text:
Türkmenistandan Orsýete göçüp baran Mariýa Suworowa
Irina Lagunina:
öz başyndan geçiren wakalary barada gürrüň berýär. (Rus dilinde)
Bosgunlaryň statusy barada 1951-nji ýyldaky Konwensiýa (Orsýet bu Konwensiýa 90-njy ýyllaryň başlarynda gol çekipdi) laýyklykda Orsýetiň häkimiýetleri watanynda janyna howp abanýan bosgunlary yzyna ibermezligi borç alypdylar. Bu barada halkara dokumentiň 33-nji maddasynda aýdylýar. Onda şeýle diýilýär: «Özara ylalaşýan döwletler bosgunlary jynslary, dini ygtykatlary, graždanlygy üçin, belli bir sosial toparyň degişlidigi ýa syýasy garaýyşlary üçin olaryň janyna ýa-da azatlygyna howp abanýan ýurduň serhetlerine hiç bir jähetden ugratmaly ýa-da ibermeli däldirler». Ýöne soňky wagtlarda hut şu madda Orsýetiň sudlary we ýerine ýetiriji häkimiýetleri tarapyndan ýygy-ýygydan bozulýar. Şu gün adam hukuklary baradaky institutyň «Bosgunlyga hukuk» programmasynyň ýolbaşçysy Lena Rýabinina bilen rus asylly, Türkmenistanyň ozalky raýaty Mariýa Suworowa (telefon boýunça) bizde myhmançylykda. Mariýa, siz näme üçin Orsýete gitmek kararyna geldiňiz?
Mariýa Suworowa:
Aslynda biz ýaşamak üçin göçüp geldik. Men maşgalamy alyp gaýtdym. Çünki Türkmenistanda rus dilli ilata ýaşamak kynaldy. Adamym işsiz galdy, pensiýa tölenilmeýärdi. Özümem terjimeçi bolup işleýärdim. Döwlet dili türkmen dili diýlip yglan edileninden soň, meniň üçin özüme laýyk iş tapylmady. Iň esasy-da çagalaryň bilim almagy zerurdy. Meniň çagalarym türkmen däl-de rus bolany üçin olary ýokary okuw jaýlaryna kabul etmeýärdiler. Şol döwür guramalaryň birinde terjimeçi bolup işleýärdim. Şol ýerde işläp ýörkäm, ýolbaşçymyň garşysyna ykdysady jenaýat boýunça iş gozgadylar. Hut şu jenaýat işi-de biziň göçjek uçurlarymyza gabat geldi. Meni şaýat hökmünde çagyryp başladylar. Bilýän zatlarym barada görkezme berýärdim. Sülçüleriň biri meniň ýolbaşçym bilen şahsy hasap-hesibiniň bardygyny ilki kakdyrybrak, soňra aç-açan düşündirip şeýle diýdi: «Men her edip, hesip edip ony basaryn. Senem şeýtmegime kömek edersiň». Ol maňa nähilidir bir dokumentleri görkezip başlady. Şolary internetden alandygyny aýdybam, olary tassyklamagymy haýyş etdi. Ýogsa bu dokumentleri ömrümde birinji gezek görüp durşumdy. Gös-göni ýolbaşçym, döwlet çinownigi, ministrligiň işgäri meniň soraga çagyrylýanymy eşidip, şeýle diýdi: «Bilip goý, eger artykmaç bir zat pyşgyraýsaň, özüňem, maşgalaňam gonamçylykdan gözläp taparlar». Bularyň gury haýbat däldigine göz ýetirdim. Başlygym özüne ýaramadyk adamlara nädip temmi berşi barada jikme-jigi bilen gürrüň berdi. Şeýle diýmek bilen ol biziň maşgalamyza-da şunuň ýaly zatlaryň garaşýandygyny duýdurypdy. Bizem onsoň göçmek-gonmak meselämizi biraz tizleşdirip ugradyk. Şonda-da göçmäge birnäçe aýymyz gitdi. Özüňiz bilýärsiňiz, konteýner ýygnamak üçin gaty köp wagt gerek bolýar. Üstesine, Türkmenistanda býurokratiýanyň iňňän güýçli ösendigini unutmalyň.
Irina Lagunina:
Orsýet nähili garşy aldy?
Mariýa Suworowa:
Orsýete sag-aman geldik, gaýtjak bolanymda-da hiç hili bökdençlik bolmady. Hatda sud edilmedigim barada hatam aldym. Orsýet tarapynyň talap eden bu hatyna üç aýlap garaşmaly bolupdy. Men bar zady düzgüne laýyk resmileşdirdim. Ýurtdan çykjak bolanymyzda-da göçüp barjak ýerimizi görkezdim. Şol ýere-de geldik. Şol ýerde-de hasaba durduk. Ýadyma düşüp durka, şunam aýdaýyn. Göçüp gelenimize bir aý çemesi bolanda joramdan SMS gowuşdy. Onuň bilen bile işleýärdik. Ol buhgalterdi. Joram maňa: «Hiç ýerde hasaba duraýma, seni sülçi gözleýär» diýip ýazypdy. Menem jorama şeýle jogap berdim: «Näme üçin ogryn ýaşamaly? Men jenaýatçy däl ahyry!» Bu zatlaryň ujy maňa degmez öýdüp juda sada pikir eden ekenim. Birbada hiç neneň bolmady. Men kanuna boýun synyjy raýat. Bar zady bolmalysy ýaly berjaý edýärdim. Ähli dokumentlerim bilen göçüp geldim. Bärde-de bar zady bolmalysy ýaly resmileşdirmäge çalyşdym. Ýöne gülala-güllük uzaga çekmedi. Görlüp oturylsa, meniň garşyma gözleg yglan edilse, ekstradisiýa barlagy alnyp barylsa nätjek. Muny eşidip, nähili duýgulary başymdan geçirenimi söz bilen beýan eder ýaly däl. Şonda-da kanuna boýun synyjy raýat hökmünde, kelebimiň ujuny ýitiren ýagdaýymda oblast merkeziniň içeri işler uprawleniýesine generalyň huzuryna meni goramaga kömek ediň diýip bardym. O taýdan hiç hili goldaw bolmady. Menem, onsoň, şu wagt hatda anyk ýadyma-da düşenok, prezidentiň ýanyndaky adam hukuklary baradaky apparata (şunuň ýaly zat bar öýdýän) hat ýazdym. Diýjek bolýanym köp guramalara ýüz tutup gördüm. Elbetde, bu zatlaryň bary netijesiz gutardy.
Irina Lagunina:
Lena, Mariýa Suworowanyň işi haýsy döwürde siziň nazaryňyza düşdi?
Lena Rýabinina:
Kärdeşlerim maňa Maşanyň gyzynyň, uly gyzynyň (şol wagtlar onuň ýaşy ýigrimiden ýaňyja geçipdi) hatyny iberdiler. Gyz elden-aýakdan çykypdy. Ol ejesiniň göz-görtele adalatsyzlygyň pidasyna öwrülip barýandygyna düşünýärdi. Gyz haraý isleýärdi. Men gyzyň üsti arkaly onuň ejesi bilen habarlaşdym. Anyklanylyşyna görä, şol pursat, eger ýalňyşmaýan bolsam, Maşa eýýäm iki gün gorag astynda bolmaga ýetişipdi. Ilkibada sud ony ekstradisiýa etmek üçin gorag astyna almak çäresine garşy çykdy. Dogry, suduň şeýle netijesine prokuratura tarapyndan seredildi. Ahyrky netijede-de Maşany derňew izolýatoryna gabadylar. Elbetde, biz bu işi seljerip, şol pursat elimizde bar bolan dokumentleri dörüp, Maşanyň yzarlanmalara sezewar edilýändigine düşündik. Özem bu başdan bikanun häsiýete eýe eken. Munuň başda syýasatlaşdyrylmagynyň sebäbi-de Maşanyň ýolbaşçysynyň häkimiýet organlarynyň wekili bolany üçindi. Şeýlelikde, tutuş döwlet guraly Maşanyň garşysyna gönükdirilipdi. Onuň yzarlanmalarynda şeýdip syýasy kölege emele geldi. Aklawçy çagyrdyk we onuň işi bilen meşgullanyp başladyk.
Irina Lagunina:
Lena, ýaňy siz, herhal, Maşany basdylar diýdiňiz. Maşa, indi sowal size. Netijede, siz derňew izolýatorynda näçe wagtlap ýatdyňyz?
Mariýa Suworowa:
Ilkibada, haçanda meni ýaşaýan ýerimde saklanlarynda üç gün ýatdym. Ýöne sudýa meniň ýagdaýyma bada-bat düşündi. Şeýdibem meni daşyna çykardylar. Ýöne soňra meni gaýtadan ýygnadylar. Tussagdakam wagtymy doly hasaplasaň, bir hepde kem bir ýyl bolýar. 2007-nji ýylyň 19-njy awgustyndan 2008-nji ýylyň 12-nji awgusty aralygynda.
Lena Rýabinina:
Näme-de bolsa, bir ýyldan geçmedi. Bärde bar gep şol wagtlar ekstradisiýa edilmek maksady bilen tutulan adamlara özleriniň tussagda saklanýany üçin şikaýat etmäge hiç hili degerli gurallar işlänok diýen ýalydy. Elbetde, biz şikaýatlar bilen ýüz tutýardyk. Adwokat bilen bile şikaýata seredilýän ýerlere-de ýüzlenip gördük. Her saparam juda gülkünç jogap alýardyk. Şol jogaplarda sudlar azda-kände Konstitusion suduň kesgitlemesini äsgermezlik edýärdiler. Bu ýerde Orsýetiň jenaýat prosessual kodeksiniň ähli düzgün-kadalary işlemelidi. Şonda-da Orsýetiň sudlary, şonuň bilen birlikde şu meselelere sereden Moskwanyň döwlet sudy-da muny äsgermezlik etdiler. Maşany yzyna ibermek baradaky kararyň ilkinji saparky seljermesinden soň, biz täzeden arza ýazdyk. Biziň arza ýazan döwrümiz Ýewropa sudunyň iş doly seljerilýänçä, Maşany yzyna bermekden saklanmak baradaky çykaran karary bilen gabat geldi. Şeýlelikde, iş täzeden seredilmäge degişli edildi. Diňe şu ýerde Ýokary sud tussagda saklamagyň kesgitli möhletini goýdy. Şu kesgitli möhletem Maşanyň derňew izolýatorynda geçiren wagtyna laýyk geldi.
Irina Lagunina:
Lena, Türkmenistanda Mariýa howp-hataryň garaşýandygy, şonuň üçinem ony o taýyk iberip bolmajagy baradaky deliller suda azlyk edäýdimikä?
Lena Rýabinina:
Bärde ünsi çekäýjek pursatlar boldy. Baş prokuratura tarapyndan yzyna bermek baradaky çykarylan karara şikaýat üç aýlaw ýol geçdi. Moskwanyň döwlet sudy şikaýatlary üç sapar derňedi, Ýokary sud iki sapar seljerenden soň, ony iki sapar yzyna iberdi. Diňe üçünji sapardan soň, ekstradisiýa baradaky karary hakykatdanam tassyklady. Ýöne bagtymyza, Ýewropa sudy sebäpli, bu karar ýerine ýetirilmän galdy.
Irina Lagunina:
Mariýa, siz derňew izolýatorynda ýatyrkaňyz, näme pikir etdiňiz? Nähili duýgulary başdan geçirdiňiz?
Mariýa Suworowa:
Men maşgalamyň pikirini etdim, diňe şonuň pikirini etdim. Bärde näme üçin otyryn, bu barada indi pikir et, pikir etme, peýdasynyň degmejekdigi düşnüklidi. Haçanda bu zatlaryň tüweleýi turanda, milisiýanyň işgäri öýümize gelip, ýagdaýlary düşündirende, serime ilki gelen pikir şu boldy: sülçi ar alýar, bärde diňe şonuň eli bar. Bärde başga nähili pikir bolup biler? Şol döwürde iki buhgalter meniň bilen işledi. Ýöne buhgalterleri jenaýat jogapkärçiligine çekmediler. Ykdysady jenaýatda ilkinji nobatda ýolbaşçylary hem-de buhgalterleri jogapkärçilige çekýärler. Ýolbaşçylary jogapkärçilige çekdiler, emma menem jogapkärçilige çekdiler. Gepiň gysga ýeri, sülçi meni baş şaýat hökmünde ulanmak isledi. Niýeti başa barmansoňam, ar almagyň kül-külüne düşdi. Şonda özümiň bütinleý goragsyzdygymy duýdum. Diňe Lena we «Graždanlyk hemaýaty» guramasy her dürli kömek edip durdular. Başga ýerden hiç hili goldaw bolmady. Men hiç hili goragy duýmadym. Bärik Orsýet meni rus adamy hökmünde gorar diýen umyt bilen geldim. Özümem rus, çagalarymam rus, biz şu dilde-de gürleýäris ahyry.
Irina Lagunina:
Lena, Mariýa bir gepinde «Sudýalaryň gözünde özüme duýgudaşlygy gördüm» diýdi. Ýöne gural işleýärdi. Siz köp sanly işler bilen gabat gelýärsiňiz. Munuň hakykatdanam guraldygy, özem bir sapar ýöredilen şol guralam indi hiç haçan saklap bolmajakdygy baradaky duýgyny başdan geçireňzokmy?
Lena Rýabinina:
Bu hakykatdanam gural. Özem duýgy däl-de, anyk şeýle. Bir ýyldan azrak ozal haýsydyr bir işlerde, ýöne diňe Özbegistana ekstradisiýa etmek meselesinde (edil barysynda bolmasa-da) köplenç ýagdaýlarda bize nähilidir bir ýol bilen Ýokary suduň pozisiýasyny üýtgetmek başartdy. Özbegistan boýunça ekstradisiýa baradaky kararlaryň gaty köpüsiniň ýatyrylandygy bellärlikdir. Şol ýatyrylan kararlaryň arasynda gynamalar bilen bagly howp-hatarlylary-da bardy. Bu zatlaryň barysyna şikaýatçylaryň arzalary esasynda Strasburgda ýeňiş gazanylan köp sanly işler sebäp boldy.
Irina Lagunina Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.


c: text/html

text:
Aşgabat, 09.03.2015. “Türkmenportal”.
BMG-niň Ilat gaznasynyň täze “Ýaşlyk” web-taslamasy ösüş ýoluny dowam etdirýär.
Geçen hepdede ady agzalan gazna “Ýaşlyk” web-saýty üçin (http://www.unfpa.org.tm) materiallary we makalalary işläp taýýarlamak boýunça maslahatçynyň ornuna bäsleşik yglan etdi.
“Ýaşlyk” — bu ýetginjeklere goldaw bermegiň aralyk saýtydyr.
Saýtda rus we türkmen dillerinde ýetginjekleriň arasyndaky gatnaşyklara, ene-atalar bilen özara gatnaşyklara, şahsy gigiena, kämillik ýaşyna ýetmäge, psihologiýa we beýleki meselelere degişli dürli temalarda makalalar çap edilýär.
Saýtda hatda ýetginjegiň ene-atasyna aýtmaga ýaýdanýan düýbünden şahsy häsiýetli temalar-da bar.
Saýtdaky habarlar has irnik meseleler boýunça sowallar görnüşinde hem hödürlenilýär.
UNFPA ynam telefonlaryny ýola goýdy (Aşgabatda 93-80-93, Maryda 4-66-15). Olar arkaly professional psihologlar we ginekologlar bilen gizlin maslahatlaşmagy amala aşyryp bolar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Ilat gaznasy indi birnäçe ýyl bäri Türkmenistanda iş alyp barýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Biz barada
GOLLANMA© – MAGLUMAT MERKEZI
Saýtyň esasy çeşmesi Türkmen Sowet Ensiklopediýasy (10 tomluk) bolup durýar. Makalalaryň ählisi jikme-jik barlanyp, olardaky könelişen maglumatlar ähtibarly çeşmelere esaslanyp täzelenendir.
Türkmenistan bölümindäki makalalaryň aglabasy “Türkmenistan: altyn asyr” Elektron gazetinden alynandyr. Aşgabatdaky açylan binalaryň ýerleşýän ýeriniň hem-de köçeleriň kartalary “Google Maps”-dan alnyp, olardaky ýazgylar türkmen diline geçirildi.
Geografiýa bölümindäki makalalaryň köpüsi Türkmen Sowet Ensiklopediýasyndan alnyp, maglumatlar “Wikipediýa” Erkin ensiklopediýasyna esaslanyp täzelenendir. Bu bölümdäki kartalaryň ählisi “Enkarta Ensiklopediýasyndan” alnyp, olardaky ýazgylar türkmen diline geçirildi.
Makalalardaky suratlar esasan “Wikipediýa” Erkin ensiklopediýasyndan we “Enkarta Ensiklopediýasyndan” alnyp, olardaky sözler türkmen diline terjime edilendir.
Tehnologiýa bölümindäki makalalar “Sahypa Topary” tarapyndan terjime edilendir.
Hormatlamak bilen Sahypa Topary


