text:
Pakistanyň Peşawar şäherinde bolan terrorçylykly hüjümiň jogapkärçiligini ýurduň Talyban topary boýun aldy. Olar howpsuzlyk güýçleriniň işgärlerine hüjümlerini dowam etdirjekdiklerini aýdyp, haýbat atýarlar.
Ýarym harby polisiýanyň ştabynyň golaýynda janyndan geçen hüjümçi tarapyndan amala aşyrylan partlamada 10 adam ýaralandy. Polisiýanyň başlygy we onuň 2 işgäri hüjümiň pidasy boldy.
Ýarym harby polisiýanyň işgärleri ýurduň demirgazyk-günbataryndaky söweşijilere garşy göreşmäge serhetçilere kömek edýärler.


c: text/html

text:
Penşenbe güni agşam Ermenistanyň prezidentligine kandidat Paruýr Haýrikýanyň janyna kast etmek synanyşygy amala aşyryldy.
Ol penşenbe güni giçlik Ýerewandaky öýüniň ýanynda näbelli adam tarapyndan atylyp ýaralandy.
Ermenistanyň Saglyk ministrliginiň metbugat sekretary Anaýit Aýtaýan 63 ýaşly prezidentlige dalaşgär Paruýr Haýrikýanyň alan ýarasynyň onuň janyna howp salmaýandygyny aýtdy.
Jenap Haýrikýan Ermenistanda 18-nji fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaşgär hökmünde hasaba alnan sekiz kandidatdan biri. Onuň indi bu saýlawlara gatnaşyp biljekdigi ýa bilmejekdigi barada edil häzirki wagt belli bir zat aýdylmaýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Edebiýat
Durmuşda örän az sanly adamyň birbada hötde gelýän iki işi bar....
Iňlis fizigi we matematigi Isaak Nýutonyň “Tebigy filosofiýanyň matematik başlangyçlary” atly...
Britan ýazyjy zenany Joan Rouling täze iki romanyň üstünde işleýändigini habar...
Amerikan işewüri we “Microsoft”-yň ozalky ýolbaşçysy Bill Geýts 2016-njy ýylyň iň...
“Apple” ýakyn geljekde müşderileriniň arasynda uly meşhurlyk gazanan enjamlaryny işläp düzmekde...
Jebran Halil Jebran, arap-amerikan ýazyjysy. Tankytçylar Uzak ýola düşen bir eşekli...
Moskwanyň “Bolşoý Pirogowskiý” köçesindäki Mihaýil Bulgakowyň (1891-1940) jaýy muzeý bolar. Ýazyjynyň...
Surreýa uniwersitetiniň fizikleri (Beýik Britaniýa) gurşundan ýasalan kanunlar ýygyndysynyň hakykylygyny tassykladylar....
ABŞ-nyň Men ştatynyň uniwersiteti öz uçurymy, ýazyjy Stiwen Kingiň hormatyna “Stiwen...
Mundan bu ýana taryhy eser “Genrih altynjynyň” awtory diňe Şekspir bolmaz....


text:
Ynsanyň ösüşi adamlaryň öz potensialyndan peýdalanmagyna, olaryň saýlamak ukybyna we durmuşyň gymmatlyklaryndan lezzet almak mümkinçiliklerine bagly diýip, BMG-niň "Ösüş Programmasynyň" resmi internet saýtynda aýdylýar.
Maglumatda bellenişi ýaly ynsan ösüşi boýunça hasabatlarda 1990-njy ýyldan bäri garyplyk, adamlaryň ömür ýaşy, demokratiýa, ynsan hukuklary, medeni azatlyklar, globalizasiýa, suw ýetmezçiligi we howanyň üýtgemegi ýaly problemalar gozgaldy.
BMG-niň "Ösüş Programmasynyň" 2009-njy ýyl boýunça hasabatynyň temasy adamlaryň hereket ukybyna we ösüşine degişli. Migrasiýa, ýagny adamlaryň ýurduň çäginde we ýurduň daşyna hereket etmegi ýerli we halkara diskussiaýalarda barha ýiti meselä öwrülip barýar diýip, BMG-niň '"Ösüş Programmasynyň" täze hasabatynda bellenilýär.
Adamlar name üçin göçýärler?
BMG-niň "Ösüş Programmasynyň" hasabatynda aýdylyşy ýaly adamlar, adatça, ösýän döwletlerden has baý döwletlere gidýärler. Şol bir wagtda-da iň güýçli migrasiýa prosesiniň ýurtlar arasynda däl-de, ýurtlaryň öz içinde bolup geçýänligi hasabatda belenilýär.
Öz ýurdunyň çäginde bir ýerden başga ýere göçýän adamlaryň sany 740 milliona golaý. Bu bolsa, ýurtlar arasyndaky migrasiýanyň möçberinden 4 esse ýokary. Regionlaryň çäginde-de migrasiýa güýçli depginde gidýär diýip, hasabatda aýdylýar.
Ýurduň içinde hem-de daşyna göçýänleriň köpüsine migrasiýa has gowy gazanç çeşmesini tapmaga, bilim we saglygy saklaýyş hyzmatlary babatynda has elýeterli şertlerden peýdalanmaga ýol açýar.
Olar täze ýerde ornaşmak üçin mydama hereket etmäge mejbur bolýan hem bolsalar, migrantlaryň köpüsi täze ýerde has bagtlydygyny aýdýarlar diýip, BMG-niň “Ösüş programmasynyň” hasabatynda bellenildi.
Şol bir wagtda-da adamlaryň migrasiýa üçin mümkinçilikleri dünýäniň dürli regionlarynda tapawutlanýar. Käbir ýerlerde adamlaryň göçmek we hereket etmek mümkinçilikleriniň syýasy sebäplerden çäklendirilýänligi aýdylýar.
Hasabatda döwletler dört topara bölünýärler, birinji we ikinji toparlara ynsan mümkinçilikleriniň öşüş indeksi “örän ýokary” we “ýokary” bolan döwletler, 3-nji topara bolsa “orta derejeli” döwletler we dördünji topara “pes derejeli” döwletler girýärler.
Türkmenistan orta indeksli toparda
Hasabatda Türkmenistan ynsan mümkinçilikleriniň ösüş indeksi orta derejeli döwletleriň toparyna girýär. Häzirki wagtda Türkmenistanda içerki we daşarky migrasiýanyň iş gözlegi bilen baglydygyny synçylar aýdýarlar. Şu çaka çenli türkmenistanlylaryň iň kop gidýän ýurtlary Türkiýe we Orsýet bolupdy. ABŞ ýaly Günbatar döwletlerine gidenleriň-de bolanlygyny türkmenistanlylar gürrüň berýärler.
Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň sözlerine görä, ýurduň içinde bolsa, raýatlar köplenç Aşgabada barýarlar. “Türkmenistanda welaýatdan-welaýata barmak boýunça rugsat düzgüni ýatyrylansoň, raýatlaryň ýurduň içinde herekt etmegine mümkinçilikleri belli bir derejede gowulandy. Muňa garamazdan, gazanjyň gözlegine çykýan adamlaryň ýurduň içinde başdan geçirýän kynçylyklary henizem köp”.
Baýryýewiň aýtmagyna görä, Türkmenistanda hereket etmek mümkinçiligi iki ýylyň dowamynda az-owlak bolsa-da gowulandy. “Ýöne erkin hereket etmegiň oňünde propiska ýagny ýaşaýan ýeriňe ýazylmak düzgüni päsgelçilik döredýär. Ine, baran ýerlerinde adamlar propiska girip bimeýärler we ýarym legal ýagdaýda ýaşamaly bolýarlar. Propiskaň bolmasa, köplenç işe almaýarlar”.
Postsowet döwletlerinde syýasy-jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän Informasion- analiz merkeziniň bilermeni Aleksandr Karawaýewiň sözlerine görä, Sowet Soýuzy dargaly bäri Merkezi Aziýa ýurtlarynda ilatyň iş migrasiýasy boýunça iň ýokary derejesini Özbegistan bilen Täjigistan görkezdi, Gyrgyzystan 3-nji ýerde. Türkmenistanyň migrasiýa derejesi ýokary däl.
Bu nämäni aňladýar?
Aleksandr Karawaýewiň pikirine görä, munuň iki sany esasy sebäbi bar.
“Birinjiden, adamlaryň öňünde ýurduň daşyna çykmak boýunça agyr düzgünler böwet bolup durýar. Syýasy-administratiw hem burokratik päsgelçilikler muňa sebäp bolýar” diýip Karawaýew aýdýar.
Ekspert Karawaýew munuň ikinji sebäbini şeýe düşündirýär: “Adamlaryň ýurduň daşyna çykmaga maliýe mümkinçiligi-de pes. Türkmenistandan beýleki ýurtlara diňe uçar arkaly çykyp bolýar, bu-da gymmat. Türkmenistanyň transport aragatnaşyk mümkinçilikleriniň regionyň beýleki ýurtlaryna garanda örän çäkjlidigi hem raýatlaryň ýurduň daşyna çykmagyny kynlaşdyrýar”.
BMG-niň Ynsan ösüşiniň 2009-nji ýyl boýunça hasabatynda adamlaryň hereket etmäge ukyply bolmagynyň milli senagatlaryň ösüşine itergi berýänligi aýdylýar.
Adamlaryň hereket etmeginiň öňünde bar bolan böwetleriň azaldylmagy we migrantlara garaýyşlaryň gowulanmagy, ynsan potensialynyň ösüşine uly peýda getirip biler diýip, hasabatda bellenilýär.


text:
Moldowa Respublikasynyň Gagauz awtonom-çäk düzüminiň (AÇD) Wulkaneşt etrabynyň Çişmikioý obasynda çagalar bagynyň düýbi tutuldy. Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy boýunça doganlyk halka sowgat hökmünde gurlar. Bu taslama baradaky pikir türkmen Lideriniň 2013-nji ýylda Kişinýewe bolan resmi saparynyň barşynda aýdyldy. Ine, taslama gutarnykly ylalaşylanyndan soň, onuň durmuşa geçirilmegine girişildi.
160 orunlyk täze çagalar bagynyň düýbüni tutmak dabarasyna Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolaý Timofti, Gagauz awtonomiýasynyň baştutany Irina Wlah, Moldowanyň parlamentiniň wekilleri, Türkmenistanyň bu ýurtdaky diplomatik wekilhanasynyň, Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň, ýurdumyzyň Azyk senagaty döwlet birleşiginiň ýolbaşçylary hem-de milletiň Lideriniň tabşyrmagy boýunça dostlukly ýurda gelen türkmen wekiliýetiniň beýleki agzalary gatnaşdylar.
Dabarany Moldowa Respublikasynyň Prezidenti Nikolaý Timofti açyp, şu ýylyň aprelinde özüniň Türkmenistana bolan sapary mahalynda dürli ugurlarda, şol sanda medeni-gumanitar we telekeçilik ugry boýunça hyzmatdaşlyk etmek babatda möhüm ylalaşyklaryň gazanylandygyny nygtady. Türkmenistan tarapyndan maliýeleşdirilýän täze çagalar bagynyň gurluşygynyň taslamasy hem gatnaşyklaryň ösdürilýändiginiň subutnamasyna öwrüldi.
Öz gezeginde Gagauziýanyň ýolbaşçysy Irina Wlah awtonomiýanyň taryhynda “täze sahypanyň açylýandygyny” belledi hem-de körpelere bu ajaýyp sowgat üçin Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa öz watandaşlarynyň adyndan tüýs ýürekden hoşallyk bildirdi.
Bu wakanyň Çagalary goramagyň halkara gününiň öň ýanynda bolup geçmegi oňa aýratyn ähmiýet berýär. Bu taslama türkmen Lideriniň alyp barýan köptaraply işiniň ýene-de bir nusgalyk mysalydyr. Onuň esasynda adamlar, ilkinji nobatda, ösüp gelýän nesil baradaky alada durýar diýip, Irini Wlah aýtdy.
Ýurdumyzyň wekilleriniň çykyşlarynda iki döwletiň Baştutanlarynyň duşuşyklarynyň netijeliliginiň Moldowanyň we Türkmenistanyň ýokarlanan ykdysady hyzmatdaşlygynyň depgininde hem aýratyn şöhlelenendigi nygtaldy. Ylalaşyklar we gol çekilen resminamalar özara hereketleri has-da çuňlaşdyrmaga kuwwatly itergi berdi. Şu ýylyň dört aýynda özara haryt dolanyşygy geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 2014-nji ýylyň ýyllyk dolanyşygyna ýakynlap, üç esseden gowrak artdy.
Wakanyň dabaraly bölegi tamamlanandan soň, Moldowa Respublikasynyň Prezidenti, Gagauz awtonomiýasynyň ýolbaşçysy hem-de Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesiniň başlygy täze okuw toplumynyň ilkinji daşyny goýdular. Bu bina mekdebe çenli şunuň ýaly edaralar üçin bildirilýän ähli döwrebap ülňülere we talaplara laýyk geler.


text:
Türkmenistanyň Milli howpsuzlyk ministrliginiň döredilmeginiň 18 ýyllygy bilen bagly G.Berdimuhamedow bu edaranyň işgärlerine gutlag hatyny ýollady.
Türkmenistanyň beýleki harby we kanun goraýjy organlarynyň işgärleri bilen el-ele berip, garaşsyzlyk ýyllary Milli howpsuzlyk ministrliginiň işgärleriniň öňde goýlan wezipeleriň hötdesinden gelendiklerini, döwlet gurluşyny gorap, terrorizme, neşe kontrabandasyna garşy barlyşyksyz göreş alyp barandyklaryny belledi.
Halkyň rahatlygyny goramak, döwletiň durnuklylygyny goldamak işlerinde olara üstünlikler arzuw etdi.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursoltan Nazarbaýew Gazagystana sapar eden Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron bilen geçiren mebugat konferensiýasynda “bize nädip ýaşamalydygyny we ýurdy nädip dolandyrmalydygyny öwretmäge hiç kimiň haky ýok” diýdi.
Nazabaýew britaniýaly žurnalistiň özüne beren Gazagystanda adam hukuklarynyň we syýasy tussaglaryň ýagdaýyna degişli soragyna şeýle jogap berdi. Soňra-da Nazarbaýew sözüniň üstüni ýetirip, Gazagystanyň her bir raýatynyň “esasy hukuklar we azatlyklar bilen üpjün edilýändigini” aýtdy.
Baş tema
Dewid Kameron Nursoltan Nazarbaýew bilen duşuşygynyň öňüsyrasynda eden çykyşynda gazak prezidenti bilen gepleşikleriň esasy temasynyň biznes bilen bagly boljagyny aýdypdy, emma ol “başga meseleleriň-de, şol sanda adam hukuklary temasynyň gepleşikleriň gün tertibinden çetde galmajagyny” duýdurypdy.
Duşenbe güni irden Kameron we Nazarbaýew ykdysady hyzmatdaşlyga degişli strategik partnýorlyk baradaky ylalaşyga gol çekdiler.
Gol çekişligiň yz ýany Nazarbaýew Gazagystanyň “Beýik Britaniýa bilen energiýa boýunça dialogy dowam etdirmäge taýýardygyny” žurnalistlere aýtdy. Prezident Nazarbaýewiň sözlerine görä, Gazagystan öz çig malyny berip, maýa goýumlary we täze tehnologiýalary almaga taýýar.
Şeýle-de, Nazarbaýewiň sözlerine görä, dialogyň çäginde özara söwda, transport we raýat awiasiýasy boýunça ylalaşyklaryň baglaşylmagy göz öňünde tutulýar.
Dewid Kameron premýer-ministr wezipesinde Gazagystana ilkinji gezek sapar edýär.
Britaniýanyň premýer-ministri ýekşenbe güni Hazar deňziniň boýundaky Atyrau şäherine bardy we ol ýerde Nursoltan Nazarbaýew tarapyndan garşy alyndy.
Energiýa hyzmatdaşlygy
Duşenbe günki Gepleşikleriň öňüsyrasynda Nazarbaýew we Kameron Hazar deňzindäki nebit -gaz işleýji täze zawodyň açylyş dabarasyna gatnaşdylar. “Bolaşak” obýektiniň dolandyrylmagyna “Roýal Ducth Shell” kompaniýasy gatnaşýar.
Bu zawod Merkezi Aziýada iň iri ýataklaryň biri hasaplanýan “Qaşagan” nebit we gaz ýataklarynyň golaýynda ýerleşýär. Bu ýerde günde 450 müň barrell nebit we 8.8 million gaz işlener diylip göz öňünde tutulýar.
Kameron tebigy resurslara bay Gazagystana sapar edýän biznes toparyna ýolbaşçylyk edýär. Iki ýurduň arasynda baglaşylan söwda ylalaşygynyň 1 milliard dollar möçberde peýda getirmegine garaşylýar.


