text:
Ukrainanyň Baş prokuraturasy ýurtdaky durnuksyzlykda iki adamyň ýaragdan ot açylyp ýaralanmagy netijesinde ölendigini tassyklandan soň, ukrain polisiýasy hökümete garşy protestçileri we barrikadalary dargatmak üçin tagallalaryny güýçlendirdi.
Çaknyşyklarda ölen iki sany adam Ukrainada mundan iki aý ozal başlan hökümete garşy protestlerden bäri ýurtdaky ýowuzlyklarda heläk bolan ilkinji adamlardyr.
Aktiwistleriň aýtmagyna görä, adamlaryň azyndan biri polisiýa tarapyndan ot açylyp öldürilipdir. Ýöne bu maglumat tassyklanylmady.
Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow durnuksyzlygyň bolýan sebitindäki polisiýa ofiserlerinde okly ýaraglaryň ýokdugyny aýdýar.


c: text/html

text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Jon Kerri Müsüre bardy. Ol Eýran bilen geçiriljek ýadro gepleşikleriniň öňýanynda, howpsuzlyk meseleleri boýunça maslahat etmek üçin Müsüriň ýokary derejeli resmileri bilen duşuşdy we ykdysady konferensiýa gatnaşdy.
Waşingtonyň berýän maglumatyna görä, Kerri Müsüriň prezidenti Abdel Fattah el-Sisi bilen geçirjek gepleşikleriniň dowamynda Birleşen Ştatlaryň liderligindäki halkara koalisiýanyň “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijilerine garşy tagallalaryny, Liwiýadaky ýagdaýlary we Siriýada dowam edýän konflikti maslahat eder.
Şol bir wagtyň özünde Kerri Iordaniýanyň patyşasy Abdullah II we Palestinanyň prezidenti Mahmud Abbas bilen duşuşmagy planlaşdyrýar.
13-nji martda Kerri we Ýewropa Bileleşiginiň daşary syýasat boýunça başlygy Federika Mogerini Gyzyl deňziň etegindäki Şarm el-Şeýh kurortynda geçirilýän “Müsüriň Ykdysady ösüşi” atly konferensiýa gatnaşýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Yragyň Tikrit şäherinde janyndan geçen söweşijiniň polisiýa edarasyna eden hüjüminde azyndan ýedi adam öldi, başga-da 14-e golaýy ýaralandy. Bu barada ýerli resmiler habar berýär.
Maglumata görä, içi partlaýjy serişdeli ulag duşenbe güni irden partladylypdyr. Bu hüjümiň jogapkärçiligini häzirlikçe hiç bir topar öz üstüne almady. Emma şular ýaly hüjümler öňler “Al-Kaýda” bilen ilteşikli topar tarapyndan amala aşyrylypdy.
Sünni söweşijileri köplenç şaýy musulmanlaryny ýa-da ýurduň şaýy hökümeti bilen hyzmatdaşlyk edýänleri nyşana alýar.


text:
Türkmenistanyň ikinji uly şäheri bolan Türkmenabadyň kiçi merkezi etrapçasynda 70-80-nji ýyllarda gurlan köpgatly jaýlar, uzakdan göräýmäge, meniňki bolsun diýmäge mynasyp. Emma şol jaýlaryň, esasanam, aşaky gatlarynda ýaşaýan adamlaryň häzirki döwürde günleri kyn.
Sebäbi ýokarky gatlaryň hapa suwlary akdyrylýan turbalaryndan, ýagny kanalizasiýa turbalaryndan aşaky gatlara suw syzýar diýip, adamlar gürrüň berýärler. Şol sebäpden jaýlaryň käbirleriniň ýerzeminleri çygdan ýaňa aňkap dur. Bu hem diňe bir ýerzemine däl, eýse tutuş jaýyň özüne-de howp salýar diýip, ýaşaýjylar aýdýarlar.
Ýaşaýjylar munuň sebäbini jaýyň suw we kanalizasiýa suwlary akdyrylýan turbalarynyň çüýränliginden we häzirki döwürde şol turbalaryň suwuň basyşyna çydamýanlygyndan görýärler. Bu ýagdaý diňe sowet döwründe gurlan jaýlarda däl, käbir täze jaýlarda hem gabat gelýär.
Gürrüňi edilýän täze jaýlar Türkmenabadyň “Pesoçnyý”, ýagny il arasynda ”çägeli” diýlip atlandyrylýan kiçi etrapçasynda ýerleşýär. Bu etrapçadaky jaýlaryň aglabasy 2000-nji ýyllarda gurlan binalar. Ýerzeminlerde suwuň uýşmegine ýylyň islendik paslynda duş gelmek bolýar.
Ýerzeminlerden ýaýraýan ýaramaz yslar
Hususan-da, tomus aýlarynda ýerzeminlerden ýaýraýan ýaramaz yslar sebäpli, şeýle ýerleriň dürli keselleriň ojagy bolýandygy aýdylýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir adamlar porsan suwlara üýşýän dürli mör-möjekleriň, köplenç hem çybynlaryň gijelerine ýatyrmaýanlygyny janygyp gürrüň berýärler.
Ýerzeminlerdäki suwlaryň ýetirýän zeperi diňe çybynlar ýada ýaramaz yslar bilen çäklenmeýär. Jaýlaryň birinji gatynda ýaşaýanlar üçin goşmaça problemalary-da döredýär. Türkmenabadyň kiçi merkezi etrapçasynyň özüni Gurban diýip tanadan ýaşaýjysy, şol suw zerarly, çygyň birinji gatdaky ýaşaýyş jaýlarynda hem mazaly duýulýandygyny aýdýar.
Gurban ýakynda öz öýünde abatlaýyş işlerini geçirip, ewroremont diýilýän gymmat remontlaryň birini edipdir. Ýöne çyg çekýänligi sebäpli, ol eden remontynyň hözirini görüp bilmeýändigini we diwarlarynyň aşagynyň eýýäm gopup başlandygyny aýdýar.
Gurbanyň aýtmagyna görä, jaýyň ýaşaýjylary Ýaşaýyş jaý ulanyş trestine turbalaryndan suw akýandygy, ýerzeminleriň bolsa içine suw üýşendigi barada arza ýazypdyrlar. Şol arzadan soň degişli edaranyň işgärleriniň ýerzemindäki suwy sorduryp aýrandygyna garamazdan, ol ýagdaýyň ýene öňküligine dolanyp gelendigini gürrüň berýär.
Umytly gürrüňler
Ýaşaýyş jaý ulanyş trestiniň adyny aýtmazlygyny haýyş eden işgäri, 2014-nji ýyldan başlap, köne jaýlaryň turbalaryny çalyşmaly diýen habaryň bardygyny we häzir şeýle jaýlary bellige alyp, olaryň birýandan oňarylyp başlanyljakdygyny aýtdy.
Ýerli administrasiýa bu barada käbir işleri hem geçirip başlady. Onuň alamatlaryndan biri hem soňky döwürlerde Türkmenabadyň ýaşaýyş jaýlarynyň öňünde Ýaşaýyş jaý ulanyş bölümi tarapyndan asylyp başlanan bildirişler. Şol bildirişlerde ýaşaýjylara 27-nji oktýabrdan soň jaý ýyladyş ulgamynyň işe girýändigi barada habar berilýär.
Ýyladyş ulgamynyň kranlaryny berkitmeklik we turbalarynda näsazlyklar bar bolsa, bu hakda görkezilen telefon nomerleri boýunça degişli edaralara habar bermek haýyş edilýär.
Türkmenistanda, adatça, her ýyl 1-nji noýabrdan beýläk jaýlary ýyladyş ulgamy öz işine başlaýar. Häzirki wagtda bolsa degişli edaralar tarapyndan turbalaryň abatlygy barlanylýar. Bu çäräniň suw turbalaryny öz içine alyp-almajagyny häzirlikçe anyklap bolmady.


text:
Orsýetli milliarderiň 22 ýaşly gyzy Ýekaterina Rybalowlewa Manhettende 88 million dollara kwartira satyn almak bilen Nýu-Ýorkuň bazarynda täze rekord goýdy diýip, "Forbes" žurnaly habar berýär. Mundan öňki rekord “Citigroup” maliýe birleşiginiň baştutany Senford Waýlla degişlidi.
Ýekaterina Orsýetde dökün öndürýän iň uly kärhanalaryň biri – "Uralkaliniň" öňki eýesi Dmitriý Rybalowlewiň gyzydyr. Ol amerikan uniwersitetleriniň biriniň studenti, şu wagta çenli Şweýsariýada we Monakoda ýaşady diýip, "Forbes" žurnaly ýazýar.


text:
Welaýatdaky guramadyr kärhanalaryň müňlerçe işçi-gullukçylarynyň pagta ýygymyna mejbury ýagdaýda çekilendigine garamazdan, 2011-nji ýylda Daşoguz welaýaty prezident G.Berdimuhamedowyň pagta taýýarlamak baradaky tabşyrygynyň hötdesinden gelip bilmändi.
Oba hojalyk ugrunda işleýän bilermenleriň pikiriçe, plan dolmazlygynyň sebäpleri sanardan köp. Emma bu şowsuzlygyň esasy sebäpleriniň biri adatdan daşary suw ýetmezçiligi bolupdyr.
Welaýat häkimliginiň oba hojalyk bölüminiň öz adyny aýtmazlygyny haýyş eden hünärmeniniň beren maglumatyna görä, 2011-nji ýylda umumy gowaça ekilen meýdanyň 40 prosentinde ekinler özüniň wegetasion döwründe, ýagny ösüş döwründe ýeke gezegem suw içmändir. Hut şol sebäpdenem, köp hojalyklarda gektardan ortaça 5-7 sentner aralygynda hasyl alnypdyr.
Hünärmeniň aýtmagyna görä, suwsuzlykdan hemme daýhanlar kösenipdir, aýratynam, welaýatyň Boldumsaz, Akdepe, Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky etraplaryň pagtaçy-kärendeçileri beýleki etraplaryň daýhanlaryna görä has erbet kösenipdriler.
Aýny zerur mahaly olar gowaçany hatda zeý akabalardaky şor suw bilenem suwaryp bilmändirler, çüňki umumy suw ýetmezçiliginde hojalygara zeý akabalarynyň aglabasynyň hanasy gurap galypdyr.
“Adam hakyndaky aladalar” çynmy?
Türkmenistanyň resmi habar beriş serişdelerinde “hormatly prezidentiň ýadawsyz zähmetiniň netijesinde Türkmenistanda, şol sanda Daşoguz welaýatynda-da adam hakyndaky aladanyň artýanlygy” öwran-öwran gaýtalanýar.
Emma iş ýüzünde welin, welaýatyň oba ýerlerinde ýaşaýan ilatyň aglaba bölegi ýörite gurlan suw geçirijileriniň üsti bilen akdyrylýan arassa suwuň hözirini-de görüp bilenok.
"Hünärmeniň aýtmagyna görä, welaýatda oba ilatynyň 85 prosent töweregi akabalardaky we beýleki açyk çeşmelerdäki hapa suwlardan peýdalanmaga mejbur bolýar".
Suw geçirijiler Görogly, Nyýazow, Gurbansoltan eje adyndaky we käbir beýleki etraplaryň belli-belli obalarynda bar. Ýöne bar bolan suw geçirijileriň kadaly işleýänine seýrek duş gelinýär. Beýleki obalarda ýaşaýanlar-a arassa agyz suwunyň nähilidigini göz öňüne-de getirip bilenoklar.
“Welaýatagyzsuw” önümçilik birleşiginiň bir hünärmeniniň aýtmagyna görä, welaýatyň oba ilatynyň 85 prosent töweregi içimlik suw hökmünde akabalardaky we beýleki açyk çeşmelerdäki hapa suwlardan peýdalanmaga mejbur bolýar.
Şu wagta çenli özüni oňarýan gurplurak oba adamlary howlusynda ýa-da melleginde guýy gazdyrdyp, şol guýy suwundan peýdalanyp geldiler. Olaryň gazdyrdan guýularyndan goňşy-golamlary, beýleki oba ýaşaýjylary-da peýdalanyp geldiler.
Emma bu ýyl 4-7 metr çuňlukdaky guýular hem köp obalarda gurap galdy. Bu bolsa oba adamlary üçin hojalykdaky bar bolan mal garany suwa ýakmak, kirdir gap-gaç ýuwmak, çagalary suwa düsürmek ýaly gündeki çözülmeli meseleleri has-da kynlaşdyrdy.
Ýerli häkimiýetlerden hiç-hili kömek bolmansoň, her kim suw üpçünçilik bilen bagly meseläni özüçe çözmeli boldy.
Birleri 12-14 metr çuňlukda guýy gazdyrtsa, beýlekileri öz howlusynda şolar ýaly çuňluga uzaýan grant (skwažina) kakdyrtdy. Guýy gazmak we grant kakmak bilen meşgullanýan ýörite adamlar öz hyzmatlary üçin ozalky ýyllarda 100-120 manat alan bolsalar, bu ýyl olar uly suw gytçylygyndan peýdalanyp, öz hyzmatlary üçin 200 manada çenli nyrh kesdiler.
Statistika we reallyk
Eger ýurduň suw hojalyk ministrliginiň Daşoguz welaýatyndaky edaralary tarapyndan taýýarlanýan statistiki maglumatlaryna ser salsaň, onda ekin meýdanlarynyň suw üpçünçiligindäki umumy ýagday her kimi begendirmeli.
Kagyz ýüzünde hemme zat gülala-güllük, ekin meýdanlary hem zerur suw bilen endigan gandyrylýar, olar suw bilen talabalaýyk, kadaly we doly üpjün hem edilýär.
Kärendeçi daýhanlar hatda suwçy-miraplaryň özleri-de bu berilýän resmi statistiki maglumatlara ynanmaýarlar. Olar oba hojalyk pudagynyň beýleki ugurlarynda bolşy ýaly, suw üpjünçiliginde-de artdyryp ýazmalaryň, gözboýagçylygyň we aldawyň bardygyny aç-açan aýdýarlar.
Welaýatyň 45 ýaşly Bazar atly ýaşaýjysy bu artdyryp ýazmalaryň we gözboýagçylygyň dayhanlaryň elini işden sowadýandygyndan, pudaga öwezini dolup bolmajak zyýan getirýändiginden ýokardaky oturan ketdeleriň habarlydygyny aýdýar. Onuň sözlerine görä, gözboýagçylyk diňe ekin meýdanlaryny suwarmak meselesinde däl-de, eýsem ilaty agyz suwy bilen üpjün etmek ýaly wajyp meselede-de ymykly kök urupdyr.
Bazar öz sözüne delil hökmünde Daşoguz şäherinde gurlup, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň hut özüniň gatnaşmagynda dabaraly ýagdaýda ulanyşa berlen agyz suw zawodyny mysal getirdi.
Mundan bir ýyldan gowrak wagt ozal gurlup, ulanmaga tabşyryldy diýlen bu suw zawody henize çenlem doly işe başlanok. Agyz suw sawody Daşoguz şäheriniň gündogar çetinde ýerleşýär. Taslama boýunça ol zawod gije-gündiziň dowamynda 150 müň kub metr arassa agyz suwuny öndürmeli. Häzirki wagtda suw zawody şäher ilatyna birje gram hem suw berenok.
Daşoguzlular mundan 20 ýyl ozalkysy ýaly, sagatly režim boýunça çäklije berilýän suwdan peýdalanýarlar, ýagny gije-gündüziň dowamynda grantlardan suw bary-ýogy 3-4 sagat akdyrylýar.
“Zawod açylanda welaýatyň şol wagtky ketdeleri gözboýagçylyga ýüz urup, hormatly prezidentimizi aldadylar. Olar týýar bolmadyk zawoda beýleki ýerde arassalanan suwy ýörite suw maşynlary bilen getirdip, şol suwdan prezidente içirtdiler. Şeýdibem, suw zawodyny açdym etdiler” diýip, daşoguzly Bazar öz sözüniň üstuni ýetirdi.
Şatlyk Öwezow türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Bu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Ýekşenbe güni Ýaponiýa sapar edýän ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerri Ýaponiýanyň daşary işler ministri Fumio Kişida bilen regional ýagdaýlary ara alyp maslahatlaşdy.
Bu duşuşygyň yzy bilen eden çykyşynda Fumio Kişida Demirgazyk Koreýanyň ýadro ýaragyna eýe bolmagyna Ýaponiýanyň we Birleşen Ştatlaryň ýol berip bilmejekdigini nygtady.
Jon Kerri öz gezeginde Birleşen Ştatlaryň Ýaponiýany goramaga taýýardygyny belledi. ABŞ-nyň Döwlet sekretary Jon Kerriniň Ýaponiýa sapary onuň Aziýa regionyna eden uzak saparynyň iň soňky güni hökmünde alamatlandy.
Bu uzak saparynyň dowamynda ol Aziýa regionynyň käbir ýurtlaryny Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasynyň öňüni almakda tutanýerli hyzmatdaşlyklara çagyrdy.


