text:
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan Ýewropa parlamenti ÝB-niň Ankara bilen agzalyk gepleşiklerini wagtlaýyn togtatmagyna ses bereninden bir gün soň, Türkiýäniň Ýewropa barýan bikanun migrantlar üçin öz serhedini serpip açyp biljekdigini duýdurdy.
"Biz bu ýurtda 3-3.5 million bosguny naharlaýan adamlar, siz öz beren wadaňyza ikilik etdiňiz" diýip, Erdogan 25-nji noýabrda Stambulda sözlän sözünde Ýewropa Bileleşigine ýüzlenip aýtdy.
"Eger-de siz mundan aňryk gitseňiz, serhet derwezeleri açylar" diýip, ol aýtdy.
Ýewropa parlamenti 24-nji noýabrda Türkiýäniň ÝB-ä goşulmagy barada Ankara bilen alnyp barylýan gepleşikleri doňdurmagy sese goýdy.


c: text/html

text:
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barrosa Ýewropa ýurtlarynyň Owganystana has kän goşun iberjege meňzemeýändigini aýtdy. Ýogsam bolmasa, Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Owganystandaky amerikan goşunlarynyň sanyny artdyrmagyň pikirini edýär.
Ýewropa ýurtlarynyň köpüsinde geçirilen pikir soraşlyklar köpçüligiň goşunlary Owganystandan çykarmagyň tarapyndadygyny görkezýär. Ol ýerde häzir Birleşen Ştatlaryň 67 müň, ýaran ýurtlaryň bolsa 42 müň esgeri bar.
Barrosa şu gün Waşingtonda çykyp gürläp, Ýewropa ýurtlarynda ilat Owganystana kän goşun ibermäge beýle bir höwesek däl diýdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhammedow ýurduň ýüpekçilik pudagyny ösdürmek boýunça ýakynda Karara gol çekdi. Bu Karara laýyklykda ýurduň ýüpekçilik pudagyny ösdürmek boýunça öňde goýlan wezipeleri durmuşa geçirmek, şeýle hem piläniň öndürilýän möçberlerini artdyrmak we hilini ýokarlandyrmak göz öňüne tutulýar.
Şeýle hem şu Karar esasynda Türkmenistanyň dokma senagaty ministrligine we Ahal, Balkan, Daşoguz, Lebap we Mary welaýatlarynyň häkimliklerine 2010-njy ýylda çig pile öndürmek boýunça tabşyryklaryň ýerine ýetirilmegini üpjün etmek tabşyrylýar.
Türkmenistanyň dokma senagaty ministrligine welaýatlaryň häkimlikleri bilen pile öndürmek boýunça baş ylalaşyklary baglaşmak, şonuň ýaly-da ministrligiň garamagyndaky «Türkmenýüpek paýdarlar» jemgyýetiniň üsti bilen welaýatlaryň Oba hojalyk paýdarlar jemgyýetlerini ýokary hilli ýüpek gurçugynyň tohumynyň gerek mukdary bilen üpjün etmek tabşyryldy.
Ýaz aýy ýüpek gurçuklarynyň idedilýän döwri bolansoň, şeýle Karar kabul edilip, şeýle tabşyryklar berilse-de, häzirki döwürde Türkmenistanda pile öndürmekde hökümetiň göz öňüne tutýan tabşyryklary hiç ýylda-da doly berjaý edilmeýär.
«Häzirki döwür» diýip, biz Garaşsyzlyk ýyllaryny göz öňüne tutýarys. Garaşsyzlyk ýyllarynda ýurduň esasy ýolbaşçy işgärleriniň korrupsiýa baş urmagynyň netijesinde, ýurduň ähli pudagy, şol sanda oba hojalygy hem doly çöküp, oba adamlarynyň aglabasy (esasan-da erkek kişiler) iş gözläp dürli ýurtlara, şäherlere pytrap gitdiler. Gepiň gysgasy, hökümet-ä halkyň ykbalyny başyndan aýlap urdy, halk hem hökümeti başyndan aýlap urdy.
Agyr zähmet talap edýär
Ýüpek gurçugyny idetmek işi bary-ýogy iki, iki ýarym aý dowam edýän-de bolsa, ol örän agyr zähmeti talap edýär. Bu işiň başyna bütin maşgala bolup barlaýmasa, ýüpek gurçugyny idetmek bir-iki kişiniň işi däl, ýa-da diňe hojalykdaky aýal maşgalalar bu işiň hötdesinden gelip bilmeýärler. Ýüpek gurçugyna günde bäş wagtyna ýaprak bermeli. Kä kişi alty wagtyna-da ýaprak berýär. Munuň üçin tut kesmeli. Tudy kesmek, ony öýe daşamak üçin erkek kişiniň kömegi gerek bolýar. Şeýle bolansoň, erkekleri iş gözlegine giden hojalyklar ýüpek gurçugyny idetmek işine goşulyp bilmeýärler.
Ýüpek gurçugynyň idedilýän döwründe ýer işleri hem başlanýar. Hojalykdaky ekinler, kärende höjalygyndaky ekinler, mallaryň aladasy... Bu zatlaryň daşyndan oba adamlary ýüpek gurçugyny idetmek işine goşulmak islemeýärler. Üstesine-de, jebir-jepalar bilen ýetişdirilen pile hasyly örän pes nyrhdan satyn alynýar. Pile tabşyryp, hiç bir gazanjy eline almaýan adamlar hem kän. Şu zatlar sebäpli oba adamlary soňky döwürde ýüpek gurçugyny idetmek işinden köpçülikleýin ýüz öwürýärler.
Ýüpek gurçugyny idetmek işinden ýüz öwürmegiň ýene bir sebäbi bar: Soýuz döwründe pagta ekilýän meýdanlaryň gyralaryna tut ekilerdi hem-de şol tutlar ýüpek gurçuklaryny idetmekde peýdalanylardy. Prezident Nyýazowyň ýolbaşçylyk wezipesine ilki geçen ýyllarynda halka mellek ýerleri paýlanyp berlipdi, has dogrusy, satylypdy. Şonda öňki pagta ekilen meýdanlaryň köpüsi mellek ýerlerine öwrüldi we pagta meýdanlarynyň gyrasyna ekilen tutlar adamlaryň şahsy melleginiň içinde galdy.
Mellek ýerlerini giňeltmek üçin ol tutlary goparyp zyňanlar hem köp boldy. Goparylmadyk tutlar hem şahsy mellekleriň çäginde bolansoň, hiç kim öz mellegindäki tudy başga birine bermeýär. Şeýlelikde, tutlaryň azalmagy hem ýüpek gurçugyny idetmek işinden ýüz öwürmegiň bir sebäbi bolup durýar.
Onda ýüpek gurçuklaryny kim idetýär?
Ýüpek gurçugyny idetmek oba intelligensiýasynyň boýnuna dakylýar. Oba mugallymlary, oba doktorlary, çagalar baglarynyň işgärleri, daýhan birleşikleriniň buhgalteriýalarynda işleýänler, hökümet edaralarynda sürüji bolup işleýänleriň maşgalalary, mundan-da başga şahsy kärende hojalygy üçin hökümetden ýer alýanlar, şäherlerde - hökümetiň býujet edaralaryna gatnap işleýänler - bularyň bary hökmany suratda ýüpek gurçugyny idedäýmeli. Ýüpek gurçugyny idetmekden ýüz öwürýänler bolsa işi bilen hoşlaşmaly.
Pile üçin halkyň ýüreginden turjak pul tölense, ýüpek gurçugyny idetjekler köpelerdi hem-de halkyň özi tut gytçylygy meselesini hem çözerdi. Ýöne häzirki ýolbaşçylaryň bolşy öňde biriniň suw degirmenine suw çekmegi kyn görüp, peşewi bilen degirmen aýlajak bolşuna çalym edýär. Halka köp zähmet çekdirip, az pul töläp, gowy zatdan hem torbalaryny doldurmak isleýärler. Ýöne halk hem indi şeýle hökümet bilen nähili iş salyşmalydygyny öwrendi. Olar seslerini çykarman iş taşlap bilýärler.
Rozymyrat Ödäýew türkmenistanly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Şenbe güni hökümete garşy protestleri basyp ýatyrmak kampaniýasynyň barşynda Siriýanyň tanklary Türkiýe bilen serhet ýakadaky Al-Najiýa obasyna girdiler.
Siriýaly aktiwistler hepdäniň anna güni ýurduň Damask, Homs we Kiswah şäherlerinde gurnalan demonstrasiýalarda hökümet güýçleriniň atan okundan azyndan 18 adamyň ölendigini aýdýarlar.
Emma Siriýanyň döwlet telewideniýesi Damaskda parahat ýaşaýjylaryň öldürilmegine hökümet güýçleriniň däl-de, näbelli ýaragly adamlaryň eden hüjümleriniň sebäp bolandygyny öňe sürüp, maglumat ýaýratdy.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Orsýetiň, Afrika we musulman ýurtlarynyň garşylygyna garamazdan Floridada geý klubunda köp adam pidaly ok atyşygy ýazgaryp, 13-nji iýunda çykyş etdi.
Howpsuzlyk Geňeşiň BMG-niň rezolýusiýasynyň taslamasynda bu hüjümi “adamlaryň öz jynsy aýratynlygy üçin hüjüme sezewar bolmagynyň netijesi” diýip atlandyrdy. “Yslam döwleti” (YD) toparyna kasam eden hüjümçi 12-nji iýunda 49 adamy atyp öldürdi.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar YD toparynyň onlarça geýi öldürendigini habar berdiler.
BMG azyndan 74 ýurtda geý bolmagyň jenaýat hasaplanýandygyny belledi. Dini azlyklaryň hak-hukuklary meselesi BMG-de çekleşikleri döredýän mesele bolup durýar.
Orsýet geý toparlaryň BMG-niň SPID boýunça konferensiýasyna gatnaşmagyny gadagan etmekde musulman ýurtlaryna ýakynda goşuldy.


text:
Bosniýada, Serbiýada we Horwatiýada 20-nji maýda irden müňlerçe adam ewakuasiýa edildi. Geçen hepdede regionda bolan güýçli ýagyşlaryň netijesinde emele gelen suw joşguny zerarly ýaşaýyş jaýlary we ekin meýdanlaryny suw aldy.
Tebigy betbagtçylyk zerarly Bosniýada azyndan 20 adam, Serbiýada 20 adam we Horwatiýada 2 adam heläk boldy.
Serbiýada üç günlük matam yglan edildi.
Sawa derýasynyň kenaryny berkitmek boýunça işler geçirilýär. 20-nji we 21-nji maýda Belgradda derýada suwuň iň ýokary derejä ýetjekdigi aýdylýar.


text:
Häzirki wagtda ýurt boýunça Türkmenistanyň Mejlisine 15-nji dekabrda geçiriljek saýlawlara taýýarlyk işleriniň soňky tapgyrlary gelip ýetdi. Paýtagtyň köçelerinde bu saýlawyň geçirilýändigi baradaky şygarlar asyldy. Saýlaw uçastoklary döredilip, olaryň ýerleşýän ýerleri bellenildi.
Deputatlyga dalaşgär Amanow Bekmyrat Annaberdiýewiç türkmen telewideniýesinde çykyş edýär.
Şeýle-de Türkmen telewideniýesi boýunça deputatlyga dalaşgärleriň gysgajyk çykyşlary-da görkezilýär. Bu telewizion çykyşlarda dalaşgärler, esasan, ýurtda gazanyldy diýilýän üstünlikler barada hem-de ýurt baştutanynyň adyna alkyş aýdyp, onuň alyp barýan syýasatyna wepaly boljakdyklaryny gaýtalaýarlar.
“Gahryman Arkadagymyzyň yglan eden “Döwlet adam üçindir” diýen baş ýörelgesiniň durmuşa geçirilmegine, ýurdumyzy durmuş-ykdysady taýdan ösdürmeklige gönükdirilen milli maksatnamalaryň durmuşa geçirilmegi üçin, Türkmenistanyň Mejlisinde halkyň bähbidine gönükdirilen kämil döwrebap kanunlaryň kabul edilmegi üçin özümiň başarnygymy, bilimimi, gujurymy, tejribämi gaýgyrman zähmet çekerin” diýip, Aşgabat şäheriniň 15-nji Gökje saýlaw okrugyndan Türkmenistanyň demokratik partiýasyndan deputatlyga hödürlenen dalaşgär Şyhmyrat Annaberdiýew öz telewizion çykyşynda aýdýar.
Dalaşgärler deputat saýlananlarynda, nähili işleri etjekdiklerini bir-iki jümle-de umumy sözler bilen aýdýarlar. Emma jikme-jik haýsy problemalar boýunça işlejekdikleri barada hiç zat aýtmaýarlar.
Deputatlar bilen duşuşyklar
Şol bir wagtda-da deputatlyga dalaşgärleriň ýa-da olaryň ynanylan adamlarynyň saýlawçylar bilen duşuşyklarynyň geçirilýändigi barada hem resmi metbugatda habar berilýär. Türkmen telewideniýesiniň Watan habarlar programmasynda bu duşuşyklar baradaky görkezilýän gysgajyk reportažlardan çen tutup aýtsak, duşuşyklar ýurtda geçirilýän köpçülikleýin çärelerden o diýen tapawutlanmaýar.
Saýlaw uçastoklary
Bu duşuşyklar, esasan, döwlet edara-kärhanalarynda, mekdeplerde we beýleki okuw jaýlarynyň binalarynda geçirilýär. Şeýle duşuşyklardan birem ýakynda Türkmenistanyň milli kitaphanasynda bolup geçdi. Agzalýan edaranyň özüni Arslan diýip tanadan işgäri bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “Bu duşuşyga gatnaşdyrylanlaryň ählisi diýen ýaly edaramyzyň işgärleridi. Bu duşuşykda artykmaç soragyň berilmezligi talap edildi. Duşuşyga gatnaşýan adamlar dalaşgäre asla sorag hem bermediler”.
Raýatlaryň gyzyklanmasy
Geçen ýyllardaky saýlawlar bilen deňeşdirilende bu gezekki ses berişlikde käbir täzelikleriň göze ilýändigine garamazdan, bu çäre il arasynda saýlawa we onuň netijelerine bolan passiw garaýşa o diýen täsir ýetirmeýän bolmaga çemeli.
Aşgabadyň köçelerinde ýerleşdirilen bildirişler
“Adamlar saýlawlar bilen gyzyklanmaýarlar. Kim saýlansa-da, bir zadyň üýtgejekdigine adamlarda o diýen ynam ýok” diýip, paýtagtyň Parahat mikroraýonynyň ýaşaýjysy pensioner Allaberdi aga aýdýar.
Ýurduň resmi metbugatynda gyzgalaňly saýlaw kampaniýasynyň gidýändigi görkezilýän-de bolsa, halk içinde aýlanyp, haýsy-da bolsa bir dalaşgäre ses bermäge agitirleýän agitatorlara duş gelmek hem mümkin däl. Öýme-öý aýlanyp, halkyň hal-ýagdaýyndan habar tutýan dalaşgärlerem ýok.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir beýleki saýlawçylar hem öz saýlaw uçastoklary boýunça hödürlenen dalaşgärleri görmändiklerini aýdýarlar.
“Öňler sowet döwrüniň ahyrlarynda dalaşgärleriň käbirleri halkyň arasyna aýlanyp, olaryň problemalaryny sorardylar. Köçeleri bejerderdiler. Başga-da şoňa meňzeş meseleleri çözerdiler. Indi bolsa halk diýip gürleýänem ýok” diýip, Allaberdi aga aýdýar.
Türkmenistanda saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi toparynyň berýän maglumatlaryna görä, Türkmenistan boýunça jemi saýlaw uçastoklarynyň 2446-sy döredilipdir. Türkmenistanyň Mejlisine deputatlyga jemi 283 dalaşgär resmi taýdan hasaba alnypdyr.
Türkmenistanda Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek baradaky Merkezi topar olardan 99 dalaşgäriň Türkmenistanyň Demokratik partiýasyndan, 21 dalaşgäriň Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler partiýasyndan, 89 dalaşgäriň Kärdeşler arkalaşyklaryndan, 37 dalaşgäriň Zenanlar birleşiginden, 22 dalaşgäriň Magtymguly adyndaky Ýaşlar guramasyndan, şeýle hem raýatlar toparlaryndan 15 dalaşgäriň hasaba alnandygyny habar berdi.


