text:
14.04.2021
Hormatly Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň agzalary!
Hormatly Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputatlary!
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly mejlise gatnaşyjylar!
Häzirki döwürde Türkmenistan giň gerimli özgertmeler ýoly bilen ynamly öňe barýar. Şoňa görä-de, Halk Maslahatynyň agzalarynyň öňünde örän uly wezipeler durýar. Biz döwletimizi syýasy, ykdysady, durmuş we medeni babatda ösdürmek boýunça kanun çykaryjylygy kämilleşdirmäge ýardam bermelidiris. «Döwlet adam üçindir!» diýen şygarymyza esaslanýan ynsanperwer hem-de halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini yzygiderli gowulandyrmaga gönükdirilen ugrumyzy has netijeli durmuşa geçirmäge hemaýat etmelidiris.
Şoňa görä-de, Halk Maslahaty şu ugurlar boýunça netijeli işlemelidir:
1. Raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramak milli parlamentiň kanun çykaryjylyk işiniň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar. Ýurdumyzyň Esasy Kanuny biziň milli tejribämize, halkara hukugyň kadalaryna laýyk gelmegini göz öňünde tutýan ähli hukuklary we azatlyklary kepillendirýär. Men häzir size şolaryň käbirlerini ýatladaýyn.
Esasy Kanunymyza laýyklykda, her bir adamyň öz abraýyny we mertebesini hem-de erkinligini goramaga, Türkmenistanyň çäklerinde erkin hereket etmäge, ýaşajak ýerini saýlap almaga hukugy bardyr. Her bir adama pikir we söz azatlygy kepillendirilýär.
Türkmenistanyň raýatlarynyň jemgyýetiň we döwletiň işini dolandyrmaga göni, şeýle hem erkin saýlanan wekilleriniň üsti bilen gatnaşmaga, döwlet häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna saýlamaga hem-de saýlanmaga hukugy bardyr.
Türkmenistanyň raýatlarynyň öz ukyplaryna we hünär taýýarlygyna laýyklykda, döwlet gullugynda işlemäge deň hukugy bardyr.
Her bir adamyň telekeçilik we kanunda gadagan edilmedik beýleki ykdysady iş bilen meşgullanmak üçin öz başarnygyny hem-de emlägini erkin peýdalanmaga hukugy bardyr. Ol öz islegi boýunça hünär, kär hem-de iş ýerini seçip alyp biler. Sagdyn we howpsuz iş şertlerini gazanyp, dynç alyp, saglygyny gorap, bilim alyp biler.
Ol medeni durmuşa gatnaşyp biler, onuň çeper, ylmy we tehniki döredijilige erkinligi üpjün ediler.
Durmuşy we saglygy üçin amatly daşarky gurşaw dörediler. Ekologiýa kanunçylygynyň bozulmagy ýa-da tebigy heläkçilik netijesinde onuň saglygyna hem-de emlägine ýetirilen zeleliň ýagdaýy hakyndaky ygtybarly maglumatlary almaga we onuň öweziniň dolunmagyna hukugy bardyr.
Her bir raýatyň ýaşaýyş jaýyna, ýaşaýyş jaýyny almakda we edinmekde hem-de özbaşdak ýaşaýyş jaýyny gurmakda, durmuş taýdan üpjünçilikde döwlet goldawyny almaga hukugy bardyr.
Şoňa görä-de, Halk Maslahatynyň agzalary raýatlaryň Esasy Kanunymyzda beýan edilen hukuklaryny we azatlyklaryny goramak boýunça degişli işleri geçirmelidirler. Döwletimiziň adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramak boýunça alyp barýan ynsanperwer syýasatyny kanunçylyk taýdan üpjün etmelidirler. Biziň döwletimiziň kanunçylyk binýadyny halkara hukugyň adam hukuklaryny düzgünleşdirýän kadalary esasynda mundan beýläk-de kämilleşdirmelidirler.
Adalat, içeri işler, prokuratura we beýleki hukuk goraýjy edaralaryň hukugy ulanyş hem-de adalatly kazyýet işiniň halkara kadalara laýyklykda alnyp barylmagy Halk Maslahatynyň agzalarynyň gözegçiliginde bolmalydyr.
Şeýle hem olar raýatlyk, jemgyýetçilik we dini guramalar hakyndaky, raýat, jenaýat we administratiw kanunçylyk boýunça täze kanunçylyk namalaryny işläp taýýarlamalydyr. Raýatlara hukuk kömegini bermelidir, olaryň hukuklaryny goramalydyr.
Hereket edýän kanunlary döwrebaplaşdyrmalydyr hem-de halkara derejede adam hukuklaryny we azatlyklaryny üpjün etmegiň kanunçylyk binýadyny döretmelidir.
Şeýle hem Halk Maslahatynyň işi milli howpsuzlyk, goranmak we beýleki hukuk goraýjy edaralaryň döwlet ulgamlarynyň işini kanunçylyk taýdan pugtalandyrmagyň hukuk esaslaryny kämilleşdirmäge gönükdirilmelidir. Muňa sagdyn jemgyýetiň howpsuzlygy hem degişlidir.
Şeýle hem Halk Maslahaty döwlet gurluşy, kadalaşdyryjy hukuk namalary, harby gulluk, mobilizasiýa, raýat goranyşy, ýangyn howpsuzlygy boýunça kanunçylyk işini alyp barmalydyr. Bu işler harby gullukçylary durmuş taýdan goramagy, terrorçylyga, adam söwdasyna garşy göreşmegi, dessin-agtaryş işlerini geçirmegi, adatdan daşary ýagdaýlary we beýleki ugurlary öz içine almalydyr.
Hormatly Halk Maslahatynyň agzalary!
2. Türkmenistany durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň esasy ugurlaryny durmuşa geçirmek we ýurdumyzy strategik taýdan özgertmek Halk Maslahatynyň işiniň esasy ugurlarynyň biri bolmalydyr.
Bu işler döwletimiziň ykdysady kuwwatyny pugtalandyrmaga we ýokarlandyrmaga, depginli ösüşini üpjün etmäge gönükdirilmelidir. Senagatyň, maýa goýumlarynyň we innowasion işiň hukuk esaslaryny kämilleşdirmegi göz öňünde tutmalydyr. Netijeli býujet, salgyt, bank syýasatyny alyp barmalydyr hem-de kiçi we orta telekeçiligi goldamalydyr.
Garaşsyz Watanymyzyň ykdysady kuwwatyny mundan beýläk-de berkitmek, gülläp ösmegini gazanmak, dünýäniň ösen döwletleriniň hataryna goşulmagyny üpjün etmek, şeýle hem mähriban halkymyzyň hal-ýagdaýyny ýokarlandyrmak maksady bilen, biz durmuş-ykdysady ösüş boýunça ençeme maksatnamalary kabul etdik. Bu maksatnamalary üstünlikli durmuşa geçirmek üçin nebitgaz we himiýa toplumlaryny, ulag we aragatnaşyk ulgamlaryny, gurluşyk, sarp ediş we energetika toplumlaryny gowulandyrmak hem-de mundan beýläk-de ösdürmek boýunça kanun çykaryjylyk işini alyp barmaly.
Türkmenistanyň Mejlisi we Ministrler Kabineti bilen bilelikde Döwlet býujetini işläp taýýarlamak hem-de tassyklamak boýunça degişli işleri geçirmeli. Býujetiň ýerine ýetirilişine, şeýle hem maýa goýum syýasatynyň, salgyt, bank we söwda syýasatynyň amala aşyrylyşyna gözegçilik etmeli. Nyrhlary we bahalary emele getirmek işiniň hukuk esaslaryny üpjün etmeli. Kiçi we orta telekeçiligi hukuk taýdan goldamagy, kärhanalaryň eýeçiligini hem-de işini üpjün etmegiň kanuny esaslaryny berkitmeli.
Biziň häkimiýetiň kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji şahalary boýunça alyp barýan syýasatymyz bazar ykdysadyýetini ösdürmek bilen, demokratik, hukuk, dünýewi döwleti, ynsanperwer, adalatly jemgyýeti döretmegi göz öňünde tutýar. Amala aşyrylýan bu syýasat halkymyzyň ertirki güne bolan ynamyny artdyrýar, öz Watanyna buýsanjyny we söýgüsini pugtalandyrýar. Biziň milli ykdysadyýetimiziň depginli ösüşi jemgyýetimiziň hil taýdan täze derejä çykmagy üçin esas bolup hyzmat edýär.
Bazar gatnaşyklaryna geçmegi çaltlandyrmak, hususan-da, ykdysadyýetiň döwlete dahylsyz pudagyny ýokary depginler bilen ösdürmek önümçiligiň çalt hem-de durnukly ösüşini talap edýär. Bu bolsa, öz gezeginde, ýurdumyzda telekeçiligi ösdürmegi, daşary ýurt maýa goýumlaryny işjeň çekmegi, hojalygy dolandyrmagyň täze görnüşlerini we usullaryny ornaşdyrmagy talap edýär. Ýangyç-energetika toplumynyň we beýleki möhüm pudaklaryň, şol sanda dokma we himiýa senagatynyň, gurluşyk pudagynyň kuwwatyny ýokarlandyrmagy öz içine alýar. Ulag-kommunikasiýa üpjünçilik ulgamlaryny giňeltmek boýunça işleriň depginini çaltlandyrmagy hem göz öňünde tutýar.
Ýurdumyzda giň möçberli ykdysady özgertmeleri amala aşyrmak bilen, biz pudaklary sazlaşykly ösdürmäge, çig mal öndürmekden taýýar harytlary öndürmäge esasy üns berýäris. Şoňa görä-de, ýurdumyzyň sebitlerinde senagat, oba hojalyk zolaklaryny we beýleki zolaklary döretmegi kanun taýdan üpjün etmäge möhüm ähmiýet berilmelidir. Şol zolaklarda täze iş orunlaryny döretmegi höweslendirmek üçin kanun çykaryjylyk derejesinde amatly şertler üpjün edilmelidir. Olarda şäherleriň we etraplaryň ilatynyň işlemegi üçin mümkinçilikleri ýola goýmak möhümdir.
Durmuş maksatly desgalaryň ilata elýeterli bolmagy, aýratyn-da, mätäçlik çekýän raýatlaryň isleglerini kanagatlandyrmak üçin ýaşaýyş jaýlarynyň ýokary depginler bilen gurulmagy örän möhüm wezipe bolup durýar.
Önümçilik kärhanalaryny, şol sanda senagat toplumlaryny ösdürmek biziň kabul eden maksatnamalarymyzda göz öňünde tutulan möhüm wezipeleriň biri bolup durýar. Munuň üçin bolsa çig mal serişdelerini we işçi güýjüni netijeli peýdalanmak maksady bilen, degişli guramaçylyk, dolandyryş, maliýe we hukuk şertlerini kämilleşdirmek zerurdyr.
Şu nukdaýnazardan, biz welaýat we etrap merkezlerinde köp gatly ýaşaýyş jaýlarynyň gurulmagyny üpjün etmelidiris. Şeýle hem dürli ugurlarda kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça teklipleriň üstünde işlemelidiris. Bu ugurda biziň ahyrky maksadymyz obalarda we şäherlerde her bir adam üçin amatly ýaşaýyş-durmuş şertlerini döretmek bolup durýar.
Ýerli ýerine ýetiriji häkimiýet edaralary, ýagny Geňeşler, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisi obanyň öňdebaryjy ýaşaýjylary bolan mekdep mugallymlary, saglygy goraýyş işgärleri bilen bilelikde ilat arasynda geçirilýän düşündiriş hem-de terbiýeçilik işleriniň netijeliligini ýokarlandyrmalydyr. Oba ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini gowulandyrmak, kanunlary ýerine ýetirmek, hukuk tertibini üpjün etmek hem-de her bir maşgalanyň meselesini öwrenmek boýunça teklipleri taýýarlamalydyr.
Biziň halkymyzda «Maslahatly biçilen don gysga bolmaz» diýilýär. Şoňa görä-de, Geňeşler Halk Maslahatynyň agzalary bilen ysnyşykly gatnaşykda bolmalydyr, her bir meseläni olar bilen ylalaşyp, geňeşip çözmelidir. Şolaryň üsti bilen Halk Maslahatynyň komitetlerine öz çäkleriniň ykdysady, durmuş we medeni ösüşiniň esasy ugurlary boýunça teklipleri garamak üçin bermelidir. Bu örän möhüm mesele bolup durýar.
Halk Maslahatynyň agzalary jemgyýetçilik durmuşynyň we ähli wakalaryň içinde bolmalydyr. Olar Geňeşleriň arçynlary we agzalary, ýerli öňdebaryjy işgärler bilen ýygy-ýygydan duşuşyp, söhbetdeş bolmalydyr. Şeýle pikir alyşmalaryň hereket edýän kanunçylyga üýtgetmeleri girizmek üçin peýdaly maglumat berjekdigine men berk ynanýaryn. Ol täze kanunlary kabul etmäge we geçirilýän özgertmelere işjeň häsiýet berer.
Şoňa görä-de, Halk Maslahatynyň komitetleri degişli ministrliklere we pudak edaralaryna ýüz tutmak arkaly olaryň öňünde raýatlarymyzyň gyzyklanýan anyk soraglaryny goýmalydyr. Öňe sürülýän soraglaryň öz wagtynda we doly çözülmegini gazanmalydyr. Elbetde, biz häkimiýetiň ýerine ýetiriji we kanun çykaryjy şahalarynyň sazlaşykly işlemegini hem zerur hasap edýäris. Sebäbi bu iş döwletimiz üçin gowy netijeleri bermelidir.
Hormatly Halk Maslahatynyň agzalary!
3. Ylym, bilim, sanly ulgam, medeniýet, syýahatçylyk, sport we ýaşlar syýasaty babatda kanunçylygy kämilleşdirmek hem Halk Maslahatynyň işiniň esasy ugurlarynyň biri bolmalydyr. Halk Maslahaty raýatlar, Milli Geňeşiň Mejlisiniň deputatlary, ýurdumyzyň ministrlikleri we pudak edaralary hem-de halkara guramalar bilen ysnyşykly hyzmatdaşlygy ýola goýmalydyr.
Halk Maslahatynyň agzalary halkymyzyň hal-ýagdaýyny mundan beýläk-de gowulandyrmaga gönükdirilen täze konsepsiýalary, döwlet maksatnamalaryny hem-de meýilnamalaryny işläp taýýarlamaga we durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşmalydyr. Şeýle hem ilat arasynda, esasan hem, ýaşlaryň arasynda döwletimiziň her bir adamyň abadan durmuşda ýaşamagyna gönükdirilen ynsanperwer içeri we daşary syýasatyny, milli kanunçylygy wagyz etmäge ýakyndan gatnaşmalydyr.
Bu işler Watana söýgini döretmelidir, ata-babalarymyzdan miras galan milli däp-dessurlarymyzy, maşgala mukaddesligini gorap saklamagy we hormatlamagy üpjün etmelidir. Daşky gurşawy goramagy, sagdyn durmuş kadalarynyň, sanly ulgamyň ähmiýetini düşündirmegi, ýaramaz endiklere garşy göreşmegi gazanmalydyr.
Türkmen halkynyň gözbaşyny gadymyýetden alyp gaýdýan ruhy dünýäsi häzirki döwürde milletimiziň ruhy ýagdaýyny emele getirdi, jemgyýetimiziň gündelik durmuşynda özara gatnaşyklaryň esasyna öwrüldi. Dostlugyň we ynsanperwerligiň kadalarydyr kabul edilen düşünjeleri biziň dünýä halklary bilen alyp barýan gatnaşyklarymyzyň esasyny düzýär we ählumumy parahatçylygyň hatyrasyna ýokary maksatlara eýe bolýar. Milletimiziň ruhy galkynyşy maşgala ahlagyny we garyndaşlyk gatnaşyklaryny hem öz içine alýar. Biziň halkymyz maşgala ruhy-ahlak gymmatlyklaryny gorap saklamagy başardy.
Demokratiýanyň we bitewi dolandyryşyň ilkinji sapaklary maşgaladan başlanýar, sebäbi maşgala türkmen jemgyýetiniň binýady bolup durýar. Ol özboluşly ilkinji guramadyr. Maşgalada gatnaşyklaryň köpugurly görnüşleri emele gelýär we dürli soraglar çözülýär. Şoňa görä-de, her bir maşgala maddy we ruhy taýdan üpjün bolmalydyr. Ýurdumyzyň mynasyp raýatlaryny terbiýelemek üçin jogapkärçilik çekmelidir. Maşgala näçe berk boldugyça, jemgyýet hem şonça hemmetaraplaýyn baýdyr.
Biziň wezipämiz türkmen maşgalasynyň esaslaryny goramakdan we berkitmekden, onuň maddy üpjünçiligini gowulandyrmakdan ybaratdyr. Şuny nazara alyp, Türkmenistanyň Milli Geňeşi maşgalany goldamaga gönükdirilen işlere örän işjeň gatnaşmalydyr. Ilkinji nobatda, biziň çagalary terbiýeleýän raýatlarymyzy iş bilen doly üpjün etmek möhümdir.
Jemgyýet diňe bir döwlet häkimiýet we dolandyryş edarasy bolman, eýsem, dürli jemgyýetçilik guramalaryny öz içine alýan hereketlendiriji güýç hem bolup durýar. Bu guramalar raýatlarymyzda ajaýyp geljege ynam döredýär, onuň isleglerini we arzuwlaryny amala aşyrýar.
Şoňa görä-de, ýurdumyzyň ösüşiniň häzirki tapgyrynda jemgyýetçilik guramalarynyň işini täze mazmun bilen berkitmek zerurlygy ýüze çykdy. Olaryň işi we çözgütleri geljekde şu günüň talaplaryna, täze özgertmeler zamanasynyň taglymatyna we syýasatyna laýyk gelmelidir. Jemgyýetçilik guramalary üçin bilelikde iş geçirmekde tagallalary birleşdirmek babatda uly mümkinçilikler döredildi.
Türkmenistanyň Milli Geňeşi Hökümet bilen bilelikde jemgyýetimizi we halkymyzy ýaramaz endiklerden goramak boýunça hem maksada gönükdirilen işleri alyp barmalydyr. Ruhy-ahlak we medeni gymmatlyklarymyzy, däp-dessurlarymyzy wagyz etmelidir. Raýatlarymyzy Watana hem-de mähriban topraga söýgi ruhunda mynasyp terbiýelemäge gatnaşmalydyr.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe bilim ulgamyny özgertmek ideologiýamyzyň we syýasatymyzyň möhüm ugry bolup durýar. Bu bolsa ýurdumyzyň kanunçylyk binýadyny, dünýä jemgyýetçiligine goşulmagynyň we bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrmagyň esasy şertlerini düýpli döwrebap ýagdaýa getirmegi talap edýär. Bu işler ykdysadyýetimiziň, ylmyň, tehnologiýalaryň we medeniýetiň ähli ugurlarynda tejribeli, ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak bilen gönüden-göni baglydyr.
Ýurdumyzda amala aşyrylýan maksatnamalaýyn işleriň netijesinde, ylym, bilim, medeniýet, syýahatçylyk we sport ulgamlary uly üstünlikleri gazanyp, ýokary derejä ýetdi.
Ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny sanly ulgama geçirmek maksady bilen, hünärmenleriň degişli taýýarlygy alnyp barylýar we innowasion tehnologiýalar önümçilige ornaşdyrylýar.
Ýaşlar syýasaty hem biziň alyp barýan döwlet syýasatymyzyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri bolup durýar. Biziň esasy maksadymyz ýaş nesillerimiziň häzirki zaman bilimlerini ele almagyny, saglygyny we hemmetaraplaýyn ösüşini gazanmagy üpjün etmekden, watançylyk ruhunda terbiýelemekden, olaryň hukuklaryny hem-de durmuş kepilliklerini üpjün etmekden ybaratdyr.
Halk Maslahatynyň agzalary halkymyzyň medeni mirasyny goramak we geljekki nesillere ýetirmek boýunça hem degişli işleri geçirmelidir. Milli ruhy-medeni gymmatlyklary, däp-dessurlarymyzy dikeltmek boýunça işi dowam etmelidir. Ilatymyzyň bilimini we umumy medeniýetini ýokarlandyryp, dünýä standartlaryna ýetirmek we ene dilimizi ösdürmek babatda zerur işleri alyp barmalydyr.
Hormatly Halk Maslahatynyň agzalary!
4. Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň täze düzüminiň öňünde biziň milli baýlyklarymyzy goramaga gönükdirilen kanun çykaryjylyk işini alyp barmak boýunça hem uly wezipeler durýar.
Türkmenistanyň tebigaty biziň milli baýlygymyzdyr. Biz ony gorap saklamalydyrys we miras hökmünde geljekki nesillerimize ýetirmelidiris. Şöhratly ata-babalarymyz daşky gurşawa örän aýawly garapdyrlar.
Biz adamlarda daşky gurşawy ekologiýa taýdan goramagyň zerurlygy baradaky düşünjäni berkitmek, ilatyň aňyna arassa ekologiýa düşünjesini ornaşdyrmak, topragymyzyň tebigy baýlyklaryny aýawly peýdalanmak garaýyşlaryny terbiýelemek barada yzygiderli alada etmelidiris.
Şu meselede Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň öňünde biziň oba hojalygymyzda geçirýän giň gerimli özgertmelerimize ýardam berýän işleri amala aşyrmak wezipesi durýar.
Şoňa görä-de, oba hojalygyny dolandyrmagyň we gurluş özgertmelerini geçirmegiň, ýer we suw serişdelerini aýawly peýdalanmagyň hukuk esaslaryny kämilleşdirmek boýunça işleri durmuşa geçirmek zerurdyr. Bu işleriň maksady ýurdumyzyň azyk garaşsyzlygyny pugtalandyrmakdan ybaratdyr.
Size mälim bolşy ýaly, häzirki döwürde oba hojalygyny depginli ösdürmek boýunça çäreler amala aşyrylýar. Ýer we suw serişdelerini aýawly peýdalanmak, ýerleri oýlanyşykly özleşdirmek, ähli agrotehniki çäreleri öz wagtynda we ýokary hilli geçirmek üçin zerur işler alnyp barylýar. Azyk önümlerini öndürmek bilen bagly döwlet hem-de hususy pudak ösdürilýär. Bu bolsa ýurdumyzyň azyk bazaryny has-da giňeltmek, ony ýokary hilli we elýeterli bahadan ýerli azyk önümleri bilen doly üpjün etmek üçin mümkinçilik berer.
Ýurdumyzyň sebitlerini ösdürmek hem Halk Maslahatynyň kanun çykaryjylyk işiniň örän möhüm ugurlarynyň biridir. Bu obalarymyzy we şäherlerimizi ösdürmegiň ýokary derejesini üpjün etmekdir. Tebigaty gorap saklap, tebigy baýlyklarymyzy rejeli peýdalanmakdyr we ýurdumyzyň ekologiýa howpsuzlygyny berkitmekdir. Oba hojalygynda, ýagny ýer, suw, tokaý, atmosfera, howa, ösümlik we haýwanat dünýäsi, ekologiýa seljerişi hem-de beýleki soraglar bilen bagly amala aşyrylýan giň gerimli işlerdir.
Oba hojalygy babatda ekerançylygy, maldarçylygy, tohumçylygy, seleksiýany, karantini, gaýtadan işleýän senagaty ösdürmekdir. Daýhan birleşikleriniň we hojalyklarynyň hem-de oba hojalygy we beýleki meseleler bilen meşgullanýan başga kärhanalaryň işiniň hukuk üpjünçiligini amala aşyrmak hem şuňa degişlidir.
Halk Maslahatynyň agzalary ýerli wekilçilikli häkimiýet hem-de öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň işine-de uly üns bermelidir. Şunuň bilen baglylykda, bu edaralaryň işiniň hukuk esaslaryny kämilleşdirmek, geljekde olaryň ygtyýarlyklaryny giňeltmek, işine kömek bermek esasy wezipe bolmalydyr. Olar beýleki häkimiýet we dolandyryş edaralary bilen hyzmatdaşlygy kämilleşdirmek, ýurdumyzyň Hökümeti bilen işleri alyp barmak boýunça degişli teklipleri işläp taýýarlamalydyr.
Hormatly Halk Maslahatynyň agzalary!
5. Halk Maslahatynyň halkara meselelere degişli geçirýän köptaraplaýyn işi-de möhüm orny eýeleýär. Şoňa görä-de, dürli ýurtlar bilen halkara gatnaşyklary ösdürmek Halk Maslahatynyň esasy wezipeleriniň biridir. Munuň üçin daşary ýurt döwletleri bilen wekiliýetleri alyşmak, Birleşen Milletler Guramasy we beýleki abraýly halkara guramalar bilen ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny netijeli dowam etmek zerurdyr.
Biziň döwletimiz «Açyk gapylar» syýasatyny amala aşyrmak bilen, hemmeler üçin düşnükli bolan anyk daşary syýasy ugry alyp barýar. Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýy sebitde we bütin dünýäde häzirki zaman syýasy garaýyşlarydyr usullary ulanmak üçin giň mümkinçilikleri berýär. Bu bolsa özara ynanyşmak hem-de düşünişmek üçin tagallalary birleşdirmek, medeni gatnaşyklary ösdürmek, dünýä derejesinde umumy meseleleri çözmek üçin örän möhümdir.
Biziň öňe sürýän başlangyçlarymyzy esaslandyrmak hem-de ösdürmek üçin daşary syýasy ugurda beýleki döwletler bilen hyzmatdaşlyk etmekde halkara hukuk resminamalaryny işläp taýýarlamak boýunça kanunçylyk işiniň geçirilmegi hem zerur bolup durýar.
Şeýle hem hyzmatdaş döwletlerimiziň ählisi bilen işjeň gatnaşyklary ösdürmek zerurdyr. Türkmenistan hiç kimiň bähbitlerini çäklendirmeýär, şol bir wagtda bolsa, haýsydyr bir ugurda öz Garaşsyzlygynyň çäklendirilmegine, döwletimiziň içerki işlerine gatyşylmagyna ýol bermeýär. Ýurdumyz esasy konstitusion gurluşyna we hemişelik Bitaraplyk hukuk ýagdaýyna ters gelýän ýagdaýlar hökmünde azatlykdan zorlukly mahrum edilmegine garşy durýar.
Biz halkymyzyň düýpli bähbitlerinden ugur alýarys, bu bähbitler döwlet häkimiýetiniň ýeke-täk daýanjydyr, öz Garaşsyzlygymyzy goramagy üpjün edýändir.
Bize goşulyşmazlyk düzgünlerine eýerýän, döwlet Garaşsyzlygymyzy hormatlaýan, deňhukuklylyk we özara bähbitli garaýyşlary ileri tutýan hyzmatdaşlar zerurdyr.
Şoňa görä-de, häzirki döwürde döwletimiziň alyp barýan daşary syýasatynyň esaslaryny anyk kanunçylyk taýdan goldamak zerur bolup durýar.
Biz daşary ýurt firmalaryny we kompaniýalaryny bilelikde uzak möhletli hyzmatdaşlyk etmäge çagyrmak syýasatyny alyp barýarys. Biz geljekde hem daşary ýurtly hyzmatdaşlarymyz üçin kanun esasynda amatly maýa goýum şertlerini döretmegi dowam ederis. Kadalaşdyryjy hukuk binýadyny berkideris, tejribeli hünärmenleri taýýarlamagyň ulgamyny kämilleşdireris we beýleki çäreleri amala aşyrarys.
Hormatly Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň
Halk Maslahatynyň agzalary!
Biziň geçirýän özgertmelerimiz giňden ykrar edilýär we jemgyýetimizde biragyzdan goldanylýar. Türkmen halky XXI asyryň täze döredijilik maksatlary bilen ruhlanyp, häzirki döwürde örän jebisleşdi.
Merdana halkymyz ýurdumyzyň ajaýyp geljeginiň, ilkinji nobatda, ýadawsyz zähmet hem-de döredijilik güýji bilen baglydygyna örän gowy düşünýär. Biz milletimiziň ruhy we bilim derejesiniň ösüşini üpjün edip, özboluşly milli mirasyny umumadamzat gymmatlyklary bilen bilelikde hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösdürip, mähriban Watanymyzyň gülläp ösmegini, dünýäniň ösen ýurtlarynyň birine öwrülmegini gazanýarys.
Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynyň täze düzümi ýurdumyzyň Hökümeti bilen ysnyşykly işlemelidir. Men Türkmenistanyň Prezidenti hökmünde siziň işiňize hemmetaraplaýyn goldaw bererin.
Biz iki palatanyň, kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji häkimiýetiň döwletimiziň we jemgyýetimiziň bähbitleri üçin biri-biriniň sazlaşykly işlemegine gönükdirilen işini guramakda ähli mümkinçilikleri dörederis.
Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatynda kabul ediljek çözgütler milletimizi birleşdirýän we ruhlandyrýan, halkymyzy täze belent sepgitlere gönükdirýän hakyky kadalara öwrülmelidir. Biziň agzybirligimiziň öňünde ýetilmejek maksat, ýerine ýetirilmejek iş ýokdur!
Men size netijeli işlemegi arzuw edýärin. Siz ata Watanymyza wepaly hyzmat edip, Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň we Garaşsyz döwletimiziň abraý-mertebesini ýokary götermelisiňiz. Munuň üçin size ähli mümkinçilikler we şertler döredildi. Siz dünýä tejribesi, beýleki döwletleriň parlamentleriniň işi bilen tanşyň! Biz bu meselede size kömek bereris.
Men Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe kanun çykaryjylygy üpjün etmäge siziň uly goşant goşjakdygyňyza berk ynanýaryn. Size alyp barjak ähli işleriňizde üstünlikleri arzuw edýärin!
Hormatly Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň
Halk Maslahatynyň agzalary!
Hormatly Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Mejlisiniň deputatlary!
Hormatly Ministrler Kabinetiniň agzalary!
Hormatly mejlise gatnaşyjylar!
Bu gün — taryhy gün. Biz şu gün ýurdumyzda täze edarany — Türkmenistanyň Milli Geňeşiniň Halk Maslahatyny döretdik.
Iki palataly kanun çykaryjy edara Garaşsyz, Bitarap döwletimizi mundan beýläk-de ösdürmäge, mähriban halkymyzyň ýaşaýyş-durmuş derejesini has-da gowulandyrmaga hyzmat eder.
Men sizi ýurdumyzda iki palataly kanun çykaryjy edaranyň döredilmegi bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn!
Türkmenistan Döwlet habar gullugy (TDH)


