text:
Şäheriň häkimiýetleriniň paýtagtyň merkeziniň “arhitektura keşbini özgertmek” boýunça geçiren çäresi netijesinde Bakuwyň raýatlarynyň müňlerçesi bolubermese-de, ýüzlerçesi-hä öýlerinden jyda düşdüler. Şeýle betbagtçylyk Aşgabatda-da ýüz beripdi. Wakalaryň ikisinde-de halkara adam hukuklaryny goraýjy guramalar bu işlere goşulmaly bolupdy. Almatydaky jaý ýykyşlygynda welin ullakan goh-galmagal ýüze çykmady.
Nebite we gaza baý postsowet ýurtlary öz paýtagtlaryny abadanlaşdyrmaga-da, hatda Gazagystanda edişleri ýaly täze paýtagty—Astanany gurmaga-da ýagdaý tapýarlar. Ýöne Gazagystandaky, Türkmenistandaky we Azerbaýjandaky lagşan jaýlary ýykmak, olaryň ornuna häzirki zaman jaýlaryny, köçeleri, meýdançalary gurmak proýektleri adam hukuklary aýylganç ýagdaýda, köpçülikleýin bozulman geçirilenok. Mejbury göçürilmeleriň möçberi, kwartiralaryň, öýleriň we ýer uçastoklarynyň adamlaryň elinden alynmagy, bikanun hasaplanylan jaý gurluşyklarynyň ýykylmagy ummasyz. Muňa garamazdan, adam hukuklaryny goraýan halkara guramalarynyň derejesinde Almatydaky we onuň gyrak-bujagyndaky wakalar Türkmenistandaky, aýratyn-da Azerbaýjandaky şeýle ýagdaýlar bilen deňeşdireniňde has az gowur döretdi.
“Postsowet döwrüniň solak, tutuksy şäherindäki gurluşyk şowhuny Bakuwy ýalpyldap duran megapolise öwrüp barýar” diýip, “Nýu-Ýork taýms” gazeti ýazýar. “Ýöne ösüşiň çöwre tarapy-da bar: bu ýerde arkama-arka, nesilme-nesil ýaşaýan maşgalalar öz ojaklaryndan gysylyp çykarylýar” diýip, makalanyň awtory Amanda Erikson belleýär.
Bikanun ýykyşlygyň nobatdaky pidasy içinde Parahatçylyk we demokratiýa instituty, “Pyýada goşunyň garşysyna ulanylýan minalary gadagan etmek boýunça Azerbaýjan kampaniýasy”, şonuň ýaly-da, zenanlaryň krizis merkezi kimin, esasy adam hukuklaryny goraýan guramalar ýerleşýän bina boldy. Bu bina Azerbaýjanda belli adam hukuklaryny goraýjy Leýla Ýunusa we onuň adamsy Arife degişlidi.
Wideo: Azerbaýjanda adam hukuklaryny goramak işinde iri merkezleriň biri bolan bina ýykylýar, 2011-nji ýyl.
“Ýurtda adam hukuklaryny goramak işinde iri merkezleriň biri bolan bu binanyň häkimiýetler tarapyndan rehimsizlik bilen ýok edilmegi ähli azerbaýjanlylar üçin aýylganç duýduryşdyr” diýip, “Hýuman Raýts Wotç” guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça uly işgäri Jeýn Boýukenen aýdýar.
Şamsi Badalbeýli köçesindäki bina paýtagtyň häkimiýetleri tarapyndan baryp geçen ýyl alynmaga we ýykylmaga degişli edilipdi. Şu ýylyň maýynda är-aýal Ýunuslar ýerli suduň gozgalmaýan emläk boýunça suduň gutarnykly kararyna çenli alynmagyny ýa-da ýykylmagyny gadagan edýän hatyny aldylar.
Şonuň ýaly-da Leýla Ýunusyň Bakuwdaky başga-da gozgalmaýan emläkleriň alynmagy we ýykylmagy bilen baglanyşykly döwlet organlaryna ýüz tutandygy barada “Hýuman Raýts Wotç” guramasy “Azerbaýjan: ýyk-ha-ýyklygy we mejbury göçürilmegi togtatmaly” atly makalasynda ýazýar.
Jaýlary suduň karary bolmasa-da ýykýarlar
Adam hukuklaryny goraýan “Hýuman Raýts Wotç” guramasy Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýewe we Baku şäheriniň ýerine ýetiriji häkimiýetine iýun aýynda iberen hatynda şäheriň merkezi bölegindäki ýüzlerçe hususy jaýlaryň we ofisleriň alynmagy hem-de ýykylmagy bilen baglanyşykly şäher meriýasynyň hereketine baş galdyrmaga çagyryş edipdi. Gozgalmaýan emläkleriň gurluşyk üçin köpçülikleýin alnyp başlanmagy (olaryň arasynda bagçylyk park kompleksi-de bar) 2009-njy ýylda başlandy. Iki ýylyň içinde edil müňlerçe bolmasa-da, ýüzlerçe adam ozalky öýlerinden mahrum boldular. Şahsy emläklere bolan hukuklar köpçülikleýin bozuldy.
Mysal üçin, ynha, üç gatly öýüň ilki üçegini aýrypdyrlar. Şeýdibem, ýaşaýjylary ýokarky gatdan gitmäge mejbur edipdirler. Birnäçe aýdan soňam aşaky gatda ýaşaýan adamlary-da öýlerinden köçä kowupdyrlar.
2010-njy ýylyň noýabrynda sekiz sany çyplaň geýnen adamy öýlerinden südürledip çykaryp, dokuz sagatlap polisiýada saklapdyrlar. Şoňa çenli işçiler öýlerdäki goş-golamlary daşyna çykarypdyrlar. Agşamara bolsa buldozerler jaýy ýykyp başlapdyrlar. Haçan-da ýaşaýjylar emläklerini almak üçin sklada baranlarynda, emläkleriň köpüsi zaýalanan, döwlen, ýiten eken.
Öýsüz-öwzarsyz galmazlyk üçin ylalaşmaly bolýar
Bakuwyň meriýasy Rufan Kýazimow diýen birini gozganmaýan emläkleriň köp sanly obýektlerini satyn almak we şahsy emlägiň eýelerini onuň bilen satyn almak-satmak şertnamasyny baglaşmaga mejbur etmek üçin ýeke-täk agent edip bellediler. Şu söwdany maliýeleşdirmek üçin serişdäni Azerbaýjan Respublikasynyň döwlet nebit kompaniýasy (ARDNK) Rufan Kýazimowyň bank hasabyna bäş million manat (6,3 million dollar töweregi) geçirdi.
Hödürlenilýän öwez tölegi Bakuwyň merkezindäki gozgalmaýan emlägiň bazar bahasyndan örän pesdir. Häkimiýetler tarapyndan ýeke-täk baha kesildi — kwadrat metr üçin 1500 manat (1,900 dollar töweregi). Özem şu baha gozgalmaýan emlägiň ähmiýetine, ýagdaýyna, obýektiň ulanylan möhletine we beýleki ýagdaýlara garamazdan şeýle. Garaşsyz hasap-hesibe görä, merkezdäki kwadrat metriň bahasy ABŞ-nyň dört müň dollaryna düşýär.
Öwez töleginden we göçmekden boýun gaçyranlary köçä çykaryp kowuşlaryny, şundan soň olaryň öýsüz-öwzarsyz galýanlarynyňam bardygyny görüp duransoňlar, käbir beýleki emläk eýeleri häkimiýetleriň teklipleri bilen ylalaşmaga mejbur bolýarlar.
“Kanunyýetçilikde gozgalmaýan emlägi şunuň ýaly edip almaga esas ýok. Kanun hususy emläge hormat goýmaga kepil geçýär we döwlet onuň alynmagyna diňe iňňän kesgitlenilen zeruryýet mahalynda ygtyýar berýär: köçeleriň we beýleki kommunikasion liniýalaryň gurluşygy düşen ýagdaýynda, serhet zolagy kesgitlenende ýa-da goranyş häsiýetdäki obektleriň gurluşygy düşen ýagdaýynda. Onsoňam, bu zatlar suduň karary bilen resmileşdirilmeli” diýip, adam hukuklaryny goraýan “Hýuman Raýts Wotç” guramasy belleýär.
“Adamlar ýyllaryň dowamynda ýaşan öýlerinden we öý emläklerinden jyda düşýärler. Öweztöleg shemasy bolsa, köplenç halatda, şu ýitgileriň töweregindenem baranok. Jaýlary we ofisleri almak shemasy Bakuwyň meriýasy tarapyndan oýlanyp tapylan” diýip, adam hukuklaryny goraýjy Jeýn Boýukenen aýdýar. “Munuň özi kanunyň üstünden we Azerbaýjanyň şahsy emläge bolan hukuga hormat goýmak, hususy we maşgala durmuşynyň eldegrilmesizligi, adamkärçiliksiz daramagyň gadagan edilmegi ýaly halkara borçlarynyň üstünden gülünmegidir”.
Orta synpyň saly suw üstünde
Ozalky döwürde Azerbaýjan Sowet Soýuzynyň respublikalarynyň iň garyplarynyň biridi. 2005-nji ýylda Baku—Tbilisi—Jeýhan nebit geçirijisiniň gurulmagy bilen häzir Azerbaýjan postsowet döwletleriniň iň baýlarynyň biri boldy. Amerikanyň Döwlet departamentiniň maglumatlaryna görä, bu ýurduň içerki önüm çykaryşy soňky on ýylyň içinde üç esse artdy we takmynan 52 milliard dollara ýetdi.
Hal-ýagdaýyň şeýle ösmegi hökümete tutuş Baku şäheriniň keşbini özgertmäge itergi berdi. Onçakly belent bolmadyk köp kwartiraly demir-beton öýleriň we dükanlaryň ornunda häkimiýetler hakynatutma daşary ýurt kompaniýalarynyň kömegi arkaly beýik kompleksleri, söwda merkezlerini we otelleri gurýarlar. Hatda Hazar deňzinde Dubaýdaka meňzeş ada gurmak hakda-da gürrüň gidýär.
Bakuwyň üsti bilen baýlyk bary aksa-da, orta synpa degişli köp sanly ýaşaýjylaryň aýlygy inflýasiýanyň ösüşinden yza galýar.
Mugallym Eldost Elmanyň aýlyk haky 250 dollardanam pesräk. Olam, edil beýleki goňşulary ýaly, öýünden göçmek barada birnäçe hat aldy, polisiýa jaýy boşatmak barada talap bildirdi. Hökümet oňa şahsy emlägi üçin 100 müň dollar teklip etdi, ýöne munuň özi bärde maşgalanyň dokuz agzasyny ýerleşdirmek üçin uly kwartira almaga ýetenok.
Aşgabatdaky jaý ýyk-ha-ýyklygy
Öýleriň bikanun, sanksiýasyz alynmagy we ýykylmagy adamlaryň göçürilmegi Gazagystanda-da, Özbegistanda-da, Täjigistanda-da, Türkmenistanda-da, Gyrgyzystanda-da häli-şindi bolup dur. Emma bu haý-haýly wakalara halkara derejesindäki adam hukuklaryny goraýan guramalar tarapyndan ýeterlik derejede üns berilmedi.
“Hýuman Raýts Wotçyň” işgäri Erika Lalli Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Gazak redaksiýasynyň beren sowalyna şeýle düşündiriş berdi: “Biz heniz Merkezi Aziýa ýurtlarynyň köpüsinde jaýlaryň ýykylyşy bilen baglanyşykly düýpli derňewleri geçirmedik. Ýöne biz özümiziň Ýewropa parlamentiniň daşary işler boýunça komitetine 2011-nji ýylyň aprelinde iberen habarymyzda Türkmenistanda jaýlaryň ýykylyşy barada gysgaça ýazdyk”.
Aşgabatda ýykylan jaýlaryň ýeri, 2010-njy ýyl.
“Soňky 15 ýylyň içinde Türkmenistanyň hökümeti tarapyndan 2020-nji ýyla çenli “Ilatyň sosial-durmuş şertlerini özgertmek boýunça milli programmanyň” ady bilen Aşgabady we beýleki şäherleri özgertmekde ägirt uly proýektler durmuşa geçirilýär” diýip, “Hýuman Raýts Wotç” belleýär. Proýektiň esasy bölegi Aşgabatdaky we Türkmenistanyň beýleki şäherlerindäki jaýlary ýykmak. Öňde goýlan wezipeler müňlerçe ýaşaýjylary hak-hukuksyz ýa-da laýyk öweztölegsiz mejbury göçürmek arkaly durmuşa geçirilýär.
Bu proýektiň ulanylyşy açyk däl. Aşgabadyň rekonstruksiýasynyň umumy plany giň köpçülige elýeterli däl. Proýektiň resmi maksady—paýtagty modernizasiýalaşdyrmak we abadanlaşdyrmak, täze döwlet binalary, oteller, seýilgähler, fontanlar üçin territoriýalary boşatmak. Şunuň netijesinde hususy öýlüleriň müňlerçesi mejbury göçürildi.
“Hýuman Raýts Wotça” we bosgunlykda döredilen adam hukuklaryny goraýan türkmen guramasyna gelip gowşan maglumatlara görä, öý eýelerine göçmek hakyndaky duýduryş haty kä wagtlar bary-ýogy birnäçe hepdä ýeter-ýetmez wagt öňünden gelipdir. Olaryň öýlerine hiç hili bazar nyrhy kesilmändir. Täze jaýlaryň berilmegi ýaşaýyş jaý kanunyýetçiliginiň köp sanly bozulmalaryna getiripdir.
Köp halatlarda, mysal üçin, döwlet tarapyndan berlen täze jaýlaryň ölçegi öý eýesiniň ýykylan öýüniň ölçeginden az gelýär. Käbir ýagdaýlarda olar täze kwartiralaram almandyrlar, ýykylan öýleri üçin maliýe öweztölegini-de almandyrlar. Hususy öýlülere olaryň täze ýaşaýyş jaýlaryna bolan hukuklary barada habar berilmeýär, aýry-aýry ýagdaýlarda bolsa ýerli häkimiýetler ujypsyzja öweztölegini talap etmäge çalşanlary yzarlapdyrlar we gorkuzypdyrlar.
“Turkmenistan.RU” saýtynyň habaryna görä, prezidentiň tabşyrygy boýunça obalaryň, posýoloklaryň, şäherleriň we etraplaryň merkezlerini 2020-nji ýyla çenli döwür aralygynda özgertmek boýunça milli programma 2011-nji ýylyň 1-nji sentýabryna çenli täzeden seredilmelidi. Bu möhlet geçdi. Programmanyň täze warianty barada açyk metbugatda hiç hili maglumat tapmak başartmady.
Şanyrak brendi
Mundan bäş ýyl ozal Gazagystandaky zorlukly öý ýykylmalary we mejbury göçürilmeler poliseýleriň we Şanyrak posýologynyň (Almatynyň gyrak-bujagy) ýaşaýjylarynyň arasyndaky pajygaly çaknyşmalara getirdi. Giňden mälim bolan şol wakada köp kişi ýaralandy, tussag edildi, bir poliseý diriligine ýakyldy.
Netijede, dört raýat uzak möhletli türme tussaglygyna höküm edildi. Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy bu tussag edilenleriň ykbaly barada birnäçe sapar jikme-jik gürrüň beripdi. Esasy tussag bir wagtky dissident Aron Atabek. Onuň türme şertlerinde saklanyşy barada hiç zat mälim däl.
Şanyrakdaky wakalaryň öňüsyrasynda—2006-njy ýylyň tomsunda Almatynyň etegindäki Bakaýda hem onlarça öý ýumrulypdy. Bu çäre ýuridiki nukdaý nazaryýetiniň ýagdaýyndan şübheli görünýän bikanun salnan jaýlary ýykmak kampaniýasynyň çäginde geçirilipdi.
Oppozisiýadaky syýasatçy Žasaral Kuanyşalin Şanyrak işi boýunça sud edilenleriň jemgyýetçilik goragçysy bolup çykyş etdi. 2010-njy ýylyň iýulynda Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna beren interwýusynda ol şeýle diýipdi: “Çinownikler şu ýerleri garyp-gasarlara satmak bilen baýadylar. Netijede, ýönekeý raýatlar iki ýumrugyň astyna düşdüler. Olar bir tarapdan, parahor çinownikleriň pidasy bolsalar, beýleki tarapdan, soňra hökümetiň özi şu uçastoklary olaryň ellerinden aldy. Bu adamlaryň elinde şol çinowniklerden alan bikanun dokumentleri bardy. Diýmek, hökümet bu ýerleri baýamak üçin ulanan bolup çykýar. Özem işiň soňunyň nähili gutarjagyny önünden bilip durka şeýdýär”.
Raýatlaryň öz jaýlaryny goramaga çalyşmaklaryna garamazdan, Almatydaky öý ýykyşlygy ýene birnäçe ýyl dowam etdi. Bu gowgaly wakalaryň netijeleri adam hukuklaryny goraýan halkara guramalarynyň üns berýän zadyna öwrüldi. Ýöne edilen işem aýtmak gerek. 2008-nji ýylda Ýewrokomissiýanyň goldamagynda “Şanyrak—biziň umumy öýümiz” atly proýekt döredi. Almatynyň toparlaryndaky käbir belli graždan aktiwistleri we ozalky oppozisiýadaky syýasatçylar Ýewropa strukturasyndan uly granty özleşdiripdiler. Olar, esasan, graždanlaryň hukuklaryny düşündirmek we goramak, kanundöredijilik inisiatiwasy bilen çykyş edipdiler.
Alisa Walsamaki Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugynyň žurnalisti.