text:
Türkiýedäki türkmen diasporanyň arasynda dowam edýän milli adatlaryň biri hem göreşdir. Göreşler, şol bir wagtyň özünde türkmen diasporanyň Stambuldaky duşuşyk ýerine hem öwrülipdir.
Stambulyň Zeýtinburnu etrabynyň deňiz kenarynda hepdäniň her dynç alyş günleri tutulýan göreşler, diňe bir Türkiýede ýaşaýan türkmenleriň däl, eýse dürli ýurtlarda ýaşaýan türkmenler bilen doganlyk halklaryň arasynda hem soňky wagtlarda meşhurlyk gazanypdyr.
Azatlyk Radiosy hem Stambulyň Zeýtinburnu etrabynda deňiz kenarynda tutulýan göreşleri ýerinde baryp görüp, çäräniň guramaçylary we pälwanlar bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosynyň "Dünýä türkmenleri" gepleşiginiň geljek sanynda gürrüňi gozgalýan Stambuldaky göreşler we oňa türkmen diasporanyň bildirýän gyzyklanmasy, göreşleriň dünýä türkmenleriniň gatnaşygynda hem gündelik durmuşda oýnaýan roly hakda gürüň ediler.
Bu temadan öz pikir garaýyşlaryňyzy aýtmak isleseňiz biziň bilen habarlaşyň. Salgymyz hat@azathabar.org . Bu temadaky teswirleriňizi bolsa aşakdaky foruma ýazyp bilersiňiz.


text:
Ykdysady taýdan ösen ýurtlaryň Ýediler toparynyň (G7) liderleri 26-njy maýda Ýaponiýada, dünýä ykdysadyýetiniň sagdynlygy barada aladalar esasynda, iki günlük maslahata başladylar.
Birleşen Ştatlaryň, Britaniýanyň, Fransiýanyň, Germaniýanyň, Italiýanyň, Kanadanyň we Ýaponiýanyň döwlet we hökümet liderleriniňgiň meseleler tapgyry, şol sanda Ýewropanyň bosgun krizisi, terrorizm, elektron howpsuzlygy,deňiz howpsuzlygy barada maslahat etmegine garaşylýar.
Ýediler toparynyň liderleri Aýse-Şimadaky gepleşiklerden öň şinto dininiň iň mukaddes ýerine, Aýse Jingu diýen ýere zyýarat etdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama 27-nji maýda Hiroşima sapar eder, bu iş başyndaky amerikan prezidentiniň dünýäniň ilkinji atom bombasynyň taşlanan ýerine ilkinji gezek barşy bolar.


text:
Soňky ýyllarda eýranly türkmenleriň arasynda gazetler, žurnallar we kitaplar köp çykyp başlady.
Häzirki wagtda resmi taýdan hasaba alnan türkmen metbugatlarynyň sanawyna “Sähra” gazeti, “Pyragy” hem-de “Ýaprak” žurnallary hem girýär.
Azatlyk Radiosy “Sähra” gazetiniň döreýşi we häzirki ýagdaýy barada gazetiň baş redaktory Dr.Abdolrahman Düýeji bilen söhbet etdi.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Türkmen Sesi” programmasynda owganystanly türkmen, uniwersitet mugallymy Rasihyň “Türkmenleriň taryhy” diýen kitaby barada hem gurrüň edilýär.
Programmany diňlemek üçin sag tarapdaky audio düwmäni basyň.


text:
Gazagystanyň Almatydaky halkara aeroportynda gazak milletine degişli boş pasportlaryň ençemesini alyp barýan Gong-Kongyň iki raýaty tussag edildi. Bu barada Gazagystanyň resmileri habar berýärler.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komitetiniň duşenbe güni ýaýradan maglumatyna görä, ýurduň serhet gullukçylary gürrüňi edilýän iki adamda gazak milletine degişli 291 boş pasporty, şol sanda adatça Gazagystanyň resmileri üçin berilýän 41 sany gazak gulluk pasportyny ele geçiripdirler.
Maglumatlarda pasportlaryň biriniň içindäki ýazgylaryň eýýäm doldurylandygy we ulanylmaga taýýardygy aýdylýar.
Gürrüňi edilýän iki adam Almatydan Gong-Konga uçmagy planlaşdyrýardy.
Gazagystanyň Milli howpsuzlyk komiteti waka bilen baglylykda derňewe başlady.


text:
Anna güni Gürjüstanyň sudy belli oppozisiýa lideri, milliarder Bidzina Iwanişwiliniň öz gürji raýatlygyny gaýtadan dikeltmek baradaky haýyşyny kanagatlandyrmakdan ýüz öwürdi.
Bu meselede Gürjüstanyň şikaýat sudy özüniň ozalky kararyny öz güýjünde galdyrdy. Sud ozalky diňlenişikde Bidzina Iwanişwilini Gürjüstanyň raýatlygy baradaky kanunyň düzgünini bozanlykda aýyplap, ony Gürjüstanyň raýatlygyndan mahrum etmek barada höküm çykarypdy.
Suduň şeýle karar çykarmagyna ýakynda Iwanişwiliniň Fransiýanyň raýatlygyny almagy sebäp boldy. Bidzina Iwanişwiliniň özi suduň bu kararyny syýasy matlaba esaslanýan karar diýip hasaplaýar.


text:
Dana atanyň dana herekedi
Bir ýaş oglan öýlenmäge karar berýär.
Ol oglan toýuň aladasy bilen ylgap ýören eken. Bir agşam ol kakasyna ýüzlenýär.
"Kaka meniň saňa bir haýyşym bar. Men toýuň ähli işlerine ýeke özüm ýetişip bilemok. Ine, saňa meniň dostlarymyň sanawy. Olara ýekän-ýekän jaň edip meniň toýuma çagyray".
"Bolýar, oglum"- diýip kakasy jogap berýär.
Toý güni ogly aljyraňňy we gaharly ýagdaýda kakasynyň ýanyna ylgap baryp, zeýrenmäge durýar: "Kaka, men senden ähli dostlarymy toýuma çagyrmagy haýyş edipdim ahyry!"
-Men hut şeýle-de etdim oglum.
-Ýöne meniň saňa beren sanaw kagyzymda 50 adamyň ady bardy, men bolsa, olaryň diňe 15-ni görýärin.
-Jan oglum, men olaryň hemmesine jaň etdim...ähli 50 adama. Hersine seniň haýyşyň boýunça jaň edip, seň şu wagt problemaň barlygyny we saňa goldaw gerekligini aýtdym. Şeýle-de olara şu wagtda, şu ýere gelmek gerekligini duýdurdym. Şonuň üçin oglum sen alada etme, SENIŇ HEMME DOSTLARYŇ ŞU WAGT ÝANYŇDA!


text:
Bu Eýnşteýnyň matalyny adamlaryň diňe 2% çözüp bilýär
Biz "Nätdiňäý!?" topary bolup matal çözmegi diýseň gowy görýäris - bu beýniňi işletmegiň gyzykly ýoludyr. Bu gün biz siziň bilen Eýnşteýn tarapyndan düzülen mataly paýlaşmakçy.
Maslahat: Mataly arkaýyn wagtyňyz çözüň we gaýgylanmaň!
Bu mataly çözmek üçin bir zady ýatlap goýuň - jemi 5 jaý bolup, her bir jaý 5 dürli reňke boýalandyr. Her jaýda dürli milletli adam ýaşaýandyr. Her bir adam belli bir içgi içýär, belli bir çilim çekýär we belli bir haýwany bar. Emma hiç biri deň içgi içmeýär, şol bir çilimi çekmeýär ýa-da deň haýwan saklamaýar.
Kim balyk saklaýar?
- Iňlis adam gyzyl reňkli jaýda ýaşaýar.
- Şwed adam güjük saklaýar.
- Daniýaly adam çaý içýär.
- Ýaşyl jaý ak jaýyň çep tarapynda.
- Ýaşyl jaýyň eýesi kofe içýär.
- Pall Mall çekýän adam guş saklaýar.
- Sary jaýyň eýesi Dunhill çekýär.
- Ortadaky jaýyň eýesi süýt içýär.
- Norwegiýaly adam birinji jaýda ýaşaýar.
- Blend çekýän adam pişik saklaýan adamyň gapdalynda ýaşaýar.
- At saklaýan adam Dunhill çekýän adamyň gapdalynda ýaşaýar.
- Bluemaster çekýän adam piwo içýär.
- Germaniýaly adam Prins çekýär.
- Norwegiýaly adam gök jaýyň gapdalynda ýaşaýar.
- Blend çekýän adamyň suw içýän goňşusy bar.
Maslahat: Mataly çözmek üçin ähli mümkinçilikleri ädim-ädim üns bilen aýyrmaly. "Pall Mall, Dunhill, Blend, Bluemaster, Prins" - çilimleriň markalary.


text:
Häzir Orsýetiň gündogar sebitleri howanyň aşa gyzmagyndan we tokaý ýangynlaryndan ejir çekýär. Köpler bu hadysa geçen ýyl tomusdaky ýaly adamlaryň saglyk ýagdaýyna ýaramaz täsir eder diýip, howatyrlanýarlar.
Geçen ýyl Orsýetde ýüzlerçe ýerde ýangynlaryň döremegi netijesinde paýtagt Moskwanyň üstüni birnäçe hepdeläp goýy tüsse gaplapdy. Muňa howanyň gaty gyzmagy zerarly Moskwanyň eteklerinde dörän torf ýangynlary sebäp bolupdy.
Moskwanyň ýaşaýjysy Wasiliý Wyžutowiçiň aýtmagyna görä, goýy tüsse esasan hem gündizlikde has-da ýowuz bolupdyr: “Güni görüp bolanokdy. Aýnadan daşary seredeniňde, bar görýäniň goýy tüsse. Bu tüssäniň arasyndan syzylýan günüň şöhleleri çalaja göze ilýär”.
Moskwanyň ýaşaýjylarynyň diňe az bölegi bu aýylganç goýy tüssäniň hötdesinden gelmegi başarypdy. Dumanyň netijeside karbon monaksidiň, ýagny demikdiriji gazlaryň derejesi, kabul ederlik kadadan iki esse ýokarydy. Käbirleri ýüzlerine ýörite gorag daňysyny daňyp, tüsseden goranjak bolýardylar. Köp ýaşaýjylar öýleriniň penjirelerini çyg esgiler bilen örtýärdiler. Käbirleri beýle ýagdaýdan halas bolmak üçin, özleriniň awtoulaglarynda sowadyjy enjamlaryny işledip, maşynyň içinde oturýardylar.
Bu wakalar sebäpli özünden gidenleriň, insult we infarkt ýaly kesellerden ejir çekenleriň sany köp boldy. Tä tanyş-bilşi ýa-da ýakynlary gelip, hossarçylyk edýänçä, ençeme sagatlap huşundan gidip, öýlerinde ýatanlar hem bolupdyr. Şol wakalarda juda köp adamyň ömür tanapy kesildi.
Resmiler bu ýagdaýyň oňüni almak boýunça zerur çäreleri görmäge juda haýal girişipdi. Heläkçilik awgust aýynyň ortalarynda ýetjek derejesine ýetýänçä, hadysa bilen bagly ýitgiler boýunça diňe birnäçe resmi statistiki hasabat çykaryldy.
Şol wagt Moskwanyň Saglyk departamentiniň başlygy Andreý Selsowskiý çykyş edip, ölümiň derejesiniň adaty şertler bilen deňeşdirilende iki esse ýokarydygyny aýdypdy: “Adaty ýagdaýlarda şäherde ölümiň derejesi günde 360-380 adama deň. Şu gün bu görkeziji 700-e golaý”.
Geçen ýyl bu wakalar boýunça kömek çärelerine ýolbaşçylyk eden premýer-ministr Wladimir Putiniň ýangyn söndüriji uçardan suw dökýän görnüşleri telewideniýede görkezilipdi. Emma köp orsýetliler hökümet tarapyndan ýangyn söndürijileriň sanynyň kemeldilmegi sebäpli ot bilen göreşmek üçin adamlaryň ýeterlik däldigini aýdýarlar. Sosial guramalaryň üsti bilen meýletinçiler ýerli adamlardan toparlary düzmek boýunça özara habarlaşypdylar.
Orsýetiň hökümeti ýangyna garşy göreş, şeýle-de tokaýlaryň ulanylyşy boýunça düzgünlere üýtgetmeleri girizdi. Sişenbe güni tokaýçylyk agentligi geçen ýyl ýüze çykan wakalaryň şu ýyl gaýtalanmajakdygyny hem aýdypdy. Emma käbir ekspertler ýeterlik çäreleriň görülmändigini nygtap, şu ýyl hem gyzgyn belasyndan, adam pidalary bolar öýdüp howatyrlanýandyklaryny aýdýarlar.


text:
2-nji dekabrda Ak bugdaý etrabynyň Änew şäherinde “Çagalar dünýäsi” medeni-dynç alyş merkeziniň açylyş dabarasy boldy. Ýokary döwrebap ülňülere laýyklykda gurlan çagalar şäherjigi körpeler we okuwçylar üçin ýatdan çykmajak açyşlar hem-de gyzykly oýunlaryň, jadyly ertekiler we beýleki güýmenjeler dünýäsi boýunça özüne çekiji syýahatlaryň mekanyna öwrüler. Täze desganyň çäginde oýun awtomatlary, magnitli maşynjyklar üçin pawilýonlar, uly açyk çagalar oýun meýdançasy, şadyýan attraksionlar we hiňňillikleriň onlarçasy ýerleşdirildi.
Çagalar şäherjiginiň çäginde ýerleşdirilen 50 orunlyk tomusky kafe bu ýere gelýänleri çagyrýar. Bu ýerde miweli suwlaryň giň görnüşleri, süýji-köke önümlerini, oýnawaçlary, sowgatlyklary we beýleki harytlary satýan söwda pawilýony açyldy. Medeni-dynç alyş merkeziniň çäklerinde dynç almak üçin özboluşly telärler, dürli öwüşginli—sazly çüwdürimler hem öz mynasyp ornuny tapdy.


text:
Düýn Owganystanda iki amerikan harbysy heläk boldy.
Halkara güýçleriň komandowaniesiniň maglumatyna görä, olaryň biri ýurduň günortasynda partlamanyň pidasy bolupdyr, ikinji harby Owganystanyň gündogarynda söweşde ölüpdir.
Awgust aýynda Owganystanda eýýäm 43 amerikan harbysy heläk boldy. Geçen aý amerikan ýitgileri 44 adamdy.
Ol 2001-nji ýylda Talyplaryň garşysyna harby hereketler başlanaly bäri iň ýokary görkezijidir.
Hepdäniň ikinji güni Gandagarda iň ganly terroristik akt amala aşyrylyp, partlamada parahat ilatdan 43 adam öldi.
Bu partlamany BMG-nyň baş sekretary Ban Ki Mun ýazgardy.
Talyplar bu waka gatnaşygyny inkär edýär.


text:
Si Jinping Hytaý zerur bolan mahaly hemişe Pakistana ýardam berdi diýip, “hytaý halkynyň hemişe Pakistanyň ýanynda durjakdygyny” aýtdy.
21-nji aprelde Pakistanyň parlamentinde eden çykyşynda hytaý prezidenti Pakistana gowy baha berip, Pekin bilen Yslamabadyň arasynda bar bolan hyzmatdaşlygyň suratyny şekillendirdi. Si Jinpingiň bu çykyşy Pakistanyň telewideniýesinde görkezildi.
Şeýle-de, hytaý prezidenti Hytaýyň günbatar serhediniň howpsuzlygyny berkitmekde Pakistanyň “goşan uly goşandyny Pekin hiç haçan ýatdan çykarmaz” diýdi.
Si Jinping Pakistana iki günlük resmi saparyny amala aşyrýar. 20-nji aprelde hytaý prezidenti we Pakistanyň premýer-ministri Nawaz Şarif umumy bahasy 46 milliard amerikan dollaryna barabar bolan energiýa we infrastruktura proýektleriniň gurluşygynyň taslamalaryny mälim etdi.


text:
Günorta Afrikanyň ozalky prezidenti Nelson Mandelanyň saglyk ýagdaýy gowulaşypdyr. Bu barada keselhana işgärleri maglumat berýär. 94 ýaşly Mandela dört gün bäri keselhanada pnewmaniýadan bejergi alýar.
Prezident Ýakob Zumanyň edarasynyň ýekşenbe güni ýaýradan beýanatyna görä, Mandelany bejerýän doktorlar “onuň ýagdaýynyň has-da gowulaşandygyny” aýdypdyrlar.
Ýekşenbe güni Soweto şäherindäki Regina Mundi ybadathanasynda ýüzlerçe adam ýygnanyp, Mandela üçin doga-dileg etdi.
Mandela soňky dört aýyň içinde üçünji gezek keselhana ýerleşdirildi.


text:
Şu gün, 1995-nji ýylda Srebrenisedäki musulmanlaryň köpçülikleýin gyrylmagynyň 14-nji ýyl dönümi bellenilýär. Şol wakada Srebrenisede ýaşan erkek göbekli 8 müň musulman ýerli serbler tarapyndan atylyp öldürilipdi. Olaryň arasynda kämillige ýetmedik oglanlar hem bardy.
Horwatiýanyň hem-de Çernogorýanyň parlamentleri 11-nji iýuly Srebrenisedäky genosidiň pidalaryna bagyşlap matam güni diýip yglan etmek baradaky rezolusiýany kabul etdiler.
Bosniýa bilen Serbiýa bolsa bu güni entek resmi taýdan yglan etmediler.