c: text/html

text:
ANKARANYŇ HALAÝMALY TARAPY
Türk şahyry Ýahýa Kemaldan ýurduň paýtagty bolan Ankara şäheriniň haýsy tarapyny halaýandygyny sorapdyrlar. Onuň bu soraga beren jogaby şeýle bolýar:
– Stanbula gaýdylýan tarapyny!*
*Şahyr Ýahýa Kemal taryhda birnäçe medeniýetiň ojagy bolan Stanbuly diýseň gowy görüpdir.
AŞHANANYŇ KIÇILIGINIŇ SEBÄBI
Fransiýanyň koroly Lui V öz garyndaşlaryndan biriniň öýüne myhman bolupdyr. Onuň öýi örän uly bolup, aşhanasy kiçijik eken. Korol öý eýesinden munuň sebäbini soranda, öý eýesi şeýle jogap beripdir:
– Öýümi ulaldan zat, aşhanamyň kiçiligidir!
IÇIMIZDÄKI HORAZ
Bir oglanjyk kakasyna ýüzlenip:
– Kaka, kaka! Säher wagty gygyryp meni namaza turuzar ýaly, bir horaz alyp beräý-da! – diýipdir.
Kakasy bolsa:
– Jan ogul! Seni öz içiňdäki horaz gygyryp turuzmasa, daşardaky horaz neýlesin!
NÄ WAGTA ÇENLI?
Bir adam hezreti Alynyň (r.a) ýanyna gelip, ondan:
– Meniň günäm köp, näme iş etsemkäm? – diýip sorapdyr.
– Toba et!
– Tobadan soň ýene edýän, asyl hiç goýup bilemok.
– Ýene toba et, günänem etmejek bolup jan et!
– Bu göreş nä wagt çenli dowam etmeli, beýle?
– Tä şeýtany ýeňip, gaýdyp günä etmez ýaly bolynçaň.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Ahmed bin Hanbel
Ahmed ibn Hanbal, (Arapça: أحمد بن حنبل ) (dogluşy: 780-nji ýyl - ýogalyşy 855-nji ýyl) Yslam hukugy boýunça alym we 4 sany mezhebden biri bolan Hanbali mezhebiniň ymamydyr
Hijri 164-nji ýylda Bagdatda doguldy, 241-nji ýylda bolsa, şol ýerde ýogaldy. Ymam Şafiniň okuwçysydyr. "El Musned" atly hadys kitabynda 30 müň hadys bardyr. Yslam döwletiniň serhetleriniň giňemegi we Yslam hukugy meselesinde köpelen soraglar we pikir aýrylyklarynyň ýüze çykmagy bilen, käbir ýerlerde Mukaddes Kurandan daşarda aklyň hem ulanylmagnyň tarapdarlary bolan Mutazilalara garşy çykandyr. Abbasy halyfalary Memun, Mutasym we Wasykyň ynanýan pikirleri we zorluk bilen kabul etdirmäge çalyşýan Kuranyň mahlukdygy (ýaradylandygy) hakyndaky ynanja garşy çykandyr. Şol sebäpli hem birnäçe ýyl zyndanda galandyr. Ynanç meseleleri hakynda “er Red Alez zenadyka wel Jehmiýýa” atly eseri bardyr.


