text:
Ýaponiýa we Günorta-gündogar Aziýanyň 10 ýurdy uçar we gämi gatnawynyň erkinliligine kepil geçmek boýunça hyzmatdaşlygy güýçlendirmek barada ylalaşyga geldiler.
Bu karara Ýaponiýanyň premýer-ministriniň we Günorta-gündogar Aziýanyň döwletleriniň bileleşiginiň liderleriniň arasynda şenbe güni bolan sammitiň netijesinde gelindi. Geçen aýda Pekin Gündogar-Hytaý deňzinde howadan garanyş giňişligini döredýändigini yglan etdi. Bu regiona Ýaponiýa hem dalaş edýär. Hytaýyň bu karary regionda dartgynlylygy güýçlendirdi.
Anna güni ABŞ-nyň harby deňiz güýçleri ýakynda öz gämisiniň Günorta-Hytaý deňziniň gämi gatnawy üçin erkin halkara giňişliginde Hytaýyň söweş gämisi bilen tasdan çaknyşandygy barada habar berdi. Bu waka 5-nji dekabrda bolupdyr.
Şenbe güni irden Tokio Günorta-gündogar Aziýanyň döwletleriniň bileleşigine girýän döwletlere 20 milliard dollar mukdarda kömek we karz puluny teklip etdi. Munuň Hytaýyň öz täsirini ýaýbaňlandyrmak hereketlerine garşy durmak ugrundaky tagallalaryň çäginde amala aşyrylýandygy aýdylýar.


c: text/html

text:
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Tramp ýakyn wagtda rus prezidenti Wladimir Putin bilen telefonda gepleşmek isleýändigini aýtdy.
Tramp bu sözleri 12-nji noýabrda «The Wall Streýet Journalda» çap edilen söhbetdeşliginde aýtdy.
Ol Putinden 9-njy noýabrda iberilen gutlag telegrammasyny alandygyny, ol telegrammada«rus-amerikan gatnaşyklarynyň durnukly ösüş ýodasyna gaýdyp barmagyna isleg bildirilýändigini» habar berdi.
Putiniň sözçüsi Dmitriý Peskow 11-nji noýabrda ABŞ-nyň CNN telekanalyna «hem Putiniň, hem Trampyň «örän pragmatik» liderdigini aýtdy.
“Şol bir wagtda olaryň ikisi hem beýleki ýurtlar bilen-de gowy gatnaşyk guramaga taýýarlyklaryny bildirdiler” diýip, Peskow aýtdy. “Bu örän gowy, örän pozitiw gabatlaşma” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Gazagystanda belli bir derejede milli pul birligi – teňňäniň hümmetiniň pese gaçmagy netijesinde dörän krizis we sebitiň beýleki ýurtlaryndaky bu ugurdaky tendesiýalar gönümel Hytaýdaky maliýe çökgünligi bilen baglanyşdyrylýar.
Merkezi Aziýa sebitindäki ykdysady krizisden bäri ýagdaýlar birneme kadalaşan hem bolsa, bu regionyň ýurtlarynyň Hytaýdaky ýagdaýlara nä derejede baglydygyny görkezdi.
Mejlis atly gepleşigimiziň nobatdaky sanynda, Merkezi Aziýada soňky döwür emele gelen ykdysady ýagdaýlar we onuň sebäplerini, rus ykdysadyýetiniň ýüzbe-ýüz bolup duran problemalarynyň regiona ýetirýän täsirini, nebitiň bahasynyň pesilmegini we olaryň geljekki mümkin netijelerini ara alyp, gürrüň ederis.
Mejlisiň bu günki myhmanlary:
Dr. Lcca Anceschi:- Glasgow uniwersitetindäki Merkezi Aziýa bölüminiň ýolbaşçysy;
Paolo Serbillo:- The Conway Bulletin atly neşiriň baş redaktorynyň orunbasary we Merkezi Aziýanyň ykdysadyýeti boýunça ekspert;
Bruce Pannier:- Azatlyk we Azat Ýewropa Radiosynyň Merkezi Aziýa boýunça habarlar çap edýän “Kishlok Ovozi” atly blogynyň redaktory.
Programmany Azatlyk Radiosynyň müdiri Muhammad Tahir alyp barýar.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Hindistanyň sudy iki köpçülikleýin jynsy zorlama bilen ilteşikli üç adamy ölüm jezasyna höküm etdi. Bu geçen ýyl ýurtda jynsy zorlama baradaky kanun agyrlaşdyrylany bäri gaýtalanan jynsy jenaýatlar üçin berlen ilkinji ölüm jezasydyr.
Bu karar anna güni Mumbaýyň sudunda yglan edildi. Gürrüňi edilýän karar geçen ýylyň iýul we awgust aýynda bolan iki hüjümi, şol sanda dünýä metbugatynda uly seslenme döreden suratça edilen hüjümi öz içine alýar.
Gürrüňi edilýän tussaglar sorag-jogap merkeziniň operatyryna jynsy zorluk etmekde hem geçen aý günäli tapylypdylar. Jynsy zorlmalaryň ikisi hem ulanyşdan galan degirmenhanada amala aşyrylypdyr.
2012-nji ýylda Täze Delidäki awtobuslaryň birinde lukmançylyk ugrundan bilim alýan talyba köpçülikleýin jynsy zorluk edilmegi we onuň yzýany aradan çykmagy, ýurtda köpçülikleýin gahar-gazaplaryň döremegine sebäp bolupdy. Şondan soň Hindistan jynsy zorluk jenaýatlaryna berilýän jezalary agyrlaşdyrdy.


text:
Palestin ýolbaşçylary Birleşen Ştatlaryň araçylygynda Ysraýyl bilen parahatçylyk gepleşiklerine başlamaga razy boldular.
Bu karar Palestin Azat ediş guramasynyň ýerine ýetiriji komitetiniň ýygnagynda kabul edildi.
Birleşen Ştatlaryň araçysy Jorj Mitçel bu barada Ýerusalimde, Ysraýylyň premýer ministri Benýamin Netenýahu bilen duşuşanda aýtdy.
Bu habar ABŞ-nyň wise prezidenti Jozef Baýdeniň bu ýerlere sapara başlamagyndan bir gün öň ýaýrady.
Palestinalylar Ysraýyl bilen gepleşikleri 2008-nji ýylyň dekabrynda, Gaza zolagyna hüjüm edilmegi sebäpli kesipdiler.


text:
Gazagystanyň prezidenti Nursultan Nazarbaýew prezidentlige gaýtadan saýlanmak üçin 26-njy aprelde geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaş etjekdigini aýdýar.
Ol bu barada häkimiýetdäki Nur Otan partiýasynyň ýygnagynda mälim etdi. Astanada geçirilen bu ýygnakda Nazarbaýewiň Nur Otan partiýasynyň agzalary gazak prezidentiniň kandidaturasyny teklip etdiler.
Öňki polat erediji işçisi 74 ýaşly Nazarbaýew 1989-njy ýyldan bäri Gazagystany dolandyrýar.
6-njy martda Nazarbaýew belki “ssenariýni üýtgetmegiň wagty gelendir” diýip, wagtyndan öň geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna dalaş edip-etmejegini nätakyklygyna saklap galypdy.
Gazagystanda öňümizdäki prezidentlik saýlawlary 2016-njy ýylda geçirilmelidi, emma “Gazagystanyň Halk bileleşigi” saýlawlaryň şu ýyl geçirilmegini teklip etdi.


