text:
Qasym-Jomart Toqaev TMD elderi birigip atqarýy tıis birqatar máselelerdi atady NUR-SULTAN. QazAqparat - Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Belarýs Prezıdentiniń tóraǵalyǵymen beınebaılanys formatynda ótken TMD memleketteri basshylary keńesiniń otyrysyna qatysty, dep habarlaıdy Aqordanyń resmı saıty.
Toqaev TMD elderi basshylaryn tuy sý problemasyn birlesip sheshýge shaqyrdy NUR-SULTAN. QazAqparat –TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev tuy sýǵa qatysty problemany birlesip sheshýge shaqyrdy, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Aýǵanstandy teńdessiz qıyndyqtarmen jalǵyz qaldyrmaýymyz qajet – QR Prezıdenti NUR-SULTAN. QazAqparat – Aýǵanstandy teńdessiz qıyndyqtarmen jalǵyz qaldyrmaýymyz qajet. Bul týraly TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Toqaev 2022 jyldy TMD-nyń halyq shyǵarmashylyǵy jáne mádenı murasy jyly dep jarııalady NUR-SULTAN. QazAqparat – 2022 jyl Qazaqstanda TMD-nyń halyq shyǵarmashylyǵy jáne mádenı murasy jyly dep jarııalandy. Bul týraly TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Toqaev TMD-da ónerkásip keshenin damytýdyń jańa baǵdarlamasyn ázirleýdi usyndy NUR-SULTAN. QazAqparat – Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderi ónerkásip keshenin damytýdyń jańa baǵdarlamasyn ázirleýi kerek. Bul týraly TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Dostastyq elderiniń saýda-ekonomıkalyq baılanystaryn jandandyrý qajet – Prezıdent NUR-SULTAN. QazAqparat – Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy elderiniń saýda-ekonomıkalyq baılanystaryn jandandyrý qajet. Bul týraly TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
TMD postkeńestik keńistiktegi aýqymdy apattardyń aldyn alýda mańyzdy ról atqardy - Toqaev NUR-SULTAN. QazAqparat – Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy postkeńestik keńistiktegi aýqymdy apattardyń aldyn alýda mańyzdy ról atqardy. Bul týraly TMD uıymyna múshe memleketter basshylary keńesiniń kezekti otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Parıj soty Qazaqstannyń paıdasyna sheshim shyǵardy NUR-SULTAN. QazAqparat – Parıj qalasynyń soty «Tasyapi Insaat Taahhut San. ve Ticaret A.S.» kompanııasynyń aryzy boıynsha iste Qazaqstan Respýblıkasynyń paıdasyna sheshim shyǵardy. Bul týraly QazAqparat Ádilet mınıstrligine silteme jasap habarlaıdy.
Búgin Dúnıejúzilik qol jýý kúni NUR-SULTAN. QazAqparat - 2008 jylda beri 15 qazanda «Dúnıejúzilik taza qol kúnin» (Global Handwashing Day) atalyp ótiledi. Bul shara BUU Bas assambleıasy ıÝNISEF balalar qorymen jáne Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń bastamasy boıynsha ótkizilep keledi, dep habarlaıdy QazAqparat Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý ulttyq ortalyǵyna silteme jasap.
Eraly Toǵjanov pen BUU Bas hatshysynyń kómekshisi yntymaqtastyqtyń basym baǵyttaryn talqylady NUR-SULTAN. QazAqparat - Búgin QR Premer-Mınıstriniń orynbasary Eraly Toǵjanov BUU Bas hatshysynyń kómekshisi jáne BUU DB-nyń Eýropa men TMD boıynsha óńirlik bıýrosynyń dırektory Mırıana Spolıarıch Eggermen kezdesti.
Eýrazııalyq áıelder forýmy: Qazaqstandyq delegatsııa Eýrazııalyq genderlik aǵartý ortalyǵyn qurýdy usyndy NUR-SULTAN. QazAqparat - Sankt-Peterbýrgte III Eýrazııalyq áıelder forýmy jumysyn bastady. 110 elden kelgen delegattar qatysatyn aýqymdy is-shara tórt jylda bir ret ótkiziledi, dep habarlaıdy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń baspasóz qyzmeti.
QR Prezıdenti EAEO elderine transshekaralyq kólik áleýetin damytýdy usyndy NUR-SULTAN. QazAqparat – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderiniń transshekaralyq kólik arterııalary men logıstıkalyq habtarynyń áleýetin damytý kerek. Bul týraly QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Pandemııany eńserý úshin farmatsevtıka salasynda birlesken joba qajet - Prezıdent NUR-SULTAN. QazAqparat – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi pandemııany eńserý úshin farmatsevtıka salasynda birlesken jobalardy júzege asyrýy qajet. Bul týraly Joǵary Eýrazııalyq ekonomıkalyq keńes otyrysynda QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
ary qaraı
Muraǵat
Joǵary qaraı


c: text/html

text:
Telemedıına - medıınalyq aqparatpen almasý úshin kompıýterlik jáne telekommýnıkaııalyq tehnologııalardy paıdalaný. Álemniń kóptegen eline áser etken COVID-19 pandemııasy kezinde telemedıına densaýlyq saqtaý salasyndaǵy jańa baǵyt retinde aıtarlyqtaı damydy. Sebebi qalyń jurtshylyq fızıkalyq baılanystardy shekteýge tyrysyp, telemedıınany paıdalanýda. Iaǵnı telemedıına paıentterge medıınalyq keńselerge barmaı-aq, dárigerlerden barlyq qajetti keńester alýǵa múmkindik beredi. Osylaısha telemedıına koronavırýstyń taralýyn boldyrmaý úshin óz septigin tıgizip otyr.
Máselen, 2020 jyldyń kúzinde pandemııanyń ekinshi tolqyny órship turǵan ýaqytta Reseı eliniń Máskeý qalasynda telemedıına ortalyǵy 24/7 rejıminde ambýlatorııalyq Covid-paıentterge kómek baǵdarlamasyn ashty. 2021 jyldyń aqpan aıyna qaraı Máskeýde osy paıentter úshin kúnine 5 myńnan astam keńes ótkizildi, al ekinshi tolqynnyń sońynda konsýltaııalardyń jalpy sany 1 mıllıonnan asty. AQSh pen Ulybrıtanııada jumys isteıtin úndistandyq dárigerler paıentter men áriptesterine telemedıınalyq kómek jelilerin iske qosqan eken. Ártúrli elderdiń mamandary jabyq shekaralarmen bólingenimen, bul turǵyda da telemedıınalyq tehnologııalar halyqaralyq deńgeıde ózara árekettesýge kómektesýde.
AQSh-ta kóptegen sozylmaly aýrýlary bar naýqastarǵa josparly kómek pen olardyń jaǵdaıyn baqylaýdy meıirbıke qyzmetkerleri júzege asyrady. Bul jaǵdaıda da telemedıına óte yńǵaıly qural boldy. Meıirbıke isi salasyndaǵy klınıkalyq zertteýlerge arnalǵan reenzııalanǵan jýrnal - Western Journal of Nursing Research-da ekinshi tıpti qant dıabeti jáne gıpertenzııasy bar paıentterge meıirbıkelik keńes berýge arnalǵan maqala jarııalandy. Pandemııa kezinde úıde emdelýshilerdiń qashyqtan keńes alý sany dárigerge klassıkalyq kúndizgi saparlarmen salystyrǵanda eki ese artqany belgili boldy.
Búkil álem boıynsha telemedıınaǵa ınvestıııalar 2020 jyldyń birinshi toqsanynda ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 3,6 ese — $220 mln-ǵa qaraǵanda $788 mln-ǵa deıin ulǵaıdy. Veb Ventures ınvestıııalyq qorynyń sarapshylary 2026 jylǵa qaraı álemdik telemedıına naryǵy $45 mlrd-tan $175 mlrd-qa deıin ósedi, ortasha ósim jylyna 19,3% - dy quraıdy dep boljaýda.
Osy jaǵdaılarǵa baılanysty telemedıına 2021 jylǵy serpindi medıınalyq ınnovaııa sanalady. Qazirgi ýaqytta telemedıınanyń jańa deńgeıge shyǵýyna múmkindik beretin jańa baǵdarlamalar paıda bolady dep kútilýde.
Naǵıma Sahan

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
50-nji ýyllarda zehinli nakgaşlar A.Hajyýew, A.Kuliýew, N.Dowodow, Ý.Annanurow, Ý.Adamowa, A.Amangeldiýew we beýlekiler işjeň döredijilik bilen meşgul bolan suratkeşlerdir. Olaryň her biriniň döredijiligi, aýratyn sungaty öwrenijilik işine mynasypdyr, olaryň hersi Türkmenistanyň şekillendiriş sungatyna uly goşant goşdular. Döredijilik ugurlary, boýunça suratkeşler eserleriň üsti bilen halkyň durmuşyny çeperçilikli döredilen keşplerde beýan edip, öz adamsöýüjilikli pikirlerini hakykatçyl we çynlakaý ýetirmegi başarypdyrlar. 1971-nji ýylda Moskwa şäherinde açylan “Türkmen topragynda” atly sergi şol döwrüň uly medeni wakasy bolýar. Sergide şol döwrüň ýaş nakgaşçylary Ş.Akmuhammedowyň, Ç.Amangeldiýewiň, S.Babikowyň, D.Baýramowyň, G.Begmyradowyň, M.Mämmedowyň we heýkeltaraş J.Jumadurdynyň eserleri bilen tomaşaçylar tanyşdylar. Sergi türkmen şekillendiriş sungatynda bolup geçýän hil taýdan täze galkynyşy ýüze çykarýar. Hut şol sergiden soň sungaty öwrenijilik edebiýatynda şekillendiriş sungatynyň “türkmen mekdebiniň” emele gelendigi hakynda gürrüňler başlanýar. Muzeý toplumlarynda şol döwürlerde ussatlyk bilen işlän suratkeşleriň eserleri hem ýerleşýär. Olardan Ý.Baýramowyň, W.Pawloskiniň, B.Owganowyň, A.Almämmedowyň, A.Kiçigulyýewiň we beýlekileriň eserlerini agzamak bolar. Nakgaşçylyk bilen deň hatarda türkmen heýkeltaraşlyk sungaty hem aýaga galyp, ösüşi dowam etdirýär. Muzeý toplumlarynyň heýkel bölümi A.Şetininiň, N.Ataýewiň, B.Annamyradowyň, S.Babaýewiň eserleri bilen tanalýar. Grafika bölümi hem eserlere baýdyr. Olar: P.Znamenşikowyň, A.Kinýakiniň, H.Atakgaýewiň, I.Ilýiniň we beýleki suratkeşleriñ eserleridir. Häzirkizaman türkmen suratkeşleri hemişe döredijilik gözleglerinde. Olar eser beýanynyň täze ýollaryny tapýarlar, professional ussatlygy kämilleşdirýärler. Dünýä sungatynyň gazananlaryny öz döredijiliginde eserleriniñ üsti bilen görkezip, türkmen suratkeşleri milli sungatyň ösüş tejribesinden peýdalanýarlar, beýle ýagdaý bolsa, ajaýyp eserleriň döremegine, ýurduň ruhy gymmatlyklarynyň baýlaşmagyna ýardam berýär.
© Türkmenistanyň Beýik Saparmyrat Türkmenbaşy adyndaky şekillendiriş sungaty muzeýi
744000, Türkmenistan, ş.Aşgabat. 2022 (A.Nowaýi) köçesiniň 88-nji jaýy.
Tel:+993 12 92 71 69, Faks: +993 12 92 72 44
GEÇEN SERGILER
20.10.2021
„Şekillendiriş sungatyna degişli muzeý gymmatlyklaryny hasaba almagyň we gorap saklamagyň usulýeti“ atly onlaýn maslahaty.
07.10.2021
„Ynsan saglygy gymmatly baýlyk“
04.10.2021
Hatyra gününe bagyşlanyp geçirilýän „Şehitlere tagzym bolsun, bu güller“ atly sergi
01.10.2021
Ýaşulular gününe bagyşlanyp geçirilýän “Mertebe mekdebi” atly baýramçylyk sergi


