text:
8 hepdäniň içinde beýni ýokary derejede ösüp, düwünçejigiň tutuş agramynyň ýarysyna barabar bolýar.
Ösüş täsin tizlik bilen dowam edýär.
8 hepdäniň dowamynda, düwünçejikleriň 75% sag elleriniň esasy el boljakdygyny aňladýar. Galany bolsa çepbekeýler bilen sag we çep ellerini birmeňzeş ulanýanlaryň arasynda deň bölünýär. Bu sag ýa-da çep goluň herekleriniň ýüze çykmagynyň ilkinji alamatlarydyr.
Çaga lukmançylyk kitaplarynda çaganyň “togalanmak ukyby” doglanyndan soň 10 – 20 hepde aralygynda döreýär diýip düşündirilýär. Emma,amniotic suwuklykda pes grawitasiýa şertlerinde bu täsin sazlaşyk has öň ýüze çykýar. Diňe ýatgydan bar bolan has ýokary grawitasion güýji geçmäge ýeterlik güjiň pesligi düwünçegi togalanmakdan saklaýar.
Şol wagtda düwünçejik fiziki taýdan has aktiw bolýar.
Hereketler çalt ýa-da haýal, bir ýa-da gaýtalanyp durýan, tötänleýin ýa-da refleksli bolup bilerler.
Kelle hereketleri, boýun ösmesi we elini ýüzüne eltmesi ýygylaşýar.
Düwünçejige degilmegi gözlerniň çaşy Bolmagyna, eňegini oýnatmagyna, elleri bilen bir zada ýapyşmaklygyna we aýagynyň barmaklarynyň ösmegine sebäp bolýar.
7-nji 8-nji hepdeleriň aralygynda ýokarky we aşaky göz gabaklary tiz depgin bilen ösýär we bölekleýin birleşýärler.
Ýatgyda howanyň ýoklugyna Garamazdan, 8 hepdeden soň düwünçejik seýrekleýin dem alyş heretlerini görkezýär.
Bu wagta çenli böwrekler amniotik suwuklyga akýan siýdigi bölüp çykarýar.
Erkek düwünçejikleriň ösüp gelýän ýumurtgalary testosteron garmonyny öndürip we bölüp başlaýar.
Süňkler, bogunlar, muskullar, nerw we ýokarky we aşaky gan damarlary ýuwaş- ýuwaşdan uly adamlaryňky ýaly görnişe eýe bolýar.
8 hepdede epidermis, ýa-da deriniň üstki deri köp gatlakly membrane görnüşine gelip öz durulygynyň ep-eslisini ýitirýär.
Agzyň daşynda tüýler emele gelip başlýar,gaşlar hem ösýär.
8 hepdeden soň düwünçejiklik döwri gutarýar.
Şol wagt adamyň düwünçejigi bir öýjükden takmynan bir millýard öýjüge çenli ösýär we 4000 den gowrak dürli anatomic gurluşy emele getirýär.
Şeýlelikde, düwünçejik uly adamlaryň strukturasynyň 90 göterimine eýe bolýar.
Daşky görnüşi :
https://www.ehd.org/resources_bpd_illustrated.php?page=9&language=95
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (ilkibaşda)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (0 -4 hepde)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (4 – 6 hepde)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (6 – 8 hepde)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (8-nji hepde)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (8 – 12-nji hepde)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (3-4-nji aý)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (4 – 6-nji aý)
GÖWRELILIK DÖWRÜNIŇ ÖSÜŞ BIOLOGIÝASY (6-nji aý -dogluş )
Filed under: Çagalar, Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň mejlisi
2017-nji ýylyň 14-nji aprelinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň nobatdaky mejlisini geçirdi. Onda döwlet durmuşynyň möhüm meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy we resminamalaryň birnäçesiniň taslamalaryna garaldy.
Döwlet Baştutanymyz mejlisiň gün tertibine geçip, ilki bilen Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary, daşary işler ministri R.Meredowa söz berdi. Wise-premýer Daşary işler ministrliginde alnyp barylýan işler hem-de hormatly Prezidentimiziň şu ýylyň 18 — 19-njy aprelinde Gazagystan Respublikasyna meýilleşdirilen döwlet saparyna görülýän taýýarlyk barada hasabat berdi. Iki goňşy ýurduň arasyndaky diplomatik gatnaşyklar 1992-nji ýylyň oktýabr aýynda ýola goýuldy. Şonuň bilen baglylykda, döwletara gatnaşyklarynyň sazlaşykly ösüşe eýedigi bellenildi. Onda özara saparlara we ýokary derejede geçirilýän duşuşyklara aýratyn ähmiýet berilýär. Şunuň bilen birlikde, hökümetara we Daşary işler ministrlikleriniň arasyndaky gatnaşyklar yzygiderli alnyp barylýar.
Türkmen-gazak söwda-ykdysady we medeni-ynsanperwer ulgamlardaky gatnaşyklar işjeň häsiýete eýedir. Bu bolsa bilelikdäki hökümetara toparynyň işine oňyn täsirini ýetirýär.
Milli Liderimiz hasabaty diňläp, goňşy döwletler bilen, şol sanda Gazagystan bilen netijeli gatnaşyklary berkitmegiň we giňeltmegiň Türkmenistanyň oňyn Bitaraplyk, parahatçylyk söýüjilik we deňhukukly işjeň hyzmatdaşlyk ýörelgelerine esaslanýan daşary syýasatynyň möhüm ugurlarynyň biri bolup durýandygyny belledi.
Döwlet Baştutanymyz bu gezekki ýokary derejede geçiriljek duşuşygyň özara gatnaşyklaryň bar bolan mümkinçiliklerini ähli ugurlar boýunça durmuşa geçirmäge, gatnaşyklary ikitaraplaýyn görnüşde bolşy ýaly, ählumumy abadançylygyň bähbidine kybap gelýän hyzmatdaşlygyň täze möhüm ugurlaryna çykarmaga ýardam berjekdigini belledi.
Şunuň bilen baglylykda, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Gazagystan Respublikasyna meýilleşdirilen we däp bolan dostlukly türkmen-gazak gatnaşyklarynyň taryhyna täze möhüm sahypany ýazjak döwlet saparyna ýokary derejede taýýarlyk görmek babatda wise-premýere, daşary işler ministrine birnäçe tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Hojamämmedow gözegçilik edýän ministrliklerinde we pudak edaralarynda işleriň ýagdaýy barada hasabat bilen çykyş etdi. Hormatly Prezidentimiziň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada aýtmak bilen, wise-premýer Ykdysadyýet we ösüş ministrliginiň ýanyndaky Ykdysadyýeti töwekgelçiliklerden goramak agentligi tarapyndan alnyp barylýan işler barada habar berdi. Şu ýylyň ýanwar-mart aýlarynda bu agentligiň Pudagara toparynyň 13 mejlisi geçirilip, olarda daşary ýurt edara görnüşli taraplary döwlet tarapyndan hasaba almak we gaýtadan hasaba almak boýunça ýüztutmalaryna garaldy.
Türkmenistanyň Prezidentiniň 2013-nji ýylyň 11-nji ýanwaryndaky Kararyna laýyklykda, döwlet we döwletiň paýy bolan edaralar, ýurdumyzda işleýän daşary ýurt edara görnüşli taraplary hem-de olaryň şahamçalary, wekillikleri maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilmegine diňe bu agentligiň netijenamasyny alan halatynda gatnaşmaga rugsat berilýär. Şu ýylyň başyndan bäri Pudagara toparyň çözgüdi bilen maýa goýum taslamalarynyň 3-si saýlanyp alyndy.
Bu ugurda alnyp barylýan işleriň maýa goýum taslamalarynyň durmuşa geçirilmeginiň tertibiniň kämilleşdirilmegini talap edýändigini belläp, wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň garamagyna birnäçe teklipleri hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, bu düzümiň esasy wezipesiniň türkmen ykdysadyýetine öz serişdelerini gönükdirmek isleýän daşary ýurt kompaniýalarynyň işleri bilen baglylykda, ýüze çykyp biljek töwekgelçilikleri öwrenmekdigine ünsi çekdi. Bu ugurda öz wagtynda durmuşa geçirilen çäreleriň telekeçiligi üstünlikli alyp barmak üçin amatly şertleriň kemala getirilmegine hem ýurdumyzyň maýa goýum ulgamynda öňdäki orunlara çykmagyna hem ýardam berer.
Kompaniýalar we olaryň taslamalary saýlanyp alnanda, taslamalaryň ykdysady netijeliligi, durmuş ähmiýeti hem-de ekologiýa howpsuzlygy, ähli gyzyklanma bildirýän taraplaryň ygtybarly we uzak möhletleýin üstünliklere ýetmegi üçin has netijeli usullary bilelikde gözlemegiň esasy ölçeg bolup durýandygyndan ugur almak möhümdir diýip, milli Liderimiz sözüni dowam etdi. Şeýle hem ýerli gurluşyk kompaniýalarynyň mümkinçiliklerini doly derejede herekete getirmek, ýurdumyzyň ykdysadyýetini mümkin bolan dürli töwekgelçiliklerden goramak gerek diýip, döwlet Baştutanymyz belledi. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hödürlenilen teklipleri degişli düzümleriň birnäçesi bilen bilelikde öwrenmegiň zerurdygyny aýdyp, wise-premýere degişli görkezmeleri berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary “Hazyna” hojalyk jemgyýetini döretmek boýunça geçirilen işler barada hasabat berdi. Taýýarlanylan teklibe laýyklykda, Merkezi bank, Döwlet daşary ykdysady iş banky, “Daýhanbank”, “Halkbank”, “Türkmenbaşy”, “Türkmenistan”, “Prezidentbank” döwlet täjirçilik banklary, şeýle hem “Senagat” paýdarlar täjirçilik banky bu düzümi esaslandyryjylar bolup çykyş edýärler.
Milli Liderimiz döwlet kärhanalarynyň birnäçesiniň guramaçylyk-hukuk görnüşiniň üýtgedilmeginiň Türkmenistanda bazar gatnaşyklarynyň pugtalandyrylmagyna ýardam berjekdigini aýtdy. “Hazyna” hojalyk jemgyýetiniň döredilmegi milli syýahatçylyk ulgamyny mundan beýläk-de ösdürmegiň, «Awaza» milli syýahatçylyk zolagyndaky myhmanhanalar ulgamyny netijeli dolandyrmakda durmuşa geçirilýän möhüm çäreleriň biridir.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary M.Babaýew Aşgabat şäherinde geçirilen Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologiki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-koreý toparynyň altynjy mejlisiniň netijeleri barada hasabat berdi. Duşuşygyň barşynda ozal gazanylan ylalaşyklaryň durmuşa geçirilişi hem-de iki ýurt üçin ileri tutulýan ulgamlarda hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de ösdürmek bilen baglanyşykly meseleler ara alnyp maslahatlaşyldy.
Taraplar netijeli gatnaşyklar üçin uly kuwwatyň bardygyny belläp, söwda-ykdysady gatnaşyklary ösdürmegiň, özara haryt dolanyşygynyň möçberlerini artdyrmagyň möhümdigini nygtadylar. Ministrlikleriň we pudak edaralarynyň arasynda hyzmatdaşlygy işjeňleşdirmäge, şol sanda sergi-ýarmarkalaryny hem-de işewürler maslahatlaryny guramagyň, yzygiderli maglumatlary alyşmagyň hasabyna gatnaşyklary pugtalandyrmaga gönükdirilen anyk çäreler ylalaşyldy.
Nebitgaz we himiýa pudaklary türkmen-koreý gatnaşyklarynyň ileri tutulýan ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Şunuň bilen baglylykda, mejlise gatnaşyjylar möhüm taslamalaryň birnäçesini, hususan-da, tebigy gazy gaýtadan işlemek hem-de gazhimiýa önümlerini öndürmek boýunça taslamalary ara alyp maslahatlaşdylar. Şeýle hem koreý kompaniýalarynyň gurluşyk we ulag-aragatnaşyk, metallurgiýa, maşyngurluşyk ulgamlarynda, oba hojalygynda iri taslamalary durmuşa geçirmäge gatnaşmagynyň mümkinçiliklerine garaldy.
Toparyň agzalary ylym we bilim, maglumat we ýokary tehnologiýalar ulgamynda gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmegiň hem-de iki ýurduň arasynda medeni gatnaşyklary dowam etmegiň, saglygy goraýyş ulgamynda, Koreýa Respublikasynyň we Türkmenistanyň esasy lukmançylyk merkezleriniň arasynda tejribe alyşmagyň wajypdygyny bellediler.
Sport ulgamynda hyzmatdaşlyga, şol sanda iki ýurduň milli olimpiýa komitetleriniň, sport federasiýalarynyň hem-de jemgyýetleriniň arasynda hyzmatdaşlyga aýratyn üns berildi. Şeýle hem şu ýyl Aşgabatda geçiriljek Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna taýýarlyk görmegiň, beýleki iri sport çärelerini, okuw maslahatlaryny guramagyň meseleleri ara alnyp maslahatlaşyldy.
Toparyň mejlisi tamamlanandan soň, Teswirnama hem-de beýleki resminamalaryň birnäçesine gol çekildi. Söwda, ykdysady, ylmy we tehnologiki hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-koreý toparynyň indiki mejlisini 2018-nji ýylda Koreýa Respublikasynda geçirmek meýilleşdirilýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Türkmenistanyň ählumumy abadançylygyň we rowaçlygyň maksatlaryna laýyk gelýän netijeli halkara hyzmatdaşlyk üçin hemişe açykdygyny belledi.
Milli Liderimiz Türkmenistanyň Aziýa-Ýuwaş umman sebitiniň ýurtlary, şol sanda Koreýa Respublikasy bilen gatnaşyklary hemmetaraplaýyn ösdürmäge uly ähmiýet berýändigini nygtap, ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň okgunly ösýändigini hem-de dürli pudaklarda netijeli hyzmatdaşlygy ösdürmek, işewür gatnaşyklary işjeňleşdirmek üçin uly kuwwatyň bardygyny kanagatlanma bilen nygtady. Döwlet Baştutanymyz bilelikdäki hökümetara toparlarynyň işiniň möhüm ornuny belläp, bu tejribäniň özara bähbitlilik hem-de uzakmöhletleýin esasda guralýan hyzmatdaşlygy ösdürmegiň netijeli guraly hökmünde özüni oňat tarapdan görkezendigini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz şeýle hem wise-premýere milli ykdysadyýeti ösdürmäge, ýurdumyzyň eksport kuwwatyny pugtalandyrmaga gönükdirilen iri maýa goýum taslamalaryny durmuşa geçirmek babatda anyk tabşyryklary berdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary D.Amangeldiýew Aşgabatda ulag ýollarynyň gurluşygy we olary abatlamak boýunça meýilleşdirilen çäreler hem-de ýurdumyzyň baş şäherini abadanlaşdyrmak bilen baglanyşykly alnyp barylýan işler barada hasabat berdi.
Döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklaryna laýyklykda, paýtagtymyzyň ähli etraplarynda ýaşaýyş jaýlaryny düýpli abatlamak we olaryň ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak işleri dowam edýär.