text:
Düýbi Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýazmagyna görä, Türkmenistanda r
epressiýa uçran adamlary goraýan komitet döredilýär
.
“Biziň dogan-garyndaşlarymyzy we ýakynlarymyzy türmede saklaýarlar, özümizi repressiýa sezewar edýärler” diýip, “Türkmenistanyň hronikasy” neşirinde çap edilen beýanatda aýdylýar.
Şeýle-de bu topar özleriniň aýry-aýrylykda türmelerde ejir çekýän garyndaşlarynyň ykballaryny ýeňletmek barada häkimiýetlere ençeme gezek ýüz tutandyklaryny, emma öz arzalaryna seredilmeýändigini aýdýar.
Inisiatiwa topary indiden eýläk halkara jemgyýetçiligine ýüzlenmek, parahatçylykly protest aksiýalaryny geçirmek kararyna gelendiklerini, şeýle edilende bikanun türmä basylan hasaplanýan adamlaryň hukuklaryny gorap biljekdiklerini ýazýar.
Bu komitetiň işini başlangyç tapgyrlarda koordinirlemek “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatulline berlipdir. Tuhbatullin Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde döredilýän bu komitet barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Farid, ilki bilen bu döredilýän täze komitet barada gysgaça maglumat beräýseňiz?
Farid Tuhbatulin
Farid Tuhbatullin:
Bu komitet entek doly döredilenok. Onuň düýbüni tutmak ugrundaky tagallalar heniz hem dowam edýär. Ençeme adamyň bu pikiri orta atyp, bular ýaly komitetiň esaslandyrylmagy ugrunda iş alyp barýandygy bizi diýseň begendirýär.
Şol adamlar bu meýilleri bilen bize öň hem ençeme gezek ýüz tutupdylar. Emma häzir biz olaryň bu ugurdaky işlerini, iň bolmanda guramaçylyk taýdan goldamak, şeýle-de adam hukuklaryny goramak ugrundaky öz alyp barýan işlerimiziň tejribesini olar bilen paýlaşmak kararyna geldik.
Biz güýjümiziň ýetdiginden bu komitetiň işine hemaýat bereris.
Azatlyk Radiosy: Komitetiň maksady näme?
Farid Tuhbatullin:
Bu komitetiň, ýagny inisiatiwa toparynyň düzümine häzirlikçe birnäçe adam girýär. Bu adamlaryň ýakynlary eýýäm ençeme ýylyň dowamynda türkmen türmelerinde otyrlar.
Olar Türkmenistanda köp sanly edara, şol sanda prezidentiň ýanyndaky arz-şikaýatlar baradaky komissiýa hem, öz talaplary bilen ýüz tutupdyrlar. Emma häkimiýetler arz eden şol adamlaryň nalyşlaryna biparh çemeleşipdir.
Ýagny, adamlar häzire çenli hem türmelerde saklanylýar, olaryň işlerine gaýtadan seredilmeýär, suduň kararlary boýunça edilen şikaýatlar hem kabul edilmeýär. Adamlar şol bir ýoly gaýta-gaýta geçip durmakdan iripdirler. Ýagny, olaryň arz-şikýatlary bir edaradan başga bir edara ugradylyp duransoň, olar ýakynlarynyň we özleriniň hak-hukuklaryny goramak üçin şu komiteti esaslandyrmak kararyna gelipdirler.
2007-nji ýylda häkimiýet başyna Gurbanguly Berdimuhamedowyň geçmegi bilen, režimiň gowşajakdygyna edilen umytlar puja çykansoň, adamlaryň indi özleri hereket etmäge başladylar.
Azatlyk Radiosy: Komitet nädip iş alyp barmakçy bolýar?
Farid Tuhbatullin:
Hawa, häzirki inisiatiwa toparynyň düzümine diňe ýakyn garyndaşlary türmede bolan adamlar girýär. Şol bir wagtyň özünde Türkmenistanda köp adamyň hak-hukuklary kemsidilýär.
Köp adamlaryň jaýlary ýykylýar, kompensasiýalar tölenmeýär, ýaşlar belli-belli döwletlere bilim almaga goýberilmeýär. Garaz, bularyň ählisi nazara alnanda, eger-de komitet gowy işläp başlasa, onuň işi juda köp bolar.
Türkmenistanlylar özleriniň hak-hukuklaryny goramak islese-de, köp halatlarda munuň nähili edilmelidigini bilmeýärler. Häzirki wagtda türkmen hukuk goraýjy edaralaryň ählisi diýen ýaly ýurduň daşynda ýerleşýär.
Eger-de bu ugurda iş alyp barjak bir komitet Türkmenistanyň öz içinde döredilse, onda adaty raýatlaryň öz hak-hukuklaryny goramagyna juda peýdaly bolardy. Ýaňy hem aýdyşym ýaly, biz hem öz gezegimizde muňa goşandymyzy goşmaga taýýar.
Azatlyk Radiosy: Bu döredilýän komitet, ýagny inisatiwa topary bilen nädip habarlaşmaly?
Farid Tuhbatullin:
Hawa, biz öz saýtymyzda habarlaşmak üçin maglumatlary ýerleşdirdik. Bize eýýäm ençeme adam öz şikaýatlary, teklipleri, pikirleri bilen ýüz tutdy. Bu dogrudan hem begendirýär.
Biziň saýtymyza girip bilmeýän türkmenistanlylar Turkmen.initiative@gmail.com
e-mail adresine hat ugradyp bilerler. Ýa-da proksi sistemalary arkaly biziň saýtymyza girip, göni şol ýerde hem öz tekliplerini galdyryp bilerler.


text:
Ýemeniň howpsuzlyk resmisi Eýranyň ilçisiniň rezidensiýasy nyşana alnan ýaly bolup görünýän bombaly güýçli ulag partlamasynda bir ýemenliniň we eýranly howpsuzlyk garawullarynyň öldürilendigini habar berýär.
Howpsuzlyk garawullary hüjümiň amala aşyrylan mahaly, Eýranyň ilçisi Hassan Saýed Namyň binanyň içinde däldigini mälim etdiler.
“Reuters” habar gullugynyň howpsuzlyk resmilerine salgylanyp berýän maglumatynda 3-nji dekabrda Ýemeniň paýtagty Sanada bolan wakanyň janyndan geçeniň eden hüjümi esasynda amala aşyrylandygy we birnäçe howpsuzlyk garawullarynyň öldürilendigi bellenilýär.
“The Associated Press” habar gullugynyň maglumatyna görä, bu hüjümde Eýranyň ilçisiniň rezidensiýasynyň azyndan iki howpsuzlyk garawuly öldürilipdir.


text:
Moskwanyň meri wezipesine dalaş edýän oppozisiýa lideri Alekseý Nawalny anna güni saýlaw kampaniýasynyň jemleýji tapgyryny geçirýär.
Ýekşenbe güni Moskwanyň ýaşaýjylary on ýyldan gowrak ýyldan soň paytagtyň ýolbaşçysyny saýlarlar.
Prezident Wladimir Putiniň ýiti tankytçysy Alekseý Nawalnyý Kreml tarapyndan bellenen häzirki häkim Sergeý Sobýanine bäsdeş bolup biljek esasy dalaşgär, diýlip hasap edilýär. Guramaçylar Nawalnynyň 25 000 gowrak tarapdarynyň köçä çykmagyna garaşýandyklaryny aýdýarlar.
Moskwanyň häzirki meri Sergeý Sobýanin hem öz tarapdarlarynyň köpçülikleýin çykyşyny geçirmekçi bolýar. Beýleki dört dalaşgär öz tarapdarlary bilen diňe duşuşyk geçirmegi planlaşdyrýar.
Sobýaniniň birinji tapgyrda öňe saýlanmagy, Nawalnynyň bolsa 18% ses toplap ikinji oruna çykmagy çak edilýär.
Iýun aýynda Nawalny bäş ýyl türme tussaglygyna höküm edilip, soň boşadylypdy. Ol özüne garşy gozgalan işi syýasylaşdyrylan diýip atlandyrypdy.


text:
Şu ýylyň 19-njy martynda Türkmenistanda ählihalk ýowary geçirilip, birnäçe million agaç nahaly oturdyldy. Emma ýurtdan gelip gowuşýan maglumatlarda oturdylan agaçlaryň aglabasyna ýeterlik derejede ideg edilmeýändigi, şol sebäpli olaryň ençemesiniň gurap galýandygy habar berilýär.
Şu günler guran şeýle agaçlara Aşgabadyň Çoganly sebitinde duş gelse bolýar. Bu sebitdäki agaçlar şu ýylyň mart aýynda ekilipdi.
Azatlyk Radiosy bu agaçlaryň guramagynyň sebäpleri bilen gyzyklanyp, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy.


text:
30-njy aprelde Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyza gelen Ýewropa Komissiýasynyň Başlygynyň orunbasary Maroş Şefçowiçi kabul etdi.
Myhman wagt tapyp kabul edendigi üçin döwlet Baştutanyna hoşallyk bildirip, Ýewropa Bileleşiginiň ählumumy abadançylygyň bähbidine giň halkara hyzmatdaşlygy ösdürmäge gönükdirilen netijeli daşary syýasaty durmuşa geçirýän Türkmenistan bilen gatnaşyklary pugtalandyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklady. Jenap Maroş Şefçowiç özüniň bu saparynyň Aşgabada ilkinji saparydygyny aýdyp, ak mermerli binalaryň iň köp jemlenen şäheri hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilen türkmen paýtagtynyň özünde ýatdan çykmajak täsir galdyrandygyny nygtady.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistan — Ýewropa Bileleşigi gatnaşyklarynyň okgunly ösýändigini kanagatlanmak bilen belledi. Şol gatnaşyklar bolsa soňky ýyllarda hil taýdan täze derejä çykaryldy. Milletiň Lideri ýewropaly hyzmatdaşlarymyz bilen özara bähbitli gatnaşyklary ösdürmegiň ýurdumyzyň daşary syýasat strategiýasynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýandygyny belläp, Bitarap Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi – oňa agza ýurtlar bilen köptaraplaýyn, şeýle hem ikitaraplaýyn görnüşde däp bolan hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de işjeňleşdirmäge taýýardygyny nygtady.
Duşuşygyň barşynda döwlet Baştutany we Ýewropa Komissiýasynyň Başlygynyň orunbasary ileri tutulýan ugurlarda hyzmatdaşlygyň geljegi barada pikir alyşdylar. Söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlar ileri tutulýan ugurlaryň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, özara gatnaşyklaryň oňyn tejribesiniň dürli ulgamlarda täze bilelikdäki taslamalary amala aşyrmak üçin oňat esasy döredýändigi bellenildi.
Ýangyç-energetika toplumynda hyzmatdaşlyk etmek meseleleri hem gyzyklanma bildirilip, ara alnyp maslahatlaşyldy. Ägirt uly serişdeler we senagat kuwwatyna eýe bolan ýurdumyz bu ulgamda özüniň energiýa serişdelerini dünýä bazarlaryna, şol sanda Ýewropa ugry boýunça çykarmagyň ugurlaryny diwersifikasiýalaşdyrmagyň strategiýasyny durmuşa geçirýär. Şol strategiýada bolsa köpugurly turbageçiriji düzümi döretmek göz öňünde tutulýar. Şunuň bilen baglylykda, Ýewropa Bileleşiginiň bu öňdengörüjilikli strategiýany, şeýle hem häzirki döwrüň ýagdaýlaryna laýyk gelýän täze energiýa howpsuzlyk binýadyny döretmek boýunça türkmen Lideri tarapyndan öňe sürlen başlangyçlary goldaýandygy nygtaldy.
Myhman Ýewropa Bileleşiginiň ýurdumyz bilen ýangyç-energetika toplumynda özara bähbitli gatnaşyklary çuňlaşdyrmaga uly gyzyklanma bildirýändigini tassyklap, Türkmenistanyň, Azerbaýjanyň, Türkiýäniň pudaklaýyn edaralarynyň ýolbaşçylarynyň we Ýewropa Bileleşiginiň wekilleriniň gatnaşmagynda Aşgabatda geçiriljek dört taraplaýyn duşuşygyň bu strategiki ulgamda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ilerletmäge we degişli düzümleýin taslamalary iş ýüzünde amala aşyrmagyň geljegini kesgitlemäge ýardam etjekdigine ynam bildirdi.
Şunuň bilen birlikde, ulag-üstaşyr ulgamda hem netijeli hyzmatdaşlyk etmek üçin giň mümkinçilikler açylýar. Munuň özi ählumumy durmuş-ykdysady ösüşiň möhüm şerti bolup durýar.
Dünýäde parahatçylygy we durnuklylygy üpjün etmek, ählumumy durnukly ösüş üçin şertleri döretmek işinde tagallalary birleşdirmek özara gatnaşyklaryň möhüm meseleleriniň hatarynda görkezildi. Şunda Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasat strategiýasynyň döredijilik häsiýete eýedigi bellenildi. Munuň özi häzirki döwrüň wajyp meselelerini deňagramly çözgütlerini işläp taýýarlamakda ýurdumyzyň eýeleýän işjeň ornunda äşgär görünýär. Milletiň Lideriniň Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň we beýleki iri wekilçilikli forumlaryň münberlerinden öňe süren oňyn teklipleri hem muňa şaýatlyk edýär.
Döwlet Baştutany BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýörite Rezolýusiýasy esasynda ýurdumyzyň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagyna şu ýyl 20 ýyl dolýandygyny nygtap, Ýewropa Bileleşiginden hyzmatdaşlarymyzy bu şanly senä bagyşlanan dabaraly çärelere gatnaşmaga çagyrdy. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistan parahatçylyk söýüji syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirmek bilen, özüniň döredijilik kuwwatyny tutuş adamzadyň hyzmatyna goýmaga çalyşýar, bu ugurda anyk we netijeli ädimleri ädýär.
Pursatdan peýdalanyp, jenap Maroş Şefçowiç milli Liderimizi sebit we ählumumy möçberde parahatçylygy, howpsuzlygy we durnuklylygy üpjün etmekde möhüm orna eýe bolan türkmen Bitaraplygynyň 20 ýyllygy, şeýle hem ýurdumyzyň kosmos döwletleriniň hataryna girmegini alamatlandyran taryhy ähmiýetli waka — Türkmenistanyň ilkinji «TürkmenÄlem 52oE» aragatnaşyk emeli hemrasynyň uçurylmagy bilen gutlady.
Duşuşygyň ahyrynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we myhman deňhukuklylyk, özara bähbitlilik we uzakmöhletleýin esasda guralýan köpugurly Türkmenistan — Ýewropa Bileleşigi hyzmatdaşlygynyň mundan beýläk-de üstünlikli dowam etdiriljekdigine ynam bildirdiler.
Duşuşyga Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistanda işleri wagtlaýyn ynanylan wekili Dionisios Daniilidis hem gatnaşdy.


text:
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad Yrakda durnuklylyga çagyrdy. Döwlet eýeçiligindäki SANA habarlar gullugy Assadyň “Yrakda durnuklylygy we howpsuzlygy gazanmak üçin ol ýerde milli ýaraşygyň gazanylmalydygy” barada gürrüň edendigini ýazdy. Ol bu gürrüňi Ýewropa Bileleşiginiň sapardaky daşary syýasat ýolbaşçysy Hawier Solana bilen duşuşyk mahalynda edipdir.
Yrak bilen Siriýanyň arasy Bagdat Damasky terrorçylary penalamakda aýyplandan soň ýaramazlaşdy. Yrak güman edilýänleriň özüne berilmegini talap etse, Damask Bagdatdan subutnama sorady. Şondan soň taraplar öz degişli ilçilerini yzyna çagyrdylar.


