text:
Gelse Nowruz äleme...
Nowruz gadymy baýramçylyklaryň biri bolup, onuň döränine 4000 ýyl, käbir maglumatlara görä, 5000 ýyldan köpräk wagt geçipdir. Now-täze, ruz-gün diýmekdir. Ol «täze gün», ýagny «täze ýyl» diýen manyny aňladýar. «Nowruz» sözüniň köki «now» sözünden bolup, dünýäniň köp ýerine ýaýrapdyr. Türkmençe now sözi rus dilinde nowyý, nemes dilinde-noýe, latynça-neo, grekçe-neýa sözleri görnüşinde ulanylýar. Bu söz dünýäniň birnäçe şäher atlaryna-da dakylypdyr. Mysal üçin: Nowgorod, Nowokuznesk, Nowosibirsk, Nýuw-ýork (Amerika, Ýork-iňlis korolynyň erkek doganynyň familiýasy), Nýuwport (Angliýa, täze port), Nýuw-Deli (Hindistan, paýtagtyň täze bölegi) we beýlekiler. Bulardaky now sözi täze diýen manyny aňladýar.
Nowruz güni ylmy nukdaýnazardan Täze ýyl hasaplanylýar. Sebäbi, mart aýynyň 21-nden 22-ne geçilende, gije-gündiziň ýazky deňleşýän pursaty bolmak bilen, gyş pasly tamamlanyp, astronomiki ýaz pasly başlanýar. Şol günden beýläk tebigatda gündiz uzalyp, ýagtylyk köpelip ugraýar, garaňkylyk yza tesýär. Ähli zat janlanýar, ösümlikler, ekinler ösýär, tebigat gözelleşýär. Şonuň üçinem, Nowruz– hakyky we tebigy täze ýyldyr.
Nowruzyň ilki Yrakda bellenip başlanandygy barada käbir çeşmelerde aýdylýar, şol gün Dežle (Tigr) we Ýewfrat derýalryna suw gelýän ekeni. Nowruzyň bellenmegi, esasan, derýalardan suw içip ýaşaýan halklar bilen baglanyşyklydyr. Derýa Türkmenistanda-da bar. Tejen, Etrek, Amyderýa, Murgap derýalarynyň suwuny içýän adamlar hem bu baýramçylygy dabaraly belläpdirler.
Nowruz ilkinji nobatda ýerden önýän ekin hasylynyň bereketli bolmagyny arzuw edilýän gündür. Hem-de ekinleri ösdürip, maýyl howany gaýtaryp getirýänligi üçin Ýaradana, tebigata minnetdarlyk bildirilýän gündür. Şeýle hem şol gün ähli ýaramaz niýetlerden, erbet işlerden saplanmaga çalşylypdyr. Eger biriniň başga birinde kinesi bar bolsa, bagyşlap, birek- biregiň günäsi geçilipdir. Nowruzda köplenç et iýilmän, onuň deregine ýerden önýän 7 sany ösümligiň hasylyndan bişirilen nygmatlar iýlipdir. Şonda ýyl boýy saçak doly bolýar diýlip, yrym edilipdir. Nowruz gününi kim-de kim şatlyk-şagalaň bilen garşy alsa , indiki Nowruza çenli ömrüň wagtyhoşlukda bolar diýlip hasap edilipdir.
Gündogar ýurtlarynda durmuşa çykmadyk gyzlara şol çün köpçülige goşulyp şatlanmaga, halaýan ýigidini äşgär etmäge, öýlenmedik ýigitlere-de gyz saýlamaga rugsat berlipdir. Şonuň üçinem, ýaşlar şol gün täze geýimlerini geýnip, bezenip çykypdyr. Gyzlar özleriniň boýy-syratyny, asyllylygyny, ýigitler edermenligini, akyllydygyny görkezmäge çalşypdyrlar. Ýigitler bilen gyzlaryň hersi bir tarapda durup, bir-birlerine lak atypdyr. Görlüp oturylsa, biziň häzirki «Aýterek-Günterek» atly milli oýnumyz hem hut şol gadymy däpden gözbaş alýan ýaly bolup dur.
Türkmen halky bir hepde öňünden Nowruza ykjam taýýarlyk görüp ugrapdyr. Jaýlar, goşlar tämizlenip, köne-küşül geýimler, zatlar yrym edip zyňlypdyr, täze geýim geýnilipdir. Gonamçylyga zyýarat edilipdir. Umuman, Nowruz baýramçylygy myhmansöýerligiň, bir-birege hormat goýmagyň baýramçylygydyr.
Türkmen Nowruzy semeni bişirip garşy alýar. Näme üçinkä? Ol baharyň gelendigini aňladypdyr. Çünki, maýsa ýetişse, ýere ýylylyk ýaýranlygynyň alamaty, topraga näme sepseň gögerjek. Diýmek, bu dessuryň ekiş-meýdan işlerini ýola goýmagyň wagty geldi – diýlen manysy bar.
Ikinjidenem, Nowruzda taýarlanýan semeniniň dermanlyk häsiýeti güýçli. Ýazda witaminler ýetmezçilik edip adam gowşap başlaýar, gözi garaňkyraýar. Semeni witamin ýetmezçiliginiň öňini alýar.
Nowruz – bahar baýramy. Baharam ähli pasyllaryň soltany. Bahar adamyny joşdurýar. Şahyryň dilinde Nowruz baýramçylygy şeýle buýsandyryjy setirler bilen wasp edilýär:
Çopan diňläp ýazyň ýürek urgusyn,
Guzulaň sesine çalýar gargysyn.
Erik gülläp mälim edýär söýgüsin,
Çigildemleň dodaklary közlenýär,
Zer guşakly nowruz gelýär, ýaz gelýär.
Ýada salyp iri çyzyk depderi,
Ýaşyl gowaçalar bezesin ýeri,
Üçeklerden guguldaşsa kepderi,
Gökde esger nyzamynda gaz gelýär,
Buşluk ! Buşluk! Nowruz gelýär, ýaz gelýär!
Nowruz baýramçylygyny begenip, şatlanyp, dabaraly garşylamagyňyzy dileg edýäris!


c: text/html

text:
Seyitnur Atayew Mana yar
Aýdymçy: Seyitnur Atayew
Kategoriýa: Ýaş Aýdymçylar
Wagty: 03.56
Göwrümi: 3.84mb
Bitrate: 128kpbs
Diňlenen sany: 1 475
Ýüklenen sany: 964
Habarlaşmak
Admin bilen habarlaşmak üçin Tel: +99365281323
IMO üçin Şu ýere basyň
IMO üçin Şu ýere basyň
TOP aýdymlarçylar
GyLychNurik Hydyrow_Rashid JuneidWepa GeldiyewRashid BabajanowRöwşen Ýoldaşow ft Aýlar AlowowaRashid BabajanowRöwşen Ýoldaşow ft Aýlar AlowowaMagtymguly_GelmeMaya Kurbanowa (Official video)Wepa Geldiyew (WEGO)Yhlas Wepa ÝowbasarowlarNurik HydyrowMekan Nuryýew (Official video)Begench GudykowMeylis HalbayewDiskotekaHemra Gummanow (Official video)Mekan Nuryyew (Official video)Rovshen Y & S.beaterRaşid Babajanow