Şäherde gök zolaklaryň döredilmegine, agaç nahallarynyň, dürli gülleriň we beýleki bezeg ösümlikleriniň oturdylmagyna aýratyn üns berilýär. Paýtagtymyzyň ilatynyň we onuň myhmanlarynyň göwnejaý ýaşaýşy we dynç alşy üçin-de zerur şertler döredilýär. Häzirki döwürde dynç alyş merkezleriniň, seýilgähleriň durky täzelenilýär we täzeleri gurulýar.
Bellenilen meýilnama laýyklykda, Aşgabadyň ýol-ulag ulgamyny kämilleşdirmek işleri dowam edýär. Ýollary düýpli abatlamak, täze asfalt örtügini düşemek işleri batly depginlerde alnyp barylýar.
Hormatly Prezidentimiz Aşgabady hemmetaraplaýyn abadanlaşdyrmak boýunça toplumlaýyn çäreleriň möhümdigine ünsi çekip, işleriň depginlerini ýokarlandyrmak, ýokary hil derejesini we öz wagtynda tamamlanmagyny üpjün etmek bilen baglanyşykly meseleleri hemişe gözegçilikde saklamak babatda wise-premýere anyk görkezmeleri berdi.
Şeýle hem döwlet Baştutanymyz ýol-ulag düzümini kämilleşdirmek, häzirki döwürde özboluşly binagärlik aýratynlygy we abadançylygy bolan şäherimizde gök zolaklary döretmek işlerini yzygiderli alyp barmagy tabşyrdy.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Annameredow gözegçilik edýän ulgamlaryndaky işleriň ýagdaýy barada hasabat berip, «Türkmenhowaýollary» gullugynyň we Demir ýol ulaglary ministrliginiň işini mundan beýläk-de kämilleşdirmek maksady bilen görülýän çäreler barada habar berdi. Şunuň bilen baglylykda, wise-premýer milli Liderimiziň garamagyna ýerli howa gatnawlary boýunça hereket edýän nyrhlary ýokarlandyrmak baradaky teklibi hödürledi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow mejlise gatnaşyjylara ýüzlenip, ýurdumyzyň Konstitusiýasyna laýyklykda, ykdysadyýetimiziň tapgyrma-tapgyr bazar gatnaşyklaryna geçirilýändigini aýtdy. Şunuň bilen baglylykda, pudaklaryň köpüsinde, şol sanda ulaglar toplumynda hem kärhanalary paýdarlar jemgyýetlerine öwürmek we hususylaşdyrmak işleri alnyp barylýar. Bu bolsa şol pudaklara ykdysady işleri dogry guramaga, öz kärhanalaryny ösdürmäge gönükdirip bolýan girdejileri almaga mümkinçilik döredýär. Geçirilýän bu işler döwlete öň şol kärhanalary goldamaga gönükdirilýän serişdeleri tygşytlamaga we şol serişdeleri zähmet haklaryny, pensiýalary we kömek pullaryny artdyrmak, bilim we saglygy goraýyş ulgamlaryny, sporty ösdürmek, ýaşlary goldamak üçin sarp etmäge mümkinçilik berer.
Milli Liderimiz bu baradaky gürrüňi dowam edip, «Türkmenhowaýollary» gullugynyň we Demir ýol ulaglary ministrliginiň işgärler toparlarynyň pudaklaryň kadaly işlemegi üçin ýurdumyzyň çäklerinde ýükleri daşamagyň we ýolagçylary gatnatmagyň nyrhlaryny ýokarlandyrmak baradaky teklip bilen ýüzlenendigini aýtdy. Döwlet Baştutanymyz bu pudaklaryň işini has-da kämilleşdirmek üçin bu teklip goldanylsa, maksadalaýyk boljakdygyny belledi. Ýol petekleriniň bahalaryny ýokarlandyrmak barada aýdylanda bolsa, ýurdumyzda zähmet haklary, pensiýalar we kömek pullary her ýyl 10 göterim möçberde artdyrylýar. Bu bolsa, ilatymyzyň uçarlaryň we otlularyň hyzmatlaryndan peýdalanmagy üçin edýän çykdajylaryndan ep-esli köp bolup durýar hem-de ilatymyzyň şol çykdajylarynyň belli bir derejede öwezini dolýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Atdaýew “EKSPO 2017” halkara ýöriteleşdirilen sergisine Türkmenistanyň bölüminiň taýýarlanylyşy barada hasabat berdi. Sergi 10-njy iýundan 10-njy sentýabra çenli Gazagystanyň paýtagty Astana şäherinde “Geljegiň energiýasy” şygar astynda geçiriler. Onda ýurdumyzyň ykdysadyýetiň dürli pudaklarynda, şol sanda energetika ulgamynda gazanan üstünlikleri görkeziler. Serginiň işine 100-den gowrak ýurduň we halkara guramalaryň gatnaşmagyna garaşylýar.
Sergide Türkmenistanyň bölüminde Garaşsyz hem Bitarap döwletimiziň syýasatynyň esasy ugrunyň, ýurdumyzyň ykdysadyýetinde gazanylan üstünlikler, onuň tebigy baýlyklary, durmuş ulgamynda ýeten sepgitleri, halkymyzyň medeniýeti we däp-dessurlary, Diýarymyzyň syýahatçylyk kuwwaty, daşky gurşawy goramak boýunça alnyp barylýan işler öz beýanyny tapar. Mundan başga-da, sergi halkara jemgyýetçiligini “Aşgabat — 2017” taslamasy hem-de Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryny wagyz etmek boýunça geçirilýän işler bilen ýakyndan tanyşdyrmaga mümkinçilik berer.
Döwlet Baştutanymyz milli ekspozisiýany bezemek boýunça görkezmeleri berip, “EKSPO 2017” halkara ýöriteleşdirilen sergä Türkmenistanyň bölüminiň gatnaşmagy hakyndaky» karara gol çekdi we wise-premýere iri halkara gözden geçirilişinde ýurdumyzyň gazananlaryny görkezmek boýunça guramaçylyk işlerine gözegçilik etmegi hem-de onuň çäklerinde işewür duşuşyklary we gepleşikleri geçirmegiň meýilnamasyny taýýarlamagy tabşyrdy.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary B.Ereşow gözegçilik edýän senagat pudagyndaky işleriň ýagdaýy, döwlet Baştutanymyzyň ýurdumyzda ýüpekçilik pudagyny ösdürmek, onuň maddy-önümçilik we çig mal binýadyny pugtalandyrmak boýunça ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berdi. Wise-premýer şeýle hem milli Liderimiziň garamagyna Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça hökümetara türkmen-belarus toparynyň türkmen böleginiň düzümini tassyklamak barada taýýarlanylan Kararyň taslamasyny hödürledi.
Dokma senagaty ministrliginiň “Türkmenýüpek” ýapyk görnüşli paýdarlar jemgyýeti tarapyndan ýüpek gurçugyndan alynýan ýokary hilli pile hasylynyň mukdaryny ýyl-ýyldan artdyrmak, bu çig mal bilen ýurdumyzyň gaýtadan işleýän ugurdaş kärhanalaryny doly üpjün etmek boýunça yzygiderli işleriň amala aşyrylýandygy habar berildi.
2016-njy ýylda Lebap “Welaýatýüpek” birleşiginiň garamagyndaky Türkmenabat şäheriniň gurçuk tohumyny öndürýän kärhanasynyň durky doly täzelenip ulanmaga berildi.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Prezidentiniň 2017-nji ýylda 2 müň 30 tonna pile öndürmek baradaky kararyna laýyklykda “Türkmenýüpek” paýdarlar jemgyýetiniň düzümleri Ahal, Mary we Lebap welaýatlarynda bu pudakda iş alyp barýan kärendeçi daýhanlary janlandyrylan ýüpek gurçuklarynyň zerur mukdary bilen üpjün edýärler. Howa şertlerine laýyklykda Balkan we Daşoguz welaýatlarynyň daýhan hojalyklaryna janlandyrylan gurçuklary paýlamak işi aprel aýynyň üçünji ongünlügine meýilleşdirildi.
Döwlet Baştutanymyz hasabaty diňläp, pile önümçiligi baradaky meseläniň üstünde aýratyn durup geçdi we ýurdumyzda ýüpekçilik pudagyny mundan beýläk-de ösdürmek maksady bilen, bu meseläni ylmy taýdan içgin öwrenmelidigini hem-de türkmen halkynyň bu ugurdaky köpasyrlyk tejribesiniň nazarda tutulmalydygyny belledi. Şeýle hem hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow şunda pudagyň ot-iým binýadyny pugtalandyrmagy hem hasaba alyp, toplumlaýyn çemeleşmegiň möhümdigini aýtdy. Milli Liderimiz geljekde hem pile önümçiligini ösdürmek bilen baglanyşykly wise-premýere degişli tabşyryklary berdi.
Döwlet Baştutanymyz türkmen-belarus söwda-ykdysady gatnaşyklaryny mundan beýläk-de ösdürmek meselelerine geçmek bilen, Belarus Respublikasynyň ýurdumyzyň öňden gelýän we ygtybarly hyzmatdaşlarynyň biri bolup durýandygyny belledi, bu ulgamdaky netijeli hyzmatdaşlyk iki tarapyň bähbitlerine we toplanylan tejribelere daýanýar. Lebap welaýatynda kaliý dökünleriniň önümçiligi boýunça Garlyk dag-magdan baýlaşdyryjy toplumy gurmak boýunça iri möçberli bilelikdäki taslamanyň durmuşa geçirilmegi netijeli ikitaraplaýyn hyzmatdaşlygyň anyk mysalydyr.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ykdysady hyzmatdaşlyk boýunça türkmen-belarus hökümetara toparynyň Minsk şäherinde geçiriljek sekizinji mejlisinde garaljak wezipelere ünsi çekip, bu mejlise gatnaşjak türkmen wekiliýetiniň düzümi baradaky degişli resminama gol çekdi.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary S.Toýlyýew saglygy goraýyş, bilim, ylym we sport pudaklarynda durmuşa geçirilýän çäreler barada hasabat bermek bilen, döwlet Baştutanymyzyň garamagyna “Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň 2017 — 2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasyny tassyklamak hakynda” Kararyň taslamasyny hödürledi.
Häzirki döwürde ýurdumyz milli Liderimiziň yzygiderli tagallasy netijesinde temmäkä garşy göreş işinde öňdäki orunlary eýeläp, beýleki ýurtlara nusgalyk görelde bolýar we Bütindünýä saglygy goraýyş guramasy bilen hyzmatdaşlygy işjeň ösdürýär.
Ilat arasynda sagdyn durmuş ýörelgelerini berkitmek, zyýanly endikleri ýok etmek we Türkmenistany 2025-nji ýyla çenli temmäkiden azat ýurda öwürmek maksady bilen degişli ministrlikler, pudak edaralary, welaýatlaryň hem-de Aşgabat şäheriniň häkimlikleri bilen bilelikde Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyny Türkmenistanda durmuşa geçirmegiň ýakyn bäş ýyl üçin Milli maksatnamasynyň taslamasy taýýarlanyldy.
Şeýle hem degişli çäreleriň meýilnamasy işlenip taýýarlanyldy. Ony ýerine ýetirmek ýörite pudagara toparyň üstüne ýükleniler.
Agzalan maksatnamanyň baş maksady 2025-nji ýyla çenli keselleriň öňüni almakdan we temmäki önümleriniň sarp edilişini çäklendirmekden, häzirki we geljekki nesilleri temmäki önümlerini ulanmagyň netijelerinden goramakdan, şol sanda durmuş, ykdysady we ekologik täsirlerden goramakdan ybaratdyr. Bu işleriň hemmesi ýurdumyzyň “Temmäkiden azat ýurt” hukuk derejesini gazanmagyna gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow “Türkmenistanda Bütindünýä saglygy goraýyş guramasynyň temmäkä garşy göreşmek boýunça Çarçuwaly Konwensiýasyny durmuşa geçirmegiň 2017 — 2021-nji ýyllar üçin Milli maksatnamasyny taýýarlamak hakynda” Karara gol çekdi we bu babatda wise-premýere anyk tabşyryklary berdi. Aýratyn-da, temmäki ulanmak bilen baglanyşykly keselleriň öňüni almak, ilatyň temmäki önümlerini ulanmagyň zyýanly täsiri hakynda giňden maglumat almagy we temmäki ulanmagyň ýaramaz täsiri bilen baglanyşykly wagyz-nesihat çäreleriniň möhümdigi bellenildi.
Ilat arasynda, öňi bilen bolsa, ýaşlaryň arasynda temmäki ulanmak ýaly ýaramaz endikleriň öňüni almagyň, sagdyn durmuş ýörelgelerini berkitmegiň möhümdigini belläp, döwlet Baştutanymyz temmäkä garşy göreş çärelerine maglumat taýdan goldaw bermegiň zerurdygyny aýtdy. Milli Liderimiziň belleýşi ýaly, onuň esasy ugry guramaçylyk-hukuk häsiýetinde bolup, bu çäreler BSGG-niň ýokarda agzalan konwensiýasynyň talaplaryna laýyk derejede alnyp barylmalydyr.
Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary A.Garajaýew Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça şu ýyl Aşgabatda geçiriljek V Aziýa oýunlarynyň açylyş we ýapylyş dabaralaryna görülýän taýýarlyk işleri barada hasabat berdi.
Oýunlaryň açylyş we ýapylyş dabaralarynda meýilleşdirilýän baýramçylyk çykyşlarynyň baş maksady halkymyzyň asyrlaryň jümmüşine uzap gidýän taryhynyň şanly sahypalaryny açyp görkezmekden ybaratdyr. Munuň özi hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýhasly ýolbaşçylygynda amala aşyrylýan döwrebap özgertmeleriň üsti bilen nesilleriň we ynsanperwerlik ýörelgeleriň dowamatlylygyny äşgär edýän Garaşsyz, Bitarap Türkmenistanyň geljekki ösüşiniň möhüm ugurlaryny açyp görkezmäge ýardam berýär. Şeýle hem bu dabaralar häzirki döwürde ýurdumyzda halkymyzyň şu günki ajaýyp durmuşynyň we nurana geljeginiň, mähriban Watanymyzyň şöhratynyň täze derejelere göterilmeginiň bähbidine ýaýbaňlandyrylan beýik işleriň giňden wagyz edilmegine gönükdirilendir.
Hormatly Prezidentimiz Aşgabatda geçiriljek Aziýa oýunlarynyň ýurdumyzyň halkara derejedäki abraýynyň ýokary göterilmeginde, sport ýurdy hökmündäki derejesiniň dünýä ýüzünde ykrar edilmeginde möhüm ähmiýetiniň bardygyny nygtap, öňde boljak dabaraly çäreleriň ähli ugurlaryna örän oýlanyşykly çemeleşilmelidigini, onuň ýokary guramaçylyk derejesinde geçirilmelidigini belledi we bu dabaralaryň sportuň hem-de belent ruhuň baýramyna öwrülmelidigini tabşyrdy. Döwlet Baştutanymyz Aziada — 2017-niň başlanmagyna çenli galan şu döwürde ähli zerur tagallalaryň we hemmetaraplaýyn çäreleriň durmuşa geçirilmelidigini aýdyp, bu babatda wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.
