text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamanyň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen telefon arkaly geçiren gepleşiginde amerikan ýörite gulluklarynyň öňki işgäri bolan häzir gaçyp gizlenýän Edward Snowdeniň işini maslahat etdiler.
Anna güni Ak Tam ABŞ-nyň Orsýete çagyryş edip, Snowdene gaçybatalga berilmeginiň onuň üçin “propagandasy üçin esas” bolup biljegini duýdurdy.
Anna güni Snowden Orsýetden gaçybatalga almaga çalyşýandygyny yglan edipdi. Snowden Moskwanyň Şeremetýewo aeroportunda adam hukuklaryny goraýjy aktiwistler bilen duşuşdy. Ol 23-nji iýunda Gong Kongdan geleli bäri bu ýerde galýar.
Obamanyň administrasiýasy Orsýetden Snowdeni Birleşen Ştatlara bermegi talap edýär we onuň öz ýurdunda jenaýat sudunyň öňünde jogap bermelidigini aýdýar. Milli howpsuzlyk agentliginiň öňki işgäri Edward Snowden ABŞ-nyň telefonlar we internet arkaly maglumat toplamak işiniň üstüni açýan maglumatlary ýaýradypdy.


c: text/html

text:
Orsýetiň ozalky nebit tütjary we Kremliň tankytçysy Mihail Hodorkowskiý özüniň Angliýadan syýasy gaçybatalga soramagynyň ahmaldygyny aýdýar. Moskwa 23-nji dekabrda onuň jenaýat aýyplamasy esasynda tussag ediljegini aýtdy.
“Men Angliýadan gaçybatalga soramagyň pikirini edýärin” diýip, ol Moskwanyň sudunyň tussag etmek baradaky kararyndan soň BBC korporasiýasy bilen söhbetdeşlikde aýtdy. Rus sudy Hodorkowskini 1998-nji ýylda Sibirde bir şäheriň häkimini öldürmekde aýyplaýar.
Hodorkowskiý BBC bilen söhbetdeşlikde rus häkimiýetleriniň özüni galp aýyplama esasynda tussag etjek bolýandyklaryny we munuň ”däliremekdigini” aýtdy. Ol bu ýagdaý rus prezidenti Wladimir Putiniň meni “çynlakaý howp” hasaplaýandygyny görkezýär diýdi.
Hodorkowskiý “Men prezident Putin tarapyndan ykdysady we syýasy taýdan howp diýip hasaplanylýaryn. Sebäbi ol meni Orsýetiň daşary ýurtlardaky emläklerini ele salyp, 2016-njy ýylda geçiriljek saýlawlarda demokratik dalaşgärlere ýardam berip biläýjek adam hökmünde görýär” diýip belleýär.
“Režimiň üýtgejekdigine ynanýaryn”
Orsýetde öňümizdäki ýylda ýurduň parlamentiniň, ýagny Döwlet Dumasynyň aşaky öýi üçin saýlawlar geçiriler. Häzirki wagtda Dumanyň düzüminde Putiniň tarapdarlary agdyklyk edýär.
23-nji dekabrda Kreml Orsýetiň Derňew komiteti tarapyndan çykarylan karar bilen ilteşiginiň ýokdugyny aýdyp, beýanat ýaýratdy.
Hodorkowskiý özüniň “Açyk Orsýet” atly demokratiýanyň tarapyny tutýan guramasy we beýleki usullar arkaly “Orsýetdäki ýaş syýasy aktiwistleriň syýasy tejribe gazanmagyna we ýurtdaky häzirki režime alternatiw güýç hökmünde peýda bolmagyna ýardam bermegi” maksat edinýändigini aýtdy.
Ol edil häzirki wagtda Orsýetde režimiň çalyşmagy barada “optimistik” gürrüň etmegiň örän kyndygyny aýdyp, “Men öňümizdäki 10 ýylyň dowamynda režimiň üýtgejekdigine ynanýaryn we meniň hem munda örän wajyp rolum bolar diýip umyt edýärin” diýdi.
Bir wagtlar Orsýetiň iň möhüm nebit kärhanasy – “Ýukosyň” ýerine ýetiriji ýolbaşçysy hökmünde ýurduň iň baý adamy bolan Hodorkowskiý salgyt galplyklarynda we bidüzgünçiliklerde aýyplanyp, 10 ýyl Sibirde türmede saklanyldy. Ol özüne bildirilen aýyplamalaryň syýasy maksatlydygyny aýdýar.
“Men islendik wagty öldürilip bilerdim”
Putin 2013-nji ýylda Soçide geçirilen Gyşky Olimpiýa oýunlarynyň öň ýanynda, Hodorkowskiýniň günäsini geçdi. Ol häzirki wagtda daşary ýurtda, aglaba Şweýsariýada ýaşaýar.
“BBC” korporasiýasy soňky ýyllarda Putiniň tanymal garşydaşlarynyň ölümlerine, şol sanda öňki gizlin agent Aleksandr Litwinenskonyň 2006-njy ýylda Londonyň myhmanhanasynda zäherlenip öldürilmegine salgylanyp, Hodorkowskiden öz üstüne howp abanýar diýip duýýandygyny ýa-da duýmaýandygyny sorady.
“Bu režimiň garşydaşlarynyň öldürilmeginiň taryhy örän täsirli... Emma men 10 ýyl türmede ýatdym. Men ol ýerde islendik gün aňsatlyk bilen öldürilip bilerdim. Men şol ýyllaryň dowamynda Londonda özümi has howpsuz, arkaýyn duýýardym” diýip, Hodorkowskiý belledi.
Moskwa Hodorkowskini özüniň birnäçe işgärine ýurduň Nefteýugansk sebitiniň häkimi Wladimir Petuhowy, şeýle-de şol wakada aman galan ýerli işewüri öldürmegi buýurmakda aýyplaýar.
Hodorkowskiniň tussag edilmegi baradaky karar, ýaragly polisiýa işgärleri Hodorkowskiniň “Açyk Orsýet” atly hereketiniň Moskwadaky edarasynyň jaýyna reýd geçirenden bir gün soňra çykaryldy. Şeýle-de, Hodorkowskiniň guramasynda işleýän azyndan ýedi aktiwistiň hem ýaşaýyş jaýlarynda gözleg-derňew işleri geçirildi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Müsüriň prezidenti Muhammad Morsi ýurduň ýokary derejeli iki generalyny pensiýa ugratmak baradaky buýrugyny “döwletiň bähbidi üçin” berendigini aýtdy.
“Adamlar we Müsüriň hormatly halky! Meniň şu gün kabul eden kararym käbir adamlara ýörite gönükdirilen diýlip hasap edilmeli däldir. Meniň haýsy hem bolsa bir edarany kemsitmek niýetim ýok. Men Allanyň azat edip döreden adamlarynyň erkinligini çäklendirmegi maksat edinmeýärin” diýip, Morsi aýtdy.
Ýurduň harby güýçleriniň başlygy feldmarşal Mohamad Hussein Tantawini hem-de baş ştabyň ýolbaşçysy Sami Annany çetleşdireninden soň eden çykyşynda prezident ýurduň harby güýçlerini öwdi we olaryň “mukaddes missiýasynyň indi halky goramaklyga” gönükdiriljekdigini aýtdy.
Mundan ozal prezidentiň ygtyýarlygyny çäklendirmegi maksat edilip, harbylar tarapyndan Konstitusiýa girizilen üýtgetmeler hem ýatyryldy.
Geçen ýyl prezident Mubarek köpçülikleýin protestler netijesinde wezipesinden agdarylanyndan soň, Tantawi Müsüri wagtlaýyn dolandyrypdy. Wezipelerinden çetleşdirilmekleri barada Tantawiden we Annandan dessine reaksiýalar bolmady. Olaryň ikisi hem prezidentiň maslahatçysy hökmünde saklanylyp galyndy.
Köpçülikleýin goldaw
Müňlerçe müsürli prezidentiň kararyny goldap, ýekşenbe güni giçlik köçelere çykdy.
Morsini doly goldap, köçä çykanlaryň arasynda Saýýed Abdul Azim şeýle diýdi:
“Prezidentiň ygtyýarlygyny çäklendiren we köp zatlaryň gijä galdyrylmagyna getiren konstitusion düzgüni ýatyrmak baradaky hormatly prezident Muhammad Morsiniň karary gaty gowy boldy. Şonuň üçin hem biz bu karary we Doktor Morsini ähli güýjümiz bilen goldaýarys”.
Şonuň ýaly-da, prezidentiň kararyny goldap çykyş eden Ra’afat Abdul Şenou “bu hereket prezidentiň pozisiýasyny harbylaryňkydan ýokary galdyrýar” diýdi.
“Dogrymy aýtsam, bu akylly ädilen we halka hukuklaryny gaýtaryp berýän ädim, sebäbi bu doly kada laýyk gelýär. Bu konstitusion üýtgetmeler arkaly prezidentiň ygtyýarlygy çäklendirilmeli däl, oňa öz gol astyndaky adamlar tarapyndan buýruk berlmeli däl”.
Iýun aýynda prezident edilip saýlanan Morsi “Musulman doganlygy” hereketiniň agzasy bolup durýar.
Mubarek agdarylanyndan soň “Musulman doganlygy” bilen harbylaryň arasynda dartgynly ýagdaý emele geldi.
Generallary çetleşdirmek we prezidentiň ygtyýarlygyny çäklendirýan karary ýatyrmak bilen bir hatarda, Morsi wagtlaýyn hereket edýän konstitusiýa üýtgetme hem girizdi. Bu üýtgetmä laýyklykda, harbylaryň kanun çykarmakdaky we býudjet meselesindäki syýasy rollary ýatyrylýar.
Ýekşenbe gününde yglan edilen kararlar onlarça ýyl bäri ýurdy dolandyryp gelen harbylar bilen Müsüriň ilkinji raýat prezidentiniň arasyndaky ýeňil bolmadyk gatnaşyklarynyň täze eýýämini häsiýetlendirdi.


text:
6-njy awgustda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gyrgyz Respublikasyna amala aşyran iki günlük döwlet saparyny tamamlady.
Düýn irden Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Gyrgyz Respublikasynyň Prezidenti Almazbek Atambaýew bilen Bişkegiň taryhy merkezinde ýerleşýän Ýeňiş meýdançasyndaky ýadygärlikler toplumyna bardylar.
Bu ýerde Prezidentler Baky alawyň etegine ajaýyp gül çemenlerini goýdular. Türkmenistanyň we Gyrgyz Respublikasynyň Döwlet senalary ýaňlanyp, Hormat garawulynyň rotasy we harby orkestr dabaraly ýöriş bilen geçdi.
Çäre tamamlanandan soň, Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň Prezidentleriniň awtoulag kerweni Bişkek şäheriniň “Manas-2” halkara howa menziline tarap ugur aldy.
Iki dostlukly döwletiň Baştutanlary hoşlaşanlarynda, türkmen Lideriniň şu döwlet saparynyň türkmen-gyrgyz gatnaşyklarynyň taryhynda täze möhüm sahypany açandygyny bellediler we ýokary derejedäki gepleşikleriň jemleri boýunça gazanylan ylalaşyklaryň iş ýüzünde amala aşyryljakdygyna hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy giňeltmäge hyzmat etjekdigine ynam bildirdiler.
Soňra Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Prezident Almazbek Atambaýewe mähirli kabul edendigi üçin tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, uçara mündi we Bişkek şäherinden ugrady.


