text:
Ysraýylyň Gazada amala aşyran täze hüjümleriniň netijesinde ölen palesitinalylaryň sany 800-den aşdy.
Palestinanyň adatdan daşary ýagdaýlar boýunça gullugynyň metbugat wekili Aşraf al-Kudra, 25-nji iýulda Gazanyň günortasyndaky Deir-el-Balah şäherçesindäki ýaşaýyş jaýyna edilen howa hüjüminde iki ýaş zenan öldürildi diýdi. Ysraýyl Gazadan atylýan raketalary ýok etmek üçin alyp barýan kampaniýasynyň çäginde 18 gün bäri hüjümlerini dowam etdirýär.
Ýurduň günortasyndaky Han Ýunis şäherine edilen hüjümde ýaralanan iki adamyň hem aradan çykmagy netijesinde Ysraýylyň kampaniýasy esasynda ölen gazalylaryň sany 804-e ýetdi.
24-nji iýulda parahat ilatdan ýüzlerçe adamyň bosgunlyk soran ýeri – Birleşen Milletler Guramasynyň Gazadaky gonalgasyna Ysraýylyň uran zarbasy netijesinde hem 15 palestinaly öldürilip, şeýle-de 200 sanysy ýaralandy.
Bu aralykda, okkupirlenen Günbatar kenardaky birnäçe müň ýaşaýjy Ysraýylyň Gazada amala aşyrýan hüjümlerine garşy 24-nji iýulda demonstrasiýalar geçiren mahaly bolan gapma-garşylyklarda ysraýylly esgerler palestinaly üç protestçini atyp öldürdiler, şeýle-de takmynan 100 çemesini hem ýaraladylar.


c: text/html

text:
23-nji awgustda Aşgabadyň Parahat-7 mikroraýonyndaky ýaşaýyş jaýlarynyň biriniň ýaşaýjylary öz öýleriniň aýnasyndaky sowadyjy enjamlarynyň (kondisionerleriniň) özlerinden birugsat aýrylmagyndan nägilelik bildirip, protest geçirdiler.
Bu çärä onlarça ýaşaýjylar bilelikde garşylyk görkezdiler we häkimiýetleriň getiren kran ulagynyň öňünde durup, oňa böwet bolansoňlar, ýagdaý üýtgedi. Netijede häkimiýetler split-sistemalary doly aýyrman, olaryň käbirlerini jaýlaryň B.Annanow köçesine bakýan diwaryndan jaýyň arka ýüzüne geçirip, geçirip bolmajaklaryny-da jaýyň diwarynda dikligine bir setire düzüp, olaryň diňe ýüzüni ýapmaly diýen karar geldiler.
Häkimiýetleriň Parahat-7 mikroraýonyndaky split-sistemalary aýyrmak synanyşyklarynyň sebäpleri barada resmi düşündiriş berilmese-de, bu çäräniň prezidentiň şol jaýlaryň ýerleşýän köçesinden geçmeginiň ähtimaldygy bilen baglanyşdyrylýar. Bu barada split-sistemalary aýyrmaga gelen häkimiýet wekilleri hem özara gürrüňdeşlikde aýdýarlar.
Bilimler we ýaşlar güni bolan 1-nji sentýabrda B.Annanow we Oguzhan köçesiniň çüňkünde gurluşygy tamamlanyp barýan saglygy dikeldiş merkezli okuw-terbiýeçilik toplumynyň açylyş dabarasyna prezidentiň gatnaşmagyna garaşylýar. Şol sebäpden häzirki wagtda onuň ýerleşýän töwereklerindäki köçeleri, jaýlary abadanlaşdyrmak işleri alnyp barylýar.
Soňky ýyllarda prezidentiň saparlarynyň öňüsyrasynda onuň barjak ýerlerini abadanlaşdyrmak ýoň boldy. Prezidentiň barýan ýerleriniň töwereklerindäki binalaryň fasadlary reňklenilýär, ýanýodalardyr, köçeler remont edilip, käbir ýerlerde bolsa täzeden asfalt düşelýär. Köçeleriň gyralaryndaky basketler hem dürli-dürli görnüşli we reňkli güller bilen bezelýär. Bir tarapdan bu iş şol ýerleri özgerdýärem. Birnäçe ýyllap abadanlaşdyrylmadyk köçeleriň, binalaryň töwerekleri gysga wagtyň içinde tanalmaz derejede üýtgeýär.
Emma şol bir wagtda bu özgerişler ýaşaýjylara birnäçe kynçylyklary-da döredýär. Şolaryň iň bellileri hem ýaşaýjylaryň kondisionerleriniňdir split-sistemalarynyň aýrylmagy. Şeýle-de hemra antennalarynyň hem üçeklere geçirililmegi.
Geçen ýyl paýtagtyň Parahat-6 mikroraýonynda hem Oguzhan köçesiniň ugrundaky köpgatly ýaşaýyş jaýlarynyň split-sistemalary köçä bakyp duran diwarlaryndan aýryldy. 1-2ýyl mundan ozal tamamlanan Magtymguly prospektiniň ugrundaky köçä golaý ýerleşen jaýlaryň diwarlary abadanlaşdyrylanda hem olardaky split-sistemalar aýrylypdy.
Prezidentiň gatnaşmagyndaky dabaraly çäreler sebäpli gyssagly geçirilýän “abadanlaşdyryş” işleriniň ýaşaýjylar üçin ençeme kynçylyklary döredýändigini aşgabatlylar gürrüň berýärler. Split-sistemalaryny ýaşaýan jaýlarynyň fasadyndan aýrylmaly edilen ýaşaýjylar tomus günleri split-sistemalaryndan mahrum bolmazlyk üçin split-sistemalaryny jaýyň podýezdlerinde, ýagny girelgelerinde goýmaly bolýarlar. Girelgelerde goýlan split-sistemalary 30 mikroraýonda, Parahat mikroraýonlarynda görmek bolýar.
Kähalatda bolsa prezidenti garşylamak boýunça gurnalýan bu hili işleriň netijesinde ýaşaýjylar käbir çäklendirmelere uçraýarlar. Mysal üçin, paýtagtyň aeroportunyň täze terminalynyň gurluşygy tamamlanandan soň bu ýerdäki Kosmonawtlar bulwary köçesi boýunça adaty raýatlar üçin hereket çäklendirildi.
Täze terminalyň töwereklerindäki ýaşaýyş jaýlaryň diwarlary ak reňkli, mer-mere çalymdaş görünýän gurluşyk materialy bilen örtülip, bu jaýlaryň ýaşaýjylary ady agzalan köçä pyýadalap çykyp bilmezleri ýaly ýörite haýatlar hem dikildi. Bu raýonda hem ýaşaýyş jaýlarynyň köçä bakyp duran diwarlaryndan split-sistemalar aýrylyp, hemra antennalary üçege çykaryldy.
Ýurt baştutanynyň gatnaşmagynda geçirilýän çärelerde şol çäräniň golaýyndaky binalary aklamak hem ýoň boldy. Bu şu ýyl dörän ýagdaý. Ýokarda agzalan Parahat-7 mikroraýonynyň ýaşyl reňkli ýaşaýyş jaýlarynyň, Oguzhan köçesiniň ugrundaky birnäçe ýaşaýyş jaýlarynyň ak reňke boýalmagy muňa mysal bolup biler.
Özi-de bu abadanlaşdyryş işleriniň köpüsi ýüzleý alnyp barylýar. Ýaşaýyş jaýlarynyň köpüsiniň, esasan, köçä bakyp duran diwarlary remont edilip, olaryň arka ýüzüniň diwarlary abadanlaşdyrylmaýar. Bu hili işler geçirilende şol ýaşaýyş jaýlarynyň ýyladyş sistemalarydyr, suw geçirijileri abatlandyrylmaýar.
Şu ýylyň iýun aýynda paýtagtyň Görogly köçesiniň ugrunda «Gaýragoýulmasyz tiz kömek» merkeziniň we Kardiologiýa ylmy - kliniki merkezli hassahananyň, şeýle-de Görogly köçesi bilen A.Nyýazow şaýolunyň çatrygynda täze awtomobil köprüsiniň we ýerasty geçelgesiniň açylyş dabarasynyň öňüsyrasynda Görogly köçesiniň ugrundaky ýaşaýyş jaýlarynyň birnäçesiniň köçä bakyp duran tarapynyň diwarlary ak reňke boýalyp, arka ýüzüniň diwarlary öňküligine galdyryldy. Bu ýaşaýyş jaýlaryndaky ýyladyş we suw üpjünçiligi bilen bagly meselelere bolsa häkimiýetler tarapyndan üns berilmedi.
Şol bir wagtda hem kähalatda kimiň inisiatiwasy boýunça bu hili abadanlaşdyrmak işlerine buýruk berilýändigi hem näbelli bolup galýar. 23-nji awgustda Aşgabadyň Parahat-7 mikroraýonyndaky split-sistemalary aýyrmagy kimiň buýruk berendigini ýerli ýaşaýjylar anyklap bilmediler.
Çünki bu ýeriň ýaşaýjylary Berkararlyk etrap häkimligine jaň edip şikaýat edenlerinde, häkimlikde bu hili buýrugyň berilmändigini hem-de agzalýan inisiatiwanyň şol ýeriň öý hojalyk uprawleniýesinden çykýandygyny aýdypdyrlar. Öý hojalyk uprawleniýesiniň işgärleri bolsa “ýokardan gelen buýruk” diýen jogap bilen çäklenipdirler. Split-sistemalary aýyrmaga gatnaşan häkimiýet wekilleri bolsa bu işe ygtyýar berýän hiç hili dokument görkezip bilmediler.

robotstxt: allowed

filter: keep


text:
Owgan prezidenti Hamit Karzaý talyban jeňçileriniň paýtagt Kabula eden hüjümlerinden soň ýagdaýyň «kontrol astyndadygyny» aýdýar.
Owgan häkimiýetleri şähere edilen hüjüm mahalynda 9 adamyň, şol sanda 4 jeňçiniň öldürilendigini, 40 töweregi adamyň ýaralanandygyny aýdýarlar.
Bu hüjüm Owganystanyň prezident köşgüniň we birnäçe ministrligiň binasynyň golaýynda boldy.
Talyban bu hüjüme 20 nökeriniň şol sanda janyndan geçen bombaçylaryň hem gatnaşandygyny aýdýar.
Birleşen Ştatlaryň Owganystan we Pakistan boýunça ýörite wekili Riçard Holbruk şu gün Nýu-Delide žurnalistleriň öňünde çykyş edip, Talybanyň munuň ýaly zatlary etmeginiň geň däldigini, sebäbi olaryň ugur-ýoluny ýitiren adamlardygyny, bu hüjüm bilen olaryň ne aman galyp, ne-de eňip biljeklerini aýtdy.


text:
Birleşen Ştatlar Belarusda geçirilen saýlawlaryň ne azat, ne-de adalatly bolandygyny aýtdy.
Döwlet departamenti Ýewropada howpsuzlyk we hyzmatdaşlyk guramasynyň deslapky bahasyna salgylanyp, saýlawçylar üçin saýlap-seçmek mümkinçiliginiň çäklendirilmegi, saýlaw komissiýasynyň bitarap däldigi we dogry-düzüw ses sanaýyş düzgünleriniň ýoklugy sebäpli, bu saýlawlaryň turuwbaşdan bäsleşiksiz bolandygyny aýtdy.
Ýekşenbe güni geçirilen parlament saýlawlarynda ýurduň 110 orunly mejlisine oppozisiýa agzalarynyň hiç biri saýlanmady.
Döwlet departamentiniň sözçüsi Wiktoriýa Nuland Belarusda demokratiýa we adam hukuklary hormatlanylsa, şol sanda syýasy tussaglar boşadylsa we aklansa gowy boljagyny, bu meseleleriň Birleşen Ştatlar bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklary gowulaşdyrmagyň esasynda durýandygyny aýtdy.


text:
Sişenbe güni Eýranda bäş sany sopy derwüşi tussag edildi.
Eýrandaky derwüşleriň we studentleriň hukuklaryny goraýan Halkara komitetiň berýän maglumatlaryna laýyklykda, ýekşenbe güni Eýranyň Foulad Shahr şäherinde ýurduň polisiýa we howpsuzlyk güýçleri “Nematollahi Gonabadi” atly sopy musulman toparynyň bäş wekilini tussag edipdirler.
“Nematollahi Gonabadi” toparynyň Ýewropadaky metbugat wekili Soudabeh Ghaeminiň aýtmagyna görä, esasy nyşana bu toparyň baştutany Morteza Mahjoubi bolupdyr.
Eýandaky sopylar bilen yslamyň has konserwatiw tarapdarlarynyň arasyndaky dartgynlyk eýýäm uzak wagtdan bäri dowam edip gelýär.
Sopy resmileriniň we adam hukuklaryny goraýjylaryň aýtmagyna görä, prezident Mahmud Ahmedinejad häkimiýet başyna gelenden soň sopylara azar bermeler hem ýygjamlaşypdyr.


text:
Norwegiýanyň hökümeti ösüp barýan ýurtlara hem-de Merkezi Aziýanyň we Gündogar Ýewropanyň ýurtlaryna “Kwota shema” (Quota Scheme) atly programma arkaly stipendiýaly okuw mümkinçiliklerini hödürleýär.
Adatça, bu programma bakalawr, magistratura we doktorantura okuwlary boýunça stipendiýa hödürleýär. Gürrüňi gidýän programma kabul edilen ýaşlara norweg studentlerine berilýän okuw puly möçberinde maliýe kömegi berler. Bu maliýe kömeginiň 30%-i grant, 70%-i bolsa kredit hökmünde, ýagny karzyna berilýär.
Muňa garamazdan, bu programma arkaly daşary ýurtlardan Norwegiýa okamaga baran studentler okuwyny tamamlap, öz watanyna dolansalar, onda studentlere berlen maliýe kömegiň karz pul bölegi hem olardan talap edilmez.
Karz pul bölegi talap edilmez
Emma okuwyny tamamlap, Norwegiýada galan ýa-da beýleki bir ýurduň raýatlygyny kabul eden studentler özlerine berlen maliýe kömeginiň karz pul görnüşindäki bölegini norweg hökümetine yzyna tölemeli bolarlar.
Bu programmanyň esasy maksady ýokary bilimiň halkaralaşmagyny mahabatlandyrmakdan ybaratdyr diýlip, “siu.no” websahypasynda bellenilýär. Häzirki wagtda Norwegiýa “Kwota shema” programmasy boýunça jemi 1100 studente doly stipendiýaly okamak mümkinçiligini hödürleýär. Olaryň 800-si ösüp barýan ýurtlardan, 300 sanysy bolsa Gündogar Ýewropa we Merkezi Aziýa ýurtlaryndan kabul edilýär.
Norweg ýokary okuw jaýyna girmek
Türkmenistanly talyplaryň bu programmanyň hödürleýän stipendiýa kömeginden peýdalanmagy üçin, olaryň ilki bilen Norwegiýanyň ýokary okuw jaýlarynyň birinde okuwa ýerleşmekleri talap edilýär. Ýagny, türkmenistanly ýaşlar ilki bilen “studyinnorwey.no” (http://www.studyinnorway.no/sn/Masters-course-search) websahypasyna girip, Norwegiýanyň ýokary okuw jaýlaryna öz dokumentlerini tabşyrmaly.
Norweg ýokary okuw jaýlarynyň birine kabul edilen studentlerden, olaryň “Kwota shema” boýunça maliýe kömegini almaklary üçin, bu programma ýüzlenmekleri soralýar. Bu programma ýüzlenende studentlerden orta mekdebi tamamlandygy hakyndaky şahadatnamasy, öz ýurdunda azyndan iki ýyl ýokary bilim alandygy we iňlis diliniň derejesi baradaky dokumentler talap edilýär.
Bu programma barada has giňişräk maglumaty “siu.no” websahypasyndan okap bilersiňiz.


