text:
Dünýäde altynyň nominal bahasynyň ýokarlanmagy dowam edýär. Şol sebäpli inwestorlaryň arasynda amerikan dollarynyň we ýewronyň ynamdarlygy bilen bagly aladalanmalar güýçlenýär.
Altynyň nominal bahasy soňky ýyllardaky rekord derejesine çenli ýokarlanyp, her unsiýasy 1,600 amerikan dollaryna barabar boldy. Bu ýagdaýyň täsiri Atlantik okeanynyň iki tarapynda hem duýuldy we Birleşen Ştatlaryň hem Ýewropanyň bergilerine, şeýle-de amerikan dollarynyň hem ýewronyň ynamdarlygyna degişli aladalanmalary güýçlendirdi.
Altynyň bahasynyň ýokarlanmagy ykdysady telegepleşikleriň esasy temasyna öwrüldi. Hususan-da, ABŞ-nyň CNBC telekanalynda altynyň bahasynyň galmagynyň döredip biljek ýagdaýlaryna we onuň nyrhlara ýetirip biljek täsirine degişli soraglar orta atyldy.
Altynyň nominal bahasy tiz ýokarlanýan hem bolsa, bu görkeziji entek onuň bazar bahasynyň rekord derejesine ýetenok. Bu rekord 1980-nji ýylda peýda bolupdy. Şonda altynyň her unsiýasy 850 dollara, ýagny dollaryň häzirki hümmeti esasynda hasaplananda 2 ýarym müň dollara satylypdy.
Sebäpler
Geçen onýyllygyň dowamynda altyn dolanyşykda iň ýörgünli haryt hökmünde ulanylypdy. Häzir onuň bahasynyň ýokarlanmagy iki sebap bilen baglanyşdyrylýar.
Birinjiden, ABŞ-nyň Demokratik we Respublikan partiýalarynyň ýurduň salgyt syýasaty boýunça alyp barýan özara çekeleşikleriniň petige diremegi netijesinde ABŞ-nyň töleg ukybynyň gowşamagy bilen bagly howatyrlanmalar güýçlenýär.
Ikinjiden, Ýewropanyň liderleri Gresiýadaky maliýe krizisinden çykalga tapmaga synanyşýarkalar, Ýewropa Bileleşiginiň ýene birnäçe agza ýurtlarynda, şol sanda Italiýada, Ispaniýada we Irlandiýada hem bergilere degişli kynçylyklar esasynda krizis güýçlenýär.
Gymmatly metallaryň ýene birnäçesiniň bahasy hem gymmatlady. 18-nji iýulda Nýu-Ýorkda kümşüň bahasy 40,52 dollardan aşdy. Bu görkeziji kümşüň bahasynyň şu ýylyň maý aýyndan bäri iň ýokary derejesidir.
Nyrhlaryň geljegi
Altynyň bahasynyň geljegi barada pikirler bölünýän hem bolsa, bilermenleriň köpüsi onuň ýokarlanmagynyň dowam etjegini, emma munuň gysga mohletleýin häsiýete eýe boljagyny, altynyň bahasynyň her unsiýa üçin 1,650 ýa 1,700 dollardan aşmajakdygyny çak edýärler.
Ýöne ABŞ-daky we Ýewropadaky syýasy çekeleşikler dowam edip, altynyň bahasynyň galmagy uzak möhletleýin häsiýete eýe bolsa, munuň maýa goýujylary uly ýitgilere sezewar edip biljegi-de bellenýär.
Analitikleriň pikirine görä, şu günki gün ABŞ-nyň gymmatly kagyzlarynyň hümmeti ýokary derejede saklanýar. Bu bolsa maýa goýujylarda ynam döredýär.


c: text/html

text:
Prezidentiň mobil aragatnaşyk ulgamyna üç hususy kompaniýany çekmek tabşyrygy berendigine hem-de bu pudagy tankyt edýändigine garamazdan, döwlete degişli “Altyn asyr” mobil aragatnaşyk ulgamy monopoliýa bolmagynda galýar.
Ahal, Mary welaýatynda “Altyn asyryň” nomerini almak üçin her etrap merkezindäki bu kompaniýanyň edarasyna gelip, polisiýanyň gözegçiliginde ýöredilýän nobata ýazylmaly. Ilkiler nobatlar 10-15 günde ýeten bolsa, häzir nobata durýanlara 60-70 günden nobat ýetýär eken.
Mysal üçin, Sakarçäge etrabyndan Azat diýen lukman 14-nji martda etrap merkezlerine baryp, “Altyn asyryň” nomerini almaga nobata duranda, bu ugra gözegçilik edýän polisiýa işgäriniň oňa 20-nji maýda gezeginiň ýetýändigi hakynda el bilen ýzylan hat berendigini aýtdy. Duşak şäherçesinden Geldimyrat mugallym bolsa Kaka etrap merkezine gelip, 24-nji martda nomer almaga nobata duranda, 2-nji iýunda nobatynyň ýetýändigini gözegçi polisiýa işgäri oňa dilden düşündiripdir.
“Altyn asyr” mobil aragatnaşyk ulgamyndan özüni Gurbangeldi diýip tanadan ýokary wezipeli hünärmen: “Weaýatlarda, etraplarda biziň mobil aragatnaşyk hyzmatymyzyň örän pesdigini, nobatlaryň köpdügini müşderilerimiziň bolmalysyndan azyndan 3 esse kändigi bilen düşündirse bolar. Eger aragatnaşyk ulgamymyz gowy bolup, internetimiz kadaly işlände, bize müşderi bolmaga isleg bildirýän adamlara aňyrsy 10-15 günüň içinde nomer bermäge mümkinçiligimiz bar, ýerlerde operatorlarymyz ýetik. Ýöne internetimiziň örän haýal, kähalat öçüp galýandygy üçin her etrap günde 10-15 müşderä zordan nomer berip ýetişýär. Islegleriň kändigi, biziň mümkinçiliklerimiziň çäklidigi üçin nobatlarymyz gitdigiçe köpelýär. “Altyn asyr” aragatnaşyk ulgamynyň hilini gowlandyrmak ykdysady däl-de, syýasy meselä öwrüldi” diýdi.
Aşgabat şäherine ýazgyň bolup, “Altyn asyr” nomeriň öň ýok bolsa, aňyrsy 10-15 minutyň içinde üç manada bir nomer berýärler, isleg bildirseň internete hem birikdirip berýärler. Ýöne “Altyn asyryň” müşderileri onuň hiliniň örän pesdiginden şikaýat edýärler.
Mahlasy, özara söhbetdeşlikde döwlete degişli “Altyn asyryň” hyzmatyndan peýdalanýanlar onuň hiliniň pesdiginden zeýrenýärler, ýerlerde bolsa adamlar onuň elýeter däldiginden nalaýarlar hem uly umyt bilen täze bir hususy aragatnaşyk kompaniýasynyuň gelmegine garaşýarlar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýetiň permýer ministri Wladimir Putin ýadro ýaragsyzlanyşygy babatdaky täze şertnama gol çekilmegine esasy bowet bolýan zat Birleşen Ştatlaryň raketa-gorag sistemasy baradaky planlary diýýär.
Şeýle-de ol Orsýetiň ABŞ-nyň planlaşdyrylan gorag sistemasyna laýyk täze ýaraglary ýasajagyny aýtdy hem-de Waşingtony bu barada anyk maglumatlary bermäge çagyrdy.
Iki tarap dekabryň başynda mohleti dolan şertnamanyň yzyny tutjak ylalaşygy baglaşmaga ýakyn gelendiklerini aýdýar, emma olar entek bu barada ylalaşyp bilenok.
Putin bu mesledäki iň uly problema näme diýen soraga «biziň amerikan partnerlarymyz raketa garşy galkan gurýar, biz bolsa gurmaýarys» diýip jogap berdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti Hytaýyň Eýranyň ýadro programmasy barada boljak gepleşiklere pes derejeli resmisini iberýändigini aýdýar.
Şenbe güni Nýu-Ýorkda britaniýaly, hytaýly, fransiýaly, orsýetli we amerikaly resmiler Eýrana onuň ýadro işjeňlikleri sebäpli täze sanksiýa girizmek ähtimallygy barada maslahat ederler.
Diplomatlar özleriniň Hytaýyň niýetini bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Olaryň käbiri munuň Hytaýyň Eýrany jezalandyrmak islemeýänliginiň alamaty bolmagynyň mümkindigini öňu sürýär.


text:
Tunisiň geçiş prezidenti Tunisiň 24-nji iýulda Konstitusiýa assambleýasyny saýlamak üçin saýlaw geçirjegini aýtdy.
Konstitusiýa assambleýasy demirgazyk Afrika ýurdunyň täze konstitusiýasyny ýazmaly.
Geçiş prezidenti Fouad Mebazaa saýlawyň geçjek gününi 4-nji gün milli telewideniýe arkaly yglan etdi.
Ol täze konstitusiýanyň «halkyň islegleriniň we rewolýusiýanyň prinsipleriniň aýnasy bolmalydygyny» aýtdy.
Ol özüniň we häzirki wagtlaýyn hökümetiň bolmanda saýlaw geçýänçä häkimiýetde galmakçydygyny hem sözüniň üstüne goşdy.


text:
Halkara Futbol federasiýasy – FIFA-nyň wise prezidenti şazada Ali bin al Hussein guramanyň lideri bolmak ugrundaky kampaniýasyny “soňuna çenli” dowam etdirmäge wada berdi. Iordaniýanyň şazadasynyň eden bu çykyşy, onuň bu kampaniýadan yza çekilip biljekdigi barada çykan spekulýasiýalaryň yzýanyna gabat geldi.
39 ýaşly şazada FIFA-nyň häzirki prezidenti Sepp Blatteriň ýerine geçmek üçin saýlawlara gatnaşýan üç kandidatyň biridir. Bu saýlaw 29-njy maýda Germaniýanyň Zürih şäherinde geçiriljek FIFA geňeşinde geçiriler.
Iordan şazadasy, Golland Futbol assosiasiýasynyň başlygy Michael van Praag we portugaliýaly öňki ýyldyzy Luis Figo, Blattere garşy bir kandidaty öňe çykarmak üçin özaralarynda ylalaşmaga zerurlygyň bardygyny aýdypdylar.
Emma şazada Ali özüniň 5-nji maýda ýaýradan beýanatynda, ylaýtada dürli ýurtlara eden saparynyň dowamynda futbol federasiýalary tarapyndan “gelip gowşan pozitiw we goldaw beriji maglumatlardan soň”, FIFA-nyň prezidentligine öz dalaşgärligini dowam etdirjekdigini aýtdy.


text:
Ysraýylyň daşary işler ministri Awigdor Liberman öňümizdäki 2 ýylyň dowamynda Palestina döwletiniň döredilmeginiň mümkin däldigini öňe sürýär.
Bu barada ministr Awigdor Liberman Iýerusalimde Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow bilen geçiren gepleşiklerinden soň aýtdy.
Ýakynda bu regionda parahatçylygy ornaşdyrmak babatda gepleşik geçirýän dörtlük - Orsýet, ABŞ, Ýewropa Bileleşigi we BMG - 2012-nji ýyla çenli Palestina döwletiniň düýbiniň tutulmagy baradaky ylalaşyga gol çekmäge Ysraýyla çagyryş edipdiler.
Ysraýyl parahatçylygy ornaşdyrmak babatda geçirilýän gepleşiklerde ýüze çykýan kynçylyklaryň hem-de palestinalylaryň özara dawalarynyň şeýle ylalaşyga böwet bolýandygyny öňe sürýär.


text:
Orsýetiň derňew komitetiniň metbugat-wekili patyşa Nikolaý ikinjiniň we onuň maşgala agzalarynyň mazarlaryndan alnan we gaýtadan barlanan galyndylaryň hakykydygynyň tassyklanandygyny mälim etdi.
Nikolaý Markiniň 11-nji noýabrda aýtmagyna görä, Orsýetiň Genetika boýunça baş institutynyň süňkleri barlap, geçiren DNK testleri “Nikolaý ikinjiniň köýnegindäki gan yzlarynyň barlaglaryndaky netijelerine” gabat gelýär.
1917-nji ýylda tagtdan agdarylan Nikolaý Romanowyň maşgalasynyň ýedi agzasy 1918-nji ýylda Ýekaterinburgda atylyp öldürildi.


text:
Şenbe güni Birleşen Milletler Guramasy üstümizdäki ýylyň başyndan bäri Owganystanda howpsuzlyk ýagdaýlarynyň gowulaşmandygyny belläp, ýörite hasabat ýaýratdy.
Bu baradaky maglumatda şu ýylyň başky dört aýynyň dowamynda geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende transport ýollarynyň ugrunda partladylýan bombalaryň sanynyň 94 prosent artandygy aýdylýar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Sekretary Ban Ki-Munyň BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi üçin taýýarlan nobatdaky bu kwartallyk hasabatynda soňky dört aýyň dowamynda Owganystanyň territoriýasynda her hepdede ortaça üç sany janyndan geçen hüjümçiniň dürli hili hüjümleri amala aşyrandyklary aýdylýar.


text:
Ukrainanyň gündogaryndaky Slowýansk şäheriniň çetinde agyr çaknyşyklaryň bolandygy habar berilýär.
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakowa salgylanyp berilýän maglumata görä, gürrüňi edilýän şähere kontrollyk edýän Russiýa tarapdary söweşijiler bilen ukrain güýçleriniň arasynda bolan çaknyşanlarda “adam ýitgileriniň” bolandygy habar berilýär.
Ukrainanyň hökümet güýçleri ýurduň günortasyndaky Andreýewka regionynyň telewideniýe binasyny öz gözegçiligine geçireninden soň, söweşiji güýçleriň şäheriň merkezinden yza tarap çekilýändigi aýdylýar.
Takmynan 140 müň ilatly Slowýansk şäheri Ukrainanyň gündogarynda soňky döwürler Russiýa tarapdary söweşijiler tarapyndan kontrollyk edilýän şäherleriň biridir.
Ukrainanyň hökümeti gürrüňi edilýän territoriýanyň kontrollygyny gaýtadan yzyna alýança, “terrorçylyga garşy operasiýalary” dowam etdirjekdigine wada berdi.
Ukrainanyň häzir iş başyndaky prezidenti Aleksandr Turçinow Russiýanyň hazirki wagt Ukraina bilen “uruş ýagdaýyndadygyny” aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri Pakistany regionda parahatçylygy bökdeýän ekstremistleriň “mesgen tutan ýerlerini, bukularyny” ýok etmäge çagyrdy.
31-nji awgustda, Hindistana edýän saparynyň ikinji gününde Kerri soňky aýlarda birneme progresiň bolandygyna garamazdan, Pakistanyň öz serhetlerinde gizlenýän söweşijilere garşy has berkräk göreşmegi zerur diýdi.
“Pakistanyň ekstremist hereketleri amala aşyrýan ýerli, şol sanda ‘Talyban’ bilen ilteşikli ‘Hakkani’ ulgamyna we ‘Laşkar-e-Taiba’ toparlaryna garşy basyşy güýçlendirmegi üçin köp iş etmelidigi aç-açan belli zat” diýip, Kerri aýtdy.
Birleşen Ştatlar Pakistanyň aňtaw gullugyny “Hakkani” ulgamynyň söweşijilerini goldamakda aýyplaýar. Pakistan bu aýyplamalary ret edýär.


text:
Milletiň Ýeňişi!
Milli ygtyýara garşy edilen harby agdarlyşyk synanyşygy milli ygtyýaryň batyrgaýlygy, başarjaňlygy we gaýduwsyzlygy bilen derbi-dagyn edildi!
Türkiýäniň Prezidenti R.T. Erdogan Türkiýäniň jebisligine, bütewiligine we agzybirligine çydap bilmeýänleriň 15-nji iýuldaky döwleti ele salmak hereketiniň ýaragly aksiýa öwrülendigini belläp, wakanyň bolan gijesi eden çagyryşyna ýurduň çar tarapyndan ähli raýatlaryň gulak salmagynyň we köçelere çykmagynyň saýasynda Fetullahçy terror guramasynyň etmek islän ädimleriniň yzyna serpikdirilendigini ýatlatdy.
“Ähli raýatlarymyz köçelere çykyp olaryň taňky we topy bar bolsa, biziň hem imanymyz bar diýip, olara garşy çykdylar. Bu ýaş ýigitlerimiziň taňklaryň paletlarynyň aşagyna ýatmagy ýöne ýere däl. Ol bir imanyň aýratynlyklaryndandyr. Şony etdiler” diýdi.
TBMM-niň başlygy Ismail Kahraman millet bolup, ýek bolunandygyny balläp, muny edenleriň laýyk bolan jezalaryny aljakdyklaryny habar berdi.
Kahraman: “Bu bir terrordyr. Harby agdarlyşyk synanyşygy üstünlikli bolmady. Döwlet bu wakanyň ýurduň öz içindäki we daşary ýurtlardaky jogapkärlerini ýüze çykarar. Muny hukugyň çäginde ýerine ýetirer” diýdi.
Premýer ministr we Adalat we ösüş partiýasynyň başlygy Binaly Ýyldyrym bolsa demokratiýa eýe çykan türk halkyna sag bolsun aýdyp: Ýyldyrym: “Gözlerine gan çaýylypdy. Akyl-huşlary ýerinde däldi. Emma şuny bilmeýärdiler. Milletiň öýüne degeniň eli ýanar. Entek 24 sagat geçmänkä elleri ýandy. Agdarlyşyga synanşanlar hiç haçan baýnamady. Mundan soň hem şeýle bolar. Hiç kim mundan soň milletiň ygtyýaryna el uzatmaga het edip bilmez” diýdi.


