text:
Statistika ulgamynda halkara standartlaryna geçmegi amala aşyrmakda milli statistika edaralaryna halkara guramalary işjeň kömek berýär.
Ýewrostat bilen (1999-njy ýylda TACIS maksartnamasy başlandy) 2003-nji ýylda 6 düzüji bölek boýunça “Statistika – 5” taslama üsünlikli tamamlandy: “Daşary söwdanyň statistikasy”, “Maglumat tehnologiýalary”, “Düýpli maýa goýumlarynyň statistikasy”, “Kärhanalaryň statistikasy”, “Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýet” we “Öý hojalyklarynyň statistikasy”.
TACIS “Kärhanalaryň statistikasy” taslama boýunça Aşgabat şäherinde döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kiçi kärhanalarynyň seçilmleýin synag gözegçiligi geçirildi. Taslamanyň maksady kärhanalaryň seçilmleýin gözegçiligini geçirmegiň usulyýet esaslaryny özleşdirmekden, kärhanalary saýlap almagyň usullaryny we tehnikasyny öwrenmekden, maglumatlara düzediş girizmekden, gözegçiligiň neyijelerini bahalandyrmakdan ybarat.
“Daşary söwdanyň statistikasy” boýunça aşakdalylar geçirildi:
-
Türkmenistan we Germaniýanyň arasynda daşary söwdanyň maglumatlarynyň deňeşdiriş seljerişi geçirildi we söwda boýunça maglumtlarda deň gelmezlikleriň sebäpleri ýüze çykaryldy;
-
Türkmenistan we Germaniýanyň arasynda daşary söwdanyň statistikasyny emele getirmegiň we çaklaýyş görkezijileri düzmegiň usulyýet ýörelgeleriniň alyş-çalyşy amala aşyryldy ;
-
Halkara standartlaryny göz öňüne tutmak bilen hasaba alynmadyk daşary söwdany bahalandyrmak üçin (Döwlet gümrük jarnamalary bilen) Türkmenistanyň gümrük gulluklarynda fiziki taraplaryň seçimleýin seljerişi geçirildi;
-
Daşary söwdada çaklaýyş modellerinden peýdalanmakda halkara tejribeleri öwrenildi we onuň esasynda Türkmenistanyň daşary söwdasynda çaklaýyş hasaplamalary amala aşyryldy.
2001-nji ýylda Aziýa ýurtlary üçin gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýet boýunça nobatdaky halkara seminarynda (Italiýa, Rim) ISTAT-yň (italýan statistikaçylary) eksperti tarapyndan işçi güýjüniň (iş wagtynyň harçlanyşynyň) seçimleýin gözegçiliginiň usuly berildi, ol soňra 2005-nji ýylda BMGÖM-iň “Türkmenistanda harytlaryň we hyzmatlaryň bazaryny özdürmegiň ileri tutulýan ugurlary” taslamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň söwdagärleriniň söwda-ykdysady işleriniň barlagy üçin synag edildi.
TACIS-iň “Gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýet” (GEBY) taslamasynyň maksady Türkmenistanyň gözegçilik edip bolmaýan ykdysady işlerini statistiki hasaba almagyň usulyýet çemeleşmelerini kämilleşdirmekden ybarat. Taslama boýunça zähmet harajatlary usulyndan peýdalanmak bilen öý hojalyklarynyň seçimleýin synag gözegçiligi geçirildi (2002 ý.), gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýetiň we goşmaça hasaplamagyň usullarynyň düzüm seljerişi amala aşyryldy, GEBY-ny bahalandyrmagyň usullary ulgamynda we olary milli hasaplara goşmakda halkara tejribeleri öwrenildi.
TACIS-iň “Düýpli maýa goýumlaryň statistikasy” taslamasynyň maksady halkara standartlaryna laýyklykda maýa goýumlarynyň statistikasynyň täze usullaryny ornaşdyrmakdyr, olar statistiki maglumatlary ýygnamak, ulgamlaşdyrmak we ýaýratmak üçin we bitewi usulyýet esasynda makroykdysady taslama boýunça seljeriş üçin peýdalanylyp bilner. Taslama boýunça aşakdaky çäreler amala aşyryldy: Germaniýanyň maýa goýumlarynyň statistikasyny öwrenmek, statistikanyň tejribesine ornaşdyrmak üçin MHU-nyň talaplaryna laýyk gelýän täze statistiki sowalnamany işläp taýýarlamak, Türkmenistanyň iki sebitinde synag gözegçiligini geçirmek.
TACIS-iň “Öý hojalyklarynyň statistikasy” taslamasy boýunça gözegçiligiň gowşak jähtlerini kesgitlemek üçin öý hojalyklarynyň statistikasynyň gündelik ulgamyny tükelleşdirmek amala aşyryldy, statistika edaralarynyň işgärleri bilen SPSS programmasyny we maglumtlaryň seljerişini öwretmek boýunça okuw geçirildi, öý hojalyklarynyň synag gözegçiligi geçirildi. Taslamanyň maksady öý hojalyklarynyň statistikasynyň usulyýetini we guralyşyny kämilleşdirmekden we olary halkara standartlaryna laýyk getirmekden, aýlyk gözegçilikden çärýekleýin gözegçilige geçmekden ybarat.
TACIS-iň “Maglumatlar tehnologiýalary” taslamasy häzirki zaman programmalaryndan peýdalanmak bilen, Türkmenistranyň statistika ulgamynda maglumatlar tehnologiýalaryny ösdürmegiň uzak möhletli strategiýasyny işlemegi öz öňünde maksat edip goýdy. Taslama boýunça işleriň ýerine ýetirilmegi netijesinde maglumatlaryň usulyýet binýadynyň fiziki modeli döredildi, ulgamlaýyn tehnologiýalar gurşawynda we sebitleýin merkezi edaranyň tehniki taýdan enjamlaşdyrylyşy düýpli gowulandy, milli statistika edaralaryň işgärleriniň öňde baryjy tehnologiýa boýunça bilim derejeleri ýokarlandy.
Türkmenmillihasabatyň (Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti) we Ýewrostatyň (TACIS) milli statistikany halkara standartlaryna geçirmek boýunça bilelikdäki işleri “Statistika-8”, “Statistika-9” taslamalarynyň çäklerinde dowam etdirildi.
TACIS-iň Statistika-8 maksatnamasy boýunça “Sarp ediş nyrhalarynyň indeksine (SNI) gözegçilik etmegiň we hasaplamagyň statistiki usulyýetini kämilleşdirmek”, “Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň sanawyny döretmek” boýunça işler göz öňünde tutuldy.
“Sarp ediş nyrhlarynyň indeksine (SNI) gözegçilik etmegiň we hasaplamagyň statistiki usulyýetini kämilleşdirmek” taslamasynyň maksady halkara standartlaryny we milli aýratynlyklary göz öňünde tutmak bilen, sarp ediş nyrhlaryny hasaplamagyň usulyýetini we gözegçiligiň guralyşyny kämilleşdirmekden ybarat (aýratyn-da oba ýerlerinde). Ilki esasy (halkara) we milli ekspertleriniň tagallalary bilen bilelikde işlenip taýýarlanylan sowalnama ýurduň iki welaýatynda synag edildi. Soňra saýlanyp alnan sebitlerde (çäkler boýunça – şäher, oba, görnüşi boýunça – döwlet, döwlete degişli däl) söwda nokatlarynyň listingi geçirildi. Geçirilen listingiň binýadynda sarp ediş nyrhlaryna mundan beýläk yzygiderli (gündelik) gözegçilik etmek üçin söwda nokatlary saýlanyp alyndy (sanawy düzüldi).
“Oba hojalyk önümlerini öndürijileriň sanawyny döretmek” taslamasy oba hojalygynyň statistikasyny kämilleşdirmegi, döwlet statistiki hasabaty bilen gurşalyp alynmadyk şahsy hojalyklar boýunça goşmaça maglumatlary (önümçilik harajatlary, aralyk sarp ediş, oba hojalygyny ýöretmek üçin öý hojalyklaryna hyzmatlar we ş.m.) ýygnamagy, şeýle hem oba hojalyk önümlerini öndürijileriň sanawyny döretmegi öz öňlerinde maksat edip goýdular. Iki welaýatda (Mary we Lebap welaýatlarynda) sowalnama işlenip taýýarlanyldy we synag edildi. Seçimleýin synag gözegçiligi oba hojalyk işleri bilen meşgullanýan öý hojalyklarynyň 3000 sanysynda geçirildi.
TACIS-iň Statistika-9 maksatnamasy aşakdaky düzüji bölekleri öz içine alýar: “Türkmenistanda iş bilen meşgullanýan ilatyň, işleýänleriň zähmet hakynyň töleginiň hasaba alnyşyny kämilleşdirmek”, “Senagat kärhanalarynyň düzüm gözegçiligi”.
“Senagat kärhanalarynyň düzüm gözegçiligi” düzüji bölegiň maksady kärhanalaryň statistikasynyň görkezijiler ulgamyny kämilleşdirmek we senagat kärhanalarynyň düzüm gözegçiligini geçirmegiň usullaryny özleşdirmek bolup durýar. Taslamanyň çäklerinde senagat kärhanalarynyň düzüm gözegçiligi geçirildi.
TACIS-iň Statistika-9 taslamasy boýunça “Türkmenistanda iş bilen meşgullanýan ilatyň, işleýänleriň zähmet hakynyň töleginiň hasaba alnyşyny kämilleşdirmek” (2007 ý.) temasyndan “Zähmet bazarynyň statistikasy” boýunça iki sany synag gözegçiligi geçirildi:
- öý hojalyklarynyň binýadynda işçi güýjüniň seçimleýin gözegçiligi;
- ykdysadyýetiň binýatlaýyn pudaklarynyň kärhanalarynyň we guiramalarynyň işçi güýjüne harajatlarynyň seçimleýin gözegçiligi.
Synag gözegçilikleriniň maksady işçi güýçleriniň gözegçiligi we işçi güýçlerine harajatlar boýunça soragnamalaryň zähmete ukyplylygyny ýüze çykarmakdyr.
Öý hojalyklarynyň iri bir wagtlaýyn geçirilen seçimleýin gözegçiligi – 1998-nji ýylda Bütindünýä bankynyň (BB) we 2003-nji ýylda Aziýa ösüş bankynyň (AÖB) tehniki taýdan goldaw bermegi bilen geçirilen ilatyň ýaşaýyş derejesiniň gözegçiligi ilatyň ýaşaýyş derejesiniň statistikasyny kämilleşdirmekde uly ähmiýete eýe boldy. Bu gözegçilikler öý hojalyklarynyň gözegçilikleriniň maksatnamalaryny (maglumatlary ýygnamak we işlemek), öý hojalyklarynyň seçiminiň usulyýetini kämilleşdirmäge, ýaşaýyş derejesine gözegçilik etmäge we maglumatlar binýadyny döretmäge ýardam etdi.
MHU-ny Türkmenistanyň statistikasyna ornaşdyrmakda halkara guramalarynyň: Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (YHÖG), Halkara walýuta gaznasynyň (HWG) Türk, hyzmatdaşlyk we ösüş guramasynyň (TIKA) ekspertleri uly kömek berdi.
Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti 1995-nji ýyldan bäri HWG-nyň missiýalary bilen berk hyzmatdaşlyk edýär we milli hasaplamalaryň görkezijileri hasaplananda halkara standartlaryny ornaşdyrmak boýunça ähli missiýalaryň görkezmelerini ýerine ýetirmekde uly üstünlikler gazandy. Meselem, holding peýdasyny hasaplamak HWG-nyň eksperti tarapyndan düzülen maksatnama boýunça geçirilýär; salgytlary we iýmitlere ýeňillikleri deňeşdirilýän nyrhlarda hasaplamak HWG-nyň eksperti (Lisbet Riwas) tarapyndan maslahat berlen usulyýet boýunça geçirilýär; ykdysadyýetiň maliýe böleginde söwda boýunça jemi goşulan gymmat HWG-nyň ekspertiniň görkezmesi boýunça deňeşdirilýän nyrhlarda gaýtadan hasaplanyldy; guramaçylykly däl, gizlin we hasaba alynmadyk işleri hasaba almak gözegçilik edip bolmaýan ykdysadyýeti ölçermek boýunça Gollanma laýyklykda (OECD, IMF, 2002) alnyp barylýar.
2008-nji ýylda TIKA-nyň maksatnamasynyň çäklerinde Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetine Statistika institutynyň ekspertleri (Türkiýe) geldiler. Türkmenistanyň milli hasaplaryny kämilleşdirmek boýunça belli bir işler geçirildi.
Bu tapgyrda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti HWG-nyň sebitleýin konsultanty (Dewi Manraj) bilen berk hyzmatdaşlyk edýär. Ekspertiň maslahat bermegi boýunça “Çärýekleýin milli hasaplar boýunça gollanma” (HWG, Waşington, 2001 ý.) hasaplamalar üçin maýanyň, çärýekleýin jemi içerki önümiň sarp edilişini bahalandyrmak üçin maglumat taýýarlanylýar.
Milli statistikany gowulandyrmak ulgamynda we onuň halkara standartlaryna geçmeginde BMG-nyň, hususan BMG IG, ÝUNISEF, BMGÖM gulluklary işjeň kömek berýärler.
Türkmenistanyň Hökümetiniň we BMG IG-nyň ilat öwreniş ulgamynda 2000-2004-nji ýyllar üçin maksatnamasyna laýyklykda iki netijäni almak üçin çäreler ýerine ýetirildi. 1 netije – Türkmenistanyň Milli döwlet hasabaty we maglumatlar institutynyň (Türkmenmillihasabatyň) ýanynda ilat we nesil saglygy, seljeriş we ýaýratmak boýunça maglumatlary ýygnamak üçin binýady giňeltmek. Ilatyň statistikasy we onuň nesil saglygy boýunça maglumatlary ýygnamagyň, seljermegiň we ýaýratmagyň milli ulgamyna Syn berildi, ol üç dilde – türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edildi. Geçirilen synyň esasynda 1995-2000-nji ýyllar üçin ilat, saglygy goraýyş we nesil saglygy boýunça maglumatlar binýady döredildi, ol ulanyjylara (Saglygy goraýyş we derman senagaty ministrligine, Bilim ministrligine, Durmuş üpjünçiligi ministrligine, Ykdysadyýet we ösüş ministrligine we ş.m. ) elektron görnüşinde ýaýradyldy. Migrasiýany hasaba almagyň häzirki zaman ýagdaýyna we ony kämilleşdirmegiň ýollaryna Syn berildi we neşir edildi. Hereket edýän administratiw stastistika içerki wagtlaýyn migrasiýanyň doly we anyk hasaba alynyşyny ýöretmäge mümkinçilik bermeýär.Ony gowulandyrmak üçin BMG IG we BMGÖM bilen bilelikde 2001-nji ýylda migrasiýa meseleleri boýunça öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi, onuň binýadynda, şeýle hem administratiw statistikanyň maglumatlarynyň esasynda “Türkmenistanda ilatyň migrasiýasyna gözegçilik” temasy boýunça Hasabat taýýarlanyldy, ol üç dilde (türkmen, iňlis we rus dillerinde) çap edildi. Sowalnama (soragnama) Bütindünýä bankynyň halkara eksperti tarapyndan seredilendigini we gowy baha berlendigini bellemek gerek. Geçirilen gözegçilik bar bolan ilatyň hasaba alnyşyny gowulandyrmaga mümkinçilik berdi. Bulardan başga-da daşarky we içerki migrasiýanyň sebäpleri ýüze çykaryldy, bu ýurduň Hökümetine ony düzgünleşdirmek üçin anyk çäreler görmäge mümkinçilk berýär.
