text:
Türkmen türgenleri adaty karate boýunça halkara derejesindäki iri ýaryşda — Russiýanyň Tolýatti şäherinde geçirilen fudokan-karate boýunça Russiýanyň Kubogy ugrundaky açyk ýaryşda nobatdaky gezek uly üstünlik gazandylar. Ýaryşa 10 döwletden 500-e golaý türgen gatnaşdy. Biziň türgenlerimiz bu ýaryşda jemi 9 medala — 5 altyn, 3 kümüş we 1 bürünç medala mynasyp boldular.
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Diýar Hojaýew Türkmenistanyň sport üstünligine uly goşant goşdy. Ol erkekler toparynda iki altyn we bir kümüş medal gazanmagy başardy.
D.Hojaýew adaty karateniň şahsy kata (toplumlaýyn maşklar) we fukugo (katany ýerine ýetirip, kumite — tutluşyk düşekçesine çykmak) boýunça ýeňiş gazandy. Diýar kümüş medaly Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynda bile okaýan ýoldaşlary Rüstem Annaýew we Eýmur Mädeminow bilen toparlaýyn tutluşykda gazandy.
Diýar Hojaýewyň “Iň tiz gazanylan ýeňiş” boýunça dünýäniň täze rekordyny goýandygyny aýratyn bellemek gerek. Ol eýýäm 7-nji sekuntda tutluşygy öz peýdasyna tamamlamagy başardy. Biziň türgenimiz ilkinji hüjüminde aýagy bilen garşydaşynyň kellesine dürs urgy geçirdi. Şeýle urga fudokan-karate ýaryşlarynda “ipon”, ýagny “arassa ýeňiş” diýlip baha berilýär. Resmi taýdan hasaba alnan tutluşygyň wagty fudokan-şotokan karate Halkara federasiýasy tarapyndan geçirilýän ähli ýaryşlarda iň ýokary täze netije hökmünde görkeziler. Şeýle tiz gazanylan ýeňiş üçin ildeşimiz ýörite baýrak bilen sylaglanyldy.
Ýene iki medaly Türkmenistanyň ýygyndy toparynyň agzasy Nurgeldi Annagurbanow gazandy. Aşgabat şäheriniň sport baradaky komitetiniň başa-baş göreş sport mekdebiniň wekili 10-11 ýaşly türgenleriň arasynda 30 türgenden saýlanyp, altyn medala mynasyp boldy. Şeýle hem Nurgeldi Goçmyrat Gurbanberdiýew bilen birlikde enbu (tilsimleri bellenilen wagtda ýerine ýetirmek) görnüşinde kümüş medal gazanmagy başardy.
Aşgabadyň başa-baş göreş sport mekdebiniň ýene bir wekili Selim Myratdurdyýew 14-15 ýaşly türgenleriň arasynda şahsy tutluşyklarda altyn medal gazandy. Ol enbu görnüşi boýunça “garyşyk jübüt” çykyşlarda Mary welaýatynyň Serhetabat etrabyndan Aýbahar Nurjykowa bilen bilelikde çykyş edip, bürünç medala hem mynasyp boldy. Aýbahar bu üstünliginden başga-da, 16-17 ýaşly türgen gyzlaryň arasynda şahsy tutluşyklarda ikinji orny eýeläp, kümüş medala mynasyp boldy.
Türkmenistanyň Milli sport we syýahatçylyk institutynyň talyby Zöhrejan Jumabaýewa milli ýygyndymyzyň düzümine bäşinji altyn medaly getirdi. Ol gyzlaryň arasynda şahsy kata ýaryşynda birinji orna mynasyp boldy.
Görkezilen şeýle oňat netijeler Türkmenistanyň milli ýygyndysynyň umumy toparlaýyn hasapda ýer eýeleri Russiýanyň ýygyndysyndan soňra ikinji orny gazanmagyna getirdi. Bu gazanylan üstünlikde Tolýattide geçen ýaryşa türgenlerimizi taýýarlan Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi Hangeldi Hojaýewiň we Arazdurdy Elliýewiň mynasyp paýlary bardyr.
Türkmenistanyň Adaty karate milli merkeziniň başlygy H.Hojaýewiň bellemegine görä, Russiýada gecirilen bu ýaryş şu ýylyň 2-nji dekabryndan 7-nji dekabryna çenli Serbiýanyň paýtagty Belgradda geçiriljek has jogapkärli ýaryşa — fudokan-karate boýunça dünýä çempionatyna taýýarlygyň möhüm tapgyry boldy.


c: text/html

text:
Ors sudýasy Nadýa Sawçenkonyň köp adamlaryň ünsüni özüne çekip, dürli çekişmelere sebäp bolan jenaýat prosesinde karar çykarmaga başlanda, tussag edilen ukrainaly harby pilotyň adwokaty onuň çykarylan islendik karary ret etjekdigini bildirdi.
Pilotyň özi, ukrain hökümeti we Günbatar tarapyndan syýasy sebäpli diýip giňden tankytlanan sud prosesinde prokurorlar uruşdan ýaňa dargan gündogar Ukrainada iki sany orsýetli žurnalistiň heläklenmeginde eli bar diýip aýyplanýan Sawçenko 23 ýyl türme tussaglygynyň berilmegini soraýarlar.
"Höküm ony gyzyklandyranok. Ol munuň adalat bilen hiç bir ilteşiginiň ýokdugyna ynanýar" diýip, Sawçenkonyň adwokatlarynyň biri Nikolaý Polozow Orsýetiň ukrain serhediniň golaýynda ýerleşýän şäheri Donetskde sud zalynyň daşynda žurnalistlere aýtdy. Sud prosesi şu şäherde geçýär.
Sudýa öz gelen netijelerini jemleýänçä, karar resmi hasap edilenok, muňa 21-nji martda giçlik ýa-da 22-nji martda garaşylýar.
Ýöne sudýa Leonid Stepanenkonyň beýanaty onuň Sawçenkony günäli hasaplaýandygyny görkezýär.
Ol sudda 34 ýaşly Sawçenkonyň "öňünden edilen dildüwşük esasynda hereket edip, ýigrenç we duşmançylyk sebäpli iki adamyň ölümine sebäp bolandygyny" aýtdy.
Sudýa şeýle hem ony bir "jenaýatçy topara" agzalykda we "sany çäksiz adamlary" öldürmegi maksat edinenlikde aýyplady.
Orsýetiň habar gulluklary beýanata resmi günä karary hökmünde garaýarlar, şol sebäpden Sawçenkonyň adwokaty netije şeýle bolar diýip çaklaýar.
"Sawçenko barada çykarylan hökümde ol günäli ediler, oňa uzak möhletli türme tussaglygyny bererler" diýip, Sawçenkony goraýan adwokatlaryň biri Mark Feýgin Twitterde ýazdy.
Öz watanynda gahryman hasaplanýan pilot, ýagny uçarman gyz 2014-nji ýylda iki orsýetli žurnalistiň ölümine sebäp bolan minomýot hüjüminde gönükdirijilik edenlikde aýyplanýar.
Ors prokurorlary şeýle-de ony Orsýete bikanun girenlikde aýyplaýarlar.
Sawçenko bu aýyplamalary ret edip, özüniň 2014-nji ýylyň iýunynda bir meýletin batalýonda Orsýet tarapyndan goldalýan separatistlere garşy söweşip ýörkä tutulandygyny we zor bilen Orsýete äkidilendigini aýdýar.
Harby pilot 2015-nji ýylda sud prosesi başlaly bäri boýunegmezlik bilen öz tutumyndan dänmän gelýär. Ol öz tutulmagyna protest bildirip, birnäçe gezek açlyk yglan etdi.
Donetskde proses arakesmesinde Porozow Sawçenkonyň on günüň içinde Ukraina iberilmese, gaýtadan açlyk çekmäge başlap, suw içmegi hem goýjakdygyny aýtdy.
Sawçenkonyň sud işi halkara derejesinde gahar-gazap döretdi we tankytçylar Kremli bu prosesi ile göz etmek üçin gurnamakda aýyplaýarlar.
Halkara günä geçiş guramasy Amnesty International 21-nji martda prosesi berk tankytlap, onuň halkara standartlaryna gabat gelmeýändigini aýtdy. Prosesiň syýasy päsgelçiliksiz we gaýtadan geçirilmegine çagyrdy.
"Aldawçylykly, bütinleý syýasylaşdyrylan prosesden soň Nadýa Sawçenkony türmä ibermek ýürek bulaýjy zat" diýip, guramanyň Ýewropa we Orta Aziýa boýunça direktory Jon Dalhuisen belledi.
Germaniýanyň daşary işler ministri hem bu proses "kanunçylygyň prinsiplerini opurdy" diýdi.
21-nji martda Ukrainanyň prezidenti Petro Poroşenkonyň metbugat gullugy prezidentiň aýaly Marina Poroşenkonyň prezident Obamanyň aýaly Mişel Obama jaň edip, ondan Sawçekonyň boşadylmagy üçin kömek sorandygyny bildirdi.
Ukrain hökümeti Sawçenkonyň Orsýet tarapyndan alnyp gaçylandygyny aýdyp, oňa uruş ýesiri hökmünde garalmalydygyny nygtaýar.
Ýewropa Bileleşigi bilen Amerikanyň Birleşen Ştatlary Kiýewi berk goldaýarlar. Amerikanyň wise-prezidenti Jo Baýden (Jo Biden) üstümizdäki aýyň başlarynda Sawçenko "Ukrainanyň milli guwanjyna we güýjüniň alamatyna" öwrüldi diýdi.
Ýewropa Parlamentinuň elliden gowrak agzasy 8-nji martda hat ýazyp, ors prezidenti Wladimir Putiniň, şeýle hem Sawçenkonyň tutulmagy bilen baglanyşykly beýleki 28 adamynyň garşysyna sanksiýa girizilmegine çagyrdylar.
Ors parlamentiniň ýokarky öýüniň Halkara işler boýunça komitetiniň başlygy Konstantin Kosaçýew haty ret edip, kanun çykaryjylary ors suduna bikanun basyş etmäge synanyşýanlykda aýyplady.
Bu aralykda ukrain häkimiýetleri Moskwa bilen bolan parahatçylyk gepleşiklerinde Ukraina wekilçilik edýän bir kanun çykaryja ýurda baryp, sud prosesine gatnaşmagyna ýol bermändigi üçin Orsýeti berk tankytlaýarlar.
Atyşyklary bes etmek baradaky gepleşiklerde ynsanperwerlik meselelerine gözegçilik edýän Irina Geraşenko Orsýetiň howpsuzlyk gullugy FSB-niň 21-nji martda özüne milli howpsuzlyga abanýan wehim diýip garalýandygy barada habar berendigini aýtdy.
Ukraianyň Daşary işler ministrligi "berk protest" bildirip, Orsýeti Sawçenkonyň garşysyna höküm çykarylanda Geraşenkonynyň ol ýerde bolmagynyň öňüni almak üçin, bilgeşleýin "ýasama päsgelçilik" döredýänlikde aýyplady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 03.03.2015. “Türkmenportal”.
Ýazyjylaryň Bütindünýä güni ähli ýurtda diýen ýaly 3-nji martda bellenilýär.
Bu baýramyň ady dolulygyna Ýazyjylar üçin bütindünýä parahatçylyk güni diýmegi aňladýar. Ol 1986-njy ýylyň 12—18-nji ýanwarynda geçirilen Halkara PEN-klubunyň (International PEN Club) 48-nji kongresiniň karary esasynda döredildi.
PEN-klub 1921-nji ýylda Londonda esaslandyryldy. Guramanyň gysgaldylan ady iňlis sözleriniň ilkinji harpyny özünde jemleýär, ýagny: Poest — şahyrlar, Essayitists — oçerkçiler, Novellists — romançylar. Gyzykly ýeri, pen diýmek iňlis dilinde syýa galam diýmegi hem aňladýar.
Guramany döretmek pikiri iňlis zenan ýazyjysy Emi Douson-Skotta degişlidir. PEN-klubuň ilkinji prezidenti belli ýazyjy Jon Golsuorsi bolupdy.
1923-nji ýylda Londonda PEN-klubuň ilkinji halkara kongressi geçirildi. Şol çakda pen-merkezleri dünýäniň 11 ýurdunda bardy. Häzir bolsa şeýle merkezler 130 döwletde hereket edýär.
Ýazyjylaryň bütindünýä güni bu gün dünýäniň köp ýurtlarynda bellenilýär. Özem diňe ýazyjylaryň däl, eýsem, dördünji häkimiýetiň ähli wekilleriniň hünär baýramy hasaplanýar.
XX-XXI asyrlaryň türkmen ýazyjy-şahyrlary bilen "Fotoreportaž" rubrikamyz arkaly tanşyp bilersiňiz.


text:
Türkmenistanda doňuz dümewi bilen bagly başagaýlygyň daşary ýurt mediasyna syzyp çykmagy türkmen häkimiýetlerini gaty başagaý etdi.
Mälim bolşy ýaly, on gün bäri paýtagt Aşgabatda doňuz dümewi bilen bagly başagaýlyk ýüze çykypdy.
Hut Kabinet Ministrliginiň görkezmesi bilen medisina işgärlerine diňe gorag maskasynda gezmeklik tabşyryldy. Mekdeplerde hem okuwçylar goranyş maskalaryny geýip gelmäge başladylar. Şähere çykanyňda, hususan-da, jygyllyk bazarynda soňky on günüň içinde ýüzüne goranyş maskasyny geýip çykýan adamlara köp duş gelnip ugraldy.
Daşary ýurt mediasynda asuda Türkmenistanyň paýtagtynda ýüze çykýan bu wakalaryň beýan edilip başlanmagy ýurduň ýolbaşçylaryny juda alada goýdy. Olar dessine bu ýagdaýdan özleriçe baş alyp çykmaga başladylar.
Bilim ministrliginiň görkezmesi bilen mekdeplere goranyş maskaly gelmeklik okuwçylara gadagan edildi. Mugallymlara ýurtda hiç hili doňuz dümewiniň ýoklugy barada okuwçylaryň arasynda düşündiriş işlerini geçmeklik tabşyryldy.
Guş dümewine garşy göreşmek barada plakatlary bolsa köpçülik ýerlerinde asmaklyk, şeýle hem ilata paýlap bermeklik işleri togtadyldy. Bu plakatlaryň jemi 40 tonna golaýy neşir edilip, olar ýurduň ähli welaýatlaryna ugradylypdy. Paýtagt Aşgabatda bolsa olar geçen hepdäniň dowamynda köpçülik ýerlerinde asylyp, ilata paýlanylyp berlipdi.
Häzirki wagtda welaýatlara gelip gowşan bu plakatlar ilat arasynda ýaýradylmaly ýa ýaýradylmaly däl diýlen soraga jogap bolup bilmän, saklanylyp dur.


text:
19-njy awgustda BMG-niň Baş assambleýasy Pakistanda dörän tebigy betbagtçylyk boýunça ýörite maslahat geçirer. Onda guramanyň baş sekretary Ban Ki-Munyň Pakistana eden sapary barada çykyş etmegine garaşylýar.
Häzir Pakistandaky sil heläkçiliklerinde ejir çekenlere ýardam bermek üçin göz öňünde tutulýan 469 million dollar serişdäniň ýarsynyň toplanandygy mälim edildi. Emma bu ýurda zerur bolan kömegiň gaty haýal ýygnalýandygy aýdylýar.
BMG-niň beren maglumatlarynda öýsüz galan 4 million adamdan diňe 1 milliona golaýynyň çadyrlar bilen üpjün edilendigi bellenýär.
Şeýle hem Pakistanda dowam edýän ýagynlar sebäpli ýurduň günortasyndaky Sind derýasynyň kenarlaryndaky obalaryň suw alandygy habar berilýär.