text:
Germaniýada neonasistik gurama agza bolmakda günälenýän zenan sud edilýär. Neonasistik gurama jynsparazlyk sebäpli adam öldürmekde aýyplanýar.
Gara reňkli geýim geýnen we, daşyndan örän rahat görünýän, 38 ýaşly Beata Zşepe Mýunhen şäheriniň suduna polisiýanyň berk gözegçiliginde alnyp baryldy.
Suduň öňünde jynsparazlyga garşy çykyş edýän protestçiler jemlendi. Jemgyýetçilik wekilleri irden suduň öňünde nobata durdular we suduň geçýän jaýyna girmek üçin barlagdan geçmäge razy boldular.
Howpsuzlyk çäreleri
Mýunhen polisiýasynyň wekili Wolfgang Wenger uly ähmiýet berilýän bu sud diňlenişiginiň başlanmagyndan öň görlen howpsuzlyk çäreleri barada gürrüň berdi.
Polisiýanyň wekiliniň sözlerine görä, howpsuzlyk çärelerini 500-e golaý polisiýa işgäri amala aşyrdy. Olar binanyň daşynda gözegçilik etmek, suduň girelgesinde barlag geçirmek, binanyň içindäki howpsuzlygy üpjün etmek we aýyplanýanlary suda eltmek ýaly işleri ýerine ýetiripdir.
Şeýle-de Wolfgang Wenger suduň öňünde alty sany demonstrasiýanyň planlaşdyrylandygyny, olara gatnaşýanlaryň sanynyň iki bilen 500 adam aralygyndadygyny habar berdi.
Beata Zşepe 2000-2007-nji ýyllaryň aralygynda türk milletli sekiz adamy, grek milletli birini we polisiýanyň işgäri bolan bir zenany öldürmekde günälenýär. Şeýle-de ol azyndan iki sany bomba partlamasyna, 15 sany bank talaňçylygyna we ”Milli sosialistik topar” atly gizlin terrorçylyk gurama agza bolmakda aýyplanýar.
Milletçi topar
Derňew astynda galýan ýene dört adam bu gurama ýardam bermekde günälenýärler. 2011-nji ýylda guramanyň iki agzasy, banky talajak bolup, eden şowsuz synanyşygyndan soň, öz janyna kast edip ölüpdi.
Bu waka öz nasisitik geçmişinden saplanmaga çalyşýan Germaniýany sarsdyrypdy.
Köp tankytçylar ýurduň häzirki hökümetiniň Germaniýada sagçy hereketleriň güýçlenmegini gözden düşürendigini aýdýarlar. Germaniýa köp sanly immigrant ilatly ýurtlaryň biri.
Germaniýanyň parlamenti bu ugurda özbaşdak derňew geçirýär. Parlament polisiýanyň we ýörite gulluklaryň adam öldürmeler bilen bagly wakalary radikal sagçy toparlar bilen baglanyşdyrman, hatda käbir halatda bu wakalarda ölenleriň öz garyndaşlaryny şübhe astyna almagynyň sebäplerini anyklamaga synanyşýar.
Breýwik bilen gatnaşyk
Sud duňlenişigi pidalaryň garyndaşlarynyň Beata Zşepe bilen ýübe-ýüz bolmagy üçin ilkinji mümkinçilikdir. Zşepe öz hereketleriniň sebäbini düşündirmedi.
Onuň norwegiýaly Anders Breýwik bilen gatnaşykda bolandygy barada habar berilýär. Immigrantlara garşy çykyş edýän ekstremist Breýwik 2011-nji ýylda ýaragly hüjümi amala aşyryp, 77 adamy öldüripdi.
Geçen ýyl Breýwik Zşepe “gadyrly dogan” diýip ýüzlenipdi we ony radikal sagçy ideologiýany ýaýratmaga ündäpdi.
Sud işiniň bir ýyla çekjegi çak edilýär. Zşepe günäli diýip karar çykarylsa, oňa ömürlik türme tussaglygy garaşýar.


text:
28-nji noýabrda rim papasy Fransis Ankara gelip, özüniň Türkiýä ilkinji saparyna başlady.
Fransis prezident Rejep Taýyp Erdogan we, ilatynyň köpçüligi musulmanlardan ybarat bolsa-da, konstitusiýasynda durumy dünýewi diýlip kesgitlenen ýurduň baş ymamy Mehmet Görmez bilen duşuşar.
Resmiler gepleşikleriň dowamynda dini çydamlylyk we ekstremizme garşy göreş ýaly meselelere garaljakdygyny mälim etdiler
Rim papasynyň Türkiýä sapary “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň Yragyň we Siriýanyň köp sebitlerini öz kontrollygyna geçiren döwrüne gabat geldi. Yslam halyflygyny yglan edip, bu topar şaýy musulmanlaryny, hristianlary we sünni akymynyň aşa radikal ýörelgelerine gabat gelmeýän pikirli beýleki adamlary hem gyrgyna berýärler.
Fransis 25-nji noýabrda eden çykyşynda “Yslam döwleti” atly ýaragly toparyň söweşijileri bilen dialogyň “tas mümkin däldigini” aýtsa-da, ähli gapylaryň ýapylmaly däldigini hem belläp geçdi.
Şol bir wagtda Fransisiň Erdogan bilen gepleşikleri geçirjek ýeri her dürli garaýyşlaryň döremegine hem sebäp boldy. Özüniň takwalygy bilen tanalýan Fransis türk prezidentiniň müň adamlyk, täze kaşaň köşgünde ilkinji myhman bolar.
Rim papasy Fransis aglaba musulmanlaryň ýaşaýan ýurtlardan indi üçünjisine sapar edýär. Mundan öň ol Iordaniýada we Albaniýada saparda bolupdy.
Fransisiň Stambuldaky Aýasofýada hem ybadat etmegi mümkin. Aýasofýa bir wagtlar 900 ýyllap hristian dünýäsiniň iň beýik ybadathanalarynyň biri, soňra-da 500 ýyllap hem yslam dünýäsiniň iň uly metjitleriniň biri bolupdy. Häzir bu gadymy ymarat muzeý statusyna eýedir.
Dünýä boýunça sany 1,2 milliard töweregi diýlip hasaplanýan günbatar roman hristianlarynyň lideri Fransis Stambulda bolan wagtynda umumy sany dünýä boýunça 300 million diýlip çaklanylýan ortodoks hristianlarynyň lideri, ekumenik, patriarh Bartolomew bilen hem duşuşar.
Bu duşuşyk hristiançylygyň gadymy günbatar we gündogar akymlarynyň arasyndaky baglanyşygy berkitmek üçin geçirilýär.


text:
Türkmenistanyň resmi metbugaty 2010-njy ýylda dünýäniň köp ýurtlarynda ýüz beren ykdysady krizisiň Türkmenistanyň ykdysadyýetine öz täsirini ýetirmänligini, ähli pudaklar boýunça netijeli ösüşleriň dowam edendigini yzygiderli nygtap geldi.
Energiýa resurslaryndan gelýän girdejileriň möçberi, olaryň nirä sarp edilýänligi barada statistiki maglumatlar metbugat sahypalarynda çap edilmese-de, ýurtda amala aşyrylýan gymmat bahaly gurluşyklaryň sanynyň artýandygyna seredeniňde, ykdysady krizisiň Türkmenistandan sowlup geçendigine ynam döremän hem duranok.
Emma 2011-nji ýylyň başynda ýurduň içerki önümleriniň ençeme görnüşleriniň bahalary, esasan-da azyk önümleriniň bahalary ýokarlandy.Emeli bahalar
Et we süýt önümleriniň bahasy Aşgabadyň bazarlarynda döwletiň gözegçiliginde bolup, bahalar emeli usulda biraz galdyrylman saklanýar. Et dükanlarynda etiň bahasy “9-10 manat” diýlip ýazylyp goýulýan bolsa-da, satyjylar müşderi bilen hasaplaşanlarynda 12 manatdan gowrak bahadan hasaplaýarlar. Şu sebäpdenem alyjy bilen satyjynyň arasynda närazyçylyklar ýüze çykman duranok.
Daşary döwletlerden getirilýän towuk budunyň, Baharly etrabyndaky guş toplumynyň öndürýän guş etiniň bahalary hem köplenç gümürtik bolmagynda galýar.
Gök we bakja önümleriniň bahasy bolsa görnetin ýokarlanýar. Soňky ýyllar ýyladyşhanalarda öndürilýän hyýar, pomidor diýäýmeseň, beýleki gök önümleriň we miweleriň ençemesi telekeçiler tarapyndan daşary döwletlerden getirilýär.
“Eger-de ýurduň içinde oba hojalygyny ösdürmäge ünsi güýçlendirseler bahalar beýle ýokarlanmazdy” diýip, aşgabatly ýaşaýjy - 45 ýaşly işçi Aýgül aýdýar.Aýlyklar we kömek pullary
Döwlet tarapyndan aýlyklaryň, pensiýalaryň 10% ýokarlandyrylmagy her ýylda yzygiderli dowam edýär. Şu ýylyň ýanwaryndan hem pensiýalar, çaga pullary eýýäm artdyrylan görnüşinde tölenip başlandy.
“Ilatyň sarp edijiligini göz öňünde tutanyňda aýlyklaryň, pensiýalaryň, çaga pullarynyň 10 göterim ýokarlanmagy ýeterlik däl” diýip, Mary şäherinden 50 ýaşly öý hojalykçy Ogultäç aýdýar.
Soňra ol şeýle diýýär: “Eklenç ýagdaýlary pes hojalyklaryň mugtuna berilýän gaza, toga pul tölemeklige mejbur edilmegi bolsa güzeran ýagdaýyny has hem kynlaşdyrýar”.
Orta mekdepleriň mugallymlarynyň aýlyklarynyň 30-35 göterim ýokarlanandygy baradaky habarlar bolsa ilatyň sosial ýagdaýyny gowulandyrmaga has adalatly çemeleşme diýip, ýaşaýjylar belleýärler. Emma bu çäreler ähli ilat üçin deň derejede ýerine ýetirilse has gowy bolardy diýýänler hem az däl.
Ýakynda Bütindünýä banky öz hasabatynda
2011-nji ýylda Ösýän ýurtlarda azyk önümleriniň bahasynyň gymmatlamagy alada döredýän esasy meseleleriň biri diýip belläpdi.Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Serhetsiz reportýorlar guramasy Hytaýy, Eýrany, Siriýany, Bahreýni we Wetnamy internet senzurasynda we içalyçylygynda iň erbet ýurtlar hökmünde häsiýetlendirdi.
Serhetsiz reportýorlaryň sişenbe güni çap eden hasabatynda başga pikirliligi basyp ýatyrýan ýurtlara internet gözegçiligi gurallarynyň aňsat elýeterli edilmeli däldigini aýdýar.
"Internetiň duşmanlary" diýlip atlandyrylan hasabat repressiw režimlere kömek edýän bäş sany kompaniýanyň hem adyny agzaýar.
Şeýle-de hasabatda Hytaýyň iň uly digital imperiýany işledip, daşary ýurt internet saýtlaryny elekden geçirýändigi aýdylýar.
Eýran izolýasiýadaky internet sistemasyny döretmekde tankytlanýar. Emma Tähran bu tankyda özüniň ýadro kärhanalaryny kiber hüjümlerinden gorajak bolýandygyny aýdyp jogap berýär.
Orsýet “zyýanly” saýtlary kiçi ýaşlylary goramak bahanasy bilen gara sanawa girizmekde tankytlanýar.


text:
Birleşen Ştatlar Demirgazyk Koreýany 85 ýaşyndaky amerikan raýatyny azat etmäge çagyrdy.
Merrill Nýuman 26-njy oktýabrda, on günlük sapardan soň, Phenýanda uçardan düşürildi.
Demirgazyk Koreýanyň resmi mediýasy şenbe güni Koreýa urşunda söweşen Nýumanyň konflikt wagtynda edendigi aýdylýan jenaýatlary üçin ötünç sorandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň Milli howpsuzlyk geňeşiniň sözçüsi Keýtlin Heýden, ýaşyny hem saglyk ýagdaýyny, ýürek dermanyny içýänini nazara alyp, Demirgazyk Koreýa ony derhal boşatmaly diýdi.
Demirgazyk Koreýa 2009-njy ýyldan bäri azyndan alty amerikalyny tussagda saklaýar.


text:
Orsýet özüniň eston polisiýa ofiserini içalyçylykda aýyplap, 15 ýyl türme tussaglygy barada höküm çykarmagyna Günbatar tarapyndan edilýän tankytlary ret etdi.
Pskow regionynyň sudunyň 19-njy awgustda çykaran karary Moskwanyň we Günbataryň arasyndaky dartgynlylygy ýene güýçlendirdi.
Orsýetiň Dşary işler ministrligi suduň Orsýetiň we halkara kanunlaryna laýyk geçirilendigini we Eston Kohweriň ähli hukuklarynyň berjaý edilendigini 20-nji awgustda aýtdy. Daşary işler ministrligi Günbatary jenaýat işini “syýasylaşdyrmakda” aýyplady.
Orsýet Kohweri geçen ýylyň sentýabr aýynda içalyçylyk aýyplamalary esasynda tussag edildi we ony öz territoriýasynda ele salandygyny aýtdy. Tallin Kohweriň serhede ýakyn ýerden ogurlanyp äkidilendigini aýdýar we onuň tussaglygyny bikanun, diýip atlandyrýar.
Brussel we Waşington Orsýetiň Kohwer babatyndaky hereketleriniň halkara kanunlaryna ters gelýändigini aýdýarlar.


text:
Türkmenistan şu gün watan ugrundaky söweşlerde wepat bolanlaryň hatyra gününi belledi.
1881-nji ýylyň 12-nji ýanwarynda rus goşunlary Gökdepe galasyny partladyp, onuň içinden bosup çykan ýaragly-ýaragsyz adamy gyrgyna berdi.
Türkmenistanda bu gün ýurt ugrundaky uruşlarda wepat bolanlaryň ählisini ýatlamak üçin bellenip geçilýär.
Ýurduň paýtagtynda we regional merkezlerde, şäherlerde Türkmenistanyň döwlet baýdagy watan ugrundaky söweşlerde başyny goýan ogul-gyzlaryň hormatyna aşak goýberildi.
Türkmenistanlylar metjitlerde we öýlerde watan goragynda ölenleri ýatlap dowa-töwir etdiler.
Gökdepe galasynda, 129 ýyl öň söweş bolan ýerde gurlan Saparmyrat Hajy metjidinde bolan ýatlama dabarasyna ýurduň prezidenti G. Berdimuhamedow we hökümet, parlament agzalary, diplomatlar we jemgyýetçilik wekilleri gatnaşdylar.


text:
Anna güni Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin Brýusselde Ýewropa Bileleşiginiň liderleri bilen maslahat geçirýär. Bu maslahatda, esasan, Orsýet bilen Ýewropa Bileleşiginiň energiýa hyzmatdaşlyklaryna degişli meseleleriň üns merkezinde boljakdygy habar berilýär.
Ýewropa Bileleşigi ýakynda energiýa bazarlarynda Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň monopoliýasynyň çakdanaşa güýçlenmeginiň halkara normalaryna garşy gelýändigini aýdyp, bu ýagdaýy kadalaşdyrmak inisiatiwasy bilen çykyş edipdi.
Bileleşigiň bu inisiatiwasyna Orsýet nägilelik we alada bilen reaksiýa bildirdi. Brýusselde geçiriljek maslahatda Orsýet bilen Ýewropa Bileleşiginiň söwda hyzmatdaşlyklary we wiza düzgünleri bilen baglanyşykly meseleler-de maslahat ediler diýlip garaşylýar.