text:
ABŞ-nyň Täze Orlean şäherinde federal sudýa Meksikan aýlagynda çuňdan burawlamak işine hökümetiň girizen alty aýlyk moratoriýasynyň hereketini togtatdy.
Sudýa Martin Feldmanyň kararynda “moratoriýa girizmek üçin Içeri işler departamenti ynandyryjy deliller getirmedi” diýilýär.
Sudýanyň kararyny Amerikan hökümetiniň eglenmezden şikaýat etjekdigini Ak Tamyň wekili Robert Gibbs aýtdy.
Prezident Barak Obamanyň administrasiýasy aýlagda äpet nebit tegmilleri peýda bolan badyna burawlaýyş işlerine gadaganlyk girizipdi.


text:
BMG-niň Baş sekretary Ban Ki-mun şu sişenbede, Ysraýylyň Hamaza garşy operasiýasynyň ýedinji gününde Gazada derhal ýaraşyk baglaşylmagyna çagyrdy.
Ban Kairde, Arap ligasynyň başlygy Nabil Elarabi bilen geçiren gepleşiklerinden soň çykyp gürledi.
"Men bu ýere zorluk-sütemiň soňlanmagyny elin haýyş etmek we atyşygy bes etmek baradaky tagallalara öz kömegimi teklip etmek üçin geldim" diýip, ol aýtdy.
Şeýle-de Ban Ysraýylyň gury ýer operasiýalarynyň çaknyşygyň howply bir derejede möwjemegine getirjegini duýdurdy.
"Manysyz zorluk netijesinde maşgalalar we çagalar ölýär. Palestinalylar we ysraýyllylar ýene bir gezek nobatdaky howa zarbasynyň urulmak howpy astynda ýaşaýar. Bu bes edilmeli. Zorlugyň möwjemeginiň, şol sanda betbagtçylygy has çuňlaşdyrjak gury ýer operasiýalarynyň öňüni almak üçin hemme tarapyň gyssagly çäre görmegi gerek" diýip, ol aýtdy.
Ak tam Klintony iberýär
Sişenbe güni Ak tam hem prezident Obamanyň döwlet sekretary Hillari Klintony bu sebite iberýändigini yglan etdi.
Klinton sişenbe güni Kambodiýadan, prezident Obamanyň Günorta-Gündogar Aziýa eden saparyna ýoldaş bolan ýerinden geler.
Döwlet sekretary Klinton çarşenbe güni Iýerusalimde Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netenýahu bilen duşuşar. Şeýle-de ol Kairde müsür ýolbaşçylary bilen duşuşmazyndan öň, Ramallada palestin resmileri bilen gepleşik geçirer.
Waşington Ysraýylyň Gazadan atylýan Hamaz raketalaryndan özüni goramak hukugyna arka çykdy.
Şularada ysraýyl harbylary özleriniň duşenbe we sişenbe günleri Gazadaky nyşanalara, şol sanda ok-ýarag deposyna we harby komanda merkezine 100-den gowrak zarby urandygyny aýtdy.
Jeňçiler Ysraýyla öten agşam azyndan 20 raketa atdylar.
Ysraýyl duşenbe güni Goranyş sütüni operasiýasyna başlaly bäri aglabasy graždan ilatdan bolan 110 çemesi palestinaly, şol sanda 27 çaga öldürildi. Ysraýyldan hem üç graždan öldürildi.
Bu operasiýa Gaza zolagyndan gaýta-gaýta edilýän raketa hüjümlerine garşy jogap hökmünde başlandy.


text:
Eýranyň “Rewolýusiýa sakçylary” prezident Mahmud Ahmedinejady beren käbir beýanatlary üçin tankytlady.
Tankyda sebäp bolan zat, ilkinji nobatda, onuň “parlament ýurduň işleriniň çür depesinde duranok” diýenligi. Prezident şeýle hem yslam däl-de, “eýrança pikirleniş mekdebini” ösdürýänligi üçin tankytlanýar.
Ahmedinejad soňky hepdelerde konserwatiw ýaranlary tarapyndan özüniň täze milletçilikli ritorikasy sebäpli tankyt astyna düşdi. Ahmedinejad häkimiýet başyna gelensoň, ýurtda güýji we täsiri artan “Rewolýusiýa sakçylarynyň” mundan öň ony açyk tankytlan mahaly ýok.
Analizçileriň pikiriçe, prezidentiň “Rewolýusiýa sakçylary” tarapyndan tankytlanmagy ýokary dini ýolbaşçy Aýatolla Ali Hameneýi tarapyndan oňa berilýän bir duýduryş.
Yslam respublikasynyň “Rewolýusiýa sakçylary” boýunça ekspert Ali Alfoneh bu tankyda Eýranda häkimlik edýän toparyň arasynda deňagramlyk döretmek maksady bilen Hameneýiniň edýän synanyşygy diýip, baha berýär.
“Parlamentiň Ahmedinejady tankytlamak baradaky tagallalaryny Hameneýi sistemalaýyn goldap geldi. Ol sud häkmiýetlerini hem Ahmedinejady tankytlamaga höweslendirdi. Indi hem ony “Rewolýusiýa sakçylary” tankytlaýar. Bilşimiz ýaly, reformaçy lager häzir ýok. Şol sebäpden bu Hameneýiniň deňagramlyk, Ahmedinejada garşy bir güýç döretmek üçin tapan çäresi bolmagy mümkin” diýip, Alfoneh aýdýar.
Alfoneh: “Ahmedinejad özüne bir imperiýa, dini ýolbaşça bütinleý garaşsyz bir güýç bazasyny döretmäge synanyşdy” diýýär.
“Hameneýini aladalandyrýar”
“Rewolýusiýa sakçylary” barada köp zatlar ýazan Reza Halykyň pikiriçe bolsa, Ahmedinejadyň güýç-gudratynyň artmagy Hameneýini aladalandyrýar.
“Ýurduň hökümeti hem býujeti Ahmedinejadyň elinde. Ol şonuň üsti bilen jemgyýetiň aşaky gatlaklaryny özüne çekdi. Indi hem “eýran yslamy”, ”eýrança pikirleniş mekdebi” diýip, orta gatlagyň goldawyny gazanmaga synanyşýar. Şeýlelikde Ahmedinejad strukturanyň içinde bir hakyky güýje, ýokary dini ýolbaşça garşy güýje öwrülip gelýär. Bu hem Hameneýi üçinem, “Rewoulsiýa sakçylary” üçinem kabul ederliksiz” diýip, Halyk aýdýar.
Halyk: “Hameneýi Ahmedinejady köpçüligiň ýanynda goldasa-da, sahnalaryň aňyrsynda onuň beýle güýçli bolmagyny islänok. Onuň pozisiýasyny gowşatmaga synanyşýar” diýýär.
“Ahmedinejadyň bu duýduryşa görkezjek reaksiýasy onuň režimiň güýçleriniň içindäki deňagramlyga nähili baha berjegine bagly. Ol Hameneýi özünden başga syýasy güýçleriň hiç birisine bil baglap bilmez diýip pikir etse, bu duýduryşy äsgermez. Eger-de Hameneýiniň öz ýerine başga syýasy güýçleri, mysal üçin, doganlar Larijanylary getirip biljekdigine ynansa, onda gaty çeýe hereket eder” diýip, Alfoneh belleýär.


text:
Birleşen Ştatlar Ýaponiýada 2017-nji ýyla çenli raketa gorag sistemasy bilen enjamlaşdyrylan söweş gämileriniň ýene ikisini ýerleşdirmegi planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary Çak Heýgel bu karary şenbe güni, Tokioda Ýaponiýanyň goranmak ministri Itsunori Onodera bilen geçiren gepleşiklerinden soň yglan etdi.
Heýgel žurnalistlere bu karara Demirgazyk Koreýanyň golaýda raketa atmagy ýaly prowokatiw hereketleri sebäpli gelnendigini aýtdy.
Demirgazyk Koreýa geçen aý orta aralygya ýetýän, emma Ýaponiýany urup biljek iki sany ballistik raketany synag etdi.


text:
Eýranyň döwlet habar beriş serişdeleriniň maglumatyna görä, Siriýanyň prezidenti Başar-ul-Asad Tährana barypdyr. Ol Eýranyň prezidenti Mahmud Ahmedinejady bu ýurduň ýolbaşçylygyna gaýtadan saýlanmagy bilen gutlamak üçin Tährana sapar edýär diýlip habar berilýär.
Asad, aýratynam Eýranda geçirilen saýlawlardan soňra tussag edilen adamlaryň arasynda suda çekilýän fransiýaly alym Klotilde Reýsiň göýberilmegi üçin hem tagalla eder.
Reýs geçen hepde girew bilen türmeden boşadyldy, emma Eýranyň sud ýolbaşçylary onuň ýurdy terk etmegine rugsat bermeýärler.
Şol protestler bilen bagly Fransiýanyň Tährandaky ilçihanasynyň tussag edilen Eýran asylly işgärleriniň boşadylmagy barada Siriýanyň bitiren işi boýunça, geçen hepde Pariž Damaksa minnetdarlygyny bildiripdi.


text:
Çarşenbe güni, 20-nji iýunda Bütindünýä Bosgunlar Güni bellenilip geçilýär. Bosgunlaryň Bütindünýä gününi belläp geçmek baradaky karar 2000-nji ýylyň 4-nji dekabrynda BMG-niň Baş Assambleýasy tarapyndan kabul edilipdi.
2001-nji ýylyň 20-nji iýunynda bolsa, bosgunlaryň statusy baradaky Konwensiýanyň kabul edilmeginiň 50 ýyllygyna gabatlanylyp, ilkinji gezek Bütindünýä Bosgunlar Güni bellenilip başlanypdy.
BMG-niň Bosgunlar baradaky Ýokary Komissarlygy şu günki gün tutuş dünýä boýunça bosgunlaryň we öz ýaşaýan ýerlerinden mejbury göçürilen adamlaryň sanynyň 44 milliona golaýdygyny aýdýar.
Bu guramanyň maglumatyna görä, bosgunlaryň iň köp ýurdy Owganystan. Bu ýurda degişli bosgunlaryň sany 2 million 700-dan gowrak diýlip hasaplanylýar.


text:
Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň hiç biriniň diýen ýaly resmi websahypalary kadaly işlänok.
Türkmenistanyň Amerikanyň Birleşen Ştatlaryndaky websahypasyna giriljek bolnanda serweriň “sahypanyň elýeterli däldigi” baradaky “ýalňyş” maglumaty çyksa, Russiýadaky Türkmen ilçihanasynyň sepi ulanyjyny ”turkmenistan.ru” internet neşiriniň sahypasyna eltýär.
Mundan başga-da Türkmenistanyň Awstriýadaky, Britaniýadaky, Ukrainadaky, Belarusdaky ilçihanalarynyň hem resmi saýtlary elýeterli däl.
Ýokarky agzalyp geçilen saýtlaryň hiç birinde olara näme sebäpden girip bolmaýandygy barada maglumat berilmeýär, diňe serweriň “ýalňyşlyk” we “sahypanyň elýeterli däldigi” baradaky duýduryşy peýda bolýar.
Diňe Türkmenistanyň Germaniýadaky ilçihanasynyň websaýtynda ilçihananyň iş tertibi, habarlaşmak üçin maglumatlar we sahypanyň “redaktirlenýändigi” barada bildiriş ýerleşdirilipdir.
Şeýle-de Türkmenistanyň Birleşen Milletler Guramasyndaky hemişelik wekilhanasynyň sahypasyna giriljek bolnanda, sahypanyň “offline” ýagdaýa geçirilendigi we onuň “ýakyn wagtda düzediljekdigi” barada serweriň bildirişi berilýär.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň resmi websaýtynda Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky ilçihanalarynyň internet sahypalarynyň işiniň näme sebäpden durzulandygy barada hiç hili maglumat ýa düşündiriş berilmeýär.
Azatlyk Radiosynyň bu mesele boýunça Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi we degişli ilçihanalaryň resmileri bilen habarlaşmak synanyşyklarynyň ählisi şowsuz gutardy. Türkmen resmileri nähilidir bir kommentariý bermekden ýüz öwürdiler.
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň berýän maglumatyna görä, ýurduň dünýäniň otuzdan gowrak döwletinde öz ilçihanasy bar. Emma, gepiň gerdişine görä aýtsak, olaryň diňe bary-ýogy birnäçesiniň Internetde öz resmi websaýtlary bar.


text:
Türkmenistanda 5.0 magnitudaly ýer titremäniň bolandygyny Ýewropa-orta ýer deňzi regionynyň seýsmologiki merkezi habar berdi.
Maglumata görä, ýer sarsgynlarynyň merkezi Aşgabatdan 123 kilometr, Bäherdenden 30 kilometr uzaklykda ýerleşipdir, ýer titreme UTC ýagny dünýä boýunça kesgitlenen uniwersal wagt boýunça 21:37-de bolupdyr. Bu Türkmenistanyň wagty boýunça 13-nji oktýabryň gije sagat 2:37 gabat gelýär.
Häzirki ady Baharly, ozlaky ady Bäherden şäheriniň ýaşaýjylary gije sagat üç töwereginde ýer yranmasyny duýup, özleriniň öýlerinden çykyp, daňdana çenli köçede bolandyklaryny Azatlyk Radiosyna habar berdiler.
Tebigy betbagtçylygyň ýetiren zyýany barada maglumat ýok.
Türkmen mediasy ýer titreme barada maglumat bermedi.