Soňra Ministrler Kabinetiniň Başlygynyň orunbasary E.Orazgeldiýew ýurdumyzyň welaýatlarynda möwsümleýin oba hojalyk işleriniň alnyp barlyşy barada hasabat berdi. Häzirki wagtda gowaça ekişi hem-de güýzlük bugdaýa ideg etmek işleri, şol sanda ekinlere ösüş suwuny tutmak, mineral dökünler bilen iýmitlendirmek we haşal otlara garşy göreşmek işleri alnyp barylýar. Şunuň bilen birlikde, galla kabul ediş nokatlaryny, däne ýygýan kombaýnlary, awtoulaglary we beýleki tehnikalary galla oragy möwsümine taýýarlamak işleri utgaşykly dowam etdirilýär.
Wise-premýer döwlet Baştutanymyzyň ozal beren tabşyryklarynyň ýerine ýetirilişi barada hasabat berip, önümçilik gatnaşyklaryny kämilleşdirmek, ýerden netijeli peýdalanmak, oba hojalygyna ylmyň öňdebaryjy tejribesini ornaşdyrmak maksady bilen görülýän çäreler barada habar berdi.
Hormatly Prezidentimiziň garamagyna Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli geçiriljek çäreleriň meýilnamasy hödürlenildi. Dabaralaryň çäklerinde Aşgabatda Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasynyň VII mejlisi, “Türkmen bedewi we dünýäniň seýisçilik sungaty” atly IX halkara ylmy maslahat, şeýle hem ýöriteleşdirilen halkara sergi-ýarmarkasy, uzak aralyga atly ýöriş, bedewleriň päsgelçiliklerden bökmek boýunça bäsleşikleri, ýetginjek çapyksuwarlaryň arasynda at çapyşyklary hem-de däp bolan at çapyşyklary guralar.
“Ýylyň iň owadan ahalteke bedewi” atly halkara gözellik bäsleşiginiň jemi jemlener. Mundan başga-da, baýramçylyga gabatlanylyp, Ahal welaýatynyň Ak bugdaý etrabynda gurlan Halkara karantin merkeziniň açylyş dabarasy bolar.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýer E.Orazgeldiýewiň öň Daşoguz welaýatynda işläp, köp tejribe toplandygyny belläp, ony şu welaýat boýunça jogapkär edip belledi hem-de degişli Karara gol çekdi.
Soňra Milli Liderimiziň nygtaýşy ýaly, döwletimiz atçylyk pudagyny ösdürmäge köp möçberde serişdeleri gönükdirýär. Her bir welaýatda döwrebap aýlawlar guruldy. Halkara ahalteke atçylyk assosiasiýasy döredildi. Döwlet baýramy – Türkmen bedewiniň baýramy hem döredildi. At çapyşyklary yzygiderli geçirilýär. Atçylaryň aýlawly we ähli zerur gulluklary bolan, dünýä ölçeglerine laýyk gelýän häzirki zaman şäherçesi guruldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow «Türkmen atlary» döwlet birleşiginiň başlygy Ý.Annaýewiň hiç hili başlangyçlary öňe sürmeýändigini, teklipleri hem bermeýändigini, ahalteke bedewlerini wagyz etmek boýunça hem netijeli işleriň alnyp barylmaýandygyny, ýörite tabşyryk berilýänçä Ahalteke atlarynyň döwlet tohumçylyk kitabynyň hem taýýarlanmandygyny, atçylary taýýarlamak we höweslendirmek boýunça işleriň hem ýaramaz alnyp barylýandygyny aýtdy.
“Türkmenistanyň halk atşynasy” diýen hormatly adyň döredilenine eýýäm iki ýyl bolandygyna garamazdan, şu wagta çenli hiç kime bu hormatly at dakylmady. At çapyşyklary yzygiderli geçirilýär, ýöne bu ýaryşlara atçylyk sportunda köp ýyllaryň dowamynda çykyş edip, at gazanan meşhur türgenler gatnaşmaýarlar.
Milli Liderimiz atçylyk sportunyň meşhur türgenleriniň ýaryşyny guramagyň maksadalaýyk boljakdygyny, meşhurlyk gazanan, uly işleri bitiren adamlara hormatly atlary dakmagyň möhümdigini aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýere bu ugurda alnyp barylýan işleri düýpli seljermegi, ýaşlarymyza atçylyk ugry boýunça mynasyp bilim we terbiýe berjek adamlary – halypalary işe giňden çekmegi, Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli, bu ugurda uly işleri bitirip, hormata mynasyp bolan adamlara hormatly atlary dakmak boýunça sanawy taýýarlamagy tabşyrdy. Goý, olar döwletimiziň özleri barada yzygiderli alada edýändigini duýsunlar diýip, milli Liderimiz aýtdy.
Hormatly Prezidentimiz atçylyk pudagynyň ylym we okuw binýadyny pugtalandyrmak, asyrlaryň dowamynda synagdan geçen atçylyk däplerini, aýratyn-da, atlary seýislemekde, olary çapmakda halypaçylyk ýörelgelerini üstünlikli dowam etmek, bu ulgamda netijeli iş alyp barmak üçin ylmy-barlag merkezini ýa-da ýokary okuw mekdebini açmak boýunça teklipleri taýýarlamak babatda tabşyryklaryň ýerine ýetirilmegi bilen baglanyşykly meselelere jogapkärçilikli çemeleşilmeýändigini aýtdy.
Milli Liderimiz “Türkmen atlary” döwlet birleşigi tarapyndan ýurdumyzyň belli atşynaslarynyň gatnaşmagynda ýörite maslahatlary gurap, paýtagtymyzda, aýratyn-da welaýatlarda halypa çapyksuwarlaryň iş tejribesini öwrenmek, olaryň çapyksuwarlyk ugry boýunça özboluşly usullaryny kämilleşdirmek hem-de olary ýaşlara ýetirmek boýunça degişli işleriň alnyp barylmaýandygyny belläp, bu ugurda “Türkmen atlary” döwlet birleşiginiň ýolbaşçysy Ý.Annaýewiň alyp barýan işiniň guramaçylyk derejesine ýene bir ýola nägilelik bildirdi.
Hormatly Prezidentimiz wise-premýere Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli çäreleri ýokary derejede guramak boýunça birnäçe tabşyryklary berdi. Döwlet Baştutanymyz ýurdumyzda geçirilýän ahalteke bedewleriniň gözellik bäsleşikleriniň, halkara forumlaryň türkmen halkynyň iň gowy atçylyk däpleriniň ösdürilmegine, ýurdumyzyň atçylyk we atçylyk-sport mekdebiniň halkara ulgamyna işjeň goşulyşmagyna, behişdi bedewleriň bütin dünýädäki şan-şöhratynyň artdyrylmagyna ýardam edýändigini aýtdy.
Berkarar döwletimiziň bagtyýarlyk döwründe ahalteke bedewi eziz Watanymyzyň ösüşleriň täze belentliklerine tarap ynamly öňe barýandygynyň nyşanyna, milli mirasyň dowamatlylygyň aýdyň beýanyna öwrüldi. Biziň ganatly bedewlerimiz milli hem-de dünýä medeniýetiniň bahasyna ýetip bolmajak gymmatlygy bolmagynda galmak bilen, Türkmenistanyň dürli ulgamlarda gazanýan ägirt uly üstünlikleriniň aýdyň nyşany bolup durýar diýip, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow aýtdy.
Döwlet Baştutanymyz şeýle hem gowaça ekişini wagtynda hem-de ýokary hilli geçirmek üçin ähli çäreleri görmegi talap edip, ekerançylykda ähli agrotehniki kadalaryň berjaý edilmegine berk gözegçiligiň amala aşyrmagyň zerurdygyna ünsi çekdi.
Milli Liderimiz Gurbanguly Berdimuhamedow galla oragynyň ýurdumyzyň ekerançylary üçin jogapkärli döwürdigini aýdyp, bu möhüm oba hojalyk möwsümine ykjam taýýarlyk görmegi, galla oragynyň maddy-enjamlaýyn üpjünçiligini ýokary derejede guramagy tabşyrdy.
Mejlisiň Başlygy A.Nurberdiýewa milli parlamentiň häzirki wagtda alyp barýan kanunçykaryjylyk işi, hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow tarapyndan döwlet gurluşygynyň ileri tutulýan ugurlaryny hasaba almak bilen, deputatlar düzüminiň öňünde goýlan wezipeleriň durmuşa geçirilmeginiň çäklerinde ýerine ýetirilýän çäreler barada habar berdi. Şeýle hem Mejlis tarapyndan halkara hyzmatdaşlyk we parlamentara gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmek we giňeltmek boýunça geçirilýän işler barada habar aýdyldy.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Mejlis tarapyndan geçirilýän kanun çykaryjylyk işleriniň döwlet syýasatynyň, ýurdumyzda ýaýbaňlandyrylan özgertmeleriň netijeli guraly bolup durýandygyny belläp, deputatlar tarapyndan ilatyň ýaşaýyş-durmuş derejesiniň ýokarlandyrylmagyna, raýatlyk edaralarynyň pugtalandyrylmagyna hem-de jemgyýetde demokratik ýörelgeleriň kemala gelmegine gönükdirilen çäreleriň işjeňleşdirilmelidigine ünsi çekdi.
Döwlet Baştutanymyz Mejlisiň halkara derejesinde amala aşyrýan işleriniň Türkmenistanyň daşary syýasat ugrunyň üstünlikli durmuşa geçirilmegine ýardam berýändigini belläp, bu syýasatyň üstünlikli amala aşyrylmagynyň baş maksadynyň milli bähbitleri, olaryň iş ýüzünde durmuşa geçirilmegini, ýurdumyzda hukuk, demokratik, ykdysady we innowasiýa ugurlarynyň ösdürilmegini nazara almak bilen, halkara hyzmatdaşlygyny giňeltmek üçin amatly şertleri döretmekden ybaratdygyny aýtdy.
Ministrler Kabinetiniň mejlisinde döwlet durmuşyna degişli başga-da birnäçe meselelere garaldy we olar boýunça degişli çözgütler kabul edildi.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow Ministrler Kabinetiniň mejlisini jemläp, oňa gatnaşanlara berk jan saglyk, işlerinde uly üstünlikleri, Sagdynlygyň we ruhubelentligiň ýylynda berkarar Watanymyzyň halkyna gülläp ösüş arzuw etdi.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentligi

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Mehaniki hereket
Düşündiriş[üýtget | edit source]
Bizi gurşap alan ähli jisimler (ýyldyzlar, planetalar, örän kiçijik atomlar we olary düzýän bölejikler) üznüksiz hereketdedirler. Hereketiň iň ýönekeý formasy we hemmelere has ýakyny mehaniki hereketdir. Jisimiň beýleki jisimlere görä giňişlikdäki ýagdaýynyň wagtyň geçmegi bilen üýtgemegine mehaniki hereket diýilýär.
Mehaniki hereketleri fizikanyň mehanika diýlip atlandyrylýan bölümi öwrenýär. Mehanikanyň esasy wezipesi hereket edýän jisimiň giňişlikdäki ýagdaýyny islendik wagt pursatynda kesgitlemekden ybaratdyr.
- Jisimiň ähli nokatlarynyň birmeňzeş hereket edýän wagtyndaky hereketine öňe hereket diýilýär. Beýle hereketde jisimiň islendik nokadynyň iki nokadyny birleşdirýän göni orny öz-özüne parallel üýdgedýär.
- Berlen şertlerde ölçeglerini hasaba almazlyk mümkin bolan jisime material nokat diýilýär.
- Jisimiň dynçlykda diýip şertli kabul edilen başga jisimlere görä hereketine göräli hereket diýilýär.
- Mehanikada hasaplama jisiminden, onuň bilen baglanşykly koordinatalar sistemasyndan we oňa görä dynçlykda bolan, aralygy hem-de wagty ölçemek üçin ulanylýan abzallardan durýan sistema hasaplama sistemasy diýilýär.
Nokat hereket edende nähilidir bir çyzyk, ýagny yz galdyrýar. Oňa traektoriýa diýilýär.
Hereketi, ony döredýän sebäplere seretmezden öwrenýän mehanikanyň bölümine kinematika diýilýär.


text:
"Siringomieliýa ýa-da siringobulbiýa, oňurga ýiliginiň belli bir bölekleriniň inçelmesi, käbir böleklerinde intermodulýar gabara döreme, çanaklyk organlarynyň funksiýalarynyň bozulmagy" - diýlip, diognaz goýlan hassanyň ýagdaýy agyr. Ýöremekden galan. Aýaklary agyrýar, güýçli çekýär we başga dertler. Ýüz tutulan neýrohiruruglar operasiýa degişli däldigini aýdýarlar.
Bu kesele näme çäre barka? Siziň maslahatyňyza mätäç.
Saýtyň okyjysy.
Gadyrly okyjy!
Bu kesel adatça ýetginjeklik döwründe ýüze çykyp, adamyň ömrüniň ahyryna çenli dowam edýär.
Siringomiýeliýa (grek dilinde sirinx - gamyş, boş tüýdük; miýelon - oňurga ýiligi) – dowamly kesel bolup, oňurga ýiliginde we süýri beýnide boşluklaryň emele gelmegi bilen häsiýetlendirilýär. Bu üýtgemeleriň netijesinde bedeniň uly meýdanlarynda agyryny we temperaturany aňşyrmak duýgurlylygy ýitýändir.
Emele gelýän boşluklar adatça oňurga ýiliginiň boýun bölüminiň aşaky böleginde, döş bölüminiň ýokarky böleginde ýa-da boýun bölüminiň ýokarky böleginde emele gelip, süýri beýnä (siringobulbiýa) ýaýrap biler. Seýrek ýagdaýlarda bil bölümi ýa-da tutuş oňurga ýiligi zeperlenip bilýändir.
Kesele getirýän sebäpler belli däldir. Ýöne boşluklaryň emele gelmeginde, glioz dokumasynyň (nerw ulgamynda duş gelýän dokumanyň görnüşi) köpelmeginiň dogabitdi kemçilikleriniň uly orny eýeleýändigini bellemek gerekdir. Glioz dokumasynyň aşa kän emele gelip, soňundan bolsa dargamagy, oňurga ýiliginiň çal maddasynda boşluklary emele getirýändir. Boşluklaryň gyrasyndaky glioz öýjükleri kem-kemden boşluklary giňeldýän suwuklyk işläp çykaryp, olara ýakyn ýerleşýän nerw öýjükleriniň dargamagyna sebäp bolýar.
Hakyky siringomiýeliýa köplenç beden dokumasynyň emele gelmeginiň başga ýetmezçilikleri bilen utgaşyp bilýär: oňurganyň gyşarmagy ýa-da döş bölüminiň düzlenmegi, ýokary ýerleşýän kentlewük, diş hatarynyň nädogrulygy, kelläniň ýüz böleginiň, gulak ýelkeniniň görnüşiniň nädogry emele gelmegi, alty barmaklylyk, göwüs mäzleriniň emzikleriniň deň ýerleşmezligi, goşmaça emzikleriň emele gelmegi, eňegiň ýa-da diliň ujynyň ikä bölünmegi we başgalar.
Hakykatdan hem siringomiýeliýanyň hakyky, "arassa" görnüşi seýrek duş gelýändir.