text:
Internet alaıaq akkaýnttardyń kóshirmesin jasap, dostarynan aqsha suraǵan
NUR-SULTAN. QazAqparat – Elordanyń polıtsııa qyzmetkerleri «VKontakte» áleýmettik jelisinde alaıaqtyq jasaý kúdigimen Qaraǵandy qalasynyń 27 jastaǵy turǵynyn ustady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Vedomstvo málimetinshe, buǵan deıin elordalyq polıtsııaǵa júginip, «VKontakte» áleýmettik jelisinde belgisiz adamnyń aldaý ári senimine kirý arqyly 15 myń teńgesiniń alyp qoıǵanyna shaǵymdanǵan. Qazirgi ýaqytta alaıaqtyń áleýmettik jeli paıdalanýshynyń paraqshasyn dálme-dál kóshirip alyp, dostarynan elektrondy tólem arqyly shuǵyl aqsha aýdarýlaryn ótingen. Kúdikti ózge bireýdiń atynan onyń dostaryna qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵanyn aıtyp, 5 myńnan 15 myń teńgege deıin qaryz aqsha alǵan.
«Azamattardyń kópshiligi qaqpanǵa túsip qalyp, alaıaqtyń qurbanyna aınalǵan. Búginde alaıaqtyq faktisi boıynsha 20-dan astam adam elordalyq polıtsııaǵa júgindi. Keltirilgen shyǵynnyń naqty kólemi anyqtalyp jatyr. Polıtsııa qyzmetkerleriniń jedel izdestirý is-sharalary barysynda Qaraǵandy qalasynda 27 jastaǵy er adam alaıaqtyq jasaý kúdigimen ustaldy. Ol jasaǵan qylmysyn moıyndap otyr. Qazirgi ýaqytta kúdiktige qatysty «alaıaqtyq» babymen qylmystyq is qozǵalǵan», - dep atap ótedi departamentten.
- BQO turǵyny polıtsııaǵa para bergeni úshin ustaldy
- Nur-Sultanda áıel balasymen birge kóp qabatty úıdiń balkonynan sekirmek bolǵan
- ShQO-da zańsyz ań aýlaǵan 20 adam jaýapqa tartyldy
- Elordada Álibek Dinishevtiń mereıtoılyq kontserti ótti
- Metall konstrýktsııanyń astynda qalǵan áıel: Sotqa deıingi tergeý bastaldy
- Nur-Sultanda qar barysyna arnalǵan kórme ashyldy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text: 11 Soňra ammonlaryň+ patyşasy Nahaş goşuny bilen gelip, Gileadda ýerleşýän Ýabeş+ şäheriniň daşyny gabady. Ýabeşiň ilaty oňa: «Biz bilen ylalaşyk baglaş, guluň bolaly» diýdiler.2 Ammon patyşasy Nahaş: «Bolýar, ýöne bir şertim bar. Hemmäňiz sag gözüňizi oýduryň. Şeýdip, Ysraýyly masgaralajak» diýdi.3 Ýabeşiň ýaşululary: «Bize ýedi gün wagt ber, tutuş Ysraýyla habar ýollaly. Eger bizi halas etjek adam tapylmasa, saňa boýun egeris» diýdiler.4 Biraz wagtdan habarçylar Şawulyň şäheri Gibeýa*+ baryp, ähli zady halka gürrüň berdiler. Muny eşiden adamlar ses edip aglaşdylar.5 Şawul öri meýdandan sürini alyp gelýärdi. Ol: «Adamlara näme boldy? Näme üçin aglaşýarlar?» diýip sorady. Şonda Şawula ýabeşlileriň aýdan zatlaryny gürrüň berdiler.6 Muny eşiden Şawulyň üstüne Hudaýyň ruhy indi+. Ol gahar-gazaba münüp,7 iki öküzi bölek-bölek etdi-de, olary habarçylara berip, tutuş Ysraýylda: «Kimde-kim Şawul bilen Şamuweliň yzyna düşmese, maly şeýle ediljekdir» diýip jar çekdirdi. Şonda halky Ýehowadan gorky gaplap aldy, olaryň bary bir adam ýaly bolup ýygnandy.8 Şawul olary Bezekde sanady. Görse, ysraýyllardan 300 000, ýahudalardan 30 000 adam bar eken.9 Olar ýabeşli habarçylara şeýle diýdiler: «Gileaddaky Ýabeş ilatyna: „Ertir günortan* halas bolarsyňyz“ diýiň». Habarçylar gidip, ähli zady ýabeşlilere gürrüň berdiler. Olar muňa begendiler.10 Ýabeşliler ammonlara: «Ertir size boýun egeris. Onsoň, näme etseňiz, edäýiň»+ diýdiler.11 Ertesi Şawul esgerleri üç topara böldi. Olar daň atmanka*, duşman düşelgesine girip, ammonlary+ günortana çenli gyrdylar. Diri galanlary bolsa aýagaldygyna gaçyp, dyr-pytrak boldy.12 Adamlar Şamuwele: «„Şawuldanam bir patyşa bolarmy?“+ diýenler nirede? Olary elimize ber, ýoguna ýanaly!» diýdiler.13 Emma Şawul: «Ýok, bu gün gan döküp bolmaz+, sebäbi Ýehowa Ysraýyly halas etdi» diýdi.14 Soňra Şamuwel: «Ýörüň, Gilgala+ gidip, Şawuly täzeden patyşa belläliň»+ diýdi.15 Tutuş halk Gilgala baryp, Şawuly Ýehowanyň huzurynda patyşa edip belledi. Soňra Ýehowanyň huzurynda parahatlyk gurbanlyklary berdiler+. Şawul bilen ysraýyllar şatlyk-şagalaň etdiler+.


text:
Anyk bilinýänleri barada aýdylanda, Türkmenistan garaşsyzlyk ýyllarynda syýasy aktiwistleri, hökümet tankytçylaryny dymdyrmak üçin Durdymyrat Hojamuhammet, Sazak Durdymyradow, Amangelen Şapudakow, Kakabaý Tejenow ýaly, açyk pikirini aýdan adamlary mejbury ýagdaýda ruhy hassahana ýerleşdirip, öz boýun alan halkara borçnamalaryny bozmakda tankyt edildi. Bu ýagdaý goňşy Özbegistanda hem saklanyp galýar we Azatlyk Özbek gullugynyň žurnalisti Hurmat Babajanowyň bu temadan taýýarlan maglumatyny öz okyjylaryna ýetirmegi makul bildi.
Özbegistandaky aktiwistleriň dymdyrmak maksady bilen ruhy hassahana ýerleşdirilmegi prezident Şawkat Mirziýoýewiň döwründe hem dowam etdirilýär.
Adam hukuklaryny goraýan “Özbek forumy” toparynyň 21-nji sentýabrda Germaniýada çap eden hasabatynda hökümet tankytçylarynyň zor bilen ruhy hassahana ýerleşdirişini görkezýän ýedi işiň detallary açylyp görkezilýär.
"Aktiwistleriň sesiniň sem edilişi - Özbegistandaky jeza beriş psihiatriýasy” atly hasabatyň awtorlarynyň biri, "Özbek forumy” toparynyň başlygy Umida Nyýazowa şeýle hadysalaryň hakykatda has köpdügini öňe sürýär.
“Biz örän köp adamyň düşen ýagdaýyny öwrendik. Olaryň iň soňkusy ahangaranly telekeçi Dawid Bagmanýan bilen baglanyşykly. 2019-njy ýylda maşgalasyna degişli iki bina we hususy dükany ýykylansoň, ol prezidentiň Halk kabul ediş edarasyna arza ýazyp başlapdyr. Şondan soň telekeçini lukmanyň kesgitlemesi esasynda däl-de, ýerli häkimiň görkezmesi esasynda ruhy hassahana iberipdriler. Ony bir aýlap şol ýerde saklapdyrlar. Soňra kazyýet Bagmanýanyň işe, herekete ukypsyzdygy barada karar çykarýar, şeýdip ony dymdyrmak isleýärler. Hakykatda ýurtda bu hili ýagdaý örän kän. Emma muňa garamazdan, şuňa meňzeş ýagdaýlary başdan geçirenleriň köpüsi atlaryny aýan etmek islemeýär. Şonuň üçin hasabata bary-ýogy ýedi adamyň başdan geçiren ýagdaýlary girizildi” diýip, Nyýazowa Azatlyk bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Dawid Bagmanýan kazyýetiň özüniň ukypsyzlygy barada çykaran kararyny ýatyrtmak talaby bilen ýokary derejelerdäki edaralara birnäçe gezek ýüz tutýar.
Emma muňa garamazdan, Özbegistanyň Ýokary kazyýeti şu ýylyň awgust aýynda onuň şikaýatyny ret edip, ilkinji çykarylan kazyýet kararyny öz güýjünde galdyrdy.
“Meniň ýeke-täk günäm prezidentiň kabul edişligine şikaýat arzalaryny ýazmagym bilen bagly. Häkimligiň wekilleri meni öz jenaýatlaryny bassyr-ýussur etmek üçin psihiatrik keselhanada sakladylar. Men öz ömrümde hiç haçan akyl hassalygyndan ejir çekmedim, emma geçirilen medisina barlagy meniň şizofreniýadan ejir çekýändigim barada netijä geldi. Indi, eger-de men prezidentiň edarasyna hat ýazsam-da, ýa-da nägilelik protestine çyksam-da, hiç kim meni diňlemez, sebäbi maňa akyl taýdan näsag adamyň ýarlygyny ýelmediler. Emma men doly sagdyn” diýip, Bagmanýan Azatlyk radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Adam hukuklaryny goraýan “Özbek forumy” toparynyň çap eden hasabatynda getirilen başga bir mysal horezmli blogçy Nafosat Ollaşukurowanyň işi bilen baglanyşykly. Ol iki ýyl ozal horezmli şahyr we žurnalist Mahmud Rajabyň Daşkentde içeri işler ministri bilen duşuşmak üçin gurnan pyýada ýörişi barada habar beripdi.
Emma Mahmud Rajaby we Nafosat Ollaşukurowany sakladylar we on gije-gündiz tussaglyga höküm etdiler.
Administratiw tussaglyk möhleti gutarandan soň, kazyýet Ollaşukurowany Horezm sebit newropsihiatrik dispanserine iberdi. Ol Azatlygyň Özbek gullugy bilen eden soňky söhbetdeşliginde häzir başga ýurtda ýaşaýandygyny we bosgunlyk üçin ýüz tutandygyny gürrüň berdi.
Nafosat Ollaşukurowanyň sözlerine görä, mejbury ýagdaýda psihiatrik keselhanada saklanmagy onuň saglygyna zyýanly täsir ýetiripdir.
“Ol ýerde gynamalaryň ulanylandygyny subut etmek mümkin däl. Emma hakykatda, ruhy hassahanada gynamalar örän aýylganç bolýar. Bu sanjymlaryň kömegi bilen edilýär, käte bolsa ol ýerdäki hassalary üstüňe küşgürýärler. Akyl hassahanasyndaky hassalar meni ýençdiler, belki-de, olar ýörite hakyna tutulan aýallardyr. Maňa her dürli sanjymlary etdiler, olaryň azary şindi hem gidenok, aşgazan asty mäzime zeper ýetdi, men henizem ejir çekýärin” diýip, Ollaşukurowa Ozodlik radiosyna gürrüň berdi.
Nafosat Ollaşukurowa Şawkat Mirziýoýew häkimiýet başyna gelenden soň ruhy hassahana zor bilen ýerleşdirilen ilkinji aktiwist bolup durýar, şeýle-de ol täze Özbegistanyň taryhynda psihiatrik dispansere iberilen ilkinji blogçy boldy.
Ondan öň tanymal adam hukuklary aktiwisti Ýelena Urlaýewa we garaşsyz žurnalist Jamşid Karimow Özbegistanyň öňki prezidenti Yslam Karimowyň döwründe birnäçe gezek, mejbury ýagdaýda ruhy hassahana ýerleşdirildi.
“Aktiwistleriň mejbury ruhy hassahana ýerleşdirilmegi bilen baglanyşykly ýagdaýlaryň käbiri Karimowyň döwründe bolup geçdi. Mysal üçin, Ýelena Urlaýewany ruhy hassahana 18 gezek ibermek bilen çäklenmän, 2006-njy ýyldaky kazyýet karary esasynda, işe, herekete ukypsyz diýlip yglan etdiler. Bu karar şindi hem öz güýjünde galýar - diýip, hukuk goraýjy sözüni dowam etdirdi. - Kerimowyň ýegeni Jamşid Kerimowy 2006-njy ýylda ýaşyrynlykda we mejbury ýagdaýda ruhy hassahanada sakladylar. Ony azatlyga diňe 2017-nji ýylda, daýysy ýogalandan soň goýberdiler. Emma şu günki günde bu hili bikanun işler edilmeýär diýip bolmaz. Ýerli emeldarlar özleri üçin amatsyz adamlary islendik pursatda ruhy hassahana taşladyp bilýär” diýip, Umida Nyýazowa gürrüň berdi.
Düýbi Daşkentde ýerleşýän “Ezgulik” adam Hukuklary jemgyýetiniň başlygy Abdurahman Taşanowyň pikiriçe, jeza beriji psihiatriýa diktator dolandyryşly jemgyýetleriň ählisine mahsus zat.
Emma Taşanow öz guramasynyň soňky iki ýylda Özbegistanda beýle ýagdaýy görmändigini aýtdy.
“Iň soňky ýagdaý Ollaşukurowa bilen baglanyşykly. Men onuň işi bilen elin meşgullandym. Emma soňky iki ýylda Özbegistanda beýle ýagdaý göze ilmedi” diýip, Taşanow Azatlyk radiosynyň Özbek gullugy bilen söhbetdeşlikde aýtdy.
Azatlygyň redaksiýasy Germaniýada ýerleşýän “Özbek Forumynyň” ýurtdaky adam hukuklary barada çap eden hasabaty bilen bagly özbek häkimiýetlerinden hiç bir düşündiriş alyp bilmedi.
BMG-niň Gynamalara garşy komitetiniň başlygynyň orunbasary Felis Gaer 2019-njy ýylda Ženewada geçirilen diňlenişikde Özbegistan delegasiýasynyň wekillerine ýüzlenip, ýurduň häkimiýetleriniň jezanyň jeza beriş psihiatriýasy ýaly görnüşine gaýtadan seretmegi meýilleşdirýändigini ýa-da ýokdugyny sorady. Özbek tarapynyň bu soraga nähili jogap berendigi belli bolmady.
SSSR döwründe jeza beriş psihiatriýasynyň syýasy dissidentlere garşy giňden ulanylandygy mälimdir. Şol döwürde iş başyndaky häkimiýetler babatdaky islendik tankyt ruhy näsaglyk bilen baglanyşdyrylýardy.


