text:
Soňky günler Türkmenistanda howanyň temperaturasy 38 gradusa ýetýär. Yssy howada suwsuz galmak hemmelere kyn düşýär. Bu kynçylyk bilen Aşgabadyň gaýrasynda ýerleşýän we halk arasynda Hitrowka diýlip atlandyrylýan raýonyň ýaşaýjylary eýýäm birnäçe ýyl bäri ýüzbe-ýüz bolup gelýärler.
Hitrowkanyň Gämi köçesiniň ýaşaýjysy, 46 ýaşyndaky Kakamyrat köçelerinde geçen gyşdan bäri krantdan suw akmaýandygyny aýdýar: “Üç ýyl mundan ozal grandymyzdan suw akýardy. Şol wagt gije sagat 12-de grantdan suw alyp, ýörite gaplary dolduryp goýýardyk. Gecen gyşdan bäri bolsa asla grantdan suw akmaýar”.
Suw ýetmezçiligi diňe bir Kakamyradyň ýaşaýan köçesinde däl, eýsem Hitrowkanyň beýleki köçelerinde hem bar. Hitrowkanyň Saýat, Çelýabin ýaly käbir köçelerindäki ýaşaýyş jaýlarynyň grantlaryndan suwuň akyşy örän pes. Bu köçeleriň ýaşaýjylarynyň käbirleri suw nasoslaryny ulanýan bolsalar, käbirlerinde suw nasosy ýok.
Agzalýan köçäniň ýaşaýjylaryndan biri Durdynyň aýtmagyna görä: “Şol sebäpden olaryň grantlaryndan suw goňşulary nasoslaryny öçürenden soň, kadalyrak gelýär, emma nasos goýmak her kime başartmaýar. Şonuň üçin, suwam pes akýar”.
Kakamyradyň aýtmagyna görä, suw ýetmezçiligi bilen bir hatarda raýonyň lagym suwunyň akdyrylýan ulgamy bilen bagly bökdençlikler hem bar: “Sewernyý köçeden demirgazyga tarap kanalizasiýa ulgamy asla ýok bolsa, beýleki köçelerde kanalizasiýa ulgamy häli-şindi bitýär, soňam ýarylýar”.
Hitrowkalylaryň suw problemalarynyň ençeme ýyllar bäri dowam edýändigine garamazdan, ýerli häkimiýetler degerli çäreleri görmeýäne meňzeýär. Häzirem şol köçeleriň käbirleriniň ortarasyndan ýarylan agyz suw geçirijilerden ýa-da lagym akdyrylýan turbalardan syzýan suwuň özboluşly ýapjagazlary akýar.
Häkimiýetleriň teklibi
Kakamyradyň aýtmagyna görä, hitrowkalylar bu meseleler boýunça ýerli häkimiýetlere arz-şikaýat bilen birnäçe gezek ýüz tutupdyrlar. Emma mundan o diýen netije bolmandyr: “Häkimlikden bir-iki gezek gelip gitdiler. Düzederis diýdiler. Emma düzelýän zat ýok. Şol bir ýagdaý dowam edýär”.
Emma Çelýabin köçesinde ýaşaýan 42 ýaşly Gurbanyň aýtmagyna görä, bir gezek olaryň köçeleriniň ýaşaýjylarynyň arz-şikaýat hatlaryndan soň häkimiýetler şol köçede ýaşaýan her bir hojalyk 500 manat pul goşup, turbalary we başga-da gerek bolan zerur zatlary satyn alsalar, olaryň köçelerine täze turbalary çekip berjekdiklerini aýdypdyrlar. Emma häkimiýetleriň bu teklipleri amala aşmandyr.
“Biziň köçämize lagym turbalaryny geçirmek üçin häkimiýetleriň aýdan puly ýeterlik bolmady. Azyndan 1000 manat puly her bir hojalyk çykaraýmalydy. Bu pullary bolsa her bir maşgala çykaryp bilmedi” diýip, Gurban gürrüň berdi.
Ýene-de sanlyja günden tomsuň jöwzasy başlanar. Türkmenistanyň howa şertlerinde bolsa suwsuzlyk goşmaça kynçylyklary döredýär. Kakamyradyň aýtmagyna görä, suwsuzlyk zerarly ne bir derekli suwa düşüp bolýar, ne-de ýuwunyp bolýar. Bu ýagdaýdan ylaýtada çagalar kösenýärler diýip, ol aýdýar.
Hitrowka Aşgabadyň iň köne raýonlaryndan biri. Bu ýeriň ilat sany barada takyk maglumat ýok, sebäbi soňky ýyllaryň dowamynda ilat ýazuwy geçirilmedi. Bu raýon, esasan, hususy jaýlardan ybarat. Hitrowkada “Wremýanka” görnüşindäki wagtlaýyn diýlip salnan ýaşaýyş jaýlary-da köp.


c: text/html

text:
Düýn Hytaýyň we Birleşen Ştatlaryň prezidentleri Pekinde geçiren özara gepleşiklerinden soň, žurnalistleriň öňünde çykyş etdiler.
Hytaýyň prezidenti Hu Jintao bilen Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama düýn Pekinde geçiren özara gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşlarynda iki ýurduň arasynda pozitiw, arkalaşykly hem-de düýpli gatnaşyklaryň bolmagy ugrunda iş alyp barjakdyklaryny nygtadylar. Ýöne olar gelnen ylalaşyklar barada giňişleýin gürrüň etseler-de, özara gatnaşyklardaky bar bolan problemalar barada welin kän gürrüň etmediler.
Özara gepleşikleriň yzy bilen iki döwletiň liderleri žurnalistler üçin ýörite metbugat konferensiýasyny geçirdiler. Ýöne metbugat konferensiýasynda olar nämüçindir žurnalistler bilen sorag-jogap alyşmak welin islemediler.
Ýadro programmalary
Prezident Obama öz çykyşynda Eýranyň ýadro programmasy barada aýratyň durup geçip, bu programmanyň parahatçylykly hem-de aç-açan programmadygyny subut etmek üçin Tähranyň anyk ädimleri ätmelidigini aýtdy. Barak Obama bu meselede Birleşen Ştatlar bilen Hytaýyň umumy garaýyşlara eýerýändiklerini belledi.
Hytaýyň prezidenti öz çykyşynda Eýranyň ýadro programmasy barada ýiti garaýyşlary öňe sürüp durman, bu problemanyň dialoglar we gepleşikler arkaly çözülmelidigini bellemek bilen çäklendi.
Demirgazyk Koreýanyň ýadro programmasy baradaky meselede bolsa, Hytaýyň we Birleşen Ştatlaryň prezidentleri bu ugurdaky gepleşikleri gaýtadan dikeltmek ugrunda Phenýana basyş görkezmek barada umumy bir garaýşa eýerýändiklerini mälim etdiler.
Prezident Obama Pekinde geçirilen özara gepleşiklerde Pakistandaky we Owganystandaky ýagdaýlaryň hem geňeşilendigini aýtdy: «Prezident Hu bilen men Owganystanda we Pakistanda howpsuzlygyň hem-de durnuklylygyň bolmagy ugrundaky aladalarymyz barada-da pikir alyşdyk. Elbetde, bu ýurtlardan hiç biri-de terrorizmiň bazasy hökmünde ulanylmaly däldir. Biz şu maksat ugrundaky özara hyzmatdaşlyklarymyzy, şol sanda tutuş Günorta Aziýada has durnukly we parahatçylykly gatnaşyklaryň bolmagyny gazanmak ugrundaky hyzmatdaşlyklarymyzy ösdürmekligi karar etdik».
Klimatyň özgermegi
Hytaý bilen Birleşen Ştatlaryň liderleri Pekinde geçirilen bu metbugat konferensiýasynda klimatyň özgermegi bilen bagly mesele barada-da durup geçip, geljek aý bu mesele boýunça Kopengagende geçiriljek halkara konferensiýasynda düýpli ylalaşyklaryň bolmagyna umyt edýändiklerini bildirdiler.
Hytaýyň prezidenti Hu Jintao bu barada, hususan-da, şeýle diýdi: «Biz klimatyň özgermegi, energiýa we daşky sreda bilen bagly meseleler boýunça-da öz hyzmatdaşlyklarymyzy ösdürmegi ylalaşdyk. Şeýle hem biz bu ugurda Kopengagen konferensiýasyndan oňyn netijelere garaşýan beýleki taraplar bilen öz mümkinçiliklerimiziň çäklerinde iş alyp barmaklygy-da ylalaşdyk».
Barak Obama öz gezeginde klimatyň özgermegine garşy göreş çäresiniň kanuny taýdan hiç hili jogapkärçilige borçlandyrmaýandygyna garamazdan, bu ugurda gelinjek ylalaşygyň tizden-tiz netije berjek ylalaşyk bolmagyny isleýändigini aýtdy.
Barak Obama bilen Hu Jintao öz çykyşlarynda global ykdysadyýetiň gaýtadan ösüş ýoluna düşmegi üçin bilelikde tagalla etjekdiklerini hem nygtadylar. Ýöne Hytaýyň prezidentiniň ykdysady krizisden çykmak meselesinde käbir ýurtlaryň diňe öz bähbitlerini arap, proteksionistik syýasat ýöretmekligiň ýol berilmesizdigini nygtamagy, belli bir derejede Birleşen Ştatlaryň hem adyna aýdylan tankyt hökmünde kabul edildi.
Prezident Obama öz çykyşynda Tibet regiony bilen Pekiniň arasyndaky problemalara-da degip geçip, Pekiniň resmileri bilen Tibetiň bosgunlykdaky ruhy lideri Dalaý Lamanyň wekilleriniň arasyndaky dialogyň mümkin boldugyça tizden-tiz ýola goýulmagynyň zerurdygyny nygtady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
7-nji ýanwarda Türkmenistanyň Mejlisi prezidentiň kakasynyň adyny bir harby bölüme dakmak barada karar kabul etdi.
Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň kakasy Mälikguly Berdimuhamedowyň adyny harby bölümleriň birine dakmak barada Mejlisiň kabul eden karary ýurtda prezidentlik saýlawlarynyň geçirilmeginiň edil öňýanyndaky günlere gabat geldi.
Käbir synçylar awtoritar prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň ene-atasynyň kultuny ebedileşdirmek ugrunda ädilen bu nobatdaky ädimi saýlawlaryň öňýany onuň özüni propogandirlemek kampaniýasy hökmünde häsiýetlendirýärler.
Düýbi Wenada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň başlygy Farid Tuhbatullin bu barada öz garaýşyny şeýle mälim etdi:
—Saýlawlaryň öňýanynda, elbetde, bu çäre ilatyň kimi saýlamalydygyny nygtamak üçin gurnalan özboluşly bir propoganda çäresi bolup durýar. Ýöne, bizde bar bolan maglumatlara görä, bular ýaly ädimler ilat köpçüligini gaýta umytdan düşürýär. Sebäbi, geçenki saýlawda saýlawçylaryň köpüsi täze prezident özi bilen köp täze zatlary we gowy zatlary getirer diýip umyt edip, ony goldan bolsa, indi olar şahsyýet kultunyň täze bir sypata eýe bolandygyny görýärler.
Berdimuhamedowyň atasynyň heýkeli Gökdepedäki mekdepde
Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanyň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň öz adyny dürli obýektlere, ilatly ýerlere dakdyrmak, öz ýadygärligini dikdirmek ýaly çäreler bilen birlikde, öz ene-atasynyň adyny ebedileşdirmek boýunça-da alyp baran syýasaty halkara guramalarynyň berk tankytlaryna sezewar bolupdy. Nyýazowyň bu syýasaty onuň gazaply diktatorlara mahsus şahsyýet kultuny ösdürmeginiň aýdyň bir mysaly hökmünde kabul edilipdi.
Soňky wagtlar Berdimuhamedowyň atasynyň ömrüni we işini wasp edýän kitabyň çap edilmegi, gazet-žurnallarda onuň kakasyna bagyşlanan makalalaryň yzygiderli peýda bolmagy, onuň atasynyňdyr kakasynyň heýkelleriniň dikilmegi ýaly çäreler-de synçylar tarapyndan häzirki prezidentin şahsyet kultunyň kem-kem çuňňur kök urmasy hökmünde kabul edilip başlandy.
‘Halypadan ozmak’
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapar geçen bäş ýylyň dowamynda Berdimuhamedowyň şahsyýet kulty bilen baglanyşykly edilen işlerin Nyýazowyň döwründäkilerden hem geçirendigi barada garaýyşlaryň bardygyny belledi:
—Halkyň arasynda eýýäm Berdimuhamedowyň şahsyýet kulty Nyýazowyňkydan geçirdi diýen düşünje bar. Käbir adamlar Nyýazowyň 20 ýylda ýeten derejesine Berdimuhamedow bäş ýylda ýetdi diýýärler. Şonuň üçinem, Berdimuhamedow özüni aldamaly däl, halk hemme zada düşünýär. Şonuň üçinem, bu işiň saýlawlaryň öňýanyndamy ýa-da soňýanynda edilýändiginiň tapawudy ýok, Berdimuhamedowyň eden bu işi onuň diňe zyýanyna.
Türkmenistanyň resmi metbugaty Mälikguly Berdimuhamedowyň adyny harby bölüme dakmak barada kabul edilen karary türkmenleriň ýaşululara hormat goýmak baradaky gadymy däbine eýermek çäresi hökmünde häsiýetlendiripdir.
Berdimuhamedowyň atasyna bagyşlanan kitap
Ýöne öz adynyň tutulmagyny islemedik aşgabatly bir bilermen prezidentiň diri gezip ýören kakasynyň heýkeliniň dikilmegi we onuň adynyň harby bölümlere dakylmagy ýaly çäräniň türkmeniň däbine-de, musulmançylyga-da gabat gelmeýän butparazlyk ýaly bir geň çäredigini aýtdy.
Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy Akmuhammet Welsapar bolsa häzirki prezidentiň özüniň we öz ene-atasynyň kultuny ebedileşdirmek ugrunda ädýän ädimleriniň onuň täzeçe syýasat ýöretmäge ukypsyzlygyndan gelip çykýandygyny aýdýar:
—‘Taryhdan alynmaýan iň uly sapak – sapak alynmaýanlygydyr’ diýen söz bar. Şondan ugur alsak, Berdimuhamedow özünden öňki geçen diktatoryň halkyň ýigrenjine sezewar bolandygyna ýa-ha düşünmedi, ýa-da, düşünse-de, şony äsgermezçilik edýär. Diýmek, Berdimuhamedowa häzirlikçe syýasy hem-de döwlet tejribesi ýetenok. Ol Nyýazowdan galan miras dogrudyr öýdýär we şony alyp göterýär.
Ýazyjy Welsapar Nyýazowyň maşgala kultuna meňzeş beýle syýasatyň ýurtda ýene gaýtadan ýöredilmeginiň ýurduň içinde we halkara jemgyýetçiliginde türkmen döwletiniňem, onuň prezidentiňem abraýyna diňe ýaramaz täsir ýetirjekdigini nygtaýar.


