text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýakynda Ministrler Kabinetiniň giňişleýin maslahatynda eden çykyşynda prezidentlik saýlawlaryna dünýäniň dürli ýurtlaryndan we abraýly guramalardan synçylaryň-da çagyrylandygyny aýtdy. Berdimuhamedowyň sözlerine görä, olaryň arasynda BMG-niň, ÝHHG-niň we GDA-nyň wekilleri-de bolar.
Emma Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Demokratik institutlar we Adam hukuklary baradaky edarasy Türkmenistandaky saýlawlara gözegçilik edilmegi üçin türkmen tarapyndan özlerine çakylygyň gelmänligini aýdýar. Bu gurama diňe saýlawlaryň guramaçylyk işlerine hemaýat bermek üçin özüniň sanlyja ekspertini ugratjakdygyny mälim etdi.
Eýsem, prezidentiň çykyşy bilen ÝHHG-niň beýanatynyň arasyndaky çaprazlyk nämäni aňladýar? Azatlyk Radiosy şu mesele barada “Eurasianet” websaýtynda giňişleýin makala bilen çykyş eden žurnalist Katrin Fitzpatrik bilen ýörite söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Katrin, siz öz makalaňyzda türkmen prezideniniň çykyşy bilen ÝHHG-niň beýanatynyň arasyndaky aratapawutlara ünsi çekipsiňiz. Siz bu barada näme diýmek islediňiz?
Katrin Fitzpatrik: Türkmen resmileriniň ÝHHG-niň ugratjak toparlarynyň arasyndaky aratapuwuda düşünmän, şeýle çykyş eden bolmagy mümkin. Belki-de, bu ýörite edilendir. Aslynda, Türkmenistan bular ýaly zada baş goşýan ýeke-täk döwlet däl.
Umuman aýdylanda, ÝHHG-niň saýlawlara gözegçilik ýa-da syn edýän dürli derejedäki toparlary bar. Synçylar topary az sanly ekspertler bolup, olar saýlawlaryň barşyna gözegçilik etmeýär. Synçylar topary diňe saýlawlaryň geçiriliş şertlerine baha berýär. Gözegçi topar bolsa, saýlawlardan ençeme aý öň gelip, ýurtdaky ýagdaýlary içgin öwrenip başlaýar. Topar esasan metbugat azatlygynyň ýagdaýy, partiýalaryň hasaba alynmagy ýaly meseleleri öwrenýär.
Eger saýlawlara gözegçi topar ugradylsa, Orsýetde ýa-da Ukrainada bolşy ýaly, ýüzlerçe adam saýlaw bölümlerine aýlanyp, ol ýerdäki ýagdaýlary içgin öwrenýär. Muny amala aşyrmagy üçin bolsa, topara mümkinçilikler döredilýär.
Çäkli, birnäçe ekspertden ybarat topar barada aýdylanda, ol topara girýänler belli bir hasabat taýýarlamak üçin ýagdaýlara ýüzleý syn edýärler.
Azatlyk Radiosy: Türkmen prezidentiniň çykyşy barada anyk näme aýdyp bilersiňiz?
Katrin Fitzpatrik: Men bu hakda öz makalamda-da ýazdym. Bu meseläniň iki tarapynyň bolmagy mümkin. Birinjiden, türkmen resmileriniň ÝHHG-niň saýlawlara gözegçilik edýän dürli derejedäki toparlarynyň bardygyna düşünmän, olaryň arasyndaky tapawudy bilmeýän bolmaklary mümkin. Aslynda, ÝHHG-niň saýlawlara syn edýän toparlarynyň arasyndaky tapawudy saýgarmak adaty adamlara onçakly bir aňsadam däl.
Ýöne, ikinji tarapadan, meniň pikirimçe, türkmen prezidentiniň bilgişleýin bu missiýalaryň arasyndaky tapawudy nädogry beýan edýän bolmagy mümkin. Belki-de, ÝHHG-niň doly gözegçilik missiýasyny ugratman, çäklije hemaýat toparyny ugradýandygy baradaky maglumatyna onuň çynlakaý bir üns beresem gelýän däldir. Ol şular ýaly propagandanyň üsti bilen, belki, ýurtda hakyky demokratik saýlawlaryň geçirilýändigini görkezjek bolýandyr. Aslynda bolsa, beýle zat ýok.
Ýöne soňky bäş ýylyň dowamynda Türkmenistanda BMG-niň, ÝHHG-niň we başga-da ençeme halkara guramalarynyň başda durmagynda saýlawlaryň geçirilişi bilen bagly köpsanly okuw-türgenleşikleri, seminarlarydyr maslahatlary geçirildi. Bularyň netijesinde häzir türkmen resmileri saýlawlara gözegçilik etjek missiýalaryň arasyndaky tapawudy bilýän bolmaly.
Azatlyk Radiosy: Siziň özüňiz Türkmenistandaky bu saýlawlardan nämelere garaşýarsyňyz?
Katrin Fitzpatrik: Meniň pikirimçe, bular ýaly ýagdaýlarda, adatça bolşy ýaly, gapma-garşylykly metbugat beýanatlary peýda bolar, ýagny, Azerbaýjanda ýa-da Özbegistanda bolşy ýaly. Şol ýurtlara-da gözegçilik toparlary ugradylmandy.
Türkmenistanda geçiriljek saýlawlara GDA-dan wekiller gatnaşar. GDA bolsa, saýlawlara syn etmän, eýsem gözegçilik etjekdigini eýýämden mälim etdi. Saýlawlaryň netijesine GDA-nyň wekilleri ähli zat “gowy geçdi” diýip hasabat ýaýradarlar. Bu ýagdaýlary biz öňem görüpdik.


c: text/html

text:
Özbegistanyň prezidenti Yslam Karimowyň gyzy Gülnara Karimowa özüne gönükdirilen soraglara jogap bermäge ökdeläpdir. Ol öz ýurdunyň adam hukuklary boýunça alada edilýän problemalaryny çözmek ugrunda beren wadalaryny ýzygiderli yza süýşürýär.
20-nji dekabrda Özbegistanyň paýtagty Daşkentde geçirilen metbugat konferensiýada, ýurtda geçirilmegi mümkin prezidentlik saýlawlaryna özüniň gatnaşyp-gatnaşmajagy baradaky soraga gaty çekinjeňlik bilen jogap berdi.
Ol şonda: “Eger siz Hudaýy güldürmek isleseňiz, oňa bäş minut soňra etjek işiňizi aýdyň” diýip, ol “hiç haçan, hiç haçan diýmäň” diýen belli paýhasyň özbekçesini gaýtalady.
Bu 40 ýaşly Karimowanyň onuň kakasynyň mirasdüşeri bolup biljekdigi baradaky pikiriň orta atylmagy boýunça, ilkinji pursat däl. Ýurduň ilkinji we ýeke-täk prezidentiniň saglyk ýagdaýynyň gowy däldigi barada myş-myşlar ýaýraýar.
Şol myş-myşlar hem 20 ýyldan gowrak wagt bäri ýurda ýolbaşçylyk edýän Karimowyň 2015-nji ýylda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynda wezipesinden aýryljakdygy barada gürrüňleriň döremegine sebäp boldy.
Ýöne Özbegistanyň häkimiýetiniň Karimowdan Karimowanyň eline geçip-geçmejegi häzirlikçe belli däl.
Adam hukuklaryny goraýjy "Human Rights Watch" guramasynyň Merkezi Aziýa boýunça spesialisti Stew Swerdlow bu barada şeýle diýýär: ”Bu - bahasy 64 million dollara barabar bolan soragdyr. Bu soragyň jogabyny hemmäniň bilesi gelýär, emma onuň takyk jogabyny bilýän ýok. Bu çaý ýapraklaryny sanana meňzeýär. Meniň pikirmçe, eger Karimow özüniň ýurdy dolandyran 22-23 ýylynyň dowamynda bir zat etmegi başaran bolsa, ol hem häkimiýeti aşa gizlinlik bilen dolandyrmagydyr. Şonuň üçin bu soragyň jogabyny Karimowyň soňky pursatyna çenli bilmek kyn bolaýmasa”.
2009-njy ýylda “Wikileaks” saýty tarapyndan çap edilen ABŞ-nyň diplomatik kabelinde prezident apparatynda ýokary wezipeleri eýeleýän käbir resmilere salgylanylyp berlen maglumata görä, “Karimowa mirasdüşerlige taýýarlanýar”.
Karimowanyň kakasynyň mirasdüşeri bolmagy dinastiýa däp-dessuryna doly gabat gelýär. Bu dinastiýa däp-dessury Sowet Soýuzynyň dargamagy bilen Merkezi Aziýada mesgen tutan zatlardan biri.
Bu Karimowyň wezipesinden aýrylanda, özüni gazaply jezadan goramak üçin ulanmagy mümkin iň täsirli usuly bolup biler. BMG-niň hasabatlaryna görä, ol ýurdy dolandyran ýyllarynda öz garşydaşlaryny dymdyrmak üçin dürli jeza çärelerinden peýdalandy.
Orsýetiň Strategik barlaglar institutynyň Merkezi Aziýa boýunça synçysy Aždar Gurdowyň aýtmagyna görä, Karimowyň rehimsizligi baradaky şöhraty 2005-nji ýylda bolan Andijan gyrgynçylygynda berkleşipdir.
Karimow soňky ýyllaryň dowamynda syýasy elitany gysymynyň içinde saklan hem bolsa, Gurdowyň aýtmagyna görä, “onuň hyzmatdaşlary kakadan gyza mirasdüşerligi goldajaga meňzemeýär”.
“Gülnara Karimowa kakasynyň ukyplaryna eýe däl. Karimowyň ýakyn töweregindäkiler bu ýagdaýa göz ýetirýärler. Onsoň olaryň häzirki döwürde diline berk bolup, hiç zat diýmezlikleri mümkin, ýöne şeýle pursat gelende, esasanam Yslam Karimowa bir zat bolanda, olaryň aglabasy gyzynyň prezident bolmagyna garşy çykarlar” diýip, Aždar Gurdow aýtdy.
"Guli" we "Guguşa" lakamlary bilen hem tanalýan Karimowa kino ýyldyzy ýaly görünýän keşbi hemem ýaňy-ýakynda Žerard Depardýe bilen bilelikde ýerine ýetiren aýdymy ýaly medeni çäreleri, şeýle-de soňky döwürlerde öz güdnelik ýaşaýşy baradaky maglumatlary internetde ýerleşdirmek endigi bilen, gyzyklanmalaryň jümmüşinde saklanýar.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän Human Rigths Watch guramasy Ukrainanyň armiýasyny “urşuň kanunlaryny” bozmakda aýyplady. Gurama ukrain harbylarynyň ýurduň gündogarynda separatistleriň gözegçiligindäki sebitlerde kasseta ok-därilerini ulanandygyny aýdýar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän bu guramanyň 20-nji oktýabrda ýaýradan maglumatynda “ýagdaýlaryň bu ýaraglary hökümete garşy separatistleriň hem ulanan bolmagynyň mümkindigini görkezýändigi” nygtalýar. Human Rigths Watch kasseta ok-därilerini ulanmagyň “uruş jenaýaty hökmünde häsiýetlendirilip bilinjekdigini” duýdurdy.
Human Rigths Watch guramasynyň ýokary derejeli derňewçisi Ole Solwang “Gündogar Ukrainada bir hepdä golaý geçirilen derňewleriň netijesinde kasseta ok-därileriniň giň gerimde ulanylandygynyň üsti açyldy” diýip, maglumat berdi.
Ol: “Biziň delillerimize görä, ukrain armiýasy bu hüjümleriň azyndan birnäçesine jogapkärdir. Human Rigths Watch guramasy bu hüjümlerde parahat ilatyň arasyndan azyndan alty adamyň öldürilendigini we onlarçasynyň ýarlanandygyny äşgär etdi” diýdi.
Konflikt
Bu aýyplamalar ukrain armiýasynyň ýurduň gündogaryndaky sebitlerde kontrollygy saklmak ugrunda alyp barýan kampaniýasyna başlany bäri, olara garşy gönükdirilen iň ýiti aýyplama boldy.
AFP habar gullugy ukrainanyň Goranmak ministrliginiň metbugat wekili Bogdan Senykyň bu aýyplamalary inkär edip, olary “esassyz” diýip atlandyrýan sözlerini getirdi.
Ok atyşygy bes etmek boýunça 5-nji sentýabrda baglaşylan ylalaşyga garamazdan, ýedi aý bäri dowam edýän bu konfliktde 4 müňe golaý adam öldi.
Kasseta ok-därileri diýip, ýarylan mahaly ençeme, hatda ýüzlerçe bölege bölünip ýaýraýan partladyjylara aýdylýar. Olar tä biri üstünden barýança hem ýeriň ýüzünde saklanyp bilýär.
Human Rigths Watch guramasynyň berýän maglumatyna laýyklykda, şeýle parladyjylar gündogar Ukrainadaky “ilatly punktlaryň azyndan 10 sanysynda” ulanylypdyr.
Ukraina 2008-nji ýyldaky Kasseta ok-därileri boýunça konwensiýa gol goýan ýüzlerçe beýleki ýurtlaryň arasyna girmeýär.


text:
Moskwa şäheriniň meri Sergeý Sobýanin 8-nji sentýabrda Moskwanyň şäher häkimi wezipesine geçirilýän saýlawa gatnaşýan bäsdeşleri bilen jemgyýetçilik öňünde guralýan çekişige gatnaşmajagyny aýdýar.
Sobýaniniň saýlaw kampaniýasy boýunça wekili Lýudmila Şwetsowa Sobýaniniň saýlawçylar bilen göni gatnaşykda bolmagy has ileri tutýandygyny aýtdy.
Emma ol şäher häkiminiň beýle karara gelmeginiň anyk sebäbini aýtmady.
Moskwadan gowuşýan habarlarda aýdylmagyna görä, Sobýanin oppozisiýa kandidaty Alekseý Nawalny bilen çekişmekden çekinýär.
Nawalny şu hepdäniň başynda Sobýaniniň kämillik ýaşyna ýetmedik gyzynyň Moskwanyň merkezinde ullakan kwartira eýelik edýändigini aýtdy.
Ol bu maşgalanyň resmi yglan edilen girdeji jarnamalary boýunça beýle jaý almaga gurplarynyň çatmajagyny belledi.
Kreml bu kwartiranyň Sobýanine ol 2000-nji ýyllarda prezident adminstrasiýasynda işlän wagty berlendigini aýdýar.
Nawalny we beýleki dört oppozision kandidat duşenbe güni Moskwanyň eýeçiligindäki radio-telewideniýede göni efirdäki çekişige başlaýar.


