text:
şu mowzugy açmak niyetimde yokdu ,yöne adminleri şeydip ulu harpdan yazyp ünsünü çekaymeseň, yogsam tutubam bolanok sizi. saytymyzy kim seredyarkä häzirki dövürde??? kimem bolsa shahyr,muhachir ya farabi haysyňyzam bolsaňyz hany şu yeriniň arka plany-ny üytgeşigrak birzatjyklar özümden goşmakçy bn eger siz rugsat berseňiz...farabi sen admin bolaymasaň,hany dost üytgeşmeler edelidä.seň işiň kändir ,maňa şol şifrjiklerden bersediň 2 sagadyň arka planyny goyyan...farabi habarlaşsana kilicyaz@hotmail.com tel nom 05346685060...
Adminlerin dykgatyna!
-
CeriumOxide
11 years ago
- kabay gowy pikire gelipsiň, emma mena garşy!
sebäbi arka fony üýtgetseň surat goýaňda formaty gif bolmasa bolmayar, ýöne şu wagt arka fon ak bolanlygy üçin jpeg bmp näme goýsaňam bolýar!!!
-
kakabay
11 years ago
- serik sen dogry aydyaňda men synanyşyp göreyin soň näme kemçiligi bolsa aydybermeli bolarsyňyz.men oňatja oglanlary bilyan bn şolaň näçe sany forumlary bar.yöne olaňky gülyaly işläp dur.
näçe vagtdan bäri bu sayt köp zady üytgemelidi.yöne näme oglanlaň elleri degyan däldirdä.
bolyar seniň aydanyň bolsun serik arka fon ak bolsun .meň iň az düşünenim mowzuk yazgylaň gapdallary ,reklamlaň duran yerlerde yer kän ,men şol yerler dünya sagatlaryny goymakçy.dünya sagatlary diyemde diňe dört sagat.talyplar.coma iň kän girilyan dövletleriňkini.
1.turkmenistan(hökman birinji)
2.turkiye
3.rossiya
4.angliya
bolmazmy.başga yenede bir-iki zad bar...
-
CeriumOxide
11 years ago
- bir zatlar edip hemma zady daş etjekdä!!!
menden saňa telpek :D
-
ultimatum
11 years ago
1.turkmenistan(hökman birinji)
2.turkiye
3.rossiya
4.angliya
ABŞ-y hem goşda. Ýa tanşyň güýçli bolmaly my? :D
-
Harmandali
11 years ago
- Gowja tema yone hemisheki yaly adminlaryn sesi chykmaymasa :) Dogurdanam wagty kop, ynamdar agzalaryn haysam bolsa birisine saytyn parolyny berayin bolmasa!!
-
agayunus
11 years ago
- meňem birje teklibim bar... ýokardaky gündelik üýtgeýän ata sözlerine derek şu ramazan boýunça her güne bir hadis ýa-da pygamberimiziň nesihatlaryndan ýazaýyň.
-
ata
11 years ago
- adminler gelsin, wiý, goňşy mowzukda ýazypdym 1 zatlar, görersiň-dä!
-
kakabay
11 years ago
- kimdir biri şu adminlerden biriniň tel nom bilyan yokmuka!!!
shahyr öye gitjek diyipdi bn ,köpden bäri görnenok giden bolaymasa.muhachir köpden bäri ses-guk yok ,olam kanikuldan intäk gelmedik bolaymasa.ondaň bu yerik diňe farabi seredyan bolmalyda....olam kävagt giriş-çykyş edyar(sessiz)...bir zad edip şol adamy tapmaly....
-
CeriumOxide
11 years ago
- farabiň e-mail adresini mende bolmaly emma bu ýere ýazsam özi halaman biler, messengerde beräýerin!
-
kakabay
11 years ago
- hany serik gayrad eyde maile oklap goyberseň gaty minnetdar bolardym....
serik remazandan bayramdan soň 3 gün dynç alyş bar.üyşmeleň etsek nähili bolar.talyplar.comuň oglanlary bolup(gyzlara osobyy priglaşeniye ugradaňda-da gelmezlerle) stambula yygnanşsak.hany pikirlenip gör...
-
CeriumOxide
11 years ago
serik remazandan bayramdan soň 3 gün dynç alyş bar.üyşmeleň etsek nähili bolar.talyplar.comuň oglanlary bolup(gyzlara osobyy priglaşeniye ugradaňda-da gelmezlerle) stambula yygnanşsak.hany pikirlenip gör...
gowy pikir! eger şol çisloda stambulda bolsam menä hemme zada taýýar!
Hany Mahucir Türkmenistandan gelsin, şoňa bir zatlar etdireli :D:P
-
toyli
11 years ago
- kakabaý bu günler sen boşurak öýdyän.
-
kakabay
11 years ago
- saňa gerek bolsa,boş vagt taparys tolik.
aklyňda bolsun bazar gün,men seni ve balydagyny garaşyandyryn,soň öyle-böyle iş çykdy diyip galmaşak yokdur...
tolik bürünç men alaryn sen kükürt getir tamammy:)
-
Bayram-Jm
10 years ago
- Bar yazanyn biderek bolupdyrda. Adminler unsem bermandir.
-
bond
10 years ago
- kakabay telefonyny almadyn men jan etdim sana ya ishlanokmy?
-
kelle agyry
10 years ago
- menem jan etdim puly yok diyip bira annyryar icinde


c: text/html

text:
Şeýle hem okaň
12.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Bitaraplyk binasyna gül goýmak dabarasyna gatnaşdy
12.12.2019 | Garaşsyz, hemişelik Bitarap Türkmenistanyň halkyna
12.12.2019 | Daşary ýurtly kärdeşleri Türkmenistanyň Prezidentini Halkara Bitaraplyk güni bilen gutlaýarlar
11.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti birža söwdalaryny ösdürmek boýunça iş maslahatyny geçirdi
11.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti «Kawasaki» ýapon kompaniýasynyň ýolbaşçysyny kabul etdi
11.12.2019 | Türkmenistanyň dünýä ähmiýetli bitaraplygyna bagyşlanan ylmy maslahat
Şu gün ýurdumyzyň Daşary işler ministrliginde BMG-niň ýolbaşçysynyň Aşgabada bolan iş saparynyň dowamynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterreşiň arasynda geçirilen gepleşikleriň netijelerine bagyşlanan maslahat geçirildi.
Duşuşyga daşary ýurtlaryň Türkmenistanda işleýän diplomatik wekilhanalarynyň, BMG-niň degişli düzümleriniň, Türkmenistanyň we daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň wekilleri çagyryldy.
Bellenilişi ýaly, Bitarap Türkmenistanyň alyp barýan oňyn içeri we daşary syýasaty Birleşen Milletler Guramasynyň ilkinji nobatda ählumumy parahatçylygy, howpsuzlygy we durnukly ösüşi üpjün etmek ugrundaky möhüm maksatlaryna we wezipelerine laýyk gelýär. Özüniň parahatçylyk söýüjilikli we döredijilikli mümkinçiliklerini ählumumy abadançylygyň bähbidine durmuşa geçirmek bilen, döwletimiz giň halkara hyzmatdaşlyk nukdaý nazaryndan häzirki döwrüň möhüm meseleleriniň çözgüdine hil taýdan täze çemeleşmeleri öňe sürýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň BMG-niň belent münberinden öňe sürýän netijeli başlangyçlarynyň dünýä bileleşigi tarapyndan giň goldawa eýe bolmagy we olaryň ykrar edilmegi munuň aýdyň subutnamasydyr.
Aşgabatda geçirilen ýokary derejedäki gepleşikler abraýly halkara we sebitleýin guramalar bilen netijeli gatnaşyklary ösdürmegiň ýolunda möhüm ädime öwrüldi.
Türkmenistan ulgamlaýyn esasda energetika, ekologiýa, suw ulgamy we beýleki ugurlarda BMG bilen özara gatnaşyklary yzygiderli ösdürýär. Mundan başga-da, daşary ykdysady, söwda, medeni-ynsanperwer gatnaşyklaryň köpugurly esasda ýola goýulmagyny, ykdysadyýetiň ösüşini, ilatyň ýaşaýyş derejesiniň we hiliniň ýokarlanmagyny üpjün edýän şertleri döretmek boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar.
Şeýle hem duşuşykda Türkmenistanyň energiýa göterijileriň howpsuz üstaşyr geçirilmeginiň halkara-hukuk guralyny döretmegiň çäklerinde energetika ulgamy boýunça öňe sürýän başlangyçlarynyň ilerledilmegine aýratyn ähmiýet berildi. Ýurdumyzyň energiýa göterijileri ugratmak meseleleri boýunça halkara gatnaşyklary ýola goýmak baradaky teklibi dünýä bileleşigi tarapyndan işjeň kabul edilýär we ol yzygiderli häsiýete eýe bolýar.
Şeýle hem häzirki döwürde ýurdumyzyň ulag-aragatnaşyk pudagynyň we ulag mümkinçilikleriniň köpugurly esasda ösdürilmegine daýanýan ulag diplomatiýasyny işjeň ösdürýändigi bellenildi.
Ekologiýa we daşky gurşawy goramak meselesi bu ýerde edilen çykyşlaryň özenini düzdi. Türkmenistanyň Prezidenti bilen BMG-niň Baş sekretarynyň arasynda ýokary derejede geçirilen duşuşygyň çäklerinde gazanylan ylalaşyklaryň aýratyn ähmiýete eýedigini belläp, duşuşyga gatnaşyjylar bu ugurdaky, şol sanda ýurdumyzyň Araly halas etmegiň Halkara gaznasyna başlyklyk etmeginiň çäklerindäki ýygjam gatnaşyklaryň dowam etjekdigine ynam bildirdiler.
Türkmenistan bilen BMG-niň gatnaşyklarynyň gün tertibinde terrorçylyga garşy göreş, ýaragsyzlanmak meselesi, Durnukly Ösüş Maksatlarynyň ýerine ýetirilmegi ýaly möhüm ugurlaryň durýandygy bellenildi.
Şu günki duşuşyga gatnaşyjylaryň pikirine görä, bu ugurlar hyzmatdaşlygyň ägirt uly mümkinçiliklere eýedigini we onuň dünýä bileleşiginiň ähli halklaryň ösüş maksatlaryna we abadançylyga ýetmäge bolan bähbitlerine doly laýyk gelýändigini tassyk edýär.
Hususan-da, gürrüň parahatçylygyň we howpsuzlygyň üpjün edilmegi, Orta Aziýa we Hazar deňzi gurşawynda hoşniýetli goňşuçylyk we hyzmatdaşlyk gatnaşyklarynyň yzygiderli ösdürilmegi, Owganystandaky ýagdaýyň parahatçylykly we syýasy ýollar bilen kadalaşdyrylmagyna goldaw bermek hem-de bu ýurduň durmuş-ykdysady taýdan ösmegine tagalla etmek hakynda barýar.
Aýdylanlary jemläp, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Birleşen Milletler Guramasynyň Baş sekretary Antoniu Guterreşiň arasynda Aşgabatda geçirilen gepeşikleriň ägirt uly taryhy ähmiýeti bolan waka, Türkmenistan bilen BMG-niň arasyndaky ählumumy maksatlaryň, bagtyýarlygyň, parahatçylygyň we abadançylygyň bähbidine ýola goýulýan işjeň hem-de netijeli gatnaşyklaryň nusgasyny äşgär edýän möhum sepgide öwrülendigini ynamly aýtsa bolar.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Hormatly Prezidentimiziň Permanyna laýyklykda 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary, talyplaryň we diňleýjileriň haklarynyň möçberleri 10 göterim ýokarlandyryldy.
Bu çözgüt milli Liderimiziň başlangyjy bilen mähriban halkymyzyň abadançylygynyň ýaşaýyş we durmuş şertleriniň ýokarlandyrylmaga gönükdirilen döwlet maksatnamalarynyň üstünlige eýe bolýandygynyň nobatdaky subutnamasyna öwrüldi.
Habarlar
Ýurdumyzda aýlyk haklary 10 göterim ýokarlandyryldy
Hormatly Prezidentimiziň Permanyna laýyklykda 2017-nji ýylyň 1-nji ýanwaryndan başlap, aýlyk haklary, pensiýalar, döwlet kömek pullary, talyplaryň we diňleýjileriň haklarynyň möçberleri 10 göterim ýokarlandyryldy.


text:
Şeýle hem okaň
14.10.2019 | Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyçlary - dünýä metbugatynyň sahypalarynda
24.09.2019 | Döwlet Baştutanymyz howanyň üýtgemegi barada Milli strategiýanyň täze rejelenen görnüşini tassyklady
16.09.2019 | Türkmen Lideriniň diplomatiýasynyň dünýä derejesinde dabaralanmagy
12.07.2019 | Türkmenistanyň daşary syýasaty — Durnukly ösüş maksatlary ýolunda parahatçylyk söýüjilik strategiýasy
11.07.2019 | Medeniýet — Türkmenistanyň syýasatynyň strategik ugry
02.07.2019 | Ylym-bilim ulgamyndaky özgertmeler ýurdumyzyň mundan beýläkki ösüşiniň esasydyr
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ykdysady strategiýasyna laýyklykda, Türkmenistanda bazar gatnaşyklaryna ulgamlaýyn we tapgyrlaýyn geçilmegi ýurdumyzyň senagatlaşdyrylmagy bilen baglanyşykly toplumlaýyn wezipeleriň çözgüdi bilen utgaşdyrylýar. Ol ýokary tehnologiýaly önümçilik düzüminiň döredilmegini, ösüşiň gaýtadan işleýän ulgamyna geçilmegini, baý tebigy serişdelerimiziň binýadynda bäsdeşlige ukyply önümleriň möçberleriniň artdyrylmagyny ugur edinýär.
Bu syýasatyň üstünlikli durmuşa geçirilmegi, önümçiligiň köpugurly esasda ösdürilmegine, onuň döwrebap derejede enjamlaşdyrylmagyna, ýurdumyzyň senagat taýdan ösüşiniň dürli ugurlaryna gönükdirilýän iri maýa goýum serişdeleriniň özleşdirilmegine we önümçilik kuwwatlyklarynyň artdyrylmagyna kuwwatly itergi berdi. Önümçiligiň doly awtomatlaşdyrylmagyna, täzeçil tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna, olaryň esasynda daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň önümçiligi boýunça kärhanalaryň döredilmegine we ýurudumyzyň eksport mümkinçilikleriniň artdyrylmagyna aýratyn ähmiýet berilýär.
2016-njy ýyl döwlet baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen amala aşyrylýan senagat syýasatyny durmuşa geçirmegiň ýolundaky möhüm tapgyra öwrüldi. Gurluşyk serişdeleriniň, himiýa senagatynyň, dokma we haly önümleri boýunça önümçilik kuwwatlyklary ýokary hilli önümleriň möçberlerini artdyrmak, pudaklaýyn düzümleriň kuwwatlyklaryny ýokarlandyrmak we sazlaşykly ösüşi üpjün etmek häsiýetine eýe boldy. Ýurdumyz üçin täze hasaplanylýan dag-magdan we metallurgiýa pudaklarynyň esasy goýuldy. Elektrik we dürli gurallaryň önümçiliginiň pudagy emele gelýär. Balygy gaýtadan işleýän senagat ykdysadyýetdäki ornuny has-da pugtalandyrdy.
Mälim bolşy ýaly, täzeçil usullara esaslanýan gaýtadan işleýän önümçiligiň giň ulgamyny döretmek, içerki we daşarky bazarlarda bäsdeşlige ukyply harytlaryň önümçiligini pugtalandyrmak boýunça möhüm wezipeler Türkmenistanda daşary ýurtlardan getirilýän önümleriň ornuny tutýan önümçilik baradaky Döwlet maksatnamasynda we ýurdumyzda öndürilýän eksport harytlarynyň möçberlerini artdyrmak boýunça 2015-nji ýylda kabul edilen Döwlet maksatnamasynda kesgitlendi. Bu maksatnamalaryň çäklerinde 110-dan gowrak taslamany durmuşa geçirmek, şol sanda dokma, gurluşyk, himiýa we durmuş senagatyna degişli, şeýle hem ýerli çig mallardan taýýarlanylýan önümleriň köp görnüşleri boýunça döwrebap kärhanalary gurmak meýilleşdirildi.