text:
Gúljan NAÝRYZBEKOVA
T.Júrgenov atyndaǵy QazUÓA professory, kınotanýshy
3.1. Tarıhı-revolıýııalyq jáne Uly Otan soǵysy taqyrybyndaǵy fılmder
Ulttyq kıno ónerimizdiń damýynyń bastapqy kezeńindegi alǵashqy kórkemsýretti fılmderdiń taqyryp aıasy el ómirindegi ótpeli tarıhı kezeńder men tarıhı tulǵalar ómirinen alynǵan bıografııalyq derekterge negizdeldi.
Qazaq kınosy shejiresinde tarıhı jáne bıografııalyq janrdaǵy ekrandyq shyǵarmalar «Amangeldi» (1938j,rej.M.Levın) fılminen bastaý alady. 1916 jyly taptyq jáne ulttyq ezýshiliktiń, soǵysqa degen óshpendiliktiń kúsheıýi ult-azattyq kóterilisiniń birden-bir sebepkeri boldy. Kóterilistiń shyǵýyna basty qozǵaýshy kúsh bolǵan faktorlar - áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası sıpattaǵy qubylystar. «Amangeldi» fılminiń alǵashqy kadrlarynan 1916-jylǵy oqıǵaǵa kirispe retinde kóterilistiń sebepkeri bolǵan «qara tizim» harakterıstıkasy ashylady. Baı-shonjarlardyń ózara sybyr-kúbirinen qara jumysqa alynýǵa tıis aýyl qazaqtarynyń tizimin saralap jatqandyǵy belgili boldy. Dál osy tustan bas keıipker birden oqıǵaǵa engiziledi.
Qazaqstandaǵy ult-azattyq kóterilisiniń belgili qolbasshylarynyń biri bolǵan Amangeldi Imanov beınesin ekranda kórsetý arqyly qazaq halqy ómirindegi tutas bir kezeń qamtylady. Tarıhı qujattarǵa júginsek, azamat soǵysy jyldarynda Qazaqstan terrıtorııasynyń ár jerinen burq etip kóterilip qalyp jatqan ult-azattyq kóterilistiń eń qýattysy Amangeldi basqarǵan Torǵaı óńirindegi kóterilis boldy, bastapqyda júzdep, keıinirek ústi-ústine qosyla bastaǵan jaýyngerlerdiń sany birte-birte asa jyldam qarqynmen eseleı túsedi. Kóterilistiń eń shyrqaý tusynda Amangeldi sarbazdarynyń sany 50 myńnan asyp jyǵylatyn boldy. Talantty áskerı qolbasshy retinde Amangeldi qol astyndaǵy jaýyngerlerdi ondyqqa, júzdikke, myńdyqqa bólip, júıeli ári tártipti túrde tııanaqty áskerı organızm quraıdy.
Ómirde bolǵan keıipkerdiń obrazyn jasaý kınematografıstik tásilder arqyly júzege asyrylady. Fılm basynan sońyna deıin tek bir ǵana Amangeldi beınesi arqyly qoǵamdaǵy ózgerister evolıýııasyn da baıqaý múmkin boldy. Ult-azattyq kóterilisiniń mańyzy men halyq ómirindegi bolyp jatqan ózgerister Amangeldi kózimen, onyń baǵalaýymen jetkiziledi.
«Amangeldi» fılminen keıin tarıhı-revolıýııalyq taqyryp «Almaty» kınostýdııasynda 1954 jyly túsirilgen «Dala qyzy» fılminde kórinis tapty. Bul fılm - Sháken Aımanovtyń ekinshi rejısserlyq jumysy. Fılmge arqaý bolǵan taqyryp – jıyrmasynshy jyldar tusynda qazaq dalasyna kelgen jańalyq – revolıýııa jańǵyryǵy nátıjesinde qazaq áıeliniń bas bostandyǵyna ıe bolýy. Bas keıipkerdiń jańa ómirge degen kózqarasy onyń bilimge umtylýy arqyly kórnekti ǵalym dárejesine deıin jetýi satylaı kórsetiledi jáne sol arqyly jańa ortada jeke adam harakteriniń qalyptasýyn sıpattaý basty maqsat retinde qoıylady.
«Dala qyzy» fılminiń kompozıııalyq qurylymyndaǵy keıipkerlik tartys júıesi bir adam taǵdyrynyń ómir jolyndaǵy ár kezeńinde qalaı ózgergendigi tóńireginde órbitiledi. Osy turǵydan alǵanda ekinshi plandaǵy keıipkerlerdiń atqarar roli asa mańyzdy bolyp tur. Aqtanbaı baıdyń (Elýbaı Ómirzaqov) esiginde jalshy bolyp júrgen jetim-qyz Nurjamaldyń (S.Nazarova) basy saýdaǵa túsip, Malbaǵarǵa satylǵan tusy Keńes úkimetiniń endi ǵana ornaǵan alǵashqy jyldaryna sáıkes keldi. Malyn, baılyǵyn shet elge alyp shyǵýǵa nıet qylǵan Aqtanbaıǵa jol kórsetýge tıis bolǵan Malbaǵar Nurjamaldy alýǵa kelisimin beredi. Shekaraǵa jaqyndaǵan tusta Nurjamaldyń jalbarynǵan sózderine júregi jibigen Malbaǵar ony bosatýǵa bel baılaıdy, kópshiliktiń kózin ala bere, Nurjamaldyń baılanǵan qoldaryn sheship, taý-tastyń arasymen qashyryp jiberedi. Aqtanbaı aýyly báribir oılaǵandaryna jete almady, taý arasynda olardy qyzyl ásker otrıady qamaýǵa alady. Arada kóp jyldar ótedi, keshegi jetim qyz endi mamandanǵan dáriger bolyp týǵan jerine qaıta oralady. Medıına ınstıtýtyn bitirgen Nurjamal (Z.Sháripova) aýyl adamdaryn emdeýmen ǵana shektelmeıdi, ol sonymen qatar, taý jaqtaýlarynda ósetin ár túrli shıpaly shópterdiń qasıetterin zertteýmen shuǵyldana bastaıdy. Kóp jylǵy izdenisteri jemisti bolyp, soǵys aıaqtalǵan alǵashqy jyldarda Nurjamal ǵalym-maman retinde Almatyǵa qyzmetke shaqyrylady. Sháken Aımanovtyń «Dala qyzy» fılmindegi bir keıipkerdiń ómir jolyn baqylaý nátıjesinde harakterlik ózgeris satylaryn fılm kompozıııasynan tolyq dárejede kórýge múmkindik boldy. Fılmge Kapan Badyrov, Nurmuhan Jantýrın sııaqty tanymal akterlar túsken.
Elýinshi jyldar tusynda revolıýııa taqyrybyn ádebı shyǵarmadan ekrandalǵan fılmder arqyly ashýdyń úzdik mysaly 1957 jyly ekranǵa shyqqan «Botagóz» fılmi bola alady. Belgili jazýshy Sábıt Muqanovtyń shyǵarmasy boıynsha túsirilgen «Botagóz» fılminde ádebı nusqada kezdesetin keıipkerler álemi esh ózgeriske ushyramaı, sol qalpynda tutas saqtalǵan.
Jas kezinen basyna is túsip, Itbaı baıdyń «shapaǵatynan» táýeldi bolyp qalǵan Botagóz biraz qyspaq kóredi. Buǵan qolqa salyp, kóńilin bildirgen baıdyń betin qaıtarǵan Botagóz óz aýylynyń adamdaryna Itbaıdyń yzǵaryn tóndirgenin bilmeı de qalady. Búkil aýyl aýyr jumysqa qýǵyndalady. Aýyldastary, árıne, Botagózdi kinálaıdy. Bir jaǵynan Itbaı, ekinshi jaǵynan muny qarǵaǵan aýyldastary - Botagóz ábden qınalady. Sonda da ol esh moıymaıdy, onyń júregin jylytatyn qudyret- Asqarǵa degen mahabbat sezimi. Askar (E.Daýlbaev) revolıýıoner retinde tanylyp, jazyqsyzdan-jazyqsyz aıdalyp ketedi, túrmeden qashyp shyǵyp Amantaı (Y.Noǵaıbaev) otrıadyna qosylǵan shaqtan Botagóz ekeýiniń ómir joly birge ótedi.
Bul fılmde revolıýııa taqyryby janamalaı qamtylǵan. Bolǵan oqıǵanyń naqtylyǵynan góri, oqıǵaǵa keıipkerlerdiń kózqarasy arqyly beriletin saralaý, sol arqyly qoǵamdaǵy ózgeristerge baǵa berý sııaqty qubylystar basymyraq baıqalady. Negizgi oqıǵalyq tarmaqtar ádebı nusqadan alshaqtamasa da, ekrandyq shyǵarma varıantynda bas keıipkerlerdiń minez erekshelikteri biraz ózgeristerge ushyraǵan. Eger romandaǵy Botagóz minezi ótkir, qaısarlyǵy basym bolsa, fılmdegi Botagóz (G.Ismaılova) áldeqaıda názikteý, jany tym jaraly keıipker bolyp otyr. Alekseı Kýlakovtyń (V.Kýzneov) beınesi romandaǵydan áldeqaıda kúrdeli bolyp shyqqan. Ekrandyq keıipker minezindegi erekshelikter onyń orta sıpatynan táýeldiliginde bolyp otyr. Al, bul táýeldilik oqıǵa dınamıkasynyń ózgerýine baılanysty san qubylyp otyrady. Osyndaı ózgeristerge Itbaı da, Botagóz de, Asqar men Amantaı da, Lıza jáne Alekseı de qamtylǵan.
1966 jyly revolıýııa taqyrybyn negizge alǵan rejısser Abdolla Qarsaqbaevtyń «Qıly kezeń» atty kórkemsýretti fılmi ekranǵa shyǵady. Bul shyǵarmada 1918 jyldyń oqıǵasy baıandalady. Jıyrmasynshy jyldar - Qazaqstan jerinen jańa ókimet qyspaǵyna shydamaǵan baı jáne orta sharýalar shet elge ótip ketip jatqan alasapyran kezeń edi. Qyzyl komıssar Toqtar Baıtenov chekıster otrıadymen qashyp jatqan toptardy shekara tusynan ustap qalýǵa jedel tapsyrma alady. Qazaq eliniń basyna túsken sol bir qıly kezeń jyldarynda eki tap ókilderiniń arasyndaǵy tartys dramalyq shegine jete meılinshe shynaıy sýrettelgen. Fılm oqıǵasy óte jyldam qarqynmen damıdy. Basty rolderde Y.Noǵaıbaev, A.Shamıev, A.Áshimov, Á.Moldabekov, N.Yqtymbaev, Q.Jandarbekov.
Sháken Aımanovtyń eń sońǵy ekrandyq shyǵarmasy «Atamannyń aqyry» (1970j) kórkemsýretti fılmi qazaq kınosynyń atalyp otyrǵan kezeńinde tarıhı-bıografııalyq janrdy odan ári jalǵastyrady. Senarıı avtorlary - A.Mıhalkov-Konchalovskıı, E.Tropının. Fılm oqıǵasy azamat soǵysy kezeńin qamtıdy jáne tarıhı derekterge negizdelgen.
Aq gvardııashylardyń ataman Dýtov basqarǵan otrıadynyń Qazaqstanǵa shabýylynyń aldyn alýdaǵy sovet chekısteriniń erligine arnalǵan. Oqıǵa Qazaqstan jáne Qytaı terrıtorııasynda ótedi. Basty sıýjettik tarmaq kapıtan Chadıarovtyń tóńireginde órbitiledi. Kınoshyǵarma janrynyń tarıhı taqyrypqa tolyq sáıkestiligi «Atamannyń aqyry» fılminiń úlken jeńisi deýge bolady. «Kúrdeli sıýjettik detektıv» janrynda túsirilgen bul fılmniń ekrandyq shyǵarma zańdylyqtardyń belgilerin tolyq saqtap, kásibı deńgeıge kóterilgendigin aıtý kerek. Tarıhı oqıǵa negizine súıengenimen de, rejısser tarapynan jeke keıipkeriniń ishki dúnıesindegi tereńdik arqyly sıýjettik tarmaqqa boıaý berýiniń mánisi - óz keıipkerleriniń ártúrli ómir jaǵdaıyndaǵy minezindegi erekshelikterdiń ashylý múmkindikterin kórsetý edi, sol arqyly derekti materıalǵa kórkemdik sheshim engizý. Sol sebepten de shyǵar, «Atamannyń aqyry» fılmindegi tutas rıtm jeke epızodtardyń erekshelikterimen tabıǵı úılesimdilik tapqan.
Basty rolderde – A. Áshimov, V.Avdıýshko, G.Iýdın, Iý.Saranev, V.Strjelchık, N.Jantórın, N.Yqtymbaev, A.Eleýova, Z.Setekov, O.Lı.
Fılm 1972 jyly Qazaq SSR Memlekettik syılyǵyna ıe bolady. Qazaq SSR Memlekettik syılyǵynyń ıegeri degen ataq basty roldi somdaǵany úshin akter Asanáli Áshimovke, senarıı avtorlary A.Mıhalkov-Konchalovskıı men E.Tropınınge beriledi.
Tarıhı-bıografııalyq janrdaǵy rejısser Abdolla Qarsaqbaevtyń «Bizdiń Ǵanı» (1972j, s.avt.L.Tolstoı, oper. Á.Kasteev) fılmi azamat soǵysy jyldaryndaǵy oqıǵalardy qamtıdy. Fılmge belgili qoǵam qaıratkeri Ǵanı Muratbaevtyń ómirindegi eki kezeńdik oqıǵa jıyntyǵy negiz bolǵan.
Basty rolderde - Quman Tastanbekov, A.Lısıanskaıa, A.Zolotnıkıı, K.Qojabekov, E.Krasavev, A.Kenjeev, M.Ótekeshova, Z.Mendıbaev.
Tarıhı-revolıýııalyq taqyryp rejısser Májıt Begalınniń «Otqa oranǵan Oral» (1975) fılminde jalǵasady. Májıt Begalın fılmderine tán bir erekshelik, qaı kezeń sıpaty fılmge negiz bolsa, sol ýaqyttyń ekrandaǵy kórinisi týyndynyń ón boıynan jańǵyryp turady. Ár epızod, ár keıipker meılinshe naqtylanyp, zaman sıpaty asa shynaıylyqpen beriledi. «Otqa oranǵan Oral» fılminde Qazaqstan tarıhyndaǵy eleýli kúnderdiń biri - Denıkın men Kolchak armııasynyń basqynshylyǵynan Oral qalasyn 70 kún boıy qorǵap turǵan qyzyl áskerlerdiń erligi jaıynda aıtylady.
Bul fılmniń ekranǵa barar joly aýyr boldy. Shyǵarmaǵa tańdalǵan taqyryptyń asa mańyzdylyǵyna oraı Ortalyq ókimet tarapynan bul jobaǵa óte zor ynta aýdarylady. Fılmdi túsirý barysynda «Mosfılm» kınostýdııasynan massovkaǵa arnalǵan arnaıy kavalerııa qamtylady. Fılm aıaqtalǵan tusta qabyldaý komıssııasy birneshe dúrkin qaıtaryp, bolymsyz jerlerden kemshilik taýyp jatty. Kóp ózgertýler engizile kele, aqyr sońynda bastapqy senarıı baǵytynan aýytqyp ketken jaǵdaı baıqalady. Fılm kompozıııasynda kezdesip qalyp jatqan kemshilikterge qaramastan, «Otqa oranǵan Oral» fılmin qazaq kınosynyń tarıhı-revolıýııalyq taqyrybyna ózindik úles qosqan fılm dep baǵalaýǵa bolady.
Uly Otan soǵysy taqyrybyndaǵy fılmder
Alpysynshy-jetpisinshi jyldar tusynda qazaq kınosynyń tarıhynda ár túrli taqyrypty meńgerý jáne janrlyq túrlený qubylysy keń etek jaıdy. Eger jańa zaman jáne zamandas taqyryby turǵysynda qamtylǵan fılmderdiń kórkemdik deńgeıi áli de bolsa bir jaqty ıllıýstratıvtik sýretteý aýmaǵynan shyǵa almaı jatqan bolsa, osy kezeńde ekranǵa shyqqan Uly Otan soǵysy taqyrybyndaǵy fılmderdiń kórkemdik deńgeıi ulttyq kınomyzdy jańa deńgeıge kótere aldy. «Ana týraly ańyz» (1963, rej.A.Karpov, s.avt. A.Tashenov), «Atameken» (1966, rej.Sh.Aımanov, s.avt.O.Súleımenov) fılmderi osynyń dáleli bola alady.
«Ana týraly ańyz» fılminde ómirdiń boıaýsyz shyn kórinisteri oryn alǵan. Kıno tiliniń sýretteý zańdylyqtary turǵysynan kezdesip jatqan keıbir bolymsyz ǵana kemshilikteri tutas fılm qurylymyndaǵy tereńdik jáne sonshalyqty tabıǵı úılesim tapqan orta jáne keıipker atmosferasynda múldem kózge kórinbesteı bilinbeı ketedi. Fılmge taqyryp bolyp otyrǵan oqıǵa – qarapaıym ananyń (Ámına Ómirzaqova) ómiri, onyń jalǵyz balasyna degen analyq zor mahabbaty. On jetige endi ǵana tolǵan balǵyn bozbala Asanyn soǵysqa attandyryp, endi kún saıyn balasynan hat-habar kútken ananyń jan kúızelisi kórermendi sonshalyqty tebirentedi. Ananyń beınesi arqyly soǵys jyldarynyń aýyr sıpaty berilgen. Kún saıyn bireý emes, birneshe «qara qaǵaz» jetkizip, aýyr amanattyń habarshysy bolýǵa májbúr bolǵan ana aýyldastarynyń qaıǵylaryna qabyrǵasy qaıysyp, múldem tunjyraı túsedi. Pochta tasıtyn sómkesin arqalap, aýyl kóshesimen kele jatqan oǵan ár úı aldynan úmitpen qaraǵan qanshama kózder jáýdirep artynda qalyp jatyr. Hat kútkender qanshama, qaraly habar alyp jatqandar da az emes....aýyr kezeń, aýyr taǵdyrlar. Osynyń bárin kórip júrgen ana belin bekem býyp, qaırattana túsedi.
Fılmniń ón boıynda óte áserli epızodtar barshylyq. Mysal retinde myna bir epızodty alýǵa bolady. ...Ortalyqtaǵy kontorǵa aıaǵyn ilbı basyp ana áreń kele jatyr. Jol-jónekeı kezdeskender onyń bireýge qaraly habar ákele jatqanyn birden sezip qalyp jatyr, pendemisiń degen, áıteýir ózderiniń aýlasyna burylmaı ótip ketkenine qýanatyn da sııaqty...Kontorǵa qaraı týra ótkeninen aýyl adamdary hatshy shaldyń úıine qaraly qaǵaz kelgenin birden sezdi. Ana aıaǵyn ilbı basyp, kontordyń aldynda biraz kibirtiktep qaldy..., qınala-qınala esikti zilmen áreń ashty. Hatshy shal kúndegisindeı jumys basty bolyp otyr eken. Ananyń kelgenin kórip, ol qýana beri qaraı jyljıdy... Ana bolsa, oǵan tik qaraı almaı, kózin alyp qashady. Stolynyń janyna jaqyndap, sál jymıǵandaı shyraı bildirdi... Sómkesinen býdaq-býdaq gazetterdi shyǵara bastady, hatshy shal olardy aýdarystyryp jatyr, arasynan áldene izdegendeı syńaıy bar. Ana úreıli ekendigin sezdirgisi kelmeı, bóten bireýdiń úsh buryshty hatyn shaldyń qolyna ustata saldy. Shal úlken úmitpen hattyń adresin oqyp edi, basqa bireýdiki bolǵanyna sonshalyqty qynjyldy, alaıda, onysyn sezdirgisi kelmeı anaǵa qaljyńdap qoıady. Baǵanadan sonshalyqty ábirjigen ananyń myna túrinen onyń ózi-aq bir sumdyqtyń shet-jaǵasyn sezingendeı, biraq, sengisi kelmeıdi, qaraly habar estý sátin sál de bolsa yǵystyra turmaqshy ... baıǵus shaldyń bul jaǵdaıyn ana da sezdi, biraq qara qaǵazdy qolyna ustatýǵa dáti barar emes...Ana bir sátke shaldyń betine qadala qarap, endi aıta bereıin degende, basy aınalyp, kózi qaraýytyp qulap bara jatty... shal ony demep qaldy, endi ekeýi oryndyqta qatar otyr... «sharshap júrgenińdi bilem, azyraq demińdi al, men saǵan shaı demdep jibereıin» -, dep shal basqa bólmege kirip ketedi. Osy bir qas-qaǵym sátti paıdalanǵan ana qaraly hatty stol ústine qoıa salyp, syrtqa atyp shyǵady. Shal bolsa, bárin túsindi, ekinshi bólmede qolyndaǵy sháınegin solǵyn ǵana ustap, oryndyqta sharasyzdyqtan basy tómen salbyryp otyra berdi..otyra berdi, ol úshin ómirdiń máni bir sátte joq bolǵandaı. Bergi bólmege qaıta kirgen shaldyń kózi stol ústinde «muzdaı» bolyp jatqan qaraly qaǵazǵa túsedi...
Bul almasyp jatqan kadrlardyń áserli shyqqany sonshalyq, kórermen úshin soǵys jyldarynyń aýyr salmaǵy aıqyn seziledi. Fılmniń úlken jetistiginiń biri - ananyń rolin somdaǵan Ámına Ómirzaqovanyń akterlyq sheberligi. Aktrısa somdaǵan ana beınesi – adamı qasıetterdiń eń úlgili sıpattaryn jınaqtaǵan keıipker bolyp otyr. Qasiretke moıymaı, qaıratty minez kórsetken ana soǵys jyldaryndaǵy rýhanı azap ortasynda júrgen adamnyń beınesin shynaıy jetkize bildi. Bul fılmde soǵys alańynan aıqyn kórsetiletin atys-shabys elementteri joq, alaıda, soǵystyń aýyr sıpaty tyl adamdarynyń tirshiligi arqyly sonshalyqty shynaıy berilgen. Ana sol adamdardyń jınaqtalǵan beınesi, ár úıge qaraly habar jetkizý jas qyzdardyń shamasynan tys qalyp jatqanda, sol poshtashynyń sómkesin bul kóterýge májbúr bolady. Endigi jerde ár úıdiń qazasy munyń qazasy, ár úıdegi joqtaý munyń joqtaýy... Ámına Ómirzaqova óziniń keıipkeri minezindegi, onyń ishki jan-dúnıesindegi ózgeristi dál taba bilgen. Akter oıynynyń sheberligi nátıjesinde fılmdegi bir ǵana keıipkerdiń taǵdyry, onyń jan tebirenisi arqyly tutas halyqtyq sıpat alǵan qubylysty baqylaýǵa múmkindik bar.
«Ana týraly ańyz» fılmin kórermen de, kıno salasyndaǵy mamandar da asa joǵary baǵalady, 1966 jyly bul fılm Qazaq SSR Memlekettik syılyǵyn ıelenedi, qoıýshy-rejısser A.Karpov, fılmniń operatory A.Ashrapov jáne bas roldi somdaǵan Á.Ómirzaqova da Memlekettik syılyqtyń ıegeri atanady. 1964 jyly Lenıngrad qalasynda ótken Birinshi Búkilodaqtyq kınofestıvalda Ámına Ómirzaqova eń úzdik áıel beınesi úshin degen júldeni jeńip alady. 1964 jyly «Ana týraly ańyz» fılmi Karlovy Vary (Chehoslovakııa) qalasynda ótken Halyqaralyq kınofestıvalǵa qatysady jáne arnaıy dıplomdy ıelenedi.
Qazaq kınosynyń altyn qoryna engen Sháken Aımanovtyń «Atameken» (1966, s.avt.O.Súleımenov) fılmi soǵys taqyrybyn janamalaı qamtyǵanymen de, taqyryp ashý múmkindigi jaǵynan ulttyq rejıssýra deńgeıin jańa satyǵa kótergen qundy shyǵarma retinde asa joǵary baǵalanady. Oljas Súleımenovtyń senarııi boıynsha túsirilgen «Atameken» fılmi kınoshyǵarma qurylymyna poetıkalyq saryn engizý ádisiniń sátti mysaly bola alady. Fılmge taqyryp bolyp otyrǵan oqıǵa soǵysta qaza taýyp, Lenıngrad qalasynyń mańynda jerlengen qazaq jaýyngeriniń súıegin eline qaıtarǵysy kelgen onyń ákesi men balasynyń basynan ótkenderi men tebirenis-tolǵanystary. Bas keıipkerler - atasy men nemeresi alys jolǵa shyǵady. Jol-jónekeı olar basqa adamdarmen tanysady, aralasady. Keıipkerlerdiń ózara áńgimesi barysynda kórermen ulttyq tanym, qazaqı tárbıe tóńireginde biraz málimetter alyp otyrady. Jerine, eline degen súıispenshilik sezimi keıipkerler áreketteri arqyly bir ǵana aýyl, bir ǵana el, bir ǵana ult sheńberinen shyǵyp, jalpy adamzattyq maǵynaǵa ıe bolady. On tórt jastaǵy Baıan (Murat Ahmadıev) joldaǵy kezdesken adamdarmen óte tez til tabysady, ár nársege eliktegish, tabıǵatynan elgezek. Onyń atasy (Elýbaı Ómirzaqov) ulttyq salt, qazaqy dástúrdi qatal saqtaıtyn adam retinde nemeresiniń orystarmen tez ortaq til taýyp, aralasyp ketkenine asa kóńili tola qoımaıdy. Ózin aýlaqtaý ustap, Baıanǵa únemi eskertý jasap otyrady. Tabıǵatynan sonshalyqty qytymyr emes qart adam jol boıynda biraz adamdarmen (sheshen shal, professor) aralasyp, ózi úshin ómirdiń basqa qyr-syryn endi ashqandaı bolady. Baıan da osy sapar barysynda «Otan» degen uǵymnyń qanshalyqty mańyzdy ekendigine endi kóz jetkizgendeı áserde qalady. Baıannyń ákesi jerlengen orys derevnıasyna jetkende ol óziniń qatarlasy orys balamen tanysady, onyń da ákesi soǵysta qaza bolǵan jáne ol basqa jaqta jerlengen eken. Ár jaqta, ár elde qalyp qoıǵan soǵys ardagerleriniń ańsaǵany bir ǵana otanǵa degen súıispenshilik, sol otandy jaýdan qorǵaý boldy. Osyny túsingen atasy men Baıan elderine basqa kózqaraspen qaıtady. Bas keıipkerlerdiń ishki tebirenisterin dálirek sezinýge múmkindik berip turǵan iri plandar, tabıǵı kórinistik qatar – osynyń bári fılmdegi fılosofııalyq mazmundy asa tereńdetýge sebep bolyp tur.
«Atameken» fılmi Dýshanbe qalasynda ótken Ortalyq Azııa elderi fılmderiniń konkýrsynda (1967j) óte joǵarǵy baǵaǵa ıe bolyp, «Gornyı hrýstal» júldesin ıelenedi.
Májıt Begalınniń soǵys taqyrybyndaǵy fılmderi
Qazaq kınosy tarıhynda soǵys taqyrybynyń meńgerilý deńgeıine rejısser Májıt Begalınniń úlesi aıtarlyqtaı boldy. Rejısserdyń tarıhı taqyryptaǵy fılmderiniń ereksheligi - belgili bir qaıratker nemese el tarıhynda eleýli iz qaldyrǵan halqyna tanymal adamdardy fılmderine keıipker ete otyryp, olardyń ómirin sýretteıtin bıografııalyq tarmaq arqyly janrlar úılesimdiligin meńgergendigi bolyp otyr. Uly tulǵalar arqyly bıografııalyq fılm dástúrin soǵys taqyrybyna da úılestire bilgen Májıt Begalınniń Shoqan beınesinen keıingi ekrandyq keıipkeri aty ańyzǵa aınalǵan Baýyrjan Momyshuly boldy.
Ózi jaýynger bolyp Uly Otan soǵysyna qatynasqan, jaraly bolyp elge oralǵan soǵys ardageri Májıt Begalın kınodaǵy shyǵarmashylyq jolynda soǵys taqyrybyna jıi oralatyndyǵyn sol kezeńde óz basynan ótken oqıǵalardyń esteliginiń áserinen deıdi. Maıdandastary aldynda, soǵys dalasynda qaza bolǵan 350 myńnan astam qandastarynyń janqııarlyq erligi aldynda ol qazaqtyń batyl da batyr jaýyngeriniń ekrandyq beınesin jasaýdy armandady, sol oıyn júzege asyrýdy maqsat etti. Soǵys aıaqtalǵannan keıingi alǵashqy jyldarda VGIK-tiń sońǵy kýrsynda oqyp júrgen Májıt Begalın S.Bondarchýk, Ia.Segel, G.Chýhraılarmen aralasa júrip, soǵys taqyrybyndaǵy oılaryn birtindep jetildire bastaıdy.
Uly Otan soǵysy taqyrybyndaǵy alǵashqy fılmine senarııdi Májıt Begalın dramatýrg Vasılıı Solovevpen birlestikte jazady, 1967 jyly ekranǵa «El basyna kún týsa» fılmi shyǵady. Bul fılmge negiz bolǵan ádebı nusqa Keńes Odaǵynyń batyry Baýyrjan Momyshulynyń kitaby. Soǵys taqyrybyn ashýdyń ózindik ereksheligi rejısser tarapynan tabylǵan tosyn ádis boldy, munda bar-joǵy tórt kúnniń oqıǵasy qamtylady. Áıgili Panfılov dıvızııasynyń quramynda bolǵan Baýyrjan Momyshulynyń batalonyna Volokolam tas jolyn tórt kún boıy jaý tankterin jibermeı ustap turýǵa tapsyrma berilgen edi. Osy tórt kúndik shaıqasta erlik kórsetken jaýyngerlerdiń is-áreketteri arqyly fılmge mazmundyq sıpat berilgen jáne sol arqyly tutas taqyryptyń ıdeıasy ashylady, keıipkerdiń minez-ereksheligi de osy tórt kúndik oqıǵa jelisimen órnekteledi.
Májıt Begalın shyǵarmashylyǵynda soǵys taqyrybyndaǵy tarıhı-bıografııalyq fılmniń kelesi keıipkeri Keńes Odaǵynyń batyry, búldirshindeı jas qazaq qyzy Mánshúk Mámetova boldy. Rejısserdiń «Mánshúk týraly án» fılmi ekranǵa 1969 jyly shyqty. Joǵaryda atalyp ótken «El basyna kún týsa» fılmindegi oqıǵa tarmaqtaryn qurastyrý ádisi bul fılmde de oryn alǵan. «Mánshúk týraly án» fılmine Mánshúk ómirindegi eń sońǵy qaza tabar kúni ótken oqıǵalar negizge alynady. Fılmge senarııdi Andron Mıhalkov-Konchalovskıı jazdy, basty roldi somdaǵan – Natalıa Orynbasarova.
Ónerge asa tyńǵylyqty daıyndyqpen kelgen rejısser Májıt Begalınniń fılmderi joǵary professıonalızmimen erekshelenedi. «El basyna kún týsa», «Mánshúk týraly án» fılmderindegi ýaqyt kelbetin tek sol soǵysty óz kózimen kórip, qan maıdan ortasynda bolǵan adam ǵana jetkilikti dárejede shynaıy sýretteı alady. Májıt Begalınniń fılmderi osynyń aıqyn dáleli.
«Qazaq kınosynyń tarıhy» (oqýlyq)
QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, T.Júrgenov atyndaǵy QazUÓA,
B.R.Nógerbek, G.Q.Naýryzbekova, N.R. Muqysheva – Almaty: IzdatMarket, 2005.