Siringomiýeliýanyň emele gelmegi köp halatlarda kelle çanagy bilen oňurganyň sepleşýän ýeriniň ýetmezçilikleri sebäpli ýüze çykyp biler. Olara yzky kelle çukurjygynyň we uly ýeňse deşiginiň nädogry emele gelmegi ýaly ýetmezçilikler degişlidir.
Bu kesel uly ýeňse deşiginden beýnijigiň oňurga kanalyna iterilmegi bilen häsiýetlendirilýän Arnold-Kiaryň alamatlar toplumy, kelle çanagyndaky Mažandiniň we Luşkiniň deşikleriniň ýapylmagy netijesinde şuwuklygyň ýygnanma (gidrosefaliýa) alamatlary, beýnijigiň kiçelme alamatlary bilen utgaşykda duş gelip biler. Şeýle hem oňurga ýiliginiň täze döremeleri, şikeslenmeleri, inçekeselde ýa-da başga kesellerdäki sowuklama ýagdaýlary siringomiýeliýanyň döremegine itergi berip biler.
Siringomiýeliýa keseliniň ýüze çykyş ýygylygy her 100 müň ilata 8-9 ýagdaýy düzüp, esasan erkek adamlarda duş gelýändir.
Siringomiýeliýaly näsaglar üçin deriniň uly meýdanlarynda, esasan hem ellerde we göwrede ("penjek", "ýarym penjek" görnüşde) agyryny we temperaturany aňşyrmak duýgurlylygynyň ýitirilmegi ýaly alamatlar mahsusdyr. Bu ýagdaý kop sanly agyrysyz ýanyklaryň we şikeslenmeleriň emele gelmegine sebäp bolýar. Düzgün bolşy ýaly, duýujylygyň bozulmagy ilki bir tarapda bolup geçýär. Boýnuň, egniň, elleriň myşsalarynyň gowşaklygy ýüze çykýar. Emele gelýän boşluklaryň sanynyň köpelmegi bilen aýaklaryň myşsalarynyň gowşaklygy, çanaklyk agzalaryň (peşew halta, göni içege) işiniň bozulmagy ýaly ýagdaýlar goşulyp biler.
Kähalatlarda Gorneriň alamatlar toplumy (gabaklaryň aşak düşmegi, görejiň giňelmegi, derlemek ukybynyň ýitirilmegi) ýüze çykyp biler.
Beden dokumalarynyň gan aýlanyş ýagdaýlarynyň bozulmagy netijesinde elleriň derisiniň galyňlaşmagy we gögermegi, agyrsyz iriňli çykuwlaryň döremegi bolup biler.
Käwagtlar bogunlardaky (köplenç egin we tirsek bogny) süňkleriň dargamagy we soňundan gatamagy netijesinde, bogun ulalyp, süňkleriň biri-birine sürtülmegi bilen özboluşly ses çykarmagy ýaly ýagdaý duş gelip biler.
Boşluklaryň süýri beýnä ýaýramagy (siringobulbiýa) kiçi kentlewigiň ysmazlygy netijesinde geplemäniň, ýuwdunmanyň bozulmalaryna, ýüzüň daşky böleklerinde duýujylygyň ýitmegine getirip biler.
Keseliň alamatlarynyň kem-kemden ösýändigi sebäpli, näsaglar uzak wagtlap işe ukyplylygyny saklaýarlar.
Keseliň ýüze çykyş alamatlarynyň birnäçe ýyllap ýitip gitmegi hem mümkindir.
Keseliň başlanmagyna ýa-da duýdansyz beterleşmegine şikeslenme, boýnuň süýndürilmegi, oňurganyň boýun bölümine ýörite manual (el bilen bejergi) çäreleri geçirmek, güýçli üsgürme sebäp bolup bilýändir. Siringobulbiýa görnüşiň alamatlary çalt ösüp bilýär.
Siringomiýeliýany anyklamakda magnit-rezonans tomografiýa giňden ulanylýandyr. Bu usul emele gelen boşluklaryň ýaýraýyş derejesini, yzky kelle çukurjygynyň ýagdaýyna baha bermäge kömek berýär.
Keseliň sebäbi belli bolmadyk ýagdaýlarynda kontrastirleýji serişdeleri ulanyp MRT-ny geçirýärler. Kontrastirleýji serişdäni özünde ýygnamaga ukyplylygy sebäpli, bu usul oňurga ýiliginiň täze döremelerini ýüze çykaryp biler.
Siringomiýeliýanyň bejergisi hirurgiki usul bilen geçirilýändir. Hirurgiki bejergi keseliň utgaşykly ýagdaýlaryna baglylykda dürli usullary öz içine alyp biler.
Beýnijigiň oňurga kanalyna düşen ýagdaýynda, yzky kelle çukurjygynyň dekompressiýa (basyşy aýyrmak) usulyny ulanýarlar. Hakyky siringomiýeliýada boşluklary boşatmak (Puseppanyň operasiýasy) usuly ulanylýar.
Arnold-Kiaryň alamatlar toplumy bilen gidrosefaliýanyň utgaşan ýagdaýlarynda oňurga-beýni suwuklygynyň akymyny gowulandyryp, soňundan siringomiýeliýanyň hirurgiki bejergisini geçirýärler.
Şikeslenmeden ýa-da ýokanç kesellerden soň dörän siringomiýeliýada, boşluk bilen oňurganyň arahnoidal (kerep görnüşli) boşlugynyň arasynda suwuklyk çalşygy bolar ýaly mümkinçilik döredýärler.
Oňurga ýiliginiň täze döremeleri bilen ýüze çykan siringomiýeliýada täze döremäni aýyrmak maslahat berilýär, çünki boşluklardan suwuklygy aýyrmak usuly wagtlaýyn netijäni berip biler.
Lukmançylyk edebiýatynda rentgen şöhleleri bilen bejergi usuly barada hem degerli maglumatlar bar. Rentgen şöhleleri glial öýjükleriň köpelmegiiň, sonuň bilen birlikde keseliň beterleşmegiiň öňüni alyp, agyryny aýyrmaga we duýujylygy kadalaşdyrmaga ýardam edýär. Ýöne rentgen şöhleleriniň peýdalylygyny ulanmak keseliň başlangyç möhletlerinde ýerlikli bolar, dokumalarda ýüze çykan çuň üýtgemelerde bu usul az netijelidir.
Siringomiýeliýanyň bejergisinde beta-şöhlelenmeli radioaktiw fosfory we beta hem-de gamma-şöhlelenmeli radioaktiw ýoduň täsirini hem netijeli ulanýarlar. Radioaktiw fosfor hem-de ýod çalt köpelýän glioz öýjüklerde ýygnanyp, olaryň köpelmegini saklap dargadýarlar.
Soňky ýyllarda siringomiýeliýanyň bejeriş usullarynda prozerin bilen bejergini hem ulanýarlar. Prozerin serişdesi nerw öýjükleriniň arasyndaky nerw impulslary kadalaşdyryp, nerw ulgamyny işjeňleşdirmäge ýardam berýär. Köplenç bu usuly ultra ýokary ýygylykdaky bejergi, seýrek ýagdaýlarda radon wannalary bilen utgaşdyrmak maslahat berilýär. Bu usullar keseliň başlangyç tapgyrynda degerli netijeleri berýändir.
Siringomiýeliýaly näsaglara seredýän adamlar we lukmançylyk işgärleri keseliň aýratynlyklaryny göz öňüne tutup, olara sanjym edende hemme arassaçylyk çärelerini berjaý etmegi ýatdan çykarmaly däldir. Şonuň ýaly-da, ýylylyk bejergi usullary ulanylanda (hat-da suw bilen gyzdyryjy - "grelka" ulanylanda hem) näsaglarda agyrynyň we temperaturanyň duýujylyk häsiýetiniň bozulandygyny ýatda saklamak gerekdir.
Siringomiýeliýa keseliniň gaýraüzülmeleri höküminde peşew çykaryş ýollarynyň ýokançlyklary ýa-da siringobulbiýa görnüşinde, bokurdagyň ysmazlygy netijesinde dem almanyň bozulmalary ýaly ýagdaýlar ýüze çykyp biler.
Şu wagta çenli siringomiýeliýanyň bejergi usullarynyň doly işläp düzülmändigi sebäpli, keseliň beteleşmeginiň öňüni almak, şikeslenmeleriň, ýokançlyklaryň, ýanyklaryň döremeginden goramak çärelerini geçirmek wajyp ugurlaryň biri bolup durýandyr.
Hormatly okujylarymyz! Eger bu kesel barada goşmaça soraglar ýüze çyksa, biz olara jogap bermäge hemişe taýýar.
Saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
15 ýaşdan kiçi işleýän çagalaryň paýy
Umumy maglumat:
Теmasy:
Zähmet we iş bilen meşgullyk
Indikatoryň ady:
15 ýaşdan kiçi işleýän çagalaryň paýy
Ölçeg birligi:
Göterim
Ölçegiň görnüşi:
Proporsiýa, göterim gatnaşygy
Toparlara bölmek/Derejesi:
Bu indikator seçimleýin gözegçilikleriň esasynda regional we milli derejelerde, ýaşy we jynsy boýunça işlenip taýýarlanylýar.
Konferensiýalar /Kоnferentara başlangyçlar bilen arabaglanyşygy:
FoC (Ugur 1), CCA, MICS
Syýasat nukdaýnazardan gyzyklanma
Halkara Zähmet Gaznasy (HZG) tarapyndan neşir edilýän resminamalarda we ýörite edebiýatda «çaga zähmeti» diýen düşünje «... psihiki, fiziki durmuşy ýa-da ahlak taýdan çagalar üçin howply ýa-da çagalara zyýan ýetirmek bilen baglanyşykly tölegli, şonuň ýaly hem tölegsiz iş hökmünde kesgitlenilýär. Bu edil çagalary mekdepde okamak mümkinçiliklerinden kesýän, ýa-da olary mekdep okuwlaryndan we öý borçlaryndan başga-da, başga ýerlerde ýerine ýetirilýän işler — çaga hukuklaruny elinden alýan we maşgalasyndan aýyrýan goşmaça işler bilen öz ýüküniň üstüni ýetirmäge olary mejbur edýän zähmetdir. Çaga zähmeti diýip ýerine ýetirilmegi çagalar üçin zyýanly we howply we halkara we milli kanunçylyk tarapyndan gadagan edilen işe düşünilýär».
Kesgitleme:
15 ýaşdan kiçi işleýän çagalaryň paýy töleg, peýda ýa-da maşgala üçin ykdysady işe hakyna tutulýan çagalara degişli. Ykdysady iş töleg, peýda ýa-da öz maşgalasynda peýdalanmak üçin harytlaryň we hyzmatlaryň önümçiligini öz içine alýar. Iş bilen meşgullanýan bellenen binýatlaýyn döwrüň dowamynda ykdysady işe gatnaşmaklygy ýa-da wagtlaýyn şeýle iş bilen meşgullanmazlygy aňladýar.
Öňde baryjy gurama:
Halkara Zähmet Guramasy we ÝUNISEF
Zerur bolan maglumat çeşmeleri:
Maglumatlar ilat ýazuwlaryndan, işçi güýjüniň gözegçiliklerinden, çaga zähmetiniň ýörite gözegçiliklerinden, Köp görkezijili Klasterleýin Syn
Milli maglumatlaryň ýygnalyşynyň häsiýetnamasy:
Maglumat çeşmeleri:
Bu indikator üçin zerur bolan maglumatlary ilat ýazuwyndan alýarlar. Ýöne, käbir öý hojalyklarynyň zähmet işi bilen meşgul çagalar barada habar bermekden saklanmak mümkinçiligine görä, we şunuň ýa-da zähmet işi bilen meşgul adamlary kesgitlemek bilen baglanyşykly meseleler sebäbli, bu indikator işçi güýjiniň we öý hojalyklar tarapyndan ulanylyşyň ýörite gözegçiliklerinden alnan maglumatlarynyň kömegi arkaly hasaplanylýar.
Halkara we milli hasabatlylyk:
BMG, Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti.
Bellik:
Öňi bilen «çaga zähmeti» düşünjesine nämäniň girmeýändigini anyklamak zerur. Çagalaryň we ýetginjekleriň, olaryň saglygyna we ösüşine täsir etmeýän,
Zähmete ukyply ilatyň iş bilen meşgullyk derejesi
Umumy maglumat:
Теmasy:
Zähmet we iş bilen meşgullyk
Indikatoryň ady:
Zähmete ukyply ilatyň iş bilen meşgullyk derejesi
Ölçeg birligi:
Göterim
Ölçegiň görnüşi:
Gatnaşyk
Toparlara bölmek/Derejesi:
Bu indikator sebitleýin we milli derejelerde işlenip taýýarlanylýar.
Konferensiýalar /Kоnferentara başlangyçlar bilen arabaglanyşygy:
FoC (Ugur 2), CCA
Syýasat nukdaýnazardan gyzyklanma:
Ýurduň zähmete ukyply ilatynyň sanynda we işçi güýçleriniň umumy sanynda iş bilen meşgullanýanlaryň paýy ýurduň zähmet mümkinçilikleriniň peýdalanylyşynyň çägini häsiýetlendirýär.
Kesgitleme:
Zähmete ukyply ýaşdaky zähmet bilen meşgullanýan ilatyň sanynyň zähmete ukyply ýaşdaky ilatyň umumy sanyna bolan gatnaşygy. Ykdysadyýetde iş bilen meşgullanýan ilata kiçi telekeçilikdäki subýektleri goşmak bilen, eýeçiligiň ähli görnüşlerindäki kärhanalarda, edaralarda we guramalarda; ähli görnüşlerdäki kooperatiwlerde; fermer hojalyklarynda; jemgyýetçilik guramalarynda we gaznalarynda; dini guramalarda, şahsy kömekçi hojalykda işleýän adamlar, şeýle-de aýratyn adamlarda iş bilen meşgullanýanlary goşmak bilen, edara görnüşli tarapy döretmezden telekeçilik bilen meşgullanýanlar degişli.
Öňde baryjy gurama:
Halkara Zähmet Guramasy.
Zerur bolan maglumat çeşmeleri:
Administratiw hasabat maglumatlary. Eger administratiw hasabat maglumatlary doly bolmasa, ýa-da ýok bolsa, onda işçi güýjiniň ýörite gözegçilikleriniň netijeleri maglumat çeşmesi bolup hyzmat edýär.
Milli maglumatlaryň ýygnalyşynyň häsiýetnamasy:
Maglumat çeşmeleri:
Zähmet çeşmeleri balansy boýunça hasaplama görkezijisi. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komitetiniň administratiw hasabat maglumatlary, öý hojalyklarynyň býujetiniň gündelik gözegçilikleri. Indikator üçin zerur bolan goşmaça maglumat işçi güýjiniň seçimleýin gözegçiliginiň maglumatlary esasynda alnyp bilner. Döwürleýinligi — ýyllyk.
Bellik:
HZG-nyň rezolýusiýasyna laýyklykda we zähmet we iş haky boýunça hereket edýän hasabat ulgamyny kämilleşdirmek üçin çärýeklik seçimleýin gözegçilik girizmek maslahat berilýär, ol işçi güýjüne bolan islegiň we teklibiň arasynda deňagramlylygy gowulandyrmak we zähmet bazarynda syýasaty işjeňleşdirmek boýunça çäreleri işläp taýýarlamak üçin zerur bolan maglumatlary degişli dolandyryş edaralarynyň ygtyýaryna bermäge mümkinçilik berer.