Ýurdumyzda bar bolan çig mal serişdeleriniň dürli görnüşlerini toplumlaýyn esasda gaýtadan işlemäge gönükdirilen täze kärhanalaryň ulanmaga berilmegi geljekde ykdysady ösüş üçin pugta binýadyň emele gelmegini, ýurdumyzyň sarp ediş bazarynda haryt bolçulygynyň üpjün edilmegini, halk hojalygy toplumynyň degişli pudaklaryny senagatlaşdyrmagyň esasynda eksport mümkinçilikleriň artdyrylmagyny şertlendirýär.
Häzirki döwürde gurluşyk serişdeleri senagaty pudagy ykdysady ösüşiň daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan esasy ugurlaryň biri bolup durýar. Ýurdumyzyň işjeň esasda senagatlaşdyrylmagy hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň halkymyzyň durmuş derejesiniň yzygiderli ýokarlanmagyny nazarlaýan durmuş syýasatynyň wezipelerine we maksatlaryna laýyk gelýär. Şeýlelikde, “Türkmendemirbetonönümleri” önümçilik birleşiginiň kärhanalary gurluşyk bazaryna diwarlyk panelleri, armirlenen bloklary, keramziti, gurnama demirbnton önümlerini, bişen kerpiçi, diwarlyk beton daşlaryny, örtük plitalaryny we başgalaryny ugradýar.
Sement önümçiligi pudagyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýar. Uly isleg bildirilýän sementiň önümçiligine gönükdirilen iri kärhanalaryň ulanmaga berilmegi häzirki döwürde tutuş ýurdumyzda alnyp barylýan iri möçberli gurluşyklary bu önüm bilen üpjün etmek wezipesini doly berjaý etdi. Geljekki meýilnamalary nazara almak bilen, 2016-njy ýylda telekeçi düzümleriň gatnaşmagynda sebitlerde ýyllyk kuwwaty 300 müň tonna semente barabar bolan kärhanalary gurmak hakyndaky çözgüt kabul edildi.
Bu ulgamdaky önümçilik görkezijileri kanagatlanarlydyr. 2016-njy ýylyň ýanwar-noýabr aýlarynda ýerine ýetirilen işleriň, öndürilen önümleriň we hyzmatlaryň möçberleri boýunça meýilnama 111,5 göterime deň boldy. Şunlukda, demirbeton gurnamalarynyň önümçiliginiň ösüş depgini 7,0 göterim, keramzitiňki bolsa 0,6 göterim boldy.
Geçen ýylda Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda döwrebap enjamlar bilen üpjün edilen, izogama we folgaizola ýaly örtük serişdeleriniň önümçiligi boýunça täze senagat toplumy ulanmaga tabşyryldy. Önümçiligiň 96,5 göterimi ýerli çig mallary peýdalanmaga esaslanýan kärhananyň taslama kuwwaty ýylda 10 million inedördül metr önümlere barabardyr. Ýurdumyz üçin täze pudakda ýokary hil ülňülerine laýyk gelýän we içerki bazaryň isleglerini doly kanagatlandyrýan gurluşyk serişdeleriniň önümçiligi alnyp barylýar.
Türkmenabat şäherindäki “Demirbetonkonstruksiýa” zawodynda ýylda keramiki we kafel plitalaryny oturtmak üçin ýelim garyndylarynyň 4 müň tonnasyna barabar kuwwaty bolan we ýokary tehnologiýaly enjamlar bilen üpjün edilen toplumyň ulanylmaga berilmegi bu pudakdaky möhüm ädimdir. 2015-nji ýylda şeýle önümleriň 12 müň tonnasynyň öndürilmegi bilen öndüren hususy kärhanalaryň önümçilik mümkinçiliklerini nazara almak bilen, içerki bazaryň sarp edýän 14 müň tonna önümini üpjün etmek we ýurdumyzyň gurluşyk pudagynyň islegini kanagatlandyrmak wezipesi çözüldi.
Häzirki döwürde döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň tabyşyryklaryna laýyklykda ýerli çig mallaryň esasynda ýurdumyz üçin täze önüm bolan ýylylyk saklaýan hem-de kompozit gurluşyk serişdeleri öndürilýän has inçe bazalt süýümleriniň önümçiligini döretmek boýunça degişli işler alnyp barylýar. Bu önüm diňe bir içerki bazarda däl, eýsem daşary ýurtlarda hem uly islegden peýdalanýar.
Bazalt süýümi ýokary berklik derejesi bolan önümdir. Ol polatdan 2,5 esse, aýna süýüminden bolsa 1,5 esse berkdir. Onuň ýeňilligi, ýokary we pes howa şertlerine, şeýle hem poslama, şdürli himiki serişdelerine garşy durnuklylygy ýokarydyr. Bazalt süýüminiň esasynda taýýarlanylýan ses geçirmeýän we ýylylyk saklaýan serişdeleriň ulanyş möhleti 100 ýyldan hem gowrakdyr. Häzirki döwürde bu önüm ähli ugurlarda giňden peýdalanylýar.
Aýratyn-da olar senagat we durmuş maksatly binalaryň gurluşygynda, nebitgaz, awiasiýa, himiýa, turba senagatynda, awtomobil we maşyn gurluşygynda, elektroenergetikada, metallurgiýada, oba hojalygynda, gämi gurluşygynda, nebithimiýa ulgamynda we beýleki pudaklarda ulanylýar. Şunlukda, bazalt süýüminden taýýarlanylan önümler ekologiýa taýdan howpsuz derejä degişlidir we onuň önümçiligi dünýäniň köp ýurtlarynda işjeň ösdürilýär.
Aýna önümçiligi daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan we uly eksport geljegi bolan möhüm ugurlaryň biridir. Float usulyndaky aýna önümçiligi ýurdumyz üçin täze görnüşli senagat tehnologiýalyrynyň biri bolup durýar. Ahal welaýatynyň Gökdepe etrabynyň çäginde aýna önümçiligi üçin esasy çig mal hökmünde ulanylýan kwars çägeleriň önümçiligi boýunça iri kärhanalar toplumynda hem şu tehnologiýa ulanylar. Bu önümçiligiň gurluşygyna 2015-nji ýylda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň degişli Kararyna laýyklykda badalga berildi.
Onuň ýyllyk kuwwaty 7,2 million inedördül metr aýna barabar bolup, onda aýna önümleriniň 7 görnüşi, şol sanda açyk, reňkli, lominirlenen we taplanan 4 millimetr galyňlykdaky aýnanyň önümçiligi ýola goýlar. Olar penjireleri, aýna paketleri, şeýle hem açyk we reňkli dürli görnüşdäki, şol sanda 0,3 litrden 3 litr möçberi bolan aýna gaplarynyň 85 million birligini öndürmäge niýetlenendir. Şeýle hem bu ýerde lukmançylyk serişdeleri üçin flakonlar öndüriler. Bu kärhananyň ulanylmaga berilmegi degişli önümleriň daşary ýurtlardan getirilýän möçberlerini azaltamaga we geljekde onuň eksport ugruny ýola goýmaga mümkinçilik berer.
Şeýle hem Lebap welaýatynyň Magdanly şäherinde ýerleşýän “Türkmenmineral” önümçilik birleşiginiň binýadynda döwrebap senagat kärhanalaryny döretmek işleri alnyp barylýar. Kalsiý karbidiniň, gipsoangdrit materialynyň, döwlen kaustik dolomitiň, dürli magdan däl gurluşyk serişdeleriniň, şeýle hem himiýa senagaty üçin hlorlanan hekiň we azyk duzunyň önümçiligi onuň esasy ugurlary bolup durýar. “Magdanly gurluşyk materiallary” pudaklaýyn kärhananyň binýadynda “Milli önüm” hususy kärhana bilen bilelikde ýylda 100 müň tonna gips, gipsiň esasynda gury gurluşyk garyndylarynyň 250 müň tonnasyny we 12 million inedördül metr gipsokarton öndürmäge niýetlenen “Hilli gurluşyk önümleri” önümçilik desgasyny açmak meýilleşdirilýär.
Gurluşyk serişdeleriniň önümçiligini artdyrmak boýunça alnyp barylýan işlere ýerli hususy kärhanalary çekmek bilen Ahal welaýatynyň Baharly etrabynda keramiki plitalary we faýans önümlerini öndürýän kärhananyň, ýokary hilli alýumin önümçiligi boýunça zawodyň gurluşygynyň taslamasyny taýýarlamak meýilleşdirilýär. Bu kärhanalaryň önümleri ýurdumyzyň gurluşyk serişdeleri bazarynyň bolçulygyny, milli ykdysadyýetimiziň okgunly ösüşini şertlendirer.
Ýurdumyzyň tutuş halk hojalyk toplumyny senagatlaşdyrmagyň barşynda pudagyň mundan beýläk-de berkidilmegine gönükdirilen möhüm himiýa önümçilikleriniň giň möçberli gurluşygyna badalga berildi. Ozal hereket edýän kärhanalary döwrebaplaşdyrmak we tehnologiýa taýdan enjamlaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, ägirt uly çig mal serişdelerine, döredilýän ýokary tehnologiýaly düzümiň mümkinçiliklerine daýanýan himiýa senagatynyň eksport kuwwatlyklary artýar.
“Türkmenhimiýa” Döwlet konserniniň kärhanalary boýunça 2016-njy ýylyň 11 aýynda önümçilik kuwwatlyklarynyň ösüşi 15 göterimden artdy. Şol sanda mineral dökünleriň ösüşi 3,1 göterime, sulfat natriniňki 154,8 göterime deň boldy.
Ýurdumyzda we tutuş dünýäde azyk howpsuzlygyny üpjün etmegiň barşynda mineral dökünleriniň önümçiligini ýokarlandyrmak himiýa senagatynyň ösüşiniň esasy ugurlarynyň birine öwrüldi. Täze kärhanalaryň işe girizilmeginiň we ozal hereket edýän desgalary täzeçil usulda döwrebaplaşdyrmagyň hasabyna bu pudak ägirt uly ykdysady girdeji getirer.
Türkmenistanda tebigy gazyň ägirt uly gorlarynyň bolmagy ýurdumyzyň gazhimiýa pudagynyň ösmeginiň möhüm şertini emele getirýän önümçilikde esasy çig malyň üpjünçiligini ýola goýar. Mary şäherindäki karbomid we ammiak önümçiligi boýunça zawodlar toplumy möhüm desgalaryň biridir. Häzirki döwürde “Tejenkarbamid” we “Marykarbamid” ýaly hereket edýän desgalaryň önümleriniň umumy möçberlerini nazara alanyňda ol ýurudumyzyň agrar pudagynyň azot dökünlerine bolan isleglerini doly kanagatlandyrmak bilen çäklenmän, ýylda 450 müň tonna çenli döküniň eksport edilmeginiň durnukly ulgamyny kemala getirýär.
“Türkmenistany 2011-2030-njy ýyllarda durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň milli maksatnamasyny” durmuşa geçirmegiň çäklerinde Balkan welaýatynyň Garabogaz şäherinde ýyllyk kuwwaty 1 million 155 müň tonna barabar karbamid önümçiligi bolan täze kärhana hut şu maksada gulluk eder.
“Türkmenhimiýa” Döwlet konserni bilen Ýaponiýanyň “Mitsubishi Corparation” kompaniýasynyň we Türkiýäniň “Çalyk Holding” kompaniýalar toparynyň düzümine girýän “Gap Inşaat” gurluşyk kompaniýasynyň esasynda döredilen konsorsium bilen baglaşylan şertnama laýyklykda uly taslama durmuşa geçirilýär. Ammiak önümçiligi kärhanasy Daniýanyň “Haldor Topse AS” kompaniýasynyň tehnologiýalary biloen enjamlaşdyrylar. Ol bir gije-gündiziň dowamynda 2 müň tonna, ýylda bolsa karbamild önümçiligi üçin möhüm çig mal bolan ammiagyň 660 müň tonnasyny öndürmäge mümkinçilik berer. Umuman kärhanada bir gije-gündiziň dowamynda 3500 tonna, ýylda bolsa 1 million 155 müň tonna karbamid öndüriler. Ol dünýä bazarlarynda uly isleg bildirilýän önümdir.
2016-njy ýylyň iýul aýynda Türkmenabat himiýa zawodynda ýylda 500 müň tonna kükürt kislotasynyň önümçiligi boýunça bölümiň açylmagy bu pudakda halkara hyzmatdaşlygynyň netijeli häsiýete eýe bolýandygynyň subutnamasydyr. Bu waka Türkmenistanyň ýurdumyzyň baý uglewodorod serişdelerini doly möçberde özleşdirmegi esasy ugur edinýän ykdysady syýasatyny üstünlikli durmuşa geçirmegiň ýolundaky möhüm ädimi alamatlandyrdy.
2013-nji ýylyň sentýabr aýynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ýaponiýa bolan resmi saparynyň barşynda gol çekilen ylalaşyklaryň we şertnamalaryň toplumy bu taslam girizildi.
Mälim bolşy ýaly, Türkmenabadyň himiýa zawody pudagyň öňdebaryjy kärhanalarynyň we ýurdumyzda fosfor dökünlerini öndürýän ýeke-täk düzümiň biri bolup durýar. Fosfor dökünlerini öndürmekde örän möhüm hem-de zerur serişdäniň önümçiligi täze kärhananyň uly geljeginiň bardygyny we onuň girdejili boljakdygyny äşgär edýär. Onuň taslama kuwwaty diňe bir ýurdumyzyň içerki bazarlaryny ýokary hilli kükürt kislotasy bilen üpjün etmän, eýsem önümiň uly bölegini eksporta ugratmaga mümkinçilik berýär. Kükürt kislotasy metallurgiýa ulgamynda magdany dargytmak, nebit önümlerini arassalamak tehnologiýasynda ulanylýar.
Kärhananyň tehnologiýa ulgamy doly awtomatlaşdyryldy we ol ähli ekologiýa howpsuzlygynyň, daşky gurşawy goramagyň ülňülerine laýyk derejede amala aşyrylýar.
Täze kärhanalar toplumyna edara ediş binasy, önümçilik bölümi, suwy himiki arassalamak bölümi, her biri taýýar kükürt kislotasynyň 5 müň tonnasyny saklamaga niýetlenen 4 sany rezerwuar, 20 müň tonna kükürde niýetlenen serişde ammary, her biri arassalanan we arassalanmadyk suwuk kükürdiň 3 müň tonnasyny saklamak üçin iki ammar girýär. Taýýar önümleri sarp edijilere ugradýan tehnologiýa ulgamy birbada 5 gaba hyzmat etmek ulgamy bilen enjamlaşdyryldy.
Ýakyn geljekde Türkmenabadyň himiýa zawodynda hem kükürt kislotasyna bolan ygyzyklanma has ýokarlanar. Pudagy ösdürmegiň meýilnamasynda ýylda 300 müň tonna ýokary hilli konsentrirlenen fosfor dökünleriniň önümçiligi boýunça täze toplumyň gurluşygy göz öňünde tutuldy.
Döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen Türkmenistanda ilkinji we tutuş Merkezi Aziýa sebitinde iri kaliý duzlarynyň ýataklaryny özleşdirmek boýunça dag-magdan baýlaşdyryjy toplumyň gurluşygy özüniň möçberi we ähmiýeti boýunça deňi-taýy bolmadyk maýa goýum taslamasydyr. Onuň durmuşa geçirilmegi bilen ýokary hilli mineral dökünleriň önümçilik möçberleri has-da artar.
Kaliý duzlary kaliý dökünleriniň önümçiliginde we oba hojalygynda uly islegden peýdalanýan flotasion usul bilen hlorly kaliniň gaýtadan işlenilmeginde uly islegden peýdalanýar. Onuň ulanylmagy oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygynyň ýokarlanmagyny, olaryň dürli howa şertlerine, kesellere we zyýan berijilere durnuklylygyny ýokarlandyrýar.
Geologiýa barlaglarynyň maglumatlaryna görä, Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda ýereleşýän Garlyk käninde çig kaliý duzlarynyň gorlary 2 milliard tonnadan gowrakdyr. Bu ýerde ägirt uly senagat merkezi emele gelýär. Onda milli ykdysadyýetimiz üçin täze bolan dag-magdan senagatyny döretmäge girişildi. Bu käniň işlenip taýýarlanylmagy we onuň çäginde kaliý duzlaryny çykarmak hem-de baýlaşdyrmak boýunça kärhananyň gurulmagy önümiň bu görnüşini eksport etmek üçin ägirt uly mümkinçiligi bolan ýurdumyzyň himiýa senagatynyň ösdürilmeginde täze sahypany açar.