text:
Geçen hepdede gazetler ukrain prokuraturasynyň öňki prezident Leonid Kuçma derňeýji žurnalist Georgiý Gongadzäni öldürdenlikde aýyplama bildirendigini habar berdiler. Ýöne ukrainalylar on ýyl mundan öň bolan waka barada indiden soň edilýän işlerde adalata garanda syýasat kän bolaýmasyn diýip soraýarlar.
Gongadzeniň kellesi kesilip, ýakylan jesedi bir aý ýarymdan soň ukrain paýtagtynyň golaýyndaky tokaýlykdan tapylypdy.
Ukrainada üsti açylmadyk syrlar geň zat däl. Ençeme ýyl geçendigine garamazdan, Wiktor Ýuşenkony kimiň zäherläni, 2004-nji ýylda “Mämişi rewolýusiýanyň” çaltlaşmagyna getiren saýlaw galplaşdyrmasyny kimiň gurnany, ýa bolmasa publisist Georgiý Gongadzäni öldürmegi kimiň buýruk bereni entegem belli däl.
31 ýaşly Gongadze 2000-nji ýylda alnyp gaçylyp, zalymlyk bilen öldürilipdi. Ýöne şondan bäri bu jenaýaty amala aşyran birnäçe ofiserden başga hiç kim sud jogapkärçiligine çekilmändi. Onsoň prokurorlaryň geçen hepde, 24-nji martda, bu jenaýatyň edilenine 10 ýyl gowrak wagt geçensoň, Kuçmany Gongadzäniň ölümi bilen ilteşiklilikde aýyplamaklary uly täzelik boldy.Syýasy oýunmy?
Emma synçylaryň köpüsine bu bolmaly proses däl-de, eýse syýasy oýna has kän çalym edýän ýaly göründi. Prezident Wiktor Ýanukowiç 28-nji martda bu pikiri ýalana çykarmaga synandy: “Munuň hemmesi tebigy zat. Bu prosesiň syýasata öwrülýändigi hakynda myş-myş bar, ýöne olar myş-myşdan başga zat däl. Elbetde, bu Leonid Danilowiç üçin ýakymsyzdyr, oňa bu ýagdaýda hiç kimiň gözi gitmez. Ýöne bu zatlaryň bireýýäm soňlanmagy gerekdi”.
Emma Kuçmanyň aýyplanmagynyň Gongadzäniň işine gutnarnykly nokat goýjagyny öňünden aýtmak gaty kyn. Sebäbi bu derňew Kuçmanyň howpsuzlyk gullugynyň agzasy bolan Mikola Melniçenkonyň gizlinlikde elektron ýazga geçiren ýüzlerçe sagatlyk gürrüňine esaslanýar.
Melniçenkoyň ýazgylary Kuçmanyň Gongadze hakyndaky gürrüňlerini, öz golastylaryna onuň bilen haklaşmagy buýruşyny hem öz içine alýar. Melniçenko bu ses ýazgysyny 2000-nji ýylyň ahyrynda jemgyýetçilige ýetirdi. Jenaýat-derňew işleri boýunça amerikan kompaniýasy “Bek Tek” Kuçmanyňky diýilýän sesiň hakykatdanam şonuňkydygyny tassyklady. Kuçma inkär edýär
Kuçma Gongadzäniň ölümine ilteşikliligini inkär edip gelýär. Şeýle-de ol soragda Melniçenko bilen ýüzleşmekden gaça durýar. Melniçenko öňki prezidenti wagt utmaga synanmakda aýyplaýar: “Leonid Kuçma meniň bilen ýüzleşmegi gijikdirmek üçin her bir mümkinçiligi ulanýar, şeýdip ol Ýanukowiç bilen ýüzbe-ýüz duşuşyp, oňa haýbat atmakçy”.
Melniçenko Kuçmanyň häzirki prezidenti gorkuzyp, derňewi, şol sanda Melniçenko bilen ýüzleşigi duruzmak niýetinden ugur alýandygyny hem öňe sürýär. “Şu sebäpden Kuçma sülçüleriň duşenbe güni soraga gatnaşmak barada beren buýrugyny hem ýerine ýetirmedi” diýip, Melniçenko aýdýar.
Kuçma 1-nji aprelde soraglara jogap berdi, ýöne ýeke jogap berdi. Şeýle-de ol, žurnalistler bilen ýüzbe-ýüz bolmazlyk üçin, prokuraturanyň ýeňseki gapysyndan çykyp gitdi.Ses ýazgylary
Melniçenkonyň ses ýazgylary Kiýewiň bir topar künjegine başagaýlyk saldy. Ýazylan sesleriň içinde, korrupsiýa kerebi we jenaýatçylykly işler barada edilen gürrüňler bilen baglylykda bir topar resminiň, şol sanda häzirki premýer-ministr Mikola Azarowyň we parlament spikeri Wolodimir Litwiniň hem sesi bar.
Derňew Kuçmanyň howpsuzlyk gullugynyň agzasy bolan Mikola Melniçenkonyň gizlinlikde elektron ýazga geçiren ýüzlerçe sagatlyk gürrüňine esaslanýar.
Derňewçiler Litwine hiç hili aýyp bildirmeýändiklerini, onuň parlament spikeri hökmünde eldegrilmesizliginiň bardygyny, emma Kuçmada beýle hukugyň ýokdugyny aýtdylar.
Synçylaryň köpüsiniň, şol sanda Melniçenkonyň özüniň hem ynanjyna görä, bir zaman Kuçmanyň prezident diwanynyň başlygy bolan Litwin Gongadzäniň öldürilmeginde aýgytly rol oýnan bolmaly.
Emma syýasy analizçi Wolodimir Fesenko prokurorlaryň bu ses ýazgylaryny subutnama hökmünde öňe tutmakdan seresap bolmalydygyny aýdýar: “Litwin bu syýasy hem kanun zynjyryndaky iň gowşak baglanyşyk bolup durýar. Ol gaty kän zat bilýär, diňe on ýyl mundan öňki syýasat barada däl, şu günki syýasat barada hem köp bilýär. Ol ses ýazgylaryny Kuçmanyň garşysyna esasy delil edip ulanmak howply bolar. Hakykatda ol ýerde başga subutnama hem ýok. Bu ýerde häkimiýetleriň örän seresaply işlemekleri gerek”.


text:
Täjigistanyň prezidenti Emomaly Rahmon Yrakdaky we Siriýadaky yslamçy jeňçileriň hataryna 200 çemesi täjigistanlynyň goşulandygyny aýtdy.
Ol dolandyryjy Halk Demokratik partiýasynyň 18-nji sentýabrdaky ýygnagyna ýüzlenip, jyhadçy toparlara goşulan täjik söweşijileriniň 30 sanysynyň daşary ýurtda öldürilendigini, birnäçesiniň bolsa Täjigistana dolanyp gelen mahaly tutulandygyny aýtdy.
Rahmon Täjigistanyň durnuklylygy dini ekstremist toparlaryň barha ýokarlanýan howpy bilen ýüzbe-ýüz bolýar diýdi. Şeýle-de ol dolandyryjy partiýanyň ekstremizme, hususan-da ýaş nesliň arasyndaky ekstremize garşy göreşmeginiň ileri tutulýan ugurdygyny belledi.
Täjik häkimiýetleri şu hepde Siriýadaky jyhadçy adamsynyň ýanyna gitmäge çalşan aýaly tussag etdiler. Ol aýalyň ýanynda üç sany ýaş çagasy hem bar eken.


text:
BMG-niň atom gullugy Eýranyň täze ýerasty kärhanada 20 prosente çenli baýlaşdyrylan urany öndürmäge başlandygyny tassyk etdi.
Halkara atom energiýasy gullugynyň sözçüsi Gil Tador Wenada bu işiň Kum şäheriniň golaýyndaky Fordow kärhanasynda başlanandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary Eýranyň öz ýadro programmasyny atom bombasyny edinmek üçin perde hökmünde ulanýandygyny aýdýarlar. Şu sebäpden olar golaýda Eýranyň ýadro programmasy sebäpli girizilen sanksiýalary giňeltdiler.
Eýran şu wagta çenli ýadro ýaragyny edinjek bolýandygyny ret edýär, ýöne BMG-niň Howpsuzlyk geňeşiniň uran baýlaşdyrmagy bes etmek baradaky talabyndan boýun gaçyrýar.


text:
Azerbaýjanyň Içeri işler ministrligi paýtagt Bakuwda ýerleşýän mekdep we çagalar baglaryna hüjüm etmegi planlanlaşdyrýan 8 adamyň tussag edilendigini duşenbe güni habar berdi.
Ministrlik 5 erkek adam we 3 zenanyň 16-njy martda tussag edilenligini aýtdy. Tussag edilen adamlardan biri Çeçenistanyň ýaşaýjysy bolup, beýlekileriniň Azerbaýjanlydygy aýdylýar.
Içeri işler ministrligi şol toparyň bikanun ýollar arkaly Gürjüstandan Azerbaýjana geçenligini belläp, mekdep we çagalar bagynyň binalarynyň üstünde ýarag hem partlaýyjy maddalaryň ele salynanlygyny habar berdi.


text:
Şu gün Aşgabatda ýaragsyzlanmak boýunça Merkezi Aziýa we Hazar basseýni döwletleriniň halkara konferensiýasy açyldy. Ony BMG–niň howandarlygynda türkmen tarapy gurnady.
Konferensiýa gatnaşmak üçin Aşgabada gelen Orsýetiň daşary işler ministriniň birinji orunbasary Andreý Denisowy G.Berdimuhamedowyň kabul edendigini türkmen metbugaty habar berýär.
Orsýetli myhman: “Türkmenistanyň parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmäge gönükdirilen ähli inisiatiwalyryny Orsýet goldaýar” diýdi.
Türkmenistanyň prezidenti öz gezeginde ýurduň alyp barýan daşary syýasat strategiýasynda Orsýet bilen hyzmatdaşlygyň esasy ugurlaryň biri bolup galýandygyny aýtdy.
Orsýeli diplomat Türkmenistanyň prezidenti, Ylymlar akademiýasynyň akademigi G.Berdimuhamedowy “Türkmenistanyň derman otlary” diýen kitabynyň ikinji tomunyň çykmagy bilen gutlady” diýip, türkmen metbugaty ýazýar.


text:
Türkmen Mejlisiniň ýörite karary bilen prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň Halk atşynasy” diýen at dakyldy. Ýurduň taryhynda ilkinji gezek berlilýän bu hormatly at ýekşenbe güni Bedew baýramy mynasybetli geçirilen dabaranyň çäginde gowşuryldy.
Ilatyň öňüne gyrmyzy donly, silkme telpekli çykan Berdimuhamedowyň döşüne agzalan hormatly adyň ordeni dakyldy we atşynaslygyň simwoly hökmünde eline gamçy berildi...
“Türkmenistanyň Halk atşynasy” diýen ady alansoň, Berdimuhamedow ýurduň ösüş depginini türkmen bedewiniň bady bilen deňäp, mundan bu ýana “diňe öňe gitmäge” çagyrdy.
Dabara ýygnanan adamlar prezidentiň çykyşyny “arkadaga şöhrat!” diýen şygarlar bilen garşyladylar.
Berdimuhamedowyň atlara bolan söýgüsi köp ugurlydygyny aýtmak gerek. Bu temadan eýýäm ençeme kitaplary ýazandygy aýdylýar; Aýal-gyzlar gününe gabatlanyp, 2012-nji ýylyň 8-nji martynda geçirilen Güller sergisinde prezidentiň at üstünde oturan ak reňkli heýkeli dikildi; galyberse-de, türkmen mediasynda käte-käte Berdimuhamedowyň atçylyk toplumlaryna baryp, ol ýerde at çapýan pursatlaryny görmek bolýar.
Ýatladyp geçsek, türkmen prezideni 2013-nji ýylda geçirilen Bedew baýramynda hem atyň üstüne çykyp, ýaryşa gatnaşypdy. Emma, pellehanadan geçenden soň, aty büdräp, ol eýerden ýykyldy. YouTube saýtynda bu hadysany görkezýän wideoýazga soňra müňlerçe adam tomaşa etdi.
Bu ýylky geçirilen dabarada Berdimuhamedowyň özi atyň üstüne çykmasa-da, onuň agtygy – Kerimguly ýaş çapyksuwarlaryň arasyndaky çapyşyga gatnaşdy. 12 ýaşly Kerimguly öz atasynyň, ýagny Gurbagnuly Berdimuhamedowyň seýisländigi aýdylýan “Dowamat” aty bilen ýaryşyň ýeňijisi boldy. Kerimguly, onuň öz sözleri bilen aýtsaň, “at çapmagyň inçe tärlerini” öz atasyndan öwrenipdir.
Türkmen mediasynda orun alan maglumatlardan çen tutsaň, onda aýlawa ýygnanan adamlar, at çapyşykda Kerimgula janköýerlik edip, el çarpyp, “Kerim, Kerim...” diýip, gygyryşýarlar. Kerimgulynyň ýeňşinden soň, duşenbe güni Agşabadyň birnäçe mekdeplerinde eýýäm mekdep mugallymlary okuwçylara "Kerimgulydan görelde almalydygyny" öwüt-ündew edip başlapdyrlar.
Bedew baýramy Türkmenistanda 1992-nji ýylda esaslandyryldy we ol her ýylyň aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde geçirilýär.