text:
Gürjüstanyň Daşary işler ministrligi Gürjüstanyň Günorta Osetiýa separatistik regiony bilen arasyndaky serhetleri kesgitlemek boýunça Orsýetiň öňe sürýän ylalaşyk baglaşmak planyna protest bildirýär.
Gürjüstanyň daşary işler ministriniň orunbasary Dawit Zalkalianiniň anna güni Tbiliside žurnalistlere aýtmagyna görä, Gürjüstanyň resmi protesti orsýet tarapyna Şweýsariýanyň Tbilisidäki ilçihanasynyň üstünden iberilipdir.
Tbilisi Moskwa bilen özara diplomatik gatnaşyklaryny 2008-nji ýylda Gürjüstanyň we Orsýetiň arasynda bolan gysga wagtly uruşdan soň ýatyrypdy. Şol wakadan soň Orsýet Gürjüstanyň separatistik Günorta Osetiýa we Abhaziýa regionlaryny garaşsyz döwletler hökmünde ykrar edipdi. Orsýet bu iki regionda öz goşunlaryny saklaýar.
Gürjüstan bu regionlary öz döwletiniň bölekleri, diýip hasap edýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama “Serhetsiz lukmanlar” (MSF) toparyndan Birleşen Ştatlaryň demirgazyk Owganystanky hassahana eden ýowuz howa hüjümi üçin ötünç sorady.
3-nji oktýabrda amala aşyrylan howa zarbasynda “Serhetsiz lukmanlar” topary tarapyndan dolandyrylýan Gunduz şäherindäki keselhana hüjüm edildi. Bu wakanyň netijesinde azyndan 22 adam heläk boldy.
Ak tamyň metbugat wekili Joş Irnest (Josh Earnest) 7-nji oktýabrda Obamanyň “Serhetsiz lukmanlar toparyndan ötünç soramak hem-de wakada ölen we ýaralananlar üçin gynanç bildirmek maksady bilen” medisina taýdan haýyr-sahawat işlerini edýän toparyň halkara prezidenti Joanne Liu bilen gepleşendigini aýtdy.
Şeýle-de, Irnest Obama Liua bu waka boýunça alnyp barylýan derňew işiniň aýdyň we pugta boljakdygyny aýtdy diýdi.


text:
Ýöne haýsy halkara problemalarda garaýyşlaryň meňzeşligi dogrusynda anyk mysallar getirilmeýär. Ýewropa Bileleşiginiň doly bahaly agzasy hökmünde Italiýa Respublikasynyň ýolbaşçylary bilen geçiriljek gepleşikler möhüm, çünki Türkmenistanyň daşary syýasatynda Ýewropa Bileleşigi bilen gepleşikler, gatnaşyklary çuňlaşdyrmak ileri tutulýan ugurlaryň biri - diýlip, Türkmenistanyň resmi informasiýasynda bellenipdir.
“Premýer-ministr Silwio Berluskoni bilen Berdimuhamedowyň gepleşiklerinde esasy temalaryň biri ýangyç-energetika pudagynda hyzmatdaşlyk bolar. Çünki Ýewropa Bileleşigi hazarýaka regionynyň ýangyjyny Orsýetden sowa Ýewropa akdyrmakda Türkmenistana esasy partnýorlaryň biri hökmünde
Orsýet bilen gatnaşyklara ýaramaz täsir ýetirjek aýgytly hereketleri Italiýa etmez.
garaýar” – diýip, RIA Nowosti agentligi ýazýar.
Beýik Britaniýadan postsowet döwletleri boýunça ekspert A.Narodetskiý Italiýanyň Ýewropada ykdysady hem syýasy taýdan iň täsirli dört döwletiň biridigini, Berdimuhamedowyň bu saparynyň Türkmenistan üçin strategik ähmiýete eýedeigini belläp, Türkmenistan üçin Italiýanyň ýeňil partnýor däldigini aýdýar: “Sebäbi Orsýet bilen Italiýa, Berluskoni bilen Putin ysnyşykly gatnaşykda. Şoňa görä-de, Orsýet bilen gatnaşyklara ýaramaz täsir ýetirjek aýgytly hereketleri Italiýa etmez. Şonuň üçin Italiýa kyn partnýor” - diýip, ekspert aýtdy.
Respublikan oppozision partiýanyň lideri Nurmuhammet Hanamowyň pikiriçe, iki ýurt arasyndaky gatnaşyklaryň gowy, netijeli bolmagy Türkmenistana bagly: “Çünki inwestisiýa meselesinde, kredit meselesinde Türkmenistandaky häzirki ýagdaý Ýewropa döwletlerini gorkuzýar.“Global Witness hasabat ýaýratdy
Londonda ýerleşýän Global Witness guramasy Aşgabatda açylýan 14-nji halkara nebit-gaz konferensiýasynyň öň ýany ýaýradan raportynda
Türkmenistanyň iň repressiw ýurtlaryň biri bolup galýandygyny belledi..
Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen bagly alyp barýan strategiýasynyň dogry ugurdan barmaýandygy raportda öňe sürlüp, muňa mysal hökmünde şu aşakdakylar getirilipdi: 1. Türkmenistan Ýewropa Bileleşigine gerek gazyň diňe 2%-ni berjekdigini aýdýar, onuň üstesine-de şol mukdardaky gazy Ýewropa akdyrjak ýolam ýok.
2. Türkmenistanyň çykarmakçy bolýan öz nebit-gazynyň möçberi hakyky önüme hiç haçan gabat gelmeýär, ol dogry maglumat bermeýär, nebit-gaz gorlary barasyndaky maglumatlaryň çişirilen bolmagy mümkin. Bu bolsa gaz sektoryndaky proýektleriň geljegini güman astyna salýar.
3. Türkmenistan adam hukuklary babatynda çynlakaý reformalary geçirmeýär, göz üçin ýeňil-ýelpaý reformalary geçiren bolup, komissiýa bilen oýun etmegiň aladalandyryjy alamatlaryny görkezýär.
4. Türkmenistanda maliýe meselesinde aç-açanlyk ýok, pullar daşary ýurt banklarynda saklanylýar, gazdan gelýän puluň nirä sarp edilýändigi dogrusynda-da maglumat ýok. Günbatar kompaniýalarynyň Türkmenistanda işlerini bes etmekleri mümkin
- diýip, Global Witnessiň raportynda bellenipdir.
Raportda onçakly ynamdar bolmadyk Orsýetden Ýewropa Bileleşiginiň gaz alýandygy, ynamdarlyk meselesinde Türkmenistanyň hatda Orsýetdenem pesdedigi bellenilipdir.Öňde durýan meseleler
Ekspert A.Narodetskiý bu mesele barasynda şeýle diýdi: “Türkmenistan Ýewropa näçe ýakynlaşdygyça, köp sanly tehniki, tehnologiki, ykdysady meseleleriň çözgüdine golaýlaşdygyça, Türkmenistan bilen bagly Ýewropa Bileleşigi üçin problemalar ýitileşer. Gumanitar, adam hukuklaryna hormat goýmak, demokratik institutlar ýaly meseleler “Nabukko“ proýekti näçe çynyrgadygyça, ör boýuna galar. Eger agzalan meseleler boýunça Türkmenistan çynlakaý ädimler ätmese, Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen hakyky gatnaşyklara girmez”.
Türkmenistanyň ýangyç bazaryna Italiýanyň ENI kompaniýasy has-da gyzyklanma bildirýär. Ol suw astyndan energiýa akdyrýan turbalary çekmekde dünýä belli kompaniýadyr. ENI kompaniýasy Orsýetden Türkiýä gaz akdyrýan “Mawy akym” turbasyny gurdy. Ol Baltik deňziniň asty bilen Ýewropa ýurtlaryna gaz berjek Orsýetiň ikinji proýektine - “Demirgazyk akym” turbasynyň gurluşygyna-da aktiw gatnaşýar.
“Türkmenistanda suw astyndan geçmeli iki proýekt bar. Olaryň biri geçen asyryň 90-njy ýyllarynyň ikinji ýarymynda çynlakaý gürrüňi edilen, ABŞ tarapyndan goldanylan, emma soň ýatyp galan Transkaspiý proýekti hem Merkezi Aziýanynyň, Hazar regionynyň gazyny Ýewropa ýurtlaryna akdyrmaly “Nabukko” proýektidir. Şu nukdaý nazardan Berdimuhamedowyň Italiýa sapary uly umytlar döredýär, wizite Türkmenistanyň gaz eksportynyň köp ugurlylygyny iş ýüzünde amala aşyrmak üçin ädilýän praktik ädim hökmünde baha berse bolar” - diýip, Türkmenistanly nebit-gaz ugrundan bilermen aýtdy.
Wizit döwründe Rimde türkmen-italýan biznesi forumy-da planlaşdyryldy.


text:
Türkmenistanly öňki syýasy tussag Akmuhammet Baýhanowa Orsýetde hüjüm edilendigi habar berildi.
Häzir Orsýetde ýaşaýan Baýhanow bu hüjümiň 18-nji awgustda irden Moskwanyň etegindäki Balaşiha şäherinde ýaşaýan jaýynyň golaýynda bolandygyny Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi: “Sagat dokuza golaý öýüme ýetmänkäm, beýik jaýlaryň arasynda kiçiräk köçe bar, şol köçäniň ahyrynda bilmedim nireden geldi iki sany adam nädip goltugymdan tutanlaryna düşünmedim. Tutup göterip öňde duran mikroawtobusa tarap itelejek boldular. Men şol wagt bada-bat olara garşylyk görkezdim”.
Akmuhammet Baýhanow özüne hüjüm eden ýüzi nikaply adamlaryň münen ulaglarynyň nomerlerini saýgaryp bilmändigini aýtdy.
“Olary diri görkeziň!” atly halkara kampaniýasy türkmen dissidentiniň Orsýetde hüjüme sezewar edilmegine aladalanma bildirip, 24-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda, Akmuhamet Baýhanowyň ogurlanmagynyň başa baran ýagdaýynda, uly howpa sezewar boljakdygyny belledi we ol “Türkmenistanyň syýasy režiminiň üçünji bir ýurduň territoriýasynda tussag edilen ilkinji garşydaşy bolup, türkmen türmelerinde ýitirm bolan ýüzlerçe tussagyň ýene birine öwrülmegi ähtimaldy” diýdi.
Türkmenistanda tussaglykda dereksiz ýitenleriň ykbalyny anyklamak boýunça iş alyp barýan bu halkara kampaniýasynyň guramaçylaryndan Ýuriý Džibladze Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde, Türkmenistanyň resmileriniň eline düşen ýagdaýynda, Baýhanowa gynamalar we ölüm howpunyň abanýandygyny belledi:
“Bize mälim bolşuna görä, çak bilen geçen ýylyň dekabr aýrynda Aşgabatda daşary ýurtlarda ýaşaýan dissidentlere garşy güýç operasiýalaryny aktiwleşdirmek barada karara gelindi. Biz muny Akmuhammet Baýhanowa edilen hüjüm we atylan haýbatlaryň mysalynda, şeýle-de Geldi Kärizowyň maşgalasynyň Moskwada ýaşan wagtynda, olara edilen hüjümleriň we beýleki adamlara edilen basyşlaryň mysalynda görýäris. Bu zatlaryň ählisi režimiň öz tankytçylaryny sem etmek üçin gorkuzmak çäresidir” diýip, Ýuriý Džibladze aýtdy.
Akmuhammet Baýhanow 2003-nji ýylda tussag edilip, dört ýarym ýyllap Türkmenistanyň ençeme türmesinde, şol sanda Owadandepe türmesinde saklanypdy.
Baýhanow özüne näbelli adamlar tarapyndan edilen hüjüme türkmen häkimiýetleri tarapyndan görkezilýän basyşlarynyň dowamy hökmünde garaýar we ony iýul aýynyň başynda Orsýetde çap bolan “Owadandepede ýiten ruhlar” atly kitaby bilen baglanyşdyrýar.
1990-njy ýyllaryň ortalaryndan bäri Orsýetde türkmen dissidentlerine, garaşsyz žurnalistlerine we başga pikirdäki adamlara hüjüm edilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň ençemesi köpçülige mälim bolupdy. Hususan-da, 2003-nji ýylda Moskwada türkmen oppozisiýasynyň lideri Awdy Kulyýew urlup-ýenjilipdi.
“Olary diri görkeziň” atly kampaniýa türkmen dissidentine edilen soňky hüjümiň Türkmenistanda serhet gözegçiliginiň, şeýle-de ýurduň içinde öňdenem berk düzgüni hasam güýçlendirmek boýunça çäreleriň geçirilýän wagtyna gabat gelendigini, ýerli aktiwistleriň pikirine görä, täze konstitusiýanyň kabul edilmegi we geljekki prezidentlik saýlawlary bilen bagly bolup biljekdigini belleýär.
Adam hukuklaryny goraýjy “Memorial” guramasynyň Merkezi Aziýa programmasy, Demokratiýany we adam hukuklaryny ösdürmek boýunça merkez, şeýle hem “Crude Accountabity” guramasy tarapyndan bilelikde alnyp barylýan “Olary diri görkeziň!” atly kampaniýasy türkmen türmelerinde dereksiz ýiten, şol sanda 2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda türkmen häkimiýetleriniň Türkmenistanyň şol wagtky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýip atlandyran wakalaryna gatnaşmakda aýyplanyp, tussag edilenleriň ykbaly barada maglumat berilmegini talap edýär.
2012-nji ýylda düýbi tutulan bu halkara kampaniýasy tarapyndan düzülen türkmen türmelerinde dereksiz ýitendigi doly tassyklanan adamlaryň sanawynda 87 at görkezilýär.


text:
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň ölüminden soň, bu ýurduň "parahatçylyk ýolundan" gitjegine ABŞ-nyň umyt baglaýandygyny aýtdy.
Eger Koreý ýarym adasynda ýadrosyz zolak döretmek ugrunda Demirgazyk Koreýanyň täze ýolbaşçylary anyk ädimler ätse, ABŞ Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy boýunça gepleşiklere ýaňadan başlamaga taýýardygyny bildirdi. Bu barasynda Ak Tamyň wekili Jeý Karni aýtdy.
ABŞ-nyň Döwlet sekretary Hillari Klinton Waşingtonda ýaponiýaly kärdeşi Koitira Gemba bilen gepleşiklerinden soň şeýle diýdi:
—Biz ýene-de Demirgazyk Koreýanyň halky bilen gatnaşyklary gowulandyrmaga umyt bildirýäris, olaryň abadançylygyna öňkülerimiz ýaly çuňňur alada bildirýäris.
Gemba öz gezeginde regionda durnuklylyk bilen Waşingtonyňam, Tokionyňam, Seulyňam gyzyklanýandygyny nygtady.
Hillari Klinton 17-nji dekabrda Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň ölüminden soň, ýurtda häkimiýetiň parahatçylykly geçişi bilen taraplaryň ählisiniň gyzyklanýandygyny belledi.
Günbatar döwletler Demirgazyk Koreýa gynanç bildirmedigem bolsa, bu ýurtdaky matam döwrüne hormat goýýandyklaryny aýtdylar. Demirgazyk Koreýanyň ýeke-täk soýuzdaşy Hytaý Phenýana duýgudaşlyk bildirdi, hyzmatdaşlygyň dowam etjegine ynam bildirdi.
Kim Çen Iriň ornuny onuň ogly Kim Çen Unyň tutjakdygy habar berildi.


text:
Halaçly mugallym Rozygeldi Döwletow Köneürgenç-Daşoguz-Aşgabat-Mary-Lebap marşruty boýunça nobatdaky welosiped ýörişini tamamlady diýip, türkmen mediasy habar berýär.
Ol bu aralygy gadymy Idris baba medresesininiň ýanyndaky dogduk mekanyndan, Magtymguly obasyndan başlap, 21 günde geçipdir.
57 ýaşyndaky Rozygeldi Döwletowyň, weloýörişden başga, Köýtendagyň ýurt içindäki iň belent nokadyna – 3139 metr belentlige hem çykandygy aýdylýar.
Indi onuň Garagum derýasy arkaly gämide ýurduň gündogaryndan günbataryna çenli ýüzüp geçmäge taýýarlanýandygy habar berilýär.