text:
Nýu-Ýorkuň umuman "Met" diýlip tanalýan Metropolitan muzeýi amerikanlaryň yslam medeniýeti baradaky düşünjelerini artdyrmak maksady bilen özüniň yslam sungaty üçin göz öňünde tutulan täze bölümini açdy.
Muzeýiň 1-nji noýabrda açylan täze ganaty 15 galereýadan ybarat. Bular tutuş yslam dünýäsine degişli arap ýurtlarynyň, Türkiýäniň, Eýranyň, Orta Aziýanyň we Günorta Aziýanyň taryhy sungat eserlerini öz içine alýar.
Sergide goýlan bahasyna ýetip bolmajak zatlar adamlary diňe öz gözelligi, ussatlyk bilen öndürilendigi bilen aňk-taňk edenok. Olar şol bir wagtda yslam siwilizasiýasynyň 13 asyrlyk döwrüň dowamynda galdyran yzlaryny, onuň dünýäniň hemmelere degişli medeni mirasyna näme goşantlary goşandygyny-da görkezýär.
Muzeý öz maksadynyň amerikanlaryň yslam medeniýeti boýunça gözýetimini giňeltmekdigini aýdýar.
2001-nji ýylyň 11-nji sentýabr hüjümleri amerikanlaryň yslam dünýäsi baradaky düşünjesine oňaýsyz täsir etdi. Täze galereýalaryň açylmagy şol oňaýsyz täsirlere berilýän gaýtawul. "Met" yslam medeniýeti hem taryhy barada adamlara has çuň, has obýektiw düşünje bermegi umyt edýär.
Muzeýiň Yslam sungaty bölüminiň başlygy Şeýla Kanbi
"Adamlaryň garaýyşlaryny üýtgetmek üçin uly potensial bar. Munuň delili hem biz olary ummasyz maglumatlar bilen üpjün edýäris. Bularyň hemmesi taryhy maglumlatlar. Adamlar bir bitarap ýere gelip bilýärler. Bu ýerde syýasy garaýyş ýok" diýip, muzeýiň Yslam sungaty bölüminiň başlygy Şeýla Kanbi aýdýar.
Muňa garamazdan, ol maglumatyň prosesiň ýeke-täk bölegidigini belleýär. Kanbiniň pikiriçe, beýleki dünýäniň döredilijik güýjüniň, gözelliginiň täsirine uçramak – ýalňyş pikirleri ýeňip geçmek ugrundaky bir tejribe.
Galereýalar dünýäniň dürli künjeklerinden getirilen 12 müňden agdyk sungat eserlerini öz içine alýar. Bu Ispaniýa we Marokkodan başlap, günbatar Hindistan we Uzak Gündogara çenli uzap gidýän region.
Sergide goýlan zatlaryň biri – 14-nji asyrda Yspyhanda gurlan bir mährap. Kanbi: "Biziň uly arhitektura fragmentlerimiziň biri 1354-nji ýylda Yspyhanda mozaikadan ýasalan mährap. Orta Aziýalylar muny bilýändir. Aýratyn-da Özbegistanda timuridlerden galan ýadygärliklerde şu tehnika bar" diýýär.
Seýrek duş gelýän beýleki zatlaryň biri “Şanamanyň” bir nusgasy. Ol Eýran patyşasy Şah Tahmasba (1514-1576) hödürlenipdir.
Fotosýužet: Nýu-Ýorkuň Metropolitan muzeýinde
Sergide adamlaryň ünsüni özüne çekýän ýene bir zat – nepis halylar. Kanbiniň aýtmagyna görä, bularyň adamlaryň ünsüni özüne çekmeginiň sebäbi olaryň yslam dünýäsine degişli köşk durmuşynyň näderejede baý, näderejede rahat bolandygyny göni görkezmegi.
"Eksponatlaryň biri 16-njy asyryň başlarynda Müsüriň omanlylar tarapyndan boýun egdirilen döwürlerinde Kairde dokalan bir haly" diýip, Kanbi aýdýar.
Muzeý baýlygy, bolelinligi başga ýollar bilen hem görkezmäge synanyşypdyr. Eksponatlaryň biri bolan “Damask Otagynda” 1707-nji ýylda Siriýada gurlan bir osmanly öýüniň kabul ediş otagynyň içi görkezilýär.
Muzeýiň adamlarda galdyrýan täsirleri şol garaşylan täsirler. Bular ýaly gözelligi görüp, duýgulanyp tolgunmaýan adamlar az-az bolsa gerek.
69 ýaşly newrolog Frank Jonson bu sergiden özünde galan täsirleri şeýle düşündirýär: "Men beýle köp zatlary ozal görmändim. Metropolitan muzeýinde, dünýäniň beýleki uly muzeýlerinde yslam sungatynyň nusgalaryny gördüm. Ýöne bular ýaly ummasyz zatlary göremok".
Muzeýiň täze ganaty hem zerurlyk hem-de amatly pursatyň dörden zady. 2003-nji ýylda "Met" gadymy grek we rim galereýalaryny täzelemeli bolanda üstki gatda ýerleşýän yslam sungaty galereýalaryny ýapdy. Yslam sungaty bölümi hem bu pursatdan peýdalanyp, eksponatlaryny täze kontekstde, täze ýollar bilen hödürlemek üçin öz bölümini täzelemegi planlaşdyrdy.
Täze galereýalara Patti Kadbi Birç ýaly adamlar tarapyndan daşyndan hem kömek berildi. Oňa saldamly goşant goşanlaryň ýene biri Türkiýäniň Wehbi Koç fondy. Nýu-Ýorkly söwdagär maşgala, sungatyň howandarlary Bijan we Şarmin Mossawar-Rahmani, eýran-amerikan jemgyýeti hem oňa goşant goşdular.


text:
Aşgabat, 11.03.2015. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Gyzyl ýarymaý milli jemgyýetiniň we “TRACEKA: ýol hereketiniň howpsuzlygy II” taslamasynyň ýardam etmeginde Aşgabatda ýol hereketiniň howpsuzlygyna bagyşlanyp maslahat geçirildi. Bu barada “turkmenistan.gov.tm” saýtynda habar berilýär.
Bu çäre Ýewropa-Kawkaz-Aziýa ulag geçelgesini ösdürmegiň çäklerinde guraldy. Onuň bir ugry Türkmenistanyň çäginden geçýär.
Duşuşygyň barşynda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmekde Türkmenistanda alnyp barylýan giň gerimli işlere ýokary baha berildi. Ýurduň mekdeplerinde “Durmuş esaslary” dersiniň çäklerinde okuwçylara ýol hereketiniň düzgünleri öwredilýär.
Her ýyl ýurt möçberinde bir aýyň dowamynda “Ýol hereketiniň howpsuzlygy — ömrümiziň rahatlygy” atly giň möçberli çäre geçirilýär.
Şu ýylyň fewralynda bolup geçen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanda 2015-2020-nji ýyllar aralygynda ýol hereketiniň howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça Milli maksatnamany we ony ýerine ýetirmegiň meýilnamasyny tassyklady.


text:
Orsýetde tussaglykda saklanýan ukrain piloty Nadia Sawçenko Orsýetiň suduna açlyk çekmesini mundan beýlägem dowam etdirjekdigini aýan etdi. Sawçenko muny sud öz işi boýunça kararyň 21-nji martda geçiriljek sud diňlenişiginde okaljakdygyny aýdandan soň yglan etdi.
Sawçenko tussaglar üçin niýetlenen gözenegiň içinde ýerinden turup, sudýa we kaza orta barmagyny görkezmezden ozal, ne sudy, ne-de hökümi ykrar etjekdigini aýtdy.
34 ýaşly Nadia Sawçenko günorta Orsýetiň Donetsk şäherinde barýan sud prosesine 9-njy martda ukrain simwolly futbolka geýip bardy we özüniň basym “öli ýa-da diri” öýüne dolanjakdygyny aýtdy.
Ol 2014-nji ýylda gündogar Ukrainadaky minomýot hüjümini koordinirleýji hökmünde hereket etmekde aýyplanýar. Şol hüjümde gündogar Ukrainadaky konfliktden habar berýän iki sany orsýet žurnalistiniň öldürilendigi aýdylýar.
23 ýyllyk türme tussaglygy
Sawçenko özüniň Ukrainadaky separatistler tarapyndan tussag edilip, Orsýete bikanun getirilendigini nygtaýar.
Geçen hepdede Orsýetiň prokurorlary Sawçenkony 23 ýyllyk türme tussaglygyna höküm etmegi we oňa 100,000 rubl ($1,400) möçberinde pul jerimesiniň salynmagyny soradylar. Orsýetiň sudy Nadýany adam öldürmekde, adam öldürmäge synanyşmakda we Orsýetiň araçäklerinden bikanun geçmekde aýyplaýar.
9-njy martda Sawçenkonyň aklawçysy özüniň soňky beýanatyny okady. 3-nji martdaky sud diňlenişiginde aklawçynyň bu beýanaty okamagynyň öňi alnypdy. Şeýle-de, ol suddan Sawçenkonyň işi boýunça hökümiň eglemän okalmagyny sorady.
Orsýet sudýasy ukrain pilotynyň işi boýunça karary 21-nji we 22-nji martda boljak sud diňlenişiginde yglan etjekdigini aýtdy. Orsýetde geçirilýän sud diňlenişikleriniň käbirlerinde sudýanyň göwrümi uly bolan hökümi okamagy bir günden has uzaga çekip bilýär.
“Öli ýa-da diri”
Suduň zalynda saglyk ýagdaýy kadaly görünýän Sawçenko Orsýetiň türmesinde gurak açlyk çekýär we 4-nji martdan bäri iýmitden hem suwdan ýüz öwürýär.
Sawçenkonyň mundan öňki sud diňlenişiginden soň ýazan ýüzlenmesiniň golýazma teksti Facebook sosial ulgamynda çap edildi. Bu beýanatda ol, öz işi boýunça höküm çykarylandan soň, özüniň Ukraina dolanmagy dogrusynda ylalaşyga gelinmegini umyt edýändigini aýtdy. Emma şol bir wagtda-da ol özüniň açlygyny dowam etdirjekdigini we “öli ýa-da diri” öýüne dolanjakdygyny söz berdi.
8-nji martda Orsýetiň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili Maria Zaharowa žurnalistlere beren maglumatynda tussaglary, şol sanda Sawçenkony çalyşmak dogrusynda Kiýew bilen henize çenli hiç bir gepleşigiň geçirilmändigini aýtdy.
Zaharowa “Suduň karary yglan edilýänçä, teoriýada ýa-da praktikada bu amala aşyp bilmez” diýýär.
Sawçenko 2014-nji ýylyň iýul aýyndan bäri Orsýetiň türmesinde saklanylýar. Onuň sud işine 2015-nji ýylyň 22-nji sentýabrynda garalyp başlandy.


text:
Gyrgyzystanyň öňki prezidenti Askar Akaýew özüniň 1990-njy ýyldan 2005-nji ýyla çenli garaşsyz Gyrgyzystanyň prezidenti bolup ýurdy dolandyran döwründe dörän ykdysady we syýasy problemalar, şeýle hem öz goýberen "şahsy ýalňyşlyklary" üçin Gyrgyzystanyň halkyndan ötünç sorady.
Akaýew Gyrgyzystanyň garaşsyzlyk gününe gabatlaşdyryp Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi: "Men ýurdumyzyň düýbi tutulýan döwürde siziň maňa ynam bildirmegiňiz bilen 14 ýyldan gowrak prezident bolup hyzmat etdim. Hawa, käbir şowsuzlyklar boldy, uly ýalňyşlar edildi. Şol sebäpden meniň goýberen ýalňyşlyklarym prezidentlik döwrümde ýa ondan soň Gyrgyzystana oňaýsyz täsir eden bolsa, şu pursatdan peýdalanyp, ähli gyrgyz halkyndan ötünç soraýaryn".
Häzirki wagt alym bolup işleýän ozalky syýasatçy 2005-nji ýylyň martynda turan hökümete garşy protestleriň netijesinde häkimiýet başyndan çetleşdirilipdi. Ol şondan bäri Moskwada ýaşaýar.
"Iň esasy ýalňyşlyklaryň biri"
Akaýewiň aýtmagyna görä, onuň “goýberen esasy ýalňyşlyklarynyň biri” uly bolmadyk kärhananyň direktory Kurmanbek Bakyýewi welaýat häkimi etmek, soňra hem oňa premýer-ministrlik wezipesini bermek bolupdyr. Bakyýew "halka hem ýurda köp zyýan ýetirdi" diýip, 67 ýaşly Akaýew belledi.
Bakyýew 2005-njy ýylda Gyrgyzystanyň ”Çigildem rewolýusiýasynyň” yzysüre Akaýewiň ýerine prezident boldy.
Bakyýewiň özi hem giňden ýaýran korrupsiýada we garyndaşparazlykda aýyplanyp, 2010-njy ýylda turan hökümete garşy gazaply protestlerde häkimiýet başyndan aýryldy. Turan bulagaýlykda 100 töweregi adam öldi. Häzir Belarusda ýaşaýan Bakyýewe, Gyrgyzystana baran ýa-da ekstradisiýa edilen halatynda, köp sanly adamyň gyrylmagy we korrupsiýada bildirilýän aýyplamalar boýunça sud prosesi garaşýar.
Akaýew Gyrgyzystanyň syýasy sahnasyna syýasatçylaryň täze nesliniň gelip, ýurduň Orta Aziýada "demokratiýanyň adasy" diýen adyny gaýtadan dikeldilmegini arzuw edýändigini nygtady.
5.5 million töweregi ilatly garyp Gyrgyzystan ençeme tolgunyşyklary başdan geçirdi.
2010-njy ýylyň iýunynda ýurduň günorta regionlarynda gazaply etniki çaknyşyklar boldy. Jalalabat we Oş regionlarynda 450 töweregi adam ölüp, müňlerçe adam öýlerini we eklenjini elden gidirdi.
2011-nji ýylyň oktýabrynda geçen saýlawlardan bäri Gyrgyzystan Orta Aziýanyň ýeke-täk parlamentar demokratiýasy hasaplanylýar.
Syýasy ýolbaşçylar häzir täze hökümet barada maslahat geçirýärler. Häkimiýet başyndaky 4 partiýadan ybarat koalisiýa ykdysadyýeti ýola goýmak we korrupsiýa garşy göreş boýunça özara ylalaşyp bilmän, şu aýyň başlarynda dargadylypdy.


text:
Golaýda daşary syýasat barada telewideniýeden görkezilen çekişmede Türkiýäniň öňki Daşary işler ministrleriniň altysy ýurduň häzirki daşary işler ministri Ahmet Dawutoglunyň bitiren işlerine baha berenlerinde, ol jemi 10 utukdan 8-ni gazandy.
Telewideniýeden görkezilen çekişmedäki alty ministriň arasynda ”Adalat” we ”Galkynma partiýasyndan”, şeýle-de hökümete aşa tankydy garaýan ”Sosial-demokratlardan-da” wekiller bardy.
Ozal premýer-ministr Rejep Taýyp Ärdoganyň ýörite geňeşçisi bolan, soň hem Daşary işler ministrligine getirilen Dawutogly bu wezipä gelmezden öň-de Türkiýäniň daşary syýasatynda gepi ýöreýän şahsyýet bolup durýarardy. Oňa “Türkiýäniň Kissinjeri” diýilýän mahallary hem az däldi.
“Nol problema”
Türkler öz şahsyýetleriniň, şäherleriniň we bitiren işleriniň dünýä meşhur nusgalara deňelmegini gowy görýärler. 51 ýaşly syýasy ylymlaryň professory Ahmet Dawutogly ”Adalat” we ”Galkynma partiýasynyň” 2002-nji ýyldan bäri alyp barýan täze, işjeň daşary syýasatynyň arhitektory hasaplanylýar. Bu daşary syýasatyň manysy – goňşular bilen “nol problema”, Günbatar bilen hem däp bolup gelýän oňat gatnaşyklary dowam etdirmek.
Ýaňy 10-njy oktýabrda bir asyra golaý dowam eden duşmançylykdan soň diplomatik gatnaşyklary gaýtadan dikeltmek, serhedi açmak barada Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda ylalaşyklara gol çekilmegine Günbatar-da, Orsýet-de, halkara arkalaşygynyň agzalarynyň aglaba köplügi-de begendiler. Dogry, bu ylalaşyklar entek iki ýurduň parlamenti tarapyndan oňlanylmaly. Ýöne muňa Dawutoglunyň hut öz plany hem işi hökmünde garalýar.
Türkiýäniň Orsýet we Eýran bilen gatnaşyklarynyň barha gowulanmagy Günbatarda käbir adamlaryň böwrüni diňletdi. Şol bir wagtyň özünde-de premýer-ministr Ärdoganyň Ysraýylyň öten gyş Gazada alyp baran operasiýalaryny gaharly tankytlamagy, iki hepde mundan ozal hem NATO-nyň Türkiýede geçen türgenleşigine gatnaşmaga Ysraýyla ýol bermänligi Waşingtonyň we Ýewropanyň konserwatiw töwereklerinde Ankara Ysraýyl bilen oňat gatnaşyklaryny täzeden gözden geçirmekçimikän diýen soragy döretdi.
Dawutogludyr Ärdogan Türkiýede däp-dessura bagly, konserwatiw, yslamçy pikirli töwerekde önüp-ösen adamlar. Ýöne A.Dawutogly goňşy döwletler bilen gatanşyklary gowulaşdyrmak, regionda ýolbaşçy roly oýnamak, käbirleriniň çak edişi ýaly, at-abraýa kowalşmak ýa gadymy Osmanly imperiýasyny küýsemek däl-de, real syýasy täsire, ykdysady hem energiýa bähbitlerine daýanyp, hereket edýäne meňzeýär. Ärdogan bilen Dawutogly arap maýa goýumçylaryndan Türkiýä milliardlarça dollar getirdi. Indi hem olaryň plany ýurdy Gündogar bilen Ýewropa arasynda nebit-gaz geçelgesine öwürmek.
Şübheli garaýanlar hem bar
Ankaranyň alyp barýan deňagramly hereketlerine musulman we musulman däl goňşularyň käbiri ýokary baha berse, käbiri şübheli garaýar. Günbatarda hem köp adamlar Türkiýäniň Eýran we Siriýa ýaly “ýaramaz döwletler” bilen “iki taraplaýyn bähbitli gatnaşyklary” ösdürmek ugrundaky tagallalary iň soňunda onuň Günbatar gymmatlyklaryna hem borçlaryna dönüklik etmegine getirer diýip, güman edýärler. Beýlekiler bolsa, şol sanda türk oppozisiýasy-da, ”Adalat” partiýasynyň we ”Galkynma partiýasynyň” düýpli gizlin maksatlary-da şol diýýärler.
Ýöne Dawutogly Türkiýäniň daşary syýasatynda şübheli özgerişiň bardygyny inkär edýär. Onuň aýtmagyna görä, regionda ýurtlaryň özara hyzmatdaşlygy esasynda asudalygyň pugtalanmagy Günbatar üçinem, bütin dünýä üçinem bähbitli. Türkiýäniň regionda oýnap biljek adatdan daşary we özboluşly roly-da hut şundan ybarat.
Abbas Jawadi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gepleşikler bölüminiň başlygynyň kömekçisi. Şu kommentariýada öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şu gün Orsýetde çap edilýän «Nowaýa wremýa» atly oppozision žurnalyň işgärleri bu žurnalda ýurduň milisiýasy barada çap edilen tankydy maglumatlaryň yzy bilen, žurnalyň ofislerine milisiýa işgärleriniň reýd geçirendiklerini habar berdiler.
Žurnalyň redaktory Ýewgeniýa Albats milisiýa işgärleriniň ähli kanunçylyk normalaryna garşy gidip, barlag geçirendiklerini we ofisleri dökendiklerini aýtdy.
Başda Orsýetiň «Eho Moskwy» radiosy bu barlaglaryň Moskwanyň şäher sudunyň karary bilen geçirilendigini habar berse-de, suduň metbugat sekretary özleriniň bu geçirilen barlaglardan habarsyzdyklaryny aýtdy.
«Nowaýa wremýa» žurnalynyň redaktory Ýewgeniýa Albats bu geçirilen barlaglara garşy şikaýat bilen suda ýüz tutmakçydygyny mälim etdi.


