text:
Türkmenistanda dowam edýän ykdysady kynçylyklaryň fonunda, Mary şäheriniň polisiýasy eklenç üçin öz hususy hojalyklarynda öndürýän önümlerini bazarlaryň golaýynda satýan satyjylara garşy gözegçiligi güýçlendirdi.
Azatlyk Radiosynyň bu barada habar berýän ýerli habarçysy polisiýanyň bazarlaryň daş-töwereginde azyk önümlerini satýan satyjylaryň harytlaryny ellerinden alýandygyny we olary polisiýa merkezine çagyrýandygyny aýdýar.
"Mollanepes köçesiniň ugrunda ýerleşýän "Gök bazaryň" golaýynda daýzalar, garry eneler ýerde oturyp, bakjalarynda ýetişdiren üzüm, pomidor ýaly harytlary satýarlar. Ýöne soňky bir hepdäniň dowamynda polisiýa işgärleri daýzalaryň harytlaryny ellerinden alyp, öz awtoulaglaryna ýükleýär. Olar daýzalara öýlän polisiýa merkezine barmalydygyny duýdurýarlar" diýip, gizlinlik şertinde söhbetdeş bolan habarçy 28-nji awgustda gürrüň berdi.
Habarçy käbir polisiýa işgärleriniň satyjylar bilen gödek çemeleşýändigini aýdyp, daýzalaryň arasynda aglaýanlaryna ýa-da polisiýa bilen dawalaşýanlaryna hem duş gelse bolýandygyny belleýär.
"Polisiýa işgärleriniň käbiri satyjy daýzalaryň, garry eneleriň üstüne gygyrýar. Polisiýa bilen daýzalaryň ýa-da olaryň çagarlarynyň arasynda ýakalaşyk hem bolýar. Şeýle waka bolanda, polisiýa olary tussag edýär" diýip, habarçy aýtdy.
Ol daýzalaryň her biriniň satuwa çykarýan harytlarynyň umumy möçberiniň 8-10 kilogramdan geçmeýändigine ünsi çekip, olaryň umumy söwdasynyň ortaça 50 manada deň bolýandygyny hem çaklady.
"Daýzalar güzeran eklençleriniň barha agyrlaşýandygyny aýdýarlar. Olaryň käbiri öz bakjalarynda ýetişdiren harytlaryny satyp, maşgalasyna azda-kände maddy goşant edýändiklerini aýdýarlar. Käbiri bolsa "Gök bazaryň" daş ýüzündäki okuw bazaryndan çagalaryna ýa-da agtyklaryna börük, okuw fartugy we bantik ýaly harytlary satyn almakçy bolandyklaryny aýdýarlar" diýip, habarçy sözüni jemledi.
Azatlyk Radiosyna ýerde azyk önümlerini satýan satyjylara edilýän gözegçiligiň güýçlenmegi we onuň sebäpleri barada Mary welaýat hem-de şäher häkimliklerinden, şeýle-de polisiýa böluminden kommentariý almak başartmady.
Türkmenistanda indi 10 ýyldan gowrak wagt bäri ilatyň öz hojalyklarynda öndüren gök-bakja, süýt, gatyk we ýumurtga ýaly önümlerini bazarlaryň daş-töwereginde ýa-da etrapçalaryň aralarynda satmaga rugsat berilmeýär.
Türkmen häkimiýetleri söwdanyň bu görnüşiniň bikanundygyny, olaryň ýörite rugsatnama we bazarlarda söwda tekjelerini almalydygyny aýdyp, köçede azyk önümleri satýanlara garşy gözegçiliklerini wagtal-wagtal güýçlendirýärler.
Şol bir wagtda, azyk önümlerini bazarlaryň daş-töwereginde satýan kiçi söwdegärler bazarlarda söwda etmek üçin rugsatnamany almagyň kyndygyny we söwda tekjeleriniň kireýiniň özleriniň maddy mümkinçiliginden aşa gymmatdygyny aýdýarlar.
Geçen ýylyň oktýabrynda Azatlygyň Lebapdaky habarçysy polisiýa işgärleriniň ýerde azyk önümlerini satýan satyjylary bazaryň golaýyndan kowýandygyny, satyjylara paýyş sözler aýdyp, gödek çemeleşýändigini, hatda olaryň azyk önümlerini ýere döküp, zaýalaýandygyny habar berdi.
Türkmenistanda üç ýyldan gowrak wagt bäri ýiti ykdysady kynçylyklar dowam edýär. Hökümet resmileri ykdysady kynçylyklary we munuň bilen bagly ilatyň ýaramazlaşýan ýaşaýyş-durmuş şertlerini aç-açan boýun almaýar.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


c: text/html

text:
Otag ýylylygynda ýumşadylan mesgäni we tworogy bir gaba atyp, tagta çemçe bilen garmaly. Garyndynyň üstüne un we hamyr tozuny guýup, ýumşak hamyr etmeli.
Hamyry eliň aýasynda togalamaly we 5-6 mm galyňlykda ýaýmaly. Ýaýylan hamyrdan bulgur bilen (8 sm) tegelejikler kesmeli. Hamyr kesilende galan bölekleri düýrlemeli we gaýtadan ulanmaly.
Ojagy öňünden 180°C (356°F) derejede gyzdyrmaly. Bir ýalpak tarelka şeker guýmaly we tegelejigi eliňe alyp, onuň bir tarapyny şekere batyrmaly. Tegelejigiň şekerli tarapyny içine edip, ony iki eplemeli we ýene şekere batyrmaly. Soňra ony, şekerli tarapyny içine edip, ýene eplemeli (üçburçluk şekilinde).
Kökeleri, arasynda 2 sm töweregi boşluk goýup, ojak kagyzy ýazylan taba düzmeli. Kökäni ojagyň ortaky gatynda goýup, ýüzi gyzarýança (35 minut) bişirmeli.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Qarjy pıramıdasyn qalaı áshkereleýge bolady
NUR-SULTAN. QazAqparat - Іshki ister mınıstrliginiń málimeti boıynsha bıyl qarjy pıramıdasyna qatysty 330 qylmystyq is tergelip, onyń jartysynan astamy sotqa jiberilgen. Alaıaqtardan 19 myńnan astam qazaqstandyq zardap shekken. QazAqparat Fingramota.kz saıtyna silteme jasaı otyryp qarjy pıramıdasyn anyqtaýdyń negizgi 10 belgisin jarııalaıdy.
1. Ákelgen klıentter úshin syıaqy
Eger sizge kompanııaǵa ákelgen árbir klıent úshin qosymsha aqy tóleýge ýáde berilse, bul aqshany salmaý úshin jáne barlyq tanystardy osyndaı táýekeldi is-sharadan bas tartqyzý úshin jetkilikti negiz bolyp tabylady.
2. Naryqtyq deńgeıden birneshe ret asyp túsetin joǵary kiristilikke kepildik berý
Túrli «ınvestkompanııalar» kiristilikke kepildik bere almaıdy, buǵan zańnamalyq turǵydan tyıym salynǵan. Eger bireý kepildik berse, ol - alaıaq degen sóz. Basqasha bolmaıdy!
3. Qajetti lıtsenzııalardyń bolmaýy
Kompanııa aqshalaı salymdardy halyqtan tartady nemese qor naryqtaryna ınvestıtsııalaýdy usynady, biraq onyń qolynda lıtsenzııasy joq, bul rette onymen baılanysý kereginiń bar-joǵy jóninde myqtap oılanyńyz. Mundaı uıymdar QR Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń baqylaýynda emes, ıaǵnı sizdiń quqyqtaryńyz ben múddelerińizdi eshkim qorǵaı almaıdy.
4. Kirý jarnasynyń bolýy: resimdeýge, oqytýǵa, aktsııalar jáne t.b. úshin
Ádette, bul jarna pıramıdany uıymdastyrýshylardyń negizgi kirisi bolyp tabylady, sondaı-aq qarjy pıramıdasyna tán aıqyn belgi.
5. Menshikti negizgi quraldardyń, basqa da qymbat aktıvterdiń bolmaýy
Kompanııanyń qolda bar múlki men aktıvterin nátıje oıdaǵydaı bolyp shyqpaǵan jaǵdaıda satýǵa jáne salynǵan aqshany ishinara qaıtarýǵa bolady. Al qarjy pıramıdalarynda mundaı aktıvter bolmaıdy.
6. Óktem jarnama naýqany
Qarjy pıramıdasy jarnamasy kóptegen klıentterdi tez tartýǵa arnalǵan jáne tek jarııalanýy pıramıdalardyń negizin qalaýshylar úshin paıdaly bolatyn aqparatty qamtıdy. Árıne, mundaı kompanııanyń klıenti kezdestirýi múmkin táýekelderdi jarnama berýshiler belgili sebeptermen aıtpaýǵa tyrysady.
7. Uıym qyzmetiniń naqty anyqtamasynyń bolmaýy
Pıramıdalarda salymshylardyń ózdiginen basqa klıentteri joq. Sizge ónim berýshilerdi, mysaly, basqa bıznes-seriktesterdi eshqashan kórsetpeıdi.
Jalpy kompanııaǵa aqsha salmas buryn, ol týraly múmkindiginshe kóp aqparat alyńyz. Pikirlerdi zertteńiz, biraq bul máselege muqııat qarańyz, óıtkeni olardy múddeli adamdar qaldyrýy múmkin. Barlyq qujattardy oqyńyz. Kompanııa naqty nemen aınalysatynyn jáne aqshańyzdyń qaıda salynatynyn surap bilińiz. Muny qalaı rastaýǵa bolatyndyǵyn surańyz. Bul aqparatty ózińiz tekserińiz. Osyǵan uqsas qyzmetterdi usynatyn basqa uıymdarmen talaptaryn salystyryńyz. Eger sizdiń qarajatyńyzdy ornalastyrýdyń neǵurlym paıdaly sharttary bolsa, olardyń kompanııalarynyń paıdasy osy salada jumys isteıtin uqsas qurylymdarǵa qaraǵanda neniń esebinen birneshe ese joǵary ekenin kompanııa qyzmetkerinen surańyz jáne suraqtaryńyzǵa naqty jaýaptar alyńyz. Eger kompanııa kez-kelgen syltaýmen aqparat berý, tipti qujattarmen tanysý múmkindiginen bas tartsa, ınvestıtsııalanǵan aqshany alý odan da qıyn bolatyny aıdan anyq.
8. Tólemder tek qolma-qol aqshamen qabyldanady
Eger kompanııa osylaı jasasa, onda bul uıymǵa senbeýge barlyq negiz bar, óıtkeni ol aqsha qozǵalysynyń baqylanýynan barynsha qashady.
9.Tek jeke kezdesý kezinde keńes berý
Jeke kezdesýde klıenttiń senimine kirip, ony aqsha salýǵa sendirý úshin ártúrli psıhologııalyq ádister men amaldardy qoldaný ońaıyraq.
10. «Shartqa» oılanbaı qol qoıýdy usynady
Asyǵys sheshim qabyldamańyz! Sharttyń úlgisin qolǵa berýdi surap, onymen úıde asyqpaı tanysyp shyǵyńyz. Eger onyń jekelegen erejeleri qıyndyq týdyrsa, mamanmen keńesýge tyrysyńyz. Berilgen aqshanyń ornyna Sizde qandaı qujat qalatynyn qarańyz. Onyń zańdy kúshi bar ma?
Kez kelgen qarjylyq qujatty, ásirese shartty muqııat oqýdy ádetke aınaldyryńyz. Túsinbesten eshteńege qol qoımańyz. Sodan keıin sizdiń aqshany qaıyrymdylyq nemese kirý jarnasy retinde salǵanyńyz, sonyń arqasynda kúmándi klýbqa múshelikke ıe bolǵanyńyz anyqtalýy múmkin. Eger Sizge shart nemese onyń jekelegen erejeleri unamasa, oǵan qol qoımańyz.
- Balalardyń jazǵy demalysyna 4,4 mlrd teńge jumsalady
- SQO-da 26 memorgan satyp alý baǵasyn 300 mln teńgege negizsiz kóterip jibergen
- SQO-da bıyl memlekettiń 420 mln teńgesin qaltasyna basqan 8 sheneýnik sottaldy
- Májilis jańa úsh jyldyq bıýdjet jobasyn maquldady
- Bas prokýror reseılikterdi ábigerge salǵan Finiko qarjy pıramıdasy týraly pikir bildirdi
- Bes jylda qarjy pıramıdalarynyń ústinen 600-den astam qylmystyq is qozǵalǵan
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Ukrainanyň içeri işler ministri Arsen Awakow ýurduň milli gwardiýasynyň 31-nji awgustda parlamentiň daşynda geçen protestde granat partlanda ýaralanan ikinji agzasynyň hem ölendigini habar berdi.
Awakowyň 1-nji sentýabrda Twitterde habar bermegine görä, Dmitriý Slastikow "granat partlamagy" netijesinde ölüpdir.
31-nji awgustda parlament jaýynyň öňünde bir el granatynyň partladylmagy sebäpli milli gwardiýanyň 24 ýaşly agzasy Ihor Debryn ölüp, 90-dan agdyk adam ýaralandy.
“Iň ýowuz syýasy waka”
Milletçiler tarapynda gurnalyp, parlamentiň gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlere köpräk awtonomiýa bermek baradaky kanun taslamasyny maslahatlaşanda turan protest, kanun çykaryjylaryň bu reformany oňlandygy belli bolansoň, ganly çaknyşyga ýazdy.
Bu 2014-nji ýylyň fewralynda Euromaýdanda geçip, prezident Wiktor Ýanukowiçiň ýurtdan kowulmagyna getiren protestlerden bärde Kiýewde ýüz beren iň ýowuz syýasy wakadyr.
Häkimiýetler syýasy ýaranlyk bolan "Swoboda" we milletçi "Radikal" partiýalaryň agzalaryndan ybarat demonstrantlar bilen polisiýanyň arasynda çaknyşyk turanda "Swoboda" degişli bir adamyň üýşüp duran gwardiýaçylaryň arasyna el granatyny taşlandygyny aýdýarlar.
Bu işde güman edilýän 27 ýaşly Ihor Gumanýuk.
“Orsýete boýun...”
Häkimiýetleriň aýtmagyna görä Gumanýuk bilen birlikde 30 töweregi adam tutulypdyr. Olaryň 18-i häzir tussaglykda.
Parlament kanun taslamasyny oňlanyndan soň demonstrantlar kanun çykaryjylary "Orsýete boýun egenlikde" aýypladylar.
2015-nji ýylyň fewralynda atyşyklary bes etmek barada Minskde gelnen ylalaşykda Kiýewiň öz üstüne alan borçnamasyna laýyklykda parlamenti ses berişlige çagyryan prezident Petro Poroşenko.
Prezident Poroşenko 31-nji awgustda telewideniýede eden çykyşynda agzalýan ýowuz hereketi arkadan urlan hanjar diýip atlandyrdy.
“Ukraina garşy hereket”
Poroşenko "Bu Ukraina garşy bir hereket. Şol sebäpden ony gurnanlaryň bary, syýasy güýçleriň ähli jogapkärleri berk jezalandyrylmaly" diýdi.
140-dan agdyk adamyň, şol sanda howpsuzlyk güýçleri bilen demonstrantlaryň hem ýaralanyp keselhana düşmegine getiren bu zorlukda premýer-ministr Arseniý Ýatsenýuk aşa milletçileri günäkaärledi.
Ol telewideniýede milletçi protestçiler gündogar Ukrainadaky orsýetçi separatistlerden hem "erbet" boldular diýdi.
Onuň aýtmagyna görä, öz gazaply hereketlerini aklap, onuň üstüni "watançylyk bahanasy" bilen örtjek bolýan - protestçiler.
Dünýäniň güýçli döwletleri, şol sanda Birleşen Ştatlar, Germaniýa, Orsýet we Ýewropa Bileleşigi ukrain parlamentiniň öňünde bolan gazaply hereketleri ýazgardylar.
Halkara güýçleriniň araçylygy bilen Kiýew hem-de separatistlerdir Orsýet tarapyndan gol çekilen ylalaşyk özara atyşyklaryň bes edilmegine getirdi. Şeýle hem onda gündogar Ukrainadaky konflikte syýasy çözgüt tapmagyň ugurlary kesgitlenýär.


text:
Özbegistan we onuň goňşusy bolan owalky sowet respublikalarynda awtokrat liderlere bagyşlanan ýörite aýdymdyr goşgulary okamagyň taryhy diýseň aňyrdan gelýär. Ýöne Daşkent hökümeti indi şol gadymy endik bilen hoşlaşmak isleýär.
Eger bu başa baraýsa, onda Özbegistan tutuş Merkezi Aziýada nusgalyk bolar.
Häkimiýet organlary döwlet resmilerini mahabatlandyrýan aýdymlary aýdýan we olary ýazýanlara garşy ýörite jerimeleriň ýola goýuljakdygy, galyberse-de olaryň rugsatnamalarynyň hem ýatyryljakdygy barasynda duýduryş edipdir.
Munyň bilen baglanşykly beýannama, Özbegistanyň dynç alyş guramaçylyk işlerine seredýän Özbekkonsert trestiniň iýunyň öňüsyrasynda geçirilen mejlisinde yglan edilipdir.
Guramanyň başlygy Azamat Haýdarow internetiň üsti bilen ýaýradylan ýüzlenmesinde şeýle diýýär: "Döwlet ýolbaşçylarynyň alyp barýan işlerini mahabatlandyrýan klipleri taýýarlamak etikasyzlykdyr".
Şeýle beýannamanyň öňýanynda, bir özbek aýdymçy zenanyň täze prezident Şawkat Mirziýoýewe bagyşlap aýdan aýdymy berk tankyt edilipdir.
49 ýaşyndaky aýdymçy we aktrisa Dilfuza Ismoilowanyň klipinde şeýle sözler aýdylýar: "Goý, bu ýurduň soltanynyň abraýy arşa galsyn". Aýdym "Youtube" ulgamyna 21-nji maýda goýlupdyr we ondan soň hem pozulypdyr.
Aýdymyň sözlerinde Mirziýoýew "gelşikli soltan", "Allanyň ýerdäki kölegesi" we "arzyly ynsan" görnüşinde mahabatlandyrylýar.
Wideoda prezident Kerimowyň döwründe 13 ýyllap primýer-ministr bolan Mirziýoýewiň hut özi hem görkezilýär. Azatlyk Radiosynyň özbek gullugyna interwýu beren ol aýdymçy zenan aýdymyň öz wyždanyndan we ýüreginden dörändigini nygtapdyr.
Muňa garamazdan, ol aýdym Özbegistanda sosial mediany ulanýanlaryň arasynda, berk tankyt edilipdir. Olaryň köpüsi öz ýurdunyň goňşy Türkmenistanyň gününe düşmeginden howatyrlanýandygyny ýaňzydypdyr.
Golaýda Türkmenistanyň döwlet telekanallarynda prezident Berdimuhamedowyň ejesini mahabatlandyrýan bir aýdym görkezilipdir.
Prezidentiň ejesi "şeýle beýik adamy dünýä indirendigi üçin" mahabatlandyrylýar.
Gazagystanda bolsa prezident N. Nazarbaýewe bagyşlanan üç bölümli "Baştutanyň ýoly" atly kinofilm surata düşürilipdi.


text:
16-njy sentýabrda eziz Watanymyzyň mukaddes Garaşsyzlygynyň şanly 30 ýyllyk baýramynyň öňüsyrasynda paýtagtymyzda ýene-de bir desganyň açylyş dabarasy boldy. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Köpetdag şaýolunyň ugrunda bina edilen täze Döwlet münberiniň toplumy açyldy.
Ýurdumyzyň taryhyndaky şanly seneler mynasybetli dabaraly çäreleriň geçiriljek ýeri bolan bu toplum Aşgabadyň günorta böleginde kemala gelýän täze edara ediş-medeni merkeziň ajaýyp binagärlik toplumy bilen sazlaşykly utgaşdy.


text:
Ýokary öndürijilikli galla ýygnaýjy tehnikalaryň 2100-den gowragy ýurdumyzyň atyzlarynda galla ýygymynda gije-gündiz ulanylýar. Eýýäm olaryň kömegi bilen 600 müň tonna golaý bugdaý ýygnaldy. Bu barada «Türkmenistan: Altyn asyr» elektron gazeti habar berýär.
Häzirki galla oragynda dünýä belli «John Deere», «CLAAS» kysymly kuwwatly tehnikalardan peýdalanylýar. Diňe 2017-nji ýyldan 2020-nji ýyllar aralygynda «CLAAS» kysymly kombaýnlaryň müňe golaýy hojalyklara berildi. Bu kuwwatly enjamlar uzak ýyllar işledilmäge niýetlenendir. Olar beýleki däneli ekinleri ýygnamakda hem netiejli ulanylyp bilner. Ulgamlary kompýuter dolandyrýar.
Ýurduň atyzlarynda galla oragynda işleýänler üçin ähli şertler döredilen. Etraplarda döredilen abatlaýyş-sazlaýyş toparlary zerur nyzmatlary ýerine ýetirip, oba hojalyk tehnikalarynyň sazlaşykly işini üpjün edýärler.


text:
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Halyq Arena» sport keshenine bardy
NUR-SULTAN. QazAqparat - Memleket basshysy Mańǵystaý oblysyna jumys sapary aıasynda Aqtaý qalasyndaǵy «Halyq Arena» sport keshenin aralap kórdi, dep habarlaıdy QazAqparat Aqordanyń resmı saıtyna silteme jasap.
Qasym-Jomart Toqaevqa sport keshenindegi jattyǵý zaldary tanystyryldy. 2500 adamǵa arnalǵan sport kesheninde basketbol, voleıbol, fýtbol, jeńil atletıka, boks, dzıýdo, aýyr atletıka, sýda júzý, shaǵyn fýtbol sııaqty sporttyń 19 túrimen shuǵyldanýǵa jaǵdaı jasalǵan.
Prezıdent keshende jattyǵyp júrgen sportshylarmen áńgimelesý barysynda sport salasy, buqaralyq sport túrleriniń damýy memlekettiń erekshe nazarynda bolatynyn, barlyq óńirde zamanaýı sport nysandarynyń salynyp jatqanyn aıtty. Memleket basshysy sportshylardan bolashaqta álem jáne olımpıada chempıondary shyǵatynyna senim bildirdi.
Kezdesý sońynda Qasym-Jomart Toqaev jas sportshylarǵa tabys tilep, estelik sýretke tústi.


text:
Bıyl aıdyndy Alakóldіń Aqshı jáne Kóktuma aýylyna qarasty jaǵalaýy bekіtіledі. Soynmen qatar Taldyqorǵan – Óskemen baǵytyndaǵy kúrejoldyń qurylysy qarqyn almaq. Óńіrde júzege asatyn aýqymdy jobalarmen QR Premer-Mınıstrі Asqar MAMIN tanysty.
Alakóldіń asaý tolqyny jyl saıyn jaǵalaýdyń jarqabaqtaryn opyryp, Aqshı men Kóktumaǵa jaqyndaı túsetіn. Osylaısha qos eldі mekennіń kólge jaqyn úılerіne qaýіp tóndіretіn edі. Bıyldan bastap turǵyndardyń esh allańdamaı ómіr súrýlerіne bolady. Aımaqta 13 shaqyrymdyq jaǵalaýdy bekіtý jumystary bastalmaq. Oǵan memleket qazynasynan 8,3 mlrd. teńge qarastyrylyp otyr. Elіmіzdіń Premer-Mınıstrі zamanaýı úlgіde salynatyn nysan ornynda boldy. 2,5 myńnan asa adamnyń qaýіpsіzdіgіn qamtamasyz etetіn tospanyń joba, josparymen tanysty.
Aýdanda jaǵalaýdy bekіtý jumystarymen qatar týrızdі damytý іsі de qolǵa alynǵan. Sońǵy 5 jylda kól jaǵalaýynda ekі júzge jýyq ınvestıtsııalyq joba júzege asyp, demalys oryndary ashyldy. QR Premer-Mınıstrі Asqar Mamın 450 oryndyq «QOQTEM GRAND RESORT» zamanaýı qonaqúı keshenіnde bolyp, tynyǵýshylarǵa jasalǵan jaǵdaıdy kórdі.
Oblystaǵy týrızmdі damytý jospary Asqar Mamınnіń nazaryna usynyldy. Júzege asyrylǵan jumystar da keńіnen baıandaldy. Osyǵan deıіn Aqshıde vokzal salynyp, temіrjol qatynasy jandandyrylǵany aıtyldy. Polshadan ushaqtar alynyp, qosymsha áýe reısterі ashylǵanyna da jіtі mán berіldі. Aldaǵy ýaqytta Úsharal áýejaıynyń ushyp-qoný alańyn jasap, úlken ushaqtardy qabyldaýǵa múmkіndіk berіlmek. Sonymen qatar, óńіrde Almaty-Óskemen baǵytyndaǵy 355 shaqyrymdyq avtomagıstral qurylysy da júrіp jatyr. Eskeldі, Aqsý, Sarqan, Alakól aýdandarynyń aýmaǵymen ótetіn jolǵa 127 mlrd. teńgeden astam qarjy bólіngen. Úsharaldan Dostyqqa deıіngі aralyqta kúrdelі jóndeýden ótedі.
Ótken jyly Alakóldіń ońtústіk jaǵalaýynda 1 mıllıonnan asa adam kelіp, shıpaly sýǵa shomylǵan. Bıyl kelýshіler sany artyp, 1 mln. 300 myń týrıst shıpaly kól sýyna shomylyp, tynyǵyp qaıtady degen boljam bar.


text:
AQSh-ta boıy eń uzyn jigit qaıtys boldy
NUR-SULTAN. QazAqparat – 2010 jyly AQSh-tyń boıy eń uzyn turǵyny retinde Gınnestiń rekordtar kitabyna engen Igor Vovkovınskıı 38 jasynda júrek aýrýynan qaıtys boldy, dep habarlaıdy QazAqparat dw.com-ǵa cilteme jasap.
Birneshe kún buryn akterdiń anasy ulynyń qazasy týraly Facebook-te jazdy.
Vovkovınskııdiń boıy 235 sm bolǵan. 1989 jyly onyń otbasy balany raktan emdeý úshin Ýkraınanadan AQSh-qa kóship kelgen. Vovkovınskıı AQSh prezıdenti qyzmetin atqarǵan Barak Obamanyń sóz sóıleýi kezinde «Obamanyń álemdegi eń úlken jaqtasy» fýtbolkasyn kıip júrgende erekshe tanymal bolǵan. 2013 jyly «Evrovıdenıe» án baıqaýynyń jankúıerleri Vovkovınskıı sahnaǵa ánshi Zlata Ognevıchti kóterip alyp shyqqany esinde qaldy.
Búginde álemdegi boıy eń bıik adam – túrik sharýasy Sultan Kósen, onyń boıy 251 sm.


text:
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń atyna AQSh Prezıdenti Djozef Baıdennen hat kelip tústi. Qazaqstan Prezıdentiniń atyna kelgen hatta Djozef Baıden Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylǵanyna otyz jyl tolýyna oraı quttyqtaýyn jetkizgen, dep habarlaıdy "Adyrna" ulttyq portaly Aqordanyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
– 29 tamyz kúni Semeı ıadrolyq polıgonynyń jabylǵanyna 30 jyl tolýyna oraı Amerıka Qurama Shtattarynyń atynan Qazaqstan Respýblıkasynyń halqyna eń izgi quttyqtaýymdy bildirgim keledi. Amerıka Qurama Shtattary burynǵy synaq polıgony aımaǵyn qalpyna keltirý men onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boıynsha Sizdiń Úkimetińizben aradaǵy jalǵasyp jatqan yntymaqtastyqty qosa alǵanda, Qazaqstanmen berik seriktestigin nyǵaıta bermek. Amerıka Qurama Shtattary Qazaqstannyń táýelsizdik alǵan alǵashqy kúninen bastap Semeı aımaǵynda áriptestik qarym-qatynasta jumystar atqaryp keledi, – dep jazdy AQSh Prezıdenti.
Djozef Baıden qaýip-qaterlerdi birlesip tómendetýge baǵyttalǵan Nann-Lýgar baǵdarlamasy aıasynda keńestik ıadrolyq synaq ınfraqurylymynan qalǵan murany joıý jolynda Qazaqstan men AQSh-tyń birigip jumys atqarǵanyn eske alyp, eki eldiń dostyǵyn atap ótti.
– Amerıka Qurama Shtattary sizdiń elińizdi dos dep maqtana aıtady jáne men seriktestigimizdiń áleýetin tolyq ári jemisti iske asyrý úshin sizben jumys isteýge daıynmyn, – delingen Djozef Baıdenniń hatynda.
Aıta keteıik, 29 tamyz - Iadrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni retinde atap ótiledi. Elbasynyń 1991 jylǵy 29 tamyzdaǵy Jarlyǵymen Semeı ıadrolyq polıgony jabyldy.
"Adyrna" ulttyq portaly


text:
esasy
Özara hereket we utgaşdyryş işleri
Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek boýunça ulgamynyň netijeli işlemeginiň esasy şertleriniň biri, bu ugurda öz işini amala aşyrýan döwlet edaralarynyň özara gatnaşyklaryny utgaşdyrmak bolup durýar.
Jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek ugrunda işleriniň hilini has ýokarlandyrmak üçin, Gulluk öz işinde bu ugurda hereket edýän beýleki döwlet edaralary bilen özara hyzmatdaşlyk barada pudagara ylalaşyklary baglaşýar.
Gulluk, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek ugry boýunça hereket edýän döwlet edaralarynyň işini utgaşdyrýar we bu ulgamda ýurduň içinde we halkara derejesinde ylalaşylan çözgütleri kabul etmek boýunça gurallaryň işläp düzülmegine uly üns berilýär.
Bu maksatlar bilen, jenaýatçylykly ýol bilen alnan girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek boýunça utgaşdyryş pudagara iş topary döredilen we onuň düzümine ministrlikleriň, pudaklaýyn dolandyryş edaralaryň hem-de harby we hukuk goraýjy edaralarynyň wekilleri girýär.
Utgaşdyryş pudagara iş toparynyň mejlislerinde bikanun girdejileriň kanunlaşdyrylmagyna we terrorçylygyň maliýeleşdirilmegine garşy hereket etmek boýunça milli ulgamyny, kanunçylyk kadalaşdyrylyş binýadyny, şeýle hem milli konsepsiýasyny ýerine ýetirmek boýunça çäreleriň toplumyny kämilleşdirmek babatynda meselelere seredilýär.
esasy


text:
Á.Mámbetov atyndaǵy memlekettik drama jáne komedııa teatrynda elimizge belgili zertteýshi, qazaq folkloryn nasıhattaýshy aqyn - Júsipbek qoja Shaıhıslamulynyń “Qyz Jibek” jyry qoıyldy. Búgingi kúnge deıingi sahnalanyp kele jatqan Qyz Jibekterden ereksheligi – spektakldiń atalmysh jyrshynyń aq óleńimen jazylǵan dastany boıynsha sahna kórýi boldy. Aqyn aýyzeki aıtylyp júrgen ańyzdy jyrǵa aınaldyrýy arqyly «Qyz Jibek» týyndysy dúnıege kelgen: «Júsipbek akademık M.Áýezovpen 1927 jyly kezdeskende: «jyrdy Aqshámshidegi bir jyraýdan jazyp alǵandyǵyn aıtqan» [1, 194]. Aıta keterlik, avtordyń bul shyǵarmasy birneshe márte jaryq kórgen. Sońǵy nusqanyń ózinde Júsipbek qoja dastandy qaıta jazyp shyqqanynyń sebebin bylaısha túsindiredi:
«Basynda menen jaıyldy, Qıssa bolyp bul Jibek. Basy-sońyna qarasam, Bári shala sóziniń, Eńirep jylap júr júdep. Basynda menen shyqqanda Tyńdaǵan adam jylaǵan, Súıeıin muny bir demep» [2, 84].
Qıssada keıipkerlerdiń minezderi aıqyndalǵan, shyǵarmanyń sońy da buryńǵy nusqalarynan erekshe, sonymen qosa aq óleńmen tamasha sıpattalǵan qyz beıneleri, kórinister de shyǵarmashylyq jas ujymǵa durys ári utymdy tańdalǵan nusqa dep sanaımyz. Dastannyń ótkir de sheber tili, tamasha ádebı teńeýler men ásireleýdi qoldanýy akterlerge beıneni tereń túsinýine kómekshi bolǵany anyq. Dastan Qyz Jibek pen Tólegenniń mahabbat jyryn baıan etedi, dramaǵa sáıkes keıipkerler arasyndaǵy qaqtyǵystar da, tipti qazaq pen qalmaq arasyndaǵy ózara tartystar da qıssada kórinis tapqan. Jyrdy shamamen XVI-HVII ǵasyrǵa jatqyzýǵa bolady. Sebebi qalmaq eliniń ómir súrýi, sonymen qosa jyrda ıslam dinimen qosa, pirlerge tabyný elementteri de kezdesedi.
Qoıylymnyń rejısseri – Dına Qunanbaı. Rejısser spektakldi dástúrli stılden alshaqtap, zamanaýı ınterpretaııada sahnalaýdy maqsat tutqanyn birden baıqaımyz. Prolog 2 jyrshynyń (Aıbol Shákirjanov jáne Nurjigit Mýslımov) asyq oınaýy arqyly dastandy baıan etýinen bastalady. Shymyldyq ashylǵannan sahnada úlken altybaqandy kóremiz. Spektakldiń sýretshisi Aınur Esbolatovamen birigip jasalǵan dekoraııaǵa rejısser úlken metaforalyq mán beredi. Birde ol Qyz Jibektiń qyl ústinde turǵan taǵdyry, birese ómirdiń ótkinshi ekenin bildiretin fılosofııalyq oı bolsa, birde kóńil qosqan eki ǵashyqtyń otaýy syndy maǵynada qoldanylǵan. Jalpy, spektakl dekoraııasy mınımalızmge qurylǵan, atalmysh altybaqannan basqa kúbi, jigitter ustaǵan aǵash bolmasa, aıtarlyqtaı artyq nárse sahnada joq. Ol akterlerdiń qımylyna, áreketterine bir jaǵynan óte qolaıly jasalynǵan.
Spektakl belgili bir formaǵa qurylǵandyqtan, keıipkerler keıde dastandy aıtyp otyrǵan jyrshyǵa da aınalyp ketedi. «Artyq týǵan» Tólegendi ataǵanda, altybaqandy terbetý arqyly bas keıipkerge akent berilgen. Kelesi sahnada anasymen qoshtasý sátindegi Qamqanyń (Ajar Shákirjanova) oramalyn tartyp, ary-beri julqylaýy arqyly rejısser ómir boıy ata-anadan jyraq ketip kórmegen jas Tólegenniń óz-ózimen arpalysýyn kórsetedi, al oramaldan bosap shyǵýy óz oıyna erik berip, ketýge naqty sheshim qabyldaǵanyn bildiredi. Altybaqan ústindegi jigitterdiń áreketteri, Qamqa men qyzdardyń kúbi pisýi ýaqyttyń ótkenin kórsetedi.
Spektakldegi barlyq akterlerdiń kostıýmderiniń birdeı bolýy arqyly rejısser keıipkerlerdi naqty bólmeı, monýmentaldyqtan qashyp, jalpy adam retinde, bas keıipkerlerdiń sezimin qarapaıym adam basynan ótetin oqıǵalar arqyly kórsetýdi maqsat etken. Qyz Jibek pen Tólegenniń de basqalarynan erekshelenbeýimen keıipkerlerdiń jan dúnıesin, ishki psıhıkalyq hal-kúıin kóbinese bı qımyldary arqyly kórsetken. Qoıylymnyń horeografııasyn Almaty qalasy koreı teatrynyń horeografy Anna oı qoıdy. Onyń Dına Qunanbaı ekeýiniń birigip jasalǵan jumysynan bir-birin uǵyna alǵan myqty tandemdik eńbekti baıqadyq. Tólegenniń Qyz Jibekti taǵatsyzdana izdep, tapqansha damyl tappaǵan kúıin kórsetetin sahna óte áserli qoıylǵan. Árbir qyzdyń mereıin ósirip, altybaqanda eki jyrshynyń (Aıbol Shákirjanov pen Baǵlan Imanǵazınov) sıpattaýymen sáıkes qoıylǵan bı qımyldaryna úmittene kútip otyrǵan kórermennen tek «Jibek emes!»,- degen sózden keıin ǵana demin tartyp, kelesi qyz sol shyǵar degen janǵan úmit pen qyzyǵýshylyqty baıqaımyz. Ár qyzdyń sulýlyǵyn beınelegen sózderdiń sahnadaǵy bı qozǵalystarymen úılesim taýyp, qoıylymnyń kórkemdigin asyra túsken. Akterlerdiń ishki hal-kúıin, sol sáttegi sezimin búginde bı elementteri arqyly kórsetýi quptarlyq. Sebebi sahnada sózden góri áreketke kóshken akterdiń oıyny utymdy ári durys ekeni anyq: «Sahna alańynda áreketke barý kerek. Akter óneri men drama óneriniń tiregi-belsendilik pen áreket» [3]. Ázer degende sulýdyń kóshine jetken sahnada akterlerdiń kostıýmderin Qyz Jibektiń (Aıda Janzakova) ústine ilip, aktrısanyń aldyǵa qarap, barlyq kıimderdi laqtyryp, júzin kórsetken effekti sahnada ǵana kórermen bas keıipkerdi beınelegen aktrısamen, Qyz Jibekpen tanysady. Kelesi kóriniste bıkeshti Tólegenge jeńgetaı bolyp tanystyrǵan Qarshyǵa (Álı Jarasuly), Qyz Jibek (Aıda Janzakova) jáne Tólegendi (Álı Bıdahmet) kóremiz. Qaı ýaqytta da eki jastyń qosylýyna sebep bolar adamdardyń bolǵanyn, qazaq halqyndaǵy jeńgetaılyq ahýalyn osy kórinisten ańǵaramyz. Spektaklde rejısser basqa keıipkerlerden góri naqty Qyz Jibek pen Tólegenniń ǵana sezimderin, mahabbatyn ashýǵa akent jasaǵany baıqalady.
Qos ǵashyqtyń alǵash kezdesken sahnasynda Jibek óte pań, beıtanys jigittiń ójettigine qarsy jaýap bere alatyn, naǵyz óz eliniń sulýy ekenin ańǵartatyn minez kórsetedi. Al, óz elinde patshamen teń kórip, esh qyzdyń teris jaýabyn alyp kórmegen Tólegenniń ashý shaqyryp, toıtarys bere alǵan qyzdyń ójet minezine tań qalatynyn baıqaımyz.
Qarshyǵanyń Tólegenmen ári Qyz Jibekpen sóılesip, eki ǵashyqty keziktiretin sahnada altybaqanda ózi turyp, eki jaqta bas keıipkerlerdiń turýy - utymdy sheshilgen mızansena. Bekejan, Tólegen, Bazarbaı kezdesetin sahnada Qyz Jibektiń kelip otyryp, altybaqanda terbetilýi, onyń taǵdyrynyń sheshilip jatqandyǵyn, qyl ústinde turǵanyn bildiredi. Qyz Jibektiń Tólegenmen kezdesýge shyqqan sahnada aldymen Bekejannyń kezdesýi arqyly Bekejannyń Qyz Jibekke degen sezimin, oǵan qatysty qurǵan jospary baryn bildirtedi. Osy sahnada rejısser jaryqpen jaqsy jumys jasaǵan. Tek Qyz Jibekke túsirilgen jaryq arqyly, aktrısaǵa qurylǵan bı arqyly súıiktisine qamdana shyǵyp, jetkenshe asyqqan Qyz Jibektiń sezimin jetkizýge tyrysqan. Osy arqyly rejısser óz sezimin ashyq bildire alatyn, óz mahabbatynan qoryqpaı, batyl qadamǵa bara alatyn qyz minezin baıqatady. Jalpy, spektaklde kóbinese horeograf modern negizine súıengen kontemberı bıin qoldanyp, dastandy zamanaýı baǵytqa jaqyndatady. Eki ǵashyqtyń kóńilderi qosylǵan sahnany da bı qımyldary arqyly sheshken. Súıgenderdiń kóńil qosqan sahnamen qatar ashýǵa berilgen, ne isterin bilmeı, tipti jer tyrmalaýǵa deıin barǵan, ashynǵan Bekejandy kóremiz. Bul degenimiz paralel Bekejannyń úmitiniń sónýin, úlken maqsaty jolyndaǵy Jibektiń qolyna túse qoımaǵandyqtan, qınalysqa túsip, josparynyń kúl-talqan bolǵanyn baıqaımyz. Dastan boıynsha qoıylǵandyqtan, qoıylymda rejısser Bekejannyń sezimin, kek alýyn, ashýyn shartty túrde kórsetedi.
Qyz Jibektiń túsinde mıstıkalyq saryn baıqalady. Shashyn jalbyrata jibergen qyzdardyń qorqynyshty mýzykamen jasaǵan bı qımyldary, kúbini piskende sýdyń shashylýy qaýiptiń jaqyndaǵanyn, pýanty kıgen Jibektiń ary-beri júrýi, jerde jatyp, bir orynda júgirýi qorqynyshty tústen qasha almaǵanyn kórsetedi. Túsinen shoshyp oıana sala Jibektiń jeńgesi Dúrııany (Eńilik Aıymǵazy) Tólegenge jibergen tusy alda kele jatqan kesirdiń jaqyndaǵanynan habar beredi. Tólegenniń óz eline jolǵa shyǵarda ǵashyqtardyń bir-birine degen yntyzar sezimin ekeýiniń qosylyp, janyndaǵylardyń qaıta-qaıta ekeýin bir-birinen aıyrýynan baıqaımyz. Bazarbaı aýylyndaǵy sahnadaǵy ákesi men ulynyń sózge kelispeı, Tólegenniń Bazarbaıǵa qarsy shyǵyp, sóz qaıtarýynan Tólegenniń óz degenin istetetin, azdap erkelik, qyzba minezdi ekeni baıqalady. Degenmen, osy bir tusta Bazarbaıdyń teris bata berýiniń sebebin odan saıyn asha túsken jón bolar edi dep sanaımyz. Bul «eger de» bul jaǵdaı oryn almasa, tragedııanyń da bolmaýy yqtımal edi degen oıdy tereńdete túser edi.
Tólegenniń tús kórýinde S.Seıfýlınniń «Aqqýdyń aıyrylýy» poemasyn rejısser utymdy qoldanǵan dep uıǵarýǵa bolady. Sebebi shyǵarmada aqqýdyń syńarynyń ólýi onyń shyn ómirdegi óliminiń jaqyndaǵanyn bildiredi. Osy eki shyǵarmanyń úılesimi jaqsy tabylǵan: Qyz Jibek pen Tólegenniń mahabbatyn bir-birinsiz ómir súre almaıtyn qos aqqýdyń ómirine balap, kórkem turǵyda ekeýiniń súıispenshiligin odan ári kótere bildi. Aldaǵy ólimin kórse de, «Allanyń kelse ámiri, úıde bolsa ólemin»,-dep taǵdyry ne jazsa da qalyńdyǵyna ketýge sheshim qabyldaǵan Tólegenniń anasymen qoshtasar sahnada qatty qınalysqa túsýi, tipti jylaýy ákesiniń bergen teris batasynyń áseri ári qıyn jolǵa jalǵyz shyǵyp bara jatqandaǵy kúıi ekeni anyq.
Biz biletin «Qyz Jibek» shyǵarmasynda, kınosynda bolsyn ǵashyqtardyń negizgi jaýy Bekejan dep bilip keldik. Al, Júsipbek qoja Tólegenniń bir ǵana emes, tipti alpys jaýy bolǵan dep kórsetedi. Iaǵnı, Qosobanyń kólinde Tólegendi tek Bekejan ǵana emes, ol bastap kelgen Jibekten dámeli alpys jigittiń de bolǵany aıtylady. Tek Tólegendi jeńgen, ony óltirgen oq Bekejanǵa tıesili edi. Osynaý qorqynyshty ári qatygez ólimdi horeograf tóbeles qımyldarymen sheshedi. Bekejanǵa laǵynet aıtyp, betine túkiretin sahnadaǵy aktrısalar jyr arqyly Tólegendi madaqtap, artynda qalǵan týǵandarynyń ókinishin jetkizedi. Sol tustaǵy Bekejannyń Jibek bergen beldikpen ózin qamshylaýy, óz-ózine zııan tıgizýi, shyńǵyryp-aıqaılaýy arqyly rejısser Bekejannyń ishteı tolyq synýyn, maqsatyna jetý jolynda bir qyzdyń kedergi bolýyn, qyzǵa qoly jetpeýin kótere almaýyn kórsetkisi kelgen.
Tólegenniń ólgen jerinde joǵarydan topyraq shashylyp, onyń qaıta orynynan Sansyzbaı bolyp tirilýin kóremiz. Bul sahna arqyly rejısserdiń adamnyń topyraqtan jaratylyp, topyraqqa kómiletinin jetkizgisi kelgen oıyn baıqaımyz. Aǵasynyń ólimin estip, joqtap otyrǵan Sansyzbaı men arersenada toıy ótkeli otyrǵan Jibektiń jeńgesine jylap, qınalǵanyn tipti án arqyly beretin sahnada qatar bolyp jatqan is-áreketterden alda qaıyn ini men jeńgesiniń kezdeser tusynyń jaqyndaǵanyn baıqaýǵa bolady. Bul jerde de jeńgetaı rólin, Tólegen basshy bolyp keledi dep eskertken Shege (Erasyl Ahan) atqaryp, ekeýiniń kezdesýine sebepshi bolady. Sansyzbaı Jibekti kórgende pyshaq alyp, óltirýge umtylǵanynan aǵasynyń ólimine sebepker janǵa degen kek nıetin baıqaımyz. Sansyzbaı ári Tólegen rólin birdeı beınelegen Álı Bıdahmette keıipker arasyndaǵy aıyrmashylyqty ustaı aldy ma degen saýal týyndaıtyny ras. Tólegen – qyzba minezdi, ot sekildi alyp-ushyp turǵan, ózine senimdi, is-áreketke birden kirisip ketetin jigit bolsa, Sansyzbaı – baısaldy, ár isin oılap baryp qana jasaı alatyn, minezi jaısań, aǵasyn óltirgen qylmyskerlerdi jazalaý úshin baryn salýǵa tyrysqan, qamqor jigit bop beınelendi.
Pyshaqty kórse de, ólimge de kóngen, tipti sony qalaǵan jeńgesiniń múshkil halin kórgen Sansyzbaı ony keshirip, ózine jar etedi. Spektakl sońyndaǵy altybaqanda terbelip turǵan Qyz Jibek pen Sansyzbaıdy ár keıipkerdiń bir-birlep qosylyp terbetýi, jyrǵa qatysqan barsha akterlerdiń eki jastyń qosylýyna sebepshi bolǵan jandardy kóremiz. Epılogta avtordyń (Aıbol Shákirjanov) sózimen aıaqtaýy spektakldiń tustastyǵyn saqtap, bútin etýge yqpal etedi.
Elordalyq Á.Mámbetov atyndaǵy drama jáne komedııa teatry repertýaryna engen «Qyz Jibek» lıro-eposy trýppa úshin sátti sahnalanǵan týyndy dep esepteımiz. Sebebi jyrdyń tili, tańdalǵan akterlik quram, bı sahnalaryn qoıǵan horeograf, dastanǵa jańa serpin berip, sahnalyq oqylym syılaǵan rejısserdiń jumysy kóńil qýantarlyq. Bul qoıylym qazaqtyń tanymal týyndylaryn jańa zamanaýı úlgide sahnalaýǵa bolatynyn taǵy bir dáleldedi. Spektakl ashyq sahnalardan, emoııalyq sahnalardan turǵandyqtan, qalyptasyp qalǵan Qyz Jibek pen Tólegen beınelerin múlde basqa qyrynan baıqaımyz. Folklor degenmen, osyndaı formatta sahnalanǵan qoıylymdardy qabyldaý qajet dep sanaımyz. Atalmysh qoıylymdaǵy horeografııalyq, rejısserlik sheshimder keıipkerlerdiń ishki kúıin, sezimin ashýǵa baǵyttalǵan. Klassıkalyq dúnıe eshqashan ózektiligin joımaq emes, atalmysh qoıylymnyń sheshimi, qoıylý stıliniń ereksheligimen qundy bolyp qalmaq: «Klassıkalyq repertýardyń máńgi taýsylmas zárý problemalary kún tártibinen eshýaqytta túsken emes» [4, 246].
«Qyz Jibek» lıro-eposynda Qyz Jibek pen Tólegenniń sezimderin tereńnen uǵynýǵa, olardyń bastan keshirgen mahabbat jyrynda kezdesken kedergilerdi jaqynnan kórýge, keıipkerlerdiń ishki kúıin, jan tebirenisterin, súıispenshilikterine buryńǵydan tereńirek úńilýge múmkindik týady. Eki ǵashyqtyń qosylýyna kedergi bolǵan Bekejan ba, álde Bazarbaıdyń ulyna bergen teris batasy ma, múmkin múlde basqa sebep ekenin kórermenge óz paıymdary boıynsha topshylaýǵa oı salady. Tek eki ǵashyqtyń ǵana emes, sonymen qosa qoıylymda yrymdar, salt-dástúr, saıası máseleler de qozǵalady. Spektakldiń basty jeńisi – tanymaly dastanǵa jańa baǵyt, jańa kózqaras syılaýy dep bilemiz. El ishinde sahna kórýge suralyp turǵan altyn jaýharlarymyz kóp. Oǵan tirshilik berip, ómir syılaıtyn, ózindik kózqaras pen oı qosatyn talantty rejısserlerimiz, keıipkerlerdi keskindeıtin talantty jastarymyz kóbeıe, qazaq teatr óneriniń damýyna ózindik úles qosar edi dep túıindeımiz.
Qoldanylǵan materıaldar:
1. Қазақ әдебиетінің тарихы. Алматы: 1948.-1-т., 194-б.
2. Бабалар сөзі. Әдебиет және өнер институты- Астана : Фолиант, 2009. Ғашықтық жырлар– 456 б.
3. www.uniface.kz «К.С.Станиславский этикасының негіздері».
4. Сығай Ә. Толғам, Алматы, «Парасат» журналы, 2004 ж, 392 бет


text:
2019 jyldyń 16 sáýir kúni Qamysty aýdany ákimdiginiń «Tilderdi oqytý ortalyǵy» KMM «Latyn álipbıine kóshý- álemdik órkenıetke ilesý» atty aımaqaralyq dóńgelek ústel uıymdastyryldy.
Dóńgelek ústelge «Tildaryn» oblystyq tilderdi oqytý ortalyǵynyń ádiskeri A.Dospanova, Lısakov qalalyq tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory G.Muhamedıeva ádiskeri A.Doshanova, Jitiqara aýdany tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory S.Gýbaıdýlına, Denısov aýdany tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory A. Ispýlova jáne qazaq tili muǵalimi Á.Sábıtova qatysty. Sonymen qatar Qamysty aýdanyń ardagerler qaýymynyń múshesi: Esembaı Seıitbek Bendeuly, Syzdyqov Tobyl Myrzaǵazyuly, Bekmuhamedov Erbolat Baekeuly jáne mektep muǵalimderi, MM basshylary, mamandary qatysty.
Dóńgelek ústeldi Tilderdi oqytý ortalyǵynyń dırektory A.Sagıdýllına sóz sóılep ashty. Jaıylma aýyldyq okrýgindaǵy qazaq tili tobymyzdyń muǵalimi D.K. Aıtmaǵambetova «Latyn álipbıine kóshý-ıgi qadam» atty baıandama oqydy. №1 QOM 11 synyp oqýshysy A.Jumataeva «Kırılısadan latınısaǵa» atty baıandama oqydy.Qamysty aýdany ákimdiginiń «Mádenıet jáne tilderdi damytý bólimi» MM mádenı mura boıynsha ınspetory M.Q. Dúısenova «Latyn álipbiniń taǵylymy men tamyry» baıandama oqydy. Tilderdi oqytý ortalyǵynyń qazaq tili muǵailimi A.J.Dosanova «Tyńdaýshylarǵa latyn álipbıin úıretýdiń ádisteri» atty baıandama oqyldy.
Sodan keıin Tilderdi oqytý ortalyǵynyń ádiskeri J.Jandıldına «Latyn álipbine kóshý-álemdik órkenıetke ilesý» atty dóńgelek ústelge qatysýshylar arasynda trenıń júrgizdi. İs-shara sońynda qatysýshylar pikir-talas júrgizilip, dóńgelek ústel óziniń negizgi maqsatyna jetti.


text:
Erlan Turǵymbaev «Nur Otan» partııasynyń alańynda azamattardy qabyldady
NUR-SULTAN. QazAqparat – Іshki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev «Nur Otan» partııasynyń alańynda azamattardy qabyldady. Bul týraly QR Іshki ister mınıstriniń resmı ókili Nurdildá Oraz málim etti, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Tikeleı efırde vedomstvo basshysyna óńirlerdegi turǵyndardan beınebaılanys arqyly kóptegen ótinishter tústi. Olar negizinen qylmystyq isterdi tergeýdiń sapasy men merzimderin saqtaýǵa, joǵalǵandardy izdeýge, kóshi-qon zańnamasy men jumysqa qabyldaý máselelerine qatysty boldy. Qabyldaýǵa 2019 jyldyń qazan aıynda Temirtaý – Nur-Sultan tas jolynda jol apatynan qaza bolǵan adamnyń anasy jazyldy. Áıeldiń aıtýynsha, tergeý merzimi keshiktirilip, is birneshe ret toqtatylǵan eken», - dedi resmı ókil ІІM baspasóz qyzmeti alańynda ótken brıfıngte.
Onyń atap ótýinshe, zardap shekken tarap tikeleı mınıstrge júginýinen keıin mınıstrliktiń tergeýshileri júrgizgen qosymsha jumystardyń nátıjesinde isti sotqa joldaýǵa múmkindik týǵan. Qorytyndysynda júrgizýshini bas bostandyǵynan aıyrýǵa úkim shyǵarylǵan.
«Bizdiń qaıǵymyzǵa beı-jaı qaramaǵandardyń barlyǵyna analyq alǵysym sheksiz. Meniń 10 jasar nemerem ákesiz qaldy. Men shyndyq pen shekpenniń abyroıy siz úshin eń qymbat nárse ekenine qýanyshtymyn!» - dep marqumnyń anasy mınıstrge jáne ІІM-niń tergeý tobyna alǵysyn bildirdi», - dedi ol.
Sonymen qatar resmı ókildiń aıtýynsha, elorda turǵyny AQSh-ta turatyn kelinin qujattaý máselesi boıynsha ótinish bildirgen.
Ol Amerıka Qurama Shtatyndaǵy 27 jastaǵy kelini otbasy múshesi retinde ýaqytsha turatynyn jáne júktiliktiń 9-shy aıynda ekenin jetkizdi. Olar Qazaqstannyń Nıý-Iork qalasyndaǵy Bas konsýldyǵyna júgingen kezde oǵan jańa tólqujat rásimdeýden bas tartylǵan. Sebebi ol QR-nyń shet elderdegi mekemeleri arqyly jeke basyn kýálandyratyn qujattar rásimdeý sanatyna kirmeıdi. Álemdegi epıdemıologııalyq jaǵdaıdy, sondaı-aq Qazaqstan azamatshasynyń jaǵdaıyn nazarǵa ala otyryp, ІІM Qazaqstannyń AQSh-taǵy konsýlymen Nıý-Iork qalasyndaǵy Bas konsýldyqta ótinimdi rásimdeý týraly ýaǵdalastyqqa qol jetkizdi», - dedi Nurdildá Oraz.
- Sheteldikterdiń zań buzýyna qazaqstandyqtardyń ózderi kómektesedi - ІІM
- 14 myńnan astam sheteldik Qazaqstannyń kóshi-qon zańnamasyn buzǵan
- «Qarý» aktsııasy: 908 azamatqa shamamen 91 mıllıon teńge tólendi
- Qazaqstandyqtar óz erkimen 1 400 atys qarýyn tapsyrdy
- Erlan Turǵymbaev Túrkııa Jandarmerııa Bas qolbasshysynyń orynbasary Zafer Kochpen kezdesti
- Apta ishinde elimizde 3 125 qylmys jasaldy - ІІM
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
23 jeltoqsanda «Nur Otan» partıasy janyndaǵy «Miras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń memlekettik til máselesi boıynsha jumys tobynyń beınebaılanys rejıminde otyrysy ótti.
Atalǵan is sharaǵa ortalyq aparattan «Miras» respýblıkalyq qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy, QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty B.Tleýhan, QR Mádenıet jáne sport Vıse-mınıstri N.Dáýeshov, Qoǵam qaıratkeri, jazýshy, pýblısıs Aldan Smaıyl qatysty.
Jergilikti jerden «Nur Otan» partıasy Qostanaı oblystyq fılıaly tóraǵasynyń birinshi orynbasary E.Kúzenbaev, Tilderdi damytý basqarmasynyń basshysy G.Mendekınova, «Miras» aımaqtyq keńesiniń músheleri, partıa ardagerleri, «Tildaryn» tilderdi oqytý ortalyǵynyń basshysy, til basqarmasynyń jaýapty qyzmetkerleri, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty.
Jumys toby otyrysynda: memlekettik tildi biliktilik talaptaryna sáıkes meńgerýi mindetti kásipterdiń, mamandyqtardyń jáne laýazymdardyń tizbesin zańdy túrde bekitý týraly; «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Til týraly» Zańyndaǵy 21-baptyń oryndalýy týraly; tilderdi oqytý ortalyqtary jumysynyń tıimdiligi týraly máseleler talqylandy.


text:
Dünýäniň iň baý maşgalalarynyň 25-siniň emlägi geçen ýylda 312 milliard amerikan dollaryna çenli artypdyr. Bu barada Blumberg neşiriniň çap eden sanawynda getirilýär.
Sanawda ilkinji orunda 238,2 milliard dollarlyk emlägi bilen Uoltonlaryň maşgalasy durýar, bu amerikaly maşgala dünýäde iň uly Walmart naýbaşy marketleriň toplumynyň eýesidir, maşgala geçen ýylda baýlygyny ýene 23 milliard dollar artdyrmagy başarypdyr. Ikinji orunda Mars kemputlaryny öndüriji adybir kompaniýanyň eýesi bolan Marslaryň maşgalasy durýar, olaryň baýlygy 141,9 milliard amerikan dollaryna deňdir. Üçünji orunda Koch Industries nebit himiýasy kompaniýasynyň eýesi bolan doganlar Dewid we Çarlz Kohlar eýeläp, olaryň umumy emlägi 124,4 milliard dollara barabardyr.
Dördünji orun Fransiýadan Ermeleriň maşgalasyna degişli, olar Hermes modalar öýüniň eýeleri bolup, umumy emlägi 111,6 milliard dollardan geçýär. Saud Arabystanynyň patyşalyk maşgalasy bäşinji orunda durup, emlägi 100 milliard dollardan ybaratdyr.
Iň baý maşgalalaryň sanawyny onlaýn söwdalar bilen meşgulanýan Jonsonlaryň maşgalasy jemleýär, olaryň baýlygy 33,8 milliard dollara ýetýär.
Ýeri gelende aýtsak, häzir dünýäde millionerleriň sany 20 milliondan hem geçdi.


text:
Garaşsyzlyk bilen galkynan Diýar
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallalary bilen ýurdumyzyň her bir ýyly türkmeniň häzirki zaman taryhynyň sahypalaryna altyn harplar bilen girýär. «Türkmenistan – parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda hem Türkmenistan döwlet Garaşsyzlygynyň 30 ýyllyk senesini baýram edýär. Garaşsyzlyk – beýik dereje, gymmatlyk, ykbal paýy, atalaryň wysal bolan arzuwy.
Bu günki gün mähriban halkymyz akyldar şahyrymyz Magtymguly Pyragynyň arzuwlan Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ýaşaýar. Uly hyjuw bilen zähmet çekip, ýurdumyzyň ösmegine öz mynasyp goşandyny goşýar.
Eziz Watanymyz ösüşleriň, parahatçylygyň, ynanyşmagyň, agzybirligiň, özboluşly gözelligiň mekanydyr.
Garaşsyzlyk halkymyzyň milli buýsanjydyr. Berkarar döwletimiziň mizemezliginiň, il-günümiziň agzybirliginiň we abadançylygynyň binýadydyr.
Garaşsyzlyk ýyllary içinde ähli ugurlarda ösüşlere beslenýän Watanymyzda milli Liderimiziň aladalary netijesinde ýurdumyzyň medeniýetini, sungatyny, taryhyny öwrenmekde we ony dünýä tanatmakda uly işler alnyp barylýar.
Bu ýyl türkmen halky mukaddes Garaşsyzlygymyzyň 30 ýyllyk baýramyny dabaraly ýagdaýda belleýär. Şanly baýramçylyk mynasybetli Türkmenistanyň Döwlet medeniýet merkeziniň Döwlet muzeýinde «Garaşsyzlyk bilen galkynan Diýar» atly sergi gurnaldy. Sergi hormatly Prezidentimiziň portreti, Döwlet baýdagymyz, tugramyz we hormatly Prezidentimiziň Garaşsyzlyk barada aýdan parasatly sözleri bilen başlanyp, Garaşsyzlyk ýyllarynda ýetilen sepgitleri suratlandyrýan fotosuratlar bilen dowam edýär.
Sergide Watanymyzyň Garaşsyzlyk ýyllarynda aýry-aýry pudaklarda gazanylan üstünlikleri, ýetilen sepgitleri barada gürrüň berýän fotosuratlara we maglumatlara esasy orun berilýär.
Mundan başga-da sergide Gahryman Arkadagymyzyň jöwher paýhasyndan çykan kitaplary, ýurdumyzyň Garaşsyzlygyny, Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwrüni wasp edýän ajaýyp zergärçilik sungat eserleri, çeper elli halyçylarymyzyň döreden ajaýyp şekilli halylary we haly önümleri şeýle-de türkmen suratkeşleriniň bagtyýar döwrümizi we ata Watanymyzyň ýeten belent sepgitlerini wasp edýän ajaýyp surat eserleri serginiň mazmunyny düzýär.


text:
BUÝAN KÖKÜNDEN TÄZE DERMAN
«Türkmendermansenagat» birleşiginiň «Saglyk» derman kärhanasy Garaşsyzlygymyzyň şanly 30 ýyllyk baýramyna sowgat hökmünde, buýan kökünden gerdejik görnüşli täze dermany önümçilige girizdi.
«Türkmenistan — parahatçylygyň we ynanyşmagyň Watany» ýylynda ýurdumyz bedew bady bilen öňe barýar. Milli Liderimiz tarapyndan işlenip düzülen «Saglyk» Döwlet maksatnamasyna laýyklykda, ynsan saglygyny goramakda we keselleriň öňüni almakda ýerine ýetirilýän işler barha ýaýbaň-lanýar. Watanymyzy hemmetaraplaýyn sazlaşykly ösýän ýurda öwürmek maksady bilen, uzak geljegi nazarlaýan giň möçberli özgertmeler, ägirt uly işler üstünlikli durmuşa geçirilip, eziz Diýarymyzyň berk binýatly milli saglygy goraýyş ulgamy döredildi. Lukmançylyk ylmynyň we tehnologiýalarynyň gazananlaryny, öň¬debaryjy dünýä tejribelerini ornaşdyrmak arkaly, saglygy goraýyş ulgamy düzümleýin esasda döwrebaplaşdyryldy.
Hormatly Prezidentimiziň taýsyz tagallasy bilen, halk hojalygynyň ähli pudaklarynda ösüşiň belent sepgitleri nazarlanylýar. Saglygy goraýyş we derman senagaty ulgamynda hem dünýäniň öň¬debaryjy standartlaryny iş tejribesine ornaşdyrmak tapgyrma-tapgyr amala aşyrylýar. Durmuş taýdan esasy derman serişdeleriniň sanawy, derman formulýary, şeýle hem gollanmalar we beýanlar kesgitlendi. Ýerli derman serişdeleriniň önümçiliginiň kämilleşdirilmeginde tebigy çig mallardan derman serişdeleriniň öndürilişine aýratyn üns berilýär. Import arkaly we ýerli kärhanalardan gelýän derman serişdeleriniň ýokary hilliligini, howpsuzlygyny we netijeliligini gazanmak maksady bilen, dermançylyk işini ygtyýarlandyrmak ýöredilýär. Ilaty we bejeriş edaralaryny ýokary hilli derman serişdeleri bilen üznüksiz üpjün etmegi maksat edinip, «Türkmendermansenagat» birleşigi daşary ýurt kompaniýalary bilen hyzmatdaşlyk edýär. Häzirki wagtda Aşgabat şäherinde we ýurdumyzyň welaýatlarynda dermanhanalaryň ençemesi gije-gündiziň dowamynda işleýär. «Türkmendermansenagat» birleşigine degişli derman kärhanalary hemmetaraplaýyn düýpli kämilleşdirildi. Bu kärhanalarda melhemlik we derman üpjünçiligi işinde döwlet syýasatyny amala aşyrmak, ilatyň ýokary bejeriji häsiýetli we saglyk üçin howpsuz dermanlar, lukmançylyk ähmiýetli serişdeler bilen üpjün edilmegini gazanmak boýunça işler alnyp barylýar. «Türkmendermansenagat» birleşiginiň täze ammarlar toplumy derman serişdelerini ýerleşdirmek we saklamak üçin niýetlenen döwrebap innowasion tehnologiýalar bilen enjamlaşdyryldy.
«Türkmendermansenagat» birleşiginiň işleri lukman Arkadagymyzyň köp jiltli ylmy-ensiklopedik eseri bolan «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly kitabyna esaslanyp guralandyr. Halk lukmançylygynda peýdalanylýan dermanlyk ösümlikler, türkmen tebigatynyň ösümlikler dünýäsiniň ynsanlara şypa beriji dermanlyk häsiýeti, uly bejerijilik ähmiýeti ylmy taýdan esaslandyrylyp, häzirki zaman lukmançylygynyň dünýä tejribesinde ulanylýar. Buýan kökli gök çaý, «Dag oty», «Böwrek», «Hoşboý», «Käkilik», «Rahatlandyryjy», «Seleň», «Saglyk» melhem çaýlary, narpyz ýaprakly gök çaý, sennanyň ýapragynyň melhem çaýy, ýandagyň oty we güli, ýürek-damar gurplandyryjy melhem ýygymy hem-de Türkmenistanyň melhem çaýlary toplumynyň içi 6 görnüşli çaýdan ybarat bolup, ilata hödürlenýär. Melhem çaýlaryň gaplanan gutusynda olaryň dermanlyk häsiýeti, düzümi, taýýarlanylyşy, saklanylyşy görkezilýär. Bu bolsa adamlaryň olardan dogry peýdalanmagyna kömek berýär.
«Türkmendermansenagat» birleşiginiň «Saglyk» derman kärhanasy hormatly Prezidentimiziň «Türkmenistanyň dermanlyk ösümlikleri» atly köp jiltli ylmy-ensiklopedik işine esaslanyp, 150-ä golaý derman serişdelerini öndürýär. Buýan köki ekologiýa taýdan arassa ýerli çig mal bolup, ol C witaminine we efir ýagyna baýdyr. Onuň süýjüligi şekeriň¬kiden 40 göterim artykdyr.
Lukmançylykda buýan köki sowuklama garşy, böwrek daş kesellerinde, immun ulgamyny berkitmekde giň¬den peýdalanylýar. Buýanyň köküniň sowuklama garşy, gakylyk gopduryjy, bakterisid täsirleri, kesele garşy durnuklylygy ýokarlandyrýan häsiýetleri bellidir. Ol öz şypalylyk gymmatlylygy boýunça iň öň¬däki orunlarda durýan dermanlyk ösümlikdir.
Türkmenistanda buýan köküniň toşaby, süýri dänesi, melhem çaýlary öndürilýär. Lukmanlar keselleriň öňüni almakda, bejermekde we saglygy dikeltmekde bu melhemleri ulanmagy raýatlara maslahat berýärler.
Hormatly Prezidentimiziň buýanyň dermanlyk häsiýetlerini düýpli öwrenmek we çig malyny öndürmegiň mukdaryny ýokarlandyrmak, innowasion tehnologiýalar arkaly özleşdirilmegini ýola goýmak we onuň daşary ýurtlara eksport edilmegini artdyrmak babatda degişli ýolbaşçylara beren tabşyryklaryndan ugur alnyp, Türkmenistan bilen Germaniýa Federatiw Respublikasynyň Essen uniwersitetiniň barlaghanasynyň arasynda gol çekilen ylalaşyk esasynda,
ylmy-barlag işleri dowam edip, buýan köküniň dermanlyk häsiýetlerini öwrenmegiň tejribesi barha kämilleşdirilýär. Netijede, ondan taýýarlanylan täze dermanlyk serişde önümçilige girizildi. Buýanyň keselleri bejermekde, kesele garşy durnuklylygy ýokarlandyrmakda, saglygy dikeltmekde oňaýly täsirleri bar.
Ogulmähri Geldiýewa


text:
Ahyrsoňunda mekdep tamamlandy, synaglar yzda galdy, öňümiz bolsa — tomus. Isle günortana çenli ýat, uzyn günläp gezelenç et. Okuw egin-eşigi diýen zady bolsa, bütinleý unut. Ýöne eger-de iň bir ýönekeýje düzgün-kadalary hem unutsaň, aşa köp mukdardaky boş wagtyň elmydama netijeli geçip durmaz.
1 Gün tertibi
Tomsuna adaty gün tertibiňi üýtgetmek bu kadaly ýagdaýdyr. Giç ýatmak, edil şolar ýaly hem, giç turmak bu her bir ýetginjek üçin mälim zatdyr. Ene-atalarymyz bu endigiň peýdasyzdygy hakynda näçe tekrarlaýandygyna garamazdan, beýle etmek diýseň ajaýyp ahyryn.
Eger nobatdaky gezek günortan naharyna çenli ýatyp galan bolsaňyz, özüňizi jezalandyrmaga howlukmaň. Öz günüňizi, mümkin boldugyndan, baýlaşdyrmaga çalşyň: kompýuterdir telewizoryň öňünde wagt geçirmek çykalga däl, smartfonlaryňyza «çümmäň». Dostlaryňyz bilen welosiped arkaly gezelenç ediň ýa-da şäher daşyna dynç almaga çykyň. Ýa-da bolmasa, seýilgählere aýlanyň we ýakymly gezelençleriň ýatda galmagy üçin aýlanan ýerleriňizde surata düşüň.
Günüňizi näçe baýlaşdyryp bilseňiz, şonça-da ýatanyňyzda rahat uklap, ertirlerine ýeňil oýanarsyňyz. Şonda gün tertibiň özi kadalaşyp gider.
2 Sport
Tomus geldigi türgenleşikleri bes etmegi aňlatmaýar. Ýöne köpleriň edişi ýaly, işsizlikden ýaňa, türgenleşik ýüküňizi artdyrmak hem bolmaz. Öňki kadaňyza görä dowam ediň. Türgenleşigiň dowamlylygyny artdyrmaga derek sportuň görnüşlerini köpeldiň. Adatça güýç bilen bagly maşklary edýän bolsaňyz, kardio-türgenleşikleri goşuň: ylgaw, welosipedde gezelenç, aerobika, suwda ýüzmek. Şeýle hem çydamlylygy taplaýan maşklary unutmaň.
Myşsalaryň adaty hereketlerden irmezligi üçin sportuň başga bir görnüşini saýlaň. Galyberse-de, şatlanmagy unutmaň. Tomus dowam edýär ahyryn!
3 Okuwyňy dowam etmäge taýýarlyk
Köpler üçin gutardyş synaglaryň tamamlanmagy «kynçylyklaryň» ahyry däl-de, ýaňy bir başlangyjydyr. Şondan soňra ýokary okuw mekdebine synanyşmak üçin taýýarlyk başlanýar. Siz indi sagatlap kitabyň başyndan turman oturarsyňyz.
Bu, elbetde, dogry. Ýöne bir zady ýatdan çykarmaly däl. Siz hökmany suratda dynç almaly. Dynç alşy işjeň hereket bilen gezekleşdirip durmak hökmandyr. Giriş synaglarynyň öň ýanynda beýniňizi mekdep maksatnamasy bilen mazaly ýükläniňizden soň-ha dynç alyş hökman gerekdir. Gürrüňsiz zerurdyr.
Ene-ataňyz bilen gürleşiň. Giriş synaglaryna taýýarlyk görmäge bada-bat başlap bilmejekdigiňize olar düşünýändir. Özüňiz hem-de tomusky dynç alşyňyz üçin wagt bölüp aýryň: deňze ýa-da oba gezelenje gidiň, dostlaryňyz bilen wagtyňyzy şadyýan geçiriň, peýda getirjek täze zatlary öwreniň.
Synaglara taýýarlanmaga birnäçe hepde işjeň dynç alyşdan soň hem başlap bolar. Günüň birnäçe sagadyny giriş synaglaryň derslerine degişli kitaplary okamaga sarp edip bolar. Ýöne munuň hem wagtyny kadalaşdyrmak zerurdyr.
4 Iş
Ýetginjekleriň köpüsi tomsuna işleýärler. Işlemek – olar üçin garaşsyz hem özbaşdak bolmagyň bir usulydyr. Bu gowy zat.
Ýöne dynç almagy ýatdan çykarmaň, ýogsa okuw ýylynyň başyna tomsy duşuňyzdan geçireniňizi duýman galaýmaň!
5 Telewizor
Tomsuna ýetginjekler köplenç telewizoryň öňüne süýnüp, okuw ýylynyň dowamynda görüp ýetişmedik ähli zadyny — şüweleňli gepleşikleri, seriallary, multfilmleri görmäge başlaýarlar. Reklamalara syn edýärler.
Elbetde, reklama berijileriň we kompaniýalaryň köpüsi tomus möwsüminde ýetginjeklere «hüjüm» gurnaýarlar. Şonda telewizorda horlanmak üçin serişdeler, diş ýuwujylar, üýtgeşik geýimler, smartfonlar görkezilýär. Garaz, täze okuw ýylynda size synpdaşlaryňyzdan has öňe saýlanmaga kömek edip biljek esbaplaryň ählisi görkezilýär.
Bu möwsüm ene-atalar üçin kyn bolup biler. Çünki tomus möwsüminde eşidýän «ony alyp ber, muny alyp ber» diýen haýyşlary olar bütin okuw ýylynda hem eşiden däldirler.
Dynç alşy peýdasyz geçirmezlik üçin telewizory öçüriň. Oňarsaňyz düýbünden öçüriň. Iň bolmanda, ene-atalaryňyz işden gelýänçä öçüriň. Telewizorda görlüp-eşidilmedik näme barmyşyn? Bu gepleşikleriň ählisi internetde hem bar ahyryn. Özi hem hiç hili reklamasyz görkezilýär.
6 Kompýuter
Smartfondan hem daşlaşmaga çalşyň. Dogry, kompýuter hem, smartfonlar hem biziň dünýämize mäkäm ornaşdy. Bu enjamlarda kitaplar, dost-ýarlarymyz, täzelikler, harytlar ... bar. Ýeke smartfon ýüz dürli predmeti çalşyp bilýär.
Okuw möwsüminde smartfon siziň aýrylmaz kömekçiňiz bolan hem bolsa, tomsuna ondan mümkin boldugyndan azrak peýdalanmaga çalşyň. Dostlaryňyz bilen şeýle tejribe geçirip görüň — gezelenç etmäge çagyrmak üçin şäher telefonlaryndan peýdalanyň, fotoapparata surata düşüň, başdan geçirenleriňizi gündeligiňize belläp alyň.
Bu diýseň gyzykly bolar.
7 Saglyk
Tomsuna saglygyňa aýratyn üns bermeli.
А) Gün hem gyzgynlyk urmadan goranyň.
Başgapsyz, saýawansyz we Gün şöhlesinden goraýan äýneksiz öýden çykmajak boluň. Günüň gyzgyn wagty — 13:00-dan 17:00 aralykda köçä çykmakdan saklanyň. Gün şöhlesinden goraýan kremleriň bardygyny ýatdan çykarmaň. Ýanyňyzda içer ýaly suw göteriň.
B) Sowuklamaň.
Paradoks, daşarda howa näçe gyzgyn boldugyça, şonça-da sowuklaýan adamlaryň sany köpelýär. Kondisionerler maksimum güýjünde işledilýär, buzgaýmaklardyr buzly suwlar bolsa, bu döwürde has hem özüne çekiji bolýar. Netijede — damagyň galýar, sowuklama sezewar bolýarsyň we burnuň dykylýar. Bular bolsa sizi tapdan düşürýär. Öýde howanyň ortaça temperaturasyny 24-26 gradusda saklajak boluň. Buz ýaly suw içip, organizmiňize agram salmaň. Kondisioneriň göni öňünde oturmaň.
Ç) Şikes almajak boluň.
Gysga balaklardyr ýubkalar ýetginjekleriň tomusda iň söýgüli egin-eşikleridir. Aýaklaryň açyk ýerleri elmydama nirädir bir ýerlere: oturgyçlara, ýoluň gyrasynda ösüp oturan agaç şahalaryna, buzgaýmakly doňduryjylaryň çüňklerine ilişýär. Şikesleriňize oňatja ideg ediň: şikese tozan ýa-da beýleki zeper ýetirijiler düşmez ýaly ýuwup arassalaň. Ýogsam tiz bitmäge derek, ýaraňyzyň azmagy mümkin.
Bedendäki gök-ala şikesleriňize iň gowusy ýod çalyň. Agyr ýaralarda bolsa, hökmany suratda lukmana ýüz tutuň.
Möhüm! Saglyk öýleri iş günleri 8:00-dan 20:00-a çenli işleýär. Tomus dynç alyşda beden saglygyňyzyň bimaza etmezligi üçin gutardyş synaglardan soň lukmanyň umumy gözegçiliginden geçip bolar.
8 Tomus...
Tomus — ýylyň ajaýyp möwsümi. Mekdebi tamamlanyňyzdan soňra, onuň lezzeti öňküsi ýaly bolman biler. Iş başlar, meýilnamalardyr, möhletler bolar...
Şonuň üçin hem mümkinçilik barka, lezzet almaga çalşyň. Ýöne tomusdan soň, güýzüň gelýändigini unutmaň!
Tomus dynç alşyňyzy şadyýan geçiriň!


text:
Semalt: Wiki dürli dillerde nähili işleýär?
“ Semalt” müşderi üstünlikleriniň dolandyryjysy Oliwer King, Wikipediýada dürli dillerde maglumatlaryň, makalalaryň we mazmunyň köpdügini we redaktorlara bu ägirt ensiklopediýada ýiten makalalary döretmäge çagyrylýandygyny aýtdy. Wikipediýanyň üç ýüzden gowrak dilde bardygyny aýtmak ygtybarly, ýöne köpüsi doly däl we birneme kiçi. Dünýäniň dürli künjeklerinden adamlar her gün Wikipediýa baryp, 300-den gowrak dil neşirini okaýarlar. Olaryň käbiri bu meşhur we erkin ensiklopediýany gurmak we goldamak üçin jogapkär ýüzlerçe müňlerçe meýletin ýazyjylar tarapyndan ýazylan ýörite makalalary we mazmuny gözleýär. Wikipediýa gelýänler esasan iňlis dilindäki makalalary gözleýärler, beýleki dillerde Wiki 30 million ýazgydyr.
Bilime elýeterliligi demokratiýalaşdyryň
Dürli lingwistik jemgyýetleriň ýazyjylaryna we redaktorlaryna ýiten makalalara baha bermäge kömek etmek üçin Wikimedia gaznasynyň we Stenfordyň kompýuter hünärmenleri käbir gurallary üstünlikli döretdiler. Olaryň biri entek belli bir dilde ýok möhüm makalalary kesgitlemäge kömek edýär. Soňra redaktorlar täze makalalary taýýarlamak üçin bu maslahatlary ulanýarlar. Redaktorlar we ýazyjylar köp dilli bolsa, ikinji dilde makalalary tapmak we Wikipediýa okyjylary üçin ýerli dile terjime etmek gaty aňsat.
Şeýlelikde, bu ulgam ilki bilen fransuz dilinde ýazmak isleýän Madagaskaryň redaktoryny kesgitlär we redaktordan makalanyň ýiten böleklerini doldurmagyny we Malagasy Wikipediýasynda çap edilmegini haýyş eder. Şeýlelik bilen, redaktorlar dünýäniň dürli adamlary üçin makalalar döredip bilerler, bu bolsa öz gezeginde umumy ulanyjy tejribesine täsir edip biler.
Wikimedia gaznasynyň gözlegçileri Leila Zia we Ellery Wulczyn, Monrealda ýerleşýän Halkara Bütindünýä Web konferensiýasynda hasabat bermek üçin Stenford uniwersitetiniň talyby Robert West bilen hyzmatdaşlyk etdi. Olaryň pikiriçe, Wikipediýada giňişleýin maglumatlar bar we makalalarynyň arasynda berk gatnaşyk bar.
Alymlar dürli dillerdäki makalalaryň sanawyny döretmäge başladylar we haýsy dillerde haýsy makalalaryň ýokdugyny anyklamak üçin sanawlary biri-birine salgylap başladylar. Soňra geografiki we medeni taýdan möhümlige esaslanan ýiten makalalaryň ähmiýetine baha berdiler. Theitirilen makalalary gysga wagtda neşir etmegi we has gowy derejelere ýetmegi maksat edinýärler.
Boşluklary dakmak
Gözlegçiler jaýy birnäçe synag bilen synagdan geçirdiler. Taslamany iňlis dilinde ýazylan 4 milliondan gowrak makala bilen başladylar we Fransiýanyň Wikipediýa bölüminde 1,5 milliondan gowrak makalanyň ýokdugyny anykladylar. Soňra hünärmenler iňlis dilindäki 300,000 möhüm makalany saýladylar we fransuz diline terjime etdiler. Makalalar hersi 100,000-den gowrak makaladan ybarat üç topara bölünip, iň oňat we tejribeli redaktorlara gowşuryldy. Synagyň netijesi, synag gutarmanka on iki aýyň içinde fransuz we iňlis dillerinde birnäçe redaktirlän alty müň redaktor we ýazyjydan ybarat iki sany esasy topara gatnaşdy. 2015-nji ýylyň iýun aýynda ähli redaktorlara özboluşly ýitirilen makalalary görkezýän e-poçta iberildi we makalalaryň doly sanawyny iňlis dilinden fransuz diline terjime etmegi haýyş edildi. Bir aýdan soň, hünärmenler ýitirilen makalalaryň döredilmegine girip, organiki makalalaryň dörediliş derejesini ýokarlandyryp biljekdigini anykladylar. Bu netijeleriň hemmesine esaslanyp, Wikipediýa gaznasy redaktorlaryň we ýazyjylaryň ýerli dillerindäki boşluklary tapyp, belli ýazgylara salgylanyp bilýän käbir synag gurallaryny döretdi.


text:
Bilimi boýunça fizik Twýordohlebow 60-njy ýyllarda jemgyýetçilik we adam hukuklary temasyndan makalalar ýazypdy. Ol wyždan ýesirlerini goramak boýunça petisiýalara-da gol goýupdy.
Twýordohlebow 1970-nji ýylda Andreý Saharow we beýleki dissidentler bilen birlikde SSSR-de adam hukuklary boýunça komiteti döredenleriň biri. Soňra ol sowet syýasy tussaglaryna kömek edýän ynsan hukuklary boýunça guramany esaslandyrdy.
Twýordohlebow 1975-nji ýylda Ýakutiýada tussag edildi we bäş ýyl azatlykdan mahrum edildi. Ol türmeden azatlyga çykandan soňra, SSSR-i terk etdi we Amerikadan başpena aldy.


text:
Dalaşgärlere öz atlaryny hasaba aldyrmak üçin bellenen 5 günlük möhlet 11-nji maýda soňlandy. Hasaba alnanlaryň sany 600-den gowrak.
Dalaşgärleri elekden geçirip, kandidatlygy oňlanan adamlaryň gysga sanawyny düzmek wezipesini "Gözegçiler geňeşi" ýerine ýetirýär.
Eýranyň saýlawlar kanuny boýunça bu gudraty güýçli Geňeş öz düzen sanawyny 21-nji maýa çenli Içeri işler ministrligine gowşurmaly. Saýlawyň guramaçylyk işlerini ýola goýýan bu ministrlik hem 23-nji maýa çenli gutarnykly atlary yglan etmeli. Şondan soň Geňeşiň eleginden geçen dalaşgärlere öz saýlaw kampaniýasyny geçirmäge üç hepde wagt berilýär.
"Gözegçiler geňeşiniň" 12 agzasy bu wezipä saýlawsyz gelýär. Olaryň altysyny Ýokary ruhy ýolbaşçy Aýatolla Ali Hameneýi belleýär. Galan altysyny bolsa kazylar belleýärler. Kazylary hem bu wezipä belleýän Ýokary ruhy ýolbaşçynyň özi.
Kim hem bolsa, bir adamyň dalaşgär hökmünde kabul edilmegi üçin belli şertler bar. Mysal üçin, onuň bilim derejesi, syýasy iş tejribeleri ýa ýaşy göz öňünde tutulýar. Dalaşgäriň ýaşy 18-den az bolmaly däl, ýokary ýaş barada bellenen bir çäk ýok. Ýöne ýurduň resmi dini şaýy yslama berlenlik, Yslam respublikasynyň prinsiplerine ynam ýaly jedelli kriteriler-de bar.
Eýranyň saýlawlar kanunynda "Gözegçiler geňeşine" çäksiz diýen ýaly ygtyýarlyk berilýär. Mysal üçin, bir dalaşgär gerekli şertleri berjaý etse-de, Geňeş ony subýektiwlik bilen kandidatlykdan çykaryp bilýär.
Ekspertleriň pikiri
Britaniýanyň Birmingem uniwersitetinden Eýran boýunça ekspert Skott Lukas muny şeýle düşündirýär: "Resmi jogap boýunça, bu iş dalaşgärleriň kwalifikasiýasyna, olaryň yslam sistemasyna laýyklygyna esaslanýar. Ýöne biziň geçmişde dalaşgärleriň ‘men kandidatlyga laýyk’ diýip, ony tankytlaýanlaryň hem ‘laýyk däl’ diýenini gördük. Geňeşiň belli bir karara nädip gelýändigi barada ýazga geçirilen zat ýok. Olar diňe şu adam dalaşgär bolup bilýär diýýärler".
Waşingtonyň Ýakyn Gündogary öwreniş baradaky institutynyň ylmy barlag direktory Patrik Klawsonyň garaýşyça, Hameneýiniň Geňeşe edýän täsiri prezidentlige dalaşgärleriň sanawyna kimleriň alynmalydygyny gutarnykly karar edýäniň Ýokary ruhy ýolbaşçynyň özidigini görkezýär.
"Ýokary ruhy lideriň ”Gözegçiler geňeşine” kimiň sanawa alynmaly ýa alynmaly däldigini aýdýandygyna şek etmeseň bolar. Onuň Geňeşe belli atlary bermän, diňe ýol görkezýän bolmagy hem mümkin" diýip, Klawson aýdýar.
Eýranyň saýlaw düzgüni halkara jemgyýetçiligi tarapyndan köplenç tankytlanyp gelindi. Bu barada ýaňy golaýda beýanat beren Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretarynyň kömekçisi Wendi Şerman boldy. Ol 15-nji maýda Senatyň Daşary gatnaşyklar baradaky komitetine ýüzlenip: "Aç-açan proses bolmasa, biziň Eýrandaky saýlawlar erkin, adalatly ýa ol Eýran halkynyň isleglerini şöhlelendirýär diýmegimiz kyn" diýdi.


text:
ABŞ-nyň Kongresiniň etika boýunça derňewçileri Azerbaýjanyň döwlet eýeçiligindäki SOCAR nebit kompaniýasyň ABŞ-nyň Kongresiniň 10 agzasyny ýurda ýaşyryn getirmek üçin ýüzlerçe müň dollar harçlandygyny, şeýle-de amerikaly resmilere sylag-serpaý edendigini aýdýarlar diýip, “Washington Post” gazeti habar berýär.
Neşir Kongresiň gizlin etiki hasabatyna salgylanyp, Azerbaýjanyň SOCAR kompaniýasynyň 2013-nji ýylda ABŞ-daky girdejisiz kähranalarynyň üsti bilen $750 müň dollar goýberip, amerikan resmileriniň Bakuwdaky konferensiýa gelmegini maliýeleşdirendigini ýazýar.
Konferensiýada prezident Barak Obamanyň ozalky ýokary derejeli maslahatçylarynyň hem çykyş edendigine üns çekilýär.
ABŞ-nyň Kongresiniň Etika boýunça edarasynyň hasabatynda bellenişi ýaly, amerikan resmilerine haly, hrustal, çaý esbaplary ýaly zatlary sowgat etmek üçin hem pul sarp edilipdir.
Gepiň gerdişine görä aýtsak, Azatlyk Radiosy gürrüňi gidýän hasabaty görmedi.
Derňewçiler resmileriň öz wezipe borçlaryndan peýdalanyp, SOCAR kompaniýasyna artykmaçlyk berendiklerini “anyklap bilmändiklerini”, şeýle-de resmileriň gatnaşýan çäresiniň daşary ýurt hökümeti tarapyndan maliýeleşdirilendigini öňünden bilendikleri barada “delil tapyp bilmändikleini” nygtaýarlar.
“Washington Post” neşiriniň ýazmagyna görä, amerikaly resmiler saparyň SOCAR tarapyndan maliýeleşdirilendigini bilmändiklerini aýdypdyrlar. Gürrüňi gidýän resmileriň ählisi ABŞ-nyň Wekiller öýüniň agzalarydyr.
Neşiriň ýazmagyna görä, SOCAR bu saparyň guramaçylygyna Azerbaýjanyň gatnaşygyny ýaşyrmak üçin, düýbi Tehasda ýerleşýän iki guramany: “Amerikalylaryň we Ýewraziýalylaryň pöwrize daşy Geňeşini” we “Azerbaýjanyň dostlarynyň Assambleýasyny” ulanypdyr.
SOCAR özüniň bu konferensiýany maliýeleşdirendigini gizlin saklajak bolandygyny inkär edýär. SOCAR-yň güwä geçmegine görä, “Amerikalylaryň we Ýewraziýalylaryň pöwrize daşy Geňeşi” we “Azerbaýjanyň dostlarynyň Assambleýasy agzalýan konferensiýanyň guramaçylygy bilen baglanyşykly Azerbaýjanyň döwlet kompaniýasyndan pul serişdelerini alandyklaryny öz maliýe hasabatlarynda görkezmekden saklanypdyrlar.
Günbatar ýurtlary tarapyndan adam hukuklaryny depelemekde aýyplanýan Azerbaýjan, soňky döwürde ABŞ-da özüniň lobbilik işini hem ýaýbaňlandyrdy.
Şeýle-de Baku özüniň “işbil diplomatiýasy” diýlip atlandyrylýan syýasaty üçin tankytlanýar. Ol her dürli dynç alyş programmalaryny, halylylary, şaý-sepleri we işbilleri hödürläp, özüne syýasy dostlary gazanjak bolmakda aýyplanýar.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän, döwlete degişli däl gurama Ýewropanyň Ösüş we dikeldiş bankynyň Türkmenistanyň TOPH gazgeçiriji proýektiniň gurluşygyna gatnaşmak mümkinçiligine gyzyklanma bildirmegi, ýewropa bankynyň Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýy barada öz öňde goýan prinsiplerinden yza çekilýändigini aňladýar diýip, ýörite beýanat ýaýratdy.
“Crude Accountability” guramasynyň 26-njy maýda ýaýradan beýanatynda, Ýewropanyň ösüş we dikeldiş bankynyň (ÝÖDB) prezidenti Suma Çakrabartiniň 23-nji maýda Türkmenistana eden saparynyň çäginde türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşyp, ÝÖDB-niň Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçiriji proýektiniň gurluşygyna gatnaşmak ähtimallygy barada maslahat edendigi aýdylýar.
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän gurama özüniň penşenbe güni köpçülige ýetiren beýanatynda Ýewropanyň Ösüş we dikeldiş banky esasy düzgünnamasynyň 1-nji maddasynda, Ýurtlar baradaky strategiýasynda we bu banka agza ýurtlaryň kabul eden Pariž şertnamasynda Türkmenistandaky adam hukuklarynyň ýagdaýy barada aýdylan beýanatlaryndan mysallar getirip, "ÝÖDB-niň häzirki tutumy şol beýanatlara gapma-garşy gelýär” diýýär.
Bankyň strategiýasy
“ÝÖDB-niň Türkmenistan baradaky strategiýasynda ýurtda syýasy we ykdysady problemalaryň, şol sanda adam hukuklarynyň bozulmalarynyň giňden ýaýrandygy, döwletiň ýurduň ykdysadyýetine öz erkine gatyşýandygy barada ençeme meseleler agzalýar. Bankyň strategiýasynda, eger Türkmenistan şu problemalary gowulandyrmakda öňegidişlik gazanmasa, onda bankyň Aşgabat bilen öz gatnaşyklaryny öňküsinden-de çäklendirjekdigi aýdylýar” diýlip, “Crude Accountability” guramasynyň beýanatynda nygtalýar.
Maglumatda, 2014-nji ýylda ÝÖDB bu strategiýany kabul edeni bäri, ýurduň syýasy sferasynda ujypsyzja üýtgeşmäniň bolandygy we söz azatlygy we syýasy pluralizm ýaly esasy azatlyklaryň depelenmeginiň dowam edýändigi aýdylýar.
Gürrüňi edilýän gurama, Türkmenistanyň halkara hasabatlarynda iň soňky ýerleri eýeleýändigini ýatladyp, Türkmenistanyň “Transparency International” guramasynyň hasabatynda dünýäniň iň bir korrumpirlenen bäş ýurdunyň we “Freedom House” guramasynyň demokratik ösüş boýunça edilen gözegçiliklere esaslanýan raportynda “ýamanyň ýamany” atly ýurtlaryň hatarynda saklanyp galýandygyny nygtaýar.
“Bank öz srategiýasyny, düzgünnamasyny bozýar”
Beýanatda “Eger ÝÖDB Türkmenistanyň ýerasty gazylyp alynýan ýangyç proýektlerine gatnaşmagy saýlap alsa, onda ol özüniň diňe Ýurtlar baradaky strategiýasyny däl, eýse Bankyň esasy düzgünnamasynyň 1-nji maddasyny hem bozar” diýlip nygtalýar.
Beýanatyň jeminde “Crude Accountability” guramasynyň Hazar energiýasy we daşky gurşaw baradaky koordinatory Soniýa Zilberman: “ÝÖDB Türkmenistan ýaly korrumpirlenen we awtoritar ýurtda nebit-gaz proýektlerini maliýeleşdirmegi ret etmek arkaly, özüniň daşky-gurşawyň goraglylygy babatdaky we düzgünnamasynyň 1-nji maddasyndaky borçlaryna ygrarlylygyny görkezmeli” diýýär.
Ýeri gelende belläp geçsek, her ýyl 33 milliard kubometr türkmen gazyny Owganystanyň we Pakistanyň üsti bilen Hindistana akdyrmagy göz öňünde tutýan TOPH proýektiniň gurluşygyna geçen ýylyň dekabr aýynda Maryda badalga berildi. Şondan bäri hem Türkmenistanyň prezidenti daşary ýurt banklaryny, edaralaryny TOPH halkara gazgeçirijisiniň gurluşygyna gatnaşmaga yzygiderli çagyryp gelýär.


text:
ELEKTRON KITAPHANA — DÖWREBAPLYK
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ýakynda geçirilen giňişleýin mejlisinde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow ýaşlaryň tebigy zehinini we sungata höwesini ösdürmek, aýdym-saz sungatymyzy, gadymy medeni mirasymyzy düýpli öwrenmek boýunça alnyp barylýan işleri döwrüň talabyna görä guramagyň zerurdygyny nygtady. Şeýle hem elektron kitaphana ulgamynyň maglumat binýadyny we sanly kitaphana hyzmatlarynyň gerimini has-da giňeltmegi tabşyrdy.
Mälim bolşy ýaly, döwlet Baştutanymyz kitaphanalarda elektron we internet hyzmatlaryny ýola goýmak, bu ugurda işleri mundan beýläk-de sanly ulgama geçirmek, şunuň bilen baglylykda, ýurdumyzyň kitaphanalaryna usulyýet kömegini hem-de ylmy maslahatlary bermek meselesini hemişe üns merkezinde saklaýar.
Medeniýet ulgamynyň aýratyn ugry bolan kitaphana işini döwrebap özgertmek, ýaşlary çeper döredijilige höweslendirmek we bu ulgamy kämilleşdirmek babatda ençeme kararlar, maksatnamalar kabul edildi. Bu babatda 2017-nji ýylda «Kitaphanalar we kitaphana işi hakynda» Türkmenistanyň Kanunynyň kabul edilmegi kitaphana işini has-da kämilleşdirmekde we döwrebaplaşdyrmakda möhüm ähmiýete eýe boldy.
Hormatly Prezidentimiziň kitaphana işini kämilleşdirmek babatda alyp barýan parasatly başlangyçlaryndan ugur alyp, ýaş nesli bagtyýarlyk ruhunda terbiýelemekde, olarda sadalyk, päklik, mähribanlyk, hoşniýetlilik, watançylyk duýgularyny oýarmakda, kitabyň jemgyýetiň durmuşyndaky eýeleýän orny bilen baglanyşykly wagyz-nesihat işlerini alyp barmakda kitaphanaçylara uly jogapkärçilik degişlidir. Ýurdumyzda elektron kitaphana ulgamyny ösdürmek, bu ugurda dünýä tejribesiniň gazananlaryndan peýdalanmak aýratyn ähmiýete eýedir.
Bilşimiz ýaly, XXI asyr sanly ulgamyň giň gerimde ýaýbaň¬landyrylýan asyryna öwrüldi. Bu özgerişlikler kitap äleminden hem daşda galmady. Elektron kitaphana ulgamynyň esasy aýratynlyklary ol ýa-da beýleki habarlara hem-de köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň maglumatlaryna köpugurly çemeleşmäge mümkinçilik berýär. Elektron kitaplaryň köpçülikleýin ýaýramagy bilen, olary belli bir maglumat binýadynda saklamagyň hem zerurlygy ýüze çykdy. Maglumat binýadynyň döredilmegi okyjylar üçin amatly bolup, olar islän kitabyny az wagtyň dowamynda tapmaga mümkinçilik alýarlar. Resminamalaryň köpüsi bilen birbada tanyşmaga, köp sanly maglumatlarda köpugurly gözlegi amala aşyryp, gysga wagtda iň degerlisini saýlamaga şert döredýär. Sözüň doly manysynda, elektron kitaphanalaryň ösmegi, edebiýat gorunyň köpelmegi, ilkinji nobatda, kitaphana işiniň elektron görnüşe geçmegini guramak hem-de onuň ulanyjylar köpçüligine barha giň ýaýramagy bilen amala aşýar. Bu babatda ýurdumyzda alnyp barylýan işleriň barha giň gerime eýe bolýandygy has-da guwandyryjydyr.
Maýa Akmämmedowa


text:
Ýaşlyk − adamyň ömüriň iň wajyp tapgyry. Ýaş adamyň güýç kuwwaty köp bolup, olaryň dünýäde hemme zady başarjagyna ynamy bar. Ýaşlar durmuşda gowy bilimli, berk maşgalaly bolmaga ymtylýarlar. Türkmenistanyň Gyzyl Ýarymaý Milli jemgyýetiniň Lebap welaýat bölüminde ýaş meýletinçiler bilen duşuşyk geçirdi. Duşuşygyň dowamynda Hormatly Prezidentimiziň ýaşlar üçin döredip beýän ähli ýeňillikleri, bilim ulgamy barada söhbetdeşlik gurnaldy.
TGÝMJ-niň meýletinçileri hökmüde biziň meýletinçilerimiz lukmandan deslapky ilkinji kömek, psihologiýa kömegi, öňdebaryjylyk, köpçülik bilen işleşmek we başgalar ýaly dürli ugurlarda bilim we iş tejribesini alýarlar.


text:
Aşgabadyň polisiýasy seýilgähe gelýänlere gözegçiligi güýçlendirdi. Bile oturan ýigitleri we gyzlary parklarda tussag etmek wakalary ýygy-ýygydan ýüze çykdy. Mundan başga-da, polisiýanyň gözüne aýallaryň we gyzlaryň daş keşbi has köp düşüp başlady. Bu barada Azatlygyň habarçylary 20-nji sentýabrda Aşgabatdan habar berýärler.
Soňky günlerde Aşgabadyň seýilbaglarynda ellerinde rasiýaly aýlanýan polisiýa işgärlerini köp görmek bolýar. Polisiýanyň işgärleri seýilgählerde ýöräp, skameýkalarda oturan adamlary synlaýarlar.
Ahlak polisiýasy, esasanam "Ylham" seýilgähinde köp duş gelýär. Polisiýanyň üns merkezine ilkinji nobatda ýaş jübütler düşýär. Polisiýa ýigitleriň we gyzlaryň bile oturmagyna şübhe bilen garaýar we hökman olaryň ýanlaryna baryp, bile oturmagy gadagan edýär.
Ilki ýigidi gapdala çagyryp, sorag berip başlaýarlar. Polisiýa bu ýigidiň kim bilen oturandygyny soraýar. Ýigit ýanyndaky gyzyň aýal doganydygyny aýtsa, polisiýa işgärleri olaryň pasportlaryny we dogluş şahadatnamasyny talap edýär. Ýaşlar özleriniň kursdaşdygyny aýtsalar, olaryň ýagdaýy hasam agyrlaşýar.
Azatlygyň habarçysynyň sözlerine görä, garyndaşlygyny subut edip bilmedik jübüt saklanýar we sorag edişlik üçin polisiýa bölümine äkidilýär. Polisiýa bölüminde olaryň şahsyýeti anyklanýar we okuwçylaryň ene-atalaryna habar bermek üçin bilim edarasyna jaň edilýär. Uniwersitetiň administrasiýasy bu ýagdaýdan habarly edilýär. Studentler we olaryň garyndaşlary mundan soň okuwdan kowulmazlyk üçin täsirli tanyşlaryň kömeginden ýa-da pul töleginden peýdalanmaly bolýarlar.
Polisiýanyň näme üçin oglan-gyzlaryň bile oturmagyna garşy bolýandygyny anyklap bolmady. Polisiýa munuň sebäbini düşündirmeýär. Paýtagtyň polisiýasyndan resmi görnüşde maglumat alyp bolmaýar.
Habarçylar bu aralykda parklarda oturan birnäçe ýigitleriň ýa-da gürleşip oturan gyzlaryň ýanyna polisiýanyň barmaýandygyny belleýärler.
Bir hepde öň Aşgabatda polisiýa gysga balak - şorty geýen erkekleri we aýallary saklap başlady. Şortyly adamlara, esasanam banklara girmäge rugsat berilmedi. Olar polisiýa tarapyndan saklanyp, duýduryş berildi. Kanun goraýjy edaralaryň işgärleri bu hereketleriň sebäbini düşündirmediler.
Türkmen häkimiýetleriniň ilata gözegçiligi adatça döwlet baýramçylyklarynyň we uly çäreleriň öňüsyrasynda işjeňleşdirilýär. Ýurt häzirki wagtda döwlet garaşsyzlygynyň 30 ýyllygyny bellemäge taýýarlanýar.
Aşgabatda ahlak polisiýasynyň işjeňliginiň güýçlenmegine degişli şuňa meňzeş ýagdaý, esasanam 2017-nji ýylda, Aşgabat-2017 atly sport oýunlary ýaryşynyň öňüsyrasynda ýüze çykdy. Soňra ýaşlar we gyzlar Aşgabadyň köçelerinde köpçülikleýin saklandy. Dokument barlagynda olaryň garyndaşlygynyň ýokdugy anyklanan ýagdaýynda olar polisiýa bölümine äkidildi.
Türkmenistanda dürli ýyllarda ýokary bilim edaralarynyň okuwçylary üçin birnäçe çäklendirmeler we talaplar girizilipdi. Student gyzlara transport hökmünde hususy awtoulaga münmek gadagan edildi we bu talabyň, olary "biabraýçylykdan saklamak" üçin ediýändigi aýdyldy we olardan diňe uçarly gatnamak talap edildi. Şeýle hem, Türkmenistandaky uniwersitetleriň studentlerine hususy awtoulagyny sürmek we dynç günlerinde rugsatsyz umumy ýaşaýyş jaýyndan çykmak gadagan edilipdi.
Orta mekdeplerde-de ahlak terbiýesine bagyşlanan ýygnaklar yzygiderli geçirilýär, onda aýal-gyzlaryň özüni alyp barşynyň kadalaryna we aýal-gyzlaryň daşky görnüşine degişli maslahatlar geçirilýär.
Gadyrly okyjy, siz Telegram we WhatsApp tilsimleriniň messenjerleri arkaly Azatlyk Radiosy bilen howpsuz ýagdaýda habarlaşyp bilersiňiz. Telefon belgileri: +420 724 168 989 we +420 773 797 383.
Türkmenistanda VPN ulgamlary arkaly işleýär. Siz şu meýl: azathabar@derweze.net we sep arkaly biziň mugt Psiphon3 VPNulgamymyzy Android ulgamlary üçin ýükläp bilersiňiz. Azatlyk Radiosy siziň şahsyýetiňiziň doly gizlinligini kepillendirýär.


text:
Foto: Ashyq derekkóz
Qazaqstanda bıylǵy segiz aıda et baǵasy 7,4 paıyzǵa qymbattady. Bul týraly energyprom.kz aqparat agenttigi habarlady.
Eń qatty qymbattaǵan – qoı eti, onyń baǵasy 14,6 paıyzǵa, jylqy etiniń baǵasy 9,4 paıyzǵa ósti. Al sıyr etiniń baǵasy 7,8 paıyzǵa, qus eti 3,2 paıyzǵa qymbattaǵan.
Tamyz aıynda dúkender men bazarlarda súıegi bar sıyr etiniń baǵasy bir kelisi úshin ortasha eseppen 2200 teńge turǵan. Jylqy etiniń kelisi 2500 teńge, qoı eti – 2400 teńge.
Statıstıka boıynsha qańtar-tamyz aralyǵynda et óndirý kólemi 43 myń tonnany qurady. Bul ótken jyldyń 8 aıyndaǵy kórsetkishten 4,6 paıyzǵa az. Al qus etin óndirý, kerisinshe, 4,3 paıyzǵa artyp, 71,6 myń tonnaǵa jetti.
Baǵanyń ósýinen keıin elde et tutyný tómendedi. Birinshi jartyjyldyq qorytyndysy boıynsha qoı etin tutyný jan basyna shaqqanda 2,5 kelige deıin (10,6 paıyzǵa), taýyq eti 2,2 kelige (4,4 paıyz) deıin tómendedi. Sıyr etin tutyný jan basyna shaqqanda 11,9 kelige deıin (0,9 paıyzǵa) ósken.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň agzalygyna saýlandy. Mejlisiň Başlygynyň habar bermegine görä, Gurbanguly Berdimuhamedow üçin saýlawçylaryň 100 göterimi ses berdi.
Saýlawlary we sala salşyklary geçirmek boýunça merkezi toparyň başlygy G.Myradow Hökümet mejlisiniň barşynda Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň agzalarynyň 28-nji martda geçirilen ilkinji saýlawlarynyň netijeleri barada giňişleýin habar berdi.
Ses bermeleriň netijelerine laýyklykda, saýlawlar geçirildi diýlip ykrar edildi. Ähli welaýatlarda we paýtagtymyzda saýlawlaryň Türkmenistanyň Konstitusiýasyna hem-de Saýlaw kodeksine pugta laýyklykda geçirilendigi tassyklanyldy. Milli Geňeşiň Halk Maslahatyna saýlaw toparlarynda ses bermegiň netijeleri hakyndaky teswirnamanyň esasynda Türkmenistan boýunça jemi 48 adam — her welaýatdan we Aşgabat şäherinden 8 adam saýlanyldy.
Milli Geňeşiň Halk Maslahatynyň umumy sanynyň 27 göterimini zenanlar düzýär.
Milli parlamentiň hil taýdan täze iki palataly düzüminiň döredilmegi ýurdumyzyň yzygiderli ösüşi hem-de döwlet häkimiýet edaralarynyň netijeli işini ýokarlandyrmak üçin oňaýly şertleri döreder.


text:
«HMD Global» kompaniýasy nusgawy «Nokia 6310» telefon modelini täzeden işe girizdi. Telefonyň täze wersiýasy 2001-nji ýyldakysyndan reňk, göwre we ekran tarapyndan tapawutlanýar. Nusgawy görnüşdäki düwmeli telefonyň 8 MB RAMY-y, 16 MB içerki ýady bar. Ol iki sany SIM kartany goldaýar.
Ýene bir täzelik telefonyň 2,8 dýuýumlyk ekranynyň bolmagydyr. Onda «Bluetooth 5.0» we Wi-Fi modullary bar. Telefonyň batareýasy hem zardaýy ýokary derejede saklap bilýär.
«Kommersant»-yň ýazmagyna görä, täze telefon gara, sary we ýaşyl reňklerde hödürlener.


text:
Atyraý oblysynda janarmaı tasymaldaıtyn kólik órtendi
ATYRAÝ. QazAqparat – Atyraý oblysynda janarmaı tasymaldaıtyn kólik órtendi, dep habarlaıdy QazAqparat.
Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń baspasóz qyzmeti taratqan aqparatqa qaraǵanda, kólik órti keshe, 20 qyrkúıekte saǵat 18:42 shamasynda bolǵan.
«Departamenttiń dıspetcherlik pýltine «Atyraý-Inder» tas jolyndaǵy Besikti aýylynyń tusynda janar-jaǵarmaı tasymaldaıtyn kólik órtenip jatqany týraly habar tústi. Oqıǵa ornyna jedel jetken órt sóndirýshiler syıymdylyǵy 23 tonnalyq júk kóliginiń kabınasy tolyq órtengenin anyqtady. Jalyn saǵat 19:09-da oqshaýlanyp, saǵat 19:13-te sóndirildi. Órtti sóndirýge arnaýly qyzmettiń 8 qyzmetkeri men 2 kóligi jumyldyryldy. Kóliktiń órtenýine elektr júıesiniń qysqasha tuıyqtalýy sebep bolǵan» -dep habarlady departamenttiń baspasóz qyzmeti.
Eske sala ketelik, buǵan deıin Atyraýda turǵyn úıdiń shatyry, keıinnen eki qabatty mansardty úı órtenip ketkenin jazǵan bolatynbyz.


text:
Azerbaýjan Hazar Deňizinde Harby Türgenleşik Geçirýär
Hazar deňiziniň Azerbaýjana degişli böleginde geçirilýän türgenleşik 13-nji oktýabra çenli dowam eder.
Azerbaýjanyň Deňiz güýçler, Hazar deňizinde türgenleşige başlady.
Azerbaýjanyň Goranmak ministrliginden berlen beýannama görä, harby türgenleşige harby gämiler gatnaşýar.
Türgenleşik, Hazar deňiziniň energetika infstrukturasynyň goralyp saklanmagy maksady bilen geçirilýär.
Azerbaýjanyň Goranmak ministri Zakir Hasanow, Deňiz güýçleri serkerdeliginiň ýolbaşçylaryndan harby türgenleşik hakynda maglumat aldy.
Hazar deňiziniň Azerbaýjana degişli böleginde geçirilýän türgenleşik 13-nji oktýabra çenli dowam eder.
Degişli Habarlar
DKTR Bilelikdäki Beýannama Reaksiýa Bildirdi
DKTR, Kipriň grek böleginiň, Gresiýa we Müsür bilen beren bilelikdäki beýannamasyna reaksiýa bildirdi.
Prezident Erdogan Azerbaýjany Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy bilen gutlady
Prezident Rejep Taýýip Erdogan Azerbaýjanyň Garaşsyzlygynyň 30 ýyllygy mynasybetli gutlag ýüzlenmesini çap etdi
Ilham Aliýew Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministrini kabul etdi
Resmi sapar bilen Azerbaýjanyň paýtagty Baku şäherine giden Türkiýäniň Zähmet we sosial howpsuzlyk ministri Wedat Bilgin, Azerbaýjanyň Prezidenti Ilham Aliýew tarapyndan kabul edildi


text:
Owganystan
Owganystan (puştu. we dari. بچه بازی , Awgoniston), resmi ady — Owganystan Yslam Respublikasy (puştu. د افغانستان اسلامي جمهوریت, De Awgoniston Islomi Jumhorýet, dari. جمهوری اسلامی افغانستان, Jumhuriýi Islomiýi Awgoniston) — Orta Gündogarda döwlet, deňize çykalgasy ýok.
Owganystan dünýädäki iň garyp we yzagalak ýurt. Owganystanda tirýek öndürmek dünýäniň 90% -den gowragyny emele getirýär we milli sport görnüşidir (baçabazi). Bu din Talyban.
Günbatarda — Eýran, günortada we gündogarda — Päkistan, demirgazykda — Türkmenistan, Özbegistan we Täjigistan hem-de ýurduň iň gündogar böleginde — Hytaý bilen serhetleşýär. Prezidenti Aşraw Gani. Merkezi Aziýa ýurtlaryna degişli bolup durýar.


text:
Suwy Aşgabat boýunça 19 l. çüýşelerde eltip bermeklik
Korona şahadatnamasy
Ýokary hilli we ekologiki taýdan arassa önümiň nyşany
Siz elmydama bize aragatnaşyk usullarynyň birinden peýdalanyp, kömek üçin ýüz tutup bilersiňiz – aşakda görkezilen telefon arkaly, email arkaly ýa-da garşydaş aragatnaşyk görnüşi boýunça. Biz siziň wagtyňyz we saglygyňyz barada alada edýäris.
Habarlaşmak üçin: 754949, 754343, 101052, 101065, 721818, 626286
Email: hayyat.com.tm@mail.ru
Biz size näme bilen ýardam edip bileris?


text:
6-njy awgustda Hazaryň türkmen kenarynda geçiriljek çäreleriň maksatnamasyna laýyklykda, muzeý gymmatlyklarynyň we amaly-haşam sungatynyň eserleriniň sergisini, Türkmenbaşy şäherindäki Ruhyýet köşgünde hem-de «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky deňiz suw çüwdürimli seýilgähde Türkmenistanyň hem-de Merkezi Aziýa döwletleriniň medeniýet we sungat ussatlarynyň dabaraly baýramçylyk konsertini geçirmek göz öňünde tutulýar.
Wise-premýer M.Mämmedowanyň belleýşi ýaly, halkara ähmiýetli çäreleri ýokary derejede guramak maksady bilen, ugurdaş düzümler bilen bilelikde, medeni maksatnamany taýýarlamak boýunça degişli işler alnyp barylýar. Artistleriň çykyşlarynda Türkmenistanyň ýeten belent sepgitleri, halkymyzyň abadançylygy we ýurdumyzda halkara hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň üstünlikli ösüşi öz beýanyn


text:
Bizdiń Qaratereń – o basta basshydan baǵy janǵan aýyl. Balyǵy taıdaı týlaǵan Qosaral bolǵan tusta da, aýy men baýy ortaq Kópbirlik bolǵan kezde de, bul aýyldy myqty azamattar bılepti. Burynǵy alymdy aǵalardy búkil el ańyz qylyp aıtady. Ózimiz de shet jaǵasyn kórdik. Qaratereńniń Janasyl Áljanov, Ótenálı Alpysbaev, Álimjan Júginisov, Moldajan Jappasbaev, Tolybaı Uıqasov, Keshýbaı Mahanov degen bilikti basshylary boldy. Biri sharýashylyq basqardy, biri aýylnaı qyzmetin atqardy. Bári de kósheli kisiler edi. Qaı-qaısysy da Qaratereńniń kóshin órge súıredi.
Toqsanynshy jyldardyń ortasyna taman aýylǵa Qudabaı ákim bolypty degen habar jetti. Kádimgi Qudabaı Jıenbaev... Jambyl gıdromelıoratıvtik-qurylys ınstıtýtynyń túlegi. Jap-jas jigit. Bizden úsh-tórt jastaı kishiligi bar. Aldymyzdan kese ótpeıtin izetti inimiz. Biz qatarlas Aralbaı degen aǵasy bar-dy. Jigittiń tóresi edi ol. Jıyrmaǵa tolar-tolmasta ásker qatarynda júrgende aıaq astynan opat boldy. Sodan soń Qudabaıǵa degen yqylasymyz bólek-ti. Biraq óz basym ádepkide qarshadaıynan qalaǵa tartyp otyratyn, sándi kıinip, syrbaz keıipte júretin erke de serke Qudabaı inimniń bir aýyldyń sharýasyn shyrq úıirip áketerine asa sene qoıǵanym joq. Ary ketse ákimdik qyzmettiń býy birer jylǵa jeter, sosyn qulandaı jortqan Qyzylordasyna taıyp turatyn shyǵar dep oılaǵam. Onyń ústine mańdaıy kere qarys anadaı aıbyndy aǵalardan keıin ákim bolý degen... Áı, shydamaısyń-aý, bala...
Joq, bizdiń Qudash óıtpedi. Óıtpeıtindeı sebebi bar eken. Ony aýyldyń keteýi ketińkiregen sátte el aqsaqaldary alqalap otyryp osy qyzmetke yńǵaılapty. Árıne, erkindikti súıetin bul alǵashqyda at-tonyn ala qashqan. Biraz bulqynǵan. Sosyn naryq kezeńin aýyrsyna qarsy alǵan aýylyn basqarýǵa kóngen aqyry.
Sol kóngennen mol kóndi. Kóngeniń ne, ábden kóndikti. Kónterili boldy da shyqty. Qıyndyqtyń bárin elmen birge kórdi. Jaman atyn shyǵarmaýǵa tyrysty. Úlkenniń de, kishiniń de tilin tapty. Kóz aldymyzda bilikti basshy bolyp qalyptasty. Qudabaıdyń tusynda aýyl túrli synnan ótti, aqyry eńsesin tiktedi. Keıin baq-berekesi molaıdy. Irgege sý keldi. Balyqtyń basy quraldy. Jurttyń turmysy túzeldi. Aqshańqan úıler salyndy. Jaıynbas kólikter bosaǵada turdy. Bálkim, bul qajymaı-talmaı jumys istegen Qudabaıdyń ómirlik jolynyń jaqsylyǵy shyǵar. Al onyń sharýanyń kózin biletin isker ákim bolǵanyna eshkim daý aıta almasa kerek.
Qaratereńniń irgesindegi Kókaraldy kórýge jýrnalıster kelgende Qudabaıdyń kózi ottaı janyp, ózi qyrandaı silkiner edi. El tarıhyn jetik biletin, áńgimeni maıyn tamyzyp aıtatyn eńgezerdeı jigitti áriptesterimiz birden baýyrǵa tartatyn. Irili-usaqty buqaralyq aqparat quraldary arqyly Araldaǵy alyp tulǵaly ákimniń ımıdji qalyptasqan-tuǵyn. Elordadaǵy jýrnalıster kezdesken saıyn ony surap turatyn. Qudabaı men Qaratereń degen uǵymdar bir-biriniń balamasyna aınalyp ketkeli qashan...
Araldyń shejireli mekeni – Qaratereńdi shırek ǵasyrdaı basqarǵan sol Qudabaı eki-úsh jyl buryn edáýir naýqastanyp qaldy. Jumys-jumys dep janyqqannyń áseri shyǵar... Dárigerler em-domyn aıaǵan joq. Ózi endi-endi ǵana ońalyp keledi. Ornyna taǵaıyndalǵan jas basshy Serikbaı Jubanııazov izashar aǵasynyń jolyn laıyqty jalǵastyrýda.
Keshe aýdannyń basshysy Muhań, Muhtar Áýesuly Qaratereńge arnaıy kelip, talaı jylǵy seriktesine qurmet kórsetipti. Jalpy, Muhań bul aýylǵa joly túsken saıyn áleýetti áriptesiniń halin suraýdy umytpaıdy. Biraq onyń bul jolǵy kelisiniń jóni bólek. Qudabaı aýdannyń qurmetti azamaty atanypty. Sóıtip, kórgeni kóp kósheli basshy birtindep táýirlenip kele jatqan er-azamatty qoltyǵynan demedi. Ebil-debili shyǵyp, Kishi Araldyń jaǵasynan uzamaı, búkil ómirin ótkizgenin eskergeni shyǵar... Bar bolyńyz, Muha! Saýyǵyp ket, Qudabaı! Jaqsy kúnderde jolyǵaıyq! Qaratereńniń jazýǵa bolatyn hám qaǵazǵa túspeıtin jyrdan qyzyq hıkaıalary týraly saǵattap otyryp áńgimelesetin bolamyz áli...
Baýyrjan OMARULY