text:
Adam hukuklary we metbugat azatlygy guramalarynyň 13-si birleşip, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň žurnalist Saparmämmet Nepesgulyýewi azatlyga çykarmagyna çagyrdy.
Bu çagyryş Azatlyk radiosynyň we Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramasynyň ştatdan habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň tussag edilen gününiň bir ýyllygyna, 7-nji iýula gabatlanyp edilýär.
Adam hukuklaryny goraýan HRW, Azatlyk öýi, Halkara Günä geçiş guramasy, Serhetsiz reportýorlar, Žurnalistleri goramak baradaky komitet, Bütindünýä demokratiýa hereketi, Milli Metbugat kluby, Norwegiýanyň Helsinki komiteti, Pagta kampaniýasy, Halkara Zähmet hukuklary forumy, Crude Accountability, Türkmenistanyň Alternatiw habarlary guramalarynyň, Azat Ýewropa we Azatlyk radiosynyň ýolbaşçysynyň gol çeken hatynda «adalatsyz tussaglygyň soňlanmagyna we Nepesgulyýewiň derhal azat edilmegine» çagyrylýar.
Türkmen prezidentiniň adyna ýazylan hatda Nepesgulyýewiň ýitirim bolmazyndan ozal Türkmenistanyň günbatar sebitindäki ykdysady ýagdaýlar, infrastruktura, sosial hyzmatlar we bilim barada habar berendigi, onuň bu işi raýatlary öz jemgyýetleriniň öňünde durýan kynçylyklar bilen habarly etmek we olara öz durmuş-ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmaga kömek bermek maksady bilden edendigi bellenilýär.
Şeýle-de hatda Nepaýesgulyýewiň 7-nji iýulda Awazada ýitrim bolup, üç hepde soňra, 28-nji iýulda Akdaşdaky türmeden tapylandygy, onuň 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda galplaşdyrylan jenaýat işi boýunça, neşe maddalaryna eýe bolmak aýyplamasynda Türkmenbaşy şäheriniň sudy tarapyndan 3 ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi ýatladylýar.
«BMG-niň Adam hukuklary komitetiniň Türkmenistandaky türme şertleri we ýowuz darama, şol sanda adam gynalmagy howpy barada bildiren aladalary bilen baglylykda, biz jenap Nepesgulyýewiň saglygy we howpsuzlygy barada alada galýarys – diýip, hatyň awtorlary aýdýar. – Biz 2015-nji ýylyň sentýabryndan bäri Nepesgulyýewiň hal-ýagdaýy barada hiç bir maglumat alyp bilmedik. AÝ/AR bilen hyzmatdaşlyk eden Ogulsapar Myradowanyň ykbaly baradaky ýatlama biziň Nepesgulyýew baradaky aladmyzy has-da güýçlendirýär, sebäbi Ogulsapar 2006-njy ýylyň sentýabrynda türkmen türmesinde gümürtik ýagdaýda aradan çykypdy.»
BMG-niň Işçi topary 2015-nji ýylyň dekabrynda jenap Nepesgulyýewiň işine syn edip, onuň eden-etdilikli ýagdaýda tussag edilendigini, sebäbi onuň hiç kim bilen görüşdirilmän saklanylandygyny, öz meýline görä kanyn ýardamçysy bilen üpjün edilmändigini aýtdy. Şeýle-de bu topar Nepesgulyýewiň parahatçylykly ýagdaýda öz pikirini aýtmak hukugyndan mahrum edilendigini aýtdy.
Mälim bolşy ýaly, Adam hukuklary baradaky ählumumy jarnamanyň 19-njy maddasy, Graždan we syýasy hukuklar baradaky konwensiýanyň 19-njy maddasy raýatlaryň parahatçylykly ýagdaýda pikir aýtmak azatlygyny kepillendirýär.
BMG-niň Işçi topary Nepesgulyýewiň azat edilmegine we oňa kompensasiýa tölenmegine çagyrdy.
Nepesgulyýewiň tussag edilmegine garşy bir topar hukuk guramasy protest bildirdi. Olar ÝB resmilerini ÝB-Türkmenistan Adam hukuklary dilogynyň maý aýyndaky gepleşikleri mahalynda žurnalistiň meselesini gozgamaga çagyrdylar.
Prezident Berdimuhamedowa hat ýazan 13 guramanyň wekilleri, öz halkara guramalarynyň hem, Türkmenistan tarapyndan gol çekilen we tassyklanylan halkara konwensiýalarda we halkara kanunçylygynda kepillendirilen ölçegleri we adam hukuklaryny goramak we wagyz etmek bilen meşgullanýadygyny aýdýarlar.
Şeýle-de olar Nepesgulyýewiň galplaşdyrylan aýplamalar esasynda türmä basylandygyny, onuň hiç kime görkezilmän saklanylmagynyň Türkmenistanyň kanunçylygyna-da, Graždan we syýasy hukuklar baradaky halkara konwensiýasyna-da ters gelýändigini aýdýarlar.
Türkmen prezidentine hat ýazan 13 guramanyň wekilleri Türkmenistanyňbu konwensiýa gol çekendigini ýatladyp, Nepesgulyýewiň derhal azat edilmegini talap edýärler.


text:
Orsýetiň Arktikadaky Ýamal ýarymadasynda ýykylan dikuçarynda azyndan 19 adam ölüp, üç adam hem ýaraly boldy.
Häkimiýetler bu habary 21-nji oktýabrda aýtdylar. Ýaraly ýolagçylaryň biri dikuçarly Nowyý Urengoý obasyna getirildi, beýleki iki ýaraly, ýagdaýlary agyr bolansoň, wakanyň bolan ýerinde medisina bejergisini alýar.
«RIA Novosti» habar gullugy 21-nji oktýabrda ölenleriň 21 adamdygyny, dikuçaryň üstünde 22 ýolagçy bilen üç sany ekipaž agzasynyň bolandygynyhabar berdi.
Dikuçar gonjak bolanda heläkçilige uçrapdyr. Aman galan ýolagçy telefonda Orsýetiň Adatdan daşary ýagdaýlar gullugynyň halas edijileri bilen gürleşipdir we olaryň bu ýere gelmegi üçin ençeme sagat gerek bolupdyr.


text:
Ýewropa Parlamentindäki esasy syýasy toparlar bilelikde bir rezolýusiýanyň taslamasyny taýýarladylar. Bu rezolýusiýada öten aý Belarusda geçen prezidentlik saýlawyndan soň protestçilere garşy görlen agyr çäreler ýazgarylýar.
Ozal parlamentdäki liberallar, sosialistler, orta, sag we konserwatiw wekiller tarapyndan şular ýaly biri-birinden aýry taslamalar taýýarlanypdy. Şol taslamalaryň esasynda düzülen häzirki tekst 20-nji ýanwarda parlamentde geçjek ses berişlikde kabul ediler diýen pikirden ugur alynýar.
Taslamada 19-njy dekabrda prezident Aleksandr Lukaşenkonyň ýene häkimiýet başynda galmagyna ýol açan saýlawdan soň oppozision kandidatlara we protestçilere zulum-sütem edilmegi ýazgarylýar.
Halkara gözegçileri we günbatar hökümetleri aldawçylyga ýüz uruldy diýip, bu saýlawy tankytladylar. Şol sebäpden tekstde saýlawyň erkin we adalatly ýagdaýda täzeden geçirilmegi talap edilýär.
Ykdysady we syýasy urgular
Taslamada talap edilýän zatlaryň ýene biri ýokary derejeli belarus resmileriniň garșysyna wiza gadagançylygynyň täzeden dowam etdirilmegidir. Bu gadagançylyk soňky repressiýalara göniden-göni gatnaşan adamlary hem öz içine almaly.
Ýewropanyň birleşen çepçiler konfederal toparynyň çep ganaty wiza gadagançylygy barada ilki meýilsiz görünse-de, soňra rezolýusiýany goldaýandygyny bildirdi.
Ýewropanyň liberallarynyň we demokratlarynyň alýansynyň we Ýewropanyň Halk partiýasynyň islegi boýunça tekste Lukaşenkonyň režimine garşy ykdysady urgularyň dürli formalary-da girizildi.
Taslamada belarus hökümetiniň eýeçiligindäki kompaniýalaryň garşysyna ýörite sanksiýalaryň girizilmegi talap edilýär. Şeýle hem “Halkara walýuta fondy tarapyndan üpjün edilýän makro maliýe kömegi we Ýewropanyň maýa goýum bankynyň kredit işleri doňdurylmaly” diýilýär.
“Berk rezolýusiýa”
“Bu bir berk rezolýusiýa. Biz çyndan hem aladalanýarys. Indi ýagdaý ýetjek derejesine ýetdi. Biz režimiň üýtgedilmegini isleýäris” diýip, Ýewropa Parlamentiniň estoniýaly agzasy Kristiina Ojuland aýdýar.
Tekstde Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň Minskde belarus häkimiýetleri tarapyndan ýapylan býurosynyň gaýtadan açylmagyna hem çagyrylýar.
Ýurtda graždan jemgyýetini goldamagyň hem aladasy edilýär. Mysal üçin, “protestlere gatnaşanlygy sebäpli uniwersitetlerden kowlan belarus stundentlerine Wilnýusda ýerleşýän Ýewropanyň Gumanitar uniwersitetine girmäge köpräk stipendiýa berilmeli” diýilýär.
Öten hepde parlamentiň Daşary işler komiteti Brýusseli Minsk baradaky syýasatyny üýtgetmeklige çagyrdy. Bu hepde hem bu barada çekişme we ses berişlik geçýär.
Ýewropa parlamenti tarapyndan kabul ediler diýip garaşylýan häzirki rezolýusiýa simwolik ähmiýete eýe. Ýöne onuň Ýewropa Bileleşiginiň beýleki guramalarynyň Minsk bilen gatnaşyklaryny üýtgetmeklerine getirmegi mümkin. Mysal üçin, 31-nji ýanwarda Bileleşigiň daşary işler ministrleri wiza gadagançylygy barada belli bir karara geler diýip garaşylýar.
Häzir wiza gadagançylygy baradaky sanawda 34 belarus resmisiniň ady bar. Brýussel 2006-njy ýylda girizilen gadagançylygy, Lukaşenko demokratik reformalaryň peýdalydygyny görkezmek üçin, 2008-nji ýylda wagtlaýynça togtadypdy.


text:
Anyklanan maglumata görä, heläkçilige uçran “Newskiý ekspress” otlusynda 6 adam at-dereksiz ýitdi- diýip, Orsyetiň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrligi habar berdi.
Öň 12 adamyň ykbaly näbelli diýlip, habar berlipdi, heläk bolanlaryň sany 25 adam.
Düýn garyndaşlary 24 adamyň jesedini tanapdyr.
Otlynyň heläkçilige uçramagy boýunça derňew işleri dowam edýär. Esasy öňe sürülýän çaklama-terakt.
Orsyetiň Federal Howpsuzlyk Gullugynyň maglumatyna görä, güýji 7 kilogram trotil ekwiwalentine deň bolan, elde ýasalan partlaýjy madda ýarylypdyr.
Bu jenaýaty amala aşyranyň fotoroboty düzülipdir.


text:
Duşenbe güni Müsürde ýük otlusynyň miniawtobusa we beýleki ulaglara çaknyşmagy netijesinde 24 adam öldi. Kairiň 40 kilometr günortasynda bolan bu wakada başga-da 28 adam ýaralandy.
Maglumatlara görä, wakada ölenleriň we ýaralanlaryň köpüsi Kairdäki toýdan yzyna gaýdyp gelýän maşgalanyň agzalary ekeni.
Müsüriň demir ýol ulgamynyň başlygy Hüssein Zakarianyň aýtmagyna görä, ulaglar otly gelende geçişi petikleýän zynjyrlary we swetoforlary ýok hasaplap, ýoldan geçmäge synanyşypdyrlar.
Mundan bir ýyla golaý wagt ozal hem Kairiň günortasyndaky otly içi mekdep okuwçylaryndan doly awtobus bilen çaknyşypdy. Şol wakada 51 çaga heläk bolupdy.


text:
Rus filologiýasy ugry boýunça ýokary bilim alan Lälezar mugallym ýakynda welaýat bilim bölüminden gelip, öz okuw sapaklaryna gatnaşan barlagçylary yzyna ugratdy. Sapak geçilişiniň hiline gözegçilik etmäge gelen barlagçylarda özüniň okadyş metodikasynyň nähili täsir galdyrandygyny welin, Lälezar mugallym häzirlikçe bilenok.
Emma bu barlag tamamlanansoň mugallymyň arkasyndan agyr ýük aýrylan ýaly bolupdyr. Sebäbi onuň ýokary bilim alan ugry rus filologiýasy bolup, onuň häzirki döwürde sapak berýän ugry-da türkmen dili. Lälezar mugallym tabşyrylan bu ugruň özüne kyn düşýändigini aýdýar.
Galkynyş etrabynda ýaşaýan Lälezar mugallym etrabyň 1-nji orta mekdebiniň işgäri, ýöne şol etrapda ýerleşýän beýleki käbir mekdepler göz öňünde tutulyp aýdylanda, Lälezar mugallym öz ugry boýunça sapak bermeýän ýeke-täk mugallym däl.
Lebap welaýatynyň beýleki bir mekdebinde işleýän mugallym, inglis dilinden başynyň çykmaýandygyna garamazdan, özüne ol sapagyň tabşyrylandygyny aýtdy. Mugallym ýetmezçiliginden gelip çykýan şeýle ýagdaýlara etrap mekdeplerinde ýygy-ýygydan duş gelinýär.
Pensiýa ýaşyndaky mugallymlar
Welaýatdyr etraplarda ýerleşýän mekdepler barada aýdylanda bolsa, ol mekdeplerde mugallymlaryň ýetmezçilik etmeginden gelip çykýan ýene bir ýagdaý hem bireýýäm pensiýa ýaşyna ýeten baýry mugallymlaryň henizem mugallymçylyk edip, mekdeplere gatnap ýörendikleridir.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryň gürrüňlerinden çen tutsaň, mugallym kadrlarynyň ýetmezçiligi sebäpli ýüze çykýan ýagdaýlaryň ýene biri hem mugallymlaryň iş ýüküniň hasam artmagydyr. Bu ýagdaý hem öz nobatynda professional we ukyply mugallymlaryň öz işleri üçin ýeterlik wagt tapyp bilmezligine getirýär.
Problema kabul edilýär
Professional mugallym kadrlarynyň bilim pudagynda ýetmezçilik etmegi we bilim pudagyndaky beýleki problemalar barada il arasynda gürrüň kän, hatda geçen hepde prezident G.Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda geçirilen ýygnakda hem bu mesele barada durlup geçildi.
Emma bu problemanyň nähili hötdesinden gelinjegi we bu baradaky planlaryň nämelerden ybaratdygy barada anyk gürrüň edilmedi. Halk köpçüligine aýan edilen resmi maglumatlar ýok hem bolsa, problemanyň sebäpleri hem-de ondan çykalgalar hakda il arasynda dürli gürrüňler bar.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryň sözlerinden çen tutulsa, mekdeplerdäki mugallym kadrlarynyň ýetmezçiliginiň sebäplerinden biri - garaşsyzlyk ýyllarynda öňki prezident S.Nyýazowyň döwründe ýokary okuw jaýlaryna kabul edilýän studentleriň sanynyň görnetin azaldylmagy bilen bagly.
Şol wagtky resmi maglumatlardan çen tutulsa, Nyýazowyň ýurda ýolbaşçylyk eden döwründe, ýokary okuw jaýlaryna bir ýylda üç müň töweregi student kabul edilýärdi we käbir okuw jaýlary bolsa ýapylypdy. Ýapylan okuw jaýlarynyň hatarynda Lebap welaýatynyň Atamyrat şäherindäki mugallymçylyk mekdebini hem agzasa bolar.
Häzirki döwürde Türkmenistanyň orta mekdeplerine ýokary bilimli mugallymlary taýýarlaýan ýokary okuw jaýlary - Aşgabatdaky Magtymguly adyndaky uniwersitet, daşary ýurt dileri boýunça Döwletmämmet Azady adyndaky Diller instituty, Lebabyň Türkmenabat şäherindäki Seýitnazar Seýdi adyndaky mugalymçylyk institutlarydyr.
Ýörite orta bilimli mugallymlar bolsa Aşgabatdaky Aman Kekilow adyndaky, Marydaky Hydyr Derýaýew adyndaky we Daşoguzdaky Beki Seýtäkow adyndaky mugallymçylyk mekdeplerinde taýýarlanylýar. Şol okuw jaýlaryndan her ýyl näçe studentiň diplom alyp, mugallym bolýandygy hakda, gynansagam, takyk maglumat ýok.
Emma orta mekdeplerdäki ýagdaýlardan çen tutulsa, şol uçurymlaryň sany ýa-ha ýeterlik däl, ýogsa-da olar okuwy gutaransoňlar, mugllaymçylygy däl-de, başga käri saýlaýan bolmaly.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan mugallymlaryň aýdanlaryndan çen tutsaň, munuň üçin hem ýeterlik sebäp bar.
“Nyýazowyň döwründe rus dili, iňlis dili sapaklary azaldyldy, bedenterbiýe sapaklary bolsa tutuşlygyna mekdep programmasyndan aýryldy. Şol döwürde ençeme mugallym başga ugurlara geçip gitdi. Indi mugallymlaryň ýetmezçilik edýän häzirki döwründe olary yzyna getirmek kyn” diýip, adynyň agzalmagyny islemedik ýene bir mugallym Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Höwes pes
Mugallymyň aýtmagyna göra, bu ýagdaý hem belli bir derejede mugallymçylyga bolan höwesiň peselendigini görkezýär. Bu käre höwesiň peselendigini görkezýän ýene bir mysal hem gazetlerde wagtal wagtal çap edilip durlan bildirişlerdir.
Mälim bolşy ýaly, işsizligiň ösen ýurdy bolan Türkmenistanda iş orunlary ýetmezçilik edýär, şunlukda, iş gözleýän köp, emma ony tapýan az, ýöne “Türkmen Gündogary” gazetiniň şu ýylyň 4-nji fewralda çap edilen sanynda tutuş Lebap boýunça her ugurdan mugallymlaryň işe alynjakdygy barada bildirişler bar.
Şeýle bildirişler wagtal-wagtal göze ilýär, bu ýagdaý ýa kadr ýetmezçiligini görkezýär ýa-da bu kär bilen ilatyň o diýen gyzyklanmaýandygyny görkezýär. Meseläniň sebäbi nämede bolsa-da, mekdeplerde mugallym kadrlarynyň ýetmezçiligi indi ýokary derejeli hökümet maslahatlarynyň hem esasy temasyna öwrülip başlady.