text:
Birleşen Ştatlaryň kanun çykaryjysy Bakuwdaky amerikan diplomatlaryny polisiýanyň ýanamalaryna sezewar bolandygyny aýdýan azeri aktiwistine kömek etmäge batyrlyk tapmazlykda tankyt etdi.
Birleşen Ştatlaryň wekili Deýna Rohrabaçer häzir Bakuwdaky şweýsar ilçihanasynda gizlenýän Emin Huseýinowyň amerikan raýatyna öýlenendigini we geçen ýyl Bakuwdaky amerikan diplomatlaryna kömek üçin ýüz tutanda, goldaw tapmandygyny aýtdy.
"Emma ol şweýsar ilçihanasyndan pena tapdy» diýip, kanun çykaryjy şweýsarlaryň amerikanlara garanda has batyr bolup çykandygyny belledi.


text:
Indi ahyry mysh-mysh dal. Bankda ishleyanlerin aytmagyna gora, olara eyyam buyruk we dushundirish haty gelipdir. 2008-nji yilin Turkmenbashy ayinin 1-nden bashlap banklarda amerikan dollaryny manat bilen chalyshmaly. Dowlet nyrhy, 1 dollor = 20 mun manat.
Ikinji gaty gowy tazelik bolsa, internetdaky censorship-i ayiripdirlar!!! Mundan on kabir sahypalara giryan Turkmenistanlylar sahypanyn yerine "403 - Acess Denied / Forbidden" yali yazgilari goryardiler. Indi bolsa censorship yok. Yenede bir gezek urrraaa!!!
Yokarky okuw jaylarynda internet diysen elyeterli, mugt, calt we tygshytlandyrylmadyk! Islan talyp islan wagty baryp isedigi shekilde ulanybermeli. Bu diyyanlerim Magtymguly TDU we Azady adyndaky dunya diller inst. ucin degishli. ITTU-de entek hem talyp bashyna 30 yada 40 minut, gunlik. Politdaky tanyshlara dushsam sorap gorerin.
Turkmen TV-daky Hoja/Gandym/Ashyr dade toparyna yene bir gezek telpek. Gaty gowy oyunlar tayyarlayarlar. Taze yil agshamsynda 1-nji gezek gorkeziljek "Bagta cenli bash adim" atly taze filmlerine sabyrsyzlyk bilen garashyaryn.
Kabir yagdaylar bolsa diysen gynandyryar, yagni diymek isleyanim, onkusi yalak. Olar barada sonra yazmakcy.
Taze yiliniz bilen.
Telpekler (4 kisiden 4 sany)
Bu yazgi ucin
- Bayram 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- Gadyr 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- akgül 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"
- selmonelk85 1 telpek goyyar we yazyar: "Gaty gowy yazipsin! Berekella!"


text:
Belarus Döwlet informatika we radioelektronika uniwersiteti
Belarusiýan döwlet informatika we radioelektronika uniwersiteti (BDIRU) (Belarusian: Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі; Russian: Белорусский государственный университет информатики и радиоэлектроники) (1993-nji ýyla çenli Minskiniň radiotehniki instituty (MRTI)- informasion tehnologiýa, radiotehnika, elektronika we telekomunikasiýa ugrunda Ýewropa, GDA we dünyä belli Belorussiýanyň öňdebaryjy uniwersiteti. BDIRU 1964-nji ýylyň Mart aýynyň 15-ne esaslandyryldy. Häzirki wagtda uniwersitet 30 hünär we 25 ýöriteleşdirilen kompýuter, informatika, senagat elektronika, emeli akyl, radiotehnika, telekommunikasiýa, medisina elektronikasy we ykdysadyýet ugurlaryndan inžener hünärmenleri taýýarlaýar. 10 fakultetde we 35 bölümde gündizki, agşamky, zaoçny we aralyk okuw görnüşlerinde 15000-den gowrak talyp bilim alýar, şolaryň arasynda hem 350 sany daşary ýurtly talyp bar. 2001-nji ýyldan bäri BDIRU-da magistratura bölümi açyk, häzirki wagtda 27 sany magistrlik, 26 sany aspirantura we 8 sany doktorantura ýokary hünärleri ýerli we daşary ýurt raýatlaryna hödürlenýär. Uniwersitetde dissertasiýany goramak üçin 13 tehniki we 2 fizika-matematika hünärlerini öz içine alýan 6 sany doktorçylyk geňeşi hereket edýär. Şu günki günde BDIRU-nyň aspiratura bölüminde 23 sany daşary ýurt hünärmeni okaýar.
Uniwersitete girmek üçin rus ýa belarus dili, fizika, matematika, daşary yurt dili (diňe marketing, ykdysadyýet we önümçiligi dolandyryş ugurlarynda) sapaklary boýunça merkezi synag tabşyrmaly.
Mazmuny
Fakultetler we beýleki bölümler[üýtget | edit source]
- Kompýuter ýardam we bejergi fakulteti (KÝBF)
- Information tehnologiýa we dolandyryş fakulteti (ITDF)
- Radiotehniki we elektronika fakulteti (REF)
- Kompýuter sistemalary we ulgamlary fakulteti (KSUF)
- Telekommunikasiýa fakulteti (TKF)
- Ykdysady inžinerçilik fakulteti (YIF)
- Harby fakulteti (HF)
- Uniwersitete taýýarlyk fakulteti (UTF)
- Zaoçny we aralyk okuw fakulteti (ZAOF)
- Işgärleň kwalifikasiýany ösdürmek we gaýtadan türgenleşigi fakulteti (IKÖGTF)
Ylmy gözleg[üýtget | edit source]
BDIRU-da 49 ylmy-gözleg laboratoriýalary we bralag toparlary işleýär we şeýle ugurlardan balag alynyp barýar:
- Radiotehniki enjamlary we sistemalary
- Dolandyrýan we işläp bejeriş sistemalary
- Täze information tehnologiýalary we dolandyryş sistemalary
- Mikro- we nanoelektronikasy
- Täze öňde baryjy maddylary we energiýany, resurslary tygşyt saklaýan tehnologiýalary
- Kysymlaryň, enjamlaryň we sistemalaryň sertifikatlaşdyrmasy, diagnostikasy we barlagy
- Elektronik sistemalaryň we enjamlaryň model we optimizasiýa usullary
- Jemgiýetiň sosial hem ykdysady meseleleri
- Information we talim bilim tehnologiýalary
- Senagatyň proseslaryň we energiýaň awtomalaşdyrmasy
Bu ylmy-gözlegde 300-e golaý inžiner-tehnik ugurdan ýokary bilimli işgärler, dogtorantlar, aspirantlar, magistyrlar we dürli ylmy-işler bilen gündizki okuwdan studentleriň 45% gatnaşýar.
Halkara gatnaşyk[üýtget | edit source]
BDIRUň 25 ýurtlardan 59 uniýersitetler, gözleg we döwlet gurnamalaryň hyzmatlaşyk ylalaşygy bar. Uniwersistet Wuppertal şäherindäki uniwersiteti (Germaniýa), Akdeňiz uniwersiteti, Marsel şäherindäki uniwersiteti (Fransiýa), Sian tehnik uniwersiteti (Hytaý) we Samara Döwlet Tehniki uniwersiteti (Russiýa) bilen iň rowaçly gatnaşyk saklaýar.
BDIRU köp milletli uniwersitet. Hazirki wagytda 29 ýurtlardan gelen 350-ä golaý daşary yurt raýatlary BDIRU-da okaýarlar: Azerbaýjan, Ermenistan, Eýran, Gazagystan, Gruziýa, Hytaý, Iordaniýa, Irak, Izrail, Gyrgyzystan, KHDR, Latwiýa, Litwa, Liwiýa, Liwan, Moldowa, Nigeriýa, Russiýa Federasiýasy, Siriýa, Sudan, Şri-Lanka, Tunis, Türkmenistan, Türkiýe, Ukraina, Wýetnam, Wenesuela, Ýemen. Ylmy-gözleg we ylmy-tehniki önüm Hytaý, Hindistan, Germaniýa, Liwiýa, ABŞ, Polşa, Italaýa, Günorta Koreýa resupblikasy, KHDR, Slowakiýa, Russiýa, Ukraina, Wenesuella ýurtlary uçin öndürilýar. Uniwersitetiň ylmy-tehniki gözleg enjamlary Merkezi radiýo elektonik geçirmeler saýtynda görkezilendir.
Uniwersitet halakara taslamalara we programmalara gatnaşýar: Birlik Döwlet, EB 7-nji Karkas programmasy, Ewropraktiks, Halkara ylmy we tehniki merkezi, Fransiýa gözlegini goldaýan jemgiýeti, Germaniýaň ylmy jemgiýeti (DFG), Dünýa alymlaryň federasiýasy, Germaniýaň akademiki çalyşmalaryň gullugy (DAAD), Matsumaýaň Halakara fondy, Halakara tehniki hünärli studentlatyň çalyşmasy bileleşigi (IAESTE)
Halkara konferensiýalary[üýtget | edit source]
BDIRU halkara ylmy we tehniki konferensiýalaryň, nanotehnikalary, nusgany tanama, informasiýa howpsuzlyk we şoňa meňzeş barada seminarlaryň guramaçysy bolýar, şol sanda:
- “Fizika, himiýa we nanodesgalary - Nanomeeting”
- “Neýron ulgamlary we emeli akyl”
- “Öňdebaryjy görkeziş tehnologiýalary”
- “Ara okuw XII-nji asyryň bilim daş-töweregi”
- “Beýik tebigi kanunlaryň üýtketmeleri”
- “Medisina elektronik serişdeleri we täze medisina tehnologiýalary Medelektronikasy”
- “Jemgiýetiň ykdysady ösüşi: täzelikçilik, informatizasiýa, sistema golaýlaşma”
- “Habary goramak üçin tehniki serişdeleri”
- “Telekomunikasiýa: ulgamlar we tehnologiýalar, algebraik şifr we maglumatyň howupsyzlugy”
Okuw laboratoriýalary[üýtget | edit source]
Täzelikçiligi we studentleň praktika türgenleşigi berkitmek üçin BDIRU-da okuw we gözleg üçin häzirki zaman enjamlary bilen üpjin edilen laboratoriýalary bar. Häzir BDIRU-da şolar ýaly 23 laboratoriýalar işleýär. 2009-njy ýylyň Aprel aýynyň 9 “High Technology Park” guramaň kömegi bilen baglanşykda uniwersitet türgenleşik we täzelikçilik “EPAM systems” kompleksini açyldy.
Kitaphana[üýtget | edit source]
BDIRU-nyň Kitaphanasy 1964-nji ýylda Belorussiýanyň Politehniki Institutyň (häzirki Belorussiýanyň Milli Tehniki Uniwersiteti BMTU) kitaphanasynyň esasynda döredildi. Meýdany: 1821.12 m² we 4 okuw jaýlarynda we 1-nji student obşitinde ýerleşýar. Hyzmatlary:
- Elektronik resurlaryň we hyzmatlaryň habar hem bilim merkezi (AAJ “Priorbank” we BDIRU-nyň baglanşykda taslamasy). 2009-njy ýylyň sentýabyr aýynda açyldy. Kitaphanaň elektronik resurslaryny hödür edýär
- Kitaplaň we makalaryň eleçtronik katalogy
- Maglumat bazasy:
- Öz döredileni;
- Edineni;
- Doly teksti.
- Metodik kitaplaryň elektron görnüşleri
- BDIRU-da geçirilen konferensiýalary we uniwersitetiň işgärleriň gatnaşmagyndada materaillary
- CD-ROM-a çykan elektron kitaplary
- Internetiň okuw resurslary (mugt)
- Symdan we Wi-Fi-dan interneta çykmak tehnologiýasy
- Elektron kitaphanasy. Elektron resurlaryň (kitaplaň elektron katalogy, metodik kitaplaryň elektron görnüşleri, doly tekst maglumat we okuw bazasy we beýleki elektron dokumentleri) we mugt interneta geçelge (2004-nji ýylyň niýabyr aýynda AAJ “Priorbank” we BDIRU-ň baglanşykda) hyzmatlaryny hödürleýar
- Kitaphanaň saýtyndan “Wirtual Salgy” hytmatyň kömegi bilen tüýs wagytda sorag-jogap alyp bolýar
- Elektron katalog Kitaphanaň fondyndan kitaplaň kopiýalaryny zakaz etmäge kömek edýar ( 1992-nji ýyldan bäri). 2009-njy ýylyň başyna Kitaphanada 85000-den gowrak bibliografiýa ýazgylary bar
- Uniwersitetiň ýerli chopýutelaryndan Belorussiýanyň Milli Kitaphnasynyň “Okalýan wirtual zalyna” girmek mümkinçilik bar
- Kabinetleň we bölümleň kitaphanasy
- 3 abonementi iki okuw we bir edebiýat
- Bibliografiýa apparaty
Studentleň boş wagtyntyň guramasy[üýtget | edit source]
BDIRU studentleň we işkärleň konkurs programmalary, edebi we sungat festiwallaryny gurnaýar. Däp bolanlary:
- “Studentiň debýuti ” birinji kurs studentleriň ugurtapyjylyk festiwaly
- “Studentiň Ýazy”
- “Rok festiwaly”
Her ýyl nepislik we artistlik ugurtapyjylyk konkursy geçirilýar: “Jenap BDIRU” we “Hanym BDIRU” Studentler öz zehinini görkezmäge 44 sungat kollektiwlerine girip bilýar. Bu kollektiwler halkara we döwlet festiwallar tarapyndan diplom hem şahadatnama baýraklaryna eýe boldylar:
- Tans we sport kluby “Tango”
- Milli saz topary
- “Art-woýaž” teatr studiýasy
- “Gamanina” folklýor topary (halk aýdymlaryň ansambly) Witebsk şäherinde 2008-nji ýylda geçirilen “Belorussiýanyň ÝOJ-laň (ýokary okuw jaýlary) sungaty” atly ýaryşynyň ýeňijileri.
“Impuls” gazeti[üýtget | edit source]
“Impuls” atly öz gazeti çap edilýar. Gazetiň birinji nomeri çykany bäri (2001-nji ýylyň ýanwar aýynyň 19) ähli çaplary arhiwda saklanýar.
Habar[üýtget | edit source]
- “EPAM sintez” baglanşykda BDIRU-da okuw laboratoriýasy açyldy
- BDIRU-nyň kitaphanasy barada
- Belorussiýanyň DÖWLET INFORMATIKA WE RADIOELEKTRONIKA UNIWERSITETI
- BDIRU-nyň gazeti №9 (29-njy maý 2008-nji ýyl): Sen entäk bileňokmy, “ART-wakasiýaň” nämedigini? Sen hiç haçan bolmadyňmy bu mega tomaşada? Onda sen hakatdanam durmuşdan galdyň!
- “Impuls” gazetiniň 2001-nji ýyldan bäri arhiwy
Gyzykly faktlar[üýtget | edit source]
Olimpiýa oýunlarynda göreşde 3 gezek ýeňiji bolan, Belarus Respublikasynyň Milli Olimpiýa Komitetiniň Wise-Prezidenti, Belorussiýanyň Göreş Federasiýaň Prezidenti, Hormatly Minsk şäheriniň raýaty Aleksandr Medwed BDIRU-da sport kämilliginiň bölüminiň başlygy bolup işleýar.


