text:
Ak Tam prezident Barak Obamanyň, 2014-nji ýylda amerikan goşuny Owganystandan çykarylansoň, bu ýurtda galdyryljak harby kontingentiň näçe esgerden ybarat boljakdygy barada entek karar çykarmandygyny habar berdi.
Ak Tamyň metbugat wekili Jaý Karneý sişenbe güni eden bu çykyşynda Obamanyň göz öňünde tutýan kararlarynyň arasynda Owganystanda harbylaryň hiç birini galdyrmazlyk mümkinçiligine-de garalýandygyny aýtdy.
Özara maslahat
Jaý Karneýiň sözlerine görä, ABŞ-nyň 2014-nji ýyldan soň Owganystanda galdyrmakçy bolýan goşunynyň möçberi owgan hökümeti bilen maslahat edilmeli.
Karneýiň bu kommentarileri habar serişdelerinde ABŞ-nyň indiki ýylda Owganystandan ähli goşunlaryny çykarmakçy bolýandygy baradaky maglumatlar köpelensoň peýdan boldy. Muňa amerikan prezidenti Barak Obama bilen owgan prezidenti Hamid Karzaýyň arasynda gapma-garşylyklaryň güýçlenmeginiň sebäp bolandygy çak edilýär.
Şol bir wagtda-da Karzaýyň metbugat wekili Aimal Faiziniň Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, amerikan goşunlarynyň Owganystandan doly çykarylmagy bilen bagly mesele entek maslahat edilmändir.
Talyban meselesi
Jaý Karneýiň kommentarileriniň öňüsyrasynda hepdäniň sişenbe güni ”Talyban” hereketiniň Dohadaky öz edarasyny ýapýandygy barada habar berildi. Bu edara arkaly Owganystanda parahatçylyk boýunça gepleşikleri geçirmek göz öňünde tutulypdy.
”Talyban” hereketiniň resmileri edaranyň ýapylmagynyň düýp sebäbiniň edaranyň jaýyndan ”Talybanyň” baýdagynyň we “Owganystanyň yslam emirligi” diýen ýazgynyň aýrylmagyna garşy protest bilen baglydygyny aýdýarlar.
Karzaýyň hökümeti “Talyban” hereketiniň sürgünlikdäki hökümeti döretmek isleýändigini aýdyp, bu simwollaryň agzalýan edara jaýyndan aýrylmagyny talap etdi.


c: text/html

text:
Liwiýanyn paýtagty Tripolide Muammar Kaddafiniň garşydaşlaryndan ýüzlerçe adam köçelere çykdy we liwiýa lideriniň häkimiýetden çekilmegini talap etdi.
Bir hepde mundan öň Tripolide häkimiýetler demonstrasiýaçylary dargatmak üçin güýç ulanypdy.
Liwiýanyn gündogarynda Kaddafiniň güýçleri bilen gozgalaňçylaryň arasynda çaknyşyklar dowam edýär.
Kaddafiniň garşydaşlarynyň pozisiýalaryna howadan ýene-de zarba urlandygy habar berilýär.
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama penşenbe güni Waşingtonda eden çykyşynda: “Öz garşydaşlary bilen bagly geçiren gazaply repressiýalaryndan soň Kaddafi kanunylygyny ýitirdi, ol gitmeli” diýdi.
“Liwiýada ýagdaýyň diňe ýaramazlaşmak howpy bar, ol täze pidalara getirip biler. Biz bolup geçýän wakalary dykgat bilen yzarlaýarys. Wakalaryň ösüşi hem gumanitar ýagdaý ýaramaz tarapa üýtgese, ABŞ-nyň çalt herekete geçmäge ukyplydygyna ynandyrýaryn” diýip, Barak Obama aýtdy.
Günbatar döwletleri liwiýa konfliktine harby taýdan goşulyşmagy häzirlikçe zerur hasaplamaýarlar.
Liwiýa konfliktinde pida bolanlaryň sany, dürli maglumatlara görä, ýüzlerçe, hat-da müňlerçe.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şenbe güni Owganystanyň parlamenti aýal-gyzlaryň zorluklara sezewar edilmeklerine garşy niýetlenen kanunyň taslamasyny ara alyp maslahatlaşmagyny togtatdy.
Muňa parlamentdäki konserwatiw deputatlaryň bu kanuna garşy tutanýerlilik bilen garşylyk görkezmekleri sebäp boldy.
Aşa konserwatiw deputatlar aýal-gyzlary zorluklardan goramaklygy göz öňünde tutýan kanuny “yslama garşy gelýän” kanun hökmünde häsiýetlendirip, beýle kanunyň kabul edilmegine garşy çykyş edýärler.
Owganystanyň aýal deputatlary 2009-njy ýylda ýurduň prezidenti tarapyndan oňlanylan bu kanunyň taslamasyny parlamente tassyklatmak üçin parlamentiň garamagyna hödürläpdiler.


text:
Adamsy tarapyndan burny kesilen owgan gelni Türkiýede bejeriş operasiýasyny etdirer. Ankaranyň Mimine hassahanasynyň doktorlary Reza Guluň burnuny bejermek üçin dört hepde çemesi wagtyň, birnäçe operasiýanyň gerek boljagyny aýdýarlar.
20 ýaşyndaky Reza Gul adamsynyň, öýden birugsat çykdyň diýip, burnuny kesendigini we çölde taşlap gaýdandygyny aýdýar.
Bu waka giň ýazgaryş döretdi we Owganystanda giň ýaýran içerki zorluga ünsi çekdi.
Reza Gul 5-nji fewralda hassahana düşeginde ýatan ýerinde gürläp, žurnalistlere özüniň ýetginjek ýaşynda zor bilen durmuşa çykarylandygyny hem-de alty ýyllap içerki zorluga sezewar edilendigini aýtdy.
Owgan häkimiýetleri bu wakanyň 17-nji ýanwarda, demirgazyk Farýap welaýatynda, «Talybanyň» kontrolundaky etrapda bolandygyny aýdýarlar.


text:
Litwaly 15 ýaşly Ruta Meilutyte aýallaryň arasynda brass usulynda 100 metre ýüzmekde birinjiligi alyp, bu baltika döwletiniň taryhynda ýüzüş boýunça ilkinji altyn medala eýe boldy.
Duşenbe günki ýaryşda Meilutyte amerikaly Rebekka Soni bilen agyr bäsleşikde üstün çykdy.
Şol bir wagtyň özünde 16 ýaşly hytaýly ýüzüji zenan Ýe Şiwen doping ulanandyr diýip, öz garşysyna bildirilen şübheleri ret etdi.
Geçen hepdäniň şenbe güni 400 metrlik aralyga ýekelikde ýüzmek boýunça dünýä derejesinde iň ýokary netije görkezen Ýe doping bilen bagly aýyplamalary ret edip, gazanan üstünligine “agyr iş we türgenleşikler” netijesinde ýetenligini aýtdy.
16 ýaşly hytaýly ýüzüji zenan Ýe Şiwen, 30-njy iýul.
Ýe Şiweniň doping ulanmagy baradaky çaklamalar Ýüzüş boýunça trenerleriň amerikan assosiasiýasynyň ýerine ýetiriji müdiri John Leonard tarapyndan öňe sürlüpdi. Ol Ýeniň görkezen işi “öň görlüp-eşidilmedik” we “alada dörediji” diýip atlandyrdy.
Hepdäniň sişenbe güni erkekleriň arasyndaky bäsleşik Olimpiadanyň ýüzüş boýunça ýaryşlarynyň üns merkezine düşdi. Amerikan sport ýyldyzy Maýkl Felps iki sany final bäsdeşliginde üstün çykan ýagdaýynda, taryhda iň görnükli olimpiada sportsmeni hökmünde yz galdyryp biler.
Amerikan sport ýyldyzy Maýkl Felps, 30-njy iýul.
Ýeňiş Felpsiň Olimpiada oýunlarynda gazanan medallarynyň sanyny 19 ýetirip, rekord derejesine çykaryp biler. Şu çaka çenli iň köp, ýagny 18 medala Sowet Soýuzynyň zenan gimnasty Larisa Latynina eýe bolupdy.
Oýunlardan çykaryldy
Şol bir wagtda-da şweýsariýaly futbolçy Morganella Londondaky Olimpiada oýunlaryndan kowuldy. Ol öz komandasy Günorta Koreýadan utulansoň, Twitterde jynsparaz mazmunly maglumat ýerleşdirdi.
Şweýsar komandasynyň ýolbaşçysy Gian Gilli futbolçynyň “Günorta Koreýanyň futbol komandasynyň we bu ýurduň halkynyň mertebesine degenligini” aýtdy.
Gian Gilli Morganellanyň Olimpiadanyň akkreditasiýasyndan we oýunlara gatnaşmak mümkinçiliginden mahrum edilýänligini aýtdy.
Morganella Olimpiada oýunlary başlanaly bäri Twitterde kemsidiji mazmunly maglumat ýerleşdiren ikinji sportsmen boldy. Geçen hepdede Gresiýa özüniň böküji sportsmeni Woula Papahristouny oýunlara gatnaşmakdan mahrum etdi. Papahristounyň afrikaly immigrantlary kemsidiji mazmunly beýannamasy muňa sebäp boldy.
Mundan başga-da Britaniýanyň polisiýasy Twitterde britaniýaly daýwer-suwa çümüji olimpiada sportsmeni Tom Daýleýi garalaýjy maglumat ýerleşdirmekde şübhelenýän ýetginjegi ele salanlygyny habar berdi.
Daýleý duşenbe günki ýaryşda dördünji orny eýeledi. 18 ýaşly Daýleý öz atasynyň hatyrasyna altyn medala mynasyp bolmak isleýänligini aýdypdy. Habar berlişine görä, Twitterde çap edilen ýaňsylaýjy maglumatlarda Daýleýiň öz atasyny aldanlygy aýdylypdyr.


text:
Birleşen Ştatlar Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň hökümetiniň ýurtdaky protestleri basyp ýatyrmak boýunça amala aşyrýan “wagşy çärelerini” ýazgardy.
Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toneriň berýän maglumatyna görä, Siriýanyň harby güýçleri Deraa şäherinde ýaşlary tussag edipdirler, şeýle-de şäherdäki elektrik toguny we aragatnaşyk liniýalaryny kesipdiler.
Aktiwistleriň aýtmagyna görä, Siriýanyň howpsuzlyk güýçleri Banias şäherine hem giripdirler.
Geçen hepde Siriýanyň hökümeti Deraa şäherine tanklary we esgerleri salypdy. Ol ýerde 18-nji martdan bäri hökümete garşy protestler geçirilýär.


text:
Eýranyň daşary işler ministri Türkiýä eýranly syýasatçylaryň hüjüm edilen ýagdaýynda Türkiýäniň raketa goraglaryna zarba urmak baradaky sözleri Tähranyň resmi syýasatyny aňlatmaýar diýdi.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi Türkiýäniň döwlet eýeçiligindäki Anadoly habar gullugyna «hökümet jogapkärçiliksiz we bimany beýanatlary edýän adamlara zerur bolan duýduryşy berdi» diýdi.
Türkiýäniň Daşary işler ministrliginiň “Twitter” beýanatynda daşary işler ministri Ahmet Dawutogly öz eýranly kärdeşine telefon edip, ýakynda Eýrana hüjüm edilen ýagdaýynda Türkiýäni nyşana alarys diýlip edilen haýbatlardan nägileligini bildirdi diýilýär.


