text:
Gysgaça maglumat: Toýly Arçynow 1992-nji ýylyň 6-njy awgustynda Aşgabat şäherinde doguldy. Orta bilimi paýtagtymyzdaky Gurbannazar Ezizow adyndaky 29-njy orta mekdebinde aldy. 2009-njy ýylda Türkmen döwlet ulag we aragatnaşyk institutyna okuwa girdi we 2014-nji ýylda bu ýokary okuw mekdebiniň «Demir ýol» fakultetiniň uçurymy boldy. Häzirki wagtda Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň «Türkmenistan» teleradioýaýlymlar merkezinde «Türkmenistan: Sport» teleýaýlymynda teswirleýji bolup zähmet çekýär.
Maşgalasynda özünden başga iki sany aýal dogany bar. Toýly Arçynow 23 ýaşan gününde, ýagny şu ýylyň 6-njy awgustynda öýlendi.
— Toýly, bu gün ildeşlerimiz, esasan hem, sport janköýerleri sizi sesisňiz arkaly tanaýar diýsek, ýalňyş bolmasa gerek. Biz okyjylarymyzy “Türkmenistan: Sport” teleýaýlymynyň ýaş teswirleýjileriniň biri bilen has ýakyn tanyşdyrmak we teswirleýjilik sungaty boýunça käbir gyzyklandyrýan sowallara jogap almak üçin siziň bilen söhbetdeş bolmagy makul bildik. Ilkinji sowalymyz: demir ýol ulaglarynyň hünärmeni bolsaňyz-da, sport teswirleýjiligini saýlap almagyňyza näme sebäp boldy? Bu käriň başy nämeden başlandy? Kimdir biri sebäp boldumy ýa özüňiz ýaýlyma ýüz tutduňyzmy?
— Erkek kişileriň aglabasy ýaly, men hem sportuň muşdagy. Teswirleýjilige höwes döremegine bolsa 2012-nji ýylda hormatly Prezidentimiziň başda durmagy bilen açylyp berlen «Türkmenistan: Sport» teleýaýlymynda futbol boýunça Ýewropa çempionatynyň göni ýaýlym arkaly alnyp görkezilişi sebäp boldy diýip bilerin. Ýewropa çempionaty ýaly dünýäniň iň iri futbol baýramçylygyna milli teleýaýlymymyz arkaly öz ene dilimizde tomaşa etmegiň ýakymy başgaça bolýan eken. Teswirleýjilige bolan höwesim bolsa, gitdigiçe artdy, ýöne ýaýdanjaňlyk bilen tä 2014-nji ýyla çenli ýaýlymyň gapysyndan baryp bilmedim. Ahyry geçen ýylyň awgust aýynyň aýaklarynda teswirleýji bolmak höwesimiň bardygyny aýdyp, «Türkmenistan: Sport» teleýaýlymyna ýüz tutdum. Bu ýerde meniň maksadymy goldap, halypalar elinden gelen kömegini berdiler. Ilkinji gezek teswirlän duşuşygym bolsa Italiýanyň futbol çempionatynyň «Hellas Werona» — «Milan» duşuşygydy. Ýöne bu duşuşygyň ildeşlerimize ýazgy arkaly ýetirilendigini aýtmak gerek. Şol duşuşyk ýaýlyma berlenindäki begenşimi häzir hem söz bilen düşündirip bilerin öýdemok.
— Teswirleýjilik hünäri boýunça ýörite okuwy geçmän, işe göni girişmek kyn düşmedimi? Duşuşygy teswirlemek kesesinden diňläp oturan ýaly-ha däldir.
— Dogrusy, ilki-ilkiler käbir kynçylyklar döredi. Esasan hem, sözleri dogry ulanmakda halypalar bilen kän zady maslahatlaşmaly boldum. Käbir sport adalgalaryny türkmen dilinde dogry ulanmakda beren maslahatlary üçin men halypalarymyza çäksiz hoşallyk bildirýärin. Galyberse-de, bu käre gelmezden ozal, halypa teswirleýjiler Amanmuhammet Çaryýewiň, Kuwwatmyrat Sähetmyradowyň teswirleýän duşuşyklaryny üns bilen diňleýärdim. Haýsy sözi nirede, nähili ulanmalydygyny, gerek bolsa, ýazyp alyp ýat tutýardym. Daşary ýurtly teswirleýjilerden hem nusga edinenlerim kän boldy.
— Ilkinji gezek haýsy duşuşygy teswirlaniňizi-hä bildik. Ilkinji gezek haýsy duşuşygy göni ýaýlymda teswirländigiňizi bilmek hem gyzykly.
— Şu günki ýaly ýadymda. Geçen ýylyň 6-njy dekabrydy. Şol gün «Türkmenistan: Sport» teleýaýlymy bütin dünýäde sabyrsyzlyk bilen garaşylýan duşuşygy — Italiýanyň “Seria A” çempionatynyň iň gyzykly oýny bolan «Ýuwentus» — «Milan» duşuşygyny göni ýaýlymda alyp görkezmegi meýilnamasyna goşupdy. Gündiz telewideniýeden bu duşuşygy göni ýaýlymda teswirlemelidigim barada habar berenlerinde hem-ä begendim, hem-de juda tolgundym. Çünki ýaýlymda üç aýdan bäri ýazgy arkaly berilýän duşuşyklary teswirlän hem bolsam, tä şol güne çenli göni ýaýlyma çykyp görmändim. Diýmek, şol gün meniň arzuwlarym hasyl bolupdy. Men, bir mahal özümiň hem arzuw edişim ýaly, futbol duşuşygyny göni ýaýlymda teswirlemelidim. Tolgunmagymyň hem özüne ýetik sebäbi bar. Çünki ilkinji gezek göni ýaýlymda teswirlemeli duşuşygym «Ýuwentus» — «Milan» bolar öýdüp, ýatsam-tursam aklyma-da gelenokdy. Bütin dünýäniň, şol sanda türkmenistanly futbol janköýerleriniň hem sabyrsyzlyk bilen garaşýan duşuşygyny göni ýaýlymda teswirlemek wezipesi ynanylandan soň, bu ynama mynasyp jogap bermelidi. Duşuşyk tamamlanandan soňra, ýaýlymyň işgärleri, soňrak bolsa ildeşlerimiz tarapyndan ilkinji teswirlemäme gowy baha berilmegi meni ruhlandyrdy, geljekde has-da kämilleşmegime ýol açdy. Şol gün — 2014-nji ýylyň 6-njy dekabry, Italiýanyň çempionatynyň «Ýuwentus» — «Milan» duşuşygy bolsa hiç haçan ýadymdan çykmaz. Hatda şol duşuşygyň hasabyny hem unudaryn öýdemok. Duşuşykda «Ýuwentus» 3:2 hasabynda ýeňiş gazanypdy.
— Elbetde, aslynda bu duşuşyk siziň üçin ykbalyň bir öwrülişigi bolupdyr. Şondan soň sport janköýerleriň siziň teswirlemegiňizdäki gyzykly duşuşyklaryň, gör, näçesine tomaşa etdiler. Ýogsa-da, Toýly, futboldan başga sportuň haýsy görnüşi boýunça ýaryşy teswirlemegi halaýarsyňyz?
— Meniň üçin sportuň toparlaýyn görnüşleriniň islendik birini teswirlemek gyzykly. Esasan hem, woleýbol, basketbol duşuşyklaryny teswirlänimde uly lezzet alýaryn. Sportuň futboldan başga görnüşlerini, ilkinji gezek, Russiýa Federasiýasynyň Soçi şäherinde geçirilen Gyşky Olimpiýa oýunlarynda teswirledim. Dogry, ilki-ilkiler sportuň gyşky görnüşlerini teswirlemek ýeňil düşmedi. Ýöne wagtyň geçmegi bilen, bu görnüşlere şeýle bir ysnyşdym welin, Oýunlaryň nähili tamamlanandygyny hem duýman galaýypdyryn.
— Futbol duşuşyklaryny beletlik bilen teswirleýşiňiz bir sowaly döredýär. Özüňiz futbolçy bolmagy arzuw edipmidiňiz ýa-da synanşypmydyňyz?
— Hatda men çagalykda futbola hem gatnadym. Futbolyň ilkinji tilsimlerini paýtagtymyzdaky «Nesil» we «ýaşlyk» ýetginjekler toparlarynyň baş tälimçisi Robert Danilýandan aldym. Wagtyň geçmegi bilen, Aşgabat şäheri boýunça geçirilen ýaryşlaryň birnäçesine gatnaşdym. Hatda häzir türkmen futbolynyň iň ezber oýunçylarynyň sanawyna goşulan Altymyrat Annadurdyýew («Ahal» futbol toparynyň hüjümçisi), Ruslan Mingazow (Çehiýanyň «Ýablones» toparynyň ýarym goragçysy) oýnan toparlaryna garşy duşuşyklary geçirmek hem miýesser edipdi.
— Özüňiz haýsy topara janköýerlik edýärsiňiz?
— Dogrusyny aýtsam, teswirleýjilige başlan günümden bäri, men birnäçe gezek bu sowal bilen ýüzbe-ýüz bolmaly boldum. Hemişe berýän jogaplarymy saýtyň okyjylaryndan hem gizlämok. Ýewropanyň birnäçe toparyna, şol sanda Angliýanyň çempionatynda «Mançester Ýunaýtede», «Arsenala», «Liwerpula» we «Çelsä», Germaniýada «Borussiýa Dortmund» toparyna, Italiýada «Milana» we «Roma», Fransiýanyň çempionatynda «Lion», «PSŽ» toparlaryna janköýerlik edýärin. Ýöne has ýakyndan janköýerlik edýän toparlarymam hem bar. Olar Türkiýäniň çempionatynda çykyş edýän «Fenerbahçe» we Ispaniýanyň çempionatynyň iň güýçli toparynyň biri bolan «Real Madrid» klublarydyr.
— Toýly, tomaşaçy üçin duşuşygyň dowamynda berilýän goşmaça maglumat hem juda gyzykly. Olar duşuşygyň hem gyzygyny artdyrýar. Eýsem, teswirleýän duşuşygyňyz baradaky goşmaça maglumatlary ulanyşyňyz barada hem gürrüň beräýseňiz.
— Dogrusyny aýtsam, meniň özüm sport hakyndaky, esasan hem , futbola degişli maglumatlary ýygnamagy we ýöretmegi halaýaryn. Galyberse-de, duşuşyk başlamazdan öň, özümi teswirleýji däl-de, tomaşaçy hökmünde göz öňüne getirip görmek endigime öwrülipdir. «Men tomaşaçy bolsam, şu duşuşygyň teswirleýjisinden nähili maglumatlara garaşardym?» Hut şu sowalyň jogaby hem duşuşyk barada iň gerekli, iň gyzykly maglumatlary ýygnamagyma itergi berýär. Goşmaça maglumatlar bolsa, siziň hem aýdyşyňyz ýaly, duşuşygyň has täsirli teswirlenmegine ýardam edýär. Maglumatlary dürli internet saýtlaryndan alýaryn. Hatda duşuşyk teswirlenýän wagty hem internetiň hyzmatyndan peýdalanmaga çalyşýaryn. Çünki uly futbolda duşuşyk dowam edip duran wagty goşmaça maglumatlar (mysal üçin, birinji ýarymda artykmaçlygy elinde saklan topar, haýsy topar pökgä erk etmekde üstün, oýunçylaryň hereket eden aralygy we ş.m.) internet arkaly berlip durulýar.
— Diýmek, agşamky boljak duşuşyklara gündizden taýýarlyk görmeli bolýar-da!
— Hawa, käte bir gije-de üç-dört duşuşyga çenli teswirlemeli hem bolaýýar. Duşuşyklardan öň olaryň her haýsy barada goşmaça maglumatlary alyp goýýarys. Üstesine, teswirleýji hem edil türgen ýaly, duşuşyga doly taýýar ýagdaýda gelmeli. Şonuň üçin duşuşyklardan öň, mümkin boldugyndan, dynç almaga-da çalyşýaryn.
— Ýaňy, daşary ýurtly sport teswirçilerini hem üns bilen diňleýändigiňizi aýtdyňyz. Has gowy görüp diňleýänleriňiz, özüňize nusga edinýänleriňiz barmy?
— Elbetde bar. Daşary ýurtly teswirleýjileri hemişe-de ünsli diňleýärin. Esasan hem Konstantin Geniç, Wladimir Stognienko, Nobel Arustamýan, Sergeý Kriwoharçenko, Aleksandr Nesenko, Erjan Taner, Ýalçyn Çetin, Murat Kosowa ýaly daşary ýurtly teswirleýjileriň alyp barýan duşuşyklaryny sypdyrmazlyga çalyşýaryn. Hatda daşary ýurtly kärdeşlerimiz bilen bile bir duşuşygy teswirlemek arzuwym hem ýok däl.
— Şu ýyl futbol boýunça milli ýygyndymyzyň nobatdaky dünýä we Aziýa çempionatynyň saýlama tapgyryndaky ýurdumyzda geçiren duşuşyklaryny hem teswirlediňiz. Şu ýerde daşary ýurtlaryň futbol duşuşyklaryny teswirlemek bilen milli ýygyndymyzyň geçiren oýunlaryny teswirlemegiň arasyndaky tapawut hakynda hem bilmek isleýäris.
— Milli ýygyndymyzyň duşuşyklaryny teswirlemek meniň iň uly arzuwlarymyň biri bolup geldi. Aslynda teswirleýji bitarap bolmalydyr welin, milli ýygyndymyzyň duşuşyklaryny teswirlänimde özüm hem türkmen futbolçylaryna janköýerlik edip, tomaşaçylaryň birine öwrülýärin. Bu bolsa duşuşyga berlen teswiriň has täsirli bolmagyna getirýär. Onsoňam, daşary ýurt futbolyndan 100 duşuşygy teswirlemekden milli ýygyndymyzyň ýekeje oýnuny teswirlemegiň täsiri has güýçli.
Ilkinji gezek şu ýylyň iýun aýynda Daşoguz şäherinde Türkmenistanyň we Eýran Yslam Respublikasynyň futbol ýygyndylarynyň arasyndaky duşuşygy teswirlemek ynanylanda, begenjimden guş bolup uçupdym. Ynansaňyz, duşuşygyň ilkinji minutlarynda eýranly futbolçylaryň hasaby açmagy diýseň gynandyrdy. Soňra hatda özümem tomaşaçylaryň bir parçasyna öwrülip, türkmen futbolçylarynyň basymrak hasaby deňlemegini isledim. Hasap deňlenende bolsa... Şol mahal duşuşuşygy teswirleýändigimi hem unudyp, begenjimden çaga ýaly bökjekläberesim geldi. Milli futbolymyzyň janköýeri hökmünde futbolçylarymyzyň ýurdumyzda geçirilen soňky duşuşyklarynda hem üstünlikli çykyş etmegi başymyzy Göge ýetirdi. Indi uly sabyrsyzlyk bilen Aziýa çempionatynyň nobatdaky saýlama tapgyryna garaşýarys. Futbolçylarymyzyň bu tapgyrdan hem üstünlikli geçip, türkmen futbolynyň taryhynda ilkinji gezek yklym ýaryşyna gatnaşyp biljekdigine ynamymyz uly.
— Özüňi kämilleşdirmek barada alyp barýan işleriňiz barada hem gürrüň beräýseňiz.
— Esasan, dil baýlygymy kämilleşdirmek üçin türgenleşýärin. Bu işde teswirleýjilere niýetlenen dil maşklarynyň ähmiýeti uludyr. Bu maşklar diliň käbir sözlere ýenjilmegi üçin hem ähmiýetli. Çünki käbir futbolçylaryň, esasan hem, gresiýaly futbolçylaryň atlaryny sakynman aýtmak kyn. Olarda birnäçe çekimsiz harp birlikde-de gelip bilýär, üstesine kän bogunly, ýogyn we inçe çekimlileri garyşyp gelen adam atlary teswirleýjide kynçylyklary döredip bilýär. Sport ýaryşlaryny iň täsirli görnüşde alyp barmagyň täze ýollaryny gözleýärin. Galyberse-de, diňe bir duşuşyklary teswirlemek bilen çäklenmän, «mawy ekranda» türkmen we dünýä sporty hakynda gepleşikleri taýýarlamak maksadym hem ýok däl.
— Teswirleýjilik sungatyny arzuw edýän ýaşlarymyza maslahatlaryňyzy hem diňläýsek.
— Aslynda, meniň özüm entek maslahat berer derejede-hä däl. Ýöne islendik kär entek arzuw edilýän wagty üsti açylmadyk dünýädir. Sport ýaryşlaryny teswirlemek hem şeýle. Esasy zat menzilleri geçip görmek ekeni. Her bir ertekiniň öz gahrymany bolşy ýaly, teswirleýjiler hem sport ýaryşynyň esasy gahrymanlarynyň biri. Çünki ýaryşyň, mysal üçin, futbol duşuşygynyň tomaşa has täsirli bolmagynda teswirleýjiniň orny uludyr. Onuň duýgularynyň tomaşaçynyň duýgulary bilen gabat gelmegini bolsa, üstünlik hasaplap bolar.
— Söhbetdeşligimiziň ahyrynda, teswirleýjilik sungaty bilen bagly iň uly arzuwyňyzy hem bilmek isleýäris.
— Bu sowalyň jogaby örän anyk we gysga: men mermer paýtagtymyzda geçiriljek Ýapyk binalarda we söwe sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny teswirlemegi arzuw edýärin. Çünki sport teswirleýjisi üçin hut öz döwletiňde geçirilýän iri sport baýramçylygynyň ýaryşlaryny göni ýaýlymda teswirläp, ildeşlerimize bagtly, ýeňişli pursatlary ilkinji bolup ýetirmek ýaly uly bagt ýokdur.
— Toýly, biziň jogabyny biläýsek diýen sowallarymyz-a şulardan ybarat. Gyzykly söhbetdeşlik üçin sag boluň! Kesbiňizden kemal tapyň!
— Sizem sag boluň! Pursatdan peýdalanyp, ýurdumyzda sportuň ösdürilmegi üçin uly aladalary edýän hormatly Prezidentimize çäksiz sagbolsun aýdýaryn. Milli Liderimiziň başlangyjy bilen açylan “Türkmenistan: Sport” teleýaýlymy bolsa, watandaşlarymyz üçin uly sowgat boldy. Bu ýaýlymda işlemek men we özüm ýaly ýaş kärdeşlerim üçin ykbalyň uly peşgeşi. Hormatly Prezidentimizi we ildeşlerimizi teswirleýjilik sungatynyň türkmen ýoluny munsan beýläk hem kämilleşdirmek ugrunda elimizden gelenini gaýgyrmajakdygymyza ynandyrýarys.