text:
Prezident Barak Obama 16-njy iýulda Eýranyň ýadro gepleşiklerinde entek saldamly aratapawutlaryň saklanyp galýandygyny we köp iş edilmelidigini aýtdy.
Obama Waşingtonda çykyp gürläp, 20-nji iýuldaky soňky möhletden soň gepleşikleri uzaltmalymy ýa däl diýen meselede Kongres we ýaranlar bilen maslahat etjegini aýtdy.
Bu gepleşikler, deregine Tährana garşy girizilen sanksiýalary soňlap, Eýranyň ýadro programmasyny jylawlamagy maksat edinýär.
Obama Eýran geçen alty aý boýunça öz borçlaryny ýerine ýetirdi we birnäçe ugur babatda hakyky progres gazanyldy, bu öňe tarap ynamly ädim diýdi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun Müsürde gozgalaňlaryň möwjemeginden, şol sanda paýtagt Kairde bolan ganly çaknyşyklardan alada bildirdi. Ban parahatçylykly protestleriň möhümdigini nygtady.
Ol bu sözleri Kairde gyrakladylan yslamçy prezident Muhammad Morsiniň tarapdarlary bilen howpsuzlyk güýçleriniň arasynda bolan çyknyşykda dört adam öldürilip, esli adam ýaralanandan soň aýtdy.
Çaknyşyklar Morsiniň tarapdarlarynyň ýüzlerçesi Kairiň Tahrir meýdançasyna toplanmaga çalşanda döredi.
Paýtagtda ýene iki üýşmeleň bolup, olaryň biri şäheriň gündogaryndaky Rabaa al-Adawiýah metjidiniň ýanynda guraldy.
Awgust aýynda bu ýere toplanan Morsi tarapdarlary howpsuzlyk güýçleri tarapyndan zorluk bilen dargadylypdy.
Şu gün irden Kairiň gündogarynda goşun konwoýyna güman edilýän jeňçiler tarapyndan edilen hüjümde azyndan iki esger öldürildi.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew düýn Britaniýanyň täze bellenen premýer-ministri Deýwid Kamerona jaň edip, ony täze wezipesi bilen gutlady.
Medwedew Britaniýanyň we Orsýetiň raýatlarynyň bähbidi üçin we halkara howpsuzlygy üpjin etmek boýunça Moskwanyň Kameron bilen işleşmäge taýýardygyny belledi. Bu barada Kreml tarapyndan ýaýradylan maglumatda aýdylýar.
Konserwatorlaryň ýolbaşçysy Kameron Britaniýanyň täze premýer-ministri hökmünde sişenbe güni wezipä başlady. Şunlukda, leýboristleriň Britaniýadaky 13 ýyllyk häkimiýeti soňlandy.
Kameron Liberal-demokratik partiýasy bilen bilelikde döredilen koalision hökümetine ýolbaşçylyk eder. 6-njy maýda geçirilen saýlawlarda konserwatorlar birinji we Liberal-demokratlar bolsa üçünji orny eýeläpdi.
Britaniýa bilen Orsýet BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň weto sesine eýe agzalarydyr. Ýöne soňky ýyllaryň dowamynda bu iki ýurduň aragatnaşygy o diýen gowy bolmandy.


text:
Türkmenistanda ilkinji gezek geçirilýän amerikan kompaniýalarynyň iki günlük sergisi penşenbe güni öz işine başlady.
Türkmenistanyň Söwda-senagat palatasy we Birleşen Ştatlaryň Aşgabatdaky ilçihanasy tarapyndan gurnalýan bu sergä Amerikanyň 60-a golaý kompaniýasy, şol sanda “ExxonMobil”, “General Electric”, “TxOil”, “Chevron”, “ConocoPhillips”, “The Boeing”, “Dell” ýaly belli kompaniýalary hem gatnaşýar.
Paýtagt Aşgabadyň Sergi köşgünde geçirilýän bu çäräniň dowamynda türkmen bazaryna girmäge isleg bildirýän we Türkmenistanda öňden bäri iş alyp barýan amerikan kompaniýalary özleriniň energiýa tehnologiýalaryny we hyzmatlaryny, transport, aragatnaşyk, gurluşyk, oba-hojalygy ýaly pudaklara degişli harytlaryny görkezýärler.
Şeýle-de penşenbe güni Aşgabatda türkmen-amerikan biznes geňeşiniň nobatdaky maslahaty hem geçirildi. Bäşinji gezek geçirilýän bu maslahatyň dowamynda iki ýurduň arasyndaky ýangyç-energetika, transport, aragatnaşyk pudaklary boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmek meseleleri üns merkezinde boldy diýlip, habar berilýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň kompaniýalarynyň Aşgabatdaky sergisine we türkmen-amerikan biznes geňeşiniň maslahatyna gatnaşyjylara öz gutlagyny ýollady.
Bu çärelere gatnaşmak üçin Birleşen Ştatlaryň resmi delegasiýasy, şol sanda türkmen-amerikan biznes geňeşiniň ýerine ýetiriji direktory Erik Stýuart hem Aşgabada geldi.
Türkmen prezidenti Berdimuhamedow Erik Stýuart bilen geçiren duşuşygynyň dowamynda Türkmenistanyň netijili hyzmatdaşlyk üçin açykdygyny nygtap, gatnaşyklary ösdürmäge isleg bildirýän ABŞ-nyň kompaniýalary bilen işjeň hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga türkmen tarapynyň taýýardygyny mälim etdi.
Şu günki çäreleriň açylmagynyň öňüsyrasy, ýagny 17-nji maýda “РБК daily” internet gazeti özüniň “Türkmenistandaky MTS problemasy ýurduň ykdysadyýetine girmek isleýän potensial daşary ýurt inwestorlaryny ürküzýär” atly makalasynda Türkmenistanda iş alyp barýan daşary ýurt kompaniýalarynyň ýurtdaky kanunçylyk esaslarynyň kemterligi, korrupsiýanyň ýokarylygy, şertnamalara birtaraplaýyn seredilmegi ýaly kynçylyklara duçar bolýandyklaryny belledi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministligi bolsa bu aýyplamalary gyssagly ýagdaýada ýalana çykaryp, olaryň takyk delillere esaslanmaýandygyny nygtady we bu maglumatlaryň manysyzdygyny öňe sürdi.
ABŞ-nyň biznes toparlarynyň wekilleri Türkmenistanyň käbir ministrliklerinde we edaralarynda hem gepleşikleri geçirýärler diýlip, habar berilýär.


text:
Türkmenistan döwlet garaşsyzlygynyň 25-nji ýyl dönümini harby parad we feýerwerkler bilen bellär.
Türkmenistanyň hökümetiniň 5-nji sentýabrda geçiren iş maslahatynda ýurduň garaşsyzlyk senesine görülýän çäreler, şol sanda harby parad üçin taýýarlyklar barada Döwlet howpsuzlygy geňeşiniň sekretary we goranmak ministri Ý.Berdiýew hasabat berdi.
Maslahatda Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow harby parad arkaly milli goşunyň güýç-kuwwatyny görkezmegi, şeýle-de baýramçylyk güni Aşgabatda we ähli welaýat merkezlerinde feýerwerkleri guramagy tabşyrdy.
Türkmenistan Sowet Soýuzyndan garaşsyzlygynyň senesini 27-nji oktýabrda ýurt ýolbaşçylarynyň gatnaşmagyndaky köpçülikleýin çäreler, baýramçylyk konsertler bilen belleýär. 1991-nji ýylda Türkmenistan Sowet Sosialistik Respublikasynda “Türkmenistanyň garaşsyzlygy we döwlet gurluşynyň esaslary hakynda” kanun kabul edilipdi.


text:
Şenbe güni Siriýanyň oppozision Milli Geňeşiniň başlyklygyna saýlanan George Sabra Siriýadaky halk gozgalaňlaryna daşary ýurtlar tarapyndan goldaw berilişinden nägiledigini aýtdy.
Oppozision Milli Geňeşiň Dohada geçýän häzirki maslahatynda eden çykyşynda ol: “Gynansak-da, biz käbir beýanatlardan we ruhlandyryjy sözlerden başga daşary ýurtlardan hiç hili goldaw görmedik” diýip belledi.
George Sabra şenbe güni irden Siriýanyň oppozision Milli Geňeşiniň Dohada geçýän maslahatynda bu Geňeşiň başlyklygyna saýlandy.
Birleşen Ştatlar bilen birlikde käbir beýleki Günbatar we arap ýurtlary Siriýanyň oppozision Milli Geňeşiniň geriminiň has giňemegini hem-de onuň resmi bir organ hökmünde halkara derejesinde ykrar edilmegini we ýurduň geljekki geçiş prosesine taýýar bolmagyny isleýärler.


text:
Rimiň jenaýat-derňew işgärleri bikanun pul ýuwuşlygy bilen bagly bildirilýän aýyplamalar boýunça Watikan bankynyň iki sany resmisiniň işini derňemegini dowam etdirýärler.
Rimiň prokuraturasy Watikan bankyna degişli 23 million ýewro serişdäni konfiskasiýa edip, bankyň başlygy Ettore Gotti Tedesçiýä we bankyň ýene bir ýokary derejeli resmisine garşy jenaýat işini gozgamak barada karar çykardy.
Prokuraturanyň bu kararyna resmi Watikan nägilelik bildirip, bankyň bu resmilerine özüniň doly ynam edýändigini aýdýar.


text:
Amerikan kinorežissýory Maýkl Mur (Michael Moore), Donald Trumpuň musulmanlar baradaky pikiri bilen baglanyşykly bir tankydly makala ýazdy.
Mur ABŞ-da Respublikan partiýadan prezidentlige dalaşgär bolan Trumpa ýüzlenip ýazan makalasyny Facebook sosial ulgamynda ýaýratdy. Makalany ýazmazdan owal bolsa kinorežissýor elinde "Biziň hemmämiz musulmandyrys!" diýen şygar bilen "Trump Tower" diýip atlandyrylýan jaýyň öňünde durup, protest geçirdi. Soňra polis ony ol ýerden daşlaşdyrdy.
"Siziň pikiriňize görä, ol "Jyn" bütin musulmanlardyr"
Mur öz makalasyna Trumpa 1998-nji ýylda bilelikde bir tok-şow gepleşige gatnaşandyklaryny ýatlatmak bilen başlaýar. Muruň aýtmagyna görä, Trump şonda ondan gorkupdyr.
"... Efir başlanmazdan ozal, prodýuser meni bir çete çekdi. Onuň bilen bilelikde bir wagtda efire çykýandygymyz üçin "gaharlanmaly" däldigimi aýtdy. Şonda siz hem "agyr zarba" almak islemeýän bolsaňyz we özüňizi arkaýyn duýmak isleýän bolsaňyz, menden soň efire çykmak islemeýändigiňizi aýtdyňyz. Haçan-da sizi köşeşdirenlerinden soň, siz maňa tarap öwrülip şeýle diýdiňiz: "Men bu ýerde haýsam bolsa bir biynjalyk edýän ýagdaýyň döremegini islemeýärdim. Şonuň üçinem hatyrjem bolmak isläpdim. Özüňiz bilýäňiz, efirde diňe ikimiz boljagymyz üçin siziň maňa gülkünç ýagdaý döredip biljek bir söz aýtmagyňyzy islemedim". "Söz aýtmakmy? Men şonda, biz näme 3-nji klasda otyrysmy diýip oýlanypdym. Hemme ýerde özüni geplemsek hem batyrgaý görkezýän biriniň ol ýerde birden şeýle "gorkak pişige" öwrülmegine gaty geň galypdym. Ondan soň Trump hiç hili sebäp ýokka musulmanlardan gorkýandygyny aýtdy".
Meşhur amerikan kinorežissýory Mur milliarder Trumpa ýüzlenip: "... häzir biz 2015-nji ýylda ýaşaýarys. Köp adamlar ýaly sizem janyňyzy alyp biljek "jyndan" gorkýarsyňyz we, siziň pikiriňize görä, ol "jyn" ähli musulmanlardyr. Janyňy alýan hiç kim ýok, onda-da musulmanlaryň muňa hiç hili dahyly ýok" diýip ýazýar.
Mur golaýda Trumpyň ýurda musulmanlaryň gelmeginiň gadagan edilmelidigi barasynda eden çykyşyny hem berk ýazgardy. Onuň ýazmagyna görä, geljek ýyl geçiriljek prezidentlik saýlawyna gatnaşjak saýlawçylaryň ýüzden 81 bölegi hut şonuň ýaly biriniň ýurda baştutanlyk etmegini islemeýän saýlawçylardyr.
Ol öz eli bilen ýazan protest şygaryny hem täzeden gaýtalap, "Biziň hemmämiz musulmandyrys!" diýýär.
"Biziň hemmämiz bir Allanyň bendeleridiris we adamzat maşgalasynyň bir agzasydyrys. Seniň aýtjak ýa-da etjek zadyň hiç haçan bu hakykaty üýtgedip bilmez. Eger sen hut şeýle amerikan kadasyna görä ýaşamak islemeýän bolsaň, al-asmandaky biriniň otagyndan özüňe ýer edin. Ol ýerde otur we näme diýýäniň barada çuňňur oýlan" diýip, meşhur kinorežissýor öz garaýşyny aýan edýär.
Maýkl Mur Trumpy amerikalylaryň ýakasyndan elini çekmäge we amerikan halkyna özlerine prezidentlige has mynasyp bir dalaşgäri saýlamaga mümkinçilik döretmäge çagyrýar.
"Şeýle bolgusyz, demagogik pikirler..."
Trumpuň edýän çykyşlary dünýä möçberinde gahar-gazaba duçar boldy we ol 16-njy dekabrda Respublikanlaryň prezidentlige dalaşgäri kesgitlejek ahyrky jemlenişiginde hem has köp "aýgytlaýjy hüjüme" uçrady.
Trumpyň musulmanlara garşy edýän çykyşlaryna ýewangelist liderler hem nägilelik bildirdiler. Günorta Baptist konwensiýasynda etika we din azatlygy bilen baglanyşykly komissiýanyň baştutany Russell Mur bu meselä başgaça baha bermek bilen, Trumpuň "şeýle bolgusyz, demagogik" pikirleriniň aslynda din azatlygyny basgylaýandygyna aýratyn ünsi çekýär. Mundan owalam Trumpy tankyt edýänleriň hatarynda bolan Mur, bir çykyşynda din azatlygynyň hemmelere degişlidigini, ýagny ýeke-täk hristianlara degişli däldigini nygtapdy. Muruň bu pikirini köp sanly ruhanylar hem goldapdy.
Ýüzden 33 bölek ses bilen birinjiligi eýeläpdir
Trump musulmanlaryň ABŞ-da jemgyýete goşulyşmagynyň gadagan edilmegini isleýär. Ol şol bir wagtyň özünde günortada bir diwaryň galdyrylmagyny we bikanyn migrantlaryň hem şol diwaryň aňyrsynda galmagyny isleýär.
"Biz haýsam bolsa bir adamy ýekirmek syýasaty barasynda söz açmaýarys. Biz diňe howpsuzlyk barasynda gürrüň edýäris" diýip, Trump öz aýdanlaryna düşündiriş berýär.
"Reuters / Ipsos" pikir soralyşygynyň netijesine görä, 7-nji dekabrda musulmanlar bilen baglanyşykly eden çagyryşlaryndan soň Trumpa Respublikan saýlawçylaryň arasynda goldaw berýänleriň sany artdy we bu san ýüzden 33 köpçülige barabar boldy. Trump häzir reýting taýdan birinji. Netijä görä, ýüzden 15 bölek ses alan Kruz ikinji ýere, ýüzden 12 bölek ses alan Ben Karson hem üçünji ýere eýe boldular.