text:
Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putin Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli türkmen Lideri Gurbanguly Berdimuhamedowy gutlady.
Russiýanyň Prezidentinden gelen Gutlag hatynda şeýle sözler bar:
«Onuň Alyhezreti
Türkmenistanyň Prezidenti
jenap Gurbanguly Berdimuhamedowa
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç!
Türkmenistanyň Garaşsyzlygynyň yglan edilmeginiň 30 ýyllygy mynasybetli tüýs ýürekden gutlaglarymy kabul ediň!
Siziň ýurduňyz ykdysady we durmuş ulgamlarynda uly üstünlikleri gazandy. Türkmenistanyň alyp barýan oňyn Bitaraplyk syýasaty Merkezi Aziýa sebitinde durnuklylygyň hem-de howpsuzlygyň pugtalandyrylmagyna ýardam berýär.
Biziň ýurtlarymyzyň arasyndaky gatnaşyklar strategik hyzmatdaşlyk ruhunda ösdürilýär. Syýasy gatnaşyklar, dürli ulgamlardaky netijeli hyzmatdaşlyk hem-de GDA-nyň we beýleki halkara düzümleriň çäklerinde gatnaşyklar amala aşyrylýar.
Bilelikdäki tagallalarymyz arkaly ikitaraplaýyn gatnaşyklarymyzyň tutuş toplumynyň has-da ösdürilmegini üpjün etjekdigimize ynanýaryn. Munuň özi dostlukly halklarymyzyň bähbitlerine doly derejede laýyk gelýär.
Hormatly Gurbanguly Mälikgulyýewiç, Size tüýs ýürekden berk jan saglyk we üstünlikleri, Türkmenistanyň ähli raýatlaryna bolsa abadançylyk hem-de rowaçlyk arzuw edýärin».


text:
Tomusky esasan hem tölegsiz düzümine goşan ýyldyz oýunçylaryndan soň, Lionel Messini hem transfer edip, kluby täze, ýokary derejä ýetiren Nasser Al-Helaýfi ýene bir sarsgyn döretjek transferiň yzyny çalýar. Ol geljek möwsümde Ýuwentus bilen şertnamasy tamamlanjak Kristiano Ronaldony hem PSŽ-niň düzümine goşmakçy bolýar. Ispanlaryň AS gazeti bu barada habar berýär. Şol bir wagtyň özünde-de Kilian Mbappeni toparda saklagyň aladasyny edýän PSŽ-niň bu arzuwy amala aşsa, onda toparyň hüjüm güýjüni Neýmar-Messi-Ronaldo düzer. Ronaldonyň menejeri Horge Mendes super ýyldyzyň ýene iki futbol oýnamak isleýändigini we Pariže gelmäge-de razylygynyň ýok däldigini aýtdy.
MBAPPE GITMEGI ÝÜREGINE DÜWÝÄR
Şeýle-de, PSŽ-däki soňky möwsümini başdan geçirýän Kilian Mbappeniň arzuwy-da Real Madridiň düzümine goşulmak. 22 ýaşly ýyldyzyň geljek tomusda PSŽ bilen şertnamasy tamamlanýar. Ol häzirki wagtda PSŽ bilen şertnamasyny uzaltmady we uzaltjaga-da meňzänok.