text:
Täjigistanyň parlamentiniň aşaky öýi ýurtda rus harby kontingentine 2042-nji ýyla çenli galmaga ygtyýar berýän taslamany kabul etdi.
Sişenbe güni Täjigistanyň goranmak ministri Şerali Hairulloýew deputatlaryň öňünde çykyş edip, bu taslamanyň ýurtda we beýleki Merkezi Aziýa döwletlerinde durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek üçin zerurdygyny aýtdy.
Gürrüňi gidýän taslama indi parlamentiň ýokarky öýi sereder. Bu baradaky ylalaşyk 2012-nji ýylda Duşenbe şäherinde prezidentler Wladimir Putin we Emomali Rahmon tarapyndan baglaşylyody. Muňa görä, 2014-nji ýylda öz güýjüni ýitirmeli, 1993-nji ýylda gol çekilen resminamanyň möhleti uzaldylýar.
Täjigistana Russiýanyň 201-nji diwiziýasynyň 7 müňden gowrak esgeri bar.


text:
Siriýanyň hökümetiniň Orsýetiň howa zarbalaryna daýanyp Aleppoda geçirýän hüjümlerinden gaçyp, öz öýlerini terk eden onlarça müň siriýaly Türkiýe bilen serhetde galýar.
Türkiýe topar bolup gelýän adamlara, şol sanda aýallara we çagalara kömek berjekdigini aýtdy. Emma Türkiýe öz serhetlerini açmaýar. Ýardam beriji guramalar siriýalylaryň “çykgynsyz” ýagdaýa düşendigini aýdýarlar.
Şol bir wagtda-da Germaniýanyň kansleri Angela Merkel Türkiýäniň prezidenti we premýer-ministri bilen gepleşik geçirmek üçin 8-nji fewralda Ankara bardy.
Ýewropa Bileleşigi Ankaranyň öz serhetlerini bosgunlar üçin açyk saklamak borjuny öz üstüne alandygyny aýdýar, şol bir wagtda-da Günbatar Ýewropa bosgunlaryň akymyny saklamak ugrunda Türkiýä basyş edýär.
Brussel Ýewropa Bileleşigine täze bosgunlaryň barmagynyň öňüni almakda Türkiýäniň ýardam bermegi üçin üç million ýewro möçberde ýardam teklip edýär.


text:
22-23-nji noýabrda Türkmenistanyň hökümet wekiliýeti Eýran Yslam Respublikasynda resmi saparda bolar. Goňşy ýurtda gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň ýokary derejeli duşuşygy geçiriler. Bu barada Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 20-nji noýabrda geçirilen mejlisinde habar berildi.
Ýokary derejede geçiriljek türkmen-eýran gepleşikleriniň gün tertibine döwletara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlarynda, şol sanda ykdysady ulgamda, ulag-aragatnaşyk , elektroenergetika pudaklarynda hyzmatdaşlyk meseleleriniň giň topary giriziler. Şol gepleşikleriň jemleri boýunça resminamalaryň ençemesine gol çekmek göz öňünde tutulýar.
23-nji noýabrda Türkmenistanyň Prezidenti gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet Baştutanlarynyň ýokary derejeli duşuşygyna gatnaşar. Ýokary derejede geçiriljek bu duşuşyga Türkmen döwletiniň Baştutany hormatly myhman hökmünde çagyryldy.


text:
Arap ligasyna agza ýurtlar ulanyldy diýilýän himiki hüjümler barada Siriýa hökümetine garşy halkara hereketiniň alyp barýan işlerine goldaw berdi. Maglumatlara görä, şol hüjümlerde 1400 parahat ilat ölüpdir.
Kairde geçirlen ýygnaklarda kabul edilen kararda, 21-nji awgustdaky edilen hüjümlere Siriýa režiminiň "doly jogapkärdigi" aýdylyp, şol "hüjüme gatnaşanlaryň ählisi barada sud işiniň gozgalmagyna we jezalandyrylmagyna" çagyryş edildi.
Bu çagyryş, Waşingtondaky kanunçykaryjylaryň arasyndaky gepleşikleriň ýaýbaňlanmagynyň yzýanyna gabat geldi. Şol gepleşiklerde prezident Obamanyň inisiatiwasy bilen, Siriýa režimine garşy harby operasiýalara girişmegiň Kongres tarapyndan tassyklanylmagyny gazanmak maksat edinilýär.
Obamanyň haýyşynyň 9-njy sentýabrdan başlap doly güýje girmegi üçin ABŞ-nyň Kongresiniň iki palatasy hem ony resmi ýagdaýda gözden geçirmäge başlar.
Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerri ýekşenbe güni eden çykyşynda "ýygnanan deliller Siriýa režiminiň hüjümlerde sarin gazyny ulanandygyny görkezýär" diýdi. Waşington şol hüjümlerde 1429 adamyň ölendigini belleýär.


text:
Penşenbe güni Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy “Ata-žurt” partiýasynyň liderlerinden üçüsiniň güýç bilen häkimiýeti agdarmak synanyşygynda aýyplanyp, tussag edilendiklerini habar berdi.
Bu wakanyň öňýany, çarşenbe güni müň töweregi protestçi parlamentiň howlusyna girip, onuň binasyna girmäge synanyşanda, olaryň öňüne polisiýa güýçleri böwet bolupdy.
Gyrgyzystanyň Baş prokuraturasy “Ata-žurt” partiýasynyň liderleri Kamçybek Taşiýewiň, Sadyr Japarowyň we Talant Mamytowyň protestçileriň parlamente hüjüm etmeklerine meçew berendiklerini aýdýar.
Çarşenbe güni partiýanyň liderlerinden biri Kamçybek Taşiýew protestçileriň öňünde eden çykyşynda protestçileriň ýurduň hökümetini agdarmalydygy barada açyk çagyryş edipdi.


text:
Golaýda Türkiýäniň ykdysadyýet ministri türk firmalarynyň soňky 11 aýda Türkmenistan bilen 10 milliard dollardan gowrak serişdä durýan iş şertnamalaryny baglaşandygyny aýtdy.
Şonuň bilen birlikde, bu habardan Aşgabatda döwrebaplaşdyryljak 12 köçäniň, 60 km çemesi uzynlykdaky ýoluň gurluşygynyň bir milliard dollar çemesi bahasynyň bardygy belli boldy.
Bu habarlar Azatlyk Radiosynyň diňleýjileriniň, Azathabar.som saýtynyň okyjylarynyň arasynda uly gyzyklanma döretdi. Olaryň käbiriniň pikirine görä, munça serişdäniň gysga wagtda ýurtdan daşyna çykarylmagy Türkmenistanyň ykdysady bähbitlerine ters gelýär.
Käbirleri bu ýagdaýy türkmenistanlylaryň iş ýerleriniň başgalara berilmegi hökmünde suratlandyrsa, başgalar türkmen işçileriniň entek tejribesiniň pesdigini, olara jogapkärçlilikli işleri ynanmagyň dogry bolmajagyny ýatlatdy.
Ikinji tarapdan, prezident G.Berdimuhamedow hem golaýda ýurduň maliýe, bank pudagyndaky işleriň gidişinden nägilelik bildirdi. Ol türkmen banklaryny ýerli proektleri ýeterlik maliýeleşdirip bilmezlikde tankytlady.
Emma türkmen režiminiň tankytçylary prezidentiň ýurtda uly gurluşyk çykdajylary zerarly dörän ýagdaýy golasty işgärleriniň üstüne atmaga synanýandygyny aýdýarlar.
Eýsem, daşary ýurtly firmalar bilen baglaşylýan şertnamalar, daşaryk gidýän pullar türkmen ykdysadyýetine, ýönekeý adamlaryň durmuşyna nähili täsir ýetirýär? Bu ýagdaý kimler üçin peýdaly, kimler üçin zyýan?
Azatlyk Radiosy nobatdaky “Tegelek stol” söhbetdeşligini şu meselä bagyşlaýar. Pikirleriňizi, teklipleriňizi paýlaşsaňyz, söhbete goşulsaňyz, diňe hoşal bolarys.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň nobatdaky “Hazyna” — “Şagadam” we “Ahal” — “Merw” duşuşyklary garaşylmadyk netije berdi. Iki oýun hem bir wagtda başlandy. Netijede janköýerler ýeňil bolmadyk ýagdaýa düşdüler: eýsem, haýsy duşuşyga gitmeli?
Milli çempionatda ilkinji gezek çykyş edýän “Hazyna” birinji aýlawda myhmançylykda geçen möwsümiň bürünç medalynyň eýesini 1:2 hasabynda ýeňipdi. Şonuň üçinem hünärmenleriň köpüsi has tejribeli “Şagadam” bu gezek doly haklaşyp, ahmyrdan çykar diýip hasaplaýardylar. Ýöne duşuşyk düýbünden başga netije berdi.
Arakesmä 11 minut galanda “Hazynanyň” iň tejribeli we netijeli oýunçysy Guwanç Abylow hasaby açdy we şu möwsümdäki 7-nji goluny geçirdi. 63-nji minutda myhman toparyň futbolçysy Begenç Guldurdyýew öz ussatlygyny görkezip, hasaby deňledi. Ýaş tälimçi Ahmet Agamyradowyň toparyna ýeňiş getiren pökgini bolsa 82-nji minutda jerime urgusyndan Azatberdi Tagandurdyýew geçirdi.
Şeýlelikde, şu möwsümde “Hazynadan” iki gezek ýeňlen “Şagadam” dört oýunlyk ýeňlişsiz tapgyrynyň arasyny üzüp, öňdäki orna çykmak mümkinçiligini elden giderdi.
Çempionlyga dalaş edýän “Ahal” hem “Merw” bilen 1:1 oýnap wajyp utuklary ýitirdi. Ahallylar 13-nji minutda 11 metrlik urgudan hasaby açdylar. Geçen möwsümiň iň netijeli hüjümçisi Mämmedaly Garadanow tapawutlandy. Ýöne myhmanlara duşuşygyň esasy wagtynyň ahyrky minutlarynda hasaby deňlemek başartdy. Jemşit Orazmuhammedow çep gyradan jerime meýdançasyna girip, pökgini aşakdan derwezäniň sag tarapky burçuna gönükdirdi.
Milli çempionatyň 14-nji tapgyry 30-njy maýda “Altyn asyr — HTTU” we “Daşoguz” — “Aşgabat” duşuşyklary bilen tamamlanar.
Maglumat toplamagy halaýanlara duşuşygyň sanlaryny we delillerini hödürleýäris.
"Hazyna" – "Şagadam" – 2:1 (1:0)
29-njy maý. Aşgabat. Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň stadiony. 300 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Guwanç Abylow 34, Azatberdi Tagandurdyýew 82 – Begenç Guldurdyýew 63.
Duýduryş alanlar: Watan Ataýew 68, Didar Durdyýew 83 – Hemra Amanmämmedow 43, Azat Garajaýew 81.
Emin: Resul Ereşow.
Gözegçi emin: Wadim Baratow.
"Ahal" – "Merw" – 1:1 (1:0)
29-njy maý. Aşgabat. «Aşgabat» stadiony. 250 tomaşaçy.
Pökgüleri geçirenler: Mämmedaly Garadanow 13 (11 metrlik urgudan) – Jemşit Orazmuhammedow 90.
Emin: Çarymyrat Gurbanow.
Gözegçi emin: Allaberen Sapaýew.
30-njy maýa çenli toparlaryň ýerleşiş tertibi
Iň köp pökgi geçiren oýunçylar:
Myrat Ýagşyýew (“Balkan”) – 17 pökgi (2 – 11 mertlik urgudan).
Süleýman Muhadow (“Altyn asyr”) – 13.
Hemra Amanmämmedow (“Şagadam”) – 11 (5).


text:
Ertir paýtagtymyzy ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň binalary dabaraly ýagdaýda açylyp ulanylmaga berler. Tapgyryň binalarynyň hatarynda gurlan döwrebap ýaşaýyş jaýlarynda ildeşlerimiziň ýüzlerçe maşgalasy jaý toýlaryny tutar. Ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň buýurmalary boýunça türkmen telekeçileri tarapyndan gurlan her biri 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynda ýaşaýjylar üçin ähli mümkinçilikler döredilendir.
Tapgyryň binalarynyň hatarynda Türkmenistanyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň birnäçesiniň, hususan-da, «Türkmenhowaýollary» döwlet milli gullugynyň, Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň, «Owadan» hyzmatlar öýüniň, paýtagtymyzyň Köpetdag etrabyna degişli dolandyryş we hukuk goraýjy edaralaryň hem-de beýleki döwlet edaralarynyň täze döwrebap binalary bar.
“Bagtyýarlyk” diýlip atlandyrylýan täze söwda we dynç alyş merkezi bolsa döwrebaplygy bilen paýtagtlylaryň we onuň ýaşaýjylarynyň iň gelim-gidimli ýerleriniň birine öwrüler. Tapgyryň desgalarynyň arasynda orta mekdepleriň we çagalar baglarynyň, awtoduralgalaryň hem bardygyny nygtamak gerek.
Paýtagtymyzy ösdürmegiň 13-nji tapgyrynyň gurluşyklarynyň iň esasy aýratynlygy olaryň ählisiniň türkmen telekeçileri tarapyndan bina edilendigidir.


text:
Müsüriň ýokary harby geňeşi parlamenti dargatdy, Konstitusiýany togtatdy.
Ýokary harby geňeş täze saýlawlara çenli alty aýlap häkimiýet başynda durjakdygyny, Müsüriň baglaşan halkara şertnamalarynyň, şol sanda Ysraýyl bilen ýaraşyk ylalaşygynyň öz güýjünde galýandygyny yglan etdi.
“Täze hökümet düzülýänçä, häzirki hökümet öz işini dowam edirer. Ýokary harby geňeş demokratik ýol bilen häkimiýeti parahatçylykly geçirmäge çalşar, şonda saýlanan graždan häkimiýet azat we demokratik jemgyýet gurmak üçin ýurdy edara eder. Müsür Respublikasy özüniň regional we halkara ylalaşyklaryna wepaly bolup galýar” diýlip, Ýokary harby geňeşiň telewideniýe arkaly ýaýradylan beýannanmasynda aýdylýar.
Müsüriň oppozision liderleriniň biri Aýman Nur: “Täze harby häkimiýetiň geçirýän çäreleri protestçileriň ählisini kanagatlandyrmaly” diýdi.
Roýter agentligine beren interwýusynda Nur Ýokary harby geňeşiň soňky hereketini “rewolýusiýanyň ýeňşi” diýip atlandyrdy.
Mundan öň Müsüriň premýer-ministri Ahmet Şafik: “Geçiş hökümetiniň baş wezipesi – howpsuzlygy üpjün etmek we ýurtda tertip-düzgüni dikeltmek” diýdi.


text:
Eýranyň prezidenti Ýewropa Bileleşiginiň öz ýurduna garşy girizen sanksiýalarynyň ähmiýetiniň ýokdugyny aýtdy. Bu barada ol 26-njy ýanwarda ýurduň Rafsanjan şaherinde eden çykyşynda belledi.
Hepdäniň düşenbe güni Eýrana garşy girizilen täze sanksiýalara laýyklykda, Ýewropa Bileleşiginiň çäginde nebit we nebit önümleri boýunça Eýran bilen täze şertnamalary baglaşmaklyk gadagan edilýar. Nebit söwdasy boýynça ozalky baglaşylan şertnamalar bolsa 1-nji iýula çenli ýatyrylmaly.
Bu çäklendirmeler Eýranyň Günbatarda alada döredýän ýadro programmasy bilen baglanyşykly girizildi. Ýöne prezident Ahmedinejad 26-njy ýanwarda Rafsanjan şäherinde eden çykyşynda Eýranyň ýadro programmamasy bilen baglylykda gepleşiklere gaýtadan başlamaga taýýardygyny-da mälim etdi.