text:
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda ýurdumyzyň hemme ýerinde bolşy ýaly, Amyderýanyň kenarýakalaryndaky obadyr şäherlerde hem welaýatlary durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň giň göwrümli maksatnamalaryny durmuşa geçirmek batly depginler bilen alnyp barylýar. Şu ýylyň başyndan bäri sebitde durmuş-ykdysady maksatly döwrebap binalaryň 25-si dabaraly ýagdaýda ulanmaga berildi. Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda sebitde möhüm binalaryň ýene-de üçüsi açyldy. Binalaryň açylyş dabaralarynda döredijilik toparlary baýramçylyk konserti bilen çykyş etdiler.
Saýat etrabynyň “Topurkak” daýhan birleşiginiň ýaşaýjylary ajaýyp Täze ýyl sowgadyny aldylar. Bu gün ýokary derejeli lukmançylyk kömegini bermek üçin ähli şertler döredilen täze döwrebap saglyk öýi gapysyny giňden açdy. Oba saglyk öýi dünýä meşhur önüm öndürijileriň döwrebap lukmançylyk tehnologiýalary, şol sanda rentgen, UZI, EKG enjamlary bilen üpjün edilipdir. Adamlarr hirurgiýa, terapiýa, stomatologiýa, fizioterapiýa we beýleki bejeriş otaglarynyň hyzmatyndan peýdalanyp bilerler.
Şu gün açylan ýene iki bina ýurdumyzyň gündogar sebitinde hususy telekeçiligi we işewürligi üstünlikli ösdürmek bilen baglanyşyklydyr. Mälim bolşy ýaly, döwlet tarapyndan uly goldaw berilmegi hem-de döwlet Baştutanymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň bu ugra uly üns bermegi ýurdumyzda telekeçiligiň ösmegine güýçli itergi berdi. Türkmenistanda özgertmeler maksatnamasyny durmuşa geçirmekde telekeçilik has uly ähmiýete eýe bolýar. Binalaryň açylyş dabarasynda çykyş edenler muny aýratyn bellediler.
Welaýatyň merkezinde, Türkmenabat-Seýdi gara ýolunyň ugrunda 1500 inedördül metr meýdany tutýan döwrebap söwda--senagat merkezi dabaraly ýagdaýda açyldy. “Kämil ussa” hususy gurluşyk kärhanasynyň hünärmenleri tarapyndan gurlan üç gatdan ybarat täze merkez Amyderýanyň kenarynda ýerleşen şäheriň binagärlik keşbine ajaýyp öwüşgin çaýdy. Onuň gurluşygynda aýratyn pugta sütünlerdir diregler we öňdebaryjy gurluşyk tehnologiýalary, daşky we içki bezeg işlerinde iň döwrebap serişdeler ulanyldy. Toplum zerur bolan howany üpjün etmek ulgamy we eskalatorlar bilen üpjün edilipdir.
Binanyň birinji gatynda azyk önümleriniň dürli görnüşlerini satmak söwda ýerleşdirilipdir. Ikinji gatda alyjylar geýim, mata, aýakgap, elektrotehniki önümler, hojalyk harytlary, mebel we beýleki harytlaryň söwda dükanlarynyň hyzmatyndan peýdalanarlar. Üçünji gatda restoran, garbanyşhana, bilýard otagy, oňat enjamlaşdyrylan çagalar merkezi bar.
Söwda-senagat toplumynda tikinçilik bölümi, geýimi, tehnikalary we beýleki önümleri abatlaýan ussahanalar hereket edýär.
Söwda toplumynyň ýerzemininde bakja we miwe önümlerini saklamak üçin sowadyjy enjamlar bilen üpjün edilen ammarlar ýerleşdirilipdir.
Şu gün Atamyrat etrabynda hem bakja we miwe önümlerini gaplamak boýunça täze hususy kärhananyň dabaraly açylyşy boldy. Bu kärhananyň kuwwatlylygy bir ýylda bir million bakja we miwe önümlerini gaplamaga mümkinçilik berýär. 2 gektardan gowrak meýdany tutýan bu binada bakja we miwe önümlerini gaýtadan işlemek boýunça döwrebap önümçiligiň ähli bölümleri—önümçilik sehleri, ammar miwe we bakja önümlerini saklamak üçin jaýlar, barlaghana, ýyladyş hojalygy, dolandyryş otaglary ykjam ýerleşdirilipdir.
Önümçilik awtomatlaşdyrylan guýujy we ýuwujy, barlaghana enjamlary, kompýuter dolandyryş ulgamy we beýleki döwrebap tehnikalar bilen doly enjamlaşdyrylypdyr. Etrapda kärhananyň bakja we miwe önümlerini ösdürip ýetişdirmegi üçin ýörite ýer bölünip berlipdir.
Dabaraly açylyşlaryň barşynda iň oňat gurluşykçylara ýadygärlik sowgatlary gowşuryldy.
Baýramçylygyň öňüsyrasynda ýurdumyzyň dürli sebitlerinde binalaryň açylyş dabarasy
Bitaraplyk we parahatçylyk ýylynda ýurdumyzyň hemme ýerinde bolşy ýaly, Amyderýanyň kenarýakalaryndaky obadyr şäherlerde hem welaýatlary durmuş-ykdysady taýdan ösdürmegiň giň göwrümli maksatnamalaryny durmuşa geçirmek batly depginler bilen alnyp barylýar. Şu ýylyň başyndan bäri sebitde durmuş-ykdysady maksatly döwrebap binalaryň 25-si dabaraly ýagdaýda ulanmaga berildi. Täze ýyl baýramynyň öňüsyrasynda sebitde möhüm binalaryň ýene-de üçüsi açyldy. Binalaryň açylyş dabaralarynda döredijilik toparlary baýramçylyk konserti bilen çykyş etdiler.
Eger-de siz sözlemde harp ýalňyşy gören bolsaňyz, şol sözi saýlap Ctrl+Enter basyň


text:
Birinji jahan urşunda ermenileriň türk güýçleri tarapyndan öldürilmegini “genosid” diýip ykrar etmek baradaky rezolýusiýa düýn Amerikan Kongeresiniň Daşary gatnaşyklar baradaky komissiýsynda sese goýuldy.
Prezident Barak Obamanyň administrasiýasynyň hem-de türk hökümetiniň garşy çykmagyna garamazdan, bu rezolýusiýany makullap ses berenleriň sany 23, oňa garşylar hem 22.
Türkiýe aradan salym geçirmän, muňa jogap hökmünde öz Waşingtondaky ilçisini yzyna çagyrdy.
Rezolýusiýa indi Kongresiň plenumyna gitmeli. Ol ýerde onuň kabul ediljekdigi belli däl.
Ak Tamyň sözçüsi Mike Hammeriň bildirmegine görä, prezident Barak Obama ses berişlikden bir gün öň türk prezidenti Abdullah Güle jaň edip, Türkiýäniň Ermenistan bilen gatnaşyklaryny kadalaşdyrmak barada edýän tagallalaryna özüniň ýokary baha berýänligini aýdypdyr.
Türkiýe bilen Ermenistan öten oktýabrda iki ýurduň arasyndaky serhedi açmak barada ylalaşyga geldiler. Ýöne bu ylalaşygy türk parlamenti entek oňlanok. Türk parlamentçileri Amerikada bolan ses berişligiň bu işi indi togatatmagy mümkin diýip duýduryş berýärler.
Penşenbe güni geçen ses berişlikden öň komissiýanyň agzalarynyň arasynda bu barada çekişme gitdi. Komissiýanyň başlygy Howard Berman diňlenişigi açanda: “Bolan heläkçiliklere taryhçylar we halkara kanuny boýunça ekspertler genosid diýýärler” diýdi.
“Genosid jenaýatlary tutuş dünýä ýaýrap ýörkä, Türkiýäniň ermeni genosidini etmegi, nire-de hem bolsa, bu işi edýänlere ygtyýarnama bermek” diýip, Berman aýtdy.
Garşy agzalar
Komissiýanyň rezolýusiýa garşy agzalary hem: “Washington häzir yslam älemi bilen gatnaşyklaryny gowulandyrjak bolup ýörkä, esasy ilaty musulmanlardan durýän bir ýurtda Birleşen Ştatlara garşy ýaramaz duýgy döretmeli däl” diýdiler.
“Biz bu rezolýusiýa baradaky pikirlerimiz we hereketlerimiz barada pugta oýlanmaly. Ol göz öňünde tutulmadyk netijelere getirip, Birleşen Ştatlaryň howpsuzlyk bähbitlerine, Owganystan we Yrakda alyp barýan operasiýalarymyza, ol ýerlerde gulluk edýän güýçlerimize zyýan ýetirmeli däl” diýip, Ileana Ros-Lehtinen (respuplikan, Florida) aýtdy.
Dan Burton (respublikan, Florida) hem Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda gepleşikleriň barýandygyny komissiýanyň ýadyna salyp: “Bu meseläni olaryň özi çözmeli. Birleşen Ştatlar zor bilen olaryň arasyna düşmeli däl” diýdi.
“Beýle karary kabul etmek dogry zatmy? Onuň näme peýdasy bolar? Sorag, ine şu. Men munuň bir zada kömegi deger öýdemok. Gürrüňi edilýän iki ýurt bu meseläni gepleşikler arkaly çözjek bolup, taryhy faktlara seredilmegi üçin halkara ekspertlerini getirip, özleri bir netijä geljek bolup ýör. Meniň pikirimçe, iň gowusy, bu meseläniň çözgüdine ýol bermek” diýip, Burton aýtdy.


text:
“Human Rights Watch” guramasynyň aýtmagyna görä, özbek häkimiýetleri bu guramanyň Daşkentdäki wekilhanasyny ýapmaga mejbur edipdirler. Şunuň bilen adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara guramasynyň ýurtdaky 15 ýyllyk işi hem tamamlandy.
“Human Rights Watch” öz işgärlerine wizalary, iş akkreditasiýalaryny bermeýäni üçin özbek resmilerini aýyplaýar.
“Human Rights Watch” guramasynyň maglumatyna görä, penşenbe güni, ýagny 10-njy martda, özbek resmileri bu guramanyň ýurtda işini togtatmalydygy barada habar edipdirler.
Guramanyň dolandyryjy direktory Kennet Rosyň nygtamagyna görä, guramanyň Özbegistandan çykarylmagy bilen, resmiler adam hukuklarynyň bozulyşy baradaky tankytlary islemeýändiklerini aç-açan görkezdiler.
Emma Kennet Ros guramanyň çykarylmagy bilen özleriniň dymyp oturmajakdygyny hem mälim etdi.
Geçen ýylyň dekabrynda Özbegistanyň Adalat ministrligi “Human Rights Watch” guramasynyň barlagçysy we Daşkentdäki edarasynyň direktory Stiw Swerdlowa öz guramasyna wekilçilik etmäge iş akkreditasiýasyny bermändi. Özbek resmileri özleriniň bu netijä gelmeklerini şeýle düşündirdiler: “Ors milletinden bolan adam özbek halkynyň “aň-düşünjisine” akyl ýetirip bilmeýär, şu sebäplem ol adam bu wezipä laýyk däl”.
Mundan ozal, 2007-nji ýylda, özbek resmileri edaranyň başlygy Adnrea Bergiň iş akkreditasiýasyny uzaltmandy. Munuň bilen baglylykda 2005-nji ýyldan bäri Daşkentde işläp ýören Berg ýurdy terk etmäge mejbur edilipdi.
Işini dowam etdirer
Swerdlowyň nygtamagyna görä, görkezilýän basyşlara garamazdan, “Human Rights Watch” Özbegistandan hasabat bermegini dowam etdirer. Ol Özbegistanyň dünýä ýüzündäki iň repressiw režimli ýurtlaryň biridigini-de sözüne goşdy.
"Hökümet graždan jemgyýetini dolulygyna öz gözegçiliginde saklaýar diýen ýaly. Şeýle-de ýurt dolulygyna daşarky dünýäden üzňelikde saklanýar. Haçanda, ýurduň paýtagty Daşkende baranyňda, izolýasiýanyň näderejededigini açyk-aýdyň duýýarsyň. Diýjek bolýanym, edil boşlugyň içine girene dönýärsiň. Ol ýerde halkara gözegçileriniňem, biznes wekilleriniňem sany diýseň az. Hususan-da, graždan jemgyýeti soňky alty ýylyň dowamynda has-da erbet gysyşlara duçar edildi” diýip, Swerdlow aýdýar.
2005-nji ýylda Özbegistanyň gündogar sebiti Andijandaky protestleri hökümetiň gazaply basyp ýatyrmagyndan soňra, halkara jemgyýetçiligi Daşkendi ýazgardy. Şondan soň Ýewropa Bileleşigi Özbegistana çäkli sanksiýalary girizipdi. Häzir şol girizilen sanksiýalar ýatyryldy.
Andijan wakalaryndan soňra, Özbegistan ýurtdaky hökümete degişli bolmadyk guramalary we günbatar habar serişdelerini resmi hasaba almakdan boýun gaçyryp, olara basyşy artyrdy. Habar beriş serişdeleri, şol sanda Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy hem-de BBC ýurtdaky býurolaryny ýapmaga mejbur edildi.
Swerdlow halkara jemgyýetçiligini, hususan-da Birleşen Ştatlary we Ýewropa Bileleşigini, Özbegistanyň “Human Rights Watch” guramasyna garşy alyp barýan gadagançylygyny, şeýle-de ýurtdaky adam hukuklary meselelerini açyk ýazgarmaga çagyryş edýär.


text:
Poliomiýelit keselini doly ýok etmek boýunça öňden bäri alnyp barylýan tagallalara garamazdan, agyr keselçilik soňky ýylyň dowamynda ýene-de howply derejä ýetdi.
Täze kesellänleriň aglaba bölegi Pakistanda hasaba alyndy
. BMG-niň Dünýä saglyk guramasy bu ýurdy “poliomiýelitiň güýçli ýaýbaňlanmagyny tutaşdyryp biljek ojak” diýip atlandyrdy.
Dünýäde soňky ýylyň dowamynda 74 adamyň keselländigi tassyklandy, ondan ozalky ýylda kesellänleriň sany 24 adamdy. Täze kesellänlerden 59 adam Pakistanda hasaba alyndy.
Poliomiýelitiň durnuksyz we örän konserwatiw ýurt bolan Pakistanda ýaýramagynyň öz sebäpleri bar.
Gizlinlik
Pakistanda söweşijiler bu kesele garşy waksina-dermanlary bermek boýunça iş alyp barýan işgärleriň onlarçasyny ogurladylar, urup-ýençdiler we janyna kast etdiler, şeýdip poliomiýelite garşy alnyp barylýan kampaniýanyň öňünde böwet döretmäge çalyşdylar.
Medisina işgärleri Pakistanyň demirgazyk-günbatarynda ýerleşýän durnuksyz Hyber-Pahtunhwa welaýatynda güýçli garşylyga duçar boldular. Bu regionda pakistan “Talybanynyň” söweşijileriniň uly täsiri bar. Söweşiji toparlar bolsa keseliň öňüni almak boýunça sanjylýan waksina garşy çykyş edýärler we muňa daşary ýurtlaryň öz içalyçylyk işlerini ýaşyrmak üçin ulanýan mümkünçiligi hökmünde garaýarlar.
Şeýle pikirler, degişli derňewden soň, Pakistan ABŞ-nyň Merkezi razwedka gullugynyň pakistanly lukman Şakil Afridini Osama bin Ladeniň gaçybatalgasyny anyklamak üçin ulanandygy barada beýannama ýaýradansoň hasam güýçlendi.
Afridi, gepatite garşy sanjymlar programmasynyň bahanasy bilen, bin Ladeniň maşgalasyndan DNK genetik barlagy üçin nusga alyp, amerikan aňtawçylaryna onuň güman edilýän ýerde bardygyny anyklamaga ýardam bermekde aýyplandy.
Mälim bolşy ýaly, "Al-Kaýdanyň" lideri 2011-nji ýylyň maý aýynda Pakistanyň serhetýaka Abbottabad şäherinde öldürildi.
Pakistanyň saglyk ministri Saira Afzal Tarar Pakistanda poliomiýelit keseliniň ýaýramagy bilen bagly wakalaryň köpelmegini, esasan, “Afridiniň işine reaksiýa” bilen baglanyşdyrýar.
Erbet medisina
Poliomiýelitiň öňüni almak boýunça edilýän waksina sanjymynyň adamlary önelgesiz edýändigi barada jemgyýetde giňden ýaýran gorkular hem keselçiligiň ýaýramagyna sebäp bolýar.
Aşa dinçiler poliomiýelitiň öňüni almak boýunça geçirilýän çäreleri Günbataryň musulmanlary önelgesiz etmek üçin ulanýan dildüwşügi hökmünde häsiýetlendirýärler.
Pakistanyň dindarlary poliomiýelitden ysmaz bolan ýa-da ölen adamlaryň Günbataryň dildüwşüginiň aldawyna düşmezlik ugrundaky göreşiň “şehitleri” diýip hasaplanjagy barada fetwa hem çykardylar.
Poliomiýelit ýokanç kesel bolup, bäş ýaşyna ýetmedik çagalara esasy zarba
urýar. Keselden gutulyp bolmaýar, emma waksina-dermanyň ulanylmagy bilen onuň ýokaşmagynyň öňüni alyp bolýar. Keseliň ýokaşmagy bilen bagly 200 wakadan biri ysmazlyga getirýär, ysmaz bolan adamlardan 5-10% prosenti ýogalýar.
“Yslama garşy”
Aşa dinçiler we söweşijiler poliomiýelitiň öňüni almak boýunça dermanlary “yslama garşy” diýip atlandyrýarlar we waksinany Allanyň emriniň berjaý edilmegine päsgelçilik diýip atlandyrýarlar.
Poliomiýelitiň öňüni almak boýunça Pakistanda ulanylýan waksinalar tutuş dünýäniň laboratoriýalarynda, şol sanda ABŞ-nyň laboratoriýalarynda öndürilýär.
Söweşijiler we käbir dindarlar waksina dermanlarynyň doňzuň ýagyny ýa-da alkogol maddalaryny öz içine alýandygyny aýdýarlar we bu serişdeleriň yslam tarapyndan gadagan edilýändigini wagyz edýärler.
Ýurduň saglygy saklaýyş häkimiýetleri waksinanyň daşyndaky düşünişmezlikleri aradan aýyrmak maksady bilen dini liderler we dindarlar bilen duşuşdylar. Käbir dinçiler poliomiýelite garşy waksinanyň kabul ederlikli çäredigini we söweşijileriň keseliň öňüni alyş çäreleri ýerine ýetirýän işgärlere garşy zorlukly göreşiniň “yslama garşy” bolýandygyny köpçüligiň öňünde aýtdylar. Emma bu meselede barybir aşa dinçileriň we söweşijileriň wagzy dowam edýär we ol hem öz gezeginde ýurtda ýaramaz netijelere getirýär.
Ýetişen şertler
Pakistanda poliomiýelitiň ýokaşmagy bilen bagly tassyklanan pursatlaryň aglaba bölegi ýurduň durnuksyz demirgazyk-günbatarynda hasaba alyndy. Hyber-Pahtunhwa welaýatynyň paýtagty Peşawarda we Owganystan bilen serhetdäki federal dolandyryşdaky tire-taýpalar regionynda ýagdaý has ýaramaz. Pakistanyň iň uly şäheri bolan Karaçide hem ýagdaý agyr.
Gozgalaňlaryň esasy agramy ýurduň demirgazyk-günbatar regionlarynyň paýyna düşdi. Bu ýerde millionlarça owgan bosgunlary ýaşaýar, bu ýagdaý hem keselçiligiň ýaýramagyna şert döredýär. Şeýle-de bu ýerde sanitariýa-arassaçylyk şertleri we saglyk infrastrukturasy hem tutuş region boýunça iň gowşak.
Ýurduň saglygy saklaýyş häkimiýetleri ilatyň saglygynyň goragyny, saglyk infrastrukturasynyň gowulandyrylmagyny, bu hajatlar üçin çykdajylaryň artdyrylmagyny we poliomiýelitiň öňüni almak boýunça durnuksyz regionlarda işleýän işgärleriň howpsuzlygyny üpjün etmek üçin goşmaça çäreleriň görülmegini talap edip, Pakistanyň hökümetine ýüz tutdular.
Dünýä saglyk guramasynyň
Pakistan boýunça poliomiýelit bölüminiň ýolbaşçysy doktor Zubair Mufti ýokary derejede howply regionlara barmak mümkinçiligini üpjün etmek üçin hökümetiň has köp iş etmeldigini nygtady. Zubair Mufti bu meselede şeýle diýdi: “Pakistandaky üstünligiň açary Demirgazyk we Günorta Waziristan tire-taýpalar regionynda 250 000 çemesi çaga üçin sanjym mümkinçiliginiň döredilmegindedir. Şeýle-de Karaçi we Peşawar şeherlerinde-de waksina sanjymyny yzygiderli geçirmeli. Hut şu üç region Pakistanyň esasy ýarasydyr”.