text:
Birleşen Ştatlar Pakistanyň «Talyban» lideri Hakimullah Mehsudy öldüren dron zarbasynyň ýurtda janlanyp barýan parahatçylyk gepleşiklerini öldürendigi barada aýdylýanlary ret etdi.
Döwlet departamentiniň resmisi şenbe güni jeňçiler bilen gepleşikler Pakistanyň içerki meselesi diýdi.
Bu beýanatda Pakistan bilen Birleşen Ştatlaryň «ekstremist zorluklaryny soňlamak boýunça umumy strategiki bähbitleriniň bardygy» nygtalýar.
Şenbe güni irden Pakistanyň içeri işler ministri Birleşen Ştatlaryň anna güni Mehsudy öldüren dron zarbasyny parahatçylyk prosesine edilen hüjüm hökmünde häsiýetlendirdi.
Çaudri Nisar Pakistanyň Birleşen Ştatlar bilen gatnaşyklaryna hemme aspekt boýunça gaýtadan seredilmeli diýdi.
Pakistan bu dron zarbasyna protest bildirmek üçin ABŞ-nyň ilçisini çagyrdy.


text:
Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Myrat Gurbanow ýerli graždan aktiwisti, "Agzybirlik" halk hereketiniň egindeş başlygy Nurberdi Nurmämmedow bilen taryhyň görnükli şahsyýetleri, hususanda Seýitmyrat Öwezbaýewiň ömri barada söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistan Garaşsyzlygyň 20 ýyllygyny uly baýram etmäge taýýarlanýar. Türkmenistan öz-özünden garaşsyz bolmady diýen pikirler hem öňe sürülýär. Ol SSSR-iň düzüminden çykdy. Ol SSSR-iň düzüminde özýygtyýarly respublikady. Hut şol formal özygtyýarly Respublika statusy hem Türkmenistana garaşsyzlyk berdi diýen düşünje syýasatçylaryň arasynda giňden ýaýarn. Şol formal özygtyýarlyk statusy bolmadyk respublikalar, meselem, Tatarystan, Başgyrdystan ýa-da Garagalpagystan garaşsyzlyk alyp bilmediler. Häzirki Garaşsyzlyk baýramçylygynda ýurdy respublika, döwlet eden şahslary ýatlamak zerurmyka diýýän?
N. Nurmämmedow: Hawa, hakykatdanam, 1991-nji ýylda Türkmenistany garaşsyz döwlet eden zat, Türkmenistanyň soýuzyň düzüminde özbaşdak respublika bolandygy. Eger-de, şol döwürde Türkmenistanyň garaşsyzlygy S. Nyýazow bagly bolandygynda, Türkmenistan garaşsyzlygyny alyp bilmezdi. Ol şeýle meseläni Moskwanyň öňünde goýup hem biljek däldi. Türkmenistany 1924-nji ýylda döwlet hökmünde döreden adamlary ýatlamaklyk häzir örän wajyp. Ol taryhy adalaty galdyrmagyň bir görnüşi.
Azatlyk Radiosy: Indi olardan birnäçesiniň atlary bize belli. Meselem, Gaýgysyz Atabaýew, Nedirbaý Aýtakow, Çary Wellekow we başgalar. Ýöne, beýleki resmi däl adamlaram bolmaly.
N. Nurmämmedow: Meselem, olardan Seýitmyrat Öwezbaýew bar.
Azatlyk Radiosy: Eger-de, biz diňe Seýitmyrat Öwezbaýewiň üstünde dursak, ol kim bolupdyr?
N. Nurmämmedow: Seýitmyrat Öwezbaý öz döwrüniň sowatly adamsy bolupdyr. Ol Nurberdi hanyň maslahatçysy, Gökdepe urşyna gatnaşan kakasynyň terbiýesini alan. Orenburgyň kadetler korpusyny, Ýelizawetgrad şäheriniň harby uçilişesini gutaran söweşjeň ofiser.
Seýitmyrat Öwezbaý özüniň sowady, dünýägaraýşy hem prinsipiallygy bilen egindeşlerinden tapawutlanypdyr. Ol ýaranjaňlyk hem çemeçillik etmändir. Dogrusyny aýtmakdan çekinmändir. Meselem, onuň Magtymguly hany döwlet işine çekmek üçin onuň ýanyna baranda, Magtymguly hanyň: “Sen aýt, o tüki türkmen komissiýa diýeniň aýdaly bolaýdygam-da. Ýeri onsoň, meniň şu wagt küşt mallaryny diýen ugruma sürüp oturşym ýaly, häkimiýet işlerinde hem islän ejazam ýörärmikän?” diýen soragyna: “Bilmedim-dä. Oýunçy bolup oýnajakdygyň hakdyr, han aga. Ýöne, eliňden tutup göçürdäýmeseler” diýen jogap beripdir.
Ýene bir mysal, Gaýgysyz Atabaýewiň ýurtda alnyp barylýan işler baradaky soragyna: “Gaýgysyz, gardaş, är işini bitirdiň. Külli türkmeniň başyny jemlediň, bir supradan tagam berdiň. Asyrlar boýy ýüreginde beslän arzuwyna ýetirdiň. Ýöne şu idýämkäm diýip ýören bedewiň jylawy hem öz eliňde bolaýsady” diýip jogap bermegi, onuň dogruçyllygyndan, ýüz görmän hakykaty aýtmakdan çekinmeýändiginden habar berýär.
Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Seýitmyrat Öwezbaýewi halk tanaýarmydy? Onuň ady halk içinde ýaşap geldimi?
N. Nurmämmedow: Seýitmyrat Öwezbaýy şol döwürde-de halk tanapdyr. Häzirem tanaýar. Ilki bilen-ä, Seýitmyrat Öwezbaýewiň ýazan eserlerinden “Amangeldi Gönübek” diýen hekaýasy häzirem Gökdepe urşuna bagly bolan eserleriň iň gyzyklysy hökmünde halkyň içinde okalyp ýörlen eser. Onsoňam, halkyň arasynda rowaýata öwrilen bir gürrüň bar. Şol gürrüňe görä, Gaýgysyz Atabaýew dagy bir oba barypdyrlar. Olary garşylanlaryň kethudasy: “Gaýgysyz, seniň özüň-ä hiç neneň däl welin, ýoldaşyň çepiksiz eken-le” diýende, Gaýgysyz: “Adamlar, bu adama Seýitmyrat Öwezbaý diýerler. Onuň 50 kilelik agramynyň 49-sy akyldyr” diýipdir. Bu bir rowaýata öwrülen gürrüň. Ol hakykatdan bolupmy, bolmanmy ol bir hökmany fakt däl. Emma şol gürrüň halkyň içinde ýörgünli. Diýmek, Seýitmyrat Öwezbaýy halk ýeke bir tanamak bilenem oňman, ony sylaýar, ony gowy görýär.
Azatlyk Radiosy: Seýitmyrat Öwezýbaýewiň ýurt üçin eden işleriniň gymmady nämeden ybarat bolupdyr?
N. Nurmämmedow: Seýitmyrat Öwezbaý milli türkmen döwletini, onuň infrastrukturasyny gurmak üçin elinde baryny, akyl-paýhasyny, guramaçylyk ukyplaryny batyrgaý ulanypdyr. Türkmençiligiň ata-baba sünnälän ahlak gymmatlyklarynyň üstünden ätläp geçmändir.
Käbir maglumatlara görä, Seýitmyrat Öwezbaý ýeke bir söweşjeň ofiser ýa-da syýasata gatnaşan şahsyýet hökmünde tanalman, ýazyjy hökmünde hem tanalan eken. Ol ýazyjylygynda esasy üns beren zady halka mahsus bolan folklory toplamaklyk bolupdyr. Emma şol edilen işleriň häzirki zamana nähili derejede ýetendigini men bilemok. Ýöne Amangeldi Gönübek hem şol hekaýada ýazan Gökdepe urşy baradaky eseri häzir halkyň öz içinde ürç edilip okalýan eser.
Ondan başga-da, Seýitmyrat Öwezbaý Orsýetde okap ýörkä hem-de ofiser hökmünde gulluk edýän döwründe, özüniň syýasy platformasyny kesgitlän adam. Onuň syýasy platformasynda türkmen halkyna goltgy bermek, türkmen durmuşynyň köneçe dowam edip bilmejekdigine akyl ýetirmek, geçmişde aýra düşen Buhara, Hywa, Owgan, Parsyýet, Orsýet türkmenlerini birleşdirmek ýaly syýasy-jemgyýetçilik ideýalar bar. Şol ideýalar onuň şahsyýet pozisiýasy. Şol ideýalary durmuşa geçirmek üçin, ol türkmeniň sowatly adamlary bilen bilelikde işlemegi özüniň wezipesi edip goýýar. Ol şonuň ýaly hem edýär. Türkmenistan döwletini gurmaga Kümüşaly Böriýew, Bekki Berdiýew ýaly öz egindeşlerini çekmegi başarypdyr.
Azatlyk Radiosy: Seýitmyrat Öwezbaýewiň soňky takdyry barada nämeler aýdyp bilersiňiz?
N. Nurmämmedow: Seýitmyrat Öwezbaý 1932-nji ýylda gizlin kontr-rewolýusion hem milletçilik hereketinde aýyplanyp tussag edilýär. Bir ýyl geçensoň, ol öz ýoldaşlary doganlar Kakajan we Bekki Berdiýewler, Akmyrat Orazow, Kümüşaly Böriýew, Bäşim Pereňliýew, Orazmämmet Wefaýew dagy bilen bir hatarda şol wagtyň iň ýokary möhletli jezasy –10 ýyllyk tussaglyk jezasyna höküm edilýär. Her hili aýyplamalara hem jezalara sezewar edilip, olar Solowki lagerine iberilýär. Şol ýerde hem jezanyň entek ýarymy-da geçilmänkä, üçlügiň karary bilen atuw jezasyna höküm edilýärler. Höküm 27-nji oktýabrda, Türkmenistan Sowet Sosialistik respublikasynyň 13 ýyllygynda ýerine ýetirilipdir.
Azatlyk Radiosy: Taryhda Seýitmyrat Öwezbaýewiň şahsyýetini dikletmek bilen näme gazanyp bolar?
N. Nurmämmedow: Şeýle etmek bilen biz taryhy hakykaty gazanyp bileris. Seýitmyrat Öwezbaýew ýaly şahsyýetleriň ykbaly halka aýan edilse, onda şol döwürdäki taryhy wakalara syýasy bahanyň berilmegine ýol açylardy. Ol bolsa bize iň gerek zadyň biri. Biz şonuň üsti bilen özümiziň gelejegimizi kesgitlärdik. Biz ýalançylykdan çykardyk.
Azatlyk Radiosy: Seýitmyrat Öwezbaýewiň şahsyýetini nähili dikeltmeli, ýagny bu ugurda nämeler etmel diýip pikir edýärsiňiz?
N. Nurmämmedow: Meniň pikirimçe, ilki bilen Seýitmyrat Öwezbaýewiň ýazan eserlerini gözlemeli hem olary çap etmeli. Onuň taryhda, syýasatda galdyran işlerini dikeltmek üçin, ylmy-barlag işlerini geçirmek gerek. Onuň adyny ebedileşdirmek üçin, köçelere adyny dakmaklyk, onuň ýadygärligini döretmek maksadalaýykmyka diýýän. Onsoňam, Seýitmyrat Öwezbaý tussag edilende, onuň yzynda 14 ýaşly Rahman Öwezbaýew diýen ogly galypdyr. Şol wagt ol Aşgabat şäherindäki mekdepleriň birinde okaýan eken. Häzirki bar maglumatlarda onuň ogly barada hiç zat aýdylmaýar. Onuň oglunyň soňky ykbaly anyklansa örän ýerlikli bolardy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Garaşsyzlygyny alanyna 20 ýyla ýakyn wagt geçip barýar. Näme üçin häzire çenli şeýle tanymal adamlaryň geçen ömür ýoly halka aýan edilmedi?
N. Nurmämmedow: Onuň birnäçe sebäbi bar. Şol sebäpleriň ilkinjisi S. Nyýazow garaşsyz türkmen döwletini dörediji hökmünde diňe özüni görkezmek isledi. S. Nyýazow häzirki zaman türkmen döwletini döretmeklikde ilkinji roly özüne almak isledi.
Ikinji sebäp: eger-de türkmen sowet sosiýalistik respublikasyny döretmäge gatnaşan taryhy şahslaryň ömür beýany dolulygyna halka ýetirilse, şol döwürdäki bolup geçen wakalara syýasy baha bermeli bolardy. Şol wakalaryň içinde “basmaçylyk” diýip atlandyrylan türkmeniň öz azatlygy, erkinligi, ýurdy hem maly-mülki ugrunda alyp baran göreşi hem bardy. Häzirki wagta çenli şol göreşe gatnaşan adamlar reabilitasiýa edilmedi. Şol gerçekleriň hereketine mynasyp baha berilmedi. Bu sebäpler Seýitmyrat Öwezbaýew ýaly şahslaryň taryhy geçmişini dekeltmäge päsgel berip gelýär diýip, hasap edýän.