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Şeýle hem okaň
18.05.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti watandaşlarymyzy Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Türkmenistanyň Döwlet baýdagynyň güni bilen gutlady
17.05.2019 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň we Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň bilelikdäki mejlisi
16.05.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti oba hojalygy halkara ylmy maslahatyna gatnaşyjylara gutlag hatyny iberdi
15.05.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatyny geçirdi
15.05.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti GDA gatnaşyjy döwletleriň döredijilik we ylmy intelligensiýasynyň XIV forumyna gatnaşyjylara gutlag hatyny iberdi
14.05.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti GDA-nyň Ýerine ýetiriji komitetiniň başlygyny kabul etdi
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň giňişleýin göçme mejlisini geçirdi. Mejlisde harby we hukuk goraýjy edaralaryň şu ýylyň bäş aýynda alyp baran işleriniň netijeleri jemlenildi hem-de goranyş häsiýetli Harby doktrinanyň durmuşa geçirilmegi babatda harby düzümleriň ilkinji nobatdaky wezipeleri anyklaşdyryldy.
Gün tertibine guramaçylyk meseleleri hem girizildi. Mejlise gatnaşmaga harby bölümleriň serkerdeleri, harby we hukuk goraýjy edaralaryň ýokary okuw mekdepleriniň rektorlary, harby gazetleriň redaktorlary we beýleki ýolbaşçylar çagyryldy.
Ir bilen milli Liderimiz Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýew bilen bilelikde welosipedde “Oguzhan” köşkler toplumyndan mejlisiň geçirilýän ýerine ugrady. Şäherleriň ýokary ekologiýa derejesi we köpçülikleýin bedenterbiýäniň işjeň häsiýete eýe bolmagy bu ugurda öňde durýan wezipeleriň üstünlikli çözülmegini şertlendirýär. Bu bolsa jemgyýetimizde sagdyn durmuş ýörelgeleriniň berkarar bolmagyna ýardam edýär. Munuň özi ýurdumyzyň tutuş ilatynyň, aýratyn-da, ýaşlaryň bedenterbiýe-sagaldyş hereketi bilen meşgullanmagy üçin hemme zerur şertleriň bardygyna şaýatlyk edýär.
Döwlet Baştutanymyz mejlisi açyp, oňyn Bitaraplyk syýasatyny durmuşa geçirýän Türkmenistanyň diňe goranyş häsiýetine eýe bolan milli Harby doktrinanyň düzgünlerine eýerýändigini nygtady. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň raýatlarynyň parahat we döredijilikli durmuşyny üpjün etmekde milli goşunyň hem-de hukuk goraýjy edaralaryň eýeleýän möhüm ornuny belläp, Ýaragly Güýçleriň ähli düzüm bölümlerini iň täze tehnikalar bilen enjamlaşdyrmak hem-de Watan goragçylarynyň söweşjeň we nazaryýet taýýarlyk derejesini ýokarlandyrmak meselelerine döwletimiziň örän uly üns berýändigini aýtdy.
Milli Liderimiz mejlisiň gün tertibini yglan edip, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň sekretary, goranmak ministri Ý.Berdiýewe söz berdi. Ministr Watanymyzyň goranyş ukybyny berkitmek boýunça görülýän toplumlaýyn çäreler barada hasabat berdi. Şeýle hem goşunlaryň ähli görnüşleriniň maddy-enjamlaýyn binýadyny döwrebaplaşdyrmagyň barşy, ýokary hünärli işgärleriň taýýarlanylyşy barada habar berildi.
Hormatly Prezidentimiz hasabaty diňläp, üstünlikli durmuşa geçirilýän goranyş häsiýetli Harby doktrinanyň ýurdumyzda parahat we asuda durmuşyň ygtybarly kepili bolup durýandygyny belledi. Ýaragly Güýçleriň düzümleriniň utgaşykly hereketleriniň netijesinde döwletimizi yzygiderli ösdürmek, halkara derejede öňdäki orunlara çykarmak üçin hemme mümkinçilikler döredilýär.
Milli Liderimiz Goranmak ministrliginiň bölümleriniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, Ýaragly Güýçleri iň täze ýörite tehnikalar bilen hem-de serkerdeleriň we esgerleriň ýaşaýyş-durmuşy hem-de gulluk etmegi üçin şertleri üpjün etmegiň öňde durýan işleriň ileri tutulýan ugrudygyny nygtady. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýokary hünär derejeli serkerdeleri taýýarlamak meselelerine hem aýratyn üns berilmelidigini tabşyrdy.
Döwlet serhet gullugynyň başlygy B.Gündogdyýew ýolbaşçylyk edýän düzümlerinde garalýan döwürde alnyp barlan işler hem-de Watanymyzyň mukaddes serhetlerini goramak boýunça görlen çäreler barada hasabat berdi.
Türkmenistanyň Baştutany hasabaty diňläp, serhet goşunlarynyň gullukçylarynyň üstüne Döwlet serhediniň ygtybarly goragyny üpjün etmek, goňşy ýurtlar bilen ynanyşmak we özara düşünişmek ýagdaýyny saklamak boýunça jogapkärli wezipeleriň ýüklenendigini nygtady. Milli Liderimiz işleriň esasy ugurlaryna bu edaranyň goşun bölümleriniň ýolbaşçylarynyň ünsüni çekip, serkerdeleriň we esgerleriň hünärini ýokarlandyrmagyň, merdana Watan goragçylarynyň netijeli gulluk etmegi hem-de ýaşaýyş-durmuşy üçin şertleri döretmegiň wajypdygyny aýtdy.
Soňra içeri işler ministri I.Mulikow ýylyň başyndan bäri geçen döwürde ýolbaşçylyk edýän düzümlerinde alnyp barlan işleriň netijeleri, hususan-da, hukuk düzgün bozmalaryň öňüni almak, paýtagtymyzda hem-de welaýatlarda ýol-ulag hereketlerini sazlaşdyrmak, ýurdumyzyň ähli künjeklerinde ýangyn howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça geçirilen işler barada hasabat berdi.
Täze döwürde IIM-niň işgärleriniň öňünde durýan ilkinji nobatdaky wezipeler kanunylygyň we hukuk düzgün-tertibiniň saklanylmagyndan, raýatlaryň konstitusion hukuklarynyň goralmagyndan ybaratdyr diýip, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy belledi. Milli Liderimiz jenaýatçylygyň öňüni almak, ýurdumyzyň awtomobil ýollarynda ýol-ulag hadysalaryny öňünden duýdurmak boýunça toplumlaýyn çäreleri görmegiň zerurdygyny nygtap, ministre birnäçe anyk görkezmeleri berdi.
Döwlet Baştutanymyz IIM-niň düzüm bölümleriniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, içeri işler edaralarynyň her bir işgäriniň päk ýürekliligiň, watançylygyň, hünärine ussatlygyň we belent hormatyň nusgasy bolmalydygyny nygtady. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow jenaýatçylyga garşy göreşmekde, bu ugurda geçirilýän işleri kämilleşdirmekde, şol sanda döwrebap ýokary tehnologiýalary ulanmak bilen, has netijeli çemeleşmeleri peýdalanmagyň zerurdygyny nygtady.
Mejlisiň dowamynda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy içeri işler ministri, general-maýor I.Mulikowa polisiýanyň general-leýtenanty diýen nobatdaky ýörite ady dakmak hakynda Permana gol çekdi.
Soňra Ýokary kazyýetiň başlygy G.Hallyýew garalýan döwürde kazyýet önümçiligi ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça görlen anyk çäreler hem-de hukuk özgertmeleriniň öňe ilerledilişi barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz kazyýet edaralarynyň işiniň Türkmenistanyň alyp barýan durmuş ugurly syýasatynyň belent maksatlaryna hem-de wezipelerine kybap gelmelidigini nygtady. Döwlet Baştutanymyz kazyýet önümçiligi ulgamyny has-da kämilleşdirmegiň hem-de kazyýetler tarapyndan çykarylýan çözgütleriň kanunylygynyň berjaý edilmegine berk gözegçiligiň zerurdygyny aýtdy. Hormatly Prezidentimiz bu ugurdaky işleri güýçlendirmegi tabşyryp, Ýokary kazyýetiň ýolbaşçysyna degişli görkezmeleri berdi.
Baş prokuror B.Atdaýew agzalan döwürde ýolbaşçylyk edýän düzümleriniň hukuk namalarynyň takyk berjaý edilmegi babatda barlaglaryň netijeliligini ýokarlandyrmak maksady bilen geçiren işleri barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Baş prokuraturanyň öňünde durýan jogapkärli wezipelere ünsi çekip, kanunyň ähli zatdan ileri tutulmagyny üpjün etmegi, jemgyýetimiziň hem-de döwletimiziň bähbidini goramagy esasy wezipeleriň hatarynda kesgitledi. Döwlet Baştutanymyz bu edaranyň barlag-gözegçilik ygtyýarlyklaryny ýerine ýetirmeginiň hilini ýokarlandyrmagyň wajypdygyny aýdyp, birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Hormatly Prezidentimiz prokuraturanyň welaýat, etrap we şäher bölümleriniň ýolbaşçylaryna ýüzlenip, türkmenistanlylaryň asuda ýaşamagyny we döredijilikli zähmet çekmegini, Watanymyzyň mundan beýläk-de gülläp ösmegini üpjün etmek maksady bilen, hemme şertleriň döredilmegine ýardam bermegiň zerurdygyny nygtady. Hukuk düzgün bozulmalarynyň garşysyna aýgytly we barlyşyksyz göreş alyp barmaly, döwlet maksatnamalarynyň öz wagtynda ýerine ýetirilmegine berk gözegçiligi amala aşyrmaly diýip, döwlet Baştutanymyz degişli ýolbaşçylara anyk görkezmeleri berdi.
Soňra milli howpsuzlyk ministri D.Baýramow garalýan döwürde ýolbaşçylyk edýän edarasynyň alyp baran işleriniň netijeleri hem-de ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysynyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Ilkinji nobatda MHM-niň düzüm bölümleriniň işiniň kämilleşdirilmegi hem-de şahsy düzümiň hünär derejesiniň ýokarlandyrylmagy bu edaranyň işleriniň esasy ugurlarynyň hatarynda durýar diýip, milli Liderimiz aýtdy. Öňde goýlan wezipeleriň ýerine ýetirilmegi köp babatda işgärleriň syýasy, hünär we hukuk taýýarlygyna baglydyr. Hut şoňa görä-de, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe amala aşyrylýan harby özgertmeleriň çäklerinde gullukçylaryň has-da netijeli zähmet çekmegi üçin hemme şertler döredilýär diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow belledi hem-de bellenen maksatlara ýetmek üçin harby we hukuk goraýjy edaralar bilen sazlaşykly, özara hereket etmegi tabşyrdy.
Döwlet Baştutanymyz mejlisi dowam edip, işde goýberen düýpli kemçilikleri üçin, D.Baýramowy milli howpsuzlyk ministri wezipesinden boşatdy.
Soňra Döwlet gümrük gullugynyň başlygy A.Osmanow şu ýylyň bäş aýynda ýolbaşçylyk edýän edarasynyň alyp baran işleriniň netijeleri barada hasabat berdi. Şeýle hem tehniki taýdan enjamlaşdyrmagyň alnyp barlyşy barada habar berildi. Ol serhediň üstünden geçýän ýükleri has düýpli gözden geçirmäge mümkinçilik berýär.
Häzir Türkmenistan Ýewraziýa yklymynyň ulag-üstaşyr geçelgeleriniň möhüm halkasy hökmünde esasy orny eýeleýär diýip, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy nygtady hem-de şunuň bilen baglylykda, gümrük gullugynyň işgärleriniň üstüne ýüklenen uly jogapkärçiligi belledi. Ýerlerde barlag-geçiriş nokatlarynyň ygtyýarynda bolan döwrebap enjamlary netijeli peýdalanmak gerek. Şunuň bilen birlikde, harby gullukçylaryň hünär taýýarlygyny ýokarlandyrmak meselelerini üns merkezinde saklamak, işgärleri saýlap almak boýunça düýpli işleri durmuşa geçirmek zerurdyr, olar bilimli, ynsaply hem-de öňde goýlan wezipeleri çözmäge başlangyçlar bilen çemeleşýän bolmalydyr diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Adalat ministri B.Muhamedow bäş aýda geçirilen işleriň netijeleri hem-de döwlet Baştutanymyzyň milli kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny döwrebaplaşdyrmak boýunça hukuk taýdan esaslandyrylan teklipleri taýýarlamak üçin hereket edýän kadalaşdyryjy-hukuk namalaryna yzygiderli seljeriş geçirmegiň möhümdigini aýtdy. Şeýle hem güýje girýän kanunlary ilatyň arasynda düşündirmek boýunça işlere täzeden seretmek gerek, zerur bolan ýagdaýynda täze usullary ulanmaly, bu ulgamda öňdebaryjy dünýä tejribesini öwrenmeli diýip, döwlet Baştutanymyz belledi hem-de bu meselä jogapkärçilikli çemeleşmegi tabşyrdy.
Döwlet migrasiýa gullugynyň başlygy M.Gurdow hasabat döwründe gyzyklanma bildirýän daşary ýurtly hyzmatdaşlar bilen dostlukly gatnaşyklary hem-de netijeli hyzmatdaşlygy pugtalandyrmak boýunça geçirilen işler, şeýle hem hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, Türkmenistanyň migrasiýa syýasatyny durmuşa geçirmek boýunça netijeli işleri amala aşyryp, edaranyň işgärleriniň Watanymyzyň abraýynyň has-da artdyrylmagyna ýardam berýändigini belledi. Dünýäniň ähli künjeklerinden ýurdumyza gelýän myhmanlara döwrüň talaplaryna kybap gelýän hyzmatlary ýerine ýetirmek gullugyň baş wezipeleriniň biridir. Bu ulgamda dünýäniň iň täze gazananlaryny ulanmak bilen, döwlet syýasatynyň möhüm ugry bolan halkara hyzmatdaşlygy çuňlaşdyrmak babatda işler ýokary hilli durmuşa geçirilmelidir diýip, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy nygtady hem-de gullugyň başlygyna anyk görkezmeleri berdi.
Ykdysady jenaýatlara garşy göreşmek baradaky döwlet gullugynyň direktory M.Hudaýkulyýew korrupsiýa garşy göreşmegiň maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň çäklerinde görülýän anyk çäreler hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň bu düzümiň öňünde goýan wezipelerini üstünlikli çözmek maksady bilen amala aşyrylýan toplumlaýyn işler barada hasabat berdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ykdysady jenaýatlara garşy göreşmegiň döwlet düzümleriniň takyk işini üpjün etmegiň möhüm we aýrylmaz bölegi bolup durýandygyny belläp, jemgyýetimizde parahorlugyň hem-de korrupsiýanyň ýol berilmesizdigini aýtdy. Döwlet Baştutanymyz bu ýaramaz ýagdaýy döredýän sebäpleri we şertleri aradan aýyrmak üçin yzygiderli esasda öňüni alyş çärelerini geçirmegiň zerurdygyny aýtdy.
Bu ugurdaky ähli işler milli kanunçylygyň düzgünlerine hem-de halkara hukugyň kadalaryna pugta laýyklykda amala aşyrylmalydyr diýip, döwlet Baştutanymyz aýtdy. Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy bu ulgam üçin işgärleri taýýarlamak meselelerine ünsi çekip, birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Mejlisiň dowamynda hormatly Prezidentimiz guramaçylyk meselelerine garamaga geçip, Ý.Berdiýewi milli howpsuzlyk ministri wezipesine belledi.
Şeýle hem B.Gündogdyýewi goranmak ministri wezipesine bellemek hakynda resminama gol çekildi. Degişli Perman bilen Ş.Durdyýew Döwlet serhet gullugynyň başlygy — Serhet goşunlarynyň serkerdebaşysy wezipesine bellenildi.
Milli Liderimiz Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň agzalaryna ýüzlenip, harby we hukuk goraýjy edaranyň işgäri diýlen adyň örän belent atdygyny belledi. Halkymyz we Watanymyz olara iň bir mukaddes wezipeleri, Watanymyzyň özbaşdaklygyny hem garaşsyzlygyny, halkymyzyň azatlygyny gözüniň göreji ýaly goramak ýaly mukaddes wezipäni ynanýar.
Şoňa görä-de, ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralarynyň her bir işgäri ýurdumyzyň Konstitusiýasyny hem-de kanunlaryny, Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryny, harby düzgünnamalaryň talaplaryny berk berjaý edip, Watana wepalylygyň belent nusgasyny görkezmelidir. Olar mukaddes Kasama wepaly bolup, jandan eziz görýän ata Watanymyzy, mähriban halkymyzy, ýurdumyzyň Garaşsyzlygyny we konstitusion gurluşyny jany-teni bilen goramak ugrunda yhlasly, päk ýürekli hem-de halal gulluk etmelidir.
Harby gullukçylar hem işgärler Watanymyzyň we mähriban halkymyzyň bähbitlerini ähli zatdan ileri tutmalydyr. Eger zerur bolsa, bu ugurda şirin janyny hem gaýgyrmaly däldir.
Watan diýlen düşünje ynsan üçin örän mukaddesdir. Bu düşünje adama ene süýdi, ata pendi bilen geçýär. Şoňa görä-de, Watan, ene toprak diýlen düşünjeler hemişe-de belent ýaňlanýar. Olar ynsanyň iň eý görýän möhüm, döşüni gerip goramaly hemişe beýik mukaddeslikdir.
Döwletimiziň alyp barýan parahatçylyk söýüjilige pugta eýerýän ynsanperwer syýasatyna laýyklykda, kabul edilen goranyş häsiýetli Harby doktrinamyzyň esasynda harby we hukuk goraýjy edaralarymyzyň maddy-enjamlaýyn binýady yzygiderli berkidilýär. Döwletimiz harby gullukçylarymyz we olaryň maşgala agzalary barada hem hemişe alada edýär diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi hem-de olaryň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak, ýaşaýyş-durmuş şertlerini has-da gowulandyrmak, olaryň dynç almaklary we yhlasly zähmet çekip, Watanyna halal gulluk edip, uly üstünlikleri gazanmaklary üçin ähli zerur şertleri döretmek boýunça uly işleri durmuşa geçirýäris. Biz bu ugurda alnyp barylýan işleri mundan beýläk-de hökman dowam ederis diýip, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy aýtdy.
Mejlisde şeýle hem birnäçe beýleki meselelere garalyp, olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Mejlisi tamamlap, Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow bu ýere ýygnananlara berk jan saglyk, uzak ömür, mähriban halkymyzyň abadan durmuşynyň bähbidine jogapkärli işlerinde uly üstünlikleri arzuw etdi hem-de bu ýerden ugrady.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
Zańger keńesiQuqyq
EŃ KО́P SURALATYN SAÝALDAR
Qazirde jedel jeli baılanysy (8778 808 77 08) arqyly óz muqtajdyǵyn, zańsyz árketterdi zańger keńesimen sheship alatyn múmkindikter bar. Osyǵan oraı bizge habarlasqan halyqtyń eń kóp qoıylar saýaldaryna kezek bersek. Eń kóp suralatyn saýaldar áli de jalǵasyn tabatynyn, sizder suraq qoıý arqyly júzege asatynyn eskerte ketkimiz keledi.
1 saýal. Etnıkalyq qazaq stýdentterge JOO arqyly azamattyqa ótý tártibi
Jaýap: QR Kóshi-qon zańynyń 33-babynda kórsetilgendeı:
Qazaqstan Respýblıkasyna bilim alý maqsatymen kelgen etnıkalyq qazaqtar oqýǵa túskennen keıin: 1) tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi, joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý mekemeleriniń jataqhanalarynda ýaqytsha tirkelýge; 2) turaqty turýǵa jáne jeńildetilgen tártippen (tirkeý tártibimen) Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna qabyldaý týraly ótinishhat berýge quqyǵy bar.
2 saýal. Oralman kýáligi barlarǵa jeńildetilgen áleýmettik kómekter
Jaýap: QR zańnamasyna sáıkes Oralmandardy beıimdeý jáne biriktirý ortalyqtaryndaǵy tegin beıimdeý jáne biriktirý qyzmetteri, olar mynalardy qamtıdy:
• aqparattyq jáne anyqtamalyq qyzmetterdi usyný;
• aýdarma boıynsha qyzmetterdi kórsetý;
• jumysqa ornalastyrýda, kásibı daıyndyqta, qaıta daıarlaýda jáne biliktilikti arttyrýdaǵy kómek;
• Qazaqstan Respýblıkasy tarıhy, mádenıeti jáne dástúri boıynsha, zańnama negizderine jáne shaǵyn bıznesti ashý boıynsha oqytý kýrstaryn ótkizý;
• ár túrli mádenı is-sharalardy ótkizý;
• quqyqtyq kómek kórsetý (keńester, konsýltaııalar berý jáne oralmandardy qabyldaý, azamattyq, áleýmettik járdemaqylardy alý óńirlik kvotasyna engizýge tirkelý, ótinish berýde kómek kórsetý);
• qazaqstandyq azamattyq alý jáne qujattandyrý máselelerine járdemdesý;
• tegin medıınalyq kómektiń kepildendirilgen kólemin alýǵa járdemdesý;
• memlekettik jáne orys tilderin oqytý;
• memlekettik ataýly áleýmettik kómekt alýǵa járdemdesý;
2. Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyndaǵy zańnamasyna sáıkes medıınalyq kómek;
3. Tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi jáne joǵary bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymyna oqýǵa túsý kezinde Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti aıqyndaıtyn mólsherde Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattary bolyp tabylmaıtyn ulty qazaq tulǵalar úshin qabyldaý kvotasy kózdeledi.
4. Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattarymen teń áleýmettik qorǵaý.
5. Qazaqstan Respýblıkasy zańnamasyna sáıkes jumyspen qamtýǵa járdemdesý.
3. saýal Etnıkalyq qazaqtardyń QR JOO-na túsý tártibi
Jaýap: QR Kóshi-qon zańynyń 33-babynda kórsetilgendeı:
Bilim alý maqsatynda keletin kóship kelýshilerdiń kelýine vızalardy kámeletke tolmaǵandar úshin ata-anasynyń nemese qamqorshylarynyń, qorǵanshylarynyń kelisimimen qabyldaýshy bilim berý uıymynyń ótinishhaty negizinde aıqyndalatyn bir jyldan aspaıtyn merzimge oqý ornynyń nemese bilim berý jónindegi ýákiletti organnyń qoldaýhaty negizinde Qazaqstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstrligi jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń shet elderdegi mekemeleri beredi.
Bilim alý maqsatynda kelgen kóship kelýshilerge ýaqytsha turýyna arnalǵan ruqsatty qabyldaýshy bilim berý uıymynyń qoldaýhaty negizinde aıqyndalatyn oqý merzimine oqý ornynyń qoldaýhaty negizinde ishki ister organdary beredi. Iaǵnı sizdiń ata-anańyzdyń kelisimimen, siz túspekshi bolǵan JOO nyń qoldaýhatyn ala otyryp, SIIM nemese QR shet eldegi mekemeleri arqyly vıza jasata alasyz. Al ýaqytsha turýǵa arnalǵan ruqsatty ishiki ister organdary beredi.
4 saýal. Oralman kýáligin tapsyrý tártibi
QR kelgen kúnen bastap 5 kún ishinde Kóshi-qon basqarmasyna qujattaryn tastap, ótinish qaldyrady. Eger bes kúnen asyp ketse QR zańy boıynsha aıyppul tóleıdi. Al oralman kýáligin alý úshin “Oralmandar mártebesin berý qaǵıdasyn bekitý týraly” Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń 2013 jylǵy 22 shildedegi № 329-ó-m buıryǵy boıynsha
1) ómirbaıan (erkin nysanda); 2) otbasy otaǵasynyń, sondaı-aq otbasynyń árbir múshesiniń mólsheri 3h4 santımetr 2 fotosýreti; 3) qazaq nemese orys tilderinde notarıat kýálandyrǵan aýdarmasymen ótinish berýshi men onymen birge qonys aýdarǵan onyń otbasy músheleriniń jeke basyn kýálandyratyn qujattardyń (sheteldik pasporttyń ne azamattyǵy joq adam kýáliginiń, kámeletke tolmaǵan balalardyń týý týraly kýáliginiń) kóshirmeleri; 4) ótinish berýshiniń Qazaqstan Respýblıkasy egemendik alǵan kezde Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerde turaqty turǵanyn dáleldeıtin, sondaı-aq, Qazaqstan Respýblıkasynan tys jerde týǵan ulty qazaq balalaryna qujattardyń kóshirmeleri.
5. Saýal Azamattyq alýdyń jeńildetilgen tártibi
Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyna qabyldaýdyń ońaılatylǵan tártibine mynalar kiredi:
* Reseı Federaııasy, Qyrǵyzstan Respýblıkasy, Belarýs Respýblıkasynyń azamattary úshin.
*Qazaqstandyq azamat ne azamatshamen nekege otyrǵan shet eldik azamat ne azamatshalar úshin.
*Turý merzimine qaramastan zań negizinde QR aýmaǵynda turaqty turatyn oaralmandar úshin.
*Jappaı saıası qýǵyn-súrginniń aqtalǵan qurbandary;
turý merzimine qaramastan zańdy negizde QR aýmaǵynda turaqty turatyn olardyń erikinsiz azamattyǵynan aıyrǵan nemese azamattyǵynyń kúshi joıylǵandardyń urpaqtary úshin.
*Qazaqstanda JOO bilim alyp jatqan, etnostyq qazaqtar úshin.
Joǵarydaǵy azamattar úshin QR zańnamasynda ońaılatylǵan talaptar men zańda kórsetilgen merzimde azamattyq alyp shyǵa alady.
6. saýal Oralman mártebesin berý týraly ótinishti týystary arqyly berý
Oralman mártebesin berý jáne (nemese) oralmandardyń kóship kelý kvotasyna engizý týraly ótinishti otbasynyń kámeletke tolǵan músheleriniń biri jeke ózi ýákiletti organnyń aýmaqtyq organyna beredi.
7. Saýal. Oralman kýáliginiń ýaqyty ótip ketken jaǵdaıda
Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattyǵyn ońaılatylǵan (tirkeý) tártippen alý maqsatynda Almaty qalasynda turaqty tirkeýde turatyn etnıkalyq qazaqtar oralman kýáligin alyp, bir jyldyń ishinde jeńildetilgen tártippen azamattyqqa qujattaryn ótkize almaǵan oralmandar, kýáliktiń qoldanys merzimi toqtatylǵan kezden bastap alty aı ishinde uzartýǵa bir ret ótinish bildire alady
Aıta ketetin bir jaıt, oralman kýáligin alyp, 6 aıdan asyp ketken azamattyqqa tapsyra almaǵan qandastarymyz ókinishke oraı osy zańnyn ózgerisine ilinbedi.