text:
Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen, her ýylda işleýän adamlaryň aýlyklarynyň, pensiýa-posobiýalaryň, talyp haklarynyň 10% köpeldilmegi kada öwrüldi. Emma soňky ýyllarda döwlet derejesinde boýun alynmasa hem, puluň hümmetsizlenmeginiň her ýylda 15-16%-den az däldigini göz öňünde tutanyňda, Türkmenistanda ýaşaýşyň barha gymmatlaýandygyny duýmak kyn däl.
Ilki bilen ýurdumuzda ýaşaýyş jaýlarynyň bahasynyň soňky dört ýylda has ýokarlanandygyny aýtmak gerek. Häzir Aşgabadyň islendik künjeginden ilat arasynda ýakyn ýyllarda ýykylmaz diýlip umyt edilýän, geçen asyryň 60-70-nji ýyllarynda gurlan etaž jaýlaryndan üç otagly, hususylaşdyrylan kadaly kwartira aljak bolsaň, azyndan 100 müň amerikan dollaryny nagt tölemeli. Üstesine hem paýtagtdan diňe şähere ýazgysy (propiskasy) bolan adamlar jaý satyn alyp bilýärler.
Daşary ýurt firmalarynyň Aşgabatda gurýan jaýlarynyň bahasy ortaça 180 müň amerikan dollaryndan arzan däl, bu jaýlaryň otuz ýyllyk ýeňillikli şertlerde kredit bilen berilýändigine garamazdan, il içinde «elitnyý» diýlip atlandyrylýan ol jaýlara hyrydarlar beýle bir köp däl. Sebäbi ol bahalar ortaça iki ýüz amerikan dollary möçberinde aýlyk alyp işleýän adamlara elýeter däl.
Elbetde, prezidentiň tabşyrmagy bilen, oba-şäherçelerde hem soňky ýyllarda ýaşaýyş jaýlary “Arkaç”, “Ahal” ýaly ýerli gurluşyk edaralarymyz tarapyndan gurlup, döwlet gullugynda işleýän adamlara hödürlenýär, ýöne ol jaýlaryňam ortaça bahasy 60-70 müň amerikan dollaryndan arzan däl.
Aşgabatdan beýleki ýerlerimizde işsizligiň ýokarydygyny göz öňünde tutanymyzda, oba-şäherçelerde gurulýan jaýlaryň işsiz oba adamlaryna asla elýeter bolmajakdygy düşnüklidir. Şonuň üçin oba-şäherçelerde jaýdan kösenýän hojalyklara ýer paýlanyp berlip, her kimiň mümkinçiligine görä, wagtlaýyn bolsa-da jaý gurmagyna rugsat bermeli.
Gurbanguly Berdimuhamedowyň döwlet başyna gelmegi bilen, ilat mellek paýlanar diýip umyt edip, her bir jaýsyz kişiler öz ýaşaýan ýerine degişli arçynlykda mellek nobatyna duran bolsalaram, henize çenli tutuş ýurdumyz boýunça ilata mellek paýlamaly diýlen görkezme berlenok. Asla prezidentiň ýörite karary bolmasa, hiç bir emeldaryň mellek paýlamaga het edip bilmejekdigini aýdýanlar mamla bolsa gerek.
Hemaýat gerek
Ýurdumyzda ýer bolçulygynda ilata mellek paýlanmaýandygy üçin, dört-bäş otagly howluly jaýlarda iki-üç hem ondan köp gelni-ogly, agtyk-çowlugy bilen ýaşap oturan hojalyklar her obada barmak büküp sanardan köp. Hojalyklara mellegiň paýlanmaýandygy üçin boş mellek ýerleriniň bahasy soňky dört-bäş ýylda birnäçe esse ýokarlandy. Şonuň üçin iň uzak obalarymyzdan hem boş mellek ýer aljak bolsaň, azyndan 1000 amerikan dollaryny bermeli bolýandyklaryny adamlar özara söhbetdeşlikde närazylyk bilen gürrüň berýärler.
Umuman, Türkmenistanda halkymyzyň sossial ýagdaýyny gowulandyrmak üçin ilkinji nobatda, her bir hojalygyň ýaşaýjylaryna Baş kanunymyzda kepillendirilişi ýaly, ýeňillikli şertlerde ilatyň ýaşaýyş jaýyny edinip bilmegine döwletimiz hemaýat etmeli. Munuň üçin daşary ýurt firmalarynyň gurýan gymmat bahaly, hili pes, «elitniý» diýlip atlandyrylan jaýlaryň gurluşygyndan el çekmeli, öz ýerli firmalarymyzyň arzan, ýöne hilli jaýlary gurmagyna oňyn şert döretmeli.
Oba-şäherçelerde bolsa mellekler paýlanyp, her bir hojalygyň mümkinçiligine görä jaý gurmagyna rugsat bermeli. Has dogrusy, döwlet emeldarlary her bir hojalygyň öz mümkinçiligine seredip, jaý alyp ýa gurup biljek-bilmejekdigini kesgitlemeli. Iň esasy hem ýer bolçulygynda adamlarymyzy melleksiz kösemekden el çekmeli, ine şu hakykata döwlet ýolbaşçylarymyz düşünende, ýaşaýyş jaýlarynyň barha gymmatlamagynyň öňi alnar, ýaşaýyş jaýlary halka elýeterli bolar.
Döwletmyrat Ýazgulyýew türkmenistanly garaşsyz žurnalist, synçy. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
17-nji iýunda Aşgabatda Ýewropa Bileleşiginiň we Türkmenistanyň arasynda adam hukuklary boýunça dialog başlanýar.
Bu duşuşygyň öňüsyrasynda Adam hukuklary boýunça ”Türkmen Inisiatiwasy” guramasy we Adam hukuklary boýunça Halkara hyzmatdaşlyk guramasy beýannama bilen çykyş edip, öz on sahypalyk maglumatynda Türkmenistanda raýatlaryň esasy azatlyklarynyň depelenişi barada jikme-jik maglumat çap etdiler we ýurtda ýagdaýy özgertmek boýunça teklipleri öňe sürdüler.
Maglumatda Türkmenistanda kabul edilen täze kanunlaryň, şol sanda media, Internet, bileleşikler baradaky kanunlaryň işlemeýändigi bellenilýär.
Hususan-da,Türkmenistanda pikir we metbugat azatlygynyň depelenmeginiň dowam etdirilýändigi, 2013-nji ýylda kabul edilen we media azatlygy üçin zerur şertleri göz öňünde tutýan, senzurany gadagan edýän Media hakyndaky kanunyň raýatlar üçin söz we pikir azatlyklaryny has elýeterli etmändigi aýdylýar.
Hukuklar depelenýär
“Ozal bolşy ýaly, ýurtda garaşsyz media ýok we döwlet mediasyna häkimiýetler tarapyndan berk gözegçilik edilýär. Häkimiýetler redaktorlyk syýasatyna goşulyşýarlar we ýokardan görkezme berýärler, redaktorlar we beýleki media ýolbaşçylary prezident tarapyndan bellenilýär we çetleşdirilýär” diýlip maglumatda bellenýär.
Maglumatda çap görnüşindäki daşary ýurt neşirleriniň ýurda getirilmeginiň çäklendirlendigi, häkimiýetleriň hususy satellit antennalary arkaly görülýän daşary ýurt telekanallarynyň öňüni almak üçin çanak antennalary eden-etdilikli aýyrmaklarynyň soňky döwürde bu habar çeşmesiniň elýeterligini hem çäklendirýändigi aýdylýar. Galyberse-de, ýurduň resmi metbugat serişdeleriniň ilata mejbury satyn aldyrylýandygy we mejbury abunaçylyga aýlyklaryň 10% çemesiniň sarp edilýändigi maglumatda aýdylýar. Şeýle-de maglumatda ýurtda Internetiň ilatyň diňe 10%-ne elýeterlidigi resmi sanlara salgylanylyp, habar berilýär.
Türkmenistanda raýat jemgyýetçiliginiň ösmän galýandygy, Türkmenistanyň jemgyýetçilik bileleşikleri barada täze kanun kabul edilen hem bolsa, täze hasaba alnan hökümete degişli däl guramalaryň ýoklugy, ýurtda telekeçiler we senagatçylar partiýasynyň, agrar partiýasynyň döredilendigine garamazdan, hökümetden garaşsyz ugurly syýasy partiýanyň ýokdugy aýdylýar.
Adam hukuklary boýunça ”Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň we Adam hukuklary boýunça Halkara hyzmatdaşlyk guramasynyň bilelikdäki maglumatynda Türkmenistanda raýatlaryň bileleşmek hukugynyň depelenmegine hem üns berilýär.
Maglumatda türkmen häkimiýetleriniň şu ýylyň başynda kabul edilen we 1-nji iýuldan güýje girýän Bileleşikler hakyndaky täze kanuny, raýatlaryň nägilelik bildirip, tötänleýin we parahatçylykly proteste çyksalar, bu çykyşlary bikanun diýip yglan edip, adamlary jezalandyrmak üçin ulanmagynyň ähtimaldygy aýdylýar. Bu ugurda soňky döwürde raýatlaryň tötänleýin protest aksiýalaryna çykmagy bilen bagly ençeme wakalaryň bolandygy, hususan-da, şeýle çykyşlaryň häkimiýetleriň ýaşaýyş jaýlaryndan eden-etdilik bilen kondisionerleri aýyrmagy bilen bagly wakalarda dörändigi bellenýär.
Tankyt basyş astynda
Maglumatda Türkmenistanda Azatlyk Radiosynyň habarçylarynyň we döwlet syýasatyny açyk tankyt edýän beýleki adamlaryň gorkuzmalara we basyşlara sezewar edilýändigi, ýurtdaky gazak jemgyýetiniň lideri Bisenkul Begdesenowyň, Azatlyk Radiosynyň habarçysy Soltan Açylowanyň gysyşlara uçrandygy hem-de 2014-nji ýylyň dekabr aýynda žurnalist Gülşen Aşyrowanyň öz Aşgabatdaky jaýynda öli tapylandygy aýdylýar.
Adam hukuklaryny goraýjy halkara guramalarynyň Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen adam hukuklary boýunça dialogynyň öňüsyrasynda ýaýradan beýannamasynda Türkmenistanda çagalaryň, aýallaryň, milli azlyklaryň hukuklarynyň basgylanýanlygy, dini azatlyklaryň hukuklarynyň berk çäklendirilýändigi, raýatlaryň şahsy emläginiň eldegrilmezliginiň depelenýändigi we şahsyýet kultunyň güýçlenýändigi bellenilýär.
Edilmeli talaplar
Mundan başga-da gürrüňi edilýän maglumatda türkmen häkimiýetlerinden talap edilmeli diýlip öňe sürlen teklipleriň arasynda raýatlaryň bileleşmek azatlyklaryna kepil geçýän kanunlaryň türkmen häkimiýetleri tarapyndan berjaý edilişine garaşsyz halkara bilermenleriniň syn etmek zerurlygy öňe sürülýär. Şeýle-de ýurtda raýatlaryň öz alternatiw garaýyşlaryny mälim etmegine, olaryň halkara guramalary bilen işleşmegine ýol açmaklyga çagyrylýar.
Adam hukuklary boýunça ”Türkmen Inisiatiwasy” we Adam hukuklary boýunça Halkara hyzmatdaşlyk guramalarynyň taýýarlan bilelikdäki bu maglumatynyň Ýewropa Bileleşiginiň resmilerine 16-17-nji iýunda Aşgabatda türkmen häkimiýetleri bilen geçiriljek gepleşiklerden öňürti gowşurylandygy habar berilýär.


text:
Bir adam anna güni irden ukrain serhet geçelgesinde özüni partladyp heläk boldy we iki serhetçini ýaralady.
Ukrainanyň Serhet gullugynyň maglumatyna görä, serhetçiler Baçewsk serhet geçelgesinde Orsýetden Ukraina geçen moldowan belgili miniawtobusy saklapdyrlar.
Ol miniawtobus dört ýolagçyny alyp gelýän eken, emma serhetçiler maşynda gizlenen bäşinji ýolagçyny tapypdylar.
Ol adam serhetçilere rus pasportyny görkezipdir, emma ol onuň özüniňki däl eken.
Ukrain serhetçileriniň geňeşçisi Sergiý Astahow ol adamyň söhbetdeşlik wagtynda bedenenie berkidilen partlaýjyny ýarandygyny aýtdy.
Bu hadysanyň motiwi anyk däl.


text:
Atyşykda Eýranyň iki serhetçisiniň, Pakistanyň bolsa bir harbysynyň wepat bolandygy aýdylýar.
Eýranyň metbugaty Rewolýusiýa goragçylary korpusynyň brigada generaly Bakş Habibä salgylanyp, «16-njy oktýabrda Sistan-Bulujystan welaýatynda birnäçe garakçynyň öldürilendigini» aýtdy.
Habarda pitneçileriň ulagynyň we alyp barýan ýaraglarynyň saklanandygy aýdylýar.
Şu aralykda Pakistanyň bir resmisi AFP habar gullugyna, eýran serhetçileriniň ulaglaryny oka tutmagy netijesinde, bir harbynyň öldürilendigini, dört esgeriň bolsa ýaralanandygyny aýtdy.
Ol resminiň sözlerine görä, eýran serhetçileri pakistan harbylaryny serhуtaşyr oka tutupdyrlar, ýogsa olar şo mahal maşynly iki sany gümanlanýany yzarlap barýan eken.


text:
Halkara türkmen-türk uniwersitetiniň uçurumlary, 2010-ny ýyl
Türkmenistanly ýazyjy we synçy Amanmyrat Bugaýew ýurduň ýokary okuw jaýlaryny tamalaýan ýaşlaryň diňe tanyş-bilişlik we garyndaşparazlyk esasynda işe ýerleşip bilýändiklerini, daşary ýurt kompaniýalaryna işe ýerleşjek bolsalar, şol kompaniýalaryň türkmen ýaşlarynyň bilim derejesine we dil bilşine üns berýändiklerini aýdýar.
“Şeýle-de ençeme edaralara işe ýerleşmekçi bolanlarynda Türkmenistanyň ýörite gulluklaryndan ýaşlar barada hasiýetnama soralýar. Eger-de olaryň üç arkasynda ýurduň gara sanawyna düşenler bar bolsa, olara ynamly adamlar däl diýilen maglumat berilýär. Bu ýagdaý ýaşlaryň işe ýerleşmegine böwet bolýar” diýip, Bugaýew aýdýar.
Soňky döwürde Türkmenistanda ýaşlaryň ylymly-bilimli bolmagy barada alada edilip, ýokary okuw jaýlarynyň döwrebap tehnika bilen üpjün edilen taze binalar gurlup, ulanylmaga berildi. Ýaşlaryň daşary ýurtlarda okap, bilim almagy barada hem belli bir derejede alada edilýar.
Emma ýazyjy Bugaýew şol ýaşlaryň Türkmenistana öwrülip gelmeginiň sorag astynda galýandygyny aýdýar: “Öz ylym-bilimi, öz güýji bilen daşary ýurtlara okuwa giden ýaşlar, adatça, yzyna öwrülmeýärler. Sebäbi ýokary wezipelerde işleýän hossarlary bolmasa, olar işe ýerleşip bilmeýärler. Şonuň üçin hem Türkmenistana suw we howa ýaly zerur spesialsitler ýurda dolanyp gelmeýärler”.
Garaşsyzlyk ýyllarynda Merkezi Aziýa regiondaky bilimli-ylymly spesialistleriň uly bölegi işlemäge daşary ýurtlara gitdiler. Daşary ýurtlara işlemäge giden spesialistleriň Türkmenistanda hem az däldigi aýdylýar.
Emma Bugaýew olaryň-da daşary ýurtlara ogryn ýol bilen gidýändiklerini aýdýar. «Sebäbi migrasiýa gulluklary olaryň gitmegine mümkinçilik bermeýärler. Häzir ýurtda daşary ýurt pasportlaryny 2013-nji ýyla çenli almak hakynda ýörite perman bar. Emma ol belli bir şertlerde berilýär. Mysal üçin, okamaga gidýän bolsa we onuň okajak ýurdunyň Daşary işler ministrliginden ýörite haty bolsa ýa-da ýaşlar Turkmenistanyň raýatlygyndan ýüz öwrüp, başga ýurduň raýatlygyny alýan bolsa».Ýaş uçurymlar hakda alada barmy?
Şwesiýada ýaşaýan ýazyjy Ak Welsaparyň aýtmagyna görä, Sowet döwründe ýokary okuw jaýlaryny tamamlaýan studentler üçin öňünden girizilen düzgün bardy. “Ýaşlar okuwy gutarmankalar, olaryň baryp işlemeli ýeri belli edilýärdi. Hatda okuw jaýyny bitiren ýaşlar iki ýyl hökman bir ýerde işlemelidi. Şol döwürde okuw jaýynyň studente eden çykdajylary ödelýär diýlip hasap edilýärdi. Iki ýyldan soň ol islän ýerinde öz hünäri boýunça işlap bilýärdi. Başga hünäre geçmek halanmazdy”.
Türkmen döwlet politehniki institutynyň uçurymlary, 2010-njy ýyl.
Emma häzir beýle ýagdaýlar bolmansoň, ýaşlar işe ýerleşmek üçin ähli mümkinçiliklerden peýdalanmaga mejbur bolýarlar diýip, ýazyjy sözüni dowam etdirdi: “Häzir Türkmenistanda önki Sowet döwründe bolan aladalar hem edilenok. Şol sebäpli ýaşlar islendik ýol bilen özlerine iş ýerlerini tapynmaly bolýarlar. Şondan kadrlaryň zaýalanmasy başlanýar. Olar ilkibaşdan nädogry ýola düşýärler. Şonun üçin hem Türkmenistan iň bolmanda Sowet döwründäki düzgüni dikeltse, ýaşlara uly kömek bolardy».
A.Welsapar ýaşlary iş bilen üpjün etmekde hökümetiň öňünde anyk wezipeleriň durýandygyny aýdýar: “Bir ýyl öňünden ýokary okuw jaýlaryny bitirýän ýaşlaryň nirä işe iberiljekdiginiň aladasyny etmeli. Ýaşlaryň baryp işlejek ýeri bilen ylalaşyp, olar üçin iş ýerlerini taýýarlamaly. Bu işlere döwletiň özi gözegçilik etmeli”.
Türkmen metbugatynyň maglumatyna görä, şu ýyl Halkara türkmen-türk uniwersitetini 216 student, Türkmen Döwlet Pedagogik institutyny 170 student tamamlaýar.
Türkmenistanyň Bilim minstrliginiň maglumatyna görä, Türkmenistanda ýokary okuw jaýlaryny bitirýän ýaşlara institutyň özünden işe ýerleşmäge ýollanma berilýär. Şol ýollanma arkaly ýaşlar işe ýerleşýärler.Goňşularda ýagdaý elhal...
Gyrgyzystanyň Bilim ministrliginiň professional bilim boýunça bölüminiň başlygy Abdumannop Joldaşewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, döwletiň kararyna laýyklykda ýokary okuw jaýlarynda döwlet býujeti esasynda bilim alan ýaşlar hökman öz hünäri boýunça işe ýerleşdirilýärler. Beýlekilerine öz islän ýerinde işlemäge mümkinçilik berilýär. Olar konkurs, ýagny bäsdeşlik esasynda işe ýerleşýärler.
Joldaşewiň sözlerine görä, her ýyl Gyrgyzystanda 20-25 müň çemesi student ýokary okuw jaýyny tamamlaýar. Şolaryň bäşden bir bölegi hökman işe ýerleşdirilýär we olar iki ýyl işlänlerinden soň, diplom alýarlar.
Gyrgyzystanda ýaşlardan bäsdeşlik esasynda daşary ýurtlara gidip işleýänleri-de az dal. Gyrgyzystanda kontrakt esasynda okamak üçin okuw jaýyna, haýsy okuw jaýynda okaýandygyňa baglylykda, ýylyna 300 amerikan dollaryndan bir ýarym müň amerikan dollaryna çenli töleg tölemeli.