text:
Pakistanyň prezidenti Ali Asif Zardari uzaga çeken gazgeçiriji proýektiň durmuşa geçirilmegine Waşingtonyň garşy çykmagyna garamazdan, Pakistanyň bu ugurda öňe tarap ädim ätjekdigini yglan etdi.
Zardari duşenbe güni Lahorda eden çykyşynda bahasy 1.5 milliard dollarlyk bu proýektiň 11-nji martda durmuşa geçirilip başlanjagyny aýtdy.
Zardari bu gazgeçirijiniň Pakistanyň gaza bolan we barha güýçlenýän mätäçligini üpjün etmek üçin gerekdigini aýtdy we sanksiýalardan saklanmaga çagyrdy.
Gaza mätäçlik
“Eýran-Pakistan proýekti resmi taýdan 11-nji martda durmuşa geçirilip başlanar. Bu Pakistanyň halky üçin iňňän wajyp proýektdir. Ol 1994-nji ýylda döredildi. Onuň durmuşa geçirilmegi üçin mümkinçiliklere 1994-nji ýylda garalypdy. Muňa regionyň döwletleri we beýleki döwletler tarapyndan rugsat berlipdi. Şonuň üçin men biziň dünýä ýurtlary bilen gatnaşykda bolmazlygymyza, dünýäniň biziň nukdaýnazarymyza düşünmezligine we Pakistanyň bu proýektden el çekmegine esas görmeýärin” diýip, Ali Asif Zardari aýtdy.
Bilermenler Pakistanyň eýran gazyny ulanyp, öz gaz mätäçliginiň 20%-ni üpjün etmegi planlaşdyrýandygyny aýdýarlar.
ABŞ bu gazgeçirijiniň gurluşygyna garşy çykyş edýär we Pakistany öz garşysyna “sanksiýalara getirip biljek hereketlerden saklanmaga” çagyrýar.
“Biz Pakistany ileri tutýarys we ähli dostlarymyz biziň muny diňe milli bähbitlerimiz üçin edýändigimize düşünmeli. Biz hiç kime garşy däl. Biz hiç bir meselä garşy däl. Biz dünýäniň sazlaşykly we sazlaşykly bolmadyk pozisiýasyna päsgelçilik döretmek islmeýäris. Biziň esasy islegimiz parahatçylykdyr we Pakistanyň ykdysady ösüşidir” diýip, Pakistanyň prezidenti Ali Asif Zardari aýtdy.
Garşylygyň sebäpleri
ABŞ Tähranyň öz ýadro programmasyny çäklendirmekden boýun gaçyrmagy sebäpli Eýrana garşy sanksiýalary girizdi. Muňa BMG we beýleki günbatar döwetleri-de eýerdiler.
Eýran gazgeçirijiniň özüne degişli bölegini eýýäm gurdy. Emma Waşingtonyň basyşy astyndaky Yslamabat işe haýal girişýär.
Eýran gazgeçirijiniň Pakistanyň giňişliginden geçýän 750 kilometrlik böleginiň gurluşygyna hem öz ýardamyny hödürleýär we Pakistana 500 müň dollarlyk karz pul teklip edýär. 27-nji fewralda Eýranyň baş lideri Aýatolla Ali Hameneýi Zardarini ABŞ-nyň garşylygyna üns bermezlige çagyryp, Eýranyň Pakistanyň energiýa üpjünçiligi üçin ýeke-täk howpsuz çeşmedigini aýtdy.
Şol günüň özünde ABŞ-nyň Döwlet departamenti Pakistanyň energiýa zerurlyklaryny üpjün etmek üçin oňa alternatiw ýollary hödüländigini aýtdy.
“Biz Pakistanyň energiýa örän uly mätaçliginiň bardygyna düşünýäris, emma biz Pakistanyň energiýa zerurlyklary üçin başga-da çykalgalar bar diýip hasap edýäris” diýip, Döwlet departamentiniň wekili Patrik Wentrell aýtdy.
Eýran dünýä derejesinde gaza iň baý döwletleriň biri bolup, Orsýetden soň dvnýäde ikinji orunda durýar.
Analitikleriň sözlerine görä, Eýranyň gaz önümleriniň esasy bölegi ýurduň özünde ulanylýar, ýurduň daşynda diňe Türkiýä akdyrylýar.
Şeýle-de, Eýran öz gazyny Yraga we Siriýa satmagy planlaşdyrýar.
2011-nji ýylda üç ýurt gazgeçirijini gurmak barada ylalaşypdy.


text:
Daşkendiň polisiýasy Özbegistanyň ozalky medeniýet we sport ministriniň öldürilmegi boýunça derňew işini geçirýändigini aýdýar.
Özbegistanyň resmileri 55 ýaşly Anwar Jabborowyň 8-nji maýda döwlete degişli Özbegistanyň Daşkentdäki muzeýler guramasynyň edarasynda näbelli adamlar tarapyndan öldürilendigini aýdýarlar.
Onuň jesediniň ýekşenbe güni,13-nji maýda tapylandygy we onuň bedeninde zorluklaryň yzlarynyň bardygy habar berilýär.
Jabborowyň garyndaşlary bu iş bilen bagly öldürenlikde güman edilýänleriň biriniň tussag edilendigini aýdýarlar, ýöne resmiler muny tassyklamady.
Jabborow Özbegistanyň medeniýet we sport ministri bolup 2009-2011-nji ýyllarda işläpdi. Soňra ol Özbegistanyň muzeýlerine ýolbaşçylyk edipdi.


text:
"Hristian, ýagny haçparaz gürjüler üçin gonamçylykda, merhum depin edilende öleniň ruhuna saglyk diläp alkagolly içgi içmek hormat hasaplanýan bolsa, bu musulmançylykda mazara hormatsyzlyk hasaplanýar".
Gürjüstanda dini dartgynlylyk üçin täze bir ýer döredi. Samtskhe-Jewaheti sebitiniň Adigeni şäherinde musulman hem hristian toparlarynyň arasynda uly dawa turdy. Bolan wakada üç musulmana şikes ýetendigi habar berilýär.
Ýurduň günortasynda ýerleşýän Samtskhe-Jewaheti sebitinde ýerleşýän ol şäherde gürjüler bilen bilelikde ermeni, osetin we azerbaýjanlylar bilelikde ýaşaýarlar.
Dawa musulmanlar üçin täze gonamçylyk üçin ýer açylmagy baradaky planlar bilen baglanyşykly başlanypdyr. Ýerli hristianlar. musulmanlaryň özbaşdak gonamçylyk döretmegine garşy çykýarlar. Şol bir wagtyň özünde merkezi hökümet hem olaryň bu islegini kanuny hasaplaýar. 25-nji fewralda dini işler baradaky döwlet gullugy ýerli häkimiýetlere täze gonamçylyk üçin musulmanlara ýer bölünip berilmegini maslahat beripdir.
Ýöne 29-njy fewralda ýerli häkimiýetiň ýolbaşçysy, ýagny şäher häkimi Zakariýa Endeladze märekä täze kabul edilen karary habar bermek üçin gelen mahaly ullakan dawa turupdyr.
Serhoş ýagdaýda...
Şäheriň ýaşaýjysy Zurab Tabizde, haýsam bolsa bir oňaýsyz wakanyň ýüze çykmazlygy üçin, resmilerden kararyň başga wagt çözülmegini maslahat beripdir. Sebäbi şol gün haçparazlaryň öz dini baýramyny belleýändigi üçin, olaryň aglabasy serhoş ýagdaýda ekeni.
Ýöne muňa garamazdan, resmiler şeýle günde täze gonamçylyk üçin ýörite bir ýeriň saýlanyp berilmegi barasyndaky karary märekä ýetirmek üçin şähere gelipdirler. Haçparazlar bilen musulmanlaryň arasyndaky düşünişmezlik hem hut edil şol pursatda ýüze çykypdyr. Bir haçparaz şäher ýaşaýjysy hristianlaryň şäherde iki sany gonamçylygyň bolmagyna rugsat bermejekdigini aýdypdyr.
Ol haçparaz "Hristianlar nirede jaýlanýan bolsa, goý, musulmanlar hem şol ýerde jaýlansynlar. Eger olar muňa garşy bolsalar, onda olar, goý, öz ölüsini islän ýerine äkidip jaýlasyn. Ýerli häkimýet nähili karar kabul etse edibersin, olaryň hemmesi kagyz ýüzünde galar. Täze bir gonamçylygyň döredilmegine rugsat bermeris" diýipdir.
Musulman jemgyýetiniň wekilleri owallar şeýle ýagdaýyň hem bolandygyny aýan edipdirler. Olar Adigeni şäherinde bolan tebigy berbagtçylykdan soň Ajarystanyň daglyk bölegine göçürilipdirler. Olaryň käbiri aradan çykan hossarlaryny Ajarystandaky maşgala gonamçylygynda jaýlan bolsa, käbiri hem golaýdaky musulman şäherlerine äkidipdirler. Ýöne jynaza bilen bilelikde gaty uzak menzil ýol geçmek gaty hupbatly bolany üçin musulmanlar meseläni kanuny ýol bilen çözmek isläpdirler.
Içgi meselesi
Samtskhe-Jewahetiniň müftüsi Mamuka Waşakmadze ýerli hristianlaryň, musulmanlaryň gonamçylygy döredenden soň onuň yz ýanyndan metjit we minara hem dikeldiljekdigi barasynda öňe sürýän garaýyşlarynyň hakykata gabat gelmeýändigini aýdypdyr. Onuň beren düşündirişine görä, haçparazlar bilen musulmanlaryň adam jaýlamak däpleri düýpgöter tapawutly. Ýagny haçparaz gürjüler üçin gonamçylykda merhum depin edilende, öleniň ruhuna saglyk diläp alkagolly içgi içmek hormat hasaplanýan bolsa, bu musulmanlar üçin mazara hormatsyzlyk hasaplanýar. Müftiniň pikrine görä, ýerli häkimýetler bu dawany çözmek üçin tutanýerlilik görkezmeýärler. Şonuň üçinem ol premýer-ministr bilen bilelikde hökümeti we merkezi dolanyşygy bu problemany çözmäge çagyrýar.
Musulmanlar hem edil haçparazlar ýaly şäher häkimi Endeladzäni gynaýarlar. Kamgebeliniň özi hem ýagdaýdan ynjalyksyzlanýar. Kabul edilen karar barasynda halka sala salynmalydygyny belleýär.
Polis güýçleri bolsa, ol ýerde ýaşaýan iki jemgyýetiň biri-biri bilen çaknyşmazlygy üçin şäheriň edil ortarasyndan ikä bölüpdir. Agşamara Din gullugynyň wekili hem ýagdaýa doly göz ýetirendigini aýan edipdir we halka kanuny bozmazlyga çagyrypdyr.
Dawa bilen baglanyşykly "dini ynanja görä adam alalamak" maddasy esasynda jenaýat işi gozgalypdyr. Ol madda jerime ýa-da iki ýyl azatlykdan mahrum edilmegi ýaly jezalary göz öňünde tutýar.
Häzirki wagtda ombudsman topary we adam hukuklaryny goraýan jemgyýetleriň wekilleri ol ýerdäki ýagdaýy synlaýarlar. Hukuk goraýjylar, dini azlyklaryň wekilleriniň ýörite yzarlanmagy ýaly ýagdaýlaryň artmagyna hökümet tarapyndan görkezilýän oňaýsyz reaksiýa höküminde baha berýärler. Olar hökümeti iň bärkisi häzirki ýagdaýda meselä çynlakaý çemeleşmäge we reaksiýa bildirmäge çagyrýarlar.


text:
Düýn Ermenistan Türkiýe bilen diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak meselesi boýunça şu hepde syýasy gepleşiklere başlamaklygy planlaşdyrýandygyny mälim etdi.
Bu barada Ermenistanyň prezidentiniň metbugat sekretary Samwel Farmanýan «Frans-Press» habar agentligine beren interwýusynda prezident Serž Sarkisýanyň hepdäniň penşenbe güni bu mesele barada ýurduň syýasy toparlarynyň liderleri bilen özara pikir alyşjakdygyny aýtdy.
Awgust aýynda Ermenistanyň we Turkiýäniň häkimiýetleri ikitaraplaýyn diplomatik gatnaşyklary ýola goýmak we iki ýurduň serhetlerini açmak meselesi boýunça deslapky ylalaşyklara gelnendigini yglan edipdiler.


text:
BMG-niň Bosgunlar agentligi (UNHCR) Gresiýada 24 müň bosguny jemlän ýewropa ýurtlaryny ýazgardy we hökümetleriň migrant krizisini çözmek ugrunda bilelikde işleşmeýändigini we serhetlerde täze çäklendirmeleriň girizilmeginiň kanunlara ters gelýändigini aýtdy.
BMG-niň Bosgunlar agentliginiň metbugat-wekili Adrian Edwards häzirki wagtda Ýewropanyň “özleriniň güýçlendiren gumanitar krizisiniň çäginde durandygyny” 1-nji martda duýdurdy.
Edwardsyň AÝ/AR-na aýtmagyna görä, 2016-njy ýylyň iki aýynyň dowamynda 131724 migrant Ortaýer deňzinden aşypdyr.
Şeýle-de BMG-niň Bosgunlar agentligi Gresiýada jemlenen köp sanly migrantyň azyk, suw we jaý ýetmezçiliginden ejir çekmeginiň dartgynlylyk döredip, “zorlugy tutaşdyryp” biljekdigini belledi.


text:
Düýn Birleşen Milletler guramasynyň Aşgabatdaky Regional merkezinde Birleşen Milletler guramasy bilen Araly halas etmek boýunça Halkara fondunyň arasynda özara düşünişmeklik Memorandumyna gol çekildi.
BMG-niň prewentiw diplomatiýa boýunça Aşgabatdaky Regional merkezi bu gol çekilen Memorandumyň regional hyzmatdaşlygy berkitmek, Aral deňziniň töwereklerinde ekologiýany we sosial-ykdysady ýagdaýlary gowulandyrmak, şeýle hem regiondaky ähli ýurtlaryň bähbitlerini göz öňünde tutup, suw resurslaryndan peýdalanmaklygyň özara bähbitli mehanizmlerini işläp düzmek ýaly maksatlary göz öňünde tutýandygyny aýdýar.
Bu maksatlar boýunça Birleşen Milletler guramasynyň degişli bölümleri bilen özara hyzmatdaşlyk etmek barada geçen ýylyň aprelinde Araly halas etmek boýunça Halkara fondunyň geçiren sammitinde ylalaşyga gelnipdi – diýip, «TurkmenistanRu» internet gazeti habar berýär.


text:
Birleşen Ştatlar we onuň ýaranlary «Yslam döwleti» jeňçiler toparynyň Yrakdaky we Siriýadaky nyşanalaryna garşy soňky 24 sagatda 27 howa zarbasynyň urlandygyny aýdýarlar.
31-nji ýanwarda çap edilen resmi beýanata görä, Yraga urlan 17 howa zarbasynyň 10-sy Kerkuk şäheriniň golaýyna baryp degipdir.
Siriýa urlan 10 howa zarbasynyň 8-si YD-nyň serhet şäheri Kobaniniň golaýyndaky nyşanalaryna baryp urupdyr.
Amerikan generaly Jeýms Terri kürt güýçleriniň YD jeňçilerini Siriýanyň demirgazyk şäheri Kobaniden kowup çykarandyklaryny aýtdy.


text:
Şu gün Owganystanyň prezidenti Hamyd Karzaý talyp söweşijilerini ýaraglaryny taşlamaklyga hem-de ýurduň kanunçylygyny kabul etmeklige çagyryp, çykyş etdi.
Şu geçen hepde Owganystan meselesine bagyşlanylyp Londonda geçirilen halkara konferensiýasynda prezident Karzaýyň inisiatiwasy bilen dünýä ýurtlarynyň resmileri talyp söweşijilerini parahat durmuşa gaýtaryp getirmek üçin ýörite programmanyň taýýarlanylmagy barada ylalaşyga gelipdiler.
Şu gün bu mesele bilen baglanyşykly Kabulda metbugat konferensiýasynda eden çykyşynda Hamyd Karzaý özara gepleşik geçirmek baradaky teklipleriň Al-Kaýda topary bilen hyzmatdaşlykdaky adamlara degişli däldigini nygtady.


text:
Türkmenistanly bir aýaly ogurlamakda we öldürmekde aýyplanan Özbegistanyň raýaty Dubaýyň sudundan özüniň möhletinden öň boşadylmagyny sorap ýüz tutdy diýlip, ýaňy-ýakynda peýda bolan media maglumatlarynda aýdylýar.
Birleşen Arap Emirlikleriniň “The National” neşiriniň maglumatyna görä, Türkmenistanyň raýatyny öldüreni üçin ömürlik türme tussaglygyna höküm edilen Özbegistanyň 59 ýaşly raýaty özüni tussaglykda gowy alyp barandygy üçin, Dubaý emirliginiň sudundan özüniň möhletinden öň boşadylmagyny sorady.
Maglumatda aýdylyşyna görä, 40 ýaşly bir türkmenistanly Özbegistanyň bu raýatyny 2001-nji ýylda 24 ýaşly başga bir türkmenistanlyny ogurlap, öldürmegi üçin hakyna tutupdyr. Berilýän habara görä, gürrüňi edilýän türkmenistanly ýatlanylýan aýaly şol ýylyň fewral aýynda Birleşen Arap Emirliklerine ten satdyrmak üçin eltipdir we soňra-da ony öldürtmek üçin bir özbegistanlyny 300 dollara hakyna tutupdyr.
Agzalýan bu ganly jenaýata gatnaşygy bolanlaryň atlary agzalmaýar.
Wakanyň jikme-jik mazmuny
15 ýyl mundan öň bolan jenaýatçylyk baradaky habarda, suduň maglumatlaryna salgylanyp habar berlişine görä, ýaş zenany öldürmek üçin hakyna adam tutan Türkmenistanyň raýaty şol döwürde aýallaryň ten satmagyny gurnamak bilen meşgullanypdyr. Öldürilen zenan onuň golastynda bir aý işländen soň gaçmagy we öz jorasynyň ýanynda gizlenmegi başarypdyr.
Hakyna tutulan özbegistanly ol aýalyň gizlenen ýerini anyklap, ony ogurlamaga synanyşanda, boýnuny döwüpdir we jaýyň ýedinji gatyndan ýere zyňyp, ony, hamana öz janyna kast eden ýaly edip görkezmek isläpdir.
Bu wakadan soň Özbegistanyň we Türkmenistanyň raýatlary, şeýle-de ol aýalyň gizlenen öýüniň eýesi tussag edilip, olaryň üçüsine bilkastlaýyn adam öldürmekde aýyplama bildirildi, olar adam ogurlamakda, Türkmenistanyň raýaty bolsa, munuň üssesine, priton, ýagny jelephana gurnamakda aýyplandy diýilýär. Öldürilen aýalyň garşysyna bildirilen aýyplamalar ölenden soňra aradan aýrylypdyr.
Maglumata görä, 2002-nji ýylyň fewral aýynda Dubaý emirliginiň jenaýat sudy agzalýan erkek adamlary ähli aýyplamalar boýunça günäli tapyp, ömürlik tussaglyga höküm edipdir.
Bu jenaýaty amala aşyran Özbegistanyň raýaty şu ýylyň 28-nji aprelinde, tussaglykda özüni gowy alyp barandygy üçin, möhletinden öň boşadylmagyny sorap, suda arza bilen ýüz tutdy.
“The National” neşiriniň maglumatyna görä, sud bu arza 19-njy maýda sereder.
Habar berilýän bu waka barada resmi maglumat alyp bolmady.


