text:
Human Rights Watch (HRW) guramasy Moskwany we Damasky Siriýada harby hüjümlerinde gadagan edilen klaster ok-däri serişdelerini “giňden ulanmakda” aýyplaýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramanyň maglumatynda, gurama 30-njy sentýabrda Siriýa we Orsýet bilelikdäki hüjümlerine başlany bäri şeýle ok-däri serişdeleriniň azyndan 20 ýerde ulanylandygyny dokumentleşdirdi diýýär.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän gurama dokuz sebitde amala aşyrylan hüjümler barada jikme-jik maglumatlary ýygnady. Şol sebitdäki hüjümlerde parahat ilatdan azyndan 35 adamyň, şol sanda bäş zenanyň we 17 çaganyň ölendigi we başga-da onlarça adamyň ýaralanandygy bellenilýär.
Human Rights Watch guramasynyň 20-nji dekabrda ýaýradan beýanatynda aýdylmagyna görä, ýakynda edilen şeýle hüjümleriň ählisi Siriýanyň oppozisiýasynyň kontrollygyndaky territoriýalarda amala aşyrylypdyr.
Klaster ok-däri serişdeleri gury ýerden artilleriýa we raketa hüjümleri ýa-da howadan söweş uçarlary arkaly amala aşyrylýar.


c: text/html

text:
Polşanyň 1-nji hanymy Mariýa Kaçinska 10-njy aprelde öz adamsy Leh Kaçinskiý hem beýleki 96 adam bilen bile uçar heläkçiliginde wepat boldy. Onuň jesedi 13-nji aprelde Warşawa getirildi.
2007-nji ýylda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gürji gullugyndan Nino Gelaşwili Mariýa Kaçinski bilen onuň durmuşy barada söhbetdeşlik geçiripdi. Polýak halky tarapyndan onuň çuňňur gynanç bilen hatyrasy tutulýan gününde şol söhbetdeşligi siziň dykgatyňyza hödürlemegi makul bildik.
Azatlyk Radiosy: Siziň terjimehalyňyzy okamyzda, şahsy karýeraňyzy goýbolsun edip, özüňizi doly adamyňyza hem çagaňyza bagyş edendigiňize göz ýetirdik. Şol döwürden näme ýadyňyza düşýär?
Mariýa Kaçinska: Şol döwürde gaty özboluşly ýagdaý ýüze çykdy. 1980-nji ýylda “Raýdaşlyk” hereketiniň protestleri güýjän döwri, gyzymyň doglanyna birnäçe hepde bolupdy. Men dekret rugsadyndadym. Şol döwür biz Sopot şäherinde dogan-garyndaşlarymyzdan uzakda ýaşaýardyk.
Adamym “Raýdaşlyk” hereketine bar wagtyny diýen ýaly sarp edýärdi. Soňra adamymy 10 aýlyk harby gulluga aldylar. Çagam bilen özüm ýalňyz galdym. Kömege ýetişjek, howandarlyk edýän dostlarymyz köpdi, ýöne şonda-da çagam bilen özüm galypdym.
Adamym gaýdyp gelensoň hem onuň köp wagtyny şol döwürdäki režime garşy göreş alýardy. Elbetde, men çagamy çagalar bagyna berip, özüm işe başlap bilýärdim. Ýöne şonda gaty agyr döwri başdan geçirýärdik. Men çet ýurt dillerini bilýärin, şonuň üçin öýde sapak berdim, şeýle-de terjime etmek bilen meşgullandym, ýagny men işi doly taşladym diýip biljek däl.
Şol döwür öz öňümde näme amatly bolar diýen sowal goýup, bir netijä geldim. Elbetde, men işe çykyp bilýärdim, ýöne adamymyň hem işiniň köpdügi sebäpli öýde bolmaýandygyny göz öňünde tutsam, maşgala ojagyndan näme galar diýip, pikir etdim. Ýagny, men öz karýeramy maşgalam üçin gurban etdim diýip biljek däl. Hiç kime garaşly bolman, öýde galyp işlemeklik meniň öz saýlap alan ýolumdy.
Azatlyk Radiosy: Häzirki ýaşlara seretseň, olar ilki bilen iş karýerasy, syýahat etmek, öz-özüňi görkezmek ýaly işler bilen gara başlaryna gaý. Men ene bolup, çagamyň ýanynda bolmaga mümkinçiligimiň bolandygyna şükür edýärin.
Siz taryhy döwürde ýaşap, töweregiňizde gaty köp özgerişlikler bolýan mahaly çagaňyzy ýetişdirendigiňize guwanýarsyňyzmy?
Mariýa Kaçinska: Hawa, şol zaman taryhy zamandy hem-de gaty gyzgalaňly döwürdi. Meniň gaty dostlarym köpdi, biz olar bilen ýygy-ýygydan duşuşýardyk. Kämahal iň zerur bolan zatlaryň ýetmezçilik edýändigi üçin agyň tutýardy: ýa ol ýetmeýar, ýa bu tapdyrmaýar. Emma şeýle kyn döwri başdan geçirmek bizi ruhy taýdan baýlaşdyrdy diýip, pikir edýarin.
Kyn döwürde ýaşan adam ýagdaýynyň gowulaşmagynyň gadyryny biler. Hemişe gülala-güllük bolsa, gowulygyň gadyryny bilmek kyn bolardy. Betbagtçylyk bize bagtyň gadyryny bilmegi öwredýär.
Azatlyk Radiosy: Polşada aýallaryň ýagdaýy sizi kanagatlandyrýarmy? Polýak zenanlary syýasy kararlaryň kabul edilmegine täsirlerini ýetirip bilýärmi?
Mariýa Kaçinska: Men, prezidentiň aýaly hökmünde syýasata goşulşyp bilmeýärin. Ýöne ýurdumyzyň parlamentiniň işine gaty aktiw gatnaşýan zenanlar bar. Feministler ýa-da azda-kände radikal zenanlar hem bar. Elbetde, parlamentdäki zenanlar ýurtda bolup geçýän köp wakalara täsirini ýetirýärler. Olaryň özleri karar kabul edýärler. Meniň özüm pägselçilik döretmez ýaly çetde durmaga çalyşýaryn.
Men öz pikirimi beýan edip bilmeýärin. Sebäbi men prezident hem däl, premýer-ministr-de däl. Erkin bolan bolsam, belki, öz pikirimi beýan ederdim.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabat, 2-nji ýanwar. «Türkmenportal».
Belarusyň БЕЛТА habarlar agentligi Belarus Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Oleg Tabanýuhow bilen taýýarlanan söhbetdeşligi okyjylaryna ýetirdi. Ilçi bilen edilen söhbetdeşlikde Belarusyň we Türkmenistanyň arasyndaky hyzmatdaşlygyň syýasatda, ykdysadyýetde, ylmy-tehniki ulgamda işjeň ýagdaýda ösdürilýändigi aýdylýar we iki tarap üçinem bähbitli gatnaşyklar barada gürrüň edilýär.
Oleg Tabanýuhow Garlyk dag-magdan kärhanasynyň bilelikdäki iň iri taslamalaryň biridigine ünsi çekdi. “Türkmenportalyň” okyjylary şol söhbetdeşlik bilen dolulygyna onuň rus dilindäki nusgasy arkaly tanşyp biler.


text:
Aşgabadyň bazarlarynda hususy kitap satýan birnäçe söwda nokatlary bar. Paýtagtyň käbir bazarlarynda hususy kitap dükanlary-da bar. Mysal üçin, “Gülüstan” söwda merkezindäki (“Ors bazar”) we Parahat mikroraýonyndaky bazarda 1-2 sany şolar ýaly hususy kitap dükanlary bar. Emma hususy kitapsatarlaryň köpüsinde aýratyn dükan jaýlary ýok. Käbir ýerlerde hususyýetçiler köçeleriň ugrunda hem kitap satýarlar.
Hususy kitap satyjylaryny birleşdirýän ýagdaý diňe olaryň köpüsiniň jaýlarynyň ýoklugy däl. Olaryň satýan neşir önümleriniň assortimentiniň belli bir derejede birmeňzeşligi. Bu olary biri-birine meňzedýän esasy zat.
Hususyýetçi kitap söwdagärleriniň harytlarynyň arasynda dürli görnüşlerdäki sözlükleriň, daşary ýurt dillerindäki detektiwleriň we beýleki “geçginli” diýlip hasaplanýan çeper edebiýatyň bardygyna garamazdan, olaryň satýan neşir önümleriniň aglabasy otkrytkalardan, kalendarlardan we bloknotlardan ybarat.
Assortiment
Hususy kitapçylaryň köpüsinde häzirki döwürde neşir edilen täze türkmen kitaplary örän az. Bolanlary-da köplenç çagalar üçin erteki ýa-da gysgajyk hekaýalar kitaplary. Olaryň satuw tekjelerinde sowet döwründe türkmen dilinde neşir edilen bukinistik kitaplar hem bar.
Häzirki döwürde türkmen dilinde neşir edilýän az sanly kitaplaryň hem hususy kitap dükanlarynda satylmaýanlygynyň bir sebäbi – olary müşderileriň satyn almaýanlygyndan diýip düşündirilýär. Şol sebäpden hem hususy kitapçylaryň köpüsüniň geçginli harytlary, başda aýdyşymyz ýaly, kitapdan beýleki neşirýat önümlerinden ybarat.
Kitap söwdagärleri bu ownuk-uşak söwdadan gelýän girdejiniň olara dükan jaýyny arenda alyp, söwda işini dowam etmäge mümkinçilik bermeýändigini aýdýarlar. Şonuň üçin olar adaty bazar söwda nokatlarynda ýa-da ýaňky aýdyşymyz ýaly köçeleriň trotuarlarynda söwda etmeli bolýarlar.
Çaphanalar
Ýeri gelende aýtsak, ýurtda birnäçe hususy çaphanalaryň bardygyna garamazdan, olarda, esasan, edara iş kagyzlary, bukletler, otkrytkalar, kalendarlar we şuňa meňzeş neşir önümleri çap edilýär. Emma welin, çaphana bar bolsa-da, olar kitap çap etmeýärler. Sebäbi olara kitap çap etmäge rugsat berilmeýändigi aýdylýar.
Aşgabatda ýylda bir gezek geçirilýän Halkara kitap sergisinde hem hususy çaphanalar jemgyýetçilige döwrebap kitap önümlerini däl-de, eýse diňe ýaňky ady agzalan ownuk-uşak çap önümlerini görkezip oňmaly bolýarlar. Olaryň bu harytlaryna hususy we döwlet kitap dükanlarynda hem duşmak bolýar.
Resmi maglumatlara görä, şu ýylyň başyndan bäri Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan kitap önümleriniň 179 görnüşi, şeýle hem okuw edebiýatynyň 85 görnüşi çap edilipdir.


text:
1-nji sentýabrda Türkmenistanda Bilimler hem talyp ýaşlar güni bellenip geçilýär. Bu gün mynasybetli ulanylmaga beriljek mekdeplerde, çagalar baglarynda alnyp barylýan işler barada wise-premýer G.Mezilowyň Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 26-njy awgustda bolan mejlisinde beren hasabaty “Türkmen döwlet habarlar” gullugynyň şol günki ýaýradan maglumatynda aýdylýar.
Habar berlişine görä, bu mejlisde ýurduň baştutany G.Berdimuhamedow öz çykyşynda ylmyň, bilimiň, saglygy goraýşyň we syýahatçylyk ulgamlarynyň ýurdumyzyň durmuşynda möhüm ähmiýete eýedigini, pudaklaryň öňünde goýlan wezipeleriň üstünlikli çözülmeginiň Watanymyzyň mundan beýläk-de rowaçlanmagyna täsirini ýetirjekdigini belläp geçipdir.
Täze okuw ýylynyň bosagasynda ýurduň ýolbaşçylary tarapyndan bilime degişli bar aýdylan zatlar şular.
Hakykata seretseň, wise-premýer G.Mezilow ýurduň ýolbaşçysynyň öňünde bilime ýetip bilmeýän ýaşlaryň ykbaly hakda-da aýdan bolsady, bu mejlisdäki gepler halka birneme ýakynlardy. Orta mekdepleri tamamlaýan müňläp-müňläp ýaşlaryň ýokary bilim almaga mümkinçiliginiň ýokdugyny, munuň ilkinji sebäpleriniň biriniň hem ýokary okuw mekdeplerine kabul edilmelileriň örän ujypsyzlygyny hem ýolbaşçylar ara alyp maslahatlaşmaly. Okamak isleýänlere nädip bilim bermeli, bu meseläni nähili çözmelidigi hakdaky pikirler hem täze okuw ýylynyň bosagasynda ara alnyp maslahatlaşylmaly meseledir.
Obalardan, etraplardan orta mekdepleri tamamlan ýaş ýigitlerdir gyzlaryň müňlerçesi “Okuwa” diýip gidip, soňra boýunlaryny sallaşyp, lapykeç halda okuwa girip bilmän, yzlaryna dolanýarlar.
Öň Gyrgyzystan, indi Täjigistan
Türkmenistanyň ýokary okuw mekdeplerine gurby ýetmeýän, pukara maşgalalardan bolan ýaşlaryň öz pullarynyň hasabyna, ýagdaýlarynyň ýetjek daşary ýurtlaryna gidip okaýandyklary hakda her ýyl gürrüň edilýär. Türkmenistanyň Bilim ministrligi “Berekella, ýurdumyza azar bermän, özüňiz bilim almaga ýagdaý tapýarsyňyz” diýip, olara hoş söz aýtmadan geçen, gaýtam mydama “Ol ýere gitmek bolanok, bu ýere gitmek bolanok” diýip, daşary ýurtlarda bilim almaga gidýän ýaşlaryň öňüne böwet basyp gelýär. Öň Gyrgyzystan iş boldy. Bu ýyl bolsa, nämüçindir, Täjigistan respublikasynda okaýan ýaşlar Täjigistana goýberilmeýär. “Eýýäm ol ýerde üç ýyl, dört ýyl okan oglan-gyzlar bar” diýip, ene-atalar nalaýarlar. Ýaşlaryň näme üçin Täjigistana goýberilmeýänliginiň sebäbi hem düşündirilmeýär.
Bir zat hem geň bolup durýar. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 26-njy awgustda geçen mejlisinde näme üçindir ýurt ýolbaşçysy öz çykyşynda ala-böle Täjigistan hakda agzap geçipdir. “Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow türkmen-täjik gatnaşyklary barada durup geçip, döwletara gatnaşyklarynyň ýokary derejededigini kanagatlanmak bilen belledi” diýlip, “Türkmen döwlet habarlar” gullugynyň 26-njy awgustda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň Mejlisi hakdaky maglumatlarynda habar berilýär.
Halka hakykat aýdylmaýar. Hakykat dünýeden bukulýar. Şeýle ýagdaýda gümürtik wakalar ýüze çykýar. Täjigistanda çagalary okaýan ene-atalar gözleri ýaşly elewreýärler. Näme ýagdaý ýüze çykan bolsa, halka düşündirip, okap ýören ýaşlary (aýratyn-da eýýäm üç-dört ýyl okanlary) başga ýurtlaryň okuw jaýlaryna näme üçin ugrukdyryp bolmaýar?
Türkmenistanda “Gadagan” diýlen sözi aýtmaga endik etdiler. Şol sözüň aňyrsynda näçe maşgalalaryň betbagtçylygynyň ýatanyna türkmen ýolbaşçylary düşünmeýärlermi? Olary halkyň ykbaly gyzyklandyrmaýarmyka?
Serdar Gulgeldiýew Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
29-njy aprelde ir bilen Aşgabat-Daşoguz gara ýolunyň 10-njy kilometrliginden umumy uzynlygy 700 kilometrden gowrak bolan “Aşgabat-Derweze-Aşgabat” ugry boýunça awtomarafon bäsleşigine geçirildi. Bu çäräni Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komiteti, Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligi hem-de Milli awtosport merkezi bilelikde gurady.
“Nissan Patrol”, “Mitsubishi” we “Niwa” ulaglary iri çölleriň biri bolan Garagum çölüniň jümmüşine tarap ýokary tizlik bilen ugradylar. Bu bäsleşige Muhammet Gurbanow — Serdar Mollamyradow, Merdan Toýlyýew — Aýdyň Mämmedow, Gulmyrat Agamyradow — Hally Çaryýew, Didar Orazmedow — Serdar Aýdogdyýew ýaly toparlardan düzülen sürüjiler gatnaşdylar. Olar Milli awtosport merkeziniň agzalarydyr.
Bäsleşige gatnaşyjylar ilkinji 120 kilometr aralygy ulag ýoly boýunça geçerdiler. Olaryň soňky ýoly Garagum çägeleri we alaňlary boýunça dowam etdi. Bu menziliň umumy uzynlygy Derwezedäki pellehana çenli 320 kilometrdir.
Türkmenistanyň Sport baradaky döwlet komitetiniň we Milli awtosport merkeziniň hünärmenleri tarapyndan kesgitlenen bu ugur birnäçe tapgyrlardan ybaratdyr. Munuň özi awtomobil bäsleşigi boýunça ussatlygy kämilleşdirmekde türkmen sürüjileri üçin özboluşly tejribä öwrüler. Bellenilen menzilden yza gaýdylanda sürüjiler paýtagta çenli aralygy ýokary tizlikli awtomobil ýoly boýunça geçerler.
Menzilliň esasy bölekleri ýolsuz ýerden geçýär. Şunda awtomobilleriň tizliginiň bellenilen çäkden geçýän ýerleri hem bolýar. Şeýle tizlikde awtoulaglar dolandyrylanda hiç bir ýalňyşlyk ýol berilmesiz ýagdaý bolup durýar. Ýolda gabat geljek päsgelçilikler garaşylmadyk ýagdaýdyr. Ýol ugrundaky bölümler sürüjilere berlen “ýol kitapçasynda” görkezilendir.
2009-njy ýylda Kazan-Aşgabat ugry boýunça Dakar görnüşinde “Ýüpek ýoly” abraýly halkara awtomobil bäsleşiklerine türkmen sürüjileriniň gatnaşmagynda awtomobil sportunyň döredilmeginiň möhüm şertine öwrüldi. Halkara ýaryşyny geçirmek başlangyjy Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa degişlidir.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanda Milli awtomobil merkezi 2013-nji ýylda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow köpsanly daşary ýurtly myhmanlaryň, Halkara awtomobil federasiýasynyň ýolbaşçylarynyň, iri awtomobil sporty kompaniýalarynyň, beýleki awtomobil sporty guramalarynyň hem-de Halkara awtomobil ulaglary birleşiginiň wekilleriniň gatnaşmagynda açyldy.


text:
Şu ýylyň 3—4-nji iýunynda Aşgabatda ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça Hökümetara türkmen-wengriýa iş toparynyň birinji mejlisi geçiriler.
Iş toparynyň mejlisinde söwda-ykdysady we medeni-gumanitar ulgamlarda ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň gelejegi bilen baglanyşykly meselelere garalar. Şeýle hem energetika, ulag-kommunikasiýa, oba hojalygy we beýleki pudaklarda hyzmatdaşlygy pugtalandyrmagyň täze ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar.
Mejlisiň Wengriýa tarapynyň teklipleri nazara alnyp taýýarlanan Protokolynyň deslapky taslamasy Türkmenistanyň degişli ministrlikleri we pudak edaralary tarapyndan ylalaşyldy.


text:
Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew Türkmenistana bardy. Ol şol ýerde türkmen ýolbaşçylary bilen energiýa pudagy boýunça hyzmatdaşlyk etmek hakda pikir alyşar.
Orsýetiň RIA Nowosti habar agentliginiň maglumatyna görä, iki ýurduň ýolbaşçylary gaz bilen bir hatarda ençeme halkara meseleler, şol sanda Owganystandaky ýagdaýlar, halkara terrorçylyga, neşe gaçakçylygyna we guramaçylykly jenaýata garşy göreş ýaly meseleler barada-da pikir alyşarlar.
Şol agentlik aýratynam Berdimuhamedow bilen Medwedewiň arasynda gürrüň ediljek temalardan biriniň ykdysady we söwda ulgamyndaky hyzmatdaşlykdan ybarat boljakdygyny habar berýär.
Mälim bolşuna görä, Orsýet Türkmenistanyň iň uly söwda hyzmatdaşlaryndan biridir.
Medwedew bu saparynyň dowamynda Puşkin adyndaky mekdebiň jaýynda täze binanyň açylyş dabarasyna hem gatnaşar.
2002-njy ýylda açylan bu mekdeb, okuw programmalary rus dilinde bolan ýurtdaky ýekeje okuw jaýdyr.


text:
Düýbi Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda ýerleşýän “Central Asia fellowship”, ýagny "Merkezi Aziýa arkadaşlygy" programmasy 2015-nji ýylyň güýzki möwsümi üçin Türkmenistandan we Merkezi Aziýanyň beýleki ýurtlaryndan arzalary 1-nji aprele çenli kabul edýär diýlip, bu programmanyň websahypasynda habar berilýär.
Programma kabul edilenler 2015-nji ýylyň awgust aýynyň 1-den dekabr aýynyň 31-ne çenli Birleşen Ştatlarda bolarlar we olara her aý 3 müň amerikan dollary möçberinde stipendiýa berler.
Güýzki möwsümiň temasy
Stipendiýaly bu programma arza tabşyrjak ýaşlardan bir tema boýunça derňew taslamasyny ýazmaklyk soralýar. Öňümizdäki güýzki möwsümiň temasy “Merkezi Aziýada sosial adalat” bolup, bu tema jaý edinmek, bilim, saglygy saklaýyş, sosial howpsuzlyk, işçileriň hukuklary ýaly meseleleri öz içine alýar diýlip, gürrüňi gidýän programmanyň websahypasynda bellenilýär.
Gürrüňi gidýän okuw programmasyna arza tabşyrjak türkmenistanlylaryň bu temalaryň biri boýunça derňew taslamasyny ýazyp, onda olaryň degişli mesele boýunça Merkezi Aziýanyň diňe bir ýa-da birnäçe ýurdundaky ýagdaýlara syn edip biljekdigi aýdylýar.
Bu programma kimler, nädip arza tabşyryp bilerler?
Bu programma 25-40 ýaş aralygyndaky türkmenistanlylar öz arzalaryny tabşyryp bilerler. Şeýle-de olar Türkmenistanda ýa-da Merkezi Aziýa ýurtlarynyň birinde hemişelik ýaşaýan bolmaly we olarda Türkmenistanyň pasporty bolmaly. Arza tabşyrjak türkmenistanlylaryň iňlis dilinde doly ýazyp we gürläp bilýän bolmalydygy programmada talap edilýän şertleriň biridir.
Arza tabşyrmak isleýän türkmenistanlylardan programmanyň websahypasynda talap edilýän ähli şertleri ýerine ýetirenden soň, öz dokumentlerini, CV-sini, goldaw hatyny, derňew taslamasyny 1-nji aprelden soňa goýman, görkezilen email adresine ugratmaklyk soralýar.
Programma kabul edilenler 5 aýlap Jorj Waşington uniwersitetinde dürli derňew seminarlaryna, konferensiýalara gatnaşarlar.
Belläp geçsek, “Central Asia fellowship”, ýagny “Merkezi Aziýa arkadaşlygy” programmasynyň häzirki dowam edýän möwsümine, ýagny gyşky möwsümine kabul edilen iki merkezi aziýalynyň biri türkmenistanlydyr.


text:
Sankt-Peterburg, 18-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Finlýandiýanyň ýaşlar ýygyndysynyň Arkalaşygyň Kubogynyň nobatdaky XXIII bäsleşigine gatnaşmagy garaşylmadyk şatlyk getirdi. Suominiň wekiliýetiniň düzüminde Peterburga öz döwrüniň belli futbolçysy Ýari Litmanen geldi. Litmanen Gollandiýanyň Aýaksynyň we Finlýandiýanyň ýygyndysynyň düzüminde 137 duşuşykda 32 pökgi geçirdi. Munuň özi fin futboly üçin aňrybaş rekortdyr.
Eýsem, dünýä futbolynyň ýyldyzy geçip duran Arkalaşygyň Kubogy ugrundaky ýaryş barada nähili pikirde?
—Maňa bu bäsleşik ýaraýar — diýip, Ýari pikirini paýlaşýar. — Ol ýaş futbolçylar üçin diýseň peýdaly. Diňe öz geografik goňşulary bolmadyk ýurtlaryň toparlary bilen oýnap, gymmatly tejribe toplaýandyklary üçinem däl. Başga zat wajyp: düýbünden başga usulda oýnaýan ýygyndylaryň garşysyna geçirilýän duşuşyklar ýaş oýunçylara öz mümkinçiligine we güýjüne doly derejede baha bermäge mümkinçilik döredýär. Biz ýarym hepde-de 5—6 oýun geçirmek — aňrybaş tejribe. Dogry, biziň toparymyzda esasy düzümiň dört oýunçysy ýok. Munuň özi ätiýaçdaky futbolçylara gymmatly tejribe toplamaga ýardam edýär.


text:
Orsýetiň häkimiýetleri rugsatsyz demonstrasiýa gurnamakda aýyplanyp şenbe güni tussag edilen üç sany oppozisiýa liderini tussaglykdan boşatdylar.
Oppozisiýa liderleri Alekseý Nawalnyý, Ilýa Ýaşin we Sergeý Udalsow şenbe güni tussaglykdaky käbir oppozision aktiwistleri goldamak maksady bilen gurnalan demonstrasiýa wagtynda tussag astyna alnypdylar.
Korrupsiýa garşy blog ýazmakda giňden tanalýan Alekseý Nawalnyý özlerine bildirilýän aýyplamalar boýunça 30-nji oktýabrda özleriniň Moskwanyň suduna barmalydyklaryny mälim etdi.
Oppozision çepçiler frontunyň lideri Sergeý Udalsow hukuk goraýjy organlaryň özüne 30 müň rubl jerime salynmagynyň mümkindigi barada eýýäm duýduryş berendiklerini aýtdy.


text:
“New York Times” neşiriniň ýazmagyna görä, ABŞ-nyň prezidenti ýurduň Owganystandaky harbylarynyň ýene bir ýyl harby hereketlere gatnaşmagyna mümkinçilik berýän gizlin bir görkezmä gol goýupdyr.
Barak Obama mundan öň ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky NATO-nyň Owganystandaky harby operasiýalarynyň 2014-nji ýylyň aýagyna tamamlanjakdygyny aýdypdy.
Öňümizdäki ýylyň 1-nji ýanwaryndan Owganystanda NATO-nyň gözegçilik missiýasy başlanýar. ABŞ-nyň 9 müň 800, şeýle-de Germaniýanyň, Italiýanyň we Ýaranlygyň beýleki agzalarynyň 3 müňe golaý esgeri, ilki başdaky ylalaşyga görä, owgan güýçlerine ýardam bermelidiler.
Emma, “New York Times” neşiriniň maglumatlaryndan çen tutulsa, Obamanyň täze görkezmesi esasynda ABŞ-ly esgerler – Amerikanyň güýçlerine ýa-da owgan hökümetine howp abansa – harby herekete geçip bilýärler.
“Associated Press” habar gullugy ABŞ-ly resmileriň, adyny tutmazlyk şerti bilen, bu maglumatyň käbir jikme-jiklerini tassyklandyklaryny habar berýär.


text:
Owganystanyň Parahatçylyk geňeşiniň wekili owgan hökümeti bilen “Talyban” hereketiniň arasynda geçiriljek parahatçylyk gepleşiklerini ýeňilleşdirmek ugrunda Türkmenistanyň kömek edip biljekdigini aýtdy.
Şu ýylyň mart aýynyň ortalarynda Türkmenistan hem, owgan hökümeti bilen “Talyban” hereketiniň arasynda parahatçylyk ugrundaky gepleşikleriň geçirilmegi üçin öz syýasy giňişligini hödürlemäge taýýardygyny tekrarlapdy.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň owgan paýtagty Kabuldaky habarçysy Şaýymmerdanguly Myradynyň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
8-nji oktýabrda 2018-nji ýylda geçiriljek dünýä çempionatynyň saýlama tapgyrynyň nobatdaky duşuşygyna gatnaşmak üçin Hindistanyň futbol boýunça milli ýygyndysy ýurdumyza geldi. Paýtagtymyzdaky «Ýyldyz» myhmanhanasynda ýerleşen myhmanlar özleriniň ilkinji türgenleşiklerini şu gün — 6-njy oktýabrda «Aşgabat» köpugurly stadionynda geçirdiler.
7-nji oktýabrda ir sagat 10:00-da paýtagtymyzdaky «Grand tükmen» myhmanhanasynda AFK-nyň wekilleriniň we iki tarapyň ýolbaşçylarynyň gatnaşmagynda maslahat geçiriler. Duşuşygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşmaga bagyşlanjak bu çäreden soňra, iki milli ýygyndynyň baş tälimçileri we kapitanlary köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleriniň sowallaryna jogap bererler.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň hem-de Hindistanyň milli ýygyndylarynyň arasyndaky duşuşykda 8-nji oktýabrda sagat 18:00-da paýtagtymyzdaky «Köpetdag» stadionynda geçiriler. Duşuşyga siriýaly eminler topary eminlik eder.


text:
Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlaryň maliýe ministrleri, Gresiýada bolşy ýaly, ýewro zonasyna girýän beýleki ýurtlarda-da ykdysady krizisiň döremeginiň öňüni almak üçin millionlarça ýewrodan ybarat fond döretmek baradaky teklip boýunça pikir alyşdylar.
ÝB-niň ýolbaşçylaryna salgylanylyp çap edilen maglumatlarda aýdylmagyna görä, 600 million ýewrodan ybarat fond dörediler. Bu serişdäniň 500 milliony ýewro zonasyna girýän ýurtlar hem-de Ýewrokomissiýa tarapyndan we galan 100 milliony bolsa Halkara Walýuta Fondy tarapyndan üpjün ediler.
ÝB ýewronuň durnuklylygyny goramak üçin çykalga tapmaga synanyşýar. Gresiýada dowam edýän krizis ýüze çykany bäri ýewronyň hümmeti barha pese gaçýar.
ÝB Gresiýa bilen bir hatarda Ýewro zonasyna agza beýleki ýurtlar bolan Ispaniýa, Portagaliýa we Irlandiýa hem kömek etmäge çalyşýar.
Gresiýa ÝB we Halkara Walýuta Fondy tarapyndan beriljek 110 milliard ýewrolyk karz pula jogap edip salgytlary artdyrmaga we býujetini bolsa azaltmaga mejbur.


text:
Özbegistanyň Nowaýy welaýatynyň Nuratin raýonynda lukmanlar häzirki wagtda kollejlerde okaýan gyzlaryň arasynda göwrelileriň bardygyny ýa-da ýokdugyny anyklamak üçin reýd geçirýärler.
Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň berýän maglumatyna görä, bu barlaglar döwründe iki okuwçy gyzyň göwrelidigi anyklanypdyr.
Adynyň efirde agzalmazlygyny soran özbek lukmanlarynyň biriniň sözlerine görä, bu reýdiň maksady ilkibaşdan gyzlaryň arasynda göwrelileri anyklamakdan ybarat.
“Şuňa meňzeş görkezme Saglyk ministrligi tarapyndan her ýyl ugradylýar. Biz kollejlerdäki gyzlaryň saglygyny, şol sanda olaryň göwrelidigini ýa-da göwreli däldigini barlaýarys. Häzirki barlaglaryň netijesinde UZI arkaly geçirilen derňewlerde iki gyzyň göwrelidigi anyklanyldy” diýip, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeş bolan lukman gürrüň berýär.
Gürrüňi gidýän göwreli gyzlar Nuratin raýonynyň Oba-hojalyk we senagat kollejinde okaýarlar.
Maglumatlar polisiýa geçirilýär
Nowaýy welaýat Saglyk bölüminiň wekiliniň berýän maglumatyna görä, agzalýan gyzlar baradaky maglumatlar polisiýa we prokuratura edaralaryna geçirilipdir.
“Biziň işimiz diňe olaryň ýagdaýyny anyklamakdan ybarat. Biz ähli maglumatlary degişli organlara berýäris. Olar şuňa meňzeş ýagdaýlarda nähili çäre görülmelidigini özleri bilýärler” diýip, Nowaýy welaýat Saglyk bölüminiň işgäri aýdýar.
Nowaýy welaýatyndaky kollejleriň biriniň müdiriniň sözlerine görä, şuňa meňzeş wakalarda günälileriň garşysyna “çynlakaý çäreler görülmeýär”.
“Geçen ýyl Karmanin raýonynda hem şuňa meňzeş waka boldy. Bir okuwçy gyzyň çagasy boldy. Gyz bilen gatnaşykda bolan oglan tapyldy we ol şol gyza öýlenmeli edildi. Şeýle ýagdaýlarda ilki bilen çagalaryň kakasynyň kimdigi anyklanylýar” diýip, kollejiň müdiri belleýär.
Özbek kanunçylygy
Özbek kanunçylygyna laýyklykda 18 ýaşyna ýetmedik gyzlar ýetginjek ýaşyna ýetmedikler diýlip hasaplanylýar. Şeýle ýagdaýda olar bilen jynsy gatnaşyk etmek jenaýat hasaplanylýar.
Şu ýyl Özbegistanyň Fergana welaýatynyň Bäşaryk raýonynda 9-njy klasda okaýan oglan birinji klasda okaýan gyzy zorlandygy üçin dört ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Şu ýylyň ýanwar aýynda Horezm welaýatynda 12 ýaşly gyz öz erkek doganyndan göwreli bolup, çaga dogurdy. Geçen ýylyň ýanwar aýynda bolsa gürrüňi edilýän welaýatda şuňa meňzeş ýene bir waka bolup geçdi. Hukuk goraýjy organlaryň berýän maglumatyna görä, 25 ýaşly bir ýaş ýigit öz 13 ýaşly gyz jigisini göwreli edenlikde günäli tapylyp, 13,5 ýyl türmä basyldy.


text: Birleşen Ştatlar bilen Kubanyň arasynda geçiriljek regata, ýagny ýelkenli gämilerde geçirilýän uly ýaryşa gatnaşmak üçin geçen hepdäniň ahyrynda Birleşen Ştatlaryň 20 çemesi ýelkenli gämisi Gawana bardy. Bu çäregeçen ýylyň dekabr aýynda gürrüňi edilýän iki ýurduň liderleri diplomatik gatnaşyklaryň esasy ugruny üýtgetýändigini mälim edeni bäri geçirilýän ilkinji ýaryşdyr. 19-njy maýda Gawananyň Malekon deňzinde Birleşen Ştatlaryň we Gawananyň aýry-aýrylykda bäş komandasy simwoliki duşuşyklary geçirdi.


text:
Türkmenabatly Serdar Aşgabat-Stambul, Stambul-Aşgabat aralygynda, belki-de, iň köp gatnaýan ýolagçylardan biridir. Serdaryň gatnamagynyň sebäbi onuň meşgullanýan käri bilen bagly. Ol her gezek Türkiýä gidende, ol ýurtda 15 gün galyp, soň yzyna dolanýar.
Serdar Türkiýede birnäçe ýyllardan bäri işleýän lebaplylaryň belli bir böleginiň öz öýlerine ugradýan pullaryny we ojuk-bujuk zatlaryny iki tarapa gatnadýançy bolup, gazanç edýär. Serdar bu kär bilen meşgullanýanlardan diňe biri.
“Men biletdäki möhleti bozamok, 15 günläp aňyrda bolýan we ildeşlerimiziň öýlerine ugradan zatlaryny alyp gaýdýan. Her alyp gaýdan zadym üçin belli bir töleg alýan” diýip, Türkiýä gatnaýan türkmenabatly Serdar gürrüň berýär.
Biziň bilen gürrüňdeş bolan asly Lebaply Rozybaý Jumamyradow hem Serdar ýaly adamlaryň hyzmatyndan peýdalanýan Türkiýedäki türkmenistanly zähmet migrantlaryndan biri, ol şeýle adamlary ýakyndan tanaýar.
Türkiýede ýaşaýan Rozybaý bu hakda şeýle gürrüň berdi: “Käbir raýatlarymyz Türkmenistandan bärik gaýdanda, meselem, 15 günlük ýa-da bir aýlyk – şeýle tarifde bilet alyp gelýärler. Meselem, olaryň edýän işleri nämeler, aýdalyň, aňyrdan bärik gaýdanda, eger kimdir-biri öz perzentlerine ýa dogan-garyndaşlaryna ony-muny iberjek maksady bar bolsa, her iberen zadynyň kilosy üçin gatnaýanlara azyndan 8-10 dollar pul berýärler”.
Elin ibermäge mejbur bolýarlar
Rozybaýyň aýtmagyna görä, Türkiýedäki zähmet migrantlarynyň uly bir bölegi, kanuny statuslary bolmansoň, puluny elin ibermäge mejbur bolýarlar. Şunlukda olar Serdar ýaly iki aralyga gatnaýan adamlaryň hymatyndan peýdalanmaly bolýarlar.
Türkmenistanda gatnaýanlara kömek edýän kimdir-birleri bardyr diýip pikir edýän
Aýdylyşyna görä, iki ýurduň aralygynda gatnaýanlar öz hyzmatlary üçin ortaça aýdylanda her 100 dollardan 5 dollary alyp galýarlar. Olaryň hersiniň öz muşderileri bar. Ýöne kähalatlarda ýat adamlardan pul iberip, puluny aldyrýan zähmet migrantlarynyň-da bolýandygyny aýdýarlar.
Türkiýä tiz-tizden gatnaýanlaryň ählisi Serdar ýaly harytlary gatnadýançy bolman, olaryň arasynda ownuk söwda bilen meşgullanyp, türkmen harytlaryny Türkiýä eltip, türk harytlaryny bolsa Türkmenistana getirip satýanlaram bar.
Türkiýeden Türkmenistana getirilýän harytlaryň aglabasy egin-eşik bolsa, Türkmenistandan alnyp gidilýän önümler, umuman aýdylanda, halylaryň kiçi görnüşleri, spirtli içgiler, hatda migrantlar üçin niýetlenen däri-dermanlardyr.
Türkiýede islenilýän harytlar
Türkiýedäki türkmenistanly migrant işçi Rozybaý bu barada telefon arkaly şeýle gürrüň berdi: “Türkiýäniň özünde öndürilen medisina dermanlary öz dermanhanalarynda satylyp dur, ýöne käbir zatlar resept bolmasa, berlenok, hatda şprise çenli. Emma Türkmenistanda ol zatlar üçin resept gerek däl, ol zatlar bazarda satylyp dur. Şol zatlary geçirýärler we bärde satýarlar”.
Beýle söwdegärleriň nädip köp mukdarda spirtli içgileri aeroportlaryň barlagyndan geçirip bilýändikleri barada takyk maglumat ýok. Türkiýede ýaşaýan Rozybaý hem bu syry bilmeýändigini aýdýar.
Ol: “Şol adamlar aňyrdan bärik gelende, nädip şolar ýaly, meselem, 8-10 ýa-da, aýdalyň, 15 çüýşä çenli arak getirýärler, onuňam her bir çüýşesi azyndan 1 litr gelýär. Ýa, aýdaly, medisina dermanlaryny nädip geçirýärler, men bilemok. Türkmenistanda gatnaýanlara kömek edýän kimdir-birleri bardyr diýip pikir edýän. Iň bärkisi men bir anyk mysal aýdyp biljek özümden. Men şu ýere, Türkiýä gaýdanymda, sumkamda üç sany çöregim bilen iküç kilo süýji-kökäm bardy, başga hiç bir zadym ýokdy. Meni şol zatlarym bilen geçirmejek bolup, gümrük gulluklary meniň bilen dawa baryny etdiler şol wagty”diýip belledi.
Serdaryň ýa Serdar ýaly iki aralyga gatnap, pul gazanýan adamlaryň bu işi nähili başarýandygy köpler üçin syr hem bolsa, onuň bu gazanjy bilen iki ýyldan bäri öz maşgalasyny doly ekläp gelýändigini aýtsa bolar.


text:
ABŞ-nyň Nýu-Meksiko ştatynda ýetginjek bir oglan bäş adamy atyp öldürdi.
Polisiýanyň ýekşenbe güni beren maglumatyna görä, Albukuerk şäherindäki bir öýüň içinde erkek kişiniň, aýal maşgalanyň we üç sany çaganyň jesedi tapylypdyr.
Polisiýa bu hüjümi amala aşyrmakda şübhelenýän adamyň şenbe güni giçlik tussag edilendigini habar berýär. Häzir oňa adam öldürmek boýunça aýyplamanyň bildirilmegine garaşylýar.
Ýetginjegiň nämä esaslanyp bu hüjümi amala aşyrandygy barada häzirlikçe hiç hili maglumat ýok.


text:
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 25 ýyllygy
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 25 ýyllygy
Mukaddes ýurt Garaşsyzlygymyzyň şanly 25 ýyllygynyň baýramçylygy bu gün her bir türkmenistanlynyň kalbyny joşa getirýar.
Garaşsyz Türkmenistan bu gün dünýaniň ýüzünde ykdysady, medeni, söwda gatnaşyklarynyň giň möçberinde ösdürilýän ýurdudyr. Dünýaniň iň bir ösen döwletleri Türkmenistany dürli ugurlarda hyzmatdaşlyk etmäge ygtybarly ýurt hasaplaýarlar. Paýtagtymyz Aşgabatda, welaýat merkezlerinde, „Awaza“ milli syýahatçylyk zolagynda, beýleki gurluşyk meýdançalarynda daşary ýurt kompaniýalarynyň onlarçasy iş alyp barýar. Olaryň sany yzygiderli artýar.
Hormatly Prezidentimiziň başda durmagynda Garaşsyz ýurdymyzyň milli strategiýasy ylmy esasda, halkyň bähbitlerine, döwletimiziň gülläp ösmegine gönükdirilip işlenip düzüldi. Ýurdymyz senagatda, oba hojalygynda, ylymda, medenýetde uly ösüş ýolyna düşdi. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda alnyp barylýan işler daýhanyň-da, işçiniň-de, telekeçiniň-de, mülkdaryň-da göwnünden turýar.
Türkmenistanyň oba hojalyk pudagyny döwrebap ösdürmek, oba adamlarynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak, daýhany goldamak, bugdaýynyň, pagtanyň, gök we bakja ekinleriniň bolçulygyny döretmek, halkymyzy eşretli durmuşda ýaşatmak biziň oba özgertmelerimiziň esasy ugrudyr.
Bedew bady bilen öňe barýan ýurdymyzda şanly Garaşsyzlygyň 25 ýyllyk baýramy bosagada. Edermen pagta ussatlary bu şanly baýrama uly zähmet sowgady bilen geldiler. Gowaça meýdanlarynda gazanylan bu belent sepgit Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň taýsyz tagallalary arkaly ýurdymyzda daýhanyň halal zähmet çekmegi we onuň hözirini görüp, eşretli ýaşamagy üçin döwletimizde ähli zerur şertleriň döredilýändiginiň aýdyň netijesidir.
Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýylynda halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş ýagdaýyny ýokarlandyrmakda döredýän mümkinçilikleri, şeýle uly tagallalary üçin hormatly Prezidentimize kop sah bolsun aýdýarys!
Hormatly Prezidentimiziň jany sag, başy dik, ömri uzak, alyp barýan il-ýurt bähbitli işleri elmydama rowaç alsyn!
S.Agaýewa,
Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet täjirçilik bankynyň
Mary welaýat şahamçasynyň Işgärler bölüminiň esasy hünärmeni


text:
Türkmenistan türk Internet howpsuzlygy firmasy “Helýumyň” täze müşderileriniň biri boldy. Bu habary “Helýum” kompaniýasynyň baş dolandyryjysy anna güni bolan metbugat ýygnagynda yglan etdi.
Türkiýäniň “Hürriýet” gazetiniň habar bermegine görä, Helýumyň bir şahasy bolan “Trend micro” öz howpsuzlyk önümlerini demirgazyk Kiprdäki, Azerbeýjandaky we Türkmenistandaky alyjylara teklip eder. “Hürriýet” bu habary Helýum kompaniýanysynyň baş dolandyryjysy Murat Göçe salgylanyp ýaýratdy.
Täze müşderiler bilen baglaşylan şertnamalar “Helýum” kompaniýasyna “Trend micro” arkaly öz bazar paýlaryny artdyrmaga şert döreder diýip, Göçe sözüniň üstüne goşdy.
Şeýle-de “Helýum” Türkmenistanda, Azerbeýjanda we demirgazyk Kiprde öz söwda edaralaryny açmagy planlaşdyrýar. Bu iş 2014-nji ýyldan öň amala aşyrylar.
“Helýum” kompaniýasynyň geçen ýylky söwda dolanşygy 1 milliard dollardan gowrak boldy. Häzir kompaniýanyň 4 müňden gowrak işgäri bar.


text:
Žurnalistleri goramak boýunça komitet (CPJ) 15-nji dekabrda özüniň ýyllyk hasabatyny çap etdi. Bu hasabatda 2015-nji ýylyň dowamynda özüniň habarçylyk işi bilen baglylykda tussag edilen žurnalistleriň sanynyň ep-esli derejede pese gaçandygy, emma dünýäniň sanlyja döwletiniň tankydy sem etmek üçin sistematik tussag etmeleri ulanmagy dowam etdirendigi aýdylýar.
Metbugat azatlygyny gorap çykyş edýän halkara toparyň täze raportynda şu ýylyň dowamynda dünýäde özüniň habarçylyk işi bilen bagly 199 žurnalistiň tussag edilendigi aýan edilýär. Bu görkeziji geçen ýyl 221 adama deňdi.
2015-nji ýylda dünýäniň žurnalistleri tussag eden ýurtlarynyň hataryna iki sany täze döwletiň ady goşuldy. Olaryň biri Türkmenistan we beýlekisi Birleşen Arap Emirlikleridir diýlip, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän toparyň hasabatynda bellenilýär. 2014-nji ýylda bu ýurtlarda žurnalistler tussag edilmändi, emma bu ýyl agzalan ýurtlaryň hersinde bir žurnalist tussag edildi.
Saparmämmet Nepesgulyýew
Hasabatda şu ýylyň iýul aýynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan tussag edilen Azatlyk Radiosynyň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň ýagdaýyna hem üns çekilýär.
Azatlyk Radiosynyň we Ruslan Mätiýewiň ýöredýän ”Türkmenistanyň Alternatiw habarlary” neşiriniň habarçysy Nepesgulyýew öz makalalary üçin maglumat ýygnaýan mahaly şu ýylyň iýul aýynyň 7-ne Hazar deňziniň kenaryndaky Türkmenbaşy şäheriniň golaýynda ýitirim boldy. Iýul aýynyň ahyrynda Nepesgulyýewiň maşgalasy onuň öz ýanynda “neşe maddaly derman göterdi” diýen aýyplama bilen tussag edilendigini bilip galýarlar.
Türkmen häkimiýetleri Nepesgulyýewiň maşgalasyna ýa-da halk köpçüligine resmi suratda ne bu habarçynyň tussag edilendigi, ne-de onuň üç ýyl türmä basylandygy barada maglumat berdiler.
Emma Human Rights Watch, Amnesty International, “Serhetsiz reportýorlar” ýaly halkara guramalar, türkmen häkimiýetlerine ýüzlenip, Nepesgulyýewi derhal boşatmaga çagyryp, ýörite beýanat ýaýratdylar.
Öňki sowet respublikalary
Hasabatda Žurnalistleri goramak boýunça komitet, şu ýylyň oktýabr aýynda Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerrä ýüzlenip, ondan Aşgabada saparynyň dowamynda türkmen häkimiýetlerinden Nepesgulyýewiň tiz boşadylmagyny talap etmäge çagyrdy diýlip bellenilýär.
Metbugat azatlygyny gorap çykyş edýän halkara toparyň raportynda 2015-nji ýylyň dowamynda öňki sowet respublikalary Özbegistanda dört, Orsýetde bir we Gyrgyzystanda-da bir žurnalistiň tussag edilendigi aýdylýar. Žurnalistleri türmä basmakda bu ýyl Azerbaýjanyň öňki sowet respublikalarynyň arasynda has öňe saýlanýar. Raportda Azerbaýjan 2015-nji ýylda sekiz žurnalisti, şol sanda derňeýji žurnalist Hatyja Ysmaýylowany türmä basandygy nygtalýar.
Şeýle-de, hasabatda azeri prezidenti Ylham Aliýewiň hökümetiniň ýurtda başgaça pikirlenýänlere garşy edýän basyşlarynyň halkara reaksiýalaryň döremegine getirendigi bellenilýär.
Žurnalistleri iň köp tussag edýän ýurtlar
Dünýäde “geçen ýylyň dowamynda tussag edilen žurnalistleriň sany göz-görtele pese gaçan mahaly”, Hytaý we Müsür 2015-nji ýylda žurnalistleri iň köp tussag edýän ýurtlar boldy diýlip, hasabatda maglumat berilýär.
Žurnalistleri goramak boýunça komitet garaşsyz, kommersial maksatly bolmadyk gurama bolup, ol dünýäde metbugat azatlygyny gorap çykyş edýär. Bu komitet 1981-nji ýylda Birleşen Ştatlaryň habarçylarynyň bir topary tarapyndan döredildi.


text:
Eýranyň resmileriniň aýtmagyna görä, olar Britaniýada ýerleşýän kürt toparlaryndan maliýe goldawyny alan dört sany terroristi tussag edipdirler.
Eýranyň metbugatynda bu adamlaryň Mariwan şäherinde tussag edilendigi aýdylýar. Olar soňky iki ýylyň dowamynda 5 adamy öldürmekde aýyplanýarlar.
Eýranyň häkimiýetleri tussag edilen bu adamlaryň kürtleriň Komala söweşiji toparyna degişlidigini we olaryň Britaniýadaky ýolbaşçylaryndan pul alandyklaryny öňe sürýär.
Britaniýanyň hökümeti şeýle aýyplamalary ret etdi.


text:
Türkmenistanyň “Gökguşak” jemgyýeti ýatyrylandan soň, bag ekmek, ony idetmek, esasan, Türkmenistanyň Tebigaty goramak ministrliginiň üstüne ýüklendi.
Emma häzir hem pudaklaýyn edara-kärhanalaryň, hatda ýokary okuw jaýlarynyň talyplarynyň her toparynyň aýratyn bag meýdanlary bar. Her bir işgär, talyp berkidilen bag uçastogynda baglara ideg etmeli ýa-da pul töläp, bag idetýän adamy hakyna tutmaly. Bu bolsa adamlar üçin goşmaça kynçylyk döredýär.
Soňky ýyllarda bag ekmek, ony idetmek boýunça belli bir tejribe gazanyldy. Mysal üçin, Aşgabatda we onuň eteklerindäki baýryň üstünde ekilen baglary turbajyklar arkaly damjalaýyn usulda suwarmak ýola goýuldy. Ýöne tomusda baýyrlara ýeterlik derejede suw çykaryp bolmansoň, damjalaýyn usulam özüni ödemeýär eken (aşakdaky surat).
Soňky üç ýylda baglary suwarmak üçin, ýüzlerçe maşyn satyn alnypdyr, hatda hususy suw daşaýjy maşyn eýeleri meýletin şertnama esasynda bag suwarmak işine çekilýär. Aşgabatly suw daşaýjy maşynyň eýesi Amanmyrat geçen ýyl tomusda Aşgabat baýrynyň eteginde üç aý bag suwarmak işine gatnaşandygyny, her aýda ähli çykdajysyny aýranda, ortaça 1,800 manat hak alandygyny gürrüň berdi.
Mahlasy, häzir bag ekmek, ony idetmek boýunça käbir oňyn özgerişlikler bar. Bu iş haýal derejede bolsa-da, ylmy önümçilik bilen baglanyşdyrylýar. Ýöne ýowar edip, bag ekmek ýa idetmek boýunça hünärmen bolmadyk adamlary, talyplary bu işe çekmek Türkmenistany bagy-bossanlyga büremek hakyndaky hoş arzuwlara päsgelçilik döredýär.
Döwletmyrat Ýazgulyýew aşgabatly garaşsyz žurnalist. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
30-njy oktýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Daşoguz welaýatyna amala aşyran iş saparynyň barşynda döwlet Baştutany
Ukrainanyň “Altkom” maliýe-senagat toparynyň jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetiniň direktorlar geňeşiniň başlygy A.Tislenkonyň öz ýolbaşçylyk edýän düzüminiň Daşoguzyň howa menzilinde alyp barýan işleri, aýratyn-da, bu ýerde uçuş-gonuş zolagynyň birinji tapgyrynyň gurlup, ulanmaga berlendigi baradaky hasabatyny diňledi. Ýeri gelende aýtsak, döwlet Baştutanymyzyň uçary bu ýerde gurluşygy tamamlanan uçuş-gonuş zolagynda gonan ilkinji uçardyr.
“Altkomyň” ýolbaşçysy işlenip taýýarlanylan taslama laýyklykda häzirki zaman ýolagçy we ýük terminallarynyň, ugrukdyryjy ýodalaryň, howa gämileri üçin duralgalaryň, howa hereketini dolandyryş gullugynyň diňleriniň, şeýle hem degişli desgalaryň başga-da birnäçesiniň gurluşygynyň alnyp barylýandygyny habar berdi.
Döwlet Baştutany hasabaty diňläp, bu kompaniýanyň ýerine ýetirýän işleriniň möhüm ähmiýete eýedigini nygtady we munuň üstünlikli ösdürilýän türkmen-ukrain gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de ösdürilmeginde möhüm ähmiýetiniň bardygyny aýtdy. Milletiň Lideriniň belleýşi ýaly, ýurdumyzyň raýat awiasiýasyny döwrebaplaşdyrmak Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011—2030-njy ýyllar üçin strategiýasynyň iri möçberli wezipeleriniň biridir.
Türkmenistanyň dünýäniň gyzyklanma bildirýän ýurtlary bilen birek-birege ynanyşmak we açyklyk esasynda ýola goýulýan hyzmatdaşlyga ygrarlydygyny belläp, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ukrainanyň Prezidenti Pýotr Poroşenkonyň ýurdumyza bolan resmi saparynyň çäklerinde düýn Aşgabatda geçirilen ýokary derejedäki türkmen-ukrain gepleşikleriniň barşynda ikitaraplaýyn gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek üçin giň mümkinçilikleri açýan ylalaşyklaryň gazanylandygyny aýtdy. Munuň özi Türkmenistanda işleýän ukrainaly işewür toparlaryň mundan beýläk-de netijeli işlemegine oňyn şertleri döredýär diýip bellemek bilen, döwlet Baştutany howa menziliniň degişli düzümleriniň gurluşygyny alyp barýan kompaniýanyň ýolbaşçylaryna we işgärlerine işlerinde üstünlik arzuw etdi.
“Altkom” maliýe-senagat toparynyň jogapkärçiligi çäklendirilen jemgyýetiniň ýolbaşçysy bildirilen ynam üçin hoşallyk bildirip, öz gezeginde türkmen-ukrain hyzmatdaşlygynyň döwrüň talabyna laýyk derejede ösdürilmegine mynasyp goşant goşmak ugrunda ähli tagallalaryny gaýgyrmajakdyklaryna Türkmenistanyň Prezidentini ynandyrdy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň täze goňşuçylyk komissary Ýohannes Han (Johannes Hahn) ÝB-niň Orsýete garşy girizen sanksiýalarynda azalma bolmajagy «örän aýdyň», muňa derek, gündogar Ukrainadaky soňky wakalar Brýusseliň Orsýete garşy has kän basyş etmegine getirip biler diýdi.
Han AÝ/AR-e beren interwýusynda ÝB 5-nji sentýabrdaky Minsk protokolyndan we ok atyşygy kesmek ylalaşygyndan soň sanksiýalary ýeňletmegiň wagty gelen bolmasyn diýen maslahata başlapdy, emma gündogar Ukrainada soňky bolan wakalar bu barada gaýtadan pikirlenmäge mejbur etdi diýdi.
Han ÝB-niň käbir agzalarynyň hatda sanksiýalaryň güýçlendirilmegine basyş etjegini hem syzdyrdy.
Ol ÝB-niň Ukraina üçin şu ýyla planlaşdyran donorlar konferensiýasynyň 2015-nji ýylda geçiriljekdigini, sebäbi Brýusseliň ol maýanyň nirä gönükdiriljegi barada anyk strategiýa garaşýandygyny, emma Kiýew tarapyndan şu wagta çenli ne gysga möhletli, ne uzak möhletli ösüş planynyň hödürlenendigini aýtdy.
Ukraina iýun aýynda Ýewropa Bileleşigi bilen baglaşylmaly Assosiasiýa şertnamasynyň esasy söwda we ykdysady gatnaşyklar bölegine gol çekdi, bu dokument çuňňur we köptaraply söwda zonasynyň hem-de ýakynrak ykdysady integrasiýanyň döremegini üpjün eder.
Emma muňa garamazdan, bu şertnamanyň söwda bölegini durmuşa geçirmek 2016-njy ýylyň ýanwaryna çenli, belki-de Orsýetiň basyşy sebäpli, soňa goýuldy. Moskwa onuň öz bazarlaryna zyýan ýetirjegini aýdýar.
Han AÝ/AR bilen interwýusynda bu şertnama Orsýet sebäpli girizilen üýtgeşmeler barada aýdylýanlary ret etdi. Ol gijikmäniň, mysal üçin, Ukrainanyň biznes sektorynda görülmegi zerur bolan taýýarlyk sebäplidigini, şunuň üçin munuň indiki ýyl edilmelidigini, bu ýerde başga hiç zat ýokdugyny aýtdy.
Komissar 2019-njy ýylda öz wezipesinden gidende, Ukraina bilen nähili gatnaşyklaryň gurulmagyny isleýändigi barada berlen soraga jogap berip, özüniň prezident Petro Poroşenko tarapyndan işlenip düzülen strategiýa, ýagny 2020-nji ýylda bileleşige goşulmak barada arza berilmegine gol ýapýandygyny aýtdy.
"Meniň pikirimçe, bu örän jogapkärçilikli çemeleşme we biz oňa ýoldaş bolmaly we goldamaly» diýip, Han aýtdy.
Şeýle-de komissar özüniň hristian Täze ýyl baýramçylygyndan öň Ukraina sapar etmek niýetiniň bardygyny, emma munuň anyk senesiniň indi kesgitlenmelidigini aýtdy.
Iňlisçeden türkmençä geçiren Ýowşan Annagurban.


text:
Ministrler Kabinetiniň 5-nji iýunda bolan mejlisinde Türkmenistanyň milli aragatnaşyk hemra ulgamynyň öz işine başlaýandygy barada habar berildi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ilkinji türkmen hemrasynyň ulanylmagynyň aragatnaşyk hyzmatlarynyň dürli görnüşlerini hödürlemäge mümkinçilik berjekdigini belläp, degişli ýolbaşçylara aragatnaşyk ulgamynyň kuwwatyndan doly peýdalanylmagyny üpjün etmegi tabşyrdy.
Şu hepdäniň başynda Aşgabatda Türkmenistanyň milli hemra aragatnaşyk ulgamyny ulanmaga bermek dabarasy boldy. Bu çärä milli türkmen aragatnaşyk ulgamyny gurmagy amala aşyran “Thales Alenia Spaсe” fransuz kompaniýasynyň, bu taslama boýunça Türkmenistanyň hyzmatdaşy bolan “Spaсe Systems International-Monaсo S.A.M” kompaniýasynyň, şeýle hem Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň hem-de Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Milli kosmos agentliginiň ýolbaşçylary we wekilleri gatnaşdylar.
Häzirki wagtda milli aragatnaşyk hemra ulgamy doly güýjünde işleýär we ýurdumyzyň hünärmenleriniň öňünde bu taslamadan has doly peýdalanmak üçin onuň mümkinçiliklerini doly herekete girizmek wezipesi durýar. Şu maksatlar bilen Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, “Türkmen hemrasy” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti döredildi, ol hemra aragatnaşyk hyzmatlaryny hödürlemek boýunça işleri alyp barar.
“TürkmenÄlem 520E” hemrasy Ku-ýygylykda ýaýlyma çykmaga mümkinçilik berer. Bu usul uly bolmadyk antennalar bilen ýaýlymy kabul etmäge mümkinçilik berýär we şonuň üçin hem hemra telewideniýesinde giňden ulanylýar.
Teleradiogepleşikleriň ulgamyny giňeltmekden başga-da, öz aragatnaşyk hemramyzyň bolmagy ýurdumyzda VSAT hemra aragatnaşyk tehnologiýasyny ornaşdyrmaga mümkinçilik berer. Biri-birinden müňlerçe kilometr uzaklykda ýerleşýän iki ýa-da ondan köpräk VSAT terminaly arkaly hemrany üstünden geçiriji enjam hökmünde peýdalanyp, olaryň arasynda maglumatlaryň uly möçberlerini geçirip bolýar.
Şunuň ýaly ulgamyň esasynda Internede girmek, telefon aragatnaşygy, çäk taýdan biri-birinden üzňelikde bolan peýdalanyjylary birikdirmek, aragatnaşyk ulgamlarynyň ätiýaçlyk möçberini kemala getirmek, dolandyryş merkezinden uzakda ýerleşýän we ýerüsti aragatnaşyk ulgamlary arkaly birleşdirilmedik senagat desgalarynyň işine gözegçiligi amala aşyrmak ýaly hyzmatlary hödürlenýän doly derejeli multiserwis ulgamlaryny gurnap bolar.
Wideoşekilli maslahatlary ýa-da hemra teleköprüleri tehnologiýalaryny peýdalanmak üçin uly mümkinçilik açylýar. Bu tehnologiýa, şeýle hem bilim we saglygy goraýyş ulgamlarynda hem işjeň ulanylýar.
Häzirki wagtda ýerli we Türkmenistanyň çäginde işleýän daşary ýurtly kompaniýalaryň 20-den gowragy häzirden degişli buýurmalary berip, täze türkmen hemra aragatnaşygynyň hyzmatlaryndan peýdalanmaga isleg bildirýändigini mälim etdi.
Şeýlelikde, ilkinji milli emeli hemrasy ägirt uly çäkleri öz tolkunlary bilen örtmek arkaly ýurdumyzda innowasiýa aragatnaşyk ulgamyny döretmek üçin möhüm şert bolar. Hemra aragatnaşygynyň häzirkizaman düzümi we täze tehnologiýalar we Türkmenistanda kosmos bilen baglanyşykly barlag işlerini geçirmegi ösdürmäge we kämilleşdirmäge, türkmen döwletiniň halkara abraýyny mundan beýläk-de ýokarlandyrmaga ýardam berer.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde Hazar meselelesi boýunça türkmen-azeri maslahaty geçirildi.
Azerbaýjan delegasiýasyna ýurduň daşary işler ministriniň orunbasary Halaf Halafow ýolbaşçylyk etdi.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugynyň habaryna görä, dostlukly hem düşünişmek ýagdaýynda geçen duşuşykda taraplar Hazaryň halkara hukuk durumyny etaplaýyn kesgitlemek prosesiniň gidişi, onuň biodürlüligini we ekologiýasyny gorap saklamak barada maslahat etdiler.
“Taraplar Türkmenistanyň we Azerbeýjanyň meseläni diplomatiki we hukuk serişdeleri we usullary arkaly çözmek babatdaky aýgytlylygyny aýrytyn nygtadylar. Hazarýaka sebitinde hemmetaraplaýyn hyzmatdaşlygyň we özara ylalaşykly hereketiň ösüşi kenarýaka döwletleriniň ählisiniň uzak möhletli bähitlerine gabat gelýär” diýip, Daşary işler ministrliginiň habarynda bellenýär.


text:
Amerikaly bir ylmy toparyň aýtmagyna görä, biziň galaktikamyz bolan Akmaýanyň Ýolunda iň azyndan 100 milliard planeta bar. Bu olaryň "Kepler-32" diýlip atlandyrylýan planeta sistemasyny takyk öwrenenlerinden soň gelen netijesi. Alymlaryň pikiriçe, bu analizden biziň galaktikamyzdaky planetalaryň sany we olaryň nähili dörändigi barada netije çykaryp bolýar.
"Galaktikada iň azyndan 100 milliard planeta bar. Bu aýdylýan diňe biziň öz galaktikamyz barada" diýip, Birleşen Ştatlaryň Kaliforniýa ştatynyň Pasadena şäherinde ýerleşýän Kaliforniýa tehnologiýa institutynyň ("Kalteh" ylmy topary) professory Jon Jonson aýdýar.
"Bu ynanar ýaly zat däl. Takygrak oýlanyp görseň, bu gaty köp zat. Ol ortaça hasap bilen her bir ýyldyza bir planetanyň düşýändigini aňladýar" diýip, Jonsonyň kärdeşi Jonatan Swift hem onuň sözüniň üstüni ýetirýär.
"Kepler-32" we bäş planeta
"Kepler-32" – bu kosmos teleskopy "Kepler" tarapyndan töwereginde 5 planetanyň hereket edýänligi anyklanan ýyldyz. Bu planetalaryň ikisine ozalbaşga ylmy toparlar gözegçilik edipdiler. "Kalteh" topary bu ulgamda ýene üç planetanyň bardygyny ýüze çykardy.
“Kaltehiň” 2013-nji ýylyň 2-nji ýanwarynda bildirmegine görä, Jon Jonson bilen onuň kärdeşleri bu ulgamy jime-jik öwrenip, onuň häsiýetlerini "Kepler" missiýasy tarapyndan üsti açylan beýleki planeta sistemalary bilen deňeşdirip görüpdirler.
Karlik ýyldyzlar ulgamyna degişli "Kepler-62" ulgamynyň planetalary bilen Gün ulgamynyň planetalarynyň deňeşdirilişi.
Gürrüňi edilýän "Kepler-32" bir gyzyl karlik ýyldyz. Bu ýyldyzlaryň m-görnüşi
Akmaýanyň Ýolunda has köp duş gelýän ýyldyzlar. Olar biziň galaktikamyzdaky ýyldyzlaryň takmynan 70 prosentini emele getirýärler.
Sistemanyň 5 planetasynyň ululygy takmynan Ýeriň ululygyna deň, olaryň öz ene ýyldyzyndan aralygy bolsa Ýer bilen Günüň aralygyndan ep-esli ýakyn. Bu hem, Swiftiň aýtmagyna görä, bular ýaly ýyldyzlarda bir adaty zat. Biziň galaktikamyzdaky planetalaryň aglaba köplüginiň häsiýetleriniň “Kepler-32-niň” töweregindäki planetalaryň häsiýetlerine gabat gelmegi mümkin.
Bu ulgamyň özboluşly tarapy onuň bäş planetasyna, haçan-da olar öz orbitasy boýunça ene ýyldyzyň öňünden geçenlerinde, Ýerden gös-göni gözegçilik edip bolýanlygy. Bu hem ulgamy jikme-jik öwrenip, tranzit metodynyň kömegi bilen, planetalaryň öz ýyldyzynyň daşyndan doly aýlaw döwrüniň uzynlygy, massalary we beýleki parametrleri barada takyk netije çykarmaga mümkinçilik berýär.
"Kepler" missiýasy beýleki ýyldyzlaryň töweregindäki planetalary gözlemekde şu metody ulanýar. Tranzit metodynda bir planeta ene ýyldyzyň öňünden geçende, ýagtylykda bolýan peselmeler ölçelýär.
Bu ulgamy öwrenmegiň ähmiýeti
Astronomlar Akmaýanyň Ýolunda şular ýaly ulgamlar köp, şol sebäpden “Kepler-32-ni” öwrenmek bilen umuman planeta sistemalarynyň döremegi barada köp zatlary öwrenip bolar diýip pikir edýärler.
Planetalaryň gelip çykyşy baradaky esasy soraglaryň biri näçe planetanyň bardygy. "Kalteh" topary ýaly, beýleki ylmy toparlar hem bu soraga ozal çen-çak bilen ýyldyz başyna bir planeta bar diýip jogap beripdiler. Ýöne häzirki çaklama ilkinji gezek planetalaryň san taýdan iň uly bölegini düzýän m-karlik
ulgamlary barada geçirilen barlaglara esaslanýar.
Alymlar ilki karlikleriň m-görnüşine
degişli we gapdaldan gözegçilik edip bolýan şular ýaly sistemalaryň duş gelme ähtimallygyny hasaplapdyrlar. Onsoň, gelnen nitijäni kosmos teleskopy “Kepleriň” açyp bilýän ulgamlarynyň sany bilen birikdirip, Akmaýanyň Ýolunda her bir ýyldyza bir planeta bar diýen netijä gelipdirler.
Ýöne, olaryň aýtmaklaryna görä, bu bir juda konserwatiw çaklama. Jonatan Swift başga bir analizde gelnen netijeler boýunça edilen hasaplamada her ýyldyza iki planeta düşýändigini aýdýar.
"Kepler-32" ýaly ulgamlar biziň Gün sistemamyzdan bütinleý tapawutlanýarlar. Olar Günden hem sowuk hem-de ep-esli kiçi. Bir gyzyl karlik ýyldyzyň massasy ortaça hasap bilen biziň Günümiziň massasynyň takmynan 10 prosentine deň, üstündäki temperatura köplenç 2.200 bilen 3.600 kelwin aralygynda bolýar. Günüňki bolsa 5.500 kelwin.
Bäş planetanyň ene ýyldyzdan aralygy hem biziň Gün sistemamyzdaky planetalaryň Gün bilen aradaky uzaklygyndan has ýakyn. Şu jähtden garanyňda, “Kepler-32-niň” töweregindäki sistema dolulygyna Merkuriniň orbitasynyň içinde ýerleşip bilýär.
M-karlik
sistemalaryň öz ýyldyzlaryna ýakyn ýerleşmegi olaryň üsti juda gyzgyn, ýaşamaga ýaramly dünýäler däldigini aňladanok. Sebäbi m-karlikler
kiçi hem-de temperaturasy pes bolansoň, olaryň ýaşamga ýaramly zonasy ene ýyldyzdan o diýen uzakda ýerleşmeýär. “Kepler-32-däki” bäş planetanyň diňe iň daşdakysy bu zonada ýerleşse-de, beýleki m-karliklerde
bu zonada ýerleşýän köpsanly planetalar bar.
“Kepler-32” ulgamynyň haçan dörändigini entek bilýän ýok. Ýöne gelnen netijelerden planetalaryň hemmesiniň ene ýyldyzdan häzirkisinden has uzak aralykda döräp, wagtyň geçmegi bilen ýyldyza ýakynlaşandygyny çaklasa bolýar.
Araz Perwiş Germaniýada ýaşaýan žurnalist, syýasy ylymlaryň doktory.
ÇEŞMELER:
http://www.caltech.edu/content/planets-abound
http://www.astrobio.net/pressrelease/5242/100-billion-planets-may-populate-the-galaxy
http://www.sciencedaily.com/releases/2013/01/130103143422.htm
http://phys.org/news/2013-01-planets-abound-astronomers-billion-populate.html
http://www.raumfahrer.net/news/astronomie/08012013160147.shtml


text:
Şu gün Türkmenistanyň Lebap welaýatynda täze gurlan türkmen-hytaý gaz truboprowodynyň açylyş dabarasy bolar.
Bu möhüm dabara Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhammedow bilen birlikde Hytaýyň prezidenti Hu Szintao, Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew we Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimow dagylar hem gatnaşar diýlip garaşylýar.
Türkmenistanyň gündogar raýonyndan Özbegistanyň hem-de Gazagystanyň üsti bilen Hytaýa çekilen uzynlygy 7 müň kilometr töweregi bolan bu täze gaz prowody Türkmenistanyň ykdysadyýetinde uly rol oýnajak proýekt hasaplanylýar.
Iki ýurduň bu ugurda baglaşan özara şertnamasyna laýyklykda Türkmenistan geljek 30 ýylyň dowamynda bu truboprowodyň usti bilen Hytaýa ýylda 40 milliard kubometr gaz akdyrar.
Bu gaz truboprowody 2012-nji ýyldan özüniň doly kuwwatynda işläp başlar diýlip garaşylýar.


text:
Ukrainanyň salgyt gullugy ýurduň ozalky premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko täze aýyplamalary bildirdi. Bu aýyplamalar Timoşenkonyň 1990-njy ýyllarda “Ukrainanyň bütewi energiýa sistemalary” korporasiýasynyň başlygy bolan döwri bilen bagly.
Häzir Timoşenko wezipe ygtyýarlyklarynyň çäginden çykmakda aýyplanyp, ýedi ýyl türme tussaglygyna höküm edilenden soň, türmede jezasyny çekýär. Timoşenko özüne bildirilen aýyplamalary ret edipdi.
Ýewropa Bileleşigi, eger-de Timoşenko gözenegiň aňyrsynda galdyrylsa, özüniň Ukraina bilen baglaşmaly käbir ylalaşyklaryna gol goýmazlygynyň mümkindigini duýdurypdy.


text:
Gazagystanyň parlamentiniň aşaky öýüniň kanun çykaryjylary saýlawlardan soň premýer-ministr Karim Masimowyň hökümetini saklamak boýunça ses beridiler.
25-nji martda Mejlisde geçirilen ses berişlik saýlawlaryň yzýanyndaky konstitusional çäredir.
Prezident Nursultan Nazarbaýew hökümetiň düýpli üýtgedilmegine zerurlyk görmeýändigini aýtdy.
20-nji martda geçirilen saýlawlarda Nazarbaýewiň “Nur Otan” partiýasy sesleriň 82.2%-ne eýe boldy we parlamentdäki orunlaryň köpüsini eýeledi.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň synçylary Gazagystandaky saýlawlary demokratiýa boýunça halkara standartlaryna golaýlatmak üçin “entek uzak ýoldan ýöremelidigini” aýtdylar.


text:
Gürjüstanyň oppozision “Bitewi Gürjüstan partiýasynyň” lideri Nino Burjanadze rus wekilleri bilen gepleşik geçirmek üçin şu gün Moskwa sapar edýär. Bu habary Azatlyk Radiosynyň Gürji gullugy ýaýratdy.
Gürjüstanyň parlamentiniň öňki spikeri hem bolan Burjanadze Moskwada kim bilen duşuşjakdygy hakda takyk maglumat bermedi.
Ol Tbilisi aeroportynda şu gün žurnalistlere beren interwýusynda özüniň “uly öwrülişik” barada iş alyp barýanlygyny aýtdy.
Ol mundan öňki eden çykyşlarynda Gürjüstanda ýolbaşçylary saýlawlar arkaly uýtgedip bolmajakdygyny, şonuň üçin ilki bilen prezident Saakaşwili wezipesinden çekilmäge mejbur edilip, ondan soňra saýlawlaryň geçirilmelidigini belläpdi.
2008-nji ýylyň awgustynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda bolan harby çaknyşykdan soň gürji oppozisiýa lideriniň Moskwa sapar etmegi gaty ynjyk mesele bolup durýar.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň Senaty Waşington bilen strategik partnýorlyk baradaky täze ylalaşygyň taslamasyny goldap ses berdi.
Munuň özi 2014-nji ýylda NATO-nyň güýçleri Owganystany terk edenlerinden soň hem Birleşen Ştatlaryň bu ýurtda öz missiýasyny dowam etdirmegine ýol açýar.
Owganystanyň resmileri ýekşenbe güni Senatda bu baradaky dokumente 80 senatordan diňe 13-siniň garşy ses berendigini mälim etdiler. Mundan ozal, 26-njy maýda parlamentiň aşaky palatasy-da ony goldap ses beripdi.
Senatyň ses bermegi bilen indi bu dokument göni güýje girýär. Ozalbaşda bu ylalaşyga 2-nji maýda ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen owgan prezidenti Hamid Karzaý Kabulda gol goýupdy.


text:
Awstraliýa Londona 50 sany polisiýa ofiserini iberdi, olar BMG-niň toparynyň bir bölegi bolup, Malaýziýanyň ýolagçy uçarynyň ýykylan ýeriniň goragyny üpjün etmäge gitmeli.
Premýer-ministr Toni Ebbot Awstraliýanyň we Niderlandiýanyň daşary işler ministrleriniň 24-nji iýulda Kiýewe baryp, bu ýerde köpmilletli polisiýa güýçleriniň ýerleşdirilmegine rugsat berilmegi barada gepleşik geçirjegini aýtdy.
Ebbot uçaryň ýykylan ýeriniň goragyny berkitmek zerurlygy barada ukrain prezidenti Petro Poroşenko we rus prezidenti Wladimir Putin bilen hem gürleşdi.
Gündogar Ukrainada, pitneçileriň kontrolluk edýän ýerine ýykylan uçardaky 298 adamyň arasynda 39 awstraliýaly bardy.


text:
Ozalky sowet respublikalarynyň uly resmileri, şol sanda rus prezidenti Wladimir Putin Orsýetiň ýolbaşçylygyndaky Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň sessiýasyna gatnaşmak üçin Ýerewana ýygnandy.
Bu guramanyň 14-nji oktýabrda geçýän duşuşygynda Kollektiw howpsuzlyk şertnamasy guramasynyň täze baş sekretaryny saýlamaga we terrorizme garşy bilelikde göreşmek tagallalaryna üns berler öýdülýär.
KHŞG ozalky sowet respublikalary bolan Orsýetiň, Belarusyň, Ermenistanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň we Gazagystanyň gatnaşmagyndaky regional howpsuzlyk guramasydyr.
Ýerewandaky sessiýa guramanyň agza döwletleriniň ýolbaşçylarynyň gazak prezidenti Nursoltan Nazarbaýewden başgasynyň gatnaşýandygy aýdylýar. 76 ýaşyndaky Nazarbaýewiň Ýerewana saparynyň "sowuklama" sebäpli goýbolsun edilendigi aýdyldy.
13-nji oktýabrda ermeni protestçileriniň topary KHŞG-nyň Ýerewanda täze gurlan akademiýasynyň depesinde şygar galdyryp, Putini Ermenistandan çeke durmaga çagyrdy.


text:
Bostonda senator Edward Kennedi bilen hoşlaşyk başlandy. Ol hepdäniň ikinji güni 77 ýaşynda aradan çykypdy.
Kennediniň jesedi salnan tabyt öz dogany, ABŞ-nyň öňki prezidenti Jon Kennediniň adyny göterýän prezident kitaphanasynda goýuldy. Senator bilen hoşlaşmak üçin nobata duranlaryň sany müňlerçe.
ABŞ–nyň Demokratik partiýasynyň iň bir täsirli wekilleriniň biri Edward Kennedi hepdäniň altynjy güni Waşingtonyň golaýyndaky Arlington milli gonamçylygynda, doganlary Jon bilen Robertiň ýanynda jaýlanar.
Ýas dabarasynda ABŞ–nyň prezidenti Barak Obama çykyş eder.


text:
Hizbulla Siriýadaky jyhadçylary öz ýokary derejeli komandirleriniň birini öldürmekde aýyplady.
Liwanyň şaýy jeňçi toparynyň maglumatyna görä, Mustafa Badreddine 13-nji maýda, Damask aerortynyň ýanynda öldürildi.
14-nji maýdaky beýanatda toparyň öz derňewiniň Badreddine takfiri toparlary tarapyndan atylan toplar netijesinde öldürildi diýen netijä gelendigi aýdylýar.
"Takfiri" diýip olar «Yslam döwleti», «Al-Kaýda» ýaly berk liniýaly sünni ekstremist toparlaryny nazarda tutýar.
Beýrutda ýerleşýän we bu topara ýakyn durýan «Al-Maýadin» TW-si ilki Badreddine Ysraýylyň howa zarbalary esasynda öldi diýen habary ýaýradypdy.


text:
Biz daýananymyzda ilki bilen bilimiz ýognaýar, horlananymyzda bolsa ol iň soňky bolup inçelýär. Şoňa görä-de, semräp başlanyňyzy duýan bolsaňyz, tizden-tiz degişli çäreleri geçirip başlaň.
Ine, biliňizi inçe saklamak babatda hünärmeniň berýän maslahaty:
Halahupa şöhrat!
Halahup (türkmençe "halka") – bil üçin iň oňat türgenleşik enjamydyr. Birinjiden, ony bilimizde aýlanymyzda bir maşk arkaly köp dürli myşsalar hereketlenýär. Ikinjiden bolsa, halahup aýlamanyň owkalama täsiri hem bardyr. Halahup bedene galtaşyp, ondaky gan aýlanyşygy güýçlendirýär. Bu bolsa organizmde bolup geçýän işleriň, şol sanda horlanmanyň hem tizleşmegine ýardam berýär. Şeýle-de halahup ýag gatlaklarynyň dargap, olary limfa we gan arkaly daşynda çykarýar. Ýöne şeýle netijäni diňe halahupyň dogry saýlanylan ýagdaýynda gazanyp bolýandygy ýadyňyzda bolsun. Halahup näçe agyr bolsa, onuň bedene salýan agramy şonda-da köpdür. Ýöne tiz horlanjak bolup, demir halahupdan başlamaly däl. Sebäbi türgenlişige ýaňy başlan döwrüňizde ony bir sagat töweregi aýlamaga gurbatyňyz çatmaz. Halahupy bir sagatdan az aýlanylan ýagdaýynda oňat netijeler bolmaz. Şonuň üçin-de, öz saglyk ýagdaýyňyzdan ugur alyp, ilki plastmass halahupdan başlaň. Türgenleşmä öwrenişeniňizden soňra demir halahupa geçseňiz-de bolar.
Häzir satuwda diş-diş görnüşinde taýýarlanylan halahuplar-da duş gelýär. Ýöne olary satyn almakdan saklanyň, sebäbi olar bile çendenaşa agram salanlarynda, oňurga hem agram salýandygyny ýadyňyzdan çykarmaň. Diş-diş halahuplar oňurga we içki organlara zeper ýetirmekleri ahmal. Eger siz bedene salynýan agramy artdyrjak bolsaňyz, demir halahuplaryň ikisini aýlaýyň. Halahupy aýlanyňyzda esasy zat – dyzyňyzy epmän, aýaklaryňyzy göni saklap, diňe göwräňizi işlediň. Siz aýaklaryňyzy däl-de, biliňizi türgenleşdirýärsiňiz ahyryn.
Garyn: eglip galmak
Käbir adamlar çykyp duran garynlaryny aýyrmak üçin, ýatan ýerlerinde eglip galýarlar. Olar köpden-köp eglip galmak bilen billerini inçelder öýdýärler. Ýöne olaryň bu edýän hereketleri bütinleý başga netijeleri berýär. Sebäbi garyn boşlugyndaky myşsalaryň türgenleşdirilmeginiň netijesinde biliň has-da ýogyn bolmagy ahmal. Şeýle ýagdaýa duçar bolmaz ýaly, bedene salynýan agramy köpeltmeli däl-de, hereketjeňligi köpeltmelidir. Bu näme diýildigi? Siz eglip galanyňyzda egilmäniň aralygyny däl-de, maşkyň sanyny artdyrmaly, ýagny her gezek ýere ýazylyp, soňra dyzyňyza ýetmäge synanyşmaly däl-de, ýüzleýräk eglip-galmanyň sanyny artdyrmaly. Ýöne ýüzleý elip galmaňyzyň sany 30-dan az bolmaly däldir. Şeýle-de, beýleki myşsalary: arkanyň, gapdallaryň myşsalaryny hem hereketlendirmegi ýatdan çykarmaň. Munuň üçin eglip galanyňyzda göwräňizi bir gezek çep dyzyňyza, bir gezek sag dyzyňyza tarap gönükdiriň. Şeýle-de garnyňyzda ýatyp, arka myşsalaryny ýygryp ýazyň. Munuň üçin garnyňyzda ýatan halyňyzdan kelläňizi we gezek-gezegine çep ýa sag aýagyňyzy galdyryň.
Ýumşak ýerimiz barada
Inçe biliň inçe bolmagyna diňe garyn we arka myşsalar däl, eýsem, geň görünse-de, ýumşak ýerimiz, ýagny otyrýerimiz hem ýardam berýär. Ýumşak ýerimiziň myşsalary berk bolanda, biziň katdy-kamatymyz inçe görünýär. Şonuň üçin-de, ýumşak ýeriň myşsalaryny hem türgenleşdirmegi ýatdan çykarmaň. Munuň üçin ýumşak ýere agram salýan maşklary ýerine ýetirmeli. Mysal üçin, dik duran ýeriňizden oturyp turmak, aýaklaryňyzy ýokary galdyryp goýbermek. Aýaklaryňyzy hereketlendiriňizde, baldyryňyza agram daşlaryny baglasyňyzda bolar (ýöne olaryň agramy 2 kileden artyk bolmaly däldir). Bu maşky 6-10 gezek gaýtalaň. Bedeniňiz agrama öwrenişenden soňra, agram daşlaryň agramyny artdyrsa-da bolýar.
1. Ilkibaşdaky durum. Çep gapdalyňyza ýatyň-da, çep eliňiziň gary süňküne daýanyň. Sag eliňizi öňüňizde goýup, aýaňyzy ýere diräň. Çep aýagyňyz öňde, sag aýagyňyz biraz yzda bolmaly. Çanaklygyňyz ýerden 1 sm saýlanmaly.
Maşk. Uludan dem alyň. Demiňizi goýbereniňizde çep böwrüňizi mümkin boldugyndan köp egip, çanaklygyňyzy ýokary galdyryň. Dabanlaryňyzy ýerden götermäň. Diňe butlaryňyzy galdyryň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: her aýak üçin 30 gezekden 3-4 gezek etmeli.
2. Ilkibaşdaky durum. Aýaklaryňyzy eginleriňizi ininde goýuň. Çep eliňize agramly daşy (gantelýany) alyň. Onuň agramy 2 kileden köp bolmaly däl. Soňra çep eliňizi öň tarapyňyzda aşak goýberiň, sag eliňizi arka tarapyňyzda bolsun.
Maşk. Uludan dem alyň. Demiňizi goýbereniňizde, arkaňyzyň we garnyňyzyň kese myşsalaryny dartdyryp, biliňizi aýlaň. Şunuň bilen birlikde göwräňizi göneldip, çep egniňizi yza çekiň. Bilden aşak bölegini hiç ýere aýlamajak boluň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: her el üçin üçin 30 gezekden 3-4 gezek etmeli.
3. Ilkibaşdaky durum. Aýaklaryňyzy egineleriňiziň ininden biraz giňräk aralykda goýuň. Dabanlaryňyzy biraz gapdala öwrüň. Dyzlaňyzy epmejek boluň. Çanaklygyňyzy biraz yza çekiň-de, elleriňizi biliňizde goýuň.
Maşk. Uludan dem alyň. Demiňizi goýbereniňizde, çep böwrüňizi mümkin boldugyndan egiň-de, sag böwrüňizi uzaldyň. Sag eliňizi ýere parallel edip uzadyň. Çanaklygyňyzy hereketlendirmejek boluň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: her el üçin üçin 30 gezekden 3-4 gezek etmeli.
4. Ilkibaşdaky durum. Ýerde oturyp, aýaklaryňyzy uzadyň (dyzyňyzy biraz epseňiz-de bolýar). Elleriňizi haýsydyr bir agramly zat (agyr top, kiçiräk kädi, gawun we ş.m.) alyň. Çanaklygyňyzdan 30 sm uzaklykda iki kagyz goýuň.
Maşk. Ilki göwräňizi çepe öwrüp, topy kagyza degirmäge synanyşyň. Bu hereketi saga öwrülip hem gaýtalaň. Eger başararyn öýtseňiz, kagyzy biraz yza (gapdala däl) süýşüräýiň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: 30 gezekden 3-4 gezek etmeli.
5. Ilkibaşdaky durum. Ýatan ýeriňizden elleriňizewe aýagyňyzyň barmaklaryna daýanyň.
Maşk. Uludan dem alyň. Demiňizi goýbereniňizde sag aýagyňyzyň dyzyny çep tirsegiňize gönükdiriň. Soňra muny çep aýagyňyz babatda hem gaýtalaň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: her aýak üçin üçin 15 gezekden 3-4 gezek etmeli.
6. Ilkibaşdaky durum. Ýerde ýatyň, elleriňizi gapdalyňyza uzadyň. Dyzyňyzy epip, aýaklaryňyzy gapdallaýyň goýuň.
Maşk. Uludan dem alyň. Demiňizi goýbereniňizde dyzyňyzy ýazman, aýaklaryňyzy galdyryň. Soňra aýaklaryňyzy beýleki gapdala goýuň.
Maşky näçe gezek gaýtalamaly: 15 gezekden 3-4 gezek etmeli.
Ulanylan WEB Salgy
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şu gün Wenesuelanyň prezidenti Hugo Çawez soňky wagtlar Latyn Amerikanyň döwlet liderleriniň birnäçesiniň rak keseli bilen keselländiklerini belläp, bu ýagdaýda Birleşen Ştatlaryň eliniň bar bolmagynyň mümkindigini öňe sürdi.
Argentinanyň prezidenti hanym Kristina Fernandeziň rak keseline ýolugandygy bilen bagly eden çykyşynda ol soňky wagtlar özüniň-de, Braziliýanyň we Paragwaýyň döwlet liderleriniň-de rak keseli bilen keselländiklerini belledi.
Hugo Çawez “bu örän geň ýagdaý we bu ýagdaýda Birleşen Ştatlaryň eli bar bolaýmasyn diýen pikir hem mende döreýär” diýip, nygtady.
Hugo Çaweziň bu çykyşyna Birleşen Ştatlar tarapyndan häzirlikçe hiç hili resmi reaksiýa bolmady.


text:
Türkmenistanda her apreliň birinji ýekşenbesinde geçirilýän «Suw damjasy – altyn dänesi baýramçylygy» bellenilýär.
Ýurduň gazetlerinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň suw baýramçylygy mynasybetli watandaşlara gutlagy çap edildi.
Onda suw hojalygynyň işgärleri, oba zähmetkeşleri, bütin halk milli baýramçylyk bilen gutlanylýar.
«Ekerançylyk we suwaryş tehnologiýasyny hemişe kämilleşdiren ata-babalarymyz «Suwsuz ýaşaýyş ýok, zähmetsiz -eşret» diýipdirler.
Muňa guýular, kärizler, suw howdanlary, kanallar, derýalar, köller we türkmen düzlüklerinde, dag eteklerinde gurlan köp sanly beýleki suw desgalary şaýatlyk edýär» diýip, prezidentiň gutlagynda aýdylýar.
Baýramçylyk mynasybetli Türkmenistanyň Şekillendiriş muzeýinde hudožnikleriň suw temasyna bagyşlap çeken suratlarynyň sergisi açyldy we beýleki medeni-köpçülik çäreleri gurnaldy.


text:
Türkmenistan – sport döwleti – diýip, Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň Aziýa oýunlary bölüminiň başlygy Haýder Farman “Türkmenportala” beren interwýusynda belleýär.
- Türkmenistanda Aziýa oýunalaryna taýýarlyk görlüşi barada Internet maglumatlary esasynda yzygiderli gyzyklanyp durýarys. Bu ýerde oýunlara taýýarlygyň derejesi bizde kanagatlanma döredýär. Olimpiýa şäherjiginde gurlan sport desgalarynda bolsa sportuň aýry-aýry görnüşleri boýunça dünýä ýaryşlaryny geçirmäge hem mümkinçilik bar.
Düýn bu ýerde iki sany kaşaň myhmanhananyň açylyş dabarasyna gatnaşdyk. Aziýanyň Olimpiýa geňeşiniň 34-nji Baş Assambleýasynyň mejlisiniň Olimpiýa şäherjiginde täze açylan myhmanhanada geçirilmegi bu maslahatyň ähmiýetini has-da artdyrýar. Şu myhmanhanadan hem Türkmenistanyň dünýäniň 60-dan gowrak döwletinden geljek myhmanlary göwnejaý kabul edip biljekdigine ynamymyz artýar. Men Türkmenistanyň Aziada — 2017-ni, garaşylşy ýaly, ýokary derejede geçirip, indiki iri sport ýaryşlaryna mynasyp dalaşgär boljakdygyna ynanýaryn. Çünki Türkmenistanyň Aziada — 2017-ä görýän taýýarlygy belent bahalara mynasypdyr.


text:
Bosniýanyň öňki serb lideri Radowan Karadžiç genosidde aýyplanylyp, höküm edilen 40 ýyllyk türme tussaglygyndan şikaýat etdi we BMG-niň sudýalaryny “özüni syýasy suda sezewar etmekde” aýyplady.
Karadžiçiň aklawçysy Peter Robinson öz müşderisiniň “ony we bosniýaly serb halkyny garalamagy aklamak üçin syýasy suda sezewar edilendigini” 22-nji iýulda Gaaganyň suduna aýtdy.
71 ýaşly Karadžiç 24-nji martda öňki Ýugoslawiýa boýunça halkara sudy tarapyndan 1995-nji ýylda Srebrenisada sekiz müň çemesi musulman erkekleriň we oglanlaryň gyrylmagy bilen baglylykda genoside baş goşmakda günäli tapyldy.
Şeýle-de Karadžiç 1992-1995-nji ýyllarda Bosniýa-Herzegowinada bolan uruşyň dowamyndaky ýene dokuz jenaýatda, şeýle-de 10 müň raýatyň ölümine sebäp bolan Saraýewonyň gabawynda günäli tapylypdy.


text:
Owganystanyň täze parlamentiniň inagurasiýasy 22-nji fewrala çenli gaýra süýşürildi. Bu barada çarşenbe güni owgan prezidentiniň diwany habar berdi.
Owganystanda geçen ýyl geçirilen parlament saýlawlary bilen bagly bidüzgünçiliklere garaýan ýörite sud prezdent Hamid Karzaýden degişli derňewler tamamlanýança täze parlamentiň inagurasiýasyny gaýra süýşürmegi sorapdy.
22-nji sentýabrda geçirlen parlament saýlawlarynda köp sanly bidüzgünçiliklere ýol berlendigi aýdylýar. Saýlaw resmileri 24 sany saýlaw uçastogyndaky dalaşgärleriň ýeňişini ykrar etmändi. Şeýle-de 5 milliondan gowrak sesleriň dörtden biri güýçsüz hasaplanypdy.
Bu karardan öň Owganystandaky täze parlamentiň açylyş dabarasyny 23-nji ýanwarda geçirmek göz öňünde tutulýardy.


text:
Bilermenleriň aýtmagyna görä, Türkmenistandan dürli sebäplerden daşary ýurtlara müňlerçe adam gidýär. Olaryň bellemegine görä, Türkmenistan raýatlarynyň esasy köpçüligi işsizlik hem güzeran kynçylygy sebäpli, daşary ýurtlara işlemegä gidýär.
Daşary ýurtlarda işleýän türkmenistanly zähmet migrantlary diýlende, ilki bilen ýada düşýän ýurtlaryň biri hem Türkiýe bolup durýar. Şonuň üçinem Türkiýäniň metbugatynda häli-şindi türkmenistanly zähmet migrantlary hakynda habarlar çykyp dur diýilýär.
Azatlyk Radiosy "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň nobatdaky sanynda ençe ýyllap daşary ýurtlarda işläp, Türkmenistandaky çagalaryndan aýraçylykda galan türkmen maşgalalarynyň ykbal pursatlaryny ele alýar.
Azatlyk Radiosy eklenç aýraçylygy sebäpli daşary ýurtlarda ençe ýyldan bäri çagalaryny görüp bilmän ýören türkmenistanly ene-atalaryň başdan geçirýän ýagdaýlary hakda hemmeleri şu forumda pikir alyşmaga, öz teklipdir bellikleri bilen bilýän maglumatlaryny paýlaşmaga çagyrýar.
Gepleşige gatnaşmak isleýänler hem hat@azatradio.org elektronik hat salgysyndan biziň bilen aragatnaşyga geçip biler.


text:
Moskwa Orsýetiň harby uçarynyň Estoniýanyň howa giňişligine girendigini inkär edýär.
Orsýetiň Goranmak ministrliginiň metbugat wekiliniň 23-nji oktýabrda Interfaks agentligine aýtmagyna görä, “Ilýuşin-20” kysymly uçar Orsýetiň Kaliningrad anklawynyň Hrabrowo howa meýdanyndan 20-nji oktýabrda uçupdyr.
Metbugat wekili agzalan uçaryň bu türgenleşik uçuşyny “Baltika deňziniň neýtral zonasynda amala aşyrandygyny” aýtdy.
“Ilýuşin-20” uçarynyň ýoly
22-nji oktýabrda Estoniýanyň harbylary Orsýetiň uçarynyň ýurduň howa giňişligine girendigi barada habar berensoň, Estoniýanyň Daşary işler ministrligi Orsýetiň Tallindäki ilçisi Ýuriý Merzlýakowy çagyrdy.
NATO öz beýannamasynda “Ilýuşin-20” kysymly uçaryň, başda Daniýanyň giňişligini kesip geçendigini we daniýaly uçarlar tarapyndan anyklanandygyny, soň bu uçaryň NATO-nyň agzasy bolmadyk Şwesiýa tarap gidendigini habar berdi.
Beýannama görä, Şwesiýanyň uçarlary tarapyndan hem hasaba alnan “Ilýuşin” uçary Estoniýanyň giňişligine “bir minutdan az wagtlyk” girip, soň Portugaliýanyň uçarlarynyň ýany bilen geçip gidipdir.
Günbataryň we Orsýetiň Ukrainadaky krizisiň daşynda gatnaşyklarynyň dartgynlaşan döwründe NATO Baltikada howa gözegçiligini güýçlendirdi we Moskwany ýakynda ençeme sapar serhedi bozmakda aýyplady.
Beýleki wakalar
Geçen aýda Estoniýa Orsýeti eston polisiýa ofiserleriniň birini iki ýurduň arasyndaky serhetde ogurlamakda aýyplady.
Orsýet eston ofiseri Kohweriň 5-nji sentýabrda orsýet giňişliginde saklanandygyny aýdýar. Estoniýanyň resmileri bolsa onuň serhetden uzak bolmadyk bir ýerde ýarag bilen gorkuzylyp, Orsýete äkidilendigini aýdýarlar.
Ýewropa Bileleşigi we ABŞ Orsýetde içalyçylykda aýyplanýan Estoniýanyň howpsuzlyk resmisiniň tizden-tiz boşadylmagyny talap etdiler.
Şol bir wagtyň özünde-de Şwesiýanyň deňizçileri Orsýetiň alty gün mundan öň ýurduň paýtagty Stokholmdan 50 kilometr uzaklykda deňizde görlen suwasty gämisini gözleýärler. Şol bir wagtda-da 22-nji oktýabrda Şwesiýa öz birnäçe gämisiniň bu insidentde zyýan çekendigini aýdýar.
Şwesiýanyň resmileri bu gämi bilen bagly wakany anyk bir ýurt bilen baglanyşdyrmaýarlar, Moskwa muňa öz gatnaşygyny inkär edýär.


text:
Belgiýada demirýol betbagtçylygynyň bolan ýerinde şu wagta çenli dereksiz ýiten hasaplanýan ýolagçylaryň gözlegi dowam edýär.
Çaknyşykda ýenjilen wagonlardan spesialistler adam bedeniniň böleklerini tapýarlar.
Bu barasynda Belgiýanyň demirýol edarasynyň wekili Frans Press agentligine beren interwýusynda aýtdy. Fanni Karpenter ölenler baradaky häzirki sanyň üýtgemeginiň mümkindigini belledi.
Iki ýolagçy otlusy Brýusseliň günorta-günbataryndaky Halle şäherinde hepdäniň duşenbe güni çykyşypdy. Şonda onlarça ýolagçy ýaralanypdy.


text:
Bangladeşde, 1971-nji ýylda Pakistan bilen aradaky bolan garaşsyzlyk ugrundaky uruşda gyrgynçylyk etmekde we beýleki käbir jenaýatlarda aýyplanyp, Motiur Rahman Nyzamy ölüm jezasyna höküm edildi. Ol dünýäniň iň uly musulman guramalarynyň biri hasaplanýan “Yslam partiýasynyň” lideridir.
Ýurduň adalat ministri Anisul Hak Reuters habar gullugyna beren beýanatynda Ýokary kazyýetiň "Jemaate-Islami" partiýasynyň baştutany Nyzamynyň soňky islegini ret edenden soň, tizara Dakkanyň merkezi tussaghanasynda dara çekilendigini mälim etdi.
45 ýyllyk derňew
Onuň bilen baglanyşykly ölüm permanyny gyrgynçylyk barasynda derňew geçirýän hususy tribunal kabul etdi. Ol gyrgynçylykda we adam gynamak, şeýle-de tanymal şahsyýetleriň janyna kast etmegi gurnamakda aýyplandy.
Oppozisiýanyň lideri Khaleda Zianyň hökümetinde ministr bolan 73 ýaşyndaky Nyzamynyň garşysyna ölüm jezasynyň permany baryp 2014-nji ýylda çykarylypdy.
Reuters habar gullugynyň ýazmagyna görä, onuň dara çekilendigi baradaky maglumatyň yz ýanyndan müňlerçe adam paýtagt Dakkada köçelere çykyp, permanyň berjaý edileni üçin minnetdarlyk bildiripdirler.
"Biz bu güne 45 ýyllap garaşdyk" diýip, uruş weterany Akram Hossain Reuters habar gullugyna beren interwýusynda aýdýar.
Premýer-ministr Sheikh Hasiananyň hemaýatkärliginde döredilen söweş jenaýatlary tribunaly birsalym oppozisiýanyň we "Jemaate-Islami" partiýasynyň agzalary tarapyndan berk tankyda sezewar edildi.
Reuters habar gullugynyň maglumatyna görä, ol dardan asyljak mahaly paýtagt Dakka bilen beýleki uly şäherleriň köçelerine asudalyga gözegçilik etmegi üçin köpsanly howpsuzlyk işgäri bilen polisiýa güýçleri çykaryldy.
Bu ugurda mundan öňki kabul edilen kararlara garşy bildirilen nägileliklerde şu wagta çenli 200 adam heläk bolupdyr.
Bangladeş Gündogar Pakistan bolan wagty…
Habarda aýan edilişine görä, 2013-nji ýyldan bäri Bangladeşde oppozisiýanyň 5 sany wekiline ölüm jezasy berlipdir. Olardan dördüsi "Jemaate-Islami" partiýasynyň agzalarydyr.
Partiýanyň agzalarynyň aýan etmegine görä, öz baştutanlary Nyzama garşy öňe sürlen aýyplamalar düýbünden esassyz we ol şeýlelik-de syýasy ar alşyň pidasyna öwrülipdir. Partiýa öz lideriniň dara çekilmegine nägilelik hökmünde tutuş ýurt boýunça öz agzalaryny iş taşlaýşa çagyrdy.
ABŞ-nyň Döwlet departamenti bolsa öz beýannamasynda, 1971-nji ýylda bolan jenaýatlara degişli çärelerde ahyrsoňy adalatyň öz ornuny tapandygyna hoşaldygyny bildirp, şol bir wagtda-da bu sud işleriniň aç-açanlykda geçirilmelidigini nygtady.
Hökümetiň maglumatyna görä, 1971-nji ýydaky uruş mahalynda 3 million adam gyrgynçylyga duçar edilipdir we müňlerçe zenan hem zorlanypdyr. Ol uruşda "Jemaate-Islami" topary şol mahal "Gündogar Pakistan" diýip atlandyrylan häzirki Bangladeşiň Günbatar Pakistandan bölünip aýrylmagyna garşy çykypdyr.
Reuters habar gullugynyň bildirmegine görä, Bangladeşde soňky ýyllarda ateist blogerleriň, alymlaryň, dini azlyklaryň wekilleriniň we gumanitar işgärleriň janyna kast edilipdir.


text:
Aziýanyň Ösüş banky geljekki onýyllyklarda howanyň üýtgemeginiň Aziýada migrasiýa uçin esasy sebäbe öwrüljekdigini aýdýar.
Bankyň täze hasabatynda
aýdylmagyna görä, geçen iki ýylyň dowamynda regionda bolan tebigy betbagtçylyklar 42 million adamyň başga ýere göçmegine sebäp bolupdyr.
2010-njy ýylda Pakistanda we Hytaýda ýüze çykan tebigy betbagtçylyklar, ilkinji nobatda suwuň joşmagy 30 milliondan gowrak adamy öz ýaşaýan ýerlerinden göçmäge mejbur edipdi.
Aziýanyň Osüş bankynyň müdiri Bart Edesiň guramanyň internet saýtynda ýerleşdirilen wideo çykyşynda bellemegine görä, hasabat “howanyň üýtgemeginiň adamlaryň öz oturymly ýerlerinden göçmegine we köp adamlaryň migrant bolmagyna täsir ýetirýänligini” habar berýär.
Edesiň sözlerine görä, Aziýanyň Ösüş bankynyň bu hasabaty hökümetleriň problema has uly üns bermegi we betbagtçylyklaryň öňüni alyş çärelerini görmegi üçin strategik ugurlary görkezýär.
Merkezi Aziýa
Hasabatda Merkezi Aziýanyň köp böleklerinde topragyň arryklamagynyň, suw ýetmezçiliginiň we ýeriň çöle öwrülmeginiň ýene dowam etjekdigi aýdylýar. Bu region soňky ýyllarda dünýäde bolan iň betbagtçylykly tebigy krizisleriň birnäçesini, ilkinji nobatda-da suw problemalaryna degişli krizisleri başdan geçirdi.
Aral deňzinde suwuň derejesiniň peselmegi we oňa akýan iki derýanyň: Amyderýanyň we Syrderýanyň suwunyň azalmagy regionda uly ekologik üýtgeşikliklere getirdi.
Täze müňýyllygyň başynda bolan gurakçylyk, çak bilen 250 müň adamy, ýagny Özbegistanyň Garagalpagystan awtonom respublikasynyň ýaşaýjylarynyň 20%-ni Gazagystana we Orsýete gitmäge mejbur edipdi.
Hasabatda Merkezi Azianyň köp böleklerinde ilatyň howanyň üýtgemegi bilen bagly suw ýetmezçiliginiň töwekgelçiligi astynda ýaşaýanlygy bellenilýär.
Şeýle-de, Aziýanyň Ösüş bankynyň hasabatynda bellenişine görä, garyplyk we dolandyryş problemalary ilaty ekologik betbagtçylyklaryň öňünde has ejizledýär. Meselem, gurakçylyk oba hojalygynyň önümçiligini we netijede ilatyň azyk üpjünçiligini gowşadýar.
Regionyň öňdebaryjy ýurdy bolan Gazagystanda howanyň üýtgemeginiň ýetirýän ýaramaz netijeleriniň arasynda topragyň şorlamagy, çölleşmegi we gurakçylyk agyr problemalary döredýär. Gurakçylyk oba hojalygyna garaşly adamlaryň oturan ýerlerinden başga ýere göçmegine itergi berýär.
Gazagystan şeýle adam migrasiýasyny eýýam başdan geçiren ýurt. Oba ýerlerindäki garyplyk we ilatyň ykdysady mümkinçilikleriniň çäkliligi muňa sebäp bolupdy.
Täjigistanda ilatyň 95%-i suw joşguny, topragyň süýşmegi we topragyň zaýalanmagy ýaly ekologik problemalaryň töwekgelçiligi astynda ýaşaýar.
Merkezi Aziýanyň ýüzlerçe müň ýaşaýjysy gazanjyň gözleginde ýylda Orsýete we beýleki ýurtlara gitmäge mejbur bolýar. Hasabatda şeýle migrasiýanyň regionyň ösüşine oňly täsir ýetirýänligi hem bellenilýär we bu täsiriň esasan regiona daşardan maliýe serişdeleriniň iberilmegi bilen baglydygy aýdylýar.
Hasabatda öňe sürülýän çäreleriň arasynda ekologik betbagtçylyklar zerarly ýaşaýan ýerlerini terk edýän adamlaryň hak-hukuklaryny goramak meselesine üns berilýär.
1966-njy ýylda esaslandyrylan Aziýanyň Ösüş banky özüni Aziýa-Ýuwaş okean regionynyň osüşini maliýeleşdirmek boýunça esasy çeşme diýip atlandyrýar we 17,5 milliard dollar sarp etmäge ukyplydygyny aýdýar.


text:
“Talybanyň” öňki lideri Molla Mohammad Omaryň ýakyn kömekçisi söweşiji toparyň täze saýlanan lideriniň güýçli oppozisiýa bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny aýtdy.
1996-2001-nji ýyllaryň aralygynda “Talybanyň” Owganystany dolandyran döwründe awiasia ministri bolan Molla Akhtar Mohammad Mansur “Talyban” 30-njy iýulda Molla Omaryň ölümini tassyklansoň täze lider hökmünde yglan edildi.
Emma “Talybanyň” häkimiýeti astynda Kandaharyň häkimi bolan Molla Mohammad Hassan Rahmani AÝ/AR-sy bilen söhbetdeşliginde Mansuryň oppozisiýa garamazdan, “Talyban” liderleriniň diňe kiçi topary tarapyndan saýlanandygyny aýtdy.
Rahmani özüniň we öz toparynyň Molla Omaryň 23 ýaşly ogly Mawlawi Yakubyň saýlanmagyny isländigini habar berdi.
Şeýle-de Rahmani “Talybanyň” çäginde owgan hökümeti bilen parahatçylyk ugrundaky gepleşikler boýunça gapma-garşylygyň bolmandygyny aýtdy. Gepleşikler Molla Omaryň ölümi bilen bagly habardan soň yza tesdirilipdi.


text:
Bir hepde bäri dowam eden protestlere garamazdan, “Gran-pri” almak üçin Bahreinde maşyn sürmek boýunça Formula 1 ýaryşy geçirildi.
Reformalary talap edýän protestçiler ýollary böwetlemeklige synanyşdylar. Kömpýuter hakerleri tarapyndan Forum 1-iň websaýty döwülip, ýaryşyň internetden görkezilmegine päsdgelçilik döredildi. Onuň ýerine internetde Bahreiniň adam hukuklarynyň ýagdaýy barada maglumat ýerleşdirildi.
Ýaraglanan ulaglar we harby wertolýotlar paýtagt Manamada ýerleşdirildi.
Geçen ýylda Bahreiniň şaýy musulmanlarynyň ýolbaşçylygynda geçirilen demonstrasiýalarda 30 adamyň ölmegi bilen Formula 1 ýaryşy ýatyrylypdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň ömri we onuň atasy barada gürrüň berýän «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitap täjik dilinde neşir edildi.
Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekowyň galamynyň astyndan çykan bu kitap Täjigistanyň paýtagty Duşenbede neşir edildi. Häzirki güne çenli «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitap dokuz dilde, ýagny türkmen, rus, iňlis, nemes, türk, hytaý, ukrain, pars we fransuz dillerinde neşir edilipdi.
Ýurduň daşynda çap edildi
Şu çaka çenli «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň dürli dillerdäki neşirleri Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan çap edilipdi. Olaryň köpüsi Türkmenistanda işleýän daşary ýurtly firmalaryň ýardamy netijesinde ýurduň ýokary okuw mekdebiniň mugallymlarynyň terjime etmeginde neşir edilipdi. Kitabyň täjik dilindäki neşiri bolsa Duşenbede çap edildi.
Türkmenistan bilen Täjigistan eýýäm birnäçe ýyllaryň dowamynda ysnyşykly döwletara gatnaşyklaryny alyp barýarlar. Türkmenistan Täjigistana elektrik energiýasyny elýeterli nyrhdan iberip durýar.
Ýurduň mediasynda habar berlişine görä, «Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň täjik dilinde neşir edilmegi “iki ýurduň halklarynyň arasyndaky dostluk we netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny mundan beýläk-de pugtalandyrmaga ýardam berer”.
Awtor hakda ýene dymylýar
«Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň her gezekki täze neşirinde bolşy ýaly, täjik dilindäki neşirinde hem ony ýazan awtor barada hiç bir zat agzalmaýar. Oňa derek kitabyň esasy gahrymanlary bolan Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de onuň atasy Berdimuhamet Annaýew barada giňişleýin söhbet edilýär.
Munuň-da esasy sebäbi kitabyň awtoryna däl-de, eseriň gahrymanlaryna has köp ünsüň çekilmegini gazanmak üçin diýlip düşünilýär.
«Ata arzuwyny amala aşyrýan agtyk» atly kitabyň awtory Türkmenistanyň halk ýazyjysy Täçmämmet Jürdekow. Awtor bu eseri üçin geçen ýyl Türkmenistanyň prezidentiniň «Türkmeniň altyn asyry» baýragyna—bir müň amerikan dollaryna mynasyp hem bolupdy.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça wekili Ketrin Aşton Müsüriň häkimiýet başyndan çetleşdirilen prezidenti Muhammad Morsi bilen iki sagatlyk duşuşyk geçirdi.
Duşenbe güni gije Müsüriň goşunynyň dikuçary Aştony Morsiniň saklanýan gizlin ýerine alyp bardy.
Ketrin Aştonyň metbugat wekili Maýa Koçiýaniç sişenbe güni twitter arkaly çap eden maglumatynda Aştonyň Morsi bilen “düýpli diskussiýa” geçirendigini mälim etdi.
Häzirki wagtda Morsi “Hamas” topary bilen 2011-nji ýylda dildüwşük gurnamak bilen bagly aýyplamalar esasynda derňew astynda galýar.
Duşenbe güni Aşton Morsini häkimiýet başyndan çetleşdiren Müsüriň goşun generaly Abdel Fattah al-Sisi bilen hem duşuşyk geçirdi. Aşton Morsiniň “Musulman doganlar” hereketiniň ýurduň geçiş prosesine goşulmagyna çagyryş etdi.