text:
Myrat Diwanaýewiň aýdymçydygynam (bu uly ile belli zat), şahyrçylyga köňül berendiginem (birnäçe goşgusyny okabam beripdi, ýatdan aýdybam beripdi), fotosuratçydygynyam (sebäbi mundan birnäçe ýyl ozal halypa ýazyjy ikimizi Hazaryň tolkunlarynyň arasynda surata düşüripdi) bilýärdim. Ýöne bu sadadan täsin adamyň çeper döredijiliginiň ýedigene, ýedi ýyldyza toýnuk salandygyndan welin habarsyzdym.
Hawa, Myrat aganyň ýedi çeperçilik hünäriniň ýedigeniniň — ýedi ýyldyzynyň ýedi gonup, ýedi göçüp, döredijilik älemine çaýan nurana şuglasyny onuň öz 75 ýaşyna bagyşlap, özüniň alada-tagalla baryny edip guran şahsy sergisine iki hepdäniň dowamynda synlan tomaşaçylaram, bizem gördük.
"Aý dogsa — älem görer" diýleni. Şol günler mundan onlarça ýyl ozal sowet we daşary ýurt kompozitorlarynyň aýdymlarynyň Moskwada geçirilen bütinsoýuz festiwalyň laureaty diýen ýekeje resmi atly Myrat Diwanaýewiň hormatly atlaryň telimsine mynasypdygyny onuň ýedigen öwüşginli talantynyň eserleri aňryýany bilen görkezdi.
Şonuň üçin-de Türkmenistanyň suratkeşler birleşiginiň başlygy heýkeltaraş Babasary Annamyradow ýedigeniň diňe bir ýyldyzyny Myrat aganyň žiwopis, grafika işleriniň birnäçesini synlan badyna öz tolgunmasyny, olardan alan täsirini içinde saklap bilmän, "Adamlar, eger makul bilseňiz, şu ajaýyp kartinalary üçin Myrat Diwanaýewi Hudožnikler birleşigimiziň agzalygyna kabul edeliň" diýip, märekä ýüzlendi welin, zal bu teklibi oňlamak bilen güwwüldedi.
Elbetde, onuň hudožnik hökmünde gel-gel 75 ýaşandan soň ykrar edilmegi gijigen ýaly. Ýöne "hiçden giç ýagşy" diýlipdir. Bu ykrar edilmek Myrat Diwanaýew ýaly sekizinji onlugy ortalasa-da juda gujurly ussada el hünäriniň täze-täze nusgalaryny nesillere galdyrmakdan ötri uly ruhy goldaw bolar diýip ynanýaryn.
15-nji iýunda Aşgabatda ussat aýdymçy, şahyr, fotožurnalist, hudožnik hem keramikaçy Myrat Diwanaýewiň sergisi açyldy. Ol iki hepde dowam etdi.
Şeýlelikde onuň sungatynyň döredijilik älemine göterilen ýedigeniniň bir ýyldyzy baradaky söhbetime girişdim. Eýsem höwesjeň hudožnigiň eserleri hökmünde sergide goýlup, ussatlar, sungaty öwrenijiler, tomaşaçylar tarapyndan kämilligi ykrar edilen kartinalaryň temalary nämelerden ybarat?
Olaryň baş gahrymanynyň adamlardygy, onda-da döredijilik adamlarydygy bada-bat göze ilýär. Ilki bilenem gözüň ilkinji türkmen gitaraçysy, zehininiň gülläp ösýän çagynda aramyzdan pajygaly ýagdaýda ir giden Yslam Babaýewiň portretine düşýär. M.Diwanaýew onuň uly fotoportretini hem döredipdir. Portretleriň ikisi-de sazandanyň, aýdymçynyň keşbini ony görmedik adamlaryň hem aýdyň göz öňüne getirer ýaly derejede ussatlyk bilen çekilipdir. Olar biri-biriniň üstüni ýetirip dur. Olardan hudožnigiň, fotosuratçynyň öz gahrymanyna bolan belent hormaty, onuň ömür tanapynyň ir gyrlanyna bolan çuňňur gynanjy bütin aýdyňlygy bilen görnüp dur.
Myrat aganyň çeper döredijiligiň ýedi ugry, görnüşi bilen meşgullanmaga wagt tapyşyna haýran galaýmaly.Onuň diňe bir hudožnik hökmünde döreden eserlerine baha bermek, olary häsiýetlendirmek beýle-de dursun, diňe sanap çykmagam köp wagtyňy aljak.
Myrat Diwanaýewiň kist bilen, fotoapparat bilen döredilen awtoportretleriniň-de janly, kämil çykandygyny aýtmak gerek. Olary SSSR-iň halk hudožnigi Yzzat Gylyjowyň, Türkmenistanyň halk hudožnikleri Aman we Çary Amangeldiýewleriň, Gylyçmyrat Ýarmämmedowyň, ýene-ýeneleriň keşpleri bilen bir hatarda görmek mümkindir. Ussat özüni tomaşaçylara öz gözi bilen görkezmegi aýratynam forosuratlarynda başarypdyr.
Ýöne fotosuratçylyk onuň döredijilik ýedigeniniň ikinji ýyldyzy bolmak bilen çäklenmeýär. Ol ýurdumyzyň tanymal döredijilik ussatlarynyň keşplerini taryh üçin, geljekki nesiller üçin berçläpdir. Olaryň bahasyna ýeter ýaly däl. Döwlet arhiwi fotosuratçynyň öz öýünde saklaýan müňlerçe fotosuratlaryna eýe çyksa, taryhymyzyň, şu günümiziň doly manyly ýyl ýazgysyny edinip biler, ony nesiller üçin aýawly saklap biler diýip hasaplaýaryn.
Belli aýdymçynyň keramika, külallyk bilen meşgullanmagy-ha meniň üçin garaşylmadyk ýakymly sowgat bolmak bilen ýedigen ýyldyzlar toplumynyň üçünjisi hökmünde aňyma berçlendi. Dogrusy, serginiň bir burçunda goýlan keramiki güldanlary, gaýry zatlary onuň ýasan zatlarydyram öýtmändirin. Olaryň enaýylygyny özüň ýakyndan ýa eliňe alyp synlamasaň, söz bilen suratlandyrar ýaly däl.
Myrat Diwanaýewiň sungat ýedigeniniň üçünji ýyldyzy şahyrana döredijilikdir.Ol şygyrlaryny rus dilinde ýazýar, olaryň arasynda syýasy goşgular-da, liriki goşgular-da bar. Häzir okyjylaryň dykgatyna olaryň hiç birini dolulygyna ýetirmäge mümkinçiligim ýok, ýöne serginiň bir künjünde ýerleşdirilen käbir bentleri terjime edip, hödürlemegi makul bildim.
Jennet ýaly durmuş gözmüň ýagynda
Döredýän, oýnaýan, aýdym aýdýaryn.
Ýöne durmuş tukat bolan çagynda,
Dinozawr deý bu dünýäden gaýdýaryn.
Ýene bir bent:
Men ýazyp bilemok, kellämde ýok oý,
Bilemok ýaşabam, aýdymam aýdyp...
Sen kalbymda, aramyz daş däl, golaý,
Garaşýan ähli zat dolanar öýdüp.
"Däp we kanun" goşgusy bary-ýogy bir bentden ybarat:
Eger sen bolsaň-da uly bir ketde
Ýa artist, akyldar, belki, maýadar.
Agyr işlerde-de, söýgüde hatda,
Elmydam paýhasda doly halas bar.
Myrat aga şahyr hökmünde dörediji adama berýän maslahatyny-da bir bende sygdyrypdyr:
Sen asla tersleşme, hiç kime degme,
Ümsümlikde döret dürdäne eser.
Ädimiňi saýlan ýoluňdan sowma,
Bilip goý: jenjeller ömrüňi keser.
"Toýdan—topukça" diýlenine eýerip, okyjylara ýetiren bentlerim, esasan, aýdymçy hökmünde tanalyp ýörlen adamyň şahyrana ýyldyzynyň hem şuglasynyň ýitidigini görkezýärmikä diýýärin.
Köpler Myrat Diwanaýewiň talantynyň bijebaşy ugry diýip onuň aýdymçylygyny hasaplaýar. Ol ilkinji turkmen basy hasaplanmagy ýöne ýerden däl bolsa gerek. Ý.Meýtusyň "Magtymguly" operasynda Hywa hanynyň roly onuň ýerine ýetiren ýeke-täk roly däldir. Iki — rus we türkmen dillerinde aýdym aýtmagy hem artykmaçlygydyr. Onuň romanslary ýerine ýetirişine Iosif Kobzon ýaly dünýä belli aýdymçylar ýokary baha beripdiler.
Aýdymçylyk Myrat Diwanaýewiň sungat ýedigeniniň bäşinji ýyldyzydyr. Ol barada näçe gürrüň etseň edip otyrmaly, ýöne aýdymçyny diňläp baha bermek, onuň owazyndan lezzet almak has dogrudyr diýip pikir edýärin.
"Özüniň döreden romanslary" diýen sözüme geňirgenjekler tapylsa gerek. Ýöne bu ýerde geňirgenere zat ýok. Sebäbi Myrat Diwanaýewiň talanty kompozitorlygynda hem öz beýanyny kemsiz tapypdyr.
"Aýnanyň hüwdüsiniň" sazyny-da, sözüni-de ýazmagy, Nobel baýragynyň laureaty Iwan Buniniň adybir goşgusyna, "Bahar ýyldyzlary", Garajaoglanyň sözlerine aýdymlar-romanslar döretmegi onuň bu ugurda-da kämilliginiň güwäsi. Şahyr Saparmyrat Öwezberdiýew bilen bilelikde sözlerini ýazyp, döreden "Goja artistiň aýdymy-da" kompozotorlyk zehininden habar berýär.
"Diwana geldi" diýen aýdymlar we romanslar ýygyndysyny çap etdirmegi Myrat Diwanaýewiň kompozitorlygyny onuň döredijilik ýedigeniniň altynjy ýyldyzy hasaplamaga esas beýär. Sergisiniň açylan gününde Türkmenistanyň halk artisti Myrat Sadykowyň, öz şägirtleri Maýa Annaýewanyň, Sähra Baýryýewanyň ýubilýaryň döreden aýdymlarydyr romanslaryny ýerine ýetirmekleri onuň kompozitorlyrynyň ykrar edilmeginiň alamatydyr.
Onuň ýedinji ýyldyzy halypa pedagoglygydyr. Onuň ýüzden gowrak şägirdi bolup, olardan Walýa Ragowiç Nýu-Ýorkda, Alýa Glazunowa Moskwada ýaşaýar we işleýär.
Ine, Myrat Diwanaýewiň sungat älemeindäki ýedigeni şeýle. Oňa gözüň gidýär!
Aşyrguly Baýryýew Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist, "Edebiýat we Sungat" gazetiniň öňki baş redaktory, Deýwid Börk adyndaky halkara baýragynyň laureaty. Blogdaky pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
ABŞ-nyň Wiskonsin ştatynyň resmileriniň berýän maglumatyna görä, ozalky sowet diktatory Iosif Staliniň gyzy, 85 ýaşly Lana Peters (ozalky ady Swetlana Stalina) rak hassalygy sebäpli mundan bir hepde ozal – 22-nji noýabrda aradan çykypdyr.
Ol 1967-nji ýylda, sowuk urşy döwründe Sowet Soýuzyny terk edip, Amerika baryp, kakasyny we Sowet Soýuzyny ýazgarypdy.
1953-nji ýylda, kakasy ölenden soň, Swetlana özüniň ejesiniň familýasyny, ýagny, Alliluýewa familýasyny alýar.
1970-nji ýylda ol Willýam Peterse durmuşa çykýar. Maglumata görä, Swetlana Stalina azyndan dört gezek durmuşa çykypdyr we onuň üç çagasy bar.
1984-nji ýylda ol Sowet Soýuzyna dolanyp barypdy. Bir ýyl töweregi wagt geçensoň bolsa, ol yzyna – Birleşen Ştatlara dolanypdy.


text:
Fransuz polisiýasy galplyk derňewiniň çäginde Moskwanyň ozalky regional maliýe ministrini tussag etdi.
Orsýetiň Içeri işler ministrligi Alekseý Kuznesowyň Fransiýada Orsýetiň talaby esasynda tussag edilendigini aýtdy.
Ol 3.5 milliard rubl ýa-da 105 million amerikan dollary möçberindäki galplyk, ogurlyk we bikanun gazanylan pullary kanunlaşdyrmak bilen bagly gözlenilýärdi.
Kuznesowyň günorta Fransiýada ele salnandygy aýdylýar.
Ol Orsýeti 2008-nji ýylda terk edipdir. Ol 2012-nji ýylyň noýabrynda halkara polisiýasynyň, Interpoluň gözleýän adamlarynyň sanawyna goşulypdyr.