text:
TÜRKMENISTANYŇ KANUNY Balaryçylyk hakynda
Şu Kanun bal öndürýän arylary köpeltmek, saklamak, tozanlandyrylýan (entomofil) oba hojalyk ösümliklerini tozanlandyrmak üçin olary peýdalanmak, balaryçylyk önümlerini almak, şeýle hem bal öndürýän arylary goramak boýunça işiň hukuk esaslaryny düzgünleşdirýär.
I BAP. UMUMY DÜZGÜNLER
1-nji madda. Şu Kanunda ulanylýan esasy düşünjeler
Şu Kanunda aşakdaky esasy düşünjeler ulanylýar:
1) balaryçylyk — ary balyny, ary mumyny we beýleki balary önümlerini almak üçin, şeýle hem oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen olary tozanlandyrmak üçin bal öndürýän arylary köpeltmek bilen meşgullanýan oba hojalyk pudagy;
2) balaryçy — balaryçylyk bilen meşgullanýan ýuridik ýa-da fiziki şahs;
3) balary maşgalasy — balary gapyrjagynda ýa-da öýjükde ýaşaýan, işçi balarylaryndan, erkek balarylaryndan we ene balarysyndan ybarat bolan, bal öndürýän arylaryň topary;
4) balary gapyrjagy — adam tarapynda ýasalan emeli balary öýjagazy;
5) balary idedilýän ýer — balary maşgalaly balary gapyrjaklary, şeýle hem balaryçylyk bilen meşgullanmak üçin zerur serişdeler ýerleşdirilen belli bir ýer;
6) stasionar balary idedilýän ýer — ýylyň dowamynda hemişe bir ýerde ýerleşýän balary idedilýän ýer;
7) göçme balary idedilýän ýer — bal şiresi toplanylýan çeşmeleriň ýa-da tozanlandyrylýan oba hojalyk ösümlikleriniň massiwleriniň golaýynda ýerleşdirilýän balary idedilýän ýer;
8) balary sürüsi — esasy balary maşgalasynda emele gelen we tebigy ýagdaýda öýjük edinen mahalynda ondan özbaşdak uçup çykan, täze balary maşgalasy;
9) ene ary — bal öndürýän arylary öndüriji urkaçy bal ary;
10) balaryçylyk önümleri — bal öndürýän arylar tarapyndan öndürilen önümler (bal, mum we ş.m.), şeýle hem bal öndürýän arylaryň özleri;
11) woşşina — bal arylarynyň öýjüklerini salyp gutarmagy üçin ýörite işlenilip taýýarlanylan mumdan ýasalan listler;
12) bal öndürýän arylaryň tohumy — belli bir howa şertlerinde tebigy seçginiň täsiri astynda emele gelen we nesilden-nesle durnukly geçirilip gelinýän alamatlar toplumyna eýe bolan, balary maşgalalarynyň topary;
13) bal öndürýän arylaryň populýasiýasy — belli bir çäkde emele gelen we umumy genofonda eýe bolan, bal öndürýän arylaryň tohumynyň çäklerindäki balary maşgalalarynyň jemi;
14) tozanlandyrylýan (entomofil) ösümlikler — mör-möjekler tarapyndan tozanlandyrylýan ösümlikler;
15) bal şirelerini toplamagyň çeşmeleri — bal öndürýän arylar üçin tebigy iýmit çeşmesi bolup hyzmat edýän we bal şirelerini toplamagy üpjün edýän, şire (nektar) we tozgajyk emele getirýän ösümlikler.
2-nji madda. Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň kanunçylygy
1. Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň kanunçylygy Türkmenistanyň Konstitusiýasyna esaslanýar we şu Kanundan hem-de Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryndan ybaratdyr.
2. Eger-de Türkmenistanyň halkara şertnamasynda şu Kanunda göz öňüne tutulanlardan başga kadalar bellenen bolsa, onda halkara şertnamasynyň kadalary ulanylýar.
3-nji madda. Şu Kanunyň maksatlary we wezipeleri
1. Balaryçylyk babatda iş amala aşyrylan we bal öndürýän arylaryň goragy üpjün edilen mahalynda ýüze çykýan gatnaşyklary hukuk taýdan düzgünleşdirmek, şu Kanunyň maksady bolup durýar.
2. Şu Kanunyň wezipeleri aşakdakylar bolup durýar:
1) ilatyň balaryçylyk önümlerine bolan isleglerini kanagatlandyrmak;
2) Türkmenistanyň çäginde balaryçylyk bilen meşgullanýan ýuridik we fiziki şahslaryň hukuklarynyň we kanuny bähbitleriniň goralmagyny üpjün etmek;
3) bal öndürýän arylary köpeltmek, idetmek üçin şertleri döretmek we tozanlandyrylýan oba hojalyk ösümliklerini tozanlandyrmak üçin olary peýdalanmak;
4) balaryçylyk önümlerini öndürmegi ösdürmek;
5) bal öndürýän arylary goramak;
6) bal öndürýän arylaryň genofonduny aýap saklamak we gowulandyrmak;
7) balaryçylyk önümlerini öndürmegiň tehnologiýalaryny kämilleşdirmek.
II BAP. BALARYÇYLYK BABATDA DÖWLET TARAPYNDAN DÜZGÜNLEŞDIRMEK
4-nji madda. Balaryçylyk babatda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmegi amala aşyrýan edaralar
Balaryçylyk babatda döwlet tarapyndan düzgünleşdirmek Türkmenistanyň Ministrler Kabineti we ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan amala aşyrylýar.
5-nji madda. Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň ygtyýarlyklary
Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň Ministrler Kabineti:
1) döwlet syýasatyny kesgitleýär;
2) Türkmenistanyň halkara hyzmatdaşlygyny ösdürmäge ýardam edýär;
3) balaryçylygy ösdürmek çygrynda Türkmenistanyň kadalaşdyryjy hukuk namalaryny kabul edýär;
4) şu Kanuna we Türkmenistanyň beýleki kadalaşdyryjy hukuk namalaryna laýyklykda, onuň ygtyýarlyklaryna girýän beýleki meseleleri çözýär.
6-njy madda. Balaryçylyk babatda ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralarynyň ygtyýarlyklary
Balaryçylyk babatda ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary:
1) balary maşgalaly balary gapyrjaklarynyň howpsuz ýerleşdirilmegi üçin şertleri döredýärler;
2) balaryçylygy ösdürmäge ýardam edýärler;
3) balary maşgalalaryny gös-göni bal şiresi toplanylýan çeşmeleriň golaýynda wagtlaýyn ýerleşdirmek üçin ýer bölegini berýärler;
4) balaryçylara berkidilen borçlaryň ýerine ýetirilişine gözegçilik edýärler;
5) Türkmenistanyň kanunçylygy bilen öz ygtyýarlylygyna degişli beýleki meseleleri çözýärler.
III BAP. BALARYÇYLYK BABATDA IŞI AMALA AŞYRMAK
7-nji madda. Balaryçylyk babatda işi amala aşyrmaga bolan hukuk
1.Ýuridik we fiziki şahslar balaryçylyk babatda işi amala aşyrmaga haklydyrlar.
2. Balaryçylyk bilen meşgullanýan ýuridik we fiziki şahslar ygtyýarnama almazdan işi amala aşyrýarlar.
3. Balaryçylyk önümlerini gaýtadan işlemek we ýerlemek Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
8-nji madda. Balaryçylyk babatda işi amala aşyrýan şahslaryň hukuklary we borçlary
1. Ýuridik we fiziki şahslar balaryçylyk önümlerine bolan hususy zerurlyklaryny kanagatlandyrmak, sarp edijilere Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda balaryçylyk önümlerini satmak üçin balaryçylyk babatda işi erkin amala aşyrmaga haklydyrlar.
2. Balaryçylaryň şu aşakdakylara hukugy bardyr:
1) Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda öz eýeçiliginde ýa-da peýdalanmagynda bolan ýer böleklerinde stasionar balary idedilýän ýerleri ýerleşdirmäge;
2) balary maşgalalarynyň bellige alnan ýerine garamazdan ýer bölekleriniň eýeleriniň ýa-da peýdalanyjylarynyň razylygy bilen oba hojalyk, tokaý we beýleki ýer böleklerinde göçme balary idedilýän ýeri bal şirelerini toplamak üçin ýerleşdirmäge;
3) balaryçylygy ösdürmäge döwlet goldawyny almaga;
4) balary keselleriniň öňüni almak, olary bejermek, balary maşgalalaryna zyýan berijiler bilen göreşmek boýunça çäreleri geçirmekde weterinariýa kömegini almaga;
5) daşky tebigy gurşawyň ýagdaýy, şeýle hem balarylar üçin howp döredýän ýagdaýlar barada, döwlet häkimiýet edaralaryndan we öz-özüňi dolandyryş edaralaryndan öz wagtynda, doly we dogry maglumaty almaga;
6) ýuridik ýa-da fiziki şahslar tarapyndan olara ýetirilen zyýanyň öweziniň dolunmagyny Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde talap etmäge;
3. Balaryçylar şu aşakdakylara borçludyrlar:
1) balary idedilýän ýeri Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda bellige aldyrmaga;
2) bal öndürýän arylary saklamagyň zooweterinariýa, sanitariýa hem-de ekologik kadalaryny we düzgünlerini berjaý etmäge;
3) balarylaryň islendik keselleme halatlary ýa-da balarylaryň duýdansyz ölümi, şeýle hem balarylarda keseliň alamatlarynyň ýüze çykmasy barada balary idedilýän ýeriň bellige alnan ýeri boýunça Türkmenistanyň Döwlet weterinariýa gullugyna habar bermäge;
4) balarylary goramak boýunça zerur çäreleri görmäge;
5) balarylary köpeltmegiň tehnologiýasyny berjaý etmäge;
6) balary idedilýän ýeriň weterinariýa-sanitariýa pasportynyň bolmagyna;
7) ýangyn howpsuzlygynyň düzgünlerini berjaý etmäge;
8) balary çakmasy netijesinde ejir çeken raýatlara gyssagly lukmançylyk kömegini bermek üçin, içinde zerur derman serişdeleri bolan lukmançylyk gutusynyň balary idedilýän ýerde bolmagyna.
4. Balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşigi şu aşakdakylara haklydyr:
1) bu pudagy ösdürmek maksady bilen balaryçylygy ýaýratmak boýunça sergileri, ýarmarkalary, duşuşyklary, maslahatlary, hünär okuwlaryny we beýleki çäreleri guramaga;
2) balaryçylykda öňdebaryjy tejribäni öwrenmek boýunça okuwlary guramaga;
3) balary maşgalalarynyň işleýän ýerlerinde ýerleşýän balarylary, bal şiresi toplanylýan çeşmeleri, ilaty we haýwanlary goramak boýunça çäreleri amala aşyrmaga;
4) döwlet häkimiýet edaralaryna we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna balarylary we olaryň ýaşaýyş gurşawyny goramak meseleleri boýunça teklipleri bermäge;
5) balaryçylyk babatda kadalaşdyryjy hukuk namalarynyň hem-de balaryçylygy ösdürmegiň ýörite maksatnamalarynyň taslamalary işlenilip taýýarlanylan mahalynda döwlet häkimiýet edaralaryna teklipleri bermäge.
9-njy madda. Balary maşgalalarynyň sany
1. Ýuridik we fiziki şahslardaky balary maşgalalarynyň sany çäklendirilmeýär.
2. Bal öndürýän arylary saklamak boýunça iş Türkmenistanyň zooweterinariýa, sanitariýa hem-de ekologik kadalaryna we düzgünlerine laýyklykda amala aşyrylýar.
3. Balary maşgalalaryny bellige almak we hasaba almak Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
10-njy madda. Balary maşgalaly balary gapyrjaklaryny ýerleşdirmek
1. Ýuridik we fiziki şahslar bal öndürýän arylary saklamaklygyň zooweterinariýa, sanitariýa hem-de ekologik kadalary we düzgünleri berjaý edilen mahalynda özlerine degişli (bölünip berlen) ýer böleklerinde balary maşgalaly gapyrjaklary ýerleşdirýärler.
2. Ýuridik we fiziki şahslar balary gapyrjaklaryny saglygy goraýyş edaralaryndan, bilim edaralaryndan, medeniýet edaralaryndan, adamlaryň howpsuzlygyny üpjün edýän aralykda ýerleşdirýärler. Balary maşgalaly balary gapyrjaklaryny howpsuz ýerleşdirmegi düzgünleşdirmegiň tertibi ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralary tarapyndan kesgitlenilýär.
11-nji madda. Balaryçylyk babatda işi amala aşyrmak üçin ýuridik we fiziki şahslara ýer böleklerini bölüp bermek
1. Ýuridik we fiziki şahslara balaryçylyk babatda işi amala aşyrmak üçin ýer bölekleri Türkmenistanyň ýer, tokaý kanunçylygyna laýyklykda bölünip berilýär.
2. Göçme balary idedilýän ýerler beýleki balary idedilýän ýerlerden, balary maşgalalarynyň öndürijilikli saklanylmagy we tozanlandyrylýan oba hojalyk ösümlikleriniň netijeli tozanlandyrylmagy üpjün edilýän aralykda, bal şiresi toplanylýan çeşmeleriň golaýynda ýerleşdirilýär.
3. Göçme balary idedilýän ýerleri öň ýerleşdirilen başga balary idedilýän ýerden balarylaryň bal şiresi toplanylýan çeşmelere uçup geçýän ýolunyň ugrunda ýerleşdirilmegine ýol berilmeýär.
4. Balaryçylar göçme balary idedilýän ýerleriň ýerleşdirilendigi barada ýerine ýetiriji ýerli häkimiýet we ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna habar berýärler.
12-nji madda. Tozanlandyrylýan oba hojalyk ösümliklerini tozanlandyrmak üçin balary maşgalalaryny peýdalanmak
Tozanlandyrylýan oba hojalyk ösümliklerini ösdürip ýetişdirmek boýunça işi amala aşyrýan ýuridik we fiziki şahslar, olaryň hasyllylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen balary maşgalalaryny peýdalanyp bilerler.
13-nji madda. Balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşigi
1. Balaryçylaryň Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşigini döretmäge hukugy bardyr.
2. Balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşikleri öz işini «Jemgyýetçilik birleşikleri hakynda» Türkmenistanyň Kanunyna laýyklykda amala aşyrýarlar.
3. Balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşigi ähli bar bolan balary idedilýän ýerleriň pasportlaşdyrylmagyny geçirýär.
4. Balaryçylaryň jemgyýetçilik birleşigi balary maşgalalaryny bellige almagy we hasaba almagy alyp barýarlar.
IV BAP. BALARYÇYLYK BABATDA EÝEÇILIK MESELESI
14-nji madda. Balaryçylyk babatda eýeçiligiň obýekti
Balaryçylyk babatda eýeçiligiň obýekti bolup, balary maşgalasy (balary sürüsi) we balaryçylyk babatda işi amala aşyrmak üçin gerekli bolan beýleki zerur emläkler durýar.
15-nji madda. Uçup giden balary sürüsiniň gaýtarylyp berilmegine bolan hukuk
Balary sürüsini sypdyran balaryçylaryň, balary sürüsini üznüksiz yzarlan halatynda onuň gaýtarylyp berilmegini talap etmäge we eger balary sürüsi keseki çäkde ornaşan ýa-da boş duran keseki balary gapyrjaklarynda ýerleşen bolsa, ony ýygnamaga hukugy bardyr.
16-njy madda. Idegsiz balary sürüsi
1. Balaryçy tarapyndan yzarlanylmaýan balary sürüsi ýa-da gelip çykyşy näbelli bolan balary sürüsi idegsiz bolup durýar.
2. Idegsiz balary sürüsine eýeçilik hukugy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda kesgitlenilýär.
V BAP. BAL ÖNDÜRÝÄN ARYLARY GORAMAK
17-nji madda. Bal öndürýän arylary goramaga bildirilýän esasy talaplar
Bal öndürýän arylary goramaga bildirilýän esasy talaplar şu aşakdakylardan ybaratdyr:
1) bal öndürýän arylaryň ylmy taýdan esaslandyrylan zootehniki hyzmatyny, peýdalanylmagyny we üznüksiz köpeldilmegini üpjün etmek;
2) bal öndürýän arylaryň ýaşaýan tebigy gurşawyny, gonalgalaryny we göçýän ýollaryny goramak;
3) bal öndürýän arylaryň weterinariýa-sanitariýa taýdan hyzmatyny üpjün etmek.
18-nji madda. Bal öndürýän arylaryň goragyny üpjün etmek
Bal öndürýän arylaryň goragy şu aşakdakylar arkaly üpjün edilýär:
1) bal öndürýän arylary saklamagyň zootehniki hem-de weterinariýa- sanitariýa kadalaryny we düzgünlerini berjaý etmek hem-de balary maşgalaly balary gapyrjaklaryny bal şiresi toplanylýan çeşmeleriň golaýynda ýerleşdirmek;
2) bal öndürýän arylaryň ýaşaýan tebigy gurşawyny, gonalgalaryny we göçýän ýollaryny goramagyň talaplaryny ýerine ýetirmek;
3) bal öndürýän arylaryň pestisidler we agrohimikatlar bilen zäherlenmeginiň öňüni almak;
4) bal öndürýän arylaryň keselleriniň öňüni almak, olary bejermek, balary maşgalalaryna zyýan berijiler bilen göreşmek;
5) balary maşgalalarynyň päsgelçiliksiz göçürilmegine ýardam etmek;
6) balary maşgalaly balary gapyrjaklaryny weýran bolmakdan goramak;
7) bal öndürýän arylary goramak babatda ylmy barlaglary guramak;
8) köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde balaryçylygyň mahabaty, raýatlarda balarylaryna bolan yhlasly gatnaşygy terbiýelemek, şol sanda bal öndürýän arylary goramak boýunça işleri höweslendirmek;
9) balaryçylyga döwlet goldawyny bermek.
19-njy madda. Bal öndürýän arylaryň pestisidler we agrohimikatlar bilen zäherlenmeginiň öňüni almak
Bal öndürýän arylaryň pestisidler we agrohimikatlar bilen zäherlenmeginiň öňüni almak pestisidler we agrohimikatlar bilen howpsuz iş salyşmak babatda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
20-nji madda. Tokaýdan peýdalanmak hukugy amala aşyrylan mahalynda bal öndürýän arylary goramak
1. Tokaýlaryň önümliligini ýokarlandyrmaga gönükdirilen çäreler, balaryçylyk babatda işleriň netijeli amala aşyrylmagyny üpjün edýän talaplary hasaba almak bilen geçirilýär.
2. Tokaýlaryň arassaçylyk ýagdaýyny we olaryň gaýtadan dikeldilmeginiň şertlerini gowulandyrmak halatlaryndan başga halatlarda, stasionar balary idedilýän ýerleriň ýerleşýän ýerinden üç kilometrden ýakyn bolan aralykda ýerleşýän çäklerde, bal şireleriniň toplanylýan çeşmeleri bolan agaçlaryň we gyrymsy agaçlaryň çapylmagyna ýol berilmeýär.
21-nji madda. Bal öndürýän arylaryň ýaşaýan tebigy gurşaw şertlerinde olary goramak
1. Bal öndürýän arylaryň peýdaly alamatlaryny peýdalanmak, bal öndürýän arylaryň ýaşaýan tebigy gurşaw şertlerinde balaryçylyk önümlerini almak boýunça iş Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Eger balary maşgalasy özüniň ýaşaýan tebigy gurşaw şertlerinde adamyň ýaşaýşa ukyplylygyny kynlaşdyrýan halatynda, beýle balary maşgalasynyň göçürilmegi ýa-da göçürmek mümkinçiligi bolmadyk mahalynda ýok edilmegi balaryçylyk babatda hünärmenleriň ýa-da balaryçylaryň gatnaşmagynda geçirilýär.
22-nji madda. Bal öndürýän arylaryň kesellemeginiň öňüni almak, olary bejermek we balary maşgalalaryna zyýan berijileriň garşysyna göreşmek
1. Bal öndürýän arylaryň kesellemeginiň öňüni almak, olary bejermek we balary maşgalalaryna zyýan berijileriň garşysyna göreşmek, şeýle hem mum listlerini öndürmek weterinariýa işi hakynda Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda geçirilýär.
2. Balaryçylar bal öndürýän arylaryň kesellemeginiň öňüni almak, olary bejermek we balary maşgalalaryna zyýan berijileriň garşysyna göreşmek boýunça çäreleri amala aşyrmak üçin weterinariýa işini amala aşyrmaga hukugy bolan ýuridik we fiziki şahslary çekip bilýärler.
3. Ýuridik we fiziki şahslar balary idedilýän ýeriň weterinariýa- sanitariýa pasportyny edinmäge borçludyrlar. Balary idedilýän ýerleriň weterinariýa-sanitariýa pasportlaryny bermek we ýöretmek Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
23-nji madda. Bal öndürýän arylaryň has gymmatly populýasiýalaryny we tohumlaryny köpeltmek hem-de peýdalanmak
1. Bal öndürýän arylaryň tohumlyk jähtde has gymmatly populýasiýalaryny we tohumlaryny köpeltmek hem-de peýdalanmak boýunça ýuridik we fiziki şahslaryň işi Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
2. Bal öndürýän arylaryň tohumlyk jähtde has gymmatly populýasiýalary we tohumlary bilen ýuridik we fiziki şahslary üpjün etmek, şeýle hem bal öndürýän arylaryň populýasiýalarynyň we tohumlarynyň tohumlyk gymmatyny gowulandyrmak maksady bilen seçgi balary idedilýän ýerler döredilip bilner.
3. Seçgi balary idedilýän ýerleriň töweregindäki çäge bal öndürýän arylaryň beýleki populýasiýalaryna we tohumlaryna degişli balary maşgalalarynyň ýa-da ene balarylarynyň, şeýle hem gelip çykyşy näbelli bolan balary maşgalalarynyň ýa-da ene balarylarynyň getirilmegi gadagan edilýär.
24-nji madda. Balaryçylyk babatda zootehniki we weterinariýa-sanitariýa gözegçiligi
Bal öndürýän arylary saklamagyň zootehniki we weterinariýa- sanitariýa kadalarynyň hem-de düzgünleriniň berjaý edilişine gözegçilik Türkmenistanyň Ministrler Kabineti tarapyndan bellenilen tertipde amala aşyrylýar.
25-nji madda. Bal öndürýän arylar üçin howp döredýän ýagdaýlar barada balaryçylara habar bermek
1. Balaryçylaryň daşky tebigy gurşawyň ýagdaýy barada, şeýle hem bal öndürýän arylar üçin howp döredýän ýagdaýlar barada öz wagtynda, doly we dogry maglumaty almaga Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda hukugy bardyr.
2. Oba hojalyk hem-de tokaý ösümliklerini işläp taýýarlamak üçin pestisidleri we (ýa-da) agrohimikatlary ulanýan ýuridik we fiziki şahslar, beýle işläp taýýarlamany başlamazyndan öň, üç günden gijä galman bu barada balaryçylaryň hut özlerine duýdurmaga borçludyrlar. Şunda oba hojalyk hem-de tokaý ösümlikleriniň işlenip taýýarlanylýan senesi, olary işläp taýýarlamagyň usuly, ulanylýan pestisidleriň we (ýa-da) agrohimikatlaryň zäherleýiş derejesi görkezilýär.
26-njy madda. Balary maşgalalarynyň daşalmagyna ýardam etmek
Balary gapyrjagynyň gyzmagyndan we balary gapyrjagynda howanyň çyglylygynyň birden ýokarlanmagyndan balary maşgalalarynyň heläk bolmagynyň öňüni almak üçin balary maşgalalaryny daşamagy amala aşyrýan ulag serişdeleriniň muňa ygtyýarlandyrylan edaralar tarapyndan saklanylmagyna, eger-de bu saklanylma diňe balary maşgalalaryny daşamagyň düzgünleriniň berjaý edilişine gözegçiligi geçirmek we (ýa-da) ulag serişdeleriniň tehniki ýagdaýy bilen bagly bolmasa, ýol berilmeýär.
27-nji madda. Balary önümlerini gaýtadan işlemek we satmak
1. Balaryçylyk önümleri gaýtadan işlenilende olaryň tebigy hilini we alamatlaryny gorap saklamak hökmany şert bolup durýar.
2. Balaryçylyk önümlerini satmak balary idedilýän ýeriň weterinariýa-sanitariýa pasporty bar bolan mahalynda ylalaşylan bahalardan özleriniň garamagy boýunça balaryçylar tarapyndan amala aşyrylýar.
3. Balaryçylygyň galplaşdyrylan önümlerini satandygy üçin günäkär adamlar Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige çekilýär.
VI BAP. BALARYÇYLYK BABATDA TÜRKMENISTANYŇ KANUNÇYLYGYNYŇ BOZULANDYGY ÜÇIN JOGAPKÄRÇILIK. JEDELLERI ÇÖZMEK
28-nji madda. Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulandygy üçin jogapkärçilik
Balaryçylyk babatda Türkmenistanyň kanunçylygynyň bozulmagy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda jogapkärçilige eltýär.
29-njy madda. Jedelleri çözmek
Balaryçylyk babatda ýüze çykýan jedeller Türkmenistanyň kanunçylygynda bellenilen tertipde çözülýär.
VII BAP. JEMLEÝJI DÜZGÜNLER
30-njy madda. Türkmenistanyň balaryçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygy
Türkmenistanyň balaryçylyk babatda halkara hyzmatdaşlygy Türkmenistanyň kanunçylygyna laýyklykda amala aşyrylýar.
31-nji madda. Şu Kanunynyň güýje girmegi
Şu Kanun resmi taýdan çap edilen gününden güýje girýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow
Aşgabat şäheri.2015-nji ýylyň 18-nji awgusty. № 266-V.


