text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary 2008 ý., № 2, 34-nji madda)
(Türkmenistanyň 18.04.2009 ý. № 32-IV, 10.05.2010 ý. № 110-IV, 04.08.2011 ý.
№ 218-IV, 10.01.2012 ý. № 260-IV, 26.09.2012 ý. № 335-IV, 04.05.2013 ý. № 398-IV, 01.03.2014 ý. № 49-V, 08.11.2014 ý. № 147-V, 18.08.2015 ý. № 273-V we 21.11.2015 ý. № 311-V Kanunlary esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmagyň hukuk esaslaryny kesgitleýär, şeýle hem Türkmenistanyň çäginde ony amala aşyrmak bilen baglanyşykly ýüze çykýan hukuk gatnaşyklaryny düzgünleşdirýär.
I bap. Umumy düzgünler
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
1. Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) ygtyýarnama - telekeçilik işiniň ygtyýarlylandyrylan görnüşini amala aşyrmak hem-de ygtyýarnama talaplaryny we şertlerini hökmany berjaý edip, ygtyýarlylandyryjy edara tarapyndan ygtyýarnamalar berilýän professional hyzmatlaryny bitirmek çygryndaky işi amala aşyrmaga bolan rugsat;
2) işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşi - Türkmenistanyň çäginde amala aşyrmak üçin şu Kanuna laýyklykda ygtyýarnama almak talap edilýän işiň aýry-aýry görnüşi;
3) ygtyýarnamanyň talaplary we şertleri - işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda düzgünnamalarda bellenilen talaplaryň we şertleriň jemi, olaryň ygtyýarnamaly tarapyndan ýerine ýetirilmegi işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşi amala aşyrylanda hökmanydyr;
4) ygtyýarnamaly - ygtyýarnama alan edara görnüşindäki ýa-da şahsy tarap;
5) ygtyýarnamanyň dalaşgäri - ygtyýarnamanyň berilmegi, ygtyýarnama goşmaçanyň girizilmegi hakynda arza bilen ygtyýarlandyryjy edara ýüz tutan edara görnüşindäki ýa-da şahsy tarap;
6) ygtyýarlylandyrmak - ygtyýarnama bermek, ygtyýarnama goşmaça girizmek ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek, hereketini uzaltmak, togtatmak, dikeltmek, bes etmek we ony ýatyrmak boýunça iş;
7) ygtyýarnamalaryň döwlet sanawy -ygtyýarnamany bermek (bermekden ýüz öwürmek), ygtyýarnama goşmaça girizmek, ony gaýtadan resmileşdirmek, onuň hereketini uzaltmak, ygtyýarnamany togtatmak, dikeltmek, bes etmek we ýatyrmak hakyndaky maglumatlary, şeýle hem ygtyýarlylandyrmak bilen baglanyşykly beýleki zerur maglumatlary öz içine alýan ýeke-täk usulyýet we maksatnama-tehniki ýörelgelerinde gurlan döwlet maglumat ulgamy.
2-nji madda. Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan durýar.
2. Şu Kanunyň düzgünleri aşakdakylara degişli däldir:
1) intellektual eýeçiligiň obýektleri peýdalanylanda ýüze çykýan gatnaşyklara;
2) "Uglewodorod serişdeleri hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda amala aşyrylýan nebit işlerine;
3) hukuk tertibini, döwletiň goranmak ukybyny we howpsuzlygyny üpjün etmek bilen baglanşykly ýöriteleşdirilen işe.
3. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanundaka garanda başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrmagyň esasy ýörelgeleri
1. Ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrmagyň esasy ýörelgeleri aşakdakylardyr:
1) ygtyýarlylandyrmak babatynda döwlet syýasatyny durmuşa geçirmek;
2) ygtyýarlylandyrmagyň aýdyňlygyny üpjün etmek, bellenilen ygtyýarnama talaplaryna we şertlerine jogap berýän, edara görnüşindäki we şahsy taraplar üçin deň esaslarda we deň şertlerde ygtyýarnamalar bermek;
3) ygtyýarlylandyrmak amala aşyrylan mahalynda kanunçylygy üpjün etmek;
4) Türkmenistanyň çäginde işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşleriniň ýeke-täk sanawyny we ygtyýarlylandyrmagyň ýeke-täk tertibini bellemek;
5) işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagy üçin edara görnüşindäki we şahsy taraplaryň jogapkärçiliginiň kadalaryny bellemek.
2. Daşary ýurt edara görnüşindäki we şahsy taraplar, şeýle hem raýatlygy bolmadyk şahslar Türkmenistanyň edara görnüşindäki we şahsy taraplarynyňky ýaly şertlerde we tertipde ygtyýarnamalar almak hukugyna eýedirler, olaryň işiň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrmak boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen çäklendirmeler muňa degişli däldir.
3. Ygtyýarlylandyrmak telekeçilik işiniň we professional hyzmatlary bitirmek boýunça işiň monopolizasiýalaşmagyna ýa-da erkinliginiň çäklendirilmegine ýardam etmeli däldir.
Işiň görnüşini telekeçilik we professional hyzmatlary bitirmek boýunça işe degişli etmek Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
4-nji madda. Işiň görnüşini ygtyýarlylandyrmaga degişli etmek üçin esaslar
Işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşlerine amala aşyrylmagy raýatlaryň hukuklaryna, kanuny bähbitlerine, ahlagyna, ömrüne we saglygyna, döwletiň goranmak ukybyna we howpsuzlygyna, türkmen halkynyň medeni mirasyna, daşky gurşawa zyýan (zelel) ýetirip biljek işiň görnüşleri degişlidir, olaryň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegi ygtyýarlylandyrmadan başga beýleki usullar bilen amala aşyrylyp bilinmez.
II bap. Ygtyýarlylandyrmagyň döwlet tarapyndan
düzgünleşdirilişi
5-nji madda. Ygtyýarlylandyrmagyň döwlet tarapyndan düzgünleşdirilişi
Ygtyýarlylandyrmak babatda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, şeýle hem ygtyýarnama gözegçiligini (mundan beýläk - ygtyýarnama gözegçiligi edarasy) we işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrýan onuň ygtyýarly eden ministrlikleri we pudaklaýyn dolandyryş edaralary (mundan beýläk - ygtyýarlylandyryjy edaralar) tarapyndan amala aşyrylýar.
6-njy madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) ygtyýarlylandyrmak babatynda döwlet syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça çäreleri Türkmenistanyň Konstitusiýasyna, Türkmenistanyň kanunlaryna we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryna laýyklykda kesgitleýär;
2) ygtyýarnama gözegçiliginiň edarasyny we ygtyýarlylandyryjy edaralary kesgitleýär;
3) şu Kanunyň 20-nji maddasy bilen bellenilen sanaw boýunça işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünleri (mundan beýläk - ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünler) tassyklaýar.
7-nji madda. Ygtyýarnama gözegçiligi edarasynyň ygtyýarlygy
1. Ygtyýarnama gözegçiligi edarasy:
1) şu Kanunyň talaplarynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär, ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işiniň utgaşdyrylmagyny üpjün edýär;
2) ygtyýarlylandyrmak babatynda döwlet tarapyndan düzgünleşdirilmegini kämilleşdirmek, şu Kanuna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda teklipleri işläp taýýarlaýar, ygtyýarlylandyrylmaga degişli işiň görnüşleriniň Sanawyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda teklipleri döwlet statistika edaralary bilen bilelikde işläp taýýarlaýar;
3) ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan berilýän ygtyýarlylandyrmak hakyndaky teklipleriň taslamalaryna garaýar we olary Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň tassyklamagyna berýär;
4) ygtyýarnamany bermek, ygtyýarnama goşmaça girizmek, ygtyýarnamany uzaltmak, gaýtadan resmileşdirmek, ygtyýarnamanyň hereketini dikeltmek, möhletinden öň bes etmek hakyndaky arzanyň nusgasyny tassyklaýar;
5) ygtyýarnamanyň ýeke-täk görnüşini tassyklaýar;
6) Ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar bankyny döredýär;
7) ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işini seljermegiň we Ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar bankynyň esasynda ygtyýarlylandyrmak babatyndaky iş hakynda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine bellenilen tertipde maglumat berýär.
2. Ygtyýarnama gözegçiligi edarasy şu aşakdakylara haklydyr:
1) ygtyýarlylandyryjy edaralardan zerur resminamalary we maglumatlary soramaga we almaga;
2) ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işiniň meýilnamalaýyn ýa-da meýilnamadan daşary barlaglaryny, şol sanda şikaýatlaryň, arzalaryň we beýleki resmi ýüz tutmalaryň esasynda geçirmäge, ýüze çykarylan düzgün bozmalary görkezmek bilen barlaglaryň netijeleri boýunça ykrarnamalary düzmäge;
3) Ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar bankyndaky bar bolan maglumatlary kameral deňeşdirip barlamak arkaly, şeýle hem ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işiniň barlaglarynyň ykrarnamalarynyň esasynda olaryň işlerine seljerme geçirmäge;
4) ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan barlaglaryň barşynda ýüze çykarylan düzgün bozmalary düzetmek boýunça olary düzetmegiň möhletlerini görkezmek bilen karar kabul etmäge;
5) şu Kanunyň düzgünlerini we ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünleri bozmak bilen kabul edilen kararlaryň ýatyrylmagyny talap etmäge.
Ygtyýarnama gözegçiligi edarasynyň karary ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan öz bellän möhletlerinde hökmany suratda ýerine ýetirilmäge degişlidir.
8-nji madda. Ygtyýarlylandyryjy edaralaryň ygtyýarlyklary
1. Ygtyýarlylandyryjy edaralar:
1) ygtyýarnamalar berýärler ýa-da olary bermekden ýüz öwürýärler;
11) ygtyýarnama goşmaça girizýärler ýa-da goşmaçany girizmekden ýüz öwürýärler;
2) ygtyýarnamalary gaýtadan resmileşdirýärler;
3) ygtyýarnamanyň hereketini togtadýarlar, uzaldýarlar, dikeldýärler ýa-da möhletinden öň bes edýärler;
4) ygtyýarnamany ýatyrýarlar ýa-da başga halatlarda ygtyýarnamany ýatyrmak hakynda suda hak islegi bilen ýüz tutýarlar;
5) işiň özleri tarapyndan ygtyýarlylandyrylýan görnüşleri boýunça ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar binýatlaryny döredýärler;
6) şu Kanuna laýyklykda barlaglary amala aşyrýarlar;
7) şu Kanunda bellenen halatlarda hak isleg arzasy bilen suda ýüz tutýarlar.
2. Ygtyýarlylandyryjy edaralar ygtyýarlylandyrmak boýunça öz ygtyýarlaryny öz ýerli ýa-da beýleki gurluş düzüm birliklerine berip bilmezler.
3. Ygtyýarlylandyryjy edaralaryň ygtyýarlyklaryny amala aşyrmagynyň tertibi ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünnamalar bilen bellenilýär.
81-nji madda. Ygtyýarlylandyrmak amala aşyrylanda jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek
1. Ygtyýarlylandyrmak işi jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek maksadyna gönükdirilmelidir.
2. Ygtyýarlylandyryjy edaralar Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ygtyýarnamalylar tarapyndan jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň berjaý edilişine gözegçilik edýär.
III bap. Ygtyýarlylandyrmagy amala aşyrmak
9-njy madda. Ygtyýarnamanyň hereketi
1. Ygtyýarnama işiň her bir ygtyýarlylandyrylýan görnüşi üçin aýratynlykda berilýär.
2. Amala aşyrmak üçin ygtyýarnama alnan işiň görnüşi diňe ygtyýarnama alan adam tarapyndan ýerine ýetirlip bilner.
3. Ygtyýarnamanyň hereketi Türkmenistanyň bütin çägine degişlidir, Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilen çäklendirmeler muňa degişli däldir.
4. Haçan-da işiň aýry-aýry görnüşini amala aşyrmak üçin ygtyýarnamadan başga gaýry rugsat almak (ýer bölegini bermek we başgalar) talap edilen mahalynda şeýle rugsatlar ygtyýarnama alnandan soň berilýär. Ygtyýarnama bolmadyk mahalynda rugsat hakyky däl diýlip hasap edilýär.
10-njy madda. Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhleti
1. Ygtyýarnama:
1) professional hyzmatlaryň bitirilmegi üçin (auditorçylyk işi muňa degişli däldir) –hereket ediş möhleti çäklendirilmezden;
11) auditorçylyk işiniň amala aşyrylmagy üçin –kesgitli, ýöne bäş ýyldan artyk bolmadyk möhlete;
2) telekeçilik işiniň ygtyýarlylandyrylýan görnüşini amala aşyrmak (spirti, alkogolly önümleri, temmäki önümlerini getirmek muňa degişli däldir) üçin - kesgitli, ýöne üç ýyldan az bolmadyk möhlete;
3) spirti, Türkmenistanda öndürilmeýän we haryt nyşany (söwda markasy) bolan ýokary hilli alkogolly önümleri, şeýle hem temmäki önümlerini getirmek üçin - bir ýyldan artyk bolmadyk möhlete berlip bilner.
2. Telekeçilik işiniň ygtyýarlylandyrylýan görnüşini amala aşyrmak üçin ygtyýarnamanyň hereket ediş möhleti ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünler bilen bellenilýär.
3. Ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň arzasyna laýyklykda onuň hereket ediş möhleti azaldylyp bilner, ýöne ol bir ýyldan az bolmaly däldir.
4. Telekeçilik işiniň ygtyýarlylandyrylýan görnüşini amala aşyrmak üçin ygtyýarnamanyň hereket ediş möhleti ygtyýarnamalynyň arzasy boýunça uzaldylyp bilner. Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhletiniň uzaldylmagy şu Kanunyň 12-nji maddasyna laýyklykda onuň berilmeginiň tertibine meňzeş tertipde amala aşyrylýar.
11-nji madda. Ygtyýarnama talaplary we şertleri
Ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünler bilen ygtyýarnamaly tarapyndan şu aşakdakylaryň berjaý edilmeginiň hökmanylygy bellenilýär:
1) Türkmenistanyň kanunçylygynyň, şeýle hem ekologik, sanitariýa-epidemiologik, gigiýena, ýangyna garşy kadalaryň we düzgünleriň ;
2) ygtyýarnamala bildirilýän hünär talaplaryna laýyk gelmeginiň;
3) işiň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrmak üçin zerur bolan halatlarda ygtyýarnamala bildirilýän ýörite şertlere jaýlaryň, desgalaryň, enjamlaryň we beýleki tehniki serişdeleriň laýyk gelşiniň;
4) jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek maksady bilen içerki gözegçilik kadalarynyň.
12-nji madda. Ygtyýarnamany bermegiň tertibi
1. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri ygtyýarnama almak üçin ygtyýarnamanyň berilmegi hakyndaky arzany degişli ygtyýarlylandyryjy edara berýär, onda şu aşakdakylar görkezilýär:
1) edara görnüşindäki tarap üçin - doly ady, döwlet tarapyndan bellige alnan belgisi we senesi, guramaçylyk-hukuk görnüşi, hukuk salgysy, işiniň görnüşi we ony amala aşyrmagyň möhleti, şeýle hem ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň işiň bu görnüşini amala aşyrmakçy bolýan hakyky ýeri (ýerleşişi);
2) şahsy tarap üçin - familiýasy, ady, atasynyň ady, ýaşaýan ýeri, pasport maglumatlary, onuň döwlet tarapyndan hasaba alnandygy hakyndaky resminamanyň belgisi we senesi (hususy telekeçi hökmünde bellige alnan şahsy tarap üçin), hususy salgyt belgisi, işiniň görnüşi we ony amala aşyrmagyň möhleti, şeýle hem ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň işiň bu görnüşini amala aşyrmakçy bolýan hakyky ýeri (ýerleşişi).
2. Ygtyýarnamanyň berilmegi hakyndaky arza şu aşakdakylar goşulýar:
1) edara görnüşindäki tarap üçin - esaslandyryjy resminamalaryň bellenilen tertipde tassyklanylan nusgalary, edara görnüşindäki taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyndan göçürme, şeýle hem ynanç haty ýa-da ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň wekiliniň ygtyýarlaryny tassyklaýan buýruk;