Häzirki döwürde Türkmenistan bilen Belarus Respublikasynyň ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygynyň möhüm taslamasyny “Belgorhimprom” Açyk paýdarlar jemgyýetiniň hünärmenleri türkmen gurluşykçylary bilen bilelikde amala aşyrýarlar. Kaliý dökünleriniň önümçiligi boýunça dag-magdan baýlaşdyryjy toplum ýylda 1 million 400 müň tonna önüme niýetlenendir.
100 gektardan gowrak meýdany bolan bu gurluşyk häzirki döwürde tamamlaýjy tapgyrda alnyp barylýar. Ony 2017-nji ýylyň mart aýynda ulanmaga bermek meýilleşdirildi. Toplumy taslama kuwwatyna çykarmak üçin ýylda 7 million tonnadan gowrak magdan çykarmak we gaýtadan işlemek göz öňünde tutulýar. Önümli gatlaklaryň açylmagy bilen olar iki dik şahta sütünleri bilen çykarylar. Olaryň gurluşygy çylşyrymly ýagdaýlary özünde jemleýän örän netijeli tehnologik iş hasaplanylýar. Geljekde senagat toplumy oba hojalyk pudagyny ekologiýa taýdan arassa kaliý dökünleri bilen üpjün etmek bilen çäklenmän, eýsem her ýylda bu gymmatly önümiň 1 million tonnadan gowragyny eksport etmäge mümkinçilik berer.
Baý çig mal serişdeleriniň bolmagy Türkmenistana ýody, bromy we beýleki himiýa önümleriniň köp görnüşlerini öndürýän iri ýurtlaryň hataryna goşulmaga mümkinçilik berer. Balkan welaýatynda ägirt uly gory bolan iri känler bar. Ol ýerde hereket edýän “Hazar”, “Balkanabat” we “Bereket” kärhanalary her ýylda 570 müň tonnadan gowrak ýod öndürýärler. Türkmenistan ýoduň önümçiliginiň möçberleri boýunça dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanylan sebiti durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň meýilnamasynyň çäklerinde tehniki ýody, bromy we olaryň önümçilik desgalaryny gurmak boýunça birnäçe täze desgalary bina etmek meýilleşdirildi. Bu desgalaryň gurulmagy bilen öndürilýän tehniki ýoduň möçberleri has-da artar.
Hazar deňziniň demirgazyk tarapynda ýerleşýän Garabogazköl aýlagy dünýäde tebiga şertlerde sulfat natrisiniň we beýleki gymmatly duzly minerallaryň kristallaşmagynyň emele gelýän künjekleriniň az sanlylarynyň biridir. Häzirki döwürde baý ýataklary işläp taýýarlamak çärelerini “Garabogazsulfat” önümçilik birleşigi alyp barýar. Onuň sulfat natrisi, magnisi, hlorly magnisi öndürýän bölümleri hereket edýär.
Garabogazköl aýlagynda gidromineral serişdeleri bilelikde toplumlaýyn özleşdirmek, taslamalaryň durmuşa geçirilmegine öňdebaryjy tejribeleri we enjamlary çekmek maksady bilen dünýä belli kompaniýalar bilen 2016-njy ýylda geçirilen işewüp gepleşikleriniň esasyny düzdi.
Şeýle hem, Balkanabat şäheriniň töwereklerinde kaustik sodanyň, suwuk hloruň we hlorly önümleriň önümçiligi boýunça senagat desgalaryny gurmak meýilleşdirilýär.
Himiýa pudagynyň çig mal we önümçilik mümkinçilikleriniň doly herekete girizilmegi azyk bolçulygyny üpjün etmek, içerki bazarlary uly islegden peýdalanýan ýokary hilli harytlar bilen doldurmak wezipeleriniň oňyn çözülmegine mümkinçilik berer.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň 2016-njy ýylda “Türkmenhimiýa” döwlet konserniniň “Guwlyduz” pudaklaýyn kärhanasynyň binýadynda 40 müň tonna ýodlanan azyk duzunyň we 2500 tonna gerdek görnüşindäki tehniki duzuň önümçiligi boýunça täze bölümi gurmak hakyndaky Kararynyň möhüm ähmiýetiniň bardygyny bellemel. Bu himiýa kärhanasy ýurdumyzda şeýle önümleri öndürmek boýunça oňyn tejribe toplady. Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabyndaky tükeniksiz duz gorlary bolan Guwly kölüniň tebigy käni önümçiligiň çig mal binýady bolup durýar. Täze senagat kärhanasynyň işe girizilmegi pudagyň eksport mümkinçilikleriniň ýokarlanmagyna kuwwatly itergi berer.
Ýurdumyzyň dokma senagatyny ösdürmek milli ykdysadyýetimiziň strategiýasynyň esasy ugry bolup durýar. Türkmenistanyň çig mal ugradyjy ýurt bolanyndan dünýäde iri önüm öndüriji we taýýar önümleri eksport ediji ýurt derejesine geçmegi boýunça öňde goýlan döwlet wezipeleriniň üstünlikli durmuşa geçirilmeginde hut şu pudaga aýratyn ähmiýet berilýär.
Häzirki döwürde onuň kuwwaty ýurdumyzda öndürilýän pagta süýüminiň ýarsyna golaýyny gaýtadan işlemäge, ýylda nah-mata ýüplükleriniň 118 müň tonnasyny, matalaryň 178 million inedördül metrini, trikotaž matalaryň 11 müň tonnasyny, tüýjümek matalaryň 7,2 müň tonnasyny we 100 million sany tikinçilik we dokma önümlerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Munuň özi içerki sarp edijileriň isleglerinden has ýokarydyr. Ýurdumyzda öndürilýän dokma önümleriniň 70 göterimi eksporta ugradylýar. Ol önümler ekologiýa taýdan arassalygy, tehnologik hili we göze gelüwliligi bilen daşary ýurt sarp edijilerini özüne çekýär.
Kärhanalaryň diňe bir tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagy däl, eýsem tehnologik ulgamyň netijeliligi dokma senagatynyň bäsdeşlige ukyplylygyny ýokarlandyrýar. Dokma ulgamy boýunça birnäçe iri senagat düzümleri “Çig mal—taýýar önümler” ýörelgesiniň çäklerinde hereket edýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň pudagyň döwrebaplaşdyrylmagy, oňa ägirt uly maýa goýum serişdeleriniň gönükdirilmegi ugrundaky tagallalary netijesinde ýurdumyzyň dokma senagatynyň önümçilik kuwwaty ýokary depginlerde ösdürilýär. Häzirki döwürde pudagyň dürli görnüşli önümleriň önümçiligi boýunça 67 kärhanasy hereket edýär. Ýurdumyzda öndürilýän pagtanyň 70 göterimini gaýtadan işlemek boýunça uzakmöhletleýin esasda önümçilik düzümlerini pugtalandyrmak işleri dowam edýär.
Şeýle hem pudakda möhüm ugurdaş wezipeler amala aşyrylýar. Munuň özi içerki bazarlary daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümler bilen üpjün etmekden, eksport kuwwatlyklaryny ýokarlandyrmakdan we halkara güwjlere laýyk gelýän harytlaryň önümçiligini artdyrmakdan ybaratdyr. 2016-njy ýylda paýtagtymyzdaky nah-mata toplumynda ýyllyk kuwwaty 2 million 500 müň jübüt jorap öndürmäge niýetlenen seh ulanmaga berildi. Şeýle hem Aşgabadyň Modalar öýüniň binýadynda ýylda 23 müň örme harytlar boýunça trikotaž bölümi, Aşgabadyň dokma toplumynyň binýadynda ýylda 5 müň tonna regenirlenen süýüm bolan dokma garyndylaryny gaýtadan işleýän zawod işe girizildi.
Kakanyň pagta egriji fabriginde Türkmenistan üçin täze bolan ýylda egrilen ýüplükleriň 1 müň 300 tonnasyny öndürýän sehiň gurluşygy batly depginlerde alnyp barylýar.
Şeýlelikde, 2016-njy ýylyň 11 aýynda kärhanalar boýunça önümçilik meýilnamasy 108,2 göterim ýerine ýetirildi we ösüş depgini 1,2 göterime deň boldy. Tikinçilik we trikotaž önümleriniň önümçiliginiň ösüşi 1,3 göterim, trikotaž matalaryň önümçiliginiň ösüşi 2,9 göterim derejesinde boldy.
Daşary ýurtlardan getirilýän harytlaryň ornuny tutýan önümçilik maksatnamasynyň çäklerinde Ruhabadyň dokma toplumynda ilat arasynda uly islegden peýdalanýan emeli ýüpekden taýýarlanylan ýokary hilli we dürli görnüşli ştapel matalarynyň önümçiligi ýola goýuldy. Şeýle hem geçen ýylda täzeçil tehnologiýalaryň toplumlaýyn peýdalanylmagynda täze gabardin, kanwas, dürli geýimleriň tikinçiligi üçin laýkr goşulan gabardin önümçiligi ýola goýuldy. Şu matalardan Türkmenbaşy adyndaky Jinsi toplumynda “Bedew” milli nyşanly ýokary hilli erkek kişileriň jalbarlarynyň önümçiligi ýola goýuldy.
Pudagyň kärhanalarynyň işiniň esasy ugry ýurdumyzdaw bedenterbiýäni we ýokary netijeli sporty ösdürmek baradaky döwlet maksatnamasyny ýerine ýetirmegiň çäklerinde lybaslary taýýarlamak bolup durýar. Sport baradaky döwlet komiteti bilen alnyp barylýan gatnaşyklar bu ugurda ýola goýlan hyzmatdaşlygyň üstünlikli ösdürilýändigini alamatlandyrýar. Onuň çäklerinde türkmen türgenleriniň iri milli we halkara ýaryşlaryna gatnaşmagy üçin degişli nyşanlary we milli aýratynlyklary bolan gelşikli geýimleri taýýarlamak baradaky ýörite buýurmalar ýerine ýetirilýär.
Häzirki döwürde hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan tassyklanylan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça 2017-nji ýylda Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň nyşanlary bolan lybaslary we degişli serişdeleri, sportuň dürli görnüşleri üçin milli lybaslary taýýarlamak boýunça ägirt uly işler alnyp barylýar. Milli ýygyndy toparlarymyz, meýletin ýardamçylar we degişli işgärler üçin ýurudumyzda taýýarlanylýan lybaslarda milli bezeg aýratynlyklary bilen häzirki zaman ýörelgeleri utgaşdyrylýar.
Bu önümleriň nah we garyşyk matalardan, şol sanda Ruhabadyň dokma toplumynda öndürilen ştapel matalaryndan, Gypjagyň, Gökdepäniň dokma toplumlarynda, paýtagtymyzyň “Aşgabatdokma” we “Türkmenbaşydokma”, Jins toplumlarynda, şeýle hem “Ahal”, “Bahar”, “Bezeg” tikin fabriklerinde degişli nyşanlar bilen lybaslaryň taýýarlanylýandygyny bellemeli.
Ýüpekçiligiň ösdürilmegi halkymyzyň durmuşynda gadymy döwürlerden bäri möhüm orun eýeläpdir. Häzirki döwürde ýurdumyzda onuň ösdürilmegine ähmiýet berilýär. Pudagy depginli ösdürmek maksady bilen, işlenip taýýarlanylan çäreler pileden ýokary hilli ýüpekleriň önümçiliginiň artdyrylmagyna, ýüpekden taýýarlanylýan we daşary ýurt sarp edijileriniň uly gyzyklanma bildirýän matalarynyň köp möçberiniň öndürilmegine gönükdirilendir.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň durmuşa geçirýän maksatnamalaýyn syýasaty netijesinde milli mirasymyzy goramaga we ösdürmäge, halyçylyk pudagynynyň işini kämilleşdirmäge, halkymyzyň ruhy we maddy medeniýetiniň gadymy däplerini ösdürmäge döwlet tarapyndan uly goldaw berilýär.
Ajaýyp çeper senetkärçiligi giňden wagyz etmek, ajaýyp gözelligi bolan gadymy matalaryň nusgasyny saklamak maksady bilen, ýurdumyzyň halyçylyk pudagynyň önümçilik düzümi döwrebaplaşdyrylýar. Türkmenistanda ozal hereket edýän fabrikleriň we önümçilik sehleriniň binýadynda täze bölumler açylýar we ozal bar bolanlarynyň durky täzelenýär. Olarda netijeli zähmet we ussat halyçylaryň döredijilik ukyplaryny açyp görkezmekleri üçin ähli şertler döredilýär.
Türkmen halyçylarynyň el halylaryny dokamak boýunça milli däplerine daşary ýurtlaryň bu sungatyň muşdaklarynyň gyzyklanmalarynyň yzygiderli artýandygyny bellemeli. Ýurdumyzda türkmen halysyna bagyşlanyp her ýylda geçirilýän Halkara sergisine we maslahatyna daşary ýurtly alymlaryň, öňdebaryjy hünärmenleriň, meşhur haly öndürijileriň, işewürleriň, belli söwda kompaniýalarynyň ýolbaşçylarynyň işjeň gatnaşmagy munuň aýdyň subutnamasydyr. Paýtagtymyzda iri haly forumy däp boýunça her ýylda Türkmen halysynyň baýramçylygy mynasybetli geçirilýär.
Häzirki döwürde “Türkmenhaly” Döwlet birleşigi ýurdumyz boýunça çeper halyçylyk kärhanalarynyň uly toplumyny, şeýle hem ýüňi ilkinji gezek gaýtadan işleýän, egirýän we boýag edýän ýöriteleşdirilen düzümleri özünde jemleýär.
2014-nji ýyldan bäri geçen döwürde Marynyň ýüňi ilkinji gezek gaýtadan işleýän fabriginde ýylda 4 müň tonna ýuwulan ýüňi taýýarlaýan täze önümçilik bölümi işe girizildi. Onuň önüminiň ondan bir bölegi pudagyň ýüň egirýän fabrikleriniň isleglerini doly kanagatlandyrýar. Önümiň bir bölegi içerki bazara, beýleki bir bölegi bolsa daşary ýurtlara ugradylýar. Şunlukda, ýurdumyzyň telekeçileri milli halyçylyk işini ösdürmek, bazarlary owadan hem-de ýokary hilli önümler bilen üpjün etmek mümkinçiligine eýe boldular. Halylar ýaşaýyş jaýlarynyň bolşy ýaly, edara-binalarynyň, kärhanalaryň, durmuş-ykdysady maksatly desgalaryň çeper bezegine öwrüldi.
Milli nagyş işleri bilen häzirki zaman ýörelgeleri esasynda öndürilýän önümleriň möçberleri mundan beýläk-de artdyrmak, pudagyň kärhanalarynyň önümçiligini ýokarlandyrmak üçin saryja tohumyndaky goýunlaryň ýazky ýüňleri möhüm serişde bolup durýar. Olar aýratyn berkligi we ýüplükleriň çeýeligi bilen tapawutlanýar. “Argaç” ýüň egirme fabrigi şu ugur boýunça ýöriteleşdirilen kärhana bolup durýar. Onuň tehnologiýa taýdan döwrebaplaşdyrmagy netijesinde kärhana “Türkmenhaly” döwlet birleşiginiň halyçylyk kärhanalaryny arassa ýüňleriň ýüplügi bilen doly möçberde üpjün edýär.
Ýurdumyzda iri Halajyň çeper halyçylyk kärhanasynyň önümçilik binýady giňeldilýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň Kararyna laýyklykda, Lebap welaýatynda hereket edýän kärhananyň düýpli döwrebaplaşdyrylmagynyň barşynda goşmaça täze önümçilik sehi gurulýar. Desganyň işe girizilmegi bilen arassa ýüň ýüplükden dokalýan haly önümleriniň möçberleri häzirki wagtdakysyndan her ýylda 1500 inedördül metr artdyrylar. Şeýle hem bu ýerde äpet halylary dokamak göz öňünde tutulýar. Munuň üçin kärhananyň ussahanalarynda has kämilleşdirilen we halyçylaryň zähmetini ýeňilleşdirýän degişli gurnamalar işlenip taýýarlanylýar.
«Türkmenhaly» döwlet birleşiginiň kärhanalarynyň önümçilik kuwwaty halylaryň hem-de el haly önümleriniň öndürilişini meýilnama laýyklykda artdyrmaga gönükdirilendir. Olaryň arasynda, täze gurulýan edara binalaryny hem-de dürli maksatly desgalary bezemek üçin uly döwlet buýurmalary boýunça, şeýle hem içerki bazaryň hem-de bu sungatyň daşary ýurtly muşdaklarynyň örän kän isleglerini kanagatlandyrmak üçin ýerine ýetirilen owadanlyk hem-de çeperçilik taýdan ajaýyp nusgalyk önümler bar.