text:
SUISID BARADA 8 TOSLAMA WE OLARYŇ INKÄR EDILIŞI
Makalanyň rus dilindäki asyl nusgasy.
8-nji sentýabr Bütindünýä Suisidiň Öňüni Alyş güni hökmünde bellenilýär. Munuň maksady dünýä ýüzünde suisidiň öňüni alyş çärelerini ýaýbaňlandyrmakdyr. Statistikalara görä, dünýäde her 40 sekuntda bir adam ölmegi meýil edinýär. Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSGG) her ýylda 800 müň töweregi adamyň janyna kast edýändigini habar berýär. 15-29 ýaş aralygyndaky ýaşlaryň arasynda suisid ölümiň ýol heläkçiliginden soňra ikinji öňdebaryjy sebäbi bolup durýar.
Şeýle-de bolsa, BSGG hünärmenleriniň belleýşi ýaly, suisid bilen baglanyşykly sanlar nähili uly bolsa-da, bu mesele barada kän söz açylmaýar. ABŞ-da geçirilen ylmy barlag ýekeje adamyň janyna kast etmeginiň 135 adama täsirini ýetirýändigini aýan etdi.
BSGG-nyň görkezmelerine görä, Rossiýa dünýäde ilaty iň köp suisid edýän ýurtlaryň arasynda üçünji (Gaýanadan we Lesotodan soňra) orunda durýar. Erkekleriň arasyndaky suisid boýunça bolsa, Rossiýa dünýä lideridir. Rus erkekleriniň janlaryna kast etme ähtimallygy aýallaryňkydan ýedi esse ýokarydyr.
Susidiň Öňüni Alyş boýunça Halkara Assosiasiýasynyň prezidenti Murad Khan: "Suisidiň birgiden sebäbi bolup bilýär. Bu bolsa onuň çözgüdiniň ýekeje däldigini aňladýar" diýip belleýär.
BSGG bolsa, suisid meýilli adamlary janlaryna kast edip biljek şertlerinden uzak saklamagy suisidiň öňüni almagyň iň täsirli usuly hasaplaýar.
BSGG şeýle-de, suisid barada birnäçe toslamalaryň ýaýrandygyny we olaryň inkär edilmelidigini belleýär.
Toslama 1: Diňe psihiki keselli adamlar suisid barada pikir edýärler.
Hakykat: Suisid baradaky pikirleriň döremegi adamyň örän betbagtdygyndan habar berýär, emma bu psihiki keseliň alamaty däldir. Gaýtam, psihiki kesellerden ejir çekýänleriň köpüsinde beýle pikirler bolmaýar.
Toslama 2: Suisid meselesi barada gürrüň edilmeli däl, sebäbi gürrüňler adamda suiside bolan ymtylmany ýokarlandyrýar.
Hakykat: Suisidiň köpçülik tarapyndan ýazgarylýany üçin, suisid pikirlerinden ejir çekýän adamlar köplenç bu barada kime dil ýarjaklaryny bilmeýärler. Bu mowzuk barada açyk gürrüňdeşlik etmek suisid pikirli adamy oňa höweslendirmän, tersine durmuşa başgaça göz bilen seretmäge kömek edip, onuň pikirini üýtgetmegine hem ýol açyp biler.
Toslama 3: Janyna kast etmek isleýän adamy hiç kim, hiç zat saklap bilmez.
Hakykat: Ylmy barlaglar köp suisidleriň we suisid ymtylmalarynyň öňüni almagyň mümkindigine we aňsatdygyna aýdyň subutnama bolup durýarlar. Esasy zat adamyň suisid meýillidigini wagtynda bilmekdir. Soňra bolsa, onuň bilen bu barada gürleşmek we ony suiside eltjek şertlerden daş saklamak möhümdir. Bu oňa meýlinden dänmäge mümkinçilik döredýär.
Toslama 4: Suisid pikirli adam bütin ömrüne ol pikirlerden saplanmaýar.
Hakykat: Bu beýle däl. Suisid töwekgelligi, adatça, belli durmuş şertleri bilen bagly bolýar we uzak wagt dowam etmeýär. Käbir adamda suisid baradaky pikirler gaýtalanyp biler, emma bu mydama gaýtalanyp durmaýar. Suisid pikirleri bolan, hatda suisid meýilli bolan islendik adam bu pikirlerden ömürlik saplanyp bilýär.
Toslama 5: Suisid pikirli adam diňe ölmek isleýär.
Hakykat: Tersine, suisidiň pikirini edýän adamlar köplenç biri-birine gapma-garşy pikirlere gaplanýarlar. Käbir adam başdaky islegine erk edip bilmän janyna kast etmäge synanyşyp, soňra-da derrew muňa ökünip biler. Şonuň üçinem, bu meselede wagtynda ruhy goldaw bermek hem-de suisidiň şertlerini çäklendirmek örän zerurdyr.
Toslama 6: Suisidleriň köpüsi duýdansyz bolup geçýär. Öňünden hiç zat bilip bolmaýar.
Hakykat: Suisidleriň köpüsi birnäçe duýduryş alamatlaryndan soňra bolup geçýär. Ol duýduryş alamatlaryny ýa adamyň sözünde ýa-da hereketlerinde görmek bolýar. Käbir ýagdaýlarda suisidiň pidasy bolanyň ýakynlary hiç hili alamat görmedikleri üçin haýran galýarlar. Emma duýduryjy alamatlary tanamak meseläni wagtynda ele almak üçin örän möhümdir.
Toslama 7: Suisidiň gürrüňini edýän adam janyna kast etmez.
Hakykat: Suisid barada gürrüň edýän adamlaryň bu ýol bilen kyn günlerinde kömek gözleýän bolmaklary ahmal. Janyna kast etmäniň pikirini edýänleriň köpüsini garaňkylyk gaplap alýar we olar güýçli dartgynlylygy, depressiýany we çykgynsyzlygy başdan geçirýärler.
Toslama 8: Suisid meýilli adama kömek etmek üçin hökman psihiatr ýa-da lukman bolmaly.
Hakykat: Hökümetler mümkin bolan suisidiň öňüni almakda we onuň şertlerini çäklendirmekde uly rol oýnaýarlar. Emma, suisidiň irki alamatlaryny tanamak we kömek goluny uzatmak arkaly, islendik adam suisid meýilli ýakynyna, goňşusyna ýa-da işdeşine kömek edip bilýär.
- 1793 gezek okalan


text:
Foto: Shymkent qalasy ákiminiń baspasóz qyzmeti
Shymkent qalasynda sút óndirý baǵyty men asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytý maqsatynda 349 bas saýyndy sıyrdy quraıtyn úsh taýarly-sút fermasy ashyldy. Onyń ishinde «Korno-1» О́K jańadan ashylǵan bolsa, «Egamnazarov» JK men «Zertas» ShQ sút fermasyn ulǵaıtyp otyr.
Megapolıste júzege asqan bul jobalarǵa jalpy quny 0,8 mıllıard teńge ınvestısııa tartyldy. Sharýa qojalyqtar Sımmental men Golshteın tuqymdy saýyndy sıyrlardy Eýropa elderinen ákelgen. Sıyrlardyń bul tuqymy sútti baǵytta bolǵandyqtan táýligine ortasha eseppen 24 lıtr sút saýylady.
Investısııalyq jobalardyń biri - «Korno-1» О́K aǵymdaǵy jyl basynda otandyq asyl tuqymdy sútti-etti baǵyttaǵy 50 bas iri qara mal satyp alǵan. Sharýashylyqta óndirilgen sút qala aýmaǵyndaǵy qaıta óńdeý sehtaryna ótkizilýde. Sharýashylyqta 4 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Aldaǵy ýaqytta, sharýashylyq qýattylyǵyn keńeıtip, qosymsha qora jaı qurylysyn júrgizip, mal basyn kóbeıtýdi josparlaýda. Sharýashylyqqa satyp alynǵan asyl tuqymdy iri qara maldyń analyq basyna «Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýdy, mal sharýashylyǵynyń ónimdiligin jáne ónim sapasyn arttyrýdy sýbsıdııalaý» baǵdarlamasyna sáıkes, 2021 jyldyń sáýir aıynda memleket taranynan 9,8 mln. teńge qoldaý kórsetilgen.
Búginde sút óndirý baǵytyn ulǵaıtý maqsatynda jeke kásipker «Egamnazarov» Eýropa elderinen 138 bas asyl tuqymdy iri qara maldyń analyq basyn satyp aldy (2020 jyly– 70 bas, 2021 jyly 68 bas). Qazirgi tańda satyp alynǵan iri qara maldarynyń jartysynan kóbi tóldep sharýashylyqtaǵy jalpy mal basy 173 basqa jetti. О́ndirilgen sút «FýdMaster» JShS-ne berilýde. Memlekttik qoldaýlardy tıimdi paıdalaný arqasynda sharýashylyqtyń sút óndirýdegi jyldyq qýattylyǵy 500 tonnadan 900 tonnaǵa jetti. Aldaǵy ýaqytta atalǵan sharýashylyq qora jaı qurylysyn jańartyp, sútti baǵytta mal basyn kóbeıtýdi josparlap otyr.
2019 jyly qurylǵan «Zertas» ShQ asyl tuqymdy sút baǵytyndaǵy fermasyn ulǵaıtty. Búgingi tańda sharýashylyqta qosymsha qora jaı salynyp, jalpy iri qara mal basynyń sany 128-den 342-ge jetip, onyń ishinde sútti baǵyttaǵy sıyrlardyń sany 161 basty qurap otyr. Munda jylyna óndiriletin súttiń kólemi 1000 tonnadan asady. Sharýashylyqta óndirilgen sút «FýdMaster» JShS-niń qaıta óńdeý sehyna jóneltiledi.
Jalpy aýmaǵy 2,2 gektardy quraıtyn sharýaqojalyqta zamanaýı «Parallel» saýý qondyrǵysy, sútti jınaýǵa arnalǵan salqyndatqysh tanker sekildi ınnovasııalyq texnologııalar jáne sıyrlardy turaqty ustaý, asyl tuqymdy buzaýlardy ósirý aımaqtary bar. Budan bólek, sharýashylyq mal azyǵyn daıyndaýǵa arnalǵan arnaıy qurylǵylarmen, aýyl sharýashylylyq tehnıkalarymen qamtylǵan.
Aldaǵy ýaqytta bul sharýaqojalyq mal basynyń sanyn arttyrý úshin qosymsha qora jaı qurylysyn júrgizip, sút ónimin kóbeıtýdi jáne halyqty tabıǵı ári sapaly sút ónimimen qamatamasyz etýdi josparlap otyr. «Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵyn damytýdy, mal sharýashylyǵynyń ónimdiligin jáne ónim sapasyn arttyrýdy sýbsıdııalaý» baǵdarlamasyna sáıkes jyl basynan beri óndirilgen sútke 5 241 300 teńge memlekettik qoldaý kórsetildi.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Wişwanatan Anand
Wişwanatan Anand (doglan senesi: 11.12.1969ý) hindi küşt grossmeýsteridir. Ol "dünýäniň 15-nji küşt çempiony" ada eýe boldy. FIDE-niň maglumatlaryna göra, 2800 reýtingden geçen 5 küştçüden biridir. Ol öz adyny 2007-nji ýylda Wladimir Kramnigi ýeňip gazanandyr. 24-nji aprel-11-nji maý aralygynda Sofiýa şäherinde geçirilen ýaryşda Bolgariýaly grossmeýster Weselin Topalowy 6,5-5,5 ýeňip, dünýäniň çempiony diýen adyny goramagy başarýar. Anand bu ýaryşda 2-nji, 4-nji we 12-nji döwleri (partiýalary) utdy, 1-nji we 8-nji döwlerde bolsa, ýeňildi. 2013-nji ýylda bolsa, öz ýurdunda, Hindistanyň Çennai şäherinde geçirilen ýaryşda Magnus Karlsene garşy ýeňildi. 1 ýyl soň çempionlygyny yzyna almak üçin rewanş oýnasa hem oňa Norwegiýaly küştçini ýeňmek başartmady.
Gazanan derejeleri[düzet | çeşmäni düzet]
1. 1983-nji ýyl: ýetginjekleriň arasynda geçirilen ýaryşda Hindistanyň çempiony. (14 ýaş)
2. 1984-nji ýyl:FIDE-niň halkara ussady. (15 ýaş)
3.1985-nji ýyl: Hindistanyň küşt boýunça çempiony (16 ýaş)
4.1987-nji ýyl: 18 ýaşa ýetmedik küştçüleriň arasynda geçirilen ýaryşda dünýäniň çempiony. (17 ýaş)
5.1988-nji ýyl: Grossmeýster (18 ýaş)
6.2000-nji ýyl: FIDE-niň geçirmeginde dünýäniň küşt çempiony.
7.2003-nji ýyl: Dünýäniň blitz çempiony.
8.2007-nji ýyl: Dünýäniň küşt çempiony.


text:
Bıyl SQO-ǵa qonys aýdarǵandardy baspanamen qamtýǵa 2 mlrd teńge bólindi
PETROPAVL. QazAqparat – Soltústik Qazaqstan oblysynda depýtattar «Nur Otan» saılaýaldy baǵdarlamasy boıynsha atqarylǵan jumysty qorytyndylady, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Nur Otan» partııasy SQO fılıaly baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, partııanyń depýtattyq fraktsııasynyń músheleri saılaýaldy baǵdarlamany iske asyrý jónindegi jol kartalarynyń oryndalýynyń aldyn ala qorytyndysyn shyǵardy.
Óńirlik jáne aýmaqtyq saılaýaldy baǵdarlamalardy taldaı kele, osy jyldyń 8 aıynda belgilengen 1134 is-sharanyń 192-si, ıaǵnı 17 %-ynyń oryndalǵany, 726-synyń – 64 %-ynyń júzege asyrylyp jatqany jáne 216 is-shara boıynsha, bul – 19 %, oryndaý merziminiń áli jetpegeni anyqtalǵan.
Іske asqan mańyzdy jobalardyń biri - Petropavlda «CLAAS» kompanııasynyń aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn qurastyrý zaýytynyń, Petropavl elektrtehnıkalyq zaýytynyń, 210 orynǵa shaqtalǵan juqpaly aýrýlar aýrýhanasynyń ashylýy jáne «Radýga» JShS qýaty 2,1 myń tonna bolatyn kóterme-taratý ortalyǵynyń paıdalanýǵa berilýi.
Sonymen qatar, jol kartalary aıasynda «Maslodel» JShS jańa óndiristik jelisi iske qosylyp, jylyna 66 myń tonna ýltrapasterlengen sút jáne 1,8 myń tonna qaımaq shyǵaratyn boldy.
Aqjar aýdanynda «Aqnıet Agro ı K» JShS un tartý tsehy salyndy jáne Shal aqyn aýdanynda dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni ashyldy.
Sonymen qatar, fraktsııa músheleri «Eńbek» memlekettik baǵdarlamasyn júzege asyrý máselesin talqylady. Bıyl bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 1 939,7 mln teńge bólingen.
«Qazirgi ýaqytta oblys aýdandarynda 242 úı satyp alynbaq, onyń 66-sy satyp alyndy, 48-i daıyn tur, 120-synyń qabyrǵasy qalansa, 8 úıdiń irgetasy quıyldy. Bir úıdi satyp alýǵa 8 mln teńge bólingen», - deıdi oblystyq máslıhattaǵy «Nur Otan» depýtattyq fraktsııasynyń jetekshisi Ásem Rahmetova.