text:
Birleşen Milletler Guramasynyň ştab-kwartirasynda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti Raýmonds Weýonisiň ikitaraplaýyn duşuşygy geçirildi.
Bellenilişi ýaly, söwda-ykdysady hyzmatdaşlygyň depginini we möçberlerini mundan beýläk-de artdyrmak üçin Türkmenistanyň we Latwiýanyň uly mümkinçilikleri bardyr. Şunlukda, söwda-ykdysady, senagat, ylmy-tehniki hyzmatdaşlygyň ösdürilmegi zerur bolup durýar. Şunuň bilen baglylykda, Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-latwiýa hökümetara topary döredildi. Bellenilişi ýaly, toparyň üçünji mejlisi 2016-njy ýylda Riga şäherinde geçiriler. Özara bähbitli ikitaraplaýyn gatnaşyklary ösdürmegiň geljegi iki ýurduň amatly geoykdysady mümkinçilikleriniň bardygy bilen hem şertlendirilendir.
Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany türkmen-latwiýa hyzmatdaşlygynyň halkara ulag-logistika düzümini ösdürmekde, söwda-üstaşyr geçelgeleri, hususan-da, “Demirgazyk-Günorta” ugry boýunça geçelgeleri döretmekde möhüm şertleriň biri bolup biljekdigini belledi.
Türkmenistanyň Prezidenti Türkmenistanyň medeni-ynsanperwer, syýahatçylyk, maglumat-tehnologiýalar, aragatnaşyk ýaly ugurlar boýunça hünärmenleri taýýarlamakda Latwiýanyň toplan oňyn tejribesine uly gyzyklanma bildirýändigini nygtady. Şeýle hem döwlet Baştutany ylmy-tehniki hyzmatdaşlyk barada aýtmak bilen, iki ýurduň Ylymlar akademiýalarynyň arasynda ysnyşykly gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň maksada laýyk boljakdygyny belledi.
Duşuşygyň ahyrynda döwlet Baştutany we Latwiýa Respublikasynyň Prezidenti ikitaraplaýyn görnüşde, şeýle hem iri halkara düzümleriniň çäklerinde netijeli hyzmatdaşlygyň mundan beýläk-de üstünlikli ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Gyrgyzystanyň daşary işler ministrliginiň resmisiniň maglumatyna görä, duşenbe güni öňki prezident Kurmanbek Bakyýewiň ogly girew astynda tussaglykdan boşadylypdyr.
Gyrgyzystanyň Britaniýadaky ilçihanasynyň maglumatyna laýyklykda, Maksim Bakyýew ABŞ-nyň talaby boýunça 12-nji oktýabrda Londonda tussag edilipdir.
34 ýaşly Maksim Bakyýew 2010-2012-nji ýyllar aralygynda ABŞ-da maliýe we beýleki ykdysady jenaýatlary amala aşyranlykda aýyplanýar.
Londonyň sudy 7-nji dekabrda Maksim Bakyýewiň ABŞ-a ekstradisiýa edilmek meselesine garar.


text:
Tunisiň premýer-ministri Beji Said Sebsi ýurduň raýatlaryny “hiç çekinmän” ýekşenbe güni geçiriljek saýlawlara gatnaşmaga çagyrdy.
Sebsi ýerli telewideniýede eden ýüzlenmesinde saýlawlarda galplygyň we zorlugyň bolmajakdygyny hem nygtady.
Tunisliler ýurduň prezidentini bellejek we Konstitusiýany täzeden düzjek 217 agzalyk milli geňeşiň wekillerine ses bererler.
Çaklamalara görä, saýlawlarda sesleriň aglabasy yslamçy “Ennahda” partiýasyna berler.
Ýekşenbe güni geçiriljek ses berişlik şu ýylyň ýanwarynda halk tolgunyşyklary netijesinde ýurduň prezidenti Ben Ali häkimiýetden çetleşdirlenden soň geçiriljek ilkinji saýlaw bolar.


text:
Aşgabat, 01.03.2015. “Türkmenportal”.
Şu gün, baharyň ilkinji güni öz gysga ömründe XX asyr türkmen edebiýatynda uly yz goýan şahyr Gurbannazar Ezizow aramyzda gezip ýörenliginde 75 ýaşamalydy.
Ol 1940-njy ýylyň 1-nji martynda dünýä indi, 35 ýyldan soň — 1975-nji ýylyň güýzünde bolsa aramyzdan gitdi. Şeýle gysga ömür menzilinde şahyr häzirki zaman türkmen edebiýatynyň nusgawy wekilleriniň arasynda öz mynasyp ornuny tapdy.
Gurbannazar Ezizow, onuň döredijilik mirasy barada döwürdeşleri, pikirdeşleri, ýazyjy-şahyrlar, edebiýatçylar, žurnalistler tarapyndan köp zat ýazyldy we aýdyldy. Ýöne şahyryň döredijiligi hakyky şahyr sungaty hökmünde egsilmez, köpgyraňly dünýä bolmagynda galýar.
Her täze nesil bu ýiti zehiniň döreden eserleri bilen tanşyp, özi üçin ony täzeden açýar, şahyryň döredijiligi barada özüçe pikir ýöredýär.
Gaýtalanmajak özboluşly şygryýeti onuň geçen asyryň 60-njy ýyllarynda şygyr sungatyna gelen ýaşlaryň öňbaşçysyna öwrülmegine getirdi. Mundan başga-da, ol 60—70-nji ýyllaryň türkmen edebiýatynyň täze ugurlaryny esaslandyran şahyrlaryň biridir.
Gurbannazar Eziziow döredijiligi halkymyzyň dürli neslini birleşdirýän seýrek şahyrlaryň biridir. Ol — häzirem biziň aramyzda, biziň ählimiz üçin eziz.
“www.turkmenistan.gov.tm” saýtynyň materialy boýunça taýýarlandy.
Gurbannazar Ezizowa we türkmen baharyna bagyşlanan fotoreportaž.


text:
21-nji ýanwarda “Toyota” ýer ýüzündäki 8 milliona golaý awtoulagy üçin bejerginiň zerurdygyny aýtdy. Bu bolsa, “Toyotanyň” taryhyndaky iň uly yzyna çagyryş çäresi boldy. “Toyotanyň” ABŞ-daky söwdasy 16% peselip, on ýylyň içinde ilkinji gezek 100 müňden aşak düşdi.
“Toyota” awtomobil konserniniň ABŞ-daky wekili Jim Lenziň aýtmagyna görä, bu problema örän seýrek ýagdaýlarda ýüze çykýar. “Emma gaz pedalyny basanyňyzdan soň yza gijräk gaýtsa ýa-da doňup galsa, haýal etmän “Toyota” söwda merkezine ýüz tutuň. Eger beýle zady başdan geçirmeseňiz, onda diňe toyota.com saýtyna girip, haýsy modellerde şeýle problemanyň bardygy barada has giňişleýin maglumat ediniň”.
“Toyotanyň” internet sahypasynda berilýän maglumata görä, bu problema 2004-2010-njy ýyllar aralygynda öndürilen «Avalon», «RAV4», «Camry», «Sequoia», «Corolla», «Tacoma», «Highlander», «Tundra», «Matrix», «Venza», «Prius», AYGO, IQ, «Yaris», «Auris» we «Avensis» modellerinde ýüze çykyp biler.
“Toyota” konserni şu modelleriň eýeleriniň öz ýaşaýan ýerlerindäki “Toyota” dilerine ýüz tutmaklaryny isleýar. Şu problema degişli ähli çykdajylar konserniň hasabyna bolar we zerur bolan şaý ýarym sagatda çalşylar diýip, “Toyota” söz berýär.
Şu habarlardan soň “Toyotanyň” biržadaky bahasy 34 milliard dollar pese gaçdy.
Akio Toyota baş egip ötünç sorady.
“Toyotanyň” 2009-njy ýyl boýunça arassa girdejisi 897 million dollara golaý bolmalydy. Emma soňky alty ýylda satuwa çykarylan awtomobilleriň bazardan yzyna ýygnalyp bejerilmegi konserne 1,12 milliard dollar ýitgi çekdirer.
5-nji fewralda “Toyota” konserniniň başlygy Akio Toyota žurnalistleriň öňünde baş egip, müşderilerinden ötünç sorady we olaryň razyçylygyny gazanmak üçin elinden gelen ähli zady etjekdigini bildirdi.
Gaz pedaly we togtadyş sistemasyndaky problemalar diňe “Toyotanyň” başyny agyrdanok. “Toyotanyň” amerikan bazary üçin öndürýän “Lexus” awtomobilleriniň togtadyş sistemalarynda-da birmeňzeş problemanyň bardygyndan şübhe edilýär. Indi, bu modeller üçin hem derňew işleri ýola goýlar.
“Toyotanyň” Çehiýadaky TPC kärhanasynda maşyn öndürýän «Peugeot-Citroen» konserniniň iki sany modelinde-de bu problemanyň bardygy aýdylýar. Fransuz konserni 100 müňe golaý «Citroen C1» we «Peugeot 107» modellerini bazardan çykaryp bejerjekdigini yglan etdi.Makalany taýýarlamaga Azatlyk Radiosynyň Azeri gullugyndan Ilkin Mammedow goşant goşdy.


text:
Geçen hepdede Türkmenistanyň Döwlet haryt-giç mal biržasynda geçirilen söwdalarda 48 geleşik hasaba alyndy. Russiýadan, Niderlandlardan, Birleşen Arap Emirliklerinden we beýleki ýurtlardan bolan telekeçiler daşary ýurt puluna Türkmenbaşynyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlar toplumynda öndürilen polipropilen we nebit koksyny satyn aldylar. Beýik Britaniýaly, estoniýaly we owganystanly täjirler suwaldylan gaza (“Türkmengaz” DK-ni) hyrydar çykdylar. Şeýle hem daşary ýurt puluna ýük awtoulagy, arassalanan pagta ýagy, nah-mata ýüplügi, nah mata galyndylary we beýleki harytlar ýerlenildi. Russiýa, Beýik Britaniýa, BAE, Koreýa Respublikasy, Türkiýe, Malta, Täjigistan satyn alyjy ýurtlar hökmünde çykyş etdiler. Geleşikleriň umumy bahasy ABŞ-nyň 20 million 82 müň dollaryna barabar boldy.
Pakistanyň işewür toparlarynyň wekilleri depozit manat serişdelerine 676 müň manatlyk nah mata ýüplügini satyn aldylar.
Ýurdumyzyň telekeçileri içerki bazar üçin umumy bahasy 542 müň manada barabar bolan polipropilen we polimer külkesini (TNGIZT), şeýle hem azyklyk bugdaý satyn aldylar.


text:
Britan polisiýasy Boris Berezowskiniň ölümi babatda geçirilen başlangyç derňewler "üçünji tarapdan gatyşma" delilini ýüze çykarmady diýdi.
Ýekşenbe güni ýaýradylan beýanat ekspertler bosgunlykda ýaşaýan ors tütjarynyň Londonyň günbataryndaky öýünde, şenbe güni onuň jesediniň tapylan ýerinde himiki, biologiki we ýadro materiallaryny agtarandan soň edildi.
Polisiýa Berezowskiniň bir işgäriniň şenbe güni onuň ýagdaýyny alada edip, medisina kömegini çagyrandygyny aýtdy.
Olar bu işgäriň gulplanan hajathananyň gapysyny zor bilen açandygyny we polda ýatan Berezowskini görendigini aýtdylar.
Polisiýa ýekşenbe güni jesedi doly barlaman, ölümiň sebäpleri hakda gürrüň etmek ýalňyş bolar diýdi.


text:
30-njy awgustda ABŞ-nyň wise-prezidenti Josef Baýden resmi sapar bilen Bagdada bardy.
Bu saparyň esasy maksady amerikan goşunlarynyň Yrakdaky harby hereketleriniň tamamlanmagy bilen bagly 1-njy sentýabrda geçiriljek dabara gatnaşmakdan ybarat.
Sişenbe güni Josef Baýden Yragyň premýer-ministri Nuri al-Maliki bilen duşuşyp, gepleşik geçirer.
Şeýle hem Baýden bu saparynyň barşynda 6 aý bäri koalision hökümeti döredip bilmän gelýän Yragyň syýasatçylary bilen duşuşyp, olary tankyt eder diýlip, çak edilýär.