c: text/html

text:
Rioda geçen tomusky Olimpiada oýunlarynda Orsýetiň alan medallary 1912-nji ýylda Stokgolm oýunlaryndakydan bärde gazanylan medallaryň iň azy bolsa-da, dürli toparlara degişli resmiler we bilermenler ony Moskwa üçin ýeňiş ýa-da iň azyndan, ahlak taýdan ýeňiş diýip atlandyrdylar.
Oýunlara taýýarlanan delegasiýasynyň köpüsine doping skandaly sebäpli ýaryşa gatnaşmaga ýol berilmedik Orsýet alan medallarynyň sany boýunça Birleşen Ştatlardan, Beýik Britaniýadan we Hytaýdan soňra dördünji orny eýeledi. Orsýet Sowet Soýuzy çökeli bäri geçen bäş tomusky Olimpiada oýunlarynda ortaça hasap bilen 78.8 medal alan bolsa, onuň bu gezek alan medallarynyň sany 56 boldy. Bularyň 19-y altyn.
Şu ýagdaýy nazara alyp, “Moskowsky Komsomolets” gazeti mundan oňaýly netije çykardy. Orsýetiň dördünji orny altyn medal babatynda 2012-nji ýylda Londondaky bilen deň hasaplap: “biz ajaýyp netijeler gazandyk” diýip ýazdy.
Beýlekiler bolsa, mundan hem aňry geçip, Günbataryň orsýetli sportçylary doping meseleleri bilen garalap, ýurduň şu Olimpiadany sabotaž etmek synanyşygyny nazara alanyňda, gazanylan netijeler uly ýeňiş diýdiler. Käbir adamlar hem gazanylan netijeleri Orsýetiň ozalky oýunlarda aldawa ýüz urmandygynyň subutnamasy edip görkezdiler.
“Ýeňişlerimiziň doping bilen baglanyşykly däldigini görkezdik”
Döwlet Dumasynyň daşary işler komitetiniň başlygy Alekseý Puşkow orsýetli sportçylaryň 117-siniň Rio ýaryşlaryna gatnaşdyrylmanlygy sebäpli ilkinji nobatda Bütindünýa anti-doping agentligi WADA-ny, Halkara Olimpiada komitetini, atletika federasiýalarynyň halkara bileleşigi IAAF-i nyşana alyp, Tweeterde: “Edilen ägirt uly basyşlara, IAAF-iň masgaraçylykly kararyna we WADA-niň ýowuz pirimlerine garamazdan, biziň spotçylarymyz Rioda ýalkymly netijeleri görkezdiler” diýip ýazdy. “WADA-nyň ýolbaşçylary näçe tagalla etseler-de, Orsýetiň 2016-njy ýylky oýunlaryny dargadyp bilmediler. Iň möhümi hem, biz ýeňişlerimiziň doping bilen baglanyşykly däldigini Rioda görkezdik”.
Premýer-ministriň orunbasary Dmitriý Rogozin Germaniýanyň “Bild” gazetini Orsýeti özüniň medallar sanawyndan çykaranlygy üçin berk tankytlady.
Gazet WADA-nyň ‘doping programasy Orsýetde döwlet tarapyndan goldalýar’ diýmegi netijesinde, bu ýurdy özüniň medallar sanawyna goşmazlygy wada edipdi.
Rogozin Facebook sahypasynda sanawyň suratyny ýerleşdirip: “Bir gazetiň okyjylaryny akmak hasaplan pursaty. Bu ýazyjysumaklaryň 1945-nji ýylda öz ýurtlarynyň ikinji hormat ornuna gowşandygyny ýazan bolmagy ähtimal” diýip ýazdy.
Orsýetiň “Derňew komitetiniň” sözçüsi Wladimir Markin “LifeNews” saýtynda aşa watançylyk pikirini orta atyp, Birleşen Ştatlaryň “uruş partiýasynyň” prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanynda, Orsýeti medallardan mahrum etmek üçin doping skandalyny oýlap tapandygyny ileri sürdi.
“Orsýet utduranok, ol şahsyýetini görkezdi”
Markin netije çykaryp: “Şol sebäpden Rioda kimiň utandygy ýa utulandygy baradaky soragyň jogaby belli: Orsýet utduranok, ol şahsyýetini görkezdi. Okeanyň aňyrsyndakylar, giň gerimli prowokasiýanyň başyny başlanlar bolsa özleriniň soňkuja hormat we ygtybarlaryny ýitirdiler. Häzirki dünýäde iň möhüm zat bolan at-abraýlaryny ýitirdiler” diýip ýazdy.
Wladimir Solowýowyň Orsýetiň döwlet telekanalyndaky programmasynda ýurduň oýunlarda gazananlary taryplanyp, Günbatar tankytlandy.
Syýasy analizçi we žurnalist Dmitriý Kulikow 21-nji awgustda şeýle diýdi: “Biz Krym sebäpli, Siriýa sebäpli, Amerikanyň gegemoniýasyna garşydygymyz sebäpli WADA-nyň üsti bilen jezalandyrylýarys. Olar bizi söweş meýdanynda jezalap bilenoklar. Olar bu ýurdy jezalarys öýdüp, başga bir ýeri tapdylar. Siziň üstüňiz bilen” diýip, studianyň zalyndaky sportçylara salgylandy.
Ol soňra: “1980-nji ýylda amerikanlar bassyr-ýussursyz boýkot yglan edipdiler. Ýöne bu gezek göni herekete geçmekden gorkdular. Olar WADA bilen geldiler! WADA-nyň arkasynda gizlendiler” diýip, sözüniň üstüne goşdy.
“Sport tükeniksiz skandallardan üstün çykdy”
Kulikow görkezen gujur-gaýratlary üçin sportçylara minnetdarlyk bildirip, tomaşaçylar tarapyndan alkyşlady.
Solowýow hem: “Biziň sportçylarymyzyň gazanan her bir medaly Orsýetiň duşmanlaryna, biziň döwletimizi ykrar etmejek bolýanlara garşy göni atylan daş” diýdi.
Döwlet telekanaly “Westi TW” duşmana öwrülen dogan Ukrainanyň altyn medal hatarynda 30-njy bolmagyny bu ýurduň 25 ýyllyk garaşsyzlyk döwründe gazanan iň “erbet”netijesi diýip suratlandyrdy.
“Komsomolskaya Prawda” gazeti: “Her niçik-de bolsa, oýunlaryň iň möhüm netijesi sportyň tükeniksiz skandallardan üstün çykanlygy” diýip ýazdy. Soňra hem Orsýetiň sportçylaryna ýaryşa gatnaşmak gadagan edilmedik bolsady, Orsýet ikinji orundaky Britaniýanyň ýerini alardy diýen çaklamany öňe sürdi.
Täsirli söwda gazeti “Wedomosti” bolsa ünsi ýurduň içine gönükdirip, prezident Wladimir Putin indi sport ministri Witaliý Mutkony işden çykararmy diýen soragy orta atdy.
“Eho Moskwy” radiosynyň işgäri Wladimir Warfolomeýew ýaly orsýetli librallar bolsa: “Olimpiada ahyrsoňy tamamlandy. Skandallar, syýasy gykylyklar oýunlardan galan täsirlere çynlakaý zyýan ýetirdi” diýip, rahatlyk bilen dem aldylar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gyrgyzystanda ýetim çagalaryň daşary ýurtly maşgalalar tarapyndan ogullyk alynmagyna degişli täze düzgünler girizilensoň bu proses ýene dikeldildi. Täze düzgünler gyrgyzystanly çagalaryň maşgalalara berilmegi boýunça işe gatnaşýan ähli daşary ýurtly şirketleriň barlanmagyny talap edýär.
Gyrgyzystanly çagalaryň daşary ýurtlylar tarapyndan ogullyk alynmagyna degişli düzgünler 2011-nji ýylda ýurduň sosial gorag boýunça öňki ministri Rawşan Sabirow çagalaryň maşgalalara berilmeginiň guramaçylygy üçin para almakda günäli tapylansoň ýatyrylypdy.
Gyrgyzystanyň sosial ösüş ministrliginiň sişenbe güni aýtmagyna görä, häzirki wagtda ministrlik Gyrgyzystandan çagalary ogullyk almak boýunça finlýandiýaly şirketiň dokumentlerine garaýar.
Sabirowyň günälenmegi bilen bagly waka ençeme gyzgyzystanly ýetim çagalaryň amerikan maşgalalaryna berilmegine päsgelçilik döredipdi. Käbir çagalar Gyrgyzystanda talaba laýyk medisina kömegini alyp bilmän aradan çykdy.


text:
30 ýaşly sygan Wassiliý Ýuzepçuga Belarusda häzir ölüm jezasy garaşýar. Her bir gün onuň ömrüniň soňky güni bolmagy mümkin.
Şu ýylyň iýunynda sud Ýuzepçugy alty aýaly talap, soň hem olary bogup öldürenlikde günäli tapdy.
Suduň oňä ölüm jesasy berilmeli diýip çykaran kararyna hemmeler begenişdiler. Ýöne Ýuzepçuk özüniň günäsizdigini, derňewçileriň urup-ýenjip, bu günäni özüne boýun aldyrdandygyny aýdýar.
Oňa indi sudlardan kömek ýok. Şol sebäpden hem ýeke-täk umydy Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenko. Ýöne Lukaşenko ýuka ýürek, rehim-şepagatly adam däl. Ol geçen 15 ýyllykda diňe birje adamyň günäsini geçdi.
Höküm nädogry diýýärler
Adam hukuklary boýunça guramalary alnyp barlan gowşak derňew hem prosesden soň çykarylan bu höküm nädogry diýýärler. “Bu jenaýatyň bir aýylganç jenaýatdygyna gürrüň ýok. Biz muny peseltjek bolamzok. Ýöne alty jeset tapylanda, ençeme sygan tutuldy. Wassiliý Ýuzepçuk özüniň urlup-ýenjilendigini, gorkuzylandygyny aýdýar. Şaýatlar-da özleriniň gorkuzylandyklaryny aýdýarlar. Şol sebäpden biz bu proses adalatly geçen däldir diýip, iňkis edýäris” diýip, halkara günä geçiş guramasy Amnesty Internationalyň Belarus eksperti Heather McGill aýdýar.
Ýewropa Geňeşi hem bu barada alada bildirip, Belarusy aradan salym geçirmän, ölüm jezasyny togtatmaklyga çagyrdy. Belarusyň Ýewropa we öňki Sowet Respublikalarynyň arasynda ölüm jezasy entegem ýörgünli ýeke-täk ýurt bolup durýar. Alty aýaly öldürdi diýlip günäli tapylan ýeke Ýuzepçuk däl. Onuň jenaýatçy şärigi diýlip, Ýuzepçuk ýaly Ukrainada doglan ýene bir sygana-da ömürlik türme tussaglygy berildi.
Belaruslaryň aglabasy ýaly garalawçy Mikalai Žeçka bu adamlary ýigrenýändigini ýaşyryp duranok: “Sud edilenleriň hemişelik ýaşaýan belli bir ýeri ýok. Olar biziň respublikamyzyň raýatlary däl. Olar hiç bir ýerde işe alnan adamlar däl. Çem gelen gazançdan gün görýärler. Hemmesinden ýamany-da, olaryň eden işiniň adamkärçiliksizdigi. Meniň pikirimçe, sud olara berilmeli jezany berdi”.
Ýuzepçukyň aklawçysy
Ýuzepçukyň aklawçysy Roman Kislýak onuň akyl taýdan kemçilikleriniň bardygyny, muny doktorlaryň hem tassyklandygyny belleýär: “Ol sowatsyz, okamagy-ýazmany bilenok. Aýy, güni doly saýgarmak başarnygyna eýe däl. Bir waka gyş bolupmy ýa tomus, bilýäni ýeke şol. Gürleýşi düşnüksiz. Kämahallar onuň näme diýýänine düşünip bolanok”.
Kislýak Ýuzepçuga şikaýat bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Adam Hukuklary Komitetine ýüz tutmaga kömek edipdir. Sud proseslerinde bir bidüzginçilik bolsa, kommitet buýruk berip, Ýuzepçugyň hökümini tussaglyga öwürdip bilýär. Ýöne Kislýak Belarus komitetiň kararyna garaşman, ozal hem tussaglar barada ölüm jezasyny amala aşyrdy. Ýuzepçugyň hem şolar ýaly öldürilmegi mümkin diýip, howatyr edýär.