c: text/html

text:
Pentagonyň metbugat wekili Birleşen Ştatlar “Yslam döwletiniň” artilleriýa ýaraglaryna gönükdirip, 8-nji awgustda howa hüjümlerini amala aşyrdy diýdi. “Yslam döwleti” artilleriýa ýaraglaryny ýurduň demirgazygyndaky Irbil şäherini goraýan Kürt güýçlerine garşy amala aşyrylýardy.
Beýanatda Jon Kribi (John Kirby) Birleşen Ştatlaryň iki uruş uçary Irbiliň golaýyndaky hereketli artilleriýa düzümleriniň üstüne lazer ugrukdyryjyly bombalary zyňdy diýýär.
Mundan öň, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama, zerur bolan ýagdaýda, Yrakdaky yslamçy söweşijilerine garşy howa zarbalaryny amala aşyrmaklary üçin ýurduň harbylaryna ygtyýar berendigini aýdypdy. Ol bu çäräniň Birleşen Ştatlaryň Yragyň Irbil şäherindäki harby we diplomatik işgärlerini goramak üçin amala aşyrylýandygyny belläpdi.
Obama “Yslam döwletiniň” söweşijileri tarapyndan on müňlerçe ýazidiniň duzaga düşürilmegini ýatlap geçip, “biz potensial genosidiň amala aşyrylmagynyň öňüni almak üçin seresaply we jogapkär hereket edip bileris” diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň resmi alyş-çalyş nokatlarynda dollar satuwyna girizilen çäklendirmeleriň fonunda “dollaryň gara bazary” bilen birlikde, “gara banklaryň” hem gerimi giňäp başlady.
Häzirki wagtda näresmi banklar, ýagny il içinde atlandyrylyşy ýaly süýthorlar, dollar karz almakçy bolýanlara, aýlyk 5-7% göterim aralygynda pul karz berýärler. Bu süýthorluk şertine görä, bergidar algysyndan daşgary hem her aýda alan pulunyň möçberine görä, süýthora göterim tölemeli bolýar.
Ýeri gelende bellesek, ýaşryn banklar Türkmenistanyň çäginde mundan ozal hem bardy. Emma olaryň iş gerimi häzirkisinden has çäklidi we olar her aýda 3-5 prosent aralygynda göterim alýardylar.
Dollar söwdasyna 2015-nji ýylyň ikinji ýarymyndan başlap girizilen çäklendirmeler, 2016-njy ýyldan başlap dollaryň satylmagynyň doly bes edilmegi ýaşryn, “gara banklaryň” işini gaýtadan janlandyrdy.
Şol bir wagtda “gara bankdan” dollar karz almak üçin ýeke-täk şert göterim däl. Göterimine dollar karz alýan adam karz alýan pulunyň möçberine deň gymmaty bolan girew-de goýmaly.
“Maňa zerur ýagdaýda 10 müň dollar gerek boldy. Öýdäki ähli altyn-kümüş şaý-sepleri, ulagymyň ähli dokumentlerini girewine goýup, 7 prosentine (aýlyk 7% göterimine – red.) karz almaly boldum. Biz dilegçi-dä, näme diýilse razy bolmaly bolýarys” diýip, Aşgabadyň mekdepleriniň birinde mugallym bolup işleýän Oraz gürrüň berýär.
Oraz mundan owal Türkmenistanyň döwlet eýeçigindäki banklaryndan hem, manatda bolsa-da karz almakçy bolandygyny, emma gerekli dokumentleri wagtynda toplap bilmändigini aýdýar.
“Ilki bilen-ä girew tapmaly. Toplamaly dokumentleriň hem hetdi-hasaby ýok: iş ýeriňden güwänama, aýlyk baradaky sprawkaň, ozal kreditiň ýokdugy baradaky şahadatnama... Soňra-da bergiňi üzlüşip bilmedik ýagdaýyňda, karzyňy ýapmaga taýýar bir güwäçini-de tapmaly. Onuň hem ‘dokuzy düzüw bolmaly’. Ýagny, men näme dokumenti ýygnan bolsam, ol hem olary tabşyrmaly. Mundan başga-da alýan puluň belli bir bölegini bank resmileriniň eline (para – red.) bermeli” diýip, Oraz Türkmenistanyň döwlet banklary bilen iş salşanda duçar bolan başdangeçirmelerini gürrüň berýär.
“Gara banklaryň” özüniň efirde atlandyrylmasyzlygyny soran eýeleriniň biri, esasan, ogul öýermekçi, çagasyny okuwa ýerleşdirmekçi bolýanlaryň, şeýle-de daşary ýurtda söwda edýänleriň dollar karz alýandyklaryny gürrüň berýär.
Şol bir wagtda, “gara banklaryň” aglabasynyň araçylaryň, ýagny heşdekleriň üsti bilen işleýändigi aýdylýar. Oglunyň toýuny tutmak üçin 10 müň dollar karz alan Oraz heşdegiň hyzmaty üçin araça hem karzdaryň hem-de süýthoruň belli bir möçberde “peşgeş” bermeli bolýandygyny gürrüň berdi.
Dollaryň “gara bazarlarynyň” we “gara banklarynyň” döremegi Türkmenistanda ilata dollaryň satuwynyň durzulmagy we daşary ýurtlara pul ugratmak we almak boýunça girzilen soňky çäklendirmelere gabat geldi.
Reuters habar agentliginiň Türkmenistandaky häzirki maliýe ýagdaý bilen baglylykda 20-nji iýulda çap eden synyna görä, türkmen häkimiýetleriniň daşary ýurt walýutasynyň dolanyşygyna doly kontrol etmek meýli bir ýurtda daşary ýurt walýuta rezerwleriniň gaty peselmegi bilen bagly.
Reuters esasan gazyň girdejisine bil baglaýan Türkmenistandaky islendik ykdysady krizisiň agyr netijeleriniň bolup biljekdigini aýdýar. Mälim bolşy ýaly, soňky ýylyň dowamynda dünýä bazaryndaky energiýa resurslarynyň bahasy gaty peseldi.
Galyberse-de, Türkmenistanyň habar serişdelerinde, ýurduň häzirki wagtda uçrady diýilýän ykdysady meseleleri barada ýerli ilata hiç hili maglumat ýa-da düşündiriş berlenok.


text:
Gyş pasly biz dümew keseli bilen ýygy keselleýän bolsak, ýazyň gelmegi bilen allergiki täsirlilik artýar, ýaz we güýz pasyllary köp dowamly geçýän keseller (meselem, aşgazanyň baş keseli) beterläp, bejergini talap edýär.
Tomus pasly haýsy keseller duş gelýärkä?
IÇGEÇME
Içgeçmäniň esasy sebäpleri bolan bakteriýalardyr wiruslar iýmit önümlerine düşüp we özboluşly zäherleri bölüp çykaryp, içiň geçmegi we ýürek bulanma, gaýtarma ýaly alamatlary döredýärler.
Näme etmeli?
► Gaýtarma we içgeçme netijesinde bedenden suwuklygyň we duzlaryň artyk bölünip çykmazlygyny gazanmaly. Köp suwuklyk, esasan hem duzlary saklaýan mineral suwlary içiň. Şonuň ýaly-da, berhiz tutma wajypdyr.
► Keseliň ýeňil geçýän ýagdaýlarynda (içgeçme günde 2-3 gezek bolanda) içegäniň işjeňligini peseldýän dermanlary (loperamid, imodium) kabul etmek maslahat berilýär. Şonuň ýaly hem, içegäniň nemli gatlagyny goraýan we zäherleri çykarýan serişdeleri (kömür gerdejikleri, smekta, neosmektin, diosmektin, filtrum, polifan, enterodez) ulanmak peýdaly bolup biler.
► Berhiz we geçirilýän bejergi netijesiz bolan ýagdaýynda ýa-da alamatlar has agyr geçende lukmana ýüz tutmak wajypdyr. Köpler bakteriýalara garşy ulanylýan serişdeleri (furazolidon, nifuroksazid) özbaşdak kabul etmäge ymtylýarlar. Ýöne köplenç lukmana ýüz tutmazdan bejergini ýalňyş we ýerliksiz geçirýärler.
► Içege ýokançlyklarynyň içinde beden üçin howply bolan keselleri hem wagtynda anyklamak wajypdyr: ganly içgeçmede (dizenteriýa) täretde gan görnüp, täret etmeler agyryly bolýar. Mergi (holera) keselinde bolsa köp suwuklyk ýitirilip, täret tüwüli gaýnatma meňzeş bolýar.
GÜNDE ÝANMAK
Lukmanlaryň anyklamagyna görä, çagalykda derisi günde 6 gezek ýanan adamda melanoma keseliniň döreme ähtimallygy iki esse ýokarlanýandyr!
Özüňi nähili goramaly?
► Mümkin boldugyndan hemişe kölegede boljak boluň. Esasan hem 11.00 sagatdan 15.00 sagat aralygynda güne çykmajak boluň.
► Çagalary, esasan hem 6 aýlyk ýaşa çenli bolan kiçi çagalary güne çykarmaň. Olaryň derisi näzik bolup, güň şöhleleriniň aşagynda has çalt ýanyp biler. Şeýle-de, olaryň bedeniň ýylylygy sazlama ukyby pesdir.
► Günüň aşagynda bedeni ýapýan egin-eşigi, kelläňize gyralary giň şlýapalary geýmäge we gün şöhlelerinden goraýan äýnekleri dakmaga çalşyň.
► Güne çykanyňyzda goraýjy faktory (SPF) 30-dan pes bolmadyk günden goraýan kremleri ulanyň.
► Günüň aşagynda bolanyňyzdan soň, üns bilen deriňize serediň.
Näme etmeli?
Geçirilen goraýjy çärelere garamazdan, siziň deriňiz ýanyp, onda suwuklykly düwmejikler emele gelen bolsa, onda haýal etmän lukmana ýüz tutmak zerurdyr. Eger deriniň ýanmagy ýeňil derejede bolup, diňe gyzarma we çişginlilik alamatlary dörän bolsa, öý şertlerinde despantenolyň serişdelerini (bepanten, pantenol, pantoderm, pantelospreý, d-pantenol) ulanmak maslahat berilýär. Olar ýag, gel we pürkülip çykarylýan görnüşde öndürilýär. Agyryny aýyrmak üçin parasetamol ýa-da ibuprofen kabul ediň.
ARYNYŇ ÇAKMAGY
Sag adam 5-10 arynyň birden çakmagyny ýeňil geçirse hem, 200-300 çakmalar howply ýagdaýlara, 400-500 ary çakmalary bolsa ölüme hem getirip biler. Ary zäheri dem alyş merkeziniň işini togtadyp, böwrekleriň, ýürek-damar we nerw ulgamynyň ýagdaýyna ýaramaz täsir edýändir. Eger adamda arynyň zäherine ýokary täsirlilik bar bolsa, onda onuň ýekeje gezek çakmagy hem anafilaksiýa şoguny döredip, ölümçilige sezewar edip biler. Şeýle ýokary täsirlilikli adamlar meýdana çykanda, adrenalin dermanynyň ýanynda bolmagy hökmandyr.
Arynyň çakmalaryny esasan hem göwreli aýallar, çagalar we gartaşan adamlar agyr geçirýärler. Aýratyn hem arynyň agyz boşlugynyň nemli gatlagyna çakmagy has howply bolup durýar, sebäbi bu ýerde dörän çişginlilik bogulma ýagdaýyna getirip biler.
Näme etmeli?
Ary çakanyndan soň, onuň zäherli dilini ýiti iňňe bilen çykaryň we ýerini wodorodyň öteturşysy ýa-da odekolon, spirt, arak bilen süpüriň. Ary çakan ýere agyry we çişginlilik aýrylar ýaly, sowuk zat goýuň. Arynyň zäheriniň böwrekleriň üsti we der bilen çykarylýanyny göz öňünde tutup, köp mukdarda suwuklyk içiň. Allergiki täsirliligiň öňüni almak üçin allergiýa garşy serişdeleri (suprastin, zirtek, klaritin) kabul ediň.
TOMUSKY ALLERGIÝA
Ösümlik tozgalaryna bolan allergiki täsirlilik ýaz paslynda duş gelýän kesel ýaly kabul edilse-de, tomus pasly otlaryň ösmegi we tozgalamagy hem bu täsirliligi ýokarlandyrýar.
Bökdençlik döredýän goraýjy usullary uly kömek edip biler. Köçeden gelnenden soň gowy ýuwnup burunlary arassalama we agzyňy çaýkama hökmandyr. Penjireleriň öňüne çig hasalary asmalydyr. Burnuň nemli gatlagyny goraýan serişdeleri (meselem, Nazawal) ulanyp bolar. Ösümlikleriň güllemeginden 1-2 hepde öň kromoglikat derman serişdelerine degişli dermanlary (lukmanyň maslahaty wajyp) kabul etmek peýdaly bolar.
"ÝÜZÜJINIŇ GULAGY"
Suwda ýüzüjiniň gulagynyň daşky eşidiş kanalyna suw gidende, gulakda ýaramaz duýgular, gulagyň içinde suwuň bulkuldysynyň döremegi ýaly alamatlar ýüze çykýar. Gulagy we deprek perdesi sagdyn adamda suw daşky gulagyň kanalyndan aňyry geçip bilmeýär.
Näme etmeli?
Suw düşen gulagyňyz aşakda bolar ýaly, gapdala ýatyň we birnäçe gezek ýuwdunyň. Ondan soň gulaga düşen suw akyp çykyp biler. Ondan başga-da, pagtadan işilen uzyn inçe sapajygy gulaga sokup we onuň bir ujyny daşyna çykaryp, düşen suwy aýryp bolar. Pagta suwy sorup alar.
Lukmanlar gulaga düşen suwy gulak üçin niýetlenen pagta taýajyklary bilen aýyrmazlygy ündeýärler. Ol taýajyklar eşidiş kanalynyň we deprek bardasynyň şikeslenmelerini döretmäge ukyplydyr.
Eger suw aýrylandan soň hem gulakda sesiň bolmagy, gulagyň dykylmagy we eşidişiň peselmegi ýaly alamatlar galan bolsa ýa-da gulakdan bölünip çykmalar dörän bolsa, onda bu gulak gutusynyň (sernaýa probka) çişmeginden ýa-da daşky eşidiş kanalynyň sowuklamagyndan habar berýär. Şeýle ýagdaýda lukmana ýüz tutmak zerurdyr.
Suwuň aşagyna çümülende ýa-da burnuň bilen suw "ýuwdulanda", suw ortaky gulaga ýetip, onuň dykylmagyny hem-de sorkuldaýan agyrylary döredip biler. Şeýle ýagdaýlarda ýygy ýuwdunyň we gulaga bor spirtiniň ýyly ergini bilen öllenen pagta sapajyklaryny (turunda) goýuň. Gulaga damdyrylýan serişdeleri (Otipak, Otinum) ulanma hem maslahat berilýär. Bu serişdeleri gije damdyryp, ýüň ýaglyk bilen gyzdyryjy çäreleri geçirme hem peýdaly bolup bilýändir.
"ÝÜZÜJINIŇ GIJILEWÜGI"
Ylmy dilde ol "serkarioz" diýip atlandyrylsa, halk arasynda oňa "ördek keseli" diýilýär. Suw howdanlarynda ýüzýän ördekler şistosomatoz keseli bolan parazitar kesel bilen keselleýändirler. Ördekler suwa gurçuklaryň ýumurtgalaryny bölüp çykaryp, olar hem atgulaklary şikeslendirýärler. Olar bolsa keselden soň serkariý liçinkalaryny bölüp çykarýarlar. Suwda ýüzüp, olar ördekleri gözlese-de, köplenç adamlara hem ýokuşýarlar. Liçinkalar adamyň derisine girip, allergiki täsirlilige meňzeş gyzarma we gijileme alamatlaryny döredýärler. Kesele ördekler ýüzýän hemme suw howdanlarynda, ownuk köllerde duş gelip bolýar. Ýokuşma ýygylygy maý-oktýabr aralygy ýokarydyr.
Alamatlary
Suwa düşmeden birnäçe minut soň deride gyzma, sançma, gyzarma alamatlary döreýär. Käwagtlar bu alamatlar has gijigip, 12 sagatdan soň hem döräp bilýändir. Deriniň gyzaran ýerlerinde kiçijik düwmejikler peýda bolup bilýär. Alamatlar 3 günden 7 güne çenli saklanyp, derä giren liçinkalaryň sanyna görä, keseliň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesi hem dürli bolup bilýär. Käwagtlar bedeniň gyzgynlylygy ýokarlanýar.
Näme etmeli?
Gijilemäni gowşatmak we gyzarmany aýyrmak üçin antigistamin serişdeleri (tawegil, zirtek, erius, klaritin) kabul ediň. Ýokançlyklar düşmez ýaly, deridäki örgünleriň ýerini gijemekden saklanyň. Bedeniň gyzgynlylygy ýokarlananda parasetamol içmek maslahat berilýär.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
проснувшись рано утром, мерген, подойдя к окну, увидел, как внезапно выпавший снег покрыл в белый цвет всю окружность. на вершине стоявших...
Salam dostlar, maña komek gerek
LINE-de Profilime surat goyup bolanok, dostlaryma surat hem ugradyp bolonok, Tmcell nomerel ulanyan, bir programma arkaly surat goyyan ugradyan edip bolmayarmy, sizden hayst bilyaniniz bolsa Programmanyñ...
Salam dostlar, maña komek gerek
LINE-de Profilime surat goyup bolanok, dostlaryma surat hem ugradyp bolonok, Tmcell nomerel ulanyan, bir programma arkaly surat goyyan ugradyan edip bolmayarmy, sizden hayst bilyaniniz bolsa Programmanyñ...
Ginnesin rekordlar kitaby ilkinji gezek 1955-nji yylda cap edilyar.
* * *
Ilkinji magnitofon satuwa 1948-nji yylyn 27-nji yanwarynda cykaryldy.
* * *
Ilkinji aynegi hytaylylar ulanypdyrlar.
* * *
Adam yuregi bir minutada ortaca...
"Senagat" paydarlar tajircilik banky "Turkmenistanda yylyn banky - 2016" diyen dereje bilen sylaglandy. Turkmenistanyn kredit edarasy seyle dereja "Financial Times" toparyna giryan belli maliye neshiri "The Banker" tarapyndan Londonda guralyan...
Ullakan dunyanin kici adamsy,
Ozunden ullakan aladasy bar.
Sheyle aladasy derdi ynsana,
Onun yashaysyna bolyar hokumdar.
Ullakan adamyn kici yuregi,
Ozunden ullakan derdi goteryar.
Manysyz goryarde dushen gijani,
Yasayysda...
Her ýurtda bu baýramçylyk özboluşly bellenilip geçilýär. Täze Ýyly belleme däpleriniň dürliligine garamazdan, olaryň esasynda geljege bolan ynamlylyk, täzeliklere we arzuwlara bolan ymtylyş, biri-biriňe hormat goýma duýgulary...
Bütin Türkmen ilini ýetip gelen köne täze ýyl baýramy bilen gutlaýaryn! Gutlamak bilen size jan saglyk, maşgala agzybirligini, ýurt abadançylygyny, okuwyňyzda işiňizde üstünlik, durmuşyňyzda bagt, 2016-njý ýylda ýetip...