text:
Beýik türkmen şahyry we akyldar Magtymguly Pyragynyň 290 ýyllyk ýubileýiniň bellenilýän ýylynda nusgawy şahyryň hormatyna ýurdumyzda, şeýle hem daşary döwletlerde köp sanly dabaraly çäreler guraldy. Şeýle hem bu şanly senä bagyşlanyp nusgawy şahyryň türkmen dilindäki we dünýäniň köp sanly dillerindäki eserleriniň ýygyndylary çap edildi.
Şanly dabaralara bagyşlanyp şahyryň döredijiliginiň öwrenilmeginiň esasy ugurlaryny beýan edýän ýörite ylmy-köpçülikleýin neşirler taýýarlanyldy. Türkmen döwlet neşirýat gullygy tarapyndan ýygyndylar neşir edildi, şolaryň arasynda beýik nusgawy şahyra bagyşlanan goşgular, şeýle hem ylmy-barlan monografiýalary we beýlekiler bar.
Türkmenistanyň Prezidentiniň nusgawy şahyryň ömri, döredijiligi we filosofiki garaýyşlary, onuň halkymyzyň ruhy durmuşyndaky orny baradaky pähim-paýhasly sözleri türkmen, iňlis we rus dillerinde neşir edilen “Ynsan kalbynyň öçmejek nury” atly kitabyň many-mazmunyny düzýär. Şeýle hem Magtymgulynyň dünýäniň 22 dillerinde täsin galdyrýan sowgatlyk neşiriniň çap edilendigini bellemek gerek. Bu neşir hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ähli halk tarapyndan uly hormat goýulýan türkmen nusgawy şahyry baradaky giriş makalasy bilen başlanýar.
Şahyryň eserleriniň täze neşirleri bilen tanyşdyrylyş dabaralary Türkiýede, Ermenistandpa, Hytaýda, Koreýa Respublikasynda, Özbegistanda, Belarusda, Russiýa Federasiýasynyň Moskwa we Sankt-Peterburg şäherilerinde, Şweýsariýada, Awstriýada geçirildi. Umuman alanyňda, diňe soňky ýyllar beýik şahyryň eserleri iňlis, ýapon, hytaý, koreý, urdu, arap, türk, fransuz, rus, belarus, ukrain, rumyn, tatar, ermeni, gazak, özbek we beýleki dillere terjime edilip çap edildi. Munuň özi meşhur we beýik söz ussadynyň muşdaklarynyň hataryny artdyrmaga mümkinçilik döredip, giň okyjylar köpçüligi üçin ajaýyp sowgada öwrüldi hem-de beýik nusgawy şahyrynyň döjredijiliginiň çäksiz dünýäsini äşgär etdi.
Şanly senä bagyşlanan işleriň arasynda “Magtymguly” atly operanyň, şahyryň goşgularyna döredilen aýdymlaryň, şahyra bagyşlanan goşgularyň ýazgylary geçirilen audio we wideo diskler, şol sanda Türkmen döwlet habarlar gullugynyň (TDH) “Medeniýet” atly resmi saýtynda Magtymgulynyň 290 ýyllygy mynasybetli ýörite bölüm bar. Şahyryň keşbi şekillendiriş sungatynda, teatr sahnasynda we kinoda täzeden täsirli görkezildi. Beýik şahyryň we akyldaryň ömrüne, döredijiligine ýurdumyzyň teleradio ýaýlymlarynda birnäçe gepleşikler toplumy taýýarlanyldy.
Ýakynda ýurdumyzyň telewizion ekranlarynda Oguzhan atly “Türkmenfilm” döredijilik birleşiginde döredilen “Magtymguly” atly doly metražly çeper film ilkinji gezek görkezildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň 2014-nji ýylyň 31-nji ýanwarynda geçirilen giňişleýin mejlisinde eden çykyşyndan alnan parçalar filmiň wideo jemlemesini düzdi. Beýik şahyr we akyldar Magtymguly Pyragynyň doglan gününiň 290 ýyllyk ýubileýi mynasybetli dabaralara taýýarlyk çäreleri çykyşyň esasyny düzdi.
Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, beýik şahyryň eserleri, onuň paýhasly wesýetleri her bir türkmeniň kalbynda mynasyp orny eýeledi. Akyldar şahyryň garaşsyz döwlet, halkyň parahatçylykly, dostlukly we bagtyýar durmuşy baradaky arzuwlary ýurdumyz garaşsyzlygyny gazanandan soň hasyl boldy. Döwlet Baştutanymyzyň bu sözleri şahyryň milletiň taryhy ykbalyndaky we türkmen halkynyň ruhy durmuşyndaky ornuny açyp görkezýän täze filmiň baş ýörelgesine öwrüldi.
Awtorlar taryhy maglumatlary, şeýle hem halk içindäki rowaýatlary we Pyragynyň eserlerini esas edinip almak bilen, Magtymguly diýlip at dakylan oglanjygyň doglan pursatyndan gürrüň berip başlaýan filmde şahyryň ömri baradaky düşünjäni has-da giňeltmäge çalşypdyrlar.
Filmiň bu pursaty adamzadyň bu dünýä gelýändigini habar berýän ak atyň asmandan inişi baradaky gadymy rowaýat filmdäki wakalar bilen gurşalypdyr.
Asyrlaryň içinden geçmek bilen, film şol döwrüň ruhy däp-dessurlaryny, nesilleriň aragatnaşygyny, türkmen obasynyň durmuşyny suratlandyrýar. Biz Magtymguly Pyragynyň kakasy -- görnükli şahyr we pelsepeçi Döwletmämmet Azadynyň ogluna ilkinji paýhas hem-de ahlak sapaklaryny berşini görýäris, ol perzendiniň çagalykdan şygryýete söýgi bilen garamagyny hem-de dünýä, hakykata aň ýetirmegine bolan çalyşmalaryny terbiýeläpdir. Şahyryň enesiniň gözellige hem-de hoşniýetlilige bolan meýlini, onuň kalbyny, şeýle hem çirksiz söýgüsini görýäris. Magtymgulynyň dünýä gelen döwrüniň aýgytlaýjy pursatdygyna, halkyň daşky duşman bilen göreş alyp barmaly bolan döwrüne gabat gelendigine düşünýäris. Esasan-da, Pyragy halky bir agza bakdyryp bilýän güýçli paýhasy hem-de zehini bolan şahsyýetiň gerekdigini tekrarlapdyr.
Şeýle hem filmde 10 ýaşly Magtymguly ilkinji gezek durmuş kynçylygyna duçar bolýar we bu şahsyýetiň durnukly häsiýeti we Pyragyny akyldar diýip atlandyryşymyz ýaly onuň Alla tarapyn zehini açylýar. Megerem, şol pursatda Magtymgulynyň kalbynda şahyrana keşpler we setirler bilen bir hatarda adalatlylyk duýgusy, durmuşy üýtgetmäge, wakalaryň barşyna täzelik salmaga bolan islegi we bu mümkinçilige bolan pugta ynamy emele gelendir.
Ol entek oglanjyk mahalynda aň ýetirşiň çäginden geçip, ykbal bilen ýüzbe-ýüz bolmagy başarypdyr we ol ykbalyň kynçylygynyň öňünde özüni ýitirmändir. Onuň edermenlik, adalaty gözlemek, zatlaryň düýp mazmunyna, adam durmuşynyň, onuň maksadynyň özenine akyl ýetirmek ýaly oňyn ýoly saýlap alandygy gürrüňsizdir. Ol entek ýetginjekler ýyllarynda ululara kömek etmek arkaly zähmet endigine eýe bolupdyr. Şeýlelik bilen, başlangyç bilimiň ýoluny geçipdir.
Filmde oglan kitaba güýmenip, hemme zady ýadyndan çykarýar we ony kitap ogurlan hökmünde günäkärlänlerinde çykgynsyz ýagdaýa düşýär. Kitap onuň üçin bazarda alnyp-satylýan haryt bolman, aňyň hem-de sözüň güýji bilen ähli zady ýeňip bilýän mukaddeslik bolupdyr. Hut şonuň üçin hem ol tutuş durky bilen kitaba berlipdir. Ol akyldarlaryň paýhasyndan öz sowallaryna jogap agtarypdyr. Şeýlelikde, ol sowallara diňe bir jogap tapman, eýsem görnükli akyldarlar bilen jedele giripdir...
Filmiň nobatdaky bölüminde şahyryň ýaşlyk ýyllary beýan edilýär. Ol şol döwürde Meňli atly gyza wepalylyk söýgüsine, öz dostlaryna bolsa hoşniýetli gatnaşyklara berlipdir. Onuň kalbynda hemişe gynanç, mähir, gaýgy we şatlyk, mähriban Watanyna buýsanç duýgusynyň ody alawlapdyr. Şeýlelikde, ol bilim gözlemegini bes etmän, öz ylmyny meşhur mugallymlar, ruhy halypalar bilen dowam edýär.
Şeýlelikde ýaş şahyr Hywa şäherine baryp, “Şirgazy” medresesine okuwa girýär. Ol ýerde şahyryň akyly paýhasyň we ahlagyň gurşawyna düşýär. Ýöne ol ýene-de hakykatyň gözlegindäki ýörişini dowam edýär. Magtymguly taryhy ýagdaýa işjeň gatnaşmak üçin içki joşgunyny beýan edýär. Ol özüniň mähriban halkynyň ykbalyna biparh bolmandyr. Onuň bar awzuwy türkmenleriň özbaşdak döwlet gurmak hakyndaky pikiri bolupdyr.
Filmde şahyryň köpugurly keşbi janlandyrylýar. Ol watansöýüji, mähriban ýurdunyň azatlygy ugrunda janyny bermäge taýýar bolupdyr we munuň özi ähli watandaşlarynyň mynasyp paýy diýip düşünipdir. Şeýle hem ol dünýäniň döreýiş esaslaryna göz ýetirmäge çalyşýan alym bolupdyr. Şahyr halky agzybirlige, bitewilige çagyrýan hoşniýetli erkiň ilçisi bolupdyr. Magtymguly aşyk bolupdyr, onuň üçin dünýäň gözelligi ýeke-täk magşugynyň gözlerinde jemlenipdir. Şeýle hem ol öz işiniň ussady diýen derejä ýeten zergär bolupdyr. Goşgularynda bolşy ýaly, zergärçilik işlerinde hem Magtymguly durmuş sazlaşygynyň ýörelgelerini beýan edipdir.
Filmdäki bu gysgajyk pursat özünde bir bitewi ajaýyplygy jemleýär. Onuň üsti bilen biziň hemmämiziň zergärler ýaly, özümiziň geljegimizi döredýändigimize we biziň şu günki yhlasly zähmetimizden we sarp eden wagtymyzdan, döredijilik kuwwatymyzdan ertirki günümiziň emele gelýändigine göz ýetirýäris.
Öz durmuşyňyzy nähili göresiňiz gelýän bolsa, şonuň ýaly dörediň, netije tagalla baglydyr diýen ýörelge bize Magtymgulydan galan asylly sapakdyr.
Filmi döredijiler şahyryň ömründen birnäçe belli maglumatlara üns bermändirler. Olar türkmen halky üçin çylşyrymly döwürde dünýä inen Magtymgulynyň durkuny beýan edipdirler. Şunlukda filmiň birnäçe parçalary Türkmenistanyň we Özbegistanyň meşhur binagärlik ýadygärlikleri janlandyrylan görnüşlerde surata düşürilipdir. Onda nesilleriň ruhy baglanyşygy duýulýar. Magtymgulynyň eserlerindäki köp ýörelgeler we paýhaslar “Behiştnama” poemasynyň we “Wagzy-Azat” şygyrlar ýygyndysynyň awtory bolan atasynyň eserlerinden täsirlenip döredilendir. Bagtly we adalatly döwlet gurmak hakyndaky pikirler soňlugy bilen pelsepewi mazmun hem-de Magtymgulynyň eserleriniň şahyrana nepisligi arkaly has-da çuňlaşdyrylýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, täze, adalatly we hoşniýetli dünýäni döretmek, ýüreklerde nurana duýgulary, asylly ýörelgeleri oýarmak ýaly ukyp köp sanly Magtymgulynyň eserlerini öwrenijileriň üns merkezinde durýar. Olar Pyragynyň şahyrana setirlerinde aň ýetirmäge bolan ukybyň ynamly hereketlerini görýärler. Munuň özi ýüreklerde öçmejek uçgun döretmäge ukyply zehindir. Hut şol uçgun şahyr bilen onuň haýsy asyrda ýaşaýandygyna garamazdan, okyjylarynyň arasyndaky janly ruhy baglanyşygy emele getirdi diýen sözleri Magtymgulynyň döredijiliginiň düýp manysyny has doly açyp görkezýär.
Pyragynyň her bir goşgusynyň tutuş filmiň dowamynda belent ýaňlanýandygyny duýýarys. Şahyr sazlaşygy, gözelligi we adalaty duýmak ýaly özüne berlen beýik peşgeşe wepaly bolmak duýgusyna aň ýetiripdir we ol munuň agyr zähmetdigine göz ýetiripdir. Ýöne şahyry kynçylyk, mätäçlik gorkuzmandyr. Çünki ol şöhrat, hormat üçin däl-de, öz watandaşlarynyň mynasyp durmuşy üçin öz zähmetini gaýgyrmandyr.
Magtymgulynyň ähli umyt-arzuwlary hasyl boldy. Ýöne biz her gezek onuň eserlerini okanymyzda ol şygyrlar bize söýgi we wepalylyk, borç we namys, durmuşy söýmek we ynsanperwerlik, kanagat we edermenlik, aýgytlylyk we ygtybarlylyk, jogapkärçilik, utanç we haýa, hoşniýetlilik we göwündeşlik ýaly baky düşünjeleriň täze çäklerini açýar. Olar edil topraga düşen tohumlar ýaly şol döwürden bäri gök otlar, owadan güller, agaçlar ýaly sahy toprakda şineleýärler.
Magtymguly hakyndaky film täze meýdanlarda geljekki hasylyň düýbüni tutmak ýaly ýörelge bilen tamamlanýar. Filmiň parçalary birnäçe görnüşler bilen çalşylýar. Ýurtda hormatly ýaşulularyň ak pata bermeginde başlanýan ekiş janlandyrylýar. Däpleriň, ruhy wesýetleriň, Magtymgulynyň bagtyýar jemgyýet, kuwwatly bitewi döwlet hakyndaky ýörelgeleriniň nesilden-nesile geçmegi beýik türkmen şahyry we akyldary Magtymguly Pyragy baradaky filmiň esasyny düzýär.
Türkmen Döwlet habarlar gullugy
21.05.2014
Esasy


text:
Gazagystanda gazak dilini ösdürmegi goldaýan aktiwistler toparlary internetde lingwistika düzgünlerini düşündirýärler, döwlet dilindäki dürli kompaniýalardan maglumat soraýarlar we daşary ýurt filmlerini öz ene dilinde seslendirýärler. Olar kimler? Olara işjeň bolmaga näme itergi berýär we gazak diliniň statusyny berkitmäge nähili goşant goşýarlar? Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugy birnäçe toparyň wekilleri bilen söhbetdeş boldy.
SYPAÝY ADAMLAR. ÝAŞLAR GAZAK DILINDÄKI ONLAÝN HYZMATYNY NÄDIP TALAP EDÝÄRLER?
Gazagystanda sarp edijileriň, ýagny hyzmatdan peýdalanýanlaryň ene dilinden peýdalanmak hukuklaryny goramak üçin, ýaş aktiwistlerden ybarat «Qazaqsha Jaz — Қазақша жаз» ("Gazakça ýaz") topary dürli kompaniýalaryň, kafeleriň, restoranlaryň we dükanlaryň web sahypalaryna girýär. Olara gazak dilinde teswir ýazýarlar hem sypaýyçylyk bilen maglumat soraýarlar. Aktiwistler bu usuly "terbeu" diýip atlandyryp, onuň birnäçe düzgüniniň bardygyny belleýärler: diňe kanunyň çäginde hereket etmek, mylakatly bolmak we hapa sözleri ýazmazlyk.
— Herekete goşulan ähli aktiwistler zorluksyz aragatnaşygy döretmäge çalyşýarlar. Mysal üçin, Internetde maglumaty ýerleşdirilen bir kompaniýanyň sahypasyna girenimizde, şeýle teswirler goýýarys: "Salam! Men köplenç siziň dükanyňyza barýaryn. Siziň harytlaryňyzy örän halaryn. Eger siz öz sahypaňyzda gazak dilinde maglumat goşsaňyz, meniň üçin gaty amatly bolardy. Sag boluň!" Şeýle etmek bilen biz biznes işi bilen aragatnaşygy ýola goýmaga synanyşýarys. Şeýle hem olar hukuklarymyzyň berjaý edilmeginden başga artykmaç zat talap etmeýändigimize düşünýärler – diýip, bu hereketi guraýjylardan biri Aliýa Sari aýdýar.
Aktiwistiň sözüne görä, şeýle başlangyçlar sebäpli sarp edijiler gazakça maglumat soramakda, hiç bir kadadan çykmanyň ýokdugyna düşünýärler. Topar bu iş üçin köp zähmetiň talap edýändigini aýdýar. Olaryň pikiriçe, soňky bir ýylda aktiwistleriň gazak dilinde maglumat almak üçin habarlaşan kompaniýalarynyň üçden biri şeýle talaplary ýerine ýetiripdir.
— Kanun sarp edijileriň gazak dilli hukuklaryny goramaýar. Biziň işimizde gapma-garşylyklar, hatda dartgynly ýagdaý hem ýüze çykdy. Bizden: "Haýsy kanun esasynda maglumat soraýarsyňyz?" diýýärler. Bizde bolsa hakykatdanam beýle kanun ýok. Kanun diňe bannerler we menýular ýaly wizual maglumatlaryň gazak dilinde bolmalydygyny aýdýar. Web sahypalarda we sosial ulgamlarda gazak dilinde maglumatlar galdyrmaga hiç kim ähmiýet bermeýär. Şonuň üçin bize Internetde gazak diliniň ýagdaýyny kesgitlemek zerur. Häzir munuň üstünde işleýäris – diýip, Aliýa aýdýar.
Aliýa pandemiýa karantini döwründe internet hyzmatlaryny gazak dilinde almak meselesiniň ýiti bolandygyny ýatladýar. Adamlar öýde bolany üçin, sosial ulgamlary we onlaýn hyzmatlaryny ýygy-ýygydan ulanyp başladylar.
— Şol döwürde hemmeler internetde gazak dilinde maglumatlaryň bolmalydygyna düşündiler. Siz bir dükandan gazakça maglumat sorap bilersiňiz, emma Internetden sorap bilmersiňiz. Bu ýerden deňsizlik döreýär. Deputatlara hat ýazmaga we kanuna üýtgetme girizmäge synanyşýarys – diýip, Aliýa düşündirýär.
Gazak diliniň statusy ugrunda göreşýän aktiwistler "anti-rus, milletçi" diýlip aýyplanýarlar hem olaryň hereketi yzarlanýar. Mysal üçin, awgust aýynda Til Maýdani YouTube kanalynyň awtory Kuat Ahmetow Gazagystanyň söwda merkezlerinde hyzmatlary gazak dilinde talap edýän adamlaryň wideolaryny ýaýradandygy üçin, etniki ýigrenji öjükdirmekde aýyplandy. Onuň hereketleri Russiýanyň Kremle tarapdar metbugatynda ara alnyp maslahatlaşyldy. Soň bolsa Ahmetowyň Gazagystany terk edip, Kiýewe gidendigi mälim boldy.
«Қазақша жаз» hereketiniň wekili Aliýa Sari ýaş aktiwistleriň öz “hereketleri bilen rus dilini bozmaýandyklaryny, diňe hukuklarynyň hormatlanmagyny talap edýändigini” aýdýar.
DÜZGÜNLER HAKYNDA DEGIŞME HEM BILESIGELJILIK USULLARY BILEN
35 müň abunaçysy bolan Instagram’da “Qazaq Grammar” sahypasyny döreden topar düşünje berýän okuw materiallaryny, gazak dili barada gyzykly maglumatlary, gülkünç ýazgylary çap edýär. Proýektiň awtory Nursoltan Bagidollanyň aýtmagyna görä, “Qazaq Grammar” sahypasy iki höwesjeňiň adam tarapyndan gurlan bilim proýektidir.
— Uniwersitetde okaýarkam, studentleriň özara gürrüňi ünsümi çekipdi. Gazak dilinde gürleýänlerem arassa, ýalňyşsyz gürläp bilmeýärdiler. Beýle ýagdaý dowam etse, gazak dili heläk bolýan diller toparyna düşüp biler. Biz bu ýagdaýy üýtgetmek isleýäris.
Qazaq Grammar’yň awtorlary gazak diliniň töweregindäki köne üýtgewsiz garaýşy ýok etmek isleýärler. Olar degişmeleri çap etmek bilen meselä ünsi çekýärler. Olaryň pikiriçe, gazak dili "oba ýerindäki" dil däl, eýsem häzirki zaman diline öwrülmeli.
YLMY NAZARYÝETDEN. KAZAK BUBBLE PROÝEKTI
Kazak Bubble — bu proýekt hem gazak diliniň aýratynlyklaryny düşündirmegi maksat edinýän sahypalardan biri. Oňa gatnaşyjylar dürli sözleriň gelip çykyşy, dil bilen baglanyşykly jedelli meseleleriň tebigaty barada pikir alyşýarlar. Taslamanyň adyndaky Bubble sözi Töwratdan alnyp, ol gadymy Wawilondaky Babyl diňiniň gurluşygy bilen baglanyşykly rowaýaty aňladýar. Rowaýata görä, adamlar bir dilde gürleýän döwründe, arşa ýeter ýaly beýik minara gurmak isläpdirler. Tekepbirligi üçin Hudaý olary jezalandyryp, olaryň dilini üýtgedýär hem olar dürli dillerde gepläp başlaýarlar.
Taslamany esaslandyryjy Bibarys Seýtak Nazarbaýew uniwersitetini gutaran, hünäri boýunça dilçi. Onuň alan bilimi şeýle taslama başlamaga itergi beripdir.
— Gazak diliniň aýratynlyklary düşündirende, köp adam ýeterlik bilime eýe bolmazdan, dürli çaklamalary öňe sürýär. Mysal üçin, Argentinanyň "argyn" sözünden gelip çykandygyny aýdýanlar bar. Dil biliminden habarsyz adamlar muňa ynanýar. Şonuň üçin lingwistika ýaly ylym hakda köp gürrüň etmeli diýip pikir edýärin. Ýogsam bolmasa, beýle ylmy taýdan esassyz gepleşiklerden soň "dil diňe aragatnaşyk serişdesi" ýaly pikirler peýda bolýar. Aslynda dil köp syýasy bölünişigiň özeni bolupdy, häzirem bolýar, ol geljekde-de bolar – diýip, Bibarys düşündirýär.
Kazak Bubble agzalary häzirki zamanyň wizual maglumatlaryň zamanydygyny öňe sürüp, şoňa görä sahypanyň dizaýnyna köp üns berýändiklerini aýdýarlar. Dürli mowzuklardaky aýdymlary hem ýumoristik-gülküli ýazgylary çap edýärler. Bibarys Seýtak: "Biz islendik negatiwlige oňyn garamaga synanyşýarys” diýýär.
Bibarysyň aýtmagyna görä, Gazagystanda dil meselesi örän ýiti durýar, ýöne gynançly tarapy, jemgyýetde bu köplenç hasaba alynmaýar.
«METBUGAT, OKUW KITAPLARY, EDEBIÝAT — ÄHLISI KALKA DILE ÖWRÜLDI»
Lingwist Nazgül Kožabek gazak dilinde gürleýänler üçin "Kalkasyz gazak dili" telegram-kanalyny açdy. Awtor dilde köp ýaýran grammatiki ýalňyşlyklar hem-de sözleriň kalkalaşdyrylyşy hakda ýazýar. Ol "rus dilindäki sözleriň gazakça ýazylyşynyň" sanyny azaltmagy maksat edinýändigini aýdýar.
— Gazak dili rus dilinden alnan kalkalardan – sözme-söz hem göni terjimelerden arassalanmalydyr, ýogsam çagalarymyz otuz ýyl ozalky kitaplary okap bilmezler. Metbugat, okuw kitaplary, edebiýat – ählisi kalka diline öwrüldi. "Kalka dili baýlaşdyrýar" diýilýän ýörelge diňe ýaltalaryň bahanasydyr. Kalka dili ýoýýar – diýip, Nazgül Kožabek aýdýar.
«GAZAK DILI HÄZIRKI ZAMANYŇ IŞJEŇ DILI BOLMALYDYR»
Qial Dub Studio proýekti daşary ýurt filmleriniň we multfilmleriniň gysga böleklerini seslendirmek bilen meşgullanýar. Terjimeleri proýekte gatnaşyjylaryň özleri edýärler. Qial Dub Studio taslamasy köplenç filmleriň parçalarynyň manylaryny üýtgedip seslendirýärler we bölekleri jemgyýetiň möhüm meseleleri bilen baglanyşdyrýar. Taslama gatnaşyjylardan biri Amir Öserhan öz maksatlarynyň "gazak dilindäki mazmun mümkinçiligini artdyrmakdygyny" aýdýar.
Häzir bu proýektde sesleri, wideony hem tekstleri gaýtadan işleýän birnäçe adam iş alyp barýar. Olaryň ählisi gazak diline bagyşlanan söhbetdeşlik arkaly duşuşyp tanşanlar. Amiriň aýtmagyna görä, toparyň agzalary dürli şäherlerde ýaşaýarlar, şol sebäpli käbir kynçylyklar ýüze çykyp durýar. Emma olar geljekde toparyň giňelmegini hem-de uly studiýa açmagy meýilleşdirýärler.
— Kiçijik wagtym men näme üçin daşary ýurtlular filmlere hem multfilmlere öz ene dilinde tomaşa edýärler, biz bolsa başga dilde seredýäris diýip, öz-özüme sorag berýärdim. Indi biz bu proýekt arkaly filmleri seslendirmekde, gazak diline azajyk goşant goşmak isleýäris. Gazak dili diňe bir edebi däl, eýsem häzirki zamanyň işjeň dili bolmaly – diýip, Amir arzuw edýär.
Amir gazak dilinde dublirlemek, daşary ýurt dilindäki maglumatlary gazak dilli diňleýjilere ýetirmegiň esasy serişdesi hasaplaýar.
Bu topar hem ýokarda agzalyp geçilenler maliýe kynçylyklary sebäpli öz meýillerini göwnejaý derejede amala aşyryp bilmeýändiklerini aýdýarlar.
DÖREDIJILIKLI ÇEMELEŞMEK WE TÄZE TEHNOLOGIÝA
Gazagystan jemgyýetiniň tendensiýalaryny we ýaşlaryň işjeňligini öwrenýän PaperLab barlag toparynyň bilermeni, sosiolog Serik Beýsembaýewiň aýtmagyna görä, şeýle toparlar Gazagystanda soňky ýyllarda öz raýat işjeňligini aýan etmegiň açyk mysalyna öwrülýärler. Sosiolog meýletinçileri "gazak diliniň meselelerine biperwaý garap bilmeýän bilimli, sowatly hem erkin pikirli ýaşlar" diýip häsiýetlendirýär.
Serik Beýsembaýewiň aýtmagyna görä, häzirki zamandaky aktiwistler täze tehnologiýalary ulanmak bilen tapawutlanýar hem meselä döredijilikli çemeleşýärler.
— Ýönekeý meýletinçiler topary problemalary çözmek üçin, sosial media ulgamyndan peýdalanýarlar. Häzirki zaman toparlary haýsydyr bir partiýa ýa-da jemgyýetçilik guramasy bilen baglanyşykly däl. Bu bolsa ýönekeý adamlara şeýle meselä gatnaşmaga mümkinçilik berýär. Mundan ozal gazak diliniň statusy ugrundaky göreşde ýetmezçilik bardy. Bizde dil meselesini döwlet çözmeli diýen düşünje bar. Bu örän ýüzleý çemeleşmedir. Sebäbi döwlet býurokratik dolandyryş edarasy bolansoň, diňe takyk görkezijiler üçin işleýär. Mysal üçin, aýdaly, ýylda 20 kitap çap edip bilerler. Gazak dili munuň bilen ösmez. Muňa derek bize has köp adamy özünde jemleýän höwesjeň-meýletinçiler, öz işi üçin pul talap etmeýänler gerek – diýip, sosiolog aýdýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň gizlinligini doly kepillendirýär.