text:
Ukrainanyň ýyldyz hüjümçisi Andriý Şewçenko şenbe güni, syýasata goşulmak üçin, futboly terk edýändigini aýtdy.
Ol “Dinamo Kiýewiň” websaýtynda çap edilen beýanatynda şeýle diýdi:
“Belki-de men siziň hemmäňizi haýran galdyraryn. Meniň geljegim hiç bir jähtden futbol bilen bagly bolmaz... Ol syýasat bilen bagly bolar. Men siziň goldawyňyza umyt edýärin.”
Şewçenko şenbe güni özüniň “Ukraina öňe!” atly biznese tarapdar partiýa goşuljagyny hem aýtdy.
Şewçenko öz futbolçulyk karýerasyna 1990-njy ýyllarda, “Dinamo Kiýewden” başlapdy.


text:
Mobil operatorlarynyň SMS hyzmatlary bilen çynlakaý bäsdeşlikde bolan WhatsApp kompaniýasy täze hödürleýän funksiýasy bilen däp bolan mobil jaňlary bazaryndaky müşderileriň ünsüni özüne çekýär.
WhatsApp kompaniýasy telefon jaňlary barada mundan birnäçe wagt öň bildiriş ýaýradan täze funksiýasyny ulanyşa girizdi. Bu kompaniýa eýýäm birnäçe gün bäri öz ulanyjylaryna täze girizilen hyzmat barada maglumat ugradýar. WhatsApp-yň jaň etmek funksiýasyndan Android platformasynda ulanylýan tehniki enjamlaryň ulanyjylary peýdalanyp bilerler.
Häzirlikçe programmanyň täze wersiýasy çykarylmasa-da, jaň etmek funksiýasyny aktiwleşdirmek üçin öz mobiliňe onuň iň soňky – 2.12.19 wersiýasyny ýüklemeli. Mundan soň programma täze interfeýsde açylýar. WhatsApp programmasynyň iň soňky wersiýasyny öz mobiline ýüklänler onuň täze funksiýasyny görerler we ony ulanyp bilerler.
Indi bu programmada “calls”, ýagny “jaňlar” düwmesi açylýar. WhatsApp-yň ulanyjylary bu bölümde gelen we giden jaňlary görüp bilerler.
Ulanyjylar bu programma arkaly kontakt sanawyndaky telefon belgini seçip ýa-da hat ýazyşýan mahaly jaň edip bilerler. Bellemeli zat, bu programmanyň iş düzgünine görä, ulanyjy diňe beýleki tarap hem onlaýn bolan wagty, oňa jaň edip bilýär.
Galyberse-de WhatsApp boýunça mobilden jaňlaşmak üçin ulanyjylaryň ikisinde-de programmanyň iň soňky wersiýasy bolmaly. Eger-de ulanyjynyň jaň edýän adamsy onlaýn bolmasa, onda ol diňe jogapsyz jaň sesini eşider. Ýöne, amatly ýeri, beýleki tarapdaky ulanyjy WhatsApp programmasyny indiki gezek açanda, özüne jaň edilendigi barada maglumat alar.
WhatsApp kompaniýasy öz täze funksiýasyny iOS platformasynda hem aktiwleşdirmegi planlaşdyrýar. Agzalýan kompaniýa bu işiň ýakyn günlerde durmuşa geçiriljekdigini mälim etdi.
Mobil operatorlarynyň SMS hyzmatlary bilen çynlakaý bäsdeşlikdäki WhatsApp kompaniýasy öz hödürleýän bu täze funksiýasy arkaly däp bolan mobil jaňlary bazaryndaky müşderileri özüne çekip biler.


text:
Müsürde prezident Hosni Mubaregiň režimine garşy ýurduň dürli şäherlerinde barýan protestlere penşenbe güni ýene müňlerçe adam goşuldy.
Wise-prezident Omar Süleýman kontrollygy ele almak üçin harbylardan peýdalanylmagynyň ähtimaldygyny duýdurdy. Ol: “Protestler dowam edip, oppozision ýolbaşçylar bilen geçirilýän gepleşikler krizisiň çözgüdine getirmese, harby döwlet agdarylyşygynyň bolmagy mümkin” diýip, gytaklaýyn haýbat atdy.
Protestçiler hem Süleýmanyň bu haýbatyna jogap edip, parlamentiň gabawyny hem-de Tahrir meýdançasyndaky lagerlerini berkitdiler. Olar şeýle hem halky anna güni juma namazyndan soň, köçelerde köpçülikleýin ýöriş geçirmäge çagyrdylar.
Kärdeşler arkalaşyklarynyň ýurtda korrupsiýa we garyplyga garşy soňky günlerde demonstrasiýa geçirmegi-de protestçileri güýçlendirýär.
Bu aralykda Müsüriň daşary işler minstri Ahmed Abul Gaýt Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýdeniň Kairi onlarça ýyl bäri dowam edip gelýän adatdan daşary ýagdaýy haýal etmän ýatyrmaga çagyrmagyny tankytlady.
Abuk Gaýt: “Sen eger uly ýurt Müsüre, Birleşen Ştatlar bilen iň oňat gatnaşyk saklap gelen dostuňa, öz aýdanyňy etdirjek bolsaň, bu öz islegiňi onuň boýnuna dakmak bolýar. Müsür, Müsüriň prezidenti we Müsüriň hökümeti reformalara eýýäm başlady. Müsüriň prezidenti ýol kartasyny düzüp, wise-prezidente bu barada dürli oppozision toparlar bilen pikir alyşmagy tabşyrdy” diýdi.
Müsüriň goňşulary nämeden gorkýarlar?
Müsüriň goňşulary hem Waşingtony Mubaregi goldamagy bes etmezlige çagyrýarlar. Olar: “Gyssagly demokratiýa geçilse, radikal yslamçy toparlar häkimiýet başyna gelip, tutuş Orta Gündogar durnuksyzlaşar” diýip, duýduryş berýärler.
Ak Tamyň sözçüsi Robert Gibbs Waşingtonyň häkimiýetiň 82 ýaşly Mubarekden başga birine geçmegi barada anyk çärelere garaşýandygyny aýtdy.
Ysraýylyň goranmak ministri Ehud Barak Obamanyň howpsuzlyk baradaky topary bilen pikir alyşmak üçin Ak Tama bardy. Süleýmany Ysraýyl-da goldaýar. Ysraýylyň garaýşyça, demokratiýa geçiş döwründe Müsüri iň oňat dolandyryp biljek adam Süleýman.
Halkara howpsuzlyk işleri boýunça Birleşen Ştatlaryň goranmak ministriniň kömekçisi Alesander Werşbow çarşenbe güni Ysraýylda geçen howpsuzlyk konferensiýasynda Waşingtonyň Müsür bilen Ysraýylyň arasynda Kemp Dewidde gelnen ylalaşyklary goldaýandygyny bildirdi.
“Birleşen Ştatlar bilen berk goranyş gatnaşygynda bolan müsür harbylarynyň ýurtda geçiş döwründe Ysraýyl bilen bolan ýaraşyk ylalaşygyny gorap, ony dowam etdirip biljek güýç bolmagy mümkin” diýip, Werşbow aýtdy.
Obamanyň strategik gatnaşyklar boýunça Milli howpsuzlyk geňeşçisiniň orunbasary Ben Rodes çarşenbe güni: “Birleşen Ştatlar Müsürde näme netijelere gelinmelidigi barada buýruk berjek bolanok. Ol diňe käbir prinsipleriň ýerine ýetirilmegini isleýär” diýdi.
“Biz geçen birnäçe günüň dowamynda käbir çäreleriň girizilendigini gördük. Bular iki hepde mundan ozalky ýagdaý bilen deňäniňde, möhüm özgerişler. Ýöne bu Müsürde demokratik gurluşa geçmäge gerekli manyly we üýtgewsiz çäreler baradaky talaplara laýyk däl” diýip, Rodes aýtdy.


text:
Duşenbe güni Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Eýranyň ýadro programmasy bilen baglanyşykly bu ýurda garşy täze sanksiýalary girizmek meselesi barada ýapyk gapylaryň aňyrsynda maslahat geçirdi.
Geçen hepde Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň resmileri Eýrana garşy täze sanksiýalaryň girizilmegi ugrunda belli bir ädimleriň ädilendigini mälim edipdiler.
Bu wakalaryň fonunda bolsa, düýn Halkara Atom agentliginiň başlygy Ýukiýa Amano Eýranyň öz ýadro materiallarynyň parahatçylykly maksatlar üçin niýetlenendigini subut etmekligi başarmandygyny aýdyp, çykyş etdi.
Geçen hepde bu agentlik öz ýaýradan täze hasabatynda Eýranyň eýýäm ýokary derejede baýlaşdyrylan uranyň 6 kilograma golaýyny öndürendigini tassyklapdy.


text:
Damaskda bolan partlamada 60-dan gowrak adam öldi.
Munuň iki ýyl çemesi öň başlan gozgalaňyň dowamynda iň kän adam öldürilen gün bolandygy aýdylýar.
Siriýanyň döwlet eýeçiligindäki telewideniýesi penşenbe güni ulag bombasy partladylanda 53 adamyň ölendigini habar berdi.
Bu partlama ýurduň dolandyryjy “Baas” partiýasynyň ofisiniň we Orsýetiň Siriýadaky ilçihanasynyň binasynyň golaýynda boldy.
Režime garşy aktiwistler partlamada ölen adamlaryň sanynyň 59 bolandygyny aýdýarlar. Bu san oňa Damaskda gozagalaň başlaly bäri bolan iň ganly partlaýyş diýmäge esas berýär.
Rus ilçihanasynyň binasyna zeper ýetdi, ýöne resmiler işgärlere zat bolmandygyny aýtdylar.
Penşenbe güni Damaskada bolan başga bir partlamada azyndan 8 adamyň öldürilendigi aýdylýar.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň prezidenti Asif Ali Zardari öz wezipesinden gidýän Türkmenistanyň bu ýurtdaky ilçisi Sapar Berdiniýazow bilen ýörite duşuşyk geçirdi.
Bu duşuşykda Asif Ali Zardari türkmen diplomaty Sapar Berdiniýazowyň bu ýurtda 17 ýyllap dürli wezipelerde alyp baran diplomatik işleriniň ähmiýetine ýokary baha berýändigini aýtdy.
Pakistanyň prezidenti Türkmenistan bilen Pakistanyň gatnaşyklarynyň ösdürilmegine uly gyzyklanmanyň bardygyny-da nygtady.
Ýöne Türkmenistanyň Pakistandaky ilçisiniň öz wezipesinden gitmeginiň sebäpleri barada anyk maglumat alynmady.