text:
TÜRKMENISTANYŇ
K A N U N Y
Uglewodorod serişdeleri hakynda
(Türkmenistanyň Mejlisiniň Maglumatlary, 2008 ý., № 3, 40-nji madda)
(Türkmenistanyň 12.03.2010 ý. № 96-IV, 04.08.2011 ý. № 217-IV,
01.10.2011 ý. № 238-IV, 04.05.2012 ý. № 302-IV we 22.12.2012 ý. № 368-IV Kanunlary esasynda girizilen üýtgetmeler we goşmaçalar bilen)
Şu Kanun Hazar deňziniň türkmen bölegini goşmak bilen, Türkmenistanyň çäginde uglewodorod serişdeleriniň gözleginiň, gazylyp alnyşynyň we nebit ışleriniň beýleki görnüşleriniň ýerine ýetirilişiniň barşynda ýüze çykýan gatnaşyklaryň hukuk esaslaryny kesgitleýär we uglewodorod serişdeleriniň oýlanyşykly peýdalanylmagyny üpjün etmäge we Türkmenistanyň tebigy baýlyklarynyň geljekki nesiller üçin goralyp saklanylmagyny üpjün etmäge gönükdirilendir.
I bölüm. Umumy düzgünler
1-nji madda. Esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjelerden peýdalanylýar:
1) Agentlik - Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentligi - şu Kanuna we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryna laýyklykda Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak boýunça ygtyýarlyklar berlen edara görnüşli tarap.
2) Blok - Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan, gury ýerde ýa-da suwda doly ýa-da bölekleýin ýerleşýän we bloklaryň ýörite düzülen kartalarynda degişli görnüşde bellenilen çägiň bir bölek ýeri.
3) Içki suw howdanlary - Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan köller, emeli suw howdanlary we daş töweregi gury ýer bilen gurşalan başga suwly ýerler.
4) Gazyp almak - Şertnama laýyklykda ýa-da Agentligiň tabşyrygy boýunça Uglewodorod serişdeleriniň ilkibaşlangyç usullar arkaly ýa-da gatlagyň energiýasynyň emeli goldanylmagy bilen ýerastyndan çykarylmagy, Uglewodorod serişdeleriniň (şol sanda Agentligiň paýynyň) saklanylmagy, taýýarlanylmagy, ýüklenilmegi, ammarlanylmagy, ulagly daşalmagy, ölçelmegi, eltilmegi we marketingi (satylmagy) boýunça işleriň ähli görnüşleri hem-de işleriň başga görnüşleri, şol sanda infrastrukturanyň obýektleriniň gurluşygynyň we beýleki gurluşyklaryň amala aşyrylmagy, maddy we maddy däl aktiwleriň satyn alynmagy we kärendesi.
5) Şertnama - Nebit işlerini amala aşyrmak üçin Agentligiň ýa-da Konserniň (korporasiýanyň) we Potratçynyň arasynda baglaşylýan ylalaşyk.
6) Şertnamalaýyn çäk - Potratça Nebit işlerini geçirmäge rugsat edilen we şertnamanyň goşundylarynda häsiýetlendirme berlen, konturlary geçirilen hem-de geografık koordinatlar bilen kesgitlenen çäk.
7) Konsern (korporasiýa) - Türkmenistanyň nebit-gaz pudagynyň Nebit işlerini özbaşdak ýa-da Bilelikde iş alyp barmaklygyň çäklerinde ýa-da başga görnüşlerde amala aşyrýan önümçilik gurluş birligi.
8) Ygtyýarnama - Potratça we Operatora Agentlik tarapyndan berilýän we şu Kanunyň düzgünlerine laýyklykda Nebit işlerini ýa-da olaryň aýry-aýry görnüşlerini amala aşyrmaga hukuk berýän hukuk namasy görnüşindäki ýuridik gural.
9) Şahs - şahsy ýa-da edara görnüşli tarap.
10) Senagat ähmiýetli ýatak - tapylyp açylandan we ähli degişli maglumatlary, operatiw, tehniki we ykdysady görkezijileri öwrenilenden soň, Şertnamanyň şertlerine laýyklykda senagat gerimlerinde özleşdirilip bilinjek Uglewodorod serişdeleriniň ýatagy.
11) Nebit işleri - Gözleg we Gazyp almak boýunça Şertnama laýyklykda amala aşyrylýan ähli işler.
12) Kadaly atmosfera basyşy we temperatura - atmosferalaryň 1,01325 basyşy we Farengeýt boýunça 60 gradus temperaturasy.
13) Ygtyýarnamanyň eýesi - şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda Ygtyýarnama alan Şahs.
14) Tapylma - Uglewodorod serişdeleriniň Şertnamalaýyn çäkde amala aşyrylan we gerekli ýagdaýda Potratçy tarapyndan Senagat ähmiýetli ýatakdygynyň kesgitlenilmegi üçin obýekt bolup biljek islendik täze tapylmasy.
15) Operator - Operatoryň Ygtyýarnamasyna laýyklykda Potratçynyň adyndan we onuň tabşyrygy boýunça Nebit işlerini gös-göni her günde we tiz wagtda amala aşyrýan Şahs.
16) Potratçy - Ygtyýarnamanyň eýesi bolup durýan we şu Kanuna laýyklykda Agentlik we (ýa-da) Konsern (korporasiýa) bilen Şertnama baglaşan Şahs (Şahslar).
17) Işläp taýýarlamagyň düzgünleri -1999-njy ýylyň 22-nji oktýabryndaky Türkmenistanyň uglewodorod ýataklaryny işläp taýýarlamagyň düzgünleri.
18) Tebigy gaz - Kadaly atmosfera basyşyndaky we temperaturadaky gazgörnüşli ýagdaýda bolýan uglewodorodlar, Çig nebite ugurdaş we ugurdaş bolmadyk gazlar.
19) Içerki turbageçirijisi - Uglewodorod serişdelerini Gazylyp alynýan ýerinden Eltilmeli nokada çenli geçirmek üçin peýdalanylýan ýer üsti, suw asty we başga desgalary, kommunikasiýalary we enjamlary öz içine alýan tehniki desga.
20) Eltiliş nokady - Şertnamalaýyn çäkdäki ýa-da onuň çäginden daşardaky gazylyp alnan Uglewodorod serişdeleriniň eltilýän, ölçegleri geçirilýän we Şertnamanyň taraplarynyň Şertnama laýyklykda Uglewodorod serişdelerinden öz paýyny alýan ýeri ýa-da ýerleri.
21) Gözleg işi - Şertnama laýyklykda Uglewodorod serişdeleriniň ýataklaryny tapmak maksady bilen geçirilýän, şol sanda şpurlary burawlamagy, kernleri almagy, stratigrafık synaglary, guýulary burawlamagy, aerokosmiki surata düşürmegi, maddy we maddy däl aktiwleri satyn almagy hem-de kärendä almagy öz içine alýan geologik, geofıziki we başga işler.
22) Baş kompaniýa - Potratçyny dolandyrmaga we oňa gözegçilik etmäge hukuk berýän paýlarynyň, bölekleriniň, paýnamalarynyň 50 göteriminden hem gowragyna ýa-da onuň kontrol paketine eýelik edýän edara görnüşli tarap.
23) Garyndaş kompaniýa -Potratça gözegçilik edýän ýa-da Potratçy tarapyndan gözegçilik edilýän, ýa-da şol bir wagtda Potratça gözegçilik edýän başga edara görnüşli tarapyndan gözegçilik edilýän edara görnüşli tarap. Şu düşünjäniň maksatlary üçin, gözegçilik diýip dolandyrmaga we gözegçilik etmäge hukugy bolan 50 göterimden köp paýlara, böleklere, paýnamalara degişli gös-göni ýa-da araçylyk eýeçilik hukugy arkaly, edara görnüşli tarapyň ýa-da Potratçynyň strategiýasyny kesgitlemek boýunça ygtyýarlyklara düşünilýär.
24) Serwis hyzmatlary - Nebit işleriniň töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin Şertnama laýyklykda amala aşyrylýan aýry-aýry görnüşleri.
25) Bilelikde iş alyp barmak - Agentligiň we täze edara görnüşli tarapyny döretmeýän Şahslaryň birleşiginiň arasynda baglaşylan Şertnamany amala aşyrmak üçin tehniki, maliýe we başga serişdeleri bermäge bilelikde gatnaşýan şonuň ýaly Şahslaryň birleşiginiň amala aşyrýan işleri.
26) Şertnamanyň taraplary -Şertnamany baglaşan Agentlik ýa-da Konsern (korporasiýa) we Potratçy.
27) Çig nebit - islendik uglewodorodlar, şol sanda guýularyň agzynda ýa-da nebit-gaz separatorynda Kadaly atmosfera basyşynda we temperaturada suwuk ýagdaýynda bolýan, Tebigy gazdan alynýan distillýatlar we kondensatlar.
28) Kömekçi potratçy - Potratçynyň Şertnamasynyň çäklerinde Nebit işleriniň aýratyn görnüşlerini (şol sanda bilelikdäki işleri hem) ýerine ýetirmek boýunça Potratçy bilen baglaşylan Şertnamada beýan edilen harytlaryň Potratçy üçin üpjün edilmegini, işleriň we hyzmatlaryň ýerine ýetirilmegini amala aşyrýan Şahs. Başga şertnamany ýerine ýetirmeginiň çäklerinde Kömekçi potratçy üçin Nebit işleriniň aýry-aýry görnüşlerini ýerine ýetirýän Şahs hem Kömekçi potratçy hökmünde kesgitlenilýär.
29) Turbageçiriji ulag - Içerki turbageçirijisini we Eksport magistral turbageçirijisini öz içine alýan tehniki desgalar.
30) Uglewodorod serişdeleri - Çig nebit we Tebigy gaz, şeýle hem olardan öndürilýän ýa-da olar bilen bile gazylyp alynýan komponentler.
31) Eksport magistral turbageçirijisi - Uglewodorod serişdelerini Eltiliş nokadyndan Eksport nokadyna çenli geçirmek üçin peýdalanylýan, kommunikasiýanyň ýerüsti, suwasty we başga desgalaryndan hem-de enjamlaryndan ybarat bolan tehniki desgasy.
32) Eksport nokady - Şertnamanyň taraplarynyň Uglewodorod serişdelerinden Şertnama laýyklykda eksport üçin niýetlenen paýlarynyň Türkmenistanyň çägindäki eltilýän ýeri ýa-da ýerleri.
2-nji madda. Şu Kanunyň ulanylyş çygry
1. Şu Kanun Türkmenistanyň hukuk taýdan garamagynda durýan çäkde, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde we Içki suw howdanlarynda, Nebit işleriniň geçirilýän döwründe Ygtyýarnamalary bermekligiň tertibini, şunuň ýaly işleriň geçirilmegi barada Şertnamalar baglaşylanda we ýerine ýetirilende ýüze çykýan gatnaşyklary döwlet edaralarynyň, şeýle hem Nebit işlerini amala aşyrýan Şahslaryň wezipelerini we ygtyýarlyklaryny düzgünleşdirýär.
2. Eger Türkmenistanyň kanunçylygynda şu Kanunda göz öňünde tutulan düzgünlerden başga düzgünler bellenilen ýagdaýynda şu Kanunyň düzgünleri ulanylýar.
3. Şu Kanun Nebit işleriniň ýerine ýetirilmeginiň barşynda ýüze çykýan we şu maddanyň birinji böleginde görkezilen gatnaşyklaryň alamatlaryna gabat gelýän haýsydyr bir gatnaşyklary düzgünleşdirmeýän halatynda, onda şunuň ýaly gatnaşyklar Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda düzgünleşdirilýär.
4. Eger Türkmenistanyň gatnaşýan halkara şertnamasynda şu Kanunda bar bolan düzgünlerden başga düzgünler bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň düzgünleri ulanylýar.
3-nji madda. Ulanylýan hukuk
Şu Kanun boýunça ulanylýan hukuk diňe Türkmenistanyň hukugy bolup durýar we şu Kanun boýunça baglaşylan Şertnama oňa laýyklykda düzgünleşdirilýär we düşündirilýär.
4-nji madda. Uglewodorod serişdelerine eýeçilik etmek hukugy
1. Türkmenistanyň çägindäki ýer astyndaky öz tebigy ýagdaýyndaky Uglewodorod serişdeleri diňe Türkmenistanyň eýeçiligine degişli emläk bolup durýar.
2. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Uglewodorod serişdelerine eýeçilik etmek, peýdalanmak we ygtyýarlyk etmek boýunça hukuk güýjüne eýelik edýär.
3. Şu Kanunda bellenilen ygtyýarlyklaryň çäklerinde Uglewodorod serişdeleriniň dolandyrylmagyny we ulanylmagyny Agentlik amala aşyrýar.
II bölüm. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň (Hökümetiniň), Agentligiň we Konserniň (korporasiýanyň) Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak hem-de peýdalanmak babatyndaky ygtyýarlyklary
5-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň (Hökümetiniň) ygtyýarlygy
Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti):
1) Uglewodorod serişdelerini peýdalanmagyň baş ugruny kesgitleýär;
2) Uglewodorod serişdelerini peýdalanmagyň tertibini, şeýle hem olary goramagyň kadalaryny belleýär;
3) Türkmen halkynyň däbe öwrülen ruhy ýörelgelerini, medeniýetini gorap saklamak we ösdürmek üçin möhüm ähmiýete eýe bolan mukaddes ýerleri, taryhy we medeni ýadygärlikleri hem-de başga obýektleri gorap saklamak we baýlaşdyrmak maksady bilen aýry-aýry meýdançalarda Nebit işleriniň geçirilmegine çäklendirmeleri girizýär;
4) Türkmenistanyň kanunçylygynda we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalarynda bellenilen gaýry ygtyýarlyklary amala aşyrýar.
6-njy madda. Agentligiň hukuk statusynyň esaslary
1. Agentlik edara görnüşli tarapyň statusyna eýedir, ol ykdysady iş boýunça özbaşdak subýekt bolup durýar, onuň eýeçiliginde aýratynlaşdyrylan emlägi bar we ol öz borçnamalary boýunça şol emlägi bilen jogap berýär, öz adyndan emläk we emläge degişli däl şahsy hukuklary edinip we amala aşyryp, öz üstüne borçlary alyp, kazyýetde, araçy kazyýetde, halkara sudunda we arbitražda talapkär we jogapkär bolup bilýär.
2. Agentlik Türkmenistanyň çäginde we daşary ýurtlarda kärhanalary (kompaniýalary) döretmäge, başga kärhanalaryň (kompaniýalaryň) paýlaryny we aksiýalaryny satyn almaga, şahamçalaryny, wekilhanalaryny hem-de başga bölümlerini açmaga haklydyr.
7-nji madda. Agentligiň esasy wezipeleri we ygtyýarlyklary
1. Agentlik Uglewodorod serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak babatynda şu esasy wezipeleri amala aşyrýar:
1) Nebit işlerini alyp barmagyň halkara tejribesiniň ölçeglerine laýyk gelýän Uglewodorod serişdeleriniň ýataklaryny özleşdirmegiň bir umumy kadalaryny, şeýle hem Nebit işlerini alyp barmagyň beýleki kadalaryny we iş tapgyrlaryny belleýär;
2) şu Kanun we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda bellenilen kadalar boýunça geçirilýän tenderi taýýarlamak we geçirmek barada işi alyp barýar; geçirilen tenderiň netijeleri boýunça Ygtyýarnamany bermek we dalaş edýän bilen Şertnama baglaşmak üçin gepleşikleri geçirýär;
3) Ygtyýarnama almaga we Şertnama baglaşmaga dalaş edýän bilen göni (eksklýuziw däl) gepleşikleri geçirýär;
4) Ygtyýarnama berýär we olary bellige alýar;
5) Şertnamalara gol çekýär we olaryň degişli döwlet dolandyryş edaralarynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellige alynmagyny üpjün edýär;
6) Nebit işleri geçirilende işleriň alnyp barlyşyna, bu işleriň alnyp barlyşynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň berjaý edilişine, şeýle hem Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertleriniň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär;
7) Nebit işleri geçirilende Potratçy tarapyndan daşky gurşawy, ilatyň janyny we saglygyny goramak, sagdyň we howpsyz zähmet şertlerini üpjün etmek boýunça çäreleriň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýär;
8) Nebit işleri geçirilende Potratçylaryň arasyndaky işleriň utgaşdyrylmagyny amala aşyrýar;
9) Uglewodorod serişdeleriniň statistik hasabatynyň ýöredilmegini guraýar;
10) şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnamanyň hereketini togtadýar, täzeden dikeldýär, uzaldýar we ýatyrýar;
11) gazylyp alnan Uglewodorod serişdelerini başga döwletleriň çäginiň üstünden geçirmek üçin turba geçirijileri we başga daşaýyş-geçiriş desgalaryny gurmagyň we ulanmagyň meseleleri boýunça, şeýle hem şol ýurtlarda bar bolan we ulanylýan şoňa meňzeş daşaýyş-geçiriş desgalaryny peýdalanmagyň meseleleri boýunça agzalan döwletleriň degişli Şahslary bilen gepleşikleri alyp barýar we ylalaşyklary baglaşýar;
12) içerki we daşarky bazarlarda aktiwleriň we maliýe serişdeleriniň ynanyşykly dolandyrylyşyny amala aşyrýar;
13) Nebit işlerini geçirmek baradaky Şertnama laýyklykda Agentlige degişli bolup durýan Uglewodorod serişdelerini almagyň we peýdalanmagyň tertibini kesgitleýär;
14) Nebit işlerini geçirmek baradaky Şertnama laýyklykda özüne degişli bolup durýan Agentlige gowuşýan girdejilere ygtyýarlyk edýär;
15) içerki we daşarky bazarlarda özüniň islendik görnüşdäki emlägini (aktiwlerini) dolandyrmagy, eýeçilik etmegi, peýdalanmagy we oňa ygtyýarlyk etmegi amala aşyrýar;
16) şu Kanunyň 54-nji maddasynyň birinji böleginde bellenilen ýagdaýlara laýyklykda Potratçynyň emläginiň ulanylyşyny we Agentlige geçýän emlägi hasaba alýar;
17) Şertnamadan gelip çykýan jedeller boýunça kazyýetde, araçy kazyýetde, halkara sudunda we arbitražynda talapkär ýa-da jogapkär hökmünde çykyş edýär we özüne degişli emläk bilen borçnamalary öz üstüne alýar;
18) Türkmenistanyň kanunlarynda we Türkmenistanyň Prezidentiniň namalarynda Agentlige berlen başga wezipeleri amala aşyrýar.
2. Agentlik Potratçydan bank kepilliginiň ýa-da onuň Baş kompaniýasynyň kepilliginiň berilmegini talap etmäge haklydyr.
3. Agentlik öz üstüne ýüklenilen wezipeleri amala aşyrmak maksady bilen aşakdaky hukuklara eýedir:
1) Nebit işleri geçirilende ulanylýan enjamlaryň we gurallaryň barlagyny ýa-da synagyny geçirmäge;
2) Nebit işleriniň geçirilýän islendik çäginden Uglewodorod serişdeleriniň ýa-da başga maddalaryň nusgalaryny almaga;
3) Nebit işlerine degişli tehniki, maliýe we başga resminamalaryň barlagyny geçirmäge we olaryň göçürmesini we nusgasyny almaga;
4) Nebit işlerini geçirmäge ýa-da olaryň geçirilmegini Potratça tabşyrmaga.
Şertnama laýyklykda ýa-da Agentligiň tabşyrygy boýunça amala aşyrylýan Agentligiň Uglewodorod serişdeler paýynyň Agentlik tarapyndan ýa-da onuň tabşyrygy boýunça Potratçy tarapyndan saklanylmagy, taýýarlanylmagy, ýüklenilmegi, ammarlanylmagy, ulagly daşalmagy, ölçelmegi, eltilmegi we marketingi (satylmagy) boýunça işleriň ähli görnüşleri, şeýle hem işleriň başga görnüşleri, şol sanda infrastrukturanyň obýektleriniň gurluşygynyň we başga gurluşyklaryň amala aşyrylmagy, maddy we maddy däl aktiwleriň satyn alynmagy we kärendesi Nebit işleri hasaplanylýar;
5) Potratçy hökmünde Şertnama gatnaşmak üçin Şahsy hödürlemäge;
6) daşky gurşawyň goralyp saklanmagyny, Potratçynyň işgärleriniň we ilatyň howpsuzlygyny we saglygynyň goragyny üpjün etmek bilen bagly görkezmeleri bermäge we Potratçynyň işine çäklendirmeleri girizmäge;
7) tehniki, ekologik we maliýe auditlerini, analitik we başga barlaglary geçirmäge, şeýle hem Potratçynyň Türkmenistanyň kanunlaryny we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryny, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerini berjaý etmeginiň meseleleri boýunça maglumaty ýygnamagy amala aşyrmaga;
8) şu Kanunyň, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň Potratçy we Operator tarapyndan berjaý edilişine yzygiderli gözegçilik etmäge;
9) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda Agentlige berlen başga hukuklary amala aşyrmaga.
4. Agentligiň ygtyýarly wezipeli adamlarynyň Nebit işleriniň geçirilmegi bilen baglanyşykly peýdalanylýan islendik çäklere, şol sanda Şertnamalaýyn çäge, islendik bina, ulag serişdesine päsgelçiliksiz girmäge haky bardyr.
5. Agentligiň öz üstüne ýüklenen wezipelerini we ygtyýarlyklaryny ýerine ýetirýän wagtynda, ýerli we daşary ýurtly hünärmenleri we bilermenleri işe çekmäge hukugy bardyr.
6. Agentlik öz üstüne ýüklenen wezipeleri we ygtyýarlyklary ýerine ýetirýän wagtynda şu Kanunyň, Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň, şeýle hem Şertnamanyň şertlerinde göz öňünde tutulan başga borçnamalary berjaý etmäge borçludyr.
8-nji madda. Konserniň (korporasiýanyň) ygtyýarlygy
1. Konsern (korporasiýa) Agentlige öz wezipelerini we ygtyýarlyklaryny ýerine ýetirmäge ýardam edýär.
2. Konserniň (korporasiýanyň) Bilelikde iş alyp barmak hakyndaky şertnama gol çekmäge we Bilelikde iş alyp barmaklygyň gatnaşyjysy hökmünde çykyş etmäge haky bardyr.
III bölüm. Nebit işleriniň ygtyýarlylandyrylmagy
9-njy madda. Ygtyýarnamalaryň görnüşleri
1. Şu Kanunda Nebit işleriniň amala aşyrylmagy üçin Ygtyýarnamalaryň aşakdaky görnüşleri bellenilýär:
1) Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama;
2) Gazyp almak üçin Ygtyýarnama;
3) Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnama.
2. Kömekçi potratçydan Şertnamanyň çäginde Potratçy ýa-da beýleki Kömekçi potratçy bilen şertnamasy boýunça Nebit işleriniň aýry-aýry görnüşlerini ýerine ýetirmek üçin Ygtyýarnama almak talap edilmeýär.
10-njy madda. Ygtyýarnamalaryň berliş usullary
1. Ygtyýarnama tender ýa-da Agentlik tarapyndan dalaş edýän tarap bilen geçirilýän göni (eksklýuziw däl) gepleşikler esasynda berlip bilner.
2. Ygtyýarnamanyň berliş usulyny saýlap almak Agentlik tarapyndan kesgitlenilýär.
11-nji madda. Tender geçirmegiň görnüşleri we tertibi
1. Gatnaşyjylary seçip almagyň görnüşine baglylykda tender aşakdaky görnüşlerde bolup biler:
1) açyk, ýagny onda ähli gyzyklanýan Şahslar gatnaşyjylar bolup çykyş edýärler;
2) ýapyk, ýagny onda tendere gatnaşmak üçin Agentlikden ýörite çakylyk alan Şahslar gatnaşyjylar bolup çykyş edýärler.
2. Tenderiň geçiriliş tertibini Agentlik kesgitleýär.
12-nji madda. Ygtyýarnama almak üçin ýüztutma
1. Dalaş ediji tarapyndan Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutma göni (eksklýuziw däl) gepleşikler başlanmazyndan öň berilýär, şonuň esasynda hem Agentlik tarapyndan agzalan gepleşikleri geçirmegiň maksada laýyklygy barada karar kabul edilýär.
Tender geçirilen halatynda Ygtyýarnama almak üçin ýüztutma tenderi geçirmegiň tertibine laýyklykda berilýär.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutmada aşakdakylar görkezilmelidir:
1) dalaş edijiniň ady, onuň salgysy, onuň haýsy döwlete degişliligi (edara görnüşdäki taraplar üçin), raýatlygy (şahsy taraplar üçin) hakynda maglumatlar;
2) dalaş edijiniň Baş kompaniýalary, eýeleri we onuň ýolbaşçylary (edara görnüşdäki taraplar üçin), tender geçirilende ýa-da göni (eksklýuziw däl) gepleşikler alnyp barlanda, şeýle hem Ygtyýarnama alnanda we Şertnama gol çekilende oňa wekilçilik etmäge hukuk berlen wekilleri hakynda maglumatlar;
3) dalaş edijiniň tehniki, dolandyryş, guramaçylyk we maliýe mümkinçilikleri hakynda maglumatlar;
4) dalaş edijiniň soňky bäş ýylyň içinde Nebit işlerini geçiren döwletleriniň sanawyny, şeýle hem görkezilen döwür üçin maliýe hasabatlaryny goşmak bilen, ozalky işi hakyndaky maglumat;
5) ýüztutma berilýän Bloklaryň san belgileri;
6) Nebit işlerini maliýeleşdirmegiň çeşmeleri;
7) Gözleg işlerini geçirmek üçin ýüztutma berilýän döwür;
8) dalaş edijiniň işleriniň möçberlerini we olary amala aşyrmak üçin harajatlary görkezmek bilen, iň az borçnamalar boýunça Nebit işlerini geçirmäge degişli teklipleri;
9) geologik we ykdysady ülňüleri (modelleri), şeýle hem başga möhüm maglumaty öz içine alýan taslamanyň deslapky tehniki- ykdysady esaslandyrmasy;
10) Şertnamalaýyn çäkde rekultiwasiýa we dikeldiş işlerini goşmak bilen, dalaş edijiniň daşky gurşawy goramak boýunça borçnamalary;
11) dalaş edijiniň Agentligiň ýa-da Agentlik tarapynban Potratçy hökmünde hödürlenen Şahsyň Gözleg işleri döwründe Şertnama gatnaşmak paýy babatda teklibi. Gatnaşyk paýynyň möçberi Şertnamada kesgitlenilýär.
3. Gazyp almak üçin Ygtyýarnama almak üçin ýüztutmada şu aşakdaky maglumatlar görkezilmelidir:
1) geologiýa-gözleg işleri barada maglumat;
2) Senagat ähmiýetli ýatagyň tapylandygy barada resmi habar, degişli maglumatlary we netijenamalary goşmak bilen (Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almaga dalaş edýän Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesine degişli);
3) geologik gorlaryň möçberi, Uglewodorod serişdeleriniň subut edilen we gazyp alyp bolýan gorlary görkezilen Senagat ähmiýetli ýataklaryny özleşdirmegiň giňişleýin meýilnamasy;
4) Senagat ähmiýetli ýataklary özleşdirmek boýunça meýilnamanyň amala aşyrylyp başlanjak möhleti we Uglewodorod serişdelerini Gazyp almagyň başlanjak senesi;
5) Gazyp almagyň çaklanylýan möhleti we onuň ýokarky derejesine ýetmeginiň garaşylýan möhleti;
6) Uglewodorod serişdelerini özleşdirmek, Gazyp almak bilen baglanyşykly düýpli we başga çykdajylar boýunça hem-de olary ýerlemekden alynýan girdejiler boýunça çaklama hasaplamasy;
7) geologiýa, tehniki we ykdysady ülňüleriň (modelleriň) esasynda Senagat ähmiýetli ýataklaryň tehniki-ykdysady netijeliliginiň seljermesi;
8) Şertnamalaýyn çäkde rekultiwasiýa we dikeldiş işlerini goşmak bilen dalaş edýän tarapyň daşky gurşawy goramak babatda borçnamalary;
9) taslamanyň çäklerinde bilim we durmuş maksatnamalaryny maliýeleşdirmek boýunça teklipler;