text:
23 qyrkúıek. QazAqparat kúntizbesi
NUR-SULTAN. QazAqparat - QazAqparat oqyrmandaryna 2021 jylǵy 23 qyrkúıekke arnalǵan kúntizbesin usynady.
ATAÝLY KÚNDER
Halyqaralyq ym –ıshara tilderiniń kúni
BUU Bas Assambleıasy 23 qyrkúıekti Halyqaralyq ym –ıshara tilderiniń kúni dep jarııalady, óıtkeni bul kúni 1951 jyly Dúnıejúzilik sańyraýlar federatsııasy quryldy. Ol – búkil álemde estimeıtin adamdardyń quqyqtaryn qorǵaıtyn jáne ulttyq sańyraýlar qaýymdastyqtarynyń qyzmetin úılestiretin halyqaralyq úkimettik emes kommertsııalyq emes uıym.
ESTE QALAR OQIǴALAR
1935 jyly Qazaq AKSR Halyq komıssarlarynyń keńesi Qazaq memlekettik kórkem galereıasyn uıymdastyrý týraly Qaýly qabyldady. 1965 jyly Qazaq KSR Mınıstrler keńesi galereıaǵa jeke ǵımarat bólý týraly sheshim qabyldady. 1976 jyly galereıanyń ataýy Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik óner murajaıy bolyp ózgertildi. 1984 jyly galereıaǵa Qazaq KSR Halyq sýretshisi Á.Qasteevtiń esimi berildi.
1992 jyly Qazaqstan Respýblıkasy men Kolýmbııa Respýblıkasynyń arasynda dıplomatııalyq qatynastar ornady. Kolýmbııa Respýblıkasy – Ońtústik Amerıkannyń soltústik-batysyndaǵy memleket. Aýdany - 1,14 mln km2. Astanasy - g. Bogota.Memlekettik tili – ıspan. Aqsha birligi – kolýmbııalyq peso.
1993 jyly Qazaqstan, Qyrǵyzstan jáne Ózbekstan basshylary Ortalyq Azııada Ekonomıkalyq odaq qurý týraly kelisimge qol qoıdy.
1994 jyly Aqmola ýnıversıtetine Sáken Seıfýllın esimi berildi.
1998 jyly Almatyda tanymal kompozıtor Áset Beıseýovke eskertkish ornatyldy.
2003 jyly Astanada І Dúnıejúzilik jáne dástúrli dinder sezi bastaldy. Onyń jumysyna ıslam, hrıstıandyq, ıýdaızm, sıntoızm, ındýızm jáne býddızmniń meılinshe bedeldi ókilderi qatysty. Sezdiń qatysýshylary quramynyń kórnekiligi men joǵary deńgeıi konfessııaaralyq forým ótkizý jónindegi Qazaqstan bastamasynyń júzege asýynyń daýsyz tabysyna aınaldy. Dinder dıalogy І Sezdiń tujyrymdamalyq ıdeıasy jáne daý-damaıdy sheshý tásili retinde dinaralyq jáne ultaralyq qarym-qatynastardaǵy kúsh kórsetý men terror ádisterine qarsy qoıyldy.
Sezdiń ıdeıasyn K.Annan, Dj.Býsh, M.Tetcher, Tszıan Tszemın, N.Mandella, J.d'Esten jáne álemniń ózge de asa yqpaldy saıasatkerleri qoldady. Forým qorytyndysy boıynsha rýhanı kóshbasshylar bolashaqtaǵy úılesimdi álemniń negizderi retinde adamzat úshin beıbitshilik pen órleýdi qamtamasyz etý jáne barlyq qoǵamda turaqtylyqty saqtaý baǵytyndaǵy birlesken is-áreketteri týraly málimdegen deklaratsııa qabyldady. Aýqymdy sharanyń tabysy І Sezdiń dinaralyq forýmdy ár úsh jylda bir retten kem emes turaqty negizde ótkizip turý týraly sheshiminde bekitildi.
2005 jyly Aqtóbede Álııa Moldaǵulovanyń memorıaldyq kesheni ashyldy. Qoladan quıylǵan Álııanyń beınesi granıt tuǵyrǵa ornatylǵan. Eskertkishtiń eki jaǵyndaǵy granıt bederlerge saq dáýirinen bastap qazirgi kezeńge deıingi qazaq tarıhy beınelengen. Memorıal avtorlary - belgili músinshiler Baqytjan Ábishev pen Esken Sergebaev.
2009 jyly Shyǵys Qazaqstannyń Jarma aýdanyndaǵy Qalbataý aýylynda Er Jánibek batyrdyń memorıaldyq kesheni saltanatty túrde ashyldy. Keshen qolyndaǵy naızasymen beınelengen batyrdyń alty metrlik qola eskertkishinen turady. Onyń eki jaǵynda eki qasqyr tursa, al arqa jaǵynda bıiktigi 45 metrlik stella bar. Eskertkishten 30 metrdeı jerde Er Jánibektiń kesenesi ornatylǵan. Er Jánibek, Jánibek Berdáýletuly (1714-1792) - jońǵar shapqynshylyǵy kezinde erekshe kózge túsken batyr, sheshen. Ol úsh júzdiń handary Ábilmámbet jáne Abylaı (Ábilmansur) kezinde jońǵar shapqynshylaryna qarsy soǵystarda qazaq qolynyń sardarlary Qarakereı Qabanbaı, Qanjyǵaly Bógenbaı, Ýaq Ótegen jáne Oraqbaı, Malaısary qatarly batyrlarmen tize qosa otyryp, «Quba Qalmaq» atalǵan jońǵar shapqynshylaryna qarsy soǵystarda kúresken qolbasy, áıgili sheshen, ádil bı ári sol kezdegi tutas Abaq Kereıdiń el ıesi bolǵan.
2010 jyly «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń aıasynda alǵash ret jergilikti mańyzy bar tarıh jáne mádenıet eskertkishteriniń Memlekettik tizimi qurylyp, bekitildi.
2011 jyly QR Ulttyq banki 500 teńgelik «Esik kósemi» jáne 50 teńgelik «Óskemen» eskertkish monetalary aınalymǵa shyǵardy.
«Esik kósemi» monetasy 925 synamdy kúmisten jasalǵan, massasy 31,1 gramm, sıpattalǵan sheńberdiń dıametri - 38,61 mm, daıyndaý sapasy - «proof», taralymy - 5 myń dana. «Óskemen» eskertkish monetasy - «Qazaqstannyń qalalary» monetalar serııasyndaǵy ekinshi moneta.
2012 jyly Maınıngen qalasynyń (Germanııa) memlekettik teatrynda «Abaı» operasynyń nemis tilindegi premerasy ótti.
2013 jyly belgili reseılik jazýshy Gennadıı Vasılev «Han Bókeı» tarıhı romanyn jazyp shyqty. Kitapta qazaq hany Bókeıdiń taǵdyryndaǵy Astrahan gýbernııasynyń róli, 1801 jyly kóktemde ımperator Pavel I sońǵy jarlyǵy boıynsha Edil men Jaıyq ózenderiniń arasyna Kishi júz qazaqtarynyń qonys aýdarýy týraly baıandalady.
2014 jyly Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Bankiniń «Almanyń otany» jáne «Halyqaralyq ǵarysh stansasy» monetalary halyqaralyq segizinshi «Moneta shoqjuldyzdary-2014» (COINS-2014) moneta baıqaýynyń jeńimpazdary atandy.
2016 jyly Almatydaǵy Sh.Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń «Kıno terrıtorııasy» klýbynda úzdik balalar róli úshin «KınoMalyshok-2016» syılyǵy jas akter Amangeldi Qusaıynovqa («Úzilmegen úmit» fılmi) berildi.
Fılmdegi basty rólderdi Almaty jáne Almaty oblysy balalar úıiniń tárbıelenýshileri, sonymen qatar Ońtústik Koreıanyń balalary somdady. Kartınanyń negizgi túsirý jumystary Shyǵys Qazaqstan oblysynda ótken. Fılmniń mýzykasyn elimizdiń tanymal kompozıtory Qýat Shildebaev jazǵan. Al, fılmge mýzyka jazý barysynda Batyrhan Shúkenovtiń saksofonmen oryndaǵan ımprovızatsııasy negiz bolǵan.
2019 jyly Uly Dalanyń birneshe myńjyldyq tarıhynan syr shertetin «Uly Dala Tarıhy» kitaby Pragadaǵy «Card Couture Award-2019» festıvalinde eń joǵary nagradaǵa ıe boldy. Bul — jyl saıyn jeti atalym boıynsha beriletin Eýropadaǵy eń bedeldi, úzdik marapattardyń biri.
2020 jyly QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Samarqand qalasynda (Ózbekstan Respýblıkasy) Qazaqstannyń Bas konsýldyǵyn ashý týraly Jarlyqqa qol qoıdy.
2020 jyly Qazaqstanda Ónerkásipti damytý qory quryldy. Qordy qurý óńdeýshi ónerkásiptiń otandyq kásiporyndaryn memlekettik qoldaý sharalaryn keńeıtýge múmkindik beredi. Qor otandyq kásiporyndardy 3% - dan aspaıtyn mólsherleme boıynsha qoljetimdi qarjylandyrýdy qamtamasyz etýge baǵyttalatyn bolady.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Amerikaly Resmiler Dohada Talibanyň Wekilleri Bilen Duşuşdylar
Duşuşykda Owganystandaky ýagdaýlar hakynda pikir alyşyldy
Käbir amerikaly resmileriň oktýabr aýynyň 9-10-y aralygynda Kataryň paýtagty Dohada Talibanyň wekilleri bilen Owganystandaky soňky ýagdaýlar hakynda gepleşikler geçirendikleri habar berildi.
ABŞ-nyň döwlet Sekretarlygynyň metbugat gullugynyň başlygy Ned Praýs ýazmaça beýanatynda amerikaly resmiler bilen Talibanyň arasyndaky gepleşikleriň içgin şertlerde geçendigini mälim etdi....
-
19.10.2021
-
19.10.2021
-
-
-


text:
Koronawirusa Garşy Göreş Dowam Edýär
Soňky 24 sagatda koronawirus sebäpli çekilen adam pidasy 188 boldy.
Türkiýäniň koronawirusa garşy göreşi dowam edýär
Soňky 24 sagatda koronawirus sebäpli çekilen adam pidasy 188 boldy.
24 sagadyň dowamynda 355 müň 15 adam testden geçirildi.
Gündelik hasaba alynanlaryň sany bolsa 30 müň 563 adama ýetdi.
Saglyk ýagdaýy gowulaşan 33 müň 861 adam öýlerine ugradyldy.
Beýleki tarapdan Türkiýede häzire çenli birinji, ikinji we üçünji doza sanj...
-
19.10.2021
-
19.10.2021
-
-
-