text:
Elnur Baimow
Hakyky dost kyn günde belli bolýar. Men bu söz bilen doly ylalaşýaryn. Häzir biz öz gazanan üstünligimizden lezzet alýarys we maksatlarymyza ýetmek üçin has hem dyrjaşýarys. Dostumyzyň bolsa biziň edýän işimizi alkyşlamagyna garaşýarys. Biziň muny başaryp-başarmazlygymyz üstünlik gazanmagymyza täsir edenok, emma işimizi ýeňilleşdirýär we has ýakymly duýgy berýär.
Üstünligiň beýikligi diňe bir munuň nähili ýol bilen gazanylandygyna bagly däl. Gazanylan netijäniň ajy we süýji günlerde ýoldaş bolanlar bilen paýlaşylmagy hem bu meselede möhüm rol oýnaýar.
Azerbaýjanyň Günbatar, esasan hem ABŞ bilen ýola goýan gatnaşyklary ençeme ýyllaryň dowamynda köpler tarapyndan strategik hyzmatdaşlyk hökmünde hasiýetlendirildi. Kabirleri muny gysga möhletli diýip hasaplasa, beýlekiler muňa dogruçyl däl diýen bahany berdiler. Emma muňa garamazdan, gatnaşyklar iň pes derejä ýeten döwründe hem Azerbaýjan özüniň Günbatar bilen hyzmatdaşlygyny ünsden düşürmedi. Aram-aram Azerbaýjan sarsgynlygy başdan geçirende ABŞ-dan haraý isledi. Azerbaýjanyň global agramyna seredeniňde geň görünýän hem bolsa, ABŞ hem bizden edil şeýle zada garaşdy.
Haçanda Azerbaýjan 1990-njy ýyllarda öz goňşusy bilen ýiti söweşe girmeli bolanda Günbatardan deňagramly çemeleşmä garaşdy. Munuň ýerine ol 907-nji madda, ýagny ABŞ-nyň islendik kömeginiň Azerbaýjanyň hökümetine dogrudan ýetirilmegini gadagan edýän düzgün bilen ýüzbe-ýüz boldy. Taryh özüni gaýtalaman biler, emma wakalar biri-biri bilen kapiýalaşýar. 10 ýyldan soň terrorizme garşy söweş boýunça Birleşen Ştatlara uly we kiçi dostlarynyň goldawy gerek boldy. Regiondaky ýurtlaryň köpüsi gümmi-sümmi edip durka, Yrakdaky ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa güýçlerine Azerbaýjan parahatçylyk missiýasyna eýerýän esgerlerini iberdi. Olar ABŞ-nyň Harby-deňiz batalliony bilen egin-egne berip gulluk etdiler. 11 rotasy we müňden gowrak esgerleri bilen Azerbaýjan özüniň ABŞ-a bolan wepalylygyny subut etdi.
Edil şol ýyl, 2002-nji ýylda, Azerbaýjanyň esgerleri GDA ýurtlarynyň arasynda ilkinji bolup Owganystandaky Halkara howpsuzlyk güýçlerine (ISAF) goşuldylar. Sekiz ýyldan soň, 2008-nji ýylda, haçanda ençeme ýaranlar Owganystandan umytsyz ýagdaýda öz esgerlerini yza çekip başlanda prezident Ylham Aliýew “Daşary ýurtda parahatçylyk missiýasyny alyp barýan Azerbaýjanyň harbylary boýunça” hasabaty azeri parlamentine hödürledi. Onda Owganystandaky esgerleriň sanynyň iki esse artdyrylmagy göz öňünde tutulýardy.
Aslynda Azerbaýjanyň hökümeti ýene bir goldawy bilen özüniň dostluga wepalydygyny görkezdi. Diňe 2009-njy ýylyň özünde 100,000-den gowrak NATO esgerleri Azerbaýjanyň howa giňişliginden geçdiler. Owganystandaky koalisiýa güýçlerine barýan ýükleriň takmynan 25 prosenti Azerbaýjanyň territoriýasyndan geçýär. NATO agzalary söweş barýan ýurda Azerbaýjanyň üstünden her aýda 1,500 konteýner iberýärler. Azerbaýjanyň harby kontingentiniň artmagy, açyk duran howa giňişligi we söweş meýdanyndaky doly hyzmatdaşlygy köp zatdan habar berýär.
Ermeni diasporasynyň basyşyna sezewar bolan ABŞ-nyň Kongresi Daglyk Garabag meselesine tarapgöý çemeleşdi. Deňagramsyz çemeleşmesine sebäp edip lobbi toparlarynyň roluny görkezdi. Azerbaýjan bolsa, yzy üzülmeýän basyşlara garamazdan, terrorizme garşy söweş boýunça beren wadasyna ygrarly bolup, terror howplaryna, şol sanda Eýrandan abanýan howplara garşy üstünlikli göreş alyp bardy. Betniýetli planlaryň ençemesiniň üsti açyldy, jenaýatkärler tussag edildi, targiki netijelere getirip biljek wakalaryň öňi alyndy.
Azeri territoriýasynda gepleşiklerini rugsatsyz efire berýän Eýranyň Sahar-2 telekanaly Azerbaýjany, ABŞ bilen dowamly gowy gatnaşyklary sebäpli, “Beýik Şeýtan bilen hyzmatdaşlyk etmekde” aýyplady we Eýranyň häkimiýetleri Bakuwa haýbat atdylar. 71 million eýranlynyň basyşynyň 1,5 million ermeni-amerikanyň basyşyndan has uly problemadygyna düşünmek kyn däl.Günbatar kompaniýalaryny saýlady
Azerbaýjan köp zatlaryň arkasynda durýar, emma käbir sebäpler bilen bu ýagdaý dünýä ýurtlarynyň kän bir gözüne ilmeýär. Geň ýeri – Azerbaýjan uly mukdarda uglewodorod öndürýän az sanly Hazar ýurtlarynyň biri we Günbatara edýän ýangyç eksportynyň möçberi diýseň tapawutlanýar. 1994-nji ýyldan bäri gol çekişilen iň iri nebit-gaz şertnamalary, şol sanda Azer-Çyrag-Güneşli (AÇG) we Şah Deniz boýunça kontraktlar Orsýetiň, Hytaýyň, Eýranyň we beýleki ýurtlaryň kompaniýalarynda derek Günbataryň kompaniýalaryna berildi.
Turbalara gezek gelende, Baku-Tbilisi-Jeýhan (BTJ), Azerbaýjan-Gürjüstan-Rumyniýa ýangyç geçirijisi we “Nabukko” proýekti boýunça Bakuwyň oňyn tutumy Azerbaýjanyň Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlygyny has hem giňeltmek isleýändigini görkezýär. Şeýle hyzmatdaşlyga Orsýetiň görnetin garşydygyna garamazdan, Azerbaýjan Ýewro-Atlantik proýektlerden yza çekilenok. Azerbaýjan özüniň geljekki nesilleri üçin nebit girdejilerini kepillendirmek maksady bilen Döwlet nebit fonduny döretdi. Onuň maliýe hereketlerine günbatarly ekspertler halkara derejede gözegçilik edýärler.
Azerbaýjan özüniň dünýädäki iň çalt ösýän söwda marşrutyna eýedigini we Ýewraziýanyň telekommunikasiýa merkezidigini subut etdi. Baku-Tbilisi-Kars-Stambul demir ýolunyň gurluşygyny Azerbaýjan ýeke özi diýen ýaly maliýeleşdirýär. Bu demir ýol iň gysga marşrut bilen Merkezi AziýanyÝewropa birikdirer. Bu ýurt Gündogar-Günbatar korridorynyň kämilleşdirilmegine goşant goşmak üçin ägirt uly ädimler etdi. Mesele bu proýektleriň çeşmeleriniň Azerbaýjanyň nebit girdejilerine baglydygy ýa-da däldigi bolman, berjek netijeleriniň çykdajy edeniňe degip-degmeýänliginde. Her kimiň bilmeli zady – Azerbaýjanyň gün-günden ýokarlanýan ykdysadyýetine we regional güýjine guwanmaga doly haky bar, bu ýerde utanar ýaly zat ýok.
ABŞ-nyň regiondaky syýasatynyň çylşyrymlylygyna we onuň ýaranlarynyň we basdaşlarynyň ýerleşişine seredeniňde, Azerbaýjan hyzmatdaşlyk etmek üçin iň gowy ýurt bolup duruberýär. Azerbaýjan az sanly dünýewi musulman ýurtlaryň biri, öz taryhynyň dowamynda dini çydamlylykda nusga görkezdi. Azerbaýjan halky bilen ermenileriň arasyndaky medeni gatnaşyklar 1990-njy ýyllaryň başynda çäkli bolan bolmagy mümkin, emma amerikan we azeri hökümetleri tarapyndan ýola goýlan bilim we medeni alyş-çalşyk boýunça ençeme programmalar netijesinde (FLEX, IREX, Muskie, Fulbright, Döwlet nebit kompaniýasynyň programmalary, Azerbaýjanyň Döwlet stipendiýalary we ABŞ-nyň Parahatçylyk Öýüniň programmalary) iki ýurduň arasyndaky gatnaşyklar diýseň ýokarlandy.
Haçanda ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillary Klinton Bakuwa sapara gelende, resmi gepleşiklerden daşgary, ýaş azeri liderleri bilen ýörite duşuşyk geçirdi. Ol 10 adam bilen duşuşdy, olaryň bäşisi ABŞ-nyň ýokary okuw jaýlarynda, kollejlerinde okan ýaş uçurymlar. Ýyllar boýy edilen hyzmatdaşlyklaryň şu netijesinden başga hiç zat Azerbaýjanyň Günbatar boýunça tutumyny has gowy edip görkezip bilmezdi – Azerbaýjanyň gujurly ýaşlary.
Muňa garamazdan, Azerbaýjanyň hökümeti ABŞ bilen dostlugyny näderejede saklap bilýän hem bolsa, hyzmatdaşlygyň nämä bagly boljakdygy ahyrynda Birleşen Ştatlaryň özüne bagly. Tanymal biznes sözçüsi Art Turok şeýle diýipdir: “Bähbit bilen ygrarlylygyň arasynda tapawut bar. Eger-de seniň haýsydyr bir zady edesiň gelýän bolsa, şertler muňa mümkinçilik berende edersiň. Emma sen haýsydyr bir zada ygrarly bolsaň, onda hiç-hili bahanany kabul etmeýäň, diňe netijelere seredersiň”.
Ýaş azeri esgerleri ermeni güllelerinden ölýärkä Owganystana, Kosowa we Yraga esger ibermäge şertler Azerbaýjana mümkinçilik berenokdy. Günbatar bilen ýakyn energiýa hyzmatdaşlygyny ýola goýmagymyza garşy çykan Orsýetiň basyşlary biziň bähbidimize däldi. ABŞ-ny goldamak üçin Eýran bilen ýüzbe-ýüz bolmagymyz oňyn şertleri döretmedi. Hökümet resmileri we karar alyjylar bähbide seredýärler; ygrarlylyga adaty adamlar bil baglaýar.
Gepiň gysgasy, okeanyň aňyrsyndaky ýaranymyzdan garaşýan zadymyz - wagtal-wagtal berilýän wadalar däl-de, biziň kimdigimize we nämäniň tarapyny tutýandygymyza doly düşünmekleri we muňa hormat goýmaklary.Elnur Baimow news.az hem-de armenia.az habar agentlikleriniň baş redaktory, Azerbaýjanyň iň uly sosial aragatnaşygy dispute.az saýtynyň esaslandyryjysy. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ukrainanyň gündogarynda, orsýetparaz separatistleriň hökümete garşy söweşýän sebitlerinde 7 müň 500 töwergi rus harbysy hereket edýär diýip, Ukrainanyň goranmak ministri maglumat berýär.
Stepan Poltoragyň 22-nji noýabrda ýaýradan beýanatynda “Russiýanyň 7 müň 500 töweregi harby güýçleri Ukrainadaky ýagdaýlary dartgynlaşdyryp, deňagramlygy ornaşdyrmak synanyşyklarynyň öňüni alýar” diýlip bellenýär.
Poltorak ýakyn geljekde Ukrainanyň “harby kuwwadyny has-da berkitmek” göz öňünde tutulýar diýip, nygtady.
Bu aralykda 22-nji noýabrda Kiýew resmileriniň beren maglumatyna görä, soňky 24 sagadyň içinde ýurduň gündogarynda 4 ukrain esgeri öldürilipdir, 10 golaýy hem ýaralanypdyr.


text:
Alban oppozisiýasy täze protest geçirmäge çagyrdy.
Oppozisiýadaky Sosial partiýanyň lideri Ýedi Rama anna güni, hökümet güýçleri bilen çaknyşykdan bir hepde soň adamlary parahatçylykly demonstrasiýa gelmäge çagyrdy.
Olaryň hökümeti korrupsiýada aýyplap geçiren protestinde polisiýa bilen çaknyşyk bolup, 3 adam ölüp, 150-den gowrak adam ýaralanypdy.
Premýer-ministr Sali Berişanyň demokratlary üçünji gün zorluga garşy ýygnanyşyk geçirmekçi.
Birleşen Ştatlar we ÝB taraplaryň ikisini hem asudalyga, zorlukdan saklanmaga hem syýasy liderleri oňuşjak bolmaga çagyrdy.


text:
Owganystanyň Kandagar welaýatynda polisiýanyň eşigine geýnen hüjümçiler NATO-nyň esgerini we ýerli güýçleriň üç wekilini atyp öldürdiler. Bu barada ýurduň resmileri habar berýär.
Owganystandaky halkara güýçleriniň komandowaniýesi duşenbe güni bolan waka barada, şeýle-de öldürilen esgeriň milleti barada jikme-jik maglumat bermedi.
Şol bir wagtda, hüjümçileriň sişenbe güni Kandagar welaýatynyň barlag-gözegçilik nokadynda ot açandyklary barada hem maglumat berilýär. Bu wakada bir polisiýa işgäriniň ölendigi we beýleki altysynyň hem ýaralanandygy aýdylýar.


text:
Adam hukuklaryny goraýjy topar Awstriýanyň prezidenti Heinz Fişer türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy Türkmenistandaky adam hukuklary bilen bagly möhüm problemalary çözmäge ündemeli diýýär.
Berdimuhamedow iki ýurduň arasyndaky ikitaraplaýyn meseleleri ara alyp maslahatlaşmak üçin 12-nji maýda Wenada Fişer bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” guramasy Türkmenistanyň dünýädäki iň ýapyk we repressiw ýurtlaryň biridigini aýdýar.
2014-nji ýylyň noýabr aýynda çap edilen wideoda “Human Rights Watch” guramasy Türkmenistanyň türmelerinde onlarça adamyň dereksiz ýitendigini habar berdi.


text:
4 ýyl mundan ozal Babarap obasy paýtagt Aşgabadyň eteginde ýerleşýän beýleki obalardan o diýen tapawutlanmaýardy. Häzir bu obanyň ýaşaýjylary öz obalaryna “Prezident obasy” diýip, buýsanç bilen aýdýarlar.
Obanyň başlanýan ýerinde, gara ýoluň ugrunda ekilen arçalar hem bag ekmek çärelerinde ekilýän adaty arçalardan tapawutlanýar. Bu arçanyň adyny anyklap bolmasa-da, onuň ABŞ-dan getirilendigini hem-de her düýp nahalyň bahasynyň takmynan 100 dollardygyny bu obanyň käbir ýaşaýjylary aýdýarlar. Bu arçanyň beýleki arçalardan hil we baha taýdan tapawutly bolmagyny obanyň “Prezident obasydygy” bilen düşündirýärler.
Oba giren ýeriňde uly derwezäniň çür depesinde bir eli ýaýly, beýleki elinde okly Oguzhanyň hem-de onuň alty sany ogullarynyň heýkelleri bu obanyň myhmanlaryny garşylaýar. Bu heýkel adaty Oguzhanyň heýkellerinden has haýbatly görünýär. Ýadygärlikler toplumyny özünde jemleýän bu derweze prezident Gurbanguly Berdimuhammedowyň doglan gününe gabatlanyp açylypdy.
Oba derwezesinden gaýra tarapa adaty türkmen obalaryna mahsus bolmadyk ýokary hilli Babarap köçesi başlanýar. Bu köçäniň ugrunda şu ýylyň 5-nji ýanwarynda bäş sany täze binanyň açylyş dabaralary bolup geçdi.
Täze binalaryň ilkinjisi - derwezeden geçip, oba giren ýeriňdäki Babarap oba geňeşliginiň dolandyryş edarasynyň täze binasy. Mermer bilen örtülen bu bina Aşgabat şäherindäki gurulýan binalara çalym edýär.
Dolandyryş binasynyň gapdalyndaky täze gurlan Medeniýet öýünde foto we saz studiýalary hem-de giň tans otagy ýerleşdirilipdir. Şeýle-de bu binanyň birinji gatynda 250 tomaşaça niýetlenen kinozal hem bar. Medeniýet öýüniň ikinji gatynda internet kafe hem-de kitaphana ýerleşipdir.
Medeniýet öýüniň arkasynda 2 ýyl mundan ozal gurlan umumy bilim berýän orta mekdebiň ýanyndaky 160 orunlyk täze çagalar bagynyň binasy hem geçen hepde ulanmaga berildi. Çagalaryň 8 sany topary ýerleşýän bu çagalar bagynda kompýuter otagy, basseýin we sport zaly bar. Açylyş dabarsyna gabatlanyp, Türkmenistanyň prezidentiniň adyndan bu çagalar bagyna awtobus hem sowgat berildi.
Täze açylan saglyk merkezi bir smenada 30 sany näsagy kabul etmäge niýetlenen. Saglyk merkezinde tiz kömek stansiýasy hem bar. Bu merkeze baryp gören babaraply Aýmyradyň aýtmagyna görä, täze saglyk merkezi Aşgabadyň poliklinikalaryndan hem gowy abzallaşdyrylypdyr. “Täze gurlan saglyk merkezimiz diňe bir babaraplylary däl, eýse onuň töweregindäki obalara hem hyzmat edip biljek”diýip, ol sözüne goşdy.
Iki gatdan ybarat Söwda merkeziniň täze binasy bu kiçi oba üçin uly ýaly bolup görünýär. Umuman, soňky iki ýylyň dowamynda gurlan mermer binalar bu obanyň köne ýaşaýyş jaýlarynyň fonunda olary has-da köne görkezýär. Munuň şeýledigini ýerli häkimiýetler hem aňan bolmaly. Şol sebäpden, obanyň ýaşaýyş jaýlarynyň käbirleriniň köçä tarap bakyp duran taraplary abatlanypdyr, olaryň üçekleri ýaşyl reňk bilen boýalypdyr. Käbirleri bolsa ýaşyl reňkli üçek bilen çalşyrylypdyr. Bu işler kimiň hasabyna amala aşyrylýar diýlip soralanda, Aýmyrat hökümetiň özüniň çalşyp berýändigini aýtdy.
Aýmyradyň aýtmagyna görä, ilkibaşda ýaşaýyş jaýlarynyň üçekleri reňk bilen boýalýan eken. Özi hem esasan uly ýoluň hem-de Babarabyň esasy köçesi bolan Babarap köçesiniň ugrundaky jaýlaryň üçekleri reňklenýän eken. Soň bolsa üçekler reňklenmän, olar çalşyrylyp başlanypdyr.
“Häzirem ýaşaýyş jaýlaryň üçekleriniň ählisi ýaşyl reňkde däl. Bu işi göz üçin edýärler. Esasan Babarap köçesi bezelýär. Bu köçede obamyzda ýeke-täk bir swetofor hem goýdular. Yzgantda hem şeýle ýagdaý. Sebäbi, biziň obamyz hem-de Yzgant prezidentiň obalary” diýip, Aýmyrat aýtdy.
Türkmenistanyp habar beriş serişdelerinde Babarapda gurlan täze binalaryň Türkmenistanyň prezidentiniň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertlerini düýpli özgertmek boýunça 2020-nji ýyla çenli döwür üçin milli maksatnamasyna laýyklykda “Türkmennebitgazgurluşyk” döwlet konserininiň buýurmagynda we gurdurmagynda bina edilendigi habar berilýär.Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Penşenbe güni giçlik tennis boýunça Fransiýada geçýän “French Open” halkara ýaryşynyň ýarym finalynda orsýetli Mariýa Şarapowa çehiýaly Petra Kwitowadan üstün çykyp, ýaryşyň finalyna çykdy.
Ol öz garşydaşyny iki tapgyr oýunda 6-3 we 6-3 hasap bilen utdy. Şeýlelikde, düýnki gazanylan ýeňşiň netijesinde Mariýa Şarapowa aýal-gyzlaryň arasynda “dünýäniň 1-nji raketkasy” diýen titula eýe boldy.
Munuň özi onuň 2005-nji ýyldan soň bäşinji gezek “1-nji raketka” diýen titula eýe bolmasydyr. Şenbe güni geçjek final ýaryşda Mariýa Şarapowa italiýaly tennisçi Sara Errani bilen bäsleşer.