10) dalaş edijiniň Agentligiň ýa-da Agentlik tarapyndan Potratçy hökmünde hödürlenen Şahsyň Gazyp almak döwründe Şertnama gatnaşmak paýy babatda teklibi. Gatnaşyk paýynyň möçberi Şertnamada kesgitlenilýär.
4. Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almak üçin ýüztutmada, Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama almak baradaky ýüztutmada hem-de Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň berilmegi baradaky ýüztutmada gerek bolan şertler görkezilmelidir.
13-nji madda. Ygtyýarnamanyň berliş şertleri we tertibi
1. Tenderiň ýa-da göni (eksklýuziw däl) gepleşikleriň netijeleri boýunça Agentlik tarapyndan Nebit işlerine çekilmegi maksadalaýyk diýlip karara gelnen Şahsa Ygtyýarnama berilýär.
2. Ygtyýarnamany bermegiň tertibi şu Kanunyň düzgünleri boýunça we şu Kanuna laýyklykda kabul edilen Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenilýär.
3. Ygtyýarnama daşary ýurtly şahsy tarapa onuň hususy telekeçi hökmünde Türkmenistanda bellige alynmagy we daşary ýurtly edara görnüşli tarapa Türkmenistanda onuň şahamçasynyň açylmagy şerti bilen berilýär.
4.Ygtyýarnama Agentlik tarapyndan bellige alynýar.
14-nji madda. Ygtyýarnamanyň wezipesi
1. Degişli Ygtyýarnamasy bolmazdan Nebit işlerini amala aşyrmaga hiç kimiň haky ýokdur. Ygtyýarnamanyň eýesiniň diňe Ygtyýarnamada görkezilen Nebit işleriniň görnüşlerini geçirmäge hukugy bardyr.
2. Şertnamanyň şertleri Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyk gelmelidir.
15-nji madda. Ygtyýarnamanyň mazmuny
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň mazmunynda şu aşakdakylar görkezilýär:
1)Ygtyýarnamany alýan baradaky maglumatlar;
2) Ygtyýarnamada geçirilmegi göz öňünde tutulan Nebit işleriniň görnüşi;
3) Şertnamada görkezilen geografık koordinatlara görä, Şertnamalaýyn çägiň araçäkleri;
4) Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhletleri we olary uzaltmagyň şertleri;
5) Şertnamanyň taraplarynyň arasynda baglaşylýan Şertnamanyň görnüşi;
6) Ygtyýarnamanyň eýesiniň daşky gurşawy goramak boýunça talaplary berjaý etmek baradaky borçnamalary we başga borçnamalar;
7) Agentlik tarapyndan kesgitlenilýän başga maglumatlar.
2. Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň mazmunynda şu aşakdakylar görkezilýär:
1) Ygtyýarnamany alýan hakynda maglumatlar;
2) Ygtyýarnamada geçirilmegi göz öňünde tutulan Nebit işleriniň görnüşi;
3) Şertnamada görkezilen geografık koordinatlara görä, senagat ähmiýetli ýatagyň ýerleşýän Şertnamalaýyn çäginiň bölümleriniň araçäkleri;
4) Ygtyýarnamanyň hereket ediş möhletleri we olary uzaltmagyň şertleri;
5) Daşky gurşawy goramak boýunça talaplary berjaý etmek barada Ygtyýarnamanyň eýesiniň borçnamalary we başga borçnamalar;
6) Agentlik tarapyndan kesgitlenýän beýleki maglumatlar.
3. Gözleg we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň mazmunyna Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamada we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamada bar bolan ähli şertler goşulýar.
16-njy madda. Ygtyýarnamalaryň hereket edýän möhletleri
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnama 6 ýyla çenli möhlet bilen berilýär.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň möhleti, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda her döwrüň dowamlylygy iki ýyla çenli bolmak bilen iki gezek uzaldylyp bilinýär.
3. Potratçy Şertnamalaýyn çäkde Tapmagy amala aşyrsa, ýöne Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň uzaldylmagyny göz öňünde tutmak bilen onuň möhletiniň ahyryna çenli, agzalan tapylma esasly baha berip bilmese, onda Potratçynyň bu Tapylma baha bermegiň tamamlanmagy üçin esaslandyrylan zerur bolan möhlete şol Şertnamalaýyn çäkde Gözleg işleri üçin täze Ygtyýarnamany almak barada Agentlik bilen gepleşikleri geçirmäge haky bardyr.
4. Gazyp almak üçin Ygtyýarnama 20 ýyl möhlet bilen berilýär. Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhleti, Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda 5 ýyla çenli uzaldylyp bilner.
5. Ygtyýarnamanyň möhletini uzaltmak hakyndaky ýüztutma Agentlige gelip gowşan gününden üç aýdan gijä galman seredilýär.
6. Gözleg işleri we Gazyp almak üçin Ygtyýarnama Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň we Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhletlerini, şol sanda olary uzaltmagyň mümkin bolan döwürlerini hem öz içine alýar.
7. Ygtyýarnamanyň hereket edýän möhleti Şertnamanyň güýje giren gününden hasaplanylyp başlanýar.
17-nji madda. Ygtyýarnamanyň eýesiniň hukuklary
1. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesiniň şu Kanuna we Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyklykda Uglewodorod serişdeleriniň Gözleg işlerini geçirmäge we Şertnamada göz öňünde tutulan Gözleg işleri bilen baglanşykly Nebit işleriniň zerur görnüşlerini ýerine ýetirmäge aýratyn hukugy bardyr.
2. Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň eýesi Senagat ähmiýetli ýatagy tapan ýagdaýynda Şertnamanyň şertlerine laýyklykda ýüztutma bermek şerti bilen Gazyp almak üçin Ygtyýarnamany almaga aýratyn hukugy bardyr.
3. Gazyp almak üçin Ygtyýamamanyň eýesi şu Kanuna we Ygtyýarnamanyň şertlerine laýyklykda aşakdaky aýratyn hukuklara eýedir:
1) Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Şertnamalaýyn çäkde Gazyp almak işlerini geçirmäge;
2) Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Uglewodorod serişdelerinden öz paýyna düşýän bölegine ygtyýarlyk etmäge;
3) Şertnamalaýyn çäkde we onuň çäklerinden daşarda Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň şertlerine laýyklykda Nebit işlerini amala aşyrmaga.
18-nji madda. Ygtyýarnamanyň hereketiniň bes edilmegi
1. Ygtyýarnamanyň hereketi şu aşakdaky halatlarda bes edilýär:
1) Ygtyýarnamanyň hereket edýän möhleti ýa-da Ygtyýarnamanyň hereket edýän uzaldylan möhleti tamamlananda;
2) şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnama ýatyrylanda;
3) Şertnamada göz öňünde tutulan esaslar boýunça Şertnama bozulan ýagdaýynda.
2. Aýratyn ýagdaýlarda, haçan-da Şertnamalaýyn çägiň işlenilip taýýarlanylmagy üçin Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň göz öňünde tutulan möhletinden artykmaç wagtyň, Şertnamanyň taraplarynyň täjirçilik bähbitlerine laýyk gelýän ýagdaýynda we täjirçilik taslamasy bilen delillendirilen bolsa, onda Agentligiň çözgüdiniň esasynda, onuň ýene on ýyla çenli uzaldylmagy göz öňünde tutulyp, Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhleti uzaldylyp bilner.
Bu ýagdaýda, Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň möhletiniň tamamlanmagy sebäpli maksatnamanyň we işläp taýýarlamak boýunça meýilnamanyň ýerine ýetirilmezligi, şu madda laýyklykda onuň ýaly Ygtyýarnamanyň möhletiniň uzaldylmagy üçin, eger Agentlik başga çözgüdi kabul etmese esas bolup durmaýar.
19-njy madda. Şertnamanyň hereketiniň togtadylmagy we täzeden dikeldilmegi
1. Şertnamanyň hereketi şu aşakdaky ýagdaýlarda Agentlik tarapyndan togtadylýar:
1) Ygtyýarnamanyň eýesi Ygtyýarnamada göz öňünde tutulmadyk Nebit işlerini geçirýän bolsa;
2) Ygtyýarnamanyň eýesi işleri Ygtyýarnamanyň çäklerinde amala aşyrýar, ýöne Şertnamanyň ýerine ýetirilmegi barada Agentlik bilen ylalaşylan Nebit işlerini geçirmek boýunça maksatnama we meýilnama eýerilmeýän bolsa;
3) Ygtyýarnamanyň eýesi öz işleriniň barşynda ýerasty baýlyklary, daşky gurşawy goramak we işleri howpsuz alyp barmak ugrunda, Türkmenistanyň kanunçylygyny yzygiderli we (ýa-da) düýpli bozýan bolsa;
4) Şu Kanunda bellenilen başga ýagdaýlarda.
2. Ygtyýarnamanyň hereketi togtadylan mahalynda Agentlik şeýle togtadylmanyň sebäpleri hakynda Ygtyýarnamanyň eýesine ýazmaça habar berýär we olary aradan aýyrmak üçin oýlanyşykly möhleti belleýär. Ýgtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagy Ygtyýarnamanyň eýesiniň kemçilikleri aradan aýyrmak boýunça işleriniň duruzylmagyny aňlatmaýar.
3. Şertnamanyň hereketiniň togtadylmagyna getiren sebäpler aradan aýrylanda, onuň güýji täzeden dikeldilýär we bu barada Ygtyýarnamanyň eýesine ýazmaça duýdurylýar.
4. Ygtyýarnamanyň güýjüniň togtadylmagy Şertnama boýunça Nebit işleriniň saklanmagyna getirýär. Şertnamanyň güýji Ygtyýarnamanyň güýjüniň täzeden dikeldilmegi bilen bir wagtda dikeldilýär.
5. Ygtyýarnamanyň güýjüniň togtadylmagy Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň möhletiniň uzaldylmagy üçin esas bolup bilmeýär.
20-nji madda. Ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy
1. Agentlik şu aşakdaky ýagdaýlarda berlen Ygtyýarnamany ýatyrmaga haklydyr:
1) Ygtyýarnamanyň eýesi Ygtyýarnamanyň hereketiniň togtadylmagy barada çözgüdiň kabul edilmegine getiren sebäpleri aradan aýyrmakdan ýüz dönderen halatynda ýa-da bu sebäpleriň bellenilen möhletde aradan aýrylmadyk ýagdaýynda;
2) Ygtyýarnamanyň eýesiniň Agentlige, onuň Ygtyýarnamany bermek baradaky çözgüdine düýpli täsir eden, ýalan maglumaty berendigi aýan edilende;
3) Nebit işlerini geçirmäge başlamagyň Şertnamada göz öňünde tutulan möhletleriniň bozulmagynda;
4) Şu Kanunda göz öňünde tutulan beýleki ýagdaýlarda.
2. Ygtyýarnamanyň ýatyrylmagy şol bir wagtda Şertnamanyň güýjüniň hem bes edilmegine getirýär.
IV bölüm. Şertnamalar
21-nji madda. Şertnamalaryň görnüşleri
1. Şu Kanuna laýyklykda Nebit işlerini geçirmek üçin Şertnamalaryň aşakdaky görnüşleri ulanylýar:
1) Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnama;
2) Roýalti we salgyt şertlerindäki konsessiýa barada şertnama;
3) Bilelikde iş alyp barmak hakyndaky şertnama;
4) Töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin şertnama.
2. Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnama, roýalti we salgyt şertlerinde konsessiýa barada şertnama we töwekgelçilikli Serwis hyzmatlary üçin şertnama Agentlik bilen Potratçynyň arasynda baglaşylýar. Onda Potratçy hökmünde Konsern (korporasiýa) hem çykyş edip biler.
3. Konsern (korporasiýa) bilelikdäki iş alyp barmak hakyndaky şertnama Potratçy hökmünde gatnaşyp bilýär.
4. Nebit işleriniň anyk häsiýetine we beýleki ýagdaýlaryna görä Şertnamalaryň görkezilen görnüşleriniň we Şertnamalaryň beýleki görnüşleriniň utgaşdyrylmagyna ygtyýar berilýär.
22-nji madda. Şertnamanyň hereket ediş möhleti we şertleri
Şertnamanyň hereket ediş möhleti we şertleri şu Kanuna we Ygtyýarnama laýyklykda Şertnamanyň taraplarynyň ylalaşygy bilen kesgitlenilýär.
23-nji madda. Şertnamany baglaşmagyň we bellige almagyň tertibi
1. Nebit işleri geçirilende Şertnamanyň daşky gurşawy, ýerasty baýlyklary goramaga, ilatyň saglygyny we howpsuzlygyny üpjün etmäge degişli düzgünleri Agentlik tarapyndan degişli ygtyýarly döwlet edaralary bilen ylalaşylýar. Şeýle ylalaşmanyň tertibi we möhletleri Agentlik tarapyndan kesgitlenilýär.
Agentligiň bellän möhletinde agzalan edaralar tarapyndan Şertnamanyň ylalaşylmasynyň bolmazlygy ygtyýarly edaralaryň Şertnamany bellige almakdan boýun gaçyrmaklary üçin esas bolup durmaýar.
2. Şertnama onuň degişli döwlet dolandyryş edaralarynda bellige alnan gününden öz güýjüne girýär.
24-nji madda. Şertnamanyň şertleriniň üýtgedilmegi we onuň hereketiniň bes edilmegi
1. Eger şu Kanunda başga ýagdaýlar göz öňünde tutulmadyk bolsa, Şertnamanyň şertleri diňe Şertnamanyň taraplarynyň oňa ýazmaça razylygy bolan ýagdaýynda üýtgäp biler.
2. Agentlik we Potratçy Şertnamada göz öňünde tutulan esaslarda we tertipde Şertnamanyň hereketini bes edip bilerler.
3. Şu Kanuna laýyklykda Ygtyýarnama ýatyrylan ýagdaýynda Şertnama hem bes edilýär.
4. Şertnamanyň taraplary Şertnamanyň hereketiniň bes edilen pursadyna çenli ýerine ýetirilmän galan borçnamalaryny ýerine ýetirmekden boşadylmaýarlar.
5. Eger Şertnamada başga ýagdaýlar göz öňünde tutulmadyk bolsa, Şertnama möhletinden öň bes edilen ýagdaýynda, Potratçy öz eýeçiliginde bolan emläge özbaşdak ygtyýarlyk etmäge haklydyr. Onda Agentligiň onuň ýaly emlägi satyn almaga artykmaçlyk hukugy bar.
6. Şertnamanyň hereket edýän döwründe, şeýle hem onuň möhleti tamamlanandan soňra, Potratça degişli emläge bolan eýeçilik hukugynyň geçiş meseleleri Şertnamada şertleşilýär.
7. Şertnamanyň hereketi bes edilen ýagdaýynda, Potratçy öz serişdeleriniň hasabyna Nebit işleriniň geçirilýän çägini daşky gurşawy, ýerasty baýlyklaryny, ilatyň howpsuzlygyny we saglygyny goramak boýunça Türkmenistanyň kanunçylygynyň talaplaryna we Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça halkara tejribesiniň düzgünlerine laýyk gelýän ýagdaýa getirmäge borçludyr.
V bölüm. Nebit işleriniň geçirilmegi
25-nji madda. Nebit işlerini geçirmegiň şertleri
1. Nebit işlerini geçirmegiň şertleri Şertnamada kesgitlenilýär.
2. Eger Gözleg işleri netijesinde Uglewodorod serişdeleriniň ýatagy açylan bolsa, Potratçy şol açyş barada Agentlige habar bermäge, şol ýataga, şol sanda onuň gorlaryna baha bermäge hem-de onuň senagat ähmiýeti hakyndaky netijenamany taýýarlamaga borçludyr. Açyş barada habar bermegiň, ýataga baha bermegiň, şol sanda ýatagyň gorlary we açylan ýatagyň senagat ähmiýeti baradaky meselesi boýunça netijenamany taýýarlamagyň möhletleri Şertnamada kesgitlenilýär.
3. Senagat ähmiýetli ýatak tapylanda, Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnamanyň şertlerine laýyklykda, Potratça Nebit işlerini geçirmek boýunça çykdajylarynyň öwezini dolmaga hukuk berilýär, onuň her çärýekdäki möçberi Uglewodorod serişdeleriniň Potratça degişli paýyndan gelýän girdejiniň möçberinden ýokary bolup bilmeýär.
Önümi paýlaşmak hakyndaky şertnamadan başga Şertnamalaryň şertlerinde Senagat ähmiýetli ýatak tapylanda, Potratça Nebit işlerini geçirmek boýunça çykdajylaryň öwezini dolmaga hukuk berilýär, onuň her çärýeklik möçberi Şertnamanyň şertlerine laýyklykda kesgitlenilýär.
4. Eger Gözleg işleri üçin Ygtyýarnamanyň möhletiniň ýa-da onuň hereketiniň uzaldylan möhleti dolanda Senagat ähmiýetli ýatak açylmadyk bolsa, Potratçynyň çykdajylarynyň öwezini dolmaga hukugy bolmaýar. Şonda Gazyp almak üçin Ygtyýarnamanyň we Şertnamanyň hereketi bes edilýär.
5. Eger Potratçy Ýatagyň senagat ähmiýeti ýok diýip hasaplasa ýa-da Senagat ähmiýetli ýatagy özleşdirmekden boýun gaçyran ýagdaýynda, ol şu Kanunyň 24-nji maddasynyň ýedinji böleginiň şertlerini berjaý etmek bilen bu ýatagyň ýerleşýän Şertnamalaýyn çäginiň meýdançasyndan gitmäge borçludyr.
26-njy madda. Ýatagyň bilelikde özleşdirilmegi
1. Ýatagyň bilelikde özleşdirilmegi bir-birine ýanaşýan Şertnamalaýyn çäklerinde ýerleşýän şol bir ýatagy Işläp taýýarlamak boýunça öz işlerini amala aşyrýan iki ýa-da ondan köp Potratçylaryň arasynda işleriň utgaşdyrylmagyny aňladýar.
Munuň ýaly Potratçylar şol Ýatagy ýeke-täk obýekt hökmünde bilelikde özleşdirmek boýunça öz aralarynda şertnama baglaşmaga borçludyrlar we bu ýatak Potratçylaryň işläp taýýarlan ýeke-täk meýilnamalary boýunça özleşdirilmelidir. Bilelikde özleşdirmegiň şertnamasy we ýeke-täk meýilnamasy Agentlik tarapyndan tassyklanylmaga degişlidir.
2. Eger Potratçylaryň islendik biri Bilelikde özleşdirme boýunça şertnamany beýleki Potratçy bilen baglaşmakdan ýüz dönderýän bolsa, onda Agentlik ony şol şertnamany baglaşmaga borçly etmäge haklydyr.
Eger Potratçylaryň islendik biri ýatagyň bilelikdäki özleşdirmesiniň ýeke-täk meýilnamasyny işläp taýýarlamakdan ýüz dönderýän bolsa, onda Agentlik munuň ýaly meýilnamanyň Potratçylaryň hasabyna işläp taýýarlanylmagyny garaşsyz bilermene tabşyrmaga haklydyr. Munuň ýaly meýilnamanyň ýerine ýetirilmegi Potratçylar üçin hökmanydyr. Haýsydyr bir Potratçynyň bu borçlary ýerine ýetirmekden ýüz dönderen ýagdaýynda, ol agzalan ýatagyň degişli meýdançasyny yzyna bermäge borçludyr.
27-nji madda. Emeli adalar, bentler we başga desgalar
1. Türkmenistanyň çäginde, şol sanda Hazar deňziniň türkmen böleginde we Içki suw howdanlarda Nebit işlerini geçirmek maksady bilen döredilýän emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň gurluşygy, ulanylyşy we peýdalanylyşy, Agentlik tarapyndan Potratça, onuň daşky gurşawy we bioserişdelerini goramak we gorap saklamak şerti bilen, aýratyn berilýän rugsatnamanyň esasynda amala aşyrylýar.
Şeýle emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň töwereginde daşky araçäkleriň her bir nokadyndan 500 metre çenli aralyga uzalyp gidýän howpsuzlyk zolaklary bellenilýär.
2. Emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň ýerleşişi gämi gatnawy we balykçylyk üçin möhüm ähmiýeti bolan oňat ýola goýlan deňiz ýollaryna päsgelçilikleri döretmeli däldir.
3. Emeli adalaryň, bentleriň we beýleki desgalaryň gurluşygyna, saklanylmagyna hem-de ulanylmagyna jogapkär Potratçy ýa-da Kömekçi potratçy şolaryň goralmagyny we olaryň ýerleşýän ýerlerini görkezýän duýduryjy belgileriň hemişe bolmagyny üpjün etmäge borçludyr.
4. Taşlanan ýa-da ulanylmaýan emeli adalar, bentler we beýleki desgalar başga maksatlar üçin peýdalanylyp bilinmejek bolsa, adamlaryň, tebigy baýlyklaryň howpsuzlygyna zeper ýetirmez ýaly, gämi gatnawyna ýa-da balykçylyga päsgelçilik bermez ýaly edilip sökülip aýrylmalydyrlar.
28-nji madda. Agentligiň Uglewodorod serişdelerini satyn almaga bolan hukugy
1. Agentligiň islendik wagtda bazar bäsdeşligi esasynda Potratçynyň paýynyň Uglewodorod serişdelerini täjirçilik ýoly bilen satyn almaga artykmaçlyk hukugy bardyr.
2. Agentligiň içerki bazaryň zerurlyklaryny kanagatlandyrmak maksady bilen we Uglewodorod serişdeleriniň doly ulanylmagynyň hasabyna munuň ýaly zerurlyklaryň kanagatlandyrylmadyk ýagdaýynda, Potratçynyň paýynyň Uglewodorod serişdelerini satyn almaga artykmaçlyk hukugy bar.
Şonda satyn alynýan Uglewodorod serişdeleriniň çäkli möçberleri, nyrh emele geliş tertibi, tölegiň görnüşi we töleg walýutasy Şertnama esasynda kesgitlenilýärler.
29-njy madda. Uglewodorod serişdeleriniň yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury alynmagy (rekwizisiýasy) we olaryň ýeriniň doldurylmagy
1. Uruş, uruş howpy, tebigy betbagtçylyk ýa-da adatdan daşary ýagdaýlarda Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen we adatdan daşary häsiýetli beýleki ýagdaýlarda, Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Potratça degişli Uglewodorod serişdeleriniň bölegini ýa-da tutuş paýyny mejbury tölegli yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury almaga (rekwizisiýa) haky bar. Yzyna gaýtarylmak şerti bilen mejbury almak Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) tarapyndan kesgitlenilýän we adatdan daşary ýagdaýlaryň tutuş döwrüniň dowamynda Türkmenistanyň mätäçliklerini üpjün etmek üçin gerek bolan möçberlerde amala aşyrylýar.
2. Türkmenistanyň Ministrler Kabineti (Hökümeti) Potratçynyň rekwizirlenen Uglewodorod serişdeleri üçin hakyky önümler görnüşinde ýa-da olaryň bahasyny erkin ýörgünli pulda adalatly nyrhlar boýunça tölemek arkaly öweziniň doldurylmagyny kepillendirýär.
30-njy madda. Nebit işleriniň geçirilmegine döwlet gözegçiligi
1. Şu Kanuna laýyklykda Agentlik Nebit işleriniň geçirilmegine döwlet gözegçiligini amala aşyrýar.
Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen öz ygtyýarlygynyň çäklerinde degişli döwlet gözegçiligini we gözegçilik barlagyny amala aşyrýarlar.
Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary şonuň ýaly gözegçiligi amala aşyranda alan islendik maglumatlarynyň ýaşyrynlygyny üpjün etmäge borçludyrlar.
2. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary, döwlet gözegçiligini we gözegçilik barlagyny amala aşyrmak boýunça Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda özleriniň ygtyýarlygynyň çäklerinde degişli barlaglary we gözegçilikleri geçirmekden ozal munuň ýaly barlaglaryň we gözegçilikleriň geçirilmegini Agentlik bilen öňünden hat üsti bilen ylalaşýarlar.
3. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary şu maddanyň ikinji böleginde görkezilen barlaglaryň we gözegçilikleriň barşynda Şertnama taraplarynyň gatnaşyklaryna goşulmaga haklary ýokdur.
4. Ministrlikler we beýleki döwlet dolandyryş edaralary, barlaglaryň we gözegçilikleriň netijeleri boýunça taýýarlanan öz netijenamalaryny, güwanamalaryny, hasabatlaryny we beýleki namalaryny Kanuna, Ygtyýarnama we Şertnama laýyklykda garalmagy we çäreleriň görülmegi üçin Agentlige iberýärler.
5. Hukuk goraýjy edaralar Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan öz ygtyýarlygynyň çäklerinde Nebit işleriniň geçirilmeginde kanunçylygyň berjaý edilmegine gözegçiligi amala aşyrýarlar.
Hukuk goraýjy edaralar geçiriljek barlaglar barada Agentlige habar berýärler. Munuň ýaly barlaglaryň güwanamalaryny, netijenamalaryny, teswirnamalaryny we beýleki namalary Agentlige iberilýär.
6. Agentlik öz netijenamalaryny, güwanamalaryny, hasabatlaryny we beýleki namalaryny iberen ministrliklere, beýleki döwlet dolandyryş edaralaryna we hukuk goraýjy edaralaryna şol resminamalara garamagyň netijeleri barada habar berýär.
301-nji madda. Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça Agentligiň döwlet dolandyryş edaralary bilen özara hereketi
1. Şu Kanuna we Işläp taýýarlamagyň düzgünlerine laýyklykda Agentligiň, Potratçynyň Nebit işleriniň maksatnamasynyň we meýilnamasynyň netijeliligini we Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyk gelýändigini kesgitlemek maksady bilen, degişli döwlet edaralaryna (guramalaryna) olary muzdsuz ekspertiza etmegi tabşyrmaga hukugy bardyr.
2. Nebit işlerini amala aşyrmak boýunça Agentligiň döwlet dolandyryş edaralary bilen özara hereketiniň tertibi Türkmenistanyň Prezidentiniň namasy bilen kesgitlenilýär.
31-nji madda. Gazylyp alnan Uglewodorod serişdeleriniň ölçenilişi we agramynyň çekilişi
1. Şertnamalaýyn çäkde gazylyp alnan Şertnamalaýyn çäkde we (ýa-da) ondan daşarda saklanýan Uglewodorod serişdeleriniň ölçenilişi we agramynyň çekilişi Potratçy tarapyndan Şertnamada kesgitlenilen döwürlerde Nebit işlerini geçirmegiň halkara tejribesinde ulanylýan usulyýeti peýdalanmak bilen yzygiderli geçirilýär.
Uglewodorod serişdelerini ölçemegiň we agramyny çekmegiň beýleki usullaryny ulanmak, şeýle hem şonda enjamlaryň we gurallaryň peýdalanylmagy Potratçy tarapyndan diňe Agentligiň rugsatnamasy bar bolan ýagdaýynda amala aşyrylýar.
2. Agentlik Uglewodorod serişdeleriniň agramyny çekmek we ölçemek üçin peýdalanylýan enjamlary we gurallary yzygiderli belli bir wagtyň geçmeginde, synagdan geçirmegi, synaglaryň netijeleriniň Agentlige tabşyrylmagyny Potratçydan talap etmäge haklydyr.
3. Eger Uglewodorod serişdeleriniň agramyny çekmek we ölçemek üçin peýdalanylýan enjamlar we gurallar synagdan geçirilende, kemçilikler ýa-da nätakyklyklar ýüze çykarylsa we olaryň emele gelen wagtyny kesgitlemek mümkin bolmadyk ýagdaýynda, onda agzalan enjamlar ýa-da gurallar, o