text:
Diplomatlar Damaskyň hökümete garşy protestleri zorlukly basyp ýatyranlygy üçin Ýewropa Bileleşiginiň Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň we onuň ýakyn ýaranlarynyň garşysyna sanksiýa girizendigini aýdýarlar.
Ýewropa Bileleşiginiň daşary işler ministrleri şu gün Brýusselde geçen duşuşykda jedelli ýadro programmasy sebäpli Eýranyň garşysyna girizilen sanksiýalary hem artdyrdylar.
Siriýanyň prezidenti Başar al-Assad
Brýussel iki hepde mundan ozal Al-Assadyň ýakyn ýaranlary hasaplanýan 13 adam barada baýlyklary doňdurylyp, syýahat mümkinçilikleri çäklendirilmeli diýen karary kabul edipdi. Ýöne bu sanawda Al-Assadyň özi ýokdy. Sebäbi Ýewropa Bileleşigindäki käbir döwletler bu işiň ýurtda bolmaly özgerişlere oňaýsyz täsir etmegi mümkin diýip, delil getiripdiler.
Ozal bu işe garşy çykan Kipr, Gresiýa we Germaniýa prezident Başar al-Assadyň özüniň-de bu sanawa goşulmagy bilen bu gezek ylalaşdylar. Bu ýurtlaryň öz pikirlerini üýtgetmegine sebäp bolan zat Siriýanyň režiminiň protestçilere eden soňky basyşlary, şeýle hem Birleşen Ştatlaryň Al-Assady öz gara sanawyna goşmak baradaky kabul eden karary diýlip, pikir edilýär.
21-nji maýda, ýekşenbe güni, hopwsuzlyk güýçleri ýene azyndan bäş adamy atyp öldürdiler.
Adam hukuklaryny goraýjy toparlar iki aý mundan ozal protestler turaly bäri ölenleriň sanyny 850-den agdyk diýip çaklaýarlar.
“Güýçli duýduryş”
Britaniýanyň daşary işler ministri Uilliýam Hag: “Arap dünýäsinde barýan gozgalaňlara gezek gelende, Ýewropa Bileleşigi batyr bolmaly. Ol reforma meýilli ýurtlara bazara elýeterlilik bermeli. Siriýa ýaly öz halkynyň garşysyna zorluk ulanýan ýurtlary hem jezalandyrmaly” diýdi.
“Biz Siriýanyň garşysyna girizilen sanksiýalary giňeltmek barada hem ylalaşarys. Baýlygy doňdurylmaly we syýahat gadançylygynyň sanawyndaky adamlaryň sany artdyrylar. Bu Siriýanyň prezidentini-de öz içine alar. Meniň pikirimçe, edilmeli dogry iş şu. Siriýada repressiýa dowam edýär. Möhüm zat parahatçylykly protest hukukynyň bolmagy, tussaglaryň boşadylmagy, respessiýa däl-de, reforma ýoluna düşülmegi” diýip, Hag aýtdy.
Italiýanyň daşary işler ministri Franko Frattini hem özüniň britaniýaly kärdeşi bilen ylalaşýandygyny bildirdi. Ol: “Bu bir gaty güýçli duýduryş. Režime çetleşdirilendigini görkezmek zerur” diýdi.
Ýöne, berk sanksiýalara garamazdan, Ýewropa Bileleşiginiň Siriýadaky ýagdaýlara täsir etmek mümkinçiligi köp däl. Bu çäreleriň Al-Assadyň režimini oppozisiýa bilen gürleşmekden gaça durmagyna getirmegi mümkin diýen gorky-da ýok däl.
Şwesiýanyň daşary işler ministri Karl Bildt Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde syýahat gadagançylygynyň we baýlygyň doňdurylmagynyň netijeli boljakdygyna şübhe bildirdi. “Bu bir kyn sorag. Bu biziň elimizdäki bir gural. Biz ony ulanyp, talaby gitdigiçe güýçlendirýäris. Onsoň ol bir netije berermi? Biz netije berer diýip, umyt edýäris. Elimizdäki ýeke-täk gural şu” diýip, Bildt aýtdy.
Eýrana garşy sanksiýalar
Eýranyň Buşer atom stansiýasy
Diplomatlaryň aýtmagyna görä, Ýewropanyň daşary işler ministrleri Eýranyň hem 100 kompaniýasyny Ýewropa Bileleşiginiň embargo sanawyna goşmak barada ylalaşypdyrlar. Bileleşik, şeýle hem Tähranyň özüniň jedelli ýadro işlerini togtatmaýanlygy üçin bäş adamyň garşysyna syýahat gadaganlygyny girizip, olaryň baýlyklaryny doňdurmaly edipdir.
Ýewropa Bileleşiginiň diplomatlary özleriniň bu kompaniýalaryň köpüsini Ýewropada gurlan “frontlar” diýip pikir edýändiklerini aýdýarlar. Bu adamlar hem şu kompaniýalary dolandyrýanlar. Aýdylyşyna görä, täze sanksiýalar Eýrana görkezilýän gysyşy artdyrmak, onuň häzirki sanksiýalardan “sypmagynyň” öňüni almak üçin görülýän çäre.
Birleşen Milletlar Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşi Eýrana jedelli ýadro programmasyny togtatdyrmak üçin şu wagta çenli dört sanksiýa rezolýusiýasyny kabul etdi.


text:
Golaýda "Yslam döwleti" topary Yrakda basyp alan sebitlerinde bir asyr mundan owal aýrylan halyfaty täzeden dikeldendigini bildirdi we täze halyfyň kimdigini açyklady.
Aslynda "Yslam döwleti" toparynyň baştutany bolan we onuň halyf Ybraýym ýaly meşhur elýetmez ýolbaşçysy Ebu Bekir Al-Bagdady kimkä?
Käbir maglumatlara görä, Bagdady ömrüniň birnäçe ýylyny Owganystandaky arap jyhatçylarynyň we “talybanlaryň" arasynda geçiripdir.
Zarkawiniň dosty
Güman edilişine görä, Bagdady Owganystana 1990-njy ýyllaryň ahyrynda gidipdir. 2003-nji ýylda bolsa, ABŞ-nyň Yraga gurnan harby hereketinden soň, ol ýurda “Al-Kaýdanyň” düýbini tutan iýordaniýaly Ebu Musab Al-Zarkawi bilen bilelikde gidipdir.
Aradan ep-esli wagt geçenden soň, Zarkawiniň toparlary "Yslam döwleti" guramasyna öwrülipdir.
Hakyky ady Ahmet Fadyl Al-Halaýylah bolan Zarkawi, ganhorlugy we rehimsiz jenaýatkärligi bilen tanalýan biri bolupdyr.
1966-njy ýylda doglan Zarkawi birnäçe ýyl Iýordaniýa tussaghanalarynda bendilikde bolupdyr we jezasyny çekýän döwründe, ýagny 1980-nji ýyllarda radikallaşyp, çakdanaşa yslam ekstrmizmine girişipdir.
Zarkawi tussaghanadan azatlyga çykandan soň, 1989-njy we 1992-nji ýyllarda Owganystanda mujahitleriň Sowet soýuzy tarapyndan goldanýan Kabul hökümetine garşy ýaragly agdarylyşygy amala aşyryp, ondan soň Iýordaniýa gaýdypdyr.
Ony, 1994-nji ýylda şa Hüseýniň Ysraýyl bilen parahatçylyk ylalaşygyna gol çekmegine garşy dildüwişik gurnamakda aýyplap, täzeden tussaglyga iberipdirler.
Kazyýetde işine garalmagy ony anti-haşimileriň arasynda meşhurlyga ýetiripdir.
Zarkawi 5 ýyl soň şa Hüseýniň aradan çykmagy sebäpli yglan edilen günägeçişik bilen sypypdyr.
Siriýa goşuny
Zarkawi soň Owganystana gaýdyp barypdyr. Aýdylmagyna görä, onuň Bagdady bilen bilelikde işleşmegi we ýaşamaklygy, ana, şonda başlapdyr. Ol ýerde hem araplardan emele gelen Jünd Aş-Şam (Siriýa goşuny) atly guramany döredipdir we Usama Bin Ladenden ummasyz maliýe kömegini alypdyr.
Ol gurama esasanam Kabul we Geratda iş alyp barypdyr.
Zarkawiniň guramasy kiçi-girim dabaralarda Iýordaniýanyň ullakan myhmanhanalarynda we haçparazlaryň turistik ýerlerinde terrorçylykly hüjümleriň gurnalmagyny göz öňünde tutypdyr. Ýöne Iýordaniýanyň howpsuzlyk guramalary olaryň şeýle planlaryny öňünden bilip, 1999-njy ýylda Zarkawiniň gaýybana azatlykdan mahrum edilmegi barada karar çykarypdyr.
Bagdadynyň şol terrorçylykly planlara goşulyp- goşulmandygy bilinmeýär. Ýöne barybir şeýle işleriň onsuz edilip bilinmejekdigine ynanylýar.
Bagdady we Zarkawi Owganystanda bolan ýyllarynda “Talyban” hereketi bilen içgin aragatnaşyk saklapdyrlar.
Bagdady ylaýta-da “Talybanyň” bilim ministri bilen gowy dost bolupdyr. Ýöne mekdepleriň gadagan edilen sebitlerinde onuň nämä ministrlik edýändigi hem belli däldi.
Güman edilişine görä, Bagdady hem “Talybanyň” beýleki käbir ýaranlary ýaly, 11-nji sentýabr terrorçylykly hüjüminiň yzýanyndan amerikan goşunlarynyň Owganystana harby hereket gurnan mahaly, ol ýurdy terk edipdir.
Şaýylygyň ganym duşmany
Zarkawi bolsa Yraga gidipdir we soň “Al-Kaýda” ýaly tanaljak guramany döretmäge başlapdyr. Bu gurama 2006-njy ýylda onuň aradan çykmagyndan soň Yragyň "Yslam döwleti" guramasyna öwrülipdir.
Synçylaryň aýtmagyna görä, Bagdadynyň Zarkawi bilen iň bärkisi 1999-njy ýyldan bäri tanyşdygy babatdaky täze maglumatlar olar barada çynlakaý netijeler çykarmaga mümkinçilik döredýär.
Mundan ugur alyp, arkaýynlyk bilen şeýle diýmäge esas bar; özüni halyf yglan eden bu adam şaýylyga garşy sünni ekstrimizminiň iň irki oýunçylaryndan biri bolmak bilen çäklenmän, aslynda onuň düýbüniň tutylmagyna gatnaşypdyr.
Aýman Al-Zawahiri ony halamaýardy
Bu maglumat synçylaryň Bin Ladeniň mirasdüşeri Aýman Al-Zawahiri bilen Bagdadynyň arasynyň gowy bolmandygy bilen düşündirilýär. Zawahiri Zarkawiden we oňa ýakyn bolan adamlardan hemişe güman edipdir. Aýman Al-Zawahiri Zarkawini ganhor we gaty mezhepparaz biri hasap edipdir.
Zawahiri şu ýylyň başynda Bagdadyny “Al-Kaýdadan” kowupdyr. Zawahiri Jebhet Al-Nusra guramasyny “Al-Kaýda” boýun egdirmäge çalşan mahaly, Bagdady bu guramany YDYL-a boýun etmäge synanyşypdyr.
Häzir Bagdadynyň özüni halyf yglan etmekligi bolsa, onuň has uly ambisiýalara eýedigini ýaňzydýar.
Täze halyfy ne “Talyban”, ne-de radikal selefidler ykrar edýär
Şol bir wagtyň özünde Owganystandaky “Talybanyň” lideri Molla Omar özüni musulman dünýäsiniň lideri ýaly hasaplaýar we şeýle wezipäni özüne Bin Ladeniň berendigini öňe sürýär.
Synçylaryň aýtmagyna görä, Bagdadynyň halyflyk aladasy ony “Talyban” bilen hem jetleşdirýär.
Eýran hökümetine degişli “PressTW” habar gullugynyň aýan etmegine görä, hatda Siriýa söweşijilerini goldaýan abraýly musulman alymlar hem, hemmesi bir agyzdan, "Bagdadynyň toslama halyflygyna masgaraçylyk höküminde baha berýärler".
Siriýa söweşijileriniň esasy tarapdary hasaplanýan abraýly dil alymy Yusup Al-Karadawi hem Bagdadynyň öňe sürýän garaýyşlaryny kabul etmeýär.
Habar gullygynyň bildirmegine görä, Tunisiň Al-Nahda partiýasynyň lideri Rajid Hannowçi Bagdadynyň özüni halyf yglan etmegine "jogapkärçiliksiz we akmak hereket" diýip baha beripdir.
Musulman halyflygyna mirasdüşerlik ugrynda dalaşgärlik edýän Hizbut Tahrir partiýasy bolsa, Bagdadynyň halyflygyny hakykata gabat gelmeýän ýagdaý hasaplaýar.
Eýran habar gullugynyň aýtmagyna görä, täze halyfy çakdanaşa selefidler we tekfirler masgaraçylyk hasaplaýarlar.


text:
Täjigistanda futbol oýunçysy sakgaly sebäpli ýurduň polisiýasy tarapyndan oýna çykarylmady.
Haýr Wahdat futbol komandasynyň tälimçisi Tohir Muminowyň aýtmagyna görä, polisiýa bilen dörän meseleler sebäpli, futbolçy Parwiz Tursunow oýunlara goýberilmändir.
Emma Täjigistanyň Içeri işler ministrligi sakgally futbol oýunçylarynyň ýaryşlara gatnaşmak gadagançylygy boýunça hiç hili görkezmäniň berilmändigini nygtaýar. Ministrligiň aýtmagyna görä, raýatlary gorkuzmak işlerini alyp barýan polisiýa işgärerine çäre görler.
Dini kadalary berk berjaý edýän futbolçy Tursunowyň özüniň aýtmagyna görä, ol sakgalyny syranyndan, futboldan gidenini gowy görýär.
Täjik resmileri ýurtda yslam ekstremizminiň ýaýbaňlanmagynyň öňüni almak boýunça berk çäreleri görüp gelýärler.


text:
Segseninji ýyllaryň birinji ýarymynda ýazyjy, žurnalist hem terjimeçi Baýramdurdy Sähedow bilen bir edarada, ýagny «Sowet edebiýaty», (häzirki «Garagum») žurnalynda bile işleşmek miýesser edipdi.
Daşyndan şeýle agras, şeýle parahat, hatda şeýle biperwaý görnen pyýadanyň agzyndan gaty-gaýrym söz çykanyny, gaty ses bilen gürlänini, haýsydyr bir kärdeşine igenenini, redaksiýanyň tabşyrygyndan boýun gaçyranyny, iň bärkisi edara gijä galyp gelenini gören işgär ýokdy.
Gepiň gysgasy «gara ýer ýalydy» diýilýän kişileriň hilindendi…
Baýramdurdynyň kärdeşlerine düýbünden düşnüksiz bir häsiýeti bardy – ol şeýle bir äwmezekdi – bu gylygyna bir kabinetde oturan işgärler haýrandy. Ir sagat 9-da berlen salama sagat 10-larda jogap gaýtarardy. Günortanky arakesmede kofe ýa çaý hödürlän gyzlaryň «sag boluny» iş wagty gutaryberende ýetirip, olary aňk-taňk ederdi…
Ýöne tutuş redaksiýanyň gülküden ýaňa içini tutup kese ýykylmagyna Baýramdurdynyň bölüp-büçüp gürrüň beren bir wakasy boldy:
– Geçen şenbe güni çagalary maşyna mündürip, Gökdepä görme-görşe ugradym. Büzmeýinden sag-aman geçdik. Bir görsem, yzky oturgyçda oturan çagalarym garagolluk edip, kim saçdan, kim gulpakdan çekip, ala-gykylyk bolşup otyr. Gahar-gazap diýlen zady bilmeýän janym, bir yzyma gaňrylyp: «Gyk-çygyňyzy tapba goýmasaňyz, galan ýoly pyýada geçmeli borsuňyz» diýdim. Soň rula tarap öwrüldim welin, depe saçym kirpiň tikeni ýaly bolaýdy. Maşyn ýoldan çepe çykyp, daga tarap tutduryp barýa. Zordan saklap, ýola täzeden düşmeli boldy…
Bu ýerde dili duzly, tankyt bölüminiň müdiri Nargylyç Hojageldiýewi saklajak güýç ýokdy:
– Wah, Baýram jan, özüň bir pikir edip gör – sen bu «çalasynlygyň» bilen yzyňa bakýançaň, çagalara haý-küş edýänçäň, soň ýene rula tarap öwrülýänçäň – maşyn dagyň depesine çykmajakmy!..
Iş wagty tamamlanyp, her kim işläp oturan materialyny stoluň tahylyna atyp ugranda, Baýramdurdy myssaja ýylgyryp, kimedir birinemi ýa özünemi ýüzlenip, ýuwaşja seslendi:
– Nargylyç mamla ýaly-how…
Makalada öňe sürülýän pikirler awtoryň özüne degişli.


