text:
Mansur Mingelow, türkmen häkimiýetleriniň beren wadasyna garamazdan, öz işine halkara adalat standartlaryna laýyklykda garalmagyna henizem garaşýar diýip, adam hukuklaryny goraýjy Amnesty International, ýagny Halkara Amnistiýa guramasy habar berýär we halkara jemgyýetçiligini Mingelowyň işi boýunça maglumatlary dürli dillere terjime edip, Türkmenistanyň prezidentine, baş prokuroryna we içeri işler ministrine ýollamaga çagyrýar.
Mingelow 19-njy maý bilen 8-nji iýun aralygynda protest hökmünde açlyk yglan edipdi. Onuň açlyk çekmegini, diňe öz ýanyna resmi wekil baryp, işine tiz wagtda garaljagyny wada berensoň bes edendigini Amnesty International guramasy habar berdi.
Mansur Mingelowyň özi, onuň maşgalasy we hossarlary onuň işine prezidentiň 27-nji oktýabr baýramy, ýagny Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 23-nji ýyllygy mynasybetli günä geçişlik yglan edilmeziniň öňüsyrasynda garalyp, Mansuryň şu günä geçişlikde boşadylmagyna umyt baglapdylar. Emma bu başa barmady.
Mingelow, häkimiýetleriň talap edişi ýaly, prezidente minnetdarlyk bildirip, açyk hata gol goýmakdan boýun gaçyrypdyr diýip, Amnesty International guramasy habar berýär.
Günäsi näme?
Mansur Mingelow 2012-nji ýylyň 6-njy iýunynda ilkinji gezek tussag edildi we 2012-nji ýylyň 10-njy sentýabrynda adalatly bolmadyk sud diňlenişiginiň netijesinde oňa 22 ýyl iş kesildi we ol Lebap welaýatynyň Seýdi türmesine salyndy. Mingelowa pornografik materiallary ýaýratmak, gaçakçylyk we neşe serişdelerini öndürmek we ýaýratmak aýyplamasy boýunça günä ýöňkelip, Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 156-njy, 164-nji, 254-nji we 292-nji maddalary boýunça iş kesildi.
Amnesty International guramasynyň ynamly çeşmä salgylanyp habar bermegine görä, Mansur Mingelow özüne döwlet tarapyndan bellenen aklawçysyny diňe iki gezek görüpdir, ýagny birinji gezek ilki duşuşanlarynda we soňra-da – sud diňlenişiginde.
Derňewleriň dowamynda oňa öz garyndaşlaryna jaň etmäge ýa aklawçysyny çalyşmaga rugsat berilmändir. Tussaglykdan soň Mingelow neşekeşleriň regional reabilitasion merkezine güýç bilen eltilip, ol ýerde 15 gün saklanypdy we 22-nji iýunda boşadylypdy. Munuň yz ýany Mansur Mingelow öz doganynyň gynamalara we erbet çemeleşige sezewar edilmeginden arz edip, Baş prokuratura we Türkmenistanyň prezidentine ýüz tutupdy. Netijede iki polisiýa ofiseri wezipesinden boşadylypdy.
Mansur Mingelow, gaýtadan tussag edilýänçä, 2012-nji ýylyň 25-nji iýuny bilen 2-nji awgustynyň aralygynda beýleki adamlaryň, esasan, Mary welaýatynda ýaşaýan buluçlaryň tussaglykda gynamalara we erbet gatnaşyga sezewar edilmegine degişli subutnamalary toplap, buluçlaryň etnik toparyna degişli 11 sany waka boýunça maglumat jemledi we ony ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasyna, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyna we Türkmenistanyň Baş prokuraturasyna iberdi.
Mansur Mingelowyň aýtmagyna görä, bu dokumentler kanun goraýjylaryň gatnaşmagynda tussaglara edilen sütem barada anyk maglumatlary öz içine alýar. Şeýle-de Mingelow Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýetiň howpsuzlygyny goramak boýunça döwlet gullugynda gynamalar üçin niýetlenen esbaplardan ybarat gapyrjagy görendigini aýdýar diýip, Amnesty International guramasy habar berýär.
Köpçülige çagyryş
Amnesty International guramasy bu guramanyň Türkmenistanda adam hukuklarynyň depelenmeginden ejir çekýänler we olaryň maşgala agzalary barada maglumat toplaýandygyny belleýär we Mansur Mingelowyň diňe özüniň däl-de, eýse onuň maşgala agzalarynyň hem jezalandyrylmak töwekgeçliginiň astyna düşmeginden aladalanýandygyny bildirýär.
Amnesty International halkara jemgyýetçiligini Mansur Mingelow baradaky maglumatlary dürli dillere terjime edip, Türkmenistanyň prezidentine, baş prokuroryna we içeri işler ministrine ýollamaga hem Mingelowyň işine halkara standartlaryna laýyklykda adalatly şertlerde gaýtadan garalmagyny talap etmäge çagyrdy.


c: text/html

text:
BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň ýakynda türkmen hökümetine eden bellikleri oňyn netije berermi? Azatlyk Radiosynyň internet sahypasynyň okyjylarynyň arasynda bu soraga jogap berenleriň 70%-e golaýy bu meselede göwnüçökgün, 10%-den gowragy bolsa Türkmenistanda adam hukuklary boýunça öňegidişlik bolar diýen umytda.
“Meniň pikirimçe, ýagşy umytda bolara esas bar. Ilki bilen, bu ýurduň hasabat bermeginiň özi, meniň pikirimçe, Türkmenistanyň bu ugurlar boýunça komitet bilen işleşmek isleýändigini görkezýär”. Bu BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň agzasy, türkmen resmileri bilen geçirilen diňlenişige gatnaşan ekspert Krister Teliniň garaýşy.
Nýu-Ýorkda BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň 29-njy martda geçiren metbugat konferensiýasynda çykyş eden Telin ýakynda türkmen resmileri bilen geçirilen ýygnagyň netijeleri barada gürrüň berip, Türkmenistan babatda esasan üç ugur boýunça alada bildirilendigini belledi: tussaglaryň gynalýandygy baradaky maglumatlar; hökümete garaşly sud häkimiýeti; hem-de ýurtda metbugat we söz azatlygynyň gysylmagy.
Berlen rekomendasiýalar
Telin Türkmenistanda tussaglaryň gynalýandygy baradaky maglumatlaryň “örän çynlakaý meseledigini” nygtady. Ol tussaglaryň hukuklaryna garaşsyz gözgeçiligiň ýola goýulmagy, şeýle hem tussag edilenleri gynamazlyk boýunça organ işgärlerine tälim bermek babata türkmen hökümetine maslahat berendiklerini aýtdy.
Şwesiýaly ekspert Telin köpden bäri alada bildirilýän türkmen türmeleri hem barada durup geçip, bu ýerlere daşardan hem garaşsyz gözegçiligiň ýola goýulmagy üçin, ykrar edilen halkara ynsanperwelik guramalaryny ýurda sapara çagyryp, bu ýerleri görkezmek barada türkmen hökümetine çagyryş edendiklerini belläp geçdi:
“Umuman, şu aladany beýan etdik – Türkmenistan ýapyk jemgyýet. Hökümetden aýry guramalaryň hiçisi kabul edilenok, bu ýagdaý ençeme ýyldan bäri dowam edýär. Biz hökümeti HAG-lara, halkara HAG-lara wiza bermäge çagyrýarys. Göz öňünde tutýanlarym – “Amnesty International”, “Human Rights Watch”, şeýle hem Halkara Gyzyl Haç Komiteti”.
Telin Türkmenistanda korrupsiýanyň hem giňden ýaýrandygy baradaky maglumatlara salgylanyp, ýurtda sud sistemasynyň ýerine ýetiriji organa – prezidentiň edarasyna garaşly bolup galýandygyna ünsi çekdi. Ol ýurtda kanunyň hökmürowanlygynyň we adam hukuklarynyň ýol almagy üçin bu ýagdaýyň üýtgemelidigini nygtady.
BMG-niň eksperti Telin Türkmenistanda söz azatlygynyň ýoklugy we medianyň ýagdaýy barada hem durup geçdi. Ol ýurtda diňe bir žurnalistleriň däl, hukuk aktiwistleriniň hem ýanalýandygy baradaky maglumatlary nazarda tutup, medianyň ýagdaýynyň hem hökümetden aýry guramalar baradaky meseleler bilen özara baglanyşyklydygyny belledi.
“Bu ýurt daşarky HAG jemgyýetçiligine gapylaryny açmaly. Şeýle hem žurnalistleriň ýanalmagynyň we olara garşy zorluk ulanylmagynyň öňüni almak üçin ýörite mehanizm işläp düzmeli, [Graždan we Syýasy Hukuklar boýunça Halkara Şertnamasynyň
] 19-njy maddasynyň ýerine ýetirilişini kepillendirmeli” diýip, Telin nygtady.
Indiki hasabat
Mart aýynyň ortalarynda türkmen resmileriniň gatnaşmagynda geçirilen diňlenişige köp wagtlap garaşyldy. Türkmenistan Graždan we Syýasy Hukuklar boýunça Halkara Şertnamasyna 1997-nji ýylda gol goýupdy we 1998-nji ýylda Şertnama esasynda ilkinji hasabatyny bermelidi. Türkmen hökümetiniň hasabaty 14 ýyl gijä galdy.
Birleşen Milletler Guramasynyň Adam hukuklary komiteti Türkmenistana adam hukuklary babatdaky nobatdaky hasabaty üçin üç ýyl möhlet – 2015-nji ýyla çenli wagt berdi. Emma resmi Aşgabat alada bildirilen ugurlardaky öňegidişlikler babatda BMG-niň degişli komitetine her ýyl yzygiderli maglumat berip durmaly edildi.
Türkmenistanda soňky bäş ýylyň dowamynda ençeme täze kanunlar kabul edildi, adam hukuklary boýunça yzygiderli seminarlar, maslahatlar, konferensiýalar ýola goýuldy. Emma türkmen synçylarynyň köpüsi bu çäreleriň diňe ýapyk gapylaryň aňyrsynda galýandygyny, halkyň gündelik syýasy durmuşyna täsir etmeýändigini öňe sürýärler.
Azatlyk Radiosynyň internet sahypasynyň okyjylarynyň arasynda onlaýn pikir soralyşyga gatnaşanlaryň 20%-den gowragy Türkmenistanyň adam hukuklary babatda ädýän häzirki ädimleriniň nähili netije berjegini öňünden çaklamagyň kyndygyny belledi. BMG-niň adam hukuklary boýunça eksperti Teliniň şeýle pikire başga-da goşjak zady bardy.
“Meniň pikirimçe, biz öňki Sowet Soýuzynyň bir bölegi bolan diktatura usuly bilen dolandyrylýan döwlet sistemasyndan döwrebap demokratiýalara geçiş prosesleri bir günde tamamlanar öýdüp, hiç hili salgyma çapmaly däl” diýip, Krister Telin 29-njy martda Nýu-Ýorkda BMG-de geçirilen metbugat ýygnagynda aýtdy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hamid Karzaý iki sany durnuksyz we gapma-garşylykly möhletden soň Owganystanyň prezidenti wezipesini parahatçylykly terk edýän ýeke-täk döwlet baştutanydyr. Karzaý prezidentlik wezipesinden 29-njy sentýabrda çekildi. Karzaýyň prezidentlik möhletiniň tamamlanmagy bilen baglylykda onuň 13 ýylyň dowamynda iň kop ýatda galan sitatalarynyň sanawy düzüldi.
“Olar indi gaçgak bir topary emele getirýärler. Olar mundan beýläk hökümet däl. Olar mundan beýläk syýasy hereket däl. Olar mundan beýläk Owganystanyň reallygy däl. Biz olara howp hökmünde garamaýarys”.
-- 2002-nji ýylyň oktýabry, ABŞ-nyň Owganystana goşun salmagyndan bir ýyl geçensoň, CNN telekompaniýasynyň "Late Edition" programmasynda “Talyban” barada eden çykyşy.
"Owganystan Allanyň emri bilen üç-dört ýyllyk wagtda öz aýagyna galar. Muňa çenli biz, elbetde, halkara jemgyýetçiliginiň, şol sanda ABŞ-nyň berk ýardamyna, olaryň biz bilen galyp, bize doly goldaw bermegine mätäç".
-- 2003-nji ýylyň fewraly, ABŞ-nyň Yraga goşun salmagyndan bir aý öň, Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetinde eden çykyşy.
"Eger başarsamdym... biz olary saklardyk we urup gaçyrardyk. Eger mümkinçiligimiz bolsa, biz ony ulanyp, Amerikan uçarlaryny saklap bilerdik”.
-- 2008-nji ýylyň noýabry, owgan obalaryna edilen howa hüjümlerine garşy çykyşy.
"Aramyzda açyk göreş başlandy we Allanyň islegi bilen Owganystan ýeňiji bolar”.
-- 2009-njy ýylyň fewraly, Waşington bilen güýçlenýän gapma-garşylyklar barada.
"Biz mümkin boldugyndan tiz wagtda tutuş Owganystana parahatçylyk getirmäge, Owganystana gutarnykly parahatçylyk getirmäge we biziň “Talyban” doganlarymyzy we beýlekileri olaryň öz ýurdunyň gujagyna dolmagyna çagyrmaga synanyşarys”.
-- 2009-njy ýylyň noýabry, prezidentlik wezipesinde ikinji möhlete galmak üçin ýeňiş gazanansoň eden çykyşy.
"Eger siz we halkara jemgyýetçiligi maňa has köp basyş etseňiz, men “Talybana” goşulmagy wada berýärin”.
-- 2010-njy ýylyň aprel aýynda Karzaý, maslahata gatnaşan parlament agzalarynyň sözlerine görä, saýlawlar baradaky kanuna teklip edilen düzedişleri girizmekden boýun gaçyran kanunçykaryjylaryň öňündäki çykyşynda aýtdy.
"Eýranyň hökümeti meniň edarama bäş, alty ýa ýedi ýüz müň ýewro möçberinde ýylda bir ýa iki gezek kömek berýär, bu resmi kömekdir. Bu açykdyr. Bu hatda öňki prezident George Buş bilen pikir alşylan bir zat. Hiç zat ýaşyrylmaýar. ABŞ hem şuňa meňzeş bir zady edýär... bu haltalap pul berýär. Hawa, munuň hemmesi meňzeş”.
-- 2010-njy ýylyň oktýabry, Eýranyň Karzaýyň administrasiýasynyň ýolbaşçysyna haltalap nagt pul berýändigi we berlen puluň diňe birbada 6 million dollara ýetýändigi barada maglumatlar boýunça žurnalistleriň öňünde eden çykyşy.
"Hudaý saklasyn, eger Pakistanyň we Amerikanyň arasynda uruş bolaýsa, biz Pakistan bilen bile bolarys. Eger Pakistana hüjüm edilse we eger pakistan halky kömege mätäç bolsa, Owganystan siz bilen bolar. Owganystan dogandyr".
-- 2011-nji ýylyň oktýabry, Yslamabad bilen gatnaşyklaryň erbetleşen döwründe Pakistanyň “Geo” telewideniýesinde eden çykyşy.
"Bizi iki sany melgundan ABŞ-dan we “Talybandan” dyndarmagy Hudaýdan soraly. Biziň ýurdumyzda häzir iki sany melgun bar".
-- 2012-nji ýylyň marty, ABŞ-nyň dolandyrmagyndaky Bagram howa bazasynda Gurhanyň nusgalarynyň oda ýakylmagynyň yz ýany eden çykyşyndan.
"Kabulda we Host welaýatynda bolan partlamalar ... olaryň (“Talybanyň”) Amerikanyň gullugyndadygyny görkezýär. Olar bizi gorkuzyp, Owganystanda daşary ýurtlular bolmasa, biziň şeýle wakalar bilen ýüzbe-ýüz boljagymyz barada pikir döretmäge synanyşýarlar”.
-- 2013-nji ýylyň mart aýy, 19 adamyň ölümine sebäp bolan janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran bomba partlamasynyň yz ýany eden çykyşy.
"Owganystanda korrupsiýanyň bardygy hakykatdyr. Aslyýetinde bu ajy hakykat. Emma biziň hökümet edaralarymyzdaky para korrupsiýanyň diňe kiçijik bölegidir. Biziň ýurdumyzda korrupsiýanyň ýüzlerçe million dollary öz içine alýan uly bölegi bize degişli däl. Korrupsiýanyň ägirt uly bölegi biziň hökümetimizi gowşatmak üçin biz babatynda ulanylýar. Munuň üçin biz günäli däl. Bu biziň günämiz däl”.
-- 2012-nji ýylyň dekabry, korrupsiýada daşary ýurtlulary aýyplap, telewideniýe arkaly eden çykyşy.
"Men pasifist, men doly pasifist. Men urşa ynanmaýaryn, men ýaraga, syýasatçylara ynanmaýaryn. Men olary hapa diýip hasaplaýaryn”.
-- 2014-nji ýylyň marty, "Washington Post" gazetinden ”Dünýä siz hakda heniz nämeleri bilenok?” diýlip berlen sowala jogaby.
"Eger Amerika we Pakistan hakykatdanam muny isleýän bolsalar, Owganystana parahatçylyk geler. Owganystandaky uruş daşary ýurtlularyň bähbidinedir. Emma owganlar iki tarapda-da urşuň gurbany we pidasy bolýarlar”.
-- 2014-nji ýylyň sentýabry, häkimiýet başyndan çekilip, hökümetiň öňünde eden çykyşyndan.