text:
Ýewropa Komissiýasynyň sözçüsi Pia Ahrenkilde-Hansen Ýewropa Bileleşiginiň 8-nji sentýabrda Orsýete garşy täze sanksiýalary girizmekçidigini aýtdy. Bu sanksiýalar Kremliň Ukrain konfliktinde oýnaýan roly sebäpli, Orsýet tarapyndan teklip edilen yrga ýaraşyga garamazdan girizilmekçi bolýar.
ÝB-niň resmileri Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna sanksiýalaryň, ýazylan prosedura boýunça, Brýussel we Praga wagty bilen sagat 15.00-da, eger ÝB-niň agza döwletleriniň hiç biri garşy bolmasa, awtomatiki görnüşde tassyklanjagyny aýtdylar. Ahrenkilde-Hansen sanksiýalaryň 9-njy sentýabrda ÝB-niň Resmi žurnalynda çap edilen pursatyndan güýje girjegini aýtdy.
ÝB-niň liderleri bu görüljek täze çäreler barada Weýlsde geçirilen NATO sammitiniň gapdalynda, 5-nji sentýabrda ylalaşyga geldiler.
Bu karar Kiýew bilen orsýetçi pitneçiler gündogar Ukrainada bäş aýa çeken we 2600 çemesi adamy öldüren konflikti soňlamak üçin atyşygy bes etmäge razy bolanlaryndan birnäçe sagat soň kabul edildi.
Ýaraşyk saklansa...
ÝB, eger Moskwa atyşygy kesmegiň şertlerine hormat goýsa we öz goşunlaryny yzyna çekse, täze sanksiýalaryň togtadylyp bilinjegini aýtdy.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi, eger täze sanksiýalar girizilse, muňa «reaksiýa» görkezmegi wada berdi, ýöne anyk näme etjegini aýtmady.
Moskwa ABŞ-nyň we ÝB-niň mundan öňki sanksiýalar tapgyryna Günbataryň köp azyk önümleriniň importyna gadaganlyk girizmek bilen jogap beripdi.
NATO-nyň garşylykly subutnamanyň ýeterlikdigini aýdýandygyna garamazdan, Moskwa özüniň Ukraina goşun iberendigini we pitneçileri ýaraglandyrandygyny ret edýär.
Diplomatlar täze sanksiýalaryň ÝB syýahat gadaganlygyna we emläk doňdurma sezewar boljak resmileriň giňeldilen sanawyny, şeýle-de rus kompaniýalaryna kredit bermek çäklendirmelerini we dürli maksatlar üçin ulanylýan harytlaryň eksportyna gadaganlygy öz içine alýandygyny aýdýarlar.
ÝB-niň diplomatlarynyň maglumatyna görä, Orsýetiň Gazprom banky we Gazprom Neft Ýewropa Bileleşiginde maýa toplamak gadaganlygy astyna düşer.
Täze atyşyk boldy
Atyşygyň bes edilendigine garamazdan, 7-nji sentýabr güni irden kenar şäheri Mariupulyň golaýynda we Donetsk aeroportunda täze atyşygyň bolandygy habar berildi.
Mariupuldaky top atyşlyk bir asuda adamy öldürip, ýaraşyk başlanaly bäri ilkinji pida sebäp boldy.
Soňky atyşykda azyndan dört adamyň ýaraly bolandygy habar berildi.
Şu arada ukrain prezidenti Petro Poroşenkonyň uly kömekçisi NATO-nyň bäş döwletiniň Ukraina ýarag we geňeşçileri ibermäge razy bolandygyny aýtdy.
Emma muňa garamazdan, agzalan dört döwlet – Birleşen Ştatlar, Italiýa, Norwegiýa we Polşa beýle wadany berendigini ret etdi.
NATO resmileri ýaranlygyň agza däl Ukraina ýarag ibermejekdigini, emma indiwidual ýaranlaryň, eger özleri isleseler, muny edip biljeklerini aýtdy.
Orsýet Ukraina bilen NATO ýaranlygynyň arasyndaky gatnaşyklaryň ýygjamlaşmagyna gazaply garşylyk görkezýär.
Günbataryň rus prezidenti Wladimir Putini 46 million ilatly öňki sowet respublikasyny bilkastdan durnuksyzlaşdyrmakda günälemegi bilen, Ukrain konflikti täze Sowuk uruş baradaky gürrüňleriň gaýtadan döremegine sebäp boldy.


