text:
Döwlet statistikasy işgärleriniň hünär synagy
Işgärleriň hünär derejesini barlap görmek maksady bilen, 2011-nji ýylyň aprel–maý aýlarynda Statistika baradaky döwlet komitetiniň ähli işgärleriniň hünär synagy geçirildi. Hünär synagy Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynyň, Aşgabat şäheriniň hem-de welaýatlaryň Statistika müdirlikleriniň, etraplaryň we şäherleriň statistika bölümleriniň işgärleriniň hünär synagy hakyndaky düzgünnama laýyklykda amala aşyryldy. Hünär synagy tapgyrlaýyn geçirildi.
Merkezi edaranyň pudaklaýyn bölüm birlikleriniň we sebitleýin müdirlikleriň ýolbaşçy işgärleriniň (müdirlikleriň başlyklarynyň we olaryň orunbasarlarynyň, bölüm başlyklarynyň) hünär synagy söhbetdeşlik görnüşinde, ýolbaşçy däl işgärleriň hünär synaglary bolsa kompýuterde test görnüşinde amala aşyryldy.
Merkezi topar tarapyndan hünär synagyny geçirmegiň tertibi Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň merkezi edarasynyň bölüm we düzüm birlikleriniň we sebitleýin statistika edaralarynyň ýolbaşçylarynyň eýeleýän wezipesine laýyklygyny bahalandyrmagyň aşakdaky ölçeglerine esaslandy:
- işgäriň hünär derejesine edilýän resmi talaplara laýyklygy – iş stažy we başgalar;
- öňki hünär synagyndan häzirki wagta çenli aralykdaky döwürde öz işine döredijilikli çemeleşmek:
а) merkezi edaranyň pudaklaýyn müdirlikleriniň we bölümleriniň ýolbaşçylary üçin – degişli düzüm bölüm birliginde usulyýet we usuly häsiýetli işläp düzmeleriň, statistiki hasabatyň täze formalarynyň, hem-de täze görkezijileriň, ornaşdyrylyş tejribesiniň barlygy, usulýet işleriniň çap edilmegi, statistiki seljeriş işleriniň ýerine ýetirilişi, statistiki hasaba alyşyň halkara standartlarynyň we statistiki maglumatlary işlemegiň täze kompýuter programmalarynyň ornaşdyrylmagy, elektron maglumatlar binýadynyň döredilmegi we ýagdaýy, usulýet geňeşiniň işine gatnaşylmagy;
б) sebitleýin statistika müdirlikleriniň başlyklary we olaryň orunbasarlary, sebitleýin müdirlikleriň bölüm başlyklary hem-de etrap (şäher) statistika bölümleriniň başlyklary üçin – statistiki gözegçiligiň usullary boýunça düşündiriş işleriniň geçirilmegi, statistiki hasaba alyşy guramak boýunça usuly resminamalaryň barlygy, olary saklamagyň we işgärler üçin elýeterliligini üpjün etmegiň düzgünleriniň berjaý edilmegi;
- işgärler bilen işlemek – hünärmen işgärler bilen üpjünçilik, işgärleriň öz işlerine jogapkärçilikli çemeleşmegi, zähmet gatnaşyklarynyň düzgünleriniň berjaý edilmegi;
- statistiki işleriň guralyşynyň ýagdaýy – özünden aşakda/ýokarda durýan statistika edaralary bilen aragatnaşyk, pudaklaýyn ýa-da funksional bölüm birlikleri bilen gorizantal aragatnaşyk, statistiki gözegçilik bilen gurşalyp alyş we onuň hili, ýerlerde seminarlaryň we maslahat beriş işleriniň geçirilmegi, statistiki maglumatlaryň anyklygyny barlamagyň meýilnamalaşdyrylyşy we guralyşy, maglumatlar binýadynyň ýagdaýy, döwürleýin statistiki ýygyndylaryň goýberlişi we hili;
- statistikanyň nazaryýeti, pudaklaýyn statistika, ykdysadyýet, Türkmenistanyň Hökümetiniň sosial-ykdysady syýasaty boýunça bilimleri.
Hünärmenleriň hünär synagy degişli programma boýunça kompýutere girizilen sowallara synag tabşyryjynyň jogap bermegi görnüşinde geçirildi. Türkmenistanyň Hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň täze Galkynyş eýýamyndaky ykdysady taglymaty, Türkmenistanyň Konstitusiýasy, “Türkmenistanyň durmuş-ykdysady ösüşiniň 2011-2030-njy ýyllar üçin milli maksatnamasy”, “Döwlet statistikasy hakynda” Türkmenistanyň kanuny, ykdysadyýet we sosial ýaýraw boýunça kadalaşdyryş we kanunçylyk binýady, statistikanyň nazaryýet esaslary, statistiki maglumatlary ýygnamagyň, işlemegiň we seljermegiň usullary boýunça, statistika ulgamynda döwlet dolandyryş edaralarynyň işgärleriniň wezipeleri we borçlary, kompýuter sowatlylygy boýunça, şonuň ýaly-da wezipe borçlaryny, ýolbaşçylaryň tabşyryklaryny we görkezmelerini ýerine ýetirişi, zähmet we ýerine ýetiriş düzgün-nyzamyny berjaý edişi hem-de beýleki işewürlik we ahlak sypatlary barada işgäre berlen häsiýetnamany göz öňünde tutup, hünär synagy topary her bir işgär boýunça çözgüt çykardy.
Tutuşlygyna alnanda gowy netijeler gazanyldy. Merkezi edarada bildirilýän talaplara gabat gelmeýän işgär ýok. Emma usulyýet işlerine, kompýuter sowatlylygyna ünsi güýçlendirmek zerurlygy ýüze çykaryldy. Işgärleriň ykdysady bilimleriniň derejesini ýokarlandyrmak maksady bilen, merkezi edarada we ýerlerde derwaýys meseleler boýunça seminarlaryň yzygiderli geçirilmegi zerur bolup durýar.
Hünär synagynyň netijeleri boýunça, bölüm birlikleriniň işgär düzümini kämilleşdirmegiň barşynda işiň netijeliligini mundan beýlägem ýokarlandyrmak maksady bilen, işgärleri seçip almak we ýerli-ýerinde goýmak, orun tutjak ýaş hünärmenleri çekmek, statistiki maglumatlaryň elektron binýatlarynyň pugtalandyrylmagy boýunça işleri güýçlendirmek, işgärleriň kompýuter endiklerini ösdürmek, ykdysady-matematiki usullardan peýdalanylyşyny we maglumatlary işläp taýýarlamagyň täze programmalarynyň özleşdirilişini boýunça işleri üns merkezinde saklamak boýunça yzygiderli iş geçirilmegi maslahat berildi.


c: text/html

text:
Hyzmatdaşlyk
Türkmenistanyň wekiliýeti Pakistanda we Hindistanda gepleşikleri geçirdi
Habar berlişi ýly, 15-nji ýanwarda geçirilen türkmen-pakistan syýasy we ykdysady geňeşmeleriň gün tertibine döwletara hyzmatdaşlygynyň ileri tutulýan ugurlary, şol sanda ikitaraplaýyn hökümetara toparynyň işiniň netijeleri baradaky meseleler girizildi. Halkara we sebitara gatnaşyklaryny işjeňleşdirmek gyzyklanma bildirilýän pikir alyşmalaryň özenini düzdi. Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan halkara gaz geçirijisiniň gurluşygy, Türkmenistan-Owganystan-Pakistan ugry boýunça optiki süýümli aragatnaşyk ulgamyny we elektrik geçirijileri çekmek boýunça bilelikdäki taslamalaryň durmuşa geçirilişine aýratyn ...
Mejlisde Koreýa Respublikasynyň parlament wekiliýti bilen duşuşyk geçirildi
Duşuşygyň barşynda myhmanlar ýurdumyzyň ýokary kanunçykaryjylyk edarasynyňesasy wezipeleri, onuň düzümi hem-de hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başyny başlan giň möçberli durmuş-ykdysady özgertmeler babatda işiniň ugurlary bilen tanyşdyryldy.
Türkmenistan Aziýanyň demir ýol ulgamyna möhüm halka hökmünde goşulyşýar
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow kuwwatly ulag-aragatnaşyk düzümini döretmegiň hasabyna özara bähbitli ykdysady gatnaşyklary ösdürmäge hem-de halkara hyzmatdaşlygy pugtalandyrmaga gönükdirilen iri möçberli taslamalaryň başyny başlady. Häzirki wagtda Türkmenistanyň logistika strategiýasy Merkezi Aziýa sebitiniň hem-de tutuş yklymyň çäklerinde anyk häsiýete eýe boldy.
Türkmenistan we Ýaponiýa telekommunikasiýalar we maglumat tehnologiýalary ulgamynda hyzmatdaşlygy giňeldýär
Mälim bolşy ýaly, innowasion elektronika hem-de beýleki ýokary tehnologiýaly önümleri işläp taýýarlamakda öňdebaryjylaryň biri bolan bu iri transmilli kompaniýa bilen telewideniýe, kinematografiýa we sanly ulgamlarda netijeli köp ýyllyk hyzmatdaşlyk 2013-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýa resmi saparynyň barşynda gyzyklanma bilan ara alnyp maslahatlaşyldy. Döwlet Baştutanymyz bu korporasiýanyň Tokio şäherindäki edara binasyna baryp, ýurdumyzyň iň gowy dünýä tejribesini çekmäge hem-de dünýäniň öňdebaryjy kompaniýalary bilen işewür ...
Türkmen wekiliýeti Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna gatnaşar
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz parlament diplomatiýasynyň mümkinçiliklerini netijeli peýdalanmagyň möhümdigini belledi. Şeýle hem parlamentara gatnaşyklarynyň, BMG-niň ýöriteleşdirilen edaralary we beýleki halkara guramalary, şol sanda Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasy bilen gatnaşyklary yzygiderli ösdürmegiň ähmiýeti nygtaldy.
15–16-njy ýanwarda DIM-niň wekiliýeti Yslamabatda bolar
Aziýa sebiti boýunça goňşy ýurtlar, şol sanda Pakistan Yslam Respublikasy bilen netijeli hyzmatdaşlygy berkitmek Bitarap Türkmenistanyň daşary syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri bolup durýar.
Türkmenistan «EKSPO-2020» sergisinde üstünliklerini görkezmäge taýýarlanýar
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow EKSPO gatnaşmagyň dünýä bileleşigine Türkmenistanyň gazanýan döwrebap üstünliklerini görkezmäge, ykdysadyýetiň dürli ulgamlaryny ösdürmek babatda durmuşa geçirilýän maksatnamalar, türkmen halkynyň baý medeni-mirasy bilen tanyşdyrmaga mümkinçilik berjekdigini hem-de ýurdumyzyň tehnologiýalarynyň, ylmyň işläp taýýarlamalarynyň, harytlarynyň we hyzmatlarynyň daşarky bazarda öňe ilerlemegini üpjün etjekdigini belledi. Milli Liderimiz “EKSPO-2020”-niň täze gatnaşyklary ýola goýmak, dürli ulgamlarda tejribe alyşmak, daşary ...
«PETRONAS Çarigali (Türkmenistan) Sdn Bhd» kompaniýasy Malaýziýanyň UTP uniwersitetine okamaga çagyrýar
*Maşyngurluşygynyň tehnologiýasy *Himiki maşyngurluşyk *Nebitgaz çykarmagyň tehnologiýasy *Elektrika we elektronika *Geologiýa we geofizika *Maglumat kompýuter tehnologiýalary/Işewür maglumat bermegiň ulgamy
Türkmenistan Beýik Ýüpek ýoluny polat görnüşinde dikeldýär
Türkmenistanyň üstaşyr geçelgelerini hasaba almak bilen, ägirt uly Aziýa sebitiniň ýurtlaryny birleşdirýän has amatly ýollary gözläp tapmak ýurdumyzyň geografiki ýagdaýynyň artykmaçlyklaryny nazara almak bilen, onuň logistika ulgamyny ösdürmegiň wezipelerine laýyk gelýär. Multimodal düzümi döretmäge gönükdirilen iri möçberli ulag taslamalarynyň başyny başlan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow döwletimiziň üstaşyr mümkinçiliklerini artdyrmagyň Türkmenistanyň durmuş-ykdysady we tehnologiki taýdan ösmeginiň, dünýä hojalyk gatnaşyklar ulgamyna goşulyşmagynyň möhüm şertleriniň biridigini belleýär.
Döwlet gullugy akademiýasynyň we ÝeB-niň dolandyryş menejmenti ulgamyny kämilleşdirmek boýunça bilelikdäki taslamasyny durmuşa geçirmek dowam edýär
Geňeşiň işine taslamanyň milli hyzmatdaşlarynyň wekilleri gatnaşdylar, olaryň arasynda maliýe we ykdysadyýet, zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak, bilim ministrlikleriniň, Türkmenistanyň Prezidentini ýanyndaky Döwlet we hukuk institutynyň, Halkara ynsanperwer ylymlary we ösüş uniwersitetiniň wekilleri bardy.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Aşgabatda Türkmenistanyň Agrar partiýasynyň nobatdan daşary III gurultaýy boldy. Onda döwletimiziň giň möçberli durmuş-ykdysady maksatnamalaryny durmuşa geçirmegiň çäklerinde bu syýasy guramanyň öňünde durýan möhüm wezipeler...
24-26-njy ýanwarda Aşgabatda Belarus Respublikasynyň Medeniýet günleri geçiriler. Hökümetiň mejlisinde bu döredijilik çäresini geçirmäge görülýän taýýarlyk barada wise-premýer A. Garajaýew hasabat berdi. Bellenilişi ýaly, belarus medeniýetiniň...
Türkmenistan Birleşen Arap Emirlikleriniň Dubaý şäherinde geçiriljek «EKSPO-2020» Bütindünýä sergisine gatnaşmaga taýýarlyk görýär. Ministrler Kabinetiniň mejlisinde wise-premýer O.Gurbannazarowyň habar berşi ýaly, 2020-nji ýylyň 20-nji oktýabryndan...
12-nji ýanwarda geçirilen Hökümetiň mejlisinde Mejlisiň ýolbaşçysy Akja Nurberdiýewa ýurdumyzyň wekiliýetiniň Eýranda geçiriljek Yslam Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Parlament Bileleşiginiň Musulman Zenan Parlamentarileriniň 7-nji maslahatyna we bu...
Medeniýet ministrliginiň maslahat zalynda meşhur heýkeltaraş, Türkmenistanyň halk suratkeşi, Döwlet çeperçilik akademiýasynyň ýanynydaky ýörite çeperçilik mekdebiniň mugallymy Saragat Babaýewe “Hormatly Il ýaşulusy” diýen ady dakmak...
Türkmenistanlylar Täze, 2018-nji ýyly uly dabaralar bilen garşyladylar we ony agzybir maşgala hökmünde dabaralandyrdylar. Biz Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýyly bolan hem-de ýatdan çykmajak köp sanly...
28-nji dekabrda Russiýa Federasiýasynyň Astrahan oblastynyň Priwoložskiý raýonynyň Funtowo obasynda Medeniýet öýi açylyp, ulanylmaga berildi. Ýakynda bu ýerde Türkmneistanyň bu oblasta sowgady hökmünde umumybilim berýän...
Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň agzalary Täze ýyl baýramy mynasybetli baýramçylyk sowgatlary bilen begendirýär. Olar baýramçylykda hossarsyz çagalara, köp çagaly maşgalalara, maýyplaar, garrylar öýünde ýaşaýanlara we...
Sportuň gyşky oýunlar toplumynda dowam edýän baýramçylyk şüweleňiniň üçünji gününde türkmen estradasynyň meşhur ýyldyzlary aşgabatlylara we paýtagtyň myhmanlaryna dabaraly konsert bilen hezil berdiler. Zaly dolduryp...
Adalat köşgünde “Bitarap Türkmenistanda döwletliligiň, hukuk ulgamynyň we demokratiýanyň ösüş gadamlary” atly ylmy-amaly maslahat geçirildi. Bu maslahat Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Döwlet we hukuk institutyň döredilmeginiň...
Türkmenistanly Jeýhun Agatagiýew Russiýanyň NTW teleýaýlymy hem-de Sputnik radiosy tarapyndan geçirilen "Sen ajaýyp! Tanslar" bäsleşiginde 4-nji orna mynasyp boldy. Jemi 142 wekiliň gatnaşmagynda geçirilen bäselşigiň...
Ýola goýlan asylly däbe görä, ýetip gelýän Täze ýylyň öňýanynda “Döwletliler köşgünde” baýramçylyk çäresi geçirildi. Dabarada onda terbiýelenýänlere hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň adyndan Täze ýyl...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýakynlaşyp gelýän Täze ýyl mynasybetli “Mizan” işewürlik merkezinde guralan dabara gatnaşdy.
Bu ýere Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasarlary, Mejlisiň, harby we hukuk goraýjy edaralaryň,...
Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň we Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň bilelikde guramagynda paýtagtymyzyň Magtymguly adyndaky Milli sazly drama teatrynda Türkmen-Amerikan baýramçylyk konserti geçirildi. ...
22-nji dekabrda geçirilen hökümet mejlisinde wise-premýer A.Garajaýew geljek ýylyň “Türkmenistan –Beýik ýüpek ýolunyň ýüregi” diýlip yglan edilmegi mynasybetli geçiriljek dabaralaryň we çäreleriň maksatnamasynyň taslamasyny, şeýle...
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow Türkmenistanyň ulag ulgamoynyň Täze ýyl baýramçylyklary günlerinde ýolagçy gatnawlarynyň sanynyň artdyryljakdygy barada hökümet mejlisinde habar berdi.
Onuň aýtmagyna görä, Aşgabat-Kerki-Aşgabat, Aşgabat-Türkmenbaşy-Aşgabat,...
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet mejlisinde jemagat hojalygy gulluklarynyň, lukmançylyk edaralarynyň, söwda kärhanalarynyň, jemgyýetçilik ulagynyň, energiýa we suw üpjünçilik ulgamlarynyň bökdençsiz işlerini guramagy üpjün etmek boýunça...