text:
Anna güni Türkmenistanda Hazar deňziniň güni bellenildi.
Türkmen telewideniýesi bu gün mynasybetli Hazaryň kenarynda ylmy-amaly maslahat geçirilendigini habar berýär.
Maslahata ýurt içinden we daşary ýurtlardan degişli ugurlaryň abraýly alymlary, halkara düzümleriniň bilermenleri, jemgyýetçilik guramalarynyň we habar serişdeleriniň wekilleri gatnaşypdyr.
Maslahatda çykyş edenler gün tertibiniň esasy meseleleri - daşky gurşawy goramak, tebigatdan rejeli peýdalanmak barada gürrüň etdiler diýip, habarda aýdylýar.


text:
25-nji maýda dünýäde ýiten çagalaryň halkara güni bellendi.
1983-nji ýylda ABŞ tarapyndan yglan edilen “Ýiten çagalaryň halkara gününiň” bellenmeginiň maksady şu günki güne çenli dünýäde çagalaryň ýitýänligine ünsi çekmekden we öz çagalaryndan jyda düşen ene-atalara halkara derejesinde raýdaşlyk bildirmekden ybarat.
Bu sene bilen baglanyşykly çaga ölümine degişli problema hem halkara derejesinde syn edilýär.
Çagalaryň ölüm derejesiniň dünýäniň köp ýurtlarynda güýçli depginde ýokary galýanlygy halkara neşirleriniň maglumatlarynda bellenýär. Britaniýanyň “Lancet” atly medisina žurnalynyň çap eden 1970-2010 ýyllar aralygyna degişli 187 ýurt boýunça synyna görä, şu ýyl dünýäde bäş ýaşyna ýetmedik 7,7 million çaganyň öljegi çak edilýär. Çaga ölüminiň iň ýokary derejesi 1990-njy ýylda bolup, şonda bu san 11.9 milliona ýetipdi.
BMG-niň UNICEF çagalar fondunyň ösüş maksatnamasynyň çäginde 2000-nji ýylda kabul edilen pogrammada çaga ölümini azaltmak wezipesi öňe sürüldi. Onuň çäginde ýöredilýan syýasatyň we ýatyrylýan maýa goýumlarynyň netijelerine esaslanyp, “Lancet” neşiri pes ykdysady derejeli käbir ýurtlarda çaga ölüminiň derejesiniň öňküsine garanda peselenligini belleýär we bu pozitiw tendensiýanyň dowam etmegi üçin syýasy we maliýe çärelerine ünsi artdyrmagyň zerurlygyny nygtaýar.
Maglumatda UNICEF çagalar fonduna salgylanmak bilen çaga ölüminiň derejesini peseltmek tendensiýasyna eýe bolan ýurtlaryň arasynda, hususan-da, Portugaliýa, Wýetnam, Maldiwler we Taýland agzalýar.
Türkmenistan boýunça sanlar
Çaga ölümi bilen bagly Türkmenistandaky ýagdaý barada halkara guramalarynyň berýän maglumatlarynda 10% töweregindäki sanlar görkezilýär. Hususan-da, BMG-niň Azyk we oba hojalyk fondunyň resmi maglumatyna görä, Türkmenistanda diri doglan her 1000-den 102 çaga ölýär.
UNICEF Çagalar fondunyň resmi internet saýtynda Türkmenistanda çaga ölüminiň derejesi barada maglumat berilmeýär. UNISEF-iň Aşgabatdaky edarasyndan hem maglumat alyp bolmady.
UNICEF Çagalar Fondunyň resmi internet saýtynda çagalaryň saglygyny goramak boýunça Türkmenistanda amala aşyrylýan çäreler barada berilýän maglumatlarda ýokanç kesellere garşy sanjymlar çäresi agzalýar.
Türkmenistanyň ýakynda öýken çişmesine we miningit kesellerine getirýän infeksiýalaryň öňüni almak çärelerini girizip, häzirki wagtda ýurtda 10 kesele garşy immunizasiýa çäreleriniň geçirilýänligi habar berilýär.
Türkmen hökümeti ýokanç keselleriň öňüni almak boýunça geçirilýän çäreleriň ähmiýetini ýurduň saglygy saklaýyş sistemasynyň esasy üstünlikleriniň biri hökmünde agzap gelýär.
Çagalar nämeden ölýärler?
Bütindünýä Saglyk Guramasynyň maglumatyna görä, Türkmenistanda bakterial keseller ýogalýan çagalaryň ölüminiň 3%-ni emele getirýär. Türkmenistanda bäş ýaşa ýetmän ölýän çagalaryň 3%-i içgeçmeden, 14%-i wagtyndan öň doglandygy sebäpli, 17%-i doglanda çaga ýetirilen şikesden, 28%-i kemisli dogulmakdan heläk bolýar.
Orsýetli wraç, ginekolog, medisina ylymlarynyň doktory Ýelena Silantýewa genikologiýa we çaga dogruş ugrundan Türkmenistandan Orsýete barýanlara köp duş gelýänligini Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna gürrüň berdi.
Türkmenistanda ýurduň saglygy saklaýyş ýagdaýy boýunça statistiki sanlar çap edilmeýär. Şol sanda eneleriň we çagalaryň keselçilik hem ölüm derejesi barada maglumatlar köpçüligiň dykgatyna ýetirilmeýär.
Tankyda ýol berilmeýär
Türkmen hökümeti ilatyň saglygynyň goralmagynyň döwlet derejesinde uly ähmiýet berilýän mesele bolup durýanlygyny gaýtalap gelýär. Ýurduň saglygy saklaýyş sistemasyndaky kemçilikler barada halkara derejesinde edilýän beýannamalara çürt kesik garşy çykýar.
10 ýylyň dowamynda Türkmenistanda iş alyp baran “Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň aprel aýynda ýaýradan hasabaty Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi derejede garşylyk bildirmegine sebäp boldy.
Türkmenistanyň käbir habar serişdelerinde “Serhetsiz lukmanlar” guramasyny ýazgaryjy maglumatlar çap bolup, bu guramanyň hasabatyndaky maglumatlar manysyz hem tassyklanmadyk çaklamalar diýlip atlandyryldy.
“Serhetsiz lukmanlar” guramasynyň 12-nji aprelde Moskwada ýaýradylan hasabatynda, hususan-da Türkmenistanyň keselhanalarynda keselleriň hasaba alnyşynyň galplaşdyrylýanlygy we hakykata gabat gelýän sanlaryň ýöredilmegine türkmen häkimiýetleriniň ýeterlik üns bermeýänligi paş edildi.


text:
Anna güni Gazagystanyň günbataryndaky Atyrau şäherinde howpsuzlyk güýçleri we polisiýa tarapyndan geçirilen ýörite operasiýasynda güman edilýän dört terrorçy öldürildi.
Gazagystanyň prokuraturasynyň maglumatyna görä, öldürilen bu dört adam Atyrauda geçen hepdede polisiýa garşy hüjüme gatnaşanlykda güman edilýär.
Operasiýa wagtynda bu dörtlügiň garşylyk görkezip, polisiýa we howpsuzlyk güýçlerine garşy ot açandyklaryny resmiler aýdýarlar.
Güman edilýän terrorçylaryň gizlenen jaýynda ýaragyň, partladyjy enjamlaryň tapylandygy aýdylýar.
Terrora garşy bu ýörüte operasiýa geçen hepdede Atyrau şäherinde polisiýa uçastogynyň golaýynda ýüz beren partlamadan we ýaragly çaknyşykdan soň geçirildi.


text:
7-nji sentýabrda Halkara maliýe fondunyň dolandyryjy müdirligi Bosniýanyň ykdysady reformalaryny goldamak üçin ýurda indiki üç ýylyň dowamynda 620 million dollarlyk karzy makullady.
Halkara maliýe fondy 88.7 million dollaryň ýurda dessine beriljegini, galan puluň reformalaryň netijeliligine bagly boljakdygyny mälim etdi.
Bu maliýe kömegi 2015-nji ýylyň iýun aýynda tamamlanan 720 million dollarlyk programmanyň ornuny tutar. Halkara maliýe fondy bu kömegi Bosniýanyň hökümetiniň wada beren reformalaryny uzaga çekdirmegi sebäpli ýatyrypdy.
Bosniýanyň iki sany awtonom regiony Bosniýa-Horwat federasiýasy we Serb respublikasy 573 million dollarlyk býujet difisitini başdan geçirýär we öz maliýe zerurlyklary üçin Halkara maliýe fondunyň nagt pul görnüşli kömegine mätäçlik çekýär.
Halkara maliýe fondy ýurtdan düýpli ykdysady reformalary, şol sanda biznes üçin amatly şertler, döwlet eýeçiligindäki emlägiň hususylaşdyrylmagy we iş bilen üpjünçiligi höweslendirmek üçin salgytlary azaltmak ýaly çäreleri talap edýär.


text:
Türkmenistanyň gaz ätiýaçlyklarynyň audit-barlagyny geçiren Gaffneý, Klaýn & Assoşeýts atly britan kompaniýasy şu gün Türkmenistan bilen baglanşykly ýörite metbugat beýanatyny ýaýratdy.
Bu beýanatda kompaniýanyň Günorta Ýoleten/Osman hem-de Ýaşlar ýataklarynda audit-barlag işlerini geçirendigi tassyklanýar.
Beýanatda şol barlaglaryň Türkmengeologiýa döwlet edarasynyň beren maglumatlary esasynda geçirlendigi hem aýdylýar.
Şeýlelikde, bu beýanat Günorta Ýoleten /Osman ýatagyndaky gaz ätiýaçlyklarynyň 4-trilliondan 14 trilion kub metr aralygynda bolmagynyň mümkündigini, Ýaşlar ýatagynyň zapaslarynyň bolsa 0,3-den 1,5 trillion kub metr aralygynda bolup biljekdigini, bu baradaky maglumatlaryň Gaffneý, Klaýn & Assoşeýts kompaniýasy tarapyndan geçirilen işleriň netijesinde tassyklanandygyny ýene bir gezek ykrar edýär.
Metbugatda soňky ýaýradylan maglumatlarda, Türkmenistanyň zapaslary barada berilen maglumatlaryň gaplaşdyrylan bolmagynyň mümkindigi hakdaky pikirler öňe sürülipdi.