text:
Giçki gestozlar göwrelilik ýagdaýy sebäpli döreýän keselleriň biri bolup, göwrelilerde 10-20% ýygylykda duş gelýändir.
Ene ölümçiligine getirýän sebäpleriň arasynda ol 2-3-nji orny eýeleýändir. Bu keseliň ölüm howply gaýraüzülmelere getirip bilýänligi sebäpli, aýallar maslahathanasynyň we dogrum öýleriň esasy işi öňüni alyş, wagtynda anyklaýyş we netijeli lukmançylyk kömegini berme çärelere gönükdirilen bolmalydyr.
Taryhy maglumatlar
Giçki gestozyň has agyr tutgaý görnüşli ýüze çykmalary bolan (eklampsiýa) ýagdaýlary baryp Gippokrat döwründe belli bolupdyr.
Uzak ýyllaryň dowamynda dürli tutgaýly ýagdaýlary eklampsiýa diýip atlandyran bolsalar hem, 1763-nji ýylda fransuz akuşery Sowaž göwrelilik döwrüniň eklampsiýasyny aýyl-saýyl edipdir.
XX asyryň başynda fransuz akuşery Bar eklampsiýanyň öň ýanynda döreýän kellagyry, çişginlilik, görüşiň erbetleşmegi ýaly alamatlary eklampsizm diýip atlandyrsa, has soňrak ony preeklampsiýa diýip atlandyryp başlapdyrlar.
XlX asyryň ahyrynda nemes akuşerleri Lýuhlyaýn we Kermauer, tutgaýlaryň öňüsyrasynda döreýän böwrekleriň işiniň bozulmalaryna syn edip, eklampsiýanyň öň ýanyndaky tapgyry nefropatiýa diýip atlandyrypdyrlar.
Geçen asyryň başynda nemes lukmany Freýnd hemme gaýraüzülmeleri toksikoz diýip atlandyrmagy orta atyp, soňky 100 ýyllykda hemme ýokarda agzalan terminler amaly lukmançylykda ulanylypdyr.
Uzak ýyllaryň dowamynda göwrelilik sebäpli döreýän keselleri toksikoz diýip atlandyryp, olary irki we giçki toksikozlara bölüpdirler.
Giçki toksikozlary nefropatiýa diýip hem atlandyrypdyrlar. Sangenmeýster oňa mahsus üç alamaty kesgitläpdir: çişginlilik, gan basyşynyň ýokarlanmagy, peşewde belogyň döremegi (Sangenmeýsteriň üçlügi).
Soňky 10 ýyllykda bu ýagdaýlaryň diňe göwrelilikde duş gelýänligi göz öňüne tutulyp, toksikoz gestoz düşünjesi bilen çalşylyp ulanylyp başlandy.
XX asyryň başynda gestozyň bejergisinde magneziýa serişdesi giňden ulanylyp başlap, Russiýada magniý sulfaty Browkiniň usuly bilen goýbermek maslahat berildi. Biraz üýtgedilen bu usul häzir hem ulanylýar, derman serişdeleriň täze görnüşleri peýda bolýar.
Bejergi has ýokary netijeliligi bilen tapawutlansa hem, giçki gestoz şindiz hem doly öwrenilmedik kesel bolup, bejergi we öňüni alyş çäreleri hemişe şowly bolup durýan däldir.
Keseliň sebäpleri
Keseliň esasy sebäbi göwrelilik we bedende onuň bilen bagly bolup geçýän üýtgeşmelerdir.
Bu kesel göwrelilikden öň sagdyn hasaplanýan aýallarda hem (arassa gestoz) ýüze çykyp biler.
Gestozyň döremegine töwekgelçilik alyş-çalyş ýagdaýynyň, gan aýlanyşygynyň, bagryň we böwregiň kesellerinden ejir çekýän aýallarda has hem ýokarlanýandyr (utgaşykly gestoz).
Giçki gestozyň döremegini düşündirmäge synanyşýan köp teoriýalar belli bolsa hem (toksiki, gormonal, immunologiki, çaga ýoldaşy bilen bagly), olaryň hiç biri doly düşündirişi bermäge ukyply däldirler.
Gestozyň göwrelilik sebäpli ýüze çykýan üýtgeşmelere bedeniň uýgunlaşmagynyň bozulmagy netijesinde döreýänligi bilen ylalaşsak dogry bolar.
Köplenç ýaş we sosial taýdan garaşly aýallarda bedeniň has gowşak üýgunlaşma derejesi duş gelýär.
Nesil yzarlama faktory hem uly orun eýeleýändir.
Keseliň ýüze çykyş aýratynlyklary
Giçki gestozyň döremeginiň esasynda periferiýa damarlaryň gysylmagy, gan basyşynyň ýokarlanmagy, gan damarjyklaryň (kapillýarlar) diwarynyň geçirijiliginiň ýokarlanmagy, dokumalarda suwuň saklanmagy, uly gan damarlarynda ganyň mukdarynyň azalmagy, ganyň dykyzlygynyň ýokarlanmagy we gan aýlanşygynyň bozulmagy ýaly faktorlar ýatandyr.
Bu ýagdaýlaryň hemmesi alyş-çalyş faktorlaryň bozulmalaryna getirip, hemme beden agzalaryň, ylaýta-da böwrekleriň içiniň zeperlenmegine sebäp bolýandyr. Belogyň ýitirilmegi, damarda basyşy peseldip, damarlardaky suwuklygyň dokumalara çykmagyna getirýändir.
Keseliň alamatlary we tapgyrlaýyn bejergi çäreleri
Gestozyň öň ýanyndaky tapgyr (pregestoz) – göwreliniň beden agramynyň kadasyz köpelmegi bilen häsiýetlendirilip, bu tapgyrda çişginlilik ýüze çykmaýar. Gan basyşynyň üýtgäp durmagy, onuň iki elde hem meňzeş bolmazlygy, basyşyň görkezijileriniň ilkibaşdakydan biraz ýokarlanmagy ýaly alamatlar ýüze çykyp biler.
Gan basyşyň diastoliki (aşaky) görkezijisi ýokary bolup, sistoliki gan basyşy kadada saklanyp biler.
Göwreliligiň çişginliligi – köplenç aşakdan ýokarlygyna ýaýrap, ilki bilen aýaklaryň, soň garnyň, ondan soň elleriň we ýüzüň çişginliligi ýüze çykýandyr.
Aýallar ellerindäki ýüzükleriň kynlyk bilen çykarylýanlygyny, aýakgaplarynyň kiçi bolýandygyny belleýärler. Bu tapgyrda aýallar aýratyn arz bilen ýüz tutmaýarlar. Ýöne agramyň artmagy demiň gysmagyna, hereketleriň gowuşgynsyzlygyna getirip biler. Gizlin çişginliligi wagtynda anyklamak üçin aýallar maslahathanasynda kadaly agramy ölçemelidir. Ortaça her hepdede göwreliniň agramynyň 300-400 gr çenli, bütün göwreliligiň dowamynda 10-12 kg çenli köpelmegi kadaly hasaplanýar.
Bedeniň çişginliligini bejermek aşakdaky çärelerden ybarat bolup biler:
- Berhiz tutmak – beloga we witaminlere baý iýmite ýykgyn etmek,ýiti, turşy, duzly iýmitlerden gaça durmak. Kabul edilýän suwuklygy kadalaşdyrmak (ýöne içilýän suwuklyk fiziologiki talaplardan az bolmaly däldir). Köp lukmanlar hepdede 1-2 gün berhiz tutmak günleri geçirmegi belleýärler. Ýöne köp akuşerler berhiz tutma günlere garşy çykyp, agyr bolmadyk beloga we witamine baý bolan peýdaly iýmitlenmegi maslahat berýärler.
- Göwräniň aşaky böleginde we aýaklarda gan aýlanşygyny gowulandyrmak üçin ýörite maşklary ýerine ýetirmek (dyz-tirsek ýagdaýy, aýaklary ýokary galdyryp ýatmak).
- Peşew çykaryjy serişdeleri (gipotiazid, furosemid, diakarb) we ot gaýnatmalaryny (brusnikanyň ýapraklary, toloknýanka, mekgejöwen gulpagy) böwregiň işini kadalaşdyrmak üçin ulanmak. Şol maksat üçin eufillin serişdesini ulanmak, fizioemleri (böwrekleriň ýakynyna diatermiýa toguny ulanmak) bellemek maslahat berilýär.
- Aýalda ruhy dartgynlylyk ýagdaýynyň döremeginiň öňüni almak üçin oňa ünsli, mähirli gatnaşygy alyp barmak, gürrüňdeşlik geçirmek, ukynyň bozulmalarynyň öňüni almak üçin pişik dyrnagy, pustyrnik otlary maslahat bermek.
- Damarlaryň gysylmalarynyň öňüni almak üçin serişdeleri (papawerin, no-spa) ulanmak.
- Gan aýlanşygy (şol sanda çaga - çaga ýoldaşy ulgamynyň) kadalaşdyrmak üçin serişdeleri (kurantil, aktowegin, witamin E, metionin, eufillin) bellemeli.
Anyklaýyş we bejeriş çäreleri lukman tarapyndan bellenilip, ol saglyk öýüniň şertlerinde geçirilip bilner.
Eger geçirilýän bejergi netijesiz bolup, çişginliligiň derejesi köpelýän bolsa, göwrelini keselhana ýerleşdirmek gerekdir.
Çişginlilige garşy wagtynda geçirilýän bejergi göwreliligiň gaýraüzülmesiz geçmegine kömek eder.
Ýöne tesine, bejerginiň ýeterlik bolmadyk ýagdaýynda ol indiki, has agyr geçişli tapgyra geçip biler.
Nefropatiýa – ýokarda bellenilip geçilşi ýaly, bu tapgyryň esasy alamatlaryna gan basyşynyň ýokarlanmagy, çişginlilik we peşewde belogiň döremegi (Sangenmeýsteriň üçlügi) degişlidir.
Nefropatiýada hemme üç alamat, käwagt iki ýa-da bir alamat hem ýüze çykyp biler. Bu tapgyrda göwreli aýal ysgynsyzlyga, ukynyň bozulmalaryna arz edip biler.
Adaty üç alamatdan başga-da, nefropatiýa üçin peşewiň mukdarynyň azalmagy, göz düýbüniň damarlarynyň üýtgemegi, çaga-ýatgy-çaganyň ýoldaşy ulgamynda gan aýlanşygynyň bozulmagy, çaganyň ösüşden yza galmagy we kislorod ýetmezçiligi ýaly alamatlar mahsusdyr.
Nefropatiýanyň bejergisi alamatlaryň ýüze çykyşyna, olaryň derejesine, göwreliligiň möhletine baglylykda geçirilip, göwrelini alyp barmanyň meýilnamasyny we bejergi çärelerini diňe lukman bellemelidir. Bejergi keselhanada geçirilmelidir.
Bejergi çäreleri gan basyşy peseldýän serişdeleri (magniýa sulfat, eufillin, dibazol), gan aýlanyşygy kadalaşdyrýan (essensiale, aktowegin) serişdeleri ulanmagy öz içine alýar. Bedende belogyň köp mukdary ýitirlende belogy saklaýan serişdeleri (meselem, protein, albumin) goýbermek peýdaly netijeleri berýär.
Gestozyň bejergisi netijesiz bolup, gaýraüzülmeleriň döreme howpy ýokarlananda dogrum güýçlerini oýandyryp, çagany dogurtmak üçin çäreleri geçirmek wajyp bolýar.
Görkezmeler ýüze çykanda çagany operatiw usuly (kesarewo kesimi) bilen hem boldurmak mümkindir. Dogrum wagty dibazol, klofelin, pentamin, droperidol serişdeleri ulanylyp, dogrum güýçlerini togtadýanlygy sebäpli magnii sulfaty ulanylýan däldir.
Nefropatiýa aşakdaky gaýraüzülmelere getirip biler:
- tutgaýly tapgyryň (eklampsiýanyň) ýüze çykmagy;
- kadaly ýerleşýän çörekçäniň wagtyndan öň sypyrylmagy;
- gözüň torly gatlagynyň sypyrylmagy;
- böwregiň ýa-da bagryň işiniň ýetmezçiligi;
- çagada döreýän kislorod ýetmezçiligi ýa-da onuň enäniň içinde ölmegi;
- wagtyndan öň bolýan dogrum;
- dogrumdan soňky döwürde gan akmalar.
Preeklampsiýa – gestozyň has agyr geçýän tapgyry bolup, öňki agzalan alamatlara beýniniň bozulmalarynyň alamatlary goşulýandyr.
Aýaly kellagyrylar, gözüň öňünde "çirkeýleriň uçmagy", ýürek bulanma, gaýtarma, sepirjikde döreýän agyrylar biynjalyk edip biler. Näsag göwreli aýal berilýän soraga dogry jogap bermän, seňselän ýaly bolup, hiç zada arz etmän hem biler.
Bu tapgyrda esasy çäreler tutgaýlaryň döreme meýilliliginiň öz wagtynda öňüni alynmagyna gönükdirilen bolmalydyr.
Onuň üçin aşakdaky çäreleri geçirmelidir:
- Bolup biljek hemme gyjyndyryjy faktorlary (ses, ýagtylyk) aradan aýrylmalydyr. Barlaglar, dogrum burgulary, agyryly sanjymlar, maşyna salyp äkitme aýalyň ýagdaýyny ýaramazlaşdyryp biler.
- Keselhana şertlerinde agyrsyzlandyrmak maksady bilen azodyň zakisini, ftorotan, olaryň täsirini güýçlendirmek üçin bolsa droperidol, seduksen, diazepam ulanmak dogry bolar. Bellenilen tertipde magneziýa bejergisini geçirmäge başlamalydyr. Alamatlaryň derejesine görä başga serişdeler hem (eufillin, laziks, reopoliglucin) ulanylýar.
- Preeklampsiýa tapgyrynda mümkin boldugyça çalt çagany dogurtmalydyr. Dogrumyň ikinji döwründe aýalyň çygylmalaryny aradan aýryp, doly agyrsyzlandyrma çäreleri geçirilýändir.
Eklampsiýa – seýrek duş gelýän, ýöne agyr, tutgaýlaryň ýüze çykmagy bilen geçýän ölüm howply gaýraüzülmedir. Bu ýagdaý hersi 20-30 sek, agyr ýagdaýlarda 40 sek çenli dowam edýän tapgyrlardan ybarat bolup, eklampsiýa tutgaýlarynyň umumy dowamlylygy 1-2 min barabardyr.
1. Fibrillýar damar çekmeleriň tapgyry – ýüzdäki mimiki myşsalaryň çekmeleri bolup geçýär. Aýal huşuny ýitirýär, aýalyň ýykylyp, şikeslenmeleri almagy hem mümkindir.
2. Toniki tutgaýlaryň tapgyry – aýal huşsuz, göwräniň hemme myşsalary ýygrylýar, ýüzüň reňki ilkibada gyzarsa, soň gögümtil reňkde bolýar. Aýalyň ýüzi we boýny juda çişgin, aýal dilini dişläp bilýär. Göreçler giňelen.
3. Kloniki tutgaýlaryň tapgyry – myşsalaryň hemme toparynyň çekmeleri, el-aýagyň epilme hereketleri ýüze çykýar. Tutgaýlar wagty aýal krowatdan ýykylyp bilýändir. Diliň yzyna gitmegi, gaýtarylan iýmit galyndylaryň dem alyş ýollary ýapyp biljekdigi sebäpli, dem almanyň kesilmegi bolup biler, tersine kadasyz ýygylykda hyžžyldyly dem alma hem ýüze çykyp biler. Diliň dişlenmegi netijesinde agyzdan ganly köpürjik gelip biler.
4. Tutgaýlaryň tamamlanma döwri – tutgaýlar koma ýagdaýynyň döremegine getirip, ol bolsa aýalyň ýagdýynyň gowulaşmagy ýa-da erbetleşmegi bilen tamamlanyp biler. Tutgaýlar gaýtalanyp hem biler ýa-da ýüze çykan gaýraüzülmeler netijesinde ölüme hem getirip bilýändir.
Lukman gelip ýetýänçä gaýragoýulmasyz çärelere aşakdakylar degişlidir:
- Aýaly bolup biläýjek şikeslenmelerden goramaly (diliň şikeslenmelerinden hem);
- Agzy açmaga, dili saklamaga, dem alyş ýollaryndan nemi sorup almaga kömek edýän enjamlary ulanyp, dem alyş ýollarynyň geçirijiligini gazanmaly.
- Aýalyň gan basyşyna, ýürek urgularyna, göreçleriň ýagdaýyna gözegçilik edip, tizden-tiz lukmany çagyrmalydyr.
Bejergi çäreleriniň görnüşi preeklampsiýa ýagdaýynda geçirilýän çärelere meňzeşdir. Eklampsiýa tutgaýlaryndan söň öýkeniň emeli wentilýasiýasyny (ýelejiretme usuly) amala aşyryp, operatiw usuly bilen çagany dogurtmalydyr. Keserewo kesimini geçirmäge şertler bolmasa, doly agyrsyzlandyrmadan soň, agram salmazlyk maksady bilen akuşer gysaçlaryny ulanyp, adaty ýol bilen çagany dogurtmagy amala aşyrmalydyr.
Eklampsiýa tutgaýlaryndan soň, esasan hem operatiw dogrumdan soň, dogran aýala ideg we bejergi çärelerini kadaly gözegçilikde geçirmelidir.
Nefropatiýadan soň hem gestozyň ýaramaz täsirleri galyp bilýändir.
Dogrumdan soň, dogrumdan soňky ýüze çykýan eklampsiýanyň, gan akmalaryň ýüze çykyp biljekdigini ýatda saklamalydyr.
Giçki gestozlary başdan geçiren aýallar dogrumdan soňky döwürde aýallar maslahathanasynda gözegçilikde bolup, gan basyşyň gözegçiligini edip, peşewiň barlaglaryny geçirmelidir.
Maşgala lukmanynyň, nefrologyň, kardiologyň maslahatlaryny alyp, giçki gestozyň ýaramaz täsirlerini, gaýraüzülmelerini aradan aýyrmak üçin degişli bejergi çärelerini almalydyr.
Ýatda saklaň! Göwrelilikden öň beden saglygyna gözegçilik etmek, göwrelilik döwründe öz wagtynda lukmanlaryň gözegçiligi astynda barlaglardan geçip, giçki gestozlaryň başlangyç tapgyrlarynda öňüni almak, bu howply ýagdaýlaryň öňüni alynma çäresiniň esasydyr.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Şenbe güni Türkmenistanyň Mejlisi nobatdaky maslahatynda birnäçe möhüm kanunlaryň taslamalaryna garady. Garalan taslamalaryň hatarynda “Türkmenistanyň raýatlygy baradaky” kanunyň taslamasy-da boldy.
Bu kanunyň taslamasynda Türkmenistanyň raýatlygynyň esasy prinsipleriniň hem-de ony sazlaşdyryjy düzgünleriň şöhlelendirilendigi, şeýle-de raýatlyga eýe bolmaklygyň we raýatlykdan çykmaklygyň düzgünleriniň kesgitlenendigi aýdylýar.
Türkmen mediasynyň
ýazmagyna görä, deputatlar bu kanunyň kabul edilmeginiň geljekde Türkmenistanyň raýatlygy bilen baglanyşykly meseleleriň ýurduň içinde-de, ýurduň daşynda-da oňyn esaslarda çözülmegine ýardam etjekdigini belläpdirler.
Mundan daşary, şenbe güni geçirilen maslahatda Mejlis “Türkmenistanyň adatdan daşary ýagdaýlar baradaky” kanunynyň taslamasyna-da garady.
Adatdan daşary ýagdaýlar hem göz öňünde
Bu täze kanunda tutuş Türkmenistanyň territoriýasynda ýa-da onuň belli bir ýerlerinde adatdan daşary ýagdaý düzgünini girizmekligiň şertleri hem-de döwlet we beýleki organlaryň, olaryň ýolbaşçylarynyň şeýle ýagdaýlardaky hukuk normalary kesgitlenilýär.
Şeýle-de, bu täze kanunda adatdan daşary ýagdaýlarda raýatlaryň we guramalaryň hukuklarynydyr azatlyklaryny çäklendiriji hem-de olara goşmaça borçlary ýükleýji aýry-aýry düzgünleriň girizilmegine-de ýol berilýändigi aýdylýar.
Bu täze kanun baradaky resmi maglumatda adatdan daşary ýagdaý düzgünini girizmeklige we ony saklamaklyga jogapkär subýektleriň hereketlerini anyk kesgitlemekligiň syýasy, tebigy, tehnogen we beýleki görnüşlerdäki garaşylmadyk hadysalara garşy göreşiň girewi bolup durýandygy nygtalypdyr.
Türkmenistanyň Mejlisiniň şenbe şünki maslahatynda “Döwlet ýaşaýyş jaý fondunyň ýaşaýyş jaýlaryny hususylaşdyrmak baradaky” kanunyň taslamasyna-da garaldy.
Mundan daşary, maslahatda “Türkmenistanyň zähmet kodeksine üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek baradaky” kanunyň hem-de “Türkmenistanyň migrasiýa gullugy boýunça kanunyna üýtgetmeler we goşmaçalar girizmek baradaky” kanunyň taslamalaryna-da garalandygy habar berilýär.