text:
Albu Issa taýpasynyň erkek adamlary Yragyň Amirat al-Felluja şäheriniň golaýyndaky YD-niň jeňçilerine garşy uruşýarlar. Hatem atly ýetginjek şol ýerde bir ýarym ýyldan bäri kakasy we daýysy bilen bilelikde söweşip gelýär. Hatemiň bary-ýogy on ýaşyndadygy hemmeleri diýseň geň galdyrýar.
Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugynyň 11-nji iýunda geçiren gürrüňdeşliginde onuň dogany Ahmet Hatemiň “Yslam döwletiniň” (YD) jeňçilerine garşy uruşmak üçin öz dostlaryny we oýunjaklaryny taşlandygyny aýdypdyr. Hatem ir bilen okamaga gidýär. Soň bolsa söweşmäge gaýdýar.
- Biz daýym bilen Hateme okamaga kömek edýäris. Ir bilen biz ony mekdebe äkidýäris. Ol şeýle elhenç adamlara garşy söweşmek üçin oýunjaklaryny taşlady, ýaşdaşlary bilen galan hemme zady unutdy - diýip, onuň agasy Ahmet gürrüň berýär.
Çaga esgerler
Köpçülikleýin habar serişdelerinde “Yslam döwleti” tarapyndan çaga esgerleriň ýörite tälimden geçirilýändigi we soň olaryň urşa salynýandygy barada ýeterlik maglumatlar bar. Ýöne golaýda gelip gowşan habarda YD-ne garşy alnyp barylýan urşa çagalaryň hem gatnaşmagyny ýola goýmak babatda edilýän tagallalara üns çekilipdir. Yragyň kanunlarynda 15 ýaşyna ýetmedik çagalara dini propaganda edilmegi ýa-da olaryň harby gulluga alynmagy gadagan. Ýöne şeýle kanunlar Hatem ýaly çagalaryň goragçy ýaragly toparlaryň hataryna goşulmagyna täsir edip bilmändir.
Yrakda şeýle ýagdaýda söweşýän çagalaryň sany näbelli. 2014-nji ýylyň maý aýynda BMG-niň beren hasabatynda, resmileriň hem bu ugurda maglumat bermek islemeýändigi sebäpli bu ýagdaýy anyklamagyň gaty kynlaşandygyna aýratyn üns çekilipdir. Ýöne BMG-niň iýun aýynda çap eden “Çagalar we harby konfliktler” atly hasabatynda, yrakly on ýaşyndaky çagalaryň sünni taýpalaryň, şaýylaryň hem kürtleriň ýaragly toparlarynda YD-e garşy söweşýändigi mälim edilipdir.
“Naýnaw we Kirkukda ýezitleriň goranyş toparlarynyň hatarynda, “peşmerga” kürt harby toparlarynda we türkmen goranyş toparlarynda oglanjyklaryň we şol sanda gyzjagazlaryň hem bardygy göze ildi. Şol sanda Ramadide howpsuzlyk güýçlerine goldaw berýän sünni goranyş toparlarynyň arasynda hem çagalaryň söweşýändigi göze ildi” diýip, BMG-niň Baş sekretarynyň çykyşynda bellenipdir.
Şaýy halk goranyş topary
BMG-niň hasabatynda aýdylşyna görä, Salaheddin sebitiniň aglaba köpçüligi şaýy türkmenlerden ybarat bolan Amirli şäherinde çagalar on ýaşyndan başlap hökümet güýçlerine goldaw berýän goranyş toparlaryna söweşe alnypdyr.
Hökümet güýçleri bilen bilelikde hereket edýän “Haşd al-Şaabi” atly şaýy halk goranyş toparynyň hatarynda ähli basylyp alnan sebitlerden söweşmäge çagyrylan köpsanly çagalaryň sanyny anyklamak mümkin bolmandyr. Bagdad bilen Basrada hem çaga esgerler barada anyk maglumat alyp bolmandyr.
Şeýle meýletin halk goranyş toparlary, “Yslam döwletiniň” Yrakda ummasyz köp sebiti basyp alansoň, Yrakdaky şaýy baştutan Aýatolla Ali al-Sistaniniň ündewi boýunça 2014-nji ýylda döredilipdir. “Haşd al-Şaabi” meýletinleriň ýüz müňüsini öz hataryna goşandygyny öňe sürýär. Geçen hepde “Haşd” geňeşiniň agzalaryndan Möýn al Kazemi öz çykyşynda, meýletinleriň esasanam studentlerden we işçilerdendigini aýan edipdir. Ýöne ol meýletinleriň ýaşy barada hiç hili maglumat bermändir.
Ýöne Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugyna “Haşd al-Şaabi” toparynyň bir agzasynyň üsti bilen Babil sebitindäki täze “Abnaa al-Karrar” atly studentleriň meýletin polkuna çagalaryň on ýaşyndan başlap alynýandygyny anyklamaklyk başardypdyr.
- Häzir o taýda 400-500 töweregi adam tälim alýar. Olaryň ýaşy on ýaşdan başlap studentlik ýaşyna çenli baryp ýetýär – diýip, “Abnaa al-Karrar” toparynyň metbugat müdiri Loeý al-Musawi gürrüň beripdir.
Musawiniň aýtmagyna görä, meýletin halk goranyş topary ekzamenleriň gutarmagy bilen ýerli uniwersitetlerden we institutlardan ýene köpsanly meýletiniň öz hatarlaryna goşulmagyna garaşýar.
Harby güýç tapdyranok
Azatlyk Radiosynyň Yrak gullugy “Anaa al-Karrar” atly meýletinler polkuna meýletin goşulan iki çaga bilen söhbetdeşlik geçiripdir. Çagalar öz ýaşlaryny aýtmakdan çekinmändirler. Şeýle-de olar öz alan harby tälimleri barada gürrüň beripdirler:
- Biz ýarag ulanmagy we ony söküp-düzmegi ýörite tälim boýunça öwrendik. Şeýle-de fiziki türgenleşik geçdik. Biz bu ýerde Yragy goramakdan bäş gün ýörite tälim aldyk - diýip, Hüseýn Hadi atly oglanjyk gürrüň beripdir.
“Abnaa al-Karrar” polky Yrakda täze harby bölümleriň döredilmegi, şaýy söweşijileri, Siriýada söweşýänler we çagalaryň urşa çekilmegi ugurlaryndan iş alyp barypdyr.
Golaýda meýletin şaýy halk goranyş toparlary barada monografiýa ýazan Merilend ştatynyň uniwersitetiniň bilermeni Filipp Smit şeýle tassyklaýar:
- Çaga esgerleriň şaýy halk goranyş toparlaryna alynmagy birnäçe wagtdan bäri dowam edýär.
“Yrak hakda oýlanmalar” atly blog alyp barýan Yrak boýunça analitik Joel Wing, Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde “Haşd al-Şaabi” harby birleşigine çagalaryň alynmagyny harby güýjüň tapdyrmaýandygy bilen düşündirýär.
- Sistaniniň çagyrşyndan soň edilýän gürrüňlere görä, müňlerçe meýletiniň “Haşd”" toparynyň hataryna harby gulluga goşulandygyna garamazdan, gümän edýän ol meýletinler özlerine hak tölenmeýändigi üçin raýyndan gaýdan bolmaly. Çagalar uly adamlara garanda tölegsiz söweşmäge has höwesli görünýärler - diýip, Joel Wing belläpdir.
YD-niň ýüzden segsen göterimine kontrol edýän Anbar sebitindäki Sünni taýpalaryň arasynda harby güýjüň ýetmezçilik edýändigi göz-görtele görnüp dur. Beýleki problema bolsa, hut çagalaryň söweşe çekilmegi bilen baglanyşykly. Bu Yrakda söweşýänleriň sanyny artdyrýan esasy faktdyr. Adam hukuklaryny goraýan Human Rights Watch atly guramanyň Ýakyn Gündogar baradaky ylmy işgäri Kristof Wilkeniň pikrine görä, meýletin halk goranyş toparynyň sany juda agdyklyk edensoň, Bagdad olara ýeterlik derejede erk edip bilmeýär. Kristof Wilke şeýle belleýär:
- Meýletin halk goranyş toparlary islänini edýär we buýrugy hem häkimýeti äsgerenogam.
Käbir alamatlar, Yrakda YD-de bolşy ýaly, oňa garşy uruşýan hökümet bilen bilelikde hereket edýän toparlarda hem çagalaryň söweşe çekilmeginiň dowam etjekdigini görkezýär.
Kanun taslamasynyň zerurlygy
Mart aýynyň başynda Yrakda merkezi hökümetiň täze milli goşuny babatdaky kanun ilkinji gezek okalypdyr. Milli goşun, YD-e garşy howpsuzlygy ýola goýýar we bölekler görnüşinde harby goşunyň hatarynda hereket eder. Ol sebit dolanyşyklaryň we premýer-ministriň ygtyýarynda bolar.
BMG-niň golaýdaky harby konfliktlerdäki çagalar babatdaky hasabatynda bu täze kanun taslamasynda harby gullykdaky ýaş çäklendirmesini hem öz içine almagynyň esasy kanuny zerurlykdygyna aýratyn üns çekilipdir. Täze kanun taslamasynyň kabul edilmegi bilen, hökümet güýçleri bilen bilelikde hereket edýän meýletin halk goranyş toparlarynda söweşýän çagalaryň Yragyň täze milli goşunyna goşulmagyna mümkünçilik döreder.
Geçen hepde Yragyň premýer-ministri al-Haýder Abadi ýene bir gezek Bagdatda geçirilen halkara ýygnakda söweşýän çagalaryň gün tertibine girizilmeginden nägilelik bildiripdir we hökümet bilen bilelikde hereket edýän meýletin halk goranyş toparlarynda çagalaryň söweşdirilmegine garşy çykyş etmändir. Kristof Wilke bu ugurdan şeýle diýýär:
- Yrak çagalaryň söweşe çekilmegi meselesini deň derejede hökmany suratda üns bermelidir.
Ol şol bir wagtyň özünde Yragy 2008-nji ýylda gol çekilen çaga hukuklary baradaky ählumumy protokolyň harby konfliktlere çagalaryň gatnaşdyrylmagy bilen baglanyşykly jogapkärçiligini berjaý etmäge çagyrypdyr. Protokol çagalaryň başga bähbitlere ulanylmagyny we olaryň harby gulluga çekilmegini derňeýär
BMG-niň çaga hukugy baradaky komiteti mart aýynda beren beýannamasynda Yragyň gol çekilen protokolyň şertlerini nähili berjäý edýändigine seretjekdigini bildirýär. Şol bir wagtyň özünde hem “haýsam bolsa bir syýasy we strategiki problemanyň çözgüdi üçin çagalaryň ulanylmagy hem olaryň söweşe çekilmegi” barasynda Bagdadyň hiç zat etmeýändigi sebäpli gaty biynjalyk bolýandygyny aýan edýär.


text:
Meşhur jaz sazandasy we prodýuser Jorj Dýuk 67 ýaşynda aradan çykdy.
Dýukyň wekilleriniň sişenbe güni beren maglumatynda, sazandanyň öten agşam aradan çykandygy mälim edilýär.
Dýuk 40 ýyllyk iş ýolunyň dowamynda rok hem-de R&B aýdym-saz ugrunda işleýän sazandalar bilen hem işleşdi.
Dýuk Fran Zappanyň birnäçe albomynda saz çaldy. Şeýle-de, ol Maýkl Jeksonyň 1979-nji ýylda neşir edilen “Off the Wall” albomynda hem onuň bilen işleşipdi.
Jaz sazandasy Dýuk ömrüniň dowamynda 30-dan gowrak albom çykardy.


text:
Halkara Walýuta fondy (HWF) 2015-nji ýyl boýunça garaşylýan halkara ykdysady ösüş bardaky çaklamalaryny peseltdi. Munuň netijesinde fond ykdysady ösüşe goldaw bermek üçin hökümetleri we merkezi banklary syýasatlary we reformalary goldamaga çagyrdy.
20-nji ýanwarda “Bütindünýä ykdysadyýetiniň maglumaty” ady bilen ýaýradylan raportda Halkara Walýuta fondy halkara ösüş derejesiniň 2015-nji ýylda 3,5% we 2016-njy ýylda 3,7%-e deň bolmagyna garaşylýandygyny çaklaýar. Bu sanlar fonduň gürrüňi gidýän iki ýyl boýunça garaşylýan öz çaklamalaryny 0,3% peseldendigini aňladýar.
Raportda ykdysadyýeti ösüp barýan ýurtlaryň hem garaşylýan ykdysady ösüş baradaky çaklamalary peseldildi. Birleşen Ştatlar Halkara Walýuta fondy tarapyndan garaşylýan ykdysady ösüş baradaky çaklamalary ýokarlandyrylan ýeke täk iri ykdysadyýetli ýurt bolup, onuň 2015-nji ýyl boýunça ösüş derejesiniň 3,1%-den 3,6%-e ýokarlanmagyna garaşylýar.


text:
2008-nji ýylda Orsýet bilen Gürjüstanyň çaknyşygyndan soňra, Birleşen Ştatlaryň Baltika döwletlerini we Polşany goramak planlaryny ýaýbaňlandyrmagy karar edendigi “WikiLeaks”-iň ýaýradan soňky gizlin diplomatik maglumatlarynda aýdylýar.
Berilýän maglumatlara görä, NATO Estoniýany, Latwiýany, Litwany we Polşany goramak üçin ýörite plany işläp düzüpdir. Şeýle-de, bu planlary Orsýet-NATO gatnaşyklaryny dartgynlaşdyrmazlyk üçin köpçülige aýan etmezligiň karar edilendigi hem aýdylýar.
“WikiLeaks” internet saýty ýakynda Birleşen Ştatlaryň 250 müň töweregi gizlin diplomatik dokumentlerini köpçülige aýan etmäge başlady. “WikiLeaks”-iň bu hereketi Birleşen Ştatlaryň resmileri tarapyndan ýazgarylyp, bikanun diýlip atlandyrylýar.


text:
Günorta Koreýanyň paýtagty Seulda geçirilen duşuşygyň ahyry golaýlanda Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama bilen Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedewiň arasynda bolan şahsy gürrüňler ýyldyrym çaltlygynda media syzdy.
Prezidentler ABŞ-Orsýet gatnaşyklarynyň iň bir ynjyk meselesi bolan raketadan goranyş barada gürrüň edýärkäler mikrofon açyk durdy.
Media syzan wideoda (aşakda) Obama özi we Orsýetiň täze saýlanan prezidenti Wladimir Putin ABŞ-nyň raketadan goranyşy barada gürrüň etmek üçin duşuşanda gepleşiklere “çeýelik” getirjegini aýdýar.
“ABC News” telekanaly özara gürrüňiň soňky pursatlarynyň wideoýazgysyny ýaýratdy. Wideoýazgyda raketadan goranyş barada anyk gürrüň edilmeýär, emma olar gürrüňdeşligiň ýazmaçasyny hem çap etdiler. Ol ýerde gürrüňiň hut şol barada barýandygy duýulýar:
Prezident Obama: Bu meseleleriň ählisi, esasan hem raketadan goranyş meselesi, ony, ony çözüp bolýar, emma onuň maňa maý bermegi möhüm.
Prezident Medwedew: Hawa, düşünýän. Seniň maý bermek barada aýdýanlaryňa düşünýän. Saňa maý gerek.
Prezident Obama: Bu meniň soňky saýlawym. Saýlananymdan soň meniň has hem çeýe bolmaga mümkinçiligim bar.
Prezident Medwedew: Düşünýän. Men bu maglumaty Wladimire ýetirerin.
Wideo "ABC News" tarapyndan ýaýradyldy.
Obama barada aýdylanda, noýabr aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda ýeňiş gazanjagynyň bellidigini öz ýanyndan kabul etmegi we Moskwa bilen has hem mylaýym işleşmek barada aýdýanlary potensial howp bolup durýar. Bu gürrüňler onuň ne tankytçylarynyň ünsünden sowlup geçer, ne-de Respublikan bäsdeşleriniň. Mysal üçin, “Saýlawlardan soň has hem çeýe bolmaga mümkinçilim bar” diýen sözbaşy gysga wagtyň içinde “Drudge Report” sahypasynyň iň ýokarsynda ýerleşdirildi. Emma Obama özara gatnaşyklardaky şeýle wawwaly meselede has hem gaýduwsyz hereket etmegi niýet edinýän bolsa, onda bu gürrüňleriň aňyrsynda ýatan zatlar häzirki syzyp çykmalardan has hem gyzykly.
Medwedewiň ýiti tankytçylary barada aýdylanda, bu waka wezipesinden gidip barýan prezidenti Putiniň ýumuş oglany edip görkezýär. Wezipe möhletiniň tamamlanmagyna iki aý galan Medwedewiň özüni şeýle alyp barmagy manyly hem bolup biler. “ABC News” tarapyndan ýaýradylan materialdan çen tutulsa, Obama: “Onuň maňa maý bermegi möhüm” diýip, belliklerini Putine gönükdirýärdi.
Emma Medwedew prezidentlik wezipesini premýer-ministr Putine gaýtaryp bermäge taýýarlyk görýärkä, Medwedewiň garşydaşlary “Bu maglumaty ýetirerin” diýen sözleri nähili ulanarkalar? Muny görmek gyzykly bolar.