text:
20-nji asyryñ başlarynda Zakaspi oblastynda
revolutsiýon hereketiñ möwç almagy
Zakaspiniñ gubernatorynyñ alyp barýan zalym syýasatyna garşy gozgalaña baş goşýan Türkmenler we beýleki halklaryñ sany artýar. 1902-nji ýylyñ 25-nji martynda «Aşgabat intellegentsiýa»larynyñ adyndan ýaýradan beýannamalary bilen öz hereketleriniñ başlanandygyny habar berýär. Onda şeýle diýilýär:
«Aşgabadyñ intellegentler
topary, Aşgabat grajdanlaryny Patyşa garşy aýaga galmaga
çagyrýar!
Aşgabadyñ grajdanlary!
1902-nji ýylyñ 8-nji fevralynda Peterburgda aýaga galan
studentler urlup ýenjildi, biziñ ýerli häkimimiz-de şol
urlup-ýenjilmegi goldady, şoña görä biz Aşgabadyñ intellegentleri bu
herekete garşy dymyp durup bilmeris.
Jenaplar! Aşgabadyñ ýaşaýjylary! Hökümetiñ ýalan sözlerine ynanmañ!... Orsýet, Türkmen topragy ýaly däl, ol ýerde eden-etdilige ýol berilmez, biz ol studentler bilen raýdaşlygymyzy yglan edýäris »[1]
Gozgalañ daýhanlaryñ arasynda-da möwç alyp başlaýar. 1903-nji ýylyñ 20-nji maýynda «Ýalawaç» oba daýhanlary, Meñli han we Teke han diýen baýlara garşy şykaýatlaryny general gubernatora hat üsti bilen ýetirýärler. Onda baýlara garşy gozgalañ turzup, zyndana atylan 24 sany daýhanyñ azat edilmegi islenipdir.
1905-nji ýylda Orsýet-Ýaponýa arasyndaky urşdan bizar-peteñ bolan orsýetliler, «konistitutsiýon» ýagny esasy kanunyñ düzülmegini talap edip baş göterýärler. Ýeri gelende şular ýaly hereketler şol döwürde Eýranda-da, Türkiýe-de möç alyp başlandygyny ýatlaýlý. Şeýle ynkylaby hereketleriñ şemaly Türkmen topragyna-da gelip ýetýär. 1905-nji ýylyñ 9-nji fevralynda Gyzylarvadyñ demirýolçylary gozgalañ turuzýarlar. «Askhabat» gazetiniñ şol günki sanynda işçileriñ, iş şertleriniñ, zähmet haklarynyñ artdyrylmagyny talap edip, iştaşlaýyş yglan edendiklerini habar berýär.
Türkmen topragynda bolup geçýän bu gozgalañlar, ilkibada Türkmen bolmadyk halklaryñ wekilleri tarapyndan başlananam bolsa, ol dura-bara heniz Gökdepe şehitleriñ gany gözöñlerinde gaýnap duran Türkmenleri-de aýaga galdyrýar.
Beýle gozgalañlardan gorkan ýerli häkimiýetler
hatta aýdym-saz üçin ýygnanmagy-da gadagan edýär. 1905-nji
ýylyñ 12-nji oktiýabrynda Zakaspi oblastyñ gubernatory general
maýor Kosagovski şeýle kararyñ
1. Şäherde köpçülikleýin ýöriş ýa-da demonstratsiýa gadagandyr.
2. Gara ýa-da gyzyl baýdak götermek gadagandyr.
3. Ybadathanalardan başga ýerde, köçelerde dini merasimi ýerine ýetirmek, ýas tutmak we şoña meñzeş işler diñe harby komandiriñ rugsaty bilen geçirilip bilner.
Zakaspiniñ ilkinji syýasy «Sosýal Demokrat partiýasy» 1906-njy ýylyñ 18-nji iýulynda döreýär. Onuñ ýolbaşçylygyna:
1.Şagadamdan- Silinski
2.Gyzylarbatdan- Rostovski
3. Aşgabatdan- Georgi dagy saýlanýar.
[1] Türkmenistanyñ taryhy boýunça hrestomatiýa. S.197


text:
Köp halklaryň medeniýetinde alkogol içgileriň kadaly kabul edilmeginiň däp bolup galmagy, onuň täsiri bilen bedeniň zäherlenmesiniň has ýygy düş gelmeginiň sebäbi bolup durýandyr. Bu zäherlenmäniň saglyga ýaramaz täsir edip, ençeme dowamly gaýraüzülmelere getirip bilme howpy, oňa mahsus bolan alamatlary anyklamaga we ilkinji kömegiň berliş usullaryny bilmäge bolan talaby ýüze çykarýandyr.
Derman senagaty alkogol zäherlenmesiniň bejergisi üçin netijeli bolup biljek dermanlaryň dürli görnüşini öndürýär. Ýöne zerur bolan wagtynda olaryň elýeterli bolmazlygy hem mümkindir. Şonuň üçin, elýeterli serişdelerden we usullardan peýdalanyp, öý şertlerinde ilkinji kömegiň berlişini bilmek wajypdyr.
Alkogol zäherlenmesine mahsus bolan alamatlar
Alkogol zäjerlendiriji möçberde kabul edilenden soň, narkotik serişdesi höküminde döredýän keýpliligi düýma duýgusy çalt gecýär we zäherlenmäniň netijeleri ýüze çykyp başlaýar. Onuň birinji tapgyry şu aşakdaky alamatlar bilen kegitlenilýär:
► Ele ýelmeşýän der;
► Adamyň ýüzüniň we gözüniň gyzarmagy;
► Gaýtarmak;
► Arterial we kelle gan basyşynyň ýokarlanmagy.
Ýarawsyzyň ýagdaýy barha beterleşip:
♦ Dem alşyn bozulmagy zerarly göz göreji giňelýär;
♦ Kislorod yetmezçiliginiň alamaty höküminde dodaklaryň gögermegi ýüze çykýar;
♦ Damar urgusy ýokarlanyp başlaýar;
♦ Gan basyşy peselýär;
♦ Ýüregiň işleýşiniň bozulmalary ýüze çykyp başlaýar;
♦ Gaýtarma netijesinde iýmit galyndylaryň dem alyş ýollaryna düşmegi sebäpli, köplenç bogulma ýüze çykýp biler.
Dem alyşyň durmagy we ýüregiň işiniň bozulmagy zerarly, ölüm ýagdaýy ýüze çykyp biler.
Ilkinji kömegiň berliş aýratynlyklary
Lukmanlar gelmezden öň, alkogol bilen žaherlenen adamyň ýagdaýyny ýeňilleşdirmek maksady bilen, ilkinji kömege degişli edilýän ähli çäreleri geçirmek zerurdyr:
► Ilkinji zerur geçirmeli çäre – alkogolyň gana düşmegini duruzmakdyr. Onuň üçin adamyň gaýtarmagyny gazanmalydyr. Bu maksat üçin kaliý permanganatynyň erginini (margansowka) ulanyp bolar. Birnjiden, margansowka ergini aşgazanyň nemli bardasyna berkidiji täsirini ýetirse, ikinjiden, ol gaýtarmak refleksini ýüze çykarýandyr.
► Alkogolyň galyndysyny aýyrmaga enterosorbentler, meselem, işjeňleşdirilen kömrüň ulanylmagy kömek edip biler. Kömür beden agramynyň her 10 kg-na 1000 mg. mukdarda berilýär. Öýdäki derman gutuda saklanmaga maslahat berilýän polifepan ýa-da polisorb has hem netijeli täsir edýär.
► Aşgazan arassalanylandan son, 20-30 gram mukdarda natriniň sulfatyny kabul etmek hem peýdaly bolup biler.
► Näsaga duz garylan suwy içmeklik maslahat berilýär. (1 litr suwa 4-6 çay çemçesi möçberde duz goşmaly).
► Alkogol zäherlenmesiniň ýeňil görnüşlerinde kelle agyryny gowşadýan agyrsyzlandyryjy serişdelerden peýdalanyp bejergi bermek bolýar. (parasetamoldan peýdalanmak gadagan!)
► Bedende madda çalşygyny güýçlendirmek üçin askorbin, limon ýa-da ýantar turşusyndan peýdalanylýar. Bu dermanlar, esasanda ýantar turşusy alkogol zäherlenmesiniň alamatlaryny çalt aýyrýandyr.
► Alkogol zäherlenmesi netijesinde üşütmäniň ýüze çykmagy sebäpli, syrkawy ýylatmak üçin gerekli bolan çäreleri görmek zerurdyr. Onuň üçin syrkawy gyzgyn zada dolamaklykdan we grelkanyň (içi suwly rezin haltajyk) kömegi arkaly ýylatmakdan peýdalanylýar.
► Dem alyşy we ýüregiň kadaly işini ýola goýmaklyk üçin zäherlenen adama içgileri beriň: goýy demlenen narpyz goşulan çaý ýa-da kofe, minerallaşdyrylan suw. Içgiler zeper ýeten adamyň bedeninde toplanan zäherleri çalt çykarmaga kömek eder.
Ýokarda häsiýetlendirilip geçilen howply ýagdaýdan başga-da, baýramçylyk günleriniň şagalaňly oturlyşyklaryndan soň, alkogol içgileriniň ýaramaz täsirini (halk arasynda bu ýagdaý "pohmelýe" diýip atlandyrylýar) başdan geçirmeýän ýok bolsa gerek. Bu ýagdaý spirtiň suwsuzlandyryjy täsiri bilen ýüze çykyp, ýürek bulanma, kellagyrylar, başyň aýlanmagy ýaly alamatlar bilen häsiýetlendirilýändir. Bu ýagdaý bilen göreşmekligiň köp usullaryny maslahat berip bolar:
♦ Gowy ukyňy alyp turma – iň peýdaly usullaryň biridir. Ukydan turup, gyzgyn suwly duş kabul ediň we köpräk suw içiň. Nahar iýmäge, ylaýtada, gyzgyn çorbalary we gaýnatmalary kabul etmäge çalşyň.
♦ Köplere oýandyryjy içgiler bolan kofe, goýy demlenen gara çaý, koka-kola içgisini içme ýaramly bolup biler. Şonuň ýaly-da, arassa bal bilen pyrtykalyň, tomatyň şiresini garma, duzlanan hyýar, yogurt, gatyk içme bu alamatlardan dynmaga kömek edip bilýändir.
♦ Biraz duz sepip ter pomidory iýiň.
♦ Bir çig ýumurtgany gowy edip garyň we oňa 1 çaý çemçe sirke, duz, burç goşup bir gezekde içiň.
♦ Derman serişdelerinden, bu maksat üçin ýörite niýetlenen Alko-Zeltser, Antipohmelin, Alko-Prim serişdelerini kabul edip bolar. Bu alamatlardan dynmaga eredilýän aspirin, sitramon serişdeleri hem netijeli kömek edip bilýändir. Şagalaňly gijeden soň, kömrüň 6-8 gerdejigini, no-şpanyň 2 we aspiriniň 1 gerdejigini kabul etme size alkogolyň täsirinden dynmaga kömek eder. Bu maksat üçin Askofen, Kofisil-Plýus serişdeleri hem ulanylýandyr.
♦ Agyzdan gelýän ysy aýyrmak üçin B6 witamininiň 2 ampulasyny ýarym stakan suwa garyp birden içmelidir.
Alkogolyň ýaramaz täsirini azaltmak we onuň bilen zäherlenme alamatlaryndan dynmak üçin birnäçe usullary sanap geçip bolar:
► Öň bellenişi ýaly, kömrüň gerdejikleri alkogoly sorup alyp, onuň gana düşmeginiň öňüni alýarlar. Aragyň birinji bulguruny kabul etmezden 10-15 minut öň onuň 2-4 gerdejigini kabul ediň. Soňra her 1 sagatdan 2 gerdejigi kabul ediň. Almagel serişdesi hem edil şeýle täsirli bolup, ony alkogoly içmezden 15 minut öň, 2-3 çemçeden kabul etme maslahat berilýär. Bu mukdary her ýarym sagatdan içseňiz, siz asla serhoşlyk ýagdaýa uçuramaýarsyňyz.
► Alkogol içgileri içmezden öň süýdüň 1 stakanyny kabul ediň.
► Içgileri kabul etmezden ýarym-bir sagat öň ýarmaly, greçkaly, süleli bulamaklary iýseňiz, siz asla-da serhoş bolmarsyňyz.
Alkogol içgileriniň bedene ýetirýän ýaramaz täsirinden dynmagyň dürli usullary elýeterli bolsa-da, olary kabul etmekden saklanmagyň ýa-da belli bir çäkliligi saklamagyň möhümdigini belläsimiz gelýär.
Teswirlemeler
{1 ampula diazem + 4 ampula(4*25mg) bemix compose damardan berilmeli}
Parasetamolyň bagyr tarapdan özleşdirilmegi netijesinde emele gelýän himiki birleşmeler alkogol bilen utgaşanda, bagryň öýjüklerine zäherleýji täsir edýändir. Alkogol içgileriň kabul ediliş ýygylygyna baglylykda, bu dermanyň ýygy kabul edilmegi zäherleýji (toksiki)gepatitleriň döremeginiň sebäbi hem bolup biler.Şol sebäpden parasetamol bilen alkogoly utgaşdyrmadan gaça durmalydyr!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Ýaş türkmen atalary näderejede gelinleriniň göwrelilik döwründäki durmuşyna gatnaşýarlar we olaryň başyndan geçirýän ýagdaýlary barada habarly bolup durýarlar? Jübütleriň durmuşyň gymmatly we wajyp wakasy baradaky düşünjeleri, garaýyşlary näderejede döwrebap bolup, halkara tejribelerine gabat gelýär?
ABŞ-da çaga garaşýan jübütler dost-ýarlaryny habardar edenlerinde: "Biz göwreli bolduk!" diýip, buýsanyp şatlykly habary yglan edýärler. Bu nämäni aňladyp biler? Bu jümlä "Biz ikimiz hem çaga düwünçeginiň emosional, fiziki taýdan ösmegine deň jogapkär" diýilýän manysynda düşünilmelidir. Atalar eneler bilen bilelikde göwrelilik döwrüni geçirmäge, dogruma taýýarlyk görüp başlaýarar. Eýsem, beýle taýýarlyk nämäni aňladýar, haýsy çäreleri öz içine alýar?
Göwreli eneler, atalar we lukman aragatnaşygy
Göwreli aýal näçe sagdyn we fiziki taýdan güýçli boldugyça, şonça-da onuň sagdyn çaga dünýa indirmek töwekgelçiligi ýokarlanýar. Öz bedeniňe, saglygyňa üns bermek düşünjesi gyzlara ýaşlykdan, mekdep ýyllaryndan öwredilip başlanýar. Göwrelilik döwründe enäniň we doguljak çaganyň saglygyny goramak maksady bilen geçirilýän çäreler, aýal-gyzlaryň saglygyny goramak babatda edilýän işleriň möhüm, çylşyrymly we gerekli bölegi bolup durýar. Bu idege göwreliligiň ilkinji günlerinden başlamaga çagyryş edilýär. Göwrelilik döwründe geçirilýän ideg çärelerine esasan hem, dokuz aýyň dowamynda lukman bilen kadaly duşuşyklary we ýörite barlaglary geçmek degişli edilýändir.