text:
Suratlar: Abadan şäherinde, 2011-nji ýylyň 2-nji ýanwary.
Sowet döwründe gurlan 4-5 gatly ýaşaýyş jaýlary, jaýlaryň balkonlaryndan ýuwlup asylan egin-eşikler, köçelerden geçip barýan maşynlar, alyjysy ýetik dükanlar, duralgada 1 we 3 belgili marşrutlara garaşyp duran az sanly adamlar. Bu – Ahal welaýatynyň ozalky Büzmeýin, häzirki Abadan şäheriniň merkezi ýollarynyň biriniň şu günki durky.
Alty aý mundan ozal, 7-nji iýulda Abadanyň alkymynda, Güneş obasynyň golaýynda ýerleşýän ýarag ammarynda bolan partlama zerarly şäherde emele gelen weýrançylykdan, onuň ýaşaýyş we edara jaýlaryna ýetiren zýyanlaryndan bu günki gün o diýen kän alamatlar galmandyr diýse boljak.
Abadanyň merkezi raýony GRES-de ýerleşýän, sowet döwründen galan ýaşaýş jaýlarynyň partalamada weýran bolan penjireleri, mekdepleriň we dükanlaryň aýnalary çalşylypdyr. Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, şol abatlaýyş çäreleri hökümetiň we ýerli edaralaryň kömegi bilen amala aşyrylypdyr.
Abadan şäheriniň merkezi köçeleriniň ugrunda ýerleşýän binalaryň daşky durky, 7-nji iýulda bolan partlamadan soň, göýä söweşi başdan geçiren şäheriň jaýlaryna meňzeýärdi. Şäheriň alkymynda ýerleşýän harby ammarda bolan partlamanyň tolkuny esasanam ammaryň golaýynda ýerleşýän jaýlara zýyan ýetiripdi.
Partlama bolan harby ammarda öz-özünden detonirlenip atylýan snarýadlar käbir ýaşaýyş jaýlarynyň, kwartiralaryň içine düşüp, ýangyn döräpdi. Harby ammarlardan uçýan snarýadlaryň Abadanyň golaýyndaky käbir beýleki obalara hem düşenligi habar berildi. Käbir ýaşaýjylaryň emläkleriniň ýanyp, wakada adam ýitgileriniň bolanlygy hem aýdyldy.
Bu pajygaly wakadaky adam pidalarynyň sany resmi häkimiýetler tarapyndan 15 adam diýlip görkezildi. Resmi taýdan habar berilmese-de, wepat bolanlaryň maşgalalaryna 15 müň amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölenendigi barada resmi däl maglumatlar bar. Emma bu pajygaly wakanyň şaýatlarynyň aýtmaklaryna görä, pidalaryň sany resmi maglumatdakydan birnäçe esse köp.
Pajyganyň netijesinde GRES-de ýerleşýän 8-nji orta mekdebiň binasy dolulygyna ýandy. Mekdebiň golaýynda ýerleşýän Sport mekdebine hem zeper ýetdi. Bu iki bina GRES-iň aýak ujunda ýerleşýär. Tipli hususy jaýlardan ybarat bolan Güneş obasyndaky jaýlaryň üçekleri hem deşim-deşimdi. Käbir jaýlaryň diwarlarynyň ýumrulan ýerleri hem bardy.
Suratlar: Abadan şäherinde, 2010-njy ýylyň 10-njy iýuly.
Partlamadan soňra, resmi çeşmeler bu barada doly maglumat bermekden saklanan hem bolsalar, soňy bilen hökümet pajygaly wakadan zyýan çeken adamlaryň dadyna ýetişjekdigini, şäherde abatlaýyş işleriniň geçiriljekdigini habar berdi.
23-nji iýulda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şäherde adatdan daşary ýagdaýda edilmeli işleriň we görülmeli çäreleriň käbirleri barada karara we düzgünnamalara gol goýanlygy habar berildi. Karara laýyklykda, 2011-nji ýylyň 1-nji awgustyndan başlap, adatdan daşary ýagdaýlarda çekilen maddy zyýanyň möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk ululygyň 100 müň manat möçberde bellenilenligi habar berildi.
Emma bu şäheriň dikeldiş işleri esasan ýaşaýyş jaýlarynyň penjirelerini çalyşmakdan hem-de has uly zeper ýeten binalary dikeltmekden ybarat ýaly bolup görünýär. Abadanlylar soňky 5 ýyldan bäri “Döwlet adam üçindir” diýen şygary özüne esasy ýörelge edinen hökümetden öz maddy ýitgileriniň öweziniň dolulygyna kompensirlenmegini isleýärler. Çünki olaryň bu ýitgileri tehnogen betbagtçylygyň netijesi hasaplanýar.
Abadan wakasyndan 2 aý geçensoň, 7-nji sentýabrda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýaty boýunça iş saparynyň çäklerinde Abadan şäherine sapar etdi. Ol şäheriň täze medeni-durmuş maksady bilen gurlan jaý-bina toplumynyň gurluşygy boýunça taýýarlanan proýektler bilen tanyşdy. Adatdan daşary ýagdaýa uçran Abadan şäheri indi Ahal welaýatynyň iri administratiw merkezine öwrülmeli edildi.
Umuman aýdylanda, geçen alty aýyň dowamynda geçirilen abatlaýyş işleri, daşyndan göräýmäge, şäheri öňki durkuna getiripdir. Ýöne Abadanyň ýaşaýjylary heniz edilmeli işleriň köpdügini, esasanam şeýle pajygaly wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin öňüni alyş çäreleriniň zerurdygyny aýdýarlar. Çünki Abadanyň GRES raýonynyň we Güneş obasynyň aýaguçlaryndan ýarag ammarlarynyň güberilişip ýatan tümmeklerine häzirem arkaýyn syn edip bolýar.
Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Russiýanyň Döwlet Dumasy sosial ulgamlara we bloggerlere garşy täze berk çäklendirmeleri kabul etdi.
22-nji aprelde Russiýanyň kanunçykaryjylary gürrüňi edilýän kanuny goldap çykyş etdiler. Bu kanun elektron hatlary ugradýan kompaniýalaryň, şol sanda “Google” ýaly daşary ýurt kompaniýalaryň döwlet aragatnaşyk organlarynda hasaba alynmagyny talap edýär.
Şeýle-de, bu kanuna laýyklykda gürrüňi edilýän kompaniýalar soňky alty aýyň dowamynda öz websaýtlaryndan ugradylan hatlaryň maglumatyny saklamaly bolarlar.
Şeýle-de, bu kanun sosial ulgamlaryndaky hususy websaýtlaryna ýa-da sahypalaryna girýänleriň sany 3 müň ýa-da ondan köp bolan bloggerlere öz familiýalaryny we email adreslerini resmilere mälim etmäge borçly edýär.


text:
Orsýetiň iň belli oppozisiýa wekilleriniň biri öz garşysyna jeza çäresiniň, ýagny alty aýlap ýurdy terk etmek gadagançylygynyň girizilendigini aýdýar.
Boris Nemtsow, girizilen gadaganlyga garamazdan, ors mediasyna özüniň Orsýete dolanjakdygyny aýtdy. Ol demokratik foruma gatnaşmak üçin Strasburga barypdy.
Emma Nemtsowyň ýurtdan çykmazlygy baradaky karary çykardy diýilýän sud beýle hökümi çykarmandygyny aýdýar. “Federal sud gullugy onuň ýurtdan çykmazlygy üçin hiç hili höküm çykarmady” diýip, Orsýetiň Federal sud gullugynyň metbugat wekili aýtdy.
Ýöne Nemtsowyň aklawçysy şeýle gadaganlygyň bardygyny öňe sürýär. Onuň aýtmagyna görä, bu ýagdaý Nemtsowyň öň Gennadiý Timçenkonyň premýer-ministr Wladimir Putin bilen tanyşlygy arkaly Orsýetiň iň baý adamalarynyň biri bolandygy baradaky aýyplamalary bilen bagly. Şol aýyplamalar geçen ýyl Nemtsowyň hem ýazmaga gatnaşan “Putin. Netijeler. 10 ýyl” atly makalada nygtalypdy.
Timçenko bu aýyplamalary iňkär etdi. Şeýle-de Moskwanyň sudy Nemtsowyň makalany düzedişler bilen çap etmegi barada höküm çykardy. Ýöne, “Kommersant” neşiriniň nygtamagyna görä, sud 26-njy martda çap edilen makala ýalňyş adyň berlendigi barada höküm çykarypdyr.
Nemtsow özüne garşy gadaganlyk girizilendigini çarşenbe güni öz aklawçysyndan bilendigini Orsýetiň mediasyna aýtdy. Çykarylan höküme görä, haçan-da Nemtsow daşary ýurtdan dolananda, alty aýyň dowamynda Orsýetden çykyp bilmez.
Nemtsow Orsýetiň birinji prezidenti Boris Ýeltsiniň döwründe ýurduň ilkinji premýer-ministri bolupdy. Nemtsowyň pikiriçe, bu gadaganlyk syýasy matlap bilen girizilipdir.
Nemtsow täze döredilen oppozision “Milli azatlyk” partiýasynyň ýolbaşçylarynyň biridir. Bu partiýa Orsýetde “PARNAS” ady bilen has gowy tanalýar. Orsýetiň Adalat ministrligi geçen aý bu partiýany hasaba almakdan ýüz öwürdi. Şol sebäpden bu partiýa dekabr aýynda ýurduň Döwlet Dumasyna geçiriljek saýlawlara gatnaşyp bilmejege meňzeýär.
Partiýanyň liderleriniň aýtmagyna görä, onuň 53 sany regional bölümi we 46,000 töweregi agzasy bar.


