text:
10-njy dekabrda Halkara adam hukuklary güni bellenildi. Şol gün mynasybetli BMG tarapyndan ýaýradylan beýanatda bu senäniň ähmiýeti barada gürrüň edilýär.
1948-nji ýylda BMG-niň Baş assambleýasy tarapyndan kabul edilen şol jarnamada ähli adamlaryň azat hereket etmäge, jay edinmäge hem öz ýurtlaryndan çykmaga hem oňa dolanyp barmaga hukuklarynyň bardygy aýdylýar.
Türkmenistan BMG bilen bir hatarda Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň hem agzasydyr. 56 agzadan ybarat bu guramanyň hem adam hukuklary barada birgiden gymmatlyklary bar. Emma şeýle guramalara agza bolmagyna garamazdan, her haçan adam hukuklary barada gürrüň edilende, Türkmenistan iň repressiw ýurtlaryň hataryna girýär.
Bu aktual mesele barada ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça wekili Ýens-Hagen Eşenbaher bilen Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Jenap Ehenbaher, interwýua başlamazdan ozal siz öz guramaňyzyň alyp barýan işleri hem onuň göz öňünde tutýan wezipeleri we maksatlary barada gürrüň beräýseňiz?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institutynyň maksady ÝHHG guramasyna agza ýurtlara adam hukuklary, demokratiýa we kanunyň üstinligi ýaly meseleler boýunça öz boýun alan borçlaryny berjaý etmäge ýardam etmekden ybaratdyr.
1975-nji ýylda kabul edilen Helsinki pakty we soňra Kopengagende 1990-njy ýylda tassyklanylan kararlaryň çäginde ÝHHG-ä agza 56 ýurt adam hukuklary boýunça dürli jogapkärçilikleri öz üstlerine aldyrlar.
Bu dokumentler ÝHHG-ä agza ýurtlary kanunyň agalygyna, adam hukuklary we demokratiýa barada kabul edilen belli prinsiplere we gymmatlyklara sarpa goýmaga çagyrýar we borçly edýär.
Azatlyk Radiosy: Gürrüňi edilýän bu gymmatlyklar barada has jikme-jik maglumat berip biljekmi?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Bu prinsipler ilata söz we hereket etmek azatlygyny, gurama döretmek we jemlenişmek hukugyny berýär. Şeýle-de adam hukuklary bilen bagly beýleki ugurlardaky hukuklary berýär, şol sanda adam gynamalaryň gadagan edilmegini talap edýär.
Şol dokumentler saýlawlar bilen bagly maddalary-da öz içine alýar. Meselem, Kopengagende kabul edilen kararda saýlawlarda halkyň garaýyşlary ýüze çykar ýaly onuň nähili geçirilmelidigi we döwletleriň ony nähili gurnamalydygy barada möhüm maddalar bar.
Şeýle-de döwlet edaralarynyň we institutlarynyň demokratik esaslarda hereket etmelidigi hakdaky maddalar bilen bir hatarda şol ylalaşyk ençeme beýleki ugurlary hem öz içine alýar.
Azatlyk Radiosy: Bu gurama agza döwletlerde, şol sanda Türkmenistan ýaly ýurtlarda höküm sürýän ýagdaýlara seredilende olaryň bu gymmatlyklara gabat gelmeýänligini aýtmak mümkin. Bu birhili gapma-garşylyk ýagdaý döredenokmy?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Bu dokumentler gurama agza ähli ýurtlar, şol sanda Türkmenistan tarapyndan tassyklandy. Şunlukda bu ylalaşyklar we şol dokumentlerde gürrüňi edilýän borçlar ähli ýurtlary öz içine alýar we bu şertlere bu gurama agza ähli ýurtlar sarpa goýmalydyrlar.
Kabul edilen şol kararlar ýakynda Gresiýanyň paýtagty Afinyda gurama agza ýurtlaryň Daşary işler ministrleriniň gatnaşmagynda geçirilen ýygnakda ýene bir gezek tassyklanyldy. Şol ýerde kabul edilen kararda, şol guramanyň gymmatlyklarynyň ÝHHG-ä agza ähli ýurtlar tarapyndan berjaý edilmelidigi ýene bir gezek gün tertibinde goýuldy.
Azatlyk Radiosy: Eger Türkmenistan ýaly ÝHHG-ä agza ýurtlardan haýsydyr biri öz borçlaryny talap edilşi ýaly berjaý etmese, şeýle ýurtlara siziň guramaňyz nähili çemeleşýär?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Öň hem belläp geçişim ýaly ÝHHG-niň maksady bu gurama agza ýurtlara öz borçlaryny berjaý etmäge ýardam etmekdir. ÝHHG-niň çäginde öz agzalarymyz bilen hyzmatdaşlyk boýunça konstruktiw aragatnaşygy ýola goýmak barada düzgünlerimiz bar we bu ugurda alada edýäris.
ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça instituty öz agzalaryna bu barada ýardamyny we maslahatyny teklip edýär. Bu teklipleri kabul edip-etmezlik olaryň özlerine bagly.
Azatlyk Radiosy: Eger olar siziň bu teklipleriňizi kabul etmek islemeseler, şeýle ýagdaýda siz nähili syýasat alyp barýarsyňyz?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Biziň tekliplerimizi kabul edip-etmezlik bu gurama agza ýurtlaryň erk-islegine bagly. ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça institutynyň bu ugurdaky öz talaplaryny kabul etdirmäge kanuny güýji ýok. Bu hili teklipleri kabul edip-etmezlik tutuşlygyna gurama agza ýurtlaryň erk-islegine bagly bolan meseledir.
Olar haçanda bizden ýardam sorasalar, biz olaryň edýän haýyşlaryny berjaý etmäge taýýar.
Azatlyk Radiosy: 2009-njy ýylyň dowamynda siz Türkmenistana haýsy ugurlardan nähili ýardam etdiňiz?
Ýens-Hagen Eşenbaher: ÝHHG-niň çäginde Türkmenistanda iş alyp barýan edara biziň Aşgabatdaky wekilhanamyzdyr. Biz ÝHHG-niň Demokratiýa we adam hukuklary boýunça instituty hökmünde 2009-njy ýylda kanuny hasam döwrebaplaşdyrmak boýunça Türkmenistanda dürli çäreleriň geçirilmegine ýardam etdik.
Meselem, 2009-njy ýylyň dowamynda kanun çykarmaklygyň dürli ugurlary boýunça iki iş seminaryny gurnadyk. Şunda esasanam kanun düzmek işleriniň nähili aç-açanlykda amala aşyrylyp bilinjekdigi we bu ugurda halkyň pikiriniň ähmiýeti barada gürrüň edildi.
Biz bu aladalary etmek bilen ýurtda kanuny hasam kämilleşdirmek işine uly goşant goşandyrys diýip, pikir edýäris.
Azatlyk Radiosy: Iş seminarlaryňyz nähili gurnalýar? Meselem, ony siz türkmen ýolbaşçylaryna teklip edýärsiňizmi, ýogsa-da olar şeýle teklip bilen size ýüz tutýarlarmy?
Ýens-Hagen Ehenbaher: Bu hili çäreler gurama agza ýurtlaryň wekilleri bilen maslahatlaşylyp amala aşyrylýar. Galyberse-de, bu aladalar hökümet ýolbaşçylary bilen hyzmatdaşlyk esasynda gurnalýar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanda täze hökümet häkimiýet başyna geçenden soň, ýurtda käbir ösüşleriň bolanlygyny aýdýanlar bar, Türkmenistandaky ýagdaýlara siz nähili baha berýärsiňiz?
Ýens-Hagen Eşenbaher: Bu barada bir zat aýtmak biziň üçin gaty kyn, sebäbi biz adam hukuklary bilen bagly bolan wakalara yzygiderli gözegçilik edemzok. Saýlawlara gözegçilik etmek barada gürrüň edilende, biziň, elbetde, bu ugurda ýola goýlan düzgünimiz bar. Biz öň bu ugurdan Türkmenistana-da ýardam etdik.
Biz bu baradaky aladalarymyzy mundan beýlägem dowam etdireris. Biz geljekde Türkmenistanyň öz saýlawlar boýunça kanunlaryny we düzgünlerini ÝHHG-niň standartlaryna gabat getirmäge we bu ugurda öz boýun alan borçlaryny doly ýerine ýetirmäge çalyşar diýip, umyt edýäris.


c: text/html

text:
Türkmenistan garaşsyz ýurt bolanyndan soň, ýurtda dörän işsizlik, okuw meseleleri, beýleki ýagdaýlar bilen baglylykda müňlerçe türkmenistanly, hususan-da gyz-gelinler daşary ýurtlara çykmaga, daşary ýurtlarda okamaga we işlemäge mejbur boldy.
Netijede, olaryň maşgalalarynda daşary ýurtlarda, belli bir sebäplere görä, dokumentsiz çagalar peýda boldy. Bu ýagdaý bir tarapdan şol çagalar üçin problema bolsa, ikinji tarapdan olaryň ene-atalary üçin hem ullakan alada aýlandy.
«Dünýä türkmenleri» gepleşigimiziň bu gezekki sany hut şu meselä - daşary ýurtlarda, Türkmenistandan gelen migrantlaryň maşgalasynda doglan dokumentsiz çagalaryň we olaryň ene-atalarynyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryna bagyşlandy.
Gepleşigimizi diňläp, pikir-tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Geçen şenbe güni pyçaklanyp, keselhana düşen azerbaýjanly belli ýazyjy we žurnalist Rafik Tagi çarşenbe güni keselhanada aradan çykdy. Şenbe güni iki sany näbelli adamyň eden hüjüminde ol ýedi ýerinden pyçaklanypdy.
Ýazyjy Rafik Tagi özüniň hökümete garşy we yslam dini bilen baglanyşykly ýazan ýiti tankydy makalalary bilen tanalýar.
2007-nji ýylda Bakuwyň raýon sudy ony yslam dini we Muhammet pygamber barada ýazan tankydy makalasy üçin üç ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.
Şol makala üçin Eýranyň täsirli ruhanysy, Baş Aýatolla Fazel Lankarani bolsa oňa garşy fatwa, ýagny, gaýybana ölüm jezasyny yglan edipdi.
Hepdäniň sişenbe güni Eýranyň Bakudaky ilçihanasy Rafik Tagä garşy edilen hüjümde Eýranyň eliniň ýokdugyny nygtap, ýörite beýanat ýaýratdy.


text:
20-nji ýanwarda Türkmenistanyň Mejlisinde eden çykyşynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Syýasy partiýalar baradaky” kanun proýektini işläp düzmegi çaltlandyrmagyň zerurdygyny belledi.
TDH-niň maglumatyna görä, türkmen parlamentinde bolan duşuşykda gozgalan aktual meseleleriň arasynda jenaýat-jeza sistemasyny mundan beýläk has ynsanperwer etmek, kanun goraýjy we kanun ulanyjy organlaryň işini gowulandyrmak ýaly meseleler bar.
Berdimuhamedow Türkmenistanyň täze Jenaýat-ýerine ýetiriş kodeksini, Administratiw düzgün bozmalar baradaky kanuny, Graždan prosessual kodeksini işläp düzmegi we kabul etmegi gaýragoýulmasyz çäreleriň hataryna goşdy.
Bulardan başga-da döwlet baştutanynyň tabşyrygy boýunça deputatlar “Türkmenistanyň konsullyk gullugy baradaky”, “Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleriniň statusy baradaky”, “Türkmenistanda daşary ýurt graždanlarynyň hukuk düzgünleri baradaky “ kanunlara ýaňadan sereder.


text:
Penşenbe güni Gazagystanyň “KazMunaýGaz” kompaniýasynyň ýolbaşçylary özleriniň protest geçirýän nebitçiler bilen gepleşige başlandyklary barada peýda bolan maglumatlary ret etdiler.
“KazMunaýGaz” kompaniýasy bu barada ýaýradan press-relizinde şu ýylyň maý aýynda işden boşadylan 989 sany nebitçini gaýtadan işe dikeltmek meselesi barada gepleşikleriň başlanandygy hakynda peýda bolan maglumatlaryň nädogrudygyny tassyklaýar.
Bu kompaniýanyň işgärleri şu ýylyň maý aýyndan bäri öz aýlyk haklarynyň ýokarlandyrylmagyny hem-de öz profsoýuz guramalaryna girizilen çäklendirmeleriň ýatyrylmagyny talap edip, protest bildirmeklerini dowam etdirýärler.


text:
Penşenbe güni Türkmen parlamentiniň başlygy Akja Nurberdiýewa Palestinanyň täze işe bellenen ilçisi Asad Abd al-Munem Said Asadyň ynanç hatyny kabul etdi. Palestinanyň ilçisiniň rezidensiýasy Özbegistanyň paýtagty Daşkentde ýerleşýär.
Penşenbe güni türkmen parlamentinde geçen bu duşuşykdan soň, Asad Abd al-Munem Said Asad Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde-de kabul edildi.
Geçirilen bu duşuşyklarda taraplar Türkmenistanyň we Palestinanyň dürli ugurlardaky hyzmatdaşlyklarynyň perspektiwalaryny ara alyp maslahatlaşdylar.
Aşgabatdaky häzirki saparynyň barşynda Palestinanyň ilçisiniň Türkmenistanyň Bilim, Medeniýet we Söwda ministrliklerinde-de duşuşyklar geçirjekdigi habar berilýär.