text:
Salam, lukman! Men 17 ýaşymda. Harby gulluga hasaba alyşdan geçenimde, mende ýasydabanlylygyň bardygyny aýtdylar. Ýasydabanlylyk nämeden döreýär? Ony nädip bejermeli?
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýasydabanlylyk – dabanyň aşagynyň tekizlenmegi bilen häsiýetlendirilip, giňden ýaýran keseldir.
Bu ýagdaýy dabany düzüji süňkleriň şikeslenmegi, myşsalaryň ysmazlygy, iglilik keseli döredip biler. Şonuň ýaly-da, semizlik ýagdaýy, oňaýsyz, dar köwüşleriň uzak geýilmegi, ýeterlik bolmadyk fiziki hereketjeňlik netijesinde döreýän myşsalaryň we baglaýjylaryň gowşaklygy ýasydabanlylygyň ýüze çykmagyna getirip biler.
Ýasydabanlylygyň bejergisi agyryny aýyrmaga, dabanyň myşsalaryny we baglaýjylaryny berkitmäge gönükdirilen bolmalydyr.
Agyryny aýyrmak üçin ýörite derman serişdeleri, fizioemleri ulanylýar.
Bejerginiň esasy ýörite düzülen maşklar toplumyny ýerine ýetirmekden ybaratdyr. Ol maşklary ýasydabanlylygyň derejesi, myşsalaryň ýagdaýyna baglylykda ortoped lukmany maslahat berip biler.
Ýasydabanlylygyň beterlemeginiň öňüni almak üçin ýörite taýynlanan ortopediki petekler we köwüşler peýdalanylýar.
Aýagyň uly barmagynyň görnüşi gaty üýtgände, üznüksiz agyrylarda, köwüş geýmek kynçylyk ýüze çykanda bejerginiň hirurgiki usullary geçirilýär.
Bejergi näçe ir geçirilse, şonça-da bejergide ýokary netijeleri almaga mümkinçilik döreýär.
Ýasydabanlylygyň görnüşini, derejesini anyklap, degerli çäreleri geçirmek üçin ortoped lukmanlaryna ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Hytaýyň aýratyn statusdan peýdalanýan bu regionynda söz azatlygy barada erkinräk syýasat ýöredilýär.
Günbatar mediasynda Googlyň bu göçümi Hytaý häkimiýetlerini başa-baş göreşe çagyrmak diýip häsiýetlendirildi. Indi Hytaýda internetden peýdalanýan adamlar ýurtda dissidentleriň çekýän ejir-azaplary ýa Tibetde höküm sürýän ýaramaz ýagdaýlar barada hytaý dilinde berilýän materiallary görüp bilýärler.
Günbatar habar agentlikleriniň şu gün Pekinden bildirmeklerine görä, ozal goşulmadyk materiallar täze gözleg sahypasynyň sanawynda indi bar, ýöne olary açyp bolanok.
Googlyň bu baradaky beýannamasynda onuň ýaňy ýanwar aýynda çylşyrymly internet hüjümlerine uçranlygy, Hytaýdan gözbaş alýan bu hüjümlerden maksadyň Hytaýdaky adam hukuklary aktiwistleriniň e-maillaryna girmek bolanlygy aýdylýar. Googlyň öz gözleg netijelerini mundan beýläk senzuradan geçirmezlik kararyna gelmegine şu we şular ýaly beýleki wakalar sebäp bolupdyr.
Hytaýyň halkara barlaglary baradaky milli birleşiginiň başlygy Wiktor Gao: “Googlyň bu göçümi ýagdaýy erbetleşdirer” diýýär.
“Googlyň Hytaý dilindäki gulluk motoryny Gonkonga geçirmegi, ozal talap edilen filtrleri aýyrmagy ýagdaýy ýaramazlaşdyrar. Hytaý hökümeti näme etjek bolsa, bu onuň özüne galan zat. Ýöne men hökümet bu işlere boýun eger öýdemok” diýip, Gao aýdýar.Kime zyýan ýeter?
Bu meselaniň ozal hem öwerlik däl Hytaý-Amerikan gatnaşyklaryna zyýan ýetirmegi mümkin. Muňa göz ýetiren Hytaýyň Daşary işler minitrliginiň sözçüsi Çin Gang şu gün: “Google meselesi syýasylaşdyrylmasa, Waşington bilen gatnaşyklara zyýan ýetirmez” diýdi.
Çin bu dawanyň halkara derejesinde Hytaýyň abraýyna zyýan ýetirjegine hem ynananok: “Men Google meselesi Hytaýyň halkara arklaşygyndaky abraýyna zyýan ýetirer diýen pikirde däl. Biri bu meseleden peýdalanyp, ýalan zatlar ýazmasa, bu Hytaýa zyýan ýetirmez, Google kompaniýasyna zyýan ýetirer”.
Internet tehnologiýasy boýunça ekspert Çen Ýafeýiň pikiriçe, Google Hytaý bazaryndan bütinleý çekilse-de, munuň ýetiren zyýany bolmaz.
“Hytaýa gelýän her bir kompaniýa Hytaý kanunlaryny ýerine ýetirmeli. Ýöne Googlyň özüniň bir ynanjy bar. Google bilen Hytaý hökümetiniň arasyndaky dawa olaryň öz meselesi. Googlyň Hytaýdan çekilmegine bu ýerde internetden peýdalanýanlar ökünmez” diýip, Ýafeý aýdýar.
Ýöne ekspertleriň arasynda Google çekilse: “Internet ýerli kompaniýalaryň eline düşer. Onsoň bäsdeşlik, täzeçillik azalar” diýýänler-de bar.


text:
Türkmenistanda öňler diş keselleriniň ählisi üçin poliklinikalarda ýörite bölüm bolardy. Diş doktorynyň işi-de umumydy. Dişiň kanalyny plombalamagy-da, dişi bejermegi-de, sogurmagy-da, dişe koronka geýdirmegi-de bir doktor ýerine ýetirýärdi. Bu iş oba ýerlerinde, etraplarda häzirem şeýle.
Sowet soýuzynyň ýykyljak bolup, yraň atyp ugramazynyň öň ýanyndaky ýyllarda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabat şäherinde diş kesellerini bejerýän merkez açyldy. Şeýle merkeziň gerekdigi hakdaky inisiatiwany döwlet ýolbaşçylaryna ýetirip, soňy bilen agzalýan diş merkeziniň açylmagy üçin Aşgabat bilen Moskwa aralygynda «ylgan» doktoryň Nyýazowyň hökümeti tarapyndan yzarlanyp, ýurtdan çykarylan Pirimguly Taňrygulyýewdigi hakda adamlar ýatlaýarlar. (Diş merkezi gurlansoň, Pirimguly Taňrygulyýew bu merkeziň direktory bolupdy. Prezident Nyýazow tarapyndan ol işinden çetleşdirildi hem-de ýurtdan çykaryldy).
Diş merkeziniň açylmagy bilen, diş lukmanlarynyň işi ýöriteleşdirildi. Indi dişi sogurmak üçin aýratyn lukmanlar topary işleýär (hirurgiýa bölümi), dişi bejermek üçin aýratyn (bejeriji bölüm). Diş salmak üçin ortopediýa bölümi iş alyp barýar.
Bu merkezde Garaşsyzlyk ýyllaryndan öň dişler mugt bejerilýärdi. 1991-nji ýyldan başlap diş merkezinde ähli işleriň nagt hasaplaşyk boýunça alnyp barylýandygy hakdaky bildiriş dişi agyrýanlaryň ilkinji kabul edilýän ýerinde asylgy dur.
Nyrhlar
Häzirki günlerde dişi sogurtmak üçin on amerikan dollaryny tölemeli. Kanaly plombalamak, bejermek on bäş dollar. Koronka geýdirmek ýa-da diş oturtmak işi oturdyljak dişiň bahasyndan daşary on bäş, ýigrimi dollar. Dişleri durşuna proteze çalyşmaly bolanda iş 300-400 amerikan dollaryndan bärde bitenok. Medisina hyzmatlary üçin açylýan ätiýaçlandyryş (strahowaniýe) pasportlarynyň kömegi diş saldyrmakda gaty bir uly kömek bolanok, olaryň 30-40 prosent haýry bar.
Gyşda-da, tomusda-da diş merkezindäki nobatlar örän uly. Öňküräk döwürlerde diş bejertmek üçin ýaşy birneme geçen adamlar barardylar. Häzir welin merkeze barýanlaryň 70-80 prosenti diýen ýaly ýaşlar. Bu ýagdaýy lukmanlar ýaşlaryň buzgaýmagy köp iýýänligine, buz ýaly gazly suwlary köp içýänligine syrykdyrýarlar. Dişleriniň kökleri sowuklap, iriňläp gelýän ýaşlar örän köp.
Ýaş lukmanlaryň arasynda öz işine örän ökdeleri köp. Ýöne olaryň öwgüsini ýetirip, halkyň arasynda propagandirlemek üçin şäher saglygy saklaýyş bölüminden rugsat almaly. Işine ökde lukman ýedi arkasy «arassa» kişilerden bolsa, ony öwmäge rugsat berýärler, eger ýedi arkasynda «hapalanan» adamlar bar bolsa, lukman işine hernäçe ökde bolubersin, ony öwmeg-ä beýlede dursun, onuň «üstüniň açylmagy» mundan bu ýana lukmanyň işlemegi üçin gorky bolup durýar. Şonuň üçin lukmanlar özleriniň baryny propagandirletmänräk işlänlerini gowy görýärler.
Çoluk Möwlamow Aşgabatda ýaşaýan intelligensiýa wekiliniň edebi lakamy, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Mälim bolşy ýaly Türkmenistanyň migrasiýa gullugynyň talaplaryna laýyklykda, şu ýylyň 10-njy iýulyndan soň daşary ýurtlara gitmek isleýän Türkmenistanyň islendik raýaty diňe täze biometrik pasporty bilen ýurtdan çykyp biler.
Bu hem pasport edaralarynyň öňüne adamlaryň köplük bilen ýygnanmagyna sebäp bolup, uzyn nobatlary emele getirýär. Eýsem, paýtagt Aşgabatdaky migrasiýa gullygynda biometrik pasport almak boýunça ýagdaý nähili?
Bu barada Azatlyk Radiosy Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurban bilen söhbetdeş boldy.


text:
Gimn döwlet berkararlygynyň esasy aýratynlygy saýylýar. Ol möhüm syýasy wakalaryň bolýan wagtynda, dabaralarda hem baýramçylyklarda ýerine ýetirilýär.
Orta asyrlarda Seljuklar imperiýasy döwründe häzirki halk sazy “Saltyklar” döwlet gimni bolupdyr diýen gürrüň bar.
Ilkinji
Türkmenistan döwleti üçin, iki gezek gimn döredildi. Ilkinji döwlet gimnini Aman Kekilowyň goşgusy esasynda, kompozitor Weli Muhadow döredipdi. Ol 1947-nji ýylda ýaňlandy.
Ondan öň SSSR-iň we Soýuz respublikalarynyň umumy gimni “Internasional” bolupdy. 1944-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan, SSSR-iň täze gimni döredildi. Şondan soň beýleki respublikalar hem gimn döretmäge girişdiler.
Weli Muhadowyň döreden gimnine öz döwründe ýokary baha berildi. Saz sungatyny öwreniji belli bilermen, ençeme aýdym kitaplarynyň awtory, gyrgyz ýazyjysy Balbaý Alaguşow “Azatlyk” radiosyna şeýle gürrüň berdi.
– Şol döwürde Merkezi Aziýanyň kompozitorlary döwlet gimnini bir rus kompozitory bilen bilelikde döretdirler. Diňe Weli Muhadow bu işe ýeke özi hötde geldi.
Bilermeniň aýtmagyna görä, W. Muhadow Watana bolan hormatyny hem çuňňur duýgy-düşünjesi bu gimnde jemläpdir. Ol döwürde dabara hem şowhun örän ileri tutulýan ekeni. Türkmen gimninde bolsa dabaradan ýa-da şowhundan, çuň mazmun agdygrak gelýär. Ol örän salykatly eser. SSSR-iň dabaralanýan döwründe, Staliniň zamanynda kompozitoryň şeýle çuň mazmunly eseri döredip bilşine haýran galýarsyň. Munuň üstesine-de örän milli.
B. Alaguşowyň aýdýany dogry. Bu sazyň astynda, dogrudanam, başyňy dik tutup, buýsançly durmak mümkindi. Ol gimnde boş wada ýa artykmaç badyhowa şowhun ýokdy.
Halk söýgüsi
Gimn Watan diýen giň düşünjäni aňladýar. Beýleki bir möhüm mesele, gimn halk söýgüsine hem buýsanjyna eýe bolmaly. W. Muhatowyň gimninde Watanyň taryhy keşbi bar. Agyr kynçylyklaryň, dagynyklygyň hem horlugyň aşagyndan galkynyp çykan bu mukam ähli türkmeniň ýürek owazyna meňzeýär.
Gimniň mazmunyny şahyr Gurbannazar Ezizow şeýle düşündirdi.
Bir görseň, enäniň hüwdüsi ýaly,
Bir görseň, atanyň wesýeti ýaly,
Bir görseň, söýgüliň söýgüsi ýaly,
Bir görseň, säherler bişen almalaryň
Üstünden öwüsen mukam mysaly.
Bir görseň, eneleň uzak diýarda
Galan ogullarna telwasy ýaly,
Gözsüzleriň göze,
Dilsizleriň dile,
Dirileriň ölene yhlasy ýaly.
Watanyň keşbi
Kompozitoryň dünýä inen obasy Bagyr Watanyň bir täsin künjegi. Obanyň ileri tarapynda belent baýyrlar hem dag bar, gaýrasyny gözýetmez giň Garagum tutýar.
Şol ýerde tebigatyň birnäçe ajaýyp şekilleri jemlenipdir. Bagyryň her çetinden bir derýa akyp geçipdir. Häzir ol derýalar kiçelip, çaýa öwrüldi.
Muhadowlaryň melleginiň bir çetinden Köne Nusaý görünýän bolsa, beýleki çetinden Täze Nusaý görünýär. Kompozitoryň kakasy Muhat aga dutar ussasy bolupdyr. Onuň saz çalmakdanam başy çykýan ekeni.
Megerem, şu görnüş, şu dogduk diýar ýaş Weliniň kalbynda soňy bilen mukam bolup ýaňlanandyr.
Dirilik
Ol ýigitlik ýaşynda iň ýowuz totalitar syýasatyň gazabyny görüpdir. Soňra 2-nji Jahan urşuna gatnaşyp, agyr söweş ýoluny başdan geçiripdir. Şol gazaply hem galagoply döwürden aman galan ynsan şeýle gimni döredip bilipdir.
Her günüň daňdany onuň gimni bilen başlanyp, her günüň gijesi beýik kompozitoryň döreden gimni bilen jemlenýärdi.
Merkezi Aziýanyň saz sungatyna ýakyndan beletleriň biri, Gyrgyzystanyň halk artisti Balbaý Alaguşow “Azatlyk” radiosynda çykyş edip, jany-teninden syzdyryp şeýle diýdi:
– Türkmen halky döwlet gimniniň sazyny üýtgetmeli däl. Onuň goşgusyny – tekstini üýtgedip bolar. Ýöne sazyna degmeli däl diýip hasap edýän. Beýle gimn seýrek döreýär.
Goja bilermeniň sözüne ähmiýet berilmedi.
Garaşsyz Türkmenistanyň Döwlet tugy Weli Muhadowyň döreden gimniniň astynda belende galsa, goja mukamçy tirsegine daýanardy.
-- Hudaýberdi Hally, ýazyjy.
Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.