text:
Müsüriň iş başyndan çetleşdirilen prezidenti Morsiniň tarapdarlary we garşydaşlary has uly demonstrasiýa geçirilmegine çagyrýarlar.
Morsiniň “Musulman doganlygyndaky” we beýleki yslamçy toparlardaky goldawçylary ýekşenbe güni, Respublika gwardiýasynyň edarasyna edilmekçy ýörişiň öňünden Kairiň gündogaryndaky Nasr şäherçesinde toplandylar.
Ýöriş ediljek ýerde anna güni birnäçe yslamçy demonstrant öldürilipdi.
Morsiniň iş başyndan çetleşdirilmegi baradaky kampaniýanyň başyny çeken “Tamorod” hereketi bolsa Tahrir skwerine ýöriş geçirilmegine çagyrýar.


text:
Orsýetde 4-nji noýabrda bellenýän Milli bütewülik güni sebäpli Moskwanyň merkezinde Kremliň guramaçylygynda geçirilýän ýörişe onlarça müň adam gatnaşdy.
Guramaçylar bu çäräni Orsýetiň uçarynyň Müsürde uçran heläkçiliginde wepat bolan adamlaryň hatyrasyna bir minutlap dymmak bilen başladylar.
Pidalaryň hatyrasyna matam tutýan Sankt Peterburg şäherinde baýramçylyk çäreleri ýatyryldy.
“Metrojet” kompaniýasynyň “A321-200” kysymly uçary 31-nji oktýabrda Müsüriň Şarm el-Şeýh şäherinden Sankt Peterburga barýarka Sinaý ýarymadasynda ýere gaçdy. 224 adam wepat boldy. Heläk bolanlaryň köpüsi orsýetlilerdi.
Milli bütewülik güni Orsýetiň 1612-nji ýylda polýaklaryň goşunyny ýeňmegi bilen bagly taryhy pursady bellemek boýunça sene hökmünde prezident Wladimir Putin tarapyndan esaslandyryldy.


text:
Nebit eksporty boýunça 2009-njy ýylyň 31-nji dekabrynda soňlanan ozalky ylalaşygy täzelemek Moskwa bilen Minskä başartman gelýär. Ozal şular ýaly dawa zerarly nebiti kesilip, kynçylyk çeken Ýewropa hem iki tarapyň arasyndaky gepleşikleriň barşyny ünsli yzarlaýar.
”Roýter” habar agentligi ýekşenbe güni, nebit söwdagärlerine salgylanyp, Orsýetiň Belarusyň iki sany nebit arassalaýjy kärhanasyna berýän çig nebitini kesendigini habar berdi. Ýöne ýerli habar agentlikleriniň duşenbe güni bildirmegine görä, munuň nebit üpjünçiligine ýetiren zyýany ýok.
Bolýan wakalar Ýewropa ýurtlary üçin hem möhüm mesele. Sebäbi olara Orsýetden gelýän nebit Sowet döwründen galan ”Družba” turbasynyň üsti bilen gelýär.
Orsýetiň bu geçirijiden akdyrýan nebiti günde bir million barrelden hem ýokary. Germaniýa bilen Polşa-da bu turba garaşly. Germaniýa öz sarp edýän nebitiniň 15, Polşa bolsa 75 prosentden gowragyny şu turbadan alýar.
”Sowet döwründen galan zyýanly kömek”
Öten ýyl Moskwa öz nebitini Minskä adaty bahanyň üçden birine satdy. Orsýet bu çäre ”Sowet döwründen galan zyýanly kömek” diýýär.
Belarus Orsýetden alýan çig nebitini arassalap, onuň köpüsini Ýewropa doly bahadan satýar. Mundan gelýän millardlarça dollar peýda hem Prezident Aleksandr Lukaşenkonyň awtoritar režimine goldaw bolýar.
Kreml indi öz satýan nebiti üçin bazar bahasyny soraýar. Belarus hem eger Orsýet nebitiň nyrhyny galdyrsa, özüniň ors nebitiniň tranziti üçin Moskwadan alýan tölegini on esse artdyrjakdygyny aýdyp, haýbat atýar.
Seylelikde, Belarus “Moskwa kabul ederliksiz gysyşlary görkezýär we goňşularyna gysyş görkezmek üçin öz energiýasyny ulanýar” diýen aýyplamanyň peltesine ýag damdyrýar.
Ozal Ukraina, indi hem Belarus...
2006-njy ýylda Orsýet öz berýän tebigy gazy üçin Ukrainanyň hökümetinden öňki bahanyň dört essesini talap edipdi. Bu turan dawa netijesinde Ýewropa barýan gaz kesilipdi. Öten ýyl hem şeýle bolup, millionlarça ýewropaly agyr gyşda kynçylyk çekdi.
Aradaky dartgynlyga garamazdan, Belarus Orsýetiň ýakyn ýarany bolup durýar. Iki tarap syýasy birlik döretmek barada ençeme ýyl bäri gepleşik geçirýärler. Ýöne bu planyň ýol almazlygyna sebäp bolýan zat – energiýa dawasy, şeýle hem Minskiniň Ýewropa ýurtlary bilen gatnaşygyndaky maýylganlyk.
Häzirki dawa barada hem ors resmileri iki tarapyň arasynda gepleşikleriň barýandygyny, ýöne entek gelnen netijäniň ýoklugyny aýdýarlar.


text:
Dünýä jemgyýetçiligi Liwiýanyň daşary ýurtlarda doňdurylan hasaplaryndan 15 milliard dollarlygyny açar. Şol hasaplar Muammar Kaddafiniň režimine garşy sanksiýalar girizilenden soň doňdurylypdy.
Bu karara Liwiýa boýunça Parižde geçirilen halkara konferensiýada gelindi. Goýberiljek serişdeler ýarym ýyllyk ýaragly konflikden soň ýurdy dikeltmäge harç ediler.
Liwiýanyň Milli geçiş geňeşiniň baştutany Mustafa Abdel Jalil şeýle diýdi: “Biz 1973-nji rezolýusiýa laýyklykda geçirilýän harby operasiýany dowam etdirmäge kepilnama aldyk, şeýle-de liwiýa hasaplarynyň açyljakdygyna ynandyrdylar”.
Nirededigi belli bolmaýan Kaddafi penşenbe güni öz tarapdarlaryny partizanlyk urşuna geçmäge çagyrdy. Kaddafiniň goşunlary birnäçe şäheri, şol sanda diktatoryň dogduk şäheri Sirtäni kontrollygynda saklaýar.
Ýurduň aglaba bölegini eýelän gozgalaňçylar kaddafiçilerden boýun egmegi talap etdiler, eger ol bolmasa ýerden we howadan zarbalar urjakdyklary barada soňky duýduryşy berdiler.


text:
Salam, hormatly lukman! Men 19 yaşymda. Men jynsy gatnaşykda bolan wagtym käbir sebäplere görä ujudym galmaýar. Saglyk ýagdaýym gowy. Jynsy gatnaşyga höwesi artdyrmak üçin nämeler etmeli? Jogabyny ýazsaňyz sizden hoşal bolardym.
Saýtyň okyjysy.
Hormatly okyjy!
Siziň aýdýan alamatlaryňyz jynsy gowşaklygyň ýüze çykanlygyndan habar berýär. Siz hatyňyzda "käbir sebäplere görä", diýen jümläni ulanypsyňyz? Ol nähili sebäpler?
Jynsy gowşaklyk dürli keselleriň döremegi we psihogen bozulmalar (nerw dartgynlylyk, aýala bolan garaýşyň, duýgynyň üýtgemegi) netijesinde ýüze çykyp, onuň bejergisinde her erkek adamyň ýaşyna, beden aýratynlyklaryna, seksual işjeňligine üns bermelidir. Jynsy gowşaklygyň sebäbini anyklap, Siziň ýagdaýyňyza görä bejergi çäreleri almak üçin seksopatolog lukmanlara ýüz tutmagyňyzy maslahat berýäris. Bu babatda doly maglumaty almak üçin saýtymyzda ýerleşdirilen "Jynsy gowşaklyk" atly makala bilen tanyşmaklygy maslahat berýäris.
Hormat bilen, saýtyň lukmany.
Ýazylanlar barada pikiriňizi paýlaşyň
1. Biz Siziň pikirleriňizi çäklendirmek islemeýäris, ýöne töhmet, ynamdan gaçyrýan, edepsizlik, ýaramazlyk, zorluk, paýyş, pornografiki, howp salýan, agzalalyk we ýigrenç döredýän gürrüňleri we bikanun hereketleri öz içine alýan materiallara rugsat berilmeýär. Şu agzalan materiallar saýtyň degişli işgärleri tarapyndan pozulyp bilner.
2. Siziň oý-pikirleriňiz biziň üçin juda wajypdyr! Ýöne biziň saýtymyzda makalany teswirleýän okyja edepsiz sözler bilen hüjüm edýän teswirlemelere ýol berilmeýär.
3. Ýazylan teswir öjükdiriji, ýagny agzalalyk döredýän häsiýetlidigine güman edilse, onda onuň çap edilmegine rugsat berilmez.
4. Düýbi ýa-da ýuridiki statusy belli bolmadyk web sahypalaryny salgy berýän internet çelgileri çap edilmeýär.
5. Teswirlemeler mowzugyň çäginden çykan ýagdaýynda, olar çap edilmez.
6. Teswirlemeler we çekeleşikler kommersiýa maksady bilen ulanylyp bilmez.
7. Nämälim ýagdaýlarda söwda belgisini ýa-da awtorlyk hukugyny bozýan materiallaryň teswirlemelerde bolmagyna ýol berilmez.


text:
11-nji dekabrda Aşgabatda Türkmenistanyň Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ýurdumyzyň Bitaraplygynyň 20 ýyllygynyň hormatyna guralýan dabaralara gatnaşmak üçin paýtagtymyza gelen Çeh Respublikasynyň Senatynyň Başlygy jenap Milan Ştehi kabul etdi.
Ýüzbe-ýüz duşuşmaga hem-de döwletara hyzmatdaşlygynyň möhüm ugurlaryny ara alyp maslahatlaşmaga döredilen mümkinçilik üçin milletiň Liderine hoşallyk bildirip, myhman döwlet Baştutanyny, tutuş türkmen halkyny Çeh Respublikasynyň Prezidentiniň adyndan we öz adyndan şanly sene bilen gutlady hem-de bagt, parahatçylyk, rowaçlyk arzuw etdi. Çeh Respublikasynyň Senatynyň Baştutanynyň belleýşi ýaly, onuň ýurdunda Türkmenistanyň alyp barýan parahatçylyk söýüjilikli syýasatyna, belent münberlerden öňe sürýän we ählumumy parahatçylygyň, abadançylygyň, durnukly ösüşiň üpjün edilmegine gönükdirilen halkara başlangyçlaryna ýokary baha berilýär. Şeýle hem ol parahatçylygyň, ösüşiň we döredijiligiň ýoly bilen ynamly gadam urýan ýurduň Bitaraplyk gününe bagyşlanan Halkara maslahatyna we şanly sene mynasybetli guralýan dabaralara gatnaşmaga döredilen mümkinçilige hoşaldygyny aýtdy.
Mähirli sözler we Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilýän Halkara maslahatyna gatnaşmaga iberilen çakylygy kabul edendigi üçin minnetdarlyk bildirip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Çeh Respublikasynyň ýokary ýolbaşçy düzümine özüniň mähirli sözlerini aýtdy. Ýurdumyzyň parahatçylyk söýüjilikli, açyk we giň halkara hyzmatdaşlyk syýasatyna üýtgewsiz ygrarlydygyny belläp, döwlet Baştutanymyz Çehiýanyň BMG-niň Baş Assambleýasynyň Türkmenistanyň hemişelik Bitaraplygy hakyndaky 1995-nji we 2015-nji ýyllarda kabul eden Kararnamalaryny işjeň goldandygyny aýratyn belledi.
Ýurdumyz özüniň hemişelik Bitaraplyk hukugy bilen dünýä bileleşiginiň ykrarnamasyna eýe bolup, halkara durmuşyna degişli çärelere işjeň gatnaşýar we parahatçylygy saklamak üçin zerur şertleri döredip, netijeli ösüşe we sebitde we onuň çäginden daşynda ykdysady hyzmatdaşlygyň ösdürilmegine ýardam berýär diýip, Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow sözüni dowam etdi. Şunuň bilen baglylykda, döwlet Baştutany Türkmenistanyň Ýewropa ýurtlary, şol sanda Çeh Respublikasy bilen ikitaraplaýyn esasda we halkara guramalarynyň, ilkinji nobatda bolsa BMG-niň we Ýewropa Bileleşiginiň çäklerinde ýola goýýan netijeli gatnaşyklarynyň işjeň häsiýete eýedigini nygtady.
Birek-birege düşünişmek we ynanyşmak esasynda geçen duşuşygyň barşynda Türkmenistan bilen Çeh Respublikasynyň arasynda birnäçe ugurlar boýunça netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de ösdürmegiň meseleleri boýunça pikir alyşmalar boldy. Ýangyç-energetika toplumynda we ulag-aragatnaşyk ulgamynda hyzmatdaşlyk üçin giň mümkinçilikler bar. Biziň ýurdumyz Ýewraziýa yklymynyň ýurtlaryny baglanyşdyrýan halkara ulag-üstaşyr geçelgelerini döretmek babatda birnäçe başlangyçlary öňe sürdi.
Söwda-ykdysady, ulag we aragatnaşyk ulgamlaryndaky, syýahatçylyk, obasenagat, derman senagaty, ýokary biotehnologiýalar we energiýanyň alternatiw çeşmelerini peýdalanmak boýunça ýola goýulýan gatnaşyklaryň uly geljeginiň bardygy bellenildi. Şunuň bilen baglylykda, Türkmenistanda işewürligi ösdürmek üçin degişli kanunçylyk-hukuk binýadyny kämilleşdirmegiň zerurdygy bellenildi.
Şeýle hem gumanitar ulgamdaky hyzmatdaşlygy, ylym-bilim gatnaşyklaryny, medeni alyşmalary işjeňleşdirmegiň wajypdygy barada aýdyldy.
Myhman Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa öz ýurdunyň ýolbaşçy düzüminiň iberen Çeh Respublikasyna resmi sapar bilen gelip görmek baradaky çakylygyny gowşurdy.
Duşuşygyň ahyrynda Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow we Çeh Respublikasynyň Senatynyň Başlygy jenap Milan Şteh iki halkyň arasyndaky dostlukly gatnaşyklaryň yzygiderli häsiýete eýe bolan döwletara hyzmatdaşlygynyň uzak möhletleýin esasda we özara bähbitlerini nazara almak arkaly mundan beýläk-de ösdüriljekdigine ynam bildirdiler.


text:
Müsüriň öňki içeri işler ministri Habib al-Adli şu gün Kairde suduň öňüne eltildi. Ol Müsürde bolan köpçülikleýin tolgunyşyklarda demonstrantlary oka tutanlykda aýyplanýar.
Şol köpçülikleýin tolgunyşyklar netijesinde, Müsüriň prezidenti Hosni Mubarek wezipesinden çetleşdirilipdi.
18 günläp dowan eden köpçülikleýin protestlerde, resmi maglumata görä, 846 adam öldi, birnäçe müň adam bolsa ýaralandy.
Öňki ministr döwlet emlägini bikanun harç edenlikde hem aýyplanýar.
Frans-pressiň habar bermegine görä, şol gurban bolanlaryň maşgala agzalaryndan birnäçesi sud edarasynyň öňünde protest geçirip, oňa ölüm jezasynyň berilmegini talap edipdirler.