Şunlukda, 2016-njy ýylyň ýanwaryndan noýabryna çenli Döwlet birleşiginiň haly kärhanalarynda 39 müň 447 inedördül metr haly we haly önümleri dokaldy. Bu döwürde öndürilen önümleriň umumy möçberi boýunça meýilnama görkezijileri 109,0 göterim derejesinde ýerine ýetirilip, öňki ýylyň şol döwri bilen deňeşdirilende 4,6 göterim ýokary ösüş depgini üpjün edildi.
2016-njy ýylyň fewral aýynda paýtagtymyzyň Abadan etrabynda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda haly we haly önümleriniň senagat önümçiligi boýunça täze iri kärhananyň, «Abadan haly» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetiniň açylyşy boldy. Bu şanly waka milli ykdysadyýetimiziň nobatdaky ähmiýetli sepgide çykmagyny, gaýtadan işleýän senagat pudagynda döwüriň talap edýän täze pudagynyň döremegini alamatlandyrýar. Soňky ýyllaryň dowamynda bu ugurda durmuş-ykdysady ösüş maksatnamalaryny durmuşa geçirmäge ýurdumyzyň telekeçileriniň işjeň gatnaşmaklary mynasybetli hil taýdan täze derejä çykmak üçin uly kuwwatlyklar döredildi.
Toplum esasy bölüm bolan—haly dokaýyş bölümini, taýýar haryt önümine çenli işläp taýýarlaýyş bölümçesini, çig mal — polipropilen we akril ýüplükleriniň önümçiligi boýunça iki bölümçäni, şeýle hem türkmen el halylaryny taýýarlamak boýunça bölümçäni öz içine alýar. Maşyn bölümlerinde öňdebaryjy daşary ýurtly öndürijileriň iň täze tehnolgiýalary guralandyr. Olar kärhana awtomatlaşdyrylan usulda ýylda 800 müň metr haly we haly önümlerini öndürmäge mümkinçilik berýär. Kärhana doly taslama kuwwadyna eýe bolandan soň bu ýerde 500 täze iş orunlary dörediler.
Täze halyçylyk kärhanasynyň tapawutly hem-de kanunalaýyk aýratynlygy hem türkmen el halysynyň önümçiligi hem-de halk senetçiliginiň önümleri bolan keçe hem palas dokamak boýunça bölüm bolup durýar. türkmen halkynyň gadymdan gelýän senetleriniň inçe syrlaryny aýap saklamak, el işleriniň ajaýyp önümlerini döretmek, bu milli baýlyga belent sarpa goýýan, bu sungata özüniň «Janly rowaýat» hem-de «Arşyň nepisligi» atly ajaýyp kitaplaryny bagyşlan hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döwlet syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri hökmünde ýokary göterildi. Mirasa sarpa goýmak, Watany özgertmek ýyly halkymyzyň däp-dessurlarynyň dowamat dowam edýänligi, olaryň ösdürilýänligi aýratyn äheňe eýe boldy.
Ýurdumyzyň halk hojalygy toplumynyň tutuşlugyna, mundan beýläk hem batly depginler bilen ösmegi üçin milli elektron senagatynyň gürrüňsiz uly ähmiýeti bardyr. Ýurdumyzyň senagaty üçin täze bolan bu ulgamyň ösüşine ýurtda elektron enjamlarynyň dürli görnüşlerini öndürmek boýunça kärhanalary döretmegiň Döwlet maksatnamasy güýçli itergi berdi.
Täze maksatnama bäsdeşlige ukyply, ýokary tehnologiýalar bilen üpjün edilen, serişde we energiýa tygşytlaýjy elektron we elektrotehniki pudaklary döretmäge, içerki hem daşarky bazarlar üçin harytlary öndürmäge gönükdirilendir. Ýarym geçirijili bölekleri, gün energiýasyny elektrik energiýasyna öwüriji bölekleri, elektron serişdelerini, awtomatika elementlerini, yşyklandyryş enjamlaryny, şol sanda LED-çyralaryny, elektrik energiýasynyň sarp edilişini ölçeýän elektron abzallary we beýlekileri öndürýän kiçi kärhanalary döretmek göz öňünde tutulýar.
Elektrik paýlaýjy enjamlary, yşyklandyryş enjamlaryny öndürmek üçin kiçi kärhanalaryň ulgamyny döretmek maksady bilen Senagat ministrliginiň «Türkmenmaşyngurluşyk» Döwlet konserni bilen «Sowatly gurluşyk» hojalyk jemgyýeti tarapyndan «Elektron ylhamy » atly ýöriteleşdirilen Hojalyk jemgyýeti döredildi. Kärhananyň binalarynyň birinde 63 kBA kuwwatlylykdan 1000 kBA kuwwatlylyga çenli transfrmator beketleriniň toplumynyň önümçiligi äýýämden başlandy.
Awtomatika elementleriniň önümçiligi ýene bir ugurdyr. Bu maksat üçin Döwlet konserni hem-de «Tehniki serişdeleriň serwisi» Hojalyk jemgyýeti bilelikde «Senagat tehnologiýalary» açyk görnüşli paýdarlar jemgyýetini döretdiler. Hususan-da bu ýerde «touch screen» maglumat electron tablolary, şeýle hem gün energiýasy bilen awtomatiki usulda işleýän köçe salgyny görkezijileri öndürmegi ýola goýmak göz öňünde tutulýar. «Jahan elektronik» hususy kärhana bilen bilelikdäki beýleki bir kärhananyň, «Elektronik senagaty» kärhanasynyň işe girizilmegi bilen häzirki zaman elekroenjamlaryň beýleki görnüşlerini hem öndürmäge mümkinçilik dörär.
Mundan başga-da Aşgabadyň elektrotehniki zawodynda elektrik hasaplaýjylary ýygnamak boýunça täze önümçilik bölümini açmak göz öňünde tutulýar. Bu ýerde bu önümiň ilkinji nusgalary eýýämden ýygnaldy, geljekde bolsa yzygiderli önümçilik ýola goýlar.
Uly maýa goýumlary gönükdirilýän balyk senagatynyň ösdürilmegi milli ykdysadyýetimiziň eksport mümkinçiliklerini giňeltmäge hem-de azyk ulgamyny pugtalandyrmaga ýardam berýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan bu pudagyň ösdürilmegine ilkinji derejeli üns berilýär. Soňky ýyllarda pudagyň hojalyk kärhanalarynyň hil taýdan täzelenmegi hem-de enjamlaşdyrylmagy, täzeçil tehnologiýalar esasynda täze iri senagat kärhanalarynyň döredilmegi netijesinde balyk tutulmagynyň möçberi yzygiderli artýar, şeýle hem balyklary emeli usulda ýetişdirmäge hem-de howdanlardaky balyklary köpeltmäge, balyk önümleriniň giň görnüşli önümçiligini artdyrmaga we ýokary hilli gaýtadan işlemäge gönükdirilen çäreleriň netijeliligi ýokarlanýar.
Şunlukda, ýurdumyzyň balykçylyk gämileriniň üstüniň täze üç sany balyk doňduryjy gämiler bolan, her biriniň sowadyjylyk kuwwaty 100 tonna barabar bolan «Bereket», «Balykçy» hem-de«Garlawaç» gämileri bilen doldurylmagy netijesinde Hazar deňzinde hem balyk tutulyşy ep-esli artdy. Şunuň bilen baglylykda «Balkanbalyk» Döwlet kärhanasy tarapyndan öndürilýän önümleriň görnüşlerini artdyrmaga hem mümkinçilik döredi.
Şunlukda, 2016-njy ýylyň 10 aýynyň netijeleri boýunça Hazar deňzinde balyk tutulyşynyň möçberi 20 esse artdy. Ýylyň 11 aýynyň dowamynda bolsa Balyk hojalygy Döwlet komitetiniň kärhanalary tarapyndan balyk önümleriniň öndürilişiniň umumy ösüşi 22,6 göterime barabar boldy, şol sanda balyk tutmak boýunça 23,7 göterim ösüş gazanyldy.
Pudagyň üstünlikli ösüşi Türkmenbaşy etrap merkezinde Merkezi Aziýa sebitinde iň iri kärhananyň, bekre balyklary ýetişdirmek, gara işbil we balyk önümleri toplumyň —ýurdumyzyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň «Hazar balyk» açyk paýdarlar jemgyýetiniň açylmagy bilen hem baglanyşyklydyr.
Balkan welaýatynyň Türkmenbaşy etrabynyň Guwlymaýak şäherçesinde bekre balyklaryny emeli ýol bilen ýetişdirmek we balyk önümlerini öndürmek boýunça ýene bir önümçilik toplumynyň gurluşygy baradaky çözgüt içerki bazary doly üpjün etmek maksady bilen ýokary hilli balyk önümleriniň mukdaryny hem-de görnüşlerini mundan beýläk hem artdyrmak wezipesi bilen şertlendirilendir.
Soňky ýyllarda Lebap welaýatynda hem-de Mary şäherinde işe girizilen balyk önümlerini saklamak üçin niýetlenen täze desgalar, gaýtadan işleýji pudaklaryň toplumlaýyn ösüşiniň hem-de ýokary hilli azyk önümleriniň öndürilişiniň çäklerinde balyk senagatynyň depginli ösmegine gulluk eder.
Şeýlelikde, Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan üstünlikli durmuşa geçirilýän ýurdumyzyň halk hojalygy toplumyny toplumlaýyn senagatlaşdyrmak strategiýasynda, gaýtadan işleýji senagatyň gazanan üstünlikleri Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe Türkmenistanyň ykdysadyýetiniň okgunly ösüşiniň aýdyň mysaly bolup durýar.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
Şu gün (14.11.2019) Aşgabatda ýurdumyzyň Bilim ministrligi, Sport we ýaşlar syýasaty ministrligi hem-de Söwda-senagat edarasy tarapyndan bilelikde guralan «Bilim we sport Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe» atly halkara sergi hem-de ylmy maslahat öz işine başlady.
Dabara ýygnananlar hormatly Türkmenistanyň Prezidentiniň foruma gatnaşyjylara iberen Gutlagyny uly üns we ruhubelentlik bilen diňlediler. Milli Liderimiz Gutlagynda halkara forumyň açylmagy bilen oňa gatnaşýanlary tüýs ýürekden gutlaýar.
Sergide özüniň gazananlaryny görkezýänleriň hatarynda ýurdumyzyň we daşary ýurtlaryň esasy guramalary hem-de ýörite enjamlary, esbaplary we lybaslary öndürýän kompaniýalary, şeýle hem dürli federasiýalar we toparlar bar. Olarda tälim alýanlar serginiň dowamynda ýörite maksatnama bilen çykyş edýärler.
Halkara forum öz işini 15-nji noýabra çenli dowam eder.


text:
20 Qazan, 2019 Aımaqtar
"Qazfosfattyń" qadamy nyq
Elimiz boıynsha hımııa ónerkásibiniń alyby sanalatyn –«Qazfosfat» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi óziniń jıyrmasynshy belesine aıaq basty. Osy jyldar aralyǵynda óndiris oshaǵy egemendigimizben birge eseıip, táýelsizdigimizben birge tolysa tústi. Seriktestik jumysynyń alǵa basýyna Údemeli ındýstrıaldy-ınnovasııalyq damytý baǵdarlamasynyń tıgizgen sharapaty mol. Sonymen qatar Elbasymyz da bul baǵyttaǵy jumystardy tikeleı óz baqylaýynda ustap, barynsha qamqorlyq kórsetti.
Búginde alyp óndiris oshaǵyn Qazaqstannyń Eńbek Eri, oblystyq máslıhattyń depýtaty Muqash Eskendirov basqaryp keledi. Jambyl jáne Túrkistan oblystaryndaǵy birqatar hımııalyq kásiporyndardy biriktiretin seriktestiktiń óndiristik nysandary «Qarataý» taý-ken óńdeý kesheni, Jańa Jambyl fosfor zaýyty, Mıneraldyq tyńaıtqyshtar zaýyty, Temir jol kóligi kesheni, Shymkent qalasyndaǵy sıntetıkalyq jýý zattaryn shyǵaratyn zaýyttary tirligin tiktep, ónim óndirýde. Jalpy, bul óndiris oshaqtary mıneraldyq shıkizat óndirý, baıytý jáne óńdeý, olardyń negizinde ónerkásiptik ónim men halyq tutynatyn taýarlar shyǵarýmen aınalysady. Sondaı-aq geologııalyq barlaý jumystaryn júrgizip, mıneraldyq tyńaıtqyshtar, sary fosfor jáne onyń qosylystaryn da óndiredi. Negizgi baǵyttarynan basqa «Qazfosfat» JShS fosfor salasyndaǵy kásiporyndardyń qurylymyn damytýǵa, óndiristik prosesterin jetildirýge, qýattylyǵyn arttyrýǵa baǵyttalǵan úlken ister atqarýda. Bul is-sharalar Qarataý fosforıt alabynyń tabıǵı qorlaryn tıimdi paıdalanýdy qamtamasyz etedi.
QR Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaevtyń eń basty qaǵıdasy – halqymyzdyń turmys-tirshiligine, ál-aýqatyn arttyrýǵa oń áser etetin ekonomıkanyń túrli salalaryn damytý. Sondyqtan ol óziniń ótken jylǵy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda osy máselelerge keńinen toqtalyp, ony sheshýdi tapsyrǵan bolatyn. Elbasynyń atalǵan Joldaýdaǵy tapsyrmasyna saı, kompanııada jumysshylardyń áleýmettik jaýapkershiligi árqashan damýdyń negizgi kórsetkishteriniń biri bolyp sanalady. Osy oraıda kompanııa basshylyǵy úshin jumyspen qamtý, jalaqynyń ósýi, jumysshylar men olardyń otbasylarynyń densaýlyǵy men ál-aýqatyn basty nazarda. Ustap keledi Máselen, ótken jyly jumysshylardyń jalaqysy 2017 jylǵa qaraǵanda 13,4 paıyzǵa artqan. Al bıylǵy jyldyń 1 qańtarynan bastap bul kórsetkish orta eseppen taǵy 10 paıyzǵa kóbeıipti.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Ylmy işleriň netijesine seredenimizde adamlar psihologiki taýdan iki dünýäde ýaşaýar, huşsyz (aňasty, duýga dahylsyz) we huşly dünýä. Çünki adamyň beýni … Continue reading ADAMLAR NÄME ÜÇIN DÜÝŞ GÖRÝÄRLER, DÜÝŞ ASLYNDA NÄME DIÝMEK ?
Häzirki wagtda dünýäniň ähli ýerinde diýen ýaly psihologlaryň we pedagoglaryň iň esasy üstünde durýan meseleleriniň biri «Çagalarda emosional we intellektual … Continue reading ÇAGALARDA EMOSIONAL AŇLAÝYŞ UKYBY NÄHILI KEMALA GELÝÄR?
7-11 ýaş aralyk döwri çaganyň ýuwaş we kadaly ösüşiniň döwridir. Esasanda çagalarda analatik we sentatik funksiýonal ösüşüniň döwri bolýar. Ýene-de … Continue reading 7-11 ÝAŞ ARALYGYNDAKY ÇAGALARYŇ PSIHOLOGIÝASY
Aslynda, ähli maşgalada çaga 3 yaşyna çenli ene-atalary gaty sabyrsyzlandyrýar we her hili duýdansyz ýagdaýlar bilen garşylaşdyrýar. Meselem getirsek, çaganyň … Continue reading 3 yaşyna çenli çagalara nahili terbiýe berilýär?