text:
Ysraýyl ABŞ-nyň araçylyk etmeginde geçirilýän parahatçylykly gepleşikleriň gaýtadan başlamagynyň öňüsyrasynda, "ýagşy niýet alamaty" diýip, palestinaly 26 tussagy azat etdi.
Ysraýylyň türmesindäki palestinaly tussaglar çarşenbe güni Ýerusalimde geçiriljek gepleşikleriň öňýany, sişenbe güni azatlyga goýberildi.
Türmeden boşadylan tussaglaryň köpüsi adam öldürmek aýyplamalary bilen höküm edilipdi.
Ysraýyl parahatçylykly gepleşikleriň progresi bilen baglanyşykly, dört tapgyra bölüp palestinaly 104 tussagy azat etjekdigine söz beripdi.
Palestinaly tussaglaryň Ysraýylyň türmelerinden azatlyga goýberilmegi Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Jon Kerriniň ysraýyllylaryň we palestinalylaryň gepleşikleri geçirmegi üçin eden inisiatiwasydy.
Şol gepleşikleriň birinji tapgyry geçen aý Waşingtonda geçirilipdi.


text:
Türkiýede başa barmadyk agdarylyşyk synanyşygyndan soň milli bütewüligi görkezmek maksatly 7-nji awgustda Stambulda geçiriljek ýörişe prezident Rejep Taýyp Erdoganyň häkimiýet başyndaky “Adalat we ösüş” partiýasyna Türkiýäniň oppozision partiýalarynyň hem goşuljakdygy aýdylýar.
“Demokratiýa we şehitler” atly ýörişiň 15-nji iýulda bolan agdyrylyşyk synanyşygyndan soň hökümete goldaw bildirmek boýunça iň uly çäre boljagyna garaşylýar.
Oppozision partiýalarynyň liderlerinden märekäniň öňünde çykyş etmegiň soralandygy habar berilýär. Emma kürtleri goldaýan “Halk demokratyik partiýasy” (HDP) ýörişe çagyrylmady. Erdogan bu partiýany ýurtda gadagan edilen “Kürdüstanyň işçi partiýasy” (PKK) bilen gatnaşykda aýyplapdy.
Soňky hepdelerde Türkiýede onlarça müň hökümet, bilim işgäri we jemgyýet gulluklarynyň wekilleri işden boşadylypdy, Müňlerçe adam döwlet agdarylyşygy bilen bagly dildüwüşige gatnaşmakda güman edilip, tussag astyna alnypdy.
Ençeme adam ABŞ-da ýaşaýan ruhany Fethullah Gulen bilen gatnaşykda şübhelendi. Gulen agdarylyşygy gurnamakda özüne bildirilen aýyplamalary ret etdi.


text:
ABŞ-ly senator Jon MakKeýn Azatlyk Radiosynyň Rus gullugyndan Ýuriý Žigalkina beren interwýusynda şu hepde rus prezidenti Wladimir Putini tankytlap ýazan setirleriniň arkasynda durup, olaryň Russiýada adam hukuklarynyň bozulmagyna degişli faktlara esaslanýandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy: Senator, siziň ”pravda.ru” neşirinde çap bolan makalaňyzdan soň, iki dürli garaýşyň peýda bolandygyny aýtsa bolar. Käbirleri öz makalaňyzda siziň “adam hukuklaryny goraýjy gowy rus adamsynyň aýtmaly zatlaryny agzaýandygyňyzy ” aýtsalar, beýlekileri size “Russiýa barada hiç zat bilmeýän daşary ýurtly bir ýaşuly” diýen kesgitlemäni ýöňkeýärler. Siziň muňa reaksiýaňyz?
MakKeýn: Meniň eden belliklerim faktlara, ýagny repressiýalara, [Sergeý] Magnitski [bilen bagly ýanamalara], [Orsýetde] medianyň üstünden gurnalan kontrollyga degişli faktlara we adam hukuklarynyň bozulmalaryna esaslanýar.
Azatlyk Radiosy: Siz näme sebäpden bu makalany ýazdyňyz? Siziň maksadyňyz nämedi?
MakKeýn: Hakykat – elmydama-da möhüm zat. Putiniň [“New York Times” neşirinde] ABŞ babatynda eden bellikleri Russiýadaky ýagdaýlara çapraz gelýär. Putiniň häkimiýeti tarapyndan rus raýatlaryna görkezilýän jebirler hem duýgudaşlyga hem-de ýazgarylmaga mynasypdyr.
Azatlyk Radiosy: Siz Putiniň “New York Times” neşirinde çap bolan makalasynyň, esasan, haýsy bölegi bilen ylalaşmaýarsyňyz? Putin “ABŞ-nyň Siriýa garşy harby hüjümi amala aşyrmaly däldigini, meseläniň diplomatiki ýol bilen çözülmelidigini” aýdýar, Russiýada köpler hem onuň bu pikirini goldaýar. Siz bu dogrusynda nämeleri aýdyp bilersiňiz?
MakKeýn: Meniň bilşime görä, ABŞ [harby ýol bilen] hereket edende, ol milli howpsuzlygyň we dünýäniň adamlarynyň nazaryýetinden çykyş edipdi. Bosniýada Russiýanyň hemaýaty bilen adamlar gyrgyna berlipdi. Kosowada Russiýanyň hemaýaty bilen serbler beýleki milletiň wekillerini ýok edýärdi.
Biz ol ýagdaýlara goşulyp, bolup geçýän zatlary duruzdyk. Srebrenisada 8 müň adam gyrlandan soň, biz [ara] girmeli bolduk.
Azatlyk Radiosy: Siz Siriýa meselesine nähili garaýarsyňyz? Haýsy ugur boýunça gitmeli? Harby hüjüm göz göz öňünde tutulmalymy ýa-da, Moskwanyň hödür edişi ýaly, diplomatiýa ýoly saýlap alynmaly?
MakKeýn: Men Putinden ýene-de nobatdaky bir gezek himiki hüjümi gozgalaňçylaryň “mekir prowokasiýa” hökmünde edendigi barada eşidýärin. Wladimir Putin munuň dogry däldigini bilýär. Şunlukda biz ýalan sözleýän biriniň aýdýan zatlaryna ynanmaga borçlumy?
Biz söweşýän adamlara, Siriýanyň azat armiýasyna ýardam bermeli. Sebäbi, biziň öň hem belleýşimiz ýaly, Damaskda köp sanly rus ýaraglary bar. Başar al-Assad bulary adamlary gyrmak üçin ulanýar.
Azatlyk Radiosy: Siz rus-amerikan gatnaşyklarynyň geljegi barada näme pikir edýärsiňiz?
MakKeýn: Biz Russiýa bilen gatnaşyklarymyza realistik çemeleşmeli. Biz Putiniň Rus imperiýasynyň abraýyny we beýikligini dikeltmek ugrundaky maksatlarynyň mazmunyna düşünmeli. Ol bu ugurda adatdan daşary çäreleri hem ulanýar.
Çeçenistanda ol uly göwrümli gyrgynçylygy geçirdi, biziň hemmämiz muny bilýäris ahyryn. Ol Gürjüstana çozdy. Ol häzir regiondaky beýleki döwletlere-de basyşyny artdyrýar. Bu Wladimir Putin – biz onuň kimdigine düşünmeli.


text:
Ýekşenbe güni Türkmenistanda milli Bedew baýramy bellenilip geçildi. Bu baýramçylyk bilen bagly gurnalan esasy çärelerden birem ýekşenbe güni Aşgabat şäheriniň etegindäki aýlawda gurnalan at çapyşyk ýaryşy boldy.
Bu ýaryşa Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň hem öz Berkarar diýen aty bilen gatnaşmagy ýaryşyň aýratyn bir wakasy boldy.
Ýedi sany çapyksuwaryň arasynda Berdimuhamedow öz atynda pellehana ilkinji bolup gelip, 13 million dollarlyk baýrak fondunyň 11 million dollaryna eýe boldy.
Ýaryşyň soňunda Berdimuhamedow öz gazanan 11 million dollarlyk pul baýragynyň ýurduň atçylyk pudagyny ösdürmek maksatlary üçin bu pudaga sarp ediljekdigini aýtdy.


text:
Ýaponiýanyň premýer-ministri Şinzo Abe Orsýetiň prezidenti Wladimir Putin bilen geçiren 3-4 sagatlyk gepleşiginde iki ýurduň arasynda Kuril adalary boýunça onlarça ýyllap dowam edýän dawany çözmekde «böwsüş» edendigini aýdýar.
Ýaponiýanyň Daşary işler ministrligi iki lideriň «köne pikirlenişi bir gyra taşlap", bu meseläni çözmek barada ylalaşandygyny habar berdi.
Orsýet bu adalary Ikinji Jahan urşundan soň ele geçirdi we Ýaponiýa indi olaryň yzyna berilmegini isleýär.
Kreml rus we ýapon liderleriniň duşuşygyndan öň bu meselede ylalaşyk gazanylmak umydyna kembaha garady. Şeýle-de Moskwa bu adalara eýeçiliginden el çekmek meýliniň bardygyny görkezmedi.


text:
Soňky günlerde Eýranda prezident Ahmedinejadyň režimine garşy demonstrasiýalar güýçlendi.
Bu protestler 6 aý mundan owal prezidentlik saýlawlarynyň netijelerine garşy başlanypdy.
Häzir bolsa bu saýlawlardan 6 aý geçse-de eýranlylar, hasam ýaşlar öz protestlerini dürli görnüşlerde dowam etdirýärler.
Eýranyň häkimýetleri demonstrasiýalar barada maglumat bermegi daşary ýurtly žurnalistlere gadagan etdi. Ýöne halkara habar beriş serişdeleri eýranly ýaşlaryň internetde ýerleşdirýän wideo ýazgylaryndan peýdalanýarlar.
Asly Eýran türkmenlerinden bolan Ýusup Koruň aýtmagyna görä, eýranly ýaşlar demokratik reformalary isleýärler. Olar paýtagt Tähranda hem-de ýurduň beýleki uly şäherlerinde köçä çykyp talaplaryny öňe sürýärler diýip, Ýusup sözüniň dowamynda Eýranda ýaşaýan türkmenleriň hem bu protestlere gatnaşyklary barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosynyň Germaniýadaky habarçysy Taher Shir Mohammadi tarapyndan taýýarlanan “Ýaşlar“ programmasynda, 2009-njy ýylda türkmen ýaşlarynyň durmuşynda bolan möhüm wakalar hem-de ýaşlaryň täze ýyly garşy alyşlary barada hem maglumat berilýär.
Bu baradaky gepleşigi diňlemek üçin sahypanyň sag tarapynda ýerleşdirilen audio düwmäni basyň.


text:
Gyrgyzystanyň Içeri işler ministrligi ýurtda ekstremist gurama diýlip gadagan edilen yslamçy dini topara adamlary gizlin işe çekýän operasiýanyň üstüni açandyklaryny habar berýärler.
Ministrligiň metbugat sözçüsi Bakyt Seitowyň 4-nji dekabrda beren maglumatyna görä, “Hizb ut-Tahrir al-Islami” topary üçin adamlary işe çekmek operasiýasyna üç adam gatnaşypdyr. Maglumatda gürrüňi gidýän üç adamyň Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Yssy-köl regionyndaky Žeti-Oguz etrabynda yslamçy ekstremist mazmunly wagyz-ündewleri edendigi bellenilýär.
Seitowyň sözlerine görä, ýolbaşçylar geçirilen reýdleriň netijesinde ekstremist mazmunly kitaplaryň uly mukdaryny ele salypdyrlar.
2003-nji ýylyň oktýabr aýynda Gyrgyzystanyň Ýokary sudy “Hizb ut-Tahrir” toparyny gadagan edipdi. Emma ýurtda bu toparyň tarapdarlarynyň öz hereketlerini heniz hem işjeň dowam etdirýändigi bellenilýär.


text:
Düýn Orsýetiň premýer-ministri Wladimir Putin Waşington bilen Moskwanyň arasynda ýadro ýaraglarynyň azaldylmagy barada gelnen ylalaşyga gowy baha berdi.
Putiniň düýnki öňe süren bu pikri “Start” diýlip atlandyrylýan bu şertnamanyň ABŞ-nyň Senaty tarapyndan geçen hepde tassyklanmagynyň yzýanyna gabat geldi.
Habarçylar bilen duşuşygynda W.Putin bu şertnamanyň Dmitriý Medwedewiň daşary sýyasat boýunça uly üstünligi bolanlygyny belledi.
W.Putin bu şertnamanyň halkara howpsuzlygyny artdyrjakdygyny we maýa goýumlar boýunça şertleri ösdürmek arkaly, Orsýetiň ykdysadyýetine gowy täsirini ýetirjekdigini aýtdy.


text:
”Gazprom” Gara deňziň aşagyndan Ýewropa Bileleşigine tebigy gaz akdyrmaly geçiriji ”Günorta Akymyň” suwasty böleginiň gurluşygyna şu hepde başlanjakdygyny aýdýar. Orsýetiň Gara deňziň ýakasynda ýerleşýän şäherçesi Anapada 7-nji dekabrda, anna güni, bu gurluşygyň başlanmagy mynasybetli dabara geçirildi.
Ýöne bu, dogrudanam, başa bararmy?
Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň aýtmagyna görä, gazgeçirijiniň ugry boýunça mesele Brýusselde çözülmeli. Onuň hem bir ýyldan bärde oňlanasy ýok.
Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissarynyň sözçüsi Marlena Holzneriň bellemegine görä, bu ”Günorta Akyma” maýa goýmak kararyna gutarnykly gelinmändigini, bu golaýda hem gelnerli görünmeýändigini aňladýar: "Günorta Akyma” maýa goýmak barada gutarnykly karara gelnendigi barada bizde anyk maglumat ýok. Sebäbi adaty ýagdaýda bu adalgany ulansaň, gutarnykly maýa goýma kararyny agzamazdan öň edilmeli dürli işler bar. Ýewropa komissiýasyna bir gutarnykly ýol bar diýip hiç haçan aýdylanok, ýagny ”Günorta Akym” nireden başlanyp, nirede soňlanýar, ol haýsy ýurtlardan geçýär, bu belli edilenok. Onuň bu ýolda töwerege näme täsirleri etjekdigi barada hem gelnen netijler ýok. Biziň synymyz şeýle, biz muňa gutarnykly maýa goýmak karary hökmünde garamzok".
”Günorta Akym” ors gazyny Gara deňziň aşagy bilen Ýewropa Bileleşigine akdyrmaly. ”Gazprom” ol Türkiýäniň suwlaryndan Bolgariýa geçer, ol ýerden hem Serbiýa, Wengriýa, Sloweniýa we Awstriýanyň üsti bilen demirgazyk Italiýada halkara paýlanyş ulgamyna biriger diýýär.
Ýewropa Bileleşiginiň kanuny munuň bu ýurtlaryň ählisi hem-de Ýewropa komissiýasy tarapyndan oňlanmagyny talap edýär.
Orsýet Ýewropa Bileleşiginde durýan we bu iş bilen ilteşikli döwletler bilen gerekli döwletara şertnamalary baglaşandygyny aýdýar. Ýöne Ýewropa komissiýasy bu şertnamalary görmändir.
Ýewropa Bileleşigine agza döwletler bu dokumentleri Brýussele aňyrsy 2013-nji ýylyň 16-njy fewralyna çenli ibermeli.
Orsýet-Ýewropa söwda otagynyň başlygy Sergeý Şuklin anna güni Anapada geçjek dabara suwasty gurluşyk işleri däl-de, diňe bir lenta kesme dabarasy bolar diýen pikir bilen ylalaşýar: "Hawa, men munuň bilen ylalaşýaryn. Ýöne ol başlanar. Bu iş bilen Orsýet özüniň bu proýekte çynlakaý garaýandygyny görkezýär. Olar munuň bolmagyny isleýärler. Olar ilki Ýewropa komissiýasy, soňra hem bu proýekte goşulýan ýurtlaryň hökümetleri bilen gürleşerler. Şeýlelikde ähli zat Ýewropa Bileleşiginiň kanunlaryna laýyklykda tamamlanar. Aýratyn-da Orsýetiň ýap-ýaňy Dünýä söwda guramasyna agza bolanlygy üçin".
Robert Katler Kanadanyň Karleton uniwersitetiniň Ýewropa, Orsýet we Ýewraziýa barlaglary institutynda ylmy işgär. Onuň garaýşyça, ”Gazpromyň” ”Günorta Akymyň” gurluşygyna başlanýar diýip yglan etmegi Orsýetiň içerki syýasaty bilen-de baglanyşykly: "Wladimir Putin ors telewideniýesinde premýer-ministr Medwedewe bu gazgeçirijiniň gurluşygyna 2012-nji ýylyň aýagyna çenli başlamaly diýip, göni buýruk berdi.