text:
Soňky günlerde Ahal welaýatynda we Aşgabatda Hususy önüm öndürijiler tarapyndan täze desgalaryň birbada birnäçesi açyldy. Bu desgalar türkmen telekeçileriniň milletiň Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzyň bazarlaryny ekologiýa taýdan arassa azyk önümleri bilen doly üpjün etmek boýunça öňde goýan wezipelerini çözmäge goşandyny artdyrmaga çalyşýandygynyň aýdyň subutnamasydyr. Şol desgalaryň hatarynda konserwa zawody we alkogolsyz içgileri we arassa agyz suwuny öndürýän zawod, şeýle hem döwrebap sowadyjy ammar bar.
Ýurdumyzyň telekeçileri – Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary bu wezipeleri çözmäge gönükdirilen döwlet maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge saldamly goşant goşýarlar.
Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň “Mürçe” daýhan birleşiginde “Parasatly” hojalyk jemgyýetiniň täze kärhanasynyň açylmagy hem munuň aýdyň mysallarynyň biridir. Onuň işi ýurdumyzyň bazaryny daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümler bilen üpjün etmäge hem-de olary daşary ýurt bazarlaryna çykarmaga gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiziň ýörite Kararyna laýyklykda gurlan hem-de Ahal welaýatynyň senagat pudagyny ösdürmäge gönükdirilen kärhana özüne iki önümçiligi – konserwirlenen gök we miwe önümlerini öndürýän zawody, şeýle hem alkagolsyz içgileri we arassa agyz suwyny öndürýän zawodlary birleşdirýär. Bu kärhananyň gurluşygyny Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary – “Hyzmat merkezi” hojalyk jemgyýetiniň hünärmenleri amala aşyrdylar. Kärhananyň döwrebap enjamlar bilen üpjün edilmegi her gün 20 tonna pomidor goýaltmasyny, 3 tonna miwe balyny, şeýle hem sagatda 5 müň gap arassa agyz suwuny we 3,5 müň gap alkagolsyz içgileri çykarmaga mümkinçilik berer. Bu zawodlaryň ulanmaga berilmegi bilen oba ýaşaýjylary üçin täze iş orunlarynyň peýda bolandygyny bellemek möhümdir.
Konserwa zawody geljekde özünde öndüriljek gök önümleri we miweleri gaýtadan işlemäge gönükdirilendir. Eýýäm şu möwsümde 140 gektar meýdana önümliligi bilen tapawutlanýan pomidorlaryň golland görnüşi ekildi. Kärhananyň bökdençsiz işlemegini üpjün etmek maksady bilen goňşy telekeçilerden pomidory satyn almak meýilleşdirilýär. Ýakyn geljekde balyň iki görnüşini – käşir we ülje ballaryny çykarmak, geljekde bolsa özünde öndürilen miweleri gaýtadan işlemek meýilleşdirilýär. Şu meýilnamalary amala aşyrmak üçin “Mürçe” daýhan birleşiginde 100 gektar meýdanda armyt we alma, çereşnýa we ülje, garaly, alça, şetdaly, erik we üzüm agaç nahallary oturdyldy. Öňümizdäki ýylda uly hasyla garaşylýar, şu ýylyň güýzünde bolsa “Parasatly” hojalyk jemgyýeti üzümiň iň gowy görnüşleriniň biri bolan “Gülgün taýfi” üzüminiň 30 tonnasyny öndürmegi göz öňünde tutýar.
Önüm öndüriji ilaty ekologiýa taýdan arassa gök önümleri bilen üpjün etmäge çalyşyp, ýyladyşhana hojalyklaryny ösdürmäge we goralan toprakda öndürilýän gök önümleriň möçberlerini artdyrmaga aýratyn üns berýär. Ýyladyşhanalaryň döwrebap enjamlar bilen enjamlaşdyrylmagy “Parasatly” hojalyk jemgyýetine ähli tehnologik işleri awtomatlaşdyrmaga, howanyň çalşylmagyny üpjün etmäge, dökünleriň yzygiderli we rejeli berilmegine, ekinleri damjalaýyş usuly bilen suwarmaga, şeýle hem taýýar önümi göwnejaý saklamaga mümkinçilik berer. Şunuň netijesinde bu ýerde gök önümleriň durnukly hasyly alynýar we ekologiýa taýdan arassa gök önümler we beýleki oba hojalyk önümleri ýetişdirilýär. Şol önümler bolsa her gün türkmen paýtagtynyň söwda nokatlaryna ugradylýar.
Aşgabat şäheriniň Abadan etrabynyň Ýalkym ýaşaýyş toplumynda açylan täze sowadyjy ammar et, süýt, miwe, gök we bakja önümlerini talaba laýyk saklamaga mümkinçilik berer. Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzasy bolan telekeçiniň buýurmasy boýunça bu desgany “Gümmez gurluşyk” hojalyk jemgyýetiniň hünärmenleri gurdular. Ammar sowadyjy kameralaryň dördüsi bilen üpjün edildi. Olaryň göwrümi 4800 kub metre barabardyr. Olarda hemişe minus 25 gradus howa ýagdaýy saklanýar. Bu ýerde şeýle hem göwrümi 7200 kub metre barabar bolan sowadyjy kameralaryň dördüsi ýerleşýär. Olardaky temperatura bolsa 5 gradus sowuga barabardyr.


text:
Çarşenbe güni Türkiýedäki “Kürt parahatçylygy we demokratiýasy” atly partiýa kürt söweşijileriniň Türkiýäniň günorta regionlaryny terk edip başlandyklaryny mälim etdi.
Bu kürt partiýasynyň metbugat sekretary kürt söweşijileriniň bu günorta regionlardan çykmaklaryny Türkiýäniň hökümet güýçleri bilen 30 ýyla golaý wagtlap dowam eden konfliktleri tamamlamak barada ýakynda gelnen özara ylalaşyklaryň çäklerinde amala aşyrylýan çäre hökmünde düşündirýär.
Kürt resmisiniň aýtmagyna görä, kürt söweşijileri Türkiýäniň günorta regionlaryny terk edip, Yragyň demirgazygyndaky öz bazalaryna çekilmekligi planlaşdyrýarlar.
Emma bu soňky hereketler barada häzirlikçe Türkiýäniň resmi hökümetinden nähilidir bir tassyklama alynmady.
Şu çaka çenli Türkiýäniň günorta regionlarynda kanun taýdan gadagan edilen Kürdüstan Işçiler partiýasynyň 2 müňe golaý söweşjisi bar diýlip hasaplanylýardy.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Atly ýöriş: Baharly etraby ruhubelentlige beslenýär
17 atlydan ybarat bolan topar öňňin Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň merkezine geldi. Şu mynasybetli etrap merkezinde uly toý tutulyp, ýörişe gatnaşyjylar dabaraly garşylandy.
Ýurdumyzyň bu künjegi — Baharly etraby dag eteginde ýerleşmek bilen, geçmişde uly meşhurlyga eýe bolan keramatly ýerleriň ençemesini özünde jemleýär. Bu töwereklerde ir döwürlerden keramatly hasap edilýän mineral suwly çeşmeler az däldir. Olar belli şahslaryň adyny göterip, il arasynda uly meşhurlyga eýedir. Arçman çeşmesi hem muňa aýdyň mysaldyr. “Köwata” ýerasty köli hem ýörite agzalmaga mynasypdyr. Etrabyň çägindäki “Arçman”, “Ýyly suw” ýaly şypahanalary bu günki gün bütin dünýä bellidir hem-de olarda döwrebap hyzmatlar ýola goýlandyr. Etrabyň çäginde ekerançylyk ösüpdir. Dag etegindäki ýapgyt düzlüklerde gazylan kärizler arkaly ýerasty suwlar ýygnalypdyr hem-de ençeme kilometre uzalyp gidýän akabalar arkaly ekerançylyk ýerlerine akdyrylypdyr. Etrapda gadymdan galan daýhançylyk kesp-käri häzirki wagtda-da üstünlikli dowam etdirilýär. Daglyk ýerlerdäki hek daşlary we çäge gurluşyk senagatynda gymmatly çig mal hökmünde uly ähmiýete eýedir. Şoňa görä-de, bu ýerde Baharly sement kärhanasy guruldy hem-de onuň ýokary hilli önümleri ýurdumyzda giňden ýaýbaňlanan gurluşyklarda işjeň peýdalanylyp gelinýär.
Baharly etraby geçmişde dünýä belli owadan we ýyndam ahalteke atlarynyň, şeýle-de nepis halylaryň mekany hökmünde meşhur bolupdyr. Bu ýerde belli atşynaslardyr halyçylaryň nesilleri ýaşapdyr. Baharly atçylyk toplumynyň döredilmegi, Baharly çeper halyçylyk kärhanasynyň gurulmagy hem-de indi ençeme ýyllardan bäri hereket etmegi hem bu hakykaty aýdyň subut edýär.
Ine, Aziada—2017-ä bagyşlanyp geçirilýän atly ýörişe gatnaşyjylar Baharly etrabynda aýratyn ruhubelentlikde garşylandy.
Aziýa oýunlarynyň alawynyň nyşanyny, Türkmenistanyň we Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň baýdaklaryny uly buýsanç bilen göterip gelen atlylary dabaraly garşylamak çäresi etrap merkeziniň görküne görk goşup oturan ak mermerli medeniýet öýüniň öňündäki meýdançada geçirildi. Etrabyň il sylagly ýaşululary, kümüş saçly mährem eneler, ýaşlar atly ýigitleri duz-çörekli garşyladylar. Olar ýaşulular bilen salamlaşyp, duz-çörekden dadanlaryndan soňra, ak öýleriň daş-töwereginde ýaýbaňlanan tomaşalary synladylar. Körpeleriň milli oýunlary oýnap duran pursatlary, etrabyň çeper elli halyçy gyz-gelinleriniň haly dokap oturyşlary, üme däbini ýerine ýetirişleri, läle kakyp aýdym aýdyşlary, eneleriň keçe salyp duruşlary myhmanlaryň ünsüni özüne çekdi. Ol ýerde milli “Ak bugdaý” muzeýiniň gymmatlyklarynyň sergisi guraldy. Bu ýerdäki tomaşalar esasy sahnadaky aýdym-sazly çykyşlar bilen utgaşdy. Welaýatyň medeniýet we sungat ussatlarynyň uly joşgun bilen ýerine ýetiren aýdym-sazlary, döwrebap äheňli tanslary ýürekleri heýjana getirdi. Şeýle göwüngöteriji ruhubelentlikden soňra ýörişe gatnaşyjylar ýene atlaryna atlanyp, ýoluny meşhur “Ýyly suw” şypahanasyna tarap dowam etdiler. Olar ýolugra döwrebap sport mekdebiniň öňündäki meýdançada ýaýbaňlanan çykyşlary synladylar. Sportuň dürli görnüşleri boýunça görkezme çykyşlary, türkmen sportunyň waspy bolup ýaňlanan aýdym-sazlar bu ýerdäki şüweleňe özboluşly many goşdy. Welaýatyň tanymal sportçulary ýörişe gatnaşyjylary döwrebap sport mekdebiniň işi bilen tanyşmaga çagyrdylar. Olar mekdebiň giň eýwanynda welaýatyň türgenleriniň dürli derejedäki ýaryşlarda gazanan üstünliklerini şöhlelendirýän sergini, dürli sport zallarynda ýaşlaryň türgenleşik geçip duran pursatlaryny höwes bilen synladylar hem-de sportçular bilen gürrüňdeş boldular. Mekdepde türgenleşik geçmäge, dürli ýaryşlary guramaga hem-de sportda taplanmaga döredilen şertlerdir mümkinçilikler myhmanlarda uly gyzyklanma döretdi.
Sport mekdebi bilen tanyşlykdan soňra, ýörişe gatnaşyjylar “Ýyly suw” şypahanasyna tarap ýoluny dowam etdiler. Şypahana barýan ýoluň iki tarapyny dolduryp duran, elleri ýaşyl baýdakly ak ýektaýly saglygy goraýyş işgärleri myhmanlary uly şowhun bilen garşyladylar. Atly ýigitler şypahananyň ak mermerli binasynyň öňündäki aýdym-sazly çykyşlara tomaşa edenlerinden soňra, desganyň içine aýlanyp gördüler. Bu ýerde olara hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly ylmy işinde beýan edilýän dermanlyk ot-çöplerden taýýarlanan melhem içgiler hödür edildi, bejeriş otaglarynyň mümkinçilikleri görkezildi.
Atly ýörişe gatnaşyjylar ýoluny degişli ugur boýunça dowam etdirýärler.
"Türkmenistan".
Atly ýöriş: Baharly Fotogalereýa / Atly ýöriş / 11 sany surat
17 atlydan ybarat bolan topar öňňin Ahal welaýatynyň Baharly etrabynyň merkezine geldi. Şu mynasybetli etrap merkezinde uly toý tutulyp, ýörişe gatnaşyjylar dabaraly garşylandy....
Habarlar #atly ýöriş
- Atly ýöriş
Atly ýörişe gatnaşyjylar Şasenem galasynda08 Noýabr, 2016 (14:54)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Bötendaga geldi31 Oktýabr, 2016 (15:57)
- Atly ýöriş
Giň sähra keşdedir bedew gadamy11 Oktýabr, 2016 (15:03)
- Atly ýöriş
Türkmen kölüniň kenaryndaky dabara03 Oktýabr, 2016 (14:36)
- Atly ýöriş
Atlylar Türkmenbaşy şäherinde26 Sentýabr, 2016 (15:53)
- Atly ýöriş
Argamak bedewler Awazada20 Sentýabr, 2016 (15:14)
- Atly ýöriş
Atlylar Hazar şäherinde12 Sentýabr, 2016 (15:07)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş Mollagarada05 Sentýabr, 2016 (14:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş uly Balkan dagynyň alkymynda26 Awgust, 2016 (15:45)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Hazynalar mesgeni Ekeremde19 Awgust, 2016 (11:57)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Esenguluda16 Awgust, 2016 (11:44)
- Atly ýöriş
Şanly ýörişiň 100 güni: Täze sepgitlere tarap13 Awgust, 2016 (11:39)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Gadymy Dehistandaky dabara06 Awgust, 2016 (11:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Sumbar jülgesinde01 Awgust, 2016 (11:21)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aý daglarynyň eteginde25 Iýul, 2016 (11:15)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýigitler Nohur obasynda23 Iýul, 2016 (17:26)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Atly ýöriş Bereket şäherinde11 Iýul, 2016 (16:41)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Balkanly atlylar ýörişi kabul etdiler04 Iýul, 2016 (16:36)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Paraw-Bibide myhmançylykda02 Iýul, 2016 (16:30)
- Atly ýöriş
Atly ýöriş: Aziada-2017-niň hormatyna geçirilýän atly ýörişi Balkan welaýaty kabul edýär26 Iýun, 2016 (19:47)


text:
Şu gün Eýranyň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýi käbir Günbatar ýurtlaryň Eýranyň içerki işlerine goşulmaklaryny dowam etdiren halatynda bu ýagdaýyň olar üçin ýaramaz netijeleri berjekdigi bilen duýduryş berdi.
Döwlet telewideniýesinde eden bu baradaky çykyşynda Ali Hameneýi Günbataryň anyk ýurtlarynyň adyny welin agzamady. Ýöne soňky birnäçe hepde bäri Eýranyn resmileriniň esasy tankydy Britaniýa bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna gönügipdi.
Eýranyň baş ruhy lideri Aýatolla Ali Hameneýi öz çykyşynda 12-nji iýunda geçirilen prezidentlik saýlawlary bilen baglanyşykly meseleleriň we bulagaýçylyklaryň diňe Eýranyň öz içerki meseleleleridigini nygtady.


text:
Musulmanlar dünýä ilatynyň takmynan dörtden bir bölegini emele getirýärler. Emma Nobel baýragy berilmäge başlanan wagty bolan 1901-nji ýyldan bäri olaryň arasyndan bary-ýogy 11 adam bu belent Halkara baýragyna mynasyp bolupdyr.
Olaryň altysy Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyny alanlardyr. Iki sanysy Edebiýat boýunça Nobel baýragyny alýarlar. Ylym bilen baglanyşykly Nobel baýraklaryndan bolsa şu wagta çenli diňe iki ugurdan, ýagny fizikadan we himiýadan musulmanlar şeýle baýraga mynasyp görlüpdirler. Saglygy saklaýyş we ykdysadyýet boýunça henize çenli Nobel baýragyny alan musulman ýok.
Abdus Salam - pakistanly fizik. Ol Nobel baýragyny alan ilkinji musulman alymdyr. "Elementar bölejikleriň arasynda gowşak we elektromagnit arabaglanyşygyna degişli garaýşyň döredilmegine goşan goşantlary üçin" ol 1979-njy ýylda amerikan alymlary Şeldon Li Glaşow we Stewen Weýnberg bilen bilelikde fizika boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. .
Ahmed Zewal - müsürli amerikan alymy. 1999-njy ýylda himiýa boýunça Nobel baýragyny alýar. Bu baýrak oňa "Femtosaniýe tehnikasyndan peýdalanmaklyk bilen amala aşyrylan himiki reaksiýalar mahalynda olaryň geçiş ýagdaýyny öwrenenligi üçin” berlýär.
Anwar Al-Sadat - Müsüriň prezidenti. 1978-nji ýylda Ysraýylyň premýer-ministri Begin bilen bilelikde Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna hödürlenýär we Ysraýyl bilen Müsüriň arasynda baglaşylan özara parahatçylyk ylalaşygy üçin bu baýraga mynasyp bolýar.
Ýasser Arafat - Palestinanyň baştutany. "Ýakyn Gündogardaky parahatçylyk tagallalary üçin" ol 1994-nji ýylda iki sany Ysraýyl syýasatçysy - Şimon Peres we Ishak Rabin bilen bilelikde Nobel Parahatçylyk baýragyna mynasyp görülýär.
Şirin Ebadi - eýranly hukuk goraýjy. Eýranda adam hukuklary ugrunda, esasanam aýal-gyzlaryň we çagalaryň hak-hukuklary ugrundaky göreşi üçin oňa 2003-nji ýylda Parahatçylyk ugrundan Nobel baýragy berilýär.
Muhammet Al Baradeý - Halkara atom energiýasy gullugynyň ýolbaşçysy "Atom energiýasynyň diňe parahatçylyk maksady bilen ulanylmagy babatda eden tagallalary üçin" 2005-nji ýylda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar. Onuň asly Müsürlidir.
Muhammet Ýunus - bangladeşli ykdysadyýetçi. Garyplar üçin elýeterli kredit ulgamyny döredendikleri üçin 2006-njy ýylda oňa Grameen Banka bilen bilelikde Parahatçylyk boýunça Nobel baýragy berilýär.
Tawalkel Karman - ýemenli adam hukuklaryny goraýjy. Ol 2011-nji ýylda liberiýaly Ellen Jonson Sirläf we Leýma Gowi bilen bilelikde aýal-gyzlaryň hukuklary ugrundaky alyp barýan göreşi üçin Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna mynasyp bolýar.
Nagib Mahfuz müsür ýazyjysy. Ol 1988-nji ýylda Edebiýat boýunça Nobel baýragyny alýar.
Orhan Pamuk - türk ýazyjysy. Ol 2006-njy ýylda Edebiýat boýunça Nobel baýragyny mynasyp bolýar.
Malala Ýusufzaýi – aýal-gyzlaryň bilim mükinçilikleri ugrunda çykyş edýän pakistanly ýetginjek. Onuň alyp barýan işleri sebäpli, “Talyban” söweşijileri Malalanyň kellesinden we boýnundan atypdylar. Malala 2014-nji ýylda Parahatçylyk boýunça Nobel baýragyna mynasyp boldy.