text:
Fransiýa XVIII-XIX asyrlaryň sepgidinde
Mowzuk: Fransiýa XVIII-XIX asyrlaryň sepgidinde.
MEÝILNAMA
1. Ýakobinçiler topary we olaryň hökümrowanlygy.
2. Napoleonyň içeri we daşary syýasaty.
3. Wena kongressi we onuň kararlary. Mukaddes ýaranlyk.
18-nji brýumer döwlet agdarylyşygyndan soň Napoleon häkimiýeti ýuridiki resmileşdirmäge howlukdy. Täze konstitusiýa kabul edildi. 3 mln-dan gowrak fransuz onuň kabul edilmegi üçin ses berdi, 1,5 müň garşy. Saýlaw polisiýanyň nazary astynda geçirildi. Täze konstusiýa boýunça Fransiýa respublikalygynda galdy. Emma bütin häkimiýet 1-nji konsulyň elinde jemlenipdi. Konstitusiýa boýunça 1-nji konsul goşunyň baş serkerdesi, ol kanun çykaryjy häkimiýetiň ähli edaralarynyň agzalaryny belleýärdi. Konsul deportamentleriň başynda duran protektleri özi belleýärdi. Ministrler hem 1-nji konsul tarapyndan bellenýärdi.
N.Bonapart ol adaty şahsyýet däldi. Zehinli goşunbaşy, ussat guramaçy ol rewolýusiýanyň gazananlaryny ýok edip bolmaz diýip belleýärdi. Öz şahsy häkimligini dikeldip Napaleony esasan hem rewolýusiýa ýýllarynda baýlyk we ýer edinenler goldaýardylar. Teňňelerde onuň şekili zikkelenýärdi.
1802-nji ýýldan başlap Napaleonyň doglan güni milli baýram edilip bellendi. 1802-nji ýýlda geçirilen referendum boýunça ol ömürlik konsul, onda-da özüne mirasdüşeri bellemek hukugy bilen saýlanylýar. Napoleon buthananyň ähmiýetine gowy düşünýärdi. Şonuň üçin hem ol 1801-nji ýýlda rim papasy bilen gepleşip, dini baýramlary dikeldýär. 1804-nji ýýlda Napoleon dabaraly ýagdaýda täç geýdirilýär. 1804,1808, 1811-nji ýýllarda Raýat, kommersiýa we Jenaýat kodeksleri çap edilýär, olar “Napoleonyň kodeksleri” adyny alýar. Kodeksler raýat gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak we hususy eýeçiligiň eldegirilmesizligini goramaga gönükdirildi. Olar Fransiýada erkin bäsleşigiň, öndüriji güýçleriň ösüşi üçin şert döredýärdi. Emma kodekslerde ölüm jezasy, ten jezasy baradaky maddalar, şoň ýaly hem aýallaryň hukuksyzlygy baradaky ýagdaýlar saklanyp galýardy. Umuman alanyňda kodeks Fransiýa ykdysady ösüşine mümkinçilik döretdi.
Özüniň daşary syýasatynda Napoleonyň maksady Fransiýanyň Ýewropada ykdysady we syýasy agalygyny üpjün etmekdi. Onuň üçin Napaleonda doly mümkinçilik bardy. Sebäbi bu döwürde fransuz goşuny Ýewropada 1-nji goşundy, onuň serkerdeleri başarjaň we sowatlydy Napaleonyň özi bolsa tanymal goşunbaşy we görnükli döwlet işgäridi.
Napoleonyň ähli goşunlary fransiýa garaşly ýurtlarada degişlidi. Ol şol ýurtlaryň başynda öz dogan-garyndaşlaryny belleýärdi, garaşly ýurtlaryň köpüsi Napoleonyň girizýän täzeliklerini uly höwes bilen goldaýar. Emma Napoleonyň syýasatyna Angliýa, Awsrtiýa, Russiýa, Prussiýa garşydy. 1805-nji ýýlda güýzde uruş hereketleri ýaňadan başlanýar. Ol gysga wagtyň içinde Fransiýa, Awstriýany, Italiýany, Golland, Prussiýany basyp alýar. Indi Napoleonda ýeke-täk duşman ol hem Angliýa galypdy. Napoleon Angliýany ykdysady gabawa almagy wezipe edip goýýar. Şol maksat bilen ol Angliýa bilen ähli gatnaşyklary bes etmäge özüne garaşly döwletleri borçly edýär. Emma iňlis hökümeti oňa jogap edip neýtral suwlarda fransiýanyň söwda gämilerini basyp alýar hem-de ähli fransuz gämi duralgalaryny gabawa salýar. Şeýle ýagdaýda iňlis harytlaryna bolan isleg Russiýada-da hat-da fransiýada-da kanagatlandyrylmaýar. Ýewropa ýurtlary, şol sanda Russiýa gabaw bilen ylalaşmaýardy. Gabaw fransiýa – russiýa gapma-garşylyk has ýitileşdi. Prussiýa derbi-dagyn edilen soň hem Fransiýa bilen Russiýanyň arasynda uruş dowam edýärdi. 1807-nji ýýlda gündogar Prussiýada bolan söweşde fransuzlar ýeňiş gazandy.
1807-nji ýylyň Gorkut aýynyň 7-de Tilzitde Neman derýasynyň kenarynda 2-imperator, ýagny Napoleon bilen Aleksandr 2-ň duşuşygy bolup, onda ýaraşyk we ýaranlyk barada şertnama baglaşylýar. Şonda Russiýa Ýewropada Fransiýanyň peýdasyna bolup geçen ähli özgerişler bilen razylaşýar we Fransiýa bilen Russiýanyň arasynda Angliýa garşy ýaranlyk baglaşylýar.
Emma ol ýaraşyk wagtlaýýndy. Napoleon indi dünýä agalygy ugrunda uruşlara taýýarlanýardy. Napoleon Russiýa garşy ýörüşe taýýarlanyp onuň serhetlerinde ýarym milliondan gowrak fransuz, prus, awstriýa goşunlary jemlenipdi. 1812-nji ýylyň 24-nji iýunynda geçilen gije Napoleonyň goşunlary Russiýa garşy uruşa girişdi. Ol uly söweşlerden soň Moskwa ýakynlaşypdy. Onuň etegindäki Borodino obasynda 7 sentýabrde şol döwrüň uly söweşlerinden biri bolup geçdi. Güýçler şeýledi: ruslar – 120 müň töweregi, fransuz goşunlary –135 müň töweregi. Borodino söweşi netijesinde Napoleonyň goşunynyň 58,5 müň adamy heläk bolýar. Ruslar takmyndan 41 müň adam ýetirýär we Moskwa tarapa yza çekilýär. 14 sentýabrda basyp alyjylar Moskwa girýärler we onda 1 aý 4 güň bolýarlar. Garaşsyzlyk aýynyň 18-de 1812-nji ýýlda olar Moskwadan çykmaga mejbur bolýarlar. 1812-nji ýylyň Bitaraplyk aýynyň ortalarynda Russiýanyň çäklerinden bary-ýogy 20 müňe golaý fransuz esgerleri çykyp gidýär.
1813-nji ýylyň ýazynda Fransiýa garşy Russsiýa, Angliýa, Ispaniýa, Portugal, Prussiýa, Şwesiýa, Awstriýa döwletleri bileleşik döredýärler. Olar Napoleon goşunlary doly derbi-dagyn etmegi ylalaşýarlar.
1814-nji ýýlyň Nowruz aýynyň 31-de bileleşigiň goşunlary Pariže girýärler. 30 maýda Fransiýada döredilen wagtlaýyn hökümet Taleýranyň ýolbaşçylygynda ýaran döwletleriň wekilleri bilen ýaraşyk şertnamasyny baglaşýarlar. Oňa laýýklykda Fransiýa 1792-nji ýýlda serhetlerine gaýdyp gelýär. Senat Napoleonyň deregine şa edip Lýudowik 18-I belleýär. 1814-nji ýýlda Lýudowik 18-I Fransiýada konstitusion manarhik dikeldilýändigini yglan edýär.
Emma napoleon Elbada gizlenýärdi. Ol Fransiýadaky özgerişlerden habarlydy. 1815-nji ýýlyň Nowruz aýynyň 1-de ol özüne wepaly 1000 esger bilen Fransiýanyň günorta kenarynda goşun düşürýär we 3 hepdeden soň Pariže girýär we öz häkimligini dikeldýär.
1815-nji ýýlyň Oguz aýynyň 18-i Napoleon özüniň iň soňky ýörişini Belgiýa garşy başlaýar. Brýuseliň golaýynda Waterloa diýen ýerde uly söweş bolup Napoleonyň özi bolsa iňlislere ýesir düşýär hem-de 1821-nji ýýlyň Magtymguly aýynda sürgün edilen ýerinde aradan çykýar. Wena kongressi 1814-nji ýýlyň Ruhnama aýynyň 1-den 1815-nji ýylyň Gorkut aýynyň 9-na aralygynda bolup geçýär. Oňa 4 döwletiň wekilleri (Russiýa, Awstriýa, Prussiýa, Angliýa) gatnaşýar. Kongressiň esasy maksady Ýewropada bolup geçen üýtgeşikleriň syýasy netijesini ýok etmek ýagny Napoleon ugurlaryny ýazgarmak. Wena kongessine gatnaşyjylar özara şertler ulgamyny baglaşmak arkaly halkara meseleleri çözmegi karar etdi. Bu diplomatik ulgam XIX asyryň I ýarymyna çenli saklandy. Kongresse gatnaşyjylar ilki bilen Fransiýany gowşatmak we onda geljekde Napoleon imperiýasynyň dikeltmegiň ýol bermezlik barada birnäçe çäreleri kesgitledi. Wena kongressi öz garaýşy boýunça Ýewropanyň kartasyny täzeden kesgitledi.
Fransiýanyň töwereginde birnäçe döwletler emele geldi. Mysal üçin baý we ösen Belgiýa gowşak Gollandiýa bilen birlşdirip Niderlandiýa şalygyny emele getirdi. Polşa boýunça Russiýa, Prussiýa we Awstriýa döwletleriniň arasynda paýlaşyldy. Finlandiýa we Bessorabiýa Russiýanyň ygtyýarynda galdy.
Italiýa, Sardiniýa şalygy Genul, Wenesiýa we Lambardiýa gaýtarylyp berilýärdi. Prussiýa, Reýn oblasty Westdaniýa, Pomeraniýa birikdirildi. Norwegiýa Daniýadan alnyp Şwesiýa birikdirildi. Şwesariýanyň araçäkleri giňeldilip kongressiň karary bilen oňa hemişelik bitaraplyk statusy berildi. Wena kongressiniň kararlary Ýewropada dworýan-monorhistik häkimiýetiniň güýçlenmegine getirdi. Ol bolsa ilki bilen başlanan rewolýusion we milli özbaşdaklyk hereketini basyp ýatyrmaga gönükdirildi. Şol maksat bilen hem Ýewropa döwletleriniň hökümetleri öz aralarynda mukaddes soýuzy baglaşdyr.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Öri meýdanlary hakynda
Şu Kanun öri meýdanlaryny durnukly dolandyrmagyň hukuk, ykdysady we guramaçylyk esaslaryny kesgitleýär we öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak, olaryň ekologik, ykdysady we serişde potensialyny ýokarlandyrmak bilen baglanyşykly gatnaşyklary düzgünleşdirýär.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) öri meýdanlary ýa-da peýdalanylýan öri meýdan ýerleri — döwlet eýeçiliginde durýan we mal bakmak hem-de beýleki maksatlar üçin peýdalanylýan, oba hojalyk maksatly ýerleriň düzümine girýän ýerler;
2) öri meýdanlarynyň baýlyklary — belli bir öri meýdan ýer böleginiň önümliligini kesgitleýän ot, gyrymsy agaç we beýleki ösümlikleriniň gorlary;
3) öri meýdanlarynyň düzümine girýän obýektler — suwlulandyryş desgalary (guýular, dik guýular, suw sorujy beketler, suw geçirijiler we beýleki desgalar), ýollar, köprüler, mal sürlüp geçirilýän ýollar, agyllar we mallary suwa ýakmak hem-de olaryň dynç almagy üçin daşyna germew aýlanan ýerler, çopanlaryň wagtlaýyn ýaşamaklary üçin ýerler, şeýle hem mal bakmak üçin zerur bolan beýleki gozgalmaýan emläk;
4) öri meýdanlarynyň göterijilik sygymy — öri meýdanlarynda öri meýdan baýlyklaryna we ekologik ýagdaýyna zyýan ýetirmezden bakylyp bilinjek, ýeriň meýdan birligine düşýän mallaryň baş sanynyň mukdary;
5) mal sürlüp geçirilýän ýollar — mallary öri meýdanlarynyň beýleki ýerlerine sürüp äkitmek ýa-da mallaryň öri meýdanlaryň arasynda hereket etmekleri üçin niýetlenilen, öri meýdanlarynyň bölekleri;
6) öri meýdanlaryny peýdalanyjylar — öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugyna eýe bolan Türkmenistanyň ýuridik şahslary;
7) öri meýdanlarynyň kärendeçileri — öri meýdanlaryny kärendesine almak hukugyna eýe bolan, Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslary;
8) öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşigi — belli bir çäkde ýaşaýan hem-de bilelikde mal bakýan we (ýa-da) öri meýdanlaryny beýleki maksatlar üçin peýdalanýan mal eýeleri tarapyndan, öri meýdanlaryny bilelikde dolandyrmak we peýdalanmak maksady bilen döredilen jemgyýetçilik birleşigi;
9) çekene — mallary bilelikde bakmak maksady bilen ýuridik şahsy döretmezden döredilen mal eýeleriniň birleşigi;
10) öri meýdanlarynyň peýdalanylyşyny düzgünleşdirmek boýunça topar — özüniň garamagyndaky çäkde ýerleşýän öri meýdanlarynyň rejeli peýdalanylmagy we goralmagy bilen baglanyşykly gatnaşyklary düzgünleşdirmek maksady bilen ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasy ýa-da öri meýdanlaryny peýdalanyjylar tarapyndan düzülýän topar;
11) öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasy — öri meýdanlarynyň durnukly peýdalanylmagyny üpjün etmek üçin zerur bolan maglumatlary özünde jemleýän resminama;
12) peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini goramak — öri meýdanlarynyň serişde potensialynyň rejeli peýdalanylmagyna, gowulandyrylmagyna we goralyp saklanylmagyna, öri meýdanlarynyň zaýalanmagynyň, ýok edilmeginiň ýa-da olara beýleki zyýanly täsirleriň ýetirilmeginiň öňüni almaga gönükdirilen çäreleriň toplumy;
13) öri meýdanlaryny gowulandyrmak —
öri meýdanlarynyň serişde potensialyny we önümliligini ýokarlandyrmaga, topragyň hasyl berijiligini artdyrmaga we öri meýdanlaryny suwlulandyrmaga gönükdirilen çäreleriň toplumy;
14) öri meýdanlarynyň başga maksatlar üçin peýdalanylmagy — öri meýdanlarynyň, mal bakmakdan başga, olara degişli bolan, ýöne olar bilen çäklenmeýän, aw awlamak, balaryçylyk, derman ösümliklerini, miweleri we ir-iýmişleri ýygnamak, bede taýýarlamak, syýahatçylyk we raýatlaryň dynç almagy ýaly beýleki maksatlar üçin peýdalanylmagy;
15) öri meýdanlarynyň döwlet monitoringi —
öri meýdanlaryny durnukly dolandyrmak maksady bilen öri meýdanlarynyň peýdalanylmagy, öri meýdanlarynyň ýagdaýyna baha berilmegi we çaklanylmagy netijesinde ýüze çykýan, bolup geçýän üýtgeşmelere gözegçilik ediş ulgamy;
16) öri meýdanlarynyň döwlet hasaba alnyşy — öri meýdanlarynyň tutýan meýdany, ýerleşişi we araçäkleri hem-de degişli döwürde olar bilen bolup geçýän üýtgeşmeler barada maglumat;
17) öri meýdanlaryny tükelleme (inwentarizasiýa) — öri meýdanlarynyň ýagdaýyny ýazyp teswirlemek, kartalaşdyrmak hem-de mukdar we hil görkezijilerini kesgitlemek boýunça işleriň toplumy;
18) öri meýdanlarynyň geobotaniki barlaglary — öri meýdanlarynyň önümliligini, ot örtüginiň gurluşyny we düzümini, onuň gögerýän ýerlerini, mallaryň dürli görnüşlerini bakmak üçin öri meýdanlaryny peýdalanmak mümkinçiligini, öri meýdanlarynyň ot we gyrymsy agaç ösümlikleriniň hilini hem-de onuň gorlaryny, şeýle hem bar bolan suw çeşmelerine görä öri meýdanlaryny peýdalanmagyň häsiýetini, mal sürlüp geçirilýän ýollary we öri meýdanlaryny döwürleýin peýdalanmak mümkinçiligini kesgitlemek maksady bilen geçirilýän barlaglar.
2-nji madda. Öri meýdanlary hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Öri meýdanlary hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we gorap saklamak babatda gatnaşyklary düzgünleşdirýän Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Türkmenistanyň tokaý gaznasynyň ýerlerinde we aýratyn goralýan tebigy çäklerde mal bakmak bilen baglanyşykly gatnaşyklar, Türkmenistanyň degişli kanunçylygy arkaly düzgünleşdirilýär.
3. Şu Kanunyň düzgünleriniň, şu maddanyň 2-nji böleginde görkezilen ýerleriň toparlarynyň hukuk düzgünine çapraz gelmeýänligine görä, bu düzgünler olar babatda ulanylýar.
4. Eger Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanunda göz öňünde tutulanlardan başga kadalar bellenilen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Öri meýdanlary hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň wezipeleri
Öri meýdanlary hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň wezipeleri öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak, gowulandyrmak we gorap saklamak bilen baglanyşykly gatnaşyklary düzgünleşdirmek, şeýle hem peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini peýdalanyjylaryň we kärendeçileriň hukuklaryny goramak bolup durýar.
4-nji madda. Öri meýdanlary hakynda Türkmenistanyň kanunçylygynyň esasy ýörelgeleri
Öri meýdanlary hakynda Türkmenistanyň kanunçylygy şu aşakdaky esasy ýörelgelere esaslanýar:
1) öri meýdanlarynyň rejeli peýdalanylmagyny we gowulandyrylmagyny üpjün etmek;
2) peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň goralmagyny üpjün etmek;
3) Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslary üçin öri meýdanlarynyň elýeterliligi;
4) öri meýdanlarynyň rejeli peýdalanylmagyny, gowulandyrylmagyny we goralmagyny ykdysady taýdan höweslendirilmegi;
5) öri meýdanlarynyň peýdalanylyşyna we goralyşyna gözegçilik;
6) öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda kadalaşdyrmak;
7) öri meýdanlaryny peýdalanmak bilen bagly çäreler geçirilen mahalynda aýanlyk, raýatlaryň öri meýdanlarynyň peýdalanylyşy we goralyşy hakynda maglumatlary almaga bolan hukugy;
8) raýatlaryň we jemgyýetçilik birleşikleriniň öri meýdanlaryny goramak boýunça çäreleriň amala aşyrylmagyna, durmuşa geçirilmegi öri meýdanlarynyň ýagdaýyna oňyn täsir edip biljek çözgütleriň taýýarlanylmagyna Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde gatnaşmagy;
9) öri meýdanlaryna ýaramaz täsirleriň netijesinde, olara ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagy;
10) öri meýdanlary hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik;
11) öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak babatda halkara hyzmatdaşlygy.
5-nji madda. Öri meýdanlaryna eýeçilik hukugy
1. Öri meýdanlary döwlet eýeçiligi bolup durýarlar, onuň goragy astynda bolýarlar we hususy eýeçilige berlip bilinmeýär.
2. Öri meýdanlary şu Kanun we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalary bilen kesgitlenilýän şertlerde we tertipde diňe peýdalanmaga hem-de kärendesine berlip bilner.
6-njy madda. Öri meýdan ýerleri
1. Öri meýdan ýerleri oba hojalyk maksatly ýerleriň düzümine girýärler.
2. Öri meýdan ýerleriniň düzümine mal bakmak üçin peýdalanylýan ýerler, şeýle hem mal sürlüp geçirilýän ýollar, kommunikasiýalar, ýata suwly howdanlar, guýular, suw geçirijiler, gurulmalar we öri meýdan hojalygyny alyp barmak üçin zerur bolan beýleki desgalar bilen eýelenen ýerler girýärler.
7-nji madda. Öri meýdanlary üçin berilýän ýerleriň beýleki toparlary
1. Mal bakmak üçin öri meýdan hökmünde Türkmenistanyň tokaý gaznasynyň ýerleri, aýratyn goralýan tebigy ýerleriň aýratyn bölekleri we beýleki toparlara degişli ýerler bölünip berlip bilner.
2. Türkmenistanyň tokaý gaznasynyň çägindäki mal bakmak üçin ýaramly ýerler, tokaý hojalygyny alyp barmagyň maglumatlaryna görä bölünip berilýär we Türkmenistanyň tokaý kanunçylygynda bellenilen tertipde peýdalanylyp bilner.
8-nji madda. Öri meýdan ýerlerini ýerleriň beýleki toparlaryna geçirmek we öri meýdan ýerlerini almak
1. Öri meýdan ýerlerini oba hojalyk zerurlyklary bolmadyk hajatlar üçin ýerleriň beýleki toparlaryna geçirilmegine aýratyn ýagdaýlarda, Türkmenistanyň ýer hakyndaky kanunçylygynda we beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalarynda kesgitlenilýän tertipde ýol berilýär.
2. Öri meýdan ýerleriniň döwlet ýa-da jemgyýetçilik zerurlyklary üçin alynmagy Türkmenistanyň ýer hakyndaky kanunçylygyna laýyklykda geçirilýär.
3. Öri meýdan ýerleriniň ýerleriň beýleki toparlaryna geçirilmegi we şu maddanyň 1-nji hem-de 2-nji böleklerinde göz öňüne tutulan esaslarda ýuridik we fiziki şahslara berlen öri meýdan ýerleriniň alynmagy, görkezilen ýuridik we fiziki şahslar habarly edilende, şeýle hem Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda elden giderilen peýdany goşmak bilen ähli zyýanlaryň doly möçberde öweziniň dolunan şertinde ýerine ýetirilip bilner.
9-njy madda. Öri meýdanlarynyň toparlary
Öri meýdanlary şu aşakdaky toparlara bölünýärler:
1. Ýerleşýän ýerleri boýunça:
1) çöldäki;
2) dag etegindäki;
3) dagdaky.
2. Peýdalanylýan wagty boýunça:
1) ýylyň dowamynda;
2) möwsümleýin.
3. Suw bilen üpjün ediliş derejesi boýunça:
1) suwlulandyrylan;
2) suwlulandyrylmadyk.
4. Peýdalanylyşynyň görnüşi boýunça:
1) uzak örüler;
2) ilatly ýerlere golaý ýerleşýän.
II BAP. ÖRI MEÝDANLARYNY PEÝDALANMAK WE GORAMAK BABATDA DÖWLET DOLANDYRYŞY
10-njy madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda döwlet dolandyryşyny amala aşyrýan edaralar
1. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda döwlet dolandyryşy Türkmenistanyň Ministrler Kabineti, öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralary, ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edaralaryna şu aşakdakylar degişlidir:
1) öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy (mundan beýläk — ygtyýarlandyrylan edara);
2) ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy;
3) tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarlandyrylan edarasy.
11-nji madda. Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary
Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) döwlet maksatnamalaryny tassyklaýar;
3) öri meýdanlaryny peýdalanmagyň we kärendesine bermegiň tertibini tassyklaýar;
4) peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň umumy dolandyryşyny amala aşyrýar, döwlet dolandyryş edaralarynyň, kärhanalaryň, edaralaryň we guramalaryň işlerini utgaşdyrýar;
5) Türkmenistanyň kanunçylygynda kesgitlenen tertipde we şertlerde, döwlet we jemgyýetçilik zerurlyklary üçin, peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini almak hakynda çözgüt kabul edýär;
6) peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň Türkmenistanyň welaýatlarynyň arasynda täzeden paýlamagy amala aşyrýar;
7) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
12-nji madda. Ygtyýarlandyrylan edaranyň ygtyýarlyklary
