text:
Atajan Tagan....
Özüniň durmuş hakykatyny çeper beýan edýän, many ýüki ýetik ajaýyp çeper eserleri bilen diňe bir türkmen okyjylarynyň däl, daşary ýurtly edebiýaty, sungaty söýüjileriň arasynda-da ýakyndan tanalýan meşhur ýazyjymyz Atajan Taganyň döredijiligi baradaky maglumatlar hemmeleri gyzyklandyrsa gerek. Şonuň üçinem biz, özi goja ýaşynda bolsa-da, heniz göwni ýaş, pespäl, ruhubelent, belent adamkärçilikli, islendik adama hamrak bolmagy başarýan, ençeme ýyllap daşary ýurtlarda işlän, dünýäniň meşhur ýazyjy-şahyrlary bilen tirkeşen halypa ýazyjymyz Atajan aganyň döredijiligi baradaky maglumatlary we onuň käbir hekaýalaryny, onuň döredijiligi hakda ýazylan ylmy makalany okyjylara ýetirmegi makul gördük.
Aýmyrat Pirjikow.
Atajan Tagan hem onuň döredijiligi
1. Türkmenistanyň sungatda at gazanan işgäri, ýazyjy Atajan Tagan Russiýanyň Prezidentiniň Permany bilen “Russiýa Federasiýasynyň medeniýetde at gazanan işgäri” diýen hormatly at berlen ilkinji türkmen ýazyjysy hem ilkinji türkmenistanly.
2. Atajan Tagan nowellistika žanrynyň ussady hökmünde türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji gezek daşary ýurtda (Berlin – 1990) “Hekaýa agşamy” geçirilen ýeke-täk türkmen ýazyjysy.
3. Atajan Tagan türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji gezek başga ýurduň döwürleýin žurnalynda ( “Jahon adabiýoti” – Daşkent – 2014) romany tutuşlygyna çap edilen ýeke-täk türkmen ýazyjysy.
4. Atajan Tagan türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji gezek kitaby daşary ýurtda (Germaniýa) rus dilinde çap edilip, bütin dünýäniň onlaýn-kitap dükanlaryna ýaýradylan ýeke-täk türkmen ýazyjysy. (2014)
5. Atajan Tagan öz döredijiliginiň daşyndan dünýäniň nusgawy edebiýatyndan 6 roman, 4 powest, 20 hekaýa, 5 pýesa terjime eden ýeke-täk türkmen ýazyjysy.
6. A. Tagan eserlerinden 5 kinofilm, 7 pýesa goýlan dramaturg däl ýazyjy.
7. A. Tagan türkmen edebiýatynda gündelik-esse (“Kyrk ýylda ýazylan kitap”) döreden ilkinji ýazyjy.
8. A. Tagan eserlerine tanymal hünärmenleriň dürli dünýä dillerinde 70-den gowrak seljerme makalasy çap edilen ýeke-täk türkmen ýazyjysy.
9. A. Tagan türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji gezek daşary ýurtda – ABŞ-nyň Nýu-Ýork şäherinde çykýan “Dünýäniň sesi” (“WORLD VOIСE”) gazetinde “Keseki” romany dolulygyna çap edilen ýeke-täk ýazyjy. (2016)
10. A. Tagan “Halk ýazyjysy” däl halyna-da “Neýtralnyý Turkmenistanda” hem Özbegistanyň “Şark zuýesi” gazetiniň “Bir tomirdan suw içgan birodarlik” makalasynda “Otažon Togan. Turkmeniston halk ýozuwçisi” diýlen ýeke-täk türkmen ýazyjysy.
11. A. Tagan türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji bolup, dirikä “Özüne nekrolog” ýazan ýeke-täk türkmen ýazyjysy. 2016 ý.
Kitaplaryna garaşylýan ýazyjy
Edebi görnüşiň ussady bolmak hakda däl-de, ilki bilen, “Türkmen prozasynyň Atajan Tagany” diýlen jümläniň (onda-da ony başga milletiň wekiliniň aýdan çagy) türkmen okyjysyny, edebi seljerijisini buýsanja gaplaýandygy hakda pikir edip göreliň. Bu jümläniň süňňünde “Türkmen prozasy dünýä edebiýatynyň çygrynda tanalyp başlady” diýlen many bar. Ol ölçege mynasyp bolmagy üçin ýazyjynyň gahrymanyny serhetden geçirip, başga milletleriň okyjysynyň hem tanamagyny, söýmegini gazanmak gerek. Biziň ýazyjyny sebäpsiz mahabatlandyrmak meýli bilen ylalaşyp bilmeýändigimize ynansaňyz, “Türkmen prozasynyň Atajan Taganly” sahypasyna geçeliň. Getirjek esaslarymyz bolsa ylmy hem resminamaly seljermeleriň goly goýlan esaslardyr.
Ykbalyny edebiýat bilen iş salyşmaga bagyşlan adam hökmünde men ýazyjy-şahyryň döredijiliginiň agramyny ylmy hem edebi seljermeden soňra “kitap dükany” diýen terezi ölçeýä diýen pikire-de goşulman durmaýaryn. Sebäbi “dükan” diýilýän “tankytçy” hiç kimden ýüz görmeýär. Edebiýat hünärmenleriniň bir bölegi eseriň başga dillere terjime ediliş derejesini hem ölçeg terezisi hasap edýärler. Olaryň kesgitlemesine görä, terjimeçi gowşak eseri terjime edip, neşirýatçy hem şol gowşak eseri çap edip, öz abraýyna badak salmaz. Şeýlelikde, bir dilden başga bir dile diňe gowy eserler terjime edilmeli. Ol hakykat ýüzünde hem şeýle. Şol ölçegler hakynda oýlananyňda, türkmen prozaçysy Atajan Tagany ýazyjy hökmünde özünden diňe bir razy bolmak däl, eýsem buýsanmaga-da hakly hasap edýärin. Onuň “Saragt galasy” (“Gowşut han”) romany türkmen dilinde 65 000, rus dilinde 300 000, bolgar dilinde 30 000, “Jennet derwezesiniň açary” kitaby rus dilinde 265 000 nusga bilen çap edilse-de, iň soňky “Serwi gelin” eserler toplumyna çenli çykan kitaplary dükanda ýatmady. Ýazyjynyň döredijiligini düýpli yzarlaýan edebiýatçy M. Annageldiýewiň “Edebiýat we sungat” gazetinde ýazmagyna görä: “Üçünji müňýyllykda internet kitaplary dünýäni tutup barýarka-da “Serwi gelin” diňe bir halanmak däl, eýsem türkmeniň nesil terbiýesine tekge berýän kitapdygy üçin okamak islän adamlaryň köpüsine ýetmän galdy”.
Uly ýazyjymyz Beki Seýtäkow A. Taganyň ömrüniň köp bölegini başga ýurduň başga dilde geplenýän şäherinde ýaşasa-da, arassa milli dilde, doly bahaly eserleri döredip bilşine geň galsa, gyrgyz ýazyjysy Bulat Şamşyýew “Kyrgyzystan madaniýeti” gazetinde biziň ildeşimiziň öz prozasynda hut türkmen milli gahrymanlarynyň ilhalar ruhuny ussatlyk bilen açandygy sebäpli, gyrgyz okyjylarynyň-da göwnünden turýandygyny “Durmuş dowam edýär” diýen makalasynda belleýär. Wenger edebi synçysy Islaý Zoltan “Nepsabadşag” gazetinde çap edilen “Perişde kanagatlylygy” synynda A.Taganyň eserleriniň millilige ýüzlenmek bilen utýandygyny nygtaýar. Atajan Taganyň kitaplaryna dürli dillerde 70-den gowrak derňew makalasynyň çap edilmegi-de ýöne ýere däldir. Şu mahala çenli onuň dürli dillerde 750 000 tiraž bilen 20-den gowrak kitaby neşir edildi. 1991-nji ýylda Berlinde onuň awtorlyk “Hekaýalar agşamy” geçirildi. 2014-nji ýylda Germaniýanyň “Masterpieсes publishing.ru” neşirýaty ýazyjynyň “Keseki” romanyny rus dilinde çap edip, bütin dünýäniň onlaýn-kitap dükanlaryna ýaýratdy. 2014-nji ýylda romany Daşkendiň «Jahon adabiýoty» žurnaly özüniň bäş sanynda okyjylaryna ýetiren bolsa, 2015-de “Uzbekiston” neşirýaty “Begona” (“Bigäne) ady bilen aýratyn kitap edip çykardy, 2016-njy ýylda Nýu-Ýorkuň «Dünýäniň sesi» («World voice») gazeti ony dolulygyna çap etdi. Getiren soňky dört mysalymyz türkmen edebiýatynyň taryhynda ilkinji gezek bolan wakadyr. Men bu ýagdaýy ýene bir wajyp waka bilen baglaşdyrmak isleýärin. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň «Açyk gapylar» syýasatynyň çäklerinde «Türkmen medeniýetini daşary ýurtlara ýaýratmak» diýen wajyp hem döwrebap pikiri öňe sürdi. Atajan Taganyň on töweregi kitabynyň başga dillere terjime edilmegi hem meniň ýokarda getiren dört mysalym ýazyjynyň hormatly Prezidentimiziň türkmen milli medeniýetini dünýä ýaýratmak baradaky çakylygyna mynasyp jogaby hasap edýärin. Okyjylar tarapyndan kitaplaryna garaşylýan ýazyjynyň öz hususy döredijiliginiň daşyndan milli medeniýetimize goşantlyk uly iş edendigini: Jek Londonyň «Martin Iden», A.Kamýunyň «Saýry», F.Fiçjeraldyň «Beýik Getsbi», E.Remarkyň “Günbatar frontda üýtgeşiklik ýok”, E.Moemiň «Aý bilen teňňe», Gi de Mopassanyň «Pýer we Žan» romanlaryny, I.Turgenewiň «Bahar bulaklary», Ç.Aýtmatowyň «Ak gämi», «Düýegöz» powestlerini, W.Şukşiniň «Aýly agşamdaky söhbet» kitabyny, E.Hemingueýiň, W.Şukşiniň, B.Žakiýewiň, H.Gulamyň, W.Öňgňreniň pýesalaryny, daşary ýurt ýazyjylarynyň onlarça hekaýalaryny, goşgularyny ene dilimize geçirendigini aýratyn bellemek isleýärin.
Çeper eseri seljerijileriň Atajan Taganyň döredijiligi barada yzagalaklyk edýändiklerini aýdasym gelýär. Bu igenje sebäp bolýan zat edebiýatymyzyň taryhynda ilkinji gezek döredilen «40 ýylda ýazylan kitap» gündelik-esse. Dogry, ol hakda ululy-kiçili gürrüň kän edilýär. Ýöne olar şeýle eser nukdaýnazaryndan garasaň, entek örän az hem ejiz. Ol gündelik–esse düýpli ylmy derňewe mynasyp eser.
Atajan Taganda iki sözden ýa-da bir sözlemden ybarat eserler bar. Ýazyjy olary esere at edip goýan bolsa, eseriň ady özünden uly bolardy, seljeriji bogunma-bogun yzarlasa, ýazan sahypasy köpe ýeterdi.
Gündelik-esseden: «Öz Watanyny satyp bilýän adam bolýar, ýöne özüne Watan satyn alyp bilýän bolmaýar». Bary-ýogy bir sözlem, içi welin söýgi bilen ýigrenjiň, buýsanç bilen binamyslygyň, mertlik bilen namartlygyň, mukaddeslik bilen pesligiň, göbek ganly Watan bilen saýry ýurduň, bähbit bilen zyýanyň arasynda duran garşylykdan doly. Galyberse-de, ol garşylyklaryň netijesi hem şol ýeke sözlemde.
Gündelik-esseden: «Esassyz tankydyň şahsyýeti peseldip bilmeýşi ýaly, esassyz öwgi hem şahsyýeti beýgeldip bilmeýär». «Erkinlik, garaşsyzlyk garaşlylykdan has jogapkärlidir».
Göwrümi kiçi eser edebiýat teoriýaçysyny örän ýaýdandyrýar. Kiçi zada uly baha berip bolýar. Ýöne gysga esere özi ýaly gysgadan saldamly baha bermegi biz öwrenmeli. (Taňry guýan talant bilen sen bizi nä günlere salyp ýörsüň, gadyrdan Atajan Tagan?!).
Üns berip otursaň, bir sözlemden ybarat eseriň ideýasy, çeperçiligi hakda-ha gürrüň ýok, onda forma we mazmun birligi, onuň gurluşy, içki-daşky garşylygy, hatda ondaky tebigatyň ýa-da gahrymanyň çeper keşbi hakda-da aýdara zat köp. Gepiň gysgasy, bir sözlemlik eserden uly eserden garaşylýan agramy tapyp bolýar...
«Türkmen prozasynyň Atajan Tagany» munuň bilen tamamlanmaýar. Aslynda, bu uly ýazyjy barada şu güne çenli aýdylanlary onuň özboluşly döredijiligi hakda edebiýat alymlarymyzyň başlamaly düýpli gürrüňine giriş hasaplaýaryn.
Çary KULYÝEW,
Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň
Milli golýazmalar institutynyň esasy ylmy işgäri,
filologiýa ylymlarynyň kandidaty.
Atajan Tagan
Atajan Tagan....
-
marokka
3 months ago
- Salam, men hem çeper döredijilik bilen meşgullanýaryn, eger bilýän bolsaňyz halypa Atajan Taganyň salgysyny ýa tel.nomerini beräýseňiz


c: text/html

text:
Pakistanyň sudy 2008-nji ýylda Mumbaýda 166 adamyň ölümine getiren hüjümi gurnamakda aýyplanan yslamçy lideri öý tussaglygyndan boşatmagy karar etdi. Bu barada onuň aklawçylary we prokurorlar habar berdiler.
Prokuror Sattar Sahil Hafiz Saeediň 23-nji noýabrda boşadylmagyna garaşylýandygyny aýtdy. Lahoryň sudy Saeediň tussaglygyny ýene 60 günlük uzaltmak hakynda regional hökümetiň eden talabyny ret etdi.
“Lahoryň Baş sudunyň synçy topary Punjabyň hökümetinden Hafiz Saeede garşy subutnamalary bermegi sorady, emma hökümet muny berjaý etmedi” diýip, Saeediň aklawçysy A.K.Dogar aýtdy.
Suduň karardan ABŞ-nyň we Hindistanyň häkimiýetleriniň nägile bolmagy ähtimal. Bu ýurtlar Saeedi Hindistanyň iň uly şäherinde iki sany gymmatbaha myhmanhana, ýewreý merkezine we otly stansiýasyna 10 adam tarapyndan edilen hüjüm bilen bagly plana ýardam bermekde aýyplaýarlar.
Hindistan Pakistany Saeed bilen hyzmatdaşlykda hüjümleri amala aşyrmakda aýyplady.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkiýäniň “Polimex” gurluşyk kompaniýasy Aşgabat-Türkmenbaşy arasynda türkmen hökümeti bilen baglaşylan şertnama esasynda gurýan ýokary tizlikli we tölegli ýolunyň gurluşygynda alyp barýan işlerini bes etdi. Sebäbi Türkmen häkimiýetleri Türk kompaniýasynyň başlygy Erol Tabança bu ýoly kompaniýanyň öz maliýe hasabyna gurmagy we soňra täze ýoluň geljekde getirjek girdejileri bilen firmanyň eden harajtlaryny ýuwaş ýuwaşdan tölenmegini teklip etdiler.
Emma Polimex bu teklibi 3 sebäpten ötrin kabul etmedi. Birinjisi, edilen harajatlaryň gelejekdäki girdeýjiler bilen haçan doly yza ödejekdigi kesgitlemek kynş belki 5 yýl, belki 10 yýl, belki de hiç. Ikinjisi, Polimex we beýleki köp sanly gurluşyk firmalar türkmen tarapyndan bireýýäm eden işleri we tabşyran desgalary üçin hem özlerine düşýän pullaryny Türkmenistandaky ykdysady we dollar krizis sebäpli doly alyp bilmediler. Hususan-da olar Aşgabatda gurlan täze aeroport we Aziada-2017-ä gabatlap guran desgalary babatda doly hasaplaşyp bilmediler.
Erol Tabança maliýe kynçylyklary bilen baglylykda türkmen tarapy bilen hyzmatdaşlygy bes etmek we ýurdy terk etmek kararyna geldi.
Türk kompaniýasynyň başlygynyň hususy uçary dekabryň aýagynda Aşgabat aeroportunda saklandy. Türkmen häkimiýetleri, baglaşan şertnamalaryny ýerine ýetirmän, ýurtdan gaçyp gitmekde aýyplap, Tabançanyň uçup gitmeginiň öňüni almaga çalyşdylar. Tabançanyň janpenalary bilen türkmen tarapynyň wekilleriniň arasynda ýakalaşma çenli barlyp ýetildi. Diňe Aşgabadyň häkimi Şamuhammet Durdylyýewiň gatyşmagy we Tabançanyň ýakyn wagtda dolanyp gelip, ähli meseläni çözmegi wada bermegi dartgynlyklaryň gowşamagyna hem-de “Polimex” kompaniýasynyň başlygynyň Türkmenistandan çykyp bilmegine ýol açdy.
Beren wadalaryna garamazdan, Tabança yzyna gelmedi we Türkmenistan bilen arada dörän meseleleri çözmegi öz orunbasary Abdullah Gözenere tabşyrdy. Emma Gözener hem bu wezipäni ýerine ýetirmegi başarmady we, problemalary seljermegi Erol Tabançanyň dogany Guwene (Guwen Tabança) tabşyryp, ýanwarda ýurdy terk etdi. Güwen Tabança bolsa Türkmenistany fewralda terk etdi.
Sözi edilen bu awtobanyň gurluşygynyň başlanýandygy baradaky habarlar türkmen metbugatynda 2017-nji ýylyň oktýabr aýynyň başynda çap edildi.
Ýol gurluşygynyň işleri Aşgabat-Owadandepe uçatogynda, Gökdepeden uzak bolmadyk Garry käriz we Goç obalarynyň golaýynda başlandy. Bereketde (ozalky Gazanjyk) edara jaýynyň gurluşygyna başladylar. Soňky wagtlarda, hünärmenleriň pikirine görä, işler ýoluň iň kyn böleklerinde, Owadandepeden günbatara öwrülýän ýerinde alnyp baryldy. Bu ýerde ýoluň 60 kilometre golaýy gumuň içinden çekilmelidi.
Häzir ähli iş togtadyldy. Işçiler iş ýerlerini terk etdiler. Ýoluň iş alnyp barlan ýerleriniň her bölegine türkmen we türk taraplaryndan gurluşyk tehnikasyny we kömekçi jaýlary goramak üçin bir wekil galdyryldy.