text:
Türkmenistanyň maýyp çagalar üçin niýetlenen ýeke-täk Ýetimler öýüniň ýolbaşçy işgärleri hökümet tarapyndan goýberilýän serişdeleri, şeýle-de adamlaryň haýyr-sahawat hökmünde berýän sadaklaryny uly möçberde ogurlaýandyklary habar berilýär.
Marynyň Ýolöten şäherindäki Psiho-newrologiýa çagalar öýüniň ençeme işgäri we enekesi Azatlyk Radiosy bilen ýörite habarlaşyp, edaradaky bolýan ýagdaýlar barada gürrüň berdiler.
Howpsuzlyk ýagdaýlaryndan howatyr edip, atlarynyň efirde agzalmazlygyny soran bu Ýetimler öýüniň işgärleri edaranyň käbir ýolbaşçylarynyň öz aralarynda dil birikdirip, mümkinçiligi çäkli çagalara niýetlenen azyk harytlaryny we öý-hojalyk goşlaryny “öýlerine daşaýandyklaryny” habar berdiler.
“Ýetimler öýüniň käbir ýolbaşçylary öz aralarynda dilleşip, maýyp ýetim biçäreleriň rysgalyny alýarlar. Döwlet pul ugradýar, adamlar hem halta-halta azyk getirip gidýärler, emma olaryň hözirini edaranyň başyndaky birnäçe adam görýär” diýip, Ýolöteniň psiho-newrologiýa çagalar öýünde 30 ýyldan köpräk wagt bäri eneke bolup işleýän Humar daýza (enekäniň asyl ady üýtgedilip berilýär – red.) gürrüň berdi.
Humar daýza we Ýetimler öýüniň ýene-de onlarça işgäri eýýäm ençeme ýyllardan bäri dowam edip gelýär diýilýän bu bidüzgünçilikleri açyp, ýerli welaýat prokuraturasyna, prezidentiň Diwanyna, Ýokary gözegçilik edarasyna arza edendiklerini gürrüň berdiler.
Netijede iýunyň 26-na bu arzany derňemek üçin Marynyň welaýat prokuraturasyndan Ýölöten etrabyna ýörite bellenen sülçi gelýär we soňky iki günüň dowamynda barlag-seljeriş işlerini geçirýär.
Ýetimler öýüniň işgärleriniň aýtmagyna görä, sülçiniň gelmezinden birnäçe gün öň hossarsyz ýetim çagalar üçin niýetlenen hökümet emlägini öz haýryna geçirdi diýilýän işgärleriň birnäçesiniň birden dynç alşa çykandyklaryny, käbirleriniň bolsa “öz islegi bilen” işinden boşadylandygyny gürrüň berýärler.
Azatlyk Radiosy bilen habarlaşan Psiho-newrologiýa çagalar öýüniň işgärleri sülçiniň geçiren derňewleriniň netijesinde edaranyň käbir işgärleriniň öýlerinden ýetim çagalar üçin niýetelenen uly mukdardaky, halta-halta azyklaryň, şeýle-de çagalar öýi üçin ugradylan gurluşyk materiallarynyň we beýleki öý esbaplarynyň tapylandygyny gürrüň berdiler.
Zähmete çekmek bolmaýan Ýetimler öýündäki çagalaryň hem birnäçe bu harytlary ammardan ýük ulaglaryna daşamaga mejbur edilendiklerini hem sülçä görkezme beripdirler. Arzany ýazan işgärleriň, boldy diýilýän ogurlyklar barada maglumat berip, Ýetimler öýüniň ýolbaşçylary bilen ýüzleşdirilendikleri hem habar berilýär.
Emma Ýetimler öýüniň enekeleri bu gozgalan meseleler boýunça hiç hili jenaýat işiniň gozgalmandygyny we hiç kimiň jogapkärçilige çekilmändigini aýdýarlar. Gaýta, aradan bir hepde geçer-geçmez Marynyň welaýat prokuraturasyndan arza ýazanlara jogap haty gelip, onda öňe sürülýän bidüzgünçilikler bilen baglylykda “delilleriň tapylmandygy” aýdylypdyr.
Azatlyk Radiosy ýokarky ýagdaýlary beýleki garaşsyz çeşmelere tassykladyp bilmedi.
Şeýle-de Azatlyk Radiosynyň bu meseleler dogursynda Ýolöteniň Psiho-newrologiýa çagalar öýüniň ýolbaşçysy, şeýle-de Marynyň welaýat prokuraturasy bilen habarlaşmak synanyşyklarynyň hiç biri netije bermedi.
Şol bir wagtda Psiho-newrologiýa çagalar öýüniň enekeleriniň kynçylyklary edaradaky ýüz berýär diýilýän ogurlyklar bilen çäklenmeýär.
Häzirki wagtda özüniň 30 ýyldan hem aşa ömrüni ysmaz ýetim çagalara hyzmat edip, olaryň aladasynda geçiren bu enekeler ýaşap oturan jaýlaryndan çykarylyp, köçä zyňyldylar.
Geçen aýa çenli Psiho-newrologiýa çagalar öýüniň ona golaý işgäri 1960-njy ýyllarda gurlan Ýetimler öýüne degişli bir binanyň korpusynda ýaşaýardylar. Häzir bolsa, azyndan on adamdan ybarat hojalykly bu işgärler agzalýan jaýdan çykarylyp, olara başga hiç hili ýaşaýyş ýeri hem berlenok.
“Biz ene hökmünde bu çagalaryň aladasyny etdik. Biz olaryň meýdanyny arassaladyk, çemçeläp naharladyk. Men 34 ýyl işläp gelýärin. Indi bu azabym üçin hökümet meniň on adamly hojalygym üçin bir otagy dözenokmy?! Häzire çenli ýaşap oturan ýerimiz hem bir köne-küşül, bir otagly warak bina. Men 1989-njy ýyldan bäri jaý nobatynda durun, ahyryn...” diýip, Humar daýza gaty aljyraňňy ýagdaýda Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň köçä zyňlan enekeleriň ýagdaýy bilen baglylykda Ýolöteniň ýerli resmileri bilen habarlaşmak synanyşyklary şowsuz boldy. Emma, Azatlyk Radiosynyň türkmen hökümetindäki ýokary derejeli emeldarlarynyň biri bu ýagdaý dogursynda ýerli resmilerden maglumat alyp berdi.
Ýölöteniň Geňeşligi ömrüniň 30 ýylyny ýetim we maýyp çagalaryň aladasyny edip geçiren işgärleriň häzire çenli ýaşap oturan otaglaryna “bikanun ýagdaýda girendiklerini” aýdypdyr. Gürrüňi gidýän Ýetimler öýüniň ýolbaşçysy hem ýörite kazyýete ýüz tutup, öz işgärleriniň ýaşap oturan ýerlerinden çykarylmagyny sorapdyr.
“Köçä zyňlan enekelere nähilidir bir ýaşaýyş ýeriniň berlip-berilmejekdigi soralanda” bolsa, Ýolöteniň Geňeşliginiň resmisi “Olaryň köpüsi biziň Geňeşligimize hem degişli däl. Bu meselä entek garalanok” diýip, jogap berýär.
Şol bir wagtda şu aýyň 23-ne prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň Mary welaýatyna sapar etjekdigi aýdylýar. Prezidentiň beýleki welaýatlara eden mundan owalky saparlarynyň dowamynda, ýerlerdäki köp sanly kemçilikleri çykarylyp, degişli ýokary derejeli resmilere käýinçler hem berlipdi.
Prezidentiň saparynyň dowamynda Türkmenistanyň maýyp çagalar üçin niýetlenen ýeke-täk Ýetimler öýünde boldy diýilýän uly möçberdäki ogurlyklar, şeýle-de bu ýerde 30 ýyldan hem aşa wagt bäri zähmet çekip gelýän enekeleriň köçä zyňylmak bilen bagly meseleleriniň gozgalyp-gozgalmajakdygyny we bu boýunça nähilidir bir oňaýly netijeleriň çykarylyp-çykarylmajakdygyny indi diňe wagt görkezer.


text:
Yslamçy söweşijiler tarapyndan Fransiýanyň Charlie Hebdo satiriki žurnalyna edilen hüjümden soň, žurnalyň ilkinji gezek çapdan çykýan sanynyň baş sahypasynda Muhammet pygamberiň karikaturasy ýerleşdirilýär.
14-nji ýanwarda satuwa çykaryljak fransuz žurnalynyň daşynda “Ähli kişi bagyşlandy” diýen sözbaşy ýerleşdirilipdir.
Fransuz žurnaly şu hepdeki sanynyň 1 million nusgasynyň çapdan çykjakdygyny mälim etdi. Şol bir wagtyň özünde žurnalyň şu hepdeki sanynyň birnäçe dile terjime edilmegine garaşylýar. Bu žurnalyň adatça her hepde 60 müň nusgasy çapdan çykýar.
7-nji ýanwarda ýaragly adamlar Charlie Hebdo satiriki žurnalynyň Pariždäki baş binasyna hüjüm edip, 12 adamy öldüripdiler.


text:
Dünýäni sarsdyran Müsür wakalary postsowet döwletlerine, ýagny iki onýyllykdan gowrak wagt bäri häkimiýet başynda oturan prezidentleriň ýurdy dolandyrýan ýerlerine hem ýaýrap biler. Diktaturanyň, garyndaşparazlygyň, korrupsiýanyň ösýän ýurtlarynda - Gazagystanda, Täjigistanda, Belarusda we hatda Orsýetde-de müsür wakalarynyň bolmajakdygyny çaklamak ýalňyş bolsa gerek.
Hatda mundan birnäçe hepde ozalam, müsür halky Hosni Mubaregiň garşysyna çykar diýen pikiri hiç kim hyýalyna-da getirmändi. Müsüre 30 ýyl töweregi baştutanlyk edýän Mubarek dünýäniň iň uzak wagtlap prezidentlik eden ýolbaşçylarynyň hataryna giripdi. Saýlawdan saýlawa sesleri galplaşdyryp, häkimiýet başynda oturan Mubarek häzir özüniň “prezident bolmakdan ýadandygyny” aýdýar.
Aslyna seredilende, bolýan wakalar Mubarekden müsur halkynyň ýadandygyny görkezýär. Bütindünýä Bankynyň berýän maglumatlaryna görä, Müsürdäki her maşgala düşýän ortaça girdeji 2,070 amerikan dollaryna deň. Ilatyň 20 prosenti ýaşaýyş minimumyndan aşakda ýaşaýar. Mubaregiň we onuň maşgalasynyň baýlygynyň bolsa 50 milliarddan 70 millard amerikan dollaryna çenlidigi aýdylýar. IHS Global Insight guramasynyň hasabatyna görä, Mubaregiň maşgalasynyň Londonda, Parižde, Madridde, Dubaýda, Waşingtonda, New Yorkda we Frankfurtda emläkleri bar.
Indi bolsa garaşylmadyk protestler sebäpli Mubarek ne özüniň, ne-de oglunyň häkimiýete dalaş etjekdigini aýdýar. Mubarek häzir häkimiýetden çetleşse, ýurtdaky döräp biljek "baş-başdaklykdan" howatyrlanýandygyny aýdýar. Onuň aslynda gorkýany başga zat. Ol derňewlerden we jezalandyrmadan, öz emläginiň elinden alynmagyndan, şeýle-de korrupsiýa ylalaşyklarynyň üstüniň açylmagyndan gorkýar.
Häzir Müsürdäki bolup geçýän wakalary göz öňünde tutup, postsowet döwletlerine seretmek gaty gyzykly bolsa gerek. Geçen hepde “Times” žurnaly ýakynda häkimiýetden gitjege meňzeýän 10 diktatoryň sanawyny çap etdi. Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko bu sanawda dördünji orny aldy. Täjigistanyň prezidenti Emomali Rahmon bolsa ýedinji orunda dur. “Ýewropanyň iň soňky diktatory”
Aleksandr Lukaşenko “Ýewropanyň iň soňky diktatory” diýlen at dakyldy.
Belarusy 16 ýyl bäri dolandyryp gelýän Aleksandr Lukaşenko “Ýewropanyň iň soňky diktatory” diýlen at dakyldy. Geçen ýylyň dekabrynda bu diktator sesleriň 80 prosent töweregini alyp, nobatdaky gezek prezidentlige saýlandy. Bu saýlawlardan soňky protestler gazaply basylyp ýatyrylypdy. Munuň bilen baglylykda Belarusa käbir halkara sanksiýalary girizildi.
Täjigistana nazar aýlasak, onda Emomali Rahmon bu garyp, kiçi döwlete 1992-nji ýyldan bäri prezidentlik edip gelýär. Öňki Sowet apparatçysy Rahmonow döwleti edil özüniň feodal mülki ýaly dolandyrýar. Şeýle-de onuň maşgala agzalary we onuň golaýyndakylar bu korrumpirlenen sistemadan peýda görýärler. Täjigistanda-da edil Müsürdäki bolşy ýaly, garyplyk sebäpli bidüzgünçilikler döräp biler.
Indi iň gyzyklysy – bu, ýakynda ÝHHG başlyklyk eden Gazagystanyň ýagdaýyna syn etmek. 70 ýaşly prezident Nursoltan Nazarbaýew ýurda eýýäm 20 ýyl töweregi ýolbaşçylyk edip gelýär. Häzirem onuň häkimiýeti geçirmäge taýyn adamy ýok. Nazarbaýewiň öňki giýewsiniň ýazmagyna görä, Nazarbaýewiň üç aýaly bar. Şeýle-de Nazarbaýew häkimiýeti üçünji aýalyndan bolan ogluna geçirmegi meýil edinýärmiş. Häzir onuň şol ogly alty ýaşynda.
Müsür Gazagystana nädip parahatçylygyň gahar-gazaba ýazyp bilýändigini açyk görkezdi. Şeýle-de Gazagystanyň oppozision “Azat partiýasynyň” ýolbaşçylarynyň biriniň aýtmagyna görä, golaýda prezidentlik möhletini uzaltmak boýunça geçiriljek referendumyň ýatyrylmasynyň arkasynda Müsürdäki wakalar dur. Eger-de referendum geçirilen bolsady, onda bu Nazarbaýewi ömürlik prezident etmäge ýol açardy.Ýokanç "kesel"
Türkmenistanyň hem ömürlik prezidentler meselesinde azda-kände tejribesi bar. “Türkmenbaşy” ady dakylan Saparmyrat Nyýazow 2006-njy ýylda aradan çykýança prezident bolup oturdy. Nyýazow Ýer ýüzünde şahsyýet kulty medeniýetiniň entek hem bardygyny dünýä ýurtlaryna gaty açyk görkezipdi.
Ýakynda Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi bir uly aýalyň Berdimuhamedowyň elini öpüp duran pursatyny görkezdi.
Seýle syýasy medeniýet edil ýokanç kesel ýaly... Nyýazowdan soň häkimiýet başyna geçen Gurbanguly Berdimuhamedow hem onuň ýolundan barýar. Häzir Berdimuhamedowa “Arkadag” diýen at dakylýar. Ýakynda Türkmenistanyň döwlet telewideniýesi bir uly aýalyň onuň elini öpüp duran pursatyny görkezdi. “Arkadag” hem hiç hili utanç-haýasyz elini uzadyp durdy.
Aýdymçy Begmyrat Annamyradow “Siz, Arkadag” diýen aýdymy bilen “2010-njy ýylyň parlak ýyldyzy” atly ýerli bäsleşigiň ýeňijisi boldy. Şeýle mysallar gün geçdigiçe adaty ýagdaýa öwrülip barýar.
Özbegistan barada gürrüň edilende, ol hem meňzeşräk ýoldan barýar. 2005-nji ýylda Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow öz raýatlaryny oka tutmagy buýruk beripdi. 1990-njy ýyldan bäri Özbegistanyň başynda duran Yslam Kerimow häzir dünýäniň iň zalym diktatorlarynyň biri hasaplanýar.
Kerimow häzir 73 ýaşynda. Onuň ogly ýok. Ýöne aýaly Tatýana Karimowadan iki sany gyzy – Gülnara we Lola bar. “Der Spiegel” žurnalynyň maglumatlaryna görä, Gülnara Kerimowanyň 570 million dollara golaý serişdesi bar. Aýdylmagyna görä, ol ýurduň nebit, gaz, telekommunikasiýa we gurluşyk pudaklaryny öz elinde saklaýar. Çaklamalara görä, Kerimowlaryň dinastiýasynyň we häzirki dolandyryjylaryň häkimiýet başynda Gülnarany görmek isleýän bolmaklary ähtimal. Emma Özbegistanda Kerimowlar maşgalasynyň häkimiýetde galmagyna, şeýle-de aýal maşgalanyň baştutan bolmagyna garşy çykjak köp.
Indi iň gyzykly sorag: bu agzalan diktatorlaryň haýsysy Mubarege has köp meňzeýärkä?
Çolpon Orozobekowa Ženewada ýaşaýan gyrgyz žurnalisti, BBC Radiosynyň, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň, Uruş we parahatçylyk maglumatlary institutynyň öňki žurnalisti, “De Facto” gazetiniň öňki baş redakory. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
TDH Aşgabadyň Çandybil etrabynda Türkmenistanda ilkinji söhbetdeşlik merkeziniň açylandygyny habar berýär. Habarda aýdylmagyna görä, bu merkez neşe maddalaryna garaşly bolan adamlara kömek bermek üçin döredilen möhüm sosial proýektiň bir bölegi bolup durýar.
Bu proýekt Türkmenistanyň Saglyk we derman senagaty ministrliginiň, BMG-niň neşe maddalaryna we jenaýatçylyga garşy göreş bölüminiň we ABŞ-niň Halkara Ösüş Gullugy (USAID) tarapyndan maliýeleşdrilýän “Potensial” proektiniň bilelikdäki tagallasy esasynda amala aşyrylýar.
“Anonim we tölegsiz esaslarda işleýän söhbetdeşlik merkezi Bekrewedäki 4-nji saglyk öýüniň bazasynda ýaşyl baglyga we üzüm dalbarlaryna basyrylyp oturan saýaly howluda ýerleşýär” diýip, TDH ýazýar. Türkmen metbugatynyň tassyklamagyna görä, bu merkezde kömek üçin ýüz tutan näsaglara sosial, saglyk we ahlak goldawyny, ruhy ýardam bermek üçin gowy şertler döredilipdir.
Täzeçe çemeleşme duýulýar
Ýerli synçylar Türkmenistanda giň ýaýran neşekeşlige we neşe söwdasyna garşy göreş barada täzeçe pikirlenişiň we meselä öňki ýyllardaka garanda täzeçe çemeleşişiň duýulýandygyny aýdýarlar. Bu pikiri Türkmenistanyň prezidentiniň goňşy ýurtlar bilen serehetara hyzmatdaşlyk boýunça Aşgabatda açylan halkara maslahatyna ýollan gutlagyndan hem görmek bolýar. Ol gutlagyň bir ýerinde prezident şeýle diýýär: “Her bir ýurtda we tutuş dünýä bileleşigine howp salyp, bütindünýä wehimine öwrülen neşe serişdeleriniň bikanun dolanyşygyna garşy diňe belilikdäki tagallalar arkaly netijeli göreşip bolar.”
Türkmenistanda ozal neşekeşlik we neşe söwdasy problemasy sosial dert hökmünde boýun alynmaýardy. Nyýazow režiminiň tankytçylyrynyň käbiriniň pikirine görä, öňki hökümet neşe maddalaryny ilaty gorkuly ýagdaýda saklap syýasat bilen meşgullanmakdan daşlaşdyrmak üçin gural hökmünde ulanýardy. Ýerli synçy Amanmyrat Buganyň pikirine görä, neşekeşligiň Türkmenistanda şeýle giň ýaýramagynyň aňyrsynda ýokary gatlak wekilleriniň bir böleginiň dar şahsy bähbidi ýatyr. “Görüp durus, bir-iki adamyň baýamagynyň ýa-da bir-iki adamyň wezipede galmagynyň hatyrysyna nijeme adam tirýekkeş, geroinçi bolup otyr.”
Neşekeşlik we neşe maddalarynyň bikanyn dolanyşygyna garşy göreş barada prezident derejesinde aýdylýan sözler indi bu ýagdaýyň üýtgemeginiň mümkindiginden habar berýär. Hünäri boýunça wraç Muhammet Deweji Türkmenistanda neşekeşlere garaýşyň üýtgedilmelidigi, olara näsag hökmünde seredilmelidigi barada öňden aýdyp ýören aktiwistleriň biri. Ol Türkmenistanda neşe belasyna uçran adamlara kömek boýunça şeýle merkeziň açylanyna Kanadada oturan ýerinden begenendigini, sebäbi bu merkeziň neşekeşleri bejermekde hökman goşandynyň boljakdygyny aýdýar.
Üç etaply çäre
Muhammet Deweji neşe belasyna garşy göreşiň ozaly bilen neşe derdine ulaşan adamlary ýörite bejeriş merkezinde bejermekden başlanýandygyny nygtaýar. Onuň pikiriçe, bu çäre üç etapdan durýar. “Birinji, neşe derdine ulaşan adamlary derman bilen bejermeli we neşe etmese azarlamaz ýaly etmeli. Ikinji, olary psihiki taýdan bejermeli, ýagny ýörite bilimli adamlar olar bilen gürleşmeli we ş.m. Üçünji, neşekeşler bejeriş alyp dertden saplanandan soň olary iş bilen üpjün etmeli we öňki ýagdaýyň gaýtalanmagynyň öňüni almaly.”
Dewejiniň pikirine görä, eger bejerilen neşekeşler öňki ýaşan ýerlerinden wagtlaýyn göçürilip başga ýerde, başga şertlerde we başga neşe ulanmaýan hem sagdyn durmuş obrazyny alyp barýan adamlaryň arasynda ýaşadylsa, olaryň önki endiklerini gaýtalamazlygyna has köp kepillik dörärdi.
Üç esasy ýörelge
Prezident Berdimuhamedowyň agzalan gutlagynda hem bellenişi ýaly, neşe belasy diňe Türkmenistanyň däl-de, bütin dünýäniň derdi. Bu sosial derde garşy göreş boýunça dünýäde her hili tejribeler bar. Sosiologiýa ylymlarynyň doktory, professor Galina Saganenko “Lisom k lisu s narkomanieý” – “Neşekeşlik bilen ýüzbe-ýüz” atly kitabyň awtory we golaýda 15 ýyllygyny bellän “Azariýa” regional jemgyýetçilik guramasynyň başlygy. Bu gurama Orsyýetde neşekeşlige garşy göreşde we neşe belasyna ulaşan adamlara kömek etmekde ylmy esasda iş alyp barýar.
Professor Saganenkonyň pikirine görä, Orsyýetde neşekeşlige garşy döwlet derejesinde alnyp barylýan göreş repressiýa, basyşa esaslanýar. Ol 2003-nji ýylda Putin tarapyndan neşe maddalaryna garşy federal göreş boýunça ýörite bir edaranyň döredilendigini, bu guramanyň 40 müň işgäriniň, şol sanda 52 generalynyň bardygyny, emma olaryň neşä garşy ýalan işjeňlik bilen meşgul bolýandyklaryny aýdýar.
Professor Saganenkonyň pikirine görä, neşe belasyna garşy göreş syýasaty esasy üç ýörelgä esaslanmaly. “Birinji, neşe söwdegärlerine we neşe maddalarynyň ýurda getirilmegine garşy hakyky göreş; ikinji, adamlar, ýaşlar neşä ulaşmaz ýaly, ilat bilen profilaktika-düşündiriş işlerini geçirmek; üçünji, näsaglar.”
Galina Saganenkonyň pikirine görä, neşekeşlige ulaşan näsaglary bejermek üçin olara ýeterlik serişde goýbermek gerek. Professor Saganenko bu sosial dertden hiç bir maşgala kepillik ýokdugyny, ondan ötri neşe belasyna uçran ýaşlar, olaryň ene-atalary bilen işlemegiň, jemgyeti bu derdiň salýan howpundan habardar etmegiň we göreşe taýýarlamagyň zerurlykdygyny aýdýar.
Göreş hemmeleriň borjy
Kanadada ýaşaýan türkmen wraçy Muhammet Deweji hem bu pikir bilen ylalaşýar. Ol “halkda, jemgyetde neşekeşlik baradaky ýalňyş garaýşy üýtgetmekde döwletiň we metbugatyň möhüm roly bar, ýöne bu diňe döwletiň işi däl, eýsem ene-atalaryň özleriniň hem işi” diýýär. “Şu sebäpden olar döwletiň neşe belasyna göreş meselesinde häzir ädýän sagdyn ädimlerinden peýdalanyp neşä garşy göreş, neşe derdine ulaşan adamlara goldaw boýunça döwlete degişli däl guramalary döretmeli” diýip, kanadaly türkmen aktiwisti Muhammet Deweji nygtady.
Synçylaryň köpüsi neşekeşligiň öňüni almak üçin ozaly işsizlik meselesini çözmelidigini, ýaşlara okara, hünär öwrenere has köp şert döretmelidigini, şonuň bilen birlikde neşäniň zyýany, adamda adamkärçiligi, ar-namysylylygy, mertebäni ýok edişi hakynda anyk adam ykballarynyň mysalynda tele-radio gepleşikleriniň, çeper we dokumental kino eserleriniň, kitaplaryň döredilmelidigini, bu ugurdan işleýän intellektuallara hemme taraplaýyn goldaw berilmelidigini aýdýarlar.