text:
Bangladeş Dhakada restoranda 20 zamuny öldüren ýaragly adamlar «Yslam döwleti» toparyna eýerijiler däl, ýurt içindäki jeňçi toparyň agzalary diýdi.
Içeri işler ministri Asaduzzaman Han 3-nji iýuldaýurtda on ýyl gowrak ozal gadagan edilen guramany nazarda tutup, "olar Bangladeşiň Mujaheddin jemgyýetiniň agzalary" diýdi.
Ol bu guramanyň adamlarynyň «Yslam döwleti» jeňçi topary bilen arabaglanyşyklarynyň ýokdugyny aýtdy.
YD topary 2-nji iýulda soňlanan 11 sagatlyk zamun alyşda öldürilen zamunlaryň we iki polisiýa işgäriniň ölüminiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy.
Emma hökümet halkara jihatçy toparlarynyň Bangladeşde hereket edýändigini yzygiderli ret edýär.
Polisiýa atylyp öldürilen alty ýaraglynyň atlaryny we suratlaryny çap etdi. Ýedinji hüjümçi bolsa tussag edildi we Bangladeşiň aňtaw ofiserleri tarapyndan soraga çekildi.
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi bu hüjümi ýazgardy.


text:
Türkmenistanda Syýasy partiýalar hakyndaky kanunyň kabul edilenine alty aýdan gowurak wagt geçdi. Ýöne şu ýylyň ýanwaryndan bäri geçen döwürde, Telekeçiler partiýasy baradaky habardan başga, syýasy partiýalaryň döredilýändigi eşidilmedi.
Sebäp näme bolup biler?
Aşgabatly syýasy aktiwist, 1980-njy ýyllaryň aýagynda döredilen “Agzybirlik” halk hereketiniň ýolbaşçylarynyň biri Nurberdi Nurmämmät ýurduň syýasy partiýalar baradaky kanunynda guramaçylyk komitetine partiýa döretmek üçin ýeterlik wagt berilmeginiň gowy zatdygyny belledi.
“9 adamdan ybarat inisiatiwa toparyny döredýäň, onsoň inisiatiwa toparyna 6 aý berilýär, partiýany döretmäge. Şol gowy, bu öňki kanunda ýokdy" diýip, ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Ýöne Nurberdi Nurmämmet Türkmenistanyň şertlerinde syýasy partiýa döretmek üçin 1000 adam jemlemegiň aňsat däldigini hem ýatladýar.
“Biziň jemgyýetimizde müň adam [jemlemek] ýaman kyn-a, arasyna gep salýarlar, ýene bir zat edýärler, gorkuzýarlar” diýip, syýasy aktiwist sözüniň üstüni ýetirdi.
Gorky faktory
Publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bu pikir bilen belli derejede ylalaşýar we syýasy partiýalaryň döredilibermezliginiň esasy sebäbini öňden gelýän gorky faktory bilen düşündirýär.
“Halkyň gözüniň ody alnan. Her kim “Namartja olam, sagja olam” diýen paýhasa gulluk edip ýaşaýar” diýip, Bugaýew Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde bu ýagdaýyň syýasy partiýa, hatda bäş-üç adamdan ybarat hökümetden aýry gurama gurmaga-da ullakan böwet bolýandygyny nygtady.
Syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmet partiýa meselesinde Türkmenistandaky ýagdaý bilen Owganystandaky ýagdaýy deňeşdirip, goňşy ýurtda syýasy partiýa döredýän adamlaryň öz hojalygynyň, işiniň bardygyny, emma özlerinde beýle özbaşdaklygyň ýa mümkinçiligiň ýokdugyny, adamlaryň işden çykarylmaga, işiniň ýapylmagyna çydap bilmeýändigini öňe sürýär.
Metbugat azatlygy we başga şertler
15 ýyl bäri “Bähbit” partiýasyny döretjek bolýandygyny aýdýan bäherdenli aktiwist Sazak Durdymyradow biraz başgaça pikirlenýär. Ol prezident Berdimuhamedow syýasy partiýalara ýol açylýandygyny aýdandan soň, öz ýanyna Nebitdagdan, Gumdagdan syýasy partiýa döretmek pikirindäki adamlaryň gelendigini gürrüň berdi.
Graždan aktiwistiniň Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde tassyklamagyna görä, kiçiräk syýasy hereketler Maryda-da, Lebapda-da, Balkanda-da, Bäherdende-de bar. Ol bu hereketleriň syýasy partiýa öwrülmegi üçin ýekeje zadyň ýetmeýändigini öňe sürýär.
“Habar beriş serişdelerinde, telewizorda, radioda, gündelik metbugatda çykyş etmäge rugsat berildigi, ors tokaýlarynda ýagyşdan soň kömelegiň köpelşi ýaly, partiýalaram köpeler, bileleşerem, soňra bolsa, ABŞ-daky ýaly, iki sany uly partiýa emeler gelek” diýip, Sazak Durdymyradow Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Syýasy aktiwist Nurberdi Nurmämmediň pikirine görä, syýasy partiýalaryň köpelmegi üçin, metbugat azatlygyndan başga, kanunyň işlemegi, graždan jemgyýetiniň bolmagy, adam azatlygy hem gerek. Ol häzir Türkmenistanda bu zatlaryň ýokdugyny aýdýar.
Publisist Bugaýew syýasy partiýalaryň döremegi üçin “halkyň özüniň oýanmalydygyny, jemgyýetiň herekete girmelidigini” belleýär.
Onuň ynanjyna görä, halk öňüne nurana pikirli, aňly-düşünjeli, hakyky ogullar çykmasa, häzirki ýagdaý uzak dowam eder.


text:
Türkmenistanyň Marydaky harby howa bazasy soňky günlerde Orsýetiň habar beriş serişdeleriniň üns merkezine düşdi.
Munuň öňüsyrasyda Orsýet Türkmenistanyň Owganystan bilen serhediniň howpsuzlygy bilen bagly aladalanma bildirdi. Geçen hepdede Gazagystanda GDA döwletleriniň sammitinde regional döwletler daşarky serhetleriň howpsuzlygyny üpjün etmek weadatdan daşary ýagdaýlary kadalaşdyrmak boýunça bilelikde hereket etmek kararyna geldiler.
Şol bir wagtyň özünde-de Owganystanyň Türkmenistan bilen serhediniň golaýynda söweşleriň güýçlenýändigi barada maglumatlar gowuşýar. Şeýle ýagdaýda Marydaky harby howa bazasynyň nähili ähmiýeti bar?
Azatlyk radiosy bu sowaly öz döwründe sowet goşunlarynyň düzüminde Owganystanda gulluk eden türkmen parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünowa berdi.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 27-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt puluna Russiýadan gelen telekeçiler tehniki uglerody (“Türkmenhimiýa” DK), gazagystanly işewürler bolsa Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen binýatlyk ýagy satyn aldylar. Russiýanyň, Hytaýyň, Şweýsariýanyň, Birleşen Arap Emirlikleriniň, Türkiýäniň, Singapuryň, Beliziň, Ukrainanyň, Gruziýanyň, Gyrgyz Respublikasynyň we beýleki ýurtlaryň işewür toparlarynyň wekilleri nah ýüplügi, pagta süýümini, pagta lintini satyn aldylar. Geleşikleriň jemi bahasy ABŞ-nyň 16 million 756 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Pakistandan gelen işewürler jemi bahasy 3 million 214 müň manatdan gowrak bolan arassalanan pagta ýagyny we nah ýüplügini satyn aldylar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi türk kompaniýalarynyň bir toparynyň Türkmenistanda eden işleri üçin hakyny alyp bilmeýändigi barada daşary ýurt metbugatynda çykan habarlaryň hakykata laýyk gelmeýändigini aýdyp, metbugat üçin beýanat ýaýratdy.
“Türkmen tarapy şu mesele bilen baglylykda häzirki wagtda Türkmenistanda 600-den gowrak türk kompaniýasynyň işleýändigini we olaryň 20 milliarddan gowrak amerikan dollaryna durýan işi amala aşyrýandygyny belleýär” diýip, beýanatda aýdylýar.
Geçen hepde “Assoşeýted press” agentligi türk kompaniýalarynyň Türkmenistany bir millard dollardan gowrak tölenmedik iş haky üçin suda berjekdiklerini habar beripdi. 20 töweregi türk kompaniýasynyň metbugat wekili Irfan Dölegiň sözüne görä, bergiler boýunça Türkmenistan bilen geçirilýän gepleşikler petige diräpdir.
Ýakynda Türkiýäniň “Hürriýet” gazeti hem Türkmenistanda işleýän türk firmalarynyň bir bölegine tamamlan proýektleri üçin 1 milliard dollar töwereginde iş hakynyň tölenmeýändigini ýazypdy.
17-nji iýulda Türkiýäniň “Today’s Zaman” gazeti halkara energiýa läheňleriniň Türkmenistanyň ägirt uly tebigy gaz ýataklarynda iş alyp barmaga ýykgyn edýändiklerini belläp, “orta gürpdäki inwestorlaryň başdan geçirýän kynçylyklarynyň bu ýurtda maýa goýmagyň howpuny açyk-aýdyň görkezendigini” ýazdy.
Wideo: Azatlyk Radiosynyň öz çeşmelerinden gelip gowşan bu kadrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagt Aşgabada we onuň töwereklerine degişli gurluşyk proýektleri bilen tanyşýar.
Türkmenistanda iş alyp baran türk gurluşyk firmalarynyň üçüsi: “Içkale Inşaat”, “Kylyç Inşaat” we “Adem Dogan” kompaniýalary Türkmenistanyň üstünden şikaýat edip, sermaýa dawalaryny çözýän halkara merkezine ýüz tutupdylar.
“Kylyç Inşaat” firmasynyň ýolbaşçylaryndan Mahmut Kylyjyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ol 2005-nji ýylda Türkmenistana baryp, gysga wagtyň içinde ençeme gurluşyk proýektlerini, şol sanda Maryda ýerleşýän we öňki prezidentiň adyny göterýän metjidiň gurluşygyny tamamlapdyr.
Kylyç: “Biziň bitiren işlerimiziň puluny tölemediler. Bu ýagdaýa garşy çykanym üçin Türkmenistandan daşary çykmagym gadagan edildi. Ýoluny tapyp, ýurtdan çykanymdan soň, Türkmenistany suda berdim. Sudda sudýalara gerekli tabşyryklar berildi. Meniň Türkmenistandan 275 million dollar töweregi algym bar” diýýär.
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet maslahatlarynyň birinde çykyş edip, Türkmenistanda işleýän türk kompaniýalarynyň bitiren işleri üçin tölegiň öz wagtynda hem yzygiderli edilip gelnendigini aýdypdy.
Maý aýynyň ahyrynda türk prezidenti Abdullah Gül Türkmenistana sapar edip, Berdimuhamedow bilen gepleşik geçirdi. Köp synçylar türk prezidentiniň eden gyssagly saparyna türkiýeli kompaniýalaryň Türkmenistandan almaly algylary bilen baglanyşykly meseleleriň sebäp bolandygyny öňe sürüpdiler.
Wideo: Azatlyk Radiosynyň öz çeşmelerinden gelip gowşan bu kadrda "Polimeks" türk kompaniýasynyň ýolbaşçysy Erol Tabanja Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy öz şirketiniň Aşgabada degişli gurluşyk proýektleri bilen tanyşdyrýar.
Birnäçe ýylyň dowamynda Türkmenistanda gurluşyk işlerini alyp baran turkiýeli biznesmen adyny tutmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Türkmenistan döwleti bilen uly biznes alyp barmak gaty howply, sebäbi proýekt ýerine ýetirilende, belli bir standart ýa-da düzgün ýok. Hökman işleşýän ministrligiň göwnüni tapmaly bolýar, ýogsa-da proýekt boýunça tölegleri gijikdirýärler ýa-da saklaýarlar. Olaryň göwnüni tapmak bolsa elmydama başartmaýar”.
Biznesmeniň pikiriçe, häzir Türkmenistanda üstünlikli iş alyp barýan türk kompaniýalary, şol sanda “Polimeks” ýaly berk ornaşan firmalar-da, şeýle kynçylyklar bilen geljekde ýüzbe-ýüz bolup bilerler.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň ýaýradan beýanatynda şeýle diýilýär: “Türkmen tarapy ýüze çykýan soraglaryň mydama-da konstruktiw hem gepleşikleriň üsti bilen çözülmegine ýykgyn edýär. Bu iki tarapyň birek-birege sylanyşyk we adalatly talaplaryň esasynda, şertnamalaryň ähli talaplarynyň milli we halkara standartlarynyň göz öňünde tutulyp berjaý edilmegine daýanýar”.


text:
Gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistleriň ukrain uruş ýesirlerini Donetskiniň köçelerinde ile göz etmegi köp adamy dergazap etdi. Emma bu halkara kanunçylygynyň bozulmagy hasaplanylyp bilnermi?
Orsýetçi separatistler hepde aýagynda ýesir alnan ukrain esgerlerini Donetskiniň köçelerinde ile göz edip, paraddan geçirenlerinde, tomaşaçy mähelle olara kemsidiji sözleri aýdyp gygyrdy we üstlerine zir-zibil zyňdy.
Bu köp adamy, şol sanda adam hukuklary aktiwistlerini hem haýran eden spektakl boldy, olar muny Ženewa konwensiýasynyň uruş ýesirlerine çemeleşmek baradaky düzgünleriniň görnetin bozulmagy hasapladylar. Emma bu mejbury ýörişiň uruş jenaýatydygy we oňa şeýle esasda baha berip boljakdygy, halkara kanunçylygy boýunça ekspertleriň pikirine görä, beýle bir anyk däl.
Bu ýerdäki kesgitsizlik ukrain konfliktiniň özüniň nähili esaslarda kesgitlenmegi bilen bagly diýip, Los Anjelsdäki Loýola kanunçylyk institutynyň halkara kanunlary boýunça eksperti Deýwid Glazir aýdýar.
Konwensiýanyň düzgünleri raýat uruşlarynda şahslaryň mertebesine degilmegini, uruş ýesirlerine kemsidiji çemeleşilmegini gadagan edýär. Hökümetleriň arasyndaky uruşlar baradaky düzgünlerde, şol sanda ol tussaglary jemgyýetçilik bilesigelijiligine we masgaralamalaryna sezewar etmezlik barada az gadaganlyk girizilipdir. Donetskde 24-nji awgustda guralan paradda bolsa hut şu iki ýagdaý bolupdy.
Halkara konflikti bolmasa...
"Eger-de bu bir ýaragly halkara konflikti bolan bolsa, onda bu Ženewa konwensiýasynyň dilinde düzgün bozma hökmünde açyk beýan edilerdi” diýip, Glazir uruş ýesirleriniň ile göz edilmegi baradaky pikirini anyklaşdyrdy.
“Eger problema halkara derejesindäki ýaragly konflikt bolmasa, bu ýerde şahsy mertebä degilmegini standarta gabat getirmek has kyn. Onsoň munuň şol derejä baryp ýetýäni hem aýdyň däl.”
Gyzyl Haç halkara komiteti, Ženewa konwensiýasynyň düzgünleriniň berjaý edilmegine gözegçilik edýän gurama Ukrainadaky urşy halkara derejesindäki ýaragly konflikt däl diýip atlandyrdy.
Kiýew we günbatar hökümetleri şu aralykda Orsýeti gündogar Ukrainadaky pitneçilere ýarag we beýleki kömekleri bermekde aýypladylar. Emma Moskwa bu aýyplamalary ret edýär.
Hatda bu konflikt Ukraina bilen Orsýetiň arasyndaky uruş diýlip kesgitlenen ýagdaýynda hem, «jemgyýetçilik bilesigelijigi» dilini herekete getirmek – «ähli uruş jenaýatlary deň döredilen däl» diýip, Keýs Günbatar rezerwi uniwersitetindäki kanun institutynyň wagtlaýyn dekany Maýkl Şarf aýdýar.
“Jemgyýetçilik bilesigelijiligi” Ženewa konwensiýasynyň «bilkastdan öldürmek» we «adam gynamak, ýowuz daramak» ýaly çynlakaý düzgün bozmalaryna girmeýär» diýip, ol belledi.
“Şeýlelikde, bu bir alada edilmeli zat hem bolsa, men ol Orsýeti, mysal üçin, şu işe esaslanyp Halkara Jenaýat suduna çeker ýaly bir zat diýip pikir etmeýärin» diýip, Şarf uruş ýesirleriniň parady baradaky pikiriniň dowamynda aýtdy.
Orsýetem, Ukraina hem, Birleşen Ştatlar-da Halkara Jenaýat sudy bilen şertnama gol çeken ýurtlar däl, şol bir wagtda Kiýew, 2013-nji ýylyň 21-nji noýabry bilen 2014-nji ýylyň 22-nji fewraly aralygynda öz territoriýasynda bolan jenaýatlar üçin Niderlandiýada ýerleşýän suduň ýurisdiksiýasyny kabul etdi.
Şarfyň aýtmagyna görä, Ukraina Donetskde gurnalan ýesirler parady ýaly has ýakynda bolan wakalar babatda hem Halkara Jenaýat sudunyň ýurisdiksasiýasyna ýüzlenmekçi bolýar.
Hukuk toparlary ukrain ýesirleriniň Donetskiniň köçelerinde ile göz edip, paraddan geçirilmegini Ženewa konwensiýasynyň düzgünleriniň bozulmagy bilen bir zat hökmünde ýazgaryp çykyş etdiler.
Hýuman Raýts Wotç guramasynyň direktorynyň orunbasary Reýçel Denber bu paradyň Ženewa konwensiýasynyň 3-nji maddasyndaky «äsgermezçilikli we kemsidiji» çemeleşmä görnetin gabat gelýändigini aýtdy.