text:
Täzelikler
Türkmenistanyň Prezidenti gazy eksport ediji ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň sammitine gatnaşdy24.11.2015
2015-nji ýylyň 23-nji noýabrynda Eýrat Yslam Respublikasynda resmi saparynda bolýan Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Tähranda geçirilen gazy eksport ediji ýurtlaryň Forumynyň döwlet Baştutanlarynyň Sammitine gatnaşdy.
Durnukly ösüşiň kepili12.11.2015
1993-nji ýylyň 1-nji noýabrynda, ýurdumyzda kabul edilen Kanuna laýyklykda , töleg we hasaplaşyk serişdesi hökmünde, türkmen manady we onuň bölek şaýylyklary bolan teňňe dolanyşyga girizildi.
Durnukly manat - durnukly ösüş09.11.2015
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň parasatly baştutanlygynda ýurdumyzyň ykdysadyýeti ýokary depginler bilen ösüş gazanýar. Muňa 2015-nji ýylyň 1-nji maýynda ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň şu ýylyň dört aýynyň jemlerine bagyşlanyp geçirilen Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisinde berlen hasabatlardan hem göz ýetirip bolýar.
Milli manadymyzyň 22 ýyllygyna04.11.2015
2015-nji ýylyň 1-nji noýabrynda Türkmenistanyň Merkezi bankynyň mejlisler zalynda milli manadymyzyň dolanyşyga girizilmeginiň 22 ýyllygyna bagyşlanan ylmy-amaly maslahat geçirildi. Oňa hökümetiň agzalary, döwlet we paýdarlar-täjirçilik banklarynyň, ykdysady topluma girýän ministrlikleriň we edaralaryň ýolbaşçylary we hünärmenleri, ýokary okuw mekdepleriň professorlary, mugallymlary we talyplary, şeýle hem ýurdumyzyň Ylymlar akademiýasynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet gullugy akademiýasynyň hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Durnukly ösüş boýunça ýokary derejedäki bu duşuşygyň Birleşen Milletler Guramasynyň döredilmeginiň 70 ýyllygynyň bellenilýän döwründe geçirilmegi bu çärä aýratyn ähmiýet berýär.


text:
Android Telefonlarda köp duş gelýän bu ýagdaýy ählimiz bilýän bolsak gerek. Şekilli paroly unutmak ýa-da ýalňyş bilen goýulyp şeýle ýagdaý ýüze çykýar.
Onuň üçin etmeli işiňiz gaty aňsat. Ýöne telefonyň içindäki maglumatlaryňdan dynmaly bolarsyňyz. Onuň üçine bir çözüm bar. Käbir programmalaryň üsti bilen pozulan zatlaryňy yzyna getirip bilersiňiz, ol geçenki temalarymyzda nädip edilişi bardyr.
Şu ädimleri yzarlaň:
1. Telefonyňyzy öçürüň we Recovery moduna geçiriň. Recovery moduna geçmek üçin telefonyňyzyň Ses açma+Home+Power düwmelerini bilelikde basyp saklaň. Telefonyňyzyň ekranda ady ýazylandan soňra goýberiň aşakdaky ýaly penjire geljekdir şol hem Recovery Mod. Şolaryň arasyndan Wipe data/ Factory reset diýen ýazga basyň (Ses açma we ýapma Home Power düwmeleri bilen hereket edip bilersiňiz). Ol ýere gireniňizden soňra yes – delete all user data diýen ýazgyň üstüne gelip Power düwmäniň üstüne basmaly. Done ýazanyndan soňra Reboot system Now diýen ýere basyp Telefonyňyzy ulanyp başlap bilersiňiz. Telefonda Memory card we Sim kartaňyzy çykarmagy maslahat berýän.
Öwrenmeli topary işiňizde üstünlük arzuw etýär. Biz bilen galanyňyz üçin köp sagbol. Siz bilen birlikde gaty köp zat öwreneris!
7,894 gezek okaldy


text:
Türkmenistanda döwlet derejesinde günäsi geçilip tussaglykdan boşadylan bendileriň azatlykda işsiz kösenýändigini, howpsuzlyk ýagdaýlary sebäpli Azatlykda atsyz çykyş edýän habarçymyz 14-nji iýunda habar berdi.
Onuň sözlerine görä, ýurt baştutany derejesinde günäsi geçilen bendileriň iş bilen üpjün edilmegi boýunça degişli resmilere tabşyryk berilse-de, ýokardan berlen görkezmeler iş ýüzünde durmuşa geçirilmeýär.
“Azatlyga çykan raýatlary prezident il hatary bolar ýaly, iş bilen üpjün etmek barada degişli organ işgärlerine we ýerlerdäki häkimlere tabşyryk berýär emma prezidentiň dilden beren tabşyryklary Daşoguzda ýöremeýär” diýip, habarçy türmeden boşan raýatlaryň dogan-garyndaşlaryna salgylanyp gürrüň berdi.
Onuň sözlerine görä, häkimiýetler türmeden boşan bendileriň iş üpjünçiligine ýardam bermekden geçen, hatda olaryň döwlet edarasynda işleýän dogan-garyndaşlaryny-da işden boşatmak üçin tagalla edýärler.
“Iş bilen üpjün etmek beýlede dursun, etraplardaky emeldarlar we güýç gulluklary dogan-garyndaşlary türmä düşen adamlary olaryň ýakynlarynyň jogapkärçilige çekilendigini bahanalap, işden boşadýarlar. Olaryň işe girmekçi bolýan dogan-garyndaşlaryny asla-da işe almaýarlar” diýip, habarçy belledi.
“Bir adam maşgalada türmä düşen bolsa, şol maşgalanyň üç arka nesli “garandonly” edilip, döwlete degişli hiç bir býujet edarasynda işe alynmaýar” diýip, habarçy sözüniň üstüni ýetirdi.
5 ýyl mundan ozal günäsi geçilen bir türkmenistanly raýatyň iş meselesinde duçar bolan kynçylyklary barada gürrüňe dowam eden habarçy, azatlyga çykan öňki bendiniň geçen döwrüň dowamynda iş bilen üpjün edilmändigini anyk mysallara salgylanyp gürrüň berdi.
“Ýylanlynyň etrap merkezinde ýaşaýan Şawkadyň (howpsuzlyk sebäpli ady üýtgedildi – red.) türmeden boşandygyna 5 ýyldanam köp wagt geçen-de bolsa, etrabyň polisiýa işgärleri oňa “ala göz” bilen seredýärler. Ol welaýatyň çäginde edilen haýsydyr bir jenaýat işi üçin özüniň soraga çekilip, haýbat atylýandygyny aýdyp şikaýat edýär” diýip, habarçy Şawkat bilen geçiren söhbetdeşligine salgylanyp, gürrüň berdi.
Azatlygyň habarçysy Şawkatyň iş gözleginde häkimiýetler bilen geçiren duşuşygynda bolan wakalar barada gürrüň berdi.
Şawkat häkimiýetlerden iş sorap, olara arza bilen ýüz tutanynda degişli häkimligiň jogapkär wekili onuň üstüne gyryp, haýbat atýar. Hatda Şawkata hut agzalýan arzasy sebäpli duzak gurlup, 30 gije-güniz deslapky tussaghana ugradylýar.
“Şawkat prezidentiň azalyga çykan köne bendileriň iş üpjünçiligi boýunça häkimiýetlere beren tabşyryklaryna arkaýyn bolup, häkimlige iş sorap, arz edýär. “Maňa iň bolmanda “ýarym stawka” iş beriň, diýip ol häkimlikden soraýar. Degişli häkimligiň işgärleri, iş bilen üpjün etmek beýlede dursun, hatda onuň üstüne gygyryp: “Entek türmä düşmedik arassa adamlarymyza iş tapylanok, sen dagy näme?” diýýärler.
Agzalýan gürrüňdeşlikden soň, etrabyň polisiýasy ony, hamana, bir aýal maşgalany paýyş söz bilen kemsitmekde aýyplap 30 gije-gündiz deslapky tussaglykda saklaýar.
Şeýle-de habarçynyň maglumatlaryna görä, türmeden boşanlar 2 ýylyň dowamynda hepdede 2 sapar ýaşaýan ýerlerindäki polisiýa bölümlerde geçirilýän ýygnaklara gatnaşmaga mejbur edilýärler.
Şol bir wagtyň özünde, Azatlygyň habarçysy günäsi geçilip azatlyga goýberilýän adamlaryň ýakyn dogan-garyndaşlaryna salgylanyp beren maglumatynda, günä geçişlik bilen bagly ýüze çykýan parahorluk barada-da habar berdi.
“Gadyr gijesi mynasybetli, şeýle-de beýleki baýramçylyklarda ýüzlerçe iş kesilen tussaglaryň günäsi geçilip, öýlerine ugradylýar. Indi bu günä geçişlik üçin 5 müň dollar möçberinde para soralýar” diýip, Azatlygyň habarçysy sözüni jemledi.
Degişli resmiler öňe sürülýän ýagdaýlar boýunça kommentariýa bermeýärler, ýöne ýurduň döwlet eýeçiligindäki köpçülikleýin media serişdelerinde günäsi geçilýänleri iş bilen üpjün etmek barada prezidentiň berýän tabşyryklary yzygiderli gaýtalanýar.


text:
Mеn lukmаn Jumаmyrаt Аtаjаnоw. Ýurdumyzdа ähli uglаmlаr bоýunçа il-ýurt bähbitli tutumly işlеrin durmuşа gеçirilmеgi uly dеpgindе dоwаm etdirilýär. Şоnuň bilеn bir hаtаrdа hеm kőrpе nеsliň sаgdyn, аrаssа-аbаdаn mаşgаlаdа dоgulmаgy, sаgdyn ősűp ulаlmаgy, аsylly tеrbiýе аlmаgy, gеlеjеkdе аkylly, dűşűnjеli, sоwаtly аdаm bоlup ýеtişmеklеri űçin műmkin bоlаn ähli şеrtlеr dőrеdilip, ýurdumyzyň hőkűmеti tаrаpyndаn ýaş nеsil hаkyndаky аlаdаlаr ёkаry dеrеjеdе аlnyp bаrylýar wе bu ugurdа birnäçе çärеlеr görülýär.
Häzirki wаgtdа, ilаtyň sаglygy bаrаdаky аlаdа Hökümеtiñ esаsy hеmişеlik аlаdаlаrynyň biri bоlup durýar. Tűrkmеnistаndа spоrty ősdűrmеk bаrаdаky őňе sűrűlýän mеsеlеlеr, şоnuň ýaly-dа nеşеkеşligе gаrşy gőrеş çärеlеrini giňеltmеk bоýunçа durmuşа оrnаşdyrylýan işlеr munuň şаýady bоlup durýar. Nеşеkеşligе wе bаşgа-dа zyýanly endiklеrе bаş gоşаn аdаm mаşgаlаsynа, jеmgyýеtе, ősűp bаrýan dőwlеtimizе pеýdаly аdаm bоlup bilmеz. Аýdylаnlаrа esаslаnyp, biz enе-аtаlаr, ýaşulylаr wе kőpçűliklеýin hаlk bоlup ýaş nеsliň sаgdyn, аrаssа mаşgаlаdа dоgulmаgy, sаgdyn ősűp ulаlmаgy űçin gőrеşmеlidiris, biziň ählimiz őz jоgаpkärçiligimizi duýmаlydyrys wе nеşеkеşligе, çilimkеşligе hеm-dе bеýlеki zyýanly edniklеrе gаrşy gőrеşmеk űçin zеrur çärеlеri gеçirmеlidiris. Şоl çärеlеriň esаsylаrynyň biri hеm nеşе sеrişdеlеriniň, tеmmäki őnűmlеriniň wе psihоrtоp mаddаlаrynyň kоntrаbаndаsynyň őňűni аlmаkdаn wе őz wаgtyndа ýűzе çykаrmаkdаn ybаrаtdyr. Şоnuň űçin bu ugur bоýunçа оnuň gаrşysynа ähli umumy hаlk bоlup hеrеkеt etmеlidiris, görеşmеlidiris.
Zyýanly endiklеrе gаrşy gőrеşmеkdе uly mеşhurlygа eýе bоlаn spоrtа wе sаgdyn durmyş ýőrеlgеlеrinе Tűrkmеnistаndа аýrаtyn оrun bеrilmеgi bеgеndiriji ýagdаýdyr. Sаnlyjа ýylyň içindе ýurdumyzyň şähеrdir-оbаlаryndа ýűzlеrçе sаny häzirki zаmаn spоrt tоplumlаrynyň, stаdiоnlаryň, mеýdаnçаlаryň gurulmаgy wе häzirki wаgtdа hеm dоwаm etdirilmеgi muňа şаýatlyk edýär. Şоnuň ýaly-dа, şu ýyldа ýurdumyzyñ pаýtаgtyndа аgyr аtlеtikа bоýunçа hеm hаlkаrа ýaryşynyň gеçirilmеgiň mеýillеşdirilmеgi hеm munuň ýеnе bir şаýady bоlup durýar.
Mеn lukmаn hökmündе Tűrkmеnistаnyň ähli ýaşаýjylаryny zyýanly wе ýarаmаz endiklеrdеn dаşdа durmаklygа çаgyrmаk bilеn, sаglygyň girеwi bоlаn spоrt bilеn mеşgullаnmаklygy mаslаhаt bеrýärin.
Аşgаbаt şähеriniň Köpеtdаg etrаbynyň ýaşаýjysy, lukmаn Jumаmyrаt Аtаjаnоw
Zyýanly wе ýarаmаz endiklеrdеn dаşlаşyň!!!
Mеn lukmаn Jumаmyrаt Аtаjаnоw. Ýurdumyzdа ähli uglаmlаr bоýunçа il-ýurt bähbitli tutumly işlеrin durmuşа gеçirilmеgi uly dеpgindе dоwаm etdirilýär. Şоnuň bilеn bir hаtаrdа hеm kőrpе nеsliň sаgdyn, аrаssа-аbаdаn mаşgаlаdа dоgulmаgy, sаgdyn ősűp ulаlmаgy, аsylly tеrbiýе аlmаgy, gеlеjеkdе аkylly, dűşűnjеli, sоwаtly аdаm bоlup ýеtişmеklеri űçin műmkin bоlаn ähli şеrtlеr dőrеdilip, ýurdumyzyň hőkűmеti tаrаpyndаn ýaş nеsil hаkyndаky аlаdаlаr ёkаry dеrеjеdе аlnyp bаrylýar wе bu ugurdа birnäçе çärеlеr görülýär.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow anna güni (3-nji aprel) geçiren hökümet maslahatynda ýurduň bilim ministri Gülşat Mämmedowany «işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin» işden boşatdy.
Türkmen metbugaty Ministrler kabinetiniň giňişleýin mejlisinde Bilim ministrliginiň düzümlerinde geçirilen barlaglaryň netijesiniň aýan edilendigini habar berýär.
Türkmenistanyň Ýokary gözegçilik palatasynyň başlygy Batyr Atdaýewiň Bilim ministrliginiň düzümlerinde geçirilen barlaglar barada beren hasabatynda käbir kemçilikleriň ýüze çykarylandygy aýdyldy.
Hasabatda aýdylmagyna görä, ýurtda bilim ulgamyny kämilleşdirmek, mugallymlaryň hünär derejesini ýokarlandyrmak, hususan-da ýokary bilimli ýaş kadrlary işe ýerleşdirmek boýunça «birnäçe kemçilik» goýberilipdir. Emma resmi habarda bu kemçilikleriň ýaýrawy, anyk mysallar, olaryň näme sebäpden goýberilendigi barada anyk maglumat berilmeýär.
Şeýle-de barlag bilim pudagynda degişli ýolbaşçylar tarapyndan edilmeli gözegçiligiň gowşadylandygyny ýüze çykarypdyr.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň prezidenti ozalky hökümet maslahatlarynda hem birnäçe gezek bilimli kadrlary ýetişdirmek, daşary ýurtlarda bilim alan ýaşlary işe ýerleşdirmek barada gürrüň edip, degişli ýolbaşçylara anyk tabşyryklary beripdi.
Türkmen telewideniýesi prezident Berdimuhamedowyň Bilim ministrliginiň işinden nägile bolandygyny we ministr Gülşat Mämmedowany wezipesinden boşandandygyny habar berýär.
Şeýle-de prezident, ýaş hünärmenleriň öz alan hünärleri boýunça halk hojalygynyň degişli pudaklarynda işe ýerleşdirilmegi bilen baglylykda geçirilýän işleriň gowuşgynsyzlygy üçin ýurduň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministri B.Şamyradowa berk käýinç berdi.
Gülşat Mämmedowa bilim ministri wezipesinde 2009-njy ýyldan bäri işleýärdi we, sosial ulgamlarda ýazylmagyna görä, prezidentiň ilkinji käýinjini 2010-njy ýylyň oktýabrynda, soňky käýinjini bolsa 2015-nji ýylyň ýanwarynda alypdyr.
Gülşat Mämmedowanyň ýerine bilim ministri wezipesine Pürli Agamyradow bellenildi. Ol mundan öň Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş institutynda rektor bolup işleýärdi.
Türkmenistanda 2007-nji ýylda prezident çalşandan soň, ozalky prezident S.Nyýazowyň bilim pudagynda alyp baran syýasaty üýtgedildi we orta mekdepler 9 ýyllykdan 10 ýyllyga, soňy bilen 12 ýyllyga geçirildi, ýokary okuw jaýlarynyň hem gysgaldylan möhleti uzaldyldy. Şol sanda, ýokary okuw jaýlarynda student orunlarynyň köpeldilýändigi, daşary ýurtlarda bilim almaga gidýän türkmenistanly ýaşlaryň sanynyň barha artýandygy aýdylýar.
Emma türkmen hökümetiniň tankytçylary Türkmenistanda ýaşlaryň döwrebap bilim almagyna esasy päsgelçilik döredýän zatlaryň bilimiň aşa idelogiýalaşdyrylmagy, ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çäreler we giň ýaýran korrupsiýa bilen baglydygyny aýdýarlar.
“Transparency International” guramasynyň dünýäde korrupsiýanyň derejesi boýunça çap edýän ýyllyk hasabatlarynda Türkmenistan köplenç iň ýaramaz orunlarda ýerleşdirilýär.