text:
Ýewropa Bileleşigine agza ýurtlaryň ministrleri Ortaýer deňzinden adam gaçakçylygy bilen meşgullanýanlara garşy harby operasiýanyň birinji bölümini başlatmagy resmi taýdan tassykladylar.
22-nji iýunda resmiler gizlin maglumat ýygnamak missiýalaryna gatnaşjak ilkinji gämileriň we uçarlaryň bir hepdäniň dowamynda taýýar boljakdygyny aýtdylar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler boýunça başlygy Federika Mogerini bileleşigiň günorta kenarynda dörän krizise Ýewropa Bileleşigine agza 28 ýurduň çalt gaýtawul berendigini aýtdy.
Aprel aýynda geçirilen adatdan daşary sammitde Ýewropa Bieleşiginiň liderleri bu problemany düýbünden çözmek üçin hemmetaraplaýyn plany kesgitlemek barada ylalaşypdylar.


text:
Aşgabat, 09.03.2015. “Türkmenportal”.
“Şu ýylyň 3-8-nji marty aralygynda Makedoniýa Respublikasynyň Ohrid şäherinde geçirilen 9-njy matematika bäsleşiginiň netijeleri boýunça türkmen ýokary okuw mekdepleriniň talyplary kümüş medallarynyň üçüsini we bürünç medallaryň bäşisini gazandylar” diýip, Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi habar berýär.
Bu abraýly halkara ýaryşyna Rumyniýadan, Bolgariýadan, Gresiýadan, Sloweniýadan, Makedoniýa Respublikasyndan, Eýran Yslam Respublikasyndan ýokary okuw mekdepleriniň 26-syndan talyplaryň 90-dan gowragy gatnaşdylar.
Bu ders bäsleşiginde indi ençeme ýylyň dowamynda üstünlikli çykyş edip gelýän türkmen talyplary bu gezek hem ajaýyp bilimlerini, matematika boýunça zehinlerini we ukyplaryny görkezip, olimpiadanyň iň güýçlüleriniň hataryna girdiler.
Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň matematika fakultetiniň ikinji ýyl talyby Ilşat Waliýew, Türkmenistanyň döwlet energetika institutynyň ikinji ýyl talyby Töremyrat Gurbanow hem-de Türkmen oba hojalyk institutynyň üçünji ýyl talyby Eziz Kakyşow kümüş medal gazandylar.
Bürünç medallara Magtymguly adyndaky Türkmen döwlet uniwersitetiniň matematika fakultetiniň üçünji ýyl talyby Pälwan Agamyradow, şu fakultetiň ikinji ýyl talyplary Babanyýaz Agambaýew, Begenç Akyýew, Agaserdar Ýollyýew hem-de Türkmenistanyň döwlet energetika institutynyň ikinji ýyl talyby Yhlas Gurbanow bürünç medala mynasyp boldular.


text:
Anna güni Bakuwda Orsýetiň we Azerbaýjanyň prezidentleriniň arasynda gepleşik boldy.
Gelnen ylalaşyga görä, Moskwa we Baku Döwlet serheti baradaky şertnama, şeýle hem serhatara Samur derýasyny goramak we ondan bilelikde peýdalanmak ylalyşygyna geldiler.
Dokumente şu gün Bakuwda iki döwletiň prezidentleri Dmitriý Medwedew we Ylham Alyýew gol çekdiler.
Medwedewiň saparynyň barşynda Azerbaýjanyň Orsýete berýän gazynyň möçberini artdyrmak ylalaşygyna hem gelindi.
“Biz azerbaýjan kärdeşlerimiz bilen ägirt uly şertnama eýe bolduk. Bizde, ýagny gazy satyn alyjy ýurtda Azerbaýjan gazyny satyn almakda hiç bir çäklendirme ýok” diýip, Orsýetiň “Gazprom” konserniniň ýolbaşçysy Alekseý Mýuller aýdýar.
Ylalaşyga görä, şu ýylda Azerbaýjanyň döwlet nebit kompaniýasy “Gazproma” iberjek gazyny 1 milliard kub metre çenli artdyrar. Soňra bolsa ol görkleziji iki esse artar.
Medwedew bilen Alyýew Garabag meselesini parahatçylykly çözmek we beýleki halkara meseleleri barada hem maslahatlaşdylar.


text:
2016-2017-nji okuw ýylynda daşary ýurt raýatlaryny kabul etmegiň düzgünleri
Ähli resminamalar kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan, rus diline terjimesi bilen goşulýar.
Belarussiýanyň döwlet lukmançylyk uniwersiteti tölegli esasda daşary ýurt raýatlaryny okuwyň taýýarlaýyş bölümine we 1-nji kursuna kabul etmegi amala aşyrýar.
Okuw üçin çakylyk daşary ýurt raýatynyň (ýa-da oňa wekilçilik edýän şahsyň) çakylygyň berilmegi baradaky haýyşy we okuwyň hünäri görkezilen arzasy boýunça berilýär. Çakylygy resmileşdirmek üçin indiki resminamalaryň berilmegi zerurdyr:
- öwrenilen dersleri we olar boýunça alnan bahalary görkezmek bilen, bilim hakynda resminamanyň nusgasy we onuň rus diline terjimesi,
- çagyrylýanyň pasportynyň nusgasy we onuň rus diline terjimesi,
- daşary ýurt raýatyna wekilçilik edýän şahsyň pasportynyň nusgasy we onuň rus diline terjimesi.
Taýýarlaýyş bölümine kabul etmek.
Taýýarlaýyş bölümine rus dilini, biologiýany, himiýany we fizikany öwrenmek maksady bilen, orta bilimli daşary ýurt raýatlary kabul edilýär. Okuwyň möhleti 8-10 aýdan ybaratdyr, taýýarlaýyş bölümini tamamlandan soň, lukmançylyk we biologiýa hünäri boýunça GDA-nyň ýurtlarynyň Uniwersitetleriniň 1-nji kursuna giriş synaglaryny tabşyrmazdan kabul edilmek hukugyny berýän şahadatnama berilýär.
Resminamalar 25-nji awgustdan 15-nji oktýabra çenli kabul edilýär. Resminamalary kabul etmek hünäre gönükdirme we ýokary okuw jaýyna çenli taýýarlyk fakultetiniň dekanatynda amala aşyrylýar.
Konkurs esasynda okuwyň 1-nji kursuna kabul etmek.
Resminamalar 25-nji awgustdan 15-nji oktýabra çenli kabul edilýär. Resminamalary kabul etmek daşary ýurtly talyplaryň lukmançylyk fakultetiniň dekanatynda amala aşyrylýar.
Okamak üçin gelen daşary ýurt raýatlary giriş synaglarynyň dersleri: rus dili, himiýa we biologiýa boýunça söhbetdeşlikden geçirilýär.
Daşary ýurt raýaty Belarus Respublikasyna gelen güni degişli dekanata indiki resminamalary tabşyrýar:
- “Belarussiýanyň döwlet lukmançylyk uniwersiteti” okuw jaýynda okamak üçin çakylygyň göçürme nusgasy;
- Pasport (şahsy özi berýär);
- Pasportyň göçürme nusgasy we onuň kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan rus diline terjimesi;
- öwrenilen dersleri we olar boýunça alnan synag bahalaryny (ballaryny) görkezmek bilen, bilim hakynda şahadatnama (resminama) we onuň kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan rus diline terjimesi;
- ýurduň resmi saglygy goraýyş organy tarapyndan berlen, saglyk ýagdaýy hakynda lukmançylyk netijesi we onuň kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan rus diline terjimesi;
- okuw üçin gelen dalaşgäriň ýurdunyň resmi saglygy goraýyş organy tarapyndan berlen, WIÇ-infeksiýanyň ýoklugy hakynda şahadatnama we onuň kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan rus diline terjimesi;
- dogluş hakynda şahadatnamanyň göçürme nusgasy we onuň kepillendiriş edarasy tarapyndan tassyklanan rus diline terjimesi;
- 3x4 sm ölçegli 6 fotosurat.
Yyllyk toleg / Annual Fees*
*- Annual fee (in US dollars) may vary to some extent depending on the Belarussian currency exchange rate
Habarlasmak ucin:
Ekaterina Kulchicskaya, phone: +375 17 277 16 72, fax: +375 17 277 16 10, E-mail: intdept@bsmu.by
Dasary yurt okuwcylarynyn lukmancylyk fakultetinin dekany, associate professor Vladimir Vitoldovich Davidov, telefon: +375 17 272 60 88, faks: +375 17 272 67 89, E-mail: DavidovVV@bsmu.by


text:
Şu gün Türkmenistanda Gurban baýramynyň birinji güni bellenilýär. Bu baýramçylyk mynasybetli Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 24,25,26-njy sentýabr aralygyny resmi baýramaçylyk günleri diýip yglan edip, ýörite karara gol goýdy.
Eýse, Gurban baýramy Türkmenistanda nähili bellenilýär?
Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy Soltan Açylowa bu sorag bilen gyzyklanyp, Lebap welaýatynyň Amyderýa stansiýasyndan özüni Hemragül diýip tanyşdyran pensioner ene bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti özüniň rus kärdeşi Wladimir Putine Hazar deňzindäki harby hereketler sebäpli “gazak kärdeşleriniň ynjalyksyzlanýandygyny” aýtdy.
23-nji noýabrda Gurbanguly Berdimuhamedow Orsýetiň prezidenti bilen Eýranyň paýtagty Tähranda geçiren duşuşygynda: “Biziň gazak kärdeşlerimiz Hazar deňzinde bolýan zatlardan gaty aladalanýarlar. Bu harby meseleler bilen baglanyşykly. Şu sebäpden ol ýerde graždan halkara awiagatnawy bilen bagly meseleler döreýär. Siz mundan habarlymy ýa-da ýok bilemok, ýöne biziň gazak kärdeşlerimiz bu babatda ynjalyksyzlanýarlar” diýdi diýip, Kremliň resmi beýanatynda bellenilýär.
Türkmenistanyň resmi metbugaty hem türkmen-rus liderleriniň duşuşygynda Hazar deňzi bilen bagly soraglaryň, hususan-da “onuň tutuş giňişliginde howpsuzlygy üpjün etmek meseleleriniň” maslahat edilendigini habar berdi.
“Yzygiderli ýüz tutýar”
Maglumatda Berdimuhamedowyň Putine “öz gazak kärdeşleriniň Hazar deňzindäki uçuşlaryň howpsuzlygy bilen baglanyşykly aladalanmalaryny beýan edendikleri”, şeýle-de bu mesele boýunça türkmen “awiadispetçer gulluklaryna [gazak tarapynyň] yzygiderli ýüz tutandyklary” bellenilýär.
“Şunuň bilen baglylykda gazagystanly kärdeşlerimiz Hazaryň üstünden raýat ýolagçy we ýük uçarlarynyň uçuşlary üçin howpsuzlyk şertlerini döretmegiň zerurdygy baradaky haýyş bilen ýüz tutýarlar” diýip, türkmen mediasynyň maglumatynda nygtalýar.
Gepiň gerdişine görä ýatladyp geçsek, türkmen prezidentiniň tebigy gaz eksport ediji ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň ýygnagynda eden bu çykyşy, Orsýetiň Hazar deňzinde harby hereketlerini güýçlendiren pursadyna gabat geldi. Orsýet şu ýylyň oktýabr aýynyň ortalaryndan bäri Hazar deňzinden Siriýadaky nyşanalara garşy ganatly raketalary atýar.
Aşgabadyň resmi pozisiýasy
Şol bir wagtda gürrüňi gidýän mesele boýunça gazak tarapynyň “ynjalyksyz bolýandygy” baradaky meseläni näme sebäpden türkmen prezidentiniň gozgandygy barada hiç hili resmi düşündiriş berilmeýär.
Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy bu sorag bilen Gazagystanyň Daşary işler ministrligine ýüzlenende, ministrligiň GDA (Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygy) boýunça departamentiniň işgäri Meýirjan Baýgonysow “[özlerine] bu meseläni aç-açan maslahat etmegiň resmi taýdan gadagan edilendigini” aýdyp, başga goşmaça maglumat bermedi.
Belläp geçsek, Gurbanguly Berdimuhamedow rus harby hereketleri sebäpli gazak tarapynyň birahat bolýandygyny mälim etse-de, Aşgabadyň bu mesele boýunça resmi pozisiýasy barada hiç zat aýtmady.
Berdimuhamedowyň eden bu çykyşyna prezident Putin öz gezeginde: “Biziň gazak dostlarymyz häzirlikçe bu barada [bize] hiç zat aýtmadylar, ýöne biz muny göz öňünde tutarys” diýdi.
Orsýet özüniň Siriýada “Yslam döwleti” toparyny bombalaýandygyny aýdýar, emma günbatar ýurtlarynyň aglabasy Moskwanyň esasy maksadynyň öz ýarany Başar al-Assadyň häkimiýet başynda galmagyny gazanmakdan ybaratdygyny nygtaýarlar.


text:
9-njy fewralda türki medeniýetli halklar Gündogaryň beýik akyldary Alyşir Nowaýynyň doglan gününiň 570 ýyllygyny baýram edýär.
Öz ady Nyzameddin Mir Alyşir bolan bu ynsan 1441-nji ýylyň 9-njy fewralynda Hyrat şäherinde dünýä inýär hem şol şäherde 1501-nji ýylyň 3-nji ýanwarynda aradan çykýar.
Onuň kakasy Teýmurlar döwletinde gulluk eden, asly uýgur Giýaseddin Kiçginedir. Onuň babasy Abu Seýit şahyr ekeni. Beýleki bir babasy Muhammet Aly belli sazanda hem eli çeper hatdat bolupdyr.
Alyşir Nowaýyda şahyrlyk ukyby gaty ir peýda bolup ugrapdyr. 15 ýaşynda onuň şahyrlygyny ykrar edýärler. Ol ilkinji goşgularyny Fany lakamy bilen pars dilinde ýazypdyr. Soňra türki dile aýratyn üns berip, Nowaýy lakamy bilen türki dilde, başgaça aýdylanda şol wagtyň edebi dili saýylan çagataýça döredip başlapdyr.
Ol türki diliň mümkinçiliklerini hem kuwwatyny pars hem arap dilleriniň derejesinde goýupdyr. Ol bu üç dili deňeşdirip, birbada üç dilde goşgy döredipdir.
Alyşir Nowaýydan örän baý edebi miras galýar. Onuň eserleri ownuk kytgalardan başlap, uly göwrümli poemalara baryp ýetýär. Ýedi poemany özünde birleşdirýän Hamsa eseri bolsa dünýä edebiýatynyň genji-hazynasy hasaplanýar. Onuň filosofiki traktatlary, ýagny risalalary bar. Ol medeniýetiň dürli ugurlaryna hem döwlet gurluşygyna degişli ýörite eserler döredýär.
Şeýlelikde, Nowaýynyň döredijiligi aşa baý hem köp ugurly bolup, ol türkmen halkynyň arasynda şahyr hem beýik akyldar hökmünde giňden mälimdir. Ol klassyky edebiýatda Alyşir Nowaýy, türkmen aýdym-saz sungatynda Nowaýy, halk döredijiliginde hem Myraly ady bilen tanalýar. Özünden soňky ähli türkmen şahyrlary ony öz halypasy saýyp, onuň eserlerine köp sanly tahmyslar ýazypdyrlar.
Türkmenlerde Nowaýynyň öz adyndan aýdylýan eserlerem az däl. Olardan birnäçesi ganatly sözler hökmünde halk arasynda nakyl hökmünde ýaşap gelse, käbirine aýdym döredilipdir.
Geçen asyrda ýa-da halk arasynda aýdylyşy ýaly, sowetler döwründe Alyşir Nowaýynyň ömrüne hem döredijiligine degişli birnäçe iş edildi. Ony edebiýatçylardan, Seýit Garryýew öwrenip, türkmen edebiýatynyň taryhyna girizdi. Edebiýatçy Rahmanaly Rejep bolsa şahyryň “Şirin-Perhat” poemasyny asyl nusgasyndan türkmen diline terjime etdi.
Belli ýazyjy Berdi Kerbabaýew Myraly we Soltan Söýün baradaky rowaýatlary jemläp, kitap edip çykardy hem belli özbek ýazyjysy Musa Aýbegiň “Nowaýy” romanyny özbekçeden türkmen dilini terjime etdi.
Nowaýy barada professorlar Mäti Kösäýew, Nazar Gullaýew ýörite makala ýazdylar. Edebiýatçy Käbe Borjakowa halk döredijiliginde Nowaýynyň şöhlelenişi barada alymlyk dissertasiýasyny ýazdy.
Nowaýy hem türkmen halkynyň taryhy bilen bagtlanyşykly soňky iş alyp baranlardan biri edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýew bolsa gerek.
Hudaýberdi Hally Pragada ýaşaýan türkmen ýazyjysy.