text:
Premer-Mınıstr Qytaı, Iran baǵytynda astyq tasymaldaý máseleleri boıynsha tıisti ınfraqurylymdy iske qosý sharalaryn kúsheıtýdi júktedi
ASTANA. Qarashanyń 3-i. QazAqparat /Rýslan Ǵabbasov/ - Búgin Úkimet otyrysynda Premer-Mınıstr Kárim Másimov Qytaı, Iran baǵytynda astyq tasymaldaý máseleleri boıynsha tıisti ınfraqurylymdy iske qosý sharalaryn kúsheıtýdi júktedi,
dep habarlaıdy QazAqparat.
Úkimet otyrysynda málim bolǵandaı, Iran baǵytyndaǵy astyq termınalynyń qurylysy aldaǵy jyly aıaqtalady.
«Biz Qytaı baǵytyndaǵy naryqty aldaǵy ýaqytta ıgeremiz. Osy oraıda temirjol qurylysy boıynsha, ıaǵnı «Qorǵas-Jetigen» jańa jolynyń ınfraqurylymynda sol baǵyttaǵy termınal salý kerek. Biz qazir Qytaı, Iran baǵyty boıynsha Parsy shyǵanaǵy aýmaǵyna astyq tasymaldaý máselelerin sheshýdemiz. Barlyq ınfraqurylymdy iske qosý boıynsha qolda bar kúshterdi jumyldyrý kerek», dedi Úkimet basshysy.
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Mınıstr: Joshy han kesenesiniń mańaıyna mazar ornatý zańsyz
NUR-SULTAN. QazAqparat – Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova Joshy han kesenesiniń mańaıyna mazar salý áreketteriniń zańǵa qaıshy ekenin aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Josh han kesenesiniń mańaıyna Jezqazǵandaǵy ýnıversıtettiń rektorynyń áýleti mazar ornatqany qanshalyqty zańdy? Tarıhı-mádenı qoryq-murajaıdyń aýmaǵynan jer telimi qalaı berilip ketken? Ortalyq kommýnıkatsııalar qyzmetinde ótken brıfıngide Aqtoty Raıymqulova osyndaı suraq qoıyldy. Mádenıet jáne sport mınıstri mundaı árekettiń zańsyz ekenin eskertti.
«Joshy han kesenesi respýblıkalyq mańyzy bar eskertkishterdiń tizimine kiredi. Onyń aýmaǵy qoldanystaǵy zańnama boıynsha tarıhı-mádenı maqsattaǵy jer bolyp sanalady. Osy mańda 1997 jyly alǵash ret kúmbezdi mazar boı kóteripti. Ol kezde nysan Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń qaraýynda bolǵan joq. Joshy han kesenesi mınıstrlik qaraýyna 2008 jyly ǵana endi. Sodan beri mazar aýmaǵynda zańsyzdyqtar boldyrmaýǵa baǵyttalǵan jumys istep jatyrmyz», - degen vedomstvo basshysy BAQ ókilderi ataǵan jaǵdaıdy arnaıy tekserý júrzigip, anyqtaý kerektigin atap ótti.
«Joshy han mazary Ulytaý tarıhı-mádenı qoryq-murajaıynyń quramyna kiredi. Osy keseneniń aýmaǵynda eshqandaı kelisý protsedýralaryn júrgizbeı salynǵan mazarlar narazylyq týǵyzyp jatyr. «QR Tarıhı-mádenı mura nysandaryn qorǵaý jáne paıdalaný týraly» Zańynyń baptary boıynsha, árıne, tıisti rásimder oryndalmaı jasalǵan áreketter zańdy nysanǵa jatpaıdy.
Jer telimin berý jergilikti atqarýshy organnyń quzyretinde ekenin bilesizder. Eskertkishtiń aýmaǵynan jer telimi nege berilgenin anyqtaýdy qajet etip tur. Ulytaý qoryq-murajaıy ákimshiliginiń jumysyndaǵy osy olqylyqtarǵa baılanysty tıisti sharalar qabyldanady», - dedi mınıstr.
- Táýelsizdik týraly 100 áńgime: Qazaqstannyń tuńǵysh Úkimeti qalaı quryldy
- Qaraǵandy ákimdigindegi jumysshynyń ólimi: Sot úkimi jarııalandy
- Іlııas Esenberlınniń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kórme ashyldy
- Qaraǵandy oblysynda «Eńbek» baǵdarlamasymen 30 myńǵa jýyq adam jumys tapty
- Túrkııada «Qazyǵurt oqıǵalary» kitabynyń tusaýkeseri ótti
- Qaraǵandy oblysynda bir mıllıonnan astam adam sanaqtan ótti
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Şweýsariýanyň federal prokurorynyň sözçüsi Jeannet Balmer Alişer Ergaşewiň we Şohruh Sobirowyň 16-njy oktýabrda tussaglykdan boşadylandyklaryny penşenbe güni Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Mundan ozal Şweýsariýanyň mediasy Şweýsariýanyň häkimiýetleriniň 600 million şweýsar frankyny ($640 million) doňdurandyklary barada habar berdi. Dürli hasaplarda doňdurylan bu pullaryň Özbegistanyň awtoritar prezidenti Yslam Karimowyň gyzy Gulnara Karimowa bilen baglanyşygy bolan dört özbegistanly raýata degişlidigi aýdyldy.
Ergaşew we Sobirow Özbegistanyň “Koka-Kola” kompaniýasynyň dolandyryjy wezipelerinde işläpdiler. Bu kompaniýa öň resmi taýdan Karimowanyň öňki adamsyna degişlidi.
Şweýsariýadaky hasaplary doňdurylan beýleki iki raýat Gaýane Awakýan we Bekzod Ahmedowdyr.
Awakýan “Takilant” kompaniýasynda operator bolup işleýär. Häzir Şwesiýada bu kompaniýa boýunça derňew işleri alnyp barylýar.
Şwesiýanyň prokurorlary Şwesiýanyň döwletine bölekleýin degişli “TeliaSonera” telearagatnaşyk firmasynyň 3G boýunça lisenziýa eýe bolmak we Özbegistanyň bazaryna çykmak üçin bikanun ýol bilen “Takilantyň” daşary ýurtdaky hasabyna $320 million pul geçirip-geçirmändigini derňeýär.
Awakýan bolsa Karimowanyň Daşkentdäki “Dom stilýa” modalar öýüniň direktory bolup işleýär we ýygy-ýygydan Karimowa bilen surata düşýär.
Ahmedow Orsýetiň mobil telearagatnaşyk kompaniýasynyň Özbegistandaky bölüminiň başlygy bolup işledi. Ol geçen tomusda MTS-iň lisenziýasy bilen bagly dörän dawadan gaçyp, ýurdy terk etdi. Şol wagt özbek resmileri maliýe bidüzgünçilikleri derňemek bilen bu kompaniýanyň $1 milliard möçberde salgyt tölemegini talap edipdiler.
Öz gezeginde MTS kompaniýasy emläkden mahrum etmek üçin ýalan çaklamalar edenlikde özbek häkimiýetlerini aýyplady.
Ahmedowyň häzir nirede ýerleşýändigi belli däl. Özbek hökümetiniň talaby boýunça Interpol onuň gözlegini yglan etdi. Geçen aýda Özbegistanyň sudy Ahmedowy kezzaplykda we wezipesinden hyýanatly peýdalananlykda aýyplap, oňa gaýbana höküm çykardy.
40 ýaşly Karimowa BMG-niň Ženewadaky edarasynda Özbegistanyň hemişelik wekilidir. Onuň öz kakasy Yslam Karimowyň ornuna geljekdigi barada ýygy-ýygydan maglumatlar peýda bolýar. Yslam Karimow 1991-nji ýylda Sowet Soýuzy darganyndan bäri tebigy gaza baý Özbegistany gysymynda saklap dolandyryp gelýär.


text: 12 Doganlar, indi bolsa Hudaýyň ruhy arkaly berilýän ukyplar*+ hakda aýtmak isleýärin.2 Mesihçi bolmankaňyz, adamlar size täsir edip, dürli ýollar bilen dilsiz-agyzsyz butlara+ sežde etdirýärdiler.3 Siziň şuny-da bilmegiňizi isleýärin, Hudaýyň ruhy bilen gepleýän adam: «Isa nälet bolsun!» diýmez ýa-da mukaddes ruhy almadyk adam: «Isa Halypam!» diýip bilmez+.4 Hawa, ukyplar* dürli-dürli bolsa-da, ruh birdir+.5 Dürli usullar bilen hyzmat etsek-de+, Halypamyz birdir.6 Dürli-dürli işler ýerine ýetirilse-de, hemmelere ukyp berýän Hudaý birdir+.7 Emma mukaddes ruhuň güýji her kese belli bir maksat bilen berilýär+.8 Sebäbi mukaddes ruh birine akyldarlyk berse, beýlekisine bilim berýär.9 Mukaddes ruh birine iman berse+, beýlekisine syrkawlary sagaltmaga güýç berýär+.10 Şol ruh birine gudrat görkezmäge güýç berýär+, beýlekisine pygamberlik etmäge ukyp berýär. Birine ylhamly sözlere düşünmäge ukyp berýär+, beýlekisine dürli dillerde geplemäge kömek edýär+, ýene biri şol ruhuň kömegi bilen terjime edýär+.11 Ýöne olaryň ählisine şol bir ruh arkaly Hudaýyň isleýşi ýaly ukyp berilýär.12 Bedeniň agzalary köpdür. Ýöne olar köp bolsa-da, hemmesi bir bedene degişlidir+. Mesihiň bedeni babatda-da şeýle diýse bolar.13 Ýehudy ýa grek bolsun, gul ýa azat adam bolsun, hemmämiz bir ruh arkaly çümdürilip, bir beden bolduk we ählimiz şol ruha eýe bolduk.14 Dogrudan-da, bedeniň bir däl-de, köp agzalary bar+.15 Eger aýak: «Men el däl, şonuň üçin bedeniň agzasy däl» diýse, onuň bedene degişli däldigini aňlatmaýar.16 Gulak: «Men göz däl, şonuň üçin bedeniň agzasy däl» diýse, onuň bedene degişli däldigini aňlatmaýar.17 Eger tutuş beden göz bolsa, onda gulak nirede bolardy? Tutuş beden gulak bolsa, burun nirede bolardy?18 Ýöne Hudaý bedeniň her bir agzasyny isleýşi ýaly ýerleşdirdi.19 Eger agzalaryň hemmesi birmeňzeş bolsa, ol nädip beden bolsun?20 Agzalar köp bolsa-da, beden birdir.21 Göz ele: «Sen maňa gerek däl» diýip bilmez ýa-da kelle aýaklara: «Siz maňa gerek däl» diýip bilmez.22 Gaýtam bedeniň ejiz görünýän agzalary has gereklidir.23 Bedeniň gelşiksiz görünýän agzalary hakda has köp alada edilýär+. Şonda gelşiksiz görünýän agzalarymyz has köp hormata mynasyp bolýar.24 Sebäbi gelşikli agzalaryň aladasyny etmek hökman däl. Emma Hudaý bedeni ýaradanda, gelşiksiz görünýän agzalaryny has-da ähmiýetli etdi.25 Şeýlelikde, Hudaý beden agzalarynyň biri-birine hyzmat edip, agzybir bolmagyny isledi+.26 Eger bedeniň bir agzasy ejir çekse, beýleki agzalary hem ejir çekýär+. Bedeniň bir agzasy şöhratlansa, beýleki agzalar hem şatlanýar+.27 Siz Mesihiň bedeni+, heriňiz bedeniň bir agzasy+.28 Hudaý ýygnakda her kime aýratyn orun berdi: ilki resullary+, soňra pygamberleri+, mugallymlary+, gudrat görkezýänleri+, syrkawlary sagaldýanlary+, hyzmat edýänleri, ýolbaşçylyk edýänleri+ we dürli dilde gepleýänleri+ belledi.29 Olaryň hemmesi resulmy? Hemmesi pygambermi? Hemmesi mugallymmy? Hemmesi gudrat görkezýärmi?30 Hemmesi sagaldyp bilýärmi? Hemmesi dürli dilde gepleýärmi?+ Hemmesi terjimeçimi?+31 Ýöne siz has gowy ukyplary* almaga tagalla ediň+. Men bolsa size has gowusyny* görkezerin+.


text: 16 Ybramyň aýaly Saranyň çagasy bolmaýardy+. Saranyň Hajar+ atly müsürli gyrnagy bardy.2 Bir gün Sara Ybrama: «Ýehowa maňa çaga berenok. Gyrnagym bilen ýataý. Belki, ol maňa çaga dogrup berer»+ diýdi. Ybram Saranyň aýdyşy ýaly etdi.3 Ybramyň Kenganda ýaşap ýörenine on ýyl bolanda, Sara müsürli gyrnagy Hajary Ybrama aýallyga berdi.4 Ybram Hajara ýanaşdy*, ol hem göwreli boldy. Hajar göwreli bolandan soň, bikesi Sarany äsgermän başlady.5 Sara Ybrama: «Seret, sen sebäpli ne günlere düşdüm. Gyrnagymy saňa aýallyga berdim, ol bolsa göwreli bolup, meni äsgermän başlady. Muňa sen günäkärmi ýa men, goý, Ýehowa çözsün» diýdi.6 Ybram bolsa: «Gyrnak seniňki ahyryn, isläniňi et» diýdi. Şondan soň Sara Hajary kemsidip başlady, ol hem gaçyp gitdi.7 Hajar çölüň içi bilen gitdi. Biraz wagtdan Ýehowanyň perişdesi ony Şura+ barýan ýoldaky çeşmäniň boýundan tapdy.8 Ol Hajardan: «Saranyň gyrnagy Hajar, nireden gelip, nirä barýaň?» diýip sorady. Hajar: «Bikäm Saradan gaçyp barýaryn» diýip jogap berdi.9 Ýehowanyň perişdesi: «Bikäň ýanyna dolan-da, aýdany bilen bol» diýdi.10 Soňra Ýehowanyň perişdesi: «Seniň nesliňi köpelderin, olaryň san-sajagy bolmaz»+ diýdi.11 Ýehowanyň perişdesi sözüni dowam edip: «Sen göwreli bolupsyň. Bir ogul dograrsyň, adyna Ysmaýyl* dak, sebäbi Ýehowa ahy-nalaňy eşitdi.12 Ogluň gulan* deý özdiýenli bolup ýetişer. Ol hemmä garşy, hemme-de oňa garşy bolar. Ol doganlarynyň garşysynda ýaşar*» diýdi.13 Soňra Hajar: «Maňa nazar salan Hudaýy+ gördüm» diýdi. Ol özi bilen gepleşen Ýehowanyň adyna alkyş okap: «Sen ähli zady görýän Hudaýsyň!» diýdi.14 Şol sebäpli ol ýerdäki guýa Beýer-lahaýroý* diýilýär; ol Kadeş bilen Beretiň aralygynda ýerleşýär.15 Hajar Ybrama ogul dogrup berdi, Ybram oglunyň adyna Ysmaýyl dakdy+.16 Hajardan Ysmaýyl doglanda, Ybram 86 ýaşyndady.