text:
Pakistanyň demirgazyk-günbataryndaky döwlet mekdebiniň daşynda janyndan geçen bombaçynyň özüni partlatmagy netijesinde ýetginjek oglan we başga-da bir adam öldi.
Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň berýän maglumatyna görä, partlama duşenbe güni irden Hangu etrabyndaky şaýy musulmanlarynyň agdyklyk edýän Ibrahimzaý sebitinde ýüze çykypdyr.
Pakistanda gadagan edilen sünni ekstremist guramasy – “Laşkar-e-Jangwi” partlamanyň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Bu topar mundan ozal hem Pakistanyň şaýy azlygyna garşy hüjümleri amala aşyrypdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillary Klinton Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly BMG tarapyndan Tährana garşy girizilmeli sanksiýanyň tassyklanmagy barada Hytaýyň rol oýnajakdygyny aýtdy.
Klinton Kanadanyň paýtagty Ottawada G-8 toparyna girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleriniň arasynda boljak duşuşykdan öň sözlän sözünde Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmazlygy meselesi bilen Hytaýyň ylalaşýanlygyny aýtdy.
Ol kanadaly telekanala beren interwýusynda Eýranyň öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlary eýerýänligini subut etmelidigi baradaky talaplary kabul etmän halatynda, BMG-nyň howpsuzlyk geňeşiniň Tährana garşy täze sanksiýalary girizmek barada ylalaşyga geljekdigini aýtdy.
G-8 toparynyň Kanadada geçiriljek sammtine senagat taýdan ösen 8 ýurduň, ýagny Italiýanyň, Germaniýanyň, Kanadanyň, ABŞ-nyň, Ýaponiýanyň, Orsýetiň, Britaniýanyň we Fransiýanyň daşary işler ministrleri gatnaşarlar.
Urany baýlaşdyrmagy bes etmänligi sebäpli, Eýrana garşy BMG tarapyndan mundan ozal hem üç gezek sanksiýa girizilipdi.
BMG-nyň howpsuzlyk geňeşiniň üç hemişelik agzasy, ýagny ABŞ, Fransiýa we Britaniýa Eýrana garşy sanksiýalaryň dördünji tapgyrynyň girizilmegi üçin tagalla edýärler. Emma bu Geňeşiň beýleki iki agzasy bolan Orsýet we Hytaý bu pikiri goldamaýar.


text:
Täze START şertnamasynyna gol çekilmegi prezident Barak Obamanyň dünýäni atom ýaraglaryndan saplamaly diýýän arzuwyny amala aşyrmaga tarap ädilen bir ädim, şol bir wagtyň özünde-de onuň daşary syýasatda gazanan ilkinji möhüm üstünligi bolup durýar.
Amerikan prezidenti öten aý bu barada gelnen ylalaşyga salgylanyp: “Bu şertnama Birleşen Ştatlar bilen Orsýetiň beýlekilere görelde bolmaklygyň başyny başlandygyny görkezýär” diýdi.
Obama “Dünýäni atom ýaraglaryndan saplamak arzuwy bu ýakyn gelejekde başa barmaz. Ýöne men bu ýaraglaryň ýaýramagynyň öňüni almagy, ýadro materialynyň terroristleriň eline düşmek howpuny azaltmagy, ýadro ýaraglarynyň sanyny çäklendirmegi maksat edindim. Orsýet bilen strategik ýaraglaryň sanyny çäklendirmek baradaky täze şertnama hakda giden gepleşikler bu tagallanyň esasy bölegi bolup durýardy” diýdi.
Aslynda Obama bu şertnama öten dekabrda gol çekişmegi umyt edipdi. Ýöne Moskwa täze talaplar goýmak bilen bu işi dört aý yza süýşürdi. Iň soňunda hem Orsýetiň daşary işleri ministri Sergeý Lawrow: “Täze şertanama ýaragsyzlanmak we atom ýaraglarynyň ýaýramazlygy baradaky Orsýet-Amerikan hyzmatdaşylygyny ýokary derejä göterýär. Ol täze strategik we harby gatnaşyklara esas bolup hyzmat edip, iki taraplaýyn hem global howpsuzlygy güýçlendirýär. Şeýle hem Orsýet bilen Birleşen Ştatlaryň arasyndaky hyzmatdaşlygyň geljekde ösmegi üçin täze mümkinçilikler döredýär” diýip, gelnen ylalaşygy öwdi.“Syýasat üçin has ähmiýetli”
Analizçiler: “Bu şertnama howpsuzlyga garanda, syýasat üçin has ähmiýetli” diýýärler.
Harby ekspert Aleksandr Goltsyň pikiriçe, onda iki tarapdan-da kemeldilmeli diýip talap edilýän atom ýaraglarynyň sany köp däl. Ýöne bu taraplaryň arasynda birek-birege ynam döretmek üçin bir çäredir.
“Bu Owganystan ýa Eýran barada hyzmatdaşlyk ýa-da iki tarapa-da bähbitli beýleki ugurlarda we çynlakaý howpsuzlyk meselelerinde hyzmatdaşlyk etmäge mümkinçilik döredýär” diýip, Golts aýdýar.
Daşary syýasat boýunça ekspert George Mirski hem täze ylalaşyk Moskwada Amerika garşy bolýan propagandalary häzirlikçe köşedip, gatnaşyklaryň äheňini üýtgeder diýip çaklaýar.
“Amerikan halkyna garşy, Amerikany tüýs ýürekden ýigrenýän adamlara halka ähli zatda Birleşen Ştatlar günäkär diýip öwretmek indi aňsat düşmez” diýip, Mirski aýdýar
Mirskiniň pikiriçe, bu günki gol çekişlik gatnaşyklaryň ýagdaýyny üýtgetse-de, iki tarapyň arasyndaky güýç deňagramlygyna we gatnaşyklaryň özenine onçakly täsir etmez.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Manuçehr Mottaki döwlet telekanaly boýunça eden çykyşynda Yrak serhetlerinde geçen ýylyň iýul aýynda tussag edilen üç amerikalynyň ejelerine Tährana gelip, bendiler bilen duşuşmaga rugsat ediljekdigini aýtdy.
Mottaki 10-njy maýda eden çykyşynda bu kararyň ynsanperwerlik esaslarda kabul edilenligini hem öňe sürdi. Eýran Şaýn Braueri, Sara Şordy we Joş Fattaly ýurduň serhedini bikanun bozmakda we Amerikanyň Merkezi aňtaw gullugy bilen ilteşigi barlykda aýyplaýar.
Tussaglaryň maşgala agzalary we ABŞ-nyň hökümeti bolsa bu aýyplamalary ret edip, olaryň boşadylmagyny talap edip gelýärler.
Tähran bireýýäm öz BMG boýunça ýörite missiýasyna ady agzalýan üç amerikalynyň ejeleri Sindy Hikeye, Laura Fattala, we Nora Şorda wiza berilmegini tabşyrdy. Sebäbi Eýran bilen ABŞ-nyň arasynda diplomatik aragatnaşyk bolmanlygy sebäpli ýörite ýagdaýlarda Eýrana gelmek isleýänler üçin wize meselelerini bu ýurduň BMG-däki wekilhanasy öz üstüne alýar.
Bu tussaglykda saklanýan amerikalylaryň ejelerine ýurda gelmäge rugsat ediljekdigi bilen bagly ilkinji myş-myşlar däldir. Emma bu sapar agzalýan rugsat ilkinji gezek Eýran resmileri tarapyndan öňe sürüldi.
Umyt uly
Şaýn Brueriň ejesi Sindy Hikey Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda, özüniň bu gezek Eýrana gitmäge umydynyň has güýçlüdigini, emma henize çenli bu habaryň resmi taydan tassyklanmagyna garaşýanlygyny aýtdy.
“Biz bu habary diňe mediadan eşitdik. Biziň wizalarymyza degişli resmi işleriň başlanlygy hakda bize maglumat gowuşmady. Eýranyň ABŞ-daky ofisinden “wizaňyz taýýar” diýen habary alýançak, biz birhili aladaly, sebäbi biz şeýle maglumatlary öň hem eşidipdik. Geçen ençeme hepdäniň dowamynda bize wiza beriljekdigi hakda her hili maglumat ýaýrady, emma 10-njy maýda ilkinji gezek biz bu habaryň Tähranyň mediasy arkaly ýaýradylanlygyny eşitdik. Eýran resmileriniň özleriniň bu habary media ýaýratmagy bizi umytlandyrýar. Biz optimist, emma wizalarymyzy elimize alýançak, ätiýäç etmän biljek däl” diýip, Sindy Hikey aýtdy.
Bu saparyň amala aşyryljak anyk güni yglan edilmedi, şeýle-de tussaglaryň ejeleriniň nähili şertlerde çagalary bilen duşuşmagyna rugsat ediljekdigi hakda hem doly maglumat ýok.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti ol tussaglaryň boşadylmagyny yzygiderli talap edip gelýär. Eýranyň öz ýadro programmasy zerarly Günbatar bilen arada barha möwjeýän dartgynlylyk bilen bagly tussaglardan peýdalanmak üçin olary azatlyga goýbermän saklaýanlygyny aýdýanlar hem bar.
Ýokary okuwlaryny düýbi Kaliforniýa ştatynda ýerleşýän Berkeleý uniwersitetinde tamamlan bu ýaşlaryň maşgala agzalary bolsa olaryň Yragyň Kürdüstan regionynda gezelenç etmäge gidenligini aýdýarlar. Olaryň sözlerine görä, eger Eýranyň serhedini bozan hem bolsalar, bu bilmezlikden edilen iş bolmaly.
Wizalara garaşylýar
ABŞ-nyň BMG boýunça ýörite wekiliniň orunbasary Alejandro Wolf şol bendileriň ejeleri tarapyndan olaryň azat edilmegi haýyş edilip ýazylan hatlary 6-njy mayda Eýranyň BMG-däki missiýasy tarapyndan berlen agşamlyk nahary wagtynda Eýranyň daşary işler ministri Manuçer Mottaka gowşuranlygyny aýtdy.
Sindy Hikey özleriniň Eýrana sapar etmek üçin ençeme hepdeden bäri taýýardyklaryny, emma wizalarynyň heniz ýetişmändigi aýdylyp, özlerine garaşyň diýilýänligini mälim etdi. Emma ol bu gezek ýagdaýyň öňkülerden birneme tapawutlydygyna ynanýanlygyny hem aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň “Siz Eýrana ýola çykmak üçin taýýarlandyňyzmy?” diýen soragyna hanym Hikey şeýle jogap berdi: “Ýok, sebäbi henize çenli bu meseläniň jikme-jigi barada bize hiç hili maglumat berilmedi. Meniň pikirimçe, biziň haçan ýola çykyp, näçe wagtlap hem şol ýerde galyp biljekdigimizi olaryň özleri aýdarlar. Emma bu barada bize henize çenli hiç hili maglumat berilmedi. Haçanda bize şol informasiýa berilse, biz ýola çykmaga taýýar. Aýtjak bolýan zadym, biziň üçümiziň hem çemedanlarymyz birnäçe hepdeden bäri taýýar. Biletlerimizi hem barlaşdyrdyk, galan zat olary satyn almak. Olary satyn alanymyzdan soň, biz ýola çykyp bileris”.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Luiziana ştatynda adatdan daşary ýagdaýy yglan etdi. Şol bir wagtyň özünde-de Meksika aýlagynyň kenaryndaky ştatlarda ”Isaak” diýlip atlandyrylan apy-tupandan goranmak üçin taýýarlyk işleri alnyp barylýar.
Prezident Obama Duşenbe güni Luiziana ştatynyň häkimine adatdan daşary ýagdaýlar üçin niýetlenilen ätiýaçlyk pul serişdelerini sarp etmäge rugsat berjekdigini aýtdy.
Ondan başga-da Obama ýurtda adatdan daşary ýagdaýlar boýunça iş alyp barýan döwlet gullugyna ýüzlenip, adamlary halas ediş işlerini Meksika aýlagynyň kenarynda ýerleşýän ştatlaryň döwlet hem ýerli resmileri bilen bilelikde guramalaşdyrmaga çagyrdy.
Mundan ozal agzalýan apy-tupan baradaky duýduryşlaryň yzysüre Missisipi, Florida, Alabama we Luiziana ştatlarynyň häkimleri öz ştatlarynda adatdan daşary ýagdaýy yglan edipdiler.
Howa maglumatlaryny berýän edaralaryň çaklamalaryna görä, “Isaak” diýlip atlandyrylýan bu tupan duşenbe güni agşam güýçlenip, öz ugruny çarşenbe güni Täze Orlean ştatyna gönükdirer.
Luiziana ştatynyň häkimi Bobbi Jindal adamlary ýaramaz ýagdaýa taýýar bolmaga çagyryp, olara Täze Orleanyň suw joşmasyndan goraýyş sistemasynyň töweregindäki ýerleri meýletin terk etmeklerini maslahat berdi: "Häzirki döwürde biz ewakuasiýa planymyňyzyň bardygyna, zerur bolan halatynda gidere ýerimiziň bolmalydygyna göz ýetirmeli" diýdi.
Ol sözüni dowam edip: "Men bendiň töweregindäki pesliklerde ýaşaýan adamlara, aýlagyň içerki ýakasynyň pesliginde ýerleşýän 15 ýaşaýyş zolagynda meýletin ewakuasiýany şu günden başlamagy berk maslahat berýärin" diýip, belledi.
Günorta Floridanyň töwereginde güyçlenenden soňra “Isaak” tupany Meksika aýlagynyň demirgazygynda ýerleşýän Täze Orlean ştatyna howp salýar. Mälim bolşuna görä, mundan ýedi ýyl ozal bolan ”Katrina” tupany zerarly şol ştatda 1800 adam heläk bolupdy.
Resmileriň aýtmagyna görä, şäheriň töwereginde gurnalan bentler ”Isaak” tupanyndan hem güýçli suw joşmalaryndan goranmaga niýetlenen. ”Katrina” tupanynda bentleriň ýykylmagy aýylganç ýagdaýlaryň emele gelmegine sebäp bolupdy.
"Biz göreşmäge taýyn, başymyza geljek islendik bela bilen göreşmäge taýýarlykly bolarys" diýip, Täze Orleanyň häkimi Miç Landriýo aýtdy.
Emma Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça federal gullugyň dolandyryjysy Kreýg Fýujet “Issak” tupanynyň diňe Täze Orleana däl, eýse Alabama we Missisipi ştatlaryna has-da erbet zyýan ýetirmeginiň mümkindigini aýtdy. Alabamanyň müňlerçe ýaşaýjylaryna bolsa öýlerini terk etmeklik tabşyryldy.
Duşenbe güni Floridanyň resmileri tupan zerarly eýýäm 60 müň adamyň elektrik energiýasyz galandygyny habar berdiler. Respublikan partiýasy bu tupan sebäpli Florida ştatynyň günbatarynda geçirilmeli Tampa gurultaýyny hem bir gün yza süýşürdi.
Şol gurultaýda ABŞ-da noýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda Massaçusetts ştatynyň ozalky gubernatory Mit Romneýniň Respublikan partiýasynyň adyndan dalaşgär hökmünde gatnaşjakdygynyň yglan edilmegine garaşylýardy.
“Issak” diýlip atlandyrylýan bu tupan zerarly eýýäm Gaitide we Dominikan Respublikasynda azyndan 20 adamyň heläk bolandygy aýdylýar.