BMG IG we BMGÖM, Türkmenistanyň Milli döwlet hasabaty we maglumatlar instituty bilen bilelikde “Türkmenistanda gender tapawutlarynyň sosial-ykdysady faktorlary” atly ýygyndy üç dilde taýýarlanyldy we çykaryldy. Aýallaryň ýagdaýy boýunça IV Bütindünýä konferensiýasynyň hereketleriň Platformasynyň 206a maddasyna laýyklykda (Pekin, 1995 ý.) milli statistika gulluklary adamlara degişli maglumtlary jyns alamatlary we ýaşy boýunça bölmek bilen, maglumatlaryň jemgyýetde erkekleriň we aýallaryň ýagdaýy bilen baglanyşykly meseleleri we soraglary görkezer ýaly edip ýygnalmagyny, işlenip taýýarlanylmagyny, seljerilmegini we berilmegini üpjün etmeli. Türkmenistanyň Bütindünýä konferensiýasynyň hereketleriň Platformasyna goşulmagy “Türkmenmillihasabat” institutyna (häzirki wagtda Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti) ýurtda gender statistikasyny ösdürmek boýunça wezipäni ýükledi. 1998-2003-nji ýyllarda “Türkmenmillihasabat” instituty döwlet statistiki hasabatynyň tutuş sanawyna jyns boýunça görkezijileri bölüp girizmek bilen gender statistikasyny giňeltmek boýunça uly işleri geçirdi. Bu ýygyndynyň neşir edilmegi ýurtda erkekleriň we aýallaryň ýagdaýyna gözegçilik etmäge mümkinçilik berdi. (199-njy ýylda “Türkmenmillihasabat” bilen Türkmenistanda BMGÖM-nyň ýanyndaky aýallaryň ösüşi boýunça gurama bilen bilelikde “Türkmenistanyň aýallary we ösüşde gender tapawutlary ” ýygyndy goýberildi).
2001-nji ýylda Garaşsyzlygyň 10 ýylynda “Türkmenistanda ömrüň dowamlylygynyň faktor seljerişi” tema boýunça gözegçilik geçirildi, ol üç dilde (türkmen, iňlis we rus dillerinde) goýberildi. Bu gözegçilik ömrüň dowamlylygyny artdyrmagyň gorlaryny ýüze çykarmak üçin geçirildi. Şeýle gözegçiligiň öň Türkmenistanda geçirilmändigini bellemek gerek. Gorlary ýüze çykarmak döwlet tarapyndan çäreleriň kabul edilmegi üçin, şol sanda ömrüň ortaça dowamlylygynyň görkezijisini 71,4 ýaşa çenli ýetirmek göz öňünde tutulýan “Türkmenisatanda durmuş-ykdysady özgertmeleriň 2010-njy ýyla çenli döwür üçin baş ugry” Milli maksatnamany üstünlikli durmuşa geçirmek üçin möhüm bolup durýar. Gözegçiligiň netijeleri 2020-nji ýyla çenli döwürde ýurduň ilatynyň çaklanylýan sany hasaplananda göz öňünde tutuldy. BMG IG bilen bilelikde Türkmenmillihasabat “Genstat Region” maglumatlar binýadyny döretdi, ol tutuş Türkmenistanyň we onuň sebitleriniň (welaýatlarynyň we Aşgabat şäheriniň, etraplarynyň) gender ösüşi boýunça maglumatlary öz içine alýar we peýdalanmak üçin dolandyryş edaralaryna, degişli pudaklaýyn ministrliklere we pudaklaýyn dolandyryş edralaryna CD-disklerde iberildi.
BMG IG 2 netijäni durmuşa geçirmek üçin Türkmenistanyň Milli döwlet hasabaty we maglumatlar institutynyň ýanynda 2001-nji ýylda Ilat öwreniş meseleleri boýunça gözegçilik we taýýarlaýyş Merkezi döredildi. Bu Merkezde ilat öwreniş boýunça Pudagara geňeşi hereket edýär, oňa demografiýa degişli bolan ministrlikler we pudaklaýyn dolandyryş edaralary girýär. Pudagara geňeşde meseleler ara alnyp maslahatlaşylýar we demografiýa, saglygy goraýyş ulgamynda statistikany we seljerişi gowulandyrmak boýunça çözgütler kabul edilýär.
2003-nji ýylda BMG IG bilen bilelikde nesil saglygy we aýallaryň çaga dogurmaga ukyply ýaşyny kesgitlemek boýunça gözegçilik geçirildi (ýurduň ähli sebitlerinde 1500 öý hojalygynyň seçimleýin gözegçiligi), bu çaga dogluşy boýunça maglumatlary (RÝNÝ-laryň maglumatlary azaldylyp görkezilýär) we ilatyň tebigy hereketi boýunça çaklaýyş görkezijilerini takyklamaga mümkinçilik berdi.
“Türkmenmillihasabat” BMGÖM bilen bilelikde 1997-2000-nji ýyllarda Adam ösüşi barada milli hasabaty taýýarlamaga (türkmen, iňlis we rus dillerinde çap edildi), 2003-nji ýylda “Müňýyllygyň jarnamasy BMG: Türkmenistanyň ösüşi ” milli ýygyndyny taýýarlamaga gatnaşdy.
1997-nji ýylyň iýun aýynda BMGÖM bilen bilelikde “Türkmenistanda ýaşaýyş şertleriniň we sosial ösüşiň gözegçiligi” geçirildi. Seçimleýin gözegçiligiň netijeleri boýunça ýaşaýyş şertleri, kommunal hyzmatlar bilen, uzak peýdalanylýan harytlar bilen üpjünçilik, ilatyň girdejileriniň we çykdajylarynyň derejeleri kesgitlenildi, iş bilen meşgullyk, saglygy goraýyş, migrasiýa meseleleri görkezildi.
BMGÖM-iň goldaw bermegi bilen geçirilen işçi güýçleriniň (1999 ý.), iş bilen meşgullyk we zähmet bazarynyň (2001 ý.) ýörite seçimleýin gözegçiligi zähmet statistikasyny, zähmet resurslarynyň balanslarynyň hasaplamalaryny gowulandyrmaga, Türkmenistanyň Hökümetine ilatyň iş bilen meşgullygyny ýokarlandyrmak boýunça görkezmeleri işläp taýýarlamaga mümkinçilik berdi. Geçirilen gözegçilikler ýurduň zähmet mümkinçiliklerini, tutuş ýurt boýunça, sebitler boýunça, ykdysadyýetiň pudaklary we bölekleri boýunça ilatyň iş bilen meşgullygyny emele getirmegiň umumy ugurlaryny kesgitlemäge mümkinçilik berdi. Oba ilatynyň ykdysady işine, ýaşlaryň ýykgyn edýän ugurlaryna we işe ýerleşdirmegiň mümkinçilkerine jikme-jik gözegçilik edildi.
“Bazar ykdysadyýeti şertlerinde iş bilen meşgullygyň we zähmet hakyna tölegiň seljerişi we olary düzgünleşdirmegiň ýollary” BMGÖM-iň tehniki taýdan goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2003 ý.). Gözegçiligiň netijesinde aýlyk we sagatlaýyn zähmet hakyna töleg barada, 180 hünär topary boýunça işgärleriň işlän wagtlary barada maglumat alyndy.
2002-nji ýylda BMGÖM-iň taslamasynyň çäklerinde mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Mellek ýerleri bolan öý hojalyklarynyň 0,5%-i bilen sorag-jogap alyşyldy. Gözegçiligiň netijeleri oba hojalygynyň meseleleri boýunça gündelik stastistikanyň maglumatlaryny takyklamaga mümkinçilik berdi.
BMGÖM bilen bilelikde 2001-2003-nji ýylda döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy) bölegiň ösüşiniň ýörite gözegçiligi geçirildi.
2000-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň ösüşiniň toplumlaýyn seçimleýin gözegçiligi” geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylaryň seljerişi geçirildi:
- hususy kärhanalaryň maliýe-ykdysady ýagdaýy;
- hususy we karz serişdeler, esasy we dolanyşyk serişdeleri bilen üpjünçilik derejesi;
- nyrh emele gelişiniň şertleri, hususy kärhanalarynyň harytlaryna isleg we teklip, satuw bazarynyň ýagdaýy;
- hususy kärhanalaryň hereket edýän salgyt we bank ulgamyna uýgunlaşmagy;
- bu kärhanalarda işgärleriň iş bilen meşgullygy, zähmet hakynyň derejesi we sosial kepillikler.
Bulardan başga-da, hususy kärhanalşary ösdürmegiň mümkinçilkleri kesgitlenildi we olara döwlet tarapyndan goldaw berilmegi boýunça çäreler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine we şu maglumata gyzyklanma bildirýän beýleki ulanyjylara iberildi. Şonuň ýaly hem, gözegçiligiň gysgaça netijeleri “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2000 ý.).
2001-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda hususy telekeçiligi ösdürmegiň şertleriniň gözegçiligi” geçirildi. Gözegçilik hususy telekeçilikde hojalyk işleriniň şertlerini öwrenmeklige gönükdirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
- iş bilen meşgullyk we girdejiler, maýa goýum işjeňligi meseleleri boýunça, karz serişdeler bilen üpjünçilik, salgyt salnyşy we daşary ykdysady işleri ýöretmek boýunça hojalyk işleriniň seljerişi geçirildi;
- statistiki hasaba alyşyň tejribesine hususy telekeçiler üçin statsitiki hasabatyň formasy ornaşdyryldy, onuň esasynda häzirki wagtda Türkmenistanda işleýän hususy telekeçileriň statistiki sanawy hereket edýär;
- hususy telekeçilikde kanunçylyk binýadyny kämilleşdirmek boýunça teklipler işlenip taýýarlanyldy.
Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ministrler Kabinetine, Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň maglumatlary “Türkmenistanyň sosial-ykdysady ýagdaýy” ýygyndyda çap edildi (2002 ý.).
2002-nji ýylda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlaryna gözegçilik” geçirildi. Döwlet eýeçilgine degişli däl bölekdäki kärhanalaryň maýa goýum işjeňliginiň faktorlarynyň doly gurşalyp alynmagyny üpjün etmek, şonuň ýaly hem gowy hilli maglumat almak üçin bilelikdäki we daşary ýurt kärhanalarynyň uçdantutma gözegçiligi we Türkmenistanyň hususy kärhanalarynyň seçimleýin gözegçiligi geçirildi. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar geçirildi:
- Türkmenistanda emele gelen maýa goýum şertleriniň, maýa goýumlarynyň ösüşine, iş bilen meşgullyga girdejilere täsir edýän esasy faktorlaryň seljerişi geçirildi;
- bu ulgamda seljeriş geçirmek üçin maglumatlar binýady döredildi;
- Türkmenistanyň hususy kärhanalary boýunça maýa goýumlaryny goşmaça hasaplamalaryň usulyna goşmaçalar işlenip taýýarlanyldy;
- döwlet eýeçilgine degişli däl kärhanalaryň maýa goýum işlerini mundan beýläk sazlaşdyrmak boýunça (şol sanda bu ulgamda kanunçylygy kämilleşdirmek boýunça) teklipler taýýarlanyldy.
2000-2004-nji ýyllarda BMGÖM-iň ýardam bermegi bilen “Türkmenistanda eýeçiligiň ähşli görnüşlerindäki kärhanalara we hususy telekeçilere salgyt salnyşynyň meselelerine gözegçilik” geçirildi. Gözegçilikde eýeçiligiň görnüşleri boýunça, sebitler we ykdysadyýetiň pudaklary boýunça salgyt salnyşynyň hereket edýän shemasynda hojalyk subýektleriniň gazanan ykdysady netijelerine gözegçilik edildi. Hojalyk subýektleriniň ykdysady ösüşi bilen býujetiň salgyt girdejileri bilen üstüniň doldurylyşynyň arabaglanyşygynyň derejesi kesgitlenildi. Hususy telekeçileriň girdejilerine salgyt salnyşynyň meselerine gözegçilik edildi. Nyrh emele geliş meselesi we olaryň salgyt tölenişine ýetirýän täsiriniň derejesi öwrenildi. Ykdysadyýetiň döwlet eýeçiligine degişli däl (hususy), şeýle hem döwlet eýeçiligine degişli böleklerinde nyrh emele gelişiniň peýdalanylýan shemasynyň seljeriş geçirildi.
Gözegçiligiň netijeleri boýunça döwlet eýeçiligine degişli däl kiçi kärhanalar boýunça statistiki hasabatyň formasyna we bu kärhanalaryň işleriniň esasy görkezijilerini goşmaça hasaplamagyň usulyýetine üýtgetmeler we goşmaçalar girizildi. Gözegçiligiň netijeleri gysgaça görnüşde Türkmenistanyň Ykdysadyýet we ösüş ministrligine, Türkmenistanyň Baş döwlet salgyt gullugyna iberildi. Gözegçiligiň netijeleri Salgytlar hakynda Türkmenistanyň Bitewi kanuny taýýarlanylanda peýdalanyldy.
2004-nji ýylyň fewral aýynda Türkmenistanyň Hökümeti we BMG tarapyndan Türkmenistan üçin ösüşe ýardam etmek boýunça BMG-nyň bäş ýyllyk (2005-2009 ý.ý.) Çarçuwaly maksatnamasyna gol çekildi (ÝUNDAF). ÝUNDAF-yň maksatnamasy halka we Türkmenistanyň Hökümertine milli ösüş maksatlaryna ýetmäge BMG-nyň ýardam etmegine gönükdirilen. Ol hyzmatdaşlygyň özara baglanyşykly üç sany ulgamynda: ykdysady we sosial syýasaty we meýilnamalary işläp taýýarlamak, esasy sosial hyzmatlary daşky gurşawda jemlenýär, onda BMG Müňýyllygyň Ösüş Maksatlaryna ýetmek üçin toplanan tejribeden, tehniki ekspertizadan, maliýe serişdelerinden peýdalanyp biler.
Bu maksatnamanyň çäklerinde milli statistika edaralary tarapyndan BMG-nyň goldaw bermegi bilen aşakdaky taslamalar amala aşyryldy:
– “Döwlet maliýe statistikasyny kämilleşdirmek üçin maslahat hyzmatlaryny bermek” (2005-2006 ýý.) taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi. Taslamanyň maksady kärhanalaryň maliýesiniň stastistikasynyň mümkinçiliklerini güýçlendirmekden, maglumatlary we hasabatlary ýygnamak ulgamyny gowulandyrmakdan, şeýle hem halkara standartlaryny döwlet maliýe statistikasyna ornaşdyrmak boýunça işlerden ybarat;
– “Statistiki mümkinçilkeleri ösdürmek” taslamasy BMGÖM bilen bilelikde geçirildi (2004-2006 ýý.), onuň maksady: gündelik dolandyryşda zerur bolan yktybarly maglumaty öndürmek üçin, ykdysady we sosial ösüşiň netijeliligine gözegçilik üçin (maglumtlar binýadyny döretmek we ş.m.) milli statistiki ulgamyny gowulandyrmakda goldaw bermek;
– “Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň resmi däl böleginde gözegçilik” taslamasy BMGÖM ýardam bermegi bilen geçirildi (2005 ý.). Resmi däl bölegiň möçberlerini bahalandyrmagyň we ölçermegiň usulyýet meselelerini çözmek üçin öý hojalyklarynyň döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň, hususy telekeçileriň ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligi geçirildi. Bu gözegçiligi geçirmegiň usuly ýörelgeleri zähmet boýunça statistikaçylaryň 15-nji Halkara konferensiýasynda (1993ý.) milli hasaplar ulgamynyň üstüni doldurýan öý hojalyklarynyň kiçi bölegi hökmünde resmi däl bölek boýunça maglumatlaryň klassifikasiýalary we ony ýygnamagyň usullary barada kabul edilen kararlara esaslanýar. Gözegçiligiň netijeleri boýunça aşakdakylar amala aşyryldy:
- milli statistika şertlerinde resmi däl işler boýunça ýöriteleşdirilen gatyşyk gözegçiligiň täze usulynyň synagy amala aşyryldy;
- gözegçiligiň usul esaslary işlenip taýýarlanyldy we tejribede dünýä tejribesinde resmi däl bölegi ölçermegiň we bahalandyrmagyň wezipelerine laýyklykda peýdalanyldy;
- resmi däl bölek barada jikme-jik statistiki maglumatlary ýygnamak işleri geçirildi, oňa öý hojalyklarynyň, döwlet eýeçiligine degişli däl bölegiň kärhanalarynyň (şol sanda kiçi kärhanalaryň), hususy telekeçileriň korporirlenmedik kärhanalarynyň sany we häsiýetnamasy barada, olaryň önümçilik işleri, iş bilen meşgullyk, maýa goýumlarynyň möçberleri, girdejileriň emele gelişi, iş şertleri we bar bolan kanunçylyk çäklendirmeleri, şonuň ýaly hem ykdysadyýetiň resmi we resmi däl böleklerinde emele gelen meýiller barada maglumatlar hem goşulýar.