text:
Siriýanyň hökümeti ýurduň himiki ýarag arsenalyny halkara jemgyýetçiliginiň gözegçiligine geçirmek baradaky teklibi kabul edýändigini mälim etdi.
Siriýanyň hökümeti ýurduň himiki ýarag arsenalyny halkara jemgyýetçiliginiň gözegçiligine geçirmek baradaky teklibi kabul edýändigini mälim etdi.
Sişenbe güni Siriýanyň daşary işler ministri Walid Muallem Russiýanyň döwlet Dumasynda eden çykyşynda, Damaskyň rus tarapynyň eden teklibi bilen “razylaşýandygyny” aýtdy.
Mundan öň, Russiýanyň daşary işler ministri Sergeý Lawrow Siriýanyň himiki arsenalyny halkara jemgyýetçiligiň kontrollygyna geçirmek ugrunda “açyk we aýdyň” bir planyň üstünde işlenýändigini aýdypdy.
Lawrow: “Häzirki pursat rus tarapy iş ýüzünde berjaý ediljek anyk we aýdyň bir planyň üstünde işleýär. Munuň üçin edil şu pursatda Siriýa tarapy bilen gepleşikler geçirilýär. Biz golaý wagtyň içinde bu plany aýan etmekçi. Biz planyň üstünde BMG-niň Baş sekretarynyň, Himiki ýaraglary gadagan edýän guramanyň, BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň agzalarynyň gatnaşmagynda işlemäge taýýar” diýdi.
ABŞ
Himiki ýaraglara kontrollygy amala aşyrmak baradaky duşenbe güni edilen beýanat Waşington tarapyndan sypaýy gutlanyldy. Prezident Barak Obama duşenbe güni telewideniýede eden çykyşlarynda döwlet sekretary Jon Kerrä rus resmileri bilen habarlaşyp, bu taslama boýunça gepleşikleri geçirmegi tabşyrandygyny aýtdy.
CNN telekanalyna beren interwýusynda Obama “öňegidişligi gazanamagyň mümkindigini” belledi. Emma şol bir wagtda-da munuň režim tarapyndan “wagty utmak üçin” ulanylmagynyň mümkindigini hem sözüne goşdy.
Obama: “Munuň gowy özgeriş bolmak ähtimallygy bar. Siriýanyň içinde himiki ýaraglaryň ulanylmagyna garşy harby hüjüm bilen haýbat atylmadyk bolsa, men şular ýaly [oňyn] beýanatlar bolardy öýdemok” diýdi.
Himiki ýaraglary halkara jemgyýetçiliginiň gözegçiligine geçirmek baradaky beýanat ABŞ-nyň kanunçykaryjylarynyň Obmanyň administrasiýasyna Siriýa garşy çäklendirilen harby hüjümi amala aşyrmak ygtyýarlygyny berip-bermezlik baradaky çekişmelerine gabat geldi. Bu harby çäräni Siriýa hökümetiniň ulandy diýilýän himiki hüjümine jogap hökmünde geçirmek maksat edinilýär.
ABŞ Siriýa hökümetini 21-nji awgustda Damaskyň eteginde zäherli gazy ulanyp, 1 müň 400 töweregi adamy öldürmekde aýyplaýar.
Siriýanyň hökümeti bu aýyplamalary inkär edip, hüjümi gozgalaňçylaryň edendigini öňe sürýär.
Assadyň režimine garşy söweşýän gozgalaňçylar duşenbe güni beýanat ýaýradyp, bu planyň diňe wagt ýitirmekdigini, munuň netijesinde has köp ölümleriň boljakdygyny nygtadylar. Oppozisiýa hödürlenýän plany “syýasy göçüm” diýip häsiýetlendirdi.


text:
Gijäň ýary Gyrgyzystanyň serhet gümrükçileri bilen ýaragly nämälim adamlaryň arasynda bolan ok atyşykda azyndan iki sany ýaragly adam öldi.
Gyrgyzystanyň serhet gullugynyň metbugat wekili Gülmira Borbaýewanyň Azatlyk Radiosyna beren maglumatyna görä, azyndan sekiz hüjümçi bir gyrgyz tokaý sakçysyny öldüripdir we gyrgyz serhet garawullaryna ot açypdyr.
Borbaýewanyň sözlerine görä, ýaragly adamlaryň gyrgyz-hytaý araçägini geçen bolmagy ähtimal.
Häzirki wagtda ýaragly adamlaryň daş-töweregi gyrgyz serhet gullukçylary tarapyndan gurşap alyndy.
Gyrgyzystanyň premýer-ministri Jantoro Satybaldiýew gürrüňi gidýän wakanyň bolýan ýerine, ýagny ýurduň demirgazygyndaky Yssyk-Köl welaýatyna bardy.


text:
26-njy aprelde Türkmenistanyň Ahal-teke atçylyk toplumynda Türkmen bedewiniň baýramçylygy mynasybetli dabara boldy.
Bu dabara ýurduň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem gatnaşdy we oňa welaýatlaryň ählisiniň, şeýle-de Aşgabadyň ýaşaýjylarynyň adyndan, harby we kanun goraýjy organlar tarapyndan ýedi sany ahal-teke aty sowgat berildi.
Soňra halypa çapyksuwarlaryň gatnaşmagynda at çapyşygy bolup, prezident Berdimuhamedow hem ýaryşa goşuldy.
Türkmen mediasy prezident Berdimuhamedowyň çapan 7 belgili Garahan atynyň pellehana birinji bolup gelendigini habar berýär.
Mundanam başga, TDH dabara gatnaşan adamlaryň prezident Berdimuhamedowyň ýeňşini ör turup, dowamly we gürrüldili elçarpyşmalar astynda garşylandygyny ýazýar.
Prezidente at çapyşygynda ozany üçin baýrak hökmünde Beghan atly bedew berildi. Prezident bu atda hem öz çapyksuwarlyk ussatlygyny görkezip, soňra ony "Galkynyş" atçylyk-sport toparyna berýändigini yglan etdi diýip, resmi habarda aýdylýar.
Atçapyşykdan soň ahal-teke atlarynyü arasynda geçirilýän gözellik bäsleşiginiň, atlara bagyşlanan döredijilik işleriniň konkursynyň jemleýji tury boldy. Gorkmaz atly at iň owadan at diýip ykrar edildi.
Türkmen Bedewiniň hormatyna geçirilýän baýramçylyga gabat Türkmenistana Türkiýäniň prezidenti Abdylla Gülüň, Tatarystanyň prezidenti Rustam Minnihanowyň gelendigi habar berilýär.
Şeýle-de bu baýrama gabat meşhur bedew Ýanardaga dikilen ýadygärligiň açylandygy habar berildi.
Eýsem Türkmen Bedewiniň baýramçylygy ýönekeý adamlarda nähili duýgulary döredýär, olar baýramçylyk dabaralaryna gatnaşyp, ýaryşlary we beýleki çäreleri ýakyndan synlap bilýärlermi?
Biz bu soragy Türkmenistandaky habarçymyz Soltan Açylowa berdik.


text:
Ýemeniň prezidenti Ali Abdullah Saleh ýurduň Konstitusiýasyna üýtgetmeleri girizmäge söz berýär.
Prezident Salehiň bellemegine görä, Konstitusiýanyň täze görnüşi ýurtdaky kanun çykaryjy we ýerine ýetiriji organlaryň biri-birinden garaşsyz işlemegine şert döreder.
Prezident Ali Abdullah Saleh paýtagt Sananyň futbol stadionynda özüniň müňlerçe tarapdarlarynyň öňünde çykyş etdi.
Oppozisiýanyň metbugat wekiliniň aýtmagyna görä, Konstitusiýany üýtgetmek planlary protestçileriň talaplaryny ödemeýär. Şeýle-de ol bu ädim “gaty giç ädildi” diýýär.
Ýemende ençemeçe hepde bäri prezident Salehiň häkimiýetden gitmegini talap edip, protestler geçirilýär.
Ali Abdullah Saleh Ýemene 32 ýyl bäri baştutanlyk edip gelýär.