text:
Russiýanyň tanymal gazeti rus hökümetiniň tankytçysy Kseniýa Sobçagyň Russiýany iň azyndan wagtlaýyn terk edendigini ýa-da terk edýändigini habar berýär. Maglumatda ýurtda oppozision syýasatçy Boris Nemtsowyň öldürilmeginiň yzýany, Sobçagyň öz howpsuzlygy bilen baglanyşykly aladalanma edýändigi bellenilýär.
16-njy martda “Kommersant” neşirinde çap edilen maglumatda Sobçagyň sözleri getirilip, onda şeýle diýilýär: “Men, ertir birnäçe wagtlyk Russiýadan gidýärin”.
“Kommersant” neşiriniň Sobçagyň şahsyýeti köpçülige mälim edilmeýän dostlaryna salgylanyp berýän maglumatyna görä, ol Russiýanyň howpsuzlyk gullugynyň maslahaty esasynda ýurdy terk edýär.
Sobçag henize çenli Russiýany terk edip-etmändigini köpçülige mälim etmedi.


text:
Yslam konferensiýasyna agza ýurtlaryň liderleri şu gün Türkiýäniň Ystambul şäherinde duşuşýarlşar.
Bu samitde bu gurama agza 57-ýurduň wekilleriniň arasynda ykdysady we söwda aragatnaşyklaryny artdyrmak barada pikir alşylar.
Sudanyň Darfur regionynda bolanlygy aýdylýan jenaýat boýunça halkara jenaýat sudy tarapyndan tussag edilmegi talap edilýän Sudanyň lideri Omar Al-Başiriň bu ýygnaga gatnaşmajagy aýdyldy.
Ýewropa Bileleşigine agza bolmaga synanyşýan we NATO guramasynyň agzasy bolan Türkiýe Sudanyň lideriniň Ystambula gelmegine rugsat etmezligi barada Ýewropa Bileleşigi tarapyndan basyş edilýärdi. Türk ýolbaşçylary bolsa Al-Başiriň Türkiýä gelen ýagdaýnda onuň tussag edilmejegini mälim etdiler.
Bu ýygnaga Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejadyň hem gatnaşmagyna garaşylýar. Ol iýun aýyda Eýranda geçirilen jedelli saylawlarda gaýtadan prezidentlik wezipesine eýe boldy.
Şeýle-de onuň bu sapary, Eýranyň ýadro programmasy boýunça Tähran bilen Günbataryň arasynda dowam edýän dartgynly döwüre gabat geldi.
Türkiýäniň premýer-ministri Rejep Taýip Ärdogan oktýabr aýynda Tähranda bolup, ol şol saparynyň dowamynda Eýranyň ýadro programmasynyň parahatçylykly maksatlara eýerýändigine öziniň ynanýandygyny aýdypdy.


text:
Düýn polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň awtoinspektorlary paýtagtyň köçelerinde welaýat nomerli awtoulaglary saklap, olaryň eýeleriniň sürüjilik şahadatnamalaryny hem-de awtoulagyň tehniki pasportyny alypdyrlar. Sürüjiler munuň sebäbini soranlarynda, awtoinspektorlar “ýokardan berlen buýruk, sebäbini özümizem bilemzok” diýip jogap beripdirler.
Awtoinspektorlar ellerinden dokumentleri alnan sürüjilere awtoulaglaryny Çoganlydaky şäherara hususy taksileriň durýan duralgasyna eltmegi tabşyrypdyrlar. Şol ýer şu gün günortana çenli welaýat nomerli awtoulaglardan doldy. Bu duralgada takmynan ýüzden gowrak awtoulag bardy.
Awtoulaglaryň eýeleri hem bu ýere gelipdirler. Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň awtoinspektorlary olara düşündiriş ýazmalydygyny tabşyrypdyrlar. Bu düşündirişiň nusgasy duralganyň garawullarynyň jaýlarynyň birinde asylyp goýlupdyr.
Düşündirişde awtoulag eýesi “polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleriniň sözlerine doly we dogry düşünendigini” hem-de “Aşgabat şäheriniň çäginde awtoulagy hapa we goýmasyz ýerde goýmajakdygyny” söz berýär.
Ýöne şol ýerdäki sürüjileriň hiç biri özleriniň näme üçin saklanandygyny bilmeýärdiler. Sagat 12.00 töwereginde, bu duralga polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri gelenlerinde-de, bu sorag aýdyňlaşdyrylmady, ýagny sürüjilere öz awtoulaglarynyň näme üçin saklanandygy düşündirilmedi.
Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri sürüjileriň düşündirişlerini alyp, olary duralgadan bir-birden goýberip başladylar. Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgäri duralgadan çykmak üçin onuň derwezesine gelen awtoulaglaryň daş görnüşini barlap, sürüjilere bu barada duýduryş berýärdi.
Ulagynyň kuzowynda çyzyjaklar, gara diskler, gara aýnalar bolan sürüjilere bu “kemçilikleri” düzetmelidigi barada dilden duýduryş berildi. Bu hili gözden geçirmeden soň bolsa polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri her bir sürüjä “şähere girmek bolanok” diýip, duýduryş berdiler. Emma bu duýduryşa garamazdan, şähere girseler, olara nähili çäre görüljekdigi aýdylmaýar.
Welaýatdan gelen sürüjileriň käbirleriniň aýtmaklaryna görä, bu hili ýagdaý birinji gezek bolanok. Geçen ýylyň ahyrynda hem edil şunuň ýaly ýagdaý bolupdyr. Şonda hem ýüzden gowrak welaýat nomerli awtoulaglar saklanyp, awtoulagyň daşky görnüşi, sürüjileriň paýtagtda özlerini nähili alyp barmalydyklary barada duýduryş berlipdir. Hatda özlerine paýtagtyň içinde görünmezligiň maslahat berlendigini daşoguzly ildeşimiz Ýakup gürrüň berýär.
Ýakubyň aýtmagyna görä, şondan soň welaýatlylaryň Aşgabada gelmegine girizilen çäklendirmeler birneme gowşan ýaly hem bolupdyr. Emma düýn ýene-de welaýat nomerli awtoulaglar saklanyp başlanypdyr.
Bu çäräniň haçan tamamlanjakdygyny hiç kim bilenok. Şu gün irden hem welaýat nomerli awtoulaglar ýokarda agzalan duralga getirilýärdi.
Resmi habar serişdelerinde welaýat nomerli awtoulaglaryň paýtagta girmegine garşy girizilýän çäklendirmeler barada hiç hili düşündiriş berilmeýär.


text:
Hytaýyň demirgazyk –günbataryndaky Sinszýan awtonom raýonynda Ýekşenbe güni bidüzgünçilikler boldy. Pidalar bar.
Urumçy şäherinde köpçülikleýin tolgunyşyklarda 140 adam ölüp, ençeme adam ýaralandy. Demonstrasiýa gatnaşyjylaryň geçip barýanlara hüjüm edip, maşynlary otlandygyny, Hytaýyň Sinhua agentligi habar berýär. Polisiýa düzgün-tertibi ýola goýdy.
Hytaý häkimiýetleriniň beýannamasyna görä, bidüzgünçilikleri uýgur ekstremistleri gurnapdyr. Hytaýyň Uýgur etrabynda köpden bäri dartgynly ýagdaý höküm sürýär.
ABŞ-niň Döwlet departamentiniň dokladynda, bu etrapdaky etnik hem dini azlyklaryň hukuklaryny Hytaý häkimietleriniň köp bozýandygy aýdylýardy.


text:
Owganystanyň parlamenti ýurduň içeri işler ministrini wezipesinden boşatdy.
Duşenbe güni parlament agzalary ýurtda howpsuzlygyň gowşamagy we Içeri işler ministrliginiň çäginde korrupsiýanyň ýaýramagy sebäpli Ghulam Mujtaba Patangy wezipesinden boşatmak barada ses berdiler.
Parlamentiň aýtmagyna görä, öň Patang howpsuzlyk boýunça geçirilen parlament diňlenişiklerine gatnaşmakdan ýüz öwrüpdir.
Ses berişlik
Parlamentiň başlygy Abdul Rauf Ibrahimi owgan parlamentiniň aşaky öýüniň 250 agzasyndan 136 adamyň Patanga garşy ses berendigini yglan etdi.
Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaý parlamentiň kararyna gaýtadan garalmagyny sorap, Baş suda ýüz tutmakçydygyny aýtdy.
Karzaýyň administrasiýasy prezidentlik saýlawlarynyň we NATO-nyň güýçleriniň ýurtdan çykmagynyň öňüsyrasynda howpsuzlygy ýola goýmaga çalyşýar. Şeýle ýagdaýda Patangyň wezipesinden çetleşdirilmegi hökümet üçin uly synag bolup durýar.
Ses berişligiň geçirilen wagtynda parlamentde bolan Patang kanun çykaryjylar tarapyndan berk tankyda sezewar edildi.
Kanun çykaryjy Nawab Mangal Patangyň içeri işler ministri bolan döwründe Owganystanyň howpsuzlygynyň hasam gowşandygyny aýtdy.
Içeri işler ministriniň çykyşy
Öňki polisiýa ofiseri Patang korrupsiýa bilen bagly aýyplamalar bilen hem ýüzbe-ýüz boldy.
Patang Içeri işler ministrliginiň düzüminde käbir kemçilikleriň bolandygyny boýun aldy, emma ol parlamentiň birnäçe agzasyny özüne basyş etmekde we ýarag götermäge rugsat berilmegini talap etmekde aýyplady. Patang öz orunbasarlarynyň käbiriniň özüne garşy dildüwşük gurnandygyny hem aýtdy.
Şeýle-de Patang ýurtda howpsuzlyk ýagdaýynyň agyrdygy belledi. Ol bahar aýlaryndan bäri ýurtda 2748 polisiýa ofiseriniň, ýagny içeri işler güýçleriniň 2%-niň talyp gozgalaňçylarynyň hüjümlerine duçar bolandygyny aýtdy. Bu sana ýaralananlaryň hem girýändigi barada habar berilýär.


text:
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 24 ýyllyk baýramy mynasybetli Aşgabadyň ýaşaýjylaryna we myhmanlaryna medeni dynç alyş merkezlerinde şowhunly konsertler , baýramçylyk çykyşlary garaşýar.
27-nji oktýabrda «Aşgabat» kinoteatrynda aýdymçylar Arslan Gulmämmedowyň, Döwlet Nurlyýewiň, Mekan Annaýewiň, Sapa Jumaýewiň, Ybraýym Selimowyň we Patşa Nasyrow konsert bilen çykyş ederler.
Baýramçylyk mynasybetli türkmen estradasynyň ýyldyzlarynyň konsertleri «Watan» kinokonsert hem bolar. 27-nji oktýabrda bu ýerde aýdym-saz sungatynyň muşdaklaryna aýdymçylar Agajan Igdirowyň, Baýram Hojatowyň, Rejep Ýagşymyradowyň we Şajan Çaryýewiň konsertleri garaşýar. Rep sungatynyň muşdaklary üçin bolsa sungatyň bu görnüşiniň wekili Teslanyň çykyş etmegine garaşylýar.
«Watan» kinokonsert merkezindäki baýramçylyk dabaralary 28-nji oktýabrda hem dowam eder. Şol gün bu ýerde aýdymçylar Perhat Ataýew, Arslan Gulmämmedow, Rep sungatynyň wekili Repa öz muşdaklaryny täze aýdym-saz eserleri bilen begendirerler.
Paýtagtymyzyň teatrlarynda bolsa baýramçylyk günleri gülki agşamlary görkeziler. Sahna ussatlarynyň taýýarlan gyzykly hem-de şadyýan degişme sahnalary gündiz seýilgählerde dynç alan ildeşlerimiziň şatlygyny goşalandyrar.


text: Uzak wagtlap dowam eden taýýarlykdan soň, 1-nji sentýabrda Türkmenistanda ählihalk tigir sürüşlik marafony geçirildi. Tigir sürüşlik çäresi paýtagt Aşgabadyň täze “Çandybil” köçesinden başlap, prezident köşgüniň öňünde tamamlandy. Oňa dürli wezipelerdäki hökümet işgärleri we talyplar gatnaşdylar. Bu çäre mynasybetli Aşgabadyň merkezi köçeleriniň köpüsi sagat 12-ä çenli ýapylyp, diňe awtobus we tiz kömek maşynlarynyň erkin gatnawyna ýol berildi. Käbir merkezi köçeler bolsa ähli gatnawlara ýapyk boldy. Tigir sürüşlik marafony Lebabyň paýtagty Türkmenabatda hem geçirildi. Çärä gatnaşyjylar, Amyderýanyň çep kenaryndan başlanýan sekiz kilometrlik saglyk ýoluny geçip Türkmenabadyň “Bitarap Türkmenistan” köçesiniň ugrunda ýerleşýän Ruhyýet köşginiň golaýynda jemlendiler. Aýdylşyna görä, Türkmenistanda sentýabr aýynyň her dynç güni şeýle marafon geçiriler.