text:
Gurhany otlanlykda aýyplanyp, gaharly mähelle tarapyndan urlup öldürilen aýal Kabulda soňky ýoluna ugradyldy.
Diňe Farhunda ady bilen tanalýan aýalyň tabydyny egne alan hukukçy aktiwistler, gölegçi mähelläniň içi bilen, merhumyň jesedini gonamçylyga çenli göterip gitdiler.
Adamlar hökümetiň ganhorlary jogapkärçilige çekmegini talap etdiler.
Içeri işler ministrliginiň ýokary derejeli resmisi Mohammad Zahir onuň Gurhany otlandygyna subutnama ýok diýdi.
Polisiýa Farhundanyň 19-njy martda urlup öldürilendigini we soň jesediniň otlanyp, Kabul derýasyna taşlanandygyny aýtdy.


text:
Adam hukuklary boýunça halkara gurama - Amnesty International, “Türkmen atlary” kärhanasynyň ozalky müdiri Geldi Kärizowyň we onuň maşgala agzalarynyň Türkmenistanyň Howpsuzlyk ministrligi tarapyndan yzarlanýandygyny hem-de oňa basyş edilýändigini habar berýär.
Bu Halkara guramasynyň 28-nji ýanwarda ýaýradan beýanatynda saglyk problemalaryndan ejir çekýän öňki tussag Geldi Kärizowa öz saglygyny bejertmek üçin daşary ýurda çykmaga türkmen häkimiýetleriniň rugsat bermeýändigi aýdylýar.
Beýanatda 22-nji ýanwar güni Geldi Kärizow aýaly, 12 ýaşly gyzy we gelnejesi bilen öz saglygyny barlatmak üçin keselhana barýarka, olary Milli howpsuzlyk gullugyna degişli 10 sany ulagyň ýol boýy yzarlandygy, soňra-da maşgalany saklap, olaryň daşyny gabandygy aýdylýar.
Şeýle-de beýanatda Howpsuzlyk gullugynyň işgärleriniň Kärizowyň gelnejesiniň elini arkasyna gaňryp, ony ýere ýatyrandyklary soňra-da bütin maşgalanyň polisiýa bölümine alnyp gidilendigi habar berilýär.
Medisina kömegi
Polisiýa bölüminde Kärizowyň gelnejesiniň saglygy ýaramazlaşýar. Emma oňa medisina kömegini bermäge gelen ”Tiz kömegiň” lukmanlary, tä kärizowlaryň maşgala agzalary Howpsuzlyk gullugynyň üstünden şikaýat etmejekdiklerini ýazmaça tassyklap, oňa gol çekýänçäler, içeri goýberilmändir diýip, Halkara günä geçiş guramasynyň ýaýradan beýanatynda aýdylýar.
Beýanatda Geldi Kärizowyň saglyk ýagdaýynyň örän ýaramazdygy we daşary ýurtda degişli saglyk bejergisini almasa, has erbetleşmek ähtimallygynyň bardygy nygtalýar.
Ýaýradylan bu beýanatda şuňa meňzeş ýagdaýlarda, umuman, türkmen raýatlarynyň saglygyny bejertmek üçin daşary ýurtlara gidip bilýändikleri, ýöne Kärizowyň adynyň “gara sanawda” bolany üçin oňa rugsat berilmeýändigi nygtalýar.
Geldi Kärizow 2002-nji ýylyň aprel aýynda “öz wezipesinden hyýanatçylykly peýdalandy” diýlip, türme tussaglygyna höküm edilipdi. 2007-nji ýylyň oktýabr aýynda amala aşyrylan köpçülikleýin günä geçişlikde onuň hem günäsi geçildi we azatlyga goýberildi.
Ýöne onuň şondan bäri Howpsuzlyk gulluklarynyň gözegçiliginde saklanylýandygy we wagtal-wagtal gorkuzylýandygy aýdylýar.
Türkmen häkimiýetleri agzalýan hadysa bilen baglanyşykly hiç hili resmi maglumat bermediler.


text:
Şenbe güni Serbiýanyň Merkezi saýlaw komissiýasy 6-njy maýda geçirilen saýlawlarda sesleriň galplaşdyrylandygy barada ýurduň oppozision partiýasynyň eden şikaýatlaryna garamak üçin, ýörite maslahata ýygnandy.
Serbiýanyň oppozision milletçi Progressiw partiýasy 6-njy maýda prezidentlige, parlamente we ýerli geňeşlere geçirilen saýlawlarda 500 müň töweregi saýlaw býulletininiň galplaşdyrylandygyny öňe sürýär.
Bu partiýa saýlawlarda parlamentden iň köp orun alan partiýa boldy. Emma onuň parlamentde dolandyryjy koalisiýa döretmek synanyşyklary başa barmady.
Bu oppozision partiýanyň lideri Tomislaw Nikoliç 20-nji maýda geçiriljek ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda Serbiýanyň häzirki prezidenti Boris Tadiç bilen prezidentlik kürsüsi ugrunda bäsleşer.


text:
Orsýetiň paýtagty Moskwada “Hazar dialogy - 2011” atly halkara ykdysady forum geçirildi. “Hazar dialogynyň” maksady regional hyzmatdaşlygy giňeltmekden ybarat.
Forumyň çäginde ýedi sany maslahat geçirildi. Maslahatlarda ykdysady we ösen tehnologiýalar, ekologiýa we informasion tehnologiýa ugurlary boýunça hyzmatdaşlyk meselelerine garaldy.
Guramaçylaryň sözlerine görä, Hazaryň Energiýa forumynyň nobatdaky dördünji duşuşygy şu sapar “Hazar dialogy -2011” atly halkara ykdysady forumyň düzümine girizildi.
Forumyň guramaçy ýolbaşçylarynyň biri, Orsýetiň söwda-senagat öýüniň Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky Işçi geňeşiniň başlygynyň orunbasary Nina Lewşinanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, forumda esasan ylmy-tehniki ugurlara üns berlipdir.
“Bu sapar ylmy edaralaryň wekilleri aktiw gatnaşdylar, biznes wekilleriniň we telekeçileriň gatnaşmagy bolsa bizi aýratyn begendirdi. Sebäbi regional hyzmatdaşlygy giňeltmek boýunça tagallalary birleşdirmek üçin bu işe şeýle hyzmatdaşlyga isleg bildirýän we Hazar regionynda eýýäm iş alyp barýan taraplaryň gatnaşmagy örän möhüm” diýip, Lewşina aýtdy.
Forumda Hazar regionyndaky hyzmatdaşlyk üçin ykdysady, energiýa, mineral-çig mal, gurluşyk, transport, infrastruktura we ekologiýa taýdan bar bolan mümkinçiliklere garaldy. Regional proýektler
Lewşina Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara komissiýanyň ýanyndaky ekspertler geňeşiniň hem agzasy. Onuň sözlerine görä, Hazar deňziniň statusynyň kesgitsizligi köp taraplaýyn regional hyzmatdaşlygyň ösüşine böwet bolýan esasy kynçylyk.
Hyzmatdaşlyk esasan ikitaraplaýyn görnüşde amala aşyrylýar. Emma, Lewşinanyň pikirine görä, Hazaryň statusynyň kesgitlenmänligine garamazdan, döwletleriň özara hyzmatdaşlygy ösdürmegine mümkinçilikler bar.
Häzirki wagtda Orsýetiň okeanologiýa instituty Hazar regionyny köp taraplaýyn öwrenmek boýunça ylmy proýektini alyp barýar. Proýekt Hazar regionynyň howa giňişligini, deňziň suw we suwasty giňişliklerini öwrenmegi öz içine alýar.
Orsýetiň söwda-senagat öýüniň Orsýet bilen Türkmenistanyň arasyndaky Işçi geňeşiniň başlygynyň orunbasary Lewşina bu proýkete Gazagystan bilen Azerbaýjanyň gatnaşýanlygyny aýtdy we Türkmenistan bilen Eýranyň hem goşulmagyna umyt baglady.
Lewşina şu ýyl Eýranyň regional hyzmatdaşlyga ünsi artdyranlygyny belledi. Ol Orsýetiň öz tekliplerini Türkmenistanyň dykgatyna hem ýetirip gelýänligini mälim etdi.
“Orsýetiň Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk potensialy entek doly ulanylanok. Ýurtlaryň gowy perspektiwalary bar” diýip, Lewşina belledi.
Moskwdaky foruma bu sapar türkmen wekilleri gatnaşmadylar.
“Hazar dialogy - 2011” atly halkara ykdysady forum Orsýetiň Daşary işler, Tebigy resurslar we ekologiýa ministrlikleriniň, şeýle-de Söwda senagat öýüniň we Ylymlar Akademiýasynyň goldamagynda geçirildi.


text:
Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli jemleýji dabaralara gatnaşyjy TÜRKSOÝ-nyň bölüm başlygy Sanjar Mulazgymoglunyň habarçymyza beren interwýusy:
— Ajaýyp güneşli güýz güni kalplarymyza dostlugyň, doganlygyň nury bolup çaýyldy. TÜRKSOÝ-a agza döwletleriň medeniýet ministrleriniň Hemişelik geňeşiniň mejlisine hem-de Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmeginiň jemleýji dabaralaryna gatnaşýandygymyz üçin özümi juda bagtly saýýaryn. Men Ankara şäherinden geldim. Türkmen topragy — biziň hem ata Watanymyz. Şonuň üçin bu ýerde geçirilýän çärelere gatnaşmak örän ýakymly. Bizi güler ýüz, duz-çörek bilen gadyrly garşyladylar. Bu ýerde geçirilen medeni çäreler bizde hiç wagt ýatdan çykmajak täsirleri galdyrdy. Türkmenistanyň zähmetsöýer hem myhmansöýer halky bar, nesip bolsa, biz bu ýere ýene kän dostluk baýramlaryna myhmançylyga geleris. Mary şäherinde ýerleşýän taryhy ýadygärlikler bu ýere gelen myhmanlaryň ählisinde hem uly täsir galdyrýar. Bu ýerdäki täze döwrebap binalar gadymy şäheriň gözelligine görk goşýar. Türkmenistana geljekde hem gülläp ösüş, parahatçylyk, bagtyýarlyk arzuw edýäris.


text:
«Türkmen inisiatiwasy» guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin
Ýerli synçylaryň köpüsi bu ýagdaýdan çykalgany günbatar ýurtlarynyň adam hukuklary babatdaky berk pozisiýasynda görýär. Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Ýowşan Annagurban şu ugurdaky soňky ýagdaýlar bilen baglylykda «Türkmen inisiatiwasy» guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.Azatlyk Radiosy: Amerikan prezidenti Barak Obama 23-nji sentýabrda BMG-niň Baş Assambleýasynda eden çykyşynda "graždan jemgyyýeti biziň jemgyýetlerimiziň wyždany" diýdi. Şeyle-de, ol "Biz pikir-garaýyşlary basyp saklaýanlaryň adyny aýdarys we sessizleriň sesi bolup hyzmat ederis" diýdi. Siziň pikiriňizçe, amerikan prezidentiniň BMG-niň tribunasyndan adam hukuklary babatda aýdan berk sözleri Merkezi Aziyadaky awtoritar režimlere duýduryş bolup bilermi? Farid Tuhbatullin:
Elbetde, biz şeýle umytda we bu eýýäm nähilidir bir görnüşde öz netijelerini bermäge-de başlady diýip biljek. Sebäbi bu ýerde belli bir mümkinçlikler we belli bir derejede ýetilen maksatlar hem bar. Onsoň, demokratiýanyň sütüni hökmünde her näme diýseler-de, Amerikanyň basyşy biziň işimizde oňyn bir pursat bolup durýar. Yagny, biz üçin öz gözegçiliklerimiziň netijelerini, öz hasabatlarymyzy eltip görkezere ýer bar.
Has anygy, biz öz toplan maglumatlarymyzy hem amerikan hökümetine, hem amerikan Kongresine, hem beýleki guramalara berýäris. Olar hem diplomatiki ýollar arkaly bize hakykatdanam kömek etmäge çalyşýarlar. Has dogrusy, bize däl, olar Türkmenistanda ejir çekýän adamlara kömek etmäge çalyşýarlar.
Munuň soňky mysaly hökmünde tutuş bir ýyllap okamaga goýberilmedik studentler bilen bagly ýagdaýy agzamak mümkin. Elbetde, häzir bu mesele çözüldi, ýöne men ol meseläniň Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ýolbaşçylarynyň kömegi bilen çözülenini bilýärin. Azatlyk Radiosy: Ozallar Günbatar ýurtlary adam hukuklary babatda Türkmenistany tankyt etse, ol Hytaýa we Eýrana has yakynlaşar diýen pikirler bardy. Emma Türkmenistan tankyt edilse-edilmese, ol Eýrana we Hytaýa has ýakyn durýan ýaly görünýär. Şol bir wagtda, Günbataryň biznes bähbitleri adam hukuklaryndan we azatlyklaryndan ýokarda duran bolaýmasyn diýen sorag hem bar. Siziň pikiriňizçe, bu ýerde ideal ortalygy nädip tapyp bolar? Farid Tuhbatullin:
Birleşen Ştatlar hakykat ýüzünde tutuş dünýäde saldamly rol oýnaýar we olaryň sözi Günbatar Ýewropada hem örän agramly bolup durýar. Emma demokratik ýurtlaryň öz maksatlary hem bar. Aýdaly, Türkmenistanyň häzir Eýran we Hytaý bilen hyzmatdaşlygy has ileri tutmagy ýewropa ýurtlaryny gaty biynjalyk edýär. Sebäbi olara hem energiýa serişdeleri gerek, hem türkmen häkimiýetleri bilen iş gatnaşyklaryny giňeltmek gerek.
Onsoň, meniň pikirimçe, günbatar döwletleriniň býurokratiki gurluşlary entek özleri üçin nämäniň has möhümdigini kesgitläp bilenoklar. Ýagny, olar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň talap edýän demokratiýa we adam hukuklary meselesini bijebaşy etjeklerini hem, häzirki gündelik bähbitlerden ugur alyp, öz ilatlarynyň Türkmenistandan we Türkmenistan ýaly ýurtlardan alyp biljek gaz we beýleki zerurluklaryny üpjün etjeklerini hem bilenoklar.
Bu ýagdaý indi esli ýyl bäri dowam edip gelýär. Elbetde, Günbatarda Türkmenistana täsir etmegiň haýsam bolsa bir çynlakaý guraly ýok, şol bir wagtda Günbataryň kompaniýalarynyň köpüsi Türkmenistan bilen türkmen häkimiýetleriniň teklip edişinden has açyk, has aýdyň gatnaşyk gurmak isleýärler. Ýöne Türkmenistandaky häzirki eden-etdilikler, haýsydyr bir girdejileri ýygşyrmak, haýsydyr bir girdejini bolsa mazamlamak praktikasy bilen doly razylaşýan kompaniýalar hem bar.
Bu hili ýagdaýlarda biznes kompaniýalary belli bir töwekgelçilik bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, ýöne olar şol bir wagtda ýeterlik derejede uly pul hem gazanyp bilýärler. Onsoň Türkmenistan we biziň goňşy ýurtlarymyzyň döwletleri bu pursatdan peýdalanyp, öz oýunlaryny oýnaýarlar, özem olar bu oýny ýeterlik derejede üstünlikli, ýagny öz syýasatlarynda tas hiç zady üýtgetmän oýnaýarlar. Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň Amerikadan gelip, Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 19 yyllygy mynasybetli eden ýüzlenmesinde "töhmetçiler, jemgyýeti bulajak bolyanlar" we olara garşy barlyşyksyz göreş hakynda aýdanlaryna siz nähili garaýarsyňyz? Farid Tuhbatullin:
Hawa, ol Birleşen Ştatlardan dolanyp gelenden soň, hakykatdanam, şeýle sözleri aýtdy. Meniň pikirimçe, bu biziň başda eden gürrüňimize degişli. Her näçe gynansak-da, Türkmenistandaky adam hukuklarynyň gödek hem köpçülikleýin bozulyşy barada BMG-ä we Ýewropa Bileleşigi ýaly halkara guramalaryna, şol sanda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň ýolbaşçylaryna hasabat berýän guramalar köp däl. Günbatar ýurtlary bolsa Türkmenistan barada diňe şol hasabatlar esasynda çynlakaý kararlary kabul edýärler we türkmeň häkimiýetlerinden adam hukuklary babatda alan borçlaryny ýerine ýetirmegi soraýarlar.
Emma indi türkmen prezidenti ýörite gulluklaryň öňünde şol adam hukuklaryny goraýan az sanly guramalary işletmezlik hakynda wezipe goýýar. Prezident ol guramalary “töhmetçi” diyip atlandyrýar. Onuň pikiriçe, Türkmenistanda hemme zat gül ýaly, emma hakykaty garalap görkezýän birnäçe adam barmyş we olar dogry däl-de, ýoýulan faktlary ýaýradýarmyş.
Hut şu ýagdaýyň özem problema bolup durýar. Sebäbi Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulma faktlary gaty kän, olar köpçülikleýin häsiýete eýe. Ýöne, gynansak-da, ilatyň aglaba köplügi bu ýagdaý bilen ylalaşýar we dymýar. Onsoň Türkmenistandaky ilatyň hakyky ýagdaýy barada aýtmaga-diýmäge synanýan gurama hakykatdan hem birküç sany bolup galýar.
Eger bizde köp maglumat bolsady we köp adamlar bize ýa-da beýleki halkara guramalaryna arz etsediler ya teklip ibersediler, şonda bu biziň işimizi birneme ýeňlederdi we taýýarlaýan hasabatlarymyza hem has köp agram bererdi. Şonda prezident hem “töhmetçiler” hakynda gürrüň edip durmazdy. Sebäbi bu ýagdaý köpçülikleýin häsiýete eýe bolsa, ol meseleleri ýaşyrjak bolmaga däl-de, olar boýunça degişli çäre görmäge, hakykatdanam olary çözmäge mejbur bolardy. Onsoň bu ahyrky netijede türkmen halkynyň durmuş-ýaşaýşyna-da gowy täsir ederdi.Azatlyk Radiosy: Siz Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Warşawadaky ýyllyk maslahaty hem-de oňa türkmen dissidentlerini gatnaşdyrmajak bolnup edilen synanyşyklar barada näme pikir edýärsiňz?Farid Tuhbatullin:
Munuň özi halkara jemgyýetçiliginiň problemany, öz sözlerinde aýtsak, türkmen häkimiýetleri bilen dialog, gepleşik arkaly çözjek bolşunyň iň täze hem janly mysaly. Ýagny, halkara jemgyýetçiligi bir tarapdan türkmen häkimiýetleriniň tankyda gulak asmagyny we ýurt içindäki syýasatlaryny üýtgetmeklerini isleýärler, beýleki tarapdan bolsa olar türkmen häkimiýetleri bilen aralaryny bozmak islemeýärler we şeýle heýerket etmäge mejbur bolýarlar.
Biz bu ýagdaý barada öz beýleki ýurtlardaky kärdeşlerimiz, diplomatlar, hususan-da, Birleşen Ştatlaryň, Norwegiýanyň, Kanadynyň wekilleri (Men bu ýurtlaryň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky wekillerini nazarda tutýaryn - F.T.) bilen hem pikir alyşdyk. Olar ÝHHG-niň bu kararyny akyla sygdyryp bilmeýärler. Onsoň olar bu hili zadyň gaýtalanmazlygy üçin hem Türkmenistanyň öňünde, hem ÝHHG-niň häzirki ýolbaşçylarynyň öňünde öz talaplaryny goýýarlar.
Emma edil häzir şeýle problema hakykatdanam bar, yagny, ÝHHG başga pikirliler bilen däl-de, totalitar bolsa-da, demokratik bolmadyk häkimiýetler bilen iş salyşmagy köplenç dogry tapýar.