text:
Zenanlaryň durmuşynda öz geçiş aýratynlygy, alamatlary we getirýän üýtgemeleri bilen aýbaşydan galma döwri uly özgermeleriň başyny başlaýar. Aýbaşydan galma döwri – genetiki nukdaýnazardan meýilleşdirilen, bedeniň adaty ýagdaýy bolup, 45-55 ýaş aralygynda aýallarda aýbaşynyň kesilmegi bilen häsiýetlendirilýär.
Ýaşaýan ýerine, howa şertlerine, milletine we başga faktorlara bagly bolmazdan, hemişe hem bu döwrüň başlanma möhleti üýtgewsiz bolupdyr. Onuň başlanjak wagtyna diňe nerw dartgynlylygyň güýçlenmegi (meselem, uruşlar), sosial- ykdysady şertleriň ýaramazlaşmagy (fiziki we ruhy ýadawlylyk, ýeterlik iýmitlenmezlik) täsir edip bilýändir.
Lukmançylyk edebiýatynda aýbaşydan galma döwrüni "klimaks", "klimakteriki döwri" diýip hem atlandyrylýar.
Kadaly geçýän aýbaşydan galma döwri üçin aýalyň bedeniniň hemme ulgamlarynyň üýtgemesi, esasan hem önelgelilik ulgamynyň işiniň kesilmegi adaty bolsa-da, onda ýüze çykyp biljek kynçylyklar bedendäki näsazlyklar bilen baglanşyklydyr.
Bu döwürde ýüze çykyp biljek kynçylyklaryň sebäpleri köp dürlüdir: sosial-ykdysady özgermelere uýgunlaşmak, maşgalada ýüze çykýan kynçylyklar (adamsynyň ölümi, aýrylyşma, çagalarynyň durmuşyndaky kynçylyklary ýeňip geçmäge kömekleşmek, agtyklara terbiýe bermek, ata-enesiniň ölümi) jynsy ulgamyň keselleri, bedeniň başga dürli keselleri (ýüregiň işemiýa keseli, süýji keseli, ateroskleroz, endokrin keselleri we başgalar).
Aýbaşydan galma döwründe ýüze çykýan ýaramaz üýtgemeleriň gelip çykyşy hem dürli faktorlar bilen baglanşyklydyr.
Käbir öwrenijiler ol üýtgemeleri jyns gormonlarynyň emele gelşindäki näsazlyklar bilen baglanyşdyrsalar, beýlekileri gipotalamusyň we gipofiziň kadalaşdyryjy işiniň bozulmagy bilen düşündirilýär.
Bu döwür bilen baglanşykly kynçylyklar aýallaryň 20-40%-de duş gelip, oba ýerlerinde ýaşaýan aýallara garanyňda, şäherde ýaşaýan aýallarda ol has ýygy duş gelýändir.
Bu döwrüň ilkinji "buşlukçylaryna" kellä we eginlere gyzgynlygyň inmegi, gan basyşynyň peselmegi ýa-da ýokarlanmagy, kellagyrylar, bedeniň gyzgynynyň üýtgäp durmagy, üşütmeler ýaly alamatlar degişlidir.
Estrogen gormonlarynyň azalmagy we alyş-çalyş ýagdaýlarynyň peselmegi semizlige we bedende suwuň saklanmagyna getirip biler.
Köplenç bedende ýag gatlagy deň derejede ýygnanman, ol esasan alkymda, garynda, ýanbaşda, butlarda has köp ýygnanyp bilýändir.
Alyş-çalyş ýagdaýlaryň üýtgemegi we dokumalarda suwuň ýygnanmagy bogunlarda we myşsalarda agyrylaryň döremegine getirip bilýändir.
Jynsy gormonlaryň azalmagy ýatgyyň içki gatlagynyň (endometriýanyň) kadaly üýtgemegini bozup, onuň çendenaşa ösmegini we howply täze döremelere getirýän ýagdaýlary ýüze çykaryp biler.
Şunuň ýaly ýagdaý köplenç aýbaşydan galma döwründe ýatgydan gan gelmeleriň sebäbi hem bolýandyr.
Gormon ýetmezçiligi jynsy agzalaryň üýtgemegine getirýär. Uly we kiçi jynsy dodaklar ýukalýar, nemli örtügi gury bolýar. Jynshana girelge daralýar, ol öz çeýeligini ýitirýär. Jynshana neminiň azlygy jynsy gatnaşyklary kynlaşdyryp biler.
Bu döwürde aýallaryň 20%-de peşew çykaryjy ulgamynda üýtgemeler ýüze çykýar. Olaryň emele gelmegi peşew çykaryjy we jynsy agzalaryň aşak düşmegine getirýän anatomiki we gormonal üýtgemeleri, sowuklama keselleri, dokumalaryň çeýeliginiň peselmegi ýaly faktorlar bilen baglydyr. Şolar netijesinde, peşew haltanyň we peşew çykaryjy kanalynyň ýiti ýa-da dowamly sowuklamasy döräp biler.
Aýallarda çalt-çaltdan buşukma, gijeki buşukmalaryň köpelmegi, kynlyk bilen buşukma, peşewi saklap bilmezlik alamatlary ýüze çykyp biler.
Bu döwrüň giçki alamatlaryna süňkleriň çeýeliginiň peselmegi (osteoporoz) ýaly howply ýagdaý hem degişlidir.
Adatça, ýaş ulaldygyça, aýallarda we erkeklerde süňk dokumasynyň ýukalmagy bolup geçýändir. Ýöne aýallarda ol 50 ýaşdan soň başlansa, erkek adamlarda biraz giç, 70 ýaşdan soň başlanýar.
Süňk dokumasynyň azalmagy, turba şekilli süňklere garanyňda, oňurgada has çalt bolup geçýär. Şonuň üçin gartaşan aýallaryň boýy kiçelip, oňurganyň yza çykmagy (kifoz) bolup geçýändir. Oňurgada agyrynyň döremegi aýbaşydan galma döwrüniň gaýraüzülmelerine degişlidir.
Osteoporozyň saglyk üçin howplulygy, erkeklere garanyňda, aýallarda 50 ýaşdan soň dürli süňk döwülmeleriň (bilegiň, but süňküniň, çüýjükligiň döwilmegi) ýygylygynyň 10 esse artýanlygy bilen düşündirilýär.
Lukmançylyk edebiýatynda, önelgelilik ýaşyndaky aýallar bilen deňeşdirilende, gartaşan aýallaryň arasynda (50 ýaşdan soň) ýürek keselleriň ýygy duş gelýänligi barada deliller bardyr.
Ýaş erkek adamlara garanyňda, ýaş aýallarda ýürek keselleri juda seýrek duş gelse-de, gartaşanlyk döwründe bu görkeziji erkek adamlar bilen deňleşýändir.
Ýürek-damar ulgamynyň işiniň bozulmalary estrogen ýetmezçiligi bilen düşündirilýär.
Aýalda ýüze çykýan ruhy-emosianal bozulmalar gaharjaňlyk, işjeňligiň we ýatkeşligiň peselmegi, ukynyň bozulmagy, howsalaly ýagdaýlaryň döremegi, işdäsizlik ýaly alamatlar bilen ýüze çykyp biler.
Bu bozulmalara garşy durma dürli aýallarda dürli-dürli bolup biler: aýallaryň käbiri bu üýtgemelere uýgunlaşyp, her hili usul bilen oňa garşy durýan bolsalar, başgalary bu bozulmalaryň ugruna gidip, rahatsyzlyga, gamgynlylyga sezewar bolýarlar.
Aýbaşydan galma döwrüniň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesine, häsiýetine baha bermek, bedende gyzgynlylygyň ýüze çykma ýygylygynyň derejesine görä kesgitlenýär.
Bir günüň içinde gyzgynlyk inmeleriň sanynyň 10-dan az bolmagy-ýeňil görnüşi, 11-20 gezek-orta we 20-den köp agyr görnüşi häsiýetlendirilýär.
Aýal saglygy üçin aýgytly bolan, aýbaşydan galma döwrüniň alamatlaryna gözegçilik edip, bedende bolup geçýän özgermeleri kadalaşdyrmalydyr.
Bu çäre maşgala lukmanyň, endokrinolog, ginekolog, newropatolog, kardiolog lukmanlarynyň gatnaşmagynda alnyp barylmalydyr.
Bejeriş usullary ýüze çykýan alamatlaryň derejesine,dowamlylygyna, ugurdaş beden kesellerine baglylykda alnyp barylmalydyr. Aýala gürrüňdeşlik netijesinde bu döwürde ýüze çykýan alamatlar, olaryň sebäpleri barada maglumatlar ýetirmelidir.
Zähmet bilen dynç almagy kadaly gezekleşdirmek, fiziki maşklar, tebigy faktorlary ulanmak bilen irdenki we agşamky gezelenç etmeleri hemme aýallara maslahat bermek peýdalydyr.
Iýmite köp mukdarda ir-iýmişleri, gaýnadylan ýagsyz sygyr etini, süýt önümleri, şüle we greçka ýaly däne önümleri goşmalydyr.
Doňuz etini, ýagly guş etini, gandy, duzy, hamyrly önümleri az kabul etmek maslahat berilýär.
Şokolad, ýiti içdäaçarlar, goýy kofe we spirtli içgilerden gaça durmalydyr.
Aýbaşydan galma döwrüniň agyr geçýän görnüşlerinde deňizde, kölde, howdanda suwa düşmek, kislorodly, hwoýaly, ýodobromly wannalary kabul etmek, suwly owkalamalar nerw ulgamyna peýdaly täsirini ýetirip biler.
Merkezi we wegetatiw nerw ulgamynyň işini kadalaşdyrmak maksady bilen şirguýruk we pişik dyrnak otlarynyň gaýnatmalaryny 1 nahar çemçeden günde 2-3 gezek kabul etmek maslahat berilýär.
Wegetatiw nerw ulgamynyň bozulmalaryna görä, rezerpin, obzidan, tawegil, belladonnanyň spirtli garyndysy berilýändir.
Klimakteriki döwrüň alamatlary dürli ugurdaş keselleri (ýokary gan basyşy, ýüregiň işemiýa keseli, demgysma) bilen utgaşanda bolsa, doly bejeriş tapgyryny degişli lukmanlaryň gözegçiligi astynda geçirmelidir.
Bu döwrüň ýaramaz alamatlaryny aradan aýyrmak üçin gormon serişdelerini hem ulanmak maslahat berilýär.
Estrogen serişdelerini öňüni alyş çäresi ýa-da bejergi üçin ulanmak, ýörite görkezmeler boýunça geçirmelidir.
W.P. Smetnigiň bellemegine görä, estrogenleri ýokary mukdarda we dowamly kabul etmek, olaryň howply täze döremeleri döretme häsiýetini ýüze çykaryp bilýändir.
Estrogen serişdelerinden estriolyň toparyny (estriol, owestin, sinapauza) bellemeklige ýykgyn edilýär.
Estriol saýlama ýagdaýda, ýatga täsir etmezden, peşew çykaryş we jynsy ulgamyň aşaky bölümlerine çeýelik berip, dokumalaryň häsiýetini üýtgetmäge ukyplydyr. Bu serişde şeýle-de, ýürek myşsasyna, derä ýaramly täsir edip, uglewod we ýag çalşygyna täsir etmeýär.
Estrogen serişdeleri melhem, jynshana şemleri görnüşde hem ulanylyp bilner.
Estrogenler bilen bejergiden soň, ýatgynyň içki gatlagynyň kadaly üýtgemegi üçin 10-15 gün gestagen serişdeleri ulanylýandyr.
Bu maksat üçin ýag çalşygyna täsir etmeýän progesteronyň serişdelerini ulanmak (dýufaston, siproterona asetat) bolýar.
Soňky ýyllarda gormon bejergisini geçirmekde utgaşykda çykarylýan serişdeler: klimonorm, klimen, siklo-proginowo ulanylýar.
Nerw ulgamynyň klimakteriki bozulmalaryna garşy estrogen häsiýetli serişdeler hem giňden ulanylýar. Olara klimadinon serişdesi degişlidir. Ol öz düzüminde käbir goşundylar bilen simisifuga ösümliginiň kökünden alnan ekstrakty saklaýandyr. Damja ýa-da gerdejik görnüşde ol 6 aý we ondan hem dowamly kabul edilip bilner.
Soňky ýyllarda estrogen serişdeleriniň tebigy görnüşlerini ulanmaklyga ýykgyn edilýär. Tebigy estrogenleriň ýaramaz täsirleri seýrek ýüze çykýandyr.
Onuň ýaly serişdelere, hamyla baýtallaryň peşewinden alnan premarin serişdesi degişlidir.
Primarin sanjym görnüşde bolup, ony melhem görnüşde hem jynshana goýmak has peýdaly netijeleri berýändir.
Häzirki wagtda, aýbaşydan galma döwrüniň ýaramaz alamatlaryny bejermekde, femoston serişdesi hem ulanylýar. Ol ösümliklerden alnan (soýa we ýams) utgaşykly gormon serişdesi bolup, gormonlaryň derejesine görä üç gornüşde ulanylýandyr.
Gormon serişdeleriniň görnüşini, mukdaryny, ulanyş dowamlylygyny degişli barlaglardan soň diňe lukman bellemelidir.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Duşenbe güni Britaniýanyň premýer-ministri Deýwid Kameron öňünden yglan etmezden, Owganystana sapara bardy.
Helmand welaýatyndaky britan we amerikan güýçleriniň harby bazasyna eden bu saparynda Deýwid Kameron Owganystanyň öz harby güýçleriniň mümkinçilikleriniň kem-kem gowulaşýandygyny belläp, Owganystandaky britan güýçleriniň azrak böleginiň ýakyn wagtlarda bu ýurtdan çykaryljakdygyny aýtdy. Ýöne ol anyk näçe esgeriň çykaryljakdygyny mälim etmedi.
Häzirki wagt Owganystanda Britaniýanyň 9 müň 500 esgeri bar.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin potensial maýa goýujylara Günbataryň “esassyz” sanksiýalarynyň ýurduň ykdysadyýetini ösüşden saklap bilmejegini aýtdy.
Putin 2-nji oktýabrda Moskwada geçirilýän “Orsýet çagyrýar” atly ýyllyk inwestision forumda eden çykyşynda Orsýetde açyk bazar ykdysadyýetini ösdürmek ugrunyň üýtgemejegini mälim edip, “biz Orsýetiň açyk we bazar ykdysadyýetli ýurt bolmagyna ymtylýarys” diýdi.
Putin “Orsýetiň strategik ugry üýtgemän galar” diýdi we öz administrasiýasynyň Orsýetiň “güýçli, gülläp ösýän, azat we dünýä üçin açyk ýurt bolmagyny” isleýändigini belledi.
Özara sanksiýalar
ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Orsýetiň Ukrainadaky ýaragly krisizde roly bilen baglylykda Moskwa garşy ykdysady sanksiýalaryň birnäçe tapgyryny girizdiler.
Moskwa muňa jogap hökmünde Ýewropa Bileleşiginden we ABŞ-dan import edilýän harytlara gadagançylyk girizdi.
Sanksiýalar we Moskwanyň orsýetli tütjar Wladimir Ýewtuşenkowy yzarlamagy maýa goýujylaryň Orsýete bolan ynamyny gowşatdy.
Putin 2-nji oktýabrda orsýetli we daşary ýurtly potensial maýa goýujylara ýüzlenip,"biziň maksadymyz senagat taýdan böwsüşi gazanmakdan ybarat, gaýtadan işleýji pudakda güýçli milli kompaniýalary döretmek we olaryň bäsdeşlige ukyply önüm öndürmegini gazanmak” diýdi.
Milli pula geçmek
Putin gündogarly biznes partnýorlary bilen gatnaşyklary ösdürmegiň ähmiýetini nygtady. Ol şeýle-de Orsýetiň Hytaý we beýleki hyzmatdaşlar bilen özara söwdada milli pula geçip, amerikan dollaryna esaslanýan söwdadan daşlaşmaga isleg bildirdi.
Putin “Milli walýutalary ulanmaklyga biz töwekgelçilikleri azaltmak üçin çynlakaý gural hökmünde garaýarys” diýdi.
Şol bir wagtda-da Putin Moskwanyň halkara kapitalynyň we pul hereketiniň çäklendirilmegini göz öňünde tutmaýandygyny, şeýle-de sanksiýalaryň netijesinde zyýan çeken pudaklara we kompaniýalara goldaw bermäge taýýarlanýandygyny habar berdi.
Putin döwletiň Orsýetiň energiýa kompaniýalaryny hususylaşdyrmak planlaryny amala aşyrjagyny hem aýtdy.
“Partlaýjy” ýagdaý
Putin Günbataryň azyk önümlerine girizilen sanksiýalar bilen baglylykda soňky döwürde emele gelen inflýasiýanyň, ýagny milli puluň hümmetiniň gaçmagynyň wagtlaýyn ýagdaýdygyny belläp, onuň Merkezi bankyň syýasaty bilen baglydygyny aýtdy.
Putiniň optimistik çykyşyna garamazdan, Orsýetiň ykdysadyýet ministri Alekseý Ulukaýew ýurduň häzirki 8% çemesi inflýasiýa derejesiniň 1% töweregindäki umumy içerki önümçilik derejesi bilen bilelikde “partlaýjy” bir ýagdaýy emele getirýändigini habar berdi.