Sözleýiş bu adamlaryň aktiw gatnaşykda bolmagy üçin esasy gurallaryñ biridir. Aslyna seredenimizde, çagalykda sözleyiş öwrenmek gaty kyndyr. Emma muny ýetişen … Continue reading 4 ÝAŞYNA ÇENLI ÇAGALARDA SÖZLEÝŞIŇ ÖSÜŞI
Aslyna seredenimizde her maşgalanyň, her ene-atanyň özüne mahsus bir terbiýeleýjilik usuly bolýar. Ylmy barlag işleriň netijelerine görä köp maşgalada öňden … Continue reading ÇAGALARA GAHARLANMAZDAN TERBIÝELEMEGIŇ ÝOLLARY
Häzirki döwürde birnäça kitaplarda ve makalalarda çaga terbiýesi barada birnäçe maglumatlar berilyär. Bu bolsa adamzat we nesli üçin uly bir … Continue reading ENE–ATANYŇ ESASY ÜNS BERMELI MESELELERI
ÇAGALAR BILEN NÄHILI ARAGATNAŞYK SAKLAMALY? Dünýädäki ylmy barlaglaryñ netijesine seredenimizde, örän täsin soraglaryň köpisini çagalar berýärler. Bu bolsa ene-atalar her-hili … Continue reading ÇAGALAR BILEN ARAGATNAŞYK SAKLAMAGYÑ PSIHOLOGIKI ÝOLLARY


text:
Biziň gadym ata-babalarymyz Aý-ýyldyzlaryň hereketine seredip, gije bilen gündiziň ýazky deňleşýän wagtyny kesgitläp bilipdirler. Şunlukda olar bahar paslynda bu güni baýram edipdirler.
Bu baýram esasan ekerançylyk bilen baglanyşykly bolup, şu baýramdan soň, ýere tohum atyp, täze hasylyň düýbüni tutupdyrlar.
Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň ýörite Karary bilen her ýylyň 21-nji marty Halkara Nowruz güni diýlip yglan edildi.
Bilşimiz ýaly, şu ýyl Halkara Nowruz baýramy biziň Türkmenistan döwletimizde giňden belläp geçýär. Biz hem pursatdan peýdalanyp ähli türkmen halkyny Milli bahar baýramy bilen gutlaýarys! Hormatly Prezidentimiziň alyp barýan döwlet ähmiýetli işleri mydama rowaç bolsun!Habarlar→


text:
18 Qazan, 2019 NEWS
Almatyda «I BopeForum» ótedi
26 qazanda Almaty qalasynda AlmaU ýnıversıtetinde otbasylyq qundylyqtardy nyǵaıtý, otbasyndaǵy salaýatty qarym-qatynas mádenıetin ilgeriletý jáne balalardy tárbıeleý máseleleri, sondaı-aq áleýmettik máselelerdi sheshý maqsatynda ata-analarǵa arnalǵan I BopeForum forýmy ótkiziledi.
Qazirgi álemde otbasylyq qarym-qatynas, parasatty ata-ana, «Ákeler men balalar» máseleleri ósip kele jatqan urpaqtyń tárbıesine qatty áser etedi. Qoǵam otbasylardy qoldaýdyń qoldanystaǵy memlekettik baǵdarlamalary, qarjylyq jáne psıhologııalyq kómek týraly saýatty jáne dáıekti aqparattandyrýdy qajet etedi. Forým baǵdarlamasynda ashyq dıalog formatynda osy taqyryptar qozǵalyp, paneldik pikirtalastar ótkizilip, onyń barysynda otbasy ınstıtýtynyń ózekti máseleleri men onyń qazirgi Qazaqstandaǵy róli talqylanady.
– Forýmǵa daıyndyq barysynda biz balalardy tárbıeleý jáne otbasylyq qundylyqtardy ilgeriletý máselelerindegi «jaýapty» ata-ananyń, ajyrasý ındeksin tómendetýdiń jáne otbasy ınstıtýtyn saýyqtyrýdyń kilti ekenin túsindik. Forýmda alǵash ret «memleket jáne otbasy» taqyrybynda paneldik sessııa ótedi. Onda «Nur Otan» partııasy janyndaǵy balalardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi respýblıkalyq keńes tóraǵasynyń orynbasary Dınara Zakıeva, Almaty qalasy Qoǵamdyq densaýlyq basqarmasy basshysynyń orynbasary Ásel Bısenbaeva sóz sóıleıdi. Almaty qalasy Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń «Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy» KMM basshysy Naıla Muhtarova, sondaı-aq turǵyn úı saıasaty basqarmasy men bilim basqarmasynyń ókilderi, spıkerler otbasylardy qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalary, bolashaqqa josparlar týraly aıtyp, is-sharaǵa qatysýshylardyń suraqtaryna jaýap beredi.
Budan basqa, biz qazirgi Qazaqstandaǵy Otbasy jáne neke ınstıtýtynyń rólin, onyń máseleleri men bolashaqtaǵy damýyn talqylaımyz. Sondaı-aq forým kúni boıy otbasy men ÚEU-dy qoldaýdyń memlekettik baǵdarlamalarynyń konsýltasııalyq jármeńkesi jumys isteıtin bolady. Jylpy aıtar bolsaq, biz balalarymyzdyń tolyq jáne baqytty otbasylarda ósýi úshin jaǵdaıdy ózgertýge kómekteskimiz keledi. Osy maqsatta «Bópe» otbasy jáne neke ınstıtýtyn jańǵyrtý qory quryldy, – deıdi «Bópe» «Otbasyn jáne nekeni jańǵyrtý qory» QQ quryltaıshysy Aınur Ilııasova.
Is-shara Qoǵamdyq qordyń jáne Almaty qalasy ákimdiginiń jáne QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń jáne QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrliginiń qoldaýymen ótkiziledi. Forýmnyń ashylýynda «Shyǵarmashylyq bastama áıelder Lıgasy» QB basqarma tóraǵasy, QR Prezıdenti janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi Ásııa Haırýllına, QR AQDM Jastar jáne otbasy isteri jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Madııar Qojahmet, AlmaU ýnıversıtetiniń rektory Gúlmıra Qorǵanbaeva quttyqtaý sóz sóıleıdi.
– Forým barlyq ata-analarǵa, ata-ájelerge, óz balalarynyń bolashaǵyna nemquraıly qaraıtyn pedagogtar men tárbıelenýshilerge ótkiziledi. Statıstıka kórsetip otyrǵandaı, neke buzý úderisteriniń sany jyl saıyn artyp keledi. Búginde 1 mln bala tolyq emes otbasynda tárbıelenýde. Onyń 700 myńy anasymen ómir súredi, al 300-i ákesimen tárbıelenedi. Ajyrasý sebebi nede jáne otbasy nege buzylady? Biz bul máselelerdi «Otbasyndaǵy ákeniń róli» arnaıy sessııasynda talqylap, máseleni erler kózimen qaraýǵa tyrysamyz.
Bizge otandyq estrada juldyzy Aıbek Djanseıtov (ánshi Búrkit), kásipker, YUFRAME jobasynyń qatysýshysy Arman Iýsýpov, «Sınergııa» ýnıversıtetiniń prezıdenti Baýyrjan Qasymbergenbaev, máslıhat depýtaty, kásipker jáne qoǵam qaıratkeri Qaırat Qudaıbergen, medıa professory jáne zertteýshisi Moldııar Ergebekov, sondaı-aq BUU-nyń halyq salasyndaǵy UNFPA qorynyń baǵdarlamalyq qyzmetkeri Iýlııa Lysenkova qosylady. «Men sessııa óte qyzyqty bolady dep oılaımyn, jáne biz odan jańa aqparat alamyz degen oıdamyz», – deıdi «Bópe» Neke jáne otbasy ınstıtýtyn jańǵyrtý qorynyń quryltaıshysy Mahabbat Raıymqulova.
Forýmnyń birinshi bóligi otbasyn memlekettik qoldaý jáne áleýmettik saıasat máselelerine arnalǵan, al forýmnyń ekinshi bóligi – bilim berý, onyń barysynda balalardy tárbıeleý jáne damytý taqyrybynda oqytý trenıngteri men master-klastar uıymdastyrylatyn bolady. Bul úshin arnaıy is-sharaǵa reseılik tájirıbeli psıhologtar men sarapshylar – psıhologııa doktory, balalardyń emosııalyq ıntellekt salasyndaǵy jetekshi reseılik sarapshy Vıktorııa Shımanskaıa, «Damý» SK negizin qalaýshy jáne bas jattyqtyrýshysy, Mektepke deıingi jastaǵy balanyń dene damýy baǵdarlamasynyń avtory Sergeı Astashkevıch shaqyryldy. Olar balalardyń emosıonaldyq, ıntellektýaldyq, fızıkalyq damýyn damytýdyń negizgi tásilderi týraly baıandaıdy. Oqytý sheberlik synyptary men dáristerge kirý aqyly.
Bıletterdi nómir boıynsha satyp alýǵa bolady – 8 702 515 15 43.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir


text:
Hoşeýa
Chapter 6
1 «Geliň, Rebbe dolanalyň. Ol bizi parçalady. Özi şypa berer. Bizi ýaralady. Indi ýaramyzy daňar.
2 Iki günden soňra bizi dirilder, Has takygy – üçünji güni Ol bizi aýaga galdyrar. Onuň huzurynda ýaşaryş.
3 Geliň, Rebbi tanalyň, tanamaga gaýrat edeliň. Ol daň şapagy ýaly takyk geljek. Ol ýaz ýagyş ýaly bize geljek, Topragy gandyrýan ýaz ýagşy ýaly ýanymyza geljek».
4 «Eý, Efraýym, saňa näme edeýin? Eý, Ýahuda, seniň bilen näme etmeli? Siziň söýgiňiz säher dumany, ýerdäki çyg ýaly, basym ýok bolýar.
5 Şoňa görä Men olary pygamberiň sözi bilen parçaladym. Olary agzymdan çykan söz bilen öldürdim. Hökümim nur kimin parlaýar.
6 Çünki Men gurbanlygy däl, wepaly söýgini, Ýakma gurbanlygyndan, Hudaýy tanamaklygy isleýärin.
7 Olar Adam ýaly, ähti bozdular, Ol ýerde maňa wepasyzlyk etdiler.
8 Gilgat ýamanlaryň şäheri, Gan yzy bilen doludyr.
9 Garakçylar adamy nähili peýleýän bolsa, Ruhanylaryň topary-da şeýle. Şekem ýolunda ganhorluk edip, erbet jenaýata ulaşýarlar.
10 Ysraýyl öýünde bir gorkunç zat gördüm: Şol ýerde Efraýym zyna batdy. Ysraýyl haram edildi.
11 Men seniň – halkymyň rysgalyny gaýtaryp berenimde, Seniň üçin jeza güni taýýar bolar, eý, Ýahuda».


text:
Şeýle hem okaň
06.12.2019 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinden
06.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde eden çykyşy
05.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti milli ykdysadyýeti ösdürmek boýunça iş maslahatyny geçirdi
04.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusion toparyň nobatdaky mejlisini geçirdi
03.12.2019 | Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow 20-nji martda geçirilen sanly wideoaragatnaşyk arkaly iş maslahatynyň barşynda gepleşikleri we iş maslahatlaryny geçirmek maksady bilen, Ýaponiýa ugraýan türkmen wekiliýetiniň agzalaryna birnäçe möhüm tabşyryklary berdi.
Şeýle hem Suw hojalygy baradaky döwlet komitetiniň ýolbaşçysyna birnäçe görkezmeler berildi, hususan-da, ýapon hyzmatdaşlary bilen suwdan peýdalanmagyň iň täze tehnologiýalaryny ornaşdyrmagyň hasabyna, oba hojalygynda özgertmeleri öňe ilerletmek maksady bilen, meliorasiýanyň häzirki zaman usullary babatda gatnaşyklary çuňlaşdyrmagyň meselelerini ara alyp maslahatlaşmak, şeýle hem innowasion tehnologiýalary peýdalanmagyň tejribesini öwrenip, ýurdumyzyň gündogar sebitinde döredilen «Garaşsyzlyk» suw howdanynyň doldurylyşyny ýokarlandyrmak üçin ylmy taýdan esaslandyrylan çäreler boýunça ýapon hünärmenleri bilen pikir alyşmak barada görkezmeler berildi.
Hormatly Prezidentimiziň syýasatynyň möhüm ileri tutulýan ugurlarynyň biri daşky gurşawy goramakdan, tebigata aýawly garamakdan, geljekki nesiller üçin onuň baýlyklaryny gorap saklamakdan, türkmen halkynyň durmuşynyň oňaýly şertlerini döretmek üçin ýer-suw serişdelerinden oýlanyşykly peýdalanmakdan, Durnukly ösüş maksatlaryna ýetmekde dünýä jemgyýetçiliginiň tagallalaryny birleşdirmekden ybaratdyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýakynda Balkan welaýatyna bolan iş sapary munuň aýdyň mysaly bolup biler. Şol saparyň barşynda milli Liderimiz «Altyn asyr» Türkmen kölüniň töwereklerindäki ekologiýa ýagdaýy bilen tanyşdy. Bu ýerde döwrebap nusgadaky obany gurmak, maldarçylygy, ekerançylygy we balykçylygy ösdürmek meýilleşdirildi.
Döwlet Baştutanymyz suwdan oýlanyşykly peýdalanmak boýunça başlangyçlar bilen çykyş edip, suw syýasatyny yzygiderli durmuşa geçirýär. Şol syýasat oňyn bitaraplyk ýörelgelerine, özara hormat goýmaga we deňhukuklylyga, halkara hukugyň umumy kabul edilen kadalarynyň esasyna daýanýar. Suw hojalyk meselelerini toplumlaýyn esasda hem-de Merkezi Aziýa döwletleriniň ählisiniň bähbitlerini göz öňünde tutup çözmek milli Liderimiziň suw strategiýasynyň ileri tutulýan ugry bolup durýar. Türkmenistan suw dünýäniň halklarynyň umumy gymmatlygydyr, arassa içimlik suwuň elýeterli bolmagynyň adalatly şertleri bolsa her bir adamyň esasy hukugydyr diýen ýörelgä yzygiderli eýerýär. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 73-nji mejlisinde eden çykyşynda suw serişdeleriniň elýeterliliginiň, ony netijeli dolandyrmagyň döwletleriň ösüşine, olaryň ykdysadyýetine, durmuş ulgamyna adamlaryň durmuşynyň hiliniň we hal-ýagdaýynyň derejesine gönüden-göni baglydygyny nygtady.
Türkmenistan şu ýörelgelerden ugur alyp, yzygiderli çykyş etmek bilen biziň sebitimizdäki suw-energetika meseleleriniň halkara hukugyň umumy ykrar edilen kadalarynyň esasynda, Merkezi Aziýa ýurtlarynyň her biriniň bähbitlerini nazara alyp hem-de halkara guramalaryň, ilkinji nobatda, BMG-niň işjeň gatnaşmagynda çözülmelidigini hemişe aýdýar.
Merkezi Aziýa sebitinde suw meseleleri babatda dartgynlylygy peseltmegiň, düşünişmezlikleri diplomatik gepleşikler arkaly düzgünleşdirmegiň, ynanyşmagyň we özara düşünişmegiň esasynda anyk çäreleri geçirmegiň zerurlygy halkara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmäge gönükdirilendir, bu bolsa ähli ýurtlar üçin durnukly ösüşiň möhüm ýagdaýydyr.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow suw diplomatiýasyny daşary syýasatyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri hökmünde anyk kesgitledi hem-de oňa köptaraply gatnaşyklaryň syýasy-diplomatik görnüşi hökmünde garaýar. Döwlet Baştutanymyz Suw diplomatiýasynyň ulgamlaýyn gatnaşyklar üçin mümkinçilikleri açýandygyny nygtaýar. Şol gatnaşyklar suw serişdeleriniň gözbaşlaryny döretmek we gaýtadan dikeltmek, olary oýlanyşykly we netijeli peýdalanmak bilen baglanyşykly ähli meseleleriň çözülmegine gönükdirilendir.
Ine, Türkmenistanyň Prezidenti 2015-nji ýylyň 12-nji aprelinde Koreýa Respublikasynyň Tegu şäherinde VII Bütindünýä suw forumynda eden çykyşynda Suw diplomatiýasynyň netijeli hereket etmegi üçin şertleri döretmegiň zerurdygy barada başlangyjy öňe sürdi. Şol başlangyç täze köptaraply syýasy-diplomatik gatnaşyklary kemala getirmek üçin ygtybarly gural bolup hyzmat eder. Şonda hut şunuň ýaly syýasy-diplomatik guralyň Birleşen Milletler Guramasynyň suw gatnaşyklaryna degişli resminamalary işläp taýýarlamak boýunça işinde ygtybarly esas boljakdygy bellenildi.
Bu ýokary derejeli forumda milli Liderimiz Birleşen Milletler Guramasynyň Suw strategiýasyny işläp taýýarlamak hakynda başlangyç hem-de suwdan peýdalanmagyň umumy ykrar edilen hukuklaryny berjaý etmegi üpjün etmek boýunça ähli ýurtlaryň borçnamalary hakynda teklipler bilen çykyş etdi.