1. Ygtyýarlandyrylan edara:
1) öri meýdanlaryny durnukly dolandyrmak, öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak babatda döwlet syýasatyny durmuşa geçirýär;
2) öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak boýunça döwlet maksatnamalaryny işläp taýýarlaýar we ýerine ýetirilmegini üpjün edýär;
3) ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy bilen bilelikde öri meýdanlaryny peýdalanmagyň tertibini işläp taýýarlaýar;
4) öz ygtyýarlyklarynyň çäklerinde öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak barada we goramak hakynda kadalaşdyryjy hukuk namalaryny işläp taýýarlaýar hem-de kabul edýär;
5) öri meýdanlaryny gowulandyrmak, öri meýdan infrastrukturasynyň obýektlerini ösdürmek boýunça çäreleri geçirýär, öri meýdanlarynyň çakdan aşa ulanylmagyna we zaýalanmagyna ýol bermezlik boýunça çäreleri görýär;
6) öri meýdanlarynyň obýektleriniň infrastrukturasynyň peýdalanyşyna we goralşyna, öri meýdanlaryny peýdalanmagyň bellenilen düzgünleriň ähli ýuridik we fiziki şahslar tarapyndan berjaý edilmegine gözegçiligi amala aşyrýar;
7) öz tabynlygyndaky öri meýdanlardaky mallaryň baş sanynyň döwlet hasaba alnyşyny amala aşyrýar;
8) degişli edaralar bilen bilelikde öri meýdanlarynda ýangynlaryň döremeginiň öňüni almak boýunça çäreleri amala aşyrýar, olarda ýangyn ojaklarynyň öz wagtynda ýok edilmegini üpjün edýär, şeýle hem öri meýdan ösümlikleriniň zyýankeşlerine we kesellerine garşy göreşmek boýunça çäreleri amala aşyrýar;
9) mallaryň bakylýan uzakdaky öri meýdanlaryndaky maldarçylygyň suw üpjünçilik desgalarynda gurluşyk-gurnama, bejeriş, şeýle hem ulanyş işlerini amala aşyrýar;
10) peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini dolandyrmak, öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak babatda işleri amala aşyrýan daýhan birleşiklerine we beýleki öri meýdanlaryny peýdalanyjylara usulyýeti we başga kömekleri berýär;
11) öri meýdanlarynyň monitoringini amala aşyrýar;
12) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
2. Ygtyýarlandyrylan edara öri meýdanlary hakyndaky Türkmenistanyň kanunçylygynyň ýerine ýetirilişine gözegçiligi amala aşyrýar.
13-nji madda. Ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasynyň ygtyýarlyklary
Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy:
1) öri meýdan ýerleriniň rejeli peýdalanylyşyna we goralyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;
2) Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslaryna öri meýdan ýerlerini peýdalanmaga hem-de kärendesine bermek üçin resminamalary resmileşdirýär;
3) öri meýdanlarynyň döwlet hasaba alnyşyny amala aşyrýar;
4) Türkmenistanyň ýer hakyndaky kanunçylygyna laýyklykda öri meýdan ýerlerini peýdalanmak hukugynyň döwlet bellige alnyşyny, şeýle hem bu hukugy kepillendirýän resminamalaryň berilmegini amala aşyrýar;
5) peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň ýagdaýyny ýazyp teswirlemegi, kartalaşdyrmagy hem-de mukdar we hil görkezijilerini kesgitlemegi öz içine alýan öri meýdanlarynyň tükelleme işlerini geçirýär;
6) ygtyýarlandyrylan edara bilen bilelikde öri maldarçylygy üçin öri meýdanlaryny çaklamak we olary geljegi göz öňünde tutup peýdalanmak boýunça teklipleri işläp taýýarlaýarlar;
7) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
14-nji madda. Tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarlandyrylan edarasynyň ygtyýarlyklary
Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak çygrynda tebigaty goramak babatda döwlet dolandyryşynyň ygtyýarlandyrylan edarasy:
1) öri meýdanlarynyň daşky gurşawynyň çäkleriniň we öri meýdan baýlyklarynyň goralyp saklanylyşyna hem-de olaryň peýdalanylyşyna döwlet gözegçiligini amala aşyrýar;
2) öri meýdanlaryny goramak we rejeli peýdalanmak maksady bilen öri meýdanlaryň we öri meýdan baýlyklarynyň ýagdaýyna monitoringi geçirýär;
3) öri meýdanlarynyň we öri meýdan baýlyklarynyň daşky gurşawynyň ýagdaýynyň hil görkezijilerini kesgitlemek böleginde öri meýdanlaryny tükelleme işlerine gatnaşýar;
4) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
15-nji madda. Ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ygtyýarlyklary
1. Öri meýdanlary peýdalanmak we goramak babatda ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralary:
1) öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak boýunça döwlet maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegine gatnaşýarlar;
2) özleriniň garamagyndaky çäklerde peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini rejeli peýdalanmak we goramak boýunça çäreleri görýärler;
3) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde öri meýdanlarynyň rejeli peýdalanylyşyna we goralyşyna gözegçiligi amala aşyrýarlar;
4) öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň we kärendeçileriň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny üpjün edýärler;
5) ýer meseleleri boýunça etrap (şäher) toparlarynyň teklibi boýunça Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslaryna öri meýdan ýerlerini peýdalanmaga berýärler;
6) ýer meseleleri boýunça degişli toparlaryň ýüztutmalary esasynda etraplaryň, daýhan birleşikleriniň we beýleki ýuridik şahslaryň arasynda öri meýdan ýerleriniň täzeden paýlanylmagy barada teklip edýär;
7) öri meýdanlarynda ýangyn döremeginiň öňüni almak hem-de özleriniň garamagyndaky çäklerde olar bilen göreşmek boýunça her ýylky çäreleriň meýilnamalaryny işläp taýýarlaýarlar we durmuşa geçirýärler;
8) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýärler.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary:
1) öri meýdanlary rejeli peýdalanmak we goramak boýunça döwlet maksatnamalarynyň ýerine ýetirilmegine gatnaşýarlar;
2) öri meýdanlaryny gowulandyrmak boýunça çäreleriň geçirilmegine ýardam edýärler;
3) özleriniň garamagyndaky çäklerde mallaryň baş sanynyň ýyllyk hasaba alnyşyny geçirýär;
4) öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň we kärendeçileriň hukuklaryny we kanuny bähbitlerini üpjün edýärler;
5) öri meýdanlaryny ýangynlardan goramak we ýangynlaryň öňüni almak boýunça çäreleri amala aşyrýarlar, şeýle hem özleriniň garamagyndaky çäklerde ýangyna garşy wagyz işlerini gurnaýarlar;
6) öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşikleriniň döredilmegine ýardam edýärler;
7) özleriniň garamagyndaky çäklerde öri meýdanlaryny durnukly dolandyrmak maksady bilen, öri meýdanlaryny peýdalanmagy düzgünleşdirmek boýunça toparlary düzýärler;
8) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda öz ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýärler.
III BAP. PEÝDALANYLÝAN ÖRI MEÝDAN ÝERLERINIŇ PEÝDALANYLMAGY WE
OLARYŇ KÄRENDESI
16-njy madda. Peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini peýdalanyjylar we kärendeçiler
1. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugyna eýe bolan Türkmenistanyň ýuridik şahslary, peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini peýdalanyjylar bolup durýarlar.
2. Öri meýdanlaryny kärendesine almak hukugyna eýe bolan Türkmenistanyň ýuridik we fiziki şahslary peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň kärendeçileri bolup durýarlar.
17-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugy
1. Öri meýdanlary peýdalanmak hukugynda daýhan birleşiklerine, döwlet maldarçylyk hojalyklaryna, öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiklerine we Türkmenistanyň beýleki ýuridik şahslaryna Türkmenistanyň kanunçylygy bilen kesgitlenilýän tertipde we şertlerde berlip bilner.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugy ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasy tarapyndan berilýän öri meýdan ýerlerini peýdalanmaga hukuk berýän nama bilen tassyklanylýar.
18-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmaga bermegiň möhletleri
1. Öri meýdanlary uzak möhletleýin we wagtlaýyn peýdalanmak üçin berlip bilner.
2. Mallaryň bakylýan uzakdaky öri meýdanlaryndaky maldarçylyk üçin öri meýdanlary uzakmöhletleýin peýdalanmaga daýhan birleşiklerine, döwlet maldarçylyk hojalyklaryna, öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiklerine we Türkmenistanyň beýleki ýuridik şahslaryna Türkmenistanyň kanunçylygy bilen bellenilen tertipde we şertlerde berlip bilner.
19-njy madda. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň hukuklary we borçlary
1. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) öri meýdanlaryny peýdalanmaga, öri meýdan hojalygyny özbaşdak ýöretmäge;
2) peýdalanylýan öri meýdan ýerlerinde işleriň ähli görnüşleriniň geçirilişine gözegçiligi amala aşyrmaga;
3) öri meýdanlarynyň kärendesi barada şertnamalary baglaşmaga;
4) öri meýdan hojalygyny ýöretmek üçin zerur bolan ýollary, suwa ýakylýan ýerleri, agyllary, ýaşaýyş hem-de hojalyk jaýlaryny we beýleki obýektleri gurmak boýunça işleri bellenilen tertipde geçirmäge.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylar şu aşakdakylara borçludyrlar:
1) öri meýdanlaryny olaryň maksatlaýyn niýetlenilişine görä peýdalanmaga;
2) peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini gowulandyrmak, ýel we suw ýuwulmasyna (eroziýasyna), çölleşmäge garşy göreşmek boýunça çäreleri durmuşa geçirmäge, suw çeşmeleriniň gurluşygyny we durkunyň täzelenmegini amala aşyrmaga, öri meýdan dolanyşygyny berjaý etmäge, şeýle hem öri meýdanlarynyň zaýalanmagyna ýol bermezlige;
3) peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini hasaba almagy ýöretmäge we tükelleme işlerini geçirmäge gatnaşmaga;
4) öri meýdanlaryny goramagy we olarda ýangynlaryň döremeginiň öňüni almak boýunça çäreleri amala aşyrmaga, öri meýdanlarynda ýangyn döreýiş ojaklarynyň öz wagtynda ýok edilmegini üpjün etmäge, öri meýdan ösümlikleriniň zyýankeşlerine we kesellerine garşy göreşmek boýunça çäreleri amala aşyrmaga;
5) peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň we suw çeşmeleriniň ekologik we sanitariýa ýagdaýyny gowulandyrmak boýunça çäreleri görmäge;
6) öri meýdanlarynyň kärendesiniň kadalarynyň we düzgünleriniň bozulmagyna ýol bermezlige;
7) beýleki öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň, şeýle hem öri meýdanlarynyň kärendeçileriniň hukuklaryny bozmazlyga.
3. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylar şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda başga hukuklara eýe bolup we başga wezipeleri alyp baryp bilerler.
20-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugynyň bes edilmegi
1. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugy şu aşakdaky ýagdaýlarda bes edilýär:
1) peýdalanmagynda öri meýdany bar bolan daýhan birleşiginiň, döwlet maldarçylyk hojalygynyň ýa-da Türkmenistanyň beýleki ýuridik şahsynyň işi bes edilende;
2) öri meýdanlaryny peýdalanmagyň möhleti gutaranda;
3) öri meýdanlarynyň maksatlaýyn niýetlenilişine görä peýdalanylmazlygynda;
4) uzak wagtlaýyn döwre we uly meýdanda öri meýdanlarynyň ýagdaýynyň we önümliliginiň ýaramazlaşmagy bilen şertlendirilen öri meýdan hojalygynyň rejesiz alnyp barylmagynda;
5) öri meýdan ýerleri döwlet we jemgyýetçilik zerurlyklary üçin alnanda;
6) öri meýdanlaryndan peýdalanmakdan meýletin ýüz dönderilende;
7) Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan beýleki ýagdaýlarda.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugynyň bes edilmegi Türkmenistanyň ýer kanunçylygynda kesgitlenilýän tertipde geçirilýär.
3. Öri meýdanlaryny peýdalanmak hukugynyň bes edilmegi baradaky çözgüt kazyýet tertibinde şikaýat edilip bilner.
21-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda daýhan birleşikleriniň wezipeleri
Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda daýhan birleşigi:
1) öri meýdanlaryň infrastrukturasyndaky obýektlerini dolandyrmagy, şeýle hem ulanmagy we saklamagy amala aşyrýar;
2) daýhan birleşiginiň agzalaryna, degişli çäkde ýaşaýan raýatlara, öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasyna laýyklykda peýdalanylýan öri meýdan ýerlerini mal bakmak üçin kärendesine berýär;
3) öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasyna laýyklykda öri meýdanlarynyň kärendesiniň şertnamalaryny, şol sanda beýleki dolandyryş-çäk düzümlerinde ýerleşýän (welaýatlaryň, etraplaryň we geňeşlikleriň), beýleki öri meýdanlaryny peýdalanyjylar bilen baglaşýar;
4) öz garamagyndaky çäklerde çekene mallaryny hasaba alýar;
5) mallaryň kimiň eýeçiligine degişlidigine garamazdan, daýhan birleşigine berkidilen çäkde, sürüleriň sanynyň we mallaryň baş sanynyň her ýylky hasaba alynmagyny geçirýär;
6) öri meýdanlarynyň kärende üçin tölegini ýygnamagy amala aşyrýar;
7) öri meýdanlarynyň kärendeçileriniň arasyndaky jedelleri çözýär;
8) öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak bilen baglanyşykly beýleki meseleleri çözýär.
22-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda döwlet maldarçylyk hojalygynyň wezipeleri
1. Döwlet maldarçylyk hojalygy ygtyýarlandyrylan edaranyň ýa-da beýleki döwlet edaralarynyň we guramalarynyň garamagynda bolýar.
2. Döwlet maldarçylyk hojalyklary, öri meýdanlaryny peýdalanmak we goramak babatda, şu Kanunyň 21-nji maddasyna laýyklykda daýhan birleşikleri üçin bellenilen şol bir wezipelere eýedirler.
3. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasyna laýyklykda, döwlet maldarçylyk hojalygynyň çözgüdi boýunça öri meýdanlary peýdalanmaga berilýär.
23-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşikleri
1. Hususy eýeçiliginde maly bar bolan fiziki şahslar, öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiklerini döretmäge we peýdalanmaga öri meýdan ýerlerini almak üçin ýer meseleleri boýunça degişli toparlara ýüz tutmaga haklydyr.
Çekene we beýleki mal eýeleri hem öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiginiň agzalary bolup bilerler.
2. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşikleriniň agzalary bir geňeşligiň çäklerinde çäk ýörelgesi boýunça birleşýärler.
3. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiklerini bellige almak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
4. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşikleri şu Kanunyň 21-nji maddasyna laýyklykda daýhan birleşikleri üçin bellenilen şol bir wezipelere eýedirler.
5. Öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiginiň birkysmy Tertipnamasy ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan tassyklanylýar.
24-nji madda. Çekene
1. Çekene bilelikde mal bakmak üçin hususy mal eýeleri tarapyndan döreýär.
2. Çekene ýuridik şahsy döretmezden öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň meýletin birleşigi bolup durýar.
3. Çekene degişli daýhan birleşiginde, döwlet maldarçylyk hojalygynda ýa-da başga ýuridik şahsda hökmany bellige alynmaga degişlidir.
4. Çekenäniň şu Kanun we Türkmenistanyň ýer kanunçylygy tarapyndan kesgitlenilýän şertlerde we tertipde öri meýdanyny peýdalanmaga almaga hukugy bardyr.
5. Çekenäniň agzalary öz agzalarynyň arasyndan çekenäniň ýolbaşçysyny saýlaýarlar. Çekenäniň ýolbaşçysy çekenäniň işine (çopany hakyna tutmak, öri meýdanlarynyň kärendesiniň şertnamalaryny baglaşmak, beýleki guramaçylyk meselelerini çözmek) umumy ýolbaşçylyk edýär, mallaryň bakylşyna, öri meýdan infrastrukturasynyň obýektleriniň ulanylşyna we saklanylşyna gözegçilik edýär.
25-nji madda. Öri meýdanlaryny peýdalanmagy düzgünleşdirmek boýunça topar
1. Öri meýdanlaryny rejeli peýdalanmak we goramak maksady bilen, öri meýdanlaryny peýdalanmagy düzgünleşdirmek boýunça topar (mundan beýläk — Topar) döredilýär.
2. Toparlara daýhan birleşiginiň, döwlet maldarçylyk hojalygynyň wekili ýa-da degişli arçynlar ýolbaşçylyk edip bilýärler.
Toparyň düzümine daýhan birleşiginden, döwlet maldarçylyk hojalygyndan wekilleri goşmak bilen öri meýdanlaryny peýdalanyjylar we kärendeçiler, öri meýdanlaryny peýdalanyjylaryň birleşiginiň, çekenäniň wekilleri, beýleki mal eýeleri, öri meýdanlaryny peýdalanýan ýerli birleşigiň wekilleri, şeýle hem ygtyýarlandyrylan edaranyň wekili, ýer serişdelerini dolandyrmak boýunça ygtyýarlandyrylan döwlet edarasynyň, etrap derejesindäki ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralarynyň we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň wekilleri girip bilerler.
3. Toparyň ygtyýarlyklaryna şu aşakdakylar degişlidir:
1) öri meýdanlaryny dolandyrmagyň gündelik we uzakmöhletleýin meýilnamalaryny taýýarlamak;
2) öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamalaryny işläp taýýarlamak we durmuşa geçirmek üçin hünärmenleri çekmek;
3) degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjynyň çäginde öri meýdanlaryny peýdalanmak bilen baglanyşykly jedelleri çözmek.
4. Toparyň kabul eden çözgütleri, degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjynyň ýa-da ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasynyň çözgütleri bilen ýerine ýetirilýär.
5. Topar barada birkysmy Düzgünnama ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan tassyklanylýar.
Her bir topar barada Düzgünnama degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjynyň ýa-da ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasynyň çözgüdi bilen tassyklanylýar.
26-njy madda. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamalary
1. Öri meýdanlaryny peýdalanmak öri meýdanlaryny dolandyrmagyň gündelik we uzakmöhletleýin meýilnamalary esasynda amala aşyrylýar.
2. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamalary Topar tarapyndan işlenip taýýarlanylýar we degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjynyň ýa-da ýerli öz-özüňi dolandyryş edarasynyň çözgüdi bilen kabul edilýär.
3. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasynda şu aşakdakylar göz öňünde tutulýar:
1) öri meýdanlarynyň ýerleşişi, degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjylar barada maglumatlar, Türkmenistanyň tokaý gaznasynyň peýdalanylýan öri meýdan ýerleri, öri meýdan hökmünde berlen beýleki toparlara degişli ýerler, mal sürlüp geçirilýän ýollar, suwa ýakylýan ýerler hem-de beýleki öri meýdan düzümine girýän obýektler, peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň bölekleriniň ýagdaýy we hili kesgitlenilen kartalar we çyzgylar;
2) öri meýdanlaryny möwsümleýin peýdalanmagyň, öri meýdan dolanyşygynyň, mal sürüleriniň hereket etmeginiň meseleleri, şeýle hem öri meýdanlaryny gowulandyrmak, ot örtüginiň zaýalanmagynyň we suw çeşmelerine zeper ýetirilmeginiň öňüni almak maksady bilen meýilleşdirilýän çäreler;
3) öri meýdan düzümine girýän obýektleri dikeltmegiň we ösdürmegiň meýilnamalary;
4) öri meýdanlaryny başga maksatlar üçin peýdalanmagyň çäreleri.
4. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamalary Türkmenistanyň durmuş-ykdysady taýdan ösüşiniň meýilnamalarynyň esasynda işlenip taýýarlanylýar we işlenip taýýarlanylanda degişli çäklerdäki mallary bakmagyň däpleri nazara alynýar.
5. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamalary degişli öri meýdanlaryny peýdalanyjynyň çäginde ýerleşýän öri meýdanlaryna, öri meýdanlarynyň ähli kärendeçileriniň deň elýeterliligini göz öňünde tutýarlar.
6. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň meýilnamasynyň ýerine ýetirilmegi hökmany häsiýete eýedir.
7. Öri meýdanlaryny dolandyrmagyň birkysmy meýilnamasy ygtyýarlandyrylan edara tarapyndan tassyklanylýar.
27-nji madda. Peýdalanylýan öri meýdan ýerleriniň kärendesi
1. Peýdalanylýan öri meýdan ýerleri kärendesine şu aşakdakylar tarapyndan berilýär:
1) ýer meseleleri boýunça toparyň çözgüdi esasynda ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet edaralary;
Okalan sany: 161 Jogaplar: ( 0 )