text:
Türkmenistanyň Saglygy saklaýyş we derman senagaty ministrligi raýatlara döwlet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedowyň awtorlygynda ýazylandygy aýdylýan “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly kitabynda görkezilen çaýlary içmegi maslahat berýär.
Ministrligiň maglumat merkezi döwlet eýeçiligindäki “Neýtralny Türkmenistan” gazetiniň sentýabr aýynda çap bolan sanlarynyň birinde güýz paslynda dem alyş ýollarynda döreýän ýiti keselleriň öňüni almak boýunça 11 maddalyk “peýdaly” maslahatlary halk köpçüligine ýetirdi.
“Peýdaly” maslahatlaryň 10-njy bölüminde ilata “prezident Berdimuhamedowyň “Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri” atly 'ylmy esasda' ýazylan kitabyndaky (it burun, narpyz, çopantelpek, buýan köki we şuňa meňzeş) dermanlyk çaýlary içmek” maslahat berilýär.
Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentlik wezipesiniň gapdalyndan, soňky 10 ýylyň dowamynda öz adyndan başga-da 40-a golaý kitap bilen bir hatarda, ýurduň dermanlyk ösümlikleri barada 10 tomlyk işini çap etdirdi.
Onuň çap etdiren käbir kitaplary žanr taýdan biri-birinden düýpgöter tapawutlanyp, şu wagta çenli çap bolan kitaplaryň hatarynda ylmy hem edebi çeper kitaplar köpçülige ýetirildi. Kitaplarda atçylyk, edermençilik, ösümlik dünýäsi, halkara syýasat, çaý, watansöýüjilik we şuňa meňzeş başga-da köpdürli öwüşgin çaýylan temalar okyjylara ýetirilýär.
Döwlet eýeçiligindäki media we metbugat serişdeleri prezidentiň kitaplaryny yzygiderli mahabatlap, olardan alnan bölekleri okyjydyr tomaşaçylaryna gündelik ýetirýär.
Mundan ozal, türkmen telewideniýesi ýurduň prezidentiniň iş günüň dowamynda çürnükli çäýnekden käseläp çaý içýän pursatlaryny görkezýän wideo şekilleri efire berdi.
Berdimuhamedow sany 50-ä golaýlap barýan kitaplarynyň hataryna öz adyndan “Çaý – melhem hem ylham” diýen kitabyny hem goşdurdy.
Bu günki gün ýurduň Saglyk ministrligi ýörite maglumat çap edip, ilata prezidentiň maslahat berýän çaýlaryny içmegi ündeýär.
Şulardan çen tutulsa, Türkmenistanda atlar, halylar, şaý-sepler we şuňa meňzeşler bilen bir hatarda indi çaý hem döwlet syýasatynyň wagyz guralyny şöhlelendirýän simwol hökmünde syýasylaşdyrylýan çemeli.
Ýurduň Saglygy saklaýyş ministrliginiň ilata sagdyn durmuş ugrunda prezidentiň aýdýan çaýlaryny içmegi resmi derejede maslahat berýän wagty, ýurtdan derman gytçylygy we gymmatçylygy barada habarlar gelip gowuşýar.
Türkmenistanda dowam edýän ykdysady kynçylyklaryň fonunda, soňky bir ýylyň dowamynda ýurtda dermanlaryň bahasy ozalkysyndan 100 % gymmatlady.
Azatlygyň ýurt içindäki habarçylary bilen söhbetdeş bolýan ençeme türkmenistanly Saglyk öýlerinde döwlet eýeçiligindäki Saglyk ätiýaçlyk pasportyna girýän dermanlar boýunça reseptleriň ýazylyp berilýändigini, ýöne şol dermanlaryň köp görnüşleriniň döwlet eýeçiligindäki dermanhanalarda satylmaýandygyny gürrüň berýärler.
Azatlygyň daşoguzly habarçysy sentýabryň aýagynda ýurduň demirgazyk regionyndaky dermanhanalarda ilata möhleti geçen dermanlaryň satylyp başlanandygyny habar berdi.
Ýurtdaky derman gytçylygynyň we gymmatçylygynyň fonunda, Saglyk ministrligi ilata prezidentiň maslahat berýän çaýlaryny içmegi ündeýär.
Ministrligiň ýaýradan peýdaly maslahatlarynda başga-da birnäçe instruksiýalar bilen bir hatarda, sport bilen meşgullanmak, düzüminde witamin Ç bolan önümleri iýmek, otaglary arassa howa bilen ýyljyratmak, milli naharlara sarymsak we burç goşup iýmek, elleriňi arassa saklamak maslahat berilýär.


text:
16.10.2018. Şu gün hormatly Prezidentimiz iş sapary bilen Balkan welaýatyna ugrady. Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşy etrabynda täze gazhimiýa önümçilik toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşar.
Türkmenbaşy şäheriniň halkara howa menzilinde döwlet Baştutanymyzy resmi adamlar garşyladylar.
Hormatly Prezidentimiz kenarýaka şäheriň howa menzilinden "Awaza" milli syýahatçylyk zolagyna ugrady.
Soňra milli Liderimiz Hazar deňziniň kenary boýunça welosipedli gezelenç etdi. Awazada sport bilen meşgullanmak üçin ähli şertleriň döredilmegi halkara derejeli bu şypahana toplumyny ösdürmegiň möhüm ugrudyr. Muňa iň ýokary dünýä ülňülerine laýyk gelýän “Awaza” köpugurly sport toplumy hem şaýatlyk edýär, döwlet Baştutanymyzyň welosipedli gezelenji bu toplumyň ýanyndan başlandy.
Türkmenistanyň Prezidenti Hazar deňziniň kenary boýunça welosipedli gezelenç etdi
16.10.2018. Şu gün hormatly Prezidentimiz iş sapary bilen Balkan welaýatyna ugrady. Döwlet Baştutanymyz Türkmenbaşy etrabynda täze gazhimiýa önümçilik toplumynyň açylyş dabarasyna gatnaşar.


text:
"Putin we Tramp gizlin ýagdaýda ylalaşmady"
Antonow Russiýanyň ABŞ-niň içerki meselelerine goşulyşýandygy baradaky öňe sürmeleri akylsyzlyk hökmünde häsýetlendirdi
Russiýanyň ABŞ-däki ilçisi Anatoliý Antonow duşenbe güni Finlýandiýanyň paýtagty Helsinki şäherinde ilkinji giňişleýin duşuşyk geçiren Russiýa Federasiýasynyň Prezidenti Wladimir Putiniň we ABŞ-niň Prezidenti Donald Trampyň gizlin ýagdaýda ylalaşmandygyny nygtady.
Metbugat işgärleriniň bu babatdaky soraglaryna jogap beren Antonow: "Wladimir Putin ähli zady gürrüň berdi. Helsinkide geçen duşuşyk bilen bagly alan maglumatlaryma görä hiç hili gizlin ylalaşyk gazanylmady" diýdi.
Russiýanyň ABŞ-niň içerki meselelerine goşulyşýandygy baradaky öňe sürmeleri akylsyzlyk hökmünde häsýetlendiren Antonow şu günki günde şonuň bilen bagly hiç hili subutnamanyň ýokdygyny belledi.


text:
Mälim bolşy ýaly, “Amul ― Hazar 2018” halkara ralli ýaryşynyň guramaçylyk işleri "Africa Ecorace" fransuz kompaniýasy bilen birlikde alnyp barylýar. Düýn bu kompaniýanyň wekilleri deňiz ýoly bilen Türkmenistana geldiler. Fransiýadan sport ulagynda ýola düşen myhmanlaryň maksady şol ulag bilen “Amul ― Hazar 2018” halkara awtorallisiniň geçjek ýoluny barlagdan geçirmek. Bu gezekki saparyň maksady barada, kompaniýanyň wekili, Pariž Dakar rallisiniň ýç gezek çempiony, halkara ralli ýaryşlarynyň belli guramaçysy Rene Metge şeýle gürrüň berdi:
― Türkmenistan taryhynda ilkinji gezek özbaşdak halkara awtoralli ýaryşyny geçirýär. Bu ýaryşy guwanç bilen bellemelidir. Men Türkmenistanyň bu ýaryşy abraýly bilen geçirip, awtoralli ýaryşlarynyň taryhynda mynasyp orun tutjakdygyna ynanýaryn.
Biz Türkmenistana öz ýörite ulagymyz bilen geldik. Bu ajaýyp ýurtdaky ilkinji düşelgämiziň hut şu aýyň başynda açylyp, ulanylmaga berlen täze Halkara deňiz portunyň bolmagy indiki işlerimiziň hem üstünlikli geçjekdigini buşlaýar. Bilýäňizmi, port entek deňziň giňişliklerinden gelýärkäň, öz gözelligi bilen gözüňi gamaşdyrýar. Bu ägirt uly kenarýaka toplumda döwrebap mümkinçilikleriň ählisi göz öňünde tutulypdyr. Biz türkmen halkyny we Türkmenistanyň hormatly Prezidentini täze Halkara deňiz portunyň açylyp, ulanylmaga berilmegi bilen tüýs ýürekden gutlaýarys.
Biz Türkmenistana “Amul ― Hazar 2018” halkara awtorallisiniň guramaçylyk meseleleri bilen geldik. Biziň ilkinji işimiz ýaryşyň ýolunyň agramly böleginiň geçjek ýeri bolan Garagum çölüni öwrenmek bolar. Men bu çöl halkara awtoralli ýaryşyny geçirmek üçin örän amatly ýer bolar diýip pikir edýärin. Bu çöl 2009-njy ýylda “Ýüpek ýoly” rallisinde hem synagdan geçdi. Bize bu gezek çöli öz gözümiz bilen görmek mümkinçiligi döredi. Ýoluň dowamynda kömekçi ulaglaryň gelip biläýjek, gije düşelge hökmünde ulanyljak ýerleri kesgitlemek ýaly maksatlarymyz hem.
Ýaryş sentýabr aýynda geçiriler. Wagt az, şeýle-de bolsa ähli işleri döwrebap talaplara laýyk edip bileris. Biz guramaçylyk işlerinden daşary Türkmenistanyň ýygyndy toparyny hem ýaryşa taýýarlamaga-da höwes bilen gatnaşarys.
Şeýle hem myhman eýýämden Türkmenistanda geçiriljek halkara awtoralli ýaryşyna gatnaşmaga islegiň ýokarydygyny nygtady. Ilkinji ýüztutmalar şu aýyň ahyrynda internet ulgamy arkaly kabul edilip başlanar. Şol ýüztutmalardan soň ýaryşa näçe toparyň gatnaşdakdygyny anyk aýdyp bileris diýip, myhman gürrüň berdi.
Çeşme: turkmenportal.com
Rene Metge: "Türkmenistanda geçiriljek ralli ýaryşynyň guramaçylykly boljakdygyna ynanýaryn"
Mälim bolşy ýaly, “Amul ― Hazar 2018” halkara ralli ýaryşynyň guramaçylyk işleri "Africa Ecorace" fransuz kompaniýasy bilen birlikde alnyp barylýar. Düýn bu kompaniýanyň wekilleri deňiz ýoly bilen Türkmenistana geldiler. Fransiýadan sport ulagynda ýola düşen myhmanlaryň maksady şol ulag bilen “Amul ― Hazar 2018” halkara awtorallisiniň geçjek ýoluny barlagdan geçirmek. Bu gezekki saparyň maksady barada, kompaniýanyň wekili, Pariž Dakar rallisiniň ýç gezek çempiony, halkara ralli ýaryşlarynyň belli guramaçysy Rene Metge şeýle gürrüň berdi:


text:
Merkezi Aziýa döwletleriniň ýolbaşçylarynyň Astanada geçen ýokary derejeli sammitine prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň özi gatnaşman, muňa derek, ol duşuşyga öz ogly – Serdary ýollady.
Читайте также на русском
Ýeri gelende bellesek, 15-16- njy mart aralygynda Gazagystanda geçen bu sammite Türkmenistandan beýleki ýurtlaryň döwlet baştutanlarynyň ählisi, ýagny gyrgyz prezidenti Sooronbaý Jeenbekow, özbek prezidenti Şawkat Mirziýoýew, täjik prezidenti Emomali Rahmon we gazak prezidenti Nursultan Nazarbaýew gatnaşdylar.
Geçen hepde türkmen mediasy bu sammite mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewanyň ýolbaşçylygyndaky türkmen delegasiýasynyň ýollanjakdygyny habar berse-de, türkmen wekilýetiniň düzüminde mejlisiniň kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň başlygy Serdar Berdimuhamedowyň hem bardygy barada hiç zat aýtmady.
Sammitiň çäginde, 15-nji martda Serdar Berdimuhamedow gazak prezidenti bilen ikiçäk ýagdaýda duşuşyk geçirdi. Bellemeli ýeri, türkmen delegasiýasyna ýolbaşçy bolup giden Akja Nurberdiýewa bilen Nursoltan Nazarbaýewiň arasynda hiç hili duşuşyk geçirilmedi.
Gazak prezidentiniň metbugat edarasynyň penşenbe güni giçlik ýaýradan beýanatyna görä, Nazarbaýew iki ýurduň arasyndaky dialogyň berkidilmeginiň we ösdürilmeginiň möhümdigini belläpdir. Serdar bolsa, öz prezident kakasynyň gazak liderine ýollan “şahsy ýüzlenmesini” ýetiripdir.
Serdar Berdimuhamedowyň gürrüňi gidýän ýokary derejeli regional sammite gatnaşmagy bilen baglylykda, göze ilýän ýene bir ýagdaý bar. Ýagny, tegelek stoluň başynda geçirilen umumy gepleşiklerde, beýleki döwlet liderleriniň ýanynda daşary işler ministrleri, ýokary derejeli howpsuzlyk resmileri oturan bolsa, Akja Nuberdiýewanyň gapdalynda Serdar ýerleşdi. Şol bir wagtda, onuň prezidentiň ogly bolmakdan özge nähilidir bir bitiren işi barada maglumat berilmeýär.
Mundanam başga, sammite gatnaşan döwletleriň liderleriniň düşen umumy suratynda, Türkmenistanyň hiç bir wekili ýok. Ýagny, Merkezi Aziýa döwletleriniň baýdaklarynyň her biriniň öňünde degişli ýurduň prezidenti duran bolsa, suratda türkmen baýdagynyň öňünde hiç kim ýok.
1981-nji ýylyň 22-nji sentýabrynda Aşgabatda doglan, 37 ýaşly Serdar Berdimuhamedow 2016-njy ýyldan başlap, ýurduň syýasy durmuşynda has aktiw rol oýnap başlady. Ol şol ýylyň noýabrynda deputat saýlanyp, geçen ýylyň martynda bolsa, Türkmenistanyň Mejlisiniň kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň başlyklygyna saýlandy.
Serdar daşary ýurtly, hususan-da, Russiýanyň ýokary derejeli resmileri bilen birnäçe gepleşikleri alyp bardy. Adatça, diňe prezidentiň saparlary barada maglumat berýän türkmen mediasynda, bu ýokary derejeli döwletara duşuşyklary barada, aýratyn reportažlar hem taýýarlandy.
Geçen ýylyň aýagynda Serdar Berdimuhamedowa öz atasy “Mälikguly Berdimuhamedow” adyndaky medal gowşurylyp, oňa podpolkownik harby derejesi hem berildi. Bu medal ýurduň harby we kanun goraýjy edaralarynyň ýolbaşçylaryna berilýär. Şeýle-de, Serdara mundan öň “Türkmenistanyň at gazanan tälimçisi” diýen hormatly at hem dakylypdy.
Mundanam başga, soňky döwür Serdar Berdimuhamedow özüniň prezident kakasy bilen ýurduň mediasynda-da has köp peýda bolup başlady. Döwlet mediasy indi Serdary gönümel “döwlet baştutanymyzyň ogly”, “liderimiziň ogly” diýip tanyşdyrýar.
Galyberse-de, Serdar prezident kakasyndan ylgaw ýaryşlarynda estafeta taýajygyny alýar, onuň bilen birlikde “Miras” atly atda hem gezelenje çykýar.
Türkmenistanyň syýasy durmuşyny yzarlaýan ekspertler häzirki ýagdaýlardan çen tutulsa, onda Berdimuhamedowyň ogly – Serdara mirasdüşer hökmünde garalýandygyny aýdyp boljakdygyny belleýärler.
Aşakda Serdar Berimuhamedowyň resmi terjimehalyny getirýäris:
1987-1997- nji ýyllarda Aşgabatdaky 43-nji orta mekdepde okady, 1997-2001- nji ýyllarda S.A. Nyýazow adayndaky Türkmen oba hojalyk uniwersietinde okady we ony inžener-tennolog hünäri boýunça tamamlady;
2001-nji ýylyň iýul-noýabr aýlarynda Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň daşary ykdysady aragatnaşyklar müdirliginiň baş hünärmeni bolup işledi, 2001-2003- nji ýyllarda harby gullukda boldy;
2003-208- nji ýyllarda Türkmenistanyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň miwe, gök, ekin senagaty boýunça esasy bölüminiň baş hünärmeni, alkogolsyz, piwe we çakyrçylyk senagaty boýunça esasy bölümiň baş hünärmeni bolup işlerdi;
2008-2011- nji ýyllarda Russiýa Federasiýasynyň DIM-niň Diplomatik akademiýasynda okady we ony halkara gatnaşyklary boýunça hünärmen hünäri boýunça tamamlady, şol ýyllarda Türkmenistanyň Russiýa Federasiýasyndaky (Moskwa şäheri) ilçihanasynyň geňeşçisi wezipesinde işledi;
2011-2013- nji ýyllarda Ženewadaky Howpsuzlyk syýasaty merkezinde okap, ony halkara we Ýewropa howpsuzlygy boýunça hünärmen hünäri boýunça tamamlady, şol ýyllarda BMG-niň Ženewadaky edarasynyň ýanyndaky (Ženewa şäheri) Türkmenistanyň hemişelik wekilhanasynyň geňeşçisiniň wezipesinde işledi;
2013-nji ýylyň awgust-dekabr aýlarynda Türkmenistanyň DIM-niň Ýewropa ýurtlary bölüminiň başlygy wezipesinde işledi;
2013-2016- njy ýyllarda Türkmenistanyň prezidentiniň ýanyndaky nebit-gaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň direktorynyň orunbasary bolup işledi;
2016-2017- nji ýyllarda Türkmenistanyň DIM-niň Halkara habarlar departamentiniň başlygy wezipesinde işledi;
2017-nji ýylyň mart aýyndan bäri Türkmenistanyň Mejlisiniň kada-kanunçylyk baradaky komitetiniň başlygy wezipesinde işleýär, Türkmenistanyň Mejlisiniň 5-nji çagyrylyşynyň deputaty, maşgalaly, dört çagasy bar.


text:
744036 Türkmenistan, Aşgabat ş.,
Arçabil şaýoly, 56
Telefon belgileri:
(993 12) 40 36 01
(993 12) 40 31 55
«Türkmennebit» Döwlet konserni — Türkmenistanyň nebit we gaz ýataklarynyň derňew we barlag işlerini amala aşyrmak, ýurdumyzyň nebitgaz pudagyny ösdürmek boýunça taktiki we strategiki meýilnamalarynyň toplumlaýyn çözgüdini durmuşa geçirmek bilen meşgullanýan Türkmenistanyň ägirt uly önümçilik-hojalyk toplumlarynyň biridir.
«Türkmennebit» Döwlet konserni nebiti, tebigy we ugurdaş gazy, gaz kondensatyny gazyp galmak, gözleg-barlag we ulanyşdaky guýulary burawlamak, nebitiň we gazyň turbageçirijiler arkaly akdyryljak ulag-üstaşyr ulgamyny döretmek, nebitgaz ýataklaryny enjamlaşdyrmak, gazkompressor beketlerini we bölüji ulgamlary gurmak, guýularyň toplumlaýyn hem-de ýerasty bejergilerini geçirmek işlerine gönüden-göni ýa-da kömekçi hökmünde gatnaşýan onlarça kärhanalary öz içine alýar.
Türkmenistanyň ykdysadyýetini ösdürmekde, şonuň bilen birlikde hem ony dünýä çykarmakda bitiren ägirt uly hyzmatlary, şeýle hem önümleriniň ýokary hilliligi üçin «Türkmennebit» DK « Halkara Altyn Globus» (1994, London) we «Halkara Platina Ýyldyzy» (1999, Madrid) ýaly halkara baýraklaryna mynasyp boldy.
«Türkmennebit» DK tarapyndan gazylyp alynýan nebitiň we gazyň möçberi:
- Goturdepe, Barsagelmez, Nebitdag, Günorta Gamyşlyja, Körpeje, Akpatlawuk, Keýmir, Gündogar Çeleken, ýakynda işe girizilen — Çekişler, Ýylakly, gaýtadan ulanyşa girizilen — Altyguýy we Mydar ýaly ýataklarda mundan beýläk hem buraw işlerini işjeňleşdirmekligiň;
- ulanylman ýatan nebit guýularyny ulanyşa girizmekligiň;
- guýulara toplumlaýyn bejergi bermegiň;
- guýularyň ýerasty bejergileriniň;
- nebit ýataklarynda nebiti gazyp almagyň mehanizirlenen usullaryndan peýdalanmagyň hem-de wintli we ežektorly sorujylary önümçilige ornaşdyrmagyň;
- guýularda gazy almagyň ýokary basyşly usullaryndan peýdalanmagyň;
- plastlaryň nebit gaýtaryjylygyny ýokarlandyrmak üçin gazyp almagyň intensiw usullaryndan peýdalanmagyň — hasabyna artdyrylýar.


text:
Ýagyşly Bangkok güni Agajan bilen myžžyk bolup elimizde täzeje tablet (planşet) kompýuteri bilen geldik. Meniň köpden bäri Taýlandda satuwa çykmasyny garaşýan enjamdy. Tablet 3G ulgamynda işleýän we 16GB ýada eýe bolan wersiýasy.
Enjam Apple firmasynyň iPad bilen meňzeşligi sebäpli iki firma arasynda hukuk meseleleri dowam edip gelýär.
Enjamyň harakteristikalary barada Internetde maglumat kän. Men bul ýerde esasan öz synlarym we duýguarymy paýlaşaýyn diýdim.
Bul ýerde elime geçen gutyny açyp başlaýan. (Aslynda gutysyny ilk açylşyny hem surata düşürmek islärdim welin ýanymda fotoapparatym ýokdy.)
Enjamyň daş töwereginden görnüşi:
öňünden:
arkasyndan:
ýokarky panel we arkadaky kamerasy:
we käbir detallar:
Korobkadan çykan beýleki zatlar:
Işläp duran Galaxy Tab:
Tableti goramak üçin we ulanylanda ýeňillik üçin oňa gap hem gerekli bolar:
Garaz, enjamda görer ýaly zatlary kän. Hemmesini bir mowzuga sygdyrmak hem kyn bolar. Şonuň üçin beýleki suratlaryny göresiňiz gelse şul albomdan görüp bilersiňiz:
Indi geleli ondaky operasion sistema. Enjam Android OS 3-nji wersiýasynda işleýär. 3-nji wersiýasy tabletler üçin öndürilen ilkinji Android sistemasy. Ondan öňkiler diňe telefonlar üçin niýetlenendi. Birnäçe günden (Oktýabryň 19-da) Androidiň 4-nji wersiýasy hödürlenjek (Ice Cream Sandwich). Aşakdaky linkde berilen albomda Androidiň içindäki programmalaryň suratlaryny görüp bilersiňiz:
Android Google firmasy tarapyndan ösdürilýän platforma bolany sebäpli ol sistemadan has köp peýdalanmak üçin Google hasaby bilen registrasiýa edilmeli. Registrasiýa edilenden soň Android Market-den özüňize goşmaça programma alyp bilersiňiz. Elbette käbir programmalar üçin pul tölemeli bolar, ýöne şonda-da mugt we peýdaly programmalaryň sany kän.
Birem Android üçin programma (app: application) satylýan online magazinleriň birnäçesi bar. Bularyň arasynda meşhur online magazin Amazon-da hem Android Appstore hem bar. Ol ýerde hem mugt app tapsa bolýar. Birem her gün pully bir programmany mugt alsa bolýar.
Aslynda Android meniň üçin täze platforma. Şonuň üçin meniň özüm hem kän tejribeli däl. Wagtyň geçmegi bilen täze-täze zatlary öwrenjegime ynanýaryn.


text:
Ozalky respublikan senator Çak Heýgel kanun çykaryjylara özüniň Obamanyň Eýranyň ýadro programmasy babatdaky pozisiýasyny, ýagny diplomatiýa ýol almadyk halatynda harby güýjüň ulanylmak ähtimallygyny goldandygyny aýtdy.
"Men prezidentiň Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak baradaky maksadyna doly goşulýaryn. Meniň ozal bu mesele barada ýazgyda hem aýdyşym we geçmişde kän gezek nygtaýşym ýaly, bu maksada ýetmek üçin ähli çäräniň görülmegi hökmandyr" diýip, Hagel aýtdy we öz syýasatynyň hemişe prezidentiňki bilen meňzeş bolandygyny, ýagny bir zat bolýança garaşman, onuň öňüni almaklyga eýerýändigini sözüniň üstüne goşdy.
"Prezident açyk aýtdy, bu biziň hökümetimiziň syýasaty. Men, goranmak sekretary hökmünde, Goranmak departamentiniň islendik ýagdaýa taýýar bolmagyny üpjün ederin. Bu meniň işim, bu meniň jogapkärçiligim" diýip, ol aýtdy.
Tankytlar
Bu diňlenişik Heýgeliň Ysraýyly ýeterlik goldamazlykda we Eýran babatdaky gowuşgunsyzlykda jemagat içinde ilkinji gezek tankytlanyşy boldy.
Ol geçmişde "Ýewreý lobbisiniň" täsiri barada aýdan sözleri we diplomatlyga kandidaty "açyk, agressiw geý" diýip häsiýetlendirendigi üçin tankyt edilipdi.
Şeýle-de Heýgel Komitete 2014-nji ýylda, ýaran güýçleriň Owganystandaky söweş missiýasy tamamlanandan soň, Birleşen Ştatlaryň ol ýerde galýan esgerleriniň jenaýat jogapkärçiligine çekilmezlik hukugyna eýe bolmagynyň möhümdigini aýtdy.
Ol, eger Birleşen Ştatlaryň esgerleri Owganystanda 2014-nji ýyldan soň hem galsalar, olaryň wezipesi terrora garşy operasiýalar we tälim bermek bilen çäklendirilen bolmaly diýdi.
"Prezident [Barak Obama] açyk aýtdy we men 2014-nji ýyldan soň Owganystanda galýan amerikan esgerleriniň diňe iki funksiýasynyň, terrora garşy göreş, hususan-da "Al-kaýdany" we onuň ýardamçylaryny nyşana almak, owgan goşunlaryna tälim we maslahat bermek wezipesiniň bolmalydygy bilen razy. Biziň Owganystan, onuň hökümeti we has-da möhümi – onuň halky bilen täze bir hyzmatdaşlyk gurmagymyzyň wagty geldi" diýip, Heýgel aýtdy.
Haýgel özüniň ABŞ-nyň ýaragly güýçlerini dünýäde iň kuwwatly edip saklamak isleýändigini aýtdy we ýadro ýaraglaryny kemeltmek meselesine berýän goldawy babatdaky tankyt hakda durup geçdi.
"Biz özümiziň ýerleşdirilen ýadro ätiýaçlyklarymyzy we atyş ustanowkalarymyzy täze START şertnamasyna laýyklykda kemeltmekçi bolýan wagtymyzda, men häzirki zaman, güýçli, howpsuz, taýýar we netijeli ýadro arsenalymyzyň bolmagynyň tarapdary. Amerikanyň ýadro kepilligi soňky 35 ýylda global howpsuzlygy üpjün etmekde we Üçünji Jahan Urşunyň tutaşmazlygynda merkezi rol oýnady" diýip, Heýgel aýtdy.
Eger-de Senat tarapyndan tassyklanylsa, Çak Heýgel Leon Panettanyň ýerine Birleşen Ştatlaryň goranmak sekretary bolar.