text:
Şu gün Pakistanyň Peşawar şäherinde pitneçileriň iki adamy zamun alandygyny ýerli polisiýa habar berdi.
Bu wakada Peşawer şäheriniň goralýan kwartalyna ýaragly näbelli adamlaryň birňäçesi hüjüm etdi. Netijede ok atyşlyk ýüze çykdy.
Polisiýa hüjümçilere ot açanyndan soň, olar hökümet edaralarynyň biriniň binasynda gizlendiler.
Peşaweryň şäher polisiýasynyň ýolbaşçysy Karim Hanyň aýtmagyna görä, geçirilen operasiýanyň netijesinde zamun alnanlary azat etmek we hüjümçileri ele salmak başardypdyr. Ýöne hüjümçileriň anyk sany barada häzirlikçe maglumat alynmady.


text:
Şu gün matbugat azatlygynyň bütindünýä günüdir. Şu senä gabatlap, düýn “Serhetsiz reportýorlar” guramasy özüniň täze sanawyny çap etdi.
Bu sanawa adam hukuklaryny goraýjylary we azat metbugaty bogujylar diýlip atlandyrylýan şahsyýetleriň atlary girizilipdir.
Sanawa girizilen bu adamlaryň hatarynda Hytaý Halk respublikasynyň lideri Hu Žintao, Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejat bilen bir hatarda, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbayýew, Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow, Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin, Çeçenistanyň prezidenti Ramazan Kadyrow, owgan talyplarynyň lideri Molla Omar ýaly şahsyýetler hem bar.
Parižde ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy bu gurama “ençeme ýurtda öňküleri ýaly senzura dowam edýär, žurnalistleriň özleri bolsa yzarlamalardan, ogurlanmakdan, gynamalardan we öldürilmekden halas däl” diýip belleýär.


text:
Öten agşam günorta Bagdatda bolan kast ediş hüjümleri azyndan 10 adamy öldürip, onlarça adamy ýaraly etdi diýip, polisiýa we hassahana resmileri 10-njy sentýabrda aýtdy.
Janyndan geçenleriň biri özüni ýarygijeden öň şäher ortasynda, Palestina köçesindäki Nakhil söwda merkeziniň agzynda partlatdy.
Ikinji bomba söwda merkeziniň maşyn goýulýan ýerinde boldy diýip, resmiler aýtdylar.
Içeri işler ministrligi söwda toplumynyň içinde pida bolanyň ýokdugyny aýtdy.
Bu partlamalaryň jogapkärçiligini « Yslam döwleti» jeňçi topary öz üstüne aldy.


text:
4-nji awgustda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň geçiren maslahatynda ýurduň harby we kanuny goraýjy organlarynyň şu ýylyň ýedi aýy boýunça işleriniň jemlerine garaldy.
Türkmen habar beriş serişdelerinde Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda ýurduň ýaragly güýçleriniň maddy-tehniki üpjünçiliginiň mundan beýläk hem berkidilmegine we kämilleşdirilmegine gönükdirilen harby reformanyň gidişine esasy ünsüň berlenligi bellendi.
Resmi habarlara görä, Türkmenistan mundan beýläk hem öz harby kuwwatyny güýçlendirmeklige uly üns berer. Berdimuhamedow ýurduň harby we kanuny goraýjy güýçleriniň türkmen halkynyň parahatçylykly ýagdaýda zähmet üstünliklerine ýetmegine goşýan goşandynyň ähmiýetini nygtady.
Neşä garşy göreş
Neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy göreş boýunça prezident G.Berdimuhamedowyň öňe süren programmasynyň gidişine garaldy. Ýurduň neşä garşy göreş boýunça Döwlet gullugynyň maddy-tehniki bazasyny berkitmek we kämilleşdirmek üçin goşmaça çäreleriň görüljegi mälim edildi.
Prezident Berdimuhamedow neşä garşy Döwlet gullugynyň iň täze enjamlar we ýörite tehniki serişdeler bilen üpjün ediljekdigini aýtdy. Şeýle-de ol degerli edaralara propaganda we öňüni alyş çäreleriň geçirilmegini tabşyrdy diýip, resmi maglumatlarda habar berildi.
Ýakynda Türkmenistanyň kanuny goraýjy organlary neşe serişdeleriniň uly mukdaryny ele saldy. Azyndan 230 kilo turýegiň ele salnanlygyny türkmen telewideniýesi 22-nji iýulda habar berdi we tutulan neşe söwdagärleriniň ökünçli çykyşlaryny görkezdi.
BMG-niň dünýä möçberinde neşe barada 2010-njy ýyl boýunça şu ýylyň iýun aýnda çap eden hasabatynda neşekeşligiň Türkmenistandaky derejesi barada öňe süren sanlarynda ýurtda hasaba alnan geroin ulanyjylaryň 31 müň 200, tirýek ulanyjylaryň 1,400 adamdygyny habar berdi.
Hereket azatlygy
Howpsuzlyk geňeşiniň 4-nji awgustda geçirilen maslahatynda Türkmenistanyň serhedinden geçmek düzgünleriň, şol sanda raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyna we ýurda barmagyna degişli meseläniň maslahat edilip-edilmänligi belli däl. Bu barada resmi maglumatlarda habar berilmedi.
Raýatlaryň ýurtdan çykmagy bilen bagly soňky aýyň dowamynda ýüze çykan ençeme kynçylyklar barada adam hukuklaryny goraýjy guramalar tarapyndan habar berlipdi. Hususan-da, şeýle wakalaryň ençemesi Türkmenistanyň we Orsýetiň pasportyna eýe bolan raýatlara degişli bolupdy.
Il içinde “Gara sanaw” diýip atlandyrylýan, ýurda barmagy we ýurtdan çykmagy gadagan edilen adamlaryň atlaryndan düzülen gadagançylyk sanawynyň hem güýjünde galýanlygyny graždan aktiwistleri we ýurtdan çykyp bilmeýän Türkmenistanyň raýatlary habar berýärler.
“Gara sanawyň” Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mundan öňki maslahatynda gaýtadan tassyklananlygyny we sanawyň 37 müň 57 raýaty öz içine alýan görnüşiniň 1-nji awgustdan güýje girenligini, Horezmde ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Najot” guramasy ýaýradypdy.
Awstriýanyň paýtagty Wenada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň 1-nji awgustda ýaýradan maglumatyna görä, “Gara sanawa” hakyky ýagdaýlardan habarly we bu barada faktlara hem sanlara daýanyp habar berýän adamlar we guramalar girizilýär.
Maglumatda bellenmegine görä, “Gara sanawyň” esasy maksady Türkmenistanda häkimiýet başynda oturan adamlaryň syýasy howpsuzlygyny üpjün etmekden ybarat. Gadagançylyk sanawynyň giňeldilendigi baradaky “Najot” guramasynyň maglumatyny resmi Aşgabat ne tassyklaýar, ne-de ret edýär.


text:
Munuň daşyndan dürli partiýalardan bolan üç kandidatyň prezidenti çalşyrmak üçin aýak depýän adaty saýlaw kampaniýasy bolup görünmegi hem mümkin. Hatda resmi hasaba alnan kandidatlaryň özleri hem Gazagystanyň 3-nji aprelde geçjek prezident saýlawlarynyň hakyky bäsleşik bolmajagyny aýdýarlar.
Gazagystanyň ýetip gelýän saýlawlarynyň prezidentlik ugrundaky hakyky bäsleşik bolup görünmegi üçin daşky alamatlaryň ählisi bar: dürli partiýalardan bolan üç kandidat iş başyndaky prezidentiň ornuna geçmek üçin bäsleşýär; köçeler agitasiýa plakatlaryndan doly; saýlaw synçylary hem ýerinde gözegçilige taýýar bolup durlar, ses bermäge çakylyk bolsa belentden ýaňlanýar. Emma hakyky bäsleşigiň deňeşdirmeleri hut şu ýerde hem tamam bolýar. Sebäbi 3-nji aprel saýlawlaryna iki hepdeden hem az wagt galdy, onsoň bu ýerde saýlaw kampaniýalary geçirilmedi diýseň-de boljak.
Iş başyndaky prezidenti tanatmak zerurlygy ýok, 70 ýaşly Nursoltan Nazarbaýew Merkezi Aziýanyň nebite baý ýurduna 20 ýyldan gowrak ýolbaşçylyk edýär. Onuň edarasy aslynda 2012-nji ýylda geçirilmeli prezident saýlawlaryny bir ýyl ir geçirilmeli etdi. Bu göçüm raýatlaryň referendum geçirip, Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini 2020-nji ýyla çenli uzaltmak teklibi Konstitusiýa sudy tarapydan ret edilenden soň oýlanyp tapyldy. Nazarbaýew özüniň saýlaw kampaniýasyny geçirmejegini, sebäbi öz pikir-garaýyşlarynyň 28-nji ýanwardaky Halka ýüzlenmesinde beýan edilendigini aýtdy.
Onuň bilen bäsleşige çykýan üç kandidata hakykatda hiç hili ýeňiş mümkinçiligi berilmeýär.
ÝHHG-niň Demokratiki institutlar we adam hukuklary guramasynyň saýlawlara gözegçilik missiýasy 21-nji martda saýlaw şertleri boýunça synynyň netijelerini çap etdi. «Şu wagta çenli diňe iş başyndaky prezidentiň saýlaw kampaniýasy ýokary derejede göz ilýär» diýip, hasabatda bellenýär. «Görnükli ýerlerde prezidentiň suratlaryny asmak, aýdymçylaryň konsertlerini gurnamak arkaly saýlawçylary saýlawa gatnaşmaga çagyrmak tagallalary edilýär.»
Emma hasabat beýleki kandidatlar üçin kampaniýanyň o diýen görnükli däldigini, ýogsa olaryň duşuşuklara hem başlandygyny, onda-munda şygarlarydyr suratlaryny hem ýerleşdirendigini aýdýar.
Kandidatlar
Nazarbaýew bilen bäsleşige çykmaga resmi tassyknama alan üç kandidat Kommunist halk partiýasyndan Žambul Ahmetbekow, Tebigat ekologiýa bileleşiginiň başlygy Mels Eleusizow, senator we Watançylar partiýasynyň lideri Gani Kasymow dagydyr.
60 ýaşly Eleusizow 2005-nji ýylda hem prezident saýlawlaryna gatnaşdy we parlament saýlawlarynda birnäçe gezek güýç synady. Ýöne onuň bu gezek hem ýeňiş gazanaryn diýen tamasy ýok. Ol turuwbaşdan prezidentlik ugrundaky bäsleşige tebigat, daşky gurşaw meselelerine ünsi çemek üçin goşulandygynyny aýtdy.
«Elbetde, häzirki pursatda prezident saýlawynda ýeňiş gazanmak mümkin däl» diýip, ol apreliň başynda kandidatlyga hasaba alnanda aýtdy.
Bäsleşige çykýan üç kandidatyň içinde iň güýçlüsi hasaplanýan Kasymow bolsa Nazarbaýewiň adyny özüne iň kän ylham berýän adamlaryň arasynda agzaýar.
Synçylar prezidente tarapdar Kommunist halk partiýasy bilen Ahmetbekowy Nazarbaýewiň ornuna hakyky howp hasaplamaýarlar.
Oppozisiýadaky Azat, Ak jol, Ruhaniýat partiýalary saýlawa gatnaşmagy boýkot edenleriň arasynda. Hasaba alynmadyk Alga partiýasy, Kommunist partiýasy, birnäçe graždan jemgyeti topary, şol sanda «Ar. Ruh. Hak» we «Aman-saulyk» saýlawçylary saýlawy boýkot etmäge çagyrýar.
Alga partiýasynyň lideri Wladimir Kozlow golaýda Almatyda geçen ýygnanyşykda şeýle diýdi: «Biz ähli demokratik we syýasy partiýalary hem hereketleri, döwlete degişli däl guramalary 2011-nji ýylyň 3-nji apreline bellenen irki prezident saýlawlaryny boýkot etmäge çagyrýarys. Birinjiden, ilata ýurtda bolup geçýän zatlary düşündirmeli we olary saýlawlara barmazlyga yrmaly; saýlawdan öňki kampaniýa mahalynda we saýlaw güni bidüzgünçilikleri hasaba almaly; biz gazagystanly saýlawçylaryň hemmesine ýüzlenýäris: saýlawsyz saýlawlara gatnaşmaň!» diýip, Kozlow aýtdy.