text:
Şu gün Türkmenistan Çagalary goramagyň halkara gününi belleýär
Şu gün bütin dünýäde bolşy ýaly, Türkmenistanda hem Çagalary goramagyň halkara güni bellenilýär. Bu baýramçylyk milli senenamamyzyň resmi sanawyna goşuldy.
Dünýä tejribesinde bu baýramçylygyň taryhy zenanlaryň halkara demokratik federasiýasynyň 1949-njy ýylda geçirilen ýörite sessiýasynda «Çagalaryň bagtyýarlygynyň ýeke-täk kepili bolan pugta parahatçylygy üpjün etmek ugrunda ýadawsyz göreş alyp barmak» maksady bilen Çagalary goramagyň halkara gününi geçirmek barada karar edilmeginden başlanýar. Şol sessiýada 1950-nji ýylda Çagalary goramagyň halkara gününi bellemek karar edildi. Soňra bu ideýany BMG goldady we çagalaryň hukugyny, durmuşyny we saglygyny goramagy öz işiniň ileri tutýan ugurlarynyň biri hökmünde yglan etdi.
Şeýlelikde 1-nji iýun ösüp barýan ýaş nesliň güni hökmünde her ýylda bellenilýär. Munuň özi dünýäniň ýaşajyk ilatynyň şadyýan baýramçylygy bolmak bilen çäklenmän, eýsem ol gün çagalaryň hukugyny we bähbitlerini goramak döwletiň ilkinji nobatdaky aladasy hökmünde yglan edildi.
1959-njy ýylda BMG çagalaryň hukugy hakyndaky Jarnamany kabul etdi. Oňa ene-atalary, döwlet guramalaryny, ýerli häkimlikleri we hökümeti, hökümete degişli bolmadyk guramalary çagalaryň hukuklaryny we azatlyklaryny ykrar etmäge we olary gyşarnyksyz ýerine ýetirmäge çagyrýan makalalar girizildi. Jarnama teklip ediji häsiýetde bolup, onuň talabedijilik ýörelgesi ýok. Şeýlelikde başga global tertipnamalaryň zerurlygy ýüze çykdy we 1989-njy ýylda BMG çagalaryň hukuklary hakynda Konwensiýany kabul etdi. Türkmenistan ony 1994-nji ýylda makullady hem-de çagalaryň hukuklaryny we bähbitlerini goramagy üpjün etmek boýunça borçnamany öz üstüne aldy.
Türkmenistan hemişe özüniň ýaşajyk raýatlary üçin has oňaýly durmuş şertlerini üpjün etmek meselelerini çözmäge örän jogapkärli çemeleşýär. Çünki döwletiň durnukly ösüşiniň möhüm şerti körpe nesilleriň abadançylygy bolup durýar.
Eneleriň we çagalaryň hukuklaryny goramak dürli döwürlerde derwaýysdyr. Türkmenistanda täze Galkynyş eýýamynda eneligi we çagalygy goramagyň meseleleri hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň yglan eden ynsanperwer gymmatlyklarynyň arasynda aýratyn möhüm orny eýeleýär we biziň özgertmelerimizde ýurduň «Döwlet adam üçindir!» diýen ýörelgesiniň esasy ugruny düzýär. Häzirki wagtda eneligi we çagalygy goramak bilen bagly bolan syýasat hut şu ýörelge, jemgyýeti birleşdirýän milli ideýa arkaly kesgitlenýär, munuň özi täze taryhy şertlerde belli bir tertibe getirildi we toplumlaýyn häsiýete eýe boldy.
Çagalyk bilen bagly döwlet syýasaty olaryň beden, aň-düşünje, ruhy-ahlak we sosial taýdan Türkmenistanyň Konstitusiýasynyň kadalaryna we halkara borçnamalaryna laýyklykda kämil adamlar hökmünde ösdürilip ýetişdirilmegini üpjün etmäge gönükdirilendir. Çagalyk bilen bagly döwlet syýasaty—munuň özi umumy durmuş syýasatynyň bir bölegi bolup durýar, bu syýasatyň esasy ugurlary bolsa ýaşaýşyň hilini ýokarlandyrmakdan we türkmenistanlylaryň, şol sanda ýaşlaryň we körpeleriň ählisi üçin has oňaýly şertleri döretmekden ybaratdyr. Şeýle hem bu syýasat arkaly, maşgala we nika institutyna hemme taraplaýyn-maddy, ideologiýa, hukuk taýdan goldaw berilmegine gönükdirilip, şonda hukuk, ahlak bilen bagly hem-de ykdysady we sosial ugurly çäreleriň toplumynyň amala aşyrylmagy göz öňünde tutulýar. Çaga doglan mahalynda kömek pullarynyň berilmegi, eneleriň öz çagalaryny mähirli alada bilen ösdürip ýetişdirmegi üçin döwlet tarapyndan ýeňillikleriň bellenilmegi, şeýle hem degişli kanunçylyk namalarynyň kabul edilmegi—bularyň ählisi döwletiň ýurdumyzyň ýaş raýatlarynyň beden we ahlak sagdynlygy, olaryň abadan jemgyýetde ýaşamagy we kemala gelmegi barada edýän aladasynyň anyk netijeleridir.
Mälim bolşy ýaly, 2008-nji ýylyň martynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan gol çekilen Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda 8 we şondan-da köp çagalary dogran we terbiýeläp ýetişdiren enelere Türkmenistanyň «Ene mähri» diýen hormatly ady dakylýar. Munuň özi özboluşly sylag hasaplanyp, eneleriň jemgyýetimiziň we ýurdumyzyň ösüşine uly goşant goşýandygyny ykrar etmek bolup durýar.
Çaganyň hukuklaryny berjaý etmek milli kanunçylygyň möhüm ugry bolupdy we şeýle bolmagynda galýar. Ýurdumyzda esasy halkara-hukuk namalary, şol sanda «Çaganyň hukuklarynyň kepillikleri hakyndaky» Kanun kabul edildi. Bular çaganyň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň esasy kepilliklerini belleýär. Şeýle hem BMG-niň möhüm ähmiýetli konwensiýalarynyň we teswirnamalarynyň, şol sanda enelige we çagalyga gös-göni degişli bolan meseleler bilen bagly hukuk resminamalarynyň birnäçesi tassyklandy. Bu resminamalar BMG tarapyndan kabul edilen Müňýyllygyň Ösüş Maksatlarynyň çäklerinde global wezipeleriň çözülmegine gönükdirilip, milli derejede ileri tutulýan ugurlara hem-de Türkmenistanyň bähbitlerine doly derejede laýyk gelýär, bular döwleti ösdürmegiň milli maksatnamalarynda hem-de saglygyň goralmagy, bilimiň kämilleşdirilmegi, sosial goraglylyk, türkmenistanlylaryň ýaşaýyş şertleriniň gowulandyrylmagy ugrundaky taslamalarda öz beýanyny tapdy. Türkmen döwletiniň Baştutany ýaş nesliň hemmetaraplaýyn ösdürilmegine, terbiýelemek we bilim bermek boýunça täze usullaryň ornaşdyrylmagyna, sagdyn durmuş ýörelgesiniň wagyz edilmegine aýratyn üns berýär.
Mälim bolşy ýaly, ýurdumyzda eneligi we çagalygy goramak boýunça üstünlikli amala aşyrylýan maksatnamalara işjeň gatnaşýan iri halkara guramalary, şol sanda ÝUNISEF türkmen tarapynyň hyzmatdaşlary bolup durýar.
Soňky ýyllarda Türkmenistan gumanitar ugurda, dünýä ülňülerine laýyk gelýän derejä ýeten milli saglygy goraýyş ulgamyny ösdürmekde, bilim reformasyny amala aşyrmakda ekologiýa degişli wezipeleri çözmekde, şeýle hem medeniýet, ýaşlaryň gyzykly we dürli görnüşde dynç almagyny guramakda örän uly üstünlikleri gazandy.
Çagalary goramagyň halkara gününiň, nobatdaky tomusky dynç alyş möwsüminiň başlanmagynyň öňüsyrasynda Aşgabadyň etegindäki ajaýyp Gökderede milletiň Lideriniň gatnaşmagynda ýene-de birnäçe desgalaryň açylyş dabaralarynyň geçirilmegi muňa aýdyň şaýatlyk edýär. Çagalar üçin niýetlenen täze sagaldyş merkezleri ýaş türkmenistanlylar üçin ajaýyp sowgada öwrüldi. Dynç alynýan döwürde gözel ýerlerde dünýä ülňülerine laýyk gelýän derejede gurlan şypahanalarda dynç alýan ýaşlaryň sany ýylsaýyn artýar, bu şypahanalarda göwnejaý dynç almak, wagty gyzykly we peýdaly geçirmek üçin ähli şertler döredildi. Galyberse-de mekdep okuwçylary bu ýerlerde diňe tomsuna däl-de, güýzki, gyşky we ýazky dynç alyş döwürlerinde dynç alyp güýç toplap bilerler.
Häzirki wagtda ýurdumyzyň mekdeplerini multimediýa tehnologiýalary, döwrebap kompýuter ulgamy bilen üpjün etmek boýunça uly işler alnyp barylýar. Ýerlerde okatmagyň interaktiw usullary ornaşdyrylýar. Türkmenistanyň mekdep okuwçylary dürli dersler boýunça halkara olimpiadalaryna işjeň gatnaşyp, baýrakly orunlara mynasyp bolýarlar.
Enäniň we çaganyň hukuklaryny goramak boýunça kanunçylyk ulgamynyň ösdürilmegi we kämilleşdirilmegi çagalaryň göwnejaý kemala gelmegine, ýaş nesliň hemmetaraplaýyn we sazlaşykly ösmegi üçin ähli zerur şertleriň döredilmegine gönükdirilen milli maksatnamalaryň üstünlikli durmuşa geçirilmegi, şol sanda täze okuw mekdepleriniň lukmançylyk sagaldyş we dynç alyş merkezleriniň, sport desgalarynyň gurulmagy hem-de täze we döwrebap enjamlar bilen üpjün edilmegi, sungat mekdepleriniň açylmagy we başga-da birgiden işler şu ugurdaky anyk ädimlere öwrüldi.
Ýurdumyzda bilim boýunça döwrebap milli ulgam döredildi, ol ata-babalarymyzyň köp asyrlaryň dowamynda emele getiren däp-dessurlaryna özüniň filosofik garaýyşlaryna esaslanýar. Aşgabat şäherinde, welaýat merkezlerinde, etraplarda we obalarda dünýä standartlaryna laýyk gelýän täze çagalar baglarynyň we mekdepleriň onlarçasy guruldy.
Häzirki wagtda «Awaza» milli syýahatçylyk zolagynda diňe bir biziň çagalarymyzyň däl-de, olaryň daşary ýurtly deň-duşlarynyň dynç almagy üçin ähli şertler döredilýär. şu günler ýyly suwly deňziň ekologiýa taýdan arassa kenarynda «Awaza—dostluk mekany» atly III halkara festiwaly geçirilip, daş-töwerege älemgoşaryň ähli reňkleriniň öwüşginleri çaýylan ýaly boldy.
Çagalaryň bu döredijilik forumynyň maksady dürli halklaryň çagalarynyň arasyndaky dostlugy we doganlygy pugtalandyrmakdan, ýaş türkmenistanlylaryň öz daşary ýurtly deň-duşlary bilen döredijilik gatnaşyklaryny giňeltmekden, zehinli ýaşlary terbiläp ýetişdirmekden ybarat bolup durýar. Şeýle hem festiwalyň wezipesi Türkmenistanyň medeni däp-dessurlaryny aýawly saklamakdan, çuňlaşdyrmakdan we ösdürmekden, beýleki ýurtlaryň çagalarynyň türkmen medeniýeti we sungaty, ata Watanymyzyň şu günki durmuşy bilen tanyşmagyna has giň mümkinçilikleri döretmekden, zehinli we hyjuwly ýaşlara hemmetaraplaýyn goldaw bermekden, aň-düşünje we ruhy taýdan kämil ýaş nesli terbiýeläp ýetişdirmekden ybaratdyr.
Dünýäniň çagalarynyň dostlukly gatnaşyklaryny we agzybirligini ösdürmek arkaly, BMG-niň Çaganyň hukuklary hakyndaky Konwensiýasynyň kadalarynyň durmuşa geçirilmegine ýardam bermek festiwalyň esasy maksatlarynyň biri hasaplanýar. Munuň özi türkmen döwletiniň dünýä bilen açyk gepleşik etmäge taýýardygyny ýene-de bir gezek aýdyň görkezýär. Şol gepleşikde bolsa ýaş nesil aýratyn orny eýelemelidir, çünki ýaşlar parahat durmuşda we öz deň-duşlary bilen düşünişip ýaşamak isleýärler. Biz dürli ýurtlaryň çagalaryny döredijilik arkaly birleşdirip, olarda tolerantlygy we dürli medeniýetlere hormat goýmagy terbiýeleýäris. Şoňa görä-de, çagalaryň şunuň ýaly halkara forumlaryny guramak, Türkmenistanyň parahatçylyk dörediji syýasatynyň bir bölegi bolup durýar. Çagalary dünýäniň ilçileri diýip atlandyrmak bolar, bu sözler bolsa eýýäm diňe bir simwoliki görnüşde ýaňlanmak bilen çäklenmän, adamzada anyk ýüzlenme, durmuşyň köp dürlüligini we çagalaryň bagtyny goramaga çagyryş bolup durýar. Çagalyk—munuň özi diňe bir ýaş bolmak bilen çäklenmän, ilki bilen, durmuşyň energiýasy, ösüşiň energiýasy, ýaşamak, şatlanmak we her günde haýsydyr bir täzeligi açmak islegidir.
Ýurdumyzda bedenterbiýe we olimpiýa hereketi giňelýär. Halkara sport meýdançalarynda Türkmenistanyň at-abraýyny goraýan ýaş sportsmenleriň hatarynda durýanlaryň sany artýar. Ähli welaýatlarda stadionlary, suw toplumlaryny gurmak işi giň gerimde alnyp barylýar. Ýakyn wagtda Aşgabatda Olimpiýa şäherjigi we gyşky sport köşgi gurlup, eýýäm bar bolan uly sport toplumlarynyň üstüni ýetirer.
Sagdyn bolmak hukugy—munuň özi adamyň fundamental hukuklarynyň biri bolmak çäklenmän, döwletiň baýlygy, jemgyýetiň ösüş gazanmagynyň zerur şerti hasaplanýar. Zähmete ukyply ilatyň saglygy ýurduň häzirki ýaşaýşyny, çagalaryň saglygy bolsa onuň geljegini üpjün edýär. Şu günki çagalar ertirki gün uly ýaşly adamlara öwrüler, şoňa görä-de olar üçin sagdynlyga mahsus ýagdaýyň döredilmegi döwletiň yzygiderli ösüşiniň esasy hasaplanýar.
Mälim bolşy ýaly, çagalaryň sagdynlygy sosial, biologik, ekologik faktorlar hem-de medeniýete we bilime mahsus ýagdaýy arkaly kesgitlenýär. Şeýle hem ýurdumyzda mekdebe çenli ýaşly çagalar edaralarynyň, mekdepleriň we ýokary okuw mekdepleriniň, şeýle hem çagalar we ýetginjekler üçin estetika we çeperçilik merkezleriniň, dynç alyş merkezleriniň gurluşygy örän giň gerim bilen ýaýbaňlandyryldy, bular döwrebap we kämil laboratoriýa enjamlary, interaktiw hem-de multimediýa we Internete birleşdirilen tehnologiýalar bilen üpjün ediler.
Umumymilli we halkara derejesinde geçirilýän dürli görnüşdäki döredijilik bäsleşikleri, şeýle hem Türkmenistanyň çagalardan we ýetginjeklerden düzülen toparlarynyň halkara bäsleşiklerine we festiwallara gatnaşmagy çagalaryň döredijilik ukyplarynyň ösdürilmegine ýardam berýär. Ýurdumyzda däp boýunça her ýylda guralýan «Garaşsyzlygyň merjen däneleri» diýen döredijilik bäsleşiklerine we beýlekilere tutuş ýurdumyzda labyzly okaýan ýaşlaryň, tansçylaryň, drama artistleriniň müňlerçesi hem-de çeper höwesjeň aýdym-saz we folklor toparlary gatnaşýarlar.
Şeýlelikde türkmen döwleti çagalygy adamyň ömrüniň möhüm ähmiýetli döwri hasaplap, çagalaryň jemgyýetdäki durmuşa taýýarlanmagyny, olarda jemgyýet üçin möhüm ähmiýetli we döredijilikli işjeňligiň ösdürilmegini, belent ahlak häsiýetleriniň, watançylygyň we ýurda wepalylygyň terbiýelenmegini ileri tutmak ýörelgelerinden ugur alýar.
Çagalar biziň geljegimizdir. Olaryň geljekde nähili adam bolup ýetişjekdigi biziň çagalara mähir paýlaýşymyza we dogry terbiýe bermegimize baglydyr diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow nygtaýar.
Döwlet Baştutanymyzyň belleýşi ýaly, çagalarymyzyň her günde özlerini bagtly duýmagyna ýardam etmäge çalşalyň, çagalarda özlerine ynamy güýçlendirmegimiz gerek, olarda gurşap alýan dünýäniň gözeldigine hem-de ýagşy niýetleri amala aşyrmak we bagtly durmuşda ýaşamak üçin örän köp sanly mümkinçilikleri özünde jemleýändigine ynam döredip bilsek, munuň özi çagalar üçin iň oňat sowgada öwrüler.
Filed under: Çagalar, Bütin Temalar, Habarlar |