text:
Wengriýada ýerleşýän, Gündogar Ýewropadaky beýleki adaty oba ýerleri ýaly, bu düz meýdan sowet döwründe emele gelip, Gündogar hem Günbatar Ýewropany ikä bölen demir tutynyň ýok edilmegine ýol açan ýer hökmünde taryha girdi. Awstriýa bilen Wengriýanyň araçäginde ýerleşýän bu ýer 20 ýyl mundan ozal Wengriýanyň oppozisiýasy tarapyndan gurnalan “Pan Ýewropa piknigi” atly çäräniň geçirilmegi üçin saýlanyp alnypdy.
Şol döwür Sowet Soýuzynyň lideri Mihail Gorbaçewyň yglan eden aç-açanlyk syýasatynyň çäginde Awstriýanyň hem-de Wengriýanyň häkimiýetleri Sopron şäheriniň golaýyndaky serhedi üç sagatlyk açyp, ýerli ilata biri-biri bilen salamlaşyp, gürleşmäge mümkinçilik döretmek barada ylalaşypdylar.
Emma Wengriýanyň oppozisionerleri bu çäre baradaky habary Günbatar Germaniýanyň käbir raýatlaryna ýetirdiler. Netijede serhet açylan wagtda bu ýere
Awstriýa tarapyna geçenleriň käbiri ýerde oturyp aglaýardy.
ýygnanan ýüzlerçe nemesler pursatdan peýdalanyp, Awsriýa tarapyna geçdiler.
Şol gün serhet goşunyna ýolbaşçylyk eden Arpad Bella bir topar adamyň serhede tarap gelýändigini görüp, näme etjegini bilmän, ot açyp-açmazlyk babatda bir näçe minut oýlanyp durandygyny Azatlyk radiosy bilen söhbetdeşlikde gürrüň berdi. Soňra bolsa özüniň esgerlik borjundan wyždanynyň ýokary çykandygyny aýdyp, adamlara serhetden geçmäge päsgelçilik döretmändigini ol gürrüň berdi.
“Serhediň beýleki tarapynda haýran galdyryjy zatlar bolup geçýärdi. Awstiýa tarapyna geçenleriň käbiri bir ýerde durman, başagaýlykda ylgamagyny dowam etse, beýlekileri serhetden aşan badyna ýerde oturyp ýa aglaýardylar, ýa-da gülýärdiler. Şeýdip, adamlar dürli usullar bilen öz duýgularyny bildirýärdiler” diýip Arpad Bella aýdýar.“Azatlyga, erkinlige hoş geldiň!”
Bu wakalara gatnaşan Dietmar Poguntke şol döwürde Gündogar Germaniýanyň ýaşaýjysy, 26 ýaşly studentdi. Ol bu waka barada bize şeýle gürrüň berdi: “Men serhetden geçenimde, ol ýerde duran Awsriýanyň bir raýaty “Azatlyga, erkinlige hoş geldiň!” diýen sözler bilen meni garşy aldy. Men muňa ynanyp bilmedim. Men erkinlige çykmak üçin birnäçe diwardan geçmeli bolaryn diýip, pikir edýärdim.”
19-njy awgustda bu wakanyň 20 ýyllygy bilen bagly Sopron şäheriniň golaýynda geçirilen resmi dabara Wengriýanyň prezidenti Lazlo Solýom, bu ýurduň premýer-ministri Gordon Bajnai hem de Germaniýanyň kansleri Angela Merkel ýaly ýokary derejeli resmiler gatnaşdylar. "Gorbaçew üçin synag boldy"
Öňki Sowet Soýuzynyň lideri Mihail Gorbaçew.
1989-njy ýylda Wengriýanyň premýer-ministri bolan Miklos Nemethyň aýtmagyna görä, şol waka Gorbaçew üçin hem gaty möhüm synag boldy. “Ýagny Mihail Gorbaçew serhetden geçýän adamlary togtatmak üçin ýarag ulanmajakdygyna söz beripdi. Şol wakada hem Gorbaçew öz sözüniň eýesidigini dünýä subut etdi” diýip, Miklos Nemeth bize gürrüň berdi.
Şol wakadan soň Sopron şäheriniň golaýynda bu iki ýurduň arasyndaky serhet 11-nji sentýabrdan 7 oktýabra çenli açylyp, 50 müňden gowrak adama Awstriýa tarapyna bosup geçmäge mümkinçilik döretdi. Sowet Soýuzy hem bu waka goşulyşman, diňe daşyndan syn etdi.
Takmynan iki aý wagt geçenden soň bolsa, Günbatar Germaniýany Kommunistik Gündogar Germaniýadan bölen Berlin diwary ýykyldy. Germaniýanyň şol döwürdäki kansleri Helmut Köl, Berliniň Brandenburg diwary bilen bagly wakanyň ýüze çykmagyna Wengriýanyň Sopron şäherinde bolan wakanyň itergi berendigini aýdypdy.
Häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýän Şwesiýanyň Daşary işler ministri Karl Bildt 19-njy awgustda öz resmi interenet blogunda çap eden maglumatynda 20 ýyl mundan ozal Sopron şäheriniň golaýynda bolan wakalar barada şeýle ýazdy: “Bu bolan waka ägirt uly gyzyklanma döredip, köpleriň ünsüni özüne çekdi. Bu waka 9-njy noýabrda Berlin diwary ýykylyp, bir ýyldan az wagtyň içinde emeli usul bilen döredilen GDR döwletiniň dargamagyna getiren prosesiň başlangyjy boldy”.


text:
Amerikan armiýasynyň öňki esgeri Somaliniň söweşiji topary bolan “Al-Şababa” hemaýat bermekde aýyplandy.
24 ýaşly Kreýg Baksam geçen aý Kenýanyň serhedinden Somalä geçjek bolanda Kenýanyň resmileri tarapyndan saklanypdy.
Amerikanyň prokurorlarynyň derňewlerine görä, Baksam “Al-Kaýda” bilen ilteşigi bolan topara birnäçe ýüz dollar bermegi hem-de toparyň hatarynda söweşiji bolmagy niýet edinipdir.
Şeýle-de, prokurorlaryň aýtmagyna görä, Baksam dini websaýtdaky maglumatlary okanyndan soň yslam dinini kabul edipdir.
Baksam Yrakda we Günorta Koreýada gulluk edipdi. Eger-de onuň günäsi subut edilse, oňa 15 ýyla çenli türme tussaglygy berlip bilner.


text:
Geçen hepde Ukraina Brýusseli aljyraňňy ýagdaýa saldy. Ukrainanada häzirki hökümetiň Ýewropa Bileleşigi bilen erkin söwda paktyna gol çekmek we beýleki syýasy gatnaşyklary ýola goýmak boýunça säginýändigi we, munuň tersine, Orsýet bilen ykdsady gatnaşyklary güýçlendirýändigi aýdyldy.
Muňa jogap edip paýtagt Kiýewde we beýleki şäherlerde protestçiler prezident Wiktor Ýanukowiçi şu hepde Wilnýusda geçiriljek sammitde Ýewropa bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol çekmäge çagyryp, demonstrasiýalar geçirdiler.
Assosiasiýa ylalaşygy ukrainalylara nähili peýda eder?
“Giň gerimli erkin söwda ylalaşygyny” (GGESY-ny) hem öz içine alýan Assosiasiýa ylalaşygyna Ukrainanyň gol çekmegi diýmeklik, ýurduň dürli görnüşdäki girdejili pudaklaryna Ýewropa Bileleşiginden derhal nagt pul serişdesiniň gelip başlajakdygyny aňlatmaýar.
Ýewropa Bileleşigi 2011-2013-nji ýyllar aralygynda Ukraina döwletine 1 milliard ýewro möçberinde pul kömegini grant hökmünde beripdi. Eger Kiýew Halkara Walýuta Fondundan (HWF-dan) 15 milliard amerikan dollaryny karz almaga razyçylyk berse, onda ÝB ýene-de 600 million ýewro möçberinde pul kömegini Ukraina berer. Ýöne bu pullar “ylalaşygyň çäginden daşgary pul kömekleri” diýlip hasap ediler.
Ylalaşyga gol çekilen ýagdaýynda Ýewropa bazarlarynyň gapysy ukrain kompaniýalaryna giňden açylar. Ýewropa bazarlarynyň 500 million sany sarp edijisi bolup onuň jemi içerki önüminiň bahasy 12.9 trillion ýewro barabardyr we agzalýan bazar bütindünýä ykdysadyýetiniň bäşden birini düzýär.
”Giň gerimli erkin söwda ylalaşygyna” gol çekmek bilen, Kiýewiň öňümizdäki ýyllarda näçeräk girdeji gazanjakdygyny öňünden çaklamak kyn hem bolsa, käbir garaşsyz ykdysadyýetçileriň aýtmaklaryna görä, öňümizdäki 10 ýyllykda Ukrainanyň jemi içerki önüminiň bahasy 6 göterim artar. Şeýle-de tarifleriň azalmagy we kompaniýalaryň arasyndaky bäsdeşligiň artmagy bilen, öňümizdäki on ýyllykda öý goşlarynyň sarp edijileriniň sany köpelip, nyrhlar pese gaçar.
Ylalaşyk nämeleri öz içine alýar?
Ylalaşygyň çäginde ÝB-niň 350 sany kanun maddasy ukrain kanunçylygyna goşular. Olaryň käbirleri daşky gurşawy goramak ýa-da köçe ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglanyşykly bolup, ylalaşyk, hususan-da, söwda gatnaşyklary bilen bagly kanun maddalaryna öz täsirini ýetirer. Ukraina ylalaşyga gol çeken badyna ol ÝB-den import edilýän harytlardan takmynan 500 million ýewro möçberinde peýda görer.
Import harytlary bilen baglanyşkly söwda gatnaşyklary, sähelçe-de bolsa, Ukrainanyň peýdasyna bolar. Munuň sebäbi: ylalaşygyň çäginde Ýewropa Bileleşigi ýedi ýylyň içinde öz bazarlarynyň gapylaryny ukrain harytlaryna açar, ýöne ukrain bazarlaryna Bileleşige girýän döwletleriň harytlary on ýylyň dowamynda gelip başlar.
Ýewropadan awtoulaglaryň ukrain bazaryna gelmegi 15 ýyl wagt alar. Ýewropa Bileleşiginiň import tarifleriniň bahalarynyň hasaba alynmazlyk ýagdaýy söwda gatnaşyklarynyň başlangyç döwrüne degişli bolar. Bu diýmeklik, haryt söwdasynda liberallaşdyrmak prosesi ylalaşyk güýje giren gününden birnäçe ýyl soň amala aşar.
Aýdaly, oba hojalyk we senagat önümçiligi ÝB-Ukraina söwda gatnaşyklarynyň esasy özenidir. GGESY-na görä, ÝB Ukrainadan Ýewropa ýurtlaryna satylýan oba-hojalyk önümleriniň 80 göteriminiň import tariflerini azaldar. Beýleki bir tarapdan, Ukraina ÝB-den Ukraina getirilýän oba-hojalyk harytlarynyň 50 göteriminiň import tarifini azaldar. Senagat önümçiligi barada aýdylanda, ÝB Ukrainadan getirilýän senagat harytlarynyň hemmesinden diýen ýaly import tarifini aýrar, ýöne Kiýew Ýewropadan getirilýän senagat önümleriniň 50 göteriminiň import bahasyny azaldar.
Ukrainada başga nähili üýtgeşiklikler bolar?
Ukraina ýurduň ykdysadyýetine täsir etjek başga-da birnäçe kanun maddalaryny kabul etmek bilen, ýokary depginli ykdysady ösüşlere eýe bolar. Mysal üçin, Ukraina özünde bar bolan bäsdeşlik tertibi boýunça kanun maddalaryny Ýewropa Bileleşiginiň kanunçylygy bilen aýakdaş alyp barmaly bolar. Bu ýurduň içinde kartellere we monopoliýa ýol berilmez diýildigidir.
Ukraina öz “döwlet eýeçiliginiň” tertibi baradaky kanunçylygyny hem ÝB-niň kanunçylygyna laýyk getirmeli we bu kanunçylyk garaşsyz barlagçy toparlarynyň işjeňligini hem öz içine alýar. ÝB bilen Ukrainanyň ikisi hem subsidiýalaryň, ýagny berilýän pul kömekleriniň möçberi, görnüşi we paýlanyşygy barada ýyllyk hasabat bererler. Subsidiýalar bilen bagly kanunçylyk oba-hojalyk we balykçylyk pudagyndan başga ähli ugurlary öz içine alýar.
Ylalaşygyň çäklerinde söwda jedellerini sazlaşdyrýan mehanizm hem işläp düzüler. Agzalýan mehanizm Bütindünýä Söwda Guramasyna meňzeş edara bolup, ýeke tapawut – arbitraž, ýagny araçylyk proseduralarynyň, hususan-da, gyssagly ýangyç jedelleriniň uzaga çekmezligi üçin wagt çäklendirmeleri belleniler.
Ukraina ÝB-niň häzirki we gelejekki “döwlet tarapyndan lomaý satyn alnyşyny ýeňilleşdiriş” kanunlaryndan peýdalanar. Bu ýeňillik “goranyş maksatly harytlary” satyn almaga degişli däldir. Ukraina ÝB-niň lomaý söwda bazarlaryndan doly hukukly peýdalanar. Agzalýan bileleşigiň lomaý söwda bazarynyň bahasy 2 trillion ýewro barabar bolup, bu görkeziji Ýewropanyň jemi içerki önüminiň 16 göterimini düzýär.
Ukrainanyň Assosiassiýa ylalaşygy beýleki günbatar Balkan ýurtlarynyň Assosiassiýa ylalaşygyndan nähili tapawutlanýar?
Bir tarapdan, meselä çemeleşeniňde gürrüňi edilýän ylalaşyk hemmeler üçin deň. Aýdaly, ylalaşyga gol goýan ýurtlar ÝB-niň bazarlaryndan peýdalanmaga hukuk gazanýarlar we şol sanda olar ÝB-niň söwda kanunçylygyny kabul etmeli bolýarlar. Ýöne meňzeşlikler diňe şulardan ybarat.
Günbatar Balkan ýurtlarynyň haçan hem bolsa bir gün ÝB-niň agzasy boljakdygyna Bileleşik kepil geçýär. Bunolar Ýewropanyň ähli degişli kanun maddalaryny göçürmeli bolarlar diýildigidir. Olaryň has köp pul gazanmaga mümkinçilikleri bolar. Aýdylşyna görä, ÝB, Ukraina bilen deňeşdireniňde Serbiýada adam başyna 5-10 esse artyk çykdajy eder.


text:
Duşenbe güni Päkistanyň premýer-ministri Ýusuf Raza Gilani ýurduň oppozision ýolbaşçyçylary bilen gepleşik geçirdi. Bu gepleşikleriň esasy maksady - hökümeti dolandyrýan koalisiýadan möhüm partiýanyň çykmagy bilen, ýurtda döräp biljek syýasy krizisiň öňüni almak.
Ýekşenbe güni “Muttahida Kawmi Hereketi” atly partiýa hökümet koalisiýasyndan çykyp, oppozisiýa geçýändigini mälim edipdi. Şondan soň premýer-ministr Gilaniniň hökümeti parlamentdäki köpçüligini ýitirdi.
"Biz Kabinetden 27-nji dekabrda çykdyk, şeýle-de biz şu gün hökümet oturgyçlarynda oturman, Milli geňeşde we hatda Senatda-da oppozisiýada bolmak kararyna geldik. Ýöne muňa garamazdan, biz oppozisiýada bolsagam, hökümetiň ädýän gowy ädimlerini goldarys” diýip, “Muttahida Kawmi Hereketi” partiýasynyň wekili Faisal Sabzwari aýtdy.
“Muttahida Kawmi Hereketi” partiýasy özüniň oppozisiýa geçmeginiň sebäbini ýurtda ýag önümleriniň bahalarynyň galdyrylmagy bilen düşündirýär.
Premýer-ministr Ýusuf Raza Gilani oppozisiýa ýolbaşçylary bilen täze alýansy döretmek mümkinçilikleri barada maslahat etdi.