text:
Süýji keseli (süýjüli diabet) häzirki wagtda lukmançylykda, jemgyýetde esasy ünsi talap edýän meseleleriň biri bolup durýar. Bu günki günde dünýä ýüzünde keseliň "epidemiýasy" artyp, öz örüsini giňeldip barýar. Häzirki wagtda dünýäde bu kesel bilen 371 mln. gowrak adam keselläp, olaryň 50%-i işe ýaramly, 40-60 ýaş aralygyndaky adamlardyr.
Süýji keseli we biziň ýaşaýyş endiklerimiz
Näsaglaryň aglaba bölegi diabetiň II görnüşi, ýagny "garrylyk ýaşynyň diabeti" diýilýän görnüşi bilen keselleýändir. Şeýle hem bolsa, soňky ýyllarda bu görnüş bilen ýaşlaryň keselçilik ýygylygy hem ýokarlandy. Bu bolsa genetiki meýillilige we ýaşaýyş düzgünlerine we endiklerine baglydyr. Nädogry iýmitlenmek, fiziki işjeňligiň peselmegi, beden agramynyň ýokarlanmagy bu biziň ýaşaýyş düzgünimizi nädogry gurnamagymyzyň netijesi bolup, olary düzetme biziň elimizde bolup durýar.
Biz näme iýýäris? Dogrusyny aýdanyňda, biz gowurlan, ýagly, hamyrly naharlary iýmäge halaýarys. Dürli şülelere, gök otlara, gök önümlerden taýynlanan naharlara, dürli çorbalara biz çynlakaý garamaýarys. Bir öý bikesiniň aýdyşy ýaly: "Her gün hamyrly nahar etmesem aňyrymyza zat barmaýan ýaly. Onsoň hem, olarsyz men maşgalanyň erkek adamlaryny nähili doýuraýyn?" Nädogry iýmitlenme, süýjülere, konditer önümlerine, gazlandyrylan süýjüli miweli suwlara ýykgyn etmek biziň bedenimiziň alyş-çalyş hadysalarynyň, ylaýta-da hem uglewod çalşygynyň kem-kemden bozulmagyna getirýär. Eger onuň üstüne biziň köpümiziň fiziki işjeňligi saklamaga pes isleg bildirýänligimizi goşsaň, onda semizligiň dürli derejeleriniň ýüze çykyp, süýji keseliniň döremegine itergi berjekdigi mälimdir.
Ägä boluň! Diabet!
Diabetiň esasy howply tarapy, keseliň maýyplyga getirmek derejesiniň ýokarlygy bilen birlikde, onuň agyr gaýraüzülmelere getirýändigindedir.
Diabetiň we onuň garýaüzülmeleriniň ilkinji öňüni alyş çäreleriniň her bir raýata ýetirilmegi hökmandyr – sagdyn durmuş ýörelgeleri, gandaky şekeriň derejesiniň yzygiderli barlanylyp durulmagy, kadaly beden agramynyň saklanylmagy we dogry iýmitlenmek düzgünleri.
Ikinji öňüni alyş çäreleri – diabetiň gaýraüzülmelerine garşy göreşdir. Bu bolsa döwrebap, netijeli derman serişdelerini peýdalanmakdyr. Soňky ýyllarda diabetologlar keseliň gaýraüzülmeleri sebäpli döreýän meseleleri çözmekde gowy netijeleri gazanýandyklaryny belleýärler.
XX asyryň uly açyşlarynyň biri hem, Friderik Banting tarapyndan insuliniň açylmagydyr. Friderik Banting 1922-nji ýylda ilkinji gezek diabet keselli ýetginjege insulini urmak bilen, adamzada howp salýan bu keseliň esasy bejergisini berdi. Insuliniň açylmagy 1923-nji ýylda onuň Nobel baýragyna mynasyp bolmagyna getirdi. BMG-sy tarapyndan F. Bantingiň hormatyna, onuň doglan gününe bagyşlap, her ýylyň 14-nji noýabry diabete garşy Bütindünýä göreş güni diýlip yglan edildi. Şol günden bäri hem her ýylyň 14-nji noýabrynda diabete garşy çäreler geçirlip, jemgyýetçilik bu barada habarly edilýär.
Biziň ýurdumyzda hem bu gün diabetiň ýaýramagynyň ösýändigini köpçülige ýatladyp durmaklyk we bu işlerde lukmançylyk edaralary, hökümet ýolbaşçylary, jemgyýetçilik guramalary we beýleki köpçülikleýin habar beriş serişdeleriň yzygiderli çykyş edip durmaklary, halkyň bu kesel baradaky düşünjelerini giňeldip, keseli wagtynda anyklap, öňüni almakda has gowy netijeleri berer.
Peýdaly teklipler
Keseliň agyr netijelere getirmegine garaşýan ýaly, hiç hili lukman barlaglaryndan geçmeýän raýatlarymyza yzygider duşmak bolýar. Bu çäreleri diňe raýatlara bagly mesele edip goýman, eýsem-de lukmançylyk edaralaryny, köpçülikleýin jemgyýetçilik guramalarynyň hem bu işleri alyp barmaga wagtynyň gelendigini belläsim gelýär we diabete garşy (diňe bir diabet däl) öňüni alyş çäreleri dogrusynda birnäçe tekliplerimi hödürlemek isleýärin. Dogrusy, bu çäreler beýleki ösen ýurtlarda eýýäm köp wagt bäri alnyp barylýar.
Teklip 1 – "Duralgadaky barlaghana"
Şol gün (14 Noýabr) şäher, etrap duralgalarynda lukmançylyk işgärlerinden düzülen toparlar (lukman-talyplar bolsada) isleg bildiren ýolagçylary iň ýeňiljek barlaglardan geçirseler.
Meselem:
► gan basyşy ölçemek;
► beden agramyny ölçemek;
► ganda glýukozanyü derejesini ölçemek.
► gerek bolsa umumy sorag-jogap geçirmek (çilim çekýärmi, günde ter gök-önümleri iýýärmi, mal ýaglaryny nähili mukdarda iýýär, ýeterlik derejede günüň dowamynda hereket edýärmi, peşew bölüp çykaryjylygy nähili we ş.m.)
Bu alynýan barlaglar netijesinde diabetiň döremek töwekgelligi ýokary bolan ýagdaýynda, şol ýerden ol ýolagçyny hassahana has giňişleýin barlag geçirmek üçin ýollamaklyk, ol barlaglaryň hem şol güni mugt edilmegi, halky anyklaýyş çärelerine çagyrmak üçin gowy usul bolardy.
Bu barlaglardan geçirip hassahana ýollamasalar hem, adamlaryň öz gan basyşyny, gandaky glýukozany gözegçilik etmekleri, bilmekleri üçin geçirilen şeýle aksiýalary Ukrainanyň şäherlerinde köp gabat gelipdim.
Şeýle hem bu teklibe:
Duralgalarda diabet baradaky (diňe bir diabet däl, islendik keseli) suratlary, plakatlary yzygider wagyz-nesihat höküminde goýmaklyk, halka gündelik bu barada ýatladyp durjak şekiller hökman öz peýdasyny berýändir. Pikir edip görüň, ýollarda mahabatlandyrylýan islendik harydyň suraty ýaly, gündelik gatnaýan ýerimizde keselleriň öňüni almak baradaky plakatlar, ýatlatmalar dursa gowy bolmazdymy? Eýsem-de, şular ýaly aksiýalary geçirmek üçin belli bir güne garaşyp oturmaklyk hökmanmyka?
Teklip 2 – "Diabet mekdebi"
Ganymyzdaky şekeri doly derejede gözegçilikde saklamak – çynlakaý mesele bolup, ondan baş alyp çykmaklyk köp näsaglara başardýar. Ýöne bu ýeňil mesele diýip aýdyp bolmaz. Näsag tutuş ömrüniň dowamynda ýeterlik derejede çylşyrymly bejergi çärelerini geçirýändir.
Bu ýagdaýdan baş alyp çykmak üçin kesgitli bir taýýarlyk işleri geçirmelidir: haýsy iýmit önüminiň ganda şekeri köpeldýändigini, haýsynyň azaldýandygyny, nähili düzgün we mukdar boýunça insulin ulanmaklygy we onuň anyk bir iýmitde näçe mukdarda kabul edilmelidigi, bejergä nädip uýgunlaşmalydygy we ýaşaýyş şertleriniň üýtgäp durýan halatynda nähili taýýarlyklary görmelidigi, diabetiň gaýraüzülmeleriniň nädip öňüni almalydygy dogrusynda oňat edip ýatlatmalydyr.
Şu maksatlar üçin näsaglary okatmakda "Diabet mekdepleri" beýleki ösen ýurtlarda ýola goýlup, sapaklar geçirilýär. Ýeterlik derejede peýdaly maglumatlary dürli çeşmelerden ýa-da Internetden näsagyň özleri hem tapyp bilerdiler. Bu hökmany we gowy zat, ýöne talabalaýyk okuwlaryň ornuny tutup bilmeýär. Onsoň hem, biziň ýurdumyzda uly ýaşly adamlaryň köp bölegi Internet bilen kän iş salyşmaýarlar ahyryn.
Adatça beýle okuwlar toparlaýyn görnüşde geçirlip, näsag bilen edilýän ýönekeý söhbetdeşlikden tapawutlanýar. Bu okuwda ýetelik derejede üns näsaglaryň işjeňligine, meseleleri çözüp bilmegine, gandaky şekere öz-özleriniň gözegçilik etmek ukybyna, insuliniň goýberiliş tehnikasyny ösleşdirmegine we ş.m. ugrukdyrylýar.
Lukman bilen näsagyň ikitaraplaýyn gürrüňdeşliginden soňra diabet hakdaky umumy we zerur maglumatlar diabetiň görnüşine, onuň gaýraüzülmelerine görä aýratynlykda gaýtalanylýar, özleşdirilýär, berkidilýär.
Teklip 3 – "Sowgat"
Näsag üçin iň oňat sowgat näme bolup biler? "Elbet-de hoş söz" diýjekleriňiz bardyr. Ýöne onuň gündelik durmuşda ulanýan lukmançylyk enjamynyň iň gowy sowgat bolup biljekdigi ikuçsyzdyr. "Onuň keselini ýatladyp durýan zatlar keýpini gaçyrar" diýmegiňiz hem mümkin, ýöne ol beýle däldir. Näsagyň gündelik ulanýan glýukometr enjamynyň testlerini alyp bermegiňiz ýa-da glýukometriň özüni sowgat etmegiňiz näsäg üçin ýakymly boljak sowgatlardan bolsa gerek. Aslynda sowgat bermek üçin doglan günlere, baýramlara garaşmak gerek däl. Biz üçin kiçijik zatlar, olarda uly şatlygy döredip bilýär. Glýukometriň saglyk öýlerinde hasapda duran diabetli näsaglara hökümet tarapyndan ýylda bir gezek berilmegi ýola goýulsa, hem has ýakymly, hem peýdaly bolardy.
Makalanyň awtory: Kerim Nurlyýew
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Gyrgyzystanyň wezipeden çetlendirilen prezidenti Kurmanbek Bakyýewiň ogly Interpolyň rugsady bilen Beýik Britaniýada tussag edildi.
Gyrgyzystanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň baştutany Keneşbek Duýşebaýew Farnboro aeroportuna gelip düşen badyna Maksim Bakyýewiň tussag edilendigini aýtdy.
Gyrgyz häkimiýetleriniň maglumatyna görä, Maksim Bakyýew Britan häkimiýetlerinden syýasy başpena soramakçy eken.
Tussag edileniň ýa Gyrgyzystana getiriljekdigini ýa-da onuň Britan sudunyň öňünde jogap bermeli boljakdygyny Wagtlaýyn hökümetiň wekili Azimbek Beknazarow aýtdy.
Öňki prezidentiň ogluny hem beýleki garyndaşlaryny täze gyrgyz häkimiýetleri korrupsiýada aýyplaýar.


text:
Düýn resmi sapar bilen Fransiýa baran Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Eýranyň öz ýadro programmasa boýunça halkara jemgyýetçiligi bilen hyzmatdaşlyk etmekden ýüz öwren halatynda, Moskwanyň Eýrana garşy «ýerlikli» sanksiýalary ulanyp biljekdigini aýtdy.
Pariždäki Ýelizaweta köşgünde Fransiýanyň prezidenti Nikolas Sarkozi bilen bilelikde geçiren metbugat konferensiýasynda prezident Medwedew Eýranly mesele sanksiýalara çenli baryp ýetmez we bu meselede Eýranyň parahat ýaşaýjylary hem ejir çekmez diýip umyt edýändigini mälim etdi.


text:
Asly Eýrandan bolan Teýmur Kor Germaniýada ýaşaýar. Ol 1965-nji ýylyň sentýabrynda Türkmensährada ýerleşen Kümmet Kowus şäherinde dünýä inipdi. Soňra bilim almak üçin Türkmenistana geldi hem 1986-njy ýylda Aşgabadyň Daňatar Öwezow adyndaky ýörite sazçylyk uçilişesine okuwa girdi. Ol halk saz gurallary bölüminde dutar boýunça ýörite sapak aldy. Ol şondan bäri öz durmuşyny hem ömrüni milli sungatdan aýry göz öňüne getirip bilmeýändigini aýdýar. Ol dürli kärde işlese-de, nirede ýaşasa-da, dutary mydama ýanynda.
Şonuň bilen birlikde ol “turkmenkultur” ady bilen elektron sahypasyny-da ýöredýär. Ol daşary ýurtda türkmen dilinde döredilen ilkinji uly saýtlaryň biri bolup, türkmen medeniýetini köpçülige ýaýýar.
“Turkmenkultur” elektron saýtynyň iň görnükli ornunda halk aýdym-sazlary hem çeper edebiýatdan bölekler ýerleşdirlipdir. Ýazyjy Hudaýberdi Hally Teýmurdan bu işlere nähili baş goşandygy barada sorady.
Teýmur:
Elektron sahypany ýola salanymda onuň ilkinji ady “Edebiýat we sungatdy”. Okyjylar “ady uzak bolýar, ýazmasy kyn” diýip duransoňlar, ony “turkmenkultur” diýip goýdum. Döräli bäri bu sahypa kän adam girýär. Türkmenler barada bir zat aýtjaklara, bilim aljaklara gollanma bolýar. Bu ýerde edebiýat hem sungat ugrundan birtopar kitap bar. Bu başgalar üçin kitaphana bolup hyzmat edýär. Adamlar ondan peýdalanýarlar. Muňa men begenýän. Soňky iki aýyň içinde 30100-30200 adam girip çykdy. Şol meni diýseň begendirýär.
H. Hally:
Bu iş seniň wagtyňa ýa hojalyk harajadyňa täsir edýärmi?
Teýmur:
Elbetde, bu meniň wagtymy gaty köp alýar. Muňa ýerleşdirmeli zatlar ummasyz, asyl onuň yzy ýok. Nähilem bolsa men maşgalamy eklemeli, işlemeli. Men ýük maşynyny süremsoň, hepdeläp-hepdeläp ýolda bolýan. Men noutbuky öz ýanym bilen äkidýän, dynç wagtlary oturyp işleýän. Bu meniň durmuşyma päsgel berenok. Öz iliňe hyzmat etmegiň özi ullakan bagt. Maňa şondan beter bagtly zat ýok.
H. Hally:
“Ädikçiniň ädigi bitmez” diýlişi ýaly, sen bu elektron sahypaňda, öz çalan sazlaryňdan goýmansyň. Näme üçin beýle?
Teýmur:
Durmuş, gün-güzeran aladalary bilen men soňky wagtlar dutar çalyp bilmedim. Dutary mydama çalmasaň, barmaklaryň kütelýar. Alla halasa geljekde goýaryn.
H. Hally:
Şonuň bilen birlikde, sen türkmen diliniň sözlügini-de öz sahypaňda ýerleşdirip başlapsyň. Sen bu agyr zähmete nädip girişdiň?
Teýmur:
Muny başlanyma bäş ýyl boldy. Bu köp wagtymy alýar. Sebäbi harpma-harp görmeli bolýan. Başarsam ýalňyş goýbermejek bolýan. Elbetde, ýalňyş gidýär. Türkmenistana baryp okanymda, şol sözlük boýunça dil öwrendim. “Bu maňa kömek etdi, başga ildeşlerimize-de kömek eder” diýen niýet bilen sözlügi sahypa ýerleşdirip başladym. Ýöne iş kän.
H. Hally:
Saňa türkmen dutary näme berýär?
Teýmur:
Men on ýaşymdan bäri dutar çalýaryn. Arasynda kesilýär, her halda dutar elden düşmeýär. Dutar meniň hemme zadym. Meselem, “Gökdepe mukamyny” çalanymda, türkmeniň taryhy, Gökdepe galasynyň urşy, türkmeniň şonda gaýduwsyz bolup oruslara garşy durşy, olaryň özlerini, malyny, namysyny goraýşy – bularyň hemmesi göz öňüme gelýär. “Bike halan”, “Ussadym” ýa “Hoş gal indi” – şol sazlary çalanymda, maňa jan berýär. Şol saz maňa kuwwat berýär. Şol saz meni begendirýär. Saz maňa dirilik berýär. Meniň diriligim şol. Meniň arkam şol. Şol saz bilen özümi gowy duýýan. Geljegime-de kän umytly bolýan. Saz çalanymda, janymam sag bolýar. Sazyň jan saglygyna-da kän peýdasy bar.
H. Hally:
Dutar göwündeş ýoldaş bolup bilýärmi?
Teýmur:
Dutar ýa-da tamdyra soňky otuz ýylyň içinde elimden düşmän gelýän bir ýoldaşym. Tamdyrasyz-dutarsyz özümi doly bahaly görmeýän. Meniň ýoldaşym şol. Saz çalanymda, hemme syrymy şoňa döküp bilýän. Öz içimdäki syrlarymy, duýgularymy şonuň bilen bile ýaňlandyryp bilýän. Her bir sazanda ýa aýdymçy eline bir dutar alansoň, ony goýasy gelýän däldir.