text:
Düýn Yragyň Basra şäherinde maşyna ýerleşdirilen bomba arkaly amala aşyrylan partlamada azyndan 10 adamyň heläk bolup, 30 adamyň ýaralananlygy barada maglumat alyndy.
Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, şol partlama Basranyň Al-Kibla etrabynda, iň uly dükanlardan biriniň ňöňünde ýüz beripdir.
Şeýle-de, düýn şaýylaryň mukaddes şäheri diýilip hasaplanylýan Nejef we Kerbala şäherlerinde bolan partlamalarda hem 18 adamyň ölenligi aýdylýar.
Heläk bolanlardan 10-syniň şol mukaddes ýerlere zyýarat etmek üçin Eýrandan baran myhmanlardygy aýdylýar.
Howpsuzlyk güýçleriniň aýtmagyna görä, bu hüjümlerde azyndan 60 töweregi adam hem ýaralanypdyr.


text:
Sloweniýa 11-nji noýabrda Horwatiýa bilen serhedinde tikenli simden haýat gurmaga başlady. Bu çäre Balkan ýurtlarynyň üsti bilen gelýän migrant akymynyň öňüni almak üçin görülýär.
Sloweniýa geçen aý, Wengriýa Horwatiýa we Serbiýa bilen aradaky serhetlerini ýapanyndan soň, demirgazyk Ýewropa barýan müňlerçe migrantyň iň köp barýan ýurduna öwrülipdi.
Ýewropa Bileleşiginiň agzasy bolan iki million ilatly kiçijik ýurduň üstünden, oktýabryň ortasyndan bäri, 180 müňden gowrak migrant geçdi.
Ol migrantlaryň köpüsi Germaniýa, Awstriýa, Şwesiýa barýardy.
"Biz özümiziň günorta srehedimiziň iki ýerinde tehniki päsgelçilik haýatlaryny guramaga başladyk» diýip, içeri işler ministri Bostýan Sefiç slowen paýtagtynda guralan metbugat ýygnagynda aýtdy.


text:
Ak tam Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obamanyň 4-nji iýunda Warşawada Ukrainanyň üç gün ozal saýlanan, emma entek resmi taýdan işe başlamadyk prezidenti Petro Poroşenko bilen duşuşjagyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň prezidentiniň resmi taýdan işe başlamadyk döwlet baştutany bilen duşuşmagy adaty bir zat däl.
Poroşenko Ukrainanyň nobatdaky prezidenti hökmünde 7-nji iýunda kasam kabul etmeli.
Ak tamyň milli howpsuzlyk geňeşçisiniň Strategiki aragatnşyklar boýunça orunbsary Ben Rodes (Ben Rhodes) 30-njy maýda Polşanyň Krym tatarlarynyň käbir liderlerini hem indiki hepde boljak duşuşyga çagyrandygyny aýtdy.
Ak tam Obamanyň indiki hepde Ýewropa edýän saparynda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen duşuşmak planynyň ýokdugyny habar berdi.
Ýogsam bu liderleriň ikisem Fransiýada Normandiýa goşun girizilmeginiň ýatlama gününe gatnaşmagy planlaşdyrýar.


text:
Ýewropa Bileleşigi bilen Ukraina ýurduň yza galýan ykdysadyýetini goldamak üçin oňa 1.8 milliard dollarlyk karz berilmegi barada şertnama baglaşdylar.
Bu şertnama Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň we alty sany postsowet döwletleri bolan Gürjüstanyň, Moldowanyň, Ukrainanyň, Belarusyň, Ermenistanyň we Azerbaýjanyň liderleriniň 22-nji maýda geçirilen sammitinde gol çekildi.
“Associated Press” agentliginiň ýazmagyna görä, ÝB-niň makro maliýe goldaw (MFA) programmasynyň bir bölegi bolan bu şertnama Ukrainanyň ençeme reformalary amala aşyrmagyny we ýurduň ykdysadyýetindäki problemalardan çykalga tapylmagyny talap edýär. ÝB-niň indi berjek karz puly Ukraina soňky iki ýylyň dowamynda berlen kömegiň möçberini 6 milliard ýewro çenli artdyrýar.
Ukrainanyň maliýe ministri Nataliýa Ýaresko žurnalistlere ÝB-niň kömeginiň ýurt üçin “aýgytlydygyny” aýty.
Nataliýa Ýaresko şeýle diýdi: “Bu üçünji makro maliýe goldaw toplumy şu günki gün iň ily kömek bolýar we ÝB-niň Ukrainanyň bu agyr döwürden geçip, reformalar ugrunda öňegidişlik gazanjagyna birdirýän ynamynyň subutnamasy bolup durýar”.
Ykdysady kynçylyklar
Ukrainanyň ykdysadyýeti şu ýylyň birinji çärýeginde 2014-nji ýyla degişli döwür bilen deňeşdirilende 18% pese gaçyp, milli puluň hümmetsizlenmegine getirdi we ýurduň gündogarynda orsýetçi separatistler bilen bir ýyla golaý wagt bäri konfliktiň dowam etmegi bilen baglylykda maýa goýujylaryň ynamyny gowşatdy.
Ykdysady kynçylyklar Ukrainanyň 23 milliard dollarlyk daşarky bergisini üzmäge ukybyny hem sorag astynda goýdy.
Şu hepdede Ukrainanyň parlamenti, daşary ýurtly kreditorlar bilen bergileri üzlüşmegiň şertleri geňeşilýärkä, ukrain hökümetiniň olary tölemezligine hukuk berýän kanuny kabul etdi.
Ukrainanyň Orsýete bergisi
Bu hereket Orsýet tarapyndan negatiw reaksiýa döretdi, Ukrainanyň Orsýete üç milliard dollarlyk bergisi bar we ol şu ýylyň aýagyna çenli tölenmeli.
Orsýet Ukrainanyň ähli bergilerini wagtynda üzmegini talap edýär we Kiýewi täze kanuny kabul etmek arkaly munuň öňüne böwet basmakda aýyplaýar.
Ukraina ÝB-niň maliýe goldawyna goşmaça Halkara Walýuta Fondundan 17, 5 milliard dollarlyk karz puluň berilmegine we şonuň bilen öz daşary ýurt walýutasyndaky rezerwlerini güýçlendirmäge umyt baglaýar.
Şeýle-de Riga sammitinde ÝB Ukrainada, Gürjüstanda we Moldowada kiçi we orta biznesi goldamak üçin bu ýurtlara 200 million ýewro möçberinde maliýe kömegini bermegi wada etdi.


text:
Sişenbe güni Rumyniýanyň hökümeti bu ýurduň Orsýetdäki diplomatynyň içalyçylykda aýyplanylyp yzyna ugradylmagyna jogap edip, Orsýetiň Rumyniýadaky bir diplomatyny ýurtdan çykardy.
Hepdäniň duşenbe güni Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy Rumyniýanyň Moskwadaky ilçihanasynyň syýasy bölüminiň birinji sekretary Gabriel Gresuwy içalyçylykly işlerde aýyplap tussag edipdi.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugy Gabriel Gresuwyň Orsýetiň bir raýatyndan gizlin harby maglumatlary almaga synanyşan wagty tussag edilendigini habar berdi.
Şol wakanyň yzy bilenem, Orsýetiň Içeri işler ministrligi Rumyniýanyň bu diplomatyny «ýurtda islenilmeýän adam» diýip yglan edip, ony öz ýurduna ugratdy.


text:
Mekdep ýaşyna ýeten her bir çaganyň geljekde bütin ömrüniň dowamynda ýadynda galýan ýakymly ýatlamalaryň biri onuň mekdebiň bosagasyndan ilkinji ätlän güni bolýar. Ene-atalar öz çagasy üçin şol pursatlaryň has täsirli, has ýakymly bolmagy üçin ellerinden gelenini gaýgyrmaýarlar. Her bir ene-ata çagasyny birkemsiz geýindirmäge, ony mekdebe gerekli okuw esbaplary bilen üpjün etmäge çalyşýar.
Aşgabatly pensioner, ozalky mugallym Bibi daýza bu ýylky birinji klasa barmaly oglan-gyzlaryň paýyna aýratyn hormatyň düşendigini belleýär. Häzirki wagtda her bir birinji klas okuwçysyny döwlet tarapyndan netbuk kompýuter bilen üpjün etmek barada alada edilýär.
Gerekmi?
Hytaýda öndürilýän “Dell”, “HP” markaly netbuklar Türkmenistanda häzirki wagtda gitdigiçe meşhurlyga eýe bolýar. Bu netbuklaryň bazardaky bahasy 360-400 amerikan dollaryna barabar. Türkmenistan.RU neşiri şu ýyl birinji klasa barýan 100 müňe golaý okuwçynyň netbuk bilen üpjün edilmegi üçin býujetden 25 million dollardan gowrak serişdäniň goýberiljekdigini habar berdi.
Orta mekdeplerde bilim berýän mugallymlaryň köpüsiniň, hatda ýokary okuw jaýlarynda işleýän mugallymlaryň ençemesiniň hem kompýuter sowady pes mahaly birinji klas okuwçylaryna netbuk kompýuterleriniň berilmegini oňlamaýanlar hem az däl.
Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy Parahat Ilmyradow bu barada şeýle diýýär: “Özüm-ä uly oglan bolsamam kämahal kompýuterime wirus düşen mahaly ýa programmalarda näsazlyk çykan mahaly aljyraýan, tanyşlaryma ýüz tutýan. Ýaňy galam tutmany öwrenen birinji klas okuwçysy bu zatlardan nädip baş çykarsyn?! Iň bolmanda bäşinji klaslara bermeli ekenler…Ol oýunjak däl ahyryn”.
Emma Bibi daýza çagalaryň kompýuter bilen üpjün edilmegi ene-atalara ýardam berer diýen pikirde. “Häzirlikçe birinji klaslar üçin niýetlenen kompýuterler geljekdäki ýyllar iň bolmanda ikinji-üçünji klas okuwçylaryna hem berilse — bu döwletiň çagalar üçin, atalyk aladasy bolardy. Işsizlikden, ujupsyz aýlykdan kösenýän, sosial taýdan pes hojalyklar bizde näçe diýseň ýeterlik” diýip, Bibi daýza aýdýar.
Şu okuw ýylyna çenli, mekdep mugallymlarynyň hem ählisine kompýuterden başlangyç bilim almak barada görkezme berlipdi. “Mekdep okuwçylaryna bilim bermeli mugallymlar okuw ýylyna taýynlykly gelseler, ene-atalar ähli kynçylyklary unudyp, hoşal bolarlar” diýip, Bibi daýza sözüniň üstüni ýetirýär.
Birinji klasa barjak okuwçylara “Türkmenistan meniň ata watanym” atly kitabyň gowşuryljakdygy barada hem habar berilýär. Bu kitapda mekdebiň bosagasyndan ilkinji gezek ätleýän ýaş nesilde Watana söýgi döredip biljek temalara ýüzlenilendir diýip, umyt edýändigini Bibi daýza aýdýar.
Mekdep bazary
Awgustyň başyndan şäheriň söwda bazarlarynda okuw esbaplarynyň satuwy ýola goýuldy.
Mekdep okuwçylary üçin eýýäm awgustyň başyndan şäheriň söwda bazarlarynda okuw esbaplarynyň satuwy ýola goýuldy. Täze açylan “Altyn-Asyr” bazarynda iki-üç çaganyň elinden tutup, öz gerek esbaplaryny satyn alyp ýören ene-atalardan ýaňa, ozal boş görünýän bazaryň içinde ýer-jaý ýok. Okuwçy portfelinden başlap, ähli okuw esbaplarynyň, mekdep üçin egin-eşikleriň söwdasy hem ýeterlik.
“Türkmenistanda milli egin-eşige uly üns berilmegi bilen, mekdep okuwçylary hem, ýörite we ýokary okuw mekdeplerinde okaýan studentler hem, tahýa geýmeklige görkezme alýarlar. Tahýa bejerip satuwa çykarýan gelin-gyzlaryň söwdasy hem şu günler örän şowly” diýip, Bibi daýza aýdýar.
“Altyn-Asyr” bazary bilen deňeşdireniňde, mekdep okuw esbaplaryny satmak üçin şäher içinde gurnalan söwda nokatlarynda o diýen şowhunly söwda göze ilmeýär. Wagtlaýyn gurnalýan beýle söwda nokatlarynda, söwda etmek üçin rugsat almagyň hupbatlaryndan başga-da, olaryň ýer puly üçin tölegleri hem örän ýokary. Şol sebäpli “Altyn-Asyr” bazarynda harytlara goýulýan nyrhlardan, şäher içindäki, mekdep harytlaryny satýan dükanlarda satuwa çykarylýan harytlaryň nyrhlarynyň bir-ýarym esse ýokary.
Geçen ýylyň nyrhlary bilen deňeşdireniňde, bu ýyl harytlaryň nyrhlarynyň 20-30% ýokarlanandygyny görmek bolýar. Iň bir ýönekeý ýazuw ruçkasy, geçen ýyl 20 teňňe bolandygyndan bu ýyl 30 teňňä, 96 listden durýan umumy ýazuw depderi geçen ýyl iki manat bolan bolsa, bu ýyl üç manada, 12 list ýazuw depderi geçen ýyl ýigrimi bäş teňňe bolan bolsa bu ýyl otuz teňňä çenli galdyrylypdyr. Bu mysal ähli harytlarda hem ýiti duýulýar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Russiýanyň prezidenti Wladimir Putin “RIA Nowosti” döwlet habar gullugyny ýapmak we onuň ýerine “Russiýa şu gün” atly täze halkara habar gullugyny döretmek barada karar çykardy. Gürrüňi edilýän karar duşenbe güni prezidentiň websahypasynda çap edildi.
Karara görä, “Russiýa şu gün” atly habar gullugy “RIA Nowostiniň” emlägini ulanar. Gürrüňi edilýän täze habar gullugynyň merkezi binasy Moskwanyň 4-nji Zubowskiý bulwarynda bolar.
Kararda bellenilmegine görä, “Russiýa şu gün” atly habar gullugy daşary ýurt auditoriýa üçin “Russiýa federasiýasyndaky ilatyň ýaşaýyşy we ýurduň döwlet syýasaty barada maglumat” berer.
Şeýle-de, kararda “Russiýanyň sesi” atly döwlet eýeçiligindäki korporasiýanyň hem ähli emlägi we tehnikasy “Russiýa şu gün” atly habar gullugynyň eýeçiligine geçjekdigi bellenýär.
Dmitriý Kiselýow “Russiýa şu gün” atly habar gullugynyň direktory yglan edildi.


text:
Türkiýäniň günorta-gündogarynda kürt seperatistleriniň amala aşyran hüjüminde türk howpsuzlyk güýçleriniň hataryndan azyndan dokuz adam öldi.
Sirnak welaýatynyň häkimi Wahdettin Ozkanyň sözlerine görä, gozgalaňçylar Beýtussebap şäherine duşenbe güni hüjüm edipdirler. Ozkan çaknyşykda näçe gozgalaňçynyň öldürlendigi barada maglumat bermedi. Emma, käbir maglumatlarda 20 töweregi seperatistiň öldürlendigi aýdylýar.
Türkiýäniň günorta-gündogar sebitlerinde Kürdistanyň Işçiler Partiýasynyň (PKK) wekilleri kürt awtonomiýasy ugrunda, 28 ýyla golaý wagt bäri söweşip gelýärler.
PKK 1984-nji ýylda eline ýarag alyp, göreşip başlady. Şondan bäri, çaknyşyklarda 40 müňe golaý adam öldi.


text:
Ýerli futbolçynyň janköýerleri tarapyndan hüjüm edilip, urlup-ýenjilendigi aýdylýan azeri žurnalisti bedenine salnan ýaralardan wepat boldy.
Žurnalist Rasim Aliýew 9-njy awgustda, Bakuwdaky hassahanada jan berdi. Garyndaşlarynyň aýtmagyna görä, ol bir gün ozal ýenjilipdir.
Aliýewiň garyndaşlary bu hüjümiň futbolçy Jawid Huseýnowyň goldawçylary tarapyndan, ar almak üçin amala aşyrylandygyna ynanýarlar, sebäbi Aliýew öz feýsbuk sahypasynda Huseýinowy tankyt edipdir.
Huseýnow bu habara reaksiýa bildirmedi.
Hukuk hereketleri boýunça halkara sporty bu hüjümi ýazgarýan beýanat çap edip, häkimiýetleri Aliýewiň öldürilmegini açyk we doly derňemäge çagyrdy.
Aliýew ozal Azerbaýjanyň žurnalistleriň azatlygy we howpsuzlygy institutynda işläpdi.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew geçen hepdede premýer-ministri wezipesinden boşatmagynyň yzýany hökümetiň düzümini üýtgetdi.
Gazagystanyň prezidentiniň websaýtynda 13-nji sentýabrda habar berilişine görä, goranmak ministriniň orunbasary Saken Žasuzagow goranmak ministri wezipesine hödürlendi.
Adalat ministri Berik Imaşew Merkezi saýlaw komissiýasyna ýolbaşçy bellendi. Imaşewiň öňki wezipesine prezidentiň edarasynyň başlygynyň orunbasary Marat Beketaýew bellendi.
Prezident Nazarbaýew 8-nji sentýabrda premýer-ministr Karim Masimowy Milli howpsuzlyk komitetiniň başlygy wezipesine belledi.
9-njy sentýabrda Nazarbaýew premýer-ministriň orunbasary Bakytžan Saghyntaýewi hökümet baştutany wezipesine belledi.