text:
BMG-nyň Baş sekretary Ban Ki Munyň bu guramanyň Owganystandaky ýörite wekiliniň orunbasary Piter Gelbraýty wezipesinden boşadandygyny Pan Gi Munyň metbugat gullugy habar berip, BMG-nyň Owganystandaky missiýasynyň peýdasyna bu işiň edilendigini belledi.
Mundan öň Gelbraýt bilen Owganystanyň prezidenti Hamyt Karzaýyň arasyndaky konfliktler barada habarlar peýda bolupdy. Şol gapma-garşylyga ýakynda geçirilen prezident saýlawlarynyň netijeleriniň galplaşdyrylmagy baradaky köp sanly şikaýatlar sebäp boldy.
Habarlara görä, amerikan diplomaty ähli sesleriň ýaňadan sanalmalydygyny aýdypdyr. Saýlawlarda Hamyt Karzaýyň baş bäsdeşi doktor Abdulla: “Eger jenap Gelbraýtyň işden gitmegi haýsydyr bir tehniki meseleler bilen bagly bolsa, mende kommentariý ýok, eger galplyklary berk derňemek barada çykyş edeni üçin bolsa, onda men onuň owgan halkynyň pikirini aýan edendigini aýtmalydyryn” diýdi.


text:
Birleşen Ştatlar Birleşen Arap Emirliginiň häkimiýetlerini owgan erkeginiň zorlanmagynda aýyplanýan ýokary gatlak wekiliniň aklanmagyna gaýtadan seretmäge çagyrdy.
Ýekşenbe güni bolan sud Şeýh Issa bin Zaed al-Naýhany owganystanly galla söwdegäri diýilýän Mohammad Şapury gynamakda bigünä hasaplady. Ýöne sudda bu iş boýunça aýyplanýan beýleki bäş adam günäli tapyldy.
Baş sudýa Şeýh Issanyň bigünädigini, sebäbi onuň 2004-nji ýylda Abu Dabiniň gündogar çöllüginde wideo düşürilen waka mahalynda «jogapkärçiliginiň az» bolandygyny aýtdy.


text:
Taryhda şahsyýetparazlyk we şöhratparazlyk hakynda ençeme kitaplar ýazyldy. Biz gaýta-gaýta onuň döreýiş prinsiplerine nazar aýlaýarys. Onuň durmuşymyza uzak ýyllaryň dowamynda mäkäm ornaşyp, däp-dessurlarymyza sepleşip gitmegi, elbetde, uly oýlara batyrýar.
Ýurdumyzda şahsyýeti mahabatlandyrmak indi ganymyza-da girip barýar. Garaşsyzlyk alanymyzdan soň Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kulty Iosif Staliniň derejesindenem ýokary galdyryldy. Türkmenistanda Nyýazowyň özünden başga onuň ejesi we kakasynyň kulty hem mahabatlandyryldy. Köp halatda dünýä jemgyýetçiliginiň arasynda bu ýagdaý türkmenleriň ýüzüne atanak çekdi.
S.Nyýazowyň ýogalmagy bilen türkmen halky üçin masgaraçylykdan gijem bolsa sag-aman dynylandyr öýdüldi. Emma biziň umydymyz salgym bolup çykdy. Ýokanç keseli köki-damary bilen ýok edip aýyrmasaň, onuň täzeden döreýşi ýaly, şahsyýetparazlyk hem adaty wirus kimin başymyza täzeden indi. Gurbanguly Berdimuhamedow prezident saýlananyndan soň şahsyýetparazlykdan doly el çekiler diýlip, umyt bilen garaşyldy. Ýöne bu kesel ýuwaş-ýuwaşdan özüni bildirdip başlady.
Prezidentliginiň ilkinji günleri Berdimuhamedow Türkmenistanyň dürli künjeklerine sapar bilen baran wagty resmi ýolbaşçylar garşylanda, oňa mekdep okuwçylary gatnaşdyrylmady. Aradan birnäçe aý geçensoň, bu ýagdaý ýene öňki, Nyýazowyň döwründäki, keşbine girdi. Ýogsa, şahsyýetparazlygyň halkdan seni daşlaşdyrýandygyny Berdimuhamedow öz durmuşynda göre-göre geldi. Şahsyýetparzlygyň wagşy ýoldugyna Gurbanguly Berdimuhamedow Saparmyrat Nyýazowyň ömrüniň soňky ýyllarynda göz ýetiripdi.
Howp abanypdy...
S.Nyýazowyň 2005-nji ýylyň başyndan başlap, Berdimuhamedowa jyny düşüpdi. Ol köp meselelerde Berdimuhamedowy inkär edýärdi. Ony äsgermän, onuň garamagyndaky işgärlerine görkezmeler berýärdi. 2006-njy ýylyň sentýabr aýynda geçirilen nobatdaky Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Nyýazow şol wagtky bilim ministrine ýüzlenip: «Şemşat, sen şondan (Berdimuhamedowdan) işleriniň düzgünlerini sora, ine indiki ýyl martda Maryda geçiriljek Halk Maslahatynda onuň ýerine seni goýjak, taýýarlan» diýip, aýdypdy. Berdimuhamedow bu ýagdaýyň özi üçin gowulyk bilen gutarmajagyna oňat düşünýärdi. Ol prezidentiň orunbasarlarynyň arasynda tussag edilmän galan ýeke-täk wise-premýerdi. Emma täleý Berdimuhamedowa ol ýoly görkezmedi. Ykbal oňa ak ýol açdy. Ol tebigy baýlyklary depseň yranmaz döwletiň prezidenti boldy. Eger-de ykbal başga ýoly saýlan bolsa, onda kim bilýär, ol nirelerden çykardy...
Totalitar sistema biadyl bolýar. Onuň toruna düşen çinownigiň esasy maksady – öz janyny gutarmagyň aladasy. Diňe şol sistemanyň taýagyny iýen adam hem onuň garşysyna gidip bilýär. Gurbanguly Berdimuhamedow prezident saýlanandan soň wagtyň geçmegi bilen şol sistemanyň toruna mäkäm çolaşdy.
Nyýazowy «sen-sen» edenler häzir uly şowhun bilen Berdimuhamedowyň hem uguny ýekeläp başladylar. Baýramçylyklar mynasybetli geçirilýän döwlet derejesindäki her ýygnanyşyklarda olar Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň gahrymany” adyny dakmaga çalyşýarlar. Türkmenistanyň her pudagynyň ýolbaşçysy özüne degişli işlerde hökman prezident Berdimuhamedowy mahabatlandyrmaga jan edýär.
Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň şu ýyl 10-njy klasy tamamlaýan okuwçylaryň gutardyş ekzamenlerinde türkmen edebiýatyndan ýazylmaly düzmäniň üç temasynam Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi we onuň maşgalasy hakynda ýazylmagyny talap etmegi hem-de gutardyş şahadatnamasynyň birinji sahypasynda prezidentiň fotosuratyny ýerleşdirmegi, tomsuň jöwzaly 55 gradus yssysynda Berdimuhamedowyň doglan güni mynasybetli mekdep we ýokary okuw jaýlarynyň okuwçylarynyň gatnaşmagynda iki günlük ylgamak boýunça geçirilýän estafeta ýaly çäreler biziň ýene garaňky dünýä gadam basandygymyzy subut edýär.
Halky gaýtadan ýene garaňkylyga alyp ugran adam hökman pikir etmeli... Belki, ol jaý pursaty aýak çekmelidir, saklanmalydyr, geçmişi ýatlamalydyr? Eger öz başyndan 2006-njy ýylda geçen howply günleri ýatdan çykarmasa, onda Gurbanguly Berdimuhamedow ömrüniň ahyryna çenli örän ynsaply ýaşamaly we türkmeni Nyýazowyň sokan batgalygyndan tizräk çykarjak bolmaly. Belki, ol bu meselede ilkinji ädim hökmünde ol süwümsiz ýaranjaňlardan arany açmalydyr?
Beýikler we pak däneler
Her bir milletiň taryhynda hakyky gowy yz galdyran syýasy liderler, dogrudanam, soňra mahabatlandyrylýar. Ýöne olaryň biri hem aýatda dirikä ýanyp duran güne, pygambere deňelmeýär. Olar dirikäler öz milletiniň bagtly bolmagy ugrunda zähmet çekýärler. Şeýle liderlerden ABŞ-nyň prezidenti Abram Linkoln, Jon Kennedi, Ronald Reýgan, Beýik Britaniýada premýer-ministrler Winston Çerçil, Germaniýada kansler Konrad Adenauer, Hindistanda Mhatma Gandi, Pakistanda Benazir Buhuttonyň atlary indi dünýä taryhyna uly harplar bilen ýazyldy.
Biziň taryhymyzda-da halkyň hakyky söýgüsini, ebedilik hormatyny gazanan şahsyýetler, serkededir syýasy ýolbaşçylar bar. Olary halk şu günlere çenli ýüreginde göterip gelýär. Olar Nurberdi han, Gowşut han, Kyýat han, Jüneýit han, Eziz han, häzirki Türkmenistan döwletini esaslandyran, onuň ilkinji baştutany Gaýgysyz Atabaýew, 1946-1950 ýyllarda Türkmenistan hökümetine ýolbaşçylyk eden Şaja Batyrowdyr. Bu gerçekleriň atlary, nesiller çalyşsa-da, halkyň ýüreginden hiç haçan çykmaz. Çünki türkmen milleti olary zorluk bilen däl-de, arassa ýürek bilen sylady we sylap gelýär.
Türkmenistanyň şu günki ýolbaşçysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem paýyna XXI asyrda türkmen halkyna baştutan bolmak nesibesi ýetdi. Belkem, Berdimuhamedowam şahsyýetparazlykdan, şöhratparazlykdan daşlaşyp, öz halkynyň syýasy we ykdysady abraýyny galdyrmaga ymtylar. Diňe şol ýol onuň adyny türkmeniň taryhyna ebedilik ýazyp biler. Eger-de ol dirikä özüni Aýa-Güne deňedip, aýagyny ýerden üzse welin, hakykatdanam beýikligini däl-de, eýse, edil Saparmyrat Nyýazow ýaly, pak dänedigini subut eder.
Gurbangeldi Töräýew aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Mähriban halkym!
Eziz watandaşlar!
Sizi adamzadyň medeni ösüşiniň belent ruhy we ahlak gymmatlyklaryny özünde jemleýän Gurban baýramy bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn! Mukaddes Gurban baýramynda berjek sadakalaryňyz, dünýäde parahatçylyk, dost-doganlyk syýasatyny alyp barýan Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi, Ýer ýüzündäki at-abraýynyň we şan-şöhratynyň has-da belende galmagy üçin etjek ýagşy doga-dilegleriňiz kabul bolsun!
Mübärek Gurban baýramynyň däp-dessurlarynyň binýady ynsanperwerlikden ybaratdyr. Bu gadymy baýram türkmen halkynyň milli däplerini, beýik ýörelgelerini, haýyr-sahawatlylygyny, ýokary ruhy-ahlak, pähim-paýhas gymmatlyklaryny giňden dabaralandyrýar. Parahatçylygy we hoşniýetliligi rowaçlandyrýar, şol bir wagtyň özünde-de asylly maksatlara — halklaryň dost-doganlyk gatnaşyklaryna alyp barýar. Köpasyrlyk taryhymyzda milli medeniýetimize, asylly däp-dessurlarymyza, paýhasly durmuş kadalarymyza esaslanýan Gurban baýramy ýurdumyzda egsilmez joşgun we buýsanç duýgularyny döredýär. Milli däplerimize eýerip, eziz halkymyz, aýratyn-da, ýaşlar ir säher bilen toý lybaslaryna beslenip, bu baýramy ruhubelent garşy alýarlar. Toý saçaklary giňden ýazylyp, dürli nygmatlar bilen bezelýär. Agzybir halkymyz, goňşular we kowum-garyndaşlar bereketli saçagyň başyna jemlenip, ýagşy doga-dilegler edýärler.
Merdana halkymyzyň ruhy dünýäsiniň, milli medeniýetimiziň kämilleşmeginde, şahsyýetiň we jemgyýetiň hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösüşiniň üpjün edilmeginde Gurban baýramynyň orny örän uludyr. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe adamzadyň belent däplerini, ahlak kadalaryny, ynsanperwerligi dabaralandyrýan hem-de mähriban halkymyzyň myhmansöýerligini, milliligini özünde jemleýän mukaddes Gurban baýramy ählihalk baýramy hökmünde döwlet derejesinde giňden bellenýär. Gurbanlyk günlerinde adamlarda birek-birege bolan mähir-muhabbeti, söýgini, ýagşy gylyk-häsiýetleri terbiýeleýän, arassa ahlaklylyk we päk wyždanlylyk ýaly ajaýyp däp-dessurlarymyzy, abadan we bagtyýar durmuşymyzy şöhlelendirýän baý mazmunly, köp öwüşginli dabaralar eziz Diýarymyzyň ähli şäherdir obalarynda geçirilýär. Munuň özi galkynýan we ösýän medeniýetimiziň, öz akabasyny müňýyllyklardan alyp gaýdýan milli gymmatlyklarymyzyň, däp-dessurlarymyzyň, toý-dabaralarymyzyň jemgyýetimizi has-da jebisleşdirýändigini, beýik işlere hem-de ösüşlere galkyndyrýandygyny görkezýär.
Eziz watandaşlar!
Milli däpler nesilleriň hem-de döwürleriň arasyndaky üznüksizligi üpjün edýär. Ynsanperwerlik, agzybirlik, haýyr-sahawatlylyk, ak ýüreklilik, lebzi halallyk, zähmetsöýerlik, belent ahlaklylyk, ýaşuly nesle sarpa goýmak, ruhy we ahlak arassalygy uzak döwürleriň dowamynda baý medeniýeti bilen tanalyp gelýän halkymyzyň dünýägaraýşyna, ahlak kadalaryna düýpli ornaşan, nesilden-nesle geçip gelýän özboluşly, täsin hem-de gaýtalanmajak milli durmuş ýörelgeleridir. Bu asylly däpler milletimiziň agzybirliginiň, bitewüliginiň, pähim-paýhaslylygynyň kepili bolup hyzmat edýär.
Watansöýüjiligi, paýhaslylygy bilen halallyga, päklige, dogruçyllyga aýratyn orun berýän merdana halkymyzyň dürli medeniýetleriň we sungatlaryň özara baýlaşmagynda, kämilleşmeginde hem hyzmaty uludyr. Türkmen halkynyň şöhratly taryhy, özboluşly medeniýeti we milli gymmatlyklary, beýik akyldarlarymyzyň sabyrlylyk, ýagşylyk etmek, dogruçyllyk hakyndaky parasatly wesýetleri, watansöýüjilik, ynsanperwerlik, ahlak arassalygy hakyndaky kämil ündewleri milli medeniýetimiziň möhüm bölegidir, halklary we milletleri birek-birege baglanyşdyrýan hem-de ýakynlaşdyrýan buýsanjymyzdyr.
Mähriban halkym!
Eziz watandaşlar!
Sizi ynsanperwerligi, hoşniýetliligi hem-de ruhy päkligi dabaralandyrýan Gurban baýramy bilen ýene-de bir gezek tüýs ýürekden gutlaýaryn! Size berk jan saglyk, uzak ömür, maşgalaňyzda abadançylyk, egsilmez bagt, berkarar Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işleriňizde uly üstünlikleri arzuw edýärin!
Goý, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistan Watanymyzyň kuwwaty, şan-şöhraty abadan we bagtyýar döwlet hökmünde has-da belende göterilsin!
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow.