text:
Eksport önümleriniň möçberini artdyrmagyň ýollary
Döwletimiziň azyk we azyk däl sarp ediş harytlarynyň importyna bolan zerurlygy ýyl-ýyldan azalýar. Et, guş eti, ýumurtga, alkogolsyz içgiler, miwe şireleri, gök önümler, ýarmalar, durmuş himiýasy önümleriniň öz ýurdumyzda öndürilýän göwrümi ynamly artdyrylýar. Eksportyň möçberiniň artdyrylmagy birnäçe ýagdaýlara baglydyr, olaryň arasynda ygtybarly çig mal we tehnologik binýadyň döredilmegine, önümlere bolan sarp ediş isleginiň kemala getirilmegine, harydy öndürmäge we eltip bermäge edilýän çykdaýjylara aýratyn orun degişlidir.
Şunuň ýaly çemeleşmeler Türkmenistanyň milli ykdysadyýetiniň ösüşiň innowasiýalara ugrukdyrylýan, durmuşa gönükdirilen görnüşine geçmegiň şu ugurlary boýunça toplumlaýyn, serişdeler möhletler we tapgyrlar boýunça özara baglanyşykly düýpli özgertmeleri durmuşa geçirmegi talap edýär, ýagny:
- kärhanalaryň şertnama ukyplylygyny we işewürçilik işjeňligini ýokarlandyrmak;
- döwletiň hususy ulgam bilen hyzmatdaşlyk etmeginiň usullaryny ulanmak bilen, ykdysadyýetiň pudaklarynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmaga ýardam bermek, eksportyň möçberini artdyrmaga gönükdirilen önümçilik zolaklaryny döretmek, bu ugurdaky halkara tejribesini nazara almak bilen, içerki bazary goramak. Türkmenistanda bar bolan baý serişdeler goruny halkara bazarlaryna çykarmagyň ýolundaky esasy meseleleriň biri-de eksport önümleriniň bahasynyň üýtgetmegine täsir edýän üstaşyr geçirmek ýagdaýlary bilen baglydyr.
Şu maksat bilen goňşy hyzmatdaş ýurtlaryň çäklerinden eksporta iberilýän serişdeleri, taýýar önümleri daşamak boýunça halkara ulag-aragatnaşyk ulgamlarynyň kemala getirilmegine soňky ýyllarda has köp isleg bildirilip başlandy. Muňa Ýewropa-Aziýa, Demirgazyk-Günorta, Türkmenistan-Günorta-Gündogar Aziýa ýaly strategiki ugurlaryň birnäçesini döretmek boýunça häzirki wagtda amala aşyrylýan maksatnamalar ýardam berýär. Ýewropa we Aziýa ýurtlarynyň onlarçasyna Pars aýlagyna çykmaga mümkinçilik berjek, uzynlygy 900 km bolan Türkmenistan-Eýran-Pars aýlagy; Türkmenistan-Azerbaýjan-Gruziýa-Gara deňiz; Türkmenistan-Gazagystan-Russiýa ýaly gatnaw ugurlarynyň çekilmegi muňa mysal bolup hyzmat edýär. Bu ugurlarda gurlan iri möçberli portlar, turba geçiriji we gury ýer ýol ugurlary Türkmenistana deňiz we derýa flotuny mundan beýläk hem ösdürmäge mümkinçilik berer. Şunuň bilen baglylykda, “Türkmenbaşydaky halkara deňiz portuny we Türkmen söwda flotuny ösdürmegiň 2020-nji ýyla çenli döwür üçin Baş meýilnamasy” durmuşa geçirilip başlandy. Oňa laýyklykda Türkmenistany “Merkezi geçelgä” birikdirmek meýilleşdirilýär, ol Baku-Tbilisi-Kars demir ýol geçelgesi boýunça Türkiýäni Merkezi Aziýa bilen birleşdirer. Şeýle-de Özbegistan-Türkmenistan-Eýran-Omar-Katar halkara ulag geçelgesiniň amala aşyrmak göz öňünde tutulýar.
Eksport düzümlerini artdyrmagyň baş şertli milli önümleriň bäsdeşlige ukyplylygyny üpjün etmek bolup durýar. Munuň üçin geljek ýyllarda diňe zawodlaryň, kärhanalaryň sanyny artdyrmak bilen çäklenmän, eýsem ýokary hünär derejeli hünärmenler tarapyndan dolandyrylýan täze, iri möçberli gaýtadan işleýän toplumlary döretmek zerur bolup durýar.
Ýurduň önümçilik ugrunyň tehnologik gurluşyň bir görnüşinde innowasiýa taýdan üpjün edilmegi has çuň ylmy çemeleşmäni talap edýär, şeýle hem başga görnüşli önümleri öndürýän bäsdeşlige ukyply önümçilikleriň täze görnüşlerine geçmegine alyp barýar. Giň gerimli tehnologik özgertmeler täze tehnologiýalary, innowasion ylmy-tehniki işläp taýýarlamalary özleşdirmek babatynda işjeňligiň barha ýokarlandyrylmagyny aýrylmaz şert edip goýýar.
Ylmy-tehniki ösüşiň düýp manysy onuň halkara derejesinde bolup geçýänligi bilen baglydyr. Ylmyň we tehnikanyň ösmegi zerur bolan maliýe we intellektual maýa geriminiň artmagyna alyp barýar.
Strategiki serişdeleri baý bolan türkmen bazaryna çykmaga isleg bildirýän daşary ýurt kompaniýalarynyň sany barha köpelýar, olary seçip almagyň strategiýasy işläp taýýarlamak möhüm ähmiýete eýedir.
Birinjiden, eksport mümkinçiliklerini ösdürmek boýunça Türkmenistanyň öňünde duran wezipeleriň çylşyrymlylygyny we köp ugurlylygyny nazara almak bilen, eksport işini kämilleşdirmegiň esasy tapgyrlaryny we ugurlaryny, şeýle hem ony goldamagyň usullaryny takyk bellemek arkaly döwletiň uzak möhletli eksport strategiýasyny işläp taýýarlamak wajyp bolup durýar. Şeýle hem bu tapgyrda eksport üçin ýurtda öndürilýän önümleriň görnüşlerini köpeltmek, ýurduň eksport mümkinçiliklerini ýokarlandyrmak, daşary ýurt bazarlaryna ibermegiň möçberini artdyrmak bilen deň hatarda, Türkmenistanda öndürilýän önümleriň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmak, milli önümleri eksporta ýerlemek boýunça daşary ykdysady işiň, ýurduň import düzüminiň guralyşyny we dolandyrylyşyny kämilleşdirmek, senagat önümleriniň esasy görnüşleriniň eksporta gönükdirilmegini uzagyndan artdyrmak arkaly importyň ornuny tutýan önümleriň giň önümçiligini kemala getirmek zerur bolup durýar.
Ikinjiden, daşary söwda işiniň netijeliligini ýokarlandyrmak üçin:
- harytlaryň eksportynyň düzümini kämilleşdirmek, kärhanalaryň türkmen önümlerine tölege ukyply islegi bolan ýurtlar bilen daşary ykdysady aragatnaşyklaryny giňeltmek boýunça gönükdirilen işi has-da işjeňleşdirmek;
- ykdysady häsiýetli çäreleri, daşary söwdany höweslendirýän guramaçylyk-hukuk we ýörite çäreleri has giňden peýdalanmak;
- önümçiligiň strategik pudaklarynda gaýtadan işlemegiň has düýpli derejesi bilen taýýar önümiň peýdasyna tarap üýtgetmek zerur bolup durýar. Bellenen ugurdaky möhüm wezipeleri ýerine ýetirmek üçin şu çäreleri durmuşa geçirmek zerurdyr:
- ýurdumyzyň çäginde we daşary ýurtlarda söwda-logistika, ulag düzümlerini kämilleşdirmek boýunça çäreleri işläp taýýarlamak;
Üçünjiden, pudaklary eksporta gönükdirmek bilen bagly meseleleri strategik taýdan çözmegiň möhümligini nazara alyp, şu aşakdakylary öz içine alýan esasy çäreleriň sanawyny döwlet derejesinde işläp taýýarlamak zerurdyr. Olar:
- harytlaryň görnüşlerini giňeltmegiň döwrebap usullaryny öwrenmek maksady bilen ýurtda öndürilen önümleri daşarky bazarda ýerlemegiň ugurlaryna we usullaryna laýyklykda teklipleri işläp taýýarlamak;
- täze pudaklary ösdürmek we daşarky bazarda bäsdeşlige ukyply önümleriň täze görnüşlerini köpeltmek boýunça teklipleri işläp taýýarlamak;
- Türkmenistanyň importynyň düzümini kämilleşdirmek.
- uzagyndan eksporta ibermek bilen importyň ornuny tutýan önümleriň önümçilikleriniň sanawyny taýýarlamak;
- her pudak boýunça bu önümleriň synag önümçiligini ýola goýmak;
- ylmy we taslama edaralary bilen bilelikde eksport harytlaryny öndürýän ministrlikler we pudak edaralary tarapyndan çaklama maglumatlaryny hem-de Türkmenistanyň daşary ykdysady işiniň aýry-aýry meselelerine degişli teklipleri işläp taýýarlamak;
- önümleriň täze görnüşlerini, önümçilikleri döretmäge we maýa goýmaga gönükdirilip geçirilýän ylmy-barlag, ylmy-maglumat, seljeriş we maslahat beriş işleriniň derejesini ýokarlandyrmak;
- daşary söwda işinde döwletiň we hususy bölegiň hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny kämilleşdirmek boýunça çäreler ulgamyny işläp taýýarlamak;
- daşary söwda işinde döwletiň we hususy bölegiň hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny kämilleşdirmek boýunça çäreler ulgamyny işläp taýýarlamak;
- daşary söwda we ykdysady ugurlar boýunça Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň hökümetara toparlarynyň arasynda hyzmatdaşlygy giňeltmek babatda amala aşyrylýan işleriň netijeliligini ýokarlandyrmak barada ylmy taýdan esaslandyrlan teklipleri işläp taýýarlamak;
- önümçiligi giňeltmek we türkmen harytlaryna bolan islegleri artdyrmak üçin amatly şertleri döretmäge ýardam berýän gümrük paçlaryny yzygiderli seljermek ýaly möhüm wezipelerden ybaratdyr.
W.Denisow,
y.y.k., Türkmenistanyň milli önümleriniň
haryt dolanyşygyny öwreniş instituty
M.Berdigylyjow,
TDY we DI-niň mugallymy


text:
Türkmenistanyň prezidenti geçen aý Daşoguz welaýatyna sapar edende ýerli resmileriň ençemesini wezipesinden boşadypdy.
Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleriniň beren maglumatyna görä, Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedow Daşoguz welaýatynda etrap häkimlerini hem olaryň orunbasarlaryny “ýowuz çärelere” duçar edipdir. Bu barada ilkinji bolup Türkmenistanyň Alternatiw täzelikleri guramasy habar berdi.
Ýakynda welaýatyň Gubadag etrabynyň häkiminiň gurluşyk işleri baradaky orunbasary Dynçlyk Otuzow 15 ýyl azatlykdan mahrum edildi diýen habar internet sahypalarynda ýaýrady.
Türkmenistan ýapyk jemgyýet bolansoň, wezipesinden boşadylýanlar ýa başga işe geçirilýän häkimleriň soňky ykbaly barada maglumatylary almak kyn. Adatda bolşy ýaly, wezipeden boşadylan ýokary wezipeli emeldarlar milletiň ünsüni çalt özüne çekýär.
Ýokarky waka dogrusynda geçirilen soraglar esasynda käbir zatlar anyklandy.
Gubadag etrabynyň häkiminiň gurluşyk boýunça orunbasary Dynçlyk Otuzowyň işine Aşgabatda Ýokary suduň günä geçiş bölüminde gaýtadan seredilipdir.
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 16-njy iýunda geçirilen maslahatynda, Daşoguz welaýatynyň 7 etrap häkimi we olaryň orunbasarlary “işde ýol beren kemçilikleri üçin” diýlip, wezipesinden boşadylypdy. Häzire çenli Daşoguz welaýatyndaky ýene 13 ýokary derejeli emeldara soňky duýduryş berlipdi. Daşoguz şäher häkiminiň gurluşyk boýunça orunbasary R. Paýzyllaýew wezipesinden boşadyldy. Gubadag etrap häkimi T. Geldimedow hem işden boşadyldy.
Gurbansoltan eje etrabynyň häkimi R. Orazdurdyýew, Köneürgenç etrap häkimi K. Öwezow, S. Türkmenbaşy etrabynyň häkimi A. Girliýew we başgalar hem wezipesinden aýrylypdylar. Käbir bank işgärleriniň işi bolsa derňewe düşüpdi. Gubadag etrap polisiýa derňewçisi Gylyçbaý Annadurdyýew 18-nji sentýabrda wezipesinden çetleşdirildi.
Oba hojalyk işleriniň pesligi, sosial ähmiýetli we ykdysady ösüşleri dumuşa aşyrmakda haýallyga ýol bereni we başga kemçilikleri üçin, welaýat häkimi O. Gurbannazarowa käýinç yglan edildi. Akdepe etrap häkimi B. Gylyjow, Boldumsaz etrabynyň häkimi B. Arazow, S. Nyýazow adyndaky etrabyň häkimi B. Handurdyýew we onuň orunbasary H. Annamämmedow dagy hem şeýle duýduryş aldylar.
Üstümizdäki ýylda prezident G. Berdimuhamedow hökümet mejlislerinde Türkmenistanyň beýleki welaýatlarynda hem şeýle çäreleri amala aşyryp, wezipe täzelenişlerini girizdi. Ýylyň başyndan awgust aýyna çenli jemi 60 etrap we şäher häkimi wezipesinden boşadyldy. Şunlukda, 56 sany ýokary derejeli emaldar resmi jogapkärçilige çekildi. Olaryň ençemesiniň garşysyna jenaýat işi açylyp, häzirki wagtda derňew-barlag işleri alnyp barylýar.
Elbetde, wezipesinden boşadylanlar we käýinç alanlar hem munuň bilen arkaýyn bolmadylar. Olar Türkmenistanyň Mejlisiniň degişli komissiýasynyň hem Baş prokuroryň öňünde hasabat bermäge borçly edildi. Olaryň her birine ýowuz tertipde kanuny jeza berilmegi mümkin. Häzirki wagtda birnäçe etrap häkimi öý tussaglygynda saklanýar. Olardan biri Lebap welaýatynyň Birata etrabynyň öňki häkimi Atadurdy bolmaly. Daşoguz welaýatynda hem şeýle çäreleri başdan geçirýän bar.
Munuň agyr tarapy şunda, adamlar öz düşen agyr ýagdaýlary barasynda döwlet organlaryna, aklawçylara şol işler boýunça karar kabul edenlerden öz närazylyklaryny aýdyp bilseýärler. Jenaýat jogapkärçiligine, agyr jezalara çekilmegine kanuny jogap tapmaýarlar.
Ynsan haklary Türkmenistanyň esasy meselelerinden biri bolup galýar.


text:
Türkmenistanyň Merkezi bankynyň başlygy 2016-njy ýylyň birinji ýarymynda prezidentiň karary esasynda orta we kiçi işewürleri goldamak we höweslendirmek, şeýle-de ykdysadyýeti ösdürmek maksady bilen ýurduň banklaryna goýberilen kreditleriň göwrümi öňküsinden 21,8 prosent ýokarlandy diýdi.
Geçen hepdäniň anna güni geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde çykyş eden M.Annadurdyýew ýurduň banklaryna goýberilen kreditleriň, karz pul serişdesiniň hasabyna orta we kiçi işewürlere degişli 1121 proýektiň maliýeleşdirilendigini aýtdy.
Şeýle-de, onuň aýtmagyna görä, şu ýylyň birinji ýarymynda oba-hojalyk pudagynda, azyk senagatynda, gurluşyk materiallary, hyzmat ediş pudaklarynda işleýän işewürlere berlen kreditleriň möçberi öňküsinden 32,3 prosent ýokarlanypdyr.
Şol bir wagtda, ýurtda daşary ýurt walýutasynyň, şol sanda amerikan dollarynyň satuwy bilen baglanyşykly girizilen çäklendirmeler netijesinde orta we kiçi işewürleriň, şol sanda daşary ýurtlardan harytlary import edýän söwdagärleriň kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny, ýerli synçylar aýdýarlar.
Şeýle-de, käbir türkmen telekeçileriniň döwletiň haýryna uly möçberde serişde geçirmäge mejbur edilýändigi hem habar berýär.


text:
Ýekşenbe güni Liwanyň paýtagty Beýrutda Ýakyn Gündogaryň şaýy musulmanlarynyň ýokary derejeli wekili, ABŞ tarapyndan terrorizmde aýyplanan Muhammed Huseýn Fadlalla 75 ýaşynda aradan çykdy.
Beýik aýatolla diýen derejesi bolan Fadlalla Liwanyň radikal “Hizbullah” toparynyň dini halypalarynyň biri hasaplanýar. Ýöne ol muny ret edip geldi.
Fadlallany goldaýanlar, oňa eýerijiler esasan Liwanda we Yrakda ýaşaýarlar. Ol Eýrandaky yslam rewolýusiýasyny aktiw goldapdy hem ABŞ-nyň we Ysraýylyň syýasatyny ýiti tankytlapdy.


text:
Şu gün Pakistanyň hökümet resmileri ýurduň demirgazygynda ýüz beren güýçli sil heläkçiliginde 800 töweregi adamyň ölendigini mälim etdiler.
Resmiler ýene azyndan 150 töweregi adamyň dereksiz ýiten diýlip hasaplanylýandygyny aýdýarlar.
Birleşen Milletler Guramasynyň ýerli bölümleriniň resmileri häzirki ýüze çykan sil heläkçiliginiň Pakistanyň demirgazygynda 1 million töweregi adamyň ýaşaýan ýerine zyýan ýetirendigini tassyklaýarlar.
Ýurduň halas ediş toparlary we harby güýçleri sil howpy abanýan adamlary halas etmek we göçürmek boýunça giň gerimde iş alyp barýarlar.


text:
30-njy ýanwarda Aşgabatda Hazar deňziniň meseleleri boýunça Türkmenistanyň Hökümetara toparynyň nobatdaky mejlisi boldy.
Onuň gün tertibine toparyň 2015-nji ýylda ýerine ýetiren işleriniň jemlerini ara alyp maslahatlaşmak, geljekde öňde durýan möhüm wezipeleri we ileri tutulýan ugurlary kesgitlemek bilen baglanyşykly meseleler girizildi.
Bellenilişi ýaly, deňhukukly, özara peýdaly hyzmatdaşlyk we milli hem-de umumy bähbitler esasynda ýola goýulýan gatnaşyklara esaslanýan daşary syýasat ugruny üstünlikli durmuşa geçirýän Garaşsyz, Bitarap Türkmenistan parahatçylygyň we ylalaşygyň berkidilmeginiň, ikitaraplaýyn bolşy ýaly, köptaraplaýyn esasda netijeli gatnaşyklaryň işjeňleşdirilmeginiň bähbidine Hazarýaka döwletleriniň netijeli gatnaşyklarynyň ýola goýulmagyny ugur edinýär. Şeýle hem ýurdumyz geljek nesiller üçin tebigy serişdeleri goramak we ösdürmek baradaky bilelikdäki möhüm taslamalaryň hem-de maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegine uly gyzyklanma bildirýär.


text:
Çarşenbe güni Germaniýanyň Konstitusion sudy Ýewropanyň maliýe ýardam fonduna Germaniýanyň goşant goşmaly däldigi barada edilen şikaýaty kanagatlandyrmakdan ýüz öwürdi.
Germaniýanyň Konstitusion sudy bu meselä ýurduň ykdysatçylarynyň bir toparynyň şikaýaty esasynda garady.
Konstitusion suduň çykaran bu karary Germaniýanyň prezidenti Ýoahim Gaukyň Ýewropanyň maliýe durnuklylygy boýunça täze mehanizmi güýje girizmek baradaky ylalaşyga gol çekmekligine-de ýol açýar.
Mundan daşary, Konstitusion suduň bu karary Ispaniýanyň we Italiýanyň karzlarynyň prosentini ýeňilleşdirmek üçin Ýewropanyň Merkezi Bankynyň obligasiýalary satyn almak boýunça göz öňünde tutýan täze syýasaty üçinem oňyn karar hasaplanylýar.


text:
Ukrainanyň aşa milletçi “Sagçy sektor” hereketiniň liderleriniň biri Oleksandr Muzyçko Riwne şäherinde öldürildi.
Onuň ölümi bilen bagly çaklamalar dawaly mesele bolmagynda galýarka, Ukrainanyň içeri işler ministriniň birinji orunbasary Wladimir Ýewdokimow howpsuzlyk güýçleriniň ýörite operasiýasynyň dowamynda Muzyçkony saklamakçy bolanlarynda onuň agyr ýaralanandygyny aýtdy. Ýewdokimow ýene üç adamyň tussag edilendigini we ýaragyň ele salynandygyny habar berdi.
Bu wakadan bir hepde ozal Muzyçko AÝ/AR-na şeýle diýipdi: “Ukraina garşy urşuň edil häzir başlanandygy barada pikir edýänler bar bolsa, bu nädogry. Ukraina garşy uruş 1991-nji ýylda başlandy we şondan bäri dowam edýär, sebäbi Orsýet Ukrainany okkupirleýänçä köşeşmez” diýdi.
Muzyçkony tussag etmek boýunça halkara görkezmesi şu aýda edilipdi. Muzyçko 1990-njy ýyllaryň ortalarynda Çeçen urşunyň dowamynda Orsýetiň harbylaryny öldürmekde güman edildi.


text:
Hasabatyň çäklerinde şeýle hem Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň işine gatnaşmak üçin hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygyndaky hökümet wekiliýetiniň şu ýylyň 24—27-nji sentýabrynda Amerikanyň Birleşen Ştatlaryna boljak iş sapary bolar. Bütindünýä forumynyň gün tertibine syýasy, durmuş-ykdysady, ynsanperwer, ekologiýa we beýleki möhüm meseleleriň ençemesi giriziler.
BMG-niň Baş Assambleýasynyň ýubileý mejlisiniň münberinden Türkmenistanyň ileri tutulýan garaýyşlary, şeýle hem netijeli halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge, sebit we dünýä möçberinde durnukly ösüş üçin amatly şertleri döretmäge gönükdirilen oňyn başlangyçlary beýan ediler.


text:
Aşgabadyň Olimpiýa stadionynda garaşsyzlygyň 21 ýyllygy mynasybetli geçiriljek dabaraly ýörişe hem-de baýramçylyk çärelerine “marşirowkalar” diýip atlandyrylýan taýýarlyk türgenleşikleri geçirilip başlandy. Bu türgenleşikler günortadan soň sagat 3-de başlanyp, tä agşam sagat 7-ä çenli dowam edýär. Kä günler irden hem geçirilýär.
“Marşirowkalara” döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri, harby we harby däl ýokary okuw jaýlarynyň kursantlarydyr studentleri gatnaşdyrylýar. Bu çärä gatnaşýan studentleri olaryň ak-gök reňkli sport egin-eşiklerinden tanamak mümkin. Olaryň käbirleriniň ellerinde bolsa ak reňkli oturgyç we dolanan dürli reňkli baýdaklar bar. Olar meýdançada dürli surat şekillerini görkezmeli.
Döwlet edara-kärhanalarynyň işgärleri studentlerden adaty egin eşikleri bilen tapawutlanýarlar. Studentlerdir harby kursantlar esasan günortadan soň sagat 3-de “marşirowka” geçýän bolsalar, edara kärhanalaryň işgärleri stadiona sagat 4-den soň gelýärler.
Sanaw ýöredilýär
Adat boýunça bu çäräni ýörite režissýor alyp barýar. “Marşirowka” gatnaýan adamlar dürli sinhron hereketleri öwrenýärler. Bir adam ýaly bolup ýöriş etmek, ýa-da tans elementlerini öwrenmek – bu çärä gatnaşýanlaryň esasy borçlary. “Marşirowka” gatnamak döwlet işgärleriniň o diýen halap barmaýan çäreleri bolansoň, olaryň bu çäreden ýüz öwürmezlikleri üçin edara-kärhanalaryň ýörite wekilleri “marşirowka” gelenleriň sanawyny ýöredýärler.
“Eger "Marşirowka" barman, ondan gaçsaň hiç hili duýduryşsyz işden çykarýarlar” diýip, türgenleşige gatnaşýan halyçy zenan aýdýar.
Bu çärä gatnaşýan studentlere hem türgenleşikden ýüz öwürenleriň okuwdan çykaryljakdygy barada duýduryş berilipdir.
"Aslyýetinde, duýduryş bermeseler-de, “marşirowkadan” ýüz öwürip biljek student ýok. “marşirowkalara” gatnamak indi 1-nji we 2-nji kurs studentler üçin adata öwrüldi” diýip, efirde adynyň tutulmagyny islemeýän, ýokary okuw jaýynyň 2-nji kurs studenti aýdýar.
“Marşirowkalara” gatnaýan edara-kärhanlaryň işgärleri öz gönüden-göni etmeli işlerini taşlamaly bolýarlar. Bu ýagdaýyň olaryň işleýän kärhanalarynyň we edaralarynyň kadaly işlemegine zeper ýetirýändigini aşgabatly lukman Amanbibi aýdýar.
"Biziň poliklinikamyzdan hem 15 adam “marşirowka” gatnaşmaly diýdiler. Şol adamlaryň ýerine galýan lukmanlara agram düşýär. Öňem poliklinikamyzda lukmanlar ýetmezçilik edýär. Munuň üstesine-de, beýleki köpçülikleýin çärelere hem gatnaşmaga biziň poliklinikamyzdan birnäçe adam gitmeli bolýar" diýip, Amanbibi Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Aýal-gyzlar agdyklyk edýär
Edil häzirki geçirilýän “marşirowkalarda” aýal-gyzlaryň has köp. “Marşirowka” dürli ýaşlaryndaky aýal-gyzlar gatnaşýarlar. Bu ýagdaýyň bolsa olaryň käbirleriniň maşgala durmuşlaryna hem öz ýaramaz täsirini ýetirýändigini aşgabatly halyçy zenan aýdýar.
"Adatça işden sagat 6-da boşaýarys. “Marşirowka” zerarly öýe giç barmaly bolýar. Şonuň üçin, aýallaryň köpüsi hojalyk işlerine ýetişenoklar. Bu bolsa maşgalada dawa-jenjel turuzýar" diýip, halyçy zenan gürrüň berýär.
Käbir raýatlaryň aýtmaklaryna görä, garaşsyzlyk baýramynyň 21 ýyllygy mynasybetli geçiriljek çärelere taýýarlyk “marşirowkalaryna” ýakyn wagtda mekdep okuwçylary hem gatnap başlarlar. Bu “marşirowkalara” gatnajak mekdep okuwçylarynyň sanawlarynyň düzülendigini mekdep mugallymlarynyň käbirleri aýdýarlar.
Paýtagtyň orta mekdepleriniň käbirlerinde bolsa Garaşsyzlyk baýramçylygynda mekdep okuwçylarynyň geýjek lybaslary ene-atalaryň pul goşmagy bilen öňünden taýýarlanyp goýlupdyr. Mekdeplerdäki bu hili egin-eşikleri taýýarlamaklyga “köpçülikleýin çäreleriň garderobyny düzmek” diýip atlandyrylýar. “Marşirowkalar” bilen bir hatarda mekdep okuwçylary we olaryň mugallymlary köpsanly köpçülikleýin çärelerine hem gatnaşmaga mejbur bolýarlar. Şol sebäpden käbir mekdeplerde kadaly okuw düzgüni bozulýar.
"Mugallymlar köpçülikleýin çärelere gidýänligi sebäpli käbir klaslaryň okuwçylary okuw okap bilmeýärler. “Marşirowkalar” başlasa ýene-de mugallym ýetmezçilik eder" diýip, Aşgabadyň orta mekdepleriniň biriniň mugallymy aýdýar.
Häzirki geçirilýän “marşirowkalar” Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli döwlet ýolbaşçysynyň gatnaşmagynda geçiriljek baýramçylyk çärelerine taýýarlykdyr. Mundan başga-da, oktýabr aýynda Garşsyzlyk baýramy mynasybetli ýurt boýunça dürli görnüşli, dürli derejedäki köpsanly köpçülikleýin çäreler geçiriler. 25-nji sentýabrda "Türkmenistan" we "Neýtralnyý Turkmenistan" gazetlerinde çap edilen “oktýabr aýynda geçiriljek çäreleriň we açyljak medeni-durmuş maksatly binalaryň tertibinde” indiki aý 70 sany köpçülikleýin çäreleri geçirmeklik göz öňünde tutulýar. Bu çäreleriň hem döwlet edara-kärhanalaryň işgärleriniň, ýokary we orta okuw jaýlarynyň studentleridir okuwçylarynyň gatnaşmaklarynda geçiriljekdigi aýdylýar. Şeýdip, Garaşsyz Bitarap Türkmenistan oktýabr aýynda özüniň garaşsyzlygynyň 21 ýyllygyny bellär. Ondan birnäçe gün soň dekabr aýynda bellenjek Bitaraplyk baýramyna taýýarlyk türgenleşikleri başlanar.


text:
Owganystandaky hökümet we daşary ýurt goşunlary şu gün BMG-nyň Halkara parahatçylyk güni mynasybetli Talybana garşy hüjümleri togtadýarlar.
Owganystanyň Goranmak ministrliginiň sözçüsi «owgan goşunlary pitneçileriň özleri hüjüm edýänçe olara hüjüm etmez» diýdi.
Owganystandaky amerikan hem NATO güýçleriniň komandiri, general Stanliý MakKristal golaýdaky beýanatynda daşary ýurt güýçleriniň Halkara parahatçylyk gününde goranyşda boljagyny, harby hüjüm etmejegini aýtdy.
BMG-nyň Baş assembleýasy Halkara parahatçylyk gününi 1981-nji ýylda döretdi we 2002-nji ýylda her ýylyň 21-nji sentýabry «dünýä boýunça atyşyklary we zorluklary togtatmagyň güni» diýlip yglan edildi.


text:
Täjigistanda Murgap şäheriniň bir çetinde gurulýan täze gümrük desgalary regiona ýene bir güýçli döwletiň dolanyp gelýändigini görkezýär. Bu ýyl bu desga gurlup bolansoň, hytaý harytlarynyň Merkezi Aziýany sil basan ýaly öňküsinden hem beter basjakdygy görnüp dur.Strategiki region
Hytaý resmileri bu regiona ýurduň energiýa howpsuzlygy, söwda ekspansiýasy, etnik durnuklylygy we harby goranyşy üçin möhüm berkitme hökmünde garaýar. Hytaýyň döwlet kompaniýalary energiýa geçirijiler, demirýollar we söwda ýollary bilen Merkezi Aziýa düýpli aralaşdylar.
1991-de Sowet Soýuzynyň çökmegi bilen garaşsyzlyga çykan, ilatynyň aglaba köplügi musulman Gazagystan, Gyrgyzystan, Täjigistan, Türkmenistan we Özbegistan, XIX asyrda bolşy ýaly, ýene läheňleriň göreş meýdanyna öwrüldi. Bu gezek güýç synanyşýanlar “Uly Oýundaky” ýaly Orsýet bilen Britaniýa däl-de, Hytaý, Orsýet we Merkezi Aziýany Owganystandaky ýaragly güýçler üçin ötelge edinýän Amerikanyň Birleşen Ştatlary.
Hytaý resmileri amerikan esgerlerine, Merkezi Aziýada, Hindistanda we Owganystanda gurulýan harby ýaranlyklara Hytaýy gabamak üçin Günbataryň alyp barýan strategiýasy diýip garaýar. Olary bu strategiýada Gündogar we Günorta-Gündogar Aziýa ýurtlary bilen bolan hyzmatdaşlyklara bil baglanylmagy hem aladalandyrýar.
Adynyň aýdylmagyny islemeýän bir amerikan resmisi Hytaýyň Merkezi Aziýada maýa goýmagyny ol ýerdäki döwletleriň we Birleşen Ştatlaryň-da oňat garşylaýandygyny belleýär. Ol: “Ýöne Hytaýyň maýa goýumlary we bu ýurtlar bilen gatnaşyklary barada aç-açanlyk ýok” diýýär.“Biz näme edeli?”
Hytaýyň bu ýurtlara aralaşmagyna ýerli ilat-da begenip baranok. “Biz, gazaklaryň köpüsi, hytaýlylaryň bu ýerlere aralaşmagyna gaty şübheli garaýarys. Ýöne näme edeli? Bu kararlary çykaryp, erkin söwda zonasyny we ýer teklip edip, olary maýa goýmaga çagyrýan – hökümet” diýip, 35 ýaşly sürüji Aidelhan Onbedbaýew aýdýar.
Käbir hytaý resmileri bu region bilen näme üçin gyzyklanylýandygyny ýaşyryp hem duranok. Mysal üçin, Hytaýyň halk-azat ediş goşunynyň generaly Liu Ýazhou öten tomus hepdelik žurnal ”Foeniksde”: “Hytaýyň Merkezi Aziýa ýurtlary bilen energiýa hyzmatdaşlygy 1990-njy ýyllarda başlandy. Ýöne soňky ýyllarda ýurduň milli güýjüniň artmagy bilen Hytaý Birleşen Ştatlar we Orsýet tarapyndan regionda inisiatiwanyň ýoklungyndan peýdalandy” diýip ýazdy.
Indi bolsa, täze ýangyç geçirijiler Merkezi Aziýadaky ýataklardan Uýgurystana nebit we tegigy gaz akdyrýar. Hytaý resmileri Merkezi Aziýa we Hazar deňzine energiýa almaga möhüm alternatiw çeşme hökmünde garaýar.
Pekin şeýle hem Merkezi Aziýa Uýgurystanda durnuklylygy gorap saklamak üçin daýanç nokady diýip düşünýär. 2009-njy ýylda uýgurlar bilen hytaýlylaryň arasynda turan ganly çaknyşykdan bäri Pekin bu ýere Merkezi Aziýadan ýa Pakistandan hem-de Owganystandan radikal yslamçylygyň aralaşmagyndan gorkýar.
Merkezi Aziýa regionynda ýarym million töweregi uýgur ýaşaýar. Bularyň hem aglaba köplügi Gazagystana we Gyrgyzystana Uýgurystandan gelenler.Ykdysady täsir
Hytaý şol bir wagtyň özünde-de öz ykdysady täsirini artdyrmak üçin Şanhaý Hyzmatdaşlyk Guramasyndan peýdalanmaga synanyşýar. Ol bu guramada durýan ýurtlara öz ykdysadyýetlerini güýçlendirmekleri üçin 10 milliard dollar karz pul berdi.
“Hytaý töwerekdäki bu ýurtlara mydama üns berip geldi. Pekin Hytaýyň ykdysady taýdan ösmegi üçin oňat ýagdaý döretmek maksady bilen bu ýurtlarda asudalygyň artmagyna goşant goşdy” diýip, Hytaýyň Ylymlar Akademiýasynyň Merkezi Aziýa boýunça eksperti Wu Hongwei aýdýar.
Pekiniň nebit-gaza mätäçligi bu zatlary strategik energiýa howpsuzlygyna degişli meselä öwürdi. Hytaý bilen çet ýurtlaryň arasyndaky ilkinji iki täze geçiriji ony Türkmenistandan gaz, Gazagystandan hem nebit bilen üpjün edýär.
Hytaý Türkmenistandan uzynlygy 1,760 kilometrden aşýan gaz geçirijisini çekip, bu ýurdy 30 ýyllap her ýyl 40 milliard kubmetrden gaz akdyrmaga borçly etdi we dünýäde iň iri gaz ýataklarynyň biri hasaplanýan Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek üçin lisenziýa eýe boldy. Bu synyň doly görnüşi ilki başda “The New York Times” gazetinde Edward Wonguň awtorlygynda çap edildi. Ony taýýarlamaga gatnaşanlar: Pekinden Ksýun Ýang we Benjamin Haas, Žarkentden (Gazagystan) Teo Kaýe. Makaladaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Fransiýanyň prezidenti Nikolýa Sarkoziniň ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama bilen özara gürrüňdeşlikde Ysraýylyň premýer-ministri barada eden tankydy gürrüňleri Fransiýanyň mediasynda peýda boldy.
Onuň bu gürrüňdeşligi geçen hepde Fransiýanyň Kann şäherinde geçirilen G-20 toparynyň Sammitiniň çäklerinde bolupdy.
Fransiýaly žurnalistleriň birnäçesi Sarkozi bilen Obamanyň eden özara gürrüňleriniň açyk mikrofon arkaly käbir beýleki adamlara-da eşidilendigini tassyklaýarlar.
Olaryň maglumatyna görä, Nikola Sarkozi prezident Obama ýüzlenip, “Men indi oňa (Netenýahuwa) çydamok. Ol ýalançy” diýipdir. Muňa jogap edip, Obama hem Ysraýylyň liderinden Sarkoziniň irendigine garamazdan, özüniň Netenýahu bilen gündelik iş salyşmaly bolýandygyny nygtapdyr.


text:
Türkiýede we dünýäniň beýleki ýurtlarynda müňlerçe türkmenistanly migrant bar. Türkiýedäki türkmenistanly migrantlar barada aýdylanda bolsa, olaryň aglabasynyň kanuny statusy ýok. Şunlukda, olar dürli kynçylyklary başdan geçirýärler.
Kanuny statuslary bolmadyk migrantlaryň iş tapmagy hem, ýurtda saklanmagy hem aňsat däl. Olara her ädiminde deport edilmek howpy abanýar.
Üstesine, olaryň Türkmenistana baryp, yzyna gelmek mümkinçilikleri hem çäkli. Netijede, olar dogan-garyndaşlaryndan, çagalaryndan uzakda ýaşaýarlar.
Emma şu hili kynçylyklara garamazdan, olaryň aglabasy Türkmenistana dolanmagyň tarapdary däl. Eýsem munuň sebäbi ýa sebäpleri näme?
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşigi nobatdaky tapgyryny migrantlary bosgunlykda saklaýan sebäplere bagyşlady. Gepleşigi diňläp, söhbete goşulmaga, tejribeleriňizi paýlaşmaga çagyrýarys.


text:
Prezident Şaýmiýewiň metbugat sözçüsi bolup işlän ýazyjy Murtazin ýazan zatlary üçin häkimiýetler tarapyndan birnäçe gezek dürli yzarlanmalara sezewar edilipdi. Bu sud prosessiniň öňýanynda, radiomyza beren interwýusynda Irek Murtazin özune garşy geçirilmeli sud prosessiniň bitarap we adalatly boljakdygyna şubhelenýändigini aýtdy.
Başda olar biri-biri bilen gaty ýakyn gatnaşyk saklaýardylar. Irek Murtazin üç ýylyň dowamynda Mintimir Şaýmiýewiň metbugat sözçüsi bolup işledi. Şonda, metbugat sözçüsi wezipäni eýeleýanleriň edişi ýaly, jenap Murtazin hem uzak wagtlap Tatarystana ýolbaşçylyk edip gelýän lideriň hereketleriniň diňe gowy taraplaryny görkezmäge çalyşýardy.
Emma Murtazin wezipesinden çekileninden soň, olaryň özara gatnaşyklary üýtgedi. Ýagny žurnalist hökmünde işläp başlan Murtazin, prezidentiň administrasiýasynda bolup geçýän wakalary başgaça, has tankydy nazarda görüp başlady.Ýagdaýy ýitileşdiren kitap
Ýazyjy Murtazine garşy ýanamalar, onuň “Tatarystanyň iň soňky prezidenti” atly kitaby çap edileninden soň has ýitileşdi. Bu kitapda ýazyjy Sowet Soýuzynda ýokary derejeli wezipeleri eýelän hem-de 1991-nji ýyldan bäri Tatarystanyň prezidenti wezipesini ýerine ýetirip gelýän Şaýmiýewiň ýurdy dolandyrmakda awtoritar usullardan peýdalanmaga ýykgyn etmeginiň barha ösýändigi barada ýazýar.
Prezidentlik wezipesine üç gezek gaýtadan saýlanan Şaýmiýew, birnäçe öwgüli kitaplaryň baş temasy bolup, ol ýerde Russiýanyň düzüminde bolan Tatarystany halkara ölçeglerine laýyk bazar ykdysadyýetli ýurda öwürendigi üçin arşa çykarylýar.
Emma Murtaziniň ýazan kitabynyň äheňi başgaça boldy. Bu kitapda, mysal üçin, prezident Şaýmiýewiň Tatarystanda möwç alýan korrupsiýa garşy göreşmändigi aýdylýar. Sud prosessi nähili bolar?
Tatarystanyň prezidenti Mintimir Şaýmiýew.
Bu sud prosessiniň öňýanynda radiomyza beren interwýusynda Irek Murtazin özune garşy Tatarystanda geçirilmeli sud prosessiniň bitarap we adalatly boljakdygyna şübhelenýändigini aýtdy. “Bu sud seljerişliginiň Tatarystanda adalatly geçiriljekdigine garaşmaýaryn. Sebäbi ejir çeken hökmünde ýurduň prezidenti çykyş edýar.”
Şeýle-de ol sud tarapyndan günäli diýlip yglan edilen halatynda, tä Strazburgdaky adam hukuklary boýunça Ýewropanyň sudyna çenli ýüzlenjekdigini hem mälim etdi. Şol bir wagtda hem özüne garşy howpuň abanýandygyny ol bize beren interwýusynda belläp geçdi. “Bu ýoda köp adama tanyş ýol. Konstitusion sudy, apelýasion sudy, Moskwa, Strazburg. Ýone meni alada goýýan bir zat bar. Ol hem suduň çykaran kararyna garşy çykmaga meniň fiziki taýdan ukyply bolup-bolmajagym bilen bagly meseledir. Ýagny adam bolmasa problema hem bolmaz. 29-njy dekabrda bolan waka gaýtalansa men geň galmaryn.”
Kitaby çap edilenden birnäçe aý geçeninden soň, 29-nji dekabyrda näbelli hüjümçiler Irek Murtazine topulyp ony beýzboluň taýagy bilen urup-ýençdiler. Şonda ol agyr ýaralanyp keselhana ýerleşdirlipdi.
Ýazyjy Murtazine garşy ýüklenýan agyr günäler, kitapda ýazylan aýyplamalara prezidentiň örän köp üns berýändigine şaýatlyk edýär. Ýagny häkimiýetler Murtazini prezident barada galp maglumatlary ýaýradanlykda, prezidentiň şahsy durmuşyna goşulşanlykda, köpçülikleýin habar serişdelerinde sosial ýigrenji döredenlikde, öz hereketleri bilen belli bir sosial topara garşy çydamsyzlygyň emele gelmegine sebäp bolanlykda aýyplandy.
Geçen ýylyň sentabyr aýynda, Murtazin 72-ýaşly Şaýmiýewiň, Türkiýede dynç alan döwründe aradan çykandygy baradaky maglumaty öz blogunda ýerleşdirendigi hem, oňa garşy şeýle agyr aýyplamalaryň ýüklenmegine sebäp boldy.
Häzirki döwürde Irek Murtaziniň täze kitabyň üstunde işleýändigi habar berilýär. Bu kitapda Kazan şäheriniň häkimligi barada tankydy maglumatlar çap ediler diýlip garaşylýar.


text:
3-nji maýda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Italiýada iş saparynda bolmagynyň çäginde meşhur “Sifal” fransuz kompaniýasynyň ýolbaşçysy jenap Žil Remi bilen duşuşyk geçirdi.
Işewür söhbetdeşlik üçin wagt tapandygyna hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyzy Milanda açylan “EKSPO — 2015” Bütindünýä sergisinde Türkmenistanyň Milli gününi guran ilkinji ýurt bolandygy bilen gutlady. Bu bolsa ýurdumyza hem-de täze eýýamymyzyň üstünliklerine dünýäde barha artýan gyzyklanmanyň ýene-de bir subutnamasy bolup durýar.
Döwlet Baştutany özara bähbitli hyzmatdaşlygy ösdürmekde ýurdumyzy depginli senagatlaşdyrmak boýunça häzirki uly taslamalary durmuşa geçirmekde bu iri ýewropa kompaniýasynyň işewür gyzyklanmasyny mübärekleýändigini nygtady.
Duşuşygyň çäklerinde Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we “Sifalyň” ýolbaşçysy mundan beýläk-de bilelikde işlemegiň mümkinçiliklerini ara alyp maslahatlaşyp, onuň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda ýangyç-energetika toplumyny, gurluşyk düzümini, ulag pudagyny, hususan-da, raýat awiasiýasyny atlandyrdylar.


text:
Ukrainanyň premýer-ministri Mikola Azarow Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýmak baradaky gepleşikleriň dowam edýändigini aýtdy. Ol bu çäräniň ýurduň hökümetiniň şu hepdäniň ahyrynda Wilniusda geçiriljek Ýewropa Bileleşiginiň sammitinde şertnama gol goýmazlyk barada karara gelendigine garamazdan dowam edýändigini belledi.
Azarowyň çarşenbe güni hökümet ýygnagyndaky bu çykyşy ýüzlerçe protestçiniň Kiýewiň hökümet binasynyň öňünde dört günläp oturyp protest geçirmeginiň yz ýanyna gabat geldi. Protestçiler prezident Wiktor Ýanukowiçiň yza dänmegini we ylalaşyga gol goýmagyny talap edýärler.
Ukrainanyň Ýewropa Bileleşigi bilen Assosiasiýa ylalaşygyna gol goýulmagynyň tarapdary protestçiler şu gün irden paýtagtdaky esasy Garaşsyzlyk meýdançasyna ornaşmak üçin, iki kiçi meýdançadaky çadyrlaryny sökdüler.
Beýleki tarapdan, tussaglykdaky öňki premýer-ministr Ýuliýa Timoşenko protestçileri goldamak üçin açlyk girewini dowam etdirýär. Timoşenkonyň gyzy Ýewgeniýa ejeseiniň soňky iki günden bäri suwdan başga hiç zat iýmeýändigini aýtdy.


text:
Kreml Birleşen Ştatlaryň resmisiniň Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň korrumpirlenen adamdygy baradaky öňe sürmesini “gahar-gazap dörediji we kemsidiji” diýip häsiýetlendirdi.
28-nji ýanwarda Ak tamyň metbugat wekili çykyş edip, Birleşen Ştatlaryň Maliýe departamentiniň resmisiniň Putiniň korrumpirlenendigi baradaky öňe sürmesi administrasiýanyň garaýşyny şöhlelendirýär diýdi.
“Bu beýanat gahar-gazap dörediji we kemsidiji” diýip, Ak tamyň eden çykyşyna salgylanyp, 29-njy ýanwarda Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow belledi.
“Umuman, biz ýurduň daşynda Orsýetiň prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmegine heniz iki ýyldan hem gowrak wagtyň bardygyna garamazdan, olaryň bu saýlawlara taýýarlyk görüp başlandygyny görýäris” diýip, Peskow nygtady.
26-njy ýanwarda Amerikanyň Maliýe ministrliginiň terrorizm we maliýe jenaýatçylygy boýunça ýerine ýetiriji sekretary Adam Szubin BBC-niň "Panorama" programmasyna beren interwýusynda ors prezidentiniň köp mukdarda baýlygynyň bardygyny, munuň jemgyýetçilikden ýaşyrylýandygyny aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti şu gün çap eden ýyllyk hasabatynda 2009-nji ýyldaky hukuk bozulmalaryny üç sany esasy topara bölýär.
2009-njy ýylda adam gynamalary, sudsuz adam öldürmeler we adam hukuklarynyň beýleki bozulmalary baradaky habarlaryň mukdary howsalaly derejä çykdy, bu birinji tendensiýa.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ikinji tendensiýa hökümetleriň döwlete degişli däl guramalar üçin täze we köplenç aýylganç çäklendirmeleri girizmegi bilen bagly.
2009-njy ýyldaky hukuk bozulmalarynyň üçünji aýratynlygy goragsyz toparlaryň agzalarynyň kemsidilmeginiň we ýanalmagynyň köpelmegi.


text:
30-njy oktýabr sowet döwrüniň syýasy repressiýalarynyň pidalarynyň güni hasaplanýar. Pidalaryň hatyrasyna matam tutmak üçin sene hökmünde 1974-nji ýylda Mordowiýada syýasy tussaglaryň SSSR-däki syýasy repressiýalara garşy protest bildirip, açlyk yglan eden güni saýlanyp alnypdy. Orsýet sowet respublikasy syýasy repressiýalaryň pidalarynyň gününi bellemek boýunça karary 1991-nji ýylda kabul etdi we şondan bäri tutuş ýurt boýunça ýylda matam çäreleri geçirilýär.
Sowet sistemasynyň totalitar režiminden ejir çekenleriň takyk sany şu günki güne çenli belli däl. Resmi maglumatlarda millionlarça sowet raýatynyň bigünä repressiýa edilendigi aýdyldy. Şu günki gün köpçülik üçin elýeterli dokumentlerde repressiýalaryň pidalarynyň arasynda türkmenleriň atlary, şol sanda Türkmenistanyň ilkinji ýolbaşçylary Gaýgysyz Atabaýewiň we Nedirbaý Aýtakowyň hem atlary bar.
Sowet sistemasynyň syýasy repressiýalarynyň pidalary Türkmenistanda şu gün ýatlanýarmy?


text:
Siriýanyň bäş ýyllyk raýat urşuny soňlamak ugrunda gepleşýänler Ženewada ýene bir tapgyr duşuşyk geçirmekçi bolýarlar, emma möwjeýän zorluk olaryň muny edip biljegine şübhe döredýär.
Aleppo welaýatynyň demirgazygynda barýan söweş 13-nji aprelde, hökümetçi güýçleriň Al-Eýse, «Al-Kaýdanyň» ýerli bölümi bolan «Al-Nusra front tarapyndan saklanýan şähere aýratyn basyş görkezmegi bilen tapawutlandy.
BMG-niň araçylyk etmegine geçirilýän gepleşikler geçiş hökümetini gurup, 270 müňden gowrak adamy öldüren, ýurduň ilatynyň ýarysyny ýaşaýan ýerinden bosduran konflikti soňlamagy maksat edinýär.
Şu aralykda Siriýanyň hökümet garamagyndaky ýerlerinde täze, 250 agzaly parlamenti saýlamak üçin saýlaw uçastoklary açyldy.
Damask bu saýlawyň kanunydygyny we Ženewa parahatçylyk gepleşiklerinden aýrybaşga bir zatdygyny aýdýar.


text:
Ýekşenbe güni Pakistana baran Birleşen Milletler guramasynyň Baş sekretary Ban Ki Mun Pakistanda sil suwy basan käbir regionlara uçar arkaly aýlanyp, ýagdaýa syn etdi.
Ol bu regionlardaky ýagdaýy özüniň syn eden iň bir aýylganç tebigy betbagtçylyk ýagdaýy hökmünde suratlandyrdy.
Ban Ki Mun özüniň Pakistana edýän bu saparynyň maksadyny gumanitar ýardamlaryň ýerli ilata ýaýradylyş ýagdaýy bilen ýakyndan tanyşmak hem-de Pakistanyň ilatyna halkara jemgyýetçiliginiň goldaw bermäge taýýardygyny mälim etmek maksady bilen baglanyşdyrýar.
Ol regionlara eden düýnki saparynyň yzy bilen eden çykyşynda şu hepdäniň ahyrynda Birleşen Milletler guramasynyň Baş Assambleýasyny Pakistana has köp gumanitar ýardam bermäge çagyrjakdygyny aýtdy.
Pakistanyň hökümet resmileri indi üç hepdä golaý wagt bäri dowam edýän sil heläkçiliklerinde 1 müň 600-den gowrak adamyň ölendigini we 14 mllion töweregi adamyň öz ýaşaýan ýerlerini terk etmäge mejbur bolandyklaryny aýdýarlar.