- Resmi däl bölekde iş bilen meşgullygyň bahalandyrmasy we emele gelen demografik ýagdaýlardan we gender aýratynlyklaryndan ugur alyp iş bilen meşgullyk meseleleri boýunça alnan netijeleriň toplumlaýyn seljerişi geçirildi.
– “Türkmenistanda harytlar we hyzmatlar bazaryny ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlary” taslama 2005-nji ýylda BMGÖM bilen bilelikde amala aşyryldy. Taslama resmi däl bölegi, döwlet eýeçiligine degişli däl bölekde söwda nyrhynyň üstesini hasaba almak bilen haryt dolanyşygynyň möçberleriniň bahalandyrylmagyny göz öňünde tutýar. Taslama aşakdaky netijeleri gazanmaga mümkinçilik berdi:
- Türkmenistanyň sebitleriniň ykdysady statusyny kesgitlemek maksady bilen sebitara şahmat balansynyň modeliniň esasynda (matrisa) ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň söwdasynyň ösüşiniň toplumlaýyn seljerişi geçirildi;
- Türkmenistanda seçimleýin gözegçiligiň maglumatlaryna görä ýurduň sebitlerinde harytlaryň we hyzmatlaryň satuw möçberlerini bahalandyrmagyň usuly işlenip taýýarlanyldy, gündelik statistikanyň maglumatalry boýunça söwda möçberleriniň tapawutlary kesgitlenildi;
- tutuş ýurt boýunça we sebitler boýunça JIÖ hasaplananda görkezer ýaly (söwda üstesiniň indeksini hasaplamagyň usulyny işläp taýýarlamak) söwda pudagynda gündelik we deňeşdirilýän nyrhlarda jemi goýberlişi bahalandyrmaga usulyýet çemeleşemeleri kämilleşdirildi;
– “Türkmenistanda magumat we aragatnaşyk tehnologiýalarynyň elýeterliligini bahalandyrmak” taslamasy (2005-2006 ýý.) BMGÖM bilen bilelikde geçirildi we ilata hyzmatlaryň şu görnüşleriniň elýeterliligini kesgitlemek üçin iberildi;
– “Hususy bölek bilen hyzmatdaşlykda Türkmenistanda maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ileri tutulýan ugurlary” taslama (2005-2006ýý.) BMGÖM-nyň ýardam bermegi bilen geçirildi. Taslamanyň maksady adam mümkinçiliklerini ösdürmek maksatlary bilen maglumatlar hyzmatlarynyň bazaryny ösdürmegiň esasy ugurlaryny kesgitlemekden ybarat. Taslama aşakdaky maksatlara ýetmäge mümkinçilik berdi:
- maglumatlar hyzmatlarynyň bazarynyň sebitleriň ykdysady ösüş şertlerine, ilatyň ýerleşişiniň demografik şertlerine, bilim derejesine we tölege ukyplylygyna baglylygynyň seljerişi geçirildi;
- sebitleriň maglumat hyzmatlaryna mümkinçilkleri we sarp edijileriň islegine baglylykda ony artdyrmagyň mümkinçilikleri öwrenildi;
- eýeçiligiň dürli görnüşlerindäki kärhanalar tarapyndan we fiziki taraplaryň amala aşyrýan maglumat hyzmatlarynyň möçberleri we hili bahalandyryldy.
– “Ilat öwrenişiň, nesil saglygynyň we gender meseleleriniň arabaglanyşygy barada düşünjäni ýokarlandyrmak” taslamasy BMG IG-nyň goldaw bermegi bilen amala aşyryldy (2005-2009ýý.). Maglumatlary ýygnamagyň we işläp taýýarlamagyň, seljermegiň milli mümkinçilikleriniň hasabatlaryň, aýratyn-da sosial-ykdysady görkezijileriň, ilat öwrenişiň we ösüşiň seljerişiniň we düzülişiniň halkara standartlaryna laýyklygynyň üpjün edilmeginden ybarat;
– BMG IG-nyň “Ilat öwreniş nesil saglygy barada maglumatlary ýygnamak, seljermek we ýaýratmak üçin halkara standartlaryny girizmek” taslamasy 2005-2009-njy ýyllarda amala aşyryldy. Taslamanyň netijesi – nesil saglygy, ilat öwreniş we ösüş boýunça esasy görkezijileri hasaplamagyň esasy ugurlaryny we usulyýetini halkara standartlaryna laýyklykda işläp taýýarlamak we ornaşdyrmak;
– “Türkmenistanda ilatyň iş bilen meşgullygynyň we girdejileriniň gender jähtleri” taslama Balkan we Daşoguz welaýatlarynyň öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiliginiň mysalynda BMG IG bilen bilelikde 2005-nji ýylda ilatyň iş bilen meşgullygy we girdejileri ulgamynda emele gelen ýagdaýy seljermek üçin we gender tapawutlaryny ýüze çykarmak üçin geçirildi. Gözegçiligiň alnan netijeleri ýurduň ähli sebitlerinde ilat öwreniş ulgamynda gender we beýleki meseleler boýunça ilatyň (öý hojalyklarynyň agzalarynyň) pikiriniň seçimleýin sosiologik gözegçiligini geçirmek zerurçylygyny ýüze çykardy;
– “Reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden ilatyň habardarlygy” taslama BMG IG bilen bilelikde geçirildi (2006 ý.). Bu gözegçiligiň maksady Türkmenistanyň ilatynyň reproduktiw saglyk, gender meseleleriniň, ilat we ösüşiň arabaglanyşygy meselelerinden habardarlygyna gözegçilik etmekden ybarat;
– “Çagalaryň bähbitleri üçin ösüşiň strategik gözegçiligi, meýilleşdirilişi” taslama ÝUNISEF-iň goldaw bermegi bilen Müňýyllygyň Ösüş Maksatlarynyň görkezijilerine gözegçilik etmek maksady bilen geçirildi we aşakdaky çäreleri öz içine aldy: “Devinfo” programmasynyň maglumatlar binýadyny döretmek, kompýuter enjamlary bilen üpjün etmek, milli statistika edaralarynyň, pudaklaýyn ministrlikleriň we pudaklaýyn dolandyryş edaralarynyň hünärmenleri üçin ”Devinfodan” peýdalanmak boýunça seminarlary geçirmek (2004-2007ýý.);
– “Köp klasterli görkezijileriň gözegçiligi” “MIKS-3” (2006 ý.) ÝUNISEF-iň goldaw bermegi bilen geçirildi. Gözegçilik Türkmenistanda çagalaryň we aýallaryň ýagdaýy barada gymmatly maglumatlary almaga mümkinçilik berdi we ýaňy ýakyndaky halkara ylalaşyklarynda – 191 döwlet tarapyndan, ýagny BMG-nyň ähli agzalary tarapyndan 2000-nji ýylyň sentýabrynda kabul edilen Müňýyllygyň Jarnamasynda, 2002-nji ýylyň maý aýynda BMG-nyň agzasy bolan 189 döwlet tarapyndan Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Ýörite sessiýasynda çagalaryň ýagdaýy boýunça kabul edilen “Çagalaryň ýaşaýşy üçin ýaramly dünýä” hereketleriň Meýilnamasynda bellenen maksatlaryň we wezipeleriň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek zerurçylyklary netijesinde ýüze çykdy. Ýaňy ýakyndaky 4 we 5 MÖM üçin “2015-nji ýyla yzyna hasaplamak” hasabatda, “MIKS-3” gözegçiligiň netijeleri Türkmenistana 2015-nji ýyla maksatlara ýetmegiň ýolunda bolan 68 ýurduň arasynda 6-njy orny eýelemäge mümkinçilik berdi;
– “Türkmenistanda çagalaryň ýagdaýy” taslama ÝUNISEF bilen bilelikde amala aşyryldy (2007 ý.). Bu taslamanyň maksady “Türkmenistanda çagalaryň ýagdaýy” atly doklady taýýarlamakdan ybarat, onuň esasyny ýurtda meseleleriň giň görnüşleri boýunça çagalaryň ýagdaýyna gözegçilik, şonuň ýaly-da ony gowulandyrmaga gönükdirilen çäreleri kesgitlemek düzdi. Doklad döwlet statistikasynyň resmi materiallaryna, maglumatlaryna, şonuň ýaly hem ýörite gözegçilikleriň netijelerine esaslanýar;
– “Ýaşlaryň zähmet çekmäge hukuklarynyň kepillikleri hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň peýdalanylyşyna gözegçilik” taslamasy ÝUNISEF bilen bilelikde amala aşyryldy (2007 ý.). Bu gözegçiligiň maksady ýaşlaryň (aýratyn-da çagalaryň) iş bilen meşgullygynyň we Türkmenistanda zähmet ulgamynda kepillikleriň üpjün edilişiniň häzirki zaman meýillerini öwrenmekden ybarat. Gözegçilik aşakdakylara mümkinçilik berdi: 1 – Türkmenistanda we onuň sebitlerinde zähmet ulgamynda çagalaryň we ýaşlaryň ýagdaýy barada esasy maglumatlary almaga (5-18 ýaşda); 2 – ýaşlaryň zähmet çekmäge hukuklarynyň kepillikleri barada halkara kadalarynyň we milli kanunçylyklaryň ýerine ýetirilişine gözegçiligi amala aşyrmaga; 3 – eneleriň/terbiýe berýänleriň çaga hukuklarynyň kepillikleri we ýaşlaryň zähmet çekmäge hukuklarynyň kepillikleri ulgamynda Türkmenistanyň kanunçylygy barada habardarlyk derejesini ýüze çykarmaga;
– “Türkmenistanda obalaryň, şäherçeleriniň we şäherleriň durmuş-ýaşaýyş şertleriniň derejesiniň we ileri tutulýan ugurlarynyň sosiologik gözegçiligi” taslama BMGÖM bilen bilelikde durmuşa geçirildi (2007ý.). Ilatly ýerleriň we öý hojalyklarynyň bu seçimleýin gözegçiliginiň maksady sosial-durmuş infrastrukturanyň bar bolan ulgamyny we ony ösdürmegiň ileri tutulýan ugurlaryny, şonuň ýaly-da öý hojalyklarynyň zähmete ukyply agzalarynyň ykdysady işlerini bahalandyrmak boýunça jemgyýetçiligiň pikirini öwrenmekden ybarat. Geçirilen gözegçiligiň esasy netijeleri (jemgyýetçilik pikiri) Türkmenistanyň Prezidenti G. Berdimuhamedowyň obalaryň, şäherçeleriň, etrapdaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň durmuş-ýaşaýyş şertleriniň ýokary derejede bolmagyny üpjün etmek boýunça Döwlet maksatnamasynyň gutarnykly görnüşi taýýarlananda peýdalanmak üçin Türkmenistanyň Ykdysadyýet we maliýe ministrligine iberildi;
– “Ýaşlaryň nesil saglygy, bu gurşawda özüni alyp baryş meseleleri bilen ýaşlaryň habardarlyk derejesi” taslama (Türkmenistanyň öý hojalyklarynyň seçimleýin gözegçiligi) BMG IG bilen bilelikde 2008-nji ýylda amala aşyryldy. Geçirilen gözegçiligiň netijesinde aşakdakylar ýüze çykaryldy: ýaşlaryň nesil saglygy we maşgalany meýilleşdirmek meselelerinde habardarlyk derejesi; kontrasepsiýanyň makul bilinýän usullary; “raýat nikasyna” garaýyş; AIW/AIDS we deri keselleri barada habardarlyk; bar bolan zyýanly endikler; ata-ene we ulular bilen gatnaşygy.
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Habarlar, Saglyk |


c: text/html

text:
Asuda ýagdaýda adam bir gije-gündizde 15000 gezek gözüni gyrpýar – her 6 sek. bir gezek. Bir gözüň gyrpylmagy 100-150 millisekund wagtda amala aşýar. Gabaklaryň gyrpylmagy gözüň üstünden del jisimleri aýyrmagy, göz almasyny çyglandyrmagy üpjün edýär. Göz ýaşy gözi kislorod bilen üpjün edýär, ony bakteriýalardan arassalaýar.
Aýallar, erkek adamlar bilen deňeşdirlende 2 esse ýygy gözlerini gyrpýarlar.
Ýapon alymlarynyň anyklamagyna görä, adam haýsy hem bolsa bir işi gutaranda, gürrüňdeşi geplemegini soňlanda, okaýan sözlemini soňlanda, telewizorda sahnalar üýtgände has ýygy gözlerini gyrpýandyr. Alymlar kompýuter tomografiýasyny ulanyp gözüň gyrpylmagynyň amala aşyrýan fiziologiki maksatlaryny anykladylar: göz gyrpylanda beýniniň neýronlarynyň işjeňligi peselýär we beýni "garaşma" düzgünine geçýär. Şeýlelikde, gözüň gyrpylmagy ünsüň täzelenmegine we nerw öýjüklerine "dynç bermäge" kömek edýär.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Salam, Lukman! Men bir kärhanada yükçi bolup işleýän. Her gün diýen ýaly agyr zatlary götermeli bolýar. Şol agyr ýükleri götermegim jynsy gowşaklyga getirip bilermi? Özüm entek yaş, 22 yaşymda. Ereksiýa giç bolýar we önler 3-4 minutdan "dökýän" bolsam, indi 7-8 minutdan "dökýän".
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Aşa fiziki agramlylyk, ýadawlylyk jynsy gowşaklyga getirip biler. Siziň beýan edýän ýagdaýyňyzda eýakulýasiýanyň (döli dökmäniň) wagtynyň uzalmagy Sizi we gelniňizi oňaýsyzlyga getirýärmi? Jübütleriň islegleri dürli-dürli bolup, kime 2-3 minut ýeterlik bolsa, başga jübütler bu ýagdaýy has uzak wagt dowam etmegini isleýärler. Eger ereksiýa Sizde has giç döräp, eýakulýasiýanyň şeýle dowamlylygy oňaýsyzlyk döredýän bolsa, degişli sebäbi anyklamak üçin androlog lukmanyna ýüz tutmak peýdaly bolar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
31 Mart 2016 Perşembe
Türkmenistanda Milli Goşunyň Söweşjeň Taýýarlygynyň Gözden Geçirilişi Dowam Edýär
Mälim bolşy ýaly, Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedowyň milli goşunymyzyň harby bölümlerini söweşjeň taýýarlyk derejesine getirip, görkezme söweşjeň-taktiki tälim beriş hereketlerini geçirmek barada beren Buýrugyna laýyklykda, söweşjeň taktiki tälim beriş çäreleri dowam edýär. Şu gün döwlet Baştutanymyz görkezme söweşjeň taktiki tälim beriş hereketlerine gatnaşyp, onuň geçirilişini synlady.