text:
Orsýetiň organ işgärleri şu hepde Çeçenistanda tussag edilen Rustam Mahmudowa 2006-njy ýylda žurnalist Anna Politkowskaýany öldürmekde resmi aýyplama bildirilendigini mälim etdiler.
Orsýetiň Jenaýat-derňew komitetiniň metbugat sekretary Wladimir Markin şeýle aýyplama bildirmek üçin ýeterlik subutnamanyň toplanandygyny aýtdy.
“Geçirilen derňewlere görä, hut Rustam Mahmudow ‘Nowaýa gazetanyň’ žurnalisti Anna Politkowskaýa garşy kast edişligi amala aşyryjy bolup durýar. Häzirki güne çenli Jenaýat-derňew komiteti tarapyndan Rustam Mahmudowyň bu jenaýaty amala aşyrandygyny subut edýän ýeterlik subutnamalar toplandy” diýip, Markin belledi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar Anna Politkowskaýanyň öldürilmegine görkezme berenleriň henizem tapylmaýandygyny aýdyp, bu ýagdaýy tankyt edýärler.


text:
Gyzlaryň öz abraýyny goramagynda medisina nähili rol oýnaýar? Döwrebap tehnologiýanyň hasam kämilleşmegi bilen gimenoplastika, gyzlygyň gaýtadan dikeldilmegi ýaly operasiýalar barasynda indi seýrek gürrüňler eşidilmeýär. Russiýada plastiki hirurgiýa hyzmatlaryndan iň köp peýdalanýanlar bolsa migrantlardyr. Meselem, Gyrgyzystanda şeýle bejerginiň bahasy dört müňden on müň soma çenli baryp ýetýän bolsa, ors hassahanalarynda bu baha sekiz müň somdan başlaýar.
Perişte atly zenan durmuşa çykmazdan owal gimenoplastika operasiýasy bolmak isläpdir:
- Moskwa mundan bäş-alty ýyl owal gelipdim. Men bir ýaş ýigit bilen gezýärdim. Soň ol meni taşlady. Gaty agyr degdi. Ýöne soň men başga bir oglan bilen tanyşdym. Şonda oňa özümiň entegem gyzdygymy aýtdym. Onsoň ol meniň bilen öýlenmegi teklip etdi. Menem yzýanyndan joralarym bilen maslahatlaşyp. gimenoplastika operasiýasy etdirdim. Gyrgyz medisina merkezinde şeýle operasiýany maňa dokuz müň ruble edip berdiler. Men ol operasiýany durmuşa çykmazdan üç gün owal etdiripdim. Soň durmuşa çykdym. Häzir bolsa ynha indi ikinji çagama garaşýaryn. Gowy ýaşaşýarys. Adamym ýagdaýy hiç hili duýmadam, bilmedem...
Bar bolan ýagdaýa garamazdan ýaş çatynjalar maşgala gurup, çaga edipdirler. Perişde atly zenan adamsy birden hakykaty biläýse geçirmlik etmez diýip henizem gorkup ýör.
Häzir şeýle operasiýanyň bahasy sekiz-on müň rublden hem ýokarda. Gyzlyk perdesiniň özüni saklaýan möhleti tölenýän pula we zenanyň hut öz islegine bagly. Şeýle hyzmaty Moskwadaky ähli medisina merkezi hödürleýär diýen ýaly.
Ginekolog Gulzat Akmatowa, sowallara jogap beren mahaly bu ugurda hiç hili kanuna garşy ýagdaýyň ýokdugyny aýtdy:
- Bu plastiki operasiýa. Ol zenanyň öz islegi boýunça edilýär. Haçan-da bir zenan gimenoplastika operasiýa etjek bolan mahaly ilki bilen kimdigini äşgär etmezlik barasynda şertnama gol çekişýär. Ondan soň puly töleýär we operasiýa edilýär. Gyzlar şeýle operasiýany soň äsgermezçikli ýagdaýa duçar bolmazlyk üçin etdirýärler. Bize şeýle operasiýa etdirmek üçin gaty köp gyz ýüz tutýar. Orslar şeýle işe düýbünden ünsem berenoklar. Ýöne şeýle operasiýa etdirmeli bolaýanda-da olar öz ene-atasy bilen gelýärler. Olaryň ene-atalary, dogan-garyndaşlaryň gybatyndan gaçyp şeýle operasiýa etdirýändiklerini aýdýarlar.
Birinji gijeden soň ýaş çatynjalaryň ýorgan-düşeginiň barlanmagy gyrgyzlarda ýörgünli däplerden biridir. Russiýadaky gyzgyzystanly musulmanlarynyň dini geňeşiniň wekili Bakyt Topolonowyň bellemegine görä, şerigatda beýle däp ýok. Onuň aýtmagyna görä, gelin bolan gyzyň gyzlygynyň barlanmagy şerigat bilen däl-de, eýsem halkyň öz yrymlary bilen baglanşyklydyr. Şonuň ýaly-da bu mesele ýaş çatynjalaryň özara şahsy meselesidir.
Bahtiýar Maksutow öz aýaly bilen Moskwada tanyşypdyr. Onuň aýtmagyna görä, ýaş çatynjalar has köp adamyň adamkärçiliginiň hiline seretmelidir:
- Maşgala durmuşynda siziň gozgan temaňyz hiç zady çözmeýär. Ýaş çatynjalar haýsam bolsa başga bir adamlar üçin däl-de, eýsem hut öz şahsy durmuşy üçin birek-biregine sarpa goýup ýaşamalydyr. Meniň özüm hemişe gyzlaryň tarapyny tutýaryn. Sebäbi olaryň köpüsini aldap, olaryň ykbalyny bozýarlar... Haçan-da sen maşgala guran mahalyň seniň çagalaryň dünýä inýär we galan ähli zat ýatdan çykýar. Aňly-düşünjeli adam diňe bagly maşgala gurmaga jan edýär.
Gyrgyzystanda ýagdaý nähili?
Gyrgyzystanda geçen ýyl 9 müň aýrylşan hasaba alynypdyr. Bu ýylyň diňe ilkinji alty aýynda bolsa bu san bäş müňe ýetipdir. Käbir adamlaryň pikrine görä, aýrylyşýanlaryň sanynyň artmagy gyzlaryň köpüsiniň entek durmuşa çykmanka gyzlygyny ýitirýändigi bilen arabaglanşykly. Ine şonuň üçinem plastiki operasiýa durmuşa çykmak isleýän köpsanly gyzlar üçin kyn ýagdaýdan çykalga bolup durýar.
Meergül atly zenan mundan üç ýyl owal alty ýyl ýaşaşan adamsy bilen aýrylşypdyr:
- Meniň adamym ilkinji gijäni ýadyndan çykaryp bilmedi. Hossarlarynyň abraýy üçin ol öz barmagyny kesip, düşege gan çaldy. Men bolsa ol gijäni ýadymdan çykarmaga synanyşdym. Daň atanda öýlenen ýigidiň hossarlary bilen dostlarynyň kürsäp ýatan jaýymyza gidip ýorgan-düşege seredişi we ondan soňam ylgap köça çykyp, jemlenişi henizem ýadymdan çykanok. Adamymam ýadyndan çykarar ýaly men elimden gelenini etdim. Hemişe onuň bir aýdanyny iki gaýtalatmadym. Oňa gaty gowy seretdim. Hemme zady gerdenime çekip, çydadym. Gep-gürrüň bolmaz ýaly men işleýän işimi hem taşladym. Ondan iki ýyl soň çagamyz boldy. Ýöne, adamym her jedelleşikli ýagdaý bolanda maňa şol ýagdaýy ýatlatýardy. Soň ol aýallar bilen gezmäge başlady. Ahyrynda biz aýrylyşdyk. Adamym çagamy öz ýanyna aldy we indi ony görmäme rugsat bermeýär.
Saadat atly zenan bolsa entek mekdep okuwçysyka bir mugallym tarapyndan aldadylypdyr:
- Men durmuşymda gaty ýalňyşdym. Kämahal özümi öldürmek isleýärin. Ýöne ejeme haýpym gelip, goýbolsun edýärin. Biz kakasyz ulaldyk. Men hemişe ene-atasy agzybir bolan maşgalalary görüp, kemsinýärdim. Şonuň üçinem belki ol mugallym hem meniň şeýle ýagdaýymdan öz bähbidine peýdalanan bolmaly. Ol hemişe maňa gowy çemeleşýärdi. Hemişe meni güldürip, keýpimi göterýärdi. Nädip men 11-nji klasda şeýle aldawa düşdüm, özüm henizem muňa düşünip bilemok. Netijede gyzlygymy ýitirdim. Ondan soň ol mugallym meniň bilen gyzyklanmany goýdy. Men häzir 35 ýaşadym. Näçe ýigitler maňa öýlenjek bolup gudaçylyga geldiler. Ýöne men her gezeginde bir bahana tapyp, olary yzyna gaýtardym.
Obalaryň aglabasynda diýen ýaly alynan gelniň gyzdygyny halkyň öňünde subut edip görkezmek däbi ýaýrawlydyr. Şonuň üçinem birden gelin gyz çykmaýsa, onda bu ýagdaýyň elhenç tragediýa öwrülmegi gaty ahmaldyr.
Ýöne blog ýazýan Daniýar Aýtmanyň bu temadaky pikri Gyrgyzystandaky erkek adamlaryň köpüsinden tapawutlanýar:
- Biziň jemgyýetimizde zenanlara çemeleşilşi gaty gözgyny ýagdaýda. Zenanlar gaty köp haksyzlyklara duçar bolýarlar. Gyzlaryň namysy barada men haýsam bolsa başga bir adamyň garaýşyna mätäçlik çekmeýärin we başga adamlaryň bu temadaky pikri meni gyzyklandyranogam. Ýaş ýigitleriň aglaba köpçüligi şol sanda ýokary bilimli bolanlary, obaly ýa-da şäherli tapawudy ýok hemişe gyzlyga uly ähmiýet berýärler. Olar gyzlygy bolmaýan bilen öýlenmek islemeýärler. Ýöne bu ýagdaýa kän ähmiýet bermeýänler hem bar. Men hem şolar ýaly pikir edýärin. Sebäbi bu ýagdaý gyzlaryň içerki dünýäsi, häsiýeti, bilimi we adamkärçiligi bilen arabaglanşykly däl. Şonuň üçinem men "Gyrgyz gyzlary mal däl" atly bir makala ýazdym. Biziň jemgyýetimizde gyz maşgala diňe gyzlygy bolan mahaly sarpa goýulýar.
Içeri işler ministrliginiň hasabatyna görä, geçen ýylyň diňe ahyrky dokuz aýynda 100 ýetginjek jynsy zorluga duçar edilipdir. Bu ýyl bolsa ol san 137 bolupdyr. Olaryň ýüzden ýetmiş bölegi bolsa kämillik ýaşyna ýetmedik gyzlardyr.


text:
Her ýylyň ahyrynda Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşygy birleşigi (öňki profsoýuz) tarapyndan ýurduň edara-kärhanalarynda işleýän işgärleriň çagalary üçin ýörite pul serişdeleri bölünip berilýär. Şol serişdä bolsa edarada işleýän ähli işgärleriň 14 ýaşyna ýetmedik çagalaryna täze ýyl sowgatlary paýlanylýar. Işgäriň 14 ýaşyna ýetmedik bir çagasy bolsa, bir sowgat, alty çagasy bolsa alty sowgat berilýär.
Emma mekdeplerde zähmet çekýän mugallymlara welin, çagalarynyň birnäçedegine garamazdan, bary-ýogy bir sowgat berilýär. 14 ýaşyna ýetmedik 1 çagasy bolanam ýekeje sowgat alýar, alty çagasy bolanam ýekeje sowgat alýar. Mekdeplerde soňky üç-dört ýyllykda ýüze çykan bu ýagdaý şu ýyl hem gaýtalandy. Köp çagaly mugallymlar Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşygy birleşiginden çagalary üçin ýekeje sowgat aldylar.
Köp çagaly mugallymlara näme üçin bary-ýogy ýekeje sowgadyň berilýändigini anyklamak üçin Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşygy birleşigine baryp, gyzyklanyp gören mugallymlaram boldy. Olara berlen düşüňdiriş bilim işgärlerini geň galdyrdy. “Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşygy birleşiginiň bilim ulgamynda soňky ýyllarda geçirýän çäreleri köp. Şonuň üçin pul serişdeleri azlyk edýär”. Şol sebäpden hem çagalara goýberilýän täze ýyl sowgatlaryndan tygşytlamaly bolýandygyny Türkmenistanyň Kärdeşler arkalaşygy birleşiginiň işgärleri gazap atyna münüp baran mugallymlara ýuwaşlyk bilen düşündirdiler.
Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.


text:
ABŞ-nyň saýlanan prezidenti Donald Tramp bar ünsüni ýurt dolandyrmaga bermek üçin öz biznesinden doly çekiljegini aýdýar.
"Men 15-nji dekabrda öz çagalarym bilen Nýu-Ýork şäherinde uly metbugat ýygnagyny geçirip, bar ünsümi ýurdy dolandyrmaga, Amerikany ýene-de beýik etmäge gönükdirmek üçin, öz uly biznes işlerimi doly goýjakdygymyň maslahatyny ederin» diýip, Tramp 30-njy noýabrda twitterde aýtdy.
“Meni biznes işlerimden doly çykarmak üçin kanun dokumentleri taýýarlanylýar» diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.


text:
Hytaýyň Goranmak ministrligi Pekiniň uruş gämileriniň Ýemendäki hytaý raýatlaryny ewakuasiýa etmegi tamamlandygyny habar berýär. 570-den gowrak adam öýlerine - Hytaýa dolanmak üçin Gyzyl deňziniň üsti bilen demirgazyk-gündogar Afrikadaky Djiboutä alnyp baryldy.
Ministrligiň beýanatynda aýdylmagyna görä, hytaý raýatlary iki bölege bölünip ewakuasiýa edilipdir. Olaryň bir bölegi Aden, beýlekisi Hodeýdah şäherinden alnyp gidilipdir.
Şeýle-de, maglumatda Ýemenden hytaý raýatlary bilen birlikde başga-da sekiz daşary ýurt raýatynyň ewakuasiýa edilendigi mälim edilýär. Emma olaryň haýsy ýurduň raýatydygy barada takyk maglumat berilmeýär.
Pekin sebitden hytaý raýatlaryny ewakuasiýa etmek çäresiniň tamamlanmagy bilen, Hytaýyň uruş gämileriniň Somali garakçylaryna garşy alnyp barylýan operasiýalara ýardam bermek üçin Aden aýlagyna dolanjakdygyny aýtdy.
Ýemende 10 sünni arap döwletlerinden ybarat Saud Arabystanynyň ýolbaşçylygyndaky koalisiýa Eýran tarapyndan goldanylýan şaýy Huti pitneçilerine garşy howa zarbalaryny amala aşyryp başlandan soň, Hytaý Ýemenden öz raýatlaryny ewakuasiýa etmek çäresine başlapdy.


text:
Orsyetiň kosmik agentliginiň baştutany Anatoliý Perminow Orsýetde ýadro hereketlendirijisi bolan kosmik gämi döretmek teklibi bilen çykyş etdi.
Şeýle gäminiň birinji proýektiniň 2012-nji ýyla çenli taýýar bolmagy mümkin, ondan soň kosmiki apparaty gurmak üçin ýene dokuz ýyl gerek bolar, onuň bahasy 600 million dollar-diýip, Perminow belledi.
Orsýetiň prezidenti bu plany goldady hem ony amala aşyrmak üçin serişde tapmagyň zerurdygyny aýtdy.
Ekologik guramalaryň aktiwistleri ýadro hereketlendirijisi bolan kosmiki gämileriň ýer atmosferasynyň arassalygyna howply täsir ýetirjekdigini öňe sürýärler.


text:
Türkmenistanyň hökümeti ýurduň sosial-ykdysady ösüşine bagyşlap, 30-njy martda geçiren iş maslahatynda ileri tutulýan meseleleriň biri hökmünde paýtagtda abadanlaşdyryş işleriniň alnyp barylyşyna seretdi. Hususan-da Aşgabadyň köçeleriniň, ýaşaýyş jaýlarynyň ýagdaýyna üns berildi we olaryň abadanlygynyň, arassaçylygynyň üpjün edilmegine dynuwsyz gözegçilik edilmegi tabşyryldy.
Şol bir wagtda-da Aşgabadyň Parahat 2 mikroraýonynda jaýlaryň daşyny abadanlaşdyrmak, bejermek maksady bilen düşündirilip, ýene onlarça jaýyň daşyna demir haýatlar aýlandy. Emma ozalky onlarça jaý bilen bilelikde täze jaýlaryň daşynda hem bejeriş işleri göze ilmeýär.
Aşgabadyň ýaşaýjysy, ýazyjy Amanmyrat Bugaýew soňky ýagdaýlar barada Azatlyk Radiosyna gürrüň berdi.


text:
Türkmenistandan “Aşgabadyň eteginde, Berzeňňide jaýlar ýykyljak. Eýýäm birki sany ýykylanam bar. Elektrik togunyň kesilýändigi barada bu ýerde ýaşaýan adamlara hat gowşurylypdyr. Häzirlikçe jaý ýykma işi togtadylypdyr” diýen maglumatlar gelip gowuşýar.
Azatlyk Radiosyndan Nazar Hudaýberdi şu mesele bilen gyzyklanyp, Aşgabatda ýaşaýan Amanmyrat Bugaýew bilen gürrüňdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat, Berzeňňi paýtagtdan näçe kilometr daşlykda ýerleşýär? Ol ýerde jaý köpmi? Owaly bilen Berzeňňi barada aýdyp geçseň.
A. Bugaýew:
Berzeňňi şäherçesi 80-nji ýyllaryň ortalarynda Aşgabatdan 2-3 km. üzňelikde, şäheriň günortasynda ýerleşýärdi. Soňra kem-kemden Berzeňňi bilen Aşgabat şäheri birikdi. Garaşsyzlygyň ilkinji ýyllarynda şo ýerde, Arçabil ýolunyň ugrunda 30 çemesi myhmanhana salyndy. Soňra Berzeňňi şäherçesi doly diýen ýaly ýykylyp, şo ýerden ýaşaýyş jaýlary salyndy.
Indi Berzeňňi şäherçesinde barmak büküp sanaýmaly jaý galdy. Olaryň-da üstünden haçan gurluşygyň geljegi belli däl. Indi Berzeňňi şäherçesinden ilerligine-de şäher güýçli depginlerde dowam edýär. 1991-nji ýylyň ýanwar-mart aýynda Eýrana gidýän ýoluň günbatar tarapyndan döredijilik intelligensiýasyna hem-de uruş weteranlaryna, şeýle hem käbir wezipeli adamlara daça – bagbançylyk ýerleri berlipdi. Olaryň umumy sany, mende bolan hasaplamalara görä, dört müňden geçýär. Şeýle hem Berzeňňi şäherçesiniň gutarýan ýerinde ýa-da daça jaýlarynyň başlanýan ýerinde hökümet býujetiniň hasabyna ençeme million amerikan dollary harç edilip, “Türkmenbaşynyň şäheriň daşyndaky kabulhanasy” diýlen ymarat salnypdy.
Suratlar: Berzeňňi şäherçesi, 7-nji maý.
Azatlyk Radiosy: Ol ýerde ýykmak işleri haçan başlandy?
A. Bugaýew:
Ýykmak işleri şol ýerler berleniniň yzysüre, 1994-95-nji ýyllardan başlandy. Sebäbi Eýrana gidýän ýoluň günbataryndaky salnan jaýlaryň arasynda Türkmenistanyň hökümetinde ýokary wezipeleri eýeleýän adamlaryň jaýlary bardy. Olaryň her biri wezipesinden gidenden soňra olaryň jaýyny haýdan-haý ýykmak bilen boldular. “Türkmenbaşynyň Berzeňňidäki kabulhanasy” diýlen uly bina – ymaratam ýykyldy. Onsoň uruş weteranlarynyň jaýlaryna nobat ýetdi. Ondan soňra-da döredijilik intelligensiýasyna degişli bolan üç müň töweregi daça ýykyldy.
Azatlyk Radiosy: Daçasy ýykylanlaryň biri siziň özüňiz bolsaňyz gerek, Amanmyrat?
A. Bugaýew:
Hawa. Şol jebre duş bolanlaryň biri men.
Azatlyk Radiosy: Jaýyňyzy ýykmazyndan öň habar berdilermi hem-de ýykylan jaý üçin kompensasiýa töledilermi?
A. Bugaýew:
Habar berdiler. “Ýene-de on günden jaýyňyz şu ýerde bolmasyn. Ýykyň. Aýryň. Gurluşyk materiallaryny nirä äkitseňiz, şoňa äkidiň” diýip, habar berdiler. Birki günden soňra: “Isleg bildirýänlere Çoganlydan ýer berjekler. Beriljek şol ýerleri ýakyn günlerde görkezeris, gurluşyk materiallaryňyzy şo ýere äkidiberiň” diýdiler. Kompensasiýa – hiç zat berilmedi.
Azatlyk Radiosy: Gurlan jaýlaryň ýykylan ýerlerinde täze binalar guruldymy?
A. Bugaýew:
Ýok. Şo ýerlere diňe bag ekildi.
Azatlyk Radiosy: Amanmyrat, biz gürrüňiň başynda aýdan ýerimize gelsek: “jaýlar ýykylýar, ýykylmasy häzirlikçe togtadylypdyr” diýlen ýere, onda ýykmak işi näme üçin başlandy?
A. Bugaýew:
Birinji sebäbi, şo tarapdan üç sany köpri salyndy. Şolaryň ikisi ulanylmaga berildi, üçünjisi bu gün-erte ulanylmaga beriljek. Elbetde, bularyň aratapawudy ençeme ýyllar bilen ölçelýär. Eýran ýolundan gündogara – 1-nji Maý posýologyna uzaýan köçäniň hem demirgazygyndaky, hem günortasyndaky ençeme jaýlary ýykdylar.
Azatlyk Radiosy: Şol gürrüňi edilýän ýerde “ýokary derejeli döwlet işgärleriniňem jaýlary bar” diýen maglumat bar. Bu dogrumy?
A. Bugaýew:
Gaty dogry. Başda berlende-de şol ýokary wezipelilere berildi. Meselem, S. Nyýazow döwründe-de, häzirem ýokary derejeli wezipäni eýeleýän, prezidentiň kömekçisi W. Hramowyň jaýy şo ýerde.
Azatlyk Radiosy: Şu işler edilemezinden öň, jaý ýykmak ýa köpri geçirmek barasynda metbugatda ilat köpçüligine duýdurylýarmy?
A. Bugaýew:
Ýok. Beýle zat ýok, hatda şäher häkimi ýa onuň orunbasary derejesinde biri baryp, adamlardan: “Şeýle ýagdaý, şeýle proýekt sebäpli jaýlaryňyzy ýykmaly bolýas. Siz bizi bagyşlaň” diýip ötünç sorasalar, adamlaryň başy gök direjek.


text:
“Amnesty International” guramasy BMG-niň Kosowodaky missiýasynyň 1990-njy ýyllaryň aýagynda Serbiýa bilen konfliktiň dowamynda ýitirim bolan adamlaryň, esasan etnik serbleriň ykbaly boýunça derňew geçirmek işini tankyt etdi we guramanyň derňewlerini şowsuz, diýip atlandyrdy.
“Amnesty International” guramasynyň sişenbe güni ýaýradan hasabatynda guramanyň Kosowo boýunça bilermeni Sian Jones BMG-niň missiýasynyň hereketsizligi Kosowoda temmisizlik ýagdaýyna goşant goşdy, diýip aýtdy.
Hasabatda regionda ýiten adamlaryň, esasan etnik serbleriň hossarlarynyň BMG-niň işinden nägilelikleri getirilýär. Şeýle-de hasabatda Kosowoly serbleriň ogurlanmagy bilen bagly meselä üns berilýär, muňa “Kosowony liberallaşdyryş goşuny” atly separatist toparynyň agzalary bolan etnik albanlaryň gatnaşygynyň bolmagy çak edilýär.


text:
Russiýanyň prezidentiniň edarasynyň öňki başlygy Sergeý Iwanow Kremliň aňrybaş howpsuzlyk gullugyny döretmegi planlaşdyrýandygy baradaky öňe sürmeleri ret etdi.
Şu ýylyň sentýabr aýynda “Kommersant” gazeti Russiýanyň ýurduň Federal Howpsuzlyk gullugynyň (FSB) çäginde Döwlet Howpsuzlyk ministrligini döretmegi planlaşdyrýandygyny habar beripdi.
Şeýle-de, neşir bu ministrligiň Federal Goranmak gullugynyň (FSO), Daşary Aňtaw gullugynyň (SWR) we Milli Gwardiýanyň struktura, gurluşyny öz içine aljakdygyny aýtdy.
Bu gulluk Sowet Soýuzynyň KGB-sini ýatladar diýip, gazetiň maglumatynda nygtaldy.
Emma 18-nji oktýabrda “Komsomolskaýa Prawda” gazetine beren interwýusynda Iwanow bu maglumatlary “100 prosent galp” diýip atlandyrdy.


text:
Hindistanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlary alan nebiti üçin Eýrana 5 milliard dollar bergisini doly töledi diýip, IRNA habar agentligine Eýranyň Merkezi bankynyň baştutany Mahmut Bahmani aýtdy.
Eýranyň ýadro programmasy bilen bagly onuň garşysyna halkara sanksiýalar girizilendigi üçin, Eýran bilen hasaplaşykda kynçylyk dörändigi sebäpli geçen ýylyň dekabryndan bäri bergiler üýşüp başlady.
Hindi häkimiýetleri berginiň türk banklarynyň biriniň üsti bilen ýewroda tölenendigini habar berdi.
Hindistan Hytaýdan soň Eýranyň iň uly nebit müşderisidir.
Eýranyň milli nebit kompaniýasynyň wekiliniň aýtmagyna görä, Eýran Hindistana nebit eksportuny kesmekçi däl.


text:
Terroristdigi çak edilýän jenaýatçylary saklamak üçin açylan Guantanamo lagerine şu gün 10 ýyl dolýar. Bu lager Kubanyň ýanyndaky Amerikanyň harby deňiz bazasynda ýerleşýär.
Bu lager Amerikanyň ýolbaşçylygynda Owganystanda uruş başlandan soň ýurduň şol wagty prezidenti Jorj Buşuň karary bilen açyldy.
Lager “Al-Kaýdanyň”, “Talybanyň” we terrorist diýlip çaklanýan beýleki toparlaryň wekillerini saklamak üçin döredilipdi.
Ynsan hukuklaryny goraýjy toparlar Guantanamoda tussaglaryň saklanyş şertlerine alada bildirip, Birleşen Ştatlary tankytlapdylar.
2009-njy ýylda prezident Barak Obama lageriň 2010-njy ýylyň ýanwaryna çenli ýapyljakdygyny mälim edipdi. Emma Guantanamo heniz hem açyk.
“Roýter” habar agentliginiň maglumatyna görä, Guantanamoda häzir 171 tussag saklanýar.


text:
Şu gün Berlin diwarynyň ýykylmagynyň 20 ýyllygyny bellemek üçin Berline ýygnanan müňlerçe adamlaryň hataryna käbir dünýä döwletleriniň liderleri hem goşuldy.
Şu gün giçlik Germaniýanyň Kansleri Angela Merkel ozalky Berlin diwarlarynyň geçelgesi bolan Brandenburg derwezesiniň ýanynda Britaniýanyň premýer-ministri Gorden Braun, Fransiýanyň prezidenti Nikolas Sarkozi, Orsýetiň prezidenti Dimitriý Medwedýew we Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton dagylar bilen duşuşar diýlip garaşylýar.
Berlin diwarynyň ýykylmagynyň 20 ýyllyk ýubileý dabarasyna şu gün ozalky Sowet lideri Mihail Gorbaçýow, Polşanyň ozalky prezidenti Leh Walensa we öz döwründe bu diwaryň ýykylmagy ugrunda aktiw çykyş eden dissidentleriň hem ýüzlerçesi gatnaşar.


text:
Şenbe güni baýramçylyk çäreleri Aşgabat atçylyk sport toplumynda boldy. Onda ýokary derejede ilkinji gezek ýetginjek çapyksuwarlaryň bäsleşigi guraldy. Bäsleşige döwlet Baştutanymyz hem tomaşa etdi. Şenbe güni bolsa Köpetdagyň etegindäki gözel künjekleriň birinde ýerleşýän Halkara atçylyk sport toplumy esasy dabaralaryň geçýän ýerine öwrüldi. Bu ýere säher bilen müňlerçe türkmenistanlylar, ýurdumyzyň köpsanly myhmanlary, daşary ýurtlaryň wekiliýetleriniň agzalary ýygnandylar.
Prezidentler Gurbanguly Berdimuhamedow we Rustam Minnihanow toplumyň tomaşaçylar üçin münberine barýarlar we özleri üçin niýetlenen ýere geçip oturýarlar.
Dabarany alypbaryjy medeni çäreleriň başlanýandygyny yglan edýär hem-de hemmeleri Türkmen bedewiniň baýramy bilen gutlaýar, dabara gatnaşyjylara üstünlik arzuw edýär.
Aýlawyň çäginde bezegli düýeleriň toý kerweni peýda bolýar. Ony uçganaklap duran ahalteke bedewlerine atlanan ýigitler ugradýarlar. Deprekleriň sazlaşykly owazy baýramçylyga özboluşly öwüşgün çaýýar. Gadymy döwürlerde deprekçiler dabaraly çäreleriň, köpçülikleýin baýramçylyklaryň açylyşyna gatnaşypdyrlar. Olar özleriniň sazlaşykly owazy bilen adamlaryň ruhuny göteripdirler.
Jarçylar hemmeleri türkmen toýuna çagyrýarlar. Bu ýerde guralan dabara ýurdumyzyň sungat ussatlarynyň atlanan arabalarynyň geçmegi bilen dowam edýär. Olar gezekli-gezegine watansöýüjilikli aýdymlary ýerine ýetirýärler. Şol pursatda edebi-sazly çykyş ýaýbaňlandyrylýar. Oňa gatnaşýan atly ýigitler dürli şekilleri janlandyrýarlar we çylşyrymly hereketleri ýerine ýetirýärler.
Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli guralýan jemleýji çärelere – at çapyşyklaryna badalga berilýär. Çapyşyklarda ahalteke bedewleriniň aýratynlygy has-da äşgär duýulýar. Ýyndamlyk bedewlere özboluşly gözellik, haýran galdyrýan çeýelik, kuwwat, erk maksadaokgunly häsiýet berýär. Munuň özi örän tejribeli seýisleriň tälim bermeginde, çapyksuwarlaryň ussatlygynda has-da äşgär duýulýar.
Ine-de, ýyndam bedewler çapuw ýodasyna çykdylar. Olar peýkamdan sypan ok mysaly pellehana tarap süýndüler. Bedewleriň çapyksuwarlar bilen sazlaşygy, olaryň ýeňşe bolan ynamyny pugtalandyrýar. Ahalteke bedewleriniň ýerleý uçýan mysaly çapyşyklary görenlerde ýatdan çykmajak täsirleri galdyrýar.
Ýurdumyzyň dürli pudaklary tarapyndan goýlan baýraklar we Türkmenistanyň Prezidentiniň baş baýragy ugrundaky baýramçylyk bäsleşiklerinde ýedi çapyşyk geçirildi. Oňa saýlama bedewler we ussat çapyksuwarlar gatnaşdylar.
Her çapyşygyň öňüsyrasynda tomaşaçylar we bedew janköýerleri haýsy atyň öň geljekdigi baradaky jedele goşuldylar. Olaryň tejribesi, bedewleriň kuwwatyna baha berip bilmek ukyby köp halatlarda dogry hem bolýar.
Soňra Halkara atçylyk sport toplumynda geçirilýän baýramçylyk şu günki çapyşyklarda ýeňiji bolanlary sylaglamak dabarasy bilen dowam etdi.
Baýrakly orunlara düşenleriň hemmesine awtoulaglaryň açarlary gowşuryldy.
Soňra Türkmenistanyň Prezidentiniň “Türkmenistanyň ussat halypa çapyksuwary” diýen hormatly ady dakmak hakyndaky Permany okalýar. Döwlet Baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow atçylyk pudagynyň ösmegine mynasyp goşant goşan atşynaslara degişli nyşanlary gowşurdy.
Mälim bolşy ýaly, atşynaslaryň yhlasly zähmetine mynasyp baha bermek maksady bilen, ýakynda “Türkmenistanyň halk atşynasy” diýlen hormatly at döredildi. Türkmenistanyň Prezidentiniň Permanyna laýyklykda bu hormatly ada mynasyp bolanlara hem milletiň Lideri degişli nyşanlary gowşurdy.
Soňra ýurdumyzyň atçylyk pudagynyň ösmeginde bitiren hyzmatlaryny, dünýäde türkmen atçylyk sportunyň abraýynyň ýokary galmagyna goşan goşandyny nazara almak bilen, ýurdumyzyň Mejlisiniň hormatly Prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň halk atşynasy” diýen hormatly ady dakmak hakyndaky karary kabul edendigi yglan edilende dabarada höküm sürýän baýramçylyk ýagdaýy has-da uly joşguna eýe boldy.
Mejlisiň karary okalýar hem-de dabara gatnaşyjylaryň şowhunly el çarpyşmalary astynda döwlet Baştutanyna degişli nyşan we şahadatnama gowşurylýar.
Soňra ýurdumyzyň tejribeli atşynaslarynyň biri Türkmenistanyň Prezidentinden Gyrhan atly ajaýyp bedewi sowgat hökmünde kabul etmegi haýyş edýär.
Bu ýerde, Halkara atçylyk sport toplumynda hormatly Prezidentimiz Gurbanguly Berdimuhamedow hökümet agzalaryndan ýurdumyzda her ýyl aprel aýynyň soňky ýekşenbesinde giňden bellenilýän Türkmen bedewiniň baýramy, şeýle hem “Türkmenistanyň halk atşynasy” diýen hormatly adyň dakylmagy mynasybetli gutlaglary kabul etdi.
***
Türkmen bedewiniň baýramy mynasybetli dabaralar ýurdumyzyň ähli şäherlerinde we obalarynda giňden ýaýbaňlandyryldy. Olaryň maksatnamasyna aýdym-sazly çykyşlar, sergiler, edebi-sazly hem-de şahyrana agşamlar, ýurdumyzyň atşynaslaryny we seýislerini sarpalamak çäreleri girizildi.


text:
Çarşenbe güni Ynsan hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparyna degişli “Hronika Turkmenistan” internet saýty GDA döwletleriniň Ýaşlar bileleşiginiň Geňeşi tarapyndan özüne berilmeli edilen baýragy almakdan ýüz öwürdi.
Bu barada “Hronika Turkmenistan” saýtynda ýerleşdirilen beýanatda saýtyň redaksiýasy “garaşsyz žurnalistikany ösdürmekde” görkezen işi üçin hormat haty berilmeli edilen şeýle saýtlaryň hatarynda Türkmenistanyň resmi “Altyn asyr” saýtynyň-da bardygyny belleýär.
“Hronika Turkmenistan” saýty Türkmenistanyň resmi internet saýtynyň nädip garaşsyz žurnalistikanyň ösüşine goşant goşýandygynyň belli bolman galýandygyny we bu meseläniň GDA döwletleriniň Ýaşlar bileleşiginiň Geňeşi tarapyndan-da aýdyňlaşdyrylmandygyny nygtaýar.
Şu sebäplere salgylanmak bilen, “Hronika Turkmenistan” saýty özüne berilmeli edilen bu hormat hatyny almakdan ýüz öwürýändigini mälim edipdir.


text:
Azerbaýjanda ýene bir adam özüni oda berdi. Ýurtda şeýle wakalar bir aýyň dowamynda dördünji sapar bolýär. Penşenbe güni Bakuda üstüne benzin sepip özüni otlan 21 ýaşly zenan agyr ýagdaýda galýar. Onuň bedeniniň 75%-ti ýanypdyr. Onuň bu hereketiniň sebäpleri belli däl.
Bu waka 1990-njy ýyllarda Daglyk Garabag regionynda bolan urşuň weterany ýerli häkimiýetleriň hereketlerine protest hökmünde paýtagtyň Barda etrabynda özüni oda bermeginden iki gün geçensoň ýüze çykdy. Şol adam hem keselhanada galýar.
Ýene bir adam ýanwar aýynyň başynda merkezi Ýewlaks etrabynda belli bolmadyk sebäplere görä özüni otlady emma aman galdy.
Geçen aýda Daglyk Garabag urşunyň ýene bir weteranynyň Bakuda özüni otlap heläk bolmagy jemgyýetde protest döretdi. Uruş weterany häkimiýetler tarapyndan edilen adalatsyzlyga protest bildiripdi.


text:
Pakistanda Owganystan bilen serhediň golaýyndaky bazarda bolan bomba partlamasynda azyndan 24 adamyň wepat bolandygy we 70-den gowragynyň ýaralanandygy habar berilýär.
Pakistanyň resmileriniň aýtmagyna görä, partlama Paraçinar şäherçesiniň bazarynda 13-nji dekabrda alyjylaryň köp bolan wagtynda bolupdyr.
Gadagan edilen “Laşkar e -Jhangwi” söweşiji topar hüjümiň jogapkärçiligini öz üstüne aldy. Bu gurama “Yslam döwleti” toparynyň ugruna meňzeş ideologiýa eýerýär.
Paraçinar yslamçy söweşijiler we sünnileriň hem şaýylaryň arasyndaky konflikt sebäpli zorluklaryň merkezi bolan Kurram tire-taýpa regionynyň esasy şäheridir.
Pakistanyň harbylary regiony söweşijilerden arassalamak we dinara çaknyşyklaryň öňüni almak boýunça yzygiderli çäre geçirýärler.


text:
Şu gün Eýranda şaýy musulmanlarynyň belläp geçýän Aşura baýramçylygynyň barşynda ýurduň paýtagty Tähranda protestçileriň hökümete garşy gurnamakçy bolan ýörişlerini hökümet güýçleri dargytdy.
Gözli şaýatlaryň aýtmaklaryna görä, polisiýa güýçleri Tähranda we onuň eteklerinde oppozisiýa tarapdarlarynyň köpçülikleýin üýşmekleriniň öňüni almak üçin berk gözegçilik alyp barypdyrlar.
Bu wakanyň öňýany Eýranyň polisiýa departamentiniň başlygy Ismail Ahmedi Moghaddam bu Aşura baýramçylygynyň barşynda adamlaryň islendik bir dini bolmadyk üýşmeleňlerine garşy polisiýa tarapyndan gazaply çäreleriň gorüljekdigi barada duýduryş beripdi.


text:
Hytaý Halk Resbublikasynyň Merkezi Aziýa döwletleri bilen alyp barýan syýasy, söwda-ykdysady gatnaşyklarynda öňki döwürler bilen deňeşdirilende, soňky ýyllarda göze ilýän ilerleme bar. Bu hem öz gezeginde dürli garaýyşlaryň we soraglaryň döremegine sebäp bolýar. Bir tarapdan, Hytaý bilen söwda, ykdysady gatnaşyklar össe, beýleki bir tarapdan, sebitdäki käbir syýasy aktýorlaryň arasynda bähbit gapma-garşylygy döredi.
Azatlyk Radiosy bu ýagdaýlara, şeýle-de Hytaýyň Merkezi Aziýa sebitindäki täsirine has içginräk nazar salmak maksady bilen, Merkezi Aziýa-Kawkaz Institutynyň we “Ýüpek ýoluny öwreniş programmasynyň” bölüm direktory, Johns Hopkins Uniwersitetiniň ýanyndaky Paul H. Nitze adyndaky halkara barlaglar merkeziniň ylmy işgäri, “Hytaý we Ýewraziýa gatnaşyklary forumy” neşiriniň baş redaktory, Hytaýyň daşarky gatnaşyklary boýunça bilermeni Niklas Swanstrom
bilen söhbetdeş boldy.
Azatlyk Radiosy: Niklas, başda Hytaýyň Merkezi Aziýa haçan aralaşmaga başlanlygyndan söz açsaňyz gowy bolardy. Sebäbi soňky döwürde gürrüňi edilýän sebitde Hytaýyň täsiri göz-görtele artyp barýar.
Niklas Swanstrom
Niklas Swanstrom:
Merkezi Aziýa döwletleri sowet okkupasiýasyndan azat bolansoň, Hytaýyň bu regiona täsiri başlandy diýse bolar. Ýagny, regionyň ýurtlary garaşsyzlyklaryny yglan edeniniň yzysüre Hytaý hem sebite aralaşmaga başlady. Ýöne siziň hem belläp geçişiňiz ýaly, belki, soňky 7-8 ýylyň dowamynda Hytaýyň Merkezi Aziýa döwletlerine ýatyrýan sermaýasynda, şeýle-de regiondan araýan umumy bähbidinde uly özgerişlik boldy. Bu hem ykdysady hem-de syýasy pudaklary öz içine alýar.
Azatlyk Radiosy: Hytaýyň Merkezi Aziýadaky bähbitleri barada has anygrak gürrüň beräýseňiz.
Niklas Swanstrom:
Garaz, bir söz bilen aýtmaly bolsa, onda men muny “puluň edýän oýny” diýen häsiýetlendirme bilen düşündirerdim. Hytaýyň Merkezi Aziýadan görýän esasy bähbitleri energiýa, tebigy resurslar we söwda gatnaşyklarydyr. Merkezi Aziýa, umuman alanyňda, Hytaý üçin örän kiçi bazar bolsa-da, haçan-da Eýrany we Ýewropany hasaba alsaň, onda Pekin bu gatnaşyklara uly üns berýär. Sebäbi, geljekde Merkezi Aziýanyň dünýäniň beýleki böleklerine hytaý harytlaryny daşamak üçin esasy transport geçelgesine öwrülmegi-de mümkin. Hytaý bu gün Merkezi Aziýa esasan öz ykdysady bähbitlerinden ugur alyp çemeleşýär.
Ozalbaşda Hytaý Merkezi Aziýa özüniň ýurduň içindäki howpsuzlyk meselelerini göz öňünde tutup, aralaşypdy. Pekin, eger-de Merkezi Aziýa döwletleri “durnukly ýagdaýda” özgermese, onda munuň Hytaýyň günbataryndaky Sintzýan (Uýgurystan) sebitine ýaramaz täsiriniň bolup biljekliginden howatyrlanýardy. Şol sebäpli-de başda howpsuzlyk meselesine juda ýokary derejede üns berilýärdi. Ýöne bu tendensiýa häzir gaty pese gaçdy. Sebäbi häzir Merkezi Aziýa döwletlerinde “durnukysyzlyk” diýen ýagdaý ýok. Sintzýan sebiti hem indi Hytaýyň içki hopwsuzlyk meselesine gorky salanok. Şu säbäpli bu mesele Hytaýy indi onçakly bir gyzyklandyrmaýar.
Ýöne beýleki bir tarapdan, ýagny umumy howpsuzlyk jähtinden Merkezi Aziýa Hytaý üçin juda wajyp. Sebäbi Hytaý Owganystandaky, Fergana jülgesindäki ýagdaýlardan aladalanýan bolsa, ol şol bir wagtda halkara ýagdaýlaryň hem durnuksyzlaşmagyndan habardar bolýar.
Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy bir sözüňizde Hytaýyň Merkezi Aziýada esasan energiýa bähbitlerinden ugur alýandygyny aýtdyňyz. Bu ugurda Hytaý Türkmenistan bilen has içgin gatnaşyklary saklaýar. 2009-njy ýylda işe girizilen Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisi başda ýylda 40 milliard kubometr möçberde gaz akdyrmaga niýetlenip gurlan bolsa, bu gazgeçirijiniň geçirijilik ukyby soň 60 milliard kubometre çenli artdyrylmaly edildi. Muňa Pekiniň, mysal üçin, Orsýetden ýa-da Ýakyn Gündogar ýurtlaryndan daşgary bir alternatiw energiýa çeşmesini aramagy hökmünde baha berip bilerismi?
Niklas Swanstrom:
Energiýa Pekin üçin juda möhüm. Hytaýyň Merkezi Aziýa bilen alyp barýan söwda gatnaşyklaryndaky ileri tutulýan ugurlar nebit we gazdyr. Ýöne bärde bellenilip geçilmeli bir möhüm ýagdaý bar. Hytaýyň Merkezi Aziýadan alýan gazy, onuň umumy import edýän energiýa serişdeleriniň diňe 4%-ni düzýär. Ýagny, meniň bärde diýjek bolýanym Hytaýyň Merkezi Aziýadan alýan energiýasy onuň umumy energiýa importy bilen deňeşdirilende juda ujypsyz. Ýöne şol bir wagtda munuň möhüm häsiýete eýedigini hem inkär edip bolmaz.
Şeýlelikde Hytaý Merkezi Aziýadan alýan energiýa serişdeleriniň möçberini artdyrsa-da, Orsýet hem Ýakyn Gündogar bilen bu ugurdaky gatnaşyklaryny saklar. Onsoň Merkezi Aziýanyň energiýa serişdeleriniň Hytaý üçin möhümlik derejesini artyk çişirmeli däl. Ýöne her niçigem bolsa, bu Hytaýyň Merkezi Aziýa bilen alyp barýan gatnaşyklaryndaky möhüm ugur we özüniň energiýa harajatlarynyň bir bölegi bolup galýar.
Azatlyk Radiosy: Niklas, Hytaýyň Merkezi Aziýa has içgin aralaşmagy, sebitdäki käbir beýleki syýasy oýunçylar, ýagny Orsýet ýaly döwletler bilen gapma-garşylyklaryň döremegine getirmezmi?
Niklas Swanstrom:
Meniň pikirimçe, sebitde Orsýet bilen Hytaýyň arasynda bähbit ugrunda nähilidir bir söweş meýdanynyň döremegi mümkin. Biz Orsýetiň we Hytaýyň juda meňzeşdigini, olaryň umumyrak maksatlarynyň bardygyny köp eşidýäris. Bu iki döwletiň özara gatnaşyklary-da edil häzirkisi ýaly gowy bolmandy. Ýöne, haçan-da gürrüň Merkezi Aziýa sebiti barada gidende, bu iki ýurduň birek-birekden nädejede tapawutlydygy, şeýle-de olaryň arasynda bähbit gapma-garşylyklarynyň bardygy äşgär bolýar. Mysal üçin, Merkezi Aziýada Hytaý has köp ykdysady bähbitlere üns berýän bolsa, Orsýet howpsuzlyga ýykgyn edýär.
Ykdysady ugur boýunça öňdäki orunda gürrüňsiz Hytaý dur. Ol Merkezi Aziýanyň iň iri söwda hyzmatdaşydyr. Beýleki bir tarapdan, Orsýet sebitdäki howpsuzlyk meselesinde agalygy elinde saklaýar. Merkezi Aziýa onlarça ýyllaryň dowamynda Orsýetiň daşky howlusy hökmünde garalypdy. Häzir bolsa Hytaý mümkin bolan ugurlar boýunça sebitde öz täsirini artdyrmaga çalyşýar. Bu, elbetde, Moskwanyň göwnüne ýakmaz.
Azatlyk Radiosy: Siz “Hytaýyň Merkezi Aziýadaky orny: Gowşak we Berk güýç” atly makalaňyzda, “Gowşak” hem “Berk” aňlatmalaryny ulanmak bilen näme diýjek bolduňyz?
Niklas Swanstrom:
Men “Gowşak güýç” diýmek bilen, bir döwlete hiç bir harby güýç ulanmazdan öz täsiriňi ýetirmek synanyşygyny göz öňünde tutupdym. Muňa ykdysady gatnaşyklar, medeniýetiň we habar serişdeleriniň täsiri ýaly zatlar girýär. Meniň pikirimçe, bu ugurda Hytaý belli bir öňegidişlik gazandy. “Berk güýç” nazarýetinden seredilende, Hytaý Orsýetden diýseň uzakda. Ýöne, dogra dogry diýmeli, Orsýet “Gowşak güýç” babatynda hem Merkezi Aziýa sebitinde öňdebaryjylygy eýeleýär. Sebäbi ors dili, medeniýeti, edebiýaty entegem bu sebitde gowy garşylanýar. Şu nukdaýnazardan, Merkezi Aziýada Orsýet bilen Hytaýyň täsirlerini asla biri-birine garşy goýup bolmaz. Sebäbi “Gowşak güýç” diýip ulanan aňlatmamyz boýunça hem Orsýet Hytaýdan telim esse öňde barýar.
Azatlyk Radiosy: Merkezi Aziýa döwletlerindäki adaty adamlaryň arasynda hytaýlylara garşy belli bir derejede ýakymsyz garaýşyň bardygy barada maglumatlar gowuşýar. Siz bu ýagdaý barada näme aýdyp bilersiňiz?
Niklas Swanstrom:
Hawa, beýle ýagdaý bar. Bu, hususan-da, Gyrgyzystanda gaty duýulýar. Şuňa meňzeş ýagdaýlary Gazagystanda hem görmek bolýar.
Merkezi Aziýanyň ykdysadyýetinde belli bir derejede “hytaý basybaljylygy” diýen bir zat bar. Hytaý kompaniýalary köp halatlarda ýerli kärhanalardan üstün çykýar. Munuň netijesinde-de ýerli ilatyň arasynda hytaýlylara garşy nähilidir dartgynlylyk döreýär. Ýöne, dogrusyny aýtmaly bolsa, muny Hytaýyň hökümeti däl-de, eýse hytaý biznesmenleri amala aşyrýarlar.
Azatlyk Radiosy: Niklas, eger-de on ýyl öňe gitsek, şol döwürde Hytaý bilen gatnaşyklarda Merkezi Aziýa nähili ýagdaýda bolar?
Niklas Swanstrom:
Meniň pikirimçe, ýene-de on ýyldan Merkezi Aziýada has köp gazgeçiriji turbalar bolar. Hytaýdan başlap, Merkezi Aziýanyň üstünden geçip, Ýewropa, Eýrana we Ýakyn Gündogara çenli uzaýan söwda ýollary bolar. Merkezi Aziýa ýene nobatdaky gezek, edil geçmişde bolşy ýaly, söwda we aragatnaşyk merkezine öwrüler.


text:
Ýakynda Türkmenistanyň habar serişdeleri Aşgabatda “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkezi bilen bilelikde gurlan Oguz hanyň sekiz burç ýyldyzynyň dünýäde iň uly ýyldyz şekilindäki arhitektura işi hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna girendigini habar berdi.
Türkmenistanyň resmi habar agentliginiň maglumatyna görä, bu simwoliki ýyldyzyň şekiliniň Ginnesiň rekordlar kitabyna girendigini tassyklaýjy dokumenti geçen hepde rekordlary hasaba alyjy bu guramanyň ýörite wekili Amanda Moken Aşgabatda Türkmenistanyň resmilerine gowşurypdyr.
Bu gürrüňi edilýän sekiz burç ýyldyz Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygynyň bosagasynda açylan, beýikligi 211 metrlik tele-radio diňi bilen bilelikde bitewi bir arhitektura kompleksi görnüşinde gurlupdy.
Mundan ozal hem Türkmenistandaky käbir obýektleriň Ginnesiň rekordlar kitabyna giren gezekleri bolupdy. Hususan-da, 2003-nji ýylda uzynlygy 20 metr we ini 14 metr, jemi meýdany 301 kwadrat metr ululygyndaky türkmen halysy dünýäde iň uly haly hökmünde bu kitaba girizilipdi. Ondan soň, 2008-nji ýylda Aşgabatdaky beýikligi 133 metrlik baýdak diňi iň beýik baýdak diňi hökmünde, geçen ýyl bolsa Aşgabat şäheriniň aeroport ýolunyň ugrunda gurlan fontanlar toplumy iň uly fontan hökmünde Ginnesiň rekordlar kitabyna giripdi.
Käbir synçylar uludan-ula kowalaşyp, at gazanmak tendensiýasynyň, adatça, awtoritar režimlere mahsusdygyny aýdýarlar. Postsowet döwletlerindäki käbir mysallar bu garaýşy belli bir derejede tassyklaman hem durmaýan ýaly. Mysal üçin, 2008-nji ýylda Türkmenistanyň öz iň beýik baýdak diňi bilen rekordlar kitabyna gireninden kän wagt geçmän, 2010-njy ýylda Azerbaýjan ondan hem belent, ýagny, beýikligi 162 metrlik baýdak diňini gurup, Ginnesiň rekordlar kitabyna girdi. Emma, tiz wagtdan, Täjigistan şuňa meňzeş baýdak diňiniň beýikligini 3 metr artdyryp, in öňdäki orna geçdi.
Azatlyk Radiosynyň Azerbaýjan gullugynyň redaktory, postsowet döwletleri boýunça bilermen Ziýa Majitli awtoritar režimlerdäki şeýle tendensiýalara ýerli häkimiýetleriň onyň many bermäge çalyşýandyklaryny aýdýar.
—Häkimiýetleriň pozisiýasyndan seretseň, mysal üçin, Azerbaýjandaky baýdak diňini halkyň watançylyk duýgusyny ýokarlandyrmak üçin edilen bir iş hökmünde düşündirmek mümkin. Ýagny, hamala, hemme adamlar öz milli baýdaklaryna syn edip bilýär, ýürt özüni bütin dünýä tanadýar, taryha girýär we şuňa meňzeşler. Emma, beýleki tarapdan, bu meselede häkimiýetleriň uludan-uly zatlar bilen at gazanmak tendensiýalaryny-da görmek bolýar. Üçünji bir tarapdan bolsa, soňky wagtlar Azerbaýjanyň jemgyýetinde şeýle tendensiýalaryň häkimiýetleriň pul ýuwmak meýilleri bilen baglanyşyklydygy barada gürrüňler köp, ýagny, gurulýan obýekt näçe uly bolsa, şonça-da ondan köp pul ýuwup bolýar.
Azerbaýjanly ekspertiň bu garaýşy bilen aşgabatly publisist ýazyjy Amanmyrat Bugaýew hem ylalaşýar. Ol Türkmenistanda uludan-uly myhmanhanalary, ýadygärlikleri we monumentleri gurmak tendensiýasynyň Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýolbaşçylygy astynda-da kem-kem artmasa, azalmaýandygyny belleýär.
Ýöne, mundan daşary, Bugaýew uludan-uly zatlar bilen at gazanmak tendensiýasynyň aňyrsynda halkyň we jemgyýetçiligiň ünsüni hakyky problemalardan başga zada sowmak meýliniň-de ýatandygyny öňe sürýär.
Türkmenistanly bir diňleýji bolsa, Türkmenistanyň uly binalar ýa obýektler bilen däl-de, eýsem hukuk meselesindäki, sungatdaky, sportdaky ýa ylymdaky uly görkezijileri bilen rekordlar kitabyna girse, döwlet üçinem, jemgyýet üçinem has bähbitli boljakdygyny nygtady.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama Senatyň Eýran bilen baglaşyljak islendik halkara ýadro ylalaşygy boýunça öz pikirini beýan etmegine mümkinçilik berýän taslama gol goýdy.
Şu aýyň başynda gürrüňi gidýän taslama ýurduň Wekiller öýi we Senaty tarapyndan kabul edilipdi.
Bu taslama laýyklykda, Senat Eýranyň ýadro hereketlerini azaldyp, munuň öwezine hem halkara sanksiýalaryň gowşadylmagy baradaky ylalaşyk barada öz pikirini aýdyp, ony ret hem edip bilýär.
Eýran bilen dünýäniň iri alty döwleti, ýagny ABŞ, Russiýa, Hytaý, Britaniýa, Fransiýa we Germaniýa iýunyň aýagyna çenli umumy bir ylalaşyga gelmek ugrunda tagalla edýärler.
Dünýäniň iri alty döwleti Tähranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almak üçin, onuň ýadro programmasyny çäklendirmek isleýärler. Eýran bu aýyplamalary ret edip, özüniň ýadro programmasynyň diňe parahatçylykly maksatlara gönükdirilendigini aýdýar.


text:
Kinoň ady: Bal Süýji Baldanam Bala
"Miras" teleýaýlymy we Magtymguly adyndaky milli sazly drama teatry tarapyndan taýýarlandy
Taýýarlanlar: Bägül Nurmyradowa, Annageldi Garajaýew, Aman Rejepow, Şady Atahanow, Begmyrat Rejepow, Dädebaý Derýaýew, Aman Şarlyýew, Maksat Ataýew, Maral Rejepowa, Döwran Gurbangeldiýew, Çary Rahmanow
Rollarda: Kuwwat Çaryýew, Laçyn Orazowa, Yagmyr Gurbannazarow, Aýsoltan Kowusowa, Şatlyk Halykow, Bägül Ataýewa, Annamyrat Saparow, Gülşirin Annamyradowa, Maral Dowyýewa, Rüstem Nurlyýew, Aman Momenow we başgalar.


text:
Çarşenbe güni “Awaza” milli syýahatçylyk zolagyndaky “Kerwen” myhmanhanasynda aragatnaşyk ulgamynda Sebitleýin arkalaşygyň elektroaragatnaşyk komissiýasynyň we operatorlar Geňeşiniň nobatdaky bilelikdäki maslahaty başlandy.
Bu maslahata Azerbaýjanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Moldowanyň, Russiýa Federasiýasynyň, Täjigistanyň, Özbegistanyň, Ukrainanyň we Sloweniýanyň aragantaşyk ministrlikleriniň we kärhanalarynyň ýolbaşçylary hem-de hünärmenleri gatnaşýarlar.
Maslahatda sebitdäki umumy maglumatlar giňişliginde kadalaşdyryjy hukuk binýatlaryny utgaşdyrmak, toplanylan tejribeleri giňişleýin paýlaşmak barada çykyşlaryň edilendigini türkmen metbugaty mälim etdi.


text:
Owgan häkimiýetleri daşary ýurtly hristan kömek toparlarynyň ikisiniň işini togtatdy. Olar adamlary dinini çalşyrmaga yrjak bolmakda güman edilýär.
Owgan hökümetiniň jemgyýetçilik guramalarynyň işine gözegçilik bölüminiň başlygynyň orunbasary Mohammad Haşim Maer düýbi Birleşen Ştatlarda ýerleşýän Dünýä ybadathana hyzmatynyň we Norweg ybadathana kömeginiň işiniň aýdylýan zatlar derňelýäçä togtadylandygyny aýtdy.
Bu guramalaryň ikisi hem özlerine birdirilýän aýyplamany ret edýär.
Maer resmilerde adamlary dinini çalşyrmaga yrmak synanyşygy barada telehabarlardan başga subutnamanyň ýokdugyny aýdýar.
Musulman ýurtlarynyň köpüsinde bolşy ýaly, Owganystanda adamlary dinini üýtgetmäge iteklemek bikanun.


text:
ABŞ-nyň prezidenti Barak Obama öz sözlän giň göwrümli daşary syýasat sözünde Birleşen Ştatlara we dünýä şu günki gün iň uly howpuň terrorizmden abanýandygyny aýtdy.
Obama 28-nji maýda West Point Harby Akademiýasynda çykyş edip, Amerikanyň dünýäde üýtgewsiz öňdebaryjylyk roluna ünsi çekdi. Şol bir wagtda-da ol harby herekete girişmezden öň sabyrlylygyň we halkara hyzmatdaşlygynyň zerurdygyny nygtady.
"Birleşen Ştatlar harby güýji birtaraply ýagdaýda diňe zerur bolanda, haçanda biziň düýp bähbitlerimiz talap edende, haçanda biziň halkymyza howp abananda, haçanda biziň durmuş-ýaşaýyş serişdelerimize wehim salnanda, ýa-da biziň ýaranlarymyzyň howpsuzlygy howp astyna düşende ulanar."
Terrora garşy täze fond
Prezident Obama Birleşen Ştatlaryň kanun çykaryjylaryny täze, Terrorizme garşy döredilýän 5 milliard dollarlyk hyzmatdaşlyk fonduny tassyk etmäge çagyrdy.
Ol bu fonduň «tälim bermek, ukyp-başarnygy giňeltmek we front liniýalaryndaky hyzmatdaş ýurtlara ýardam etmek mümkinçiligini berjegini» aýtdy.
Waşington 27-nji maýda Owganystandaky amerikan esgerleriniň şu ýylyň aýagyna çenli hemmesini däl-de, eýsem 9800-sini çykarjakdygyny, galanlaryny 2016-njy ýylyň ahyryna çenli çykaryp, ABŞ-nyň on ýyldan hem gowrak wagta çeken harby goşulyşmasyny soňlajakdygyny aýtdy.
Obama 28-nji maýda Owganystandaky uruş tagallalarynyň soňlanmagynyň dünýäniň beýleki böleklerindäki howp-hatarlara garşy göreş üçin zerur bolan maliýe serişdelerini elýeterli etjekdigini aýtdy.
Obama şu günki gündäki esasy terror howpunyň merkezleşmedik, ýagny giň ýaýrawdaky «Al-Kaýda» bölümlerinden we ekstremistlerinden abanýandygyny belledi.
Ol täze fonduň Ýemendäki howpsuzlyk güýçlerine tälim bermek, Somalidäki köpmilletli parahatçylyk goraýjy kontingente kömek bermek, NATO ýaranlary bilen Liwiýadaky howpsuzlyk güýçlerine tälim bermekde hyzmatdaşlyk etmek, şeýle-de Fransiýanyň Malidäki tagallalaryna ýardam bermek üçin ulanyljakdygyny aýtdy.
Daşary saýasat tankytçylaryna jogap
Obamanyň bu sözlän sözünde soňky birnäçe günde Birleşen Ştatlaryň daşary syýasatynyň gowşakdygyny aýdyp çykyş eden tankytçylary köşeşdirmek tagallasy edilýär.
«Adam Hukuklary Ilkinji» (Human Rights First) guramasynyň uly ylmy işgäri Hizer Hörlbört (Heather Hurlburt) şeýle diýdi:
«Bu adminstrasiýa biz öz daşary syýasatymyzy on ýyl gowrak esasan harby esaslarda alyp baranymyzdan soň, gan akymyny, konsepsiýalar tapgyryny milli çekişmä öwürmäge synanýar. Ol gürrüňdeşlik şertlerini üýtgetmäge synanyp, diňe bir adamyň sesiniň eşidilýän tribunasyny ulanýar."
Asyr fondunyň (Century Foundation) ylmy işgäri Mikaýel Kohen (Michaýel Cohen) Azatlyk we Azat Ýewropa radiosyna şeýle diýdi:
«Obama özüni iki sany öte geçmäniň arasyndaky altyn ortalykda goýmak isleýär – bu onuň syýasy boýagy. Emma men ol esasan biraz dünýäden üzňeleşen syýasaty aklamak isleýändir diýip hem pikir edýärin.»
Obama Birleşen Ştatlar harby güýji «diňe zerur bolanda, haçanda biziň düýp bähbitlerimiz talap edenden ulanarys» diýdi.
Emma Obama harby güýç ulanmagyň paýhasly bolmalydygyny nygtady.
"Bizde iň gowy çekijiň bolmagy her bir problemanyň çüýlenmelidigini aňlatmaýar" diýip, Obama aýtdy.
Muňa derek, Obama Birleşen Ştatlaryň ýolbaşçylygy astynda halkara hyzmatdaşlygynyň zerurdygyny belledi.
Ol bu hili ýolbaşçylygyň Eýrany öz ýadro meseleleri boýunça gepleşiklere getirmäge ýardam edendigini aýtdy.
Dünýä onýyllykda birinji gezek Eýranyň ýadro ýaragyny edinmeginiň öňüni almakda "örän hakyky böwsüş ylalaşygyny gazanmak mümkinçiligine" eýe boldy diýip, Obama aýtdy.
Şeýle-de Obama dünýä Amerikanyň ýolbaşçylygynda "Orsýetiň Ukrainadaky hereketlerini ýazgarmakda" birleşip bildi diýdi.
Obama Siriýadaky üç ýyllyk raýat urşuny nazarda tutup, oppozisiýa berilýän ýardamy ýygjamlatmagy wada berdi, emma hiç bir jikme-jikligi açmady.
Şeýle-de Obama özüniň Amerikanyň Kubadaky tussag merkezini ýapmak baradaky tagallalaryny dowam etmegi wada berdi.
Birleşen Ştatlaryň prezidenti hökümetiň Amerikada we dünýäde imellerden, telefon gürrüňlerinden, internet ulanmakdan maglumat toplaýan gizlin hökümet programmasy barada hem durup geçdi.
"Biz Amerikanyň maglumatlary toplamak we ulanmak usulyna täze çäklendirmeler girizýäris, sebäbi biziň ýönekeý raýatlary hem gözegçilikde saklaýandygymyz baradaky düşünje saklanyp galsa, onda biziň hyzmatdaşlarymyz we netijeliligimiz azalar» diýip, Obama aýtdy.
Amerikan prezidenti indiki hepde Ýewropa sapara ugraýar. Ol bu saparyň dowamynda Warşawada Amerikanyň Ýewropa üýtgewsiz ygrarlylygy barada çykyş eder, Brýusselde Senagat taýdan ösen 7 ýurduň liderleri bilen duşuşar, Normandiýada ýaran goşunlaryň ýerleşdirilmeginiň 70 ýyllyk dabarasyna gatnaşar.


text:
Gresiýanyň maliýe ministri Euklid Tsakalotos hökümetiň halkara kreditorlary bilen täze üç ýyllyk maliýe kömeginiň şertleri boýunça ylalaşandygyny we diňe käbir az sanly detallaryň galandygyny aýtdy.
Tsakalotos üç ýylyň dowamynda 93 milliard dollaryň berilmegine kepil geçilendigini belledi.
Ýewropa Bileleşiginiň 11-nji awgustda ýaýradan beýannamasynda Gresiýa bilen “syýasy däl-de, tehniki” ylalaşa gelnendigi aýdyldy.
Gresiýanyň hökümeti şu hepdede parlamentde tassyklanmagyna garaşylýan ylalaşygy kepillendirmek isleýär. 14-nji awgustda ýewro giňişliginiň maliýe ministrleriniň duşuşygy geçiriler.
Esasy synagyň Gresiýanyň ozalky iki bergisiniň uly bölegini üpjün eden Germaniýa ýaly ýurduň reaksiýasy bilen bagly bolmagyna garaşylýar.
Gresiýa Ýewropanyň Merkezi Bankyndan 3 milliard ýewrodan gowrak pula eýe bolmak üçin 20-njy awgustda çenli ylalaşyk baglaşmaly.


text:
Britaniýanyň premýer-ministri Dawid Kameronyň konserwatiw hökümeti Britaniýa ýene bäş ýyllap ýolbaşçylyk etmegiň ugrunda hereket edýär.
BBС-niň geçiren pikir soralyşygyna laýyklykda, konserwatorlaryň 650 orunlyk parlamentiň aşaky öýünde orunlaryň aglaba köpüsini ýagny 326 orny eýelemegi gaty ähtimal.
Kameronyň 8-nji maýda günüň dowamynda şa aýal Ýelizaweta bilen duşuşjagy habar berildi. Şeýle duşuşyk hökümeti düzmek üçin formal taýdan talap edilýän düzgündir.
Kameronyň ýeňiş gazanmagy onuň beren wadasyna laýyklykda, Britaniýanyň Ýewropa Bileleşiginden çykyp-çykmazlyk boýunça referendumy başdan geçirmeli boljakdygyny aňladýar.
Pikir soralyşyga görä, oppozision “Zähmet partiýasyna” diňe 239 orun gazanyp, yzda galmak garaşýar.


text:
Pakistanda iki sany aýry-aýry myhmançylykda zäherli arak içen adamlaryň 18-si ölüp, onlarçasy hassahana ýerleşdirildi.
Faýsalabat şäheriniň resmileri ýekşenbe güni pidalaryň şu hepdäniň başynda bir doglan gün oturyşygynda we hususy jaýda guralan dabarada alkogolly içgileri içip, huşdan gidip ýykylandyklaryny aýtdylar.
Şäheriň uly derejeli polisiýa resmisi Jawed Ahmad Han AFP habar gullugyna 20-den gowrak adamyň ýerli hassahanalarda huşsuz ýatandygyny aýtdy.
Polisiýa pidalaryň köpüsiniň öýlerine dolanyp gelenlerinden soň ýogalandygyny aýtdy.
Pakistanda spirtli içgileri içmek we satmak gadagan, sebäbi olar yslama laýyk görülmeýär.
Şu sebäpden garyp adamlaryň köpüsi öýlerinde arzan arak ýasanýar.


text:
Owgan topragynda wepat bolan esgerleriň köpelýändigine garamazdan, Britaniýa we Birleşen Ştatlar Owganystana berlenliginde galýar.
Britaniýanyň Daşary işler ministri Deýwid Miliband munuň Owganystana goşun iberen ýurtlaryň ählisi üçin ýeňil bolmadyk bir döwürdigini, emma özüniň britan jemgyetçiliginiň bu missiýa goldawyna ynanýandygyny aýtdy.
Ol Waşingtonda Birleşen Ştatlaryň döwlet sekretary Hillari Klinton bilen duşuşykdan soň çykyp gürledi. ABŞ-nyň döwlet sekretary Hillari Klinton iki ýurduň hem Owganystana wepalylygyna galýandygyny aýtdy.
Owganystanda diňe iýul aýynyň özünde britan esgerleriniň 22-si öldürildi. Şeýle-de ol ýerde şu aý 39 amerikan esgeri öldürildi.


text:
Mýanmaryň hökümeti bir aýdan sähel gowrak wagtyň içinde ikilenji gezek ýurduň tussaglaryna günä geçişlik yglan etmekligi planlaşdyrýar.
Mýanmaryň bir hökümet resmisi ýakyn günlerde tussaglykdan azat ediljek adamlaryň hatarynda syýasy tussaglar diýlip hasaplanylýan adamlaryň-da boljakdygyny aýtdy.
Şu ýylyň martynda Mýanmaryň ozalky harby huntasynyň ýerine täze graždan hökümeti geçeli bäri, täze hökümet 230 sany syýasy tussagy türmelerden azat etdi.
Anna güni eden çykyşynda Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretary Hillari Klinton ähli syýasy tussaglaryň tussaglykdan boşadylan halatynda, Mýanmaryň Birleşen Ştatlaryň «partnýor» ýurduna öwrülip biljekdigini belledi.


text:
Ýakynda Türkiýede ýaşaýan bir türkmenistanly ýaş zenan Patma Döwranowanyň üstünlikli operasiýa netijesinde bagry çalşylypdyr. Patma türk metbugatyna beren interwýusynda, çykdaýjysy 80 müň amerikan dollaryna barabardygy aýdylýan bu operasiýanyň mugt edilendigini gürrüň beripdir.
Patmanyň türk metbugatyna beren gürrüňinde ünsi çekýän ýene bir ýagdaý hem bar. Ol Türkmenistanda munuň ýaly agyr operasiýalaryň edilmeýändigini aýdyp, Türkiýede bolmagynyň öz janyny halas edendigini aýdýar.
Bu habardan ugur alyp, Azatlyk Radiosynyň Türkiýedäki habarçysy Döwlet Baýhan, Dünýä Türkmenleri atly ýörite gepleşigimiziň bu sanyny Türkiýede bikanun işleýän türkmen migrantlarynyň saglyk serişdeleri bilen üpjünçiligi we Türkmenistanyň saglyk pudagyna bagyşlady.
Gepleşigi diňlemek üçin aşakdaky düwmä basyň.


text:
Döredijilik işgärleriniň durmuşy, adatça, dürli hili täsin we geň-taň wakalara baý bolýar. Käte olaryň durmuşyndaky adaty bir zat bolup görünýän wakalar wagtyň geçmegi bilen degişme-ýomaklara öwrülip gidýär.
Ýazarys ýoldaş Babaýew
1955-nji ýylda Moskwada Türkmen edebiýatynyň we sungatynyň on günligi geçirilýär. On günlüge taýýarlyk görülýän günlerde şol döwürde Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň birinji sekratary bolup işleýän Suhan Babaýew ýazyjylar Berdi Kerbabaýewi, Gara Seýitliýewi, Gurbandurdy Gurbansähedowy, SSSR-iň halk artisti Aman Gulmämmedowy... iş kabinetine ýygnap taýýarlyk işleriniň barşy bilen gyzyklanýar. Deslap:
- Kerbabaýew, nähili taýýarlyk görýäň? Näme ýazýaň? – diýip, Berdi aga sowal berýär.
Berdi Kerbaba:
- “Aýgytly ädim” romanymyň üçünji kitabyny ýazýan – diýipdir.
Şeýle sowal Gara Seýitlä-de berilýär. Ol:
- Rus-türkmen doganlygyna bagyşlanan goşgulary ýazýan, ýoldaş Babaýew – diýip jogap berýär.
Nobat Aman aga ýetýär. Suhan Babaýew ondanam:
- Sen näme ýazýaň, Gulmämmedow? – diýip soraýar.
Aman aga sypaýçylyk bilen:
- Men ýazamok, men oýnaýan, ýoldaş Babaýew – diýipdir.
Gazaba münen Suhan Babaýew stoly ýumruklap ýerinden turýar. Soňra-da:
- Beýlekileriň ýazýan wagty sen nämüçin oýnaýaň? Respublika opder (orden diýdigi, Türkmenistan SSR-I şol ýyl Lenin ordeni bilen sylaglandy) beriljek bolup dur. Bu oýnaýarmyşyn. Oýnamaly däl, ýazmaly. Hany, ýazmany bir gör, men seni şeýle bir oýnadaryn – diýip, stol ýumruklapdyr.
Şol pursat düşündirişine gulak asylmajagyna gözi ýeten Aman aga artistlik roluna girip, elini gulaçlap gerip:
- Ýazarys, ýoldaş Babaýew, hökman ýazarys – diýipdir.
… Ýöne Esenow däl
Beki aga Seýtäkowyň sözünden hasap ýöredip, oňa takwa dindar-da, kommunistik ideologiýa ýürekden berlen kommunist-de diýip bolanokdy. Adamlary gülüşdirmegiň hatyrasyna biri-birini inkär edýän bu iki ynamy “şaýat” tutunyp, delil bagy edinýärdi:
- Inim, ýokarda Hudaý bar, penjegimiň çep goltuk jübüsinde, ýüregimiň üstünde kommunistik partiýa agzalygyma güwä biletim dur, şu ikisiniň haky üçin aýdýanyma ynan! – diýerdi.
Ol ömrüniň soňky ýyllarynda adamlaryň käbirine bolan öýke – kinesini il-güne äşgär etmek üçinem dini “hemaýatkär” edindi. Oňa sebäp bolan zat bardy.
1974-nji ýylda Beki aganyň 60 ýaşy dolýardy. Şol senä 3-4 aý galanda Türkmenistan Kommunistik partiýasynyň Merkezi Komitetiniň şol wagtky birinji sekretary Muhammetnazar Gapurow Beki aga “Ýaşuly, altmyş ýaşyňda Size Sosilistik Zähmetiň Gahrymany diýen adyn dakylmagyny başarmaryn, ýöne Moskwa bilen gepleşip, Lenin ordeni bilen sylaglarys” diýip wada beripdir.
Beki aga Birinji sekretaryň bu hoş habaryny dost-ýarlaryna gürrüň beripdi. Ýöne Beki aganyň 60 ýaş dabarasy ýurduň Ýazyjylar birleşiginde geçirlende dabara gatnaşýan Türkmenistan Kompartiýasynyň Merkezi Komitetiniň wekili (ol MK-da iň kiçi wezipede işleýän instruktordy) türkmen edebiýatynyň ösüşine goşan goşandy hem-de çeperçilik ussatlygy üçin Beki aganyň Türkmenistan SSR-niň Ýokary Sowetiniň prezidumynyň “Hormat haty” bilen sylaglanýandygyny habar berdi.
Ýüzüne şarpyk çalynana dönen halypa “sylagy” almakdan ýüz öwürdi. Şatlyk bilen başlanan dabara öýke bilen tamamlandy.
Dabaradan öýkeläp çykyp çaýdan Beki aga bolup geçen ýagdaýyň ters yzyny çalyp, yzarlap görende Ýazyjylar birleşiginiň başlygy Rahym Esenowyň Kompartiýanyň ideologiýa boýunça sekretary Maýa Mollaýewa bilen dil düwüşip, Gapurowy pikirinden dändirendirini anyklady.
Beki aga gam-gussany, ýagny öz-özüni ýeňmegi başarýan adamdy. Ol bu kemsitmeden az salym geçenden soňra özüni ele aldy. Duz-tagam iýlenden soňra:
- Bisimilla, Rahman Rahym, ýöne Esenow däl, Allahy Akbar! – diýip, “töwür” galdyrardy. Ol şeýdip, Allanyň 99 adynyň biri dakylan Rahym Esenowy
ähli babatda inkär edýändigini ulus-ile äşgär ederdi.
Kitap diýýäniň rastmy?
Edebiýat tankytçysy Abdylla Myradow dilewar adamdy. Ol çyna berimsiz ýalan sözläp, ýalan zady hakykata öwrüp bilýärdi. XX asyryn 60-njy ýyllarynda Türkmenistanyň Ýazyjylar birleşigi meşhur özbek ýazyjysy Gapur Gulamyň ýaş toýunyň dabarasynayna gatnaşmak üçin Abdylla Myrady Daşkende ýörite sapara ýollaýar.
Dabarada söz nobaty etende, ol münbere çykyp:
- Hormatly Gapur aka, türkmen ili, Türkmenistan döwleti Siziň döredijiligiňize ulu hormat goýýar. Ýaş toýuňyza gabatlap, Size türkmen bedewini sowgat bermek karar edildi. Ony ýanym bilen alyp gaýdyp bilmedim. Ýöne ol ýolda, ýük otlysy bilen bu
gün-erte Daşkende geler. Gelin-gyzlarym Sizin suratyňyz çitilen äpet portret halyny dokaýar. Ol basym taýyn bolýar. Haly kesilen güni ony samolýot bilen Daşkende ýollarys.
Eserleriňiziň üç tomlugy türkmençä terjime edildi. Özümizde poligrafiýanyň o diýen ösmändigi üçin türkmen dilindäki üç tomlugyňyzy merkezde – Moskwanyň çaphanasynda çap etdirýäris. Tizara Moskwadan geljek banderol-posylka garaşyberiň – diýip çykyş edipdir. Soňra-da “Ine, bu bolsa sowgatlaryň buşlukçysy, “toýdan topukça” diýip, elde dokalan kiçijek halyçany oňa gowşuryp, münberden düşüpdir.
Resmi dabaradan soňra toý banketi wagty Gapur Gulam Abdylla Myradyň ýanyna gelip:
- Inim, şu gün ýalan wadalardan gerk-gäbe doýdum. At, halyny agzyň gyzgynyna aýdanyňy bilýän, kitap, üç tomluk diýeniň rastmy? – diýipdir.
“Ýanbermez” Abdylla:
- Rast Gapur aka, rast, ýöne Moskwa bizi ýüň sakgal etdi – diýip, öz ýalanyny özi sülä getiripdir.
Toplan, taraşlan Amanmyrat BUGAÝEW


text:
10-njy noýabrda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow göni aragatnaşyk arkaly geçiren wideoşekilli iş maslahatynda “Altyn asyr: Türkmenistan” teleradioýaýlymynyň başlygy B.Abaýewi ýol beren kemçilikleri üçin diýip, wezipesinden boşatdy.
Bu maslahatda prezident Berdimuhamedow ýaýlyma berilýän telewizion gepleşikleriň derejesiniň pesdigine ünsi çekip, şolaryň käbiriniň häzirki döwürde köpçülikleýin habar beriş serişdeleriniň işi babatda bildirilýän ýokary talaplara laýyk gelmeýändigini hem belledi.
Türkmen metbugatynda wagtal-wagtla gaýtalanyp gelýän bu ýagdaý barada garaýyşlaryny almak üçin Azatlyk Radiosyndan Muhammet Tahyr türkmen telewideniýesiniň öňki işgäri aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew bilen söhbetdeş boldy. Söhbetdeşligi aşakdaky düwmä basyp diňläp bilersiňiz.


text:
Londonda Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň guramagynda “Türkmenistanyň nebitgaz pudagy—maýa goýum üçin mümkinçilikler” atly forum geçirildi.
Oňa Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky döwlet agentliginiň, “Türkmennebit” we “Türkmengaz” Döwlet konsernleriniň, şeýle hem Malaýziýanyň “Petronas Carigali Sdn. Bhd”, “ Dragon OilPlc” anglo-arap, Hytaýyň “CNPC”, Italiýanyň “ENI S.P.A”, Awstriýanyň “MitroInternational Limited”, Germaniýanyň “RWE” ýaly dünýäde meşhur kompaniýalaryň ýolbaşçylary, hünärmenleri we beýlekiler gatnaşdylar. Onuň barşynda Türkmenistanyň nebitgaz senagatyny mundan beýläk-de ösdürmegiň we energetika pudagyndaky halkara hyzmatdaşlygyň geljekki ugurlary bilen baglanyşykly meseleleriň toplumy ara alnyp maslahatlaşyldy. Hazar deňziniň türkmen böleginiň geljegi uly hasaplanylýan toplumlaryny, deňizden uglewodorod serişdelerini almak babatda iri taslamalary durmuşa geçirmäge maýa goýumlary çekmek meselelerine aýratyn üns berildi.
Londonda geçirilen duşuşyga gatnaşyjylar nebitgaz pudagynda Türkmenistan bilen özara gatnaşyklaryň taslamalary, döwlet maýa goýum syýasatynyň giňişleýin maglumatlary, Türkmenistanyň hökümetiniň daşary ýurtly maýadarlary bilen hyzmatldaşlygy baradaky meýilnamalary we geljegi uly türkmen bazaryna täze hyzmatdaşlygyň çekilmeginiň ugurlary bilen tanyşdyryldy.
Bellenilişi ýaly, häzirki döwürde Türkmenistanda önümi paýlaşmak hakyndaky şertnamalar esasynda dürli ýurtlaryň köpsanly belli kompaniýalary üstünlikli iş alyp barýarlar. “Petronas”, “Dragon Oýl”, “CNPC” ýaly dünýä ykdysadyýetiniň binýatlaýyn puldaklary bolup durýan iri hyzmatdaşlaryň netijeli gatnaşyklary dünýäniň işewür toparlarynyň nebitgaz işewürlerine bolan gyzyklanmalarynyň barşynda Türkmenistanyň ägirt uly mümkinçiliklere eýediginiň aýdyň subutnamasydyr.
Hususan-da, Beýik Britaniýanyň paýtagtynda geçen forumda “Türkmennebit” döwlet konserniniň “Hazarnebit” nebit çykaryjy kärhananyň hünärmenleri bilen bilelikde iş alyp barýan “Buried Hill Energy”, “Gaffney, Cline&nd Associates”, “WP Eksploration” ýaly kompaniýalaryň top-menejmenti görkezildi. Hazar deňziniň türkmen ýalpagyndaky uglewodorodlary işläp taýýarlamak boýunça toplanylan tejribe we onuň geljegi barada gürrüň berýän tanyşdyryş çäreleri geçirildi.
“Türkmennebit” we “Türkmengaz” döwlet konsernleriniň ýolbaşçy düzümleriniň wekilleriniň, “Türkmengeologiýa” döwlet korporasiýasynyň, Türkmenistanyň Prezidentiniň ýanyndaky Nebitgaz serişdelerini dolandyrmak we peýdalanmak baradaky Döwlet agentliginiň wekilleriniň, şeýle hem “Dragon Oýl (Türkmenistan) LTD”, “Peronas Çarigali Türkmenistan”, “CNPC internasional Türkmenistan” ýaly kompaniýalaryň wekilleriniň çykyşlary “Türkmenistanyň nebitgaz pudagy—maýa goýum üçin mümkinçilikler” atly foruma gatnaşyjylarda uly gyzyklanma döretdi. Daşary ýurtly işewürler öz çykyşlarynda Türkmenistanyň nebit we gaz ýataklaryny gözlemek, özleşdirmek we işläp taýýarlamak babatda birnäçe iri taslamalary ýerine ýetirip gazanan tejribeleri barada aýtdylar.
Forumyň jemini jemlemek bilen, oňa gatnaşyjylar bu ýerde geçirilen gepleşikleriň ýokary netijä eýe bolandygyny bellediler. Şu duşuşyk energetika pudagyndaky netijeli gatnaşyklary mundan beýläk-de giňeltmekde möhüm orun eýelär.