text:
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň we beýleki garaşsyz media serişdeleriniň habarçysy Saparmämmet Nepesgulyýewiň tussag edilmeginiň bir ýyllygy mynasybetli, AÝ/AR-sy žurnalistiň türmeden boşadylmagyna çagyryş edýän halkara guramalaryň hataryna goşuldy.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna giň göwrümli wideo maglumatlary taýýarlan Nepesgulyýewiň nirede saklanylýandygy we onuň saglyk ýagdaýy barada o diýen maglumat ýok.
Dünýäniň iň bir ýapyk ýurtlarynyň birinde tussaglykda saklanylýan Nepesgulyýew ýurduň günbatar regionynda sandan çykan infrastruktura desgalary, maliýe kynçylyklary, ykdysady deňsizlik we mekdeplerdäki agyr şertler barada maglumatlary taýýarlady.
Ol 2015-nji ýylyň 7-nji iýulynda Türkmenistanyň Hazar deňziniň kenaryndaky Awaza şäherinde ýitirim boldy. 2015-nji ýylyň 31-nji awgustynda geçirilen sud diňlenişiginden öň, Nepesgulyýew doly izolirlenen görnüşde saklanyldy.
Edilýän çagyryşlar
Şol sud diňlenişiginde ol neşe bilen bagly aýyplamalar esasynda üç ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän toparlar, bu aýyplamalaryň onuň žurnalistika işinden ar almak maksady bilen toslanyp düzülendigini aýdýarlar.
Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosynyň prezidenti Tomas Kent Nepesgulyýewiň tussaglygyny “gözçykgynç we rehimsiz” diýip atlandyrdy. Birleşen Ştatlaryň Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasyndaky ilçisi Daniel Baer 7-nji iýulda Twitter sosial ulgamyndaky sahypasynda Nepesgulyýewiň dowam edýän tussaglygy barada aladalanma bildirip, Türkmenistany “ÝHHG-nyň #MediaAzatlygy baradaky borçnamalaryna hormat goýmaga” çagyrdy.
Birleşen Ştatlaryň kongressmeni we Kaukaz Media Azatlygy öýüniň ikinji başlygy Adam B. Şiff amerikan kongressmenleriniň türkmen prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Nepesgulyýewiň derhal türmeden boşadylmagyna çagyryş edýän ýüzlenmesine ýolbaşçylyk edýär.
Şu ýylyň iýun aýynyň ahyrynda Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosy we başga-da 12 sany media we adam hukuklaryny gorap çykyş edýän guramalar prezident Berdimuhamedowyň adyna hat ýazyp, “Nepesgulyýewiň bikanun tussaglygyny bes etmäge” we onuň derhal türmeden boşadylmagyna çagyryş etdiler.
“Eden-etdilikli tussag edildi”
2015-nji ýylyň dekabr aýynda Birleşen Milletler Guramasynyň Eden-etdilikli tussag edilmelere garşy iş topary Nepesgulyýewiň tussaglygyny “eden-etdilikli” diýip yglan etdi.
Media azatlygyna gözegçilik edýän ençeme toparlaryň, şol sanda “Freedom House” we “Serhetsiz reportýorlar” guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistan dünýäde media azatlygyny ýiti depeleýän ýurtlaryň hatarynda ýerleşdirilýär.
Türkmenistandaky syýasy ýagdaýlar sebäpli AÝ/AR-nyň Türkmen gullugynyň ýurduň içinde hereket edýän ofis edarasy ýok. Ýöne bu gulluk ýurduň döwlet kontrollygyndaky mediasyna türkmen dilindäki ýeke täk alternatiwa hökmünde ýerli çeşmeleriň berýän maglumatlary esasynda işleýär.
Nepesgulyýewiň tussag edilen ýylynda Türkmen gullugynyň dokuz habarçysyndan altysy edilýän basyşlar zerarly öz işini taşlamaga mejbur edildi.
AÝ/AR-sy hususy, garaşsyz halkara habar guramasy bolup, onuň gepleşikleri radio, internet, telewideniýe we mobil internet arkaly 23 ýurda, şol sanda Orsýete, Ukraina, Eýrana, Owganystana, Pakistana, Merkezi Aziýa we Kawkaz respublikalaryna ýetirilýär. AÝ/AR-sy Birleşen Ştatlaryň Kongresiniň Gubernatorlaryň Teleradiogepleşikler Geňeşi (BBG) tarapyndan maliýeleşdirilýär.


text:
Müsüriň premýer-ministri “Musulman doganlary” guramasyny “terrorçy” topar diýip atlandyrdy. Bu barada Müsüriň döwlet mediasy habar berdi.
Premýer-ministr Haşem Beblawiniň metbugat wekiliniň sişenbe güni eden bu çykyşynyň öňüsyrasynda Kairden demirgazyk tarapda ýerleşýän Mansoura şäheriniň polisiýa bölüminiň öňünde awto ulaga salynan bomba partladylypdy.
Bina zeper ýetiren bu partlamada azyndan 14 adam wepat bolupdyr we 100 çemesi adam ýaralanypdyr.
Şol bir wagtda-da “Musulman doganlary” guramasy sişenbe günki bu partlamany “berk ýazgaryp” çykyş etdi.
Premýer-ministriň metbugat wekili bolsa partlamalarda “Musulman doganlary” guramasyny aýyplady. Partlamadan bir gün öň Ansar Beit al-Makdis guramasy harbylaryň goldawyna daýanýan Müsüriň dünýewi wagtlaýyn hökümetine gulluk edýän howpsuzlyk güýçlerini “dinden çykan” diýip atlandyrypdy.
Bu topar yslamçy prezident Muhammad Morsiniň häkimiýet başyndan çetleşdirilmeginden soň ýurtda howpsuzlyk güýçlerine edilen köp hüjümleriň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Türkiýe respublikasyna iş saparynyň ikinji gününde türk kärdeşi Rejep Taýyp Erdogan bilen duşuşyp, ikitaraplaýyn ykdysady hyzmatdaşlygy, hususan-da energiýa pudagyndaky hyzmatdşlygy ilerletmek barada maslahat etdi.
Türkmen metbugaty 7-nji awgustdaky duşuşygyň Stambuldaky «Tarabýa» köşgünde bolandygyny ýazýar.
Türk metbugaty iki lideriň özara gatnaşyklary mundan beýläk hem ösdürmek barada geçiren gepleşiklerine Türkiýäniň bilim ministri Nabi Awçiniň, maşgala we sosial syýasat ministri Aýşenur Islamyň hem gatnaşandygyny habar berýär.
Şeýle-de türk metbugaty Türkiýäniň Türkmenistana, ýurduň energiýa mätäçlikleri sebäpli, aýgytlaýjy ýurtlaryň biri hökmünde seredýändigini belleýär.
Türkmenistan bilen Türkiýe geçen noýabrda çarçuwalaýyn ylalaşyga gol çekdi. Aşgabat bu şertnama astynda TANAP atlandyrylýan täze gaz proýektini gaz bilen üpjün etmäge gatnaşar.
Bu geçirijiniň türkmen gazyny Türkiýäniň üstünden Ýewropa aşyrmagyny garaşylýar.
Mundan başga, Türkmenistanyň «Türkmengaz» kompaniýasy bilen Türkiýäniň hususy «Atagaz» kompaniýasynyň arasynda hem, türkmen gazyny almak we satmak boýunça şertnama baglaşyldy.
Türkmen prezidenti 7-nji awgustda Stambuldan Aşgabada dolandy.


text:
Hepdäniň ikinji güni Moskwada ABŞ-niň prezidenti Barak Obama orsýetli oppozisiýa wekilleri bilen duşuşdy.
Garaşsyz syýasatçy Wladimir Ryžkowyň Azatlyk radiosyna aýtmagyna görä, Orsýetde demokratiýa, adam hukuklary problemalary gozgaldy.
Gürrüň hususan-da, ÝUKOS–yň işi, söz azatlygynyň çäklendirilişi, erkin saýlawlaryň ýokdugy barasynda boldy. Oppozision partiýalary hasaba almak, korrupsiýa ýaly meseleler gozgalyp, mitingleriň dargadylyşy barasynda gürrüň edildi. Barak Obama orsýetli syýasy tussaglaryň sanawy gowşuryldy.
Duşuşyga “Raýdaşlyk” hereketiniň liderleri Boris Nemsow, Garri Kasparow, “Ýabloko” partiýasynyň ýolbaşçysy Sergeý Mitrohin, Orsýet kommunistleriniň lideri Gennadiý Zýuganow we beýleki belli syýasatçylar gatnaşdy.


text:
Ak Tam prezident Barak Obamanyň Nowruz baýramy mynasybetli eden çykyşyny we onuň Eýranyň ýaşlaryny öz liderlerine basyş etmäge hem ýurduň ýadro programasy boýunça ylalaşygy kabul etmäge ündemeklerine çagyrdy.
Barak Obamanyň ABŞ-da we beýleki dünýä ýurtlarynda Nowruz baýramyny belleýänleri gutlap, eden bu çykyşynda şeýle diýilýär: “Bu müňlerçe ýylyň dowamynda maşgalanyň we dost-ýarlaryň arasynda baharyň hem täze ýylyň gelmegini bellemegiň bir pursadydyr. Geçen hepdede meniň aýalym Mişel Nowruz baýramyny bu ýerde Ak Tamda bellemäge ýardam etdi. Bu janly medeniýetleriň, tagamlaryň, sazlaryň we bärde, Birleşen Ştatlarda her gün çäksiz goşant goşýan diaspora jemgyýetlerimiziň dostlugynyň dabaralanmasy boldy".
"Şu ýyl Eýran Yslam Respublikasynyň we halkara jemgyýetçiliginiň, şol sanda ABŞ-nyň arasynda öňegidişligiň bolmagyny göz öňünde tutýar. Men bu mümkinçilikden peýdalanyp, Eýranyň halkyna we liderlerine göni ýüzlenmek isleýärin”, diýip Barak Obama, şeýle-de, “Şu ýyl biz biziň ýurtlarymyzyň başgaça gelejege tarap eýermekleri üçin onlarça ýyllaryň dowamyndaky has gowy mümkinçilige eýe bolýarys. Bir ýyldan sähel gowrak mundan ozal biz Eýranyň ýadro programmasy boýunça başlangyç derejede düşünişmekligi gazandyk. Taraplaryň ikisi-de borçnamalarymyza eýerdi" diýdi.
Barak Obama ABŞ-nyň we Eýranyň meseläni diplomatik ýollar arkaly parahatçylykly çözüp biljekdigine ynam bildirdi we çykyşynyň soňunda şeýle diýdi:
"Onlarça ýylyň dowamynda biziň halklarymyzyň ynamsyzlyk we gorky sebäpli arasy açyldy. Häzir baharyň ýaňy başlanan wagty. Bizde şans – biziň ýurtlarymyzyň, dünýäniň bähbidine bolup biljek geljekki ençeme ýyla niýetlenen öňegidişligi gazanmaga şans bar. Häzir bu bize bagly, pursatdan we täze möwsümde gülläp ösüp biljek mümkinçiliklerden peýdalanmak eýranlylara we amerikanlara bagly”.


text:
Awstraliýanyň premýer-ministri Tony Abbot “Yslam döwleti” atly toparyň hatarynda söweşmegi bes edip, öýlerine dolanmak isleýän awstraliýalylaryň amnistiýa edilmejekdigini aýtdy.
Mundan öň, Awstraliýanyň Tele-gepleşikler korporasiýasy, gürrüňi gidýän ekstremist toparda söweşmek üçin alnyp gidilen, emma häzirki wagtda Ýakyn Gündogary terk edip, öýlerine dolanmak isleýän üç awstraliýaly bilen Kanberranyň gepleşikleri geçirýändigini habar beripdi.
Abbot bu mesele boýunça ýaýradan ilkinji köpçülikleýin beýanatynda daşary ýurtda söweşijileriň hatarynda uruşmaga giden awstraliýalylar, Siriýadaky we Yrakdaky konflikte gatnaşmagy berk gadagan edýän kanunlary bozdular diýdi.
“Eger, siz Awstraliýanyň kanunlaryny bozup, ýalňyş ekstremizmiň adyna günäsiz adamlary öldürseňiz, biz sizi bu ýurtda gowy garşy almarys” diýip, Abbot öz beýanatynda belleýär.
Şeýle-de, ol “eger siz terrorçy topara goşulmak üçin daşary ýurda gitseňiz we soňra yzyňyza Awstraliýa dolanmak isleseňiz, onda siz ýurda geleniňizde tussag edilersiňiz” diýdi.


text:
Türkmen häkimiýetleri ýurduň oba hojalygy barada yzygiderli alada edip gelýändiklerini aýdýarlar. Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasary A.Ýazmyradow 25-nji aprelde geçirilen hökümet maslahatynda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň barşy barada hasabat berip, welaýatlarda gowaça ekişiniň iň soňky gektarlarda alnyp barylýandygyny, ekin üçin bölünip berlen ýerleriň uly böleginde eýýäm gögeriş alnandygyny, daýhanlaryň zerur tehnika bilen üpjün edilýändigini aýtdy.
Kärendeçi daýhanlaryň ýagdaýy bilen gyzyklanyp, Azatlyk Radiosy Daşoguz welaýatyndan 48 ýaşly kärendeçi Gülsenem Togtaýewa bilen söhbetdeş boldy.
Gülsenem Togtaýewa: Kärende alanyma 16-17 ýyl boldy. Şondan bärem kärendämden gowy girdeji alýaryn.
Azatlyk Radiosy: Näçe gektar kärende ýeriňiz bar?
Gülsenem Togtaýewa: Iki gektar kärende ýerim bar. Ýöne suwy, döküni wagtynda berilse, gowy hasyl berýär. 8-9 ton tabşyran wagtym boldy. Suw bol bolsa bolýar. Geçen ýyl, mysal üçin, suw ýetmedi, ýöne şonda-da üç ýarym tonna pagta tabşyrdym, gowuja girdeji aldym, ýaman däl, bolýar.
Azatlyk Radiosy: Näçe girdeji aldyňyz?
Gülsenem Togtaýewa: Köne puldan 15 million girdeji aldym (3 müň manat. 1 manat = 2.85$). Ýygym döwri alan pulum bilen 20 milliona ýetýär.
Azatlyk Radiosy: Suw ýetmezçiligi näme sebäpli ýüze çykdy?
Gülsenem Togtaýewa: Suw, garaz, hemme ýerde bolmady, sebäbini bilmedim. Birinji gezek suw gijigip berildi. Şonuň üçin pagtaň gunçasy döküldi, bolmasa hasylymyz has oňat bolardy.
Azatlyk Radiosy: Kärende ýeriňizde maşgalaňyzdan näçe adam bolup işleýärsiňiz?
Gülsenem Togtaýewa: Biz maşgalamyz köpçülik, 18 jan dagy bar. Kärende ýerimizde 5 adam bolup işleýaris. Pagtany özümiz ýygýarys. Meýdandan adam äkelip ýygdyrmaýarys. Özümiz otaýarys, pagta ýygymda hem özümiz işleýäris. Bazada özümiz eltip tabşyrýarys.
Azatlyk Radiosy: Ekiş döwri kynçylyk çekmeýärsiňizmi?
Gülsenem Togtaýewa: Ekiş wagtynda käwagt kyn bolýar. Ekişde traktor ýetmezçiligi bolýar käbir halatlarda.
Azatlyk Radiosy: Ekişden başga wagt ýagdaý nähili?
Gülsenem Togtaýewa: Ekişden başga wagt traktorçylara baryp ýüz tutýaryn. Joýa wagty kömek soraýarys. Brigadiriň özi bu zatlara gözegçilik etmeýär.
Azatlyk Radiosy: Traktorçylara goşmaça pul töleýärsiňizmi?
Gülsenem Togtaýewa: Hawa, özümiz jubimizden nagt pul töleýäris.
Azatlyk Radiosy: Gektaryna näçe töleýärsiňiz?
Gülsenem Togtaýewa: Köne puldan 15 müň manat töleýäris. Diňe traktor zerur bolanda töleýaris. Gowaça çöpüni hem ordurmak üçin baryp aýtmaly. Şondan soň gelip orýarlar. Oba hyzmaty tehnika üçin diýip pul tutýar, ýöne şondan daşary-da biz traktorçylary kömege çagyryp, olara goşmaça töleýäris. Tölemeseň, traktoryň ýagy ýok diýen ýaly bahana bilen ýumşuňy etmejek bolýar. Onsoň edilmeli işler gijä galýar. Şonuň üçin pul berip, “Bar ýag guýdur-da bize kömek et” diýip, haýýş edýärsiň.
Azatlyk Radiosy: Pagta ýygýan maşynlaryň hyzmatyndan peýdalanýarsyňyzmy?
Gülsenem Togtaýewa: Ýok, maşgalamyz bolup, elimiz bilen pagta ýygýarys.
Azatlyk Radiosy: Şu ýerden alýan girdejiňiz maşgala eklenjiňize ýetýärmi?
Gülsenem Togtaýewa: Ýok ýetmeýär. Ony hasaplap gör. Biz 18 adam, bäş bolup, ýerde zähmet çekýäris. Galanlary hem şol girdejiden gün görmeli.
Azatlyk Radiosy: Maşgalaňyzy eklemek üçin gapdalyndan näme edýärsiňiz?
Gülsenem Togtaýewa: Mellegimize hemme gök önümleri ekýäris. Towuk saklaýaryn, şeýdip maşgalany ekleýärin-dä.
Azatlyk Radiosy: Döwlet tarapyndan daýhanlara nähili goldaw gerek?
Gülsenem Togtaýewa: Prezidentimiz daýhanlara kömek etmeli diýýär. Daýhanbirleşigi traktorlara wagtynda ýagyny berip dursa, belki zerur bolan işler wagtynda edilerdi. Bu zatlary ýolbaşçylar idemeýär.
Azatlyk Radiosy: Şu ýyl ekiş ýagdaýyňyz nähili?
Gülsenem Togtaýewa: Gijä galdyk, häzir biziň ýerlerimizde suw ýatyr. Häli taba gelmedi. Aýyň aýaklarynda dagy geläýmese.
Azatlyk Radiosy: Halka kärende ýerleri ýeterlik berilýärmi?
Gülsenem Togtaýewa: Ýok, täze hojalyklarda kärende ýeri ýok. Şol öň alanlarda bar.
Azatlyk Radiosy: Kärende ýerini edinmek isleýän köpmi?
Gülsenem Togtaýewa: Täze ýaş maşgalalar ýer bolsa hemmesi-de edinjek. Zähmet çekjekler. Oňa ýer ýok-da. Öň köp ýer alanlar, ýerlerini beresleri gelmeýar. 10-15 gektar alanlar hem bar. Ýöne her kim öz maşgalasynyň aladasyny edýär.