2) şahsy tarap üçin - hususy telekeçi hökmünde ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň döwlet tarapyndan bellige alnandygy hakyndaky resminamanyň bellenilen tertipde tassyklanylan nusgasy we onuň pasportynyň nusgasy.
Ygtyýarnamanyň berilmegi hakyndaky arzanyň ýanyna ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünler bilen sanawy kesgitlenýän ygtyýarnama talaplaryny we şertlerini ýerine ýetirmäge özüniň mümkinçiligini tassyklaýan beýleki resminamalary goşulýar.
3. Ygtyýarlylandyryjy edaralaryň şu Kanunda we ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünlerde göz öňünde tutulmadyk beýleki resminamalaryň berilmegini ygtyýarnamanyň dalaşgärinden talap etmäge haky ýokdur.
4. Ygtyýarnamanyň berilmegi hakyndaky arza we onuň ýanyna ýazgy boýunça goşulýan resminamalar olaryň ygtyýarlylandyryjy edara gelip gowşan gününde olaryň kabul edilen senesi hakyndaky bellik bilen kabul edilýär. Şeýle arzanyň nusgasy ygtyýarnamanyň dalaşgärine gowşurylýar.
5. Ygtyýarlylandyryjy edaralar:
1) arzanyň we oňa goşulýan resminamalaryň kabul edilen gününden başlap otuz senenama gününiň içinde ondaky maglumatlaryň dolulygyny we dogrulygyny, ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan bellenilen ygtyýarnama talaplarynyň we şertleriniň ýerine ýetirmek mümkinçiligini barlaýarlar, munuň esasynda ygtyýarnamany bermek hakynda ýa-da ony bermekden ýüz öwürmek hakynda karar kabul edýärler;
2) karar kabul edilenden soň üç iş gününiň içinde ygtyýarnamany bermek hakynda ýa-da ony bermekden ýüz öwürmek hakynda kabul edilen karar barada ygtyýarnamanyň dalaşgärine ýazmaça görnüşde habar berýärler.
Ygtyýarnamany bermek hakyndaky habarnama bank hasabynyň maglumatlaryny we döwlet pajyny tölemek möhletini görkezmek bilen ygtyýarnamanyň dalaşgärine gowşurylýar.
Eger görkezilen talaplaryň we şertleriň ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan ýerine ýetirilmeginiň bellenilen tertipde mümkin bolmazlygy ýüz öwürmegiň sebäbi bolsa, ygtyýarnamany bermekden ýüz öwürmek hakyndaky habarnama, şol sanda ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan ygtyýarnama talaplarynyň we şertleriniň ýerine ýetirilmeginiň mümkinçiligini barlamagyň ykrarnamasynyň nusgalaryny goşup, boýun gaçyrmagyň sebäplerini görkezmek bilen ygtyýarnamanyň dalaşgärine gowşurylýar.
6. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan döwlet pajynyň tölenendigini tassyklaýan resminama berlenden soň ygtyýarnama on iş günüň içinde berilýär.
7. Eger ygtyýarnamanyň dalaşgäri otuz senenama gününiň içinde döwlet pajyny tölemedik mahalynda ygtyýarlylandyryjy edara şu Kanunyň 15-nji maddasynyň dördünji böleginiň 2-nji bölümine laýyklykda görkezilen ygtyýarnamany ýatyrmak hakynda karar kabul edýär.
8. Şu aşakdakylar ygtyýarnamany bermekden ýüz öwürmek üçin esasdyr:
1) ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan berlen resminamalarda doly däl we şübheli maglumatyň bolmagy;
2) ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň, şeýle hem işiň ygtyýarlylandyrylan görnüşi amala aşyrylanda onuň peýdalanýan jaýlarynyň, desgalarynyň, enjamlarynyň, beýleki tehniki serişdeleriniň ygtyýarnama talaplaryna we şertlerine laýyk gelmezligi.
Ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy hem onuň ýatyrylan senesinden başlap bir ýylyň dowamynda ygtyýarnamany gaýtadan bermekden ýüz öwürmek üçin esas bolup durýar.
9. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri ygtyýarlylandyryjy edaranyň ygtyýarnamany bermekden ýüz öwürmegine ýa-da onuň hereketsizligine ygtyýarnama gözegçiligi edarasyna ýa-da suda ýüz tutmak arkaly şikaýat etmek hukugyna eýedir. Şunda ygtyýarnamanyň dalaşgäri garaşsyz seljermäniň geçirilmegini talap etmek hukugyna eýedir.
10. Ygtyýarlylandyryjy edaralar ygtyýarnamany bermek ýa-da oňa goşmaça girizmek, ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek, onuň hereketini togtatmak (kazyýetiň ygtyýarnama talaplarynyň we şertleriniň bozulandygy üçin ygtyýarnamalynyň işiniň togtadylmagy hakynda karary kanuny güýje giren mahalynda), ygtyýarnamany ýatyrmak, onuň hereketini dikeltmek, uzaltmak ýa-da hereketini togtatmak hakynda özleri tarapyndan karar kabul eden gününden başlap, şeýle hem kazyýetiň ygtyýarnamany ýatyrmak hakynda karary kanuny güýje giren gününden başlap on iş gününiň dowamynda degişli welaýatyň, Aşgabat şäheriniň edara görnüşindäki taraplary döwlet tarapyndan bellige alyş edarasyna we salgyt gullugyna degişli kararyň kabul edilendigini tassyklaýan resminamanyň nusgasyny ýollama haty bilen iberýärler.
11. Ygtyýarnamanyň nusgasy (dublikaty), onuň ýitirilendigi ýa-da zeper ýetendigi hakyndaky arzanyň gelip gowşan gününden başlap on bäş iş gününden gijä galman ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan ygtyýarnamala berilýär.
12. Edara görnüşindäki tarapyň we hususy telekeçiniň döwlet tarapyndan bellige alynmagyna çenli ygtyýarnamany almak talabyna ýol berilmeýär.
13. Şahsy adam tarapyndan professional hyzmatlary bitirmek boýunça işi amala aşyrmaga ygtyýarnamany almak üçin şeýle şahsy adamyň hususy telekeçi hökmünde bellige alynmagy talap edilmeýär.
14. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri özüne berlen ygtyýarnama işiň goşmaça kiçi görnüşiniň girizilmegi barada ýüz tutan halatynda, ygtyýarnama goşmaçanyň girizilmegi ygtyýarnamanyň berilmeginiň şu maddada göz öňünde tutulan tertibinde amala aşyrylýar.
13-nji madda. Ygtyýarnamanyň görnüşine bildirilýän talaplar
1. Ygtyýarnamada şu aşakdakylar görkezilýär:
1) ygtyýarlylandyryjy edaranyň ady;
2) edara görnüşindäki tarapyň doly ady, hukuk salgysy, guramaçylyk-hukuk görnüşi ýa-da şahsy tarapyň familiýasy, ady, atasynyň ady, ýaşaýan ýeri, pasport maglumatlary;
3) döwlet tarapyndan bellige alnan resminamanyň belgisi we senesi (professional hyzmatlary bitirmek boýunça işden başga);
4) işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşi we-da onuň kiçi görnüşleri;
5) ygtyýarnamanyň hereket ediş möhleti;
6) hususy salgyt belgisi;
7) işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşiniň amala aşyrylýan hakyky ýeri (ýerleşişi);
8) ygtyýarnamanyň belgisi;
9) ygtyýarnamany bermek we ygtyýarnama goşmaça girizmek hakynda kararyň kabul edilen senesi.
2. Işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşi ýa-da onuň kiçi görnüşleri Türkmenistanyň ykdysady işiniň görnüşleriniň Döwlet klassifıkatoryna laýyklykda ygtyýarnamada görkezilýär.
3. Ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň ýa-da ygtyýarnamalynyň arzasy we onuň ýanyna goşulýan resminamalar, ygtyýarnamany bermek (bermekden boýun gaçyrmak), ygtyýarnama goşmaça girizmek, ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek, onuň hereketini uzaltmak, ony togtatmak, dikeltmek, hereketini bes etmek we ýatyrmak hakynda kararlar, ygtyýarnamanyň göçürilen nusgasy, şeýle hem ygtyýarlylandyryjy edara tarapyndan ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň ýa-da ygtyýarnamalynyň barlanylmagynyň ykrarnamalary we beýleki resminamalar ygtyýarnamanyň dalaşgäriniň ýa-da ygtyýarnamalynyň ygtyýarnama işini düzýärler we Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ygtyýarlylandyryjy edarada saklanylmaga degişlidir.
14-nji madda. Ygtyýarnamany gaytadan resmileşdirmegiň tertibi
1. Edara görnüşindäki tarapyň guramaçylyk-hukuk görnüşi, onuň ady ýa-da hukuk salgysy üýtgän mahalynda ýa-da şahsy tarapyň ady ýa-da ýaşaýan ýeri üýtgände, şeýle hem işiň ygtyýarlylandyrylan görnüşiniň amala aşyrylan hakyky ýeri (ýerleşişi) üýtgän mahalynda ygtyýarnamaly ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek hakynda arza bermäge borçludyr.
Arzada ygtyýarnamaly hakynda täze maglumatlar, Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen halatlarda bolsa - edara görnüşindäki taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyna we Döwlet salgyt sanawyna degişli üýtgetmeleriň hakyky girizilenligini tassyklaýan resminama hakynda maglumatlar görkezilýär.
Eger ygtyýarnama edara görnüşindäki tarapyň hukuk oruntutaryna gaýtadan resmileşdirilse, onda arza görkezilen hukuk oruntutary tarapyndan berilýär.
Ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek hakyndaky arza edara görnüşindäki taraplaryň Ýeke-täk döwlet sanawyna we Döwlet salgyt sanawyna degişli üýtgetmeleriň girizilen gününden başlap ýa-da ygtyýarnamaly tarapyndan (ygtyýarnamalynyň - edara görnüşindäki tarapyň hukuk oruntutary tarapyndan) işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşiniň amala aşyrylýan hakyky ýeriniň (ýerleşişiniň) üýtgedilen gününden başlap on bäş senenama gününiň içinde ygtyýarlylandyryjy edara berilýär.
2. Ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek ygtyýarnamaly tarapyndan (ygtyýarnamalynyň - edara görnüşindäki tarapyň hukuk oruntutary tarapyndan) degişli arzanyň berlen gününden başlap on bäş senenama gününiň içinde amala aşyrylýar.
3. Ygtyýarnama gaýtadan resmileşdirilenden soň indiki üç iş gününiň içinde ygtyýarnamaly tarapyndan döwlet pajynyň tölenilendigini tassyklaýan resminamanyň berilmezligi şu Kanunyň 15-nji maddasynda bellenilen tertipde ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak üçin esas bolup durýar.
4. Ygtyýarnamaly tarapyndan (ygtyýarnamaly – edara görnüşindäki tarapyň hukuk oruntutary tarapyndan) doly däl ýa-da şübheli maglumatlar berlen mahalynda ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmekden ýüz öwrülip bilner.
Ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmekden ýüz öwürmek hakyndaky habarnama ýüz öwürmegiň sebäplerini görkezmek bilen ýüz öwürmek hakyndaky kararyň kabul edilen gününden başlap üç iş gününiň içinde ygtyýarnamala ýa-da onuň hukuk oruntutaryna ýazmaça görnüşde gowşurylýar.
15-nji madda. Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak, bes etmek we ýatyrmak
1. Ygtyýarlylandyryjy edaralar özi tarapyndan, şeýle hem beýleki gözegçilik ediji edaralar tarapyndan öz ygtyýarlarynyň çäklerinde ygtyýarnamaly tarapyndan ygtyýarnama talaplarynyň we şertleriniň birnäçe gezek bozulmalary ýa-da gödek bozulmagy ýüze çykarylan mahalynda ygtyýarnamanyň hereketini togtadyp bilerler.
Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak hakynda karar kabul eden ygtyýarlylandyryjy edaralar ygtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagyna getiren düzgün bozmalary düzetmek üçin ygtyýarnamala möhlet bellemäge borçludyrlar. Görkezilen möhlet alty aýdan köp bolmaly däldir.
Eger ygtyýarnamaly görkezilen düzgün bozmalary düzetmese, onda ygtyýarlylandyryjy edara ygtyýarnamany ýatyrmak hakynda suda talap arza berýär.
2. Ygtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagyna getiren düzgün bozmalar düzedilenden soň ygtyýarnamaly ygtyýarnamanyň hereketini dikeltmek hakyndaky arzany ygtyýarlylandyryjy edara berýär.
3. Ygtyýarnamanyň hereketini togtadan ygtyýarlylandyryjy edaralar:
1) arzany alandan soň on iş gününiň içinde Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmaga getiren düzgün bozmalaryň ygtyýarnamaly tarapyndan düzedilişine barlag geçirýärler;
2) soňky üç iş gününiň içinde barlagyň netijeleriniň esasynda onuň hereketini dikeltmek ýa-da dikeltmekden boýun gaçyrmak hakynda karar kabul edýärler we bu hakda ygtyýarnamala ýazmaça görnüşde habar berýärler.
4. Ygtyýarnama şu aşakdakylaryň karary bilen ýatyrylyp bilner:
1) eger ygtyýarnamaly tarapyndan ygtyýarnama talaplarynyň we şertleriniň bozulmagy raýatlaryň hukuklaryna, kanuny bähbitlerine, ahlaklylygyna, ömrüne we saglygyna, döwletiň goranmak ukybyna we howpsuzlygyna, daşky gurşawa zyýan (zelel) ýetirse, ygtyýarnamany bermek hakyndaky kararyň bikanunlygy ýüze çykarylan mahalynda, şeýle hem şu maddanyň birinji böleginiň üçünji bendinde göz öňünde tutulan halatynda ygtyýarlylandyryjy edaranyň arzasynyň esasynda suduň karary bilen.
Ygtyýarlylandyryjy edaralar suduň kararynyň kanuny güýje girmegine çenli döwür üçin görkezilen Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmaga borçludyrlar;
2) eger Ygtyýarnamanyň dalaşgäri döwlet pajyny bellenilen möhletlerde tölemedik bolsa ygtyýarlylandyryjy edaralaryň karary bilen.
5. Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak hakynda, Ygtyýarnamanyň hereketini uzaltmakdan we dikeltmekden ýüz öwürmek hakynda ýa-da ygtyýarnamany ýatyrmak barada arzanyň suda iberilendigi hakynda karar ol kabul edilenden soň üç iş gününiň içinde şeýle kararyň esaslandyrylan esaslandyrmasy bilen ýazmaça görnüşde ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan ygtyýarnamala ýetirilýär.
6. Ygtyýarnama şu aşakdaky halatlarda hukuk güýjüni ýitirýär we hakyky däl diýlip hasap edilýär:
1) ygtyýarnamanyň berlen möhleti gutaranda;
2) ygtyýarnama ýatyrylanda;
3) edara görnüşindäki tarap ýa-da hususy telekeçi hökmünde ygtyýarnamaly ýatyrylanda;
4) şahsy tarapyň hukuk ukyplylygy çäklendirilende ýa-da Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde ol hukuk taýdan ukypsyz diýlip hasap edilende;
5) ygtyýarnamalynyň arzasynyň esasynda Ygtyýarnamanyň hereketini möhletinden öň togtatmak hakynda ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan karar kabul edilen mahalynda.
7. Ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak ýa-da onuň hereketini uzaltmakdan ýa-da dikeltmekden ýüz öwürmek hakyndaky, şeýle hem ygtyýarnamany ýatyrmak hakyndaky karara ygtyýarnamaly tarapyndan ygtyýarnama gözegçiligi edarasyna ýa-da suda ýüz tutmak arkaly şikaýat edilip bilner.
16-njy madda. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri we ygtyýarnamalynyň işi hakyndaky maglumatlara barlag geçirmegiň tertibi
1. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri tarapyndan berlen arzada we resminamalarda özi hakda bar bolan maglumatlaryň dolulygyna we dogrulygyna, ygtyýarnamanyň talaplarynyň we şertleriniň ýerine ýetirilmeginiň mümkinçiligine, şeýle hem ygtyýarnamaly hakyndaky maglumatlara we onuň ygtyýarnamanyň talaplaryny we şertlerini berjaý edişine barlag geçirmek ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan hökmany tertipde amala aşyrylýar.
2. Ygtyýarlylandyryjy edara barlaglar geçirende:
1) Ygtyýarnamanyň dalaşgärinden we ygtyýarnamalydan zerur resminamalary, düşündirişleri we maglumatlary soraýar we alýar;
2) barlaglaryň netijeleriniň esasynda ýüze çykarylan düzgün bozmalary görkezmek bilen ykrarnamalary düzýär;
3) ýüze çykarylan düzgün bozmalary düzetmegiň möhletlerini görkezmek bilen olary düzetmäge ygtyýarnamalyny borçly edýär;
4) Ygtyýarnamanyň hereketini togtadyp biler;