text:
Londonda geçirilýän Olimpiýa oýunlarynda täjigistanly boksçy, 19 ýaşly Mowzuna Çaryýewa bürünç medala eýe boldy. 6-nji awgustda geçirilen ýaryşdan soň, ol Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde öz duýgularyny beýan etdi.
Azatlyk Radiosy: Bu ýaryşyň siziň üçin ýeňilmi ýa-da kyn bolandygy barada aýdyp beräýseňiz?
Mowzuna: Olimpiýadalara gatnaşmaga gelen sportsmenleriň hemmesi iň gowularydyr. Emma men bir zada ynanýaryn, bu sözi men çynym bilen aýdýaryn, 8 million halkymyz meni goldaýardy we doga edýärdi. Men hem öz gezegimde täjik zenanlaryny dünýä tanatmalydym we munuň üçin elimden gelenini etdim. Hawa bäsleşik kyndy hem-de gaty kyndy, sebäbi onuň boýy 180 santimetrdi, meniňki bolsa 159, meniň ellerim oňa kynlyk bilen ýetýärdi. Ýöne men elimden geleniniň iň gowusyny etmäge synanyşdym, ol hem maňa garşylyk görkezip, ýagny hüjüm eder ýaly gaty hüşgärlik bilen, oňa azar bermäge synanyşdym. Ýöne bu zatlaryň hemmesi Hudaýyň elinde, men zähmet etdim, Allatagalladanam bereketini aldym.
Azatlyk Radiosy: Bäsleşik tamamlanandan soň siz oturdyňyz we gözleriňizi ýumduňyz, häzir Facebook sosial ulgamynda adamla, şol pursatda siziň ýüregiňizden nämeleriň geçendigini soraýarlar, siz bu barada näme aýdyp biljek?
Mowzuna: Ol pursat men näme arzuwym bolsa, oňa meni ýetireni üçin, Hudaýa şükür etdim. Men näme islän bolsam, Allatagalla hemmesini maňa berdi. Men Olimpiýadalara gatnaşmagy arzuw edýärdim we men geldim. Şeýle hem ýanym bilen watanyma medalymam sowgat alyp gitmegi arzuw etdim. Men şol wagt Hudaýa şükür etdim."
Azatlyk Radiosy: Mundan beýläk geçiriljek ýaryşlarda üstünlik gazanmak mümkinçiligiňiz barada näme aýdyp biljek?
Mowzuna: Enşalla, men gaty synanyşaryn, bu bäsleşikden geçenimden soň meniň özümde hem ynam döredi, ýöne bu barada men öňünden hiç zat aýdyp bilmerin, emma men bütin güýjüm, gaýratym bilen synanyşaryn.
Azatlyk Radiosy: Mowzona siziň geljekki bäsleşigiňize iki gün bar. Siz oňa nähili taýýarlyk görýäňiz?
Mowzuna: Biz bäsleşik tamamlanandan soň, öz bolýan jaýymyza gidýäris we ýaryşyň wideoýazgylaryna tomaşa edýäris we türgenleriň gowşak ýerine göz ýetirip, olaryň şol ýerine hüjüm etmäge taýýarlyk görýäris.
Azatlyk Radiosy: Şu purstda sizi goldap, doga edip oturan Täjigistandaky ejeňize we hemme ýakynlaryňyza aýtmak isleýän zadyňyz barmy?
Mowzuna: Men Täjigistanyň hemme halkyny gowy görýärin. Men Täjigistan halkynyň gyzy we bu bäsleşikde elimden geleniniň baryny etmäge synanyşjakdygymy aýdasym gelýär. Şeýle hem ejemi gaty gowy görýändigimi aýdasym gelýär. Şu wagt olaryň nähili duygulary başdan geçirýändigini bilemok, ýöne men indiki bäsleşikde olaryň başyny has hem ýokary götermäge synanyşaryn.


text:
Orsýetiň Tatarystan respublikasynyň paýtagty Kazanda resmiler Al-Yhlas metjidiniň wekillerinden binany boşatmagy talap etdiler.
Gürrüňi gidýän bina şäheriň eýeçiligi bolup, ol 2004-nji ýyldan bäri, hiç hili töleg tölenmezden, metjid hökmünde ulanylyp gelinýärdi. Şäher resmileri “binanyň ýolbaşçylary onuň durkuna talaba laýyk garaşyk etmändiklerini” öňe sürdüler.
Mundan öň, Al-Yhlas metjidiniň ymamlarynyň birine bikanun üýşmeleňleri gurnandygy üçin jerime hem salnypdy. Rüstem Safin ekstremistiki maglumatlary ulanmakda hem şübhelenipdi.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlary Türkmenistanyň hökümetini 2006-njy ýyldan bäri tussaglykda oturan adam hukuklary aktiwistleri we media işgärleri Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýewi eglenmezden azatlyga çykarmaga çagyrýar. Bu barada ABŞ-nyň Döwlet departamentinde sişenbe güni geçirilen metbugat ýygnagynda yglan edildi.
Bu çäre Bütindünýä metbugat azatlygy güni bolan 3-nji maýyň öňüsyrasynda, 18-nji aprelde Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti tarapyndan ýola goýlan “Metbugaty azat et”
kampaniýasynyň bir bölegi bolup, bu kampaniýanyň çäginde dünýäniň dürli ýurtlarynda tussaglykda oturan žurnalistleriň azat edilmegine yzygiderli çagyryşlar edilýär.
Annagurban Amangylyjow bilen Sapardurdy Hajyýew 6 ýyl mundan öň “bikanun ýarag götermekde” aýyplanyp, türkmen häkimiýetleri tarapyndan ýedi ýyl azatlykdan mahrum edilipdiler. Olar şol wagt adam hukuklary boýunça iş alyp barýan “Türkmenistan Helsinki fondy” bilen hyzmatdaşlyk edýärdiler, şol wagtky prezident Saparmyrat Nyýazow barada tankydy dokumental film taýýarlaýan fransuz teležurnalistleri bilen işleşýärdiler.
Aktiwistler bilen bilelikde Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy Ogulsapar Myradowa hem tussag edilipdi. Emma ol tussag edilmeginden köp wagt geçmänkä türkmen türmesinde gümürtik ýagdaýda aradan çykdy. Olaryň üçüsiniň hem gynamalara sezewar edilendigi, Hajyýew bilen Amangylyjowyň bolsa türmede agyr şertlerde saklanýandygy habar berilýär.
“Metbugaty azat et” kampaniýasynyň ýörite beýanatynda aýdylmagyna görä, Amangylyjow bilen Hajyýew Hazaryň kenaryndaky Türkmenbaşy şäherine golaý ýerleşýän türmede saklanýan bolmaly. Ynamly çeşmeleriň berýän maglumatlary olara zor bilen sanjym edilýändigini, çakdan aşa gyzgyn howa şertlerinde, aç-suwsuz saklanýandygyny, gynalýandygyny görkezýär diýlip, beýanatda aýdylýar. Emma ýurtdaky türmeleriň halkara jemgyýetçiligine ýapyk saklanýandygy sebäpli, bu maglumatlary barlamak mümkin däl.
Waşingtonda sişenbe güni geçirilen metbugat ýygnagynyň başynda ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat wekili Mark Toner zalda oturan halkara žurnalistleriniň ünsüni Amangylyjow bilen Hajyýewiň ýagdaýyna çekip, Türkmenistanyň hökümetini olary eglenmezden boşatmaga, şeýle hem ähli raýatlaryň söz azatlyklaryna hormat goýmaga çagyrýandyklaryny mälim etdi.
Halkara kanunlarynyň bozulmagy
2010-njy ýylyň noýabr aýynda “Freedom Now” we “Hogan Lovells LLP” tarapyndan berlen petisiýa jogap edip, BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş topary hem garaşsyz derňew geçiripdi. Topar Türkmenistanyň hökümetiniň Amangylyjow bilen Hajyýewi tussaglykda saklamak bilen halkara kanunyny bozýandygy baradaky netijä gelipdi.
BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş toparynyň pikirine görä, Amangylyjow bilen Hajyýewiň tussag edilmegi Adam hukuklary boýunça ähliumumy Jarnamanyň 9, 10, 11, 19 we 20-nji maddalarynyň hem-de Graždan we syýasy hukuklar boýunça halkara Konwensiýanyň 9, 14, 19, we 22-nji maddalarynyň bozulmagy bolup durýar.
ABŞ-nyň “Metbugaty azat et” kampaniýasy türkmen häkimiýetlerini halkara jemgyýetçiliginiň we ekspertler toparlarynyň, şol sanda BMG-niň Eden-etdilikli tussag etmeler baradaky iş toparynyň, ÝHHG-niň, Helsinki Fondunyň rekomendasiýalaryna gulak asyp, Amangylyjow bilen Hajyýewi tussaglykdan boşatmaga, şeýle hem Halkara Gyzyl Haç Komitetine türkmen türmlerine baryp görmäge rugsat bermeklige çagyrdy.
Şu ýylyň mart aýynda BMG-niň Adam hukuklary komiteti
hem Nýu-Ýorkda türkmen resmileri bilen geçirilen ýygnagyň netijesinde Türkmenistan babatda esasan üç ugur boýunça alada bildirilýändigini mälim edipdi. Olar: tussaglaryň gynalýandygy baradaky maglumatlar; hökümete garaşly sud häkimiýeti; hem-de ýurtda metbugat we söz azatlygynyň gysylmagy.


text:
Türkmen edebiýatynyň ýaşuly wekilleriniň biri, şahyr Akjemal Omarowa 83 ýaşynda aradan çykdy.
Akjemal Omarowanyň ilkinji goşgulary 1946-njy ýylda çap edilipdir. Ol 1956-njy ýylda Moskwanyň Maksim Gorkiý adyndaky edebiýat institutyny tamamlaýar we şol ýyl hem şahyryň ilkinji goşgular kitaby çapdan çykýar.
Aşgabatly şahyr Amanmyrat Bugaýew Akjemal Omarowanyň Saparmyrat Nyýazowyň şahsyýet kultuny goldamadyk şahyrlaryň biri bolandygyny, şu sebäpden hem onuň goşgularynyň garaşsyzlyk ýyllarynda metbugatda çap edilmändigini aýdýar.
Şahyr Akjemal Omarowa 30-njy sentýabrda Aşgabatda topraga berildi.


text:
Orsýetde 27000-den gowrak adam Facebookdaky täze sahypadan peýdalanyp, oppozision lider Alekseý Nawalnyny goldamak boýunça ýörişe gatnaşmak planlaryny mälim etdi.
Bu Facebook sahypasy Orsýetiň häkimiýetleriniň Nawalnyny goldamak boýunça demonstrasiýa çagyryş eden ozalky sahypany petiklemeginden soň döredilipdi. Nawalnyý ogurlyk bilen bagly aýyplama boýunça suduň kararyna garaşýar. Muňa syýasat bilen bagly iş hökmünde giňden seredilýär.
20-nji dekabrda media serişdelerine gözegçilik edýän Roskomnadzor agentligi agzalan sahypany Orsýetiň içinde petiklemegi tabşyrdy we öz kararynyň Orsýetiň Baş prokuraturasynyň talabyna esaslanýandygyny aýtdy.


text:
Owganystanda balyk tutmak üçin derýanyň suwuna raketa uçuran sekiz owgan polisiýasy tussag edildi. Şol wakada alty çaga ölüpdi.
Içeri işler ministri bu wakanyň anna güni Owganystanyň demirgazygyndaky Baglan welaýatynyň Doşi etrabynda ýüz berendigini mälim etdi. Onuň aýtmagyna görä, polisiýa ofiserleriniň biri granatamýoty derýanyň suwuna oklap, ýarypdyr.
Şonda raketa ters tarapa gidip, derýanyň beýleki tarapynda oýnaýan çagalaryň ölmegine sebäp bolupdyr. Şol wakada başga-da iki çaga ýaralanypdyr.
Baglan welaýatynyň metbugat wekili Ahmad Jawid Başarat, heläk bolan çagalaryň 10 bilen 14 ýaş aralygyndadygyny mälim etdi.


text:
Çarşenbe güni Hindistanda “kriket diplomatiýasy” üns merkezinde boldy.
Hindistanyň we Pakistanyň premýer-ministrleri kriket boýunça dünýä çempionatynyň ýarym finalynda çykyş etjek öz ýurtlarynyň milli saýlama toparlarynyň oýunlaryna tomaşa etmek üçin Hindistanyň demirgazyk şäheri Mohalä geldiler.
2008-nji ýylda 165 adamyň ölmegine getiren pakistanly söweşijileriň Mumbaýda eden terror hüjüminden soň, bu oýun iki ýurduň arasyndaky ilkinji özara bäsleşik boldy.
Bu kriket oýnundan bir gün ozal, iki ýurt Mumbaý wakalaryny derňemek üçin, öz resmilerini birek-birege ugratmaga ylalaşdylar.


text:
Ženewada ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerri özüniň eýranly kärdeşi Mohammad Jawad Zarif bilen duşuşdy. Gepleşikleriň netijesinde iýun aýynyň ahyryna çenli ýadro ylalaşygyny baglaşmak mümkinçiliklerine ýol açylyp bilner.
Döwlet departamentiniň ýokary derejeli bir resmisi Kerri bilen Zarif “günüň ähli meseleleri boýunça jikme-jik we ähli taraplaýyn gepleşikleri geçirdiler” diýip, maglumat berdi.
Eýranyň gepleşikleri alyp barýan toparynyň başlygynyň orunbasary Abbas Arakçi “özara tapawutlar heniz hem saklanyp galýar” diýdi.
Alty sagada çeken gepleşikleriň öňüsyrasy, ýagny 2-nji aprelde Eýran bilen dünýäniň iri alty döwletiniň arasynda deslapky ylalaşyk gazanylypdy.
Ýadro ylalaşygynyň çäginde Eýranyň öz ýadro hereketlerini kemeltmegi we munuň öwezine halkara sanksiýalarynyň gowşadylmagy göz öňünde tutulýar.
Günbatar Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginden howatyrlanýar. Tähran bu aýyplamalary inkär edýär.


text:
Eýran Türkmenistandan satyn alýan gazynyň möçberini atdyrmakçy bolýar. Bu barada çarşenbe güni Eýranyň prezidenti Hassan Rohani Türkmenistana eden iki günlük saparynyň dowamynda Aşgabatda aýtdy diýip, eýran mediasy habar berdi.
Rohani Türkmenistan bilen nebit-gaz boýunça energiýa hyzmatdaşlygynyň “uly potensiala” eýedigini belläp, “Biz türkmen gazynyň Eýrana akdyrylmagyny artdyrmak barada ylalaşdyk” diýip, Türkmenistanyň prezidenti bilen gepleşikleriniň yzysüre mälim edipdir.
Rohani Türkmen telewideniýesinde görkezilen çykyşynda nebit-gaz pudagy boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmek ugrunda “täze pikirleri öňe sürdük” diýdi.
Türkmen metbugaty 11-nji martda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hassan Rohani bilen geçiren ýokary derejeli gepleşiklerinde taraplaryň nebit-gaz pudagynda hyzmatdaşlygy ösdürmek boýunça pikir alşandyklaryny habar berdi. Resmi maglumatlara görä, Türkmenistanyň gazyny Eýranyň üstünden beýleki ýurtlara akdyrmak meselesinde ýurtlaryň hyzmatdaşlyk etmegi göz öňünde tutulýar. Galyberse-de, türkmen gazynyň Eýrana eksportynyň möçberini mundan beýläk-de artdyrmak meselesi boýunça pikir alşylypdyr.
Emma gaz söwdasynyň artdyrylmagynyň göz öňünde tutulýan möçberi barada takyk maglumat berilmedi.
Häzirki wagtda Eýranyň türkmen gazyny ýylda 10 milliard kubometr möçberinde satyn alýandygy habar berilýär.
Söwda dolanyşygy
11-nji martda Aşgabatda geçirilen ýokary derejeli gepleşikleriň netijesinde Türkmenistanyň prezidenti Rohaniniň bu saparynyň gatnaşyklaryň hil taýdan ösmegine täsir ýetirjekdigini belledi.
G.Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, ýurtlaryň özara haryt dolanyşygy 2014-nji ýylda 3 milliard 700 million amerikan dollaryna barabar bolup, 2013-nji ýyla garanda 25% artypdyr.
Rohani “biz ykdysady we söwda dolanyşygymyzyň möçberini 60 milliard dollara çenli ösdürmek barada ylalaşdyk” diýip belledi.
Hyzmatdaşlyk ugurlary
Prezidentleriň bilelkdäki metbugat konferensiýasynda mälim edişlerine görä, gepleşikleriň dowamynda taraplar ýakynda işe girizilen Gazagystan-Türkmenistan-Eýran demirýolunyň gatnaşyklaryň ösmegi üçin täze mümkinçilik döredýändigini belläp, ýurtlaryň arasynda halkara demirýol gatnawyny üç esse we garaýol gatnawlaryny iki esse artdyrmak barada ylalaşylypdyr.
Şeýle-de iki ýurduň baştutanlary Hazar deňziniň statusy boýunça hyzmatdaşlygy ösdürmäge öňe tarap ädim ätmäge taýýardyklaryny aýan edip, deňziň baýlyklaryndan peýdalanmak, nebit-gaz we gämiçilik boýunça, iki ýurduň arasyndaky portlary işjeňleşdirmek, ekologiýa ýaly meselelerde hyzmatdaşlyk etmäge taýýardyklaryny belläpdirler.
Türkmenistanyň we Eýranyň prezidentleriniň halkara we regional syýasat boýunça ýakyn pozisiýalaryny mälim edip, howpsuzlyk meselesini hem geňeşendikleri habar berildi.
Rohaniniň Türkmenistana saparynyň dowamynda iki ýurduň arasynda syýasy, ykdysady, medeni, tebigaty goramak we terrorçylyga garşy göreş boýunça ylalaşyklaryň we meýilnamalaryň onlarçasyna gol çekildi.