text:
"Hormatly lukman! Men bagyr sirrozyny geçirdim. Her 6 aýdan geptral dermanyny alýaryn we hemişe berhiz saklaýaryn. 2014-nji ýylda bu kesel sebäpli operasiýa hem geçirdim. Menin keselim düýbünden ýok bolup gidermi? Ýa-da bu kesel dowamly dowam edermikä?"
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam lukman! 8 ýaşly oglum özbaşdak taret edip bilmeýär. Ol serebral ysmaz keseli bilen kesellän. Oňa dýufalak berýärdik.
Bu serişdäni näçe wagtyň dowamynda ulanyp bolýar? Ýene haýsy serişdeler peýdaly bolup biler?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Hormatly lukman! Men çagalygymdan bäri çig et iýýän. Işdäm çig eti bişen etden kem görmese, pes görenok. Üwelip sogandyr burç, duz garylan et bolsa, başga iýmit küýsämok. Ýöne meni bir zat alada goýýar.
Çig et adam saglygyna zyýanlymy ýa-da ony adaty iýmitler ýaly kabul edip bolarmy?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Hormatly lukman! Meniň babam 1940-njy ýylda doglan. Soňky wagtlar nahar iýip bilmän ysgynsyzlyk ýagdaýlary kopelip, üsgürip başlady. Aşgazanyny barlatsak gyzylödeginde rak keseli döräpdir diýdiler. "Oňa degeňde ganaýar hem-de soýulýar, ýüzi ak diýdiler". Şol görnüşi howplumy? Nähili ýagdaýda bejerip bolýarka? Esasy zadam – babam arak içmeýär, çilim hem çekmeýär. Hormatly lukman, Sizden maslahat bermegiňizi haýyş edýärin!
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Hormatly lukman! Meniň aşgazanymda ýara bardy. Lukmanyň ýanyna gözegçilige baramda, ol bejergi belledi. Men ol bejergini aldym. Aşgazanym ýene agyrýar. Men 36 ýaşymda. Sizden maslahat bermegiňizi haýyş edýärin!
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam hormatly lukman! Men 33 ýaşymda. Süýji keselimiň bardygy sebäpli hemişe berhiz saklap gezýärin. Meniň ýagdaýym gowy bolsa-da, men ganymy kadaly barlamalymy? Ýene bir sorag. Günde bir gap çilim çekyärin. Çilimi birden taşlasam saglyga zyýany bolarmyka?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Hormatly lukman! Menin göbegim akyp, onuň daşy agyrýar. Ýüzünligine ýatjak bolsam agyry düýýaryn. Göbegimden şepbeşik suwuklyk akyp, bir başlasa 4-5 gün dowam edýär. Bu ýagdaý nämekä we ony nähili bejerip bolar?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam hormatly lukmanlar! Meni adamymyn yagdaýy gaty alada goýýar. Eýýäm birnäçe aýdyr ýoldaşymyň agzyndan gan gelýär. Bu yagday howplumyka we nahili çareleri talap edýär?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam lukman! Men 27 ýaşyndaky oglan. Meni içimde howanyň bolmagy biynjalyk edýär. Käwagtlar içimin agyrsyndan ýerimden hem turmaga ýagdaýym galmaýar. Iýýän iýmitlerim hem adaty önümler. Uly täretim hem üýtgewsiz, içim geçmeýär. Içim näme sebäplerden ýellenip biler?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka
Salam lukman!
Meniň oglum doglaly bäri uly meýdan edip bilenok. Barlaglaryň netijesinde Girşprungyň keseli diýip çakladylar we 1 ýaşandan soň operasiýa geçirmegi maslahat berdiler. Oňa çenli diňe hepdede 2 gün klizma etmegi tabşyrdylar. Biz lukmanlaryň maslahatyny berjaý edýäris. Oglumyz 1 ýaşady, ýöne operasiýa etdirmekden gorkýaryn. Operasiýasyz özünden gowlaşyp taret edip bilermikä ýa-da operasiýasyz başga usul bilen bejerip bolarmyka?
Saýtyň okyjysy.
Jogaby oka