5) ygtyýarlylandyrylmaga degişli işi ygtyýarnamasyz amala aşyrandygy üçin şahsy günäkär diýip ykrar etmek we işi ygtyýarnamasyz amala aşyrmakdan alnan girdejini (peýdany) Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetiniň girdejisine geçirmekgörnüşinde maliýe jerimesini ulanmak hakynda kazyýete hak isleg arzasy bilen ýüz tutýar we Türkmenistanyň kanunçylygynda talap edijä degişli edilen hukuklary amala aşyrýar. Jerimäniň möçberi şeýle girdejiniň (peýdanyň) möçberinden tölenen salgytlaryň möçberine laýyklykda azalýar.
Eger geçirilýän barlaglarynyň barşynda girdejileriň (peýdanyň) ýa-da oňa degişli çykdajylaryň hasaba alynmandygy ýa-da şeýle maglumatlaryň berilmeýändigi ýüze çykarylsa, onda ygtyýarlandyryjy edara (beýleki gözegçilik edarasy) özünde bar bolan maglumatlaryň esasynda, degişli ýagdaýlarda harytlaryň (işleriň, hyzmatlaryň) kesilen bahasyny, 25 göterim möçberinde düşewüntliligi (haryt dolanyşygynyň 8 göterimi – söwda işleri üçin) ulanyp, girdejiniň (peýdanyň) çak edilýän möçberini hasaplamaga we bellemäge haklydyr;
6) beýleki zerur hereketleri amala aşyrýar.
21. Ygtyýarlylandyryjy edara, bu edara tarapyndan ygtyýarlylandyrylmaga degişli işi ygtyýarnamasyz amala aşyrýan taraplary ýüze çykarmak maksady bilen, ygtyýarnamanyň dalaşgäri we ygtyýarnamaly bolup durmaýan şahslaryň barlaglaryny geçirmäge haklydyr.
Barlagyň netijeleri boýunça ygtyýarlylandyryjy edara:
1) öz barlagynyň netijeleri boýunça ykrar haty düzülen senesinden,şeýle hem beýleki gözegçilik ediji edaralar tarapyndan amala aşyrylan barlaglaryň ykrar hatlarynyň gelip gowşan senesinden otuz senenama gününiň dowamynda ygtyýarlylandyrmak babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplarynyň bozulandygy ýa-da bozulmandygy barada çözgüt çykarýar;
2) şu maddanyň ikinji böleginiň 5-nji bendinde göz öňünde tutulan hereketleri amala aşyrýar.
3. Beýleki gözegçilik ediji edaralary özleriniň ygtyýarlyklarynyň çäklerinde:
1) geçirilýän resminamalaýyn barlaglaryň barşynda şu Kanunyň talaplarynyň berjaý edilişine gözegçiligi amala aşyrýarlar we düzgün bozulmalar ýüze çykarylanda olar barada ygtyýarlylandyryjy edaralara habar berýärler;
2) ygtyýarlylandyryjy edaralaryň başlangyjy bilen ygtyýarlylandyrylmaga degişli işi ygtyýarnamasyz amala aşyrýan taraplary ýüze çykarmak üçin geçirilýän barlaglara gatnaşýarlar.
4. Ygtyýarnamanyň dalaşgäri (ygtyýarnamaly) barlaglar geçirilende gerek bolan resminamalary, düşündirişleri we maglumatlary ygtyýarlylandyryjy edaralara bermäge borçludyr.
17-nji madda. Ygtyýarnamalaryň Döwlet sanawy
1. Ygtyýarlylandyryjy edaralar şu maddanyň üçünji böleginde bellenilen möçberde işiň özleri tarapyndan ygtyýarlylandyrylýan görnüşleri boýunça ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar binýadyny döredýärler we:
1) ygtyýarnamany bermek, ygtyýarnama goşmaça girizmek, ygtyýarnamany gaýtadan resmileşdirmek, onuň hereketini togtatmak, dikeltmek ýa-da bes etmek hakynda kararyň kabul edilen;
2) edara görnüşindäki taraplaryň we hususy telekeçileriň döwlet tarapyndan bellige alyş edaralaryndan edara görnüşindäki tarapy ýatyrmak ýa-da ony üýtgedip gurmak hakyndaky, hususy telekeçiniň işini bes etmek hakyndaky habary alan;
3) ygtyýarnamany ýatyrmak hakynda suduň kanuny güýje giren kararynyň alnan gününden soň gelýän günden gijä galman degişli maglumatlary olara girizýärler.
Ygtyýarlylandyryjy edaralar ygtyýarnama gözegçiligi edarasyna özleri tarapyndan ygtyýarlylandyrylýan işiň görnüşleri boýunça ygtyýarnamalaryň döwlet reýestriniň maglumatlar binýadyny hasabat döwründen soň gelýän aýyň birinji günündäki ýagdaýa görä her aýda kagyz we (ýa-da) elektron göterijilerinde bermäge borçludyrlar.
2. Ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar banky ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan her aýyň birinji günündäki ýagdaýa görä berilýän ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynyň maglumatlar binýatlaryny birleşdirmek arkaly döredilýär.
3. Ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynda şu aşakdakylar görkezilýär:
1) şu Kanunyň 13-nji maddasynyň birinji böleginde, şeýle hem ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünlerde bellenilen maglumatlar;
2) ygtyýarlylandyryjy edaralar hakynda maglumatlar;
3) Ygtyýarnamanyň berilmegi, ygtyýarnama goşmaçanyň girizilmegi, ygtyýarnamanyň gaýtadan resmileşdirilmegi we hereket ediş möhletiniň uzaldylmagy hakyndaky arzanyň ygtyýarlylandyryjy edaralar tarapyndan kabul edilen senesi hakynda maglumatlar;
4) Ygtyýarnamanyň bellige alnan senesi we tertip belgisi;
5) Ygtyýarnamanyň hereketiniň esaslary, togtatmagyň we dikeltmegiň möhleti;
6) ygtyýarnamany ýatyrmagyň esaslary we senesi;
7) işiň ygtyýarlylandyrylýan görnüşini amala aşyrmagyň hakyky ýeri (ýerleşişi);
8) ygtyýamamanyň hereketini togtatmagyň esaslary we senesi.
4. Ygtyýarlylandyryjy edaralar özleriniň ygtyýarlylandyrýan işiniň görnüşleri boýunça ygtyýarnamalaryň döwlet sanawynda bar bolan maglumaty berýärler:
1) Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna we beýleki gözegçilik edaralaryna olaryň haýyşy boýunça;
2) ygtyýarnamalylara, degişli arzanyň ygtyýarlylandyryjy edaralara gelip gowşan gününden başlap üç iş gününiň içinde olar hakda göçürmeler görnüşinde.
18-nji madda, Döwlet pajy
Ygtyýarnamanyň berilmegi, ygtyýarnama goşmaçanyň girizilmegi, ygtyýarnamanyň gaýtadan resmileşdirilmegi üçin möçberi Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilýän döwlet pajy tölenilýär.
Ygtyýarlylandyrmak işiniň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrýan ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary ygtyýarnamany ýatyrmak ýa-da edara görnüşindäki we şahsy taraplar tarapyndan ygtyýarlylandyrylmaga degişli işiň ygtyýarnamasyz amala aşyrylmagyndan alnan girdejini (peýdany) Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetiniň girdejisine almak hakynda kazyýete talap arzasy bilen ýüz tutan halatlarynda, döwlet pajyny tölemekden boşadylýarlar.
19-njy madda. Ygtyýarnama gözegçiligi edarasynyň we ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işini maliýeleşdirmek
1. Ygtyýarnama gözegçiligi edarasynyň işini maliýeleşdirmek Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetiniň serişdeleriniň hasabyna geçirilýär.
2. Ygtyýarlylandyryjy edaralaryň işini maliýeleşdirmek:
1) býujetden maliýeleşdirilýänlerde – Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetinden olary saklamak üçin berilýän serişdeleriň hasabyna geçirilýär;
2) býujetden maliýeleşdirilmeýänlerde - öz serişdeleriniň hasabyna geçirilýär.
IV bap. Ygtyýarlylandyrylmaga degişli işiň görnüşleri
20-nji madda. Amala aşyrmak üçin ygtyýarnamalar talap edilýän işiň görnüşleriniň sanawy
1. Işiň aşakdaky görnüşleri şu Kanuna laýyklykda ygtyýarlylandyrylmaga degişlidir:
1) lukmançylyk işi;
2) dermançylyk işi;
3) lukmançylyk-tehniki iş;
4) dezinfeksion, dezinseksion we deratizasion işleri geçirmek boýunça iş;
5) weterinariýa işi;
6) tohum maldarçylyk, garaköli baganalary öndürmek we ýerlemek babatynda iş;
7) tohumçylyk işi;
8) balyk tutmak we beýleki suw haýwanlaryny awlamak bilen baglanyşykly iş;
9) tebigy baýlyklary peýdalanmak we daşky gurşawy goramak boýunça iş;
10) nebit önümlerini we ýangyç-çalgy materiallaryny ýerlemek boýunça iş;
11) spirti, alkogolly önümleri, temmäki önümlerini getirmek, ýerlemek babatynda iş;
12) azyk önümlerini we ot-iýmleri öndürmek we ýerlemek hem-de sarp edijileri çüýşelere gaplanan agyz suwy bilen üpjün etmek babatynda iş;
13) ilatyň iýmit nokatlaryny guramak we taýýar azygy ibermek boýunça iş;
14) standartizasiýa we metrologiýa babatynda iş;
15) senagat howpsuzlygy, howply desgalary taslamak we gurmak hem-de howply ýükleri daşamak babatynda iş;
16) ýangyn howpsuzlygy babatynda iş;
17) awiasiýa işi;
18) deňiz we içerki suw ulagynda daşamak, ulag-ekspedisiýa işi;
19) awtomobil ulagynda daşamak, ulag-ekspedisiýa işi;
20) elektroenergetika babatynda iş;
21) aragatnaşyk babatynda iş;
22) himiki önümleri getirmek, öndürmek we ýerlemek babatynda iş;
23) geodeziýa we kartografıýa işi;
24) gurluşyk materiallaryny, önümlerini we konstruksiýalaryny öndürmek boýunça iş;
25) gurluşyk babatynda iş;
26) bilim bermek we işgärleri hünäre taýýarlamak işi;
27) neşirýat işi;
28) çaphana işi;
29) syýahatçylyk işi;
30) bedenterbiýe-sagaldyş we sport hyzmatlaryny bitirmek boýunça iş;
31) humarly oýunlar we pula oýnalýan oýunlar bilen baglanyşykly iş;
32) auditorçylyk işi;
33) ätiýaçlandyryş babatyndaky iş;
34) gymmatly kagyzlar bazarynda hünär işi;
35) baha kesmek işi;
36) rieltorçylyk işi;
37) bank işi;
38) gymmat bahaly metallar we gymmat bahaly daşlar bilen baglanyşykly iş;
39) aýry-aýry gümrük düzgünleriniň çäklerinde amala aşyrylýan we gümrük hyzmatlaryny bitirmek boýunça iş;
40) edara görnüşindäki taraplara we şahsy taraplara hukuk kömegini bermek;
41) neşe serişdeleriniň, psihotrop maddalarynyň we prekursorlaryň dolanyşygy çygryndaky iş;
42) raýatlary daşary ýurtlarda işe ýerleşdirmek bilen baglanyşykly iş;
43) medeniýet we sungat çygryndaky iş;
44) audio, wideo- we kino önümlerini köpçülikleýin görkezmek we ýaýratmak bilen baglanyşykly iş;
45) awtoulag serişdelerini ýerlemek babatynda iş;
46) ýol işi;
47) lotereýa işi.
2. Işiň beýleki görnüşlerini ygtyýarlylandyrmagyň girizilmegi diňe amala aşyrmak üçin ygtyýarnamalar talap edilýän işiň görnüşleriniň Sanawyna şu Kanunda göz öňünde tutulan goşmaçalary girizmek arkaly mümkindir.
3. Ygtyýarlylandyrmak hakyndaky düzgünler bilen ygtyýarlylandyrylmaga degişli işiň aýry-aýry görnüşleriniň düzüminde önümleriň, işleriň we hyzmatlaryň kiçi görnüşleri we (ýa-da) sanawy bellenilip bilner.
21-nji madda. Işi ygtyýarnamasyz amala aşyrýan edara görnüşindäki taraplar
1. Şu aşakdakylar işi ygtyýarnamasyz amala aşyrmaga haklydyrlar;
1) agzalan kararda işiň degişli görnüşleri göz öňünde tutulan şertinde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň kararynyň esasynda bellenilen tertipde döredilen,
düzümine bu kärhanalar girýän döwlet häkimiýet we dolandyryş edarasy tarapyndan ygtyýarlylandyrylmagy amala aşyrylýan işiň gönüşlerini alyp barýan,
döwlet kärhanalary;
2) erkin ykdysady zonanyň (erkin telekeçiligiň ykdysady zonasy, milli syýahatçylyk zonasy we beýlekiler) çäginde işi bellenilen tertipde amala aşyrýan edara görnüşindäki taraplar, görkezilen iş bu zonanyň çägi bilen çäklenýän şertinde we (ýa-da) konsessiýa şertnamasynyň şertlerinde.
3) Türkmenistanyň halkara şertnamasynyň ýa-da Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň kararynyň esasynda bellenilen tertipde döredilen, bilim we işgärleriň hünär taýýarlygy babatdaky işi şahamçalarynyň üsti bilen amala aşyrýan, bu işi Türkmenistanda amala aşyrmaga daşary ýurt döwletiniň rugsady (ygtyýarnamasy) bolan bilelikdäki bilim edaralary, şeýle hem daşary ýurt döwletleriniň bilim edaralary.
2. Şu maddanyň birinji böleginde görkezilen edara görnüşindäki taraplar ygtyýarlylandyrylmak hakyndaky düzgünler bilen bellenilen ygtyýarnama talaplaryny we şertlerini ýerine ýetirmäge borçludyrlar.
V bap. Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak
hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagy üçin jogapkärçilik. Jedelleri çözmek
22-nji madda. Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagy üçin jogapkärçilik
1. Ygtyýarlylandyryjy edaralaryň wezipeli adamlary ygtyýarlylandyrmak amala aşyrylan mahalynda öz borçlaryny göwnejaý ýerine ýetirmedik we hukuga garşy hereketleri (hereketsizligi) amala aşyran halatlarynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýärler.
2. Ygtyýarnamany bermekden esassyz ýüz öwrülmegi ýa-da ygtyýarnamalynyň hukuklarynyň bozulmagy bilen dörän ýitgileriň öwezini dolmak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
3. Ygtyýarlylandyrylmaga degişli işiň ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan ygtyýarnamasyz amala aşyrylmagy ýa-da olar tarapyndan ygtyýarlylandyrýan edaranyň ygtyýarnamanyň hereketini togtatmak hakyndaky kararynyň bozulmagy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige eltýär.
Şeýle işden alnan girdeji (peýda) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde Türkmenistanyň Merkezleşdirilen býujetiniň girdejisine alynmaga degişlidir.
23-nji madda. Jedelleri çözmek
Ygtyýarlylandyrylmak bilen baglanyşykly jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
VI bap. Jemleýji düzgünler
24-nji madda. Şu Kanunyň güýje girmegi
1. Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden iki aýdan soň güýje girýär.
2. Şu Kanuna ters gelýän Türkmenistanyň kanunlary we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary onuň güýje giren gününden gijä galman şu Kanuna laýyk getirilmäge degişlidir.
3. Şu Kanunyň 20-nji maddasyna laýyklykda amala aşyrmak üçin ygtyýarnama talap edilýän işiň görnüşleriniň Sanawynda bellenilmedik işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak şu Kanunyň güýje giren gününden başlap togtadylýar.
4. Şu Kanunyň güýje girmegine çenli döwürde edara görnüşindäki we şahsy taraplara berlen ygtyýarnamalar:
1) eger olar şu Kanunyň 20-nji maddasynda bellenilen işiň aýry-aýry görnüşleri üçin berlen bolsa, olaryň hereket ediş möhletiniň gutarmagyna çenli hukuk güýjüne eýedirler;
2) eger olar şu Kanunyň 20-nji maddasynda bellenilmedik işiň aýry-aýry görnüşleri üçin berlen bolsa, şu Kanunyň güýje giren gününden başlap güýjüni ýitiren diýlip hasap edilýär.
5. Şu Kanunyň güýje giren gününden başlap, şu aşakdaky kanunçylyk namalaryny güýjüni ýitiren diýip hasap etmeli:
1) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" 1999-njy ýylyň 14-nji iýunynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 1999 ý., № 2, 39-njy madda);
2) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler girizmek hakynda" 2000-nji ýylyň 14-nji ýanwarynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2000 ý., № 2, 21-nji madda);
3) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna goşmaçalar girizmek hakynda" 2001-nji ýylyň 20-nji awgustynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2001 ý., № 3-4, 38-nji madda);
4) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna goşmaça girizmek hakynda" 2002-nji ýylyň 29-njy iýulynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2002 ý., № 4, 76-njy madda);
5) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek hakynda" 2005-nji ýylyň 7-nji dekabrynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2005 ý. № 3, 4, 31-nji madda);
6) "Işiň aýry-aýry görnüşlerini ygtyýarlylandyrmak hakynda" Türkmenistanyň Kanunyna üýtgetme girizmek hakynda" 2008-nji ýylyň 8-nji maýynda kabul edilen Türkmenistanyň Kanunyny (Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2008 ý., № 2, 27-nji madda).
Türkmenistanyň Gurbanguly
Prezidenti Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.
2008-nji ýylyň 25-nji iýuny.
№ 202-III.