text:
NATO soňky iki günde Orsýetiň harby enjamlarynyň kolonnasynyň konflikte gaplanan gündogar Ukraina girişine syn edendigini aýdýar.
Amerikan generaly Flip Bridlow 12-nji noýabrda Sofiýada çykyş edip, bu kolonnanyň rus tanklaryndan, toplaryndan, howa gorag sistemalaryndan, söweş goşunlaryndan ybaratdygyny aýtdy.
"Biz edil häzir olaryň anyk näçedigini doly göz öňüne getirip bilemzok. Biz ol ýerde birnäçe kolonnany görendigimizi aýdýarys» diýip, Bridlow aýtdy.
Ol bu sözleri ÝHHG öz gözegçileriniň 11-nji noýabrda 43 sany belgisiz harby ýük maşynyny görendigini, bäş sany top daşaýjynyň, bäş sany raketa atyjy sistemany daşaýjynyň pitneçileriň mesgeni bolan Donetsk şäherine tarap barýandygyny görendigini habar bereninden soň aýtdy.
Bu belgisiz harby maşynlaryň we agyr ýaraglaryň gündogar Ukrainadaky separatist kontrollugyndaky ýerlere tarap alnyp barylýandygy barada çykan soňky tapgyr habarlar boldy.
Bu görlen zatlar gündogar Ukraindaky ýagdaýlaryň has dartgynlaşjagy, konfliktiň ýitileşjegi baradaky howatyry güýçlendirdi. Sebäbi, aprel aýyndan bäri 4 müňden gowrak adamyň öldürilen ýerinde, 5-nji sentýabrda baglaşylan ýaraşyga garamazdan, söweşler erjellik bilen dowam edýär.
Olaryň aýtmaklaryna görä, Kiýew bilen NATO Orsýetiň Ukrainanyň Donets we Luhansk welaýatlarynyň uly böleklerine kontrolluk edýän orsýetçi separatistlere göni harby ýardam berýändigine aňryýany bilen subutnama bar diýýär.
Orsýet özüniň bu işe gatnaşygyny ret edýär.
Ukrainada moskwaçy prezident iş başyndan gyrakladylyp, Kiýewda günbatarçy hökümet peýda bolanyndan soň, Orsýetiň mart aýynda Ukrainanyň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegi bilen utgaşan konflikt Moskwa bilen Günbataryň arasyndaky gatnaşyklary Sowuk uruş döwrüniň derejelerine aşak düşürdi.
Ukrainanyň goranmak ministri Stepan Poltorak hökümet güýçleriniň gaýtadan ýerleşdirilýändigini, orsýetçi separatistleriň hüjüm etmek ähtimallygy sebäpli taýýarlyk görülýändigini aýtdy.
"Biz öz goşunlarymyzyň pozisiýalaryny söweşijileriň hereketlerine gaýtawul bermek üçin üýtgedýäris" diýip, Poltorak aýtdy.
Harby sözçi 11-nji noýabrda pitneçileriň öz güýçlerini tijeýändiklerini, şol sanda Donetsk welaýatynyň we port şäher, hökümet güýçleriniň kontrollugyndaky Mariupulyň töwereginde toplanýandyklaryny, bu ýeriň separatistler üçin esasy baýrak bolup görünýändigini aýtdy.
12-nji noýabrda Donetskiň agyr top atyşlygyndan çaýkanandygy hem habar berildi.
AFP-niň habarçysy şäheriň merkezlerine golaý bir ýerlerden Donetsk aerportundaky hökümet kontrollugyndaky pozisiýalara minomýot tapgyrlarynyň atylýandygyny aýtdy.
5-nji sentýabrdaky ýaraşyk ylalaşygyna garamazdan, aeroportyň töwereginde her gün top atylýar we Bridlow 11-nji noýabrda munuň diňe «ady ýaraşyk» diýdi.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Eýranlylar ses berip, Mahmud Ahmadinejadyň ýerine täze prezident saýlaýarlar.
Saýlaw nokatlary ýerli wagt bilen agşam sagat altyda ýapylmaly, emma ýurduň içeri işler ministri Mustafa Mohammad Najjar ses berişligiň wagtynyň uzaldyljakdygyny aýtdy.
Aýatolla Ali Hameneýi anna güni ses berensoň sözlän sözünde Eýranda saýlawlaryň demokratiýa laýyk geçirilişine şübheli garaýanlary ýazgardy.
Hameneýiniň tankydy
Hameneýi ýakynda ABŞ-nyň Milli howpsuzlyk geňeşinde Eýrandaky saýlawlaryň ykrar edilmejekdigi barada käbir çykyşlaryň bolandygyny ýatladyp geçdi. Şol bir wagtda-da Hameneýi öz sözleriniň kime degişlidigini takyklaşdyrmady.
Geçen hepdede ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri Eýranyň prezidentlik saýlawlarynyň açyk-aýdyň boljagyna şübhe bildiripdi we ýurtda potensial reformaçylar diýlip hasaplanýan syýasatçylaryň dalaşgär hökmünde hasaba alynmandygyny ýazgarypdy. Şeýle-de Kerri saýlaw prosesiniň açyk geçmeýandigini tankyt edip, eýran režiminiň diňe öz bähbitleri ugrunda hereket edýandigini aýdypdy.
Eýranda prezidentlik wezipesine alty kandidat dalaş edýär.
Bäsdeş dalaşgärler
Köpçüligiň pikirini öwrenmek boýunça geçirilen barlaglaryň netijesinde esasy bäsdeşligiň ýurduň ýadro gepleşikleri boýunça öňki resmisi Hassan Rohaniniň we konserwatiw dalaşgär Tähranyň häzirki häkimi Mohammad Bager Kalibafyň arasynda gitjekdigi aýdylýar.
Ýakynda Rohani ýurtda pikir azatlygynyň üpjün edilmegine çagyryş edipdi we syýasy tussaglary azat etmekligi wada beripdi. Şeýle-de ol Eýranyň gapma-garşylykly ýadro programmasynyň dowam etdirilmeginiň tarapynda çakyş edýär.
Günbatar ýurtlarynyň ençemesi Eýranyň ýadro programmasynyň ýadro ýaragyny döretmek maksadyny göz öňünde tutýandygyny aýdýarlar.
Eýranyň öňki prezidentleri Mahmud Ahmadinejad we Akbar Haşemi Rafsanjany, şeýle-de baş lideri Hameneýiniň inisi Hadi Hameneýi Rohana goldaw bildirdiler.
Saýlaw bäsleşigine gatnaşýan dalaşgärler milli telewideniýede görkezilen çekeleşiklere gatnaşypdy we ýurduň içerki hem daşary syýasatyna öz garaýyşlaryny mälim edipdi.
Ses berijiler käbir çykyşlaryň täsirli bolandygyny aýtdylar. Tähranyň öz adyny aýtmakdan saklanan ýaşaýjysy Rohaniniň çykyşynyň öz ünsüni çekendigini AÝ/AR-a gürrüň berdi.
Eýranda ses bermäge hakly 50.5 milliondan gowrak raýat bar. Ses berişligiň ilkinji netijeleriniň şenbe güni irden mälim edilmegine garaşylýar.
14-nji iýunda Eýranda geçýän prezidentlik saýlawlaryna halkara gözegçileri tarapyndan syn edilmeýär.