text:
Ýekşenbe güni Kosowonyň garaşsyzlygynyň bäş ýyllygy bilen bagly eden çykyşynda prezident Atifete Jahjaga öz ýurdunyň Ýewropa Bileleşigine we NATO goşulmak barada aýdyň maksadynyň bardygyny aýtdy.
“Kosowo Respublikasy şu günki gün regional hyzmatdaşlyklary ösdürmeklige möhüm goşant goşujy bolup durýar. Şeýle hem, onuň ÝB we NATO goşulmak barada aýdyň maksady bar. Biz, Kosowonyň halky bolup öz taryhymyzda täze bir sahypa girişdik. Bu parahatçylyk, özara düşünişmeklik, hyzmatdaşlyk we özara hormat sahypasydyr” diýip, hanym Jahjaga öz çykyşynda nygtady.
Priştina şäherinde prezident Atifete Jahjaganyň bu barada çykyş eden ýerinde ýekşenbe güni Kosowonyň NATO tarapyndan tälim berlen ýörite howpsuzlyk güýçleri harby paraddan geçdi.
Kosowonyň Ýewropa Bileleşigine we NATO goşulmak barada aýdyň maksady bar
Kosowonyň garaşsyzlygynyň bäş ýyllygyna bagyşlanan çäreler parlamentiň ýörite sessiýasy, Priştinanyň esasy bulwaryndaky konsert we gijeki salýutlar ýaly çäreleri öz içine aldy.
Mundan ozal Serbiýanyň düzüminde bolup gelen Kosowa 2008-nji ýylyň 17-nji fewralynda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edipdi.
Bu wakadan on ýyla golaý öň, 1998-1999-njy ýyllarda serbler bilen kosowaly albanlaryň arasynda bolen harby konfliktler NATO-nyň howa güýçleriniň bu waka goşulyşmaklary netijesinde togtapdy.
Şonda NATO-nyň howa güýçleri Serbiýanyň şol wagtky döwlet lideri Slobodan Miloşewiçiň güýçlerine garşy bombalaýyş kampaniýasyny ýola goýupdy.
Wakalaryň soňky ösüşi
2008-nji ýylyň 17-nji fewralynda Serbiýadan öz garaşsyzlygyny yglan edeli bäri geçen bäş ýylyň dowamynda Kosowonyň garaşsyzlyk statusyny 100-e golaý ýurt resmi ýagdaýda ykrar etdi.
Emma Serbiýa henizem Kosowony özüniň günorta prowinsiýasy diýip hasaplamagyny dowam etdirýär. Emma, şeýle-de bolsa, Ýewropa Bileleşiginiň inisiatiwasy bilen Serbiýanyň we Kosowonyň özara gatnaşyklary boýunça yzygiderli gepleşikler alnyp baryldy.
Ýewropa Bileleşiginiň tagallalary netijesinde ýakynda, 6-njy fewralda Serbiýanyň we Kosowanyň liderleri Brýusselde ilkinji gezek ýüzbe-ýüz gepleşik geçirdiler.
Serbiýanyň Ýewropa Bileleşigine agza bolmagy üçin goýulýan şertleriň hatarynda onuň Kosowo bilen gatnaşyklarynyň gowulandyrylmalydygy baradaky şert hem bar.
Geçen aý eden çykyşynda Serbiýanyň premýer-ministri Iwisa Daçiç Kosowonyň Birleşen Milletler Guramasyna agza bolmak ugrundaky tagallalaryna öz ýurdunyň görkezýän garşylyklaryny bes etmeginiň mümkindigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň ýokary derejeli döwlet resmileriniň onlarçasy wezipelerinden boşadyldy.
20-nji sentýabrda geçirilen hökümet maslahatynda gol çekilen resmi kararlara görä, Türkmenistanyň hökümet baştutanynyň orunbasary we ýurduň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça döwlet komissiýasynyň başlygynyň orunbasary Ýegeleýew wezipesinden boşadyldy. Muňa onuň işde goýberen kemçilikleriniň sebäp bolandygy aýdyldy.
“Türkmenpagta” we “Türkmengallaönümleri” döwlet bileleşikleriniň ýolbaşçylary Annamyradow we Çaryýew hem wezipelerinden boşadyldy. Olar işden goýberen düýpli kemçiliklerde we wezipesinden öz bähbitleri üçin peýdalanmakda aýyplandylar.
Bu ýolbaşçylar babatynda resmi derejede çäre görülmegine sebäpler barada takyk maglumat berilmedi. Şol bir wagtda-da, olaryň atlary Aşgabadyň öňki Baş prokurory Garaýew barada gozgalan jenaýat işi boýunça geçirilen derňewler bilen baglylykda gozgaldy.


text:
Ýewropa Bileleşigi şenbe güni Eýran bilen dünýäniň alty döwletiniň arasynda Tähranyň ýadro programmasy barada Stambulda geçýän gepleşikler “oňyn atmosfera” bilen başlandy diýdi.
Sözçi Maýkl Man žurnalistlere “ol ýerde esasly progres üçin isleg bar” diýdi. Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat başlygy Katerin Aştonyň sözçüsi “ol taýda heniz ylalaşmazlyk ýok” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Bu gepleşiklere 15 aýda ilkinji gezek Eýran we P5+1 gepleşik topary üçin ýyllara çeken şübhe petiginden çykalga agtarmaga bir mümkinçilik hökmünde garalýar. Eýran öz ýadro programmasyny ýadro ýaragany edinmek üçin ulanýandyr öýdülýär.
P5+1 BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň bäş hemişelik agzasyny we Germaniýany öz içine alýar.
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Eýrana garşy eýýäm bir topar sanksiýa girizdi. Ýöne Ýewropa Bileleşigi Tähranyň BMG-niň hyzmatdaşlyk talabyny ýerine ýetirmänligi sebäpli, şu tomus Eýranyň nebit importuna garşy has köp sanksiýa girizmekçi. BMG Eýrandan öz ýadro programmasy barada has köp maglumat bermegi talap edipdi.
Eýran öz ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara niýetlenendigini aýdýar.
Günbatar resmileri gepleşikleriň öňünden Eýranyň çyn ýürekden gepleşmegini talap etdiler. Germaniýanyň daşary işler ministri Guýdo Westerwelle Berlinde çap eden beýanatynda “taktiki oýunlaryň döwri bireýýäm ötdi” diýdi. Şeýle-de ol bu gepleşikleriň ýeňil bolmajagyny çaklady.
ÝB-niň sözçüsi Maýkl Man şenbe güni Stambuldaky gepleşiklerde nähilidir bir anyk öňegidişlik barmy diýen soraga jogap berip, “bu näme boljagyna bagly” diýdi. Ol Stambul gepleşiklerinde belli bir derejede öňegidişlik bolsa, Günbatar döwletleri geplişikleriň ikinji tapgyryny teklip eder diýdi.
Emma Maýkl Man “Biz ilki gepleşikleriň birinji tapgryny geçirmeli” diýip, sözüniň üstüni ýetirdi.
Habar gulluklary gepleşiklere gatnaşýan diplomatlara salgylanyp, taraplaryň ikisiniň hem gepleşikleriň täze tapgyryny maýda geçirmek barada gürrüň edýändiklerini ýazýarlar. Eýran islendik indiki tapgyryň Bagdatda geçirilmegine aýak depýär.


text:
Şu günler aýazly howa şertlerinde Daşoguz welaýatynyň tas ähli etraplarynda diýen ýaly elektrik togy yzygiderli kesilýär.
Azatlyk Radiosyna bu welaýatdaky çeşmeleriniň habar bermegine görä, Saparmyrat Nyýazow etrabynda, Köneürgenç etrabynyň Täzeýap geňeşliginde, Pagtaçy geňeşliginde we Maslahat daýhan birleşiginde hem-de Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda sähel güýçli şemal ýa-da ýagyn ýagsa, dessine tok kesilýär.
“Ýagyş, gar ýagsa, şem ýa-da kerosin çyrany taýýarlabermeli. Sebäbi sähel ýel tursa, ýa-da ýagyş, gar ýagsa, onuň yz ýany tok öçýär. Adamlar kä wagtda azyndan dört sagat toksuz otursa, käte günüň dowamynda tok gelmeýär” diýip, Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky çeşmesi gürrüň berdi.
Türkmenistanyň iň demirgazygynda ýerleşýän Daşoguz welaýatynda howanyň temperaturasy gündizlerine -5, gijelerine -12 gradusa çenli ýetýän şu günlerde ýaşaýjylar elektrik togunyň kesilmegi netijesinde dürli kynçylyklary başdan geçirýärler.
Ýaşaýyş jaýlarynda ýyladyş sistemasynyň ýoklugy ýa-da olaryň talabalaýyk derejede işlemeýändigi sebäpli, gyşyň güni adamlar tok peçleri oturtmaly bolýarlar. Emma tok kesilse, adamlar onam işledip bilmeýärler diýip, Köneürgenç etrabynyň ýaşaýjysy Durdymyrat (Howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli ady üýtgedildi) aýdýar.
Ýagan garlar henizem eremedi
“Gaz pesligi üçin elektrik peçlerini ýakýarys. Ýöne togam günde diýen ýaly kesilýär. Tok öçse, öýüň içem buz ýaly bolýar. Içerini, çagalarymyzy, özümizi nädip ýylatjagymyzy bilmeýäris. Daşarda ýagan garlar henizem eremedi. Obada ýaşaýan garyndaşlarymyzyň käbirleri öýlerinde peç ýakyp gün görýärler. Ýöne bizde öýde odun ýakar ýaly mümkinçiligem ýok. Onsoň howanyň aýazly günlerinde näme etjegimizi bilmeýäris” diýip, iki çaganyň kakasy 38 ýaşly Durdymyrat sözüniň üstüne goşdy.
Elektrigiň günde-günaşa kesilmeginden diňe ýaşaýjylar däl, eýse mekdepleriň, edaralaryň we önümçilik kärhanalarynyň hem ençemesi ejir çekýär. Okuwçylar sowuk klaslarda sapak okamaly bolýar, işi wagtlaýyn duran önümçilik kärhanalary uly zyýan çekýär diýip, ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar.
Daşoguz welaýatynda elektrik togunyň yzygiderli kesilmeginiň sebäpleri ýa-da bu meseläni çözmek ugrunda alnyp barylýan işler we tagallalar barada türkmen resmileri tarapyndan ilat köpçüligine düşündiriş ýa-da maglumat berilmeýär.
Emma ýerli ýaşaýjylar bu kynçylygyň sebäplerini welaýatyň obadyr etraplaryndaky transformatorlaryň hatardan çykanlygy, olaryň geçen asyryň 70-nji ýyllaryna degişlidigi bilen düşündirýärler.
“Adamlar transformatoryň gapdalyndan geçmäge gorkýarlar”
“Resmiler ähli zat gül ýaly diýip, ýokardakylara kagyz ýüzünde ýalan sanlary görkezýärler. Hakykatda bolsa, şäherlerdäki, etrapdyr obalardaky transformatorlar gaty köne, olar 1970-nji ýyllarda zawoddan çykypdyr. Obalardaky transformatorlary göreniňde, onuň işleýänine adam ynanmaýar. Şol derejede köne. Adamlar üstüme ýykylaýmasyn diýip, onuň gapdalyndan geçmäge gorkýarlar” diýip, Durdymyrat aýdýar.
Türkmenistanyň regionlarynda, şol sanda Aşgabatda elektrik togunyň ýygy-ýygydan kesilýändigi we umuman güýjüniň pesdigi sebäpli jaýlary ýylatmakda kynçylyk çekýändikleri barada, Azatlyk Radiosyna ýygy-ýygydan maglumatlar gelip gowuşýar.
Emma şol bir wagtda, ýurtda geçirilýän hökümet maslahatlarynda regional ýolbaşçylar “ýyladyş sistemalarynyň sazlaşykly işledilýändigi” barada hasabat berýärler.
Şeýle-de, geçen aýyň 21-ne prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtda ýaşaýyş jaýlaryň, mekdepleriň we çagalar baglarynyň ýyladyş sistemasynyň kadaly işlemegini, olaryň elektrik togy we gaz bilen üpjün edilmegini tabşyrypdy.


text:
Ýekşenbe güni ynsan hukuklaryny goraýjy Human Rights Watch guramasy ýakynda Siriýada geçirilen harby operasiýalarda Siriýanyň hökümet güýçleriniň parahat ýaşaýjylary janly galkan hökmünde ulanandyklaryny aýdyp, bu ýagdaýa öz aladasyny bildirdi.
Bu barada ýaýradan beýanatynda Human Rights Watch guramasy, hususan-da, Siriýanyň Idlib prowinsiýasynda oppozision ýaragly söweşijilere garşy hüjüme geçenlerinde hökümet güýçleriniň ýerli ýaşaýjylary öz öňlerinde janly galkan hökmünde ýöremäge mejbur edendiklerini aýdýar.
Birleşen Milletler Guramasy Siriýada soňky bir ýyl bäri dowam edýän halk çykyşlarynyň barşynda 8 müňden gowrak adamyň ölendigini belleýär.