c: text/html

text:
Bu gezekki hatyra çäresine Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy. Döwlet baştutany ir bilen Gypjak obasyndaky Saparmyrat Nyýazowyň we onuň ýakyn hossarlarynyň mawzoleýine baryp, gül desselerini goýdy.
Bu çärä Berdimuhamedow bilen birlikde hökümet agzalary, jemgyýetçilik guramalarynyň, Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalaryň we missiýalaryň wekilleri, daşary ýurtlarda işleýän türkmen diplomatlary, häkimler, din wekilleri, dürli ministrlikleriň we pudak edaralarynyň işgärleri hem gatnaşdylar.
Mawzoleýde Saparmyrat Nyýazowyň ruhuna Türkmenistanyň müftüsi aýat okady we aýatdan soň ol Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň janynyň sag, başynyň dik bolmagyny, görner-görünmez belalardan Allatagalanyň ony hemişe aman saklamagyny dileg etdi.
Hatyra çäresi tamamlanandan soň, Saparmyrat Nyýazowyň dogduk obasy bolan Gypjakda sadaka berildi. Şeýle sadakalar Türkmenistandaky ähli metjitlerde hem berildi.Bary ýogy ýekeje gün
Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň ady ýurduň köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde diňe 21-nji dekabrda agzalýar. Galan günlerde onuň ady asla tutulmaýar.
Şu gezekki ýatlama çäresinde ýurduň edaradyr kärhanalaryna, bilim ojaklaryna 21-nji dekabryň ýas güni däl-de, adaty gündügi, döwlet baýdaklaryna gara lentanyň dakylmaly däldigi baradaky habar berildi.
Nyýazowyň ýatlama güni Türkmenistanda gaty asuda hem parahat bellenildi. Ilat köpçüligi Türkmenistanda ýurduň ilkinji prezidentiniň hatyrasynyň tutulandygyny, esasan, telewideniýe arkaly bilip galdy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Sişenbe günki gepleşikleriň öňüsyrasynda Eýranyň urany baýlaşdyrmak üçin has tiz işleýän we güýçli gurallary işe girizýändigini yglan etmegi ýadro programmasynyň daşyndaky krizisi ýene-de dartgynlaşdyrdy.
Analitikler Eýranyň beýannamasy tassyklansa, munuň öwrülişik pursaty boljagyny aýdýarlar.
Londonda ýerleşýän Strategik barlaglar institutynyň ýadro meseleleri boýunça bilermeni Mark Fitspatrik Eýranyň Natanzdaky ýerasty obýektinde güýçli sentrifugalary gurýandygy barada aýdan sözleriniň aladalanma döredýändigini belledi. Bilermeniň pikirine görä, Eýran aýdyşy ýaly, üç müňe golaý täze guralyny işletse, onda bu ýagdaýy düýpgöter üýtgedip biler.
Mark Fitspatrigiň bellemegine görä, Eýran urany baýlaşdyrmak boýunça mümkinçiliklerini artdyran ýagdaýynda bu Ýadro ýaragynyň ýaýbaňlanmazlygy baradaky halkara ylalaşyga ters gelýär.
Şübhe bilen garalýar
Eýranyň müňlerçe täze sentrifugalary gurandygy barada eden beýannamasy hakykata gabat gelýärmi?
Tähranyň bu beýannamasyna belli bir derejede şübhe bildirilýär. Sebäbi bu hakykata gabat gelýän bolsa, onda Tähran täze gurallary döretmek boýunça şu çaka çenli bar bolan problemalaryny birden çözen bolmaly.
Bilermen Mark Fitspatrik çözülmedik problemalaryň şu çaka çenli gaty köp bolandygyny aýtdy.
Bilermeniň sözlerine görä, “Täze gurallaryň döredilmegi üçin berk metallar, polat we uglewodorod süýümleri gerek bolýar. Eýranyň bolsa şeýle serişdeleri işläp çykarmaga ukyby ýok diýip hasap edilýärdi. Eýrana garşy girizilen halkara sanksiýalar onuň şeýle serişdeleri ýurduň daşyndan almak mümkinçiliklerini hem çäklendiripdi”.
Eýranyň täze sentrifugalar baradaky beýannamasyny 26-njy fewralda Gazagystanda geçirlýän duşuşykda öz çykyşynyň täsirini güýçlendirmek üçin eden bolmagy çak edilýär. Eýran halkara sanksiýalarynyň öz ýadro programmasyna täsir ýetirmeýändigini aýdyp gelýär. Tähranyň sözlerine görä, sanksiýalar diňe ýönekeý eýranlylara zyýan ýetirýär.
Häzirki wagtda Eýran Natanzdaky we Fardodaky ýerasty obýektlerinde urany 20% baýlaşdyrmak boýunça iş alyp barýar. Ýadro ýangyjy hökmünde ulanmak üçin uranyň üç prosent baýlaşdyrylmagy ýeterlik.
Ýadro ýaragyny döretmek üçin 90% baýlaşdyrylan uran ulanylýar.


text:
Türkmenistanyň milli medeni merkezi bolan Mukamlar köşgünde medeniýet işgärleri, döredijilik intelligensiýasynyň we köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleri bilen bolan maslahat prezidentiň şu ýylyň fewral aýynda geçiren ozalky şuňa meňzeş duşuşygynyň özboluşly dowamy boldy.
Fewralda geçirilen şol duşuşykda Gurbanguly Berdimuhamedow ýurtdaky sungatyň ösüş derejesini berk tankytlady we jemgyýetiň ruhy durmuşynda hil taýdan täze ösüşlere ýetmek üçin bu ugurda düýpli özgerişleriň amala aşyrylmagyny talap etdi.
Agzalan duşuşykda-da, şondan bir aý soňra geçirilen duşuşykda-da maslahata gatnaşyjylar we onda çykyş edenler medeniýet pudagynyň işgärleri üçin iň bir möhüm we gaýragoýulmasyz meseleleri gozgan ýaly bolup görünseler-de, ol meseleleriň arasynda Türkmenistanda şu günki güne çenli gozgalman gelinýän iň bir möhüm problema welin agzalmady. Ol problema – ýurtda ähli zady gurşap alýan we ähli zady ýuwdup-ýalmaýan senzuranyň ulanylmagydyr.
Bu senzura ýurduň sungatynyň we habar serişdileriniň üstünden iň bir gazaply görnüşde höküm sürýär. Bu senzura barada gürrüň edilmegine bolsa Saparmyrat Nyýazow gadagançylyk girizipdi. Ol gadagançylyk şu günki günem dowam edýär.
Şeýle şertlerde sungata we köpçülikleýin habar serişdelerine döwlet tarapyndan goýberilýän islendik möçberdäki subsidiýa-da, islendik görnüşdäki administratiw çärelerdir görkezmeler-de bu ulgamdaky ýagdaýy düzedip, Gurbanguly Berdimuhamedowyň görmek isleýän derejesine ýetirip bilmez.
Sungatda-da, informasiýa pudagynda-da senzura meselesine düýpden täzeçe baha berilmese, zehinli eserler we gyzykly täze inisiatiwalar ýüze çykyp bilmez.
Hut şol senzuranyň bolmagy hem häkimiýetleriň we medeniýet işgärleriniň hil taýdan ýokary göterilişigiň boljakdygy barada öňe sürýän şygarlarynadyr berýän wadalaryna garşy gelýär.
«Medeniýete berilýän goldaw»
Bu duşuşyklara gatnaşyjylar «medeniýete berýän goldawy» üçin prezidente köre-körlük bilen alkyş okaýarlar. Olar garaşylýan netijelere eýe bolmak ugrunda öz güýçlerini gaýgyrmajakdyklaryny aýdyp, döşlerine urýarlar we wadalar berýärler.
Ýöne nyýazowçylyk düzgüne eýerýän demir senzuranyň gysajy edil ozalkysy ýaly berk gysyp durka, hil taýdan hiç hili öňegidişligiň bolmajakdygyna kimdir başga biri düşünmese-de, medeniýet ugrunyň we köpçülikleýin habar serişdeleriniň wekilleri örän gowy düşünýärler. Şoňa görä-de, olaryň hil taýdan öňegidişlik gazanjakdyklary barada berýän wadalary ýa-ha açyk ýalan sözlemeklik ýa-da bar bolan problema barada göre-bile dymmaklyk.
Öz döwründe bu ägirt uly senzura garşy göreşmäge synanyşan adamlardan häzirki wagtda türmelerde oturanlary-da ýok däl.
Käbir beýleki postsowet ýurtlarynda hut şu senzuranyň birneme gowşadylmagy hil taýdan täze öňegidişlikleriň bolmagyna getiripdi. Olardan käbirlerinde, mysal üçin, Ukrainada bu meselä has hem hirurgiki usul bilen çemeleşdiler. Ýagny, bu ýurtda senzura kanun taýdan gadagan edildi. Şoňa gorä-de, Ukrainanyň prezidentlerine, aýdaly, ýerli telewideniýäniň programmalarynyň gyzykly däldigini tankytlap oturmagyň asla geregi ýok.
Eýsem, Türkmenistanda her bir medeniýet işgäriniň ýa-da habar serişdeleriniň her bir wekiliniň döredijilik işini aýratyň bir gözegçi uşakgöz elekden geçirýän wagty işiň hiliniň ýokarlanmagy barada nähili gürrüň bolup biler?
Galyberse-de, Nyýazowyň şahsyýet kultuny we oňa gerekli rehimsiz senzurany öz eli bilen döreden adam henizem gözegçileriň köpsanly leşgerine baştutanlyk edýärkä, eýse senzura meselesinde liberallaşmak barada nähili gürrüň bolup biler?
Bu adamynyň häkimiýetde, onda-da onuň depesinde oturmagy Türkmenistanda nyýazowçylyk senzuranyň ýaşamagy üçin hut özboluşly maýak bolup hyzmat edýär. Entek ol adam medeniýetiň üstünden gözegçilik edýärkä, ýurt we ýurduň medeniýeti içinden gulp urlan howlynyň aňyrsynda üzňelikde galmagyny dowam etdirýär.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Şu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Düýn Ýaponiýa sapar edýän Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz saparynyň barşynda Ýaponiýanyň premýer-ministri Ýukio Hatoýama bilen gepleşik geçirdi.
Bu gepleşiklerde Türkmenistan bilen Ýaponiýanyň ykdysady-söwda we medeni-gumanitar sferalardaky hyzmatdaşlyklaryny ösdürmekligiň dürli ugurlary barada pikir alşyldy.
Şeýle hem, türkmen prezidenti bu gepleşiklerde 2010-2011-nji ýyllarda Türkmenistanda Ýaponiýanyň medeni günlerini, Ýaponiýada hem Türkmenistanyň medeni günlerini geçirmekligi teklip etdi.
Öz gezeginde Ýaponiýanyň premýer-ministri bolsa Türkmenistanyň Parlament delegasiýasyny Ýaponiýa sapar etmeklige çagyrdy. Düýn şu gepleşikleriň netijesinde-de türkmen-ýapon hyzmatdaşlyklarynyň dürli ugurlaryna degişli möhüm dokumentlere gol çekildi.


text:
Anna güni Yragyň resmileri ýurduň Tikrit şäherindäki türmä edilen hüjümde ýaragly söweşijileriň bu türmäniň kontrollygyny wagtlaýynça öz ellerine alandyklaryny habar berdiler.
Resmileriň maglumatyna görä, türmä garşy bu hüjümler çarşenbe güni agşam bu türmäniň esasy derwezesiniň öňünde amala aşyrylan uly partlamanyň yzýany başlanypdyr. Yragyň Içeri işler ministrligi anna güni türmäniň kontrollygyny gaýtadan hökümet güýçleriniň ele alandyklaryny mälim etdi.
Ministrligiň deslapky maglumatlaryna görä, bu ýüze çykan atyşyklarda azyndan 10 sany polisiýa işgäri we 5 sany tussag ölüpdir. Bu wakada türmeden azyndan 80-den gowrak tussagyň gaçyp çykandygy-da habar berilýär.
Türmä edilen hüjümiň yzy bilen anna güni Yragyň bu Tikrit şäherinde gyssagly komendant sagady girizildi.