text:
20-nji asyr taryha girdi. Onuň şöhlesi entegem gözümizi gamaşdyrýar. Bu täze asyryň başynda biziň geçen asyrdaky ýetilen derejeden köp babatda pesde durýandygymyz görünýär. Bu aýratyn-da medeniýet babatynda ýiti duýulýar.
Geçen asyryň 40-njy ýyllarynda Türkmenistanda Opera we balet teatry döredildi, ol dünýä klassyklarynyň ölmez-ýitmez eserlerini sahna çykaryp bildi. Indi häzir şol döredilen işlerden diňe “Şasenem we Garyp” bilen “Leýli we Mejnun” operalary ýaňadan goýuldy.
Şol uly sungaty döredenler tutuş bir nesildi. Olaryň arasynda-da aýry-aýry adamlar has saýlanýardylar. Olardan biri SSSR-iň Halk artisti Hydyr Allanurow bolsa gerek. Şu ýyl onuň doglanyna 90 ýyl dolýar.
Hydyr Allanurowyň döredijiligi barada häzirki zamanyň belli dirižýorlaryndan biri, Russiýa Federasiýasynyň Halk artisti Myrat Annamämmedow bilen gürrüňdeş boldum.
Myrat Ataýewiçiň ejesi Gözel Annamämmedowa Türkmenistanyň ilkinji ýokary bilimli professional pianisti hem pedagogydy. Myrat Annamämmedow 1983-nji ýylda “Sungat adamlary” diýen kitap ýazypdy. Ol tutuşlygyna Türkmenistanyň professional saz medeniýetini döreden adamlar barada bolup, kitapda H. Allanurowa hem giň orun berlipdi.
Russiýa Federasiýasynyň Halk artisti Myrat Annamämmedow
M. Annamämmedow:
Meniň aňymda, meniň ýadymda Hydyr Allanurow Türkmenistanyň saz medeniýetinde iň bir joşgunly, örän beýik, görnükli adam bolup galdy. Sebäbi men Hydyr Allanurowy gunnagdan çykalym, ýagny gaty irki çagalygymdan bäri tanaýan. Ol Moskwa konserwatoriýasynda meniň ejem bilen, olaryň jaýy jennetden bolsun, bir döwürde okapdylar. Şol döwürräkde aýdymçylar Annagül Annagulyýewa, Medeniýet Şahberdiýewa, soňraky baletmeýster Goşa Japarow dagylar okaýardy. Olar türkmen medeniýetinde uly abraý gazanan adamlar bolup ýetişdiler. Olaryň okuwynyň soňky ýyllarynda men doglupdyryn. Moskwada. Ejem meni bäbekhanadan, şol ýaşaýan ýerlerine getiripdir. Soňra olaryň ählisi Aşgabada gaýdýarlar. Aşagabatda-da biz duldegşir goňşuçylykda ýaşadyk.
H. Hally:
Siziň nesliňiziň nazaryndan garaňda, H. Allanurow nähili adamdy?
M. Annamämmedow:
Hydyr Allanurow, ýeri gelende aýtsak, elbetde, biz çagalardyk, olar ýaş hem bolsa, uly adamlardy, oňa “Dýadýa Çert” diýýärdik. "Şeýtan daýy". Sebäbi çagalar ondan gorkardylar. Ol diýseň buýra saçlydy. Saçy hem örän ösgündi. Çagalar bolsa Allanurowy dirižýor, örän ýowuz adam hökmünde göz öňüne getirýärdiler. Her bir aýdymçy hem artist onuň bilen ylalaşmaly bolýardy. Biz bolsa, hakykatdan-da, ondan gorkýardyk. Ýüzleşenimizde oňa “Dýadýa Hydyr” - "Hydyr daýy" diýýärdik. Oňa şol lakamy beýik Welimuhammet Muhadowyň ogly, şindiki kompozitor hem pedagog Serdar Muhadow dakypdy. Oňa “Dýadýa Çert” diýen lakamy goýan şol bolsa gerek.
H. Hally:
Myrat, indi Allanurowyň işlerine geçsek.
M. Annamämmedow:
Allanurowyň men bütin ömür ýoluna belet diýsem boljak. Onuň hyzmaty, onuň sazlary çalmakdaky işleri barada köp zatlar aýdyp biljek. Onuň gastrolda bolan döwürlerine-de belet. Ol 1941-nji ýylda Türkmenistanyň Opera we balet teatryna işe kabul edilipdi, soňra ol teatryň baş dirižýory boldy. Ol yzygider 30 ýyl baş dirižýor boldy.
H. Hally:
H. Allanurowyň talantynyň diňe dirižýorlyk bilen çäklenmändigini aýdýarlar.
M. Annamämmedow:
Mundan daşgary-da, ol görnükli dirižýor bolmagyndan ötri, örän täsin sazandady. Iş arasynda wagt mümkinçiligine görä, saz hem döredýärdi. Şeýlelikde ol özüne çekiji kompozitor boldy. Onuň iň şowly eserleri, elbetde, aýdymlary. Ol aýdymlar örän labyzly hem ýürege ýakymlydy. Mundan başga-da, ol ençeme saz eserlerini ýazdy. Ýöne ol eserler maňa mälim däl, sebäbi men olary çalmadym.
H. Hally:
Ýene Annanurowyň dirižýorlyk ukybyna gelsek, onda üýtgeşik ýiti eşidiş ukyby bolupdy diýýärdiler.
M. Annamämmedow:
Bu gülkünç bolsa-da, bir mahal Allanurowy sazçylyk mekdebine eşidiş ukybynyň pesligi üçin kabul etmändirler. Elbetde, bu bir bolmajak zat, ýöne ol synagdan geçmäge taýýar däl eken.
Meniň tejribämde bolsa onuň eşidiş ukyby başgaça. Bir dirižýor sazandalar bilen türgenleşik geçirýärdi. Orkestrde kimdir biri sazy ýoýup çaldy. Ol derrew orkestre tarap öwrüldi-de, “Kimdir biri sazy ýalňyş çalýar” diýip gygyrdy.
H. Hally:
Ol ussadyň aýdymçylar bilen gatnaşygy nähilidi?
M. Annamämmedow:
Hydyr Allanurow öz hökümliligine, aşa talapkärligine garamazdan, aýdymçylaryň ajaýyp ýoldaşydy. Ol aslynda aşa berk adamdy. Ýöne orkestre dirižýorlyk edeninde, öz aýdymçy ýoldaşlaryny elinde göterýärdi. Özümiň tomaşaçy hökmünde şaýat bolan bir wakamy ýatlaýyn. “Şasenem we Garyp” operasynda esasy partiýada ajaýyp hem beýik tenor, Türkmenistanyň Halk artisti Hoja Annaýew çykyş edýärdi. Onuň sesi örän owadan bolsa-da, beýik däldi. Ol Garybyň ariýasyny aýdýarka, sesi peseldi. Şol bada Hydyr Allanurow duran ýerinden tutuş orkestriň üstüne eglip, olara sazy mümkin boldugyça peseňräk çalmagy yşarat etdi. Hoja Annaýewiň örän näzik hem ýakymly sesini basmazlyga çalyşdy. Munuň özi mende çuňňur jadyly ýatlama galdyrdy.
H. Hally:
Myrat, meniň iň soňky sowalym seniň özüňe hem halypaňa degişli. Sungat işgärleriniň her biri özüni iň beýik hasaplaýar. Şeýlelikde tutuş kollektiwi, onda saz çalýan, aýdym aýdýan ynjyk adamlary nädip bir ugra gönükdirmegi başarýaňyz?
M. Annamämmedow:
Eger meni beýik Allanurowyň mirasdüşeri hasaplasaňyz, Allanurow orkestriň üstünden doly ygtyýarly hem ýalňyz hökümdardy. Men bolsa orkestre başgarak çemeleşmegi dogry saýýan. Başgaça aýtsak, medeniýetli hökümdar, ýagny men buýruk bilen däl, ynandyrmak bilen hereket edýärin. Şeýdip, men umumy kollektiw bilen bir ylalaşygy gazanýaryn. Häzir 3-nji uly kollektiwe ýolbaşçylyk edýärin. Kimiň beýik, kimiň pesligi barada aýdylanda, degşip şeýle diýýärin: “Tanyşmaga rugsat ediň, men Myrat Annamämmedow. Dünýädäki iň yzdan 2-nji dirižýor. Kimiň soňkudygyny bolsa aýtjak däl...”


text:
NATO-nyň baş sekretary Jens Stoltenberg birleşigiň goşuny we Owganystanyň täze hökümeti bilen duşuşmak barada öňünden mälim edilen saparyny amala aşyrmak üçin 6-njy noýabrda Kabula bardy.
1-nji oktýabrda wezipesine girişen Stoltenberg owgan paýtagtyna barandan gysga wagt soň, Owganystanyň ýörite güýçleriniň türgenleşik merkezine sapar etdi.
Baş sekretar 2014-nji ýylyň ahyrynda NATO-nyň uruş güýçleri Owganystany terk edensoň hem, birleşik Owganystanyň ýörite güýçlerini goldamagyny dowam etdirer diýdi.
Owganystandaky daşary ýurt goşunynyň sany 2010-njy ýylda 130 müňe çenli ýetipdi, emma häzirki wagt olaryň sany 34 müňi aşýar. 2014-nji ýyldan soň owgan güýçlerini türgenleşdirmek maksady bilen Birleşen Ştatlaryň we NATO-nyň 12 müň çemesi goşuny Owganystanda galar.
Häzirki wagt Owganystanyň Howpsuzlyk güýçleriniň, Owganystanyň Milli armiýasynyň we Owgan Milli polisiýasynyň jemi 350 müň çemesi goşuny bar.


text:
Halkara walýuta fondy (IMF) ýiti maliýe kynçylygyna uçran Ukraina 14-18 milliard amerikan dollary aralygynda karz pul bermegi wada etdi.
Kiýewde iki hepde töweregi dowam eden gepleşiklerden soň, penşenbe güni Halkara walýuta fondy resmi beýanat ýaýradyp, onda bu ýurda “maliýe hemaýatyny bermek üçin ukrain tarapynyň jogapkär işgärleri derejesindäki aralyk ylalaşyklara gelnendigini” habar berdi.
Söz berlen maliýe kömegi hökümete garşy üç aý töweregi dowam eden protestlerden we Russiýanyň Krymy basyp almagyndan ejir çeken ukrain ykdysadyýetine goldaw berer.
Halkara walýuta fondy Ukrainanyň “soňky aýlarda bolup geçen ykdysady we syýasy çaýkanmalardan” soň häzir “käbir durnuklylygy gazanandygyny” belledi. Emma şol bir wagtda Walýuta fondy Kiýewiň “agyr meseleler bilen ýüzbe-ýüz bolýandygyny ” hem nygtady.
Ukrainan hökümetiniň ýurtda durmuşa geçirmegi boýnuna alan reformalaryna baglanyp berilýän bu karz, geljekki iki ýylyň dowamynda mundan başga-da, umumy möçberi 27 milliard dollara barabar bolan käbir beýleki halkara maliýe goldawlaryna hem ýol açyp biler.
Häzirki gelnen deslapky ylalaşygy ýakyn geljekde Halkara walýuta fondunyň Dolandyryjy edarasy tassyklamaly bolar. Munuň aprel aýynda boljakdygy çaklanylýar.
Ukrain ykdysadyýeti
Waşingtonda Ak tam ylalaşygy gowy garşylap, muny “Ukrainanyň hökümetini halkara jemgyýetçiliginiň goldaýandygyna güýçli yşarat” hökmünde häsiýetlendirdi.
Ukrainanyň premýer-ministriniň weziepesini ýerine ýetiriji Arseniý Ýatsenýuk penşenbe güni çykyş edip, eger-de IMF karzy tassyklamasa, onda ýurduň dolanyşykdaky içerki önümiň 10%-e çenli aşak gaçyp biljekdigini, munuň netijesinde-de döwletiň defolta uçramagynyň mümkindigini duýdurdy.
Parlamentde eden çykyşynda ol şu ýylky inflýasiýanyň derejesiniň 12-14% aralygynda boljakdygyny aýtdy.
Ukriananyň Russiýa bilen Krymyň üstündäki dawasy ýurduň ykdysadyýetine has-da köp zyýan ýetirmegi mümkin.
Ýatsenýuk 1-nji aprelden başlap, rus gazy üçin tölegleriň 79% galýandygyny we gazyň her 1,000 m3
üçin Ukrainanyň mundan beýläk Orsýete 480 amerikan dollaryny tölemeli boljakdygyny aýtdy.
Moskwa Kiýewiň gaz üpjünçiligi üçin ýene-de 10 milliard dollar töweregi bergisiniň hem bardygyny aýdýar.
Ýatsenýuk “Ukrainanyň ykdysady we maliýe çökgünliginiň öňünde durandygyny” aýtdy