text:
Gazagystan öz ykdysadyýetini tebigy çig malyň eksportyna esaslanýan görnüşde gurmak bilen geçen 15 ýyllykda ösüşiň eşretini gördi. Ýöne ol indi munuň üçin gymmat baha tölemeli boljaga meňzeýär.
Ummasyz tebigy baýlyga eýe bu Orta Aziýa döwleti öten hepde öz puluny erkin bazara çykaranda, gazak teňňesi amerikan dollarynyň garşylygynda bahasynyň 25 prosentini ýitirdi.
Bu bolsa halkara inwestorlarynyň, Gazagystana dünýäniň edil beýleki çig mal öndürýän ýurtlary ýaly ýaramaz ýagdaýda diýip garamagy üçin, bir esas boldy. Dünýä möçberinde bahasy aşaklan çig mal eksporty indi Gazagystany kyn ýagdaýa salýar. Sebäbi geçmişde çig malyň ekportyna çendenaşa bil baglanlygy üçin, onuň daşary ýurt maýalaryny özüne çeker ýaly ösdüren beýleki sektorlary köp bolmady.
Ykdysady analitikleriň bellemegine görä, Gazagystan, şeýle hem şonuň ýaly ösüp gelýän beýleki ykdysadyýetleriň häzirki düşen ýagdaýy ykdysady ösüş üçin çig malyň eksportyna umyt baglamagyň nädereje töwekgelçiliklidigini görkezýär. Sebäbi nebit ýa metal ýaly zatlaryň global bahasyny öňünden çaklap bolanok.
"Olar geçen on ýyllykda çig mal harytlarynyň bahalarynyň ýokarlamagyndan aşa kop peýda gördüler. Bu bolsa girdejileri artdyrdy, içerdäki talabyň hem artmagyna getirdi" diýip, ösüp gelýän bazarlar boýunça ekspert William Jakson aýdýar.
"Ýöne öten ýyl ýa ondan öňräk biz bu [häzirki görýän] peselişiň şaýady bolduk. Hytaýda ösüş haýallady, ol ýerde maýa goýmak howatyrly boldy. Bu hem çig mala bolan talaby azaldar. Bu harytlaryň bahalarynyň aşaklamagyna getiren, ine, şu".
Çig malyň bahasynda bolan peseliş bu harytlary eksportirleýän ýurtlara bir garaşylmadyk zat bolup geldi. Sebäbi Hytaýda bolan çalt ösüş olaryň çig mal eksportyna bolan talaby artdyrypdy.
Pekiniň 11-nji awgustda, birdenkä diýen ýaly, öz puly ýuanyň hümmetini iki prosent peseltmegi hytaý ykdysadyýeti aşaklar, bu hem nebitiň bahasynyň aşaklamagyna elter diýen gorkyny oýardy. Bu göçüm OPEK-iň nebit öndürilişini ýokarlandyrmagy bilen birlikde Birleşen Ştatlarda nebitiň bahasynyň aşaklap, bir barrel nebitiň 43 dollara gelmegine sebäp boldy.
Şondan bäri hytaý ykdysadyýetiniň aşaklama bady gowşarly däl. 24-nji awgustda Hytaýda aksiýa bazary 8.5 prosent peselensoň Londonda, Parižde we Frankfurtda hem aksiýa bazarlary güýçli ýitgä uçrady.
Bilermenler sarp edilýän harytlaryň eksportyna bil baglaýan ýurtlar bu galagoplykdan sapak alyp, öz ykdysadyýetleriniň dürli sektorlaryny ösdürmeli diýýärler.
”Bloomberg Viewyň” synçysy Leonid Berşidski Gazagystan "çig mal haryt duzagyna düşdi" diýýär. Ol Gazagystan özüniň ähli serişdelerini çig mal sektoryna goýberip, "nebit önümini üç esse artdyrdy. 1990-njy bilen 2014-nji ýylyň aralygynda metal öndürilişini iki esseden hem artdyrdy. Bu gün "eksportyň 55 prosenti nebit, 14 prosenti hem metaldan durýar" diýip, Berşidski belleýär.
Şunuň ýaly, çig malyň eksportyna bil baglamak öňki Sowet Soýuzynyň beýleki ýurtlaryna hem häsiýetli.
Mysal üçin, eksportynyň 39 prosenti nebite garaşly Orsýet nebitiň bahasynyň 2014-nji ýylyň iýunyndan bäri ýarpydan gowrak aşaklamagy netijesinde milliardlarça dollar zyýan çekdi.
Eksportynyň 88 prosenti nebit bolan Azerbaýjan hem şeýle.
Türkmenistanyň tutuş eksportynyň 81 prosentini düzýän tebigy gaz. Ýöne bazarda onuň agdyklyk etmegine garamazdan, öndürilýän gazyň köpelmegi sebäpli onuň bahasy güýçli aşaklady.
Özbegistanyň iki sany esasy eksporty pagta bilen maşyn. Bularyň ikisi ýurduň tutuş eksportynyň 15 prosentini düzýär. Ýöne önümçiligiň talapdan ýokarydygy sebäpli pagtanyň bahasy gowşap ugrady.
Çig mal harytlarynyň bahasynyň häzirki üýtgäp durşy ösüş boýunça ekspertleriň "çig mal haryt duzagy" diýýäniniň esasy howpdugyny görkezýär. Diýmek, çig mal eksportynyň täk özi ösüp gelýän ýurtlaryň abadançylygy üçin zerur durnukly ykdysady ösüşi üpjün ederden ejiz.


text:
“Liwiýanyň lideri Muammar Kaddafiniň häkimiýetden çekilmegi syýasy zerurlyk” diýip, duşenbe güni ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama aýtdy.
Çiliniň paýtagty Santýagoda geçirilen metbugat-konferensiýada çykyş edip, Obama: “Şol syýasy maksada ýetmek üçin harby tagallalaryň üstesine Waşingtonda başga-da gurallar bar” diýdi.
“Kaddafiniň gitmegini gazanmak - biziň syýasatymyz. Hut şeýle syýasaty goldamak üçin harby tagallalarymyzyň üstüne goşar ýaly serişdeler toplumy bizde bar” diýip, amerikan prezidenti aýtdy.
ABŞ we Latyn amerikasy ýurtlary partnýorlyk gatnaşyklaryny pugtalandyrmaly diýip, Barak Obama hasap edýär.
Ol bu ýerde eden çykyşynda howpsuzlyk hem mundan beýläkki ösüş nukdaý nazaryndan Latyn Amerikasy Waşington üçin adatdan daşary möhüm diýdi.
Ak Tamyň baştutany şeýle-de regionyň ýurtlarynyň halkara arenasynda has möhüm rol oýnamalydygyny belledi.
Kaddafiniň goşunlary gozgalaňçylaryň daýanç nokady bolan Bengazi şäheriniň gündogaryndaky pozisiýalaryndan yza çekilýär diýip, amerikan harbylary habar berdi.


text:
Şu gün Türkiýäniň premýer-ministiri Rejep Taýýip Erdogan Türkiýäniň indi Siriýanyň režimine ynam bildirmeýändigini nygtap çykyş etdi.
Şu gün “Assoşeýted press” habar agentligine beren interwýusynda ol Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň parahat protestçilere garşy alyp barýan gazaply çäreleri sebäpli “gana bulaşan” liderleriň sanawyna girmek ähtimallygynyň bardygyny-da nygtady.
Geçen hepdäniň şenbe güni Siriýanyň paýtagty Damaskda we ýene iki sany beýleki şäherde Türkiýäniň ilçihanalaryna edilen hüjümlerden soň, Türkiýe Siriýadaky diplomatlarynyň ähli maşgala agzalaryny bu ýurtdan çykardy.
Bu wakalaryň fonunda siriýaly aktiwistler hepdäniň duşenbe güni hökümet güýçleriniň ýarag ulanmagy netijesinde 70 töweregi adamyň ölendigini aýdýarlar.


text:
Owgan polisiýasy merkezi Kabulda mähelle bolup öldürilen aýalyň işi boýunça 9 adamy tussag etdi.
19-njy martda gahar-gazaba çykan köpçülik 27 ýaşyndaky Farhandany, hamala Gurhany otlanlykda aýyplap, urup öldürdi we soň onuň jesedini otlady.
Kabuldaky jenaýat derňewleri bölüminiň başlygy Mohammad Farid Afzali Azatlyk radiosynyň Owgan gullugyna bu ölüm bilen bagly 9 adamyň tutulandygyny aýtdy.
Afzali Farhandanyň doktorynyň onuň uzak wagt bäri ruhy hassalykdan ejir çekýändigini tassyklandygyny aýtdy.
Prezident Aşraf Gani bu hüjümiň derňelmegini buýurdy.


text:
Şu gün rak keseline garşy göreşiň Halkara güni bellenilýär.
Şu ýyl bu gün bilen bagly çäreler “Rak keseliniň hem öňüni alyp bolýar” diýen şygar astynda geçirilýär.
Rak keseline garşy göreş boýunça Halkara birleşiginiň prezidenti Dawid Hill şu gün Bütindünýä Saglyk Guramasynyň internet sahypasyna goýlan reportažda, köp adamda rak keseli anyklananda özlerine ölüm jezasy berlen ýaly duýýarlar, emma biz rak keseliniň öňüni alyp, onuň emele gelmeginden saklanyp bolýandygyna düşünmelidiris diýip, çykyş etdi.
Şeýle hem doktor Hill rak keseliniň 40%-e golaýynyň öňüni alyp bolýandygyny belleýar.
BSG-nyň berýän maglumatlarynda her ýyl 12 milliondan gowrak adamda rak keseliniň dürli görnüşleriniň anyklanýandygy aýdylýar.
Kesellänleriň takmynan 7,5 milliony bu kesel zerarly heläk bolýar.


text:
Owganystanyň paýtagty Kabulyň etegindäki bir myhmanhanada ýaragly söweşijileriň adamlary zamun alyp eden hüjümi 12 sagatdan soň tamamlandy.
Talyban söweşijileri penşenbe güni agşam Kabulyň etegindäki bir myhmanhana hüjüm edip, ondaky birnäçe adamy zamun aldylar. Kabulyň polisiýasy uzak gije dowam eden özara atyşyklaryň netijesinde zamunlykdaky adamlaryň aglabasynyň halas edilendigini aýdýar.
Polisiýanyň resmileri bu wakada azyndan 20-den gowrak adamyň ölendigini, şolardan azyndan 18-siniň hüjümçiler tarapyndan atylyp öldürilendigini mälim etdiler.
Talybanlar bu myhmanhanada daşary ýurtlularyň we baý owganystanlylaryň “wejera şagalaňlary” gurnaýandyklary üçin oňa garşy hüjüm edendiklerini aýdýarlar.


text:
“Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Siriýanyň demirgazyk-gündogaryndaky birnäçe oba hüjüm edensoň, olaryň azyndan 70 sany hristian assiriýlerini alyp gaçandygy habar berilýär.
23-nji fewralda söweşijiler Hassakeh welaýatynyň Tal Tamr şäheriniň golaýyndaky hristian assiriýleriniň obalaryny Kürt güýçleriniň gözegçiliginden ele geçirdiler.
Ýakyn gündogardaky dini azlyklar boýunça iş alyp barýan “Hereket üçin talap” atly aktiwist toparyň ýolbaşçysy Nuri Kinonyň aýtmagyna görä, hüjümde söweşijiler 70-100 çemesi assiriýni ýesir alypdyr.
Şol bir wagtyň özünde düýbi Britaniýada ýerleşýän Siriýanyň adam hukuklary boýunça synçy topary alnyp gaçylan assiriýleriň sanynyň 90-a barabardygyny mälim etdi.


text:
Ýerewanyň şikaýat sudy Ermenistanyň “Miras" oppozision partiýasynyň ýene bir öňdebaryjy agzasyny girew esasynda azat etmek kararyny çykardy.
Ol golaýdaky ýygnanyşyga gatnaşmakda aýyplanýar.
19-njy awgustdaky sud, oppozisiýa fraksiýasynyň bir bölegi hökmünde Ýerewanyň Munisipal assambleýasynyň agzasy bolup işleýän David Sanasariany, 1.5 million dram ($3,150) girew goýmak astynda, suda çenli türmeden boşatmaly etdi.
17-nji awgustda bolan sudda «Miras» partiýasynyň başlygynyň orunbasary Armen Martirosian hem girew astynda azatlyga goýberilipdi.
Sansarian we Martirosian 29-njy iýulda, köpçülikleýin bidüzgünçilik gurnamakda aýyplanyp, tussag edilipdi.


text:
NATO güýçleriniň Pakistanyň territoriýasynda amala aşyran uly ýitgili hüjümine garşy düýn Pakistanda protest çäreleri geçirildi.
Pakistanyň Karaçi şäherinde Amerikan konsullygynyň öňünde geçirilen ýörişde protestçiler Barak Obamanyň suratyny otlap, şeýle-de “Amerika, bizden daşda dur. Pakistan biziňki. Biz harbylarymyz bilen egin-egne durandyrys” diýip, gygyrdylar.
Geçen şenbe güni Mohmand etrabynda NATO-nyň amala aşyran howa hüjüminde azyndan 24 esger ölüpdi. Bu Waşington bilen Yslamadayň onsuz hem dartgynly gatnaşyklaryny has-da ýitileşdirdi.


text:
Lebap welaýatynda Sagdyn jemgyýet howpsuzlygy gullugynyň işgärleri, ýerli häkimlikleriň, arçynlyklaryň, geňeşlikleri işgärleri ýaşaýjylaryň melleklerine aýlanyp, olaryň ekin meýdanlarynda neşe ekinleriniň ekilip-ekilmändigini barlap başladylar.
Her ýyl hem geçirilýän we öňki ýyllarda maý aýyndan iýun aýynyň ahyryna çenli dowam edýän bu çäräniň şu ýyl noýabr aýyna çenli dowam etjekdigi habar berilýär.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Lebap welaýatyndaky habarçysy Osman Hallyýewiň taýýarlan maglumatyny diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Himiki elementleriň periodik ulgamy
Himiki elementleriň periodik ulgamy (Mendeleýewiň tablisasy) — himiki elementleriň dürli häsiýetleriniň atom ýadrosynyň zarýadyna bolan garaşlylygyny kesgitleýän klassifikasiýa. Ol ulgam rus himigi D. I. Mendeleýew tarapyndan 1869-njy ýylda kesgitlenilen periodik kanunyň grafiki taýdan aňladylmagy bolup durýar. Onuň ilkinji warianty 1869—1871-nji ýyllarda D.I. Mendeleýew tarapyndan işlenilip düzülýär we elementleriň häsiýetleriniň olaryň atom agramyna (häzirki ýagdaýda, atom massasyna) bolan garaşlylygy kesgitlenilýär. Periodik ulgamy şekillendirmegiň ýüzlerçe warianty (analitiki egriler, tablisalar, geometrik figuralar we ş.m.) teklip edilipdir. Ulgamyň häzirkizaman wariantynda elementleriň maglumatlary iki ölçegli tablisada berilýär, onda her sütün (topar) esasy fiziki-himiki häsiýetleri kesgitleýär, setirler bolsa, belli bir derejede birek-birege meňzeşlikdäki periodlary görkezýär.
Salgylanmalar[üýtget | edit source]
- Mendeleýewiň tablisasy IUPAC saýtynda (pdf)(iňlis dilinde)
- Mendeleýewiň interaktiw tablisasy
- Основы строения вещества. Глава 5. Структура периодической системы элементов
- Elementleriň periodik ulgamy (pdf) (rus dilinde)
- Статья: Филатов Д. В. Вклад европейских учёных в становление и укрепление периодического закона // Химический портал Новосибирска, 2009


text:
Anna güni Aşgabatda geçirilen hökümet we parlament maslahatlarynda 2013-nji ýylyň döwlet býujeti bilen bagly meselelere garaldy.
Hökümet maslahatynda edilen teklipleriň esasynda anna güni Türkmenistanyň Mejlisi bu meselä giňişleýin garap, “Türkmenistanyň 2013-nji ýyl boýunça döwlet býujeti baradaky” kanunyň taslamasyny kabul etdi.
Býujet barada kabul edilen bu täze kanuna laýyklykda, geljek ýyl döwlet býujetiniň girdeji bölegi 86 milliard 336 million manada golaý, çykdajy bölegi bolsa 89 milliard 736 million manada golaý bolar. Bu býujet pulunyň 47.4 milliard manadyny geljek ýyl önümçilik we sosial-medeni pudaklara gönükdirmeklik göz öňünde tutulýar.
Resmi medianyň maglumatyna görä, 2013-nji ýylda, geçen ýyldaky bilen deňeşdirilende, bilim pudagyna gönükdirilýän serişdeler 15.7%, saglygy saklaýyş pudagyna gönükdirilýän serişdeler 10.8% we medeni pudaga gönükdirilýän serişdeler 22.6% artdyrylar. Emma pu pudaklara anyk näçe puluň goýberiljekdigi barada maglumat berilmeýär.
Türkmenistanyň prezidentiniň ozalky gol çeken permany esasynda geljek ýyl ilatyň aýlyk haklaryny we döwlet posobiýalaryny 10%, pensiýa töleglerini bolsa 15% artdyrmaklyk-da göz öňünde tutulýar.