text:
Olaryň biri Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi, beýlekisi bolsa Türkmenistanyň Jemagat hojalygy ministrligidir.
Türkmenistanyň Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrligi ozalky Durmuş taýdan üpjünçilik ministrliginiň binýadynda döredilen täze ministrlikdir. Täze ministrligiň öňünde durýan wezipe döwletiň zähmet, demografiki howpsuzlygy üpjün etmek we ilaty durmuş taýdan goramak boýunça syýasatyny durmuşa geçirmekden ybarat bolmalydyr diýip, Berdimuhamedow nygtady.
Mundan başga-da prezident Zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministrliginiň öňünde ilatyň iş bilen üpjünçiligine gözegçilik etmek, şeýle hem ýurduň raýatlaryny işe ýerleşdirmäge ýardam bermek we olary işsizlikden goramak, raýatlaryň bir ýerden başga ýerlere işlemäge gitmegi bilen bagly meseleler boýunça döwlet kömeklerini etmek wezipelerini amala aşyrmagy borç edip goýdy.
Türkmenistanyň zähmet we ilaty durmuş taýdan goramak ministri wezipesine Bekmyrat Şamyradow bellenildi.Jemagat hojalygy ministrligi
Türkmenistanyň jemagat hojalygy ministri wezipesine Arslan Ýagşymämmedow bellenildi.
Türkmenistanyň Jemagat hojalygy ministrliginiň döredilmeginiň zerurlygyny Berdimuhamedow ýurtda döredilýän täze desgalardyr seýilgähleri, awtomobil ýollaryny talaba laýyk ýagdaýda saklamak boýunça alnyp barylýan işleriň ep-esli artandygy bilen düşündirdi.
Häzirki wagta çenli jemagat hojalygyna degişli işleri ýerli häkimliklere degişli bolan ýaşaýyş jaý-jemagat hojalyk kärhanalary amala aşyrýardy. Emma Berdimuhamedow bu gulluklaryň agzalan binalary we desgalary abatlamak we olary göwnejaý ýagdaýda saklamak boýunça alnyp barylýan işleriň hötdesinden doly gelip bilmeýändiklerini aýtdy.
Prezidentiň aýtmagyna görä, täze ministrlik uly görnüşli jemagat hyzmatlaryny amala aşyrýan ministrlik bolar. Onuň wezipesine ýaşaýyş jaý gorunyň ýagdaýyny gowulandyrmak we ony abatlamak boýunça işleri geçirmek, suw we ýylylyk, lagym ulgamlaryna hyzmat etmek, ilaty elektrik energiýasy bilen üpjün etmek boýunça alnyp barylýan işleri ýola goýmak, daşarky abadanlaşdyryş işlerini geçirmek, arassalaýyş işlerini alyp barmak, ilatly ýerleri gazlaşdyrmak girýär.
Prezidentiň permany bilen Türkmenistanyň jemagat hojalygy ministri wezipesine Arslan Ýagşymämmedow bellenildi.Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
Siriýanyň içindäki aktiwistleriň berýän maglumatyna görä, prezident Başar al-Assada ygrarly güýçler Hama şäherine hüjüme başlapdyrlar. Aktiwistleriň sözlerine laýyklykda, hökümet güýçleri ilatly regionlary harby ulaglardan oka tutupdyrlar.
Emma bu baradaky maglumatlary garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklamak başartmady.
Bu aralykda hökümet güýçleriniň Homs şäheriniň gabawyny dowam etdirýändikleri barada hem maglumat gowuşýar. Şäheriň gabawy eýýäm 13-nji güne girdi. Homsda düýnüň dowamynda azyndan 20 adamyň öldürilendigi aýdylýar.
Fransiýa Siriýanyň halkyna hemaýat etmek isleýän guramalar üçin bir million ýewrolyk ätiýaçlandyryş fondunyň döredilendigini mälim etdi.
Şol bir wagtda Müsür BMG-niň Baş Assambleýasynda Siriýa boýunça rezolýusiýanyň taslamasyny ýaýradyp başlady. Rezolýusiýada Başar al-Assadyň režimi adam hukuklaryny bozýandygy sebäpli berk ýazgarylýar, şeýle-de Arap Ligasynyň Assadyň häkimiýetden çetleşdirilmegi boýunça öňe süren teklibi goldanylýar.
Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žüpe
Mundan öň, 4-nji fewralda, Orsýet bilen Hytaý BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşeinde şuňa meňzeş mazmunly rezolýusiýa weto goýupdylar.
Şu gün Fransiýanyň daşary işler ministri Alen Žüpe
bu meselä ünsi çekip, şeýle çykyş etdi:
—Biz häzir Howpsuzlyk Geňeşiniň rezolýusiýasyna täzeden seredip, Orsýeti razy etmäge synanyşarys. Biz rezolýusia boýunça Baş Assambleýada hem ses berişlik geçireris. Eger-de dünýäniň 130-140 ýurdy “Adam gyrgynçylygyny bes etmeli” diýse, onda biz Arap Ligasynyň hödürlän planyny berjaý etmeli bolarys.
BMG-niň Baş Assambleýasynda seredilýän rezolýusiýalara weto goýmak diýen ýaly zat ýok, ýöne olaryň berjaý edilmegi hem hökmany däl.
Maglumata görä, Müsüriň hödürleýän rezolýusiýasy boýunça ses berişligiň ertir hem geçirilmegi mümkin. Eger-de rezolýusiýa kabul edilse, onda bu Baş Assambleýanyň Siriýa boýunça iki aýyň dowamynda kabul eden ikilenji rezolýusiýasy bolar.


text:
Britan wäşisi Saşa Baron Koen bütin dünýäde ýiti ýumory bilen meşhurlyk gazandy. “Borat” we “Bruno” atly meşhur kinolaryň ýyldyzy bu gezek ekrana öz raýatlaryny demir penjede saklamaga dyrjaşýan gözçykgynç bir diktatoryň keşbinde dolanyp geldi.
Ýöne “Diktatory” görkezmelimi ýa ýok?
Siz “Diktatordan” aljak zadyňyzy perde syrylyp, Demirgazyk Koreýanyň merhum lideri Kim Çen Iriň ýalpyldawuk suratyna gözüňiz düşen badyna duýmaly. Bu film, aýdylmagyna görä, şonuň “eziz ýadygärligine” bagyşlanyp döredilipdir.
“Borat” filmi özleriniň ýaňsa alynýandygyny ýaňzydyp, tomaşaçylary oňaýsyz bir ýagdaýa salan bolsa, “Diktator” filminiň degişme-kinaýalary kinossenaride hem, surata düşürilişinde hem esasan Holliwud däplerine daýanýar.
"Diktator" filminiň resmi tanyşdyrylyş wideosy
Baron Koeniň “Diktatordaky” obrazy, Demirgazyk Afrikanyň toslama Wadiýa döwletiniň Admiral generaly Aladin dünýäniň ýakasy gaýyşly awtokratlarynyň birnäçesiniň garyşdyrylan gylyk-häsiýetlerini özünde jemleýär.
Liwiýanyň merhum polkownigi Muammar Kaddafi ýaly, Aladin ýaş hem syrdam aýallardan düzülen janpenalar topary bilen gezýär. Yragyň merhum prezidenti Saddam Hüseýin ýaly, ol öz ýakynlaryna we hantamalara elini ogşadýar.
Türkmenistanyň öňki prezidenti, özüne “Türkmenbaşy” diýdiren we aý, hepde atlaryny üýtgedip, ýanwara öz adyny, aprele ejesiniň adyny dakan merhum Saparmyrat Nyýazow ýaly, Aladin Wadiýa dilindäki “oňyn”, “tersin” ýaly möhüm sözleri öz ady bilen çalşyrdýar. “Sen aladin habaryny isleýärsiňmi ýa-da birinji aladin habaryny?” diýip, doktor haldan gaçan näsagdan soraýar. “Siz HIV – aladin.”
Wadiýanyň “söýgüli sütemkäri” öz global ygtybarlylygyny ýokarlandyrmak maksady bilen ýadro ýaragyny edinmegiň yşgyna düşýär. “Her kimde biri bar” diýip, ol kömekçisine aýdýar. “Hatda Mahmut Ahmedinejatda hem, ýogsam ol “Maýami Waýsdäki” şugulça çalym edýär”. (1980-nji ýyllaryň telegepleşigi ‘Miami Vice’ göz öňünde tutulýar.)
Aladin Nýu-Ýorka, BMG-niň öňüne gelmäge mejbur edilýänçä edenini edip gezýär. Ýöne ol bu ýerde Hamid Karzaýa meňzeş biriniň Wadiýany demokratiýa öwrüp, onuň nebit bähbitlerini günbatar, rus we hytaý firmalaryna satmak planynyň pidasyna öwrülýär.
Gynalyp öldürilmeli edilen Aladin ölümiň öýünde tussaglykdan gaçyp, Brýuklinde organiki önümleri satýan hukuk aktiwistiniň dükanynda pena tapýar.


text:
Pakistanyň Karaçi şäherinde amala aşyrylan ulag partlamasynda ölen 45 adamyň hatyrasyna matam tutulýar.
Duşenbe güni ýerli häkimiýetler şaýy musulmanlarynyň metjidiniň golaýynda bolan partlamanyň pidalary üçin bir gün matam yglan etdiler.
Ýerli häkimiýetleriň berýän maglumatyna görä, ýekşenbe güni bolan partlamada başga-da 150 adam ýaralanypdyr.
Azatlyk Radiosynyň pakistan gullugyna özüni “Jundallah sünni toparynyň metbugat wekili” diýip tanyşdyran bir adam jaň edip, bu partlamanyň jogapkärçiligini öz üstlerine aldy. Emma muny başga garaşsyz çeşmeler arkaly tassyklatmak başartmady.


text:
Orsýetiň prezidenti Wladimir Putiniň 11-nji dekabrda Hindistana etjek resmi saparynyň dowamynda Orsýetiň Hindistanyň ýadro energiýa pudagyna has giň derejede gatnaşmak, bu ýurda suwuklandyrylan tebigy gazy akdyrmak we Şanhaý Hyzmatdaşlyk guramasyna agza bolmagy teklip etmek ýaly meseleleri gozgamagyna garaşylýar.
Orsýetiň prezidentiniň kömekçisi Ýuriý Uşakow Orsýetiň we Hindistanyň ýadro hyzmatdaşlyk boýunça strategiýa taýdan ähmiýetli dokumente gol çekmegi planlaşdyrýandygyny 9-njy dekabrda habar berdi.
Orsýetiň ilçisi Aleksandr Kadakin Putin bilen Hindistana sapar etjek resmi toparyň Hindistana nebit we suwuklandyrylan gaz eksportyny maslahat etmekçidigini habar berdi. Ýarag söwdasynyň hem gün tertibinde maslahat edilmegine garaşylýar. Hindistan Orsýetde öndürilýän ýaragyň iň uly hyrydary.


text:
Anna güni “Jamaat Ansarullah” atly terror topary wideo ýazgy ýaýradyp, onda özüniň agzalarynyň Täjigistandadygyny belläp, “imansyzlary” öldürmäge çagyrdy.
Wideo ýazgyda sakgally, owgan eşigindäki bir adam özüniň we ýaragly toparyň Täjigistandadygyny aýdýar. Ol terror hüjümleri amala aşyryp, ähli “imansyzlary” öldürmäge çagyrýar.
Bu wideo ýazgy 7-nji sentýabrda “Youtube” web-saýtynda ýerleşdirilipdir. Ýöne täjik mediasy bu barada diňe şu anna güni habar berdi.
“Jamaat Ansarullah” topary geçen ýylyň sentýabrynda Täjigistanyň Hojent şäherinde bir janyndan geçen hüjümçiniň amala aşyran hüjüminiň jogapkärçiligini öz üstüne alypdy.


text:
Düýbi Awstriýanyň paýtagty Wenada ýerleşýän “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň internet saýty gaýtadan işläp başlady. “Türkmenistanyň hronikasy” atly oppozision mazmunly bu saýt geçen ýylyň dekabr aýynyň ortalarynda petiklenipdi. Habar berlişine görä, hökümete degişli bolmadyk guramanyň saýtyna öňem birnäçe sapar hüjüm edilipdir.
Ýakyn günlerde işläp başlan bu saýtyň guramaçylary onuň indi düýpden täze görnüşde işleýändigini aýdýarlar. Azatlyk Radiosy “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatullin bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Siziň saýtyňyzyň indi täze bir görnüşde işläp başlandygy aýdylýar, onuň öňküsinden nähili tapawudy bar?
Farid Tuhbatullin: Onuň daşky görnüşi köp üýtgemedi, emma mazmuny we tehniki taraplary üýtgedildi. Saýta ençeme sapar edilen hüjümlerden soň, biz, şol ýaramaz tejribeleri nazara alyp, ony has pugtalandyrdyk. Üstesine, biz saýtyň syýasatyny üýtgetmek kararyna geldik. Biz indi diňe bir täzelikleri çap etmek bilen çäklenmeris. Biz indi analizleri çap etmek we interwýulary geçirmek bilen, saýtymyzyň informasion bölegini giňeldýäris.
Azatlyk Radiosy: “Türkmenistan hronikasy” bir aýa golaý wagtlap işlemedi. Bu saýt näme sebäpden şonça wagtlap ýapyk durdy? Onuň işläp başlamagyna näme päsgel berdi?
Farid Tuhbatullin: Biz bu sapar güýçli spesialistler bilen gatnaşykda bolduk. Olar biz üçin ýörite barlaglary geçirdiler we saýt bilen bagly köp kemçilikleri anykladylar. Biz maslahatlaşyp, şol kemçilikleri düzetdik. Şeýle-de, biz saýtymyzyň we guramamyzyň mundan beýläk etjek işleriniň strategiýasyny-da işläp düzdük.
Azatlyk Radiosy: Farid, bir aý mundan ozal saýtyňyzyň birden işlemän galmagyna näme sebäp bolupdy?
Farid Tuhbatullin: Bu hakerleriň nobatdaky hüjümi bolupdy. Hüjüm edilende, saýtda pornografiýa mazmunly suratlar peýda bolupdy, meniň adyma, şeýle-de saýtyň üstünde işleýän beýleki adamlaryň adyna ýazylan kemsidiji mazmunly maglumatlar peýda bolupdy.