text:
Önümçilik depgini kuwwatly kärhanalaryň ençemesini özünde jemleýän Balkan welaýat alyjylar jemgyýetleriniň birleşiginiň-de güýz möwsüminde öndürijiligi iki esse ýokarlandy. Önümçilik meýilnamasynyň häzirki wagta çenli ýerine ýetirileni 15 million 530 900 manat bolup, ösüş görkezijisi 100 %-e barabar boldy. Kärhananyň hünärmenleri on aýyň jemi boýunça has hem ýokary netijeler gazanjakdyklaryna ynanýarlar. Geljekde önümçiligiň täze ugurlaryny ýola goýmagy maksat edinýän bu alyjylar jemgyýetleriniň önümleriniň diňe bir günbatar welaýatymyzy däl, eýsem, beýleki welaýatlarymyzy-da üpjün etmegi maksat edinýändikleri guwandyryjydyr.
- Sowda
- •
- 09.10.2017


text:
Ukusyzlyk ýürek ýetmezçiliklerine ýol açýar
Angliýada geçirilen barlaglaryň biriniň netijesi, ukusyny ýeterlik alyp bilmeýän adamlaryň ýürek kesellerine sezewar bolmak ähtimallygynyň, ýeterlik uklaýan adamlara garanyňda iki esse artykdygyny ýüze çykardy. Uky bilen ýürek näsazlyklarynyň arasynda baglanyşygyň ýokdugyny orta atýan barlagçylar, ukusyzlygyň gan basyşyny ýokarlandyrýandygyny we ýokary gan basyşynyň hem ýürek kesellerini hem-de ysmaz keseline duçar bolma ähtimallygyny artdyrýandygy öňe sürýärler.
Ref.gybat.net
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