Atalar bellenilen wagtynda aýallary bilen lukmanyň barlaglaryndan geçmäne, lukmanyň özünden maslahat almana, gyzyklandyrýan soraglaryny bermäne barýarlar. Lukman bilen duşuşyklarda jübütleriň ikisine hem söhbetdeşlige deň gatnaşmaga mümkinçilik berilýär, göwrelilik döwründe bolup geçýän üýtgemeler barada gürrüňdeş bolnup, çaga garaşýan jübütler habardar edilýär. Jübütleriň lukmanyň ýanyna bile barmaklygynyň göwreli aýal üçin uly emosional, ruhy goldaw bolup durýandygy barada düşünje giňden ýaýraýar. Lukmanlar atalaryň şeýle ünsli gatnaşmagyna begenýärler we olaryň işjeň gatnaşmagy ugrunda mahabatlandyryş işlerini alyp barýarlar. Atalar bäbegiň ilkinji ýürek urşunyň sesini eşitmegi, görmegi uly bagt diýip belleýärler. Ýone bu duşuşyklar diňe bir gezek bilen çäklenmeýär. Göwrelilik döwründe wagtly-wagtynda barlaglardan geçip durmak, lukman bilen görşüp, onuň maslahatlaryna eýermek dokuz aýyň içinde kadaly bir ýagdaýa öwrülýär. Duşuşyklarda lukmanlar göwreli aýala näsag höküminde garamaýalar, gürrüňdeşlik onuň emosional özgermeleri, gaýgy-aladalary barada hem gidip bilýär. Lukmanlar enäniň gowy iýmitlenmegini, ýagdaýyna görä kadaly maşklary ýerine ýetirmegini, açyk howada gezelenç etmegini nygtaýarlar. Meselem, sagdyn göwreli aýal üçin açyk howada pyýada ýöremegiň ähmiýeti düşündirilýär. Sagdyn aýal göwrelilik wagtynda öz bedenini uzyn aralykdaky "marafona" taýynlaýar diýen deňeşdirmeler hem ulanylýar. 24-33 sagat dowam edýän burgulary başdan geçirip çaga dogurmak uçin aýal gowy iýmitlenmeli, ýoldaşyndan, garyndaşlaryndan emosional godawy alyp, bedeni fiziki taýdan taplamalydyr.
Lukmanyň ýanyna näçe gezek barmaly?
Aýagy agyr aýal sagdyn bolup, göwrelilik agyr keselleriň täsiri bilen gaýryüzülmeli geçmedik ýagdaýynda, ol lukmanyň ýanyna şu ýygylykda barýar:
→ Göwreliligiň 4-28 hepde aralygynda – aýda bir gezek;
→ 28-36 hepde aralygynda – iki hepdeden bir gezek;
→ 36-40 hepdede – hepdede bir gezek.
Şunuň ýaly duşuşyklar göwreli aýal we onuň çagasynyň saglygyna zerur bolup duran adaty ýagdaý hökmünde garalýar. Kiçi saglyk meseleleri uly kynçylyklara öwrülmäkä, olaryň oňüni almak üçin, bellenilen wagtda lukman bilen görüşmegiň wajypdygy barada aýal-gyzlaryň düşünjesi ýokary bolup durýar.
Gorkmaň! Jogäpkärli we bilelikde taýýarlanyň!
Lukman bilen kadaly duşuşyklarda jübütlere dogruma taýýarlyk görmäne gowy mümkinçilik döreýär. Gunbatarda ýaýran tejribä görä, dogurýan aýalyň ýanynda onuň garyndaşlaryna, hossarlaryna dogrum geçýän otagda, öz eşiklerinde aýala emosional goldaw bermäge rugsat berilýär. Soňku 20 ýylyň içinde dogrum otagynda atalaryň görünmegi we olaryň dogruma işjeň gatnaşmagy adaty bir zada öwrüldi. Internedyň ösmegi bilen atalar dogruma degişli maglumatlary Internetden tapyp taýýarlanýarlar, okaýarlar. Ýone köp jübütler indi çaga garaşýan jübütler üçin niýetlenen, doly maglumaty berýän sapaklara gatnaşmaga ymtylýarlar.
Şünüň ýaly sapaklary ýorite döwlete garaşly bolmadyk jemgyýetçilik guramalary geçirýärler. Lukmanlar göwreli aýallara göwreliligiň 7-nji-8-nji aýynda sapaklara gatnaşmaga maslahat berýärler. Sapaklara dogrum wagtynda aýala goldaw berjek ýoldaşy ýa-da onuň jorasy, garyndaşy gatnaşyp bilýär. Sapaklar 6-8 hepde dowamlylykda geçirilip, hepdede 2 sagat dowamlylykly duşuşyklary düzýändir.
Sapaklaryň esasy maksatlary – jübütleriň dogruma emosional taýdan taýýarlanmak islegini kanagatlandyrmak, aýalyňa peýdaly emosional goldaw bermek, ajaýyp dogrum hadysasyna gatnaşmak we göwrelilik, dogrum barada dogry ylmy düşünjeleri öwrenmek, garaşylmadyk ýagdaýlara taýýarlanmakdyr. Sapaklar leksiýalar görnüşinde dälde, özara pikir alyşma we söhbetleşme, öýunlaryň üsti bilen, sorag-jogap görnüşinde geçirilýär.
Sapaklar şuňa meňzeş we beýleki maglumatlary öz içine alýarlar:
► Göwrelilik, dogrum we dogrumdan soňky döwür barada ylmy esasda, lukmançylyk taýdan anyk we dogry maglumatlar. Dogrumda bolup biljek garaşylmadyk ýagdaýlar barada maglumat.
► Göwrelilik döwründe sagdyn iýmitlenmek we fisiki maşklaryň ähmiýeti. Atalaryň bu çärelere goşulyp, berip biljek kömegi.
► Dogrum wagtynda burgulary ýeňil geçirmek üçin ulanylýan dem alyş usullary. Bedeniňi nähili gowşatmaly? Dogrum stressini nähili peseltmeli? Burgular tutýan wagtynda aýal üçin iň amatly oturmak, durmak, gezmek ýagdaýlary öwretmek. Atalaryň bu çäreleri geçirmekde berip biljek kömekleri barada dogry we peýdaly maglumatlar.
► Aýalda burgular başlap tä çaga dogulýan wagtyna çenli aralykda atalaryň berip biljek goldawy we dogry hereketleri barada maglumat.
► Sapaklarda çaga garaşýan jübütler özara tanyşýarlar, maglumatlary we pikirleri bilen paýlaşýarlar.
Eýsem, medeniýetimize görä bu tejribeleriň haýsysyny ulanma biz üçin peýdaly bolarka? Biziň jemgyýetimizde ýaş çatynjalaryň şeýle zatlary öwrenmäne islegleri barmyka?
Makalada beýan edilýän pikirler, garaýyşlar hem-de teklipler awtoryň özüne degişli bolup, olar Saglyk.info saýtynyň garaýyşlary hökmünde kabul edilmeli däldir.
Teswirlemeler
oňa özüniň dahyly ýok ýaly alyp barardy. Özi ýokary bilimli, gepletseň özüni düşünjeli, hemme zady bilýän, özüni adamkärçilikli hasap edýän, aýal maşgalada kadada bolmaly zat diýip, wagty bolanda çaga dogurylýan öýüne "taşlap" gaýdardy. Çaga bolandan soňam habar tutardy. Myňa näme diýjek!
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
NÄME ÜÇIN MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME ZERUR?
Maşgalanyň abadançylyk derejesi döwletiň ösüşiniň görkezijisi bolup durýar. Maşgala jemgyýetçilik birligi bolup, öz gezeginde daşky gurşawyň täsiri bilen, wagtyň, jemgyýetiň talabyna görä üýtgeýär hem-de özi hem täze talaplary öňe sürýär.
Maşgalanyň sosial we ruhy taýdan doly we kämil bolmagy üçin, onda çagalaryň dogulmagy we terbiýelenmegi zerurdyr. Islendik maşgalany, onda-da türkmen maşgalasyny çagasyz göz öňüne getirmek mümkin hem däl. Biziň ýaş juwanlarymyz "maşgala = çagalar..." diýen mukaddes adat bilen maşgalany gurup başlaýarlar. Edil şonuň üçin hem, günbatar medeniýetine mahsus ýaş çatynjalaryň toýdan soň birnäçe wagt çaga edinmezden, öz islegleri boýunça ýaşamagy ýaly häsiýeti türkmen jemgyýetimiz üçin asla mahsus däldir. Gelin edinen maşgala gelniniň göwreli bolup, agtyk görmegine, ýaş çatynjalar bolsa ilkinji perzentleriniň dünýä inmegine sabyrsyzlyk bilen garaşýar. Biz köpçagaly, döwletli maşgalany gurmaga ymtylýarys. Şu ýerde meniň bir ýerde eşden, näbelli akyldaryň aýdan degişmeli sözleri ýadyma düşýär: "Bir çaga – çaga hem däl, iki çaga – "ýarty" çaga, üç çaga – doly çaga".
Ýöne öz maşgala binýadymyzy gurup, köp çaga edinme barada pikir edenimizde, biz maşgalany meýilleşdirme barada hemişe pikirlenýärismi?
MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME NÄME?
Maşgalany meýilleşdirme adamlara, has takygy maşgala jübütlerine islenilen sanly çagalary dogmaga hem-de dogumlaryň arasyny kesgitlemäge kömek edýär.
MAŞGALANY MEÝILLEŞDIRME
► Saglyk ýagdaýynda kynçylygy bolan (böwrek keselleri, endokrin keseller, ýürek kemçilikleri) ýaş aýallara dogrumlaryň arasyny açmaga we saglyklaryny dikeltmäge;
► Saglyk ýagdaýy boýunça göwrelilik rugsat berilmeýän uly ýaşly aýallarda islenilmedik göwreliligiň öňüni almaga;
► Aýal bedeni üçin howply bolan çaga düşürtmeleriň-abortlaryň öňüni almaga;
► Aýallaryň saglyk ýagdaýlary bilen bagly ýüze çykýan ösmedik göwrelilikleriň we wagtyndan öň bolýan dogrumlaryň öňüni almaga;
► Aýallaryň okuwyny dowam etmegine, işlemegine, jemgyýetiň işjeň agzasyna öwrülmegine mümkinçilik bermäge;
► Ene-atalara çagalaryny terbiýelemäge we olaryň hersine üns bermäge, olar üçin amatly ýaşaýyş şertlerini gurnamak, okatmak üçin maddy mümkinçilikleri tapmaga;
► Ene-atalaryň öz durmuşy gyzyklanmalaryny we talaplaryny, isleglerini (işde ösüş, saglyklaryny dikeltme, dynç alma we baş.) doly berjaý etmäge mümkinçilik berýär.
Maşgalany meýilleşdirme göwreliligiň öňüni alyş serişdeleriniň maşgala jübütleriň saglyk ýagdaýlaryna we isleglerine görä saýlap alynmagy we gerek wagtyň dowamynda onuň dogry ulanylmagy netijesinde amala aşyrylýandygyny siziň köpüňiz bilýän bolsaňyz gerek. Bu meselede lukmanyň dogry maslahaty we jübütler bilen ynamly aragatnaşygy wajyp bolup durýandyr.
BIPERWAÝSYZLYK ÝA-DA BILIMSIZLIK?
Aýgül, 22 ýaş.
"Meniň elimde 5 aýlyk çagam bar. Ýöne men ýene 6-7 hepdelik göwreli. Gaýnym spiral goýdurmagyma garşy çykdy. Men hem çagamy emdiremsoň çaga galmaz öýtdüm. Indi çagamy hem süýtden aýyrmaly bolar."
Bibi, 25 ýaş.
"Meniň iki sany çagam bar. Ikinjim 10 aýlyk, ony hem kesip aldylar. Şonuň üçin entek çaga galmaz öýtdüm. Lukmanlar maňa kesarewo operasiýasyndan soň 2 ýyl göwreli bolmazlygy maslahat berdiler. Indi aborta gitsemmikäm?"
Hatyja, 42 ýaş.
"Meniň 3 sany çagam bar. Hemmesi hem uly. Men bu ýaşda göwreli bolaryn diýip asla pikir hem edemokdym. Indi aborta gitmeli boljak. Men indiden soň çaga dogma barada pikir edemok."
Maral, 35 ýaş.
"Meniň 4 gyz we 1 oglum bar. Men ýene göwreli boldum. Lukmanlar ýüregimde kemçilik bolany üçin, maňa indi çaga dogmagy gadagan edýärler. Näme etjegimi hem bilemok? Ýa-da ogluma taý bolar diýip goýsammyka?"
Gynansak hem, maşgalany meýilleşdirme meselesine biziň köpümiziň biperwaý garaýandygymyzy ýa-da asla ol soraglar babatda bilimsizdigimizi görkezýän halatlar we wakalar köp duş gelýär.
Onuň hem aňyrsynda bu soraga degişli ýeterlik maglumatyň ýoklugy, esasy durmuş çözgütlerini, şonuň ýaly-da göwreli bolmak ýa-da bolmazlyk, näçe çaga dogmak, haçan göwreliligiň öňüni almaly ýaly soraglary aýalyň adamsynyň (hemişe däl) ýa-da gaýynenesiniň we adamsynyň uly doganlarynyň gatnaşmagynda çözülýändigi ýaly ýagdaýlar ýatýar. Aýalyň bilim derejesiniň pesligi, onuň işiniň ýoklugy, maddy taýdan adamsyna ýa-da gaýyn tarapyna garaşly bolmagy bu kemçilikleri has hem köpeldýär.
Maşgalany meýilleşdirme soragy ene-atalaryň ikisine hem degişli bolsa-da, bu meselede hemme aladany, jogapkärçiligi aýal maşgala çekýär. Erkek adamlaryň aglaba bölegi bu soraga goşulmaýarlar. Prezerwatiwi ulanma, hatda wagtlaýyn bolsa hem, belli sebäplere görä olar tarapdan oňlanylmaýar.
Habar beriş serişdeleriň ýetmezçiligimi ýa-da lukmanlaryň göýberýän säwligimi (belki, ikisi hem günäkärdir), türkmen aýallarynyň aglaba bölegi göwreliligiň öňüni alyş serişdelerinden diňe ýatga goýulýan spirallary saýlaýarlar. Ýöne saglyk ýagdaýy boýunça spiraly goýmak bolmaýan halatlarynda gormonal (aýal gormonlaryny saklaýan) serişdeleri kabul etmegi hödürlemek juda kyn bolýar. Çünki bu serişdeler barada aýallaryň aňynda ornaşyp galan toslamalary ret etmek üçin lukmana köp wagt gerek bolýar. Ýöne lukmanlaryň köpüsiniň aňynda hem şol toslamalaryň ýaşaýandygyny ýa-da bu serişdeler barada ýeterlik sowatlylygyň ýokdugyny bellemeli bolýar.
Bilimsizlik, gorky, düşünmezlik ýa-da biperwaýsyzlyk aýala abort etdirmegi maşgalany meýilleşdirmegiň ýeke-täk usuly höküminde saýlap almagyna hem itergi berýär. Bäş gezek abort etdiren aýala: "Siz näme üçin spiral goýdurman abort etdirýäňiz?" diýenimde, "Men spiral goýdurmadan gorkýaryn. Ony goýduranymdan aborta gidenim has gowy" diýip, geň jogap berdi.