text:
Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda alnyp barylýan diplomatik tagallalar “Nabukko” proýektiniň durmuşa geçmegine oňaýsyz täsir ýetirip bilermi?
Geçen hepde Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Alyýew Türkiýä berilýän gaz üçin Ankara örän az pul töleýär, şoňa görä, Baku alternatiw geçirijini gözleýär diýdi. Belki ol muny haýbat üçin aýdan bolsun, ýöne hakykatdanam şeýle bolsa, analitikleriň pikiriçe, ol Günbataryň goldaýan “Nabukko” proýektiniň aradan aýrylmagyna alyp geler we Bakuwyň Orsýetiň “Günorta akymy” proýektine goşulmagyna itergi berip biler.
Türkiýe bilen Ermenistan özara diplomatik gatnaşyklaryny gaýtadan ýola goýmagyň aladasyny edip gelýärler. Dörän häzirki syýasy ýagdaýdan mälim bolşuna görä, Azerbeýjan energiýa mümkinçiliginden peýdalanmak isleýär. Dünýä jemgyýetçiligi bu iki döwletiň geçen hepde gazanan ylalaşygyndan özüniň razydygyny beýan etdi. Ýöne Baku uzak wagtdan bäri ýakyn ýarany bolan Türkiýe tarapyndan özüne sowuk-sala garalýandgyny duýýar.
Azerbeýjan Ýerewan-Ankara arasynda diplomatik gatnaşyklar ýola goýulmazdan ozal Daglyk Garabag meselesiniň çözülmegini isleýär we basylyp alnan azeri topraklaryndan ermenileriň çykyp gitmegini şert edip goýýar. Hatda Türkiýe Garabag dawasynyň çözülmegi bilen ýola goýuljak diplomatik gatnaşyklaryň ýanaşyk, parallel alnyp baryljagyny öňe sürüp gelýär.
16-njy oktýabrdaky hökümetiň kabinet maslahatynda Azerbeýjanyň prezidenti Ylham Alyýew alnyp baryljak syýasat hakynda şeýle diýdi: «Köp ýyllardan bäri Azerbeýjan öz tebigy gazyny Türkiýä bazar nyrhynyň üçden birine, başgaça aýdylanda 30% arzan, satyp gelýär bu hiç kime gizlin däl, dünýäde haýsy döwlet öz harydyny bazar bahasyndan 30% arzan berer, bu adaty logika syganok».
Ol bu baradaky çykyşynyň diňe söwda-kommersiýa meselesi bilen baglydygyny we onuň Ýerewan-Ankara gatnaşyklaryna dahylynyň ýokdugyny-da sözüne goşdy. Ýöne Türkiýe bilen Ermenistanyň arasynda gol çekilen protokoldan bir hepde soňra Alyýewiň beýle çykyş etmegi ünsleri özüne çekýär. Häzir Azerbeýjan her müň kub meter gazyny 120 dollardan satýar.
“Nabukko” proýektiniň ykbaly
Eger-de Alyýewiň sözleri durmuşa geçse, onuň Hazar deňziniň energiýasyny Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa akdyrmak isleýän we Günbataryň goldaw berip gelýän “Nabukko” proýektine doly bolmasa-da, berk zyýan ýetirip biljegini analitikler aýdýarlar.
Düýbi Italiýadaky energiýa howpsuzlyk toparynyň analitigi Federiko Bordonaro bu barada öz garaýşyny şeýle beýan edýär: «Potensial taýdan bu gaty ähmiýeti, sebäbi ol “Nabukko” proýektine potensial zarba, urgy bolup biler, Azerbeýjansyz, ony amala aşyrmak gaty kyn bolar» diýip, bu analitik aýdýar.
“Nabukko” proýekti esasynda Hazaryň energiýasyny Orsýetden sowa, Gürjüstanyň we Türkiýäniň üsti bilen Ýewropa aşyrmak maksat edinilýär. Beýleki tarapdan, Orsýet Günorta akymy diýilýän proýekt esasynda öz gazyny Gara deňziniň we Bolgariýanyň üsti bilen Günbatara eksport etmäge synanyşýar.
Energiýa boýunça azeri analitigi Ilham Şaban Azatlyk Radiosynyň azeri gullugy bilen söhbetdeşlikde “Nabukko” proýekti dogrusynda şeýle diýdi: “Azerbeýjanyň energiýa resurslarynyň dünýä bazarlaryna çykarylmagynda Türkiýe bir gapy bolup gelýär, biz bu gapyny ýapmagyň deregine ony giňräk açmaga synanyşmaly».
Alyýewiň sözlerine reaksiýa hökmünde Türkiýäniň energiýa ministri Taner Ýyldyz öz döwletiniň äzeri gazynyň tölegini artdyrmaga taýýardygyny aýtdy.


text:
Ýazyjy Hudaýberdi Hally Swesiýada ýaşaýan belli türkmen şahyry Şiraly bilen söhbetdeş bolup, şygyr meýdanynyň “hasyllylyk” we “hasylsyzlyk” meselesi baradaky meseläni gozgady.
H.Hally: Şiraly, biziň gürrüňimiz poeziýa hakda bolar. Ilki bilen diňleýjileriň teşneligini gandyrar ýaly, sözi goşgudan başlaly.
Şiraly:
“Şol önki düzgün”
Çekdik melamatyn çydar ýalysyn,
Berdik ogullaryň çynar ýalysyn.
Düşedik, gör, kimiň daban astyna
Törden asylmaly türkmen halysyn.
Enelermiz, uýalarmyz, gyzlarmyz
Gyra-gyra gözleriniň köküni,
Ýarygije süýnüp, daňdan dikelip,
Çekdi ejiz egniň agyr ýüküni.
“Barýan!” diýse ýurt eýesi – hojaýyn,
Çäge, toýun diýmän, batgalyk diýmän,
Haly düşäp, üstündenem gül düşäp,
Bir owurt suw içmän, döwüm nan iýmän,
Sakgal sallap, jäjekli don atynyp,
Ýaşulular gol gowşuryp epiler.
Juwan nesil alsyn diýip görelde,
Hojaýynyň ellerinden öpüler.
Türkana janymyz, sada janymyz –
Gaýtalanmaz öýtdük bu nogsan gaýdyp.
Şükür edip, uludan bir dem aldyk,
Bu masgara ýagdaý geçendir öýdüp.
Arman, ýene çöp-çalamyň üstünde
Ýatyr halyçylaň gözüniň ýagy...
Gynansagam, ýene şol öňki düzgün:
Ýokarda mes gülki, aşakda agy.
Magtymguly aýdyp geçipdir: “Bendesi men söze hyrydar guluň” diýip. Diňleýji tapylsa, teşneligini gandyrmak biziň bilen.
H.Hally: Sag bol, Şiraly. Indi şeýle sowal. Geçen aý hem şu aýyň başy seniň şygyr meýdanyň üçin hasylly boldy. Bu nähili gabat gelip bilýär? Käwagt yzly-yzyna goşgy gelýär, käwagt goşgy bolanok.
Şiraly:
Elbetde, geçen aýyň başyndaky hasylly döwri men Puşkiniň “Boldino güýzi” bilen deňäp biljek däl. Ýöne, her niçigem bolsa, kämahal ylham joşup, göwnüçökgünligiň böwedini ýykýan bolmaly. Ýazýan-düzýän zadyň il-güne gerekdigini, okyjynyň, diňleýjiniň eseriňe garaşýandygyny bilseň, dymyp oturmagy men-ä, dogrusy, jenaýat hasap edýärin.
Öňem bir öwrümde ýaňzydypdym, şahyryň şygryny okamasa, bagşyň aýdymyny diňlemese, millet alasarmyk ýagdaýda galyp, “Be, bulara näme bold-aý?” diýip oýa batmazmy?
Ýeri gelende, kiçiräk bir wakany ýatlasym gelýär. S.Nyýazowyň buýrugy bilen meni tutup, Çärjew türmesine atanlarynda, Çärjew şäheriniň prokurory Emin Orazow sud mejlisiniň zalynda meniň goşgularyma özüçe baha berip, şeýle diýdi: “Aý, onuň çyrşaýan zatlaryny okap gördüm, derek ýok”.
Meniň jogabym nagt boldy: “Goşgy göwnüne ýaramadyk okyjy gazeti ýa kitaby eliniň tersine zyňyp goýberer, diýmek, oňa menden zyýan ýetmez. Ýöne seni depesinde oturdyp, ykbalyny sen tetelli prokurora ynanan Çärjew ilatynyň dat gününe!”.
H.Hally: Şiraly, o döwri ýatlasak, gürrüň uzaga gitjek. Biz gözelligiň – çeper edebiýatyň gürrüňini edeli. Sen şol agyr yzarlanmalara bakman, sagdyn hem çeper goşgy döredip bildiň. Şonuň syrlary barada gürrüň edeli.
Şiraly:
Seniň belligiň bilen men doly ylalaşýan, Hudaýberdi: goşgy kämahal yzly-yzyna gelýär, käwagtam poeziýanyn “Pegas” diýilýän ganatly aty özge bir sonarly meýdana otlamaga gidäýýär. Şahyryň ylhamy joşýança-da ol hiç yzyna dolanmaýar.
H.Hally: Seniň ylhamyň gözbaşy Watan. Ýurtdan aýrylanyňa, has takygy ol ýerden gaçyp gaýdanyňa ençme ýyl boldy. Şonda-da seniň esasy temaň mydama Türkmenistan bolmagynda galdy. Sen ondan çykyp bilmediň diýmekçi bolýan.
Şiraly:
Terkiwatan bolup, mysapyrlykda ýaşap ýören islendik türkmen şahyrynyň ylham gözbaşynyň Türkmenistan bolmagy tebigy zat bolsa gerek. Bu ýerde ýene molla Gerkeze ýüzlenmeli bolýas: “Ilinden aýra düşen, ah urar, ili gözlär. Ýolundan aýra düşen, jäht eder, ýoly gözlär”. Şol sanda meniňem esasy temamyň Türkmenistan bolmagyna geň galyp oturasy iş ýok.
Men ol temadan çykjagam bolamok. Dogrusy, nädip çykaýyn?! Bar, özüm hiç diýeýin, iň ýakyn mähribanlarymyň başyna düşen hupbatlary ýatlasam, gözüm garaňkyrap gidýär! Ilkinji bolup uýam Annatäç, bäş ýyl mundan öň kiçi inim Orazgylyç, üstümizdeki aýyň bäşine-de menden üç ýaş kiçi inim Hojamuhammet dünýäsini täzeläp, armanly gözlerini ýumdy.
Bu belalarda il-günümiň jinnek ýaly günäsi ýok. Ýöne muňa ykbal işi ýa pelek oýny diýäýibem bilemok. Pyragy, elbetde, müň kerem mamla: “Ýat illerde mysapyrlyk çekenden, ursa, sögse, horlasa-da, il ýagşy” diýipdir.
Adam umyt bilen ýaşaýar. Nesibämiz çekse, bir gün Watana dolanmak umydy gursagymyzda gürsüldäp dur. Hudaýberdi, söhbetimiziň bu bölegini öňräk ýazan iki setirim bilen jemläsim gelýer: “Erkiňe goýsalar – garyp mekana, ýeriň ol ujundan pyýada gelseň...”
H.Hally: Şonuň bilen birlikde, sen Şwesiýada ýaşaýaň. Ol bir jennede çalym edip duran ýurt. Ol tebigat, şol gözellik, şol dünýä sende nähili täsir galdyrýar?
Şiraly:
Şabährem aýtmyşlaýyn: “Ýalançyda jennet bolsa, meger, begler, bu jennetdir”. Dogrudanam, 80 prosenti çägelik tutup duran ýurtdan, 80 prosenti tokaýa bürenip oturan ýurda düşseň, gözigidejilikden başga neneňsi duýgy döräp biler?! Bärde çaklaňja bir goşgymy ýatlamagy ýerlikli hasap etdim:
Agam ýok, gara-da ýok,
Ganam ýok, ýara-da ýok.
Bir täsin ile düşdük –
Begem ýok, töre-de ýok.
Haýwan adam deňinde,
Adam Hudaý deňinde.
Boýnun sallap duran ýok
Patyşaňam öňünde.
Şagal – şagal ýerinde,
Gurt ýerinde gurt eken.
Özünde doglan bolsaň
Ýaşalaýjak ýurt eken.
Ýöne biz bir gelmişek,
Azaşyp ýol salmyşak.
Her Täze ýyl toýunda,
Aglap dutar çalmyşak.
Şu ýörite gepleşigi diňlemek üçin, şu ýere basyň:


text:
Wenezuelanyň prezidenti Nikolas Madura Birleşen Ştatlaryň öňki aňtaw işgäri Edward Snowdene "ynsanperwer" gaçybatalga berilmegini teklip etdi.
Madura özüniň bu teklibi Snowdeniň Birleşen Ştatlarda jenaýat jogapkärçiligine çekilmekden gutulmagy üçin edýändigini aýtdy.
Şeýle-de anna güni prezident Daniýel Ortega Nikaraguanyň Snowdene, eger ýagdaýlar şert döretse, gaçybatalga bermek isleýändigini aýtdy.
Ol Nikaraguanyň Moskwadaky ilçihanasyna Snowdeniň gaçybatalga sorap ýazan arzasy gowuşdy diýdi.
Boliwiýanyň prezidenti Moralis hem şenbe güni Günorta Amerikanyň beýleki iki ýurduna goşulyp, amerikan gaçgagy E.Snowdene, eger ol şeýle haýyş bilen ýüz tutsa, oňa gyçybatalga berjekdigini aýtdy.
Birleşen Ştatlar tarapyndan pasporty güýçsüz diýlip yglan edilen Snowden soňky iki hepde Moskwanyň halkara uçar meýdanynda ýaşaýandyr öýdülýär.
Birleşen Ştatlar ony içalyçylyk aýyplamalarynda aýyplaýar.


text:
Yragyň paýtagty Bagdatdaky iki gymmatbaha myhmanhananyň golaýynda bombaly ulaglar partladyldy we munuň netijesinde azyndan 10 adam heläk boldy. Bu barada Yragyň resmileri habar berýärler.
Utgaşykly amala aşyrylan ýaly bolup görünýän partlamalar şäheriň merkezinden hem eşidildi. Yragyň Içeri işler ministrliginiň resmisi - bir polisiýa işgäriniň we saglyk çeşmeleriniň berýän maglumatyna görä, bu partlamalarda azyndan 27 adam ýaralanypdyr.
Bu bombaly hüjümleriň jogapkärçiligini henize çenli hiç kim öz üstüne almady, emma soňky hepdelerde “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileri Yragyň paýtagtynda yzygiderli bombaly hüjümleri amala aşyrýarlar.
Gürrüňi edilýän toparyň söweşijileri Yragyň hökümet güýçleri bilen ýurduň paýtagtyndan 30 kilometr uzaklykda söweşýärler. Söweşijiler tarapyndan edilýän raketa hüjümlerinde köplenç daşary ýurtlylar we gurply yraklylar nyşana alynýar.


text:
Aşgabat şäheriniň çäginde täze gurulýan ýaşaýyş jaýlardan öý satyn almak meselesi bilen Aşgabat şäher we etrap häkimliklerine 2008-nji, 2009-njy we 2010-njy ýyllarda arza bilen ýüz tutan raýatlaryň dykgatyna:
Aşgabat şäher häkimliginiň Ýaşaýyş jaýlaryny hasaba alyş, paýlaýyş we resmileşdiriş müdirligi bu raýatlara Türkmenistanyň Senagatçylar we telekeçiler birleşmesi tarapyndan täze gurulýan has oňaýly we otaglarynyň ýerleşişi gowulandyrylan ýaşaýyş jaýyndan öýleri satlyga hödürleýär.
Biziň salgymyz: Aşgabat şäheriniň Görogly köçesiniň 123-nji jaýy. Telefonlarymyz: 97-01-52 we 97-01-68.


text:
Türkmenistanyň resmi “Altyn asyr” internet saýty ýurduň paýtagty Aşgabadyň ak mermerlerden gurlan jaýlarynyň sany boýunça “Ginnesiň rekordlar kitabyna” girizilendigini habar berýär.
Resmi maglumatda bu baradaky ýörite dökumenti Aşgabat şäheriniň häkimine gowşurmak üçin bu neşiriň baş redaktory Kreg Glendeýniň Aşgabada ýörite sapar bilen barandygy we şenbe güni bu dokumenti şäher häkimine gowşurandygy aýdylýar.
“Altyn asyr” saýtynyň maglumatyna görä, paýtagt Aşgabadyň 22 kwadrat kilometrlik meýdanynda daşy ak mermer bilen bezelen 543 sany täze bina ýerleşýär. Munuň özi dünýäde ak mermerli jaýlaryň iň köp jemelenen ýeri diýlip hasaplanylýar.
Mundan ozal Aşgabadyň etegindäki tele-radio merkeziniň täze gurlan diňindäki “Oguz hanyň ýyldyzy” diýlip atlandyrylýan gölüň ägirt uly arhitektura şekili, paýtagtyň merkezinde täze gurlan “Älem” atly äpet karusel we “Oguz han” adyndaky uly fontanlar toplumy hem “Ginnesiň rekordlar kitabyna” girizilipdi.


text:
Bangladeşiň harby resmisi 20 zamunyň, ählisi daşary ýurtly, Dhakada howpsuzlyk güýçleri restorana zabt edip, olary zamun alan alty ýaraglyny öldürende heläk bolandygyny aýdýar.
Dhakanyň elitar raýonyndaky zamun alyş soňlananda aman galan 13 adamyň halas edilendigi, olaryň üçüsiniň daşary ýurtludygy aýdylýar.
Bu operasiýa ýedi sany bronly maşynyň goldamagynda 100 çemesi polisiýa işgäri gatnaşdy. 2-nji iýuldaky reýdiň dowamynda adamlary zamun alan alty sany ýaragly adam atylyp öldürildi.
Olar restorana «Allahy akbar» diýen gyklyk bilen çozup girip, adamlary zamun alypdylar.
1-nji iýulda, yslamçy hüjümçiler restorana hüjüm edende, ol ýerde naharlanyp oturanlaryň arasynda iki ýaponiýaly, ýedi italiýaly we ençeme hindistanly myhman bardy.
Polisiýa bilen agyr ýaraglanan 9 ýaraglynyň arasyndaky gapma-garşylyk we halas ediş işleri 10 sagat dowam etdi.
Polisiýa bu wagt içinde zamunlary boşatmak üçin gepleşik geçirmäge synandy, emma ol başa barmady.
Reýdiň ahyrynda restoranyň içinden iki sany uly partlama sesi eşidildi.
«Yslam döwleti» topary 24 adamy öldüren hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne alyp, internetde käbir suratlary çap etdi.