text:
Kelem
Kelemliler —maşgalasyna degişli ösüm likleriň ählisiniň güllerinde dört sany ýaşyl okara ýapragy, dört sany gül ýapragy bolýar. Gül täjiniň dört sany gül ýapraklary atanaklaýyn ýerleşendir. Bu maş galanyň atanak güllüler diýen ady şondan gelip çykypdyr. Kelemliler maşgalasyna degişli ösümlikleriň gülleri salkym şekilli gül çogdamyna ýygnanandyr. Bu maşgala gir ýän ösümlikleriň gülleriniň bir sany miweli gi we alty sanyda tyçinkasy bardyr. Tyçinkalaryň iki si beýlekilerine garanyňda gysgarak bolýar. Köpüsiniň gülleriniň açyk reňki, ýakymly ysy hemde içinde süýji tagamly şiresi (nektary) bolýar. Şoňa göräde olar mörmöjekler arkaly tozanlanýar. Tozanlanan gülleriniň düwünçeklerinden uzynja miwe emele gelýär. Miwäniň ortasynda ýuka germewajy bolup, onuň gyra larynda tohumlar ýerleşýär. Bişen miwe aşakdan ýo karlygyna ýuwaşýuwaşdan ýarylyp, onuň çaňňaklary germewaçdan aýrylýar. Germewaçdaky tohumlary ýel kemkemden ýere gaçyrýar. Şunuň ýaly miwelere struçok diýilýär. Türkmenistanda atanak güllüler maşgalasyna de gişli ösümlikleriň ýabany we medeni görnüşleriniň en çemesi ösýär we olar dürli maksatlar üçin ulanylýar. Olaryň birnäçesi bilen tanşalyň.
Ýabany ösýän kelemliler maşgalasyna degişli ösümlikler[üýtget | edit source]
Türkmenistanda kelemliler maşgalasyna degişli ýabany ösümlikleriň 180den gowrak görnüşi ösýär. Olaryň köpüsi ir ýazda ösüp ýetişýär. Ýazyň başynda, baldagynyň tiz ösýänligi sebäpli, 30–40 günüň dowamynda gülleýär we miweleri bişýär. Bu maşgala degişli ösümlikleriň arasynda güýzde gögerýänleri hem bardyr. Olaryň ösüş döwri tomus ýada güýz paslynda başlanýar. Şol döwürde olaryň köki we gysga baldakda ýerleşýän ýapraklary ösüp çykýar. Türkmenistanyň ekin meýdanlarynda ösýän ha şal otlardan 40-a golaýy kelemliler maşgalasyna degişlidir. Olaryň arasynda aýratynda gyjy-gyjy has köp duş gel ýär. Ol ýaplaryň boýlarynda, dag eteklerinde, derýa ýakalarynda, bagbakjalyklarda we beýleki ýerlerde giňden ýaýrandyr. Gyjygyjynyň maýdaja ak gülleri baldagynyň depesinde salkym şekilli gül çogdamyna ýygna nandyr. Gülüniň gurluşynda kelemliler maşgala syna mah sus alamatlary saklaýar. Gyjygyjynyň maýdaja miwe leriniň üçburç şekilli keşbi bardyr. Ol çopanlaryň ýan torbasyny ýada salýar. Şonuň üçin bu ösümlige çopan torbasy hem diýýärler. Gyjygyjy birýyllyk otjumak ösümlikdir. Ol mart–aprel aý larynda gül leýär, maýda miwesi bişip ýetişýär. Ýetişen miwele ri ýuwaşýuwaşdan açyl ýar. Olardan ownujak tohum lar se pelenip ýere düşýär. Onuň her Gyjygyjy peýdaly der manlyk ösümlikdir. Ondan alynýan derman gan duruzyjy hökmünde we aşgazaniçege kesellerini bejermekde ulanylýar. Ýenede ol mal lar üçin otiým bolup hyzmat edýär. Ýabany ösýän kelemliler maşgalasyna gyjygyjy dan hem başga ajybalgaz, çetir, dadran, ýabagan, sy gyrguýruk we beýleki ösümlikler degişlidir.
Kelem[üýtget | edit source]
Gymmatly azyk önümi hasaplanýan kelemiň gülleriniň we miwe leriniň gurluşy gyjygyjynyň güllerine we miwelerine meňzeşdir. Medeni kelem Ortaýer deňziniň we Atlantik okeanynyň kenarynda ösýän ýabany kelemden gelip çykandyr. Grekler we rimliler kelemi örän gadymy wagtlarda hem ösdürip dirler. Adam köp asyrlaryň dowamynda kelemiň dürli sortlaryny döredipdir. Kelem ikiýyllyk ösümlikdir. Ol birinji ýylynda kök, ýap rakly baldak we kelle emele getirýär, ikinji ýylynda bol sa, gülleýär we miwe berýär . Kelem sowuga çydamly ösümlik bolup, onuň tohumy 2–3 °C ýylylykda göger ýär. Kelemiň kadaly ösüp ýetiş me gi üçin 15–18 °C ýylylyk ýe terlikdir. Kelemiň tohumy gögeren wagtynda ilki bilen ok kök, ondan soň iki sany tohum ülüşleriniň ýaprajyklary çykýar. Tohum ülüşleriniň ýap rajyklarynyň arasynda de pe pyntygy bolup, ondan ösüm ligiň baldagy ösýär. Baldagyň üstün de bolsa yzlyyzyna ha kyky ýapraklary peýda bol ýar. Tiz wagtdan baldagyň uzynlygyna ösmegi togtaýar Depe pyntygyndan ösüp çykýan täze ýaprak lardan kelem kellesi emele gelýär. Kelemiň kellesiniň ululygy kökýany ýapraklaryň ululygyna baglydyr. Ýapraklary lar uly bolsa, kelem kellesi hem uly bolýar. Kelemiň kellesiniň içinde ýogyn gysgalan baldak bardyr. Oňa kelem düýbegi diýilýär. Baldakdaky ýapraklaryň arasynda gapdal pyntyklary ýerleşýär. Kelläniň daşky ýapraklary ýaşyldyr. Olarda hlorofil köp bolýar. Ýaşyl ýapraklarda ýagtylykda howadan alynýan kömürturşy gazyndan, toprakdan alynýan suw we mineral duzlardan organiki maddalar (şeker, krahmal, belok) emele gelýär. Kelläniň içki ýapraklaryna günüň ýagtysynyň düşmeýänligi sebäpli, olarda hlorofil emele gelmeýär. Şonuň üçin hem olar ak reňkli bolýar. Kelemiň güýçli ösen şahaly kökleri bolup, olar topragyň ýokarky has mes gatlagynda ýaýraýar. Kelemiň düýbüne yzgarly toprak üýşürilende baldagyň aşaky böleginden goşmaça kökler emele gelýär. Olar ösümlige mäkämlik berýär we toprakdan köp ýokumly maddalary almaga kömek edýär. Kelem suwy köp talap edýär. Kelemiň örän köp sortlary bardyr. Olardan has köp ekilýäni ak kelleli, gyzyl kelleli, kolrabi, brýussel we gül kelemleridir. Kelem witamine baý bolan iýmitlik ösümlikdir. Ony halk lukmançylygynda iç kesellerini, kelle agyryny we beýlekileri bejermek üçin giňden ulanýarlar. Kelemiň köp sanly sortlaryndan başgada kelemliler maşgalasyna gök ekinlerden gyzyldüýp, akdüýp we beýlekiler degişlidir. Olar iýmitlik ösümliklerdir.


text:
Şu ýylyň 28-nji maýynda Türkmenistanyň ähli künjeklerinde ýagan ýagyn sil suwlarynyň emele gelmegine getirdi we Mary welaýatynyň günorta-gündogar böleginde birnäçe obalary sil suwlary basdy diýip, ýaşaýjylar maglumat berýärler.
Читайте также на русском
Ýaşaýjylaryň Azatlyk radiosyna aýtmaklaryna görä, sil suwlarynyň aşa zeper ýetiren obalary Tagtabazar etrabynyň Marçak obasy we Serhetabat etrabynyň Çemenebit maldarçylyk sowhozy bolup durýar.
“Yzly-yzyna ýagan ýagyn ozaldan hem obalara zeper ýetiripdi, emma soňky güýçli ýagyn Murgap derýasynyň suwunyň kenardan çykyp, obalary suw basmagyna getirdi. Murgap derýasynyň gözbaşyndan sil suwlary bilen Owganystanyň ýaşaýjylaryndan 8 adamyň jesedini sil suwlary Marçak obasyna alyp geldi” diýip, öz adynyň efirde tutulmazlygyny soran Tagtabazar etrabynyň ýaşaýjysy gürrüň berýär.
Onuň sözlerine görä, Tagtabazar etrabynyň Marçak obasyny hem suw basyp, ilatyň ýaşaýyş jaýlary weýran boldy. Sil suwunyň gelýändigini duýan ýaşaýjylar iň bir zerur zatlaryny, dokumentlerini alyp, obanyň çet-gyralaryndaky baýyrlyk, belent ýerlere çykyp, sil suwlaryndan başlaryny gutardylar. Emma olar özleriniň mal-garasyny, öý goşlaryny sil suwundan halas edip bilmediler.
“Sil şeýle bir güýç bilen obany basdy. Ýokardan gelýän sil suwlary mallary, gazan-ojaklary, öý goşlaryny togalap alyp gelýärdi. Sil suwlary peselenden soňra bolsa, palçygyň içinden 8 sany owganly adamyň jesedini tapyp alyp, baýryň ýüzünde jaýladylar” diýip, maryly ýaşaýjy aýdýar.
Serhetabat etrabynyň Çemenebit maldarçylyk sowhozynyň hem ýaşaýjylarynyň ýaşap oturan jaýlaryny sil suwlary basyp, ýaşaýjylaryň aglabasy öý-öwzarsyz galypdyr.
“Çemenebit obasynyň gündogar böleginde gurlan kerpiç zawodynyň galyndylaryny zawodyň jogapkär işgärleri ýagyn suwlary akyp gelýän iki baýryň ortasyndaky jara döküp, birnäçe ýyllaryň dowamynda bu jary gömdüler. Gözegçilik ýoklugy sebäpli jaryň gömülmegi bilen, ýagyn suwlary baýryň ýokarsynda toplanyp, soňra jaryň gömülen ýerini böwsüp, obanyň üstünden indi. Obanyň köp jaýlaryny suw basdy. Adam ýitgileri hem bar. Obanyň çekene sürüleriniň birnäçesi, sowhozyň uly bir sürüsi çopany bilen heläk boldy” diýip, ýaşaýjylaryň ençemesi Azatlyk radiosyna gürrüň berdi.
Häzirki wagtda öýsüz-öwzarsyz galan adamlar uly kynçylyklary başdan geçirýärler. Olar obanyň çet-gyralarynda çöp-çatmalar dikip, oňňut edýärler. Azyk önümleriniň ýetmezçiliginden kynçylyk çekýärler.
Ozaldan hem pulsuz, un-çörek ýetmezçiliginden kösenýän ýaşaýjylara bu urgy artykmaç kynçylyklary getirdi diýip, Türkmenistanyň habar beriş serişdeleriniň bu heläkçilikler barada dymýandygyny hem ýaşaýjylar aýdýarlar.
Döwlet tarapyndan heläkçilik çekenlere hiç bir goldaw-kömek berilmändigini hem ýaşaýjylardan eşitmek bolýar.
“Heläkçilik çekip, öýsüz-öwzarsyz galan her bir hojalyga bir sintetik matras bilen bir ýasdygy kömek diýip paýladylar. 8-10 adamdan ybarat bir maşgala bir matras bilen bir ýasdygyň berilmegine ilat güljegini hem bilmediler, aglajagyny hem bilmediler” diýip, ýaşaýjylar öz nägileliklerini bildirýärler.
Döwlet gaznasynda ilata kömek bermek üçin hiç bir serişde tapylmajagyna göz ýetiren ýerli ýolbaşçylaryň edara-kärhananyň işgärlerinden pul serişdesini toplap, heläkçilik çeken ýaşaýjylar üçin serişde ýygnamaga çalyşýandyklary barada hem maglumatlar bar.
Belläp geçsek, Azatlyk Radiosyna bu wakada adam heläkçiliginiň bolandygy ýa-da bolmandygy barada maglumat almak başartmady. Türkmen häkimiýetleri we media serişdeleri ýurtda bolýan tebigy betbagtçylyklar we olaryň ilata ýetiren täsirleri barada adatça ne habar berýärler, ne-de mesele gozgaýarlar.


text:
ABŞ-nyň 20 trillion dollarlyk bergisi bar
Dünýäde umuman alnanda hökümetleriň jemi bergisi 663 trillion dollardan geçýär. ABŞ şol sanawda 20 trilliona golaý bergisi bilen birinji orny eýeleýär
Halkara Pul gaznasynyň görkezijilerine görä, Halkara Pul gaznasynyň global hökümetleriň bergileri sanawynda Amerikan hökümeti 19 trillion 940 milliard dollarlyk bergisi bilen sanawda birinji orny eýeleýär.
Sanawda 11 trillion dollar bilen Ýaponiýa ikinji orny, 5 trillion dollar bilen Hytaý bolsa üçünji orny eýeleýär.
Ýaponiýa bilen Hytaýyň bergisiniň esasy böleginiň ýerli pul birliginden we öz raýatlaryna bolan bergisiniň emele gelýändigi nygtalýar.
2 trillion 454 million dollar bilen İtaliýa dördünji, 2 trillion 375 million dollar bilen Fransiýa bäşinji orny eýeleýär.


text:
Ermenistanyň täze saýlanan premýer-ministri Nikol Paşiniýan demonstrantlara ýüzlenip, köçe protestlerini togtatmaga çagyrdy.
“Biz Ermenistanda halkyň ynamyna girip bilmedik hökümetiň bolandygy sebäpli, [aprelde] köçeleri petikledik. Bu günki gün halkyň ynamyny ödeýän hökümet bar” diýip, Paşiniýan Facebook arkaly eden çagyryşynda belledi.
Şeýle-de, Paşiniýan arz-şikaýatlary bolan raýatlary öz nägileliklerini ýazmaça görnüşde beýan edip, olary hökümete hödürlemäge çagyrdy.
“Hökümet bilen raýatlaryň arasyndaky dawalar, hökümet bilen milletiň arasyndaky hyzmatdaşlyk bilen çalşyrylmalydyr” diýip, Paşiniýan çykyşynda nygtady.
Mundan öň, ozalky hökümetiň tarapdarlarynyň Paşiniýanyň hökümetini “asňytlatmak üçin” protestleri dowam etdirmäge çagyryş etmekleriniň mümkindigi barada maglumatlar peýda bolupdy.


text:
Bahar paslynyň gelmegi bilen, babadaýhanlarymyzyň işi has köpeldi. Ekin meýdanlarynda taýýarlyk işleri gyzgalaňly alnyp barylýar.
Biziň Ak altyn daýhan birleşigimiziň pagtaçy kärendeçileri «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» ýylynda 2530 gektara gowaça ekip, ondan 4889 tonna pagta öndürmegi meýilleşdirdi. Şu günler daýhan birleşikde ýaz ekişine taýýarlyk gyzgalaňly alnyp barylýar. Täçmuhammet Hojageldiýewiň, Saparmyrat Tatowyň, Myrat Saryhanowyň ýolbaşçylyk edýän toparlarynda işler has-da guramaçylykly barýar.
Gallaçy kärendeçilerimiziň hem işi özlerine ýetik. Olar boý alyp barýan ak ekinlere ösüş suwuny tutup, tebigy we karbamid dökünleri bilen gurplandyrýarlar. Bugdaýlara dökün bermek işinde traktorçylarymyz öndürijilikli zähmet çekýärler. Olardan Annagylyç Gylyjow, Akmyrat Kadyrow, Bäşim Garnepesow dagy has-da tapawutlanýar. Işleriň sazlaşykly we öndürijilikli alnyp barylmagy üçin daýhan birleşigimizde işleýän öňdebaryjy kärendeçilerimizi, mehanizatorlarymyzy, sürüjilerimizi kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramasy tarapyndan höweslendiriji sylaglar bilen höweslendirilip durulýar.
Biz gallaçy hem pagtaçy kärendeçilerimiz bilen bilelikde «Türkmenistan — Beýik Ýüpek ýolunyň ýüregi» ýylynda bol hasyl ýetişdirmek ugrunda irmän-arman zähmet çekeris. Munuň özi biziň Gahryman Arkadagymyzyň ýurdumyzy gülledip ösdürmek ugrunda alyp barýan işlerine goşandymyz bolar.
Akmyrat GURBANOW,
Babadaýhan etrabynyň Ak altyn daýhan birleşiginiň kärdeşler arkalaşygynyň ilkinji guramasynyň başlygy.