text:
Birleşen Ştatlaryň wise-prezidenti Jo Baýden häzirki döwürde Merkezi Ýewropada ýerleşýän ýurtlara sapar edýär.
Trans-atalntik gatnaşyklaryň tarapyny tutyp çykyş edýän käbir ýewropaly ýolbaşçylar bolsa, Waşingtonyň bu region boýunça anyk syýasatyny yglan etmegine garaşýarlar.
Şeýle liderlerden biri hem öňki Çehoslowakiýada kommunistik režimiň agdarylmagyna sebäp bolan rewolýusiýanyň ýolbaşçylaryndan biri we öz döwründe Çehiýanyň NATO we Ýewropa Bileleşigine agzalygyny bek goldap çykyş eden öňki prezidenti Waslaw Gaweldir.
Gawel Birleşen Ştatlaryň Orsýet bilen aragatnaşygyny artdyrmak üçin edýän tagallalarynyň çäginde bu regionyň äsgermezlik edilmeli däldigini sorap, prezident Barak Obama hat ýazan regional liderlerden hem biridir.
Baýdeniň saparyndan nämä garaşylýar?
Azatlyk Radiosynyň habarçylary Jeremi Branston we Katleen Moore ýakynda jenap Gawel bilen ýörite interwýu geçirdiler. Şonda Gawel “Baýdeniň saparyndan nämä garaşýarsyňyz?” diýilen soraga şeýle jogap berdi: “Onuň bu saparynyň dowamynda Amerikanyň bu region bilen bagly bähbitlerini, belki, täzeçe ugurdan beýan etmegine garaşyp bolar. Ol Waşingtonyň biziň bilen gyzyklanýanlygyny aýdar, hiç kimiň bizi Amerikanyň üns berýän regionyndan çykarmanlygyny beýan eder. Ol Birleşen Ştatlaryň täze administrasiýasnyň bu meselelere nähili çemeleşýänligini bize gürrüň berer. Men munuň onuň Merkezi Ýewropa edýän saparynyň esasy maksadydygyny pikir edýärin”.
Jo Baýden bu wizitiniň dowamynda Warşawa, Budapeşte we Praga barar. Onuň Çehiýa bilen Polşa etjek sapary Waşingtonyň bu iki ýurtda gurmagy planlaşdyrylýan raketadan goranyş sistemasy barada täze kabul eden karary bilen bagly dörän aladalary köşeşdirmekden ybarat bolar.
Birleşen Ştatlaryň öňki prezidenti Buş tarapyndan öňe sürlen raketadan goranyş sistemasyna, umuman, Çehiýa garşy çykypdy. Emma Waslaw Gawel bilen bir hatarda Çehiýanyň öňki we käbir häzirki liderleri bu plany goldapdylar. Netijede prezident Obama bu plana özgerişlikler girizilenligini yglan edende, şol liderleriň käbirleriniň lapy keç bolupdy.
Waşingtonyň karary ýalňyşmydy?
Waşingtonyň kabul eden bu karary ýalnyşmydy, ýogsa-da Amerika bu meselä ýalnyş ugurdan çemeleşdimi diýlen soraga Gawel anyklyk ýok diýip, jogap bermedi.
Ol Obama tarapyndan ädilen bu ädime şeýle sistemanyň zerurlygy we bahasy barada Birleşen Ştatlarda barýan çekeleşigiň bir bölegi hökmünde garaýanlygyny aýtdy.
Onuň aýtmagyna görä, kabul edilen bu karar barada Çehiýada alnyp barlan debat gaty ýalnyşdy, sebäbi bu diskussiýa şeýle sistemanyň “Çehiýada ýerleşdirilmegi Orsýetiň täze administrasiýasynyň göwnüne degermi?” diýlen meselä gönükdürildi.
Gawel Orsýetiň öz täsirini artdyrmak barada goňşulary boýunça alyp barýan syýasy we ykdysady tagallalary barada hem uzak wagtdan bäri alada bildirip gelýär. Ol Orsýetiň Ýewropa akdyrýan gazyny kesmegini tankyt edip, geçen ýyl Gürjüstan bilen bu ýurduň arasynda bolan çaknaşykda hem Moskwany ýazgarypdy.
Häzirki pursat
Gawel Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda Orsýet bilen ýöriteleşdirilen aragatnaşygy gurmaga synanyşmagyň deregine häzirki pursatyň demokratik ýurtlaryň öz täsirini görkezmek döwrüdigini aýtdy.
“Orsýetden, elbetde, alada goýýan yşaratlar gelip gowuşýar. Ozal hem aýdyşym ýaly men Orsýet ýaly ýurtlar bilen deň-hukuklylyk prinsiplerine esaslanýan hyzmatdaşlygyň gurulmagynyň tarapdary. Emma aç-açanlyk we açyk göwünlilik bu hyzmatdaşlygyň esasy özeňi bolmaly. Şeýle aragatnaşyklarda halamaýan zatlarymyza duş gelnen halatynda oňa göz ýummaly däl, ýagny bütin dünýäde ykrar edilen ahlak normalaryna garşy ädim ädilen ýagdaýynda bu barada öz pikirimizi aýtmakdan çekinmeli däl. Biz Orsýet bilen hem dünýäniň beýleki islendik ýurdy, ýagny Çehiýa, Hytaý we Uruguaý bilen bolşy ýaly, deň prinsipler esasynda çemeleşmeli” diýip, Çehiýanyň öňki prezidenti Waslaw Gawel aýtdy.


text:
Gyrgyz häkimiýetleri täjik oppozisiýa aktiwisti Sobir Waliýewiň aýalyny tussag etdiler, bu maglumaty aktiwistiň maşgalasy we adam hukuklaryny goraýjylar ýaýratdy.
Gyrgyzystanyň «Kylym Şami» adam hukuklary guramasynyň başlygy Aziza Abdirasulowa 2-nji oktýabrda Azat Ýewropa we Azatlyk radiosyna Jennet Hamzaýewanyň öten agşam Gyrgyzystanyň döwlet howpsuzlyk gullugynyň işgärleri tarapyndan tussag astyna alnandygyny aýtdy.
Hamzaýewa Bişkege Stambuldan gelende saklandy.
Hamzaýewanyň tussag edilmegi onuň ejesi, Bişkekde ýaşaýan Gylnara Aýtaliýewa tarapyndan tassyklandy.
Waliýew öz aýalynyň Gyrgyzystana ýarawsyz ejesine seretmek üçin gidendigini, onuň hiç bir syýasy işe goşulmandygyny aýtdy.
Häzir Warşawada ýaşaýan Waliýew geçen hepde ÝHHG-nyň adam hukuklary maslahatyna gatnaşyp, Täjigistanyň adam hukuklary ýagdaýynytankyt etdi.


text:
Moskwa Ýakyn Gündogardaky täsirini esli derejede ýitirip biler, sebäbi onuň Siriýadaky oppozisiýa nyşanalaryny bombalamagyna ol ýerde gaharly reaksiýalar bildirildi.
Ilkinji yşarat Orsýetiň gaz läheňi "Gazprom" 7-nji oktýabr güni giçlik özüniň Türkiýe bilen gurmakçy bolýan ägirt uly täze geçirijisiniň – «Türk akymynyň» gijikýändigini aýtdy.
"Hökümetara şertnamanyň ýoklugy üçin möhletler yza süýşüriler» diýip, "Gazpromyň" başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew Moskwada, dört geçirijiniň ilkinjisiniň gurulmagynyň indiki ýyla bellenen soňky möhletini nazara alyp, žurnalistlere aýtdy.
Moskwa Siriýadaky yslamçy toparlara, şol sanda Ankaranyň goldaýan aram toparlaryna garşy zarba urup başlamak we Türkiýäniň howa serhedini iki gezek bozmak bilen, Ankarany gazaba mündürdi.
Türkiýe, Saud Arabystany, Katar we Iordaniýa Moskwany 30-njy sentýabrda başlan bombalamasyny togtatmaga gaýta-gaýta çagyrdy. Bu kampaniýa, Kremliň diňe «Yslam döwleti» toparynyň söweşijilerini bombalaýan diýip aýak depmegine garamazdan, aglaba ýagdaýda Siriýanyň dünýewi we aram oppozisiýa güýçlerini nyşana aldy.
Analitikler bu gaharyň arap paýtagtlarynda hem çuňdan duýlandygyny, sebäbi arap döwletleriniň öňräkden bäri Siriýanyň prezidenti Başar al-Assadyň iş başyndan gitmegini talap edýändiklerini, ýagny olaryň muny Siriýanyň dörtden ýyldan hem uzaga çeken raýat urşunyň soňlanmagynyň ilkinji ädimi hasaplaýandyklaryny aýdýarlar.
"Arap hökümetleri [rus] bombalaýyş kampaniýasyna tas biragyzdan garşy durýarlar» diýip, Beýrutdaky Amerikan uniwersitetiniň taryhçy professory Pol du Kýunoý aýdýar. Ol häzir Ýaponiýanyň Hokkaýdo uniwersitetinde slawýan-ewroaziýa ylmy-barlag merkezinde ylmy iş bilen meşgullanýar.
"Rus nyşanalarynyň köpüsi, şol sanda [dünýewi] Azat Siriýa goşuny we aglaba yslamçy oppozisiýa toparlary sünni musulmanlar bolup durýar, onsoň arap döwletleriniň köpüsiniň ilatynyň aglaba köplügi sünnilerden ybarat» diýip, ol aýdýar.
Saud Arabystany we beýleki aýlak döwletleri, Türkiýe bilen bilelikde, Assadyň esasan Siriýanyň Alawit jemgyýetinden uç alýan režimini agdarmak üçin, sünni yslamçy toparlaryna millionlap dollar akdyrdylar.
Rus kampaniýasyna garşy arap jemgyýetçilik pikiri hem ýokary galýar. Saud Arabystanynyň ondan gowrak yslamçy ruhanysy 5-nji oktýabrda arap we musulman ýurtlaryna ýüzlenip, Siriýanyň hökümetine we onuň esasy ýaranlary bolan Orsýete we resmi taýdan şaýy Eýrana garşy jyhada ýa-da mukaddes urşa «ähli ahlak, maddy, syýasy we harby» goldawy bermäge çagyrdylar.
Sowaýan gatnaşyklar
Moskwanyň pozisiýasy babatdaky gahar-gazap Orsýetiň arap döwletleri bilen köp babatda bil baglaýan diplomatiki we ykdysady gatnaşyklaryna-da zyýan ýetirip biler.
Moskwanyň bu ýurtlar bilen gatnaşyklardan nazarda tutýan bir maksady hem arap döwletlerini Orsýetde maýa ýatyrmaga hyjuwlandyrmakdy. Bu Moskwa üçin şu günki gün möhüm meseleleriň biri bolup durýar, sebäbi rus ykdysadyýeti nebitiň bahasynyň arzanlamagy we Ukraina üstündäki Günbatar sanksiýalary zerarly kynçylyk çekýär.
"Bu gatnaşyklar indi Orsýetiň Siriýadaky interwensiýasy bilen mazaly gowşap biler» diýip, du Kýunoý aýtdy.
Şol bir wagtda, Moskwanyň sünni arap dünýäsinde saldamly maliýe bähbitleri bar, sebäbi Orsýet olara, hususan-da Müsüre, Iordaniýa we Türkiýä rus ýadro elektrik tehnologiýasynyň düşewüntli bazary hökmünde garaýar.
Şu wagta çenli diňe bir arap paýtagty, Kair Moskwany tankyt etmän saklandy.
"Biz [Orsýetiň interwensiýasy] Siriýada terrora garşy göreşe we onuň ýok edilmegine täsir eder diýip ynanýarys» diýip, Müsüriň daşary işler ministri Sameh Şukri 4-nji oktýabrda aýtdy.
Waşingtondaky Demokratiýalaryň goragy fondunyň regional anlitigi Boris Zilberman Kair Orsýet bilen hyzmatdaşlygy Assady iş başyndan gitmäge mejbur etmekden has ileri tutýana meňzeýär diýýär.
"Bu Orsýetiň ýakynda Müsür bilen ykdysady hyzmatdaşlyk, ýarag söwdasy, graždan maksatly ýadro energiýasy hyzmatdaşlygy babatdaky potensiýal şertnama boýunça gol çeken ylalaşyklarynyň netijesi» diýip, ol aýdýar.
Moskwa bilen Kairiň arasyndaky diplomatiki gatnaşyklar ABŞ-Müsür gatnaşyklary ozalky prezident Mohammad Morsiniň 2013-nji ýylda harbylar tarapyndan agdarylmagy sebäpli sowaly bäri has ýygjamlaşdy.
Emma arap ýurtlarynyň köpüsinde gahar-gazap joşsa-da, Türkiýedäki gahar has ýokary, ýogsa bu ýurt soňky ýyllarda Moskwa bilen has ýakynlaşypdy.
Ankara, ABŞ-nyň ýolbaşçylygynda Siriýadaky we Yrakdaky YD toparlaryny bombalaýan koalisiýanyň bir agzasy hökmünde, özi hem howa zarbasyny uran ýurt. Emma ol rus uçarlarynyň 3-nji oktýabrdan bäri öz howa serhedini gaýta-gata bozmagyndan dergazap boldy.
Türkiýäniň prezidenti Rejep Taýyp Erdogan 6-njy oktýabrda öz ýurdunyň bu hili uçuşlara «çydamajagyny» aýtdy we eger Orsýet «köp meselede hyzmatdaşlyk eden ýurdy Türkiýäni ýitirse, köp zat ýitirýändigini bilmelidir" diýdi.
Premýer-ministr Ahmet Dawutoglu bolsa, 7-nji oktýabrda Türkiýe özüniň serhet howpsuzlygy we howa giňişligi howpsuzlygy meselesinde hiç bir eglişige gelmez diýdi.
Ykdysady gatnaşyklar
Waşingtondaky Atlantika geňeşiniň ylmy barlagçysy Aaron Stein Ankaranyň gazaba çykmagynyň sebäbini Orsýetiň öz howa giňişligine girilmegine özüne berlen duýduryş hökmünde garamagy bilen düşündirýär. Ýagny ol Ankara muny Orsýetiň Siriýadaky gatyşmama sesiňi çykarma diýip beren duýdurdyşy ýaly kabul etdi diýýär.
"Türkiýe [Orsýetiň] taryhy ýarany we Türkiýänň howa giňişligine bilkastdan geçilmegi Türkiýä edilen bir görnetin yşarat bolup durýar» diýip, Stein aýtdy.
"Ýurduň demirgazyk böleginiň bombalanmagy bilen hususan näme bolup geçýär, ol ýerde Türkiýe tarapyndan berk goldanylýan gozgalaňçylaryň ýerleşýän front liniýalary nyşana alynýar, hut şolaryň soňky aýlarda gazanan ýeňişleri hem Siriýanyň daşardaky hojaýynlaryna, Orsýet bilen Eýrana has köp kömek sorap ýüz tutmagyna getirene meňzeýär.»
Stein Siriýa konfliktiniň çuňlaşmagy, Erdogan bilen rus prezidenti Wladimir Putiniň arasyndaky ýürekdeş gatnaşyklara garamazdan, Moskwa bilen Ankaranyň geljekde has ýakyn syýasy gatnaşyk gurmagyny kynlaşdyrar diýýär. Emma ol hiç tarapyň hem ykdysady gatnaşyklary kemeltjek bolmajagyny çaklaýar.
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
Özbegistanyň Merkezi saýlaw komissiýasy ýurtda geçirilen prezidentlik saýlawlarynyň deslapky netijeleriniň 30-njy martda yglan ediljekdigini mälim etdi. 29-njy martda geçirilen saýlawyň netijesinde prezident Yslam Kerimowyň ýeňiş gazanjakdygyna garaşylýar.
Türkmenistanyň goňşularyndan biri Özbegistan ilat sany boýunça Merkezi Aziýanyň iň uly ýurtlarynyň biri hasaplanylýar. Ilatynyň 3 milion töweregi Orsýetde zähmet migranty bolup işleýän bu ýurt häzirki döwürde ençeme kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz.
Orsýetde dowam edýän ykdysady krizis sebäpli migrantlaryň ýurda iberýän puly azalýar, hatda migrantlaryň uly bir bölegi yzyna dolanyp başlady we olaryň iş bilen upjünçiligi häkimiýetleriň öňünde keserip duran problemalaryň diňe biri.
Şeýlede Özbegistan garaşsyzlygyny alany bäri ýurdy dolandyryp gelýän prezident Kerimowyň maşgalasyndaky agyzalalyklar günsaýyn artýar, onuň gyzlaryndan biri öý tussaglygynda we onuň eýeçiligindäki biznesler bolsa, hökümetiň haýryna geçirilýär.
Özbegistan ekstrimizm boýunça hem durli tapgyrlary başdan geçirdi, häzirki döwürde Siriýada dowam edýän çaknyşyklara Merkezi Aziýadan goşulan toparlaryň arasynda özbekleriň sany agdyklyk edýär.
Prezident Kerimowyň ýaşy hem ep-esli ýokarlandy. Ol ýakynda 77 ýaşyna girdi.
Kerimowyň ýaşy ýokarlandygyça, onuň mirasdüşeri baradaky soraglar hem barha güýçlenýär.
Özbegistanda bolaýmagy mümkin islendik ýagdaý Türkmenistana aýratyn täsirini ýetirer. Şu nukdaý nazardan, Azatlyk Radiosynyň ýörite gepleşikler tapgyrynyň nobatdaky bölüminde Özbegistanyň gelejek bäş ýylyna ýakyndan syn edildi.
Gepleşige öňki prezident dalaşgäri Dr. Sanjar Omarow, Merkezi Aziýada ýerleşýän garaşsyz žurnalist Joanna Lillis, Azatlyk Radiosynyň Özbek gullugynyň müdiri Alişer Sidik we Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça redaktorlaryndan Bruys Panniýer dagy gatnaşdylar.
Gepleşigi Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp bardy. Söhbetdeşligi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.
*Bellik: Gepleşik 20-nji fewralda geçirildi.