text:
Täze Ýylyňyz Gutly Bolsun! 2017
Täze Ýylyňyz Gutly Bolsun! 2017
31/12/2016
BAŞ SAHYPA, DÜNÝÄ, DURMUŞ, GÜNÜŇ WAKALARY, Iň Täze Habarlar
Sizi we maşgalaňyzy ýetip gelýän täze ýylyňyz bilen tüýs ýürekden gutlaýaryn. Gutlamak bilen 2017-nji ýyl mynasybetli, size we siziň ýakynlaryňyza berk jan saglyk, bagtyýarlyk, üstünlikler we abadançylyk arzuw edýärin!
Turkmen Habar Gullugy Administrasiýasy
Meňzeş Täzelikler
Söwdany we telekeçiligi ösdürmek hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň alyp barýan ykdysady syýasatynyň möhüm ugurlary bolup …


text:
Eşek özün egsik saýmaz bedewden …
04 Апрель 2017 г., 09:17
Adatça, adam ogluny onuň häsiýeti kemyrsgal edýär. Bu sözler müň ýyl mundan öň Seljuk türkmenleriniň arasynda ýörgünli ulanylan sözlerdir. Türkmeniň akyl-paýhasy saýylýan Magtymguly Pyragynyň setirlerinde ynsan balasynyň ähli häsiýetlerine çuň seljerme berýän setirlere örän kän duş gelýärsiň. Pyragynyň zamanyndan bäri 300 ýyla golaý wagt geçen hem bolsa, häzirki döwürde ýaşaýan halkara derejeli haramzadalar bolan, pes hem pis häsiýetli Halmyrat Söýün, Geldi Käriz diýen ýalylaryň obrazly häsiýetleri Magtymguly tarapyndan beýan edilip gidilipdir. Magtymguly Pyragynyň «Eşek özüni egsik saýmaz bedewden», «Ite tütün ýokmaz, gula märeke», «Birine gul diýseň, meňi bellidir» diýen parasatly sözleri biygtyýar ýadyňa düşýär.
Halmyrat Söýün diýilýän murtly, bigaýrat mahlugyň kimdigini sorasaňyz, onuň baryp 90-njy ýyllarda ýaş türkmen parlamentinde özüni akylly görkezjek bolup, köp gürläp, nadandygyny ile aýan eden wezipeparazdygyny islendik türkmen aýdyp berer. Şol döwürde Halmyrat Söýün diýen şerçi özüni güýçli syýasatçy hökmünde görkezjek bolup, halkyň tarapdary bolan bolup birbada abraý gazandymmykam öýtdi. Emma ony şol wagt Gyzylarbat şäherine häkim bellänlerinde, ol özüni basym ile aýan etdi. Wezipe onuň asyl mazmunyny açyk görkezdi. Boş beýnili, il arasyna azgynlyk salmaga synanyşýan nadan Halmyrat Söýün diňe bir wezipä däl, eýsem özüni para-peşgeşe oýnadyp, kesekiniň maşgalasyna göz gyzdyryp başlady. Kellesi gyzyp, hatda öz gyzyny zorlamakdan hem gaýtmady. Şonda ony şeýtanlar däl-de, öz häsiýetinde oturan azgynlyk oýnady. Soňra ony wyždan azaby kösemedi, gaýtam täze-täze jenaýatçylykly hereketlere iterdi. Şol günleriň birinde maşgalasyna azar berlen zeberdest, babyr ýürekli türkmen ýigitleriniň biri ony tüpeň okundan geçirmekçi boldy. Şonda Halmyrat Söýün öz ilini terk edip ýurt daşyna gaçyp gitdi. Ýewropa aralaşyp, bu gün ol özüni hakykatçy keşbinde görkezjek bolýar. Biwepa köpek kimin, öz watanyna garap üýrüp başlady. Ýurtda gazanylýan üstünliklere, höküm sürýän asuda, parahat durmuşa göriplik edip başlady. Üstünlikli geçen Prezident saýlawlarynda türkmen halkynyň kimiň tarapyndadygyny görüp, ahmyr çekdi, onuň kalby birahatlyk tapdy. Özüniň köçä taşlanan zir-zibildigine, il içinde eşekçede görülmeýändigine bagry tütedi. Indi onuň üçin türkmen isimli adamlaryň kalbynyň gapysy baky ýapykdyr. Ol muňa bu gün göz ýetirip, özüniň bisan bolup galandygyna aglaýar. Onuň şundan başga çäresi ýok. Halmyrat Söýün çäresiz galan betbagt haramzadadyr.
Geldi Käriz hem bu babatda onuň aýrylmaz ekiztaýydyr. Öz döwründe türkmeniň tohum atlaryny dürli ýollar bilen daşary ýurtlara çykaryp, soňra olary ýokary bahalardan satyp, jübüsini puldan dolduran Geldi Käriziň kimdigine hem türkmenler örän beletdir. Namartdan hiç wagt merdiň dogmaýandygyny bilýän türkmen halky Geldi Kärizi itden beter ýigrenýär. Geldi Käriziň satan tohum atlary, ýok eden alabaý itleri, betbagt eden maşgalalary barada islendik adamdan sorasaňyz janyýangynlyk bilen gürrüň berer.
«Pis pisi tapar – suw pesi» diýip türkmenler ýöne ýere aýtmandyrlar. Halmyrat Söýün we Geldi Käriz ýaly pisler türkmen topragyndan uzaklaşyp, Ýewropada biri-birini tapdylar. Beýnileri guran, köňülleri boşan, göwünlerinde şeýtan mesgen edinen bu mahluklaryň indiki ädiminiň ýat ýurtlarda gazylan gabyr boljakdygyna, diňe biz däl, külli türkmen halky düşünip otyr. Öz iliniň üstünligine, ýeňşine çyn ýürekden guwanmagy başarmaýan adamdan Taňrynyň hem bizardygyndan bihabar ülpetleriň keç hem puç ykbalyna gynanasyň hem gelenok.


text:
Merkezi Aziýada iň iri senagat toplumynyň açylanyna bir aý gowrak wagt geçenem bolsa, eýýäm Lebap, Mary, Ahal, Daşoguz we Balkan welaýatlarynyň hojalyklaryna bir müň tonnadan gowrak ekologiýa taýdan arassa mineral dökünler ugradyldy.Ýörüte ýük wagonlarynyň onusy goňşy Owganystana ugradyldy.
Mineral çig mal Garlyk käniniň dag-geologiýa şertleri göz öňünde tuulyp, doly mehanizmlaşdirilip çykarylýar. 300 metr çuňlukdaky birinji gatlakda duz gatlagyny rotor kombaýnlarynyň bäşisi döwýär. Magdany çykarmak üçin döwrebap enjamlar–tigirli özi ýöreýän tirkegler, konweýerler, göteriji enjamlar ulanylyp, olar magdany kabul ediş ýerlerine çenli mehanizleşdirip eltmäge mümkinçilik berýär. Olaryň kömegi bilen her gün aşaky gatlakdan 1000 tonnadan 1500 tonna çenli magdan çykaylýar.
Kombinatyň taslamada göz öňünde tutulan 1,4 million tonna kaliý öndürmek üçin tebigy gorlardan her gün 7 million tonnadan gowrak magdan çykarylar. Häzirki wagtda magdan işlemek boýunça esasy we ýardamçy böleklerden–baýlaşdyryjy fabrikden, magdan we taýýar önümler ammarlaryndan we beýleki binalardan hlorid kalisini almagyň tehnologik bölekleriniň üçüsi işledilýär.
Şahtalardan ýokary çykarylan magdan degirmenlerde owradylýar, ol toýundyr eremeýän galyndylardan arassalanylýar, reagentler bilen garylyş, flotasiýa enjamlaryna berilýär. Ondan emele geleninden dörän galyndy saklanýan ammarlara barýar, hlorid kalili pulpa bolsa süzüji bölegiň üstünden guradylyş we bölüniş bölümine düşüp, taýýar önümler ammaryna eltilýär.
Tutuş tehnologik işlere hem-de enjamlara awtomatiki gözegçiligi we dolandyryşy üznüksiz amala aşyrmak üçin tehnolgik işleri dolandyrmagyň awtomatiki ulgamy döredilen, ol iň döwrebap talaplara laýyk gelýän programmaly, tehniki, hasaplaýyş we aragatnaşyk serişdelerine esaslanýar. Kombinatyň baş tehnology Erkin Babajanowyň aýtmagyna görä, Belarusyň we Türkmenistanyň ýokary we ýörüte okuw mekdeplerinde hünär alan hünärmenler önümçilik kuwwatlyklaryny başarjaň dolandyrýarlar.
Wladimir KOMAROW


text:
Dünýä çempionaty – 2018-iň saýlama ýaryşynda türkmen futbolçylarynyň ýakyn wagtdaky garşydaşy bolan Omanyň ýygyndysy ýoldaşlyk duşuşygynda Ýemeniň toparyny 1:0 hasabynda ýeňdi. Ýeňiş pökgüsini Mohsen Joharyň ýakyndan ýardam bermeginde 11-nji minutda Muhammed Al Maşari geçirdi. Bu barada Aziýanyň futbol konfederasiýasynyň resmi saýty habar berýär.
Munuň özi Omanyň futbolçylary üçin Dünýä çempionaty-2018-iň şu günki Türkmenistanyň ýygyndysyna garşy boljak saýlama duşuşygynyň öňündäki özboluşly taýýarlyk boldy. Bu duşuşyk “Sib” stadionynda Aşgabat wagty bilen 20.00-da başlanar.
Iki toparyň hem “D” saýlama toparçasynda çykyş edýändigini ýatladýarys. Bu toparçada şu gün ýene bir oýun — Eýran – Guam duşuşygy geçiriler.
“D” toparçasyndaky toparlaryň ýaryş tertibindäki ýagdaýy:
Toparlar O U D Ý pökgi O
1. Guam 2 2 0 0 3-1 6
2. Oman 1 1 0 0 3-1 3
3. Eýran 1 0 1 0 1-1 1
4. Türkmenistan 1 0 1 1 1-2 1
5. Hindistan 2 0 0 0 2-4 0
06 сентября 2015
BEREKELLA TÜRKMEN FUTBOLÇYLARY.


text:
Döwlet eýeçiligindäki TDH habar agentligiTürkmenistanyň TOPH gaz geçirijisiniň owgan bölegini gurmaga taýýarlanýandygyny habar berýär.
Neşiriň maglumatyna görä, degişli daşary ýurt kompaniýalary bilen bilelikde gaz geçirijiniň Owganystanyň we Pakistanyň çäginden geçjek böleginiň gurluşygyna başlanmaly döwre çenli durmuşa geçirilmeli çäreleriň deslapky tapgyrlary kesgitlenildi.
Hökümet mejlisinde berlen habarda aýdylmagyna görä, gaz geçirijiniň degişli böleginiň gurluşygyna 2018-nji ýylyň başynda girişmek hem-de 2019-njy ýylda tebigy gazy akdyryp başlamak planlaşdyrylýar.
Şeýle-de habarda bu gurluşyga zerur enjamlary we turbalary satyn almak baradaky halkara tenderiniň şu aýyň aýagyna çenli geçiriljekdigi bellenýär.
Ekspertler TOPH geçirijisiniň öňünde esasan iki kynçylygyň - Owganystandaky howpsuzlyk ýagdaýlarynyň we Türkmenistandaky maliýe ýetmezçiliginiň durandygyny aýdýarlar.