text:
Soňky birki ýyllykda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabadyň Sergi köşgünde her dürli sergiler yzygiderli geçirilip başlandy. Şolaryň aglabasy halkara derejesindäki sergiler. Kä wagt üç aýdan, kä wagt aýda iki gezek, hatda hepdaşa sergileriň geçirilýän mahallary-da bar.
Sergileriň juda dabaraly ýagdaýlarda açylýandygy aýratyn bellärlikdir. Heniz serginiň açylmagyna üç-dört sagat barka Sergi köşgüniň esasy girelgesiniň öňi toý-baýramçylygy ýadyňa salýar. Dabaraly saz ýaňlanýar. Tans edilip, aýdym aýdylýar. Şundan soň Ministrler Kabinetiniň agzalary, Mejlisiň ýolbaşçylary, ministrler, edara-kärhanalaryň ýolbaşçylary ranglaryna görä Sergi köşgüne tarap ýönelýärler. Şundan birki sagat geçenden soň Sergi köşgünde iň gyzykly waka başlanýar. Şoňa deňiç ýolbaşçy adamlar sergä tomaşa edip bolýarlar.
Ýolbaşçy adamlar sergä tomaşa edip edip bolansoňlar, sergi köşgüniň daşynda topbak-topbak bolup garaşyp duran talyplary toparlara bölüp sergi zallaryna goýberip başlaýarlar.
Görümsizlikmi ýa-da açgözlük?
Bar hezilligem şundan soň başlanýar. Gara penjekli, gara balakly, ak köýnekli, gara galstukly, kellesi tahýaly talyplar sergi zallaryny doldurýarlar.
Adatça, sergi mahaly dürli firmalaryň, dürli kompaniýalaryň wekilleri özleriniň reklama üçin çykarýan sport maýkalaryny, kepkalaryny, žurnallaryny, bloknotlaryny, ruçkalaryny, konfetlerini… we gaýry harytlaryny paýlaýarlar.
Talyplaryň şol harytlardan ýetdik paýlaryny aljak bolup, basga galyşlaryny göreniňde, daşyndan utanýarsyň. Serginiň pawilýonlarynyň öňi alan-aldyny ýadyňa salýar.
Talyplaryň, diňe bir talyplaryňam däl, hatda ulularyň hem konfet aljak bolşup, biri-birlerini iteleşişlerini, biri-birleriniň depesinden ellerini serşip, masgara boluşlaryny göreniňde näme diýip, näme aýtjagyňy bileňok.
Hany bärde türkmeniň ata-baba saýhallylygy, dokmädeligi, kanagatlylygy, edepliligi?! Ajyndan öläýse-de, kişiniň malyna göz dikmedik türkmene bu günki gün nä döw çaldyka?
Dünýeler üýtgäp ýörmükä, gylyk-häsiýetler, terbiýe pese gaçdymyka, täze döwür açgözlügiň ýüze çykmagyna täsirini ýetiräýýärmikä? Näme üçin biz beýle ownap ýörüs?!
Abraýymyzyň ölçeg daşy ýekeje ruçkamy?
Sergidäki daşary ýurt pawilýonlarynyň biriniň ýanyna bir talyp gelip: «Maňa ruçkaňyzdan beräýiň!» diýip, boýun burýar. Pawilýonyň öňünde duran daşary ýurtly: «Men saňa ýap-ýaňy ruçka berdim ahyry!» diýýär. Talyp ähli jübülerini çöwrüp, özüniň ruçka almandygyny «subut edýär».
Daşary ýurtly başyny ýaýkaýar-da, talyba bir bloknot bilen bir ruçka uzadýar. Ol gidensoňam: «Их не различиш. Все—одно лицо. В тюбитейках» (Bulary saýgarar ýaly däl. Barysy meňzeş. Kelleleri tahýaly) diýýär.
Sergä gatnaşýan daşary ýurtlularyň şeýle sözlerini eşidip, hapa bolýarsyň. Utanýarsyň. Ýekeje ruçka üçin türkmeniň abraýyny dökýänler, gynansagam, soňky döwürler örän köpeldi. Şeýle kişiler ýokary bilim alyp ýören talyplaryň arasynda-da köp, sergi synlamaga baran dürli ýaşdaky, dürli kärdäki adamlaryň arasynda-da. Bularyň süwümsizligi, açgözlügi hiç zamanda-da görlüp-eşidilen zat däl. Terbiýe ýetenokmy ýa-da töwerekdäki «diňe alyp ýaşamaly» diýen adamlardan görelde alynýarmy, bilmedik.
Blogda öňe sürülen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
BMG-niň ýadro gözegçiligi gullugynyň başlygy Eýran bilen Halkara Atom energiýasy gullugynyň arasyndaky gepleşikler «aýgytly» çatryga geldi diýdi.
HAEG-nyň baş direktory Ýukiýa Amano Eýranyň öz edarasy bilen alyp barýan gepleşiklerini aktiwleşdirmelidigini we öz ýadro programmasynyň esasy aspektlerini aýdyňlaşdyrmalydygyny aýtdy.
Amano bu sözleri 7-nji fewralda, Mýunhende geçýän howpsuzlyk konferensiýasy mahalynda «Roýters» habar gullugyna aýtdy.
Şeýle-de Amano Mýunhende Eýranyň daşary işler ministri Mohammad Jawed Zarif bilen duşuşdy. Emma bu duşuşykda edilen gürrüňleriň detallary aýdylmady.


text:
Maryda TÜRKSOÝ halkara guramasynyň Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi bilen bilelikde guramagynda geçirilen konsert uly üstünlige eýe boldy.
Belli azerbaýjan kompozitory Rauf Aliýew tarapyndan türkmen halkyna we Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa bagyşlap döredilen saz eseri konsert programmasynyň esasy özenini düzdi. Meşhur kompozitor eserinde "Goňurbaş" türkmen mukamyndan peýdalandy, munuň özi tomaşaçylar tarapyndan gyzgyn garşylandy.
Kompozitor Rauf Aliýew haggin.az-a beren beýanatynda belleýşi ýaly, täze eseriň üstünde işlemek diýseň gyzykly boldy.TÜRKSOÝ halkara guramasyndan buýurma alansoň, kompozitor Türkmenistanyň saz medeniýetini öwrenip başlady, ýurduň Prezidenti barada ýazylan makalalar bilen tanyşdy. Munuň özi oňa Türkmenistanyň döwlet Baştutanynyň gazanýan üstünliklerine ýene bir ýola göz ýetirmäge mümkinçilik berdi. Aýratyn-da, Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň birnäçe guralda saz çalyp, oňat aýdym aýdyp bilýändigi kompozitory üýtgeşik täsir etdi.
— Mende bu adam barada örän ýakymly duýgular galdy we eýýäm aprelde men "Türkmennama" atly eserimi döredip başladym. Şu konsertde bu eserimi Türkmenistanyň Prezidentiniň diňläp bilmändigi gynanç döredýär — diýip, belli azerbaýjan kompozitory Rauf Aliýew beýanatynda belledi.
— Bu meniň döwlet baştutanlaryna bagyşlaýan ilkinji eserim däldir. Geçen ýyl men umumymilli lider Geýdar Aliýewe hem ballada bagyşlapdym — diýip, kompozitor belleýär.


text:
Müsüriň ozalky prezidenti Hosni Mubaregiň we beýleki resmileriň üstünden 3-nji awgustda sud diňlenişigi geçiriler. Olara protestçileriň öldürilmegine dahyllylykda aýyplama bildirilýär.
Adalat ministrliginiň bir resmisine salgylanyp, resmi “MENA” habar agentliginiň maglumat bermegine görä, Mubarek, onuň iki ogly, ýurduň ozalky içeri işler ministri we beýlekiler paýtagt Kairde sud ediler.
Hosni Mubaregiň saglyk ýagdaýynyň bu sud diňlenişigine gatnaşmaga mümkinçilik berip-bermejekdigi barada maglumat berilmedi.
83 ýaşly Mubarek, hepdeläp dowam eden protestlerden soň, fewral aýynda prezidentlikden çekilipdi.
Mubarek aprel aýynda galplyklarda we protestçileri öldürmek işlerinde aýyplanyp sorag edilende ýüreginden tutaly bäri, Gyzyl deňziň boýundaky Şarm el-Şeýh kurortundaky hassahanada saklanýar.


text:
Ukrainaly žurnalist içalyçylyk aýyplamalary bilen Orsýetiň tussaghanasynda saklanylýar.
Orsýetiň Federal howpsuzlyk gullugynyň (FSB) resmileriniň 3-nji oktýabrda beren maglumatyna görä, Roman Suşçenko 30-njy sentýabrda Moskwada tussag edildi.
Federal howpsuzlyk gullugy Suşçenkonyň Ukrainanyň harby aňtaw gullugynyň polkownigidigini hem-de Orsýetiň Ýaragly güýçlerinden we Milli gwardiýasyndan gizlin maglumatlary ýygnaýandygyny öňe sürdi.
Bu aralykda, Moskwanyň Lefortowo etrap sudy Suşçenkonyň iki aý deslapky tussaghanada saklanylmalydygy barada karar çykardy.
Habarçynyň işleýän kompaniýasy “Ukrinform” Suşçenkonyň dynç alyş üçin Moskwa barandygyny aýtdy.
Şeýle-de, habar agentligi düýbi Parižde ýerleşýän habarça garşy ýöňkelýän aýyplamalar “Orsýetiň ukrain raýatlaryna garşy amala aşyrýan bikanun hereketleriniň ýene biri diýlip häsiýetlendirilip bilner” diýdi.
Suşçenkonyň aklawçysy Mark Feigin öz müşderisiniň içalyçylyk agentlikleri bilen hiç hili ilteşiginiň ýokdugyny aýtdy.


text:
Hytaýyň daşary işler ministri Wang Ýi, gyrgyz infrastruktura proýektleri üçin Pekiniň Gyrgyzystany “goldawlaryň ähli görnüşi” bilen üpjün etjekdigini aýtdy.
Wang Ýi bu barada Bişkekde Gyrgyzystanyň daşary işler minstri Erlan Abdyldaýew bilen žurnalistleriň öňünde eden çykyşynda aýtdy.
Wang Hytaýyň gyrgyz proýektleri üçin berýän pulunyň “goşmaça şertsizdigini” we “deňhukukly hyzmatdaşlyga esaslanýandygyny” nygtady.
Häzirki wagtda Hytaýyň maýadarlary Kemin-Datka elektrik liniýasynyň gurluşygyny amala aşyryp, Bişkek-Torugart ýoluny gaýtadan bejerýärler.
Şeýle-de Pekiniň Hytaý-Gyrgyzystan-Özbegistan demir ýolunyň we Gyrgyzystanyň demirgazygyndaky Sarijaz derýasyndaky gidroelektrikstansiýasynyň gurluşygyna gatnaşyp-gatnaşmajagy baradaky gepleşikler dowam edýär.
Ministrler Wang bilen Abdyldaýew Hytaý prezidenti Ksi Jinpingiň güýzde Bişkege etjek sapary barada hem gepleşikler geçirdiler.


text:
Braziliýanyň prezidenti Luiz Inaiso Lula da Silwa Eýranyň 23-nji noýabrda sapara gelen prezidenti Mahmut Ahmedinejat bilen duşuşdy. Ol Günbatar döwletleriniň Tähranyň ýadro programmasy babatda «adalatly hem deňagramly» çözgüt tapmagy gerek diýdi.
Silwa Ahmedinežat bilen beren metbugat ýygnagynda «Eýranyň halkara kanunlary esasynda parahatçylykly ýadro programmasyna hukugy bar» diýdi.
Braziliýada we Rio de Žaneýroda ýüzlerçe adam Ahmedinejadyň Braziliýa sapar etmegine protest bildirdi.
Braziliýa Ahmedinežadyň Günorta Amerika saparyndaky ilkinji duralgasydyr. Ol Braziliýadan soň Boliwiýa hem Wenezuela sapar eder.


text:
Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Aşgabatdaky ilçihanasynyň maglumatyna görä, ilçihana 3-5-nji maý aralygynda Türkmenistanyň söwda-senagat edarasy bilen bilelikde Türkmenistandaky amerikan kompaniýalarynyň ikinji sergisi gurnalar.
Bu sergide amerikan önümleri, hyzmatlary görkeziler we amerikan kompaniýalary Türkmenistanyň bazary bilen tanyşdyrylar.
Oňa ABŞ-dan, Ýewropadan we Merkezi Aziýadan amerikan kompaniýalarynyň wekilleri gatnaşmaga çagyryldy. Bu sergä Türkmenistanyň we Birleşen Ştatlaryň hökümet işgärleri hem gatnaşar.


text:
Türkmenistanyň prezidenti jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri legallaşdyrmaga, terrorizmi maliýeleşdirmäge garşy göreşde halkara hyzmatdaşlygynyň möhümdigini hasaba alyp, şeýle-de jenaýatçylyga garşy göreşiň hukuk esaslaryny kämilleşdirmek üçin karara gol çekdi hem Türkmenistanyň DIM-ne, Maliýe ministrligine jenaýatçylykly ýol bilen gazanylan girdejileri legallaşdyrmaga, terrorizmi maliýeleşdirmäge garşy göreş boýunça Ýewraziýa toparyna Türkmenistanyň agza bolmagy bilen bagly iş alyp barmaga görkezme berdi.
Bu barada Türkmenistanyň döwlet mediasy habar berýär.


text:
Türkmenistanda täze okuw ýyly bilen bir günde köçe-ýol hereketiniň howpsuzlygynyň hem bir aýlygy başlandy.
Emma ýurt içinden berilýän maglumatlarda paýtagt Aşgabadyň 14-nji, 71-nji mekdepleriniň ýanyndaky köçelerde çagalar üçin howply ýagdaýlaryň saklanyp galýandygy, emma degişli köçe belgileriniň hem ýokdugy aýdylýar.
Lebapdan gowşan maglumatda bolsa, pagta ýygymy mahalynda ýol, köçe howpsuzlygy kadalaryna köplenç göz ýumulýandygy aýdylýar.
Bu barada giňiş maglumaty lebapdaky habarçymyz Osman Hallyýewden diňläň.


text:
Dünýäde adam hukuklaryna we graždan azatlyklaryna gözegçilik edýän Freedom House - Azatlyk öýi halkara guramasy iň repressiw režimleriň birinji onlugyny yglan etdi.
Adam hukuklarynyň gödek bozulýan, graždan azatlyklarynyň depgilenýän ýurtlaryň sanawyna Demirgazyk Koreýa Mýanma, Liwiýa, Somali, öňki SSSR–den iki ýurt - Türkmenistan bilen Özbegistan giripdir.
Freedom House şeýle-de “iň erbediň erbedi” diýen sanawa girmedik 8 ýurtdur territoriýany belledi, şol ýurtlary adam hukuklaryny gödek bozýandygy üçin “alada döredýän ýurtlar” diýip atlandyrdy.
Şolaryň arasynda Belarus, Hytaý, Kuba, Saud Arabystany, Günorta Osetiýa bar.


text:
BMG-niň arka durmagynda geçirilen barlaglaryň netijelerine görä, soňky bäş ýylda Owganystanda neşebentleriň sany 75% artyp, bir million adamdan geçýär.
Bärsinden 350 müň owganlynyň geroin, tirýek ýaly neşeleri yzygiderli ulanýandygy habar berilýär. Beň, marihuana çekmegem ýurtda juda ýörgünli.
Owgan hökümetinde neşe maddalaryna garşy göreşe jogap berýän wekil Azgar şeýle diýdi: “Biziň ýurdumyzda neşekeşleriň sanynyň artmagy uly alada döredýär. Kabulda neşe çekýän adamlaryň sanynyň ep-esli artandygyny görmek mümkin. Biz milli tragediýanyň, betbagçylygyň bosagasynda durus. Şol neşekeşler biziň şäherlerimizde, biziň obalarymyzda, ýurduň dürli etraplarynda ýaşaýarlar”.
Dünýäde öndürilýän geroiniň hem tirýegiň jemi 90%-i Owgansytanyň paýyna düşýär.


text:
BMG Yragyň gumanitar krizisiň güýçlenmegine duçar bolandygyny, ýardam beriji guramalaryň Falluja şäherinden gaçyp çykan raýatlaryň sanynyň köpelmegi bilen baglylykda kynçylyklary başdan geçirýändigini aýtdy. Geçen hepdede hökümet güýçleri şäheriň uly bölegini “Yslam döwleti” (YD) atly toparyň elinden basyp aldylar.
BMG-niň bosgunlar agentliginiň (UNHCR) Yrakdaky wekili Bruno Geddo halkara bardam beriji toparlarynyň “çalt emele gelen ýagdaýa çemeleşmekde kynçylyk çekýändigini” belledi.
17-nji aprelde hökümetiň Fallujanyň uly bölegini öz gözegçiligine alandygyny yglan edeli bäri BMG on müň çemesi maşgalanyň güýçli söweşlerden gaçyp şäheri terk edendigini habar berdi.
BMG-niň maglumatyna görä, Yragyň hökümetiniň Fallujany YD toparynyň elinden almak üçin maý aýynda gury ýer çärelerine başlamagyndan soň 84 müňden gowrak adam şäheri we onuň golaýyndaky giňişlikleri terk edipdir.