text:
ABŞ-nyň wise-prezidenti Jo Baýden CNN telekanalynda eden çykyşynda, öz ýurdunyň daşary syýasatynyň esasy aladasyna Päkistandaky ýagdaýyň sebäp bolýandygyny aýtdy.
Jenap Baýden Päkistanda ýadro ýaragynyň bardygyny belläp, bu ýurtda “doly hereket edýän demokratiýanyň” ýokdugyny nygtady.
Eýranyň ýadro programmasy barada edilen gürrüňde, ABŞ-nyň wise-prezidenti Eýranyň öz hereketi bilen Saud Arabystany, Müsür, Türkiýe ýaly goňşy ýurtlarynda hem ýadro ýaragyny edinmek meýliniň döremegine itergi berip biljekdigini belledi.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kiýewe resmi sapary 14-nji martda tamamlandy.
Saparyň birinji güni prezidentler Wiktor Ýanukowiç bilen Gurbanguly Berdimuhamedowyň ikiçäk duşuşygy, ondan soň bilelikdäki beýannama hem ikitaraplaýyn hyzmatdaşlyk boýunça ylalaşyklar toplumyna gol çekişlik dabaralary boldy.
Azatlyk Radiosynyň Kiýewdäki žurnalisti sişenbe güni agşam Ukrainanyň paýtagtynyň merkezinde Ministrler Kabinetiniň klubunda ukrain işewür töwerekleriniň wekilleri bilen duşuşyk bolandygyny habar berdi.
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi Azatlyk Radiosynyň ukrain paýtagtyndaky korrespondenti Ýewgeniý Solonina bilen saparyň soňky güni, netijeleri barada gysgça gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Ýewgeniý, 14-nji martda Berdimuhamedowyň Kiýewe saparynyň çäklerinde nähili resmi çäreler geçirildi?
Ýewgeniý Solonina:
Ýeke-täk geçirilen resmi çäre ukrain hem türkmen kollektiwleriniň Kiýew sirkinde çykyşy boldy. Ýetim hem garyp çagalar üçin kömege niýetlenen bu çykyşa Ukrainanyň we Türkmenistanyň prezidentleri gatnaşdylar. Sirkde türkmen atlylary çykyş etdiler, ol atlar prezidentiň uçary bilen getirilipdir.
Azatlyk Radiosy Bu saparyň dowamynda gozgalan meselere, gol çekilen dokumentlere ukrain ekspertleriniň, oppozisiýa wekilleriniň garaýyşlary nähili?
Ýewgeniý Solonina:
Ukrain oppozisiýasy ‘postsowet giňişligindäki iki diktator duşudy, olara dil tapyşmak juda aňsat, sebäbi olaryň ikisi-de birmeňzeş oýlanýar’ diýen pikiri öňe sürdi.
Ekspertleriň garaýyşlary barasynda aýdylanda, umuman, olar iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň geljegine oňyn baha berýärler. Ýöne şol perspektiwa tebigy gaz bilen bagly däl. Ýakyn Gündogar barlaglar institutynyň direktorynyň orunbasary Sergeý Danilowyň pikiriçe, iki ýurduň hyzmatdaşlygynyň özenini ukrain turbalaryny hem turba çekmek üçin zerur bolan beýleki tehnikany Türkmenistana satmak düzer. Kiýewdäki energiýa klubuň prezidenti Aleksandr Dadeýçuk özüne gerek gazyň 5 prosentini Ukrainanyň eýýäm Türkmenistandan alýandygyny aýdýar.
Wideo: 13-nji martda Kiýewde Türkmenistanyň we Ukrainanyň liderleri birnäçe ugur boýunça, şol sanda nebit we gaz pudagynda hyzmatdaşlyk etmek barada birnäçe ylalaşyklara gol çekişdiler.
Azatlyk Radiosy: Gysgaça gürrüň berseňiz, umumy alnanda Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowyň Kiýewe sapary nähili ýagdaýda geçdi?
Ýewgeniý Solonina:
Sapar döwründe Kiýewiň merkezinde deňi-taýy bolmadyk howpsuzlyk çäreleri görüldi. Ýuwlup-ardyldy. Mysal üçin, beýik türkmen şahyry Magtymguly Pyragynyň şäheriň merkezindäki ýadygärliginiň töweregini sabynlap ýuwup çykdylar.
Düýn Kiýew myhmanhanasynyň golaýynda, prezident Berdimuhamedowyň awtokerweniniň geçjek ýolunyň ugrunda goýlan deputatlara degişli dört sany maşyn gürüm-jürüm edildi. Ondanam başga şu gün paýtagtyň merkezinde durmuş bölekleýin doňdy. Mysal üçin, taksiler merkeze gelmek baradaky çakylyklardan Türkmenistanyň prezidentiniň sapary bilen bagly ýüz öwürdiler. Sebäbi merkezde hereket ýatyryldy. Ýanukowiç şol ýoldan her gün işine gatnaýar. Taksilerem gatnap durýar. Prezident Ýanukowiçiň gatnawy iki prezidentiň bilelikde döreden kynçylygyny döretmeýärdi.


text:
Eýran Tähranyň ýadro programmasy barada halkara synçylary derejesindäki nobatdaky gepleşikler tapgyrynyň öňümizdäki aý Nýu-Ýork şäherinde geçiriljekdigini aýdýar.
Döwlet eýeçiligindäki “IRNA” habar gullugynyň ýurduň ýadro meseleleri boýunça araçysy Abbas Arakça salgylanyp berýän maglumatyna görä, gürrüňi edilýän gepleşikler maý aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Ýadro ýaraglaryny ýaýratmazlyk şertnamasy barada geçirjek duşuşyklarynyň çäginde bolar.
Şu aýyň başynda Wenada Eýranyň we dünýäniň iri alty döwletiniň wekilleri gepleşikleriň üçünji tapgyryny geçiripdiler. Eýranyň ýadro ýaraglaryny öndürmäge synanyşýandygy barada Günbataryň aladalaryny çözmek üçin Wenada geçirilen bu gepleşikler uzak-wagtlaýyn şertnama babatynda ylalaşmaklyga gönükdirilipdi.
Eýran özüniň ýadro we raketa programmasynyň çäginde girizilen halkara sanksiýalary aýyrmaga synanyşýan mahaly, Günbatar ýurtlary bolsa Tähranyň urany baýlaşdyrmak ýaly çärelerini durdurmagyny isleýär.


text:
Gazagystan goňşy Orsýetiň Astrahan regionyndan guşy import etmegini bes edip, bu ýerde guş dümewiniň ýüze çykandygyny aýtdy.
Gazagystanyň Oba hojalyk ministrligi guş importynyň 28-nji aprelde togtadylandygyny habar berdi.
Geçen hepdede gazak resmileri Orsýetiň Rozkomnadzor gözegçilik agentligi Gazagystandan bugdaý önümleriniň satyn alynmagyna gadagançylyk girizensoň, Orsýetde öndürilen ýag, şokolad, süýji we maýonez önümleriniň importyny wagtlaýyn togtadypdylar.
Aprel aýynyň başynda Orsýetiň häkimiýetleri Gazagystandan süýt önümleriniň importyny bes etdiler.
Käbir media maglumatlarynda Orsýetiň we Gazagystanyň arasyndaky häzirki ýagdaý “söwda urşy” diýlip atlandyryldy. Bu iki döwlet ýakyn söwda partnýorlary bolup, şu ýyl döredilen Ýewraziýa Ykdysady Bileleşigini esaslandyryjy ýurtlardyr.


text:
Nobatdaky “Tegelek stol” programmamyzda Gyrgyzystandaky wakalar barada näme üçin türkmen häkimiýetleri hem Türkmenistanyň köpçülikleýin habar serişdeleri dymýar? -diýen soragyň üstünde durup geçeris.
Programma Aşgabatdan ýazyjy Amanmyrat Bugaýew, Şwesiýadan türkmen parlamentiniň öňki deputaty, oppozisiýa wekili Halmyrat Söýünow, Londondan ekspert Aleksandr Narodeski gatnaşýar.
Programmany Pragadaky studiýadan Nazar Hudaýberdi alyp barýar.
“Tegelek stol” diskussiýasyny diňlemek üçin sag tarapda ýerleşdirilen audio düwmesini basyň.


text:
Duşenbe güni Aşgabatda Türkmenistanyň parlamenti bilen Beýik Britan Birleşen Korollygynyň hem-de Demirgazyk Irlandiýanyň parlamentleriniň arasyndaky hyzmatdaşlyklary ösdürmek barada özara düşünişmeklik Memorandumyna gol çekildi.
Türkmenistanyň parlamentiniň binasynda geçirilen bu gol çekişlik dabarasyna türkmen-britan parlament toparynyň başlygy Lord Weýwerli, Beýik Britaniýanyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we doly ygtyýarly ilçisi Kit Renni Alan, şeýle hem iki tarapyň parlamentleriniň we Daşary işler ministrlikleriniň resmi wekilleri gatnaşdylar.
Ýörite saparyň barşynda Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginde türkmen-britan parlament toparynyň başlygy Lord Weýwerli bilen duşuşyklar hem planlaşdyrylýar.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri şenbe güni tussag edilen iki sany amerikan raýatyna halkara terrorizminde günä bildirilýändigini mälim etdiler.
Birleşen Ştatlaryň raýatlary 20 ýaşly Muhammed Mahmud Alessa hem-de 24 ýaşly Karlos Eduardo Almonte hepdäniň şenbe güni Nýu-Ýorkyň aeroportynda aýry-aýry uçarlarda Müsüre uçmakçy bolanlarynda tussag edildiler. Maglumata görä, olar ilki Müsüre, soňam Somaliýa barmakçy ekenler.
Şu gün, hepdäniň duşenbe güni bu raýatlaryň işi boýunça Nýu Jersiniň sudunda sud diňlenişigi başlanar diýlip garaşylýar.
Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk gulluklary Muhammed Mahmud Alessa bilen Karlos Eduardo Almontä Al-Kaýda guramasy bilen baglanyşygy bolan Somaliýadaky Al-Şabaab terror guramasyna goşulmakçy bolanlykda aýyplama bildirýärler.


text:
Anna güni düýp edarasy Şweýsariýada ýerleşýän “Transocean” kompaniýasy 2010-njy ýylda Meksika aýlagynda nebit turbasynyň ýarylyp, deňziň suwuny hapalamagy bilen baglanyşykly özüniň 1.4 milliard dollar jerime tölemäge öz razylygyny berendigini mälim etdi.
Jerimäniň möçberi bu kompaniýanyň Birleşen Ştatlaryň hökümeti bilen gelen özara ylalaşygyna laýyklykda kesgitlenilipdir.
2010-njy ýylyň aprelinde Meksika aýlagynda nebit turbasynyň ýarylmagy bilen baglanyşkly bu waka “Transocean” kompaniýasynyň bu aýlagda “Britiş Petroleum” kompaniýasyna degişli bir nebit ýatagynda buraw işlerini geçirýän wagty ýüze çykypdy.
Şonda nebit skwažinasynyň partlamagy netijesinde 11 sany işgär ölüpdi we Meksika aýlagynyň suwy uly gerimde hapalanypdy.


text:
Demirgazyk Koreýanyň gysga distansiýa ýetýän dört sany raketasyny gündogar kenaryndan deňze atandygyny Günorta Koreýanyň Goranmak ministrligi aýtdy.
Günorta Koreýanyň mediasy ýurduň goranmak resmilerine salgylanmak bilen raketalaryň sişenbe güni agşam uçurylandygyny habar berdi. Raketalaryň 200 kilometrden geçýän uzaklyga ýetýändigi aýdylýar.
Demirgazyk Koreýa raketa synaglaryny yzygiderli geçirýär. Sişenbe günki bu hereketiň synag bolup-bolmandygy derhal mälim edilmedi. Munuň öňüsyrasynda Phenýan ABŞ-nyň we Günorta Koreýanyň bilelikdäki harby türgenleşiklerine protest bildirdi. Bu türgenleşikler şu hedede başlandy.


text:
Şwesiýanyň sudy WikiLeaksi esaslandyryjy Julian Assanjy tussag etmek baradaky orderi güýjünde galdyrdy. Ol seksual hüjüm etmekde aýyplanýar.
43 ýaşyndaky Assanj iki ýyldan gowrak wagt bäri Londonda, tussag edilmezlik we Şwesiýa ekstradisiýa edilmezlik üçin, Ekwadoryň ilçihanasyndan çykman ýaşaýar.
Assanj Şwesiýanyň özüni Birleşen Ştatlara ekstradisiýa etmeginden howatyr edýändigini aýdýar. WikiLeaks hökümetiň ýüzlerçe müň gizlin dokumentini paş edip, amerikan resmileriniň gaharyny getirdi.
Şwesiýa Assanjy aýal zorlamak we seksual hüjüm aýyplamasynda tussag etmek baradaky hökümini 2010-njy ýylda çykardy. Ol bu aýyplamalary ret edýär.
Assanjyň aklawçysy onuň suduň höküminden şikaýat etjegini aýdýar. Eger Şwesiýa Assanja garşy işi ýapsa hem, oňa tussaglyk garaşýar. Sebäbi Britaniýa ony girew şertlerini bozup, Ekwador ilçihanasyna gaçyp atmakda aýyplaýar.
Iňlis polisiýasy ol şol ýere gireli bäri, ilçihananyň daş işigini garawullap, daş çykaryna garaşyp dur.


text:
Rumyniýanyň paýtagty Buharestde geçirilen “infomatrih — 2015” halkara taslama olimpiadasynda türkmenistanly mekdep okuwçylary sekiz medal eýelediler.
Bu aň-paýhas bäsleşiklerine dünýäniň 50-den gowrak ýurdundan 700-den gowrak okuwçy gatnaşdy.ýaşajyk programmaçylar emin agzalarynyň garamagyna bilelikdäki we şahsy taslamalaryň 350-sini hödürlediler, olar deslapky tapgyrda 2500 (!) işiň içinden saýlanyp alyndy. Programmalaşdyrmak we kompýuter tehnologiýalary ugrundaky innowasion taslamalaryň her ýyl geçirilýän bu ylmy gözden geçirilişinde Türkmenistana ýurduň dürli künjeklerinden bolan ýokary synp okuwçylarynyň 8-si wekilçilik etdi.
Aýratyn zehinli çagalaryň döwlet mekdep-internatynyň uçurymy Ahmet Paýtykow we Aşgabat şäheriniň ýöriteleşdirilen 86-njy orta mekdebiniň 10-njy synp okuwçysy Azymberdi Taganow kümüş medallara mynasyp boldular. Paýtagtyň şu mekdebiniň okuwçysy Kakageldi Ataýew bürünç medal gazandy. Bürünç medallaryň ýene bäşisini Aşgabat şäheriniň ýöriteleşdirilen 28-nji (“Ruhnama”) orta mekdebinden Hojamyrat Sähedow we 97-nji orta mekdebinden Süleýman Rejepow, şeýle hem Lebap welaýatynyň Atamyrat etrabynyň ýöriteleşdirilen 2-nji orta mekdebinden Garly Abdyllaýew hem Arap Annageldiýew, şonuň ýal-da Mary welaýatynyň ýöriteleşdirilen mekdebinden Mekan Paltaýew dagy eýeledi.
Türkmenistanly mekdep okuwçylary tarapyndan işlenilip düzülen kompýuter programmalary syrkawlar üçin gan tabşyrýan adamlaryň “wirtual” baza maglumatlaryny kemala getirmäge ýa-da okuwlaryň gidişini häzirki zaman elektron gurluş tarapyndan “dolandyrylýan” “akylly mekdebi” döretmäge niýetlenendir. Beýleki işleri ýerine ýetirenleriň üns merkezinde — gyssagly lukmançylyk hyzmatlaryny ýerine ýetirmek boýunça “Tiz kömegiň” elektron görnüşi, şeýle hem kompýuter oýunlarynyň we animasiýanyň üsti bilen programmalaşdyrmagy okatmak ýaly işläp düzmeler bar.
Ýaş türkmen programmaçylarynyň “INFOMATRIH — 2015” olimpiadasynda gazanan nobatdaky üstünlikleri ýurdumyzyň aň-paýhas bäsleşiklerdäki gazananlarynyň üstüni ýetirdi. Umuman alanymyzda, şu ýylda abraýly halkara ders olimpiadalarynyň netijeleri boýunça biziň okuwçylarymyza 89 medal gowşuryldy, olaryň 32-si altyn, 34-si kümüş, 23-si bolsa bürünç medallardyr.


