegine üns berler.


text:
BSGG-niň Ýewropa sebiti býurosynyň direktory Žužanna Ýakab hem (Kopengagen, Daniýa) “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygyna bagyşlanan dabaralara gatnaşan hormatly myhmanlaryň biri boldy. Ol Türkmenportala beren beýanatynda, ine, şeýle diýdi:
—Türkmenistanyň “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň 20 ýyllygyny belleýän günlerinde siziň bilen bolýandygyma şanly senä bagyşlanan halkara forumynyň işine gatnaşýandygyma örän şat.
Soňky ýyllarda Türkmenistan uly üstünliklere eýe boldy. Saglygy goraýyşdaky öňegidişlikler ilkinji lukmançylyk kömegini bermek bilen utgaşykly alnyp baryldy, munuň özi türkmen halkyna sagdynlykda ýaşamaga ýardam etdi. Mysal üçin, Türkmenistanda 2004-nji ýylda duzuň ýodlaşdyrylmagy ýaly görnüşler il-ulsuň saglyk ýagdaýynyň gowulaşmagyna getirdi. Şondan bir ýyl soňra bolsa, derman serişdeleri babatdaky döwlet syýasatyny kadalaşdyrmak maksady bilen, derman serişdelerinden peýdalanmagyň milli sanawy girizildi.
“Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmegi bilen, Türkmenistanda saglygy goraýşyň netijeli ugurlaryny kesgitlän, mysal üçin, enäniň we çaganyň saglygyny gowulandyrmak, şeýle hem, ýokanç hem ýokanç däl kesellere garşy göreşi güýçlendirmek ýaly, milli ýörelgeler peýda boldy.
BSGG-niň Ýewropa sebiti býurosy Türkmenistanyň, onuň her bir ädiminiň ýakynynda bolmak bilen buýsanç duýgularyny başdan geçirýär. Biziň agza bolup durýan ýurtlarymyzyň syýasatdaky we anyk hereketlerdäki anyk hem ygtybarly höweslendirmeleri we goldawlary — bu Bütindünýä Saglygy goraýyş guramasynyň öňünde durýan wezipeleriň bir bölegi bolup durýar. Bize Türkmenistanyň saglygy goraýyş ulgamyndaky açyk-aýdyň alada, şeýle hem kärdeşlerimiz bilen bilelikdäki çemeleşmelerimiz bizi kanagatlandyrýar. Hususan-da, biz Türkmenistanyň BSGG-niň Ýewropa sebiti býurosy “Saglyk — 2020” syýasatynyň ösdürilmegine we durmuşa geçirilmegine işjeň gatnaşýandygyna ýokary baha berýäris...
Ähli türkmenistanlylary, hökümeti we Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowy doly ýerine ýetirilen “Saglyk” Döwlet maksatnamasynyň kabul edilmeginiň 20 ýyllygy bilen gutlaýaryn. BSGG-niň Ýewropa sebiti býurosy döwlet Baştutany tarapyndan saglygy goraýyşy ösdürmegiň 2025-nji ýyla çenli döwlet maksatnamasynyň tassyklanylmagyny doly goldaýar, çünki bu BSGG-niň Ýewropa sebiti býurosynyň “Saglyk — 2020” syýasatynyň ýörelgesine doly laýyk gelýär.


text:
Şu hepde düýbi Londonda ýerleşýän Uruş we Parahatçylyk maglumatlary institutynyň çap eden hasabatynda şu ýylyň ýanwar we sentýabr aýlary aralygynda Türkmenistandan 150 müňe golaý adamyň çykanlygy aýdylyp, olaryň 110 müňüniň ýurda dolanmajakdygy çak edilýär.
Edil şoňa çalymdaş maglumaty ýakynda Lebap welaýatynda geçirilen ýygnakda ýerli häkimler hem tassyklap, bir ýylyň dowamynda 111 müňden gowrak raýatyň ýurdy terk edendigini, olardan 34 müňüsiniň Lebap welaýatyndandygyny bellediler.
Häzirki wagta daşary ýurtda ýaşap ýören türkmenlerden birem Aýna. Ol iki ýyl gowrakdan bäri Türkmenistana barmandyr, onuň ýakyn wagtlarda ýurda dolanmaga islegem ýok. Onuň sebäpleri bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Aýna bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Aýna, ýakynda sentýabr-ýanwar aralygynda Türkmenistany terk eden türkmenleriň sany 110-150 müň töweregidigi, olaryň hem köpüsiniň ýurda dolanmak islemeýändigi barada maglumat çykdy. Sizi bu maglumat hem-de ýurtdan çykan adamlaryň sany geň galdyrdymy?
Aýna: Meni ol maglumat hiç hili geň galdyrmaýar. Çünki men beýle maglumaty dilden eşitsem-de, beýle bolup biljegine hakykatdan ynanýaryn. Hakykatdanam, ol ýerde hiç hili ýaşaýyş ýok. Ýöne ýurdumyz owadan, şäherimiz tämiz, oňa bir sözüm ýok. Ýöne o taýda ýaşamak üçin hiç hili mümkinçilik ýok.
Azatlyk Radiosy: Siziň özüňiz haçan we näme sebäpden Türkmenistandan gaýtdyňyz?
Aýna: Meniň Türkmenistandan gaýdanyma iki ýyl dört aý boldy we men ýurduň daşyna işlemek üçin çykdym. Meniň Türkmenistanda iň soňky işlän ýerim Änewiň nebit we gaz müdirligidi. Men işläp ýörän wezipemden sebäpsiz boşadyldym. Sebäbi şol wagt iki sany edara goşulyp, bir edara bolmaly edildi. Şonda dört sany başlyk işden boşadylmalydy, emma olaryň arasyna meni hem goşup, işden aýyrdylar. Meni nähak işden aýyrdylar diýip, suda ýüz tutdum. Sud meniň ýüz tutmama seretmedi, gaýtam günäni meniň üstüme atdy. Şonuň üçin hem men Türkmenistandan çykyp, iş gözlemäge mejbur boldum.
Azatlyk Radiosy: Daşary ýurtda näme bilen meşgullanýarsyňyz?
Aýna: Iki ýyl dört aýdan bäri men daşary ýurtda öý işlerini etmek bilen meşgullanýaryn. Biziň edýän işimiz ýaşymyza hem laýyk däl. Sebäbi agyr işleri buýurýarlar, üstesine-de, her hili kemsitmelere duçar bolýarys. Öýümiz bolmansoň, biriniň öýünde galmaly, biriniň hyzmatyny etmeli bolýarys. Her hili adamlar bar, her hili sözler aýdýarlar, türkmenler ogry ýa-da diliňe alyp bilmejek başga dürli zatlary diýýärler. Mysal üçin, meniň işleýän öýümde üç-dört türkmen aýaly işleýär, her öýde diýen ýaly işleýän birnäçe türkmen gelin-gyzlary bar. Olar gaty agyr şertlerde işleýärler.
Şu wagt biz 500-600 dollar aralygynda aýlyk alýarys. Ýöne on iki sagat durman işlemeli, käwagtlar gerek bolsa gijelerine-de birnäçe gezek ýerimizden turmaly bolýarys. Biziň işleýän işimiz şeýle. Meniň bilen işleýän aýal-gyzlar şeýle şertlerde işlemäge mejbur, meniň çagam ýok, emma olaryň her haýsynyň iki-üç sany çagasy bar. Meniň işleýän jaýymyň garşysyndaky jaýda Çärjewli bir aýal bar. Onuň iki sany çagasy bolup, biri bir ýarym ýaşyndaka Türkmenistandan çykypdyr. Ol men ýurda dolanyp biljek däl, sebäbi çagalarymy ulaltmaly, okatmaly, ol ýerde pulumyz ýok, näme edeýin, çagam eýýäm meni ýadyndan çykarandyr diýýär. Eger olar Türkmenistandan gelseler, onda duşuşyp bilerdiler, emma nädip gelsinler, olaryň mümkinçilikleri, ýagny pullary ýok.
Azatlyk Radiosy: Aýna, siziň ýurda dolanmak planyňyz barmy? Nähili şertler döredilende, Türkmenistana gaýdyp barardyňyz?
Aýna: Dogrymy aýtsam, men ýurda dolanmak islämok. Sebäbi o taýda seni gorajak hiç hili kanun ýok. Türkmen ynsanlaryny, aýal-gyzlary gorajak kanun diňe kagyz ýüzünde bar, onuň bardygyny men iňkär edemok, emma hakykatda, Türkmenistanda hiç hili kanun ýöränok. Ynha, meni hiç hili sebäpsiz işden çykardylar, atdylar, men sudlara ýüz tutdum, gaýtam Änew etrap sudunda işleýän aýal bar, ol hem günäni meniň üstüme atdy. Meniň hiç hili günäm ýok. Eger şu wagt meniň sözümi diňläp, eger gel şuny yzarlaly, gel, şuňa seredeli, onuň sözi dogrumyka diýip, maňa kömek etjek biri bar bolsa şol taýda, kanuny açyp görse, meniň sözümiň dogry boljagyny bilýärin.


text:
Gyrgyzystanyň resmileri ýurtda gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” yslamçy toparynyň agzasy diýlip güman edilýän bäş adamy tussag edendiklerini aýdýarlar.
Gyrgyzystanyň Naryn regionyndaky hukuk goraýjylaryň 2-nji martda beren maglumatyna görä, polisiýa şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän bäş şübheliniň öýünde ekstremist mazmunly kitaplary tapansoň, gürrüňi gidýän adam regionyň paýtagtynda we onuň çägindäki obalarda tussag edilipdir.
Soňky hepdelerde Gyrgyzystanda “Hizb ut-Tahrir” we ýurtda gadagan edilen beýleki yslamçy toparlaryň agzalary diýlip güman edilýän adamlaryň tussag edilendigi baradaky maglumatlar artdy.
Fewral aýynda gyrgyz resmileri tutuş ýurduň çäginde “Hizb ut-Tahrir” toparynyň agzasy diýlip güman edilýän birnäçe adamyň tussag edilendigini habar beripdiler


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin, ýurduň içerki işlerine garyşmazlyga çagyrdy. Şeýle-de Putin çarşenbe güni eden çykyşynda, daşary ýurtdan maliýe kömegini alýan adamlaryň, syýasata goýberilmeli däldigini aýtdy.
Bu Putiniň üçinji möhlete prezident saýlanyp, şu ýylyň maýynda Kremle dolanaly bäri, millete ýüzlenip eden ilkinji çykyşy boldy.
Putiniň dolanmagy bilen, ýurtda dissidentleri basyp ýatyrmak, oppozisiýa aktiwistlerini tussag etmek, berk kanun taslamalaryny girizmek ýaly çäreler geçirildi.
Çykyşynyň dowamynda Putin milli häsiýetleri saklamagyň möhümdigini hem nygtap geçdi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 8-nji aprelde milli ykdysadyýetiň pudaklarynda şu ýylyň birinji çärýeginde alnyp barlan işleriň jemini jemläp, bu pudaga degişli ençeme ýolbaşçyny eýeleýän wezipesinden boşatdy.
Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Gurbanguly Berdimuhamedow “Garaşsyz döwletimiziň kemala gelip başlan döwürlerinde ilatyň durmuş şertlerini ýeňilleşdirmek maksady bilen girizilen, häzir bolsa özüni ödemeýän köp sanly ýeňillikler hem hereket edýär” diýip, soňra-da “Bu ýeňillikler bazar ykdysadyýetine geçilmegini bökdeýär, býujet çykdajylarynyň artyk harçlanmagyna getirýär” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Azatlyk Radiosy ýurtda ilata “ýeňillikli” berilýän hyzmatlar we onuň nähili görnüşde berilýändigi barada Aşgabatdaky habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Düýn Bosniýada 90-njy ýyllardaky uruş wagty bosniýaly musulmanlaryň meýdan komandiri bolan Zulfikar Alispago tussag edildi.
Ýerli köpçülikleýin habar serişdeleriniň maglumatyna görä, 1993-nji ýylda 22 bosniýaly horwatyň öldürilmegine tussag edileniň gatnaşygynyň bardygyny derňew güman edýär.
Şol öldürilenleriň parahat ýaşaýjylar hem harby ýesirlerdigi Bosnýa prokuraturasynyň beýannamasynda bellenipdir.
Bosnýaly musulmanlar hem horwatlar serblere garşy uruşda soýuzdaşdy, ýöne soňky bir ýylyň dowamynda özara urşupdylar.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulda janyndan geçen bir hüjümçi motosikletde baryp, özüni polisiýanyň awtobusynyň golaýynda partlatdy. Wakada azyndan alty adama şikes ýetdi.
Owganystanyň içeri işler ministri Sedik Sedikki hüjümçiniň partladyjyny Jalalabadyň köçesinde ýarandygyny habar berýär.
Kabulyň polisiýa başlygy awtobusyň içinde öýlerine dolanyp barýan polisiýa ofiserleriniň bolandygyny aýtdy.
Jalalabadyň köçesi paýtagta barýan esasy ýollaryq biri bolup, oňa ýygy-ýygydan “Talyban” hereketiniň söweşijileri hüjüm edýär.