text:
Täze okuwçynyň mekdep esbaplaryny ir bilen taýýarlamak, ony geýindirmek aňsat däl. Emma, birinji synpa haýsy bilim we başarnyklar bilen gitmelidigi bolsa, kyn mesele bolup durýar.
Umumy bilim
Çaga özi barada maglumatlary aňsatlyk bilen eýerip, öz adyny we familiýasyny ýalňyşsyz aýdyp bilmeli. Eger birinji synp okuwçysy ene-atasynyň haýsy hem bolsa biriniň telefon belgisini we öý salgysyny bilýän bolsa, bu iň gowusy.
Sorag bermek we kömek soramakdan çekinmeli däl
Çagaňyz bilen ynamdar gatnaşyk guruň, ýagny çagaňyzyň size ynanmagyny gazanyň. Çagaňyz islendik ýagdaýda size kömek üçin ýüz tutup biljekdigini bilmeli. Bu örän möhüm başarnyk, sebäbi çagalar köp halatda, mekdepde düşünmedik mowzugyny täzeden düşündirmegi üçin mugallyma ýüzlenip bilmeýär. Gereksiz soraglaryň bolmaýandygyny we birek-birege kömek üçin ýüz tutmagyň adaty zatdygyny çaganyň bilmegi zerur.
Tankydy kabul edip bilmeklik
Çaga mekdepde diňe bir bäşlik bahalar we minnetdarlyk hatlar almaýar. Ol belliklere, şowsuzlyklara we erbet bahalara hem taýýar bolmaly. Tankyt kemsidiji bir hereket bolman, eýsem güýçleriňizi haýsy ugra gönükdirmelidigini we häzirki ýagdaýdan has gowy çykmak üçin nähili hereket etmelidigini görkezýär.
Öz pikiriňi we düşünişmezligi beýan etmek
Çaga gyzyklanma bildirýän mowzuklary babatynda düşünişmezlik ýüze çykan halatynda öz pikirini we närazylygny beýan etmäge hukuklydyr. Ilki bilen “men razylaşyp bilmeýärin”, “men başgaça pikir edýärin” we ş.m. sözlerini bilmeli. Ikinjiden, aýan hakykat bilen şahsy pikiriň arasyndaky tapawudy bilmeli: kähalatlarda razylaşmazlyk ýerlikli, kähalatda bolsa däl. Mysal üçin, “iki köpeltmek iki deňdir dört” bilen razylaşmazlyk mümkin däl. Iň soňkusy bolsa, sypaýylyk we hormat bilen beýan edilýän närazylygyň aňyrsynda şahsy islegiň we pikirlenmek ukybynyň bardygyna çaganyň düşünmegi zerurdyr.
Uýgunlaşmakda ýardam
Çaganyň ilkinji mekdebe gidýän döwri onuň üçin azda-kände kyn bolýar. Köp halatda okuwyň ilkinji günlerinde çagalar aglap, sapaklara gitmekden boýun gaçyrýarlar. Beýle ýagdaýlarda ene-atalar çagalarynyň daş-töweregi bilen öwrenişmegi üçin öz gujur-gaýratyny sarp etmeli:
•Mugallymlar bilen gürleşiň;
•Çagaňyzy beýleki çagalar bilen gürleşmäge höweslendiriň;
•Mekdepde çagaňyz bilen hoşlaşmazdan öň ony köşeşdiriň;
•Ony mekdepden mümkin boldugyndan ir alyp gaýdyň;
•Çaganyň gorkularyndan gutulmagyna kömek ediň;
•Gorkularynyň has ulalmazlygy üçin çaganyň özi bilen ol gorkularyň üstünden gülüň;
•Çagany howsala düşürýän ýagdaýlara üns beriň;
•Çagaňyz üçin amatly gün tertibini düzüň.
Okuwa höweslendirmek
Birinji synp okuwçysy baha almagyň däl-de, bilim almagyň esasy zatdygyny bilmeli. Okamaga bolan höwes baha almagyň üsti bilen döredilmeli däl. Çagadan nähili baha alandygyny soraman, eýsem nähili täze zatlar öwrenendigi barada soramaly. Öz ýalňyşlaryň üstünde işlemeklik, hemme adamlarda bolmadyk möhüm başarnykdyr.
Eger birinji synp okuwçysy bir işi başarmasa, howsala düşmeli däl. Esasy, çagada öwrenmäge höwes bolmaly. Ene-atanyň wezipesi – mekdebe gitjek çaga esasy başarnyklary ösdürmäge, täze zatlary öwrenmäge we dünýägaraýşy giňeltmäge islegiň döremegine kömek etmek. Siziň çagaňyz bilen gyzyklanmagyňyz onuň gowşak taraplaryny güýçlendirip, birinji synpa özüne ynamly we taýýar bolup gelmegine ýardam eder.
turkmenportal


text:
Belent sepgitlere galkynan «Galkynyşnebit»13.07.21 - 10:58
Çelekeniň adybir baýry nebit käninden häzirki döwürde «gara altyn» çykarmagy amala aşyrýan «Türkmennebit» döwlet konserniniň «Nebitgazçykaryş» trestiniň «Galkynyşnebit» nebitgaz çykaryş müdirliginiň zähmetsöýer işgärleri mukaddes Watanymyzyň ýurt Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk toýuna mynasyp zähmet sowgady bilen barmak maksadynda yhlasly zähmet çekýärler.
Maksadymyz şanly ýyly üstünlige beslemek13.07.21 - 10:59
Mukaddes Garaşsyzlygymyz gazanylandan soň, ýurdumyzyň nebitgaz toplumyny ösdürmeklige giň ýol açyldy we hormatly Prezidentimiziň tagallasy netijesinde bu ugurda örän uly hem-de möhüm işler amala aşyryldy. Düýpli täzeleniş we uly özgerişler Türkmenbaşydaky nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda (TNGIZT) hem giň gerim aldy. TNGIZT diňe ýurdumyzyň çäginde däl, eýsem, Merkezi Aziýanyň nebithimiýa pudagynyň iri senagat düzümleriniň biridir.
Among the wide arms of the Karakum16.07.21 - 11:36
Another bright event occurred recently at the Malay gas field. An industrial natural gas well was extracted from the next well drilled at the resource site. This important order was successfully fulfilled by the master applicants of the department " Turkmengazburavlayysh "of the State Concern"Turkmengaz".
Türkmenistan — Hytaý gaz geçirijisiniň çig mal binýady berkidilýär06.07.21 - 13:40
«Bagtyýarlyk» şertnamalaýyn çägiň günbatar bölegindäki gazly ýataklaryň ýerüsti desgalarynyň taslamasyny işläp düzmek we gurmak boýunça hyzmatlary ýerine ýetirmek üçin yglan edilen halkara bäsleşiginiň jemi jemlenildi. Bäsleşik Hytaýyň «International» milli nebitgaz korporasiýasynyň Türkmenistandaky şahamçasy tarapyndan geçirildi, «China Petroleum Engineering Construction» kompaniýasy onuň ýeňijisi diýlip ykrar edildi.
Şanly senäniň hormatyna06.07.21 - 13:42
Şu ýylda ýurdumyzda giňden bellenilýän şanly senäni — Türkmenistanyň Garaşsyzlyk baýramynyň 30 ýyllygyny döwletimiziň milli ykdysadyýetiniň esasy pudagy bolan nebitgaz ulgamynyň edara-kärhanalarynyň zähmet adamlary-da mynasyp sowgatly garşy alýarlar.
Gyş möwsümine ykjam taýýarlyk görülýär06.07.21 - 13:43
«Daşoguzgazüpjünçilik» müdirliginiň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda ýerleşýän gaz hojalyk edarasynyň gazçylary welaýatyň iň çetki günbatar etrabynyň ilatyny we edara-kärhanalaryny milli baýlygymyz bolan tebigy gaz bilen bökdençsiz üpjün etmek bilen birlikde, etrabyň çäginde bar bolan gaz desgalaryny düýpli abatlap, olary gyş möwsümine taýýarlamak işlerini hem guramaçylykly dowam edýärler.
Укрепляется сырьевая база газопровода Туркменистан-Китай16.07.21 - 11:32
Подведены итоги международного конкурса на разработку и строительство наземных объектов газовых месторождений в западной части контрактной территории «Багтыярлык». Конкурс был организован туркменским филиалом Китайской национальной нефтяной корпорации International, победителем признана компания China Petroleum Engineering Construction.
The raw material base of the Turkmenistan-China gas pipeline is being strengthened16.07.21 - 11:33
The results of the international competition for the development and construction of onshore gas field facilities in the western part of the “Bagtyyarlyk” contract territory have been summed up. The competition was organized by the Turkmen branch of the China National Oil Corporation International, the winner was recognized as the company China Petroleum Engineering Construction.
In honor of the glorious date23.07.21 - 14:38
This year marks the 30th anniversary of the independence of Turkmenistan, which is widely celebrated in our country. Among them is the Bayramali oil products enterprise of the "Turkmennebitonumleri" General Directorate of the Turkmenbashi complex of oil refineries. In honor of the significant date, the close-knit employees of the leading enterprise built and commissioned a new gas station for the 81st car under construction on the Mary-Turkmenabat international highway.
Durky täzelenen beket halkyň hyzmatynda29.06.21 - 10:38
Mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk şanly senesi hem-de Gahryman Arkadagymyzyň doglan güni mynasybetli «Türkmennebitönümleri» baş müdirliginiň Gubadag nebit kärhanasynyň garamagyndaky durky düýpgöter täzelenen 170-nji awtoulaglara ýangyç guýujy döwrebap bekediň ulanylmaga berilmegi ýakymly pursatlara baý boldy.
Çig mala baý Akbulak29.06.21 - 10:40
— Ýurdumyzyň Köýtendag sebiti baýlyklara baýdyr. Milli Liderimiz şol baýlyklary ýurdumyzyň ösüşleriniň hyzmatyna goýmak maksady bilen anyk wezipeleri kesgitledi. Öňden bellenilenleri üstünlikli amala aşyrmak üçin ýerli çig mallara daýanýan kuwwatly önümçilik kärhanalary gurulýar. Bu möhüm işe biziň hünärmenlerimiz işjeň hem-de netijeli gatnaşýarlar.
Türkmenistan — Hytaý: strategik hyzmatdaşlar we hoşniýetli dostlar22.06.21 - 15:23
«Türkmengaz» döwlet konserni «mawy ýangyjy» batly depginler bilen çykarmagy dowam edýär.
Suw gözleýjileriň zähmet üstünlikleri22.06.21 - 15:26
«Türkmengeologiýa» döwlet korporasiýasynyň Daşoguz gidrogeologiýa ekspedisiýasynyň agzalary «Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» diýlip atlandyrylan ýylyň her bir aýyny zähmet rowaçlyklaryna beslemek bilen, ýurt Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk şöhratly senesini mynasyp zähmet sowgatlary bilen garşylamaklyga uludan taýýarlyk görýärler.
Geofizikleriň batly gadamlary22.06.21 - 15:27
«Türkmengazgeofizika» müdirliginiň Mary meýdançasyndaky guýularda geofiziki gözlegler boýunça önümçilik tehnologiki gullugy müdirligiň öňdebaryjy önümçilik düzümleriniň biridir. Gullugyň agzybir hünärmenleri Watanymyzyň Garaşsyzlygynyň şu ýyl uly dabara bilen baýram ediljek 30 ýyllyk şanly senesini ýokary önümçilik görkezijileri bilen garşy almak üçin her bir aýy üstünlikli jemleýärler.


text:
Synçylaryň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň Türkmenistanda doly ygtyýarly ilçisiniň bolmazlygy Waşingtonyň bu ýurt barada alyp barýan syýasatyna ýaramaz täsirini ýetirýärdi.
ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça öňki kömekçisiniň orunbasary we düýbi Waşingtonda ýerleşýän "Proýekt 2049" instituty tarapyndan ýakynda çap edilen hasabatyň awtorlaryndan biri Ewan Feigenbaum Azatlyk Radiosy bilen ýakynda geçiren söhbetdeşliginde bu barada şeýle diýipdi: “Biziň toparymyz Senat tarapyndan ykrar edilmedik ilçiniň ýurtda bolmadyk halatynda ABŞ-nyň Türkmenistanda öz bähbitlerini gorap bilmejekdigini beýan etdi. Biz bu barada gaty alada galýarys we Obamanyň administrasiýasyny bu ugurda tizräk bir karara gelmäge çagyrýarys”.
“Proýekt 2049” instituty tarapyndan çap edilen hasabatda ABŞ-nyň Türkmenistanda we regionda ýerleşýän beýleki ýurtlar baradaky syýasaty hakda gürrüň edilýär. Şol maglumatda aýdylşyna görä, haýsydyr bir ýurtda doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygy Waşingtonyň ol ýurt boýunça öňde goýýan maksatlarynyň başa barmagyny kynlașdyrýar.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň öňki resmisi Feigenbaum Türkmenistanda ençeme ýyllap doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygynyň Waşingtonyň Türkmenistan boýunça syýasatyny aňlatmaýanlygyny, eýse onuň bir býurokratik meseleden ybaratdygyny hem belledi.
Senat tassyklamaly
4-nji martda Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatdan çen tutulsa, şol boş ornuň ýakynda dolduryljakdygyny aýtsa bolar. Emma ýakyn wagtda diýlende-de, onuň ep-esli wagt almagy mümkin. Sebäbi Ak Tam tarapyndan islendik kandidatyň adynyň haýsydyr bir ýurt boýunça ilçi hökmünde teklip edilmegi şol adamyň agzalýan wezipä bellenendigini aňlatmaýar.
Daşary ýurtlarda iş alyp barýan amerikan ilçilerini wezipä bellemek boýunça düzgüne laýyklykda, prezident tarapyndan islendik adamyň kandidaturasy teklip edilenden soň, bu teklip Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetine ugradylýar. Netijede onuň kandidaturasy hakda komitetiň agzalarynyň arasynda gepleşikler geçirilip, umuman aýdylanda, ady teklip edilen şol kandidat komitetde diňlenişige çagyrylýar. Eger onuň ady bu synagdan hem geçse, onuň kandidaturasy Senatyň agzalaryna hödürlenýär, ol ýerde tassyklansa, kandidatyň öňünde täze iş ornunyň gapysy açylýar.
Robert E. Patterson bilen geçirilmeli diňlenişik barada Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetiniň Web sahypasynda henize çenli haýsydyr bir anyk günuň kesgitlenenligi hakda maglumat berilmeýär. Diýmek, ähli prosesler şowly bolaýanda-da, Türkmenistanda işlemeli täze amerikan ilçisiniň wezipä başlamagynyň ençeme aý bolmasa-da, ençeme hepdäni aljakdygyny aýtsa bolar.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentinde 1985-nji ýylda işe başlan Robert E. Patterson mundan ozal ABŞ-nyň Keniýadaky ilçihanasynda ABŞ-nyň Somali boýunça wekili we ondan ozal hem ABŞ-nyň Moskwadaky ilçihanasynyň Syýasy meseleler boýunça bölüminiň ýolbaşçysy wezipesinde ișläpdi. Ol ABŞ-nyň Wengriýadaky, Ukrainadaky we Ermenistandaky ilçihanalarynda hem syýasy bölümlere ýolbaşçylyk edipdi.
Robert E. Patterson ýokary bilimini ABŞ-nyň Rid Kollejinde aldy. Kolumbiýa uniwersitetinden M.A we M.Phil ylmy derejelerini alan Robert E. Pattersonyň ABŞ-nyň Harby deňiz kollejinden hem M.A. derejesi bar.


text:
Demokratik partiýasynyň wekili Brus Braleýiň AÝ/AR aýtmagyna görä, bu kanun proýektiniň şu hepdede Oskar baýragyna eýe bolan iň gowy film, diýlip yglan edilen “Argo” atly kartina bilen gatnaşygy ýok.
Bu film 1979-njy ýylda Eýranda bolan zamun alyşlyk barada gürrüň berýär.
Brus Braleý bu kanun proýektini geçen ýylda öňe sürendigini aýtdy, emma bu synanşygynyň şowsuz bolandygyny belledi.
"Argo" filmi
Braleý “Argo” atly filmiň meşgurlygynyň bu kanun proýektine Kongressde garalmagy üçin itergi bolup biljegini belleýär.
Braleýiň pikirine görä, “Argo” atly film köp amerikalylara 34 ýyl mundan ozal bolan wakalaryň ýurduň taryhy üçin wajypdygyny we adamyň ömrüniň gymmatlydygyny ýatladýar.
Film amerikan ilçihanasynda zamun saklanan 52 adamyň ykbaly we Kanadanyň ilçihanasynda gizlenen 6 amerikalynyň başdan geçiren wakalary barda gürrüň berýär.
Kanun proýekti
Kanun proýekti şol wakalarda diri galan adamlara we ýogalanlaryň maşgalalaryna pul kömeginiň berilmegini göz öňünde tutýar. 400 million dollar mukdarly fond ABŞ-nyň Eýrana garşy girizen sanksiýalaryny bozan amerikan kompaniýalarynyň töleýän jerimelerinden düzülmeli.
Zamunlyga düşen adamlaryň Eýran hökümetinden kompensasiýany talap etmek boýunça eden ilkinji synanyşygy 1991-nji ýylda böwetlenipdi.
Braleý Eýrana garşy sanksiýalary bozan kompaniýalaryň hasabyna fond döretmek bilen bagly ideýanyň bu ýurtda zamun bolan adamlara kömek bermek üçin döredijilikli bir usul bolup durýandygyny aýtdy.
Braleýiň sözlerine görä, ol kanun proýektini wekiller öýüniň garamagyna indiki aýda tabşyrmagy planlaşdyrýar.