text:
Sişenbe güni prezident G.Berdimuhamedow Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatyny geçirdi. Bu maslahat ýurduň harby we kanun goraýjy organlarynyň ýarym ýyllyk işiniň jemine bagyşlanyldy.
Maslahatda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň düzümine girýän ministrlikleriň we pudaklaýyn edaralaryň ýolbaşçylary öz dolandyrýan pudaklaryndaky edilen işleriň jemleri barada hasabat bilen çykyş etdiler.
Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň başlygy, prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, umuman, ýylyň başky ýarym ýylynda bu pudaklarda edilen işlere kanagatlanarly baha berdi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun çykyş edip, Siriýadaky gandöküşligi togtatmak üçin halkara çärelerini geçirmäge çagyryş etdi.
Ban Ki-mun sişenbe güni BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş edip, 18 aý bäri dowam edýän gazaplylygy “halkara netijeleri döredýän ýerli betbagtçylyk” diýip atlandyrdy.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Siriýanyň prezidentini “öz halkyny gyrýan diktator” diýip häsiýetlendirdi.
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Orsýetiň we Hytaýyň garşy çykýandygy sebäpli, berk çäreleri geçirip bilmän gelýär. Kataryň emiri şeýh Hamad bin Khalifa Al Thani öz çykyşynda “Siriýada parahatçylyk ýol bilen häkimiýet çalşygyny sazlamak üçin” arap döwletleriniň goşulmalydygyny nygtady.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň baş diplomaty Katerin Aştonyň 10-njy martda Ýewropa parlamentinde eden çykyşynda adamlara ýetiren täzeligi bolmady.
Aşton öz syýasatynda ileri tutýan zatlaryny gaýtalady, ýöne Ýewropa Bileleşiginiň Birleşen Ştatlar ýa Orsýet ýaly strategik partnýorlar bilen nähili iş salyşmalydygy barada welin, orta atan täze pikiri ýok.
Aşton Ýewropa Bileleşiginiň ýakyn goňşulary bilen gatnaşyklarynyň etjek işleriniň sanawynda iň ýokary orunda durýanlygyny nygtady: “Ilkinji iş syýasy we ykdysady reformalar arkaly öz töweregimizde durnuklylygy we howpsuzlygy üpjün etmek. Bu örän ähmiýetli, delilleri hem öz-özünden görnüp dur. Ýöne bize halkara derejesinde ygtybar edilmegi-de, töweregimizi düzetmegimize bagly”.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat baradaky ýokary wekili: “Ýewropa Bileleşigi öz bähbitlerini we gymmatlyklaryny goramak üçin halkara sahnasynda esasy aktýor bolmaly” diýdi.
Ýöne onuň eden 45 minutlyk çykyşynda Bileleşigiň bu işi nähili etmelidigi barada aýdan düýpli zatlary köp bolmady. Ol Birleşen Ştatlar bilen Orsýeti-de bu ýurtlara edilen sapar ýa ol ýurtlarda bolan duşuşyklar bilen baglanyşykda agzady.
Aşton Ukraina barada hem ýaňy golaýda Kiýewe eden sapary barada durup geçip, Ýewropa Bileleşiginiň bu ýurt bilen gatnaşygyny güýçlendirmek isleýändigini aýtdy.
Gürjüstan üns merkezinde
Aşton 2008-nji ýylyň awgustynda Tbilisi bilen Moskwanyň arasynda bolan uruşdan soň Bileleşigiň Gürjüstanda alyp baran işlerini sanap geçdi. Soň hem: “Öz erkimizdäki serişdelerden doly peýdalansak, Ýewropa Bileleşigi näme zatlary edip bilýändigimizi görkezdi” diýdi.
Ol Ýewropa Bileleşiginiň aradan salym geçirmän, bu konflikte reaksiýa görkezip, araçylyk edenligini, ol ýerde 300 gözegçi ýerleşdirenligini aýtdy: “Orsýet, Gürjüstan, şeýle hem ondan aýrylmaga synanyşýan Günorta Osetiýa we Abhazystanyň gatnaşmagynda ýola goýlan Ženewa gepleşiklerinde hem araçylaryň biri Ýewropa Bileleşigi”.
Aştonyň aýtmagyna görä, indi üns merkezinde duran Gürjüstanda we regionda durnuklylygy hem howpsuzlygy ornadyp, Ýewropa Bileleşiginiň esasy goşantlaryna geçmek.
“Biz indi söwda we wizany liberallaşdyrmak ugrunda işleýäris. Aýrylmaga synanyşýan respublikalar bilen gatnaşyklary täzeden gurmak baradaky çäreleri goldaýarys” diýip, Aşton aýtdy.
Ýöne Ýewropa Bileleşigi bilen Gürjüstan şu wagta çenli diňe wiza işini aňsatlaşdyrmak baradaky ylalaşyk hakda pikir alyşdylar. Wiza düzgüniniň liberallaşdyrylmagy bolsa aslynda onuň ýatyrylmagyny aňladýar.


text:
Dünýä liderleri 15-nji noýabrda günorta Türkiýede ykdysady taýdan ösen 20-ler toparynyň sammitine ýygnandylar.
Ortaýer deňzindäki Belek kurortunda geçirilýän iki günlük sammitde terrorizme garşy göreş, Siriýa konflikti, migrant krizisi, klimat özgermesi ýaly global meseleleriň ara alnyp maslahatlaşylmagyna garaşylýar.
Bu sammit Parižde «Yslam döwleti» jeňçi topary tarapyndan guralan terror hüjümlerinde 129 adamyň öldürilmeginiň yz ýanyna gabat geldi.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama 13-nji noýabrdaky hüjümleri «medenileşen dünýä edilen hüjüm» atlandyryp, Birleşen Ştatlaryň jogapkärleri tutmak üçin Fransiýa bilen el-ele berip işlejegini aýtdy.
Ol sammit başlanmazyndan öň türkiýeli kärdeşi Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşup, bilelikdäki metbugat ýygnagynda çykyp gürledi.
Prezident Erdogan bu ýygnanşykda terrorizme garşy berk gaýtawul yşaratynyň görkeziljegini aýtdy.
Bu sammite gatnaşýan liderleriň ýene biri, rus prezidenti Wladimir Putin dünýä terroryň hötdesinden diňe tutuş halkara jemgyýetçiliginiň göreş tagallasy birleşdirilende gelip biler diýdi.


text:
Müsüriň Jenaýat sudy häkimiýetden çetleşdirilen yslamçy prezident Muhammad Morsini we “Musulman dogalygynyň” başga-da 12 liderini 2012-nji ýylda bolan demonstrantlar döwründe protestçileriň öldürilmegi bilen baglanyşykly 20 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
21-nji aprelde Kairiň Jenaýat sudy, Müsüriň ilat tarapyndan saýlanan ilkinji prezidenti Morsi we derňew astyndaky beýleki adamlar sud zalyndaky aýnaly, ses geçirmeýän gözenekde duran mahaly, olara garşy birinji hökümi çykardy.
Müsüriň paýtagty Kairde geçirilýän sud işi 2012-nji ýylyň dekabr aýynda prezident köşgüniň daşynda bolan ýowuzlyklar bilen baglanyşyklydyr. Şonda Morsiniň tarapdarlarynyň oppozision protestçilere hüjüm etmegi netijesinde bu waka çaknyşyklara ýazyp, netijede azyndan 10 adam heläk bolupdy.
Morsi Müsüriň port şäheri Aleksandriýanyň golaýyndaky berk goragly türmede saklanylýar.


text:
Ýekşenbe güni Siriýanyň oppozision güýçleriniň Milli Koalisiýasynyň başlygy Moaz Alhatib öz wezipesinden çekilýändigini yglan etdi.
Bu barada eden beýanatynda ol özüniň bu kararynyň has erkin iş alyp barmak islegi bilen baglanyşyklydygyny belläpdir.
Moaz Alhatib özüniň bu baradaky beýanatyny ýekşenbe güni özüniň resmi “Facebook” sahypasynda ýerleşdiripdir.
Soňky wagtlar Siriýanyň oppozision güýçleriniň Milli Koalisiýasynyň wekilleri öz işlerine Günbatar ýurtlaryň talabalaýyk ýardam bermeýändigini aýdyp, bu ýagdaýa öz nägileliklerini bildiripdiler.
Bu wakalaryň fonunda şenbe güni Siriýanyň günorta serhetlerine golaý ýerde oppozision söweşijiler bir harby howa bazasyny öz kontrollyklaryna aldylar.
Düýbi Britaniýada ýerleşýän we Siriýadaky ynsan hukuklary boýunça iş alyp barýan topar harby bazany eýelän söweşijileriň arasynda “Al-Kaýda” bilen baglanyşygy bolan “Al-Nusra” frontunyň söweşijileriniň-de bardygyny aýdýar.


text:
Türkmenistanyň futbol boýunça häzirki çempiony paýtagtyň “Altyn asyry” öz meýdanynda ýaryş tablisasynda öňde barýan, dört oýun bäri ýeňilmän gelýän “Balkany” 2:1 hasabynda ýeňdi.
Birinji ýarym ýiti göreşde geçdi. Şunlukda toparlar 1:1 hasabynda arakesmä çykdylar. 5-nji minutda ýer eýelerinden Süleýman Muhadow, myhmanlardan bolsa Mekan Saparow tapawutlandy.
Ikinji ýarymda oýnuň ykbalyny 11 metrlik urgy çözdi. Ony ýaş hüjümçi Selim Nurmyradow dürs ýerine ýetirip, Aragatnaşyk ministrliginiň toparyna ýeňiş getirdi — 2:1.
Şu duşuşykdan soň 11 utuk toplan “Altyn asyr” 12 utuk bilen ýaryş tablisasynda öňde barýan “Balkana” has ýakynlaşdy. Şunlukda, “aragatnaşykçylaryň” bir duşuşyk az geçirenligini hem bellemek gerek.
“Şagadam” hem 11 utuk toplady, topar Döwlet Baýramowyň (47-nji minut) we Gahrymanberdi Çoňkaýewiň (83-nji minut) urgularyndan soň, öz meýdanynda “Merwden” üstün çykdy — 2:0.
Milli çempionata ilkinji gezek gatnaşýan “Hazyna” hem üç oýun bäri ýeňliş ýüzüni görenok 6-njy tapgyrda Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynyň topary “Daşogzy” 4:0 hasabynda ýeňlişe sezewar etdi. Pökgüleri Begenç Akmämmedow (10-njy minut) we Didar Durdyýew (31-nji, 38-nji, 44-nji minutlar) geçirdiler.
“Aşgabat” hem utuk toplamagyny dowam etdirýär. Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Aman Goçumowyň şägirtleri 6-njy tapgyrda myhmançylykda “Energetikden” üstün çykdylar — 1:2. Birinji ýarym deňlikde tamamlandy. Aşgabatly Annaberdi Çaryýewiň (13-nji minut) geçiren pökgüsine Kerimberdi Hojaberdiýew dürs urgusy bilen jogap berdi (40-njy minut). 70-nji minutda Berdi Şamyradow ýeňiş pökgüsini geçirdi we iň netijeli hüjümçileriň bäsleşiginde 6 pökgi geçiren Altymyrat Annadyrdyýew (“Ahal”) bilen deňleşdi.
Türkmenistanyň futbol boýunça çempionatynyň ýokary ligasynda 7-nji tapgyr 17-nji aprelde HTTU — “Şagadam” duşuşygy bilen başlanar.
Iň netijeli hüjümçiler:
Myrat Ýagşyýew (“Balkan”) — 8 pökgi (1 pökgi 11 metrlik urgudan).
Altymyrat Annadurdyýew (“Ahal”) — 6.
Berdi Şamyradow (“Aşgabat”) — 6.


text:
Pakistan resmileri poliomiýelite garşy sanjym kampaniýasyny goraýan polisiýa ofiseriniň bomba partlamasyndan ölendigini aýdýarlar.
Ýekşenbe güni Peşawaryň etegindäki Budhi etrabynda bolan partlamada ýene bir ofiseriň ýaralanandygy aýdylýar.
Pakistanda poliomiýelita garşy göreşýän saglyk işgärleri we olaryň goragçylary yslamçy jeňçileriň hüjümine sezewar bolýarlar.
Jeňçiler olaryň Günbatar döwletleri tarapyndan içalyçylyk we musulman çagalaryny önelgesiz etmek maksatlary üçin ulanylýandygyny aýdýarlar.
Dünýä saglyk guramasy Peşewaryň häzir dünýäde çagalary maýyp edýän poliomiýelit keseliniň iň uly ojagydygyny aýdýar.


text:
Owganystanda 175 deputatlyga kandidat galplyklarda aýyplandy, olaryň ýigrimi bäşisi häzirki parlamentiň deputatlarydyr.
Saýlawçylaryň şakaýatlaryna seredýän garaşsyz komissiýa 18-nji sentýabrda geçirilen saýlawlarda düzgün bozmalar barasynda saýlawçylardan dört müň gowrak maglumatyň gowşandygyny habar berdi.
“Eger kandidatlaryň işleri boýunça gelen şol şikaýatlar tassyklansa, olaryň saýlawlarda alan sesleri güýçsüz yglan ediler, günäkärler bilen bagly derňew işleri geçiriler”-diýip, Komissiýanyň baştutany Ahmat Ziýa Rafaat atdy.
Owgan parlamentindäki 249 orun üçin 2,500 kandidat göreşdi.


text:
Şu gün Gazagystanyň sudy tarapyndan Nazarbaýewiň giýewsi Timur Kulebaýewiň şikaýaty boýunça gadagan edilen gazetlere suduň çykaran täze karary boýunça rugsat edildi.
Bu gazetlerde Timur Kulebaýewiň korrupsiýa dahyly bardygy hakda maglumatlar çap edilipdi.
Suduň gadagançylygy zerarly maliýe ýitgisini çeken gazetleriň eýeleri suddan öz çeken ýitgileriniň öweziniň doldurylmagyny talap etjekdiklerini mälim etdiler.
“Suduň bu gadagançylygy ýatyrmagy, Gazagystanda söz azatlygynyň eňendigini aňlatmaýar” diýip, Gazagystanyň “Azat” hem “Alga” partiýalarynyň wekilleri aýdýarlar.
Ol diňe prossesual ýalňyşlygy düzetmek maksady bilen edildi diýip, gazak oppozisiýasynyň wekilleri bellediler.