text:
Şenbe güni Keniýanyň Merkezi saýlaw komissiýasy geçen duşenbe güni geçirilen prezidentlik saýlawlarynda premýer-ministriň orunbasary, uruş jenaýatçylygynda aýyplanylýan Uhuru Kenýattanyň ýeňiş gazanandygyny yglan etdi.
Keniýanyň Merkezi saýlaw komissiýasy onuň sesleriň 50.07 prosentine eýe bolandygyny aýdýar. Prezidentlik saýlawlarynda Uhuru Kenýattanyň esasy garşydaşy Keniýanyň häzirki premýer-ministri Raýla Odinga boldy. Ol sesleriň 43.31 prosentine eýe boldy.
Keniýada 2007-nji ýylda geçirilen ozalky prezidentlik saýlawlarynyň yzy bilen ýüze çykan tire-taýpa çaknyşyklarynda 1 müň 100-den gowrak adam ölüpdi.
BMG-niň Hagadaky Halkara sudy häzirki prezident saýlanan Uhuru Kenýattany şol 2007-nji ýyldaky gyrgynçylyklarda günäli hasaplap, ony ynsanýete garşy jenaýat etmekde aýyplaýar we onuň Haga suduna tabşyrylmagyna aýak diräp gelýär.


text:
Prezident Hamid Karzaý Pakistany Owganystanyň gündogar sebitlerine soňky üç hepdäniň dowamynda 470 sany raketany atmakda aýyplady.
Owganystanyň serhet resmileriniň aýtmagyna görä, şol hüjümler NATO güýçleriniň çekilen Kunar we Nangarhar welaýatlaryna garşy amala aşyrylypdyr.
Prezident Karzaý özüniň beýanatynda Pakistanyň hökümetiniň bu hüjümlere jogapkärdigini belläp, “bu hüjümleriň dessine togtadylmalydygyny” nygtady.
Şol bir wagtda, NATO-nyň aýtmagyna görä, ýekşenbe güni Owganystanda söweşijileriň amala aşyran hüjümlerinde ýaranlygyň bäş sany işgäri öldürilipdir.
Şu ýylyň dowamynda Owganystanda NATO-nyň 200 töweregi işgäri öldürildi.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň atom ekspertleri Eýranyň ýadro programmasy boýunça gepleşik geçirmek üçin iki günlük Tährana bardylar.
Saparyň dowamynda ekspertleriň atom desgalaryna baryp-barmajakdygy barada entek takyk maglumat ýok.
Halkara atom energiýasy gullugynyň Baş direktorynyň orunbasary Herman Nakerts ýekşenbe güni şeýle çykyş etdi:
— Biz Tähranda gowy we konstruktiw günleri geçirmäge umyt edýäris. Biz ol ýere şu niýet bilen barýarys. Saparyň jemi boýunça biz käbir belli netijelere hem geleris.
Bu HAEG-niň ekspertleriniň soňky bir aýyň dowamynda Eýrana amala aşyrýan ikinji saparydyr.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emamoly Rahmonyň aýtmagyna görä, 2014-nji ýylda NATO-nyň güýçleriniň Owganystandan çykarylymagy regional howpsuzlyga täsir eder.
Rahmon öz ýurdunyň parlamentinde eden ýyllyk çykyşynda Owganystan bilen 1300 kilometrlik serhedi bolan Täjigistanyň bikanun owgan neşelerini Orsýete we Ýewropa gaçak ýollar arkaly aşyrmak üçin “bufer zonasy” hökmünde ulanylýandygyny belledi.
“NATO-nyň güýçleriniň Owganystandan çykarylmagy biziň regiýonymyzdaky jogapkärçiligimizi iki esse artdyrar ” diýip prezident Rahmon nygtady.
NATO Owganystandaky güýçlerini 2014-nji ýylyň ahyryna çenli çykarmakçy.


text:
Penşenbe güni Azerbaýjanyň hökümeti iki sany azeri raýatynyň Eýranda tussag edilmegi bilen baglanyşykly Eýrandan resmi düşündiriş talap etdi.
Azerbaýjanyň Daşary işler ministrligi Eýranyň Tebriz şäherindäki azeri konsullygynyň şu gün Eýranyň häkimiýetlerine bu waka boýunça protest notasyny-da gowşurandygyny mälim etdi.
Eýranyň häkimiýetleri hakykatdanam 30-njy aprelde azerbaýjanly alym Halida Halidiň we onuň kömekçisiniň, şeýle hem olaryň ýanyndaky ýerli azeri milletinden bolan dört aktiwistiň tussag edilendiklerini tassyklady. Emma bu tussag edişlikleriň sebäbi barada häzirlikçe anyk maglumat berilmeýär.
Geçen ýyl azerbaýjanly şahyrlar Şähriýar Hajizadeh bilen Farid Husseýnow hem Eýranyň Günbatar Azerbaýjan prowinsiýasynda separatizm ideýalaryny wagyz etmekde aýyplanyp, Eýranyň şu Tebriz şäherinde birnäçe aý tussaglykda saklanypdylar.


text:
Türkmenistanyň IIM-niň Awtosport merkezinde belli estrada aýdymçylarynyň, türgenleriň we sagdyn durmuş ýörelgesine eýerýän köp sanly ildeşlerimiziň gatnaşmagynda köpçülikleýin çäre guraldy.
Bu ýerde geçirilen konsert aýdym-sazyň we sportuň, olaryň özara sazlaşygynyň baýramyna öwrüldi. Artistleriň we ýaş türgenleriň çykyşlary bir-biriniň üstüni ýetirdi.
Döredijilik çäresi ýurtda geçirilýän “sagdynlyk we bagtyýarlyk” biraýlygyň ýatda galyjy wakalarynyň birine öwrülip, ruhy we beden berkliginiň häzirki zaman türkmen jemgyýetinde näderejede ileri tutulýandygyny alamatlandyrdy.


text:
Eýran resmileri şenbe güni Tähranda geçirilýän gepleşikler mahalynda Halkara Atom energiýasy gullugynyň bu ýurduň ýadro programmasy baradaky soraglaryna jogap bermäge taýýardyklaryny aýdýarlar.
HAEG-niň harbylara degişli ynjyk meseleleri gozgamagyna garaşylýar. Eýranyň Atom energiýasy gullugynyň sözçüsi Behruz Kamalwandi anna güni döwlet eýeçiligindäki ISNA habar gullugyna “maksat HAEG-niň sowallaryna jogap bermek” diýipdir.
Eýranyň Pres TW-esi Kamalwandä salgylanyp, Eýran HAEG-niň sowallaryna jogap bermäge taýýar diýdi.


text:
Rus saýlawçylary ýerli saýlawlarda ses bermäge başladylar, emma liberal oppozisiýanyň esasan öňüniň baglanmagyna hem-de Kreml goldawyndaky kandidatlaryň agdyklyk etmegine garaşylýar.
13-nji sentýabrda geçýän ýerli saýlawlara jemi 59 million adam, ýurduň ilatynyň ýarysyna golaýy gatnaşmaga hakly.
90 müňden gowrak kanun orunlaryna, 130 regional edarasyna, 21 sany region gubernatorlygyna we ýüzlerçe şäher häkimligi wezipelerine kandidatlar seçilmeli.
Saýlaw häkimiýetleri Kaluga, Magadan, Nowosibirsk regionlarynda oppozisiýa kandidatlarynyň bäsleşige gatnaşmagyny, tehniki sebäplere salgylanyp, gadagan etdiler.
Oppozisiýa munuň kandidatlaryň öňüni baglamak üçin bahanadygyny we syýasy sebäpli edilen işdigini aýdýar.


text:
Amerikanyň birnäçe senatorlary garşylyk bildirenlerinden soňra, owgan prezidenti Hamid Karzaý 88 tussagy boşatmak baradaky ozal kabul edilen kararyň täzeden gözden geçirilmegini buýurdy.
Karzaýyň bu perman çykarmagyna sebäp bolan Respublikan partiýasynyň wekilleri Jon MkKain blen Lindseý Grahamyň ýolbaşçylygyndaky amerikan senatorlary bilen penşenbe güni geçen duşuşyk.
Graham Karzaý bilen duşuşykdan soň 88 tussagyň boşadylmagy barada bir metbugat ýygnagynda şeýle diýdi: "Bu 88 tussagyň ýaramaz işleri etjekdigini çaklara esas döredýän ençeme deliller bar. Bu 88-iň eden işleri netijesinde koalisiýanyň güýçlerinden 60-dan gowrak adam öldi. Bu 88-iň eden işleri zerarly 57 owgan öldi.
Olaryň azatlyga goýberilmegi owgan halkynyň, esgerleriň we bu jenaýatçylary tutmak üçin batyrgaýlyk bilen öz janlaryny howp astyna salan adamlaryň garşysyna edilen iş bolar".
ABŞ bilen gatnaşyklara täsir
Graham şeýle hem bu adamlaryň boşadylmagy Birleşen Ştatlar bilen bolan gatnaşyga zyýan ýetirer diýdi: "Bu azat edişlik ýol alsa, onda ol [biziň özara] gatnaşyklarymyza soňra düzedip bolmajak zyýan ýetirer. Amerikan Kongresinde-de [bu meselede] yza tesişlik bolar. Men bu iş owgan halkyny hem tukatlandyrar diýip pikir edýärin. Siz şu wagt hem eşidýänsiňiz, owgan halky howply jenaýatkärleriň türmeden oýlanyşyksyz boşadylmagyny däl, olaryň suda çekilmegini isleýär. Şol sebäpden biz Owganystanyň hukuk sistemasy öz etmeli işini eder diýip umyt edýäris. Biz bu adamlaryň Amerikada suda çekilmegini soramzok. Biz bu işi amerikanlaryň etmegini soramzok. Biz bu karary [bu ugurdan] tejribeli kazylar çykarsyn diýýäris".
Abdu Şokur Dadras Bagramda saklanýan bu tussaglaryň işini täzeden gözden geçirmek üçin prezident Karzaý tarapyndan döredilen komissiýanyň agzasy. Ol Grahamyň aýdýan tussaglarynyň işine täzeden garaljakdygyny aýtdy: "Biz bu 88-iň işini gözden geçirmegi eýýäm tamamladyk. Ýöne indi, prezidentiň köşgünden gelen perman boýunça, milli we daşary ýurt aňtaw gulluklarynyň olaryň talaplaryny goldamak üçin bizi näme subutnamalar bilen üpjün etjekdigine garaşýarys".
Gepleşikler we hyzmatdaşlyk
Owgan häkimiýetleri "Talyban" güýçlerini ýaraşyk gepleşiklerine höweslendirmek üçin 650 sany tussagy türmeden boşadýarlar. Bu 88 adam hem şol topara degişli.
MkKainiň aýtmagyna görä, senatorlar Karzaý bilen "Ikitaraplaýyn Howpsuzlyk Ylalaşygy" barada hem gürleşipdirler. Karzaý bu ylalaşyga gol çekmäge o diýen göwünli däl.
"Men prezident Hamid Karzaý bilen geçen uzak duşuşyk netijesinde aradaky pikir tapawutlarynyň azalandygyna ynanýaryn. Şeýle hem Ikitaraplaýyn howpsuzlyk ylalaşygyna gol çekilip, onuň gijikdirilmän, basym amala aşyrylmagyna umytly garaýaryn" diýip, MkKain aýtdy.
Birleşen Ştatlar ylalaşyga gelinmedik halatynda özleriniň ähli ýaragly güýçlerini 2014-nji ýylyň aýagyna çenli Owganystandan çykarjakdyklaryny aýdýarlar.