text:
Ukraina, şeýle-de Merkezi we Gündogar Ýewropanyň ençeme ýurtlary, aglaba ýagdaýda Russiýadan abanyp biljek howplara jogap hökmünde, özleriniň goranmak pudagyna goýberýän harajatlaryny göz-görtele artdyrdylar diýip, degişlilikdäki öňdebaryjy ylmy-barlag instituty maglumat berýär.
Stokgolmyň Halkara Parahatçylyk Ylmy-Barlag Institutynyň, ýagny SIPRI-niň 29-njy aprelde ýaýradan maglumatyna görä, geçen ýyl Ukrainanyň harby pudagyna goýberýän serişdeleri 21% artyp, ol 4.8 milliard dollara deň bolupdyr.
Meňzeş özgerişleri Bolgariýada, Rumyniýada, Latwiaýada we Litwada hem synlasa bolýar. Bu ýurtlarda goranmak pudagyna goýberilýän serişdeler 18-24% aralygynda artdy. Polşanyň bu ugurdaky harajatlary 8.9% artyp, ol 11.6 milliard dollara deň boldy.
Şol bir wagtda, Russiýanyň harby çykdajylary 2017-nji ýyl bilen deňeşdirilende geçen ýyl 3.5% peseldi. Emma, muňa garamazdan Russiýa öz harby pudagyna goýberýän 61.4 milliard dollary bilen, dünýä boýunça altynjy orunda ýerleşdirildi.


text:
93141
2021-04-17
TurkmensNews- Aşgabat şäherinde Türkimenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Halkara Maslahatlar merkeziniň binasy açyldy
Aşgabat şäherinde Türkimenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Halkara Maslahatlar merkeziniň binasy açyldy. Açylyş dabara Ministrler kabinetiniň mejlisiniň agzalary, ilçiler, ýokary okuw jaýlaryň rektorlary, ýerli we daşary ýurtly köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri we ýokary okuw jaýlarynda okaýan türkmen talyplar gatnaşdylar.
Aşgabat şäheriniň esaslandyrylmagynyň ۱۴۰ ýyllygyna bagyşlanyp täze binalar toplumlarynyň açylyşlary tizleşdirildi. 12-nji aprelde Türkmenistanyň Prezidentiniň gatnaşmagynda 2 uly döwlet bankynyň binalary açylypdy. 14-nji aprelde bolsa Halk Maslahaty binasynyň açylyş dabarasy boldy. Şu gün bolsa Halkara Maslahatlar binasy bilen ýanynda ýerleşýän Kabul ediş merkezi dabaraly ýagdaýda açyldy.
Aşgabat şäheriniň günortasynda Köpetdag dagynyň eteginde ýerleşýän Maslahatlar merkezi, bezeginde häzirki zaman türkmen suratkeşleriniň nakgaş eserleri bilen bezeldi. Binanyň içinde 1200 orunlyk maslahatlar zalyndan daşary, kabul ediş merkezi, gepleşikler zaly, metbugat, resminamalara gol çekmek üçin zallar bar.
Täze açylan Maslahatlar merkezinde şeýle hem şu gün “Türkmenistan –parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýlip yglan edilen ýyla bagyşlanyp “Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistanyň parahatçylygyň we ynanyşmagyň hatyrasyna halkara hyzmatdaşlygy” atly halkara maslahat geçirildi.
Maslahatyň açylyşynda çykyş eden Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow, 2021-nji ýylyň “Türkmenistan –parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” diýip yglan edilmeginiň möhümdigini beýan etdi. Türkmenistanyň dünýäde we sebitde parahatçylygy we dialogy üpjün etmek maksady bilen BMG, ÝHHG ýaly abraýly halkara guramalar bilen hyzmatdaşlyk edýändigini habar berdi.
Ondan soň bolsa maslahat gatnaşyjy myhmanlaryň çykyşlary bilen dowam etdi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan ÝUNISEF-iň wekili Kristine Weýganda, Russiýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Aleksandr Blohine, ABŞ-nyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Metýu Stiwen Klimowa, Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Aşgabatdaky Merkeziniň ýolbaşçysy Natalýa Drozda we Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly Ilçisi Diego Ruiz Alonso söz berildi.
Çykyş edenler Türkmenistanyň Bitaraplyk statusynyň sebitde we bütin dünýäde uly ähmiýede eýedigini bellediler. Mundan başgada Türkmenistanyň halkara arenada parahatçylygy we howpsuzlygy üpjün etmek üçin uly tagalla edýändigini beýan etdiler.
In Telegram
Join To Our Channel
In Instagram
Follow Our Page
Related posts
Commets
Last News
27 اکتبر 2021
25 اکتبر 2021
25 اکتبر 2021
23 اکتبر 2021
10 اکتبر 2021


text:
Hususan-da, prezidentiň permany bilen “Garagum” halkara aksionerler bankynyň dolandyryş edarasynyň başlygynyň wezipesini ýerine ýetiriji Şamuhammet Durdyýew bu wezipeden boşadylyp, onuň ýerine Parahat Çaryýargulyýew bellendi.
Şeýle hem, Türkmenistanyň “Daýhanbank” döwlet kommersiýa bankynyň prawleniýesiniň başlygynyň orunbasary Begli Işangulyýew işinde goýberen kemçilikleri üçin bu wezipeden boşadylyp, onuň ornuna Polat Allagulyýew bellendi.
Mundan daşary, düýn prezidentiň permany bilen Oguljahan Hudaýberenowa Mary welaýat häkiminiň bilim, medeniýet, saglygy saklaýyş we sport boýunça orunbasary wezipesi ynanyldy.


text:
Bu sanaw 2012-nji ýylyň iýun aýyndan 2013-nji ýylyň iýun aýyna çenli bolan döwri öz içine alýar we onda telewideniýede iň köp gazanç eden dünýäniň jemi 10 aktýorynyň atlary getirilýär.
“Forbes” žurnalynyň bu sanawynda amerikan aktýory Eşton Kötçer birinji orunda ýerleşdirilip, onuň bir ýylda gazanan puly takmynan 24 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr.
Kötçeriň uly möçberdäki gazanjy oňa üstünlikli tehnologiki kompaniýalarda maýa goýmaga mümkinçilik berdi. Ýagny, onuň “Airbnb”, “Foursquare” we “Path” ýaly tehnologiýa kompaniýalarynda öz paýy bar.
Şeýle-de geçen tomus Kötçer “Apple” kompaniýasynyň esaslandyryjysy Stiw Jobsyň biografiýasyny görkezýän kinofilmde Jobsyň roluny oýnady. Kötçer häzirki wagtda Birleşen Ştatlaryň “CBS” telekanalynda görkezilýän “Two and a half men”, ýagny ”Iki ýarym adam” komediýa serialynda baş rollaryň birini ýerine ýetirýär.
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda ikinji orunda aktýor Jon Kraýer ýerleşdirilipdir. Onuň gürrüňi edilýän döwürdäki gazanjy 21 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Kraýer hem häzirki wagtda “Two and a half men” serialynda baş rollaryň biri bolan Alan Harperiň roluny oýnaýar.
Bu sanawda üçünji orny soňky bir ýylda 16 million amerikan dollaryny gazanan Reý Romano eýeleýär. Onuň “CBS” telekanalynda görkezilen"Everybody Loves Raymond", ýagny “Hemmeler Reýmondy gowy görýär” atly komediýa serialynyň tamamlananyna sekiz ýyl bolandygyna garamazdan, bu serialyň heniz hem gaýtalanyp goýberilýän bölümleriniň girdejisi Romanonyň ýyllyk gazanjynyň esasy bölegini düzýär diýlip, gürrüňi edilýän žurnalyň websahypasynda bellenilýär.
Şeýle-de, websahypada Romanonyň dünýä meşhur “Ice age”, ýagny “Buz döwri” atly multfilmiň “Manny” atly gahrymanyny seslendireni üçin hem uly möçberde töleg alýandygy aýdylýar.
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda dördünji orny aktýor Neil Patrik Harris eýeleýär. Onuň geçen bir ýylyň dowamyndaky eden gazanjy 15 million amerikan dollaryna barabar bolupdyr. Harris öz girdejisiniň belli bir bölegini “How I met your mother” atly teleserialdan gazanýar diýlip, agzalýan žurnalyň websahypasynda bellenilýär.
Harris geçen tomus kinoteatrlarda görkezilen “Smurfes 2” filminde hem baş rollaryň birini ýerine ýetirdi. Bu film Birleşen Ştatlarda o diýen üstünlik gazanyp bilmedi we onuň ýurtdaky getiren girdejisi 70 million amerikan dollaryna barabar boldy. Emma ýurduň daşynda bu film 251 million amerikan dollaryna barabar girdeji getirdi. Şeýle-de Harris “Forbes” žurnalynyň “Iň köp gazanç eden 100 sungat işgäri” atly sanawynda hem 100-nji orunda ýerleşdirilipdi.
Mark Harmon
“Forbes” žurnalynyň “Telewideniýäniň iň köp gazanç edýän aktýorlary” atly sanawynda bäşinji orunda 15 million amerikan dollarlyk girdejisi bilen aktýor Mark Harmon ýerleşdirilipdir. Sanawyň altynjy ornunda 13 million amerikan dollarlyk girdeji gazanan aktýor Patrik Dempseý, ýedinji we sekizinji orunlarda 11 million amerikan dollarlyk pul gazanan aktýorlar Tim Allen we Angus T.Jones ýerleşdirilipdir.
“Forbes” žurnalynyň bu sanawynda dokuzynjy we onunjy orunlarda hem 10 million amerikan dollarlyk girdejileri bilen aktýorlar Michael C. Hall we Çarli Şin ýerleşdirilipdir.
“Forbes” amerikan biznes žurnaly bolup, ol, esasan, özüniň her ýyl çap edýän dünýä belli sanawlary bilen meşhurdyr. Bu žurnalyň soňky çap eden sanawlarynyň arasynda “Iň köp gazanç edýän sungat işgärleri”, “Dünýäniň iň güýçli 100 aýaly”, “Dünýäniň milliarderleri” ýaly sanawlar bar.


text:
Bu wezipä dalaş edýän beýleki bäş kandidat köp tanalmaýan şahslar bolup, olar saýlaw kampaniýasynyň gidişinde hökümetiň syýasatyny tankyt etmekden çeke durdular.
Oppozisiýanyň “Sosial-Demokratik” partiýasy saýlawlary boýkot edýändigini yglan etdi we saýlaw kampaniýasynyň döwlet tarapyndan galplaşdyrylýandygyny hem “konstitusiýany depeleýändigini” aýtdy.
Partiýa Täjigistanyň häkimiýetlerini oppozisiýanyň ýeke-täk dalaşgäri Oinihol Bobonazarowanyň resmi hasaba alynmagyna päsgel bermekde aýyplady.
Rahmon çarşenbe güni Duşenbede howpsuzlygyň pugta berjaý edilen şertlerinde ses berdi. AÝ/AR-nyň Täjik gullugy Rahmonyň maşgalasynyň saýlaw nokadyna baran badyna žurnalistleriň ol ýerden çykarylandygyny habar berdi.
Beýleki bäş dalaşgär özlerine degişli saýlaw uçastoklarynda ses beripdirler.
Ses berijileriň gatnaşyk derejesi
Merkezi saýlaw komissiýasy ýerli wagt bilen öýlän sagat ikide ses berijileriň gatnaşyk derejesiniň 60%-e ýetendigini yglan etdi. Ses berişligiň geçirildi diýlip hasap edilmegi üçin ses berijileriň gatnaşyk derejesi 50%-den aşmaly.
AÝ/AR-nyň Täjik gullugynyň maglumatyna görä, azyndan üç sany saýlaw uçastogynda şol bir ses berijileriň birnäçe sapar ses bermegi bilen bagly wakalaryň ençemesi bolupdyr.
Azatlyk Radiosynyň habarçysy Täjigistanyň günortasynda ýerleşýän Wahdat etrabynda bir zenanyň alty sany saýlaw býulletenini gapyrjaga taşlandygyny habar berdi. Bu aýal Orsýetde zähmet çekýän bäş sany ogluna derek ses berendigini aýdypdyr.
Wahdat etrabynyň Kirgizon saýlaw nokadynda bir zenan öz maşgalasynyň on agzasyna derek ses beripdir. Bu zenan adamsynyň, ogullarynyň we gelinleriniň işlemek üçin başga ýerlere gidendigini gürrüň berdi.
Duşenbeli ses beriji Nazira Karaboýewa Rahmona ses berendigini we munuň bilen özüniň durnuklylygy saýlaýandygyny gürrüň berdi.
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Täjigistanyň döwletiň gözegçiligindäki mediasyny tankyt edip, saýlaw kampaniýasynyň gidişinde esasy ünsüň Rahmona gönükdirilendigini belledi.
ÝHHG-niň Täjigistandaky saýlawlara gözegçilik edýän missiýasynyň ýolbaşçysy Gordana Komik saýlawlaryň geçişine gutarnykly bahalaryň saýlawlar doly tamamlanansoň beriljekdigini aýtdy.
Täjigistanda saýlawlaryň öňüsyrasynda YouTube we beýleki garaşsyz websaýtlaryň ençemesi böwetlendi.
Rahmonyň ýolbaşçylygy
Emomali Rahmon Täjigistana 1992-nji ýyldan bäri ýolbaşçylyk edip gelýär. Rahmon 1994-nji, 1999-njy we 2006-njy ýyllarda bolan prezidentlik saýlawlarynda ýeňiji diýlip yglan edilipdi, emma şol saýlawlaryň hiç biri açyk we adalatly bolmandy.
Rahmonyň tarapdarlary onuň 1990-njy ýyllaryň başynda bolan graždanlyk urşundan soň ýurda parahatçylyk getirendigini aýdýarlar. Şol bir wagtda-da Rahmon oppozisiýany çäklendirmekde, garaşsyz media basyş etmekde we ykdysadyýeti ýalňyş dolandyrmakda ýazgarylýar.
Täjigistan Merkezi Aziýanyň iň garyp ýurdy bolup, ykdysady çökgünlilikden, agyr işsizlikden we korrupsiýadan ejir çekýär.