text:
Öten agşam uniwersitetlerde okuw üçin tölegiň ýokarlandyrylmagyna nägilelik bildirýän ýaşlaryň müňlerçesi Londonda protest demonstrasiýasyna çykyp, bulagaýçylyklary döretdiler.
20 müň töweregi studentiň gatnaşmagynda geçirilen demonstrasiýada dürli hili düzgün bozmalar we polisiýa bilen çaknyşyklar ýüze çykdy.
Protestçileriň bir topary Londonyň merkezinde britan tagtynyň mirasdüşeri şazada Çarlzyň we onuň aýalynyň münüp barýan awtomobiline-de hüjüm etdiler. Wakada maşynyň aýnalaryna az-owlak zeper ýetdi. Çarlza we onuň aýalyna hiç hili zeper ýetmedi.
Beýik Britaniýanyň premýer-ministri Dewid Kameron bu wakany “aňk ediji hem gynandyryjy” diýip atlandyrdy.
Bu protest çykyşlaryna düýn britan parlamentiniň uniwersitetlerde okuw üçin tölegleri üç esse galdyrmak barada kanuny proýekti kabul etmegi sebäp boldy. Bu töleg ozal ýylda 3 müň funt bolan bolsa, indi ol ortaça 9 müň funt (14 müň dollar) töweregi bolar.


text:
Ýekşenbe güni Eýranyň paýtagty Tähranda “soýuzdaş dälleriň hereketi” diýlip atlandyrylýan topara degişli ýurtlaryň sammiti açyldy.
Eýranyň daşary işler ministri Ali Akbar Salehi bu sammitiň açylyş dabarasynda eden çykyşynda 120 ýurdy öz içine alýan bu guramanyň wekillerini siwilizasiýalaryň arasyndaky dialoglary ösdürmeklige çagyrdy.
Şeýle hem, ol “kesekileriň içerki işine goşulmak boýunça egoistik syýasat alyp barýanlar” babatda hüşgärligi elden bermeli däldigini nygtady.
Mundan daşary, Ali Akbar Salehi BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň artýan täsirleri barada durup geçip, bu guramanyň işiniň reformirlenmegine zerurlygyň bardygyny aýtdy.
Bu sammitiň çäklerinde Eýran Siriýa babatynda parahatçylyk planynyň proýektini-de hödürlär diýlip garaşylýar.


text:
Ýigrimi bäş ýyllap hakyky jynsy durkuny halkdan ýaşyryp gezen täjigistanly bir adam özüniň durmuş ýoly barada gürrüň berdi. Täjigistan jynsy azlyklara gezek gelende, olara garşy çydamsyzlyk görkezmekde tanalýan ýurt.
“Men ejeme: ‘Eje, men özümi gyz ýaly duýýan’ diýen wagtym alty ýaşlarymdadym” diýip, Komil gürrüň berýär. Ol ozallar hassalan wagtlary öz saglygyny bejerdişini ýatlaýar.
Haçan-da oňa ejesi: “Bu syryňy hiç kime aýan etmegin” diýip tabşyranda, Komil bir zada magat göz ýetirýär, ýagny täjik halkynyň arasynda jynsy azlyklara çydamsyzlyk höküm sürýär.
Ondan bäri aradan 10 ýyl çemesi wagt geçenem bolsa, 32 ýaşly Komil Täjigistanda henizem köp zadyň oňyn tarapa üýtgemändigini aýdýar. Ýöne 25 ýyllap özüniň hakyky jynsyny gizläp gezen Komil indiden beýläk “jemgyýet tarapyndan ret edilen öz jynsy durumy” barada açyk gürrüň etmäge taýýardygyny aýdýar.
Komil özüniň jynsy durumy barada aç-açan gürrüň edip biljekdigini, ýöne käbir durmuş reallyklaryny göz öňünde tutup, lakam ulanmagy dogry hasaplaýandygyny aýdýar: “Bu ýerde adamlar gomoseksuallyga, hamana, “bejerip bolýan” keseldir öýdýärler. Enem-atam meni lukman bolsa, tebip bolsa, molla bolsa görkezip çykdylar. Mollalar meni metjide eltip, bedenimdäki “erbet ruhy” “çykarjak boldular”. Olar meniň bedenimi aýal jyn-arwahyň eýeländigini, hamana, şoň üçinem erkekleri höwesleýändigimi aýdýardylar”.
“Jenaýat däl”
Täjigistan 1998-nji ýylda gomoseksuallygy “jenaýat däl” diýip yglan etdi. Ýöne şonda-da gomoseksuallar we jynsy azlyklar täjik halkynyň arasynda kemsidilmelere we ýekirilenmelere uçraýarlar.
Duşanbeli geý hukuklary boýunça aktiwist Ýelena Ibragimowa “ene atalar özleriniň geý çagalaryny geteroseksual gatnaşyklara mejbur edýärler” diýip gürrüň berýär. Ol şeýle ýagdaýda gurlan maşgalalaryň soňra barybir bozulýandygyny aýdýar.
Komil hem uzak ýyllaryň dowamynda özüni adaty adamlar ýaly alyp barmaga mejbur edilendigi üçin psihologiki taýdan uly kynçylyklara uçrandygyny gürrüň berýär.
Ene-atasy oňa durmuş gurmak üçin gyz tapypdyrlar we Komili öýlendirjek bolupdyrlar. Ol gyz bolsa Komiliň jynsy aýratynlyklary barada hiç zatdan habarsyz ekeni. Şonuň üçin hem Komil soňra öýlenmekden el çekipdir. Ol: “Meniň başga bir adamyň durmuşyny we arzuw-hyýallaryny puja çykarasym gelenok” diýýär.
Komiliň bu kararyna onuň agalary gaharlanypdyrlar. Olar ‘Komil tutuş maşgalany biabraý etdi’ diýip, ondan geçipdirler.
Bu ýurtda köpleriň bolşy ýaly, Komil hem agzalýan meselede özüni ümsüm alyp barmaly bolýar.
“Hakyky jynsyny gizlemeli bolýarlar”
Ibragimowa Täjigistanda üns bererlik derejede geý we lezbi oglan-gyzlaryň sanynyň bardygyny aýdýar. “Ýöne olar öz hakyky jynsy sypatyny halkdan gizlemeli bolýarlar” diýip, ol nygtaýar.
Täjigistanly psihologlar jynsy durumy beýlekilerden tapawutlanýan adamlara özleriniň bejergi seanslaryny hödürleýändiklerini aýdýarlar.
Ozal birnäçe geý we lezbileri bejeren duşanbeli psiholog Zarrina Genjäýewa gomoseksuallygyň edil neşe ýaly, spirtli içgi ýaly endikdigini we bu ýagdaýy adamynyň öz erkine daýanyp, bejerip bolýandygyny aýdýar: “Biz bejergi arkaly geý oglanlaryň ruhundaky erkeklik duýgusyny oýaryp bileris. Wagtyň geçmegi bilen olar öz endiklerinden el çekerler”.
Komiliň ene-atasy öz ogullarynyň haçanam bolsa bir gün “sagaljakdygyna” çyn ýürekden ynanýarlar. Ýöne Komiliň özi welin “indi besdir” diýýär.”
Ol daşary ýurda gidip, ol ýerde “aç-açan ýaşamak” barada-da pikir edipdir. Ýöne maddy meseleler we wiza problemasy mydama onuň öňüni baglaýar. Şol sebäpdenem indi ol Täjigistanda hemişelik galmagy kabul edene meňzeýär.
Komil: “Men bir zada magat göz ýetirdim; bu jemgyýetde meni hiç haçan kabul etmezler. Men adamlardan ýekeje zady haýyş edýärin: maňa azragam bolsa, düşünäýsediler, meni azragam bolsa öz aralaryna sygdyraýsadylar... Sebäbi menem şu jemgyýetiň agzasy ahyryn. Meniň başga gidere ýerim ýok”.


text:
Düýn Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýran bilen ykdysady hyzmatdaşlyk alyp barmakda güman bildirilýän ýewropaly kompaniýalardan birnäçesine garşy ykdysady sanksiýa girizdi.
Birleşen Ştatlaryň Maliýe ministrligi sanksiýa girizilen bu 37 sany kompaniýanyň Germaniýada, Maltada we Kiprde hasaba alnan, deňiz arkaly ýük gatnadyjy kompaniýalardygyny mälim etdi.
Amerikan häkimiýetleriniň aýtmaklaryna görä, sanksiýa girizilen bu kompaniýalar Eýranyň «Shipping Lines» atly döwlet korporasiýasyna degişli ýa-da bu korporasiýanyň bähbitleri üçin iş alyp barýan kompaniýalar.
Amerikanyň Birleşen Ştatlary bu sanksiýalaryň Eýranyň ýadro ýarag programmasyny we harby söwdasyny ösdürmeginiň öňüni almak maksady bilen görlen çäredigini aýdýar.


text:
ABŞ-niň Goranmak Ministri Robert Geýts, Owganystandaky harby güyçlere ýolbaşçylyk edýän ABŞ geljek tomusa çenli Owganystandaky uruşda ösüşiň bardygyny görkezmeli diýýär.
Halk köpçüliginde, bu uruşda ýeňiş gazanyp bolmaz diýen pikiri aradan aýyrmak üçin Waşington şeýle etmeli diýip, Gates sözüne goşýar.
Los Anželes Taýms gazeti, Owganystandaky urşuň uzaga çekjekdigini we bir ýylyň dowamynda ýeňiş gazanylmajakdygyny ýazdy.
Uruşda ösüşiň bardygyny görkezip bilmese, bu söweşde halk köpçüliginiň goldawyndan mahrum bolnup biler diýip Gates ýörite nygtaýar.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Iki Mukaddesligiň Hyzmatkäri, Saud Arabystany Patyşalygynyň Patyşasy Salman Ben Abdelaziz Al Sauda bu ýurtda bolup geçen köp sanly adam pidalaryna hem-de şikes ýetmelerine getiren betbagtçylyk zerarly çuňňur gynanç bildirdi.
Türkmen döwletiniň Baştutany gurban bolanlaryň dogan-garyndaşlaryna we ýakynlaryna tüýs ýürekden gynanjyny hem-de medet beriji sözlerini, şeýle hem ejir çekenlere tiz wagtda sagalmaklary baradaky arzuwlaryny beýan edip, Saud Arabystanynyň ähli halkyna ruhy durnuklylyk we mertlik dileg etdi.