text:
Orsýetiň iki sany oppozision partiýasy 2016-njy ýylda geçjek parlament saýlawlaryndan öň birleşmäge razy boldy.
Öldürilen oppozisioner Boris Nemtsowyň döreden RPR-Parnas partiýasy bilen korrupsiýa garşy blogçy Alekseý Nawalnynyň "Progres" partiýasy bilelikdäki güýje öwrüler.
Olar 17-nji aprelde çap eden beýanatlarynda jemgyýetçilik we raýat güýçlerini ýalançylyga, korrupsiýa, agressiýa, ykdysady we raýat azatlyklarynyň basylyp ýatyrylmagyna garşy, ýurtda demokratik döwlet gurmak üçin umumy platformalarda birleşmäge çagyrdylar.


text:
Eýranda geçirilen saýlawlardaky sesleriň 90%-niň sanalmagy netijesinde prezident Hassan Rohaniniň reformaçy ýaranlarynyň ýurduň 290 orunlyk Paralmentine Tährandan dalaş eden ähli 30 kandidatynyň hem ýeňendigi yglan edildi.
Ses sanalyşyk reformaçylaryň Ekspertler Assambleýasyna geçirilen saýlawlarda hem öz bäsdeşleri – aşa dinçilerden üstün çykandyklaryny görkezdi.
Şu ýylyň başynda dünýäniň iri döwletleri bilen Tähranyň arasynda Eýranyň ýadro programmasy babatynda ylalaşyk gazanylandan soň, bu - ýurtdaky geçirilýän ilkinji saýlawlardyr.
Deslapky netijeler yglan edilenden soň, prezident Hassan Rohani öz hökümetiniň saýlawlarda saýlanan islendik tarap bilen işleşjekdigini aýdyp, beýanat ýaýratdy.
“Bäsdeşlik tamamlandy. Eýranyň öz içindäki kuwwadyna we halkara arenasyndaky mümkinçiliklere görä ýurduň ykdysadyýetinde täze sahypany açmagyň wagty geldi” diýip, Rohani beýanatynda nygtady.
26-njy fewralda geçirilen saýlawlardan iki gün hem soň sesleriň sanalmagy dowam etdi.
Ýurduň Içeri işler ministrligi ses bermäge hukugy bolan eýranlylaryň 60%-niň, ýagny 35 million çemesi raýatyň saýlaw uçastoklaryna gelendigini mälim etdi.
Ýeri gelende bellesek, Ekspertler Assambleýasy ýurduň baş ruhany liderini bellemek we wezipesinden aýyrmak hukugyna eýedir. 8 ýyllyk möhlet bilen saýlanýan Ekspertler Assambleýasy 76 ýaşly Aýatolla Ali Hameneýiden soňky ýokary ruhany lideri bellemegi hem ähtimaldyr.


text:
HelpAge International guramasynyň «Global AgeWatch Index 2014» atly hasabatynda aýdylmagyna görä, Türkmenistanda aýlyk pensiýa haky 37 dollara barabar.
Hasabatda getirilýän maglumatlara görä, şu ýyl Türkmenistanda gartaň adamlaryň sany 400 müňe golaý, bu ýurduň ilatynyň 6.7 prosentini tutýar.
HelpAge International guramasynyň prognozyna görä, 2030-njy ýylda gartaň adamlar umumy ilatyň 11.4 prosentini düzer, 2050-nji ýylda bolsa bu görkeziji 18.1 prosent bolar.
Hasabatda Türkmenistanda erkek adamlaryň 62, aýallaryň bolsa 57 ýaşynda pensiýa çykýandygy aýdylýar.
Azatlyk radiosy Türkmenistanda ortaça pensioneriň durmuş-ýaşaýyş şertleri bilen gyzyklanyp, aşgabatly pensioner, raýat aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow bilen söhbetdeş boldy.


text:
Daşoguz welaýatynda gurluşyk harytlary göz-görtele gymmatlap, häzir geçen ýyl bilen deňeşdirilende bahalaryň arasynda 75-90% çemesi tapawudy görse bolýar.
Mysal üçin, Köneürgenjiň “Ak bazarynda” geçen ýyl metal şiferiň bahasy 300 manat bolan bolsa, häzir ol 550 manada çykdy; ozal 125 manada duran 5 metrlik tagta häzir 250 manada satylýar; 2015-nji ýylda 10-lyk diametrli armaturyň bir metrine 2 manat soralan bolsa, häzir oňa 5 manat nyrh kesilýär.
Garaz, ýurduň demirgazyk welaýatynda esasan daşary ýurtlardan getirilýän gurluşyk harytlarynyň tas ählisiniň diýen ýaly bahalary galdy. Nyrhlaryň artmagy bilen birlikde söwda nokatlarynyň tekjelerinde gurluşyga degişli harytlaryň sanawy hem kemelýär.
Bu ýagdaýlaryň hem jaý gurmakçy ýa-da ýaşap oturan tamyny remont etmekçi bolýan hojalyklara ykdysady taýdan juda ýaramaz täsir edýändigi aýdylýar.
“Geçen ýyl ini dört, boýy alty metrlik bir otagly jaýyma pol düşetmek üçin zerur bolan tagtany bahaladypdym. Şol wagt 1 müň 100 töweregi manat bolupdy. Pul toplap zerur materiallary soňra alaryn diýip, goýupdym. Geçen hepde bazara barsam, şol bir möçberdäki materiallar üçin 2 müň 500 manat soradylar. Indi jaýymy oňartmak işinden doly el çekäýmeli boldy” diýip, daşoguzly ildeşlerimiziň biri özüniň düşen ýagdaýyny gürrüň berdi.
Gurluşyk harytlarynyň bahalarynyň birdenkä ýokarlanmagy ýurtda dollar söwdasyna girizilen gadagançylyk we munuň netijesinde gara bazardaky dollaryň bahasynyň artmagy bilen baglanyşdyrylýar.
“Biz harytlary daşary ýurtdan dollara satyn alyp getirýäris. Hökümetden dollary satyn alyp bolmaýar; gara bazardan tas iki esse nyrhyny töläp alýarys. Bahany hem şoňa görä kesgitleýäris” diýip, özüni Babajan diýip tanyşdyran ýerli söwdagärleriň biri gürrüň berýär.
Babajan harytlaryň bahalarynyň artmagy bilen oňa bolan talabyň hem azalandygyny, indi öz söwda nokadyny-da ýapmaly boljakdygyny sözüniň üstüne goşdy.
“Eýýäm näçe aýdyr söwda ýok. Girdejiden-ä geçdik, zyýana galyp başladyk” diýip, Babajan zeýrenýär.
Gepiň gerdişine görä ýatlatsak, Türkmenistanda dollaryň resmi söwdasyna girizilen gadagançylykdan soň, dollaryň gara bazary täzeden janlanyp, diňe bir gurluşyk harytlarynyň däl, eýse azykdan başlap egin-eşigiň bahalaryna çenli ýokarlanandygy baradaky habarlar gelip gowuşýar.
Resmi kursa görä bir dollar 3,50 manat diýip kesgitlense-de, bir dollaryň gara bazardaky nyrhy 6 manada çenli ýetýär.
Galyberse-de, türkmen mediasynda Türkmenistanyň dürli künjeklerinde harytlaryň, şol sanda Daşoguzdaky gurluşyk materiallarynyň hem barha gymmatlap barýandygy, şeýle-de bu ýagdaýlaryň ýaşaýjylara ýetirýän täsirleri barada kelam agyz-da söz aýdylmaýar.


text:
Aşgabadyň “Mekan” köşgünde G.Berdimuhamedowyň prezident saýlanmagynyň üç ýyllygyna bagyşlap, dünýä türkmenleriniň gumanitar bileleşigi dabaraly forum geçirdi.
Oňa dünýäniň dürli ýurtlaryndan gelen watandaşlar, “Galkynyş” hereketine girýän jemgyýetçilik guramalaryň, habar serişdeleriniň wekilleri, ylym we medeniýet işgärleri gatnaşdy diýip, Türkmenistanyň döwlet mediasy aýdýar.
Prezidentiň alyp barýan syýasatyny, geçirýän reformalaryny çykyş edenler bir agyzdan goldady.
Forum Türkmenistanyň sungat ussatlarynyň konserti bilen tamamlandy.


text:
Hindistanyň premýer-ministri Narendra Modi geçen ýylda wezipä saýlanaly bäri ilkinji gezek Pakistana sapar eder.
Modi 25-nji dekabrda Owganystana sapar etdi we prezident Aşraf Ghani bilen duşuşdy, parlamentde çykyş etdi.
“Premýer-ministr Nawaz Şarif bilen şu gün Lahorda duşuşaryn we yzyma Deli gaýdyp gelerin” diýip Modi sitirlendi.
Pakistan hem Modiniň Lahora sapar etjekdigini tassyklady.
Modi Pakistana 2004-nji ýylda bäri sapar edýän Hindistanyň ilkinji premýer-ministri bolar.
Hindistan we Pakistan onlarça ýyllap dowam edýän serhet dawalaryndan we bir-birini terrorçylykda aýyplamaklaryndan soň parahatçylykly gepleşiklere gaýtadan başlamak barada ýakynda ylalaşdylar.


text:
Şu gün Siriýa Arap döwletleri ligasynyň wekilleri gelmeli. Bu ýurtda gandöküşligi ýatyrmak planyna laýyklykda, olar Arap döwletleri ligasynyň synçylaryny Siriýada ýerleşdirmäge taýýarlyk görmeli.
Arap synçylary bu ýurda şu wagta çenli çaknyşyklarda deňi-taýy bolmadyk pidalaryň yz ýany gelýär.
Siriýanyň oppozisiýasynyň milli Geňeşi soňky iki günde bolan çaknyşyklarda 200 töweregi adamyň ölendigini tassyklaýar.
Adam hukuklaryny goraýjylar diňe hepdänin ikinji güni parahat ýaşaýjylardan hem oppozisiýa wekillerinden 100-den gowrak adamyň öldürilendigini aýdýarlar.
Günbatar döwletleri ýene-de bir gezek Siriýa häkimiýetlerini ýazgaryp, Başar al-Assady häkimiýetden çekilmäge çagyrdy.


text:
Gyrgyzystanyň günortasyndaky Jalal-Abad welaýatynda gadagan edilen “Hizb ut-Tahrir” yslamçy toparynyň agzasy diýlip güman edilýän alty adam tussag edildi.
Gyrgyzystanyň regional polisiýasynyň duşenbe güni beren maglumatyna görä, gürrüňi edilýän şübhelileriň öýünde özbek we arap dilinde ýazylan ekstremistik mazmunly kitaplar we elektronik maglumatlar tapylandan soň, olar Suzak etrabynda tussag edilipdirler.
“Hizb ut-Tahrir” topary düýbi Londonda ýerleşýän sünni guramasydyr. Bu gurama musulman ýurtlarynyň ählisini Yslam halifatyna birleşdirmäge çalyşýar.
Bu toparyň agzalaryny we goldawçylaryny “ekstremist” diýip atlandyryp, gyrgyz hökümeti we öňki Sowet soýuzynyň düzümine giren başga-da birnäçe ýurt bu guramany gadagan etdiler.
Soňky aýlarda Gyrgyz hukuk goraýjy organlary ýurduň Jalal-Abad we Oş regionynda ekstremist dini toparlaryň agzasy bolmakda güman edilýän onlarça adamy tussag etdiler. Tussag edilen bu şübheliler Siriýadaky yslamçy gozgalaňlara söweşijileri taýýarlamakda güman edilýär.


text:
Müsüriň öňki prezidenti Hosni Mubarek Kairde başlanan sud seljerişliginde özüne bildirilen ähli aýyplamany ret etdi.
83 ýaşyndaky Mubarek korrupsiýada we öz 30 ýyla golaý dolandyryşyny soňlan fewral gozgalaňy mahalynda protestçileri öldürmek barada dil düwüşmekde aýyplanýar.
Aklawçysy Mubaregiň hassadygyny aýdýar. Eger ol protestçileri öldürmekde günäli tapylsa, ölüm jezasyny almaly.
Onuň ogullary Gamal we Alaa hem özlerine bildirilýän galplyk aýyplamalaryny ret etdiler.
Mubarek, onuň iki ogly, ozalky içeri işler ministri Habib al-Adli we ozalky ýokary derejeli polisiýa ofiserleriniň altysy Kairiň daşyndaky Polisiýa akademiýasynda, berk gorag ýagdaýynda sud edilýär.
Fewralda Mubaregiň işden çekilmegine getiren gozagalaň mahalynda 850 çemesi protestçi öldürildi.


text:
Şu ýyl türkmen daýhanlarynyň geçen ýylkysyndan artykmaç galla ýygnajakdygyny türkmen metbugaty ýazdy. 2011-nji ýylda 1 million 600 müň tonna galla ýygyljagy 25-nji maýda başlanan galla oragy kampaniýasynyň öňünden yglan edildi.
Daýhanlaryň özleri bolsa şu ýyl galla hasylynyň ýukadygyny aýdýarlar. Türkmenistanly daýhan Akmyrat aga şu ýyl hasylyň azlygyny howanyň amatsyz bolanlygyndan we oba hojalygy boýunça guramaçylyk işleriniň pes ýöredilenliginden görýär.
Tejenli agronom Akmyrat Ataýewiň Azatlyk Radiosyna gürrüň bermegine görä, oba hojalygy üçin iň amatly ýerler ýerli häkimiýetleriň we olaryň ýakyn töwereginiň elinde jemlenýär, emma olaryň ýerlerini beýleki kärendeçiler ýa hakynatutma adamlar işläp-bejerýärler.
Soňky ýyllarda Türkmenistanda oba hojalygyna degişli ençeme kanunlar kabul edildi. Daýhanlaryň ýer, suw, tohum we tehnika bilen üpjünçiligine degişli yzygiderli çäreleriň görülýänligi yglan edilýär. Daýhanlaryň öz öndüren önümlerini birža arkaly satmaga hukugy kanun esasynda kepillendirildi.
Nädip netije gazanyp bolar?
Türkmenistanda oba hojalygynyň netijeliligi ilkinji nobatda topragyň suwarylyşyna garaşly. Emma bilermenler mundan başga-da ençeme möhüm faktorlaryň bardygyny belleýärler.
Gazagystanly bilermen, Astanada ýerleşýän Ýewraziýa Milli uniwersitetiniň dosenti Saparbaý Jubaýewiň pikirine görä, oba hojalygynyň netijeliligi onuň gurluşyna we pudakdaky işiň guramaçylygyna bagly. Ol postsowet giňişliginde iň iri galla we un eksportçylarynyň biri bolan Gazagystanyň mysalynda oba hojalygynyň netijeli dolandyrylyşyna ünsi çekýär.
“Gazagystanda-da, beýleki Merkezi Aziýa ýurtlarynda bolşy ýaly, ekin meýdanlary satylmaýar. Emma 50 ýyllyk möhlet bilen daýhanlara kärendesine hususy ulanylyşa berilýär. Netijede ýurtda daýhanlar kärendesine alan ýerlerini öz bähbitleri we önümçiligiň berip biljek netijeliligi taýdan özbaşdak ulanyp bilýärler. Olar näme ekip, näme ýetişdirjegini özleri kesgitleýärler. Gazagystanda 10 ýyl bäri ulanylýan bu tejribe öz netijeliligini görkezýär” diýip, Jubaýew aýdýar.
Jubaýewiň pikiriçe, döwlet ýolbaşçylaryna garaşly administratiw gurluşly ýurtda oba hojalygynyň şowsuz dolandyrylýanlygyny tassyklaýan mysallar köp. Bilermen şeýle zady nygtaýar: eger türkmen häkimiýetleri oba hojalygyny ösdürmegi we daýhanlaryň baýamagyny isleseler, oba zähmetkeşlerine hasyl ýetişdirmekde-de, önümlerini satmakda-da bazar mehanizminden peýdalanmaga ýol bermeli.
Jubaýewiň bellemegine görä, oba hojalygynda döwletiň wezipesi – maliýe goldawy ýaly goşmaça ykdysady sazlaşdyryjyny ulanmakdan ybarat bolmaly.
Daýhan zähmeti
Tejenli agronom Ataýew ýer işläp bejermekde netijeliligi gazanmak üçin oňa has bilimli çemeleşmegiň, ekerançylyk medeniýetini ösdürmegiň zerurdygyny aýdýar: “Biziň esasy ýalňyşýan ýerimiz, daýhançylyk diýilse oňa bir çem gelen iş hökmünde garalýar. Bu nädogry zat. Ýer bilen iş salyşýan adam iň bir düşünjeli adam bolmaly. Ol bazar gatnaşyklaryna, ykdysadyýete, tehnika, himiýa gowy düşünýän adam bolmaly. Bir ýerde iň kyn iş bar bolsa bu daýhançylykdyr”.
BMG-niň Azyk we Oba hojalygy boýunça edarasynyň şu ýylyň martynda ýaýradan hasabatynda aýdylyşyna görä, Türkmenistanda daýhanlaryň zähmet haky beýleki pudaklaryň işgärleriniňkiden has az we ol beýleki pudaklardaky umumy ortaça aýlygyň diňe 57%-ne deň. Işlemäge ukyply oba ilatynyň iş bilen üpçünjiliginiň pesligi hasaba alynsa, bu görkeziji has hem aşaklaýar we ol bary-ýogy 26%-den ýokary geçmeýär.