text:
Ýaryş tablisalary şeýle bir «ussatlyk» bilen düzülensoň, «A» toparda Aşgabadyň «Altyn asyr» komandasy, «B» toparda Balkanyň «Nebitçi» komandasy birinji orny eýelediler.
Ýarym finalda «Altyn asyr» Gazagystanyň «Okžetpes» komandasy bilen duşuşyp, ony 1:0 hasabynda ýeňen bolsa, «Nebitçi» Türkiýäniň klublar ýygyndysyndan oýundan soňky 11 metrlik urgularda üstün çykyp, ýeňşini baýram etdi.
Final oýny ýerli wagt bilen sagat 17.00-da «Olimpiýa» stadionynda geçirildi. Bir wagtlar Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky «Olimpiýa» stadiony diýlip atlandyrylan bu stadionda «Altyn asyr» komandasy «Nebitçini» 1:0 hasabynda ýeňip, Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyna hem-de 20 müň amerikan dollaryna mynasyp boldy. Ikinji orny eýelän «Nebitçi» komandasyna 10 müň amerikan dollary gowşuryldy.
«Altyn asyr» bilen «Nebitçiniň» duşuşygyna tomaşa etmäge gelen tomaşaçylardan ýaňa 30 müň orunlyk «Olimpiýa» stadiony hyň berdi. Ýöne stadionda oturan tomaşaçylaryň tas 40 göteriminiň zenan maşgalalardygyna gözüň düşende, olaryň bu ýere janköýerlik etmäge gelmändiklerine anyk göz ýetirýärsiň.
Daşary ýurtlarda futbol oýunlaryna, esasan, erkek kişiler barýarlar. Futbol oýnuna tomaşa etmäge stadiona baran birki zenan operatordyr režissýoryň gözüne dagy düşäýse, olar hökman ekzotika hökmünde teletomaşaçylara görkezilýär. Sebäbi futbol erkek kişileriň halaýan oýny. Aýallaryň bu oýna tomaşa etmäge gelmegi bolsa elmydama geň galdyryjy duýgyny oýarýar. Ir döwürler, hatda bäş-alty ýyl mundan öň hem türkmen zenanyny futbol ýaryşlary geçirilýän stadionda görmek mümkin däldi.Öňküje endik
Ýyl-ýyldan abraýy pese gaçýan Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşy türkmen futbol janköýerlerinde asla gyzyklanma döretmeýär. Ýogsa bu futbol ýaryşynyň giriş bileti mugt hem. Islän tomaşaçynyň arkaýyn stadiona baryp, islän oturgyjynda oturmaga hukugy bar. Ýöne pes derejeli futbola gyzyklanma-da pes bolýar.
Elbetde, halkara derejesinde geçirilýän futbol ýaryşyny, onda-da Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşyny boş stadionlarda geçirmeklik ony gurnaýjylar üçin juda biabraýçylyk. Şonuň üçin ýaryşy gurnaýjylar öňküje endikleri boýunça hereket edip, býujet edaralarynda işleýän adamlary zorluk bilen stadiondaky futbol duşuşyklaryna sürýärler.
Býujet edaralarynda çärä sürülýänler elmydama talyplardyr bilim ulgamynyň işgärleri. Nirede bir konsert bolsa-da şolar, çäre bolsa-da şolar. Bilim ulgamynda işleýänleriň aglabasy bolsa zenanlardan durýar.
28-nji fewralda paýtagtyň «Olimpiýa» stadionynda Türkmenistanyň prezidentiniň kubogyny almak ugrundaky halkara futbol ýaryşyndaky tomaşaçylaryň tas 40 göteriminiň zenanlar bolmagynyň esasy sebäbi, ine, şundan ybarat.«Daýza, haýsy komanda janköýerlik edýäň?»
Futbol görmäge getirilýän zenanlar dürli-dürli ýaşda. Olaryň içinde 18 ýaşly talyp gyzlaram bar, 50-60 ýaşly baýry mugallymalar-da. Käbir garagol oglanlar: «Daýza, haýsy komanda janköýerlik edýäň?» diýip, stadionda ýaşuly aýallara degýärler hem. Olar bolsa, göwnübir: «Hol ýaşyl köýneklileriň köýnegi owadan, men-ä şolara janköýerlik edýän» diýip jogap berýärler. Zenanlaryň bu jogaplaryndan çen tutsaň, olaryň futbolyň düzgünlerine, garşydaş komandalara asla düşünmeýändiklerine anyk göz ýetirip bolýar.
Çagalar bagyna ogluny almaga baran atadan terbiýeçiniň «Hany, oglanjygyň ejesi näme bu gün gelmedi, ýa ýaranokmy?» diýen sowalyna erkek kişiniň: «Ýok, aýalym stadiona futbol görmäge gitdi» diýip berýän jogaby türkmen durmuşynda indi adaty zada öwrüldi.
Halkara derejesindäki futbol ýaryşlaryna halkyň meýletin gelmegini gazanmak mümkinmi ýa türkmenleriň sporta bolan gyzyklanmasy asla ýokmuka?
Türkmenler futboly juda söýýän halk. Ýöne pes derejedäki futbol bilen halky aldap bolmaýar. Halkda sportuň bu görnüşine bolan gyzyklanmasyny gazanmak üçin ilki bilen ýerli futboly ösdürmek zerur. Ýerli futbol hem çagalar futbol mekdeplerinden başlanylmalydyr. Geçirilýän halkara futbol ýaryşlarynyň bolsa geldi-geçer derejede däl-de, çynlakaý hem düýpli çemeleşilip geçirilmegi zerur.
Şeýle baý döwletde şu gezekki ýaryşa bary-ýogy 35 müň amerikan dollarynyň baýrak goýulmagynyň özi ýokarda oturan çinownikleriň bu ýaryşa biperwaý garandyklarynyň alamatydyr. Göwnüňe bolmasa, bu futbol ýaryşy «Ýaryş geçdimi - geçdi» diýip, kagyza bellijek etmek üçin geçirilen ýaly.Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Owgan prezidenti Hamid Karzaý NATO güýçleriniň reýdi mahalynda öldürilen alty adam babatda derňew geçirmegi buýurdy.
NATO-nyň ýolbaşçylygyndaky Halkara howpsuzlyk kömek güýçleri (HHKG) duşenbe güni demirgazykdaky Sari Pul welaýatynda bir öýe geçiren reýdinde 6 adamy öldürip, 4 adamy tussag etdi.
Ýerli owgan resmileri öldürilen 6 adamyň graždan adamlardygyny aýtsa, HHKG olaryň pitneçidigini aýdýar.
Karzaý halkara güýçlerini ýurtda geçirilýän harby operasiýalarda graždan ilaty öldürmekde ýygy-ýygydan tankyt edýär.


text:
Adam hukuklary boýunça Ýewropa sudy: “Milisiýa tarapyndan gynalan Orsýetiň graždany Oleg Kopylowa Orsýet 105 müň ýewro kompensasiýa tölemeli” diýen karar çykardy.
Strasburg sudunyň saýtynda habar berlişine görä, milisiýa işgärini öldürmekde güman edilip, Kopylow 2001-nji ýylyň ýanwarynda Lipeskide saklanypdyr.
Yzygiderli rehimsizlik bilen urulmalaryň hem gynamalaryň netijesinde ol etmedik jenaýatyny boýun alypdyr.
Şol ýylyň maý aýynda jenaýatyň başga adamlar tarapyndan edilendigi anyklanandan soň, onuň garşysyna iş ýatyrylypdyr. Kopylowyň saglygyna düzedip bolmajak zeper ýetipdir.
2008-nji ýylda Orsýetiň sudy 10 milisiýa işgärini günäli tapdy, olara dürli jeza berdi. Kopylowa 450 müň rubl tölendi.
Ýewropa sudy Orsýetiň geçiren derňewini netijesiz, tölenen puly ýeterlik däl hasap etdi.


text:
Gollandiýanyň şikaýat sudy 1995-nji ýylda Bosniýanyň Srebrenisa obasynda azyndan üç sany ýerli ýaşaýjynyň öldürilmeginde Golland döwletiniň jogapkärdigi barada höküm çykardy.
Hususan-da, sud Bosniýadaky uruş wagtynda Gollandiýanyň harbylarynyň ýerli serb güýçlerine üç sany bosniýaly raýaty bermek bilen, olaryň ölümine sebäp bolandyklaryny belledi.
Gollandiýanyň şikaýat sudy şol ölen raýatlaryň maşgalalaryna kompensasiýalaryň tölenmelidigi barada-da karar çykardy.
Synçylar Gollandiýanyň sudunyň çykaran bu kararynyň Bosniýadaky uruşda pida çeken beýleki raýatlaryň-da Gollandiýanyň hökümetinden kompensasiýa talap etmeklerine ýol açmagynyň mümkindigini aýdýarlar.
1995-nji ýylda golland goşunlary tarapyndan goralýan Bosniýanyň Srebrenisa obasynda ýerli serb goşunlary 8 müň töweregi bosniýaly parahat ýaşaýjyny öldüripdiler.


text:
Waşington Belarusyň garşysyna häzirki bar bolan sanksiýalary güýçlendirip, ýurduň gysyş astyndaky graždan jemgyýetine edilýän maliýe kömegini artdyrmakçy.
Döwlet sekretarynyň kömekçisi Filip Gordonyň senatyň Daşarky gatnaşyklar baradaky komitetinde geçen diňlenişikde bellemegine görä, amerikan kompaniýalaryna we şahsyýetlerine Belarusyň nebit we himiýa kompaniýasy ”Belneftehimiň” iki filialy bilen söwda gadagan ediler. Prezident Lukaşenkonyň ýurdy maliýe taýdan kontrollyk astynda saklamagynda esasy rol oýanýan hut şu kompaniýa diýilýär.
Gordon şeýle hem Birleşen Ştatlara barmagy gadagan edilen hökümet işgärleriniň sanynyň artdyryljakdygyny, käbir şahsyýetleriň we guramalaryň garşysyna goşmaça maliýe sanksiýalarynyň giriziljekdigini mälim etdi. Onuň aýtmagyna görä, bu çärelerden daşgary graždan jemgyýetine edilýan maliýe kömegi hem köpeldiler.
“Birleşen Ştatlar öten ýyl graždan jemgyýetine 11 million dollar pul kömegini etdi. Bu maglumat elýeterliligi, syýasy bäsleşik we belaruslaryň daşky dünýä bilen ara baglanyşygy üçin sarp edildi. Biz Belarusda bolan soňky wakalara gaýtawul hökmünde bu ýyl bular ýaly kömekleri 30 prosent artdyrýarys” diýip, Gordon aýtdy.
19-njy dekabrda geçen jedelli saýlawdan soň turan protestlerde Belarusda 600-den agdyk adam tutuldy. Waşingtonyň Belarusyň hökümetine garşy planlaşdyrýan çäreleri Minskiniň demokratiýa ugrunda iş alyp barýan aktiwistleri basyp ýatyrmagyna berilýän gaýtawul.
Belarusa duýduryldy
Diňlenişikde görkezme berenleriň ýene biri Tomas Melia. Ol ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň Demokratiýa, adam hukuklary we zähmet býurosynda Döwlet sekretarynyň kömekçisiniň orunbasary. Melia üstümizdäki hepde Minskä eden saparynda belarus häkimiýetlerini täze sanksiýalardan habarly edendigini aýtdy.
“Meniň Minskiden gelenime entek 48 sagat-da geçenok. Men ol ýere Döwlet sekretary Klinton tarapyndan halkara jemgyýetçiliginiň gahar-gazabynyň barha artýandygyny, ýiti gaýtawulyň golaýlap gelýändigini hökümete bildirmek üçin gitdim” diýip, Döwlet departamentiniň ýokary derejeli wekili Tomas Melia aýtdy.
Döwlet sekretarynyň kömekçisiniň orunbasary Tomas Melia ABŞ-nyň aladalaryny Belarusyň Daşary işler ministrliginde resmiler bilen ýüzbe-ýüz duşuşanda aýdypdyr. “Olar halkara jemgyýetçiligi bilen dostlukly ganaşyklary dikeltmek umytlarynyň gözleriniň alnynda duman bolup, asmana sowrulandygyna göz ýetirdiler” diýip, Melia aýtdy.
Düşünişmekçi däl
Emma Lukaşenko ABŞ-dan we Ýewropadan gelýän sanksiýalara boýun egerli görnenok. Ol 27-nji ýanwarda wiza gadagançylygy barada ýewropa kanun çykaryjylaryna öz parlamentinden: “Sanksiýalar bilen, wiza gadagançylygy bilen meni gorkuzdyňyz. Hudaý size ýaran bolsun. Men 10 ýyl bäri wiza gadagançylygy bilen ýaşap ýörün. Şindi-de ölemok, janym sag” diýip, jogap berdi.
Belarusyň garşysyna gönükdirilýän sanksiýalar ýeke Waşingtondan gelenok. Ýewropa Bileleşigi hem Minskiň garşysyna öz sanksiýlaryny planlaşdyrýar. Bu barada 31-nji ýanwarda ses berişlik geçýär.
Bu aralykda Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugy dekabr saýlawlaryndan bäri Belarusda oppozision aktiwistlere, olaryň garyndaşlaryna we tarapdarlaryna ýurduň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan görkezilýän gysyşyň üznüksiz dowam edýänligini habar berýär.
Diňlenişikde Senator Riçard Durbin bu aýdylýanlaryň dogrudygyny özüniň görendigini aýtdy. Ol şeýle diýdi: “Belarusyň KGB-si aktiwistleriň we olaryň garyndaşlarynyň öýlerini dökýär. Olary tutup, zulum-sütem edýär. Olara jaň edip, ýalan zatlary ýöňkeýär. ‘Hyzmatdaşlyk etseňiz, şeýle bolar, beýle bolar’ diýýär. Bular Belarusda şindi-de ölüp gitmedik Stalin döwründen galan taktikalar”.