text:
1-nji noýabrda Türkmenistanda türkmen manadynyň ilkinji gezek dolanyşyga girizilenine dogry 19 ýyl boldy. 1993-nji ýylda Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti S.Nyýazow bu baradaky permana gol çekende, iki manadyň bir amerikan dollaryna deň boljakdygy yglan edilipdi.
Ýöne aradan birnäçe ýyl geçensoň, bir dollaryň hümmeti 25-26 müň manada çenli pese gaçypdy. G.Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen, manadyň hümmetini berkitmek boýunça käbir reformalar hem durmuşa geçirildi.
Eýsem, türkmen manadynyň hummetiniň üýtgäp durmagyna nämeler sebäp boldy we sebäp bolýar? Azatlyk Radiosy şu we käbir beýleki meseleler barada ilkinji türkmen milli walýutasyna gol goýan, Türkmenistanyň Merkezi bankynyň şol wagtky başlygy Hudaýberdi Orazow bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Hudaýberdi aga, 1993-nji ýylda türkmen manady dolanyşyga girizilende, şol döwürde Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygy hökmünde siz türkmen manadyna öz goluňyzy goýan adam. Şonda ýurduň şol wagtky prezidenti S.Nyýazow bir dollaryň hümmetiniň iki manat boljakdygyny yglan edipdi. Ýöne, siziň bilşiňiz ýaly, aradan kän wagt geçmän, manadyň hümmeti müňlerçe esse aşak gaçdy. Siz şol problemanyň sebäbini nämede görýärsiňiz?
H.Orazow: Türkmenistanyň ykdysady taýdan berk bolandygy we onuň hemme tarapdan ýagdaýynyň gowy bolandygy sebäpli milli pulam durnukly ýagdaýda durmalydy. Ol dünýä ýüzünde berk, durnukly pullaryň biri bolup durmalydy.
Ýöne, gynansak-da, biz Türkmenistanda ýagdaýa nädogry düşündik. Biz: “Indi Moskwa ýok, biziň maňlaýymyza tüpeň diräp duran adam ýok. Beýle bolsa, indi hiç hili jogapkärçiligem bolmaly däl, ogurlyga ýatmaly” diýip pikir öwürdik.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, milli puluň hümmetiniň tiz wagtyň içinde müňlerçe esse pese gaçmagyna korrupsiýa ýaly problemalar sebäp boldumy ýa-da döwletiň ykdysadyýetinde nähilidir bir kemçilikler bardymy?
H.Orazow: Döwletiň ykdysadyýetinde hiç hili kemçilik ýokdy. Biz özbaşdaklyga geçenimizden soň, özbaşdaklygy-da başarmadyk, jogapkärçiligem başarmadyk, ýöne ogurlyga ýatdyk. Haýsy pudagy alsagam, ýöne ogurlykdy. Halkyň ýagdaýy barada, ýurduň ýagdaýy barada hiç kim hiç hili pikir etmedi.
Azatlyk Radiosy: Umuman, şol döwürde bir dollaryň hümmetini iki manatda saklamaga Türkmenistanda hakykatdanam mümkinçilik bardymy ykdysady taýdan?
H.Orazow: Doly ýagdaý bardy. Bir dollaryň iki manat bolmalydygy barada karar kabul edilenden soň şoňy berk, durnukly saklamaga hemme taraplaýyn mümkinçilik bardy.
Iň bolmanda, biz tarapdan, ýurduň ýolbaşçylary tarapdan birazajyk jogapkärçilik bolanlygynda hemme taraplaýyn puly berk saklamaga-da ýagdaý bardy, halky gowy ýaşatmaga-da doly ýagdaý bardy.
Puluň hümmetiniň pese gaçmagy ýurduň ýolbaşçylaryna ogurlyk üçin gerekdi. Sebäbi şol döwürde köp zatlar haryt hökmünde alynýardy. Mysal üçin, gazyň ýerine pul alman, haryt alýardylar we şuňa meňzeş zatlar edýärdiler. Şonuň ýaly, köp ýerde puluň hümmetiiň gaçmasy şolara gerekdi.
Azatlyk Radiosy: Siziň bilşiňiz ýaly, G.Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen, 2008-nji ýylyň 1-nji maýyndan bir dollaryň hümmeti 14 müň 250 manat diýlip kesgitlenildi, 2009-njy ýylyň 1-nji ýanwaryndanam denominirlenen täze türkmen manady dolanyşyga girizildi. Täze türkmen manadynyňam bir amerikan dollaryndaky hümmeti 2.86 manat görnüşinde saklanyp gelinýär. Siz täze manadyň häzirki hümmetiniň durnukly saklanmagyna siz nähili berýärsiňiz?
H.Orazow: Berdimuhamedow ýurduň başyna geçenden soň, çinownikler birazajyk çekindiler, gorkdular. Olar şol gidişine gitse, hökman bir belanyň üstünden barjakdyklaryna, şeýle hem ogurlygy birazragam bolsa azaltmalydyklaryna düşündiler. Şeýlelikde, häzirki ýagdaýda ýurduň içinde ogurlyk baram bolsa, edil öňki ýaly däl.
Azatlyk Radiosy: Manadyň dollardaky häzirki hümmetiniň 2.86 manatda saklanyp durmagyna siz hakykatdanam real ýagdaýda diýip baha berýärsiňizmi ýa-da ony nähilidir bir emeli usul bilen saklaýarlarmyka, şu barada nähili pikir edýärsiňiz?
H.Orazow: Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň mümkinçiliklerine seretsek, şony arkaýyn durnukly saklap bolýar, bu ýerde hiç hili kynçylyk ýok. Men öňem birnäçe gezek aýtdym, ýurtda hakykatdanam jogapkärçilikli ýolbaşçylar işlände, Türkmenistan ýaly 3-4 sany ýurdy ekläp-saklap boljak. Şonça puly Türkmenistan hakykatdanam gazanyp biljek.
Azatlyk Radiosy: Soňky geçirilen reformalaryň netijesinde dollaryň “gara bazar nyrhy” diýilýän zat hem aradan aýryldy, indi ýurtda bir resmi nyrh bar. Geljekde Türkmenistanda dollaryň “gara bazar nyrhy” diýilýän zat ýene peýda bolup bilermi?
H.Orazow: Iň bolmanda häzirki ýöredilişinde maliýe syýasaty ýöredilse, olar ýaly ýagdaý bolmaly däl. Ýöne, eger-de ýurduň ýolbaşçylary halkyň öňünde jogapkärçilik duýmaýan bolsalar, onda pylan zat bolmaz diýip bolmaz. Beýle ýagdaýda her hili zadyň bolmagy mümkin.
Şu söhbetdeşligi diňlemek üçin şu ýere basyň:


text:
Owganystanyň prezidentlige kandidaty Abdylla Abdylla saýlaw netijeleriniň aýan edilmeginiň soňa goýulmagyny gutlady.
Abdylla 14-nji iýundaky saýlawlardan soň sesleriň sanalmagyny boýkot edipdi. Ol öz bäsdeşi Aşraf Ganini, iş başyndan gidýän prezident Hamid Karzaýy we saýlaw häkimiýetlerini galplykda aýyplady.
Garaşsyz saýlaw komissiýasy deslapky netijeleriň 2-nji iýulda yglan edilmelidigini, emma munuň birnäçe gün soňa goýulýandygyny aýtdy.
Garaşsyz saýlaw komissiýasynyň başlygy Ahmet Nuristani 30-njy iýunda Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna 30 welaýatdaky 1900 çemesi saýlaw uçastogynda sesleriň gaýtadan sanalýandygyny, bu işiň 4-5 gün wagt aljagyny aýtdy.


text:
Gazagystanyň howpsuzlyk güýçleri, ýaragly adamlaryň Aktobede gurnan ganly hüjüminden alty gün soň, güman edilýän terrorçylaryň ýene ikisini tussag edendiklerini aýdýarlar.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti soňky tussag etmeleri öz websaýtynda, 11-nji iýunda yglan etdi.
Resmi habarda Aktobe şäheriniň golaýynda 5-nji iýunda bolan terror hüjümleri bilen baglylykda geçirilen reýd mahalynda ýene iki güman edilýäniň tussag edilendigi aýdylýar.
Häkimiýetler 6-njy iýunda Aktobede guralan hüjümlere garşy operasiýa başladylar.
Ilki bäş jeňçiniň öldürilendigi aýdyldy, soň bu hüjümler bilen bagly ölenleriň sany, hüjümçiler bilen bilelikde, 25 adama ýetdi.


text:
Türkmenistanyň territoriýasyndaky iň uly mobil operatory bolan MTS kompaniýasy ýurduň Aragatnaşyk ministrligini Halkara arbitraž suduna berýär. Bu barada kompaniýanyň resmi metbugat beýanatynda
aýdylýar.
21-nji dekabrda Orsýetiň MTS mobil kompaniýasy Türkmenistanda öz aragatnaşyk hyzmatlaryny togtatmaly bolupdy. Bu baradaky resminama MTS kompaniýasyna Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan 15-nji dekabrda berlipdir.
GDA-nyň çägindäki iň uly mobil operatory bolan MTS kompaniýasyna Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi tarapyndan iberilen resminamada bu kompaniýanyň iş lisenziýasynyň bir aýlyk togtadylýandygy aýdylýar.
“Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrligi üçtaraplaýyn şertnamanyň birnäçe düzgünlerini bozandygy üçin MTS kompaniýasy Halkara söwda palatasynyň ýanyndaky Halkara arbitraž suduna ýüz tutdy” diýip, MTS habar berýär. Üçtaraplaýyn ylalaşyk
Şeýle hem MTS-iň Türkmenistandaky golçur kärhanasy bolan BCTI kompaniýasynyň lisenziýasynyň togtadylmagy boýunça Türkmenistanyň arbitraž suduna-da şikaýat edildi diýip, Orsýetiň MTS kompaniýasy aýdýar.
Türkmenistanyň döwlet eýeçiligindäki “TürkmenTelekom” we “Altyn Asyr” kompaniýalary hem BCTI kompaniýasy bilen özara ylalaşyklaryny esassyz ýatyrandyklary üçin suda berildi diýlip, MTS kompaniýasynyň beýanatynda mälim edilýär.
MTS kompaniýasy Türkmenistanda 2005-nji ýylyň noýabr aýynda BCTI, MTS kompaniýalarynyň we Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň arasynda baglaşylan üçtaraplaýyn ylalaşyk esasynda iş alyp barýardy.
2005-nji ýylyň 21-nji dekabryna çenli BCTI kompaniýasy Türkmenistanda gazanýan net girdejisiniň 49%-ni özüne alýardy. Şondan soň bu möçber 20%-e düşürildi. MTS bolsa girdejisiniň 20%-ni Türkmenistanyň býujetine geçirip başlady.
Ylalaşygyň möhleti şu ýylyň 21-nji dekabrynda tamamlandy. Şertnama laýyklykda, MTS lisenziýasynyň möhletini bir aý öňünden uzaltmak barada ýurduň Aragatnaşyk ministrligine ýüz tutanda, tassyknamany alyp bilmändir.Aşgabat dymýar
“Şertnamanyň möhletiniň uzaldyljakdygyna ynanmaga hemişe esas bardy. Dokumentiň möhletini resmi taýdan uzaltmak üçin Aragatnaşyk ministrligine ýüz tutuldy. Emma ol ylalaşyga laýyklykda hereket etmedi” diýip, MTS aýdýar.
Türkmenistanyň hökümeti MTS bilen bagly hereketleri babatda metbugata kommentariýa bermekden saklanýar. Ýurduň habar serişdelerinde-de kompaniýanyň aragatnaşyk hyzmatlarynyň häzirki ýagdaýy barada hiç hili maglumat berilmeýär.
MTS-iň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça direktory Ýelena Kohanowskaýa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda kompaniýanyň lisenziýasynyň ýatyrylmagynyň anyk sebäpleri barada resmi düşündirişiň ýokdugyny aýtdy.
«Türkmen tarapyndan hiç hili düşündiriş almadyk. Biz häzir nähilidir bir düşündirişe garaşýarys hem-de mesele kadalaşdyrylar we düşünişmezlikler aradan aýrylar diýip umyt edýäris» diýip, Kohanowskaýa aýtdy.
Şu ýyl MTS kompaniýasynyň Türkmenistandaky abonentleriniň sanynyň 2 milliondan geçendigini «Sistema» aksioner korporasiýasynyň ýolbaşçysy Leonid Melamed türkmen prezidenti bilen duşuşygynda habar beripdi.