text:
BMG-niň howandarlygynda Parižde geçirilen klimat konferensiýasyna gatnaşyjylar klimat özgermesini azaltmak üçin ilkinji global şertnamany kabul etdiler.
200-e golaý döwlet 12-nji dekabrda, iki hepdelik çekişmelerden soň, ähli döwletleriň kömürturşy gazlary azaltmaga borçlanýan ilkinji klimat şertnamasyny kabul etdi.
"Biz bilelikde dünýä bir bolup çykyş edende nämäniň mümkindigini görkezdik» diýip, ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama metbugat ýygnagynda Parižde gazanylan üstünligi öwdi.
“Kämil bolmasa-da, bu ylalaşyk biziň öz eýe bolan planetamyzy gorap saklamak mümkinçiligimize wekilçilik edýär» diýip, amerikan lideri aýtdy.
Bu ylalaşyk esasynda global maýlamanyň selsiýa boýunça 2 derejä çenli aşak düşürilip bilinjekdigi aýdylýar.
Bu maksada ýetmek üçin hökümetler kömürturşy gazlarynyň köpelmegini togtatmak babatda gyssagly çäre görmäge borçlandylar.


text:
Aşgabat şäheriniň Çandybil etrabyna degişli, ilat arasynda “wosmoý” diýilip atlandyrylýan raýonyň Nurberdi Pomma, Kerki köçelerindäki, Atamyrat Niýazow şaýolunyň ugrundaky ýaşaýyş jaýlary ýykylmaly edildi. Bu barada Aşgabat şäher häkimliginiň jaýlary ýykylýan raýonyň ýaşaýjylaryna Aşgabat şäher häkiminiň 2012-nji ýylyň 30-njy iýunynda çykaran karary esasynda ýollan talapnamasynda aýdylýar.
Çandybil etrabynyň Nurberdi Pomma köçesinde ýaşaýan bir hususy jaýyň eýesi 13-nji iýulda şäher häkimliginden talapnama alandygyny aýdýar. Bu talapnamada üç günüň dowamynda jaýlarynyň resminamalaryny Çandybil etrap häkimliginiň ýanyndaky hususy ýaşaýyş jaýlary bölümine tabşyrmaklyk soralýar. Jaý eýesiniň jaý meselesi çözülenden soň bolsa, bäş günüň dowamynda ýaşaýyş jaýynyň sökülip aýryljakdygy duýdurylýar.
Suratlar: Çandybil etrabynda ýykylmaly edilen jaýlardan käbirleri
Ýaşaýyş jaýlary bölümine tabşyrylmaly resminamalar sekiz punktdan ybarat bolup, olaryň arasynda jaýda ýaşaýan adamlaryň pasportlarynyň göçürmeleri, F-3 nusgadaky öý dolandyryş edarasyndan hat, jaýyň göwrüminiň hasaby, merkezi arhiwden güwanama ýaly dokumentler bar.
Şu günler Nurberdi Pomma köçesiniň ugrundaky käbir jaýlaryň eýeleriniň gerekmejek öý goşlaryny satlyga köçäň ugruna çykarandyklaryny görmek bolýar.
Aşgabadyň Atamyrat Nyýazow şaýolunyň ugrundaky iki gatly köp kwartiraly jaýyň häzirki wagtda eýýäm ýykylyp durandygy aýdylýar. Bu jaýlaryň köpüsi 1956-65-nji ýyllar aralygynda guruldy. Ýöne ýykylmaga degişli bu jaýlaryň arasynda köne jaylaryny sökup, taze jaylary guranlar hem bar.
Berzeňňi massiwindäki daçalar sökülýär
Hususy jaýlary ýykmak işleri Berzeňňi massiwindäki daçalyk ýerlerde hem dowam edýär. Bu ýerdäki daça melleginde köp otagly ýaşaýyş jaýlaryny gurup, ýaşap ýörenler hem bar. Olaryň eýeleri gurluşyk harytlaryny alyp-satarlara satýarlar.
Häzir Berzeňňi daçlarynyň welaýatlardan gelen gurluşyk harytlaryny alyp-satarlardan doludygy habar berilýär. Aýdylşyna görä, ýene-de 2-3 aýdan bu ýerlerdäki daçalar dolulygyna sökülip gutarylmaly.
Suratlar: Berzeňňide ýykylýan jaýlar
Bu ýeriniň ýaşaýjylaryna ýykylan jaýlary üçin häkimiýetler tarapyndan töleg edilmeýär. Diňe öý kitapçasy ýa-da ýeriň hususy eýeçiligine berlendigi barada ýörite resminamalary bolan ýagdaýynda olara başga ýerden ýer berilýär.
Berzeňňi massiwinde ýerleşýän daçalaryň eýelerine jaýlarynyň näme sebäpden ýykylýandygy barada häkimiýetleriň maglumat bermeýändikleri aýdylýar. Daçalyk ýerlerde gurlan jaýlar geçen maý aýynda ýykylyp başlandy. Häzir Çandybil etrabynyň resmileri daçalara aýlanyp, jaý eýeleriniň jaýlaryny özleriniň sökmelidigini aýdýarlar. Käbir daçalarda eýýäm gazyň, toguň we suwuň kesilendigi habar berilýär.
19-njy iýulda geçiren hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow paýtagtda ýaşaýyş jaý gurluşygynyň haýal alnyp barylýandygyny we häzire çenli “Aşgabat şäheriniň anyk geljege gönükdirilen baş meýilnamasynyň hem ýokdugyny” aýtdy.
Paýtagtda täze ýaşaýyş binalaryň, etrapçalaryň gurulmagy bilen bir hatarda, köne ýaşaýyş jaýlaryň ýaramaz saklanýandygyna Berdimuhamedow ünsi çekdi.
“Olara talaba laýyk hyzmat edilmeýär. Şäherde köp sanly köne jaýlar bar. Şol jaýlarda hem abatlaýyş işlerini geçirmeli ýa-da olary ýykyp aýyrmak maksada laýyk boljakmy, ine ony siz hökmany suratda kesgitlemeli” diýip, Berdimuhamedow hökümet agzalaryna tabşyryk berdi.
Mundan ozal Aşgabadyň Çandybil etrabynda üç sany köprüniň salynmagy bilen, Eýran ýolundan gündogara – 1-nji Maý posýologyna uzaýan köçäniň demirgazygynda we günortasynda ençeme jaýlar ýykyldy.


text:
Sişenbe güni Owganystanyň dört sany resmisiniň içalyçylykda aýyplanyp, tussag edilendigi barada maglumat alyndy.
Owganystanyň razwedka gullugynyň çeşmeleriniň anonimlik esasynda aýtmaklaryna görä, ýurduň Daşary işler ministrliginden bir resmi we ýerli welaýatlardanam üç resmi Pakistanyň hem-de Eýranyň haýryna içalyçylyk edenlikde aýyplanyp, tussag edilipdirler.
Owganystanyň Milli howpsuzlyk departamentiniň metbugat sekretary Lutfullah Maşal bu tussag edilenleriň anyk subutnamalar esasynda tussag edilendigini aýtsa-da, bu subutnamalaryň nämeden ybaratdygyny mälim etmedi.


text:
BAGYR KESELI — mallarda we adamda bolýan kesel. Bu keseliň ýüze çykmagyna, esasan, iýmit siňdiriji organlaryň, gan hem-de ýürek-gan damar sistemalarnyň kadasyz işlemegi sebäp bolýar. Bagyr keseli käbir halatlarda gysga wagtlyk bolýar, emma agyr ýagdaýda geçýär, käbir halatlarda kesel uzak wagtlap dowam edip, ýeňil geçýär. Mallar Bagyr keseli bilen kesellände, birnäçe alamatlar ýüze çykýar, ýagny bagyr çişýär, onda agyry peýda bolup, nemli bardalar saralyp başlaýar, organizmiň duýgurlygy artýar. Bagyr keseli bejerilende, kesellän mala tiz siňýän ot-iým, glýukoza, urotropin, kampolon ýaly dermanlar, B, K, C witaminleri berilýär
Ref.wikipedia.org
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk


text:
Türkiýede Binali Ýyldyrymyň premýer-ministrlige bellenmegi bilen Ankaranyň "kürt meselesine" çemeleşmeginde "täze faza" giriljege meňzýär.
Bu täze fazada hökümetiň kürt meselesini "Kürdüstanyň işçiler" partiýasy (PKK) we onuň "syýasy goly" parlamentdäki "Halklaryň demokratik" partiýasy (HDP) bilen hyzmatdaşlyk etmän çözjekdigi aýdylýar. Bu bolsa militantlaryň garşysyna has köp güýç ulanmagy, HDP barada berk tutumy we zorluga daýanmaýan kürt toparlaryna hem parahat ilata has açyk çemeleşmegi aňladýar.
Türkiýäniň häkimiýet başyndaky "Adalat we Galkynyş" partiýasynyň (AKP) agzasy milleti kürt bolan parlamentçi Orhan Miroglu golaýda türk telekanalyna aýtmagyna görä, geçen iki ýyllykdakyň tersine, "täze döwürde", haýsy temada hem bolsa, PKK we HDP bilen gepleşik bolmaz. Dialog indi kürt ilatynyň we halkynyň ähli gatlaklary bilen bolar.
“Türkiýäni parçalamak barada dildüwşük edýärler"
Miroglu soňra hem: "Biziň garşysyna göreş alyp barýanymyz diňe PKK-nyň terrory däl. PKK "eýranlylaryň, siriýalylaryň, ýewropalylaryň, amerikanlaryň we Assad režiminiň guramasyna öwrüldi. Bular Türkiýäni parçalamak barada dildüwşük edýärler" diýip sözüniň üstüne goşdy.
Türk hökümeti bilen PKK-nyň wekilleriniň arasynda alnyp barylýan gepleşikler öten tomuş kesildi. Hökümet tarapyndan tassyklanmadyk habarlara görä, kürt tarapy, baýdagy we howpsuzlyk güýçleri aýry region ýaly, kabul edip bolmajak talaplary goýupdyr. Gepleşikleriň kesilmegi bilen atyşyklary bes etmek baradaky ylalyşyk hem ýatdy. PKK özüniň terror hüjümlerine täzeden başlady. Türk harbylary we howpsuzlyk güýçleri hem muňa berk gaýtawul berdiler.
Kürt militantlary şäherleriň merkezlerinde umumy we parahat ilata degişli nyşanalary bombalamagy artdyrdylar. "Halkara krizis toparynyň" bildirmegine görä, 2015-nji ýylyň iýul aýyndan bärde kürt söweşijileri bilen baglanşykly zorluklarda türk polisiýasynyň 350 işgäri we parahat ilatdan hem 250 adam ölüpdir. HDP "zorlugyň ähli görnüşine" gynanýandygyny aýtsa-da, terroristik hüjümleri açyk ýazgarmaga meýilsizlik bildirip, bu hüjümler ilatyň kürt böleginiň edýän adalatly talaplarynyň basylyp ýatyrylmagyna görkezilýän "reaksiýalar" diýen ritorikasyny dowam etdirdi.
Parlament wekilleriniň eldegrilmesizligi ýatyryldy
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýýyp Erdogan eden soňky çykyşlarynda parahat ilatyň we türk harbylarynyň hem howpsuzlyk güýçleriniň garşysyna ýarag ulanýanlar bilen gepleşik bolmaz diýip açyk duýdurdy. Terrorizm ýa başga jenaýat işlerinde eli bar diýlip güman edilen halatynda parlament wekilleriniň eldegrilmesizliginiň ýatyrylmagyny hem türk parlamenti eýýäm oňlady.
Ankaranyň kürt syýasy töwereklerinde bu kanunda nyşana alynýanyň ilkinji nobatda HDP-niň parlamentdäki fraksiýasynyň agzalarydygyna şübhe edilenok. Munuň parlamentde üçünji orunda durýan bu partiýanyň ýapylmagyna getirmese-de, ony çynlakaý gowşatmagy ähtimal. Şeýlelikde, Ankara PKK bilen bolan ýaragly konflikte gönükdirilen "täze syýasaty" kesgitleýäne meňzeýär. Öňümizdäki birnäçe aýlykda biziň jeňçi guramanyň uly bölegini "ýok etmek" üçin pitneçileriň garşysyna alnyp barylýan häzirki ýaragly kampaniýanyň güýçlenmegine şaýat bolmagymyz mümkin.
AKP bilen HDP
Jogapsyz ýatan esasy sorag şu: häkimiýet başyndaky AKP hökümeti PKK ýa HDP bilen gepleşik geçirmese, onda kim bilen geçirer? AKP-niň içindäki Miroglu ýaly etnik kürt agzalaryň we resmileriň hökümetiň edýän synanyşyklaryna köpräk goldaw tapmak üçin öz işjeňliklerini artdyraryna garaşylýar. Aslynda, Türkiýäniň kürt azlygynyň uly böleginiň ýaşaýan ýeri bolan günorta-gündogar Anatoliýada iki sany esasy syýasy güýç bar. Bularyň biri HDP, beýlekisi hem AKP.
HDP bilen PKK solçy we kürt milletçilik düşünjelerine wekilçilik edýärler. AKP-niň, şeýle hem beýleki milli partiýalaryň agzalary bolsa özlerini diňe bir meselä baglap goýanoklar.
PKK bile HDP aradan aýrylsa, onda türk hökümeti kim bilen gürleşer? Bu jogaby aşa kyn bir sorag, aýratyn-da özbaşdak kürt döwleti hakda edilýän çagyryşlaryň ýygy-ýygydan eşidilýän häzirki wagtda.
Türkiýe ýurduň günorta-gündogarynda ýaşaýan kürtleri konfliktsiz özüne çekmek we ol regionlarda maýa goýmak arkaly halkyň güzeranyny ýeňilleşdirmek bilen häzirki urşy togtadyp bilermi?
AKP we beýleki partiýalaryň etniki kürt bazasy 15-20 million ilatly jemagatda köplügi özüne çekerlik güýje eýemi?
AKP bilen beýleki syýasy partiýalaryň "täze faza" barada orta atylmaly bu esasy soraglara anyk jogaby ýoga meňzeýär. Türkiýäniň "kürt meselesini" çözmekde "täze faza" degişli taraplaryň hemmesi üçin uly töwekgelçilik bolsa gerek.


text:
Aktiwistleriň aýtmagyna görä, siriýa goşunlarynyň Hama şäherine zabt eden güni mart aýynda başlanan protestlerden bärde bolan iň ölüm-ýitimli gün boldy.
Goşun demokratiýaçy demonstrantlary pytratmak üçin ýekşenbe güni, daňyň öňüsyrasynda Hama şäherine zabt edende, onlarça oppozisiýa esgeri, eli ýaragly, goranyşa geçdi.
Habarlarda aýdylmagyna görä, goşun Hamanyň girelgesinde ýaragly toparlar tarapyndan gurlan barrikadalary aýyrmaga synanýardy.
Siriýanyň Britaniýada ýerleşýän adam hukuklary obzerwatoriýasynyň başlygy Rami Abdel Rahman bu günüň öz ýurdunda iň kän adam öldürilen günleriň biri bolandygyny aýtdy.
Onuň guramasy öldürilenleriň azyndan 136 bolandygyny, wepat bolanlaryň köpüsiniň Hamadandygyny aýtdy.


text:
Eýranyň şagyzy Aşraf Pahlawi 96 ýaşynda aradan çykdy. Ol Eýranyň soňky şasynyň gyz ekiztaýydy.
Onuň aradan çykandygy baradaky maglumat şanyň ogly Reza Pahlawi tarapyndan 7-nji ýanwarda Facebook sosial ulgamynda mälim edildi.
“New York Times” neşiriniň şagyzynyň maslahatçysy Robert F.Armao salgylanyp berýän maglumatyna görä, Aşraf Pahlawiniň aradan çykmagyna onuň “gartaşan ýaşy” sebäp bolupdyr.
Şagyzy we onuň gyz dogany Şams Eýranyň konserwatiw jemgyýetindäki däp bolan normalary böwsüp geçip, ýurtda başy açyk köpçülige çykan ilkinji zenanlaryň arasyndadyr.