text:
Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejad we Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew öz ýurtlarynyň arasyndaky gatnaşyklary gowulandyrmak ugrundaky tagallalary güýçlendirmäge razylaşdylar diýip, Eýranyň telewideniýesi habar berýär.
Bu barada iki prezident telefon arkaly geçiren gepleşiginde ylalaşypdyr. Gepleşik Eýranyň öz ýadro merkezlerine aýlanyp görmek boýunça eden teklibini Orsýetiň ret etmeginden soň geçirildi.
Eýranyň döwlet telewideniýesiniň berýän maglumatyna görä, Ahmedinejad Orsýet bilen Eýranyň hemişe “dost we hyzmatdaş” bolmalydygyny nygtapdyr. Medwedewiň bu pikir bilen ylalaşandygy aýdylýar.


text:
Aşgabat şäherinde 2017-nji ýylda geçiriljek Aziýa oýunlaryna taýýarlyk işleri giň gerim bilen alnyp barylýar. Iri sport baýramçylygyny şöhlelendirmek paýyna düşjek ýaşlary şu günlerden hünäre ugrukdyrmak maksady bilen köpsanly döredijilik duşuşyklary, medeni-sport çäreleri geçirilýär.
Şeýle duşuşyklaryň biri Türkmenistanyň Bilim ministrligi bilen Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk instituty (TMSSI) tarapyndan guraldy. Duşuşyk TMSSI-niň mejlisler zalynda geçirilip, oňa Magtymguly adyndaky TDU-nyň we Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň žurnalistika hünäriniň, Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň sport žurnalistikasy hünäriniň, Türkmenistanyň DIM-niň Halkara gatnaşyklary institutynyň halkara žurnalistikasy hünäriniň talyplary gatnaşdylar.
Ýurdumyzda giňden tanalýan sport žurnalistleri talyplar bilen pikir alyşdylar hem-de özleriniň köpýyllyk tejribelerini olar bilen paýlaşdylar. Şeýle-de wagtyňy netijeli peýdalanmak, maksadaokgunly bolup ýaşamak, daşary ýurt dillerini öwrenmek we ýatkeşligiňi ösdürmek boýunça hem ýaşlara degerli maslahatlar berildi.
Duşuşygyň ahyrynda myhmanlar talyplaryň sowallaryna jogap berdiler.


text:
Gazagystanyň Merkezi banky maýa goýumlar boýunça edaranyň ýolbaşçysy ýurduň nebit fondunyň howp astyndadygyny aýdansoň ony işden boşatdy.
13-nji ýanwarda Maýa goýumlar boýunça milli korporasiýa öz ýolbaşçysy Berik Otemuradyň merkezi bank tarapyndan 8-nji ýanwarda işden çetleşdirilendigini beýan etdi.
Korporasiýa Otemuradyň näme sebäpden işden boşadylandygyny aýtmady, emma bu ýagdaý onuň “Wall Street Journal” we “Financial Times” neşirlerinde interwýusynyň çap bolan gününde ýüze çykdy.
Otemurat söhbetdeşliklerde, hususan-da 64 milliard dollarlyk fonduň alty ýa ýedi ýylyň dowamynda boşamagynyň ähtimaldygyny aýtdy.


text:
Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň maglumatyna görä, suw basan Krasnodar regionynda 17 müňden gowrak ilat häzire çenli elektrik togundan mahrum bolmagynda galýar.
Ministrligiň sişenbe güni beren maglumatyna laýyklykda, geçen şenbe güni 170-den gowrak adamy heläk eden suw joşmasyndan soň, 28 müň töweregi adam gazdan, 2 müň töweregi adam bolsa agyz suwundan mahrum bolupdyr.
Resmiler bu betbagtçylygyň jemi 48 müň ilata täsirini ýetirendigini aýdýarlar.
Regionyň resmileri suw joşmasynyň 133 million dollar töweregi möçberde zeper ýetirendigini belleýärler.
Sişenbe güni oppozisiýadaky Adalat partiýasy betbagtçylyk bilen bagly resmileriň işleriniň seljerilmegine çagyryş etdi.
Orsýetiň hökümeti suw joşmasynda goýberen ýalňyşlaryny boýun aldy we bu ýagdaý bilen baglylykda azyndan iki ýerli resmini wezipelerinden boşatdy.


text:
Gyrgyzystanyň Oş şäherinde turan çaknyşyklar ýatyşyp, 100 müňlerçe maşgala öz ýykylan ýa ot berlen öýlerini gaýtadan dikeltmäge synanyşyp ýör, ýöne 2010-njy ýylyň iýunynda turan konfliktiň sebäpleri we täsirleri baradaky soraglar aradan aýrylyp gidenok.
Birleşen Milletler Guramasy: “Bu çaknyşyklar gurnalan, oňat planlaşdyrylan” diýse, Gyrgyzystanyň howpsuzlyk güýçleri ýurtdan kowlan prezident Kurmanbek Bakyýewiň garyndaşlaryny günäleýär. Olaryň regiondaky dini toparlar bilen dil birikdirip, 27-nji iýuna planlaşdyrylan referendumy başa bardyrmazlyk üçin etniki dartgynlylykdan peýdalanandygyny aýdýar.
Ýöne çaknyşyklara getiren sebäplere, dildüwşüklere, bularyň aňyrsynda kimleriň ýatandygyna üns berip, bu öýke-kinäniň beýle giň gerimli çaknyşyga öwrülmegine getiren struktural şertler gözden salynmaly däl.
Bu öýke-kinä düşünmek üçin ilki ykdysadyýete seretmek gerek. Bakyýewiň prezidentlik döwrüni häsiýetlendiren deňsizlik we korrupsiýa garşy protest bildirip, adamlaryň köçelere dökülmegine getiren zat – hakyky girdejileriň gitdigiçe aşaklamagy boldy.Ykdysady mümkinçilik ýoklugy zerarly 100 müňlerçe adam iş gözläp, çet ýurtlara gitdi.
Çete itilme gorkusy
Ýöne konflikti ýeke ykdysadyýet bilen düşündirip bolanok. Bu ýerde ykdysady taýdan bir çete itilme gorkusyna, gaharyň etniki duşmançylyga öwrülmegine hem seretmek gerek.
Gyrgyzystanyň günorta regionlarynda ýaşaýan özbekler döwlet administrasiýasynda özleriniň işe alynmaýanlygyndan, goşun, polisiýa we howpsuzlyk gulluklarynda sanlarynyň azlygyndan zeýrenýärler.
Şol bir wagtyň özünde-de gyrgyzlaryň öýke-kinesine düşünmekde esasy faktor bolup durýan oba ýerlerinde gyrgyz ilatynyň öz gününini dolandyryp bilmeýänligi. Bu maşgalalaryň deň ýarysynyň ogul-gyzlary Orsýetde ýa-da ýurduň günorta regionlarynda taryhy we struktural delillere görä, ownuk söwda özbekleriň kontrollyk edýän şäherlerinde günlükçi bolup işleýärler.
Milletçi syýasatçylar, aýratyn-da Bakyýewiň wezipe başyndan kowulmagyna getiren gozgalaňdan soň gyrgyz respublikasynda gyrgyzlaryň ýagdaýy ors, özbek ýa dungan goňşularynyňkydan kem bolmaly däl diýen duýgyny güýçlendirdiler.
Ýene bir goşmaça, ol hem döwletiň gowşaklygynyň syýasy çekişmaniň, kanun häkimliginiň köküni gyryp, syýasy maksatlar üçin zorluga daýanmaklyga ýol açanlygy.
“Dartyp al-da, höküm sür”
Biziň aprelden bäri, has dogrusy 2005-nji ýylda Askar Akaýew agdarlaly bäri, görýänimiz syýasy zorlugyň gitdigiçe kadaly ýagdaýa öwrülendigi. Dogrudanam, gazaply hereketler syýasy maksatlary amala aşyrmak üçin ýeke-täk gural bolup görünýär. Bu-da – halk seniň tarapyňa çalýan bolsa, “dartyp al-da, höküm sür” diýen logika. 2005-nji we 2010-njy ýyllarda bolan rewolýusiýalarda göze ilýän syýasy ülňi şu boldy.
27-nji iýunda geçen gyssagly referendumdan bäri Gyrgyzystanyň täze Baş kanuny bar. Bu simwoliki taýdan gaty möhüm bolsa-da, onuň güýji Baş kanuny goraýan institusiýalaryň güýjüne bagly.
Häzir möhüm zat bu intitusiýalary güýçlendirip, çekişmelere, şol sanda öten aý ýüz beren çaknyşyklayň sebäpleri barada hem hemmeleriň gorkman, öz pikirlerini açyk aýtmagyna ýol bermek.
Madeleine Reeves Mançester uniwersitetiniň Sosial-medeni özgerişler boýunça barlag merkeziniň ylmy işgäri. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanda bilimler we talyp ýaşlar güni bellenýär. 1-nji sentýabrda mekdebe ilkinji gezek gadam basýan 100 müň çemesi okuwçy täze netbuk aldy.
Şeýle-de Türkmenistanda dünýä standartlaryna laýyk gurlan 10-dan gowrak täze mekdep açyldy diýip, resmi metbugat ýazýar. Olar Ahal welaýatynyň Garagul, Herrikgala we Ýasmansalyk obalarynda, Daşoguz welaýatynyň Akdepe, Boldumsaz, Türkmenbaşy, we Nyýazow etraplarynda ulanylyşa berildi. Lebap, Balkan we Mary welaýatlarynda hem täze mekdep binalary açylypdyr.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň iýul aýynyň 9-nda bolan giňişleýin mejlisinde Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň rektory Tugyýew Çaryýar Rejebowiçi özüniň eýelän wezipesinden boşatmak barada Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow permana gol çekdi. Oňa hemmeleri işden kowanlarynda Nyýazowçylaryň hem-de Galkynyşçylaryň hökümetiniň ýelmeýän — «Özüne ynanylan wezipäni oňarmanlygy üçin» diýen ýarlygy ýelmediler.
Türkmenistanda Nyýazowyň hökümeti ýurduň başyna çykansoň hem-de onuň yzbasarlary bolan Galkynyşçylaryň hökümetiniň eline ýurt galaly bäri hernäçe hyzmat edip ýören adamlar hem «Taňryýalkasyn» bilen işden işe geçirilmeýär. Her bir işden gidýän adama «Ynanylan wezipäni oňarmanlygy üçin» diýen ýarlyk ýelmenýär.
«Taňryýalkasyn» diýen sözi diňe adamkärçilikli adamlar bilýär. Mydama töweregindäki işdeş ýoldaşlarynyň, egindeşleriniň üstüne gygyryp, azgyrylyp oturan Nyýazowdan beýle hereket çykmady, onuň şägirtleridir yzbasarlary hem şonuň öwredip giden zadyny dowam etdirýärler. Hamala, özleri özlerine ynanylan wezipäni oňarýan ýaly, olar hemmeleri «Özüne ynanylan wezipäni oňarmanlygy üçin» diýen töhmet bilen işden kowýarlar.
«Alym bol»
Gurbanguly Berdimuhamedow 9-njy iýuldaky mejlisiň geçip duran çagynda Çaryýar Tugyýewe ýüzlenip: «Men ähli rektorlara «Alym boluň» diýip aýtdym. Sen alym hem bolmadyň» diýdi.
«Alym bol» diýlende, hamala alym bolup bolýan ýaly. Prezident Nyýazow Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasyny ýapdyryp, ony jemgyýetçilik başlangyçlaryndaky ýaly bir edara öwrüp goýansoň, alymlar işden giderildi.
Indem Beýik Galkynyşlar döwri geldi. Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasy açyldy. Akademiýanyň açylmagy gowy zatmy, erbet zat? Elbetde, ylymsyz ýurtdan ylymly ýurt, alymsyz ýurtdan alymly ýurt gowy. Ýöne, hakykat ýüzünde bolýan wakalara syn salsaň, Akademiýanyň açylany hem köpleri puşman etdirýär.
Adamlara aýlyk alar ýaly ýerler açylsa, gowy zat. Ýöne Akademiýa açyldy diýip, grip keseliniň ýokuşdyrylyşy ýaly, hemmeleri alymlyk derdine ýolukdyryp bolmaýar. «Alym bol» diýdim, bolmadyň» diýip gepläp bolsa-da, alym bolmak «Bar, hol eşegiň palanyny aýryp gel» diýen ýaly zat däl. Alym bolmak üçin nije-nije ýyllaryň gözlegleri, nije-nije ýyllaryň zähmeti gerek. Näçe ýyl gözleg geçirende-de, näçe ýyl zähmet çekende-de alym bolmagy her kim başarmaýar hem.
Beýik Galkynyşlar hakda bolmaly
Talyplar hem ylmy iş üçin tema almaly, ýokary okuw mekdepleriniň mugallymlary hem ylmy iş üçin tema almaly, akademiýanyň işgärleri hem ylmy iş üçin tema almaly. Özem bu mesele teklip däl-de, buýruk. «Ylmy iş goramaly temaň taslamasyny getirmeseň, işden gidersiň» diýlen käýinji alýanlar bir ýa-da iki däl. Üstesine-de ol tema esasan Beýik Galkynyşlar hem Täze Özgertmeler döwrüniň ösüşleri hakda bolmaly.
Ylmy iş, ylym hiç wagt çäklendirilmeli däl. Muny alymlar bilýärler. Şeýle hem belli bir döwür hakda aňry gitse, bäş-on sany adam ýazyp biler. Hemmeleri diňe bir döwrüň wakalaryna itip bolmaz-a.
«Ylmy iş ýazmaga bir temajyk salgy beräý» diýip ýörenlere nebsiň-janyň agyrýar. Alym bolasy gelmedik goý, bolmasyn. Alym bolmanda-da, ýolbaşçylygy, guramaçylygy başarsa-da, adamlara iş beribermeli. «Wezipe almak üçin hökman kommunist bolmaly, alym bolmaly» diýen ýörelgesi bolan sowet döwrüniň ysy ýene ýurda ýaýrap ugrana meňzeýär.
Döwlet Hojamedow aşgabatly intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
«Balkan» — «Altyn Asyr» 1:8 (0:2)
Gollar:
0:1 — 13' Süleýman Muhadow;
0:2 — 23' Süleýman Muhadow;
0:3 — 56' Selim Nurmyradow;
0:4 — 57' Süleýman Muhadow;
0:5 — 71' Umidjan Astanow;
0:6 — 73' Süleýman Muhadow;
1:6 — 81' Rustam Matirzaýew;
1:7 — 83' Süleýman Muhadow;
1:8 — 90'+1 Süleýman Muhadow.
«Balkan» şu duşuşykda: «Balkan» şu geçiren duşuşygy topary Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşlarda 103-nji duşuşygydyr. Şolaryň 58-sinde ýeňiş gazanan «nebitçiler» 32-sinde garşydaşlaryndan asgyn geldiler. 13 duşuşyk bolsa deňlik bilen tamamlandy. Yzda galan duşuşyklarda garşydaş derwezelere 202 pökgi geçiren «Balkanyň» futbolçylary öz derwezelerine 124 gol geçirtdiler.
«Altyn asyr» şu duşuşykda: Uly ýeňiş bilen tamamlanan duşuşykda «aragatnaşykçylar» Türkmenistanyň Kubogy ugrundaky ýaryşda 36-njy gezek ýaşyl meýdana çykdylar. Yzda galan duşuşyklaryň 16-sy «Altyn asyryň», 6-sy olaryň garşydaşlarynyň peýdasyna tamamlandy. 10 duşuşyk deňlik blen tamamlandy. Gollaryň gatnaşygy 71 — 36, «Altyn asyryň» peýdasyna.
Türkmenistanyň Kubogy — 2015-de ilkinji uly hasap: Bu duşuşyk şu ýylky Kubok ýaryşynda iň uly hasap bilen tamamlanan duşuşykdyr. «Altyn asyryň» hüjümçisi Süleýman Muhadow bolsa, elbetde, şu ýylky ýaryşda bir oýunda 6 gol geçiren ýeketäk futbolçy.
Muhadow iň netijelisi: Duşuşykda 6 gezek tapawutlanyp, ýurdumyzyň Kubogy ugrundaky şu ýylky ýaryşda gollarynyň sanyny 8-e çykaran Süleýman Muhadow «Energetigiň» hüjümçisi Kerim Hojaberdiýewiň 6 golluk derejesini yzda galdyryp, «Kubok — 2015-iň» iň netijeli futbolçysy boldy.
Dokuzynjy final uzakda: Mundan öň Türkmenistanyň Kubogynyň 8 gezek finalyna çykyp, 4 gezegem Kuboga mynasyp bolan «nebitçiler» ilkinji duşuşykdan 9-njy finalyň arzuwyny ýeneki ýyllara goýmaly boldular. Dogry, «Balkan» çärýek finalda hem birinji oýunda 3:1 hasabynda ýeňlendigine garamazdan, ikinji oýnuň netijesi boýunça ýarym finala çykyp bilipdiler. Ýöne bu gezek hasab-a 3:1 däl, ilkinji duşuşyk hem «Balkanyň» öz meýdanynda geçirildi.
Ikinji Kubok gelermi: Final duşuşygy üçin uly artykmaçlyk gazanan «aragatnaşykçylar» mundan öňe 3 gezek finala çykyp, ýurdumyzyň Kubogyna diňe 2009-njy ýylda mynasyp bolup bilipdiler.
«Hazyna» — «Şagadam» 1:0 (1:0)
Gol:
1:0 — 27' Berdimyrat Rejepow.
«Hazyna» şu duşuşykda: Türkmenistanyň Kubogyna mundan öň 2012-nji ýylda gatnaşan «Hazyna» 24-nji oktýabrda Kubok ýaryşlaryndaky 5-nji duşuşygyny gazandy. Şolaryň dördüsinde ýeňiş gazanan «ykdysadyýetçiler» diňe bir oýunda ýeňildiler. Topar garşydaşlarynyň derwezelerine 8 gol geçirip, öz derwezesine 6 pökgi goýbertdiler.
«Şagadam» şu duşuşykda: «Kenarlylar» şu duşuşykda Kubok ýaryşlarynda 75-nji gezek ýaşyl meýdana çykdylar. Olarda 31 gezek ýeňen topar, 30 gezek asgyn geldi. Galan 14 duşuşyk bolsa deňlikde tamamlandy. Gollaryň gatnaşygy: 103 — 98, «Şagadamyň» peýdasyna.
Bir ýylda üçünji gezek: Ýokary ligada we Türkmenistanyň Kubogynda baý tejribesiniň bardygyna garamazdan, «Şagadam» «Hazynadan» bir ýylda üçünji gezek ýeňildi.
Üçünji gezek mümkinmi: «Şagadam» mundan ozal 2002-nji we 2007-nji ýylda ýurdumyzyň Kubok ýaryşynyň finalyna çykdy. 2007-nji ýylda bolsa Kuboga eýe boldy. 31-nji oktýabrda öz meýdanynda «Hazynany» iki gol tapawudy bilen ýeňip bilse, toparyň taryhynda üçünji finalyna we ikinji Kubogyna ýakynlaşmaga mümkinçiligi bar.
Adalatly paýlaşyk: Türkmenistanyň Kubogy — 2015-de «Hazyna» garşydaş derwezelere jemi 5 gol geçirdi. Ýöne şol gollaryň her haýsy aýratyn futbolça degişli. Toparda entek şu ýyl bir gezek artyk tapawutlanan ýekeje futbolçy hem ýok.