text:
Ilkinji gezek 2016-njy ýylda Ženewa awtoulag sergisinde köpçülige görkezilen “Microlino” atly elektrik energiýasy bilen işleýän kiçijik awtoulag häzire çenli geçirilen synaglaryň ählisinden geçdi we önümçilige taýýar edildi. Şu ýylyň dekabrynda önümçiligine başlanjak awtoulag ilki Şweýsariýada, soňra Germaniýada müşderilere hödürlener. Bu kindiwanja ulagyň uzynlygy 2,4 metre, ini 1,5 metre we beýikligi 1,45 metre barabar. BMW-niň 1956-njy ýylda öndüren “Isetta” modeline meňzedilip taýýarlanan bu ulagyň ýokary tizligi sagatda 90 km-e ýetýär. Goýlan batareýasyna görä, bir gezekki zarýady bilen 126 ýa-da 202 km ýol geçýär. Ulanmak üçin örän amatly bolan iki oturgyçly elektrokary öý şertlerinde zarýadlandyrmak mümkin. Şeýle hem onuň öňki gapysy dikligine açylýandygy sebäpli münüp düşmek örän aňsat.
Soňky döwürde iri önüm öndürijileriň arasynda elektrokar öndürmekde basdeşlik ýitileşýär. Ösen tehnologiýa uzak aralyga gitmäge ukyply elektroulaglary gysga wagtda işläp düzmäge we öndürmäge mümkinçilik berýär. Iki ýyldan bäri kämilleşdirilýän “Microlino” hem bu bäsdeşlikde yzda galmak islemeýär. Onuň “atasy” hasaplanýan “Isetta” ulagy bolsa, geçen asyryň ikinji ýarymynda BMW kompaniýasyna uly girdeji getiripdi.
Iň kiçi elektroulag
Ilkinji gezek 2016-njy ýylda Ženewa awtoulag sergisinde köpçülige görkezilen “Microlino” atly elektrik energiýasy bilen işleýän kiçijik awtoulag häzire çenli geçirilen synaglaryň ählisinden geçdi we önümçilige taýýar edildi. Şu ýylyň dekabrynda önümçiligine başlanjak awtoulag ilki Şweýsariýada, soňra Germaniýada müşderilere hödürlener. Bu kindiwanja ulagyň uzynlygy 2,4 metre, ini 1,5 metre we beýikligi 1,45 metre barabar. BMW-niň 1956-njy ýylda öndüren “Isetta” modeline meňzedilip taýýarlanan bu ulagyň ýokary tizligi sagatda 90 km-e ýetýär. Goýlan batareýasyna görä, bir gezekki zarýady bilen 126 ýa-da 202 km ýol geçýär. Ulanmak üçin örän amatly bolan iki oturgyçly elektrokary öý şertlerinde zarýadlandyrmak mümkin. Şeýle hem onuň öňki gapysy dikligine açylýandygy sebäpli münüp düşmek örän aňsat.


text:
Türkmenistanyň demirgazyk welaýatyny duzly apy-tupan gurşap aldy.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguzdaky habarçylary harasatyň 27-nji maý güni, gije sagat 2-ler töweregi ýüze çykandygyny habar berdiler. Demirgazyk-günbatardan, sekuntda 20 metr tizlik bilen öwsen ýel regiona duz we tozan garyndyly tupany getirdi.
Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleri harasatyň ýekşenbe gününiň ikinji ýarymyna çenli dowam edendigini, şeýle-de munuň täsiriniň welaýatyň täs ähli sebitlerinde diýen ýaly görse bolýandygyny aýtdylar. Sebitiň käbir etraplarynda duzuň gatlagy 1 sm çenli golaýlady.
Duzly apy-tupan ýurduň Lebap welaýatynyň hem käbir sebitlerine baryp ýetdi. Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleriniň maglumatyna görä, duz Darganata we Dänew raýonlaryny tutuşlygyna gurşap alypdyr.
“Duz pagta we bugdaý meýdanlaryny, gök-bakja ekinlerini gurşap aldy. Ýollar hem durşuna duz bolup dur. Ähli ýer duw-ak” diýip, Azatlyk Radiosynyň ýerli habarçylarynyň biri gürrüň berdi.
Duzly tupan Türkmenistanyň demirgazyk goňşusy Özbegistanyň Garagalpagystan awtonom respublikasyndan geldi. Azatlyk Radiosynyň Özbegistandaky habarçylary duzly tupanyň – Türkmenistan bilen araçäkleşýän – Horezm, Buhara we Nowaýy sebitlerini hem gurşap alandygyny gürrüň berdiler.
Wideo: Özbegistanyň Horezm oblasty
Türkmenistanyň Daşoguz welaýaty ýurduň sosial-ykdysady, ekologiýa taýdan iň problemaly welaýatlarynyň biri hasaplanýar. Bu ýerde Aral deňziniň guramagynyň netijeleri has-da ýiti duýulýar.
Ýerli ýaşaýjylar suwuň hiline we ýerleriň şorlaşmagyna dowamly şikaýat edýärler.
Galyberse-de, türkmen emeldarlary we mediasy dynç günleriniň dowamynda Daşoguzda we Lebapda ýüze çykan harasat, onuň ýetiren zyýanlary barada dymýarlar.


text:
Allajan her kime nesip etsin toy tutup bagytly masgala bolmak!!!
Türkmenleriň durmuş toýy iň bir dabaraly bellenýän toýlaryň biri hasaplanýar. Ol toý boýdan-başa gyzykly däp-dessurlar, şowhun-şagalaň bilen gurşalandyr. Durmuş toýy gyzly öýe gudaçylyga gitmekden başlanýar.
Ilki bilen, ýigidiň ene-atasy kimiň gyzyna söz aýtjakdygyny maslahatlaşyp, belli bir karara gelýärler. Şondan soň sähetli güni ýa-da “Çarşenbe güni çar ýana” diýlen ýörelgeden ugur alnyp, hepdäniň üçünji güni gudaçylyga ugralýar. Adatça, gudaçylyga aýallar gidýärler. Gyz tarapy ilki barlanda oglan tarapa: “Hany, bizem bir geňeşeli, ideşeli, soraşaly, soň pylan wagt habar tutaýyň” diýip goýberýärler.
Şol pursatdan başlap hem dürli yrymlardyr däp-dessurlar ýerine ýetirilip başlanýar. Olar gyzyklylygy bilen täsin galdyrýar. Ilki bilen, gudaçylyga baranlar öý eýesine görkezmän, şol öýden bir bölek çörek ýa-da haýsydyr bir süýji zady jübüsine salýarlar. Bu yrym “Şular biziň bilen guda bolsunlar” diýen ýagşy niýetden ugur alnyp edilýär.
Gyz tarapyň “gel” diýen wagty ikilenç barlyp, taraplar ylalaşsa, toýuň sähedi bellenilýär. Ine, şondan soň esasy dessurlaryň ýerine ýetirilýän pursady başlanýar. Haýsy gün sähet, haýsy gün bisähet, ýyldyz maňlaýdamy ýa dälmi? Ýyldyz gelin almaga gidilýän tarapda bolsa, gowy görülmeýär, işiň şowsuz bolmagy mümkin diýlip pikir edilýär. Şol sebäpli hem halkyň arasynda ýyldyzyň ýoluna köke, çörek aýtmak, ýola çykanyňda ak sapakly iňňäni ýoluňa taşlamak ýaly birnäçe yrymlar döräpdir.
Sähet bellemek meselesinde ýaşululara maslahat salynýar, şolaryň oňlamagy bilen hem sähet bellenilýär. Gudaçylyk ugruna bolup, toý sähedi bellenip, gyz ýerden gelnalyjy gaýdyp gelýärkä hem yrym edilip, ýolboýy gelnalyjynyň öňünden uly adamdyr çaga-çuga çyksa, bir bölejik mata (ýol ýaglygy) ýyrtylyp zyňylýar. Çagalar ýol ýaglygyny höwes bilen ylgaşlap alýarlar. Ýol ýaglygy üçin gyzly öýe eltilen atgulakdan iki jübüti alynýar.
Gelin gaýyn öýüne gelip düşende, ilki bilen, gaýynenesi çykyp, gelnini gujaklap görüşýär, ýagşy dilegler bilen ýüzüne sylýar. Şol aralykda bilmezden basan şekilli bolup, emaý bilen gelniň aýagynyň barmagynyň ujuna basýar. Bu yrymyň manysy: “Goý, gelnim biziň diýenimiz bilen bolsun, agzybir, diýenediji bolsun” diýen pikiri aňladýar. Soňra gelin bilen hemmeler görşüp, ýagşy dilegler bilen ýüzüne sylýarlar.
Täze gelin öýe gelensoň, yrym üçin onuň bir elini sary ýaga, bir elini una degirýärler. Bu yrymyň manysy gelniň gelen öýüniň saçagyndan rysgaly bolsun diýmek. Nika gyýlanda hökmany endige öwrülen bir yrym bar. Ol hem süýjülik suwuny paýlamak. Ulurak gapda süýji suw taýýarlap, oturanlaryň hemmesine dadyryp çykýarlar, bu yrymyň, “Goý, ýaşlar mydama süýjülikde, agzybir ýaşasynlar” diýen oňat manysy bar. Nika gyýlansoň, gelin dürli synaglardan geçirilýär, oňa ädik çykardylýar, guşak çözdürilýär, ilik tikdirilýär. Bular hem toýa şüweleň berýär. Gaýynene gelniň etegine süýji, gant salýar weli, gelin etegini silkip goýberýär. Süýjüleri toýçular çöpleýärler. Bu hem gelin gaýynlary bilen agzybirlikde, süýjülikde ýaşasyn diýlip edilýän yrymdyr.
Şunuň ýaly dürli dessurlar ýerine ýetirilensoň, ýigidiň ýeňňesi gelip, “Ak-gök geýdirme” yrymyny edýär, ýagny ýigidiň ýeňňesi oglan bilen gyzyň kellesine elini goýup, şu sanawajy sanaýar:
“Ak-gök geýdirme,
Arpa çörek iýdirme,
Agyzla gapdyrma,
Toýnakla depdirme,
Türşek kimin güllesin,
Gawun kimin dillesin
Tur, ak gyzyň ýanyndan”.
Şeýle yrymlar türkmenleriň arasynda häzirki döwürde hem dowam edip gelýär.