text:
Capital Bank Kazakhstan salymshylary aldyndaǵy mindettemeler 85% oryndaldy
ALMATY. QazAqparat - Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory «Capital Bank Kazakhstan» AQ salymshylary aldyndaǵy óz mindettemelerin 85% oryndady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
Qazaqstannyń depozıtterge kepildik berý qory (Qor) agent bank retinde tańdap alynǵan «Eýrazııalyq bank» AQ arqyly «Capital Bank Kazakhstan» AQ salymshylaryna 1,4 mlrd astam teńge tóledi. Bul bank salymshylary aldyndaǵy mindettemelerdiń jalpy kóleminiń 85%-yn quraıdy.
Kepildik berilgen ótemdi tóleý sońǵy kúnin qosa alǵanda 2022 jyldyń 3 shildesine deıin jalǵasady. Qor áli ótem almaǵan salymshylarǵa agent banktiń kez kelgen bólimshesine baryp, ótem tóleý jónindegi ótinishti toltyrýǵa keńes beredi.
Agent bank kepildik berilgen ótemdi alý jónindegi ótinishti tek Nur-Sultan jáne Almaty qalalarynda ǵana emes, Qazaqstannyń basqa da eldimekenderinde ornalasqan bólimsheleri arqyly qabyldaıdy. Aqparat www.eubank.kz resmı saıtynda qoljetimdi.
Aıta keteıik, kepildik berilgen ótem bank lıtsenzııasynan aıyrylǵan kúnge qaraı eseptelgen syıaqyny eskere otyryp, «Capital Bank Kazakhstan» AQ salymshylarynyń depozıtterindegi qaldyq soma sheginde tólenedi. Bul rette kepildik soma:
teńgedegi jınaq depozıtter boıynsha – 15 mln teńgeden;
teńgedegi basqa depozıtter boıynsha – 10 mln teńgeden;
shetel valıýtasyndaǵy depozıtter boıynsha – valıýta balamasynda 5 mln teńgeden aspaıdy (bank lıtsenzııasynan aıyrylǵan kúni – 2021 jylǵy 25 maýsymda belgilengen valıýta aıyrbastaý baǵamy boıynsha).
«Capital Bank Kazakhstan» AQ salymshysynyń bankte túri men valıýtasy boıynsha eki jáne odan da kóp kepildendirilgen depozıtteri bar bolsa, Qor olar boıynsha 15 mln teńgeden aspaıtyn kólemde kepildik berilgen jıyntyq ótem tóleıdi. Bul rette árbir salym túri boıynsha belgilengen lımıtter eskeriledi. Mysaly, shetel valıýtasyndaǵy depozıtter boıynsha shekti soma joǵaryda kórsetilgenindeı valıýta balamasynda 5 mln teńgeden aspaıdy.
Kepildik berilgen ótem salymshyǵa onyń qujattary agent bankke kelip túsken kúnnen bastap 5 jumys kúni ishinde tólenedi.
- Epıdahýaldy baǵalaý matrıtsasy: «Qyzyl», «sary» aımaqqa kirgen óńirler sany ósti
- Tennısten Indıan-Ýells týrnıriniń fınaly: Rybakına juptyq synda jeńilip qaldy
- Bıyl Qazaqstannan ózge elge 22,6 myń adam kóship ketken
- Jyl basynan Qazaqstan halqynyń sany qanshaǵa artty
- Astana avtobýstarynda jol aqysyn bank kartasymen tóleýge bolady
- Qaraǵandyda «Áýendi Saryarqa» XXII halyqaralyq festıvali ótedi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow şenbe güni Türkiýe Respublikasynyň daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglu bilen geçiren duşuşygynyň barşynda şu ýyl Aşgabatda ýokary derejeli Türkmenistan-Azerbaýjan-Türkiýe sammitini geçirmegiň meýilleşdirilýändigini aýtdy.
Türkmenistanyň resmi metbugatynyň habar berşi ýaly, geçiriljek sammitiň dowamynda döwletara gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşylar. Pandemiýa ýokanjy zerarly bu çäräniň möhleti üýtgedildi we şunuň bilen baglylykda, türkmen tarapynyň bu duşuşygy islendik amatly wagtda guramaga taýýardygy bellenildi.
Milli Liderimiz türkiýeli işewürleriň Türkmenistanda ýaýbaňlandyrylan giň möçberli özgertmeleri we halkara ähmiýetli taslamalary durmuşa geçirmäge işjeň gatnaşýandyklary barada aýdyp, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan elektrik geçirijisiniň gurluşygynyň “Çalyk Enerji” kompaniýasyna ynanylandygyny muňa mysal getirdi.
Döwlet Baştutanymyz Türkmenistanyň Ykdysady Hyzmatdaşlyk Guramasyna başlyklyk etmeginiň çäklerinde bu abraýly guramanyň döredilen gününe gabatlanyp, 2021-nji ýylyň 28-nji noýabrynda Aşgabatda halkara maslahaty geçirmegiň meýilleşdirilýändigini belledi.
Milli Liderimiz Owganystan-Türkmenistan-Azerbaýjan-Gruziýa-Türkiýe ugry boýunça Ýewropa çykalgasy bolan “Lapis Lazuli” ulag-üstaşyr geçelgesiniň mümkinçilikleriniň ulanylmagynyň Ýewropa çykalgany üpjün etjekdigine we sebitiň ýurtlaryna ägirt uly peýda getirjekdigine ynam bildirdi.
Duşuşygyň ahyrynda Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Türkiýe Respublikasynyň daşary işler ministri Mewlüt Çawuşoglu köpýyllyk döwletara gatnaşyklaryň taraplaryň mizemez dostluk gatnaşyklaryna we üýtgewsiz hoşniýetli erkine daýanmak arkaly mundan beýläk-de ösdüriljekdigine, täze anyk mazmun bilen baýlaşdyryljakdygyna ynam bildirdiler.


text: Türkmenistanyň başlangyjy bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Kararnamasy esasynda 2021-nji ýylyň “Halkara parahatçylyk we ynanyşmak ýyly” diýlip yglan edilmegi mynasybetli “Parahatçylyk we ynanyşmak syýasaty — halkara howpsuzlygyň, durnuklylygyň we ösüşiň binýady” atly halkara maslahaty ýokary derejede geçirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Prezidenti Karara gol çekdi. Resminama bilen, degişli halkara maslahaty geçirmek boýunça Guramaçylyk topary döredildi we onuň düzümi tassyklanyldy. Şeýle hem resminama laýyklykda, Guramaçylyk toparyna “Parahatçylyk we ynanyşmak syýasaty — halkara howpsuzlygyň, durnuklylygyň hem-de ösüşiň binýady” atly halkara maslahaty ýokary derejede guramak we geçirmek boýunça utgaşdyryş işlerini amala aşyrmagy üpjün etmek tabşyryldy.


text:
Çaý örän peýdaly içgidir, saglygy goraýar we sagdyn agramy saklamaga kömek edýär. Bu goşundylar bolsa has peýdaly bolmagyna kömek eder. Erkekler we aýallar üçin dogry iýmitlenmegi: nähili peýdaly çaý goşundylary bar we olary nädip ulanmaly.
1. Limon
Ýokary temperaturadan peselmeýän durnukly C witamini bar. Ilki bilen çaý demlenilýär we çaý demlenenden soň demini almak üçin goýulýar, soňra limon goşulýar. Şeýle-de bolsa, limonyň çaýyň peýdaly häsiýetlerini gowşadýandygy ýüze çykaryldy.
2. Bägül
Ownuk pyntyklar görnüşindäki çaýy - çaý dükanlarynda gözläp tapyp bolýar. Çaýy mümkin boldugyça gyzgyn, gaýnag suw bilen demlemeli. Bu çaý aşgazan we içege problemalarynyň gowy öňüni alýar.
3. Käkilik
Demläňizde gara çaýyň içine goşuň. Ýakymly ys we profilaktika hökmünde tonzillite we bronhitlere garşy ulanylýar. Ýöne dermanhananyň ýa-da aşpez üçin ýöriteleşdirlenini satyn alman - bazarlarda şahajykly ýörite çaý käkiligi satyn alyp ýasasaň gowy bolýar.
4. Kardamon
Däneleri satyn alyp, berk gaplamaly. Çaý demlemezden ozal birnäçe dänesini ýenjip we gaýnag suwa atmaly. Bu çaýy kelle agyry we aşgazan problemalary üçin içilýär.
5. Narpyz
Ajaýyp sedatiw. Has gowy ukyly ýatmak üçin agşam çaýa goşulýar. Käbirlerlere narpyz, afrodiziak ýaly -beýlekilere bolsa tersine köşeşdiriji gowşadyjy hereket edýär. Öz reaksiýaňyzy ol çaýy içeňizde synlap bilersiňiz.
6. Darçyn (корица)
Diňe süýji tagam üçin däl, eýsem has iýmit siňdirişi gowylandyrmak we libidonyň ýokarlanmagy üçin gök ýa-da gara çaýa ownuk (uly däl) bölejikleri goşulýar.
G. Maral Muhammedowna


text:
Ekspozıııaǵa 2021 jyly mereıtoılyq jyl bolǵan sýretshilerdiń týyndylary qoıylǵan. Olardyń esimderi elimizde jáne shetelde keńinen tanymal. Sheberlerdiń shyǵarmashylyq joly HH ǵasyrǵa, ıaǵnı Qazaqstannyń kórkemsýret mektebiniń qalyptasý kezeńine týra keldi. Ónerge jalpylama tán «adam jáne álem», «adam jáne ýaqyt» taqyryby sýretshilerge adam bolmysynyń negizgi qundylyqtaryn uǵynýǵa jáne kórsetýge múmkindik beredi. Olardyń shyǵarmashylyǵynda adamdardyń beıneleri men ózgeshelikteri, jerdiń rýhy, tabıǵattyń qaıtalanbastyǵy, qalanyń erekshe atmosferasy sheber berilgen. Bul sýretshiler taǵdyrdyń keıbir keremet ózgeristeri bar baı ómirbaıanǵa ıe boldy. Olardyń keıbireýleri úshin Qazaqstan óz elderinen kem emes súıikti ekinshi otanyna aınaldy.
125 jyl
Nıkolaı KRÝTILNIKOV. 1896-1961
QazKSR Halyq sýretshisi
N.Krýtılnıkov 1896 jyly Reseıdiń Vıatsk gýbernııasy, Kalının aýylynda dúnıege kelgen. 1916 jyly Qazan kórkemsýret ýchılıesin bitirdi. 1921 jyly teatrda jumys jasaý úshin Qazaqstanǵa, Semeıge keledi. Ol kóptegen jyldar boıy Semeıdegi stýdııany basqardy, sondaı-aq 1928 jyly alǵashqy «Jyljymaly kórmeni» (Semeı – Qyzylorda baǵyty) uıymdastyrdy. 1938-1959 jyldary N.V. Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıesinde sabaq berdi. QazKSR Sýretshiler odaǵy qurylǵannan bastap, ol barlyq respýblıkalyq kórmelerge qatysty.
Krýtılnıkov shyǵarmashylyǵynyń negizgi taqyryby – respýblıkamyzdyń aýyr ónerkásibi. Bul taqyryp sýretshiniń portretterinde aıqyn kórinedi. Krýtılnıkov jumys istegen janrdy saltanatty óndiristik portret retinde belgileýge bolady. Balqash mys balqytýshylarynyń, Qaraǵandy kenshileriniń portrettik sýrettemeleri qazaq jumysshy tabynyń kúndelikti ómiri týraly reportajdyń bir túri boldy. Onyń kenepte jasaǵan ár beınesi qaıtalanbas jáne ózindik biregeıligimen erekshe. Mysaly, kórmege usynylǵan «Balqash zaýytynyń aǵa balqytýshysy Q. Masabaevtyń portretinde» (1957) adam óndirispen, jumys jaǵdaıymen tikeleı baılanysty beınelengen. Bul ádis N. Krýtılnıkov portretteriniń birjaqty ıkonografııalyq tapsyrmasynyń aıasyn keńeıtedi. Biraq, shyn máninde, onyń nazary bárinen buryn adamnyń syrtqy kelbetin dál berýge baǵyttalǵan. Portrettiń ustamdy qońyr-kúlgin boıaýy sheberdiń jasyryn jan tebirenisin bildiredi.
120 jyl
Borıs ChEKALIN. 1901-1980
UOS qatysýshysy
Chekalın Borıs Alekseevıch - grafık-sýretshi, merzimdi basylymdarda jumys istedi, karıkatýrashy, plakatshy. Kúndelikti beıbit ómir men Jambyl aqynnyń ómir shejiresi, qatal maıdandyq jyldar men satıralyq jýrnaldardyń tıimdiligi onyń esimimen baılanysty.
1901 jyly Reseıdiń Samara, qazirgi Kýıbyshev qalasynda dúnıege kelgen. Ol bala kezinen sýret salýǵa áýes boldy, kórkemsýret stýdııasyna bardy. 1937 jyldan bastap Almatyda turyp, eńbek etti. Soǵys bastalǵan kezde, maıdanǵa óz erkimen baryp, jýrnalıst jáne armııa gazetinde sýretshi boldy. Qyzyl Juldyz ordenderimen, áskerı eńbegi úshin, Máskeýdi, Stalıngradty qorǵaǵany úshin, Kenıgsbergti alǵany úshin, Germanııany jeńgeni úshin medaldarmen marapattalǵan. 1945 jyldan bastap KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi. Sonymen qatar, «Shmel – Ara» jýrnalyn uıymdastyrýshylardyń biri, redakııa alqasynyń múshesi, plakat pen saıası satıralardyń bas sýretshisi.
B. Chekalın búkil ómir boıy Qazaqstanda «Jambyldyń» beınesimen jumys istedi, osy taqyrypta 200-ge jýyq shyǵarmalar men eskızder jasady. Jambyl - bul qazaq halqynyń ómirindegi tutas dáýir. Chekalınniń shyǵarmalarynda jyrshynyń beınesi halyqtyq danalyqqa toly jáne psıhologııalyq tereń. Olar ózderiniń derektiligimen tartady. Negizinen týshpen jáne qaryndashpen jasalǵan, akvarelmen boıalǵan paraqtar bar. Chekalın Jambyldyń úıinde uzaq ýaqyt ómir súrgen, onymen tyǵyz dostyq baılanysta bolǵan jáne basqalardan góri Jambyldyń ózin ǵana emes, ony qorshaǵan jaǵdaıdy, onyń ómirin, otbasyn jáne ádetterin zertteý múmkindigine ıe bolǵan. Kórmede Jambyldyń otany, onyń jaılaýdaǵy kıiz úıi beınelengen «Jambyldyń kıiz úıiniń ishki kórinisi», «Jambyldyń jatyn bólmesi», «Jambyldyń otany» atty boıaýy mol akvarelder usynylǵan. Bul týyndylardyń barlyǵy Á. Qasteev atyndaǵy QR Memlekettik óner mýzeıinde, Jambyl Jabaevtyń memorıaldyq mýzeıinde saqtaýly.
110 jyl
Olga KÝJELENKO. 1911 – 2001
Olga Kýjelenko Ýkraınada týyp-ósken. 1935 jyly Dnepropetrovsk qalasyndaǵy kórkemsýret kýrstaryn aıaqtaǵannan keıin Qazaqstanǵa keldi. Shymkentte úsh jyl jumys istegennen keıin, ol óziniń týǵan qalasyna aınalǵan Almatyǵa qonys aýdardy, sol jyldary Qazaqstanda jumys istegen A.Rıttıhtiń stýdııasyna baryp júrdi. Leonıd Leontevtiń jubaıy. I Respýblıkalyq kórkemsýret kórmesinen bastap (1937), ol kórmelerge belsendi qatysty.
Sýretshi beıneleý óneriniń barlyq janrlaryna qurmet kórsetti – bul óndiristik kompozıııalar, tyń jerlerge arnalǵan shyǵarmalar, kolhoz ómirinen alynǵan sıýjetter, O.Kýjelenko shyǵarmashylyǵyndaǵy basty oryndy portret pen natıýrmort alady. Bul janr bolashaq kórermenge jaltaqtamaı, ózine degen rııasyz qatynasty qajet etedi. Ánshiler Sara Tynyshtyǵulova, Roza Baǵlanovanyń portretteri – bul Qazaqstannyń beıneleý óneri salasyndaǵy mádenıetine qosqan aıqyn úlesi.
Týyndylardaǵy shyǵarmashylyq elıtanyń beıneleri erekshe tartymdy: «Qazaqstannyń ártisteri», «Qazaq memlekettik fılarmonııasynyń solısi H. Ábýǵalıevanyń portreti», «Kompozıtor Ǵazıza Jubanovanyń portreti» ártistiń jeke sulýlyǵyn, onyń biregeı daryndylyǵyn ashady, ulttyq jáne sahnalyq kostıýmderdi kórsetedi.
110 jyl
Sergeı SÝHOV. 1911-2003
QR Eńbek sińirgen mádenıet qyzmetkeri
Sergeı Iakovlevıch Sýhov - áıgili akvarelshi, kınosýretshi, portretshi jáne plakat sheberi. Onyń esimi respýblıkamyzdaǵy beıneleý óneriniń qalyptasýymen baılanysty Qazaqstan sýretshileriniń qatarynda.
S. Sýhov 1911 jyly 19 mamyrda Reseıdiń Ivanov oblysy, Rodnıkı qalasynda dúnıege kelgen. 1931 jyly Iaroslavl kórkemsýret ýchılıesin, 1943 jyly Búkilodaqtyq Memlekettik kınematografııa ınstıtýtyn (BMKI) bitirdi. Oqýdy bitirgennen keıin, Qazaqstanǵa kelip, óziniń shyǵarmashylyq qyzmetin «Qazaqfılm» kınostýdııasynda bastady. Ol «Áıelder etigi», «Tańdanǵan serjant», «Altyn múıiz» (1943-1948 jj.) sııaqty fılmderdiń qoıýshy-sýretshisi, kostıým jáne grım sýretshisi boldy. Ol kınodaǵy jumysymen bir ýaqytta óz zamandastarynyń, áriptesteriniń jáne peızajdardyń portretterin salǵan.
Sheberdiń 1940-jyldardyń aıaǵy men 1950-jyldardyń basynda jasaǵan shyǵarmashylyq jumystary aıryqsha jemistiligimen erekshelenedi, ol Qazaqstannyń kórnekti mádenıet qaıratkerleriniń grafıkalyq portretterin jasady. Kórmege osy toptamanyń birqatar jumystary qoıyldy, olardyń ishinde «Dına Nurpeıisovanyń portreti» (1947), «Issak Itkındtiń portreti», «Shoqan Ýálıhanovtiń portreti» (1956), «Eńbek Eri, Stalın syılyǵynyń laýreaty Ybyraı Jaqaevtyń portreti» (1949). S. Sýhov óziniń keıipkerleriniń árqaısysynda eń aldymen onyń daralyǵyn jetkizýge, keıipkerdiń jeke basynyń psıhologııalyq sıpattamalaryn ashýǵa tyrysyp, onyń nazaryn syrtqy kelbetiniń árbir sıpattamalyq bólshekterine aýdardy.
100 jyl
Nıkolaı GAEV. 1921-2001
QR Halyq sýretshisi, UOS qatysýshysy
Qazaqstannyń stanokty grafıkasynda kórnekti oryndardyń birin QR halyq sýretshisi Nıkolaı Stepanovıch Gaevtyń shyǵarmashylyǵy alady. 1950-jyldardan bastap onyń barlyq qyzmeti respýblıkanyń kórkemdik ómirimen tyǵyz baılanysty. Onyń shyǵarmalary taqyryptyń keńdigimen jáne qazirgi zamanmen tikeleı baılanystylyǵymen erekshe. Sýretshiniń «Ertis boıynda» (1970), «Otty jyldar» (1975), «Biz úı salýdamyz» (1975), «Tyń» (1979) grafıkalyq toptamalary, «Jer - Ǵarysh - Jer» trıptıhi ( 1964) jáne portretter galereıasy qazaq beıneleý ónerindegi mańyzdy qubylystarǵa aınaldy.
N. Gaev 1921 jyly Reseıdiń Kýrgansk oblysy, Medveje aýylynda dúnıege kelgen. 1941 jyly Sverdlovsk kórkemsýret ýchılıesin bitirip, kóp uzamaı Qyzyl Ásker qataryna shaqyryldy. Ol Uly Lýka túbindegi shaıqastardyń birinde aýyr jaraqat aldy. II dárejeli Otan soǵysy ordenimen jáne kóptegen Keńes Odaǵynyń mereıtoılyq jáne estelik medaldarymen marapattalǵan. Demobılızaııadan keıin Gaev Almatyǵa keledi. 1948 jyldan bastap kórmelerdiń qatysýshysy. 1962-1965 jyldary Nıkolaı Gaev Qazaq KSR Sýretshiler odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy boldy.
Eńbek jolyn 1947 jyly «Qazaqfılm» kınostýdııasynda sýretshi bolyp bastaǵan. Biraq ony árdaıym grafıka qyzyqtyrdy jáne ol qazaq baspalarynda ıllıýstrator, otandyq jáne sheteldik kórkem ádebıetter men oqýlyqtardyń bezendirýshisi retinde belsendi jumys istedi. N. Gaev kóptegen kitaptardy bezendirdi jáne stanokty grafıka salasynda aıtarlyqtaı eńbekter jasady. Keńestik shyndyqtyń alýan túrli taraptaryna degen qyzyǵýshylyq, maqsattylyq, ýaqyttyń mańyzdy máselelerin tereń túsiný qabileti, sarqylmas shyǵarmashylyq qýat sýretshini jańa qyzyqty týyndylar jasaýǵa ıtermeledi. Sýretshiniń shyǵarmashylyǵy erekshe kórkemdik sheshimderdiń, stanokty jáne qoldanbaly grafıkadaǵy tehnıkalyq tásilderdiń keń aýqymynyń arqasynda áserli.
100 jyl
Aleksandr DROZDOV. 1921-1985
QazKSR Eńbek sińirgen óner qaıratkeri, UOS qatysýshysy
A. Drozdov - Qazaqstannyń áıgili grafıkteriniń biri. Ol Qazaqstan tabıǵatynyń erekshe sulýlyǵy beınelengen, súıikti Almatynyń ár túrli túkpirin súıispenshilikpen jetkizetin oforttardyń avtory. Onyń tyń jerler men Qazaqstannyń Magnıtkasy týraly grafıkalyq paraqtary keńinen tanymal. Ómirdi qabyldaýdyń shynaıylyǵy, páktigi jylýmen ushtasyp, sýretshi shyǵarmashylyǵynyń ózindik ereksheligin quraıdy. Onyń týyndylary salmaqty baıandaýdy, jalpylama paıymdaýdy, asa tán bólshekterdi názik jasaýy, ómirlik qubylystardyń aýqymdylyǵyn kameralyq paraqta kórsete bilýdi biriktiretin ózindik shyǵarmashylyq mánerimen ońaı tanylady. Ekspozıııada «Qazaqstan Magnıtkasy» (1969 j.), «Qazaqstannyń jańa qurylystary» (1978 j.), «Meniń Almatym» (1979 j.), «Soǵys týraly estelik - 1941 j.» (1975 j.), «Shabaqty kóli» (1974), «Kári qaraǵash» (1975), «Qysqy tań» (1973) tamasha oforttary, sondaı-aq «Qaıyqtary bar peızaj» (1964), «Almaty peızajdary» toptamasynan «Taltús» (1981), «Avtoportret» (1984) pastelmen salynǵan jumystary usynylǵan.
Aleksandr Drozdov 1921 jyly Reseıdiń Tambov oblysy, Ilovaı-Rojdestvenno aýylynda dúnıege kelgen. Penza kórkemsýret ýchılıesinde oqydy. 1940 jyly qazanda JShQÁ qataryna shaqyryldy. Maıdanda KOKP múshesi boldy. Ol soǵysty maıor shenimen batareıa komandıri retinde aıaqtady. Fashıstik basqynshylarǵa qarsy shaıqastardaǵy erligi úshin ol II dárejeli Otan soǵysy, eki Qyzyl Juldyz ordenderimen jáne Keńes Odaǵynyń kóptegen medaldarymen marapattalǵan. Ol 1965 jyldan bastap Almatyda turyp, eńbek etti.
100 jyl
Raıymqul ESIRKEEV. 1921 – 1980
Raıymqul Esirkeev jastyq shaǵy soǵys jyldaryna tap bolǵan sýretshiler býynyna jatady. 1942 jyly ol ásker qataryna shaqyryldy, Lenıngrad, Kalının, Prıbaltıka, keıin Japon maıdandaryndaǵy shaıqastarǵa qatysty. Eki ret jaralanǵan. Shaıqastardaǵy erligi úshin «1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Germanııany jeńgeni úshin», «Japonııany jeńgeni úshin» medaldarymen jáne Keńes Odaǵynyń basqa da mereıtoılyq jáne estelik medaldarymen marapattalǵan. 1946 jyly sýretshi otbasy turǵan Balqashqa oralyp, mys balqytý zaýytynda qýyrýshy bolyp jumysyn jalǵastyrdy. Sodan keıin Qaraǵandyǵa kóship keldi, onda 1957 jyldan bastap Qazaqstan Sýretshiler Odaǵynyń Qaraǵandy bólimshesinde kórkemdik qor júıesinde jumys istedi. 1964 jyly R.Esirkeev KSRO Sýretshiler odaǵyna múshelikke qabyldandy. Raıymqul Esirkeev uldary Qýanysh pen Meıram Esirkeevterdi, keremet sýretshilerdi tárbıeledi.
Esirkeevtiń shyǵarmashylyǵy ár alýan, ol peızajdar, portretter jazdy, kóbinese taqyryptyq sýretke júgindi. Kórmege «Halyq aqyny» (1965), «Keńes Odaǵynyń Batyry Núrken Ábdirovtiń portreti» (1970) jáne «Kenshiniń portreti» (1976) atty úsh keskindemelik jumysy qoıylǵan. Beıbit ómirge oralǵannan keıin Esirkeevtiń shyǵarmashylyǵyndaǵy soǵys taqyryby «Keńes Odaǵynyń Batyry Núrken Ábdirovtiń portreti» shyǵarmasynda kórinis tapty, sýretshi ushqysh Núrken Ábdirovtiń beınesine júgindi. Monýmentaldy beıne ishki dınamıkamen erekshelenedi, batyldyqty kórsetedi, sýyq gammada oryndalǵan.
100 jyl
Petr ANTONENKO. 1921 –1984
Petr Antonenko alǵashqy kórkemdik bilimin 1940 jyldan Samarqand kórkemsýret ýchılıesinde, sodan keıin 1941 jyly – Oral shahtalarynda eńbek armııasyn aldy. Uly Otan soǵysynyń qatysýshysy, Jeńis paradynyń qatysýshysy. Áskerden qaıtarǵannan keıin P.K. Antonenko úzilip qalǵan oqýyn jalǵastyryp, 1949 jyly Almatydaǵy N.V. Gogol atyndaǵy kórkemsýret ýchılıesin bitirdi. Ol «KazIZO» óndiristik-shyǵarmashylyq birlestiginde jumys istedi. 1959 jyldan KSRO Sýretshiler odaǵynyń múshesi. Ekspozıııada portret janryndaǵy týyndylary qoıyldy: «Shopan Sh. Shoqparbaevtyń portreti» (1957), «Kenshiniń portreti» (1958), «Baqshashynyń portreti» (1960), «Shopan Sh. Shoqparbaevtyń portreti» – 50-shi jyldardyń sońyndaǵy eń eleýli týyndy. Sýretshiniń taǵy bir áýestigi – peızaj. Dál osy ýaqyt aralyǵynda ol óziniń shyǵarmalarynyń aıasyn keńeıtti. Antonenkonyń shyǵarmalarynyń keıipkerleri árdaıym qarapaıym jáne adal adamdar, kemeldikke umtylǵan jáne óz nanymdaryna berik.
100 jyl
Tatıana GOVOROVA. 1921-1982
Tatıana Nıkolaevna Govorova – grafık-sýretshi, Sankt-Peterbýrgte keremet sýretshi - Elızaveta Antonovna Govorovanyń otbasynda dúnıege kelgen. Tatıana Nıkolaevnanyń balalyq shaǵy ónerdi betke ustap ótti, bul árıne onyń boıynda sýretshiler álemine degen qurmet sezimin oıatpaı qoımady. Govorova alty jyl boıy A.R. Eberlıngtiń jeke stýdııasynda oqydy. Keıinirek Kórkemsýret akademııasyna oqýǵa tústi, biraq ol bilimin aıaqtaı almady - soǵys bastalyp, ónermen shuǵyldaný sabaqtary qalyp qoıdy.
1950 jyly Govorova Lenıngradtan Almatyǵa keldi, jáne osy ýaqyttan bastap onyń shyǵarmashylyq qyzmeti Qazaqstanmen tyǵyz baılanysty. Ol negizinen stanoktik grafıkada jumys istedi: lınogravıýra jáne lıtografııa, akvarelmen jáne týshpen jazady, balalarǵa arnalǵan kitaptar men oqýlyqtardy bezendiredi, halyq ertegileri taqyrybynda estamptar jasaıdy.
«Almaty zaýyttarynyń ehtarynda» (1959) lıtografııa toptamasy óndiris taqyrybyn 50-shi jyldarǵa tán janrlyq túsindir boıynsha ashady. Eń qyzyqty paraǵy – «Quıý ehynda (AZTM zaýyty)», onda kún sáýlesiniń áınek jabyny arqyly keń aǵynmen quıylýy metall qurylymdardyń qatań sulbasyn jumsartady.
90 jyl
Muhıt KALIMOV. 1931-2002
QazKSR Eńbek sińirgen óner qaıratkeri, UOS qatysýshysy
Muhıt Kalımovtyń shyǵarmashylyǵy qazaq beıneleý óneriniń damýynda erekshe oryn alady. Ol Keńes Odaǵynyń ortalyq kórkemdik oqý oryndarynda kásibı bilim alǵan, otanyna jańa oılar men ıdeıalarǵa toly, ulttyq keskindeme mektebin qurýdy armandap oralǵan jas sýretshiler sańlaqtar tobynyń qatarynda turdy.
Múmkindiginshe joǵary mindetter qoıa otyryp, Kalımov óz shyǵarmalarynda zamanaýı tirshilik rýhyn jetkizýge tyrysty, ulttyq tarıhtyń mańyzdy kezeńderin beıneleıtin týyndylar jasady. Tamasha bilimi sýretshige ártúrli shyǵarmalar: peızajdar, portretter, janrlyq jáne tarıhı shyǵarmalar jasaı otyryp, óz oılary men ıdeıalaryn júzege asyrýǵa múmkindik berdi. Ekspozıııaǵa onyń áıgili týyndylary endi - «Ákemniń jastyq shaǵy» (1968), «Avtoportret» (1979), «Qazaqstandyqtar - UOS ardagerleri. Jeńis kúni» (1985), «Darııa. Qyzymnyń portreti» (2000), «Aqyn F. Ońǵarsynovanyń portreti» (2002) jáne t.b.
Muhıt Kalımov 1931 jyly Qazaqstanda, Gýrev oblysy, Zelenyı kentinde dúnıege kelgen. N. Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıesin bitirdi, odan keıin I. Repın atyndaǵy Lenıngrad keskindeme, músin jáne sáýlet ınstıtýtyna oqýǵa ketti, onda B. Iogansonnyń, A. Zaıevtiń stýdııasynda tálim aldy. 1951 jyldan bastap respýblıkalyq jáne halyqaralyq kórmelerdiń qatysýshysy. 1967 jyldan QR Sýretshiler odaǵynyń múshesi. Muhıt Kalımovtyń jeke kórmeleri Shveıarııada, Avstrııada jáne Vengrııada ótti.
90 jyl
Mels ERJANOV. 1931-1992
Mels Erjanov 1931 jyly 13 jeltoqsanda Qazaqstanda, Aqtóbe oblysy, Juryn aýdanynyń Embi stanııasynda dúnıege kelgen. 1957 jyly N. Gogol atyndaǵy Almaty kórkemsýret ýchılıesiniń teatr-dekoratıvtik bólimin bitirdi, onda L. Leontev, A. Cherkasskıı, N. Krýtılnıkovten dáris aldy. Oqýyn aıaqtaǵannan keıin ol Almatydaǵy M. Áýezov atyndaǵy Qazaq akademııalyq drama teatrynda qoıýshy-sýretshi bolyp jumys istedi. 1961 jyly M. Erjanov Qazaqstan Sýretshiler odaǵyna múshelikke qabyldandy. Osy kezeńde ony ásirese kitap grafıkasy qyzyqtyrdy, bul onyń sýretshi jáne kompozıııa sheberi retindegi qabiletterin júzege asyrýǵa múmkindik berdi. 1960-61 jyldary sýretshi kóptegen kitaptardy bezendirdi. 1956 jyldan bastap sýretshi «Shmel - Ara» jáne «Qoltyraýyn» jýrnaldarynda jemisti jumys istedi.
M. Erjanovtyń shyǵarmashylyǵy tańǵalarlyq kópqyrlylyǵymen erekshelenedi. Ol ózin qoıýshy-sýretshi, kitap ıllıýstratory, plakatshy retinde sátti kórsetti. M. Erjanovtyń shyǵarmashylyq qyzyǵýshylyqtarynyń aýqymy qanshalyqty keń bolǵanymen, ol árdaıym unatatyn negizgi baǵyt - bul stanokty grafıka boldy. Sýretshi akvarelmen jáne gýashpen jazdy, lınogravıýra tehnıkasynda jumys istedi, biraq bárinen buryn ony sýret qyzyqtyrdy. Avtorlyq ıdeıany dál jetkizýge múmkindik beretin aıqyn grafıkalyq syzyq árdaıym Erjanovqa úlken qýanysh syılady, jańa ıdeıalarǵa shabyt berdi jáne asa qajet boldy. Sýretshi áıgili «Vernyı - Almaty» toptamasy boıynsha kóp jumys istedi (1967). Grafıkalyq paraqtarda avtor qalanyń zamanaýı kelbetinde eski men jańany salystyrady, keńes adamynyń erlik pen erkin eńbeginiń nátıjesi bolǵan Qazaqstan ómirindegi alyp ózgeristerdi kórsetedi.
90 jyl
Irına IaREMA. 1931 j.t.
Qazaq KSR-nyń Sh. Ýálıhanov atyndaǵy Memlekettik syılyǵynyń laýreaty
Irına Iarema qazaq gobelen óneriniń damýyna úlken úles qosty. 1970-1980-shi jyldary dınamıkalyq syzyqtardyń plastıkalyq mánerliligi men asyl túster palıtrasynyń ár túrli reńkterine negizdelgen onyń úılesimdi jalpylama-sándik stıli qalyptasty.
Sýretshi ónerdiń ár túrli janrlary men túrlerinde – keskindeme, grafıka, gobelen tehnıkasynda jumys isteıdi. Peızajdardy, sándik kompozıııalar men natıýrmorttar salǵandy unatady.
«Sımfonııa» (1977), «Ulttyq natıýrmort» (1971), «Jartasqa jazylǵan beıneler» (1977) gobelenderi sýretshi shyǵarmashylyǵynyń tájirıbeli kezeńine jatady, ol kún sáýlesine, jan jylýy men jaǵymdy energetıkaǵa toly, Qazaqstannyń sheksiz keń dalasynyń jazyǵy sııaqty, Almaty taý bókteri, Ystyqkóldiń kórinisi nemese ýkraınalyq Karpattyń jasyl jelekti sulýlyǵyn, qorshaǵan álemniń Ǵalamdyq sulýlyǵyn, tabıǵattyń balǵyndyǵy men tazalyǵynan ańdaǵan baqyt pen shattyqty beıneleıdi.
80 jyl
Marat ÁINEKOV. 1941-2014
Marat Áınekov – qazaqstandyq músin óneriniń damýyna zor úles qosqan kórnekti músinshilerdiń biri. Onyń darynyn Sergeı Esenın, Vsevolod Meıerhold jáne Maksım Gorkımen dos bolǵan áıgili músinshi Isaak Itkınd atap ótken. Áınekovke I.E. Repın atyndaǵy LKMSI-na tapsyrýǵa keńes bergen de Itkınd bolatyn. Áınekov Kórkemsýret akademııasyn úzdik bitirdi, onda oǵan keńes músininiń tarlandary – Venıamın Pınchýk pen Mıhaıl Anıkýshın sabaq berdi. 1975 jyly Máskeýde ótken Búkilodaqtyq kórmedegi «Shopan» dıplomdyq jumysy úzdikterdiń biri dep tanyldy. Oqý ornyn bitirgennen keıin Áınekov Almatyǵa, óziniń týǵan jeri – kórkemsýret ýchılıesine keledi, onda uzaq ýaqyt boıy arnaıy pánderden sabaq beredi.
Ýchılıede, keıinirek T.Júrgenov atyndaǵy Óner akademııasynda jumys isteı júrip, ol daryndy shákirtterdiń sańlaqtar tobyn tárbıeledi. Olardyń arasynda halyqaralyq baıqaýlardyń laýreattary, táýelsiz Tarlan syılyǵynyń laýreattary A. Esenbaev, Sh.Tólesh jáne basqalary bar.
Á. Moldaǵulova men V. Chapaevqa arnalǵan eskertkishter Marat Áınekovtiń alǵashqy monýmentaldy týyndylary boldy. Onyń týyndylarynyń keıipkerleri – Qazaqstan tarıhynda iz qaldyrǵan kórnekti tulǵalar: Abaı (Stambýl, Ankara, Máskeý, Tegeran); Á. Bókeıhanov (Qaraǵandy oblysynyń Aqtoǵaı aýyly); D. Qonaev (Taldyqorǵan); S. Seıfýllın (Jezqazǵan, Jańaarqa kenti); M. Jumabaev (Petropavl, Býlaevo aýyly (aqynnyń kishi otany), Ankara (Túrkııa); Q. Sátbaev (Atyraý); Á. Qasteev (Panfılov); Shákárim, Altynsarın jáne t.b.
Olardyń ishinde: «Kútý» (1980-shi jj.), «Eńbek jeńisi» (1980), «Keýde» (1985), «Jantórınniń portreti» (1987), «Amannyń portreti» (1989), «Ekeý. Ana» (1990-shy j.) kórmede usynylǵan. Sheber Qazaqstan Respýblıkasynyń halyq ártisi, akter, kınorejısser Nurmuhan Jantórınniń portretin aǵashtan jasady, sol arqyly áıgili ártistiń ózindik, tákappar jáne jigerli tabıǵatyn ashyp qana qoımaı, sonymen birge onyń tereń zııatkerlik ishki ómirin, oıshyl, izdengish, qumar tulǵalyǵyn qaıta jasady.
Kórme jetekshileri - Samal Mamytova, Erkejan Omarova


text:
Aımaq basshysy Arhımed Muhambetovtiń tóraǵalyq etýimen ótken selektorlyq keńeste Eriktiler jylyna josparlanǵan sharalardyń júzege asý barysy talqylandy. Jastar saıasaty basqarmasynyń basshysy Marat Jurqabaev Eriktiler jylyn Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev 2019 jyly Qostanaı qalasynda ótken Qazaqstan-Reseı jastar forýmynda jarıa etkenin atap ótti.
— Aımaqta Eriktiler jylyna arnalyp arnaıy ázirlengen óńirlik jospar boıynsha birqatar jobalardy júzege asyrý kózdelgen. Bul jobalar sabaqstastyq, saýlyq, taza álem, asyl mura, qamqor, bilim, úmit dep atalatyn 7 baǵyt boıynsha iske asyrylyp jatyr. Biz «Taza álem» jobasyna erekshe kóńil bólip otyrmyz. Bul baǵyt boıynsha qorshaǵan ortany qorǵaý, ózender men ormandardy tazalaý, aǵash otyrǵyzý, turǵyndardy qoqysty suryptap tastaýǵa daǵdylandyrý sıaqty birqatar sharalardy ótkizýdi josparlap otyrmyz, – dedi Marat Jurqabaev.
Qostanaı oblysynda jalpy sany 15 myń múshesi bar 80 shaqty eriktiler uıymy jumys isteıdi. Olar Eriktiler jyly aıasynda jyl basynan beri 180 shara ótkizgen. Erikti jastar negizinen jalǵyz turatyn qart adamdarǵa kómek kórsetý, turǵyn úı aýlalaryn qardan tazartý, «Viz birgemiz» respýblıkalyq aksıasy aıasynda muqtaj jandarǵa azyq-túlik jetkizý jumystarymen aınalysqan. Aksıa aıasynda 270-ten astam erikti 1155 qart adamnyń úıine memleketten tegin bólinetin dári-dármek preparattaryn jetkizip bergen.
Oblys ákimi búgingideı tótenshe jaǵdaıda qoǵamdyq sharalarǵa at salysyp júrgen eriktilerdiń eń aldymen qaýipsizdigi qorǵalýy mańyzdy ekenine toqtalyp ótti.
— Jastardy barlyq qorǵanysh quraldarymen qamtamasyz etý qajet, eriktilerdi tolyq jabdyqtaý kerek, – dedi óńir basshysy.
Sondaı-aq, oblys ákimi bıyl eldi mekenderdi kógaldandyrý boıynsha barlyq jumystar ýaqytsha shegerilgenin, al tótenshe jaǵdaı kezinde qoqystan tazartý jumystaryn komýnaldyq kásiporyndar atqaratynyn aıtty.


text:
Karl Rahder, halkara metbugatda Günorta Kawkaz, Gündogar Ýewropa, ozalky SSSR, Ukraina, Daglyk Garabag problemasy we beýleki temalarda žurnalistiki makalalary hem analitiki synlary ýazýar. Ol Owganystanda hem demokratiýa boýunça işläpdir.
Çikago, Baku, Tbilisi uniwersitetlerinde hem halkara gatnaşyklar temasynda köp sapaklar beripdir. Kawkaza gurnan köpsanly saparlarynyň ilkinjisini 2004-nji ýylda amala aşyrypdyr. Köp ýyllap Ýewropanyň Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň hem synçysy bolup işläpdir.
Karl Rahder
Rafik Tagy hakynda
Adalatsyzlyk we zulumdan paýyny artygy bilen alan Azerbaýjan üçin ýene bir gussaly gün. Üç gün mundan owal nämälim jenaýatkärler tarapyndan pyçaklanan Rafik Tagy bu gün ilkinji medisina kömegi berlip, soňra-da dalagy operasiýa edilen wagty hassahanada aradan çykdy.
Onuň saglygy durnuklydy we Azatlyk Radiosyna sagaljagyny umyt edýändigini aýdyp bilerlik ýagdaýda huşy hem ýerindedi. R. Tagynyň gürrüň bermegine görä, oňa iki sany adam hüjüm edipdir. Onuň sözlerine görä, bu jenaýata özüniň golaýda ”Yslam respublikasyny” tankytlap, Azatlyk Radiosynyň sahypasynda ýazan "Eýran we hökmany globallaşmak" atly makalasynyň sebäp bolan bolmagy ahmal.
Belki, R. Tagyny kimiň öldürenligi hiç haçan hem aýan bolman galyp biler. Azerbaýjandaky näbelli jenaýatlaryň degirmeninde gaty köp şeýle gümürtik jenaýatlar şol bir aýlawda aýlanyp dur. Aslynda özümi gyzyklandyrýan geň sowallary ýazmakdan saklanýaryn. Ýöne şonda-da olaryň iň bolmanda birini aýdyp galmakçy.
Eýranyň Bakuwdaky ilçihanasy düýn R. Tagynyň ölmeziniň öň ýanynda metbugata bir beýannama ýaýradyp, Eýranyň hökümetiniň onuň pyçaklanmagyny gurnandygy barada aýdanlaryny ret edipdir. Galyberse-de, Eýranyň bu mesele bilen arabaglanyşygynyň bardygyny öňe sürüp, mundan öz bähbidini araýan tarapyň haýsydyr bir "negatiw atmosfera" döretmäge synanyşmagynyň, "Eýran-Azerbaýjan strategiki hyzmatdaşlygyna zarba urmak isleýän sionistik güýçleriň" işidigini aýdylanlaryň üstüne goşupdyr.
Birnaçe gün mundan owal blogumda ýazan makalamda nygtaýşym ýaly, men Rafik Tagy bilen duşuşmak isläpdim. Onuň bilen Bakuwda çaý başynda uzaga çekjek söhbetdeşlik geçirmegi arzuw edipdim. Biziň söhbetdeşligimizde gozgaljak temalar gaty köpdi, ýöne haýp jenaýatkärler muňa mümkinçilik bermedi.
Biz, ynha, şeýle dünýäde ýaşaýarys, ýagny döredijilikli we prowokatiw zehin bilen hoşniýetli dialog mümkin däl ekeni. Bu iň aýylganç faşizmdir. Biziň Günbatarda adaty ýagdaý hökmünde kabul edýän sosial hoşniýetlilik düşünjämiz, Ýewropada, Aziýada we başga ýerlerde [ýagdaý] gaty port bolansoň, gorky hem zorluk howpy abanan mahaly, dargap gidýär ekeni.
Biziň hemmämiz bu gün Rafik Tagynyň aradan çykmagyna gaty gynanýarys. Käşgä men onuň derejesine mynasyp epitafiýa (mazar daşyna ýazylýan söz) ýazmagy başarsamdym.


text:
Maglumatda şalynyň bu görnüşleriniň Daşoguz welaýatynyň howa şertlerine laýyk gelýändigi aýdylýar.
Bellenmegine görä, welaýatyň Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda agzalýan tohumlaryň 2 müň tonnadan gowragy bu ýylyň ekiş möwsümine taýýarlanyldy.
Beýleki tarapdan, mundan ozal Azatlyk Radiosy bilen gürrüňdeş bolan daşoguzly şalyçylar welaýatyň ekerançylyk ýerleriniň suw ýetmezçiliginden şikaýat etdi.
Şaly önümçiligi köp mukdarda suwaryş suwuny talap edýär.
Awgust aýynda Azatlygyň welaýatdaky çeşmesi Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynyň ekerançylyk ýaplarynyň sakalarynda suwa gözegçilik maksady bilen ýörite garawullaryň goýulýandygyny habar beripdi.
Onuň maglumatlaryna görä, Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda ekerançylykda suwaryş suwlary tutulýan döwürde daýhanlar hususy ýerlerini ýaplardan ýörite nasoslar arkaly suw çekip suwarýar.
Azatlygyň çeşmesi Saparmyrat Türkmenbaşy etrabynda şaly ekilýän 7 töweregi uly hojalykda kärendeçileriň bir toparynyň kärende ýerleriniň ellerinden alnyp, ol ýerlere “arkaly” adamlaryň şaly ekendiklerini habar berdi.
Onuň sözlerine görä, şu ýagdaýlar bilen baglylykda 3 daýhan hojalygynyň şalysy suwsuzlykdan gurady we indi galan şaly ekinlerini halas etmek üçin halky gysýarlar. “Şu sebäpden ýaplarda suw ýok” diýip, çeşme Azatlyk Radiosyna gürrüň beripdi.
Azatlygyň welaýatdaky beýleki bir çeşmesiniň maglumatlaryna görä, geçen ýyl Boldumsaz, Akdepe we Ýylanly etraplaryndan ençeme daýhan boş ýatan hususy eýeçilikdäki ýerlere şaly ekdi. Ýöne ýerli häkimiýetler güýçlendirilýän suw gözegçiligine esaslanyp, olara 10 müň manatdan 20 müň manada çenli jerime töletdi. Şeýle-de, olaryň mellek ýerlerine barýan suwuň sakasy buldozer tehnikasy bilen gömülip, ekinleri guradyldy.
Azatlygyň çeşmeleri welaýatyň dört etrabynda geçirilýän bu reýdleriň suw ýetmezçiliginiň barha ýitileşmegi bilen baglanyşyklydygyny, bularyň, hususan-da, ýokary wezipeli adamlaryň we olaryň ýakynlarynyň müňlerçe gektar ýere eken şalysyny wagtynda suwarmak üçin alnyp barylýandygyny gürrüň berdiler.
Türkmen hökümeti soňky ýyllarda ýurduň oba-hojalyk pudagynda düýpli reformalary geçriýändigini aýdýar. Munuň bilen baglylykda, oktýabr aýynda bugdaýyň we pagtanyň satyn alyş nyrhlary ýokarlandy.
Galyberse-de, 7-nji noýabrda geçiren wideo şekilli iş maslahatynda prezident Berdimuhamedow ýurduň oba hojalyk pudagyna gözegçilik edýän ýokary wezipeli resmileri bilen bu pudagy maslahat etdi. Maslahatyň netijesinde oba hojalygyna gözegçilik edýän wise-premýer Esenmyrat Orazgeldiýewe oba hojalyga degişli nakyllary we atalar sözüni toplamak işini gurnamak boýunça tabşyryk berildi