text:
Türkmenistanyň Gurluşyk we binagärlik ministrligi tarapyndan neşir edilýän “Türkmenistanyň gurluşygy we binagärligi” atly žurnalyň ikinji sany çapdan çykdy. Žurnal “Eýýamyň ruhy we mazmuny — binagärlik keşplerde” atly makala bilen açylýar. Onda Aşgabat şäheriniň gününe gabatlanylyp, şu ýylyň maý aýynda dabaraly ýagdaýda açylan hem-de döwrümiziň ajaýyp keşbini aýdyňlyk bilen görkezýän binalar barada gürrüň berilýär. Bular öz milli Lideri bilen halkyň jebisligidir (“Arkadag” binasy), abadançylykdyr we parahatçylykly ösüşdir (“Abadançylyk”), täze maksatlara we belentliklere ymtylyşdyr (“Ýyldyz”), ylmy çemeleşmäniň ileri tutulmagydyr (“Ylym”), azyk bolçulygyny döretmekdir (“Ak bugdaý”), durmuşyň özeni bolan saglykdyr we sportdur (“Sagdynlyk”). Bu düşünjeleriň ählisi köptaraplydyr. Olaryň her biriniň aňyrsynda özgertmeleriň pelsepesi, döredijiligiň belent ruhy hem-de Türkmenistanyň jemgyýetçilik-syýasy we durmuş-ykdysady ösüşiniň ugurlarynyň tutuş ulgamy bar.
Žurnalyň täze sany “Gurmak we döretmek — Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüniň baş şygary” atly makala bilen dowam etdirilýär. Onda, hususan-da, iş ýüzünde durmuşa geçirilip başlan nobatdaky iri şähergurluşyk taslamasy barada gürrüň berilýär. Gürrüň paýtagtymyzy gurmagyň we abadanlaşdyrmagyň 15-nji nobatdakysy – ýene-de bir döwrebap ýaşaýyş toplumy barada barýar. Bu toplum ähli görkezijiler babatda häzirki zaman ölçeglerine doly laýyk geler.
Paýtagtymyzyň Seýdi we Mollanepes köçeleriniň ugrunda ýerli gurluşyk kompaniýalary ýurdumyzyň dürli ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, Aşgabat şäheriniň häkimliginiň buýurmasy boýunça onlarça desgany gurarlar. Şol desgalaryň hatarynda 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 18-si, üç we dört gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 16-sy we iki gatly kottejleriň 208-si, durmuş ulgamynyň edaralary hem-de kärhanalary üçin niýetlenen binalar bar. Şol ýerde seýilgäh zolaklaryny döretmek we awtoulag ýollaryny gurmak göz öňünde tutulýar.
Žurnalyň bir makalasy paýly gurluşygy ösdürmek, gurluşykçylaryň hem-de paýçylaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramagyň kepillikleri bilen baglanyşykly gatnaşyklary kadalaşdyrmagyň kanunçylyk gurallaryny kämilleşdirmek meselelerine bagyşlanýar. Onda “Ýaşaýyş jaýlarynyň we gozgalmaýan emläge degişli başga desgalaryň paýly gurluşygy hakynda” Türkmenistanyň Kanunyna girizilen käbir üýtgetmeleriň we goşmaçalaryň, onuň käbir düzgünleriniň, şol sanda eýeçilik hukugyny resmileşdirmäge degişli düzgüniň kämilleşdirilmeginiň many-mazmunyna düşündiriş berilýär. Maýa goýum işiniň bir görnüşi hökmünde Türkmenistanda paýly gurluşygyň ösdürilmegi raýatlarymyzyň ýaşaýyş jaýlaryny almak mümkinçiligini giňelder, onuň ykdysady elýeterliligini ýokarlandyrar, ýurdumyzda gurluşygyň geriminiň has-da giňelmegine ýardam eder.
“Hünärli elleriň gudraty” atly makalada okyjylara “Ezber gurluşykçy” hünär bäsleşigi barada gürrüň berilýär. Bu bäsleşik Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşyklarynyň Milli merkezi hem-de Gurluşyk we binagärlik ministrligi tarapyndan guraldy. Bäsleşigiň birinji tapgyry ýurdumyzyň welaýatlarynda geçirildi. Oňa gurluşyk pudagynda zähmet çekip, ýokary netijeleri gazanýan köpsanly gurluşyk edaralary gatnaşdylar.
Öňe saýlanan gurluşyk önümçilik birleşikleri bäsleşigiň jemleýji tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar. Bu bäsleşik Ahal welaýatynyň Derweze etrabynyň Täze zaman obasynda geçirildi. Düzümine tejribeli hünärmenler giren eminler toparynyň agzalary kärdeşleriniň ussatlygyna 5 görkeziji – kerpiç örmek, beton guýmak, diwar suwamak, diwar reňklemek we aýna goýmak ugurlary boýunça baha berdiler. Eminler ýeňijileri seçip almakda ýerine ýetirilen işleriň hilini we möhletini göz öňünde tutdular.
Hünär ussatlygynyň gözden geçirilişi örän gyzykly bolup, gurluşyk işiniň öňdebaryjy usullaryny, kämil tehnologiýalary ornaşdyrmagyň, işçi hünärlerini giňden wagyz etmegiň täsirli usulyna öwrüldi.
“Gurluşyk senagaty pudagy: gazanylýan üstünlikler, geljegiň möhüm ugurlary” atly makalada bu ulgamdaky halkara hyzmatdaşlygynyň esasy ugurlary barada gürrüň berilýär. Şu ýylyň ýazynda Aşgabatda geçirilen iri sergileriň ikisi milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen ýurdumyzda amala aşyrylýan gurluşyk işleriniň giň gerime eýedigini aýdyňlyk bilen görkezdi. Olaryň hatarynda Halkara gurluşyk sergisi bar, oňa gatnaşyjylaryň 125-den gowragy, şol sanda daşary ýurt kompaniýalarynyň 107-si diwarlyklaryny görkezdiler. Paýtagtymyzda “Ak şäherim Aşgabat” atly XIV halkara köpugurly sergi geçirildi. Oňa kompaniýalaryň we kärhanalaryň 130-a golaýy, şol sanda daşary ýurt kompaniýalarynyň 40-sy gatnaşdy. Sergä gatnaşanlar türkmen ykdysadyýetiniň okgunly ösýän ulgamy hökmünde gurluşyk pudagynda netijeli işleýärler.
“Ýaşaýyş jaýlarynda energiýa tygşytlylygyny ýokarlandyrmagyň ýollary” atly makalada gozgalýan möhüm mesele bolsa diňe bir hünärmenler üçin däl, eýsem, giň okyjylar köpçüligi üçin hem gyzyklydyr. Hususan-da, onda BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň “Türkmenistanyň ýaşaýyş jaý gurluşygy pudagynda energetika üpjünçiligini gowulandyrmak” taslamasynyň çäklerinde alnyp barylýan işler barada gürrüň berilýär. Bu taslama “Türkmengaz” döwlet konserni bilen bilelikde amala aşyrylýar.
Makalalaryň ýene-de biri iri şäherler we senagat merkezleri üçin arassa agyz suwunyň çeşmesi hökmünde ýerasty süýji suwlary rejeli ulanmagyň hasabyna Türkmenistanda suw üpjünçiligini guramagyň mümkinçiliklerine bagyşlanýar. “Gurluşyk ulgamynda hil boýunça täze tapgyra geçmegiň ýollarynda” atly makala bolsa hünärmenler üçin niýetlenendir. Onda dürli desgalaryň gurluşygynda çagyl-çäge garyndysyndan emeli esaslary ulanmak boýunça toplanan tejribe, binanyň binýadyny daşky basyşlaryň täsirinden goramagyň hasaplamalarynyň täze usullary barada gürrüň berilýär.
Žurnalyň şu sanynda “Suwadoýgun teýgumlaryň seýsmiki häsiýetleriniň dinamikasy” atly makala hem ýerleşdirildi. Onda Aşgabadyň çägine goşulan täze çäkleriniň çaklaýyş seýsmiki kartasyny işläp taýýarlamak üçin ýörite barlaglary geçirmegiň zerurdygy esaslandyrylýar.
“Gadymy Merw” syýahatçylyk toplumy” atly makalanyň hem okyjylaryň ünsüni özüne çekjekdigi şübhesizdir. Ol “Gadymy Merw” döwlet taryhy-medeni goraghananyň goralýan zolagynda syýahatçylyk düzümini döretmek boýunça işlenip taýýarlanan çyzgylar bilen bezelipdir. Täsin taryhy ýadygärlikleriň sany boýunça bu arheologiýa toplumy Türkmenistanyň çäginde iň ulularyň biridir. 1999-njy ýylda ol ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi.
Bu ýerde syýahatçylara we arheologlara hyzmat etmek üçin ulgamyň guralmagy milli mirasyň mundan beýläk-de wagyz edilmegine ýardam eder. Döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow hemişe bu işiň täze usullaryny gözlemäge çagyrýar. Žurnalyň sahypasynda ýerleşdirilen binagärlik – bezeg çyzgysy köpugurly syýahatçylyk toplumyny mundan beýläkki taslamasy üçin esas bolup biler.
Neşir “Ylma goşant” atly makala bilen jemlenýär. Onda “Dehistanyň binagärlik medeniýeti” kitaby barada gürrüň berilýär. Bu kitap Günorta-Gündogar Hazar sebitindäki taryhy ýerleriň täsin binagärlik ýadygärliklerine bagyşlanýar. Gadym döwürlerde bu sebit Girkaniýa, orta asyrlarda Dehistan ýa-da Maşat-Misrian diýlip atlandyrylypdyr...
Şeýlelikde, neşiriň täze sany diňe bir ýurdumyzyň gurluşyk pudagynyň şu gününiň wajyp ugurlary bilen ýakyndan tanyşmaga däl-de, geljege nazar aýlamaga, milli binagärligiň täsin mirasyny, beýik inženerçilik we çeperçilik açyşlary özünde jemleýän geçmişe ýüzlenmäge hem mümkinçilik berýär.