text:
Somalide "Hizbul Yslam" atly ýaragly topar bu hepde Mogadişide erkek adamlaryň sakgal goýbermegi we murtlaryny bolsa seýreldibräk, kelte görnüşde goýmaklary barada buýruk çykarypdyr.
"Hizbul Yslam" ýaragly topary "Kimde-kim bu kadany bozsa, jogapkärçilige çekiljekdir" diýen görnüşde-de bildiriş ýaýradypdyr.
Eýsem, yslam dinine görä sakgal goýbermeklik wajypmyka?
London uniwersitetinde Aziýa we Afrika ýurtlarynyň studentleriniň okaýan bölüminde işleýän prof. Muhammet Abdul Halim bu soraga "Ýok, wajyp däl" diýip jogap berýär. Professoryň aýtmagyna görä, aglabasy musulman ýurtlaryndan bolan din alymlarynyň pikirine görä, sakgal goýbermeklik ýa-da uzyn sakgally gezmek adamyň öz islegine bagly.
"Musulmanlar pygamberiň sakgal bilen baglanyşykly pikirlerini Gurhandan däl, eýsem hadyslardan okaýarlar. Meselem, şeýle hadyslaryň birinde "Murtuňy gysgalt, sakgaly uzyn goýber" diýlipdir."
Öňe sürülýän garaýyşlara görä, musulmanlaryň sakgal goýbermeginiň talap edilmegi bilen, Muhammet pygamber hem sakgal goýberensoň, oňa öýkünilmegi islenilýär.
Abdul Halimiň aýtmagyna görä, yslam kada-kanunlarynyň hemmesiniň düýp mazmunynda ündew ýatyr we nähili hereket etmelidigi barasynda ygtyýar adamyň özüne goýulýar. Başgaça aýdylanda, ýagny buýruk berlenok-da, diňe maslahat berilýär.
"Owganystandaky ”Talyban” we Somalidäki yslamçylar bütin dünýädäki musulmanlaryň arasynda öz şeýle kada-kanunlaryna boýun egilmegini talap edýän we boýun egmeýänleri hem jezalandyrjakdyklaryny aýdyp haýbat atýan azlykdaky topar bolup galýarlar. Meniň bilen bir hatarda her bir musulman öz isleýän zadyny durmuşa geçirmeklik babatda azat we erkin bolmalydyr. Öz kabul etjek kararyna gaýtargy beriljeginden çekinmeli däldir."
Sakgalsyzlyk medeniýetliligiň alamatyna öwrülipdi
Britaniýaly Angliýanyň yslam hereketiniň kömekçi ymamy Abduljelil Sajid hem şeýle garaýyş bilen ylalaşýar.
"Meniň pikrimçe, bu ýagdaý zenanlaryň bürenjek atynmagyna meňzeýär. Bu, agyz bekläp oraza tutmaklyk ýaly, yslam diniň mejbury şertlerinden däl."
Emma Abduljelil Sajidiň aýdyşy ýaly, yslamyň käbir tarapdarlarynyň arasynda sakgal goýbermekligi wajyp hasaplaýanlaram bar. Meselem, şaýylar, kelte-de bolsa, sakgal goýbermeklige aýratyn ähmiýet berýärler. Bu bolsa diňe pygambere öýkünmeklikdir.
Ymam Abduljeliliň aýtmagyna görä, muňa garamazdan, Müsür, Iordaniýa we Türkiýe ýaly ýurtlarda tapawutlyklar bar. Bu ýurtlarda sakgal goýbermeýän tarykat baştutanlaryna duş gelmek mümkin.
"Sakgalsyz gezmeklik medeniýetliligiň alamatyna öwrülipdi. 1960-njy we 1970-nji ýyllarda sakgalyny syrdyran köpsanly musulmanlary görmek mümkindi."
Ymam Abduljeliliň aýtmagyna görä, biziň döwrümizde pygamberiň aýdanlaryny bolşy ýaly ädim ädim yzarlaýanlar "fundamentalist musulmanlardyr".


text:
Türkmenistanyň Azerbeýjan bilen dawaly meseleleri çözmek üçin halkara arbitraž suduna ýüz tutmak kararyna ýakyn günlerde Azerbeýjan tarapyndan reaksiýa bildirildi.
Azerbeýjan Türkmenistanyň Hazar deňzi boýunça öňe sürýän talaplary esassyz diýip, hasap edýär. Bu barada Azerbeýjanyň Daşary işler ministri Halaf Halafow 7-nji awgustda “Turan” agentligine beren interwýusynda aýtdy.
Soňky ýyllarda Türkmenistan bilen Azerbeýjan syýasy, ykdysady we gumanitar gatnaşyklaryny aktiwleşdirdi. Taraplaryň Hazar deňzindäki özara dawaly meseleleri hem dürli derejelerdäki gepleşiklerde maslahat edilipdi. Ýurtlaryň gepleşikler prosesiniň aktiwleşmegine belli bir derejede ÝB tarapyndan hem itergi berlipdi. Ýewrobileleşigiň roly
Türkmen-Azerbeýjan gepleşikleriniň netijeliligi Ýewropa Bileleşiginiň gaz üpjünçiliginiň ugurlaryny üýtgetmek we şol sanda “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek planlarynyň geljegine-de öz täsirini ýetirýär.
Merkezi Aziýa we Kawkaz Institutynyň Ýüpek ýol programmasynyň ylmy barlaglar boýunça müdiri Swante Kornel
Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň özara gepleşikleriniň üstünlikli bolmagy üçin Ýewropa Bileleşigi ýurtlaryň ikisi bilenem syýasy esasda has giňişleýin gepleşikleri geçirmeli diýip, hasap edýär.
Korneliň aýtmagyna görä, Ýewropa Bileleşiginiň bu meselede edip biljek işi regionda energiýa meseleleri boýunça öz ýörite wekiliniň işini koordinirlemekden we ýurtlaryň ikisi bilen hem gatnaşyklaryny ösdürmäge ünsüni güýçlendirmekden ybarat bolmaly. “Sebäbi häzirki wagtda meselä syýasy derejede ýeterlik üns berilmeýär. Problema netijeli çemeleşmek üçin häzirlikçe Ýewropa Bileleşiginiň hatda strukturasy hem ýok.”
Ýewropa Bileleşigi “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek boýunça geçen aýda ylalaşyga gol çeken hem bolsa, Hazar regionynyň gaz öndüriji döwletleriniň hiç biriniň proýekte goşulmanlygy Ýewropanyň gaz üpjünçiliginde Orsýetden garaşlylygyny azaltmaga ukyply boljagyna şübhe döredýär diýip, WSJE gazeti ýazýar.
Makalada bellenişine görä, başlangyç tapgyrynda “Nabukko” Azerbeýjanyň ýylda akdyrjak 10-15 milliard kubometr gazy bilen işläp biler, emma geçirijilik kuwwaty ýylda 31 milliard kubometrden ybarat bu turbany doldurmak üçin, Ýewropa Bileleşigi Türkmenistanyň gazyna ýol açyp, Türkmenistandan Azerbeýjana tarap turba çekmeli bolar.
Azerbeýjanyň “Nebiti öwreniş merkeziniň” müdiri Ilhan Şabanyň pikirine görä, Daşary işler ministri H.Halafowyň aýdan sözlerini Azerbeýjan tarapynyň bu mesele boýunça özara maslahatlary dowam etdirmäge we ikitaraplaýyn gepleşiklere taýýardygyny diplomatik usulda mälim edýänligi hökmünde kabul etmek mümkin.
Ilhan Şaban ikitaraplaýyn gepleşikleriň dowam etdirilmegi Türkmenistanyň halkara suduna ýüz tutmak kararyny durmuşa geçirmek üçin hem zerur diýip, hasap edýär. “Ahyrsoňy halkara sudunyň kararynyň taraplaryň gyşarnyksyz ýerine ýetirmegi üçin suda ýüz tutmak prosesine-de ýurtlaryň ikisi hem gatnaşmaly.”“Orsýete, Eýrana we Hytaýa bähbitli”
Ilhan Şaban Türkmen-azerbeýjan gepleşiklerindäki bökdençlikler türkmen gazynyň esasy hyrydarlaryna, ýagny Orsýete, Eýrana we Hytaýa bähbitli diýip, hasap edýär. Bu bilermen Türkmenistan bilen Azerbeýjan arasyndaky gapma-garşylyklaryň şu çaka çenli Türkmenistanyň Günbatar bazarlaryna barýan ýoluny petikläp gelýänligini belledi.
“Türkmen-Azerbeýjan dawasy dowam eden ýyllary alyp görsek, şol döwürde Azerbeýjan hiç zat ýitirmedi, tersine ol iki sany magistral gaz geçirijisini
Türkmenistan hem öz bähbidi ugrunda hereket etmeli.
gurdy, öz eksportyny 10 milliondan 40 milliona çenli artdyrdy, geljekki bäş ýylyň dowamynda Azerbeýjan iň uly proýektini, ýagny “Şahdeňiz-2” proýektini durmuşa geçirmekçi. Şonuň üçin Türkmenistan hem öz bähbidi ugrunda hereket etmeli” diýip, Ilhan Şaban aýtdy.
Merkezi Aziýa we Kawkaz Institutynyň Ýüpek ýol programmasynyň ylmy barlagalar boýunça müdiri Swante Kornel häzirki wagtda “Nabukko” proýektiniň geljegi näbelli görünýän hem bolsa, Türkmenistanyň halkara proýektlerine goşulmaga bildirýän taýýarlygynyň Hazar regionynyň energiýa serişdelerini halkara bazarlaryna çykarmak boýunça proýektleriň durmuşa geçiriljekdigine umyt döredýänligini aýtdy.
“Bu entek açyk mesele, gaz geçirijisiniň şu gün ýa ertir gurulmajagy düşnükli. Emma, meselem, Baku-Jeýhan geçirijisiniň gurluşygynda-da Azerbeýjan, Gürjüstan we Türkiýe arasynda köp çekeleşikler gidýärdi, emma özara barlyşyklar we daşardan goşulyşmak netijesinde mesele çözülipdi, türkmen-azeri gepleşiklerinde hem şeýle bolmagy ahmal. Sebäbi bar bolan mümkinçiliklere garasak, Türkmenistan gaza baý we ony eksport etmek isleýär” diýip, Swante Kornel aýtdy.Apşeron we Žiloý
Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi 4-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda
, hususan-da ýurtlaryň Hazar deňzindäki serhedi kesgitlenende, Azerbeýjanyň Apşeron ýarym adasy we Žiloý adasy hasap edilmeli däl diýen pozisiýasyny öňe sürüpdi.
Azerbeýjanyň Daşary işler ministri Halaf Halafowyň sözlerine görä, Apşeron ýarym adasy deňze 60 kilometr uzaýar. “Hut şu ýarym adada Azerbeýjanyň paýtagty ýerleşýär we ýurduň ilatynyň üçden bir bölegi ýaşaýar. Bu Apşeronyň geografik taýdan aýratynlygynyň ortalyk araçäk kesgitlenende, hasaba alynmalydygyny aňladýar” diýip, H.Halafowa salgylanyp, “Turan” agentligi ýazýar.
Aşgabat Baku bilen dawasyny çözmek üçin halkara arbitraž suduna ýüz tutmakçy. 24-nji iýulda geçirilen hökümet maslahatynda prezident G.Berdimuhamedow munuň üçin zerur dokumentleri taýýarlamak işine abraýly halkara ekspertlerini we ýokary derejeli ýüristleri çekmek tabşyrygyny berdi.
Öz nobatynda Azerbeýjan tarapy meseläni özara çözmek üçin Baku bilen Aşgabatda mümkinçilik bar diýip, hasap edýär. “Turan” agentliginiň ýazmagyna görä, Azerbeýjanyň Daşary işler ministri Halaf Halafow, “Türkmen tarapy Hazar meselesini halkara ekspertleriň we suduň gatnaşmagynda çözmäge hakly, emma meseläni gepleşikler arkaly-da çözüp bolýar” diýip belläpdir.


text:
Aşgabat, 18-nji ýanwar. “Türkmenportal”.
Türkmenistanyň Prezidenti, ýurduň Ýaragly Güýçleriniň Belent Serkerdebaşysy Gurbanguly Berdimuhamedow Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň harby gullukçylaryny we işgärlerini Türkmenistanyň Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň döredilen güni mynasybetli gutlady.
Öz gutlagynda Türkmenistanyň Prezidenti Sagdyn jemgyýet howpsuzlygyny goraýyş döwlet gullugynyň harby gullukçylarynyň we işgärleriniň Türkmenistanyň sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýurdy hökmünde ykrar edilmegine goşan uly goşandyny aýratyn belläp geçdi.
Neşe serişdeleriniň we seri sämediji maddalaryň bikanun dolanyşygyna garşy barlyşyksyz göreşmek bilen, siz sagdyn jemgyýetiň kemala getirilmegine saldamly goşant goşýarsyňyz diýip, Döwlet baştutany belledi.


text:
Bütindünýä Bankynyň täze raportynda global ykdysady durgunlykdan zyýan çeken ylaýta-da öňki kommunistik ýurtlar diýilýär.
Raportda aýdylyşyna görä, bu ýurltlaryň ençemesi "Demir tuty" aýrylansoň gazananlarynyň saldamly bölegini ýitiripdirler.
Bütindünýä Bankynyň Ýewropa we Orta Aziýa regionynda garyplygy aşaklatmak we ykdysady dolandyryş baradaky bölüminiň direktory Luka Barbonyň aýtmagyna görä, munuň sebäbi hem bu ýurtlaryň Günbatar ykdysadyýetini nusga edinmekde aşa üstünlikli bolandygy: “Bu regionyň ykdysady durgunlykdan agyr zarba uçramagyna sebäp bolan esasy sebäpleriň biri onuň geçen birnäçe ýyllykda açylma we integrasiýada gaty köp üstünlik gazanandygy. Şeýle etmek bilen regionyň maliýe sektorynda, belli bir derejede söwdada-da zyýana uçramak ähtimallygy artdy”.
Bu regionda orta gatlak 1990-njy ýyllaryň aýaklarynda döräp başlady. Bu hem käbir ýagdaýlary nazara alanyňda, gaty çalt amala aşdy. Ýöne Günbatardaky orta gatlak ýaly 2008-nji ýylyň güýzünde bolan ykdysady çöküş bulara-da garaşylmadyk zarba bolup degdi.
Barbo: “Orta gatlaga zyýan ýetiren onuň Günbatar bilen deňleşip ugranlygy. Günbatarda, mysal üçin Birleşen Ştatlar we Günbatar Ýewropada orta gatlagyň işsizlik hem kredit gynçylygyndan zyýan çekişi ýaly, bu ýurtlarda-da orta gatlaga şu ýagdaýlar zyýan ýetirdi.” diýýär.
Orsýetde 1998-nji we 2006-njy ýyllarda bolan ykdysady kirzisleriň aralygynda Merkezi we Gündogar Ýewropa, şeýle hem Orta Aziýada doly 50 million adam garyplykdan dynypdy. Häzirki global ykdysady durgunlygyň bolsa, regionda 160 million adama zyýany ýetýär. Mysal üçin, 40 milliona golaý adam garyplykda ýaşaýar, 120 milliona golaýynyň hem ýagdaýy şondan gowy däl.
Maliýe krizisi regiondaky hökümetleriň býüjetine-de zarba bolup degdi. Barbonyň aýtmagyna görä, Bütindünýä Banky býüjetlerini deňagramlaşdyrar ýaly bu hökümetlere gerekli maslahatlary berýär: “Esasy zat, peýdalydygy subut bolan sosial programmalary gorap, ykdysadyýetleriň geçmişe degişli reformalarynyň tamamlanmagyny gazanmak. Ýöne köp ýurtlarda ýagdaý gaty agyr. Bank sistemasyny çökermän saklamak üçin gaty köp pul gitdi. Şol sebäpden hem hökümetlere saýlap alara ýol köp däl”.