MAŞGALA BAGTLY BOLMALY!
Haýsy maşgalany bagtly hasap edip bolar? Döwletli, rysgally, agzybir, sagdyn... bu sanawy ýene köp dowam edip bolar. Ýöne meniň pikirimçe, hemmetaraplaýyn meýilleşdirilen maşgalanyň bagtly bolmaga mümkinçiligi köpmikä diýýärin.
Ene-ata 3 çaga isleýärmi ýa-da 6 çaga, tapawudy ýok. Esasy zat – olar çagalaryna öz ünsüni, söýgüsini, aladasyny, mährini paýlamaga wagt we güýç tapsyn. Maşgalada her çaga islenen bolup dogulmalydyr we özüniň söýülýändigini duýup kemala gelmelidir. Ene-atanyň olaryň sagdyn ösmegi we kämilleşmegi üçin sosial we maddy mümkinçilikleri ýeterlik bolmalydyr. Şonuň bilen birlikde hem, ene-atanyň özi hem güzerany aýlamagyň aladasynyň pidasy bolman, çagalarynyň arasynda saglygyny saklaýan, biri-birine bolan söýgüsini goraýan, öz gyzyklanmalaryny, isleglerini berjaý edip bilýän bagtly maşgala jübütleri bolmalydyr. Diňe şeýle şertler bagtly maşgalanyň özenini emele getirip biler.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Mioma näme? Mioma barada giňişleýin düşündirseňiz, minnetdar bolardyk.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Ýatgynyň miomasy iň ýygy duş gelýän howply däl täze döreme bolup, ýeterlik gözegçilik we bejergi çäreleri geçirilmedik halatynda dürli gaýraüzülmelere getirip biler. Ýatgynyň miomasynyň döreýiş sebäpleri, alamatlary, bejergi çäreleri barada doly maglumaty almak üçin saýtymyzda ýerleşdirilen "Ýatgynyň miomasy" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Özbek adam hukuklaryny goraýjysy we oppozision aktiwist Nuriddin Jumanyýzow geçen ýyl türmede aradan çykdy diýip, adam hukuklary aktiwisti aýtdy.
Düýbi Parižde ýerlreşýän “Otly ýürekler kluby” atly adam hukuklaryny gorýan bileleşigiň başlygy Mutobar Tojiboýewa 16-njy iýunda Azat Ýewropa/Azatlyk radiosyna 69 ýaşyndaky Jumanyýazowyň 2016-njy ýylyň 31-nji dekabrynda ýogalandygyny aýtdy. Resmi dokumentlere görä, ölümiň sebäbi inçekesel we süýji keseli diýlip görkezilipdir diýip, Tojiboýewa aýtdy.
Aktiwistiň sözlerine görä, Jumanyýazow öýlenmedik we onuň jesedi Garagalpagystan sebitinde çet obada ýaşaýan garyndaşyna jaýlamak üçin berlipdir.
Jumanyýazow we onuň kärdeşi Fahriddin Tillyaew 2014-nji ýylda daşkent sudy tarapyndan adam gaçakçylygynda günäli tapylyp, 8 ýyl üç aý türme tussaglygyna höküm edildi. Adam hukuklaryny goraýan toparlar bu hökümleriň syýasy häsiýetlidigini aýdyp, olary berk ýazgardylar.
Jumanyýzow we Tillyaew oppozisiýadaky “Erk” partiýasynyň agzalarydy.


text:
Türkiýäniň Premýer ministri Ýyldyrym grek kärdeşi bilen duşuşdy
Türkiýäniň Premýer ministri Binali Ýyldyrym Gresiýanyň Premýer ministri Aleksis Çipras bilen duşuşyk geçirdi
Duşuşykdan soň geçirilen metbugat ýygnagynda Fetullahçy terror guramasy Pararlel döwlet ulgamynyň 15-nji iýuldaky agdarlyşyk synanyşygyndan soň Gresiýa gaçan huntaçylaryň yzyna Türkiýä gaýtarylyp berilmegi gün tertibe geldi.
Binali Ýyldyrym mesele bilen baglanşykly: "Huntaçylaryň Gresiýa bilen Türkiýäniň arasyndaky gatnaşyklara zarba salmazlygyny isleýäris" diýdi.
Gresiýanyň Premýer ministri Çipras bolsa: "Kazyýetiň berjek kararyna sarpa goýmalydyrys" diýdi.
Binali Ýyldyrym mundan başgada Kipr meselesiniň Türkiýe we Gresiýa üçin çözülmegi möhüm bolan meseleleriň biridigini belläp: "Çözgüt adalatly bolmaly. Adada ýaşaýan hem türk jemgyýetiniň hem-de grekleriň howpsyzlygyny kepil astyna aljak çözgüt tapylmaly" diýdi.
Aleksis Çipras bolsa öz gezeginde: "Kiprde adalatly we hemişelik çözgüt has hem möhüm ýagdaýa geldi. Bu mesele sebitiň howpsyzlygy taýdan hem wajyp. BMG-nyň çäginde bu meselä çözgüt tapylmagynyň möhümdigini pikir edýäris" diýdi.


text:
Reňkleriň täsiri
Amerikadaky „Kanzas” uniwersitetiniň sungat eserleri muzeýinde şeýleräk tejribe geçirilipdir. Ýagny diwaryň reňkini ak we mele reňklere üýtgedip bolar ýaly sazlapdyrlar. Diwaryň reňki ak bolanda adamlar muzeýiň içinde ýuwaş hereket edipdirler.
Olar muzeýiň içinde uzak wagt bolup, köp ýerini aýlanyp görüpdirler. Diwaryň reňki mele edilende bolsa, adamlar muzeýiň içinde tiz hereket edip, has az ýerini aýlanyp görüpdirler hem-de tizräk muzeýden çykmak bilen bolupdyrlar. Şonuň üçin hem dünýäde tiztagam restoranlarynyň hemmesiniň oturgyçlary mele reňkde, diwarlarynyň reňki hem mele-gülgüne garyşan reňkde bolýar. Tiztagam ýerleriniň hiç haýsysynyň diwary ak reňkde bolmaýar.
Mele reňk şol bir wagtyň özünde rahat reňk hökmünde kabul edilýär, ýagny adamlaryň özlerini rahat alyp barmaklaryna täsir edýär. Mysal üçin, adamlary arkaýynlyk bilen gürletmegi başarýan meşhur alypbaryjy Larry Kingi telewizorda her gezek mele penjekli, mele galstukly görmek bolýardy.
Mele reňk topragyň reňkidir, mele reňkde geýnen adam beýlekileriň ünsüni özüne çekip bilmeýär. Şonuň üçinem şereketlere iş gürleşmäge baranyňyzda ýa-da işewürleriň ýygnagyna gatnaşanyňyzda mele reňkde geýinmäň.
Gyzyl reňk işdäňi açýar. Üns berseňiz, dünýä belli iýmit firmalarynyň hemmesiniň logosy gyzyl reňkdedir. Muňa mysal hökmünde “Koka Kola”, “Ülker”, “Burger King” ýa-da şulara meňzeş ýüzlerçe firmalary görkezmek bolar. Gyzyl reňk gan basyşyny ýokarlandyryp, damarlarda ganyň aýlanyşygyny tizleşdirýär.
„Öküzler näme üçin gyzyl reňk görse topulýarlar?” diýip soraýarlar. Maýmynlardan başga ähli haýwanlar diýen ýaly ak-gara görýärler. Ýagny öküzler hem reňk saýgarmaýarlar. Olar gyzyl reňke däl-de, özlerine topulan goýy reňkli mata garşy topulýarlar (Bu ýerde Ispaniýadaky geçirilýän oýun hakda gürrüň edilýär.)
Ýaşyl reňk adama ynam berýär. Şonuň üçin banklaryň logolarynda iň köp ulanylýan iki reňkiň biri ýaşyldyr. Ýatyş otagy üçin ýaşyl reňk rahatlandyryjy bolýar. Ýaşyl reňk täze pikirleri oýlap tapmaga ýardam edýär. Aşpezleriň oýlap tapyjylygyny güýçlendirmek üçin günbatar ýurtlarynda myhmanhanalaryň aşhanasynyň diwarlaryny ýaşyl reňke boýaýan ekenler. Hassahanalar hem logosynda we binanyň içini bezemekde ýaşyl reňki ulanýarlar. Sebäbi ýaşyl reňkiň rahatlandyryjy häsiýeti bar, şol bir wagtyň özünde tebigaty iň köp ýatladýan ýaşyl reňkdir. Alymlar ýaşyl ýerlerde adamlarda aşgazan agyrysy has az bolýandygyny ýüze çykarypdyrlar.
Gara reňk güýji we hyjuwy aňladýar. Gara reňk köp ýurtlarda matamyň nyşany hökmünde ulanylsa, Ýaponiýada şatlygyň nyşany hökmünde ulanylýar.
Ünsüňi jemlemäge iň köp kömek edýän reňk gara reňkdir. Eýnşteýn ünsüni jemläp bilmek üçin tutulary gara reňkli, günüň ýagtysy düşmeýän otaga girip, pikir edýän eken.
Gök reňk gan basyşyny peseldýär. Onuň rahatlandyryjy, ýuwaşladyjy häsiýeti bar. Amerikada geçirilen bir tejribede mekdebiň ak we pyrtykal reňkdäki diwarlaryny gök reňke boýapdyrlar. Şondan soňra çagalaryň bezzatlygynyň azalandygyna göz ýetiripdirler.
Gök, esasan hem goýy gök soňsuzlygy, abraýy we öndümliligi ýatladýar. Şol sebäpden dünýädäki firmalaryň ýarysyndan gowragy logolarynda gök reňki ulanýarlar.
Gülgüne reňkli eşik geýen adama hyzmatlary üçin pul tölämizde özümizi has arkaýyn duýýandygymyzy alymlar ýüze çykarypdyrlar. Angliýada „Buts”, „Marks and Spensers” ýaly uly söwda merkezlerinde hyzmat edýän işgärleriň ählisi gülgüne reňkli köýnek geýýärler.
Sary reňk wagtlaýynlygy we ünsi çekijiligi aňladýar. Şonuň üçin hem bütin dünýäde taksileriň reňki sarydyr. Ünsi çeksin hem-de wagtlaýyndygy bilinsin diýip şeýdýärler. Maşynlary kireýine berýän firmalaryň logolary hem sary bolýar. Olar sary reňkiň üsti bilen „Wagtlaýynçadyr, yzyna getirmegi unutmaň!” diýmekçi bolýar. Şol sebäpden dünýädäki banklaryň hiç haýsysy logosynda adaty sary reňki ulanmaýar. Sebäbi puluň wagtlaýyn däl, hemişelik bolmagyny isleýärler.
Ak reňk durnuklylygy, dowamlylygy we tämizligi aňladýar (ýada salýar).
Ynha, reňkleriň täsiri barada gysgajyk maglumatlar şulardan ybarat.
Yashlar.biz
Filed under: Bütin Temalar, Bilim |


text:
«Aşgabat 2017» oýunlarynyň başlanmagyna 10 gün galmagy mynasybetli dabaralar
Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň başlanmagyna bir hepde galdy. Munuň özi Türkmenistana gyzyklanma bildirýän myhmanlaryň we janköýerleriň müňlerçesini özüne çekýär, şeýle hem şeýle derejedäki halkara wakalary beýan edýän dünýäniň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň ünsüni paýtagtymyza gönükdirýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygynda “Aşgabat 2017” oýunlaryna taýýarlyk görmek boýunça geçirilýän giň möçberli çäreler diňe bir ýerli däl, eýsem, daşary ýurtlaryň abraýly köpçülikleýin habar beriş serişdelerinde giň seslenme döredýär. Myhmanlaryň we türgenleriň müňlerçesini kabul etmek üçin türkmen paýtagtynyň merkezinde ýörite gurlan, sebitde deňi-taýy bolmadyk Olimpiýa şäherjigi daşary ýurtlaryň habar beriş serişdeleriniň ýokary bahasyna mynasyp boldy.
Halkara sport metbugaty assosiasiýasynyň belleýşi ýaly, “Oýunlaryň açylyş we ýapylyş dabaralary geçiriljek Aşgabat şäherindäki täze Olimpiýa stadiony türkmen sporty üçin möhüm miras bolup durýan sport toplumynyň merkezindäki haýran galdyryjy täsin desgadyr...”.
Türgenler we tomaşaçylar üçin amatly bolar ýaly, Olimpiýa şäherjiginde zerur bolan düzümleriň ählisi, şol sanda durmuş, medeni we söwda merkezleri, myhmanhanalar, restoranlar, kafeler, dükanlar, durmuş hyzmatlary we awtoulag duralgalary, şeýle hem monorels bolar.
Meşhur onlaýn-neşirleriniň birnäçesi Olimpiýa şäherjiginiň ýerleşýän ýeriniň örän amatlylygyny belleýär. Onuň golaýynda ýokary okuw mekdepleriniň birnäçesi – Türkmen döwlet ykdysadyýet we dolandyryş instituty, Medeniýet instituty, Milli sport we syýahatçylyk instituty we beýlekiler ýerleşýär. Bu ýokary okuw mekdepleri “Aşgabat 2017” oýunlary üçin gurlan döwrebap we täze sport desgalaryny netijeli ulanarlar.
V Aziada gatnaşjak sport bileleşiginiň wekilleri hem taýýarlyk işlerine hem-de öňümizdäki waka üçin döredilen şertlere ýokary baha berýärler. Aziýanyň Olimpiýa Geňeşiniň resmi saýtyna laýyklykda, “Aşgabat 2017” hakykatdan hem haýran galdyryjy görkezijilerine, oňa çekilen işgärleriň örän köpdügine, gaýtalanmajak tehniki üstünliklere we kämil düzüme, iýmitlenmek meseleleriniň ýokary derejede guralmagyna, şeýle hem Aziýadan we Okeaniýadan geljek türgenleri ýerleşdirmek üçin beýleki köpsanly amatlyklara buýsanyp biler”.
“Türkmenistan sport döwleti hökmündäki abraýyny barha artdyrýar. 17-27-nji sentýabr aralygynda ýurt Merkezi Aziýada ilkinji gezek geçirilýän Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlaryna gatnaşmak üçin tutuş Aziýadan hem-de Okeaniýadan meşhur türgenleri hem-de tomaşaçylary garşylar diýip, South China Morning Post habar berýär. Şunda neşir: “Oýunlaryň “Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk” diýen şygary halkyň gymmatlyklaryny şöhlelendirýär hem-de sportuň we Olimpiýa hereketiniň halklaryň arasyndaky özara düşünişmegi we hyzmatdaşlygy ösdürmekde möhüm orny eýeleýändigi baradaky ynamy tassyklaýar. Aşgabat 2017 oýunlary adamlary sport bilen meşgullanmaga we ýaryşlara gatnaşýan ähli ýurtlaryň wekillerini Türkmenistanda dostluk ruhunda garşylamaga ruhlandyrmaga ýardam etmelidir” diýip nygtaýar.