text:
Häzirki wagtda, uzak arakesmeden soň, Türkmenistanyň Bilim ministrligi daşary ýurtlarda ýokary we orta bilim alan türkmenistanly ýaşlaryň diplomlaryny ykrar etmek işine gaýtadan girişdi. Munuň bilen baglylykda, öz daşary ýurt diplomlaryny ykrar etdirmekçi bolýan türkmen graždanlarynyň dokumentleri kabul edilip ugrady.
Bilim ministrliginiň merkezi binasynda asylan bildirişe görä, daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek bilen bagly dokumentler fewral aýynyň dowamynda şenbeden we ýekşenbeden gaýry ähli günlerde sagat 9.00-dan tä 13.00-a çenli kabul ediler.
Bilim ministrliginiň adynyň agzalmagyny islemedik işgäriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, bu proses fewral aýynda başlanyp, bütin ýyl dowam eder. Ýagny, diplomlaryny ykrar etdirmek isleýän adamlar dokumentlerini ýylyň bütin dowamynda görkezilen wagtda Bilim ministrligine tabşyryp bilerler.
Daşary ýurt diplomalaryny kabul etmek işi geçen ýyl hem bir gezek amala aşyrlypdy, bu ýyl başlanýan proses hem edil şol tertipde geçiriler. Emma indi ozalky talap edilýan dokumentleriň sanawyna üç sany täze dokument goşulypdyr.
Dokumentleriň sanawy
Olaryň birinjisi, ýokary we orta bilimi baradaky diplomyny döwlet derejesinde tassyklatmak isleýän adamynyň pasportynyň nusgasy. Ikinjisi, onuň okuw üçin Türkmenistandan giden hem-de soňra okuwy gutaryp, yzyna gaýdyp gelen senelerini görkezýän ýazmaça düşündiriş.
Üçünji dokument bolsa, studentiň okan okuw jaýyndan onuň şol okuw jaýynda bir kursdan beýleki kursa geçendigini görkezýän ýazgy. Bu sprawkada studentiň bir kursdan beýleki kursa geçendigi barada okuw jaýynyň beren degişli buýrugy bolmaly.
Umuman, daşary ýurtda alan ýokary ýa-da orta hünär bilimi hakyndaky diplomyny ykrar etdirmek isleýan adamdan şu dokumentler talap edilýär:
Synaglar
Şol dokumentler bilen bir hatarda, diplomlaryny ykrar etdirmek isleýan raýatlar olara berlen daşary ýurt diplomlaryny ykrar etmek işi boýunça geçirilýän synaglara hem gatnaşarlar. Bu synaglar ýylyň dowamynda iki gezek, ýagny ýanwar we iýul aýlarynda geçirilýär.
Olaryň biri Türkmenistanyň jemgyýeti öwreniş derslerinden, beýlekisi bolsa öz alan hünäri boýunça degişli derslerden ybarat bolar. Bu synaglardan kanagatlanarsyz baha alan raýatyň ýene-de iki gezek synagy gaýtadan tabşyrmaga hukugy bar.
Bilim ministrliginiň adynyň agzalmagyny islemedik işgäriniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, eger diplomyny tassyklatmak isleýän adam şol bir synagdan jemi üç gezek geçip bilmese, şondan soň ol daşary ýurtda alan diplomyny ykrar etdirmek hukugyndan mahrum edilýär.
Onuň aýtmagyna görä, diplomlaryny ykrar etmek isleýänlere ýurduň ýokary we orta hünär okuw jaýlarynda ýokarda agzalan synaglara taýýarlanmak üçin ýörite tölegli okuwlary hem gurnalýar. Diplom ykrar edilensoň, agzalýan raýata diplomynyň ykrar edilendigi barada şahadatnama berilýär.
Şol bir wagtda hem diplomlary asla ykrar edilmez diýen katagoriýa hem bar. Gaýybana okanlaryň diplomlary şol katagoriýa girýär. Döwlete degişli bolmadyk ýa-da Türkmenistanyň Bilim ministrliginiň “abraýly” diýip hasaplamaýan daşary ýurt okuw jaýylarynyň diplomlary hem ykrar edilmez.
Daşary ýurt ýokary we orta okuw jaýlarynyň abraýynyň nädip kesgitlenýänligi dogrusynda halk köpçüligine resmi derejede hiç hili jikme-jik maglumat berilmeýär.


text:
Ýene 5 ýyldan smartfonlar könemöwrit zat hasaplanar. Täze geçirilen pikir soralyşygynyň netijesi şeýle diýmäge doly esas berýär.
Şwesiýanyň "Eriksson" (”Ericsson”) atly telekommunikasiýa firmasy 40 ýurtda 100 müň adamynyň arasynda pikir soralyşyk geçirdi. Pikir soralyşygyň netijesine görä, häzirki döwürde ýörgünli bolan smartfonlar 5 ýyldan gadymdan galan könemöwrit enjam hasap ediler.
Onuň ornuny bolsa emeli aň tehnologiýasy alar. Enjamlaryň sazlaşykly emeli aňy bolany üçin şonda smartfonuň ekranyna hiç hili mätäçlik bolmaz.
Şeýle arzuw-hyýalyň aňyrsynda adamlaryň has kämilleşen enjama mätäçlik çekmegi ýatyr. Ullakan ekranly enjamlar gaty köp energiýa sarp edýärler. Geçirilen barlaglar ulanyjylaryň şol bir wagtyň özünde enjamlaryň üznüksiz hyzmat etmegini isleýändigini hem görkezýär. Ýöne bu ýagdaýda bir gapma-garşylyk bar. Ynha, hut şeýle gapma-garşylyk bolsa adamlaryň has kämilleşen tehnologiýa mätäçdigini görkezýär.
Pikiri soralanlaryň ýüzden 85 böleginiň aýtmagyna görä, emeli aň öz ýanymyzda göterip gezip biljek "kömekçimiziň" roluny oýnar we şeýlelikde gaty ýörgünli bolar. Häzirki wagtda iki adamdan biri adamlar bilen gepleşmäge ukyply enjamlar bilen hem edil adam ýaly gürleşip boljakdygyna ynanýar.
"Ericsson" firmasynyň hasabaty smartfon ulanýanlaryň emeli aňyň gaty köp wezipäni öz üstüne alyp hem olary berjaý edip biljekdigine ynanýandygyny görkezýär. Muňa telefondan jaň etmek, ýumuş buýurmak, turistlere ýolbelet bolmak ýaly işleriň hem degişlidigi aýdylýar.
Emeli aň tehnologiýasynyň käbir önümleri häzir satuwa çykaryldy. "Amazon's Echo" atly enjam adamlaryň özi bilen gepleşýän we ondan dürli maglumatlary alyp bilýän enjamydyr. Ol şol bir wagtda aýdym-saza bolan islegi hem kanagatlandyryp bilýär. "Google Now", "Microsoft Cortana" we "Apple's Siri" hem öz emeli aňy bilen işleýän kömekçi enjamlaryň käbir beýleki görnüşleridir.


text:
Filippinleriň prezidenti Rodrigo Duterte kärdeşi Wladimir Putin bilen ilkinji duşuşygynda Orsýet «beýik ýurt» diýip öwdi.
Iki lider 19-njy noýabrda, Aziýa-Ýuwaş okean ykdysady hyzmatdaşlygy sammitiniň geçýän ýeri bolan Limada, Peruda duşuşdy.
Duterte Günbatary «süýkenmekde» we «ikiýüzlilikde» aýyplap, ýaranlyga gezek gelende Birleşen Ştatlara ynanyp bolmajakdygyny belledi.
Putin Duterteni maý aýynda saýlawlarda gazanan ýeňşi bilen gutlady we filippin lideriniň Orsýet bilen Filippinleriň arasyndaky ynamdarlygy berkitmekde eýýäm köp iş edendigini aýtdy.
Duterte Peruwdan gaýtmazyndan öň, eger-de Orsýet bilen Hytaý dünýäniň "täze düzgünini» döretmekçi bolsa, özüniň ilkinji bolup goşuljakdygyny aýtdy.


text:
Yragyň harby güýçleriniň Anbar welaýatynyň strategiki şäherini basyp almakçy bolýan “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy operasiýa girişendikleri habar berilýär.
Şaýatlaryň we adynyň agzalmagyny islemedik resmileriň berýän maglumatyna görä, Khaldiýa şäheriniň eteginde hökümet güýçleri bilen “Yslam döwleti” toparynyň söweşijileriniň arasynda çaknyşyklar gidýär. Çaknyşyklar Fallujah we Ramadi şäheriniň aralygyndaky Al-Habbaniýah harby bazasynyň golaýynda bolup geçýär.
Bu maglumatlary beýleki garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.
Mundan bir hepde ozal, söweşijiler Anbar welaýatynyň paýtagty Ramadi şäherini ele geçiripdiler.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň çar künjeginden bolan onlarça müň adam Brýusellde berklik çärelerine garşy protest ýörişini geçirdi.
Profsoýuz guramalarynyň çagyran protesti Ýewropa Bileleşiginiň komissiýasynyň defisit, ýagny ýetmezçilik döreden agza döwletleri jezalandyrmak tekliplerine seredýän wagtyna gabat geldi.
Bu hili defisitler köplenç sosial hem iş üpjünçiligi programmalaryny maliýeleşdirmek bilen bagly döreýär.
Bu protestler Polşadan Portugaliýa we Latwiýadan Kipre çenli aralykda, tutuş kontinentde geçirildi.


text:
Owgan polisiýasy demirgazyk Owganystanda partlan bombanyň azyndan alty adamy öldürendigini aýdýar.
Ol adamlar 19-njy sentýabrda, metjitde namaz okap çykanyndan soň öldürilipdir.
Baglan welaýatynyň polisiýa sözçüsi metjidiň daş işiginde bolan partlamanyň, ölenlerden başga, 12 adamy ýaralandygyny habar berdi. Ol bu hüjümi kimiň gurnandygy anyk däl diýdi.
Logar welaýatynyň gubernatorynyň sözçüsi Din Mohammad Darwiş bolsa, 18-nji sentýabrda «Talyban» bilen bolan söweş mahalynda dört polisiýa ofiseriniň öldürilendigini aýtdy.


text:
20-nji oktýabrda, düýbi Parižde ýerleşýän “Sehetsiz reportýorlar” guramasy metbugat azatlygy boýunça 2009-njy ýylyň ýörite görkezijisini ýaýratdy. Bu hasabatda Türkmenistan 175 ýurduň arasynda iň ýaramaz 3 ýurduň hataryna girip, 173-nji orny eýeleýär.
“Söz azatlygy öňküsi ýaly şol bir güýç hem erjerllik bilen goralmalydyr”, diýip “Sehetsiz reportýorlar” guramanyň baş sekretary Jan Fransua Julýar, bu beýanatyň ýaýradylmagy bilen bagly eden çykyşynda aýdypdyr.
“Sehetsiz reportýorlar” guramasynyň Ýewropa hem öňki Sowet respubliklary boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Elza Widal söz azatlygy meselesiniň Türkmenistandaky ýagdaý barada Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde şeýle diýdi: “Söz azatlygy barada gürrüň etsek, siz metbugat azatlygy boýunça Türkmenistanyň iň soňky üç ýurduň biridigini görüp bilersiňiz. Bu bolsa Türkmenistanda erkin metbugatyň ýokdugyny aňladýar. Şeýle-de ýurtdaky ýagdaý garaşsyz žurnalist bolmak isleýänler üçin örän höwply bolmagynda galýar.”
Widalyň pikirine görä, Ýewropa ýurtlarynyň hem Ýewropa bileleşiginiň Türkmenistan bilen alyp barýan gepleşikleri hem esasan energiýa meselesine gönükdirilen. “Şonuň üçin nebit we gazyň ýewropalylar üçin elýeterli bolmagy adam hukuklary meselesiniň gozgalmagynyň öňünde böwet bolup durýar. Has takygy howp döredýär”.
“Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň baş sekretary Jan Fransua Julýar Eýranda söz azatlygy bilen bagly meseläniň gitdigiçe beterleşýändigi barada alada bildirip, şu gidişine gitse, bu ýurtda söz azatlygy bilen bagly ýagdaýyň heläkçilikli derejä ýetip, söz, metbugat azatlygy boýunça onuň iň ýaramaz ýurtlaryň üçlügine girýän Türkmenistanyň, Demirgazyk Koreýanyň hem Eritreýanyň ýagdaýyna ýakynlaşjakdygyny çaklady.
“Üýtgeşiklik ýok”
Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy, žurnalist Ak Muhammet Welsapar hem Türkmenistanda söz azatlygy bilen bagly ýagadaýyň köp özgermändigini aýdýar. “Türkmenistanda metbugat azatlygy hem söz azatlygy meselesinde ullakan bir üýtgeşiklik ýa öňegidişlik ýok, gynansagam. Elbetde, internet meselesinde duýarlykly özgerişler bar, aýratynam mobil internet aragatnaşygy ösýär”.
Welsaparyň pikirine görä, indi häzir türkmenistanlylar, eger gurby çatsa, ýagdaýy bolsa, komputerem alyp bilýäler, ony kän bir gypynçsyz internete-de çatyp bilýärler, internet hyzmatyndanam peýdalanyp bilýärler. “Ýöne türkmen gazet-žurnallaryna, telewideniýä, radio gezek gelende, ýagdaý şol öňküligine galýar. Henizem şol öwhä-öwlük: Türkmenistanyň prezidentini iň öňdengörüji, iň beýik syýasatçy edip görkezmek, halky ýatdan çykarmak, Türkmenistanda ýaşaýan halkyň problemalary hakynda dymmak – bu zatlaryň hemmesi ýene-de şol Nyýazowyň döwrüne golaýlaşdyrdy Türkmenistanyň metbugatyny. Berdimuhamedow döwlet başyna gelensoň edilen umytlar häzir soňlanyp barýar.”
Onda näme etmeli?
“Metbugat azatlygyna ýol berler ýaly näme etmeli?” diýen sowalymyza ýazyjy A.Welsapar şeýle jogap berdi: “Munuň üçin ilkinji nobatda Türkmenistanda hakyky demokratik “Metbugat kanuny” kabul edilmeli. Şonuň esasynda-da hususy gazet-žurnallaryň, telewizion kanallaryň, radio kanallaryň açylmagyna rugsat berilmeli. Ýagny ýaryş bolmaly.”
A. Welsaparyň pikirine görä, eger-de ýaryş, bäsleşik bolmasa, ähli metbugat serişdeleri döwletiň elinde bolsa, ýagdaý üýtgemez. “Metbugaty prezident ýygy-ýygydan tankyt edýär, ol tankyt dogry, ýöne welin, diňe tankyt edeniň ýeterlik däl. Gazet-žurnallara erkinlik bermeseň, duşalgy aty gamçylan ýaly bolýar, duşalgy aty her näçe gamçylasaň-da, ol çapyp bilmez, bir duran ýerinde aýlanar durar”.
Bu görkeziji boýunça söz azatlygynyň iň erkin ýurltarynyň üçlügine Daniýa, Finlandiýa hem Irlandiýa giripdir.
Öňki Sowet giňişliginden Türkmenistandan soň söz azatlygyna ýol berilmeýän ýurt hökmünde Özbegistan görkezilipdir, ol 160-njy orna düşüpdir, soňra 153-nji ýerde Orsýet, Azerbeýjan – 146-njy orunda, Gazagystan bolsa 175 ýurduň arasynda 142-nji orunda ýerleşdirilipdir.
Latwiýa, Litwa we Estoniýa söz azatlygy boýunça dünýäniň iň ösen 15 ýurdunyň arasyna giripdirler.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Russiýanyň “islenmeýän” diýlip kesgitlenen hökümete degişli bolmadyk guramalary (HDG) gadagan edýän kanunyna “alada bildirýändigini” aýdýar.
Rus prezidenti “Russiýanyň goranmak ukyplylygyna, howpsuzlygyna, jemgyýetçilik durmuşyna, saglygyna howp abandyrýan” diýlip häsiýetlendirilýän daşary ýurt guramalaryny “gara sanawa” goşmaga mümkinçilik berýän dokumente 23-nji maýda gol çekdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekiliniň orunbasary Marie Harf Waşingtonyň munuň netijesinde “Russiýadaky graždan jemgyýetçiliginiň mundan beýläk hem çäklendiriljekdigine” alada bildirýändigini aýtdy.
Rus Parlamentiniň iki öýi tarapyndan hem tassykalan bu dokumente laýyklykda, gürrüňi gidýän guramalar bilen işleşýän adamlara uly jerime salnyp bilinýär, şeýle-de olar 6 ýyla çenli azatlykdan mahrum edilip bilinýär.
Kanuna görä, “islenmeýän guramalar” Içeri işler ministrligiň we beýleki howpsuzlyk gulluklaryň ýygnan maglumatlary we dokumentleri esasynda, Daşary işler ministrligi bilen birlikde kesgitlenmeli.
“Gara sanawy” ýurduň Adalat ministrligi düzer.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän guramalar bu kanuny ýazgardylar.
Kremliň adam hukuklary boýunça ombudsmany hem bu kanunçylyga garşy çykdy.
Ýatlap geçsek, Putin 26-njy martda çykyş edip, Günbataryň gizlin gulluklaryny hökümete degişli bolmadyk guramalary ulanyp, “Russiýany durnuksyzlaşdyrmak synanyşygynda” aýyplapdy.
2012-nji ýylda Russiýa daşary ýurtdan maliýeleşdirilýän hökümete degişli bolmadyk guramalary “daşary ýurt agentleri” diýip hasaba almak baradaky kanuny hem kabul edipdi.