text:
Sişenbe güni BMG-niň Baş Assambleýasynyň ynsan hukuklary boýunça komiteti Siriýanyň hökümetiniň protestçilere garşy gazaply güýç ulanmagyny ýazgaryp, ýörite rezolýusiýa kabul etdi.
Bu baradaky rezolýusiýanyň tekstini sişenbe güni bu komitete agza ýurtlaryň 122-si goldady we 13-si oňa garşy ses berdi. Ýene 41 döwlet oňa ses bermekden saklandy.
Siriýanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky ilçisi Başar Jaafari bu rezolýusiýany «Siriýa garşy uruş yglan etmek» diýip atlandyrdy.
Birleşen Milletler Guramasy şu ýylyň martyndan bäri Siriýada dowam edýän demonstrasiýalaryň barşynda 3 müň 500-den gowrak adamyň öldürilendigini aýdýar.


text:
Orsýet we NATO harby hyzmatdaşlyga dowam etmek barada ylalaşdylar diýip NATO-nuň Baş sekretary Ýaap De Hup Skeffer aýdýar.
NATO-nuň Daşary işler ministrleri we Orsýetiň Daşary işler ministri Sergeý Lawrow, gepleşikler geçirmek uçin 27-nji iýunda Gresiýanyň Korfu adasynda duşuşanlaryndan soň bu beýanat edildi.
De Hup Skefferiň aýtmagyna görä, gatnaşyklaryň täzelenmegine garamazdan, NATO bilen Moskwanyň Gürjüstan boýunça garaýyşlaryndaky “düýpli tapawutlyklar” öňküligine galýar.
Lawrow, söweşden soň Gürjüstanyň bölünip aýrylan regionlary bolan Abhaziya we Günorta Osetiýanyň garaşsyzlygyny Orsýetiň ykrar etmeginiň “üýtgedilip bolmajakdygyny” belläpdir.
Geçen ýyl Gürjüstandaky bolan söweşden soň, gatnaşyklar Sowuk uruşdan soňky iň pes derejä düşüp, 27-nji iýundaky gepleşikler şol wakadan bärdäki iň ýokary derejeli duşuşyk boldy.
Şol gepleşikler, Ýewropanyň iň uly howpsuzlyk we adam hukuklary boýunça topary bolan Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (OSCE) duşuşygynyň çäklerinde hem geçirilýär.
Ýaramazlaşan gatnaşyklar
Bölünip aýrylan region bolan Günorta Osetiýa sebäpli Gürjüstan bilen Orsýetiň arasyndaky geçen ýylky bäş günlik söweş barada NATO öz howatyrlanmalaryny beýan edeninden soň, Moskwa bu ýaranlyk bilen gatnaşyklaryny kesipdi.
ABŞ-niň prezidenti Barak Obama ýanwar aýynda Ak Tama geçeninden soň, gatnaşyklar gowulaşyp başlady. Şonda NATO-nuň ilçileri Orsýetiň NATO-Orsýet geňeşindäki wekili bilen duşuşypdy. Şol geňeş öňki Sowuk uruş bäsdeşleriniň arasyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmek maksady bilen 2002-nji ýylda döredilipdi.
Emma resmi harby gatnaşyklar başladylman galdy. Orsýet, NATO agzasy bolan ABŞ, Fransiýa we Germaniýa ýaly ýurtlar bilen döwletara hyzmatdaşlyk edip, Owganystandaky halkara güýçleriň üpjünçiligi üçin öz demir ýol aragatnaşygyny ulanmaklaryna ygtyýar berdi. Somaliniň deňiz kenaryndaky garakçylyga garşy bilelikdäki gözegçilik döwründe, Orsýetiň harby deňiz güýçleri hem birnäçe NATO agzasy döwletiň harby gämileri bilen işleşdi.
Tirsegine ýeten şikes sebäpli şypa alýan ABŞ-niň Döwlet sekretary Hillari Klinton, Korfu duşuşygyna gatnaşmaýar. Onuň ýerine orunbasary Jim Şteinberg barar.
Bu gepleşikler Obamanyň Moskwa saparynyň iki hepde öňisyrasy geçirilýär. Şol saparyň dowamynda, harby hyzmatdaşlygy doly we resmi taýdan täzeden başlatmak üçin taraplaryň ylalaşyk gazanmagyna garaşylýar.
‘Täze howpsuzlyk arhitekturasy’
NATO-Orsýet duşuşygy, Wenada ýerleşýän Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (OSCE) Daşary işler ministrleriniň duşuşygynyň öňisyrasy geçirilýär.
Guramanyň wagtlaýyn başlyklygyny alyp barýan Gresiýanyň Daşary işler ministri Dora Bakoýannis, şu hepdedäki ÝHHG we NATO-Orsýet duşuşyklarynyň ikisinde hem özüniň pozitiw gepleşiklere umyt edýändigini aýtdy. Sergeý Lawrow, Ýewropada “täze howpsuzlyk arhitekturasy” boýunça Orsýetiň teklibini hödürlär diýip, Bakoýannis malim etdi.
Habarlara görä, 56 agza döwleti bolan ÝHHG-niň Daşary işler ministrleri, ÝHHG-niň Gürjüstandaky edarasynyň mandatyny uzaltmak boýunça gepleşikler geçirerler. Şol mandatyň möhleti 30-njy iýunda dolýar.
Moskwa tarapyndan garaşsyz diýlip ykrar edilen Günorta Osetiýada aýry misiýa açylmagyny öňe sürýän Orsýet, bu mandatyň täzelenmegine böwet goýupdy.
Gresiýanyň Daşary işler ministrliginiň maglumatyna görä, 27-nji iýunda agşamlyk nahary bilen açylan duşuşyk, 28-nji iýunda Ýewropa Birleşiginiň ministrleriniň Eýran boýunça gepleşikleri bilen dowam eder.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň giňelme we Ýewropanyň goňşuçylyk syýasaty boýunça komissary Stefan Fule bilen Gündogar Partnýorlygy programmasy barada söhbetdeşlik. Fule bilen söhbetdeş bolan Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy Ahto Lobýakas.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ilki bilen siziň öz işiňizden başlaly. Ýewropa Bileleşiginiň giňeme we Ýewropanyň goňşuçylyk syýasaty baradaky komissary hökmünde siz näme işleri edýärsiňiz?
Stefan Fule: Täze zat biziň, ýagny Ýewropa komissiýasy bilen Ýewropa Bileleşigine agza döwletleriň koordinirlenmeli işleriniň köpelendigi. Siz bu barada Günbatar Balkanlary mysal edinip bilersiňiz.
Goňşuçylyk syýasaty barada hem gowy mysal Ukraina. Biz bu barada bir tabel taýýarladyk. Onda biziň Ukrainadan ýerine ýetirmeli işler hökmünde talap edýän zatlarymyz bilen oňa teklip edýän zatlarymyzyň sanawy berilýär. Ýöne bu iş ýeke komissiýanyň elinde däl. Muňa agza döwletleriň hem goldawy gerek. Bu işi hem daşary syýasat baradaky ýokary wekili hökmünde Katherine Aşton bitirýär.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Moldowany alyp göreli. Bu kiçijik ýurt Ýewropa Bileleşiginiň edil serhetinde ýerleşýär. Agza döwletleriň birine hem gaty ýakyn. Ol Ýewropanyň iň garyp ýurtlarynyň biri bolup durýar. Köçelerdäki adamlaryň ýaşaýşyny gowulandyrmakda Ýewropa Bileleşigi näme edip biler?
Stefan Fule: Biz Moldowa bilen wiza gepleşiklerine başladyk. Ol Ukrainadan soň bileleşik şertnamasy barada gepleşige girilen ikinji ýurt bolup durýar. Moldowa şol bir wagtyň özünde-de biziň basym erkin söwda ylalaşygy barada giňişleýin we köptaraply gepleşiklere girişeris diýip, umyt edýän ýurdumyz.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Siziň gündogar goňşular bilen alyp barýan işleriňize Orsýet bir çetinden garap dur. Ýanwar aýynda Ýewropa parlamentinde geçen diňlenişikde siz: ‘Ýewropa Bileleşiginiň gündogar goňşulary hem Ýewropa Bileleşigi hem-de Orsýet bilen oňat gatnaşykda bolmaly’ diýdiňiz. Geçen sekiz ýyllykda Orsýetde reformalar gymyldysyz durdy. Ol 2008-nji ýylda Gürjüstana çozup girdi. Onosoň Ýewropa Bileleşiginiň gündogar goňşularyna ‘Orsýet bilen gatnaşygyňyzy gowulandyryň’ diýmek adalatlymy?
Stefan Fule: Meniň pikirimçe, biziň ‘Ýewropanyň ol bölegi bilen gatnaşygymyzy çuňaltjak, ýöne bu ýurtlaryň üçünji ýurtlar bilen bolan gataşygynyň hasabyna bolmaly däl’ diýmegimiz adalatly. ‘Ýewropa Bileleşigi öz gatnaşyklaryny bu ýurtlar bilen täzeleýar diýip, hiç bir üçünji ýurt özüni howp astynda duýmaly däl’ diýmegimiz adalatly.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Ýöne Orsýet bu ýurtlara demokratiýanyň we reformalaryň ýaýramagyna garşy.
Stefan Fule: Orsýet bilen gatnaşyk orslaryň, mysal üçin, adam hukuklaryna nähili garaýandygyna bagly däl. Bu gatnaşyk bir köp gatlakly zat. Uly roly hem energiýa oýnaýar. Çeh Respublikasy ilki NATO, soň hem Ýewropa Bileleşigine girjek bolanynda bize: ‘Siz ýa Moskwany ýa-da Brýusseli saýlap tutmaly’ diýdiler. Biz hem: ‘Ýok, biz bu işi etmeris’ diýdik. Biz NATO we Ýewropa Bileleşigine goşulsak, Orsýet bilen gatnaşygymyzyň belli bir derejede güýçlenjekdigini bilýärdik. Iň soňunda hem şeýle boldy.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy: Bir tarapdan, Orsýet bilen gatnaşyklary gowulandyrmak, bir tarapdan-da Ýewropa Bileleşigi we NATO girmäge synanyşmak biri-birine gabat gelýän zatlarmy?
Stefan Fule: Men bu ýerde hiç bir probelma göremok. XXI asyryň başlarynda biri serhetleri harby güýç bilen üýtgetjek bolsa, ine, problema şol. Beýle zatlar biziň syýasatymyza gabat gelenok. Bu biziň Ýewropanyň ol bölegine teklip edýänimize gabat gelenok.


text:
ABŞ-da Demokratik partiýadan prezidentlige kandidat bolmagyna garaşylýan Hillary Klinton Donald Trumpyň Ak Tama “gelişmeýändigini” we onuň daşary syýasat boýunça pikirleriniň “howpludygyny” aýtdy.
Klinton özüniň ýöretmegi göz öňünde tutýan geljekdäki daşary syýasat baradaky çykyşynyň esli bölegini Trumpa garşy gönükdirdi.
2-nji iýunda eden çykyşynda Klinton, eger-de Trump saýlansa, munuň “taryhy ýalňyşlyk” boljakdygyny duýdurdy. Klinton tütjar telekeçi, şeýle-de hiç haçan hökümetde işlemedik Trumpyň bu wezipe üçin çendenaşa ganygyzmadygyny aýtdy.
“Ol ýadro ýaraglarynyň kodlarynyň golaýyna eltilmeli adam däl” diýip, Klinton Kaliforniýanyň San Diego şäherinde eden çykyşynda aýtdy.
Klinton Trumpyň “biri bilen garpyşsa, ýurdy urşa iteklemeginiň mümkindigini” hem nygtady.
Klinton ABŞ-nyň döwlet sekretary, senatory we birinji hanymy bolupdy.
Daşarky syýasat
Mundan owal Trump, eger-de NATO agza döwletler ýaranlyga goýberýän maliýe serişdelerine ýaňadandan garamasalar, onda özüniň prezident bolan halatynda bu döwletleriň “öz başlaryny özleriniň çaramaly boljakdygyny” duýdurypdy.
Klinton “Moskwanyň Ukraina garşy agressiw harby çärleri alyp barýan pursady” bular ýaly beýanatlaryň “NATO boýunça ýaranlarynyň gyra çekilmegine getirip biljekdigini” aýtdy. Ýatladyp geçsek, 2014-nji ýylyň martynda Russiýa Ukrainanyň Krym ýarymadasyny basyp alyp, gündogar Ukrainadaky separatistleri goldap gelýär.
Klinton Trumpyň Hytaý we Russiýa ýaly ýurtlar bilen gatnaşyklarynda ABŞ-nyň bähbitlerini gorap bilmejekdigini aýtdy.
Trump prezidentlige saýlansa, Russiýa bilen has gowy gatnaşyklary ýola goýmagy wada berdi. Ol munuň Waşingtonyň “güýç nukdaýnazaryndan” çemeleşen halatynda amala aşjakdygyny aýtdy.
Trump özüniň mundan öň daşary ýurtlar bilen gozgalmaýan emläk we dünýäniň iň owadan zenanyny saýlamak bäsleşiklerini gurnamak boýunça alyp baran gepleşikleriniň daşary syýasatda özüne artykmaçlyk berjekdigini aýdypdy.
Klinton: “Ol Moskwada gözellik bäsleşiklerini gurnandygy üçin özüniň daşary syýasat boýunça tejribesiniň bardygyny aýdýar” diýip, Trumpyň bu sözlerini ýaňsa aldy.
Trumpyň 'jogaby'
Trump 2-nji iýunda Klintonyň eden çykyşyny özüniň Twitter hasabynda tankytlady.
Ol “Klinton eýýäm gözden düşdi. Ol wezipede wagty gaty köp ýalňyşlary goýberdi... Onuň prezidentlik sypaty hem ýok” diýip, ýazgy galdyrdy.
Klintonyň öz çykyşy üçin saýlan ýeri gaty möhümdir. San Diegoda ençeme harby birikmeler ýerleşip, bu ýerde köp sanly weteranlar we harby gullukçylar ýaşaýar.


text:
Wozroždeniýe
Renessans (fr. Renaissance, ital. Rinascimento) — Ýewropa medeniýetiniň taryhynda Orta asyrlar medeniýetiniň ornuna gelen we täze döwrüň medeniýetinden ozalky döwür. Bu döwrüň takmynan hronologik çäkleri 14-nji asyryň başlarynda 16-njy asyryň soňky çärýegine çenlidir.
Wozroždeniýe döwrüniň tapawutlandyryjy alamaty — medeniýetiň dünýewi häsiýeti we onuň antroposentrizmi (ýagny, ilkinji nobatda, adama we onuň hereketlerine bolan gyzyklanma). Ol döwürde antik medeniýete (we onuň "täzeden dikeldilmegine") bolan gyzyklanma agdyklyk edensoň, onuň ady şol esasynda gelip çykypdyr.


text:
Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Saud Arabystany Tähran bilen gatnaşyklaryny kesip, tanymal şaýy ruhanysyna ölüm jezasynyň berilmegi bilen baglanyşykly “öz jenaýatyny” gizläp bilmez diýdi.
“Saud Arabystany täsin çäräni kabul etdi we öz jenaýatlarynyň üstüni örtmek üçin Eýran Yslam respublikasy bilen diplomatik gatnaşyklaryny kesdi” diýip, 5-nji ýanwarda Rohani özüniň websaýtynda çap eden beýanatynda aýtdy.
Rohani Saud Arabystanyň tanymal şaýy ruhanysy we oppozisiýa wekili Şeýh Nimr-al Nimre ölüm jezasynyň berilmegine salgylanyp, “Gürrüňsiz, şeýle hereketler şol uly jenaýatyň üstüni örtüp bilmez” diýdi.
Eýranyň hökümeti Saud Arabystanyň Tährandaky ilçihanasyna edilen hüjümden özüni çetde tutýar we, hat-da, bu wakany guramalaşdyrmakda daşary ýurt elementlerini aýyplaýar.