text:
Anna güni ýadro meselesi boýunça Eýranyň ýörite wekili Saed Jalili Pekinde Hytaýyň resmileri bilen geçiren gepleşikleriniň yzy bilen eden çykyşynda Eýranyň ýadro meseleleri babatynda sanksiýalaryň ulanylmagyna Hytaýyň garşydygyny aýtdy.
Şeýle-de ol öz çykyşynda ýadro meselesinde Günbataryň Eýrana haýbat atmasyny bes etmelidigini hem nygtady.
Bu wakanyň öňýany Birleşen Ştatlaryň prezidenti Barak Obama Eýranyň häzirki pozisiýasyndan el çekmedik halatynda, halkara jemgyýetçiliginiň goldawy bilen, Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň Tährana görkezýän öz basyşlaryny mundan beýläk has hem güýçlendirmek bilen boljakdygyny belläpdi.


text:
ABŞ-nyň Ýaragly güýçleriniň ştabynyň başlygy Maýk Malleniň aýtmagyna görä, Demirgazyk Koreýada urany baýlaşdyrmak boýunça täze döwrebap zawodyň gurulmagy bu ýurduň ýadro ýaragyny edinmek isleýändigini görkezýär.
Admiral Malleniň sözlerine görä, Orsýet, Hytaý, ABŞ, Ýaponiýa we Günorta Koreýa Demirgazyk Koreýanyň lideri Kim Çen Iriň ýadro programmasy baradaky ambisiýalarynyň bardygy üçin oňa bilelikde basyş etmeli.
Demirgazyk Koreýanyň syrly ýadro desgalaryndan habarly bolan amerikaly ýadro boýunça alym Zigfrid Heker “The New Ýork Times” gazetine beren interwýusynda ol ýerdäki täze zawoda haýran galandygyny aýtdy.
ABŞ-nyň ýörite wekili Stiwen Boswort ýekşenbe güni Seula bardy. Ol Günorta Koreýanyň resmileri bilen gepleşiklerinden soň, Phenýanyň urany baýlaşdyrmak işinde köp öňegidişlik gazanandygy baradaky maglumatlara alada bildirdi.


text:
Ak Tam prezident Barak Obamanyň prezident Islam Karimowa telefon edip, ony Özbegistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy bilen gutlandygyny aýdýar.
Ak Tamyň beýanatynda aýdylmagyna görä, Obama bu ýurtdaky adam hukuklary ýagdaýyna yşarat edip, Özbegistanyň has abadan hem howpsuz bolmagynyň hem Daşkent, hem Waşington üçin bähbitlidigini aýdypdyr we “demokratiýany ilerletmek abadançylyga we howpsuzlyga goldaw berýär” diýipdir.
Şeýle-de iki prezident Owganystandaky durnuklylyga we abadançylyga goldaw bermek barada pikir alyşdy.


text:
Eýranly Nobel baýragynyň laureaty Şirin Ebadiniň aýtmagyna görä, Tähran ynsan hukuklaryny goraýjy ýurist Nasrin Sotoudehi türmeden boşatmalydyr.
Ýurist Nasrin Sotoudeh hökümete garşy propaganda ýaýradanlykda aýyplanyp, tussag edilipdi. Düýn Şirin Ebadi özüniň BMG-niň adam hukuklary boýunça Ženewadaky edarasyndan Nasrin Sotoudehiň meselesine goşulyşmagyny sorandygyny aýtdy.
Nasrin Sotoudeh 2009-njy ýylyň iýunyndaky dawaly prezidentlik saýlawlaryndan soňky bidüzgünçilikleri gurnanlykda aýyplanýanlara, oppozisiýa aktiwistlerine we siýasatçylara aklawjy bolupdy.
Ebadiniň aýtmagyna görä, Sotoudehiň janyna türmede howp abanýar. “Sotoudehi özüniň saklanýan şertlerine protest hökmünde 15 günläp nahar iýmekden we suw içmekden boýun gaçyrdy” diýip, Şirin Ebadi alada bildirdi.


text:
Eýrandan gowuşýan habarlarda uçar heläkçiliginde ýedi adamyň, şol sanda üç sany ýokary derejeli ofiseriň ölendigi aýdylýar.
Olar ýurduň günorta-gündogaryndaky howpsuzlyk güýçlerine jeňçileriň eden hüjümlerini derňemäge barýan eken.
Ýogalanlaryň arasynda milli polisiýanyň dört sany ofiseri bilen birlikde Eýranyň polisiýa inspeksiýasynyň başlygynyň orunbasary, iki sany polisiýa komandiri hem bar.
Olar Tährandan Zahedana, Sistan-Bulujystan welaýatynyň paýtagtyna baryp, 8-nji oktýabrda howpsuzlyk güýçlerine edilen we bäş adamy öldüren hüjümi derňemekçi eken.
Ýykylan uçaryň galyndylary 12-nji oktýabr güni irden daglyk ýerden tapyldy. Serhet polisiýasynyň komandiri ol uçaryň raketa ýa başga bir ýarag bilen urlup ýykylmandygyny aýtdy.
Sistan-Bulujystan welaýatynda sünni ekstremistleri we neşe gaçakçylary bilen ilteşiklilikde ýygy-ýygydan zorlukly hadysalar bolýar. Bu şaýylaryň agdyklyk edýän ýurdunda sünni musulmanlaryň köplük bolup ýaşaýan welaýatydyr.


text:
Gürjüstanyň sudy bu ýurtda amala aşyrylan harby gozgalaňa gatanşan adamlary ençeme ýyl möhlet boýunça azatlykdan mahrum etdi.
Şol waka may aýynyň başynda paýtagt Tiblisiniň ýakynynda ýerleşýän Muhowani tank bazasynda bolupdy.
Şol gozgalaňa gatnaşan adamlar 3-15 ýylyň aralygynda dürli möhlet bilen türme tussaglygyna höküm edildiler.
Bu gozgalaň 2008-njy ýylyň awgust aýynda Orsýet bilen Gürjüstanyň arasynda bolan çaknaşykdan soňra, prezident Sakaşwila garşy gurnalýan protestleriň yzýanyna gabat gelipdi.
Gürjüstan bu gozgalaňy Orsýetiň goldap, ony maliýeleşdirenligini öňe sürýär. Moskwa bu aýyplamany ret edýär.


text:
Soňky döwürde Ýewropa Bileleşigine agza döwletlere gelýän bikanun bosgunlaryň sanynyň artýandygy we bu porblema garşy örän az çäre görülýändigi aýdylýar.
Her tomus oňat durmuşyň gözleginde ýüz müňlerçe bikanun bosgunlar Ýewropa Bileleşiginiň deňiz kenarlary bar bolan agza döwletlerine gelýärler. Immigrantlary kabul etmek ýa-da olary yzyna ibermek, kowmak baradaky Bileleşigiň häzirki syýasatynyň bu problemanyň çözgüdine onçakly peýda bermeýändigini aýdýanlar-da bar. Bu barada täsirli bir çäre görmegiň has zerurdygy öňe sürülýär.
Bikanun bosgunlaryň köpüsi howply ýollardan Ortaýer deňziniň üsti bilen Italiýa we Gresiýa aşýarlar, olaryň aglabasy gowy durmuş gözläp gelen afrikalylar hem aziýalylar. Bu howply syýahat ýüzlerçe adamyň ömür tanapynyň üzülmegine alyp gelýär.
Diňe geçen ýylyň özünde Italiýa gämiler bilen 3.700-den gowrak bikanun bosgun gelipdir. Şu ýyl Italiýaň hökümeti öň görülmedik hereketi edip, bosgunlaryň gämilerini kenara gelip ýetmänkä yzyna dolap başlady. Bu çäre bolsa Italiýa gelýän bosgunlaryň sanyny iki esse azaltdy.
Italiýan resmileri ret edýär
Bosgunlar boýunça halkara kanuny bozanlygy hakyndaky aýyplamany Italiýan resmileri ret edýärler, ýöne Rimiň bu täze çäresine garşy adam hukuklaryny goraýjy toparlar öz protestlerini güýçlendirýärler. Olar başpena gözleýän bosgunlaryň şansynyň bozulýanlygyny aýdyp, Rimi bu baradaky halkara kanunylary depelemekde aýyplaýarlar.
21-nji sentýabrda Ýewropa Bileleşiginiň içeri we adalat ministrleri Brusselde ýygnanyşyp, şu tomus görlen we görülýän çäreler dogrusynda maslahat etdiler.
Ýewropa Bileleşiginiň kararlaryny halkara kanunlary bilen sazlaşdyrmak ugrunda iş alyp barýan, adalat, azatlyk we howpsuzlyk meseleleri boýunça komissar Jakus Barrot bu barada Italiýadan özlerine düşündiriş berilmeginiň soralandygyny aýtdy: «Biz häzir olaryň berjek jogabyny öwrenýäris. Öz ýurtlarynda janlary howp astyna düşen bosgunlary yzyna öwürmeli däl diýen prinsipi Italiýa ýatlatdyk. Bu biziň meselä çözgüt tapmak isleýändigimizi aňladýar»
Habar agentlikleri 700-den gowrak bosgunyň yzyna gaýtarylmagyna operasiýasyna sekiz sany Italiýan kenar goragçysynyň gatnaşandygyny mälim etdiler.
Adam hukuklaryny goraýjy toparyň aýtmagyna görä, deportasiýa edilen bosgunlar öz ýurtlarynda gynamalara duçar edilýär. HRW topary öz ýaýradan raportynda Italiýan güýçleri tarapyndan Libiýa gaýtarylan bosgunlaryň tussag edilip, adamkärçiliksiz agyr şertlerde saklanýandygyny bildirdi. Gaýdyp gelen bosgunlaryň urlup-ýenjilýändigini-de HRW aýdýar. Ýöne Italiýa bu aýyplamany ret edip, Ýewropa Bileleşiginiň prinsipleri esasynda hereket edýändigini öňe sürýär.
“Mesele diňe serhete gözegçilik däl”
Häzir Ýewropa Bileleşigine ýolbaşçylyk edýän Şwesiýanyň bosgunlar boýunça ministeri Tobias Bilström gysga wagtlyk çäreler uzak möhletleýin çözgütler bilen bilelikde alnyp barylmaly diýýär. «Mesele diňe serhete gözegçilik etmekde däl, şonuň ýaly-da Ýewropa Bileleşigi bilen bosgunlaryň geçip gaýdýan döwletleriniň arasynda hyzmatdaşlygy ösdürmek» diýip, şwed ministri aýdýar.
Bosgunlaryň bikanun hereketinden göni ejir çekmeýän we üstlerinden bosgunlaryň geçip gaýdýan döwletleriniň hökümetleri Italiýa, Malta we beýleki Günorta Ýewropa ýurtlaryna jerime tölemeli diýip, Ýewropa Bileleşigi mälim edýär.


text:
Türkmenistanyň Prezidenti Berdimuhamedow Italiýanyň «ENI» nebitgaz kompaniýasynyň ýerine ýetiriji direktory Paolo Skaronini kabul etdi diýip, Türkmen döwlet habarlar gullugy ýazýar.
«ENI» kompaniýasynyň ýolbaşçysy Italiýanyň we umuman Ýewropa ýurtlarynyň işewür toparlarynyň ägirt uly energetiki potensiala eýe bolan ýurt hökmünde Türkmenistan bilen özara peýdaly hyzmatdaşlygy ýola goýmaga gyzyklanýandyklaryny aýtdy.
Paolo Skaroni hyzmatdaşlyk etmek meselelerine konstruktiw, işewür çemeleşmegi üçin, öz ýolbaşçylyk edýän konserniniň Türkmenistan tarapyndan hödürlenilen giň möçberli taslamalara işeňňir gatnaşmaga taýýardygyny beýan etdi diýip, Türkmen döwlet habarlar gullugy adýar.


text:
Owganystanyň demirgazyk-gündogar welaýaty Badahşanda ýer süýşmesi mahalynda ýiten adamlaryň gözlegi gaýtadan başlandy.
Sebäbi olaryň garyndaşlary hökümetiň ýitenleriň gözlegini togtatmak baradaky kararyndan şikaýat etdiler.
Agyr ýagyşdan soň dag ýykylyp, Aab Barik obasy 2-nji maýda agyr läbik tolkunynda weýran boldy.
Pidalaryň köpüsi jülgä akyp gelen 50 metr çemesi beýiklikdäki läbik tolkunynyň aşagynda galandyr öýdülýär.
Ol adamlaryň gözlegi bu jülgä barmak mümkinçiliginiň kynlygy we çuň gazyjy abzallaryň bolmazlygy sebäpli togtadylypdy.
Bu betbagtçylykda ölen adamlaryň diňe 350 çemesiniň jesedi tapyldy, 2 müňden gowrak adam bolsa tapylmaýar.
700 çemesi maşgala weýran bolan obadan göçürilip, açyk meýdanda gurlan çadyrlarda ýaşaýar.


text:
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin
Aleksandr Sergeýewiç Puşkin 1799-njy ýylyň 6-njy iýunynda Moskwada eneden dogulýar. Ol çagalykda maşgalasynda terbiýelenýär, soňra 1811-1817-nji ýyllarda Sarskoýeselo liseyinde okaýar. Şol döwürde ol 130 goşgy ýazýar.
Şahyr özüniň goşgularyny ilkinji gezek 1814-nji ýylda «Ýewropanyň habarlary» žurnalynda çap etdirýär. 1820-nji ýylda bolsa «Ruslan we Lýudmila» poemasyny ýazýar. Bu poema şahyra meşhurlyk getirýär. Şondan soň ol iň tanymal şahyr hökmünde görülýär.
Puşkin Russiýanyň günorta etraplaryna aýlanýar. Onuň Kawkazda. Kişinýewde, Odessada, Krymda bolmagy döredijiliginiň gülläp ösyän döwrüne gabat gelýär. Ol şonda 100-e golaý goşgy, dört poema, «Ýewgeniý Onegin» poema-romanynyň birinji we ikinji baplaryny ýazyar. Soňra 1824-nji ýylda ene-atasynyň Pskowdaky mülküne gelýär. Ol ýer häzir Mihaýlowsk diýlip tanalýar. Bu ýerde-de ol özüniň 100-e golaý eserini döredýär. 1826-njy ýylda Moskwa dolanyp gelensoň, onuň galamynyň astyndan çykan eserler okyjylary aňk etmegini dowam edýär. Puşkiniň 1830-njy ýyldan soňky döredijiliginde kyssa eserleri agdyklyk edýär. Şahyr 1837-nji ýylda duelde aradan çykýar. Puşkiniň miras goýup giden eserleriniň tas hemmesi diýen ýaly ene dilimize terjime edilip, dürli ýyllarda çap bolup çykdy.
Çeşme[üýtget | edit source]
- “Dünýä edebiýaty” žurnaly (№1.2011)