text:
Düýn Türkmenistanyň DIM-inde daşary ýurt žurnalistleri üçin geçirilen diňlenşikde geçen hepde amerikaly, eýranly we hytaýly hyzmatdaşlar bilen geçirilen gepleşikleriň türkmen gazyny täze bazarlara çykarmakda hyzmatdaşlyga gönükdirilen Türkmenistanyň strategiýasyny şol ýurtlaryň doly goldaýandygyny tassyklaýandygy bellendi.
Gazy Türkmenistanyň serhedinde satmak boýunça köp ýyllyk praktikanyň saklanyp galýandygyny, ýurduň haýsydyr bir halkara energetik proýektlere, türkmen serhedinden daşardaky söwda shemasyna gatnaşmaýandygyny ministrligiň resmi wekili aýtdy.
Resmi wekil Türkmenistan bilen ýewropa ýurtlarynyň arasynda uzak wagtlyk hyzmatdaşlyk barasynda anyk dialogyň başlanýandygyny aýtsa bolar diýdi. Bu barada Türkmen metbugaty habar berýär.


text:
Şenbe güni Türkmenistanda ähliumumy ilat ýazuwy başlandy. 26-njy dekabra çenli dowam etjek bu ilat ýazuwynyň barşynda ilatyň ýaşaýyş jaý fondy bilen baglanyşykly maglumatlar-da hasaba alnar.
Bu ilat ýazuwynyň maksadynyň Türkmenistanyň ilat sany, raýatlaryň ýaşaýyş jaý şertleri, maşgala ýagdaýy, girdeji çeşmeleri, hususy emläkleri, raýatlaryň dil başarnyklary, şeýle hem oba we şäher ilatynyň mynasybeti ýaly meseleler boýunça doly maglumat bazasyny döretmekden ybaratdygy aýdylýar.
Bu baradaky maglumatlar ilat ýazuwyny amala aşyryjy we ýörite taýýarlyk geçen meýletinçiler tarapyndan toplanar.
15-nji dekabrdan 26-njy dekabra çenli aralykda ilat ýazuwyny amala aşyrmak boýunça Türkmenistanda jemi 700 sany stasionar uçastok iş alyp barar. Türkmenistanda soňky gezek ähliumumy ilat ýazuwy 1995-nji ýylda geçirilipdi.


text:
Şu ýylyň 15-nji iýulynda günorta koreýaly repper PSY tarapyndan çykarylan Gangnam Style
aýdymy, az wagtyň içinde tutuş dünýäde uly meşhurlyga eýe boldy. Ol 20-nji sentýabrda 2012 MTV Europe Music Awards çäresinde "iň gowy wideo" diýen baýraga hem nominirlendi.
Gangnam Style diňe bir adaty diňleýjileriň arasynda uly meşhurlyga eýe bolman, dünýäniň ýokary derejeli resmileri hem,
aýdyma mahsus bolan hereketleri gaýtalap, tans etmäge synanyşýarlar.
Gangnam style "Youtube" saýtynda iň köp hallanan wideo hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna hem girizildi
.
Üstesine-de muňa onlarça parodiýa klipleri
döredilip, olary görenleriň sany hem ençeme milliondan geçýär.
Eýsem, bu aýdymyň şeýle uly meşhurlyga eýe bolmagyna näme sebäp boldy, siz näme pikir edýärsiňiz?


text:
Geçen ýyl Gurhan otlajakdygyny aýdyp, haýbat atan amerikan pastoryna Beýik Britaniýa barmak gadagan edildi.
Terry Jones Britaniýada daşary ýurtlulara garşy hereket edýän toparyň öňümizdäki aý geçiriljek maslahatynda çykyş etmegi göz öňünde tutýardy.
Şu gün Britaniýanyň Içeri işler ministrligi “jemgyýetiň bähbidi üçin” Terry Jonesiň bu ýurda girmegine gadaganlyk girizilendigini tassyklady. Şeýle-de Britaniýa “ekstremizmiň ähli görnüşlerine garşydyr” diýlip nygtaldy.
Terry Jones Florida ştatynyň Geýnswill şäherindäki kiçiräk kelisäniň pastory. Ol 2001-nji ýylyň 11-nji sentýabrynda Birleşen Ştatlara edilen hüjümiň 10 ýyllygyna bagyşlap, Gurhan kitabyny otlamakçy bolupdy.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa boýunça rezolýusiýasynyň proýektine Orsýetiň we Hytaýyň weto goýmagyny “komediýa” diýip atlandyrdy. Rezolýusiýanyň proýektinde Siriýanyň prezidenti Başar Asada iş başyndan çekilmäge çagyryş bar.
Beýik Britaniýanyň daşary işler ministri Uilýam Heýg ýekşenbe güni eden çykyşynda: “Moskwa we Pekin dünýä jemgyýetçiliginiň göz alynda aýylganç jogapkärçiligi öz üstüne alyp, arap ýurtlary bilen bagly dostlukly däl ädim ätdiler” diýdi.
Germaniýanyň daşary işler ministri Gido Westerwelle şeýle diýdi: “Biz BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşindäki dikussiýalara ýene dolanyp geleris diýip oýlanýaryn. Geňeşdäki partnýorlarymyz, ozaly bilen Arap Ligasy bilen bilelikde eden işlerimizi maslahat etmek örän möhüm. Weto goýmak baradaky karar nädogry boldy”.
Hillari Klintonyň sözlerine görä, Damaska regional hem milli derejelerde basyşy güýçlendirmek, Siriýada gandöküşligi bes etmek üçin ABŞ we onuň ýaranlary ähli tagallany bu ugra gönükdirer.


text:
Pakistan 2004-nji ýylda çagany öldürmekde aýyplanan Shafkat Hussaini jezalandyrdy. Bu jezanyň adam hukuklaryny goraýjylaryň çagyryşlaryna garamazdan amala aşyrylandygy türme resmileri we Hussainiň garyndaşlary 4-nji awgustda habar berdiler.
Husseiniň aklawçysy onuň jenaýatçylyga baş goşan wagtynda 14 ýaşynda bolandygyny aýdýar, resmiler bolsa onuň kämillik ýaşyna ýetendigini öňe sürýärler.
Jeza ýylyň dowamynda kanuny sebäplere görä we halkara guramalarynyň hem BMG-niň bildiren aladalanmalary sebäpli dört gezek yza tesdirilipdi.
Pakistan ölüm jezasyny dekabr aýynda dikeldeli bäri 180 adamy asyp jezalandyrdy.


text:
Orsýet NATO-nyň Polşada geçiren harby türgenleşikleriniň Ýewropada “ynam we howpsuzlyk atmosferasynyň bolmagyna goşant goşmaýandygyny” aýtdy.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskowyň 7-nji iýunda eden bu çykyşy NATO-nyň agza we partnýor ýurtlarynyň Polşada iň uly birleşdirilen harby maşklaryna başlamagynyň ertesi edildi.
Polşanyň, ABŞ-nyň we NATO-nyň beýleki agza döwletleriniň, şeýle-de bäş sany partnýor ýurduň 31 müň sany harbysynyň gatnaşmagynda guryýer, deňiz we howa türgenleşikleri geçirilýär.
Bir hepde mundan ozal NATO Polşada geçiren sammitinde guramanyň Polşadaky we Baltiýa döwletlerindäki bazarynyň üpjünçiligini we harbylaryň sanyny artdyrmak meselesine seretdi.
Orsýet NATO-nyň goşunlarynyň öz serhetleriniň golaýynda ýerleşmeginiň howpsuzlygyna wehim salýandygyny aýdyp, jogap bermäge taýýardygyny nygtaýar.


text:
BMG-niň neşe we jenaýatçylyk boýunça edarasynyň Merkezi Aziýadaky wekili James Kallahan Türkmenstana saparynyň çäginde Minsitlrler Kabinetiniň ýanyndaky Neşekeşlige garşy göreş boýunça döwlet koordinasion komissiýasynda, Döwlet gümrük gullugynda, Içeri we Daşary işler minsitrliklerinde we Döwlet serhet gullugynda gepleşik geçirdi.
BMG-niň Neşe we jenaýatçylyk boýunça edarasynyň Merkezi Aziýadaky wekili James Kallahanyň türkmen resmileri bilen Aşgabatda geçiren gepleşiklerinde esasy üns özara bähbitli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek meselesine gönükdirildi. Hususan-da, Türkmenistanyň milli kanunlaryny reformirlemek işleriniň çäginde, türkmen spesialistlerini taýýarlamak we degerli edaralary döwre laýyk abzallaşdyrmak boýunça gatnaşyklar maslahat edildi. Bu barada TDH gullugynyň maglumatynda aýdyldy.
Şu günki gün dünýäde neşäniň azyndan 90%-i Owganystanda öndürilýär. BMG-niň Neşe we jenaýatçylyk boýunça proýektiniň Aşgabatdaky edarasynyň ýolbaşçysy Erjan Sakanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Owganystan bilen serhetdeş regionda neşä garşy göreşe örän uly ähmiýet berilýär, BMG Owganystandan gelýän neşä garşy göreşde Türkmenistana öz möhüm agzasy hökmünde garaýar.
BMG-niň Neşe we jenaýatçylyk boýunça edarasynyň Merkezi Aziýadaky wekili James Kallahan Owganystanda neşe önümçiliginiň soňky ýyllarda has artanlygyny we gitdigiçe neşäniň has köp mukdarynyň ýurduň Türkmenistan bilen serhedine golaý böleklerine aşyrylýanlygyny Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde belledi.
Neşä garşy goreş boýunça halkara hyzmatdaşlyk
BMG-niň neşäniň we adamyň aňyna täsir ýetirýän serişdeleriň bikanun dolanyşygyna garşy göreş boýunça 1961, 1971 we 1988-nji ýyllarda kabul eden rezolýusiýalarynyň ählisine goşulan Türkmenistanyň, halkara borçlaryny gyşarnyksyz ýerine ýetirýänligini, şeýle-de Hazar ýaka döwletleriniň serhet gulluklary bilen ýakyn gatnaşyk alyp barýanlygyny, TDH gullugy öz maglumatynda belleýär.
Maglumata görä, Türkmenistan BMG-niň Neşe we jenaýatçylyk boýunça edarasynyň we Ýewropa Bileleşiginiň programmasynyň birnäçe regional hem milli proýektlerini amala aşyrýar, şeýle-de birnäçe ýurtlaryň neşäniň bikanun dolanyşygyna garşy göreşi we serhet gözegçiligini güýçlendirmek boýunça ikitaraplaýyn proýektlerine gatnaşýar.
BMG-niň neşe we jenaýatçylyk boýunça proýektiniň Aşgabatdaky edarasynyň başlygy Erjan Sakan, Türkmenistanyň soňky ýyllarda BMG-niň programmalarynyň çägindäki proýektlere şol sanda neşä garşy we serhet gözegçiligine degişli proýektlere goşulmagy, şeýle-de Neşa garşy göreş boýunça döwlet gullugyny döretmegi ýurduň neşä garşy göreşde öňe tarap barýanlygyny aňladýar diýip belledi.
Resmi sanlara görä, 35 müň neşekeş hasaba alnan
Şol bir wagtda-da türkmen hökümeti tarapyndan berilýän sanlara görä, ýurtda hasaba alnan neşekeşleriň sanynyň 35 müň adamdan ybaratdygyny aýdyp, jenap Sakan türkmen hökümetiniň neşe meselesiniň ähmiýetini artdyryp, bu ugurdan görýän çerelerini dowam etdirmeginiň möhüm we oňly netije berjegine ynam bildirdi.
TDH gullugyna görä, ýurtda bikanun neşe dolanyşygyna garşy we neşekeşlere ýardam bermek boýunça milli programmasynyň üstünlikli amala aşyrylýanlygy aýdylýar. Edilýän işleriň arasynda neşe gaçakçylygynyň öňüne böwet basmak we neşekeşligiň profilaktikasy ýaly çäreler agzalýar.
Öz nobatynda garaşsyz synçylar şu günki gün Türkmenistanda neşe serişdelerini köpçüligiň öňünde ýok etmekden daşgary iş ýüzünde netijeli çäreleriň ýeterlik derejede amala aşyrylmaýanlygyny belleýärler.
Işsizlik, okuwsyzlyk we neşekeşlik
“Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin şeýle diýýär: “Görülýän çäreler umumy häsiýete eýe bolýar. Meselem, neşe gaçakçylarynyň elinden alnan neşe serişdeleri oda ýakylýar. Emma neşekeşleriň arasynda profilaktiki işleri geçirmek boýunça zerur işler ýeterlik derejesinde alnyp barylmaýar. Neşe problemasynyň esasynda agyr sosial kynçylyklaryň ýatanlygyny hem ünsden düşürmeli däl. Ýurtda agyr işsizlik bar. Üstesine ýylda mekdebi gutarýan 100 müňe golaý ýaşlaryň diňe 10%-ti okuwyny dowam etdirmek mümkinçiligine eýe bolýar. Şeýle ýagdaýda olaryň işsizligi hem okuwsyzlygy köp ýaşlaryň neşekeşlige baş urmagyna şert döredýär”.
Türkmenistanda neşe serişdelerini oda bermek boýunça geçirilýän nobatdaky çäre 2009-njy ýylyň 24-nji dekabrynda amala aşyrylypdy. Türkmen metbugatyna görä, 1 tonna 279 kilogram mukdardaky neşe serişdeleri Türkmenistanyň güýç ulanyjy edaralarynyň resmileriniň we daşary ýurt synçylarynyň, ýagny diplomatik missiaýalaryň hem BMG-niň wekilleriniň gatnaşmagynda oda ýakylypdy.


text:
22-nji awgustda Aşgabatda «Alfa-Romeo-2015» kubogy ugrunda awtosport ýaryşy geçirildi.
Türkmen metbugaty ýaryşa türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem gatnaşandygy habar berýär.
Ýaryşa gatnaşýanlar Köpetdagyň etegindäki Saglyk ýodasyndan Gökderä baryp, yzyna gelýänçe 57 km uzaklykdaky dag ýoluny geçdi.
Döwlet eýeçiligindäki media prezidentiň münen 7 nomerli «Alfa Romeo» awtoulagynyň pellehana birinji bolup gelendigini habar berýär.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, prezident Berdimuhamedow 57 km aralygy 26 minut 10 sekuntda geçmegi başarypdyr.