Türkmenistan BMG-niň tebigaty goramak hakynda esasy ylalaşyklaryny, şol sanda Biologiýa köpdürlüligi, ozon gatlagyny goramak, çölleşmä garşy göreşmek, serhetüsti suw akymlaryny we halkara köllerini goramak we peýdalanmak hakynda konwensiýany, şeýle hem ÝUNESKO-nyň Bütindünýä medeni we tebigy mirasy goramak hakynda konwensiýasyny hem-de howanyň üýtgemegi boýunça Pariž ylalaşygyny tassyklamak bilen, öz üstüne alan borçnamalaryny üýtgewsiz ýerine ýetirýär. Bu ugurlarda BMG-niň Ösüş maksatnamasy, BMG-niň Daşky gurşaw boýunça maksatnamasy, Ählumumy ekologiýa gaznasy, Ýewropa Bileleşigi hem-de beýleki abraýly halkara düzümleri bilen bilelikde milli we sebit derejelerinde maksatnamalaryň we taslamalaryň onlarçasy amala aşyrylýar.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow öz syýasatynda hemmeler üçin elýeterlilik, suwdan oýlanyşykly peýdalanmak we sanitariýany üpjün etmek boýunça möhüm wezipeleriň çözülmegine uly üns berýär. Ýene bir gezek gaýtalap aýtsak, Türkmenistan suwuň tutuş dünýäniň umumy baýlygy bolup durýandygy, arassa agyz suwuna elýeterlilik bolsa her bir adamyň esasy hukugy bolup durýandygy hakynda ýörelgä üýtgewsiz eýerýär.
Döwlet Baştutanymyz Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 73-nji mejlisinde eden çykyşynda halkara bileleşik hem-de sebitiň ýurtlary bilen hyzmatdaşlygyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda Aral deňzini halas etmek boýunça meseleleriň toplumyny görkezdi. Araly halas etmek meselesine eýýäm öňden bäri içerki mesele däl-de, eýsem, sebit meselesi hökmünde garamagyň möhümdigi aýdyň boldy. Ony üstünlikli çözmek üçin häzir eýýäm dünýä bileleşiginiň kömegi, toplumlaýyn halkara çemeleşmesi, bu işe Birleşen Milletler Guramasynyň yzygiderli gatnaşmagy zerur bolup durýar.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Birleşen Milletler Guramasynyň agza ýurtlaryna BMG-niň Aral deňzi boýunça Ýörite maksatnamasyny işläp taýýarlamak hem-de Aral meselesini dünýä bileleşiginiň işiniň aýratyn ugruna öwürmek çagyryşy bilen ýüzlendi. Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň 2018-nji ýylyň 18-nji aprelinde kabul eden degişli Karary munuň üçin esas boldy.
Türkmenistan 2012-nji ýylda BMG-niň Ýewropa Ykdysady Toparynyň «Serhetüsti suwlaryny we halkara köllerini peýdalanmak we goramak hakynda» konwensiýasyna goşuldy. Bu resminama 1992-nji ýylyň 17-nji martynda Helsinki şäherinde gol çekildi we 1996-njy ýylda kabul edildi. Konwensiýada serhetüsti suwlar ulanylanda, serhetüsti aýratynlyklaryny nazara almak bilen, suwdan oýlanyşykly we adalatly peýdalanmagyň ekologiýa taýdan esaslandyrylan usulyny üpjün etmek bellenildi.
Howanyň üýtgemegi hem-de onuň dünýäniň daşky gurşawyna, ykdysadyýetine we ilatyna ýaramaz täsiri halkara bileleşigiň öňünde durýan aýratyn ähmiýetli meseleleriň ýene-de birine öwrüldi. Howanyň üýtgemeginiň suw gorlaryna ýaramaz täsiri (temperaturanyň ýokarlanmagy, ygallaryň azalmagy, gurak ýyllaryň gaýtalanmagy we beýlekiler) Merkezi Aziýa sebitinde suw üpjünçiliginiň ýiti meselelerini döredýär.
Sebitimiziň serhetüsti derýalaryň ugrunda ýaşaýan halklary asyrlaryň dowamynda olaryň suwlaryny ylalaşykly ulanyp geldiler. Emma soňky ýyllarda käbir döwletleriň çäklerinde suw serişdeleriniň ölçegsiz ulanylmagy oba hojalyk hajatlary üçin suwuň zerur bolýan ýaz — tomus döwründe onuň ep-esli azalmagyna getirýär.
Galyberse-de, şonuň bilen bir hatarda, Amyderýanyň ugrunda ýerleşen döwletleriň ilatyny, önümçilik we obasenagat desgalaryny suw bilen üpjün etmekde kynçylyklar ýüze çykýar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň belleýşi ýaly, Türkmenistan şu we beýleki möhüm meselelerde anyk ugra eýerip geldi, oňa laýyklykda, suw-energetika meseleleri çözülende halkara hukugyň umumy kabul edilen kadalaryna daýanmak, sebitiň ähli ýurtlarynyň bähbitlerini nazara almak hem-de abraýly halkara guramalaryny, ilkinji nobatda, Birleşen Milletler Guramasyny işjeň gatnaşmaga çekmek zerur bolup durýar.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
21 Qazan, 2019 Aımaqtar
Latyn álipbıi negizinde laıyqty jumys júrgizilýde
Elbasymyz óziniń 2012 jylǵy 14 jeltoqsandaǵy «Qazaqstan – 2050» Strategııasy qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda: «Memleket óz tarapynan memlekettik tildiń pozısııasyn nyǵaıtý úshin kóp jumys atqaryp keledi. Qazaq tilin keńinen qoldaný jónindegi keshendi sharalardy júzege asyrýdy jalǵastyrý kerek. Biz 2025 jyldan bastap álipbıimizdi latyn qarpine, latyn álipbıine kóshirýge kirisýimiz kerek. Bul – ult bolyp sheshýge tıis prınsıpti másele. Bir kezde tarıh bederinde biz mundaı qadamdy jasaǵanbyz. Balalarymyzdyń bolashaǵy úshin osyndaı sheshim qabyldaýǵa tıispiz jáne bul álemmen birlese túsýimizge, balalarymyzdyń aǵylshyn tili men ınternet tilin jetik ıgerýine, eń bastysy – qazaq tilin jańǵyrtýǵa jaǵdaı týǵyzady» – dep latyn álipbıine kóshýdiń qajettiligin atap ótken bolatyn. Búginde bul turǵyda Jambyl oblysynda da júıeli jumystar jalǵasýda.
Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń 2018 jylǵy 13 naýryzdaǵy №27 О́kimimen bekitilgen Qazaq tili álipbıin latyn grafıkasyna 2025 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen kóshirý jónindegi is-sharalar jospary bar.
Latyn álipbıin jáne jańa Qazaq tili emlesiniń negizgi erejelerin úıretý boıynsha tıisti sala mamandaryn qaıta daıarlaýdy bir ortalyqtan júrgizý maqsatynda oblys ákimdiginiń tilderdi damytý basqarmasynyń Tilderdi oqytý ortalyǵynda kadrlyq, materıaldyq tehnıkalyq bazalaryn kúsheıtý baǵytynda jumystar atqaryldy.
Latynnegizdi jańa álipbıdi úıretý, ádistemelik kómek kórsetý maqsatynda 2018 jyldyń 5 qyrkúıeginde ashylǵan «Rýhanı jańǵyrý: latyn álipbıi» kabınetinde ulttyq álipbıdi nasıhattaý boıynsha semınar-trenıngter, oqý kýrstary, lıngvıst ǵalymdardyń onlaın keńesteri ótkizilip otyrady.
Aǵymdaǵy jyldyń mamyr aıynan Jańa qazaq álipbıiniń emle erejelerin meńgerý boıynsha 36 saǵattyq oqý kýrsynyń baǵdarlamasy ázirlenip, 103 adam oqý kýrsynan ótip, sertıfıkattar tabystaldy. Oqý kýrstaryn Sh.Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń 72 saǵattyq oqý kýrsynan ótken trener oqytýshylar júrgizedi. Qazirgi tańda 8 qyzmetker sertıfıkattalǵan trener.
Bul baǵyttaǵy jumystar júıeli jalǵasýda.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Süýjülik (kesel)
Ýer ýüzünde maýyplyga we ölümçilige getirýän ýürek-damar, onkologiki keseller bilen bir hatarda, süýji keseli (lat. diabetes mellītus) hem uly kynçylyklara getirýändir.
Süýji keseli adamzada gadymy zamanlardan bäri bellidir. Bu kesel barada birinji maglumatlar b.e. öň 1550-nji ýyla degişli bolan golýazmalarda duş gelýär.
Keseliň alamatlarynyň biri bolan – näsagyň peşewiniň süýjüligi barada gündogar alymy, lukman Awisenna hem belläp geçipdir. Süýji keseliň häsiýetlendirilmesi gadymy hindi, arap, hytaý ylmy ýazuwlarynda duş gelýär.
Keseliň döreýşi, sebäpleri, görnüşleri, geçişi I. Mering, O.Minkowskiý, P. Langergans, L. Sobalew, G. Buntingyň, Ç. Best ýaly uly alymlaryň geçiren köpýyllyk işleri netijesinde öwrenildi. Köp ýurtlaryň alymlarynyň geçiren kliniki barlaglary, aşgazanasty mäziň B-öýjükleriniň işläp çykarýan gormonynyň – insulynyň ýetmezçiligi sebäpli süýji keseliň döreýänligini anyklady.
Keseli bejermek üçin insulynyň ulanylmagy (1921-1922-ý.ý.) medisina ylmynyň iň uly açyşlarynyň hataryna girdi.
Insulin ulanylmazdan öň, näsaglaryň ömrüniň ortaça dowamlylygy 5 ýyldan köp däldi. Häzirki wagtda, öz wagtynda we kadaly geçirilýän bejerginiň kömegi esasynda näsaglaryň ömrüniň dowamlylygy sag adamlaryňkydan tapawutlanýan däldir.
Süýji keseli getirýän gaýraüzülmeleri boýunça agyr keselleriň hataryna girýändir.Sag adamlar bilen deňeşdirilende, süýji keselli adamlarda ýürek-damar ulgamyna zeperiň ýetmegi – 2-3 esse, körlük – 10 esse, aýaklaryň çüýremegi (gangrena) – 20 esse köp duş gelýändir.
Süýji keselli näsaglarda ýokançly keseller, böwrek keselleri bilen kesellemek, göwrelilik, çaga dogrumy köp kynçylyklary döredýändir.
Süýji keseli – endokrin ulgamynyň keseli bolup, onda diňe uglewod çalşygy däl-de, bedende ýag we madda çalşygynyň beýleki görnüşleri hem bozulýar. Keseliň döremegi giperglikemiýa (ganda gandyň mukdarynyň ýokarlanmagy) ýagdaýy bilen düşündirilýär. Bu ýagdaýyň döremegine insulinyň ýetmezçiligi getirýändir.Onuň ýetmezçiligi esasynda, glukozanyň myşsalara we bedeniň ýag gatlagyna geçmegi kynlaşýar,ýaglardan we belokdan onuň emele gelmegi köpelýär. Şu ýagdaýlar esasynda, ganda glukozanyň mukdary ýokarlanýar. Sag adamlarda, aç ýagdaýlarynda, ol kadada 4,00-6,6 mmol/l derejede bolsa, süýji keselinde ol 7 mmol/l – 20-30 mmol/l, ondan hem köp bolup bilýär. Ganda glukozanyň mukdary 9,5-10 mmol/l geçende, ol peşew bilen hem çykarylyp bilýär.
Böwrekleriň işiniň bozulmagy bilen, çykarylýan peşewiň umumy mukdary köpelýär. Adam peşew edip, köp suw ýitirýänligi sebäpli, suwsap, dodaklary, agzy, bokurdagy gurap başlaýar. Bedendäki glukozanyň peşew bilen ýitirilmegi adamyň horlanmagyna getirýär. Insulinyň ýetmezçiligi ýag we belok çalşygyna hem täsir edýär.Ýaglaryň emele gelmegi azalyp, olaryň dargamagy güýçlenýär,bagryň öýjükleriniň ýag almagy bolup geçýär. Beloklaryň emele gelmegi peselýär. Bu bolsa bedeniň dokumalarynyň emele gelmegine we dikeldilmegine ýaramaz täsir edýär.
BSGG-nyň (Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy) bölmegine görä, süýji keseliniň iki görnüşi bardyr: Süýji keseli 1 (SK1) – insulingaraşly we 2 (SK2) – insulingaraşly däl;
SK1 görnüşde aşgazan asty mäziň B-öýjükleriniň işiniň bozulmagy bolup geçýär. Şuňa wirus we bedendäki autoimmun täsirler sebäp bolup biler. Bu görnüş çagalarda we ýaş adamlarda duş gelýär. Olarda gyzamyk, gyzylja, hapgyrtma, aşgazan asty mäziň, öt haltanyň sowuklamalary, nerw ulgamy tarapyndan bozulmalar süýji keseline getirip biler.
Bu kesel nesil yzarlaýjy häsiýete eýe bolup, öten nesillerde keseliň duş gelmegi, onuň bilen kesellemek howpyny ýokarlandyrýar. SK2 görnüşi uly we gartaşan adamlarda duş gelýändir. Bu görnüşde insulina bolan talap aşgazan asty mäziň işine bagly däl ýagdaýlar bilen düşündirilýär.
Böwreküsti mäziň gormony, gipofiziň käbir gormonlary, glýukogon, dermanlar (buşukdyryjy we gan basyşy peseldiji serişdeler, kontraseptiwler) insulinyň dargap, onuň işiniň peselmegine getirip biler.
Süýji keseliniň döremegine semizligiň, uzak dowam edýän nerw dartgynlylygynyň, göwreliligiň, geçirilen şikesleriň, bagryň keselleriniň, ýokanç keselleriň, hirurgiki operasiýalaryň sebäp bolýanlygy subut edildi. Alkogol içgiler hem aşgazan asty mäze, bagra zyýan ýetirmek bilen, soňundan süýji keseliniň döremegine getirip biler.
Wagtynda bejerilmedik süýji keseli bedeniň dürli agzalaryna öz täsirini ýetirýändir.
Köplenç deriniň we deriasty ýag gatlagynyň üýtgemegi bolup geçýär. Agyr geçýän süýji keselinde ol gury bolýar, gasyn atýar, çyban ýaly iriňli dömmeler emele gelip başlaýar. Dabanda jaýryklar, kömelekler sebäpli döreýän ýaralar, eroziýalar emele gelip biler.
Kömelekli zeper ýetmeler ýa-da olara bagly bolmadyk sebäplere görä, daşky jyns agzalarynyň nemli örtüginde gijilemek bolup biler. Injigiň öň tarapynda, dabanlarda trofiki baş keseliniň döremegi mümkindir. Insulin sanjymlary edýän näsaglarda, sanjym edilen ýeriň deriasty ýagly gatlagynyň trofiki üýtgemeleri bolup biler.
Kalsiniň ýitirilmegi, gan aýlanşynyň bozulmagy sebäpli süňkleriň we bogunlaryň, esasan hem injikleriň we dabanlaryň üýtgemegi bolup geçýär.Dişlere we dişiň etine hem zeper ýetýär. Ýokarda bellenilip geçilşi ýaly, süýji keseli näsaglarda köplenç bagryň, böwregiň işine zyýan ýetirýär, öt haltanyň keselleri agyr geçýär, nerw ulgamynda köptaraplaýyn üýtgemeler bolup geçýär.
Süýji keselinde ýürege we gan damarlaryna zyýan ýetirilmegi, köplenç maýyplygyň we ölümçiligiň sebäbi bolýar. Şunuň ýaly näsaglarda ýüregiň infarkty hem has agyr geçýär. Agyr geçýän süýji keseli, jyns mäzleriniň işine hem täsir edip, jynsy höwesi peseldip bilýändir.
Görejiň kütelmegi, böwreklere, aýaklara we başga agzalara zeper ýetirilmegi – bu keselde orta we kiçi gan damarlaryna zyýan ýetip, gan aýlanşynyň bozulmagy bilen düşündirilýär.
Barlaglaryň görkezişi ýaly, ganda gandyň mukdaryny gözegçilikde saklap, bu keselde duş gelýän üýtgemeleriň we gaýraüzülmeleriň öňüni alyp bolýar.
Süýji keseli bilen adam bütin ömrini ýaşamaly bolýar.