text:
"New York Times" gazetiniň žurnalisti Şarlotta Gall (Carlotta Gall) “Ýalňyş duşman: Amerika Owganystanda, 2001-2014” atly kitabynda Pakistanyň Owganystana goşulyşmagynyň üstüni açýar we Yslamabady zorlugy tutaşdyrmakda aýyplaýar. “Owganystan däl-de, Pakistan hakyky duşman” diýip, žurnalist ýazýar.
Azatlyk Radiosy ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky halkara goşunlarynyň Owganystandan çykarylýan wagtynda çap bolan bu kitabyň awtory Şarlotta Gall bilen söhbetdeşlik geçirdi.
Azatlyk Radiosy: Ýakynda çap bolan “Ýalňyş duşman: Amerika Owganystanda, 2001-2014” atly kitabyňyzy ýazmaga size näme itergi berdi?
Şarlotta Gall: Esasy sebäbiň kitabyň ady bilen baglanyşygy bar. Owganystandan uzak wagtlap habar bermek arkaly men köp zadyň nädogry ýerde we nädogry adamlara garşy amala aşyrylandygyny gördüm. Köp owgan obalary oda berildi we köp owgan raýaty ejir çekdi. Şeýle-de daşary ýurtly esgerler we owgan esgerleri wepat boldy. Meniň bilen söhbetdeş bolanlaryň hemmesi "Olar näme üçin bu ýerde söweşýärler? Meseläniň çeşmesi serhediň beýleki tarapynda, Pakistanda ýerleşýär" diýýärdi. Meniň pikirimçe, biziň ählimiz, ýagny şol ýerdäki žurnalistleriň ählisi hakyky ýagdaýy görkezmegiň we serhetde ýüze çykýan ýagdaýlar barada açyk aýtmagyň iňňän wajypdygyna göz ýetirýärdi.
Men syýahat edemde şol ýerde “Talybany” gördüm. Men munuň nähili hereket edýändigini, nädip Pakistan tarapyndan maliýeleşdirilýändigini we Pakistanyň gizlin gulluklarynyň nädip gozgalaňlary tutaşdyrýandygyny düşündiren adamlar bilen duşuşdym. Netijede men Osama bin Ladeniň şol ýerde gizlenýändigini we iş ýüzünde Pakistan tarapyndan goldanýandygyny anykladym. Şeýlelikde men urşuň adalatsyzlygyny görkezmek üçin bu zatlaryň ählisiniň üstüni açmagyň ýollary barada pikirlendim.
Azatlyk Radiosy: Siz kitabyňyzda öňe sürülýän maglumatlary tassyklap biljek takyk çeşmeler ýok diýip biljek pakistanly okyjylaryňyza nähili jogap berip bilerdiňiz?
Şarlotta Gall: Men olar bilen doly ylalaşmaryn. Meniň, 12 ýyllap regiondan habar berenimde, diňe gowy barlanan çeşmelerden alnan maglumatlary ulalandygyma göz ýetirýän bolsaňyz gerek. Şol adamlary men ençeme ýyllap tanaýaryn, käbirlerini 20 ýylap, olar ýyllaryň dowamynda maňa maglumat beripdiler we mende şol maglumatlary barlamak üçin mümkinçilik bolupdy.
Men şol maglumatlaryň esasynda habar beripdim. Meselem, olar maňa “Talybanyň” liderleriniň atlaryny we adreslerini beripdiler, men şol gapylary kakyp, agzalan adamlary tapyp bilýärdim. Başgaça aýdylanda olaryň maglumatlary örän ynamlydy, bolmasa men maglumatlary aňsat ulanmaýaryn.
Men öz çeşmelerimiň atlaryny aýdyp bilmeýärin, sebäbi bu Pakistanda örän howply, islendik pakistanly žurnalist muny gowy bilýär. Olar Pakistanyň gizlin gulluklarynyň basyşlaryny hem bilýärler. Olar adamlaryň uly gorky astyndadygyny we gizlin gulluklaryň olara daşary ýurtly žurnalistler bilen gepleşmäge rugsat bermeýändigini bilýärler, şeýlelikde olar meniň bilen gepleşende örän uly töwekgelçiligiň astyna düşýärler. Bu zatlaryň ählisini hasaba alyp, men islendik maglumaty özümiň bar tejribämiň we bilimimiň esasynda ulanýaryn. Bu örän ynandyryjy maglumatlar sebäbi meniň tejribämiň we bilimimiň synagyndan geçdi.
Azatlyk Radiosy: Siz öz kitabyňyz barada ýakynda geçiren diskussiýaňyzda Owganystanda tunisli bir ýaş adama duş gelip, onuň WikiLeaksyň maglumatlarynyň paş edilmeginiň Ýakyn Gündogaryň ýagdaýyny nähili üýtgedenligi barada we Tunisde hem Müsürde rewolýusiýalara itergi berendigi barada aýdandygyny we munuň sizde uly täsir galdyrandygyny gürrüň berdiňiz.
Şarlotta Gall: Meniň bu kiçijik hekaýaty gürrüň bermegimiň sebäbi onuň aýdan zatlary, ýagny gizlin maglumatlaryň üstüniň açylmagynyň Tunisiň halkynyň gözüni açyp, täze pikrileri döredendigi, sebäbi bu maglumatlaryň olaryň öň bilmeýän zatlary bolandygy barada gürrüň bermegi meni diýseň geň galdyrypdy.
Men ýyllaryň dowamynda toplan zatlarymy pakistanly, owganystanly we amerikaly adamlara hödürlemek isleýärin.
Hatda söweşe gatnaşýan amerikan esgerleri-de, ABŞ-nyň kongressmenleri-de hakykaty bilmeýärler ýa-da olar ýagdaýa doly düşünmeýärler. Şeýlelikde bu ýerde žurnalistleriň edip bijek möhüm işi faktlary beýan etmekdir we ýyllaryň dowamynda toplanan we öwrenilen maglumatlary jemläp, öňe sürmekden ybaratdyr soň adamlaryň we syýasatçylaryň özleri netije çykaralar.
Azatlyk Radiosy: Pakistanly žurnalist we kommentator doktor Mohammad Tagi siziň öz kitabyňyzda pidalaryň nukdaýnazaryndan ýazmagyňyzy halandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, siz Owganystana terrorçylygyň pidasy hökmünde we dünýäniň Owganystanda terrorçylyga garşy göreş üçin saýlap alan ýalňyş ugrunyň pidasy hökmünde garaýarsyňyz. Siz nädip şu pikire geldiňiz? Pakistan hem özüni terrorçylygyň pidasy diýip atlandyrýar. Şeýlelikde siz nädip olardan haýsysynyň pidadygyny anyklap bildiňiz?
Şarlotta Gall: Men pida diýenimde, hemmäni göz öňünde tutýaryn. Men ilkinji nobatda pakistanly žurnalistleri göz öňünde tutýaryn. Men başda pakistanly žurnalistleriň näderejede ejir çekýändigi, ýagny urlup-ýenjilýändigi we käte öz işini ýerine ýetirende, hatda öldürilýändigi barada gürrüň beripdim. Soňky on ýyllykda 42 žurnalist wepat boldy.
Bu ýerde dürli taraplarda pidalar bar we, elbetde, biziň bilşimiz ýaly, pakistanly raýatlar hem bomba partlamalarynda heläk bolýarlar, käbir pakistanly harbylar hem hüjümlerde wepat bolýarlar. Uruşdan ejir çekýän adamlaryň ählisi urşuň pidalarydyr. Men mydama urşuň gidýän ýerinde habarçy bolup işleýärin we men mydama ejir çekýän pidalary görkezmek isleýärin, sebäbi biz urşuň öňüni almaga çalyşmaly we has gowy ýoly saýlamaly, ýurtlara hem adamlara ýetýän zyýanyň azalmagyny gazanmaly.
Şarlotta Gall: “Ýalňyş duşman” kitabymda men biziň tutuş göreşi ýalňyş alyp barýandygymyzy we göreşi meseläniň çeşmesine gönükdirmändigimizi gürrüň bermek isledim. Biz keseliň diňe daşky alamatlaryna çäre görýäris. Bu ýaragly we bombaly adamlaryň obalara aýlanmagy ýaly ýagdaýlara gönükdirilýär. Emma meseläniň esasy çeşmeleri, ýaşlary özüne çekip, [olary özüne] tabyn edýän medreselerde, olary türgenleşdirýän we radikallaşdyrýan lagerlerde we bu zatlaryň ählisine meçew berýän pakistan goşunynyň baş edarasynda ýatyr. Bu, elbetde, ”Al-Kaýdanyň” ýobaşçysy Aýman al-Zawahriniň henizem Pakistanda gizlenmegi bilen bagly meseläni hem öz içine alýar. Şeýlelikde iki ýurduň adaty raýatlaryna zarba urýan söweşleri togtatmak üçin şu çeşmeleriň ählisi babatynda çäre görmeli.
Azatlyk Radiosy: Siz Owganystanyň prezidenti Hamid Karzaýyň günbatar ýurtlary babatynda bildirýän nägilelikleri bilen ylalaşýandygyňyz barada aýdyp biljekmi? Ol hem şeýle zatlary aýdypdy.
Şarlotta Gall: Hawa, Karzaý hem muny uzak wagtyň dowamynda aýdyp gelýär we, meniň pikrimçe, owgan halky problemalaryň çeşmelerine üns berilmeýändiginden we olaryň çözülmeýändiginden, şeýle-de meselä çemeleşmekdäki ýalňyşlyklar zerarly şunça azabyň we urşuň dowam edýändiginden örän nägile.
Azatlyk Radiosy: Siz Çeçenistanda urşuň gidýän wagtynda ol ýerden habar beripdiňiz, soň Pakistandan we Owganystandan. Siziň urşuň gidýän ýerlerinde işlemek bilen bagly hem aýal maşgala, hem-de žurnalist hökmünde nähili tejribeleriňiz bar?
Şarlotta Gall: Men bu meselede aýal bolmagyň hiç hili tapawut etmeýändigine Çeçenistanda göz ýetirdim. Käbir adamlar uruş barada habar berip bilýär, käbirler muny edip bilmeýär. Käbir adamlar muny gowy görýär we maglumat toplap, makala ýazyp bilýär. Olar köp gorkup hem durmaýarlar we maglumat taýýarlaýarlar. Bu zatlaryň köpüsi guramaçylyga we tiz hem netijeli işlemeklige bagly. Men ençeme aýallaryň muny başarýandygyny gördüm we şeýle-de käbir erkekleriň menden we beýleki zenanlardan has gorkakdygyny we şol ýerlerde bolmak islemeýändigini gördüm.
Şarlotta Gall: Käbir halatlarda aýallar has kop problemalar bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar, käwagt tersine. Meselem, käwagt uruşda esgerler erkek žurnalistlere garanda, aýallar bilen özlerini has edepli alyp barýarlar. Şeýle-de musulman ýurtlarda aýal žurnalist bolmak has amatly bolýar. Sebäbi aýallar bilen duşuşmak, olaryň öýlerine barmak üçin has köp mümkinçilik döreýär, erkekler üçin şeýle mümkinçilik seýrek bolýar. Şeýlelikde gowy pursatlar döreýär.
Emma käbir halatlarda radikal mollalaryň medreselere goýbermezligi mümkin, “aýallara girmek gadagan diýip”. Onsoň käwagt erkek kärdeşlerimiň alyp bilen interwýulary meniň üçin elýeterli bolmandy. Diýmek, munuň iki ujy bar.
Azatlyk Radiosy: Doktor Mohammad Tagi siziň Kwettada medresede urlup-ýenjilendigiňiz barada gürrüň berdi.
Şarlotta Gall: Bu ýerde iki waka boldy – olar meniň myhmanhanadaky otagyma kürsäp girdiler we meni urdular, şonda gizlin gulluklaryň wekilleri meniň beren maglumatlarymdan nägile bolupdy.
Ol ýerde ýene bir waka boldy, men bu barada gürrüň beripdim. Men medresäniň daşynda awtoulagyň içinde oturdym, sebäbi olar maňa medresä girip, interýyu almaga rugsat bermändi. Şonda birnäçe oglan gelip, maşyny urup başlady. Men örän geň galypdym, sebäbi mederesede okaýan oglanlaryň örän terbiýeli we sypaýyçylykly bolmagyna garaşypdym, emma olar özlerini aýylganç alyp bardylar, olar şonda daşary ýurtly zenanyň ulagyň içinde oturandygyny görüp şeýtdilermi, ýa-da bilmedim ýene näme barada pikir etdiler, ýone şol zatlar örän gelşiksiz boldy. Belki Mohammad Tagi şol wakany göz öňünde tutup gürrüň berendir. Men şonda ulagyň içinde otyrdym we maňa zeper ýetmändi.
Bilşiňiz ýaly, zenan žurnalistler erkekler bilen deň derejede işlemeli bolýarlar. Men gyzykly bir zady belläsim gelýär, men mundan 20 ýyl ozal žurnalist hökmünde işläp başlalym bäri daşymda zenan žurnalistler köpeldi. Bu örän begendirýär, sebäbi, meniň pikirimçe, biz diňlemäge has ökde, bu bolsa işiň bir bölegi bolup durýar, şeýle-de biz berýän maglumatlarymyza örän çuňňur çemeleşýäris bu hem örän möhüm zät, şeýlelikde biz işi erkekler bilen deň derejede ýerine ýetirýäris. Men žurnalist bolmak isleýän islendik adama biziň muny edip bilýändigimizi aýdasym gelýär we men öz karýeramyň muny görkezýändigine umyt baglaýaryn.


text:
Türkmenistanda ady belli türk dinçisi Fethulla Gülen bilen gatnaşygy mälim bolan ýa-da güman edilýän telekeçileriň yzarlanmagy dowam etdirilýär.
Çeşmeleriň maglumatlaryna görä, soňky hepdelerde tanymal türkmen telekeçileriniň we öz wagtynda türkmen-türk okuw jaýlarynda işlän mugallymlaryň ençemesi derňewlere çekildi.
Geçen aýda Azatlyk Radiosy Gülen bilen bagly guramalar bilen gatnaşykda güman edilip, aýyplanan orta biznes wekilleriniň onlarçasynyň tussag edilendigini habar beripdi.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan azyndan iki çeşme tutuş ýurt boýunça 150-den gowrak adamyň tussag edilmegi barada gürrüň gidýändigini aýdýarlar. Olar esasan türkmen-türk okuw mekdepleriniň we okuw merkezleriniň öňki işgärleri.
Häkimiýet strukturalaryna ýakyn çeşmäniň aýtmagyna görä, soňky birnäçe hepdäniň dowamynda öňki türk mekdeplerine gatnaşygy bolan ellä golaý telekeçi we mugallym soraga çekilipdir. Olaryň arasynda ýurtda ady belli telekeçiler ýagny Abadan şäherindäki türk mekdebiniň öňki müdiri 41 ýaşly Begmyrat Rejepow we Aşgabatda dükana eýe bolan telekeçi 40 ýaşly Döwlet Ataýew.
“Noýabryň başynda 50-den gowrak biznesmeni tussag etdiler. Olary çagyrýarlar, soň käbirlerini goýberýärler, käbirlerini saklaýarlar. Şu günki gün Begmyrat Rejepowyň tussag astyna alnandygyny men bilýärin. Ol “Päk Nesil” okuw merkeziniň müdiri we meňzeş atly reklama şirketiniň eýesi. Agzalan okuw merkezi Fethulla Güleniň guramasynyň goly astyndaky “Başkent” medeni-okuw merkeziniň esasynda döredilipdi. Türk mekdeplerini ýapanlarynda “Başkentiň” ýerine “Päk Nesil” açyldy. Gyzykly ýeri, Begmyrat Rejepowy ikinji gezek saklaýarlar. Birinji gezek ol oktýabr aýynda saklanypdy, soň goýberilipdi. Emma meniň bilişime görä, häzir ol ýene-de tussag astynda saklanýar. Ikinji gezek tussag edilenleriň arasynda “A-Market” dükanyň eýesi Döwlet Ataýew hem bar. Ol hem oktýabrda tussag edilip, soň çykypdy. Emma ony ýene tutdular. Bilşim ýaly Begmyrady we Döwleti, şeýle-de ýene birnäçe adamy Ahal welaýatyndaky “Ýaşlyk” deslapky tussaghana (SIZO) geçirdiler. Bu bolsa olary tiz boşatmajaklaryny aňladýar”, diýip Azatlygyň çeşmesi aýdýar.
Onuň sözlerine görä, Döwlet Ataýew Türkmenistanda uly täsire eýe bolan Senagatçylar we telekeçiler bileleşiginiň ýolbaşçy wezipeleriniň birini eýeleýän Suhan Ataýewiň agasy.
Azatlygyň öz çeşmesi bu maglumaty we türk dinçisi Fethulla Güleniň ýolbaşçylygyndaky “Hizmet” guramasy bilen gatnaşygy göze ilen biznesmenleriň yzarlanmagyny tassyklady. Türk häkimiýetleri Güleni şu ýylyň 25-nji iýulynda harby agdarylyşygy amala aşyrmak synanyşygyny maliýeleşdirmekde aýyplaýar.
Biziň çeşmämiziň aýtmagyna görä, noýabryň başynda tutha-tutluklar dogrudanam dowam edip, Begmyrat Rejepowy gaýtadan tussag edipdirler, Döwlet Ataýewi hatda goýbermändirler. Şeýle-de onuň sözlerine görä, “Aga gurluşyk” atly iri gurluşyk kompaniýasynyň eýeleri ýaly uly biznesmenleri gürrüňdeşlige çagyrypdyrlar. Olardan “Hizmet” guramasy bilen ähli aragatnaşygy kesmek barada dil haty alynypdyr.
Şeýle-de, munuň bilen baglylykda bellesek, «Aga Gurluşyk» Aşgabatda jaýlaryň gurluşygy boýunça işleri ýerine ýetirýän iri döwlet hyzmatdaşy bolup durýar. Ýaňy-ýakynda 20-nji oktýabrda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow “Aga Gurluşyk” şirketi tarapyndan gurlan jaý toplumyny açypdy.
Bu makalanyň ýazylan wagtynda Begmyrat Rejepowyň tussag astyndan goýberilendigi barada Azatlyga ýene bir çeşmeden maglumat gowuşdy. Üstesine, bu çeşmäniň öňe sürmegine görä, döwlet bilen işleşen iri gurluşyk şirketleriniň ýene biri “Polot Gurluşyk” kompaniýasynyň eýesi Öwez Allaberdiýew hem azatlyga çykypdyr.
Allaberdiýewiň we beýleki biznesmenleriň, şol sanda Rejepowyň we Ataýewiň ilkinji gezek saklanmagy barada Azatlyk Radiosy şu aýyň başynda habar beripdi.
Emma Rejepowyň we Ataýewiň tussaglykdan boşadylmagy baradaky maglumaty Azatlyk tassyklap bilmedi. Türkmenistanyň resmi edaralaryndan bu tema degişli islendik maglumat ýa-da pikir almak boýunça ähli synanyşyklar netijesiz boldy.
Azatlygyň çeşmeleriniň aýtmagyna görä, biznesmenleriň yzarlanmagynyň olaryň Birleşen Ştatlarda sürgünlikde ýaşaýan türk oppozisioneri Fethulla Gülen bilen güman edilýän gatnaşyklary bilen baglydygy Türkmenistanda indi hiç kim üçin syr däl.
15-nji iýulda agdarylyşygy amala aşyrmak boýunça şowsuz synanyşykdan soň Ankara Gülen we onuň “Hizmet” guramasy bilen bagly adamlara hem guramalara, diňe Türkiýäniň içinde däl, daşynda-da basyşyny güýçlendirdi.
Bellemeli ýeri, tutha-tutluklaryň täze tapgyry prezident Erdoganyň goňşy Özbegistana saparyna gabat geldi.
Şeýle-de, geçen hepdede, Erdoganyň Pakistana saparynyň öňüsyrasynda Yslamabat Güleniň hereketi bilen bagly türk mekdepleriniň 130 çemesi mugallymyny tussag etdi we ýurtdan çykardy.
Türkmenistanda tutha-tutluklaryň tolkuny, şeýle-de, ýurtdaky iň uly söwda merkezleriniň biri bolan “Ýympaş Holding” türk kompaniýasyna degişli “Ýympaş” söwda merkezine öň görlüp-eşidilmedik basyşyň görkezilmegine gabat geldi.
Bu kompaniýanyň ýolbaşçylar geňeşiniň müdiri Dursun Uýar geçmişde Güleniň hereketiniň tarapdarydy. 2007-nji ýylda Germaniýanyň derňew edaralary tarapyndan galplykda aýyplanan we yzýany Türkiýede bir ýyllyk tussag astyna alnan Uýaryň şondan soň öz syýasy garaýyşlaryny mälim etmegi göze ilmändi.
Şeýle-de ýatladyp geçsek, öz döwründe “Ýympaş Holding” türkmen-türk okuw jaýlaryna maddy kömegini berýärdi.
“Ýympaş” söwda merkeziniň sezewar bolan kynçylyklarynyň käbir toparlaryň bu biznese eýe bolmak niýeti bilen bagly bolmagy barada hem çaklamalar bar. Emma Azatlyk şeýle çaklamalara tassyknama tapmady.