text:
Amnesty International, ýagny Halkara günä geçiş guramasy geçen hepde adam hukuklary boýunça ýyllyk hasabatyny ýaýratdy. Şonda Türkmenistan bilen bir hatarda tutuş dünýädäki ýagdaýlar hakda maglumat berilýär. Bu aktual mesele bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosyndan Muhammad Tahir agzalýan guramanyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçysynyň orunbasary Andrea Huber bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Geçen ýyl ýaýradan hasabatyňyz bilen deňeşdirilende, bu ýylky hasabatyňyzyň arasynda nähili tapwut bar? Ilki bilen şu barada maglumat beräýseňiz?
Andrea Huber: 2009-njy ýyl boýunça Amnesty International guramasynyň hasabatynda ýüze çykan esasy zat – dünýäde dowam edýän adalatsyzlykdyr. Adalatsyzlyk diýenimde, hukuklary kemsidilen adamlaryň haklarynyň goralmaýanlygyny göz öňünde tutýaryn.
Halkara günä geçiş guramasynda meniň ýolbabaşçylyk edýän regionym, ýagny Orsýet we Merkezi Aziýa barada gürrüň edenimde, ilki bilen göze ilýän zat dissidentlere edilýän basyşlardyr. Orsýetde žurnalistleriň öldürilýänligine, şeýle wakalara gaty biparh garalýanlygyna, bu wakalar bilen baglanyşykly ýeterlik derňew geçirilmeýänligine hemem şeýle meseleler boýunça hiç kimiň jogapkärçilige çekilmeýänligine şaýat bolduk.
Beýleki ýurtlarda hem galp aýyplamalarda günälenip, hukuk goraýjy aktiwistleriň we žurnalistleriň dürli ýanamalara, haýbat atylmalara hatda tussaglyga duçar edilýänligini gördük. Meselem, Azerbaýjanda žurnalist Aýnylla Fetullaýew üç günäde aýyplandy. Ýewropanyň Adam hukuklary boýunça sudy oňa ýöňekelýän aýyplamalaryň esassyzdygy hakda höküm çykardy.
Netijede häzirki döwürde hökümetler, adam hukuklaryny goraýjylary we žurnalistleri goramag-a beýle-de dursyn, gaýta bar aladalary – olary basyp ýatyrmak.
Azatlyk Radiosy: Orsýetde bolup geçýän wakalar hakda hasabatyňyzda başga nähili maglumatlar berilýär?
Andrea Huber: Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedew adam hukuklary barada käbir oňyn zatlar aýdypdy. Emma, gynansak-da, bu beýanatlar durmuşa geçirilmedi. Orsýet barada aýdylanda, bizi iň köp alada goýýan zat, Demirgazyk Kawkazdaky dartgynly ýagdaýlardyr. Şol regionda kanunçylygyň bolmazlygy bizi aladalandyrýar. Sebäbi regionda aktiwistleriň we žurnalistleriň dereksiz ýitirim bolmagy, türme tussaglygyna sezawar edilmegi ýaly wakalar adaty ýagdaýa öwrüldi.
Gynansak-da, regionda kanunyň hökümliligi diýlen zadyň galmanlygyny aýtmak mümkin. Aýratynam Demirgazyk Kawkazda adam hukuklary boýunça derňewler geçirýän aktiwistler we žurnalistler nyşana alynýarlar.
Hökümetiň eden-etdiligi barada derňewler geçirýän žurnalistlere haýbat atylýar, hatda olar öldürilýärler, bu ynanyp bolar ýaly ýagdaý däl. Orsýet barada aýdylanda, sud diňlenişiginiň adalatly geçirilmezligi we bendileriň gynamalara sezewar edilmegi ýaly wakalaram bolup dur.
Azatlyk Radiosy: Siz hukugy kemsidilen adamlar üçin adalatyň elýeterli däldigini aýtdyňyz, bu mesele boýunça gürrüň edilende, Merkezi Aziýadaky ýagdaýlar nähili?
Andrea Huber: Hukuk bozmalar boýunça gürrüň edilende, bu jenaýaty amala aşyranlar barada ýeterlik derňewleriň geçirilmezligi, erkin sud diňlenişiginiň bolmazlygy ýaly wakalar bu regionda hem dowam edýär.
Azatlyk Radiosy: Bu barada takyk mysal getirip biljekmi?
Andrea Huber: Gyrgyzystan barada aýtsak, men bu ýurt boýunça ekspert däl, şonuň üçin, eger anyk mysal getirjek bolsam, ýakynda bu ýurtda bolan dartgynlylyk hakda gürrüň edip bileris. “Şol dartgynlykda howpsuzlyk güýçleri gereginden artykmaç güýç ulandymy?” diýlen meselede BMG ýörite derňew geçirmäge ýardam etmegi teklip etdi. Biz wagtlaýyn hökümetiň bu teklibi kabul etmegini talap edýäris.
Seýdilse, şol gozgalaňda bolan wakanyň üsti açylar we şunlukda aşa güýç ulanan toparyň jogapkärçilige çekilmegi barada çäre görler. Gyrgyzystan barada aýdylanda, bu möhüm wakadyr.
Azatlyk Radiosy: Gazagystan Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň häzirki döwürde ýolbaşçy wezipesini berjaý edýän ýurt, bu ýurt hakda näme aýdyp biljek?
Andrea Huber: Gazagystan barada geçirilen derňewlerde biz adam gynamalar ýaly wakalara kän üns berdik. Bu ýurtda adamlaryň gabalmagynyň yz ýany bilen gynamalara duçar bolýanlygyna şaýat bolduk.
Käbir halatlarda saklanan adamlar hakda hiç kime maglumat berilmeýär we olara aklawçy tutmaga-da rugsat edilmeýär. Gazagystanda-da, käbir beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, käte etmedik günälerini boýnuna goýmak üçin adamlary gynamalara sezewar edýärler.
Azatlyk Radiosy: Siz ýakynda ýaýradan hasabatyňyzda Ýewropa we Merkezi Aziýada milletparazlygyň hem aşa güýçlenenligini aýdýarsyňyz. Bu barada dolurak maglumat berip biljekmi?
Andrea Huber: Bu pikir tutuş Ýewropa we Merkezi Aziýa göz öňünde tutulup, öňe sürüldi. Biz azçylykdaky milletlere garşy dürli hüjümleriň amala aşyrylanlygyna şaýat bolduk.
Eger anyk mysal getirsem, Wengriýa hakda gürrüň etse bolar. Şeýle-de, bilişiňiz ýaly, azçylykdaky syganlaryň hak-hukugynyň kemsidilmegi-de, ÝB-de adam hukuklary boýunça iň uly problemalardan biri bolup durýar.
Orsýetde milletparazlyk bilen ilteşigi bardygy aýdylýan wakalarda we hüjümlerde geçen ýyl 71 adam heläk bolup, 360 adam-da ýaralandy.
Orsýet hökümeti muňa amala aşyrylan adaty jenaýat işi hökmünde garaman, bu barada aýratyn derňewler geçirip, bu meselä hökman çözgüt tapmaly.
Azatlyk Radiosy: Milletparazlyk bilen bagly Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlar barada näme aýdyp biljek?
Andrea Huber: Meniň gürrüňini eden temalarym barada halkara derejede tagallalaryň we belli ýurtlara garşy basyşlaryň artdyrylmagy zerur. Emma, gynansak-da, ÝB we ABŞ howpsuzlyk we beýleki bähbitlerini göz öňünde tutup, adam hukuklary bilen bagly wakalara ýeterlik üns bermeýärler.
Biz energiýa bähbitler göz öňünde tutulyp, adam hukuklarynyň ünsden düşürilmegine gaty gysga möhletlik strategiýa hökmünde baha berýäris. Sebäbi adam hukuklary bilen bagly ýüze çykýan wakalaryň uzagyndan diňe bir regiona däl, tutuş dünýä howp salmagy ahmal. Gyrgyzystan muňa mysal bolup biler.
Azatlyk Radiosy: Hasabatyňyzyň käbir böleklerinde, hususanam Türkmenistan baradaky maglumatlarda, hiç hili täzelik görmedim, onuň sebäbi näme?
Andrea Huber: Türkmenistan barada aýdylanda, esasy kynçylyklardan biri hiç bir guramanyň, hatda BMG-niň hem bu ýurtdan gerekli maglumatlary doly alyp bilmeýänligidir.
Netijede Türkmenistan barada maglumat tapmak boýunça biz uly kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz boýarys. Munuň bilen bir hatarda Türkmenistanda hereket edýän hukuk goraýjy aktiwistler hökümet tarapyndan berk gozegçilik astynda saklanylýar. Olaryň ýurtda bolup geçýän wakalar barada maglumat ibermäge synanyşmagy gaty howply. Daşary ýurtlarda hereket edýän aktiwistleriň Türkmenistandaky maşgala agzalaryna-da azar berilýär.
Şeýle ýagdaýlarda biziň Türkmenistanda adam hukuklarynyň kemsidilmegi ýaly wakalar boýunça takyk maglumat bermegimiz gaty kyn, sebäbi ýurt aşa ýapyk bolup galýar.
Mundan beýläk Türkmenistan barada alyp barjak işlerimiz bu ýurda garşy basyşlaryň artdyrylmagy barada bolar. BMG-niň hasabatçylary Türkmenistana barmaga synanyşdylar, olara çakylyk berilmedi, biz bu ýagdaýyň üýtgedilmegini talap edýäris.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan bilen bir hatarda Merkezi Aziýada ýerleşýän käbir beýleki ýurtlardan-da maglumat almak aşa kyn, şeýle ýagdaýda siz bu maglumatlary nähili jemlediňiz?
Andrea Huber: Türkmenistana gitmäge ýagdaýymyz ýokdy. Emma beýleki ýurtlar barada aýdylanda, biz dünýäniň dürli rgionlaryna öz missiýalarymyzy iberdik, olar şol ýerlerde derňewler geçirdiler.
Şol bir wagtyň özünde-de tehnologiýanyň ösen häzirki döwründe ýeriňden gozganman hem kän maglumat toplap bolýar. Regionda-da biziň habar çeşmelerimiz bar. Emma olara abanýan howp zerarly biz bu ugurda aşa seresaply hereket edýäris.
Netijede biz ýerli çeşmelerimiz bilen bir hatarda şol regiona sapar edýän adamlardan hem käbir maglumatlary almaga çalyşýarys.


text:
Bir täze barlagda gelnen netijeleriň görkezmegine görä, Orsýetiň Çeh respublikasynda alyp barýan propagandasyndan esas maksat Ýewropada we onuň institutlarynda şübhe hem ynamsyzlyk döretmek.
Çehiýanyň Brno şäheriniň Masaryk uniwersitetiniň iki professory tarapyndan geçirilen barlagda Moskwanyň, sowet döwrüniň göze ilginç taktikalaryndan tapawutlylykda, indi merkezi Ýewropa ýurtlarynda çylşyrymly oýunlary oýnaýandygy aýdylýar.
"Propaganda diýlende köp adamlar belli bir duýgulary oýarmaga, garaýyşlary üýtgetmäge gönükdirilen plakatlary, suratlary ýa wideolary göz öňüne getirýärler" diýip, barlagyň awtorlarynyň biri bolan Milos Gregor düşündirýär. Ol "Aslynda bolsa, bular ýaly manipulatiw metodlar gaty seýrek ulanylýar. Garaýyşlary we pikirleri üýtgetmek üçin uzak möhletli ulanylýan metodlar juda çylşyrymly, juda inçe" diýýär.
Bu çemeleşiş diňe Çeh respublikasynda däl
Bu çemeleşiş diňe Çeh respublikasy bilen hem çäklenenok. Kremliň tutuş Ýewropa Bileleşiginde adamlaryň aňyna täsir etmek barada edýän synanyşyklary Brýusseli şeýle aladalandyrdy welin, ol 2015-nji ýylyň mart aýynda özüniň Orsýetiň propagandasyna garşy gönükdirilen ilkinji operasiýasyny ýola goýdy. Moskwanyň öz garaýyşlaryna we syýasatlaryna goldaw tapmak üçin habar şerişdelerinden peýdalanmagy Ýewropa Bileleşiginiň ýolbaşçylaryny, aýratyn-da, Baltika döwletlerini howsala saldy.
Gregoryň bellemegine görä, çeh mediasynyň sferasynda Kremliň tarapyny çalýan habar saýtlarynda ulanylýan esasy elementler belli şahsyýetlere edilýän hüjümlerden, barmak çommaltmak we töhmetlerden ybarat. Kremliň propagandalarynda göz öňünde tutulýan aýry-aýry faktlara garşylyk görkezmek däl-de, ilkinji nobatda, gidýän jedelleri Moskwanyň maksatlaryna laýyk ugra gönükdirmek diýip, Gregor nygtaýar.
Awtorlar barlagda dört sany habar websaýtyny gözden geçiripdirler. Bular, barlagyň awtorlarynyň bellemegine görä, Kremliň bähbidine bolan habarlary hemmeden köp ýaýradýan saýtlar. Barlagda, aýratyn-da, üns merkezinde duran bu saýtlaryň Ýewropadaky migrant krizisine, şeýle hem Siriýada we Ukrainada barýan konfliktlere nähili çemeleşýändigi bolupdyr.
Migrant krizisinden peýdalanylýar
Barlagda gelnen netijä görä, Orsýet tarapyndan edilýän propagandada adamlarda Ýewropanyň institutlaryna we elitasyna ynamsyzlyk döretmek üçin migrant krizisinden peýdalanylýar.
"Migrant krizisi baradaky makalalar gaty emosional, olarda emosional metodlardan peýdalanylýar, myş-myşlar ýaýradylýar, adamlarda gorky döredilýär. Ukraina ýa Siriýa konfliktleri baradaky makalalarda bolsa, munuň tersine, bolýan wakalar kiçeldilip, ähmiýetsiz edilip görkezilýär. Munuň okyjyda bu görnüşi ýaly bir uly problema däl, beýle bir aýylganç waka däl diýen duýgyny oýarmak üçin edilýän bolsa gerek" diýip, Gregor aýdýar.
Ýewropa Bileleşiginiň ýa Birleşen Ştatlaryň alyp barýan syýasaty hakdaky tankydy maglumatlar we makalalar fakt bilen esaslandyrylan halatynda gowy zat. Ýöne ors propagandasynda fakt ýok.
"Biriniň Ýewropa Bileleşigini tankytlamagy onuň Orsýete hyzmat edýändigini ýa oňa Kreml tarapyndan pul tölenýändigi aňladanok. Ýewropa Bileleşiginiň äden käbir syýasy ädimleri, elbetde bar, biz olary tankytlap bilýäris, ýöne bu taktika taýdan Kremle hyzmat etmegi aňladanok" diýip, Gregor düşündirýär.
Barlagda gözden geçirilen websaýtlar
Ol soňra hem: "Ýewropa Bileleşigine gönükdirilýän tankytlar, diýeli, adalatlymy, faktlara esaslanýarmy ýa-da ol bir 'duşman' edilip, manipulatiw metodlardan peýdalanylýarmy, biziň üns berenimiz şu zatlar" diýip, sözüniň üstüne goşýar.
Jemgyýetçiligi barlagyň netijeleri bilen tanyşdyrmak üçin üstümizdäki hepdäniň başlarynda Pragada geçirilen metbugat ýygnagynda barlagyň beýleki awtory Petra Wejwodowa-da Kremliň edýän propaganda synanyşklarynyň çylşyrymlydygyny nygtap, olarda Moskwanyň ýöredýän syýasatynyň açyk goldalmagyna juda seýrek duş gelinýändigini aýtdy.
Wejwodowanyň bellemegine görä, Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň ady barlanan materiallaryň diňe 30 prosentinde agzalypdyr. Ol bu babatda Çehiýanyň prezidenti Milos Zeman bilen ýurduň maliýe ministri Anrej Babisden soňra üçünji orunda durýar.
Barlagda dört saýt gözden geçirilipdir. Bularyň biri Kreml tarapyndan kontrollyk edilýän we birnäçe ýurtda iş alyp barýan habar gullugy Sputnigiň çeh wersiýasy. Ikisi bolsa Orsýetiň açyk tarapyny çalýan saýtlar bolan "AC24" bilen "Swet kolem nas" (Töweregimizdäki dünýä). Beýlekisi hem "Parlamentni listy" (parlament kagyzlary).
"Parlamentni listy" saýtynyň sanawa girizilmegi käbir jedellere sebäp bolmadyk däl.
Ýöne Gregor bu saýtyň içindäki makalalarda-da Kremli açyk goldaýan saýtlaryňky ýaly - daşary ýurtlar baradaky habarlarda bolsa olaryňkydan hem köp - "manipulatiw" metodlaryň ulanylýandygy ýüze çykaryldy diýýär.
Çeh respublikasyndaky aktiwistleriň pikiriçe Kremliň propagandasyna gaýtawul bermegiň iň gowy ýoly jemgyýetçiligi, aýratyn-da ýaşlary mundan habarly etmek.


text:
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Halmyrat Gylyçdurdyýew agyr keselden soň, 22-nji fewralda 72 ýaşynyň içinde aradan çykdy.
Halmyrat Gylyçdurdyýewiň ömür ýoly Türkmenistanyň medeniýeti bilen baglanyşyklydyr. Ol türkmen teatr sungatyna, milli telewideniýesine hem-de kinomotografiýasyna saldamly goşant goşan şahsyýet hökmünde tanalýar.
Halmyrat Gylyçdurdyýew ömrüniň soňky ýyllaryny žurnalistika bagş etdi we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy bilen birnäçe ýyllap hyzmatdaşlyk etdi.
Žurnalistika işi sebäpli türkmen häkimiýetleriniň yzygiderli gysyşlaryna garamazdan, ol türkmen halkyna garaşsyz maglumatlary ýetirmek üçin janyny gaýgyrman zähmet çekdi.
Halmyrat Gylyçdurdyýew 1940-njy ýylyň 31-nji dekabrynda Aşgabat şäherinde doguldy. Onuň yzynda aýaly we çagalary galdy.
Azatlyk Radiosynyň işgärleri Türkmen gullugynyň baýry žurnalisti Halmyrat Gylyçdurdyýewiň ýakynlaryna çuňňur gynanç bildirýär. Ýatan ýeri ýagty bolsun!


text:
Duşenbe güni Orsýetde aýal-gyzlardan düzülen “Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasynyň üstünden sud diňlenşigi başlandy.
24 ýaşly Mariýa Alýohina, 22 ýaşly Nadežda Tolokonnikowa we 29 ýaşly Ýekaterina Samusewiça huligançylykda aýyplama bildirilýär. Olar şu ýylyň mart aýynda Moskwanyň merkezi hristian ybadathanasynyň içinde prezident Putiniň dolandyryşyny ýazgaryjy kinaýaly protest aýdymy bilen çykyş edenlerinde, tussag edilipdiler.
Orsýetiň prokuraturasy olary prawoslaw hristianlaryň duýgusyna “çuňňur ruhy ýara salanlykda” aýyplaýar.
Eger-de olaryň günäsi subut edilse, onda olara 7 ýyla çenli türme tussaglygy berlip bilner.
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän “Amnesty International” guramasy “Pussy Riot” pank toparynyň üç agzasynyň adalatsyz sud edilýändigini öňe sürüp, olary “wyždan ýesirleri” diýip yglan etdi.