text:
Türkmenistanyň we Şwesiýanyň Daşary işler ministrlikleri Stokgolmda syýasy konsultasiýalary geçirdi diýip, «Trend» habarlar gullugy türkmen hökümetine salgylanyp ýazýar.
Taraplar duşuşyk mahalynda 2016-njy ýylyň fewralynda bilelikdäki biznes forumyny geçirmek meselelerini ara alyp maslahatlaşypdyrlar.
Şeýle-de taraplar Türkmenistan bilen Şwesiýanyň arasynda syýasy, söwda we ykdysady, medeni we ynsanperwerçilik ugurlarynda hyzmatdaşlyk etmegiň perspektiwalary barada pikir alyşdylar diýip, «Trend» habarlar gullugy ýazýar


text:
Türkmneistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň 17-nji iýulda Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Aşgabat şäheriniň binagärlik keşbini mundan beýläk-de gözelleşdirmek, şeýle hem paýtagtymyzda 2015-2016-njy ýyllarda ýaşaýyş-durmuş, üpjünçilik, ulag-kommunikasiýa, inženerçilik, aragatnaşyk, energetika ulgamlaryny we jemagat hyzmatlaryny has-da gowulandyrmak boýunça işleri üstünlikli ýerine ýetirmek maksady bilen, Karara gol çekdi.
Resminama laýyklykda, Türkmenistanyň Prezidentiniň “Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmek üçin Aşgabat şäheriniň etraplarynda 2016-njy ýylda ýerine ýetirilmeli işleriň Meýilnamasyny tassyklamak hakynda” 2015-nji ýylyň 20-nji fewralynda çykaran 14128-nji kararyna hem-de “Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllyk şanly ýubileýine taýýarlyk görmek boýunça Aşgabat şäheriniň etraplarynda ýerine ýetirilmeli işleriň meýilnamasyny tassyklamak hakynda” 2015-nji ýylyň 30-njy martynda çykaran 14180-nji kararyna laýyklykda Aşgabat şäheriniň etraplarynda 2015-2016-njy ýyllarda ýerine ýetirmeli işlere degişli ýolbaşçylar jogapkär edilip bellenildi.
Aşgabat şäheriniň häkimligine Türkmenistanyň Adalat ministrligi bilen bilelikde şu Karardan gelip çykýan üýtgetmeleri we goşmaçalary Türkmenistanyň kanunçylygyna girizmek baradaky teklipleri bir aý möhletde taýýarlamak we Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bermek tabşyryldy.


text:
Halkara gözegçileri Orsýetde geçirilýän parlament saýlawlarynda häkimiýetiň başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň bähbidine ýykgyn edilendigini, şeýle-de saýlawlarda käbir bidüzgünçilikleriň bolandygyny aýdýarlar.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň, şeýle-de Ýewropa Geňeşiniň Parlament assambleýasynyň gözegçileriniň bellemegine görä, ýekşenbe güni geçirilen saýlawlarda çäkli syýasy bäsleşikde hem adalat meselesinde kemçilikler” bolupdyr.
Gözegçileriň şu günki ýaýradan beýanatynda “ses sanalyşykda käbir prosesual düzgün bozmalaryň bolandygy” hem bellenilýär.


text:
Ýurtda hususy telekeçiligi ösdürmek boýunça prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň aladalary wagt synagyny we dürli kynçylyklary başdan geçirýär.
Şol tagallalar neneňsi netijeli we Türkmenistanda hususy sektoryň güwläp ýokary galjak wagty ýakynlaşýarmy? Ýa-da ol diňe telekeçiligiň hususy sektorynyň möhümligi barasynda prezidentiň öwran-öwran gaýtalaýan beýannamalaryna esaslanýarmy?
Beýanatlar ýeterlik däl
Käwagt ol öz goldawyny görkezmek üçin birki sany hususy firma-da barýar. Oňa garamazdan häzir ykdysadyýetde hususy sektoryň düýpli we köpçülikleýin ösýändigi barasynda gürrüň edip bolarmy?
Ýa-da hususy sektordaky ösüş häkimiýetler bilen gowy şahsy gatnaşyklary bolan telekeçi adamlaryň kiçi bir bölegi bilen çäklenýärmi?
Telekeçiligiň doly güýjünde işlemegi üçin diňe bir döwlet baştutanynyň beýannamalary, söz bermeleri ýeterlik däl.
Tas döwlet strukturasy bolan Senagatçylar we telekeçiler bileleşigini ulanmak bilen, hususy sektora prezidentiň özem itergi berip bilmez. Soňky hökümet maslahatynda Telekeçiler bileleşigine prezidentiň beren görkezmesi ministrliklere berýän permanlaryna çalym edýär.
Hususy inisiatiwa prezidentiň permanlaryny ýerine ýetirmek bilen garym-gatym bolup, ol hususy inisiatiwalygyny ýitirýär we taýak astynda işleýän döwlet sektorynyň lepbeýçisine öwrülýär.
Zerur ädimler
Kiçi we orta biznesiň ösmegi üçin giň döwlet programmasy gerek. Şol programma esasynda döwlet sektory kiçelip, hususy sektoryň tebigy hyzmatdaşyna öwrülmeli.
Hususy sektory goldamak üçin dürli görnüşli hususylaşdyrma programmasyna başlamaly. Şeýle ýagdaýda döwlet öz kärhanalaryny şahsy adamlara, kollektiwlere satyp biler.
Şol bir wagtda-da döwlet hususy sektora howandarlygyny, goldawyny çäklendirmeli we nähili önümler öndürseň peýdaly bolup-bolmajagyny olaryň özüniň çözmegine rugsat bermeli.
Şol ýagdaýda käwagt G.Berdimuhamedowyň bazar ykdysadyýetini döretmek barada aýdýanlarynyň ýurda gelmegi mümkin. Ýöne syýasy liberallaşma bolmazdan, jemgyýeti ösdürmek meselesini çözüp bolmaz. Edil şonuň ýaly ykdysadyýet liberallaşdyrylmasa, açyklaşdyrylmasa, ykdysady reformalaram ýerinden gozganmaz.
Şahsy eýeçiligi we hususy telekeçiligi goraýan täze kanunlar bolmasa, bu sektor prezidentiň öz eli bilen dolandyrylýan ýarym-ýarty , düşnüksiz, gümürtik bir zat bolar. Şeýle ýagdaýda uly böwsüşe garaşyp bolarmy?
Dünýä praktikasy
Ykdysadyýeti halas edýän şeýle böwsüşi 1918-nji ýylda Sowet Orsýeti Täze ykdysady syýasaty (NEP) yglan etmek bilen amala aşyrypdy. Ol ýurduň çagşan ykdysadyýetini gysga wagtda dikeldipdi. Şol syýasatyň özeni - azat hususy inisiatiwady.
On ýyl geçenden soň bolşewikler diktaturasy Täze ykdysady syýasatyň getiren ykdysady üstünlikleriniň ählisini öz eline aldy. Bir fakt faktlygyna galýar: ykdysadyýetde hakyky böwsüş, öwrüliş etmäge döwlet däl-de, hususy sektor ukyply. Bu häzirki zamanda has-da möhüm.
Iň gowy, iň kämil hasaplanýan döwlet sistemasynyň hem hususy telekeçiligiň berýän ideýalaryny, tekliplerini berip bilmeýändigine dünýä praktikasy bireýýäm şaýat boldy. Tersine, döwlet sektory näçe güýçli, kuwwatly bolsa-da, ol korrupsiýanyň çeşmesi bolýar.
Häzirki ýagdaý
Hut şu ýagdaý bilen G.Berdimuhamedow her gün diýen ýaly ýüzbe-ýüz bolýar. Muny Ministrler Kabinetiniň maslahatlarynda prezidentiň gol astyndakylary dalaýşyndanam görmek mümkin.
Hökümet maslahatynda G.Berdimuhamedow biznesmenleri birneme ruhlandyrmaly boldy. Ol Telekeçiler bileleşigini “gol gowşuryp oturmazlyga, döwlet goldawyna garaşmazlyga”, kiçi biznesi mundan beýläk hem ösdürmäge çagyrdy.
Döwletiň tutuş eýeçiliginiň agalyk edýän şertlerinde bu işi nähili ýerine ýetirmeli? Şol agalygy böwsüp, şahsy inisiatiwa goldaw üçin ony nädip kemeldip boljakdygyny prezidentiň özi bilýärmikä?
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Gyrgyzystanyň kanunçykaryjylary tutuş ýurduň çägindäki kafelerde we restoranlarda eşegiň etiniň ulanylýandygy baradaky öňe sürmeleriň derňelmegi üçin gyrgyz hökümetine çagyryş etdi.
Gyrgyz parlamentiniň oba-hojalyk syýasaty boýunça komitetiniň eden bu çagyryşy, geçen hepde döwlet telewideniýesi ýurduň demirgazygyndaky Çui regionyndaky fermada eşekleriň öldürilmegi barada maglumat goýbermeginiň yzýanyna gabat geldi.
2-nji martda gürrüňi gidýän komitet hökümetden bu ýagdaýy 15-nji marta çenli derňemegi sorady.
Gyrgyz parlamentiniň oba-hojalyk syýasaty boýunça komitetiniň agzasy Saidulla Nyşanow bu barada “talabalaýyk” çäreler görülmese, Kabinetiň işden çekilmegi üçin çagyryş etjekdigini aýtdy.
Gyrgyzystanyň döwlet telewideniýesinde görkezilen maglumatda, žurnalistler eşegiň etiniň kafelere we restoranlara ugradylan bolmagynyň mümkindigini aýdypdylar. Şol bir wagtyň özünde maldarlar eşekleriň Gong Kongdaky haýwanat bagyna et ugratmak üçin öldürilendigini bellediler.


text:
Penşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň global derejede ýarag söwdasyny kadalaşdyrmak boýunça kabul etmekçi bolan täze dokumentine Eýran, Demirgazyk Koreýa we Siriýa weto goýdy.
Bu dokumentiň kabul edilmegi üçin ony Birleşen Milletler Guramasyna agza 193 ýurduň hemmesi biragyzdan oňlamaly.
Emma bu goz öňünde tutulýan dokumentiň taslamasy Eýran bilen Demirgazyk Koreýanyň bähbitlerine garşy gelýär, çünki bu ýurtlaryň ikisem ýarag söwdasy meselesinde BMG-niň belli bir sanksiýalary bilen ýüzbe-ýüz bolup gelýärler. Siriýa bolsa häzirki wagt içerki graždanlyk urşuny başdan geçirip gelýär.
Birleşen Milletler Guramasynyň Nýu-Ýorkdaky bu maslahatynda global derejede ýarag söwdasyny kadalaşdyrmaklygy göz öňünde tutýan bu täze dokumentiň taslamasyny taýýarlamak üçin dokuz gün sarp edildi.
Şu günki gün tutuş dünýä boýunça edilýän ýarag söwdasynyň 60 milliard dollardan gowrak pula durýandygy aýdylýar.


text:
Aşgabadyň awiabilet satylýan edarasynda emele gelen adamlaryň uly nobatlarynyň eýýäm bir hepdä golaý wagt bäri dowam edýändigi habar berilýär. Bu ýere bilet satyn almaga baran türkmenistanlylaryň dört-bäş sagatlap öz nobatynyň ýetmegine garaşmaly bolýandygy aýdylýar.
Türkmenistanyň “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň websaýtynda biletleri online internet arkaly satyn alyp bolýandygy aýdylsa-da, “bu hyzmatdan häzirlikçe peýdalanyp bolmaýandygy” bellenilýär.
Azatlyk radiosy “Türkmenhowaýollary” kompaniýasynyň merkezi ofisindäki uly nobatlar we olaryň bolaýmagy mümkin sebäpleri bilen gyzyklanyp, şu gün şol edara baryp gelen habarçysy Soltan Açylowa bilen söhbetdeş boldy.


text:
Äpet balykgulagy ýatladýan “Aşgabat” stadionynyň suduryny paýtagtyň islendik ýerinden diýen ýaly görmek bolýar. Baýyrlykda ýerleşen “Aşgabat” stadiony häzirki wagtda paýtagtda gurlan döwrebap sport desgalarynyň biri.
Üç ýyl mundan ozal ulanyşa berlen bu köpugurly stadionda emeli ot örtükli futbol meýdançasy, onuň töwereginde ýeňil atletika sporty üçin ylgaw ýodasy bar. Stadionyň binasynda bolsa sportuň 17 sany dürli görnüşleri bilen meşgullanmak üçin sport zallary bar.
Bu sport zallarynda tennis, basketbol, woleýbol, badminton ýaly sportuň görnüşleri bilen meşgullanmaga mümkinçilik bar. Boks sporty üçin bolsa olimpiýa standartlaryna gabat gelýän ringli zal bar. Žurnalistler üçinem amatly şertler döredilipdir. Ýörite press-konferensiýalar üçin zal, žurnalistlere foto we beýleki materiallaryny gaýtadan işlemek üçin aýratyn kabinetler bar.
380 müň m2
meýdanda bina edilen bu spotkompleksiň çäginde bäş sany türgenleşik futbol meýdançalary, dört sany tennis kortlary hem-de awtosport ýaryşlary üçin trek gurlan.
Göräýmäge, bu stadion-sport kompleksinde sportuň ençeme görnüşi boýunça meşgullanmaga hem-de ýaryşlary geçirmäge ähli şertler bar. Emma, bu sport kompleksi ozalbaşdan, esasan, futbol ýaryşlaryny geçirmek niýeti bilen gurlan. Ýöne sport kompleksiniň 20 müň tomaşaça niýetlenip gurlan futbol stadionynda ýylyň dowamynda, dorusy, hut barmak büküp sanaýmaly az sanly futbol duşuşyklary geçirilýär.
Ýurduň futbol boýunça çempionatynyň final duşuşygy hem-de Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşynyň duşuşyklarynyň käbirleri geçirilýär diýäýmeseň, bu stadionyň futbol meýdançasy köplenç halatda boş ýatyr.
Resmi metbugatda ýurduň futbol boýunça milli çempionatynyň käbir duşuşyklarynyň bu stadionda geçirilýändigi barada habar berilýän-de bolsa, aslyýetinde şol duşuşyklar bu sport kompleksiniň türgenleşik futbol meýdançasynda geçirilýär.
Çäreler
Şol bir wagtda hem bu sport kompleksiniň beýleki sport zallarynyňdyr, sport meýdançalarynyň köplenç boş durýandygy aýdylýar. Mysal üçin, bu ýerdäki awtotrek we woleýbol, basketbol zallary hem-de tennis kortlary köplenç ulanylmaýar.
Stadionyň tribunalary tomaşaçylardan doldurylyp geçirilýän çäreler ýokarda ady agzalan halkara futbol ýaryşy bilen çäklenmeýär. Köpugurly statusyny göterýän bu sport kompleksinde Garaşsyzlyk baýramynyň “stadion” baýramçylyk çäresi hem geçirilýär.
Şol bir wagtda hem 20 müň tomaşaça niýetlenen bu stadionyň tribunalarynyň hiç wagt öz islegine görä bu ýere gelen tomaşaçylardan dolmaýandygy aýdylýar. Bu stadiondaky köp tomaşaçyly birnäçe “çärelere” gatnaşan ýokary okuw jaýynyň mugallymy Yklymyň aýtmagyna görä, stadion, esasan, mejbury “çäreçilerden” doldurylýar.
“Men şu stadion gurlaly bäri [bu ýerdäki] her bir köpçülikleýin çärä diýen ýaly gatnaşdym. Şol çäreleriň ählisinde hem şol öňki çäreçiler – mekdep, uniwersitet okuwçylarydyr studentleri ýa-da býujetnikler. Öz islegi bilen bu stadiona geleni görmedim diýsem ýalňyşmaryn” diýip, Yklym gürrüň berýär.
Paýtagtyň il içinde öňler “Leningrad kolhozy” diýlip atlandyrylýan ýerindäki baýyrlykda ýerleşýän “Aşgabat” köpugurly stadion-sport kompleksi 2011-nji ýylyň 28-nji oktýabrynda Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli uly baýramçylyk çäresi bilen açylypdy.