text:
Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugynyň
2009-njy ýylyň 7-nji ýanwarynda çykaran № 15
B U Ý R U G Y
Gümrük gözegçiligine degişli harytlary wagtlaýyn saklamagyň tertibi hakyndaky Düzgünnamany tassyklamak barada
Türkmenistanyň gümrük çäklerine getirilýän harytlara gümrük gözegçiligi çäreleriniň amala aşyrylyşyny tertipleşdirmek maksady bilen, buýurýaryn:
1. Gümrük gözegçiligine degişli harytlary wagtlaýyn saklamagyň tertibi hakyndaky Düzgünnamany tassyklamaly (goşulýar).
2. Şu buýrugy Türkmenistanyň gümrükhanalaryna ýerine ýetirmek üçin ibermeli.
3. Şu buýrugyň ýerine ýetirilşine gümrükhanalaryň başlyklary gözegçilik etmeli.
Türkmenistanyň Döwlet gümrük
gullugynyň başlygynyň
2009-njy ýylyň 7-nji ýanwarynda
çykaran № 15 buýrugy bilen
tassyklanyldy
Gümrük gözegçiligine degişli harytlary wagtlaýyn saklamagyň tertibi hakynda
Düzgünnama
1. Umumy düzgünler
1.1. Şu Düzgünnama Türkmenistanyň Gümrük kodeksine, Türkmenistanyň Döwlet gümrük gullugy hakyndaky Düzgünnama laýyklykda işlenip düzüldi we gümrük gözegçiligine degişli harytlary (mundan beýläk-harytlar) wagtlaýyn saklamagyň tertibini kesgitleýär.
1.2. Raýatlaryň el goşlarynda we öz ýanlary bilen gümrük serhedinden geçirýän harytlary şu Düzgünnamanyň täsirine düşmeýär.
1.3. Harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýerleri:
- gümrükhananyň ygtyýarnamasy esasynda döredilýän, harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýörite ammarlary (mundan beýläk-ýörite ammar);
- ýük alyjylara* (ýük alyjy* - harytlara ygtyýarlyk hukugy bolan tarap ýa-da onuň wekili) degişli ammarlar we goralýan territoriýalar;
- harytlary gümrük edaralarynyň arasynda daşamagy amala aşyran ulag serişdeleri (birwagtda iki ýa-da birnäçe ýük alyja degişli harytlaryň daşalmagyny amala aşyran ulag serişdelerinden başga) bolup biler.
Harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýerleri gümrük gözegçiligi zolagy bolup durýar.
1.4. Harytlaryň wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýerleşdirilmegi, harytlaryň gowşandygy hakynda gümrük edarasy habardar edilip, harytlar gümrük gözegçiligine hödürlenen pursadyndan başlap amala aşyrylýar we gümrük taýdan resmileşdirmek üçin Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen resminamalar berlip, gümrük taýdan resmileşdirmek işi tamamlanýança şol ýerde tükel ýagdaýda saklanylýar.
1.5. Gümrük taýdan resmileşdirmek, ýagny saýlanyp alnan gümrük düzgünine laýyklykda resmileşdirmek işi tamamlanyp, harytlar ýük alyjynyň ygtyýaryna berilýänçä, wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýerleşdirilen harytlaryň tükel ýagdaýda saklanmagy, şeýle hem ol ýerlere gümrük edarasy tarapyndan goýlan gümrük üpjünçiligi belgileriniň (birmeňzeş nyşanlaryň, plombalaryň, möhürleriň) zaýalanandygy we ýitirilendigi üçin harytlary wagtlaýyn saklamaga kabul eden tarap Türkmenistanyň ulanylýan kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýär.
1.6. Wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýerleşdirilen harytlaryň gümrük taýdan resmileşdirilmezden ýerlenip ýa-da ulanylyp, wagtlaýyn saklanylýan ýerinde hakykatda ýokdugy ýüze çykarylsa, munuň üçin Türkmenistanyň ulanylýan kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige çekileninden soň jogapkär tarap, tölenmäge degişli gümrük töleglerini tölemek bilen, gümrük edarasyna gümrük deklarasiýasyny bermek arkaly ol harytlaryň gümrük taýdan resmileşdirilmegini üpjün edýär. Gümrük taýdan şeýle resmileşdirmek, harytlaryň ýerlenendigi ýa-da ulanylandygy sebäpli gümrük edarasyna berilmegi bellenilen resminamalaryň berilmeginiň mümkin bolmaýandygyna garamazdan, gümrük deklarasiýasy esasynda amala aşyrylýar.
1.7. Ýük alyjynyň gatnaşmagynda gözegçilik ediji döwlet edaralarynyň wekilleri şol gözegçiligi amala aşyrmak maksady bilen, gümrük edarasynyň rugsat bermeginde wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýerleşdirilen harytlaryň synag üçin böleklerini ýa-da nusgalaryny erkin görnüşde delilnama düzmek bilen alyp bilerler.
2. Harytlaryň gowşandygy hakynda gümrük edarasyny habardar etmek
2.1. Harytlaryň gowşandygy hakynda gümrük edarasy şol harytlar niýetlenen ýerine getirilip, gümrük edarasynyň iş wagty başlanandan soň 1(bir) sagatdan gijä galynman ýük alyjy ýa-da ýük daşaýjy tarapyndan habardar edilýär.
2.2. Harytlaryň gowşandygy hakynda gümrük edarasy habardar edilýänçä we habardar edilenden soň ulag serişdelerini hem-de harytlary gözegçiliksiz galdyrmaga ýük daşaýjynyň haky ýokdur. Ulag serişdeleriniň durýan ýerini üýtgetmäge, ulag serişdesine goýlan üpjünçilik belgilerini aýyrmaga, harytlary düşürmäge, gaýtadan ýüklemäge, olaryň ilkibaşdaky goýlan ýerini üýtgetmäge we gaplanan harytlary açmaga diňe gümrük edarasynyň rugsat bermegi bilen ýol berilýär.
2.3. Ýük alyjy tarapyndan:
- gowşan harytlaryň ady, mukdary, wagtlaýyn saklanyljak ýeriniň salgysy, iberilen ýurdy, ulag we harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň belgileri we senesi, ýük alyjynyň doly salgysy görkezilen hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde we möhletde harytlary gümrük taýdan resmileşdirjekdigi baradaky borjy beýan edilen kepillik hatynyň;
- gümrük edarasynda resmileşdirilen üstaşyr resminamasynyň;
- ulag resminamasynyň;
- harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň gümrük edarasynyň başlygyna ýa-da onuň ornuny tutýan wezipeli gümrük işgärine berilmegi harytlaryň gowşandygy hakynda gümrük edarasy habardar edildigi hasap edilýär.
2.4. Tabynlygyndaky gümrük edaralarynyň iş aýratynlyklaryny hasaba almak bilen kepillik hatynyň mysaly (birkysymly) nusgasyny gümrükhananyň ýolbaşçysy tassyklaýar.
3. Harytlara gümrük gözegçiligini amala aşyrmak
3.1. Harytlaryň gowşandygy barada gümrük edarasy habardar edilen mahaly berilýän resminamalar gözden geçirilenden soň, gümrük edarasynyň başlygy ýa-da onuň ornuny tutýan wezipeli gümrük işgäri şu Düzgünnamanyň kadalaryny berjaý etmek bilen, harytlaryň wagtlaýyn saklanylmaly ýerini kesgitleýär hem-de harytlar babatda gümrük gözegçiligini amala aşyrmaga ygtyýarly edilýän gümrük işgärini belläp, bu barada ýük alyjynyň kepil hatynda ýazgy ýazýar we ony öz goly bilen tassyklaýar.
3.2. Harytlara dahylly resminamalary öwrenmek (resminamalaryň dogry doldurylandygyny barlamak, olarda görkezilen maglumatlary seljermek) we harytlary gümrük barlagyndan geçirmek gümrük gözegçiliginiň çäreleri bolup durýar. Gümrük gözegçiliginiň çäreleri Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
3.3. Harytlaryň iberilen sebitini, harytlara dahylly resminamalary öwrenmegiň netijesini, ýük daşaýjy we ýük alyjy taraplardan dilden alynýan maglumatlary, harytlaryň getirilmeginiň maksadyny, ulag serişdesini we harytlary daşky gözden geçirmegiň netijesini, gözegçilik ediji we hukuk goraýjy edaralaryň maglumatlaryny (eger-de şeýle maglumat bar bolsa) hem-de gümrük gözegçiliginiň maksatlary üçin peýdalanylyp bilinjek beýleki maglumatlary göz öňünde tutmak bilen, harytlary gümrük barlagyndan geçirmek ýa-da geçirmezlik baradaky töwekgelçilik gümrük gözegçiligini amala aşyrmaga ygtyýarly edilen gümrük işgäri tarapyndan kabul edilýär.
3.4. Gümrük barlagy, harytlar ulag serişdesinden düşürilip wagtlaýyn saklanylýan ýerlere ýerleşdirilýän pursadynda ýa-da ýerleşdirileninden gümrük taýdan resmileşdirilýän wagtyna çenli döwürde, şeýle hem gümrük taýdan resmileşdirmek işi tamamlanyp harytlar ulag serişdesinden ýa-da wagtlaýyn saklanylýan ýerinden ýük alyja berilýän pursadynda amala aşyrylyp bilner.
3.5. Harytlar gümrük barlagyndan geçirilen halatynda gümrük barlagynyň saýlanyp alnan usulyny, gümrük barlagynyň geçirilen ýerini, başlanan we tamamlanan wagtyny, gümrük barlagyna gatnaşan taraplary görkezmek hem-de gümrük barlagynyň netijesini beýan etmek bilen, gümrük barlagynyň geçirilendigi hakynda delilnama düzülýär.
3.6. Harytlar gümrük barlagyndan geçirilmedik halatynda şu Düzgünnamanyň №1 goşundysyna laýyklykda düzülýän delilnamanyň arka ýüzünde gümrük barlagynyň geçirilmändigi barada gümrük işgäri tarapyndan bellik edilýär we onuň belgili şahsy möhri bilen tassyklanýar.
3.7. Harytlaryň gümrük barlagyndan geçirilendigi ýa-da geçirilmändigi ýük alyjy we ýük daşaýjy taraplary Türkmenistanyň gümrük serhediniň üstünden harytlary geçirmegiň Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertibini berjaý etmek borjundan hem-de Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan jogapkärçilikden boşatmaýar.
4. Harytlary ýük alyjylara degişli ammarlarda, goralýan
territoriýalarda wagtlaýyn saklamak
4.1. Gümrük edarasy harytlaryň ýük alyjynyň ammarynda ýa-da goralýan territoriýasynda wagtlaýyn saklanylmagyna şu halatlarda rugsat berip biler:
- ýük alyjy, döwlet eýeçiligine degişli edara görnüşindäki tarap bolup durýan bolsa;
- harytlar Türkmenistanyň Prezidentiniň namalary esasynda önümçilik we önümçilik däl maksatly desgalary gurmak, düýpli abatlamak we olaryň durkuny täzelemek işlerini amala aşyrmak üçin Türkmenistanyň çäklerine getirilýän bolsa;
- harytlar Türkmenistanda işleýän daşary ýurt döwletleriniň diplomatik wekilhanalarynyň, halkara guramalarynyň, konsullyk edaralarynyň we olar bilen deňleşdirilen wekilhanalaryň, şol wekilhanalaryň diplomatik we administratiw-tehniki işgärleriniň, olaryň maşgala agzalarynyň resmi taýdan peýdalanmagy üçin getirilýän bolsa;
- harytlar daşary ýurt döwletleri, hökümetleri, halkara guramalary tarapyndan tölegsiz kömek hökmünde, haýyr-sahawat maksatlary, şol sanda tehniki ýardam üçin, şeýle hem ynsanperwerlik ýardamy hökmünde Türkmenistanyň gümrük territoriýasyna getirilýän bolsa;
- saklamagyň aýratyn şertlerini talap edýän ýa-da beýleki harytlara zyýan ýetirip biljek harytlar getirilip, gümrük edarasyna amatly ýakynlykda şeýle harytlary saklamak üçin enjamlaşdyrylan ýörite ammar ýok bolsa.
4.2. Ýük alyjylara degişli ammarlarda, goralýan territoriýalarda wagtlaýyn saklanylýan harytlar üçin gümrük töleglerini deslapdan töletmäge gümrük edarasynyň haky bardyr.
4.3. Ýük alyjy harytlary öz ammarynda ýa-da goralýan territoriýasynda wagtlaýyn saklamaga almak üçin şu Düzgünnamanyň 2.3.-nji bölüminde görkezilen resminamalary, şol sanda harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň daşary ýurt dillerinde düzülen asyl nusgalaryny hem-de göçürme nusgalaryny gümrük edarasyna berýär. Zerurlyk ýüze çykanda gümrük edaralaryna olaryň terjimeçi tarapyndan tassyk edilen resmi terjimesi berilýär.
4.4. Harytlaryň wagtlaýyn saklanmagy üçin ýük alyjynyň ammaryna ýa-da goralýan territoriýasyna ýerleşdirilendigi hakynda şu Düzgünnamanyň 1-nji goşundysyna laýyklykda delilnama düzülýär. Delilnama türkmen dilinde iki nusgada harytlary wagtlaýyn saklamaga kabul eden ýa-da ýük alyjy tarapyndan düzülýär we gümrük işgäri tarapyndan gümrük edarasynda ýöredilýän ýörite bellige alyş žurnalynda bellige alnyp, bellige alyş belgisi berilýär (bellige alyş žurnalynyň nusgasy şu Düzgünnamanyň №2 goşundysynda getirilýär).
4.5. Gümrük edarasynyň ygtyýarly işgäri ulag we harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň asyl nusgasyna we göçürme nusgasyna, şeýle hem şu Düzgünnamanyň 4.4-nji bölüminde görkezilen delilnama gümrük edarasynyň degişli möhürçelerini we belgili şahsy möhürini basýar. Delilnamanyň birinji nusgasy, ulag we harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň göçürme nusgalary kepillik haty bilen bilelikde gümrük edarasynda galýar, delilnamanyň ikinji nusgasy hem-de ulag we harytlaryň ýany bilen iberilýän resminamalaryň asyl nusgasy bolsa ýük alyja gaýtarylyp berilýär.
5. Harytlary ulag serişdesinde wagtlaýyn saklamak
5.1. Harytlaryň ulag serişdesinde wagtlaýyn saklanylmagyna demir ýoluň sowma şahasy öz dolanyşygynda bolan tarapyň ýa-da awtoulag serişdesinde harytlaryň getirilmegini amala aşyran tarapyň (ýük daşaýjynyň) razylyk bermegi bilen, ýük alyjynyň ýüztutmagy boýunça şu talaplaryň biri berjaý edilen halatynda gümrük edarasy tarapyndan rugsat berilýär:
- halkara ýük daşamalarynyň kitapçasy ulanylýan bolsa;
- ulag serişdesine goýlan üpjünçilik belgisi zaýalanmadyk ýa-da ýitirilmedik bolup, üpjünçilik belgisi bar mahaly harytlara aralaşylmagy mümkin bolmaýan bolsa.
5.2. Ulag serişdelerinde wagtlaýyn saklanylmagyna heniz harytlar ulag serişdesinden düşürilmedik bolsa we ulag serişdesiniň durjak ýeri gümrük edarasy bilen ylalaşylan halaty ýol berilýär. Harytlaryň ulag serişdesinden düşürilmegi ýa-da ulag serişdesiniň durýan ýeriniň üýtgedilmegi diňe gümrük edarasynyň rugsat bermegi bilen amala aşyrylýar.
5.3. Harytlary ulag serişdesinde wagtlaýyn saklamak üçin kabul eden ýük alyjy şulara borçludyr:
- ulag serişdesinde wagtlaýyn saklanylýan harytlara gümrük gözegçiliginden bidin aralaşylmagynyň mümkinçiliklerini aradan aýyrmaga;
- ulag serişdesine goýlan üpjünçilik belgisiniň zaýalanmazlygyny, ýitirilmezligini we wagtlaýyn saklanylýan harytlaryň tükel, üýtgewsiz ýagdaýda saklanylmagyny üpjün etmäge;
- ulag serişdesinde wagtlaýyn saklanylýan harytlar ýitirilende ýa-da olar gümrük taýdan resmileşdirilmän berlende harytlar erkin dolanyşyga goýberilende tölenmäge degişli gümrük töleglerini tölemäge;
- ulag serişdesinde wagtlaýyn saklanylýan harytlara gümrük gözegçiliginiň amala aşyrylmagyna ýardam berýän şertleri döretmäge.
5.4. Harytlary ulag serişdesinde wagtlaýyn saklamaga almak üçin gümrük edarasyna ýüz tutmagyň hem-de harytlaryň ulag serişdesinde wagtlaýyn saklamaga alnandygyny resmileşdirmegiň tertibi şu Düzgünnamanyň 4.3.-4.5.-nji bölümlerinde beýan edilişi ýaly ýerine ýetirilýär.
5.5. Harytlaryň ulag serişdelerinde wagtlaýyn saklanylmagynyň möhleti 10 (on) senenama gününden uzak bolup bilmez we şu möhletiň tamamlanmagy boýunça harytlar şu Düzgünnamanyň talaplaryny berjaý etmek bilen, ýük alyjylara degişli ammara, goralýan territoriýa ýa-da ýörite ammara ýerleşdirilýär.
6. Jemleýji düzgünler
6.1. Harytlary wagtlaýyn saklamagyň umumy (aňryçäk) möhleti 6 aýdan uzak bolmaly däldir, ýöne saklamak möhleti çäkli bolan harytlar muňa girmeýär. Şu möhletiň tamamlanandygyna garamazdan, wagtlaýyn saklanylýan harytlar gümrük taýdan resmileşdirilmese ýa-da Türkmenistanyň çäklerinden daşary alnyp gidilmese, onda bu harytlaryň Türkmenistanyň ulanylýan kanunçylygyna laýyklykda ýerlenilmegi, döwletiň haýryna berilmegi ýa-da ýok edilmegi bilen baglanyşykly amallar ýük alyjy tarapyndan amala aşyrylýar.
6.2. Döwlet howpsuzlygyny, jemgyýetçilik tertibini, ilatyň ahlaklylygyny, adamynyň ömrüni hem-de saglygyny goramak, haýwanlary we ösümlikleri goramak, daş-töweregimizi gurşap alan tebigaty gorap saklamak, Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň çeperçilik, taryhy hem-de arheologiki gymmatlyklaryny goramak, getirilýän harytlary biziň ýurdumyzda sarp edijileriň bähbitlerini goramak nukdaý-nazaryndan ugur almak bilen, ýük alyjynyň hem-de ýük daşaýjynyň razylygy bolmazdan anyk harytlar üçin saklamagyň takyk möhletlerini bellemäge gümrük edarasynyň haky bardyr.
6.3. Ýük alyjylar hem-de ýük daşaýjylar şu Düzgünnamanyň talaplaryny berjaý etmek babatynda Türkmenistanyň ulanylýan kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilik çekýär.
Türkmenistanyň Adalat ministrligi tarapyndan
2009-njy ýylyň 18-nji fewralynda bellige alyndy.
Bellige alyş sany 481.


text:
`Mewlüt Çawuşogly` Netijeler
Habarlar [344]
- Mewlüt Çawuşogly Kuweýde bardy
- Mewlüt Çawuşogly Ženewa bardy
- Mewlüt Çawuşogly Malaýziýa gitdi
- Mewlüt Çawuşogly Ukraina bardy
- Mewlüt Çawuşogly Tailanda bardy
- Mewlüt Çawuşogly Pekine gitdi
- Mewlüt Çawuşogly Gyrgyz Respublikasyna bardy
- Mewlüt Çawuşogly Katarda saparda bolýar
- Mewlüt Çawuşogly Ýaponiýa gynanç bildirdi
- Mewlüt Çawuşogly Nýu-Ýorka gider
- TReks Tillerson-Mewlüt Çawuşogly duşuşygy
- Mewlüt Çawuşogly Bakuda Prezident Ilham Aliýew tarapyndan kabul edildi
- Çawuşogly Argentina bardy
- Daşary işler ministri Çawuşogly Kuweýtde saparda bolýar


text:
Türkmenistanyň Serhet gullugynyň, hem-de Guryýer goşunlarynyň esgerleri Daşoguzda köpçülikleýin pagta ýygymyna çekilýär. Bu barada Azatlygyň welaýatdaky habarçysy maglumat berýär.
Onuň sözlerine görä, şu ýyl suw ýetmezçiligi sebäpli welaýatyň çäginde pagtanyň umuman berekedi ýok.
Daşoguz welaýatynda pagta ýygymyna resmi derejede 16-njy sentýabrda badalga berildi.
“Açylanja pagtalar kärendeçileriň özleriniň ýygmagyna zordan ýetýär emma döwlet harbylary sähel açylyp oturan pagta bolsa, göni kärendeçilerden soramazdan esgerleri ýygyma başladýar” diýip, Azatlygyň habarçysy aýtdy.
Ol bu ýagdaýyň pagtaçy kärendeçileriň gazanç çeşmesine oňaýsyz täsir edýändigini gürrüň berdi:
“[Pagtanyň harbylara ýygdyrylmagy bilen] kärendeçiler az hem bolsa, girdeji bolar diýip, garaşyp oturan 40 teňňesini ýitirýär” diýip, Azatlygyň çeşmesi belledi.
Türkmenistanda pagtanyň 1 kilogramyna döwlet tarapyndna 1 manat töleg tölenýär.
“Onuň 50 teňňesi oba-hyzmata, döküne, suwa gidýär” diýip, habarçy galan 50 teňňäniň 40 teňňesiniň ýygymçylara tölenýändigini aýtdy.
“Indi kärendeçiler esgerleriň ýygan pagtasyna 40 teňňe [töläp, üstesine] olary naharlamaly hem bolýarlar” diýip, çeşme sözüne goşdy.
Onuň sözlerine görä, häzirki wagtda müňlerçe esger pagta ýygymyna çekilýär.
Azatlyk mundan ozal, Daşogzuň käbir mekdeplerinde 7-nji klasdan ýokary okuwçylaryň mejbury pagta ýygymyna çekilýändigi barada habar berdi.
Welaýatyň çägindäki pagta kampaniýasynyň alnyp barlyşyny ýakyndan synlaýan habarçy:
“Daşogzuň Nyýazow, Ýylanly, Görogly we Boldumsaz etraplarynyň oba we şäher mekdepleriniň 7-nji klasdan başlap, ähli okuwçylary [günortan] sagat 12:00-ä çenli okadylyp, soňra pagta ýygymyna kowulýar” diýip, 10-njy sentýabrda maglumat berdi.
Ol welaýatyň çäginde mekdep okuwçylarynyň köpçülikelýin pagta ýygymyna çekilmegini soňky ýyllarda “görlüp eşidilmedik derejede” diýip häsiýetlendirdi.
9-njy sentýabr güni Daşoguzda häkimiýetler welaýatyň Nyýazow, Ýylanly we Görogly etraplarynyň býujet işgärlerinden ybarat ýygymçy toparlaryny Ruhubelent hem-de Saparmyrat Türkmenbaşy etraplarynyň pagta meýdanlaryna mejbury çekdiler. Ýöne, Azatlygyň habarçysynyň sözlerine görä, olar ýygara pagta tapmansoň obalardaky barlykly hojalyklara paýlanyp berildi.
27-nji sentýabrda Azatlygyň welaýatdaky habarçysy býujet işgärlerini mejbury pagta ýygymyna çekmek işleriniň dowam edýändigini, ýatymlaýyn pagta ýygymyna ugradylýan pagtaçylaryň amatsyz şertlerde ýaşamaga mejbur bolýandygyny habar berdi.
Şeýle-de, welaýatda bu ýyl 16-njy sentýabrda geçirilen “ak kerwen” dabarasyna taýýarlyk çärelerine býujet işgärleri bir hepdeläp mejbury çekildi.
Ýygym möwsümi başlamazdan ozal resmi pagta ýygymyna girişilýän pagta meýdanlarynda defoliant ýetmezçiligi sebäpli gowaça ýapraklary elde ýolduryldy.
Azatlygyň habarçysy 2-nji oktýabrda gowaçanyň ýapragyny düşürmekde ulanylýan dermanyň welaýatyň çägindäki pagta meýdanlarynda ulanylyp başlanandygyny habar berdi:
“Şu gün 2-nji oktýabrda Daşogzuň pagta meýdanlarynda gowaçanyň ýapragyny düşürýän derman uçarda sepilip başlandy” diýip, habarçy goşmaça maglumat berdi.
Pagta önümçiliginde mejbury zähmete garşy göreşýän halkara hukuk toparlary düýn 1-nji oktýabrda BMG-niň Nýu-Ýorkdaky baş binasynyň öňünde Türkmenistandaky mejbury zähmete nägilelik bildirip, protest çäresini geçirdiler.