text:
8-nji maýda “Maslahat köşgünde” Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Beýik Ýeňşiň 70 ýyllygy mynasybetli uruş weteranlary hem-de uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlary bilen dabaraly duşuşygy geçirildi. Duşuşyga şeýle hem Mejlisiň Başlygy, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, harby we hukuk goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylary gatnaşdylar.
Bir stoluň başyna ýygnananlara ýüzlenip, Türkmenistanyň Prezidenti hemmeleri 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 70 ýyllygy bilen gutlady. Şol ýyllar adamzadyň taryhyna iň ýowuz synaglaryň we külpetleriň döwri hökmünde girdi. Bu uruş iň elhenç we bütin dünýä taryhynda iň gandöküşikli uruşlaryň biri bolup, millionlarça adam ömrüniň tanapyny kesdi.
Şu duşuşyga gatnaşyjylar hem urşuň synaglardan doly ýowuz ýollaryny abraý bilen geçdiler, ajaýyp Watanymyzy gorap, Ýer ýüzünde parahatçylygyň we abadançylygyň dabaralanmagy üçin gahrymanlarça söweşdiler. Prezident Watany hem-de halky goramak işinde görkezen gahrymançylyklary, häzirki nesilleriň bagtyýar durmuşynyň bähbidine bitiren hyzmatlary üçin uruş weteranlaryna tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirdi.
Biziň watandaşlarymyz diňe frontda däl, eýsem, tylda hem deňsiz-taýsyz edermenligiň belent nusgasyny görkezdiler. Agyr ýyllaryň ýowuz synaglarynda aýallar, garrylar we çagalar gol gowşurman, gije-gündiz zähmet çekdiler, tylda Ýeňşe goşant goşup, watançylygyň we ynsanperwerligiň nusgasyny görkezdiler.
Şol döwürden bäri köp ýyllar geçse-de, Watan ugrundaky söweşlerde türkmen gerçekleriniň görkezen deňsiz-taýsyz gahrymançylygy hiç wagt unudylmaýar. Olaryň yzynda galan zenanlarymyz we enelerimiz bolsa, öý-ojagyny aman saklap, wepalylygyň belent nusgasyny görkezdiler. Şoňa görä-de, gaýduwsyzlyk bilen söweşen weteranlarymyz, tutanýerli zähmet çeken enelerimiz häzirki nesillerimiz üçin Watany söýmegiň we ynsanperwerligiň beýik mekdebine öwrüldi diýip, milletiň Lideri belledi .
Çaý başynda geçen duşuşygyň barşynda uruş weteranlary Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa döwlet tarapyndan berilýän yzygiderli goldaw, özleri üçin döredilýän hemme zerur şertler, türkmen jemgyýetinde hemmetaraplaýyn alada bilen gurşalyp alynýandyklary üçin çuňňur hoşallyk bildirdiler. Biz jemgyýetçilik-köpçülikleýin çärelerine, wagyz ediş we düşündiriş, watançylyk işlerine buýsanç bilen gatnaşýarys hem-de Watana özümiziň parahat gulluk etmegimizi dowam ederis diýip, weteranlar aýtdylar we milletiň Liderine ýurdumyzyň gülläp ösmeginiň, mähriban halkymyzyň bagtyýar we abadan durmuşynyň bähbidine alyp barýan köptaraply işinde uly üstünlikleri arzuw etdiler.
Türkmenistanyň Prezidenti hoşniýetli arzuwlary üçin weteranlara tüýs ýürekden minnetdarlyk bildirip, olary jemgyýetiň ruhy gymmatlyklaryny, onuň ahlak ýörelgelerini gorap saklamaga mundan beýläk-de goşant goşmaga çagyrdy.
Weteranlaryň jemgyýetimiziň agzybirligini we jebisligini berkitmekdäki, ýaşlarymyza edep-terbiýe bermekdäki, olary watançylyk ruhunda terbiýelemekdäki, ägirt uly hyzmatlaryny ýene bir ýola belläp Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ýeňşiň 70 ýyllygy mynasybetli uruş weteranlaryna hem-de uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlaryna pul we gymmat bahaly sowgatlary gowşurdy.
Öz gezeginde weteranlar we uruşda wepat bolan esgerleriň ýanýoldaşlary uly ýaşly nesiller, urşa gatnaşanlar baradaky aladasy we wepat bolan esgerleriň maşgalalaryna berýän yzygiderli ünsi üçin türkmen döwletiniň Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowa çuňňur hoşallygyny bildirdiler.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 23-nji oktýabrda Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň göçme maslahatyny geçirdi.
Maslahat Aşgabat araçäk otrýadynyň «Bagyr» serhet berkitmesinde boldy. Berdimuhamedow ol ýere täze obýektleri açmaga bardy we şol bir wagtyň özünde Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalarynyň hasabatlaryny diňledi.
Türkmen döwlet habarlary bu maslahatda Garaşsyzlyk baýramyna, harby parada görülýän taýýarlyk barada gürrüň edilendigini, prezidentiň kanun goraýjy gulluklary baýram günleri tertip-düzgüni berk goramaga çagyrandygyny habar berýär.
Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 23-nji oktýabrda «Bagyr» serhet berkitmesinde geçirilen göçme maslahatynda prezident harbylaryň we kanun goraýjy gulluklaryň başlyklarynyň gysgaça hasabatyny diňläp, baýramçylyk günleri ýurtda tertip-düzgüniň “berk berjaý edilmegi üçin” ähli çäräni görmäge çagyrdy.
Ýöne bu berklik, Gazagystanyň Mangitau welaýatynyň gümrük gözegçiligi bölüminiň habaryna görä, prezidentiň «Bagyrda» beren buýrugyndan has öň başlanypdyr. Bu habarda Türkmenistanyň 18-nji oktýabrdan 1-nji noýabr aralygynda Gazagystandan ýeňilleşdrilen tertipde ýurda gelip bilýän daşary ýurt raýatlary üçin serheti ýapandygy aýdylýar.
Mangitau welaýatynda hemişelik ýaşaýan gazak raýatlary Türkmenistanyň Balkan welaýatyna ýeňilleşdirilen tertipde 5 günlük gelip-gidip bilýärler. Bäş günden uzak möhlet üçin bellenilen düzgün esasynda wiza almaly.
Ýiti çäklendirmeler
Baýramçylyk adaty hereketleri çäklendirmelerden başlanýar. Türkmenistanda baýramçylyk günleri, ýokary derejeli myhmanlaryň sapara gelýän wagty ýa prezidentiň ýurt içinde ol ýa-da beýleki obýektiň açylyş dabarasyna gatnaşýan pursaty jemgyýetçilik tertibine gözegçiligi berkitmek adaty bir zada öwrüldi.
Gözegçilik ýurduň iň uludan tutulýan toýy bolan Garaşsyzlyk baýramynyň öň ýanynda has-da berkidilýär. Ýerli synçylar hökümetiň baýramçylyk mynasybetli görýän howpsuzlyk çäreleriniň asudalygy berjaý etmek bilen bir hatarda ilatyň hereket azatlygyny hem aşa çäklendirýändigini aýdýarlar.
Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew Garaşsyzlyk baýramyna hem harby parada taýýarlyk zerarly girizilýän çäklendirmeleriň baýramçylykdan bir aý öň başlanýandygyny, onsoň bu ýagdaýyň ilatda kanuny nägilelik döredýändigini aýdýar.
“Hatda köçeleriň bir toparynda awtoulaglaryň hereketi hem ýapylýar we bu ýagdaý transport gatnawynda uly kynçylyk döredýär. Çatryklaryň bir toparynda, aýratynam ozalky Hudaýberdiýew we Türkmenbaşy şaýollarynyň çatrygynda dykynlar emele gelýär” diýip, A.Baýryýew aýdýar.
Türkmen halkynyň asyl däplerine görä, adatça, toý edýän gapysyny giň açyp goýýar we myhman näçe köp gelse, şonça-da begenýär. Türkmenistan öz halkynyň däp-dessurlaryna hormat goýýandygyny we olary dikeldýändigini, döwlet derejesinde açyk gapylar syýasatyny ýöredýändigini, hiç bir ýurt bilen oňuşmazlygynyň ýokdugyny aýdýar.
Ozalky sowet respublikalarynyň köpüsinden tapawutlylykda Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllarynda asuda, ilaty sabyr-kanagatly ýurt hökmünde tanaldy. Şol bir wagtda-da bu ýurtda hökümete garşy protest aksiýalaryny gurnamak, nägilelik bildirmek mümkinçiliginden peýdalanjak bolup duran oppozision partiýalar, garaşsyz jemgyýetçilik guramalary-da ýok. Emma, muňa garamazdan, her baýramçylykda diýen ýaly tertip-düzgüniň bozulmagyndan aşa alada edilýändigi duýulýar.
Munuň sebäbi näme?
Düýbi Bolgariýada ýerleşýän “Türkmen Helsinki” fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa bu aladanyň esasy sebäbiniň halk bilen häkimiýetleriň arasyndaky ynamsyzlykda bolmagynyň ahmaldygyny çak edýär.
«Çinownikleriň özleri birhili dowla düşýärler. Sebäbi köpçülik bir ýere üýşende, adamlar özara pikir alyşýarlar. Olar hemme bolýan ýagdaýlary görýärler hem onuň gürrüňini edýärler. Onsoň çinownikler halk şol ýagdaýdan peýdalanyp, birden köçä çykaýmasyn diýip gorkýarlar» diýip, T.Begmedowa aýdýar.
Hukuk meselelerini öwrenýän aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýew Garaşsyzlyk baýramynda Türkmenisatanda her baýrama gabat yglan edilýän günä geçişleriň hem bolmaýandygyna, munuň hem ýurtda asudalygyň bozulmak aladasy bilen bagly bolmagynyň ahmaldygyna ünsi çekýär.
“Birnäçe ýyl bäri her baýrama gabat yglan edilýän günä geçişligem hiç wagt şu baýrama gabatlap geçirilenok. Bu-da şol belli bir derejede, ilatyň pikiriçe, howpsuzlyk çäreleri bilen bagly. Eger-de tussagdakylar çykyp gelse, şonda birhili bidüzgünçilik bolaýjak ýaly garalýan bolmagy ähtimal” diýip, aşgabatly žurnalist A.Baýryýew aýdýar.
Daşary ýurtly türkmenleriniň arasyndan wekiller hem bu baýrama saýlanyp çagyrylýar. Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda türkmen metbugaty dünýäniň dürli ýurtlarynda ýaşaýan türkmen azlyklaryna hem gol uzatmak, olaryň taryhy watanlaryna dolanmagyna, bolmanda, ýurt bilen gatnaşygyny dikeltmegine ýol açmak barada köp ýazdy. Bu pikirler Dünýä türkmenleriniň gumanitar birleşiginiň döredilmegine, her ýylda ýüzläp türkmeniň taryhy watanlaryna sapar etmegine ýol açdy.
Emma, Şwesiýada ýaşaýan türkmen aktiwisti Ýakup Garagulyň pikirine görä, ýurduň gapysynyň howpsuzlyk bahanasy bilen başga pikirlileriň öňünde jebis ýapylmagy we diňe ýaranjaňlar üçin “syçan sümerlik” açylmagy ýatlanýan ýagty ideýa-da, baýramçylyga-da kölege salýar.
“Biziň Türkmenistanymyz 19 ýyldan soňra-da edil bir ýaşly ýa alty aýlyk çaga ýaly henizem gundagda ýaşap ýör. Gundagyň-da daşyny ýaman gaty baglapdyrlar. Ol gundagyň içindäki oglanyň gözi-de görnenok diýsek boljak. Onsoň özüňiz pikir edip göräýiň, ol gundagy açjak bolýan hem oglanyň el-aýagyna ýel çalsyn ýa onuň endamyny arassalaýyn diýýän adamlar ýurda salynmaýar” diýip, Ýakup Garagul aýdýar.
Ýakup Garagul özüniň hiç wagt türkmen kanunlaryny bozmandygyny, emma indi on bäş ýyldyr ol ýere baryp bilmeýändigini, sebäbi häkimiýetleriň özüne wiza bermeýändigini aýdýar.