text:
Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen Ýewropa Bileleşiginiň we Merkezi Aziýa döwletleriniň daşary işler ministrleriniň duşuşygyna Ýewropa Bileleşigi tarapyndan ÝB-niň häzirki başlygy Wengriýanyň daşary işler ministri Ýanoş Martoni, ÝB-niň ösüş meseleleri boýunça komissary Andris Pibalgs we ÝB-niň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Morel gatnaşdy.
Özbegistanyň Daşary işler ministrliginden alnan maglumata görä, Merkezi Aziýa döwletleriniň delegasiýalaryna Özbegistanyň premýer-ministriniň orunbasary, daşary işler ministri Elýor Ganyýew, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri Raşid Meredow, Gyrgyzystanyň daşary işler ministri Ruslan Gazakbaýew, Täjigistanyn daşary işler ministri Hamrohon Zarifi, Gazagystanyň daşary işler ministriniň orunbasary Konstantin Žigalow ýolbaşçylyk edýär.
Bu duşuşyklar Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasy bilen bagly meseleleri maslahatlaşylýan meýdana öwrüldi. 2007-nji ýyldan bäri gurnalýan şeýle duşuşyklarda Germaniýanyň bileleşige ýolbaşçylyk eden döwründe işläp düzülen strategiýany durmuşa geçirmek bilen bagly meseleler geňeşilýär.
Duşuşygyň geçişine syn eden özbegistanly syýasaty öwreniji Farhod Tolipow duşuşygyň dowamynda Ýewrobileleşik bilen Merkezi Aziýa respublikalarynyň arasyndaky özara hyzmatdaşlyk, söwda-ykdysady gatnaşyklar, energetika we daş-töweregi goramak, suw üpjünçiligi ýaly meseleleriň gün tertibinde goýlandygyny aýtdy.
“Iň sonky gezek beýle duşuşyk 2009-njy ýylda bolupdy. Bu örän gyzykly duşuşyk. Problemalaryň kändigine we çözülmeýändigine garamazdan, biz Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa respublikalaryna uly gyzyklanma bildirýändigini, möhümi-de – Merkezi Aziýa döwletleriniň özara hyzmatdaşlyk etmegine kömek bermäge çalyşýandygyny görýäris. Esasanda regional howpsuzlyk meselesini, bäş respublikanyň bilelikde maslahatlaşyp çözmegine, kömek bermek isleýändigini görýäris” diýip, Tolipow aýtdy.
Möhüm meseleler
Syýasaty öwreniji Tolipowyň sözlerine görä, häzir region üçin energetika, daşky gurşawy goramak, suw resurslaryndan peýdalanmak, serhet we neşe gaçakçylygy meseleleri, umuman aýdanyňda, regionyň howpsuzlygy meselesi möhüm bolup durýar. Bu meseleler garaşsyzlyk ýyllaryndan bäri hemmäniň üns merkezinde we diňe regional hyzmatdaşlygyň netijesinde çözülmegi mümkin.
Käbir synçylar Daşary işler ministrleriniň derejesindäki duşuşyklar däl, eýse prezident derejesindäki duşuşyklardan soň hem käbir problemalaryň çözülmeýändigini aýdýarlar. Emma Tolipow 2009-njy ýylda bolan duşuşykdan soň hyzmatdaşlygyň haýsydyr bir pudaklarynda belli bir derejede özgerişlikleriň bolandygyny aýtdy: “Şu nukdaýnazardan bu duşuşuk hem käbir problemalary çözmäge itergi bolar. Emma duşuşykdan soň ähli problemalar çözüler diýip hiç kim aýdyp bilmez. Sebäbi agzalýan meseleler çözülmegi kyn meseleler, olaryň çözgüdi köp wagty talap edýär”.
Tolipow soňra sözüni şeýle dowam etdirdi: “Ýewropa Bileleşigi abraýly gurama. Ýewropa döwletleri hem Merkezi Aziýa döwletleri ýaly, özbaşdak ýaşap, soňra birleşdiler. Soňabaka bu bileleşik syýasy bileleşige öwrüldi. Bu bileleşigiň Merkezi Aziýa döwletleri üçin görelde bolmagy mümkin. Birligiň tejribesi hem Merkezi Aziýa üçin möhüm”.
Düýnki duşuşykda tebigy resurslara baý regionyň döwletleri bilen energetika ulgamyndaky hyzmatdaşlyk hem-de Owganystandaky NATO operasiýasy bilen bagly meselere hem garaldy.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Merkezi Aziýa döwletlerindäki adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy gowulandyrmak, agzalan strategiýanyň esasy bölüminiň biridigini aýdyp gelýärler. Emma ýerli we halkara guramalar demokratiýa we adam hukuklary gymmatlyklaryny strategik bähbitlere gurban etmek däbi başlaly bäri, esasanda Özbegistan bilen Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlaşandygyny aýdýarlar.


text:
Aşgabat, 01.02.2015. “Türkmenportal”.
Geçen hepde-de Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynda geçirilen söwdalarda 31 geleşik hasaba alyndy. Bu barada “Türkmenistan: hepdäniň wakalary” habarlar neşiri okyjylara ýetirýär.
Daşary ýurt puluna Russiýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Gazagystandan, Latwiýadan, Estoniýadan bolan telekeçiler Türkmenistanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen polipropilen, binýatlyk ýag satym alsalar, BAE-den we Malaýziýadan gelen täjirler bolsa “Türkmengaz” Döwlet konserniniň önümi bolan tehniki kükürde hyrydar çykdylar. Bulardan başga-da, daşary ýurt puluna nah ýüplükler, arassalanan pagta ýagy, pagta süýümi ýerlenildi. Satyn alyjy ýurtlar bolup Şweýsariýa, BAE, Türkiýe, Eýran, Singapur we beýlekiler çykyş etdi.
Amala aşyrylan geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 36 million 427 müň dollaryna barabar boldy.
Içerki bazar üçin ýurdumyzyň telekeçileri umumy bahasy 1 million 460 müň manada deň bolan ownadylan polimerleri (TNGIZT-niň önümi) we azyklyk bugdaý satyn aldylar.


text:
Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň permany bilen Türkmenistanyň nebit-gaz senagaty we mineral resurslary boýunça ministri Baýramgeldi Nedirow wezipesinden boşadyldy.
Baýramgeldi Nedirow bu wezipede 2008-nji ýylyň awgustyndan bäri işläp gelipdi.
Onuň wezipeden boşadylmagy Türkmenistanyň “Awaza” turistik zonasynda Trans-owgan gazgeçirijisi boýunça Türkmenistanyň, Hindistanyň we Pakistanyň wekilleriniň geçiren gepleşikleriniň edil yzýanyndaky günlere gabat geldi. Şol maslahatda bu üç ýurduň resmileriniň TOPH gazgeçirijisiniň gurluşygy hem-de gazyň söwdasy baradaky möhüm ylalaşyga gol çekendikleri habar berildi.
Türkmenistanyň nebit-gaz we mineral resurslary boýunça ministriniň wezipesine wagtlaýynça “Türkmengaz” Döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Kakageldi Abdyllaýew bellendi.
Prezidentiň permanynda Baýramgeldi Nedirowyň “işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin” wezipesinden boşadylandygy aýdylýar. Emma bu “düýpli kemçilikleriň” nämeden ybaratdygy barada ýurduň resmi metbugatynda anyk maglumat berilmeýär.
Emma Türkiýäniň CIHAN we Gazagystanyň KAZinform habar agentlikleriniň berýän maglumatyna görä, Nedirowyň wezipeden boşadylmagyna “Türkmenbaşy şäheriniň halkara aeroportundan üstaşyr geçýän daşary ýurt uçarlaryna ýangyjyň arzanladylan bahadan berilmezligi” sebäp bolupdyr.
Berilýän maglumatlara görä, Türkmenbaşy şäheriniň halkara aeroportundan ýangyç doldurýan tranzit uçarlara ýangyjyň arzanladylan bahadan berilmegi baradaky karara geçen ýylyň maý aýynda gol goýlupdyr, emma ministr bu karary ýerine ýetirmändir.
Türkmenistanyň resmi habar agentliginiň maglumatyna görä, Türkmenistanyň nebit-gaz we mineral resurslary boýunça ministriniň wezipesine wagtlaýynça “Türkmengaz” Döwlet konserniniň başlygynyň orunbasary Kakageldi Abdyllaýew bellendi.
Kakageldi Abdyllaýew şu ýylyň fewral aýynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde gatnaşypdy
. Ol şol wagt “Marygazçykaryş” edarasynyň başlygy bolup işleýärdi.


text:
Owgan resmileriniň beren maglumatlaryna görä, Kabulda köpçülikleýin hüjümi planlaşdyran azyndan 8 adam ýedi sagat dowam eden ok atyşykda öldürilipdir.
Owganystanyň howpsuzlyk boýunça milli dolandyryş edarasynyň metbugat wekili Lutfullah Maşal owgan goşunlary tarapyndan amala aşyrylan reýdde bäş adamyň öldürilendigini aýtdy.
Ýene üç adam bolsa daň atansoň Kabulyň Pul-i Çakri raýonynda ýerleşýän bir öýde atylyp öldürilipdir. Bu öýde partlaýjy maddalary bilen doldurylan ulag tapylypdyr.
Owganystanyň Aňtaw gullugynyň hüjümiň planlaşdyrylýandygy baradaky maglumaty howpsuzlyk gulluklarynyň şeýle reýdi geçirmegine sebäp boldy, diýlip habar berilýär.
Muňa garamazdan, penşenbe güni "Talyban" Owganystanyň hökümet goşunlarynyň geçirilen harby operasiýasynyň özlerine garşy gönükdirilendigini ret edýän beýanat ýaýratdylar.


text:
Türkmenistanda köp çagaly enelere hormat bildirip, resmi dabaralaryň geçirilmeginden sähelçe wagt geçdi. Enelere döwlet sylaglary, sekiz we has köp çagalary eneleriň ençemesine bolsa täze jaýlardan açarlar gowşuryldy.
Şol çäreler bilen bir wagtda “Ene mähri” hormatly ada eýe bolan sekiz çagaly zenanyň özüne geçen ýylda Aşgabadyň Parahat-2 mikroraýonynda berlen jaýdan çykmagy üçin ýerli häkimiýetler tarapyndan basyş görkezilýändigi barada maglumat gowuşdy.
Aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew sekiz çaganyň ejesi bilen söhbetdeş boldy.


text:
Çarşenbe güni Saud Arabystanynyň paýtagty Er-Riýadda Ýemeniň hökümetiniň geçiş plany boýunça ylalaşyga gol çekiler. Oňa hökümet agzalary we oppozisiýa wekilleri gatnaşarlar.
Pars aýlagy döwletleri tarapyndan taýýarlanan şol plana laýyklykda, Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh öz wezipesinden bir aýyň dowamynda çekilmeli. Şondan soňra milli bitewilik hökümeti dörediler. Salehe hem howpsuzlyk kepil geçilýär.
Ylalaşyga gol çekmek çäresi Birleşen Ştatlaryň ilçisiniň, Ýewropa Bileleşiginiň, Aýlakdaky döwletleriň hem BMG-niň wekilleriniň gatnaşmagynda geçiriler.
Ýemende ýanwar aýynda hökümete garşy başlanan demonstrasiýalarda 130-dan gowrak adam heläk boldy.


text:
Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynyň «Türkmenistan» obasynda ýaşaýan Annagül Çöliýewa (1988-nji ýylda doglan) Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde goşunda gulluk eden ýüwürjisi Ygtyýar Hydyrowyň urlup öldürilendigini, onuň jesedini gaýtadan medisina barlagyndan geçirmek barada eden talaplarynyň diňlenmändigini aýdýar.
Häkimiýetler Aşgabat şäheriniň alkymynda, 67720-nji harby bölümde gulluk eden, 1992-nji ýylda doglan esger Ygtyýar Hydyrowyň alkogolly içgi içmekden, boýnundaky nerw damarlary dykylyp, ýüreginiň togtamagy netijesinde ýogalandygyny aýdypdyrlar.
Jesetdäki zorlyk yzlary
Esgeriň garyndaşlary onuň jesedinde zorluk yzlarynyň bolandygyny aýdýarlar.
Ygtyýar Hydyrow türkmen goşunynda bir ýarym ýyl gulluk edipdir. Ol bir ýyl gulluk edeninden soň Aşgabatdan Lebaba, öýlerine dynç alşa hem gelipdir. «Ýöne ol şonda gulluk edýän ýerindäki uly serkerdeleriň özünden bir million manat pul soraýandyklaryny aýtdy» diýip, Annagül gürrüň berdi.
Fotosergi: I.Hydyrowyň ölümi bilen bagly suduň çykaran karary
Esgeriň gelnejesi öz gaýyn atasynyň, Ygtyýaryň kakasynyň hem ir ýogalandygyny, onuň çagalarynyň ýaşlykdan ýetim ösendigini we, eli ýukalykdan, esgeriň soran puluny wagtynda jemläp bilmändiklerini aýdýar.
Netijede, şu ýylyň 14-nji aprelinde Ygtyýaryň jesedi Lebaba, «Türkmenistan» obasyna getirilýär (Annagül onuň 10-njy aprelde ýogalandygyny, ýöne jesedi getirilmezinden bir gün öň, etrap ýolbaşçylaryny habarly edip, onuň jaýlanjak ýerini taýýar edip goýandyklaryny, özleriniň muny soň bilendiklerini aýdýar.).
"Adalatsyz sud"
Aýdylmagyna görä, iýun aýynda Aşgabatda bu iş boýunça sud seljerişligi geçirilip, degişli harby gullukçylaryň käbirine ýyl hem kesilipdir. Ýöne Annagül bu suduň adalatly bolmandygyny öňe sürýär.
Ol Ygtyýar Hydyrowyň ýogalmazyndan bir hepde öň her gün diýen ýaly öýlerine jaň edip, öz telefonyna diýilýän puly geçirmegi sorandygyny, «men agyr ýagdaýda» diýendigini gürrüň berýär.
Garyndaşlary Ygtyýaryň ýanyna barmagy teklip edenlerinde bolsa, ol «gelmäň, onda has erbet bolar, geljek bolsaňyz, pul hem ibermäň» diýipdir. Şeýle-de Annagül oňa iberen pullarynyň baryp ýetmändigini, ýagny onuň «pul gelenok» diýendigini aýdýar.
Annagül Çöliýewa özleriniň suddan Ygtyýaryň jesedini gabryndan çykaryp, gaýtadan sud-medisina barlagyndan geçirmegi talap edendiklerini, emma bu talaplarynyň diňlenmändigini, gaýta özlerini suduň zalyndan çykaryp kowandyklaryny, hatda haýbat atanlaryň hem bolandygyny gürrüň berdi.
"Eger prezident eşitse..."
Esgeriň hossarlary onuň biwagt ölüminiň sebäbini anyklajak bolup, dürli edaralara, öz etraplaryndaky harby bölüme, häkimliklere, Goranmak ministrligine, Baş prokuratura, Harby prokuratura, ýurduň prezidentine çenli ýüz tutupdyrlar, emma kanagatlandyrýan jogap alyp bilmändirler.
Esgeriň gelnejesi Annagüliň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, eger bu bolan betbagtçylyk ýurduň prezidentine baryp ýetse, bu işiň adalatly derňelmegi mümkin. Ýagny Annagül indi öz sesiniň prezidente eşidilmeginde diňe Azatlyk Radiosyna bil baglaýar.
Biz bu mesele bilen gyzyklanyp, Türkmenistanyň Goranmak ministrligine hem telefon etdik, emma ol ýerden hiç bir düşündiriş almak başartmady.