text:
Birnäçe ýyl mundan ozal kosmosda höküm sürýän adatdan daşary ýagdaýlara salgylanylyp, ol ýerde molekulalar döräp bilmez, döräýse-de güýçli energiýalar we aşa sowuk boşluk zerarly şol bada dargap gider diýip pikir edilýärdi. Söňky ýyllarda bolsa kosmosda çylşyrymly molekulalaryň bardygy subut edildi.
Indi hem Çiliniň demirgazygynda Atakama çölünde ýerleşýän "ALMA" (Atacama Large Millimeter/submillimeter Array) obserwatoriýasynda hem teleskop hem-de laboratoriýada täze tehnologiýadan peýdalanyp, älemiň himiki syrlarynyň üstüni açmakda bir ädim ilerlemek bilen, alymlara kosmosdaky himiki baglanyşyklary anyklama prosesini çaltlandyrmak başartdy. Şeýlelikde ozal mümkin bolmadyk ýa-da aşa köp wagt alýan derňewlere ýol açyldy.
Kosmosdaky himiki prosesleri subut etmek kyn. Sebäbi ölçelýän spektral liniýalaryň aslynda haýsy molekulalara degişlidigini aňsatlyk bilen kesgitläp bolanok.
Himiki baglanyşyklary anyklamak üçin ilki bilen molekulalaryň özboluşly tolkun uzynlyklary anyklanmaly. Bu hem, adatça, olaryň rotasiýalarynda we wibrasiýalarynda bolýan özgerişlere (kwant mehanikasy) esaslanýan hasaplamalardan çykarylýar.
Täze metod
Ulanylan täze usulda bolsa, alymlar bu hasaplamalaryň deregine spektral liniýalary eksperimental maglumatlar bilen deňeşdiripdirler. Olar ilki dürli molekulalaryň spektrlerini laboratoriýada müňe golaý temperaturada ýazga geçiripdirler, soňra hem molekularyň her biriniň tutuş spektral hereketleriniň astronomik gözleglere gabat gelip-gelmeýändigini barlapdyrlar.
Bu metody synagdan geçirmek üçin, takykdygy sebäpli, "ALMA" teleskopy ulanylypdyr. "ALMA" kosmosda organiki molekulalara baý hasaplanylýan Orion dumanlygynyň merkezinde ýyldyzlaryň has köp döreýän regionyny ölçäpdir.
Onsoň bu ýerde propionitriliň (C3H5N) bar ýa ýokdugyny anyklamak üçin regionyň spektri derňelipdir. Labratoriýada alnan maglumatlar bilen deňeşdirilende kosmosyň bu regionynda propionitril we beýleki himiki baglanyşyklaryň bardygy tassyklanypdyr. Mundan başga-da alymlar ozal özlerine başartmadyk spektral liniýalaryň haýsy molekulalara degişlidigini ýüze çykarypdyrlar.
Häzir kosmosda bardygy anyklanan himiki baglanyşyklaryň sany 170-den ýokary. Bularyň aglabasy sanlyja atomlardan durýan ýöntem molekulalardyr. Ýöne çylşyrymly organiki molekulalar-da bar.
Mysal üçin, 2012-nji ýylyň 29-njy awgustynda astronomlar ýerden 400 ýagtylyk ýylyna barabar uzaklykda ýerleşýän güne meňzeş bir ýaş ýyldyzyň golaýynda ilkinji gezek şeker molekulasynyň sada formasyny (Glycolaldehyde) tapandyklaryny mälim etdiler.
Aralygy ene ýyldyzdan ýer bilen günüň aralygynyň takmynan 20 essesi bolan ugleroddan, kisloroddan we wodoroddan düzülen bu molekulalar şol ýerde täze döräp gelýän planeta sistemasyna goşular diýip çak edilýär.
Bu açyş ýaşaýşyň döremegine gerekli "gurluşyk materiallary" kosmosda planetalar peýda bolmazdan öň döräp, soňra ýaş planetalara guýulýar diýilýän çaklamany güýçlendirýär.
Molekulalar kosmosda rotasiýada we wibrasiýada bolýarlar. Her bir molekulanyň öz mümkinçiligine görä, aýratyn aýlanma we titreme şertleri bar. Molekulalar her gezek bu şertleriň birinden beýlekä geçende, köplenç belli uzynlyklardaky radio tolkunlar şeklinde belli bir mukdardaky energiýany ýa ýaýradýarlar ýa-da ýuwudýarlar.
Her bir molekulanyň ýaýradýan ýa ýuwudýan tolkun uzynlyklaryndan durýan özboluşly ülňüsi bolýar. Molekulalary tanamakda şu ülňüler olaryň "barmak yzy" bolup hyzmat edýär. Alymlar bu ülňülerdäki tolkun uzynlyklaryna, diagrammada görnüşine laýyklykda, spektral liniýalar diýýärler.
Bir himiki madda dürli spektral liniýalary öndürip bilýär. Her bir liniýanyň tolkun uzynlygyny takyk ölçäp bolýar. Ýöne bu proses gaty çylşyrymly hem hysyrdyly iş. Munuň esasy sebäpleriniň biri spektral liniýalaryň temperatura baglylykda üýtgäp durýandygydyr.
Mundan başga-da her bir spektrde analizi kynlaşdyrýan ençeme nätanyş liniýalar bolýar. Alymlaryň çaklamagyna görä, bularyň wibrasiýasy gowşak az sanly molekulalardan gelip çykýan bolmagy mümkin.
Beýleki tarapdan bolsa bu ölçegler bolmasa, astronomik gözleglerde liniýalaryň haýsy molekula degişlidigini kesgitlemek kyn.
Ýöne indi täze tehnologiýa bilen tolkun uzynlyklarynynyň giň zolaklaryny jemläp, bir wagtda analizläp bolýar.


text:
Palestin resmileri Gaza zolagynda, Ysraýylyň metjitleri, jaýlary, serhet geçelgesini nyşana alan howa zarbalarynda on adamyň ölendigini aýdýarlar.
«Roýters» habar gullugy 25-nji awgustda Gazadaky iň beýik binany, 13 gatly ýaşaýyş jaý we ofis toplumyny nyşana alyp, dört raketanyň atylandygyny we 20 adamyň ýaralanandygyny habar berdi.
25-nji awgustda Ysraýylyň demirgazygyna hem azyndan bir raketa atyldy.
Ysraýyl 8-nji iýulda öz operasiýasyna başlaly bäri Gazada 2100-den gowrak adam öldi. Ysraýyl tarapdan bolsa 68 adam öldi.


text:
Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gül Siriýada bolup geçýän wakalaryň "iň erbet derejä" ýetendigini aýdyp, halkara jemgyýetçiligini herekete geçmäge çagyrdy.
Gül 8-nji oktýabrda žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda Türkiýäniň öz serhetlerini goramak üçin "zerur bolan ähli çäreleri" görjekdigini aýtdy.
Türk prezidenti bu gan döküşiklikleri togtatmak üçin dünýä güýçleriniň "has önjeýli“ hereket etmelidigini nygtady.
"Siriýadaky ýagdaýlaryň şular ýaly dowam etmegine garaşyp bilmeris" diýip, ol aýtdy. "Elbetde, bir gün ýagdaý üýtgär, emma biz munuň Siriýa öz-özüni weýran etmänkä we has köp gan dökülmänka amala aşmagyny isleýäris".
8-nji oktýabrda ir bilen Siriýadan atylan minomýot bombasy Türkiýäniň territoriýasyna düşenden soň, Türkiýäniň harbylary gaýtawul zarbasyny amala aşyrdylar.
Alty gün bäri Türkiýe Siriýa tarapyndan edilýän bomba hüjümlerine gaýtawul berip gelýär. Ol ýerde prezident Başar al-Assadyň güýçleri gozgalaňçylar bilen söweşýärler. Bu gozgalaňlar 2011-nji ýylda "Arap bahary" adyny alan protestleriň çäginde ýüze çykypdy.
Bu garşylyklaýyn ot açyşlyklar Siriýada Assada garşy baş götermeleriň çäginde ýüze çykan iň çynlakaý serhetaşyr zorluklardyr.
Soňky günleriň dowamynda Türkiýäniň ýaragly güýçleri Siriýa bilen 900 kilometrlik serhetdäki howpsuzlyk çärelerini has hem güýçlendirdiler.
Bu aralykda, 8-nji oktýabrda BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun Strasburgda Ýewropanyň Geňeşine Türkiýe-Siriýa serhedindäki dartgynlylygyň ýokarlanmagynyň "juda howpludygyny" aýtdy we bu ýagdaýyň "global derejede ýaýrap biljek regional betbagtçylyga" getirmeginiň ahmaldygyny duýdurdy.
"Siriýadaky ýagdaý aýylganç derejede erbetleşýär" diýip, ol aýtdy. "Bu Siriýanyň goňşularynyň we tutuş regionyň durnuklylygyna çynlakaý wehim salýar".
Şeýle hem Pan çaknyşyklardaky iki tarapyň hem ýarag bilen dowamly üpjün edilmegine "çynlakaý alada" bildirýändigini mälim etdi.
Munda öň BBC Aleppodaky gozgalaňçylaryň bazasynda wideoýazga düşürilen üç sany konteýneri görkezipdi. Görnüşe görä, olar Ukrainadaky ýarag önürijiler tarapyndan Saud Arabystanyna iberilen bolmaly.
BBC konteýnerleriň içindäki harytlary wideoýazga geçirmäge özüne rugsat berilmändigini aýtdy.
Saud Arabystany bu mesele boýunça beýanat bermegi ret etdi.


text:
Aşgabat, 28.02.2015. “Türkmenportal”.
Şenbe güni Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi we Azerbaýjanyň Trend halkara habarlar agentligi habar alyşmak baradaky Ylalaşyga gol çekdiler diýip, Trend habar berýär.
Bakuwda bu resminama TDH-niň başlygy Bekdurdy Amansaryýew bilen Trend AMI-niň baş direktory Ilgar Guseýnow gol çekdiler.
Resminama laýyklykda, taraplar täze habarlary, analitik makalalary, şeýle hem Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň syýasy, ykdysady, durmuş we medeni-gumanitar ugurlaryna degişli fotosuratlary alşarlar.
Taraplar döwlet Baştutanlarynyň we resmi wekiliýetleriniň, şeýle hem iki ýurduň çäginde geçirilýän beýleki hökümetara başlangyçlarynyň we çäreleriniň habar-maglumat goldawyny üpjün etmek babatda ýygy hyzmatdaşlygy alyp barmagy göz öňünde tutýarlar.


text:
ABŞ-nyň Respublikan partiýasynyň prezidentlige dalaşgäri Donald Trumpyň saýlaw kampaniýasynyň kömekçisiniň 2012-nji ýylda Ukrainanyň syýasy oppozisiýasynyň lideri Ýuliýa Timoşenkony tussaglykdan boşatmak boýunça tagallalary gowşatmak ugrunda iş alyp barandygy aýdylýar.
“The Associated Press” agentligi Trumpyň kampaniýasyny alyp baran geňeşçisi Paul Manafortyň we onuň orunbasary Rick Gatesyň dolandyrmagyndaky maslahat beriji şirketiň Ukrainanyň Regionlar partiýasy bilen işleşendigini we 2012-2014-nji ýyllaryň aralygynda Birleşen Ştatlarda Timoşenko jemgyýetçilik goldawyny gowşatmak üçin köp million dollarlyk kampaniýa gatnaşandygyny habar berýär. ABŞ we Ýewropa Bileleşigi Timoşenkony syýasy tussag diýip ykrar edipdi.
Manafort onuň Ukrainanyň orsýetçi partiýasynyň we öňki prezidenti Wiktor Ýanukowiçiň bähbitlerini arandygy baradaky çaklamalaryň peýda bolmagynyň yzýany geçen hepdede Trumpyň kampaniýasyny dolandyrmak işiň başyndan çekildi.
2007-2010-njy ýyllarda Ukrainanyň premýer-ministri bolan Ýuliýa Tymoşenko 2010-njy ýylda wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda aýyplanyp tussaglyga höküm edilipdi.


text:
Orsýetli adam hukuklaryny goraýjylar Çeçenistanyň lidei Ramzan Kadyrowyň ýerleşdiren wideosyna hökümetiň jogap bermegini talap edýärler. Wideoda snaýper-mergeniň iki tanymal aktiwisti nyşana alýandygy görkezilýär.
Kadyrowyň Instagram sahypasynda ýerleşdirilen wideoda tüpeňiň Orsýetiň öňki premýer-ministri, oppozision PARNAS partiýasynyň ýolbaşçysy Mihail Kasýanowa, şeýle-de oppozision aktiwist Wladimir Kara-Murza çenelendigi görkezilýär.
Wideonyň aşagyndaky ýazgyda “Kasýanow Strasburga orsýet oppozisiýasy üçin pul almaga bardy. Muňa öň düşünmedikler indi düşüner”, diýilýär.
Kasýanow bu wideo hakyky howp hökmünde seredýändigini we ýagdaýy derňemegi sorap polisiýa ýüz tutjakdygyny 1-nji fewralda aýtdy.
Moskwada Adam hukuklary boýunça toparyň ýolbaşçysy Lev Ponomarýow häkimiýetleriň ýagdaýa “talaba laýyk” çemeleşmelidigini aýtdy.
Kremliň metbugat-wekili Dmitriý Peskow wideony görmändigini žurnalistlere aýtdy, emma ýagdaýy öwrenmegi wada berdi.
Geçen aýda Kadyrow oppozisiýa wekillerini “dönükler” we “halk duşmanlary” diýip köpçülikleýin atlandyrypdy.


text:
Bişkegiň eteginde täze doglan gyz bäbegiň jesedi tapyldy. Ondan ozal hem 10-njy martda Kok-Žar obasynda ölen çaganyň jesedi tapylypdy.
Gyzjagazyň jesedi pakediň içinde, zibilhanada tapylypdyr we polisiýa habar berlipdir. Ikinji jeset bolsa Aly Tokombaýew köçesi bilen Almaty köçeleriniň kesişýän ýerinde ýerleşýän kärhananyň işgärleriniň gözüne ilipdir. Ol jesetleriň hiç haýsysynda belgi goýulmandyr, soňra olar suduň medisina barlagynyň morguna iberlipdir.
Bişkek polisiýa bölüminiň wekili Olžabaý Kazabaýew barlaglaryň dowam edýändigini habar berdi. Onuň sözlerine görä “Toplanan materiallar hasaba alyndy. Medisina barlagy tamamlanandan soňra hem derňewler dowam eder.”
Olžabaý Kazabaýew ölen çagalaryň eneleriniň tussag edilip, Jenaýat Kodeksiniň “Çagany taşlamak” we “Howply ýagdaýa sebäp bolmak” maddalary boýunça jogapkärçilige çekiljekdiklerini aýtdy.
Boş ýerlere taşlanyp gidilen çagalaryň enelerini tapmak diýseň kyn. Ol ýerden soňra näçe sany maşyn ötüp-geçendir! Derňew-agtaryş işgärleri olary kimdir biriniň görüp-görmändigi hakynda sorag-ideg geçirýärler.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, çagalaryny taşlaýanlaryň ýa-da olary çagalar öýüne we internatlara tabşyrýanlaryň sany diýseň kän. Adam hukuklaryny goraýjy aktiwist Näzgül Turdubekowa hossarlaryň bu edim-gylymlarynyň sebäplerini şeýle düşündirdi: ”Ilki bilen adamlar çagalygyndan bäri dürli gynamalara sezewar bolýar. Ikinji sebäp, aýal-gyzlar öz hossarlaryndan gaty gorkýarlar. Öz çagasyny abort etdirýän, hajathana taşlaýan ýa-da olary satýan aýallar köp duş gelýär.”
UNICEF-iň berýän maglumatyna görä, Gyrgyzystandaky ýetimler öýlerinde 20 müň töweregi çaga bar.
”Enäni we çagany goramak merkeziniň” lukmany Anara Ordokowa dürli zorluklara uçraýanlaryň köpüsiniň ýetginjek ýaşyndaky gyzlardgyny aýdýar. Onuň aýtmagyna görä, Gyrgyzystandaky her 1000 enäniň 40-sy kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlardyr: ”Gynansak-da, göwreli gyzlaryň 50 göterimi zorluklara sezewar bolýarlar. Kämillik ýaşyna ýetmänkä göwreli bolanlaryň köpüsi soňra çagasyny aýyrdýarlar. Galanlary-da, abort etdirmäge pullary bolmansoň, dogurmaly bolýarlar. Gizlin ýerlerde dogrup, çagalaryny zyňyp gidýärler.”
Sosiolog Topçugul Şaýdullaýewa günäniň diňe ene-de däl-de, elbetde, bigünä bäbekleriň atalarynda hem bardygyny aýdýar.
Enelik duýgusy gaty güýçli zat. Şol duygulardan geçip, olary öz çagalaryndan ýüz öwürmäge eltýän sebäpler gaty güýçli bolmaly. Elbetde, bu işde erkekleriň jogapkärçiligi-de aýal-gyzlaryňkydan köp bolmasa, az däl.
Bu ýylyň ýanwar aýynda hem Toktagül etrabynda bir hajathanadan bir ýaňy dogan çaga tapyldy, ýöne ol bagtyna diri galypdyr. Ene tapylyp, jogapkärçilige çekildi. Onuň bilen söhbetdeşlik geçirilende, onuň elinde başga-da bir ýaş çaga bar eken, äri hem onuň bilen aýrylşypdyr.
3 ýyl mundan ozal Bişkekdäki lukmanlar hajathana zyňlyp, üsti gum bilen örtülen täze dogan bäbegi ölümden halas etdiler.