text:
Ysraýylda sişenbe güni irden parlament saýlawlary başlandy.
Pikir soralyşyklaryň netijelerine görä, premýer-ministr Benýamin Netenýahu ýene-de, nobatdaky gezek güýçli pozisiýada galjaga meňzeýär.
Ierusalimde saýlaw uçastoklary açylan badyna, Netenýahu ses bermäge geldi. Ol: “Biz Ysraýylyň ösmegini isleýäris. Şu sebäpli-de biz ”Likud-Beitenu” üçin ses berýäris. Ol näçe uly bolsa, şonça-da Ysraýyl öser. Bu garaýşym bilen meniň maşgalamyň ähli agzalary hem ylalaşýar” diýdi.
Netanýahu özüniň ”Likud” partiýasy bilen dünýewi, aşa milletçi ”Yisreal Beinteinu” partiýasynyň birleşen sagçy koalisiýasyna “sesleriň akyp geljekdigine” umyt edýändigini aýtdy.
Pikir soralyşyklara görä, 120 orunlyk Knessetde ”Likud-Beitenunyň” ýerleriň aglabasyny almagyna garaşylýar. Emma iki partiýanyň 10-a golaý ýerleri hem ýitirmeginiň mümkindigi çaklanylýar. Munuň sebäbi Ysraýylyň syýasy durmuşyna täze bir oýunçynyň gelmegi bilen düşündirilýär.
Aşa milletçi Naftali Bennetiň “Ýewreý öýi” partiýasy şu wagta çenli geçirilen kampaniýalarda köpleri haýran galdyrdy.
40 ýaşly Bennet ysraýyl syýasatynyň täze “rok ýyldyzy” diýip suratlandyrylýar. Ol, esasan, ýaşlary we öňki Sowet Soýuzyndan gelenleri nazarlap, kampaniýa geçirdi.
Raananadaky saýlaw uçastogynda ses berenden soň Bennet hem žurnalistleriň öňünde çykyş etdi: “Biziň maksadymyz ähli Ysraýyly birleşdirmekdir. Dindar, dinsiz, dünýewi, aşa dinçi, araplar, ýewreýler – ählimiz birigip, beýik halkyň bähbidi üçin gowy işleri etmelidiris”.
“Ýewreý öýi” partiýasynyň Knessetdäki ýerleriň 15 töweregini almagyna garaşylýar. Bu partiýa 2009-njy ýylda Knessetde diňe üç orny almagy başarypdy.
Bennetiň ýokary galmagy palestinalylar bilen gatnaşyklary has-da çylşyrymlaşdyrar öýdülýär. Ol saýlaw kampaniýalarynda “Ysraýyl topragynda” palestin döwletiniň döremezligi üçin elinde baryny etjekdigini wada berdi.


text:
Türkmenistanyň Özbegistan bilen serehedinde ýaşaýan raýatlar Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde goňşy döwletde ýaşaýan garyndaşlarynyň, wiza almakdaky kynçylyklar sebäpli, ýurda gelip bilmeýändiklerini aýdýarlar.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaýlaryň türkmen-özbek serhediniň Özbegistan tarapyndaky adamlara ýetirýän täsirini öwrenmek üçin, düýbi Horezmde ýerleşýän adam hukuklary boýunça “Najot”, ýagny “Başyňy çaramak” guramasynyň wekili bilen söhbetdeş boldy. Bu guramanyň özüniň efirde atlandyrylmazlygyny soran wekili dürli çäklendirmeler sebäpli serhediň iki tarapyndaky adamlaryň-da kösenýändiklerini gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: Türkmen-özbek serhediniň Türkmenistan tarapynda ýaşaýan adamlar özleriniň Özbegistandaky garyndaşlarynyň ýurda gelip-gitmekde kynçylyk çekýändigini aýdýarlar. Siz bu barada dolurak maglumat beräýseňiz?
"Najot": Türkmen-özbek serhediniň iki tarapynda hem köp sanly garyndaşlar ýaşaýarlar. Olar iki ýurduň serhetleri sebäpli biri-birinden jyda düşdüler.
Durmuşda her dürli: toý ýaly şatlykly hem-de ýas ýaly gynançly wakalar bolýar. Emma iki ýurduň ýöredýän syýasaty sebäpli, serhetdäki adamlar öz garyndaşlarynyň ýanyna baryp, şatlygyna şatlanyp, gynanjyna gynanyp bilmeýärler.
Özbek raýatlarynyň türkmen wizasyny almagy tas mümkin däl diýen derejedäki kyn işdigini aýtmaly. Aglaba etniki türkmenleriň ýaşaýan Horezm, Garagalpagystan sebitleriniň ýaşaýjylary türkmen wizasyny almak üçin tä Daşkende çenli ýüzlerçe kilometr ýol sökmeli bolýarlar.
Türkmen wekilhanasyna ýüz tutanyň bilenem saňa “me, al” diýip, eliňe taýyn wizany tutdurýan ýok. Iň azyndan 2-3, hatda 6 aý hem garaşmaly bolýar.
Diýeli, bagtyň çüwüp, wizany alyp bildiň. Emma munuň bilen “başdangeçirmeleriň” gutaryberenok. Serhet geçelgelerinde hem her dürli býurokratiki kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýarsyň.
Azatlyk Radiosy: Ol nähili kynçylyklar?
"Najot": Garyndaşlyk bagy bolan adamlar – “elim boş barmaýyn” diýip, – ýanlary bilen her dürli sowgatlary hem alýarlar. Adamlaryň sowgatlyk diýip alyp barýan zatlarynyň arasynda bikanun zat ýok bolsa-da, gümrük işgärleri olaryň ellerindäkileri gaňryp alýarlar.
Mundan başga-da, adamlaryň serhet geçelgesinde üç günläp dagy saklanýan gezekleri bolýar. Mesele üstüne mesele. Adamlar “biziň wizamyzyň özi bir 10 günlük, onuň hem üç gününi serhetde garaşyp geçirmeli bolýarys” diýip zeýrenýärler.
Azatlyk Radiosy: Näme sebäpden olar serhetde garaşmaly bolýarlar? Şeýle-de bu ýagdaý haýsy ýurduň serhet geçelgesinde bolýar?
"Najot": Olar hem özbek hem-de türkmen serhet geçelgelerinde garaşmaly bolýarlar. Adamlar, adatça, serhet geçelgesi açylýança garaşmaly bolýarlar. Ýöne her dürli ýagdaýlar ýüze çykyp bilýär. Olaryň [gümrükçileriň] bahanasy gytmy?!
Men muny adamlaryň [saparyny] gijikdirmek üçin ulanylýan “býurokratiki emeller” diýip atlandyrýaryn. Adamynyň elinde wizasy bolsa-da, ähli dokumentleri düzüw bolsa-da, bir bahana tapyp, ony serhetde saklaýarlar.
Türkmenistandan bize gelýän myhmanlaryň hem görýän görgüsi az däl. Ýerli polisiýa “barlajak” diýen bahana bilen üç günläp olary gününe goýanok.
Azatlyk Radiosy: Bu barlaglar näme bilen bagly?
"Najot": Näme, olar [polisiýa işgärleri] mydama-da rast-da. Polisiýa saňa nähilidir bir düşündiriş berjek bolup öz janyna agram salyp duranok. “Häzirki ýagdaý şeýle, möhüm hasaplasak, barlaýarys” diýen düşündiriş bilen çäklenäýärler.
Azatlyk Radiosy: Gürrüň beren ýagdaýlaryňyz barada serhetýakada ýaşaýan adamlar näme diýýärler?
"Najot": Bir söz bilen aýdylanda, olaryň ýagdaýy juda kyn. Adamlar bu barada arz etseler-de, emeldarlar olaryň sözlerine gulak gabardanoklar. Düşüniň, ýönekeý adamlar diýseň kösenýärler.