Ir bilen döwlet Baştutanymyz dikuçary özi dolandyryp, görkezme söweş-taktiki tälim beriş pursatlarynyň geçýän ýerine geldi.
Görkezme harby-taktiki çäreleriniň başlamazynyň öňüsyrasynda Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy bu ýerde häzirki zaman harby we ýöriteleşdirilen tehnikalaryň sergisini synlady. Olar soňky döwürde milli goşunymyzyň ygtyýaryna gelip gowşan häzirki zaman harby tehnikalarydyr. Bu ýerde görkezilýän tehnikalaryň köpüsiniň şu günki geçirilýän harby okuw-türgenleşiklerine gatnaşýandygyny bellemeli.
Bu ýerde görkezilen harby tehnikalar we olaryň söweşjeň aýratynlyklary bilen tanşyp, döywlet Baştutanymyz milli goşunymyzyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň mundan beýläk-de berkidilmegi, harby gullukçylaryň hünär derejesiniň yzygiderli ýokarlandyrylmagy ugrunda döwletimiziň mundan beýläk-de alada etjekdigini aýtdy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow özüniň kysymy boýunça has täze bolan bronly harby tehnikanyň häsiýetli aýratynlyklaryny barlap görmek maksady bilen, ony özi dolandyryp gördi.
Milli goşunyň söweşjeň taýýarlygyny gözden geçirmek maksady bilen guralan harby çäräniň dowamynda döwrebap tehnikalaryň aýratynlyklary, olaryň söweşjeň ukyplary doly äşgär edilýär. Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň şahsy düzümleri Ýaragly Güýçleriň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedowyň göreldesine eýerip, döwrebap harby tehnikalara ussatlyk bilen erk edip, öz öňlerinde goýlan wezipeleri abraý bilen ýerine ýetirmek ugrunda zerur tagallalary edýärler.
Döwlet Baştutanymyz milli goşunymyzyň şahsy düzümleriniň häzirki zaman harby—söweşjeň tehnikalaryny netijeli peýdalanmaklary, olaryň hünär derejesiniň ýokarlandyrylmagy hem-de bu ugurda öňde goýlan wezipeleriň üstünlikli ýerine ýetirilmegi babatda ähli zerur tagallalaryň görülmegi hakynda degişli ýolbaşçylara birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra milli Liderimiz görkezme taktiki-t-lim beriş türgenleşigine gatnaşyp, bu ýerde ýaýbaňlandyrylan çäreleri synlady.
Bu ýerde we ýurdumyzyň beýleki goşungalalarynyň çäklerindäki okuw merkezlerinde geçirilen harby türgenleşiklere syn etmek göni aragatnaşyk arkaly ýola goýuldy.
Watan goragçylarynyň öňünde durýan wezipeler, hemişe ýokary derejedäki söweşjeň taýýarlygy gazanmak ugrunda geçirilýän yzygiderli türgenleşiklerden, dürli ot açyş ýaraglarydyr harby tehnikalara, söweşjeň uçarlara ussatlyk bilen erk etmek endiklerini kämilleşdirmekden, dürli şertlerdäki tabşyryklary ýerine ýetirmek üçin berk beden taýýarlygyny gazanmakdan ybarat bolup durýandygyny bellemeli. Watan goragçylary islendik pursatda öňde goýlan wezipelere üstünlikli amal etmek maksady bilen, söweşjeň taýýarlyk derejelerini yzygiderli ýokarlandyrýarlar, dürli söweşjeň enjamlara, harby tehnikalara kämil derejede ussatlyk bilen erk etmegi başarýarlar. Şeýle hem olar dürli şertlerde islendik wezipeleri ýerine ýetirmek üçin zerur bolan beden taýýarlyklaryny üpjün edýärler.
Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugynyň şahsy düzümi şu günki geçirilýän görkezme söweş-taktiki hereketlerine gatnaşýarlar. Olar kämil derejedäki sowutly söweş tehnikalarynda söweş tertibini ýaýbaňlandyrýarlar. Häzirki wagtda Serhet goşunlarynyň düzümine häzirki zamanyň iň kämil harby tehnikalary gelip gowuşýar. Bu harby tehnikalar pulemýotlardan nyşanalara dürs ot açýarlar. Bu harby tehnikalary dürli tebigy şertlerde döwlet serhedimiziň ygtybarly goragyny üpjün etmekde örän ähmiýetlidir.
Serhet goşunlarynyň bölümleri wezipäni üstünlikli ýerine ýetirip, ot atyş sepgidinden çykýarlar. Dünýäniň iň kämil harby tehnikalary we sowutly awtoulaglary bolan bu tehnikalar, kuwwatlylygy, hereket tizlikleri we ýokary geçirijiligi bilen tapawutlanýar hem-de eziz Watanymyzyň dürli geografik şertlerinden geçýän Döwlet serhedimiziň ygtybarly goragyny üpjün etmekde netijeli ulanylýar.
Söweşjeň hereketleri ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň howa hüjüminden goranmak goşunlary dowam edýärler. Bu ýerde ýörite uçar nyşanlary asmana uçurylýar. Howadaky 1-nji uçar nyşany häzirki döwürde dünýä ýüzünde iň kämil hasaplanylýan döwrebap asmana atyjy raketa toplumy bilen ýok edilýär.
Ýeri gelende aýtsak, asmana atyjy raketa toplumy Mary welaýatynyň çäginde ýerleşýän harby-taktiki söweşjeň dolandyryş meýdanynda ýaýbaňlandyrylan söweşjeň hereketlerde hem netijeli ulanylýandygyny, onuň hem “Türkmen Älem-52oE” aragatnaşyk hemrasy arkaly göni aragatnaşykda görkezilýändigini bellemeli.
Deňiz tälim meýdanynda gämi urgy toparlary Hazar deňzimiziň araçäklerini şertli garşydaşdan goramak üçin, söweş atyşyklaryny geçirýärler. Deňiz tälim meýdanynda geçirilýän türgenleşigiň barşynda Harby-deňiz güýçleriniň we Serhet goşunlarynyň gämi urgy toparlary, deňiz-pyýada bölünmeleri, howa hüjüminden goranyş bölümleri hem-de raketa goşunlary we artilleriýa bölümleri deňiz araçäklerine aralaşan şertli toparlary ýok etmek üçin bellenen çäklerde ýaýbaňlanyp zarba urgularyny geçirdiler. Bellenen wagtda ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Harby-howa güýçleriniň we howa hüjüminden goranmak goşunlarynyň MIG-29 kysymly söweşjeň uçarlary howa söweşini alyp bardylar. Häzirki wagtda tehniki taýdan üpjünçiligine aýratyn üns berilýän ýurdumyzyň Harby-howa güýçleri Türkmenistanyň deňiz çäkleriniň we guryýer serhediniň howa giňişligini ygtybarly goraýar.
Howa giňişliginde «Su-25» kysymly söweşjeň uçarlary dürli çylşyrymly hereketleri amala aşyryp, asman giňişliginde howa söweşini ýerine ýetirdiler. Şertli howa söweşiniň barşynda MIG-29 söweşjeň uçarlary hüjüm edip, ýokary derejedäki taktiki emelleri görkezdiler.
Söweş hereketleri alnyp barlanda, artilleriýa ýaraglary söweşe ilki başlap, garşydaşa uly zyýan ýetirmek bilen, pyýada we tank goşunlarynyň şowly hüjüm etmeklerine amatly şertleri döredýär. Şonuň üçin hem artilleriýa ýaraglarynyň nyşana dürs urup, ony hatardan çykarmagy örän möhümdir. Özi ýöreýän artilleriýa desgalary bu wezipä abraý bilen hötde gelýärler. Bu kuwwatly artilleriýa desgalary nyşanalary hatardan çykarmakda ussatlyk görkezýär.
Guryýer goşunlary garşydaşyň guryýer toparlanyşynyň urgularyny serpikdirmek, eýeleýän etraplaryny we serhetlerini saklamak, güýç bilen giren goşunlary derbi-dagyn etmek üçin şertleri döretmek we olary ýeňlişe sezewar etmek üçin niýetlenendir. Guryýer goşunlarynyň iň kuwwatly harby tehnikalary bolan T-72 kysymly kuwwatly tanklar ot açyş sepgidini eýelemek üçin okgunly hereket edýärler. T-72 kysymly kuwwatly tanklar hereketiniň dowamynda öňdäki nyşanalara garşy ot açýarlar.
Häzirki zaman söweşi tanklary, artilleriýany hem-de beýleki kuwwatly söweş tehnikalary ulanmak bilen, oňa gatnaşýan ähli goşunlaryň birleşdirlen güýçleri bilen alnyp barylýar.
Kuwwatly tanklar ot açyş sepgidine gelenlerinden soňra, öňdäki nyşanalara pulemýodyndan ot açýar. Tanklar birlikde zalp bilen ot açýarlar hem-de nyşanalary bellenen araçäkde hatardan çykarýarlar.
Soňra Bereket goşungalasynyň türgenleşik merkezinde kuwwatly T-72 tanklaryň söweş hereketleri geçirilýär. Bu ýerde alnyp barylýan söweşjeň harby hereketler “Türkmen Älem 52oE” milli aragtanaşyk hemrasynyň üsti bilen wideo aragatnaşyga çykarylýar.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Bereket goşungalasynda ýerleşýän okuw-türgenleşik merkezinde Guryýer goşunlarynyň esasy urgy güýji bolan tankçylar bölünmeleri özleriniň söweş ussatlygyny görkezýärler. Tankçylyk bölünmeleri batalýonlaýyn, rotalaýyn we wzowdlaýyn ýaýbaňlanyş sepgitlerinde özara sazlaşykly hereketleri ýerine ýetirdiler.
Guryýer goşunlarynyň howa hüjüminden goranmak goşunlarynyň düzümindäki harby tehnikalary ot atyş gönükmesini ýerine ýetirmek üçin bellenen sepgide tarap hereket edýärler.
Garşydaşyň pes belentlikden uçýan uçarlaryny we garşydaşyň howa nyşanalaryny ýok etmek üçin niýetlenen Guryýer goşunlarynyň asmana atyjy raketa toplumlary ot atyş orunlaryny eýeläp, bellenen aralykdaky nyşanalara garşy ot açýar. Nyşanalar mergenlik bilen hatardan çykarylýar.
Dolandyryş nokadynyň öňünde BMP-2 söweş tehnikalary ýörite goýlan nyşanalara garşy ot açmagyny dowam edýär. BMP-2 kysymly pyýada goşunyň söweş tehnikasyna erk edýän harby gullukçylar ot açyş urgusy bilen nyşanany hatardan çykaryp, öz ussatlyklaryny görkezdiler.
Milli goşunyň söweşjeň taýýarlygynyň duýdansyz gözden geçirişiň barşynda şertli duşmany ýok etmek boýunça ýaýbaňlandyrylan söweş hereketleri Serhetabat goşungalasynda hem ýaýbaňlandyryldy. Bu ýerde motoatyjy bölümeler tarapyndan geçirilýän söweşjeň hereketler wideoaragatnaşyk arkaly alnyp görkezildi.
Raketa goşunlary we artilleriýa bölünmeleri şertli garşydaşy ýitgä sezewar etmek hem-de amatsyz ugra ýaýbaňlanmaga mejbur etmek maksady bilen,olaryň hereket edýän hatarlaryna netijeli urgy geçirýärler. Bu ýerde hem häzirki döwürde goşun bölümlerinde iň kämil hasaplanylýan asmana atyjy raketa toplumy arkaly nyşanalara ot açyş geçirildi.
Zynjyrly mina germewleýji söweş meýdanlarynda topragyň içinde nikaplama bilen ýa-da topragyň üstünde nikaplamazdan mehanizmleşdirilen tanka garşy minalary gurnamak üçin niýetlenendir. Onuň söweş toplumynda 208 sany mina bar. Söweş hasabaty 3 adamdan ybarat bolan bu mina goýujy maşynyň, 1 metr çuňluga çenli mina goýmaga ukyby bar.
MT-12 kysymly 3 topdan ybarat tanka garşy wzwody amatly ot açyş meýdançasyny eýelemek üçin edýän hereketi gury ýerde agdyklygy gazanmakda ähmiýetlidir. Şol nukdaýzanardan şertli garşydaşyň tanklaryna garşy göreşmek hem-de ony hatardan çykarmak üçin, esasy güýçleriň jemlenen ugurlarynda tanka garşy ätiýaç döredilýär.
Tanka garşy wzwody öňdäki nyşanalar boýunça jemlenen ot açyşyny urgusyny amala aşyrdylar. MT-12 tanka garşy wzwodynyň täsirli ot atyş urgulary netijesinde, türgenleşik meýdanyndaky bellenen nyşanalar hatardan çykarylýar.
Görkezme söweşjeň-taktiki tälim beriş türgenleşigiň barşynda guryýer goşunlarynyň granat atyjylary hem söweş ussatlyklaryny görkezmek üçin geldiler. Häzir goranyşyň öňdäki hatarynda ýerleşen granat atyjylar ot atyşy başlarlar. Ilki bilen tanka garşy granat atyjydan ot açylýar. Ot atyşyň netijesinde nyşana ýok edilýär.
Goranyş söweşi alnyp barlanda, goranyşyň öňdäki çägini böwsüp geçen şertli garşydaşyň tanklaryny we sowutly tehnikalaryny serpikdirmek üçin niýetlenen tanka garşy ätiýajyň düzüminde RPG-7 we AGS-17 kysymly granat atjylaryň hereketi zerur bolup durýar .Olaryň bellenen nyşana dürs urmaklary netijesinde nyşanalar hatardan çykarylýar.
Raketa goşunlary we artilleriýanyň reaktiw söweş maşynlaryndan zalp bilen ot açylýar. Olar uly çuňlukdaky şertli nyşanalar boýunça ot açmaklygyny dowam etdirýär.
Ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň artilleriýa bölümçeleri söweş tehnikalarynda şertli garşydaşyň ot açyş sepgitlerine yzygiderli ot açyş zarbasyny geçirýär. Olaryň hereket edýän ugry boýunça reaktiw artilleriýa tehnikalaryndan yzygiderlilikde urgy geçirilýär.
Şeýle hem şertli minaly meýdançada howpsuzlandyryş toplumy bilen pyýada geçelge ýasalýar. Munuň özi pyýada goşunlaryň bökdençsiz hereketini üpjün etmek üçin niýetlenendir.
Milli goşunymyzyň himiýa düzümleriniň häzirki döwürde iň kämil hasaplanylýan ot zyňyjy harby tehnikasy herekete girizilýär. Ol şertli garşydaşyň ýeňil sowutlanan tehnikalaryny hatardan çykarmak, kerpiç-beton bukalgalary ýok etmek üçin niýetlenendir.
Söweş hereketleri alnyp barlanda minaly meýdanlarda partladyş usuly bilen geçelgeleri açmak üçin niýetlenen minasyzlandyryjy gural, partlamak usuly bilen hereket edýän goşunlarymyzyň bölünmelerine geçelge döredýär. Bu gurala erk edýän harby gullkçylar öz usatlyklaryny görkezýärler.
Söweşjeň ýagdaýa ýakyn harby hereketleriň barşynda motoatyjy bölünmeleriň hereketini goldamak zerurlygy ýüze çykýar. Şu maksat bilen artilleriýa topy, howa partlamasyny amala aşyrmak bilen ot atyş wezipesini ýerine ýetirýär. Söweşjeň hereketleri alnyp barlanda artilleriýa ýaraglary şertli garşydaşa uly zyýan ýetirmek bilen, pyýada we tank goşunlarynyň amatly hüjüm etmekleri üçin zerur şertleri üpjün edýär. Şonuň üçin artilleriýa ýaraglarynyň nyşana dür urup, ony hatardan çykarmagy örän möhümdir.