text:
Jemgyýet
17.05.2018 | Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we Döwlet baýdagynyň gününe bagyşlanan maslahatlar
Ählihalk baýramçylygy bolan ýurdumyzda bir bitewi dabara hökmünde ilkinji gezek bellenilýän Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň we ýurdumyzyň Döwlet baýdagynyň güni mynasybetli giň jemgyýetçiligiň, milli parlamentiň, ylym we döredijilik intelligensiýasynyň, zähmetkeşler toparlarynyň wekilleriniň, okuwçylaryň we talyp ýaşlaryň gatnaşmagynda mowzuklaýyn maslahatlar geçýär.
16.05.2018 | Sebit işçi toparynyň mejlisi
Paýtagtymyzyň “Grand Türkmen” myhmanhanasynyň maslahatlar zalynda “Aral deňzi sebitindäki ýurtlara ýardam etmek boýunça hereketleriň maksatnamasyny” (ADSM-4) işläp taýýarlamak boýunça Sebit işçi toparynyň birinji mejlisi geçirildi, ol Türkmenistanyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasyna (AHHG) başlyklyk etmeginiň çäklerinde guralýar.
15.05.2018 | Döwletiň durmuş syýasatynyň maksady — halkyň abadançylygy
Kaka etrabynda durky täzelenen durmuş maksatly desgalaryň birnäçesini ulanmaga bermek dabarasy boldy.
10.05.2018 | Oňaýly ýaşaýyş jaýlary halkymyzyň abadançylygy barada döwlet aladasydyr
Şu gün Ak bugdaý etrabynyň Änew şäherinde täze ýaşaýyş jaý toplumynda öýlere göçüp baranlara açarlary gowşurmak dabarasy boldy.
09.05.2018 | Beýik Ýeňşiň şanyna guralan dabaralar
Şu gün Türkmenistanda adamzadyň parahatçylyga, dostluga, ynsanperwerlige we halklaryň jebisligine bolan telwasyny aňladýan 1941-1945-nji ýyllaryň Beýik Watançylyk urşunda gazanylan Ýeňiş baýramyna bagyşlanan çäreler geçirildi.
09.05.2018 | Türkmenistan ekologiýa ulgamynda halkara hyzmatdaşlygy işjeňleşdirýär
Araly halas etmegiň Halkara gaznasynyň (AHHG-nyň) Ýerine ýetiriji komiteti tarapyndan Halkara hyzmatdaşlyk boýunça german jemgyýetiniň (GIZ) “Merkezi Aziýada suw serişdelerini serhetüsti dolandyrmak” maksatnamasynyň ýardam bermeginde guralan iki günlük duşuşyk Araly halas etmegiň Halkara gaznasynyň halkara guramalar bilen hyzmatdaşlygyny pugtalandyrmak we ösdürmek meselesine bagyşlandy.
09.05.2018 | Nebitgaz pudagy baradaky makalalaryň bäsleşiginiň ýeňijileri kesgitlenildi
“Ylym — ösüşiň hereketlendiriji güýji” atly “Türkmengaz” we “Türkmennebit” döwlet konsernleriniň, olaryň daşary ýurtly hyzmatdaşlarynyň ýardam bermeginde “Nebit-gaz” gazeti tarapyndan nebitgaz pudagyna degişli iň gowy ylmy-wagyz makalalaryny ýazmak boýunça döredijilik bäsleşiginiň netijeleri jemlenildi.
05.05.2018 | “Türkmenistan –ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy” atly sport çäresiniň jemleri jemlenildi
Şu gün Milli sport we syýahatçylyk institutynda her ýyl geçirilýän “Türkmenistan –ruhubelentligiň we sagdynlygyň ýurdy” atly çäräniň netijelerini jemlemek dabarasy boldy, bu çäre köpçülikleýin sporty we bedenterbiýäni giňden wagyz etmäge gönükdirilendir. Ony Sport we ýaşlar syýashaty ministrligi, şeýle hem ýurdumyzyň sport ugurly ýokary okuw mekdebi guradylar.
05.05.2018 | Weteranlaryň edermenligi – watansöýüjiligiň beýik mekdebi
Şu gün Aşgabat şäher häkimliginiň “Mekan” köşgünde 1941—1945-nji ýyllaryň urşunda gazanylan Ýeňşiň 73 ýyllygy mynasybetli uruş weteranlaryny we urşuň yzynda galanlary hormatlamak dabarasy boldy hem-de olara hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan pul sylaglary, gymmat bahaly sowgatlar, ajaýyp ýaz gülleri gowşuryldy.
04.05.2018 | Harby däpleriň mirasdüşerleri: türkmen topragyndaky asudalyk ygtybarly goralýar
3-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň Buýrugy esasynda geçirilen milli goşunyň söweşjeň ukyplylygyny duýdansyz barlamak nobatdaky gezek


text:
Global Perspektiwa-46 "Ýewropanyň Musulman İntelligentleriniň Maslahaty"
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň tema boýunça synyny dykgatyňyza ýetirýäris…
Gepleşigimiziň geçen sanynda “Ýewopanyň yslamy” temaly synymyzy dykgatyňyza ýetirip, temany ýene-de dowam etdirjekdigimizi aýdypdyk.
Ýewropanyň yslamyna günbatarly käbir ýazyjylaryň we döwletleriň esasan özleri taýdan çemeleşýändiklerini hem-de meseläni howpsyzlyk ugruna birikdirýändigini beýan edipdik. Döreden Yslam geňeşi ýaly guramalary bilen özleri taýdan mesele hökmünde görülýän ugurlary gün tertibine getirýärler. Aslyna seredilende şu we şuňa meňzeş guramalaryň gurluşy, agzalary we beýan edilýän garaýyşlýar köplenç musulmanlar tarapyndan kabul edilýän ýa-da mesele hökmünde görülýän meseleler bolman bilýär. Eger şeýle bolsa musulmanlaryň öz gün tertiplerine eýe çykmaklary, öz meselelerini has batyrgaý beýan etmekleri hökmany bolýar.
Şübhesiz günbatarda ýaşaýan musulmanlaryň öz gün tertibine eýe bolmaklary üçin alyp barýan ýa-da barmaly işleri köp. Men şolardan diňe esasylaryndan biri, Musulman intelligentleriň maslahaty barada durup geçmek isleýärin.
Ýyllyk Maslahatlar
Globallaşma tapgyrlarynyň we imperialist maksatlaryň ýüze çykaran kynçylyklary sebäpli uly göç edişlikler başdan geçirilýär. Bu tapgyrda ozallar uzak diýarlarda flokloriki faktor hökmünde kabul edilýän tapawutly ýaşaýyş durmuşlary indi eriş-argaç boldy. Şol eriş-argaçlyk şerti belli bir derejede näbellilik, alada, gorgky we reaksiýa döredýar. Şeýle şertlerde bosgunlaryň özlerini ýerlikli we giňden tanatmaklary hem islenmeýän gün tertibine duçar bolmazlyk hem-de özlerine bildirilýän aladany azaltmak taýdan iňňän peýdaly bolar.
Şol çäkde Ýewropada ýaşaýan musulman intelligentleri platforma döredip, ýyllyk maslahatlary gura bilerler. Şol maslahatlar Pariž, London, Berlin, Brýussel ýaly her ýyl bir şäherde geçirilmeli. Maslahatlar musulmanlaryň özlerini has gowy beýan etmegine goşant goşjak temalarda bolup biler. Şol çäkde terrorizm, rasizm, islamafobiýa, söz azatlygy, bilim, maşgala, ýaşlar, neşekeşlige garşy göreş, mekdeplerde edilýän jenaýat, çagalaryň maşgalalaryndan zor bilen alynmagy ýaly temlary hem agzap geçmek ýerlikli bolar.
Maslahatlara musulman intellektuallary bilen birlikde belli adamlaryň, maslahatyň geçirilýän şäheriniň gubernatory, häkimleri, şol ýurduň degişli edaralarynyň we döwlet ýolbaşçylarynyň gatnaşmagy iňňän ýerlikli bolar. Şeýlelikde maslahatlaryň musulmanlaryň arasynda ýapyk maslahat bolmagynyň öňüni alynar. Mesele hemmeleri gyzyklandyrýan bolsa, meselelere sebitde ýaşaýan tapawutly gatlaklar bilen bilelikde çözgüt gözlemek has ýerlikli bolar.
Maslahatyň her ýyl jarnama çap etmegi hem haýsy meseleleri ara alyp maslahatlaşandygyny beýan etmegi hem-de özleri üçin çözgüt ýolunyň nämedigini beýan edip, ýol görkezmegi taýdan iňňän wajyp.
Näme Sebäpden Musulman İntelligentler?
Şübhesiz şeýle maslahatlar musulman ruhanylary, jemgyýetçilik guramalarynyň wekilleri, işewürler, medeniýet, syýasat ýaly ugurlar bilen meşgullanýan adamlar tarapyndan hem geçirilmeli. Şolar tarapyndan hem geçirilmegi peýdaly boplar. Şonuň bilen birlikde jemgyýetiň intelligensiýasy şol jemgyýetdäki tapawutly gatlaklar bilen islendik ýerde duşuşýan, olar bilen ýeňil aragatnaşyk açýan gatlaklar bolmaly. Beýleki tarapdan maslahatlarda ara alynyp malahatlaşyljak meseleleriň dini, sosiologik, psihiki, döwlet edaralary, syýasy, ykdysady, medeni we başga-da köp tarapy bolar. Şol sebäpli maslahatyň intelligentlerin maslahaty bolmagy we mejlislerde ruhanylara, jemgyýetçilik guramalarynyň wekillerine, işewürlere, syýasatçylara we döwlet işgärlerine orun berilmegi has ýerlikli bolar.
Maslahatyň ähtimal goşantlary
Musulman intelligentleriniň, degişli döwlet resmileriniň we degişli taraplaryň gatnaşmagyndaky maslahatlar birnäçe jähtden netijeli bolar.
Musulman halklar taýdan: Ýewropada ýaşaýa musulman intelligentleri gynansagam şeýle platformalarda ýygy-ýygydan jemlenşmeýärler. Esasan sebitleýin, ýurt derejesinde, dini guramalar ýaly platformalarda wekilçilik edilýärler. Ýewropada meseleler umumy bolandygyna garamazdan, özgütler esasan tapawutly gatlaklar tarapyndan gözlenýär. Maslahat ilki bilen musulman intelligentlerine öz meselelerini giňişleýin ara alyp maslahatlaşmaga şert döredýär. Musulman hökmünde ýurt, ideologiýa, etniki, messep, sekulýar, jemagata degişilik ýaly köp bölekli häsýetde ýaşaýarlar. Käbirleri gelen ýurtlary üçin ýerlikli bolan çözgütleri, däp-dessurlaryny bolşy ýaly Ýewropa getirmegiň tarapynda durýar. Şeýle maslahatlar meslelere ýokardan çemeleşip, düýpli çözgütleriň tapylmagy taýdan ýerlikli netileriň ýüze çykmagyny ýola goýar.
Beýleki tarapdan şeýle maslahat ýa-da platforma musulmanlaryn adyndan çykyş etmäge ygtyýarly adamlaryň öňe saýlanmagyna goşant goşar. Maslahat maslaharynyň däl, musulman intelligentleriniň özleri üçin nämeleriň kynçylyk döredýändigini we çözgüt hökmünde nämeleri teklip edýändiklerini kesgitlemäge şert döretjekdigini üçin özleriniň degişli bolmadyk çözgüt tagallalaryny hem ejizleder.
Degişli döwletler taýdan: Ýurtlarynda musulmanlaryň köpçülikleýin ýaşaýan döwletlerden käbirleri düşünmek, çözgüt tapmak niýeti bilen, käbirleri bolsa assimilirlemek we manipulirlemek maksady bilen musulmanlary gyzyklandyrýan meseleleri gün tertibine goşýarlar. Şeýle maslahatlaryň geçirilmegi bilelikde ýaşamagyň döreden şertlerini we meseleleri ýakyndan görüp, ýagşy niýetli çözgüt tapmak isleýan döwletlere hem goldaw berildigi bolar.
Ýaşalýan jemgyýet taýdan: Taryhlarynda tapawutlyklar bilen ýaşama tejribesi az bolandygy üçin günbatar ýurtlarynda döwlete degişli bolmadyk güýçler, jemgyýetçilik guramalary, intelligentler, raýatlar musulman halklara tebigy ýagdaýda bilesigelijilik, gorky bilen çemeleşip bilerler. Musulman intelligentleriniň maslahat arkaly özlerini, garaýyşlaryny, aktual meseleler baradaky garaýyşlaryny aç-açan beýan etmekleri şol aladalara we bilesigelijiliklere belli bir derejede jogap bolar. Özleri bolan adaly çemeleşmelere musulman intelligentler tarapyndan gönüden jogap berilmän halatynda şol aladalara başgalary tarapyndan hökmany suratda haýsydyr bir görnüşde we köplenç ýalňyş jogap beriler.
Şeýle maslahatlar diňe bir Ýewropa taýdan däl, musulmanlaryň göçüp gelen ýa-da ýaşalýan jemgyýetde musulmanlaryň azlykda bolan ähli sebitlerinde ýerlikli tejribeleri we garaýyşlary ýüze çykarar. Şol çäkde Afrikada, Balkan ýurtlarynda, Awstraliýada we beýleki ýerlerde-de Musulman intelligentleriniň maslahaty guralmaly. ABŞ bolsa doly bu manyda bolmasa hem geçirilýän käbir maslahatlar şol funksiýany ýerine ýetirýär we goşant goşýar.
Ankara Ýyldyrym Baýezyt Uniwersitetiniň Syýasy Ylymlar Fakultetiniň Dekany Prof.Dr. Kudret Bülbüliň Ýewropanyň Musulman İntelligentleriniň Maslahaty baradaky synyny dykgatyňyza ýetirdik.