Süýji keselli näsag:
- Lukman bilen hemişe aragatnaşykda bolup, bejergi çärelerini kadaly geçirende;
- Öz ýaşaýyş we zähmet şertlerini talaba laýyk gurnanda;
- Öz ýagdaýyna hemişe gözegçilik edende – keseli gözegçilikde saklap, gaýraüzülmeleriň öňüni alyp biler.
Näsagyň maşgalasynyň, ýakyn garyndaşlarynyň hem bu kesel, onuň geçişi, bejergisi, berjaý etmeli gündelik ýaşaýyş düzgünleri barada maglumatlary bilmegi hökmandyr.
Süýji keseliniň bejergisi köp çäreler toplumy öz içine alýandyr: berhiz saklamak, gandy peseldiji dermanlary ýa-da insuliny ulanmak, zähmet we dynç alyş düzgünlerini berjaý etmek, gapdallaýyn dörän keselleri öz wagtynda bejermek;
Gandy peseldiji dermanlar (butamid, glibenklamid, glibutid, metformin) ýa-da insulin bilen bejergini ýörüte geçirilen barlaglardan soň lukman bellemelidir.
Bejergi çäreleri süýji keseliň görnüşine, näsagyň ýaşyna, ýagdaýyna, bar bolan gaýraüzülmeleri göz öňüne tutulyp bellenilýändir.
Süýji keselli näsag üçin keseline gowy gözegçilik eder ýaly, geçirilýän bejerginiň täsirine baha berer ýaly özüne gözegçilik etmek hökmandyr.
Häzirki wagtda, öý şertlerinde günde gandyň mukdaryny bilmegiň çalt we ýönekeý usuly – glukometrleri ulanmakdyr.
Berhiz ýa-da gandy peseldiji dermanlar bilen bejergi alýan näsaglar:
- Gije-gündizde azyndan bir gezek: aç wagty ýa-da naharlanmadan 2 sagat geçenden soň;
- Özüni duýşy erbetleşende;
- Hepdede bir gezek doly barlag geçmek: ganda gandyň mukdaryny günüň dowamynda 4 gezek ölçemek – ertirlik, günortanlyk we agşamlyk naharyndan öň we uklamazdan öň.
Insulin bejerginialýan näsaglar:
- nahardan öň;
- 1,5 - 2 sagat nahardan soň;
- uka gitmezden öň;
- käwagt gije
barlag geçirmek maslahat berilýär.
Goşmaça barlaglar aşakdaky ýagdaýlarda zerurdyr:
- Sport bilen meşgullanýan ýagdaýyňyzda;
- Gündelik düzgüniňiz üýtgände (syýahat ýa-da iş sapary bilen başga ýerlere gitmek);
- Özüňizi ýaramaz duýan günüňiz – her 2 - 3 sagatdan;
- Göwrelilik wagty – günde 7 - 8 gezek;
- Naharlanmagyň hili we wagty üýtgän mahaly – naharlanmadan öň we soň ölçemeli;
- Ganda gandyň aşak düşmek ýa-da ýokary galmak alamatlary ýüze çykan wagty.


text:
Salam dostlar.
Orslar umuman orta aziya turki milletlere gowni yetmezchilik bn garayarlar. Name uchin beyle awtomat goni pes goryarler. Özlerini bolsa hemmeden ustun göryärler.
Ors dili häzirem bizde akyllylaryn dili hasaplanyar. Sebabi bizde duypli orunlarda orslar yada orslashan turkmenler otur. Hokumetde, biznezde w.sh.m.
Netijede men tm diyyan zerursyz yere-de orscha gurlejek bolyar.
Tiz.taxi hyzmatynyn saytyna seretsen iki dil bar ors we inlis. Yogsa yurt garashsyz Türkmenistan.
Orslar bize nahili garayar?
Salam dostlar.
-
Nepes29
1 year ago
- nnigavari talyp aga.. orslan bize peydasyndan zyyanynyn kop bolanny bilselerdi beyle bolmazdylar
-
tashak nira gashjak
1 year ago
- yurdumyzda 5% ors galdy, yone adamlar sonda-da orsja gurleyarler, ozleri turkmen bolsada
-
hyra92
1 year ago
- ai yartylaryn endigi .Ors dilini bilyan ekenin ichinde saklamak kynmykanai ya talkolykmyka dushnip bolanok
-
Panturkist
1 year ago
- 1- Sorag: Orslar umuman orta aziya turki milletlere gowni yetmezchilik bn garayarlar. Name uchin beyle awtomat goni pes goryarler. Özlerini bolsa hemmeden ustun göryärler.
Jogap: Bizi basyp özlerine tabyn etdiler. Basyp almazdan ozal olar şaher we döwlet gurluşynda yaşayarka biz çarwa durmuşda, çölde düyan arkasyna yüklenen gara öylerde yaşayadyk. Bilim we tehnologiya bilen baglanyşygymyzam yokdy. Durmuşymyza bilimi, tehnologiyany we döwlet gurluşyny şolar getirdi.
2-Ors dili häzirem bizde akyllylaryn dili hasaplanyar.
Jogap: bu senin şahsy düşünjan. Obadan gelip daşyndan syn edip edinen düşünjan. Içine girişsen bu pikirin yalnyşdygyna göz yetirersin.
-
Kucherov
1 year ago
- Waleykim essalam.
Bize "gowmi yetmeyan", "ozuni hemmeden ustun goryan" dine orsmy? Yewropa, amerika beyle dalmi? Olar pespaldir oydyanmi?
Onsonam, onkude men turk dilinde gurlan birine duydurys beremde sen shey diyipdin:
turkmen-talyp 1 month ago
"Kucherov dile uns bermanin gowy. Türk dilem pochti rus dili yaly tm durmushyna giren. Hazir tmche gurlese de ors sozler aydylyar."
@turkmen-talyp, uns bermeli dal diyyang, yone ozun uns beryan. Has gulkunc yeri, ozun 'pocti' sozuni ulanypsyn, barde bolsa duybunden basga hörpden gopup otyrsyn.)
Bir soragym bar: name ucin bu mowzugy TAZELIKLER boluminde acdyn?)
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Panturkist,
Sen orslar bizi adam etdi diyyan gysgacha. Edil orslara gerek adam sen shu dushunjan bn. Oz turkmen taryhynam bilmeyana menzeyan. Turkmenler dowlet guran millet. Ylym-bilime-de uly goshant goshanlar. Batyrlykda ozuni tanadan. Orta aziyada ruslar uchin uly koshmar doreden millet. Gokdepe galasy mysal uchin. Gara oylerde yashapdyrlar diyen bolup dar dushunjelik edyan dine yakyn taryhdan gurleyan.
Biler bolsan taryhda-da in uly zyyany turkmene ors yetiren. Hemme zadyny, akylly batyr turkmenleri sistematik yok eden millet - orsdyr.
Ikinji soraga jogabynda oba dushunjesi diyyanin dishunjanden belli. (Ors seni adam edipdir, ors bolmasa yashap bilemok ahende)
Men obadan gelip seredemok belki sen seredyana gaty menzeyan. Orschylyk gozi bn seredip bashga yere gozyetimin chykanok senin. Men obadan dal dashary yurtdan seredip aydyan we goren zatlarymy aydyan.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Kucherow dogry dost :). Yone sonky wagtlar bolyan zatlara seredip tema achmaly boldum.
-
hyra92
1 year ago
- 5 % akgulak un kelle agyrdyp otyrmanyz namai goyalynda...
-
messibet
1 year ago
- Rus diliniň meşhurlygynyň esasy sebäplerinden biri milletparazlykdanmyka diýýän. Sebäbi welaýatlarymyzdan gelyänler öz şiwämizde gürlese tat-taman, pylankesde-pylankes diýilýä. Şonuň üçünem utanyp rusça gürleýäler we çagalaryndan-da dowam edýär. Bu meň pikirim.
-
messibet
1 year ago
- Şeýle-de diňe döwletleň arasynda däl, halkyň arasynda-da adamlar özlerini biri-birinden ýokary gorýär. Özüňiz ony has gowy bilýänsiňiz. Goňşy-golamlaň, doganlaň arasynda basdaşlyk we özüni beýlekiden ýokary görmeklik bar.
Döwletleň arasynda-da beýle ýagdaý hökman bardyr elbetde.
-
messibet
1 year ago
- Kimiň hökümi güýçli bolsa şolam özüni beýik görýä. Mongollar, türkler, iňlisler, ruslar, nemesler, araplar...
Ýöne her halkyň öz milletine buýsanjy bolýa. Menem öz milletimi, WATANYMY şolardan pes göremok, görmenem, hiç bir özüne türkmen diýýän görerem öýdemok.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Messibet,
Orslaryn umumy orta aziya halklaryna yokardan gormek mentaliteti bar yagny pes goryarler. Turkmenistanda yashan, yashayan we ishleyan orslaram tmleri pes goryar. Gowuja pikir edip gorsen her bir duypli strukturan anyrsynda, bashynda ors yada orslashan biri otur. Oz-ozun bolmaly.
-
Panturkist
1 year ago
- @turkmen-talyp
Häzirki wagtda öwünere hiç zady bolmaýanlar mydama geçmişi bilen öwünerler. Dogry taryhymyzy bilmeli ýöne ondan sapak almajak bolsak bir gram peýdasy ýok. Haçanda seniň üstüňe 19-njy asyrda toply, tüpeňli nyzamly goşun gelende sen oňa hyrlydyr gylyç bilen gaýtawul berjek bolýan bolsaň, bagyşla welin seniň orta asyrda iň kämil döwlet bolanyňdan näme peýda bar?! Ýa gelen duşmana "biz 6 asyr mundan öň ýaman betdik" diýseň ötägiderdimi?! Ýadyňdan çykarma, halklar edil şu wagtky ýagdaýyna görä daralar, taryhynyň peýdasy ýok. Seniň düşünjäň boýunça ABŞ dünýäde iň pes halk bolmaly, sebäbi seniň Beýik Seljuklyň barka "amerikan" diýip halkam ýokdy. Geçmişimiz bilen öwünip ýatmaly däl-de häzirki günümiz we gelejegimiz bilen bolmaly. Geçmişimiz bize öwünere däl-de sapak alara nusga bolmaly.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Panturkist,
Men öwünip yat duyemok. Ol akmaklyk bolyar. Taryhyny gowy bil, guwan. Sen duyshin yaly sapak al. Öz-özün bol. Ors bizi adam ederden sana uly zyyan berdi. Hazirki gunlerin miwesinden belli. Ors bizi adam etdi, ors bizi ösdürdi yaly batyl düshünjelerden el chekmeli. Häzir tmler öz dilinem, özünem pes göryän halka öwrüldi, guwanara zatlaryndan habarsyz. Orslar tmleri assimilasiya etdi sistematik. Indem ors bizi adam etdi diyen tmler peyda boldy. Ors seni ozbashdak ösdürmäge hich yol bermedi. Mundan uly erbetlik yok bolsa gerek.
-
Panturkist
1 year ago
- @turkmen-talyp
Isle ynan, isle ynanma, eger CCCP-de yaşamadyk bolsak Owganystandan parhymyz bolmazdy. Men muny orslara bolan simpatiyam boyunça aydamok, 19 we 20-nji asyrdaky yagdayymyz boyunça aydyan.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Panturkist,
Owganystan nahili halda bolsa ony halky islap edenok. O yurt uly dowletlerin syyasy oyun yoredyan mekany. Bir tarapdan orslar, badhga tarapdan amerika yene bir tarapdan hytay. Öz erkine goysalar olaryn ösjegine ynamym bar. Yone öz erkine goyanoklar.
-
Panturkist
1 year ago
- @turkmen-talyp
Anha şolardan tapawdymyz bolmazdy diýemde menem şony diyjek boldum. Uly döwletleriň oýnawajy bolardyk, din-jihad diýip weýran bolardyk, bilim diýilen zat golaýymyzdanam geçmezdi, başymyz birikmezdiş tire-taýpa diýip dogan-dogana duşman bolardy. Amerika gelip tekelere gižže berse, ors gelip ýomudy gižželärdi, iňlis gelip ärsara ýel beredi şeýdibem owganyň şuwagtky görýän gününi görerdik.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Panturkist,
Shonun uchin orslara shukur edelin diyyanmi :D?
-
Panturkist
1 year ago
- @turkmen-talyp
Ýokardaky ýazylan zatlardan çykaran netijäň şu bolsa saňa başga söz ýok.
-
turkmen-talyp
1 year ago
- Sen Panturkist diyme lakamyna gowusy rusist diy. Sen mysal getirshinem yerliksiz. Sen owgany alma eyrany alay orsa gatyshmadyk. Bizden her tarapda osen. Sen shol oz ozumiz bolalyn diymekden gechenä.
Ors bizi adam etdi yada ors bizi osdurdi diylen dushunjeler batyldyr.
-
SiziňÝalyBiri
1 year ago
- Pankturist ataň ormy? Orslar ösdürenok taryhdada bizi, döwür ösdi şol wagtlar. Gazawat gyrgynçylygynda "AMAN DILÄN" aýaldyr çagalaryda gyrypdyrlar. Aslynybilmez Pakturist saňa ýüzlenýän, "AMAN DILEMEGIŇ" manysyny bilýäňmi?
-
Buz ýaly Koka kola
1 year ago
- Orsuñky sünnetlenmedik


text:
Dúnıejúzilik robottar olımpıadasynan qazaqstandyq oqýshylar qola medal aldy
ALMATY. QazAqparat – Vengrııanyń Der qalasynda ótken Dúnıejúzilik robottar olımpıadasynan qazaqstandyq zııatkerler quramasy úshinshi oryn aldy. Qola medal ıegeriniń biri Almaty qalasy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń oqýshysy Lıýbov Dýdchenko. Ol taldyqorǵandyq qurdastarymen bir quramada óner kórsetip, shyǵarmashylyq sanatynda baq synaǵan bolatyn, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Fınalǵa jetý úshin aldymen, qalalyq, sosyn respýblıkalyq, odan keıin quramaǵa ený kezeńderi bar. Osynyń barlyǵynan ótkennen keıin ǵana álemdik dodaǵa attana alasyń. Bul – úlken eńbek. Týra osy jarysqa men 8-shi synypta da qatystym. Biraq, sońyna deıin jete almaǵan edim. Ol kezde komandamyz respýblıkalyq kezeńnen ІІІ oryn aldy. Eki jyl buryn respýblıka boıynsha ІІІ oryn alsaq, endi bıyl álem boıynsha qola medal ıelendik», - dedi Lıýbov Dýdchenko.
Onyń aıtýynsha, komandalastarymen qurastyrǵan robot alǵashynda oıyndaǵydaı shyqpaı, biraz alańdatqan. Biraq jarystyń masshtaby, ár elderden kelgen myqty básekelester qazaqstandyq oqýshylardyń jigerin eselendirse kerek. Halyqaralyq jarystyń aqtyq máresine álemniń 73 elinen 424 komanda qatysypty.
«Koreıa, Japonııa, Germanııadan kelgen kil myqty komandalar boldy. Shynymdy aıtsam, robot qurastyrýǵa arnalǵan birinshi kúnniń sońynda qatty ýaıymdadyq. Sebebi, qurastyrý barysynda qıyndyqtar týyp, qolymyzdan keler me eken, eń bolmaǵanda úzdik ondyqqa ensek eken dep oıladyq. Biraq, ertesinde ózimizdi jınaqylap, qaıtadan iske kiristik. Marapattaý saltanatynda bizdi, elimizdi atap shaqyrǵan sát bárinen erekshe. Týymyzdy tike ustap, sahnaǵa júgirip shyqtyq. Armanym – Qazaqstandy álemge áıgili etý. Aqyryndap oryndalyp jatqandaı», - dedi Lıýbov Dýdchenko.
Dúnıejúzilik robottar olımpıadasy – 2004 jyldan bastap 10-21 jas aralyǵyndaǵy oqýshylar men stýdentter arasynda ótetin halyqaralyq jarys. Jyl saıyn Olımpıadaǵa 2 myńnan astam daryndy bala qatysady. Bıylǵy jarysqa «Aqyldy qalalar» taqyryby bekitilgen. Qatysýshylarǵa bolashaqtyń qalasyn qurýdaǵy jańa tujyrymdamalar, ıdeıalar men tehnologııalar usyný mindettelgen.