text:
Şu gün Özbegistanyň paýtagty Daşkentde Şanhaý hyzmatdaşlygy guramasynyň ýyllyk Sammiti öz işine başlaýar.
Iki gün dowam etjek bu Sammite bu gurama agza Orsýetiň, Hytaýyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Täjigistanyň we Özbegistanyň döwlet liderleri gatnaşar diýlip garaşylýar.
Orsýetiň «RIA Nowosti» habar agentligi bu maslahatyň dowamynda Şanhaý Hyzmatdaşlygy guramasyny giňeltmek meselesine-de garalmagynyň mümkindigini öňe sürýär. Pakistan bilen Hindistan bu gurama agzalyga kandidat ýurtlar diýlip hasaplanylýar.


text:
Demirgazyk we merkezi Haitide 220 adamy öldüren mergi epidemiýasynyň ýurduň gür ilatly paýtagtyna hem gelip ýetendigi aýdylýar.
BMG-niň pan amerikan saglyk guramasynyň aýtmagyna görä, Haitiniň saglyk ministri Port-au-Prinsdäki faktlary tassyklapdyr. Ýöne bu meselede anyk san görkezilmändir.
Bu epidemiýa ada ýurduny ýer-egsan eden ýer titremesinden 10 aý soň ýaýraýar.
Ýüzlerçe müň adam şindi hem elde dikilen çadyr şäherçelerinde ýaşaýar.
Kömek toparlary paýtagtyň töweregindäki arassaçylygyň gaty pesdigini we içgeçme sebäpli döreýän keselleriň çalt ýaýraýandygyny aýdýarlar.


text:
Prezident Emomali Rahmon, ýurtdaky maşgala kodeksine ganybir garyndaşlaryň özara nikasyny we "täjikleriň milliligine gabat gelmeýän keseki atlaryň" dakylmagyny gadaganlara degişli edýän üýtgeşikliklere gol çekdi.
Ýeke-täk resmi at sanawy
Täjigistanda indi "millilige gabat gelmeýän keseki adam atlaryny" we şol sanda çagalara önümleriň, predmetleriň, haýwanlaryň we guşlaryň adyny dakmak gadagan. Şeýle-de "adamynyň mertebesini peseldýän we adam alalaýan" diýilýän käbir geň atlaryň dakylmagy hem gadagançylyga degişli edildi. Indi adam atlaryndaky "molla", "şyh", "tura", "hon" ýaly goşulmalaryň ulanylmagy hem gadagan. Maşgala kodeksindäki şeýle üýtgeşiklikleri öz içine alýan kanun taslamasyny Täjigistanyň mejlisi tassyklanyndan soň hepdäniň ikinji güni prezident Emomali Rahmon hem gol çekdi.
Bu ýylyň başynda Täjigistanyň hökümetiniň garamagyndaky ene dili we terminologiýa baradaky komitet kanuny hasaplanýan täjik adam atlarynyň ýeke-täk resmi sanawyny taýýarlady. Mundan beýläk täze dünýä inen täjik bäbeklerine şol ýeke-täk resmi at sanawyna görä at dakylar. Onuň taýýarlanmagyna Täjigistanyň ylymlar akademiýasynyň tanymal hünärmenleri, ýokary okuw jaýlarynyň professorlary, dilçiler, "Täjigistanyň milli eksiklopediýasy" neşirýatynyň ylmy işgärleri gatnaşypdyrlar. Sanawda takmynan dört müöe golaý döwrebap we gadymy täjik adam atlary orun alypdyr. Ene dili we terminologiýa komitetiniň bir işgäriniň aýtmagyna görä, bu sanaw raýat ýagdaýlaryny hasaba alýan bölümleriniň işgärlerine we çaga hekimlerine esasy goldanma bolar. Sanawda, her bir adam adynyň manysynyň hem gelip çykyşynyň düşündirişi bilen bilelikde, onuň arapça, parsça görnüşi we latynça transkripsiýasy mysal höküminde ýazylypdyr.
Täjigistanyň milli azlyklar baradaky kanuny ýurtda ýaşaýan azlyklara öz milli atlaryny dakgama rugsat berýär.
Ganybir raýatlaryň nikalaşmagy däbi
Täjigistanyň prezidentiniň gol çeken maşgala kodeksine girizilen üýtgeşiklik ganybir raýatlaryň ýagny ýakyn garyndaşlaryň nikalaşmagyny hem gadagan edýär. Mundan beýläk nikalaşmak isleýänler ilki bilen hekimleriň barlagyndan geçmeli bolarlar. Doganoglanlaryň oglan-gyzlary kanuna görä nikalaşyp bilmezler.
Azatlyk Radiosynyň täjik gullugynyň ýazmagyna görä, ýurtda ganybir raýatlaryň guran maşgalalaryndaky çagalaryň aglaba köpçüliginiň şikesli dogmaga başlamagyndan soň şeýle karar kabul edilipdir.
Täjigistanyň sagylygy saklaýyş we sosýal üpjünçilik ministrliginiň hasabatyna görä, ýurtda 18 ýaşyna ýetmedik 26 müň şikesli çaga ýaşaýar. Hünärmenler, olaryň ýüzden 35 göteriminiň ganybir raýatlaryň nikalaşmagynyň netijesinde bolandygyna aýratyn üns çekýärler.
Prezident Emomali Rahmon golaýda mejlisde eden çykyşynda, Çahorbogdaky şikesli çagalar öýüniň özünde galdyran gaty geň täsirlerini gürrüň beripdir. Ondan soň Täjigistanyň döwlet telekanallarynda ganybir raýatlaryň nikalaşmagyna garşy propaganda kampanýasy başlapdyr.
Täjigistanda ganybir raýatlaryň nikalaşmagy däbi gaty gadymýetden gözbaş alýar. Soňky ýyllar bolsa şeýle nikalaryň sany hasam köpelipdir. Raýatlaryň käbiri maşgalanyň baýlygyny gorap saklamak üçin ýörüte şeýle nikalara ýykgyn edýärler. Käbiri bolsa öz gyzynyň "kesekiniň" elinde gynalmagyna razy bolman, ony "öz hossarlaryna" durmuşa çykarýarlar.


text:
Owgan rеsmilеri ýaragly adamlaryň ýolda iki sany awtoulagyň ýolagçylaryny, 13 erkеgi maşyndan düşürip, atyp öldürеndiklеrini aýdýarlar.
Bu waka Balh wеlaýatynda, 5-nji sеntýabrda irdеn bolupdyr.
«Ol ýaragly adamlar milli howpsuzlyk güýçlеriniň ýuniformalaryny gеýip, Zari etrabyndan Kişin Dеh etrabyna barýan ýolagçylary saklapdyrlar» diýip, Zari etrabynyň gubеrnatory Jafar Haýdary aýtdy.
Haýdary ol adamlaryň ýolagçylaryň arasyndaky ýekеjе aýal maşgala zat dеgmändiklеrini, onuň soň sag-aman yzyna gеlеndigini aýtdy.
Haýdarynyň aýtmagyna görä, ol ýolagçylar Hazara şaýy musulman azlygyna dеgişli.


text:
Iordan häkimiýetleri ýurduň demirgazygynda siriýaly bosgunlaryň lagerinde bolan pitnede iordan polisiýasynyň azyndan 22 ofiseriniň ýaralanyp, hassahana ýerleşdirilendigini aýdýarlar.
Resmiler Zaatri bosgun lagerinde şenbe güni bolan pitnede bir bosgunyň öldürilendigi baradaky habarlary ret etdiler.
Resmiler pitnäniň polisiýa lageri bikanun terk etjek bolan topary tussag edeninden soň turandygyny aýtdylar.
Zaatri lageriniň bosgunlary bu pitnäniň bir polisiýa ofiseri maşynyny siriýaly çaganyň üstünden sürüp, ony agyr ýaralandan soň turandygyny aýdýarlar.
Bu lagerde onlarça müň siriýaly bosgun ýaşaýar.


text:
ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri eýranly kärdeşi Mohammad Jawed Zarif bilen geçirjek ýadro gepleşikleriniň öňüsyrasynda, eger Tähran öz ýadro programmasynyň diňe parahatçylyk maksatlydygyny görkezip bilse, gelýän günlerde çarçuwalaýyn syýasy ylalaşyga gelinmegi mümkin diýdi.
Kerri 15-nji martda Şweýsariýada Zarif bilen Tähran hem dünýäniň alty döwleti arasynda galan ylalaşmazlyklary çözüp, martyň ýagynda baglaşyljak syýasy ylalaşyga ýol açmaly.
Şondan soň iýunyň aýagyna bellenen hemişelik ylalaşygy baglaşmak üçin tagalla edilmeli.


text:
30-njy awgust Zor bilen ýitirim edilmeleriň pidalarynyň halkara günidir.
BMG-sy zor bilen ýitirim edilmeleriň global problemasyna öwrülendigini belleýär. “Bir wagtlar harby diktaturanyň önümi bolan zor bilen ýitirim edilmeler şu günki gün içerki konfliktleriň çylşyrymly ýagdaýlarynda amala aşyrylyp, esasan garşydaşlar babatyndaky syýasy repressiýalar üçin ulanylýar”, diýlip BMG-niň maglumatynda bellenýär.
Türkmen hökümeti ýurtda syýasy tussaglaryň we zor bilen ýitirim edilenleriň ýokdugyny aýdýar.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalary bolsa türkmen türmelerinde onlarça adamyň dereksiz ýitendigini, olaryň köpüsiniň 2002-nji ýylyň noýabr aýynda şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýilýän wakalara gatnaşmakda aýyplanyp tussag edilen adamlardygyny aýdýarlar.
“Olary diri görkeziň!” atly kampaniýanyň düzen tussag edilip ykbaly näbelli galýanlaryň sanawynda 87 adamyň ady görkezilýär.
BMG-niň Baş assambleýasynyň dünýäniň dürli regionlarynda adamlaryň zor bilen ýitirim edilmegi bilen bagly ýagdaýlaryň artmagyna aladalanma bildirip, 2010-njy ýylda Ähli adamlary zor bilen ýitirim edilmeginden goramak boýunça halkara konwensiýasyny kabul etdi we 30-njy awgustda Zor bilen ýitirim edilmeleriň pidalarynyň halkara gününi bellemegi karar etdi.


text:
Italiýada ozalky premýer-ministr Silwio Berluskoniniň syýasy partiýasyndan bäş ministr wezipesini tabşyrýandygyny yglan edenden soň, ýurduň hökümeti krizise düşdi.
Premýer-ministr Enriko Letta Berluskonini öz şahsy meselelerinden ünsi sowmak üçin “bolgusyz hereketleri” etmekde aýyplady.
Berluskoni özüniň “Azatlygyň halky” partiýasynyň agzalaryny eger-de hökümet girizilen goşmaça salgytlary ýatyrmasa hökümetden çekilmäge çagyrypdy.
Häzir prezident Giorgio Napolitano täze saýlawlaryň geçirilip-geçirilmezligi barada karara gelmeli.


text:
ÝHHG-niň media azatlygy boýunça wekili Dunýa Miýatowiç (Dunja Mijatovic) Orsýetiň häkimiýetleriniň hökümete degişli bolmadyk “Aç-açanlygy goramak boýunça fonduny” (Fond zaşity glasnosti) “daşary ýurt agenti” diýip kesgitlemek kararyna gynanç bildirdi.
20-nji noýabrda eden beýannamasynda Miýatowiç fonduň soňky 25 ýylyň dowamynda, “Orsýetde we GDA regionynda žurnalistleriň hukuklaryny goramak we goldamak boýunça dynuwsyz işländigini aýtdy.
Miýatowiç Orsýetiň fondy “daşary ýurt agenti” diýip hasaba almak boýunça 19-njy noýabrda yglan eden kararyny “hökümete degişli bolmadyk media guramalarynyň wajyp işiniň öňünde uly böwet we Orsýet Federasiýasynda köp pikirlilige howp” diýip atlandyrdy.
2012-nji ýylda kabul edilen kanun ýurduň daşyndan maliýeleşdirilýän we syýasy iş alyp barýan guramalaryň “daşary ýurt agenti” hökmünde hasaba durmagyny talap edýär.


text:
Şenbe güni Ysraýylyň hökümet resmileri Ysraýylyň harby uçarlarynyň Siriýanyň territoriýasynda anna güni hüjüm geçirendiklerini tassykladylar.
Öz atlarynyň tutulmagyny islemedik ysraýylly resmiler anna güni irden amala aşyrylan bu hüjümleriň Siriýanyň territoriýasyndan Liwanyň Hizbulla topary üçin raketa alyp barýan ulag kerwenini nyşana alandygyny mälim etdiler.
Emma olar bu hüjümiň anyk nirede amala aşyrylandygy barada maglumat bermediler. Bu wakanyň öňýany Birleşen Ştatlaryň resmileri-de şeýle hüjümiň amala aşyrylandygy barada maglumat beripdiler.
Munuň özi şu ýylyň ýanwaryndan bäri Siriýanyň territoriýasynda Ysraýylyň uçarlarynyň geçiren ikilenji hüjümidir.


text:
Birleşen Milletler Guramasy ölüm jezasy ýaly çäreleriň ýowuzlygy has-da artdyrýandygyny aýdyp, Yrak giňden ýaýran bu çäresini bes etmelidir diýdi.
Birleşen Milletler Guramasynyň 19-njy oktýabrda ýaýradan raportynda 2014-nji ýylyň başyndan bäri Yragyň ýolbaşçylary azyndan 60 adamy dardan asdylar we ýurtda ýene 1 müň 724 tussag ölüm jezasy bilen höküm edilmegine garaşýar diýilýär.
Şeýle-de, raportda Yrakda amala aşyrylan käbir ölüm jezalarynda “yza gaýdyp bolmajak sud ýalňyşlyklarynyň” bolandygy aýdylyp, aladalanma bildirilýär.
Raportda Yrakdaky ölüm jezalarynyň ilatyň goldawy esasynda amala aşyrylýandygyny aýdýan yrak hökümetiniň öňe sürmeleri hem ret edilýär.


text:
Ysraýyl gündogar Ierusalimdäki araplaryň ýaşaýan sebitinde göçürilip gelnenler üçin 1 müňden gowrak ýaşaýyş jaýy gurjakdygyny mälim etdi. Palestina bolsa bu hereketiň ýowuzlygyň “partlamagyna” sebäp bolup biljekdigi barada duýduryş berdi.
Jaýlaryň gurulmagy baradaky beýanat 27-nji oktýabrda Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň (Benjamin Netanyahu) edarasyndan ady köpçülige mälim edilmedik çeşmeler tarapyndan ýaýradyldy. Beýanatda Har Homa sebitinde 400 we Ramat Şloma sebitinde 600 ýaşaýyş jaýynyň guruljakdygy bellenilýär.
Palestinanyň lideri Mahmud Abbasyň metbugat wekili Nabil Abu Rdeina (Nabil Abu Rdeina) bu ädimiň regionda “weýrançylygy” döredip biljek “howply güýjemedigini” belledi.
Mahmud Abbasyň “Fatah” toparynyň ýokary derejeli agzasy Jibril Rajub hem, bu ädimiň ýowuzlyklary has-da möwjedip biljekdigi barada duýduryş berdi.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki Ysraýylyň göçürilip gelnenler üçin niýetlenen ýaşaýyş jaýlaryny gurmak baradaky planlaryna Waşingtonyň “düýpli aladalanma” bildirýändigini aýtdy.


text:
Ýekşenbe güni Pakistanyň Goranmak ministrligi dawaly Kaşmir regionynda şenbe güni ýüz beren gar süýşgüninde gara gömlen adamlaryň anyk sanyny yglan etdi.
Goranmak ministrliginiň maglumatyna görä, Gimalaý daglarynyň günbatar raýonyndaky “Siaçen” atly buzluklaryň ýerleşýän ýerinde ýüz beren bu gar süýşgüninde 124 sany harby esger bilen 11 sany raýat işgäri gara gömlüpdir.
Beýik daglyk ýerdäki harby lageriň üstüne süýşen bu garyň galyňlygynyň 20 metr töweregidigi aýdylýar. Pakistanyň Goranmak ministrligi häzirki wagt aktiw ýagdaýda halas ediş işleriniň alnyp barylýandygyny mälim etdi.