text:
Siriýa resmileri, töwereginde barýan çaknyşyklar zerarly, Damaskdaky taryhy ýewreý klisesine top okundan zeper ýetendigini we onuň talanandygyny aýdýarlar.
Jobar klisesi iki müň ýyl çemesi ozal, injil pygamberi Ilýanyň hormatyna gurlan we dünýädäki iň gadymy ybadathanalaryň biri hasaplanýar.
Siriýa hökümetiniň gadymy miraslara gözegçilik edýän bölüminiň başlygy Mamoun Abdulkarim duşenbe güni klisä uly zyýan ýetmändigini aýtdy.
Ol häkimiýetler talaňçylar altyn haçlaryň we lýustralaryň aglabasyny ogurlandyr öýdýär, emma gadymy golýazmalar Damaskyň içindäki başga bir gadymy klisä göçürildi diýdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň senatory ýurduň federal resmilerinden Russiýanyň güýçli mediamagnatynyň Kaliforniýada gymmatbaha emläkleri satyn almak üçin bikanun gazanylan pullary ulanyp-ulanmandygyny derňemegi soraýar. Russiýanyň güýçli mediamagnaty Mihail Lesin Kreml tarapyndan maliýeleşdirilýän “RT” telekanalynyň arkasynda duran adam diýlip hasaplanylýar.
Birleşen Ştatlaryň senatory Roger Wikker (Roger Wicker) ýurduň Adalat departamentinden Russiýanyň prezidenti Wladimir Putiniň öňki metbugat ministri - Mihail Lesiniň Los-Anjelos sebitinde gymmaty ençeme million amerikan dollaryna barabar bolan jaýlary satyn almak üçin “Ýurduň daşyndaky korrupsiýa” baradaky kanuny bozup-bozmandygyny ýa-da hapa pullary ýuwup-ýuwmandygyny derňemegi sorady.
“Men... Jenap Lesin hökümetde ýerine ýetirýän wezipesinden soň, öz ýakyn dogan-garyndaşlaryny Kaliforniýanyň Los-Anjelos şäherine göçürendigini bilýärin. Lesin bu ýerde gymmaty 28 million amerikan dollaryna barabar bolan ençeme rezidensiýany satyn alypdy. Russiýanyň döwlet işgäriniň bu emläkleri satyn almak we olary saklamak üçin esli serişde ýygnap biljekdigi... çynlakaý manyda soraglary döredýär” diýip, Wikker 29-njy iýulda ýazan hatynda belleýär.
Sanator Wikkeriň tweeti:
Birleşen Ştatlaryň Adalat departamentiniň metbugat wekili Peter Kar (Peter Carr) Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda gürrüňi gidýän hatyň özlerine gelip gowşandygyny we häzirki wagt onuň gözden geçirilýändigini aýtdy.
56 ýaşyndaky Lesin Wladimir Putiniň prezidentliginiň birinji möhletini ýerine ýetiren döwri garaşsyz “NTV” telekanaly arkaly döwlet kontrollygyny berkitmekde esasy rol oýnady. Şondan soň ol Putiniň prezidentliginiň ikinji möhletinde Kremliň maslahatçysy wezipesini ýerine ýetirmäge başlady. Häzriki wagt bolsa Lesin döwlet eýeçiligindäki “Gazprom-Media” edarasyna ýolbaşçylyk edýär. “Gazprom-Media” Russiýanyň iň uly media edarasydyr.
Wikkeriň edarasy tarapyndan Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna gelip gowşan we Birleşen Ştatlaryň jemgyýetçilik emläklerini hasaba alyş edarasy tarapyndan tassyklanylan resminamalarda Lesiniň ýakyn dogan-garyndaşlary bilen baglanyşykly kompaniýalaryň Los-Anjelos sebitinde üç emlägi satyn alandygy görünýär.
Olaryň arasynda Bawerliý Hilz (Beverly Hills) sebitinde ýerleşýän we tutýan meýdany boýunça 1 müň 200 kwadratmetre barabar bolan jaý bar. Bu jaý 2011-nji ýylyň awgust aýynda “Dastel Coroporation” kompaniýasy tarapyndan 13,8 million amerikan dollaryna satyn alnypdyr. Birleşen Ştatlaryň döwlet arhiwiniň maglumatlaryna görä, Lesiniň ogly Anton Lessine bu kompaniýada korporatiw işgär hökmünde hasaba alnandyr.
Döwlet arhiwiniň we Kaliforniýanyň Ýokary sudunda dowam edýän sud işiniň maglumatlarynda bu öýüň adresi we “Dastel” kompaniýasynyň iş adresi bir bolup görünýär.
“The Los Angeles Times” neşiriniň maglumatyna görä, “Bawerleý Park” sebitinde ýerleşýän ikinji emläk bolsa, 24 sagatlap janpenalar tarapyndan goralýan kaşaň ýaşaýyş jaý toplumy bolup, bu territoriýada aktýor Samuel L.Jakson (Samuel L. Jackson) we professional basketbolçy Majik Johnson (Magic Johnson) ýaly ýyldyzlaryň rezidensiýalary ýerleşýär.
Şeýle-de, “Dastel” kompaniýasy 2012-nji ýylda gymmaty 9 million amerikan dollaryna barabar bolan “Brentwood” jaýyny hem satyn alypdyr. Bu jaýyň tutýan meýdany takmynan 1 müň kwadratmetre barabardyr.
Üçünji jaý bolsa “HFC Management” şereketi tarapyndan “Bawerleý Hilz” sebitinde 5,6 million amerikan dollaryna satyn alnypdyr. Bu jaýyň tutýan meýdany takmynan 630 kwadratmetre barabar. Gürrüňi gidýän kärhanada Lesiniň gyzy Ýekaterine Lesina kompaniýanyň işgäri hökmünde hasaba alnandyr.
Los-Anjelos sebitinden Ýekaterine Lesina atly bir şahs “LinkedIn” sosial ulgamdaky hasapda özüni “RT” telekanalynyň prodýuseri hökmünde belläpdir. Elbetde, bu şahsyň hakykylygyny tassyklap bolmaýar.
31-nji iýulda Anton Lessine gürrüňi gidýän mesele barada maglumat bermekden boýun gaçyrdy. Ol bu barada “Dastel” kompaniýasynyň işgäri hökmünde ady bellenen Ilýa Tsipise habar berýär.
Ýekaterine Lesinanyň “Bawerliý Hilzdäki” rezidensiýasynda telefona jogap beren zenan hem Lesiniň gyzynyň häzirki wagtda öýde ýokdugyny mälim etdi. Lesina şondan soň, maglumat bermegi soralyp jaň edilen telfonlara dolanyp jogap bermedi.
Lesin we onuň maşgalasyna garşy gozgalan sud işi netijesinde mediamagnat we onuň maşgalasy gymmaty ençeme million amerikan dollaryna barabar bolan dördünji bir emläk bilen hem baglanyşydyrylýar.
Lesine we onuň maşgalasyna garşy gozgalan bu sud işinde Martina Landis atly hojalykçy gürrüňi gidýän emläkde işlän döwri zähmet kanunynyň bozulmagy we bikanun işden çykarylmagy ýaly diskriminasiýalaryň bolandygyny öňe sürüp, özüne azyndan 1 million amerikan dollary möçberinde kompensasiýa berilmegini talap edýär.
Landisiň Kaliforniýanyň Ýokary suduna beren arzasynda ol maşgalanyň “Bawerleý Hilzdäki” beýleki jaýynda işländigini aýdýar we ol şol jaýy “Lensinleriň öýi” diýip atlandyrýar.
Gürrüňi edilýän bu emläk “Java Drive Inc” atly kompaniýanyň eýeçiliginde bolup, ol 2009-njy ýylda 4,3 million amerikan dollaryna satyn alnypdyr. Bu jaýyň ady Wikkeriň edarasy tarapyndan Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna berlen dokumentlerde agzalmaýar.
Lesiniň Birleşen Ştatlaryndaky emläklerini derňemek baradaky çagyryş Ukraindaky krizis sebäpli Birleşen Ştatlar bilen Russiýanyň arasyndaky garşy durmalar dowam edýän mahaly bolup geçýär.
Waşington Kremliň Krymy anneksiýa etmegine we gündogar Ukrainadaky orsparaz separatistler tarapyndan turzulan ýaragly pitnä garşy jogap hökmünde Orsýetiň Putine ýakyn durýan täsirli resmileriniň we gurply işewürleriniň birnäçesine garşy eýýäm sanksiýalary girizdi.
Amerikan kanunçykaryjylary resmilerden Lesiniň Los-Anjelos şäherinde gymmatbaha emläkleri satyn almak üçin ulanan pulunyň bikanun bolup-bolmandygynyň derňelmegini isleýärler.