text:
Wladimir Putin dünýäniň ähli ýerinde orslary gorajagyny wada berdi. Bu bolsa millionlarça orslaryň, hususan-da öňki sowet respublikalaryndaky orslaryň, Putiniň doktrinasynyň astyna düşýändigini aňladýar. Emma bu mesele nireden kök alýar?
Soňky hepdelerde Orsýet Moskwanyň islendik ýurtda ýaşaýan orslary goramaga hukugynyň bardygyny öňe sürüp, Putiniň doktrinasy diýip atlandyryp boljak beýannama bilen çykyş etdi.
Wladimir Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow geçen aýda Orsýetiň telewideniýesinde “Orsýet Rus dünýäsiniň daýanjy bolan ýurtdur” we “Putin rus dünýäsiniň howpsuzlygynyň kepilligi bolup durýar” diýip çykyş etdi.
Soňky ýüz ýyllyklaryň dowamynda Orsýet imperiýasynyň we Sowet Soýuzynyň giňişliklerinde bolup geçen taryhy prosesler millionlarça orslaryň we ors dilli ilatyň häzirki Orsýet Federasiýasynyň çäginden daşarda galmagyna getirdi.
Moldowanyň Prednestrowýe regionyndan başlap Ukrainanyň gündogaryna çenli giňişliklerde ýaşaýan köp adamlar Putiniň doktrinasyna jogap berip, özlerini goramagyny haýyş edip, Orsýete ýüz tutýarlar. Ukrainanyň gündogarynda Donetsk şäherinde separatistler tarapyndan eýelenen hökümet edarasynyň jaýynda “Orsýet! Bizi gulçulykdan azat et!” diýen şygar ýerleşdirildi.
“Noworossiýa we Ukraina”
Kremliň täze pozisiýasy Orsýetiň geçen aýda Ukrainadan bölüp alan Krym ýarymadasynda has aýdyňlaşdyryldy.
Orsýet milletçileri, meselem, Ýewraziýa hereketiniň ideology Aleksandr Dugin bu regionyň adyny taryhy at hökmünde Noworossiýa diýip tutýar. Noworossiýa diýilýän bu giňişlik, Duginiň pikiriçe, Orsýetiň birnäçe günorta regionlaryny, şol sanda Rostow, Stawropol we Krasnodar welaýatlaryny öz içine alýar.
Bu giňişlikleri Orsýet imperiýasy 18-nji we 19-njy asyrlaryň dowamynda Krym hanlygy we Osman imperiýasy bilen aradaky uruşlaryň netijesinde basyp alypdy.
Beýik Ýekaterinanyň döwründe ýewropa ýurtlaryndan bolan daşary ýurtlulara bu regionda ornaşmak teklip edilen hem bolsa, resmi derejede bu giňişligi ruslaşdyrmak syýasaty ýöredilýärdi.
Ukrainada orslaryň we rus dilli ilatyň sany
Häzirki wagtda Noworossiýanyň Ukraina degişli regionlarynda 5 milliondan gowrak etnik ors ilaty ýaşaýar, olar ençeme ýerde ilatyň köplügini emele getirýärler.
Krymda soňky asyrlarda bu ýarymadany ruslaşdyrmak boýunça geçirilen aktiw syýasatyň netijesinde we Krym tatarlary 1944-nji ýylda halk hökmünde ýarymadadan doly deportasiýa edilensoňlar, orslar bu ýerde köplük bolup galdylar. Diňe soňky ýyllarda, olaryň öz watanlaryna göçüp gelmegi netijesinde bu ýarymadada Krym tatarlarynyň sany deportasiýadan öňki derejä ýakynlaşyp başlady.
Moldowadaky deportasiýa
Taryhy Noworossiýanyň serhedinde Moldowanyň Prednestrowýe regionynda häzirki wagtda Orsýetiň pasportyna eýe bolan azyndan 150 müň adam ýaşaýar. Region 1790-njy ýyllarda Orsýet imperiýasyna birleşdirilipdi, onuň paýtagty Tiraspol bolsa serhetýaka gala hökmünde general Aleksandr Suworow tarapyndan esaslandyrylypdy.
Prednestrowýe regionynyň Orsýet imperiýasyna birleşdirilmeginden soň ruslaşdyrma syýasatynyň aktiw geçirilmeginiň netijesinde Orsýetiň beýleki ýerlerinden erksiz, krepostnoý adamlar ýörite göçürilip getirilýärdi. Oktýabr rewolýusiýasyndan soň Prednestrowýe Moldowa Sowet Sosialistik Respublikasynyň düzümine girdi. 1944-nji ýylda sowet goşuny bu toprak ugrunda söweşdi we ýerli ýaşaýjylardan müňlerçe adam, esasanam gurply daýhanlar dönüklikde aýyplanyp, Sibire we Merkezi Aziýa deportasiýa edildiler. Iň köpçülikleýin deportasiýa “Operasiýa günorta” ady bilen 1949-njy ýylyň 6-njy iýulyndan 7-nji iýulyna geçilýän gije amala aşyryldy.
Orsýetiň kartasy
Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen Moldowa garaşsyzlyga eýe boldy. Radikal milletçiler milli azlyklaryň orslaryň, ukrainleriň we gagauzlaryň kowulmagyny talap edip başladylar.
1990-njy ýylda Prednestrowýe garaşsyzlygyny yglan etdi. 1992-nji ýylda bolan gandöküşikli uruş ot açmagyň duruzylmagy bilen tamamlandy. Krymyň Orsýet tarapyndan anneksiýa edilmeginiň yz ýany Prednestrowýäniň wekilleri Orsýet Federasiýasyna goşulmak islegini mälim etdiler.
Baltikadaky etnik arassalaýyşlar
Baltika döwletleriniň üçüsinde bir milliondan gowrak etnik ors ýaşaýar. Regionyň Orsýet imperiýasynyň düzüminde bolandygyna garamazdan, häzirki wagtda Baltikada ýaşaýan orslaryň ählisi diýen ýaly bu ýere bu ýurtlaryň SSSR-iň düzüminde bolan döwründe gelipdiler.
Baltika döwletleri 1939-njy ýylda Molotow bilen Ribbentropyň arasynda baglaşylan paktyň netijesinde SSSR-iň eline geçipdiler. 1941-nji ýylda-da eýýäm ýerli ilatyň sowetler tarapyndan ilkinji deportasiýasy başlanypdy.
Şol döwürden başlap Staliniň ruslaşdyrma syýasaty güýçlenipdi. Sowet döwründe regiondan jemi 200 müň çemesi adam deportasiýa edilipdi. Şu günki gün orslar Estoniýada ilatyň 24%-ini, Latwiýada 27%-ini we Litwada 5% çemesini emele getirýärler.
Orta Aziýadaky ruslaşdyrma
Merkezi Aziýanyň öňki sowet respublikalarynyň bäşisinde-de etnik orslar ilatyň az bolmadyk bölegini emele getirýärler.
Olar aýratynam Gazagystanda köp, bu ýurtda häzir orslaryň azyndan 3.5 milliony ýaşaýar. Olaryň köpüsi ýurduň demirgazyk we gündogar böleklerinde.
Häzirki Gazagystanyň giňişliginde orslaryň ýaşamagynyň taryhy 16-njy asyrdan başlanýar. Ýurduň köp şäherleri, şol sanda Astana we Almaty Orsýetiň serhet galalary bolupdy. 19-njy asyryň aýagynda we 20-nji asyryň başynda Orsýet imperiýasy Gazagystanyň iň baý toprakly ýerlerine orslary ornaşdyrýardy. 1917-nji ýyla çenli bu ýerde orslaryň sany ilatyň 30%-ni emele getirýärdi.
SSSR döwründe ruslaşdyrma syýasatynyň güýçlenen pursatlarynyň ençemesi bolupdy. Esasy wakalaryň biri tarp ýerleri götermek bolupdy. Ikinji jahan urşunyň dowamynda urşuň geçýän ýerinden uzakda bolan Gazagystanyň düz meýdanlaryna Orsýetiň merkezi böleklerinden ewakuasiýa edilen zawodlar getirilipdi.
Orslaryň täze akymy Gazagystana 1960-njy we 1970-nji ýyllarda, ýagny ýurtda ýerasty tebigy baýlyklar tapylansoň gelipdi. Häzirki wagtda ýurduň demirgazyk böleklerinde orslar ilatyň milli azlyklarynyň arasynda uly topary emele getirýärler.
Starowerler we syýasy emigrantlar
Orsýetiň serhetleriniň üýtgedilmeginiň netijesinde ýurduň daşynda galan orslardan başga-da beýleki ýurtlara öz wagtynda syýasy sebäpler görä göçen orslar hem köpdi.
19-njy asyrda syýasy emigrasiýanyň möçberi uly däldi. Emma 1917-nji ýylda bolşewistik rewolýusiýa ýeňensoň, Orsýetden syýasy emigrasiýa gidýän adamlar köpeldi. Netijede şol döwürlerde Orsýetden Günbatara üç sany güýçli emigrasiýa akymy boldy. Olar, esasan, Ýewropa we Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna göç eden adamlaryň akymydyr.
1980-nji ýyllaryň aýagynda Sowet Soýuzyndan Ysraýyla bolan emigrasiýanyň netijesinde häzirki wagtda Ysraýylyň ors dilli ilatynyň sany, postsowet giňişliginden daşgary, ululygy boýunça dünýäde üçünji ýerde durýär.
Orsýet Federasiýasynyň daşynda orslaryň ýaşaýan uly bolmadyk regionlary hem bar.
Meselem, ABŞ-nyň Alýaska ştatynda ýaşaýan 2500 çemesi orslar Orsýet imperiýasynyň Bering bogazynyň beýleki tarapyna-da uzan döwründen galan adamlar däl-de, eýse olar 1666-njy ýylda Orsýetiň prawoslaw ybadathanasynyň patriarhy Nikonyň din reformalaryny geçiren döwründen bäri din azatlygy ugrunda göreş alyp baran adamlaryň nesilleridir.


text:
Anna güni Türkmenistanda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň doglan güni bellenilip geçilýär.
Berdimuhamedowyň 55 ýaşynyň dolmagy bilen bagly ýubileý toýy Türkmenistanda resmi baýramçylyk diýlip yglan edilmese-de, ýurduň raýatlary anna güni Türkmenistanyň dürli künjeklerinde bu waka bagyşlanyp dürli dabaraly çäreleriň geçirilýändigini habar berýärler.
Bu wakanyň öňýany, penşenbe güni Türkmenistanyň resmi habar agentligi ýurduň ministrliklerinde, pudaklaýyn edaralarynda hem-de ähli etrap, şäher we welaýat häkimliklerinde “Türkmenistanyň prezidenti hormatly Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli maksatnamalary bagtyýarlyk döwrüniň ruhlandyryjy çeşmesidir” atly dabaraly maslahatlaryň-da geçirilendigini habar berdi.
Mundan daşary, penşenbe güni daşary ýurt delegasiýalarynyň we kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň-da ençemesi Aşgabada sapar edip, prezident Berdimuhamedow bilen duşuşdylar we ony doglan güni bilen gutladylar.


text:
Täjigistanyň resmileri Daglyk-Badahşan regionynda ýurduň howpsuzlyk gullugynyň ýokary derejeli wekilini öldürmekde aýyplanýan jeňçi toparyň lideri Tolib Aýombekowyň häkimiýetlere tabyn bolandygyny habar berdiler.
Tolib Aýombekow tabyn bolmazyndan öň ýerli telekanallaryň birinde eden çykyşynda regionda asudalygy saklamaklygyň hatyrasyna häkimiýetlere boýun egmäge taýýardygyny mälim etdi.
"Men Badahşanda we Täjigistanyň galan ýerlerinde asudalygyň hem durnuklylygyň saklanmagynyň hatyrasyna doganlarym hem ýaranlarym bilen bilelikde tabyn bolmaga taýýar" diýip, Aýombekow aýtdy. "Men mundan beýläk Badahşanda ýekeje-de ýaraglanan adam bolmaz ýaly beýlekileri hem ýaraglaryny tabşyrmaga çagyrýaryn. Bu kanuny bozanlar bolsa jogapkärçilige çekilerler. Biz gorkup häkimiýetlere boýun egmeýäris. Biz muny parahatçylygyň hatyrasyna edýäris".
Täjik resmileri Aýombekowyň Horug şäherindäki keselhanada bejergi alýandygyny aýtdylar.
Daglyk-Badahşan regionynyň resmileriniň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugyna beren interwýusynda Aýombekowyň Horuk şäherinde erkin hem adalat sudda günäsizdigini subut etmäge özüne mümkinçiligiň berilmegi şerti bilen tabyn bolandygy aýdyldy.
Täjik resmileri geçen aýda Daglyk-Badahşanda ýurduň Milli howpsuzlyk gullugynyň generaly Abdullo Nazarowyň ölümine jogapkärleri ele salmak maksady bilen Aýombekowyň ýaraglanan toparyna garşy harby herekete başlapdylar.
56 ýaşly general Nazarow 21-nji iýulda sebitiň günortasyna sapar edýärkä, pyçaklanyp öldürildi. Bu hüjüm soňky birnäçe ýylyň dowamynda Täjigistanyň Milli howpsuzlyk gullugynyň ýokary derejeli resmisine garşy edilen ilkinji hüjüm boldy.
Aýombekow özüniň Nazarowyň ölümine dahylynyň ýokdugyny aýdýar. Şeýle hem ol neşe maddalarynyň we minerallaryň gaçakçylygyny gurnandygy baradaky özüne ýöňkelýän aýyplamalary ret edýär.
Mundan başga-da Aýombekow aýallary goňşy Owganystana iberip, adam gaçakçylygyna ýol berendigi barada özüne bildirilýän aýyplamalaryň hem esassyzdygyny aýdýar.
24-nji iýulda Horug şäherinde geçirilen harby operasiýasynyň netijesinde 70 çemesi adam öldi. Olardan köpüsiniň asuda ýaşaýjylardygy aýdylýar.
Täjik häkimiýetleri 24-nji iýuldaky ýörite operasiýada 40 çemesi gozgalaňçynyň, şol sanda Owganystanyň 8 raýatynyň tussag edilendigini mälim etdiler.
Daglyk-Badahşan awtonom welaýatynda 250 müň çemesi adam ýaşaýar. Owganystan, Hytaý we Gyrgyzystan bilen serhetleşýän bu sebitiň ýaşaýjylarynyň aglabasy 1990-njy ýyllarda Täjigistanda bolan graždan urşunda oppozisiýanyň tarapynda bolupdylar.


text:
Gyrgyzystanyň Oş şäherinde 1-nji martda geçiriljek demonstrasiýalar we 4-nji martda ýerli häkimiýetlere geçiriljek saýlawlar bilen bagly howpsuzlyk çäreleri berkidildi.
Özbek milletlileriň köp ýaşaýan ýeri bolan Oşda 2010-njy ýylda ýerli gyrgyzlar bilen özbekleriň arasynda konflikt ýüze çykypdy. Şonda 450 adam heläk bolup, müňlerçe öý otlanyp, weýran edilipdi.
1-nji martda geçiriljek demonstrasiýalaryň öňüsyrasynda Oşda tertip düzgüne gözegçilik edýän polisiýa işgärleriniň sanynyň artdyryljakdygy aýdylýar.
Oşuň prokurorlary şäher häkimi Melis Myrzakmatowy “howpsuzlygy, syýasy durnuklylygy we asudalygy” saklamak üçin zerur bolan çäreleri görmäge çagyrdy.
4-nji martda geçiriljek saýlawlarda ilat 45 orundan ybarat şäher geňeşine deputatlary saýlamak üçin 8 partiýanyň wekillerinden iň mynasyplaryna ses berer.


text:
Eýran Kanada sudunyň Tähranyň Kanadadaky diplomatik däl aktiwlerini Palestinanyň yslamçy “Namaz» we Liwanyň «Hizbulla» toparlarynyň jeňçilerinden görülýän hüjümleriň pidalaryna bermek kararyny ýazgaryp çykyş etdi.
Sud Tähranyň bu guramalara howandarlyk edýändigini aýdýar. Eýranyň Daşary işler ministrliginiň sözçüsi Jaber Ansari 11-nji iýunda bu kararyň «Kanadanyň hökümetiniň halkara borçnamalaryna ters gelýändigini» aýtdy.
Ansari "Kanadanyň Ontario ýokary sudunyň karary Kanadanyň täze hökümetiniň Eýran bilen gatnaşyklary kadalaşdyrmak barada aýdan beýanatyna hem ters gelýär diýdi» diýip, IRNA habar gullugy ýazýar.
Kanada sudunyň 10-njy iýundaky kararyndaEýranyň diplomatik däl 13 million dollar serişdesiniň Buenos Aýresde, Ysraýylda, Liwanda we Saud Arabystanynda 1983-2002-nji ýyllar aralygynda bolan partlamalarda we zamun almalarda ölen amerikanlaryň maşgalalaryna berilmegi buýruldy.


text:
Birleşen Ştatlaryň prokurorlary Özbegistanyň prezidentiniň gyzynyň we onuň birnäçe ýaranynyň suduň kararyna boýun bolup, 500 million dollardan gowrak serişdäni yzyna bermegi başarmandygyny aýdýar.
Aýdylmagyna görä, şweýsar bankynda saklanýan pullar uzak wagt bäri dowam edýän pul ýuwmak derňewiniň çäginde yzyna gaýtarylmaly.
Bu talap 21-nji aprelde, Birleşen Ştatlaryň Manhattandaky federal sudunda edildi we Gülnara Kerimowanyň ady Birleşen Ştatlaryň hökümetiniň ile aýan edilen dokumentlerinde ilkinji gezek agzaldy.
Ady agzalan beýleki biznesmenleriň arasynda Gayane Avakyan we Rustam Madumarov, ýagny onuň söýgülisi hökmünde tanadylan şahs hem bar.
Bu dokument Kerimowa hekaýatynyň soňky bölümi bolup, ol bir zaman moda dizaýneri, pop aýdymçysy, ilçi hem bolupdy. Şeýle-de ol ozal öz gartaşan kakasynyň ornuny tutjak syýasatçy bolar öýdülipdi.


text:
Golliwudyň gorky film režissýory Wes Kreýwen (Wes Craven) 30-njy awgustda Los Anjelesdäki öýünde 76 ýaşynda aradan çykdy. Ol ençeme wagt bäri beýnindäki rak sebäpli ejir çekýärdi.
Kreýwen esasanda, iki film bilen meşhurlyga eýe bolupdy. Olaryň biri 1984-nji ýylda “Elm köçesindäki garabasma” (Nightmare on Elm Street) we beýlekisi 1996-njy ýylda “Gygyryş” (Scream) ady bilen kinoteatlarda görkezilipdi.
Şeýle-de, Kreýwen öňümizdäki aýlarda çykjak “Suratlardaky gyz” (The Girl In The Photographs) atly filmiň hem ýerine ýetiriji prodýuseridi. Bu filmiň birinji görkezilişiniň şu ýylyň sentýabr aýynda “Toronto halkara film festiwalynda” görkezilmegi planlaşdyrylýardy.