text:
23-nji martda şäher merkezi bilen öňki Bekrewe şäherçesi bolan, häzirki Çandybil etrabynyň etrap merkezini birleşdirýän aýlaw ýolunyň açylyş dabarasy bolup geçdi.
Şäheriň köp zolakly täze ýolunyň umumy uzynlygy 12 kilometre barabar bolup, ini 80 metre golaý. Şeýle hem ugurdaş, eltiji we beýleki ýollar bilen halkalaýyn böleklerini hasaba alanyňda, ýoluň umumy uzynlygy 29 kilometr.
Çandybil şaýoly ulag hereketlerini dolandyrmagyň iň kämil enjamlary we energiýany tygşytlaýjy tehnologiýalary peýdalanmak arkaly döwrebap yşyklandyryş maglumat tablolary bilen üpjün edilipdir. Ýoluň ýanaşyk ýerleri gök zolaga bürenip, ýoluň bütin dowamynda salkynladyş we ýyladyş enjamlary bilen üpjün edilen duralgalar goýlupdyr.
Çandybil şaýoly Aşgabadyň daşyndan aýlanyp geçýän halkalaýyn ýoluň bir bölegidir. Häzirki wagtda ýoluň beýleki uçastoklarynda hem gurluşyklar uly depgin bilen alnyp barylýar. Şäheriň gündogar bölegindäki Änew şäheriniň golaýyndaky halkalaýyn ýoluň ugurdaş köprüsiniň gurluşygy hem tamamlanyp barýar. Aşgabadyň üstünden ýurduň welaýatlaryna geçýän ýolagçylar üçin has oňaýly bu gara ýollar şäher ilaty üçinem hemmetaraplaýyn amatly.
Soňky ýyllar Aşgabadyň merkezi köçelerine uly üns berilýär. Ozalky dar köçeler giňeldilip, Atamyrat Nyýazow şaýoly, Bitarap Türkmenistan şaýoly, Garaşsyzlyk şaýoly şu günki günüň talabyna laýyk rekonstruksiýa edilmekden başga-da, Türkmenbaşy şaýoly, Garaşsyzlyk şaýoly, Bitaraplyk şaýoly şäheriň ösmegi bilen, paýtagtyň günortasyna tarap birnäçe kilometrlere uzalyp gitdi.
Suw çüwdürimleri, gök zolaklar köçeleri görke getirýär, ady agzalan köçeleriň ugrunda ilatyň howpsuzlygyny üpjün etmek maksady bilen, birnäçe ýerasty geçelgeler hem guruldy. Şeýle gurluşyklara sarp edilýän serişdeler barada statistiki maglumatlar metbugat sahypalarynda çap edilmese-de, gurluşyklaryň döwlet gaznasyndan ägirt çykdajylara düşýändigi göze görnüp dur. Emma millionlap çykdaýjy edilip, ulanylmaga tabşyrylýan ýollaryň geregiçe hözirini görmek paýtagtyň ýaşaýjylaryna hemişe nesip edip duranok.
Şaher içinde gurulýan ýa rekonstruksiýa edilýän ýollaryň birnäçe wagtlap ýapylmagy bilen ýanaşyk köçelerde awtoulag dyknyşyklary emele gelýär. Şäher ilaty ol ýa beýleki köçäniň rekonstruksiýasynyň tamamlanyp, açylmagyna sabyrsyz garaşýarlar.
Açylyşdan soňky ýapylyş
Ýollar ulanylmaga berlensoň, uzak wagt geçmänkä ol täzeden ýapylýar. Munuň sebäpleri bolsa ol ýa beýleki ýoluň ugrunda ýerasty geçelgäniň göz öňünde tutulmandygy ýa bolmasa çatryklary giňeltmegiň zerurlygy bolup çykýar. Aýna ýaly ýalpyldap duran asfalt ýoly sanlyja günde agdar-düňder edip, täzeden rekonstruksiýa girişilýär. Şäher ilatynyň kösençlikleri täzeden başlanýar. Näçe mukdardaky serişdäniň sarp edilendiginiň hasabyny bilmese-de, ýedi ýaşdan ýetmiş ýaşa çenli ilat köpçüligi agdar-düňder bolup ýatan köçäniň zaýa edilen asfaltyna, goparylan baglaryna baş ýaýkap geçýärler.
Soňky bir ýylyň dowamynda şäher içinde we şäheriň eteklerinde — ozalky Podwoýsk köçesiniň — häzirki Bitarap Türkmenistan şaýolunyň, Aşgabatdan Gökderä uzap gidýän janly tebigatyň muzeýine alyp barýan ýoluň, ýokarky Bagyryň üsti bilen Jülgäni Aşgabada birleşdirýän täze ýoluň, Andalyp köçesi bilen Ýunus-Emre köçesiniň çatrygynda gurulýan sowa ýollaryň kysmaty hem şeýle boldy.
Aşgabatly Oraz aga bu işe jogapkär adamlaryň ýol gurluşyklaryna başlamazdan ozal akylly-başly proýektler barada oýlanmandyklary üçin ýollaryň täzeden düzedilmeli bolýandygyny, ýollaryň şu ýagdaýa getirilmegine haýsydyr bir açylyş dabarasynyň hem sebäp bolýandygyny öňe sürýär.
Döwlet baştutany haýsydyr bir gurluşygy tamamlanan obýekti açmaly bolsa ol ýere barýan ýoly gyssagly ýagdaýda taýyn edýärler. Açylyş dabarasyndan uzak wagt geçmänkä bolsa ýollaryň talaba laýyk gurulmandygy mälim edilip, ýollary söküp başlaýarlar.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Fransiýada anna güni çap edilen pikir soraýyşlyklaryň netijesi şu ýekşenbe güni geçiriljek ikilenji tapgyr prezidentlik saýlawlarynda prezident Sarkoziniň öz garşydaşy Fransua Ollanddan ýeňilmeginiň mümkindigini görkezdi.
Fransua Olland mundan ozal Nikolýa Sarkoziden 10 prosent töweregi köp goldawdan peýdalanan bolsa, bu gezek bu görkeziji 5 prosent aşak düşdi. Ýöne, muňa garamazdan, ýekşenbe günki saýlawlarda, barybir, onuň ýeňiş gazanmagynyň mümkindigi çaklanylýar.
Saýlawlaryň birinji tapgyrynda 9 prosent töweregi ses alan ozalky dalaşgär Fransua Baýro şu hepde özüniň Fransua Ollandy goldap ses berjekdigini yglan etdi.
Birinji tapgyrda 18 prosente golaý ses alan beýleki bir aşa sagçy dalaşgär Marin Le Pen Nikolýa Sarkozi bilen Fransua Olland ikisinden hiç birine ses bermejekdigini aýdyp, çykyş etdi.


text:
Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamenti ABŞ-nyň döwlet sekretary Jon Kerriniň (John Kerry) Eýranyň ýadro programmasy barada geçirilýän ýokary derejeli gepleşiklere gatnaşmak üçin 20-nji noýabrda Wena sapar etjekdigini mälim etdi.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň metbugat sözçüsi Jen Psakiniň sözlerine görä, Kerri Wenada Birleşen Ştatlaryň araçylary bilen duşuşar.
Psaki bu barada Kerri Parižda Saudy Arabystanynyň daşary işler ministri bilen gepleşikleri geçirip, fransuz kärdeşi bilen duşuşmazdan gysga wagt öň çykyş etdi.
Kerri Eýran bilen ilteşikli Londanda geçirilen iki günlük gepleşiklerden soň, 20-nji noýabrda Pariže bardy.


text:
Owgan polisiýasy demirgazyk Owganystanyň Gunduz welaýatynda 8-nji awgustda hökümete tarapdar milisiýanyň azyndan 22 agzasynyň öldürilendigini aýdýar.
Janyndan geçen «talyban» bombaçysy partlaýjy goýlan maşynyny olaryň içine sürüp, şol ýerde hem partladypdyr.
Gunduz polisiýasynyň sözçüsi Sarwar Hussaýni bu hüjümiň Hanabat etrabynda, Arbeki atly milisiýanyň ýygnanyşan wagtynda, 8-nji awgust güni giçlik bolandygyny aýtdy.
Ol öldürilenleriň şu ýylyň başynda «talyban» we «Yslam döwleti» jeňçi toparyna kasam kabul eden merkezi aziýaly ekstremistler tarapyndan başlanan hüjüme garşy söweşýän hökümetçi milisiýanyň agzalary diýip hasaplanýandygyny aýtdy.
Bu hüjüm Kabulda azyndan 51 adamy, şol sanda asuda ilatdan 15 adamy, owgan polisiýasynyň 27 sany ýaş agzasyny, Kabul aeportunyň golaýynda şertnama esasynda işleýän 8 adamy, bir NATO esgerini öldüren partlama tolkunynyň yz ýanyna gabat geldi.
7-nji awgust, Kabulda aýry-aýrylykda bolan üç bomba hüjümi halkara söweş güýçleriniň aglaba bölegi 2015-nji ýylda ýurtdan çykarylaly bäri in gandöküşikli gün hökmünde taryha girdi.
Ak tam milli howpsuzlyk geňeşçisi Sýuzan Raýsyň Waşingtondan owgan prezidenti Aşraf Ganä telefon edip, Birleşen Ştatlaryň gynanjanyny bildirendigini aýtdy.
Bu «Talybanyň» lideri Molla Mohammad Omaryň ölümi iýul aýynyň aýagynda tassyk bolaly bäri amala aşyrylan ilkinji uly hüjüm boldy.
Degişlilikde aram hasaplanýan Molla Ahtar Mansur täze lider edilip belleninden soň, «Talybanyň» ýolbaşçylarynyň arasynda agzalalyk döredi.
Ozal owgan hökümeti bilen göni parahatçylyk gepleşiklerine göwünjeň görnen Molla Mansur şondan soň pitneçiligi dowam etdirmegiň tarapdary boldy.
Howpsuzlyk ekspertleriniň pikirine görä, 7-nji awgustda owgan paýtagtynyň merkezinde guralan hüjümler Molla Mansuryň täze lider hökmünde Molla Omaryň oglunyň tarapyny tutýan «talyban» fraksiýalarynyň arasynda abraý gazanmak we öz ýolbaşçylygy esasynda dörän içki agzalalykdan ünsi başga ýana sowmak synanyşygy bilen bagly.
Howpsuzlyk analisti Abdul Hadi Haled şeýle diýýär: "Hüjümleriň täze tapgyry «Talybanyň» täze ýolbaşçylarynyň bir taktikasy bolup, olaryň işe ukyplydygyny, kuwwatlydygyny, işleýändiklerini görkezmegi niýet edinýär.”
Halediň aýtmagyna görä, "Molla Omaryň ölümi bu hereketi iki böldi we onuň ýerlerdäki söweşijileriniň badyny gaçyrdy. Kabula tapgyrlaýyn we güýçli bomba hüjümi bilen zarba urmak olaryň güýç-kuwwatyny görkezmegiň bir ýoly.»
Iňlisçeden terjime eden Ýowşan Annagurban.


text:
“Gazpromyň” başlygy Alekseý Miller şu gün Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen gaz pudagynda uzak wagtlyk hyzmatdaşlygyň meselelelerini maslahatlaşdy - diýip, “Gazpromyň” informasiýa edarasynda ITAR-TASS agentligine aýdypdyrlar.
Duşuşyk “Gazpromyň” delegasiýasynyň Aşgabada iş saparynyň çäklerinde bolupdyr.
2003-nji ýyldan bäri Türkmenistan bilen Orsyetiň arasynda 25 ýyllyk gaz ylalaşygy hereket edýär.
Geçen ýyl “Gazprom” Türkmenistandan 42 milliard kubometr gaz aldy. Şu ýylyň baharynda “Merkezi Aziýa –Sentr” turbasynyň Türkmenistan böleginde bolan partlama sebäpli tebigy gazyň Orsyete akymy kesildi.
Häzirki wagt “Türkmengaz” döwlet konserni “Gazprom” bilen gazy akdyryp başlamak barasynda gepleşikler geçirýär.
“Türkmengaz” bilen Gazpromyň” gepleşikleri tamamlanandan soň, täzeden akdyrylyp başlanjak türkmen gazynyň bahasynyň we möçberiniň kesgitlenmegine garaşylýar - diýlip, ITAR-TASS-yň maglumatynda bellenipdir.


text:
Türkmenistanyň Daşary işler ministrliginiň metbugat gullugy ýurduň aragatnaşyk ministri Owlüýäguly Jumagulyýewiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda işini togtatmagy bilen bagly ýagdaýy düşündirýän beýanatyny ýaýratdy.
Ol beýanatda MTS-iň türkmen toparygyndaky işiniň 5 ýyllyk şertnama esasynda ýola goýlandygy we bu şertnamanyň möhletiniň geçen ýylyň dekabrynda dolandygy aýdylýar.
Esasy şertnamanyň möhletiniň tamamlanmagy bilen ondan gelip çykýan beýleki ylalaşyklar hem awtomatiki suratda güýjüni ýitirýär diýip, beýanatda aýdylýar.
Şeýle-de ministr türkmen tarapynyň bu ýagdaý barada MTS-i öz wagtynda habardar edendigini we bu kompaniýanyň Türkmenistanda hiç hili ýitgi çekmändigini, tersine, işlän döwründe uly girdeji alandygyny aýdýar.


text:
Dizaýnerleriň interýer üçin ulanmagy maslahat berýän 8 reňki
Daşarda ýapraklar reňkini üýtgetdigiçe, bizem öýdäki koloridi üýtgetmäge ymtylýarys. Güýz tonlary islendik gurşawy üýtgedip, öýüň içini daşarky tebigat bilen bir äheňe salyp bilýär. Öýüň içiniň tebigat bilen bir tolkunda bolmagyny isleýänler üçin eýýäm gapymyza gelen güýzüň esasy ýörgünli reňklerini hödürleýäris.
1. Gyzyl-mämişi
2. Benzin-gök
3. Beton çal reňki
4. Terrakota-ýanyk gyzylsow
5. Kül bež reňki
6. Zümerret ýaşyly
7. Mat gara
8. Hek agy