text:
11-nji fewralda G.Berdimuhamedowyň Türkmenistanyň prezidenti saýlananyna, 14-nji fewralda onuň kasam kabul edip, resmi häkimiýet başyna geçenine üç ýyl doldy.
Geçen döwür içinde nähili özgerişler boldy, çözülmeli nähili meseleler bar? Bu sapar “Tegelek stol” programmamyzda şu barasynda gürrüň ederis.
Söhbetdeşlige Şwesiýadan türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow, Londondan postsowet döwletleri boýunça ekspert Aleksandr Narodeskiý, Agşabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew gatnaşýar.
Gepleşigiň dowamynda türkmenistanly diňleýjilerimiziň şu günki gozgalýan tema boýunça pikir-garaýyşlary bilen-de tanyşdyrarys. Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Gökdepe tragediýasyny ýatlap, Hatyra gününi geçirmek baradaky karar 1989-njy ýylyň 2-nji dekabrynda Aşgabat şäheriniň 14-nji mekdebinde “Agzybirlik” guramasynyň geçiren mitinginde kabul edilipdi.
Emma Hatyra gününin bellenmegine TKP-niň, yagny Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň birinji sekretary Saparmyrat Nyýazow garşy boldy. Ol munuň öňüni almak üçin dürli administratiw çärelere baş goşdy.
TKP-niň Gökdepe raýkomy, ýagny raýon partiýa komitetiniň birinji sekretary Juma Keçe raýonyň çäginde ýaşaýanlaryň biriniňem Hatyra gününe barmazlygy üçin gorkuzmakdan başlap, tireparazlyga çenli bolup biläýjek çäreleriň hemmesini ulandy.
Şu zatlaryň netijesinde bu hatyra çäresine diňe bir hökümetiň ýerine ýetiriji administratiw strukturalarynyň ýolbaşçylary däl, eýsem käbir alymlaram gatnaşmady, hatda olar muňa aç-açan garşy çykdylar.
Taryhy protokol
“Agzybirligiň” 1989-njy ýylyň 22-nji dekabrynda geçiren ýygnagynda akademik Bibi Pälwanowanyň eden çykyşy bu aýdylanlara doly şaýat. Ynha, şol ýygnagyň protokolyndan ýazylyşy ýaly göçürme:
“Aman Goşaýew ‘Agzybirlik’ jemgyýetiniň adyndan türkmen halkyna ýüzlenme (geçiriljek Hatyra gününe gatnaşmaga çagyryş) okaýar.
Nurberdi: Ýüzlenmäni diňlediňiz. Pikiriňizi aýdyň, muny halka ýetirmeli. Bize kömek gerek gazetlerde çap eder ýaly.
Akademik Bibi Pälwanowa: geçirilmeli iş nähili formada bolmaly?
Nurberdi: Ilki bilen uruşda şehit bolanlara aýat okalmaly. Onsoň miting geçirilmeli. Şol mitingde hem geljekde Gökdepe galasy boýunça edilmeli işler kesgitlenmeli. Halka maslahat salmaly.
Bibi Pälwanowa: Bir işi geçirmekden öň meseläni öwrenmeli, bilmek gerek. Hakykady bilmeli özüňize ýarasa-da, ýaramasa-da. Gökdepe bilen baglanyşykly taryhy Myrat Annanepesow gowy bilýär. Ýöne ol häzir Moskwada.
Ol sözüni ýene şeýle dowam etdirýär:
Russiýanyň günortasynda dag bilen deňiz ýokdy, şonuň üçin ol serhedini günortadaky daglara çenli giňeltmeli bolýar
19-njy asyrda Russiýanyň öňünde duran mesele – günorta araçägi berkleşdirmek bolup durýardy. Olaryň Orta Aziýany basyp almak niýeti ýokdy. Her döwletiň serhedi dag, deňiz ýaly tebigy päsgelçiliklere direnmeli, şeýle dälmi, Agajan Geldiýewiç? (Muňa Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň prezidenti Babaýew Agajan Geldiýewiç baş atýar). Russiýanyň günortasynda bolsa dag bilen deňiz ýokdy. Şonuň üçin Russiýa serhedini günortadaky daglara çenli giňeltmeli bolýar.
(Zalda şowhun dörände, Nurberdi: “diňläliň, adamlar!” diýip, zala ýüzlenýär).
Ýöne şeýle mesele çözülýän wagty iňlisler goşulýar. Iňlisler gündogarda syýasatyny artdyrýarlar. Hywa, Buhara halklary bilen iňlisleriň arasynda gatnaşyk gowulaşýar. Muny görüp, (orslar) serhedi berkleşdirmegi karar edýärler. Skobelew türkmen halkyny gyrmak islemändir. Ol birnäçe gezek ýörite baryp, türkmenlere ýüzlenipdir. Türkmenler ony diňlemändirler.
(Zalda şowhun).
Nurberdi: (kinaýa bilen) türkmeniň oňaýsyz ýerde ýerleşendigini öňem bilýärdik-le… Wezipe eýeleýän adam ilki bilen öz halkynyň, ynsabynyň öňünde jogap bermeli, soň özünden ýokarky wezipeliň öňünde. Ýöne biziň wezipelilerimiz beýle etmeýär. Gaharyňyzy örkläweriň, adamlar. Çykyş edeniň aýal maşgaladygynam unutmaň!”
(protokol ýazgysyndan göçürmäniň soňy).
Çekeleşikden soň
Bu gysga çekeleşikden soň, men žurnalist Täçgeldi Gutlyýewe, soňam medisina institutynyň dosenti Hojanepes Halnepesowa söz berdim. Olar Bibi Pälwanowna ýüzlenip, janyýangynly çykyş etdiler. Şondan soň, ýygnak gün tertibiniň çäklerinde işjeň hem asuda dowam etdi. Edilmeli işler, geçirilmeli çäreler kesgitlendi.
Geçiriljek Hatyra gününiň öňüsyrasyndaky radio çykyşynda Saparmyrat Nyýazow Gökdepe galasyna baranlaryň tussag astyna alynjagyny ýäňzytdy. Türkmen telewideniýesinde käbir ýazyjylaryň hem-de güýç strukturalarynyň işgärleriniň gatnaşmagyndaky gurnalan tegelek stol gepleşiginde bolsa, geçiriljek Hatyra güni barada gowulykdan başga zatlaryň barysy aýdyldy.
Gökdepe galasynda gurnalan ilkinji Hatyra gününde alnan suratlardan biri. Gökdepe, 14-nji ýanwar, 1990.
Tegelek stola gatnaşan içeri işler ministriniň orunbasary Döwletow geçiriljek Hatyra gününe baranlaryň şol ýerde tussag astyna alynjagyny aýtdy.
Şol günüň ertesi şahyr Şiraly Nurmyrat hem Mämmet Sähet üçümiz S.Nyýazowa “Agzybirlik” halk hereketiniň agzalan çykyşlara protest hatyny tabşyrmak üçin Merkezi Komitetiň jaýyna bardyk. Nyýazow, geçirýän ýygnagyny bahanalap, bizi kabul etmedi. Onuň deregine biziň bilen içeri işler ministri general Grinin gürleşdi.
Grinin biziň talaplarymyza jogap edip, eger-de geçiriljek Hatyra güni jemgyýetçilik düzgünleriniň bozulmagyna ýol berilmese, Içeri işler ministrliginiň geçiriljek çärä gatyşmajagyna söz berdi, orunbasary Döwletowyň teleçykyşy üçin bolsa, ol ötünç sorady.
Hatyra çäresinde
Hatyra çäresini biz adamlaryň dynç alyş gününe gabatlap ýekşenbe güni, 14-nji ýanwarda gadymy Gökdepe galasynyň ýerleşen ýerinde gurnadyk. Hatyra çäresine gatnaşmaga ýurduň hemme künjeklerinden gelen adamlaryň sany, KGB-niň ýaşyryn hasabatyna görä, 10 müňden hem geçipdir. Hatyra gününde okaljak umumy aýat-jynazanyň ymamlygy Gökdepe urşunda türkmenlere ýolbaşçylyk edenleriň biri Gurbanmyrat işanyň agtygy Han işana ynanylypdy.
Dekabryň 10-laryna Şiraly hem Gurban goňur üçümiz geçiriljek Hatyra gününiň guramaçylyk işleri bilen Gökdepä aýlanyp gaýdanymyzda, Han işanyňam ýanyna baryp, onuň ak patasyny alypdyk.
Şonda ol: “Wah, on-ýigrimi ýyl öňräk geçiren bolsaňyz, menem siz bilen dyzanaklaşardym, emma indi beýle işlik gurbat galmandyr mende. Ýöne şol gün yzymdan maşyn iberseňiz, ymam bolup bererdim diýdi. Şonuň üçin, Gökdepe galasynyň demirgazyk tarapyndaky düzlüge baranymyzdan, Gurban goňury Han işanyň öýüne iberdim. Emma Gurban goňur gidişi ýaly, ýeke geldi. Ol: “Han işan gorkuzylypdyr” diýdi.
Şunlukda, “Agzybirligiň” çärelerine gatnaşyp ýören Halmyrat molla aýat-jynazaň ymamy bolup berdi. Soň miting geçirildi. Mitingde çykyş edenler türkmeniň taryhy, 19-njy asyr watançylyk uruşlary barada gürrüň etdiler.
Gökdepe urşunda wepat bolanlaryň ibaly jaýlanmandyklaryny ýatladylar: Gökdepe urşunyň iň soňky güni rus goşuny wepat bolanlary jaýlaman, oňa derek ýesirlikden boşadylan parslara wepat bolan türkmenleriň üstüne gum sürmeklik tabşyrylypdyr, galanyň düýbünde ýogalanlaryň üstlerine galanyň ýokarky bölegini ýykdyrdyp, gömdüripdirler. Häzirem galanyň içinde hem daşynda güne ýanan adam süňkleri tapylyp durdy.
Mitingde gelnen kararlar
Gökdepe galasynyň ýerleşen ýerinde gurnalan şol günki mitingde birnäçe karar kabul edildi. Olar aglaba şu aşakdakylardan ybarat boldy.
Hatyra gününiň her ýylyň ýanwar aýynyň 12-sine bellenilýän döwlet çäresine öwrülmegini gazanmak;
Geljekde Hatyra gününi ýeke Gökdepe urşunda wepat bolanlaryň ýas güni hökmünde däl-de, milletbaşylarymyzyň, ata-babalarymyzyň Parfiýa döwletiniň taryhyndan gaýdýan edermenlikleriniň kostýumlaşdyrylan sahnalary bilen utgaşdyrylan türkmeniň däp-dessuryny, döredijiligini, sungatyny hem sport oýunlaryny häsiýetlendirýän çäreler toplumy hökmünde geçirmekligi gazanmak;
Galanyň içine ekdirilen üzümçiligi aýyrtmaklygy gazanmak;
Galanyň içinde Panteon gurlyp, onda galanyň içinde hem daşynda jaýlanylman galan jesetleri hem jeset galyndylaryny ýygnap, doganlyk mazarynda jaýlamaklygy gazanmak;
Gadymy galanyň çäklerinde aýlow-stadion gurulmagyny-da döwlet derejesinde gazanmak karar edildi.
Döwlet emeldarlary görünmedi
Hatyra çäresinde döwlet strukturasynda ýokary wezipe eýeleýän ýekeje adamam görünmedi. Oňa derek agtyjagyny idekledip, Eziz hanyň ogly Hommat aga, ençeme çarşenbäni başdan geçiren watançy hem alym Aşyrpur Meredow ýaly tanymal adamlar geldi.
Şol gün Gökdepe galasynyň ýerleşen ýerinde gurnalan bu sadaka çäresinde Türkmenistanyň hemme künjeklerinden gelen adamlara duşsa bolýardy. Olar Diňli depä, galanyň partladylan ýerlerine aýlanýardylar, aýat-töwür edýärdiler. Lebapdan gelen selleli bir ýaşuly bolsa, adamlara aýat okap berýärdi. Şol ýaşulynyň iň soňkularyň biri bolup galadan maşina münüp gaýdanyny görüp galdym.
Hatyra güni geçirilenden soň, bir zady bilip galdyk: şol gün döwletiň güýç strukturalary birinji söweşjeň ýagdaýa geçirilip, Gökdepede – demirýoluň günorta tarapynda güýç strukturalarynyň 7500 esgeri söweşjeň ýagdaýda saklanypdyr.
Moskwadaky Merkezi telewideniýäniň “Wzglýad” teleýaýlymynyň žurnalisti Dmitriý Syçýowyň aýtmagyna görä, geçirilen Hatyra gününi ol Aşgabatda egindeş esgerleri bilen bronetransportýorlarda birinji söweşjeň ýagdaýda geçiripdir. Ol şol döwür Aşgabatda Orta Aziýa serhet gullugynyň uprawleniýesindäki “Pograniçnik” gazetiniň redaksiýasynda gulluk edýän eken. Ol bu habary birneme soňra menden “Wzglýad” programmasy üçin interwýu almaga öz topary bilen Aşgabada gelende aýdypdy.
Akademiýadaky garpyşyk
Hatyra gününiň ertesi irden geçirilmeli Ylymlar Akademiýasynyň prezidiumynyň giňişleýin ýygnagynyň gün tertibinde “Agzybirlige” degişli punktuňam barlygy sebäpli, ýygnaga “Agzybirligiň” prawleniýe agzalarynam çagyrypdyrlar.
Aman Goşa jaň edende, men öýde gyzdyryp ýatyrdym. Ýygnakda “Agzybirligiň” Ylymlar Akademiýasynyň saýasyndan çykaryljagy ikuçsyzdy, bu şeýle bolaýmalamdy. Ýatladyp geçsem, “Agzybirlik” Türkmenistanyň Ylymlar Akademiýasynyň ýanyndaky türkmen dili baradaky aýratyn bir jemgyýetçilik gurama hökmünde 1989-nji ýylyň 4-nji dekabrynda resmi hasaba alnypdy.
Men, ýarowsyzlygym sebäpli baryp bilmejegimi aýtsamam, barmaly boldum – haýyş edipdirler.
Gökdepe galasynda gurnalan ilkinji Hatyra gününde alnan suratlardan biri. Gökdepe, 14-nji ýanwar, 1990.
Akademiýanyň prezidiumynyň zalyna giremde, akademikleriň biri “Agzybirligiň” alyp barýan işleriniň Akademiýanyň çygryna sygmaýandygy barada çykyş edip duran eken. Ýanyma Ylymlar Akademiýasynyň prezidenti akademik Agajan Babaýew gelip, meniň çykyş etmek islegim barada sorady.
Men oňä “Yene iki çykyşdan soň söz beräýiň” diýdim. Indiki çykyşlaram üýtgeşik bolmady – oratorlar öz pikirleri boýunça däl-de, buýruk boýunça çykyş edyan yalydylar.
Men taryh institutynyň direktorynyň yzyndan çykyş etmeli boldum. Intelligensiýa, jemgyýetiň intelligensiýa gatlagynyň durky hem intelligentlik barada çykyş etmeli boldum. Eýsem, haýbatlara döz gelip bilmän, “dogmasyny ýuwundysy bilen zibile serpip duranlara” intelligentler diýip bolarmy?! Men intelligensiýa barada şu terzde gürrüň etdim.
“Siziň öňüňizde Türkmenistanyň ylmynyň naýybaşy adamlary otyrka, siz nädip ‘Türkmenistanda intelligensiýa jemgyýetçilik gatlagy hökmünde formalaşyp bilmedi’ diýip bilýäňiz?” diýip, zaldan “degnasyna deglen” bir adamyň soragy berildi.
Men bu soraga: “Men ylalaşýaryn. Meniň öňümde Türkmenistanyň ylmynyň naýbaşy adamlary otyr. Ýöne, ylym intelligentligiň, bolup bilse, düzümindäki bir närse. Intelligentlik üçin bolsa gaýrat hem graždan pozisiýasy ýaly has degerli zatlar gerek” diýen terze jogap berdim.
Çykyşymyň dowamynda TKP Merkezi Komitetiniň sekretary Hudaýberdi Durdyýewiňem, partiýanyň şäher komitetiniň sekretarynyňam soraglaryna jogap bermeli boldy.
Çykyşlar magnitofona ýazylýardy. Meniň pikirimçe, bizi çaga uran ýaly etmek islediler, emma maksatlaryna ýetmediler. Akademiýanyň düzüminden çykmak bolsa, “Agzybirligiň” özi üçin zerurdy.
“Agzybirligiň” täze statusy
Ylymlar Akademiýasyndaky ýygnagyň ertesi güni akademikleriň ikisi ýanyma gelip, özlerine gadagan edilen meseleler barada aýdan pikirlerim üçin minnetdarlyk bildirdiler.
Şonda kabinetine girip barýan taryh institutynyň direktory meniň koridordan gelýänimi görüp, aýak çekdi-de, deňine baramda, intelligentlik barada gürrüň açdy. Ol: “Meniňçe, intelligentlik – sowatlylyk” diýip, sözüni soňlandan, menem: “Dogry aýdýaňyz, ýöne üstüne haýkyrylanda, hywa tarapdan ýel goýbermezligem goşaýsaňyz” diýenimden, ol hoşlaşman, kabinetine girip, bat bilen gapyny ýapdy.
Şunlukda, 1989 ýylyň 4-nji dekabrynda Ylymlar Akademiýasynyň saýasynda türkmen dili baradaky aýratyn jemgyýetçilik gurama hökmünde resmi hasaba alnan “Agzybirlik” jemgyýetçilik guramasy 1990-njy ýylyň 15-nji ýanwarynda Ylymlar Akademiýasynyň düzüminden çykaryldy we resmi statusy ýatyryldy.
Gökdepe urşuny yatlamak baradaky tagallasy bolsa, resmi statusy diňe bir aý on bir gün dowam eden bu guramanyň yatda galjak ädimlerinden biri hökmünde taryha girdi.
Özüniň resmi statusy ýatyrlandan soň, “Agzybirlik” syýasy halk hereketi hökmünde hereket edip başlady.
Nurberdi Nurmämmedow Türkmenistanda resmi hasaba alnyp, soňra hasapdan çykarylan ilkinji oppozision “Agzybirlik” halk hereketiniň ýolbaşçysy. Blogda öňe sürülen pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Ýaryşyň, bäsdeşligiň boljakdygyna garamazdan, saýlawlaryň barybir formal saýlawlar bolmak howpy bar. “Geňeşlikler nähili real häkimiýete eýe bolar?” – diýen sorag, möhümligi boýunça ahyrky sorag däldir.
Şol geňeşlikler möhüm döwlet kararalarynyň kabul edilmegine nähili täsir ýetirip biler? Merkezi häkimiýet olaryň diýýänlerine gulak gabardarmy? Geňeşlikler ýokary başlyklar goşulyşmazdan, özüniň ýerli problemalaryny çözüp bilermi? Ýerlerde zerur meseleleri çözmek üçin ýeterlik maliýe serişdeleri goýberilýärmi? Eger geňeşlikleriň hiç meseläni çözmeýändigine adamlar göz ýetirse, prinsipde häkimiýetiň bu organyna geçirilýän saýlawlar formallyk bolar. Dogrudan hem, eger ol organdan hiç zat çözülmeýän bolsa, oňa haýsy kandidat saýlananda näme?
Şu saýlawlar bilen bagly halkyň elini sowadyp biljek meseläniň ikinji tarapy türkmenleriň häkimiýete bolan içki garaýyşlary, gatnaşyklarydyr. Şol gatnaşyklar Nyýazowyň hökmürowanlyk eden onýyllyklarynda höküm-buýruk bilen, her bir graždany kemsitmek, mejbur etmek bilen alnyp baryldy. Wagtyň geçmegi bilen adamlar ýarym türme režimde saklanyp galmak, ýaşamak üçin häkimiýetleriň berýän wadalaryna ähmiýet bermezligi, beýleki tarapdan bolsa, häkimiýetlerden daşrakda durmagy öwrendiler. Başgaça aýdylanda, döwlet maşynynyň öňünde kök uran gorky, geňeşliklere saýlawlarda öz dartgynlylyk roluny oýnap biler.
Göräýmäge kandidatlar bilen jedellerde türkmenleriň özüni goramaga, öz betbagtçylyklary, kynçylyklary barasynda şikaýat etmäge, kömek soramaga real şansy bar ýaly. Ýöne şol işi köpçüligiň içinde etmäge şol adamlar taýýarmy? Olar öz gorkusyny basyp, häkimiýetler bilen gepleşige girişip bilermi? Özleriniň jezalandyrylaýmagynyň mümkinliginden gorkman, özüni gyzyklandyrýan soraglary bermäge ukyplymy? Häkimiýetleriň wada berýän kandidatlaryň “syýasy, işewür we şahsy taraplaryny azat hem hertaraply maslahatlaşmaga bolan hukuklaryna, şeýle-de ýygnaklarda ýa-da köpçülikleýin habar serişdelerinde olary goldap ýa-da garşysyna agitasiýa geçirmäge bolan hukuklaryna” Türkmenistanyň ýönekeý graždanlary nähili garaýarlar? Bu aýdylýanlar, berilýän wadalar köne erteki ýaly bolup ýaňlanýar. Sebäbi ýaňy-ýakyna çenli hem ýaňky hukuklar ýurtda diňe bir adamda, onda-da rehimsiz, gazaply ahlagy bilen tanalýan adamda bardy. Galan türkmenistanlylar welin hemişe pida boljagyň ýagdaýyndady. Bu haldan çykyp, kadaly durmuşa dolanmak üçin näme etmeli? Düýpli özgerip, hakyky saýlawlara neneňsi gatnaşyp bolar?
Eger inisiatiwa aşakdan bolmasa, hiç bir söz bermek bilen adamlary jemgyýetiň syýasy durmuşyna çekip bolmaz. Ýönekeý adamlaryň özleri şeýle netijä gelmeli. Eger halk köpçüligi, ýönekeý adamlar bu işiň başyna barmasa, hiç bir başlyk gudrat bilen daş-töweregi gurşap alan durmuşy üýtgedip bilmez. Ine, şuňa şäherleriň, obalaryň halky düşünmeli. Geňeşliklere geçiriljek saýlawlar öz durmuşlaryny, ýurduň durmuşyny üýtgetmäge häkimiýetleriň hem, graždanlaryň özleriniň hem taýýardygyny ýa taýýar däldigini äşgär eder.
Aleksandr Narodetski post-Sowet döwletleri boýunça Britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň aýtmagyna görä, onuň dolandyryşyna garşy çykýan islendik “bäşinji sütün” ýok ediler.
Şu gün parlamentdäki ýyllyk ýüzlenmesinde Lukaşenko ýurtda diktatorlyk döretmek niýetiniň ýokdugyny aýtdy
"Biz islenik bäşinji, altynjy ýa-da 25-nji sütüni ýok ederis. Biziň muny amala aşyrmaga ýeterlik derejede mümkinçiligimiz bar. Munuň diktoryň jemgyýeti parçamalagy ýa-da Ýewropanyň merkezinde diktaturany ornaşdyrmak ýaly zatlar bilen hiç hili ilteşigi ýok” diýip, Lukaşenko şu günki çykyşynda belläp geçdi.
Lukaşenko bu çykyşyny ýurtdaky çuňlaşýan ykdysady krizisiň we iki hepde töweregi ozal Minskide amala aşyrylan partlamanyň fonunda etdi.
Şol partlamada 13 adam ölüp, 200 töweregi adam ýaralanypdy.