text:
Pakistanyň harbysy “Talyban” hereketiniň Demirgazyk Waziristan regionyndaky buky ýerleri diýlip güman edilýän sebitine hüjüm etdi.
15-nji maýda Pakistanyň harby uçarlary Şawal jülgesiniň tokaý zolakly dar jülgelerinde “Talybanyň” buky ýerleri diýlip güman edilýän jaýlary ýumurdylar.
Adynyň köpçülikde agzalmazlygyny soran hökümet resmisiniň “giň gerimli harby hereket” diýip häsiýetlendiren hüjümlerinde azyndan 15 söweşijiniň öldürilendigi habar berilýär.
Ýaşaýjylaryň aýtmaklaryna görä, tanklar we esgerler demirgazyk we günorta tarapdan gürrüňi gidýän jülgä tarap ýakynlaşýarlar.
Pakistanyň harbysy Demirgazyk Waziristandaky söweşijilere garşy geçen ýylyň iýun aýynda hüjümleri amala aşyryp başlaýança, “Pakistanyň Talyban” hereketi bu sebitiň ähli bölegine diýen ýaly kontrollyk edýärdi.


text:
Halkara zenanlar Güni bolan 8-nji mart baýramçylygynyň öň ýanynda Türkmenistanyň Prezidentiniň Permany bilen sekiz we sekizden köp çagany dünýä inderen hem-de terbiýeläp ýetişdiren türkmenistanly zenanlara «Ene mähri» diýen hormatly at dakyldy.
Bu Permanda şeýle diýlip bellenilýär: «Täze Galkynyş we beýik özgertmeler zamanynda türkmen jemgyýetiniň jebisligini we sazlaşykly ösüşini üpjün edýän maşgala ojaklarymyzyň abadançylygynyň hem-de mäkämliginiň sarsmaz sütünleri bolan mährem enelerimiziň sarpasyny has-da belende götermek, Garaşsyz we Bitarap döwletimiziň geljegi bolan sagdyn, ruhubelent hem-de bagtyýar nesillerimizi Watana, mähriban halkymyza wepalylyk ruhunda terbiýeläp ýetişdirmekde enelerimiziň bitirýän çäksiz hyzmatlaryna aýratyn hormat goýmak maksady bilen, şeýle hem «Türkmenistanyň döwlet sylaglary hakyndaky» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda karar edýärin»
«Ene mähri» diýen hormatly at geçen ýyl 115 zenana dakylypdy. Bu ýyl ol at 187 zenana dakyldy. Sylaga mynasyp bolanlaryň sanawy metbugatda çap edildi.
Metbugatda çap edilen sanawda Aşgabat şäherinden — 3, Ahal welaýatyndan — 19, Balkan welaýatyndan — 13, Daşoguz welaýatyndan — 84, Lebap welaýatyndan — 34, Mary welaýatyndan — 34 enäniň ady getirilýär.
Köp çagaly eneleriň arzuwy
Dogrusyny aýtsaň, çagalarynyň sany sekize ýetýän hem sekizden-de köpelýän eneler özlerine «Ene mähri» diýen adyň dakylaryny arzuwlap gelýärler hem-de özlerine bu adyň dakyljagyna sabyrsyzlyk bilen garaşýarlar. Adyň dakylan günlerinde olaryň begenjiniň çägi bolanok.
Bu garaşmalaryň, arzuwlaryň, begençleriň aňyrsynda bolsa ähli eneler üçin bir maksat ýatýar, ýagny köp çagalylygy üçin döwletden jaý almak. Ýogsam bolmasa, nähili at dakylanda-da, ýa-da şol at dakylmanda-da köp çagaly eneler üçin parhy ýok. Soňky wagtlarda yzly-yzyna ýetişýän perzentlere ýaşar ýaly jaý almak uly problema öwrülensoň, köp çaga dogurmak bilen, eneleriň iň uly arzuwy jaýly bolmak.
Sebäbi öňki döwürler on çaga dogurýan aýala öz ýaşap oturan jaýyndan başga-da azyndan 5-6 otagly jaý berlerdi. Ýeňil baha bilen, hiç hili nobata garaşdyrylman awtomaşyn berlerdi. «Gahryman ene» adyny alýan aýallaryň döşe dakylýan nyşany bolardy. Şol nyşan bilen olar ýolagçy transportlaryna mugt münmäge haky bardy. Nyşanyň ýüzünde «Gahryman ene» diýen ýazgy bolardy.
Häzirki günlerde dakylýan «Ene mähri» diýen adyň diňe propagandistik häsiýeti bar. «Ene mähri» ady dakylansoň, hökümetden jaý, mellek ýer diläp arza ýazýan eneleriň sany-sajagy ýok. Ýöne Türkmenistanda häzirki günlerde hiç kime mugtuna jaý berilmeýär. Sebäbi jaýy öýleri ýykylýanlara-da ýetişdirip bolanok.
«Ene mähri» diýen at dogrumy?
Jaý berilmese-de köp çaga dogurýan aýallara nähilidir bir hormatly adyň dakylmagy-da gowy zat. Ýöne köp çagaly enelere hormatly ady dakmak hakynda ilkinji maslahatlar bolan halatynda zehinli söz ussatlary bilen maslahatlaşmaly ekenler. «Ene mähri» diýen ady oýlap tapanlaryň türkmen diliniň stilistikasyndan kän bir baş çykarmaýany bildirýär.
Haýsydyr bir işde gaýrat görkezýänlere dakylmaly at saýlananda salykatlylyk bilen bişirmeli. Meselem, geliň, sözlem düzeliň: «Biziň ýurdumyzda Gaýryman eneleriň ençemesi bar». Indi şu sözlemi «Ene mähri» ady dakylanlaryň manysynda ulanalyň: «Biziň ýurdumyzda «Ene mährileriň» ençemesi bar». Ýa-da ýene bir sözlem düzeliň: «Bu ýygnaga Gahryman eneler hem geldi». «Bu ýygnaga «Ene mähriler» hem geldi.
Öňki «Gahryman ene» diýen adyň ýerini çalyşmak bilen dakylan «Ene mähri» diýen at jüpüne düşmeýär. Eger «Gahryman ene» diýlen sözden ýüz öwürmek isleýän bolsalar, onuň ýerine «Hormatly ene», «Gaýratly ene» diýlen atlary-da dakyp bolardy.
Alyjan Döwletow Aşgabat şäheriniň ýaşaýjysy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Türkmenistanyň Syýahatçylyk baradaky döwlet komitetiniň ýaş hünärmenleri Ýaponiýada kämilleşdiriş okuwlaryny geçdiler. Okuw-tejribe sapaklary ýapon halkara hyzmatdaşlygy agentliginiň “Merkezi Aziýa we Kawkaz ýurtlarynyň ýaş liderleri. Sebit syýahatçylygynyň ösüşi” maksatnamalaýyn meýilnamasynyň çäklerinde guraldy. Myhmansöýerlik ugruny dolandyrmagyň ýapon tejribesini öwrenmegiň neneň-niçik geçendigi barada “Syýahat” žurnalynyň nobatdaky sanyndaky makalada gürrüň berilýär.
“Ýaş liderler” meýilnamasy gelejekde syýahatçylyk ulgamyny ösdürmäge we şu pudak bilen baglanyşykly meseleleri çözmäge goşant goşmaly işgärleriň hünär bilimlerini we iş endiklerini çuňlaşdyrmaga gönükdirilendir. Kämilleşdiriş okuwlary syýahatçylykda döwlet we hususy eýeçiligiň orny, sebitlerde syýahatçylygyň ösüşi ýaly ugurlary öz içine aldy.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň ýokary derejeli hökümet resmisi prezident Barak Obamanyň şu gün Kopengagende klimatyň özgermegi bilen baglanyşykly geçýän konferensiýanyň çäklerinden daşarda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew bilen-de duşuşmaklygy planlaşdyrýandygyny aýtdy.
Maglumata görä, bu duşuşykda iki ýurduň prezidentleri ýadro ýaragyny azaltmak barada ortak şertnamany işläp düzmek meselesi barada pikir alşarlar diýlip garaşylýar.
Ýöne düýn bu wakanyň öňýany eden çykyşynda Orsýetiň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Amerikanyň Birleşen Ştatlaryny bu mesele boýunça gepleşikleriň depginini gowşadanlykda aýyplady hem-de prezident Obama bilen prezident Medwedewiň bu ugurda anyk bir ylalaşyga gol çekerler diýip garaşmaýandygyny belledi.


text:
Owganystanda dawaly Kabul bankynyň ozalky iki işgäri tussag edildi.
Ýurduň baş prokurorynyň orunbasary Rahmatulla Nazariniň aýtmagyna görä, bankyň ozalky başlygy Şerhan Farnud we öňki dolandyryjy direktory Halilullah Ferozi penşenbe güni tussag edilipdirler. Olar ýüzlerçe million dollarlyk maliýe galplyklarynda aýyplanýarlar.
Nazari tussag edilenlere anyk haýsy aýyplamalaryň bildirlendigini mälim etmedi.
Owganystanyň Merkezi bankynyň ozalky başlygy Abdul Kadyr Fitrat öz janyna howp abanýandygyny aýdyp, wezipesinden çekilýändigini yglan edipdi. Ol häzir Birleşen Ştatlarda ýaşaýar. Owgan hökümeti ony tussag etmek barada höküm çykardy.


text:
Synçylar Ýakyn Gündogardaky ýagdaýlaryň täzeden dartgynlaşmagyny bolaýmaly zat hasaplaýarlar. Şonuň bilen birlikde-de olar, hernäçe gynançly görünse-de, Palestina häkimiýetleri bilen Ysraýyl hökümetiniň arasynda gepleşikleriň gaýtadan dikeldilmegine garaşmaýarlar. Şu güýzde Palestinanyň häkimiýetleriniň Birleşen Milletler guramasyna girmek barada arza bermegi wajyp waka bolar.
«Московские новости» gazetiniň synçysy, arap Gündogary boýunça spesialist — Ýelena Suponina regiondaky wakalar barada:
—Dartgynlylygyň möwjemegine köpden bäri garaşylýardy. Arap dünýäsindäki rewolýusion wakalar palestin topragynda-da gozgalaň tolkunyny emele getirer diýlip garaşylýardy. Bu zatlaryň üstesine-de, häzir Müsürde häkimiýet başyna Ysraýyly halamaýan güýçler gelýär. Munuň geljekde dartgynlylygyň ozalkysyndanam beterleşmegine getirmegi mümkin.
—Palestina barada aýdylanda o taýda kim kimiň garşysyna baş göterýär?
Arap Gündogary boýunça spesialist Ýelena Suponina
—Ilkinji nobatda - palestinalylaryň ysraýyllylara bolan garaýşynda nägilelikler artýar. Çünki palestinalylar öz döwletliligini we garaşsyzlygyny alyp bilmediler. Men ýagdaýlar has-da dartgynlaşar öýdüp pikir edýärin, sebäbi palestinalylar öz garaşsyzlygyny BMG-niň Baş assambleýasynyň üsti arkaly almaga synanyşmakçy. Ysraýyl hökümetiniň muňa garşy çykjakdygy öz-özünden düşnükli. Şonuň ýaly-da palestinalylaryň diňe diplomatik ädimler bilen çäklenmejekleri-de belli. Palestina awtonomiýasynyň baştutany Mahmud Abbas palestinalylaryň BMG-ä girmek baradaky haýyşyny parahatçylykly ýörişler bilen goldamaga öz halkyny çagyrdy. Ýöne bärde Abbas biraz hilegärlik edýär. Adamlaryň ellerine harsaň-harsaň daş alýan mahaly parahatçylykly ýörişler barada nähili gürrüň bolup biler...
Palestin jemgyýetiniň içinde-de dawa-jenjelleriň bolaýmagyny-da aradan aýryp bolmaz. Palestinalylar diňe bir ysraýyllylary däl, eýsem palestin hökümetini-de günäkärleýärler. Ykdysady ýagdaýlaryň ýaramazlaşmagy zerarly bu aýyplamalar gün-günden möwjeýär. Adamlar hepdeläp zähmet haklaryny alyp bilmeýärler. Günä bildirmeler diňe bir hökümet başyndaky FATH hereketiniň üstünden dökülmeýär, eýsem, hernäçe geň görünse-de, HAMAS garşylyk görkeziji yslam radikal hereketiniň üstündenem guýulýar. Palestinalylar hereketleriň göreşlerinden ýadadylar. Ilat hereketleriň hiç biriniň-de öz maksatlaryna — Palestinanyň garaşsyzlygyna eýe bolmagyna ýetip bilmändigini aýdýar.
—Palestina awtonomiýasynda yslamçylardan we resmi liderlerden başga nähilidir bir üçünji güýç barmy? Ýa-da ol Broun - halk närazylygynyň başly-barat hereketimi?
—Munuň özi, megerem, halk hereketidir. Özem «arap baharynyň» ssenarisiniň görnüşi boýunça ösmegi mümkin. Köpden bäri tanalyp ýörlen haýsydyr bir resmi hereketiň bu tolkuny jylawlamaga çalyşjak bolmagy ähtimal.
—Palestina awtonomiýasynyň liderleri BMG-de nähili halkara goldawyna garaşyp bilerler? Palestina awtonomiýasynyň resmi wekilleriniň häzir Ýewropa we Aziýa ýurtlaryna baryp, Palestinanyň garaşsyz ýurt hökmünde yglan edilmegine diplomatik goldaw bermekleri üçin, olaryň razylyklaryny almaga çalyşýandyklary mälimdir.
—Palestinanyň lideri Mahmud Abbas Palestinanyň BMG-de 194-nji döwlet bolmagy üçin hakyky diplomatik söweşiň gitjegini eýýäm mälim etdi. Bu babatda ony hemmeler — hatda oppozisiýa, radikal yslamçylar hem goldaýar. Häzir palestina awtonomiýasynyň ýolbaşçylary BMG-ä girýän käbir döwletleriň sesleriniň kepilligini almaga çalyşýarlar. Palestinalylaryň ynandyrmalaryna görä, eýýäm 130-dan gowrak döwlet, şol sanda Orsýetem Palestinanyň döredilmegine ses bermäge taýýar. Şonda-da, munuň özi, howaýy Palestina bolar. Onuň hakykat ýüzünde emele gelmegi üçin palestinalylara elbetde, ysraýyllylar bilen ylalaşmak gerek. Gynansak-da, ýakyn wagtlarda şeýle ylalaşyk mümkin bolmasa gerek.
Şonuň bilen birlikde BMG-niň çägindäki şunuň ýaly aktiwligiň näderejede hatarlydygyna düşünýän käbir Günbatar ýurtlary munuň ysraýyllylar bilen gatnaşyklardaky täze dartgynlylyga getirmeginiň mümkindigini aýdýarlar hem-de Mahmud Abbasy bu ädimden saklamaga çalyşýarlar. Sebäbi juda çylşyrymly ýagdaý keserip dur. Munuň ýeke-täk çözgüdi ysraýyllylar bilen palestinalylaryň arasyndaky parahatçylykly gepleşikleri täzeden dikeltmekden ybaratdyr. Ýöne bärde gep Benýamin Netanýahuwyň hökümeti şuňa barlyşyk edermikä, onsoňam, Mahmud Abbas ahyrky netijede öz planyndan el çekermikä? Mahmud Abbas gaty gitdi, indi BMG-ä ýüz tutmakdan islendik ýüz öwrülişik onuň abraýyna zeper ýetirer.
—Diplomatik goldawyň giň hatary, Palestinanyň BMG-ä kabul edilmek perspektiwasy, Palestina awtonomiýasynyň liderleriniň agzaýan sany - 130 döwlet... Bu maglumatlara näderejede ynanyp bolar?
—Ynanyp bolar diýip pikir edýän. Eýýäm örän köp ýurt palestinalylaryň döwletlilige hukugyny tassyklady. Orsýet palestinalylaryň garaşsyzlyk baradaky meýlini bir wagt goldady. Waşington we käbir Ýewropa döwletleri tarapyndan häzir görkezilýän garşylyklaryň barysy kimdir biriniň palestin döwletliligine garşy çykýandygy bilen bagly däldir. Howatyrlanma heniz munuň wagtynyň gelmänligi — ysraýyllylar bilen palestinalylaryň arasynda ylalaşygyň ýoklugy bilen baglanyşyklydyr. Tutuş arap Gündogarynyň joşup duran mahaly, köp ýurduň graždanlyk urşunyň gyrasyna gelen uçurlary, döwlet agdarylyşyklarynyň we rewolýusiýalaryň bolup duran pursady — şeýle ýagdaýda islendik seresapsyzlygyň, haýsydyr bir diplomatik söweşiň garaşylmadyk netijelere getirmegi mümkin.
Andreý Şaryý Azatlyk Radiosynyň Rus gullugynyň žurnalisti.