text:
Owgan resmileri iki ýyl ozal Päkistanda zamun alnan owgan diplomatynyň boşadylandygyny aýtdylar.
Owganystanyň Daşary işler ministrliginiň beýanatynda Päkistanda ilçilige bellenen we Peşawardaky baş konsul Abdul Halik Farahiniň iki ýyl gowrak wagtdan soň, 13-nji noýabrda azat edilip, öz maşgalasyna gowşurylandygy aýdylýar.
Beýanatda ilçiniň boşadylmagyndaky hyzmatdaşlyk üçin päkistan hökümetine sagbolsun aýdylýar.
2008-nji ýylyň sentýabrynda gabawa salnan we ýarag astynda alnyp gidilen Farahiniň şu gün irden owgan prezidenti Hamid Karzaý bilen duşuşandygy aýdylýar.


text:
ABŞ we Ysraýyl Eýranyň ýadro ýaragyny edinmegine ýol berilmejegini duýdurdylar.
Sişenbe güni ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri dünýä ýurtlarynyň Eýran bilen onuň ýadro programmasy boýunça gepleşikleri tükeniksiz dowam etdirmejegini aýtdy.
Jon Kerriniň sözlerine görä, ABŞ Eýranyň ýadro ýaragyna eýe bolmazlygy üçin Ysraýyl we beýleki döwletler bilen hyzmatdaşlyga we çynlakaý hereket etmäge taýýar.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerriniň bu çykyşy onuň Ysraýylyň premýer-ministri Benjamin Netanýahu bilen duşuşygyndan soň geçirilen bilelikdäki metbugat-konferensiýasynda edildi.
Ysraýylyň lideri Benjamin Netanýahu öz çykyşynda Eýranyň ýadro programmasynyň togtadylmalydygyny nygtady.
Benjamin Netanýahu “halkara jemgyýetçiliginden çetde duran ýurduň ýadro ýaragyna eýe bolmagynyň nämäni aňladýandygy hemmä düşnüklidir” diýip belledi. Onuň pikirine görä, Eýranyň halkara jemgyýetçiliginiň garşysyna gidip, ýadro programmasynyň üstünde işlemegi dowam etdirmegine ýol berilmeli däl.
Ysraýyl-Palestina gepleşikleri
ABŞ-nyň we Ysraýylyň liderleriniň ikisi-de Ysraýyl bilen Palestinanyň arasyndaky prahatçylyk prosesini gaýtadan janlandyrmagy wada berdiler. Bu proses 2010-njy ýylyň sentýabr aýyndan bäri ýerinden gozgananok.
Jon Kerri şu hepdäniň duşenbe güni žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Ysraýyl bilen Palestinanyň arasynda on ýyl bäri dowam edýän ynamsyzlygyň soňuna çykmak boýunça “hakyky strategiýanyň” tarapdarydygyny aýtdy.
Şeýle-de Kerri parahatçylyk ugrundaky täze tagallalaryň bir böleginiň Palestinanyň yraň atýan ykdysadyýetini galdyrmak boýunça synanyşyklara gönükdirilýändigini aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri soňky hepdeleriň dowamynda Ysraýyla we Palestinanyň giňişliklerine ikinji gezek sapar edýär.
10-11-nji aprelde Jon Kerriniň “Uly sekizlik” guramasynyň daşary işler ministrleriniň Londonda boljak duşuşygyna gatnaşmagyna garaşylýar


text:
Türkmenistanyň prezidenti hökümet maslahatlarynda ilata mellek ýerlerini, jaý salmak üçin ýer uçastoklaryny bölüp bermek barada wagtal-wagtal anyk tabşyryklary berýär. Emma muňa garamazdan, ýurtda ilatyň döwlet tarapyndan paýlanylýan mellek ýeri almak bilen bagly dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygy aýdylýar.
Şu hepdäniň başynda Azatlyk Radiosy Balkan welaýatyndan özüni Oraztäç daýza diýip tanyşdyran 60 ýaşlaryndaky pensioner zenanyň 3 ýyla golaý wagt garaşyp mellek ýerini alandygy barada söhbetdeşligi çap edipdi.
Mellek meselesi bilen bagly bökdençlikleriň Mary welaýatynda hem bardygyny aýdylýar. Döwlet tarapyndan paýlanylmaly mellek ýeriniň ilata berilmeýändigini, şu sebäpden hem goh-galmagallaryň döreýän halatlarynyň hem bolýandygyny adynyň efirde tutulmazlygyny soran Mary etrabynyň daýhanbirleşikleriniň biriniň ýaşaýjysy belleýär. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Türkmenistan ýurtdaky mal ýüňüni we ýüňden öndürilýän önümleri, şol sanda elde dokalýan haly we haly önümlerini daşary ýurtlarda ýerlemäge ygtyýar berdi.
Türkmen metbugaty prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň anna güni bu barada degişli karara gol çekendigini habar berýär.
Resmi habarda aýdylmagyna görä, bu karar ýerli önüm öndürijileri goldamak maksady bilen kabul edilipdir.
Dokumentde Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşiginiň agzalary bolan edara görnüşli taraplara we hususy telekeçilere Türkmenistanda öndürilýän ýüňi, saryja goýnuň ýazlyk ýüňünden başga, daşary ýurtlara ýerlemäge ygtyýar berilýändigi aýdylýar.


text:
Hepdäniň sişenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton öz ýurdunyň yslam dünýäsi bilen hyzmatdaşlygyny gowulandyrmak planlary barada çykyş etdi.
Amerikanyň Döwlet sekretary Hillari Klinton prezident Obamanyň administrasiýasynyň yslam dünýäsi bilen Birleşen Ştatlaryň gatnaşyklaryny ýakynlaşdyrmak planlary bilen baglanyşykly eden düýnki çykyşynda bu plany biznes, ykdysady we bilim programmalarynyň üsti bilen amala aşyrmaklygyň göz öňünde tutulýandygyny aýtdy.
Arap döwletleriniň Marokkoda gurnan ösüş forumynda eden çykyşynda Hillari Klinton esasan arap dünýäsine gönukdiriljek täze programmalaryň ylmy we tehniki hyzmatdaşlyklary, aýal-gyzlaryň jemgyýetdäki roluny, şeýle hem dinleriň arasyndaky gatnaşyklary ösdürmekligi maksat edinýändigini nygtady.
Täzeçe başlangyçlar
Hanym Klintonyň çykyşy prezident Barak Obamanyň şu ýylyň iýunynda Müsüriň paýtagty Kairde eden çykyşynyň özboluşly bir dowamy bolup eşidildi. Prezident Obama hem şol çykyşynda Birleşen Ştatlaryň yslam dünýäsi bilen gatnaşyklarynda dörän kynçylyklary ýeňip geçmek üçin täzeçe başlangyçlary ýola goýmaklygy söz beripdi.
Barak Obamanyň administrasiýasynyň bu ugurdaky başlangyç ädimlerinden biri hökmünde ”Reýter” habar agentligi geljek 2010-njy ýylyň başynda Waşingtonda Amerikanyň biznes ýolbaşçylary bilen musulman ýurtlaryň şirketçileriniň we innowatorlarynyň bilelikdäki sammitiniň gurnaljakdygyny habar berýär. Mundan daşgary Birleşen Ştatlar bilen yslam ýurtlarynyň biznesmenlerini, inwestorlaryny we okuw jaýlaryny özara baglanyşdyrjak ýörite maglumat setleriniň hem dörediljekdigi aýdylýar.
Birleşen Ştatlaryň prezident administrasiýasy özüniň täze programmasynda sosial durnuksyzlygy başdan geçirýän Ýemende ykdysadyýeti, sosial hyzmatlary we ýerli dolandyryşy ösdürmekligi göz öňünde tutýan 76 million dollarlyk ýörite proýekti hem durmuşa geçirmekligi göz öňünde tutýar. Täze programmanyň çäklerinde şol sanda ýaşlaryň jenaýatçylyklara we terrorizme ýykgyň etmek problemasy ýokary bolan Iordaniýada ýaşlara sosial ýardamlary bermekligi göz öňünde tutýan 30 million dollarlyk proýekt hem bar.
Ysraýyl – palestin konflikti
Hepdäniň duşenbe güni Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton halkara syýasatda uly alada döredýän mesele bolup duran ysraýyl-palestin konflikti barada-da durup geçdi. Hanym Klinton öz çykyşynda Palestinanyň territoriýasynda Ysraýylyň alyp barýan gurluşyk işleri barada tankydy bellikleri aýtdy we Ysraýylyň ädimleriniň Waşingtonyň tamasyny ödäp bilmeýändigini belledi. Şeýle hem ol bu ugurda Birleşen Ştatlaryň pozisiýasynyň öňküligine galýandygyny nygtady. Prezident Barak Obama indi Ysraýyly palestinanyň territoriýasyndaky gurluşyklaryny doly togtatmaklyga yzygiderli çagyryp gelýär.
Düýn Marokkoda eden çykyşynda Hillari Klinton hem bu meseläni gozgap, şeýle diýdi: «Elbetde, biz palestin territoriýasynda Ysraýyl tarapyndan ilatly nokatlaryň gurulmagyny kanuny diýip hasaplamaýarys. Biz muny yzygiderli gaýtalap gelýäris we biz özümiziň bu baradaky pozisiýamyzy ysraýyllylara-da, araplara-da, palestinlilere-de we tutuş dünýä-de açyk aýdyp gelýäris».
Marrokkoda eden bu çykyşyndan soň Hillari Klinton düýn Müsüriň paýtagty Kaire uçdy. Hanym Klinton şu gün ol ýerde Müsüriň prezidenti Hosni Mübärek bilen duşuşar diýlip garaşylýar.


text:
Sişenbe güni Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça baş wekili Katerin Aşton Eýrany protestçilere garşy güýç ulanmazlyga, şeýle-de olaryň parahatçylykly demonstrasiýa geçirmek hukuklaryna hormat goýmaga çagyrdy.
Duşenbe güni müňlerçe eýranlylar hökümetiň gadagan edenligine garamazdan, Müsürdäki we Tunisdäki protestçilere raýdaşlyk bildirip, köçelere çykdylar.
Eýranyň polisiýasy Tährandaky protestçileri dargatmak üçin gözi ýaşardyjy gaz ulandy.
Eýranyň Fars habarlar gullugynyň maglumatyna görä, protestlerde bir adam ölüpdir, ençeme adam ýaralanypdyr.


text:
Palestinanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Ysraýyla garşy çäre görmäge çagyrdy.
Nýu-Ýorkda BMG-niň Baş edarasynyň binasynda žurnalistlere beren interwýusynda Riýad Mansur Howpsuzlyk Geňeşiniň deslapky başlygy, Orsýetiň ilçisi Witaliý Çurkin bilen gepleşik geçirendigini aýtdy.
Mansur Howpsuzlyk Geňeşiniň beýleki agzalary, şol sanda Amerika we Portugaliýa bilen hem gepleşik geçirmegi planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
Mansuryň sözüne görä, Ysraýylyň okkupirlenen Iordan derýasynyň günbatar kenarynda we Ieurasalimiň gündogarynda ýaşaýyş jaýlaryny gurmagyna garşy çäre görülmeli.