Ýörite maksatly toparlaryň mergenleri öz goşunlarymyzyň söweş hereketleriniň howpsuzlygyny üpjün etmek we şertli garşydaşyň esasy güýçlerini ýok etmek üçin, şertli garşydaşy aňladýan nyşanalar boýunça mergenlik bilen ot açýarlar. Ýörite maksatly toparlar hereket edende, öňde goýlan wezipäni birkemsiz ýerine ýetirmek üçin mergenlere möhüm orun degişlidir.
Türkmenistanyň Goranmak ministrliginiň, Milli howpsuzlyk ministrliginiň, Içeri işler ministrliginiň hem-de Döwlet Serhet gullugynyň ýörite maksatly bölümleri dessin hereket bilen zabt etmek, taktiki ot açyş emellerini ýerine ýetirmek, söweş hereketlerde özara penalamak we dolandyrmak boýunça hereketleri başarjaňlyk bilen alyp barýarlar. Ýörite maksatly topar, söweş hereketiniň sazlaşykly hem-de ussatly amala aşyrylmagyny gazanmak üçin aýgytly, çalasyn hereket edýärler.
Şunlukda harby tehnikalara we ýaraglara ussatlyk bilen erk etmekde has tapawutlanýan ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň harby gullukçylary özleriniň ussatlyk derejelerini yzygiderli ýokarlandyrýarlar. Munuň özi ýurdumyzyň jhli künjeklerinde ýaýbaňlandyrylan söweşjeň-harby hereketlerde has aýdyňlygy bilen ýüze çykdy. Bu bolsa Bitarap Türkmenistanyň goranmak häsiýetine eýe bolan Harby doktrinasynyň we ýurdumyzyň harby söweşjeň taýýarlygynyň ýokary derejede mynasypdygyny alamatlandyrýar. Munuň özi döylet Baştutanymyzyň tagallasy bilen, Türkmenistanyň Ýaragly Güýçleriniň goranyş ukybyny artdyrmaga gönükdirilen köpugurly harby özgertmeler üstünlikli amala aşyrylýandygynyň nobatdaky subutnamasydyr.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurdumyzyň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy, goşun generaly Gurbanguly Berdimuhamedow Watan goragçylarynyň mundan beýläk-de mukaddes harby borja we watançylyk kasamyna wepaly gulluk etjekdiklerine, olaryň ýurdumyzyň parahatçylygyny, asudalygyny, halkymyzyň abadan durmuşyny jan aýaman gorajakdyklaryna ynam bildirdi we tutuşlygyna goranyş häsiýetine eýe bolan Türkmenistanyň Harby doktrinasynyň yzygiderli berkidilmegi, ýurdumyzyň Harby we hukuk goraýjy edaralarynyň maddy-enjamlaýyn binýadynyň pugtalandyrylmagy ugrunda döwletimiziň yzygiderli alada etjekdigini aýtdy.
Soňra Döwlet Baştutanymyz şu günki çärä gatnaşyjylara alyp barýan asylly işlerinde üstünlik arzuw edip, bu ýerden ugrady.
Dürli goşun bölümleriniň harby-taktiki hereketlerini gözden geçirmek dowam edýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Salam lukman! Maňa androlog lukmany gonowaksina dermany bilen bejergi belledi. Bu derman barada maglumat berseniz minnetdar bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Gonowaksina – sözenek keseli dörediji gonokokk ýokançlyklarynyň gowşadylan görnüşinden taýynlanan serişdedir. Lukmançylykda sözenek keseliniň, erkek we aýal jyns agzalarynyň alawlama keselleriniň bejergisinde ulanylyp, bedeniň immun ulgamyny taplandyryjy serişde bolup hyzmat edýändir.
Bejergi serişdäniň 0,3-0,4ml. mukdaryndan başlanylyp, ol her gün keseliň geçiş aýratynlyklaryna baglylykda, 0,1-0,2 ml. çenli köpeldilip bilner. Dermanyň täsiri bilen gyzgynyň galmagy, üşütme, bedende döreýän agyrylar, sikeslenen agzalarda döreýän agyrylar, limfa düwünleriň ulalmagy ýaly alamatlar döräp bilýändir.
Ýürek-damar, peşew çykaryş ulgamynyň agyr kesellerinden, inçekeselden, howply täze döremelerden ejir çekýän näsaglara bu dermany ulanma bolýan däldir.
Ýüze çykyp biljek ýaramaz täsirleriň öňüni alyp, bejerginiň netijeli bolmagy üçin gonowaksina lukmanyň gözegçiligi bilen kabul edilmelidir.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
21-nji awgustda Gazagystanyň paýtagty Astanada başlanýan çarwa halklarynyň kok-boru atly at üstündäki ýaryşda Gyrgyzystanyň milli topary Mongoliýanyň topary bilen atlaryň nallaryna degişli dawaly ýagdaýda duşuşýar.
Gyrgyzystanyň toparynyň öz atlarynyň yzky aýaklaryndaky nallary aýyrmakdan ýüz öwürmegi dawanyň döremegine sebäp boldy.
Gyrgyz topary gogboru we bizkashi ady bilen hem tanalýan bu sportda şeýle düzgünlere hiç wagtda duş gelmändigini aýtdy.
Ýaryşa gatnaşýan iň güýçli topar hasaplanýan gyrgyz atçylary bäsdeşligiň düzgünlerine protest bildirip, oýundan çykmagy bilen haýbat atdy.
Gyrgyzystanyň Ýaşlar, bedenterbiýe we sport boýunça komiteti gyrgyz toparynyň ýaryşdan çetleşdirilen ýagdaýynda Mongoliýanyň toparynyň ýeňişe eýe boljagyny 21-nji awgustda aýtdy.
Astanadaky ýaryşa 12 sany milli topar, ýagny Owganystanyň, Azerbaýjanyň, Hytaýyň, Wengriýanyň, Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň, Orsýetiň, Mongoliýanyň, Täjigistanyň, ABŞ-nyň, Türkiýäniň we Özbegistanyň milli toparlary gatnaşýarlar.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň Halkara gatnaşyklary institutynda “Türkmenistanyň Prezidentiniň durnukly ösüş babatda strategiýasy: halkara hyzmatdaşlygynyň tejribesi we geljegi” atly maslahat geçirildi. Ol ýurdumyzyň daşary syýasat edarasy tarapyndan guraldy.
Maslahatyň işine ýurdumyzda resmi taýdan bellenen diplomatik wekilhanalaryň ýolbaşçylary, halkara guramalaryň, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň, Türkmenistanyň Ylymlar akademiýasynyň Tehnologiýalar merkeziniň, köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri gatnaşdylar.
Maslahatyň barşynda oňa gatnaşyjylar Türkmenistanyň ählumumy gün tertibiniň möhüm wezipelerini çözmekde barha artýan abraýyny bellediler. BMG-niň Baş Assambleýasynyň 70-nji mejlisiniň çäklerinde 2015-nji ýyldan soňky döwür üçin ösüş meseleleri boýunça hem-de türkmen döwletiniň hemişelik Bitaraplyk derejesine eýe bolmagynyň 20 ýyllygy ýaly ähmiýetli senä aýratyn üns berildi.
Mälim bolşy ýaly, şu ýyl ýurdumyzda Bitaraplyk we parahatçylyk ýyly diýlip yglan edildi. Bu mowzuk Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýubileý mejlisine gatnaşmak üçin ABŞ-a bolan iş saparynyň çäklerinde 26-njy sentýabrda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş sekretary Pan Gi Mun bilen duşuşygynda hem ara alnyp maslahatlaşyldy.
Şol duşuşygyň çäklerinde milletiň Lideri Türkmenistanyň geçen ýyllaryň içinde BMG bilen ýola goýlan netijeli gatnaşyklara ygrarlydygyny tassyklady hem-de şu ýylyň iýun aýynda Guramanyň ýolbaşçysy Pan Gi Munuň Aşgabada bolan saparynyň Milletler Bileleşiginiň biziň ýurdumyz bilen hyzmatdaşlygyny ösdürmäge täze itergi berendigini nygtady.
Halkara gatnaşyklary institutynda beýan edilen çykyşlarda mundan beýläkki hyzmatdaşlygyň geljegi ara alnyp maslahatlaşyldy, 20 ýylyň içinde Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň durmuşa geçirilişiniň esasy tapgyrlary we netijeleri häsiýetlendirildi. Maslahatdaky çykyşlarda ýurdumyzyň diplomatik üstünlikleriniň onuň garaşsyz ösüşiniň hemme ugurlarynda, döwlet we jemgyýetçilik gurluşyny kämilleşdirmek boýunça öňdengörüji we ylmy taýdan esaslandyrylan özgertmeleriniň amala aşyrylmagynda beýanyny tapandygy bellenildi. Geçen ýyllaryň bütin sebitde we Ýer ýüzünde durnuklylygy we gülläp ösüşi üpjün etmäge gönükdirilen Bitarap Türkmen döwletiniň netijeli, parahatçylyk döredijilik syýasatyny durmuşa geçirmekde uly üstünlikler bilen alamatlanandygy nygtaldy.


text:
Türkmenistanyň Zenanlar birleşiginiň Merkezi Geňeşiniň yglan eden «Ýylyň maşgalasy» atly bäsleşiginiň Tejen şäher tapgyry geçirildi. Bäsleşigiň şertine görä, iki ugur—«Hünär dowamaty—biziň maşgalamyzyň buýsanjy» we «Maşgala adaty—biziň milli binýadymyz» atly ugurlar boýunça geçirilen bu çärä Tejen şäheriniň çäginde ýaşaýan maşgalalaryň birnäçesi gatnaşdy.
Bäsleşik diýseň çekeleşikli hem-de täsirli geçdi, Tejen şäher Zenanlar guramasy tarapyndan düzülen emin agzalary ugurlar boýunça şäheriň 9-njy çagalar bagynyň terbiýeçisi Gülşirin Muhammedowanyň, şäher medeniýet bölüminiň Merkezi kitaphanasynyň kitaphanaçysy Ogultäç Nurberdiýewanyň maşgala agzalaryny bäsleşigiň ýeňijileri diýip yglan etdiler. Bu günki bäsleşigiň ýeňijileri onuň welaýat tapgyryna gatnaşmaga hukuk gazandylar.


text:
Ankara - Azatlyk Radiosy:
Gyrgyz ilçisi: Biz Karlowyň ýanyndadyk - Türkiýäniň we Orsýetiň resmileri Orsýetiň Türkiýedäki ilçisi Andreý
Karlowyň 19-njy dekabrda Ankarada surat sergisinde atylyp öldürilmegi
bilen bagly hadysany derňemegini dowam etdirýärler.
Orsýetiň derňewçiler topary 20-nji dekabrda Ankara bardy. Türkiýäniň
resmileri Karlowy atyp öldüren polisiýa ofiseri Mewlut Mertiň ençeme
garyndaşyny tussag edendigini mälim etdi.
Media maglumatlaryna görä, Orsýetiň ilçisi Karlow Ankarada Modern
sungat merkezinde “Orsýet türkleriň gözi”bilen atly fotoserginiň açylyş
dabarasynda çykyş eden wagtynda ot açan hüjümçi arapça: "Biz Muhammet
pygambere jihäde amal etmäge söz berendiris. Allahu ekber! Bu Aleppo
üçin jogapdyr. Bu Siriýa üçin jogapdyr. Bu Aleppo üçin jogapdyr. Bu
Siriýa üçin jogapdyr" diýip gygyrypdyr. Ol soňra türkçe: "Siz biziň
ýerlerimizde eden ähli işleriňiz üçin jogap berersiňiz. Biz howply
ýagdaýda ýaşasak, siz hem howp astynda bolarsyňyz. Gidiň, öz
ýerleriňizde boluň. Bu ýerden diňe meniň jesedim çykar" diýip
gygyrypdyr.
Hüjümiň netijesinde ýene üç adamyň ýaralanandygy, hüjümçiniň atylyp öldürilendigi habar berildi.
Orsýetiň Daşary işler ministrligi bu hüjüme “terrorçylyk akty” hökmünde seredýändigini mälim etdi.
Azatlyk Radiosy Ankaradaky bu hüjümiň şaýady bolan Gyrgyzystanyň
Türkiýedäki ilçisi Ibragim Žunusow bilen söhbetdeş bolup, ýagdaýyň
jikme-jikleri barada gürrüň bermegi sorady.
Ibragim Žunusow: Men, Özbegistanyň ilçisi we jenap
Karlow üç bolup gepleşip durduk. Karlowa söz berdiler, biz tribunanyň
golaýynda durduk. Biziň ýanymyzda bir ýigit ýördi. Men ol howpsuzlyk
gullugyndandyr öýtdüm. Emma Karlowyň çykyş edip başlanyna iki minut
geçmänkä ot açyldy. Ok atan adam “Allahu ekber” diýip gygyrdy we hemmä
aşak garap, ýerde ýatmagy buýurdy. Kimdir biri gygyrypdy, kimsi ýere
ýatmaga çagyrypdy. Biz golaýda, ilçiden üç-dört metr aralykdadyk. Biziň
ählimiz ýere ýatdyk. Adamlar iki ýana ylgap başladylar, hüjümçi, bolsa
biziň gymyldaman ýatmagymyzy talap edip gygyrdy. Soň ýene ok atyşyk
başlandy. Biz daşary çykyp ýetişdik, bizden soň adamlary jaýyň daşyna
goýbermediler.
Azatlyk Radiosy: Ejir çekenleriň arasynda gyrgyzystanlylar barmy?
Ibragim Žunusow: Ýok. Biz ol ýere diňe sürüji bilen barypdyk. Esasan, ol ýerde Orsýetiň ilçihanasynyň myhmanlary we Türkiýäniň raýatlary bardy. 150-den gowrak adam. Olaryň ählisi jaýdan çykyp ýetişmedi. Hüjümçi hemmäniň gymyldaman ýatmagyny talap etdi. Kimdir biri aýagyma urdy, menem ýere ýykyldym, emma soň hüjümçiniň ok-därisiniň gutarandygyny görüp, binanyň daşyna çykmak kararyna geldim.


text:
10 ýyl ozal
men söygim yok. emma boljagyna ynanyan :)
10 ýyl ozal
soygini bulam bujar etdiler-a. herkim ozundaka soygudir oydyar. men-a bilemok beyle soygi barmy? haysy bularyn hakyky soygi?
ol her gorenine ashyk bolup yormegin hakyky soygi daldigini aydyp biljek. beyle bolanda yekeje adama-da ynam edip bolmaz. hemme adamyn hem nebsi bar, her adam owadandan owadanyna dush gelyar. beyle erksiz soygi hakyky soygudir diyip biljekdal. menem, hemme kishem shu durmushdan hakyky soygini gozleyar. name bilen gozleyar, akyl bilen, pikir edip. onda onun yaly aklyny, erkini tashlap, adamlary aldap yormegin soygudigini kim kabul eder?
10 ýyl ozal
Hakyky söygi gyrmyzy güllere bolan söygidir. Bilyanler bu gysgajyk sozün manysyny bilerler. Meselem Jennet özinem kan pikir etman bilermikan diyyan aGaSh....