text:
Anna güni Orsýetiň ozalky goranmak ministri Anatoliý Serdýukow 100 million dollarlyk maliýe galplyklary bilen baglanyşykly alnyp barylýan derňewler bilen baglanyşykly soraga çagyryldy.
Orsýetiň habar serişdeleri şu gün onuň öz adwokaty bilen bilelikde Moskwanyň jenaýat-derňew komitetine barandygyny habar berýärler. Anatoliý Serdýukow geçen ýylyň dekabrynda-da bir gezek soraga çagyrylypdy.
Ýöne ol şonda öz ýanynda adwokatyň ýokdugyna salgylanmak bilen, organ işgärleriniň soraglaryna jogap bermekden ýüz öwrüpdi.
Orsýetiň jenaýat-derňew komitetiniň metbugat sekretary Wladimir Markin Anatoliý Serdýukowyň Orsýetiň Goranmak ministrliginiň çäklerinde amala aşyrylan maliýe gaplyklary bilen baglanyşykly işler boýunça şaýat hökmünde soraga çagyrylandygyny aýdýar.
Anatoliý Serdýukow geçen ýylyň noýabrynda öz ýakyn egindeşlerine we kärdeşlerine garşy gozgalan jenaýat işiniň yzy bilen prezident Putin tarapyndan goranmak ministri wezipesinden boşadylypdy.


text:
Ahal welaýatynyň Tejen şäherinde ýöriteleşdirilen dikeldiş merkeziniň açylyş dabarasy boldy. 120 orunlyk täze lukmançylyk edarasy bikanun neşe dolanyşygy, neşe serişdelerine we psihotrop maddalaryna garaşly adamlara degişli 2011—2015-nji ýyllar aralygyndaky milli maksatnamany, şeýle hem Türkmenistanda 2012—2016-njy ýyllarda çilimkeşlige garşy göreş çäreleriniň meýilnamasyny amala aşyrmagyň çäklerinde guruldy we ýokary tehnologik enjamlar bilen enjamlaşdyryldy.
Anyklaýyş bölümi we maslahat beriş otaglary 3 gatly binanyň 1-nji gatynda ýerleşýär, merkeziň 2-nji we 3-nji gatlarynda bejeriş bölümleri ýerleşýär. Bu merkez Germaniýanyň öňdebaryjy kompaniýalarynyň häzirki zaman lukmançylyk enjamlary bilen üpjün edilendir.
Bu ýerde bejerişiň we dikeldişiň has öňdebaryjy we netijeli usullaryny, şol sanda terapiýa we psihoterapiýa kesellerden saplanmagyň netijeli usullaryny ulanmak göz öňünde tutulýar. Şeýle hem merkezde iňňe bilen bejermek, fizioterapiýa, palçyklar bilen bejermek hem-de beýleki bejeriş usullary giňden ulanylar. Näsaglaryň saglygyny dikeltmekde zähmet bilen meşgullanmak aýratyn orna eýe bolar—olaryň ygtyýarynda agaç ussaçylyk we tikin ussahanalary bolar. Bu ýerde sport bilen meşgullanmak üçin hem şertler göz öňünde tutulandyr—açyk we ýapyk sport zallary, woleýbol, basketbol we futbol meýdançalary näsaglaryň ygtyýarynda bolar.
Dikeldiş merkeziniň giň we oňaýly naharhanasy bu ýerde dikeldiş işlerini geçýän näsaglara datly tagamlary, şol sanda bu ýerdäki teplisada ýetişdirilen gök önümlerden taýýarlanan naharlary hödürlär. Fito-barda bolsa türkmen topragynda ösýän dermanlyk ösümliklerden taýýarlanan çaýlaryň köp görnüşinden peýdalanmak bolar.


text:
Windsurfing ýagny suwuň ýüzünde ýelkenli tagtanyň üstünde maşklary ýerine ýetirmek boýunça dünýä ýaryşynyň tapgyry şu ýylyň tomsunda birinji gezek Türkmenistanda geçiriler.
Türkmen döwlet mediasynyň anna güni habar bermegine görä, ýaryş 1-6-njy iýul aralygynda Kaspy deňzinde Awaza kurortynda geçiriler. Soňky ýyllarda türkmen hökümeti Awazany ösdürmek üçin mümkinçilik gözleýär.
“Professional Windsurfing Assosiasiýasynyň” (PWA) websaýtyna görä, ýaryşlar aýallaryň we erkekler arasynda slalom görnüşinde geçiriler. Bu ýaryş “Professional Windsurfing Assosiasiýasynyň” we Türkiýäniň “Polimeks” şirketiniň arasynda gol çekilen ylalaşygyň esasynda geçiriler.
Bu ýaryşy geçirmek arkaly Awaza windsurfing üçin niýetlenen meşhur Kanary adalary we Germaniýanyň Sylt diýen ýeri bilen bir hatara goýular.


text:
Gazagystanyň günbatarynda ýerleşýän Oral şäherinde türme tussaglary özlerine bolan gatnaşyga protest hökmünde özlerine şikes ýetirdiler.
Gazagystanyň Içeri işler ministrliginiň sişenbe güni ýaýradan beýannamasynda 25 sany tussagyň türme administrasiýasy tarapyndan “gadagan edilen zatlar” ellerinden alnansoň öz bedenlerine şikes ýetirendigi barada habar berildi.
Beýannamada tussaglaryň ellerinden alnan zatlaryň nämedigi, tussaglaryň özlerine nähili şikes ýetirendikleri we bu wakanyň haçan bolandygy barada düşündiriş berilmeýär.
Resmi beýannamada şol tussaglaryň ählisine medisina kömegi berildi we häzir olaryň ýagdaýy kadaly diýilýär. Gazagystanda tussaglar türmä şertlerine ýyllarboýy protest bildirip gelýärler. Protestler 2010-njy ýylda internetde bir tussagyň türme sakçysy tarapyndan urlup-ýenjilýändigini görkezýän wideonyň peýda bolmagyndan soň hasam güýçlenipdi.


text:
Barha globallaşýan dünýäde aragatnaşyk serişdeleriniň adamzada hödürleýän ýeňillikleri netijesinde medeniýetleriň bir-birine ýetirýän täsiri hem güýçlenýär.
Eýsem, globallaşmagyň täsiri dünýä türkmenleriniň aýdymçylarynyň we aýdymlarynyň arasynda nähili duýulýar?
Dünýä türkmenleriniň aýdymçylary globallaşmagyň döredýän mümkinçiliklerinden näderejede peýdalanýarlar ýa-da peýdalanmaly?
Azatlyk radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda dünýä türkmenleriniň aýdymçylarynyň ýagdaýyna globallaşmak nukdaý nazaryndan garaýar.


text:
6-njy maýda Britaniýada geçirilen parlament saýlawlarynda ýeňiş gazanan Konserwatorlar partiýasynyň lideri Deýwid Kameron 11-nji maýda Bukengem köşgüne baryp, resmi taýdan täze hökümeti düzmek üçin korolewa Ýelizawetanyň rugsadyny aldy.
13 ýylyň dowamynda Britaniýany dolandyran Leýboristler partiýasyndan soň, Britaniýanyň premýer-ministri wezipesini eýelän konserwatorlaryň lideri 43 ýaşly Deýwid Kameron soňky 200 ýylyň dowamynda bu ýurtda häkimiýet başyna geçen iň ýaş syýasatçy hasaplanýar.
Soňky 30 ýylyň dowamynda geçirilen saýlawlardan tapawutlylykda şu gezek konserwatorlara parlamentdäki orunlaryň köpçüligini almak başartsa-da, olar hökümeti düzmek üçin sesleriň zerur bolan sanyny alyp bilmediler. Bu saýlawlarda sesleriň sany boýunça ikinji orny Leýboristler partiýasy eýeledi, Liberal-demokratlar bolsa üçünji orny eýelediler.
Koalisiýany döretmek konserwatorlara başartdy
Dört günläp dowam eden syýasy gepleşiklerde hem konserwatorlar, hem leýboristler Liberal-demokratlar bilen gepleşik geçirip, hökümeti dolandyrýan koalisiýany döretmäge synanyşdylar. Britaniýadaky saýlawlardan soň dört gün dowam eden syýasy gepleşikleriň uzaga çekmeginden nägile bolan halk hökümet binasynyň öňunde ýygnanyşyp, ýanlaryndan geçýän deputatlara “Bir karara geliň!” diýip, gygyryşdylar.
11-nji maýda, giçlik, Leýboristler partiýasyna hökümeti dolandyrjak ýaranlygy döretmek başartmandygy anyk boldy. Bu mesele bilen bagly Britaniýanyň premýer-ministriniň rezidensiýasynyň ýanynda, Downing Street köçesinde, žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Deýwid Kameron Liberal-demokratlar bilen täze hökümeti düzmäge taýýardygyny aýtdy.
Britaniýanyň täze premýer-ministri “Men konserwatorlardan hem liberal-demokratlardan ýurdy dolandyrjak koalisiýany düzmegi maksat edinýän. Men häzirki döwürde ýurda örän zerur bolan berk, durnukly, işeňňir hökümeti düzmek ugrunda biziň saýlan bu ýolumyzyň dogrudygyna ynanýaryn” diýip, öz çykyşynda aýtdy.
Bu çykyşynda Deýwid Kameron Liberal-demokratik partiýanyň lideri Nik Kleg barada gürrüň edip, ylalaşyksyz syýasy garaýyşlary bir gyrada goýup, Britaniýanyň milli bähbitlerini aramak ugrunda hereket etmelidigini nygtady. Maglumatlara görä, Nik Kleg konserwatorlar bilen geçirilen gepleşiklerde özüniň esasy talaby – Britaniýanyň saýlaw sistemasynyň özgerdilmegi baradaky meselede üstünlik gazanypdyr. Ýogsa, ozal Kameronyň Konserwatorlar partiýasy Britaniýanyň esasy iki partiýasy üçin amatly bolan saýlaw sistemasynyň özgerdilmegine garşy çykýardy.Gordon Braun wezipesinden gitdi
Britaniýanyň täze premýer-ministri Deýwid Kameron Leýboristler partiýasynyň lideri, Britaniýanyň öňki premýer-ministri Gordon Brauna eden hyzmatadaşlygy üçin hem-de Angliýanyň esasy kynçylyklary bolan býujet defisitini, sosial problemalary, syýasy reformalaryň zerurlygy ýaly meseleler boýunça alyp baran işleri üçin minnetdarlyk bildirdi.
11-nji maýda, Dawid Kameronyň çykyşyndan birnäçe sagat öň, Gordon Braun çykyş edip, “Meniň Leýboristler partiýasynyň lideri hökmünde wezipämden çekilmegim bada-bat öz güýjüne girýär. Meniň hemme kärdeşlerime sagbolsun aýdasym gelýär. Meniň bilen bile işleşen ministrler, parlamentiň deputatlary diňe dostlarym bolman, olar öz ýurduna berlen adamlardyr” diýdi.
Şoňra-da ol Britaniýanyň täze premýer-ministrine üstünlik arzuw edip, wezipesinden çekilýändigini korolewa aýtmak maksady bilen Bukengem köşgüne ugrady.


text:
Moldowanyň Konstitusion sudy ýurduň hökümetiniň Kişinew halkara aeroportyny gaýtadan dikeltmek jogapkärçiligini rus firmasyna bermek baradaky kararyny soňa goýdy.
Moldowanyň sudunyň sişenbe günki bu karary ýurduň ykdysadyýet ministri Waleri Lazaryň Kişinew aeroportyny gaýtadan dikeltmek baradaky tenderi Orsýetiň "Komeks" kompaniýasynyň gazanandygyny yglan etmeginden bir hepde soň mälim edildi.
Şonda Waleri Lazar 49 ýyllyk aeroportyň gaýtadan dikeldiş işleri üçin 244 million ýewro möçberinde maýa goýum goýlandygyny belläpdi.
Moldowanyň kanun çykaryjylarynyň bir topary tenderiň aýdyňlyk prinsipleriniň bozulmagy esasynda geçirilendigini aýdyp, onuň gaýtadan gözden geçirilmegini soradylar.
Bu tendere ilki başda halkara kompaniýalaryň ýedisi gatnaşypdy. Soňy bilen bu tenderden olaryň bäşisi çykypdy. Olaryň tenderden çykmagynyň sebäpleri barada köpçülige mälim edilmändi.


text:
Orsýetiň baş prawoslaw ruhanysy Patriarh Kirill Moskwanyň Siriýada amala aşyrýan howa hüjümlerini goldady we bu hereketleri “goranyş çäresi” diýip atlandyrdy.
Prawoslaw Roždestwo baýramçylygynyň bellenýän güni 7-nji ýanwarda beren interwýusynda Patriarh Kirill Orsýetiň Siriýada amala aşyrýan harby zarbalaryna goldaw bildirmek bilen şeýle hüjümleriň Orsýeti “terrorçylykdan” goramak üçin zerurdygyny aýtdy.
Moskwa Siriýada howadan amala aşyrýan zarbalaryny Orsýetiň ýarany prezident Başar al-Assada goldaw bermek üçin geçen ýylyň sentýabr aýynda başlady.
Orsýetiň Siriýadaky howa zarbalary Günbatar we Assadyň garşydaşlary tarapyndan ýazgarylýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň adam hukuklary edarasy “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň Yragyň demirgazygyndaky Mosul şäherinde we onuň töwereginde köpçülikleýin adam öldürmelerini amala aşyrandygy barada özlerine täze maglumatlaryň gelip gowşandygyny aýdýar.
BMG-niň adam hukuklary edarasynyň metbugat wekili Rawina Şamdasaniniň 1-nji noýabrda beren maglumatyna görä, bu gurama 29-njy oktýabrda “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň Yragyň howpsuzlyk güýçleriniň öňki 40 sany agzasyny öldürendigi we olaryň jesetlerini Tigr derýasyna zyňandyklary barada maglumatlar gelip gowuşdy.
Şeýle-de, Şamdasani 31-nji oktýabrda giçlik “Yslam döwletiniň” Hammam al-Alil şäherinden 25,000 çemesi parahat ýaşaýjyny başga ýere geçirmäge synanyşandygyny we olary toparyň pozisiýalaryny goramak üçin janly adam galkany hökmünde ulanmak islän bolmagynyň ähtimaldygyny aýtdy.
Bu baradaky beýanat, BMG-niň Adam hukuklary boýunça ýokary derejeli komissary Zei Ra’ad Al Hussein Mosulda “YD” söweşijileriniň Yragyň hökümet güýçleriniň hüjümlerine garşy janly adam galkany hökmünde ulanmak üçin 7,000-den gowrak maşgalany alyp gaçandygyny aýdandan üç gün soňa gabat geldi.


text:
Aşgabatda we Türkmenistanyň regionlarynda şu günler 1941-1945-nji ýyllaryň Ikinji Jahan urşunda gazanylan Ýeňşiň 71 ýyllygy mynasybetli dabaraly çäreler geçirilýär diýip, Turkmenistan.ru internet gazeti habar berýär.
Bu dabaralarda, aýdylmagyna görä, uruş weteranlaryna we uruşda wepat bolan esgerleriň yzynda galan aýallaryna ýurduň prezidentiniň adyndan pul sylaglary we gymmatbaha sowgatlar gowşurylýar.
Ýurduň muzeýlerinde Ýeňiş gününe bagyşlanan sergiler guraldy, bilim edaralarynda bolsa uruş weteranlary bilen duşuşyklar, edebi agşamlar geçirilýär.
Ýeňiş gününiň esasy dabarasy 9-njy maýda geçiriler. Şonda Türkmenistanyň ähli regionlaryndan gelen delegasiýalar Aşgabatdaky Halk hakydasy ýadygärlikler toplumynda watan üçin baş goýanlaryň hatyrasyna gül çemenlerini goýarlar.
Türkmen metbugaty Ikinji Jahan urşunda 740 müň türkmenistanlynyň, türkmen topragyndan fronta giden her ikinji adamyň wepat bolandygyny ýazýar.
Türkmenistandan urşa gidenleriň 5 müňden gowragy mugallym eken.


text:
Azerbaýjanda adam hukuklaryny gorap çykyş edýän aklawçy Elçin Namazow 15 gün türme tussaglygyna höküm edildi.
Elçin Namazowyň erkek dogany Akram 26-njy noýabrda Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda aktiwistiň polisiýa boýun bolmazlykda günäli tapylyp, 25-nji noýabrda höküm edilendigini aýtdy.
Bu aralykda, Azerbaýjanyň oppozision “Halk fronty” partiýasynyň wekilleri Azatlyk Radiosyna beren maglumatlarynda partiýanyň aktiwisti Asif Ýusifliniň 25-nji noýabrdan bäri ýitirim bolandygyny habar berdiler.
Ýusifliniň kärdeşleri onuň polisiýa tarapyndan tussag edilen bolmagynyň mümkindigini aýdyp, aladalanma bildirýärler.
Azerbaýjanyň Içeri işler ministrligi Ýusifliniň meselesi dogrusynda maglumat bermegi ret etdi.


text:
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Türkmenistana edýän iki günlük saparynyň dowamynda Merkezi Aziýanyň ýapyk we awtoritar ýurdy bilen has ýakyn gatnaşyk alyp barmaga uly isleg bildirýändigini mälim etdi.
Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Türkmenistana edýän iki günlük saparynyň dowamynda Merkezi Aziýanyň ýapyk we awtoritar ýurdy bilen has ýakyn gatnaşyk alyp barmaga uly isleg bildirýändigini mälim etdi.
Lawrow prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen 28-nji ýanwarda geçiren duşuşygynda Orsýetiň howpsuzlyk, neşe gaçakçylygynyň we guramaçylykly jenaýatçylygyň öňüni almak meseleleri boýunça Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyga gyzyklanma bildirýändigini aýtdy.
“Esasy meseleler”
Lawrow ýurtlaryň Daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky 2016-njy ýyl üçin hödürlenýän hyzmatdaşlyk programmasynyň “esasy meseleleriň ählisini”, şol sanda ikitaraplaýyn aragatnaşygy, Merkezi Aziýanyň we oňa ýanaşyk regionlaryň problemalaryny öz içine alýandygyny habar berdi.
Lawrowyň aýtmagyna görä, Orsýet Türkmenistana Owganystan bilen günorta serhetlerini goramaga kömek bermäge taýýar. Emma Aşgabada edil häzir şeýle ýardam gerek däl.
Lawrow Orsýetiň we Türkmenistanyň regional howpsuzlyga güwä geçmek üçin goranmak hem howpsuzlyk hyzmatdaşlygyny ösdürmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
“Bizde Daşary işler ministrlikleri, howpsuzlyk güýçleri we Howpsuzlyk Geňeşleri tarapyndan berjaý edilmeli ýöriteleşdirilen plan bar, ol potensial howplar babatynda netijeli hyzmatdaşlyk etmäge we olaryň öz wagtynda öňüni almaga mümkinçilik berer” diýip, Interfaks agentligi Lawrowy sitirleýär.
Sergeý Lawrowyň Aşgabada saparynyň öňüsyrasynda Orsýetiň Türkmenistana “strategik partnýor” hökmünde garaýandygy yglan edildi. Orsýetiň metbugaty 22-nji ýanwarda, Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň resmi wekili Mariýa Zaharowa salgylanyp, saparyň dowamynda Owganystandaky ýagdaýyň, şeýle-de Ýakyn Gündogarda halkara terrorizme garşy göreş we Ukrainadaky krizis bilen bagly meseleleriň maslahat ediljekdigini habar berdi.
Owganystanyň Türkmenistan bilen 1700 kilometrden gowrak umumy serhediniň ýakasyndaky demirgazyk etraplarynda soňky ýylyň dowamynda ýaragly toparlaryň hüjümleriniň güýçlenmeginiň Merkezi Aziýa regionynyň, şol sanda Türkmenistanyň howpsuzlygyna wehim salmagy bilen bagly aladalanmalar güýçlenýär.
Lawrowyň saparynyň öňüsyrasynda, 26-njy ýanwarda, Türkmenistan “öz harby kuwwatyny artdyrmak maksadyna” gönükdirilen harby doktrinasyny kabul etdi we bu doktrinanyň diňe “goranyş häsiýete eýedigini” mälim etdi.
“Gowy mümkinçilikler”
Habar berlişine görä, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 28-nji ýanwarda Sergeý Lawrow bilen duşuşygynda ikitaraplaýyn gatnaşyklar üçin “köp we gowy mümkinçilikleriň bardygyny” belleýär.
Media maglumatlaryna görä, türkmen lideri, hususan-da tranzit koridoryny ösdürmegiň “uly potensiala” eýedigini belläp, öz wagtynda iki ýurduň arasynda tranzit transport koridoryny döretmek ideýasynyň öňe sürlendigini ýatladyp, häzirki wagtda parom gatnawynyň bardygyny ýatlaýar.
Berdimuhamedow “üstesine, biz ähli gämilerimizi Astrahan regionynda bejerýäris” diýip belleýär.
Türkmenistanyň prezidenti ykdysady-hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara komissiýasynyň geçen ýylky maslahatynyň ýurtlaryň özara haryt dolanyşygynyň ösmegine getirendigini aýtdy we hyzmatdaşlygyň ösen ugurlarynyň arasynda dokma-senagat, gurluşyk, oba hojalygy we nebit pudagyny agzady.
Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini Türkmenistana sapar etmäge çagyrdy. “Biz Orsýetiň prezidentine öz çakylygymyzy gaýtalaýarys” diýip, türkmen prezidenti aýtdy.
Öz tarapyndan Sergeý Lawrow şeýle diýdi: “Orsýetiň lideri Wladimir Putin size iň gowy arzuwlaryny ýetirýär, siz bilen Tähranda 2015-nji ýylyň noýabrynyň aýagynda, gaz eksport ediji ýurtlaryň sammitindäki duşuşygyňyzy kanagatlanma bilen ýatlaýar we täze kontakta sabyrsyzlyk bilen garaşýar. Aýratynam, hormatly prezident Siziň aýdyşyňyz ýaly, başlanan oňyn tendensiýalarda berkitmeli zat hakykatdanam bar”.
Bilelikdäki çäreler
Lawrowyň Aşgabada saparynyň dowamynda Orsýetiň ilçihanasynyň täze binasynyň açylyş dabarasy boldy.
Lawrowyň Türkmenistana saparynyň dowanynda Aşgabatda Hazar deňziniň kanuny statusyny kesgitlemek boýunça ýörite işçi toparynyň 43-nji maslahaty öz işine başlady. 29-njy ýanwara çenli dowam etjek maslahat hazarýaka döwletleriň Türkmenistanyň, Orsýetiň, Gazagystanyň, Azerbaýjanyň we Eýranyň daşary işler ministrleriniň orunbasarlary derejesinde geçirildi.
Gün tertibindäki meseleler
Lawrowyň Türkmenistana geçen ýyl eden ozalky saparynda goşa raýatlyga eýe bolanlary goramak, gaz söwdasyna degili gapma-garşylyklar bilen bagly ykdysady gatnaşyklary gowulandyrmak meseleleri bilen barandygy habar berilýär.
Orsýet Türkmenistandan satyn alýan gazynyň ýyllyk mukdaryny geçen ýylyň başynda 11 milliarddan 4 milliarda çenli azaldýandygy mälim eden bolsa, şu ýylyň başynda türkmen gazyny satyn almak barada ylalaşygy doly ýatyrýandygyny yglan etdi.
Energiýa resurslaryna baý Türkmenistan dünýäniň iň ýapyk, korrumpirlenen we syýasy hem graždan azatlyklaryny, adam hukuklaryny iň gödek depeleýän ýurtlarynyň biri bolup galýar diýlip, halkara guramalaryň şu ýylyň başynda çap eden hasabatlarynda görkezildi.
2012-nji ýylda ikinji gezek prezidentlige saýlanan Gurbanguly Berdimuhamedowyň garyndaşlary we ýakyn töweregi ýurduň durmuşynyň ähli ugurlaryna çäksiz derejede eýelik edýärler.


text:
Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad parahatçylygy gazanmak mümkinçiligine eýe bolýança Moskwanyň Siriýadaky harby hereketlerini bes etmejegini aýtdy.
Medwedew bu barada “Time” žurnalynda 15-nji fewralda çap edilen interwýusynda aýtdy.
Medwedew hökümete garşy çykyş edýän “eli awtomatik ýaragly” gozgalaňçylaryň Orsýetiň howa zarbalary üçin nyşandygyny aýdyp, “olaryň ählisi banditler we terrorçylar” diýip belledi.
Orsýetiň premýer-ministri diňe Assadyň “ylalaşygy gazanmaga ukyply” gozgalaňçy güýçler bilen gepleşik geçiren ýagdaýynda Siriýada parahatçylygyň bolup biljekdigini aýtdy, emma “bu adamlaryň entek kesgitlenmändigini” belledi.
Şeýle-de Medwedew Orsýetiň Günbatar döwletlerinden Moskwa garşy sanksiýalary ýatyrmagy soramajagyny duýdurdy. Günbatar Orsýetiň Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegi we gündogar Ukrainada orsýetçi separatistleri goldamagy üçin ykdysady sanksiýalary girizipdi.


text:
Duşenbe güni Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkozi Ýemende zamunlykda saklanýan üç sany fransuz raýatynyň zamunlykdan boşadylandygyny mälim etdi.
Fransiýanyň raýatlary bolan iki aýal maşgala we bir erkek kişi şu ýylyň 28-nji maýynda Ýemeniň günorta-gündogaryndaky Hadramout prowinsiýasynda gumanitar ýardam işleri bilen meşgullanýarkalar ýaragly söweşijiler tarapyndan zamun alnypdylar.
Şol wakanyň yzy bilen olaryň ýerli "Al-Kaýda" topary tarapyndan zamun alnandyklary we zamun alyjylaryň fransuz häkimiýetlerinden millionlarça dollar pul talap edýändikleri barada maglumatlar peýda bolupdy.
Emma prezident Nikolýa Sarkozi bu raýatlaryň nähili şertlerde zamunlykdan azat edilendikleri barada anyk maglumat bermedi.


text:
Gadymy Assiriýa
MOWZUK:GADYMY ASSIRIÝA
Meýilnama:
1.Gadymy Assiriýa b.e.öň II müňýyllygyň I ýarymynda .
2.Orta we Täze Assiriýa döwürleri.
3.Assiriýa b.e.öň VIII-VII asyrlarda.
1.Gadymy Assiriýa döwründe döwletiň tutýan meýdany uly bolmandyr.Ilat ekerançylyk bilen meşgullanyp,arpa,üzüm,emmer ýaly ekinler ekipdirler.Esasan tebigy suwaryşdan az möçberde guýularyň we Tigriň suwundan peýdalanypdyrlar.Ýurduň gündogarynda ýaýlalarda maldarçylyk bilen meşgullanypdyrlar.Irki Assiriýa jemgiýetiniň durmuşynda esasy orny söw- da tutupdyr.
Assiriýanyň üstünden Ortaýer deňziniň Gündogaryndan,Kiçi Aziýadan we Zakaw- kazýeden Tigr boýunça Orta we Günorta Mesopotamiýa,ondan hem aňry Elama gidýän mö- hüm söwda ýollary hem geçipdir.
Irki Assiriýanyň söwdagärleri esasy söwda ýollarynda,esasanam Kiçi Aziýada öz ko- loniýalaryny döredipdirler.B.e.öňki XX-XVIII asyrlarda aşşurly söwdagärler Küldepäniň töwereginde Siriýadan,Ýewfrat boýlaryndaky ýerlerden we ýerli söwdagärlerden ybarat akkadça Kaniş,hettçe-Nesa diýilýän söwda birleşmesini döredipdirler.Kanişliler süýthorçylyk bilenem meşgullanypdyrlar.
Mesopotamiýadan Kiçi Aziýa galla,galaýy,matalar,egin-eşikler,hünärmentçilik önümleri çykarylypdyr we ol ýerden bolsa mis,gurşun,kümüş,mal,ýüň,deri,agaç getirilipdir.
Assiriýada patyşa,ybadathana ýerleri bolup,olary daýhanlar we gullar işläpdirler. Ýerleriň esasy bölegi jemagat ýerleri ekeni.Irki Assiriýa döwründe gulçulygyň esasy çeşmesi bergidarçylyk gulçulygy bolupdyr.Ýesir düşen we goňşy taýpalardan satyn alnan gullar hem bolan.Jemagatdaky ýönekeý maşgalalarda hem 1-2 gul bolupdyr.
Assiriýa döwleti b.e.öň XVI asyra çenli “alum Aşşur”,ýagny,Aşşur şäheri diýlip at- landyrylypdyr.Ýokary häkimiýet guramasy “Şäheriň öýi” diýilýän ýaşulylaryň maslahaty bolupdyr.Olaryň içinden birini 1 ýyl möhlet bilen “limmu” saýlapdyrlar.Limmu şäheriň hazyna- syna baştutan bolupdyr.Şol ýyla onuň adyny dakypdyrlar.
Ýaşulularyň ýygnagy “ukulluma”,ýagny,şäher-döwletiň sud we administratiw işlerini alyp barýan adamy saýlapdyr.
Şeýle hem hökümdaryň nesle geçýän “işşiakkuma” wezipesi bolupdyr.Işşiakuma din işlerine,ybadathanalaryň gurluşygyna ýolbaşçylyk edipdir,uruş wagtynda harby serkerde bolupdyr,dürli jemgiýetçilik işlerine gözegçilik edipdir.
B.e.öň XX asyryň başyndaky halkara ýagdaýy Assiriýa üçin amatly bolmandyr.Ýewfratyň töwereginde Mariniň ýokary göterilmegi günbatarda,Hett döwletiniň döremegi Kiçi Aziýada söwda etmäge päsgel beripdir.
Amoreý taýpalaryň Mesopotamiýa tarap süýşmegi Assiriýanyň ähli söwda işlerine uly urgy bolupdyr.Aşşuryň günbatara (Ýewfrata) we günorta (Tigriň akymynyň ugruna) eden ilkinji ýörişleri söwdany dikeltmek üçin edilen bolmaly.
Günbatarda daşary syýasat güýçli bolup,amoreý serdary Şamşi-Adad I (1813-1781) wagtynda demirgazyk Mesopotamiýa şäherleri,Mari,günbatar semit taýpalarynyň bir bölegi, Karkemiş bilen bileleşip bolsa,Siriýanyň Katna şäheri basylyp alynýar.Günbatar bilen aralyk söwda Aşşura geçýär.Assiriýa Wawilon we Eşnuna bilen parahatçylykly aragatnaşyk saklapdyr.Gündogarda bolsa hurritlere garşy göreşipdir.
Şeýlelikde b.e.öň XIX asyryň ahyrynda,XVIII asyryň başlarynda Assiriýa Alynky Aziýada iri döwlete öwrülýär.Şamşi-Adad I özüni “köpleriň patyşasy” diýip atlandyrypdyr.Patyşa dolandyryşa,goşuna,patyşa hojalygyna baştutanlyk edipdir,kazy bolupdyr.Ýurt welaýatlara bölünipdir.
Şamşi-Adad I-niň gazanan üstünliklerini onuň nesilleri berkidip bilmändirler.Hammurapi Mari bilen bileleşip Assiriýany derbi-dagyn edipdir we Wawilona boýun egdiripdir.I Wawilon nesilşalygy ýykylandan soň,b.e.öň XVI asyryň ahyrlarynda Assiriýa ýaş döwlet Mitanniniň oljasyna öwrülýär.
2.Orta Assiriýa döwri b.e.öň II müňýyllygyň II ýarymynda bolup geçipdir.B.e.öňki XV asyrda ol öňki ýagdaýyny dikeltmek üçin diplomatiýa serişdelerini ulanypdyr.Ol Müsür bilen ýakynlaşyp,Amenhotep III-niň we Ehnotonyň döwründe dostlugyny berkidipdir.Müsüriň goldamagynda daşarky syýasatda üstünlik gazanypdyr.Aşşur-Uballit I (b.e.öň XIV a) Wawilon patyşasy bilen garyndaşlyk açyp,onuň tagtynda assiriýa dikmeleriniň oturmagyny gaza- nypdyr.
B.e.öň XIII asyrda Assiriýa iň ýokary derejä ýetipdir.Günbatarda Mitanni döwletini boýun egdiripdir.Assiriýanyň patyşasy Tukulti-Ninurta I (b.e.öň XIII a.II ýarymy) Siriýa ýöriş edip,30000 ýesir alypdyr.Ol Wawilona hem çozup,onuň patyşasyny ýesir alýar,köp olja we Mardukyň heýkelini hem äkidipdirler.Tukulti-Ninurta demirgazyk ugurda assiriýalylaryň Nairi ýa-da Uruatri (soňra Urartu) ýurdy diýýän ýerindäki taýpalar bilen urşupdyr.Ol Nairiniň 43 hanynyň birleşmesini derbi-dagyn edipdir.
B.e.öň XII asyrda dyngysyz uruşlar sebäpli Assiriýa wagtlaýynça pese düşýär.Ýöne Tiglatpalasar I-niň (1115-1077) dolandyran wagtynda ol ýene-de öňki kuwwatyna eýe bolýar,bu döwürde halkara ýagdaýy üýtgeýär:Hett patyşalygy ýykylýar,Müsür syýasy dagynyklyk döwrüne gadam basýar.Assiriýanyň bäsdeşi bolmaýar.Tiglatpalasar I günbatara 30 gezek ýöriş edip,Demirgazyk Siriýany,Demirgazyk Finikiýany basyp alýar.Kiçi Aziýanyň günorta-gündogar tarapyna çozup girýär.Tiglatpalasar I finikiýa gämilerinde ýeňşiniň hormatyna Ortaýer deňzine çykýar.Oňa Müsürden sowgatlar gelýär.Nairide täze ýeňişler gazanylýar.
Ýöne Assiriýanyň gülläp ösmegi birdenkä tamamlanypdyr.B.e.öň XII-XI asyrlaryň sepgidinde Arabystandan Alynky Aziýanyň giňişliklerine arameýleriň çarwa taýpalary çozup giripdirler.Assiriýa olaryň ýolunda ýerleşip,esasy urguny özüne kabul etmeli bolupdyr.Assiriýa bir ýarym asyrlap pese düşüpdir.Daşary ýurtlularyň agalygy wagtynyň taryhy bolsa belli däl.Orta assiriýa döwründe söwda peselip,ekerançylygyň ähmiýeti artypdyr.Metallaryň köp bolmagy bilen gurluşyk güýçli ösýär.Täze paýtagt “Tukulti-Ninurtanyň galasy” gurulýar.
Assiriýa söwdasy b.e.öň XIV-XIII asyrlarda gaýtadan janlanypdyr.
Orta assiriýa döwründe döwleti dolandyrmakda güýçli özgerişler bolupdyr.”Işşiakumynyň” elinde “ukullumanyň” wezipeleri hem jemlenipdir.Aşşur-Uballit I “şarru” (patyşa) derejesini ulanyp başlapdyr.Patyşalar ýaşulularyň maslahatynyň täsirini peseltmäge çalşypdyr- lar.Tukulti-Ninurta I Aşşuryň maslahatynyň umumydöwlet ähmiýetini ýitirmek üçin paýtagty täzeläpdir.Ýöne munuň üçin ol “beýik” närazylar tarapyndan öldürilipdir.
B.e.öň I müňýyllygyň başlarynda gadymy gündogar ýurtlarynda ykdysady ýokary göteriliş bolupdyr.Onuň sebäbi demir önümçiliginiň başlanmagydyr.Bu döwürde täze,ýaş döwletler-Urartu,Kuş,Lidiýa,Midiýa,Eýran uly ähmiýete eýe bolup başlaýar.B.e.öň I müňýyllykda “dünýä” agalygy ugrunda göreş güýçlenip,gadymy döwrüň ägirt uly döwletleriň döremegine getirýär.Olaryň ilkinjisi Ýakyn Gündogarda agalyk eden Assiriýa döwleti bolupdyr.
Assiriýa arameýleriň çozuşyndan 200 ýyldan soň,b.e.öň X asyryň ahyrlarynda aýňalypdyr.Halkara ýagdaýynda iri bäsdeşler bolmandyr,harby ümsümlik emele gelipdir.
Assiriýa döwleti öz taryhynda täze ösüşe başlap,b.e.öň X-VII asyrlary öz içine alýan täze assiriýa döwrüne gadam basypdyr.
Assiriýanyň daşary syýasatynyň işjeňleşmeginiň onuň ykdysadyýetine metal, agaç we beýleki çig mallaryň zerurlygy,keseki ýerleri talamak,söwda ýollaryny eýelemek ýaly sebäpleri bolupdyr.
B.e.öňki IX asyryň başlarynda Assiriýa berkleşipdir we ýene-de basybalyjylykly daşary syýasaty güýçlendiripdir.Patyşa Aşşurnasiropal II (883-859) Nairi taýpalary,midiýalylar bilen üstünlikli uruşlar edipdir.Wawilonyň demirgazyk ýerlerini basyp alypdyr.Ýöne Assiriýanyň daşary syýasatynyň esasy ugry günbatarda-Ortaýer deňziniň Gündagarynda bolupdyr.Onuň ünsüni bu ýeriň tebigy baýlyklary we geografiki ýerleşişi çekipdir.Aşşurnasiropal II Demirgazyk Siriýadaky arameýleri derbi-dagyn edýär.Ortaýer deňziniň kenaryna çykýar oňa Siriýa begzadalary we finikiýa şäherleri salgyt getiripdirler.
Aşşurnasiropalyň basybalyjylykly syýasatyny ogly Salmanasar III dowam edipdir.Ol demirgazykda Urartu bilen üstünlikli urşupdyr.Wawilonyň jümmüşine aralaşyp, Pars aýlagyna çykypdyr,Wawilonyň tagtyna Assiriýanyň ýokary häkimiýetini ykrar eden da- laşgäri çykarypdyr.Gündogarda midiýalylar bilen çaknyşypdyr.
Salmanasar III Ýewfratyň aňyrsyna 16 gezek ýörişden soň Damaskyň patyşasy Gazaili ýesir alypdyr,ýöne şäher boýun egmändir.
Assiriýanyň hazynalary talamagy,paç ýygnamagy,ýesirleri sürüp äkitmegi ýurtda uly gurluşyklary etmäge mümkinçilik beripdir.
B.e.öň IX asyrda esasy üns täze paýtagt Kalhu (häzirki Nimrud) şäherine berlipdir.B.e.öňki IX asyr Assiriýanyň ykdysady we harby-syýasy ýokary göteriliş döwri bolupdyr.Oňa taryhda Assiriýanyň “ilkinji ýokary göterilişi” hem diýilýär.Ýöne b.e.öň VIII asyryň başlarynda Assiriýa döwleti pese düşýär.Köp uruşlar netijesinde halk köpçüligi tozupdyr, üstesine-de hasylsyzlyk,keseller,tebigy betbagtçylyklar netijesinde gozgalaňlar bolupdyr.As- siriýanyň b.e.öň VIII asyrda pese düşmegine halkara ýagdaýy hem täsir edipdir.Güýçli goşuny bolan Urartu döwleti basybalyşlara başlapdyr.
B.e.öň 746-745-nji ýyllarda Assiriýanyň Urartudan ýeňilmegi sebäpli Kalhuda gozgalaň turupdyr.Harbylaryň goldamagynda häkimiýet başyna Tiglatpalasar III gelipdir.Ol administratiw we harby özgerdişler geçirip,ýurduň içerki ýagdaýyny berkidýär,hemişelik goşun döredýär.Goşunyň sany 120000-e ýetipdir.
Assiriýanyň üçünji we iň ýokary göterilen döwri b.e.öňki VIII asyryň 40-njy ýyllaryndan - VII asyryň 40-njy ýyllaryna çenli aralykda bolup geçýär.
Tiglatpalasar III (b.e.öň 745-727) b.e.öň 743-740-njy ýyllarda Urartunyň gol- daýan demirgazyk Siriýa we kiçi Aziýa hökümdarlaryny ýeňip,18 patyşadan paç alypdyr.B.e. öň 738-735-nji ýyllarda Urartunyň özüne-de iki gezek ýöriş edipdir.B.e.öň 734-732-nji ýyllarda Assiriýanyň garşysyna Ortaýer deňziniň Gündogaryndaky döwletleriň bileleşmesi çykyş edipdir.Bu uruşda hem Assiriýa üstün çykyp,onuň bu ýerlerde täsiri güýçlenipdir.
Gündogarda Tiglatpalasar III Midiýany we Wawilony ýeňipdir.B.e.öň 729-njy ýylda ol Wawilonda täç geýipdir.
Basylyp alnan ýerlerde welaýatlar döredilip,olary patyşanyň bellän adamlary dolandyrypdyr.Basylyp alnan ýerleriň ilatyny başga ýerlere göçüripdirler.Meselem,diňe Siriýadan 73000 adam göçürilipdir.
Sargon II-niň (722-705ý.) goşunlary Ysraýyl patyşalygyny b.e.öň 722-nji ýylda basyp alypdyr we bu döwlet Alynky Aziýanyň kartasyndan ýitipdir.
B.e.öň 714-nji ýylda Urartu döwletine Sargon II uly zarba urupdyr.Şondan soň Urartu kän aýňalmandyr.
Sargon II Assiriýanyň täze paýtagtyny Durr-Şarrukin şäherini esaslandyrypdyr.
Sargon II-niň ogly Sinahherib (705-681 ý.) ullakan döwleti miras alypdyr.Ol öz döwründe basylyp alnan ýerleriň garşylygyny basyp ýatyrmaly bolupdyr.Wawilona garşy göreş has-da dartgynly bolupdyr.B.e.öň 689-nji ýylda Sinahherib,wawilonlylara boýun egmek barada eden teklibi ret edilenden soň,şäheri zabt edip alypdyr we köçelerine suw goýberipdir. Onuň bu wagşylygy beýleki ýurtlarda hem,Assiriýanyň özünde hem ýazgarylypdyr.Sebäbi wawilonlylar dini,dili,medeniýeti bir bolan assiriýalylar bilen garyndaş ekenler.
Sinahheribiň dolandyran soňky ýyllarynda içerki syýasy göreş ýitileşipdir.Ol b.e.öň 681-nji ýylda dildüwşük netijesinde öldürilýär.Tagta onuň kiçi ogly Asarhaddon (681-669ý.) çykyp,ol harbylar topary bilen söwdagär-ruhanylaryň toparynyň bähbitlerini utgaşdyr- mak arkaly içerki ýagdaýy kadalaşdyrýar.Asarhaddon b.e.öň 679-678-nji ýyllarda Wawilony dikeldýär.Wawilon şäherleriniň we ybadathanalarynyň öňki hukuklaryny gaýtaryp berýär.
Asarhaddon özüniň esasy wezipesi Müsüri basyp almak diýip hasap edipdir. Munuň üçin ilki tyly berkidýär,ýagny kimmerler,Urartunyň goňşusy Şupriýa bilen uruşýar,Midiýadaky welaýatlaryny berkidýär.Müsüre ýörişden öň Sidonda gozgalaňy basyp ýatyrýar, araplary boýun egdirýar,Kiprde ornaşýar.B.e.öň 671-nji ýylda Müsüri basyp alýar.Faraonlaryň derejelerini kabul edýär.Şondan soň Assiriýanyň çäkleri Niliň I bosagasyndan Zakawkazýä, Eýran tekiz daglygyndan Kiçi Aziýa,Ortaýer deňzinden Pars aýlagyna çenli bolupdyr.
Müsüre garşy jeza beriji ýöriş wagtynda b.e.öň 670-nji ýylda Asarhaddon ýolda aradan çykýar.Onuň ýerine ogly Aşşurbanapal (b.e.öň 669-635/27ý.).Ol klinopisi,şumer, akkad dillerini bilipdir,edebi ukyby bolupdyr,binagärlik sungatyny,hasabyýeti,astronomiýany, syýasy we döwlet işlerini öwrenipdir.Aşşurbanapalyň döwründe Assiriýanyň daşary syýasatynda iki döwür tapawutlanýar:
1.B.e.öň 669-654ý.Bu döwürde Assiriýa entek Ortaýer deňziniň Gündogarynda güýçli agalyk edipdir.Aşşurbanapal köp uruşlar alyp barmaly,gozgalaňlary basyp ýatyrmaly bolupdyr.B.e.öň 655-nji ýylda Müsür bölünip aýrylypdyr.
2.B.e.öňki VII asyryň ortasynda Assiriýanyň daşary syýasatynyň II döwri başlanypdyr.Ýurduň syýasy çökgünligi güýçlenipdir.Basylyp alnan ýerlerde güýçli gozgalaňlar turupdyr.


text:
Owganystanyň demirgazyk-gündogar çetinde ýerleşýän bir etrabyň ýaşaýjylarynyň edişi ýaly, eklenç üçin kyn günlerde kyn çärelere ýüz urmaly bolýar.
Abraýly oňňut üçin mümkinçilik köp bolmansoň, Tahar welaýatynyň Kalafgan etrabynyň ýaşaýjylarynyň aglabasy ýerli neşe kartelleriniň neşe önümlerini Eýrana we Täjigistana bikanun ýollar bilen ýetirmek arkaly gün görýärler. Bu örän howply iş hem köplenç türmä düşmek ýa ölüm bilen tamamlanýar.
Golaýda ýerli ilat neşe gaçakçylygy sebäpli Eýranda dardan asylan on adamy jaýlady. Etrabyň ýaşaýjylary geçen alty aýyň içinde Eýranda ölüm jesasy berlen 80 adamyň jesedini jaýlandyklaryny aýdýarlar.
Aýdylyşyna görä, bu etrapdan ýene takmynan 400 adam neşe sebäpli Eýranda türmede otyr.
Kalafganda neşe gatnadýanlaryň köpelmegi halkyň ünsüni bu etrapda bikanun neşe söwdasynyň gülläp ösýändigine çekdi.
23-nji fewralda, on adam jaýlanandan soň, matama gatnaşan ýüzlerçe adam köçelerde ýöriş geçirip, häkimiýetleri neşe gaçakçylygynyň öňüni almak üçin regionda ykdysady şertleri gowulandyrmaga çagyrdylar.
Hamidullah golaýda Eýranda ölüm jesasy berlenleriň biriniň dogany. Ol, bir ýerli neşe söwdagäriniň öz doganyna pul we iş wada edip, ony iki hepdelik Eýrana iberendigini aýdýar: "Neşe söwdagärleri neşe gatnadýanlara pasport almak üçin Tährandaky ýerli pasport işgärlerine 20,000 afghany (takmynan 400 dollar) töleýärler. Olar Eýrana gider ýaly bir hepdäniň içinde wiza alynýar. Dokumentlerini alanlaryndan soň olar neşäni öz bedenlerinde gizläp, Eýrana gidýärler".
Hamidullah Tahar welaýatynyň resmilerini neşe söwdagärlerini goraýanlykda aýyplap, olary öz doganynyň ölümine jogapkär hasaplaýar: "Döwlet işgärleri, polisiýa neşe söwdagärlerini goraýarlar. Olaryň bardygyny hemmeler bilýär. Ýöne hiç bir iş edilmeýär. Söwdagärler ýokary derejeli resmilerden goldaw tapýarlar. Biz owgan prezidenti Hamid Karzaýy gyssagly çäre görmäge çagyrýarys".
Sebäpler
Kalafganyň ýene bir ýaşaýjysy bolan Suriýanyň aýtmagyna görä, oba ilatyny neşe söwdagärlerine işlemäge mejbur edýän garyplyk we işsizlik. Suriýanyň adamsy ýaňy-ýakynda Eýranda ölüm jezasy berlenleriň biri.
"Owgan hökümeti neşe söwdagärleriniň garşysyna hiç bir iş edenok. Näme üçin hiç bir zat edilmeýär? Meniň adamym öldürildi. Ähli zadym elimden gitdi, maşgalam-da gitdi. Men indi iki çagaly dul zenan bolup galdym. Elimden näme gelýär?" diýip, Suriýa zeýrenýär.
Tahar welaýatynyň häkimi Muhammad Farid Zaki öten alty aýyň içinde Eýranda iň azyndan 43 sany Kalafgan ýaşaýjysyna ölüm jezasynyň berlendigini tassyklaýar. Ol Eýran resmileriniň tassyklanynyň 43 adamdygyny, ýöne özüniň öldürilenleriň sanyny mundan has kän diýip çaklaýandygyny aýdýar.
Zaki Eýranda tussag edilen we dardan asylan kalafganlylaryň sanynyň beýle ýokarydygy barada öz edarasy tarapyndan derňew alnyp barylýandygyny belleýär. Ol neşe söwdasynyň regionda möhüm rol oýnaýandygyny aýdyp, ýöne bu işiň diňe Tahara mahsus däldigini nygtaýar: "Bu diňe Taharda däl-de, eýsem tutuş Owganystanyň problemasy. Pakistana we Eýrana gidýän owgan ýaşlaryny käbir ýerlerde neşe gatnatmakda ulanýarlar".
Owgan mediasynyň çaklamagyna görä, neşe gaçakçylygynda günälenip, Eýranda türmä düşen owganlaryň sany iki müň töweregi. Bularyň ýüzlerçesine ölüm jezasy garaşýar.


text:
Kairiň sudy Müsürde üç aýlap dowam eden adatdan daşary ýagdaýy we gijeki komendant sagadyny ýatyrmak barada karar çykardy. Kairiň administratiw sudunyň sişenbe güni yglan eden bu karary garaşylyşyndan iki gün ir peýda boldy.
Ýurduň harbylar tarapyndan goldanylýan hökümeti bu karary derhal işe girizmekden saklandy we munuň üçin suduň resmi tassyknamasynyň bolmalydygyny aýtdy.
Suduň bu karary Müsüriň hökümetiniň ýarany ABŞ tarapyndan makullandy.
Şol bir wagtda-da, Döwlet departamentiniň metbugat wekili Jen Psaki Müsürdäki ýagdaýyň aladalanma hem döredýändigini belledi. Ol Waşingtonyň Müsüriň hökümetini “ähli müsürlileriň hukuklaryna hormat goýmaga”, şol sanda raýatlaryň parahatçylykly çykyşlary geçirmek we graždan sudlaryna ýüz tutmak hukuklaryny berjaý etmäge çagyrdy.
Protestleri çäklendirmek çäresi
Müsürde adatdan daşary ýagdaý yslamçylar tarapyndan goldanýan prezident Muhammad Morsiniň tussag edilmeginden soň başlanan zorluklar sebäpli 14-nji awgustda yglan edilipdi.
Esasan Morsiniň tarapdarlaryndan ybarat müňlerçe protestçiler bu döwürde howpsuzlyk güýçleri bilen aradaky çaknyşyklarda öldürildi, ýene müňlerçe adam tussag edildi.
Adatdan daşary ýagdaýyň girizilmeginden soňky aýlarda protestleriň depgini we möçberi azaldy. Adatdan daşary ýagdaýyň we daňdan sagat birden bäşe çenli komendant sagadynyň girizilmegi bilen, bu döwürde esgerlere düzgüni bozujylary tussag etmäge giň ygtyýar berildi.
3-nji iýulda Müsüriň harbylary demokratik ýol bilen saýlanan Muhammad Morsini häkimiýet başyndan çetleşdirenden soň, ýurtda prezident Adli Mansuryň ýolbaşçylygynda geçiş hökümeti döredildi.
Morsini goldaýan “Musulman doganlar” atly syýasy topar onuň häkimiýet başyndan çetleşdirilmegini bikanun döwlet agdarylyşygy diýip atlandyrdy. Häzirki wagtda Morsi sud edilýär. Ol 2012-nji ýylyň dekabr aýynda prezidentiň köşgüniň öňünde bolup geçen çaknyşyklarda protestçileri öldürmäge buýruk berenlikde aýyplanýar.
14-nji awgustda yglan edilen adatdan daşary ýagdaý 12-nji sentýabrda ýene iki aýlyk uzaldylypdy. Kairiň sudy 12-nji noýabrda adatdan daşary ýagdaýyň möhletiniň dolandygyny yglan etdi.
Hökümete edilýän basyşlar
Suduň bu karary hökümete aktiwistler tarapyndan edilýän basyşlaryň güýçlenýän wagtyna gabat geldi. Raýatlaryň ýygnanyşmak azatlyklaryny çäklendirýän we protestçileri ýygnanyşmak üçin ýörite rugsat almaga mejbur edýan täze kanun jemgyýetde gapma-garşylyklary döretdi.
Habar berlişine görä, bu kanunyň tiz wagtda makullanmagyna garaşylýar.
Müsüriň esasy futbol kluby öz oýunçylarynyň biri bilen şertnamasyny ýatyrýandygyny yglan etdi. Bu futbolçy gol salnanda begenjini bildirip, elini galgadyp, wezipesinden agdarylan ozalky prezident Morsä goldaw bildirmegi alamatlandyrýan hereketi edipdi.
Bu waka ýurtda dartgynlylygyň dowam edýändigini görkezýän alamatlaryň biri boldy.


text:
Guramanyň jemi 100 sahypadan ybarat ýyllyk hasabatynda aýdylmagyna görä
, dünýäde güýçli senzuranyň höküm sürýän döwletleri: Hytaý, Eýran, Demirgazyk Koreýa, Saud Arabystany, Siriýa, Kuba, Türkmenistan, Özbegistan we Mýanmadyr. Internet senzurasyna garşy göreş güni bilen baglanyşykly 12-nji martda yglan edilen hasabatda bu döwletlerde Internetiň ýaramazlaşýandygy aýdylýar.
Türkmenistanyň Internet aragatnaşygy pudagynda heniz hem maliýe we tehniki kynçylyklar dowam edýär. Ýurtda diňe daşary ýurt korporasiýalary hem-de ilçihanalary Internetden doly derejede peýdalanyp bilýärler. Ýönekeý adamlar bolsa diňe berk senzuradan geçen maglumatlary alyp bilýärler diýlip, hasabatda aýdylýar.
"Tizlik pes”
Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew hem häzir Türkmenistanda Internetiň ýagdaýynyň öwerlik däldigini öňe sürýär: "Häzir Internetiň tizligi örän pes. Soňky döwürde MTS-iň ýapylmagy bilen ýaşlar "Altyn Asyr" mobil telefonyna birikdiler. Gynansak-da, onuň işleýşi haýal".
Garaşsyz žurnalistiň sözlerine görä, Türkmenistanda esasan Orsýetiň "mail.ru", "yandex.ru", mundan başga-da "Google" saýtynyň hyzmatlaryndan giňden peýdalanylýar. "YouTube", "Facebook" we "Twitter" sosial aragatnaşyk saýtlarynyň köplenç işlemeýändigi, olara käte diňe WAP sistemasy ýa mobil telefon arkaly girip bolýandygy hem habar berilýär.
"Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň hasabatynda Türkmenistanda "Skype" aragatnaşyk sistemasyndan, "talyplar.com", "teswirler.com" Internet forumlaryndan hem giňden peýdalanylýandygy aýdylýar. Internet-kafeler
Internet-kafelerde Internetden peýdalanýanlardan şahsyýetini tassyklaýan dokumentiň talap edilýändigi hakda gurama ýazýar. Bu maglumaty žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew hem tassyklaýar.
Ýazgulyýew, häzir welaýatlary hasaba almanyňda, merkez Aşgabatda Internetiň tizliginiň birneme gowulaşandygyny, "Altyn Asyr" mobil kärhanasynyň Internetinden peýdalanmagyň mümkindigini aýdýar.
"Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň hasabatynda soňky döwürde Türkmenistanda käbir Internet-kafeleriň ýapylandygy barada hem aýdylýar. Emma türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu maglumaty ret edip, olaryň hemmesiniň işläp durandygyny aýdýar.Zenanlar üçin Internet hepdeligi
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçihanasy mart aýynyň 14-den 18-ine çenli "Zenanlar üçin ilkinji gezek Internetde işläp görmek" hepdeligini geçirýär. Bu henize çenli Interneti ulanyp görmedik zenanlar we gyzlar üçin bir hepdelik gözükdirme bolar.
Ilçihananyň metbugat wekili Bredleý Maguieriň sözlerine görä, bu çäre ABŞ-da mart aýynyň "Zenanlar aýy" diýlip yglan edilmegine gabatlanyp geçirilýär.
"Häzir dünýäde Internetiň möhümdigine garamazdan, ondan peýdalanmagy bilmeýänler bar. Şolara Internetden peýdalanmagy öwretmegi biz özümize maksat edinýäris. Häzir bu çärä 60-a golaý zenan gatnaşýar" diýip, ilçihananyň wekili aýtdy.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin olimpiýa şäherçesine syýahat edip, Soçiniň 2014-nji ýylyň Gyşky olimpiýa oýunlaryna taýýardygyny yglan etdi.
Çarşenbe güni olimpiýa alawy Soçä bardy. Olimpiýa ody 65 müň kilometr ýoldan geçirildi, demirgazyk polýusa baryp gaýtdy we orsýetli kosmonawtlar tarapyndan kosmosa uçuryldy.
Putin geçen hepdäniň anna güni sportçylaryň öňünde çykyş edip, ýurt raýatlarynyň olara “bil baglaýandygyny” aýtdy. Orsýetiň sportçylarynyň topary dört ýyl mundan öň Wankuwerde bolan olimpiýa oýunlarynda uly üstünlik gazanyp bilmän, diňe üç altyn medaly gazanypdy.
Putiniň Orsýetiň olimpiýa oýunlaryna taýýardygy barada ynamly aýtmagyna garamazdan, köp žurnalistler myhmanhanalaryň pes derejede gurulandygyny aýdýarlar. Orsýetiň 50 milliard dollar möçberde pul sarp edip, Soçide geçirýän olimpiýa bäsdeşligi anna güni başlanýar we 23-nji fewrala çenli dowam eder.


text:
Sişenbe güni Makedoniýanyň sudy ýurduň ozalky içeri işler ministri Lýube Boşkowskiýi saýlaw kampaniýasyny bikanun maliýeleşdirmekde günäli tapyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Suduň çykaran netijesine görä, çepçi “Makedoniýa üçin Birleşik” partiýasynyň lideri Lýube Boşkowskiý 5-nji iýunda geçirilen parlament saýlawlarynda maliýeleşdirmegiň bikanun görnüşlerini ulanypdyr.
Boşkowskiý özüne ýöňkelen aýyplamalary inkär edip, suduň çykaran bu hökümine garşy şikaýat suduna ýüz tutjakdygyny aýtdy.


text:
26-njy iýulda Aşgabatda Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda nobatdaky gepleşikler geçirildi. Bu duşuşykda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ÝB-niň Merkezi Aziýa we Gürjüstan boýunça ýörite wekili Pýer Morel taraplaryň arasyndaky hyzmatdaşlyga öz garaýyşlaryny mälim etdiler.
Duşuşygyň dowamynda Berdimuhamedow Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen dialogy çuňlaşdyrmaga çuňňur gyzyklanma bildirýändigini belledi. Onuň aýtmagyna görä, ÝB bilen doly derejeli hyzmatdaşlyk Türkmenistanyň daşary syýasatynda ileri tutulýar. Ol muny “strategik maksat” hökmünde häsiýetlendirdi.
Gepleşiklerde energiýa meselesine aýratyn üns berildi. Resmi Aşgabadyň berýän maglumatyna görä, taraplar energiýa hyzmatdaşlygyna bolan gyzyklanmanyň Ýewropa döwletleriniň energiýa göterijilerine bolan talabynyň ýokarlanmagyna we Türkmenistanyň öz energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna çykarmak boýunça pozisiýasyna baglydygyny bellediler.
Ýakynda Ýewropa Komissiýasy Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen gaz boýunça gepleşikleri geçirmek ygtyýarlyklaryna eýe boldy
. Häzir Ýewropa Bileleşigine prezidentlik edýän Polşa bu karary 20-nji iýulda yglan etdi we munuň Hazaryň ägirt uly gaz baýlyklarynyň Ýewropa akdyrylmagy ugrunda ýene bir ädim bolanlygyny belledi.
Habar berlişine görä, ÝB-niň ministrleri Türkmenistan we Azerbaýjan bilen gaz gepleşikleri boýunça gutarnykly karara şu ýylyň sentýabr aýynda gelmekçi.
Energiýa serişdelerine baý Merkezi Aziýa regiony we şol sanda Türkmenistan bilen energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek ÝB-niň daşary syýastynda ileri tutulýan ugurlaryň biridir.
Şol bir wagtda-da demokratik gymmatlyklara daýanýan ÝB Türkmenistanyň adam hukuklaryny berjaý etmeginiň zerurlygyny hem nygtaýar. Emma bu temanyň Aşgabatdaky soňky gepleşiklerde gozgalyp-gozgalmanlygy köpçülige nämälim bolup galýar.
Adam hukuklary
Emma hut adam hukuklary temasy ÝB-niň Türkmenistan bilen baglaşmakçy bolýan partnýorlyk we hyzmatdaşlyk boýunça şertnamasynyň yza tesdirilmegine sebäp bolupdy. Ýewropa Parlamentiniň bu dokument boýunça ses berişlikleri Türkmenistanyň adam hukuklaryny äsgermezligi sebäpli birnäçe gezek yza tesdirilipdi.
Ýurtdaky adam hukuklary bilen bagly ýagdaýy öwrenmek üçin şu ýylyň aprel aýynda Ýewroparlamentiniň ýörite delegasiýasy Türkmenistana barypdy. Emma delegasiýanyň ol ýerdäki ýagdaýlardan göwni suw içmändi.
Delegasiýa ýolbaşçy bolup Aşgabada baran Ýewroparlamentiň Adam hukuklary boýunça komitetiniň ýolbaşçysy Heýdi Hautala şol saparyndan çykaran netijeleri barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berip
, Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyna gynandyrjy diýip, baha beripdi.
Ýewropa Parlamentiniň resmi wekili Türkmenistan adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny ýerine ýetirmese, ÝB bu ýurt bilen hyzmatdaşlyk şertnamalaryna gol çekmeli däl diýen pozisiýada. Ol ÝB-niň Türkmenistana adam hukuklary boýunça basyş etmeginiň wagty geldi diýip, hasap edýär.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen ÝB özara hyzmatdaşlygy ösdürmek niýetini yglan edip geldiler. 2008-nji ýylyň 26-njy maýynda taraplaryň arasynda Energiýa pudagynda birek-birege düşünişmek we hyzmatdaşlyk boýunça Memoranduma gol çekildi. 2009-njy ýylyň 22-nji aprelinde Ýewropa Parlamenti ÝB bilen Türkmenistanyň arasyndaky wagtlaýyn söwda ylalaşygyny makullady.
Emma Türkmenstan bilen ÝB-niň arasyndaky gatnaşyklar häzirlikçe esasan dürli derejelerdäki delegasiýalaryň saparlary, şeýle-de biznes, ylmy we medeni çäreler bilen çäklenýär.


text:
Häzirki wagtda Türkmenistanda umumy 100-den gowrak gidrometeorologiýa beketleri we gözegçilik nokatlary bilen bilelikde, jemi 4 sany welaýat Gidrometeorologiýa merkezleri hem döredilýär. Bu beketlerde zähmetkeş meteorologlar tomsuň jöwzasyna ýa-da gyşyň aňzakly sowugyna garamazdan ...
Diýarymyzyň howa maglumaty gullugy 85-ýyllyk taryhyny öz içine alýar. Bütindünýä Meteorologiýa guramasy (BMG) 1950-nji ýylyň 23-nji martynda döredilýär. 1993-nji ýylyn ýanwar aýynyň 3-ne Garaşsyz Türkmenistan döwletimiz bu guramanyň düzüminiň agzalygyna girýär ...
Gidrometeorologiýa işi daş-töweregi gurşap alýan tebigy sredanyň ýagdaýy we onuň hapalanmagy hakynda maglumat almak üçin gözegçilikleri geçirmegiň, toplamagyň, işläp taýýarlamagyň, analiz etmegiň, saklamagyň we peýdalanmagyň toplumlaýyn ulgamydyr ...


text:
Düýn Orsýetiň Daşary işler ministrligi Gürjüstan bilen Günorta Osetiýanyň serhetlerinde dartgynlylygyň artandygy sebäpli, Günorta Osetiýadaky rus harbylaryna söweş taýýarlygynda bolmak barada görkezme berlendigini mälim etdi.
Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Andreý Nesterenko döwlet telewideniýesine beren interwýusynda bu berlen görkezmäniň Gürjüstan bilen Günorta Osetiýanyň serhetlerindäki dartgynlylygy gowşatmak maksadyndan ugur alýandygyny aýtdy.
Soňky günler Gürjüstan bilen Günorta Osetiýanyň resmileri serhetlerin üstaşyry garşylyklaýyn ok atylýanlygynda birek-biregi aýyplap çykyş etdiler.


text:
Ýene sanlyja günlerden ýurduň ýokary okuw mekdepleri öz uçurymlaryny goýberip başlarlar. Talyplykdan saýlanan uçurymlar durmuş ýoluna gadam basarlar. Ýokary okuw mekdeplerini tamamlaýan talyplaryň hemmesi durmuş ýoluna aladasyz gadam basýarmyka?
«Men bankdan on müň amerikan dollaryny karz alyp, ýokary okuw mekdebine okuwa girdim. Heniz şol bergimi-de üzüp bolamok. Bu ýyl ýokary okuw mekdebini tamamlaýaryn. Işe girmek üçinem tanyş gerek, pul gerek. Işe gireniňde-de iki ýüz dollara ýeter-ýetmez aýlyk bilen maşgala eklejekmi ýa-da okuw üçin öňki edilen çykdajylaryňy ýapjakmy?!» diýip, şu ýyl Türkmenistanyň ýokary okuw mekdebini tamamlaýan talyplaryň biri nalaýar.
Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerinde sowet döwründen galan düzgün şü günlere çenli dowam edip gelýär. Ýokary okuw mekdebini tamamlan uçurym hökmany suratda döwlete iki ýyl işläp beräýmeli, ýagny nirä işe ugradylsa, şol ýerde hem iki ýyl işlemeli. Eger döwletiň ugradan ýerinde iki ýyl işläp bermedik ýagdaýynda, onda ol uçuryma ýokary okuw mekdebini tamamlandygy barada diplom berilmeýär.
Ýöne bu düzgüniň paradoks tarapy hem bar. Uçurymlaryň köpüsi iki ýyl işläp bermekden ýüz dönderip duranoklar, emma ýokary okuw mekdepleri uçurymlar üçin iş ýerini ýeterlik tapyp bilmeýärler. Olaryň uçurymlary ugradan ýerlerinde iş orunlary boş bolmaýan ýagdaýlary köp ýüze çykýar. Şeýle ýagdaýda iki ýyl işläp bermek şertini berjaý edip bilmän, 4-5 ýyllap diplomyny alyp bilmän kösenip ýören uçurymlar hem bar.
Ýokary okuw mekdeplerini tamamlaýan ýaşlary hiç kim gujak açyp, işe çagyranok. Işi özüň gözläp tapmaly. Ahyrky kursa ýetilende her talybyň özi okuwy tamamlandan soň işe ýerleşjek ýerini tapyp, ol ýerden otnoşoniýe almaly.
Netijede ýene tanyş-biliş, pul gerek bolýar. Hiç bir edara-kärhana ozal hem iş orunlary ýetmän ýörkä, düýn talyplykdan saýlanan tejribesiz işgäri özüne kabul edesi gelenok.
Umuman, bilimli bolmak, okuw okamak daşyndan goräýmäge höwesli ýaly bolsa-da, türkmen ýaşlary üçin bu zatlar güzap bolup durýar. Okuw döwründe ýygnakdan-ýygnaga, çäreden-çärä, bag ekmäge, bag suwarmaga, «Saglyk ýoluna» çykmaga äkidilip, aňkasy aşyrylýan talyplar okuwyň soňky döwründe önümçilik praktikasyny geçjek ýerini-de özleri tapmaly.
Haýsydyr bir edaradan tanyş tapyp, önümçilik praktikasyny özlerinde geçer ýaly talyp ugratmagy ýokary okuw mekdeplerinden haýyş edýän hat almaly. Şol hat bilen barlan çagy önümçilik praktikasyny geçmekçi bolýan talyba hiç zat öwredilmeýär. Hatda önümçilik praktikasyny geçmekçi bolýan talyplara oturmaga ýer hem berilmeýär. Olar aýak üstünde durup-durup, hiç kim ýüzüne seretmänsoň, çykyp gaýdýarlar. Ýene ertesi gün özleriniň «önümçilik praktika geçmäge iberilen» edarasyna baryp, durup-durup gaýdýarlar.
Şeýle ýagdaýda iň soňky ýyl hem tamamlanýar. Onsoň işe başlaýan ýaş hünärmeni hakyky işgär derejesine ýetirýänçäň «Taýy at edýänçäň, eýesi it bolar» diýlene barýar.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text: Töleýjiň bankyna geldi g.0401001 njy TÖLEG TABŞYRYGY 13- Iýun 2012ý. Debet Töleyji Pul möçberi H/b ŞSB 101731005495 BAB Töleyjiniñ banky Kredit Alyjy ŞSB 101731005495 H/b BAB Alyjynyň banky H/b Berliş usuly (elektron ýa-da kagyz görnüşde) Pul möçberi söz bilen Harytlaryň alnan, hyzmatlaryň edilen senesi Amal Tölegiň maksady,harytlaryň, ýerine ỳetirilen işleriň, edilen hyzmatlaryň ady, haryt resminamalarynyň senesi, belgileri we pul möçberleri görn. Töleg maks. Töleg möhl. Töleg nobat. M. Ỳ. Müşderiniň gollary Bank topary Bank geçirdi 2012ý. Bankyň gollary Töleýjiň bankyna geldi g.0401001 njy TÖLEG TABŞYRYGY 13- Iýun 2012ý. 0 Töleyji Debet Pul möçberi H/b - ŞSB 101731005495 Töleyjiniñ banky 0 BAB 0 Kredit Alyjy 0 ŞSB 101731005495 H/b Alyjynyň banky 0 BAB 0 H/b Berliş usuly (elektron ýa-da kagyz görnüşde) Pul möçberi söz bilen 0 Harytlaryň alnan, hyzmatlaryň edilen senesi Tölegiň maksady,harytlaryň, ýerine ỳetirilen işleriň, edilen hyzmatlaryň ady, haryt resminamalarynyň senesi, 0 belgileri we pul möçberleri maks. Töleg 0 M. Ỳ. Müşderiniň gollary Amal görn. Töleg möhl. Töleg nobat. Bank topary Bank geçirdi 2012ý. Bankyň gollary


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Amerikalar sammitine gatnaşmak üçin Kolumbiýa baran güni paýtagt Bogotodaky amerikan ilçihanasynyň daş işiginde kiçiräk partlaýjyly bomba ýaryldy.
Sammitiň geçjek ýeri bolan Kartagenanyň golaýyndaky awtobus stansiýasynda hem iki bomba partlady.
Polisiýa anna güni bolan partlamalaryň hiç biriniň zyýan ýetirmändigini aýtdy.
Şu aralykda, prezident Obamanyň Kolumbiýa barmazynyň öň ýanynda ABŞ-nyň gizlin gulluk agentleriniň 12-si özüni ýaramaz alyp baranlygy üçin işden boşadyldy.
Ýekşenbe güni geçjek sammite 30-dan gowrak prezident gatnaşmaly.


text:
Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjan boýunça ilçisiniň wezipesine prezident Obamanyň hödürlän kandidaturasyny sişenbe güni Senatyň Daşary gatnaşyklar boýunça Komitetiniň tassyklamagy bu ugurdaky möhüm öňegidişlik hökmünde alamatlandy.
Azerbaýjan boýunça ilçiniň wezipesi indi bir ýyldan gowrak wagt bäri boş dur. Bu wezipä hödürlenen Matýu Braýzanyň kandidaturasyny Komitetdäki senatorlardan 17-si goldap, diňe 2-si oňa garşy ses berdi.
Matýu Braýzanyň kandidaturasy indi tutuş Senatda sese goýulmaly. Adatça, bular ýaly meselelerde Daşary gatnaşyklar boýunça Komitetiň tassyklan kandidaturalary Senatda hem kabul edilýär.
Emma bu gezek Komitetiň ses bermeginiň yzy bilen, Kaliforniýa ştatyndan demokrat senator Barbara Bokseriň Matýu Braýza Senatda ses berilmek prosesini yza süýşürmek teklibi bilen çykyş etmegi, bu meseläniň dawasyz bolmajagyny görkezýän bir alamat bolup göründi.
Matýu Braýzanyň kandidaturasy ozalbaşdan hem käbir ikirjiňlenmeleriň we garşylyklaryň ýüze çykmagyna sebäp bolupdy.
Jorj Buşuň Birleşen Ştatlara ýolbaşçylyk eden ýyllarynda Matýu Braýza Döwlet sekretarynyň Ýewroaziýa meseleleri boýunça orunbasarynyň kömekçisi wezipesinde işläpdi. Mundan daşary, ol dawaly Daglyk-Garabag regiony bilen baglanyşykly azeri-ermeni gepleşiklerine gözegçilik ediji Minsk Toparynyň hem egindeş başlygy hökmünde iş alyp barypdy. Şol döwürlerden bärem ol Aziýa we Kawkaz regionynda giňden tanalýan diplomat hasaplanylýar.
Şu ýylyň maýynda Matýu Braýzanyň kandidaturasy Birleşen Ştatlaryň Azerbaýjandaky ilçisiniň wezipesine hödürlenen badyna, munuň özi Birleşen Ştatlardaky ermenileriň diasporasynda we Ermenistanyň käbir resmilerinde dessine garşylykly reaksiýalary döretdi. Ermenistan tarapy Matýu Braýzany Azerbaýjanyň bähbitlerini araýan tarapgöý iş alyp barmakda aýyplaýar.
Iki senator garşy
Senatyň Daşary gatnaşyklar boýunça Komitetinde Matýu Braýzanyň kandidaturasyna garşy ses beren iki senatordan biri Kaliforniýa ştatyndan demokrat senator Barbara Bokser, beýleki birem Nýu-Jersi ştatyndan demokrat senator Robert Menedez.
Bu wakadan birneme öň, 22-nji iýulda Matýu Braýzanyň kandidaturasy ara alnyp maslahatlaşylanda bu senatorlardan ikisem öňa ýeňil bolmadyk soraglary ýagdyrypdylar.
Mysal üçin, senator Barbara Bokser şu ýylyň iýunynda Azerbaýjan tarapynyň başyny başlamagynda ýüze çykan hem-de dört sany ermeni esgeriniň we bir azeri esgeriniň ölümine sebäp bolan atyşyklarda Matýu Braýzanyň näme sebäbe Azerbaýjany ýazgarmakdan saklanandygy bilen gyzyklanypdy. Matýu Braýza şonda bu sowala anyk jogap bermän, sypjyklyk etmäge mejbur bolupdy.
Mundan daşary, senator Barbara Bokser Matýu Braýzanyň eden çykyşlaryndaky käbir jümlelere, şol sanda, onuň «Ermenistan Daglyk-Garabag regionynyň kanuny taýdan Azerbaýjanyň territorial bölegidigi bilen ylalaşmalydyr» diýen sözlerine hem salgylanyp, onuň bu pozisiýasy barada düşündiriş talap edipdi. Matýu Braýza şonda muny rus dilinden edilen terjimede goýberilen nätakyklyk görnüşinde düşýündiripdi.
Sişenbe güni geçirilen ses berişlikde Matýu Braýzanyň kandidaturasyna garşy ses bermeginiň sebäbini senator Barbara Bokser onuň Azerbaýjanyň kemçiliklerine gezek gelende berk pozisiýada çykyş edip biljekdigine ynanmaýandygy bilen düşündirdi.
Bu ses berişligiň öňýany Birleşen Ştatlarda täsirli lobbistik topar hasaplanylýan Ermeni Milli Komiteti amerikan sentorlaryny Matýu Braýza garşy ses bermeklige çagyryp, Senata ýörite hat gönderdi.
Bu guramanyň ýerine ýetiriji direktory Aram Hamparýan Senatyň Komitetinin Matýu Braýzany goldap ses bermeginden lapynyň keç bolandygyny aýtdy. Ýöne, muňa garamazdan, ol Ermeni Milli Komitetiniň öňdäki ses berişlikde Matýu Braýzanyň kandidaturasyny geçirtmezlik üçin senatorlara çagyryş etmegini dowam etdirjekdigini mälim etdi.


text:
Gündogar Ukrainadaky Donetsk şäherinden adamlaryň ölümi bilen bagly wakalar barada maglumatlar gowuşýar, hökümet güýçleriniň we orsýetçi separatistleriň arasynda bolan ok atyşyk zerarly geçen dynç günlerinde azyndan iki adam wepat boldy. Şol bir wagtda-da dükanlar işleýär, gül ekilýär we ýollar bejerilýär.
Enrike Menendez “Ad Faktory”, ýagny reklama fabrigi atly kärhananyň müdiridi. “Meniň atam ispandy, men bolsa Donetsk oblastynda Artemowskda doguldym we eýýäm 14 ýyl bäri Donetskde ýaşaýaryn” diýip, Enrike gürrüň berýär. Onuň kärhanasynyň Green Plaza merkezinde ýerleşen edara jaýy indi ýapyk. “Bu raýona 10 gezek zarba urlup, olaryň birinde snarýad binadan 200 metr golaýda atyldy we üç adamy öldürdi” diýip, Enrike Facebookda ýazýar.
Bahar aýlarynda Enrike Ukrainanyň bütewüligi ugrunda Donetskde geçirilen iň uly çykyşyň guramaçylarynyň hataryna giripdi. Onuň pikirdeşleri we kärdeşleri şäheri terk edende, Enrike galyp, şäherde horluk çekýän adamlara kömek berýän “Jogapkärçilikli raýatlar” atly inisiatiwa toparynyň döredijileriniň biri boldy.
Enrike Menendez hökümet güýçleriniň we gozgalaňçylaryň arasynda ok atyşygy bes etmek barada gelnen ylalaşykdan soň Donetsk şäheriniň nähili ýaşaýandygy barada AÝ/AR-na gürrüň berdi.
Gapma-garşy ýagdaý
Donetskdäki durmuşyň nähilidigi barada netije çykarmak kyn, bir tarapdan günde diýen ýaly adamlaryň ölümi barada maglumat gowuşýar, başga bir tarapdan, bosgunlaryň dolanýandygy, adamlaryň teatrlara barýandygy barada habar berilýär. "Bu ýagdaýlar nädip bir-biri bilen utgaşýar?” diýlip, berlen sowala Enrike Menendez şeýle jogap berdi:
"Donetsk mydama gapma-garşylykly şäher bolupdy, bu ýerde köpler üçin düşnüksiz bolan zatlar mydama-da utgaşýardy. Men awgust bilen deňeşdirilende sentýabrda dogrudanam durmuşyň kadaly bir ýagdaýa dolanyp başlandygyny belläsim gelýär. Bu ençeme faktorlar bilen bagly, birinjiden, adamlar dolanyp gelýärler, ýagny agyr günleri başga bir ýerde garaşyp geçirmek islän adamlar hem gelip başladylar. Käbirleri öz pullaryny sowup, indi başga ýerlerde ýaşamaga mümkinçiligi bolman, öýlerine dolanýarlar. Şeýlelikde şäherde adamlaryň, köçelerde awtoulaglaryň köpelendigi göze ilýär.
Ikinjiden, adamlar bar zada öwrenişýär. Hatda harby hereketleriň dowam edýän raýonlarynda-da. Bellemeli zat, şäherdäki harby hereketler uruş baradaky kinolarda görkezilýän zatlara meňzemeýär. Bu ýerde artilleriýa-top oklary atylýar. Donetskiň dört raýony top okunyň astyna düşýär. Ol ýerlerde elektrik togy, gaz, we suw kynçylyklary bar. Merkezi raýonlarda ýagdaý başgaça, gyzgyn suwdan başga ähli kommunal hyzmatlar gowy üpjün edilýär. Şäher özüne gelip başlady, adamlar hem özlerini köşeşdirmek üçin güýmenje tapmaga synanyşýarlar, şonuň üçin filarmoniýa, teatr möwsümi başlandy, şäherde kinoteatr hem açyldy”.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama hökümetiň bergi çägini ýokarlandyrýan kanun taslamasyna gol çekdi. Bu kanun Birleşen Ştatlaryň taryhyndaky ilkinji batyşyň öňüni alýar.
Obama bu kanuna sişenbe güni Senatda ses berlenden soň, haýal etmän gol çekdi. Senatyň 74 agzasy oňa goldaw bildirse, 24 agzasy garşy ses berdi.
Duşenbe güni Wekiller öýünde bolan ses berişlikde bu kanun taslamasyna 269 agza razy bolan bolsa, 161 agza garşy ses beripdi.
Bu ylalaşyk esasynda Birleşen Ştatlaryň 14,3 trillion dollarlyk bergi çägini 2,4 trillion dollar çemesi ýokarlandyrmak planlaşdyrylýar.
Teklip edilýän 2,1 trillion dollarlyk harçlama tygşytlamalary 10 ýylyň dowamynda giriziler.


text:
Orsýetiň Uzak Gündogarynda polisiýa kanun goraýjylara hüjüm etmekde güman edilýän toparyň gizlenen jaýyna zabt edip, olaryň ikisini öldürdi.
Güman edilýänleriň azyndan biri tussag edildi.
Ussuriýsk şäherinde üç sagada çeken gabawdan soň hem güman edilýänleriň biri öz bukusynda galdy.
Polisiýa bilen güman edilýänleriň arasynda bolan atyşykda azyndan bir polisiýa ofiseri ýaralandy.
Bu gabaw polisiýa hüjüm eden 3 adamyň gözleginiň netijesidir.
Şol hüjümde bir polis ofiseri öldürilip, üçüsi ýaralanypdy.
Ol adamlaryň polisiýa näme sebäpden hüjüm edeni belli däl. Ýöne ol ýerde polisiýa korrupsiýasy we eden-etdilikleri hakynda gürrüň edilýär.


text:
Şu ýylyň iýulynda Germaniýanyň Drezden şäherindäki suduň jaýynda asly müsürli bir göwreli aýaly pyçaklan raýata garşy sud diňlenişigi duşenbe güni öz işine başlady.
Asly müsürli Marwa al-Şerbini pyçaklan adamyň adyny häzirlikçe sud diňe «Aleksandr W» diýip atlandyrýar.
Milli gelip çykyşy boýunça rus bolan bu hüjümçi şu ýylyň iýulynda kellesi baş örtgüli müsürli zenany «terrorist» diýip atlandyryp, oňa pyçakly hüjüm edipdi. Şonda bu waka dünýäniň musulman ilatly ýurtlary ýiti reaksiýa bildiripdiler.


text:
Fransuz prezidenti Nikolýa Sarkozi bilen Germaniýanyň kansleri Angela Merkel şu gün Parižde duşuşyp, Ýewropa zonasynyň bergi krizisi babatda mundan beýläk görülmeli çäreler barada maslahat edýärler.
Emma Germaniýa maliýe reformalary meselesinde uly bir böwsüşe garaşmaly däldigini duýdurdy.
Ekspertleriň köpüsi bergi krizisini çözmegiň gowy ýoly bilelikdäki ýewropa obligasiýalarynyň çap edilmegi netijesinde ýewropa zonasyna girýän ýurtlara elýeterli karz almaga mümkinçilik döredilmegi diýýärler. Emma Germaniýa muňa düýpgöter garşy durýar.


text:
Italiýanyň ozalky premýer-ministri Silwio Berluskoniniň aklawçylary Berluskonini türme tussaglygyna höküm etmek barada Milanyň sudunyň çykaran hökümine garşy arza bilen şikaýat suduna ýüz tutarlar diýlip garaşylýar.
Anna güni Milanyň sudy Silwio Berluskonini salgyt galplyklarynda aýyplap, oňa dört ýyl türme tussaglygyny bermekligi karar etdi. Ýöne şol gün birneme giçlik sud özüniň bu kararyny yzyna alyp, ony bir ýyl türme tussaglygyna höküm etmek kararyna geldi.
Mundan daşary, sud Berluskoniniň we onuň bilen bilelikde aýyplanýan beýleki birnäçe adamyň ýurduň salgyt gullugyna 10 million ýewro jerime tölemelidigi barada-da höküm çykardy.


text:
Iş başyndaky prezident Nursoltan Nazarbaýew Gazagystanda geçirilen irki saýlawlarda ýene bir 5 ýyl möhlete gazanana çalym edýär.
Ýekşenbe güni geçen saýlawlara, resmi maglumata görä, ses berijileriň 89.9 prosenti gatnaşdy. 2005-nji ýyldaky prezident saýlawlaryna ses berijileriň 76,8 prosenti gatnaşypdy.
Prezidentlik ugrundaky bäsleşige Nazarbaýewden başga hem üç kandidat çykdy, ýöne olar Gazagystana 20 ýyldan gowrak ýolbaşçylyk edýän prezidente çynlakaý garşydaş bolup bilmediler.
Gazak oppozisiýasy iki ýyl ir geçirilýän saýlawy boýkot etmäge çagyrdy we onuň galpdygyny aýtdy.
Irki saýlaw kararyna Nazarbaýewiň prezidentlik möhletini referendum arkaly 2020-nji ýyla çenli uzaltmak teklibi Konstitusiýa sudy tarapyndan ret edilenden soň gelindi.


text:
Biziň ýurdumyzyň seýsmiki çäkde ýerleşip, köplenç halatlarda tebigy hadysa bolan ýer titremesiniň bolup durýandygyndan biziň hemmämiz hem habarlydyrys. Esasan hem dag eteklerindäki zolaklarda döreýän bu tebigy hadysa her birimizden çalt, dogry we guramaçylykly çäreleri alyp barmagyň zerurlygyny talap edýär. Biziň we ýakynlarymyzyň saglygy we ömri ol çäreleriň özwagtynda we dogry geçirilşine juda bagly bolup durýandyr.
ÝER TITREME NÄME?
Bu ýer astyndan döreýän urgy we ýer üstüniň sarsgyny netijesinde ýer gabygynyň ýa-da mantiý gatlagynyň üstki böleginiň uly aralykda berk, çeýe yrgyldy görnüşde böwsülip ýarylmagy, boşluklaryň emele gelmegidir. Ýer titremesiniň güýji seýsmiki şkala boýunça 12 bal bilen bahalandyrylýar. Şertleýin ýer titremesiniň güýjüni ballar boýunça topara bölýarler: 1-4 ball – gowşak, 5-7 ball – güýçli, 8 we ondan hem ýokary – weýran ediji.
Ýer titreme hadysasynyň başlanmagy aýnalaryň jaýrylmagy, döwülmegi, üçekleriň yrgyldap ondaky duran goşlaryň herekete gelip başlamagy, kitap tekjeleriň, şkaflaryň, çyralaryň yrgyldamagy, diwarlarda ýaryklaryň peýda bolmagy bilen häsiýetlendirilýär. Bularyň gulagyňy gapýan sesler bilen gabat gelmegi köplenç halatlarda alamatlydyr.10-20 sekuntdan soňra bolsa ýer sarsgynynyň güýçlenmegi bilen, jaýlaryň we gurluşyklaryň ýykylmagy bolup geçýär.10-a golaý bally güýçli yrgyldy jaýlary, binalary ýykyp bilýändir. Aralyk ýer titremesi 5-20 sekunt dowam edýär. Titremeler näçe uzak dowam etse, şonçada heläkçilik ýokarlanýar.
ÝER TITREMÄNIŇ BALLARDA HÄSIÝETNAMASY
1 bal – bellenilmeýän – adamlar duýmaýar, ýeriň titremesi diňe abzallaryň kömegi bilen hasaplanylýar.
2 bal – öran gowşak – jaýyň ýokarky gatynda ýaşaýan adamlar duýup bilýär.
3 bal – gowşak – titremäni köp adamlar duýýar.
4 bal – aram ýagdaý – hemme adam diýen ýaly duýýar, aýnalar şakyrdaýar.
5 bal – aram güýçli – ýatanlaryň köpüsi oýanýar, çyralar yrgyldaýar.
6 bal – güýçli – jaýlaryň ýeňil zeperlenmegi, diwarlarda kiçi jaýryklaryň bolmagy.
7 bal – örän güýçli – diwarlaryň ýarylmagy, olaryň bölünip gaçmagy.
8 bal – zeperlendiriji – tuty asgyçlaryň gaçmagy, tüsse çykaryjylaryň gopmagy, diwarlaryň uly möçberde jaýrylmagy, bölekleýin ýumrulmagy, adamlaryň aýak üstünde durmagynyň kynlaşmagy.
9 bal – haraba döndürýän – diwarlaryň ýumrulmagy.
10 bal – weýran ediji – köp jaýlaryň, gurluşyklaryň ýykylmagy,1 metre çenli uzynlykda ýeriň ýarylmagy.
11 bal – heläkçilik – ýer üstünde köp sanly ýaryklar, opurulmalaryň bolmagy.
12 bal – güýçli heläkçilik – ýerli ýer relýefiniň üýtgemegi.
ÝER TITREMESINE NÄHILI TAÝÝARLYK GÖRMELI?
Eger siz seýsmiki taýdan howply çäklerde ýaşap, islendik ýerde bolsaňyzam: öýde, işde, kinoteatrda, transportda, köçede ýer titreme howpy barada köpçülikleýin yglan edilende özüňi alyp çykmagyň meýilnamasyny öňünden pikirleniň. Şol sanda maşgala agzalaryňyza hem ýer titreme wagtynda özüňi alyp barmagyň aýratynlyklary we berilýän ilkinji lukmançylyk kömeginiň düzgünlerini öwrediň.
Eger ýer titreme howpy barada öňünden habar edilen bolsa:
→ Belli bir amatly ýerde şahsy resminamalaryňyzy, pullaryňyzy, jübi çyrasyny we goşmaça batareýleri saklaň.
→ Öýde goşmaça agyz suwunyň we gaplanan, zaýa bolmajak iýmit önümleriniň birnäçe günlük ýeterlik mukdaryny taýynlap goýuň.
→ Düşekleri penjiräniň we daşky diwarlaryň öňünden aýyryň. Şkaflary, tekjeleri berkidiň, ýokarda saklaýan agyr goşlaryňyzy aşak düşüriň.
→ Howply jisimleri (zäherli himiki maddalar, çalt ýanyp biljek suwuk görnüşli himikatlar) çetleşdirip, howpsuz ýerde ýygnap goýüň.
→ Öýüň ähli ýaşaýjylary zerurlyk ýüze çykanda ýapar ýaly merkezi elektrik şitiniň nirde ýerleşýändigini, esasy gaz we suw geçirjileriň berklenýän ýerini bilmelidirler.
→ Öýde ulanýan dermanhana gutujygyňyzda saklanýan derman serişdelerine üns beriň. Maşgala agzalaryňyzyň ulanýan dermanlaryny alyp goýuň.
→ El telefonyňyza tiz lukmançylyk kömegi we ýangyn howpsuzlygy gullugynyň, ýerli polisiýanyň we seýsmiki stansiýanyň telefon belgilerini belläp goýuň.
ÝER TITREME WAGTYNDA ÖZÜŇI NÄHILI ALYP BARMALY?
Oturan ýeriňiziň yrgyldap ugranyny duýup başlama, çyralaryň yranyp, ýokarda ýerleşen goşlaryň gaçyp, güýçlenýän güwwüldili sesleriň we aýnalaryň şakyrdysynyň ýokarlanmagy, şol sanda sygyr, it, düýe, eşek ýaly öý haýwanlarynyň adaty bolmadyk hereketleri we sesleri birbada howsalanyň we galagoplugyň döremegine getirip biler. Gorky we howsala erkiňizi bermäň. Ýer titremäniň başlanan pursatyndan, onuň weýrançylyga getirip biljek pursadyna çenli 20-25 sek. (ýer titremäniň güýjüne baglylykda) wagtyňyzyň bardygyny ýadyňyzda saklaň. Eger jaýyň aşaky gatlarynda ýaşaýan bolsaňyz, haýal etmän zerur bolaýjak goşlaryňyz bilen daşyna çykyň. Jaýdan çykylanda lifti ulanman hökman basgançak bilen aşak düşüň. Ýola çykyp duruň, ýöne uly gatly binalaryň, jaýlaryň golaýyndan daşda, açyk meýdançada durmaga ymtylyň.
Asudalygy saklajak boluň, beýleki adamlary hem köşeşdirmäne çalşyň. Uly gatly jaýlarda bolup, jaýyň içinde galan halatyňyzda howpsuz ýeri saýlaň: diwarlaryň birigýän burçlarynda, üçegi göterýän diregleriň ýanynda, gapy oturtmalaryň aşagynda. Eger stolyň aşagynda gizlenmek mümkünçiligiňiz bolsa gizleniň, ol sizi ýokardan gaçýan kerpiçdir, beton böleklerinden gorar. Penjireden we agyr mebellerden daşda duruň.
Ýangyn döretmeden gaça durup, şem, kükürt, otlawaç ulanmaň. Çykyp duran uly balkonlardan, tutularyň karnizlerinden, tok geçiriji simlerden daşda duruň. Eger siz maşynda bolsaňyz, açyk, hiç hili tok geçirijileriň ýok ýerlerinde saklanyň we hadysa sowulmasa maşyndan çykmaň. Köpri, tunnel ýaly gurluşyklara ýakynlaşmaň. Beýleki adamlara kömek etmeklige hemişe taýýar boluň.
ÝER TITREMEDEN SOŇKY PURSATLARDA ÖZÜŇI NÄHILI ALYP BARMALY?
Bolup geçen hadysa aňly-düşünjeli baha beriň. Töweregiňize seredip ejir çekenleri kesgitlemäge we olara ilkinji lukmançylyk kömegini bermäge taýyn boluň.
Ýer titremede beden dokumalary müçükmä (ýenjilmä), süňkleri döwülmä sezewar bolan adamlara dogry we özwagtynda kömek bermek wajypdyr.
Müçükmelere sezewar bolan adamlaryň şikeslenen ýerine buzly haltajyklary goýup, soňundan basyp saklaýjy daňylary goýmak, ýörite agaçdan ýasalan söýgetleriň (şina) kömegi bilen hereketlensizdirmek zerurdyr. Lukmanlar gelip ýetýänçä, heläk bolana agyrsyzlandyryjy gerdejikleriň birnäçesini berip, köpräk suwuklyk içirmelidir.
Süňk döwülmeleri bolan heläk bolanlaryň el-aýaklaryny ýörite söýget bilen berkidip, olary asuda ýagdaýda saklamaga çalyşmalydyr. Döwükleriň açyk görnüşine ilki bilen arassa sargy, zerur bolan halatlarynda žgut goýulýandyr.
Ýer titreme wagtynda ýokardan gaçma, birzada urulma netijesinde kelläniň, döşüň, oňurganyň, garyn boşlugynyň dürli şikeslenmeleri ýüze çykyp bilýändir.
Şikeslenmeleriň dürli görnüşlerine garamazdan, aşakdaky hereketleri geçirme gadagandyr:
heläk bolanyň kellesini galdyryp, onuň aşagyna ýassyk, torba ýa-da eplenen eşikleri goýma;
⇒ zerurlyk bolmasa heläk bolany ýerinden gymyldatma;
⇒ huşsuz arkan ýatan adamyny ýeke goýmak.
Ilki bilen üns bermeli ýagdaýlar:
♦ Alnan şikesiň näme netijesinde bolandygyny kesgitläp, onuň agyrlygyna baha bermelidir;
♦ Ýürek urgularyň bardygyny kesgitlemeli, eger ol bolmasa, haýal etmän ýüregi owkalama çärelerini geçirmeli;
♦ Eger adam hüşsuz bolup, dem almasy we ýürek urmasy kesgitlenýän bolsa, onda haýal etmän ony garnyna ýatyryp agzynyň içini el ýaglyk ýa-da süpürgiç bilen arassalamaly;
♦ Eger heläk bolanda gan akma dörän bolsa, şikeslenen ýere daňy goýup, gan akmany duruzmaga synanyşmalydyr.
Zeperlenip emma doly ýykylmadyk jaýlara, ymaratlara ýakynlaşmaň, olara girmäň. Hadysadan 2-3 sagat soň ol ymaratyň ýa-da jaýyn sarsgyn astynda ýykyljagyna taýyn boluň. Gaty wajyp bolmasa jaýa girmäň.
Eger siziň özüňiz kesekleriň astynda galan bolsaňyz:
► Mümkün boldugyndan özüňize lukmançylyk kömegini bermegi başaryň;
► Daşyndaky adamlar bilen baglanşygy gazanjak bolmaga ymtylyň. Gygyrmak, kakmak arkaly olara özüňiziň bardygyňyzy bildiriň;
► Ot ýakmaly däldigini ýadyňyzda saklaň, zerurlyk dörände çeleklerden, hajathananyň suw ýygnaýjysyndan suw alyp içip bilersiňiz;
► Ýyladyş turbalaryny kakmak arkaly hem dürli duýduryşlary berip bilersiňiz. Güýjüňizi tygşytlaň. Siz näçe wagt kesek astynda boljakdygyňyz belli däldir.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Çarşenbe güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda Orsýetiň premýer-ministri Dmitriý Medwedew bilen gepleşik geçirdi.
Dmitriý Medwedew Aşgabada GDA döwletleriniň hökümet ýolbaşçylarynyň maslahatyna gatnaşmak maksady bilen barypdy.
G.Berdimuhamedow bilen D.Medwedew özara gepleşikde Türkmenistan bilen Orsýetiň hyzmatdaşlyklarynyň möhüm ugurlary barada pikir alyşdylar.
Duşuşykda inwestisiýa, agrosenagat, ylym we tehnika, sport we medeniýet boýunça hyzmatdaşlyklary ösdürmek meseleleriniň-de aýratyn üns merkezinde bolandygy habar berilýär.