text:
2019-njy ýylyň 3-nji aprelinde Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparyň mejlisi boldy. Onda möhletinden öň çykyp giden Türkmenistanyň Mejlisiniň deputatlarynyň, welaýat, etrap, şäher Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalarynyň ýerine 2019-njy ýylyň 31-nji martynda geçirilen saýlawlaryň ýurdumyz boýunça netijeleri jemlenildi.
Mejlisde bellenilişi ýaly, bu gezekki saýlawlar bäsleşik, açyklyk we aýanlyk şertlerinde geçip, ol Türkmenistanyň ösüşiň demokratik ýoluna hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň amala aşyrýan beýik özgertmeler ugruna ygrarlydygynyň tassyknamasyna öwrüldi.
Saýlawlaryň öňüsyrasyndaky ähli çäreler hereket edýän milli kanunçylygyň we umumy ykrar edilen halkara kadalaryň talaplaryna laýyk derejede öz wagtynda geçirildi. Saýlaw okruglarynyň 125-siniň çäginde we 222 saýlaw uçastogynda ses bermek geçirildi.
Saýlawlaryň öňüsyrasynda bolşy ýaly, saýlawlaryň geçýän döwründe saýlawçylaryň işjeňligi bu jemgyýetçilik-syýasy çäräniň esasy aýratynlygy boldy. Merkezi saýlaw toparynyň maglumatlaryna görä:
Mejlisiň onuň dowamynda saýlawlaryň gutarnykly netijeleri yglan edildi. Welaýatlaryň we paýtagtymyzyň saýlaw toparlarynyň başlyklarynyň jemleýji maglumatlaryna laýyklykda, tutuş ýurdumyz boýunça 7 dalaşgärden Türkmenistanyň Mejlisine 3 deputat saýlandy, 11 dalaşgärden welaýat, Aşgabat şäher Halk maslahatlarynyň agzalygyna 4 we 36 dalaşgärden etrap, şäher Halk maslahatlarynyň agzalygyna 16 agza saýlandy. Geňeşleriň agzalygyna dalaşgärleriň 227-sinden 102 agza saýlandy diýlip ykrar edildi. Saýlawlaryň ählisi boýunça jemi bellige alnan 281 dalaşgärden 125 wekil saýlandy. Munuň özi saýlaw okruglarynda bir orna iki we ondan-da köp dalaşgäriň bäsleşendigini görkezýär.
Möhletinden öň çykyp giden deputatlaryň ornuna Daşoguz welaýatynyň 54-nji «Baýdak» saýlaw okrugy boýunça Gurbangül Kakalyýewna Ataýewa; Mary welaýatynyň 106-njy «Wekil» saýlaw okrugy boýunça Ata Öweznepesowiç Serdarow; 109-njy «Sakarçäge» saýlaw okrugy boýunça Mekan Çaryýewiç Gurbanow saýlandylar. Merkezi saýlaw toparynyň mejlisiniň barşynda milli parlamentiň saýlanylan deputatlaryna şahadatnamalar gowşuryldy. Şol pursatdan başlap, olar ýurdumyzyň ýokary kanunçykaryjy edarasynda halkyň doly hukukly wekilleri bolup durýarlar.
Mejlisiň deputatlygyna, Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalygyna Demokratik partiýadan 47, Senagatçylar we telekeçiler partiýasyndan 6, Agrar partiýadan 27, raýatlar toparyndan bolsa 45 adam saýlandy.
Merkezi saýlaw toparynyň mejlisinde Mejlisiň deputatlygyna, şeýle hem Halk maslahatlarynyň we Geňeşleriň agzalygyna saýlananlaryň sanawy tassyklanyldy. Hereket edýän milli kanunçylygyň kadalaryna laýyklykda, olar baradaky maglumatlar ýakyn günlerde metbugatda çap ediler.
Çykyş eden paýtagtymyzyň we welaýatlaryň saýlaw toparlarynyň ýolbaşçylary halkymyz tarapyndan görkezilen dürli milletleriň wekillerinden ybarat bolan halkyň saýlanan wekilleriniň bilim we hünär derejesine ýokary baha berdiler. Olaryň hatarynda döwlet edaralarynyň gullukçylary, milli ykdysadyýetimiziň senagat, bilim, ylym, saglyk, medeniýet we sungat pudaklarynyň hünärmenleri, oba hojalyk we beýleki ulgamlaryň işgärleri bar.
Mejlise gatnaşyjylar saýlawlaryň ýokary guramaçylyk derejesinde we ýurdumyzda hereket edýän kanunçylyga we halkara hukugynyň umumy ykrar edilen kadalaryna laýyklykda, ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilendigini nygtadylar.
Saýlaw çäreleriniň ähli tapgyrlarynyň geçişine milli synçylaryň 357-si gözegçilik etdi. Olaryň hatarynda syýasy partiýalaryň, jemgyýetçilik guramalarynyň we birleşmeleriniň, raýatlar toparlarynyň we dalaşgärleriň wekilleri bar. Milli synçylar saýlawlaryň ýokary guramaçylyk derejesinde we hiç hili düzgün bozulmasyz geçirilendigini nygtadylar.
Mejlisiň dowamynda bu ýere ýygnananlara hem-de saýlawlara gatnaşanlara, şol sanda köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekillerine saýlaw möwsüminiň maglumat taýdan netijeli üpjün edilendigi we ony guramaga jogapkärli gatnaşandyklary, döwletiň demokratik esaslarynyň mundan beýläk-de berkidilmegine hemmetaraplaýyn ýardam berendikleri üçin hoşallyk sözleri aýdyldy.
Türkmenistanda häzir amala aşyrylýan demokratik özgertmeleriň halk häkimiýetiniň iň gowy milli däpleriniň esasynda geçýändigini bellemek bilen, mejlise gatnaşyjylar hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň amala aşyrýan we bu işleriň ösdürilmegine kuwwatly itergi beren oňyn hem-de öňdengörüjilikli syýasatyna ýokary baha berdiler.
Ýurdumyz bu gün demokratik ýörelgeleri çuňlaşdyrmak ýoly bilen öňe ynamly gadam urýar. Demokratik şertleriň çäklerinde ýurdumyzda her bir türkmen raýatynyň saýlaw hukuklarynyň üpjün edilmegine hem uly...
Hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly baştutanlygynda günsaýyn ösüp barýan asuda ýurdumyzda raýatlaryň hukuklaryny we azatlyklaryny goramaga gönükdirilen il-ýurt bähbitli çäreler yzygiderli amala a...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzda milli ykdysadyýetimiziň ähli pudaklaryny sanlylaşdyrmak işi ýokary depginler bilen dowam edýär....
?Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramyna taýýarlyk görülýän günlerde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp...
Garaşsyz, baky Bitarap Türkmenistan döwletimizde hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda alnyp barylýan il-ýurt bähbitli, giň gerimli işler Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüne mahsus...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda ýurdumyzyň jemgyýetçilik-syýasy durmuşynda milli kanunçylygy kämilleşdirmäge hem-de halkara tejribes...
Ynsan kalbyny päklige, halallyga besleýän, merdana ata-babalarymyzdan miras galan, halkymyzyň asyrlar, boýy dowam edip gelýän asylly ýörelgelerine aýratyn ähmiýet berilýär. Hormatly Prezidentimiziň...
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň pähim-parasatly ýolbaşçylygynda beýleki ulgamlar bilen birlikde saýlaw ulgamyna içgin üns berilýär. Ýurt Baştutanymyzyň ýakyndan ýa...


text:
Kіtaphanada Uly Jeńіs batyrlaryna qurmet kórsete otyryp, Belarýs Respýblıkasynyń Elshіlіgіmen jáne Belarýs Respýblıkasynyń Ulttyq kіtaphanasymen bіrlesіp, «Lesnaıa pesnıa» atty kіtap-ıllıýstratsııalyq kórmesіnіń jáne Uly Jeńіske arnalǵan zaldyń ashylýyn ótkіzdі.
Kórmede Belarýs Respýblıkasynyń Ulttyq kіtaphanasy men Belarýs Ulttyq kіtaphanasy muraǵattarynyń qorlarynan usynyldy. «Orman ánderі» jazylǵan bannerler men Belarýs partızandarynyń qozǵalysy jáne uıymdasqan qarýly kúrestіń maqsattary týraly naqty málіmetter tanystyryldy. Sonymen qatar, qoljazba jýrnaldary (qolmen nemese mashınkada basylǵan erekshe qujattar) áskerı operatsııalardyń kartalary men syzbalary, partızan mektepterіndegі balalardyń qolynanan shyqqan erekshe jumystary qoıyldy.
Kezdesý TMD elderі elshіlіkterіnіń, memlekettіk organdar, shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókіlderіnіń, sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldarynyń qatysýymen onlaın-formatta óttі.
Uly Otan soǵysynyń oqıǵalary bіrtіndep ótіp jatyr. 1941 jyly 22 maýsymda dál 80 jyl buryn bastalǵan adam tragedııasynyń qazіrgі kýágerlerі joq desek te bolady.
Sonymen bіrge, maıdanger ardagerlerge, tyl eńbekkerlerіne, shyn mánіnde ómіr súrý shegіnde, adal jumys іstegenderdіń barlyǵyna olardyń batyldyǵy, tózіmdіlіgі, eldі kez kelgen shyǵynmen qorǵaýǵa daıyndyǵy úshіn qurmet kórsetemіz.
Uly Otan Soǵysynyń jeńіsі: rýh kúshі, Otanǵa degen súıіspenshіlіk jeńіs úshіn qarý-jaraqtyń kúshіnen kem emes ekenіn kórsettі.
«Lesnaıa pesnıa» taqyrybyndaǵy halyqaralyq kіtap kórmesі ashyldy
Kіtaphanada Uly Jeńіs batyrlaryna qurmet kórsete otyryp, Belarýs Respýblıkasynyń Elshіlіgіmen jáne Belarýs Respýblıkasynyń Ulttyq kіtaphanasymen bіrlesіp, «Lesnaıa pesnıa» atty kіtap-ıllıýstratsııalyq kórmesіnіń jáne Uly Jeńіske arnalǵan zaldyń ashylýyn ótkіzdі.


text:
Eýsem, göreşiň olimpiýa oýunlaryndan çykarylmalydygy barada edilen bu teklibe türkmenistanly sportsmenler nähili baha berýärler? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy özüni Azat diýip tanadan türkmenistanly göreş boýunça tälimçi bilen söhbetdeş boldy.
Azat: Göreş olimpiýadadan çykarylmasyn
Göreş - Türkmenistanda sportuň iň bir meşhur görnüşlerinden biri hasaplanýar. Ýöne şu ýylyň fewral aýynda halkara olimpiýada Komitetiniň 15 agzadan ybarat dolandyryjy geňeşi sportuň göreş görnüşini 2020-nji ýylyň olimpiýa oýunlaryndan çykarmaklygy teklip etdi.
Eýsem, göreşiň olimpiýa oýunlaryndan çykarylmalydygy barada edilen bu teklibe türkmenistanly sportsmenler nähili baha berýärler? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy özüni Azat diýip tanadan türkmenistanly göreş boýunça tälimçi bilen söhbetdeş boldy.
Eýsem, göreşiň olimpiýa oýunlaryndan çykarylmalydygy barada edilen bu teklibe türkmenistanly sportsmenler nähili baha berýärler? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy özüni Azat diýip tanadan türkmenistanly göreş boýunça tälimçi bilen söhbetdeş boldy.
Iň soňky teswirler
Iň soňky teswirler
-
Oktýabr 23, 2021Maxioner


text:
Döwlet departamentiniň sözçüsi Jen Psaki «gizlin maglumatlaryň üstüniň açylmagy netijesinde biziň käbir ýaranlarymyz bilen arada dartgynlygyň dörändigi barada jedel bolup bilmez» diýdi.
Ol amerikan resmileriniň Germaniýa we beýleki ýaranlar bilen bu barada maslahatlaşýandygyny aýtdy, german aňtaw resmileriniň geljek hepdelerde Waşingtonda gepleşik geçirmelidigini belledi.
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri anna güni beýanat çap edip, Waşington bilen arada ynamyň bolmazlygynyň, aňtaw-maglumat hyzmatdaşlygynyň gowşamagy bilen, terrorizme garşy söweşe ýaramaz täsir ýetirjegini duýdurdylar.


text:
Soňky döwürler Siriýada we soňy bilen Yraga hem ornaşan “Yslam döwleti” diýilýän, ýerli dilde "DAEŞ" ady bilen hem tanalýan söweşiji toparyň agzalarynyň Owganystanda peýda bolup başlandygy barada maglumatlar gowuşýar.
Owgan resmileri bu baradaky habarlary ençeme aýlap inkär edip gelseler-de, soňky döwür bu meselede aladaly gürrüňler barha köp eşidilýär.
16-nji martda BMG-niň Howpsuzlyk geňeşinde geçirlen ýygnakda hem bu barada ýörite durlup geçilip, agzalýan geňeşdäki Orsýetiň ilçisiniň orunbasary Wladimir Safronkow, şol söweşijileriň Owganystanyň demirgazygyna ornaşandygyny aýdyp, alada bildirdi.
Bu wakalaryň fonunda Azatlyk Radiosy ýörite gepleşikleriniň nobatdaky tapgyryny edil şu tema bagyşlap, gürrüňi edilýän şol toparyň demirgazyk Owganystana aralaşmagy, olaryň arasyna merkezi aziýaly jeňçileriň goşulmagy hemem şol toparyň mundan beýläk göz öňünde tutýan maksatlary barada giňiş gürüň etdi.
Programma Owganystanyň milli mejlisiniň deputatlary Şukriya Barakzaý, Nahit Fareed, düýbi Kabulda ýerleşýän Owganystanyň Analitiki Ulgamy atly edaranyň başlygynyň orunbasary Thomas Ruttig, demirgazykda söweşijilere garşy göreş alyp barýan meýdan kommandirleri hemem Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça synçysy Bruce Pannier dagy gatnaşýarlar.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Ak Tamyň milli howpsuzlyk boýunça öňki geňeşçisi Maýkl Flynn ABŞ-nyň prezidenti Donald Trampyň döwlet başyna geçiş dabarasynda eden çykyşynda, Orsýet bilen ýadro energiýasy boýunça proýektleriň sanksiýalaryň ýatyrylmagyny talap edýändigini we munuň “edilmeginiň gowudygyny” aýtdy diýip, ABŞ-nyň kanun çykaryjysy ady agzalmadyk şaýada salgylanmak bilen habar berdi.
Ady görkezilmedik şaýatyň bu çykyşyny Wekiller öýüniň hökümet reformalary boýunça komitetiniň agzasy demokrat Elijah Kummings 6-njy dekabrda mälim etdi.
Kummingsyň aýtmagyna görä, bu maglumatlar Flynnyň Trampyň milli howpsuzlyk boýunça geňeşçisi wezipesinde ABŞ-nyň Orsýete garşy sanksiýalaryny ýatyrmak arkaly ýadro proýektlere goldaw bermekçi bolandygy barada howatyrlanma döredýär.
Geçen hepdede Flynnyň Federal derňew býurosyna (FBI) galp görkezme bermekde günäli tapylandygy we häzirki wagtda onuň Trampyň saýlaw kampaniýasynyň we Orsýetiň arasynda güman edilýän arabaglanyşyk boýunça derňew geçirýän ABŞ-nyň ýörite geňeşçisi Robert Mueller bilen esasy şaýat hökmünde işleşýändigi habar berildi.
Kummingsyň 6-njy dekabrda mälim eden maglumatyna görä, Flynnyň 2017-nji ýylyň 20-nji dekabrynda geçirilen inaugurasiýa dabarasyna gatnaşanda eden çykyşynyň mazmunyny onuň ýarany şaýada beripdir.


text:
Bu barada Hamid Karzaý Pitre baýramy mynasybetli owgan ministrleri bilen geçiren duşuşygynda aýtdy. Prezident Karzaý owganlary birek-biregi öldürmegi bes etmäge çagyrdy.
Geçen hepde owgan prezidenti ýurtdaky parahatçylyk boýunça Ýokary geňeşiň dörediljekdigini yglan etdi. Bu geňeş talyp pitneçileri bilen parahatçylygy ýola goýmak boýunça gepleşikler bilen meşgullanar.
Ýakynda internetde Molla Omaryň ýüzlenmesi peýda boldy. Şol ýüzlenmede ol 9 ýyl dowam eden urşy özleriniň bahym ýeňjekdiklerini aýdýar.


text:
Şeýle hem, bu barada ýaýradan beýanatynda Human Rights Watch guramasy Siriýadaky bosgunlar lagerinden gaçyp gelen iki sany palestinalynyň-da Müsürden deportasiýa edilmek howpy astyndadygyny belläpdir.
Bu guramanyň bosgunlar baradaky programmasynyň direktory Bil Frelik halkara şertnamalaryna laýyklykda, öz kanuny statuslarynyň nähilidigine garamazdan, raýatlaryň öz janlaryna howp abanýan ýerlerine mejbury ugradylmaly däldiklerini nygtady.
Ol bu meselede Müsüriň häkimiýetleriniň hereketleriniň halkara kanunlaryna garşy gelýändigini belledi.


text:
Pakistanyň tussaglykdaky öňki premýer-ministri Nawaz Şarif we onuň gyzy bilen körekeni Şarifiň aýalynyň jaýlanyş çäresi üçin wagtlaýyn türmeden boşadyldy diýlip, Pakistanyň media maglumatlarynda habar berilýär.
Olar 12-nji sentýabrda Pakistanyň türme düzgünlerine laýyklykda 12 sagatlyk tussaglykdan boşadyldy, ýöne bu wagt möhleti uzaldyljaga meňzeýär.
Begum Kulsum Nawaz bir ýyldan gowrak wagt bäri rak keselinden ejir çekýärdi. Ol 11-nji sentýabrda, 68 ýaşynda Londonyň keselhanasynda aradan çykdy.
Pakistanda premýer-ministr wezipesini üç möhlet ýerine ýetiren Şarif iýul aýynyň başynda korrupsiýa aýyplamalarynda höküm edilmeginiň yz ýany, 10 ýyl türme tussaglygyny berjaý edýärdi. Şarifiň gyzy Marýam Nawaz ýedi ýyl, onuň adamysy Muhammad Safdar bir ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi.
Nawaz Şarif we onuň maşgalasy özlerine garşy ýöňkelen aýyplamalaryň we çykarylan hökümleriň syýasy matlaplydygyny aýdýar.
Pakistanyň media serişdeleri Kulsum Nawazyň jaýlanyş çäresiniň 14-nji sentýabrda Lahor şäherinde geçiriljekdigini habar berýär.