10 ýyl ozal
bilemok hakyky soygi name.yone kellame gelyan kabir zatlary yazayin, bosh durandan.
soygi temasynda owadanlyk, gormegeylik elmydama-da onde bolandyr. kone dessanlara zada seretsegem gormegey oglanyn owadan gyza ashyk bolanyny goryas. hazirem sheyle yone indi bashgarak kriteriyalar has one chykdy. meselem yewropada soygi, bagyshlan welin seksin derejesine dushurildi. \"men islanim bilen bolaryn\" diymek \"men islanimi soyerin\" bilen deng manyda ulanylyar. meselem \"soygi bilen meshgullanmak\" bashga manyda ulanylyar. ine shuna soygi diyyarler. soygin shun yalysynda aldamagam bar, biwepalygam bar, akylsyzlygam bar, pikirsizligem.
bizin turkmenistanda meselem yany yakynda-da umumy manyda alanda (iki yeke uytgeshik zatlary hasap etmesek) soygi diyende \"yurekden soymek, masgala gurmak islemek, omrun sonuna cenli bagtly yashamak, soyuship durmush gurmak, wepalylyk\" yaly zatlar kella gelerdi. seks kella-de gelmezdi. \"men biri bilen instinktlerim ucin gysga wagtlyk bile yashasym gelyar\" dal \"onun bilen durmush gurup, sonky durmushyn jogapkarciliklerini onun bilen bile chekesim gelyar\" bardy. indi jogapkarcilikden gacmak, ony alda, muny oyna, pulyny soy we shm.
men gozumde akly elinden alyan zat soygi dal. bolyar, birini soyersin erkini elinden alar, kellanden chykarmaga, unutmaga ejizlik edersin. sheyle bir adama garshy bolana soygi diyse bolar, yone her onunden chykana aklyny yitimek, her bakyshda erap akmak yaly zatlar soygiden dal, ol bir harakter bozuklugy.
10 ýyl ozal
edil menin pikirimca hakyky soygi shu wagt yokmyka diyyan bu yone menin pikirim
sebabi kabirlerini goryan welin olip ocip alyalar onda-da anyrsyna gecirenden son biwepalyk edip yorenler kan. ondan shonun yaly edip gorenleri goranda hakyky soygi bardyr diyip pikirem edesin gelenok
10 ýyl ozal
onda sheyle bir sorag yuze chykyar men gozumde: soygi nebsini (egony) doyurmakmy? ya-da soygide egonun orny na derejede?
sizin beryan mysallarynyzdaky yalylar men ucin soygi dal. soygi diylen zat cunnur bolmalymyka diyyan. hatda shey diyeyin: soygi yalan, gysga wagtlyk, geciji bolmaly dal, ol mudimilik bolmaly, hakyky soygi omrun sonuna cenli dowam etmeli, gutarmaly dal. men bu diyenimi ozum basharamson diyemok, menden bir teoriya bolaysyn. :) bu name diymek? soygide nebsi, egoistik bahbit; guyjum yetse bolmaly dal diyjek yone edil beyle diyman az bolmaly, ikinji derejede bolmaly diyayin. jogapkarcilik duygusy soygude-de hemme zatda-da birinji derejede durmaly men pikrimce. shudur dine, adamda soygini omrun sonuna cenli saklap biljek zat. ego diylen zat bolsa kanagatlandyrylandan son gozden dushyan zat. eger biri bir gyz diyip olup ocen bolsa, son ona gowushansonam biwepalyk edyan bolsa onda barde dine shol egony doyurmak bar. ony eden ol gyzy soymandir, oz egosuny soyupdir. ony doyuransonam birahatlygy gecipdir. yureginde gyza bolan soygi bolsady, sonam wepaly bolmaga dowam ederdi.
bilmedim-da, entek pikir edip gormeli. mumkin tejribe edip gormeli. :)
10 ýyl ozal
hmm egony tatmin etmek gaty dogry aydylan zat...
mende indi oylanyp duramok soygi hakda...
yuregim agrap durlay şooolll...
indi dodaktan kalba geçmezz...
dine egony doyurmak bolsun...!!!!
10 ýyl ozal
salam jennet.menem oz pikirimi yazayin diydim:sumat hakyky soygi bar yerinde bardyr, yok yerinde hem yok oydyan.Muna duybunden yok diyip bilmeris,eysem bu dunya namanin hasabyna durandyr diyyan?Elbet-de soygunin....Kabir yaslary bilyan bugun ol oz soygulisine sensiz hic yere-de gitmerin mana dine sen gerek diyyar.Hat-da ol oz soygulisini beylekilerden gabanyan mysaly dost yarlarydyr ya-da tanyslary yagny sol gyza lak atan kim bar bolsa sonun bn terslesayyar.yone men bir wakany bilyan ine suna soygi diyse bolar:gyz gaty bay soygulisi bolan oglanynam durmus yagdayi gaty owerlik dal.yone ikisem birbirlerini diysen onat soyyaler.oglan ozunin yagadyinin gyz bilen den daldigini bilenson ondan uzagrakda durmaga calyssyar yone sonda-da gyz ondan ayrylasy gelenok.gyz oz masyny bn oglanyn yasayan yerine gormage baryar.oglanam bu yagadaydan utanyp name ucin beydendigini sorayar we ona diyyar:ynha islesen men,islemesenem menin elimden gfelyan zat yok..men sana bay durmus wada edip biljek dal.Bu yagdayyin garsysynda gyz ona:mana senin ne baylygyn,ne-de pully durmus gerek.Mana dine sen gerek diyyar.Aydyn hany eysem bu hakyky soygi dal dal-de nameeeeee?
10 ýyl ozal
ay goreli hany yzy nahili gutararka?şol gyz sonuna cenli oglanyn yanyna galyp bilermika?!!?
belki galar kop soyyan bolsa :P :)
10 ýyl ozal
herhili adam bar. kellelerinin ishleyshine gora saylawlar, kararlar uytgeyar. meninem bir dostum bar. onun hekayasyny uzyn edip gurrun berse bolar aslynda. mekdep dowrunden bari bir gyz bilen halashyar. azyndan 7 yyl arkayyn boldy olaryn tanyshanyna. shondan bari dushushyp yorler. oye baramda gurrun beryar, yakyn dostum bolanson. birem \"sen okap yorsun, gowy bilyansin\" diyip kabir zatlary menden sorayar. men hayran olara, soygulerine gaty uly hormatym bar, ozume-de gorelde alyan diyip bilerin. gyzda-da oglanda-da uytgeshik owadanlyk yok. baylygam yok, garyplyp has agdyklyk edyar diysem dogry bolar. jogapkarcilik anyr bashy bar olarda. olary gorup bir zada gowy goz yetirdim. okuw okamak adamy adam edenok, boljak adam obada dayhanchylyk edibem adam bolyar. tersine okayanyn kellesi haskop bulashyar, egoist bolyar. okuw okap adam bolup bilmeyan kop adam bar. okanlary arkalarynda yuk bolmakdan anryk gecenok (kitap yuklenen eshek diymeyarlermi). adamy okamak dal kyncylyk bishiryar. esasy zat bishmek, dert cekmek, durmushyn hakykatlary bilen yuzbe-yuz bolmak. shol iki kishide men shuny goryan. olaryn onlerinde bir kyncylyk garashyar, men aydyp oturmayin.
10 ýyl ozal
sholarda nebis yok yaly, jogapkarcilikli gaty. oykeleshibem gorduler, yone bashga zatlara gyzygyp chagalyk etmediler birem. her problemany positive pikir bilen, akyl we erk bilen cozduler. esasy zat yureklerin birligi. shol bolmasa hernace owadanlykmysh, baylykmysh, namemish bolsa-da hemmesi yalan. adamda yurek bolmaly. nace gun hem bolsa, ay, yil hem bolsa dushushyp, birbirine duygudashlyk edip, ikicak dushushyp, soygulerini paylashan adamlar yurek bolsa ayrylyp bashga kishilerin yzyna dushmez. wepaly bolar. shundan kem bolan soyga soygi diymek kyn gorunyar.
10 ýyl ozal
Salam gadyrdanlar.Yokarda yazilanlaryn hemmesini okamadym,dine in bashdaky soragy okadym(wagtym yokdy).
Ine menem shol soraga garypja pikrimi aydasim gelya.Isleyan okap ozuche sapak chykarsyn.
Herkim birbirinden owadandyr,akyllydyr,
sypayidir,agrasdyr,mylayimdyr,nazikdir...etc
Men in owadan gyz bilen yada in akylly oglan bilen soyushyan diyip bilirsiniz.Yone son gorersiniz ondanam akyllylary,owadanlary...
Sholar yali yagday bolsa, onda soygunden danjekmi?Bolya dandin diyesli,beyleki bilen soyship ugradyn, a ondan son ondanam owadanyny gorersin...Son ondanam danjekmi? Size sorayan soygi shumy?
Birini soyende ony hakykatdan soymeli.Belki bashda hakykatdan soyen yalisin,yone son uytgesen ol hakyky dal diymekdir.
ine size soygini hakyky dushunduryan
goshgy :)
Onsonam hasabyna gechirenson biwepalyk edyaler diyilipdir yokarda. Shol barada da son 1-2 agyz kelam etmekchi :)
10 ýyl ozal
Men bardygyna ynanyan. Soygi yok diyyanlere hemishe bir mysaly getiryan “sen Afrikany (ya Antraktidany) gordunmi?! On howasyndan dem alyp gordunmi on topragyndan basyp gordunmi?! YOK! Onda name uchin on bardygyna ynanyan?!”
Serahsi “Любить надо так, чтобы пройти не оглянувшись мимо 100 лучших” diyyaler ine shuny basharanlaryn soygusi hakyky soygi. Yone bu gyzlara ansat bolsada oglanlara kyn oydyan. Soygi uchin gork gerek bolmaya hatda kawagt hasyet hem gerek bolup durmaya oydyan. Ine men joram birine ashyk bolup bagty yatyp otyr ol oglanda ne gork bar ne hasyet dineje dili bar. Ozem baryp yatan alkash ol gyzyn ozem bilya on hemme kemchiliklerini yalta yone shonda-da ony unydyp bilenok mena janym yanyan shonun yaly oglanlary halasalar. Ozi weli gul yaly gyz elinden hemme ish gelya. Wagt gechmek bilen unudar diyyadim yok gaytam beter bolya gechen yyl dagy 1 pachka dermanam ichipdir oljek bolup.
Soygi bar yone ol adamlara dine ziyan getirya adamlan saglygnada ziyan getirya. Soyeninden soymedigin gowy bolar. Na gara gorgin sheydip kosenip.
10 ýyl ozal
yöne bir kiçirak dava sebapli ayrylyalar,yada gidip onun jorasyna söz aytyalar ya derrew gaşga birini tapayyalar.esasanam onun jorasy yada dosty bilen gezmek moda yaly esasanam içini yakayyn diyip.mena şonun üçin hakyky söygi bardyr oydemok..
10 ýyl ozal
Adamlar biri birlerine menzesh dal shonun uchin olaryn soygusi hem her hili. Soygi her adamda bir hili bolup gechya sebabi her adam bir hili soymegi basharya biri guychli biri gowshak. Son gowshak soymegi basharyan adamlaryn durmushynda ol duygy kan bir rolam oynayan daldir shonun uchinem ol gulden ol gule gonup yorendirler.
“Hakyky soygin bashlangyjy bardyr emma sony yokdyr” diyyaler.
Mena soygin kochesindenem gechjek dal!!
10 ýyl ozal
Adamlar biri birlerine menzesh dal shonun uchin olaryn soygusi hem her hili. Soygi her adamda bir hili bolup gechya sebabi her adam bir hili soymegi basharya biri guychli biri gowshak. Son gowshak soymegi basharyan adamlaryn durmushynda ol duygy kan bir rolam oynayan daldir shonun uchinem ol gulden ol gule gonup yorendirler.
“Hakyky soygin bashlangyjy bardyr emma sony yokdyr” diyyaler.
Mena soygin kochesindenem gechjek dal!!
10 ýyl ozal
soygi temasynda owadanlyk, gormegeylik elmydama-da onde bolandyr. kone dessanlara zada seretsegem gormegey oglanyn owadan gyza ashyk bolanyny goryas. hazirem sheyle yone indi bashgarak kriteriyalar has one chykdy. meselem yewropada soygi, bagyshlan welin seksin derejesine dushurildi. \"men islanim bilen bolaryn\" diymek \"men islanimi soyerin\" bilen deng manyda ulanylyar. meselem \"soygi bilen meshgullanmak\" bashga manyda ulanylyar. ine shuna soygi diyyarler. soygin shun yalysynda aldamagam bar, biwepalygam bar, akylsyzlygam bar, pikirsizligem.
bizin turkmenistanda meselem yany yakynda-da umumy manyda alanda (iki yeke uytgeshik zatlary hasap etmesek) soygi diyende \"yurekden soymek, masgala gurmak islemek, omrun sonuna cenli bagtly yashamak, soyuship durmush gurmak, wepalylyk\" yaly zatlar kella gelerdi. seks kella-de gelmezdi. \"men biri bilen instinktlerim ucin gysga wagtlyk bile yashasym gelyar\" dal \"onun bilen durmush gurup, sonky durmushyn jogapkarciliklerini onun bilen bile chekesim gelyar\" bardy.
10 ýyl ozal
dushunmedim name ucin? sebabini hem yazaymaly ekenin-da.
soymezlik kyndyr. onda soyjekdal diymeli dal-de hakyky soygini gozlemeli. ay herkim soyga birhili dusunyar. menem oz dushunishim bilen boluberjek.
10 ýyl ozal
Tuweleme, mana yazara zadam galmadyr-a:)
Jennet, jigim, soragyna jogap tapylandyr-a:)
Gowy jogaplar yazylypdyr, hemmanize shapka!
Azajygam men yazayin:
Soygi, aslynda, bar we hakyky. Yone olar hil-hil. Yokarda-da yazylypdyr kopusi barada.
Yshk - ilkinji garayishda ynsanyn garshy jynsdan bashga bir ynsana bolan duygysy;
Soygi - Yshk netijesinde shol ynsanlaryn bir-birleri bn gepleship, dushuniship, bir-birlerini kabul etmekleri we duygylarynyn dowam etdirilmegi.
Mashgala - shol soygunin netijesinde gosh birikdirilmegi.
Yalan/pany soygi - Soyyanleren birinin ya ikisinin hem gysga wagtlyk duygy \"beslemegi\"(TC bolup biler) we wagtyn gelmegi bn unutmagy/unutmaklary;
Cyn soygi - mashgalany netije beryan soygi, dowamynda hem bagty.
Asyl bolmaly soygi - Biribar haky ucin, Pygamber haky ucin, ahyret, baky jennet haky ucin duyulan/edilen soygi. Netijesi hem sheyle bolar.
Yene-de yazsan yazylar gider welin, Biribardyr pygambere bolan soygi bn ynsana bolan soygi - bular, elbetde, ayry duygylar, yone bizin tm-da dine ynsana bolan soygi zerarly, biribara bolan soygi unutdyryldy ya-da unudyldy diysenem boljak, yone shuny aytmak isleyarin:
Eger Biribara we Onun Resulyna bolan soygide mert bolsanyz, onda dunyadaki soygide hem mert bolarsynyz, iki yuzlulik edip bilmersiniz, Biribar soygusinin dashyndaky Biribar gorkusy muna sebap bolar!
Ozum-a soyga ynanyaryn! Ozum edip bilmesemem, shu yagday bar.
Onki dessandyr romanlarda hem yazyan kim bolsa, onda shonun anyndaky soygi yazylyar, eger sizem yazan bolsanyz, onda, elbetde, sizem oz anynyzdaky soygi baradaky maglumatlar toparyny yazardynyz!
Diymek, onkiler ya dine sheyle pikir edyardi, ya-da bolmasa, dineje dunya degishli soygi bolumlerinin cap edilmegine rugsat berildi.