text:
Ýakyn günlerde Düýbi Moskwada ýerleşýän Arhitektorlar bileleşikleriniň halkara assosiasiýasy ýylky konkursynyň netijelerini yglan etdi. Konkurs oktýabr aýynyň başynda Ermenistanyň paýtagty Ýerewanda geçirildi. 1992-nji ýyldan bäri ýylda geçirilýän konkursyň şu ýylky ýeňijileriniň arasynda türkmen arhitektorlary bar. Türkmen arhitektorlarynyň işine nähili baha berildi? Azatlyk Radiosy Arhitektorlar bileleşikleriniň halkara assosiasiýasynyň wekili Ýewgeniý Kolesow bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi kärdeşim Gözel geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Arhitektura boýunça bu konkursyň netijesinde nähili sylaglar berildi? Türkmen arhitektorlaryna nähili baýraklar berildi?
Ýewgeniý Kolesow: Iň gowy proýekt we iň gowy gurulan obýekt boýunça baýrak berildu. Iň ýokary gran-pri sylagyna şu ýyl orsyýetli iki topar we gürjüstanly arhitektorlar topary eýe boldular. Türkmen arhitektorlaryna 1-nji derejeli diplom berildi. Olar Türkmenistanyň Nebit-gaz döwlet institutynyň binalar toplumyny proýektirläp gurdular. Gurulan bu binalar iki ýyl mundan ozalky konkursda proýekt hökmünde gran-pri altyn medala eýe bolupdy. Indi ol durmuşa geçirilen obýekt hökmünde sylag aldy.
Azatlyk Radiosy: Türkmenlere ýene bir sylagyň berilendigi aýdylypdy,bu barada gürrüň berseňiz?
Ýewgeniý Kolesow: Konkursyň çäginde Türkmenistanyň Behistan zapowedniginde ýerleşýän Maşat-ata metjidini dikedýän restawratorlaryň işi-de sylaglandy.
Azatlyk Radiosy: Baha berlende haýsy kriteriýalardan ugur alyndy?
Ýewgeniý Kolesow: Halkara assosiasiýasyna agza bolan Arhitektorlaryň milli bileleşikleriniň başlyklaryndan düzülen žýuri tarapyndan baha berildi. Işlere professional nukday nazardan, olaryň gyzyklydygy we töwerek-daşa arhitektura hem ekologiýa taýdan utgaşýandygy nukdaý nazardan baha berilýär. Emma konkursa hödürlenýän işler başda her bir ýurduň milli arhitektorlar bileleşikleri tarapyndan saýlanýar.
Azatlyk Radiosy: Konkursyň geçirilip başlanyna şu ýyl 20 ýylyň dolanlygy habar berildi, ýubileý duşuşygy näme üçin Ýerewanda geçirildi?
Ýewgeniý Kolesow: Sebäbi halkara assosiasiýasynyň ýolbaşçylary ýylda üýtgäp durýar. Şu ýyl Ermenistanyň arhitektorlar bileleşiginiň ýolbaşçysy assosiasiýa baştutan saýlandy we duşuşyk Ýerewanda geçdi.
Azatlyk Radiosy: Arhitektorlar bileleşiginiň halkara assosiasiýasyna türkmenler baştutanlyk etdimi?
Ýewgeniý Kolesow: Hawa, Türkmenistanyň arhitektorlar bileleşiginiň baştutany öz ygtyýarlyklaryny şu ýyl tabşyrdy. Ata Gurbanlyýew Assosiasiýa geçen ýylda baştutanlyk edipdi. Ol Assosiasiýa döredileli bäri oňa iki gezek baştutan boldy. Onuň döredijilik işleri konkurslarda iki gezek tylla meda eýe boldy. Iki ýyl mundan ozal onuň Nebit-gaz institutynyň binalar toplumy proýekt hökmünde altyn medala eýe bolupdy. Gurbanlyýew ony öz ogly we beýleki arhitektorlar topary bilen doreden proýekti.
Azatlyk Radiosy: Türkmen arhitektorlary konklurslarda köp üstünlik gazanýarmy?
Ýewgeniý Kolesow: Soňky ýyllarda her bir konkursda diýen ýaly.
Azatlyk Radiosy: Bu konkurslarda gazanylan üstünlikler arhitektorlara näme berýär?
Ýewgeniý Kolesow: Bu sylaglar arhitektoryň işiniň halkara deresinde, ençeme ýurduň milli arhitektorlar bileleşikleri tarapyndan ykrar edilýändigini aňladýar, şeýle-de yurduň daşynda tanalmagyna ýol açýar. Arhitektoryň abraýy artýar. Şeýle-de diplomlar, geljekde at gazanan arhitektor, diýen adyny almak üçin hem gerek bolýar.


text:
Türkmenistanyň Mary şäheriniň Lenin seýilgähindäki nämälim esgeriň ýadygärligi welaýatyň gonamçylyklarynyň birine geçirildi diýip, “Türkmenistanyň alternatiw täzelikleri” neşiri habar berýär.
Agzalýan neşiriň Mary şäherindäki okyjylarynyň birinden gelip gowşan maglumata görä, sowet döwründe faşist basybalyjylaryna garşy gazanylan ýeňşiň hatyrasyna dikilendigi aýdylýan bu ýadygärlik häzirki wagt şäherdäki rus gonamçylygyna geçirilipdir.
“Mundan ozal bu ýadygärlik şäheriň iň merkezinde ýerleşýärdi. Häzir bolsa ol gonamçylykda dur... Häkimiýetler nämälim esgeriň heýkelini sessiz-üýnsüz gonamçylyga geçiripdirler. Türkmenistan nämeden utanýar? Öz taryhyndanmy? Faşist basybalyjylaryna garşy gazanylan umumy ýeňişdenmi?” diýip, “Türkmenistanyň alternatiw täzelikleri” neşiri öz okyjysyndan gelip gowşan maglumata salgylanýar.
Sowet döwrüne degişli bu ýadygärligiň türkmen häkimiýetleri tarapyndan şäheriň merkezindäki seýilgähden gonamçylyga geçirilmegi dogrusynda henize çenli Orsýet hiç bir reaksiýa bilen çykyş etmedi.
Moskwa öňki sowet ýurtlarynyň käbirlerinde sowet döwrüne degişli ýadygärlikleriň şäheriň merkezinden sökülip, çetine göçürilmegine wagtal-wagtal öz nägileligini bildirýär.


text:
Özbegistanyň metjitlerinde käbir musulman ruhanylar ýurduň pagta ýygym kampaniýasyna gatnaşmagy “özbek musulmanlarynyň hökmany borjy” diýip atlandyrdylar.
23-nji sentýabrda juma namazynda okalan hutbada, ýagny wagyz-nesihatda ymamlar musulmanlara “pagta hasylynyň örän gowy bolmagyny” dilemäge we olary pagta ýygymyna gatnaşmaga çagyrdylar. Ymamlar munuň olaryň “wyjab-amalydygyny” ýa-da dini borjudygyny aýtdylar.
Daşkentiň “Hazrati Ali” metjidiniň ruhanysy Azatlyk Radiosyna beren maglumatynda ymamlara döwlet kontrollygyndaky Musulmanlaryň ruhy direktoratyndan ýörite görkezmäniň gelip gowşandygyny we onda musulmanlara pagtanyň halk üçin “ähmiýetini” we “ýurduň gerek bolan hajatlary üçin goşant goşmagyň zerurlygyny düşündirmegiň” soralýandygyny aýtdy.
Özbegistan indi ençeme ýyl bäri öz raýatlaryny, şol sanda çagalary pagta ýygymyna mejbury gatnaşdyrmakda tankyt edilýär.


text:
Düýn Özbegistanyň Daşary işler ministri Wladimir Norow Günbatar ýurtlary «yslamofobiýa», ýagny yslam dini bilen bagly gorky döretmek tendensiýasynda aýyplady.
Ýewropa Bileleşiginiň resmileri bilen Brýusselde geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden bu çykyşynda jenap Norow Günbatarda yslam dini bilen baglanyşykly gorkynyň, şeýle hem Aziýa we musulman ýurtlaryna garşy ýakymsyz garaýyşlaryň giň ýaýrandygyny aýtdy.
Öz gezeginde Ýewropa Bileleşiginiň resmileri Brýusselde geçirilen bu gepleşikleriň yzy bilen Özbegistanyň hökümetini ynsan hukuklary hem-de graždan azatlyklary bilen baglanyşykly ýurtdaky ýagdaýlary gowulandyrmak ugrunda zerur ädimleri ätmeklige çagyryp, ýörite beýanat etdiler.


text:
17-nji noýabrda Halkara studentler güni bellenilýär. Bu sene 1941-nji ýylyň 17-nji noýbrynda Londonda geçirilen Studentleriň Bütindünýä Kongressinde ykrar edilipdi.
Studentleriň Halkara gününiň taryhy 1939-njy ýylda Çehiýada faşistik okkupasiýa döwründen başlanýar. 1939-njy ýylyň 17-nji noýabrynda ýurduň studentleriniň faşizme garşy protest çykyşlary basyp ýatyrylypdy, studentler bileleşiginiň ýolbaşçylary tussag edilipdi we atylyp öldürilipdi. Ýokary okuw jaýlary ýapylyp, müňden gowrak studentler we mugallymlar konslagerlere iberilipdi.
Halkara studentler güni dünýäniň dürli künjeklerinde özüçe bellenilýär, hususan-da, häkimiýet wekilleri we studentler toparlarynyň arasynda duşuşyklary geçirmek we sapaklaryna ökde studentleri sylaglamak ýaly dabaraly çäreler amala aşyrylýar.
Türkmenistanda bu senäniň bellenip-bellenmeýänligi barada maglumat ýok. Emma ýurtda bilimi we ylmy ösdürmek meselesi esasy döwlet maksatnamalarynyň arasynda yglan edilýär, käbir çäreler hem görülýär. Meselem, geljek ýyldan studentleriň stipendiýalaryny galdyrmak göz öňünde tutulýar. Bu barada ýakyn günlerde Mejlis tarapyndan kabul ediljek 2010-njy ýyl boýunça döwlet býujetinde aýdylýar. Studentleriň stipendiýasy 2009-njy ýylyň başynda hem ozalkysyndan galdyrylypdy.
Resmi maglumatlara görä, şu ýyl Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlaryna 4275 student kabul edildi, ýene 2 700 adam ýurduň daşyna okamaga iberildi. Emma häzirki wagtda ýurduň daşynda okaýan ýaşlaryň hakyky sanynyň mundan onlarça esse köpdügi çak edilýär. Bu barada resmi statistika ýok. Käbir maglumatlara görä, şu ýylyň tomus aýlarynda Türkmenistandan beýleki ýurtlara okuwa gitmäge synanyşan ýaşlaryň ýörite resmi rugsat almaga mejbur edilmegi häkimiýetleriň daşary ýurtlarda okaýan ýaşlaryň hakyky sanyny anyklamak synanyşygy bilen bagly bolmagy ähtimal.
Synçylar ýurduň içinde bilim almaga ukyply ýaşlaryň diňe 5%-den hem azyny ýokary bilim bilen üpjün etmäge ukyply Türkmenistan üçin öz ýaşlaryny daşary ýurtlarda okatmagyň örän bähbitli we ähmiýetli mesele bolup durýanlygyny belleýärler.
Studentleriň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklary
Türkmenistanly ýaşlar hem ýurduň daşyna çykmakda hem-de daşynda okamakda dürli kynçylyklary başdan geçirýärler. Esasy kynçylyklaryň wiza meselesi bilen baglydygyny studentler gürrüň berýärler. Adyny agzamazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan student, meselem, Gyrgyzystanda 6 müňe golaý türkmenistanly studentleriň okaýanlygyny gürrüň berdi we olaryň esasy kynçylygynyň wiza bilen baglydygyny aýtdy: “Esasy kynçylyk, Bişkekde Türkmenistanyň ilçihanasy bolmansoň, türkmenistanly studentler Gazagystandan wiza almaly bolýarlar”.
Şol bir wagtda-da şu ýyl hut Gyrgyzystanyň paýtagty ençeme türkmen studentleri üçin elýeterli bolmadyk ýere öwrüldi. Bişkekdäki Amerikan uniwersitetiniň onlarça studenti Türkmenistandan çykyp bilmändi. Yz ýany studentleriň Birleşen Ştatlaryň Bolgariýadaky uniwersitetine aşmak synanyşygy hem başa barmandy.
Şol wakalar Merkezi Aziýadaky amerikan uniwersitetiniň käbir studentiniň okuwyny dowam etmek umydyndan el çekmegine, ýene ençemesiniň bolsa okuwyny doly tamamlaýança öz ýurduna dolanyp barmakdan boýun gaçyrmagyna sebäp boldy.
Amerikan uniwersitetinde okaýanlara basyşlar
Şol bir wagtda-da Bişkekdäki amerikan uniwersitetinde okaýan studentleriň ene- atalarynyň basyşlara sezewar edilýänligi habar berilýär. Radiomyza gowuşýan maglumatlara görä, ene-atalary işini ýitiren studenter hem bar, käbir studentlere okuwyny bes etmese, maşgala agzalarynyň tussag ediljekdigi barada duýduryşlar hem gowuşýar.
Häzirki wagtda Merkezi Aziýadaky amerikan uniwersitetinde Turkmenistandan 40-a golaý student bilim alýar.
Türkmen inisiatiwasy guramasy Gyrgyzystanda okap ýören türkmen ýaşlarynyň ençemesiniň ene-atalaryna Türkmenistanyň ýörite gulluklary tarapyndan edilen basyşlar sebäpli okuwyny bes edip, Türkmenistana dolanyp barmaga mejbur bolandyklaryny ýazdy. Maglumatda şeýle-de türkmen häkimiýetleriniň köp ýaşlaryň daşary ýurtlarda okamagyna girizen gadagançylygynyň häzirem güýjünde galýanlygy bellenilýär.
Oktýabr aýynda ABŞ-nyň Merkezi Aziýadaky Amerikan uniwersitetiniň öňki studentlerinden üç adam Türkiýäniň howa ýollarynyň uçaryna goýberilmedi, ýene iki adam Farap barlag-geçiş nokadynda Özbegistana geçirilmedi. “Gara sanawa” düşen ýaşlara bäş-ýedi ýyllap ýurtdan çykmagyň gadagan edilmeginiň ähtimaldygyny ”Türkmen inisiatiwasy” guramasy belledi.
Adatça, islendik döwürde we ähli ýurtlarda studentlere jemgyýetiň progressiw we döredijilikli sosial gatlagy hökmünde garalyp gelinýär.
Studentler üçin ýurtda nähili şertler bar?
“Türkmen Inisiatiwasy” guramasynyň müdiri Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, ýaşlaryň jemgyýetdäki roluny ösdürmek, olary aktiwlige we döredijilige höweslendirmek ýaly ädimleriň deregine türkmen häkimiýetleri gözegçiligini saklamak islegini mälim edip gelýärler.
Häzirki wagtda türkmen studentleriniň öz awtoulaglarynda okuwa gatnamagyna gadagançylygyň hem girizilenligi habar berildi. “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň ýazmagyna görä, şeýle gadagançyk barada ýokary okuw jaýlarynyň rektorlary sentýabr aýynda habarly edildi. Olar öz nobatynda bu habary studentlere ýetirmelidi. Maglumata laýyklykda, polisiýa we ýol gözegçiligi gullyklary gadagançylygy bozan ýaşlara jerime salmak hukugyna eýe boldular.
Farid Tuhbatullin şeýle gadagançylyklaryň ýurduň bilim sistemasynyň özgermegine pozitiw täsir ýetirmeýänligini belledi: “Studentler we bilimli ýaşlar döwletiň baýlygydyr we geljegidir. Şonuň üçin döwletiň özi ýaşlaryň mümkinçiliklerini ösdürmeklige gyzyklanmaly we munuň üçin şert döretmeli. Emma Türkmenistanda amala aşyrylýan häzirki çäreler bu ugurdan öňegidişlik üçin şert döretmeýär. Ýaşlara bolsa erkinlik gerek, olar okajak ugruny we öz ýoluny öz isleglerine görä saýlamalydyr” diýip, Farid Tuhbatullin aýtdy.