text:
HUDAÝA ORUN BERIŇ
“Eý, söýgüli doganlar, özüňiz öç alman, Hudaýyň gazabyna ýol beriň. Çünki:  >.  > diýip ýazylgydyr. Özüňi ýamanlyga ýeňdirme-de, ýamanlygy ýagşylyk bilen ýeň” (Rimliler 12:19-21).
Imanly adam nädip karara gelmelidigine düşünmelidir. Gelnen kararlar şahsy jogapkärçilik bilen baglanyşyklydyr. Hawa, ene-atalar çaganyň aňyna her hili hapa zatlary geçirýärler, şonuň üçin ol ulalanda-da, 40 ýaşyna ýetende-de, köplenç edil 13 ýaşyndaky edýän hereketlerini edýär. Durmuşyňyzyň käbir ulgamlarynda haýsy ulgamda ýaşaýandygyňyza baglylykda size 9. 10, 11, ýaş bermek bolar. Kähalatlarda 40-60 ýaşly adamlar 16 ýaş döwründe ýaşaýarlar. Bu hemişe şeýle bolup durýar. Näme üçin? Sebäbi akyl ýetirmedik aňa köp hapa zatlar agdarylypdyr, şol sebäpli-de, adam durmuşynyň belli bir ulgamlarynda yza galak bolýar. Daşyndan göräýmäge ol özüni türgenleşdirýär, öwrenýär, düzelýär, emma şeýle-de bolsa, ol ösmeýär. Men ýazgaramok, ýöne adamzadyň gussaly faktyny belläp geçýärin. Bu gün şu ýerde oturan adamlaryň arasynda-da, käbir ulgamlarda, ýagny söýgi we wepalylyk ulgamynda kämillige ýeten, ýöne durmuşynyň käbir ulgamlarynda entegem 12 ýaşynda gezip ýören ajaýyp adamlaram bardyr. Bu olaryň akyl-paýhas ukyby bilen asla baglanyşykly däl-de, akyl ýetirmedik aňy bilen baglanyşyklydyr.
Munuň ýaly ýagdaýdan çykalga bardyr, ýöne bu babatda dogruçyl bolmalydyr. Emma adamlar munuň deregine öz-özlerini inkär etme sistemasynda ýaşaýarlar: “Men däl, aýalym etdi. Men günäkär däl, kakam günäkär”. Kakaňyzyň ýa-da ejeňiziň akyl ýetirmez aňyňyza köp zady goýandygy bilen hiç kimem jedelleşmeýär.
Hudaýyň Sözi çözgüt teklip edýär—ýerli ýygnak, ýerli ruhy çopan, siziň maslahatçyňyz deregiňize karara gelýär. Onuň edýän her bir wagzy size maslahat berýär, çözgüt sistemasyny görkezýär we serişde toplamanyň tükeniksiz mukdaryny berýär. Hudaýyň Sözi—şeýtany gorkuzýan adaty bolmadyk maslahatlar sistemasydyr. Hudaýyň sözi gürrüň berlende, çüýremez tohumyň ýaşaýşy-da berilýändir. Ol siziň kalbyňyza girmäge taýýardyr. Ýöne siziň ony ýüregiňizde kabul etmeýän bolmagyňyz mümkin. Eger akyl ýetirmeýän aňyňyz hapadan doly bolsa, onda Hudaýyň Sözüni eşitseňizem Onuň maslahatyny Kabul edip bilmersiňiz. Şunuň ýaly ýagdaýda Hudaýyň Sözi size hiç haçan peýda getirip bilmez-de, siz durmuşyňyzyň käbir ulgamlarynda barybir şol yzagalaklygyňyza galarsyňyz. Bu siziň akyl-paýhasyňyz zerarly däl-de, ruhy ösüşiňiz, çeýnemäge we özleşdirmäge, Hudaýyň Sözüni janyňyza siňdirmäge ukyply däldigiňiz zerarly bolýandyr. Hudaýyň Sözüni jana siňdirme bolmasa, siz özgerişe girmeýärsiňiz-de, diňe ruhy refleksde ýaşaýarsyňyz.
Akyl ýetirilmedik aňda hapa galsa, onda ol hemişe siziň içiňizde saklanyp, köp ýagdaýlarda näbelli zat bolýar-da, aňyňyzyň 90%-i bolup durýan akyl ýetirmedik aňyňyz aslyýetinde siziň kimdigiňizi görkezýär.
Bilimiňiz, taýýarlygyňyz, faktlary kabul edişiňiz sizi belli bir derejede üýtgedýär, ýöne sizde beýleki adamlar üçin açyk bolan 10% -iň üsti bilen aslyýetinde kim bolsaňyz, şoldugyňyzy görkezmäge çalyşýan ikinji şahsyýetem bardyr. Bu siziň köpçüligiň öňünde üýtgemeli, açylmaly, göze görünmeli bolan bir bölegiňizdir. Adam ajaýyp maska dakynyp, aňrybaş oýun görkezibem biler, ýöne oňa peýdasyzlyk hökümdarlyk edip, onuň özeni bolup durar. Munuň ýaly adam geçmişde ýaşaýandyr.
Belki, onuň özüniň beýle pikir etmeýän bolmagy mümkin. Ol telefonda jaň edip: “Eger biz şeýle etsek, munuň ýaly etsek, gaty gowy bolar” diýip biler. Ol häzirki wakalaryň ölçeginde gürläp biler, ýöne şonda-da geçmişde ýaşaýandyr. Geçmişde ýaşaýan adam häzirki döwründe hiç haçan hem ösýän däldir. Adam geçmişiň haýsy böleginde ýaşaýan bolsa-da, häzirki döwründe hiç haçan hem ösýän däldir. Geçmiş oňa ýaralary, agyrylary, öz büdremelerini ýatladyp durýandyr, şol sebäpli-de, häzirki döwründe ol ösüp bilmeýär. Onuň dyrjaşmagy-da mümkin, durmuşynyň käbir ulgamlarynda üstünlik gazanmak üçin güýjem tapyp biler, emma geçmişi bilen ýaşaýan adam häzirki döwründe Hudaýyň planynyň içinde ýaşaýandygynyň bar özenini elinden sypdyrýandyr.
Gep adam Hudaýyň planynyň içinde bolýan bolsa, onda ol özüni Hudaýyň planyna tabyn edip, Onuň öz durmuşyndaky maksadyny açar. Şonda ol ebedi ýaşaýyş merhemetini doly Kabul edip, geçmişini doly aradan aýryp biler. Belki, ol geçmişini ýadyna salsa-da, bu babatda hasrat çekmez, ony çeýnäp oturmaz we gaýta-gaýta özleşdirip durmaz.
Häzirki döwrümizde Hudaýyň planyna girenimizde, şol planyň tolgundyryjy mümkinçiliklerini —ýerdäki ýaşaýşymyzyň hakyky maksadyny — duýup başlaýarys. Şonda ilki bolup geçýän zat özümiziň beýik hakykaty görmegimiz—adamlary däl-de, Hudaýy eşitmegimiz—bolup geçýändir. Biz adamlaryň ýaşaýyş hakda diýýän zatlaryny däl-de, Hudaýyň Sözüniň: “Hudaýdan gelen Hudaýyň sözlerini diňleýändir. Siz diňlemeýärsiňiz, çünki siz Hudaýdan däl” (Ýahýa 8:47) diýýän sözlerini diňleýäris. Hudaýyň sözüni eşitmek üçin men Hudaýyň Sözi öwredilýän ýerde bolmalydyryn, men Onuň sözi eşidilýän ýerde oturmalydyryn ýa-da her gün az bolanda iki sagat kasseta diňlemelidirin. Bu has gowy peýda getirýändir. Ikinjiden, Hudaýyň sözüni diňlänimde, Onuň sözüni kiçigöwünlilik bilen kabul etmelidirin (Ýakup 1:21). Üçünjiden, men Isa Mesih hakda eşiden zatlarymyň hemmesini iman bilen utgaşdyrmalydyryn. Soň taglymaty özleşdirme bolup geçýär. Çeýneme bilen özleşdirme bilelikde bolup geçende, bu öz düşünjämiň Hudaýyň pikirleri bilen ýuwulýandygyny aňladýar. Soň meniň düşünjäm Adamdaky durmuşda ýygnanan ýyllara hökümdarlyk edip başlaýan Hudaýyň ýaşaýşynyň hereketini kabul edip başlaýar. Şu sebäbe görä-de, resul Pawlus: “meniň üçin ýaşaýyş Mesih” (Filipililer 1:21). Şonuň üçin mezmurçy biziň Hudaýyň sözi tarapyndan ideklenilýändigimizi aýdýar. Şol sebäpli-de, adam azat erk bilen merhemete, rehimdarlygyň öňe gitmesine, rahat ýaşaýşa, özüni hakykatda mukaddes edilmäge alyp barýan çözgütlere şeýle jogapkär bolýar. Ine, adam şu zatlary eşidibem, gomoseksualizme gaýdyp barsa, Hudaýy näme üçin gaharlandyrýan eken, sebäbi oňa ýaňyja çözgüt hakda aýdylypdy ahyryn. Sebäbi oňa çözgüdi teklip eden Hudaý we çözgüt teklip eden Kitap hakykatdyr we ebedidir.
Mukaddes Kitapda Hudaý zynanyň biziň aramyzda hatda agzalmalam däldigini, sebäbi häzir merhemetiň, Hudaýyň planynyň we maksadynyň çözgüt getirendigini aýdýar. Şol çözgütler şöhratlydyr, üýtgeşmeler gudratlydyr. Olar Hudaýyň Sözüni eşitmek, ony kiçigöwünlilik bilen kabul etmek, eşiden zatlarymyzy iman bilen utgaşdyrmak we Hudaýyň Sözüni özleşdirmek arkaly ýazgarmasyz merhemet bilen bolup geçýändir. Bu bolsa durmuşda imanly adamyň pikirlerini ösdürýän zatdyr. Bu jogapkärçiligiň beýleki görnüşleriniň hemmesini akyl taýdan aradan aýryp, mümkinçilik bolanda belli bir maksat bilen edýän, etmegi planlaşdyrýan ýöne bir akyl ýetirýän pikirlerimiz däldir. Men bu ýerde özüm düşünmesem-de, Mukaddes Ruhda pikirlenenimde, Mukaddes Ruh arkaly bolup geçýän subýektiw pikirlenmäni göz öňünde tutýaryn. Mysal üçin, men kimdir biri bilen duşuşmak üçin koridor bilen gidip barýarkam, öz durmuşymdaky taglymatyň belli bir ulgamyna düşünmezligimem mümkin bolup biler, ýöne aňym geçmiş hakda pikirlenmäniň deregine, hemişe taglymat hakda pikirleinip biler, sebäbi ol ýüregimi doldurýar-da, Rebbe öwgi aýdýar. Şonda men Rebden şeýle doly bolýaryn, sebäbi Ol aňymda häzir näme bardygyny açyp görkezmek üçin akyl ýetirmez düşünjämi motiwirläp, meni gurşap alýar. Soň men muňa düşünmesem-de, eýýäm Mukaddes Ruhuň akyl ýetirip bolmaýan pikirlenmesinde ýaşaýaryn. Ýüregimiň akyl ýetirmez pikiri-de, aňymyň akyl ýetirýän pikirlenmesi-de bolup bilýändir.
Şeýlelikde, eger içiňizde ajaýyp iýmit bar bolsa, onda sizde örän ajaýyp iýmit bolýandyr. Eger siz birnäçe hepdäniň dowamynda duzly, ýagly iýmit iýmeseňiz, undan bolan önümleri iýmegi bes eden bolsaňyz, onda siz içiňizde nähili iýmitiň bardygy hakda hatda pikir hem etmeýärsiňiz. Bu barada pikir etmegem birhiliräk bolardy, ýöne şol iýmit size kömek edýär, gurbat berýär. Hatda haýsydyr bir ders, haýsydyr bir taglymat, haýsydyr bir tema hakda pikir etmeýän bolsaňyzam, öz gün tertibiňiz bilen gümra bolsaňyzam, akyl ýetiriji aňyňyz içiňizdäki zatlar bilen oýnaýar. Uka giden wagtyňyzda-da, şunuň ýaly zatlar bolýandyr. Eger uklap ýatan bolsaňyz, işdäsiz bolan ýagdaýyňyzdan başga wagtlarda, gije-gündiziň dowamynda 24 sagatlap işleýän aňyňyz hem akyl ýetirmeýän zadyňyz uklap ýatan düşünjeli aklyňyz bilen işleýär-de, hemişe içindäki zady özleşdirýär. Mysal üçin, eger men položitel, dinamiki zatlar hakda pikirlenýän bolsam, onda ruhy dinamikada rahat ýataryn (Zebur 4:9). Men şonda uky taglymatynda ýaşap, biologiki we emosional kynçylyklaryň hemmesinden dynç alýaryn.
Mukaddes Kitap: “Eý, söýgüli doganlar, özüňiz öç alman, Hudaýyň gazabyna ýol beriň. Çünki: <<Reb diýýär: Öç Meniňkidir, öwezini Men bererin” diýýär. “Söýgüli doganlar”—agapemos—erkeklik derejesine degişli bolup, köplük sanda ulanylandyr. Ol näzik ysnyşyk hakda gürrüň berýär. “Özüňiz öç alman”—me ekdikointes—häzirki zaman işligi, buýruk sandyr. Bu söz: “Özüňiz üçin ar almaň, ar aljak bolup hereket etmäň”diýmegi aňladýar.
Özleri üçin ar alýan adamlar geçmişi bilen ýaşaýan adamlardyr. Olarda häzirki döwürde özlerini goramaklyga sebäp hem bolýandyr: “Men beýle etmedim, men munuň ýaly däl, name üçin men şeýledirin diýip pikir edýärsiň? Men beýle diýmedim. Men beýle diýjek bolmadym. Men beýle etmedim. Sen näme üçin muny men edendirin diýip pikir edýärsiň? Ýok!” Bu näme? Özüň üçin ar almadyr! Näme üçin bu adam özüni gorap ýaşaýar? Sebäbi akyl akymlary hapa akymlary getirýär. Aňda az bolan 8 sany bölüm bolýar-da, olar hapa akym öndürýärler. Adamlar hapa akymlar sebäpli, ahlaksyzlyga, neşä, gazaba, garşy çykma, kinä, akla sygmaýan zatlara, ar alma, gorka, ynamsyzlyga, özi hakda erbet pikir etmä ýüz urýarlar.
Özüň üçin ar almaklyk 8 bölümi bolan hapa aňyň akymlary sebäpli bolýar. Eger kimdir biri size özüňiz üçin ar aljak bolup ýaşaýandygyňyzy aýdaýsa, onda: “Siz name üçin beýle diýýärsiňiz?” diýen jogaby alardy. Ar almanyň yzyndan hem giden mehanizmi bolan özüňi gorama gelýändir. Eger siz aňyň zäherlenen akymynda ýaşap, nädogry karara gelen bolsaňyz, onda sizde özüňizi gorama sistemasynyň emele gelendigi göze görnüp durandyr, sebäbi eger özüňi goramaklyk bolmasa, onda adam newroz bolýar. Eger sizde özüňizi gorama sistemasy bar bolsa, onda siz gowy newrozsyňyz. Başgaça aýtsak, gowy newroz bolmak üçin sizde gowy işlenilip düzülen özüňi goraýyş sistemasy bolmalydyr, şonuň üçin siz ar alma güýjüni logika, rasional pikirleniş sistemasy we özüňi gorama sistemasy arkaly beýgeltmelisiňiz.
Şeýlelikde, siz adam pikirinde özüňizi rasional goramak üçin hemişe maglumatlary özüňize siňdirmek bilen ýaşaýarsyňyz. Bu Hudaýyň merhemetiniň özüňiz babatdaky başlangyç planyny öňüňizden aýyrmak üçin her hili psihologiýadyr, ruhy ölçegler bilen garyşdyrylan garyşyk filosofiýadyr. Özüňiz üçin ar almaň. Özüňiz üçin ar aljak bolup ýaşamaň-da, Hudaýyň gazabyna ýol beriň! “-dä” diýen söz baglaşdyryjysy aýdylýan pikire wajyplyk berýän ajaýyp baglaşdyryjydyr. Näme uly wajyplyga eýedir? Ýer beriň. Beriň—dimodaiden alnan dote—buýruk san bolup durýandyr. Hudaýa Öz beýikligindäki ornuny beriň, sebäbi siz Hudaýyň taglymaty bilen hyzmatdaşlykdasyňyz. Özüňizde Hudaýa ornuny berme sistemasy bolar ýaly, bir gezekde hemişelik karara geliň, sebäbi siz öz ykbalyňyzy çözýänsiňiz. Buýruk san siziň karara gelýändigiňizi görkezýär. Siziň deregiňize hiç kim karara gelip bilmez. Siz ýeriňizden turýarsyňyz-da, hereket edýärsiňiz. Buýruk san—Hudaýyň bu zatlary siziň bähbidiňiz üçin tabşyryk berýändigini görkezýär.
“Hudaýyň gazaby” birlik sanda bolup, gahar emosiýasy hakda gürrüň berýär. Grek dilinde gahary beýan edýän iki söz bardyr. Olaryň biri içki gahar, ikinjisi bolsa, gaharyň daşky beýan edilmesi hakda gürrüň berýär. Bu ýerde gaharyň daşky beýan edilmesi—orge—hakda gürrüň edilýär. Bu ýerde ynsanlyk zäherlenmesini ýeňmek üçin Hudaýyň dogrulygynyň biziň otrisatel hereketlerimizi ýeňýändigi hakda gürrüň edilýär.
“Çünki…diýýär”—gegraptai—hereketiň tamamlanan görnüşi, işligiň mälim formasy we gaýdym dereje geçmişde aýdylan zatlaryň häzirki wagtda-da netijesiniň bolýandygyny görkezýär. Siziňem şol hereketiň netijelerini almagyňyz mümkin. Gaýdym dereje bolsa, siziň şol hereketleriň netijesini merhemet boýunça alyp biljekdigiňizi, munuň öz kalbyňyza, aňyňyza we düşünjäňize peýda getirjekdigini aňladýar.
“Öç Meniňkidir”—emoi ekdikesis—baş düşümdedir. Bu söz gaharyň adalatlylyk sebäpli bolýandygyny aňladýar. Hudaý Öz tagtyndan gelip çykýan adalaty ýerine ýetirýändir. Men rahatlanyp bilerin. Men öz üstüme hüjüm eden adamlar hakda pikirlenmän bilerin, sebäbi Hudaý meni goraýar, meniň üçin ar alýar. Ol adalatlydyr, şonuň üçin hem, olara mynasyp bolan zatlarynyň hemmesini berer, sebäbi olar hakykaty ret etdiler, merhemeti inkär etdiler we dildüwşügiň bir bölegi boldular. Şeýlelikde, men rahatlanyp, jogabam bermän, munuň üçin aram aljak bolman oturyp bilerin. Men Hudaýyň özümiň deregime edýän hereketlerini kabul edýärin.