text:
Yslamy Öwreneliň
Adamy iň kämil görnüşde ýaradan beýik biribar, ömür boýy gerek boljak maddy we ruhy ähli zady onuň garamagyna hödürläpdir hem-de dünýäni nygmatlar bilen gurşapdyr
Gurhanda “Ol size isleýän ähli zadyňyzda berdi. Allanyň nygmatlaryny sanap ýetişmersiňiz” diýip buýurýar. Ryzyk, dünýädäki nygmatlardan adamyň paýyna düşýänidir. Allanyň her bir jandara nesip eden, olaryň maddy we ruhy durmuşlarynyň yzgiderliligini üpjün edýän nygmatlardyr.
Beýik allanyň atlaryndan biri hem “Razzakdyr”. Ýaradylan her bir zadyn ryzygyny üpjün edýän manysyny aňladýar. Alla dine ynananlara däl, özüni inkär edenlere hem ryzyk berýär. Alla adamyň maddy durmuşynyň merkezinde durýan bedeniň iýmek, içmek we geýinmek ýaly isleglerini kanagatlandyryşy ýaly, ruhy durmuşynyň merkezinde durýan ruhynyň iman, ybadat, söýgi we müşki ambar ýaly isleglerini hem kanagatlandyrýar. Emma adam üçin iň esasy nygmat dogryny görmegi, haka gönükmegi, bagtyýarlyga ýetmegi, allaga iman etmegidir. Allanyň razylygyna eýe bolup, jennede girmegidir.
Gurhanda ryzyk bilen bagly başlangyç hususlar şu aýatlarda beýan edilýär:
“Ýer ýüzündäki ähli jandarlaryn ryzky allaga degişlidir…”
“Ençeme jandar siziň ryzykyňyzy göterip bilmez, olarada sizede alla sereder. Ol eşidýändir, bilýändir.”
“Şübhesiz ryzky beren, üýtgewsiz gudrada we kuwwada eýe bolan beýik alladyr.”
“Asmanyň we ýeriň açary ondadyr. İsleýänine ryzky açar we ýapar. Ol ähli zady bilýändir.”
Razzak bolan alla, usulyna laýyklykda ryzyk isleýänleri aç goýmaz. Hezreti pygamber “Ýaşadygyňyz saýyn ryzyk barada umytsyzlanmaň. Çünki şübhesiz ejesi adamy ýalaňaç dogurar. Soň alla ony ryzyklandyrar” diýip, ryzky berýäniň alladygyny, ynanlara bu barada aladalanmazlygy habar beripdir. Ene garnyndaky bäbek we deňizdäki bir öýjükli plankton ýaly biçäre bolan jandarlaryn ryzyklary has ýeňil we aňsatlyk bilen berilipdir. Güýçli we gudratly bolanlaryň ryzyklary bolsa dünýäde ýörgünli bolan kanunlar, sebäpleriň arkasyna bukulmazlyk, işlemek we tagalla etmek ýaly birnäçe düzgüne baglydyr.
Ryzyk, gudrat bilen baglydyr. Ajaly, adamy nähili yzarlaýan bolsa, ryzky hem şeýle yzarlaýandyr. Muňa garamazdan allanyň ryzyk bermegi ýaltalyk etmegi, işlemezligi, ýalňyş töwekgellik düşünjesi eýe bolmagy talap etmeýär. Gurhan pygamberlerin durmuşlaryny beýan edýärkä olaryň işläp gazanmaklyk barasynda-da göreldelidigine ünsi çekýär. Adam ryzkyň halallyk bilen gazanylmagyndan, azlygyndan ýa-da köplüginden hem jogapkärdir.
Beýik alla arassa, peýdaly we gowy zatlary adamlara halal, hapa we zyýanly zatlary bolsa haram kylypdyr. Gurhanda “İndi allanyň size halal we arassa hökmünde beren ryzyklaryndan iýiň” diýmek bilen, musulmanlaryň ryzyklaryny halalyndan üpjün etmeklerini isleýär. Şeýlelikde her bir musulmanyň özüniň we maşgala agzalarynyň isleglerini halallyk bilen üpjün etmäge synanşmagy, haramdan gaça durmagy parzdyr. Eýsem haram gazanç ýyllary dünýäde zuluma, kolonializme we anarhiýa, ahyretde bolsa azaba alyp barar. Muhammet pygamber emlägine haram goşanyň dogasynyň we ybadatynyň kabul bolmajakdygyny habar beripdir we “… saçy başy dargan, tozanly, toprakly elini açyp “ýa reb! Ýa reb” diýip dogan eder, emma iýeni haram, içeni haram, geýeni haram, haram bilen beslenýär. Eýsem şeýle adamyň dogasy nähili kabul ediler” diýip buýurýar. Gazanjyň halallyk bilen edilmeli bolşy ýaly isrip edilmän sap we halal ýerlere sarp edilmegi hem hökmanydyr. Beýik alla “Emlägiňizi araňyzda nähak sarp etmäň” diýip buýurýar. Hezreti pygamber hem “İsrip etmezden, gopbamsylyk etmän iýiň, geýiň we garymlara kömek ediň” diýip nygtapdyr.
Aýatlarda we hadyslarda şükür etmek, garyndaşlyk gatnaşyklaryny güýçlendirmek, toba etmek ýaly käbir gowy hereketlerin ryzygyň bereketlenmegine hem-de artmagyna sebäp boljakdygy beýan edilýär. Şol sebäpli Muhammet pygamber “Eý alla! Günälerimi geç, ryzykymy giňelt we maňa berýän ryzyklaryňyzy bereketli kyl” diýip, doga edip alladan ryzyk soramagy ündäpdir.
Allanyň beren her gir nygmatynyň hökmany suratda hasabynyň boljakdygy baradaky ynanç, musulmanyň musulmanyň aňyndan çykmaýar. Ol hem musulmany düşünjeli çemeleşmäge gönükdirýär. Şeýle-de ryzyky berýäniň alladygyna ynanýan mömin, başgalaryna berilen nygmatlardan tama etmez. Pygamberiň maslahatyny berjaý edip, özünden has ýeter-ýetmez bolanlara seredip, elindäki nygmatyň gadyryny biler we şükür eder. Hezreti pygamberiň “Hiç kim öz zähmeti bilen gazananyndan haýyrly iýmit iýen däldir” diýmek bilen, iň haýyrly ryzyky gazanmak üçin tagalla edipdir.


text:
Milli ýygyndymyzyň duşuşyklary sebäpli berlen arakesmeden soňra, ýokary ligamyzyň duşuşyklary 20-nji iýunda dowam edýär. Şol gün 7-nji tapgyryň möhleti süýşürilen duşuşygynda Balkanabadyň «Balkan» topary ýurdumyzyň Kubogynyň eýesi «Ahaly» kabul edýär.
Gyşky arakesme döwründe biri-birinden oýunçy alşyp-berşen toparlar şu möwsümde ilkinji gezek duşuşarlar. Geçen ýyl «Ahalyň» iň netijeli oýunçylarynyň biri bolan Serdaraly Ataýew, geçen ýylda «Balkanda» çykyş eden Myrat Hamraýew ýaly oýunçylar ilkinji gezek öňki toparyna garşy meýdana çykarlar.
Häzir ýokary ligada ajaýyp netije görkezýän Myrat Ýagşyýewe iň ýakyn bäsdeşi Süleýman Muhadowdan arany açmaga mümkinçilik bar. «Balkan» bilen «Ahalyň» iň netijeli hüjümçileriniň arasynda bolsa uly tapawut bar. Häzire çenli «Balkanyň» (hatda ýokary liganyň hem) iň netijeli hüjümçisi M.Ýagşyýewiň 17, «Ahalyň» iň netijeli oýunçysy A.Annadurdyýewiň 7 goly bar.
Oýnuň netijesi ýaryş sanawnamasynda nämeleri üýtgedip biler? Geliň, nazar aýlalyň! Eger «Balkan» ýeňiş gazansa, onda topar «Altyn asyr» bilen arany bir utuga çenli ýygrar, «Ahal» ýeňse, topar ýaryş sanawynda 3-nji orna geçer. Duşuşygyň deňlik bilen tamamlanmagy hiç bir toparyň hem eýeleýän ornuna täsir etmez. Ýöne oýun deňlik bilen tamamlanaýsa, bu eýýäm «Ahalyň» şu möwsümdäki 6-njy deňligi bolar. Häzire çenli 6 oýundan deňlik bilen aýrylan topar diňe «Energetikdir». Ýeri gelende aýtmaly bolsa, ýokary liganyň iň şowsuz topary «Energetik» öz meýdanynda «Balkandan» hem, «Ahaldan» hem ýeňilmedi.
Duşuşykda köp gola garaşyp bolarmy? Aslynda-da häzire çenli 7-nji tapgyrda derwezelere 9 pökgi girizildi. Bu bolsa şu çempionatyň iň az görkezijileriniň biridir. Bu duşuşykda hem köp goly umyt etmek kyn. Ýeňiş bolaýanda hem diňe ýekeje gol tapawudy bilen bolsa gerek.
Kim üstün görünýär? «Balkanmy», «Ahal»? Bize görä, deňlik ýaly. Täsin maglumat bar: «Ahal» şu möwsümde myhmançylykda geçiren duşuşyklarynyň 3-sinde ýeňiş gazandy, ýekeje gezek hem ýeňlenok. «Balkan» bolsa öz meýdanynda geçiren duşuşyklarynyň ählisinde hem (6 duşuşyk) ýeňiş gazandy. Şu sanlardan çen tutsaň we «Ahal» toparynyň soňky tapgyrlardaky şowsuzlyklaryny nazara alsaň, azda-kände «Balkan» rüstem görünýär. Ýöne esasy netijäni oýun görkezer.
Milli çempionatymyzyň şu ýakynda geçirilen iň soňky tapgyrynda — 14-nji tapgyrda «Balkanyň» hem, «Ahalyň» hem geçiren duşuşyklary şol bir hasapdaky (1:1) deňlik bilen tamamlandy. Has täsin tarapy bolsa, «Balkan» hem («Energetik»), «Ahal» hem («Merw») ýurdumyzyň Mary welaýatyna wekilçik edýän toparlar bilen duşuşdylar.
Geliň, onda öz janköýerlik edýän toparymyzy goldalyň!


text:
ABŞ resmileri Nýu-Ýorkuň Bruklin raýonynda ýaşaýan üç merkezi aziýalynyň "Yslam döwleti» jeňçi toparyna maddy goldaw bermegi planlaşdyrandygy üçin tussag edilendigini aýtdylar.
Olaryň ikisiniň – Abdurasul Jurabaýew, 24 ýaşynda, Özbegistandan, Ahror Saidahmedow, 19 ýaşynda, Gazagystandan, Türkiýäniň üstaşyr Siriýa gidip, YD-nyň hatarynda söweşmegi planlaşdyrandygy aýdylýar.
Adalat departamentiniň jenaýat işini gozgamak barada 25-nji fewralda eden talabynda Jurabaýewiň, eger YD buýran ýagdaýynda, Birleşen Ştatlarda hem terror hereketine baş goşmaga taýýar bolandygy, Saidahmedowyň bolsa, eger daşary ýurda gidip bilmese, terrorçylyk işini amala aşyrmagy niýet edinendigi aýdylýar.
YD buýursa...
Resmiler Jurabaýewiň, eger YD şeýle etmeli diýse, özüniň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamany öldürjegini tassyklandygyny aýtdy.
Jenaýat işini açmak baradaky talapda aýdylmagyna görä, Saidahmedow Siriýa gidip bilmedik ýagdaýynda ýarag satyn alyp, polisiýa ofiserlerini we FDG-nyň agentlerini tüpeňlemegi teklip edipdir.
Üçünji erkegiň, Abror Habibowyň, 30 ýaşynda, Özbegistandan, Saidahmedowyň YD-a goşulmak tagallalaryny maliýeleşdirmäge kömekleşendigi aýdylýar.
Iki erkek Nýu-Ýorkda gysga wagtlyk sudda peýda bolanyndan soň, girew astynda goýberilmän saklandy. Habibow hem Floridada girewsiz saklanmaly edildi.
Eger günäli bilinse, bu erkekleriň her biri maksimum 15 ýyl türme tussaglygyna höküm ediler.
«Bu real. Bu Ýakyn Gündogara hiç wagt gitmezden hem hereket etmäge ruhlanan ýalňyz möjek baradaky alada» diýip, Nýu-Ýork polisiýasynyň komissary Wilýam Bratton aýdýar.
ABŞ-nyň aňtaw resmileriniň ynanjyna görä, Birleşen Ştatlaryň 150 çemesi raýaty, YD-a ýa beýleki ekstremist toparlara goşulan diýip hasaplanýan 20 müň çemesi daşary ýurtly söweşijiniň hatarynda, Siriýada YD jeňçileri bilen söweşmäge synanyşypdyr.
Siriýada 2011-nji ýyldan bäri graždan urşy barýar we bu konfliktde 200 müňden gowrak adam öldürildi, millionlap adam bolsa öz ýaşap oturan öýlerinden gaçdy.
"Biz Siriýa gidip, YDYL-yň hatarynda zorlukly jyhad etmäge synanýanlary we olary goldaýanlary berk jogapkärçilige çekeris» diýip, ABŞ-nyň Nýu-Ýorkuň gündogar raýony boýunça prokurory Loretta Linçiň beýanatynda aýdylýar.
"Biziň raýatlarymyza we ýaranlarymyza şu ýerde ýa-da daşary ýurtda wehim salýan islendik adam amerikan kanunçylygynyň doly güýji bilen ýüzbe-ýüz bolar» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
"Dinsizleriň ýurdunda ýaşamak günä"
Saidahmedow 25-nji fewralda irden, Jon F.Kennedi halkara aeroportundan Stambula uçýan uçara münjek bolanda tussag edildi.
Aýdylmagyna görä, ol fewral aýynyň başlarynda ABŞ-nyň Içeri şler departamentine syýahat dokumentini almaga barypdyr.
Saidahmedow 19-njy fewralda öz pasportyny soramak üçin ejesine telefon edipdir we, «eger biriniň «Yslam döwletine» goşulmaga mümkinçiligi bolup, ol ýere gitmese, ahyret gününde ondan näme üçin gitmediň diýip soraljagyny» aýdypdyr we «dinsizleriň ýurdunda ýaşamak günä» diýipdir.
Aýdylmagyna görä, onuň ejesi telefon gürrüňini kesip, trubkany taşlapdyr.
Jurabaýew Türkiýä martda gitmegi planlaşdyrypdyr we uçar biledini satyn alypdyr.
Aýyplanýan üç adamyň planlary sentýabr aýynda Jurabaýew we Saidahmedow bilen metjitde duşuşan we olaryň baş goşan işlerine duýgudaş bolup görnen tölegli habarçynyň üsti bilen açylypdyr.
Aklawçy Adam Perlmutter çarşenbe güni Nýu-Ýorkda žurnalistleriň öňünde çykyş edip, öz müşderisi Ahror Saidahmedowyň YD-ny goldamak dildüwşüginde aýyplanan üç erkegiň biridigini aýtdy:
«Bu şahslar aýyplandy. Emma olara entek günä bildirilmedi. Bu waka bizi hakykatdanam federal hökümetiň çemeleşmesini sorag astyna almaly edýär, – bu aýdylýanlar dogrumy, olar diňe aýdylýan zatlar, - olar bizi federal hökümetiň çemeleşmesine, amerikadaky ýaşlary, musulman erkekleri kabul edişine hakykatdanam şübhelenmeli edýär» diýip, Adam Perlmutter aýtdy.
Waşingtondaky özbek gazak ilçihanalary AÝ/AR-nyň bu iş boýunça düşündiriş sorap eden ýüzlenmesine bada-bat jogap bermedi.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
NATO-nyň başlygy Jens Stoltenberg «Orsýetiň özdiýenliligi Ýewropany durnuksyzlaşdyrýar» we Moskwanyň öz ýadro kuwwaty babatdaky ritorikasy hem-de ony mazamlamagy goňşulary gorkuzmaga we ynamy gowşatmaga gönükdirilen diýdi.
Stoltenberg 13-nji fewralda, Mýunhendäki Howpsuzlyk konferensiýasynda çykyş edip, NATO Orsýet bilen gapma-garşylyk ýa-da «täze Sowuk uruş» islemeýär, emma onuň jogaby nagt bolmaly diýdi.
Ol NATO-nyň öz gündogar çäklerindäki goranyşy berkitmek çäreleri diňe goranyş, «uruş turuzmak üçin däl, eýsem urşuň öňüni almak üçin» görülýär diýdi. Stoltenberg NATO-nyň iýulda Warşawada geçjek sammitine bu goranyş çäreleriniň has-da berkidilmegine garaşýandygyny aýtdy.
Ol «has kän goranyşa» we şonuň bilen bir wagtda Orsýet bilen has kän dialoga çagyrdy.
Stoltenberg Orsýetiň öz ýadro kuwwatyny dile çolamagynyň köpelmeginden alada bildirdi. Ol hiç kim adaty uruşda ýadro ýaragynyň ulanylmagy barada pikir etmeli däl diýdi.


text:
Soňky ýyllarda Aşgabatda uly bazarlaryň birnäçesi ýapyldy ýa-da olarda rekonstruksiýa işleri geçirilýär. Häzirki wagtda paýtagtyň Sumbar bazary eýýäm iki ýyldan gowrak wagt bäri, “Mir bazary” bir ýyla golaý wagt bäri abatlaýyş işleri sebäpli ýapyklygyna galýar.
Munuň netijesinde, şu günler Parahat-2 etrapçasynyň köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň aralaryndaky köçelerde gök-bakça önümlerini satýan ownuk söwdagärleriň sanynyň artýandygy habar berilýär.
Käbir ownuk söwdagärler munuň sebäbini söwda etmek üçin bazarlarda arende ýeriniň tapdyrtmaýandygy bilen düşündirýärler.
Azatlyk Radiosy aşgabatly synçy we ýazyjy Amanmyrat Bugaýewden bu barada jikme-jik maglumat bermegi sorady.