text:
Gresiýada pensiýa ýaşyndaky bir ýaşulynyň agyr ykdysady kynçylyklar sebäpli öz janyna kast edip ölmegi, penşenbe güni Afiny şäherinde protestçiler bilen polisiýa güýçleriniň güýçli çaknyşyklaryna getirdi.
Bu çaknyşykda polisiýa güýçleri parlamentiň binasynyň daşynda daş we içi ýangyçly çüýşeleri zyňyp, bulagaýçylyk döreden 1 müň 500 töweregi protestçini dargytmak üçin dubinkalary we göz ýaşardyjy gazlary ulandy.
Bu protestleriň has gazaply häsiýete eýe bolmagyna hepdäniň çarşenbe güni Afiny şäherinde pensiýa çykan ozalky bir dermanhana işgäriniň öz kellesine ok atyp, janyna kast etmegi sebäp boldy.
Gresiýanyň polisiýasy Afiny şäheriniň Sintagma meýdançasynda öz janyna kast eden 77 ýaşly bu ýaşulynyň ýanyndan onuň elde ýazan hatynyň-da tapylandygyny aýdýar. Ýöne polisiýa häzirlikçe bu adamyň anyk kimdigini eşgär etmekden saklanýar.


text:
Öten agşam Kanadanyň Wankuwer şäherinde geçýän gyşky olimpiýa oýunlarynda hokkeý boýunça final ýaryşda Birleşen Ştatlaryň komandasy bilen Kanadanyň komandasy bäsleşdi.
Bäsleşigiň üçünji bölüminiň iň soňky minudyna çenli kanadaly hokkeýçiler 2-1 hasap bilen öňdeligi sakladylar. Emma ýaryşyň esasy wagtynyň tamamlanmagyna 24 sekunt galanda, amerikan hokkeýçisi Zah Parise bir gol geçirip, hasaby deňledi we komandalar goşmaça wagtda oýny dowam etdirmeli boldular.
Goşmaça wagtyň sekizinji minudynda kanadaly hokkeýçi Sidneý Krosbi amerikalylaryň derwezesine şaýbany salyp, öz komandasyna olimpiadanyň altyn medalyny getirdi.
Şeýlelikde, kanadaly sportsmenler tutuş olimpiadanyň dowamynda 13 sany altyn medal alyp, gyşky olimpiýa oýunlarynda taryhda iň köp altyn medala eýe boldular.


text:
Siriýa boýunça düýbi Britaniýada ýerleşýän ynsan hukuklaryny goraýjy topar Siriýanyň Homs şäherinde anna güni 200-den gowrak adamyň öldürilendigini habar berdi.
Siriýanyň ynsan hukuklaryna gözegçilik ediji bu topar parahat protestçilere garşy bu ganly hüjümiň hökümet güýçleri tarapyndan amala aşyrylandygyny aýdýar.
Emma Siriýanyň döwlet mediasy bu gyrgynçylyga hökümet güýçleriniň dahylly däldigini öňe sürüp, maglumat ýaýratdy. BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşi Siriýadaky bu soňky ganly wakalary ýazgaryp, ýörite rezolýusiýa kabul etmekligi planlaşdyrýar.


text:
Meşhur sowet içalysy Gework Wartanýan 87 ýaşynda, Moskwada aradan çykdy.
Ikinji jahan urşy döwründe Tähranda işlän Wartanýan nasistleriň 1943-nji ýylda, ýaran güýçleriň liderleri Žozef Staliniň, Franklin Ruzweltiň we Winston Çerçiliň gatnaşmagynda Tähranda geçen konferensiýa hüjüm etmek planlarynyň üstüni açypdy.
Şeýle-de ol britan aňtaw gullugynyň içine aralaşyp, Sowet Soýuzyndaky ýaşryn içalylar toparynyň üstüni açypdy.
Wartanýan uruşdan soň öz aýaly bilen 30 ýyllap içaly bolup işledi. Ol sowet aňtaw gullugyndan 1992-nji ýylda dynç alşa çykdy.
Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew ony hakyky watançy we ajaýyp adam diýip häsiýetlendirdi.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi habar serişdeleri üçin ýaýradan soňky metbugat beýanatynda Hazar deňzinde Azerbaýjanyň birtaraplaýyn bikanun hereketleri bilen bagly Türkmenistanyň Azerbaýjan tarapyna birnäçe gezek resmi diplomatik nota iberendigini tassyklaýar. Bu barada turkmenistan.ru maglumat berýar.
Bu maglumata görä, ministrligiň bu beýanaty 2012-nji ýylyň 9-njy iýulynda Azerbaýjan respublikasynyň daşary işler ministri Elmar Mamedýarowyň “Serdar” ýatagy bilen bagly dawa meselesi boýunça Türkmenistan halkara arbitraž suduna ýüzlenmek barada Azerbaýjan tarapyna habar bermedi diýip eden çykyşyndan soň ýaýradylypdyr.
Türkmenistanyň Azerbaýjan respublikasyna iberen notalarynda “Omar” we “Osman” ýataklarynda Azerbaýjan tarapynyň bikanun agtaryş işlerini alyp barýandygy we “Serdar” ýatagy boýunça bikanun hereket edýändigi bellenilýär.
Özüniň resmi notalarynda Türkmenistan bu dawaly meseleler boýunça gepleşikleri dowam etdirmäge taýýardygyny, şeýle hem ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň gazanylmadyk ýagdaýynda Türkmenistan halkara suduna ýüzlenmek hukugyndan peýdalanjakdygyny belleýär.
Şeýle hem, beýanatda 2009-njy ýylyň 4-nji awgustynda Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň arasynda Hazar deňziniň düýbüni we suw asty baýlyklaryny bölmek meselesi boýunça Türkmenistanyň resmi pozisiýasynyň çap edilendigi we bu mesele boýunça Halkara suduna ýüzlenmekligiň makullanýandygy aýdylýar.
Bu metbugat beýanatynda nygtalyşyna görä, Türkmenistanyň daşary işler boýunça edarasy Azerbaýjanyň daşary işler ministriniň bu aýdanlaryna haýran galmak we düşünmezlik bilen jogap berýär.


text:
Sözlemde baş agzalara ýa-da özara bir-birlerine baglanyp, olary aýyklap, olar dogrusynda belli bir soraga jogap bolup gelýän sözlere aýyklaýjy agzalar diýilýär.
Oraz işden öýlän geldi.
Aýyklaýjy agzalar öz baglanýan sözleri taýyndan iki topara bölünýärler: aýyrgyçlar we doldurgyçlar.
Sözlemde atlara, at rolunda gelen sözlere baglanyp, olary aýyklap gelen sözlere aýyrgyçlar diýilýär.
Onuň gürrüňini kesdiler.
Aýyrgyçlar aýyklaýan sözlerine ylalaşma, ýanaşma we eýerme ýollary arkaly baglanýarlar.
Aýyrgyçlar aňladýan manylaryna, jogap bolýan soraglaryna we baglanyş ýollaryna garap, üç topara bölünýärler:
Degişlilik aýyrgyjy kimiň? nämäniň? niräniň? haýsy? diýen soraglara jogap bolup, sözlemiň atlardan bolan we at formasyn-da gelen agzalaryna baglanýar. Ol many taýyndan bir zadyň kimiňki ýa nämäniňkidigini, kime, nämä degişlidigini, gymyldynyň hem kime, nämä dahyllydygyny görkezýär.
Artygyň (kimiň?) gözi ýoldady.
Baglanýan sözüni aýyklap gelen söz eýelik düşümiň goşulmasyz formasynda gelende hem degişlilik aýyrgyjy hasap edilmelidir.
Ýakymly aýdym (nämäniň?) sesi gelýärdi.
Sypat aýyrgyjy neneňsi? nähili? haýsy? näçenji? nämeden? diýen soraglara jogap bolup, bir zadyň hilini, bolşuny, gylyk-häsiýetini, näçedigini, görnüşini, nämeden edilendigini, kesp-kärini, ornuny görkezip, baş düşüm formasynda bolýar we öz aýyklaýan sözüniň, köplenç, öňünden we käbir ýagdaýlarda hem yzyndan gelýär. Sypat aýyrgyjy sypatlardan, görkezme çalyşmalaryndan, sanlardan, ortak işliklerden, işligiň hökmanlyk formasyndan, kesp-kär we maşgala aragatnaşygyny görkezýän sözlerden bolýar.
Bu bagda miweli (nähili?) agaçlar köp. (Sypatdan.)
Şu (haýsy?) kitap kimiňki? (Görkezme çaşylmasyndan.)
Çagajyklar akar (haýsy?) suwuň boýunda oýnaýardylar. (Ortak işlikden.)
Biz öýde işlemeli (haýsy?) tabşyryklaryň hemmesini işläp bolduk. (Işligiň hökmanlyk formasyndan.)
Çopan (haýsy?) Kadyr goýunlary oňat bakýar. (Kesp-kär görkezýän atdan.)
Meňzetme aýyrgyjy kim ýaly? näme ýaly? nire ýaly? diýen soraglara jogap bolup, bir zadyň, bir adamyň başga bir zada ýa-da adama görnüş, häsiýet taýyndan meňzedilýändigini görkezýär we öz yzyndan ýaly, kimin, dek kömekçileri getirilen atlardan bolýar.
Men jigimiň nar ýaly (näme ýaly?) ýaňagyndan ogşadym.
Sözlemiň işliklerden bolan her bir agzasyna baglanyp, şolary aýyklap gelýän sözlere doldurgyçlar diýilýär. Doldurgyçlar gymyldy-herekete degişli ýagdaýlary görkezýärler.
Myhmanlar jaýa girdiler.
Doldurgyçlar aňladýan manylaryna we jogap bolýan soraglaryna garap, dokuz topara bölünýärler:
Wagt doldurgyjy aýyklaýan sözüniň aňladýan gymyldy-hereketiniň wagtyny bildirýär we haçan? näwagt? näçe wagt? diýen soraglara jogap bolýar.
Wagt doldurgyjy şular ýaly sözlerden bolup bilýär:
Wagt aňladýan ir, giç, agşam, daňdan ýaly sözlerden.
Biz çöle ir (haçan?) gitdik.
Wagt-orun düşümdäki käbir sözlerden.
Biziň göçüp gelenimize üç ýyl (näçe wagt?) boldy.
Öň, soň, owal, bäri ýaly sözleriň kömegi bilen.
Waka on ýyl mundan owal (haçan?) bolupdy.
Biz iki sagatdan bäri (haçandan bäri?) saňa garaşyp otyrys.
Çenli sözüniň kömegi bilen.
Biz bu işi agşama çenli (haçana çenli?) gutararys.
Çykyş düşümde gelen käbir sözlerden.
Oýun ýene bäş günden (haçan?) başlanýar.
Orun doldurgyjy kimde? nämede? nirede? diýen soraglara joga bolup, sözlemde anladylýan pikiriň ornuny, bolan ýerini görkezýär. Orun doldurgyjy wagt-orun düşümindäki sözlerden bolýar.
Amanda (kimde?) gowy kitaplar köp.
Görkezme çalyşmalary käbir ýagdaýlarda yzlaryndaky söz bilen bilelikde orun doldurgyjy bolup biler.
Bu ýerde (nirede?) uly stadion guruljak.
Wagt-orun düşümdäki tarap, ýan, gapdal sözleri özlerini aýyklaýan sözler bilen bile orun doldurgyjy bolup biler.
Biz klubuň bäri tarapynda (nirede?) durduk.
Ýöneliş doldurgyjy kime? nämä? nirä? näçä? diýen soragla jogap bolup, sözlemde aňladylýan pikiriň, gymyldynyň nirä ýönelendigini kime, nämä gönükdirilendigini görkezýär. Ýöneliş doldurgyjy ýöneliş düşümdäki sözlerden bolýar.
Olar düýn Tejene gitdiler.
Aňryk, bärik, ilerik, gaýrak, aşak, ýokaryk ýaly tarap görkezýän sözler şol duruşlaryna ugur görkezip bilýändikleri üçin ýöneliş-doldurgyjy bolýarlar.
Oglanlar ilerik gitdiler.
Tarap, ýan, taý, gapdal sözleri hem iöneliş düşümde gelende, ýöneliş doldurgyjy bolup bilýär.
Otly gygyryp, gapdala süýnüp gitdi.
Ýöneliş doldurgyjy bir zadyň san taýdan bahasyny hem aňladyp biler.
Men ýaglygy on bäş manada aldym.
Eňiş doldurgyjy kimi? nämäni? niräni? näçäni? diýen soraglara jogap bolup, gymyldynyň haýsy zada geçýändigini, haýsy zada täsir edýändigini görkezýär we ýeňiş düşümdäki sözlerden bolýar.
Ellini ikä bölüň.
Hakyndalyk doldurgyjy kim hakynda? näme hakynda? kim dogrusynda? näme dogrusynda? diýen soraglara jogap bolup, işiň bir adam ýa bir zat hakyndalygyny aňladýar.
Bu doldurgyç at formasynda ýa-da at ýerine ulanylýan her bir sözüň yz ýanyndan hakynda, dogrusynda, barasynda, babatynda, hakda, dogruda, barada ýaly kömekçi sözleri getirmek bilen emele gelýär.
Mugallym şahyr hakda gürrüň etdi.
Çykyş doldurgyjy kimden? nämeden? nireden? näçeden? diýen soraglara jogap bolup, köplenç, gymyldynyň başlanan nokadyny, bir zadyň alnan ýerini, onuň nämeden edilendigini we şuňa meňzeşleri görkezip biler. Çykyş doldurgyjy çykyş düşümdäki sözlerden bolýar.
Oraz işden çykdy.
Sebäp hem maksat doldurgyjy kim sebäpli? näme sebäpli? kim üçin? näme üçin? näme etmäge? diýen soraglara jogap bolup, gymyldynyň ýüze çykmagynyň sebäbini ýa-da maksadyny görkezýär. Ol şu aşakdaky kömekçi sözler arkaly hasyl bolýarlar.
Baş düşümde gelen atlardan soň sebäpli, zerarly, mynasybetli kömekçilerini getirmek bilen.
Biz ulagsyzlyk zerarly (näme zerarly?) kösendik.
Baş we eýelik düşümlerde gelen atlardan, at rolunda gelen sözlerden işligiň nämälim formasyndan soň uçin, ýolunda, ugrunda, maksady bilen kömekçilerini getirmek arkaly.
Ejem meni görmek üçin gelipdir.
Ýöneliş düşümde gelen işligiň nämälim formasy kömekçi sözsüz-de sebäp hem maksat doldurgyjy bolup biler.
Olar ýaryşmaga geldiler.
Hal-ýagdaý doldurgyjy nädip? neneňsi? nähili? näme bilen? kim bilen? diýen soraglara jogap bolup, gymyldynyň nähili ýagdaýda, neneňsi bolup ýüze çykanyny, onuň hilini, başga biri bilen bilelikde bolanyny, kim ýa näme üsti bilen ýerine ýetirilenini we şu meňzeşleri görkezip biler.
Sona köýnegi çalt we oňat tikýär.
Hal-ýagdaý doldurgyjy birnäçe ýollar bilen ýasalýar:
Ýagdaý görkezýän hallardan.
Ol suwda arkanlygyna ýüzdi.
Hal işliklerden.
Ol işine pyýadalap gitdi.
Yzlaryna -ça, -çe goşulyp ýasalan sözlerden.
Biz klasda rusça öwrenýäris.
Hal roluna gelen sypatlardan.
Ýeňiş gününi dabaraly belledik.
Meňzetme doldurgyjy neneňsi? nähili? diýen soraglara jog bolup, bir gymyldy-hereketiň ikinji bir gymylda meňzedilýändigini görkezýär we öz yzyndan ýaly, kimin, dek (deý) kömekçileri getirilen sözlerden bolýar.
Ol ýaý kimin büküldi.
Meňzetme doldurgyjy -ça, -çe goşulmasyny kabul eden atlardan hem bolup bilýär.
Duşmanyň peşeçe bolsa, pilçe (nähili?) gör.