Hawa, men hem boldy edayin indi :))
10 ýyl ozal
diwana, senin pikirine dal-de, yazan yekeje sozune hayran galan bolaymasa harmandali jigim :) Ya-da gapma-garshykykly yagdaylary dushundiryan yazgylaryn sana degishlidigini pikir edendir:)
men hem gen galdym, in azyndan, senin yaly agras agzamyz/agamyz \"jynsy gatnashyk\" diyer oydupdim, ya yash nesil dushunmez diyip yazaydynmy:)
bay, bolsa-da senin soz dagarjygyn gin-ow, menka gugaryp galyar derrew:)
10 ýyl ozal
soymezlik kyndyr. onda soyjekdal diymeli dal-de hakyky soygini gozlemeli. ay herkim soyga birhili dusunyar. menem oz dushunishim bilen boluberjek.
10 ýyl ozal
söygi bar..
10 ýyl ozal
söygi barmyş...
10 ýyl ozal
sheylemi? onrakden yazaymaly-da sizem adamlary gynayanyz. :)
men hem gen galdym, in azyndan, senin yaly agras agzamyz/agamyz \"jynsy gatnashyk\" diyer oydupdim, ya yash nesil dushunmez diyip yazaydynmy:)
bay, bolsa-da senin soz dagarjygyn gin-ow, menka gugaryp galyar derrew:)ata |
10 ýyl ozal
yalnysh yatlamayan bolsam pasportynyzda-da yazylgy bolmaly shol soz. geng galmakdan yarylyng onda ;)
shunam bellayeyin. olar yaly zatlar yazmagy menem halamok, hic wagtam sozlemin icine sholar yaly many beryan zatlary garyshdyrmagy hem halamok. sheyle hatlary okasymam gelenok. yone bu shol sozler suyjedilip zat edip aydylanda sheyle.
emma men ony ulanyshymda hichili problema yok. bir yagdayi dusundirmek ucin yazdym, men dal metjitdaki ymamam yeri gelende ulanyar ol sozleri, bir yagdayi dushundirmek ucin.
menin sholar yaly zatlary umuman yazmayanlygymyn sebabi; gerekli goremok hichili, dine yeri gelende. bu oz icimden gelyan zat. shu sheyle bilinse gowy bolar, bashga hili tiketkalary yelmemeseniz begenerin.
10 ýyl ozal
soygi barada yene bir zat bellasim gelyar. kone forumda-da kop yazypdyk bu hakda. \"soygi bilen yshk arasyndaky tapawut\" temasynda-da yazypdym shu diyjeklerimi.
soyga herkim birhili dushunyar, kabul edyar. men ony iki uly bolege ayyrjak. egoizm(menlik) merkezli soygi we beyle bolmayan soygi.
birinjisinde adam egosy, nebsi ucin isleyar soyyan diyyan zadyny. beyle soyen adam ol soyyan zadyny(ya gyzyny/oglanyny) yitirmekden gorkyar,ona gowushmak isleyar. birem ing esasy ayratynlygy paylashmak, boleshmek islemeyar. shol sebapdenem gabanyar. munyn netijesinde ol zat gozunde ulalyar we hemme zatdan, bir topar has wajyp zatlardanam has wajyp yaly gorunipbashlayar. bu ol adamyn aklyny hushuny yitirmage bashlayanlygynyn alamaty. \"yshgyn gozi kordur\" diyilyan soz hem shu hili soygi ucin aydylan.
beyleki manysynda soygide bolsa egoistik duygy birinji derejede duranok. shol sebapden adamyn ici has rahat, akly-hushy has yerinde, psihologiyasy hem has yerinde bolyar. shol egoistik duygynyn netijesinde doreyan birahatlyklar, kararsyzlyklar munda yok. beyle soyga eye bolan adam paylashmakdan gorkanok, tersine paylashmakdan keyp alyar. soygusini hemmelere paylap bilyar, hemmelere guler yuz bilen, soygi bilen yakynlashyp bilyar. bu soygi gyz/oglan soygusinde gorulmeyan hilli soygi.
bularyn herbiri hem olcegi bilinse, yerlikli ulanylsa gowy. yogsam ikisem zyyanly bolup biler.
10 ýyl ozal
sheyyyyyle agras gorunyamikam. ata agan diyenlerine yene dushunerin welin harmandali nama geng galdy entek dushunibilmedim. shol soz ucin men yazmadygymy pikir etdimika?
10 ýyl ozal
soygi bar!!! ozem yakynynyzda aylanyp yor :)
10 ýyl ozal
Hany mena goremok?! :))))
10 ýyl ozal
gormersinda goresin gelmese :)
10 ýyl ozal
Yok shu wagt chynym bilen goresim gelya yone hich gorunenok. Ya islegim guychli dalmika?! A sen goresin gelip gordunmi ya ozi gozune gorundimi :))))
10 ýyl ozal
yogey ozum goresim gelenokdy. men gorerinem diyemokdym :)
10 ýyl ozal
Goryanmi belki men hem duydansyz gorern! :)
10 ýyl ozal
Wiy yogsada sen shu 6 gun gelip bilenokmy biz yene-de dushushyas :)) Mende has gowja teklip bar weli yone indi Mylayym joramyz mashynyny satypdyr :)))) Gulup gulup oldumow eshdip hem gynandym hem gulkim tutdy :))) Men aydanymy aydayma birden ;)
10 ýyl ozal
Ey way Allajanlarym ozi gelipdira on indi men barden okjami gotereyin kulumi chykarar bolmasa. Millet mana komelekleshewerin eger mana bir zat diyjek bolsa.
Mylayym han mana rehmin insin...
10 ýyl ozal
Giyw jora barde sen gybatynb edilya gorenokmy?! :))) Haha sheydip ozum duydyrayyn birazyragam bolsa gunam yenlar :)
10 ýyl ozal
hey harmandali halalja satypsynay meni menem indi seni sataryn:)
ol tezek gury tezek sana-da geler gezek diyipdirler:)
10 ýyl ozal
söygi namay?
10 ýyl ozal
Akgulden gocurdim:
pygamberimiz (SAV) bir gun yanyna hz.ali\'ni (RA) çagyryp:
\"ya ali! Alla\'ny söyyan mi?\" diyip soraya. hz.ali howwa diyya. pygamberimiz yene \"allan resulyny söyyan mi?\". hz.ali yene howwa diyipdir.
\"gyzym patmany söyyan mi?\" diyip sorapdyr.. hz.ali gyzaryp söyyandigini aydypdyr.. pygamberimiz: \"hasan ve huseyini soyyan mi?\" hz.ali howwa diyya..
pygamberimiz:
\"ya ali! könül bir..söygi dört.. birje könle munça söygini nadip sygdyrdyn?\"
hz.ali donup galya ve name diyip jogap berjegini bilmeya.. son gidip hz.fatma bolan wakany gurrun berya.. hz.fatma jogabyny aydya..
Jogaby name?!
:))
10 ýyl ozal
onam ozum gocurip yazayin:
\"Ey Ali, git ve kakama ayt:
Adam Allany akly ve ruhy bilen soyer
Pygammerimizi yuregi bilen soyer
Yanyoldashyny nevsi bilen soyer
Chagalaryny merhemeti bilen soyer\"
10 ýyl ozal
Diwana, pasportda hem yazylyandyr welin, mana gora-ha shol soz adaty dal, in azyndan turkmen dilinde yazylsa has agras gorunyar, ol soz yewropalylarynky we umumy yerde yenles gorunyar pikirimce.
senin name niyet bn yazanyna gozum yetik-le, ol barada soz yok, yene-de senin yazmagyna gen galdym. metjitlerde yeri gelende ymam hem aydyp biler, yone shol wagt ayal-gyzlar bolanok-da, erkek adamlar bolyar, onam yatdan cykarmaly dal, barde bolsa, hem gyzlar, hem-de oglanlar, hem ayal mashgalalar bar. garaz, yazylmasa gowy-da. dost sahypada hem guycli bir agza yazypdy shol sozi, ozem 3-5 gezek. men ol wagtlar guyclidim we derrew uytgedipdim shol sozi :) olam kabul edipdi. yone sheyle ulaldylyp oturjak bir zat dal, yalnysh pikir edayme, men pikirimi aytdym-la dineje
10 ýyl ozal
ha, diwana, birem, senin yazan 2 hilli soygun barada, yokarda pygamberimiz we hz.aly bn baglanyshykly sorag-jogap goydum, ondan has yokarda hem soygunin birnace hilini yazypdym , ikimiz bir pikirrakde oydyan, ha :))
10 ýyl ozal
harmandali we milayim, men hazir syr barada mowzuk acjak, shol yere goz gezdirin, bolyarmy:))
hay, gynandym, name ucin mashynyny satdyn, indi yetimler oyune bizi kim akider:)
taksi bn gitmeli bolar-da tm baramda :))
10 ýyl ozal
Diwana, pasportda hem yazylyandyr welin, mana gora-ha shol soz adaty dal, in azyndan turkmen dilinde yazylsa has agras gorunyar, ol soz yewropalylarynky we umumy yerde yenles gorunyar pikirimce.
senin name niyet bn yazanyna gozum yetik-le, ol barada soz yok, yene-de senin yazmagyna gen galdym. metjitlerde yeri gelende ymam hem aydyp biler, yone shol wagt ayal-gyzlar bolanok-da, erkek adamlar bolyar, onam yatdan cykarmaly dal, barde bolsa, hem gyzlar, hem-de oglanlar, hem ayal mashgalalar bar. garaz, yazylmasa gowy-da. dost sahypada hem guycli bir agza yazypdy shol sozi, ozem 3-5 gezek. men ol wagtlar guyclidim we derrew uytgedipdim shol sozi :) olam kabul edipdi. yone sheyle ulaldylyp oturjak bir zat dal, yalnysh pikir edayme, men pikirimi aytdym-la dineje
ata | 2007-11-14 16:09:32
10 ýyl ozal
Ata aga gaytam satany gowy boldy indi JIP-da ghiders :)))
Diwana ziyany yok yone men ozum birhilirajik adam oydyan shonun uchin birhili gorendirn.
10 ýyl ozal
aýirsana hou soygi bomaý yssydad byr =D
10 ýyl ozal
hmm
soygi her yerde ...
on bir yaşulynynaydysy yaly soygi bu dunya yone bu dunya eye cykmak hijem ansat dal :P
10 ýyl ozal
ahyrsoňy söýgi hakda aýtdyňov!
10 ýyl ozal
bagyslan welin siz okuwu zady unudyp yorsunuz oydyan ene atalarynz bolsa ogul gyzym okayar diyip yorendir
10 ýyl ozal
ey way yenede jankaka:))) jankaka jankaka ay jankaka.. sen uttu`de okayan yazigin oz soygi tejribelerini okap gorsene ay jankaka:))) mena sho yazigin soygi tejribelerine gozum gitdi dogrusy..tuf tuf goz degmesin =P bizinki yali gurp tarp dal :D
10 ýyl ozal
9 ay garashyp son dillenipdir diyyanmi? :P
10 ýyl ozal
jankaka sluçayna terbiýeçilik ugrunda okaýana dälsiňdä.
seniň sözleriň ,meniň birvagtky edep sapagyndan okadan molumyň sözlerine meňzeş,gyzlar oňa \'suhoý \'molum diýýädiler...
9 ýyl ozal
söýgi barada soňky döwür örän köp sanly mowzuklar açylýar.
Söýgi barada bir pikir öwrenjek bolsaňyz, şu ýere gelibermeli, ahyryn :)
Gelmeli, öwrenmeli we öwretmeli pikirimçe!
9 ýyl ozal
ata aga soňky dövürler söygi bu yerde bar,söygi eyle bolyar diyen yazgylaňa kan duş gelyan .
bir zatlar ugruna bar öydyan,ya men yalňyşyanmy!
9 ýyl ozal
Söýgüde diýýärler uly bagt bar
Men bolsam öz begtyma diýseň zar
Söýýän diýse mana bir näzenin ýar
Bütün durkym bilen şony küýsedim
Söýgi kimler üçin gowy, a kimler üçin erbet
9 ýyl ozal
yenede birmenzes temalar mowzuklar durmak yok yola dowam
9 ýyl ozal
hemmanize salam we nehir agzamyzam sizin hemmanize esasanam ata aga salam aydyar.
hoooop. geleli yazylan mowzuga:
dine birinji jogaby doly okadym we ikinjinem shu yerine:
soygini bulam bujar etdiler-a. herkim ozundaka soygudir oydyar. men-a bilemok beyle soygi barmy? haysy bularyn hakyky soygi?
9 ýyl ozal
diwana senin yazan(yazmak islan) "jynsy gatnashyk" diyen yazgylaryna menden sheylerak jogap:
"her aydyanyn dogry bolsun emma her dogryny her yerde aytmak dogry daldir"
yene-de bir mohum zat:
hakyky soygi(ayal mashgala bolan) soygi barada biljek bolsanyz yashynyz 24-25'e baryancha iki taraplayyn hichkimi soyman. yagny soyushman. diyjek bolyanym adamyn akly goyalyancha. shondan sonra ynsanda(menda sheyle) mashgala bolup yashamak arzuwy peyda bolyar. yzynam ozuniz pikirlenip gorersiniz- da!
9 ýyl ozal
hemmanize salam we nehir agzamyzam sizin hemmanize esasanam ata aga salam aydyar.
9 ýyl ozal
adam däli
9 ýyl ozal
yashynyz 24-25'e baryancha iki taraplayyn hichkimi soyman. yagny soyushman. diyjek bolyanym adamyn akly goyalyancha. shondan sonra ynsanda(menda sheyle) mashgala bolup yashamak arzuwy peyda bolyar.
hoshowaz | 2008-10-22 09:27:12
9 ýyl ozal
soygini gozlemeli dalhow,
ozi geler,
biri yazypdyra yanynda gezip yr dip,
ana bir gun gorersin
shony....
sagbolun...!!!
goremok diyyanlerem gorer alada etmesin....
9 ýyl ozal
Köp pikir etmäň. "Pikir - $ikir" diýip eşitmänmidiňiz.
8 ýyl ozal
millet! shu soygi diyilyan zat menin yanymdan ayyrlanok nache ay bari. gowuja zat ekeni...
8 ýyl ozal
söýgi-
bu bir allah jj tarapyndan adama berilen duýgudyr we zamana görä üýtgänok.ýöne üýtgeýän ýa-da üýtgän zat adamlaryň umumy hüý-häsiýetleri we özüni alyp baryşlary
söýgi-
haýsy tarapdan seredişiňe bagly.bir zada söýgi.adama söýgi.bu duýgyny doly manysynda dil taryplap bilenok sebäbi söýgi ýürekde bolýar.
söýgi-
adamlaryň dünýä garaýyşlaryna görä üýtgeýär hemme zatda adamlaň aralarynda tapawut bolşy ýaly
ýöne men gepi uzatmaýyn sebäbi bu mowzuk söýginiň ýaşlaryň arasyndaky görnüşi barada açylan.söýmek gowy zat söýülmek ondanam gowy zat.ýöne ýürek bilen söýeňizde kelle bilen söýgi barada pikir etmänem ýatdan çykarmaň.bolmasa gözüňi gapmagy mümkin.birek-birege wepaly bolmany başarjak bolmaly
8 ýyl ozal
ay shu soygi sozuni kop agzayalar veli menem dine ovadanlyk,agzybirlik ve shatlyk goz onume gelya,shon ucin belkide soygi badyr eger entek gelmedik bolsada geler diyip umyt edyan!dine govulyk myka diyyan!:D
8 ýyl ozal
salam agamyrat agam!
gaharyny getirme!
ok!:P
eger bu dunyade soygi yok bolsady adam yashamaga umyt tapmazdy,bu dunya asyl birek birege bolan soygin ustinde durya.
soygi hem durli durli bolya ve dine govuluk ve agzybirlik ynam,vepalylyk,ve esasanam gecirimlilik mika diyyan!
gelin hemme zadyn govy taraplaryny dushunelin ok!bolmasa bu dunya yashar yaly bolmaz ok!