text:
Konsullyk gullugy
I. Konsullyk işleri.
II. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary we olaryň wezipeleri.
III. Türkmenistanyň territoriýasyndan daşarda alynýan Türkmenistanyň konsullyk ýygymlaryň nyrhy.
“Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralar hakyndaky” Türkmenistanyň kanunyna laýyklykda, işiň hukuk esaslary, Türkmenistanyň konsullyk edaralarynyň açylyşynyň we işleýşiniň düzgüni, olaryň wezipeli adamlarynyň we işgärleriniň bellenmegi, mundan başga-da, Türkmenistanyň hukuklarynyň we bähbitleriniň, onuň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň we ýuridiki şahsyýetiniň goralmagy boýunça konsulyň işleri kesgitlenildi. Wizalaryň görnüşleri we kategoriýalary, şeýle hem, olary resmileşdirmegiň, bermegiň we olaryň hereket etmek wagtynyň uzaldylmagynyň tertibi “Migrasiýa hakynda” Türkmenistanyň kanuny we Türkmenistanyň beýleki hukuk kadalaşdyryjy namalary tarapyndan düzgünleşdirilýär.
I. Konsullyk işleri
1.Türkmenistan daşary döwletler bilen konsullyk gatnaşyklaryny, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň we ýuridiki taraplarynyň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň merkezi diwanynyň düzüm bölegi - Konsullyk gullugy bölümi tarapyndan utgaşdyrylýar.
2. Türkmenistanyň “Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary baradaky” kanunyna laýyklykda häzirki wagtda Türkmenistanyň Owganystan Yslam Respublikasynyň Herat şäherinde we Mazari-Şerif şäherinde konsullyklar, Türkmenistanyň Türkiýe Respublikasynyň Stambul şäherinde we Eýran Yslam Respublikasynyň Maşat şäherinde Baş konsullyklar, Russiýa Federasiýasynyň Astrahan şäherinde konsullyk, Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Maýn boýundaky Frankfurt şäherinde konsullyk we Gazagystan Respublikasynyň Aktau şäherinde konsullyk hereket edýär. Konsullyk edaralaryna Türkmenistanyň daşary ýurtlarda ýerleşýän diplomatik wekilhanalarynyň konsullyk bölümleri hem degişlidir. Olar Türkmenistanyň ýuridiki taraplarynyň we raýatlarynyň hukuklaryny we bähbitlerini goraýar.
3. Konsullyk wezipesindäki adamlar öz ygtyýarnamalarynyň çäginde konsullyk okrugy ýa-da bu häkimiýetden gelip çykýan notarial hereketleri, raýat ýagdaýy baradaky aktlaryň bellige alynmagy, resminamalary we dürli aktlary kanunlaşdyrýar. Daşary ýurtlarda ýerleşen Türkmenistanyň raýatlarynyň kanuny bähbitlerini goramaklyk bilen, olara daşary ýurda gelmegiň kanuny we düzgünleri barada maglumat berýär, olara gerekli bolan hödürnamalary berýär, adatdan daşary ýagdaý dörän halatynda howpsuzlygyň berjaý edilişini üpjün etmek boýunça gerek bolan çäreleri ýerine ýetirýär.
4. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky raýatlarynyň hukuk derejeleri ilki bilen olaryň bolýan döwletleriniň kanunçylygy tarapyndan kesgitlenýär. Onda konsul konwensiýalarynyň ýagdaýy, raýat, maşgala we jenaýat işlere hukuk kömegini bermek baradaky şertnamalar uly ähmiýete eýedir.
II. Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary we olaryň wezipeleri
1. Resminamalary talap edip almagyň tertibi hakyndaky maglumat.
Türkmenistanyň raýatlary zerur bolan resminamalary talap edip almak üçin Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalaryna we konsullyk edaralaryna ýüz tutmaga haklydyr. Eger-de raýata gerek bolan resminama Türkmenistanyň çäginde ýerleşen halatynda, ony talap edip almagynyň şu aşakdaky tertibi ulanylýar.
Gyzyklanýan tarap özüniň bolýan döwletindäki diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasyna ýüz tutýar we talap edilýän resminamanyň her biri üçin bellenilen görnüşdäki sowalnamanyň iki nusgasyny doldurýar, şeýle hem degişli konsullyk ýygymyny töleýär.
Resmileşdirilen talap diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasy tarapyndan Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Konsullyk bölüminiň (KB) üsti bilen Türkmenistanyň çägindäki degişli arhiw edaralaryna iberilýär. Gözleg işleri tamamlanandan soň, arhiw edaralary Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminiň üsti bilen talap edilen resminamalary diplomatik wekilhana ýa-da konsullyk edarasyna gaýtaryp berýär. Resminamany tapyp bolmadyk ýagdaýlarynda arhiw edarasy bu barada Türkmenistanyň DIM-niň KB-niň üsti bilen ýüz tutuja habar berýär.
Pasportlaryň, zähmet depderçeleriniň, harby biletleriň asyl nusgalary talap edilip alynmaga, daşary ýurtlara iberilmäge degişli däldir. Zerur bolan halatynda daşary ýurda zähmet ýoly hakyndaky hem-de harby gullugy geçendigi baradaky kepilnamalar iberilip bilner.
Talap edilip alynýan resminamalaryň derejesine baglylykda olary ýerine ýetirmek işi Türkmenistanda şu aşakdaky edaralar tarapyndan amala aşyrylýar:
- Türkmenistanyň RÝNÝ-nyň (ЗАГС) Merkezi arhiwi;
- Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Baş arhiw müdirligi;
- Türkmenistanyň Içeri işler ministrligi;
- Türkmenistanyň Milli Gyzyl Ýarymaý jemgyýeti.
Türkmenistanda ýaşaýan Türkmenistanyň raýatlary beýleki döwletlerden resminamalary talap edip almak meseleleri boýunça Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümine ýüz tutup bilerler.
Ýüz tutmany resmileşdirmegiň tertibi hem-de ýüz tutmany ýerine ýetirmegiň möhletleri ilkibaşdaky maglumatlaryň dolulygyna we şol resminamanyň gelip çykan döwletiniň kanunçylygynyň talaplaryna baglydyr. Daşary ýurtlardan resminamalary talap edip almak üçin uzak wagtyň gerek bolýandygy göz öňünde tutulmalydyr.
2. Resminamalary kanunlaşdyrmagyň tertibi barada maglumat
Kanunlaşdyrmak – munuň özi döwletiň häkimiýetlerinden çykýan ýa-da şol häkimiýetleriň gatnaşmagynda düzülen resminamanyň şol döwletiň kanunçylygyna laýyk gelýändigini tassyklamakdyr. Ol resminama gol çeken wezipeli adamyň golunyň hem-de ygtyýarly döwlet edarasynyň möhüriniň hakykylygyny tassyklamakdan ybaratdyr.
Halkara tejribesine laýyklykda pasportlary we olaryň ornuny tutýan resminamalary kanunlaşdyrmak talap edilmeýär.
Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk gelmeýän ýa-da özüniň mazmuny boýunça Türkmenistanyň bähbitlerine zyýan ýetirip biljek ýa-da raýatyň mertebesine şek ýetirýän resminamalar we namalar, şeýle hem pasportlaryň, zähmet depderçeleriniň, harby biletleriň, şahsyýetnamalaryň, eýeçilik baradaky namalaryň, täjirçilik ýa-da gümrük amallaryna (hasaplar, harytlaryň serhetden geçirilişi baradaky resminamalar, harytlary ibermek hakyndaky ylalaşyklar, gümrük deklarasiýalary we şuňa meňzeşler) gönüden-göni degişli resminamalaryň asyl nusgalary hem-de göçürmelri kanunlaşdyrmaga degişli däldir.
Daşary ýurtlarda ulanmak üçin resminamalary kanunlaşdyrmak.
Daşary ýurtlarda ulanmak üçin resminamalary kanunlaşdyrmak şu aşakdaky tertipde amala aşyrylýar:
1. Türkmenistanyň çägindäki kepillendiriş edarasy resminamanyň göçürmesini tassyklaýar;
2. Türkmenistanyň Adalat (ýustisiýa) ministrligi kepillendirijiniň golunyň we möhüriniň hakykylygyna şaýatlyk edýär;
3. Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümi Türkmenistanyň Adalat (ýustisiýa) ministrliginiň möhüriniň we wezipeli adamyň golunyň hakykylygyny tassyklaýar.
Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde kanunlaşdyrylandan soň resminamalar olaryň ulanyljak döwletiniň diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda kanunlaşdyrylýar. Şunlukda daşary ýurtdaky Türkmenistanyň konsuly özünde bar bolan nusgalygyň esasynda Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminiň ygtyýarly işgäriniň golunyň we möhüriniň hakykylygyny tassyklaýar. Kada bolşy ýaly, resminamalar kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan nusgalarda kanunlaşdyrylýar.
Daşary ýurtlarda ulanmak üçin niýetlenen bilim hakyndaky resminamalar muňa girmeýär, şol resminamalar Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde asyl nusgasynda kanunlaşdyrylýar.
Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde resminamalary kanunlaşdyrmak üçin konsullyk ýygymy we iş ýüzünde edilen çykdajylaryň öwezini dolmagyň hasabyna ýygym alynýar.
Türkmenistanyň çäginde ulanmak üçin daşary ýurt resminamalaryny kanunlaşdyrmak.
Türkmenistanyň çäginde ulanmak üçin niýetlenen daşary ýurt resminamalary olaryň gelip çykan döwletiniň Daşary işler ministrliginde ýa-da muňa ygtyýarly edilen beýleki resmi döwlet edarasynda kanunlaşdyrylandan soň Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda ýa-da konsullyk edaralarynda kanunlaşdyrylýar.
Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalarynda we konsullyk edaralarynda kanunlaşdyrylman Türkmenistana getirilen daşary ýurtlaryň resminamalary deslapdan, resminamanyň düzülen daşary ýurt döwletiniň Türkmenistanyň çäginde ýerleşýän daşary ýurt döwletiniň diplomatik wekilhanasynda, soňra bolsa Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölüminde kanunlaşdyrylýar.
Türkmenistanda baglaşylan raýat, maşgala we jenaýat işleri boýunça hukuk kömegi hem-de hukuk gatnaşyklary hakyndaky ikitaraplaýyn ylalaşyklar, şeýle hem 1993-nji ýylyň 22-nji ýanwarynda Minsk şäherinde GDA agza döwletler tarapyndan gol çekilen raýat, maşgala we jenaýat işleri boýunça hukuk kömegi we hukuk gatnaşyklary hakyndaky Konwensiýa degişli tertibi kesgitleýär. Oňa laýyklykda, ylalaşýan taraplaryň biriniň resmi häkimiýetleri tarapyndan berlen resminamalara resmi hökmünde garalýar we beýleki bir ylalaşýan tarapyň çäginde haýsydyr bir goşmaça kepillendirme talap edilmezden, ýagny kanunlaşdyrylmazdan, resmi resminamalaryň subut ediji güýjünden peýdalanýar.
3.Daşary ýurtda Türkmenistanyň raýatlarynyň konsullyk hasaba we bellige alynmagy.
Umumy düzgünler
“Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky konsullyk edaralary hakyndaky” Türkmenistanyň kanunynyň 29-njy maddasyna laýyklykda, Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilhanalary ýa-da konsullyk edaralary olaryň konsullyk okrugynyň çäginde ýerleşýän Türkmenistanyň raýatlaryny bellige alýar we hasabyny amala aşyrýar. Türkmenistanyň çäginden daşda ýerleşýän Türkmenistanyň raýatlary Türkmenistanyň diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda bellige alynmaga (konsullyk hasabyna durmaga) haklydyr. Türkmenistanyň raýatlaryny bellige almak muzdsuz amala aşyrylýar.
Türkmenistanyň DIM-niň Konsullyk bölümi bu mümkinçilikden peýdalanmagy tutanýerli maslahat berýär. Hökmany suratda bolman, bu düzgün Türkmenistana gitmän köp meseleleri çözmäge (boljak saýlawlar we sala salşyklar barada maglumatlary bermek, pasportlary resmileşdirmek, raýatlyk ýagdaýynyň ýazgysyny bellige almak we ş.m.) mümkinçilik berýär, şeýle hem özüniň bolýan döwletinde harby hereketleriň, köpçülikleýin bidüzgünçilikleriň ýa-da tebigy betbagtçylyklaryň ýüze çykan halatynda Watanyna gaýdyp gelmegini ýeňilleşdirer.
Türkmenistanyň Diplomatik wekilhanasynda ýa-da konsullyk edarasynda konsullyk hasabyna goýmak üçin bellenilen görnüşdäki kartoçka doldurylýar. Bellige alnanda pasportda: “... Pylany (Türkmenistanyň konsullyk edarasynyň ady we onuň ýerleşýän ýeri) hasaba alyndy” diýen bellik edilýär, sene hem-de hasaba alan adamyň goly görkezilýär.
III. Türkmenistanyň territoriýasyndan daşarda alynýan Türkmenistanyň konsullyk ýygymlaryň nyrhy
Wizalary resmileşdirmek we bermek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda şu aşakdaky konsullyk ýygymlarynyň bahalary göz öňünde tutulýar:
1). Bir gezeklik wiza üçin:
- 10 güne çenli – ABŞ-nyň 20 dollary;
- 20 güne çenli – ABŞ-nyň 30 dollary;
- 1 aýa çenli – ABŞ-nyň 40 dollaryna çenli;
- soňky her aý üçin – ABŞ-nyň 30 dollary.
2). Köp gezeklik wizalar üçin:
- 1 aýa çenli – ABŞ-nyň 60 dollary;
- soňky her aý üçin – ABŞ-nyň 40 dollary.
3). Tranzit wizalar üçin:
- bir gezeklik 5 güne çenli – ABŞ-nyň 20 dollary;
- iki gezeklik 5 güne çenli her gezek – ABŞ-nyň 40 dollary.
4) Aşgabadyň halkara howa menzilinde wizalary resmileşdirmek üçin goşmaça ABŞ-nyň 50 dollary alynýar.
Wizalar berlende şeýle hem wizalary resmileşdirmek bilen baglanyşykly hakyky çykdajylaryň öwezini dolmak üçin ýygymlar alynýar. Şeýle ýygymlaryň möçberi wizalaryň resmileşdirilýän ýerine baglydyr (ýüz tutujynyň raýatlygyna garamazdan).
BELLIK: Degişli ikitaraplaýyn ylalaşyklary we şertnamalary bar bolan döwletiň raýatlary üçin Türkmenistana gelmek baradaky wizany resmileşdirmegiň başga tertibi göz öňünde tutulyp bilner. Maglumatlar www.migrasiýa.gov.tm saýtynda görkezilýär.