text:
Goçy küýsegi
Daýhan birleşigiň başlygy etrap polisiýa departamentiniň başlygyndan “Goňşy obamyzda goçulyk satyp ýören kelpeňi ýenjen banditi tutduňyzmy?” diýip soraýar. Departamentiň başlygy “Ýok, häzir-ä ele salyp bilmedik. Sebäbi ýenjilen entegem özüne gelenok. Ýogsa-da, hany gönüle, nämüçin sen ol bilen gyzyklanýaň?” diýip, onuň üstüne sürnüpdir. Daýhan birleşigiň başlygy:
-Biziň obamyzda-da goçysyrap, il-güne azar berýän biri bar. Goňşy obadaky goçyny ýenjen ýigidi tutsaňyz, türmä basmankaňyz obamyza getiriň! Oňa “Inim, isleseň, “el hakyňy” öňünden al, isleseň tä türmeden çykýançaň yzyňdan gatnaýyn, biziň obamyzdaky goçyny-da suwasalma ýenjip ber” diýip, haýyş etjekdim -diýipdir.
Ata haýyşy
Kakalary çagalaryndan “Isleseňiz buz gaýmak almaga pul bereýin, ýöne birki sagat ýuwaş boluň!” diýip, haýyş edýär. Çagalaryň ekabyry “Kaka, nämboldy, nämüçin beýle el kesip haýyş edýäň?” diýip, haýyşyň sebäbi bilen gyzyklanýar. Kakalary:
-Ejeňiz ýap-ýaňy uklady. Gohuňyza oýanmagy ahmal. Oýansa “Nahary eýle bişiripsiň, gap-gaçlary düzüw ýuwmansyň, öýi çala süpüripsiň” diýip, igenip başlar. Gaýrat ediň, ýuwaş boluň, menem birsellem dynç alaýyn -diýip, çyny bilen ýalbarypdyr.
Eliňi-de alyp git
Iki ülpet meý-mest bolýança şerap içýär. Olaryň biri “Men-ä gitdim” diýip, ýerinden turýar. Birki ädim ädip, yzyna öwrülýär. “Eşidýäňmi, men-ä gitdim” diýip, ülpedine elini uzadýar. Bu hereket iküç gezek gaýtalanýar. Oturan ýerinden turup bilmän oturan serhoş gitmekçi bolýan ülpetine:
-Gitseň, ýoluň ak bolsun, ýöne eliňi-de alyp git -diýipdir.
Çyn dost geňeşde belli
Biri “Arak-şeraba aňymy aldyryp, halys yzymdan ýetdirdim. Beýdip ile wejara bolanymdan, janyma kast edip, özümi öldürjek. Özümi nädip heläklesem gowy bolar?” diýip, dostyna sala salýar. Dosty:
-Gelen netijäň dogry. Deslap arak almaga pul dileýäň. Ýokdan bar edip, pul berýäs. Serhoş bolup köçä çykýaň. “Masgara bolup ýörmesin” diýip, köçeden ýygnaýas. Aýalyňa ýalbar-ýakar edip, öýüňe salýas. Garaz, dirilikde azar ýamanyny berdiň. Özüňi atyp ýa-da asyp öldürseň, seni gonamçylykda jaýlamaly bolarys. Gowusy, amatyny tap-da özüňi haýwanat bagynda gaplaň saklanýan gözenege okla! Goý, seni gaplaň iýsin. Şonda sen-a “Özüni heläkläpdir” diýen gybatdan, bizem seni jaýlamak azabyndan halas bolýarys -diýipdir.
Il içinden çöplän, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW.


text:
Şu gün Amerikanyň Yrakdaky alyp baran urşy resmi taýdan tamamlandy. Munuň netijesinde, Bagdatdaky harby komandowiniýede Birleşen Ştatlaryň baýdagy aşak indirildi.
Bu çärä Amerikanyň gornamak ministri Leon Panetta, Yradaky amerikan goşunlarynyň komandiri, şeýle-de Birleşen Ştatlaryň Yrakdaky ilçisi gatnaşdy. Çärede Yragyň resmileri hem boldular.
“Kynçylyklar henizem bar. Ýöne Yragyň halky bu kynçylyklaryň hötdesinden gelip, has berk we durnukly döwleti gurmak ugrundaky tagallalarynyň ýanynda Amerika hem durar” diýip, Panetta belledi.
Häzir Yrakda 4 müňe golaý amerikan esgeri bar. Ýöne olar hem birnäçe günüň dowamynda ýurdy terk ederler. Mundan öň, Yrakda amerikanyň 170 müňe golaý personaly we 500 töweregi bazasy bardy.
Yrakdaky uruşda onlarça müň yrakly we 4,500 töweregi amerikan esgeri ölüpdi. Şeýle-de, köp sanda adam ýaralanypdy.
2003-nji ýylda Amerika Yraga gireninden soň, ol ýerde 1,5 milliona golaý amerikaly gulluk geçipdi.


text:
12-nji awgustda Hazar deňziniň ajaýyp kenarýakasynda Hazar deňziniň güni bellenildi. Baýramçylyk çäreleriniň maksatnamasyna ylmy-amaly maslahat, çeperçilik sergisi, sport ýaryşlary we döredijilik bäsleşikleri girizildi. Olar Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrligi, Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça döwlet kärhanasy we Balkan welaýat häkimligi tarapyndan bilelikde guraldy.
Däp boýunça “Hasyl” myhmanhanasynda geçirilen maslahata ýurdumyzyň Tebigaty goramak ministrliginiň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Hazar deňziniň meseleleri boýunça döwlet kärhanasynyň, Hazar döwlet tebigy goraghanasynyň, Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň, Balyk hojalygy döwlet komitetiniň, Türkmenbaşy şäheriniň Awaza etrap häkimliginiň ýolbaşçylary hem-de hünärmenleri gatnaşdylar. Myhmanlaryň hatarynda Hazarýaka ýurtlarynyň—Russiýanyň, Eýranyň, Azerbaýjanyň we Gazagystanyň ýurdumyzda resmi taýdan bellenilen diplomatiki wekilhanalarynyň, halkara guramalarynyň—BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň /BMGÖM/, Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň /ÝHGG/, Halkara hyzmatdaşlyk boýunça German jemgyýetiniň /HHGJ/, Türkiýe Respublikasynyň Hyzmatdaşlyk we utgaşdyrmak baradaky agentliginiň wekilleri bar.
Maslahatyň barşynda ýurdumyzyň Hazar boýunça tebigaty goramak düzümleriniň işleriniň esasy ugurlary ara alnyp maslahatlaşyldy. Türkmenistanyň bioköpdürlüligini gorap saklamagyň milli strategiýasyny taýýarlamak, Hazar ýakasynyň çäklerinde ýerleşýän suw-batgalyk ýerleriniň birnäçesiniň, “Altyn asyr” Türkmen kölüniň hem-de guşlaryň mesgen tutan beýleki ýerleriniň halkara ähmiýetli peýdalanylýan ýerleriň derejesi bilen Ramsar konwensiýasyna goşmagyň geljegi ýaly meselelere aýratyn üns berildi. Mälim bolşy ýaly, Hazaryň türkmen kenaryndaky Hazar döwlet tebigy goraghanasy Ramsar konwensiýasynyň aýratyn sanawyna girizildi.
Hazar deňziniň baýramçylyk maksatnamasyny myhmanhana toplumynyň eýwanynda ýaýbaňlandyrylan ýurdumyzyň meşhur fotohabarçylarynyň hem-de Hazaryň gözelliginiň hakyky muşdaklarynyň suratlarynyň sergisi bezedi. Olar deňiz jandarlarynyň ajaýyp we nepis dünýäsini sergä gelenlere täsirli ýetirýär. Şu ýerde ýaş suratkeşleriň—amaly-haşam sungatynyň ussatlarynyň tebigy serişdeler bolan daşjagazlary, çägäni, balykgulagy, perjagazlary we şuňa meňzeşleri peýdalanmak bilen döreden ajaýyp suratlary hem goýlupdyr.
Şeýle hem “Daýanç” çagalar sagaldyş merkeziniň çäklerinde ylmy-amaly maslahat bilen bir wagtda Türkmenbaşy şäheriniň mekdep okuwçylarynyň hem-de bu ýerde dynç alýan ýaşlaryň gatnaşmagynda futbol we woleýbol, şaşka we sportuň beýleki görnüşleri boýunça ýaryşlar geçirildi.
Baýramçylyk çärelerine gatnaşyjylaryň ählisi—ulular hem, ýaşlar hem günüň ikinji ýarymynda “Daýanç” myhmanhanasynyň maslahatlar zalyna ýygnandylar. Bu ýerde mähriban tebigatyň, Hazaryň deňiz giňişliginiň gözelligini we ynsanyň goragyna mätäç bolan onda mesgen tutan jandarlaryň gaýtalanmajak dünýäsini beýan eden iň oňat surat eserlerini döredenlere baýraklary gowşurmak dabarasy boldy.
Döredijilik toparlarynyň—“Miras” çagalar halk döredijilik toparynyň hem-de Türkmenbaşy şäheriniň medeniýet merkeziniň “Owaz” tans toparynyň ýerine ýetirmeginde guralan konsert baýramçylyk agşamynyň jemleýji bölegine öwrüldi.
“Awazadaky” duşuşyklar Hazar deňziniň güni mynasybetli baýramçylyga gatnaşyjylara we myhmanlara ýatdan çykmajak täsirleri sowgat edip, Ýer ýüzüniň bu täsin tebigy merjenini gorap saklamagyň bähbidine raýdaşlyk hyzmatdaşlygynda nobatdaky ädime öwrüldi.