text:
31-nji maýda ýurduň tanymal oppozision ýolbaşçysy Lewon Ter-Petrosýan Ýerewanyň esasy “Azatlyk” meýdançasyna ýygnanan 10 müňlerçe tarapdaryna oppozisiýanyň gepleşikler üçin goýan şertleri bilen hökümetiň ylalaşandygyny aýtdy.
Bu şertler ähli syýasy tussaglaryň boşadylmagy, raýatlaryň paýtagt Ýerewanyň merkezi meýdançasynda protest geçirmek hukugy ýaly talaplary öz içine alýar.
Ermenistanyň tanymal oppozision ýolbaşçysy Lewon Ter-Petrosýan tarapdarlaryna ýüzlenýär, Ýerewan, 28-nji aprel.
"Ermenistanyň Milli Kongresi" partiýasynyň başlygy Ter-Petrosýan bu şertleriň kabul edilmeginiň möhletinden öň saýlaw geçirmek ýaly beýleki iki esasy talap barada gepleşik geçirmäge ýol açandygyny belledi.
“Milli Kogresiň gün tertibi belli. Ol möhletinden öň prezidentlik we parlament saýlawlarynyň geçirilmegi. Ýöne bu häkimiýetleriň gün tertibine, olaryň muňa garşy getirjek delillerine üns bermeris diýildigi däl. Men kabul ederis diýemok, üns bereris diýýärin” diýip, Ter-Petrosýan aýtdy.
Köp wagtdan bäri tankytçylar tarapyndan 2008-nji ýylda geçen saýlawy ogurlanlykda aýyplanýan prezident Serž Sarkisýanyň hökümentiň gepleşiklere beýle garaşylmadyk ýagdaýda razylyk bermegine näme sebäp bolduka?
Ermenistanyň oppozisiýasynyň aýtmagyna görä, muňa sebäp bolan zat häzir Orta Gündogary sarsdyrýan protestler ýaly tolgunyşyklaryň ýüze çykmagyndan, başgaça aýdylanda, “ermeni baharynyň” gelmeginden edilýän gorky.
Ter-Petrosýan fewral aýyndan bäri bäş gezek köpçlikleýin üýşmeleň geçirdi. Ol hökümetden möhletinden öň saýlaw geçirmegi talap etdi ýa-da Mubarek ýaly halk tarapyndan agdarylmak barada duýduryş berdi.
1-nji martda geçen üýşmeleňde paýtagtyň “Azatlyk” meýdançasyna 10 müňlerçe adam ýygnandy.
Täzeçe çemeleşme
Ýöne bu protestleriň güýjemänligi, Ter-Petrosianyň özüniň hem üýşmeleňden soň halky “Tahrir” meýdançasyndaky ýaly goş basyp ýatmaga däl-de, öýlerine dolanmaga çagyrmagy ermeni syýasatyndaky täzeçe çemeleşmede başga faktorlaryň hem rol oýnaýandygyny çaklamaga esas döredýär.
Ermenistanyň prezidenti Serž Sarkisýan
28-nji maýda Sarkisýanyň özi: “Bu edilmeli dogry işdi” diýdi. “Adamlaryň bähbitleri we hukuklary kollektiwleýin milli bähbit ýaly mukaddes. Bir güýçli goşunyň bolmagy gowy zat. Ýöne güýçli, erkin we goragly raýatlaryň bolmagy ondan hem gowy. Erkin raýat hem daşarky duşmanlara hem-de içerki bikanunçylyklara garşy iň ynamdar galkan”.
Ýöne prezident Sarkisýanyň oppozision lider Ter-Petrosýan bilen gepleşik geçirmegine getiren başga sebäpler hem bar. Bularyň biri arada üçünji şahsyýetiň bar bolmagy. Ol 1998-nji ýyldan 2008-nji ýyla çenli Ermenistana prezidentlik eden Robert Koçarýan. Koçarýandan olaryň ikisi hem çekinýär.
Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton we Döwlet departamentiniň ýokary derejeli beýleki resmileri hem Sarkisýany oppozisiýa bilen gepleşik geçirmäge yzygiderli çagyryp geldiler. Bu çagyryşy Ýewropa Bileleşigi hem etdi.
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Ermeni gullugynyň direktory Hrair Tamrazýan Ermenistandaky syýasy gatlaklarda täze optimistik duýgularyň göze ilýändigini belleýär: “Režimiň üýtgedilmegine çagyryp gelen oppozisiýanyň we oppozision şahsyýetleri türmä dykyp gelen hökümetiň dialogyň, erkin hem adalatly saýlawlaryň zerurdygy barada gürrüň etmegi syýasy medeniýetde ýetilen täze bir sepgit”.
Emma, Tamrazýanyň aýtmagyna görä, işiň iň kyn tapgyry entek öňde: “Bu özgerişlikleriň hemişelik bolmagy üçin bize demokratik organlar gerek, mysal üçin, garaşsyz sud sistemasy bolmaly. Saýlawlar golaýladygyça möhüm sorag peýda bolýar: partiýalaryň arasyndaky syýasy dawalary ýeňip geçmek üçin diňe optimizm ýeterlikmi? Ýöne häzir ermeni syýasatynyň derdine derman ýaly täsir edýän zat syýasy tussaglaryň türmeden boşadylmagy we taraplaryň dialoga ozal görlüp-eşidilmedik derejede meýil görkezmegi”.


text:
Elektroniki çilimleri temmäki önümleriniň hatarynda dolanyşyga girizmelimi? Ýa-da olar medisina önümi bolup, diňe dermanhanalarda satylmalymy?
Ynha, 8-nji oktýabrda Strasburg şäherinde geçirilen Ýewropa parlamentindäki ses berişlikden soň tutuş Ýewropada gyzgalaňly çekeleşilýän jedelli mesele – elektroniki çilimlerdir.
Kanun taslamasy ýaşlaryň arasynda temmäki ulanmaklygyň öňüni almagy maksat edinýär. Ýagdaý şeýle bolansoň Ýewropa kanunçykaryjylary elektroniki çilimleriň bazardaky dolanyşygyny ýola goýýan kanun taslamasyny tassykladylar.
Gürrüňi edilýän kanun taslamasy Ýewropa Bileleşiginiň 28 döwletiniň liderlerini öz içine alýan Ýewropa mejlisinde kabul edilmeli.
Medisina önümi
Mejlis iýun aýynda elektroniki çilimleriň medisina önümi hökmünde dolanyşykda galmagyny we diňe dermanhanalarda satylmagyny teklip edipdi. Şeýle bolanda-da bu önüm çilimkeşleriň çilimi taşlamagyna ýakyndan ýardam berer diýildi.
Ýöne soňky wagtlarda güýçli ösüş depginine eýe bolan elektroniki çilim öndürijileriň basyşyndan soň Ýewropa parlamenti Mejlisiň teklibini alga almady. Elektroniki çilim senagatynda dünýäniň güýçli temmäki öndüriji kompaniýalary has işjeň rol oýnaýarlar.
Mejlisiň teklibine derek Strasburgdaky kanun çykaryjylar elektroniki çilimleriň hem edil beýleki temmäki önümleri ýaly bazarda satylmagy üçin ses berdiler.
Diýmek, Ýewropa Bileleşigine girýän ýurtlarda elektroniki çilimleriň 18 ýaşdan aşakdaky çagalara satylmagy gadagan bolar. Elektroniki görnüşdäki çilimleriň ýüzünde “saglyga zyýanly” diýen nyşan hem goýulmaly bolar. Muňa garamazdan, tüssesiz bugarýan önümler we olaryň nikotin kartežleri temmäki dükanlarynda ýa-da ýörite dükanlarda satylyp bilner.
“Elektroniki çilim”
Parlamentdäki ses berişlik Brýusselde “elektroniki çilim” dawasyny tutaşdyrdy. Mejlis elektroniki çilimleriň temmäki ýaly satylmagy bilen ylalaşmalymy ýa-da Mejlis olaryň medisina önümi hökmünde dolanyşyga girizilmegi üçin aýak diremelimi?
Britaniýanyň zähmet partiýasynyň agzasy, şol bir wagtyň özünde Ýewropa parlamentiniň agzasy Linda Mak Awan Ýewropa mejlisi bilen ylalaşyk meseleleri boýunça Ýewropa parlamentiniň dokladçysy hökmünde iş alyp barýar.
Mak Awanyň pikirine görä Ýewropa parlamentiniň agzalary e-çilimleriň bazarda temmäki ýaly satylmagy bilen ylalaşýar. Ýöne esasy düşünişmezlik olaryň dolanyşykda nähili saklanmagy barada. Mak Awanyň aýtmagyna görä, elektroniki çilimleriň diňe medisina önümi hökmünde satylmagy üçin aýak direýän Ýewropa Bileleşiginiň düzümindäki hökümetleriň ylalaşyga barmaklaryna örän saldamly esaslar bar.
Mak Awanyň bu barada şeýle diýýär: “Parlamentiň agzalýan önümiň medisina önümi bolup bilmejekdigi babatda öz pozisiýasynyň bardygy görnetin ýagdaý. Şol bir wagtyň özünde bu ýerde kadalaşdyryjy çarçuwanyň bolmagyny talap edýän käbir ortalyk elementler hem bar. Meniň pikirimçe, şol sebäpden biz hökman gepleşiklere başlamaly. Meniň parlamentdäki kärdeşlerimiň nämäni kabul etjekdigini we Ýewropa mejlisiniň düzümindäki hökümetleriň nämäni kabul etjekdigini öňünden çaklamak gaty kyn. Ýöne biz ýakyn wagtda şol ylalaşyklary gazanarys.”
“Bugardýarlar”
Geçirilen barlaglara görä, elektroniki çilim çekmäge başlanlaryň takmynan 85 göterimi temmäkini taşlamak üçin başlaýarlar. Agzalýan önüm içindäki nikotinli kartrižlerden çykýan suwuklygy bugardýar, şeýlelikde ony ulanýanlar wagtyň geçmegi bilen nikotini taşlaýarlar.
Elektroniki çilim ulanýanlaryň pikirine görä, olar çilim çekenoklar-da, diňe ony “bugardýarlar”.
“Belki-de, bu, dogrudanam, has az zyýanlydyr, sebäbi munda temmäkidäki ýaly beýleki goşmaça maddalar ýok. Şeýle-de bu arzan bahadan satylýar. Muny çekmek – çilim çekmek däl. Bu düýbünden başga zat we muňa öwrenişmek azrak wagt talap edýär. Men temmäkini doly taşladym. 18 aýdan bäri men çilim çekemok. Men 15 ýaşymdakam çilim çekip başlapdym, diýmek, men 40 ýyldan bäri çilim çekýärin.”
Ýewropa ”Dem alyş” jemgyýetiniň ozalky başlygy we Milan uniwersitetiniň dem alyş ýollary boýunça professory Françesko Blasi Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde elektroniki çilimleriň ömrüniň entek ýaşdygyny we onuň saglyga uzagyndan zyýan bermejegine kepil geçip bolmajagyny aýtdy.
“Biziň elimizde elektroniki çilimleriň saglyk üçin howp bolup bilmejegine güwä geçýän ýeterlik maglumat ýok. Bizde diňe e-çilimleriň temmäkini taşlamakda ýardam edýändigi barada gysga möhletleýin maglumatlar bar. Meniň pikirimçe, Ýewropa Saglyk agentliginiň gözegçiligi bolmazdan, muny dowam etmek birhiliräk.”
Elektroniki çilimler barada iň soňky geçirlen barlaglar sentýabr aýynda Britaniýanyň “The Lancet” atly žurnalynda neşir edildi. Bu barlagyň netijelerine görä, çilimi taşlajak bolup elektroniki çilime geçýänler aslynda şol bir möçberde nikotin ýuwutmagy dowam edýärler.


text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 8-nji ýanwarda geçirilen mejlisinde Türkmen döwletiniň Baştutanyna hasabat berlişi ýaly, geçen ýylyň dowamynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrliginiň edaralary tarapyndan 45 müňden gowrak dürli çäre geçirildi, muňa sergiler, türkmen halkynyň medeni mirasyny wagyz etmek, häzirki zaman sungatyny ösdürmek we bu ulgamda halkara gatnaşyklaryny giňeltmek, şeýle hem döwlerimiziň Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilen çäreler girýär. Olaryň hatarynda ýurdumyzda birnäçe döwletleriň Medeniýet günleri hem-de Türkmenistanyň daşary ýurtlarda geçirilen Medeniýet günleri, kino günleri hem-de beýleki bilelikdäki çäreler bar.
2015-nji ýylda Mary şäheriniň türki dünýäsiniň medeni paýtagty diýlip yglan edilmegi mynasybetli maksatnamanyň çäklerinde Türkmenistanda geçirilen çärelere TÜRKSOÝ halkara guramasyna agza döwletleriň alymlarynyň, medeniýet işgärleriniň we sungat ussatlarynyň ýüzlerçesi gatnaşdy. Mundan başga-da, Türkmenistanyň döredijilik intelligensiýasynyň wekilleri, muzeý işgärleri daşary ýurtlarda geçirilen ylmy maslahatlara, sergilere hem-de festiwallara gatnaşdylar.
Ýurdumyzyň teatrlarynda sahna eserleriniň 2 müň 288-si görkezildi. Kitaphanalarda okyjylara hyzmat etmegiň häzirkizaman usullaryna geçmek hem-de kitap gaznalarynyň bitewi elektron ulgamyny döretmek boýunça işler amala aşyryldy.
Geçen ýylyň ýanwar-dekabr aýlarynda Türkmen döwlet neşirýat gullugy tarapyndan kitap önümleriniň 369 görnüşi, şol sanda nusgawy we döwürdeş ýazyjy - şahyrlarymyzyň eserlerini, çagalar üçin çeper edebiýaty, okuw kitaplaryny hem hasaba almak bilen umumy sany 5,8 million nusgalykdaky kitap önümleri çap edildi. “Galkynyş” kitap merkezi tarapyndan ýurdumyzyň kitaphanalaryna 381 müň 815 nusgalykdaky kitaplar iberildi.
Döwürleýin metbugat boýunça umumy sany 145 million 180 müň nusgalykda 27 gazet we umumy sany 4 million 535 müň nusgalykda 26 žurnal çap edildi. 2015-nji ýylda öňdebaryjy enjamlar we tehnologiýalar bilen üpjün edilen Metbugat öýi toplumynyň ulanylmaga berilmegi ýurdumyzyň neşirýat – çaphana pudagynyň ösüşinde ajaýyp waka boldy. Neşirýat gullugynyň hünärmenleri daşary ýurtlarda geçirilen çaphana önümleriniň sergilerine gatnaşdylar.
Şeýle hem Türkmenistanyň Telewideniýe, radiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetiniň teleradiogepleşikleriň hilini ýokarlandyrmak boýunça işi hem-de döwlet habarlar syýasatyny durmuşa geçirmekde alnyp barylýan işler barada habar berildi. Hususan-da, ýurdumyzda amala aşyrylýan möhüm ähmiýetli çäreler hem-de halkara hyzmatdaşlygynyň möhüm wakalary barada habar beriş serişdelerinde öz wagtynda beýan edilmegini üpjün edýän Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň işi barada hasabat berildi.