text:
Pakistanyň häkimiýetleri 2-nji sentýabrda ýaragly adamlaryň Peşawaryň etegindäki Warsak Dam atly ýeriň golaýynda hristianlaryň ýaşaýan etrapçasyna hüjüm edendigini aýtdy.
General-leýtenant Asim Bajwa hüjümçileriň arasynda azyndan dört sany janyndan geçen hüjümçiniň bolandygyny we harbylaryň “dessine jogap berip”, dört hüjümçiniň ählisini öldürendigini habar berdi.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugynyň habarçysynyň aýtmagyna görä, hüjümde bir raýatyň wepat bolan bolmagy mümkin.
Hüjüm Peşawaryň harbylaryň çagalary üçin mekdebiň golaýynda ýüze çykdy. Bu mekdebe “Talybanyň” 2014-nji ýylda eden hüjümi zerarly 150-den gowrak adam, aglabasy çagalar wepat bolupdy.


text:
Bir ýyl mundan öň ýurduň prezidentiniň kararyna laýyklykda ýol çyzgylaryna hem-de swetoforlara gözegçilik etmek Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginden aýrylyp, ýurduň Gara ýollar ministrliginiň garamagyna geçirilipdi.
Şeýle karara gelinmegi bilen ýol çyzgylarynyň ýerine ýetirilişi hem-de swetoforlara gözegçilik edilişi gowulanar öýdülipdi. Emma bu düýbünden tersine bolup çykdy.
Ýol çyzgylaryna hem-de swetoforlara gözegçilik etmek IIM-niň Döwlet ýol gözegçiligi gullugyna degişlikä, işler sazlaşykly alnyp barylýardy. Haçanda ýolda swetofor döwlen mahaly ýol gözegçisi dessine bu barada öz gulluk ýerine habar berýärdi. Netijede bolsa, hatardan çykan swetofor uzaga çekdirilmän bejerilerdi.
Ýol çyzgylaryna hem-de swetoforlara gözegçilik etmek Gara ýollar ministrliginiň garamagyna geçensoň welin bu meselede býurokratiýa başlandy.
Ýolda islendik ýüze çykýan meselede ilkinji nobatda ýol gözegçileri habardar bolýar. Bu swetoforlar babatynda hem şeýledir. Ozal çatrykda hatardan çykan swetofor hakda öz edarasyna habar berýän ýol gözegçisi, indi bu habary Gara ýollar ministrligine ýetirmeli bolýar. Ministrlik bolsa öz garamagyndaky pudagyň işgärlerine haýsy ýerde swetoforyň hatardan çykandygyny aýdýar.
Problema ýok ýaly, ýöne bar
Göräýmäge, bu ýerde problema kän bir ýok ýalam. Ýöne, gynandyrýan ýeri, iki ministrligiň işgärleriniň arasynda biri-birine pitjiň atyşmagyň başlamagydyr. Bu pitjiň atyşma soňky döwür hasam görnetin duýlup ugrady.
Gyş paslynyň gelmegi bilen, ýagynly howalaryň köpelmegi sebäpli, paýtagtyň köçelerinde şu günler swetoforlar tiz-tiz döwülýärler. Ýöne ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleri hatda agyr çatrykda swetofor hatardan çykanda-da muny degişli ýerine wagtynda habar bermeýärler.
Swetofor işleýänçä ýol gözegçileri çatrykda regulirowka etmäge hem kän bir höwes edenoklar. Sebäbi swetoforlara gözegçilik etmek ýol gözegçiligi gullugynyň işgärleriniň wezipesine girmeýär.
Serdar Gulgeldiýew aşgabatly synçy. Şu blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
6-njy aprelde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Aşgabatda “Bagtyýarlyk” sport toplumyny açdy.
Meýdany 38 müň inedördül metrden gowrak bolan täze, köpugurly sport desgasy Azady we Hydyr Derýaýew köçeleriniň çatrygynda ýerleşýär. Paýtagtymyzyň häkimliginiň buýurmasy boýunça gurluşyk işlerini “Belent jaý” hususy kärhanasy amala aşyrdy.
Toplumyň düzüminde ýüzülýän howuzlary, şol sanda çagalar üçin howuzlary hem-de iki sany akwaparky bolan toplum, futbol meýdançasy, tennis meýdançasy, gimnastika we boks zallary, bilýard,woleýbol, basketbol we gandbol oýunlary üçin zal, iki sany türgenleşik zaly, toparlaryň pökgüli oýunlary üçin üsti açyk sport meýdançasy girýär. Bir söz bilen aýdylanda, bu ýerde her kim öz islegine görä meşgullanyp biler. Toplumyň düzüminde amatly kafeler hem bar. Olarda yhlasly türgenleşiklerden soň, tagamly önümler bilen garbanyp bolar.
Merkeziň binasynda şeýle hem suwly belentlikler we haýwanjyklaryň şekilleri bilen owadan bezelen çagalar bölümi bar. Bu ýerde körpeleriň suwda isledigiçe ýüzüp bilmekleri üçin hemme şertler döredilipdir. Şadyýan güýmenjeleriň barşynda boş wagty sagdyn hereketler üçin işjeň we peýdaly sarp etmäge endik edip bolar.


text:
Bir yslamçy jeňçi geçen aý Tatarystanda yslam liderlerine garşy edilen hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Bu hüjümlerde Tatarystanyň ikinji uly derejeli ruhanysy öldürilip, baş müftüsi agyr ýaralanypdy.
Çeçen jeňçileri tarapyndan ulanylýan "Kawkaz-Sentr" websaýtynda ýerleşdirilen wideo ýazgyda özüni Muhammad diýip atlandyran adam “19-njy iýulda Kazanda meniň buýrugym bilen hudaýyň duşmanlaryna garşy (baş müfti Ildus Faýzow we baş müftiniň orunbasary Waliulla Ýakupow) operasiýa geçirildi” diýýär.
Muhammad “geljekde hem şeýle operasiýalary geçirmekçidigini” duýdurýar.
Ol özüniň "Tatarystan mujahedinleriniň emiridigini" aýdýar.
Faýzow ulag partlamasyndan aman galdy, emma Ýakupow atylyp öldürildi.
Bu hüjüm bilen ilteşiklilikde 5 adam tusag astyna alyndy.


text:
Kaydzen ýapon pelsepesi bolup, önümçilik prosesleriniň üznüksiz kämilleşdirilmegine gönükdirilendir. Ol işläp düzmeleri, kömekçi biznes-prosesleriň dolandyrylmagyny, şeýle-de durmuşyň ähli ugurlaryny öz içine alýar.
Biznesdäki «kaydzen» önümçilikden başlap, ýolbaşça çenli, ýagny direktordan ýönekeý işgäre çenli ýuwaş-ýuwaşdan işleriň hilini ýokarlandyrmak. Kaýdzeniň maksady önümçiligi ýitgisiz alyp barmakdan ybarat.
Kaýdzen pelsepesi ilkinji gezek Ikinji jahan urşundan soňky dikeldiş ýyllarynda ýapn kompaniýalarynyň (şol sanda “Toýota” hem) birnäçesinde ulanylypdyr. Soňlugy bilen bütin dünýä ýaýrapdyr. «Kaydzen» adalgasy Masaki Imainiň adybir kitaby çapdan çykansoň giňden ýaýrapdyr.
Kaydzen
Kaydzen ýapon pelsepesi bolup, önümçilik prosesleriniň üznüksiz kämilleşdirilmegine gönükdirilendir. Ol işläp düzmeleri, kömekçi biznes-prosesleriň dolandyrylmagyny, şeýle-de durmuşyň ähli ugurlaryny öz içine alýar.


text:
Çarşenbe güni prezident Dmitriý Medwedew Ýaponiýa tarapyndan dawa edilýän Kuril adalaryndaky harby ýaraglary artdyrmaklyga görkezme berdi.
Bu barada eden çykyşynda prezident D.Medwedew «Orsýet Federasiýasynyň aýrylmaz bölegi bolan Kuril adalarynyň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin ol ýerde ýeterlik we kämil ýaraglar bolmalydyr» diýdi.
Orsýetiň prezidentiniň bu görkezmesi ýakynda Ýaponiýanyň premýer-ministri Naoto Kanyň Dmitriý Medwedewiň Kuril adalaryna eden saparyny «kabul ederliksiz» waka diýip häsiýetlendirmegi bilen baglanyşykly wakalaryň fonunda ýüze çykdy.
Kuril adalary Ikinji Jahan urşunyň yzýany, 1945-nji ýylda şol wagtky Sowet Soýuzynyň kontrollygyna geçipdi. Şondan bäri bu adalaryň kanuny statusy baradaky dawalar Moskwa bilen Tokionyň arasynda dowam edip gelýär.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Joe Biden Eýranyň ýadro programmasy bilen baglylykda bu ýurda garşy has köp sanksiýalary girizmek baradaky çagyryşlardan ýüz öwürdi.
Biden Waşingtonyň Brookings institutynda geçirilen forumda eden çykyşynda Eýrana garşy eýýäm girizilen sanksiýalaryň ýurduň ykdysadyýetini, şol sanda ýadro programmasyny haýalladýandygyny belledi.
“Bu bize parahatçylykly çözgüt üçin pursat berýär”, diýip Biden aýtdy.
Eýranyň we dünýäniň iň kuwwatly alty döwletiniň Tähranyň ýadro ambisiýalary boýunça 12 aýlap dowam eden çykgynsyzlygyň soňuna çykmak boýunça geçen aýda geçiren gepleşikleri şowsuzlyga uçrady. Taraplar taryhy ylalaşyga gelmek üçin özlerine goşmaça ýedi aýlyk täze wagt möhletini kesgitlediler.
Britaniýa, Hytaý, Fransiýa, Germaniýa, Orsýet we ABŞ Eýranyň urany baýlaşdyrmak işlerini çäklendirmek isleýärler. Tähran özüniň ýadro ýaragyny döretmek mümkinçiligini gözlemeýändigini aýdýar.


text:
Owganystanyň Hyrat welaýatynda tenini satmakdan boýun gaçyran ýaş zenan kellesi kesilip öldürildi. Ony tenini satmaga adamsynyň garyndaşlarynyň mejbur etmäge synanyşandyklary habar berildi.
“Amnesty International” guramasy bu zenanyň pajygaly ykbalynyň Owganystanda we tutuş regionda aýal-gyzlaryň zorluklara sezewar edilmeginiň diňe bir mysalydygyny” belledi. “Amnesty International” guramasynyň ABŞ-daky ýerine ýetiriji müdiri Suzanne Nossel owgan hökümetini aýallara garşy zorluklaryň öňüni almak boýunça 2009-njy ýylyň kanunyny berjaý etmäge ündedi. Ynsan hukuklaryny goraýjy guramalar bu kanunyň doly ýerine ýetirilmeýändigini aýdýarlar.
Nossel, owgan hökümeti ýurduň howpsuzlygyny berjaý etmek işini öz üstüne alansoň, halkara jemgyýetçiliginiň aýallaryň hukuklaryna hormat goýuljagyny güwä geçmek üçin “öz wezipesini ýerine ýetirmelidigini” belledi.
Halkara goşunlarynyň Owganystandan 2014-nji ýylda çykarylmagy planlaşdyrylýar.


text:
Owganystanyň parlamentiniň zenan agzasy Marýam Kufi Kabuldaky öýüniň golaýynda atylyp, ýaralandy.
Kabul şäher polisiýasynyň başlygy Mohammad Zaheriň Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Kufiniň 15-nji aprel güni giçlik aýagyndan atylandygy habar berilýär. Zaheriň sözlerine görä, Kufiniň saglyk ýagdaýy oňat we ol hüjümden aman galar.
Owganystanyň Içeri işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda wakany amala aşyrmakda güman edilýän hüjümçiniň, ýagny ýurduň hukuk goraýjy organynyň ofiseriniň tussag edilendigi aýdylýar. Bu barada goşmaça maglumat berilmedi.
Marýam Kufi birnäçe hüjümlerden aman galan açykgöwünli owgan parlamentçisi we aktiwist Fawzia Kufiniň doganydyr.


text:
Serhiý Hrabowskiý
10 ýyl mundan öň ukrain žurnalisti Georgiý Gongadzäniň öldürileli bäri tutuş bir döwür geçdi. Ozalky prezident Leonid Kuçmanyň döwri hem, Içeri işler ministrliginiň ofiserleriniň, «Krawçenkonyň bürgütleri» diýilýänleriň režimiň garşydaşlary bilen bikanun, köplenç öldürip haklaşmalary hem geçmişe gitdi.
Kuçmaçylyk Ukrainada 1994-nji ýylda başlandy. Şondan soň Ukrainanyň Aklawçylar birleşiginiň başlygy gümürtik ýagdaýda ýitirim boldy. Milli bankyň öňki başlygy Wadim Hetmanyň, oppozisiýa lideri Wýaçeslaw Çornowiliň, iş adamy we parlament deputaty Ýewhen Şerbanyň we beýlekileriň syrly ölümleri hem şu güne çenli jogapsyz ýatyr. Tanymal syýasatçylaryň, parlament agzalarynyň, žurnalistleriň käbiri garaşylmadyk ýol hadysalarynda ölse, olaryň käbiriniň janyna kast edildi, käbirleri bolsa özlerini öldüren ýaly bolup dünýeden ötdi.
Soňra Gongadze öldürildi. Gynançly ýeri, ol bu merhumlaryň sanawyndaky soňky adam bolmady. Gongodzaden soňam syrly ölümler dowam etdi. Žurnalist Ihor Oleksandrow beýsbol taýagy bilen urlup öldürildi. Parlamentiň ýene iki agzasy ýol hadysasynda öldi, Ukrainanyň döwlet ýarag eksporty kompaniýasynyň başlygy hem şeýle boldy. Onsoň, wakalaryň ösüşiniň ýokary başyna çykylan ýaly, Kuçma sahnadan düşdem welin, ýene bir geň-taňlyk boldy: Ukrainanyň baş prokurorunyň resmi tassyknamasyna görä, ozalky içeri işler ministri Ýuriý Krawçenko özüni öldürdi. Onuň kellesinden iki ok geçipdir.
Soňra Wiktor Ýuşçenkonyň döwri geldi. Onuň döwründe syrly ölümleriň yzy kesildi. Ýuşçenko öz prezidentliginiň başynda Gongadzäniň ganhorlarynyň üstüniň açylandygyny jar etdi. Bu dogrudanam şeýle boldy. Gongadzäni öldüren adamlar türmä-de basyldy. Ýöne bu ölümi kimiň buýrandygy bilinmän, syr bolup galdy. Bu syr diňe 10 ýyl soň, haçanda resmiler ozalky içeri işler ministri Krawçenkony günäkär diýip atlandyranlarynda açyldy.
Georgiý Gongadze, käbirleriniň ony göwnüne getirişi ýaly, söz azatlygynyň gullugyndaky şehit bolmandy. Ol ukrain žurnalisti bolupdy, kämil, tejribeli, şaty gören, şol bir wagtda-da birneme hyýalbent adam bolupdy. Muňa garamazdan, ol öz işine gaty çynlakaý garaýardy.
Gongadze žurnalistler mähellesiniň içinde ýakymsyz soraglary bermäge het etmek artykmaçylygy bilen saýlanýardy. Kuçmanyň žurnalistleriň soraglaryna jogap berşini görkezen bir telewizion programmasy meniň şu günki ýaly ýadymda. Bir adamdan başga hemme kişi prezidentiň gaharyny getirmejek mylaýymja soraglary berdi. Emma bu kada sygmadyk bir žurnalist tapyldy, ol Georgiý Gongadzedi. Kuçmanyň bu pursaty ýadyndan çykarjagyna ynanmak kyn. Emma soň ol özüniň Gongadzäniň kimdigini hem bilmeýändigini aýtdy. Ukrain prezidenti şonda görnetin ýalan sözleýärdi.
Gongadze Ukrainadky ilkinji we meşhur internet saýtyny, «Ukrainska prawdany» döretdi. Bu proýekti ilkibaşda kimiň maliýeleşdirendigi hakynda bir topar myş-myş bar, ýöne bu gürrüňler manysyz. Bu ýerde möhüm zat ol proýekte harçlanan pullaryň jenaýatçylykly gazanylan serişde däldigi. Eger bu şeýle bolmasady, onda ol serişdeleriň «aýby» Gongadzäniň ýitirim bolmagynyň yzysüre açylardy. Elin haklaşylýar
Ukrainanyň baş prokurorynyň aýtmagyna görä, 2000-nji ýylyň 13-14-nji sentýabry töwereklerinde şol wagtky içeri işler ministri Krawçenko ministrligiň derňew bölüminiň başlygy, general Oleksiý Pukaça Gongadzäni öldürmegi buýurýar. 16-njy sentýabr agşamy Gongadze Pukaç we ministrligiň beýleki güýçleri tarapyndan alnyp gidilýär we 17-nji sentýabrda, gije ýarymdan sähel agandan soň öldürilýär. Onuň göwresi tokaýda jaýlanýar, Pukaç tarapyndan kesilen kellesi bolsa başga ýerde gömülýär.
Ukrainanyň öňki prezidenti Leonid Kuçma
Gongadzäniň ýitirim bolan ilkinji hepdesi onuň žurnalist kärdeşleriniň arasynda belli bir derejedäki şübhe höküm sürdi. Olaryň tas hemmesi diýen ýaly ganhorlar, bolmanda bu ölümi buýran adamlar hiç wagt tapylmaz öýtdüler. Emma bu iş öz-özüni ýaşatmagyň hötdesinden geldi: Gongadzäniň işi režimiň eden-etdiliginiň we oňa garşy göreşiň simwolyna öwrüldi.
«Ukrainska prawdanyň» ýazmagyna görä, Pukaçyň baş prokurora beren görkezmesinde häzirki parlament spikeri Wolodimir Litwiniň we Winnitska oblastynyň gubernatory Mikola Džiganyň hem atlary agzalypdyr (Litwin şol wagt Kuçmanyň prezident apparatynyň başlygydy, Džiga bolsa içeri işler ministriniň orunbasarydy.).
Pukaç Gongadzäni öldüreninden soň kän wagt geçmänkä içeri işler ministriniň kabinetine barşyny we Krawçenkonyň özüni Litwin bilen tanyşdyryşyny gürrüň berýär. Şonda, Pukaçyň tassyklamagyna görä, Krawçenko «bu biziň Gongadze bilen elin haklaşan kärdeşimiz» diýipdir we onuň arkasyna kakypdyr. Soňra ol Litwine tarap öwrülip, «prezidente aýt, biz onuň ähli görkezmesini ýerine ýetireris» diýipdir.
Pukaç diňe Litwiniň we Džiganyň däl, eýsem Kuçmanyň we Ukrainanyň howpsuzlyk gullugynyň başlygy Leonid Derkaçyň bu işden habarly bolandygyny aýdýar. Emma Litwin muny ret edýär we Pukaç bilen hiç wagt duşuşmandygyny aýdýar.
17-nji sentýabr, jenaýatyň bolan wagtyndan soňky möhlet çäklendirmesi sebäpli, Gongadzäniň ölümini buýurmak babatda kimdir biriniň aýyplanmagy üçin iň soňky gün. Eger bu şol güne çenli edilmese, bu günäkär adamlaryň aman galdygy bolýar.
Bu işiň derňewiniň 10 ýyllap süýrenjeňlige salynmagy hem şu sebäpden bolup biler. Kim bu işi eden, elini gana bulan bolsa, şol hem jezalandyrylar, emma bu jenaýatyň arkasynda duran adamlar kölegede galar. Belki-de bu ženaýatda bar günäniň Krawçenkonyň, öz kellesinden iki ok atyp özüni öldüren adamyň üstüne atylmagy hem tötänlik däldir. Gongadze Krawçenko hakynda hiç zat ýazmandy, emma ol Pukaçyň görkezmesinde ýatlanan beýleki adamlar barada ýazma kemini goýmandy.
Gongadzäniň öldürilmeginiň iň möhüm netijesi žuranlistleriň we ukrain jemgyýetçiliginiň umumylykda söz azatlygynyň goragynyň daşyna ýygnanmagydyr. 2005-nji ýylyň Mämişi rewolýusiýasyndan soň bu azatlygy berkitmekde çynlakaý işler edilipdi. Emma indi ol işleriň köpüsi howp astynda we yza iterilýär. Eger biziň häzirki görýän tendensiýalarymyz Ukrainada kadaly bir zada öwrülse, onda bu Gongadzäniň baş goýan işiniň öldügi bolar. Şonda ol ikinji gezek öldüriler.Serhiý Hrabowskiý Kiýewde ýaşaýan ukrain ýazyjysy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Iýun aýynyň başynda çagalaryň Gökderedäki dynç alyş möwsümi başlandy. Häzir üç tapgyrdan ybarat bolan dynç alyş möwsüminiň birinji tapgyry dowam edýär we ol şu aýyň 20-lerine tamamlanar.
Gökderede soňky birnäçe ýylyň dowamynda ençeme çagalar-sagaldyş merkezleri guruldy. Bu merkezlerde çagalaryň dynç almaklary üçin ähli amatly şertler döredilipdir. Her bir dynç alyş merkezinde basseýnler, ýatylýan otaglar, hatda kompýuter otaglary we kitaphanalar hem bar. Dynç alyş merkezlerinde çagalar günüň dowamynda bäş gezek naharlanylýar.
Elýeterlilik
Bu ýerde dynç almak her bir türkmenistanly çaganyň islegi diýsek, ýalňyş bolmaz. Emma bu isleg olaryň ene-atalarynyň gurplulygyna, “jübüleriniň galyňlygyna” bagly bolýar. Paýtagtyň ýaşaýjysy Aman bu dynç alyş merkezlerinde dynç almak üçin 20 günlük ýollamalaryň ýa-da putýowkalaryň bahasynyň ene-atalaryň aglabasy üçin elýeterli däldigini aýdýar.
Dynç alyş merkeziň öňündäki çagalar
Ol bu barada şeýle diýýär: “Gökderedäki dynç alyş merkezleriniň ýollamalarynyň bahalary 620 manatdan başlanýar. Ondanam gymmady bar. Bu pul meniň bir aýlygyma golaý”.
Amanyň aýdýan nyrhy ýollamalaryň asyl bahasy. Ýagny, hiç hili ýeňillikler göz öňünde tutulman bellenen nyrh. Emma döwlet edaralarynyň käbirlerinde profsoýuzlar tarapyndan işgärlere ýeňillikli satylýan ýollamalar hem bar. Bu ýollamalaryň bahalary Amanyň aýdýan nyrhynyň ýarysyna satylýar.
Bu hili ýollamalary satyn almak üçin işgär edara-kärhananyň profsoýuzyna ýüz tutmaly. Şeýle-de bu hili ýeňillikli ýollamalaryň işgärlere sylag hökmünde berilýän halatlary-da bolýar. Emma profsoýuzlar tarapyndan berilýän ýollamalaryň sanynyň çäkli bolmagy sebäpli bu ýollamalary her kim satyn alyp bilmeýär.
Ýurduň Profsoýuzlar merkeziniň işgäriniň aýtmagyna görä, bu hili ýeňillikli ýollamalar boýunça şu ýyl Gökderede 400-den gowrak çaga dynç alar. Şeýle-de Gökderede çagalar üçin dynç alyş merkezleri bolan döwlet edaralarynyň işgärlerine-de ýollama almakda edara tarapyndan ýeňillikleriň döredilýändigi aýdylýar. Emma bu hili ýeňillikli ýollamalar hem çäkli.
Belläp geçsek, Gökeredäki gurlan dynç alyş merkezleriniň ählisi haýsy-da bolsa döwlet edarasyna ýa-da guramasyna degişli. Mysal üçin, bu ýerdäki “Nebitçi” dynç alyş merkezi, adyndan belli bolşy ýaly, ýurduň “Türkmennebit” döwlet konsernine degişli.
"Nebitçi" dynç alyş merkezi
Başgaça aýdylanda, döwlet edarasynda işlemeýän ene-atalar bu ýerde çagalaryny dynç aldyrjak bolsalar, ýollamalaryň doly bahasyny tölemeli. Galyberse-de, Gökderede dynç alyş merkezi bolmadyk döwlet edarasynda işleýän ene-atalar hem ýollamalary almakda ýeňilliklerden peýdalanyp bilmeýärler.
“Bu deňsizlik bolýar. Şu dynç alyş merkezleri haýsy bolsa bir edara degişli bolsa-da, olar döwletiň puluna gurlan. Diýmek, her bir adam şolardan peýdalanyp biläýmeli ýaly welin, emma beýle däl” diýip, Aman gürrüň berýär.
Her ýyl tomus dynç alyş möwsüminiň öňüsyrasynda hökümet maslahatlarynda çagalaryň dynç almaklary baradaky meseleler gozgalýar. Emma bu maslahatlarda çagalaryň dynç alyş merkezlerinde dynç almaga mümkinçilikleriniň näderejede elýeterlidigi baradaky meseläniň gozgalyp-gozgalmaýandygy barada döwlet mediasynda maglumat berilmeýär.
Gökderede häzir 14 sany çagalar-sagaldyş merkezleri bolup, olarda 7 ýaşdan tä 14 ýaşa çenli çagalar dynç alýarlar. Gökderedäki bu dynç alyş merkezlerinde her tapgyrda 7 müňden gowrak çaga dynç alyp bilýär.


text:
Aktiwistler we söwda bileleşikleri 1-nji maýda zähmetkeşleriň halkara gününi Ýewropada we dünýäniň beýleki ýerlerinde ýörişleri geçirmek arkaly bellediler.
Çäreleriň köpüsiniň zähmetkeşleriň hukuklary we bütin dünýäde parahatçylyk ugrunda asuda protest görnüşinde geçirilmegine garaşylypdy.
Stambul
Şol bir wagtda-da Türkiýede ýörişler zorluga öwrüldi. Stambulda demonstrantlaryň Taksim meýdanyna barmagyna hökümetiň gadagançylyk girizmegi netijesinde müňlerçe protestçileriň we polisiýanyň arasynda çaknyşyk döredi.
Howpsuzlyk güýçleri demonstrantlary yza serpikdirmek üçin suw pürkýän serişdeleri we göz ýaşardýan gazy ulandylar. Protestçiler polisiýany daşladylar we otly petardalary zyňdylar. Polisiýa ençeme adamy tussag etdi, protestçiler Taksim meýdançasynyň golaýynda ýollary petiklediler, zibil taşlanýan gapyrjaklary ýakdylar.
Hökümet geçen ýylda polisiýanyň we protestçileriň arasynda çaknyşyklaryň bolan ýeri - Taksim meýdançasynyň golaýynda we daşynda 10 000 çemesi polisiýa wekilini ýerleşdirdi.
Tähran
Eýranda Tähranda geçirilen 1-nji maý demionstrasiýasynda müňlerçe zähmetkeşler iş şertleriniň gowulandyrylmagyny talap etdiler we daşary ýurtlularyň iş orunlaryny eýlemegine garşy çykyş etdiler.
Eýranyň ýarym resmi ILNA täzelikler agentligi protestçileriň paýtagtyň merkezinde zähmetkeşleriň resmi bileleşigi bolan Zähmet öýüniň golaýynda jemlenendigini habar berdi. Käbir şygarlarda “Daşary ýurtlularyň işe alynmagy eýranlylary işsiz galdyrýar” diýilýär.
Eýran işsizlikden ejir çekýär, ýurtda umumy işçi güýjüniň 10%-den gowragy işsiz galýar. Ýurtda bir milliondan gowrak owganystanly işleýär. Olaryň köpüsi gurluşykda we oba hojalygynda işleýär.
Moskwa
Moskwada onlarça müň zähmetkeşler ýagşyň aşagynda Gyzyl meýdançadan ýöräp geçdiler. Sowet döwrüniň orak-çekiçli gyzyl baýdaklaryna derek zähmetkeşler Kremliň esasy partiýasynyň açyk gök reňkli baýdaklaryny we Orsýetiň döwlet baýdagyny göterip geçdiler.
Ýurduň işçi gatlagyna täsir ýetiren ykdysady krizise garamazdan, ýörişlerde prezident Wladimir Putiniň adyna ýa-da hökümetiň adyna tankydyň göze ilmändigi habar berilýär.
Gatnaşyjylar 1-nji maýyň özlerine çagalyk döwrüni ýatladýandygyny aýtdylar.
Sowet Soýuzyny küýsemek duýgusy 9-njy maýda Ikinji jahan urşundaky ýeňşiň 70-nji ýyl dönüminiň öňüsyrasyndaky patriotik duýgular bilen hem utgaşdy.
Kommunistik partiýa hem öz ýörişini geçirip, “Faşizme garşy we Donbasa goldaw” diýen şygarlary öňe sürdi. Gatnaşyjylar gündogar Ukrainanyň Donbas regionynda Ukrainanyň goşunyna garşy söweşýän separatistlere has köp kömek bermäge çagyrdylar.


text:
Ysraýyl palestinleriň hüjümleriniň öňüni almak boýunça tagallalarynyň çäginde Gündogar Ierusalimiň palestin böleklerinde ýol böwetlerini goýdy we tutuş ýurt boýunça esgerleri ýerleşdirdi.
Iň soňky hüjüm 14-nji oktýabrda boldy, palestinaly Ierusalimiň merkezi awtobus stansiýasynyň daşynda 70 ýaşly zenany pyçaklap ýaralady. Polisiýa hüjümçini atyp öldürdi.
Bu zorlukly hüjümler belli bir derejede palestinleriň Ierusalimiň Al-Aksa metjidine ýewreýleriň has köp dalaş edýändigini hasap etmekleri bilen bagly. Ýewreýleriň iki gadymy ybadathanasynyň ýerleşen bu ýeri ýewreýler üçin hem mukaddes hasaplanýar.
Soňky iki hepdäniň dowamyndaky gandöküşikde ýedi ysraýylly we 32 palestinaly, şol sanda hüjümçiler, çagalar we Ysraýyla garşy demonstrasiýa gatnaşan protestçiler öldürildi.


text:
Aşgabatda 2017-nji ýylda geçiriljek V Aziýa oýunlaryna taýýarlygyň çäklerinde we bu iri halkara ýaryşyny ýokary guramaçylyk derejesinde geçirmek, şeýle hem ýaryşlary wagyz etmek maksady bilen, meýletinçilik we mahabat işi bilen baglanyşykly täze kanunçylyk taslamalary taýýarlanyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Mejlisinde milli parlamentiň deputatlary bilen geçiren duşuşygynda bu babatda degişli tabşyryklary berdi. Döwlet Baştutanymyz çykyşynda ýakyn geljek üçin kanunçykaryjylyk işiniň ileri tutulýan ugurlaryny kesgitledi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, ýaş nesilleriň sagdyn ruhda terbiýelenmegi döwrüň möhüm wezipeleriniň biri bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, raýatlaryň we türkmen jemgyýetiniň sagdynlygyň goraglylygynda, şeýle hem ýurdumyzyň bedenterbiýäniň we sportuň ösdürilmegine we onuň wagyz edilmegine gönükdirilen täze kanunçylyk taslamalaryny işläp taýýarlamak göz öňünde tutulýar.


text:
Anna güni Orsýetiň sudy geçen ýylyň dekabrynda moskwaly bir futbol janköýerini öldürenlikde aýyplanylýan Aslan Çerkesowy 20 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Moskwanyň şäher sudy Aslan Çerkesowy bilkastlaýyn adam öldürmekde günäli tapdy.
Mundan daşary, sud Aslan Çerkesow bilen bilelikde hüjüme gatnaşan beýleki bäş adamyň-da her birini bäş ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
Geçen ýylyň dekabrynda bu hüjümde moskwaly ýaş ýigit Ýegor Swirodowyň ölmegi bilen baglanyşykly waka Moskwada aşa milletçileriň birnäçe günläp bulagaýçylykly demonstrasiýa geçirmeklerine sebäp bolupdy.