Milli Olimpiýa komitetleriniň 65-siniň türgenleri we wekilleri, şeýle hem köpsanly myhmanlar hem-de janköýerler sport forumyna taýýarlygyň barşyny içgin synlaýarlar. Açylyş dabarasynyň barha golaýlaşdygyça, taýýarlyk işleri has-da özüne çekiji häsiýete eýe bolýar.
“Aziýanyň we Okeaniýa ýurtlarynyň Muaýtaý Federasiýasy häzirden oýunlaryň açylyş dabarasyna sabyrsyzlyk bilen garaşýar, kabul edýän tarap, ýagny Türkmenistanyň Muaýtaý Federasiýasy Aşgabatdaky Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça Aziýa oýunlarynyň türkmen sporty üçin uly üstünlige eýe boljakdygyna göz ýetirmek maksady bilen, IFMA-nyň iri ýaryşlarynyň ählisine gatnaşyp, oýunlara taýýarlygyň işjeň tapgyryna gadam basdy” diýip, Halkara höwesjeňler Muaýtaý Federasiýasynyň resmi saýty habar berýär.
Aziadanyň öňýanyndaky wakalar hem halkara bileleşiginde uly gyzyklanma döretdi. 7-nji sentýabrda Mary welaýatynda “Galkynyş” gaz ojagynda Olimpiýa alawyny ýakmak boýunça geçirilen resmi dabaranyň giňden beýan edilmegi hem munuň aýdyň subutnamasydyr.
Şol wakadan bir hepde öň daşary ýurtlaryň köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň žurnalistleri köpsanly habarlary ýaýratdylar. Olar geçiriljek dabara barada gürrüň berdiler. “Aşgabat 2017” oýunlarynyň alawynyň ýakylan ýeri – bütin dünýäde meşhur bolan ägirt uly “Galkynyş” gaz ojagy daşary ýurtly habarçylaryň aýratyn ünsüni çekdi.
“Gadymy Marguş topragynda Aziada-2017-niň alawy ýakyldy”, “Aşgabat 2017” oýunlarynyň başlanmagyna 10 gün galmagy mynasybetli baýramçylyk çäreleri geçirildi”, “Türkmenistanyň Prezidenti “Aşgabat 2017” oýunlarynyň öňüsyrasynda türgenlere ak pata berdi”, “Aşgabatdaky bedewiň şekili hem-de ägirt uly suwda ýüzülýän howuz Ginnesiň rekordlar kitabyna girizildi” – günüň dowamynda dürli habar beriş serişdeleriniň sözbaşylary şeýle atlandyryldy.
“Ýaýdan atylan peýkam asmanda okgunly uçyp barşyna nur saçyp duran günüň şöhleleri onuň ujynda uçgun döredýär hem-de asmandan ýere inip, ak öýüň ortasyndaky ojar odunly ojaga düşýär we ojakdaky ojar tutaşyp, ataş ýanyp başlaýar....
Özünde milli taryhy öý ojagyna hormat goýmak däbini hem-de döwrebaplylygy birleşdiren şeýle owadan meňzetmede ony gurnaýjylar Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça VAziýa oýunlarynyň alawyny ýakmak dabarasyny gurnadylar” diýip, “Orient” saýtynyň habarçysy bu wakany beýan edýär.
SNG Today täzelikler portaly tarapyndan neşir edilen fotoreportaž okyja däp-dessurlardan we özboluşly nyşanlardan doly bolan resmi dabaranyň tutuş gözelligini aýdyň görkezýär.
“Köp halklarda bolşy ýaly, türkmenlerde hem öý ojagynyň alawy mukaddes hasaplanylýar. Aziýa ounlarynyň alawynyň müň ýyllyklar mundan ozal dünýä siwilizasiýasynyň merkezleriniň biriniň gülläp ösen ýeri bolan gadymy Marguş topragynda ýakylmagynyň özboluşly manysy bardyr...” diýip, habarlar portalynyň öz habarçysy belleýär.
Türkmeistanyň ähli welaýatlarynda guralan dabaralar, şeýle hem Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan geçirilen “Aşgabat 2017” oýunlary döwründe peýdalanyljak BMW kysymly awtoulaglaryň sergisi elektron neşiriniň habarçylarynyň ünsüni çekdi.
“Aşgabat 2017” oýunlarynyň başlanmagyna 10 günüň galmagy mynasybetli dabaralara “Trend” halkara habarlar agentligi hem uly üns berdi. Ol hronologik tertipde hem-de 7-nji sentýabrdaky çäreleriň barşyny giňişleýin beýan edýän görnüşde reportaž taýýarlady. Bu abraýly neşiriň synçylary Türkmenistanyň örän gysga döwrüň içinde dünýäde iri sport ýaryşlaryny geçirmek üçin mümkinçiliklere eýe bolan sport döwletine öwrülendigini belleýärler.
“Interfaks-Azerbaýjan” habarlar agentligi 7-nji sentýabrda türkmen Liderine paýtagtymyzyň Olimpiýa şäherjiginiň desgalarynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendigini tassyklaýan şahadatnamalaryň gowşurylandygy barada habar ýaýratdy. Habarda Aşgabadyň binagärlik ajaýyplygy bolan Olimpiýa stadionyndaky ahadteke bedewiniň çeper keşbi hem-de dünýäde üsti ýapyk suwda ýüzüş howuzly iň uly suw sport toplumy jikme-jik beýan edilýär.
Öňde boljak “Aşgabat 2017” oýunlary spogrt dünýäsinde ajaýyp wakadyr, çünki bu Aziadanyň çäklerinde Okeaniýa ýurtlarynyň wekilleri ilkinji gezek gatnaşarlar. Türkmenistanyň taryhy we medeni baýlygy çäreleri guraýjylara bu täsinliligi we Aziýa oýunlarynyň taryhy ähmiýetliligini ýüze çykarmaga mümkinçilik berdi.
“Oýunlara taýýarlyk görmegiň çäklerinde 2016-njy ýylyň maýynda UNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girýän gadymy Nusaý galasynda 500 günlük atly ýöriş başlandy. At üstünde uzak aralyga bu özbolşly ýöriş Türkmenistanyň ajaýyp däp-dessurlaryna we medeni mirasyna hormat goýmagyň usuly bolup durýar” diýip, South China Morning Post habar berýär.
Baýramçylyk dabarasyna beýan eden ençeme neşirler hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň paýtagtymyzdan teleköpri arkaly dabara gatnaşyjylara aýdan sözlerini mysal getirdiler.
Ria Nowosti “Ot bolçulygyň we abadançylygyň nyşanydyr. Şoňa görä-de, biz ýakyn geljekde diňe bir ýurdumyz üçin däl, eýsem, sebitiň halklary üçin hem rysgal-bereket getirjek dünýäde iň uly “Galkynyş” gaz ojagyndan Ýapyk binalarda we söweş sungaty boýunça V Aziýa oýunlarynyň alawyny milli däp-dessurlarymyza laýyklykda ýakmagy makul bildik” diýip, Türkmenistanyň Baştutanynyň aýdan sözlerini getirýär.
“500 günlük atly ýörişe gatnaşyjylaryň öňünde soňky tapgyry geçmek—10 günde oýunlaryň alawyny 17-nji sentýabrda Türkmenistanyň paýtagtynyň Olimpiýa şäherjiginiň merkezi stadionynda geçiriljek açylyş dabarasyna eltmek galýar” diýip, agentlik sözüni dowam edýär.
Oýunlar Watanymyz üçin türkmen halkynyň myhmansöýerliginiň hakyky ruhuny görkezmäge ýene-de bir mümkinçilikdir. UNESKO-nyň pikirine görä, Aziadanyň Aşgabatda geçirilmegi sagdyn durmuş ýörelgeleriniň işjeň öňe ilerledilmegine hem-de Durnukly Ösüş Maksatlarynyň birnäçesine üstünlikli ýetilmegine ýardam berýär.
Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzda umuman sporty ösdürmäge hem-de, hususan-da, V Aziýa oýunlaryna berýän uly ünsi, düýpli taýýarlyk görmek we ýurdumyzyň ilatynyň ruhubelentligi, şeýle hem türkmen halkymyzyň myhmansöýerligi we ahlaklylygy öňde boljak “Aşgabat 2017” oýunlarynyň üstünlige beslenjekdigine sähelçe-de, güman goýmazlyga mümkinçilik berýär.
Oýunlaryň alawynyň teatrlaşdyrylan görnüşde ýakylmagynyň hem-de dabaralaryň halkymyz üçin geljegi uly bolan “Galkynyş”gaz ojagynda geçirilmeginiň şahyrana ähmiýetini nygtap, žurnalistler:
“Aşgabat Aziadasynyň mukaddes alawy, ýoluň ak bolsun!” diýip, ak pata berýärler.


text:
Serdar Gulgeldiýew
Şepagat uýalary lukmanyň sag goly diýsek, ýalňyşmasak gerek. Sebäbi lukman näsagy gözden geçirýärkä näsaga degişli «näsaglyk depderçesini» gözläp tapýan hem, depderçä lukmanyň näsaga içmegi tabşyrýan dermanlarynyň atlaryny ýazýan-da, näsagyň dermanhanalardan almaly dermanlary üçin resept ýazýan-da şepagat uýasy. Näsaglara paýlanýan dermanlary paýlaýan, olara sanjymlary urýan, gerekli kabinetlere ugrukdyrýan — şepagat uýasy. Şepagat uýasy bolmadyk ýagdaýda lukmanyň hut sag goly gopan ýaly, ol işlän çagy örän aljyraňňylyga düşýär.
Aslyna seretseň, heý, ýany şepagat uýasyz hem lukman işlärmi?!
Gynansak-da, Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň iş orunlaryny gysgaltmak syýasaty boýunça, işden gidirilen medisina işgärleriniň köp bölegi şepagat uýalarydy. Ilki şepagat uýalarynyň sany öz işlemeli ýerlerinde üçden ikä getirildi. Soň bire. Soň bolsa şepagat uýalarynyň etmeli işleri lukmanlara tabşyryldy, şepagat uýalary bolsa «öz islegleri boýunça» işden boşadyldy.
Gowy kadrlar ýitirildi. Şepagat uýalarynyň öz hünäri boýunça iş tapmadyklary tam süpürijilere, köçe süpürijilere öwrüldiler. Hatda işsiz galan şepagat uýalarynyň arasynda neşe söwdasyna ulaşyp, türmä gidenleri-de boldy.
Şepagat uýalary işden gidirildi. Lukmanlar kyn ýagdaýda galdy. Saglyk öýleridir hassahanalarda köp lukmanlaryň özi öz başyny çaramaly bolýar. Näsagyň şahsy kartoçkasyny gözleýän-de lukmanyň özi, näsaga däri-derman ýazýan-da lukmanyň özi, näsagy gözden geçirýän-de lukmanyň özi. Eger näsaglara derman paýlamaly bolsa-da, bu işi hem lukmanyň özi ýerine ýetirýär. Lukmanyň iki adamyň ýerine işlemegi näsaglara nobatyň wagty bilen ýetmezligine getirýär. Näsaglar nobata durup-durup, ýadaýarlar. Keselçiligiň üstesine, nobata durma-da näsagyň derdiniň üstüne urna bolýar.
Gippokratyň kasamyna biwepalyk
Şepagat uýalarynyň hökümet medisina ulgamyndan işden giderilmegi olaryň köpüsiniň şahsy ýagdaýda işini dowam etdirmäge iterdi. Sanjym almaly bolanda adamlar islän wagty hökümetiň saglyk öýlerine baryp bilenoklar. Käte saglyk öýlerine gitmäge näsagyň ýagdaýy bolanok, käte gije hem sanjym almaly pursat bolýar. Şeýle ýagdaýda ýakynrakda ýaşaýan, hökümete garaşsyz işleýän şepagat uýalaryna ýüz tutmaly bolýar. Myşsa urmaly sanjymyň nyrhy bar, damardan almaly sanjymyň nyrhy bar, asma sanjymyň nyrhy bar. Näsag on günläp sanjym almaly bolsa, sanjymlar üçin tölegler ep-esli pula barabar bolýar. Kä kesellerden on günüň dowamynda sagalybam bolanok.
Şepagat uýalarynyň iş ýerleriniň kemeldilmegi uly keselhanalarda has ýiti bildirýär. Üç adamyň ýerine bir adamyň işledilmegi, aşa ýadowlyk döredýär. Näsaglaryň sanjymlarynyň wagtly-wagtynda urulmazlygy ýaly ýagdaýlary döredýär. Aýlyklaryň mukdarynyň azlygy şepagat uýalarynyň hem Gippokratyň kasamyna biwepalyk etmegine sebäp bolýar. Olar hem özlerine daşyndan puljagaz oklaýan näsaglara aýratyn gowy hyzmat edýärler, olaryň sanjymlaryny sypdyrman urýarlar.
Ýurduň ençeme welaýatynda — Türkmenbaşy şäherinde, Türkmenabat şäherinde, Maryda, Aşgabatda şepagat uýalaryny ýagny, orta medisina işgärlerini taýýarlaýan uçilişşeler bar. Ol okuw jaýlaryna her ýyl okuwçy kabul edilip, ony iki-üç ýylyň dowamynda tamamlaýan ýaşlar orta medisina işgärleri bolup ýetişýärler. Ýöne şol uçilişşeleri tamamlaýan ýaşlara okuwy tamamlandan soň iş tapmak görgi. Her kim tanşyň üsti bilen iş gözleýär. Lukmanlar bolsa şepagat uýasyz kösenýär. Şepagat uýalary medisina ulgamyna örän zerur gerek.
Serdar Gulgeldiýew synçynyň edebi lakamy
Azathabar
Filed under: Bütin Temalar, Habarlar, Saglyk |


text:
Witamin D (holesteroldan yasalya) ) – gelip chykyshy : iymitlmek arkaly adamyn organizmine getirilya, gunun ultrawiolet shohleleri adamyn derisine tasir edya ve himiki reaksiyalar bilen holesterolyn bir bolegi vitamin D-ge owrulya;
Witamin D-nin esasy funskiyasy- adamyn organizmine kalsiyi we fosfory berkitmek ; bu witamin hich hachan kopluk etmeya,sebabi artykmach witamin D adamyn bagrynda rezervde durya,hem-de organizmin matach wagtynda harchlanylyar ;
Witamin D-nyn adama in gerekli wagty- chagalyk(suyt emyan chaga),sebabi enanin suydi bu vitamine garyp bolya ;Fr-da kichi chagalara bu witaminin gundelik dozasyny ayratyn beryaler ; witamin yetmezchiligi chagalarda « rahit » keseline sebap bolyar ;(sunklerin kalsiy berkidip bilmezligi sebapli yumshaklygy>>chaga yorap bashlanda agramyny gotermek kyn bolup ayaklarynyn sunklerinin egrelmegi)
Garrylyk-(dashary kop chykmayan, wagtyny oylerinde gechiryan garrylar) ; Garrylarda bu witamin yetmezchiligi « osteoporoz » keseline sebap bolya.(sunklerin yumshaklygy>>ansatlyk bilen dovulmegi)
Duzuminde witamin D bolan iymitler :koplench yaglarda, balyk yaglary,yumurtganyn sarysy,
mesge yagy,yagly balyklaryn eti ;
Ref.talyplar.com
Filed under: Bütin Temalar, Bilim, Saglyk |