text:
Çarşenbe güni Orsýetiň ýarag eksport ediji “Rosoboroneksport” döwlet kompaniýasy özüniň Siriýa ýarag eksport etmegini dowam etdirýändigini we muny togtatmak niýetiniň ýokdugyny mälim etdi.
Çarşenbe günki geçirilen metbugat konferensiýasynda bu barada eden çykyşynda “Rosoboroneksport” kompaniýasynyň direktory Anatoliý Isaýkin Orsýetiň Siriýa uçarlar ýa wertolýotlar ýaly enjamlary däl-de, howa goranyş raketa sistemasy ýaly goranyş tehnikalaryny eksportirleýändigini aýtdy.
Şeýle hem, ol Siriýa eksport edilýän bu harby tehnikalaryň halkara kanunçylygyna ýa-da BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýalaryna garşy gelýän tehnikalar däldigini nygtady.
Bu wakanyň fonunda Birleşen Milletler Guramasy Siriýada indi iki ýyl bäri dowam edýän konfliktleriň barşynda 70 müň töweregi adamyň öldürilendigini belläp, beýanat ýaýratdy.


text:
Owganystanyň welaýat resmisi fewral aýynda alnyp gaçylan 19 etniki hazaranyň boşadylandygyny habar berýär.
Zabul welaýat geňeşiniň agzasy Ata Janyň Azatlyk Radiosynyň Owgan gullugyna beren maglumatyna görä, gürrüňi edilýän 19 hazara 11-nji maýda Gazny welaýatynyň Jaghori etrabynda 22 adam bilen alyş-çalyş edilipdir.
Beýleki bir ýerli resmi Asadullah Kakar alyş-çalyş edilen 22 adamyň daşary ýurtlydygyny, olaryň arasynda zenanlaryň we çagalaryň hem bardygyny aýdyp, olar hazaralary alyp gaçanlaryň maşgala agzasy bolmagy mümkin diýýär.
Kakaryň sözlerine görä, hazaralary alyp gaçanlar zamunlykda saklanylýan ýene 11 adamyň boşadylmagy üçin başga-da alty özbegiň özlerine tabşyrylmagyny sorapdyrlar.
Daşary ýurtlylaryň nädip owgan hökümetiniň türmesine ýerleşdirilendigi barada henize çenli takyk maglumat ýok.


text:
Penşenbe güni Türkmenistanda medeniýet we sungat işgärleriniň güni bellenilip geçilýär. Bu baýramçylyk mynasybetli prezident G.Berdimuhamedow ýurduň medeniýet we sungat işgärlerine ýörite gutlag ýüzlenmesi bilen ýüzlendi.
Medeniýet we sungat işgärleriniň gününiň bosagasynda Türkmenistanda Medeniýet hepdeligi yglan edilip, ony bu ýyl ýurduň Balkan welaýatynda geçirmeklik karar edildi.
Şu Medeniýet hepdeliginiň çäklerinde-de çarşenbe güni “Awaza” turistik zonasyndaky “Nebitçi” myhmanhanasynda sungat eserleriniň halkara sergisi açyldy.
Myhmanhananyň uly zalynda türkmen hudožnikleri bilen birlikde Günorta Koreýanyň, Ýaponiýanyň, Orsýetiň, Türkiýäniň, Birleşen Ştatlaryň, Özbegistanyň, Gazagystanyň, Ukrainanyň, Azerbaýjanyň, Ermenistanyň we Eýranyň hudožnikleriniň sungat eserleri-de ýerleşdirildi.


text:
Türkiýeli resmiler Kerkuk-Jeýhan nebit turbasy nyşana alnyp, düýnki amala aşyrylan partlamada iki adamyň heläk bolup, bir adamyň hem ýaralananlygyny habar berdiler.
Yragyň serhediniň golaýynda amala aşyrylan bu partlamany türkiýeli resmiler “terroristik hereket” diýip häsiýetlendirýärler.
Türkiýäniň howpsuzlyk güýçleri gadagan edilen Kürt işçi partiýasynyň (PKK) mundan ozal hem şeýle hereketlere baş goşanlygyny aýdýarlar. Ýöne henize çenli bu partlamanyň jogapkärçiligini boýun alan ýok.
Bu partlama zerarly turbadan akýan nebit togtadyldy. Bu geçirijiden akýan nebit Yragyň eksport edýän nebitiniň 25%-ni emele getirýär.


text:
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama prezidentlige gaýtadan saýlanmak üçin geçiren saýlaw kampaniýalarynda amerikanlardan 2008-nji ýylda “başlan zadymyzy tamamlamak üçin” özüne ikinji möhletiň berilmegini sorapdy.
“Biz yza öwrülerden gaty uzaklardan geldik. Saglygy saklaýyşy durmuşa geçirmek üçin etmeli işlerimiz juda köp. Biziň gowy iş ýerlerini döretmek üçin etmeli işlerimiz juda köp. Işe almaly mugallymlarymyz örän kän. Täzeden gurmaly mekdeplerimiziň sany juda köp. Tölegi amatly ýokary bilime mätäç bolan juda köp sanly studentlerimiz bar. Öndürer ýaly has köp ýerli energiýa bar. Öýe getirmeli esgerlerimiz has köp. Şonuň üçin men Birleşen Ştatlaryň prezidentligine dalaş edýärin”.
Geçen gije Obama şol ikinji möhleti gazandy. Şu gün şol işler başlanýar.
Obamanyň içerki meseleler boýunça indiki dört ýyllyk gün tertibi onuň prezidentliginiň birinji möhletindäkiden kän bir tapawutlanmaýar, bu geň ýagdaý däl. Häzir ykdysadyýet erbetleşmän, gaýtam ýuwaş-ýuwaşdan gowulanýan bolup biler, has köp amerikanlar işe ýerleşýärler. Emma ykdysady meseleler ABŞ-nyň prezidentiniň iň gyssagly aladalarynyň biri bolmagynda galar.
Ýakynda Obama MSNBC telekanalyna beren intewýusynda, eger-de gaýtadan saýlansa, onda çykdajylary kemeltmek üçin bergileri azaltmak planyny oňlatmagy we baý amerikanlara salynýan salgydyň möçberini artdyrmagy baş wezipe edinjegini aýtdy.
Immigrasiýa reformasyna garaşylýar
Obama önüm öndürmegi we energiýa önümçiligini ýokarlandyrmagy, infrastruktura maýa goýmagy, şeýle hem biznesleriň has köp işgär almagyna itergi bermegi maksat edinýän ykdysady inisiatiwalary barada hem aýdyp geçipdi.
Emma onuň birinji möhletinden tamamlanman galan işler hem bar, olara üns gerek bolar. Obamanyň administrasiýasynyň onuň bankçylyk reformasy boýunça planyny durmuşa geçirmek üçin entek etmeli işleri bar. Onuň saglygy saklaýyş reformasy boýunça “Obamacare” diýilýän kanunçylygy babatda edilmeli işler köp, bu kanuny 2014-nji ýyldan güýje girizmek planlaşdyrylýar.
Synçylar Obamanyň immigrasiýa reformasyny hem geçirmegine garaşýarlar. Saýlawlardan birnäçe gün öň Obama žurnalistlere: "Ikinji möhleti gazansam, onuň iň uly sebäbi şu bolar: Respublikan dalaşgär we Respublikan partiýa özüni iň çalt ösýän demografik topardan - Latin asylly jemgyýetçilikden daşlaşdyrdy" diýdi.
Internetde neşir edilýän liberal “ThinkProgress” syýasy habar saýtynyň baş redaktory Jud Legumyň çaklamagyna görä, Obamanyň klimatyň özgermegi meselesine hem gaýdyp gelmegi mümkin, onuň birinji möhletinde, esasan öňden hem erbet ýagdaýda bolan ykdysadyýeti hasam beterledip biler diýen aladalar sebäpli, klimatyň özgermegi meselesi boýunça öňegidişlik bolmandy.
“Birleşen Ştatlarda ýüzbe-ýüz bolýan adatdan daşary howa şertlerimiz, esasan hem ýaňy ýakynda gündogar kenary sarsdyran "Sendi" tupany klimatyň özgermegi meselesine gaýtadan ünsi çeker diýip, pikir edýärin. Meniň pikirimçe, Obama gürrüňi edilen şu başlangyçlaryň käbirleriniň üstünde işlär. Bu, belki, kömürturşy gazynyň ýaýramagyny çäklendirmek boýunça programma bolar ýa-da başga bir zat hem bolup biler” diýip, Legum aýdýar.
Daşary syýasat
Prezidentiň daşary syýasat boýunça ikinji möhletdäki gün tertibi esasan hem onuň eýýämden başlan zadynyň dowam etdirilmegine esaslanýar. Owganystanda 2014-nji ýylda tamamlanmaly söweş barýar, Eýrana garşy girizilen ýiti sanksiýalaryň netije berjegine edilýän umytlar bar, şeýle hem soňky döwür Birleşen Ştatlar hem harby taýdan, hem ykdysady taýdan Aziýa-Ýuwaş okeany regionyna tarap öwrülip başlady.
Hökümet bilen režime garşy söweşijileriň arasynda ganly söweş dowam edýän ýurt bolan Siriýa barada aýdylanda, dargan gozgalaňçy fraksiýalaryň guramaçylygyna ýardam bermegi we prezident Başar al-Assadyň wezipesinden çekilmegine çagyryşlary hasaba almasaň, Obama esasan goşulyşmazlyk syýasatyny alyp bardy.
Obamanyň birinji möhletiniň başyndaky Moskwa bilen "täzeden başlaýyşy" Eýran we Owganystan ýaly meseleler boýunça hyzmatdaşlyga getirdi, emma indi prezidentlige Wladimir Putin geldi. Köpler onuň hereketlerini Birleşen Ştatlary açyk görnüşde äsgermezlik hökmünde häsiýetlendirýärler.
Hytaý meselesi hem bar: Obama özüniň saýlaw kampaniýasynyň dowamynda Pekiniň söwda syýasaty barada ýiti çykyş etdi, ony adalatsyz, hatda bikanun diýip atlandyrdy, muňa çäre görmegi wada berdi. Ol Goranmak ministrliginde eýýämden käbir üýtgeşmeleri ýola goýup, Aziýa-Ýuwaş okeany regionynda Birleşen Ştatlaryň harby agramyny artdyrjak we Hytaýyň dünýäniň şu künjegindäki harby hyýallaryny deňagramly ýagdaýa getirjek işleri geçirdi.


text:
Azatlyk Radiosynda «Türkmen sesi» ady bilen täze eşitdirilip başlanan programmada dünýä türkmenleriniň durmuşyna, medeniýetine we däp-dessurlaryna degişli wakalar we täzelikler barada maglumatlar berler, şeýle-de bilermenleriň çykyşlarydyr pikirleri-de beýan ediler. Muňa nähili zerurlyklar bar?
Türkmenler dünýäniň dürli künjeklerinde ýaşaýarlar. Garaşsyzlygyň başky ýyllarynda daşary ýurtlarda ýaşaýan türkmenler diýip, esasan, eýran, owgan, yrak, hytaý, türkiýe hem-de siriýa türkmenlerine aýdylardy. Emma öňki SSSR-iň çäklerinde-de türkmenleriň kowçumlaýyn ýaşaýan ýerleri başga-da az däl. Olar Täjigistanda, Özbegistanda, Gazagystanda, Stawropolda, Astrahanda, Krymda we käbir beýleki ýerlerde ýaşaýarlar.
Daşary ýurt türkmenleri hem-de öňki SSSR-iň territoriýasynda ýaşaýan türkmenler barada Türkmenistanda entegem maglumatlar ýeterlik däl. Olaryň ýaşaýan oba-şäherleri, gün-güzerany, kynçylyklary, dili hem-de medeniýeti barada henize çenli-de ýeterlik barlag işleri geçirilenok diýip, türkmen ýazyjysy we neşirýatçysy A.Welsapar «Türkmen Sesi» programmasynyň ilkinji sanyna beren interwýusynda belleýär.
Festiwallaryň potensial ähmiýeti
«Daşary ýurtlardaky türkmenler bilen Türkmenistanyň gatnaşyklaryny ösdürmek üçin käbir zerur çäreler görülmeli. Şu wagta çenli edilen işler bizi kanagatlandyrmady» diýip, daşary ýurt türkmenleriniň käbiri bize gürrüň berýär. Emma, muňa garamazdan, bu ugurda käbir işleriň edilýänligi hem aýdylýar.
Mysal üçin, Türkmenistanda 27-29-njy aprel aralygynda Dünýä türkmenleriniň festiwaly geçiriljek. Festiwala we onuň ähmiýetine oňyn baha berip, Şwesiýada ýaşaýan türkmenistanly ýazyjy we neşirýatçy A.Welsapardan şeýle diýdi: „Şu ýyl türkmenleriň Türkmenistana baryp, özlerniň birligini duýmaklary üçin ilkinji gezek zerur ädim ädilýär. Sebäbi bu festiwala köp adam çagyryldy. Bu ýylky festiwal dünýä türkmenleriniň medeniýetini ösdürmegi we öz ene dilini gorap saklamagy üçin peýdaly goşant bolar.“
Türkmenler barada täze kitaplar ýok
Şu taýda ýene bir zadyň belleňmegi gerek. Garaşsyzlygyň ilkinji ýylynda, ýagny 1991-nji ýylda Türkmenistanda «Dünýä türkmenleri» ady bilen bir kitap çap bolupdy. Bu kitapça «Watan» jemgyýeti tarapyndan çykarylypdy.
Emma şondan soň Türkmenistanda bu temadan kitaplaryň çap edilendigi barada hiç hili maglumat ýok. Şeýlelikde, häzirki wagtda Türkmenistanda daşary ýurt türkmenleri barada ýeterlik maglumat berilmeýär.
Bäş milliona golaý kitap saklanylýan Türkmenistanyň milli kitaphanasynda ýekeje-de täze çykan kitaba gabat gelip bolanok diýip, ýerli synçylar belleýärler.
Käbir kynçylyklar…
Türkmenleriň san taýdan Türkmenistandan soň iň köp ýaşaýan ýurdy, elbetde, Eýrandyr.
Şu taýda bir zady bellemegimiz zerur. Dürli ýurtlarda milli azlyk bolup ýaşaýandyklary hem-de käbir ýurtlarda hukuksyzlykdan kösenýändikleri zerarly dünýä türkmenleri barada jikme-jik resmi statistiki maglumatlary toplamak hem aňsat däl.
Şu ugurda Eýrandaky türkmenlerden mysal getirilse, eýran türkmenleriniň sanyna degişli dürli maglumatlar berlilýär. Olaryň sany 2 million bilen 4 millionyň aralygyndadyr diýip çak edilýär. Emma bu ýurtda etniki azlyklara degişli milletler barada demografiki we sosial barlaglaryň geçirilmegine ýol berilmeýändigine görä, eýran türkmenleriniň anyk sanyny aýtmak hem örän kyn mesele bolup durýar.


text:
Amerikan metbugatynyň maglumatlaryna görä, Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň Owganystandaky baş serkerdesi öz ýaşryn hasabatynda goşmaça güýç iberilmese, pitneçilere garşy göreşiň şowsuz gutarjagyny duýdurypdyr.
General Stanliý MakKristalyň 30-njy awgustda Goranmak sekretary Robert Geýtse iberen uruş hasabatynyň mazmuny «Waşington post» gazetine mälim bolupdyr.
MakKristalyň gelýän hepdelerde goşmaça esger soramagyna garaşylýardy. Prezident Barak Obama Owganystana goşmaça goşun ibermek barada entek hiç hili karara gelmändigini aýdýar.