text:
Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri, Orsýetiň Halk artisti, kinematografiýa boýunça ençeme halkara baýraklarynyň laureaty Bulat Mansurow şu ýyl 75 ýaşamalydy.
Mansurow 2011-nji ýylyň 11-nji martynda Orsýetde aradan çykypdy we Moskwanyň “Troýekurowskoýe” gonamçylgynda jaýlanypdy. 25-nji aprlede Moskwada Orsýetiň Kinematografiýaçylar bileleşiginiň Kino öýünde režissýor, dramaturg we prodýuser, merhum Bulat Mansurowa bagyşlanan medeni agşam geçirildi.
Bulat Mansurowyň aradan çykanyna bir ýyla golaý wagt geçen hem bolsa, onuň ýoldaşlary hem ýakyn hossarlary Mansurow hakynda aýatda diri gezip ýören adam hökmünde geplediler. Moskwada geçirilen medeni agşam merhum adamyň hatyrasyna geçirilen çärä däl-de, diri adamyň ýubileýine meňzedi.
Bulat Mansurowyň ýakyn dosty, Orsýetde we tutuş postsowet giňişliginde tanalýan režissýor Ali Hamraýew medeni agşamy Bulat Mansurow bilen duşuşyk diýip atlandyrdy.
Bulat Mansurow sowet we postsowet kino sungatynyň klassykasyna öwrülen ondan gowrak filmi, şol sanda türkmen, gazak, tatar filmlerini döretdi. Mansurowyň 1963-nji ýylda döreden “Şükür bagşy” kartinasy türkmen tomaşaçylarynyň köpüsine tanyşdyr.
Türkmen režissýorlary ol hakda
Bulat Mansurowyň “Şükür bagşy” filmi Hojadurdy Narlyýewyň kino sungatynda äden ilkinji ädimlerine ýol açypdy. Türkmenistanyň halk artisti, režissýor we aktýor Hojadurdy Narlyýew “Şükür bagşy” kinosynda operatoryň kömekçisi bolanlygyny gürrüň berdi.
Ol Bulat Mansurow bilen bagly öz durmuşynda bolan käbir täsirli pursatlary ýatlap: “Ol meniň üçin gaty köp zat etdi. Ol meniň WGIK kinematografiýa uniwersitetine okuwa girmegim üçin häsiýetnama ýazyp berdi, maňa birinji paltomy satyn alyp berdi. Ol maňa 9 manada aýakgap hem alyp berdi-de, indi, bar, oka diýdi. Men şu gün gije Peterburgdan Moskwa otluda gelýärkäm, ýüregim awap gitdi, onuň ýeri birden boşap galan ýaly boldy. Ol ajaýyp bir adamdy” diýip, öz garaýşyny beýan etdi.
25-nji aprlede Moskwada geçen agşamda Türkmenistanyň at gazanan artisti, kinoaktýor, kinorežissýor Albert Atahanow hem Bulat Mansurowyň iň soňky eseri bolan “Gadymy bulgarlar barada aýdym” atly kartinany döretmek üçin ýeterlik serişde tapman, uly kynçylyk çekenligini gürrüň berdi.
Atahanow Bulat Mansurowyň eserlerini kino sungatynyň altyn fondy diýip atlandyrdy: “Bu biziň kino sungatymyzyň altyn fondy. Men Türkmenistana, kinostudiýa barmaga we ‘Türkmenfilmiň” altyn hazynasyny döretmäge köpden bäri dyrjaşýaryn. Men Aşgabatda türkmen aýdymçylary, bagşylary barada ‘Güneşli ýurduň aýdymlary’ atly filmi surata düşüripdim, bu filmi Aziýanyň 22 ýurdy satyn aldy, emma Türkmenistan almady”.
Turkmenistanly kinorežissýor, Aşgabatdaky ýer tutreme barada kartinanyň awtory Myrat Alyýew hem kino sungatynda äden ilkinji ädimlerini Bulat Mansurowyň kinosynda ädenligini ýatlady.
Ol: “Men Bulatyň ‘Ölüm ýokdur, oglanlar” atly kartinasynda režissýoryň kömekçisi bolup, ilkinji gezek kino sungatyna gelipdim. Men özümi onuň okuwçysy hasap edýärin. Emma, meniň pikirimçe, Aziýanyň, Merkezi Aziýanyň we beýleki regionlaryň kino sungatçylary hem özlerini Bulat Mansuryň okuwçylary hasap etmäge haklydyr” diýip, Myrat Alyýew nygtady.
Goňşularyň hormaty
Bulat Mansurow Sowet Soýuzy darganyndan soň, döredijilik ýyllarynyň bir bölegini Gazagystanda geçiripdi. “Gazakfilmde” onuň “Trizna” we “Beýbars” filmleri döredildi.
Moskwada geçen medeni agşamda gazagystanly intelligensiýa we döredijilik wekilleri hem çykyş etdiler we Gazagystanda Mansurowyň döredijiliginiň gowy tanalýandygyny gürrüň berdiler.
Gazagystanly alym, professor Kasym Maulenow Bulat Mansurowyň adyny Astananyň köçeleriniň birine ýa mekdebine dakmak, şeýdip, onuň adyny ebedileşdirmek inisiatiwasyny öňe sürdi we munuň üçin Gazagystanyň resmilerine ýüz tutmakçydygyny aýtdy.
Bulat Mansurow Gazagystanyň kino sungatyny ösdürenligi üçin 2004-nji ýylda Gazagystan Respublikasynyň prezidentiniň “Şöhrat” ordeni bilen sylaglanypdy. Bulat Mansurowyň medeni agşamyny geçiren guramaçylaryň aýtmaklaryna görä, Türkmenistan tarapy Bulat Mansurowyň döredijiligine gyzyklanma bildirmeýär.
Bulat Mansurowa bagyşlanyp geçirilen medeni agşamda ussadyň döreden filmlerinden bölekler görkezildi, tatar we rus dillerinde aýdymlar aýdyldy.


text:
Eýran we Orsýet atom elektrostansiýasyny, demirýoly we beýleki proýektleri gurmak boýunça 40 milliard dollarlyk şertnamanyň düýbüni tutdular, diýip Eýranyň Baş ruhany lideri Aýatolla Ali Hameneiniň baş geňeşçisi 4-nji fewralda aýtdy.
Ali Akbar Welaýati Moskwa eden saparynyň netijesinde Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen käbir proýektleri maslahat edendigini aýtdy we Tähranyň Orsýetde atom elektrostansiýasy we demir ýol üçin karz almaga gyzyklanma bildirýändigini mälim etdi.
Welaýaty proýektleriň birnäçesine soňky aýlarda gol çekilendigini we olaryň “durmuşa geçirilmegine taýýardygyny” aýtdy.
Şeýle-de Eýran Orsýetden goşmaça ýarag satyn almagy we Orsýetiň iri nebit kompaniýasy “Rosnefte” nebit satmak barada gepleşik geçirýär.


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow araçylar ýurduň gündogaryndaky regional hökümet jaýyndan separatistleri çykarmagy başarmasa, harby güýçleriň ulanyljakdygyny aýtdy.
9-njy aprelde Kiýewde geçirilen hökümet maslahatyndan soň žurnalistlere beren maglumatynda Awakow ýurduň gündogaryndaky bu ýagdaýyň öňümizdäki iki günüň dowamynda çözüljekdigini mälim etdi. Ol bu problemany çözmegiň iki ususlynyň bardygyny aýdyp, onuň ýa gepleşikleri geçirmek ýa-da harby güýçleri ulanmak arkaly çözülip bilinjekdigini sözüne goşdy.
6-njy aprelde Russiýa tarapdary ýüzlerçe protestçi Donetskiň, Harkowyň we Luganksyň hökümet jaýyny basyp aldy. 8-nji aprelde Ukrainanyň ýörite güýçleri tarapyndan Harkow hökümet jaýyndaky separatistler kowlup çykarylypdy.
9-njy aprelde Ukrainanyň Döwlet howpsuzlyk gullugy Luganksdaky hökümet jaýyny takmynan 51 adamyň terk edendigini habar beripdi.


text:
Pakistanyň howpsuzlyk gullugynyň güman edilýän ýedi jeňçini, suwytly delil bolmazdan, bir ýyldan gowrak tussaglykda saklandygy aýdylýar.
Pakistanyň harby aňtaw gullugynyň aklawçysy Raja Irşad duşenbe güni Ýokary suda resmileriň bu adamlary terrorçylyga dahylly diýip ynanadyklary üçin tussaglykda saklandyklaryny aýtdy.
Harby aňtaw gullugy ol ýedi adamy 2007-nji ýylda, aňtaw işgärine garşy guralan kast ediş hüjüminde we howa bazasyna edilen raketa hüjüminde güman edilen 11 adamyň arasynda tussag etdi. Olaryň dördüsi türmede gümürtik ýagdaýlarda aradan çykdy.
Terrora garşy sud 2010-njy ýylyň maýynda olaryň boşadylmagyny buýurdy, emma olar tussaglykda galdyryldy.


text:
Birleşen Ştatlarda ýaşaýan öňki türme gözegçisi dogduk watany Bosniýa ekstradisiýa edildi, ol uruş jenaýatlary, şol sanda tussaglary urup-ençmek, kemsitmek aýyplamalary esasynda sud edilmeli.
54 ýaşyndaky Almaz Nezirowiç geçen hepde ekstradisiýa edildi diýip, resmiler 7-nji iýulda aýtdylar.
Nezirowiç Birleşen Ştatlara 1997-nji ýylda gelipdir. Ol 1992-nji ýyldaky graždan urşy mahalynda, «Rabiç» türme lagerinde serb pidalaryny, şol sanda kämillik ýaşyna ýetmedik tussaglary gynamakda aýyplanýar.
Bosniýa-Hersogowinanyň sudýasy Nezirowçi tussag etmek baradaky hökümi 2003-nji ýylda çykardy, emma ol şikaýat prosesleri arkaly ekstradisiýany yza çekdi.