text:
Türkmen medeniýetiniň, edebiýatynyň kökleriniň örän gadymdan gaýdýanlygy köp sanly ylmy işlerde dünýä belli alymlar tarapyndan ykrar edilen. Eýse, şeýle gadymy kökleri, şöhratly taryhy, beýik mirasy bolan medeniýet täze taryhy döwürde näme sebäpden özüni gorap bilmedi?
Gündogarda türkmen halkyna sarpa goýmaýan ýok. Ata-babalarymyz öz gujur-gaýraty, batyrlygy, harby hünäre ezberligi, ylymda-bilimde zehinliligi bilen Hytaýdan Müsüre çenli aralykda özlerini ykrar etdiripdirler.
Emma olaryň nesilleri häzirki döwürde öz dogduk topragynda başyny çaramakda-da uly kynçylyk çekýärler. Türkmenistanda kese ýerden gelenler türkmenleriň özlerinden has gowy gazanýarlar hem gowy ýaşaýarlar. Ýöne haýsy sebäbe, nähili logika görä keseden gelen ýerli halkdan has köp gazanmaly?
Näme üçin kesekileriň ýer eýesiniň däl-de, ýer eýesiniň kesekileriň elinde işlemegi adaty düzgüne öwrülmeli? Näme sebäpden keseden gelenler Türkmenistanda näçe diýseň, ýokary aýlykly iş tapýarkalar, müňlerçe türkmen aýal-gyzlary, ýaş gelinler Türkiýede, Orsýetde, Ukrainada, Eýranda, arap ýurtlarynda özlerine bir döwüm çörek gözlemeli? Eýse, bu dünýäniň ykdysady tejribesine ters gelýän gödek adalatsyzlyk dälmi nä?
Munuň hut şeýledigi inkär edip bolmajak hakykatdyr. Beýle ysnat döwlet syýasaty, gözçykgynç adalatsyzlyk diňe bakna ýurtlara mahsus. Entek bu milli kemsidilme dowam edýärkä Türkmenistanyň özygtyýarly döwletligi ullakan sorag astynda galýar.
Nädip beýle deňsizlik döreýär?
Näme üçin Orta asyrlarda bütin Gündogary gaýraty bilen baglan halk bu gün öz topragynda kesekä elgarama, erk-ygtyýarsyz hem agzy mumly ýaşamaly? Nädip türkmenlere özleriniň ilden pes bolmalydygyny düşündirip, has beteri-de bu deňsizlige olary kaýyl edip bildiler?! Geçen ýylda gazanylan ýeňişleri we ýeňlişleri ýatlanyňda, ine, şu düýpli soraglar beýniňde öwran-öwran gaýtalanýar.
Elbetde, 2009-njy ýylda ozal eden-etdilik bilen ýapylan Opera we Balet teatrynyň açylmagy, Ylymlar Akademiýasynyň gaýtadan dikeldilmegi – begenerlik wakalar.
Emma ozal bu ylym, medeniýet ojaklaryny, beýleki onlarça guramalary, edaralary diýdimzorluk bilen dargadan näkesiň kimdiginiň aýdylmazlygy - Ylymlar Akademiýasynyň kagyz ýüzünde, Opera we Balet teatrynyň-da hyýaly giňişlikde galmagyna getirýär. Bu faktlaryň jemi bolsa, häzirki özgerişleriň çyndan däl-de, zoraýakdan geçirilýänligini bildirýär.
Temeni haltada gizläp bolarmy?
Eýse, ile belli hakykaty ýene näçe wagtlap ilden gizläp bolar? Temeni haltada gizlemek mümkinmi? «Ruhnamanyň» awtory «öňdengörüji hem paýhasly» bolan bolsa, onda näme sebäpden täze prezident G.Berdimuhamedow häkimiýet başyna gelensoň, onuň ençeme kararlaryny ýatyrdy we onuň eden-etdiliklerini düzetmäge mejbur boldy?
Eger-de Türkmenistanyň döwrebap ösmegine ýol açjak bolsa, elbetde, G.Berdimuhamedow mundan beýlägem S.Nyýazowyň gödek, bisowat ýalňyşlaryny düzetmäge we başizmiň zäherli mirasyny köki bilen köwläp, taryhyň zibiline atmaga mejbur bolar. Eger ol bu işi etmese, onda taryh G.Berdimuhamedowyň özi hakyndaky ýatlamany sähelçe wagtdan zibile oklar.
Ak Welsapar garaşsyz žurnalist we ýazyjy. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Çarşenbe güni Aşgabatda “ÝB-Türkmenistan: adam hukuklary boýunça dialog” atly gepleşikleriň nobatdaky tapgyry geçdi.
Mundan öň düýbi Parižde ýerleşýän "Serhetsiz reportýorlar" guramasy ýewropa resmilerine ýüzlenip, Aşgabatda geçiriljek bu gepleşiklerde Azatlyk Radiosynyň tussag edilen habarçysy Röwşen Ýazmuhammedowyň meselesini-de gozgamaklyga çagyrdy.
Azatlyk Radiosy bu mesele dogrusynda "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, ÝB-niň resmileriniň Türkmenistanda adam hukuklary bilen bagly geçiren gepleşiklerinde Röwşeniň meselesiniň gozgalyp-gozgalmandygy barada habar barmy?
Ýohan Bir: Ýok, gynansak-da, ýok. Biz geçirilýän gepleşikleriň mazmuny barada has köp maglumat almaga synanyşanymyzda, gepleşikler eýýäm başlanypdy. Gynansak-da, gepleşikleriň dowamynda siziň kärdeşiňiz Röwşen Ýazmuhammedowyň meselesiniň gozgalyp-gozgalmandygyny anyklap bilmedik.
Azatlyk Radiosy: Siziň Ýewropa resmilerine ýüzlenip ýaýradan beýanatyňyza nähilidir bir jogap boldumy?
Ýohan Bir: Ýok, Ýewropa häkimiýetlerinden jogap bolmady. Emma, adatça bolşy ýaly, biz geçiriljek duşuşyklaryň öňünden özümiziň pozisiýamyzy belli edip, resminamalary hödürleýäris. Emma biziň “munuň bilen çäklenjekdigimizi” aýtmak ýalňyş bolar.
Biz Türkmenistanda metbugat azatlygynyň nähili pajygaly ýagdaýdadygyny, Röwşen Ýazmuhammedowyň meselesiniň hem 15-nji maýda geçen maslahatda gozgalyp-gozgalmandygyny anyklamak üçin tagalla ederis. Biz Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýynyň ýaramazlygyny ÝB-niň resmilerine ýetirmek üçin işlemegi dowam etdireris.
Ýaňy hem aýdyşym ýaly, biz bular bilen çäklenmeris. Her nähili hem bolsa, Ýewropa resmileriniň Röwşen Ýazmuhammedowyň meselesini gozgap-gozgamandygyny anyklajak bolarys.
Azatlyk Radiosy: Röwşen bilen bagly başga nähilidir bir çäreleri göz öňünde tutýarsyňyzmy?
Ýohan Bir: Biz Röwşeniň meselesini ABŞ-nyň Senatynda we Kongresinde gozgamakçy. Mundan soň ýagdaýlaryň üýtgemegi mümkin. Eger-de siziň beýleki bir habarçyňyz Döwletmyrat Ýazgulyýewiň meselesini hem ýada salsak, ol ABŞ-nyň Senaty tarapyndan edilen beýanatdan soň gysga wagtyň içinde azat edilipdi.
Şol beýanatyň anyk näderejede möhüm rol oýnandygyny, elbetde, doly ynam bilen aýtmak kyn. Ýöne, her halda bu meselede ABŞ tarapyndan hem hereket gerek.


text:
Şenbe güni “Siriýanyň dostlary” diýlip atlandyrylýan topara girýän ýurtlaryň daşary işler ministrleri Kataryň paýtagty Dohada Siriýanyň oppozisiýasyna ýardam bermek meselesi barada maslahat geçirýärler.
Bu maslahata Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Italiýanyň, Müsüriň, Iordanyň, Kataryň, Saud Arabystanynyň, Türkiýäniň we Birleşen Arap Emirlikleriniň daşary işler ministrleriniň gatnaşýandyklary habar berilýär.
Maslahatda esasan Siriýanyň oppozision söweşijilerini nädip ýaraglandyrmalydygy barada pikir alşyljakdygy aýdylýar.
Geçen hepde Amerikanyň Birleşen Ştatlary Siriýanyň hökümetiniň oppozision söweşijilere garşy himiki ýarag ulanandygyny görkezýän degerli subutnamalaryň ele salnandygyny öňe sürüp, özüniň siriýaly söweşijilere ýarag goldawyny bermekçidigini yglan edipdi.
Orsýet amerikan tarapynyň subutnama hökmünde hödürleýän delilleriniň çynlakaý kabul edilip bilinmejekdigini mälim etdi.


text:
Türkmen politehniki instituty
Salgysy: 744025, Türkmenistan, Aşgabat şäheri, 1916-njy köçe, 136. Telefon: 41-18-00 Türkmen politehniki institutynyň gurluşy Fakultetler we kafedralar: Nebit we gaz fakulteti "Geofizika we nebit geologiýasy" kafedrasy "Umumy geologiýa we gidrogeologiýa" kafedrasy "Dünýä tejribesini öwreniş" kafedrasy "Nebit we gaz ojaklaryny özleşdirmek" kafedrasy Himiýa tilsimaty we ekologiýa fakulteti "Senagat ekologiýasy" kafedrasy "Nebiti, gazy gaýtadan işlemegiň himiki tilsimaty" kafedrasy "Organiki däl maddalaryň himiýa tilsimaty" kafedrasy Binagärlik – gurluşyk fakulteti "Suw, gaz we ýylylyk üpjünçiligi" kafedrasy "Binagärlik" kafedrasy "Geodeziýa" kafedrasy "Senagat we raýat jaý gurluşygy" kafedrasy Inžener – mehanika fakulteti "Elektrotehnika we elektromehanika" kafedrasy "Tilsimatly maşynlar we enjamlar"kafedrasy "Kompressor we sowadyjy desgalar" kafedrasy "Komýuter tilsimaty,ykdysadyýet we dolandyryş" fakulteti "Kompýuter tilsimaty we ulgamlary" kafedrasy "Kärhanalarda ykdysadyýet we dolandyryş" kafedrasy "Umumy tehniki dersler" kafedrasy "Önümçiligi awtomatlandyrmak" kafedrasy Nebit senagaty fakulteti (Balkanabat şäheri) "Geologiýa-gözleg işleri" kafedrasy "Nebitsenagat enjamlary" kafedrasy Türkmen politehniki institutynyň ylmy ugurlary Türkmen poliltehniki instituty Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanda öňdebaryjy inžener – tehniki ýokary okuw mekdebidir. Milli hünärmenler şu esasy ugurlar boýuça taýýarlanylýar.
"Peýdaly magdanlaryň geologiýasy, gözlegi we özleşdirilişi", "Kompýuter tilsimaty", "Himiýa tilsimaty", "Gurluşyk we binagärlik", "Tilsimatly maşynlar we enjamlar", "Önümçiligiň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy".
Türkmen politehniki institutynyň fakutetlerinde 6 sany (şol sanda 1-i Balkanabatda) pudaklaýyn ylmy merkezler işleýär: Nebit we gaz fakultetiniň ylmy merkezi (şol sanda Balkanabatdaky nebit senagaty fakultetiniň ylmy merkezi) Kompýuter tilsimaty we dolandyryş fakultetiniň ylmy merkezi. Önümçiligiň ykdysadyýeti we dolandyrylyşy ylmy merkezi. Himiýa tilsimaty ekologiýa fakultetiniň ylmy merkezi. Inžener mehaniki fakultetiniň ylmy merkezi. Binagärlik gurluşyk fakultetiniň ylmy merkezi. Türkmenistanyň Prezidentiniň 2007-nji ýylyň 12-nji iýunyndaky «Türkmenistanda ylym ulgamyny kämilleşdirmek hakynda» №8699 Kararyna we 2008-nji ýylyň 14-nji ýanwaryndaky №9378 Karary bilen tassyklanan «Türkmenistanda ylmy işgärleri taýyarlamak hakynda Düzgünnama» laýyklykda Türkmen politehniki institutynda ylmyň birnäçe ugurlary boýunça aspirantura we doktorantura açyldy.
Türkmen politehniki institutynyň ylmy işler boýunça 2008/2009-nji okuw ýyly üçin iş meýilnamasyna laýyklykda, institutda 2008-nji ýylda 19 sany temalar boýuhça ylym-barlag işleri alnyp barylýar. Institutyň professor-mugallymlary, talyplar bilen bilelikde ylmyň we tehnikanyň iň bir wajyp meseleleri boýunça ylmy işleri geçirilýär. Ylmy işlere institutyň professor-mugallymlarynyň 143-den, talyplaryň bolsa 530-dan gowragy işeňňir gatnaşýarlar.
Türkmen politehniki institutynyň professor-mugallymlarynyň we talyplarynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Ylym we tehnika baradaky ýokary geňeş tarapyndan geçirilen, Döwlet tarapyndan maliýeleşdirilýän ylmy-barlag işleriň bäsleşigine hödürlän aşakdaky işleri ýeňiji boldular:
«Günorta Ýölöten-Ýaşlar ýaýlagynda geçirilýän seýsmobarlaglaryň maglumatlaryny teswirlemek we nebit-gaza gelejegi uly meýdançalarda gözleg-barlag guýularyny gazmaga teklip bermek» (2008—20l0 ý.ý.) «Agyz suwuny durlamakda ýerli materiallaryň süzüjilik häsiýetleriniň barlaglaryny geçirmek we olaryň ulanyşynyň usullaryny işläp düzmek» (2008—2010 ý.ý.) Institutda alnyp barylýan ylmy işler önümçilik bilen baglanyşdyrylan. "Türkmengaz", "Türkmennebit" döwlet korporasiýalarynyň, Türkmenbaşynyň Nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynyň, "Daşoguztransgaz" guramasy, "Gamyşlyjanebit" edarasynyň tabşyryklary boýunça ylmy işler ýerine ýetirildi we ylmy netijeler önümçilikde doly ulanylýar.
Institutda ýerine ýetirilýän ylmy işleriň esasy maglumat çeşmeleri Türkmen politehniki institutynda döredilen Internet merkezi, Baky Beýik Serdarymyzyň tagallasy esasynda Türkmenistanda ornaşdyrylan iň täze, kämil tilsimatlaryň ýazmaça beýanlary, poçta arkaly institutyň kitaphanasyna alynýan daşary ýurtlarda çap edilen iň täze kitaplardyr. Dünýäniň öňdebaryjy tilsimatlaryny öwrenip, olary Türkmenistanda ornaşdyrmagyň esaslaryny düzüp, şol tilsimatlary has hem kämilleşdirmek we täze tilsimatlary oýlap tapmak hem-de şol esasda tehniki ugurlar boýunça milli hünärmenleri ýetişdirmek institutda alyp barylýan ylmy işleriň esasy ugruny kesgitleýär.
2012-nji ýylda Türkmen politehniki instituty ýapylyp, täze iki ýokary okuw jaýlara bölünýär: Türkmen döwlet binägärlik-gurluşyk insituty we Türkmen döwlet nebit we gaz insitituty. TDBGI öňki politehniki institutyň binasynda açylýar. TDNGI bolsa täze binada açylýar. 1 ýyldan soň TDNGI Halkara nebit we gaz uniwersitetine öwrülýär. Halkara uniwersitetler birleşmesiniň hasabyna girýär. Soňra bolsa SEIN medalyna eýe bolýar.


text:
Rim Papasy Fransis Ýakyn Gündogara edýän saparynyň soňky gününde Ierusalime bardy.
77 ýaşyndaky ýepiskop 26-njy maýda Ierusalimiň köne şäherindäki Al-Aksa metjidiniň jaýyna bardy we Ierusalimiň köne şäherindäki Günbatar diwarynda doga-dileg etdi.
Fransis Holokosta Ýad Waşem muzeýine baran mahaly “Holokostanyň çäksiz tragediýasy” barada çykyş etdi.
Fransis şu wagta çenli eden saparlaryny uzak wagtdan bäri dowam edýän Ýakyn Gündogar konfliktiniň tamamlanmagyna çagyryş etmek maksady bilen amala aşyrdy. Şeýle-de, ýepiskop Ysraýylyň we Palestinanyň prezidentlerini öňümizdäki aýyň başynda Watikana sapar etmäge we parahatçylyk üçin doga-dileg etmäge çagyrdy.