text:
Pakistanyň paýtagty Yslamabatda bir täsirli ruhany hökümete garşy demonstrasiýa geçirýän on müňlerçe protestçiniň öňünde çykyş etdi.
Muhammad Tahir-ul-Kadri hökümeti "syýasy ýolbaşçylygy başarmazlykda" aýyplap, Pakistanyň terrorizme garşy alyp barýan kampaniýasyny "galp" kampaniýa diýip atlandyrdy.
Ruhany: "Korrupsiýa mümkinçilik berýän şertler syýasy we sosial sistemadan aýrylmaly" diýdi.
Kadri şeýle hem hökümetiň halkyň howpsuzlygyny üpjün edip bilmeýänligini tankyt astyna aldy. Ol: "Hökümetiň onlarça ýyl bäri terrorizme garşy alyp barýan göreşi galp göreş" diýip, terrorizme garşy hakyky göreşi talap etdi.
"Syýasy ýolbaşçylar korrumpirlenip, etmeli işlerini başarmasa, parlament öz funksiýasyny ýerine ýetirip bilmese, terrorizme garşy göreşere başga ýol bolmaz. Onsoň barha artýan radikalizm, ekstremizm we terrorizm hadysasynynyň öňüni nädip alyp, ony ýurdmuzdan nädip ýok edip bolar? Biz öz ýurdumyzda, regionda we dünýäde howp astynda" diýip, ruhany Muhammad Tahir-ul- Kadri aýtdy.
Kadri: "Biziň uly we garaşsyz sudlarymyz tarapyndan höküm çykarylýar. Ýöne hökümet olary ýerine ýetirmäge taýyn däl" diýdi.
Ruhany ozal öz tarapdarlarynyň hökümeti sanlyja sagadyň içinde agdaryp biljekdiklerini aýdypdy. Ýöne ol bu gezek tarapdarlaryny parahatçylyga çagyrdy.
Kadri protestçileri çarşenbe güni hem galyp, öz üýşmeleňlerini dowam etdirmäge çagyryp, olaryň öňünde ýene-de çykyş etjekdigini aýtdy. Soňra hem: "Ertirden aňry galmak gerek bolmaz diýip umyt edýärin" diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Pakistanyň hökümeti ençeme ýyldan soň öten aý Kanadadan dolanyp gelen ruhanyny ýaza planlaşdyrylan saýlawlary başa bardyrmazlyga synanyşýanlykda aýyplaýar.
Käbir adamlar hem Kadriniň maliýe çeşmesini sorag astyna alýarlar. Berilýän habarlarda onuň media kampaniýasy üçin köp pul çykdajy edýändigi aýdylýar. Ýöne Kadri bu pullaryň hökümetden närazy adamlar tarapyndan özüne berilýändigini aýdýar.
Pakistanyň hökümeti, paýtagtda goşmaça polisiýa we howpsuzlyk güýçlerini ýerleşdirip, kanun bozulyp, bidüzgünçilik edilse, agyr netijeleri bolar diýip, Kadri bilen onuň tarapdarlaryna duýduryş berdi.
Sişenbe güni Kadriniň käbir tarapdary bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyk turdy, ýöne bu çaknyşyk uzak dowam etmedi. Polisiýa howa ok atyp, göz ýaşardyjy gaz ulanmak bilen tertip-düzgüni ornatdy.


text:
Britaniýada 2011-nji ýylda geçirilen ilat ýazuwyna degişli soňky maglumatlarda Angliýada we Walesde ýaş çagalaryň 10%-tiniň musulmanlardygy aýdylýar.
Milli statistika edarasynyň anna güni ýaýradan maglumatyna görä, bäş ýaşyna ýetmedik çagalaryň 9.1% musulman çagalardygy anyklanypdyr. Bu bolsa umumy ilat sanyna garanda uly ýaşly musulmanlaryň sanyndan iki esse artykmaç. Sanlara görä, Angliýada we Walesde ýaşy 85-den aşan adamlaryň arasynda 200 adamdan diňe biri musulman.
“The Times” gazeti Oksford uniwersitetinden demografiýa boýunça professor Dawid Kolemanyň sözünden sitata getirýär. Koleman “Pakistandan, Bangladeşden we Hindistandan dowam edýän immigrasiýanyň üstüne Afrika ýurtlaryndan we Ýakyn Gündogardan hem täze immigrasiýa goşuldy” diýip belleýär.


text:
Regionyň durnuklylygyna howp salýan syýasy krizisde Yrak Kürdüstanynyň premýer-ministri 12-nji oktýabrda kabinetiň dört ministrini wezipeden boşadyp, parlamentiň başlygyna paýtagta gelmegi gadagan etdi.
Parlamentiň başlygy bilen wezipeden boşadylan ministrleriň hemmesi "Gorran" partiýasynyň agzalary. Yrak Kürdüstanynda agdyklyk edýän ”Kürdüstanyň demokratik partiýasy” "KDP" "Gorran" partiýasyny hepdäniň ahyrynda azyndan dört adamynyň ölümine sebäp bolan gazaply protestleri gurnanlykda aýyplaýar.
Waka belli bir derejede asuda hasaplanýan özerkli regionda soňky ýyllarda ýüz beren iň agyr bulagaýlykdyr. Bu bulagaýlygyň "Yslam döwleti" atly toparyň jeňçilerine garşy alnyp barylýan söweşiň netijeliligine zyýan ýetirmegi mümkin. Sebäbi bu jeňçi topara garşy söweşde Yrak Kürdüstany Birleşen Ştatlaryň esasy ýarany bolup durýar.
"Döwlet agdarylyşygy"
"Ýagdaýy jylawlamak" maksady bilen premýer-ministr Naçirwan Barzany dini işler, maliýe, söwda we peşmerga güýçleriniň ministrlerini çagyryp, olardan "öz weziplerini terk etmeklerini talap etdi" diýip, Kürdüstanyň regional hökümetiniň sözçüsi Safeen Dizaýee aýtdy.
Ondan öň parlamentiň başlygy Ýusif Mohammad parlamentiň ýerleşýän şäheri Kürdüstanyň paýtagty Irbile barýarka ”Kürdüstanyň demokratik partiýasyna” degişli howpsuzlyk güýçleriniň özüni ýoldan yzyna dolandyklaryny aýdyp, bu işi "döwlet agdarylyşygy" diýip atlandyrdy.
"Gorran" partiýasynyň baş ştabynyň ýerleşýän ýeri Suleýmaniýe şäherine dolanyp gelen Mohammad: "Şu gün we düýn bolan zatlar Kürdüstandaky syýasy proses üçin bir howply waka" diýdi.
Prezidentiň ygtyýarlylygy
Hökümeti düzýän iki partiýanyň arasyndaky gatnaşygyň dartgynlaşmagyna sebäp bolan Mesud Barzanynyň prezidentlik möhletiniň ýaňy awgust aýynda tamamlanandygy.
Barzany häkimiýet başynda galmak isleýär. Ol bu islegini häzirki wagtda peşmerga güýçleri "Yslam döwleti" toparyna garşy söweşde aýgytly roly oýnaýarka regiony özüniň dolandyrmagynyň zerurdygy bilen delillendirýär.
Dört partiýa, eger prezidentiň möhleti uzaldylmaly bolsa, onda onuň ygtyýarlylygy çäklendirilmeli diýýär. Bu partiýalaryň biri hem "Gorran". Barzanynyň ýolbaşçylygyndaky ”Kürdüstanyň demokratik partiýasy” bolsa bu talaby ret edýär.
Ykdysady krizisiň netijesi
Dörän gymyldysyz ýagdaý ykdysady krizisiň üstüne urna bolup, adamlaryň protest bilen köçerlere çykmagyna getirdi.
Öten hepde demonstrasiýalar gazaply çykyşlara ýazyp, protestçiler Suleýmaniýe welaýatynda ”Kürdüstanyň demokratik partiýasynyň” edaralaryna hüjüm etdiler.
Regionda ozal biri-birinden aýry iki dolandyryş merkezi bardy. Bularyň biri Erbil, beýlekisi hem Suleýmaniýedi. Häzirki krizis indi şol öňki bölünişigi gaýtadan tutaşdyrýar.
Soňky günlerde KDP özüniň Suleýmaniýedäki edaralarynyň käbirini boşatdy. ”Gorranyň” Irbil we Duhok şäherlerindäki "KNN" telekanalyna degişli edaralary ýapyldy.
Merkezi Suleýmaniýede ýerleşýän kürt media ulgamy NRT-niň hem Irbil welaýatyndaky edaralaryny KDP-niň howpsuzlyk güýçleri dökdüler.


text:
Siriýanyň aram oppozisiýa güýçleriniň syýasy koalisiýasynyň lideri Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrowa Orsýet bilen Eýranyň Siriýa konfliktini soňlamak boýunça eden teklibiniň işlemejegini aýtdy.
Siriýanyň rewolýusion we oppozisiýa güýçleriniň milli koalisiýasynyň başlygy Haled al-Hoja 13-nji awgustda Moskwada Lawrow bilen duşuşyp, konflikt diňe bir ýagdaýda, Siriýanyň prezidenti Başar al-Asad wezipesinden çekilen halatynda soňlanyp biler diýdi.
Orsýet bilen Eýran BMG arkaly Siriýadaky «Yslam döwleti» jeňçilerine garşy durmak üçin halkara koalisiýasyny döretmäge synanýarlar.
Bu koalisiýa Assadyň režimini öz içine almaly.
Saud Arabystanynyň daşary işler ministri Adel al-Jubeir hem 11-nji awgustda Lawrowa Saud Arabystanynyň Assad güýçleri bilen bir koalisiýa girmejegini aýtdy.


text:
Mary welaýatynyň merkezinde Döwlet Baýdagynyň beýikligi 100 metre barabar täze sütüniniň açylyş dabarasy boldy.
Bu şanly waka aýratyn ähmiýete eýedir. Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edilen 2015-nji ýylda türkki dünýäsiniň medeni merkezi Mary şäheriniň merkezinde Türkmenistanyň belent sütünli Döwlet baýdagynyň bina edilmegi türkmen halkynyň mukaddesliklerine – milletimiziň agzybirligini, mertebesini we Watanymyzyň buýsanjyny, onuň taryhyny we şu günki gününi alamatlandyrýan milli Tuguna ägirt uly sarpanyň nobatdaky subutnamasydyr.
Baýdak sütüni Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň şunuň ýaly belent sütünleri ýurdumyzyň Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynda bina edilmegini göz öňünde tutýan degişli kararyna laýyklykda ýurdumyzyň gurluşyk kompaniýasy tarapyndan döredildi.
Ol Mary şäheriniň merkezi meýdançalarynyň birinde, Murgap derýasynyň kenarynda dikilip, Ruhyýet köşgi, Kemine adyndaky Döwlet drama teatrynyň binasy, welaýat kitaphanasynyň binalar toplumy, Gurbanguly hajy metjidiniň belent binasy bilen sazlaşyp, şäheriň keşbine bezeg berýär.
Belent baýdak sütünlerini gurmak –aýratyn inžener-tehniki wezipe bolup durýar. Mary şäherinde bina edilen baýdak sütüniniň taslamasy işlenip taýýarlanylanda, köp ýagdaýlar, şol sanda tebigy ýeliň we seýsmiki täsirler göz öňünde tutulyp, şeýle iri möçberli gurnamanyň berkligini üpjün edýän enjamlar oturdyldy. Onuň depesinde dikilen Baýdagyň agramy ýüzlerçe kilograma ýetýär.
Mälim bolşy ýaly, iň beýik baýdak sütüni 133 metre deň bolup, ol Watanymyzyň paýtagty ak mermerli Aşgabatda bina edildi we 2010-njy ýylda Ginnesiň rekordlar Kitabyna girizildi.