text:
Düýn Birleşen Milletler Guramasynyň neşä we jenaýatçylyga garşy göreş boýunça Uprawleniýesiniň regional wekili Jeýms Kallah Türkmenistanda saparda boldy.
Bu saparynyň çäklerinde BMG-niň ýokary derejeli wekili Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň ýanyndaky neşekeşlige garşy göreş boýunça koordinasion komissiýasynda, neşekeşlige garşy göreş boýunça Döwlet gullugynda, Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynda, ýurduň Içeri işler we Daşary işler ministrliklerinde we Döwlet serhet gullugynda gepleşikler geçirdi.
Bu duşuşyklarda Türkmenistanyň resmileri BMG-niň regional wekili Jeýms Kallah bilen Türkmenistanda neşe gaçakçylygyna we neşekeşlige garşy alnyp barylýan göreş çäreleri barada pikir alyşdylar.
Käbir ýerli synçylar soňky wagtlar Türkmenistanda neşe söwdasyna we neşekeşlige garşy alnyp barylýan göreşiň hakykatanam görnetin güýçlenendigini we bu çäreleriň käbir göze ilerlikli oňyn netijeleri hem berýändigini belleýärler.


text:
BMG-niň adam hukuklary komissiýasy özüniň Siriýa goýberilmegini we prezident Başar al-Assada garşy protestlerde öldürildi we gynaldy diýilýän adamlar barada derňew geçirmäge ýol berilmegini talap edýär.
Komissiýanyň başlygy Polo Pinheýro Ženewada çykyş edip, “biz konflikt mahalyndaky çagalaryň ýagdaýy barada elhenç habarlary aldyk” diýdi.
Şularalykda Waşington penşenbe güni özüniň Siriýadaky ilçisine hüjüm edilmegini ýazgardy. ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton bu hadysany diplomatlary gorkuzmaga gönükdrilen kampaniýanyň bölegi atlandyrdy.
Ilçi Robert Ford bir oppozisiýa wekiliniň edarasyna baranda Assadyň tarapdarlary oňa pomidor zyňdylar. Ol gaharly mähelläniň gabawynda birnäçe sagatlap jaýyň içinde galdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda ýurda getirilýän daşary ýurtly harytlaryň möçberiniň azalandygyny aýtdy we içerki önümçiligi artdyrmagyň ähmiýetini belledi. Türkmenistanyň içerki bazarynda satylýan önümleriň hususan-da azyk önümleriniň esasan daşary ýurtly harytlardygyny ýerli ýaşaýjylar aýdýarlar. Muňa näme sebäp bolýar? Ýurtda azyk önümleriniň, hususan-da, gök önümleriniň önümçiligi üçin nähili şertler, kynçylyklar bar?
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hasyl ýetişdirmek üçin hususy önümçiligi ýola goýmak boýunça öz başyndan geçiren tejribeleri gürrüň berdi.


text:
Köp aýallylyk Merkezi Aziýa ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda SSSR dargandan soň giň ýaýrap başlady diýilýär.
Bu barada entek resmi statistiki maglumatlar berilmeýär.Ýöne soňky ýyllarda Täjigistanyň hem-de Gazagystanyň parlamentlerinde köp aýallylygyň kanuny bolmalydygy barada käbir teklipler berildi. Emma parlamentiň deputatlary ony kabul etmediler. Gazagystanda köp aýallylyk Täjigistanda bolşy ýaly jenaýat hasaplanmaýar.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda köp aýllylygyň Turkmenistanda hem ýaýraýşy hem-de Türkmenistanda Interneti ulanýanlaryň sany barada maglumat berilýär.


text:
Dünýä Saglyk guramasynyň 2012-nji ýyl boýunça ýaýradan täze raportynda alkogolly içgileriň aşa ulanylmagy netijesinde tutuş dünýäde 3,3 million adamyň ölendigi aýdylýar. Bu san her ýyl tutuş dünýäde ölýän adamlaryň 5,9%-ne barabardyr.
Agzalýan guramanyň “Alkogolyň we saglygyň 2014-nji ýyl boýunça global statusy” atly raportynda alkogoly aşa köp sarp etmegiň diňe oňa garaşly etmeýändigi, şol sanda adamda 200-den gowrak keseliň döremek howpyny artdyrýandygy bellenilýär.
Bu raportda Türkmenistanda her ýylda bir adamyň ortaça 2,5-5 litr aralygynda alkogolly içgileri sarp edýändigi aýdylýar. Eýsem, edil häzirki wagt Türkmenistandaky ýaşlaryň arasynda alkogolly içgileri sarp etmek endigi nähili?
Ýaşlar nähili ýagdaýlarda alkogol içgilerini sarp edýärler? Alkogolly içgileri içýän ýaşlar içmeýänlere, içmeýän hem içýänlere nähili garaýarlar? Şeýle-de, ene-atalar çagalarynyň alkogolly içgileri içmegine ýa içmeýändigine nähili garaýarlar?
Täze Tolkun gepleşigimiziň nobatdaky sanynda şu tema barada gürrüň ederis. Bu baradaky garaýyşlaryňyzy, tejribeleriňizi biziň gepleşigimize gatnaşyp hem paýlaşyp bilersiňiz. Munuň üçin biziň hat@azatradio.org email adresimize hat ýazyň, özümiz siziň bilen habarlaşarys. Garaýyşlaryňyzy aşakdaky teswir bölüminde hem galdyryp bilersiňiz.


text:
Siriýa oppozisiýasy şu gün syýasy reformalary talap edip, tutuş ýurt boýunça protest aksiýalaryny geçirmäge çagyrýar.
Mundan öň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Deraa hem Latakiýa şäherlerinde demonstrasiýaçylaryň ölümini derňemäge görkezme berdi.
Tas ýarym asyr bäri ýurtda dowam edýän adatdan daşary ýagdaý režimini ýatyrmak meselesi bilen meşgullanjak ýörite komissiýa döretmek baradaky permana gol çekildi.
SANA döwlet agentliginiň maglumatyna görä, komissiýa bu işi 25-nji aprele çenli tamamlamaly.
Iki hepde bäri Siriýada dowam edýän hökümete garşy aksiýalarda tertip-düzgüne seredýän güýçler bilen bolan çaknyşyklarda onlarça adam heläk boldy.


text:
Penşenbe güni Germaniýanyň daşary işler ministri Westerwelle prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşdy. Gepleşigiň baş temasy Hazar deňziniň tebigy gazyny Ýewropanyň gaz bazarlaryna ýetirjek gazgeçirijiniň gurluşygyna Türkmenistanyň gatnaşmak mümkinçilikleri barada boldy diýip, "Deutsche Presse Agentur" habar berýär.
Westerwelle daşary işler ministri Raşid Meredow bilen hem duşuşyp, syýasy ugurlar boýunça gepleşikler geçirer. Duşuşygyň gün tertibinde regional howpsuzlyk, Owganystan, Germaniýanyň Bonn şäherinde geçiriljek Owganystan boýunça halkara konferensiýasyna taýýarlyk işleri, şeýle hem ykdysady meseleler bar.
Germaniýanyň baş diplomaty Gido Westerwelle “Türkmenistanyň nebiti we gazy – 2011” atly halkara sergisine baryp, Germaniýanyň stendi bilen hem tanşar. Şeýle hem ol Türkmenistanyň Demokratiýa we adam hukuklary institutyna baryp, adam hukuklary boýunça tegelek stol diskussiýasyna gatnaşar.
Özüniň gaz zapaslary bilen dünýäde öňdebaryjy orny eýeleýän Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi, sol sanda Germaniýa üçin alternatiw energiýa çeşmelerini döredip biljek ýurtlaryň biri hasaplanýar.
Germaniýanyň daşary syýasat edarasy iki ýurduň arasyndaky ykdysady gatnaşyklara gowy baha berýär: Germaniýa ÝB ýurtlarynyň arasynda Türkmenistanyň ikinji iň uly söwda hyzmatdaşydyr. Türkmenistan Germaniýanyň esasan tehnologiýa we awtoulag önümlerine isleg bildirýär. Türkmenistanda 50-den gowrak nemes kompaniýalary 100-den gowrak proýektler boýunça iş alyp barýarlar.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow we Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Berlinde, 2008-nji ýylyň 14-nji noýabry.
Resmi görkezijilere görä, iki ýurduň arasyndaky söwda dolanyşygy 2009-njy ýylda 294 million ýewro, 2010-njy ýylda bolsa 330 million ýewro barabar bolupdyr. Bu dolanşygyň agramly bölegi Germaniýadan Türkmenistana eksport edilýän önümleriň paýyna düşýär.
Häzirki wagtda Türkmenistan bilen Germaniýanyň arasynda üç sany ikitaraplaýyn şertnama hereket edýär: 2001-nji ýylyň fewral aýynda baglaşylan howa transport şertnamasy we inwestisiýanyň goragy we goldanylmagy boýunça şertnama, şeýle hem 1981-nji ýylda baglaşylan goşa salgyt şertnamasy (Bu şertnama häzirki wagtda gaýtadan gözden geçirilýär diýlip, resmi maglumatlarda aýdylýar).
Türkmen-German hökümetara iş toparynyň üçünji maslahaty şu ýylyň 1-nji dekabrynda Aşgabatda geçiriler diýlip, habar berilýär. Şeýle hem 30-njy noýabrda Aşgabatda ilkinji gezek Germaniýanyň biznes güni geçiriler.
Iki ýurduň arasyndaky medeni gatnaşyklar 2002-nji ýylda güýje girizilen medeniýet boýunça ylalaşyga esaslanýar. Türkmenistanda Germaniýanyň ylmy alyş-çalyş gullugy (DAAD) tarapyndan hödürlenýän stipendiýalara uly gyzyklanma bildirilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Germaniýa 2008-nji ýylyň noýabr aýynda sapar edipdi. Şu ýylyň fewral aýynda bolsa, iki ýurduň arasynda syýasy konsultasiýalar geçirilipdi.


text:
Türkmenistanyň Ministrler kabinetiniň anna güni geçirilen mejlisinde, Oraza aýynyň soňlanmagyna gabat, Gadyr gijesi mynasybetli, alty ýüzden gowrak tussagyň, şol sanda 26 sany daşary ýurtly bendiniň günäsi geçildi.
Türkmen telewideniýesiniň maglumatyna görä, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow jenaýat edendikleri üçin iş kesilen 586 sany türkmen raýatynyň we 26 sany daşary ýurtly tussagyň galan jeza möhletlerini çekmekden boşadylmagy baradaky karara gol çekdi.
Prezident mejlise gatnaşýanlara ýüzlenip, «toba gelen tussaglaryň» günälerini geçmek ýaly «sahawatly işiň» ata-babalardan gelýän rehimdarlyk we ynsanperwerlik ýörelgelerine eýerilip, yzygiderli geçirilip durulýandygyny belledi.
Şeýle-de ol günäsi geçilen tussaglaryň mukaddes Gadyr gijesinde öz öýlerine, maşgala agzalarynyň arasyna barmagy üçin ähli zerur işleriň edilmegini tabşyrdy.
«Biz şeýlelik bilen, eden etmişlerine ökünip, toba gelen adamlary öz günälerini halal zähmet bilen ýuwup, ýurdumyzyň ösüşine işjeň gatnaşmaklary üçin hem hemme üçin hem hemme mümkinçilikleri döredýäris» diýip, prezident aýtdy.
Syýasy tussaglar
Günäsi geçilen tussaglaryň arasynda halkara hukuk toparlary tarapyndan syýasy tussag, wyždan ýesiri hasaplanylýan adamlaryň bardygy ýa ýokdugy belli däl, olaryň atlary metbugatda çap edilmeýär.
Mälim bolşy ýaly, halkara hukuk toparlarynyň koalisiýasy türkmen türmesinde ýitendigi aýdylýan onlarça adamyň ykbalyny anyklamak boýunça kampaniýa alyp barýar, 30-njy iýunda bolsa 13 sany tanymal halkara guramasy prezident Berdimuhamedowa žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewiň derhal türmeden boşadylmagy baradaky talap bilen ýüz tutdy.
"Işe ýerleşdiriň"
Mundan öňki günä geçişlerde hem bolşy ýaly, prezident Berdimuhamedow welaýat, etrap häkimlerine we beýleki ýolbaşçylara günäsi geçilen adamlary iş bilen üpjün etmegi tabşyrdy.
Türkmenistanda garaşsyzlyk ýyllarynda jenaýat edendigi üçin iş kesilýän adamlaryň sanynyň görnetin köpelendigi, Türkmenistanyň ilat sanyna görä sebitde iň kän tussagly ýurtdugyny aýdýarlar.
Emma muňa garamazdan, Türkmenistanda her ýyl näçe adamyň türmä basylýandygy, türmelerde jemi näçe adamyň saklanylýandygy, tussaglaryň ölüm-ýitim ýagdaýlary, günäsi geçilen tussaglaryň näçe prosentiniň ýene jenaýata baş goşýandygy... hakynda anyk maglumatlar çap edilmeýär.
Hukuk goraýjylaryň we ozalky tussaglaryň berýän maglumatlaryna görä, türkmen türmelerinde şertler agyr we tussaglara ýeterlik ýer-jaý bolmazlygy ýurtda yzygiderli günä geçişleriň geçirilmegine sebäp bolýar.
Mundan öňki günä geçiş Remezan baýramyçylygy mynasybetli yglan edilip, 1000-den gowrak tussag azatlyga goýberilipdi.
Şonuň bilen wagtda, prezidentiň öňki tussaglary iş bilen üpjün etmek barada berýän yzygiderli tabşyryklaryna garamazdan, giň ýarandygy aýdylýan işsizlik, ykdysady kynçylyklar we ştat kemeltmeler zerarly, azatlyga çykan raýatlaryň işe ýerleşmek mümkinçilikleriniň örän çäklidigi aýdylýar.
Prezident Berdimuhamedow Gadyr gijesi mynasybetli raýatlaryň 6-njy iýulda dynç almagy, ýagny bu günüň iş güni bolmazlygy baradaky karara hem gol çekdi.