text:
Orsýetde alnyp-berilýän paranyň interaktiw kartasyny göresiňiz gelýärmi?
Ýakyn günlerde ony aktiwistler tarapyndan internete mugtuna çykarylan täze smartfon programmasynyň üsti bilen görüp bilersiňiz.
Moskwaly 20 sany meýletinçi tarapyndan döredilen smartfon programmasy bolan "Bribr"
ulanyjylara öz bermeli bolan paralaryny mobil telefony arkaly hasaba almaga şert döredýär. Soňra olar internetdäki interaktiw kartada awtomatiki usulda ýerleşdirilýär.
Ediljek zat şu: agzalýan karta Orsýetiň dokuz sany wagt zonasynda yzygiderli alnyp-berilýän paralaryň ählisi bir penjirede jemlener.
"Bribr" saýtynyň düýbüni tutan 25 ýaşly Ýewgeniýa Kuida munuň adamlary hasam habardar etjegine we korrupsiýa garşy jemgyýetçilik hereketine goşant goşjagyna umyt edýär.
"Esasy ideýa para meselesine ünsi güýçlendirmekden, bu ýagdaýa has köp gyzyklanma döretmekden ybarat" diýip, Kuida aýdýar. "Şol bir maglumaty hemişe adamlara ýetirip dursaň we olar hem muny görüp dursalar, onda olaryň garaýşy üýtgäp biler diýip ynanýarys".
Geçen hepde ulanyşa goýberileni bäri, programma 1.55 million rubla (50 müň dollara) barabar bolan para-peşgeşleri ýazga aldy. Orsýetdäki korrupsiýanyň möçberiniň her ýyl ýüzlerçe million dollara barýandygy çak edilýär.
"Bribr" saýtynyň görkezmegine görä, uniwersitete girmek üçin we çagalary çagalar bagyna bermek üçin berilýän paralaryň möçberi häzire çenli hasaba alnan paralaryň 70 prosentini emele getirýär. Polisiýanyň ýol gözegçilerine berilýän para 8.5 prosent.
Interaktiw kartadaky maglumatlaryň uly bölegi paýtagt Moskwadan berlen. Bu şäher Kremle garşy geçirilen protestleriň merkezi bolupdy. Bu protestlere tehnologiýadan başy çykýan ýaş nesiller hem gatnaşypdy.
Gündelik korrupsiýa orslaryň iň köp gaharyny getirýän meseleleriň biridir. 2011-nji ýylyň dekabr aýynda geçirilen parlament saýlawlarynda bolandygy aýdylýan galplyklar ençeme moskwalylaryň köçelere çykmagyna, olaryň korrupsiýa garşy raýat hereketlerine goşulmagyna getiripdi.
Kuidanyň aýtmagyna görä, bu programmany döreden özi we 20 sany kärdeşi meýletin iş alyp barýarlar. Ol muňa şu ýyl raýat aktiwizminiň ýokarlanmagynyň alamaty hökmünde garaýar.
"Bu Orsýet üçin täze bir zatdyr. Men Moskwada mundan öň beýle zat görmedim: gündelik işleri bolan adamlar, professionallar, öz işiniň ussady bolan oglanlar, öz wagtlaryny bagş etmek isleýänler her hepde Moskwanyň merkezinde ýygnanyşyp, iki sagatlap duşuşyk geçirýärler" diýip, Kuida aýdýar.
Korrupsiýa garşy göreş alyp barýan oppozisiýa lideri Alekseý Nawalnyý Twitterde ýazan ýazgysynda bu programmany "ajaýyp" diýip atlandyryp, bu saýta çelgi berdi.


text:
Azerbaýjanyň telekeçiler guramasynyň milli konfederasiýasy bilen Eýranyň söwda, senagat, magdan we oba hojalyk boýunça palatasy özara düşünişmek hakyndaky ähtnama gol çekişdiler.
Gol çekişmek dabarasy Baku şäherinde guralan azerbaýjan-eýran işewürlik maslahatynyň dowamynda geçirildi.
Işewürlik maslahatyna senagat, gurluşyk, azyk senagaty, farmasewtika, maşyngurluşyk, syýahatçylyk, söwda, ätiýaçlandyryş ulgamlaryna we agrosenagat toplumyna wekilçilik edýän işewürleriň 200-den gowragy gatnaşdy.
Azerbaýjanyň ykdysadyýet ministri Şahin Mustafaýew işewürlik maslahatynda çykyş edip, Azerbaýjan bilen Eýranyň arasyndaaky ykdysady hyzmatdaşlygyň ýokary derejededigini aýtdy.
Azerbaýjanyň www.trend.az saýtynyň materiallary esasynda taýýarlan Goçmyrat Orazberdiýew, žurnalist.
Azerbaýjanyň telekeçiler konfederasiýasy bilen Eýranyň söwda palatasy ähtnama gol çekişdiler
Azerbaýjanyň telekeçiler guramasynyň milli konfederasiýasy bilen Eýranyň söwda, senagat, magdan we oba hojalyk boýunça palatasy özara düşünişmek hakyndaky ähtnama gol çekişdiler.


text:
27—28-nji aprelde ABŞ-nyň Florida ştatynyň Kanaweral burnunda Türkmenistanyň “TürkmenÄlem 52oE” ilkinji aragatnaşyk hemrasyny äleme çykarmak çäresi boldy.
Ilkinji türkmen emeli hemrasynyň älem giňişligine çykarylmagy Türkmenistan üçin taryhy waka bolup, Bitarap Türkmenistanyň dünýäniň hemra gatnaşygy ulgamyna goşulandygyny alamatlandyrdy. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu şanly waka mynasybetli halkymyzy tüýs ýürekden gutlap, olara berk jan saglyk, abadan we bagtyýar durmuş, Garaşsyz, hemişelik Bitarap Watanymyzyň gülläp ösmegi ugrunda alyp barýan işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi.
Türkmen aragatnaşyk hemrasy milli tele we radioýaýlymlarymyzyň alnyp görkezilişiniň hem-de eşitdirilişiniň hilini ýokarlandyrmaga uly itergi berer. Göni ýaýlymda wideogepleşikleri alyp barmaga, ýokary hilli Internet ulgamyny, göni ýaýlymda teleokuwlary we telelukmançylyk aragatnaşygyny ýola goýmaga şert döreder.
Bu aragatnaşyk ulgamy uzakda ýerleşýän ilatly ýerlerde öýjükli aragatnaşyk ulgamyny gurnamaga ýardam berer, şeýle hem onuň maglumatlar ulgamyny täze tehnologiýalaryň we innowasiýalaryň esasynda ösdürmäge giň mümkinçilik döreder.
Şundan soňky birnäçe günüň dowamynda hemra geostasionar orbitanyň belentligine çykar we gündogar uzaklygynyň 52 gradusda öz orbital ornuny eýelär. Bu hereketi ýerine ýetirmek üçin raketa göteriji kosmos enjamy tarapyndan berlen başky itergi we hemranyň özüniň apogeý hereketlendirijisi peýdalanylar. Şol günleriň dowamynda Koreýa Respublikasynyň, Fransiýanyň, ABŞ-nyň we Italiýanyň çäklerinde ýerleşdirilen ýerüsti dolandyryş stansiýalarynyň birnäçesi arkaly aragatnaşyk hemrasynyň hereketine hemişelik gije-gündizleýin gözegçilik amala aşyrylar. Ugurdaşlykda türkmen hünärmenleri Ahal welaýatyndaky hemrany Dolandyryş merkezinde hemranyň telemetriýasyny alarlar.
“TürkmenÄlem 52oE” orbitada öz ornuna ýeteninden soň, Ahal welaýatynda ýerleşýän hemrany dolandyryş merkezi bilen aragatnaşygy ýola goýar. Şondan soňra hünärmenler hemra ulgamynyň işleýşini doly synagdan geçirerler. Tehniki synaglar üstünlikli geçirilenden soňra hemra äleme uçuryldy diýlip hasap ediler, şondan soňra kosmos enjamyny dolandyrmagy türkmen hünärmenleri öz üstüne alarlar.
Hemranyň tutuş enjamyndan alynýan maglumat we barlag ölçegleri hemranyň dolandyryş merkezinde hasaba alnar. Merkeziň hünärmenleri daşary ýurtlaryň degişli merkezlerinde, edaralarynda okuw we tejribe geçdiler. Şeýlelikde, taýýarlyk derejesi bolan işgärler hem-de operatorlar hemranyň hereketine we onuň ulgamynyň ýagdaýyna gije-gündizleýin gözegçiligi amala aşyrarlar hem-de ýurdumyzyň çäginde ýerleşýän ýerüsti beketlerden kosmos orbital enjamlarynyň dolandyrylyşyny üpjün ederler we onuň işleýiş derejelerine doly gözegçilik ederler.
Milli hemra tele we radio gepleşikleri alyp görkezmek hem-de eşitdirmek üçin peýdalanylar. Aragatnaşygyň hemra kanallarynyň ýokary geçirijilik ukyby adaty we ýokary derejesi bolan onlarça telewizion ýaýlymlary alyp görkezmäge mümkinçilik berer. Şeýle hem hemranyň mümkinçilikleri ony VSAT ulgamyny döretmäge, şol sanda bir-birinden birnäçe müň kilometrlik uzakda ýerleşen ýerüsti beketleriň arasynda maglumatlary almak üçin ulanmaga, giň ulgamly hemra internetiniň hyzmatlaryny ýola goýmaga, uzak aralykdan okuwlary, lukmançylyk hyzmatlaryny, dürli wideomaslahatlary geçirmäge, şeýle hem aragatnaşyk hyzmatlarynyň beýleki görnüşlerini hödürlemäge ýardam eder.
Hemranyň antennasynyň täsir ediş zolagy Ýewropanyň, Aziýanyň onlarça döwletlerini, şeýle hem Ýakyn Gündogaryň we Demirgazyk Afrikanyň ýurtlaryny öz içine alýar. Hemranyň düzgünnamasy Türkmenistana Ýewropanyň we Aziýanyň kanallaryny alyp görkezmekde üstaşyr ýurt hökmünde hereket etmäge mümkinçilik berer.


text:
Türkmenistan we Ýewropa Bileleşigi energiýa hyzmatdaşlygyny we Hazar deňziniň ekologiýany maslahat etdiler.
Türkmen metbugatyna görä, Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Ýewropa Komissiýasynyň Energetika boýunça baş müdirliginiň ýolbaşçysynyň orunbasary Fabrisio Barbasa bilen düşüşyk geçirildi.
Türkmenistan we ÝB arasynda özara energiýa hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça gepleşikler 2011-nji ýyldan bäri alnyp barylýar we türkmen gazyny Ýewropanyň bazaryna çykarmak boýunça Trans-Hazar gaz geçiriji proýektine garalýar.
21-nji maýda Türkmenistanyň Awaza syýahat zonasynda geçirilen 5-nji Halkara gaz kongressinde bäri Aşgabat energiýa hyzmatdaşlygy meselesi boýunça Ýewropa Bileleşigi, Türkiýe we Azerbaýjan bilen birnäçe duşuşyk geçirdi.


text:
Anna güni Aşgabatda şu ýylyň geçen 10 aýynyň jemlerine bagyşlanylyp, ýörite hökümet maslahaty geçirildi. Maslahatda wise-premýer, prezident administrasiýasynyň iş dolandyryjysy H.Muhammedow söwda we senagat pudaklaryndaky käbir görkezijiler barada giňişleýin hasabat berdi.
Onuň hasabatyna görä, şu ýylyň geçen 10 aýynyň dowamynda Türkmenistanyň Söwda we daşary ykdysady gatnaşyklar ministrliginiň amala aşyran söwda dolanyşygy geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende 118%
ýokarlanypdyr.
Ýurduň Tekstil senagaty ministrliginiň önümçilik planynyň-da şu geçen 10 aýda 104.4%
ýerine ýetirilendigi habar berildi. Mundan daşary, wise-premýer H.Muhammedow öz hasabatynda şu ýylyň başky 10 aýynyň dowamynda ýurtda 18 sany
serginiň we 23 sany
konferensiýanyň gurnalandygyny-da belledi.
Türkmenistanyň daşary işler ministri R.Meredow bolsa öz hasabatynda daşary gatnaşyklar boýunça edilen işler barada durup geçdi.
Hökümet maslahatynda çinownikler prezidentiň sözlerini el çarpyp garşy alýarlar. 2-nji noýabr, 2012.
Ol şu ýylyň başyndan bäri Türkmenistana 520 sany
daşary ýurt delegasiýasynyň sapar edendigini, Türkmenistanyň özünden bolsa daşary ýurtlara 557 sany
delegasiýanyň sapar edip gelendigini belledi. Onuň sözlerine görä, şu hasabat döwründe 102 sany dürli hili halkara dokumentlerine gol çekilipdir.
Wise-premýer A.Goçyýewiň hasabatyna görä bolsa, şu ýylyň geçen 10 aýynyň dowamynda obalary özgertmek boýunça kabul edilen milli programmanyň çäklerinde bu maksat üçin goýberilen serişdeleriň özleşdirilişi geçen ýylyň şu döwri bilen deňeşdirilende 48.3%
artypdyr.
Emma resmi maglumatlarda bu maksatlar üçin näçe puluň goýberilendigi hem-de näçe serişdäniň haýsy obýektlere sarp edilendigi barada anyk sanlar getirilmeýär.
Ylym we bilim pudagyna serenjamlyk edýän wise-premýer S.Toýlyýew öz hasabatynda şu ýylyň başky 10 aýynyň dowamynda tutuş ýurt boýunça umumy bilim berýän mekdepleriň 23-siniň
we çagalar baglarynyň-da 29-synyň
ulanylyşa tabşyrylandygyny aýtdy.
Onuň hasabatyna görä, ýylyň başky 10 aýynda türkmenistanly mekdep okuwçylary dürli dersler boýunça halkara olimpiadalarynyň 21-sine
gatnaşyp, olarda 20 sany
altyn medal, 42 sany
kümüş medal we 60 sany-da
bürünç medal gazanypdyrlar.
Prezident G.Berdimuhamedow bu hökümet maslahatynda ýurduň ylym pudagy üçin goýberilen 10 million
dollar serişdäniň haýal edilmezden öz niýetlenilen maksatlary üçin doly ýagdaýda ulanylmalydygy barada wise-premýer S.Toýlyýewe görkezme berdi.


text:
Özbek senaty iş başyndaky prezident Şawkat Mirziýaýewiň köpçülikleýin amnistiýa geçirmek baradaky teklibini tassyk etdi.
Bu günä geçiş we onuň ýerine ýetirilmegi 12-nji oktýabrda, parlamentiň ýokarky öýi tarapyndan tassyk edildi.Günä geçiş karary 8-nji dekabrda bellenilýän Konstitusiýa gününiň hormatyna kabul edildi.
Onuň güýje girmegi üçin diňe özbek senatynyň tassyklamagy gerek.
Bu günä geçiş zenan tussaglaryň, kämillik ýaşyna ýetmänkä tussag edilenleriň, 60 ýaşdan geçen erkekleriň we daşary ýurtly tussaglaryň, maýyp bendileriň azat edilmegini nazarda tutýar.
Yglan edilýän amnistiýanyň näçe tussagy öz içine aljagy belli däl. Bu günä geçiş uzak wagtlyk prezident Yslam Kerimow 2-nji sentýabrda ýogaldy diýlip yglan edileli bäri görkezilýän ilkinji rehimdarlyk aksiýasy bolup durýar.
Ozal Konstitusiýa gününe gabat geçirilýän günä geçiş birnäçe gün öňünden yglan edilerdi.
Özbekleriň köpüsi bu günä geçişiň ir yglan edilmegini Mirziýaýewiň 4-nji dekabra bellenen prezident saýlawlaryndan öň köpräk goldawçy gazanmak niýeti bilen baglanyşdyrýar.