text:
Russiýa Ukrainanyň separatistleriň kontrollugyndaky regionlaryna ýene bir ýardam kerwenini ugradandygyny mälim etdi.
Russiýanyň Adatdan daşary ýagdaýlar boýunça ministrliginiň krizis ýagdaýlaryny dolandyrmak boýunça milli merkeziniň metbugat sözçüsi Oleg Woronowyň 4-nji noýabrda beren maglumatyna görä, 10 sany ýük ulagyndaky 50 tonnadan ybarat ýangyç we medisina serişdeleri Donetsk şäherine baryp ýetipdir.
Woronow agzalan möçberdäki ýangyjyň we medisina serişdeleriniň Luhansk şäherine hem barandygyny sözüniň üstüne goşdy.
Bu öz-özüni ykrar eden Donetsk we Luhansk “halk respublikasynyň” ýaşaýjylaryna ugradylan ynsanperwer ýardamdan ybarat altynjy kerwendir.
Mundan ozalky bäş kerwende takmynan 8 müň tonnadan ybarat ynsanperwer kömegi ugradylypdy.
Bu kerwen Ukrainanyň separatistleriň kontrollugyndaky territoriýalarynda geçirilen saýlawlary Kiýew we Günbatar ýurtlary “boş bir zat” diýip atlandyrandan iki gün soň ugradyldy.
Moskwa bolsa orsparaz separatistleriň kontrollugyndaky territoriýalarda geçirilen saýlawlar “halkyň islegini” şöhlelendirýär diýdi.


text:
Penşenbe güni Pakistanyň Peşawar şäherindäki Ýokary sud Pakistanyň territoriýasynda üsti pilotsyz amerikan uçarlarynyň geçirýän hüjümleri bilen bagly karar kabul etdi.
Bu kararda Pakistanyň duýduryşlaryny Waşingtonyň äsgermezlik eden halatynda, üsti pilotsyz amerikan uçarlarynyň hüjümleriniň öňüni almaga Pakistanyň hukugynyň bardygy bellenilýär.
Peşawaryň Ýokary sudunyň sudýasy Dost Muhammad Khan öz kararynda “Amerikan häkimiýetleri ýa-da güýçleri bilen söweş alyp barmaýan az sanly söweşijilere garşy geçirilýän howa hüjümleri halkara kanunçylygyny bozmak bolup durýar” diýip belläpdir.
Şeýle hem, sudýa Dost Muhammad Khan üsti pilotsyz amerikan uçarlarynyň Pakistanyň territoriýasynda geçirýän bu hüjümlerini “bütinleý bikanun we Pakistanyň territorial bitewüligini gödek ýagdaýda bozmak” diýip häsiýetlendiripdir.
Sud Birleşen Ştatlaryň bu hüjümlerini “uruş jenaýatçylygy” hökmünde häsiýetlendirip, Pakistanyň hökümetini bu iş boýunça BMG-niň tribunalyna ýüz tutmaklyga çagyrypdyr.
Ýöne suduň bu kararynyň Pakistanyň hökümeti ýa-da harby güýçleri tarapyndan nähili ýol bilen durmuşa geçiriljekdigi heniz anyk bolman galýar.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Ukrainada ýurduň öňki içeri işler ministri Ýuriý Lutsenkonyň dört ýyl azatlykdan mahrum edilmegini tankytlap çykyş etdiler.
Lutsenko wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanmakda we döwlet emlägini ogurlamakda aýyplandy.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt suduň çykaran bu karaynyň Ukrainadaky sudlaryň garaşsyzdygyny sorag astyna goýýandygyny aýtdy.
ÝB-niň daşary syýasat boýunça ýokary derejeli wekilleri Ketrin Eşton bilen Stefan Fýule özleriniň bilelikdäki beýanatynda ukrain sudunyň kanunyň hemme zatdan ýokary bolmalydygy baradaky halkara ölçeglere sarpa goýmaýandygyny bellediler.
Britaniýanyň ýewropa meseleleri boýunça ministri Deýwid Lidington suduň çykaran bu kararynyň özlerini alada goýýandygyny aýdyp, bu wakanyň Ukrainanyň Ýewropa integrirlenmek üçin edýän tagallalaryna sübhe döredýändigini nygtady.


text:
ÝHHG-niň Astanada boljak sammitiniň edil öň ýany bu ýerde iki sany halkara forumy geçip, olarda gönüden-göni Türkmenistana-da degişli meseleler gozgaldy.
Türkmenistanyň prezidentiniňem ÝHHG-niň sammitine geljek ýeri -Gazagystanyň paýtagtynda iki konferensiýa boldy. Olaryň biri adam ölçegleri boýunça umumy syn; beýlekisi ÝHHG-e agza ýurtlarda graždan jemgyýetine bagyşlandy.
ÝHHG-e girýän ýurtlardan ýüz töweregi guramanyň aktiwistleri şol konferensiýalara gatnaşdy. Şolaryň arasynda türkmen aktiwistlerem bardy. Forumlaryň biriniň işine Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň direktory Oguljemal Ýazlyýewa-da gatnaşdy. Ol ýurduň içinde işleýän Azatlyk Radiosynyň žurnalistlerine akkreditasiýa bermäge Türkmenistanyň ýolbaşçylaryny çagyrdy.
Merkezi Aziýada, Türkmenistandan onçakly daş bolmadyk ýurtda şunuň ýaly halkara forumyň geçirilmegi, oňa diňe bir Türkmenistanyň resmi wekilleri däl, garaşsyz türkmen aktiwistleriniň, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň wekilleriniň gatnaşmagy göze ilerlikdir we simwolik häsiýete eýedir. Bu ýagdaý döwrüň düýpli üýtgeýändigini, indi yza gaňrylyp, köne usullar bilen, onda-da S.Nyýazowyň režimi döwründe ornaşdyrylan metodlar bilen ýurdy dolandyryp bolmajakdygyny görkezýär.
Astanada bolan forumlarda azatlyk, hususan-da köpçülikleýin habar serişdeleriniň azatlygy temalary ýiti ýaňlandy.
Türkmenistanyň prezidentiniň özem aram-aram gowşakdygy, döredijiligiň ýokdugy, döwrüň ruhuna bap gelmeýändigi üçin ýurduň köpçülikleýin habar serişdelerini tankytlaýar. Muňa soňky aýdyň mysallaryň biri – “Altyn asyr” telekanalynyň direktory Maksat Altaýewe iň soňky käýinjiň yglan edilmegidir.
Režimiň gazaby we hemmeteraplaýyn berk gözegçilik köpçülikleýin habar serişdelerini diňe bir zerur hem janly döredijilik derejesine çykarman, tersine, inisiatiwanyň köküne palta urýar. Şol bolmasa, hiç hili döredijiligem, ruhy galkynyşam ýok.
Uly ähmiýete eýe
Astanada bolup geçýän wakalaryň simwolik häsiýeti uly ähmiýete eýedir. Merkezi Aziýa köp ýyllar bäri ähli graždan azatlyklarynyň bogulýan režiminde ýaşap gelýär. Awtoritarizmiň güýçlenmegi gorkynyň artmagy bilen utgaşyp gidýär.
Ýöne regionyň ýurtlarynda içerki durmuşy näçe berk saklasaň-da, gazaby güýçlendirseň-de gowulyga bolan umytlary ýoga çykaryp bolmajakdygyna Astanadaky forumlardan göz ýetirmek mümkin. Şunda ýene bir meýil-tendensiýa göze ilýär.
Merkezi Aziýa ýurtlarynda içerki durmuşy liberallaşdyrmak, açyklaşdyrmak indi awtoritar hökümetleri elektrik togy uran ýaly edip gorkuzmaýar. Jylawy ýuwaş-ýuwaşdan gowşadyberseňem boljak diýen pikir indi hökümdarlary öňküleri ýaly ysmaz ýagdaýa saljak däl.
Ýurtda ikinji syýasy partiýa döretmek barada G.Berdimuhamedowyň beren wadasynyň hakykatda amala aşjagyny şu günki gün göz öňüne getirmegem mümkin. Birnäçe ýyl mundan öň şeýle pikir etmek akyla sygjak zat däldi.
Elbet-de liberal gymmatlyklara öwrenişmek üçin demokratik ýurtlar bilen deňeşdirilende, awtoritar häkimiýetlere köp wagt gerek. Režimiň gowşadylmagy ýurduň ösüşini çaltlandyrar - ine, şu fakta hökümdaryň özem, oňa hyzmat edýän apparatam öwrenişmeli.
ÝHHG-niň sammitini goşmak bilen Astanadaky adam hukuklaryny goraýan forumlar liberal ideýalardan azyrak gorkmaga, çekinmäge Merkezi Aziýa ýurtlaryna ýardam eder. Gorky dury akyl bilen ornuny çalşar. Ine, şol-da hakyky galkynyş bolar.
Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şeýle çäklendirmeler 2009-njy ýylda girizilip başlanypdy. Resmi bolmadyk bu düzgün ilkibada bank ulgamynda işleýän işgärler üçin girizilipdi. Soňy bilen şeýle çäklendirmeler ýurduň beýleki minisrlikleridir edara-kärhanalarynyň işgärlerine hem degişli edildi.
Häzirki wagtda paýtagtdaky ministrlikleriň, pudaklaýyn edara-kärhanalaryň işgärlerine 2001-nji ýyldan ýokarda öndürilen awtoulaglarda iş ýerine gelmeklik gadagan.
Gymmat bahaly awtoulagda iş ýerine gelmeklige gadagançylygyň girizilmegine, esasan, abraýly ministrlikleriň ýolbaşçylarynyň howatyrlanmasy sebäp bolupdy. Çünki aýlyk haky 200-250 amerikan dollary töweregi bolan işgärleriň 20,000 dollar möçberindäki awtoulaga münmegi, diňe bir şol işgäri däl, eýsem ministrligiň başynda duranlary hem şübhe astyna alýardy. Şol sebäpden, ministrlikleriň, pudak edaralarynyň ýolbaşçylary öz golastyndaky işgärlere iş ýerine gymmat awtoulagly gelmeklerine gönüden-göni gadagançylygy girizip başladylar. Käbir edaralarda işgärleriň adynda gymmat bahaly ulagyň bolmazlygy hem talap edilýär. Şol sebäpden, gymmat ulagy süresi gelýän işgärleriň köpüsi maşynyny dogan-garyndaşlarynyň adyna resmileşdirýärler.
Gymmat bahaly awtoulagda işe gelmäge gadagançylyk ähli edara-kärhanalarda bar diýip bolmaz. Gury aýlykdan başga daşyndan hiç hili “düşewünt” gelmeýän edaralarda beýle düzgün ýok.
Gadagançylyga garamazdan...
Ýolbaşçylarynyň gymmat ulaglarda iş ýerine gelmegi gadagan edýändiklerine garamazdan, işgärler awtoulaglara münmekden ýüz öwürmeýärler. Olar ulaglaryny iş ýerleriniň töweregine eltmeseler-de, edaralaryndan daşrakda, ýol ugrunda ýa-da şol töwerekdäki awtoduralgalarda goýýarlar.
prezidentiň geçýän marşruty şol köçeden düşende, döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri ýol ugrunda duran maşynlary ewakuatorlara mündürip, alyp gidýärler.
Ýol ugrunda awtoulaglaryny goýýan işgärleriň awunýan wagtlary az bolmaýar. Köçelerde maşynlaryň köplüginden emele gelýän dykynlar ýol ugrunda goýlan maşynlara zeper ýetirýärler. Mundan başga-da, prezidentiň geçýän marşruty şol köçeden düşende, döwlet ýol gözegçilik gullugynyň işgärleri ýol ugrunda duran maşynlary ewakuatorlara mündürip, alyp gidýärler. Işiň ahyrynda ulagyny goýan ýerinde tapmadyk işgärler maşynyny şäheriň çetki awtoduralgalaryndan gözläp tapmaly bolýarlar. Munuň-da üstesine, olar ewakuatoryň hyzmaty üçin 60 manat möçberinde pul töleýärler.
Edara ýerlerine awtoulagly gelmek çäklendirmeleri netijesinde awtoduralgalar köp kynçylyk çekýärler. Hususan-da, paýtagtdaky «ors bazar» diýlip atlandyrylýan söwda nokadynyň awtoduralgasy Içeri işler ministrliginiň, Milli howpsuzlyk ministrliginiň, Baş prokuraturanyň işgärleriniň gymmat bahaly awtoulaglarynyň goýulýan ýerine öwrüldi. Bu edaralar şol bazara ýakynda ýerleşensoň, gymmat bahaly awtoulaglary bolan işgärler bazaryň awtoduralgasynda öz ulaglaryny goýup, işlerine barýarlar.
Bazaryň awtoduralgasynyň işgärleriniň aýtmagyna görä, bu ýere söwda-satyk etmäge gelýän adamlar uzakly gün duralgada goýlan organ işgärleriniň maşynlary zerarly, öz ulaglaryny goýmaga ýer tapmaýarlar.
Ors bazaryndaky awtoduralga ulaglaryň uzakly gün goýulmagyna niýetlenen däldir. Ol duralga bazara gelenleriň söwda-satyk etmekleri üçin ortaça 2 sagat çemesi goýulmagy göz öňünde tutulan. Şonuň üçin hem duralga hyzmatynyň bahasy bu ýerde arzan. Uzak wagtlaýyn goýulýan beýleki awtoduralgalaryň hyzmaty bir manat bolsa, bazarlardaky duralga girilip-çykylany üçin 20 teňňe tölemeli. Bazaryň işgärleriniň aýtmagyna görä, organ işgärleriniň uzakly gün goýýan ulaglary awtoduralga gelýän düşewünde ep-esli derejede zeper ýetirýär.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Özbegistanyň sudy ýaş özbegistanlyny Siriýada “Yslam döwleti” atly toparyň jeňçileriniň hatarynda söweşmekde aýyplap, 13 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
13-nji noýabrda Özbegistanyň Ýokary sudy 23 ýaşyndaky Muhammad Abdullaýewiň öz günäsini boýun alandygyny mälim etdi. Şeýle-de, maglumatda onuň 2013-nji ýylda Orsýetiň Astrahan sebitinde “Yslam döwleti” atly toparyň tarapdarlary tarapyndan hakyna tutulandygyny hem-de Azerbaýjanyň we Türkiýäniň üsti bilen Siriýa ugradylandygyny boýun alandygy bellenilýär.
Abdullaýew Özbegistana dolanyp, tussag edilmezden ozal Türkiýede bir ýyl ýaşaýar.
10-njy noýabrda Orsýetiň baş prokurory Ýuriý Çaýka Ýakyn Gündogardaky “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň hatarynda dünýäniň 10 ýurdundan, şol sanda Orsýetden we öňki sowet ýurtlaryndan baran raýatlaryň söweşýändigini aýtdy.


text:
Amerikan rap ýyldyzy Snup Dog (Snoop Dogg) aýdylmagyna görä, günorta Italiýada maliýe polisiýasy tarapyndan saklanyldy.
Onuň ýanyndan Ýewropa Bileleşiginiň çäginden jarnamasyz geçirip bolýan möçberden kän pul, 422 müň dollar çykypdyr.
Italiýanyň ANSA habar gullugy ol puluň ýarysynyň Kalabriada, Lamezia Terme aeroportunda, pul ýuwmaga garşy kanun esasynda konfiskasiýa edilendigini habar berdi.
Ýewropa Bileleşiginiň çäginde syýahat edýän adamlar, ýanlarynda 10 müň dollardan kän pul bolsa, serhetden geçenlerinde jarnama doldurmaly.
Snup Dog Kalabriada 30-njy iýulda çykyş etdi we 1-nji awgustda Türkiýede konsert bermegi planlaşdyrýardy.
Ol biraz öň Şwesiýada, neşe ulanmakda güman edilip saklanypdy.