text:
Häzirki zaman dünýäsinde ýaşuly adamlar işjeň durmuş ýörelgelerini alyp barmagyny dowam edýärler: işe gitmek, sagdyn durmuş ýörelgelerini berjaý etmek, ýygy-ýygydan gezelenç etmek, güýmenjelerine wagt aýyrmak, agtyklarydyr çowluklary bilen wagt geçirmek. Emma olaryň organizmleri ýaşlaryň kähalatlarda hatda duýmaýan köp sanly keselleri üçin ejiz gelýär. Ene-atalarymyzy nädip gorap bileris?
1 Ýaşuly adamlar näme üçin kesellere garşy has durnuksyz bolýarlar?
Gynansak-da, elli ýaşdan soň immun ulgamy üýtgeşmelere sezewar bolýar.
Immuniteti güýçlendirýän esas öýjükleriň, sütün öýjükleriniň, B we T limfositleriniň we ganyň düzümini düzýän beýleki düzüjileriň mukdary azalýar. Öýjükleriň özara gatnaşyklary hem gowşaýar, mikroblara garşy gorag pese düşýär.
Organizmiň ýokanç kesellere durnuksyzlygy ýokarlanýar, sagaldyş prosesleri bolsa ep-esli uzalýar.
Mundan başga-da, ýaşuly we garrylyk ýaşynda ýeten adamlar hroniki kesellere hem duçar bolýarlar — ýürek-damar, aşgazan-içege, öýken, oňurga bilen bagly meseleler we immuniteti has hem gowşadýan beýlekiler.
2 Haýsy faktorlar biziň immunitetimizi gowşadýar?
1.Daşky gurşawyň hapa bolmagy.
2.Nädogry iýmitlenmek.
3.Zyýanly endikler.
4.Dartgynlylyk.
5.Geçirilen keseller (olaryň netijeleri we çylşyrymlaşmalary).
6.Pes fiziki işjeňlik.
Bir ýa-da birnäçe faktorlar jemlenip garry adamyň bedeniniň kesellere garşy göreşijiliginiň derejesini peseldýär.
3 Atalarymyza we enelerimize saglygyny gorap saklamaklary üçin nädip ýardam edip bileris?
"Toparlaýyn immunitet" düşünjesi hut garry adamlar babatda alnanda örän ýörgünlidir. Toparlaýyn immunitet — bu düşünjede immuniteti we ýokançlara garşy durnuklylygy bolan adamlaryň uly topary onuň ýaýramagyna ýol bermeýär, netijede bolsa haýsydyr bir sebäpden immuniteti ýok ýa-da gowşak bolan adamlary goraýar.
Toparlaýyn immunitetiň derejesine sanjymlaşdyrmak örän täsir edýär. Çagalara ilki irki ýaşda, soň bolsa, uly ýaşda gaýtadan sanjym etdirip jemgyýetde gyzamyga, gyzylja, mama keseline, dümewe we beýleki köp sanly kesellere garşy göreşijilik derejesi ýokarlanýar. Netijede, bu keselleriň çylşyrymlaşmasy hem pese düşýär.
Şonuň üçin hem ýaşuly nesli goramak üçin öz-özüňi goramak zerur — öz saglygyňy goramaly.
4 Garry adamlaryň immunitetini berkitmegiň usullary
Elbetde, ýaşuly adamynyň immunitetini berkitmek hökmanydyr hem zerurdyr. Munuň üçin ähli ýaşdaky adamlara laýyk boljak birnäçe uniwersal maslahatlar bar: Gün tertibini berjaý etmek – ir bilen örmek, iýmitlenmek, fiziki işjeňlik, iş we uklamak üçin wagt kesgitlemeklik bilen organizm belli bir depginde işlemäge uýgunlaşýar.
Gündizki uky – bu okuw okaýanlaryň we işleýänleriň aglabasynyň arzuwy. Gartaşan wagtyň bu arzuwyňa ýetmek kyn däl. Hatda bir sagatlyk gündizki uky hem günüň ikinji ýarymynda ýadawlyk duýmazlyk üçin bedeniň ätiýaçlyklaryny dikeltmäge ýeterlikdir.
Arassa howada gezelenç – 30 minutdan az bolmaly däl. Golaýdaky seýilgähde haýal ýöriş bilen gezim etmek diýmek — bu öýkenimizi kislorod bilen gandyrmak hem-de ýürek-damar ulgamymyzy we myşsalarymyzy işe girizmek, arterial basyşy peseltmek diýmekdir. Gezelenç edilende adamlaryň az ýerlerini saýlamaly we beýlekiler bilen azyndan 2 metr aralyk saklamaga üns bermeli. Şeýle hem öýleri arassa howa bilen yzygideri ýelejiretmegi ýatdan çykarmaly däl.
Dartgynlylyk derejesini peseltmek. Mümkin boldugyndan. Bu aňsat däl, çünki ählimiz ýakynlarymyz — maşgalamyz, dost-ýarlarymyz barada elmydama aladalanýarys. Eger-de duýgularymyza erk etmek başartmasa, onda lukman bilen maslahatlaşmak hem-de rahatlandyryjy serişdeleri kabul etmek gerek.
Iýmiti kadalaşdyrmak. Bu ýerde gürrüň berhiz barada däl. Iň esasy zat — aşa köp iýmezlik hem-de gündelik iýmitimize mineral serişdeleri we witaminleri goşmakdyr. Menýumyzda hökmany suratda bakja önümleri, ýagsyz et, balyk, ýarma bolmalydyr. Şeýle hem garrylykda ýeterlik mukdarda suw içmek zerurdyr.
Fiziki işjeňlik. Deňagramly ýagdaýda bolmaly. Ertirki maşklar, gezelenç, aerobika, skandinaw ýörişi we ýene-de beýlekiler. Bu hereketler ganyň organizm boýunça tiz aýlanmagyny üpjün edýär, beden agzalaryny kislorod bilen doldurýar, madda çalşygyny tizleşdirýär, holesteriniň derejesini peseldýär.
Yzygiderli lukman gözegçiligine barmak. Lukman gözegçiligine kesellän wagtyň däl-de, ýarym ýyldan bir gezek barmaly. Garaşylmadyk ýagdaýda bir kesel ýüze çykmazlygy üçin umumy barlagdan geçmeli. Profilaktika gözden geçirişler bedeniň işindäki kemçilikleri başlangyç tapgyrlarynda ýüze çykarmaga we ony agyrlaşmazyndan öň bejermäge mümkinçilik berýär.
5 Netije
Ýaşuly adamlar kesellere garşy has durnuksyzdyrlar. Immunitetiniň gowşaklygy sebäpli olar ýokançlara, bakterialara we mikroblara doly derejede garşy durup bilmeýärler. Şu döwürde atalarymyzyň hem enelerimiziň işjeň ýagdaýda galmagy üçin aladalanmak hökmanydyr.


text:
Qasym-Jomart Toqaev Iran Islam Respýblıkasynyń Prezıdentimen kezdesti
DÝShANBE. QazAqparat - Kezdesý barysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev Ibrahım Raısıdi jaqynda ótken Prezıdent saılaýyndaǵy jeńisimen quttyqtap, eki el arasyndaǵy baılanystardy joǵary baǵalady, dep habarlaıdy Aqordanyń baspasóz qyzmeti.
– Bul – bizdiń alǵashqy kezdesýimiz. Osy júzdesý bizdiń elderimizdiń arasyndaǵy qarym-qatynastarǵa jańa serpin beretinine senimdimin. Iran – bizdiń Kaspıı óńirindegi tatý kórshimiz jáne ıslam álemindegi jaqyn seriktesimiz. Dıplomatııalyq qarym-qatynas ornaǵannan beri memleketterimiz arasyndaǵy yntymaqtastyq turaqty túrde artyp keledi, – dedi Memleket basshysy.
Óz kezeginde Ibrahım Raısı saılaýdaǵy jeńisimen quttyqtaǵany jáne ulyqtaý rásimine arnaıy delegatsııa jibergeni úshin Qasym-Jomart Toqaevqa rızashylyǵyn bildirdi.
– Iran men Qazaqstannyń ózara yntymaqtastyǵy jan-jaqty qalyptasqan. Árıne, áleýeti joǵary baılanystarymyzdy odan ári keńeıtýge mol múmkindik bar. Bizdiń búgingi kezdesýimiz osy yqpaldastyqtyń bastaýy bolaryna senemin, – dedi Iran Prezıdenti.
Sonymen qatar kezdesýde taraptar bıyl saýda-ekonomıka baǵytynda oń úrdister baıqalǵanyn atap ótip, eki el arasyndaǵy saýda-sattyqty odan ári arttyrýǵa jáne kólik-logıstıka, aýyl sharýashylyǵy, ınvestıtsııa salalary boıynsha yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa daıyn ekenin aıtty.
Kezdesý sońynda Memleketter basshylary ózara sapar almasýǵa kelisti.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýanyndaky Ulag we kommunikasiýalar agentliginiň Baş direktory M.Çakyýew Hökümetiň şu gün geçirilen mejlisinde döwlet Baştutanyna “Türkmenaragatnaşyk” agentligi tarapyndan internet ulgamyny döwrebaplaşdyrmak boýunça geçirilen işler barada habar berdi. Şoňa laýyklykda, «Altyn asyr» öýjükli aragatnaşyk toruny giňeltmek üçin enjamlar toplumyny satyn almak barada halkara bäsleşik yglan edildi. Onuň netijeleri boýunça birnäçe daşary ýurtly hyzmatdaşlaryň teklipleri seçilip alyndy.
Milletiň Lideri “Türkmenaragatnaşyk” agentliginiň sanly ulgamyny özgertmek, tehniki taýdan döwrebaplaşdyrmak meseleleri barada durup geçmek bilen, ýurdumyzyň iri taslamalary amala aşyrmaga girişendigini belledi. Olar öňdebaryjy tehnologiýalar esasynda kommunikasiýalar ulgamyny döretmäge, aragatnaşyk hyzmatlarynyň möçberini, hilini we görnüşlerini artdyrmaga, şol sanda giň zolakly internetiň elýeterliligini üpjün etmäge gönükdirilendir.
Döredilen mümkinçilikleri netijeli peýdalanmak bilen, degişli işleri yzygiderli amala aşyrmak, “Altyn asyr” öýjükli aragatnaşyk ulgamynyň hyzmatlaryny giňeltmek zerurdyr diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bu babatda anyk tabşyryklary berdi.


text: Türkmenistan – Parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany” ýylynda şanly Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllygy, Aşgabat şäheriniň döredilmeginiň 140 ýyllygy belenilýän ýylynda Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen medeniýet ulgamynda uly işler amala aşyrylýar. Ak bugdaý etrabynyň medeniýet bölüminiň Ýaşyldepe oba medeniýet öýünde medeniýet hepdeligine bagyşlap çeper höwesjeňleriň arasynda “Biz bagtyýar çagalar” ady bilen çäre geçirildi. Gahryman Arkadagymyzyň şahsy göreldesi nesil terbiýesinde, raýatlaryň watançylyk, sowatlylyk, medenýetlilik derejesini ösdürmekde uly ähmiýete eýedir. Bu bolsa ýaş nesilleri kämilleşdirmek we ylymly-bilimli, watansöýji, ruhubelent, giň dünýägaraýşly, ýokary derejede sowatly, sagdyn ruhly, hünär bilimli we döwrebap nesiller edip ýetişdirmäge gönükdürlendir. Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe milli medeniýetimizi gülläp ösdürmekde uly aladalar edýän Gahryman Arkadagymyzyň jany sag ömri uzak, il-ýurt bahbitli tutýan tutumly işleri elmydama rowaçlyklara beslensin!


text:
Ysraýylyň Daşary işler ministrliginiň metbugat sekretary Ýigal Palmor Türkiýäniň polisiýasy tarapyndan tussag edilen Nadim Injazyň Palestinanyň Ramallah şäheriniň ýaşaýjysydygyny tassyklady.
Türkiýäniň Daşary işler ministrligi pyçak bilen ýaraglanan Nadim Injazyň oýunjak sapançany ulanyp, Türkiýäniň Tel-Awiwdäki Ilçihanasynyň işgärlerini birnäçe sagat zamunlykda saklandygyny we özüne Türkiýeden syýasy gaçybatalga berilmegini talap edendigini habar berdi.
Ysraýylyň polisiýasynyň maglumatyna görä, Nadim Injaz mundan öň 2006-njy ýylda hem syýasy gaçybatalga talap edip, Britaniýanyň Ilçihanasyna eden şular ýaly hüjümi üçin türmä basylypdyr we ýaňy-ýakyn tussaglykdan çykypdyr.


text:
Qazaqstanda bıylǵy jyldyń jartysynda 6,6 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi
NUR-SULTAN. QazAqparat - 2021 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda Qazaqstanda 6,6 mln sharshy metrden astam turǵyn úı paıdalanýǵa berildi, dep habarlaıdy QazAqparat QR Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrliginiń Telegram kanalyna silteme jasap.
Bul 56 myń baspana. 2021 jyly turǵyn úıdi paıdalanýǵa berý kólemi barlyq óńirde ulǵaıdy.
Atyraý (188,1%), Qostanaı (120,9%), Jambyl (114,9%), Shyǵys Qazaqstan (110,5%) jáne Qaraǵandy (110%) oblystary kósh basynda.
«Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda bıyl 17 mln sharshy metr jańa turǵyn úı nemese 163 myń baspana salý josparlanyp otyr. Onyń ishinde memlekettik ınvestıtsııalar esebinen - 1,4 mln sharshy metr turǵyn úı nemese 48,3 myń páter salynady.
«Nurly jer» baǵdarlamasynyń maqsaty – baspananyń qoljetimdiligi men jaılylyǵyn arttyrý jáne turǵyn úı ınfraqurylymyn damytý.
Ol úshin kelesi tetikter qoldanylady:
* ıpotekalyq turǵyn úı qaryzdaryn sýbsıdııalaý,
* qurylys salýshylardyń qaryzdaryn sýbsıdııalaý,
* qurylys ýchaskelerine ınjenerlik-tehnıkalyq ınfraqurylym tartý, onyń ishinde – jeke qurylysqa arnalǵan aýdandar da qamtylady.


text:
29-njy awgustdan 2-nji sentýabr aralygynda Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary B.Mätiýewiň ýolbaşçylygyndaky türkmen wekiliýeti Birleşen Arap Emirliklerinde sapar bilen bolup, ýurduň ýokary derejeli ýolbaşçylary bilen birnäçe gepleşikleri geçirýär. Bu barada TDIM-niň resmi internet saýtynda maglumat berilýär.
Hususan-da, saparyň çäklerinde Türkmenistanyň wekiliýeti Birleşen Arap Emirlikleriniň Premýer-ministriniň orunbasary, Prezidentiň işleri boýunça ministri Şeýh Mansur bin Zaýed Al Nahaýan, Birleşen Arap Emirlikleriniň daşary işler we halkara hyzmatdaşlyk ministriniň Aziýa ýurtlary boýunça orunbasary, Döwlet ministri Ahmed Al Saýyk, şeýle-de BAE-niň energetika we senagat işleri boýunça ministri Suheýl Al Mazrui bilen duşuşyklary geçirdi.
Gepleşikleriň barşynda özara gyzyklanma bildirilýän ugurlaryň giň toplumy boýunça Türkmenistanyň we BAE-niň arasyndaky ikitaraplaýyn ysnyşykly gatnaşyklaryň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy. Iki döwletiň arasyndaky syýasy-diplomatik özara hereketleri, ykdysady we medeni hyzmatdaşlygy giňeltmegiň meselelerine aýratyn üns berildi.
Duşuşyklaryň dowamynda taraplar şeýle-de Owganystandaky häzirki ýagdaýlar bilen bagly meselelere seredip geçdiler. Ýagdaýlaryň parahatçylykly çözülmegi ugrunda bilelikdäki tagallalaryň utgaşdyrylmagynyň derwaýyslygy nygtaldy.
Şeýle hem 31-nji awgustda türkmen wekiliýeti BAE-niň «Mubadala» kompaniýasynyň ýolbaşçysy bilen duşuşyk geçirdi hem-de taraplar maýa goýum, maliýe we gazhimiýa ulgamlaryndaky hyzmatdaşlygyň meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar.


text:
Birleşen Ştatlaryň derňewçileri 17-nji iýunda Çarlston ybadathanasynda 9 adamy öldürmekde güman edilýän Dilan Ruf tarapyndan döredilen hasaplanýan websaýty derňeýärler.
Bu websaýtda Dilanyň ýaragly we amerikan baýdagyny otlaýan şekilde düşen suratlary bar.
Şeýle-de onda 2500 sözli, «Soňky Rodeziýaly» atly jynsparaz manifest ýerleşdirilipdir.
Federal derňew býurosynyň sözçüsi 20-nji iýunda özleriniň bu websaýty derňeýändiklerini aýtdy.
Ruf 18-nji iýunda tussag edildi we Çarlstonda ýeke adamlyk kamerada saklanýar.
Ol dokuz adamy öldürmekde aýyplanýar we günäli tapylsa, ölüme höküm edilmeli.


text:
Munuň öňüsyrasynda ýurduň yslamçy prezidenti Mohammad Morsi harbylar tarapyndan häkimiýet başyndan çetleşdirildi. Goşun generaly Abdul Fattah al-Sisi bu barada çarşenbe güni telewideniýede eden çykyşynda aýtdy.
Sisi Morsiniň “halkyň talaplaryny ret edendigini” belledi. Millionlarça adam bu habary uly dabara bilen garşy aldy.
Şeýle-de, harbylar yslamçylar tarapyndan düzülen Konstitusiýany ret edip, täze saýlawlary geçirmegi wada berdiler.
Şol bir wagtda-da, ýurduň birnäçe şäherlerinde çaknyşyklar emele geldi. Yslamçylaryň polisiýa garşy ot açmagy zerarly azyndan 9 adam heläk boldy.
“Musulman doganlar” toparynyň metbugat wekili Morsiniň ýene 12 sany ýarany bilen öý tussaglygynda saklanýandygyny habar berdi.


text:
Dünýäniň iň gymmat hozy hökmünde tanalýan Makadamiýa hozunyň watany Awstraliýadyr. “Makadamiýa” ady oňa ilkinji bolup kesgitleme beren awstraliýaly botanik Ferdinand Mýuller tarapyndan dakyldy (öz dosty Mak-Adamyň hormatyna). Bu at 1930-njy ýylda Awstraliýada “Makadamiýany söýüjileriň” birleşigi döredilenden soň, has ýörgünli boldy.
Bu hoz gadymy wagtda hem ýerli taýpalar tarapyndan gymmatly pul birligi hökmünde ulanylypdyr. 1972-nji ýylda yklymyň ýaşaýjylary 70 tonna hoz miwelerini ýygnamagy başaran bolsalar, häzirki wagtda bu görkeziji 40 000 tonna deňdir. Ýer ýüzünde bu gymmatly hozuň 9 görnüşi belli bolup, Awstraliýada 5 görnüşi ekilýär. Häzirki wagtda Kaliforniýada, Täze Zelandiýada, Braziliýada, Günorta Afrikada bu hozuň ekilýän meýdanlary bolup, häzirki wagtda iň gymmat hoz hökmünde belli.
Makadamiýa gymmatly iýmit “ammarydyr”. Ol bedenden holesterini aýyrmaga kömek edýär. Kalsiýniň we beýleki minerallaryň çeşmesi bolup, maglumatlara görä, hoz yzygiderli iýlen ýagdaýynda ýürek-damar keselleriniň, käbir düwnük keselleriniň döremek howpuny peseldýär, hatda horlanmaga hem ýardam edýär.
Ol azyk hökmünde uly hozlar adatça gowrulýar, daşy süýjülik (karamel, şokolad) bilen örtülýär, ownuk hozlar bolsa dürli işdäaçarlara, deňiz önümlerine goşulýar.
Şeýle-de ondan alynýan kosmetika serişdeler derä aňsatlyk bilen siňýär we derini ýumşadyjy, iýmitlendiriji, nemlendiriji täsire eýe bolup, güne ýanmakdan hem goraýar. Käbir aýratynlyklary boýunça ol zeýtuna hem meňzeş bolup, dermatologiýada giňden peýdalanylýar.
Oguloraz JUMILOWA,
Türkmen oba hojalyk institutynyň talyby.