text:
Autizm
Autizm —Çagalykda, esasan hem çaganyň 3 ýaşyna çenli döwründe onuň ruhy taýdan ösüşiniň binýady tutulyp, gylyk-häsiýetler toplumynyň emele gelmegi we kebşirlenmegi bolup geçýändir.
Autizm keseliniň alamatlary hem çaganyň 3 ýaşyna çenli döwründe ýüze çykýandyr.
Çaga autizmi – beýniniň ösüşiniň bozulmalary netijesinde döräp, hemmetaraplaýyn sosial aragatnaşyklaryň, esasan hem gürrüňleşme ukybynyň ýetmezçiligi, gyzyklanmalaryň çäkliligi we şol bir hereketleri gaýtalap durma endiginiň döreýänligi bilen häsiýetlendirilýär.
Barlaglaryň görkezişi ýaly, autizmiň alamatlary her 1000 çaganyň 6-da duş gelip bilýär. Gyzjagazlara garanyňda, oglanjyklarda bu ýagdaý 4 esse ýygy duş gelýändir.
Autizm keseliniň sebäpleri beýniniň nerw öýjükleriniň geçirijilik ukybyna täsir edýän genler bilen baglanyşdyrylýar. Ýöne keseliň gelip çykmagynyň sebäpleri çylşyrymly bolup, onuň ýüze çykmagynda haýsy ýagdaýyň has täsir edýänligini bilip bolmaýar: gen toplumynyň özara arabaglanşygymy ýa-da belli bir faktorlar sebäpli geniň häsiýetleriniň üýtgemegimi (gen mutasiýalary).
Gen toplumyna täsir edýän ýaramaz faktorlary öwrenmekde hem ylmy işler alnyp barylýar. Ýaramaz täsir edýän bu faktorlara şular degişlidir: käbir iýmit önümleri, ýokançly keseller, agyr metallar, himiki eredijiler, dizel dwigateliň tüssesi, plastik önümçiliginde ulanylýan fenol we ftalatlar, pestisidler, brominirlenen oda çydamly materiallar, alkogol içgileri, neşe önümleri, çilimkeşlik. Autizmiň döremeginde bu faktorlaryň gönüiden-göni täsiriniň bardygyny subut edýän ylmy deliller entek bolmasa-da, göwreliligiň birinji 8 hepdesinde olaryň düwünçege edýän täsiri howpludyr. Keseliň ýüze çykmagynda waksinasiýanyň täsiri barada hem käbir deliller getirilýär. Bu barada aýdylan pikirler, käbir ýurtlarda öňüni alyş sanjymlary geçirmegiň ýygylygyny azaltdy. Bu bolsa gyzamyk keseline uçraýanlaryň sanyny artdyrdy. Geçirilen köpsanly barlaglar, MMR- waksinanyň, şonuň ýaly-da waksinalara goşulýan timerosalyň autizmiň döremegi bilen hiç hili arabaglanşygynyň ýoklugyny subut etdiler. Şonuň ýaly-da, autizmiň ýüze çykmagynda enäniň we atanyň ýaşynyň uly bolmagy, kiçi agramly çagalar, wagtyndan öň bolan dogrum, dogrumda çagada ýüze çykýan kislorod ýetmezçiligi ýaly ýagdaýlary hem ünsden düşürmeli däldir.
Keseliň taryhyna göz aýlasak, "austsmuş" termini 1910-njy ýylda şweýsar psihiatry Eýgen Bleýler tarapyndan şizofreniýanyň alamatlaryny beýan etmek üçin ulanylşa girizilipdir. Ol "özüni çendenaşa gowy görmek" manysyny aňladýan täze latyn sözüne "özüm" diýen grek sözüni goşmak bilen, "näsaglaryň öz guran howaýy dünýäsinde ýaşaýanlygy we islendik daşdan gelýän täsire ýürege düşgünçlik ýaly garaýandyklaryny" nygtajak bolupdyr. D. Hopkins gospitalynyň lukmany Leo Kanner iňlis dilinde "autizm" sözüne täze döwrebap many berdi. 1943-nji ýylda 11 sany çaganyň özüni alyp barşynda umumy alamatlaryň bardygyny beýan edip, ol "irki çaga autizmi" diýen söz düzümini ulandy.
Autizmden ejir çekýän näsaglaryň gylyk häsiýetlerinde aşakdaky özboluşly alamatlar döräp, käbir çäklerde olar has hem aýdyň ýüze çykýandyr:
- Sosial aragatnaşyklarda ýüze çykýan kynçylyklar şu alamatlary öz içine alyp biler:
Sözsüz gatnaşyklarda tejribe toplamak kynçylyklarynyň ýüze çykmagy bolup biler. Meselem, göni gözüňe seretmek endigi, ýüzüň içki duýgulara görä üýtgemegi, bedeniň ýagdaýynyň üýtgemegi; Öz deň-duşlary bilen dostlukly aragatnaşyklary gurap bilmezlik; Töweregindäkiler bilen şatlygyny, üstünliklerini, gyzyklanmalaryny bölüşip bilmezlik ýagdaýynyň ýüze çykmagy; Autizmli adamlarda başga adamlaryň içki duýgularyna, gam-gussaly ýagdaýyna düşünip, olara duýgudaşlyk etme häsiýeti bolmaýar.
- Sözli we sözsüz aragatnaşyklaryň bozulmagy aşakdaky alamatlary öz içine alýar:
Çaga giç dil açýar ýa-da asla geplemeýär. Autizmli näsaglaryň 40%-i hiç haçan geplemäni öwrenip bilmeýärler; Gürrüňdeş bolmak üçin söz açmak autizmli näsaglara kyn düşýär. Şonuň ýaly-da, başlanan gürrüňi alyp gitmek, gürrüňdeşligi saklamak olar üçin kyn mesele bolup durýandyr; Autizmli näsaglara öz gürrüňlerinde birmeňzeş, gaýtalanýan sözleri we söz düzümlerini gaýtalamak (eholaliýa) mahsusdyr; Autizmden ejir çekýän adam öz gürrüňdeşine kynlyk bilen düşünýändir. Meselem, ol öz gürrüňdeşiniň degişme äheňli gürrüňine düşünmän biler. Sebäbi olar hemme aýdylanlara gönimel düşünip, sözüň gizlin manysyny anyklap bilmeýärler.
- Autizmli näsaglaryň durmuşynda çäkli gyzyklanmalar ýüze çykýandyr:
Bir zadyň böleklerinde ünsüň jemlenmegi. Autizmli kiçijik çagalar bütin bir oýnawaç bilen oýnaman, onuň aýry-aýry böleklerine güýmenýärler. Meselem, tutuş maşynjagaz bilen gyzyklanman, onuň tigirjikleri bilen gümra bolýarlar; Şonuň ýaly-da, autizmli çagalar belli bir zada gyzyklanma bildirýärler. Meselem, uly ýaşly çagalar we ulular wideooýunlar, kartly oýunlar ýa-da maşynlaryň nomerli belgileri bilen gyzyklanyp bilerler; Öz gün tertibinde birmeňzeşlige ymtylmak ýagdaýy autizmli näsaglara mahsusdyr. Meselem, çaga işdäaçar iýmezden öň, hemişe çörek iýýär ýa-da ony her gün mekdebe şol bir ýol bilen äkidilmegini talap edýär. Olar öz oýnawaçlaryny, otagdaky zatlaryny hemişe rejeläp goýmaga ymtylýarlar; Autizmli näsaglara uzak wagt şol bir hereketleri gaýtalama ýagdaýy mahsusdyr. Meselem, yranyp oturma ýa-da uzak wagt çapak çalma, kellesini aýlap oturma we başgalar. Öz-özüňi dişlemek ýa-da ýiti jisimler bilen özüňi sançmak ýaly hereketler autizmden ejir çekýän näsaglaryň arasynda ýygy duş gelýändir. 2007-nji ýylda geçirilen barlaglaryň görkezişi ýaly, autizmli çagalaryň 30%-i öz ömründe bir gezek hem bolsa özlerine şikeslenme ýetirendirler.
Özüni alyp barmada we häsiýetinde gaýtalanma hereketleriň hiç biri hem autizm üçin aýratyn mahsus bolmasa-da, bu keselde hereketleriň gaýtalanmagy ýygy we aýdyň duş gelýäligini bellemelidir.
Autizmden ejir çekýän näsaglary başga alamatlar hem tapawutlandyrýar:
Okuw sapaklaryny ýeterlik özleşdirip bilmezlik häsiýeti olaryň arasynda ýygy duş gelýändir. Tutgaýlaryň ýüze çykmagy. Ýetginjeklik döwründe olaryň has hem köpelmegi bolup biler. Ünsi jemlemekde ýetmezçilikleriň ýüze çykmagy. Ulular tarapdan berlen tabşyryklaryň ünssüz ýerine ýetirilmegi mümkin (meselem, okuw sapaklary) bolup, tersine, öz saýlan güýmenjelerine (şol bir multfilmi gaýta-gaýta görmek, kubikleri yzly-yzyna düzmek) ünsli çemeleşip bilerler Autizmli çagalaryň ýygy we güýçli gaharlanmagy mümkindir. Bu ýagdaý çaga öz talaplaryny doly beýan edip bilmedik ýa-da onuň adaty gün tertibine başga biri goşulanda ýüze çykyp biler. Näsaglarda daş-töwereginden gelýän gyjyndyrmalary nädogry kabul etmek ýagdaýy ýüze çykýar. Bu olaryň duýujylygynyň (sensor kabul ediş) bozulanlygy bilen düşündirilýär. Meselem, olar hemişe hereketde bolýarlar ýa-da tersine çalt ýadaýarlar, olara deglende tisginme ýagdaýynyň ýüze çykmagy, ys almada ýokary duýujylyk, elleri hapalananda alada galmak ýagdaýlary degişlidir. Çagalar belli bir hereketi amala aşyranda oňaýsyzlyk duýup bilerler: hiňňillikde uçanlarynda, ýapgyt tekizlikden düşenlerinde, meselem, basgançakdan ýa-da tersine ýapgyt ýere dyrmaşmaly bolan ýagdaýlarynda. Autizmli näsaglaryň 2/3 böleginde iýmit saýlaýjylyk, iýmitden ýüz döndürmek ýaly ýagdaýlar duş gelýär. Olarda iýmit siňdiriş agzalarynyň näsazlyklary ýüze çykyp biler, ýöne bu autizm üçin mahsus alamat däldir. Autizmli çagalarda ukusyzlyk has ýygy duş gelip, olar gijäniň ýarymynda ýa-da ir säherde oýanyp bilýändirler. Autizmli çagalaryň ene-atalary çagalarynyň adaty bolmadyk ýaşaýşy we oňa hemişe gözegçilik etme zerurlygynyň ýüze çykýanlygy sebäpli, uly dartgynlylyk ýagdaýda ýaşaýarlar. Autistler doganlary bilen seýrek ýagdaýda dawalaşýarlar, olar köplenç öz doganlaryna buýsanyp gezýärler. Ýöne uly ýaşly autistlerde ene-atalary we doganlary bilen düşünişmezlikler ýygy duş gelip biler.
Ene-atalar öz çagalarynda bar bolan autizme mahsus alamatlary, çaga 18 aýlyk bolandan soň duýup başlaýarlar. Çaga 2 ýaşyna baranda bu alamatlara ene-atalaryň 80%-e golaýy üns berýärler. Çaganyň ömrüniň birinji ýylynda käbir alamatlar saýgaryp bilner, meselem çaganyň aýry-aýry sesler bilen lak atmasynyň giç ýüze çykmagy, gürrüňleşmek üçin söz atylanda gowşak reaksiýanyň döremegi ýaly yagdaýlar ýüze çykýar. 2-3 ýaşly çagalara az we seýrek gepleme, öz sözlerinde çekimsiz sesleriň az ulanmagy, söz baýlygynyň garyp bolmagy mahsusdyr. Autist çagalar haýyş bilen seýrek ýüz tutup, içki hyýallaryny başgalar bilen paýlaşýan däldirlrer. Öň belläp geçişimiz ýaly, başgalaryň aýdan sözlerini gaýtalap durma (eholaliýa) ýa-da at çalyşmalaryny ýalňyş ulanmak olar üçin mahsusdyr. Meselem, "Seniň adyň näme?" diýen soraga, çaga "seniň" sözi "meniň" söze çalşyrman "Seniň adyň Myrat" diýip jogap berip biler. Çagalaryň ünsüniň ýeterlik däldigi sebäpli, eliň bilen bir zat görkezilende, olar zada seretmän, adamyň eline seredýändirler. Özleri hem bir zady el bilen görkezip, şol barada öz pikirlerini aýtmaga ukyply bolmaýarlar.
Autizm keselinde, öz wagtynda başlanylmadyk bejerginiň, gerekli, peýdaly netijelere giç getirjekdigini bellemelidir. Şol sebäpli hem, aşakdaky alamatlaryň islendigi ýüze çykanda lukmana ýüz tutmalydyr:
Eger 1 ýaşly çaga şindiz hem aýry-aýry sözleri we bogunlary aýdyp, geplejek bolmaýan bolsa; 1 ýaşly çaga hereketleri bilen düşünişmäge ukyply bolmadyk ýagdaýynda (eli bilen bir zady görkezme, hoşlaşanda eljagazyny bulamak); 16 aýlykda sözleri diýip bilmese; 24 aýda iki sözden ybarat söz düzümlerini diýip bilmese; Eger islendik ýaşda gepleme ýa-da sosial ukyplylygyň bir bölegi ýitirilse. Autizm her näsagda dürli derejede ýüze çykyp biler. Dil we akyl taýdan yza galýan, yranyp ýa-da üznüksiz ellerini bulaýlap wagtyny geçirýän näsaglar hem, tersine, gepleşikde täsin bolup görünýän, çäkli gyzyklanmalar spektri bolan, köp gürleýän, sosial taýdan işjeň autistler hem duş gelip bilýändirler.
Käbir uly ýaşly autizmden ejir çekýän adamlar özbaşdak işläp hem ýaşap bilýärler. Başga biriniň kömegine garaşsyz ýaşamak ukyby adamynyň akyl taýdan kämilligine we gürrüňleşip bilme ukybyna baglydyr. Näsaglaryň 33%-i başgalardan az garaşly bolup ýaşap bilýärler. Akyl taýdan pes we sözleşip bilmeýän uly autizmli adamlar başgalaryň kömegine mätäçdir.
Autizmiň bejergisinde ýeke-täk netijeli usullar ýokdur. Her näsagyň ýagdaýyna, keseliň alamatlarynyň ýüze çykyş derejesine baglylykda çäreler toplumy saýlanylmalydyr.
Bejerginiň esasy maksady – maşgalada autizm bilen bagly bolan dartgynlylygy aradan aýyrmak we autistiň ýaşaýşynyň hilini ýokarlandyryp, başgalardan garaşsyz bolmagyny gazanmakdyr. Psihososial kömeginiň dürli usullarynyň peýdaly netijeleri berýändigini belläp geçmelidir. Her näsagyň häsiýetiniň dürli taraplary derňelip, ýörite düzülen uýgunlaşma meýilnamalarynyň kömegi bilen okuw sapaklaryny geçmek, sosial ukyplylygy ösdürmek, logoped lukmanyň bejergisini almak, özleşdirilşine görä zähmetiň dürli görnüşlerini öwretmek bejerginiň esasy usullary bolup durýandyr. Geçirilen çäreler toplumy degerli netijeler bermedik ýagdaýynda demanlaryň käbir görnüşlerinden peýdalanylýandyr. ABŞ-da autist çagalaryň ýarysyndan gowragy tutgaýa garşy serişdeleri, ruhy gamgynlylyga we psihiki üýtgeşmelere garşy dermanlardan peýdalanýandyrlar. Autizmli näsaglarda dermanlaryň ýerliksiz ulanylmagy ters netijelere we gaýraüzülmelere getirip biler. Autizmde ýüze çykýan sosial kynçylyklary hiç bir dermanyň düzedip bilmejekdigi düşnüklidir.
Geçen asyryň 70-nji ýyllarynda autizmiň ömürlik dowam edýän keseldigi barada düşünje döredi.
Psihiatr lukmanlary ony şizofreniýadan, kem akyllylykdan tapawutlandyryp, belli bir alamatlar toplumy mahsus bolan psihiki kesel höküminde kesgitlediler.
Häzirki wagtda autizm keseline garaýşyň ugurlary üýtgäp, käbirleri autistler keselden saplanmagyň ýollaryny gözlese, başgalary autizmi "ýaşaýşyň köp ugurlarynyň bir görnüşi" diýip hasaplaýarlar.
Daşarky çykgytlar[üýtget | edit source]


text:
Çagamyzy ene süýdinden nädip we haçan aýyrmaly!
Medisinada çagany 2 ýaşyna çenli emdirmäge maslahat berilýär. Sebäbi çagamyza gerek bolan ähli peýdaly iýmitler ene süýdinde jemlenendir. Hatda geçirilen barlaglarda Afrikadaky bir enäniň süýdi bilen Ýewropady bir enäniň süýdiniň düzümindäki maddalaryň deň derejededigini belläp geçýäler. Çagamyzy 2 ýaşyna çenli emdirmek çagamyzyň rahatlygy we ene gujagyndaky mähri, söýgüni duyup özüniň ynamdadygyny bilmesi üçin wajyp döwürleriň biridir.
Çagamyzy ene süýdinden kesmek üçin köpimiz kösenen bolsak gerek. Sebäbi çagany ene süýdinden kesmek üçin ýalňyş ýollary seçýäris ýa-da ýalňyş maslahatlary alýarys. Bulardan käbirleri- çagamyzdan 3-4 günligine aýra galmak, şeýlelik bilen çaga ejesini görmemesi we ene göwsüni unutmasy.. ýa-da ejelerimiziň göwsüni zelýonka ýa-da başga zatlar bilen boýap çagasyny gorkuzmaga çalyşmasy.
Bu ýollaryň gaty ýalňyşdygyny belläp geçesim gelýär. Çagany ejeden uzak tutmak , bu çaga üçin uly bir trawmadyr – sebäbi çaga iň ýakyn adamyndan, yanam duýan, baglanan adamyndan aýra galýar. Elbetde eje üçinem aňsat däl çünki eje çagasyny emdirmese göwsündäki süýt jemlenip, gatap başga keseller ýol açyp bilýär. Egerde eje göwsüni boýap çagasyny göwüs hapa boldy diýip gorkuzmaga çalyşsa – bu çagada alada döredýär. Sebäbi çaga üçin eziz bolan ene göwsi- oňa näme bolduka diýip alada galyp bilýar.
Onda nädip ene süýdinden aýrylmaly?
Eger çagamyzy ene süýdinden kesmäge niýet etsek, muny hökmany suratda çagamyza aýtmaly. Ýagny “ Balam, indi seni ene süýdinden aýyrýan, azaltmakçy” ýaly sözler bilen aýdyp bileris. 2 ýyl bäri emdirýän çagamyzy asla 1-2 günüň içinde aýyrmaly däldiris. Bu 1 aýdan – 2 aýa çenli dowam edip biler.
Diýeli çagamyzy günüň dowamynda 4 gezek emdirýän bolsak muny 3 gezek düşürmeli. Şeýlelik bilen 1 hepde boýunça ya-da 2 hepde boýunça ( çagadan çaga üýtgäp bilýär) günüň dowamynda 3 gezek emdirmeli. Soňu bilen muny 2 gezege we 1 gezege düşürmeli. Hem şol bir wagtda çaga emmänini azaltdykça ene göwsündäki süýdüň mukdary hem azalyp başlaýar. Gündizleri emdirmänini goýamyzsoň diňe gijelerine eger çaga emmek islese emdirmeli. Muny hem edil gündizki metod ýaly azaltmaly. Soňy bilen gijelerine bir gün emdirip bir gün emdirmän yuwaş yuwaş doly ene süýdinden kesip bileris.