text:
Birleşen Ştatlar Eýrany, beýleki wyjdan ýesirleri bilen bilelikde, tussag edilen bahaýi liderlerini haýal etmän azatlyga çykarmaga çagyrdy.
Eýranyň Bahaýi jemgyýetçiliginiň ýedi lideri sekiz ýyl ozal tussag edilip, içalyçylykda we Eýran hökümetiniň garşysyna propaganda ýaýratmakda günäli tapyldy.
Olar 20 ýyl tussaglyga höküm edildi. Soň olaryň tussaglygy 10 ýyla getirildi.
“Biz halkara jemgyýetçiliginiň olaryň tussaglykda saklanylmagyny ýazgarmasyna goşulýarys we Eýran Yslam respublikasyny, Eýrandaky beýleki wyjdan ýesirleri bilen bilelikde, olary derhal azat etmäge çagyrýarys» diýip, Döwlet departamentiniň sözçüsi Jon Kirbiniň 14-nji maýda, ýedi bahaýi lideriniň tussag edilmeginiň ýyl dönümine gabat çap edilen beýanatynda aýdylýar.
Bahaýiler Eýranda döwlet ýanamasyna sezewar bolýar, olaryň dini resmi taýdan ykrar edilmeýär.


text:
Aşgabatda birnäçe gün dowam eden çilim gytçylygyndan soň, döwlete degişli dükanlaryň aglabasy polisiýanyň gözegçiligi astynda, temmäki önümlerini gaýtadan satyp başlady.
12-nji oktýabrda günüň ikinji ýarymynda Aşgabadyň Mir-1/2 mikroraýonynda ýerleşýän “Türkmenbakaleýanyň” 3-nji we Mir-1 mikroraýonynda ýerleşýän Aşgabat şäher söwda edarasynyň 18-nji dükanlarynyň her biriniň öňünde 100-e golaý adamyň uly nobaty emele geldi. Olaryň arasynda ýaşlar, orta ýaşlylar we hatda aýal-gyzlar hem bar.
Bu söwda nokatlarynda nobata duran adamlar bilen bir hatarda polisiýanyň gözegçilik gullugynyň üç işgärini hem görse bolýar. Polisiýa işgärleri özleriniň nobata duran adamlaryň nyzamyna gözegçilik etmek üçin, döwlete degişli dükanlaryň müdirleri tarapyndan çagyrylandyklaryny aýdýarlar.
“Çilim gutardy, dargaň!”
Ýokarda agzalan dükanlarda çarşenbe güni günortadan soň satuwa çykarylan çilim önümleri ýarym sagadyň dowamynda satylyp gutardy. Çilim satyn alyp bilmän yzyna gaýdanlar hem köp boldy diýip, aşgabatly 34 ýaşyndaky çilimkeş Geldimyrat aýdýar.
“Men iki sagatdan gowrak nobata durup, iki guty çilim satyn aldym. Olaryň her biri 19 manatdan. Çilim ýarym sagatdan hem az wagtda satylyp gutardy. Nobatyň 2/3-sine ýetende dükandaky işgärler “Çilim gutardy, dargaň!” diýdiler. Köp adam çilim alyp bilmän, yzyna boş gaýtdy. Dükan eýelerinden “Indi çilim satylarmy? Çilim ýene-de haçan geler?” diýip sorasak, “Şony bizem bilemizok” diýip jogap berýärler” diýip, Geldimyrat gürrüň berýär.
Aşgabatda çilim satuwynyň dowam edip-etmejekdigi we ýurtda dowam edýän çilim gytçylygynyň sebäpleri barada resmiler tarapyndan halk köpçüligine anyk maglumat berilmeýär.
Emma ýurtda çilim gytçylygy bilen baglanyşykly ýagdaý indi tas bir ýyla golaý wagt bäri dowam edýär. Şu ýylyň ýanwar aýynda Aşgabatda we welaýatlarda temmäki önümlerini satýan dükanlaryň tas ählisi ýapylyp, çilim tekjelerinden ýitirim bolupdy.
Şondan birnäçe aý soň, ýagny 19-njy martda Türkmenistanyň prezidenti G. Berdimuhamedow ýörite karara gol çekip, ýurda temmäki önümlerini getirmegiň we olara nyrh kesmegiň, satmagyň ähli ygtyýarny diňe ýurduň Söwda we daşary ykdysady aragatnaşyklar ministrligine berdi. Şol karara laýyklykda, Türkmenistanda temmäki önümleriniň söwdasyny resmi ýagdaýda diňe döwletiň eýeçiligindäki dükanlar amala aşyryp bilýär.
“Gizlin ýollar”
Şeýle karar kabul edilensoň, döwlete degişli dükanlarda tä tomus paslynyň ortalaryna çenli temmäki önümleri gaýtadan satylyp başlanypdy. Emma iýul aýynda adamlaryň çilim önümlerini aç-açan satyn alyp bilýän ýeke täk ýerinde, ýagny döwlete degişli dükanlaryň tekjelerinde çilim önümleri ýaňadan ýitirim boldy.
Aradan üç aý geçensoň, ýagny 6-9-njy oktýabr aralygynda döwlete degişli dükanlaryň käbirinde Germaniýa we Fransiýa döwletlerinde öndürilen çilimler çäkli möçberde satuwa çykaryldy.
Häzirki wagtda Türkmenistanda temmäki önümlerini ulanýan adamlar çilimi diňe döwlete degişli dükanlardan ýa-da “gizlin ýollar” bilen satyn alyp bilýärler. “Gizlin ýollar” arkaly satylýan bir guty çilimiň bahasy bolsa, tas 100 manada ýetýär.
2011-nji ýylyň maý aýynda Türkmenistan Bütindünýa Saglyk guramasynyň “Temmäkä garşy göreşmegiň” çarçuwaly Konwensiýasyna goşulaly bäri, ýurtda temmäki önümleriniň satylyşy göz-görtele azalyp, olaryň bahalary hem telim esse ýokarlandy.
2015-nji ýylda Bütindünýä Saglyk guramasynyň başlygy ilat sanyna görä Türkmenistanyň iň az çilimkeşli ýurtdugyny aýdypdy. Aşgabatda geçirilen forum döwründe, bu guramanyň başlygy Margaret Çan “derňewler Türkmenistanyň ilatynyň diňe 8%-niň çilim çekýändigini görkezýär” diýdi.


text:
4-nji dekabrda Türkmenistanyň Prezidenti aşgabat şäherinde durmuş maksatly iri desgalar toplumyny gurmak baradaky Karara gol çekdi. Täze ýaşaýyş jaý toplumy ilatyň häzirki zaman ýaşaýyş jaýlaryna isleglerini doly kanagatlandyrar. Parahat-7 ýaşaýyş toplumynda 1520 maşgala niýetlenen ýaşaýyş jaýlarynyň 60-syny, 4 sany orta mekdebi, 8 çagalar bagyny we saglyk öýüni gurmak meýilleşdirilýär.
Häzirki wagtda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararlaryna laýyklykda, dürli maksatly binalaryň we desgalaryň 213-si bina edilýär. Olaryň 150-si paýtagtymyzyň häkimliginiň buýurmalary boýunça gurulýar. Şu ýylyň başyndan bäri paýtagtymyzda 53 desga guruldy, ýylyň ahyryna çenli ýene-de 12 desgany ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar.
Aşgabat şäherini gurmagyň maksatnamasyny durmuşa geçirmegiň baş maksady paýtagtymyzyň ýaşaýjylarynyň eşretli durmuşda ýaşamagy üçin amatly şertleri döretmekden ybaratdyr. Munuň özi Türkmenistanda alnyp barylýan döwlet syýasatynyň adam hakyndaky aladadan ugur alýandygyny nygtamaga esas berýär.


text:
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Jantoro Satybaldiýew ýurduň demirgazygynda bubon mergisiniň epidemiýasynyň döremegi baradaky habarlar boýunça hökümetiň geçirýän çärelerini öz gözegçiliginiň astyna aldy.
Hökümetiň metbugat gullugynyň duşenbe güni aýtmagyna görä, Satybaldiýew guramalara Ak-Suu etrabynda dezinfeksiýa çärelerini geçirmegi we ýerli ilata keselçiligiň öňüni alyş sanjymlaryny etmegi tabşyrypdyr.
Gyrgyzystanyň Sanitariýa gözegçiligi boýunça döwlet merkezi Ak-Suu etrabynda 15 ýaşly bir oglanyň bubon mergisinden ýogalandygyny anna güni habar berdi.
Resmiler oglana bu keseliň infesirlenen buräniň çokmagy zerarly ýokuşandygyny çak edýärler. Çaganyň jesedi oda berilip, ýörite çäreleriň ýerine ýetirilmeginde jaýlanypdyr.
Epidemiýalar boýunça ýörite komissiýanyň habar bermegine görä, häzir 100-den gowrak adam, şol sanda 19 sany medisina işgäri ýörite barlaglardan geçirilýär.
Gyrgyzystanda soňky sapar bubon mergisi 1981-nji ýylda ýüze çykypdy.


text:
Halkara Bilim Hepdeligi (IEW)
Halkara Bilim boýunça Amerikan Geňeşlikleriniň Bilim we maslahat beriş merkezine dünýä derejinde geçirilýän Halkara bilim hepdeligini bellemek üçin goşulyň. Bu ýyl HBH-niň 16 ýyllygy sebäpli ählisi bir esasa gönükdirilen-ýagny Amerikanyň Birleşen ştatlarynda ýokary bilim almak bilen tanyşdyrmaklyk üçin köp özboluşly bilim prezentasiýalaryny, pikirlenişli oýunlardyr, çareleri gurnarys.
Wagty? Noýabr aýynyň 14-18-ne geçiriler
Geçirilýän ýeri? Maglumat Serişdeleri Merkezi (MSM)
ABŞ-nyň Ilçihanasynyň Maglumat we medeniýet bölümi, Işewürlik merkezi, 3-nji gat, Andalyp köçesiniň 70-nji jaýy, Aşgabat, Türkmenistan
Maksady? Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda halkara ýokary bilim bilen tanyşdyrmak


text:
Ýekşenbe güni Orsýetiň “Pussy Riot” topary bu toparyň iki sany aktiwistiniň özlerine abanýan howp sebäpli, ýurdy terk etmäge mejbur bolandygyny mälim etdi.
“Pussy Riot” toparynyň maglumatyna görä, bu iki aktiwist Orsýetiň polisiýasy tarapyndan soraga çekilmeginiň yzy bilen, ýurdy terk edipdir.
Şu hepdäniň başynda Orsýetiň polisiýasy “Pussy Riot” toparynyň ýene birnäçe agzasynyň işi boýunça derňew işleriniň alnyp barylýandygyny mälim edipdi.
Ýakynda Moskwanyň sudy bu toparyň üç agzasyny “dini ýigrenje esaslanýan huligançylykda” aýyplap, olaryň her birini iki ýyl türme tussaglygyna höküm edipdi.


text:
Aşgabat, 11.02.2015. “Türkmenportal”.
Hazar deňziniň Türkmenbaşy aýlagynyň adybir adasynda ýerleşýän Gyzylsuw şäherçesinde Türkmenistanyň Deňiz we derýa ulaglary döwlet gullugynyň buýurmasy boýunça ýurdumyzyň “Hazar Kenary” gurluşyk kärhanasy tarapyndan täze ýolagçy deňiz menzili guruldy.
Bu menzilde ýolagçy gämileriniň labyryny taşlamagy üçin kompozit örtüklerini peýdalanmak arkaly suwuň içinde 51 metrlik ýokary berkligi bolan metal sütünler oturdyldy.
Täze desga “Türkmenbaşynyň halkara deňiz portuny we Türkmen deňiz söwda flotuny 2020-nji ýyla çenli ösdürmegiň Baş meýilnamasyny” yzygiderli durmuşa geçirmegiň ýolunda nobatdaky ädimdir. Bu ýere gatnawlary amala aşyrýan ýokary tizlikli “Çarlak” ýolagçy gämisi türkmen hünärmenleriniň gatnaşmagynda Türkmenbaşynyň deňiz portunyň çäginde ýygnalan ilkinji gämidir. 320 ýolagçyny gatnatmaga ukyply “Çarlak” gämisi häzirki wagtda Türkmenbaşy — Gyzylsuw adasy we Türkmenbaşy — Hazar aralygynda hereket edýär. Şeýle hem gämi “Awaza” milli syýahatçylyk zolagynyň kenary boýunça deňiz gezelençlerini guramak üçin syýahatçylyk maksatlarynda peýdalanylýar.


text:
Nowruz käbir beýleki halklar bilen bir hatarda türkmenleriň hem ata-babalaryndan gelýän iň gadymy baýramlaryndan biridir. Bu baýramçylyk bu ýyl Türkmenistanda halkara derejesinde geçirilen bolsa, Owganystandaky türkmenleriň arasynda bolsa hemişeki ýaly baydak galdyryp bellenildi.
Eýranly türkmenler konsertler bilen bu baýramçylygy garşylady. Türkiýädäki türkmenler we bu ýurtda bilim alýan türkmen talyplary bolsa Nowruz baýramyny beýleki merkezi aziýaly ýurtlaryň wekilleri bilen garşa aldylar.
Dünýä Türkmenleri gepleşiginiň Nowruza bagyşlanyp taýýarlanan bu sanynda şol çärelere gatnaşýan adamlar bilen ýörite söhbetdeşlik geçirilip, Nowruz baýramçylygynyň aýratynlyklar, geçirilýän dabaralar barada gürüň edilýär.
Gepleşigi diňlemek üçin şu ýere basyň.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Aşgabat şäherini ösdürmegiň nobatdaky 15-nji tapgyrynda döwrebap binalaryň we desgalaryň gurluşygy hakyndaky Karara gol çekdi. Resminama laýyklykda, Paýtagtda maý aýynda 1472 hojalyga niýetlenen ýaşaýyş jaýlarynyň gurluşygyna girişiler. Olaryň hatarynda 12 gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 18-si, dört gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 8-si, şeýle hem üç gatly ýaşaýyş jaýlarynyň 8-si, mundan başga-da, iki gatly kottejleriň 208-si bar. Şunuň bilen bir hatarda 11 söwda merkezini, çagalar bagyny, 600 okuwça niýetlenen orta mekdebi, seýil bagyny gurmak, şeýle hem 13638 metr aralyga awtoýol çekiler. Bu desgalaryň köpüsiniň gurluşygy ýerli gurluşyk kompaniýalary tarapyndan ýerine ýetiriler.
Täze ýaşaýyş jaý toplumynyň ägirt uly taslamasyny amala aşyrmak boýunça geçirilen bäsleşikleriň netijelerine görä, ministrlikler we edaralar tarapyndan taslamalary degişli Pudagara toparynda seredilen kompaniýalar saýlanylyp alyndy. Seýdi we Mollanepes köçeleriniň ugrunda döwrebap binalaryň we desgalaryň taslamalaryny düzmek hem-de olary ýanaşyk ýerleri abadanlaşdyryp gurmak, şeýle hem awtomobil ýollaryny gurmak barada ýerli gurluşyk kärhanalary bilen şertnama baglaşylar. Desgalary 2016-njy ýylyň dekabr aýynda ulanmaga doly taýýar edip tabşyrmak bellenildi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Federal derňew býurosynyň ýolbaşçylygyndaky sülçiler Boston marafonynda partladylan iki bombany kimiň ýaranyny bilmek üçin tomaşaçylaryň düşüren wideoýazgylaryny barlaýarlar.
Bu partlamalarda azyndan üç adam ölüp,130 töweregi adam ýaralandy.
Partlamalar duşenbe güni, birnäçe sekunt aratapawut bilen, marafonyň soňky pellesine golaý, ýüwrükler ylgap barýarka we olara müňläp tomaşaçynyň tomaşa edýän ýerinde boldy.
Pidalaryň içinde çagalar hem bar. Partlamalaryň jogapkärçiligini öz üstüne alan bolmady.
Prezident Barak Obama häkimiýetleriň günäkärleri tapjagyny we kanun esasynda çäre görjegini wada berdi. Obama bu partlamalary terrorçylyk hökmünde suratlandyrmady we heniz derňewiň dowam edýändigini aýtdy.