text:
Azat-erkin saýlawlar demokratiýanyň esasy sütünleriniň biri bolmak bilen, jemgyýetde adalatyň, kanunçylygyň berkarar bolmagyna ýardam berýän ygtybarly serişdedir. Şeýle saýlawlara bäsdeşlik, deňhukuklylyk mahsus bolup, olar wagtly-wagtynda geçirilip durulmaly.
Kanunlarda kesgitlenen möhletlerde Mejlisiň deputatlarynyň, ýerli halk maslahatlarynyň we geňeşleriň agzalarynyň saýlawlary wagtly-wagtynda garaz geçirilýär. Dogry, Nyýazowyň ömürlik prezident diýlip yglan edilmegi zerarly bu düzgüniň gödek bozulmagyna-da ýol berildi.
Ýöne, meniň pikirimçe, Türkmenistanyň syýasy-jemgyýetçilik şertlerinde saýlawlaryň azat-erkinligi, netijesi olary kimiň geçirýängine görädir.
Eýsem prezidentiň, Mejlisiň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher halk maslahatlarynyň we geňeşleriň agzalarynyň konstitusion möhletlerde Mejlis tarapyndan yglan edilýän saýlawlaryny kim geçirýär? Olary esasan merkezi we ýerli häkimiýetleriň geçirýändigini aýtsam, hakykatdan daş düşmerin.
Muňa nähili delilim bar? Ozaly bilen, ýerine ýetiriji häkimiýete-de ýolbaşçylyk edýän döwlet baştutanynyň permanlary, kararlary bilen döredilýän merkezi saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky komissiýanyň düzümini ýerine ýetiriji edaralaryň wekilleriniň, welaýat häkimleriniň orunbasarlarynyň düzýändigi ýalana çykaryp bolmajak delildir.
Bu ýagdaý welaýat, şäher, etrap derejesinde-de gaýtalanýar. Saýlaw komissiýalarynyň düzümine olardan başga Demokratik partiýanyň, hökümete garaşly jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleriniň girizilmegi-de saýlawlaryň geçirilişiniň adalatly, azat-erkin bolmagyna ýardam etmeýär. Saýlawlary geçirmegiň guramaçylyk işleriniň hem ýerine ýetiriji häkimiýetler tarapyndan amala aşyrylmagy-da saýlawlaryň demokratik esasyny ýoga çykarýan faktorlaryň biridir. Häkimiýetler ilatyň öz saýlamak we saýlanmak hukugyna biperwaý garamaklaryndan-da başarnykly peýdalanýarlar. Şeýlelikde saýlawlary geçirýänem, saýlaýanlaram, saýlanylýanlaram häkimiýetiň bir şahasynyň wekilleri bolýar.
Halkyň ynamyndan peýdalanýan, halka daýanýan, halkyň razylygy bilen döwleti dolandyrýan häkimiýetiň, hökümetiň döredilmegi üçin saýlawlaryň azat-erkin bolmagyny, olary geçirmäge jemgyýetçiligiň giňden gatnaşmagyny gazanmak zerurdyr. Saýlawlar halka höküm etmek däl-de, halka hyzmat etmek hukugyny gazanmak ugrundaky syýasy bäsleşik bolmalydyr.
Aşyrguly Baýryýew aşgabatly žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Türkmenistanyň resmi habar serişdeleri Türkmenistandan Eýrana çekilýän gaz truboprowodynyň gurluşygynyň tamamlanandygyny habar berdiler.
Şu ýylyň dekabrynda işe girizilmegi planlaşdyrylýan bu gaz truboprowodynyň üsti bilen Türkmenistanyň Döwletabat gaz ýatagyndan Eýrana goşmaça gaz akdyrylar.
Türkmenistanyň häkimiýetleri şu täze truboprowodyň işe girizilmegi bilen, Eýrana akdyrylýan gazyň umumy möçberiniň ýylda 20 milliard kubometr töweregi boljakdygyny aýdýarlar.
Şu ýylyň ahyryna çenli Türkmenistandan Hytaýa çekilýän gaz truboprowodynyň hem gurluşygy tamamlanar diýlip garaşylýar.


text:
Aşgabatda öňki prezident S.Nyýazowyň ejesiniň monumentleriniň ýene biri söküldi. Soňky ýyllarda ýurtda öňki prezident Nyýazowyň şahsyýet kultynyň dabaralandyrylmagy bilen baglanyşykly ýadygärlikdir, monumentleriň sökülip aýrylýandygy barada habarlar gelip gowuşýar.
Eýsem, häzirki gün ýurtda Nyýazowyň şahsyýet kultynyň dabaralandyrylmagy bilen baglanyşykly haýsy alamatlar saklanyp galdy we haýsylary aýryldy?
Azatlyk Radiosy bu sorag bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
5-nji iýulda Nigeriýanyň Jos şäheriniň merkezinde iki partlama amala aşyryldy. Bu partlamalaryň netijesinde azyndan 44 adam öldi.
Partlamalara şaýat bolanlar hüjümleriň birinde restoranyň we beýlekisinde “Boko Haram” atly yslamçy söweşiji topara garşy çykyş eden musulman ruhanysynyň nyşana alnandygyny aýdýarlar.
Nigeriýanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça milli dolandyryş edarasy hüjümlerde heläk bolan 44 adamyň 23 sanysynyň restoranda we 21 sanysynyň metjitde ölendigini aýtdy.
Şeýle-de, bu wakada ýaralanan başga-da 47 adam keselhana ýerleşdirildi.
Henize çenli bu hüjümleriň jogapkärçiligini hiç kim öz üstüne almady, emma Plato ştatynyň Jos şäherinde “Boko Haram” yslamçy topary ýygy-ýygydan hüjümleri amala aşyrýar.


text:
Yragyň 1972-nji ýyldan bäri ilkinji gezek geçirilen gözellik bäsleşiginiň ýeňijisi kesgitlendi.
Yrak gözeli öz täze işiniň Yragyň zorluk we terror mahalynda hem gözellik we medeniýet ýurdy bolup galýandygyny görkezmekden ybaratdygyny aýdýar.
20 ýaşyndaky Şeýma Kassim 19-njy dekabr güni giçlik, Bagdat myhmanhanasynda berk howpsuzlyk şertlerinde geçirilen konkursyň ýeňijisi diýlip yglan edildi.
Kerkukly ykdysatçy student dokuz dalaşgäriň arasyndan öňe saýlandy.
Bu çärede ne spirtli içgi, ne-de suwa düşülýän eşikli bäsleşik boldy. Kassim magaryf inisiatiwalary, hususan-da konflikt zerarly ýaşaýan ýerinden göçürilen ýaşlaryň bilim almagy barada tagalla etjekdigini aýtdy.
Bu çäre hökümetden aýry fond, Al-Mada media, medeniýet we maglumat guramasy tarapyndan gurnaldy.


text:
Penşenbe güni Owganystanyň Farah welaýatynyň merkezinde ýaragly söweşijiler hökümet binalaryna hüjüm etdiler.
Ýerli polisiýa bu wakada janyndan geçen bir hüjümçiniň welaýat häkimliginiň binasynyň öňünde partlama aşyrandygyny we şonuň yzy bilen ýene üç sany ýaragly adamyň häkimligiň binasyna hüjüm edendigini mälim etdi.
Iki sagada golaý dowam eden atyşyklarda alty sany polisiýa işgäri bilen bir ýerli ýaşaýjynyň ölendigi habar berilýär, ýene 12 adam ýaralanypdyr. Polisiýa bu wakada hüjümleri amala aşyran dört ýaragly adamyň-da öldürilendigini tassyklady.


text:
Owganystanda azyndan 28 adamyň ölümine getiren janyndan geçenleriň hüjüminden soň, Kabul bilen “Talyban” hereketiniň arasyndaky ýaraşyk gepleşikleriniň mümkinçiligi sorag astyna düşdi.
Owgan prezidenti Aşraf Ghani öz hökümetiniň parahat adamlary öldürýän hiç bir topar bilen gepleşikleri geçirmejekdigini, şeýle-de söweşijilere garşy alnyp barylýan harby operasiýalaryň güýçlendiriljekdigini aýtdy.
Ghaniniň bu beýanatyndan öň ýurduň Kunar welaýatynda janyndan geçeniň hüjümi netijesinde azyndan 13 adam öldi.
Bu hüjümden birnäçe sagat soň Kabulda Goranmak ministrligiň binasynyň öňünde partlama boldy. Wakada azyndan 15 adam öldi.
Owganystanyň, Pakistanyň, ABŞ-nyň we Hytaýyň resmileri martyň ilkinji hepdesinde “Talyban” bilen ýaraşyk gepleşiklerini geçirmek ugrunda tagalla edip gelýärdiler.
Birnäçe toparlara bölünen “Talyban” hereketiniň bu gepleşiklere gatnaşyp-gatnaşmazlygy nämälimligine galýar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Günbatary Ukrainadaky krizisi tutuş regiony durnuksyzlaşdyrmak üçin ulanmaga çalyşmakda aýyplady.
Putin 1-nji iýulda Moskwada, ýurduň Daşary işler ministrliginde rus ilçileri bilen ýylda iki gezek geçirilýän duşuşykda çykyş edip, «Ukrainada Günbatar tarapyndan prowasirlenen wakalar Orsýete garşy gönükdirilen nyşanalaýyn togtadyş syýasaty boldy» diýdi.
Şeýle-de ol Günbataryň Orsýete garşy sanksiýalaryny «syýasy gural» hökmünde häsiýetlendirdi.
Ol Moskwa Waşington bilen diňe deň esaslardaky dialoga taýýar diýdi we biziň ählimize Ýewropada Siriýa, Liwiýa, Yrak, Ukraina hadysalyrynyň ýokanç kesele öwrülmezligi üçin ätiýaçlandyryş tory gerek diýdi.
Şonuň ýaly-da ol Orsýetiň daşary ýurtlardaky etniki ruslary goramagy, şol sanda syýasy, ykdysady we ynsanperwer manysyndaky çäreleri ulanmagy dowam etdirjegini aýtdy.
Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenko hakynda gürrüň açyp, Putin orsýetli we ýewropaly partnýorlaryň ony «zorluk ýodasyndan gitmezlige yryp bilmändiklerini» aýtdy.
Ol Poroşenko 30-njy iýunda gündogardaky orsýetçi separatistler bilen 10 güne çeken ýaraşyk möhletini uzaltmazlyk baradaky karara gelende, Ukrainadaky söweş hereketleriniň başyna goýberilmeginiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy diýdi.
Şeýle-de Putin Kiýewi Orsýetiň ýurduň gündogarynda işleýän metbugat wekillerini ýok etmek boýunça nyşanalaýyn programmany amala aşyrmakda aýyplady.
Ol žurnalistleri öldürmek düýpden kabul ederlik däl we men muny düýn Ukrainanyň prezidentine ýene bir gezek aýtdym diýdi.
Onuň bu bellikleri Orsýet telewideniýesiniň kameraçysynyň Donetsk regionynda, 30-njy iýunda Kiýewe tarapdar harby birikmäniň golaýynda öldürilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
Anatoliý Klýan bu konfliktde ýogalan üçünji rus žurnalisti bolup, umumy öldürilen žurnalistleriň bäşinjisidir.
Şeýle-de Putin Kiýewi gaz nyrhlary baradaky gepleşiklerde şantažy, haýbat atmagy ulanmakda aýyplady. Ol Kiýewiň rus gazy üçin düýpden heňe gelmeýän nyrhlary talap edýändigini öňe sürdi.