text:
Orsýetiň kanun çykaryjylarynyň Orsýete garşy sanksiýalary girizen ýurtlary “agressor ýurtlar” diýip häsiýetlendirmek boýunça kanunyň taslamasyny düzendigi habar berildi.
“Izwestiýa” gazetiniň maglumatyna görä, täze düzgünler Orsýetde işleýän käbir kompaniýalar babatynda potensial çäklendirmeleriň girizilmegini göz öňünde tutýar. Maglumatda häkimiýet başyndaky “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasynyň deputatlaryna salgylanyp, kanunyň “agressor ýurtlarda” hasaba alnan audit we konsalting kompaniýalarynyň Orsýetde işlemegini çäklendirip biljekdigi aýdylýar.
Kanun çykaryjylar “agressor ýurt” diýip Orsýet Federasiýasyna, Orsýetiň raýatlaryna ýa-da orsýetli şirketlere garşy sanksiýa girizen döwletleri atlandyrýarlar. Kanunyň taslamasy Kremliň Orsýete garşy sanksiýa girizen Ýewropa Bileleşigine we ABŞ jogap bermek üçin mümkinçilik gözleýän wagtynda düzüldi. Günbatar döwletleri Moskwanyň Ukrainanyň gündogarynda separatistlere goldaw berýändigini aýdyp, ýene täze sanksiýalara seredýär.


text:
2002-nji ýylyň 25-nji noýabrynda, şol wagtky prezident Saparmyrat Niýazowyň janyna kast etmäge boldy diýilýän synanyşykda aýyplanyp tussag edilen adamlaryň ykbaly hakda häzirki döwürde daşary ýurtlarda ýörite kampaniýa alnyp barylýar.
Şeýle ýygnaklardan biri 14-nji fewralda Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Wenadaky edarasynda boldy. Şol ýygnakda esasanam boldy diýilýän şol wakada tussag edilensoň, ykbaly näbelli bolan adamlar göz öňünde tutulyp, “olary diri görkeziň” diýen çagyryş bilen çykyş edilýär.
Takyk sany belli däl, emma käbir tanymal sýyasy şahsyýetleri we olaryň ýakyn garyndaşlaryny öz içine alýan käbir tussaglaryň ykbaly bolsa indi 13 ýyldan bäri näbelli bolmaklygyna galýar. Şu günki programmamyzda bu ýagdaýyň olaryň çagalaryna ýetiren täsiri hakda gürrüň etmekçi.
Myhmanymyz, ençeme garyndaşy tussaglykda bolan, Türkmenistanyň oba hojalyk ministriniň öňki orunbasary Yklymow Sapar.


text:
Ýazyjy Joanne Rowlingiňň “Garri Potter” (Harry Potter) eseriniň nobatdaky sekizinji kitaby "Garri Potter and the Cursed Child", ýagny "Garri Potter we gargyşly çaga" ady bilen Britaniýada 31-nji iýulda satuwa çykaryldy.
Britaniýanyň meşhur "Waterstones" atly kitap firmasynyň 140 dükanynda täze kitaba bagyşlanyp ýörite üýşmeleň gurnaldy. Habar berlişine görä, dünýäniň dürli ýurtlarynda kitap dükanlary “Garri Potter” eserinden bu täze kitaby satyp başlamak üçin 30-dan 31-nji awgusta geçen gijesi dükanlaryny ýapman, gijeki düzgünde işläpdirler.
"Waterstones" atly kitap firmasynyň jogapkär işgäri BBC-ä beren beýanatynda şeýle diýýär: "Bu kitap bilen baglanyşykly öňünden alan sargytlarymyzyň sany alty görkezijili ululykdyr. "Garri Potter" seriýasyndan çykan soňky kitapdan soň biz onuň dowamy beýle rekord derejede satylar öýtmändik. Biz bu kitabyň şu wagta çenli iň köp satylan kitabymyza öwrülmegine garaşýarys".
Kitap satýan firmanyň "Piccadilly" atly köçede ýerleşýän dükanyndaky nobatlar ýüzlerçe metre çenli baryp ýetipdir we nobatlar ençe sagatlap dowam edipdir. "Garri Potteriň" muşdaklary ençeme sagat öňünden dükanyň açylmagyna onuň gapysynda garaşypdyrlar.
Ýatlap geçsek, 23-nji iýulda Londonda "Garri Potter we gargyşly çaga" atly eser teatrda sahnada goýuldy.
1997-nji ýyldan başlap 7 tomy çapdan çykan "Garri Potter" seriýasyna degişli kitaplar şu wagta çenli 450 million tiraž bilen satylypdyr. Kitap esasynda surata düşürilen kinofilmlerden, umuman alanyňda, 7 milliard dollar girdeji gazanylypdyr.


text:
Şu gün Los-Anjeles şäher sudunyň sud oturdaşlary amerikaly aýdym-saz ýyldyzy, merhum Maýkl Jeksonyň ozalky lukmany, doktor Konrad Murreý aýdymçynyň ölüminde günäli diýip karar çykardy.
58 ýaşly Konrad Murreýiň işi boýunça sud özüniň gutarnykly kararyny ýene üç hepdeden çykarmaly. Sud oturdaşlarynyň karary öz güýjünde galsa, oňa 4 ýyla çenli türme tussaglygy garaşýar.
ABŞ-nyň prokuraturasy ony Maýkl Jeksona saglygy üçin howply uky dermanyny bermeli dozasyndan has köp berip, onuň ölümine sebäp bolanlykda aýyplaýar.
Dünýä meşhur aýdymçy Maýkl Jekson 2009-njy ýylyň 25-nji iýunynda 50 ýaşynyň içinde agyryny aýyryjy «propofol» dermanynyň aşa köp dozasyndan zäherlenme netijesinde ölüpdi.


text:
Eýranyň prezidentligine kandidatlaryň sekizisi göni efirdäki telegepleşikde bir-biri bilen çekeleşige çykdy.
Emma kandidatlar öz garşydyşlaryna göni hüjüm etmekden we bir-birini tankytlamakdan saklandylar. Sorag-jogap görnüşindäki gepleşikde her kandidata öz pikirini aýtmak üçin 90 sekunt wagt berildi.
Çekişmäniň esasy bölegi iş ýerlerini döretmek, elýeterli jaýlary gurmak, giň ýaýran işsizigi we inflýasiýany duruzmak ýaly sosial we ykdysady meselelere gönükdirildi.
Şeýle-de kandidatlardan Eýranyň nebit girdejilerine garaşlylygyny nädip azaldyp boljakdygy barada soraldy.
21-nji maýda Eýranda 14-nji iýunda geçjek prezident saýlawlarynda bäsleşmek üçin hasaba alnan 700-e golaý kandidatyň diňe 8 sanysy tassyk edildi.


text:
Yragyň öňki prezidenti Saddam Hüseýniň döwründe dürli basyşlara sezewar bolan yrakly türkmenler, onuň häkimiýetden gyrakladylmagy bilen, ýurtda öz hak-hukuklaryny gazanmak ugrunda tagalla edýärler.
Mysal üçin, Yragyň demirgazygyndaky Kürt dolanşygynyň merkezi şäheri bolan Erbilde ýaşaýan türkmenleriň bir metjidinde ençeme ýyllardan soň türkmençe hutba okaldy.
Azatlyk radiosynyň “Dünýä türkmenleri” gepleşiginiň nobatdaky sany yrak türkmenleriniň öz hak-hukuklary ugrunda alyp barýan göreşlerine, olaryň gazanýan netijeleriniň ähimiýetine bagyşlandy.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Belgiýanyň prokurorlary Pariž hüjümlerinde güman edilýän Mohamed Abrinini terrorçy ganhorlugynda we terror toparynyň işlerine gatnaşmakda aýyplady.
Brýusseldäki prokuratura edarasy 9-njy aprelde Brýussel aeroportynda beýleki iki bombaçy bilen 22-nji martda Belgiýanyň paýtagtynda bolan partlamalardan öň kellesi «başgaply» surata düşürilen adamyň hem Abrini bolandygyny aýtdy.
8-nji aprelde Belgiýada tussag edilen Abrini geçen ýylyň Pariž hüjümleriniň tanalýan iň soňky gaçgagy hasaplanylýar.
13-nji noýabrdaky Pariž hüjümlerinde 130 adam öldürilipdi.
Belgiýa prokurorlary 9-njy aprelde Osama K. diýip tanalýan ýene bir adamy «terrorçy ganhorlykda» aýyplady


text:
11-nji maýda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow resmi sapar bilen Awstriýa Respublikasyna ugrady. 12-nji maýda Wenada ýokary derejedäki türkmen-awstriýa gepleşikleri geçiriler.
Gepleşikleriň barşynda ikitaraplaýyn syýasy-diplomatik, söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwerlik ulgamlarynyň, şeýle hem halkara syýasatynyň özara gyzyklanma bildirilýän käbir möhüm meseleleriniň giň toplumyny ara alyp maslahatlaşmak göz öňünde tutulýar.
Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň arasynda ýola goýlan netijeli gatnaşyklaryň çäklerinde bilelikde hereket etmegiň geljegi pikir alyşmalaryň aýratyn meselesi bolar, Awstriýa 1995-nji ýylyň ýanwar aýyndan bäri bu guramanyň doly hukukly agzasydyr.
Gepleşikleriň barşynda ýangyç-energetika ulgamynda hyzmatdaşlyk etmek meselesiniň ara alyp maslahatlaşyljak möhüm ugurlaryň biri bolup durýandygy tötänleýin däldir, munuň özi Türkmenistanyň ägirt uly ýangyç gorlaryna eýe bolmagy bilen hem, Ýewropa Bileleşiginde türkmen gazyna bolan islegiň barha artýandygy bilen hem şertlendirilendir. Türkmenistan ählumumy bähbitler üçin giň halkara hyzmatdaşlygyny ýola goýmak ugruna üýtgewsiz ygrarly bolmak bilen, öz energiýa serişdelerini dünýä bazaryna, şol sanda Ýewropa bazaryna köpugurly ýol bilen ibermek barada oňyn syýasaty alyp barýar we halkara gaz geçirijilerini gurmak boýunça iri göwrümli taslamalaryň birnäçesini amala aşyrmak barada gowy tejribe toplady.
Şu ýylyň fewral aýynda Aşgabatda bilelikdäki Türkmen-awstriýa toparynyň nobatdaky mejlisi geçirildi. Bu topar, şeýle hem syýasy geňeşmeler hem-de işewürlik maslahatlary hyzmatdaşlygyň geljeginiň giň ugurlaryny açmaga, ony hemmetaraplaýyn işjeňleşdirmäge ýardam edýär.
Öňde boljak ýokary derejedäki türkmen-awstriýa duşuşyklarynyň jemleri boýunça iki ýurduň hem-de dostlukly halklaryň milli bähbitlerine we olaryň durmuş-ykdysady taýdan ösüşine laýyk gelýän köptaraplaýyn hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmek üçin ygtybarly binýady üpjün etmäge gönükdirilen ikitaraplaýyn möhüm resminamalara gol çekiler.


text:
Mobil telefonynyň üsti bilen ilkinji tekst görnüşli maglumatyň iberilenine duşenbe güni 20 ýyl dolýar.
1992-nji ýylyň 3-nji dekabrynda 22 ýaşly britaniýaly inžener öz kompýuterinden dostunyň telefonyna ilkinji SMS tekstini (“Short Messaging Service” - gysga maglumat hyzmaty) ýollady.
Neil Papwortyň maglumatynda "Merry Christmas" – “Roždestwo günüň mübärek bolsun!” diýilýär.
Adam orta hasap bilen her hepdede 50 SMS tekstini iberýär. Trillionlap iberilýän SMS teksti ýylda $112 milliard girdeji getirýär.
Şol bir wagtyň özünde 2012-nji ýylyň birinji ýarymynda SMS iberýän adamlaryň sany pese gaçdy, çünki indi köp adam habarlaşmak üçin Facebook, Twitter ýaly sosial ulgamyna ýüzlenýär.


text:
Türkmenistanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň 71-nji mejlisinde ileri tutýan garaýyşlary
Garaşsyzlygynyň şanly 25 ýyllyk baýramyna barýan Türkmenistan ösüşiň ýokary depginlerini üpjün edip, milli ykdysadyýeti ösdürmegini dowam edýär hem-de rowaçlygyň we abadançylygyň täze sepgitlerine tarap ynamly gadam urýar.Ýurdumyzda konstitusion derejede adam jemgyýetiň esasy gymmatlygy hökmünde yglan edildi. Döwletimiz dünýäniň okgunly ösýän, rowaçlanýan hem-de parahatçylygy söýüji ýurtlarynyň hataryna girýär. Giň möçberli özgertmeleriň okgunly amala aşyrylmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Düýpli özgertmeler bilen birlikde, giň möçberli halkara hyzmatdaşlygy hem üstünlikli ösdürilýär. Birleşen Milletler Guramasy bilen ysnyşykly hem-de netijeli hyzmatdaşlyk onuň aýdyň görkezijileriniň biridir.


text:
Türkiýe döwletiniň stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýän "Türkiýe Burslari" programmasy boýunça ýokary okuwlary üçin arza kabul edişlik başlandy.
Dokumentler 6-njy maýdan 6-njy iýuna çenli kabul ediler. Bu barada Türkiýäniň stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýän www.turkiyeburslari.gov.tr websahypasy habar berýär.
Websahypada habar berilmegine görä, Türkiýede ýokary bilim almak isleýän türkmen talyplary “Saglyk bilimleri”, “Ylahyýet” we “Türk dili we edebiýaty” bölümlerinden başga hödürlenýän programmalara arzalaryny tabşyryp bilerler.
Türkiýe döwletiniň hödürleýän stipendiýaly okuw programmasynda, ýokary okuwyny Türkiýede okamaga mümkinçilik gazananlar aýda 300$ stipendiýa bilen üpjün edilerler.
Websahypada bellenmegine görä, okuwa kabul edilenler döwletiň umumy ýaşaýyş jaýlarynda mugt galyp bilýärler we ýerleşen ýokary okuw jaýy üçin hiç hili pul tölemeýärler.
Şeýle-de, studentler okuwa başlamazdan öň bir ýyl mugt türkçe dil okuwyny okarlar we ýokary okuwyny tamamlaýançalar, saglyk ätiýaçlandyryşlary bilen hem üpjün edilerler diýlip, websahypada bellenilýär.
Ýokary okuwyny Türkiýede okamaga mümkinçilik gazananlar, bir ýyl türk dilini öwrenýän döwründe hem hödürlenýän ähli mümkinçiliklerden peýdalanyp bilerler.
Studentler ilkinji gezek Türkiýä gelenlerinde hem-de okuwyny tamamlap yzyna dolananlarynda, olaryň ýol çykdajylaryny Türkiýe döwleti öz üstüne alýar.
Websahypada bellenmegine görä, Türkiýede ýokary okuwy okamaga arza tabşyrmak üçin, ondan aşaky bilim derejesinde okuwyny tamamlan (Ýagny orta bilimini tamamlan) ýa-da üstümizdäki okuw ýylynda (şu ýyl) orta mekdeplerden uçurym bolýan okuwçylar dokumentlerini tabşyryp bilerler.
Hödürlenýän bu programma laýyklykda, ýokary okuw üçin dokument tabşyrjak abiturientler 01.01.1992 ýylda ýa-da ondan soň doglan bolmaly.
Türkiýe döwletinde ýokary okuwy okamak isleýänler dokumentlerini elektron görnüşde turkiyeburslari.gov.tr internet adresine tabşyryp bilerler.