text:
Owganystanyň resmileri “Talybanyň” ýurduň howpsuzlyk güýçleriniň 12 agzasyny öldürendigini we olaryň gündogar Ghazni welaýatynda ýaňy-ýakynda bolan çaknyşyklarda zamun alnan adamlardygyny aýtdylar.
Goşunyň aňtaw ofiseri Gulam Mohammad Tahiriniň 8-nji iýunda aýtmagyna görä, öldürilen 12 adamdan ýedisi polisiýa wekili, üçüsi esger we ikisi milli aňtaw agentliginiň resmisi.
Owgan resmisi bu ýagdaýyň 7-nji iýunda Andar etrabynda bolandygyny we “Talybanyň” söweşijileriniň ýerli ýaşaýjylary jezalandyrmalary görmäge mejbur edendigini aýtdy.
Ghazniniň polisiýasynyň metbugat-wekili Jawid Salangi howpsuzlyk güýçleriniň wekilleriniň “Talyban” tarapyndan welaýatyň uly ýollarynda 3-nji we 5-nji iýun aralygynda zamun alnandygyny aýtdy.


text:
Şu ýylyň dört aýynda nebitiň gaz kondensaty bilen çykarylyşynyň ösüş depgini 108,2 göterime deň boldy. Nebiti gaýtadan işlemek boýunça meýilnama 101,5 göterim ýerine ýetirildi. Geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende, nebit önümleriniň, şol sanda awtoulag benzininiň, dizel ýangyjynyň, polipropileniň, çalgy ýaglarynyň, suwuklandyrylan gazyň öndürilişiniň möçberleri artdy. Guýulary burawlamakda ýerine ýetirilen işleriň möçberi 1,6 esse ýokarlandy.
Kärhanalarda, edaralarda we guramalarda, ýaşaýyş jaýlarynda gaz hasaplaýjy enjamlary oturtmak boýunça hem uly işler durmuşa geçirilýär.
“Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny ösdürmegiň 2030-njy ýyla çenli döwür üçin maksatnamasyny” ýerine ýetirmek maksady bilen täze tehnologiýalaryň ornaşdyrylmagyna, daşary ýurt maýalarynyň iri düzümleýin taslamalara çekilmegine, şol sanda täze nebitgaz ýataklaryny özleşdirmäge, energetika ulgamlarynyň we döwrebap gaz-himiýa toplumlarynyň gurluşygyna, nebiti gaýtadan işleýän kärhanalaryň tehniki taýdan enjamlaşdyrylmagyna ilkinji nobatdaky wezipeleri hökmünde uly üns berilýär.


text:
Halkara diabet federasiýasynyň (HDF) hasabatynda aýdylyşyna görä: "Dünýädäki ýurtlaryň köpüsinde döwlet çykdajylarynyň ýüzden 5%-20%-i diabet, ýagny süýji keseline garşy göreşe sarp bolýar. Muňa garamazdan, dünýä boýunça alsaň, onda süýji keselinden her 6 sekuntda ir adam ölýär. Bu san HIW, garahassalyk we malýariýa ýaly iň elhenç üç keseli bilelikde alanyňda, olaryň öldürýän adamlarynyn sanyndan hem köpdür".
Süýji keselli hassalaryň ýüzden togsan bölegi diabetiň iki görnüşinden ejir çekýär. Bu aşa semizlik we gymyldy-hereketsiz ýaşaýyş endigi bilen bagly. Keseliň şeýle aýratynlykdaky görnüşleri ylaýta-da ösen ýurtlarda gaty çalt ýaýbaňlanýar. Häzirki döwürde süýji kesellileriň iň köp sany Hytaýda hasaba alnandyr.
HDF-niň ýerine ýetiriji müdiri Petra Wilsonyň aýtmagyna görä, süýji kesel diňe bir hassanyň janyna howp salmak bilen çäklenmän, eýse ýurtlaryň ykdysadyýetine hem uly howp salýar. Ol 15-nji, 16-njy noýabrda Türkiýede ýygnanan G-20 bileleşiginiň baştutanlaryna bu ugurda çagyryş bilen ýüz tutdy. Olary, 2008-nji ýylda maliýe yzagalaklyga garşy kesgitli çäre görüşleri ýaly, indi aşa semizlige garşy hem aýgytly göreşmekde özara hyzmatdaşlyga çagyrdy. Ýöne Wilson senagatlaşan iň iri 20 ýurduň baştutanlarynyň öz çagyryşyna seslenjeginden häzirlikçe hiç hili alamat görmändigini aýdýar.
Her 10 adamdan biri
2040-njy ýylda dünýäde kämillik ýaşyna ýeten her 10 adamdan biri süýji keselli bolar. Şol bir wagtyň özünde hem 2015-nji ýylda sany 415 million bolan süýji kesellileriň sany 2040-njy ýylda 642 milliona baryp ýeter. Diabete garşy göreş üçin edilýän çykdajylaryň möçberi hem 673 milliarddan 802 milliard dollara çenli ýokarlanar.
Şeýle ýagdaýda Meksika, Çili we Fransiýa ýaly käbir ýurtlar muňa aýgytlaýjy çäre hökmünde şekere uly salgyt goýulmagyny gazanmaga synanyşýarlar. Ýöne azyk senagatynyň we onuň lobbileşdiren, ýagny tarapgöý bähbidine gulluk etdirilýän käbir syýasy toparlarynyň berk gaýtawulyna uçraýarlar. Meselem, Meksikada şekere salgyt goýlandan soň golaýda käbir halk wekilleri ol salgydyň möçberiniň iki esse azaldylmagyny gazanmaga synanyşyp, çykyş edip ugradylar. Britaniýada, süýji içgiler bilen dürli süýji tagamlara goşmaça salgyt goýulmagy barasynda başladylan kampaniýa garamazdan, ýurduň premýer-ministri Dawid Kameron muňa garşylyk bildirdi.
Wilson bolsa syýasatçylaryň, temmäkili meseledäki ýaly, adamynyň saglygyna abanýan bu howpa garşy hem çäre görjekdiklerine ynanýar: "Bilnişi ýaly, temmäkä we onuň önümlerine garşy aýratyn salgydyň goýulmagy hem onuň adamyň saglygyna ýetirýän täsiri dogrusynda edilen bildirişler diýseň oňaýly täsir ýetirdi. Indi biz şekere, ýagny diabete hem şeýle çemeleşmelidiris".
Ýöne Wilson şol bir wagtyň özünde temmäkiden tapawutly ýagdaýda şekere garşy görüljek şeýle çäräniň has kyn boljakdygyny hem boýun alýar. Onuň pikriçe, adamlar temmäkisiz ýaşap bilseler-de, şeker ulanman ýaşamak olara has kyn bolar. Ýöne her näme-de bolsa, iň bärkisi gandy, şekeri gereginden artyk ulanman ýaşasa bolar ahyryn.


text:
Eýranyň baş ruhany lideri aýatolla Ali Hamenýi ýekşenbe güni özüniň Tähranyň ýadro gepleşiklerini goldaýandygyny aýtdy we bu gepleşiklere gatnaşýan diplomatlara päsgel bermeli däldigini duýdurdy.
Hameneýiniň «Eýranyň gepleşik topary kyn wezipäni ýerine ýetirýär, olary hiç kim gowşatmaly däldir» diýendigi habar berildi.
Şeýle-de Hameneýi özüniň bu gepleşikler babatda «optimist» däldigini, emma bu gepleşikler netijesiz gutaran ýagdaýynda hem Eýranyň ýitgi çekmejegini aýtdy.
Eýranyň berk liniýaly ruhanylary diplomatlary aşa optimist bolmakda we gepleşikleriň detallaryny gizlin saklamakda aýyplaýarlar.
Dünýä döwletleri bilen geçirilýän gepleşikleriň indiki tapgyry 7-nji noýabrda, Ženewada geçiriler.


text:
Sişenbe güni Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Türkmenistanyň Parlamentiniň V-nji çagyrylyşynyň birinji maslahatynda ilatyň hususy ýaşaýyş jaýlaryny gurmagy bilen bagly meseläniň üstünde durup geçdi. Ilaty ýaşaýyş jaý bilen üpjün etmek maksady bilen soňky ýyllarda ençeme ýaşaýyş jaýy hem gurulýar.
Ondan başga-da ilatyň ýaşaýyş jaý gurmagy üçin döwlet tarapyndan mellek ýerleri hem paýlanyp berilýär. Emma käbir ildeşlerimiz şol mellekleri almagyň o diýen aňsat däldigini aýdýarlar.
Şol ildeşlerimizden biri hem daşoguzly Parça daýza. Ol hem mellek ýerini almagyň kyndygyny, berilse-de şor ýerden berilýändigini aýdýar.
Azatlyk Radiosynyň Daşoguz welaýatynyň Görogly etrabynyň “Hödekmyradow” adyndaky daýhan birleşiginiň ýaşaýjysy Parça daýza bilen geçiren söhbetdeşligini diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
29-njy martda Moskwanyň iki sany metro duralgasynda bolan partlamalar Putiniň terrorçylyga garşy syýasaty sebäpli ilatyň syýasy hem graždan azatlyklarynyň elinden alnandygyna garamazdan, olaryň howpsuzlygynyň üpjün edilmändigini subut etdi.
29-njy martdaky hüjümlerden soň, Wladimir Putiniň reaksiýasy ozal prezident bolan döwri amala aşyrylan terrorçylykly hüjümlerden soňky hereketlerinden kän tapawutlanmady. Emma 1999-njy ýylda köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň partladylmagyndan soň ýa-da 2004-nji ýylda Beslanda bolan ganly wakadan soňky döwürden tapawutlylykda bu gezekki partlamalaryň yz ýany ilat arasynda Putiniň terrorçylyga garşy alyp barýan syýasatyny netijesiz diýip hasaplaýan graždanlaryň sany artdy.
Moskwanyň Park Kultury metro duralgasynda, terrorçylykly hüjümlerden iki gün geçensoň hem, adamlarda gynanç, gorky hem gahar-gazap duýgularynyň bardygy görünýär.
Ýewgeniý atly ýaş ýigit ilatyň biri-birine ynamsyzlyk bilen garaýandygyny aýdýar: “Bu ýerde dartgynly ýagdaý duýulýar. Adamlar seresaplylyk bilen biri-birine seredýärler. Dogrymy aýtsam, gorkunç, gaty gorkunç”.
Halkda şeýle gorky duýgusy bolmaz ýaly 11 ýyla golaý wagt mundan ozal 1999-njy ýylda köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň partladylmagyndan soň, Wladimir Putin Çeçenistana garşy harby hereketlere başlapdy.
KGB-niň öňki işgäri çini boýunça polkownik Putin kesgin, ýiti sözleri bilen rus raýatlaryny terrorçylykdan gorap biljek adam hökmünde öz syýasy ahmiýetini artdyryp, häkimiýeti eýeledi we öz häkimligini berkitdi.
Häkimiýetleri oppozisiýadan goraýyş
Öz daş-töweregine howpsuzlyk gulluklarynyň öňki ofiserlerini jemlän Putin şeýle howply döwürde terrorçylyga garşy göreşmek üçin demokratik institutlary dargadyp, häkimiýeti öz elinde jemlemegiň zerurdygyna halky ynandyrdy.
Emma 29-njy martda bolan soňky waka Putiniň bu syýasatynyň başa barmandygyny görkezdi. Bu wakadan soň Wladimir Putin Sibire planlaşdyran resmi saparynyň arasyny üzüp, yzyna Moskwa geldi we öz çykyşynda ýene-de terrorçylary ýok etjekdigini tekrarlady: “Biz olaryň gizlenendigini bilýäris, emma olary şol gizlenen ýerlerinden, kanalizasiýanyň düýbünden köwläp çykarmaklyk biziň hukuk goraýjy organlarymyzyň işgärleri üçin mertebeli işdir”.
Emma Putiniň bu ýiti sözleri orslaryň köpüsi üçin pöwhe bolup göründi. Orsýetli ýaş aktiwist Ilýa Ýaşin Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosunyň Rus gullugyna beren interwýusynda Putiniň häkimiýeti öz elinde jemländigini aýdyp, bu ýagadaýda ýurduň içinde bolup geçýän wakalara-da hut Putiniň özüniň jogap bermelidigini belledi.
“11 ýyl mundan ozal Putin rus şäherlerinde terrorçylykly hereketleri ýok etjekdigini wada beripdi. Terrorçylygy ýeňmegiň hatyrasyna-da biziň graždan hem syýasy hukuklarymyzy elimizden aldylar, gubernatorlary saýlamak hukugymyzdan mahrum etdiler, netijede Putin öz şahsy häkimiýetini berkitdi, ýöne biziň howpsuzlygymyz üpjün edilmedi. Şonuň üçin soňky partlamalar Putiniň terrorçylyga garşy syýasatynyň puja çykmagy hökmünde baha bermek bolar” diýip, Ilýa Ýaşin aýdýar.
Şeýle hem ýaş aktiwist prezident Medwedewiň Putini wezipesinden çetleşdirmäge erk-isleginiň hem mümkinçilikleriniň bolmajakdygyny çaklap, bu waka bilen bagly iň bolmanda ýurduň Federal howpsuzlyk gullugynyň, Içeri işler ministrliginiň hem Moskwanyň şäher milisiýasynyň ýolbaşçylaryny wezipelerinden boşatmalydygyny öňe sürdi: “Howpsuzlyk organlary halky terrorçylardan däl-de, häkimiýetleri oppozisiýadan goraýarlar”.
“Solidarnost”, ýagny “Raýdaşlyk” hereketiniň başlygy Boris Nemsow hem metrodaky partlamalaryň howpuslyk güýçleriniň gözüniň alnynda amala aşyrylandygyny belläp, ilatyň howpuzlygyny üpjün edip, terrorçylara garşy göreşmeli bu ogranlaryň işgärleriniň halkyň däl-de, häkimiýet başyndakylaryň aladasyny edip, oppozisiýa garşy göreşýändiklerini nygtady.
Syýasy arassalaýyş bolarmy?
Bilermenleriň pikiriçe, häkimiýet başyndakylaryň arasynda şeýle syýasy arassalaýyş geçirilmez. Sebäbi Putiniň töweregindäki howpsuzlyk organlaryň weteranlarynyň syýasy täsiri iki ýyl mundan ozalky ýaly güýçli bolmasa-da, olar henize çenli rus syýasatynyň möhüm bölegi bolup durýarlar.
Analitikleriň pikirlerine görä, bu waka hem, 2004-nji ýylda Beslan tragediýasyndan soň bolşy ýaly, syýasy çäklendirmeleri girizmek üçin ulanylar.
Şonda, 2004-nji ýylda, Putin regional häkimleriň saýlawlaryny ýatyryp, hökümete degişli däl guramalaryň hereketlerini çäklendirýän kanunlary kabul edipdi.
Moskwanyň Karnegi Merkeziniň analitigi Liliýa Şewsowa hem bu wakanyň netijesiniň raýatlaryň syýasy hem graždan hak-hukuklarynyň çäklendirilmeginden ybarat boljakdygyny aýdýar. Sebäbi “Orsýetiň syýasy sistemasy demokratik däl, ýurtda hökümetiň hem häkimiýetleriň howpsuzlygy raýatlaryň howpsuzlygyndan has ileri tutulýar” diýip, analitik düşündirýär.
Şol bir wagtda-da bilermenler häzirki döwürde Orsýetiň 2004-nji ýyldaky Orsýetden tapawutlanýandygyny, global ykdysady krizis zerarly häkimiýetleriň abraýynyň pese gaçyp, ýurtda hökümete garşy protest demonstrasiýalarynyň artýandygyny belleýärler.
Onuň üstesine-de, geçen birnäçe aýyň dowamynda Orsýetde ýüze çykan wakalar ýurduň içinde tertip-düzgüne gözegçilik etmeli hukuk goraýjy organlaryň işgärleriniň ahlak taýdan pese düşendigini görkezip, olaryň abraýyna zeper ýetirdi.