text:
Wizalary resmileşdirmek.
Daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyk adamlar, eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda başgaça bellenilmedik bolsa, Türkmenistana gelmek üçin wiza esasynda Türkmenistanyň çäklerine gelip we onda bolup bilerler.
Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar, şeýle hem olary çagyrýan ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistana gelmek üçin we Türkmenistandan gitmek üçin wizalary resmileşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna:
Türkmenistanyň çäklerinde – Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň ýerlerdäki degişli bölümleriniň üsti bilen;
Türkmenistanyň çäklerinden daşarda – Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleriniň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen ýüz tutýar.
Wizalaryň berilmegi baradaky ýüztutmalara we olara goşulan resminamalara, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna gelip gowşan pursatyndan başlap, adaty tertipde – 10 (on) iş gününiň, gyssagly tertipde bolsa – 3 (üç) iş gününiň dowamynda garalýar.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugy tarapyndan wizalary bermek üçin çakylyklar üç aý möhlet bilen berilýär.
Wizalaryň hereket ediş möhletini uzaltmak üçin Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna bellenen görnüşdäki ýüztutmalary we olara goşulýan resminamalary hereket edýän wizalaryň möhletiniň tamamlanmagyndan öň, işçi wizalary üçin bolsa tamamlanmagyna iki aý galanda berilmegi zerurdyr.
Wizalaryň hereket ediş möhletini uzaltmak barada Toparyň kabul eden çözgütleri 45 günüň dowamynda ýerine ýetirilmäge degişlidir.
Daşary ýurt raýaty wizanyň hereket ediş möhleti tamamlananda, wizanyň hereket ediş möhletini uzaltmak hakyndaky ýüztutma kanagatlandyrylman galdyrylanda, oňa berlen wiza ýatyrylanda we onuň ýurduň çäginde bolmaly möhleti gysgaldylanda hem-de beýleki esaslar bilen kesgitlenen Türkmenistanda bolmaly möhleti tamamlananda Türkmenistandan çykyp gitmäge borçlydyr.
Daşary ýurt raýatynyň pasportynda ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynda hereket edýän ýa-da ulanylmadyk wizasy bar mahaly, ol ýörite möhür arkaly bellenen tertipde ýatyrylandan soň täze wiza stikeri resmileşdirilýär. Wizanyň uzaldylmagy muňa degişli däldir.
Daşary ýurt raýaty Türkmenistanda bolýan döwründe ýelmenen wiza stikeri bilen pasportyny ýitiren halatynda:
pasportyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň ýitirendigi hakynda Türkmenistanyň içeri işler edaralaryna hem-de Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň edaralaryna haýal etmän habar bermäge, şeýle hem bu barada Türkmenistanyň içeri işler edaralaryndan delilhatyny almaga;
özüniň raýatlygy degişli bolan ýa-da özüniň hemişelik ýaşaýan ýeri bolan döwletiniň Türkmenistandaky ýa bolmasa üçünji ýurtdaky diplomatik wekilhanasyna we konsullyk edarasyna, ýa-da şol döwletiň daşary işler ministrligine Türkmenistanyň wizasyny bellenen tertipde resmileşdirmek üçin pasportynyň we onuň ornuny tutýan resminamasynyň berilmegi hakyndaky haýyş bilen ýüz tutmaga borçludyr.
Wizalaryň derejeleri:
1 Diplomatik wiza DP
2 Gulluk wiza OF
3 Işewürlik wiza BS
4 Işçi wiza WP
5 Hususy wiza PR
6 Talyp wiza ST
7 Syýahatçylyk wiza TU
8 Üstaşyr geçmek üçin wiza TR
9 Saglygy bejeriş wiza HL
10 Sürüjilik wiza DR
11 Çykyş wiza EX
Wizalaryň görnüşleri:
a) bir gezeklik, iki gezeklik;
b) köp gezeklik.
Wizalary resmileşdirmek üçin zerur bolan resminamalaryň sanawy
Işewürlik (BS) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüztutma, 3 sany;
2) daşary ýurt raýatlarynyň sanawy, 3 sany;
3) daşary ýurt raýatlaryny Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary bilen baglaşan şertnamalaryny durmuşa geçirmek üçin çagyran halatynda ýüztutmanyň ýanyna degişlilikde şertnamany baglaşan ministrligiň, pudak edarasynyň ýolbaşçysynyň towakganamasy ýa-da şol daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda işlemegi hakyndaky meseläniň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylandygyny tassyklaýan resminamalar goşulýar;
4) daşary ýurt raýatynyň çagyrylmagynyň maksadalaýyklygyny görkezmek bilen, kärhananyň edýän işi barada maglumat, 1 sany;
5) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
6) 5*6 reňkli suratly şahsy kagyz, 1 sany;
7) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertibine laýyklykda güwä geçilen Türkmenistanda kabul edýän edara görnüşli taraplaryň dörediş resminamalary, alyp barýan işini amala aşyrmaklyga rugsat berýän resminama (ygtyýarnama) we baglaşan şertnamalarynyň nusgalary (kärhana birinji gezek ýüz tutanda, dörediş resminamalaryň möhletleri tamamlananda ýa-da olara üýtgetmeler girizilen halatlarynda talap edilýär);
8) kärhananyň ygtyýarly edilen wezipeli adamy tarapyndan wiza işleri boýunça ygtyýarly wekiline berýän ynanç haty (kärhana birinji gezek ýüz tutanda, ynanç hatynyň möhleti tamamlananda ýa-da üýtgemeler girizilen halatlarynda) talap edilýär.
Işçi (WP) wizasy we iş rugsatnamasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüztutma , 3 sany;
2) daşary ýurt raýatlarynyň sanawy, 3 sany;
3) daşary ýurt raýatlaryny Türkmenistanyň ministrlikleri we pudak edaralary bilen baglaşan şertnamalaryny durmuşa geçirmek üçin çagyran halatynda ýüztutmanyň ýanyna degişlilikde şertnamany baglaşan ministrligiň, pudak edarasynyň ýolbaşçysynyň towakganamasy ýa-da şol daşary ýurt raýatlarynyň Türkmenistanda işlemegi hakyndaky meseläniň Türkmenistanyň Ministrler Kabineti bilen ylalaşylandygyny tassyklaýan resminamalar goşulýar;
4) daşary ýurt raýatynyň çagyrylmagynyň maksadalaýyklygyny görkezmek bilen, kärhananyň edýän işi barada maglumat, 1 sany;
5) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany.
6) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz, 1 sany;
7) adamyň immunýetmezçilik wirusy sebäpli döreýän keseli (AIW ýokuşmasy) ýokdugy barada Türkmenistanyň ygtyýarly edaralary tarapyndan tassyklanan resminama (kepilnama);
8) çagyryjy tarap bilen çagyrylýan daşary ýurt raýatynyň arasyndaky zähmet şertnamasynyň nusgasy (aýratyn halatlarda wezipesini tassyklaýan resminama talap edilýär);
9) bellenen görnüşdäki borçnama, 1 sany;
10) daşary ýurt raýatynyň iş berijiniň möhüri bilen bilimini tassyklanan resminamanyň göçürmesi we terjimesi, 1 sany;
11) iş rugsatnamasynyň nusgasy (bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmek üçin iş rugsatnamanyň asyl nusgasy talap edilýär), 1 sany;
12) bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirmek üçin öňki iş berijiniň ylalaşyk haty (iş rugsatnamasyny bir iş berijiden beýleki iş berijä geçirlen halatynda talap edilýär);
13) Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenen tertibine laýyklykda güwä geçilen Türkmenistanda kabul edýän edara görnüşli taraplaryň dörediş resminamalary, alyp barýan işini amala aşyrmaklyga rugsat berýän resminama (ygtyýarnama) we baglaşan şertnamalarynyň nusgalary (kärhana birinji gezek ýüz tutanda, dörediş resminamalaryň möhletleri tamamlananda ýa-da olara üýtgetmeler girizilen halatlarynda talap edilýär);
14) kärhanada işleýän Türkmenistanyň raýatlarynyň we daşary ýurt raýatlarynyň atma-at sanawy we olaryň arasyndaky göterim gatnaşygy (ygtyýarly edilen wezipeli adamyň goly we möhüri bilen tassyklanan görnüşde) barada bellenen görnüşdäki maglumat (A,B,Ç. görnüşdäki maglumat kärhana birinji gezek ýüz tutanda we göterim gatnaşygy üýtgän halatynda talap edilýär), 1 sany;
15) kärhananyň ygtyýarly edilen wezipeli adamy tarapyndan wiza işleri boýunça ygtyýarly wekiline berýän ynanç haty (kärhana birinji gezek ýüz tutanda, ynanç hatynyň möhleti tamamlananda ýa-da üýtgemeler girizilen halatlarynda) talap edilýär.
Hususy (PR) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki arza, 3 sany;
2) ýüz tutýan raýatyň pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
3) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
4) garyndaşlygyny tassyklaýan resminama;
Talyp (ST) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüztutma, 3 sany;
2) Türkmenistanyň bilim edaralarynyň ýazmaça towakganamalary (ýüztutmalary);
3) daşary ýurt raýatlarynyň sanawy, 3 sany;
4) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
5) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz, 1 sany.
Syýahatçylyk (TU) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüztutma, 3 sany;
2) syýahatçylyk maksatnamasy, 1 sany;
3) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
4) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz, 1 sany;
5) ýüz tutýan tarapyň syýahatçylyk işini amala aşyrmak üçin ygtyýarnamasynyň nusgasy (çagyryjy tarap 1-nji gezek ýüz tutanda we ygtyýarnamanyň möhleti tamamlananda talap edilýär).
Üstaşyr (TR) wizasy:
1) daşary ýurt raýatynyň şahsy arzasy (ýüztutmasy) ýa-da ýüz tutýan tarapyň ýazmaça towakganamasy, 3 sany;
2) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
3) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz,1 sany;
4) üçünji daşary ýurt döwletine girmäge ygtyýar berýän resminamasynyň nusgasy (wizasy ýa-da beýleki resminamalar).
Saglygy bejeriş (HL) wizasy:
1) daşary ýurt raýatynyň şahsy arzasy (ýüztutmasy) ýa-da ýüz tutýan tarapyň ýazmaça towakganamasy, 3 sany;
2) Türkmenistanyň saglygy goraýyş edaralary tarapyndan berlen hem-de şol adamlaryň Türkmenistana gelmeginiň zerurlygyny tassyklaýan resminamalaryň nusgasy, 1 sany;
3) Daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
4) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz, 1 sany.
Sürüjilik (DR) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüztutma, 3 sany;
2) daşary ýurt raýatlarynyň sanawy, 3 sany;
3) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň göçürme nusgasy, 1 sany;
4) 5*6 reňkli suratly Şahsy kagyz, 1 sany.
Çykyş (EX) wizasy:
1) bellenen görnüşdäki ýüz tutma, 2 sany;
2) daşary ýurt raýatlarynyň sanawy, 2 sany;
3) daşary ýurt raýatynyň hakyky pasportynyň ýa-da onuň ornuny tutýan resminamasynyň nusgasy, 1 sany;
Zerurlyk ýüze çykan ýagdaýynda goşmaça resminamalar talap edilip bilner.
WIZA TÖLEGLERI
ADATY WIZALAR
10 gije – gündize çenli – 20 amerikan dollary;
20 gije – gündize çenli – 30 amerikan dollary;
1 aýa çenli – 40 amerikan dollary;
soňraky her aý üçin – 30 amerikan dollary;
KÖP GEZEKLIK WIZALAR
1 aýa çenli – 60 amerikan dollary;
soňraky her aý üçin – 40 amerikan dollary;
WIZALARYŇ UZALDYLMAGY ÜÇIN
ADATY WIZALAR
10 gije – gündize çenli – 20 amerikan dollary;
20 gije – gündize çenli – 30 amerikan dollary;
1 aýa çenli – 40 amerikan dollary;
soňraky her aý üçin – 30 amerikan dollary;
WIZALARYŇ UZALDYLMAGY ÜÇIN
KÖP GEZEKLIK WIZALAR
1 aýa çenli – 60 amerikan dollary;
soňraky her aý üçin – 40 amerikan dollary;
BIR GEZEKLIK 5 GÜNE ÇENLI
ÜSTAŞYR GEÇMEK ÜÇIN WIZALAR
wiza üçin – 20 amerikan dollary;
iki gezeklik her bir sapary 5 güne çenli üstaşyr wiza üçin – 40 amerikan dollary;
HALKARA HOWA MENZILINDE ALYNÝAN WIZALAR
wiza üçin alynan ýygyma goşmaça – 50 amerikan dollary alynýar;
DAŞARY ÝURT RAÝATLARYNYŇ WIZALARYNA HAÝSYDYR BIR
ÜÝTGETMELERIŇ GIRIZILMEGI ÝA–DA OZAL
RESMILEŞDIRILEN WIZANYŇ KÖNE PASPORTDAN TÄZESINE GEÇIRILMEGI ÜÇIN
-15 amerikan dollary möçberde ýygym alynýar.
7 ýaşa çenli çagalar ýygymlary tölemekden boşadylýar;
7-den 16-y ýaşa çenli çagalar üçin ýygymlaryň möçberi 50 göterim azaldylýar;
Çeşme: Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa Gullugy


text:
28 Mayıs 2016 Cumartesi
Baku we Aşgabat Türkmen Gazyny Geçirmegiň Mümkinçiliklerini Maslahatlaşýar
Azerbeýjan we Türkmenistan türkmen gazyny «Günorta gaz geçirijisiniň» üsti bilen Ýewropa çykarmaklygyň meseleleri boýunça gepleşikleri geçirýärler, diýip Azerbeýjanyň energetika ministri Natig Aliýewe salgylanyp Trend habarlar agentligi habar berýär.
«Amala aşyryp bolaýjak iki sany usul bar. Olaryň birinjisi — Transhazar gaz geçirijisini gurmak, ikinjisi — Hazaryň platformalaryny suwasty turba geçirijileri arkaly baglanyşdyrmak» diýip, Aliýew belleýär. Onuň aýtmagyna görä, «Günorta gaz geçelgesi» azerbeýjan gazyny Ýewropa çykarmagy göz öňünde tutýandygyna garamazdan, bu gaz geçirijisi şol bir wagtda beýleki çeşmeler üçin hem, şol sanda Türkmenistan üçin hem açykdyr.
«Türkmenistan Ýewropa ýylda 30 millard kub metre çenli gaz ibermäge mümkinçiliginiň bardygyny beýan edýär. Bu günki gün Türkmenistan deňiz ýataklaryndan ýylda bäş milliard kub metre çenli gaz iberip bilýär. Bu görkezijini 10 milliard kub metre çenli artdyrmak mümkin. Bu bolsa «Günorta gaz geçelgesi» üçin uly mümkinçilikleri açýar» diýip, ministr nygtaýar.
«Günorta gaz geçelgesi» ÝB üçin geljegi uly taslamalaryň biri bolmak bilen, tebigy gazy Hazar sebitinden Gruziýanyň we Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa ugratmaklyga niýetlenendir. Gaz Günortakawkaz gaz geçirijisini giňeltmegiň hem-de Transanatoliý (TANAP) we Transadriatiki turbageçirijilerini gurmagyň hasabyna iberiler.
Ilkinji tapgyr işlerde Azerbeýjandaky «Şah Deňiz» gazkondensatly ýatagy özleşdirmegiň ikinji tapgyrynyň çäklerinden çykaryljak gaz «Günorta gaz geçelgesiniň» taslamasy üçin esasy çeşme hökmünde göz öňünde tutulýar. Has soňrakky tapgyrlarda taslama başga çeşmeleriň hem birikdirilmeginiň mümkindigini agentlik belleýär.
Kaydol: Kayıt Yorumları (Atom)


text:
Gadymy Müsür
Gadymy Müsür (gad.-grek. AἰYuπtoς, lat. Aegyptus) özleriniň ulanan iň gadymy ady: Kemet, Kemi, Hemi (müsür. kmt, gad.-grek. Xἑu[u]ις,-ιδoς, kopt. kὴue) — iň gadymy siwilizasiýalaryň biri, ol Niliň aşaky akymynyň boýunda Afrika kontinentiniň demirgazyk-gündogarynda döräpdir. Ol ýerde häzirki döwürde Müsür döwleti ýerleşýär. Siwilizasýanyň emele gelişi b.e. öň 4-nji müňýyllygyň ahyryna — Ýokarky we Aşaky Müsüriň ilkinji faraonyň häkimiýeti astynda syýasy taýdan birleşen döwrüne degişlidir. Onuň ösüşi soňraky üç müňýyllygyň dowamynda dowam edipdir. Özüniň iň bir gülläp ösen döwrüne Gadymy Müsür Täze patyşalyk wagtynda baryp ýetipdir, şondan soň ol kem-kemden pese gaçyp başlaýar. Şol giçki döwürde ençeme döwletler Müsüri yzygiderli basyp alypdyrlar. Netijede faraonlaryň dolandyryşy b.e. öň 30-njy ýylda irki Rim imperiýasy Müsüri basyp alyp, öz prowinsiýasyna öwrensoň resmi suratda gutarypdyr.