text:
Siriýada içerki urşuň ol ýurtda ýaşaýan türkmen köpçüligine hem öz oňaýsyz täsirini ýetirmäge dowam edýändigi nygtalýar. Bu sebäpden siriýa türkmenleriniň belli bir böleginiň hem goňşy ýurtlarda bosgun ýagdaýa düşendigine üns çekilýär.
Sirýada türkmenleriň ýaşaýan sebitlerinde başlan çaknyşyklaryň aýgytly sepgitlere ýetendigi barasynda häli-şindi dürli habarlap gelip dur.
Golaýda ýagny Oraza aýynyň başynda Tartus we Homus şäherleriniň ortasynda ýerleşýän möhüm strategiki ähmiýete eýedigi nygtalýan Zara atly türkmen obasynyň hökümet we “Hizbullah” güýçleri tarapyndan hüjüme duçar bolup, häzir bolsa şol obanyň gabaw astynda tutulýandygy habar berilýar.
Şeýle habarlary dünýä köpçüligine ýetirmeklik üçin şol ýerde ýaşaýan sirýaly türkmen Ziýad, Azatlyk Radiosy bilen ýörite aragatnaşyga geçip, Zara atly türkmen obanyň başdan geçirýän ýagdaýlary barada maglumatlar berdi.
Azatlyk Radiosy: Ziýad, ilki bilen Zara obasy barada maglumat berseňiz? Zara obasynda kimler ýaşaýar we nirede ýerleşýär?
Ziýad: Siriýada şu wagt gabawda kyn ýagdaýda galan obanyň ady Zara we ol türkmen obasy. Obanyň ilaty on müň. Zara obasy, Siriýada Homus bilen Tartusyň ortasynda ýerleşýär.
Şu wagt ol ýerde ýigrimi bäş müň halk ýaşaýar. Munuň on müňi obanyň ýerli ýaşaýjylary bolan türkmenler. Galan on bäş müň bolsa oba gelen we dürli milletden bolan bosgunlar.
Biz eýýäm ýirgimi alty – ýigrimi ýedi aý bäri kyn ýagdaýda. Sebitiň demografiýasy gaty bulaşyk. Homusdan Zara obasyna çenli uzaklyk 50 km. Zaranyň gündogaryndaky hemme obalar Şebbiha, ýagny Assadyň adamlary, hökümet tarapdarlary, şaýy ýaşaýyş ýerleri.
Demirgazyk tarapymyzda Hama çenli bolan obalaryň hemmesi hem ýene Şebbihalar. Günbatar tarapymyzda Tartusa çenli 50 km. aralykdaky yaşaýyş ýerleri hem ýene Şebbiha, ýagny Assadyň tarapdarlary.
Günorta tarapymyzda bolsa 7 km. uzaklykda Liwan ýerleşýär. Liwana çenli bolan aralykdaky obalar hem Şebbihalaryň elinde. Ol sebitde şaýylar we “Hizbullah” täsirli ýagdaýda. Siriýanyň Liwan serhedinde hem bir türkmen oba bar ady – Halat.
Şol türkmen obanyň bäş müň ilaty bardy. Ýöne Halat obasynyň türkmenleri uruş sebäpli Liwana göçüp gitdiler. Häzirki ýagdaýda Zara obasy režimiň tarapdarlarynyň arasynda, ýagny oduň ortarasynda galdy.
Kalat we El-Hasan obalary hem soňky iki hepdäniň dowamynda režimiň eline geçdi. Şondan bärem bütin basyşlary biziň obamyza gönükdirdiler. Kalat we El-Hasan obalary hem bir ýyl boýunça bombalandy. Biziň Zara atly türkmen obamyzyň töweregi hem yzgiderli bombalanyp durdy.
Azatlyk Radiosy: Ziýad, Zara obasyna haçan we nähili hüjim edildi? Ol ýerde näme bolup geçdi?
Ziýad: Oraza aýynyň birinji güni ir bilen sagat ýedide Siriýa režiminiň güýçleri, ýagny Assadyň adamlary Zarany ele geçirmek islediler. Obanyň gündogar tarapyndan 12 tank bilen hüjüme geçdiler.
Biziň türkmen ýigitlerimiz olaryň öňünden çykyp, berk gaýtawul berip, hüjümlerini yza serpikdirdiler. Söweş ýüzbe-ýüz bolan mahaly siriýa türkmenleriniň bir ýigidi duşmanlaryň ýüz adamyna taý gelýär.
Söweşiň birinji gününde bizden ýedi adam şehit boldy. Assadyň adamlaryndan näçe ýitgi boldy ony bilemzok. Biziň türkmen ýigitlerimiz on iki sany tanky ýakdylar we iki sany tanky hem ele geçirdiler. Gynansagam gaty agyr günleri başdan geçirdik.
Owal obamyzyň daş-töweregi bombalanýardy. Bu wakadan soň bolsa obamyzyň merkezi bombalandy. Kyrk-elli sany ýaralymyz bar. Gynansagam ýigrimi bäş müň adama ol ýerde diňe bir doktor hyzmat berýär.
Bu ýagdaý ýigrimi dört-ýigrimi bäş aýdan bäri şeýle dowam edip gelýär. Oraza aýynyň ikinji güni Assadyň adamlarynyň türkmen obasy Zara girip bilmejekdiklerine gözleri ýetdi. Şol sebäpdenem oba iki müň sany raketa we bomba atdylar.
Şonda oňa bir minutda on-on iki raketa düşdi. Şeýle gaty agyr şertlerde ýaşadyk. Ondan soň obadan ýigrimi adam, ýagny obanyň ymamy, mugallymlar, aklawçylar ýaly öňdebaryjy adamlary jemlenip, Assadyň adamlary bilen parahatçylyk gepleşigini geçirmäge iki ulaga münip gitdiler.
Assadyň adamlarynyň iki sany harby gözegçilik nokady bardy. Biziň ýaraşyk toparymyz Zara köprüsindäki birinji harby nokatdan arkaýyn geçdiler. Olara hiç zat diýmän geçirdiler. Assadyň adamlarynyň ikinji harby nokady bolsa Hajer-al-Abýap, ýagny Akdaş atly şaýy obasyndady. Biziň obamyzdan 3 km. uzaklykda ýerleşýär. Biziň ýaraşyk toparymyz şol harby nokada baranlaryna olara ot açdylar.
Parahatçylyk gepleşigi geçirmäne giden ýigrimi adamdan üç sanysy gaçyp gutuldy. Olardan dokuz sanysy şehit boldy. Galanlary bolsa ýitirim boldular. Olaryň ykbaly barada hiç hili maglumat ýok.
Azatlyk Radiosy: Ziýad, Sirýadaky türkmen obasy Zara şu wagt Assadyň adamlary tarapyndan gabawda diýdiňiz, şu wagt obada ýagdaý nähili?
Ziýad: Aragatnaşyk gaty çäkli. Hiç ýerden habar alyp bilemizok. Düýn Assadyň adamlary bize ýanan tanklary bersek, ol ýerde şehit bolanlarymyzyň naşlaryny gaýtaryp berjekdiklerini aýtdylar.
Dünýäde bolup geçýän wakalardan biz bihabar. Elektrik kesilýär. Telefon bilen aragatnaşygy saklajak bolýarys. Ýöne elektik we telefon ýeterlik ýagdaýda bolmansoň, kompýuterlerimiz hem işlänok. Aragatnaşyk ynha şular ýaly kynçylykly hem çäkli ýagdaýda.
Azatlyk Radiosy: Ziýad, Zara obasy gabawa alynyp, hüjümlere duçar edilýän bolsa, kömek sorap ýüz tutan ýeriňiz boldumy?
Ziýad: Türkiýede siriýa türkmenleriniň mejlisi bar. Meniň özüm şolara maglumat berdim. Ýöne olaryň soň näme edenini bilemok. Ankarada we Gaziantepde tanyşlarymyz bar. Ýöne olaryň biziň ýagdaýymyz barada bir iş-alada edip etmäninden hem habarymyz ýok.


text:
Owganystanyň gündogarynda “içki hüjüme” çalym edýän bir wakada, halkara we owgan güýçleriniň hataryndan birnäçe esger öldürildi.
Owganystandaky Halkara güýçleriniň wekiliniň duşenbe güni aýtmagyna görä, owgan harbylarynyň eşigine geýnen hüjümçiler “owgan güýçlerini we halkara koalisiýasynyň wekillerini ýaragdan atyp, her tarapdan hem ençeme adamy öldüripdirler”.
Wardak welaýatynyň polisiýa resmisi bu wakanyň Jalrez etabynda bolandygyny aýtdy. Welaýatyň polisiýa resmisi Abdul Razak Koraişi hüjümde üç owgan ofiseriniň öldürilendigini maglumat berýär.


text:
Türkmenistan garaşsyz bolandan soň Türkiýä dürli ugurlarda gatnawlar ýygjamlandy. Şeýlelikde, Türkiýe, ylaýta-da Stambul türkmen söwdagärleriň iň ýörgünli ýerine öwrüldi.
Azatlyk Radiosy bilen Stambulyň Atatürk adyndaky aeroporyntda gürrüňdeş bolan, howpsuzlyk sebäpli öz adynyň Soltan diýip tutulmagyny islän türkmen söwdagär zenany Aşgabat aeroportynda söwdagärleriň gümrük gullugynyň işgärleriniň proseduralary sebäpli kynçylyklara sezewar bolýandyklaryny aýdýar.
Söwdagär Soltan Aşgabat aeroportynda gümrükden geçmeli wagtynda, ol ýerdäki resmileriň zenan, ýaşuly ýa-da ýaşkiçi diýmän, baryna gaty gödek çemeleşýändigini, ýolagçylar bilen äsgermezçilikli äheňde gürleşýändiklerini, gaty köp garaşdyrýandyklaryny we eliňdäki goş-golamlary zyňyşdyryp, pytradyp taşlaýandygyny aýdýar. “Hawa, nirä barýarsyň? Näme äkidip barýarsyň? Hany bar ýüküňi dök şu ýere. Oduk-buduk sowgatjyk zadyň ýokmy? Daşary ýurda gatnaýan diýip gomparjak bolýaňmy? Hawa, onsoň näme edýäňiz daşary ýurtda? O taýda, näme alyp, näme satýaňyz? Kelläni agyrtman, bol basymrak” ýaly sözler aýdýarlar.
Söwdagär Soltan, daşary ýurda çykyp barýarka bir gümrük işgäriniň özüne eli bilen bir otagy görkezip: “Bar, şol taýda 30-50 dollar taşlap gaýt. Onsoň geçersiň” diýendigini gürrüň berýär. Yzygiderli Stambula söwda gatnaýanlary gowy tanaýandygy üçin, Soltan şeýle ýagdaýyň öz tanyş-bilişleriniň hem başyndan geçýändigini aýdýar. Söwdagär Soltan daşary ýurda haryt alyp barýarkaň, gümrük işgärlerine para bermeli bolýandygy, eger para bermedik halatyňda äkidip barýan önümleriňi eliňden alyp galýandyklaryny aýdýar.
Azatlyk Radiosy bilen Stambulyň Atatürk adyndaky aeroportda gürrüňdeş bolan. howpsuzlyk sebäpli öz adynyň Aýnabat diýip tutulmagyny islän başga bir türkmen söwdagär zenan bolsa, Aşgabadyň aeroportyndan daşary ýurda çykjak mahaly başdan geçirýän kynçylyklary barasynda şeýle diýýär: “Gümrükdakiler daşary ýurda yzgiderli söwda-satuwa gatnaýanlary häli-şindi görüp duransoň, gowy tanaýarlar. Eger Stambula azyk harytlaryny äkitmeýän bolsaň, ýagny ýanyňdaky ätiýaçlyk azygyňda iki-üç kilogram süýji-köke bilen iki-üç sany çörekden başga zadyň bolmasa, şolar üçin hökman 10 amerikan dollary möçberinde para bermäge mejbur edýärler. Meselem, Aşgabadyň aeroportyndaky gümrükden daşary ýurda gawun geçirjek bolsaň, oňa hökman 15 amerikan dollary möçberinde para beräýmeli, bolmasa eliňden alyp galýarlar”.
Azatlyk Radiosy Stambulyň Atatürk adyndaky aeroportda gürrüňdeş bolan söwdagärlerden gümrük gullugynyň işgärleriniň özlerinden alýan şeýle pullarynyň deregine bir resminama berip-bermeýändigini soranynda, söwdagär Soltan ol pullaryň para-peşgeş höküminde alynýandygyny, şol sebäpden döwletiň hasabyna geçmeýändigi üçin hiç hili resmi proseduranyň berjaý edilmeýändigini aýtdy.
Söwdagär Soltan Aşgabadyň aeroportynda gümrükde şeýle “düzgüniň” ýola goýanlardan munuň sebäbi soralanda, ol ýerdäki işgärleriň düşündiriş bermegiň deregine: “Bar, arzyň bar bolsa, islän ýeriňe ýetir. Bar, şol ýere goýmalyjaňy goýup gaýt, bolmasa harydyň gümrükden geçmez, olary taşlap gitmeli bolarsyň” diýip, haýbat atýandyklaryny belleýär.
Soltan söwda üçin Stambula gatnamaga başlan mahaly bir gezek gümrükdäki şeýle prosedura nägilelik bildirip, ýagdaýy aeroportdaky milli howpsuzlyk gullugynyň işgärlerine aýdan mahaly olaryň “gümrükden geçjek bolsaň, gümrük gullugynyň işgärleri näme diýýän bolsa şony edäýmeli, gelneje” diýip, jogap berendigini ýatladýar. Söwdagär Soltan, ylaýta-da soňky bir ýarym aýyň dowamynda, Aşgabat aeropordyndaky proseduralaryň öňkülerden beter ýaramazlaşandygyna we gümrük işgärleriniň özlerini aç-açan para-peşgeş bermäge mejbur edýändigine üns çekýär.
Azatlyk Radiosy bilen Stambul aeropordynda gürrüňdeş bolan, özüni Aýna diýip tanadan başga bir söwdagär bolsa: “Stambuldan Aşgabada uçup baran mahalyň birden eliňde iki mobil telefony göräýse, şol telefon döwük, işlemeýänem bolsa, gümrük işgäri şonuň üçin 20 amerikan dollary möçberinde pul soraýar. Onsoňam gümrük işgärleri alýan puluna derek, hiç hili resminama hem berenok. Dogrusyny aýtsak, indi Aşgabadyň aeroportyndaky şeýle ýadýaý sebäpli Türkmenistandan Stambula gatnap söwda etmegiň bähbitli tarapy galmady diýen ýaly. Häzirki wagtda Aşgabat aeroportynda bermäge mejbur bolýan para-peşgeşlerimiz sebäpli Stambula getirýän arak, gawun, gök çaý, kolbasa we çörek önümleri ýaly türkmen harytlarymyzyň bahasy ýokarlandy. Indi olary gymmatlan bahadan satyn alýanam gaty azaldy. Meselem, 1 litr türkmen aragynyň bahasy öň 55 lira bolsa, häzir 70 lira. Ýarym litirlik türkmen aragy owal 15 liradan bolsa, häzir 25 lira satylýar. Gök çaýyň kilogramy owal 2 ýarym - 3 lira bolsa, indi 5-6 liradan satylýar. Türkmen petir çöregiň 2 sanysyny ozal 2 ýarym lira satyn alýan bolsalar, häzir 6 lira satylýar. Kakadylan kolbasanyň bir bölegi owal 4-5 dollardan bolsa, häzir 10 dollardan satylýar. Goýaldylan süýt önümi, ýagny sguşonkanyň bir gutusynyň bahasy 5 lira bolsa, indi 10 liradan satylýar.
Türkmen donlary owal 100 liradan satylýan bolsa, häzir 150-160 liradan satylýar. Bir türkmen tahýanyň bahasy owal 10 lirady, häzir 20-25 liradan satylýar. Zenanlaryň taýýar tikilen ýönekeý köýnekleri owal 10-15 lira bolsa, häzir 25-30 liradan satylýar” diýip, öz tejribelerini paýlaşýar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan söwdegärleriň gürrüň beren ýagdaýlary boýunça Aşgabadyň aeroportynyň gümrük işärlerinden nähilidir bir kommentariý almak başartmady.
Ýatlap geçsek, Stambul saparlary Türkmenistan howa ýollarynyň iň ýörgünli uçuş nokadyny emele getirýär we her gün Aşgabat bilen Stambulyň arasynda iki uçar sapary amala aşyrylýar.


text:
Wolfang Amadeus Mosartyň aradan çykmagyna şu gün 220 ýyl dolýar. Mosart 1756-njy ýylyň 27-nji ýanwarynda Awstriýanyň Zalzburg şäherinde doglup, 1791-nji ýylyň 5-nji dekabrynda Wenada aradan çykypdy.
Tanymal saz genisi saz gurallaryny çalmaga we saz düzmäge 5 ýaşyndaka başlapdy. Ol iň bir dörediji we talantly kompozitorlaryň biri hökmünde taryha girdi. Mosart öz ömrüniň dowamynda 600-den gowrak saz eserini ýazdy. Bu eserleriň arasyna 41 sany simfoniýa, 27 sany pianino konsert sazlary, 20-den gowrak opera sazlary we dünýä belli “Eine Kleine Nahtmuzik” (kiçijik serenada) melodiýasy bar. Aýdylmagyna görä, Mosartyň ýazan sazlaryny bir-birden durman çalanyňda 8 günden gowrak wagyňy alyp biler.
Mosartyň iň meşhur opera sazlarynyň arasynda “Figaronyň öýlenmegi”, “Jadyly tüýdük” we “Don Jowanni” hem bar. Şeýle hem ol “Rekwiýem köpçüligi” sazy bilen tanalýar. Bu sazyň döreýşi dünýä belli çeh režissýory Miloş Formanyň meşhur filminde çeper suratlandyrylýar. Emma tutuşlygyna diýen ýaly Pragada düşürilen bu film biografiýa däl-de, taryhy wakalaryň çeper beýany hökmünde döredilipdi. Mosartyň özi birnäçe ýyl Pragada ýaşapdy, “Stawowske Diwadlo” teatryndaky dünýä premýerasynda“Don Jowannä” dirižýorlyk edipdi.
Öz döwründe Mosart örän giňden tanalýardy. Ol Ýewropanyň esasy teatrlarynda we patyşalyk üýşmeleňlerinde çykyş edipdi, emma puly gazanyşyndan çalt sowýardy. Mosart 35 ýaşynda böwreginden dert tapyp ýogalan mahaly garyp ýaşaýardy, bergidedi. Ol bellik edilmedik mazarda jaýlandy.
Käbir adamlar Mosarty häzire çenli dünýäde ýaşap geçen kompozitorlaryň iň beýigi hökmünde ykrar edýärler. Ençeme kompozitorlar belli bir ugur boýunça eser döredýän bolsalar, Mosart sazyň tas ähli görnüşi boýunça eserleri – wokal sazlary, konsert sazlaryny, kamera sazlaryny, simfoniýalary, sonatalary we opera sazlaryny döredipdi.