text:
Owganystanda uzaga çeken uruş-gowga zerarly Pakistana göçmeli bolan etniki türkmenleriň köpüsi indi onlarça ýyl bäri dokumentsiz, kyn şertlerde ýaşaýar.
Bu ýagdaý bir tarapdan gündelik güzeran aýlamagy agyrlaşdyrsa, ikinji tarapdan şol maşgalalarda ýetişip gelýän ýaşlaryň okuw, soňra iş mümkinçiliklerini kynlaşdyrýar.
Eýsem, Pakistanda doglan türkmen ýetginjekleri başdan geçirilýän ýagdaýlara nähili baha berýärler? Olar durmuş kynçylyklaryny ýeňip geçmek üçin nähili ýollary saýlap alýarlar? Pakistandan Eýranyň üsti bilen Türkiýä gaçgak ýagdaýda göçüp gelýän türkmen ýetginjekleri üçin bosgunlyk çäremi? Pakistanly bosgun türkmen ýetginjekleri Türkiýede nähili ýagdaýlary başdan geçirýärler?
Azatlyk Radiosy "Dünýä Türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda Pakistandaky türkmen ýetginjekleriniň problemalaryna ser salýar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gyrgyzystana ilkinji resmi saparyna başlady. 5-nji awgustda Bişkekde G.Berdimuhamedowyň we Gyrgyzystanyň prezidenti Almazbek Atambaýewiň arasynda gepleşikler geçirildi. Azatlyk Radiosy türkmen prezidentiniň Bişkekde kabul edilişi we geçirilen gepleşikleriniň netijeleri barada Gyrgyz gullugynyň Bişkekdäki habarçysy Sabyr Abdumomonow bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň we Gyrgyzystanyň prezidentleriniň arasynda geçirilen resmi gepleşikler nähili netije berdi?
Sabyr Abdumomonow: Ikitaraplaýyn duşuşyklaryň giňeldilen düzümindäki gepleşikleriň netijesinde ençeme dokumente gol çekildi. Olar saglygy saklaýyş, syýahatçylyk, gazyň, elektrik energiýasynyň söwdasy, medeniýet we oba hojalygy boýunça hyzmatdaşlyga degişli. Şeýle-de Türkmenistanyň prezidenti türkmen resmilerine Yssyk kölüň gyrasyndan gurluşyk üçin amatly ýer gözlemegi tabşyrdy we türkmen syýahatçylarydyr Gyrgyzystana gelýän beýleki myhmanlar üçin Türkmenistanyň bu ýurtda myhmanhana gurmak planynyň bardygyny aýtdy. Myhmanhananyň Türkmenistanyň maýa goýumlarynyň hasabyna guruljagy aýdyldy. Munuň öňüsyrasynda türkmen resmileriniň we Yssyk köl regionynyň ýolbaşçysynyň arasynda türkmen myhmanhanasyny gurmak baradaky ylalaşyga gol çekildi.
Azatlyk Radiosy: Siz gazyň we elektrik togunyň söwdasyna degişli ylalaşyga gol çekilendigini aýtdyňyz. Bu söwda degişli sanlar, nyrhlar barada maglumat berildimi?
Sabyr Abdumomonow: Elektrik togunyň möçberi we näçeden satyljagy barada yglan edilmedi, emma nebite degişli käbir sanlarda Gyrgyzystanyň Türkmenistandan ýarym million tonna nebiti satyn aljakdygy habar berildi.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen hyzmatdaşlygyň haýsy ugurlary Gyrgyzystany has gyzyklandyrýar we şol ugurlardan ylalaşyklar baglaşyldymy?
Sabyr Abdumomonow: Biznesmenlerimiziň, telekeçilerimiziň aýdyşy ýaly, düýn geçirilen türkmen-gyrgyz biznes forumynda Gyrgyzystanyň elektrik energiýasyny, nebit-gaz önümlerini, oba hojalyk önümlerini we azyk harytlaryny satyn almaga uly gyzyklanma bildirýändigi belli boldy. Türkmenistan bolsa maşyn gurluşyk önümleriniň, oba hojalyk önümleriniň söwdasyna gyzyklanma bildirdi. Şeýle-de gyrgyz telekeçileri iki ýurduň baştutanlarynyň duşuşygynda özleri üçin wiza düzgünini aňsatlaşdyrmak meselesiniň gozgalmagyny haýyş etdiler we munuň ýurtlaryň işewürleriniň arasynda kadaly hyzmatdaşlygyň bolmagy üçin zerurdygyny aýtdylar.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň prezidentiniň Bişkege sapary paýtagtyň gündeki durmuşyna nähili täsir ýetirdi?
Sabyr Abdumomonow: Hawa, birinjiden, bizde ýol hereketi doňdy. Gyrgyzytanyň prezidentiniň köşgi şäheriň günortasynda ýerleşýär, aeroport bolsa demirgazykda. Olaryň arasyndaky ýol hem şäheriň ortasyndan geçýär. Türkmenistanyň prezidentiniň gelmegi bilen ýollar bir sagatdan gowrak wagtlap ýapyldy, merkezi köçe bilen bilelikde, ýene birnäçe köçe ýapylyp, örän uly ulag dyknyşyklary emele geldi. Bu ýagdaý internetdäki sosial ulgamlarda hem gyzgalaňly diskussiýa döretdi. Faceebokda, Twitterde Türkmenistan, türkmenler we türkmen prezidenti barada köp ýazýarlar.
Azatlyk Radiosy: Sabyr, Gyrgyzystana beýleki ýurtlaryň prezidentleri baranlarynda-da şeýle bolýarmy?
Sabyr Abdumomonow: Ýakynda Gyrgyzystana Mongoliýanyň prezidenti gelipdi, emma Bişkegiň köp ýaşaýjysy bu waka üns hem bermedi. Täjigistanyň prezidenti gelende-de ýol bir salym ýapylypdy, emma Türkmenistanyň prezidentiniň saparynda bolşy ýaly bolmandy. Şu sapar her bir metrden diýen ýaly bir milisiýa işgäri gözegçilik etmäge goýuldy, bu biz üçin örän adaty bolmadyk bir ýagdaý.


text:
Ysraýylyň howpsuzlyk güýçleri Günbatar kenarda palestinaly söweşiji diýilip güman edilýän üç adamy öldürdiler. Bu barada Ysraýylyň howpsuzlyk resmileri habar berýär.
Ysraýylyň resmileri öldürlen üç adamyň "Al-Kaýda" bilen ilteşiginiň bardygyny aýdýarlar. Olar gürrüňi edilýän üç adamyň Ysraýyly nyşana alýan hüjümleri planlaşdyrmagyndan şübhe edilýändigini aýtdylar.
“Şin Bet” howpsuzlyk gullugynyň maglumatyna görä, sişenbe güni üç adamyň ikisi howpsuzlyk güýçleri olaryň ulagyna ot açanda öldürilipdir.
Ýurduň resmileri ulagda partladyjy serişdeleri we iki ýaragy ele salypdyrlar. Adamlaryň üçünjisiniň bir salym soň howpsuzlyk güýçleri bilen bolan ok atyşykda öldürilendigi aýdylýar.


text:
1933-nji ýylda doglan ýazyjy Ýusup Haýydow 2002-nji ýylyň 25-nji noýabr wakasy diýilýäni bilen bagly Aşgabat şäher sudy tarapyndan bäş ýyl azatlykdan mahrum edilýär. Ol 2007-nji ýylyň 8-nji awgustynda Türkmenistanyň prezidentiniň permany bilen azatlyga çykarylýar.
Ýusup Haýydow türmede üç sany poema ýazypdyr. Olaryň atlary “Çopanata”, “Babadaýhan” hem “Mirap”. Türme işgärleri ol kitaby ýok edenlerinden soňra, soňky döreden goşgularyny ýat bekläpdir.
Ýusup Haýydowyň türmede ýazan goşgularyndan bir bölek.
Sesi türmä düşen gökdäki durna,
Mawy asman, aý-gün barmy, habar ber!
Gojalan ýüregim zulumdan gyrma,
Zyndan kimin dünýä darmy, habar ber!
Gyş ýyljaga, ýaz salkyna mätäç men,
Ysgyn-mydarym ýok, dowamat aç men!
Et-ganym dökülip, gury agaç men,
Özgeler-de nana zarmy, habar ber!
Ýykylandyr alysdaky harabam,
Gözlerimden akýar ahmyr şerebäm,
Obada-şäherde köpdür neberäm,
Olar menden bihabarmy, habar ber!
Ölýänler bar, menem çala dirisi,
Ejiz men, ýagylar dagyň börüsi,
Dünýädäki adamlaryň birisi,
Heý, maňa-da howandarmy , habar ber!
Hak-hukuk gürrüňi durkuna galat,
Daşym tikenli sim, ýüzlerçe gulaç,
Iki gyşdan çykdym aýaklaňaç,
Mundan çyksam buzmy-garmy, habar ber!
Ýesirleriň tükenmezdir kyssasy,
Gabyra sygmaz ejemiň gam-gussasy,
Depesinde zogdurylyp tüssesi,
Käte ýalyn çabryýarmy, habar ber!


text:
Ýakynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynyň otuz studenti ÝHHG-niň ýardam bermeginde gurnalan media sapaklaryna gatnaşdylar.
Ýewropada Howsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Aşbagatdaky bölüminiň syýasy işgäri, bu leksiýalaryň açylyş dabarasyna gatnaşan Andreý Muntýan Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde leksiýalaryň dowamynda medianyň işleýşine, metbugat işiniň gurnalyşyna we dünýadäki halkara žurnalistikasynyň žanrlaryna üns berlendigini aýtdy.
“Bu çäre gury leksiýa bolman, tejribeli žurnalist bilen Türkmenistanyň täze žurnalistler nesliniň arasyndaky gürrüňdeşlik boldy” diýip, ÝHHG-niň resmisi Muntýan leksiýalarda studentler bilen lektoryň arasynda diskussiýalaryň döremeginiň özünde gowy täsir galdyrandygyny aýtdy.
Metbugat azatlygy boýunça dünýäde iň ýapyk ýurtlardan biri hasaplanýan Türkmenistanda 5-nji maýda tamamlanan bu leksiýalar şeýle çäreleriň ilkinjisi däl. ÝHHG mundan ozalam hem şonuň ýaly leksiýalary gurnapdy. Mysal üçin, aprel aýynyň başynda ÝHHG döwrebap kommunikasiýa we multimedia tehnologiýalary arkaly metbugat azatlygyna ýol bermegiň kanuny mehanizimlerine bagyşlanan dört günlük ýörite maslahaty geçiripdi.
“Ýeterlik däl”
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary tarapyndan metbugat azatlygy boýunça ýaýradylýan hasabatlarda Türkmenistan her ýyl iň ýapyk ýurtlaryň hataryna girizilýärkä, şeýle çäreler iş ýüzünde nähili netije berýär diýlen soraga takyk jogap bermek kyn.
Emma, adam hukuklary boýunça “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowanyň aýtmagyna görä, ÝHHG-niň Türkmenistanda metbugat azatlygyna ýol berilmegi ugrunda edýän işleri öwgä laýyk, ýöne ýeterlik däl.
“Gynansak-da, bu çäreleriň ählisi deňizdäki bir damja ýaly, ýeterlik däl. Elbetde, ÝHHG ýaly guramalar Türkmenistan ýaly ýapyk ýurtlar bilen hyzmatdaşlyk etmegiň özüni üstünlik diýip hasap etmekleri mümkin. Belki, bu şeýledirem” diýip, Begmedowa belleýär. Ol bu ugurdaky işleriň mümkin boldugyça giňeldilmelidigini nygtaýar.
Bir maksat, dürli usul
Dünýä ýurtlarynda, şol sanda Türkmenistanda metbugat azatlygy boýunça iş alyp barýan guramalardan biri hem düýbi Fransiýanyň paýtagty Parižde ýerleşýän “Serhetsiz Reportýorlar” guramasydyr. Guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa bölüminiň başlygy Ýohan Bir Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde ÝHHG-niň alyp barýan işlerini öz guramasynyň edýän işleri bilen deňeşdirip, her guramanyň öz ulanýan usullarynyň bardygyny belledi.
Ýohan Bir “Serhetsiz Reportýorlar” guramasynyň hökümetden aýry guramadygyny belläp, Ýewropada Howsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy ýaly hökümetara guramalaryň özlerini alyp barşynyň kiçi guramalardan tapawutlanýandygyny aýtdy.
“ÝHHG özara hyzmatdaşlygy ýola goýup, açyk gapma-garşylyga girmän, Türkmenistanda söz we metbugat azatlygynyň bolmagyny gazanmak ugrunda hereket edýär” diýip, Ýohan Bir aýdýar. “Ýagny, her guramanyň öz ulanýan usuly bar. Ýöne biziň hemmämiz bir maksada ýetmek ugrunda hereket edýäris. Ol hem Türkmenistanda azat-erkin metbugatyň döremegidir”.
ÝHHG-niň Media azatlygy boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Dunýa Miýatowiç Azatlyk Radiosyna özleriniň Türkmenistanda metbugat azatlygyna ýol berilmegi ugrunda edýän tagallalary barada häzirlikçe interwýu bermekden saklanýanlygyny aýtdy. ÝHHG-niň bu bölümi gurama agza 56 ýurtda, şol sanda Türkmenistanda media azatlygynyň ýagdaýyna gözegçilik edýär.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun 13-nji iýunda Aşgabatda türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşýar, bu habary türkmen metbugaty 12-nji iýunda ýaýratdy.
TDH Ban Ki-munuň türkmen lideri bilen Aşgabatda 2010-njy ýylyň aprelinde hem duşuşandygyny ýazýar.
Häzirki sapar halkara jemgyýetçiliginiň garaşsyz we bitarap, Merkezi Aziýa regionynda roly ýokarlanýan Türkmenistana aýratyn gyzyklanma bildirýändiginiň görnetin ykrar edilmegidir diýip, resmi habarda aýdylýar.
Halkara hukuk toparlary bu saparyň öňünden Ban Ki-muny Türkmenistanda adam hukuklary, metbugat we informasiýa almak azatlygy meselesini gozgamaga çagyrdylar.


text:
89 ýaşyndaky gürji ýazyjy Nobel baýragyna dalaşgär görkezilipdir
Tanymal gürji-nemes ýazyjysy hem pelsepeçi Giwi Margwelaşwili edebiýat boýunça Nobel baýragyna dalaşgär görkezilipdir. Bu barada “Geordian Journal” atly abraýly gürji žurnaly maglumat çap edipdir. Ýazyjy 89 ýaşynda we ol şu wagt Germaniýanyň paýtagty Berlinde ýaşaýar.
Giwi Margwelaşwili 1927-nji ýylda Berlinde gürji bosgun maşgalasynda dünýä inipdir. Onuň kakasy Tite Margwelaşwili hem gürji ýazyjy we pelsepeçi ekeni. Ol öz maşgalasy bilen bilelikde, 1921-nji ýylda sowet basybaljylygyndan soň Gürjistany terk edipdir. 1946-njy ýylda sowet goşunlary Germaniýanyň demirgazygyny ele salan mahaly Giwi Margwelaşwilini kakasy bilen bilelikde tussag edip, olary türmä iberipdir. 18 aýlyk tussaglykdan soň Giwi Gürjüstana gaýdypdyr we Tiblisiniň döwlet uniwersitetinde iňlis dili ugry boýunça bilim alypdyr. Ol Gürjüstanda bolan mahaly romanlar, gysgajyk hekaýalar we drama eserlerini ýazanam bolsa, sowet hökümeti onuň eserlerini çap etmäge rugsat bermändir.
1980-nji ýyllarda Giwi Margwelaşwili gaýtadan Demirgazyk Berline dolanyp gelipdir we şondan soňky 40 ýyla golaý wagt bärem ol ýerde ýaşaýar. Ol, mundan owal 2006-njy ýylda Nemes “Goethe Instituty” medalyna we 2008-nji ýylda hem “Germaniýa federatiw respublikasynyň hyzmat medalyna” mynasyp görlüpdir.
Giwi Margwelaşwili Günbatarda Heidegger pelsepesiniň dili hakda ýazan ylmy-barlag eseri we sowet soýuzynda geçen durmuşy barasynda ýazan awtobiografiki “Horluk” atly romany bilen tanalýandyr.


text:
Anna güni Azerbaýjanyň polisiýasy demonstrasiýalar baradaky kanuna girizilmekçi bolunýan üýtgetmelere protest bildirip, pikete ýygnanan onlarça aktiwisti dargatdy.
Bu wakada oppozisiýa tarapdarlardan we oppozisiýanyň agzalaryndan 30 töweregi adamyň tussag edilendigi habar berilýär.
Geçen aý Azerbaýjanyň hökümeti rugsat berilmedik demonstrasiýalaryň gurnalmagy üçin salynýan jerimeleri has ýokarlandyrmaklygy göz öňünde tutýandygyny yglan edipdi.
Göz öňünde tutulýan jerimeleriň möçberi barada heniz anyk maglumatlaryň yglan edilmändigine garamazdan, Azerbaýjanyň oppozisiýa toparlary bu täze planyň raýatlaryň azatlyklaryny çäklendirmeklige gönükdirilendigini aýdyp, bu ýagdaýa alada bildirýärler.