text:
Osetin dramaturgy Georgiý Hugaýewiň sahna eseri boýunça goýlan bu oýun osetin obasynyň we ömürboýy goňşy gojalaryň durmuşyndaky üýtgeşik wakalar barada gürrüň berýär. Şahyrana hem gülküli eserde ýeňil bolmadyk durmuş osetin halkynyň özboluşly medeniýeti, durmuşy we däpleri arkaly beýan edilýär.
Andro bilen Sandronyň sekiz günlük ýaş tapawudy bar. Olaryň ata-enesi bir howluda ýaşapdyrlar. Olar hem edil dogan ýaly agzybir ýaşaýarlar, Andro aýalyndan we oglundan jyda düşen dostynyň ýekeligini bildirmejek bolup elden gelenini gaýgyrmaýar.
-Eseri okanymdan onuň bize gerekdigini dessine aňdym!-diýip,oýun goýujy režissýor Türkmenistanyň at gazanan artisti Natalýa Laukert gürrüň berýär.—Häzirki wagtda dünýäde mähirlilik we pidagärlik azlyk edýär. Bu eserde durmuşa höwes döredýän many bar. Bizem bu oýny goýmak bilen tomaşaçylarda dagly gojalaryň ikisiniň mysalynda ýakynlarymyzyň bagty we abadanlygy üçin näme etdik diýen pikir döretmek isleýäris.
Oýun goýanymyzda öz gahrymanlrymyzy şeýle bir haladyk welin, onyň ahyryna goşmaça sahna goşduk: 10 ýyldan soň Ahdronyň agtygy, Sabdronyň ogly peýda bolýar. Netijede goňşularyň garyndaş bolmak arzuwy wysal bolýar. G. Hugaýew bu ajaýyp wakanyň şeýle tamamlanmagyna garşy bolmazdy diýip pikir etdik.
Zenan keşpleri döredenTürkmenistanyň at gazanan artisti Olga Wolkowa bilen Oksana Badalowa öz gahrymanlarynyň häsiýetlerini ýiti duýup, hem näzik hem gaýduwsyz osetin aýallarynyň üýtgeşik keşbini döretmek başardypdyr. Wäşi we iňirdili, päk ýürekli , hakyky dostlaşmagy başarýan Andro bilen Sandronyň keşbini Kerim Ataýew bilen Mihail Rogow ynandyryjylykly döretdiler.
Özboluşly sahna bezegi, saz bezegi we režissýorly tilsimleri Georgiý Hugaýewiň tanymal esriniň täzeçe beýan edilişi, tomaşaçylarda zehinli toparyň oýnundan ýakymly duýgular oýarýar.


text:
Daşary ýurt raýatlary, raýatlygy bolmadyk adamlar, eger Türkmenistanyň halkara şertnamalarynda başgaça bellenilmedik bolsa, Türkmenistana gelmek üçin wiza esasynda Türkmenistanyň çäklerine gelip we onda bolup bilerler.
Daşary ýurt raýatlary we raýatlygy bolmadyk adamlar, şeýle hem olary çagyrýan ýuridik we fiziki şahslar Türkmenistana gelmek üçin we Türkmenistandan gitmek üçin wizalary resmileşdirmek maksady bilen, Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugyna:
i. Türkmenistanyň çäklerinde – Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň ýerlerdäki degişli bölümleriniň üsti bilen;
i. Türkmenistanyň çäklerinden daşarda – Türkmenistanyň daşary ýurtlardaky diplomatik wekilçilikleriniň we konsullyk edaralarynyň üsti bilen ýüz tutýar.
Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary Türkmenistana çagyran ýuridik we fiziki şahslaryň borçlary.
Daşary ýurt raýatlaryny, raýatlygy bolmadyk adamlary Türkmenistana çagyran ýuridik we fiziki şahslar we kabul edýän guramalar daşary ýurt raýatlaryna, raýatlygy bolmadyk adamlara Türkmenistanyň kanunçylygynda göz öňünde tutulan hukuklaryny we borçlaryny öz wagtynda düşündirmäge, olaryň Türkmenistanyň kanunçylygyny berjaý etmegini üpjün etmäge, şeýle hem olaryň wagtynda hasaba alynmagy we Türkmenistanda bolmagyň, zähmet işini amala aşyrmagyň, ýurduň çäklerinde hereket etmegiň, ýurtda bolmagyň kesgitlenen möhletiniň tamamlanmagy bilen hasapdan çykarmak üçin hem-de Türkmenistanyň çäklerinden gitmegi bilen baglanyşykly resminamalary resmileşdirmek boýunça çäreleri görmäge borçludyrlar.
1. Ýuridik şahslar tarapyndan daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylyk haty resmileşdirmek üçin aşakdaky resminamalary tabşyrmalydyrlar:
i. Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
i. Eger kärhana ministrlikler ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnama boýunça daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy çagyrýan bolsa, kärhana bilen şertnama baglaşan ministrlik ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edarasy bilen ylalaşmak talap edilýär;
i. Kärhananyň dörediş resminamalarynyň kepillendirilen göçürme nusgalary;
i. Daşary ýurt raýatynyň pasportynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň şahsyýetnamasynyň (ýol resminamasynyň) göçürme nusgasy;
i. Daşary ýurt raýatynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň çagyrylmagynyň maksadalaýyklygyny görkezmek bilen, kärhananyň işi barada maglumat.
2. Fiziki şahslar tarapyndan daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylygyň resmileşdirilmegi üçin aşakdaky resminamalary tabşyrýarlar:
i. Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
i. Çagyrýan we çagyrylýan adamynyň pasportynyň göçürme nusgasy;
i. Garyndaşlygyny tassyklaýan resminama;
i. Çagyrmagynyň maksadyny tassyklaýan resminama (eger-de bar bolsa).
3. Daşary ýurt raýatyna ýa-da raýatlygy bolmadyk adama çakylyk hatyny resmileşdirmek we daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy wagtlaýyn işe çagyrmaga rugsatnama bermek üçin aşakdaky resminamalar tabşyrylýar:
i. Bellenen görnüşdäki arza 3 nusgada;
i. Eger kärhana ministrlikler ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edaralary bilen baglaşylan şertnama boýunça daşary ýurt raýatyny ýa-da raýatlygy bolmadyk adamy çagyrýan bolsa, kärhana bilen şertnama baglaşan ministrlik ýa-da pudaklaýyn dolandyryş edarasy bilen ylalaşmak talap edilýär;
i. Daşary ýurt raýatynyň pasportynyň ýa-da raýatlygy bolmadyk adamyň şahsyýetnamasynyň (ýol resminamasynyň) göçürme nusgasy;
i. Borçnama;
i.Kärhanada işleýän Türkmenistanyň raýatlarynyň we daşary ýurt raýatlarynyň atma-at sanawy we olaryň arasyndaky göterim san gatnaşygy;
i.Diplomynyň tassyklanylan terjimesi bilen göçürme nusgasy;
i. Ýolbaşçy wezipelere çagyrylýan adamlar üçin baş kompaniýanyň müdiriýeti tarapyndan berlen, eýeleýän wezipesini tassyklaýan resminama talap edilýär.
i. Kärhananyň dörediş resminamalarynyň, alyp barýan işini amala aşyrmaklyga rugsat berýän resminamalarynyň we hereket edýän şertnamalarynyň göçürme nusgalary;
Eger kärhana ygtyýarlylandyrmaga degişli işiň görnüşini amala aşyrýan bolsa, ygtyýarnamanyň göçürme nusgasy.
Çeşme: Türkmenistanyň Döwlet Migrasiýa Gullugy


text:
Bloglar-Çoluk Möwlamow
27-nji iýun—Türkmenistanyň medeniýet we sungat işgärleriniň güni
Her döwletiň syýasy ýolunda özüniň propagandistleri, tarypçylary, baýdakgöterijileri bolýar. Bu adamlary döwletiň özi öňe çykarýar. Şu ýagdaý aýratyn-da diktaturanyň höküm sürýän ýurtlarynda şeýle bolýar. Döwlet özüniň tarypçylaryna, propagandistlerine baýraklar, sylaglar berip durýar.
Döwlet syýasatyny topar bolup taryplaýançylaryň içinden bir kişini alyp, has ýokary galdyryp, ony gowy saýrar ýaly derejä ýetirmek endigi diktaturanyň edähedidir. Bu edähedi berjaý etmekde, ýagny «has gowy saýrak guş» hökmünde Türkmenistanyň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow şahyr Sapar Öräýewi ulanypdy.
Şahyr Sapar Öräýew serdarynyň özüni «saýrak guş» saýlamagyna begenip, öz serdary hakda dünýede iň uzyn poemany ýazyp başlady. Ol poemany hatda «Dünýädäki iň uzyn poema» hökmünde Ginnesleriň rekordlar kitabyna-da salyp bolardy, elbetde, onuň ýuwan hem manysyz tarapyna göz ýumsaň. Poema 1993-nji ýylda başlanyp, ol 2006-njy ýylda prezident Nyýazowyň aradan çykmagy sebäpli, togtadyldy.
Saparmyrat Nyýazowyň aradan çykmagy bilen, ýurtda “Beýik Galkynyşlar” diýilýän döwür başlandy. Beýik Galkynyşlar hem Täze Özgertmeler döwri. Bu döwri taryplap, has gowy saýrap bermegi üçin döwrüň başynda şahyr Baýram Jütdiýew «saýrak guş» saýlandy. Onuň goşgularyny saklaman çap etmek hakdaky buýruk hemmelere ýetirildi. Birdenem, Baýram Jütdiýewiň owazy halanmadymy, äheňi halanmadymy, ony «saýrak guş» bolmakdan aýyrdylar. Hatda ony saýramakdan bütinleý mahrum etdiler. Indi ol gadagan «guşlaryň» hataryna zyňyldy.
Toparlaýyn tarypnama rugsat berse-de, Beýik Galkynyşlar hem Täze Özgertmeler zamanasy şahyr-ýazyjydan «saýrak guş» tutunmadan ýüz öwürdi. Galkynyşçylar öz nazarlaryny sungat işgärlerine tarap öwürdiler. Garrylyk düşeginde ýatanlary sungat älemine täzeden oklap, olaryň owazyny ulanmak ýola goýuldy.
Öňki SSSR-iň halk artistkasy, sungat äleminde, aýratyn-da opera sungatynda görnükli işleri bitiren Maýa Kulyýewa öňe çykaryldy. Ony opera aýdymçylaryna halypa edip goýdular, Türkmenistanyň Gahrymany diýen at berdiler, baýrak berdiler, öý berdiler…Garaz, syladylar.
Maýa Kulywa hakykatdan-da türkmenleriň zehinli hem söýgüli aktrisasy. Ol öz döwründe ajaýyp kino hem sahna rollaryny ýerine ýetirip, köpüň söýgüsine mynasyp bolan zenan. Türkmenler aktrisa hökmünde ony sylaýarlar hem hormatlaýarlar. Ýöne adam özüniň ýaşlykda gazanan şöhraty, hormaty bilen galan halatynda özüniň öňki hormatly ornunda bolup bilýän eken. Halkyň halamaýan ýerinde görünýän islendik şöhratly kişiniň-de sylagy synýan eken.
Türkmenbaşynyň döwründe hem-de onuň mirasdüşerleri bolan Galkynyşçylaryň döwründe sungat, şol sanda teatr, kino, saz sungaty-da ýere sokuldy. Talantly sungat işgärleri özleriniň söýgüli kärlerinden çetleşdirildi. Ýurtda kino asla düşürilmeýär. Kino diýlip düşürilýän filmler bolsa wideofilmler.
Teatrlar diňe aýlyk almak üçin güýmenilýän ýerlere öwrüldi. Halkyň gözüne görnüp duran bu nogsanlyklary bir ýana syryp, hamala Beýik Galkynyşlar zamanasynyň hökümeti sungat işgärlerine sarpa goýýar diýen kör abraýy dikeltmek üçin Galkynyşlar zamanasynyň hökümeti garrylyk düşeginde ýatan, 90 ýaşy arka atan Maýa Kulyýewany teatr sahnasyna getirip, ondan hoş sözleri eşitmek umydyna atlandy. Oňa hatda Türkmenistanyň Gahrymany diýen ady-da dakdy.
Maýa daýza «saýrak guş» bolmak gelşenok
Maýa KulyýewaDakylan at, berlen sylag-serpaýlar Maýa daýzamyza nesip etsin. Ýöne Gahryman diýen at ýöne-möne iş üçin berilmeýär. Ol ady almak üçin halkyň ykbalyna, dünýäniň ykbalyna täsir etjek işleri bitirmeli.
Zyýany ýok. «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen ady bu gün biri jübüsine elini sokanda çykaryp bilýär. Ol ada ýetmek kä kişiler üçin aňsat boldy. Şol ady şeýle aňsat ýagdaýda almak Maýa daýzanyň-da maňlaýynda bardyr. Ol şol ady aldy, taň etdi. Ýöne indi bu ýerde başga bir zat bar: Maýa Kulyýewa özüniň öňki — halkyň arasynda hormat gazanan Maýa Kulyýewalygyna galmak islese, ol ýolbaşçylaryň ýanynda hakykaty aýtmagy başarmalydyr.
«Men geçjek ýolumy geçdim, görjegimi gördüm. Siz meni däl-de, sungaty galdyryň. Teatrlary, kinony galdyryň. Edebiýatyň, sungatyň ýoluna böwet bolup duran gara sanawy aýryň. Ýaş sungat işgärlerine, edebiýatçylara ýol açyň. Sungatsyz, edebiýatsyz döwletden döwlet bolmaz, kinosyz, teatrsyz ýurtdan ýurt bolmaz» diýen sözi ýetirmeli kişä ýetirip, sungatyň hem edebiýatyň galmagyna uly goşant goşup gitmelidir. Şeýtse, Maýa Kulyýewanyň halkyň arasyndaky abraýy ýene diklener, «Türkmenistanyň Gahrymany» diýen at bolsa oňa halal bolar.
Maýa Kulyýewa ýolbaşçynyň tarypçysy bolmak däl-de, ýolbaşça hakykaty aýdyjy, ýolbaşça dogry ýoly salgy beriji bolmak gowy gelişýär. Maýa Kulyýewa «saýrak guş» bolýanlaryň roly gelşenok.
Maýa Kulyýewa sungatyň nädip ýere sokulanyny ozal gözleri bilen gördi ahyry! Nyýazowyň döwründe onuň özi-de gadagan edilenleriň arasyna düşdi. Ol ýurtdaky ýagdaýyň nähilidigine-de gowy düşünýär, ony nädip düzetmelisine-de düşünýär. Ol örän akylly aýal. Akylly aýaldygy üçin oňa bihepbelere meňzejek bolmak gelşenok.
Ömrüniň soňuna çenli dünýäniň iň gyzgyn hem pajygaly nokatlarynda bolup, adamlary parahatçylyga, gowulyga çagyryp gelen Tereza enäniň dünýäniň halklary üçin edip giden gowy işlerinden Maýa Kulyýewa-da bihabardyr öýdemzok.
Gowy adamlar gowy adamlara meňzejek bolmaly. Halk diňe gowy iş edýän kişileri sylaýar.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.