- 13 jeltoqsanda Qazaqstanda ótetin mańyzdy sharalarǵa sholý
- Óńirlik jýrnalısterge sapaly kontent jasaý joldary úıretildi
- Aqmolada iz-túzsiz joǵalǵan 16 jasar qyz Almatydan tabyldy
- Almatyda Serke Qojamqulov týraly derekti fılmniń tusaýkeseri ótti
- Bıyl Nur-Sultanda bes muǵalim týberkýlezge shaldyqqan
- «Іle Alataýy» parkindegi shyrshalar kúni-túni kúzetiledi
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Şeýle hem okaň
06.12.2019 | Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinden
06.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Ministrler Kabinetiniň giňişleýin mejlisinde eden çykyşy
05.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti milli ykdysadyýeti ösdürmek boýunça iş maslahatyny geçirdi
04.12.2019 | Türkmenistanyň Prezidenti Konstitusion toparyň nobatdaky mejlisini geçirdi
03.12.2019 | Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň mejlisi
Şu gün hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Garaşsyz Döwletleriň Arkalaşygyna gatnaşyjy ýurtlaryň hökümet Baştutanlarynyň Geňeşiniň mejlisine gatnaşmak üçin ýurdumyza gelen Belarus Respublikasynyň Premýer-ministri Sergeý Rumasy kabul etdi.
Myhman wagt tapyp kabul edendigi we türkmen topragyna gadam goýan ilkinji pursatlarynda belarus wekiliýetine bildirilen myhmansöýerlik üçin hoşallyk bildirip, döwlet Baştutanymyza Belarus Respublikasynyň Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonyň aýdan mähirli sözlerini we Türkmenistanyň halkyna iberen arzuwlaryny ýetirdi.
Sergeý Rumas Belarusuň Türkmenistan bilen däp bolan dostluk hem-de netijeli hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryna ygrarlydygyny tassyklap, ýokary derejede geçirilen duşuşyklarda gazanylan we birnäçe döwletara resminamalarda berkidilen ikitaraplaýyn ylalaşyklaryň ähmiýetini belledi.
Hormatly Prezidentimiz Belarus Respublikasynyň Prezidentine we onuň halkyna iň gowy arzuwlaryny aýdyp, Türkmenistanyň deňhukukly we birek-birege hormat goýmak esasynda ýola goýulýan netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de berkitmäge we ösdürmäge gyzyklanma bildirýändigini belledi. Premýer-ministr ýurdumyzyň durmuş-ykdysady ösüşiniň möhüm ugurlary, senagat pudaklaryny döwrebaplaşdyrmagyň, täzeçil önümçiligi döretmegiň we eksport harytlarynyň täze görnüşlerini çykarmagy özleşdirmegiň geljekki ugurlary bilen tanyşdyryldy.
Duşuşygyň dowamynda döwlet Baştutanymyz we myhman söwda-ykdysady pudaklary we medeni-ynsanperwer ulgamlary öz içine alýan türkmen-belarus hyzmatdaşlygynyň häzirki ýagdaýyny hem-de ony ösdürmegiň möhüm meselelerini ara alyp maslahatlaşdylar. Ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmekde ägirt uly mümkinçilikleriň bardygy we şolaryň has işjeň herekete girizilmelidigi nygtaldy. Şunda milli Liderimiz iki ýurduň hökümet wekiliýetleriniň gatnaşmagynda gepleşikleri geçirmek arkaly, bar bolan meseleleri netijeli çözmegiň möhüm ugurlaryny kesgitledi.
Ýurdumyza belarus tehnikalaryny getirmek, bilim we ýokary hünärli işgärleri taýýarlamak boýunça netijeli gatnaşyklary dowam etmek hyzmatdaşlygyň wajyp ugurlarynyň biri hökmünde görkezildi. Hormatly Prezidentimiziň Belarusuň wekiliýetini birinji Hazar ykdysady forumyna gatnaşmaga çagyrmagynyň halkara hyzmatdaşlygyň köpugurly esasda ösdürilmeginde möhüm ähmiýete eýedigi barada aýdyldy.
Belarus hökümetiniň Baştutany Türkmenistana ilkinji gezek gelýändigini aýdyp, owadanlygy, arassalygy, kaşaň binagärligi we türkmen halkynyň ruhy ýörelgelerini özünde jemleýän özboluşlylygy bilen haýran galdyrýan ak mermerli Aşgabadyň özünde oňyn täsirleri galdyrandygyny nygtady.
Hormatly Prezidentimiz we Belarus Respublikasynyň Premýer-ministri Arkalaşygyň hem-de GDA ýurtlarynyň hökümet Baştutanlarynyň Geňeşiniň öňde boljak mejlisiniň gün tertibiniň, şol sanda Arkalaşygyň çäklerindäki hyzmatdaşlyk gatnaşyklaryny işjeňleşdirmäge gönükdirilen bilelikdäki taslamalaryň amala aşyrylmagyna aýratyn üns berdiler.
Duşuşygyň dowamynda milli Liderimiz we Belarusuň hökümetiniň ýolbaşçysy GDA gatnaşyjy döwletleriň hyzmatdaşlygynyň ägirt uly kuwwatyny durmuşa geçirmäge goşant goşýan ýurtlaryň mümkinçilikleri hakynda pikir alyşdylar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow we Belarus Respublikasynyň Premýer-ministri Sergeý Rumas iki dostlukly ýurduň we halklaryň bähbidine kybap gelýän türkmen-belarus gatnaşyklarynyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.
Duşuşyga Belarus Respublikasynyň Türkmenistandaky Adatdan daşary we Doly ygtyýarly ilçisi Oleg Tabanýuhow hem gatnaşdy.
Copyright 2012-2019 Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi - Türkmenistan bu gün


text:
23 Qazan, 2019 NEWS
Ǵalymdar alǵash ret jasandy et jasap shyqty
Janýarlardyń eti maı men bulshyqet ulpasynan turady.
Garvard ýnıversıtetiniń bıologtary zerthanada qazirgi kezdegi talǵamǵa ǵana emes, bulshyqet talshyqtarynyń qurylymyna uqsaıtyn jasandy et ósirdi dep jazady Qamshy.kz aqparat agenttigi hightech.fm saıtynyń deregin negizge alyp. Jumystyń sıpattamasy Science of Food jýrnalynda jarııalanǵan.
Garvard ýnıversıtetiniń ǵalymdary alǵash ret jasandy jolmen sıyr jáne qoıan etterin laboratorııada sátti jasap shyqty. Janýarlardyń eti maı men bulshyqet ulpasynan turady.
Ǵalymdar qoıan jáne sıyrdyń tiri kletkasyn jelatındy ortada ósirgen. Nátıjesinde alynǵan ónim tabıǵı túrdegi etke uqsas bolyp shyqty. Sondaı-aq osy ádisti qoldana otyryp bolashaqta kóptep jasandy et óndirip, etke bolǵan qajettilikti qamtamasyz etýge bolady.
Qate tapsańyz, qajetti bólikti tańdap ctrl+enter basyńyz.
Pikir qaldyrý
pikir
Usynylǵandar


text:
Jańa jyldan bastap múlik jáne jer salyǵy biriktiriledi
Qazaqstanda 2020 jyldan bastap jer men múlik salyǵyn biriktirilmek. Bul týraly OKQ-da ótken baspasóz máslıhatynda QR MKK Salyq salý ádisnamasy departamenti dırektorynyń mindetin atqarýshy Dáýlet Jarylǵasynov aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat.
«Aldaǵy ýaqytta jeke tulǵalardyń múlik salyǵy men jer salyǵyn tóleýdi jeńildetý kózdelip otyr. Osy maqsatta «QR-nyń keıbir zańnamalyq aktilerine salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy arqyly salyq elementterin ózgertpesten osy salyqtardy (jer men múlik) biriktirý usynylýda», - dedi Dáýlet Jarylǵasynov.
Onyń aıtýynsha, bul jaǵdaıda jer men múlikke salynatyn salyq jeke-jeke esepteledi. Al salyq tóleýshige bir somamen tóleý usynylady.
«Sol sekildi, zań jobasynda kóp páterli turǵyn úılerdiń ıeleri boıynsha jer salyǵyn alyp tastaý da qarastyrylǵan», - dedi ol.


text:
BJZQ 2020 jylǵa arnalǵan komıssııalyq syıaqylar týraly aıtty
ALMATY. QazAqparat - Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory (BJZQ) 2020 jylǵa arnalǵan komıssııalyq syıaqylar týraly aıtty, dep habarlaıdy QazAqparat tilshisi.
«Zeınetaqy aktıvterin ınvestıtsııalyq basqarýǵa, kastodıandyq qyzmetterge, zeınetaqy qyzmetterin kórsetý boıynsha shyǵyndarǵa, BJZQ salymshylarynyń jeke zeınetaqy shottaryndaǵy jınaqtaryn ınvestıtsııalyq jáne derbes esepke alýǵa qatysty komıssııa shamamen eki esege qysqarady», - dep habarlady BJZQ-dan.
QR Ulttyq banki bekitken BJZQ-nyń 2020 jylǵa arnalǵan komıssııalyq syıaqy kólemi kelesideı: ınvestıtsııalyq tabys somasynan 2,0%, zeınetaqy aktıvterinen aıyna 0,011% soma aýdarylyp otyrady.
Aıta ketý kerek, «Qazaqstan Respýblıkasynda zeınetaqymen qamsyzdandyrý týraly» QR Zańyna sáıkes Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń komıssııalyq syıaqysynyń shekti shamasy: ınvestıtsııalyq tabystyń 7,5 paıyzynan jáne zeınetaqy aktıvteriniń aıyna 0,025 paıyzynan aspaıtyn mólsherde belgilenedi.
2014 jyldan beri komıssııalyq syıaqynyń atalǵan shamalary birneshe ret tómendetildi. Al 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap belgilenetin komıssııalyq syıaqynyń naqty shamalary zańda belgilengen shekti shamalardan: ınvestıtsııalyq tabys somasynan – 3,75 esege; zeınetaqy aktıvterinen – 2,3 esege tómen.
«Komıssııalyq syıaqynyń salystyrmaly jáne absolıýttik shamalaryn azaıtýǵa zeınetaqy aktıvterin senimgerlikpen basqaratyn Ulttyq banktiń, sonymen qatar qarjy quraldaryn ınvestıtsııalyq esepke alý, jeke zeınetaqy shottaryn derbes esepke alý, salymshylar men alýshylarǵa zeınetaqy qyzmetterin kórsetý boıynsha biryńǵaı operator – BJZQ-nyń atqaryp jatqan tıimdi jumystarynyń arqasynda qol jetkizildi», - dep qosty qordaǵylar.
- Almatyda mas júrgizýshi tórt adamdy qaǵyp ketti
- Jeńil ónerkásip qoldaýdy qajet etedi –Lıýbov Hýdova
- Elimizdiń birqatar óńirinde aýa raıyna qatysty eskertý jarııalandy
- Baqytjan Saǵyntaev: Kelesi jyly Qulja traktisiniń qurylysy bastalady
- Ábish Kekilbaevtyń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnalǵan entsıklopedııanyń 3-tomy jaryq kórdi
- Semeıde dombyrashy robot «Jyl tańdaýy» atandy
- Elbasy joldaýy
- Joldaý júktegen mindetter
- Qazaqstan tarıhy
- Álemdik BAQ Qazaqstan týraly
- Jańa ındýstrııalandyrý
- Bolashaqqa 100 qadam


text:
Polipropilen (PP) - termoplastiki "goşmaça polimer" bolup propilen we monomerleryň birleşmesinden ýasalandyr. Ol dürli pudaklardaky gündelik harytlaryň gaplamalarynda, dürli pudaklarda plastmas şaýlardaş şol sanda awtomobillerde we ýöriteleşdirilen gündelik entajmlarda, petlelerde we tekstilde ullanylýar.
Gomopolimerler we kopolimerler – polipropileniň bazarda tapyp bolýan iň esasy iki görnüşidir.
Propilen gomopolimerler giňişleýin umumy maksatly ullanylýan kysymdyr. Bu öz içinde propilen monomerleri ýarym-kristal dykyz görnüşinde saklaýar. Ullanylýan pudagy – gaplamalarda, tekstilde, saglygy goraýyşda, turbalarda, awtomoboil we elektrikada.
Propilen kopolimerler maşgalasy bolsa ikä: erkin kopolimerlere hem-de propen we etanyň polimerleşme netijensde emele gelýän blok kopolimerlere bölünýär.
Türkmenistanyň Statistika baradaky Döwlet komitetine görä, Türkmenbaşydaky nebiti täzeden işleýän zawodlar toplumynda (TNGIZT) polipropilen önümçiligi 93,5% göterime ýetdi. Bu bolsa zawodyň birkemsiz tehniki ýagdaýynyň we ýokary hil harytlaryň elýeterliginiň subutnamasy bolup durýar.
2017-nji ýylda, TNGIZT 82.5 müň tonna polipropilen öndürmeli diýilen tabşyryga garamazdan 84.1 müň tonna öndürildi. 2017-nji ýylda Polimeriň eksporty 62.3 müň tonna bardy we bazarda durmuşa geçirilmedik möçberi bolsa 2.9 tonna, yagny 31% düşdi. Soňky agzalan, başarnykly talap we üpjünçilige laýyk önümçilik planynyň alamatydyr.
Türkmenistan Polipropileniň (PP) we Polietileniň (PE) Balkan welaýatyndaky Gyýanly täze himiki gaz toplumynda önümçiligine we satyşyna başlady.
Zawod ýyllyk 5 milliard kub metr tebigy gazy işleýär we 386.000 tonna polietilen we 81.000 tonna polipropilen öndürýär.
Polipropilen L R7175-35.P
Erkin Kopolimer
Polipropilen L R7175-35.P öz içinde ýokary hereketli gaz fazaly reaktoryň önümçiliginiň öndümligini we CONSISTA catalyst sistemasynyň stereo aýratynlygyny öz içinde jemleýän UNIPOL® PP tehnologiýanyň üsti bilen edilýär. Bu haryt injection molding usuly we gaplamak hem-de gündelik öý enjamlary üçin niýetlenip hödürlenýär.
L R7175-35.P HÄSIÝETNAMASY:
Polipropilen L H3066-03.O
Gomopolimer
Polipropilen L H3066-03.O öz içinde ýokary hereketli gaz fazaly reaktoryň önümçiliginiň öndümligini we CONSISTA catalyst sistemasynyň stero aýratynlygyny öz içinde jemleýän UNIPOL® PP tehnologiýanyň üsti bilen edilýär. Bu haryt iki-okly (biaxal) bagly (BOPP) gaýtadan işlemek we garbanyş / çörekhana laminady we metllanan plýonka gaplamalary üçin üçin niýetlenip hödürlenýär.
L H3066-03.O HÄSIÝETNAMASY:
Polipropilen L H5072-03.O
Gomopolimer
Polipropilen L H5072-03.O öz içinde ýokary hereketli gaz fazaly reaktoryň önümçiliginiň öndümligini we CONSISTA catalyst sistemasynyň stero aýratynlygyny öz içinde jemleýän UNIPOL® PP tehnologiýanyň üsti bilen edilýär. Bu haryt süýnýän skoç şeklinde (raffia), mundan bolsa halyň arkasyna örülen matalary, gaplamalar, geotekstil we ýüpler üçin niýetlenip hödürlenýär.
L H5072-03.O HÄSIÝETNAMASY:
Polipropilen L H5088-25G.O
Gomopolimer
Polipropilen L H5088-25G.O öz içinde ýokary hereketli gaz fazaly reaktoryň önümçiliginiň öndümligini we CONSISTA catalyst sistemasynyň stero aýratynlygyny öz içinde jemleýän UNIPOL® PP tehnologiýanyň üsti bilen edilýär. Bu haryt lomaý yzygiderli süýümler, süýümlerden bolsa haly üçin keşp ýüp üçin niýetlenip hödürlenýär.
L H5088-25G.O HÄSIÝETNAMASY:
Polipropilen L H3150-02.O
Gomopolimer
Polipropilen L H3150-02.O öz içinde ýokary hereketli gaz fazaly reaktoryň önümçiliginiň öndümligini we CONSISTA catalyst sistemasynyň stero aýratynlygyny öz içinde jemleýän UNIPOL® PP tehnologiýanyň üsti bilen edilýär. Bu haryt ýerini üýtgedýän termoformirowaniýa we ýerini üýtgedýän çişirme proseslerinde gaplamak üçin niýetlenip hödürlenýär.
L H3150-02.O HÄSIÝETNAMASY: