text:
Häzir ýurtda Türkmenistanyň prezidentiniň portretiniň nobatdaky çalşygy geçirilýär. Indi okuw jaýlarynda, döwlet edara-kärhanalarynda prezidentiň geçen ýylyň başynda girizilen portretine derek onuň täze “kanoniki” portreti asylmaly.
Paýtagtyň orta mekdeplerinde, ýokary okuw jaýlarynda we beýleki döwlet edaralarynda gyzyl reňkli halynyň fonunda duran, gök kostýumly, gyzyl galstukly prezidentiň öňki portreti aýrylyp, onuň ýerine prezidentiň açyk reňkli halynyň, Türkmenistanyň baýdagynyň we prezidentiň ştandartynyň fonunda, iki sany Watan diýen ýazgyly mikrofonly portretiniň goýulmalydygy barada buýruk berlipdir.
Bu barada resmi taýdan halk köpçüligine ýetirilen maglumat ýok. Emma bu kampaniýanyň başlanandygyna mekdepdir, edara kärhanalarda dowam edýän degişli aladalardan göz ýetirmek mümkin.
Käbir mekdeplerde bu hili portretleri satyn almak üçin okuwçylardan pul ýygnalýan bolsa, käbirlerinde her aý zerur bolan zatlar üçin okuwçylardan ýygnalyp döredilen okuw klasynyň pul gaznasyndan bu portretleriň satyn alynýandygy aýdylýar.
Döwlet edara-kärhanalaryň käbirlerinde hem, adat boýunça, portret çalşygy köplenç şol edaralaryň işgärleriniň hasabyna amala aşyrylýar.
“Portrete pul goşmaly”
“Edaramyzyň her otagynda şol portret bolaýmaly. Otaglarda goýulýan portretiň bahasy 30 manat. Herimiz 5 manat goşup aldyk. Ýöne edaramyzda prezidentiň uly portretem bolmaly. Onuň bahasynyň entäk näçe boljakdygyny bilemok” diýip, döwlet edarasynda işleýän Maýsa gürrüň berýär.
Prezidentiň portretleri diňe bir okuw jaýlarynda ýa-da edara-kärhanalarynda asylman eýsem paýtagtda geçirilýän sergidir, ýarmarkalaryň her bir stendinde, döwlete degişli edaralaryň käbirleriniň öňünde, hatda döwlete degişli bolmadyk dükanlaryň käbirlerinde hem asylýar.
Mysal üçin, paýtagtyň “Altyn asyr” bazaryndaky altyn söwdasyny edýän dükanlaryň ählisinde diýen ýaly prezidentiň portretleri asylgy dur.
Prezidentiň portretleriniň çem gelen ýerde asylmagy hem-de onuň her ýyl çalşylmagy portert söwdasy bilen meşgullanýanlar üçin girdeji çeşmesi bolup hyzmat edýär.
Aşgabatly telekeçi Ýagşymyrat bu barada şeýle diýýär: “Her bir mekdebe azyndan onlarça portretiň gerekdigini göz öňünde tutsaň, bu söwdanyň girdejisiniň az däldigine göz ýetirse bolýar. Bu prezidentiň portretleriniň söwdasyny edýän söwdagärler üçin azyndan ýylda bir gezek gowy girdeýji çeşmesini döredýär” diýip, Ýagşymyrat aýdýar.
“Portreti zyňmak gadagan”
Diňe bir däl, prezidentiň portretleriniň ýylyň dowamynda iki gezek çalşylýan halatlaram bolýar. Meselem, 2012-nji ýylda portretler iki gezek çalyşylypdy. Emma geçen ýyl ýaýradylan “gyzyl reňkli halyly” prezidentiň portreti bir ýyllap saklandy.
Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan käbir mugallymlaryň aýtmaklaryna görä, prezidentiň kanoniki diýlip atlandyrylýan portretleriniň könelenlerini zyňmak hem gadagan. Köne portretler ýygnalyp, ýörite usul boýunça ýok edilýär.
Ýurtda prezidentiň portretleriniň asylmagy adamlaryň prezidente bolan söýgüsini we hormatyny görkezýän alamat hökmünde wagyz edilýär. Prezidentiň halk köpçüliginiň öňünde asylan portretleriniň ählisi biri-birine meňzeş bolup, olar diňe bu ugurdan ýörite rugsady bolan az sanly çaphanalarda çap edilýär.


c: text/html

text:
Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 14-nji awgustda geçirilen giňişleýin mejlisinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa berlen hasabatda-da aýdylşy ýaly, şu ýylyň ýedi aýynda Aşgabat şäherini mundan beýläk hem ösdürmek boýunça 4456,54 million manat maýa goýumlary özleşdirilip, meýilnama 132,3 göterim ýerine ýetirildi.
Häzirki wagtda Türkmenistanyň Prezidentiniň Kararlaryna laýyklykda, şäherde dürli maksatly 589 desganyň we binalaryň gurluşygy alnyp barylýar. Şol sanda Aşgabat şäheriniň häkimliginiň buýurmasy boýunça desgalaryň we binalaryň 232-siniň gurluşygy dowam edýär.
Şu ýylyň ýedi aýynda desgalaryň 24-si ulanmaga berildi we ýylyň ahyryna çenli ýene-de 43-sini ulanmaga bermek meýilleşdirilýär. Olardan binalaryň 32-siniň gurluşygy türkmen paýtagtyny gurmagyň 13-nji nobatdakysyny amala aşyrmagyň çäklerinde alnyp barylýar. Şeýlelikde, bu tapgyrda maşgalalaryň 638-si üçin niýetlenen ýaşaýyş jaýlarynyň 11-sini, 600 orunlyk mekdepleriň 2-sini, her biri 160 orunlyk çagalar baglarynyň ikisini, 200 orunlyk 3 gatly awtoduralgalaryň 2-sini, Saglyk öýüni we dürli edaralaryň binalarynyň 11-sini ulanmaga bermek göz öňünde tutulýar. Bitarap Türkmenistan şaýolundan Garaşsyzlyk şaýoluna çenli aralykda ýerasty pyýada geçelgeleriň 4-sini gurmak, şeýle hem inžener ulgamlarynyň hemmesini çalyşmak meýilleşdirildi.
1-nji sentýabrda – Bilimler we talyp ýaşlar güni 1000 orunlyk A.Kekilow adyndaky mugallymçylyk mekdebini, 600 orunlyk orta mekdepleriň 2-sini we Ruhabat etrabynda 160 orunlyk çagalar baglarynyň 2-sini ulanmaga bermek meýilleşdirildi. 2015-2016-njy ýyllarda paýtagtymyzy abadanlaşdyrmagyň meýilnamasyna laýyklykda, köçeleriň 20-siniň durkuny täzelemek işleri geçiriler, häzir olaryň 13-sinde işler alnyp barylýar.
Döwlet ýaşaýyş jaý gaznasyna degişli ýaşaýyş jaýlarynyň durkuny täzelemek we ýanaşyk ýerlerini abadanlaşdyrmak boýunça işler dowam edýär. Umuman alnanda, ýaşaýyş jaýlarynyň 2273-siniň durkuny täzelemek meýilleşdirildi, häzirki wagtda ýaşaýyş jaýlarynyň 949-synda abatlaýyş işleri tamamlandy we 1192-sinde dowam edýär.
Bulardan başga-da paýtagtymyzda seýilgäh toplumlary gurulýar we bag ekmek boýunça işler geçirilýär.
Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hasabaty diňläp, Aşgabat şäherini ösdürmegiň meseleleriniň ýakyn geljek üçin ileri tutulýan wezipeleriň hatarynda durýandygyny, bu işler üçin jogapkär düzümleriň sazlaşykly hereket etmelidigini belledi.
Milletiň Lideri ýurdumyzyň baş şäheriniň binagärlik keşbini özgertmek hem-de abadanlaşdyrmak boýunça meýilnamalaryň öz wagtynda we ýokary hilli ýerine ýetirilmegine berk gözegçilik etmegiň wajypdygyna ünsi çekdi. Döwlet Baştutanymyz paýtagtymyzy bagy-bossanlyga büremek boýunça, şol sanda gök zolaklary döretmek we bezeg agaç nahallaryny oturtmak boýunça işleri geljekde hem alyp barmagyň möhümdigini belläp, bu işi ylmy esasda geçirip, oňa Ylymlar akademiýasynyň alymlaryny we degişli düzümleriň hünärmenlerini çekmegiň zerurdygyny aýtdy we şunuň bilen baglylykda, wise-premýere birnäçe anyk tabşyryklary berdi.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Orsýet Siriýadaky gandöküşikligiň öňüni almak barada Birleşen Milletler Guramasynyň Howpsuzlyk Geňeşiniň Günbatar tarapyndan goldanylýan täze rezolýusýasynyň taslamasyna garşydygyny aýdýar.
Orsýetiň Daşary işler ministriniň orunbasary Gennadiý Gatilowyň sözlerine görä, rezolýusiýanyň taslamasy “deňagramly” däl. Sebäbi onda şol bir wagtyň özünde iki tarapyň hem – hem hökümetiň, hem gozgalaňçylaryň – zorlugy bes etmekleri barada çagyryş ýok.
Siriýadaky režimiň uzak wagtdan bäri ýarany we Siriýanyň ýarag üpjünçisi bolan Orsýet, şeýle hem Hytaý mundan öň hem BMG-niň Howpsuzlyk Geňeşiniň Siriýa baradaky iki rezolýusiýasynyň taslamasyna weto goýupdular.
9-njy martda Siriýanyň Milli oppozision geňeşiniň başlygy Burhan Halioun prezident Başar al-Assad oppozisiýa garşy zorlugy dowam etdirýän wagty haýsydyr bir gepleşikleriň geçirilmegini ret etdi. Ol bu barada “Assoşeýted press” habar agentligine aýtdy.
BMG-niň we Arap Ligasynyň Siriýa boýunça ýörite wekili Kofi Annan hökümeti we oppozisiýany dialoga çagyrýar.


text:
Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň wekilleri 20-nji ýanwarda Mazar-e-Şerif şäherinde ýygnanyşyp, täze owgan hökümetinden öz hak-hukuklaryny talyp edip, protest ýörişini geçirdiler.
Şeýle-de ýakynda Owganystanyň täze hökümetiniň düzümine owgan türkmenleriniň hem bir wekiliniň girendigi, ýagny ministr bellenendigi barada habar çykdy.
Eýsem owgan türkmenleri Owganystana gelýän demokratiki gymmatlyklardan nähili peýdalanýarlar we olaryň bu ugurdaky tejribeleri nämeleri görkezýär?
Azatlyk Radiosynyň «Dünýä türkmenleri» gepleşiginde, Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň gatnaşmagynda guralan ýörite söhbetdeşligi diňläp, pikirleriňizi bölüşmäge çagyrýarys.


text:
Sagdynlyk. Ruhubelentlik. Dostluk.
Küşt
Küşt oýny 32 sany gara we 32 sany ak, jemi 64 öýjükden ybarat bolan tagtanyň üstünde oýnalýan oýundyr. Küşt çöpleri iki topara bölünip, olar iki sany dürli reňkden ybarat bolýar – gara we ak. Her oýunçyda 16 çöp bolup, olaryň 8 sanysy “piýada”, 2 sanysy “at”, 2 sanysy “pil”, 2 sanysy “ruh”, 1 sanysy “perz” we 1 sanysy “şa” çöpleridir. Olaryň ýerleşdirilýän ýeri her oýunda-da bir meňzeş bolýandyr. Resmi oýunlaryň ählisi hem ak çöpler bilen oýuna başlamagy we soň gezekleşip oýnamagy bilen dowam edýändir.
Küştüň dürli görnüşleri dört müň ýylldan bäri oýnalyp gelse-de, häzirki döwüriň küşt oýny takmynan XV asyrda döredildi. Aslynda bu oýun III asyrda Hindistanda döredilen “Şatranj” hindi oýunundan gözbaş alýar.
Gysga maglumatlar
- Teoriýa taýdan küştiň 5,949 göçmesi mümkindir
- Häzirki döwürde ulanylýan ak we gara öýjüklerden ybarat bolan küşt tagtasynyň ilkinjisi 1090-njy ýylda Ýewropada ýasaldy
- Küşt Pars dilinde “Şa öldürildi” diýmegi aňladýan “Şah mat” jümlesinden gelip çykdy
Sport görnüşleri
Jemi 21 sany sport görnüşi boýunça ýaryşlar geçiriler.
KüştKüşt oýny 32 sany gara we 32 sany ak, jemi 64 öýjükden ybarat bolan tagtanyň üstünde oýnalýan oýundyr. Küşt çöpleri iki topara bölünip, olar iki sany dürli reňkden ybarat bolýar – gara we ak.
Küşt
FutzalFutzal sporty ilki bilen Günorta Amerika ýurtlary bolan Urugwaý we Brazilýa ýurtlarynda oýnalyp başlandy.
Futzal
TennisÝaryşyjylar pökgisini raketka arkaly tordan geçirmek üçin gezekleşip urýarlar. Sportuň bu görnüşinde ýekeleýin (bire bir) we jübütleýin (iki ikä garşy) çäreler erkekler we aýallar üçin, şeýle hem garyşyk jübütler (her bir topar bir erkek we bir aýal oýunçydan ybarat) üçin gurnalýar.
Tennis
TaýboksTaýboks Tailandyň göreş sporty bolup, dürli klinçiň usullaryny ulanmak bilen dik duryp söweşmek arkaly oýnalýar. Bu fiziki we aň taýdan kämil bolmagy talap edip, injekleriň birleşmegini öz içine alýanlygy sebäpli, “ sekiz uçluklaryň (eliň we aýagyň) sungaty” diýlip atlandyrylýar.
Taýboks
SamboSambo “Samooborona Bez Oruzhia" adalgasynyň gysgaldylan görnüşidir we ol “özüňi ýaragsyz goramak” diýmegi aňladýar.
Sambo
KuraşKuraş sporty gadymy döwürde häzirki Özbekistanyň çäklerinde döredilip, söweş sungatynyň bir görnüşi bolup durýar. Ylmy barlaglaryň soňkularyna esaslanylsa, Kuraşyň ýaşy azyndan üç ýarym müň ýyla barabardyr.
Kuraş
Ju-jitsu"Ju" sözi “mylaýym, ýumşak, çeýe” ýaly sözlere, “jitsu” sözi bolsa “sungat” ýa-da “tehnika” diýmekligi aňladyp, goranýanyň öz güýjüni däl-de, garşydaşynyň güýjüni özüne özüne gönükdirmegi aňladýar.
Ju-jitsu
BowlingBowling “zyňylýan” sport görnüşi bolup, pökgi nyşanada düzülen “çüýşelere” tarap güýç bilen zyňylmaly we olary ýykmaly. Şoňa görä-de utuk gazanylýar.
Bowling
Welosport (trek)Welosport tiz depginli we çekeleşikli ýaryş bolup, ol dürli toparly we ýeke täk şahslar üçin çäreleri öz içine alýar.
Welosport (trek)
Suwda ýüzmek“Gysga aralyk” adalgasy howuzyň uzynlygynyň 25 metrden ybaratdygyny aňlatmak üçin ulanylýar.
Suwda ýüzmek
Basketbol 3/33x3 basketbol oýny üç agzadan ybarat bolan iki toparyň arasynda torly halkanyň bir sanysyndan ybarat bolan basketbol oýun meýdançasynyň ýarymynda oýnalýar.
Basketbol 3/3
Agyr atletikaAgyr atletika güýç derejesini görkezýän esasy synag bolup, onuň düzümine türgenleriň ştangany kellesinden ýokara götermek maşklary girýär.
Agyr atletika
Ýeňil atletikaÝeňil atletika türgenleri ýeňil atletika boýunça 13 çärä gatnaşýarlar
Ýeňil atletika
TaekwondoTaekwondo bu koreý sözi bolup, ol “Aýaklaryň we elleriň usuly” diýmegi aňladýar. Pälwanlar garşydaşynyň göwresine we kellesine el bilen urmak we aýak bilen depmek arkaly utuk gazanýarlar- iň köp utuk gazanan pälwan ýaryşy ýeňýär.
Taekwondo
Tans sportyTans sporty diýip öňler ball tansynyň ýaryşyna aýdylýardy. Bu hili lezzetli çäräniň ady häzirki zamanda talap edilýän sporty aňlatmak üçin üýtgedildi.
Tans sporty
Kik-boksingKik-boksing bu söweş sungatyna degişli sport görnüşi bolup, onda ýaryşyjylar ýörite boks elliklerini geýip boks sportundaky ýaly ýumruklaşmaly we açyk aýaklary bilen karate sportundaky ýaly depmek usullaryny ulanýarlar.
Kik-boksing
Guşakly göreşGuşakly göreş milli göreşiň iň gadymy görnüşleriniň biridir. Bu görnüş taryhda ýazga girizilen sportlaryň biridir.
Guşakly göreş
Sport göreşiGöreş sportuň başa -baş söweş görnüşi bolup, ol aýlawly halkada, hiç hili enjamy we goragly guraly ulanmazdan alnyp barylýar. Göreşiň erkin usulynda pälwanlar ähli bedenini ulanyp bilýär.
Sport göreşi
Bilýard sportyBilýard üç sporty özünde jemleýär, ýagny stol üsti, karambol we snuker.
Bilýard sporty
Atly sport KonkurAtçylyk sportunda erkekler we zenanlar biri-biri bilen oýun meýdançasynda ýaryşýarlar. Üstünligiň esasy görkezijisi fiziki güýç bolman, tehniki usullar bolup durýar.
Atly sport Konkur
Türkmen milli göreşiMilli göreşiň guşagy ulanmaga we ulanmazlyga baglylykda üç emeli bardyr: guşakdan tutup (yzygiderli guşagy goýbermän), guşagy goýberip (guşakdan erkin tutup) we guşakdan tutman göreşmek.
Türkmen milli göreşi


text:
Çigrek
Çigrek diýip howanyň ýylylygynyň sowap pese düşmegi, howanyň we toprak üstüniň temperaturasy -00°С we ondanam pes bolmagyna, hem-de ýylyň ösüş döwründe howanyň gije-gündizki ýylylygy 00°С we pese çenli sowap üýtgemek hadysasyna aýdylýar. Ösümliklere gözegçilik işini ýylylygy söýýän ösümlikler gögerip çykandan soňra (şitiller gögerenden), gömülen üzümler açylandan soň, baglar gülländen, güýzüne bolsa, ýylylyk söýýän ösümlikleriň hasyl ýygnaýan döwrüne çenli geçirilýär. Gowşak çigrekde sowuk alýan gowaça we beýleki ösümliklere gözegçilik psihometr çeleginde 20°С we pes bolan wagty geçirilýär. Ýazuw işleri ösümlikleri çigrek zaýalanda geçirilýär:
- ýaprak (guran wagty) we ýaş gök (gowşak ösýän wagty), ýapraklaryň ir wagtda dökülmegi;
- gowaçanyň kökleriniň ýokarky, ortaky we aşaky gatlaklarynda;
- şahasy, baldagy miweleriniň çybyk gözleri;
- gül çogdumy, gunçasy, güli, sowuk degen gül täji;
- miwe düwünçegi, ýetişmedik miwe ýa-da doly bişip ýetişmedik däne;
- ýetişen miwäni, dänäni;
- ösümligi doly sowuk urmagy.


text:
Eýranda syýasy tendensiýanyň möwç alýan wagtynda häkimiýetler döwlet telewideniýesinde käbir oppozisiýa wekilleri bilen hökümetiň tarapdarlarynyň arasynda teledebatlaryň, ýagny jedelleriň geçirilmegine rugsat berdiler. Şol telejedellerde ýurtda saýlawlardan soňra dörän krizis barasynda pikir alşylýar.
Ýöne üçünji kanaldan efire beriljek telejedele oppozisiýanyň esasy wekilleriniň çagyrylmaýandygy aýdylýar.
Teledebatlara «Ru be farda» (Ertire nazar) diýlip at berlipdir, şonda berk liniýanyň tarapdarlary bilen aram syýasatyň wekilleri çykyş edýärler. Mysal üçin, 14-nji ýanwarda ozalky deputat, oppozision lider Musawiniň tarapdary Jawad Etaat Aşura güni bolan protestleri basyp ýatyranlygy üçin häkimiýetdäkileri ýazgardy, şol wakada birnäçe protestçi ölüp, ençemesi-de ýaralanypdy.
Etaat öz çykyşynda şeýle diýdi: «Mahmal rewolýusiýalar diktatura düzgünli ýurtlarda amala aşyrylýar, siz Eýranda mahmal rewolýusiýany amala aşyrmakçy bolýanlar bar diýýärsiňiz, başgaça aýdylanda, onda siz Eýranda erkin saýlawlaryň bolmandygyny ykrar edýarsiňiz hem muny gytaklaýyn tassyklaýarsyňyz. Eger-de erkin saýlawlara, demokratik prosese, bäsleşige we öz ykballaryny kesigtlemäge ýol berseler, onda adamlar näme üçin ynkylap etmek islesinler?»
Başga bir teledebatda bolsa reformaçy deputat Mostefa Kewakebian, berk liniýanyň wekili, Keýhan gazetiniň baş redaktory Hossein Şeriatmedary bilen jedelleşdi. Şonda Şeriatmedary duşmanlar bilen bilelikde ýslamy gurluşa zyýan ýetirmäge synanyşýanlykda oppozisiýany aýyplady. Oňa jogap hökmünde Kewakebian “Eger-de biz ozalky prezidentleri amerika bilen gatnaşyk saklanlykda ýa-da pitne turzanlykda aýyplasak, onda ýurtda aýplanmadyk kim galar?» diýdi.
“Debatlar gorp döretdi”
Nýu Ýorkda ýaşaýan žurnalist Roozbeh Mirebrahimi Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde «Debatlar konserwatorlaryň arasynda gorp döretdi, aramçyl syýasatyň tarapdarlary bilen konserwatorlar saýlawlardan soňra dörän krizise bir çözgüt tapmaga synanyşýarlar» diýdi.
Ol sözüni dowam etdirip ýene şeýle diýdi: «Aram syýsatyň tarapdarlarynyň göreşi netijesinde oppozisiýa-da öz pikirini aýtmaga tribunanyň berilmegi gazanyldy, ýöne hakyky oppozisiýa däl-de, prinsipçi topara ýakyn ýa-da hakyky oppozisiýanyň agzasy bolmadyk we ýaşyl hereketiň aramçyllary diýilýänler saýlanyp, debata gatnaşdyrylýar»
19-njy ýanwarda eden çykyşynda Eýranyň parlamentiniň spikeri Ali Larijany debatlar wagtlaýynça bolman, ol ýurduň döwlet habar beriş serişdeleriniň strategiýasyna öwrülmeli diýdi.
Reformaçy deputat Godrotolla Alikhani Musawiniň we saýlawlarda kandidaturasyny goýan reformaçy ruhany Mehdi Karrubiniň-de şeýle debatlara gatnaşyp, öz pikir-garaýyşlaryny beýan ederler diýip, umyt edipdir.
«Ertire nazar» ady bilen alnyp barylýan teledebatlar hepdede üç gezek geçirilip başlandy, ýöne ol häzir hepdede bir gezek efire berilýär.
Ýaşyllar hereketiniň tarapdary, howpsuzlyk sebäply adynyň agzalmagyny islmedik Tähranly student Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde şeýle debatlaryň hökümet tarapdarlarynyň gözüni açaýmagy mümkin diýdi.


text:
Adam hukuklaryny gorap çykyş edýän “Human Rights Watch” (HRW) guramasy “Yslam döwleti” atly terrorçylykly guramanyň söweşijileriniň yrakly öňki polisiýa ofiserleriniň 300-den gowragyny öldürendigini we olary Mosul şäheriniň çetindäki köpçülikleýin mazarda jaýlandyklaryny aýdýar.
Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän guramanyň 16-njy noýabrda beren maglumatyna görä, köpçülikleýin mazar 12-nji noýabrda Mosulyň takmynan 30 kilometr günorta-gündogaryndaky Hammam al-Alil obasynyň golaýynda tapylypdyr.
“Bu Mosulda we onuň töwereginde [Yslam döwleti] tarapyndan öňki kanun goraýjy ofiserlere garşy amala aşyrylýan aýylganç köpçülikleýin öldürmeleriň ýene bir delilidir” diýip, “Human Rights Watch” guramasynyň Ýakyn Gündogar boýunça direktorynyň orunbasary Joe Stork aýdýar.
Şele-de, gurama bu obadaky ýerli ýaşaýjylar “Yslam döwleti” atly toparyň söweşijileriniň 7-nji noýabrda parahat ilatdan 2 müň çemesi adamy alyp gidendigini hem aýtdylar diýýär.


text:
"Hormatly lukman! Men adaty däl jynsy gatnaşyklaryň, ýagny anal we oral jynsy gatnaşyklaryň hem bardygy barada eşidýärin. Olary geçirme saglyk üçin zyýanly dälmi? Geň we utanç bolup görünýän ýaly bolsa hem, şeýle sorag berenime geň galman, jogap bermegiňizi haýyş edýärin".
Saýtyň okyjysy.
"Hormatly lukman! Anal jynsy gatnaşyklar zyýanlymyka? Meni aýalym bilen şu sorag gyzyklandyrýar".
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjylar!
Anal (artbujaga) we oral (agyz boşlugyna) jynsy gatnaşyklary adaty däl jynsy gatnaşyklara degişli bolup, jemgyýetde maşgala jübütleriniň olara dürli garaýyşlary bardyr. Elbetde, olar jynsy gatnaşyklara täzelik girizmäge, maşgala jübütleriniň arasynda seksual gyzyklanmany döretmäge, jynsy gatnaşyklary uzaltmaga mümkinçilik berip bilerler. Meselem, oral jynsy gatnaşyklary aýalyň güýçli orgazma (lezzetlilik duýgusyna) ýetmegine kömek edip biler. Ýöne oňa garamazdan, jübütler üçin adaty bolmadyk gatnaşyklaryň saglyk üçin zyýanly taraplarynyň bardygyny bilmek hem zerur bolup durýandyr.
Anal jynsy gatnaşyklaryň saglyk üçin zyýanly taraplary aşakdakylardan ybaratdyr:
► Göni içegäniň nemli gatlagy, jyns agzalaryna mahsus ýokançlyklar toplumyndan tapawutly ýokançlyklary özünde jemläp, peşew we jyns agzalarynyň sowuklama kesellerine sezewar edip bilýändir. Şonuň üçin hem, maşgala jübütlerine ilki anal, soň jynshana jynsy gatnaşyklary, ýuwunma çärelerini geçirmezden ýa-da prezerwatiwy çalyşmazdan geçirmek bolmaýar;
► Artbujagyň jaýryklarynyň we babasylyň döreme ähtimallygy has hem ýokarlanýar. Çünki taýynlyksyz geçirilen (nemlendiriji serişdeler ulanmazdan) anal jynsy gatnaşyklarda artbujagyň nemli gatlagy şikeslenip bilýändir;
► Tebigat tarapyndan göz öňüne tutulmadyk bolansoň, dowamly geçirilýän anal jynsy gatnaşyklar aýlawly ýerleşýän myşsalary gowşadyp, göni içegäniň aşak düşmegine we howanyň saklanmazlygyna getirip bilýändir;
► Köp jübütler anal jynsy gatnaşyklaryň göwrelilikden doly goraýandygyna ynanýarlar. Ýöne bu beýle däldir. Dölüň tötänleýin jynsy agzalaryna düşmegi netijesinde göwrelilik döräp bilýändir;
► Anal jynsy gatnaşyklaryň oňaýsyz we ýaramaz aýratynlyklary iýmit siňdiriş agzalarynyň keselleriniň döremegi üçin şert döredip bilerler (içegeleriň sowuklama keseli, içiň gatamagy ýa-da içiň geçmegi we baş.).
Oral jynsy gatnaşyklary netijesinde sitomegalowirus, uçuk, merezýel, gepatitiň B we C görnüşi, papillomawirusy ýokuşyp biler. Oral jynsy gatnaşyklary arkaly ýokuşyp biljek papillomawirusyň howply 16-njy we 18-nji görnüşleri bolsa bokurdagyň rak keselini döretmäge ukyplydyrlar.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Teswirlemeler
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
Russiýanyň döwlete degişli telewideniýesinde prezident Wladimir Putiniň, Kremliň aýtmagyna görä, 13-nji martda geçirilen ýygnaga gatnaşyp duran ýazgysy görkezildi.
Döwlete degişli “Rossiýa-24” telekenalynyň ýazgysynda Putin we Russiýanyň Ýokary sudunyň başlygy Wýaçeslaw Lebedew görkezildi.
62 ýaşly Putin 5-nji martdan bäri köpçülikde görünmeýär we ol Gazagystana 12-13-nji martda etmegi planlaşdyrýan saparyny soňa goýdy. Bu wakalar onuň syrkawlandygy hakyndaky gep-gürrüňleriň artmagyna sebäp boldy.
Putiniň metbugat wekili Dmitriý Peskow rus prezidentiniň syrkawlandygy baradaky maglumatlary yzygiderli ret etdi. 12-nji martda ol “AP” habar gullugyna beren maglumatynda Putiniň saglyk ýagdaýynyň “aňrybaş derejede gowudygyny” aýtdy.


text:
30-njy martda Fransiýa bilen Şweýsariýanyň araçäginde ýerasty ötükde ýerleşdirilen, uzaklygy 27 kilometr ägirt uly kollaýdrda ýagtylygyň tizligine ýetirilen protonyň atomlaryny üstünlikli çaknyşdyrmak alymlara başartdy.
Bu kollaýdr bilen bagly geçirilýän ylmy-barlag işleriniň netijeleriniň fizikanyň täze kanunlaryny açmaga esas döredip biljekdigine alymlar umyt baglaýarlar.
Bu işler 14 milliard ýyl mundan ozal älem jisimleriniň döremegine getiren uly partlama düşünmek üçin geçirilýär diýlip, habar berildi.
Bu ylmy-barlag işleriniň netijelerine uzak wagt garaşmaly bolmagyň mümkindigi hem aýdylýar.


text:
Liwiýanyň nebit ýataklarynda daşary ýurt kompaniýalary özleşdiriş işine ýaňadan başladylar. Ýurtdaky ýaragly konfliktler sebäpli bu prosesiň arasy kesilipdi.
Bengaziden 300 kilometr daşlykda, Abu-Attifel ýatagynda 15 nebit guýusyny gazyp başlandygyny Italiýanyň ENI konserni habar berdi. Ýakyn wagtlarda ENI beýleki obýektlerde-de işe täzeden girişmegi planlaşdyrýar. Fransiýanyň “Total” kompaniýasy-da işe başlady.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň goşunlary ýurduň köp bölegine kontrollygy öz eline alandan soň bu iş mümkin boldy. Olar Kaddafiniň dogduk şäheri Sirtä täzeden hüjüme başladylar.
Hüjümler birnäçe ugur boýunça alnyp barylýar. Kaddafiniň tarapdarlary gazaply garşylyk görkezýärler. Duşenbe güni NATO-nyň awiasiýasy olaryň pozisiýalaryna birnäçe zarby urdy.
Eger Sirtäni almak başartsa, ol täze Liwiýa häkimiýetleri üçin tutuş ýurda kontrollyk etmekde uly üstünlik bolar. Täze hökümet wekilleri Kaddafide garşylyk görkezmege heniz mümkinçiligiň bardygyny aýdýarlar.
“Kaddafi heniz azatlykda, onuň puly, gyzyly köp. Bu bolsa diňe bir meniň ýurdumda däl, tutuş regionda ýagdaýy durnuksyzlaşdyrmaga öňküleri ýaly ýardam edip biler diýen pikiri döredýär. Afrika kontinentiniň çäklerinden daşarda-da Kaddafi terroristik işlere goşulyp biler diýsek, ulaldyp aýtdygymyz bolmaz” diýip, Liwiýanyň täze hökümetinde preýmer-ministr Mahmud Jibril aýtdy.


text:
Düýn Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton geçen hepde Yragyň demirgazygynda pyýada syýahat edip ýören üç sany amerikan raýatynyň ýitirim bolmagy bilen baglanyşykly Eýranyň häkimiýetlerinden maglumat talap edip, ýüzlendi.
Birleşen Ştatlaryň häkimiýetleri Yragyň demirgazygyndan amerikan raýatlarynyň ýitirim bolmagynda Eýrana güman bildirýärler.
Düýn bu waka barada eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton ýitirim bolan üç sany amerikan raýatyndan derek tapmak üçin Eýrandaky Şweýsariýanyň ilçihanasynyň üsti bilen Eýranyň Daşary işler ministrligine ýüz tutulandygyny, ýöne edil häzirki wagta çenli bu raýatlaryň Eýran tarapyndan tüssag edilip-edilmändigi barada resmi maglumatyň alynmandygyny aýtdy.


text:
Iki ýyl töweregi mundan ozal 26 ýaşly täjigistanly Tahmina Haýdar SPID keseline getirýän WIÇ infeksiýasyna ýolugypdyr. SPID keseli bilen baglylykda adamsyndan we çagasyndan jyda düşen we ýaşaýan obasyndan çetleşdirilen Haýdar durmuşyny täzeden gurmak üçin paýtagt Duşenbä göçüp gidýär. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde ol potensial ölüm howply bu wirusa nähili ýolugandygyny we öz halynyň “ýagty” tarapyna garaýşy barada gürrüň berdi.
Azatlyk Radiosy: WIÇ infeksiýasyna siz nähili ýolugdyňyz?
Haýdar: Meniň gyz bäbegim 2010-njy ýylyň iýul aýynda keselhanada ýogaldy. Soňra şol ýylyň sentýabr aýynda adamym ýogaldy. Gyzjagazym ýogalanyndan soň, men özümiň WIÇ infeksiýasyna ýolugandygymy bilip galdym. Lukmanlar bu wirusyň maňa 2009-njy ýylda ýokaşandygyny aýtdylar. Şol wagt meniň adamym Orsýetden (zähmet migrasiýasyndan) dolanyp gelipdi. Ol neşekeş eken, men bolsa ony duýmandyryn. Ol özüniň WIÇ infeksiýalydygyny bilýän eken, ýöne bu barada ol maňa aýtmady.
Azatlyk Radiosy: Siziň saglyk ýagdaýyňyz barada maşgalaňyz habarly edilende olaryň reaksiýasy nähili boldy?
Haýdar: Haçanda meniň maşgalam keselhana gelip, adamym ikimiziň WIÇ infeksiýalydygymyzy bilenlerinden soň keselhanada uly galmagal turdy. Meniň maşgalam we garyndaşlarym meniň bilen bir ýyla golaý gatnaşmadylar. Olar meniň demimden ýa-da elimden wirus ýokaşar öýtdiler.
Azatlyk Radiosy: Az wagtdan soň siz merkezi Hisor raýonynda ýerleşýän obaňyzdan Düşenbe şäherine göçüpsiňiz. Paýtagtda täzeden durmuş gurmak size nähili başartdy?
Haýdar: Infeksiýa ýolugmazymdan ozal men öý hojalykçydym. Meni ene-atam durmuşa çykardy. Men hiç ýerde okamandym, meniň işim hem ýokdy, Duşenbäni hiç wagt görmändim. Häzir men Duşenbäniň uniwersitetinde psihologiýa ugrundan okaýaryn. Şeýle hem, men hasapçy hünäri boýunça şahadatnamany hem aldym. Men iňlis dili sapaklaryna hem gatnaýaryn. Men birnäçe ýurda syýahat etdim. Men özümi bagty çüwen hasaplaýaryn. Men bu kesel üçin durmuşa ýigrenç bilen garamaýaryn. Bu infeksiýa ýolukmak meniň maňlaýyma ýazylandyr. Men munuň üçin hiç kimi günäkärlemeýärin. Muny men ykbaldyr diýip kabul edýärin.
Azatlyk Radiosy: Siz häzir haýsydyr bir medisina bejergisini alýaňyzmy?
Haýdar: Saglyk babatynda men özümi kadaly duýýaryn, saglyk ýagdaýymda üýtgän zady duýamok. Men wirus anyklanmazyndan ozal hem özümi şeýle duýýardym. Ýöne men lukmanlaryň birsyhly gözegçiliginde durýaryn. Men lukmanlaryň maslahatyna gulak asýaryn, sagdyn durmuş ýörelgeleri bilen ýaşaýaryn. Her üç aýdan immun sistemamyň ýagdaýyny bilmek üçin ganymy tabşyrýaryn. Häzir men özümi gowy duýýaryn we haýsydyr bir dermany içmek zerurlygy ýok.
Haýdar: Elbetde, meniň immun sistemamyň gowşan wagty bolar, şonda men derman içmeli bolaryn. Häzir lukmanlar maňa sagdyn durmuş ýörelgeleri bilen ýaşamagymy, gowy iýmitlenmegimi we pozitiw bolmaga çalyşmagymy maslahat berýärler. Eger-de men bu maslahatlary eýersem, belki geljek bir-iki ýylyň dowamynda maňa derman içmek zerurlygy hem bolmaz. Wagty gelende lukmanlar maňa derman içip başlamaly diýip aýdarlar. Derman içip başlasam, men ony ömrümiň ahyryna çenli kadaly dowam etdirmeli bolaryn.
Azatlyk Radiosy: Täjigistanda WIÇ/AIDS-e garşy bejergi almak aňsatmy?
Haýdar: Ähli hassalar mugtuna bejergi almaly edilen. Muňa hökümetden we halkara guramalaryndan pul serişdesi goýberilýär. Täjigistanyň kanunçylygyna laýyklykda, WIÇ/SPID hassalary mugt medisina hyzmaty bilen üpjün edilýär. Ýöne hakykatda problema bar. Olar bejergini diňe WIÇ/SPID merkezinde alyp bilýärler. Beýleki ähli klinikalarda lukmanlar puluna bejerýär.
Azatlyk Radiosy: Täjigistandaky käbir WIÇ/SPID hassalary özleriniň lukmanlar tarapyndan kemsidilýändikleri barada şikaýat edýärler.
Haýdar: Howa, köp lukmanlar WIÇ/SPID hassalara tagma goýýarlar. Olar köplenç şeýle hassalaryň göwünlerine degýärler we gorkuzýarlar. Lukmandyklaryna garamazdan, bu wirusyň demiň üsti bilen ýokaşmaýandygyny bilýändiklerine garamzadan, olar WIÇ infeksiýalylary kabul etmejek bolýarlar. Olar şeýle dertlileriň göwünlerine degýärler. Şeýlelikde, WIÇ infeksiýaly aýallar klinika (WIÇ/SPID merkezinden başga) gelenlerinde adatça özleriniň WIÇ infeksiýalydygyny lukmanlardan ýaşyrýarlar. Haçan-da biz öz derdimizi aýan etsek, onda lukmanlar her hili bahana bilen bizden el çekýärler.
Azatlyk Radiosy: Şeýle ýagdaýda geljek planlaryňyzy düzmäge size kyn düşýändir.
Haýdar: Men gowy geljege umyt baglap ýaşamaga çalyşýaryn. Sebäbi alada galmak meniň immun sistemamy peselder we saglygyma zeper ýetirer. Elbetde, özümi umytsyz duýýan wagtlarym hem bolýar, ýöne men negatiw pikirlerden daşlaşmaga we öz halymyň ýagty tarapyna ünsümi gönükdirmäge çalyşýaryn.


text:
Adam hukuklaryna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy geçen hepdede Groznyda bolan dabaralara gatnaşan käbir meşhur adamalary Çeçenistanyň lideri Ramzan Kadyrowdan alan pullaryny we sowgatlaryny yzyna gaýtarmaga çagyrdy.
Groznyý şäheriniň düýbüniň tutulmagy mynasybetli gurnaldy diýlip resmi taýdan yglan edilen dabara Golliwudyň ýyldyzlary Jan-Klaude Wan Damme, Hilary Swank, şeýle-de britaniýaly skripkaçy Wanessa-Mae dagylar gatnaşypdy.
Ýöne, bu çäräniň 5-nji oktýabrda Ramzan Kadyrowyň ýaş toýy mynasybetli hem gurnalandygy aýdylýar.
Ýerli medianyň ýazmagyna görä, ýyldyzlara dabara gatnaşandyklary üçin sahylyk bilen pul tölenipdir.


text:
Orsýet 25-nji sentýabrda ÝB bilen baglaşylan ylalaşyk esasynda gyşda Ukraina gaz akdyrmagy dikeltmeklige razy boldy.
Bu ylalaşyk aýlap dowam eden berk gepleşikler netijesinde gazanyldy. Ýewropa Komissiýasynyň energiýa meseleleri boýunça wise-prezidenti Maros Şefçowiç bu ylalaşygy Ukrainanyň oktýabrdan marta çenli aralykda gaz almagy, Ýewropa gaz akmagy üçin «uly üstünlik» we «aýgytly ädim» diýip atlandyrdy.
Ukraina we Ýewropa «gyşy arkaýyn geçirip biler» diýip, Orsýetiň energiýa ministri Aleksandr Nowak aýtdy. «Biz bu ýerde hiç bir meseläniň we problemanyň bolmazlygy üçin elimizden gelenini ederis» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Şefçowiç Brýusselde rus we ukrain energiýa ministrleri bilen alty sagada golaý dowam eden gepleşiklerden soň, «ähli tehniki detallar» ylalaşyldy diýdi.
Emma doly ylalaşygy tassyklamak we oňa resmi taýdan gol çekmek aýratyn bir prosedurany talap edýär.


text:
Ýekşenbe güni Owganystanyň Zebul welaýatynda ýerli polisiýa işgäri NATO-nyň esgerlerinden dördüsini atyp öldürdi. Munuň özi soňky 24 sagadyň dowamynda NATO-nyň esgerlerine garşy amala aşarylan şuňa meňzeş ikilenji hüjümdir.
Bu soňky hüjümiň Zebul welaýatyndaky bir barlag punktunda ýüz berendigi habar berilýär. Şeýlelikde, soňky bir hepdäniň dowamynda ýerli owgan harbylary we polisiýa işgärleri tarapyndan amala aşyrylan hüjümlerde NATO-nyň ölen esgerleriniň sany alta ýetdi.
Bu wakalaryň fonunda şenbe güni agşam Owganystanyň Lagman welaýatynda NATO-nyň geçiren howa hüjüminde ýalňyşlyk bilen sekiz sany aýal-gyzyň öldürilendigi barada maglumat alyndy.
Maglumata görä, olar welaýatyň Alingar etrabyndaky bir obanyň golaýynda odun çöpläp ýören wagty öldürilipdir. NATO-nyň resmileri bu waka barada häzirlikçe hiç hili beýanat etmediler.


text:
Gyrgyzystanda 23-nji iýulda prezidentlik saýlawlary geçirildi. Saýlawlarda ýurduň häzirki ýolbaşçysy Kurmanbek Bakiýewiň berlen sesleriň 76 prosenti töweregini gazanandygy yglan edildi. Bu hem onuň ikinji gezek ýurduň ýolbaşçylygyna saýlanandygyny aňladýar.
Gyrgyzystanda 23-nji iýulda prezidentlik saýlawlary geçirildi. Saýlawlarda ýurduň häzirki ýolbaşçysy Kurmanbek Bakiýewiň berlen sesleriň 76 prosenti töweregini gazanandygy yglan edildi. Bu hem onuň ikinji gezek ýurduň ýolbaşçylygyna saýlanandygyny aňladýar.
Öňki premýer-ministr Almazbek Atambaýewiň sosiýal-demokratik partiýasynyň bolsa, bu ses berişlikde berilen sesleriň 8 prosenti töweregini gazanyp, ikinji orny eýeländigi aýan edildi.
Ýöne sosiýal-demokratlar bu saýlawlaryň erkin we adalatly geçirilmejegini aýdyp, ses berlişlikden öň özleriniň bu çäreden çekilýändiklerini yglan edipdiler.
Bu ýagdaý bilen bagly, Sosiýal-demokratik partiýasynyň başlygynyň orunbasary Bakyt Beşimow bilen Azatlyk radiosyndan Muhammad Tahir söhbetdeş boldy.
Azatlyk radiosy: Jenap Beşimow, Gyrgyzystanda geçirilen bu saýlawlaryň nämesi siziň göwnüňize jaý bolmady?
Bakyt Beşimow: Bu saýlawlarda uly bidüzgünçiliklere ýol berildi we munuň netijeleri aşa galplaşdyryldy. Şonuň üçin biz hapa, logika gabat gelmeýän we saýlaw diýlip atlandyrylan bu çärä gatnaşmazlyk kararyna geldik. Bu saýlaw däldi, bu göz boýagçylykdy.
Azatlyk radiosy: Saýlawlaryň galplaşdyrylandygyny aýtmaga siziň eliňizde nähilidir bir anyk delil barmy?
Bakyt Beşimow: Biz saýlawlar komissiýasyna bu saýlawlarda goýberilen bidüzgünçilikler barada gaty kän maglumat tabşyrdyk. Biz bu dokumentler bilen Konstitusion sudyna we Ýokary suda-da ýüz tutduk. Olaryň ählisi biziň bu delillerimizi ret etdiler. Elbetde bu barada bizde delil köp.
Azatlyk radiosy: Bu nähili dokument, bu barada dolurak maglumat berip bilersiňizmi ?
Bakyt Beşimow: Birinjiden, biziň elimizde bir adamyň ençeme gezek ses berendigini görkezýän wideo ýazgysy bar. Biz bu ýazgyny merkezi saýlaw komissiýasyna tabşyrdyk.
Ikinjiden, biziň bir adamyň iki ýüz töweregi sesi göterip ýörendigi barada dokumentimiz bar. Biz şol adamdan bu dokumentleri nireden aldyň diýip soranymyzda, ol bize jogap berip bilmedi.
Üçünjiden, biziň elimizde bu ses berişligiň sagat 8-de däl-de, 6:30-da başlandygy barada ýörite dokumentimiz bar. Biziň synçylarymyz saýlaw otagyna baranda ençeme sesiň eýýäm berlendigine şaýat bolupdyrlar.
Bu, saýlawlaryň galplaşdyrylandygy barada diňe birnäçe mysaldyr. Emma munuň hetdi-hasaby ýok. Biziň kärdeşlerimiz ir sagat 11-de öz şikaýatlaryny sanawa aldyrmaga synanşypdyrlar. Emma bu iş olara başartmandyr. Munuň sebäbi saýlaw komissiýasynyň ýokardan aşa basyş astynda bolanlygydyr.
Azatlyk radiosy: Siz saýlawlardan öň şeýle bidüzgünçiliklere ýol beriljekdigini bilmeýärdiňizmi?
Bakyt Beşimow: Elbetde biz munuň galplaşdyryljakdygyny bilýärdik, emma biz bu ýagdaýa pozitiw garamaga çalyşdyk. Biz Gyrgyzystanyň hökümet ýolbaşçylaryndan saýlaw prosessiniň kämilleşdirilmegini talap etdik.
Muňa kepil hökmünde, biz Merkezi saýlaw komissiýasyndan öňki geçirilen saýlawlaryň dokumentleşdirilen netijelerini parlamente hödürlemegini talap etdik, emma olar muny kabul etmediler.
Mundan başga-da, biz olardan bu ses berişligiň adalatly we erkin geçjekdigine Gyrgyzystanyň halkyny ynandyrmagyny talap etdik. Emma olar bu barada beren wadalarynda hem tapylmadylar.
Azatlyk radiosy: Ýurtda siziň syýasatyňyzy goldaýanlaryň sany näçeräk bolmaly ?
Bakyt Beşimow: Men Gyrgyzystanyň ilatynyň ýarysy töwereginiň ýurtda pozitiw özgerişligiň bolmagyny isleýändigini aýdyp biljek. Olar ýurtda korrupsiýanyň azalmagyny, ýurtda has aç-açan jemgyýetiň döremegini we öz gündelik durmuşlarynyň gowulanmagyny isleýärler.
Sebäbi geçen iki ýylyň dowamynda ilat energiýa gytçylygyndan ejir çekdi. Şunlukda müňlerçe adam obalaryny terk etmäge mejbur boldular.
Halk şeýle ýagdaýda ýaşamakdan ýadady. Olar häzirki prezidentiň alyp barýan syýasatynyň hiç hili peýda bermändigine göz ýetirdiler. Şunlukda men ilatyň ýarysyndan gowuragynyň ýurtda pozitiw özgerişligiň bolmagyny isleýändigini aýdyp biljek. Bu ýagdaýa halkara edaralar tarapyndan geçirilen barlaglaryň netijelerinden hem göz ýetirmek mümkin.
Azatlyk radiosy: Häzirki ýagdaýda, siziň gürrüňini edýän bu özgerşikligiňizi nähili amala aşyryp bolar?
Bakyt Beşimow: Muny ilki bilen biziň jemgyýetimiziň progressiw bölegini birleşdirip, bu galplyga garşy köpçülikleýin protest gurnamak, we ikinjiden bolsa, gyrgyz ýolbaşçylaryna öz beren wadalarynda tapylmagy barada basyş etmek arkaly amala aşyryp bolar.
Emma meniň pikrimçe olar bu talaplary kabul etjege meňzemeýärler. Bu ýagdaý hem ýurtda aşa dinçi toparlaryň güýçlenmegine mümkinçilik döreder.


text:
Çarşenbe güni Birleşen Ştatlarda “içki geýim partlaýjysy” lakamy berlen nigeriýaly raýatyň üstünden sud diňlenişigi başlandy. Detroýt şäherinde geçýän sud prosesinde 2009-njy ýylyň 25-nji dekabrynda ýolagçy uçaryny partlatmak synanyşygy boýunça işe seredilýär.
24 ýaşly Umar Faruk Abdulmutallaba jemi alty aýyplama bildirilýär. Eger-de günäsi subut edilse, oňa ömürlik türme tussaglygynyň berilmegi mümkin. Abdulmutallab özüne ýöňkelýän aýyplamalary inkär edýär.
Sud prosesinde sudýanyň sözlerine görä, Abdulmutallab özüniň içki geýminde ýolagçy uçarynyň bortuna partlaýyjy serişdäni geçirip, ony partlatmaga synanyşypdy. Emma bomba partlamady.


text:
Şu gün Birleşen Milletler Guramasynyň Baş Assambleýasynyň Nýu-Ýorkda geçýän 70-nji mejlisiniň çäklerinde Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Horwatiýa Respublikasynyň Prezidenti Kolinda Grabar-Kitarowiç bilen duşuşdy.
Özara düşünişmek we işjeň ýagdaýda geçen söhbetdeşligiň barşynda ähli ugurlar boýunça gatnaşyklaryň häzirki ýagdaýy we geljegi barada özara gyzyklanma bildirilip pikir alşyldy. Söhbetdeşler ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň okgunly ösýändigini kanagatlanma bilen belläp, Türkmenistanyň hem-de Horwatiýanyň özara bähbitli hyzmatdaşlygy yzygiderli ösdürmäge çalyşýandyklaryny aýtdylar.
Türkmenistanyň Prezidenti Horwatiýanyň Türkmenistan üçin “Bagtyýarlyk” we “Berkarar” gämilerini gurup bermeginiň möhüm ähmiýetiniň bardygyny, şeýle hem iki ýurduň işewürleriniň arasynda göni we netijeli gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň zerurdygyny belledi. Duşuşygyň barşynda döwlet Baştutany medeni-ynsanperwer gatnaşyklar barada aýdyp, 2015-nji ýylyň maý aýynda Horwatiýanyň Zagreb şäherinde Türkmenistanyň Medeniýet günleriniň geçirilendigini, taraplaryň ylalaşygyna laýyklykda, 2016-njy ýylda ýurdumyzda Horwatiýanyň Medeniýet günlerini geçirmegiň meýilleşdirilýändigini nygtady.
Şeýle hem syýahatçylyk ulgamyndaky hyzmatdaşlygy ösdürmegiň uly ähmiýeti bardyr. Bu ugurda Horwatiýa uly tejribe toplady. Biziň ýurdumyz oňa uly gyzyklanma bildirýär diýip, döwlet Baştutany belledi. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow iki ýurduň Ylymlar akademiýalarynyň arasynda ýygjam gatnaşyklaryň ýola goýulmagynyň zerurdygyny nygtady.
Energetika, ulag-aragatnaşyk, gurluşyk ulgamlary, senagat pudaklarynyň birnäçesi, şol sanda maşyngurluşyk, şeýle hem özara gatnaşyklaryň oňyn tejribesini toplan gämigurluşyk ulgamlary hyzmatdaşlygyň möhüm ugurlarynyň hatarynda görkezildi. Horwatiýanyň Prezidenti horwat işewürler toparlarynyň geljegi uly türkmen bazarynda eýeleýän ornuny giňeltmäge hem-de Türkmenistanda amala aşyrylýan giň möçberli taslamalara işjeň gatnaşmaga uly gyzyklanma bildirýändiklerini tassyklady.


text:
Bütin ýurdy elektrifikasiýalaşdyrmak hakdaky karara Wladimir Iliç Lenin özi dirikä gol çekenem bolsa, mekdeplerde çagalara «Iliç çyrasy» diýlip öwredilen elektrik energiýasy türkmenleriň öýlerine müň dokuz ýüz altmyşynjy ýyllarda geldi.
Hatda oba ýerlerine ol 1965-nji ýyllarda çekilipdi. Gündizlerine tok bolmazdy. Diňe agşamlaryna - mazaly garaňky düşensoň elektrik çyralary ýakylyp, gije 11-de hem ol öçürilerdi. Ol wagtlar obalarda telewizor, holodilnik diýen zat bolmazdy.
Geçen asyryň ýetmişinji ýyllarynda elektrik energiýasy Türkmenistanyň ähli ýerine doly berildi hem-de ol gije-gündiz öçürilmän, halka hyzmat etdi. Elbetde, geleňsiz elektrikler sebäpli, üzülen simler wagtynda dakylman, «Iliç çyrasynyň» ençe günläp ýanman durýan wagtlary-da bolýardy.
Garaşsyzlykdan soň...
Garaşsyzlykdan soň, Türkmenistan elektrik energiýasyna iň bir baý döwletleriň birine öwrüldi. Türkmenistanyň merhum prezidenti Saparmyrat Nyýazow elektrik energiýasy babatda halk üçin gowy iş bitirdi. Elektrik energiýasy diňe bir Türkmenistanda iň bir peýdaly hem bol energiýa öwrülmän, eýsem, ol goňşy döwletlere-de ugradyldy. Täjigistan, Eýran, Owganystan ýaly goňşy döwletler Türkmenistandan energiýa bolçulygyny alýarlar. Şeýle hem öňler - sowet döwründe gowşajyk şemalda, ýagyşda öçüp duran elektrik togy has kämilleşdirilip, çyralar aňsat-aňsat öçmez ýaly edildi.
Galkynyşlar döwri diýen ady alan häzirki döwürde türkmen-owgan gepleşikleri geçirilip, döwlet baştutanlary elektroenergetikada hyzmatdaşlygyň ýokary derejesini bellediler.
Täze elektrik geçiriji ulgamlaryň we energiýa üpjünçiliginiň desgalarynyň gurulmagy, şeýle hem Türkmenistanyň Owganystana berilýän elektrik energiýasynyň möçberleriniň köpeldilmegi göz öňünde tutulýan, geljegi uly bolan özara peýdaly planlary işläp taýýarlamak we durmuşa geçirmek arkaly şu ugurdaky hyzmatdaşlygyň möhümdigini nygtadylar.
Türkmenistan Owganystana dört ýyl bäri elektrik energiýasyny ýeňillikli nyrhdan - her kilowat-sagat üçin 2 sentden iberýär. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň kararyna laýyklykda, Türkmenistanyň iberen elektrik energiýasy üçin Owganystanyň birnäçe ýylyň dowamynda toplanan ABŞ-nyň 3,8 million dollaryna golaý bergisi hasapdan öçürildi.
Türkmenistanda elektrik energiýasy mugt hasaplanýar. Adam başyna aýda bir kilowat-sagat elektrik energiýasyny her kim mugt peýdalanyp bilýär.
Çäklendirme şeýle az görünýän ýaly bolsa-da, bütin ýylyň dowamynda elektrik energiýasy üçin hiç bir zat tölemesiz bolýan maşgalalar kän.
Toklaryň öçmegi
Daşary ýurt firmalary ýurda ýaňy gelip başlan döwürlerinde firmalaryň sarp etmeli elektrik energiýasy halka iberilýän simlerden alynýardy. Bu bolsa ýaşaýyş jaýlaryna barýan toklaryň häli-şindi öçmegine sebäp bolýardy. Şeýle bolansoň, soňky wagtlarda firmalara öz aljak elektrik energiýalary üçin aýratyn bölüji (transformator) goýduryldy.
Köçeleriň ugrunda, jaýlaryň öňünde ekilen aşa uzyn, tikenli agaçlar (sowet döwründen galan baglar) şemal bolan halatda elektrik simleriniň üzülmegine, şunlukda-da çyralaryň öçmegine sebäp bolýarlar. Aýratyn-da sowet döwründen galan keselhanalarda şunuň ýaly ýagdaý kän ýüze çykýar. Şonda lukmanlar-da kösenýär, näsaglar-da. Elektrik siminiň geçýän ýerindäki agaçlary häkimlikleriň işgärleri degişli edaralara aýyrtmalydyrlar.
Täze tipde salynýan ýaşaýyş jaýlarynda, keselhanalarda elektrik liniýalary dünýä standartynda geçirilýär. Şonuň üçin ol obýektlerde elektrik togy hiç wagt öçmeýär. Belki, geljekde ýurduň ähli ýerinde elektrik liniýalary dünýä standartyna laýyk geçiriler. Ýogsa üzülen simleri elläp, tok urup ölýän çagalar-da örän köp.
Dünýä derejesinde elektrik energiýasy hut iýmit ýaly gerekli zada öwrüldi. Onuň orny hatda tebigy gazdan-da ýokarydyr. Tehniki ösüşler üçin adamzat ilkinji nobatda elektrik energiýasynyň barlygyna guwanmalydyr.
Çoluk Möwlamow aşgabatly synçynyň edebi lakamy. Şu blogda öňe sürlen pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.


text:
Bir gazetiň redaktory bolup işleýän 60 ýaşly Lýudmila bilen 75 ýaşly pensioner Ýelena Andreýewnanyň arasynda köp umumylyklar bar.
Bularyň ikisi-de ömrüniň köpüsini Kiýewde geçiren, ikisiniň-de milleti ors, ikisi-de prawoslaw. Ýekşenbe güni pasha baýramy mynasybetli ikisi-de gorky we abanyp duran uruş howpunyň astynda Ukrainada parahatçylyk we özara düşünişmegiň hatyrasyna doga edipdirler.
Ýöne bu ikisiniň başga zatlar baradaky garaýyşlary welin, biri-birinden bütinleý tapawutly. Lýudmilanyň pashada Ukrainadaky orslar üçin eden dilegi dil barada "deň hukuklylygyň" berilmegi bolupdyr.
Ýelena Andreýewna hem Kiýew patriarhlygynyň Sankt Mihael ybadathanasynda doga edip, ors serhedindäki gazap odunyň öçürilmegini diläpdir.
Çapraz pikirler
Lýudmila Orsýetiň Krymy anneksiýa edenine özüniň begenýändigini aýdýar. Emma Ýelena muny gowy görenok.
Lýudmila Orsýetiň prezidenti Wladimir Putini "söýýändigini" aýtsa, Ýelenanyň garaýşy bütinleý tankydy. Ol bu barada şeýle diýýär: "Putin weýran ediji bolmaga zerurlygyň ýokdugyna düşünmeli. Ol abatlaýjy bolmaly. Orslar bilen ukrainler dost hem dogan. Ýöne indi bu üýtgeýär. Men Putini goldamok. Ol biz ukrainlara köp gaýgy-gam getirdi".
Iki zenanyň ýagdaýyndan hem belli bolşy ýaly, ýurduň içindäki bölünişik diňe bir etniki ýa sap dile esaslanýan bölünişik däl. Ýurtdaky bölünişigiň dini tarapy-da bar.
Bölünişigiň dini tarapy-da bar
Ukrainadaky ilatyň aglaba köplügi hristian. Ýurduň hristian ilatynyň üçden iki bölegi hem prawoslaw.
Ukrainada esasy prawoslaw ybadathanalaryň sany üç. Olar Ukrainanyň prawoslaw ybadathanasy bolan Kiýew patriarhlygy, Ukrainanyň prawoslaw ybadathanasy bolan Moskwa patriarhlygy, şeýle hem kiçeňräk awtosefalus ukrain ybadathanasy.
Lýudmila Kiýew patriarhlygynyň Maýdany goldanlygyny tankytlap, muny "şeýtan işi" diýip atlandyrýar. Ol şeýle hem Moskwanyň liniýasyna eýerip, rewolýusiýany Ikinji jahan urşy döwründäki ukrain milletçisi Stefan Banderanyň tarapdarlarynyň amala aşyrandygyny aýdýar.
Lýudmula: "Häkimiýet başyna gelenler kimler? Olar aslynda, 'Banderowçylar'. Olarda şonuň nyşany hem portreti bar. Olaryň esasy düşünjesi ýigrenç" diýýär.
Ol Orsýete prawoslaw däbiniň berkitmesi diýip garaýar: "Men ors, şol sebäpden meniň umydym Orsýetde. Mundan başga-da Orsýetde gadymdan däp bolup gelýän gymmatlyklar bar. Biz näme üçin ýa Ýewropany ýa Orsýeti saýlap tutmaly? Ukraina Ýewropa bolup, Orsýet Ýewropa dälmi?"
Sankt Mihael ybadathanasynda Ýelenanyň pasha üçin edýän dogasy bolsa parahatçylyk we birek-biregiň günäsini geçmek barada: "Şular ýaly kynçylykly ýagdaýa düşsek-de, şu mukaddes günde biz hemmelere baş egýäris, ähli hykaratlary, kemsitmeleri bagyşlaýarys. Bizi Hudaýyň özi goldar".


text:
Müsüriň Port-Saýid şäherinde müňlerçe protestçi bilen polisiýanyň çaknyşygynda dört adam, şol sanda iki polisiýa işgäri hem öldi. Bu barada ýurduň Içeri işler ministrligi habar berýär.
Ministrligiň duşenbe güni beren maglumatyna görä, ýekşenbe güni giçlik ýüze çykan protestlerde, başga-da 420 adam ýaralanypdyr.
Polisiýa geçen ýyl Port-Saýid şäherinde bolan futbol gazaplylygy bilen ilteşikli bolmakda gümän edilýän adamlary, başga ýerä geçirmek baradaky kararyndan soň, protestçiler howpsuzlyk işgärlerine daşlary we içi ýangyçly çüýşeleri zyňdylar.
Şu ýyl suduň karary bilen 2012-nji ýyldaky futbol gazaplylygy bilen bagly 21 adam ölüm jezasyna höküm edilenden soňra, 26-27-nji ýanwarda Port-Saýid şäherinde protestler boldy. Şonda 30 töweregi adam öldi.


text:
Anna güni Birleşen Ştatlaryň Goranmak ministrligi amerikan goşunlarynyň rýadowoýy Bradleý Manningiň “WikiLeaks” internet saýtyna gizlin maglumatlary berendigi üçin sud jogapkärçligine çekiljekdigini mälim etdi.
Maglumata görä, rýadowoý Bradleý Manning “WikiLeaks” internet saýtyna Birleşen Ştatlaryň harby we diplomatik çeşmelerine degişli 700 müňden gowrak elektron hatlaryny we wideo ýazgylaryny beripdir.
Goranmak ministrliginiň resmileri onuň işine indi ýurduň harby tribunalynda garaljakdygyny mälim etdiler. Bradleý Manning özüne bildirilýän jenaýat aýyplamalarynda günäli tapylan halatynda, oňa ömürlik türme tussaglygynyň berilmek howpy abanýar.


text:
Türkmenistanda 7-nji awgustdan 8-nji awgustda geçilýän gijesi awçylyk möwsümi başlanýar.
Ýurtda howesjeň awçylygyň tebigatdan peýdalanmagyň resmi taýdan rugsat berilen görnüşleriniň biridigi resmi maglumatda aýdylýar.
Habar berilişine görä, Türkmenistanyň awçylar we balykçylar jemgyýetleriniň agzalaryna awa çykmaga rugsat berilýär. Munuň üçin zerur düzgünnamalaryň bolmalydygy aýdylýar we Tebigaty goramak boýunça ministrligiň “Türkmenistanyň territoriýasynda 2015-2016-njy ýyllaryň awçylyk möwsümini açmak barada” çap eden ýyllyk permany bilen tanyşmak maslahat berilýär.
Häzirki awçylyk möwsüminde möjegi, şagaly, tilkini, garsagy, sähra we jeňňel pişiklerini, gögerçin kepderileri awlamaga rugsat berilýär. Gazy, käkiligi we töwşanyň käbir görnüşini awlamak üçin wagt möhleti çäklendirilýär.
Şeýle-de awlanjak awyň möçberiniň hem kesgitlenendigi habar berilýär, şu möwsümde hepdäniň duşenbe sişenbe günleri “ümsümlik günleriniň” hem göz öňünde tutulandygy resmi habarda aýdylýar.
Awçylyk möwsümi 2016-njy ýylyň 20-nji martyna çenli dowam eder.


text:
Penşenbe güni Orsýetiň parlamentiniň Konstitusion kanunçylyk we döwlet gurluşy baradaky Komiteti demonstrasiýalar baradaky kanuna täze üýtgetmeleri girizmekligi oňlady.
Bu kanuna girizmekligi göz öňünde tutulan ozalbaşky üýtgetmelerde demonstrasiýalar baradaky kanunyň bozulan halatynda 1.5 million rubla, ýagny 48 müň dollara çenli jerime salmaklyk göz öňünde tutulypdy.
Ýöne taslamanyň häzirki wariantynda bu jerimäniň möçberi 500 müň rubla, ýagny 15 müň 390 dollara getirildi.
Kanuna girizilmekçi bolunýan bu üýtgetmelerde köçede gurnalýan ýygnanyşyklar döwlet emlägine nähilidir bir zyýan ýetirende ýa-da ulaglaryň hereketinde bowşeňlik döredende-de, jerime göz öňünde tutulýar.
Şeýle hem, bu täze üýtgetmelere görä, demonstrasiýalara gatnaşýan adamlaryň ýüzlerini ýapmaklaryna ýa-da maska geýmeklerine-de ýol berilmeýär.
Hatda adamlaryň ýüzüne operasiýa arkaly edilen üýtgetmeler we yslam dini boýunça geýilýän ýüz örtgüler hem rugsat berilmeýän zatlaryň hatarynda goýulýar.
“Ýedinaýa Rossiýa” öňe sürýär
Orsýetiň parlamentindäki oppozision deputatlar Orsýetiň dolandyryjy “Ýedinaýa Rossiýa” partiýasy tarapyndan öňe sürülýän bu üýtgetmeleriň kanuna girizilen halatynda, munuň Orsýetde hökümete garşy ýörişleri bütinleý gadagan bir zada öwürjekdigini aýdýarlar.
Kanuna girizilmekçi bolunýan üýtgetmelerde hatda internetiň üsti bilen başgalary ýörişlere çagyran adamlara-da ýa-da hususy üýşmeleňlerde syýasy şygarlary aýdan adamlara-da uly jerime salmaklyk göz öňünde tutulýar.
Bu öňe sürülýän üýtgetmeleriň tankytçylary häzirki göz öňünde tutulýan kanuny taslamanyň Orsýetde onsuz hem ysgyndan düşürilen oppozisiýany has-da jylawlamaklygy maksat edinýändigini aýdýarlar.
Ýygnaklar we demonstrasiýalar baradaky kanuna girizilmekçi bolunýan bu üýtgetmeler 5-nji iýunda Dumadaky ikilenji okaýyşlykda sese goýular diýlip garaşylýar.


text:
Orsýetiň küşt boýunça grossmeýsteri we oppozision aktiwisti Garri Kasparow ýakyn geljekde özüniň ýurduň daşynda galmakçydygyny yglan etdi. Ol syýasy sebäplere esaslanan galp aýyplamalardan heder edýändigini belledi. Emma Kasparowyň sözlerine görä, bu karar onuň prezident Wladimir Putine garşy oppozision göreşden el çekjegini aňlatmaýar.
Garri Kasparowyň ençeme wagtlap öz ýurdunyň daşynda galmagy ähtimal, emma bu onuň syýasatdan daşlaşmagyny aňlatmaýar.
Küştçi grossmeýster Orsýetiň prezidenti Putiniň syýasatyny “Gitlere mahsus” režim diýip atlandyrýar. Ol şu günki gün Orsýetde “sudlaryň galp aýyplamalar boýunça karar çykarýandygyny, polisiýanyň adamlara hüjüm edip, olary türmä basýandygyny, ýerlerdäki gubernatorlaryň eden-etdilikli hereket etmäge ygtyýarlydygyny belledi.
Kasparow ýakyn geljekde Orsýete dolanmakçy däldigi barada geçen hepde beýanat ýaýratdy. Ol şondan soň beren interwýusynda Orsýetde özüne garşy syýasy sebäplere esaslanan galp aýyplamalaryň ýöňkelmeginiň ähtimaldygyny belledi.
Sanksiýalaryň ugrunda
Kasparowyň AÝ/AR-a aýtmagyna görä, ol häzirki wagtda ýewropa döwletleriniň Orsýetde adam hukuklaryny depeleýän uly wezipeli resmilere garşy sanksiýalary girizmegi ugrunda tagalla edýär.
Şuňa meňzeş sanksiýalar 2012-nji ýylda ABŞ tarapyndan kabul edilipdi. “Magnitskiniň sanawy” diýlip atlandyrylýan bu sanksiýalar 2009-njy ýylda Orsýetiň türmesinde ýogalan ýurist Sergeý Magnitskiniň ölüminde eli bar diýlip hasap edilen orsýetli resmilere garşy çäklendirmeleri öz içine alýar.
Kasparow şeýle sanksiýalar Orsýetiň syýasy elitasynyň meselä ünsüni çekmek üçin zerur diýip hasap edýär. Kasparowyň pikirine görä, resmiler öz eden-etdilikli hereketleri üçin jezalandyryljagyny, ýagny Ýewropa syýahat etmekden we ol ýerde öz bikanun pullaryndan peýdalanmak mümkinçiliginden mahrum ediljegine göz ýetirseler, bu ýurduň häzirki dolandyryş usulyny goldaýan Putiniň täsiriniň-de gowşamagyna getirip biler.
Kasparow şu hedede “The New Times” gazetine beren interwýusynda Orsýeti terk etmänka öz ejesiniň ýurduň Derňew Komitetine iki gezek çagyrylyp, oglunyň nirededigi barada sorag edilendigini gürrüň berdi.
Syýasy yzarlama
Garri Kasparow özüniň we oppozisiýanyň Koordinasion geňeşiniň beýleki agzalarynyň howp astyndadygyna ynanýandygyny belledi. Onuň sözlerine görä, orsýet häkimiýetleriniň basyşlary oppozisiýanyň ABŞ-nyň “Magnitskiý sanawyny” goldamagy we bu sanawa Orsýetiň Derňew komitetiniň başlygy Aleksandr Bastrykiny goşmak barada eden çagyryşlary bilen bagly.
Orsýet “Magnitskiniň sanawyna” jogap hökmünde orsýetli ýetim çagalaryň amerikan maşgalalaryna berilmegini gadagan edýän kanuny kabul etdi.
Küştçi grossmeýster Kasparow syýasy göreşiň entek soňlanmandygyny belleýär we geljege optimizm bilen garaýar.


text:
“Serhetsiz reportýorlar” guramasy (RSF) 25-nji ýanwarda “Metbugat azatlygynyň indeksi 2012” atly ýyllyk hasabatyny çap etdi. Hasabatda dünýädäki metbugat azatlygynyň geçen ýyldaky ýagdaýyna syn edilýär we žurnalistlere garşy edilen basyşlar barada habar berilýär. “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň jemi 179 ýurt boýunça düzen bu hasabatynda Türkmenistan 177-nji orunda ýerleşdirilipdir
.
“Aktual gürrüň” atly gepleşigimiziň bu sanynda biz “Serhetsiz reportýorlar” guramasynyň täze hasabaty barada guramanyň Ýewropa we postsowet döwletleri boýunça bölüminiň ýolbaşçysy Ýohan Bihr bilen söhbetdeş bolduk. Gepleşigi Pragadaky studiýadan Merdan Saryýew alyp barýar.
Azatlyk Radiosy: Hasabatyň içine düýpli girmezden ozal, ilki bilen onuň ilkinji sahypasynda ýerleşdirilen sözbaşydan başlasak. Ýagny, onda “protestleriň basylyp ýatyrylmagy görkezijilere uly täsirini ýetirdi” diýilýär. Siz munuň üsti bilen näme diýjek bolduňyz?
Ýohan Bihr
Ýohan Bihr:
2011-nji ýyl dünýäniň köp künjeklerinde, hususan-da arap dünýäsinde ýüz beren protestler bilen, has-da ýatda galdy. Bular ýaly wakalara postsowet ýurtlarynyň käbirlerinde hem şaýat bolduk. Muňa Azerbaýjan we Belarus mysal bolup biler.
Umuman, 2011 – protestler ýyly boldy diýse bolar. Munuň netijesinde-de žurnalistler bolup geçýän zatlary beýan etmek üçin, wakalaryň bolýan ýerlerinde iş alyp bardylar. Şeýlelikde, bu žurnalistikanyň diňe bir kompýuteriň öňünde oturyp makala ýazmak bilen çäklenmän, eýse wakalaryň bolýan ýerinden, söweş meýdanyndan maglumatlary beýan etmekdigini hem subut etdi.
Şol bir wagtda-da bu sebäpli žurnalistlere garşy edilýän repressiýalar hem has giňedi. Biz özümiziň häzire çenli alyp baran gözegçiligimizde entek hiç haçan geçen ýylky bolşy ýaly derejede žurnalistleriň tussag edilmegini hasaba almandyk. Bu hem öz gezeginde, soňky hasabatda görkezijileriň geçen ýylky hasabata görä, gözilginç bir görnüşde üýtgemegine sebäp boldy. Ençeme ýurtlar köp görkezijiler boýunça pese gaçdy, käbirleri bolsa, tersine, ýokary galdy.
Azatlyk Radiosy: Onda siziň şu ýylky hasabatyňyzyň iň esasy açyşy bu “protestler” bolupdyr-da?
Ýohan Bihr: Dogryny aýtmaly bolsa, bu “açyşy” diňe biz etmedik. Mysal üçin, “Times” žurnaly hem ýylyň adamy bu “protestçi” boldy diýip ykrar etdi. Biz hasabatymyzda protestleriň üstünde onçakly bir durmadyk, ýöne munuň žurnalistleriň işine uly bir derejede täsir ýetirendigini belläp geçdik. Şu sebäpli-de bu ýylky hasabat bilen ozalkylaryň arasynda şeýle uly tapawut bar.
Azatlyk Radiosy: Hasabatda Özbegistan 157-nji orunda, Belarus bolsa 168-nji orunda ýerleşdirilipdir. Bu iki ýurduň arasynda 10 töweregi orun tapawudy bar. Mundan çen tutulsa onda, Özbegistanyň ýagdaýy Belarusyňka görä gowy bolýar-da. Siz muňa bir aýdyňlyk salsaňyz?
Ýohan Bihr:
“Metbugat azatlygy” indeksi iki aýry aspekt boýunça taýýarlanýar. Bularyň birinjisi bu ýurtda metbugat azatlygynyň derejesidir. Munuň düzümine metbugatyň garşysyna goýulýan senzuranyň, döwletiň habar serişdelerine kontrollygynyň derejesi ýaly zatlar girýär. Ikinjisi bolsa, hasabatda gürrüňi gidýän döwürde metbugat azatlygyna edilen jebir-sütemdir.
Käwagtlar bu iki aspekt biri-birine ters gelýär. Bu hem hasabatda ilki bada geň bolup görnüp biljek maglumatlary aňdyňlaşdyrýar. Mysal üçin, Azerbaýjanyň we Belarusyň şu ýylky hasabatda Özbegistandan hem pesde goýulmagy. Bu Özbegistanda metbugat azatlygynyň Belarusa görä gowudygyny aňlatmaýar. Beýle diýmek ýalňyş bolar.
Belarusda we Azerbaýjanda režimler näçe repressiw bolsa-da, ol ýerde her halda oppozisiýanyň mediasy, tankytlaýjy žurnalistler ýaly möhüm faktorlar bar. Bularyň hiç biri Özbegistanda bu derejede ýaýramadyk. Ol juda ýapyk ýurt bolup galýar we ol ýerde azat, garaşsyz metbugat diýen zat ýok.
Geçen ýyl Belarusda we Azerbaýjanda metbugat azatlygyna edilen sütemler sebäpli hem, döwletler şu görnüşde ýerleşdirildi. Azerbaýjanda žurnalistler ýenjildi, tussag edilip, gynamalara sezewar edildi. Belarusda hem ýüze golaý žurnalist ýurtdaky protest-demonstrasiýalary beýan etjek bolanlarynda tussag edildi. Netije-de bu sütem metbugat azatlygynyň umumy ýagdaýyna kölege saldy.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, indi hasabatda Türkmenistanyň ýagdaýynyň beýan edilşine gelsek. Türkmenistan 179 ýurduň arasynda 177-nji orunda ýerleşdirlipdir. Ondan soň diňe Demirgazyk Koreýa we Eritrea bar. Siz bu barada, ýaňky ýokarda belläp geçen iki aspektiňiz jähtden, has giňişräk gürrüň beräýseňiz.
Ýohan Bihr:
Gynansak-da, Türkmensitandaky metbugat azatlygynyň ýagdaýy eýýäm ençeme ýyllaryň dowamynda üýtgemän gelýär. Hasabatymyzda, geçen ýylky ýagdaýlara görä, Türkmenistan yzdan üçünji orunda ýerleşdirildi. Biz hasabatdaky soňky üç döwleti, ýagny Türkmenistany, Demirgazyk Koreýany we Eritreany “žurnalistler üçin dowzah” diýip atlandyrýarys. Bu üç döwletde metbugat azatlygynyň ýagdaýy babatynda köp meňzeşlikler bar. Ol ýerdäki bar bolan totalitar režimlerde garaşsyz žurnalistiň iş alyp barmagy barada pikir hem edip bolanok. Şol üç ýurtda metbugat azatlygy düýbünden ýok diýip bileris. Şunlukda bu ýurtlar metbugat azatlygy boýunça dünýäniň iň erbet üçlügi bolup galýarlar.
Ýöne, beýle diýildigi Türkmenistanda hiç bir öňegidişligiň bolmandygyny aňlatmaýar. Abadan wakalary muňa gowy mysal. Hökümet ol ýerdäki bolan partlama bilen bagly maglumatlary näçe ýaşyrjak bolsa-da, adaty raýatlar öz mobil telefonlaryny peýdalanyp, şol böwedi ýykyp bildiler. Adaty adamlar ol ýerdäki bolan zatlary surata alyp, wideoýazgylary internete ýerleşdirip, bolup geçen wakalary tutuş dünýä ýetirmegi başardylar. Türkmenistan ýaly ýapyk bir ýurt barada gürrüň edilende, bu bolup geçen zatlar juda we juda möhümdir. Ýagny, bu dünýäniň hiç bir döwletiniň özüni dolulygyna ýapyk saklap bilmejekdigini aňladýar. Nädeniňde-de, hökman, gürrüňsiz, bir yşyk görünmeli.
Azatlyk Radiosy: Ýohan, meniň soňky soragym Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlary bilen bagly. Ýurduň resmileri bu saýlawlaryň açyk bäsdeşlik görnüşinde geçiriljekdigini aýdýarlar. Siz bu barada näme pikir edýärsiňiz?
Ýohan Bihr:
Munuň näme bilen gutarjagyna garaşalyň. Ýöne, wakalaryň özgerşine görä, bularyň ählisi bir gurnalan oýna meňzeýär. Ýatladyp geçesim gelýär, häzirki edilýän wadalar prezident Berdimuhamedow häkimiýete ýaňy geçäýende-de berlipdi. Şondan bäri berlen wadalary bitirmek üçin ýeterlik wagt geçdimikä diýýärin, ýöne häzir bu ugurda göze ilýän özgerişlik ýok, bolsa-da gaty ujypsyz. Şonuň üçin, bu edilýän çykyşlardan onçakly bir uly zada garaşmaly dälmikä diýýärin. Her niçigem bolsa, geliň garaşalyň we mundan soň nämäniň boljakdygyna syn edeliň, Ýöne bu meselä meniň hut öz garaýşym onçakly optimistik umytly däl.


text:
BMG-niň Howpsuzlyk geňeşi Liwiýa barada Orsýetiň teklip eden rezolýusiýasyny biragyzdan kabul etdi. Bu rezolýusiýada Liwiýa graždanlyk konflikti wagtynda we Muammar Kaddafi häkimiýetden agdarylandan soňra ogurlanan ýaraglaryň ýaýramagynyň öňüni almaga çagyryş edilýär.
Şonuň ýaly-da, rezolýusiýada şol ýaraglaryň ekstremist toparlaryň, aýratyn hem “Al-Kaýdanyň” söweşijleriniň eline düşmeginden howatyr edilýär.
Howpsuzlyk geňeşi Tripolini himiki ýaraglaryň gorunyň ählisini ýok etmäge we munuň üçin daşary ýurtlardan spesialistleri çekmäge hem çagyrdy.
Duşenbe güni Liwiýanyň häkimiýetleri ýakyn günlerde daşary ýurtly inspektorlaryň Liwiýa geljekdigini we özleriniň ýurtda himiki ýaraglaryň saklanmagy bilen gyzyklanmaýandyklaryny aýtdylar.


text:
Siriýanyň oppozisiýa aktiwistleri Belgiýada doglan fransuz žurnalistiniň Aleppoda, hökümet bilen gozgalaňçy güýçleriň arasynda barýan soweş barada maglumat taýýarlaýan wagtynda ölendigini aýdýarlar.
Hökümete garşy aktiwistler Iwes Debaýyň penşenbe güni, siriýa goşunynyň mergeni tarapyndan atylyp öldürilendigini aýtdylar.
Bu maglumat garaşsyz çeşmeler tarapyndan tassyklanylyp bilinmedi.
Aktiwistler Debaýyň jesediniň we metbugat şahadatnamasynyň suratlaryny internetde ýerleşdirdiler.
Şeýle-de, öwrenjäniň düşüren wideoýazgysynda onuň jesedi görkezilýär.
Siriýa hökümeti bu habar barada hiç zat diýmedi.


text:
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň işgärlerine güwänamalar gowşuryldy
2017-nji ýylyň 7-nji ýanwarynda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň hataryna işe täze kabul edilen, Gullugyň Merkezi edarasynyň Okuw bölüminde migrasiýa babatynda hünär taýýarlygyny üstünlikli geçen harby gullukçylaryň nobatdaky tapgyryna okuwy tamamlandyklary barada güwänamalaryň gowşurylyşy hem-de olara ilkinji harby atlaryň dabaraly ýagdaýda dakylmagyna bagyşlanan çäre geçirildi.
Ýurdumyzyň harby we hukuk goraýjy edaralaryň işiniň yzygiderli kämilleşdirilmegi, Milli Goşunymyzyň goranyş ukybynyň ýokarlandyrylmagy hem-de maddy-enjamlaýyn binýadynyň döwreplaşdyrylmagy, ýokary hünärli harby gullukçylaryň taýýarlanylmagy, Watanymyzyň goragçylary we olaryň maşgalalary üçin ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlarynyň gurulmagy bilen baglanyşykly işler döwletimiziň hemişelik üns merkezinde durýar. Hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedowyň başlangyjy bilen we ýolbaşçylygynda ýaýbaňlandyrylan toplumlaýyn harby özgertmeler hut şu maksatlara gönükdirilendir.
Mähriban topragymyzyň parahatçylygynyň we asudalygynyň goragynda duran harby we hukuk goraýjy edaralaryň, şol sanda Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň hemmetaraplaýyn döwrebaplaşdyrylmagy barada hem döwletimiz tarapyndan uly aladalar edilýär. Migrasiýa gullugynda ýokary derejeli hünärmenleri taýýarlamak maksady bilen Gullugyň Merkezi edarasynyň binýadynda döredilen Okuw bölümi munuň aýdyň subutnamasydyr. Bu bölüm Gullugyň harby gullukçylaryny ýokary medeniýetlilik, päk ahlaklylyk, Türkmenistana, türkmen halkyna we Türkmenistanyň Prezidentine çuňňur wepalylyk ruhunda terbiýelemek, olary hünär taýdan taýýarlamak, harby tälim bilen baglanyşykly okuwlary geçirmek işlerini alyp barýar.
Türkmenistanyň Döwlet migrasiýa gullugynyň Merkezi edarasynyň Okuw bölüminde ýokary hilli hünär taýýarlygyny geçen harby gullukçylar dabaraly çäreleriň tamamlanmagy bilen, Watanymyza, hormatly Prezidentimize hemişe wepaly gulluk etjekdiklerine, mukaddes Garaşsyzlygymyzyň, halkymyzyň asuda we abadan durmuşynyň goragynda eserdeň durjakdyklaryna kasam etdiler.


text:
BMG-niň Dünýä mirasy boýunça komiteti Özbegistanyň medeni merkezi Şahrisabzy howp astyndaky we goralmaga mätäç dünýä derejesinde ähmiýetli ýerleriň sanawyna goşdy.
Komitetiň 13-nji iýulda aýtmagyna görä, ol gadymy şäheriň böleklerinde syýahatçylyk infrastrukturasyny gurmak üçin taryhy binalaryň ýumrulmagyna aladalanýar. Komitet myhmanhanalaryň we beýleki döwrebap binalaryň gurluşygynyň “taryhy Şahrisabsyň görküne öwezini dolup bolmajak täsir ýetirýändigini” belledi.
BMG-niň Dünýä mirasy boýunça komiteti UNESCO-dan şähere ýetirilen zeperiň möçberini anyklamak üçin missiýany ýollamagy we ýagdaýa görä dikeldiş çäreleri teklip etmegi sorady.
Taryhy Şahrisabz günorta Özbegistanda Ýüpek ýoluň ugurnda ýerleşýär. 2000 ýyllyk taryhyna eýe bolan şäher 14-15-nji asyrlarda Keş regionynyň medeni we syýasy merkezi bolupdy.


text:
Poslamaýan polatdan bolan flagştoklary binalaryň öňünde dikmek geçen ýylyň sentýabr-oktýabr aýlarynda ýoň boldy. Ýöne býujeti az bolan käbir edara-kärhanalar bu flagştoklary binalarynyň öňünde goýmaklyga gurplary çatmandylar.
Indi bu ýyl hem käbir pudak edaralarynyň öňünde gymmat bahaly flagştoklaryň peýda boldy.Polatdan flagştoklaryň bahasy
Bu flagştoklaryň boýuna görä üç görnüşi bolup, olaryň iň arzany 4 müň ABŞ-nyň dollary, iň gymmady bolsa 7 müň ABŞ-nyň dollaryna barabardyr. Orta gürpündäki bahasy bolsa 5 müň ABŞ-nyň dollary töweregi.
Ýurduň her bir ministrlikleriniň, ýokary okuw mekdepleriniň binasynyň öňünde bu flagştoklar jemi altydan goýulýar. Käbir edaralaryň binasynyň öňünde dörtden goýulýan ýerleri hem bolýar. Bu flagştoklar hatda paýtagtyň bazarlarynyň öňünde-de goýlup çykyldy.
Ýekeje ministrligiň binasynyň öňünde goýlan flagştoklar aýlyk haky bilen deňeşdirilende:
Alty flagştok—30 000 (otuz müň) ABŞ dollary. (Ortaça alnanda)
Tam süpürijiniň bir aýlyk iş haky— 100 (bir ýüz) ABŞ dollary.
Ýurtda ortaça aýlyk iş haky—150 (bir ýüz elli) ABŞ dollary.
30 000:100=300; 30 000:150=200.
Diýmek, ýekeje ministrligiň binasynyň öňünde goýlan flagştoklar tam süpürijiniň 300 aýlyk (ýa-da 25 ýyllyk) iş haky, orta gürpde işleýän kişiniň 200 aýlyk (ýa-da 16 ýyllyk) iş haky bolup durýar.
Yurduň dürli ýerlerinde köçeleriň gyrasynda ýazylan "Döwlet adam üçindir" diýen şygar bolsa, şu ýerde ýene bir gezek oýlandyrýar.


text:
Sişenbe güni Ukrainanyň paýtagty Kiýewde müňlerçe mugallym protest geçirdi. Olar hökümetiň bilim pudagyna goýberilýän pullary birden kemeltmek planyna garşy çykýarlar.
Aglabasy zenanlar bolan 6,000 töweregi mugallym paýtagt Kiýewiň merkezi meýdançasynda ýygnandy. Olar protestleriň dowamynda hökümete garşy şygarlary hem gygyrdylar.
Polisiýanyň aýtmagyna görä, olar hiç bir protestçini tussag etmändirler.
Bu Ukrainnanyň premýer-ministri Mykola Azarowyň milli hökümet defisitini peseltmek ugrunda hödür edýän planyna, şol sanda bilim pudagyna goýberilýän pullary azatlmagyna garşy amala aşyrylýan protestleriň ikinji güni.


text:
Orsýetiň sudy tussaglykdaky ukrain kinorežissýory Oleh Sentsowy “terrorçylyk” üçin 20 ýyl türme tussaglygyna höküm etdi.
25-nji awgustda Rostow-na-Dony şäheriniň sudy Sentsowyň Krym ýarymadasynda terrorçy topary döredendigini we hüjüm üçin dildüwüşik gurnandygyny aýtdy.
Onuň bilen bilelikde sud edilen ukrainaly Oleksandr Kolçenko 10 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Sud höküm çykaransoň Sentsow we Kolçenko ukrain gimnini ýerine ýetirdiler.
2014-nji ýylda Orsýetiň Krym ýarymadasyny anneksiýa etmegine garşy çykyş eden krymly Sentsow şol ýylyň maý aýynda tussag edilipdi we oňa ýarymadada orsýetçi guramalara garşy hüjümleri planlaşdyrmakda günä bildirilipdi.
39 ýaşly kinorežissýor özüne garşy ähli aýyplamalary ret edýär.


text:
MTS-iň strategiýa boýunça prezidentiniň orunbasary Maýkl Hekker Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde kompaniýanyň Özbegistandaky bölümi “Uzdunrobitanyň” işgärleriniň ýapyk gapylaryň aňyrsynda, aklawçysyz, birnäçe sagatlap sorag edilendiklerini aýtdy.
Hekker: "Işgärlerimiziň bize aýtmaklaryna görä, bular ýaly gorkuzmalar yzygiderli dowam edip gelýär. Olara zynjyra baglanan adamlary görkezip, "Eger siz aýdylýanlara gol goýmasaňyz, siziň hem ykbalyňyz şular ýaly bolar" diýipdirler. Resmiler olaryň ýaşaýyş jaýlaryna neşe serişdelerini taşlap, soňundan hem olaryň öýlerinde barlag geçirmek bilen haýbat atýarlar, ýagny olar şular ýaly usullara hem baş goşýarlar” diýdi.
Hekker sözüni dowam edip: “Bu diňe Özbegistanyň Jenaýat kodeksiniň ýa-da raýat kanunlarynyň bozulmagy däl, eýsem bu Halkara Adam hukuklarynyň hem depelenmegidir" diýip, nygtady.
Şeýle hem Hekker kompaniýanyň birnäçe işgäriniň pasportynyň resmiler tarapyndan alnandygyny aýdýar.
Millionlarça adam hyzmatsyz galdy
”Uzdunrobita” Özbegistanyň iň uly öýjükli mobil telefon aragatnaşyk kompaniýalarynyň biridir. Soňky ylalaşmazlyklar ýüze çykmazyndan ozal, kompaniýanyň 25 milliona golaý müşderisi bardy. ”Uzdunrobita” bu ugurda kän ýyllap bazar paýynyň 40%-ne eýe bolup geldi.
17-nji iýulda kompaniýanyň işiniň ygtyýarnamasy 10 günlük togtadyldy. Soňra resmiler kompaniýa garşy bidüzgünçilikler, galplyk we maliýe jenaýatlary ýaly dürli aýyplamalary ýöňkäp, kompaniýanyň işiniň ýatyrylmagy baradaky karary ýene üç aýa çenli uzaltdylar.
Şondan bäri millionlarça özbek müşderileri bu dörän boşlugy doldurmaga synanyşýan beýleki dört mobil telefon kompaniýalarynyň arasyndan özlerine ýaramly, alternatiw mobil telefon hyzmatyny tapmaga synanyşýarlar.
Golaýda Özbegistanyň prokuratorasy ”Uzdunrobita” kompaniýasyna alyjynyň goragyny üpjün etmezlik we reklama kanunlaryny bozmak ýaly aýyplamalary hem ýöňkedi. MTS bu bildirilýän aýyplamalary ret edýär.
Çaklamalar
Özbegistanda beýleki hususy daşary ýurt kompaniýalarynyň hem alyp barýan işleri soňky ýyllarda hökümet tarapyndan seljerilipdi. Şol derňewleriň netijesinde käbir kompaniýalaryň ýurtdaky emlägi hökümetiň eýeçiligine geçirildi. Daşary ýurt sermaýaçylary bular ýaly hereketleriň arkasynda Özbegistanyň dolandyryjy gatlagynynyň durandygyny öňe sürýärler.
”Uzdunrobita” 2004-nji ýylda MTS kompaniýasynyň düzümine geçmezinden ozal, Özbegistanyň awtoritar prezidenti Yslam Kerimowyň gyzy Gülnara Kerimowanyň eýeçiligindedi. Käbir adamlar bu tagallalar hümmeti 1 milliard amerikan dollaryna barabar bu şirketi Özbegistanyň ýokary gatlagynyň öz eline geçirmek islegi bilen bagly bolup biler diýen pikiri orta atýarlar.
Hekker: "Men prezidente ýakyn adamlar, onuň maşgala agzalary, başga-da Özbegistanyň dolandyryjy gatlagyndaky täsirli adamlar barada köp zady çak edip bilerin, ýöne bular diňe çaklamalar bolmagyna galar. Biz häzirki döwürde bulary aç-açan bir görnüşde beýan etmeýäris” diýdi.
Şeýle-de Hekker: “Edil şu wagt biz Özbegistanyň hökümet wekilleriniň, prokuraturanyň we audit-barlag edaralarynyň işiniň kadaly bolmandygyna göz ýetirýäris. Olaryň ählisi bileleşip, sistematik usulda hereket edýärler" diýip, pikirini beýan etdi.
Soňky bildirilen aýyplamalar bilen birlikde, ”Uzdunrobita” kompaniýasyna salnan jerimeler hem hasaba alynsa, onda kärhana 80 million amerikan dollaryna golaý zyýan çekdi. Hekker bu görkezijiniň "az däldigini" hem ýaňsylama bilen belledi.
”Uzdunrobita” kompaniýasynyň ozalky ýolbaşçysy Behzod Ahmedow kärhana garşy bildirilen aýyplamalardan soň, gözlege yglan edildi. Ol ýerli häkimiýetleriň işi gozgamazyndan ozal, ýurtdan gaçyp çykmagy başarypdy.
Özbegistanyň prokuraturasynyň MTS-iň ygtyýarnamasyny doly ýatyrmak baradaky talaby boýunça sud diňlenşigi 13-nji awgustda Daşkentde geçiriler.


text:
Şenbe güni giçlik Pakistanyň Karaçi şäherinde bu ýurduň dunýewi partiýalaryndan biriniň ofisiniň ýanynda iki sany partlama amala aşyryldy. Wakada üç adam ölüp, 20-den gowrak adam ýaralandy.
“Muttahida Kaumi Hereketi” atly dünýewi partiýanyň ofisiniň golaýynda amala aşyrylan bu partlamalaryň jogapkärçiligini talyban topary öz üstüne aldy.
Partiýanyň lideri Haýder Abbas Rizwi telewideniýä beren interwýusynda “Biz munuň üçin hiç ýere gaçyp gitmeris ýa terrorçylaryň öňünde dyza çökmeris. 11-nji maý biziň partiýamyzyň söweşijilerden üstün çykan güni bolar” diýip nygtady.
Pakistanda 11-nji maýa planlaşdyrylan partlament saýlawlarynyň golaýlamagy bilen, dünýewi partiýalaryň ofislerine we wekillerine garşy hüjümler-de kem-kem artýar. Saýlaw kampaniýalary bilen baglanyşykly amala aşyrylan hüjümlerde aprel aýynyň başyndan bäri Pakistanda 60-dan gowrak adam öldi.


text:
Türkmenistan gurluşyk pudagyna degişli çäreleri güýçlendirýär. Bu barada 9-njy awgustda Türkmenistanyň hökümet maslahaty geçirildi.
20-22-nji awgustda Türkmenistanyň paýtagty Aşgabatda “Türkmengurluşyk-2010” atly halkara sergi we “Turkmenistanyň gurluşyk pudagynyň ösüşi” atly ylmy konferensiýa geçiriler.
Bu halkara çäresini gurnaýjylar: Türkmenistanyň Gurluşyk we Gurluşyk materiallary ministrlikleri, “Türkmenawtoýollary” döwlet konserni hem-de Türkmenistanyň söwda-senagat palatasy.
Serginiň tehniki operatory Germaniýanyň “Negus messe service Gmbh” kompaniýasy. Serginiň we konferensiýanyň baş hemaýatkäri Orsýetiň inženerlik gurluşyklary we kommunikasiýalary proýektirlemek boýunça “Mosinžproýekt” döwlet instituty.
Türkmenistanda gurluşyga degişli geçirilýän forumlara halkara kompaniýlary tarapyndan uly gyzyklanmanyň bildirilýänligini “Türkmengurluşyk- 2010” halkara sergisiniň proýektiniň ýolbaşçylaryndan Irina Dmitriýewa Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Irina Dmitriýewanyň sözlerine görä, ýurtda alnyp barylýan giň möçberli gurluşyklar we amala aşyrylýan iri proýektler halkara kompaniýlarynyň Türkmenistanyň gurluşyk bazarynda ornaşmak islegine esasy sebäp bolýar.
2-nji awgustda geçirilen hökümet maslahatynda yglan edilen sanlara görä, 2010-njy ýylyň ýedi aýynyň dowamynda gurluşygyň ýurduň umumy içerki önümçiligindäki paýy 161%-den aşdy.
2010-2011-nji ýyllar aralygynda Türkmenistanyň gurluşyk pudagynda 23 milliard dollardan hem artyk maliýe serişdeleriniň özleşdirilmegi göz öňünde tutulýar. Bu barada şu ýylyň başynda resmi derejede yglan edildi.
Turkmen gurluşykçylarynyň orny
“Türkmengurluşyk-2010” halkara sergisine gatnaşmak üçin hasaba alnan kompaniýlaryň arasynda türkiýeli, orsýetli, fransiýaly, germaniýaly, gresiýaly, eýranly, awstriýaly, italiýaly, britaniýaly, hytaýly, finlýandiýaly, şeýle-de gazagystanly hem özbegistanly kompaniýalar bar.
Serginiň resmi internet saýtynda çap edilen sanawa görä, Türkmenistan tarapyndan gatnaşýanlaryň arasynda “Türkmen mahabat”, “Arwana” we “Halal ýol” ýaly türkmen kompaniýalarynyň atlary hem agzalýar.
“Türkmengurluşyk 2010” sergisine gatnaşjaklaryň arasynda “Komatsu”, “Aziýa hyzmatdaş Wolwo”, “Uraltrak”, “Zeppelin” ýaly Türkmenistanda işleýän daşary ýurt kärhanalary hem bar.
Serginiň internet saýtynyň maglumatynda Türkmenistanyň gurluşyk pudagynda hususy sektoryň paýynyň, ýagny türkmen gurluşykçylarynyň sanynyň gitdigiçe ösýänligi bellenilýär.
Maglumatda Aşgabadyň günbatarynda we Abadan şäherinde 15 sany köp gatly ýaşaýyş jaýynyň gurluşygy boýunça “Ak tam”, “Doganlar” we “Ajaýyp bina” kompaniýalary bilen şertnamalaryň baglaşylanlygy hem habar berilýär.
“Türkmengurluşyk” sergisiniň guramaçylaryndan Irina Dmitriýewa türkmen kärhanalarynyň Aşgbatda geçirilýän halkara konferensiýalaryna gatnaşýanlygyny, emma, adatça, sanawa iň soňky pursatda goşulýanlygyny habar berdi.
Türkmenistanda hususy eýeçilik sektorynyň ösüşine uly üns berilýänligi ýurduň Gurluşyk ministrliginiň resmi maglumatlarynda hem bellenilýär. Emma türkmen gurluşykçylary tarapyndan alnyp barylýan proýektlere degişli sanlar görkezilmeýär.
Ýurtda alnyp barylýan iri proýektleriň daşary ýurt kompaniýlaryna tabşyrylmagy dowam edýär. Hususan-da, onlarça million dollarlyk iri proýektleriň ençemesi şu ýylyň başynda şertnama baglaşan Türkiýäniň “Polimeks” kompaniýasyna tabşyryldy.
“Polimeks” 2011-nji ýyla çenli Aşgabatda medeniýet we dynç alyş merkezini, Konstitusiýa monumentini, Harby instituty we ýene birnäçe harby edara jaýlaryny gurar, şeýle-de Bitaraplyk diňini göçürer, täze hökümet tribunasyny gurar.
“Polimeks” 14-nji iýulda türkmen hökümetiniň garamagyna teklip eden proýektleriniň çäginde howany görkezýän termometr monumenti ýaly özboluşly obýektleri hem gurmak islegini mälim etdi.
Halk üçin bähbitli obýektler
Prezident G.Berdimuhamedow önümçilik we tehniki pudaklarda gurulýan desgalaryň gurluşygyna maýa goýumlaryny ýatyrmagyň ileri tutulýan ugur boljagyny yglan edipdi. Ýaşaýyş jaý gurluşygy hem hökümetiň üns merkezinde.
9-njy awgustda gurluşyk boýunça geçirilen maslahatda, hususan-da Aşgabatdaky köp etažly jaýlary bejermek we jaýlaryň ýykylmagy göz öňünde tutulýan adamlar üçin ýaşaýyş jaýlaryň gurluşygyny tizleşdirmek tabşyrygy berildi.
Jaý meselesi halk üçin iň möhüm zerurlyk hasaplanýar. Emma ýurtda gurluşyk pudagynda milliardlarça dollarlyk pul sarp edilýärkä, ilatyň jaý üpjünçiligi meselesiniň çözülmän galýanlygyny Türkmenistanyň ýaşaýjylary gürrüň berýärler.
Balkan welaýatynyň ýaşaýjysy Nurgeldiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, ýaşaýyş jaýlary Türkmenbaşyda we Balkanabatda gurulýar, “emma gurulýan jaýlar halal zähmedi bilen gün görýän adamlar üçin satyn alardan has gymmat”.
Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew ýurtda raýatlaryň jaý edinmek mümkinçiligine juda pes baha berýär. Onuň sözlerine görä, şäher gurluşygy sebäpli hususy eýeçilikdäki jaýlary ýykylan we indi ýykyljak raýatlar üçin jaýsyz galmak howpy hem dowam edýär.
Şol bir wagtda-da Türkmenistanda ýaşaýyş jaý gurluşygy ýokary oňaýlykly gymmatbaha jaýlaryň gurulmagyna gönükdirilýär. Şu aýyň başynda Aşgabatda umumy bahasy ýarym milliard dollarlyk sosial-durmuş maksatly jaýlaryň gurluşygynyň başlananlygy türkmen metbugatynda aýdyldy.
Ýakynda çap edilen Türkmenistanyň döwlet mediasynyň maglumatlarynda täze guruljak binalaryň aýratynlygy hökmünde olarda bir otagly jaýlaryň düýpden bolmajakdygy aýdyldy.
Türkmenitanyň gurluşyk syýastynda Awaza syýahat zonasy hem esasy orunlaryň birini eýeleýär. 6-8-nji sentýabrda Awaza milli syýahat zonasynda birinji halkara konferensiýasy geçiriler.


text:
Owganystanda ýaşaýan etniki türkmenleriň topary Türkmenistanyň ýaragly güýçleri dawaly territoriýany almagy dowam etdirse, onda özleriniň açlyk yglan etjekdigi barada haýbat atdylar. Bu sebitdäki etniki türkmenler gürrüňi gidýän territoriýanyň özlerine degişlidigini öňe sürýärler.
Owganystanyň demirgazygyndaky Garkyn etrabynyň ýaşaýjylary Amyderýada emele gelen “adadaky öz territoriýalaryny türkmen güýçleriniň basyp alýandygyny” aýdýarlar. Amyderýa Owganystanyň we günorta-gündogar Türkmenistanyň arasyndaky serhediň bir bölegi diýip hasaplanylýar.
Bu barada Azatlyk Radiosynyň Kabuldaky habarçysy Şamerdanguly Myrady demirgazyk Owganystanyň Jowuzjan welaýatynyň Garkyn etrabynyň arçyny we oba geňeşiniň başlygy Gulamresul Karýedar bilen söhbetdeş boldy.


text:
Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň Daşary işler ministri Raşid Meredowa Hazar deňziniň dawaly ýangyç ýataklary boýunça Azerbeýjany Halkara arbitraž sudyna bermegi tabşyrdy.
Düýbi Bakuwda ýerleşýän «Caspian Barrel» atly barlaglar merkeziniň direktory, energiýa meselesi boýunça bilermen Ilhan Şabanow Türkmenistan bilen Azerbeýjanyn arasyndaky territorial meseleleri Halkara sudunda çözmek barada türkmen prezidentiniň beren bu soňky görkezmesine käbir analitikleriň güneşli gün ýyldyrym çakmasy ýaly reaksiýa bildirendiklerini aýtdy.
Anna günki hökümet maslahatynda Hazardaky jedelli territorialar boýunça 16 gezek ikitaraplaýyn gepleşikleriň geçirilendigini aýdan prezident Berdimuhamedow, bu gepleşikleriň netijesiz tamamlanmagynda Azerbeýjan tarapyny aýyplady, ýagny, ol: «Biz şu mesele boýunça on alty gezek ikitaraplaýyn gepleşikleri geçirdik. Ýöne häzire çenli bu meseläni çözüp bilmeýäris… Esasan hem Azerbeýjanyn bu meselä öz garaýşy sebäpli uzak wagtdan bäri çözülmän gelýär»-diýdi.
Türkmen lideri SSSR döwründe şol wagtky Sowet hokümetiniň karary esasynda deňizdäki häzirki Serdar diýlip atlandyrylýan energiýa ýatagynyň Türkmenistana degişli diýlip ykrar edilendigini tekrarlamakdan hem ötri, ol Serdar ýatagyndan birneme aňyrdaky Omar we Osman ýataklaryny hem Türkmenistana degişli diýip hasaplaýandyny belledi.
Azerbeýjan hem özüniňki hasaplaýar
Ýöne azerbeýjanly ekspert Ilhan Şabanow radiomyza beren interwýusynda Azerbeýjanyn hökümetiniň hem şol köne Sowet dokumentlerine salgylanmak bilen, jedelli Omar, Osman we Serdar ýataklaryny özüniňki hasaplaýandygyny aýtdy. Şabanowyň aýtmagyna görä, Britaniýanyň «Britiş Petrolium» ýaly käbir kompaniýalarynyň bu ýataklarda özleşdiriş işlerine başlamaklary hem tötänleýin däl. Munuň üçin Azerbeýjan tarapy öz döwründe bu daşary ýurt kompaniýalaryna ýeterlik esaslary görkezmeli bolupdyrlar.
«Azerbeýjanyň we daşary ýurtlaryň inwestorlary şu 2009-njy ýylyň 1-nji apreline çenli döwürde Hazardaky bu jedelli ýataklary özleşdirmek işlerine 21 milliard dollar maýa ýatyrdylar. Degerli esaslar bolmasa, hiç kim gözüni ýumup, şeýle kop milliardlyk inwestisiýalary ýatyrmasa gerek. Bu babatda 1994-nji ýylda käbir daşary ýurt inwestorlary bilen ýörite kontrakta gol çekildi we daşary ýurt inwestorlary şol kontrakt esasynda-da işläp başladylar. Şonda bu kompaniýalar bu ugurda Azerbeýjanyn görkezen delilleri bilen ylalaşdylar» diýip, analitik Şabanow belledi.
Günbatar üçin oňaýsyz
Käbir analitikleriň pikiriçe, Azerbeýjan bilen Türkmenistanyň arasynda Hazar deňziniň durumy bilen baglanyşykly meselede dawalaryň ýüze çykmagy NABUCCO proýektine gyzyklanma bildirýän Günbatar üçin hem bähbitli bolmaz. Hazardaky jedelli territorial meseleleri çözmekde Azerbeýjan tarapynyň eglişige gitmezliginiň sebäbini Türkiýänin «Gazy» uniwersitetiniň professory, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Mehmet Seýfettin belli bir derejede Azerbeýjan bilen Orsýetiň gatnaşyklarynyň ýakynlaşmagynda görýär.
«Azerbeýjan bilen Orsýetiň soňky döwürdäki gatnaşyklaryna syn etsek, Türkmenistanyň ýagdaýy şeýle bir ýeňil däl ýaly görünýär. Meniň pikirimçe, edil häzir Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasyndaky gatnaşyklar ozalky derejesini ýitirdi. Ýagny, olaryň gatnaşyklary bu problemany çözmekligiň başky etapyndaky ýaly derejede ýokary däl. Soňky iki ýylyň dowamynda Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasyndaky gatnaşyklar gowulaşdan hem bolsa, soňky wagtlar Azerbeýjan bilen Orsýetiň arasynda gowulaşýan gatnaşyklar Hazar basseýni boýunça Türkmenistan bilen Azerbeýjanyň arasynda alnyp barylýan diplomatik çärelere we prosesslere öz ýaramaz täsirini ýetirýär» diýip, Mehmet Seýfettin Azatlyk radiosyna beren interwýusynda öz garaýşyny mälim etdi.
Ýöne Bakuwdaky «Caspian Barrel» atly barlaglar merkeziniň direktory, energiýa meselesi boýunça bilermen Ilhan Şabanow Mehmet Seýfettiniň bu garaýşy bilen ylalaşmaýar. «Meniň pikirimçe, Azerbeýjanyn häkimiýetleri Orsýet bilen bar bolan gowy gatnaşyklara garamazdan, özleriniň perspektiw strategik syýasatlarynda hiç haçan haýsydyr bir ýurduň tarapyny tutup çykyş etmezler. Beýleki tarapdan bolsa, Azerbeýjan hemişe energiýa resurslaryny diwersifikasiýa etmekligiň tarapyny tutup gelýär. Ýurduň häkimiýetleri diňe bir eksport ediji ýurt bolmak barada däl, eýsem Gazagystan we Türkmenistan ýaly ýurtlaryň tebigy gazyny dünýä bazaryna geçiriji tranzit ýurdy bolmaklyga-da Ýewropa Birleşigini we Waşingtony ynandyryp gelýärler» diýip, Şabanow ýagdaýa baha berdi.
Analitik Ylhan Şabanow Hazaryň dawaly territorial meselelerini Halkara sudunda çözmek barada Türkmenistan tarapynyň gelen kararyna Azerbeýjanyň hökümetiniň oňyn reaksiýa bildirendigini we halkara sudunyn çykarjak islendik bir kararyny azeri hökümeti hem razylyk bilen kabul eder diýip garaşýandygyny belledi.


text:
Şu gün Brýusselde NATO agza ýurtlaryň goranmak we daşary işler ministrleri indiki on ýyl üçin goranyşyň “strategiki konsepsiýasyny” düzmek üçin gepleşiklere başladylar.
Gepleşikleriň dowamynda ýaranlygyň geljekde ýüzbe-ýüz boljak internet we raketa hüjümlerine garşy göreşi maslahat edilýär. Duşuşykda NATO-nyň täze strukturasy hem kesgitlener.
NATO-nyň baş sekretary Anders Fog Rasmussen 28 döwletden ybarat ýaranlygy has täsirli etmek pikirini öňe sürdi: “NATO agza ýurtlaryň 900 million ilatyny hüjümlerden goramak boýunça esasy missiýa hiç haçan üýtgemez. Emma dünýäniň täze howplaryna täze goranyş ýollary bilen çemeleşmeli”.
ABŞ-nyň resmileri we Rasmussen NATO agza döwletleri dünýä krizisi sebapli goranyş üçin çykdaýjylary köp azaltmazlyga çagyrdylar.


text:
7-nji iýulda Abadan şäheriniň golaýynda ýerleşýän harby ammarlarda bolan partlamadan soň, adatdan daşary ýagdaýyň döreden zyýanyny aradan aýyrmak barada ýurtda döredilen ýörite hökümet topary tarapyndan ilata kömek bermekde birnäçe işler amala aşyrylýar.
Ýaralananlary “Tiz kömek” maşynlary bilen Aşgabadyň, Gökdepäniň keselhanalaryna, öýsüz galanlary bolsa Gökdepäniň etrap merkezindäki çagalar baglaryna, mekdeplere, Aşgabadyň myhmanhanalaryna, ýokary okuw mekdepleriniň umumy ýaşaýyş jaýlaryna ýerleşdirdiler.
Abadan şäheriniň ýaşaýjysy Sonanyň aýtmagyna görä, kömek üçin döredilen meýdançalarda öýsüz-emläksiz galanlara azyk önümleri, agyz suwy mugtuna berilýär. Şäheriň ilatyna sisternaly maşynlarda agyz suwy getirilýär. Abat galan jaýlara elektrik togy, tebigy gaz berlip başlanypdyr. Weýran bolan jaýlarda heniz, elektrik togy, gaz turbalary dikeldilmändir.
Zaýa bolan jaýlarda dikeldiş işlerini geçirmek barada döwlet çäreleri yglan edildi. Emma köpler öz jaýyny özi bejermek barada aladalanýar. Hakimlikleriň işgärleri bolsa bazarlara aýlanyp, hususy dükanlaryň eýelerine döwlen aýna-gapylaryny gysga wagtda bejerip, hiç bir zeper ýetmedik ýaly görnüşe getirmelidikleri barada görkezme beripdirler.
Sonanyň ýene gürrüň bermegine görä, şäherde bar bolan mekdebe, çagalar bagyna uly zeper ýetenligi sebäpli, çagalaryny öýde saklaýan ene-atalara: “Çagalaryňyzy nirä tabşyrsaňyz tabşyryň-da, işe çykyň” diýip, 8-nji iýulda bu ýere gelen Türkmenistanyň Mejlisiniň başlygy Akja Nurberdiýewa görkezme beripdir.
Her ädimde diýen ýaly, polisiýa işgärleri nobatçylyk çekýärler. Eýesiz galan öýler ogurlyk-jümrülikden goralýar. Partlamanyň indi gaýtalanmak howpunyň ýokdugy barada harby işgärler ilat arasynda düşündiriş işlerini geçirýärler.
Partlama netijesinde dükanlara hem zeper ýetdi.
8-nji iýulda, günortadan soň, şäherde awtobus gatnawyna rugsat berildi. Ilat köpçüligi Aşgabadyň bazarlaryna gidip, azyk önümlerini alyp gelýärler. Partlamadan soň, aşa yssy howada elektrik togunyň iki günläp kesilmegi bilen öýlerde-de, dükanlarda-da bar bolan azyk önümleri zaýalandy. Goňşy obalardan heläkçilige uçramadyk adamlar öz hususy maşynlarynda gawun-garpyz, çörek we başga-da azyk önümlerini, haýyr-sahabat diýip, heläkçilik çekenlere getirip berdiler.
10-njy iýulda geçen hökümet maslahatynda döwlet baştutany zyýan çeken ilata kompensasiýalar tölemek barada, häzirki Abadan şaheriniň ornunda täze döwrebap şäher gurmak barada aýdyp geçdi. “Emma döwlet derejesinde edilýän gürrüňler iş ýüzünde örän haýal görünýär. Öýsüz, öý goşsuz galanlar bolsa müňlerçe” diýip, Sona nygtaýar.
“Ölenler barada anyk maglumatlar bilemzok. Ölüm-ýitim az bolmady” diýip, Sona keselhanalarda ýatan ýaralylara gan ýetmezçiligi sebäpli, meýletinçilerden gan tabşyrmagyň haýyş edilýändigini hem gürrüň berdi.
Ilatyň şeýle-de ýetde-gütde günde ýaşaýandyklaryny aýdyp, ol, bu hadysa bilen baglanyşykly, dikeldiş işlerine döwlet tarapyndan gyssagly üns berilmegine umyt bilen garaşýandyklaryny sözüniň üstüne goşdy.
Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.


text:
Britan metbugaty Muammar Kaddafiniň hökümet wekiliniň liwiýa lideri üçin çykyş strategiýasyny çelgilemek maksady bilen Londonda bolandygyny ýazýar.
Habarlarda Kaddafiniň ogly Saif al-Yslamyň uly kömekçisi Mohammed Ysmaýylyň golaýdaky sapary mahylynda britan resmileri bilen gepleşik geçirendigi aýdylýar.
Emma Britaniýanyň Daşary işler ministrligi bu habarlary tassyklamady.
Liwiýa hökümetiniň wekiliniň Londona sapary baradaky tassyklanmadyk habarlar Kaddafi režiminiň uly resmileriniň birnäçesiniň gaçan wagtyna gabat geldi.


text:
Şu gün Azerbaýjanyň Goranmak ministrligi geljek aýda Amerikanyň Birleşen Ştatlary bilen bilelikde geçirilmegi planlaşdyrylan harby türgenleşigiň yza süýşürilendigini mälim etdi. Goranmak ministrligi munuň anyk sebäbi barada hiç hili maglumat ýaýratmady.
Ýöne ýakynda Azerbaýjanyň käbir ýokary derejeli resmileri Birleşen Ştatlaryň Daglyk-Garabag konflikti boýunça eýeleýän häzirki pozisiýasyndan özleriniň nägilediklerini mälim edipdiler.
Geçen hepde Azerbaýjanyň prezidentiniň komekçisi hem Birleşen Ştatlaryň araçyllyk rolunda tarapgoý hereket edýändigini aýdyp, çykyş edipdi.


text:
Eýranda içalyçylykda hem milli howpsuzlyga garşy jenaýatlarda alym Kian Taýbahşa bildirilýän günäleri ABŞ esassyz hasap edýär.
Eýran hem amerikan graždanlygy bolan alymy prezident saýlawlarynyň netijeleriniň garşysyna iýun aýynda geçirilen demonstrasiýa gatnaşyjylaryň garşysyna dowam edýän prosessleriň birinde sud edýärler.
ABŞ-nyň Döwlet departamentiň wekili Ian Kelli, “Biz oňa bildirilen aýyplamany esassyz hasap edýäris, ony azat etmäge çagyrýarys. Ol Eýran hökümetine hem Eýranyň milli howpsuzlygyna hiç hili howp abandyrmaýar. Geçirilen saýlawlarda ol düýbünden hiç hili rol oýnamady” diýdi.


text:
Owganystanyň prezidentiniň metbugat wekili duşenbe güni söweşiji Hezb-i-Yslam toparynyň wekilleri bilen prezident Karzaýyň duşuşanlygyny aýtdy.
Prezidentiň wekili Waheed Omer bu duşuşygyň Hezb-i-Yslam topary bilen pikir alyşmakdan ybarat bolanlygyny belledi.
Hezb-i-Yslam Karzaýyň hökümetine garşy göreş alyp barýan gozgalaňçy toparlardan biridir.
Ýokary derejeli hökümet wekili Hezb-i-Yslam toparynyň delegasiýasyna öňki premýer-ministr Kutbutdin Helalyň ýolbaşçylyk edilenligini aýtdy.
Helal häzirki döwürde Hezb-i-Yslam toparynyň ýolbaşçysy Gulbettin Hikmetýaryň orunbasary wezipesini eýeleýär.
Bu toparyň Owganystanyň gündogarynda we demirgazygynda NATO we Owgan hökümetine garşy göreş alyp barýanlygy aýdylýar.


text:
Aşgabat, 10.02.2015. “Türkmenportal”.
Ýakynda Ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýyş mekdebinde koreýanyň Phençhon şäherinde sportuň ýurdumyz üçin täze görnüşi — şort-trek boýunça “Dreamprogram” okuw maksatnamasynyň çäklerinde geçirilen ýetginjekleriň halkara synag bäsleşiginde Türkmenistana ilkinji medallaryň ähli görnüşini gazanyp beren türgenleri hormatlamak dabarasy boldy.
Türkmenistanyň Döwlet habarlar agentliginiň berýän habaryna görä, sportuň şu görnüşi boýunça gönüden-göni ýaryşlaryň geçirilmegine getiren gysga ýodada konkide çalt typmak boýunça sport okuwlary 2018-nji ýylda Koreýa Respublikasynda geçiriljek gyşky olimpiýa oýunlaryna taýýarlygyň çäklerinde guraldy. “Dream program” maksatnamasy 13-den 17 ýaşa çenli bolan ýetginjeklere nivetlenen lyža sporty, snoubording we figuralaýyn typmak boýunça okuw derslerini özünde jemleýär. Bu okuwlar Hindistandan, Katardan, Indoneziýadan, Urugwaýdan, Ýemenden, Paragwaýdan, Ugandadan, Türkmenistandan we beýleki döwletlerden ýüzlerçe wekilleri ýygnady.
Biziň ýurdumyza üç türgen wekilçilik etdi we olaryň ählisi Watanymyza medally dolandy. Ýaryşlar 500 metr aralyga geçirildi. Türkmen toparynyň düzüminde bu aralygy 55,13 sekuntda geçen Pena Ataýew altyn medaly eýeledi.
Kümüş baýragy Sakina Gulamalyýewa gazandy, Kuwwatmyrat Agamyradow bolsa hormat münberiniň üçünji basgançagyna bolsa çykdy.
Baýrakly orunlary eýelänleň üçüsi hem Ýaş olimpiýaçylary taýýarlaýyş mekdebiň okuwçylarydyr. Olar bu ýerde Aýhanym Gulamalyýewanyň ýolbaşçylygynda türgenleşýärler. Koreýa Respublikasynda türkmen toparyna ýolbaşçylyk eden Ýana Wahitowany hem belläp geçmek gerek. Onuň köp ýyllyk tälimçilik tejribesi sportuň şu görnüşi boýunça ýaryşlarda ilkinji halkara üstünligini gazanmaga kömek etdi.
Phençhandaky türgenleşik okuwlary barada aýdylanda, olar iň abraýly halypalaryň ýolbaşçylygynda geçirildi. Olaryň hatarynda Koreýa Respublikasynyň at gazanan tälimçisi, şort-trek boýunça öz ýurdunyň köp gezek çempiony, ýaş şägirtlerine az bolmadyk sport syrlaryny öwrenen Kim Sung Han bar.


text:
Kosowanyň premýer-ministri Haşim Taçi Kosowadaky parlament saýlawlary ýurtda demokratiýanyň ösýändigini görkezýär diýýär.
Kosowalylar 8-nji iýunda geçirilýän irki parlament saýlawlarynda maýda dargadylan kanun çykaryjy guramanyň täze agzalaryny saýlamaly.
Taçi üçünji möhlete premýer-ministr bolmaga ymtylýar. Kosowanyň Azat ediş goşunynyň öňki syýasy serkerdesi bolan Taçi Kosowanyň Demokratk partiýasyna ýolbaşçylyk edýär.
Synçylar, ýurtda ykdysady ösüş bolmansoň, adamlaryň lapykeçdigini aýdýarlar. Kosowada işsizligiň resmi görkezijisiniň 35 prosent çemesidigi aýdylýar.


text:
Halk arasynda ýedi ýylyň aýraçylygy diýen düşünje bar. Aslynda 7-lik keramatly sanlardan biri saýylýar.
7 san
7-lik san bilen baglanyşykly aýdylýan pikirler örän köp. 1976-njy ýylda çap bolan “Türkmen diliniň frazeologiki sözlüginiň” 175-176-njy sahypalarynda ýedilige degişli 14 mysal getirilýär.
Klassyky edebiýatymyzda hem 7-lik köp gezek agzalýar. Özem beýlekilere garanda, 7-lik bilen gelýän düşünjeleriň ençemesinde takyk görkejizi ýa-da alamat bar. Meselem, arap alymlary älemi 7 guşaklyga bölüpdirler. Ýedi gat Ýer we ýedi gat asman diýipdirler. Şeýle hem olar ýedi yklymyň, ýagny klimat – atmosferanyň gatlagy bar hasap edipdirler.
Ýedi güni hem takyk jemleýji san diýip alyp bolar. Adamzat ýedi güni bir hepde diýip atlandyrýar. Olar 7 günde bir bütewiligi görüpdirler.
Käte ýedilikler takyk sana hem daýanyp duranok. Meselem, mukaddes Zeburdaky Süleýman pygamberiň nakyllarynda “Hakykatyň ýedi sütüni”, “Hikmetiň ýedi sütüni”, “Öýüň ýedi sütüni” ýaly düşünjeler bar. Ol ýediligiň nireden alnandygy barada dürli pikirler dowam edýär.
Aýraçylyk möhleti
Dessanlarda hem halk arasynda ýaşap gelen düşünjä görä, aýraçylygyň soňky möhleti ýedi ýyl bolarmyş.
Meselem, Tahyr Zöhreden ýedi ýyllap aýrylyşýar. Tahyr ýedi ýylyň aýraçylygyndan geleninde, öz Zöhresine şeýle ýüzlenýär:
"Ýedi ýyl çekdim pyrkatyň,
Zöhre janym, oýanmazmyň?"
Bu mesele “Şasenem-Garyp” dessanynda has dartgynly bolup, Garyp ýedi ýylyň aýraçylygyndan, iň soňky möhletde, soňky gijede Şasenem gyzyň ýanyna gelýär.
Şasenemiň ýoluna çykanynda, özüne meýil bildiren gyza garap, Garyp şeýle diýipdi:
"Ýedi ýyldyr, ýola garap aglagan,
Saňa köňül bersem, onda ýar aglar."
Şeýle ýagdaý nazara alnyp, halk arasynda: “Çyn aşyklar ýedi ýylda gowuşar” diýen örän ýörgünli düşünje peýda bolupdyr. Kim çyn aşyk bolsa, ýedi ýylda öz magşugyna gowuşýarmyş.
Uzak döwür hem täsir
Näme üçindir, aýraçylygyň möhletini ýedi ýylda jemleýärler. Sebäbi “Ýaryndan aýrylan ýedi ýyl aglar, ýurdundan aýrylan – ölýänçä” diýen nakyl bar. Ýaryndan aýrylanyň ýedi ýyl geçenden soňra köşeşmegi mümkin. Biz klassyky edebiýata seretsek, hakykatdanam olardaky aşyklar ýedi ýylyň dowamynda, iň bolmanda şol möhletiň soňky gününde, hatda soňky gijesinde, ýedi ýylyň dolmagyna sähelçe wagt galanda, biri-birine gowuşýarlar.
Eýsem bu kanunmy? Ýok, kanun däl, belki, möhüm şert bolsa gerek. Eger ýaryndan aýrylan ýedi ýylyň dowamynda hökmany suratda öz ýaryna gowuşmasa, ol özgerýän, başga adama öwrülýän bolsa gerek. Başgaça aýdylanda, ýedi ýyl geçenden soň, ol öňküligini ýitirýär, özgerýär hem başga adama öwrülýär diýmek mümkin.
Bu aýylganç hakykat köp gezek synagdan geçen bolmaly. Diýmek, adam öz ýary üçin ýedi ýylyň dowamynda aglaýar, Watan üçin bolsa ölýänçä.
Watan meselesi
Gynasak-da, uzak döwrüň dowamynda Watandan aýralyk meselesi-de durguşýar. Elbetde, Watanyny hiç kim hiç wagt ýadyndan çykarmaz. Nakylda aýdylyşy ýaly, bu tä ölýänçäň däl, öleniňden soň hem ol arzuw-hyýaly nesiller dowam etdirýär.
Owganystandan bolan türkmenler bilen gürleşip görüň. Olaryň her biri öz ata-babasynyň gadymky mekanyny, bir mahalky göçüp giden topragyny hormat bilen ýatlaýar.
Bu ýagdaý, aýratyn-da, Amerika Ýer böleginde güýçli. Ol ýerde ýaşaýanlar: “meniň garry atam pylan ýurtdan gelipdir, garry enem bolsa pylan ýurtdan” diýip, geçen ýüzýyllyklaryň gürrüňini edýärler.
Şeýle-de bolsa, garry mekana dolanýan az. Biz ýene Owganystandan bolan ildeşlerimizi ýatlasak, ol ýerde örän galagoply hem dartgynly durmuşyň dowam edýändigine garamazdan, ata Watana göçüp gaýdýan ýa-da göçmek isleýän örän az.
Bu Eýranda we beýleki ýurtlarda ýaşaýan ildeşlerimize-de degişli. Megerem, uzak wagt, ýyllaryň täsiri, ýerli däp-dessurlar adamy şol ýere örkleýän bolarly.
Watan hakda gürrüň
Ildeşiň bilen Watany ýatlamak nähili ýakymly. Mundan hoş, mundan täsirli söz ýok. O gürrüňe başlaňsoň, saklanmak mümkin däl.
Daşary ýurtdakylar ene dilinde gepleşýärler, öz topragyny çakdan aşa söýýärler. Gürrüňiň täsirinden, olar Watandan düýn aýrylyşan ýaly. Her kimde öz topragynyň iýr-iýmişine, däp-dessuryna buýsanç bar. Ýöne aradan wagt geçeni bildirýär. Ata mekan olar üçin bir wagt bolan ýaly, ýatlamalaryň bary geçmişe öwrülen ýaly. Ondan: “Yzyňa dolanmak niýetiň ýokmy?” diýip soramakdan çekinýärsiň. Sebäbi ol saňa-da şol soragy berýär.
Ýedi ýylyň aýraçylygy diýen ýowuz kanun ýadyňa düşýär. Aradan ýedi ýyl geçen bolsa, adam öz ýaryna-ha däl, Watanyna-da dolanyp bilmeýär. Ata Watanda bolsa ogul-gyz ýetmezçilik edýär.
Hudaýberdi Hally, ýazyjy. Bu ýerde aýdylanlar awtoryň şahsy pikiri.