text:
Ykdysadyýet
29.08.2015 | Birža täzelikleri 29-nji Awgust
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 25-si hasaba alyndy.
29.08.2015 | Türkmenistanyň gurluşyk senagaty ýokary dünýä ölçeglerini özleşdirýär
Aşgabat, 29-njy awgust (TDH). Şu gün türkmen paýtagtynda “Türkmengurluşyk-2015” halkara sergisi öz işini tamamlady. Däp boýunça guralýan serginiň çäklerinde “Türkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi” atly maslahat geçirildi. Bu iri forum paýtagtymyzdaky Sergi köşgüni pudagyň dolandyryş düzüminiň işgärleri, gurluşykçylar, marketologlar, işewürler, önüm öndürijiler, bilermenler, önüm getirijiler we buýrujylar üçin özboluşly gepleşik meýdançasyna öwürdi we ýurdumyzyň gurluşyk toplumynyň gazananlaryny, geljekki ösüşini beýan etdi.
28.08.2015 | Ýoluň ak bolsun, “ak kerwen”!
29-njy awgustda Türkmenistanda möhüm oba hojalyk möwsümi—pagta ýygymy başlanýar. Mälim bolşy ýaly, 14-nji awgustda geçirilen Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisiniň barşynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow pagta ýygym möwsüminiň başlanýan senesini tassyklady. Ine, 29-njy awgustda bolsa döwlet Baştutanymyzyň ak pata bermegi bilen Ahal, Lebap we Mary welaýatlarynyň daýhanlary pagta ýygymyna girişerler.
28.08.2015 | Türkmenistanyň parahatçylyk döredijilik kuwwatyndan netijeli peýdalanmagyň ýollary
TOPH – Aziýa sebitiniň durnukly ösüşiniň energetika ugry TOPH söz toplumy soňky döwürde Aziýa sebitinде durnukly ösüş baradaky garaýyşlar bilen deňeşdirilýär. Hut şu babatda ol halkara maglumatlar ulgamynda hem-de dürli derejedäki duşuşyklarda barha köp aýdylýar. 27-nji awgustda Kabulda geçirilen ýokary derejedäki türkmen-owgan gepleşikleri hem munuň aýdyň mysalydyr. Şol gepleşikleriň barşynda iki ýurduň Liderleri diňe bir sebitde däl, eýsem, tutuş yklymda hem parahatçylykly geljegi döretmegiň ähmiýetli ugry hökmünde bu ägirt uly taslama aýratyn üns berdiler.
25.08.2015 | Türkmen-gazak işewürler maslahaty
Aşgabat, 25-nji awgust (TDH). Şu gün türkmen paýtagtynda türkmen-gazak işewürler maslahaty geçirildi, oňa ýurdumyzyň ministrlikleriniň we pudak edaralarynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň wekilleri, şeýle hem Gazagystan Respublikasynyň wekiliýetiniň agzalary gatnaşdylar.
23.08.2015 | Birža täzelikleri 23-nji awgust
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 36-sy hasaba alyndy.
21.08.2015 | Eýranyň ХI ýöriteleşdirilen sergisi öz işini tamamlady
Aşgabat,21-nji awgust (TDH). Şu gün paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň ХI ýöriteleşdirilen sergisiniň ýapylyş dabarasy boldy. Bu sergi goňşy ýurduň esasy kompaniýalarynyň türkmen hyzmatdaşlary bilen köp ugurlarda söwda-ykdysady gatnaşyklary işjeňleşdirmäge uly gyzyklanma bildirýändigini görkezdi.
19.08.2015 | Aşgabatda goňşy ýurduň ХI ýöriteleşdirilen sergisi açyldy we türkmen-eýran işewürlik maslahaty geçirildi
Aşgabat, 19-njy awgust (TDH). Şu gün paýtagtymyzdaky Sergi köşgünde Eýran Yslam Respublikasynyň ХI ýöriteleşdirilen sergisi öz işine başlady. Sergini Türkmenistanyň Söwda-senagat edarasy bilen Eýranyň “Pars Pegah Tejarat” kompaniýasy bilelikde gurady. Dostlukly ýurduň senagat babatda ýeten derejeleriniň däp boýunça türkmen paýtagtynda geçirilýän sergisi iki goňşy ýurduň işewür toparlarynyň arasyndaky özara peýdaly hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine mynasyp goşant boldy.
19.08.2015 | Türkmenistanda güýzlük bugdaý ekişine badalga berildi
Aşgabat, 19-njy awgust (TDH). Şu gün Türkmenistanda köpçülikleýin güýzlük bugdaý ekişine başlandy. Ozal habar berlişi ýaly, Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ekişiň başlanýan senesini kesgitledi. Milli Liderimiziň ak pata bermegi bilen bu möhüm oba hojalyk möwsümine ýurdumyzyň ähli welaýatlarynda birbada girişildi.
16.08.2015 | Birža täzelikleri 16-nji awgust
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 27-si hasaba alyndy.


text:
Onlaýn fleş oýunlar
Ýagyş ýgyp duranda – ýorgana dolanyp oturşyňa, Internete girip, mugut onlaýn oýunlar oýnandan gowy zat ýokdyr. GameRain.net size registrlenmezden we hak tölezden oýun ummanyna gark bolup, hezil edip saýlama fleş oýunlaryny oýnamagy hödürleýär. Biziň katalogymyzda ähli islegleri kanagatlandyrýan birnäçe müň oýunlar bardyr, şol sanda aýry-aýry oglanjyklar uçin oýunlar we gyzjagazlar uçin oýunlar . Siz edil göwniňiz isleýän onlaýn fleş oýunlary aňsatlyk bilen tapar ýaly, biz elimizden gelenini etdik.
Müňlerçe mugt onlaýn fleş oýunlar, Oglanjyklar uçin oýunlar: atyşykly oýunlar, uruşjagazlar, ýaryşlar, ýakalaşyklar we başga da oýunlar. Gyzjagazlar uçin oýunlar: geýindirmek, nahar taýarlamak, saç bezemek, makiýaž we başga da hemmeler uçin mugt onlaýn oýunlar. Onlaýn oýunlary oýnanyňyzda siz özüňizi her hili al-ýaşyl reňkli düniäleriň gahrymany hökmünde saýýarsyňyz, içgysmany unudarsyňyz we wagtyňyzy hoş geçirersiňiz. Saýtda registrlenmek hökmän däl we işleýşine täsir etirmeýär. Ähli fleş oýunlar we mümkinçilikler size doly göwrümde el ýeterlidir. Bütin dünýä oýunçylaryna goşulyp, GameRain.net -de mugt onlaýn oýunlary oýnaň!


text:
Türkmenistanyň
Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň çagyrmagy boýunça Koreýa Respublikasynyň
Prezidenti Mun Çže In 2019-njy ýylyň 16–18-nji aprelinde döwlet sapary bilen Türkmenistanda boldy.
Dostlukly
ýagdaýda geçen gepleşikleriň dowamynda iki ýurduň ýolbaşçylary ikitaraplaýyn
gatnaşyklaryň giň topary, şeýle hem özara gyzyklanma bildirilýän möhüm halkara
meseleler boýunça pikir alyşdylar.
1. Taraplar
Türkmenistan bilen Koreýa Respublikasynyň arasyndaky syýasy, ykdysady, medeni
ulgamlarda we beýleki ugurlarda gatnaşyklaryň durnukly ösýändigine ýokary baha
berdiler hem-de ikitaraplaýyn özara bähbitli hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de
pugtalandyrmak hakynda ylalaşdylar.
2. Türkmen
tarapy Koreýa Respublikasynyň Hökümetiniň Ýewraziýa kontinentiniň ýurtlary bilen
gatnaşyklary pugtalandyrmak arkaly ählumumy gülläp ösüşe gönükdirilen Täze
Demirgazyk syýasatyny makullady. Koreýa tarapy sebit ulag ulgamlaryny ösdürmäge
gönükdirilen logistik strategiýasy arkaly Merkezi Aziýa sebitinde durnuklylygy
we ählumumy gülläp ösüşi gazanmak üçin Türkmenistanyň Hökümetiniň işjeň daşary
syýasatyna ýokary baha berdi. Taraplar iki döwletiň hökümetleriniň syýasatyny
sazlaşykly alyp barmak arkaly işjeň hyzmatdaşlyk etmegi ylalaşdylar.
3. Taraplar
özara söwdanyň möçberlerini artdyrmagyň we söwdany diwersifikasiýalaşdyrmagyň,
şol sanda goşulan bahasy ýokary bolan harytlary alyşmagyň, özara bähbitli
söwda-ykdysady hyzmatdaşlygy täze derejä çykarmagyň zerurdygyny ykrar etdiler.
Taraplar Ykdysady, söwda, ylmy we tehnologik hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara
türkmen-koreý toparynyň 2019-njy ýylyň 22-nji fewralynda Seul şäherinde
geçirilen 7-nji mejlisiniň netijelerine oňyn baha berdiler hem-de toparyň ilki
bilen söwda-ykdysady we maýa goýum ulgamlaryndaky ornuny bellediler.
4. Taraplar
telekeçilik işi üçin hukuk we institusional esaslaryň döredilmelidigi bilen
ylalaşyp, iki ýurduň ykdysady hem-de söwda gatnaşyklaryny ösdürmek üçin,
telekeçilik kanunçylygy we institutlary esasynda öňünden aýdyp bolýan we
durnukly alyşmagy hem-de hyzmatdaşlygy ykrar edýärler. Taraplar harytlary we
hyzmatlary dünýä bazarlaryna çykarmak mümkinçiligini, iki ýurduň
telekeçileriniň arasyndaky gatnaşyklary giňeltmäge ýardam berýän işewürler
maslahatlarynyň möhümdigine ýokary baha berdiler. Şunuň bilen baglanyşykly,
taraplar özara maýa goýumlarynyň möhümdigini belläp, özara gyzyklanma
bildirilýän ugurlarda maýa goýumlaryny höweslendirmegi we goldamagy
ylalaşdylar.
5. Taraplar
energetika önümçiligi babatdaky hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga we nebithimiýa,
kadastr, ulag hem-de dokma pudaklary ýaly, dürli ugurlarda hyzmatdaşlygy
giňeltmäge gyzyklanma bildirip, senagat ulgamynda özara hyzmatdaşlyk etmegiň
mümkinçiliklerine ünsi çekdiler.
6. Taraplar
geçen ýyl Gyýanlyda gazhimiýa toplumynyň gurluşygynyň üstünlikli
tamamlanandygyna ýokary baha berdiler we energetika pudagynda goşulan bahasy
ýokary bolan önümleri öndürmäge koreý kompaniýalarynyň gatnaşmagy hem-de maýa
goýumlary ýurtlaryň arasynda özara hyzmatdaşlygy ösdürmäge mundan beýläk-de
ýardam berer diýen bir pikire geldiler.
7. Taraplar
2016-njy ýylyň noýabrynda gol çekilen, ulag hyzmatdaşlygy boýunça özara
düşünişmek hakyndaky Ähtnamanyň esasynda iki ýurduň arasynda ulag pudagynda
hyzmatdaşlygy ösdürmegiň zerurdygy barada umumy pikiri beýan etdiler hem-de
gatnatmak ulgamynda, awtobuslary ibermek we beýleki ugurlarda üpjünçilik
ulgamlaryny döretmekde hyzmatdaşlygy dowam etmegi ylalaşdylar.
8. Taraplar
iki ýurduň arasynda kadastr üpjünçilik ulgamyny döretmek babatdaky
hyzmatdaşlygyň netijelerine oňyn baha berdiler, durnukly hyzmatdaşlyk esasynda
meýilnamalaýyn kadastr gözegçilik ulgamyny döretmek arkaly döwlet
dolandyryşynyň netijeliligini ýokarlandyrmaga goşant goşmak meýilleri baradaky
pikire geldiler.
9. Taraplar
kompaniýalaryň we guramalaryň arasynda dokma senagaty babatda hyzmatdaşlyk
etmegiň hem-de alyşmagyň zerurdygyny ykrar etdiler we hyzmatdaşlyk etmegiň
bilelikdäki taslamalaryny gözlemek üçin tagalla etmegi ylalaşdylar.
10. Taraplar
ylmyň we tehnologiýalaryň hem-de maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalarynyň iki
ýurduň ykdysady we durmuş ösüşiniň hem-de maýa goýumlarynyň esasy
hereketlendiriji güýji bolup durýandygyny ykrar etdiler hem-de täze
tehnologiýalaryň peýda bolmagynyň adamlara, senagata we jemgyýete edýän
täsirine garşy bilelikde çäre görmegiň zerurdygyny bellediler. Şeýle hem
taraplar Koreýa Respublikasynyň 5G ykjam aragatnaşygyny täjirçilik ýagdaýyna
geçirmek boýunça ilkinji dünýä tejribesi arkaly taraplaryň dördünji senagat
rewolýusiýasy bilen bagly döreýän meselelere üstünlikli täsir etmek we hemme
zady öz içine alýan maýa goýum ösüşiniň mümkinçiliklerini mundan beýläk-de
peýdalanmak islegini beýan etdiler. Şunuň bilen baglanyşykly, taraplar syýasaty
ýöretmek, işgärleri alyşmak we pudagara hyzmatdaşlyk arkaly ylym we tehnika
hem-de maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary babatda hyzmatdaşlygy
ýuwaş-ýuwaşdan giňeltmegiň möhümdigini tassykladylar.
11. Taraplar
saglygy goraýyş ulgamynda hyzmatdaşlyk etmäge özara gyzyklanmany tassykladylar.
Taraplar iki ýurduň raýatlarynyň saglygyny berkitmek we saglygy goraýyş
ulgamyny ösdürmek üçin, saglygy goraýyş we lukmançylyk, şol sanda lukmançylyk
işgärlerini taýýarlamak we alyşmak, bilermenleriň iş toparlarynyň işi,
maglumat-kommunikasiýa tehnologiýalary esasynda we beýleki ugurlarda saglygy
goraýşyň elektron ulgamyny döretmek boýunça ussatlyk meýilnamasyny işläp
taýýarlamak babatda hyzmatdaşlygy ösdürmegi ylalaşdylar.
12. Taraplar
tokaý meýdanlaryny giňeltmek, çölleşmegiň öňüni almak, tokaýlary durnukly
peýdalanmak we biologik köpdürlüligi berkitmek üçin özara alyşmalaryň we hyzmatdaşlygyň
möhümdigini ykrar etdiler hem-de iki ýurduň arasynda tokaý hojalygy babatda
hyzmatdaşlygy ösdürmegi ylalaşdylar.
13. Taraplar
KOICA-nyň Mary welaýatyndaky gaz pudagynda hünär taýýarlygy merkeziniň
derejesini ýokarlandyrmak boýunça amala aşyrýan taslamasynyň Türkmenistanyň
senagaty döwrebaplaşdyrmak we diwersifikasiýalaşdyrmak syýasatyny ýöretmegi
bilen bagly, senagat pudagynda işgärleri taýýarlamaga ýardam berýändigini ykrar
etdiler we senagat tejribesini alyşmagy hem-de özara bähbitli hyzmatdaşlygy
dowam etmegi ylalaşdylar.
14. Taraplar
iki ýurduň raýatlarynyň alşylmagy we olaryň arasyndaky gatnaşyklar geljege
gönükdirilen dostlukly hem-de hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny berkitmäge ýardam
berip, beýleki ýurduň taryhyna hem-de medeniýetine düşünmegi gowulandyrýandygy
we iki ýurduň raýatlarynyň arasynda özara düşünişmegi giňeldýändigi baradaky
pikire geldiler.
15. Taraplar
medeniýet, bilim we sport ulgamlarynda ýurtlaryň arasyndaky alyşmalaryň
mümkinçiligine ýokary baha berip, medeni hyzmatdaşlyk hakynda baglaşylan
ylalaşyk esasynda alyşmalary giňeltmek üçin tagallalary güýçlendirmegi
ylalaşdylar. Taraplar medeniýet we sungat ulgamlaryndaky hyzmatdaşlyga aýratyn
üns berdiler, degişli guramalaryň, edebiýat we sungat işgärleriniň, barlag
merkezleriniň, bilim edaralarynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş
serişdeleriniň arasynda gatnaşyklaryň möhümdigine umumy düşünmegi beýan
etdiler, iki ýurduň bilim edaralarynyň arasynda alyşmalaryň we hyzmatdaşlygyň
zerurdygyny tassykladylar.
16. Taraplar
iki ýurduň arasyndaky hyzmatdaşlygyň hukuk we institusional esasyny
kämilleşdirmegiň we giňeltmegiň möhümdigini bellediler. Şunuň bilen
baglanyşykly, taraplar ýokary derejedäki şu duşuşygyň dowamynda gol çekilen
hökümetara hem-de pudagara resminamalaryň ähmiýetini bellediler we gol çekilen
resminamalar ýurtlaryň arasynda dürli ugurlarda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmakda
hereketlendiriji güýje öwrüler, olaryň bähbitlerine hyzmat eder, iki ýurduň
raýatlarynyň abadançylygyny ösdürmäge ýardam berer diýen pikire geldiler.
17. Taraplar
demirgazykkoreý ýadro meselesini parahatçylykly düzgünleşdirmegiň koreýara
gatnaşyklaryny ösdürmegiň diňe bir Koreý ýarym adasynda däl, eýsem, bütin
dünýäde parahatçylyga we durnuklylyga ýardam eder diýen pikire geldiler. Şunuň
bilen baglanyşykly, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Koreý
ýarym adasynda doly denuklearizasiýany gazanmak, hemişelik parahatçylyk
ulgamyny döretmek we koreýara gatnaşyklary ösdürmek üçin Koreýa Respublikasynyň
Hökümetiniň tagallalaryny özüniň üýtgewsiz goldaýandygyny tassyklady.
18. Taraplar
özara ynanyşmak esasynda durnukly ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň iki ýurduň
raýatlarynyň abadançylygyny gowulandyrmak, sebitde parahatçylyk, durnuklylyk we
howpsuzlyk üçin möhümdigine ynanýandyklaryny beýan etdiler.
19. Taraplar
2007-nji ýylda öz işine başlan «Merkezi Aziýa — Koreýa Respublikasy» forumynyň
köptaraplaýyn yzygiderli geňeşdarlyk guraly hökmünde üstünlikli ösýändigine we
Koreýa Respublikasy bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda özara ynanyşmagy
berkitmäge we alyşmalary işjeňleşdirmäge goşant goşandygyna baha berdiler
hem-de Forumy ösdürmek üçin bilelikde tagalla etmegi ylalaşdylar. Taraplar
12-nji «Merkezi Aziýa — Koreýa Respublikasy» forumynyň ministrler derejesinde
geçirilmegini makulladylar. Taraplar 2017-nji ýylda resmi taýdan döredilen
«Merkezi Aziýa — Koreýa Respublikasy» forumynyň Sekretariatynyň Koreýa
Respublikasy bilen Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda hyzmatdaşlyk etmegiň täze
ikitaraplaýyn we köptaraplaýyn taslamalaryny kesgitlemäge we öňe sürmäge ýardam
edýändigine baha berdiler, Sekretariaty we taslamalary giňeltmegiň we
ösdürmegiň ýollaryna işjeň garamagy ylalaşdylar.
20. Taraplar
halkara syýasatyň esasy meseleleri boýunça garaýyşlarynyň ýakyndygyny ýa-da
umumydygyny tassykladylar hem-de dünýä giňişliginde özara bähbitli
hyzmatdaşlygy berkitmegi ylalaşdylar.
21. Taraplar
ählumumy meseleleri çözmekde, durnukly ösüşi üpjün etmekde, halkara bileleşigiň
dünýäde parahatçylyga, howpsuzlyga we durnuklylyga garşy howplara çäre
görmekdäki tagallalarynda Birleşen Milletler Guramasynyň we onuň edaralarynyň
ornuny ýokarlandyrmak barada umumy düşünjäni beýan etdiler, halkara
terrorçylyga, ekstremizme, bikanun migrasiýa, neşe serişdeleriniň ýa-da
psihotrop maddalarynyň bikanun dolanyşygyna, serhetüsti guramaçylykly jenaýatçylyga
hem-de halkara howpsuzlygyň beýleki wehimlerine we howplaryna garşy diňe bir
ikitaraplaýyn derejede däl, eýsem, halkara guramalaryň çäklerinde hem
göreşmekde hyzmatdaşlygy ösdürmegi ylalaşdylar.
22. Koreýa
Respublikasynyň Prezidenti Mun Çže In myhmansöýerlik üçin Türkmenistanyň
Hökümetine we halkyna çuňňur minnetdarlyk bildirdi hem-de Türkmenistanyň
Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy amatly wagtda Koreýa Respublikasyna sapar
bilen gelmäge çagyrdy. Türkmenistanyň
Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bu çakylygy minnetdarlyk bilen kabul etdi.
Saparyň möhletleri diplomatik ýollar boýunça ylalaşylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly
BERDIMUHAMEDOW.
Koreýa Respublikasynyň Prezidenti Mun ÇŽE IN.


text:
Оставьте ваши контакты и мы с вами свяжемся
Zamanaýı medısınalyq jane zerthanalyq jabdyqtar
OPTONIC KOMPANIASY – 2007 JYLDAN BASTAP ZAMANAÝI MEDISINALYQ, ZERTHANALYQ JABDYQTAR, REAGENTTER, SHYǴYN MATERIALDAR JÁNE DENSAÝLYQ SAQTAÝ SALASYNDAǴY SERVISTIK QOLDAÝ KÓRSETÝ JETKIZÝSHILERINIŃ BIRI.
TÁJIRIBESI - 12 jyl zamanaýı medısınalyq jáne zerthanalyq jabdyqtar ónim berýshiler arasynda kóshbasshy bolýǵa múmkindik berdi.
Zamanaýı jabdyqtar durys dıagnozdy qoıýǵa, túrli syrqattardy emdeýge múmkindik beredi, dál osy sebepten klıentter bizdi tańdaıdy.
Talap etilgen jabdyqtardyń keń túrjınaǵy durys dıagnozdy qoıýǵa jáne medısınany múldem basqa deńgeıge shyǵarýǵa múmkindik beredi.
Bizdiń óndirýshilerimizdiń jetkizetin jabdyqtardyń kepildi sapasy otandyq, shetel klınıkalar men zerthanalardyń tájirıbesimen tekserildi.
Kompanıanyń servıstik jelisiniń ınjenerleri tájirıbeli, sertıfıkattalǵan jáne joǵary bilikti mamandar bolyp tabylady, olar ózderiniń bilimderin, sheberlikterin jáne daǵdylar Eýropa men RF óndirýshi zaýyttarynyń aýmaǵynda ótkiziletin biliktilikti arttyrý kýrstarynda jáne trenıngterinde únemi jetildirip otyrady.
Medısınalyq aspaptar dárigerlerdiń qoldaryndaǵy ómirlerdi saqtaýynyń senimdi quraly bolyp qala berý úshin, bizdiń joǵary synypty mamandarymyz emdeý-aldyn alý mekemelerindegi kúrdeli jabdyqtarǵa qoldaý kórsetip otyrady.


text:
Men täze wirus döretsem, Türkmenistanyň çäklerinde jenaýat jogapkärçiligine çekilerinmi? Özüm gazanç maksady bilen döreden wirusymyň antiwirusyny ýörite saýta töleg geçmek üçin ýerleşdirip, töleg tölenenden soň wirusdan arassalanar ýaly etsem hukuk taraplary nähili, bilýänler tankytlaman jogap bermegiňizi haýyş edýärin.
Eýtme-beýtme diýen ýaly akyl beriji sözler gerek däl ýöne!
Hukuk tarapy barmy?
Men täze wirus döretsem, Türkmenistanyň çäklerinde jenaýat jogapkärçiligine çekilerinmi? Özüm gazanç maksady bilen döreden wirusymyň antiwirusyny ýörite saýta töleg geçmek üçin ýerleşdirip, töleg tölenenden soň wirusdan arassalanar ýaly etsem hukuk taraplary nähili, bilýänler tankytlaman jogap bermegiňizi haýyş edýärin.
-
asdfasdf
1 year ago
- Elbetde jenayat bolar. Wirusy özün döredendigini gizlap kabir blog saytlarynda x hasap döredip xxxxx virus telefonuma/kompuma düşdi diyip maslahat sorarsyn ve y hasabyny hem döredip, şular yaly yagday meninem başyma geldi pylan programma bilen yok edipdim diyip maslahat berersin. Son yuwaş yuwaş programma yayrar diyip pikir edyarin, belki yayramazam.
Eger antivirus programmanda xxxx virusuny yok edmek üçin diyip yazsan elbetde bu senin yazan virusundygyny orta goyar diyip pikir edyarin
-
EdgarPo
1 year ago
- Yakynda taze wirus bilen antiwirusa garasybermelida onda! ???
-
Yeser
1 year ago
- asdfasdf, gowy maslahat boldy, ýöne pikir etdim, olam bir gazanjyň görnüşi, beýle zat etmerin diýip pikir edýärin aslynda...
EdgarPo, heheh wirus döräýende-de Häzirki antiwiruslar eýgerder ýaly däl-ä;))))
-
Nowcha90
1 year ago
- Bakteriýa hem doret
-
Yeser
1 year ago
- Nowcha90, Olar ýaly ösen ylym derejäm-ä ýok;)))))
-
@hanaga
1 year ago
- Senin doreden virusyny antiwiruslaryn hich haysy yok edip bilmeyarmi?
-
@hanaga
1 year ago
- Onda ugrat dost elektron salgyma barlap goreris
-
@hanaga
1 year ago
- Yogsada shu viruslara garshy antiwiruslaram bir adam doreden yaly bolup dur beren soragyna dost
-
Yeser
1 year ago
- @hanaga, entek men wirus döretmedim, döretmerinem. Ýöne bir gyzyklanyp soradym;))))
-
Adalat19
1 year ago
- Iki eliňi galdyryp öziň boýun almaga baraýmasaň sen hiç kime gerekdäl. Sebäbi real durmuşdaky jenaýatlary näme etjeklerini bilenoklar. Bärde welin sen...öz wirusyň antiwirusyň bilen. Meni basyň diýip halys ýürege düşseň 6 aýlyk dälihana ugratmaklary mümkin
-
Luntik
1 year ago
- Gazanç halal bolanda gazanç galan zatda kezzaplyk!Kezzaplar bolsa tutulan ýagdaýynda elbetde jenaýat işine çwkiler.Emma hökimet işine degmeseň onsaňam anti wirus üçin kän köp soramasaň seň üstiňden arz etjek bolmaýmasa.Gözlenmersiňem emma bir ýagdaý bolup gözlenäýseň derrew tapylarsyň.Aý ýöne sen mundan arkaýyn bol Adalat19yň aýdyşy ýaly.
-
Luntik
1 year ago
- Meniň bir çiwbimde wirus bar bir zady pozsaň yzyna gelýär.Birine görkezdim welin şunuň ýaly wiruslary bir günden artyk saklasaň soň aýrylanok diýdi.Menem şondada zyňmaga dözmän saklap ýörn .Mümkin bir umyt bardyr başy çykýan bolsa kömek etseňizle.


text:
Ilkibada swetoforlar ulanylmaga başlananda, demirýollardaky otlynyň gözegçiligi üçin bar bolan yşaratlar ulanylypdyr. Şol wagtlar gyzyl reňki “dur” diýmegi aňladýardy.
1830-njy ýyllarda demirýollaryň adam durmuşyna aralaşanda “duýduryş” yşygynyň reňki ýaşyl, “geç” yşygynyň reňki bolsa ak bolupdyr. Wagtyň geçmegi bilen ak reňkiň yşaraty birnäçe meseleleri ýüze çykarypdyr. Ak reňkli “geç” yşaratyny köçäniň beýleki yşyklary bilen garyşdyrypdyrlar. Has kyn ýagdaýy bolsa, “dur” yşaratyna goýlan gyzyl linzalaryň mahal-mahal ýere gaçmagy yşygyň ak reňke öwrülmegine getiripdir we “geç” yşaraty hökmünde kabul edilip, heläkçilige ýol açylypdyr. Şeýlelikde, demirýolçylar gyzyl reňki “dur”, saryny “duýduryş”, ýaşyly bolsa “geç” yşaratlary hökmünde ulanmaga başlapdyrlar.
Diňe atlaryň we at arabalarynyň ýöremegine garamazdan, garaýollarda hem ýol hereketi birnäçe meseleleri orta atypdyr. Ilkinji swetoforlar awtoulaglaryň çykmazyndan birnäçe ýyl ozal, 1868-nji ýylda Londonda ulanylypdyr. Tebigy gazyň kömegi bilen yşyklandyrylan gyzyl we ýaşyl reňkler bir ýyldan soň partlap, daş-töwerege zyýan ýetirendigi sebäpli bu usuly aradan aýyrypdyrlar. Ahyrsoňy swetoforlaryň demirýollardaky ulanylyş usulyny garaýollarda hem peýdalanyp başlapdyrlar. Häzirki wagtda ulanylýan swetoforlar bolsa ABŞ-nyň raýaty Garrett Morgan tarapyndan kämilleşdirilipdir. 1914-nji ýylda ilkinji barlaglaryna başlan Morgan 1923-nji ýylda öz işine patent alýar. Morgan 1963-nji ýylda patentini 40 müň amerikan dollary möçberinde “General Electric” firmasyna satýar. Morganyň kämilleşdiren swetoforynda gyzyl we ýaşyl reňkler bolup, “duýduryş” yşaratyny aňladýan sary reňk birnäçe ýyldan soň goşulýar we dünýä ýüzüne ýaýraýar.
Swetoforyň reňkleri näme üçin gyzyl, sary we ýaşyl?
Ilkibada swetoforlar ulanylmaga başlananda, demirýollardaky otlynyň gözegçiligi üçin bar bolan yşaratlar ulanylypdyr. Şol wagtlar gyzyl reňki “dur” diýmegi aňladýardy.


text: Hokkeý boýunça Finlýandiýada geçirilen zenanlaryň arasyndaky 19-njy Dünýä çempionatynda ABŞ-nyň ýygyndysy bassyr 5-nji, umumylykda 9-njy gezek çempion boldy. Amerikanlar finalda ýer eýeleri finlerden goşmaça wagtda 2:1 hasabynda üstün çykdy. Şunlukda, ABŞ-nyň ýygyndysy 10 çempionlygy bolan Kanadanyň ýygyndysyna golaýlady. Çempionatda 3-nji orny kanadaly gyzlar eýeläp, olar bürünç medal ugrundaky oýunda ruslary 7:0 ýeňlişe sezewar etdi. Ýaryşyň iň ökde oýunçysy diýlip, finlýandiýaly Jenni Hiirikoski saýlandy.


text:
Stendalyň iň uly we meşhur eserleriniň biri onuň “Gyzyl we gara” romany 1830-njy ýylda çykýar. Ýazyjynyň bu romananyň adynyň yzyndan ‘‘XIX asyryň taryhy ýazgylary“ diýip, ýene bir at bermeginiň sebäbi bu eserde Restawrasiýa1 döwrüniň (1815-1830) durmuşy görkezilýär. Täze jemgyýetiň rewolýusion güýçleri gyzyl, köne gurluşyň feodalizmiň güýçleri gara reňk bilen romanyň adynda simwoliki aňladylýar.
Stendal bu romany bir 1827-nji ýylda bir gazet makalasyny okap şonuň esasynda ýazypdyr.
Romanyň baş gahrymany Žulýen Sorel durmuşda bagtly bolmak isleýär. Onuň durmuşy ilki agaç ussasy, tagta çykaryjy kärhanasynyň eýesi, puly gowy görýän kakasynyň öýünde bolup geçýär. Žulýeniň okuwa uly höwesi bar. Onuň kakasy özüniň iki sany daýaw, tagta kesmekde gowy işleýän ogullaryny gowy görýär, emma inçemik hor Žulýeniň agyr işe ýarawsyz göwresine gözi düşende gahary gelýär. Onuň üstesine-de Žulýen iş wagty pürsüň üstünde kitap okap oturanyny görse jyny atlanýar. Žulýeniň kakasynyň özi sowatsyz bolupdyr. Ol ogluny eli kitaply görse urýar.
Žulýeniň ýaşlykdan okamak yhlasyny görüp, ony kakasy okamaga mekdebe iberýär. Emma okuwy gutarandan soň, Žulýen özi okuwyny dowam edýär.
Şeýlelik bilen ol 17 ýaşynda öý mugallymy bolup işlär ýaly gerek bilimleri özi okap öwrenýär.
Žulýeniň özbaşdak durmuş ýoly Werýer şäherinde şäher häkiminiň öýünde öý mugallymy wezipesinden başlanýar. Bu kiçijik şäheriň birnäçe baý adamlary ony öz öýlerine mugallaym edip aljak bolýarlar. Mysal üçin jenap Walno, jenap de Renalyň, şäher häkiminiň garşydaşy örän baý adam Žulýeni öz öýüne çagalary üçin terbiýeçi edip almakçy bolýar. Emma Žulýen häkimiň öýünde galyp, onuň çagalaryny okadyp başlaýar. Häkimiň çagalary hem ony gowy görýärler.
Ýöne bu öýde Žulýen kem-kemden şäher häkiminiň aýaly hanym Luiza de Renala aşyk bolýar. Hanym de Renalam bu görmegeý ýigidi çyn ýürekden söýýär. Olaryň ýaş tapawutlary 10 ýaş bolsa-da, Žulýen hanym de Renaly söýýär. Şäherde we häkimiň öýündäki adamlar muny aňyp başlaýarlar. Şonuň üçin Žulýen Werýer şäherini taşalap Bezanson şaherine okuwa gidýär.
Žulýen Bezansonda ýerleşýän ruhanyçylyk seminariýasyna okuwa girip, ony üstünlikli gutarýar. Gutarandan soň Žulýen Pariža gidip, ol ýerde markiz de la Moluň köşgünde işläp başlaýär. Ol bu ýerde örän oňat işläp, özüniň ukyply we akylly ýigitdigini görkezýär.
Žulýene markiz de la Moluň gyzy Matilda aşyk bolýar. Žulýen hem onuň söýgüsine jogap berýär, sebäbi ol hanym de Renaly çyn ýürekden söýýän hem bolsa, onuň bilen durmuş gurmajakdygyna gözi ýetýär. Hanym de Renalyň çagalary, maşgalasy bar. Matilda öýlenip, ol özüniň baş arzuwyna ýetjek. Çünki Žulýen ýöne bir baý ýaşasy gelmeýär ol Napoleon ýaly bir uly işler edip, ýokary jemgyýetiň wekili bolup ýaşamagyň arzuwynda ýaşaýar.
Şol sebäpli ol Matilda öýlenjek bolýar. Emma hanym de Renal bularyň toyy barda eşidende Žulýeni gabanyp, Matilda hat ugradýar. Şol hatda ol Žulýeni ýamanlap, ony masgaralaýar. Emma Matilda ýokary gatlaklaryň wekili bolup, bu zatlardan gorkmaýar. Ol razy. Ol Žulýeniň nähilidigini bilse-de ol ony söýýär. Žulýen bolsa bu zatlara çydamaýar. Ol Werýere gidip, hanym de Renaly öldürjek bolýar, emma diňe çala ýaralaýar. Mundan soň Žulýeni tutup, sud edip, ony ölüm jezasyna höküm edýärler. Şeýlelikde roman örän pajygaly waka bilen gutarýar.
Stendal bu romanda Žulýen Sorel ýaly ýönekeý üçünji, pes gatlaga degişli adamlaryň öz güýji bilen feodalizmi dikelden jemgyýetde bagtly bolup bilmeýändigini görkezýär. Sebäbi feodal jemgyýetde dworýan gatlagy höküm sürýär. Olar eýýäm doglanda ata-babalaryndan galan derejeler bilen dogulýarlar. Şol sebäpli Žulýen ölümiň öň ýanynda“ dünýäde adalatly Hudaý ýok, eger-de şeýle Hudaý bolsady men onuň aýagyna ýykylyp, maňa şol söýýänimi ber diýerdim” diýýär. Ol iň soňunda adamyň şöhrata kowalaşyp, hakyky söýgüsinden dänmeli däldigine düşünýär. Ol hakykatda hanym Luiza de Renaly söýýär. Hanym de Renal hem Žulýen ölüm jezasyna höküm edilenden soň üç gün geçende çagalaryny gujaklap aradan çykýar.
Stendal jemgyýetiň adalatsyz kanunlarynyň, deňsizligiň pidasy bolan ýaş ýigidiň ykbalyny beýan edip, şol döwruň jemgyýetini tankyt edýär.
Ýazyjynyň “Parm buthanasy”(1839) romanynda hem Žulýen Sorele meňzeş Fabrissio del Dongonyň ykbaly görkezilýär. Fabrissio Napoleony ideallaşdyrýar we netijede ol Waterlo söweşinden soň Napoleonyň kimdigine gowy düşünýär. Bu romanda-da ýazyjy jemgyýetiň ýalan ideýalarynyň ýaş zehinli ýigidiň öz ýoluny ýitirişini görkezýär.
Stendalyň döredijiligi fransuz edebiýatynyň ösüşinde täze döwri açýar. Ol gutarnykly realizm usulynyň fransuz edebiýatynda berkarar bolmagyna itergi berýär. Roman žanrynyň kämilleşmegine öz goşandyny goşýar, onuň uzyn suratlandyrmalardan halas bolmagyna hemaýat edýär. Şeýle-de romanda gahrymanyň içki monolog tärini girizýär.
1. Restawrasiýa döwri-Fransiýada 1815-nji ýylda Napoleonyň häkmiýeti ýykylansoň patyşa düzgüni, monarhiýa dikeldilýär. Ýagny täzeden feodal jemgyýetiniň gurluşy dikeldilýär. Bu döwre Restawrasiýa döwri diýip at berlipdir. Ol döwür 1815-nji ýyldan tä 1830-njy ýyllary öz içine alýar.
Romanguly Mustakow. Dünýä edebiýatynyň taryhy. Ýokary okuw mekdepleri üçin okuw kitaby. II kitap – Aşgabat.: Türkmen döwlet neşirýat gullugy, 2017 ýyl.
Stendalyň Gyzyl we gara romany (1830)
Stendalyň iň uly we meşhur eserleriniň biri onuň “Gyzyl we gara” romany 1830-njy ýylda çykýar. Ýazyjynyň bu romananyň adynyň yzyndan ‘‘XIX asyryň taryhy ýazgylary“ diýip, ýene bir at bermeginiň sebäbi bu eserde Restawrasiýa1 döwrüniň (1815-1830) durmuşy görkezilýär. Täze jemgyýetiň rewolýusion güýçleri gyzyl, köne gurluşyň feodalizmiň güýçleri gara reňk bilen romanyň adynda simwoliki aňladylýar.


text:
Goşundaky zorluk: Kim kimi näme üçin ezýär?
Golaýda iki sany esgeriň harby bölümden gaçmagy türkmen goşunyndaky diýdimzorluga ýene bir gezek ünsi çekdi.
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy gulluk ýerinden gaçan iki esgeriň Gökjede ele salnanadygyny habar berdi. Ýöne döwlet eýeçiligindäki türkmen metbugaty bu mesele bilen bagly habarlary, synlary we çekişmeleri çap etmänsoň, tutulan esgerleriň soňky ykbaly ýa-da olaryň näme üçin harby bölümden gaçandygy näbelliligine galýar.
Ýerli synçylar türkmen goşunynda diýdimzorlugyň, urup-ýençmeleriň, esgerleriň käte harby bölümden gaçmaga mejbur edilmeginiň, hatda gümürtik ýagdaýda ölmeginiň hem saklanyp galýandygyny aýdýarlar. Şol bir wagtda esgerleriň näme üçin harby bölümden gaçýandygy, bu ugurdaky problemalaryň çözgüdi barada açyk gürrüň edilmeýär.
Türkmen milli goşuny ýurt garaşsyzlygyndan soň döredildi. Ozal türkmen esgerleri Sowet soýuzynyň dürli ýerlerine gidip, dogduk depelerinden uzakda, rus dilinde berilýän komanda-buýruk astynda gulluk eden bolsalar, garaşsyzlyk olara öz watanlarynda, öz dillerinde berilýän buýruk astynda gulluk etmek mümkinçiligini berdi.
Ýöne Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda, ýerli synçylaryň köpüsiniň tassyklakmagyna görä, goşun üçin goýberilýän serişdäniň tygşytlanmagy we tertip-düzgüniň gowşamagy bilen bagly, esgerleriň hal-ahwaly ýyl-ýyldan ýaramazlaşdy. Prezident Nyýazowyň goşunyň özüni eklemeldigi baradaky talaby netijeside “60-lyk” diýilýän harby bölümler döredili. Bu bölümlerde gulluk edýän esgerler mal bakmak, ekin ekmek ýaly işler bilen meşgul boldular.
Emma “60-lyk” bölümler Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen ýatyryldy we goşundaky tertip-düzgün, esgerleriň hal-ahwaly, harby gullukçylaryň durmuş-ýaşaýşy meselesinde bir topar reforma geçirildi. Ýerli synçylar indi, Nyýazow döwründäki ýaly, bir döwüm çörek diläp, çem gelen ýerde ýatyp-turup ýören ýa biriniň gapysynda, kärende ýerinde işleýän esgerleriň göze ilmeýändigini aýdýarlar.
Ezmek “düzgüni”
Emma goşunda ýaş esgerleri urup-ýençmek, ezmek “düzgüni” saklanyp galana meňzeýär. Häzir Ýewropada ýaşaýan öňki esger Aýmyrat (ady howpsuzlyk aladalary sebäpli üýtgedildi) türkmen goşunynda gulluga alnan ýaş esgeri ezmegiň adaty bir zatdygyny aýdýar:
—Ýaş esgeri gullugyň ilki alty aýynda hemme taraplaýyn ezýärler, urup-ýençýärler, kemsidýärler. Bu kemsitmeler bir ýyl ýa ondan hem kän gulluk eden esgerler tarapyndan amala aşyrylýar. Olar ýaş esgeri “synagdan geçirýärler”, ýagny ol özüne edilen sütem barada komandirlere şikaýat edýärmi ýa edenok, şuny barlaýarlar. Eger ýaş esger özüne ýuwutdyrylýan hunabalara çydaman, arz etse, oňa “kozýol”, “geçi” ýa-da “adam satýan”“ “şugul” diýen ýarlyk dakýarlar.
Bäherdende ýaşaýan graždan aktiwisti Sazak Durdymyradow esgerleriň komandirleriň zulumyna çydaman, köpçülikleýin harby bölümi terk etmäge mejbur bolýan halatlarynyň hem bardygyny, şeýle wakanyň 2008-ji ýylyň tomsunda Seýdi şäherinde hem bolandygyny aýdýar:
—70-80 sany oglan komandirleriniň zulumyna çydap bilmän, gaçyp gidýär. Komandirler olaryň yzyndan baryp, seržant oglanlara “siziň diýeniňizi etjek, ýöne şu oglanlary yzyna gaýtaryň” diýýärler. Soň şu gepleşik boýunça ogldary bölüme dolap gektiren seržantlara “bölümi bikanun terk etdiňiz” diýip, sud edipdirler.
Sazak Durdymyradow alty esgere iki ýyldan iş kesen suduň hökümi bilen hem tanşandygyny, esger oglanlara çekip-çydap bolmajak sözleriň diýlendigini suduň özüniň hem boýun alýandygyny aýdýar.
Gümürtik ölümler
Türkmenistan parahat ýurt, ýöne garaşsyzlyk ýyllarynda goşundaky eden-etdilikler sebäpli gümürtik ýagdaýda ýogalýan, öz janyna kast edýän esgerleriň hem bardygy aýdylýar. Şeýle betbagtçylykly ýagdaýda ogluny ýitiren ene-atalaryň adalatly derňew geçirmek talaplarynyň diňlenmezligi olary käte daşary ýurt metbugatyndan haraý gözlemäge mejbur edýär.
Mysal üçin, Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň häzirki “Azatlyk” daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Akmämmet Sapargeldiýew Azatlyk Radiosyna telefon edip, 2010-njy ýylyň 3-nji iýulynda Saragtda gulluk edýän ogly Batyryň jesedini getirip berendiklerini gürrüň beripdi. Oňa “ogluň öz janyna kast etdi” diýipdirler. Akmämmet oglunyň jesedinde okuň giren-çykan ýerlerini gözden geçirip, wakanyň bolşy barada aýdylan zatlary diňläp, özünde bir topar soragyň dörändigini aýdýar:
—Bir ok-a döşden giripdir-de, ýanbaşdan, böwregiň ýanyndan çykypdyr, bir okam göni ýürekden girip, aşak geçipdir. Awtomatdanam üç ok çykdy diýilýär. Onsoň baryp sorasam, olar “bir oky ýokaryk atypdyr, ikisinem özüne goýberipdir” diýýärler. Men “awtomata guralan bolsa, nädip beýdip atyp bilýär?” diýýärin.”
Emma Akmämmet Sapargeldiýew öz soraglaryna jogap alyp bilmändir.
Köki nirede?
Aşgabatda ýazyjy Atageldi Garaýew goşundaky zorluklaryň bir gyrasynyň ýurtda giň ýaýran korrupsiýa bilen hem baglydygyny, şu sebäpden goşunda içki tertibi düzetmelidigini aýdýar:
—Içki düzgün-tertibi gaty berkleşdirmeli, örän berk düzgüne salmaly. Ine, şeýle ýagdaýda, ýagny düzgün berkidilse, bu zatlaryň bolmazlygy mümkin. Tertip-düzgüniň berkidilmegi sütem eden, kanuny bozan esgerlere kanun esasynda berk çäre görülmegi bilen bagly. Ol esgere sütem eden esger ýa komandir kanun esasynda sud edilmeli we berlen jezany tertip-düzgün batolýonynda çekmeli. Jeza berlen esger jezasyny doly çekenden soň, galan gulluk möhletini adaty bölümde gulluk edip geçirmeli.
Goşunda esgerlere sütem etmek diňe Türkmenistanda däl, öňki sowet respublikalarynyň köpüsinde, şol sanda rus goşunynda hem saklanyp galýar. Ýöne Orsýetde “Esger eneleri” diýen ýaly guramalar bolup, bu mesele boýunça metbugatda açyk çekişmeler edilýär.
Praga, Azatlyk Radiosy.
()