text:
Eýran geçen aý howpsuzlyk güýçleri bilen protestçileriň arasynda bolan çaknyşyk mahalynda birnäçe daşary ýurt raýatynyň hem tussag edilendigini aýdýar.
Aňtaw ministri Haýder Moslehi döwlet telewideniýesinde eden çykyşynda bü daşary ýurtlularyň Eýrana Aşura baýramyndan iki gün öň gelendiklerini we «režime garşy psihologiýa urşuny alyp barandyklaryny» aýtdy.
Ýöne ol näçe adamyň tutulandygyny we olaryň haýsy ýurtlardandygyny welin mälim etmedi. Resmiler şu wagta çenli diňe bir daşary ýurtlynyň, ýagny Dubaý telewideniýesi üçin işleýän siriýaly bir žurnalistiň tutulandygyny tassyk etdiler.


text:
Birleşen Ştatlaryň sudy Nýu-Ýorkdaky Taýms skwerinde bolan partlatma synanyşygynyň derňewi sebäpli tutulan pakistanly erkegi deportasiýa etmeli etdi.
Resmiler 27 ýaşly Aftab Aly Hanyň bu karardan şikaýat etmek üçin 30 gününiň bardygyny we onuň şol möhlet dolýança deportasiýa edilmejegini aýdýarlar.
Han 13-nji maýda Boston şäheriniň golaýynda immigrasiýa aýyplamalary bilen saklanan 3 adamyň biridir. Bu adamlar terror synanyşygynda esasy güman edilýän kişä, pakistan asylly amerikan Faýzal Şahzada pul kömegini bermekde güman edilýär.
Han özüniň Şahzat tutulmazyndan öň hiç wagt onuň adyny eşitmändigini aýdýar.
Amerikan häkimiýetleri bu üç erkegiň Şahzadyň ulag bombasyny taýýarlaýanyndan bihabar bolan bolmagynyň mümkindigini tassyk edýär.


text:
Pakistanyň polisiýasy we keselhana resmileri Yslamabadyň çetinde bolan bomba partlamasynda azyndan 25 adamyň ölendigini we başga-da 70 sanysynyň ýaralanandygyny habar berýärler.
Bu bomba partlamasy çarşenbe güni Yslamabat bilen Rawalpindi şäheriniň araçägindäki bag-bakja önümleri satylýan bazarda boldy.
Polisiýanyň berýän maglumatynda bag-bakja önümleri saklanylýan gutyda bäş kilogram çemesi partladyjy serişdäniň gizlenendigi aýdylýar.
Gürrüňi edilýän waka şaýat bolanlaryň Azatlyk Radiosynyň Pakistan gullugyna beren maglumatyna görä, bomba partlamasy alyjylaryň ir bilen söwda çykan mahaly bolupdyr.
Şeýle bomba hüjümleri Pakistanyň käbir böleklerinde, şol sanda demirgazyk-günbatardaky Peşawar ýa-da günortdaky Karaçi şäherinde ýygy-ýygydan amala aşyrylýar. Ýöne şuňa meňzeş wakalara Pakistanyň paýtagty Yslamabatda seýrek duş gelinýär.


text:
Fransuz paýtagty Parižde, Sena derýasynyň joşmasynyň peselmeginiň dowam etmegi bilen, durmuş ýuwaş-ýuwaşdan kadalaşýar.
Tebigaty goramak ministrligi 4-nji iýunda ýagyş zerarly dolup-daşan derýanyň suwunyň 6.1 metr bolanlygyndan 5.77 metre aşaklandygyny aýtdy.
«The Grand Palais» sergi zaly gaýtadan açylýar, Luwr, Orsaý muzeýleri we we beýleki käbir ýerler soňky 30 ýyldaky iň güýçli sil zerarly ýapyklygyna galýar. Olar gelýän hepdäniň aýagynda açylar öýdülýär.
Suw joşmalary sebäpli Parižden we Loire deresinden 20 müňden gowrak adam ewakuasiýa edildi. Sil zerarly çekilen ýitginiň möçberi 600 million ýewro ($680 million) çenli ýeter öýdülýär.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin ABŞ-nyň, Ýewropa Bileleşiginiň we beýleki günbatar döwletleriniň Ukrainadaky krizis bilen baglylykda girizen halkara sanksiýalarynyň “Uly 20-lik” guramasynyň prinsiplerine we halkara kanunlaryna ters gelýändigini aýtdy.
Putin TASS agentliginiň 14-nji noýabrda çap eden öz interwýusynda bank hasaplaryny doňdurmak, wiza çäklendirmelerini girizmek we Günbataryň maliýe bazarlaryna ymtylýan orsýet kompaniýalarynyň ýoluny böwetlemek ýaly hereketler diňe BMG we onuň Howpsuzlyk Geňeşi tarapyndan amala aşyrylyp bilinýär diýdi.
Putin sanksiýalaryň we halkara bazarynda nebitiň bahasynyň peselmeginiň Orsýetiň ykdysadyýetine zeper ýetirendigini boýun aldy, emma Kremliň islendik ykdysady krizise gözegçilik etmek we hökümetiň “halkyň öňündäki” sosial borçlaryny berjaý etmek üçin ýeterlik nagt serişdeleriniň bardygyny aýtdy.
Galyberse-de, Putin şol agzan serişdeleriniň hasabyna hökümetiň halkara sanksiýalaryndan zyýan çeken ”Rosneft” döwlet kompaniýasyna kömek bermek üçin peýdalanmagynyň mümkindigini aradan aýyrmady. Putin Orsýetiň halkara nebit bazarlarynyň “dollaryň diktaturasyndan” saplanmagyny we orsýet rublunyň we hytaý ýuanynyň hasaplaşyk üçin ulanylmagyny isleýändigini hem mälim etdi.
Şu ýyl rubluň hümmeti çürt-kesik pese gaçdy. Soňky aýlarda rubl dollar we ýewro bilen gatnaşykda öz hümmetiniň 25%-ini ýitirdi.
Putiniň agzalýan kommentarisi onuň “Uly 20-lik” guramasynyň sammitine gatnaşmak üçin Awstraliýa ugramazynyň öňüsyrasynda çap boldy. Dünýäniň uly ykdysadyýetli ýurtlarynyň sammitinde Putin günbatar liderleri bilen ýüzbe-ýüz bolsa-da, duşuşykda sanksiýalar meselesiniň maslahat edilmeginiň “manysynyň ýokdugyny” belledi.
Awstraliýa 15-16-njy noýabrda Brisbanda geçiriljek sammitiň iş ýerlerini döretmek we global ykdysadyýeti berkitmek ýaly meselelere gönükdiriljekdigini habar berdi.
Ukrainadaky krizis temasy
Bu ýokary derejeli duşuşyk gündogar Ukrainada dartgynlylygyň güýçlenýändigi we Orsýet ýaraglarynyň we harbylarynyň ors-ukrain serhedinden bikanun geçendigi baradaky maglumatlaryň peýda bolan wagtyna gabat geldi.
Germaniýanyň kansleri Angela Merkel 14-nji noýabrda eden çykyşynda Ukrainada orsýetçi separatistlere “ýarag berilmegi” baradaky maglumatlaryň aladalandyrýandygyny aýtdy.
Germaniýanyň kansleri Orsýetiň Ukrainanyň territorial bütewüligini bozýandygyny belläp, bu meseläniň “Uly 20-lik” guramasynyň sammitiniň çäginde maslahat ediljekdigini belledi: “Ukrainanyň territorial bütewüliginiň bozulýandygy we Minsk ylalaşygynyň berjaý edilmeýändigi meni hasam aladalandyrýar, şeýle-de biz ýaraglaryň [pitneçilere] berilmegi bilen bagly ýagdaýa uly alada bildirýäris” diýip Merkel belledi.
Şol bir wagtyň özünde-de Putin TASS agentligine beren interwýusynda Ukrainadaky krizis sebäpli özüniň Angela Merkel bilen gatnaşyklarynyň ýaramazlaşmandygyny aýtdy. Ol sammit döwründe Merkel, Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameron we Fransiýanyň prezidenti Fransua Holland bilen ikiçäk gepleşikleri geçirjekdigini aýtdy.
Dawid Kameron sammitiň öňüsyrasynda, 14-nji noýabrda eden çykyşynda hem Orsýetiň Ukrainanyň garaşsyz ýurt hökmünde, öz islegine görä ösmek, mümkinçiligine eýe bolmalydygyna düşünjegine umyt baglady.
Ukrainanyň orsýetçi prezidentiniň wezipesinden çetleşdirilmeginiň yz ýany, şu ýylyň mart aýynda Orsýetiň Krymy basyp almagyndan soň, gündogar Ukrainadaky konfliktde aprel aýyndan bäri 4 000-den gowrak adam wepat boldy.


text:
KGB-niň ozalky agenti Aleksandr Litwinenkonyň aýalynyň aklawçysy 31-nji iýulda Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini Litwinenkonyň öldürilmegini buýurmakda we rus häkimiýetlerini bu ölümiň sebäpleriniň derňelmegine päsgelçilik döretmekde aýyplady.
Aklawçe Ben Emmerson Londonyň adalat boýunça patyşalyk sudunda, bu iş boýunça britan derňewiniň diňlenişiginiň soňky gününde çykyp gürledi.
Ol Liwinenkonyň Putin bilen guramaçylykly jenaýatyň arasyndaky baglanyşygy açyp görkezjegi üçin «rus döwletiniň duşmany hasaplanandygyny we ýok edilmeli edilendigini» aýtdy.
Emmerson Moskwanyň şu sebäpden derňewe päsgelçilik döredendigini we hyzmatdaşlykdan ýüz öwrendigini aýtdy.
Britan polisiýasy Litwinenkonyň ölüminde iki orsýetlini, Dmitriý Kowtuny we Andreý Lugowoýy aýyplaýar we olaryň bu işi Kremldäki elementleriň howandarlygynda amala aşyrandygyny aýdýar.


text:
Merkezi Aziýanyň doganlyk halklarynyň beýik aýdymçysy Kamiljan Atanyýazowyň dünýä inenine şu tomus 95 ýyl boldy. Bu baýrama özbek halky şu ýylyň başyndan bäri taýýarlyk görüp geldi.
Kamiljan Atanyýazowyň özbeklerde bolşy ýaly, türkmenleriň we garagalpaklaryň, şol sanda gazaklaryň arasynda-da örän uly abraýy bar. Bu aýdymçy ýakymly sesi hem ussat sazandalygy bilen Aral sebitindäki dürli halklaryň arasynda meşhurlyk gazanypdy. Türkmen, özbek, garagalpak hem gazak halklary ony öz aýdymçysy hasap edýär.
Kamiljan Atanyýazow esasan Horezm ýolundan aýtsa-da, ol goňşy halklaryň sungatyna, aýratyn-da, türkmen aýdym-saz sungatyna aýratyn sarpa goýdy. Ol türkmen halkynyň beýik şahyry Magtymguly Pyragynyň goşgularyna ençeme aýdym döretdi.
Türkmeniň adyny dabaralandyrdy
Magtymgulynyň eserleri K.Atanyýazowyň ýakymly owazynda goňşy halklaryň arasyna-da ýaýrady we şahyryň gadyr-gymmatyny bü illere aýan etdi. Kamiljan Atanyýazow Keminäniň hem Mollanepesiň goşgularyna-da aýdymlar aýtdy. Şeýle hem, ol “Saýatly-Hemra”, “Şasenem-Garyp” we “Zöhre-Tahyr” dessanlaryndan iň gowy nusgalary goňşy halklara ýaýmagy başardy.
Özbek sowet ensiklopediýasynyň ýazmagyna görä, Kamiljan Atanyýazow 1917-nji ýylyň 20-nji iýulynda Horezm welaýatynyň Şabat etrabyndaky Boýraçy obasynda dünýä inipdir.
Ol belli özbek aýdymçysy, sazandasy (tarçy) hem mukamçy kompozitory hökmünde meşhurlyga eýe boldy. Ol Özbegistanyň, Türkmenistanyň, Garagalpagystanyň hem Tatarystanyň halk artistidir. Ol horezm aýdym-saz ýolundan tälim aldy.
Wideo: Kamiljan Atanyýazowyň aýtmagynda “Aşyk bolmuşam” diýen aydym
Sazçylyk bilimi barada aýdylanda, Kamiljan Atanyýazow Daşkentdäki Hamza adyndaky sazçylyk bilim Öýünde we Daşkent Döwlet konserwatoriýasynda sapak alýar. Horezmdäki dürli teatrlarda, şol sanda, 1967-nji ýylda Daşoguz oblast teatrynda hem işleýär.
Ol diňe bir aýdym aýtmak we saz çalmak bilen çäklenmän, sazly drama teatrlarynda çykyş etdi hem ençeme sazly spektakllar üçin saz ýazmaga gatnaşdy.
Kamiljan Atanyýazow 1975-nji ýylyň 5-nji noýabrynda Daşkent keselhanasynda aradan çykdy. Ony öz dogduk ýeri Boýraçy obasynda jaýladylar.
“Wremyany” togtadan aýdymçy
Beýik aýdymçynyň Türkmenistana gelip işlemeginiň sebäplerinden habarly adamlardan birem oba hojalyk ylymlary boýunca alym hem höwesjeň aýdymçy Ahmetjan Horezmi.
Ol: “67-nji ýylmydy ýa 66-nji ýylmydy, agşam sagat 10-da telewideniýede Moskwanyň ‘Wremýa’ programmasy başlanan wagty, ähli gepleşikler saklanyp, ‘Wremýa’efire berilýärdi. Şol gün ‘Wremýa’ başlamaly wagty Kamiljan Atanyýazowyň konserti gidip durdy. Atanyýazow aýdymyny gutarmanka, ‘Wremýa’ başlandy. Bir-iki minut geçip-geçmän, ýene Kamiljan eke aýdym aýdyp başlady. Soňra ýene ‘Wremýa’ efire gitdi. Soň Kamiljan eke konsertini dowam etdirdi” diýip, ýatlaýar.
Ahmetjan Horezmi bu bolan waka häkimiýetleriň göz ýummandyklaryny belläp, şeýle gürrüň berýär: “Şol wakadan soň satiriki ‘Muştum’ žurnalynda Kamiljan Atanyýazowyň karikaturasy çykdy. Belli aýdymçy ol suratda aýal eşiginde çekilipdir. Suratyň aşagynda bolsa ‘Özi erkek bolup, hatynlaryň goşgularyny aýdýar’ diýen ýazgy goýlupdyr. Ine, şondan soň kän wagt geçmän ol Özbegistandan Türkmenistana göçmeli boldy”.
Ýöne bu gysyşlara garamazdan, alym Ahmetjan Horezmi bu beýik aýdymçynyň jemgyýetdäki hormat-sylagynyň örän ýokary bolandygyny ýatlaýar.
“Meniňçe, 1973-nji ýyllarda bolsa gerek, professor Abdylla Sapaýew Özbegistanyň Ylymlar Akademiýasynyň agzalygyna öz kandidaturasyny goýupdy. Şu mynasybetli ol Kamiljan Atanyýazowy, Akademiýanyň köp agzalaryny, akademikleri zyýapata çagyrdy. Şol oturylyşykda menem boldum. Kamiljan aga törde otyrdy, Artyk Atajanow onuň ýanyda tar çalýardy” diýip, alym Ahmetjan Horezmi gürrüň berýär.
Ol sözüni dowam etdirip: “Hemme akademikler aýdylan wagtda geldiler, ýöne Akademiýanyň prezidenti Abyt Sadykow wagtynda gelip bilmedi. Ol gijigip gapydan girende, törde oturan Kamiljan Atanyýazow akademiklere ýüzlenip, “turuň hemmäňiz, ylym patyşasy geldi” diýdi we özi-de ýerinden turmaga başlady. Ýöne bir eli, bir aýagy ýagşy işlemänsoň, ol biri turuzmasa, ýerinden turup bilmeýärdi. Şonda Abyt Sadykow ýüwürip geldi-de, ‘siz oturyň, turmaň, ylym patyşasy kim bolupdyr senet soltanynyň alnynda’ diýdi” diýip, özbegistanly alym Ahmetjan Horezmi ýatlaýar.