:P


text:
1. Umumy maglumat
Ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça Ýewropa Geňeşiniň işi berlen kärleri ykrar etmek, ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça jemgyýetçilik jogapkärçiligi, ýokary bilim dolandyrmak we 2010-njy ýyla çenli ýokary bilimiň ýewropa sebitini kesgitlemek bilen bagly meselelerden ybaratdyr. Ýewropa geňeşi ileri tutulýan sebitler diýlip atlandyrylýan, esasan hem Günorta-gündogar Ýewropada, Günorta Kowkazda we GDA-nyň ýurtlarynda ýokary bilimiň özgertmelerini hem goldaýar.
Ýewropa geňeşiniň işleriniň esasy sebitleri:
- Ýokary bilimiň Ýewropa sebiti (EHEA) / Bolon prosesi
- Kärleri ykrar etmek
- Ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça jemgyýetçilik jogapkärçiligi
- Ýokary bilim dolandyrmak
- Ikitaraplaýyn we sebitleýin hyzmatdaşlyk hem-de kömek
Has anyk maglumatlary Ýewropa websaýtynda tapyp bilersiňiz:
http://www.coe.int/t/dg4/highereducation/Activities_en.asp
2. Syýasat, düzgünler we çekilen sebitler.
Ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça Ýewropa Geňeşine Ýokary bilimi we ylmy barlaglary dolandyrmak boýunça komitet (CDESR) gözegçilik edýär.
Ýewropa Geňeşiniň komitetleriniň aglabasynyň diňe hökümetara edaralardygyny nazara almak bilen CDESR ýokary bilim we akademiki jemgyýetler üçin jogap berýän ministrlikleriň wekilleriniň ýygnanýan ýeridir. Hakykatdan bu ministrlikler we akademiýanyň wekilleri üçin ýeke-täk ýewropa geňeşidir.
CDESR-de agza bolup durýan döwletleriň hökümet we akademiki jemgyýetleriniň wekillerinden başga Ýewropa Geňeşiniň synçy ýurtlarynyň we halkara derejesinde ýokary bilim bilen iş salyşýan guramalaryň ulgamynyň synçylary hem bar.
Komitet dürli taslamalaryň üstünde işleýän iş toparlarynyň hem döredip bilýär. CDESR Ýewropa Geňeşiniň çäklerinde beýleki bilim meseleleri boýunça Geňeşiň işine gözegçilik edýän Bilim boýunça ýolbaşçy komitet (CDED) bilen ýakyn hyzmatdaşlyk edýär.
- Ýokary bilimi özgertmek boýunça kanunçylykda kömek
- Ýokary bilimiň ýewropa sebtiniň özara gatnaşygyny goldamak
- Fokus: Günorta-gündogar Ýewropa, Gündogar Ýewropa
- Ýokary bilimi özgertmek boýunça kanunçylykda kömek
- Ýokary bilimiň ýewropa sebtiniň özara gatnaşygyny goldamak
- Fokus: Günorta-gündogar Ýewropa, Gündogar Ýewropa
Bolon prosesini goldamak
Bolon prosesiniň (ýa-da Bolon ylalaşygynyň) maksady bütin Ýewropa üçin, esasan hem Ykrar etmegiň Lissabon ylalaşygyna laýyklykda has degşirilýän we ylalaşdyrylýan akademiki ülňüleri we hili barlamagyň ülňülerini döretmek bilen Ýokary bilim boýunça Ýewropa sebitini emele getirmekden ybaratdyr.
Bu at 1999-njy ýylda 29 sany Ýewropa ýurtlarynyň magarif ministrleriniň Bolon jarnamasyna gol çeken ýeri bolan Bolonýa Italýan şäherindäki Bolonýa uniwersitetiniň adyna laýyklykda teklip edildi. Ýewropa Geňeşiniň Medeniýet boýunça Ýewropa ylalaşygyna beýleki döwletler tarapyndan hem gol çekildi; şondan soňra hökümet duşuşyklary Pragada ( ) (2001), Berlinde (2003) Bergende (2005) we Londonda (2007, bahary) geçirildi.
Ýewropa Geňeşi UNESKO-nyň Ýewropa sebitindäki agzalary bilen bilelikde Bolon prosesiniň ýurtlarynyň köpüsi tarapyndan bu prosesiň bölegi hökmünde ykrar edilen akademiki kärleri ykrar etmek boýunça Ykrar etmegiň Lissabon ylalaşygyny işläp taýýarlady.
3. Ýokary/ikinji bilimiň hili boýunça wezipeler.
Sebitleýin Ýewropa ýokary biliminiň ösmeginde kär beriş gurluşynyň uly ähmiýeti bar.
Kär beriş gurluşy ýokary bilim ulgamynyň ýa-da şu maksat bilen gurluşy ösdürülýän tutuş bilim ulgamynyň ähli kärlerini öz içine alýar. Ol belli bir käriň esasynda hünärmeniň bilimini, düşünjesini we başarnygyny, ýagny alan käri boýunça garaşylýan netijeleri görkezýär. Gurluş bilim boýunça dürli kärleriň ýa-da ýokary bilim ulgamynyň täsiriniň öz kärini üýtgedip biljekdigini hem görkezýär. Şonuň üçin hem kärleriň gurluşy işe garanyňda onuň netijelerine esaslanýar we hünäriň täze görnüşiniň peýda bolmagyna getirýän ömürboýy dowam edýän ýagdaý hökmünde hünäriňi ýokarlandyrmak bilen birlikde okuwyň birnäçe görnüşleri bar.
Kärleriň gurluşlarynyň derejeleriň ulgamyny, şol sanda ýokary okuw mekdeplerinde okuw kämilleşdirmek boýunça maksatnamalary ösdürmekde uly ähmiýeti bar. Olar kärleri ykrar etmäge hem ýardam berýär we kärleri ulanýanlar, has takygy okuwçylar we telekeçiler üçin ähmiýetlidir.
Ýokary bilimiň Ýewropa sebitlerinde kärleriň gurluşlary 2 derejededir. Arka gurluşy 2005-nji ýylda EHEA üçin kabul edildi; 2010-njy ýyla çenli döwletleriň ähli agzalary şu akra gurluşyna gabat gelýän kärleriň milli gurluşlaryny ösdürerler. Bu babatda arka gurluşy öz çäklerinde her bir ýurduň öz milli gurluşyny kesgitlejek ülňüleri belleýär, bu bolsa ylmy barlaglaryň maksatnamalaryna has göni degişli milli gurluşdyr.
4. Ykrar etme we halkara hereketi.
Kärleri ykrar etmek wezipesi Ýewropa Geňeşiniň ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça esasy işleriň biridir.
Bir tarapdan, UNESKO bilen bilelikde Ýewropa Geňeşi, Ykrar etmegiň Lissabon ylalaşygy diýlip atlandyrylýan (sebäbi ol 1997-nji ýylda Lissabonda kabul edildi) Ýewropa sebtinde ýokary bilim boýunça kärleri ykrar etmek baradaky ylalaşyk. Ylalaşyk bütin Ýewropada kärleri ykrar etmek üçin esasy hukuk guraly bolup durýar.
Beýleki tarapdan, 1994-nji ýylda ENIC toruny döretmek üçin Ýewropa Geňeşiniň we UNESKO-nyň maglumat merkezleriniň 2 aýratyn tory birleşdirildi. ENIC tory ÝG bilen bilelikde Ykrar etmegiň Lissabon ylalaşygynyň amaly taýdan we her gün işleýän ulgamlarynyň NARIC toruny goldaýar we olaryň ýakyn ýurtlarda we daşary ýurtlarda ykrar edilmeginiň meseleleri boýunça maglumatlar bilen üpjün edýär.
Ýewropa Geňeşi ýa-da beýleki halkara guramalary tarapyndan ykrar edilendigini tekrarlaýan ýokary bilim berýän edaralaryň sanynyň köpelýändigini nazara alyp, ýewropa geňeşiniň ykrar etmek barada sertifikaty ýa-da islendik başga resminamany bermeýändigini, şeýle hem islendik ýokary bilim edarasyny, maksatnamasyny ýa-da beýleki bir bilim edarasyny kanunçylyk hukugy bilen üpjün etmeýändigini düşündirýäris. Bellenilen tertipde ykrar etmek adatça häkimýetleriň milli edaralarynyň ygtyýarynda bolýar we ykrar edilýän edara ýa-da maksatnama hil taýdan baha berilýär.
42 ýurt tarapyndan gol çekilen Ýewropa Geňeşiniň/UNESKO-nyň Ykrar etmegiň Lissabon ylalaşygy (1997, ETS 165) adamlara düýpli tapawut (bölekleýin ykrar etmek) ýagdaýynda diploma goşmaçany we ECTS adalatly baha berilmek we ykrar edilmek hukugyny berýän öz kärleriniň gymmatyny gaçyrman bir ýurtdan beýleki ýurda geçmäge mümkinçilik berýär. Mundan başgada milli maglumat merkeziniň ýörite tory döredildi.
5. Gatnaşyklar.
Ýokary bilim we ylmy barlaglar boýunça Ýewropa Geňeşi
- http://www. coe.int/higher-education
- PES Portal,s ENIC/NARIC link
Ref. http://science.gov.tm/projects/pes/tm/council_europe.htm
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


text:
esasy
Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň ýanyndaky
Maliýe gözegçiligi Müdirligi hakynda
2010 ýylyň 15-nji ýanwarynda maliýe razwedka bölümi - Türkmenistanyň Maliýe ministrliginiň ýanyndaky Maliýe gözegçiligi Müdirligi döredildi. Bu administratiw kysymly MRB-dir.
Maliýe gözegçiligi Müdirliginiň işiniň maksady - jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine we şular bilen bagly jenaýatçylyga garşy hereket etmegiň hukuk gurallaryny üpjün etmek.
Müdirlik öz işinde Türkmenistanyň Konstitusiýasyny, Türkmenistanyň kanunlaryny, Türkmenistanyň Prezidentiniň namalaryny, Türkmenistanyň Mejlisiniň kararlaryny, Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň çözgütlerini, beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryny, Türkmenistanyň halkara şertnamalaryny, Türkmenistanyň Maliýe ministrligi hakyndaky Düzgünnamany we şu Düzgünnamany goldanýar.
Müdirlik öz işini amala aşyranda Ministrligiň beýleki düzüm birlikleri we bellenen tertipde Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň döwlet edaralary, beýleki edara düzümleri, şeýle hem halkara guramalary bilen ýakyn aragatnaşyk saklaýar.
Müdirligiň wezipeleri:
Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hökmany gözegçilige degişli bolan pul we beýleki emläk görnüşindäki geleşikler we amallar bilen baglanyşykly maglumatlary ýygnamagyň we seljermegiň üznüksiz ulgamyny döretmekden, şübheli geleşikleri we amallary ýüze çykarmakdan, jenaýatçylykly hereketleriň öňüni almakda onuň peýdalanylmagyny üpjün etmekden;
gelip gowuşýan maglumatlaryň gizlinligini we döredilýän maglumatlar binýadynyň goragyny üpjün etmekden;
bikanun gazanylan pul serişdeleriniň kanunlaşdyrylmagyna garşy hereket etmegiň we terrorçylygyň maliýeleşdirilmeginiň öňüni almagyň netijeli usulyny döretmekden, öňüni alyş çärelerini peýdalanmakdan;
maglumatlary alyşmagyň ylalaşylan ýörelgeleriniň esasynda halkara hyzmatdaşlygynyň görnüşlerini kämilleşdirmekden ybaratdyr.
Müdirlik üstüne ýüklenen wezipelere laýyklykda:
pul serişdeleri ýa-da beýleki emläkler bilen bagly şübheli geleşikleri we amallary seljerýär;
jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek hakyndaky Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň bozulmagyna ýol bermezlik üçin öňüni alyş çärelerini işläp taýýarlamak we geçirmek, olaryň ulanyş tejribesini umumylaşdyrmak we bu meseleler boýunça kadalaşdyryjy hukuk binýadyny kämilleşdirmek boýunça işleri amala aşyrýar;
şübheli geleşikleri we amallary ýüze çykarmaga, olaryň öňüni almaga gönükdirilen çäreleri işläp taýýarlaýar we amala aşyrýar;
şübheli amallary ýa-da geleşikleri togtatmak barada berlen buýruklar boýunça icerki maglumatlar binýadyny yzygiderli täzeleýär;
howpsuzlyk çärelerini işläp taýýarlaýar we ornaşdyrýar (maglumatlar binýadynyň, maglumatlaryň, şeýle hem olar bilen işleýän adamlaryň gizlinligi babatda);
Müdirligiň işgärleriniň hereketlerine içerki gözegçiligi amala aşyrýar, müşderiler bilen, gizlinlik häsiýeti bolan maglumatlar binýady we resmi namalar bilen işlemegiň içerki ülňülerini girizýär;
jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek maksady bilen, ministrliklerden, pudak edaralaryndan, eýeçiliginiň görnüşine garamazdan kärhanalardan, edaralardan we guramalardan hem-de şahsy taraplardan goşmaça maglumatlary we resmi namalary alýar;
pul serişdeleri we beýleki erhläkler bilen amallar we geleşikler barada hökmany gözegçilige degişli maglumatlary hasaba almagyň, işlemegiň we seljermegiň awtomatlaşdyrylan ulgamyny döredýär we ýöredýär;
pul serişdeleri we beýleki emläkler bilen amallaryň we geleşikleriň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagy ýa-da terrorçylygyň maliýeleşdirilmegi bilen baglanyşyklydygyna şaýatlyk edýän ýeterlik esaslar bolan halatynda degişli maglumatlary we materiallary öz ygtyýarlyklaryna laýyklykda hukuk goraýjy edaralara geçirýär;
halkara grantlaryny, beýleki tehniki kömegi ulanyp, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmegiň halkara tejribesini, amallary geçirmegiň tehnologiýasyny öwrenýär we işe ornaşdyrýar;
Türkmenistanyň Prezidentiniň tabşyryklaryna laýyklykda, halkara hyzmatdaşlygy boýunça maksatnamalary, halkara konwensiýalaryny işläp taýýarlamaga we ýerine ýerirmäge gatnaşýar, maglumatlary alyşmak barada şertnamalary baglaşmak boýunça teklipleri berýär;
jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek bilen baglanyşykly meseleler boýunça Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny taýýarlamaga gatnaşýar;
is kadalaryny (ölçeglerini) we ülňülerini, usulyýet gollanmalaryny, maksatnamalary we beýleki resmi namalary işläp taýýarlaýar, tassyklaýar we ornaşdyrýar;
pul serişdeleri we beýleki emläkler bilen amallary geçirýän taraplaryň jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek babatda kanunçylygy berjaý edişlerine gözegçilik edýär;
hünäri yokarlandyrmak okuwlaryny we hünär synagyny geçirmek arkaly Müdirligiň işgärleriniň hünär babatdaky bilim derejelerini çuňlaşdyrmak boýunça işleri guraýar;
Türkmenistanyň kanunlaryna we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna, şeýle hem şu Düzgünnama laýyklykda talaba laýyk is alyp barýar;
Müdirligiň işini amala aşyrmak bilen baglanyşykly beýleki işleri ýerine ýetirýär.
Müdirlige Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylyp, Türkmenistanyň Maliýe ministri tarapyndan wezipä bellenilýär we wezipeden boşadylýar.
esasy