text:
2-nji noýabrda Aşgabatda güýçli ýagynyň ýagmagy netijesinde ýagyn suwlarynyň emele gelendigi habar berilýär. Maglumata görä, ýagyndan soňra Kommunal kärhananyň işgärleriniň paýtagtyň köçelerini ýagyn suwlaryndan arassalamk işlerine girişendigi, hatda bu işlere ýörite suw sorujy maşynlaryň hem çekilendigi bellenilýär.
Eýsem, Aşgabatda güýçli ýagan ýagyndan soň, her gezeginde diýen ýaly köçelerde suwlaryň emele gelmeginiň nähili sebäpleri bolup biler?
Azatlyk Radiosy şu we beýleki soraglar bilen gyzyklanyp, aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Mälim bolşy ýaly, 15-nji dekabrda Türkmenistanda parlament saýlawlary geçiriler. Ilkinji gezek iki partiýanyň gatnaşmagynda geçirilýän bu saýlawlara taýýarlyklar dowam edýär.
Emma ýerli synçy ýurtda häzir parlament orunlaryna dalaş edýän kandidatlar parlamente üýtgeşiklik getirjege meňzemeýär diýýär.
Türkmenistanda ilkinji gezek iki partiýanyň gatnaşmagynda geçirilýän parlament saýlawlary we onda dalaş edýän kandidatlar barada Aşgabatdaky habarçymyz Myrat Gurban paýtagtly synçy Ýaýlym Begow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Şu gün Owganystanyň hökümet resmileri ýurduň paýtagty Kabulyň merkezinde ýaragly söweşijileriň guramaçylykly ýagdaýda amala aşyran hüjümlerinde 16 adamyň ölüp, 30-dan gowrak adamyň hem ýaralanandygyny habar berdiler.
Ölenleriň arasynda daşary ýurtlaryň hem raýatlarynyň bardygy habar berilýär.
Hindistanyň hökumeti Kabulda ölenleriň arasynda Hindistanyň 9 raýatynyň, şol sanda, hökümet resmileriniň hem bardygyny tassyklady.
Italiýa bilen Fransiýanyň hökümeti hem bu hüjümde öz ýurtlaryndan azyndan bir adamyň ölendigini mälim etdiler.
Kabulda amala aşyrylan bu günki uly ýitgili hüjümiň jogapkärçiligini talyp söweşijileri öz üstlerine alyp, beýanat ýaýratdylar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýorkda geçýän 70-nji mejlisiniň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Mongoliýanyň Prezidenti Sahiagiýn Elbegdorž bilen duşuşdy.
Şunuň bilen baglylykda, mongol Lideri Bitarap Türkmenistanyň döredijilikli daşary syýasat ugruna we onuň halkara hyzmatdaşlygy meselelerinde eýeleýän möhüm ornuna ýokary baha berdi. Ýurdumyzyň bu möhüm orny Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şu Bütindünýä forumynda eden çykyşynda tassyklanyldy. Şunda türkmen döwletiniň Baştutanynyň beýan eden teklipleriniň wajypdygy nygtaldy. Şol başlangyçlar bolsa durnukly ösüşiň we ählumumy abadançylygyň maksatlaryna ýetmegiň bähbidine halkara hyzmatdaşlygyny işjeňleşdirmäge gönükdirilendir.
Iki döwletiň Baştutanlary söwda-ykdysady ulgamy hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezip, dürli pudaklarda, şeýle hem işewürler toparlarynyň ugry boýunça netijeli gatnaşyklary ýola goýmagyň zerurdygyny aýtdylar. Golaýda Ulan-Batorda geçirilen birinji türkmen- mongol işewürler maslahaty hem muňa ýardam etmelidir. Türkmenistanyň başyny başlaýan halkara ähmiýetli iri taslamalaryny nazara almak bilen, ulag-aragatnaşyk ulgamynda halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini kemala getirmek boýunça giň mümkinçilikler açylýar.
Şunuň bilen birlikde, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow hem-de Sahiagiýn Elbegdorž netijeli ynsanperwer-medeni hyzmatdaşlygy, bu ugurda özara bähbitli gatnaşyklary pugtalandyrmagyň möhümdigini bellediler. Şunuň bilen baglylykda, sentýabrda üstünlikli geçirilen Türkmenistanyň Mongoliýadaky Medeniýet günleriniň hem-de bilelikdäki döredijilik çärelerini yzygiderli geçirmegiň ähmiýeti bellenildi.


text:
Moskwanyň sudy şäheriň metrosynda 2014-nji ýylda 20 çemesi adamyň ölümine sebäp bolan heläkçilikli waka bilen baglylykda Metropoliten sistemasynyň dört işgärini howpsuzlyk düzgünleri bozmakda günäli tapdy.
Metro sistemasynyň tehniki işgäri Ýuriý Gordow 9-njy noýabrda alty ýyl türme tussaglygyna, ýene iki işgär, şeýle-de Metropolitendäki bejergi işlere jogapkär döwlet şirketiniň müdiriniň orunbasary baş ýarym ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
2014-nji ýylyň 15-nji iýulynda Slawýanskiý Bulwar we Park Pobedy atly metro stansiýalarynyň arasynda otlynyň üç wagony ýoldan çykyp, 24 adamyň heläk bolmagyna sebäp bolupdy. Bu hadysa 1935-nji ýyldan bäri işleýän Moskwanyň metrosynyň taryhynda iň heläkçilikli tehnogen betbagtçylygy boldy.


text:
Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk guramasy Ukrainanyň gündogarynda gözegçilik boýunça çärelerini ýatyrýandygyny we mundan beýläk göz öňünde tutulan çärelerinden saklanýandygyny mälim etdi.
ÝHHG-synyň ýolbaşçysynyň orunbasary Aleksandr Hug guramanyň bu kararyny 30-njy iýunda Wenada yglan etdi. Ol žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda: “Biz Ukrainanyň günortasynda missiýanyň işini doly derejede dikeltmek üçin mümkinçiliklere ýene eýe bolmagymyza garaşýarys”, diýdi. Şeýle-de Aleksandr Hug “bize ýaraglaryň ýok bolmagy, barlag-geçiş nokatlarynyň ýok edilmegi we hereket azatlygy zerur”, diýdi.
ÝHHG-niň beýannamasy guramanyň dört gözegçisiniň 26-njy iýunda we ýene dört gözegçisiniň 28-nji iýunda Ukrainada Orsýete tarapdar separatistler tarapyndan goýberilmeginiň yzýany edildi. Hug guramanyň sekiz gözegçisine zeper ýetmändigini we olaryň şertsiz goýberilendigini aýtdy.


text:
Türkmenistanyň resmi habarlarynda aýdylmagyna görä, prezident G.Berdimuhamedow çarşenbe güni Lebap welaýatynyň, Balkan welaýatynyň Magtymguly etrabynyň, Mary welaýatynyň Altynsähra etrabynyň, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynyň prokurorlaryny işde goýberen kemçilikleri üçin işden boşadypdyr.
Mundan başga, Balkan welaýatynyň, Mary welaýatynyň prokurorlaryna işde goýberen kemçilikleri üçin berk käýinç we duýduryş berlipdir.
Azatlyk Radiosyndan Ýowşan Annagurban Aşgabatda ýaşaýan hukukçy žurnalist Aşyrguly Baýryýewe bu prokurorlaryň işde goýberen kemçilikleri, umuman Türkmenistanyň prokuratura edaralarynda giň ýaýran hasaplanýan korrupsiýa we bu barada resmi metbugatda dymylmagynyň mümkin bolan sebäpleri hakynda birnäçe sorag berdi.
Söhbetdeşligi diňläp, bu mesele barada pikirleriňizi ýazsaňyz, hoşal bolardyk.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-çig mal biržasynyň söwdalarynda geleşikleriň 25-si hasaba alyndy.
Daşary ýurt walýutasyna Kiprden gelen telekeçiler “B” kysymly karbamidi, (“Türkmenhimiýa” DK), Şweýsariýadan, Birleşen Arap Emirliklerinden, Eýrandan we Owganystandan gelen işewürler tehniki kükürdi (“Türkmengaz” DK) satyn aldylar. Şeýle hem daşary ýurt walýutasyna arassalanan pagta ýagy, nah ýüplük, pagta süýümi ýerlenildi. Satyn alan ýurtlar: Russiýa, Beýik Britaniýa, Birleşen Arap Emirlikleri, Şweýsariýa, Owganystan, Täjigistan, Ukraina. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 9 million 927 müň dollaryndan gowrak boldy.
Manat serişdelerine Russiýanyň we Birleşen Arap Emirlikleriniň işewür toparlarynyň wekilleri umumy bahasy 3 million 447 müň manatlykdan gowrak arassalanan pagta ýagyny, nah ýüplügi satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 366 müň manatlykdan gowrak polipropilen we pagta ulýugyny satyn aldylar.


text:
Premýer-ministr Deýwid Kameron Kabula eden garaşylmadyk saparynda Britaniýanyň bu ýurt üçin «güýçli partnýor we gowy dost» boljagyny wada berdi.
Kameron 3-nji oktýabrda, aýlara çeken syýasy aýdyňsyzlykdan soň, şu hepde prezidentlige kasam eden Aşraf Gani bilen görşen ilkinji dünýä lideri boldy.
Kameron Gani bilen bile çykyş eden metbugat ýygnagynda Britaniýanyň Owganystana has howpsuz, durnukly we abadan geljek gurmaga kömekleşmeklige ygrarlydygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Owganystanyň täze milli bütewilik hökümetini bilelikde ýurdy korrupsiýasyz, dürs hökümet ýoluna salmaga çagyrdy.
Gani prezidentlige 29-njy sentýabrda, prezidentlik ugrundaky bäsdeşi Abdylla Abdylla bilen häkimiýeti bölüşmek ylalaşygyna gelenden soň başlady. Abdylla bolsa premýer-ministriň wezipesine çalymdaş jogapkärçiligi öz üstüne aldy, ýagny baş ýerine ýetiriji bolmaga kasam kabul etdi.
Kameron bu liderleriň ikisini hem öwdi we olaryň milli bähbitleri öz «şahsy bähbitlerinden» ýokarda goýandyklaryny aýtdy.
Gani täze hökümetde berçinlenen syýasy bütewiligiň Owganystanyň problemalaryny çözmekligiň esasy özeni bolandygyny aýtdy.
Şeýle-de ol Owganystandaky söweşlerde wepat bolan daşary ýurt esgerleriniň ählisine baş egdi we britan goşunlarynyň Owganystan bilen «egin-egne berip» durandygyny nygtady.
Kameron hem Owganystana gelende, Helmand welaýatyndaky britan esgerleriniň ýanyna barmazyndan öň, Owganystanda gulluk edýän wagty wepat bolan we ýaralanan britan esgerleriniň hormatyna baş egdi. Owganystanda Britaniýanyň 453 esgeri wepat boldy.
Britaniýa, Birleşen Ştatlardan soň, bu ýurtdaky halkara harby koalisiýa iň kän goşant goşan ýurt boldy.
Britaniýanyň söweş goşunlary ýylyň aýagynda Owganystany terk edip, 13 ýyllyk kampaniýany soňlar.
Ganiniň adminstrasiýasy şu hepde uzak gijikdirilen howpsuzlyk şertnamasyna gol çekip, 10 müňe golaý amerikan esgeriniň 31-nji dekabrdan, söweş missiýasy soňlanandan soň hem Owganystanda galmagyna rugsat berdi.
NATO bilen hem şuňa meňzeş şertnama gol çekildi we onda 5 müňe çenli goşmaça halkara esgeriniň Owganystanda galmagyna rugsat berilýär. Ol esgerler esasan britaniýaly, germaniýaly, italiýaly we türkiýeli bolup, 2014-nji ýyldan soň Owganystanda söweş roluny oýnamazdan gulluk eder.
Britaniýa Owganystana maliýe taýdan hem iň köp kömek eden ýurtlaryň biri boldy.
Kameron ýurduň magaryfdaky, saglygy saklaýyşdaky we beýleki jemgyýetçilik hyzmatlaryndaky esasy progresini saklamak üçin 2017-nji ýyla çenli 287 million dollar bermegi wada berdi.
Şeýle-de ol noýabrda Londonda Gani bilen bile Owganystana geljekde berilmeli kömek baradaky konferensiýa beýemçilik etjegini aýtdy.
Biraz öň Britaniýanyň premýer-ministri Britaniýanyň Kiprdäki bazasyna sapar etdi, bu ýerden harby uçarlar Yrakdaky «Yslam döwletiniň» jeňçilerine garşy zarba urup başlaýar.
Kameron Kabulda «yslamçy ekstremistleriň terroryny ýeňmek işi dünýäniň ähli ýerinde alnyp barylýar» diýdi.
"Bu howpuň bize öýümizde wehim salýandygy sebäpli, biz öz rolumyzy oýnamagy dowam etdirmeli» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Prezident saýlawlarynda Putin bilen bäsleşjegini aýdýan rus milliarderi, eger prezident saýlansa, ilki etjek işleriniň biriniň tussagdaky tütjar Mihail Hodorkowskiniň günäsini bagyşlamak boljagyny aýdýar.
18 millard dollarlyk emlägi bar diýilýän Mihail Prohorow şu hepde martda geçjek prezident saýlawlarynda bäsleşige goşuljagyny yglan etdi.
Bir zaman Orsýetiň iň baý adamy bolan Hodorkowskiý 2003-nji ýyldan bäri türmede otyr. Ol salgytdan gaçmakda we galplykda aýyplandy, ýöne tarapdarlary onuň şol wagty prezident Wladimir Putine garşy çykanlygy üçin jezalandyrylandygyny aýdýarlar.


text:
Tbilisiniň öňki häkimi Gigi Ugulawa Kiýewe we Kişinewe sapar edýän mahaly Tbilisiniň aeroportynda tussag edildi.
Gürjüstanyň oppozision “Birleşen Milli hereket” atly partiýasynyň saýlaw edarasynyň hem başlygy wezipesinde işleýän Ugulawa giň gerimdäki bidüzgünçiliklerde we býujet serişdelerini ogurlamakda aýyplandy.
2-nji iýulda Tbilisi şäher sudy Ugulawanyň 28 müň amerikan dollary möçberindäki girewi tölemek baradaky haýyşyny goldamady hem-de onuň pasportyny we şahsy resminamalaryny aldy.
Ugulawa garşy 2013-nji ýylyň fewral aýynda jenaýat aýyplamalary gozgalany bäri, ol birnäçe gezek daşary ýurda syýahat edip, gaýtadan yzyna Gürjüstana gelipdi. Muňa garamazdan, ýurduň prokurorlary bu gezek Ugulawanyň “Gürjüstana dolanmaga niýetiniň ýokdugyny” öňe sürüpdiler.
Ugulawa bolsa, özüne garşy ýöňkelen aýyplamalaryň ählisiniň syýasy maksatlydygyny belledi.


text:
Ýewropa Bileleşiginiň liderleri Brusselde geçirýän iki günlük sammitinde öz diskussiýasyny Orsýetden tebigy gazy Germaniýa akdyrmak boýunça planlaşdyrylan “Demirgazyk Akym -2” gaz geçirijisine gönükdirdiler.
Germaniýa tarapyndan goldanýan planlaşdyrylan täze gazgeçiriji Baltiýa deňziniň düýbünden Germaniýa we Ýewropa Bileleşiginiň beýleki agzalaryna gaz akdyrýan “Demirgazyk Akym” proýektiniň göwrümini artdyrýar.
Emma ÝB-niň Merkezi Ýewropa ýurtlary, şeýle-de ABŞ proýekte garşy çykyp, ony Orsýetiň Ukrainanyň daşyndan geçýän ugurlary güýçlendirmek strategiýasy bilen baglanyşdyrýarlar.
Brusselde 17-nji dekabrda başlanan sammitde ÝB-niň migrasion syýasatyna hem garalýar.


text:
Paýtagt Aşgabadyň “Oguzhan” köşkler toplumynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Eýranyň daşary işler ministri bilen gepleşik geçirdi.
Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, penşenbe güni geçirilen gepleşikleriň dowamynda Ali Akbar Salehi türkmen liderine Eýranyň prezidenti Mahmut Ahmedinejadyň gyzgyn salamyny ýetirip, ony Eýrana sapar etmäge çagyrandygyny aýdypdyr.
Eýranyň daşary işler ministri iki ýurduň arasyndaky ykdysady hyzmatdaşlyk komissiýasynyň bilelikdäki maslahatyna gatnaşmak üçin Türkmenistanda saparda bolupdy.