text:
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision “Respublika” partiýasy D.Ýazgulyýewiň tussaglygyny ýurduň ýörite gulluklarynyň gurnan galp oýnunyň netijesi diýip atlandyrýar. “Respublika” partiýasy Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň Azatlyk Radiosynyň žurnalistini jenaýatda aýyplap, suda çekmek üçin bilkastlaýyn emeli ýagdaý döredenligini aýdýar.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision “Respublika” partiýasy öz ýaýradan beýannamasynda Azat Ýewropa Azatlyk Radiosynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edilmeginiň sebäbini onuň žurnalist hökmünde alyp baran professional işi bilen baglanyşdyrýar.
“Respublika” partiýasy öz beýannamasynda häkimiýetleriň žurnaliste şeýle agyr jeza bermek üçin sebäp hökmünde ulanan “maşgala dawasyny” emeli ýol bilen tutaşdyranlygyny ýazýar. “Respublika” partiýasyna mälim bolşuna görä, žurnalistiň maşgalasynda dörän “dawa” Türkmenistanyň ýörite gulluklary tarapyndan gurnalyp, tutaşdyrylypdyr.
D.Ýazgulyýewe Türkmenistnyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň “Öz-özuni öldürmäge iteklemek we öz-özüni öldürmäge mejbur etmek” baradaky ikinji bendi boýunça iş kesildi. Oňa kanunda görkezilen iň agyr jeza berildi.
Türkmen hakimiýetleri Ýazgulyýewi gelnejesiniň öz janyna kast etmäge synanyşmagyna jogapkär diýip aýypladylar. Sudda şol gelnejesi we beýleki maşgala agzalary žurnalisti gorap çykyş etdiler, emma bu suduň kararyna tasir ýetirmedi.
“Syýasy çäre”
Oppozision “Respublika” partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamowyň pikirine görä, žurnalist tussag edilip-edilmänkä, oňa gyssagly sud edilip, iş kesilmegi ony jemgyýetden üzňeleşdirmek maksady bilen gurnalan ýagdaýdan habar beryär.
“Ýazgulyýewiň dogan-garyndaşlyk arasynda dörän dawa esasynda türmä düşmegi - diňe bir bahana. Bir adam haýsy-da bolsa bir zatda günälenip tutulanda, oňa sud edilip, iş kesilmegine bäş gün ýeterlik däl. Bular ýaly işe siwilizlenen döwletlerde aýlap-ýyllap seredilýär. Adam hakykatdan günäkärmi ýa munuň başga bir sebäbi barmy ýa-da adamy günälejek bolup gurnalýan ýörite spektaklmy - munuň hemmesi öwrenilýär” diýip, N.Hanamow belleýär.
D.Ýagulyýew 27-nji sentýabrda tussag edildi. Iki günläp dowam eden suddan soň, 5-nji oktýabrda-da oňa 5 ýyl iş kesildi.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision “Respublika” partiýasy D.Ýazgulyýewiň tussag edilmegini diňe syýasy sebäpler bilen baglanyşdyrýar.
Nurmuhammet Hanamow häkimiýetleriň D.Ýazgulyýewden, aýratynam şu ýylyň iýul aýynda Abadanda bolan partlamalardan soň, žurnalistika işinden el çekmegini talap edendiklerini, şeýle-de žurnalistiň türkmen polisiýasyndaky korrupsiýa barada maglumat toplamagynyň türkmen häkimiýetleriniň göwnünden turmanlygyny belleýär.
“Azatlyk Radiosynyň habarçylary hemişe yzarlanýar. Bu birinji sebäp. Ikinjiden, biz Azatlyk Radiosynyň köp ‘Tegelek stol’ gepleşiklerine Ýazgulyýew bilen bile gatnaşýardyk. Şol gepleşiklere gatnaşmak we režimiň içinde bolup, režimden gorkman, aç-açan öz pikiriňi aýtmak, hakykaty aýtmak hemmä başardanok” diýip, N.Hanamow öz pikirini mälim etdi.
“Nyýazowyň režimi gaýtalanýar”
“Respublika” partiýasy ýaýradan öz beýannamasynda Türkmenistanyň hökümetine we prezident G.Berdimuhamedowa ýurduň BMG we ÝHHG ýaly halkara guramalarynyň agzasy hökmünde öz üstüne alan borçlaryny ýerine ýetirmäge borçludygyny ýatladýar we, hususan-da, ýurduň köpçülikleýin habar serişdeleriniň erkinligini üpjün etmek hukugyny berjaý etmekligiň halkara guramalarynyň ähli agzlarynyň borjudygyny belleýär.
Partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamow oppozisiýanyň halkara guramalaryna, şol sanda BMG-ä we ÝHHG-ä ýüzlenýänligini Azatlyk Radiosyna aýtdy. Hanamowyň pikirine görä, soňky döwürde Türkmenistan bilen gatnaşyklaryny has aktiwleşdiren bu halkara strukturalary özgerişler syýasatyny yglan edýän türkmen hökümetinden berýän wadalarynda tapylmagyny talap etmeli.
“Türkmenistanyň ýolbaşçylary biz demokratik ýol bilen gidýäris diýýärler. Emma erkin metbugat bolmasa, erkin sud prosesleri geçmese, bu ýagdaý eden-etdilige ýol berýär. Ýene Nyýazowyň öňki režimi gaýtalanýar. Başga bir üýtgeşik zat ýok. Ynha, biziň özümizi - oppozisiýany alyp görsek, Berdimuhamedowyň ’oppozisiýa Türkmenistana gelip biler, saýlawlara gatnaşyp biler’ diýeninden soň, ynha, üç aý geçdi welin, indi bu mesele barada ses-üýn ýok. Bu ýene bir gezek Berdimuhamedowyň aýdýan sözi bilen edýän hereketiniň deň gelmeýänligini görkezýär” diýip, N.Hanamow belledi.
Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision “Respublika” partiýasy öz beýannamasynda Türkmenistanyň ýörite gulluklarynyň hereketlerindäki we sud sistemasynyň işlerindäki eden-etdilikleri ýazgarýar, şeýle-de türkmen sudunyň çykaran kararynyň ret edilmegini we Döwletmyrat Ýazgulyýewiň derhal boşadylmagyny talap edýär.


text:
Halkara Strategiki barlaglar instituty (HSBI
) 2013-nji ýylyň harby balansyny, dünýäniň 171 ýurdunyň harby ukyplylygy we goranyş ykdysadyýetleri baradaky ýyllyk hasabatyny çap etdi.
Bu synda Türkmenistanyň hem harby ýagdaýyna nazar aýlanýar.
Halkara Strategiki barlaglar inistitutynyň 2013-nji ýylyň harby balansyna bagyşlan ýyllyk synynyň Türkmenistan bölüminde bu ýurduň goşunyndaky aktiw harbylaryň sanynyň 22 müň adamdan ybaratdagy aýdylýar.
Aktiw harbylar
“Aktiw harbylar” diýlende, Ýaragly güýçleriň hataryndaky ofiserleriň we wagtlaýyn harby gulluga çagyrylanlaryň ählisi nazarda tutulýar.
Şol diýilýän 22 müň harbynyň 18 müň 500-si Türkmenistanyň Gury ýer goşunlarynda, 500-si Harby-deňiz güýçleriniň hatarynda, 3 müňüsi bolsa, Harby-howa güýçleriniň hatarynda gulluk edýär.
Garaşsyzlyk günündäki Harby parad mahalynda. Aşgabat, 27-nji oktýabr, 2012 ý.
Türkmenistanyň Harby-deňiz güýçleri kenar goragçylygyny hem öz içine alyp, häzir Türkmenbaşydaky kiçiräk bazada ýerleşýär. Emma Kaspi deňziniň flotiliýasy ors, gazak we türkmen deňizçi esgerleriniň goşulyşmagynda, ors kamandasynyň astynda, bilelikde hereket edýär diýip, hasabatda aýdylýar.
Şeýle-de hasabatda türkmen deňiz güýçleriniň 10 sany patrol we kanar söweş gämisiniň bardygy, howa güýçleriniň bolsa 94 sany söweş ukyply uçara eýedigi bellenýär.
Hasabatda Türkmenistanyň Gury ýer goşunlarynda bar bolan harby-tehnikanyň we ýaraglaryň sanlary hem getirilýär.
22 müňmi ýa 100 müň?
Ýerli synçy A.Bugaýew Türkmenistanda harby meseleler boýunça açyk statistiki maglumatlaryň çap edilmeýändigini, ýöne Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň hatarynda guluk edýän harbylaryň sanynyň 100 müň çemesi bolmagynyň ähtimaldygyny, bu barada öňki prezident S.Nyýazowyň käte anyk sanlary hem aýdandygyny ýatlaýar:
"Öňki prezident Nyýazow käwagt agzyndan gaçyrýardy: "Biz goşunymyzyň sanyny 100 müňden azaltmarys, esasy maksadymyz ýurduň serhedini goramak hem ýurduň içinde parahatçylgy gorap saklamak" diýip."
Halkara Startegiki barlag institutynyň ýyllyk synynda “Türkmenistanyň hökmany harby borçlulyga daýanýan Ýaragly güýçleri tälim-türgenleşik okuwlarynyň ýetmezçiliginden başlap, ýaraglaryň we harby enjamlaryň ätiýaçlyk şaýlarynyň azlygyna çenli bir topar kynçylyk bilen ýüzbe-ýüz bolýar” diýilýär.
"Abadan" sapagyndan soň
Ýerli synçy A.Bugaýew bu meselede Abadan wakalarynyň ýurt üçin uly sapak bolandygyny ýatlap, soňky döwürde ilatly punktlara ýakyn ýerlerdäki harby bölümleriň adamlaryň ýaşaýan ýerinden uzagrak aralyga göçürilendigini gürrüň berdi.
Harby parad mahalynda. Aşgabat, 27-nji oktýabr, 2012 ý.
Şonuň bilen birlikde, ýerli synçy soňky ýyllarda ýurtda harby türgenleşiklere berilýän ünsüň Nyýazow döwri bilen deňeşdirilende birneme gowulanandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.
Sowet goşununda we soňra milli respublikalarda döredilen ýaragly güýçleriň hatarynda ýaş esgerleri ezmek meselesi Orsýet ýaly ýerlerde soldat eneleriniň guramasynyň döredilmegine çenli alyp geldi.
Bu mesele Türkmenistanda-da bar we hatda goşunda öz gullukdaşlary ýa ofiserleri tarapyndan maýyp edilýän, öldürilýän esgerleriň hem bardygy barada maglumatlar gelip gowuşýar.
Ýöne synçy Bugaýew il içinde “dedowşina” diýilýäniň hem kem-kemden azalýandygy barada gürrüň edilýändigini habar berdi.
Sowet ýarag mirasy
Halkara Strategiki barlaglar institutynyň synynda türkmen goşunlarynyň henizem köplenç babatda sowet döwrüniň harby enjamlaryna daýanýandygy bellenilýär.
Munuň üstesine, Türkmenistanyň Harby-howa güýçleriniň söweş uçarlarynyň we wertolýotlarynyň sanynyň çäklidigi, şol bir wagtda olaryň işe, uçuşa ýaramlylygynyň nämälimdigi aýdylýar.
Şeýlelikde, synda Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň ýurduň territoriýasyndan daşardaky operasiýalara gatnaşmak mümkinçiliginiň azdygy hem bellenilip geçilýär.
Ýerli synçy A.Bugaýew synyň bu bahasy bilen ylalaşyp, harby parad wagtynda görýän zatlarynyň sowet döwründe gözüniň öwrenişen zatlardygyny, ýagny ozalky harby-tehnikadygyny habar berdi.
Türkmenistanyň Ýaragly güýçleriniň diňe goranyş maksatlydygy aýdylýar.


text:
Türkmenistanda «Sanjar wakasynyň» bolanyna, ýagny prezident S.Nyýazowyň janyna kast ediljek bolnandygy baradaky resmi habaryň ýaýranyna 11 ýyl dolýar. Şol bir wagtda bu işde günäkär tapylyp, uzak möhletli türmä basylan adamlaryň onlarçasynyň soňky ykbaly nämälimligine galýar.
Halkara hukuk toparlary türkmen hökümetini, 25-nji noýabrçylaryň nämälim ykbaly bilen baglylykda, öz syýasy garşydaşlaryny ýitirim etmekde tankytlaýar.
2006-njy ýylyň dekabrynda Türkmenistanyň öňki prezidenti ýogalyp, täze prezident saýlanandan soň, halkara guramalary resmi Aşgabady bu adamlary gaýtadan, açyk we adalatly sud etmäge çagyrdy.
Soňky döwürde bolsa, türmä basylan 25-nji noýabrçylaryň käbiriniň garyndaşlary olardan diňe habar bilip bilseler hem kaýyldyklaryny aýdyp, Azatlyk Radiosyna interwýu berdiler.
Türkmenistanyň daşary işler ministri Boris Şyhmyradow (Ç) owgan "Talybanynyň" uly resmisi Maulwi Wakil Ahmad bilen duşuşyk wagtynda. Yslamabad, 26-njy ýanwar, 1999.
Golaýda birnäçe hukuk topary birleşip, Türkmenistanda 25-nji noýabr bilen bagly uzak möhletli türmä basylan adamlaryň diri görkezilmegini gazanmak barada kampaniýa başlandyklaryny yglan etdiler.
Emma bu çagyryşlaryň netijesi görünmeýär. Şonuň bilen bir wagtda Türkmenistan özüni hukuk döwleti atlandyrýar we resmi Aşgabat adam hukuklary boýunça bir topar halkara şertnamasyna gol çekdi.
Eýsem bu meselede resmi Aşgabady saklaýan, ýagny ony öz kanunlaryny bozup, tussaglaryň öz garyndaşlary bilen görüşmeginiň öňüni almaga itekleýän sebäpler näme? Ol bu gümürtik ýagdaýdan nädip çykmaly?
Bu meseläniň şeýle galmagy Türkmenistanyň hukuk döwleti hökmündäki abraýyna, ýurtda kanunçylygyň geljegine nähili täsir ýetirer?
Azatlyk Radiosy nobatdaky «Tegelek stol» söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňize garaşýarys.


text:
Hindistanyň we Pakistanyň premýer-ministrleri jedelli Kaşmir regionyny ikä bölýän Kontrol liniýasyndaky ýowuzlyklary azaltmak üçin ylalaşdylar.
Hindi resmileri ýekşenbe güni Nýu-Ýorkda geçirilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň dowamynda Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarifiň we Hindistanyň premýer-ministri Manmohan Singhiň birek-biregine söz berendigini habar beýär.
Hindistanyň milli howpsuzlyk gullugynyň maslahatçysy Şiwşankar Menon şeýle-de Şarifiň 2008-nji ýylda Mumbaýda bolan terrorçylykly hüjümler bilen ilteşikli ekstremistleri jezalandyrmak ugrunda "çäre görmäge" söz berendigini aýtdy. Şol hüjümlerde 166 adam ölüpdi.
Singh ýekşenbe güni geçirilen gepleşiklerden öň “terroryň özeni Pakistanda bolmaga dowam edýär” diýen kesgitlemäni aýdyp, duşuşykdan garaşýan tamalaryny mälim edipdi.